Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Áður en ég hef ræðu mína hér við 2. umr. fjárlaga tel ég að ekki verði hjá því komist að ræða nokkuð fréttahlut sjónvarpsins um meðferð þessa máls. Í fréttum sjónvarpsins í gærkvöldi var sagt frá afgreiðslu fjvn. á fjárlagafrv. fyrir 2. umr. ásamt spásögnum um afgreiðslu frv. til 3. umr., hvort tveggja með þeim hætti að gera verður aths. við. Í fyrsta lagi var talað um brtt. meiri hl. fjvn. Meiri hl. fjvn. hefur engar brtt. flutt til þessa. Hið rétta er: Fjvn. sem heild hefur flutt brtt. Í öðru lagi var talað um halla á fjárlagafrv. sem kallað var gat á þann máta að a.m.k. orkar tvímælis. Í þriðja lagi var sagt að 2. umr. fjárlaga færi fram einhvern næstu daga. Í fjórða lagi var haft eftir formanni fjvn. - og birt mynd af mér - að við 3. umr. mundi nefndin leggja fram tillögur um að afla tekna upp í fyrrgreint gat á fjárlagafrv. Ég hlýt hér að taka fram skýrt og skilmerkilega að um þetta efni hef ég ekkert sagt, hvorki við fréttamann sjónvarps né aðra og það sem meira er, sjónvarpið hefur ekkert rætt um þetta efni við mig. Ég hringdi í fréttastofu sjónvarps meðan fréttir stóðu yfir og talaði við þingfréttamann sjónvarpsins og óskaði eftir að birt væri athugasemd, a.m.k. væri tekið fram í lok frétta að þessar fréttir væru ekki frá mér komnar því að við mig hefði ekki verið rætt. Þessu var hafnað. Um það, sem að framan greinir, vil ég svo aðeins segja þetta: Það er hvimleitt þegar fluttar eru óvandaðar og rangar fréttir. Það er ekki viðunandi þegar tiltekinn maður, í þessu tilliti formaður fjvn., er borinn fyrir hluta af slíkum fréttum án þess að við hann hafi verið rætt. Þó er sýnu verst að vera neitað um leiðréttingar og það að koma við athugasemdum. Þessa vildi ég láta getið í upphafi þessarar umr. Herra forseti. Fjvn. hóf störf sín við athugun á fjárlagafrv. og undirbúning að afgreiðslu fjárl. þann 18. okt. s.l. síðan hefur nefndin haldið 40 formlega fundi auk ýmissa funda undirnefnda og funda í meiri hl. nefndarinnar, svo sem jafnan er nauðsynlegt þegar draga tekur að afgreiðslu mála. Á formlega fundi nefndarinnar hafa komið frá þingbyrjun fulltrúar frá yfir 200 aðilum, ráðuneytum, stofnunum, félögum og félagasamtökum og enn fremur frá allmörgum sveitarfélögum. Þó höfðu komið á fundi nefndarinnar fyrir þingbyrjun í fyrstu viku okt. fulltrúar frá 60 sveitarfélögum á landinu, en þeir fundir voru haldnir til að grynna á starfi nefndarinnar eftir að þing hafði komið saman. Reynslan sýndi að á því var síst vanþörf. Alls komu því á formlega fundi nefndarinnar fulltrúar frá nálægt 300 aðilum. Auk alls þessa hafa einstakir nm. átt fjölda viðtala við fólk vegna undirbúnings að afgreiðslu fjárlaga. Þessi þáttur í starfi nefndarinnar er afar tímafrekur og kostar mikla skipulagningu. Að ýmsu leyti er hann þó mikilvægur og ekki auðvelt að takmarka hann mjög. Nefndinni hafa borist um 750 skrásett erindi og er það meiri fjöldi en oftast áður. Það eru því ærið margir sem telja sér nauðsynlegt að hafa samband við fjvn. á einn eða annan hátt meðan hún er að starfi. Þessu veldur að sjálfsögðu að nokkru hversu þröngt er haldið á útgjaldaáformum frv. vegna krapprar stöðu ríkisfjármála og einnig vegna minni háttar breytinga á uppsetningu frv. Starf nefndarinnar hefur því verið annasamt og það er í sjálfu sér ekki nýlunda. Ætla má að það hafi verið síður en svo auðleystara nú en oft áður því að þegar smátt er skammtað verða álitamálin mörg. Svo er t.d. um skiptingu fjármagns til fjárfestingarliða sem nú eru þrengri en fyrr. Ég hef því sérstaka ástæðu til að færa meðnm. mínum þakkir fyrir mikil og tímafrek störf. Ég flyt þeim einnig þakkir fyrir sérlega ánægjulegt samstarf, lipurð í störfum og þolinmæði í minn garð. Gildir það jafnt um fulltrúa stjórnarandstöðunnar og stjórnarliða. Ég flyt einnig starfsmanni nefndarinnar, Jóni Rúnari Pálssyni, þakkir fyrir vel unnin störf svo og hagsýslustjóra, Magnúsi Péturssyni og starfsliði hans fyrir margvíslega aðstoð. Vafalaust finnst ýmsum þeim, sem gengið hafa á fund fjvn. á undanförnum vikum eða sent hafa henni erindi, að árangurinn sé harla lítill. Yfirleitt er hér þó um góð og þörf mál að tefla sem nefndin reynir að meta á þeim knappa tíma sem hún hefur til umráða. Staðreyndin er hins vegar sú að nú er minna til skipta en fyrr og þegar stabbinn er lítill verður að gefa naumt á garðann. Í tillögum fjvn. er þó að finna verulega úrlausn ýmissa þeirra mála sem borin hafa verið upp við nefndina, ekki síst þar sem um hreinar leiðréttingar er að ræða. Allir viðurkenna nú að íslenska þjóðarbúið hefur orðið fyrir miklum og alvarlegum áföllum á síðustu árum. Þessi mál eru það margrædd og kunn að ég sé ekki ástæðu til að taka tíma til þess að skýra í hverju þessi áföll eru fólgin, en sameiginlega koma þau fram í því að þjóðarframleiðsla okkar Íslendinga hefur dregist saman um sem svarar 12% á mann á þremur árum. Samdráttur þjóðartekna er að vísu ekki alveg jafnmikill og þjóðarframleiðslunnar en þó alvarlegur. Þessar efnahagslegu staðreyndir segja okkur einfaldlega til um það hvað við höfum nú miklu minna til skipta en var áður en þetta samdráttarskeið hófst. Að sumu leyti hefur ekki verið tekið fullt tillit til þessara efnahagslegu staðreynda á undanförnum árum, sem komið hefur fram í því að halli hefur orðið alvarlegur á viðskiptum okkar við útlönd og erlendar skuldir þjóðarinnar fara stórum vaxandi. Þetta gerir stöðu okkar nú enn erfiðari en ella. Þarflaust er að rekja það hvernig þessi samdráttur þjóðarframleiðslunnar hefur komið við atvinnuvegina í landinu, einstaklinga og heimili. Á hinn bóginn kann að vera fróðlegt að leitast við að gera grein fyrir því hvernig þessi samdráttur í þjóðarbúinu hefur komið við ríkisbúskapinn og hvaða áhrif hann hefur haft á gerð og afgreiðslu þess fjárlagafrv. sem hér er til umr. Oft heyrist um það rætt hve erfiðlega gangi að draga saman seglin í ríkisrekstrinum og að ríkissjóður hafi ekki að sínum hluta tekið þátt í þeim erfiðleikum sem að þjóðarbúinu steðja. Í þessu sambandi er vert að athuga það að árið 1982 voru skattheimtur ríkisins taldar nema 32.3% af þjóðarframleiðslu. Skv. því frv. sem hér er til umr. og eftir síðasta endurmat Þjóðhagsstofnunar á tekjuhlið frv., sem sýnir að Þjóðhagsstofnun áætlar að tekjur ríkissjóðs verði á næsta ári 24.9 milljarðar, er innheimtuhlutfall ríkissjóðs 28.1% af þjóðarframleiðslu. Hér hefur því þetta innheimtuhlutfall lækkað á þremur árum, frá 1982 til 1985, um 4.2%. Rétt er að hafa í huga að þessar tölur kunna að breytast við endanlega gerð fjárlaga eftir að tekjuhlið verður atgreidd við 3. umr. Sá mismunur verður þó væntanlega ekki veigamikill. Ef þjóðarframleiðslan hefði staðið í stað frá árinu 1982, sem að vísu var fyrsta árið í því samdráttarskeiði sem enn stendur, væri hægt að meta þennan mismun í krónum talið á 4 milljarða, sem innheimtur ríkissjóðs áætlast minni á næsta ári en þær voru á árinu 1982. Hér er um gífurlegan mismun að ræða og sést að ríkissjóður hefur á þessu árabili, á árunum 1983 til og með ársins 1985, ýmist misst eða gefið eftir tekjur sem eru svo miklar að hann hefur fyllilega að sínum hluta tekið á sig þann mikla samdrátt sem orðið hefur í þjóðarbúinu. Hluti af þeim tekjum, sem ríkissjóður hefur þannig gefið eftir á þessum árum, er vegna beinna ákvarðana hæstv. ríkisstj. og Alþingis með niðurfellingu skatta. Samtals virðist hægt að meta þessar skattalækkanir við afgreiðslu fjárlaga nú, þ.e. á verðlagi fjárlaga næsta árs, um 1200 millj. kr. Hefur þá verið dregin frá sú söluskattshækkun sem gert er ráð fyrir að verði lögfest nú fyrir jólaleyfi þm. Inn í þessa tölu er hins vegar ekki metin meint skattalækkun atvinnurekstrarins í landinu sem skortir ábyggilega tölur um. Skv. þeim upplýsingum, sem ég hef fengið og ég hef hér greint frá, virðist liggja ljóst fyrir að skattalækkanir hæstv. ríkisstj. nemi á verðlagi næstu fjárlaga a.m.k. 1200 millj. kr. og að tekjutap ríkissjóðs, ýmist vegna þeirra skattalækkana eða samdráttar sem orðið hefur í þjóðarbúskapnum, nemur samtals um 4 milljörðum kr. Er þá ekki búið að reikna inn í þetta dæmi 600 millj. kr. lækkun tekjuskatts og ca. 450 millj. kr. endurgreiðslu söluskatts til sjávarútvegsins sem enn hækkar þessa tölu um liðlega 1 milljarð. Þetta sníður hæstv. ríkisstj. og hæstv. fjmrh. þröngan stakk við gerð fjárlagafrv. og þessar staðreyndir sníða einnig fjvn. og Alþingi þröngan stakk við afgreiðslu þessa máls. Samtímis þessum staðreyndum er rétt að hafa í huga að ríkissjóður hefur haldið uppi mikilsverðri og kostnaðarsamri þjónustu við borgarana, svo sem eins og tryggingabótum að fullu, og ýmis félagsleg þjónusta hefur verið aukin. Má þar nefna til að mynda fjármagn sem gengur til málefna fatlaðra, en sá liður fjárlagafrv. og þar með ríkisútgjaldanna hefur stórkostlega aukist á allra síðustu árum. Á hinn bóginn hefur orðið að mæta þessu með samdrætti á öðrum liðum. Má þar nefna niðurskurð á framlögum til sjóða, lækkun niðurgreiðslna, minnkandi framlög til atvinnuvega og niðurskurð á fé til verklegra framkvæmda. Við þessar aðstæður hefur reynst erfitt að ná endum saman í ríkisrekstrinum. Svo er enn við afgreiðslu þessa fjárlagafrv. Horfur um rekstrarniðurstöðu fjárlagafrv. verða hins vegar ekki ræddar hér frekar vegna þess að tekjuhlið frv. verður tekin til meðferðar fyrir 3. umr. og til 3. umr. bíða einnig ýmsir aðrir veigamiklir þættir frv. Ég tel hins vegar rétt að leggja áherslu á þá skoðun mína að við núverandi aðstæður í efnahagsmálum þjóðarinnar, með tilliti til hins alvarlega viðskiptahalla og vaxandi greiðslubyrði vegna erlendra lána, sé það afar mikilvægt að ná endum saman í ríkisrekstrinum eða a.m.k. að rekstrarhalli verði sem allra minnstur. Margir kunna að segja að þetta sé sjálfsagt mál og leiðin til þess að ná þessum markmiðum sé að skera niður útgjöld ríkisins meira en þegar er orðið. Allt má þetta vera rétt. En nauðsynlegt er að taka tillit til þess að mikill niðurskurður hefur orðið á útgjöldum ríkisins í tíð núv. ríkisstj., eins og ég hef hér sýnt fram á að framan. Enn fremur þarf um slíkar aðgerðir að nást pólitísk samstaða, a.m.k. þeirra sem standa að núv. hæstv. ríkisstj. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir yfirstandandi ár var ákveðið að skera niður rekstrarútgjöld og laun í ríkiskerfinu miðað við fastar hlutfallstölur. Fullyrða má að þetta hafi í mörgum eða flestum tilfellum tekist. En þannig er ekki hægt að halda áfram og ekki eru tillögur uppi um það af hálfu hæstv. ríkisstj. né af hálfu fjvn. að viðhafa þá aðferð nú við afgreiðslu þessa fjárlagafrv. Nú eru mál komin þannig að lengra verður tæpast gengið í því að skera niður fé til verklegra framkvæmda. Niðurskurður á útgjöldum ríkisins frá því sem nú er verður að felast í því að fella niður einhverja þá starfsemi sem ríkið hefur með höndum og fækka þannig starfsliði hjá ríkinu og minnka rekstrarútgjöld. Oft hefur verið talað um það að flytja verkefni frá ríki til sveitarfélaga og jafnvel til einstaklinga. Miklu minna hefur orðið úr framkvæmdum á þessu sviði en menn hafa hugsað sér. Í því sambandi verður að sjálfsögðu að hafa það hugfast að til þess að gera sveitarfélögum kleift að taka við verkefnum úr hendi ríkisins verður að veita þeim fjárhagslegt bolmagn til þeirra hluta. Eigi að síður er það í mörgum tilfellum skoðun mín að æskilegt væri að koma fram meiri tilfærslum frá ríki yfir til sveitarfélaganna, tilfærslum á verkefnum sem eru þess eðlis að ætla má að þeim verði betur stjórnað eftir því sem stjórnvaldið er nær borgurunum sjálfum. Hæstv. ríkisstj. og Alþingi standa nú frammi fyrir þeirri staðreynd að hafa ekki fjármagn til ráðstöfunar til að geta staðið við fjölmarga lagabálka sem Alþingi hefur sjálft afgreitt. Þannig hefur staðan einnig verið á allmörgum síðari árum. Allt frá árinu 1978 hefur árlega verið veitt heimild í lánsfjárlögum til að skerða lögbundin framlög til ýmissa verkefna og þar með skerða ákvæði laga sem Alþingi hefur sett. Með fjárlagafrv. nú er prentuð skrá yfir meira en 20 lagabálka sem nauðsynlegt er að skerða með þessum hætti. Þarna mun hvergi nærri allt vera talið. Ég vek athygli á þessu hér vegna þess að það er út af fyrir sig alvarleg staðreynd að Alþingi og hæstv. ríkisstj. skuli ekki nú fremur en í mörg ár að undanförnu hafa fé til ráðstöfunar til að standa við lagaákvæði sem Alþingi hefur sjálft afgreitt. Að sjálfsögðu er það þó einnig svo að ekki er fé til ráðstöfunar til þess að standa straum af ýmsum ályktunum Alþingis, enda eru lagaákvæði oftast talin ályktunum æðri. Með tilliti til þessarar stöðu hefur mér oft fundist á undanförnum árum að Alþingi tæki því furðu lipurlega að afgreiða lagafrv. og þáltill. sem fela í sér aukin útgjöld ríkisins, vitandi það að ekki finnst fé til aukinna útgjalda ríkissjóðs nema með aukinni skattlagningu, sem Alþingi sjálft vill ekki samþykkja. Sjálfsagt eru mér þessi mál nú hugstæðari en ella vegna þeirra þrenginga sem við stöndum frammi fyrir við afgreiðslu þessa fjárlagafrv. En ég hygg þó að það væri ekki að ófyrirsynju að Alþingi og hv. alþm. tækju þessi mál betur til athugunar en oft hefur verið gert. Sjálfsagt er þó að taka tillit til þess að í örum þjóðfélagsbreytingum nútímans bætast ný viðfangsefni sífellt við og margháttaðra lagabreytinga er því þörf. Eins og fyrr er að vikið hefur verulegur árangur náðst í sparnaði og aðhaldi í ríkisrekstrinum í tíð núv. hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstj. Þetta var óumflýjanleg nauðsyn miðað við stöðu efnahagsmála og ríkisfjármála. Ljóst er að hvergi má slaka á í þessari viðleitni. Auk hins almenna aðhalds í einstökum stofnunum og rn., sem fylgt hefur verið og þarf að halda áfram, nefni ég örfá dæmi til athugunar nú og framvegis: 1. Takmörkun yfirvinnu. 2. Samdráttur í starfi stofnana meðan sumarleyfi standa yfir. 3. Eftirlit og hófsemi í utanferðum á kostnað ríkisins. 4. Athugun á að fella niður stöður þar sem starfsmenn hætta, þannig að ekki verði sjálfkrafa ráðið í þær að nýju. 5. Takmörkun aukafjárveitinga svo sem gert hefur verið á þessu ári. 6. Varúð í uppsetningu nýrra stofnana eða útibúa frá þeim. 7. Ákvarðanir og ábyrgð fari saman. Sumt af þessu kann að virðast minni háttar, en hefur þó allt sitt gildi. Eftir ýmsum af þessum leiðum hefur verið starfað, en ég minni á þær til þess að þær verði áfram til athugunar. Varðandi 6. og 7. tölul. vil ég fara nokkrum orðum. Við afgreiðslu fjárlaga á síðasta ári var gert ráð fyrir að mörg heimili og stofnanir á vegum málefna fatlaðra hæfu rekstur á árinu 1984. Í ýmsum tilvikum var þessu hagað þannig að gert var ráð fyrir að þessi rekstur gæti hafist seint á yfirstandandi ári, jafnvel undir árslok, og kostaði því lítið í fjárlögum þessa árs. Hins vegar koma þessar stofnanir inn á fjárlög næsta árs af fullum þunga. Afleiðingin er sú að í fjárlagafrv. nú verður að fjölga reiknuðum stöðugildum varðandi þessar stofnanir um 39.4 frá fjárlögum 1984 og kostnaður vex skv. því. Eins og áður sagði hefur þessi fjárlagaliður vaxið mjög á allra síðustu árum og hækkar nú um 44.4% í fjárlagafrv. Hér er um mjög þýðingarmikla starfsemi að ræða og í raun brýn þörf að koma til móts við þá einstaklinga sem þessarar starfsemi njóta. Eigi að síður hlýtur að vera umhugsunarefni hversu langt við skulum ganga á þessari braut. Lög um málefni fatlaðra eru tiltölulega ný. Ástæða kynni að vera til að gera eins konar úttekt á því hvernig þau lög hafa reynst og hvort ástæða sé til að ætla að þau megi bæta. Það er einnig vafasamt fyrirkomulag að ákvarðanir um byggingu nýrra stofnana eða heimila fyrir fatlaða og aldraða séu teknar án aðildar fjárveitingavaldsins þar sem ríkissjóði er síðan ætlað að taka við þessum stofnunum til rekstrar eftir að þær hafa verið byggðar. Hæstv. heilbrmrh. hefur nú lagt fyrir Alþingi frv. till. um breytingu á lögum um Framkvæmdasjóð aldraðra, þar sem gert er ráð fyrir því að Alþingi hafi að verulegu leyti tök á úthlutun á fé til hjúkrunarheimila. Þetta tel ég til bóta og eru brtt. um ráðstöfun á fé til hjúkrunarheimila í brtt. n. byggðar á því að frv. þetta verði að lögum. Ég tel ástæðu til að benda á í sambandi við 7. tölul. hversu mikilvægt það er að innan stjórnkerfisins fari ákvarðanir og ábyrgð saman. Ég tek sem dæmi ákvarðanir um að færa nám hjúkrunarnema á háskólastig. Í kjölfarið hefur fylgt önnur ákvörðun um að fella niður starfsskyldu hjúkrunarnema og ljósmæðranema á sjúkrahúsum. Ég skal ekki dæma um þessar ákvarðanir út af fyrir sig, en mér sýnast þær þó vera vafasamar. Á hinn bóginn hefur þetta haft í för með sér að um leið og felld er niður starfsskylda þessara nema á sjúkrahúsunum hefur þurft að fjölga starfsliði heilbrigðisstofnana um alls 100 stöður. Þar af eru 34 stöður á næsta ári sem er lokaáfangi í þessari tilfærslu. Allt kostar þetta stóraukið fé og þó er sagan ekki öll sögð, því að samhliða gerist það að þessir nemar, sem í sjálfu sér eiga allt gott skilið, koma með sínar bækur og undir leiðsögn sinna kennara inn á sjúkrahúsin til þess að leitast við að sækja þangað einhverja verklega fræðslu og það án þess að bera nokkrar skyldur. Hér hafa ákvarðanir, sem teknar eru á vegum eins rn., orðið til þess að stórauka útgjöld í stofnunum á vegum allt annars rn. og valda þar miklum erfiðleikum. Ég nefni ekki fleiri dæmi um ákvarðanir og ábyrgð til að sýna fram á hvað ég á við í þessum efnum. En mál af þessu tagi geta auðvitað átt verulegan þátt í því að auka útgjöld og erfiðleika í ríkiskerfinu. Við þessa umr. flytur fjvn. margvíslegar till. um breytingar á fjárlagafrv. Þ. á m. eru tillögur um skiptingu fjármagns til allra helstu framkvæmdaliða frv., en einnig um mörg önnur mál. Mikils aðhalds hefur verið gætt við þessa tillögugerð. Þó er í till. að finna ýmsar leiðréttingar, sumpart vegna þess að þegar frv. var samið var ekki lokið athugun á einstökum stofnunum, sem upplýsingar lágu síðar skýrt fyrir um, og vegna tæknilegra erfiðleika af völdum prentaraverkfalls í haust er sums staðar í frv. ekki samræmi í tölum miðað við það sem stendur í texta grg. Eru allnokkrar leiðréttingar á frv. af þessum toga. Tillögur n. við þessa umr. fela í sér aukin útgjöld um liðlega 231 millj. sem er rétt rúmlega 1% af heildarútgjöldum fjárlagafrv. Nefndin stendur að þessum till. sem heild. Þó hafa fulltrúar stjórnarandstöðunnar eftir venju óbundnar hendur um að flytja eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma. Afgreiðsla mála er að sjálfsögðu, svo sem venja er til, fyrst og fremst á ábyrgð meiri hl. og minni hl. nefndar. Fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna munu skila séráliti um frv. Í ýmsum tilvikum fela brtt. n. það í sér að leitast er við að gefa sem réttasta mynd í fjárlögum af nauðsynlegum útgjöldum einstakra stofnana til þess að styðja þá heildarstefnu núv. hæstv. fjmrh. að fjárlögin gefi sem réttasta heildarmynd af umfangi ríkisbúskaparins og um leið útgjöldum einstakra stofnana og ráðuneyta. Þessu fylgir alla jafna nauðsyn þess að hækka útgjöld á fjárlögunum sjálfum en losna við aukafjárveitingar og geta þá beitt fjárlögunum sem virku stjórntæki til sparnaðar og aðhalds svo sem nú er óhjákvæmilegt í ríkisrekstrinum fremur en nokkru sinni fyrr. Til 3. umr. bíður eftir venju tekjuhlið frv. Einnig verða við þá umr. lagðar fram brtt. vegna nýrra verðlags- og launaforsendna sem ríkisstj. hefur ákveðið. Við 3. umr. munu einnig verða lagðar fram brtt. vegna uppfærslu á fjárfestingarliðum skv. ákvörðun ríkisstj., þ.e. vegna húsnæðismála, vegagerðar og þyrlukaupa. Enn fremur bíða 3. umr. tillögur n. varðandi B-hluta stofnanir, heimildir skv. 6. gr. og ýmis viðfangsefni, t.d. Vegagerð ríkisins, ríkisspítalar, stöðuheimildir á heilbrigðisstofnunum, Landhelgisgæslan, Hafrannsóknastofnun o. fl. Tillögur n. birtast á þskj. 268 en í nál. meiri hl. fjvn. á þskj. 280 er einnig gefið ífarlegt yfirlit yfir þessar brtt. allar. Ég bið velvirðingar á því að inn í þessi þskj. bæði hafa slæðst villur sem oft endranær við prentun þessara þskj. í miklum önnum starfsliðs þingsins og prentsmiðju. En a.m.k. annað þessara þskj. mun verða prentað upp, þ.e. brtt. fjvn. Þrátt fyrir þær skýringar, sem fylgja með í þessum þskj. tel ég eigi að síður rétt eftir venju að flytja hér skýringar við þær brtt. sem birtast í þessum þskj. og vísast að öðru leyti til þeirra. Embætti forseta Íslands: Lagt er til að önnur gjöld hækki um 3 millj. og 200 þús. og verði 7 millj. 326 þús. Þessi hækkun skiptist þannig að liðurinn Opinberar heimsóknir hækkar um 1200 þús. og verður 1755 þús. og liðurinn Viðhald hækkar um 2 millj. og verður 3 millj. Ástand húsa á forsetasetrinu er með þeim hætti að óhjákvæmilegt er að fara þar í allkostnaðarsamar viðhaldsframkvæmdir og er lagt til að þetta verði fyrsta fjárveitingin til þeirra viðhaldsaðgerða sem síðan verði fram haldið á næstu árum. Óviðunandi er að húsnæði á þessu virðulegasta heimili þjóðarinnar sé ekki haldið við þannig að sómasamlegt sé og við hæfi embættisins. Alþingi: Liðurinn hækki alls um 10 millj. kr. sem skiptist þannig að skrifstofu- og alþingiskostnaður hækkar um 4 millj. kr. sem er aðallega vegna 1. áfanga í tölvuvæðingu Alþingis. Liðurinn Útgáfukostnaður Alþingistíðinda hækkar um 2 millj. 820 þús., Sérfræðileg aðstoð fyrir þingflokka um 180 þús. og Norðurlandaráð hækki um 3 millj. kr. Er það m.a. vegna þess að Norðurlandaþing verður haldið í Reykjavík nú í vetur. Ríkisstjórn: Lagt er til að laun hækki um 450 þús. vegna nýs aðstoðarmanns ráðh. í heilbrmrn. Forsætisráðuneyti. Þjóðhagsstofnun: Gjöld hækki alls um 1772 þús. kr. sem skiptist þannig að laun hækki um 576 þús. og önnur gjöld um 1196 þús., en á móti hækki sértekjur um 886 þús. kr. þannig að nettóhækkun á liðnum er 886 þús. Menntamálaráðuneyti. Háskóli Íslands: Nefndin leggur til eftirfarandi breytingar: Launaliður hækki um 3.5 millj. vegna stundakennslu við skólann sem talin er óumflýjanleg. Aftur á móti lagði skólinn einnig áherslu á að fá heimild til ráðningar kennara til að hefja kennslu í útvegsfræðum. Fjvn. hefur mikinn skilning á þessu máli, en telur að á árinu 1985 þurfi að vinna að undirbúningi málsins m.a. með samræmingu og samstarfi við aðra skóla sem að fiskvinnslu og tækniþróun á þessu sviði vinna. Nefndin ætlar því ekki framlag í þetta verkefni á árinu 1985. Lagt er til að önnur gjöld hækki um 2.2 millj. kr. og er það til stuðnings við almennan rekstur o. fl. í Háskólanum. Í frv. eru 57 millj. kr. ætlaðar til viðhalds og stofnkostnaðar allra eigna skólans. Er þessi fjárhæð áætlaður hagnaður af Happdrætti Háskóla Íslands. Húsnæðismál skólans eru af yfirvöldum talin eitt brýnasta verkefnið til úrlausnar. Til þess að leysa yfirvofandi húsnæðiserfiðleika vegna uppsagnar á leiguhúsnæði frá og með hausti 1985 leggur nefndin til að veittar verði 10 millj. kr. til viðhalds svo rýmra verði um verklegar framkvæmdir, en tvær aðalframkvæmdir Háskólans eru nú nýbygging verkfræði- og raunvísindadeildar og nýbygging læknadeildar við Hringbraut. Málefni Háskóla Íslands og þar með möguleikar skólans að rækja sitt hlutverk hafa komið til athugunar hjá fjvn. nokkrum sinnum á þessu hausti. Áður en Alþingi kom saman í okt. starfaði og undirnefnd fjvn. að nokkrum völdum málefnum, þ. á m. málefnum Háskólans. Skv. fjárlagafrv. nema heildarútgjöld Háskólans 1985 350 millj. 692 þús. kr., þar af er framlag úr ríkissjóði 278 millj. 236 þús. kr. Í skólanum eru nú skráðir stúdentar um 4250. Þetta jafngildir um 65 þús. kr. fjárveitingu á hvern stúdent. Til fróðleiks athugaði ég hvað hliðstæð fjárveiting væri í öðrum skólum. Í menntaskólum eru þetta 45 þús. kr. og í héraðsskólum 75 þús. kr. á hvern nemanda. Að síðustu vil ég segja það um málefni Háskóla Íslands að þeirri hugmynd hefur verið skotið fram að fulltrúar til að mynda úr fjvn. og menntamálanefndum Alþingis, frá Háskóla Íslands og frá ráðuneytum settust á rökstóla og fjölluðu um málefni Háskólans. Það er vel við hæfi að hrinda þessu starfi úr vör eftir áramótin, ekki síst vegna þess að Háskólinn hefur látið vinna skýrslu um þróun skólans til næstu ára og á Alþingi hafa orðið umræður um það að háskóladeildir yrðu starfræktar á Akureyri. Nefndin styður þessa hugmynd og er tilbúin að leggja málinu lið. Tilraunastöð Háskólans á Keldum: Lagt er til að liðurinn hækki um 500 þús. kr. sem skiptist þannig að laun hækka um 350 þús. vegna nýrrar stöðu fisksjúkdómafræðings og önnur gjöld hennar vegna um 250 þús. kr. Á móti eru hækkaðar sértekjur stofnunarinnar um 100 þús. Raunvísindastofnun Háskólans: Liðurinn Eðlisfræðistofa hækkar úr 4 millj. 364 þús. í 4 millj. 642 þús. til að mæta auknum launakostnaði vegna starfrækslu massagreinis sem stofnunin hefur þegið að gjöf erlendis frá. Orðabók Háskólans: Önnur gjöld hækki um 300 þús. kr. vegna reksturs tölvukerfis stofnunarinnar. Menntaskólinn við Sund: Lagt er til að stofnkostnaður lækki um 11.2 millj. kr. og verði 400 þús. kr. Er þetta leiðrétting til samræmis við það sem greinir í texta grg. frv. Menntaskólinn á Egilsstöðum: Lagt er til að stofnkostnaður hækki um 500 þús. kr. vegna hönnunar skólahúsnæðis. Menntaskólinn í Kópavogi: Lagt er til að stofnkostnaður hækki um 4 millj. kr. sem ætlast er til að menntaskólinn greiði til grunnskóla í Kópavogi vegna yfirtöku menntaskólans á grunnskólahúsnæði. Verður þetta liður í því að standa við samning bæjarstjórnar Kópavogs og menntmrn. varðandi skipti á þessu húsnæði og ásamt öðrum fjárveitingum til grunnskóla í Kópavogi er að fullu staðið við þann samning. Framhaldsskólar almennt: Lagt er til að liðurinn hækki um 30 þús. kr. sem notaðar verði til þess að ljúka könnun sem hófst á þessu ári á því hvort hagkvæmt sé að efna til fiskvinnsluskóla á siglufirði. Kennaraháskóli Íslands: Lagt er til að liðurinn hækki alls um 4.3 millj. kr. sem skiptist þannig: laun hækki um 600 þús., viðhald hækki um 400 þús. sem er vegna Æfinga- og tilraunaskólans, lagt er til að stofnkostnaður hækki um 2 millj. og rekstrargjöld um 1300 þús. Æfinga- og tilraunaskóli Kennaraháskólans: Lagt er til að önnur gjöld hækki um 300 þús. kr. Fjölbrautaskóli Suðurnesja: Lagt er til að stofnkostnaður hækki um 400 þús. kr. og verði 1 millj. sem ætluð er til tækjakaupa. Framhaldsskóli í Vestmannaeyjum: Lagt er til að stofnkostnaður hækki um 500 þús. kr. og verði 1 millj. sem er vegna tækjakaupa. Fjölbrautaskólinn á Selfossi: Lagt er til að stofnkostnaður hækki um 6.5 millj. kr. og verði 8.5 millj. kr. Hér er einnig um hreina leiðréttingu að ræða miðað við það sem segir í grg. frv. Námsgagnastofnun: Lagt er til að önnur gjöld hækki um samtals 900 þús. kr. sem skiptist þannig að til Fræðslumyndasafns verði hækkun um 650 þús. og til liðarins Kennslumiðstöð verði hækkað um 250 þús. kr. Tækniskóli Íslands: Lagt er til að laun hækki um 500 þús. og verði 21 millj. 698 þús. kr. Er þetta nauðsynleg hækkun til þess að unnt sé að standa við ákvörðun um að stofna nýja deild rekstrariðnfræði við skólann á næsta ári. Iðnskólinn í Reykjavík: Lagt er til að tekinn verði upp nýr liður, Viðhald, sem verði 1800 þús. kr. Iðnskólar almennt: Lagt er til að stofnkostnaður hækki um 800 þús. kr. og verði 4.5 millj. sem skiptist skv. sérstöku yfirliti á þskj. 268. Hússtjórnarskólar: Lagt er til að viðhald hækki um 1 millj. og verði 3 millj. kr., en þessum lið hefur ekki verið skipt. Rétt er að vekja athygli á því að þetta skólahúsnæði ríkisins er víða hvar í mjög mikilli niðurníðslu. Héraðsskólar almennt: Lagt er til að gjöld hækki alls um 2.1 millj. kr. sem skiptist með eftirfarandi hætti: Viðhald hækki um 600 þús. kr. og verði 3 millj., stofnkostnaður hækki um 1.5 millj. og verði 9.5 millj. kr. Sundurliðun á stofnkostnaðarfé birtist á sérstöku yfirliti á þskj. 268. Bygging grunnskóla og íbúða fyrir skólastjóra, framlög: Lagt er til að stofnkostnaður hækki um 16 millj. 368 þús. og verði 116 millj. 368 þús. Sundurliðun kemur fram í brtt. nefndarinnar á þskj. 268. Heyrnleysingjaskólinn: Lagt er til að viðhald hækki um 270 þús. og verði 445 þús. Dagvistarheimili: Lagt er til að stofnkostnaður hækki um 4 millj. 901 þús. Sundurliðun kemur fram í brtt. n. á þskj. 268. Náms- og fræðimenn, framlög: Lagt er til að liðurinn hækki alls um 2 millj. kr. sem skiptist þannig að styrkur til útgáfustarfa hækki um 1 millj. og liðurinn stúdentagarðar, viðhald hækki um 1 millj. og verði 6.5 millj. Er þá ætlast til að unnt sé að ná hagkvæmum verkáfanga í viðhaldi stúdentagarðanna og auka hagkvæmni þeirrar stofnunar í framtíðinni. Landsbókasafn: Lagt er til að laun hækki um 100 þús. kr. Listasafn Íslands: Lagt er til að gjöld hækki um 1265 þús. sem skýrist með því að Önnur gjöld hækki um 1 millj. kr., en Sértekjur lækki um 265 þús. kr. Blindrabókasafn Íslands: Lagt er til að gjöld hækki alls um 1 millj. 244 þús. sem skiptist þannig á gjaldaliði að lagt er til að laun hækki um 380 þús., önnur gjöld um 700 þús., en sértekjur 164 þús. verða felldar niður úr frv. Stofnunin hefur ekki treyst sér til þess að innheimta sértekjur af starfsemi sinni. Listskreytingasjóður ríkisins: Lagt er til að stofnkostnaður hækki um 2.7 millj. og verði 3.7 millj. Hér er um hreina leiðréttingu að ræða á útgjöldum frv. miðað við það sem segir í texta í grg. en ekki kom fram í tölum frv. Listir, framlög: Lagt er til að liðurinn hækki alls um 6 millj. og 210 þús. sem skiptist þannig: Til Leikfélags Reykjavíkur verði hækkað um 1 millj. kr. og verði 4.2 millj. Til Leikfélags Akureyrar verði einnig hækkuð framlög um 1 millj. og verði 3.7 millj. Liðurinn Leiklistarstarfsemi hækki einnig um 1 millj. og verði 3.8 millj. Liðurinn Bandalag ísl. leikfélaga hækki um 100 þús. og verði 500 þús. Liðurinn Önnur leiklistarstarfsemi lækki um 1.1 millj. og verði 1.4 millj. Liðurinn Leiklistarráð hækki um 10 þús. og verði 100 þús. Lagt er til að tekinn verði upp nýr liður, Alþýðuleikhúsið, er verði 1500 þús. Lagt er til að liðurinn Tónlistarstarfsemi, styrkir hækki um 800 þús. og verði 1.8 millj. Lagt er til að liðurinn Myndlistarskólar falli niður. Teknir verði upp nýir liðir: Félag ísl. myndlistarmanna er verði 500 þús., Myndlistarskólinn í Reykjavík er verði 1 millj. kr. og Myndlistarskólinn á Akureyri er fái 1.6 millj. kr. Lista- og menningarmál ýmis: Liðurinn verði hækkaður úr 1.8 millj. kr. í 2.4 millj. Vísindaleg starfsemi, styrkir: Lagt er til að liðurinn Vísinda- og fræðistörf hækki um 100 þús. kr. og verði 350 þús. Lagt er til að tekinn verði upp nýr liður, surtseyjarfélagið, byggingarstyrkur er verði 500 þús. kr. Bygging íþróttamannvirkja: Lagt er til að liðurinn hækki um 1 millj. 360 þús. og verði 31 millj. 360 þús. kr. Vísað er til sundurliðunar sem birtist á þskj. 268. Æskulýðsmál: Lagt er til að liðurinn Æskulýðsráð ríkisins hækki um 100 þús. og verði 600 þús. Þá er lagt til að liðurinn Æskulýðssamband Íslands hækki um 20 þús. og verði 140 þús. Liðurinn Ungmennafélag Íslands hækki um 1400 þús. og verði 4.2 millj. Þá er lagt til að liðurinn Bandalag ísl. skáta hækki um 160 þús. og verði 500 þús. Lagt er til að Bandalag ísl. skáta vegna Úlfljótsvatns hækki um 40 þús. og verði 130 þús. Lagt er til að íslenskir ungtemplarar fái hækkun sem nemur 30 þús. og verði 160 þús. Starfsemi KFUM og KFUK: Lagt er til að liðurinn hækki um 80 þús. og verði 280. Lagt er til að liðurinn Alþjóðaár æskunnar hækki um 100 þús. og verði 750 þús. Ýmis íþróttamál: Lagt er til að liðurinn Íþróttamál fatlaðra hækki um 175 þús. kr. og verði 850 þús. Liðurinn Farkennsla í íþróttum hækki um 30 þús. og verði 75 þús. Lagt er til að tekinn verði upp nýr liður, þrekþjálfun ungmenna 1985 200 þús. kr. Hér er um að ræða samstarfsverkefni á vegum Evrópulanda sem efnt er til af hálfu Evrópuráðsins. Lagt er til að liðurinn skáksamband Íslands hækki um 80 þús. kr. og verði 210 þús. Þess má geta að Skáksamband Íslands verður 60 ára á næsta ári. Liðurinn Alþjóðaskákmót, styrkir hækki um 30 þús. og verði 160 þús. Húsfriðun, byggða- og minjasöfn: Lagt er til að liðurinn hækki alls um 1587 þús. kr. og verði skipt af fjvn. með sérstöku yfirliti. Lagt er til að tekinn verði upp nýr liður, Torfusamtökin 700 þús. kr., og er þar um lokagreiðslu að ræða til þessara samtaka. Liðurinn 999, Ýmislegt: Lagt er til að liðurinn hækki alls um 1300 þús. kr. Vísað er um skiptingu til brtt. nefndarinnar á þskj. 268. Þó má geta þess að liðurinn Landssamband hjálparsveita skáta hækkar um 150 þús. og verður 700 þús. kr. Liðurinn Landakotsskóli, rekstrarstyrkur hækkar um 160 þús. og verður 1 millj. Liðurinn Hlíðardalsskóli, rekstrarstyrkur hækkar um 120 þús. og verður 1200 þús. Enn fremur er lagt til að inn verði tekinn nýr liður, Viðhald á Hlíðardalsskóla, sem verði 300 þús. kr. Að öðru leyti vísast til skiptingar á þskj. 268. Utanríkisráðuneyti. Þróunarsamvinnustofnun Íslands: Lagt er til að gjöld hækki um 7.5 millj. kr. og verði 20.5 millj. kr. Er þá gert ráð fyrir að hægt verði að standa við þau verkefni sem Ísland hefur gert samkomulag um við aðrar þjóðir. Landbúnaðarráðuneyti. Jarðeignir ríkisins: Lagt er til að gjöld hækki um 1200 þús. kr. og verði 6 millj. 105 þús. Er þetta til að standa straum af lögákveðnum greiðslum vegna ábúðarskipta á jörðum. Jarðasjóður: Lagt er til að gjöld hækki um 470 þús. og verði 900 þús. Búnaðarfélag Íslands: Lagt er til að gjöld hækki um 370 þús. og stafar þessi hækkun af því að tekinn er upp nýr liður, Landþurrkun, sem verður 370 þús. kr. Sundurliðun birtist á sérstöku yfirliti á þskj. 268. Þessi liður var felldur niður í frv. til fjárlaga, en hefur verið inni á fjárlögum í fjölda ára. Forfalla- og afleysingaþjónusta í sveitum: Lagt er til að laun hækki um 2 millj. 240 þús. Er þetta gert til þess að hægt sé að standa við ákvæði laganna að fullu um laun allt að 60 starfsmanna við þessa þjónustu. Skógrækt ríkisins: Lagt er til að liðurinn hækki um 800 þús. kr. og skiptist hækkunin þannig: Liðurinn Eignakaup hækkar um 500 þús. kr., Tilraunir með rótarskóga um 50 þús. kr. og framlög til nytjaskóga hækki um 250 þús. kr. Veiðimálaskrifstofan: Til Laxeldisstöðvar ríkisins í Kollafirði: Lagt er til að liðurinn hækki alls um 1350 þús. kr. sem skiptist þannig að 850 þús. gangi til endurgreiðslu lána vegna borunarframkvæmda í Kollafirði, en 500 þús. kr. til kaupa á súrefnistæki til stöðvarinnar. Landgræðslu- og landverndaráætlun: Liðurinn hækkar alls um 19 millj. 694 þús. kr. og verður 37 millj. 694 þús. Um skiptingu á þessu fé vísast til brtt. nefndarinnar á þskj. 268. Með þessari hækkun framlagsins er staðið við ályktun Alþingis frá 1982, en sú ályktun byggðist á tillögum nefndar sem í áttu sæti fulltrúar frá öllum þingflokkum og frá landbrn. Bændaskólinn á Hvanneyri: Lagt er til að liðurinn hækki alls um 1 millj. 550 þús. sem skiptist þannig að viðhald hækkar um 650 þús., en stofnkostnaður um 900 þús. og er það til byggingar loðdýrahúss. Bændaskólinn á Hólum: Liðurinn hækkar alls um 2 millj. kr. Lagt er til að liðurinn laun hækki um 500 þús. kr. vegna starfsmanns við loðdýrabú og skrifstofumanns, en stofnkostnaður hækki um 1 millj. 500 þús. kr. til að ljúka byggingu starfsmannaíbúða. Garðyrkjuskóli ríkisins: Lagt er til að viðhald gróðurhúsa hækki um 400 þús. kr. Sjávarútvegsráðuneyti. Ríkismat sjávarafurða: Lagt er til að liðurinn hækki alls um 4 millj. 283 þús. kr. Þar af hækki laun um 4 millj. 592 þús. og önnur gjöld um 6 millj. 209 þús. Sértekjur verði hins vegar hækkaðar á móti um 6 millj. 518 þús. Þessi stofnun hefur verið til sérstakrar athugunar, m.a. hjá hagsýslustofnun ríkisins, og er talið að með þessum hækkunum komist hún á raunhæfan grundvöll þannig að ætla megi að bæði tekjur og gjöld verði í samræmi við fjárlög. Sjávarútvegsmál, ýmis starfsemi: Lagt er til að gjöld hækki um 2.5 millj. kr. vegna liðarins Sjóvinnukennsla sem hækkar úr 500 þús. kr. í 3 millj. Hér er um að ræða samstarfsverkefni þriggja stofnana, Fiskifélags Íslands, líffræðideildar Háskóla Íslands og Hafrannsóknastofnunar. Gert er ráð fyrir að verja þessu fé þannig að 1 millj. kr. gangi til stofnkostnaðar við kaup á 15 tonna bát, en 1.5 millj. er fyrirhugað að nota til reksturs á þessum báti til sjóvinnukennslu og grunnsævisrannsókna á vegum þessara samstarfsaðila. Dómsmálaráðuneyti. Sýslumaður og bæjarfógeti, Selfossi: Lagt er til að laun hækki um 350 þús. og verði alls 20 millj. 373 þús. Hér er um leiðréttingu að ræða til þess að taka inn einn starfsmann við embættið sem fallið hafði niður í sambandi við endurskoðun þess nú á þessu ári. Rétt er að vekja athygli á því að embætti sýslumanna og bæjarfógeta hafa verið til sérstakrar athugunar fyrir gerð þessara fjárlaga og í fjárlagafrv. eru þessi embætti sett á, að því er talið er, raunhæfan grundvöll, þannig að þau geti haldið starfsemi sinni gangandi miðað við fjárlagaáætlun og haldið henni aðskyldri frá innheimtu embættanna sem skilist þá jafnóðum til ríkissjóðs. Dómsmál, ýmis starfsemi: Lagt er til að gjöld hækki um 25 þús. kr. vegna liðarins Orator, almenn lögfræðiaðstoð sem hækkar í 80 þús. kr. Biskup Íslands: Lagt er til að gjöld hækki alls um 300 þús. kr. vegna viðfangsefnisins Æskulýðsstarfs sem hækkar í 2 millj. 156 þús. og er gert ráð fyrir stöðu æskulýðsfulltrúa á Austurlandi. Söngmálastjóri þjóðkirkjunnar: Önnur gjöld hækki um 150 þús. kr. Prestaköll og prófastsdæmi: Lagt er til að liðurinn Byggingar á prestssetrum hækki um 1.5 millj. og verði 5.5 millj. Ýmis kirkjuleg málefni: Lagt er til að liðurinn hækki um 699 þús. Um skiptingu á einstaka liði vísast til brtt. nefndarinnar á þskj. 268. Félagsmálaráðuneyti. Vatnsveitur: Lagt er til að liðurinn hækki um 3 millj. kr. og verði 8 millj. sem er þó lægra en í fjárlögum yfirstandandi árs. Málefni fatlaðra: Lagt er til að gjöld hækki um 400 þús. kr. vegna þess að nýr liður, Starfsþjálfun, verður tekinn upp. Málefni fatlaðra í Reykjavík: Lagt er til að gjöld hækki um 747 þús. vegna þess að tekinn er upp nýr liður, Verndaður vinnustaður. Málefni fatlaðra á Vesturlandi: Lagt er til að gjöld hækki um 789 þús. er skiptist þannig að tekinn er upp nýr Íiður, Verndaður vinnustaður, með fjárveitingu nettó upp á 537 þús. kr. og liðurinn Sambýli á Akranesi hækki um 252 þús. kr., en þar er um mikla erfiðleika að ræða í sambandi við vistun tiltekinna einstaklinga. Málefni fatlaðra á Norðurlandi eystra: Lagt er til að gjöld hækki um 4 millj. 68 þús. Hækkun þessi stafar af því að tekinn er upp nýr liður, Sumarbúðir í Botni, með fjárveitingu upp á 900 þús. kr. Liðurinn Svæðisstjórn hækkar um 380 þús. og sértekjur á liðnum Verndaður vinnustaður Hrísalundi lækki um 2 millj. 788 þús. kr. Þar er um hreina leiðréttingu að ræða vegna mistaka í prentun eða setningu frv. Málefni fatlaðra á Austurlandi: Lagt er til að gjöld hækki um 700 þús. kr. vegna liðarins Sambýli á Egilsstöðum og er þetta hækkun á launalið vegna þess m.a. að þar hefur verið tekinn inn til vistunar sérstaklega erfiður einstaklingur. Málefni fatlaðra á Suðurlandi: Lagt er til að liðurinn Svæðisstjórn hækki um 283 þús. kr. Liðurinn 999, félagsmál, ýmis starfsemi: Lagt er til að gjöld hækki um 2.9 millj. kr. Um skiptingu á einstaka liði vísast til brtt. nefndarinnar á þskj. 268. Landlæknir: Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti: Lagt er til að laun hækki um 500 þús. kr. sem stafar af því að landlæknir er í fríi og settur landlæknir hefur þurft að taka sér aðstoðarmann. Heyrnar- og talmeinastöð Íslands: Lagt er til að önnur gjöld hækki um 150 þús. kr. vegna hækkunar á húsaleigu. Sjúkrahús og læknisbústaðir: Lagt er til að stofnkostnaður hækki alls um 22.1 millj. kr. sem skiptist þannig að liðurinn Bygging sjúkrahúsa, heilsugæslustöðva og læknabústaða hækki um 3.1 millj. og verði 103.1 millj. kr. Tekinn verði upp nýr liður, Hjúkrunarheimili aldraðra, og verði hann 14 millj. kr. og er sú úthlutun í samræmi við frv. sem lagt hefur verið fyrir Alþingi af hæstv. heilbr.- og trmrh. þar sem gert er ráð fyrir að hluti af því fé sem áður hefur verið úthlutað af stjórn Framkvæmdasjóðs aldraðra verði nú úthlutað af Alþingi. Í þriðja lagi er nýr liður, Sjúkrahús St. Franciskusarreglunnar í Stykkishólmi, byggingarstyrkur 5 millj. kr. Að öðru leyti vísast til sundurliðunar í brtt. nefndarinnar á þskj. 268. St. Jósefsspítali, Landakoti: Lagt er til að launaliður hækki um 920 þús. kr., verði 193 millj. 722 þús., og er hér um hreina leiðréttingu að ræða. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri: Lagt er til að stofnkostnaður hækki úr 5.5 millj. í 21 millj. kr. sem skýrist af því að framlag til stofnkostnaðar sjúkrahússins er nú flutt af liðnum Sjúkrahús og læknisbústaðir og fært á Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri sem er sérstakur liður í fjárlögum. Heilbrigðismál, ýmis starfsemi: Liðurinn hækkar samtals um 5 millj. Um skiptingu á þessu fé vísast til brtt. n. á þskj. 268. Þess má geta að inn á þennan lið koma þrír nýir liðir, þ.e. Kvartananefnd með 100 þús., liðurinn Útbreiðsla atvinnusjúkdóma 250 þús. og Krabbameinsfélag Íslands, fræðslumál með 500 þús. kr. Bindindisstarfsemi: Lagt er til að liðurinn Stórstúka Íslands hækki um 75 þús. kr. og verði 400 þús. kr. Skólar heilbrigðisstétta: Lagt er til að gjöld hækki um 713 þús. vegna þess að tekinn er upp nýr liður, Ljósmæðraskóli Íslands. Hér er um að ræða tilfærslu frá liðnum Ríkisspítalar, þjónustudeildir þannig að breyting þessi leiðir ekki til hækkunar á frv. Vitastofnun Íslands: samgönguráðuneyti. Lagt er til að önnur gjöld hækki um 4.2 millj. kr., en hér er um leiðréttingar á frv. að ræða. Hafnamál: Lagt er til að gjöld hækki alls um 28 millj. 525 þús. kr. Hækkunin skiptist þannig: Liðurinn Ferjubryggjur hækkar um 300 þús. kr. og verður 3.3 millj. Liðurinn Hafnarmannvirki og lendingarbætur hækkar um 14 millj. kr. og verður 69 millj. kr. Sundurliðun birtist á sérstöku yfirliti á þskj. 268. Liðurinn Landshafnir, endurgreiðslur lána hækkar um 10 millj. kr. og verður 13.9 millj. Liðurinn Landshöfnin á Rifi hækkar um 1.5 millj. og verður 3 millj. og liðurinn Sjóvarnargarðar hækkar um 2 millj. 725 þús. kr. og verður 9 millj. 725 þús. kr. Rétt er að vekja athygli á því að inn á þennan lið færast 1375 þús. kr. af fé landgræðslu- og landverndaráætlunar þannig að liðurinn Sjóvarnargarðar verður í heild 11.1 millj. kr. Sundurliðun birtist í sérstöku yfirliti á þskj. 268. Sjóslysanefnd: Lagt er til að gjöld hækki um 130 þús. kr. sem skiptist á tvo nýja liði, Hönnun björgunarbúnaðar Sigmunds Jóhannssonar 80 þús. kr. og Björgunarnetið Markús, fræðslukvikmynd 50 þús. kr. Flugmálastjórn: Lagt er til að gjöld hækki um 6 millj. kr. vegna hækkunar á liðnum Flugvellir, framkvæmdir er verði þá samtals 61 millj. kr. Sundurliðun yfir fé til framkvæmda í flugvöllum birtist á sérstöku yfirliti á þskj. 268. Ýmis framlög: Lagt er til að gjöld hækki um 200 þús. kr. sem skiptist þannig að lagt er til að liðurinn Fræðsluefni um öryggismál sjómanna hækki um 50 þús. kr. og verði 400 þús. og liðurinn Flugbjörgunarsveitir hækki um 150 þús. og verði 600 þús. kr. Veðurstofa Íslands: Lagt er til að gjöld hækki alls um 5 millj. 842 þús. kr. og er þar um verulegar leiðréttingar að ræða og eru þær leiðréttingar til komnar eftir sérstaka athugun sem gerð hefur verið í meðferð fjárlagafrv., m.a. af fjárlaga- og hagsýslustofnun ríkisins. Skipting þessa fjármagns á einstaka liði kemur fram á sérstöku yfirliti í brtt. n. á þskj. 268. Fyrirtæki og stofnanir, framlög: Iðnaðarráðuneyti. Lagt er til að gjöld hækki um 4 millj. 500 þús. kr. og er það vegna þess að tekinn er upp nýr liður, Útflutningsmiðstöð iðnaðarins. Gert er ráð fyrir að þetta fé renni til sérstaks samstarfsverkefnis við utanrrn. og Iðnþróunarsjóð til að standa straum af kostnaði við stöðu viðskiptafulltrúa í New York og Færeyjum. Er gert ráð fyrir að hér sé um að ræða eins árs verkefni til reynslu sem síðan framlengist í tvö ár ef talið er að það gefi jákvæðan árangur. Iðja og iðnaður, framlög: Lagt er til að gjöld hækki um 2 millj. kr. og skiptist hækkunin þannig, að liðurinn Iðnsaga Íslands hækkar um 1.5 millj. og verður 2 millj. Hér er um hreina leiðréttingu að ræða til samræmis við það sem segir í texta grg. frv. Reiknað er með að hér sé um að ræða verkefni er taki allt að fimm til sex ár. Þá er einnig tekinn upp nýr liður, Kynning á íslenskum iðnaðarvörum, og er lagt til að til hans verði varið 500 þús. kr. Herra forseti. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir brtt. fjvn. við frv. til fjárlaga við þessa umr.



Það skal tekið fram, að í sundurliðun á þskj. 268 hafa orðið villur sem ekki vannst tími til að leiðrétta með því að prenta upp þskj. í heild. Þskj. í heild verður síðar prentað upp. En nú þegar hefur þessi sundurliðun, sem nú er til atkvgr., verið leiðrétt og verið útbýtt í ljósrituðu formi. Ég vil vekja athygli á því að leiðréttingarnar breyta ekki neinum niðurstöðutölum, sem hér er um að ræða, en varða skiptingu á einstaka liðum, sem gert var ráð fyrir, þannig að það var texti fyrir tvo liði þegar svo bar undir, en talan var í heild á öðrum liðnum. Þannig skal vakin athygli á því að varðandi Hafnarfjörð er um leiðréttingu að ræða. Þar stóð í upphaflega skjalinu: Sundlaug og Víðistaðaskóli. Sundlaug fylgdi engin upphæð, en 1800 þús. til Víðistaðaskóla. Breytingin er sú að það fara 50 þús. til sundlaugar og 1750 til Víðistaðaskóla. Hliðstætt er um liðinn varðandi Mosfellshrepp. Það var í þskj. upphaflega gert ráð fyrir framlagi til 1. áfanga íþróttahúss, en ekki tekið neitt fram hver upphæðin var. Í því liggur villan. En annar liðurinn var Viðbygging Varmárskóla sem var upp á 1 millj. 355 þús. Breytingin er fólgin í því að viðbygging Varmárskóla er með 1 millj. en íþróttahús með 355 þús. Þá er 3. liðurinn, það er Sandgerði. Þar var gert ráð fyrir stækkun skóla en hafði láðst að tilgreina upphæðina. Hún á að vera 725 þús. eins og kemur fram í hinu ljósprentaða þskj. og sundlaug og þvottahús 700 þús., en ekki 1425 eins og segir í hinu upphaflega þskj. Þetta er skipting milli verkefna. Það eru 2–3 hliðstæð tilvik í viðbót. Ef enginn óskar eftir að ég skýri þau, það eru augljósari prentvillur, þá sé ég ekki ástæðu til að gera frekar grein fyrir þessu. Þm. geta líka borið saman hið ljósprentaða þskj. sem útbýtt hefur verið við upphaflega þskj. Brtt. 268,24.a-b samþ. með 50 shlj. atkv. - 268,25 samþ. með 51 shlj. atkv. - 308,5 felld með 32:24 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: RA, SDK, SkA, StB, SJS, SvG, EG, EBS, MF, GeirG, GE, GJG, GA, GHelg, HS, HG, JS, JBH, KSG, KP, KJóh, KolJ, KH, KMK. nei: RH, SalÞ, StG, SV, SvH, JK, VI, ÞP, ÞS, AG, AS, ÁJ, BIG, BD, DA, EH, EgJ, EKJ, FÞ, FrS, GB, GGS, HÁ, HBI, HÓ, IG, JHelg, MB, ÓE, PP, PJ, ÞK. ÓÞÞ greiddi ekki atkv. 3 þm. (PS, StH, MÁM) fjarstaddir. Brtt. 298,III tekin aftur til 3. umr. - 299,2 tekin aftur til 3. umr. - 300,8 tekin aftur til 3. umr. - 268,26 samþ. með 51 shlj. atkv. - 308,6 felld með 33:22 atkv. - 300,9 felld með 35:22 atkv. - 268,27–29 samþ. með 50 shlj. atkv. - 306,1 tekin aftur til 3. umr. - 268,30–34 samþ. með 52 shlj. atkv. - 306,II felld með 30:21 atkv. - 268,35–36 samþ. með 48 shlj. atkv. - 301 tekin aftur til 3. umr. - 268,37–39 samþ. með 50 shlj. atkv. - 304 tekin aftur til 3. umr. - 268,40–41 samþ. með 46:1 atkv. - 299,3 felld með 37:7 atkv. - 268,42 samþ. með 50:5 atkv. - 300,10 felld með 37:15 atkv. - 268,43–47 samþ. með 53 shlj. atkv. - 292 tekin aftur til 3. umr. - 268,48 samþ. með 54 shlj. atkv. - 300,11 felld með 39:14 atkv. - 299,4 felld með 40:6 atkv. - 300,12 felld með 38:9 atkv. - 268,49–51 samþ. með 46 shlj. atkv. - 268,52.a samþ. með 42:5 atkv. - 299,5 felld með 31:6 atkv. - 268,52.b–53.a samþ. með 51 shlj. atkv. - 299,6 felld með 35:22 atkv. - 268,53.b samþ. með 52 shlj. atkv. - 295,1 tekin aftur til 3. umr. - 268,54–59 samþ. með 52 shlj. atkv. - 300,13–14 felld með 36:22 atkv. - 268,60 samþ. með 51 shlj. atkv. - 299,7 tekin aftur til 3. umr. - 268,61–66 samþ. með 52 shlj. atkv. - 296,1–2 tekin aftur til 3. umr. - 309 tekin aftur til 3. umr. - 268,67–69 samþ. með 54 shlj. atkv. - 297,I tekin aftur til 3. umr. - 268,70–74 samþ. með 50 shlj. atkv. - 297,III tekin aftur til 3. umr. - 268,75–77 samþ. með 56 shlj. atkv. - 300,15 felld með 34:23 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: EG, MF, GeirG, GE, GJG, GA, GHelg, HS, HG, JS, JBH, KSG, KP, KJóh, KolJ, KH, KMK, RA, SDK; SkA, StB, SJS, SvG. nei: AS, ÁJ, BÍG, BD, DA, EH, EgJ, EBS, EKJ, FÞ, FrS, GB, GGS, HÁ, HBl, HÓ, IG, JHelg, MB, MÁM, ÓE, PP, PJ, RH, SalÞ, StG, SV, SvH, JK, VI, ÞP, ÞS, AG, ÞK. ÓÞÞ greiddi ekki atkv. 2 þm. (Ps, StH) fjarstaddir. Einn þm. gerði svofellda grein fyrir atkv. sínu:



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns færa meðnefndarmönnum mínum, starfsmanni fjvn., hagsýslustjóra og hans fólki þakkir fyrir gott samstarf og sérstaklega formanni n., hv. 1. þm. Norðurl. v. Pálma Jónssyni, fyrir mjög ánægjulegt samstarf. Það hefur farið að þessu sinni eins og oft áður að tími n. til að ljúka störfum fyrir 2. umr. hefur reynst æði knappur. Í raun og veru taka viðtöl og afgreiðsla einstakra erinda meiri tíma en svo að fjvn.menn fái það tóm sem þyrfti til að meta fjárlagafrv. sem heild og þá stefnu sem þar er mótuð í ríkisfjármálum sem eru einn veigamesti þáttur ríkisbúskaparins. Þegar það bætist síðan á ofan að einn aðalþáttur málsins, lánsfjáráætlun ríkisins, hefur ekki komið fyrir augu þm., a.m.k. ekki stjórnarandstöðuþingmanna, þá er í raun enginn grundvöllur til að fjalla um þessi mál sem skyldi. Fjölmörg veigamikil málefni eru enn óafgreidd hjá n. Má þar nefna tekjuhlið, vegamál og B-hluta stofnanir, þ.m.t. Lánasjóður íslenskra námsmanna, lánsfjáráætlun byggingarsjóðanna og framkvæmdir við ríkisspítala. Á meðan ekki liggur fyrir hvaða afstöðu ríkisstjórnarflokkarnir taka til afgreiðslu þessara málaflokka tel ég ekki ástæðu eða efni til að ræða um þá. Þessi málefni koma til umr. innan fjvn. fyrir 3. umr. Varðandi þær brtt. sem fjvn. flytur sameiginlega er rétt að taka fram að við sem skipum minni hl. n., fulltrúar Alþb., Alþfl., BJ og SK, höfum óbundnar hendur um afstöðu til einstakra till. og höfum áskilið okkur rétt til að flytja brtt. eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma. Í till. n. um framlög til verklegra framkvæmda felst verulegur niðurskurður að raungildi. Í því efni hefur meiri hl. n. ákvarðað till. um heildarupphæðir til hvers framkvæmdaþáttar, en minni hl. n. að venju tekið þátt í skiptingu þessa afmarkaða fjár. Um þessar till. gildir sami fyrirvari af hálfu minni hl. n. og ég nefndi áðan. Ríkisstjórnarflokkarnir afgreiddu fyrstu fjárlög sín fyrir ári, og þeir sem að þeirri fjárlagagerð stóðu töldu sjálfum sér og a.m.k. Morgunblaðinu trú um að þar hefði verið unnið af fullkomnu raunsæi og áður óþekktri nákvæmni. Raunverulegur rekstrarkostnaður samkvæmt ríkisreikningi hefði verið lagður til grundvallar ákvörðun um einstaka útgjaldaliði og ekkert gæti því á vantað. Hæstv. fjmrh. taldi jafnvel að framvegis kæmi ekki til aukafjárveitinga. Þær heyrðu til liðinni tíð. Hann kærði sig ekki um að sitja við að semja ný fjárlög fyrir líðandi ár. Alþingi hefði lokið því að ákvarða endanlega alla útgjaldaliði ársins 1984 um jólaleytið í fyrra. Í Morgunblaðinu var skrifað um tímamót í fjárlagagerð, loks hefðu verið samþykkt fullkomlega raunhæf fjárlög. Enda þótt stjórnarandstaðan hefði bent á það við afgreiðslu fjárlaga að ýmislegt væri vantalið þar af útgjaldaliðum kom það mörgum á óvart að ekki var liðið nema ríflega þinghléið eftir jólin þegar reynslan sjálf afhjúpaði sjálfsblekkingu stjórnarinnar við afgreiðslu núgildandi fjárlaga. Þá var leitt í ljós að rúmlega 2000 millj. kr. vantaði upp á að endar næðu saman. Og jafnvel Morgunblaðið spurði hvernig slíkt mætti gerast eftir að sérstakri nákvæmni og einstöku raunsæi við gerð fjárlaganna hefði verið svo vandlega lýst fyrir alþjóð fyrir svo örskömmum tíma. Ekki síst var undrunin mikil vegna þess að upplýst var um leið að ytri aðstæður í efnahagsmálum þjóðarinnar væru betri en spáð hafði verið við gerð fjárlaganna. Ríkisstjórnarflokkarnir snerust ráðvilltir hring eftir hring í fjárlagagatinu mikla vikum saman og fundu svo þá lausn sem þeim er jafnan nærtækust, þ.e. fyrst og fremst nýjar erlendar lántökur og nokkurn niðurskurð, einkum framkvæmdaliði. Til að stoppa upp í götin í fjárlögum og lánsfjáráætlun voru því samþykktar enn nýjar erlendar lántökur. Fyrsta fjárlagaár ríkisstj. er ríkissjóði bjargað með stórauknum erlendum lántökum og tekjum sem eiga rætur í 3500 millj. kr. viðskiptahalla sem var áætlaður 100 millj. kr. í þjóðhagsáætlun um þetta leyti í fyrra. Þessi viðskiptahalli er borinn uppi af erlendri skuldasöfnun. Erlend lán þjóðarinnar hafa aukist nettó á þessu ári um 3055 millj. kr., miðað við gengið áður en það var fellt nú á dögunum, og vaxtagjöld þjóðarinnar á næsta ári til útlendinga nema um 7000 millj. kr. eða um 150 þús. kr. á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu. Í stað þess að draga úr erlendri skuldasöfnun eins og fyrirheitin í stjórnarsáttmála ríkisstj. fjalla um eru skuldir þjóðarinnar erlendis nú komnar yfir þau 60% mörk miðað við þjóðarframleiðslu sem hæstv. fjmrh. hét þjóðinni hátíðlega að mundu þýða afsögn ríkisstj. Það er áreiðanlegt að þjóðin umbæri betur en hún gerir svikin fyrirheit ríkisstj. um að draga úr skuldasöfnun erlendis ef hæstv. fjmrh. sæi um það að þær vanefndir yrðu til þess, eins og hann lofaði, að hæstv. ríkisstj. hætti þessu stjórnarbasli sem hún ræður ekkert við. Því að í stað þess að hafa stjórn á málum berst hún eins og rekald undan straumum og vindi. Það er sérstaklega tekið fram í grg. með fjárlagafrv. að forsenda þess að unnt sé að móta heildarstefnu í peninga- og fjármálum hins opinbera sé að fjallað verði um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun á Alþingi samtímis fjárlagafrv. Þegar ljóst er að ríkisstj. hefur algerlega brugðist því hlutverki að móta haldbæra stefnu í peningamálum og efnahagsmálum almennt og allt veður á súðum skuldasöfnunar og upplausnar á málefnum ríkissjóðs og grundvallaratvinnuveganna þá er þess ekki að vænta að úr rætist þegar eins fer um þetta fyrirheit um nauðsynleg vinnubrögð sem öll önnur. Fjvn. hefur nú fjallað um fjárlagafrv. í tvo mánuði án þess að nm. eða fjh.- og viðskn. hafi séð stafkrók af lánsfjáráætlun fyrir næsta ár. Auk þess hefur ríkisstj. nú kollvarpað framlagðri þjóðhagsáætlun fyrir árið 1985 með því að grípa til sérstakra hefndarráðstafana í gengismálum í þeim tilgangi að hirða til baka þann litla ávinning launafólks sem verkalýðssamtökin og atvinnurekendur sömdu um þar sem nokkuð var dregið úr þeirri fjórðungsskerðingu á kaupmætti launa sem ríkisstj. hefur staðið fyrir á valdaferli sínum. Þegar þannig er staðið að málum á öllum sviðum er naumast ástæða til að undrast þótt almenningur í landinu hafi misst alla trú á að ríkisstj. reynist fær um að ráða við þann vanda sem hún er búin að koma efnahags- og atvinnumálunum í. Enda er nú svo komið að jafnvel formaður Sjálfstfl. kærir sig ekki einu sinni lengur um að taka sæti í ríkisstj. Hann hefur af eðlilegum ástæðum misst alla löngun til þess. Eins og ég áður nefndi var ekki langt liðið frá síðustu áramótum þegar raunveruleikinn svipti blekkingarhulunni af upploginni glæsimynd síðustu fjárlagagerðar. Þegar tekið er tillit til þess að Morgunblaðið var látið taka þátt í að vegsama hin nákvæmu og raunhæfu fjárlög með fjálglegum orðum um jólaleytið í fyrra og varð svo að birta fregnina um fjárlagagatið mikla þá eru skiljanleg sárindi ritstjóra blaðsins vegna þessarar meðferðar í leiðara 5. des.s.l., en hann hefst með þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta: „Það er samdóma álit þeirra, sem fylgjast með þróun stjórnmála, að farið hafi að halla undan fæti hjá ríkisstj. á fyrstu mánuðum þessa árs þegar í ljós kom að verulegur halli yrði á rekstri ríkissjóðs árið 1984 þrátt fyrir yfirlýsingar um hið gagnstæða við gerð fjárlaga fyrir réttu ári og heitstrengingar þá um að betur væri um hnúta búið við fjárlagagerð en oftast áður. Fjárlagagatið, sem tók margar vikur að fylla á útmánuðum, varð til þess að rýra traust manna á ríkisstj. Hitt bætti ekki úr skák, hve það tók langan tíma fyrir stjórnárflokkana að finna málamiðlunarlausn.“ Og síðar í leiðaranum segir Morgunblaðið, og vill nú hafa vaðið fyrir neðan sig, með leyfi hæstv. forseta: „Flest bendir til þess að sagan frá því á útmánuðum sé að endurtaka sig. Það er ekki nægilega markvisst unnið að því að ná endum saman í fjárlagadæminu.“ Þetta eru orð að sönnu því að allt bendir til þess að við endanlega afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár verði enn lengra á milli endanna en í fjárlagafrv. þegar það var lagt fram. Leiðarinn endar svo á þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta: „Reynslan af fjárlagagatinu á fyrstu mánuðum þessa árs hlýtur að vera víti til varnaðar.“ Það er svo líklega ekki tilviljun að ritstjórar Morgunblaðsins skilja eftir dálitið pláss fyrir stuttan leiðarabút sem heitir „Glæsilegur árangur í handbolta“, þar sem rakinn er frábær árangur landsliðsins í keppnisferð erlendis fyrir skemmstu. Þegar Morgunblaðið hefur rakið ófarir þm. stjórnarflokkanna við síðustu fjárlagagerð sem víti til varnaðar telur leiðarahöfundur sérstaka ástæðu til að minna á það í eins konar viðbótarleiðara að til eru þó þeir menn íslenskir sem vinna verk sín á þann veg að þjóðin þarf ekki að skammast sín fyrir. Morgunblaðið bendir á 5. des. s.l. að stjórnarflokkarnir hafi nú fallið frá því markmiði sem þeir settu í september s.l. haust, hallalausum fjárlögum á næsta ári. Forsrh. hafi varpað þessu fyrirheiti fyrir róða í stefnuræðu sinni 22. nóv. s.l. Síðan hefur þetta fráhvarf og uppgjöf frá fyrri stefnu verið enn áréttað með upplýsingum um að hallinn í fjárlagafrv. verði enn aukinn við afgreiðslu þess á Alþingi og auðvitað eykst erlend lántaka að sama skapi. Það segir til sín í þessum efnum að stjórnarflokkarnir hafa með lagasetningu afsalað ríkissjóði stórfelldum fjárhæðum með hvers kyns skattaívilnunum til eignamanna og gróðafyrirtækja. Til mótvægis voru greiðslur sjúklinga fyrir heilbrigðisþjónustu og lyf auknar verulega og markvisst hefur, eins og segir í grg. fjárlagafrv., verið dregið úr framlögum til framkvæmdaverkefna. Þegar slíkur niðurskurður félagslegra framkvæmda á sér stað ár eftir ár fer hann að koma æði hart niður hvarvetna í landinu og verður hluti af þeirri aðför sem ríkisstj. frjálshyggju- og markaðsstefnu gerir nú að byggð landsins og er þáttur í þeirri afleiðingu stjórnarstefnunnar að fólksstraumur liggur nú frá framleiðslusvæðunum úti á landsbyggðinni í þjónustustarfsemina hér á höfuðborgarsvæðinu. Niðurskurður fjárveitinga til verklegra framkvæmda á næsta ári er sá lang harkalegasti sem framkvæmdur hefur verið. Er þó sá munur á ytri aðstæðum að árið 1983 og 1984 minnkuðu þjóðartekjur, 1983 um 3.7%, en 0.4% 1984. En í þjóðhagsáætlun fyrir næsta ár er því spáð að þjóðartekjur aukist um 1.8%. Stjórnarflokkarnir hafa þó ákveðið að þá skuli niðurskurður til félagslegra framkvæmda verða meiri að raungildi en nokkru sinni hefur áður þekkst. Framlög til dagvistarheimila voru 20% hærri að raungildi árið 1983 en tillögur eru gerðar um nú af hálfu stjórnarflokkanna. Framlög til sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva voru 32% hærri að raungildi árið 1983 og framlög til hafna voru 122% hærri að raungildi árið 1983 en áætlað er á næsta ári. Það er táknrænt fyrir hina nýju byggðastefnu, sem Framsfl. er nú að innleiða, að langmestur niðurskurður, um 84.5 millj. kr. á verðlagi næstu fjárlaga frá þeirri upphæð sem veitt var á fjárlögum 1983, er í þeim framkvæmdaþætti, hafnarmálum, sem hefur að 96% farið til stuðnings sveitarfélögum utan höfuðborgarsvæðisins. Byggðasjóði eru síðan ætluð aðeins 30% af því framlagi sem lög ákveða. Það er við hæfi að þegar Framsfl. er að framkvæma sína nýju stefnu í byggðamálum þá heitir málgagn flokksins ekki lengur Tíminn heldur Nýi Tíminn. Niðurskurði er beitt gegn félagslegum framkvæmdum á sama tíma og ýmsir rekstrarliðir bólgna út. Við afgreiðslu núgildandi fjárlaga hækkuðu ýmsir rekstrarliðir mjög verulega, sumir um meira en 100%, vegna þess sérstaklega að þeir voru færðir upp til samræmis við niðurstöður ríkisreiknings. t.d. hækkuðu fjárveitingar til aðalskrifstofa rn. mjög mikið, fyrst og fremst af þessum sökum. Ég tók sérstaklega fram við umr. um fjárlagafrv. þá að það hvarflaði ekki að mér að bera rekstrarliði úr fjárlögum 1983 saman við hliðstæðar tölur úr fjárlagafrv. fyrir árið 1984 án þess að taka tillit til þessa og halda því fram að ætlunin væri að auka reksturinn sem þessum mismun nam. Ég gat vel fallist á að þessi aðgerð ætti að bæta aðstöðu til aðhalds gegn útþenslu í rekstri. En hefur hún nýst til þess? Nú ættu breytingar á þessum liðum, sem þannig voru færðir upp, að hafa raunhæfa merkingu. En þessi bætta aðstaða til aðhalds virðist duga skammt. Framlög til aðalskrifstofa rn. og til aðalskrifstofu Hagstofunnar, ríkisendurskoðunar og fjárlaga- og hagsýslustofnunar eiga að hækka verulega að raungildi á fjárlögum næsta árs, einstakar skrifstofur um allt að 35%. Vegin meðaltalshækkun nemur ríflega 10% að raungildi frá núgildandi fjárlögum. Í heild hækka útgjöld til þessara aðalskrifstofa úr ríflega 255 millj. kr. í ríflega 320 millj. í jafngildum krónum talið, eða um 35 millj. kr. að raungildi, en sú upphæð dygði til þess að tvöfalda framlög til dagvistarheimila á næstu fjárlögum. Nefna má að framlög til Ríkismats sjávarafurða hækka úr 34.3 millj. kr. í 46.9 millj. skv. brtt. sem gerðar eru á fjárlagafrv., eða um nær 8 millj. kr. umfram verðlagshækkanir, þ.e. um 20% raungildishækkun frá árinu í ár. Við afgreiðslu fjárlaga í fyrra var sérstaklega ákveðið að skerða launaliði um 2.5% og liðinn Önnur rekstrargjöld um 5% og til þess ætlast, eins og segir í grg. fjárlagafrv. í fyrra, að stofnanir og fyrirtæki leiti sparnaðar og hagræðingar í almennum rekstri. Um árangur þeirra sem með aðalstjórnina fara á aðalskrifstofum rn. ber fjárlagafrv. fyrir næsta ár órækast vitni, eins og ég hef þegar rakið. Þar hafa þessi fögru áform rokið út í veður og vind og útgjöld hækkað um 10% að raungildi. Það er því naumast við því að búast að öðrum stofnunum, sem hafa þessa stjórnendur sem fyrirmynd, hafi lánast að skerða útgjöld skv. fyrirmælum frá aðalskrifstofum rn. Þau gögn, sem lögð hafa verið fram í fjvn. skv. beiðni, benda ekki heldur til þess að árangur hafi orðið í þessum efnum. Ríkisspítalar vega þar hvað mest þar sem laun og önnur rekstrargjöld nema skv. núgildandi fjárlögum milli 1100 og 1200 millj. kr. Þar hefði slíkur niðurskurður skilað töluverðri upphæð en gögn sýna að í stað þess að launaútgjöld verði á þessu ári 2.5% lægri en verið hefði án niðurskurðar þá verði þau um 3–4% hærri en þau voru áætluð án þessarar sérstöku 2.5% lækkunar. Á sama hátt sýna framlögð gögn að liðurinn Önnur rekstrargjöld verður í ár ekki 5% lægri en hann er áætlaður án þessa sérstaka niðurskurðar heldur um 8% hærri. Alli kemur þetta heim og saman við þá staðreynd að sé borin saman heildarsumma liðanna Önnur rekstrargjöld skv. ríkisreikningi árið 1983 og áættuð útgjöld skv. fjárlagafrv. fyrir næsta ár á sama verðlagi, þ.e. meðalverðlagi 1983, þá hækka þessi rekstrargjöld úr 1572 millj. kr. 1983 í 1743 millj. kr. á næsta ári, eða um 11% að raungildi, en það nemur um 240 millj. kr. á verðlagi næsta árs. Þó að einhverju kunni að muna um tilfærslur á minni háttar viðhaldi yfir á liðinn Önnur rekstrargjöld á næsta ári þá er sýnt að liðurinn Önnur rekstrargjöld hækkar að raungildi. Á móti þessari tilfærslu, sem ég nefndi, koma svo þær hækkanir á liðunum sem gerðar eru í meðförum Alþingis við afgreiðslu fjárlagafrv. Jafnframt má hafa í huga í þessu sambandi að heildarútgjöld ríkissjóðs hækka að raungildi á næsta ári skv. fjárlagafrv. miðað við áætlaðar niðurstöðutölur í ár. Því hefur verið haldið fram að um raunverulegan samdrátt sé að ræða í ríkisrekstrinum. Þá er jafnan gripið til þess ráðs að miða við tekjur ríkisins og litið fram hjá því að fjárlög eru afgreidd með halla, þ.e. án þess að tekjur dugi fyrir þeim útgjöldum sem eru hin raunverulegu umsvif í ríkisrekstrinum. Með því er verið að velta umframeyðslunni yfir á þá sem taka við. Það var nákvæmlega það sem gerðist þegar Sjálfstfl. lét af stjórn ríkisfjármála 1978 eftir fjögurra ára skuldasöfnun sem næsti fjmrh. varð að afla tekna fyrir umfram tekjuöflun sem þurfti til að greiða það sem raunverulega var eytt á því tímabili. Sannleikurinn er sá að þrátt fyrir að þjóðarframleiðsla hafi dregist saman og þrátt fyrir að framlög til verklegra framkvæmda hafi verið skert mjög verulega, m.a. með tilvísun til samdráttar í þjóðartekjum, og þrátt fyrir að raungildi launa ríkisstarfsmanna hafi verið skorið niður um fjórðung á tímabili núv. ríkisstj. og launaútgjöld nemi ríflega 25% af öllum útgjöldum A-hluta fjárlaga, þá hafa heildarútgjöld ríkisins ekki dregist saman að raungildi, þvert á móti. Í töflu í nál. minni hl. fjvn. um heildarútgjöld ríkissjóðs á árunum 1972–1985, en þau eru færð á sama verðlag, verðlag ársins 1983, kemur fram að útgjöld ríkissjóðs munu skv. fjárlagafrv. og þeim brtt. við það sem þegar liggja fyrir aukast um 4% að raungildi á næsta ári og verða hærri en á nokkru öðru þessara ára að undanskildu árinu 1983, sem var þó að verulegu leyti útgjaldaár núv. stjórnarflokka en að öðru leyti ekki sambærilegt við önnur ár í þessari töflu vegna sérstakra fjármagnstilfærslna sem námu 1 milljarði 66 millj. kr. En þau komu til vegna þess að yfirtaka á byggðalínum var bókfærð á ríkissjóð á því ári, svo og að bókfært var skuldauppgjör vegna eldgossins í Vestmannaeyjum. Áætlað er að heildarútgjöld ríkisins í ár nemi um 19 500 millj. kr., en skv. nýjum verðlags- og launaforsendum að viðbættum brtt. fjvn. verði þau um 25 500 millj. kr. á næsta ári. Þessi hækkun útgjalda ríkissjóðs á næsta ári miðað við nýjustu áætlanir um útkomuna í ár nemur að raungildi 1200 millj. kr. Ríflega helmingi hennar verður velt áfram með nýjum lántökum sem öðrum en núv. stjórnvöldum er svo ætlað að greiða síðar. Sagan endurtekur sig frá fjármálastjórn Sjálfstfl. 1974–1978. Þessi raunhækkun útgjalda á næsta ári, þrátt fyrir niðurskurð framlaga til verklegra framkvæmda, nemur eins og ég sagði 1200 millj. kr. og er meir en þreföld sú fjárveiting sem er samanlagt áætluð á næsta ári til byggingar grunnskóla, hafnarframkvæmda, dagvistarheimila, íþróttamannvirkja, sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva. Fjárlagaafgreiðslan nú staðfestir að ekkert af meginmarkmiðum stjórnarflokkanna við afgreiðslu núgildandi fjárlaga hefur náðst. Þar má nefna að lögð var áhersla á að þjóðartekjur yrðu látnar nægja fyrir útgjöldum. Í september s.l. áréttuðu stjórnarflokkarnir þetta markmið en við fjárlagaafgreiðsluna nú er horfið frá þessum heitstrengingum með því að gera ráð fyrir verulegum rekstrarhalla á ríkissjóði á næsta ári. Annað aðalmarkmiðið tengdist hinu fyrra, þ.e. að stöðva skuldasöfnun erlendis. Hæstv. fjmrh. nefndi sérstaklega ákveðið hámark á heildarskuldum þjóðarinnar, 60% af vergri þjóðarframleiðslu, sem spurningu um líf eða dauða ríkisstj. Þetta mark hafa stjórnvöld nú þegar yfirstigið og hæstv. fjmrh. er enn að efna til nýrrar erlendrar skuldasöfnunar með afgreiðslu fjárlaga að þessu sinni, enda þótt í þjóðhagsáætlun sé gert ráð fyrir aukningu þjóðartekna um 1.8%. Þegar þjóðarframleiðsla dregst saman eins og í ár eru erlendar skuldir auknar miklu meira en samdrættinum nemur og þegar þjóðarframleiðsla er talin munu aukast á næsta ári er efnt til enn nýrra erlendra skulda eigi að síður. Samdráttur þjóðarframleiðslu á árinu 1984 um 1% jafngildir 670 millj. kr. En þeir stjórnendur, sem ætluðu að draga úr skuldasöfnun erlendis, juku skuldir þjóðarinnar á sama tíma um 4.5 sinnum hærri upphæð, eða um 3055 millj. kr. Þrátt fyrir áætlaða hækkun þjóðartekna á næsta ári er ljóst, skv. yfirliti sem sett er upp skv. framsetningu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á sama grundvelli fyrir árið 1984-1985, að gert er ráð fyrir að erlendar lántökur ríkissjóðs á næsta ári hækki svo verulega að þær verði 75.9% hærri nettó en á þessu ári. Ríkissjóður er því rekinn með erlendum lántökum. Þetta staðfesti formaður Sjálfstfl., hv. 1. þm. Suðurl. Þorsteinn Pálsson, skv. heimild blaðsins Íslendings 16. ágúst s.l. en þar er haft eftir formanni Sjálfstfl., með leyfi hæstv. forseta: „Í fyrsta skipti voru tekin erlend lán í beinan rekstur ríkissjóðs sem hefur valdið mismunun milli atvinnugreina, uppsveiflu í þjónustu og verslun og byggingariðnaði en kemur niður á sjávarútveginum.“ Og síðar er haft eftir hv. þm., með leyfi hæstv. forseta: „Samhliða aðgerðum í peningamálum verður að gera gangskör að því við undirbúning fjárlaga að tryggja að útgjöld ríkissjóðs verði ekki meiri en tekjurnar. Annars er viðbúið að þessi tilraun til að ná jafnvægi í efnahagsmálum fari út um þúfur ef lán eru tekin til rekstrarútgjalda ríkissjóðs.“ Við endurskoðun gjalda- og lánahreyfinga ríkissjóðs vegna nýrra verðlags- og launaforsendna var um miðjan nóvembermánuð s.l. áætlað að rekstrarhalli ríkissjóðs yrði um 1 millj. kr. á dag á næsta ári. Mánuði síðar er talið að hallinn geti orðið tvöfalt hærri og erlendar lántökur aukist þá að sama skapi. Þegar höfð eru í huga ummæli formanns Sjálfstfl. um nauðsynlegar forsendur við afgreiðslu fjárlaga og hvernig til tekst nú þá er það skiljanlegt, sem haft er eftir hv. þm. í Dagblaðinu-Vísi í fyrradag, að nú komi ekki lengur til greina að hann taki sæti í ríkisstj. Þriðja meginmarkmið stjórnarsinna var að ná jöfnuði í viðskiptum og þjónustu við útlönd. Algjör uppgjöf gagnvart þessu markmiði og 3500 millj. kr. viðskiptahalli sem afleiðing af því er sá grundvöllur sem hæstv. fjmrh. byggir rekstur ríkissjóðs á í ár, ásamt erlendri skuldasöfnun, en viðskiptahallinn hefur reynst um 35 sinnum meiri en gert var ráð fyrir í þjóðhagsáætlun í fyrra. Það er því sama til hvaða markmiða stjórnarsinna er litið, alls staðar blasir við skipbrot stjórnarstefnunnar. Stefna stjórnarflokkanna við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár er í samræmi við annað í þeirri frjálshyggju og markaðsstefnu sem ríkisstj. hefur verið að knýja fram s.l. 11/2 ár. Þessi stefna hefur, eins og fram kom í þeim ummælum formanns Sjálfstfl. sem ég vitnaði áður til, valdið mismun milli atvinnugreina, uppsveiflu í þjónustu og verslun og byggingariðnaði en komið niður á sjávarútvegi. Allir gera sér ljóst hverjar afleiðingarnar eru á jafnvægi í byggð landsins. Uppsveiflan og gróðasöfnun er hér á höfuðborgarsvæðinu. Frumframleiðslustaðirnir utan þessa svæðis gjalda þessarar stefnu og fólksflóttinn utan af landsbyggðinni vex. Það er e.t.v. dálítið kaldhæðnislegt, en rétt eigi að síður, að einu raunverulegu áhrifin af stjórnarstefnunni sem geta hamlað gegn eyðingu byggðar úti á landi eru þau að þessi andbyggðastefna Sjálfstfl. og framsóknar gerir íbúðir þessa fólks sem býr þar svo verðlausar að eigendunum er í ýmsum tilvikum nauðugur einn kosturinn að sitja um kyrrt. Hv. 6. þm. Norðurl. v. Guðmundur Bjarnason sagði við 1. umr. um. fjárlög 27. nóv. s.l., með leyfi hæstv. forseta: „Uppbygging hefur orðið geysileg á suðvesturhorninu. Skapast hefur mikið þensluástand á sama tíma og samdráttur hefur orðið úti um land svo að vart verður við unað. Í umr. um fjárlagafrv. á s.l. vetri nefndi ég einnig þetta ástand sem þá var farið að bera á. Því miður virðist sem svo að endurtaka megi nokkurn veginn það sem þá var sagt, því ekki hefur tekist að breyta um svo sem æskilegt hefði verið.“ Manni verður á að spyrja: Við hverju bjóst hv. þm.? Hefur hann ekki fylgst með ráðstöfunum þeirrar hæstv. ríkisstj. sem hann sjálfur styður? Við Alþb.-menn og ýmsir aðrir stjórnarandstæðingar bentum á óhjákvæmilegar afleiðingar af markvissri og yfirvegaðri stefnu stjórnarinnar í þessum efnum: Stórfelldar hernaðarframkvæmdir og flugstöðvarbyggingu í Keflavík, hvers kyns ívilnanir í skattamálum og verðlagsmálum í þágu gróðaliðs og fjármagnseigenda á höfuðborgarsvæðinu, samtímis því að félagslegar framkvæmdir úti á landsbyggðinni eru skornar niður. Peninga- og efnahagsstefna ríkisstj. er að murka niður frumframleiðsluatvinnuvegina í landinu þar sem allt eigið fjármagn er að hverfa. Þegar menn, ári eftir afgreiðslu síðustu fjárlaga og eftir að ríkisstjórn frjálshyggju og markaðsstefnu hefur farið með völd í eitt og hálft ár, undrast það að eðlilegar afleiðingar þessarar stjórnarstefnu koma fram enn magnaðri en fyrir ári síðan er engu líkara en þessir menn hafi horft til himins allan þennan tíma og búist við úrbótum með breyttu skýjafari. Það stóð í leiðara Nýja Tímans hinn 26. okt. s.l. að frelsistal Eimreiðarhópsins, stuttbuxnadeildar íhaldsins, hefði reynst þjóðinni dýrt, eins og þar sagði orðrétt. Þetta bendir til þess að þeir sem skrifa blað þeirra framsóknarmanna hafi áttað sig eitthvað betur á samhenginu í stjórnmálum en þeir gera í þingliði flokksins. Þessi staðhæfing blaðsins var þó ekki að öllu leyti nákvæm. Það stafar nefnilega ekki ýkja mikil hætta fyrir þjóðina af frelsishjali þeirra Eimreiðarpilta einu saman. Þeir hjöluðu fyrir alþingiskosningar 1979 án skaða fyrir aðra en sjálfstfl. Frjálshyggjuhjalið reyndist ekki hættulegt og dýrt fyrir þjóðina alla, og þó einkum láglaunafólk til sjávar og sveita, fyrr en formaður Framsfl., Steingrímur Hermannsson, tók að sér að gera þetta frjálshyggjuhjal að raunverulegri stjórnarstefnu í landinu undir forustu Framsfl.



Herra forseti. Ég tek að sjálfsögðu undir alla þá þakkargjörð sem hér hefur verið flutt af bæði hv. formanni fjvn. og hv. frsm. minni hlutans, bæði til minna meðnefndarmanna, hagsýslustarfsfólks alls og annarra þeirra sem unnið hafa að þessu og þá sérstaklega til formanns fjvn., hv. þm. Pálma Jónssonar, enda hans hlutverk ekki öfundsvert í því stjórnarkraðaki sem hann hefur átt aðild að undangengið eitt og hálft ár. Ég held að það sé við hæfi að fara nú við 2. umr. fjárlaga fyrir árið 1985 örfáum orðum um stöðu atvinnulífsins og efnahagslífsins eins og það blasir við og öllum ætti að vera kunnugt. Það er ljóst, eins og raunar hefur komið fram nú þegar í þessari umr., að stjórnarstefnan hefur leitt til gífurlegra fólksflutninga utan af landsbyggðinni hingað á suðvesturhorn landsins. Ástæðan er sú að á þessu svæði hefur verið gífurleg fjármagnsþensla. Hér hefur uppbyggingin verið á fullu í milliliðastarfseminni, í byggingarstarfseminni. Skipafélögin, flugfélögin og þeir aðilar sem ekki sinna fyrst og fremst grundvallaratvinnugreinunum hafa allir blómgast á sama tíma og höfuðatvinnugreinar landsmanna eru nánast að líða undir lok. Það hefur átt sér stað stórkostlegur vinnuaflsflutningur frá framleiðslugreinunum í milliliðastarfsemina og þjónustugreinarnar og ekki á það hvað síst við um bankakerfið í landinu. Kjaraskerðing hefur orðið meiri á þessu tímabili en nokkurn tíma um getur um áratuga skeið. Verðbólgan er á hraðri uppleið. Útgerð og fiskvinnsla hafa víða stöðvast og eru enn víðar að stöðvast. Atvinnuleysi blasir við í undirstöðuatvinnugreinum landsmanna á sama tíma og það blómgast öll milliliðastarfsemi, eins og ég benti á áðan. Öll sú uppbygging eða meginparturinn af henni og öll sú spenna sem hér er að því er varðar fjármagn á þeim landshluta sem við nú erum á er fjármögnuð með erlendum lántökum. Það er ljóst, þegar nú er verið að ræða við 2. umr. fjárlög fyrir árið 1985, að það blasir við neyðarástand á hundruðum alþýðuheimila í þessu landi. Hin dauða hönd stjórnarstefnu íhalds og framsóknar leggst með æ meiri þunga á undirstöðuatvinnugreinar landsmanna og kreistir lífsmarkið úr þeim og því fólki sem við þær vinnur. Sú stefna veldur gífurlegum búsifjum þeim byggðarlögum og landshlutum sem byggja svo til einvörðungu allt mannlíf á auðæfum úr hafinu. Þessi mynd blasir við öllu fólki sem hana vill sjá nú þegar er verið að leggja síðustu hönd á fjárlög ársins 1985. Eins og hér var vikið að af hv. þm. Geir Gunnarssyni var ein meginuppistaðan í málflutningi núverandi stjórnarliða við fjárlagagerð fyrir árið 1984 sú að þá væri verið að afgreiða raunhæfustu fjárlög sem gerð hefðu verið nánast allt frá upphafi. Það hefur líka komið fram að ekki var liðinn langur tími frá því að þessar fullyrðingar voru fram settar af meiri hl. hér á Alþingi þegar ljóst varð að það vantaði í fjárlög fyrir árið 1984 2.2 milljarða sem voru vantalin útgjöld við fjárlagagerðina. Þetta var stjórnarandstaðan margbúin að benda á, en því var frá vísað af hálfu stjórnarliða og talið hjóm eitt. Af þessu vantaði um 1900 millj. kr. vegna rekstrarhalla ríkissjóðs á árinu 1984. Heildarvöntun í fjárlagadæmið reyndist vera um 2.7 milljarðar á yfirstandandi ári og var það leyst með nýjum erlendum lántökum upp á röska 2 milljarða, þar af um 1200 millj. til ríkissjóðs sjálfs. Þannig fór um hina fyrstu sjóferð núv. hæstv. ríkisstj. að því er varðaði fjárlagagerðina og ríkisfjármálin fyrir árið 1984. Hæstv. núv. forsrh. sagði undir lok stjórnartíma fyrrv. ríkisstj. að sú ríkisstj. hefði haldið atvinnuvegum landsmanna gangandi með lánum frá erlendum aðilum. Ég held það megi segja slíkt hið sama um núv. hæstv. ríkisstj. Það eru erlend lán sem fyrst og fremst halda ríkisbúskapnum á floti. Það er athyglisvert, þegar við ræðum þessi mál, að innflutningur hefur numið um 5 milljörðum kr. meira en fjárlög gerðu ráð fyrir 1984, 5 milljörðum meira eða 15% meira að magni til en gert var ráð fyrir við fjárlagaafgreiðsluna á s.l. hausti. Viðskiptahalli landsmanna er 3500 millj. í stað 100 millj. sem þjóðhagsspá gerði ráð fyrir yfir sama tímabil. Hér er um gífurlega miklar upphæðir að ræða og nánast ótrúlegt hvað Þjóðhagsstofnun skeikar í spádómum að því er þessa hluti varðar og eru þó þar taldir, og skal enga dul á það draga eða úr því draga, mjög vel hæfir starfsmenn hver á sínu sviði. Eigi að síður er staðreyndin að það er 3500 millj. kr. viðskiptahalli á árinu í ár í staðinn fyrir 100 millj. kr. spá hjá Þjóðhagsstofnun. Þá er rétt að koma hér að því að það hefur lengi verið gagnrýnt, nánast af hverri þeirri stjórnarandstöðu sem verið hefur hér á Alþingi nokkuð mörg ár a.m.k., að lánsfjáráætlun skuli ekki liggja fyrir samhliða umfjöllun um fjárlagagerð. Í aths. með núv. fjárlagafrv. fyrir árið 1985 segir á bls. 217, með leyfi forseta: „Fjallað verður um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun á Alþingi samhliða fjárlagafrv., en það er forsenda þess að unnt sé að móta heildarstefnu í peningamálum og fjármálum hins opinbera.“ Ef við tökum þetta út úr og trúum grg. fjárlagafrv. fyrir árið 1985 er þetta eitt, að um lánsfjáráætlun sé fjallað samhliða fjárlagagerðinni, grundvöllur þess að unnt sé að móta heildarstefnu í peningamálum og fjármálum hins opinbera. Sé þessu ekki framfylgt er um tómt mál að tala að móta heilsteypta stefnu í peningamálum. Nú blasir það við, þegar við horfum til þess að lánsfjáráætlun hefur ekki verið lögð fram og Alþingi ekkert um hana fjallað, að skv. eigin orðum þeirra sem skrifa grg. þessa fjárlagafrv. er nánast um pappírsgagn að ræða. A.m.k. er enga heildarstefnu hægt að móta í fjármálum ríkisins vegna þess að lánsfjáráætlun liggur ekki fyrir. Nú er ekkert nýtt að þetta gerist. Þetta hefur gerst hjá mörgum stjórnum. En ég dreg í efa að lánsfjáráætlun hafi nokkurn tíma verið jafnseint á ferð og nú. Um það vil ég ekki fullyrða, en dreg mjög í efa að svo hafi verið. En með því að hún er ekki til umfjöllunar samhliða fjárlagafrv. segir ríkisstj. sjálf að hér verði ekki mótuð heildarstefna í peningamálum fyrir árið 1985 vegna þess að þarna skortir þetta á. Við skulum trúa því að ríkisstj. hafi meint þetta. Það hefur einnig komið fram hér, en verður þó ekki nægilega oft undirstrikað, að við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1984 og nú er aðhaldi og niðurskurði fyrst og fremst beitt gagnvart framlögum til félagslegra framkvæmda. Sú ákvörðun bitnar ekki hvað síst á landsbyggðinni og er hluti af þeirri ógnun sem markaðs- og frjálshyggjustefna ríkisstjórnarflokkanna er við jafnvægi í byggð landsins. Þó að rakin hafi verið sú niðurskurðarpólitík sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir að því er þessa þætti varðar vil ég ítreka þann þátt málsins. Framlög til dagvistarheimila voru um fimmtungi hærri að raungildi árið 1983 en nú er stefnt að við afgreiðslu fjárlaga. Framlög til sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva voru um þriðjungi hærri að raungildi árið 1983 en nú er gert ráð fyrir og framlög til hafnarframkvæmda ríflega 120% hærri að raungildi en gert er ráð fyrir í því fjárlagafrv. sem við nú erum að ræða fyrir árið 1985. Og hvar skyldi það nú vera sem einna brýnust er þörfin á fjárveitingum í hinum ýmsu málaflokkum? Hún er vissulega víða brýn og það skal undirstrikað, en að framlög til hafnarframkvæmda á árinu 1985 skuli að raungildi vera um 120% lægri en þau voru 1983 er auðvitað hneyksli. Það er hneyksli að slíkt skuli gert, vitandi hversu gífurleg þörf er á því að byggja upp aðstöðu fyrir fiskiskipaflotann fyrst og fremst sem allt annað byggist á í þjóðfélaginu. Þessu er hins vegar á annan veg farið með fjármunina þegar rekstrarútgjöld eru ákvörðuð. Við síðustu fjárlagaafgreiðslu voru m.a. útgjöld til aðalskrifstofu ráðuneytanna færð til samræmis við niðurstöður ríkisreikninga undangenginna ára. Átti það að veita betra færi til aðhalds. Reynslan gagnvart þessum rekstrarútgjöldum er þó sú að framlög til aðalskrifstofa og ráðuneyta, Hagstofu Íslands, ríkisendurskoðunar og fjárlaga- og hagsýslustofnunar hækka um allt að 35.5% að meðaltali, um 10.1% að raungildi. Heildarútgjöld til þessara rekstrarliða hækka um 256.9 millj. í 321.1 eða um 35 millj. kr. að raungildi. Raungildishækkunin nemur ámóta hárri upphæð og ríkissjóður veitir til allra dagvistarheimila í landinu á næsta ári. Þarna er ekki um sams konar aðferð að ræða til aðhalds, sparnaðar og niðurskurðar og gætir gagnvart hinum þáttunum sem hér hafa verið gerðir að umtalsefni. Nú skal það viðurkennt fúslega að að því er þennan þátt varðar, rn. og annað slíkt, eru ýmsir vankantar á slíkum niðurskurði í einu vetfangi. Til þess þyrfti aðlögunartíma og nánast „sólarlagsákvæði“ til aðhalds í þessum efnum. En það á að gera þá. Það getur ekki gengið til lengdar a.m.k. á sama tíma og framlög til hinna ýmsu brýnu framkvæmda og málaflokka, dagvistunar, sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva, hafnarframkvæmda, flugvallabygginga og annars, eru skorin við trog ár eftir ár að ríkisgeirinn sjálfur taki til sín alltaf meira og meira af fjármagni, þveröfugt við það sem hann ætlar öðrum við að búa. Eins og hv. þm. sjálfsagt muna var gert ráð fyrir því af hálfu hæstv. ríkisstj. að samdráttur yrði 2.5% á launaliðum og 5% á rekstrarliðum. Það er þó ljóst að þrátt fyrir þessi fyrirheit hefur þetta ekki tekist. Upplýsingar, sem lagðar hafa verið fram í fjvn., benda til að launaútgjöld ríkisspítalanna verði á þessu ári ekki 2.5% lægri en orðið hefði án sparnaðarmarkmiðanna, heldur 3–4% hærri og rekstrarútgjöld verði ekki 5% lægri, eins og gert var ráð fyrir, heldur um 8% hærri. Hér getur munað um 65 millj. kr. sem vissulega hefðu verið vel þegnar í ýmsa framkvæmdaliði sem naumt er skammtað til við afgreiðslu þess frv. sem við nú erum að ræða. Ég tek undir með hv. þm. Pálma Jónssyni, formanni fjvn., að naumt er gefið á garða víða. En það á ekki við alls staðar. Það eru sumir, sem hafa fengið ríflega gefið, sem að mínu viti eru þess ekkert verðugri en ýmsir aðrir sem hafa leitað á náðir fjvn. og ríkisins til að fá leiðréttingu sinna mála. Í samræmi við það sem sagt hefur verið um einstaka rekstrarliði sýna reikningar fyrri ára og áætlanir fyrir næsta ár að almenn rekstrarútgjöld eru í heild skv. fjárlagafrv. fyrir árið 1985 11% hærri að raungildi en á árinu 1983. Þessi útgjöld hækka úr 1572 millj. kr. 1983 í 1743 1985, hvort tveggja reiknað á meðalverðlagi 1983. Þrátt fyrir samdrátt í þjóðarframleiðslu, niðurskurð framlaga til verklegra framkvæmda og fjórðungs niðurskurð á verðgildi launa ríkisstarfsmanna hafa heildarútgjöld ríkissjóðs ekki dregist saman að raungildi og verða á næsta ári meiri en á nokkru öðru ári að undanskildu árinu 1983. Þetta er ekki alveg í takt við þær ákvarðanir og þær fyrirskipanir sem hæstv. ríkisstj. hefur gefið út öðrum aðilum í þjóðfélaginu til eftirbreytni. Ég a.m.k. fullyrði að með alþýðuheimilin í landinu hefur verið farið öðruvísi og á annan veg en hér er gert að því er varðar ríkissjóðsdæmið sjálft. Nú er áætlað að heildarútgjöld ríkissjóðs nemi skv. nýjum verðlagsforsendum fyrir árið 1985 og að framlögðum þeim brtt. sem fjvn. hefur lagt fram fyrir 2. umr. um 25.5 milljörðum kr. og aukist um 29% frá raunútgjöldum á árinu 1984 á sama tíma og launaútgjöld og almennur rekstrarkostnaður eru talinn hækka um 24%. Ríkisstj. tekur til sín sem svarar 29% hækkun milli ára á sama tíma og hún ætlar öðrum, þ. á m. heimilunum í landinu, að búa við 24% hækkun. Það hefði verið miklu þekkilegra og almennt betur við það unað hefði nú hæstv. ríkisstj. látið í þessum þætti jafnt yfir alla ganga en ekki tekið alltaf meira til sín, spennt bogann sín megin og seilst dýpra í vasa skattborgara þessa lands á sama tíma og með öðrum ráðstöfunum og á öðrum sviðum eru skert kjör almennings í landinu. En það er í þessu sem og mörgu öðru að það fer ekki alltaf saman það sem hæstv. ráðh., hæstv. ríkisstj. og meiri hl. hér á Alþingi ætlar öðrum við að búa og það sem þeir vilja sjálfir taka til sín og búa að. Hækkun heildarútgjalda ríkissjóðs á næsta ári umfram almenna verðhækkun jafngildir um 1200 millj. kr., sem er um þrefalt hærri upphæð en áætlað er að verja til byggingar grunnskóla, hafnarframkvæmda, dagvistarheimila, íþróttamannvirkja, sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva á árinu 1985. Hér er um að ræða 1200 millj. sem hæstv. fjmrh. og ríkisstj. öll, meiri hl. hér á Alþingi, ætla sér að taka til ríkisins umfram almennar verðlagshækkanir sem þeir ætla öðrum við að búa. Og þessar 1200 millj., sem þeir ætla að taka með þessum hætti umfram alla aðra, jafngilda svo til allri upphæð sem ætluð er til framkvæmdaflokkanna sem hér voru upptaldir, sem eru þó að verulegu leyti meginuppistaðan í beiðnum hinna ýmsu sveitarstjórnarmanna, sveitarfélaga vítt og breitt um landið og teljast hvað brýnust í uppbyggingu úti á landsbyggðinni. Það er rétt að minna á það líka í þessu að við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1984, þ.e. yfirstandandi ár, var það sérstaklega tekið fram og margundirstrikað og ítrekað af málsvörum ríkisstj. hér á Alþingi að meginstefna ríkisstj. væri í fyrsta lagi að láta minnkandi þjóðartekjur nægja fyrir útgjöldum. Því hefur verið lýst hér hvort það stefnumið hefur náð fram að ganga. Það er síður en svo. Í öðru lagi átti að hætta eyðsluskuldasöfnun erlendis. Hefur það verið gert? Ekki aldeilis. Meginuppbyggingin sem verið hefur á þessu svæði undangengna mánuði er fyrir erlenda fjármuni. Erlendar lántökur hafa verið látnar fjármagna þessa uppbyggingu, sem hér er, á sama tíma og sjávarútvegi, sem er grundvallaratvinnugrein landsmanna, liggur nánast öllum við gjaldþroti. Í þriðja lagi átti að ná jöfnuði í viðskiptum og þjónustu við útlönd. Er það ekki í lagi? Ekki aldeilis. Það hefur trúlega sjaldnast verið meiri halli á viðskiptum við útlönd en einmitt nú. Ekkert af þessum þremur markmiðum hæstv. ríkisstj. við afgreiðslu fjárlaga á síðasta ári, fyrir árið 1984, hefur því náð fram að ganga eða staðist. Þau eru öll hrunin sem spilaborg að því er þetta varðar. Og enn er ljóst við afgreiðslu þess frv. væntanlegra fjárlaga fyrir næsta ár sem við nú ræðum hér, að þar er stefnt að því að afgreiða fjárlög með verulegum halla þannig að enn blasir þessi mynd við okkur og ekkert skýrari að því er varðar jákvæðan árangur, sem menn eru að tala um, en áður var. Heildarútgjöld ríkissjóðs hafa aldrei verið hærri að raungildi en þau eru áætluð á næsta ári. Á sama tíma og þjóðarframleiðsla hefur dregist saman um 1% á árinu 1984, en það jafngildir um 670 millj. kr., hafa erlend lán aukist um 3 milljarða 55 millj. kr. eða 4.5 sinnum meira en nemur samdrætti í þjóðarframleiðslu. Ekki er útlitið gott. Ég sé það á hv. formanni fjvn. að honum hrýs hugur við áframhaldi á sömu braut. Erlendar lántökur ríkissjóðs voru í fjárl. 1984 áætlaðar 1 milljarður 653 millj. kr. Vanáætlun útgjalda á fjárlögum var á s.l. vori mætt með stórfelldum nýjum erlendum lántökum og erlendar lántökur ríkissjóðs á næsta ári eru í fjárlagafrv. áætlaðar 2.6 milljarðar kr. Skv. framsetningu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á lántökum ríkissjóðs 1984 og 1985 á sama grundvelli bæði árin hækka erlendar lántökur ríkissjóðs um 75.9% á næsta ári. Svo eru menn að tala um hámark, 60% viðmiðun, sem að vísu er löngu hætt að minnast á af þeim sem það hafa mest gert. Það er því ljóst, þó að miklu fleiri orðum mætti um þetta fara, að nú stefna stjórnarflokkarnir að því að afgreiða fjárlög fyrir næsta ár með 600–700 millj. kr. rekstrarhalla á ríkissjóði og auknum erlendum lántökum. Það er sú staðreynd sem menn nú standa frammi fyrir undir lok ársins og þegar verið er að ganga frá fjárlagaafgreiðslu fyrir árið 1985. Viðskiptahalli verður, eins og áður hefur verið sagt, um 3.5 milljarðar á þessu ári í stað 100 millj. kr. í þjóðhagsspá. Það er því ljóst að fyrir árið 1985 sjáum við enn eina staðfestinguna á skipbroti stjórnarstefnunnar og hún blasir við hvarvetna í þjóðfélaginu. Ég vil auk þessa fara örfáum orðum um nokkra aðra þætti fjárlagafrv. Það er alveg ljóst, og ég hygg að það dyljist engum að því er varðar t.d. húsnæðismálaþáttinn, að inn í það dæmi vantar a.m.k. 11/2 milljarð á næsta ári sem ekki verður betur séð en hæstv. ríkisstj. ætli sér að taka að láni innanlands. Um þetta hefur að vísu ekki neitt sést skjallegt frá hæstv. ríkisstj. því að lánsfjáráætlun er ekki enn fram komin, þannig að menn vita ekki hvað þarna er verið um að tala stórar upphæðir í lántöku innanlands eða annars staðar frá, en ég hygg að það sé mikil bjartsýni og nær óraunsæi ef hæstv. ríkisstj. gerir ráð fyrir að hún fái verulegt fjármagn inn í húsnæðismálakerfið á næsta ári að láni á innlendum markaði. Ef ég man rétt var gert ráð fyrir í lánsfjáráætlun yfirstandandi árs að það fengjust að láni frá lífeyrissjóðunum einhvers staðar á milli 500 og 600 millj. kr. í húsnæðismálakerfið. Af þessum 500–600 millj. hafa aðeins fengist 276 millj. núna, komið undir miðjan des., þannig að það er augljóst að þarna var langtum of reiknað með mögulegum lántökum hjá lífeyrissjóðunum á þessu ári. Einhvers staðar var hvíslað í eyra mitt að hæstv. ríkisstj. gerði ráð fyrir að fá um 1100 millj. að láni frá lífeyrissjóðunum á árinu 1985 í húsnæðismálakerfið. Ég trúi því ekki að það sé nokkur hæstv. ráðh. svo blindur að hann geri ráð fyrir að þetta geti gerst. 500–600 millj. voru í lánsfjáráætlun í ár. Aðeins 270 af þeim koma til með að skila sér. Það hefur ekkert það gerst enn og ég sé ekki neitt í farvatninu sem kemur til með að breyta að því er þetta varðar á þann veg að þarna fáist verulega meira fjármagn á næsta ári úr þeirri átt, þannig að 1100 millj. kr. eru gersamlega út í hött. Og þá kemur að hæstv. fjmrh. Það hefur verið mikið talað um að það ætti að lækka tekjuskatt einstaklinga um 600 millj. kr. Þessi ákvörðun er fram komin vegna áralangrar baráttu Alþfl. fyrir afnámi tekjuskatts af launatekjum í áföngum. Þetta var samþykkt á síðasta þingi eftir að þeir sjálfstæðismenn höfðu mannað sig upp í að þora að hafa skoðun hér á Alþingi á því máli, sem þeir höfðu á orði vítt og breitt um landið fyrir síðustu kosningar og oft áður. En í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir 600 millj. kr. lækkun tekjuskatts. Nú vita allir sem vilja vita að söluskatturinn er eitt gatasigti frá upphafi til enda. Þar renna ótaldar milljónir ef ekki milljarðar í gegn án þess að það skili sér til ríkissjóðs, þess aðila sem á að fá það í hendur. Það gerðist hér á Alþingi 13. nóv.s.l., og nú bið ég hæstv. fjmrh. allra vinsamlegast að hlusta, þegar var rætt um fsp. frá hv. þm. Gunnari G. Schram um afnám tekjuskatts af almennum launatekjum, að nokkur orðaskipti urðu milli mín og hæstv. fjmrh. þar sem ég gekk í skrokk á hæstv. ráðh. og vildi fá hans yfirlýsingu um hvort hér væri um að ræða hreina lækkun á tekjuskatti sem ekki yrði mætt með öðrum skattahækkunum eins og gefið er í skyn í fjárlagafrv. Hæstv. fjmrh. sagði þá, og nú bið ég menn að hlusta, með leyfi hæstv. forseta: „Að gefnu tilefni“, segir hæstv. ráðh., „vil ég taka það fram að ég hef þegar látið gera svokallað módel að þessari umræddu skattalækkun upp á 600 millj. og í þeirri hugsmíð er ekki gert ráð fyrir að um tilfærslu skatta verði að ræða frá beinum sköttum yfir í söluskatt. Ég mun beita mér af alefli fyrir því að þessar 600 millj. verði skattalækkun, eins og dæmið hefur verið hugsað, en ekki tilfærsla á sköttum, eins og talað hefur verið um.“ Hér tekur hæstv. ráðh. af öll tvímæli um að hér eigi að vera um 600 millj. kr. hreina skattalækkun að ræða, engar tilfærslur á sköttum. Nú veit ég ekki betur en búið sé að ákveða, ekki er nú held ég búið að samþykkja það hér á Alþingi, hækkun á söluskatti um 0.5% , þannig að mér sýnist annars vegar yfirlýsing hæstv. ráðh. um að hér verði um hreina lækkun að ræða og síðan hækkun á söluskatti stangast á. Ég vildi gjarnan að hæstv. ráðh. stæði við fyrri yfirlýsinguna um að 600 millj. verði hrein tekjuskattslækkun, en falli frá hinni um hækkun á söluskatti.

Líka endurgreiðslur til sjómanna?

Endurgreiðslur til sjómanna, segir hæstv. fjmrh. úr hliðarsal. Ég veit ekki til þess að þrátt fyrir gefnar yfirlýsingar ríkisstj. um að endurgreiða til sjávarútvegsins af uppsöfnuðum söluskatti hafi verið ætlaður til þess eyrir í fjárlagafrv., ekki eyrir, ekki það ég best veit. En það á sjálfsagt eftir að koma til umr. Enn vil ég koma inn á eitt mál. Nú þarf ekki á það að minna að það er yfirlýst stefna hæstv. ríkisstj., ekki síst hæstv. fjmrh. og iðnaðar- og orkuráðh., að ríkið losi sig út úr atvinnurekstri, selji fyrirtæki. Eigi að síður er gert ráð fyrir í fjárlagafrv. að ríkissjóður auki hlutafé í nokkrum fyrirtækjum, þ. á m. Áburðarverksmiðjunni og Steinullarverksmiðjunni. Hér er á ferðinni enn eitt dæmið um hvað hér stangast á yfirlýst stefna hæstv. ríkisstj. og framkvæmdin. Í þessum þætti eins og svo mörgum öðrum held ég að stefnan hafi misst marks, það hefur a.m.k. verið slegið af, kannske í bili, en eigi að síður hefur stefnan beðið algert skipbrot á mörgum sviðum. Ég veit ekki hversu mikið ég á að fara inn á ýmsa aðra þætti. Það eru þó kannske nokkur atriði sem ástæða er til að víkja örfáum orðum að. Ef við skoðum fjárlagafrv. eins og það var fram lagt og höfum til hliðsjónar lántökurnar hinum megin, sem taka á á næsta ári, er nokkuð ljóst að öll upphæðin til niðurgreiðslu á landbúnaðarvörum er fengin að láni. Öll æðri menntun og vísindastarfsemi er fjármögnuð með lánum. Allt samgöngukerfið er rekið með láni. Allir þessir þrír stóru liðir og raunar mætti bæta fleirum við verða reknir með lánsfé af hálfu hæstv. ríkisstj. á næsta ári. Ég sé ekki betur en lántökuupphæðirnar í A-hluta frv. samsvari samanlögðum tollgjöldum ríkissjóðs á næsta ári. Og vextir af öllum þessum lánum svara til upphæða sem nægðu til að reka allt vegakerfið í landinu. Þannig er nú íslenskt þjóðarbú komið, ekki bara vegna stjórnarstefnu hæstv. núv. ríkisstj. heldur ekkert síður vegna stjórnarstefnu fyrrv. hæstv. ríkisstj. því að hún á fullan þátt í því hvernig komið er í þjóðarbúinu. Ég geri ráð fyrir að það hafi vakið athygli fleiri þm. en mín við yfirlestur frv., og þó sérstaklega greinargerðarinnar, að þar er gert ráð fyrir, eins og raunar oft áður, skerðingu hinna ýmsu lögbundnu framlaga til sjóða. Mér sýnist að hér sé um að ræða skerðingu á 21 sjóði sem skv. lögum ber að veita fjármagn til eins og viðkomandi lög segja, en eru skertir með bandormi sem væntanlega á eftir að sjá dagsins ljós áður en fjárlög verða afgreidd. Þetta sýnir bara óraunhæfni fjárlagagerðarinnar. Er vitlegt að vera með í gildi löggjöf sem kannske er ekki virt ár eftir ár? Er ekki nær að endurskoða þessi vinnubrögð og færa þá löggjöfina til samræmis við það sem hægt er að gera en ekki skerða sömu sjóðina ár eftir ár með endalausum bandormslögum hér á Alþingi vegna þess að viðkomandi ríkisstj. telur sig ekki geta staðið við löggjöf að því er varðar fjárveitingu til hinna ýmsu sjóða? Í fjárlagafrv. má lesa undir liðnum Jarðeignir ríkisins framlög upp á 4 millj. 905 þús. Við þetta hefur bæst í meðförum fjvn. 1.2 millj. kr. Þetta er vegna jarðeigna ríkisins og ríkið er trúlega langstærsti jarðeigandi í landinu. Hér er um að ræða fjárveitingu af hálfu ríkisins til þessa þáttar upp á 6 millj. 105 þús. Þarna mun vera um að ræða 1000 jarðir sem ríkið á og þarf að leggja til 6 millj. 105 þús. Á móti þessu koma til baka 900 þús. kr., á móti 6.1 millj. af 1000 jörðum, þ.e. ríkið leggur til rösklega 5 millj. til þessara eigna sinna án þess að fá nokkuð upp í slíkt. Ég held að það sé nauðsynlegt með þennan þátt eins og svo marga aðra að fara betur ofan í saumanna, endurskoða og endurskipuleggja. Það er ekkert vit í því að ríkið sé með þessum hætti að borga margar milljónir án þess að viðkomandi aðilar, sem á jörðunum eru og þær reka, skili ríkissjóði þokkalegum afgjöldum þannig að þetta verði þó a.m.k. léttari baggi á ríkinu. Þá vil ég vekja athygli á, þó að það mál sé ekki útrætt af hálfu fjvn., vinnumálaþættinum undir félmrn., en eins og fjárlagafrv. er lagt fram er gert ráð fyrir að strika út fjárveitingar til hinna ýmsu þátta verkalýðshreyfingarinnar sem nema um 6 millj. 70 þús. kr. Gert er ráð fyrir að hætta að veita fjármuni til ýmissa þátta sem verkalýðshreyfingin hefur á undanförnum árum fengið fé til á fjárlögum og var hluti af samkomulagi sem verkalýðshreyfingin gerði við ríkisstjórnina 1979 eða 1980, svokölluðum félagsmálapakka. En með frv. eins og það er lagt fram er gert ráð fyrir að höggva á þá samtengingu sem þar náðist og þann samning þó óformlegur hafi verið. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því hvað hér er um að ræða. Það er í fyrsta lagi varðandi orlofsheimili verkalýðssamtakanna. Byggingarstyrkir hafa verið veittir til hinna fjölmörgu staða á landinu þar sem hreyfingin hefur verið að koma upp sumarbúðaaðstöðu fyrir sitt félagsfólk og ekki mun vera vanþörf á, eftir þær upplýsingar sem fram hafa komið, ekki síst frá hæstv. félmrh. hér í gær, um þá atvinnusjúkdóma sem þegar eru orðnir og verða kannske í vaxandi mæli hjá einstaklingum sem þarna eiga hlut að máli. Á fjárlögum ársins í ár voru þarna um 3 millj. 280 þús. Ekkert í fjárlagafrv. nú, ekki eyrir. Orlofsheimili BSRB: Á fjárlögum ársins í ár voru þar 1240 þús., en ekki eyrir í því fjárlagafrv. sem við nú ræðum. Iðnnemasamband Íslands, sem hefur verið styrkt lítillega í þrengingum þess, var með 50 þús. kr. fjárveitingu í ár, en ekki eyri í fjárlagafrv. Alþýðusamband Íslands vegna orlofsmála var með 270 þús. á fjárlögum í ár, ekkert í fjárlagafrv. Og Alþýðusamband Íslands vegna Norræna verkalýðsskólans í Genf var með 60 þús. á fjárlögum í ár, ekkert nú. Fræðslumál BSRB fengu 540 þús. á fjárlögum í ár, ekkert í fjárlagafrv. Og fræðslumál BHM, sem voru með 80 þús., fá ekkert nú. Fræðslumál annarra aðila, sem voru með 100 þús. kr. fjárveitingu á fjárlögum ársins í ár, fá ekkert. Upplýsingastarfsemi um kjaramál - ekki mun af veita að fá frekari upplýsingar um með hvaða hætti þeim málum hefur verið fyrir komið og hvað þar sé að sem fyrst og fremst þurfi að færa í betra form og bæta - fékk 150 þús. kr. á fjárlögum ársins í ár, en fær ekkert í fjárlagafrv. Þátttaka í erlendu vinnumálasamstarfi, sem er orðið þó nokkuð um og fer vaxandi og var með 300 þús. kr. fjárveitingu á fjárlögum ársins í ár, er ekki í frv. Hér er um að ræða, eins og ég sagði áðan, rúmlega 6 millj. kr. sem eru teknar af verkalýðshreyfingunni og hinum ýmsu samtökum henni tengdri sem fengið hafa fjárveitingar undangengin ár, fjárveitingar sem voru hluti af samkomulagi í kjarasamningum og þar með félagsmálapakki, en á nú að svíkja um. Það er rétt að hafa í huga í leiðinni og benda á öðrum til glöggvunar að svipað átti sér stað 1979 varðandi bændastéttina þegar lög voru sett um afleysingaþjónustu í sveitum. Ekkert er nema gott eitt um þá löggjöf að segja, en á sama tíma og verkalýðshreyfingin, sem gerði samkomulag á þessum tíma við þáv. ríkisstj., er svikin í fjárveitingum er þó bætt við á hinum liðnum, til afleysingaþjónustu í sveitum, ef ég man rétt níu starfsmönnum til að fullnægja því sem löggjafinn hafði lofað. Mér sýnist því að hæstv. ríkisstj. líti það ekki sömu augum hvort í hlut eigi bændur, sem alls góðs eru verðir, eða hvort í hlut eiga hinir almennu launþegar í fiskvinnslu, verkamenn, sjómenn eða aðrir. Þetta bið ég hæstv. fjmrh. allra vinsamlegast að hugleiða og formann fjvn., sem ég veit af persónulegum kynnum að er mjög sanngjarn, heiðarlegur, réttsýnn og vel gerður maður, ég bið hann að taka slíkt til gaumgæfilegrar athugunar með jákvæðu hugarfari. Í síðasta lagi vil ég fara örfáum orðum um þátt sem ég - ja, ég veit ekki hvort nota má þau orð hér öllu lengur - lít mjög alvarlegum augum, en það er orkujöfnunargjaldið svokallaða. Það urðu að vísu nokkrar umr. í fyrradag við hæstv. iðnrh. þar um, en ekki mun veita af að knýja á enn frekar ef einhverjum árangri á þar að ná. Eins og hv. þm. öllum er kunnugt er í gildi löggjöf um að veita sem nemur 1.5 söluskattsstigi til jöfnunar húshitunar í landinu. Það er staðreynd að andvirði þessa gjalds hefur ekki verið skilað til réttra aðila. Ríkisstj., bæði sú sem nú er og sú sem fyrir var, tóku ófrjálsri hendi fjármuni af þessum skattpeningum til þess að láta í aðra þætti en þeir áttu að fara til samkvæmt lögum. Nú er það svo að þetta 1.5% söluskattsstig mun gefa 750 millj. á árinu 1985 sem allar eiga að fara til lækkunar og jöfnunar á húshitunarkostnaði. Það verður ekki annað séð á frv. hæstv. ríkisstj. en að hún ætli sér einungis að láta 250 millj. af þessu. Hæstv. ríkisstj. ætlar sem sagt að taka ófrjálsri hendi-menn geta notað annað orð sterkara ef þeir vilja - um 500 millj. af því fjármagni sem á að fara til að lækka húshitunarkostnað og jafna. Það á að fara í annað, sjálfsagt ríkishítina sjálfa, vera örlítil uppfylling upp í gatið. Ég hlýt að mótmæla harðlega þessari meðferð af hálfu hæstv. ríkisstj. og krefjast þess að staðið verði við að skila því fólki, sem ber þyngstar byrðar og er að sligast undan gífurlegum kostnaði við upphitun íbúðarhúsnæðis, fjármagni sem kemur inn vegna þessa gjalds, eins og það á rétt á. Það er m.a. sjálft búið að borga hluta í þessari skattlagningu. Ég vil ekki trúa því fyrr en ég tek á því að hæstv. iðnrh., sá gjörvulegi, sjái ekki svo um að öllum þessum fjármunum verði skilað til jöfnunar og lækkunar á húshitunarkostnaðinum. Um þetta verða að sjálfsögðu fluttar brtt. miðað við það sem frv. gerir ráð fyrir, nema hæstv. iðnrh., ég tala nú ekki um hæstv. fjmrh. sem er enn virðulegri oft, sæi sér nú fært að lýsa því yfir að þessir peningar færu á þann stað sem lögin gera ráð fyrir að þeir eigi að fara. Herra forseti. Ég er trúlega orðinn allt of langorður. Ég ætlaði ekki að tala svo lengi, en þar sem ég kem sjaldan hér í ræðustól líðst mér kannske að segja örfá orð til viðbótar. Á þskj. 300 flytur þingflokkur Alþfl. allur eins og hann leggur sig brtt. við fjárlagafrv. Ég skal reyna að hafa ekki mjög langt mál um þær, en hér er um að ræða tilfærslu. Fyrst og fremst er um að ræða að við viljum ná inn meira fjármagni fyrir hæstv. fjmrh. til að spila út til hinnar ýmsu brýnu og nauðsynlegu starfsemi, en fella niður suma þá þætti sem við teljum óþarfa í ljósi þeirrar stefnu sem Alþfl. hefur boðað og haldið uppi merki fyrir mörg undanfarin ár að því er varðar landbúnaðinn og stjórnvöld eru sem betur fer í æ ríkara mæli að taka tillit til og mið af. Á þskj. 300, sem brtt. eru á, er lagt til að við 3. gr., varðandi eignarskattinn, komi nýr liður sem er eignarskattsauki. Ég á ekki von á að það þurfi að hafa mörg orð til að kynna það fyrir hv. þm. hvað hér er um að ræða. Það hefur verið flutt till. til þál. um stighækkandi eignarskattsauka til tveggja ára af þm. Alþfl. til þess gert að ná til fjármagns sem vitað er að er til í þjóðfélaginu, til hjá þeim einstaklingum sem hagnast hafa á verðbólgubáli undangenginna ára og hafa tekið þannig til sín fjármagn óverðskuldað. Við gerum till. um að á þessa einstaklinga verði lagður eignarskattsauki sem varið verði til að hjálpa því fólki sem nú er að berjast í bökkum ef ekki gefast upp við að koma yfir sig húsnæði eða að halda húsnæði sem það hefur með einhverjum hætti getað komið yfir sig. Hér er um 1 milljarð að ræða. Við viljum þannig auka skattlagningu á þeim sem vel eru stæðir, vel geta það borið, hafa fengið fjármagnið í verðbólgufaraldri undanfarinna ára, hvort sem menn segja að það sé með réttu eða röngu, það verða menn að meta. Þannig viljum við ná af þeim aðilum í þjóðfélaginu fjármagni, sem geta vel látið það af hendi, og veita því til láglaunafólksins og þess fólks sem nú, kannske hundruðum ef ekki þúsundum saman, sér ekkert fram undan nema eymdina að því er varðar íbúðarhúsnæði sem það hefur staðið í og stendur í að koma yfir sig og sína. Þetta er meginmarkmiðið með fyrstu till. Ef menn vilja kynna sér réttmæti þessa vísa ég til þáltill. á þskj. 167, 162. máls. Ég á þó von á því að þessu verði kannske gerð frekari skil síðar í umr. verði þess talin þörf. Í öðru lagi er breyting við 3. gr. varðandi skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Nú þarf enginn að fara í grafgötur um að hæstv. fjmrh., áhrifamaður í Verslunarráði Íslands, a.m.k. fyrr á árum, hefur talið að verslunin hafi ekki skilað eins og henni bar í þrengingum þjóðfélagsins. Að því er varðar að taka á sig byrðar þarf enginn að vera í vafa um að þessir aðilar geta skilað meiru. Við gerum því till. um að í staðinn fyrir 85 millj. tekjur til ríkissjóðs af skrifstofu- og verslunarhúsnæði komi 170. Í þriðja lagi er brtt. við 3. gr. um skatta á innlánsstofnanir. Engum getur hafa dulist að peningastofnanirnar í þessu landi hafa blómstrað. Menn þurfa ekki annað en líta á næsta nágrenni, einhverjir peningar hafa verið þar til. Fyrir andvirði þess sem þar er búið að gera hefði mátt byggja nokkuð margar íbúðir fyrir einstaklinga og fjölskyldur í þessu þjóðfélagi sem engin tök hafa á því að óbreyttu ástandi og nota það fé með betri hætti en leggja það í seðlabankabygginguna þó að hún verði trúlega afskaplega falleg þegar upp verður staðið. Við leggjum sem sagt til að hækka skatta á innlánsstofnanir úr 75 millj. í 150 og teljum þessa aðila ekkert of góða til að leggja eitthvað af mörkum til fólks sem er í mestum nauðum nú. Síðan leggjum við til að komi nýr liður til tekjuauka fyrir ríkissjóð sem beri yfirskriftina Hagnaður af Seðlabanka. Reynt sé að ná til einhvers af þeim peningum sem þeir herrar virðast hafa nóg af og kunna, að því er best verður séð út á við, úr að spila. Við leggjum til að nýr liður verði tekinn inn merktur sem Hagnaður af Seðlabanka Íslands 90 millj. kr. Aukast þá peningar í sjóði hæstv. fjmrh. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á að hæstv. fjmrh. og stjórnarliðið hér á Alþingi, sem hefur reynt að berja það ofan í okkur hina að ekkert sé hægt að gera vegna fjárskorts, taki því ekki opnum örmun þegar heill þingflokkur jafnaðarmanna, vel settur og á mikilli uppleið svo ekki sé nú meira sagt, kemur færandi hendi sem stjórnarandstöðuflokkur til hæstv. ríkisstj. og leggur til aðferðir sem skila 1–2 milljörðum kr. í ríkiskassann til þess að gera ýmislegt gott. Við erum að sjálfsögðu hér með fleiri till. 6. brtt. er við 4. gr. Forsrn., aðalskrifstofa, nýr liður. Til kjararannsókna, úttektar á tekjuskiptingu og launakjörum. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um að talin er gífurlega mikil þörf á því að gera skurk varðandi það að fá rétta mynd af tekjuskiptingu og launakjörum í þessu landi. Það getur vart vafist fyrir neinum að launakjör eru hér gífurlega misjöfn. Ég trúi ekki að nokkur sé í vafa um að slíkt sé. Launamisrétti er hér gífurlegt og það er full þörf á því, hefði að sjálfsögðu átt að vera búið miklu fyrr að gera gangskör að því og setja í það fjármagn og hæft fólk, að gera úttekt á þessum þætti og skila niðurstöðum sem allra fyrst til þeirra sem hér eiga hlut að máli. Við erum hér með till. í 7. liðnum til nýsköpunar í atvinnulífinu. Hér erum við að ráðstafa þeim auknu tekjum, sem við leggjum til að ríkissjóður fái með þeim brtt. sem við flytjum hér annars vegar varðandi eignarskattsaukann og síðan með söluskatti, til annarra hluta sem við teljum að þurfi að sinna betur en gert hefur verið. Við erum hér með till. um nýsköpun í atvinnulífinu: Til sérhæfingar í rafeindaiðnaði, í sjávarútvegi, fiskvinnslu og líftækni 400 millj. 8. brtt. er varðandi dagvistunarheimili, stofnkostnað. Þar komi 50 millj. í staðinn fyrir 30 millj. Um það þarf ekki að hafa mörg orð. Við erum hér í níunda lagi með till. varðandi Lánasjóð íslenskra námsmanna, og taki menn nú eftir. Það mál sagði meiri hl. fjvn. að bíða skyldi til 3. umr., en okkur er svo brátt í Alþfl. að sýna fram á að það er nauðsyn á að taka til hendi, að vissu marki að vísu, í þessum þætti mála að við vekjum á því athygli að við svo búið megi ekki standa, þarna þurfi að koma til aukið fjármagn. Menn getur greint á um upphæðir. En við leggjum til að í staðinn fyrir 481 millj. 241 þús. komi 601 millj. 276 þús. Segi menn svo að Alþfl. sé andvígur Lánasjóði ísl. námsmanna og öllum þeim sem að honum standa. 10. brtt. okkar er í sambandi við embætti veiðistjóra. Við gerum þar till. um almennan rekstur. Í staðinn fyrir 2 millj. 854 þús. komi 854 þús. Við teljum enga þörf á að hafa meiri fjárveitingu þar. Þarna er sparnaðurinn kominn, hæstv. fjmrh. Við erum bæði að gera till. til að auka fé sem hæstv. ráðh. hefði væntanlega úr að spila og skera niður fyrir hann á þeim liðum sem hann hefur ekki sjálfur treyst sér til að skera niður á. Við teljum að þarna sé nægilegt að hafa 854 þús. Síðan kemur 11. brtt. í sambandi við jarðræktarframlögin. Að í staðinn fyrir 130, sem það er nú, komi 30 millj. Þetta er einn af þeim þáttum sem Alþfl. hefur lengi haldið fram að yrði að breyta. Það er vonlaust mál að halda landbúnaðarþættinum í nánast sömu fjötrum og honum hefur verið haldið í um áratugi. Það er ekki eðlilegt að hvetja bændur til jarðræktar, skurðgraftar, á sama tíma og talin er þörf á að draga úr framleiðslunni. En auðvitað verður að gera bændum kleift að snúa sér til annarra átta. Ég hef oft sagt að stefnan í landbúnaði hjá stjórnvöldum og Stéttarsambandi bænda, ekki skulum við gleyma því, sé slík að stór hluti bændastéttarinnar er á svipuðu stigi og sjómenn og verkamenn voru á þeim tíma þegar verkalýðshreyfingin var að stíga sín fyrstu spor hér á Íslandi. Margt af fólki í bændastétt er í kladda hjá kaupfélaginu. Það ræður nánast ferðinni í fjárhagsspurningunni fyrir bændafólk. Þetta er stefna sem Framsfl., Sjálfstfl. og forustusauðir bændanna sjálfra á hverjum tíma hafa viljað láta vera við lýði. Ég er viss um að mikill meiri hluti bændastéttarinnar í landinu er andvígur þessu. Það á að minnka milliliðastarfsemina þarna og færa meira fé í hendur framleiðandans sjálfs sem er bóndinn. Í tólfta lagi er gerð till. í sambandi við búfjárrækt, framlög samkvæmt lögum nr. 31/1973. Þar gerum við ráð fyrir að liðurinn falli hreinlega niður. Einhvern tíma hefði því verið tekið opnum örmum að stjórnarandstöðuflokkur kæmi með svo djarfar till., en eigi að síður eðlilegar. Í þrettánda lagi er till. um Byggingarsjóð ríkisins. Ég var búinn að fara nokkrum orðum um það mál áðan hvernig staðan væri þar. Við gerum ráð fyrir að þeim tekjuauka sem rennur í ríkissjóð skv. till. okkar verði varið á þann veg að láta Byggingarsjóð ríkisins hafa 1625 millj., muni ég rétt. Það er augljóst að heildarvöntunin í kerfið sem heild er um 1375 millj. kr. Byggingarsjóð verkamanna mun vanta a.m.k. 300 millj. kr. og Byggingarsjóð ríkisins um 1 milljarð 75 millj. Alþfl. leggur til að hér verði hækkað um 1473 millj. í báða sjóðina. Þá gerum við ráð fyrir því að hægt verði að standa við útlánaáætlun Húsnæðisstofnunar bæði varðandi Byggingarsjóð verkamanna og Byggingarsjóð ríkisins. Það ætti svo að vera fagnaðarefni a.m.k. sumum stjórnarliðunum hér á Alþingi að síðan viljum við veita Búsetafélögunum fyrirgreiðslu sem enn hefur ekki verið gert af hálfu hæstv. ríkisstj. eða meiri hl. hér á Alþingi. Með þessu, sem er ekki hvað síst athyglisvert, er verið að draga verulega úr lántökuþörfinni því að við satt að segja efumst við mjög um þær hugmyndir sem á floti munu vera, þó ekki hafi sést á blaði hér innan dyra á Alþingi, að því er varðar fjármagnsútvegun til Byggingarsjóðs eða Húsnæðisstofnunar. t.d. er varðandi lífeyrissjóðina talað um 1100 millj. kr. Það er af og frá að á nokkru stigi sé raunhæft að ætla að það fjármagn fáist þaðan. Ég hygg að það sé hámark að gera ráð fyrir, það teljum við Alþfl.-menn, að það muni skila sér 600 millj. t.d. frá lífeyrissjóðunum, það er algert hámark. Við teljum því miklu skynsamlegra að gera þetta með þessum hætti og teldum sóma Alþingis vel borgið með því. Verði haldið áfram á sömu braut og fyrrv. ríkisstj. lagði grundvöll að að því er varðar húsnæðismálakerfið og núv. hæstv. ríkisstj. hefur haldið áfram er augljóst að leiðir til gjaldþrots beggja þessara sjóða áður en langt um líður. Það þarf engan að undra sem kynnir sér hvernig þau mál standa. Í 14. till., varðandi Byggingarsjóð verkamanna, er gert ráð fyrir að í staðinn fyrir 250 millj. komi 650. Allt er þetta í þeim dúr að auka möguleikana á því að standa við þær áætlanir sem uppi eru af hálfu stofnunarinnar á næsta ári og reyna að halda í horfinu miðað við það sem gerst hefur á undanförnum árum. Í 15. lagi er þarna brtt. við 4. gr. 09–201, Ríkisskattstjóri. Þar komi nýr liður til aðgerða gegn skattsvikum skv. ályktun Alþingis frá 3. maí 1984. Það þarf trúlega ekki að minna hv. þm. á að það var samþykkt hér á Alþingi till. til þál. sem bar yfirskriftina Aðgerðir gegn skattsvikum. Þar er sagt í 6. lið, og það er rétt í sambandi við þessa brtt. að lesa, með leyfi forseta, 6. liðinn: „Að fjölgað verði sérhæfðu starfsliði við embætti skattrannsóknarstjóra svo og á skattstofum. Veitt verði á fjárlögum nauðsynlegt fjármagn til að stórauka allt skatteftirlit og rannsókn skattsvika, sbr. 1.–5. tölul. Að því verði stefnt að hægt sé að taka til ítarlegrar rannsóknar a.m.k. 10% skattframtala fyrirtækja og einstaklinga í atvinnurekstri.“ Hér er sem sagt vísað til þál. sem samþykkt var og ég veit ekki til að nein andmæli hafi komið gegn. Það er að okkar viti algjörlega ótækt að framkvæmdavaldið troði á þeim ákvörðunum sem koma frá löggjafarvaldinu og Alþingi. Þess vegna verður að koma framkvæmdavaldinu, hæstv. ríkisstj. og þeim sem henni eru næstir, í skilning um að framkvæmdavaldinu ber skylda til að taka tillit til þeirra ákvarðana og samþykkta sem hér eru gerðar og sjá til þess að þær nái fram að ganga. Ef fjárveitingar vantar til þess, verði um það að sjá. Ég sé að ég hef gleymt einni till. Það er 5. brtt. Sú brtt. er í sambandi við söluskattinn. Nú er ljóst og hefur verið upplýst hér á Alþingi að söluskattkerfið er gatasigti til botns og skilar mjög litlu af því sem það á að skila ríkissjóði. Þá eru auk þess í gildi margar heimildir til niðurfellingar á söluskatti. Einhvern tíma sá ég í svari hæstv. fjmrh., held ég, að það gæti verið um að ræða, ef allt þetta yrði fellt niður, 8 milljarða kr. En ekki erum við nú endilega að taka mark á því. Það kann vel að vera að það sé rétt, en við viljum vera aðeins neðar. Það er raunsæi. Nú erum við ekki að tala um að leggja söluskatt á matvæli. Það er rétt að taka það sérstaklega fram að við erum með engar slíkar hugmyndir uppi, að söluskattur verði lagður á matvæli. En við gerum ráð fyrir því, og afskaplega er nú vægt í sakir farið, að með niðurfellingu á ýmsum undanþágum megi ná til ríkissjóðs a.m.k. um 750 millj. kr. til viðbótar því sem nú er og gerum till. þar um. Við höfum að vísu ekki, því er nú verr, valdið til þess að framkvæma þetta, sem við að sjálfsögðu gerðum værum við í aðstöðu til þess, en við treystum á að réttsýnir menn, séu þeir finnanlegir í því kerfi sem ræður, komi þessu til skila þannig að við getum náð a.m.k. 750 millj. meira til ríkissjóðs í gegnum söluskattskerfið en hann þó skilar nú. Ég er alveg sannfærður um það, og ég veit að það eru margir sem eru mér sammála þar um, að hér mætti ganga miklu lengra. Í mínum huga er það nánast orðið hneyksli hversu mikið týnist.af söluskattinum sem á að skilast í ríkissjóð. Það verður með einhverjum hætti, þó að ég hafi þar enga patentlausn á, að finna ráð til að koma í veg fyrir að svo mikið týnist af söluskattinum sem raun ber vitni. Ég skal ekki, herra forseti, hafa um þetta öllu fleiri orð. Sumum finnst kannske nægilegt í bili. Ég veit ekki hvort ég þarf að koma upp aftur, en verði eitthvert tilefni verður það að sjálfsögðu gert.



Virðulegur forseti. Þar sem tillögur þær sem hér um getur og samþykktar voru á Alþingi 3. maí eru í framkvæmd og gert var ráð fyrir þeim kostnaði sem til þarf að framkvæma þessa samþykkt Alþingis í reksturskostnaði þeirra stofnana sem með þessi mál fara, þá segi ég nei. Brtt. 295,2 tekin aftur til 3. umr. - 268,78-79 samþ. með 51 shlj. atkv. - 308,7 felld með 37:19 atkv. - 268,80-83 samþ. með 52 shlj. atkv. - 308,8 felld með 33:22 atkv. - 268,84-88 samþ. með 50 shlj. atkv. - 291,2 felld með 35:16 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: SJS, SvG, EG, MF, GJG, GA, GHelg, HS, HG, JS, KSG, KP, KH, RA, SDK, SkA. nei: StG, SV, SvH, JK, VI, ÞP, ÞS, AG, AS, ÁJ, BÍG, BD, DA, EH, EgJ, EBS, EKJ, FÞ, FrS, GB, GGS, HÁ, HBl, HÓ, IG, JHelg, MB, MÁM, ÓE, ÓÞÞ, PP, PJ, RH, SalÞ, ÞK. StB, GE, JBH, KJóh, KolJ, KMK greiddu ekki atkv. 3 þm. (StH, GeirG, PS) fjarstaddir. 4. gr., svo breytt, samþ. með 43 shlj. atkv. Brtt. 268,89 samþ. með 44 shlj. atkv. 5. gr., svo breytt, samþ. með 35 shlj. atkv. Brtt. 299,8–9 tekin aftur til 3. umr. 6. gr., tl. 1.1–7.2, samþ. með 39 shlj. atkv. 6. gr., tl. 7.3, samþ. með 38:15 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: SkA, StG, SV, SJS, SvH, SvG, JK, ÞS, AG, AS, DA, EG, EKJ, MF, GeirG, GB, GJG, GGS, HÁ, HÓ, HS, HG, 1G, JS, JBH, JHelg, KSG, KP, KJóh, MB, MÁM, ÓE, ÓÞÞ, PP, PJ, RA, SalÞ, ÞK. nei: StB, VI, ÞP, ÁJ, BÍG, BD, EH, EgJ, EBS, FrS, GE, HBI, KolJ, KMK, RH. FÞ, GA, GHelg, SDK greiddu ekki atkv. 3 þm. (StH, KH, PS) fjarstaddir. Tveir þm. gerðu svofellda grein fyrir atkv. sínu:



Það er dokað við til þess að það sé meiri hluti þm. á þingfundi. Það er meiri hl. þingmanna í þinghúsinu. Þeir eru ekki ámælisverðir sem eru mættir heldur hinir sem eru í húsinu og hirða ekki um að koma á fund. Það verður dokað við og þess freistað að þeir komi. 
            



Herra forseti. Styrkir til dagblaða eru meira en hæpnir. Hins vegar er auðvitað sjálfsagt að ríkisstofnanir greiði fyrir þau blöð sem þær fá, þ. á m. Alþingi, og þess vegna segi ég já.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Ég er alfarið á móti ríkisstyrk til blaða, en hins vegar tel ég undir mörgum kringumstæðum sjálfsagt og eðlilegt að ríkið kaupi blöð inn á ákveðnar stofnanir og því segi ég já. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 56 shlj. atkv.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka samstarfsfólki mínu í fjvn., ritara og svo starfsfólki fjárlaga- og hagsýslustofnunar fyrir gott og ánægjulegt samstarf. Þegar mælt var fyrir frv. til fjárlaga á s.l. ári var það talið raunhæft aðhalds- og sparnaðarfrv. af hæstv. ríkisstj. Annað kom á daginn fljótlega eftir að frv. varð að lögum. Það vantaði hvorki meira né minna en 2200 millj. til að endar ríkisfjármálanna næðu saman. Þetta er dágóð fjárupphæð sem mundi nægja til að byggja fjögur útvarpshús sambærileg við það sem nú er í byggingu, en flestum finnst nóg um stærð þess og íburð. Mestum hluta þessarar fjárvöntunar var mætt með erlendri lántöku, enda fokið í flest skjól á innlendum lánamarkaði. Í frv. til fjárlaga sem hér er til umr. segir í aths. að það sem af er starfstíma núv. ríkisstj. hafi mikið áunnist á sviði efnahagsmála. Ekki standast þessi orð tímans tönn. Það eru ekki nema tveir mánuðir síðan þetta frv. var lagt fram. Samt eru allar forsendur þess brostnar vegna gengisfellingar og aukinnar verðbólgu. Ekki er því hægt að taka stefnuyfirlýsingar hæstv. fjmrh. alvarlega þar sem þær standast ekki nema að hámarki í tvo mánuði. Í aths. segir enn fremur að í fjárlögum yfirstandandi árs hafi verið gripið til ýmissa sparnaðarráðstafana í rekstri hins opinbera. Því miður hefur umtalsverðum sparnaði ekki verið náð, enda er sjálfvirkni í fjárlagagerð með sama hætti ár eftir ár. BJ leggst eindregið gegn sjálfvirkni sem ræður gerð fjárlaga og telur að leita verði færra leiða til að endurskoða mikilvægi ýmissar starfsemi sem ríkið hefur nú um hönd. Þessari endurskoðun verður ekki einvörðungu við komið við gerð fjárlaga heldur þarf að verða stefnubreyting af hálfu ríkisvaldsins. Við teljum nauðsynlegt að setja sólarlagsákvæði í lög sem krefjast útgjalda úr ríkissjóði. Með þessu er ég ekki að segja að lög um stóra málaflokka eins og lög um málefni aldraðra, fatlaðra, öryrkja eða almannatrygginga þurfi að vera í árlegri endurskoðun. Ég á við að nokkrir útgjaldaþættir væru teknir sérstaklega fyrir á hverju ári og skoðaðir til hlítar, hvernig fjármagni almennings hefur verið varið, hvort breyta megi eða bæta eða hreinlega leggja starfsemi niður. BJ hefur lagt fram nokkrar þáltill. á yfirstandandi þingi um starfsemi á vegum ríkisins sem við teljum að megi leggja niður sem ríkisfyrirtæki. Eitt af þessum fyrirtækjum er Ríkismat sjávarafurða. Á næsta ári er gert ráð fyrir að útgjöld úr ríkissjóði vegna þessarar starfsemi muni nema yfir 40 millj. kr. Í brtt. leggjum við þm. BJ til að sértekjur Ríkismats sjávarafurða verði tífaldar frá því sem þær eru í frv. Þessar sértekjur næmu samt sem áður ekki helmingi af rekstrarkostnaði viðkomandi stofnunar. Enn fremur leggjum við til að útflutningsbætur á landbúnaðarafurðir verði skertar um 20% og því fé varið til eflingar á rannsóknum í þágu fiskiræktar og menntunar vegna breytinga á atvinnuháttum. Eins og öllum er kunnugt hefur atvinnuleysi aukist verulega á s.l. ári eða um 33%. Mikilvægt er að því fólki sem þess óskar gefist kostur á viðbótarmenntun í sínum heimabyggðum. Það mundi auðvelda því að taka þátt í uppbyggingu nýrra atvinnuvega. Í málefnum fatlaðra hafa orðið umtalsverðar framfarir á undanförnum árum sem ekki ber að vanmeta. En þörfin er mikil og allar úrbætur kostnaðarsamar. Fé til Framkvæmdasjóðs fatlaðra er í frv. skorið verulega niður frá lögbundnu framlagi, en það leiðir af sér að framkvæmdir í þágu fatlaðra dragast mjög saman verði ekki úr bætt. Einn liður öðrum fremur leggjum við til að verði verulega hækkaður umfram aðra varðandi málefni fatlaðra, en það er liðurinn vegna 10. gr. laga um málefni þroskaheftra. Þar er gert ráð fyrir greiðslu til foreldra eða forráðamanna fattaðra barna upp að 18 ára aldri sem búa heima. Það er óumdeilanlegt að mjög æskilegt er að fötluð börn geti dvalið á sínum heimilum sé þess nokkur kostur vegna aðstæðna. Er því mjög mikilvægt að létt sé undir með fjárframlögum til þeirra fjölskyldna sem hafa fötluð börn á sínu framfæri, enda þurfa þau mun meira eftirlit og umönnun en heilbrigðir einstaklingar. Með brtt. leggjum við til að þessi liður hækki úr 10 millj. og 900 þús. í 20 millj. kr. Enn fremur teljum við mikilvægt að breyta áherslu varðandi fleiri liði þótt þess gefist ekki kostur hér og nú. Með því að gera fjölskyldu og einstaklingum fjárhagslega kleift að hafa fattaða eða aldraða heima, sem þess óska, gerum við þörfina fyrir stofnanir minni og einstaklingana ánægðari með sitt hlutskipti. Framlag til dagvistarstofnana er eitt af því sem hefur hlotið verulegan niðurskurð. Þar sem vöntun á dagvistarrýmum er veruleg teljum við í BJ að ekki verði við það unað að ganga svona freklega á þessi framlög. Í dag barst bréf frá hæstv. borgarstjórn í Reykjavík þar sem þessu er harðlega mótmælt. Standa því vonir til að hæstv. ríkisstj. taki mark á borgarstjóra, eða svo má a.m.k. ætla þar sem hæstv. fjmrh. og borgarstjóri eru samflokka. Við leggjum til að þessi hækkun verði úr 30 millj. kr. í 50 millj. Á sama hátt og sértekjur Ríkismats sjávarafurða eru tífaldaðar í okkar till. leggjum við til að Búnaðarfélag Íslands fái sömu meðferð, þ.e. að sértekjur hækki í 16 millj. 970 þús. Samt sem áður verður framlag úr ríkissjóði 7 millj. 194 þús. kr. Við teljum raunhæft að þjónusta, sem þessar stofnanir veita, sé verðlögð í samræmi við það sem hún kostar. Hér er aðeins gengið stutt skref í þá átt. Í frv. er rekstrarfé skorið niður til ýmissa skóla og heilbrigðisstofnana. Þetta tel ég í hæsta máta óraunhæft á sama tíma og framlög til aðalskrifstofu ráðuneyta, Hagstofu Íslands, ríkisendurskoðunar og fjárlaga- og hagsýslustofnunar hækka að meðaltali um 10% að raungildi. Það er ekki nokkur von til þess að þjóðartekjur nægi fyrir útgjöldum eða dregið verði verulega úr erlendri skuldasöfnun með slíkum hætti. Ef frv. er fram sett skv. reglum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins munu erlendar lántökur aukast á milli áranna 1984 og 1985 um 75.9%. Halli á ríkissjóði mun áætlaður eftir sömu framsetningu 3 milljarðar 183 millj. Það er ekki ofsögum sagt að hæstv. ríkisstj. hefur misst alla stjórn á fjármálum ríkisins og stefna hennar hrunið til grunna. Við þessar aðstæður situr fjvn. og reynir að fylla göt og eyður. Ég skorast ekki undan þeirri ábyrgð sem því fylgir að sitja í þeirri nefnd. Við í BJ leggjum áherslu á að einstaklingum og samtökum þeirra, hvort sem er á sviði sveitarstjórna, viðskipta- eða áhugafélaga, verði með breytingum á stjórnarháttum gert mögulegt að sinna áhugaefnum sínum og skyldum án þess að eiga allt sitt að sækja undir pólitískt duttlungavald. Við afgreiðslu fjárlaga á s.l. ári lögðum við í BJ fram allmargar brtt. sem allar mætti flytja aftur við þetta frv. En þar sem við teljum að ef ætti að gera viðunandi breytingar við þetta frv., sem hér liggur fyrir, þyrfti að vinna það allt upp á nýtt, en það er ekki á færi stjórnarandstöðu að koma slíku fram, látum við það ógert. Á síðasta þingi svo og á yfirstandandi þingi hafa nýjungar í atvinnuháttum oft komið til umr. Allir hafa virst vera því sammála að eitthvað þyrfti að gera til að auðvelda einstaklingum og hvetja þá og samtök þeirra til að hefja nýja atvinnustarfsemi. Lítið hefur verið gert af hálfu hæstv. ríkisstj. til að sinna þessum þáttum. BJ leggur fram tvær brtt. við 6. gr. frv. Við liðinn „ríkisstjórninni er heimilt“ bætist nýr liður, 1.4, sem orðist svo: Að greiða iðnþróunarsjóðum í landshlutum upphæð sem svarar framlagi sveitarfélaga til hvers sjóðs. Framlag ríkissjóðs til Byggðasjóðs skerðist sem þessu nemur. Iðnþróunarsjóði landshluta þarf að efla og styrkja og fer vel á því að efla byggðastefnu með því móti að heimamenn á hverjum stað hafi meira um það að segja til hvaða verkefna þeir telja fjármunum sínum vel varið. Enn fremur leggjum við til að nýr liður bætist við 6. gr. frv., 7.4, undir liðnum Ýmsar heimildir og orðist svo: Fjmrh. er heimilt að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs áhættulán til nýrra fyrirtækja í iðnaði. Ábyrgðir þessar nemi allt að 80% af lánsupphæðum. Iðnrn. setji nánari reglur um ábyrgðir þessar. Með flutningi till. þessarar viljum við undirstrika þörf þess að efla atvinnulíf með stuðningi við stofnun og rekstur smáfyrirtækja. Þar sem 6. gr. er ekki frágengin í meðferð fjárlaga mun ég ekki fara nánar út í þetta og hyggst því draga þessar till. til 3. umr. Ég hef látið æði margt ósagt við þessa umr., enda er frv. ekki fullfrágengið. Lánsfjáráætlun liggur ekki fyrir. Launaforsendur frv. eru í engu samræmi við þarfir launþega. Ég ætla ekki að halda eins langa tölu og hæstv. ræðumaður sem á undan mér talaði og lýk máli mínu með þeirri von að till. BJ fái jákvæða athugun og raunsæi og velvilja.



Herra forseti. Mikil vinnuskorpa fjvn. er nú senn á enda. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka öðrum nm. samstarfið, sérstaklega formanni okkar, sem stjórnað hefur erfiðu verki af festu, sanngirni og lipurð, svo og öllum þeim sem aðstoðað hafa n. þær vikur sem hún hefur setið að störfum svo til hvern einasta nýtan dag. Þeir sem meiri hl. skipa geta víst einnig minnst næturfunda. Ólíklegt þykir mér að hv. fjvn. Alþingis hafi nokkru sinni fundist hún hafa nóg til skiptanna á hin ýmsu verkefni, framkvæmdir og rekstrarliði sem undir ríkissjóð heyra. En víst er að nú er þrengra í búi en oftast áður síðustu tvo áratugina a.m.k., ýmist af óviðráðanlegum orsökum eða mannavöldum. Enn um sinn súpum við seyðið af fjárfestingarmistökum fyrri ára þar sem Kröfluævintýri og offors í virkjanaframkvæmdum binda okkur þyngstu skuldabaggana. Um 5 milljarðar kr. eru greiddir í vexti af öllum erlendum skuldum á þessu ári, þar sem hið opinbera hefur um 2/3 hluta á sínum herðum. Enn eitt árið horfum við fram á nokkrar þrengingar í þjóðarbúskapnum og útlit ótryggt þótt horfur séu á að botni hafi nú verið náð í hagsveiflunni svo vitnað sé beint í þjóðhagsáætlun fyrir árið 1985. Freistandi væri að fjalla allítarlega um það merka skjal sem þjóðhagsáætlun nefnist. Að öllu samanlögðu er nefnilega í henni fólgin töluverð bjartsýni sem okkur veitir sannarlega ekki af á þessum síðustu og verstu tímum. Því miður er þó raunsæið oft látið lönd og leið í því plaggi og veikir það auðvitað trúna á að þessi bjartsýni styðjist við raunhæfar forsendur, auk þess sem forsendur hafa breyst verulega frá því að þessi áætlun var lögð fram. Ég vil aðeins vekja athygli á einum kafla þjóðhagsáætlunar sem ber yfirskriftina „Atvinnuöryggi“. Þar segir svo, með leyfi forseta: „Áætlað er að hlutfall þeirra, sem skráðir eru atvinnulausir á þessu ári, verði að meðaltali rúmlega 1% af mannafla ef ekki koma til meiri háttar truflanir á síðustu mánuðum ársins. Þessi hundraðstala atvinnulausra er með þeim allra lægstu sem þekkjast í nálægum löndum. Reyndar má segja að í vor og sumar hafi mátt sjá ýmis merki um umframeftirspurn á vinnumarkaði á höfuðborgarsvæðinu. Ljóst er að þegar á heildina er litið hefur tekist að tryggja viðunandi atvinnuástand. Ríkisstj. setur áframhaldandi atvinnuöryggi sem meginmarkmið í efnahagsmálum á næsta ári.“ Ekki er ég viss um að margir vilji taka undir það að tekist hafi að tryggja viðunandi atvinnuástand, svo sem hér segir. Það gera a.m.k. ekki þeir fjölmörgu og að miklum meiri hluta konur, sem bætast í hóp atvinnulausra þessa dagana. Hér er talað um 1% atvinnulausra og hælst um að sú hundraðstala sé með þeim lægstu sem þekkjast. En 1% er mikið á Íslandi, mjög mikið. Þegar við minnumst þess að fjöldi atvinnulausra var um árabil 0.3–0.5% fer glansinn af lágu hundraðstölunni. Fjöldi atvinnulausra hefur aukist um 100% á örfáum árum og það er alvarleg þróun. Við höfum engin efni á því að nýta ekki starfskrafta vinnufúsra manna. Þá staði, sem nú búa við 20% atvinnuleysi og þar yfir, varðar ekki nokkurn skapaðan hlut um meðaltöl, það eitt er víst. Ráðleysi og máttleysi núv. ríkisstj. til uppbyggingar í atvinnulífinu er verulegt áhyggjuefni og furðulegt hversu illa hún hefur nýtt það ráðrúm, sem almennt launafólk gaf henni með því að taka á sig stórfelldar kjaraskerðingar í von um að með því legði það sitt af mörkum til að byggja upp betri framtíð. Því miður ber frv. til fjárlaga 1985 þess lítil merki að ríkisstj. hyggi á átak í þessum efnum. Á landsfundi Kvennalistans 3.–4. nóv. s.l. var samþykkt svohljóðandi ályktun, með leyfi forseta: „Landsfundur Kvennalistans ályktar að gera þurfi stórátak til eflingar íslenskum atvinnuvegum og skorar á stjórnvöld að efna til samráðs atvinnuveganna í hverjum landsfjórðungi þar sem fulltrúar atvinnuveitenda, verkalýðsfélaga, skóla, rannsóknastofnana, samtaka sveitarfélaga og aðrir aðilar vinnumarkaðarins komi saman og geri heildarúttekt á aðstæðum í hverjum landsfjórðungi og marki langtímastefnu í atvinnumálum þar sem skammtímalausnir víki fyrir aðgerðum til raunverulegra úrbóta, hagræðingar og endurskipulagningar. Við hvetjum til þess að leitað sé lausna í verki, en pappírslausnahaugum hent.“ Þetta hefði raunar þurft að gera strax fyrir ári þegar ljóst var að um mikinn samdrátt yrði að ræða í sjávarútvegi. En betra er seint en aldrei. Þessu kem ég hér með á framfæri því að mér vitanleg.a hefur þessi ályktun hvergi birst opinberlega nema í fréttabréfi Kvennalistans þótt hún væri á sínum tíma send öllum dagblöðum og ríkisfjölmiðlunum ásamt ýmsum öðrum ályktunum landsfundarins, sem einnig virðast hafa dottið niður á milli stóla. Er það þeim mun leiðara sem ýmsir hafa kosið að halda því fram í ræðum og rituðu máli að Kvennalistinn hafi engan áhuga á atvinnumálum landsmanna. Um tekjuhlið frv. til fjárlaga er best að hafa sem fæst orð, enda ekki öll kurl komin til grafar þeim megin á reikningnum. Stöðugar vangaveltur um mikinn eða lítinn halla á fjárlögum eru í rauninni út í hött þar eð hér er ekki um heildardæmi að ræða. Lánsfjárlögin fylla upp í það dæmi og enn einu sinni er sá ósiður viðhafður að fjalla um þau eftir afgreiðslu fjárlaga og meira að segja er ekki enn búið að leggja lánsfjáráætlun fram og ekkert um hana vitað þrátt fyrir fögur fyrirheit. Við 1. umr. vakti ég athygli á því að skv. vinnuplaggi fjmrn., sem lagt var fram daginn áður, væri gert ráð fyrir 600 millj. kr. hækkun söluskatts frá því sem boðað var í frv. til að mæta tekjutapi ríkissjóðs af lækkun tekjuskattsins. Ég spurði hæstv. fjmrh. hvað orðið hefði um þau áform. Í svari sínu sagði hæstv. ráðh. orðrétt, með leyfi forseta: „En það hefur verið horfið frá því. Þær 600 millj. verða ekki innheimtar þannig að söluskattshækkunin verður ekki, en 600 millj. tekjuskattslækkun verður. Ég vil bara leiðrétta það.“ Tveimur vikum síðar var svo þessi leiðrétting leiðrétt og staðhæfingin að engu orðin þar sem stjórnarflokkarnir ákváðu að hækka söluskattinn um 0.5% til að mæta halla ríkissjóðs að hluta. Að vísu reyna menn að klóra í bakkann þar sem þeim svelgist greinilega á fyrri fullyrðingum og skil ég vel erfiðleika t.d. hv. þm. Gunnars Schram í þeim efnum. Menn segja að þessi ráðstöfun sé vegna endurgreiðslu söluskatts í sjávarútvegi. En sama er hvað barnið er látið heita, eftir stendur að söluskattur á að hækka þrátt fyrir yfirlýsingar hæstv. fjmrh. um hið gagnstæða. Hins vegar skal ég fúslega kannast við að hafa við 1. umr. um fjárlagafrv. sakað ríkisvaldið ranglega um skerðingu lögbundins framlags til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga um 140 millj. kr. Hið rétta mun vera að skerðingin er um 38 millj., eins og hæstv. ráðh. benti á. Eru mín mistök fólgin í því að ég hélt að sama prósentutala gilti við útreikning á hlut Jöfnunarsjóðsins af aðflutningsgjöldum og sölugjaldi. Þetta leiðréttist hér með og er af nógu að taka þó ekki sé verið að veitast að hæstv. ríkisstj. á röngum forsendum. Þegar þröngt er í búi er meira um vert en nokkru sinni að fara vel með það sem til skiptanna er. Áherslurnar eru vitanlega misjafnar eftir því hver á í hlut. Núv. ríkisstj. kýs að auka rekstrarkostnað miðstýringarstofnana og halda sínu striki við byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli meðan Kvennalistinn vill leggja áherslu á uppbyggingu þjónustu við almenning og eflingu menntunar og rannsókna. Þetta síðarnefnda hefur reyndar upp á síðkastið heyrst æ oftar í máli ýmissa forustumanna stjórnarflokkanna, þ. á m. formanns Sjálfstfl. En það eru að sjálfsögðu verkin sem tala og áherslurnar í þessu fjárlagafrv. tala sínu máli. Margoft hefur verið minnt á fullyrðingar stjórnarliða á síðasta ári um sérstaklega raunhæf fjárlög þessa árs. Við gerð þeirra vartekið mið af raunverulegum rekstrarkostnaði hinna ýmsu rn. og ríkisstofnana, að því er sagt var, sem í flestum tilfellum leiddi til mikillar prósentuhækkunar frá fjárlögum 1983. Því hefði mátt ætla að í frv. til fjárlaga næsta árs yrði yfirleitt aðeins um eðlilegar verðlagshækkanir að ræða í rekstrarútgjöldum rn. og ríkisstofnana, ekki síst þar sem stór orð voru höfð um samdrátt í mannahaldi og sparnað í rekstri. En eins og nákvæmlega er útlistað í áliti minni hl. fjvn. og hv. þm. Geir Gunnarsson gerði grein fyrir hér áðan, er raunin allt önnur. staðreyndirnar eru þær að skrifstofu-, ferða- og risnukostnaður hins opinbera þenst stöðugt út á þessum margnefndu þrengingartímum okkar um leið og framlög ríkisins til uppbyggingar þjónustustofnana við almenning eru skorin niður af fullkominni hörku. Ein af þeim ríkisstofnunum, sem hækka langt umfram eðlilegar verðlagshækkanir, er Ríkismat sjávarafurða, eins og hv. þm. Kolbrún Jónsdóttir kom inn á hér áðan. Ríkismat sjávarafurða er arftaki framleiðslueftirlitsins og skildist manni að endurskipulagning starfseminnar mundi m.a. hafa sparnað í för með sér fyrir ríkið. En það er nú eitthvað annað því að í krónutölu nemur aukið framlag ríkissjóðs til reksturs stofnunarinnar um 12.5 millj. kr. meðan liðurinn 05298, Fiskleit, markaðsöflun og tilraunir við útgerð og fiskvinnslu, fær sömu tölu í fjárveitingu á næsta ári og í fjárlögum þessa árs. Segir það sína sögu. Ég nefni þessa stofnun vegna þess hversu áberandi þetta dæmi er en ekki vegna meinbægni í hennar garð. Til þess skortir mig meiri kunnugleika, en eins og allir hér vita eru mjög skiptar skoðanir um nauðsynlegt umfang Ríkismatsins. Það vakti einnig athygli mína að í viðtölum við fjvn. töluðu stjórnendur stofnana iðulega um aukinn kostnað vegna tölvunotkunar sem menn vilja þó oft réttlæta með því að slíkt hafi sparnað í för með sér, sérstaklega í mannahaldi. Þegar við metum áhrifin af þeirri stefnu ríkisstj. sem birtist í þessu frv., þ.e. þenslu í skrifstofu- og stjórnunarkostnaði við ríkisstofnanir og samdrætti í uppbyggingu þjónustustofnana um allt land, er auðséð hverjir verða helst fyrir barðinu á þeirri stefnu. Á sama tíma og íbúar landsbyggðarinnar mega þola samdrátt í atvinnulífinu vegna erfiðleika sjávarútvegsins er enn frekar þrengt að atvinnumöguleikum þeirra og lífsskilyrðum með stórfelldum niðurskurði til verklegra framkvæmda á vegum ríkisins. Þessi stefna á lengi eftir að draga dilk á eftir sér, enda mátti heyra í máli hv. formanns fjvn. hér áðan að lengra yrði ekki gengið í þessum efnum. Hann taldi einnig upp nokkra liði sem leggja þyrfti áherslu á til að ná fram sparnaði í ríkisrekstri, misjafnlega líklega til árangurs að mínu mati. En ég vil sérstaklega taka undir tvo liði, sem ég fjallaði reyndar nokkuð um í 1. umr. um þetta frv., þ.e. um aðhald í utanlandsferðum á vegum ríkisins og nauðsyn þess að ákvarðanir og ábyrgð fari saman. Herra forseti. Sem vænta mátti reyndist það dæmi, sem blasti við þegar þetta frv. var lagt fram í okt.s.l., óleysanleg.t með öllu. Í rauninni er það óleyst enn þrátt fyrir svolitla hækkun en misjafnlega mikla til hinna ýmsu framkvæmdaliða. Alls staðar verður um að ræða lækkun að raungildi frá þessu ári. Líklega kemur hv. þm. ekki á óvart að við Kvennalistakonur getum ekki horft þegjandi á þá meðferð sem dagvistarheimilin fá og flytjum brtt. við þann lið á þskj. 298. 1. flm. till., hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir, mun mæla fyrir henni hér á eftir og einnig annarri till. um hækkun á framlagi til Háskóla Íslands sem á sífellt erfiðara með að gegna hlutverki sínu vegna fjárskorts. Málefni Lánasjóðs ísl. námsmanna eru geymd til 3. umr. og mun ég því einnig geyma mér umfjöllun um þann lið ef vera kynni að vandi hans yrði leystur með viðunandi hætti í fjvn. Að öðrum kosti mun Kvennalistinn gera brtt. við þann lið við 3. umr. Þá gerum við einnig á þskj. 298 till. um hækkun framlags til Námsgagnastofnunar, sem hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir mun skýra hér á eftir. En ég vil nota þetta tækifæri til að biðja hv. þm. að skoða þessar till. vel því að þær eru hógværar og aðeins bundnar við brýnustu þörf. E.t.v. þykir einhverjum gagnrýni vert að hér er um að ræða till. til hækkunar á gjaldahlið fjárlagafrv. um rúmar 50 millj. kr. án þess að tillögur séu gerðar til sparnaðar eða tekjuöflunar í staðinn. Sannast sagna töldum við þess ekki þörf, enda tekjuhlið frv. algerlega ófrágengin. Við hefðum að sjálfsögðu viljað gera fleiri tillögur til breytinga, en í þeim efnum sem öðrum verður að gæta hófs og halda sér við það sem líklegt er að náist fram. Auk þeirra tillagna, sem við Kvennalistakonur stöndum einar að, erum við meðflm. á nokkrum öðrum og munum væntanlega bæta einhverjum við þegar að 3. umr. kemur. En að lokum vil ég biðja hv. þm. um að líta með velvild á brtt. á þskj. 309 sem verið var að dreifa hér kl. rúmlega 4. Þar er um að ræða sameiginlega till. okkar kvenna hér á þingi um 1 millj. kr. framlag ríkisins til samstarfsnefndar í lok kvennaáratugar Sameinuðu þjóðanna. Sú nefnd hefur margt í bígerð sem vekja mun athygli. En af verkefnum nefndarinnar vil ég sérstaklega nefna tvö, þ.e. Listahátíð ísl. kvenna á næsta ári og úttekt á stöðu íslenskra kvenna með tilliti til þess hvað áunnist hefur í réttindamálum þeirra undanfarinn áratug, þ.e. kvennaáratug Sameinuðu þjóðanna. Slík úttekt er nauðsynleg og verður áreiðanlega hvatning til enn virkari sóknar íslenskra kvenna á öllum sviðum þjóðlífsins.



Herra forseti. Ég mun hér í máli mínu fyrst gera grein fyrir örfáum brtt., sem ég flyt ásamt nokkrum öðrum þm., og síðan fara nokkrum orðum um fjárhagsstöðu Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna, en þm. Alþfl. flytja nú við þessa fjárlagaafgreiðslu tillögur um stóraukin framlög í þessa sjóði. Þá er fyrst að geta brtt. á þskj. 295, sem ég flyt ásamt hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur, Guðrúnu Agnarsdóttur og Guðmundi Einarssyni, þess efnis að veitt verði 3 millj. kr. fjárveiting til aðgerða til að koma í veg fyrir innflutning, sölu og dreifingu ávana- og fíkniefna, svo og fyrirbyggjandi aðgerða í þeim efnum. Fyrir ári síðan var, eins og hv. þm. er kunnugt, samþykkt till. frá þm. úr öllum flokkum þess efnis að með ákveðnum aðgerðum yrðu auðveldaðar allar aðgerðir til að koma í veg fyrir ólöglegan innflutning og dreifingu ávana- og fíkniefna. Í því skyni að gera tillögur um leiðir til aðgerða gegn innflutningi og dreifingu fíkniefna var skipaður starfshópur af hálfu dómsmrh. og skilaði hann niðurstöðu í mars s.l. um mjög umfangsmiklar og fjölþættar tillögur og leiðir til að sporna gegn innflutningi og dreifingu ávana- og fíkniefna. Í umr. um fsp. mína hér á Alþingi um þessa till. fyrr í vetur gerði hæstv. dómsmrh. grein fyrir þessum tillögum og upplýsti m.a. að dómsmrn. hefði farið þess á leit við undirbúning fjárlaga að fjölgað yrði starfsmönnum um sex við fíkniefnadeild lögreglustjóraembættisins í Reykjavík. Þeirri till. var hafnað. Í bréfi dómsmrn. til fjvn. dags. 3. des., þar sem þessi beiðni er ítrekuð, kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Ráðuneytið leggur ríka áherslu á að orðið verði við þessari fjölgun, þ.e. að fjölga í fíkniefnadeild lögreglustjóraembættisins í Reykjavík, enda sýna allar tölur að fíkniefnavandamálið fer vaxandi þrátt fyrir aðgerðir sem eiga að draga úr því. Þar sem störf við fíkniefnarannsóknir eru mjög sérstæð, þá verða þau ekki unnin sem hver önnur löggæslustörf. Því er ekki hlaupið að því að fela öðrum lögreglumönnum störf af þessu tagi, allra síst hér í Reykjavík þar sem stærstu innflytjendur og dreifendur fíkniefna búa. Að sjálfsögðu eiga almennir lögreglumenn að hafa eftirlit með ungmennum við skemmtistaði og þar sem þeir koma saman til að fylgjast með ástandi almennt, þ. á m. hvort fíkniefnaneysla eða -sala fer fram.“ Á það má einnig benda að hæstv. dómsmrh. upplýsti einnig á Alþingi í vetur að dómsmrn. hefði ritað fjmrn. bréf þar sem óskað var eftir kaupum á nauðsynlegum tækjum fyrir tollgæsluna og lögreglu til að auðvelda allt eftirlit með innflutningi ólöglegra ávana- og fíkniefna. Ekki verður séð á fjárlögum fyrir árið 1985 að gert sé ráð fyrir neinni aukningu á fjármagni til þessara mála, heldur er þvert á móti um lækkun á fjárhæð að ræða til þessara mála milli ára. Á fjárlögum yfirstandandi árs var gert ráð fyrir 1 millj. kr. framlagi, sem sett var á lið fjmrn. til þessa málaflokks, auk þess sem við afgreiðslu fjárlaga á síðasta ári var samþykkt till. þess efnis að heimilt væri að ráðstafa upptækum hagnaði af sölu ólöglegra ávana- og fíkniefna til fyrirbyggjandi aðgerða gegn frekari dreifingu slíkra efna. Það heimildarákvæði er enn til staðar í fjárlögum fyrir árið 1985, en ekki er að sjá á fjárlagafrv. að gert sé ráð fyrir öðru fjármagni til þessara mála því að ekki er gert ráð fyrir neinu fjármagni á fjárlagalið fjmrn. nú í þessu skyni, eins og var á yfirstandandi ári. Skv. upplýsingum fjmrn. hafa fjárveitingar yfirstandandi árs verið notaðar með eftirfarandi hætti, en 1 millj. var til ráðstöfunar í fjmrn. auk þess sem inn kom 1 millj. til ráðstöfunar vegna upptæks hagnaðar af sölu ólöglegra fíkniefna: Í fyrsta lagi runnu 300 þús. kr. til landlæknisembættisins sem gerði könnun á neyslu fíkniefna hér á landi. Í öðru lagi rann hluti fjármagnsins til tækjakaupa fyrir tollgæslu. En enn hefur fjmrn. ekki orðið við beiðni um aukinn tækjakost lögregluyfirvalda vegna rannsókna og leitar að fíkniefnum. Upptækur hagnaður af sölu ávana- og fíkniefna, 1 millj. kr., rann síðan til fíkniefnadómstólsins. Ég tel að það sé Alþingi hreint og beint til skammar ef afgreiða á fjárlög nú með þeim hætti að lítið sem ekkert fjármagn verði til ráðstöfunar í þessu skyni, þegar sífellt eru að berast upplýsingar um aukinn innflutning ávana- og fíkniefna og aukna notkun þeirra hér á landi. Ekki síst ber að átelja slík vinnubrögð í ljósi þess að Alþingi hefur samþykkt till., sem mjög víðtæk samstaða náðist um, um að nú skyldi af alefli herða allar aðgerðir til að sporna gegn innflutningi þessara eiturefna og gera átak til að fyrirbyggja sívaxandi notkun eiturlyfja hér á landi. Í brtt. á þskj. 295, sem hér er fram borin, er ekki beðið um mikið fjármagn. Farið er fram á að 1.5 millj. renni til fíkniefnadeildar lögreglustjóraembættisins til að fjölga megi starfsliði í samræmi við óskir dómsmrn. og tillögur sem byggðar eru á samþykktri þáltill. héðan frá hv. Alþingi fyrir ári síðan. Að auki er lagt til að 1.5 millj. renni til annarra aðgerða gegn eiturlyfjum. Hér er um mjög lága fjárhæð að ræða, eða 3 millj. samtals, sem sennilega er allt of lítið til að verulegt átak verði gert í þeim málum. En með samþykkt þessarar brtt. yrði a.m.k. um viðleitni að ræða af hálfu Alþingis að standa við þá ályktun um aðgerðir gegn fíkniefnanotkun sem svo víðtæk samstaða náðist um fyrir ári síðan. Ég undirstrika að það getur verið dýrt að spara í þessu efni og ábyrgð alþm. er mikil ef ekki er hægt að sjá af örfáaum millj. til að sporna gegn þessum vágesti sem eyðilagt getur líf hundraða ef ekki þúsunda ungmenna á örskömmum tíma. Við skulum líka hugleiða hvað það kostar í stóraukinni heilbrigðisþjónustu að ekki sé talað um hvernig eiturlyfin geta lagt líf hundraða ungmenna og fjölskyldna þeirra í rúst, ef Alþingi hefur ekki þann skilning á þessum málum að veita þurfi í það fjármagn að sporna gegn notkun og innflutningi ólöglegra fíkniefna. Í annan stað flyt ég ásamt hv. þm. Helga Seljan, Guðrúnu Agnarsdóttur, Guðrúnu Helgadóttur og Guðmundi Einarssyni brtt. um að auka fjármagn til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Það er með eindæmum hvernig ráðist hefur verið að þessum sjóði fatlaðra við hverja fjárlagaafgreiðslu á fætur annarri allt frá því að þessi sjóður var stofnaður fyrir 4–5 árum síðan. Hefur raunar keyrt um þverbak að því er fjárveitingar varðar í þennan sjóð á yfirstandandi ári og hvað ætlan stjórnvalda er að þessi sjóður hafi til umráða á næsta ári. Á fjárl. 1983 hafði sjóðurinn til umráða 39 millj. 960 þús. kr. Við fjárlagaafgreiðslu fyrir árið 1984 var framlagið hækkað um 40 þús. kr. og nam skerðingin þá um 65-70 millj. kr. Nú við fjárlagaafgreiðslu 1985 er ekki gert ráð fyrir einni einustu krónu í hækkun á milli ára, eða að hann hafi 40 millj. til ráðstöfunar auk framlags úr Erfðafjársjóði sem einnig er óbreytt í krónutölu milli ára, eða 19.4 millj. kr. Ég tel að vart sé að finna hliðstæðu um skerðingu á sjóð sem að tiltölu er nýstofnaður og hefur svo afgerandi og veigamiklu hlutverki að gegna í þágu fatlaðra hér á landi. En skerðing á fjármagni til sjóðsins frá stofnun er um 300 millj. kr. Í bréfi frá Öryrkjabandalagi Íslands, dags. 28. nóv. 1984, kemur fram að skerðingin nú milli ára sé a.m.k. 85 millj. kr. Vil ég með leyfi forseta fá að vitna í þetta bréf Öryrkjabandalagsins, en það hljóðar svo, með leyfi forseta: „Skv. upplýsingum Hagstofu Íslands hækkaði vísitala byggingarkostnaðar á árinu 1983 um 55%. Hefðu umræddar 55 millj. kr. því átt að jafngilda 85 millj. 250 þús. kr. 1. jan. 1984 auk tekna Erfðafjársjóðs, en þær eru áætlaðar um 40 millj. í ár. Samtals eru þetta 125 millj. 250 þús. kr. Raunveruleg fjárveiting á fjárlögum fyrir árið 1984, fyrsta árið sem lögin eru í gildi, varð hins vegar 60 millj. Mismunurinn á lögbundnum tekjum sjóðsins skv. þessu er því 65 millj. 250 þús. Við undirbúning fjárlaga fyrir árið 1985 er gert ráð fyrir 60 millj. kr. til Framkvæmdasjóðs fatlaðra, eða óbreyttri upphæð frá árinu áður. Skv. 35. gr. laganna skal upphæðin fyrir árið 1985 reiknast þannig: starfsmenn Hagstofu Íslands gera ráð fyrir að vísitala byggingarkostnaðar hækki á árinu 1984 um 16%. Áðurnefndar 55 millj. væru þá að jafnvirði 98 millj. 890 þús. kr. og er þá miðað við hækkun byggingarvísitölu til áramóta 1984–1985. Tekjur Erfðafjársjóðs gætu skv. þessu hækkað um 6.4 millj. og yrðu þá heildartekjur Framkvæmdasjóðsins árið 1985 skv. 35. gr. laganna 145 millj. 290 þús. Við útreikninga þessa er ekki tekið mið af fyrirsjáanlegum hækkunum á árinu 1985 eða vaxtatekjum og er því upphæð þessi varlega áætluð. Þar að auki er ekki tekið mið af 3. lið 35. gr. laganna þar sem fjallað er um aðrar tekjur sjóðsins. Öryrkjabandalag Íslands leggur ríka áherslu á að Alþingi fari eftir lögum þeim sem það setur um málefni fatlaðra, enda verður að gera ráð fyrir að vilji Alþingis hafi glögglega komið fram við samningu 35. gr.“ Ég vil einnig fara nokkrum orðum um Erfðafjársjóð. Á síðasta Alþingi var samþykkt breyting á lögum um erfðafjárskatt. Í umsögn fjárlaga- og hagsýslustofnunar um það frv. kemur fram að þessi lög mundu leiða til þess að innheimtur erfðafjárskattur mundi lækka um u.þ.b. 30%. Tekjutap ríkissjóðs á árinu 1984 var því áætlað að mundi nema miðað við heilt ár 12–15 millj. Eins og hv. þm. vita hefur Erfðafjársjóður haft tekjur af erfðafjárskatti og með nýjum lögum um málefni fatlaðra eiga tekjur Erfðafjársjóðs að renna í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Við síðustu fjárlagaafgreiðslu var áætlað að tekjur af erfðafjárskatti yrðu á þessu ári um 40 millj. kr. en einungis var ætlað á fjárlögum í Erfðafjársjóð 19.4 millj. af þessum tekjum. Þegar upplýst var við meðferð frv. um breytingu á erfðafjárskatti á s.l. vetri að það hefði í för með sér 12–15 millj. kr. tekjutap lýsti ég því m.a. yfir við umr. um þetta mál að hætta væri á því að það tekjutap, sem ríkissjóður yrði fyrir með samþykkt frv., yrði notað sem tilefni til að skerða framlög til Framkvæmdasjóðs fatlaðra sem þeirri skerðingu næmi. Því flutti ég ásamt hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur og Guðmundi J. Guðmundssyni brtt. sem hljóðaði svo, með leyfi forseta: „Lækki tekjur af erfðafjárskatti skv. ákvæðum laga þessara skal sú lækkun ekki leiða til skerðingar á tekjum Framkvæmdasjóðs fatlaðra.“ Þessi brtt. var felld en hæstv. félmrh. lýsti því yfir að það væri engin ástæða til að ætla að breytingin, sem varð á lögum um erfðafjárskatt, leiddi til skerðingar á framlögum í Framkvæmdasjóð fatlaðra og að hann mundi beita sér fyrir því að tekjur af erfðafjárskatti rynnu óskiptar til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Það er ekki að sjá á fjárlagafrv. að hæstv. félmrh. hafi staðið við þessi orð sín, en til þess hefur hann raunar enn tækifæri áður en fjárlögin fá lokaafgreiðslu hér á hv. Alþingi. Tekjur af erfðafjárskatti eru áætlaðar 25 millj. kr. í fjárlögum en framlag í Framkvæmdasjóð fatlaðra einungis rúmar 19 millj. af þeim tekjum. Það er lágmark að þetta fjármagn renni óskipt til Framkvæmdasjóðs fatlaðra, ekki síst í ljósi þess að verulegar tekjur voru augljóslega hafðar af sjóðnum með þeirri lagabreytingu sem gerð var á lögum um erfðafjárskatt. Því er lagt til á þskj. 296 að tekjur af erfðafjárskatti renni óskiptar í Framkvæmdasjóðinn og að í stað 19.4 millj. komi 25 millj. kr. Í annan stað er lagt til á því sama þskj. að framlag til Framkvæmdasjóðs fatlaðra hækki úr 40 millj. í 75 millj. kr. Heildarframlag í sjóðinn yrði með samþykkt þessara tveggja brtt. 100 millj. en ættu að vera a.m.k. 145 millj. sé það ákvæði tekið alvarlega af hv. þm., sem þeir samþykktu í lögum um málefni fatlaðra frá 1983, að ríkissjóður skuli árlega næstu fimm árin leggja sjóðnum til a.m.k. jafnvirði 55 millj. kr. miðað við verðlag 1983 og skuli upphæðin hækka í hlutfalli við byggingarvísitölu. Ég vil nú snúa mér að því að gera nokkra grein fyrir stöðunni sem fram undan er hjá Byggingarsjóði ríkisins og Byggingarsjóði verkamanna miðað við það ráðstöfunarfé sem sjóðunum er ætlað á næsta ári. En í brtt. þm. Alþfl. er gert ráð fyrir stórauknu framlagi til þessara sjóða, eða 1075 millj. kr. í Byggingarsjóð ríkisins og 400 millj. kr. aukningu frá fjárlagafrv. í Byggingarsjóð verkamanna. í fjárlögum fyrir árið 1985 er gert ráð fyrir eftirfarandi framlögum: Úr ríkissjóði 550 millj., tekin lán 1 milljarður 92 millj. Í fjárlögum er gert ráð fyrir að til ráðstöfunar sé á árinu 1985 1 milljarður 600 þús. Í útlánaáætlun Húsnæðisstofnunar ríkisins, dags. 7. nóv. 1984, varðandi Byggingarsjóð ríkisins er gert ráð fyrir að lánveitingar fyrir árið 1985 verði 2 milljarðar 221 millj., þar af vegna nýbygginga 1 milljarður 84 millj. tæpar og vegna eldri íbúða 665 millj. Til útborgunar á næsta ári vegna eldri íbúða skv. áætlun Húsnæðisstofnunar ríkisins eru 705.5 millj. vegna 3080 íbúða, þar af 158 millj. vegna 820 íbúða, sem er hali yfirstandandi árs eða umsóknir sem frestað hefur verið fram á árið 1985. Þessar áætlanir eru, eins og áætlanir um nýbyggingar, miðaðar við að 2 milljarðar 221 millj. séu til ráðstöfunar en ekki 1.6 milljarður eins og fjárlögin gera ráð fyrir. Forsendur um fjölda nýbyggingarlána eru eftirfarandi: Lánveitingar verði svipaðar og undanfarið ár, en áætlað er að veita lán til 1100 nýrra íbúða fokheldra á tímabilinu okt. 1984 til sept. 1985. Engir nýir framkvæmdasamningar verði gerðir við byggingaraðila annarra en þeirra sem byggja söluíbúðir fyrir aldraða. Lánveitingar til nýbygginga eru samtals um 1 milljarður 84 millj. og skiptast þannig: 395 millj. vegna fyrsta hluta, 728.8 millj. vegna 2. og 3. hluta eða samtals vegna nýbygginga 1123.8 millj. kr. Að auki þarf á næstu fjórum mánuðum að borga upp lán sem tekið var hjá Seðlabankanum og nemur 270 millj. og endurgreiðast á á þessu og næsta ári þannig: 120 millj. nú fyrir áramót, 50 millj. í jan., 50 millj. í febr. og 50 millj. í mars. Hér er um að ræða lán til þess að hægt væri að standa við skuldbindingar þessa árs til lántakenda, en verulegur dráttur hefur orðið á lánveitingum til þeirra. Auk þess skuldar Byggingarsjóður ríkisins 67 millj. sem ríkissjóður lánaði vegna afborgana og vaxta af lífeyrissjóðnum og væntanlega verður tekið af fjárveitingum þessa árs. Í frv. er, eins og áður sagði, gert ráð fyrir lánsfé að upphæð 1 milljarður 92 millj. í Byggingarsjóð ríkisins. Lífeyrissjóðirnir hafa keypt af Byggingarsjóði ríkisins frá 1. jan. 1984 til 30. nóv. 1984, eða á 11 mánaða tímabili, fyrir 276 millj. af 525 millj. sem áætlað var í lánsfjáráætlun, eða 52.6% af upphæðinni. Enn á því eftir að skila sér nær helmingur upphæðarinnar eða um 250 millj. af því sem gert var ráð fyrir að fá af fjármagni hjá lífeyrissjóðunum skv. lánsfjáráætlun yfirstandandi árs. Á árinu 1983 keyptu lífeyrissjóðirnir af Byggingarsjóði ríkisins fyrir 321 millj., eða 83.4% af þeirri upphæð sem lánsfjáráætlun þess árs gerði ráð fyrir. Ljóst má því vera að ef enn vantar 250 millj. frá lífeyrissjóðunum mun það fé örugglega ekki skila sér eins og ráð er fyrir gert, enda þurfti Byggingarsjóður ríkisins að taka lán hjá Seðlabanka til að geta staðið við sínar skuldbindingar. Lánsfé er nú áætlað í fjárlögum 1 milljarður 92 millj., en í áætlun frá Húsnæðisstofnun, dags. 7. nóv. 1984, er gert ráð fyrir að 857 millj. komi frá lífeyrissjóðunum, sem er rúmlega 63% hækkun milli ára, og 235 millj. komi frá Atvinnuleysistryggingasjóði. Óvarlegt er að ætla að nokkurt fé komi frá Atvinnuleysistryggingasjóði. Ekki síst þegar tekið er tillit til þess að í lánsfjáráætlun fyrir árið 1984 var gert ráð fyrir að Atvinnuleysistryggingasjóður keypti skuldabréf af Byggingarsjóði ríkisins fyrir 115 millj., en nú þegar árið er nær á enda hafa einungis skilað sér 16 millj. kr. Í áætlun Húsnæðisstofnunar ríkisins er gert ráð fyrir að fjárvöntun verði 657 millj. miðað við forsendur fjárlagafrv. og þær áætlanir um lánveitingar sem Húsnæðisstofnun ríkisins hefur gert. En útlánaáætlun hennar hljóðar upp á 2 milljarða 221 millj. kr. Til ráðstöfunar skv. fjárlögum í áætlun Húsnæðisstofnunar er 1 milljarður 564 millj. Mismunurinn er því 657 millj. kr. fjárvöntun. Fjárvöntun er þó í raun mun meiri því óvarlegt er að reikna með hærri upphæð í lántökur eða frá lífeyrissjóðunum en sem nemur um 600 millj. og er það sennilega of hátt áætlað. Ekki er hægt að búast við neinu lánsfé úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Fjárvöntun yrði þá miðað við útlánaáætlun Húsnæðisstofnunar um 1 milljarður 75 millj. kr., en það er sú upphæð sem þm. Alþfl. leggja til að bætist við í Byggingarsjóð ríkisins. Að auki má benda á að skv. lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins á fjár í Byggingarsjóð ríkisins að afla m.a. með árlegu framlagi ríkissjóðs skv. fjárlögum sem nemur eigi lægri fjárhæð en 40% af samþykktri útlánaáætlun sjóðsins viðkomandi ár, sem samþykkt er af félmrh. og fjmrh. Ef miðað er við þá útlánaáætlun sem fram kemur í fjárlögum, 1600 millj. kr., þá ættu að vera á fjárlögum 640 millj. í stað 550 millj. kr., fjárvöntun því 90 millj. Ef miðað er við útlánaáætlun Húsnæðisstofnunar, sem er 2.2 milljarðar, ættu að koma á fjárlögum 888 millj. í stað 550 millj. Mismunurinn er því 338 millj. miðað við útlánaáætlun Húsnæðisstofnunar. Í áætlun Húsnæðisstofnunar ríkisins varðandi Byggingarsjóð verkamanna, dags. 22. maí, kemur fram að hjá húsnæðismálastjórn liggi fyrir óafgreiddar umsóknir frá 1. ágúst 1983 vegna 379 íbúða í verkamannabústöðum. Að auki er gert ráð fyrir að umsóknir vegna framkvæmda ársins 1985 verði 500–600. Samtals má því áætla að umsóknir fyrir árið 1985 verði ekki færri en 900. Að auki liggja fyrir umsóknir vegna þegar gerðra samninga vegna 350 íbúða sem verða með áframhaldandi framkvæmdum 1985. Í áætlun Húsnæðisstofnunar er gert ráð fyrir eftirfarandi útlánum úr Byggingarsjóði verkamanna: Vegna þegar gerðra samninga 350 íbúðir, 155 millj. Vegna nýrra samninga er gert ráð fyrir afgreiðslu á 510 umsóknum af þeim 900 umsóknum, sem ráð er fyrir gert að liggi fyrir á árinu 1985, en það eru þá 370 millj. Útstreymi vegna endursöluíbúða er ráð fyrir gert að verði 110 millj., heildarútlán samtals 635 millj. Þessi upphæð, 635 millj., er miðuð við verðlag 1. júní 1984. Miðað við verðlagsþróun á næsta ári má gera ráð fyrir að þessi upphæð verði um 800 millj. kr. Á fjárlögunum er gert ráð fyrir að til ráðstöfunar verði 605 millj. Fjárvöntun skv. ofangreindu í Byggingarsjóð verkamanna er því 195 millj. kr. Í þessum áætlunum Húsnæðisstofnunar ríkisins er ekki gert ráð fyrir neinum lánveitingum til Búseta. Húsnæðisstofnun hefur þó borist 10. júlí beiðni frá Búseta um lán til byggingar 56 íbúða á árinu 1985 og í DV í gær er frá því greint að tvö Búsetafélög til viðbótar hafi sótt um lán, þ.e. á Akureyri til 12 íbúða og á Selfossi til 8 íbúða, eða samtals 76 íbúða. Ef reikna á með að hægt sé að fullnægja þeim umsóknum, sem liggja fyrir frá Búsetafélögum, má gera ráð fyrir að sjóðurinn þurfi til ráðstöfunar til viðbótar við þessar 800 millj. a.m.k. 110 millj. Heildarfjárvöntun í Byggingarsjóð verkamanna er því um 305 millj. ef standa á við áætlun Húsnæðisstofnunarinnar og að veita Búsetafélögum fyrirgreiðslu. Samtals er því fjárvöntun í Byggingarsjóði ríkisins og Byggingarsjóði verkamanna 1 milljarður 375 millj. kr. Till. Alþfl. nú við fjárlagaafgreiðslu í báða sjóðina er aukning um 1475 millj. kr. frá því sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Miðað við þessar fjárlagatölur væri í fyrsta lagi hægt að standa við tillögur Húsnæðisstofnunar um lánveitingar úr Byggingarsjóði verkamanna, að auki að veita búseturéttarfélögum umbeðin lán og því til viðbótar þá er nærri lagi að í heild á næsta ári verði hægt að fjármagna úr Byggingarsjóði verkamanna 1/3 af árlegri íbúðaþörf eins og ráð er fyrir gert í lögum um Húsnæðisstofnun. Varðandi Byggingarsjóð ríkisins er með till. Alþfl. dregið verulega úr lántökuþörf sjóðsins en lántökur hans eru í raun orðnar svo miklar að að óbreyttu stefnir í gjaldþrot sjóðsins. Í öðru lagi er hægt, miðað við þessa fjárveitingu, að greiða skuldina við Seðlabanka og standa við útlánaáætlun Húsnæðisstofnunar, sem er miðuð við 1100 nýbyggingarlán og 3080 lánveitingar vegna kaupa á eldri íbúðum. Herra forseti. Ég vil einnig hér í lokin víkja að tveim brtt. þm. Alþfl. á þskj. 300. Í fyrsta lagi er það 6. brtt. á því þskj. sem kveður á um að til kjararannsókna skuli veita 5 millj. kr. sem fara eigi í úttekt á tekjuskiptingu og launakjörum í þjóðfélaginu. Í því sambandi vil ég minna á að á Alþingi 1980 var samþykkt þál. um kannanir á tekjuskiptingu og launakjörum, en markmiðið með þeirri till. var að framkvæmd yrði ítarleg úttekt á tekjuskiptingu og launakjörum í þjóðfélaginu sem mætti verða grunnur að sanngjarnri tekjuskiptingu og hagkvæmara launafyrirkomulagi. Kannanirnar áttu sérstaklega að miðast við að gera grein fyrir hvort vissir hópar í þjóðfélaginu hefðu ekki öðlast þá hlutdeild bætts þjóðarhags sem almennt geti talist réttmætt og skyldi könnunin þannig unnin að á grundvelli hennar mætti ákveða hvaða aðferðum unnt væri að beita til að auka laun og tekjur þeirra einstaklinga og hópa sem verst eru settir. Í tillgr. var kveðið á um 15 atriði sem könnunin ætti sérstaklega að miða að að upplýsa til að fá fram hin raunverulegu launakjör og tekjuskiptingu í þjóðfélaginu. Það er skemmst frá því að segja að framkvæmdavaldið virðist algjörlega hafa hundsað þessa till. þrátt fyrir skýlausan vilja Alþingis um að slík könnun fari fram. Því var við borið, þegar ég spurðist fyrir um afdrif þessarar könnunar fyrir 2–3 árum síðan, að Alþingi hefði ekki gert ráð fyrir neinu fjármagni til að hægt væri að framkvæma ítarlega úttekt á tekjuskiptingu í þjóðfélaginu. Ég minni einnig á að hæstv. forsrh. hefur á það fallist að sérstök samanburðarkönnun verði gerð á launakjörum kvenna og karla og lagt á það áherslu í svari við fsp. minni nýlega að fjárveiting fáist til þess á fjárlögum fyrir árið 1985. Ég minni einnig á að formaður Sjálfstfl., hv. þm. Þorsteinn Pálsson, lagði áherslu á nauðsyn þess í umr. um stefnuræðu forsrh. nýlega að skipuð yrði nefnd sem hefði það verkefni að gera ítarlega úttekt á tekjuskiptingu í þjóðfélaginu og hlutdeild launa í verðmætasköpun og þjóðartekjum. Með vísan til þessara skoðana forustumanna stjórnarflokkanna og með hliðsjón af þeirri ályktun sem Alþingi samþykkti fyrir fjórum árum um að fram skuli fara ítarleg úttekt á tekjuskiptingu og launakjörum í þjóðfélaginu verður að vænta þess að þessi till. um 5 millj. kr. framlag til þessa verkefnis fái stuðning á hv. Alþingi, en hér séu ekki einn ganginn enn á ferðinni innantóm orð og ályktanir sem í raun býr ekkert á bak við þegar til kastanna kemur. Í annan stað vil ég fara nokkrum orðum urr. 15. tölul. brtt. á þskj. 300 þar sem kveðið er á um að veitt skuli fjármagn, 10 millj. kr., til aðgerða gegn skattsvikum og er vísað til ályktunar Alþingis sem samþykkt var 3. maí s.l. Í þeirri ályktun Alþingis komu fram mjög fjölþættar aðgerðir sem framkvæma skyldi til að koma í veg fyrir skattsvik. Sumar þeirra till. kosta töluvert fjármagn, m.a. sú till. að stofnuð verði sérdeild við Sakadóm Reykjavíkur, fjölgun sérhæfðra starfsmanna hjá embætti saksóknara og fjölgun starfsmanna hjá Rannsóknarlögreglu ríkisins. Þegar ég spurði hæstv. dómsmrh. um framkvæmd þessara þátta till. nú fyrir skemmstu kom fram í svari hans eftirfarandi, með leyfi forseta: „Álag á dómstólunum er nú svo mikið orðið að nauðsynlegt er að bæta þar við fulltrúa og var óskað eftir því við undirbúning fjárlagafrv. nú í vor. Ekki var fallist á þá starfsliðsaukningu við undirbúning fjárlagafrv., en það erindi verður væntanlega skoðað nánar af hv. fjvn. með hliðsjón af fyrrnefndri þáltill. og vænti ég þess að þá fái þessi beiðni jákvæða fyrirgreiðslu.“ Síðar í máli dómsmrh. kom eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Til að mæta auknu álagi vegna aukinnar starfsemi skattayfirvalda að rannsókn skattsvika og auknum fjölda almennra mála var óskað eftir fimm nýjum stöðum rannsóknarlögreglumanna hjá Rannsóknarlögreglu ríkisins. Á þetta var ekki heldur fallist við undirbúning fjárlagafrv., en ef unnt á að vera að sinna auknum málafjölda á sviði skatta- og viðskiptabrota verður að skoða þessa beiðni nánar nú við afgreiðslu fjárlagafrv. og eins í sambandi við sakadóm.“ Að auki voru í þessari ályktun nokkrir aðrir þættir til að koma í veg fyrir skattsvik sem óhjákvæmilega krefjast töluverðs fjármagns ef í framkvæmd eiga að koma. Vissulega skal hér getið þess sem vel er gert í þessu efni og hæstv. fjmrh. hefur beitt sér fyrir í þessu máli, en það er að fjölga starfsliði við embætti skattrannsóknarstjóra. En vissulega er ekki nóg að gert með því. Því er nú flutt till. um 10 millj. kr. fjármagn til þessara verkefna sem þál. kveður á um, bæði til verkefna á sviði dómsmrn. og fjmrn. Verður að vænta þess að Alþingi geti fallist á að láta til þessara verkefna nokkurt fjármagn, ekki síst í ljósi þeirrar miklu umr. sem hér hefur farið fram á hv. Alþingi um að herða allar aðgerðir til að koma í veg fyrir skattsvik, og ekki síst í ljósi þeirrar ályktunar sem einróma var samþykkt hér á hv. Alþingi fyrr á þessu ári. Að lokum, herra forseti, vil ég í örfáum orðum gera grein fyrir þeirri brtt. sem ég flyt ásamt hv. þm. Guðrúnu Agnarsdóttur, Guðrúnu Helgadóttur, Kolbrúnu Jónsdóttur, Kristínu Halldórsdóttur, Salome Þorkelsdóttur, Margréti Frímannsdóttur og Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur, sem kveður á um 1 millj. kr. framlag til 85-nefndarinnar sem er samstarfsnefnd í lok kvennaáratugar Sameinuðu þjóðanna. Að þessari nefnd standa 23 félagasamtök en í nefndinni eiga sæti fulltrúar stjórnmálaflokka, jafnréttisnefnda og ýmissa kvennasamtaka. Þessi nefnd hefur ýmis og fjölþætt verkefni á prjónunum á árinu 1985 eða við lok kvennaáratugarins og skal ég hér aðeins geta tveggja meginviðfangsefna hennar. Í fyrsta lagi er fyrirhuguð umfangsmikil listahátíð sem væntanlega verður í sept. 1985 og mun standa í eina viku en áætlaður kostnaður vegna þeirrar hátíðar er milli 1 og 2 millj. kr. Í annan stað fyrirhugar nefndin að gera úttekt á stöðunni eins og hún var í upphafi kvennaáratugarins 1975 og nú í lok hans á árinu 1985 í ýmsum málaflokkum er sérstaklega snerta stöðu kvenna í þjóðfélaginu. Má þar nefna launakjör, atvinnumál, menntamál, menningarmál, forustu, félagslega stöðu, svo sem í lífeyrismálum, skattamálum, tryggingamálum og dagvistarmálum. Markmiðið er að fá fram hvað áunnist hefur á þessum áratug þannig að betur sé hægt að átta sig á stöðunni og hvernig best sé að halda á málum í framhaldinu til að bæta stöðu kvenna í þjóðfélaginu. Að úttekt lokinni fyrirhugar nefndin - og sú hugmynd er uppi - að gefa út bók eða rit með niðurstöðum af þessari úttekt. Vænti ég þess að þessari till. verði vel tekið hér á hv. Alþingi. Herra forseti. Ég hef lokið við að mæla fyrir þeim brtt. sem ég hef lagt fram ásamt öðrum þm. og læt máli mínu lokið.



Herra forseti. Frv. til fjárlaga fyrir árið 1985 er komið til 2. umr. hér á hv. Alþingi. Þótt óvenjuskammur tími hafi að þessu sinni liðið á milli 1. og 2. umr., sem stafar af ýmsum ástæðum sem áður hafa verið raktar, hefur fjvn. Alþingis haft frv. til umfjöllunar í álíka langan tíma og verið hefur undanfarin ár. Rætt hefur verið við fjölda fólks sem hefur verið fulltrúar rn. og stofnana, fyrirtækja, félaga og einstaklinga sem hafa talið sig eiga brýnt erindi við fjárveitingavaldið. Þá höfðu nm. einnig skv. venju átt viðræður við fulltrúa sveitarstjórna fyrstu dagana í október áður en þing kom saman til að létta aðeins á þeirri miklu vinnu sem alltaf er í fjvn. þann tíma sem frv. er þar til umfjöllunar. Einnig má geta þess að undirnefnd fjvn. hélt allmarga fundi síðari hluta sumars með fulltrúum frá Rannsóknaráði ríkisins og hinum ýmsu rannsóknastofnunum atvinnuveganna, fulltrúum frá Háskóla Íslands og fleiri aðilum. Ég tel þetta hafa verið mjög gagnleg fundarhöld þar sem umræður fóru fram um starfsemi stofnana þessara, samstarf þeirra og ýmis önnur málefni, svo sem framtíðarverkefni þeirra og áform. Það var ekki eingöngu karpað um fjármál og fyrirhugaðar fjárveitingar til viðkomandi þar sem tími var rýmri en verið hefði ef þessi fundarhöld hefðu bæst við önnur á undanförnum vikum. Einnig var með þessu móti hægt að koma við nauðsynlegum leiðréttingum og breytingum sem samkomulag varð um fyrir endanlega gerð fjárlagafrv. Þetta leiðir hugann að því hvort ekki sé rétt og skynsamlegt að fjvn. Alþingis starfi allt árið og geti með því móti fylgst betur með bæði framkvæmd fjárlaga og fjármálum ríkisins almennt svo og undirbúningi að fjárlagagerð næsta árs. Gætu nm. jafnvel skipt á milli sín einstökum málaflokkum og haft þannig betri yfirsýn um stöðu þeirra hverju sinni. Þetta held ég að n. sú, sem nú fjallar um þingsköp Alþingis, ætti að taka til sérstakrar athugunar. Þá vil ég árétta það, sem ég hef áður sett fram í umr. um fjárlög, að nauðsynlegt er að búa betur að þingnefndum hvað allan tækjabúnað og vinnuaðstöðu varðar. Ég hygg að vart sé til svo auvirðilegt fyrirtæki og illa búið að það hafi ekki betri og fullkomnari búnað til upplýsingaöflunar og upplýsingavörslu en Alþingi Íslendinga. Ég býst við því að jafnvel verslanir fyrir svissneskt konfekt séu betur búnar á tölvu- og tækniöld að þessu leyti en sjálft Alþingi. Ég vil taka skýrt fram að hér er að sjálfsögðu ekki við starfsfólk Alþingis að sakast, sem vinnur mikið verk með ágætum við erfiðar aðstæður, heldur fyrst og fremst okkur alþm. sjálfa sem höfum búið svona um hnútana og ekki verið nægjanlega vel á verðinum hvað alla starfsaðstöðu Alþingis varðar. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um störf fjvn. eða um þær brtt. sem hún leggur til að gerðar verði á frv. Það hefur formaður n., hv. 1. þm. Norðurl. v. Pálmi Jónsson, gert í sinni ítarlegu ræðu. Ég vil þó segja að ég tel að störf n. hafi að þessu sinni verið með erfiðasta móti. Stafar það einkum af því hvað þröngt var um alla framkvæmdaliði sem fjvn. gerir till. um skiptingar á. Reynt var af fremsta megni að hafa brtt. sem allra minnstar og reyna að halda ríkisútgjöldum niðri því aukinn halli á fjárlögum þýðir aðeins auknar erlendar lántökur. Það er þó ljóst að æskilegt hefði verið að geta úthlutað meira fé til skólabygginga því staðreyndin er sú að mestur hluti fyrirhugaðrar fjárveitingar fer til að greiða sveitarfélögunum upp í skuldir vegna lögboðinnar þátttöku ríkissjóðs í framkvæmdum sem ekki hefur verið hægt að bíða með eða fresta. Fer því lítið af þeim fjárveitingum til greiðslu á raunverulegum framkvæmdum næsta árs. Þá er einnig sýnilegt að ekki er hægt að koma í veg fyrir að eitthvað af nýjum verkefnum fari af stað á næsta ári. Hvað varðar rekstrarliði frv. álít ég hins vegar að auðveldara hafi verið að glíma við þá að þessu sinni en stundum áður og er það auðvitað því að þakka, þrátt fyrir allt og þrátt fyrir alla umr. um fjárlagagöt, að fjárlög þessa árs hafa reynst raunhæfari hvað varðar ýmsa rekstrarliði rn. og ríkisstofnana en oft áður. Þeirri stefnu var og reynt að halda við frv.-gerðina svo að fjárlög mættu verða það stjórntæki sem þeim er ætlað að vera. Vissulega hefur n. þurft að gera ýmsar lagfæringar og breytingar í ljósi upplýsinga sem hún hefur fengið og leiðrétta nokkra liði sem ekki höfðu fengið nægilega ítarlega umfjöllun við gerð frv. af ýmsum ástæðum. Heildarupphæð brtt. ber þó með sér að reynt hefur verið að gæta ýtrasta aðhalds og sparnaðar þar sem aðeins er um að ræða upphæð sem svarar til u.þ.b. eins prósents af heildarútgjöldum ársins eða 230 millj. kr. Þess ber þó að gæta að enn er eftir að taka til athugunar nokkra liði fjárlagafrv., svo sem fram kom í framsöguræðu formanns n. Má þar sérstaklega nefna rekstur ríkisspítala og starfsemi heilbrigðisstofnana, rekstur Hafrannsóknastofnunar á nýju hafrannsóknaskipi, sem stofnunin hefur nýlega keypt, svo og allar B-hluta stofnanir og 6. gr. fjárlaga. Af þeim breytingum sem nú er lagt til að gerðar verði á frv. vil ég sérstaklega nefna eftirfarandi: Gert er ráð fyrir hækkaðri fjárveitingu til Háskóla Íslands. Formaður fjvn. greindi í ræðu sinni frá hugmyndum n. um að athuga og endurskoða stöðu og starfsemi Háskólans. Í ræðu minni við 1. umr. um fjárlagafrv. hér í þinginu gat ég um þær hugmyndir sem uppi eru um háskólanám á Akureyri. Í gær barst mér bréf frá bæjarstjórn Akureyrar þar sem greint er frá samþykkt er bæjarstjórn gerði á fundi sínum 4. des. s.l. um sama málefni. Ég tel eðlilegt að þetta mál, nám á háskólastigi á Akureyri, fái sérstaka umfjöllun í því nefndarstarfi sem formaður fjvn. gat um í ræðu sinni. Till. er gerð um verulega hækkun á ýmsum liðum til lista- og menningarmála, svo sem leiklistarmála svo og til myndlistarskóla. Er með því reynt að styðja við heilbrigða og þroskandi tómstundastarfsemi og menningarlíf sem fjöldi fólks fær síðan að njóta. Til æskulýðsmála eru verulega hækkaðar fjárveitingar. Er bæði sjálfsagt og eðlilegt að styðja svo sem kostur er við starfsemi æskulýðs-, ungmenna- og íþróttafélaga, ekki síst nú þar sem næsta ár, árið 1985, hefur verið tilnefnt sem alþjóðaár æskunnar. Varðandi landbúnaðarmálin er nú gert ráð fyrir því að standa við löggjöf um forfalla- og afleysingaþjónustu í sveitum, en lög þau voru hluti af samkomulagi um kjaramál bænda. Þá er og lagt til að hækka fjárveitingar til landgræðslu og landverndaráætlunar svo sem þáltill. um þau mál gerir ráð fyrir. Hv. þm. Karvel Pálmason taldi litlar tekjur koma í ríkiskassann sem afgjald fyrir 1000 ríkisjarðir. Sannleikurinn er hins vegar sá að jarðirnar munu vera um 800 og þar af eru margar þeirra í eyði. Í sumum tilfellum mun ríkissjóður hafa keypt eða eignast þessar jarðir þegar bændur vildu hætta búskap og eins og málum er nú háttað í landbúnaði er vart ástæða til að fjölga verulega ábúendum. Lagt er til að hækka nokkra liði er varða málefni fatlaðra. Þetta er orðinn stór málaflokkur og eru þó enn mörg verkefni óleyst á þessu sviði svo sem ég gat um í 1. umr. um fjárlög og fjölyrði því ekki frekar um að þessu sinni. Ég hef drepið á nokkur atriði í brtt. fjvn. til áréttingar. Ég vil að lokum fara nokkrum orðum um fjárveitingar til hafnamála að gefnu tilefni. Hv. þm. Geir Gunnarsson tók þær sem dæmi um fjandsamlega byggðastefnu fjárlagafrv. og það sem hann kallaði breytta byggðastefnu Framsfl. og hv. þm. Karvel Pálmason tók í sama streng. Ljóst er að þegar þjóðartekjur dragast saman hlýtur það að koma niður á fjárveitingum ríkissjóðs til ýmissa nauðsynlegra málaflokka. Þar eru hafnir því miður ekki undanskildar. Hv. tilgreindir þm. telja líka að halli á ríkisrekstri sé óviðunandi og erlendar lántökur megi ekki hækka, hafi ég skilið málflutning þeirra rétt. En það er því miður nú eins og stundum áður að mönnum gengur misjafnlega vel að horfast í augu við staðreyndir og taka tillit til raunveruleikans. Það virðist mér einmitt koma fram í málflutningi þessara hv. þm. Það er auðvelt að slá um sig í orðræðu með óábyrgum málflutningi, en oft erfiðara að standa við stóryrði þegar á reynir. Það er einfalt að segja að gengisfelling hafi verið hefndarráðstöfun vegna nýgerðra kjarasamninga, en óskapast síðan yfir viðskiptahalla sem að sjálfsögðu er að verulegu leyti afleiðing ranglega skráðs gengis. Ég undrast slíkan málflutning. Í umr. um fjárlagafrv. á dögunum gerði ég m.a. grein fyrir viðhorfum mínum til framkvæmda fjárveitinga, þ. á m. til hafnaframkvæmda og vil því, með leyfi forseta, fá að fylgja fordæmi hv. þm. Geirs Gunnarssonar og lesa upp úr þeirri ræðu minni sem hlýtur að hafa verið harla góð fyrst nauðsynlegt er að endurtaka svo mikið úr henni. Þar segir: „Um aðra framkvæmdaliði [þ.e. aðra en vegagerð og húsnæðismál] verður því miður að segjast að vegna þeirrar aðhaldsstefnu sem frv. gerir ráð fyrir var óhjákvæmilegt að draga mjög úr framlögum til þeirra þátta. Sérstaklega vil ég nefna fyrirhugaða fjárveitingu til hafnarmannvirkja og lendingarbóta, en frv. gerir aðeins ráð fyrir að til þeirra verkefna verði veittar 55 millj. kr. sem er helmingi minni upphæð í krónum talið en á fjárlögum þessa árs. Sjálfsagt má telja að skynsamlegt sé að fresta nánast alveg framkvæmdum við einn framkvæmdalið og reyna þá frekar að gera ívið betur við annan heldur en að hafa alla liði allt of þrönga. Ýmsum finnst sjálfsagt einkennilegt að þá skuli einmitt hafnarmannvirki hafa orðið fyrir valinu þar sem framkvæmdir í höfnum eru svo geysiþýðingarmiklar fyrir sjávarplássin, útgerðarstaðina allt í kringum land. Á það ber hins vegar að líta að verulegar framkvæmdir hafa átt sér stað víðast hvar á undanförnum árum og öflug og traust hafnarmannvirki risið svo varla er hægt að segja að neyðarástand ríki nokkurs staðar miðað við það sem var sé litið nokkur ár til baka. Framkvæmdum á nokkrum stöðum er þó nánast útilokað að fresta vegna stöðunnar í einstökum verkáföngum. Einnig má benda á að framkvæmdir við hafnarmannvirki eru allajafnan ekki eins atvinnuskapandi heima í byggðarlögum og t.d. framkvæmdir við skólabyggingar, byggingar heilsugæslustöðva, sjúkrahúsa eða dagvistarstofnana, svo að eitthvað sé nefnt. Að því leytinu til ætti samdráttur í fjárveitingum til hafnarmannvirkja ekki að hafa eins mikil áhrif á atvinnuþróun og atvinnulíf hinna ýmsu staða og ef dregið væri meira úr öðrum framkvæmdaliðum.“ Hér tel ég mig hafa skýrt nokkuð afstöðu mína til þessa málaflokks. En í brtt. n. er gerð till. um hækkun á liðnum Hafnarmannvirki og lendingarbætur úr 55 millj. kr. í 69 millj. Herra forseti. Ég ætla ekki að öðru leyti að munnhöggvast við meðnm. mína úr fjvn. eða taka upp almenna pólitíska umr. um efnahagsmál. Tekjuhlið frv. og lántökur, innlendar sem erlendar, verða til umfjöllunar við 3. umr. um fjárlagafrv. svo sem venja hefur verið og eðlilegt að svör við spurningum varðandi þau mál komi fram í þeirri umr. Ég vil að lokum ítreka það sem ég hef áður sagt um nauðsyn þess að beina fjármagni til frekari uppbyggingar á landsbyggðinni og tel að ekki hefði veitt af öllu því fjármagni, sem nú á að verja t.d. til grunnskólabygginga, til byggingarframkvæmda úti um land, en ég tel mig raunsærri en svo að ég álíti það framkvæmanlegt og ég vil vinna á málefnalegri hátt en að gera slíkar till. Því samþykki ég það að sjálfsögðu að hæsta fjárveiting til skólabygginga í einu kjördæmi renni til Reykjaneskjördæmis og sú næsthæsta til Reykjavíkur, jafnvel þó að ég viti að það hljóti að leiða til aukinnar þenslu á höfuðborgarsvæðinu. Hjá þessu verður ekki komist. Það er því miður æðioft svo að gera þarf fleira en gott þykir og ekki er alltaf hægt að beina málum í þann farveg sem maður helst vildi. Að lokum vil ég þakka gott og ánægjulegt samstarf við alla meðnm. mína, ritara n. svo og starfsfólk fjárlaga- og hagsýslustofnunar.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir þremur brtt. við fyrirliggjandi fjárlagafrv. og ætla fyrst og fremst að víkja að efni þeirra. Hv. 5. þm. Reykn. hefur mælt hér skörulega fyrir sjónarmiðum minni hl. fjvn. og gagnrýnt ýmsa almenna þætti sem fram koma í þessu frv. Ég hef raunar á þessu stigi engu þar við að bæta, en mun víkja hér að vissum þáttum sem brtt., sem ég er aðili að, fjalla um. Þar sem ein till. varðar sérstaklega orkumál hefði ég kosið að hæstv. iðnrh. væri hér viðstaddur til að hlýða á mál mitt. Ég hygg að hann sé í þinghúsinu og vildi biðja forseta um að gera honum viðvart ef hann gæti verið hér viðstaddur umr. um viðkomandi till.

Iðnrh. mun vera í húsinu og ég mun gera ráðstafanir til þess að í hann verði náð.

Já, ég þakka það. Ég mun þá fyrst víkja að brtt. á þskj. 292 sem ég er flm. að, en hún er við 4. gr. fjárlaga, liðinn Landgræðslu- og landverndaráætlun, og er um það að þar bætist við nýr liður með heitinu Fyrirhleðslur vegna hamfarahættu á Skeiðarársandi, til viðbótar framlagi allt að 50% frá Viðlagatryggingu Íslands, fjárveiting að upphæð 10 millj. kr. Hliðstæð till. var flutt á síðasta þingi við meðferð fjárlaga fyrir yfirstandandi ár. Í framhaldi af því, þar sem ekki var fallist á þá till., fluttum við þrír þm. till. til þál. um varnir vegna hættu af Skeiðarárhlaupum. Flm. með mér að þeirri till. voru alþm. Egill Jónsson og Tómas Árnason og þeirri till. var vísað til ríkisstj. af fjvn. s.l. vor fyrir þinglok, en fjvn. fékk till. til meðferðar. Afgreiðsla fjvn. var svofelld: „ N. hefur fjallað um till. og samþykkt að leggja til að henni verði vísað til ríkisstj. til nánari umfjöllunar og afgreiðslu.“ Mér er kunnugt um að mál þetta mun hafa eitthvað verið rætt í ríkisstj. að frumkvæði hæstv. landbrh., en landbrn. fékk till. þessa til meðferðar. Hins vegar var enga fjárveitingu að finna í fjárlagafrv. þegar það var lagt fram og hefur landbrh. hæstv. tjáð mér að sú grg. sem hann óskaði eftir frá Vegagerðinni hefði ekki náð í tæka tíð áður en undirbúningi að fjárlagafrv. var lokið. Ég vil í örstuttu máli gera grein fyrir þessu nauðsynjamáli sem till. fjallar um. Hún varðar brýnar endurbætur á varnarvirkjum á Skeiðarársandi, varnarvirkjum sem varða mannvirki í þjóðgarðinum í skaftafelli, sem varða verndun lands sem gróið hefur upp í skjóli þessara fyrirhleðslugarða á Skeiðarársandi, en það er verulegt svæði á sandinum fram undan jörðum í Hofshreppi þar sem ótrúlega skjótar framfarir hafa orðið í uppgræðslu með náttúrulegum hætti ef svo má segja. Væri það mikið tjón ef það land færi undir flóð Skeiðarár ef varnargarðar brystu. Þarna er sem sagt um að ræða aðgerðir til að verja þau mannvirki sem risin eru í þjóðgarðinum og land í Hofshreppi. Í öðru lagi er um að ræða viðgerð á varnargörðum sem hafa skaddast við síðustu hlaup skeiðarár, eins og þau eru kölluð, bæði við Skeiðará sjálfa og einnig við Súlu. Og í þriðja lagi er það endurnýjun á grjóti utan á fyrirhleðslugörðum þar á Skeiðarársandi. Vegagerðin telur heildarkostnað við þessar aðgerðir vera á bilinu 20–21 millj. kr., en þess er að geta að Viðlagatrygging hefur fallist á að greiða allt að 50% á móti framlagi ríkisins vegna þessara aðgerða. Bókun af hálfu stjórnar Viðlagatryggingar liggur fyrir um þetta efni. Ég vísa til umsagnar, sem nýlega er komin fram og liggur að ég best veit fyrir hv. fjvn., frá 7. des. s.l. varðandi þessi efni og kostnaðaráætlanir og ég treysti því að menn fallist á þá till. sem ég flyt hér um fjárveitingu í þessu skyni, svo brýnt sem málið er. Það getur verið tiltölulega skammt í næsta hlaup Skeiðarár þó að erfitt sé um það að fullyrða. Síðasta hlaup, í desember fyrir ári, kom óvænt, en oft hafa liðið 3-4 ár milli hlaupa. En nú hegða Grímsvötn sér með öðrum hætti en áður og því valt að treysta því að nokkur regla sé á þessum hamförum. Ég þarf ekki að fara um það mörgum orðum hvílíkt tjón það væri, lítt bætanlegt í rauninni, ef vatnsflaumur kæmi yfir aðstöðu Náttúruverndarráðs í þjóðgarðinum í Skaftafelli, svo og yfir það land sem hefur verið að gróa upp fram undan jörðum í Hofshreppi niðri á sandinum. Ég hvet eindregið til þess að með velvilja verði litið á þessa till. og ég vænti sem sagt að við hana fáist stuðningur. Varðandi frekari rökstuðning vísa ég til grg. og fskj. með þáltill. sem ég nefndi áðan. Þá vil ég víkja hér að annarri brtt. sem er á þskj. 291, en þar er ég flm. ásamt Karvel Pálmasyni, hv. 3. þm. Vestf., en till. er svofelld: Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að tekjuliður fjárlaga hækki um 356 millj. kr. með því að lögð verði til þessi upphæð af hækkun raforkuverðs til stóriðju til álversins í Straumsvík skv. þeim samningi sem samþykktur var hér á Alþingi fyrir skömmu. Hæstv. iðnrh. gerði grein fyrir þeirri áætlun Landsvirkjunar að auknar tekjur vegna raforkusölu næmu milli 400 og 500 millj. kr. á árinu 1985. Ég mun standa að flutningi till. um hugsanlega nauðsynlegar lagabreytingar til að slík tekjutilfærsla megi ná fram að ganga til þeirra nota sem gert er ráð fyrir samkvæmt till. Það er að verja til viðbótar því sem nú felst í fyrirliggjandi frv. varðandi niðurgreiðslu á rafhitun sömu upphæð, 356 millj. kr., þannig að sá liður sem bæri heitið „lækkun húshitunarkostnaðar“ næmi 556 millj. kr. samtals. Þá er til viðbótar skv. fyrirliggjandi frv. 50 millj. kr. vegna niðurgreiðslu á olíuhitun, þannig að í heild væru til ráðstöfunar í þessu skyni 606 millj. kr. Til rökstuðnings þeirri upphæð vísa ég til þáltill. sem rædd var fyrir tveimur dögum í hv. Sþ. Þar er ég flm. ásamt fleiri þm. Alþb. og þar er að finna útreikninga og rökstuðning fyrir því að þessi upphæð er hér valin og sérstaklega til hennar vísað. Þar er gert ráð fyrir því að notendur þeir, sem skipta við hitaveitur og hita hús sín með raforku, þurfi. ekki að borga að meðaltali meira en sem nemur sex vikna tekjum samkvæmt dagvinnutekjutryggingu Verkamannafélagsins Dagsbrúnar, en það svarar nú til röskra 19 000 kr., en gera þarf ráð fyrir því að einher hækkun verði á raforkutöxtum, eftir því sem hæstv. iðnrh. upplýsti við þessa umr., þannig að ég hef ekki séð ástæðu til að breyta þessari viðmiðun þrátt fyrir það að hún var reiknuð út fyrir síðustu kjarasamninga. Það ætti ekki að þurfa að rökstyðja það með mörgum orðum hvílík nauðsyn er á því að bæta úr því mikla misrétti sem þeir búa við sem þurfa að skipta við veitur sem eru með hæstar gjaldskrár. Þar er munurinn gífurlegur og varla hægt að benda á nokkurn einn þátt sem veldur jafnmiklum kjaramismun fólks hérlendis. Það mál hefur svo oft verið hér till umr., að þarflaust ætti að vera að rökstyðja það með mörgum orðum. Hæstv. ríkisstj. hafði um það góð orð í byrjun að bæta hér verulega um frá því sem áður var eða frá því sem horfði í þessum efnum. Ég gæti vitnað til margra orða núverandi hæstv. iðnrh. um það efni. Hann sagði m.a., með leyfi forseta, þann 19. des. s.l. í umr. um fjárlagafrv.: „Þeim tölum, sem nú er að finna í fjárlagafrumvarpi til niðurgreiðslu raforku og olíu, verður ekki breytt úr því sem komið er. Á því ber ég höfuðábyrgð og síðan ríkisstj. í heild. Það er auðvitað ekki fyrir það að synja að óánægju hefur gætt í þingliði ríkisstj. með að ekki skuli hærri fjárupphæðir áformaðar til þess arna. Er slíkt eðlilegt, miðað við fyrri yfirlýsingar og kosningaloforð, þar sem menn hétu að beita sér fyrir að einu og hálfu söluskattstigi skyldi til þessa varið, en sú fjárhæð er nú talin nema 471 millj. kr.“ Þá hét hann einnig löggjöf um þessi efni og taldi hana raunar nauðsynlega til að hafa fast land undir fótum í þessu efni. Hann sagði m.a. um það, með leyfi forseta: „Þetta frv. verður á þeim grundvelli sem orkuverðsnefnd hefur þegar lagt drög að og að langmestu leyti, að því sem mér sýnist við fyrstu kynni, fellur það að þeim skoðunum sem ég hef um hvernig að þessum málum skuli staðið. Öllu reiptogi við fjárveitingavald um framkvæmd þessara mála hverju sinni verður að linna. Menn verða að hafa hér fast undir fótum,“ sagði ráðherrann. Og hann sagði einnig um þetta efni í umr. þá: „Í tillögum orkuverðsnefndar eru gagngerðar tillögur sem ég, eins og ég segi, hygg að megi byggja á framtíðarstefnu okkar í þessu, sem muni koma þeim sem örðugast eiga, sérstaklega og fyrst og best þeim, til hjálpar í þessum sökum. Á því er enginn vafi. Þetta verður framkvæmt og á því munu menn taka og á því munu þeir taka á sjálfum sér, sem örðugast eiga, að þeim verður komið til hjálpar.“ Enn fleiri orð svipaðs eðlis og jafnvel sterkari er að finna í þessum yfirlýsingum hæstv. iðnrh. í sambandi við umræðu um fjárlagafrv. á síðasta þingi. Nú fór það hins vegar svo að það frv., sem hann boðaði þar að flutt yrði sem stjfrv., hefur ekki verið lögfest. Það dagaði uppi s.l. vor í iðnn. Ed. og var talið gagnslítið af n., ef ég hef skilið bókun hennar um málið rétt. Og hæstv. ráðh. hefur lýst vonbrigðum sínum um framgang þessara mála, en sagði þó í umr. hér um daginn, fyrr í vikunni, um þessi mál að hann vonaðist til þess að einhver leiðrétting fengist í þessum efnum, sagði þó að „um ýmis veigamestu atriði þessa máls hefur ekki náðst samkomulag“ og hann vitnaði til hæstv. fjmrh. í þeim efnum til að staðfesta það og hann sagðist ekki vilja staðfesta hver niðurstaða verður um fjárveitingu til þess arna. Orðrétt sagði hæstv. iðnrh.: „Það er tekist á um ýmis atriði í þessum málum, einmitt þessa dagana, og munu skýrast fljótlega og koma á daginn, t.a.m. í sambandi við þá skýru yfirlýsingu sem ég gaf af hálfu ríkisstj. um lækkun og síðan niðurfellingu verðjöfnunargjalds á raforku.“ Ég ætla ekki að orðlengja þetta. Ég efa ekki að hæstv. iðnrh. hefði kosið að málin lægju öðruvísi fyrir en nú er. Það hefur komið fram af hans hálfu. Hann þekkir ekki síður en ég þá örðugleika sem fólk býr við á hinum svokölluðu köldu svæðum í þessum efnum. Og ég vænti þess að sá tillöguflutningur sem ég stend hér að ásamt hv. þm. Karvel Pálmasyni verði til stuðnings þeim vilja og markmiðum ráðh. sem hann svo oft hefur lýst í þessum efnum. Ég tel að það sé fullkomlega eðlilegt að verja drjúgum hluta af þeirri tekjuaukningu sem menn telja sig eiga í vændum af hækkun raforkuverðs til stóriðju beint til þessa þáttar og vísa þar til till. sem nefnd þingflokka skilaði til iðnrn. 28. janúar 1983, en meðal tillögumanna var hv. forseti Sþ. Þorv. Garðar Kristjánsson, og þar var sérstaklega vísað til þessa úrræðis til að ná fram lækkun húshitunarkostnaðar. Þá vil ég að lokum, herra forseti, nefna hér till. sem ég er flm. að á þskj. 297 ásamt Helga Seljan, hv. 2. þm. Austurl., og varðar heilsugæslustöð á Eskifirði. Þar er lagt til að framlag til heilsugæslustöðva hækki sem svarar 1 millj. vegna heilsugæslustöðvarinnar, H-2 stöðvar, á Eskifirði, þannig að unnt verði að ráða annan lækni til þessarar stöðvar í samræmi við lög frá árinu 1983. Nú er þarna aðeins einn læknir, en vilyrði hafa verið gefin um að annar læknir yrði ráðinn og ætti raunar þegar að vera kominn til starfa. Til þess að leitast við að tryggja að svo verði gert í byrjun næsta árs flytjum við hv. þm. Helgi Seljan þessa brtt. við fjárlagafrv. Alþb.-menn standa að öðrum brtt. hér sem mælt verður fyrir síðar í þessari umr. og sem ég að sjálfsögðu tek undir. Þar er m.a. um að ræða till. um hækkun til ýmissa framkvæmdaþátta, m.a. í samgöngumálum og í skólabyggingum og gerðar till. um tekjuöflun á móti. Í sambandi við flugvallarframkvæmdir vil ég sérstaklega benda hér á flugvöllinn á Egilsstöðum, sem ég held að að flestra mati sé sú framkvæmd sem hvað brýnast er að ráðist verði í fyrr en seinna, varðandi hina stærri flugvelli hér innanlands, og við höfum það auðvitað í huga m.a. þegar við erum að leggja til hækkun á framlögum til þessa þýðingarmikla þáttar, flugmálanna hér innanlands. Herra forseti. Ég læt málið mínu lokið.

Löngu er kominn tími til að þeir sem fjármagni útdeila hér á landi spyrji sjálfa sig í fyllstu einlægni hvort þeir vilji í rauninni halda uppi háskóla hér á landi með því sniði sem nú er. Að þeir geri upp hug sinn um hver sé þýðing Háskólans í menningar- og atvinnulífi þjóðarinnar og í leiðinni hver sé meiningin í eftirfarandi kafla úr stefnuræðu hæstv. forsrh., en þar segir, með leyfi forseta: „Sérstaklega verði hugað að gæðum menntunar. Í landi fárra auðlinda gegnir menntakerfið lykilhlutverki í nýsköpun atvinnulífs. Á það jafnt við um bókgreinar og list- og verkgreinar. Skólarnir þurfa að geta miðlað nýrri þekkingu svo að unnt sé sem fyrst að koma við nútímatækni á öllum sviðum atvinnulífsins. Stefnt er að því að nýta sem best til rannsókna og fræðslu þá sérþekkingu sem Háskóli Íslands og stofnanir hans hafa yfir að ráða.“ Orðin standa hér svört á hvítu, en þau eru ómark á meðan Háskólanum er ekki veitt það fé sem hann þarf á að halda, eins og reyndin er í þeim fjárlögum sem við erum að fjalla um. Það er ekki nóg að segja. Það verður líka að gera. En það er langur vegur þar á milli hjá núv. hæstv. ríkisstj. Í annan stað flytjum við Kvennalistakonur till. um hækkun framlaga til Námsgagnastofnunar og mun hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir gera grein fyrir þeirri till. á eftir. Í þriðja lagi flytjum við till. um að framlög til byggingar dagvistarheimila fyrir börn hækki úr þeim aumu 30 millj. sem frv. gerir ráð fyrir í 70 millj. 588 þús. kr. en það er sú lágmarksupphæð sem þarf til að mæta umsóknum sveitarfélaga í þessu efni. Er enn langur vegur í að framlög til þessara mála séu viðunandi. Fyrr á þessu þingi lögðum við Kvennalistakonur fram frv. til l. um átak í dagvistarmálum barna. Þar er gert ráð fyrir að á ári hverju sé veitt úr ríkissjóði upphæð sem nemur a.m.k. 0.8% af A-hluta fjárlaga til byggingar dagvistarheimila fyrir börn. Miðað við niðurstöðutölu A-hluta fjárlaga 1984 hefði í ár verið um að ræða upphæð sem nemur 147 millj. kr. Forsendur þessarar tillögugerðar eru m.a. þær að við gerð kjarasamninga Alþýðusambands Íslands í október 1980 samdi ríkisstj. um að þörf fyrir dagvistarþjónustu barna skyldi fullnægt á næstu 10 árum. Með bréfi dags. 26. mars 1981 skipaði menntmrh. nefnd til að gera 10 ára áætlun um uppbyggingu dagvistarheimila í landinu. Nefndin, sem lauk störfum 30. apríl 1982, lagði fram umbeðna áætlun byggða á tveimur mismunandi forsendum fyrir þörf á dagvistarrými, og komst að þeirri niðurstöðu að árlega þyrfti að veita úr ríkissjóði 30 millj. miðað við forsendur 1, 50 millj. miðað við forsendur 2, til að því markmiði í byggingu dagvistarheimila, sem samið var um 1980, yrði náð. Tillögur nefndarinnar um upphæð fjárveitinga voru miðaðar við byggingarvísitölu 909. Skv. framreikningi Þjóðhagsstofnunar voru þessar upphæðir orðnar sem hér segir í janúar 1984: Þá voru 30 milljónirnar orðnar að 75.8 milljónum og 50 milljónirnar orðnar að 126.4 milljónum. Fjárveitingar á fjárlögum til byggingar dagvistarheimila voru hins vegar sem hér segir frá því að ofangreindur kjarasamningur var gerður: Árið 1981 11 millj., árið 1982 15 millj., árið 1983 27 millj. og árið 1984 31 millj. 640 þús. kr. Á þeim fjárlögum sem við erum hér að fjalla um, fjárlögum fyrir árið 1985 eru það 30 millj. Stjórnvöld hafa því þverbrotið þau loforð sem gefin voru í kjarasamningum 1980 og ljóst er að því fer fjarri að þörf fyrir dagvistun barna hafi minnkað á þeim árum sem hér um ræðir. Þvert á móti hefur þörf á dagvistarrými aukist svo umfram framboð sökum núverandi efnahagsástands að neyðarástand hefur skapast í þessum efnum. Við núverandi efnahagsástæður og þann óheyrilega langa vinnutíma, sem flestum vinnufærum Íslendingum er boðið upp á, hafa feður og mæður lítinn tíma afgangs fyrir börn sín. Hvar eru börnin á meðan foreldrarnir eru að vinna? Í desember 1983 var rúm fyrir 43.5% barna á landinu á aldrinum 6 mánaða til 5 ára á dagvistarheimilum. Þar af voru 34.6% á leikskólum, sem bjóða aðeins fjögurra stunda fóstrun á dag, en aðeins 8.9% á dagheimilum. Á skóladagheimilum landsins var rúm fyrir 377 börn eða 1.5% barna á aldrinum 6–11 ára á landinu. Á meðan rúmlega 80% kvenna og yfir 90% karla eru úti á vinnumarkaðinum er þetta raunveruleikinn. Jafnvel þótt ekki sé tekið mið af núverandi efnahagsástandi, sem kallar foreldra til vinnu utan heimilis án tillits til barna, er það grundvallaratriði í baráttu fyrir jafnri stöðu karla og kvenna á vinnumarkaðinum að öllum foreldrum standi dagvistarþjónustu fyrir börn til boða, að foreldrar geti sjálfir valið hvort börn þeirra sæki dagvistarheimili, en að ríkið velji ekki fyrir þá eins og nú er. Því höfum við Kvennalistakonur lagt til á þskj. 298 að framlög til byggingar dagvistarheimila hækki úr 30 millj. kr. í 70 millj. 558 þús. kr. fyrir árið 1985, og það stóra skref, sem taka verður í þessum málum, verði þannig tekið í áföngum. Frv. okkar um átak í dagvistarmálum barna, sem gerir ráð fyrir öllu hærri framlögum, er nú til meðferðar í hv. fjh.- og viðskn. Ed. Ef það nær fram að ganga, þá er hægt að gera ráð fyrir því við gerð fjárlaga fyrir árið 1986. Við erum því með þessari brtt. við fjárlögin nú að leggja til að bót verði ráðin á þessum málum í tveimur áföngum. Eins og ég gat um áðan er sú upphæð sem við leggjum til að varið verði til þessara mála, 70 millj. 558 þús. kr., sú lágmarksupphæð sem þarf til að mæta umsóknum sveitarfélaga um byggingu dagvistarstofnana. Í dag barst mér síðan svohljóðandi bréf frá borgarstjóranum í Reykjavík, með leyfi hæstv. forseta: „Á fundi borgarstjórnar 6. þ. m. var samþykkt með 21 samhljóða atkvæði svofelld tillaga varðandi fjárveitingar til dagvistarmála: Borgarstjórn Reykjavíkur átelur harðlega fyrirhugaðan niðurskurð á framlögum til byggingar dagvistarheimila sem birtist í framlögðu fjárlagafrv. fyrir árið 1985. Borgarstjórn skorar því á Alþingi að stórauka framlög til uppbyggingar dagvistarheimila við endanlega afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1985. Á þessu ári var hlutur Reykvíkinga fyrir borð borinn í þessu máli af fjárveitingavaldinu. Þá komu aðeins 18% fjárveitinganna í þeirra hlut. Borgarstjórn væntir þess að slíkt endurtaki sig ekki við afgreiðslu fjárlaga nú.“ Undir þetta bréf skrifar Davíð Oddsson borgarstjóri. Þetta var samþykkt borgarstjórnar Reykjavíkur. Jafnframt hefur mér borist svohljóðandi samþykkt frá Samtökum kvenna á vinnumarkaðnum, með leyfi hæstv. forseta: „Aðalfundur Samtaka kvenna á vinnumarkaðnum, haldinn 2. des. 1984, átelur harðlega þann niðurskurð á framlögum til byggingar dagvistarheimila sem fram kemur í fjárlögum 1985. Sá niðurskurður er óskiljanlegur í ljósi þess að ráðamenn þjóðarinnar hafa viðurkennt að laun einnar fyrirvinnu duga engan veginn til framfærslu heimilis. Fundurinn skorar því á fjárveitinganefnd Alþingis og alþingismenn alla að stórhækka framlög til byggingar dagvistarheimila.“ Þá vil é$ að lokum minna á ályktun þings Alþýðusambands Íslands um dagvistarmál en hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Við gerð kjarasamninga Alþýðusambands Íslands haustið 1980 hét ríkisstj. að beita sér fyrir því í samvinnu við sveitarfélögin að þörfinni fyrir dagvistarþjónustu barna yrði fullnægt á næstu tíu árum. Síðan eru liðin fjögur ár og ekkert ber á efndum. Þvert á móti hefur framlag til byggingar dagvistarstofnana á fjárlögum farið lækkandi að raungildi hin síðari ár. Af þessum sökum skorar 35. þing Alþýðusambands Íslands á ríkisstjórn, Alþingi og sveitarfélög að gera nú þegar sérstakt átak í þessum málum þannig að staðið verði við gefin fyrirheit og dagvistarþörfinni fullnægt fyrir árið 1990.“ Hv. alþm. ætti að vera ljóst að við svo búið má ekki lengur standa í dagvistarmálum barna. Það er ábyrgðarhlutur okkar sem sitjum á hæstv. Alþingi að sjá til þess að hér verði ráðin bót á og aflétt því neyðarástandi sem nú ríkir í þessum málum hér á landi. Ég skora á hv. þm. að kanna nú grannt hug sinn til þessara mála og veita þessu máli liðsinni sitt.



Herra forseti. Fulltrúi þingflokks BJ í fjvn., hv. þm. Kolbrún Jónsdóttir, hefur þegar gert grein fyrir brtt. sem við flytjum á þskj. 299. Ég mun því ekki fara um þær orðum sérstaklega, heldur langaði mig að víkja frekar að ákveðnum þáttum og því sem við getum kallað ákveðnum stefnum í sambandi við ríkisfjármálin. Það sem er nokkuð fróðlegt að spyrja um fyrst, þegar maður hefur í höndum niðurstöður nokkurra mánaða vinnu í fjvn., er hvar pólitíkin sé í þessu. Er einhvers staðar í þessu vegvísir sem getur vísað okkur á svar við þeirri spurningu hvers konar þjóðfélag, hvers konar stefna í atvinnuháttum, hvers konar þróun eigi að verða hérna á næstu árum eða jafnvel til aldamóta? Eru einhvers staðar einhverjar ákveðnar línur lagðar í fjárlagafrv.? Er einhver ákveðin stefna mótuð? Því miður virðist mér í þetta sinn, eins og reyndar oft áður, að svo sé ekki. Það sem gerist er að ofan úr rn. koma fjárlög samin af embættismönnum rn. og eru að talsverðu leyti og af ýmsum eðlilegum ástæðum framlenging frá ári til árs með tiltölulega litlum breytingum. Það er þegar orðið svo að ríkisfjármál eru mjög bundin. Það eru í lögum ákvæði um framlög og það eru í lögum ákvæði um ýmiss konar varðveislu, um það hvernig fé er varið, og það olnbogarými sem Alþingi hefur í þessum efnum er þess vegna mjög takmarkað. Við sjáum raunar niðurstöðuna í tölum eftir nokkurra mánaða vinnu hv. fjvn. Það sem hefur breyst er að útgjöld hafa hækkað um 231 millj. Það er á að giska eitt prósent af niðurstöðutölum fjárlaga. Það er nú allt sem hefur gerst eftir alla þessa vinnu, eftir allt það sem menn hafa rætt og eftir allt það sem menn hafa ritað. Eftir allar þær spár og allar þær tilraunir til breytinga er niðurstaðan sú að útgjaldaliðir hafa breyst um 1%. Þetta er olnbogarýmið sem Alþingi hefur í þessum efnum. Það er afar lítið. Það er kannske ekki nema eðlilegt að menn sjái ekki stórar breytingar þegar svo er komið. Við teljum hjá BJ að það hefði þurft að breyta verulega miklu. Það hefði þurft að sýna okkur og þjóðinni að ríkisstj. ætlaði sér eitthvað, hefði eitthvert markmið, sæi fyrir sér einhvers konar þjóðfélag sem hún ætlaði að stefna að. Við héldum þessu fram við umr. um fjárlög á síðasta ári líka og fluttum þá talsverðan fjölda brtt., ef ég man rétt milli 30 og 40, þar sem við reyndum að láta koma fram þær hugmyndir sem við höfðum í þessum efnum. Það vita allir að brtt.flutningur við fjárlög er ekki líklegur til stórárangurs vegna þess að þegar fjvn. í öllu sínu veldi hefur ekki nema 1% olnbogarými er olnbogarýmið, sem einstakir þm. og þingflokkar í stjórnarandstöðu hafa, verulega mikið minna. Við fórum að þessu sinni svolítið aðra leið, eins og hv. þm. Kolbrún Jónsdóttir hefur gert grein fyrir. Við fluttum fáar brtt., en á vissan hátt stefnumarkandi fyrir það sem við teljum að þurfi að gera. Til að taka dæmi nefni ég till. nr. 3 og 5 á þskj. 299. Þær fjalla um að auka sértekjur Búnaðarfélags Íslands og Ríkismats sjávarafurða. Þar er á ferðinni sú stefna, sem við teljum að fylgja beri, að atvinnugreinar beri sjálfar þjónustukostnað sinn. Með brtt. nr. 4 viljum við lækka útflutningsbætur, en nýta féð til þess að mæta þeim þjóðfélagsbreytingum sem óumflýjanlega verða á Íslandi hvort sem ríkisstj. vill eða ekki. Við tökum sem dæmi að hægt sé að verja því fé sem úr útflutningsbótunum fæst til máls eins og brtt. 1 og 6 fjalla um, þ.e. símenntun og fiskeldismál. Við teljum að þetta sé pólitík. Við teljum að einmitt eitthvað slíkt sé nauðsynlegt og óumflýjanlegt að gera ef menn vilja vísa eitthvað veginn, ef menn vilja brjótast út úr þeirri þröng sem nú er talin vera. Um símenntunina er það að segja að lengi hefur verið talað um að símenntun sé óumflýjanlegt verkefni. Hún hefur aldrei verið það meira en nú. Þær breytingar sem verða á hverju ári, næstum í hverjum mánuði í atvinnulífi þjóðarinnar, valda því að fólk verður að standa frammi fyrir því, ekki kannske einu sinni heldur jafnvel oftar á ævinni, að breyta um vinnu, taka upp aðra atvinnu. Slíkt er ekki hægt án þess að til öflugrar símenntunar komi. Þess má raunar sjá ýmis merki um þessar mundir að kominn er þrýstingur á þetta mál. Við sjáum það í því að ýmiss konar sérskólar, einkaskólar, hafa tekið til starfa, t.d. í tölvufræðum. Þar var það einkaframtakið sem gekk á undan, gerði sér grein fyrir þörfinni og hefur leyst þarna að talsverðu leyti úr. Hins vegar hefur íslenska skólakerfið algerlega brugðist. Menn verða að gera sér grein fyrir því að skyldum þess sleppir ekki við eitthvert ákveðið aldursstig, eins og menn hugsuðu e. t. v. áður. Menn vaxa ekki upp úr því að skólakerfið eigi að hugsa til þeirra. Skólakerfið þarf að hugsa til fólks alla ævi þess. Þetta eru örfá dæmi um það sem ég tel að þurfi að gera í þessum efnum. Af sama toga, till. um framtíðina, eru brtt. nr. 8 og 9 þar sem lagt er til að afla fé til iðnþróunarsjóða í landshlutum og að ríkissjóður geti ábyrgst áhættulán til nýrra fyrirtækja í iðnaði. Ég vil að lokum gera að umræðuefni tvö ákveðin afmörkuð mál. Annað þeirra er fiskeldi, sbr. brtt. sem vikið var að hér að framan. Menn hafa á undanförnum misserum rætt talsvert um fiskeldi. Við höfum séð þar vonir kvikna og sömuleiðis slokkna. Það er alveg ljóst að fiskeldi er álitlegur kostur í okkar þjóðfélagi og okkar atvinnuháttum og einn af þeim sem á að leggja áherslu á í framtíðinni. Hins vegar er mikil nauðsyn á því að ríkisvaldið marki þar ákveðna stefnu. Í Morgunblaðinu þann 2. nóv. s.l. er ágætisgrein þar sem er viðtal við Úlfar Antonsson líffræðing sem vinnur hjá Rannsóknaráði ríkisins og hefur talsvert kynnt sér fiskeldismál. Úlfar bendir á í greinargóðu og mjög athyglisverðu viðtali að það séu ákveðin verkefni sem óumflýjanleg.t sé að sinna í sambandi við fiskeldismál. Í fyrsta lagi telur Úlfar að það þurfi að skapa lagaramma fyrir fiskeldi, þannig að því sé fundinn staður í íslensku stjórnkerfi og tilteknir séu þeir sem þar eigi að hafa stefnumarkandi áhrif. Menn spyrja: Er fiskeldi landbúnaður eða er fiskeldi sjávarútvegur? Hvar á að finna þessu stað? Í öðru lagi telur Úlfar að nauðsynlegt sé að efla sjóð sem veiti fyrirgreiðslu til eldis, þannig að tryggðar séu fjárfestingar og rekstrarlán. Þetta hefur verið gert erlendis og gefið góða raun. Í þriðja lagi nefnir Úlfar að nauðsynlegt sé að efla til muna allt rannsókna- og þróunarstarf varðandi fiskeldi vegna þess að ef við höfum ekki hæft fólk til að sinna þessum málum endast bernskubrekin okkur fram á gamals aldur. Við þekkjum þetta úr öðrum greinum sem við höfum lagt út í, t.d. í sambandi við skinnaiðnað. Nú eru líklega á milli 10 og 15 ár síðan menn hófu að rækta minka á Íslandi og það hafa sagt mér kunnugir menn að það sé kannske fyrst núna sem menn séu orðnir færir um að stunda minkarækt af þeirri þekkingu og af þeirri reynslu sem ekki verður bara lesin af bókum, heldur verður aflað eftir bóklesturinn með því að vinna við greinina. Rannsókna- og þróunarstarf í fiskeldi er nauðsynlegt verkefni og við höfum þess vegna lagt til að talsverðum fjármunum, sem veitt er til að viðhalda gömlu atvinnuháttunum í landbúnaði, verði varið í það að finna nýjum leiðum grundvöll. Að síðustu ætla ég að gera að umtalsefni annað verkefni sem ég tel að menn eigi að sinna hérna í atvinnuháttum, en það er líftækni. Mér er kunnugt um að umsókn liggur hjá fjvn. um styrk til verkefnis í íslenskri líftækni. Það er styrkur að upphæð 16.4 millj. Mönnum þykir þetta kannske nokkuð há upphæð, en til gamans vil ég láta það koma fram að aukafjárveitingar til iðnrn. vegna samninga við Alusuisse á þessu ári nema 20 millj. Þarna er verið að fara fram á lægri upphæð en aukafjárveitingum til iðnrn., í einn afmarkaðan lið þar, nemur. Mig langar að gera örstutta grein fyrir skoðunum mínum í sambandi við þetta líftækniverkefni. Um líftækni hafa verið talsverðar umræður á Íslandi á síðustu misserum og hefur sitt sýnst hverjum. Það er ekki umdeilt að líftækni mun verða mjög umsvifamikil atvinnugrein í framtíðinni í heiminum öllum. Það er löngu orðið tímabært að við byrjum að feta okkur áfram í því sem þarf að vinna þar. Það gerist ekki öðruvísi en að við verjum til þess fjármunum og að við mörkum stefnu í þeim efnum. Í umsókninni sem hefur verið lögð fyrir fjvn. er gerð grein fyrir ákveðnum verkefnum. Annað þeirra er vinnsla ensíma úr íslenskum fiskúrgangi. Nú vill svo til að ég hef undir höndum grein sem birtist nýlega í kanadísku vísindatímariti um lífefnafræði og frumulíffræði. Hún birtist í sept. s.l. Þar eru kanadískir vísindamenn við háskólann á Nýfundnalandi að skýra frá því að þeim hafi tekist að einangra ensím úr innyflum þorska, raunar ensín svipaðs eðlis og okkar vísindamenn hafa verið að leita að á undanförnum árum. Hvað segir þetta okkur? Þetta segir okkur í fyrsta lagi að okkar menn hafa verið á réttu róli í þessum efnum. Þeir eru greinilega að vinna að verkefnum sem þykja annars staðar athyglisverð. Það vill oft bera við að við höfum vantrú á okkar eigin fólki, viljum sækja hlutina til útlanda. Hérna höfum við dæmi um að okkar menn eru með fingurinn á púlsinum, ef svo má að orði komast. Menn kunna að spyrja: Þýðir nokkuð fyrir okkur Íslendinga að vera að sinna þessum verkefnum? Eru ekki aðrir menn í útlöndum til þess miklu betur búnir? Þá er því til að svara, eins og reyndar kemur fram í skýrslu um samstarfsverkefni í líftækni sem ég vitnaði til áðan, að við höslum okkur völl sjálf vegna þess að við getum aldrei, ef við ekki eigum fólk, sem hefur innlenda reynslu á þessum sviðum, tekið við þeirri kunnáttu, þeirri þekkingu sem verður til erlendis. Við verðum þá sífellt þiggjandi og upp á aðra komin varðandi það hvernig úr þessum upplýsingum er unnið. Það er augljóst að bara t.d. á þessu fiskensímasviði einu eru gífurlegir möguleikar. Það er ljóst af greinum. Sú sem ég vitnaði til er bara ein af mörgum. Það er verið að vinna að þessum efnum víða í kringum okkur. Þetta er eitt af stóru tækifærunum í þessari grein. Við eigum fólk sem getur unnið að þessu og það er beinlínis skylda okkar að styðja við bakið á því, þó að það fengi ekki nema brot af því sem við höfum varið til þess að endasendast um heiminn og reyna að semja við útlendinga um stóriðju sem ég tel að muni ekki ein og sér leysa vandamál okkar Íslendinga í atvinnumálum í framtíðinni.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til breytinga við frv. til fjárlaga fyrir árið 1985, sem er reyndar annar liður á þskj. 298, en hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir hefur þegar mælt fyrir till. sem er 1. liður, um Háskóla Íslands og fyrir till. sem er 3. liður, um stofnkostnað við dagheimili. En allar þessar till. eru bornar fram af þm. Kvennalista og sú sem ég ætla að mæla fyrir hér er borin fram af Guðrúnu Agnarsdóttur, Kristínu Halldórsdóttur og Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur. Við leggjum til að fjárveiting verði hækkuð til þriggja rekstrarliða Námsgagnastofnunar, þ.e. til Fræðslumyndasafns úr 3 millj. 350 þús. kr. í 6 millj., til Kennslumiðstöðvar úr 754 þús. í 1 millj. og 500 þús. og til námsefnisgerðar úr 4 millj. 207 þús. í 5 millj. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því og leggja ríka áherslu á það að hér er einungis um raunsæjar og mjög hógværar hækkunarkröfur að ræða. Hitt er svo annað mál hvort okkur sæmir, alþm. og þeim okkar sem eru foreldrar eða forráðamenn barna og unglinga, að gera hógværar kröfur um aðstöðu þeirra til menntunar. Reyndar finnst mér að þar ættum við að vera metnaðargjörnust þegar við búum í haginn fyrir börnin okkar, hlúum að menntun þeirra og undirbúum þau til þess að erfa landið. Í Námsgagnastofnun hefur lengi verið unnið þarft og merkt starf af alúð og hugsjón, en ævinlega af litlum efnum miðað við kröfur og þörf fyrir námsefni. Til fræðslumyndadeildar eru á fjárlögum yfirstandandi árs áætlaðar 3 millj. 650 þús. kr. Námsgagnastofnun áætlaði þörf sína 9 millj. 648 þús. fyrir árið 1985. Þessi brtt. leggur til að upphæðin verði hækkuð upp í 6 millj. kr. Í þessu sambandi vil ég minna á það að kennsla nýtur í vaxandi mæli góðs af nýrri tækni. Sjálf man ég eftir því að hafa í skóla séð fræðslukvikmyndir einu til tvisvar sinnum á ári við sérstök tækifæri og ekki síst ætlað til skemmtunar fyrir okkur börnin, bíó í söngstofunni. Nú eru sjónvörp og myndbönd snar þáttur af daglegu lífi barna og ómissandi kennslugögn við margháttaða kennslu í ýmsum námsgreinum. Fram til þessa hafa kennarar hér á landi svo til eingöngu átt kost á erlendum fræðslumyndum. Bæði er það vegna þess að Fræðslumyndasafn ríkisins og síðar Námsgagnastofnun hefur ekki haft fjármagn til að láta gera fræðslumyndir eða kaupa slíkt efni af innlendum framleiðendum. Annars vegar kemur það til að Ríkisútvarpinu hefur ekki verið ætlað að framleiða kennsluefni og það efni sem íslenska sjónvarpið hefur framleitt og þykir eftirsóknarvert til notkunar við kennslu hefur enn ekki fengist til dreifingar. Það er því ljóst að framleiðsla og úrval íslenskra fræðslumynda er enn í algeru lágmarki og á því verður að verða breyting. Það er með öllu óverjandi að skólarnir eigi ekki kost á góðu íslensku efni til afnota þar sem m.a. er fjallað um íslenska náttúru, menningu og atvinnulíf svo eitthvað sé nefnt. Í fræðslumyndadeild Námsgagnastofnunar er endurskoðun á filmuefni í fullum gangi og nýtt efni á myndböndum bætist stöðugt við í safnið. Nú um n.k. áramót munu verða um 1300 titlar í safninu, þar af um 100 á myndböndum, flestir með íslensku tali. Vert er að minnast enn fremur á það að fræðslumyndadeild sér ekki einungis grunnskólum fyrir myndefni heldur líka framhaldsskólum. Er það auðvitað sjálfsögð þróun, en hún gerir jafnframt meiri kröfur um efni, tíma og fjármagn. Skólar landsins eignast nú jafnt og þétt myndbandstæki til að nota við kennslu og allir hv. þm. hljóta að sjá og skilja mikilvægi þess að gott úrval íslenskra kennslumynda standi nemendum og kennurum til boða. Fæst okkar geta verið ánægð með menningar- og fræðslugildi þess afþreyingarefnis sem streymir eins og sjávarföll um mýmargar myndbandaleigur og ekki síður um tómstundir og hugi íslenskra barna og unglinga. Hér er brýn þörf á mótvægi því að þessi miðill býður upp á ómæld tækifæri, ekki bara til afþreyingar heldur líka til kennslu og fróðleiks. Mér finnst það skylda okkar að tryggja fjármagn til þess. Sú kennslumiðstöð sem Námsgagnastofnun hefur rekið s.l. þrjú ár á sér fyrirmyndir víða erlendis þar sem slíkar stofnanir hafa verið reknar um áratuga skeið. Það er óhætt að segja að kennslumiðstöðin gegnir nú lykilhlutverki hvað varðar kynningu á innlendu og erlendu kennsluefni, gagnasöfnun og myndun verkefna og hugmyndabanka. Þarna hefur farið fram þróttmikið kynningar- og fræðslustarf sem kennarar og aðrir hafa notað sér í sívaxandi mæli. Er óhætt að draga þá ályktun af viðbrögðum skólamanna að brýn þörf hafi verið fyrir slíka starfsemi, svo vinsæl og fjölsótt er stofnunin. Þar fara fram kynningardagskrár og fræðsla, auk þess sem kennarar koma þangað til að leita sér hugmynda og útbúa eigið námsefni. Er miðstöðin ekki síður sótt af kennurum úr dreifbýli en úr þéttbýli og er þeim mikill stuðningur. Það eru brýn framtíðarverkefni fyrir kennslumiðstöðina að útbúa aðgengilega skrá yfir gagnasafn og verkefna- og hugmyndabanka til að auðvelda upplýsingaöflun fyrir þá sem heimsækja miðstöðina. Starfsemi þessarar ungu stofnunar er í stöðugri mótun og þörfin fyrir hana er ótvíræð. Því er afar mikilvægt að henni verði fram haldið en hún ekki svæfð vegna ónógrar fjárveitingar. Til kennslumiðstöðvarinnar eru ætlaðar 754 þús. kr. á fjárlögum fyrir árið 1985, en áætlun Námsgagnastofnunar fyrir sama ár hljóðar upp á 2 millj. 261 þús. Þessi brtt. gerir ráð fyrir hækkun upp í 1.5 millj. kr. Þetta þykir mér hógvær beiðni. Námsefnisgerð var áður hluti af verkefnum skóla rannsóknadeildar menntmrn., en hefur nú verið flutt til Námsgagnastofnunar. Það er nauðsynlegt að nægilegt fjármagn sé tryggt til þess að stofnunin geti sinnt þessu hlutverki. Það vita þeir sem vilja, að mestu vandræði hafa ríkt í námsgagnagerð og útvegun námsefnis til skóla vegna fjárskorts. Hefur það verulega tafið og hindrað eðlilega kennslu. Þetta verkefni hefur auk þess orðið að vandræðabarni láglaunaðra kennara að þurfa auk annars annríkis og vanbúnaðar í starfi að útbúa námsefni fyrir nemendur sína langt umfram það sem eðlilegt og sanngjarnt mætti teljast. Er þetta fyrst og fremst vegna þess að ekkert námsefni hefur verið á boðstólum vegna fjárkreppu. Það er auðvitað algerlega óviðunandi að námsefni barnanna okkar byggist á örþrifaráðum þreyttra kennara í stað þess að vera ávöxtur yfirvegaðrar og vandlega rannsakaðrar vinnu þeirra sem að námsefnisgerð starfa. Það er mjög mikilvægt að tryggja fjárhagsgrundvöll slíkrar undirbúningsvinnu, bæði í nútíð og framtíð og ekki síst að tryggja það að afrakstur slíkrar vinnu berist á fljótan og skilvísan hátt til nemenda og kennara. Til þess ættum við öll að hafa metnað. Í fjárlögum ársins 1985 eru Námsgagnastofnun ætlaðar 4 millj. 207 þús. kr. til námsefnisgerðar, en áætlun um þörf stofnunarinnar fyrir sama ár eru 7 millj. 770 þús. kr. Þessi brtt. fer fram á hækkun upp í 5 millj. Eins og sjá má af þessari till. höfum við þm. Kvennalistans stillt metnaði okkar mjög í hóf og er það gert fyrst og fremst til þess að tryggja það að hógværar en bráðnauðsynlegar hækkanir nái fram að ganga. Ég skora því á hv. þm. að styðja þessar till. og satt að segja get ég ekki ímyndað mér einn einasta þm. á þessu löggjafarþingi sem gæti staðið gegn þessum hógværu hækkunum til að tryggja menntun barna okkar.



Herra forseti. Það er ekki úr vegi að láta nokkur orð falla hér í hv. Alþingi við 2. umr. um frv. til fjárlaga fyrir komandi ár, 1985. Nefnd skulu örfá atriði auk almennra athugasemda um frv. í heild og horfur í efnahags- og fjármálum. Fjvn. hefur á undanförnum vikum unnið baki brotnu að fjárlagagerðinni með venjubundnum hætti, en óneitanleg.a hefur oft verið erfitt um vik vegna þeirrar óvissu sem upp hefur komið hvað eftir annað í fjárhagslegum efnum og annarri framvindu mála. Í grg. fjárlagafrv. segir m.a. að frv. einkennist af aðhaldi og viðleitni til að draga úr útgjöldum ríkisins og skapa þannig aukið svigrúm til athafna fyrir einstaklinga og fyrirtæki í landinu. Það er augljóst mál að frv. þessu er mjög þröngur stakkur skorinn. Landsmenn hafa á þessum misserum þurft að glíma við minnkandi þjóðartekjur, viðskiptahalla í vaxandi mæli og skuldasöfnun í útlöndum sem ekki má meiri vera að flestra dómi. Það er gott að geta fengið lán þegar nauðsyn krefur og hafa lánstraust, en hættulegt að safna skuldum því að allar skuldir falla í gjalddaga og verða að greiðast. Sérhver ríkisstj., sem vinna vill sín skyldustörf í þágu lands og þjóðar, hlýtur að setja sér ákveðin meginmarkmið. Þar til má nefna í fremstu röð að treysta og efla íslenskt atvinnulíf og efnahag og sjá til þess að allir vinnufærir menn hafi örugga atvinnu og bærileg lífskjör og geti unað glaðir við sitt, eins og sagt er. Það getur verið erfitt fyrir stjórnendur landsins að ná þessu takmarki á hverju sem gengur, en að því verður að stefna undanbragðalaust. Á undanförnum árum hefur yfirleitt tekist að halda uppi nægri atvinnu í landinu. Þetta er að sjálfsögðu alveg sérstaklega mikilvægt, en þó varla metið sem skyldi því að enginn veit hvað átt hefur fyrr en misst hefur. Sumir telja þó að gott atvinnuástand, sem svo er nefnt, sé of dýru verði keypt, aðrir minnast á dulbúið atvinnuleysi. Heldur finnst mér slíkt tal hljómlítið. A.m.k. er víst að full atvinna er hið besta hnoss öllum til handa, en atvinnuleysi hið mesta böl. Það er því nokkuð mikið gefandi fyrir örugga atvinnu. Ég sé því ekkert sem mælir á móti því að ríkið styðji og styrki höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar að vissu marki, eftir mætti og getu, þegar þörf krefur og a.m.k. þegar sæmilega árar í ríkisbúskapnum. Allar frjálsar og fullvalda menningarþjóðir hljóta að leggja kapp á að efla atvinnuvegi sína, enda er það óspart gert leynt og ljóst um lönd og álfur. síðast höfum við heyrt af ákvörðun norskra stjórnvalda um stórfelldan stuðning við norskan sjávarútveg. Það kom m.a. fram núna í kvöldfréttum í viðtali við hæstv. forsrh., en einmitt nú í dag og næstu daga þinga norrænir forsrh. hér í Reykjavík. Hitt er svo annað mál að okkur þykir þessi stuðningur Norðmanna við sjávarútveg sinn ganga úr hófi fram og jafnvel brjóta eða ganga á snið við meginforsendur norrænnar samvinnu og það bróðurþel og vinarhug sem ríkja ber í samskiptum norrænna grann- og frændþjóða. Fyrir nokkrum árum var talið hollt og nauðsynlegt að byggja upp og efla meginsjóði helstu atvinnugreina landsins, t.d. á þann veg að ríkið innti af hendi greiðslur á móti því fé sem atvinnugreinin sjálf legði fram. Þannig átti að myndast traustur lánasjóður, byggður upp af atvinnugreininni sjálfri með stuðningi ríkisvaldsins. Víða tókst vel til að þessu leyti um skeið, líklega allt til þess að verðbólgudraugurinn fór eyðandi höndum um allan sparnað og fyrirhyggju landsmanna. Nú er víða tekið svo til orða í grg. fjárlagafrv. að afnema beri öll framlög til slíkra hluta. Ég tek sem dæmi af handahófi Ferðamálasjóð. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ekki er um að ræða framlag til Ferðamálasjóðs, enda stefna frv. að draga úr og fella niður framlög til atvinnuvegasjóða.“ Þetta gildir um marga fleiri sjóði samkvæmt frv. Ég minnist þess að hv. 3. þm. Vestf., sem talaði hér í dag, hafði talið 21 sjóð sem undir þessa sök voru seldir. En þetta um Ferðamálasjóðinn er aðeins eitt dæmi af mörgum. Gott er að spara sem víðast þegar að kreppir, en að þrástagast á þessu atriði sem stefnumarkandi meginmáli, væntanlega til frambúðar, gengur ekki athugasemdalaust nema um sinn. Það er kunnugt að víða um land eiga hinir hefðbundnu atvinnuvegir landsmanna, sjávarútvegur og landbúnaður, við mikla erfiðleika að stríða á sama tíma og þjónustu- og verslunargreinar á höfuðborgarsvæðinu hafa blómstrað. Hvað veldur þessu misgengi? Miklir rekstrarörðugleikar eru í sjávarútvegi, fiskveiðiskip hafa verið boðin upp og líkur á því að fleiri fari sömu leið innan skamms. Rekstrarstöðvun í sjávarútvegi blasir við á nokkrum stöðum. Útgerð og fiskvinnsla hefur sennilega aldrei staðið verr, segir Soffanías Cecilsson útgerðarmaður og fiskverkandi í Grundarfirði í ræðu sem birtist í Morgunblaðinu 28. þ.m. Við staðhæfingum af þessu tagi, sem koma frá þrautreyndum aflamönnum til sjós og lands, er ekki hægt að skella skollaeyrum. Hingað til hefur þótt lífvænleg.t að draga fisk úr sjó og verka hann. Og sjávarútvegurinn hefur byggt upp land okkar og breytt því í nútímahorf að segja má. Nú eru það víst þjónustugreinarnar sem þarf að efla sem allra mest, þetta að lifa hver á öðrum. Jafnvel er ekki of mikið gert úr iðnaði sem talinn var árum saman sú atvinnugrein sem taka átti við vaxandi fjölda vinnandi handa á Íslandi á komandi árum. Dregið hefur verið úr stuðningi við landbúnað að verulegu marki í fjárlagafrv. Sem dæmi má nefna að útflutningsbætur verða á næsta ári einungis um 0.4% af þjóðarframleiðslu.  Það er mikill áróður rekinn í þá átt að innprenta öllum almenningi að þessi forna atvinnugrein njóti allt of mikils stuðnings frá því opinbera. En ég spyr: Hver lifir á hverjum þegar grannt er skoðað? Ég hygg að allar menningarþjóðir heims styðji landbúnað sinn af fremsta megni, sennilega mest þær sem hafa frelsi og framtak í hæstum hávegum eins og Bandaríkjamenn. Okkur vill stundum gleymast að við sem búum á Íslandi höfum aðallega lifað á landbúnaði fram á þennan dag. Við búum á Íslandi sem er norðlægt land, miklu erfiðara til búsetu en mörg af nágrannalöndum okkar eru. Bjarni Benediktsson segir á einum stað, með leyfi hæstv. forseta: „Þessari ákvörðun okkar að vilja byggja okkar land, vilja halda byggðinni við, eftir því sem föng eru á, vilja halda uppi sjálfstæðu frjálsu þjóðfélagi, fylgir svo margvíslegur og mikill kostnaður, að hann hlýtur að verða til þess á ýmsan veg að draga úr þeim efnahagslega hag, sem hægt væri að hafa af allt annarri skipan og ef við gæfumst upp við þetta, sem engum manni dettur í hug að gefast upp við.“ Og hann bætir við og herðir á: „Það er alveg óhagganlegt, að án íslensks landbúnaðar heldur íslensk þjóð ekki eðli sínu og glatar mörgu því besta, sem í henni er, og við getum með vissu efast um, hvort hún haldi áfram að vera til sem sjálfstæð þjóð, ef íslenskur landbúnaður væri niður lagður.“ Þó að hér sé aðeins vikið að tveim höfuðatvinnugreinum okkar mætti sjálfsagt sitthvað segja um ýmsa þætti iðju og iðnaðar og þjónustugreinar sumar. En mér er fyllilega ljóst að það er meginskylda ríkisstj., ráðherranna, höfunda fjárlagafrv. að stuðla að hagsýni og sparnaði og koma í veg fyrir hallabúskap hjá því opinbera. Halli á ríkisbúskap hefur á undanförnum árum verið eitt af stórmálum hagstjórnar í flestum ríkjum hins vestræna heims. Fullt aðhald í fjárlagagerð er því skylt að viðhafa. En ef við lítum aðeins nánar á þetta mál, hvar hefur fyrst og fremst verið tekið á málum? Hverjir hafa helst orðið fyrir barðinu á því aukna aðhaldi sem hefur verið í ríkisfjármálum okkar? Er í þessu efni nógu gaumgæfilega hugað að málum og þau nægilega vandlega undirbúin? Þetta eru stórar spurningar og við þeim eru engin einhlít svör. Eitt atriði vil ég þó nefna við þessa umr. sem ég tel að huga þurfi nánar að á næstunni. Hafa þær ráðstafanir sem eru á valdi stjórnvalda stuðlað að því jafnvægi í byggðum landsins sem að er stefnt? Víða úti á landi er, eins og ég drap á, samdráttur í atvinnulífi og örlað hefur á flutningum fólks til Reykjavíkursvæðisins svo að ekki sé meira sagt, enda hefur þar verið mikil þensla í mörgum greinum. Sem dæmi hafa verið nefnd mikil umsvif í byggingarstarfsemi og á hið opinbera þar ekki lítinn hlut að máli. Það er spurning hvort ekki hefði náðst betri árangur í stjórn efnahagsmála ef þess hefði verið gætt að halda jafnvægi að þessu leyti milli Reykjavíkursvæðisins, höfuðborgar okkar og landsbyggðarinnar sem öllum landsmönnum er fyrir bestu þegar öllu er á botninn hvolft. Hæstv. fjmrh. hefur lagt ríka áherslu á að fjárlögin gefi sem réttasta og raunhæfasta mynd af þeim viðfangsefnum sem við er að fást, framgangi þeirra, þróun og stundarhag. Vissulega er þetta réttmæt ósk og eðlileg krafa. Sannleikurinn er sá að fjárlagagerð frá fyrstu tíð hér á landi, að ég hygg, hefur oft og iðulega verið harla ónákvæm að þessu leyti. Nú er víða breytt um til batnaðar í fjárlagafrv. hvað þetta varðar. Sem dæmi má nefna embætti sýslumanna og bæjarfógeta, sem formaður fjvn. gat um í framsöguræðu sinni í dag og vissulega er hægt að vekja athygli á, sem og ýmsum öðrum greinum af þessum sama meiði. Hitt er annað mál að þó að lögð verði rík áhersla á að ákvarða fjárlög út frá þessu sjónarmiði hverju sinni, þá hygg ég að erfitt verði að komast hjá aukafjárveitingum í framtíðinni. Það er sjálfsagt að hafa þær í hófi, en við sjáum það lítið fram til komandi daga að til aukafjárveitinga hlýtur að mínum dómi alltaf að þurfa að grípa öðru hvoru. En eins og ég sagði, það er sjálfsagt að þær séu í hófi. Þá hefur hæstv. fjmrh. lagt þunga áherslu á aðhald, hagsýni og sparnað við gerð þessara væntanleg.u fjárlaga. Þetta er sjálfsögð og eðlileg ósk sem hafa ber í huga og virða til fulls. Allir hv. alþm., bæði innan og utan fjvn., gera sér áreiðanlega fulla grein fyrir þröngri stöðu ríkisbúsins og erfiðum efnahag um þessar mundir. Þegar smátt er skammtað verða álitamálin mörg, sagði hv. formaður fjvn., 1. þm. Norðurl. v., í ræðu sinni í dag og eru það orð að sönnu. Það má því sjálfsagt gagnrýna fjölmargar ákvarðanir fjvn. að þessu sinni um það er lýkur. Eigi að síður er mér kunnugt um að hæstv. fjmrh. hefur brugðist vel við og ljúfmannlega þegar leita hefur þurft til hans með þau mál þar sem stefnt hefur í vanda og hefur hann greitt úr þeim af góðum vilja í samráði við fjvn., enda finnst mér þrátt fyrir allt að grundvallarskilningur ríki í röðum fjvn.-manna um þau höfuðvandamál sem við er að fást. Mun því áhersla verða lögð á að vel og samviskusamlega verði unnið að þessari fjárlagagerð svo sem framast eru föng á og allar aðstæður leyfa.



Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að mæla hérna fyrir fáeinum brtt. sem ég stend að umfram þær till. sem hv. 3. þm. Norðurl. v. var að gera hér grein fyrir og ætla síðan að víkja nokkuð að einstökum þáttum í fjárlagafrv., þ.e. málefnum aldraðra og málefnum fattaðra. Ég ætla einnig að koma sérstaklega að málefnum Reykjavíkur. Hér er um að ræða framkvæmdir sem taka við ríkisframlögum. Þó að hv. 1. þm. Reykv. hafi ekki séð ástæðu til að kalla þingmannahóp Reykjavíkur saman að þessu sinni tel ég engu að síður nauðsynlegt að fjalla sérstaklega um málefni Reykjavíkur við þessa umr. Ég vil taka það fram í fyrstu að ýmsar af þeim einstöku brtt. við fjárlagafrv. sem fram eru komnar eru þannig að ég get fyrir mitt leyti stutt margar þeirra. Ég vil hér sérstaklega nefna till. á þskj. 301 frá hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni, um endurreisn Viðeyjarstofu og Nesstofu. Sú till. er flutt í rökréttu samhengi við till. til þál. sem hann og fleiri þm. hafa hér lagt fyrir hv. Alþingi. Á þskj. 297 flytjum við þrír þm. Alþb. brtt. um svokallaða K-byggingu Landspítalans. Mér er ljóst að það er ekki endanlega búið að afgreiða framkvæmdaliði, m.a. ekki Landspítalann. Þess vegna mun ég ekki fara mjög mörgum orðum um K-bygginguna sérstaklega, en víkja aðeins að umr. um hana hér á undanförnum tveimur árum. 11. nóv. 1982 skrifaði ritstjóri Morgunblaðsins forustugrein í blað sitt undir yfirskriftinni „K-bygging Landspítala.“ Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þjóðarátak gegn krabbameini má gjarnan verða hvatning til ríkisvaldsins um að gera sambærilegt átak á þeim vettvangi heilbrigðismála sem heyrir beint undir það, en þar má víða betur gera að ekki sé meira sagt. Mjög brýn þörf kallar á að koma K-byggingu Landspítala upp sem allra fyrst til að koma þýðingarmiklum þáttum í heilbrigðismálum þjóðarinnar í viðunandi horf hvað starfsaðstöðu og tækjakost varðar. K-bygging Landspítala á að hýsa göngudeild geislalækninga, rannsóknastofur í meinafræði og blóðmeinafræði, móttöku og dagdeildir ýmiss konar og síðast en ekki síst skurðdeildir og gjörgæsludeildir sem mjög brýn þörf er á að skapa viðunandi starfsaðstöðu. Það er tímabært fyrir pólitíska yfirstjórn heilbrigðismála í landinu að reka af sér slyðruorðið og láta verkin tala í stað vanefndra orða. K-bygging Landspítala er verkefni sem verður prófsteinn á vilja hennar við afgreiðslu fjárlaga fyrir komandi ár.“ Hér var verið að tala um fjárlög ársins 1983. Nú vill svo til að þeir sem skrifa í Morgunblaðið telja sig fremur styðja þá stjórn sem nú situr - þó að það sé valt stundum-en þá sem þá sat. Þess vegna mætti ætla að þau sjónarmið sem hér eru skýrð varðandi K-byggingu Landspítalans ættu stuðning í núverandi ríkisstj. og það verulegan stuðning. Það er rétt að rifja það upp í þessu samhengi að yfirstjórn mannvirkjagerðar á Landspítalalóðinni lagði á það mjög verulega áherslu fyrir allmörgum árum að brýnasta verkefnið á þeirri lóð væri ekki K-byggingin, heldur bygging tannlæknadeildar sunnan Hringbrautar. Það er mín skoðun og hefur lengi verið að sjaldan hafi verkefnum verið raðað í jafnvafasama röð og í þetta skipti. Ég held að þeir menn sem lögðu áherslu á það að byggja hús tannlæknadeildar á undan K-byggingunni hljóti að sjá eftir þeirri afstöðu sinni í dag. En það breytir þó engu um þá staðreynd að bygging tannlæknadeildarinnar hefur tafið stórkostlega þá framkvæmd sem hér er um að ræða, K-bygginguna, og komið í veg fyrir að stjórnvöld gætu veitt fjármunum eins og flestir hefðu viljað til hennar. Engu síður er ljóst eftir afgreiðslu Alþingis á síðasta þingi og því næstsíðasta haustið 1982 og haustið 1983 að það er til þess vilji og skilningur á hv. Alþingi að leggja fram fjármagn til að byggja 1. hluta K-byggingarinnar. Ég vona að þau orð sem Morgunblaðið kvað árið 1982 eigi sér einhverja stuðningsmenn í dag. Þau orð, að K-bygging Landspítala er verkefni sem verður prófsteinn á vilja pólitískrar yfirstjórnar heilbrigðismála í landinu við afgreiðslu fjárlaga fyrir komandi ár, eru í fullu gildi nú. Haustið 1983 var einnig fjallað um K-bygginguna í forustugreinum dagblaðanna, m.a. beggja málgagna ríkisstj. Í forustugrein Morgunblaðsins í fyrrahaust, haustið 1983, segir svo, með leyfi hæstv. forseta, um K-bygginguna: „K-bygging Landspítala, sem hýsa á krabbameinssjúklinga bæði í geisla- og lyfjameðferð, er brýnasta mannvirkjagerðin á sviði heilbrigðismála í dag, samhliða kaupum á geislameðferðartæki. K-bygging á jafnframt að hýsa skurðstofur, en fjöldi skurðaðgerða á Landspítala er um 4000 á ári, rannsóknastofur og stoðdeildir. Aðstæður í þjóðarbúskapnum bjóða að vísu ekki upp á mikið framkvæmdasvigrúm. Morgunblaðið vill þó leggjast á sveifina með þeim sem halda fram hlut heilbrigðiskerfisins í skiptingu takmarkaðs fjármagns. Velferð fólks, ekki síst heilsufarslega, þarf að skipa öndvegið í þeirri þróun til betri tíma sem við öll kjósum að stuðla að.“ Í Tímanum 30. nóv. 1983 var leiðari með yfirskriftinni „K-álma Landspítalans“ og þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þess ber að gæta að Landspítalinn er fyrir alla landsmenn, jafnt þá sem búa í strjálbýli og þéttbýli. Einkum gildir þetta um allar meiri háttar aðgerðir. Áreiðanlega eru margar framkvæmdir á vegum heilbrigðisþjónustunnar aðkallandi, en ekki þarf um það að deila að K-byggingin hefur algera sérstöðu.“ M.ö.o.: almennir blaðalesendur og stuðningsmenn núverandi stjórnarflokka hljóta að vera þeirrar skoðunar að í stjórnarliðinu sé alger samstaða um að K-bygging Landspítalans sé forgangsframkvæmd í heilbrigðismálum. Þess vegna hlýt ég að skora á hv. fjvn. og hæstv. ríkisstj. að taka málefni K-byggingarinnar til athugunar sérstaklega núna milli 2. og 3. umr. Í tillögum yfirstjórnar mannvirkjagerðar á Landspítalalóðinni var lagt til að varið yrði 25.4 millj. kr. til K-byggingarinnar á árinu 1985. Það var haustið 1983 að heilbrmrh. Matthías Bjarnason beitti sér fyrir endurskoðun á áætlunum um K-byggingu á Landspítalalóðinni. Að lokinni þessari endurskoðun gerði yfirstjórn mannvirkjagerðar á Landspítalalóð ráðh. grein fyrir tveimur kostum um byggingaráætlanir. Var annar sá að húsið yrði byggt án áfangaskipta, en það hefði í för með sér að krabbameinslækningadeild kæmist í gagnið eftir fimm ár. Hinn kosturinn var reistur á tillögum dansks verkfræðings og var sá að skipta byggingunni í tvo áfanga, en með því móti væri unnt að taka krabbameinslækningadeildina í notkun fyrr. Með hliðsjón af því ákvað heilbrmrh. að velja síðari kostinn og að áhersla skyldi lögð á að ljúka krabbameinslækningadeildinni svo fljótt sem kostur væri. Samkvæmt þeirri byggingaráætlun sem valin var var gert ráð fyrir því að steypa fyrst röskan þriðjung hússins, en síðan að innrétta krabbameinslækningadeild á fjórða ári framkvæmda. Síðari áfangi hæfist síðan með smíði lagnagangs, en svo yrði ráðist í að ljúka uppsteypu alls hússins og loks að innrétta aðrar deildir. Samkvæmt frumáætlunum var byggingarkostnaður við 1. áfanga talinn 123 millj. kr., en kostnaður vegna tækja og búnaðar 65 millj. kr. Á fjárlögum fyrir árið 1984 voru veittar 12 millj. kr. til framkvæmda og var áætlað að það ásamt eftirstöðvum fyrri fjárveitinga dygði að mestu til jarðvegsvinnu vegna 1. áfanga. Í tengslum við framkvæmdaákvarðanir gerðu heilbrmrh. og fjmrh. með sér samkomulag um fjármögnun framkvæmda þess efnis að auk 12 millj. kr. 1984 skyldi stefnt að því að fjárveitingar til K-byggingar næmu 23 millj. kr. 1985 og 30 millj. kr. a.m.k. á ári 1986–1988 eða alls 125 millj. kr. miðað við byggingarvísitölu 166 stig. Eins og kunnugt er hafa framkvæmdir við K-byggingu ekki hafist á þessu ári. Þessi fjárveiting, sem veitt er á árinu 1984, hefur því ekki verið notuð. Ástæða er til þess nú, herra forseti, að spyrja: Lítur yfirstjórn fjármála ríkisins svo á að það fé sem ætlað var til K-byggingarinnar á árinu 1984 og á árinu 1983 sé geymt fjármagn? Lítur fjmrn. svo á að framlögin 1983 og 1984 séu geymt fjármagn og komi þess vegna skilyrðislaust til notkunar við framkvæmdir við K-bygginguna á árinu 1985 eða lítur fjmrh. svo á að þessar upphæðir, sem veitt var í K-byggingu á árinu 1983 og 1984, séu fallnar niður samkvæmt almennum niðurskurðarheimildum ríkissjóðs sem ákveðnar voru með lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum upp á 370 millj. kr.? Ég tel að það sé óhjákvæmilegt, herra forseti, að fá svar við þessari spurningu við þessa umr. Ekki ætla ég hér, herra forseti, að fara ítarlega út í almenn framlög ríkisins og þróun þeirra til sjúkrahúsa á undanförnum árum. Væri það þó fróðlegur lestur og fróðlegt að skoða töflur sem komið hafa fram frá yfirstjórn mannvirkjagerðar á Landspítalalóðinni um byggingar sjúkrahúsa á öllu landinu á árunum 1965 til 1985. Satt best að segja er um að ræða hrun í þessum framkvæmdaframlögum á árunum 1984 og 1985. Þessi afstaða er í góðri samhljóman við aðra afstöðu ríkisstj. til félagslegra framkvæmda þar sem hvað eina hefur verið gert til að skera þær niður, bæði framkvæmdir í hinum ýmsu byggðarlögum í landinu, eins og hv. þm. Ragnar Arnalds rakti hér áðan, og ekki síður framkvæmdir sem eiga að þjóna landinu öllu eins og Landspítalinn. Ég er þeirrar skoðunar að það sé stórkostlega hættulegt og alvarlegt mál fyrir þróun heilbrigðisþjónustunnar í landinu og almennra læknavísinda hvað þessu hjarta heilbrigðisþjónustunnar, sjúkrahúsaþjónustunnar, sem Landspítalinn er, hefur lítið verið sinnt á liðnum árum, þann tíma sem menn hafa notað til að byggja upp heilbrigðisþjónustuna og heilsugæsluna úti um landið, 

Það vita allir hvenær fátækt skapaðist á Íslandi, en það veit því miður hv. þm. ekki.

Hv. þm. kann greinilega ekki mikið fyrir sér í sagnfræði. Ég hélt að hann væri aðeins betri en þetta. Og fátækt, að hún hafi skapast á Íslandi á síðustu árum.

Hefur það ekki skeð?

Nú er kannske rétt að hafa umr. um hvenær hún skapaðist og hverjir beittu sér fyrir því og mun ég gera það að umræðuefni í lok ræðu minnar, enda tíminn nógur og nóttin næg til umr. Ég mun þessu næst, herra forseti, víkja að annarri brtt. sem ég flyt á þskj. 306 og varðar Blindrabókasafn Íslands. Þar er gert ráð fyrir því að framlög til Blindrabókasafns Íslands verði í staðinn fyrir 3.9 millj. 5.9 millj. Blindrabókasafn Íslands er tiltölulega nýleg stofnun og hefur verið í uppbyggingu á undanförnum árum. Blindrabókasafnið kom hér til umr. á síðasta hv. Alþingi, þegar fjárlög voru til meðferðar, og þar kom fram að meðal hv. alþm. og hæstv. fjmrh. var góður skilningur á því að þar yrði að auka við þær upphæðir sem voru gerðar till. um frá fjvn. Nú er gert ráð fyrir því að veita 3.9 millj. kr. í þetta verkefni og mun sú tala eitthvað verða hækkuð í meðförum fjvn. Ég er alveg viss um að ef Blindrabókasafnið á að halda óbreyttri starfsemi á næsta ári dugir sú upphæð hvergi nærri sem nú er í fjárlagafrv. Ég skora á hæstv. fjmrh. og hv. fjvn. að íhuga mjög vandlega hvort ekki eru möguleikar til að hækka framlög til Blindrabókasafns á milli 2. og 3. umr. Við athugun á fjárlagafrv., eins og það var lagt fram, kom fram að fjárveitingar til Blindrabókasafnsins voru skornar niður um liðlega 3.8 millj. kr. ef miðað var við fjárhagsáætlun stofnunarinnar fyrir 1985. Í þessu ljósi var fjárhagsáætlunin endurskoðuð, en niðurstaða þeirrar endurskoðunar var sú að stofnunin verði ekki rekin á næsta ári án þess að fjárveitingar séu í meginatriðum í samræmi við áætlunina. Eftir að farið hafði verið vandlega í alla liði fjárhagsáætlunarinnar með það fyrir augum að draga úr væntanlegum útgjöldum stofnunarinnar, eins og við verður komið, kom í ljós að það var unnt að gera ýmsar breytingar á áætluninni. Engu að síður var það svo að brýn fjárþörf stofnunarinnar 1985 umfram fjárlagafrv. var mjög veruleg. Mér þætti vænt um ef hv. formaður fjvn. vildi taka þetta mál til sérstakrar athugunar, en samkvæmt upplýsingum sem ég hef undir höndum var það svo, miðað við fjárlagafrv., að inn í það vantaði í fyrsta lagi vegna launa 600 þús. kr. og í öðru lagi vegna annarra gjalda Blindrabókasafnsins 1 930 000 kr. eða samtals 2 530 000 kr. Nú hefur hv. fjvn. gert till. um nokkra hækkun á Blindrabókasafninu, upp á 800 þús. kr. ef ég man rétt. Það er vissulega spor í rétta átt. En ég er sannfærður um að þarna verður að taka betur á. Ég legg áherslu á að þessi stofnun er í uppbyggingu og framþróun hennar er í verulegri hættu.

1400 millj.

Hækkunin sem slík? Já, hv. þm. Árni Johnsen hefur upplýst mig um að þessi hækkun sé 1.4 millj. og því ber að fagna. Það er mjög verulega í áttina, en engu að síður...  Á árinu 1984 var fjárveiting til safnsins ákveðin við 3. umr. og hún var ákveðin eftir að breytingartillögur höfðu komið fram frá ýmsum aðilum. Það var fallist á þá breytingu sem við gerðum till. um. Það var eina till. sem stjórnarandstaðan fékk, að ég hygg, samþykkta hér á síðasta þingi við afgreiðslu fjárlaga. Þrátt fyrir þá hækkun, sem þá var samþykkt til Blindrabókasafnsins, varð nauðsynlegt fyrir hæstv. fjmrh. að samþykkja aukafjárveitingu til safnsins á árinu 1984 upp á 1.5 millj. kr. Ég hygg að það væri meira raunsæi fólgið í því að fallast á þá tillögu sem síðast hefur komið frá Blindrabókasafninu, frá 24. okt. 1984, eða þá til bráðabirgða þá till. sem hér er gerð á þskj. 306 þar sem lagt er til að þessi upphæð verði hækkuð alls um 2 millj. kr. Á þskj. 306 flytjum við, ég og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, till. um hækkun á lið undir menntmrn., liðnum Æskulýðsmál. Þar er gert ráð fyrir 650 þús. kr. vegna alþjóðaárs æskunnar. Við minnum í því sambandi á að á undanförnum árum, þegar gert var sérstakt átak, t.d. í málefnum fatlaðra, var unnið verulegt starf að stefnumótun og tillögugerð í viðkomandi rn. Ég er sannfærður um að sú tillögugerð og stefnumótun er að skila sér í dag. Ég tel að það væri farsælt ef hv. Alþingi féllist á að hækka þennan lið lítillega, eins og við gerum till. um á þskj. 306. Ég vil þessu næst víkja orðum mínum að málefnum aldraðra og ég vildi gjarnan, ef hv. formaður fjvn. væri ekki fjarri, nefna það að í till. fjvn. er gert ráð fyrir 14 millj. kr. til hjúkrunarheimila aldraðra sem kemur til viðbótar við þau 30% sem heimilt er að verja í þessu skyni úr Framkvæmdasjóði aldraðra. Við umr. um málefni aldraðra í hv. Nd. í gær lýsti hæstv. heilbr.- og trmrh. því yfir að hann teldi að þessi till. um 14 millj. kr. til hjúkrunarheimila aldraðra væri víðs fjarri öllu lagi. Hann sagði að hann teldi að í rauninni þyrfti hér að vera um að ræða upphæð upp á 30 millj. Af þeirri upphæð sagðist hæstv. heilbr.- og trmrh. vera með till. um að 20 millj. kr. gengju til B-álmu Borgarspítalans. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh. og hv. þm. Pálma Jónsson, formann fjvn., hvort það er ætlun ríkisstj. og meiri hl. fjvn. að beita sér fyrir hækkun á þessum lið til málefna aldraðra í samræmi við yfirlýsingu þá sem hæstv. heilbrmrh. gaf við umr. í Nd. í gær. Í fimmta lagi, herra forseti, vil ég víkja að máli sem ekki er nú mikið komið inn á beint í till. til fjárlaga fyrir árið 1985, en það er mál sem snertir öryggismál sjómanna. Ég minni á að níu manna þingmannanefnd hefur skilað ítarlegum till. um öryggismál sjómanna samhljóða. Hér er um að ræða margar skýrar tillögur og sumar þeirra eru þannig, að það er hægt án verulegra fjármuna að hrinda þeim í framkvæmd. Ég heiti á hæstv. ríkisstj. og hæstv. fjmrh. og samgrh. að fara mjög rækilega yfir það núna hvort ekki er unnt við afgreiðslu fjárlaga að verja nokkurri upphæð til takmarkaðra verkefna sem snerta öryggismál sjómanna og er ég þar einkum með tvennt í huga. Þessi mál hafa aldrei verið í tillöguformi og eru það ekki heldur nú hér í hv. Alþingi. Það er í fyrsta lagi til áróðurs- og kynningarherferðar vegna öryggismála sjómanna í upphafi þeirrar vetrarvertíðar sem senn fer í hönd. Hér er um að ræða verkefni sem kostar nokkra fjármuni, en ég hygg að það mætti vel komast af með tiltölulega lága upphæð í þessu skyni sem mundi þó vafalaust geta skilað mjög þýðingarmiklum árangri. Ég held að við eigum ekki að spara við okkur fjármuni af þessu tagi, þ.e. áróðurs- og kynningarstarf vegna öryggismála sjómanna. Ég ætla ekki að fara að taka þetta mál upp almennt og ég vildi ekki flytja um það sérstaka brtt., vegna þess að ég vildi beina því til hv. fjvn. að athuga þetta mál sérstaklega milli umr. án þess að það færi að koma fram um það till. frá einstökum þm. Hitt málið sem snertir öryggismál sjómanna, sem ég hygg að hafi komið inn á borð fjvn., eru hugmyndir Slysavarnafélags Íslands um sérstakt öryggisnámskeið fyrir sjómenn. Ég geri ráð fyrir að tillögur um þetta efni hafi komið til fjvn., en mjög seint og löngu eftir að tillögur almennt komu þar inn. Þetta var varðandi öryggismál sjómanna. Í sjötta lagi ætla ég að víkja nokkrum orðum að málefnum Reykjavíkur. Hinn 10. des. var þm. Reykv. sent bréf frá borgarstjórn Reykjavíkur sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á fundi borgarstjórnar 6. þ. m. var samþykkt með 21 shlj. atkv. svofelld tillaga varðandi fjárveitingar til dagvistarmála: Borgarstjórn Reykjavíkur átelur harðlega fyrirhugaðan niðurskurð á framlögum til byggingar dagvistarheimila, sem birtist í framlögðu fjárlagafrv. fyrir árið 1985. Borgarstjórn skorar því á Alþingi að stórauka framlög til uppbyggingar dagvistarheimila við endanlega afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1985. Á þessu ári var hlutur Reykvíkinga fyrir borð borinn í þessum málaflokki af fjárveitingavaldinu. Þá komu aðeins 18% fjárveitinganna í þeirra hlut. Borgarstjórn væntir þess að slíkt endurtaki sig ekki við afgreiðslu fjárlaga nú.“ Undir þetta ritar Davíð Oddsson borgarstjóri. Nú vill svo til að hæstv. fjmrh. var kjörinn forseti borgarstjórnar í upphafi kjörtímabils þeirrar borgarstjórnar sem nú situr. Ég verð að segja að ég hygg að það megi með logandi ljósi leita yfir langan tíma án þess að finna dæmi um aðra eins meðferð á Reykjavík í framkvæmdaframlögum ríkisins og á árinu 1984 og verður á árinu 1985. Í þessu sambandi vil ég t.d. benda á að Reykjavíkurborg fór fram á það með bréfi 19. okt. 1984 að fjárveitingar ríkissjóðs til framkvæmda við barnaheimili á vegum Reykjavíkurborgar 1985 yrðu 25 millj. kr. Hér er annars vegar um að ræða verðbættar greiðslur eftirstöðva vegna stofnana sem teknar hafa verið í notkun, en hins vegar framlög til nýframkvæmda. Borgarstjórn sendi fjvn. einnig bréf með yfirliti yfir framkvæmdir og framkvæmdaáform á árunum 1984 og 1985. Og herra forseti, hver er svo niðurstaðan? Hverjar eru þær tillögur sem gerðar eru að því er varðar Reykjavíkurborg? Þar er um að ræða gífurlegan niðurskurð og það er farið langt niður fyrir þau 18% sem er um að ræða á árinu 1984. Ég hygg að hlutur Reykjavíkur í framlögum til dagvistarheimila hafi aldrei verið eins lélegur og nú. Í brtt. fjvn. eru nokkrar till. um nýbyggingar í dagvistarmálum sem ekki hafa áður verið teknar inn á fjárlög. Þar er gert ráð fyrir því að taka inn sjö framkvæmdir og það er varið 10 þús. kr. til hverrar framkvæmdar, hvorki meira né minna. Ja, þvílík rausn, jafnvel þó að hún bætist við. Ég hygg að sjaldan hafi verið skorið eins harkalega niður við Reykjavík og nú er gert í þessum málaflokki. Og ekki er það betra þegar kemur að skólunum. Það er fróðlegt að sjá hvernig hæstv. menntmrh., 10. þm. Reykv., og svo langfyrsti þm. Reykv., hv. þm. Albert Guðmundsson, hæstv. fjmrh., þessir þm. kjördæmisins, leika sitt byggðarlag í þeim tillögum sem hér liggja fyrir. Tökum fleiri dæmi en dagvistarstofnanir. Tökum framlög til skólamála í þessu byggðarlagi. Frá borgarstjórn Reykjavíkur kom tillaga um 20.3 millj. kr. á árinu 1985 til framkvæmda við 2. áfanga Ölduselsskóla, íþróttahús Hlíðaskóla, 3. áfanga Hvassaleitisskóla og 3. áfanga Hólabrekkuskóla. Hvað ætli Reykjavíkurborg hafi fengið mikið af þessum óskum sínum? Jú, það voru 500 þús. í Ölduselsskóla, það voru 500 þús. í íþróttahús Hlíðaskóla. Það voru 100 þús. kr. í Hvassaleitisskóla og það voru 100 þús. kr. í 3. áfanga Hólabrekkuskóla. Hvers á Reykjavík sérstaklega að gjalda í þessu þegar þess er gætt að tveir þm. Reykv., sá 1. og sá 10., gegna ráðuneytum fjármála og menntamála í núv. ráðuneyti Steingríms Hermannssonar? Þegar komið er að öðrum framkvæmdum blasir það sama við. Tökum annað dæmi í Reykjavík, Seljaskólann. Á næsta ári var fyrirhugað að reisa hús nr. 7 við Seljaskóla. Það var gert ráð fyrir því að kostnaðarhluti ríkisins í þeim framkvæmdaáfanga yrði 11.8 millj. kr. Hve miklu ætti hv. 10. þm. Reykv. og hv. 1. þm. Reykv. hafi nú séð af af örlæti sínu í þessa framkvæmd? 11.8 millj. kostar hún. Hvað ætti það hafi verið? 500 þús., 0.5 millj. kr. Hér hef ég nefnt tvö dæmi úr fimm skólum í Reykjavík, þar sem þeim er bókstaflega talað kastað út, gersamlega hent út, og ég ætla að nefna að lokum einn skóla enn, sem er Vesturbæjarskóli, þar sem gert var ráð fyrir framkvæmdum á næsta ári upp á 7.5 millj. kr. Till. er 1 millj. kr. Eini skólinn í Reykjavík sem fær einhver framkvæmdaframlög sem máli skipta er Grafarvogsskóli með 14 millj. kr. Ég held að það hefði verið full þörf á því fyrir 1. þm. Reykv. að kalla saman þm. kjördæmisins til að ræða um þessi mál og það mætti kannske fjalla um þau núna milli 2. og 3. umr. Mér er að vísu tjáð að hv. 1. þm. Reykv. kalli menn helst ekki saman nema það komi krafa um það úr byggðarlaginu, þ.e. að borgarstjóranum þóknist að biðja um að þingmannahópurinn sé kallaður saman. Kannske það sé þannig að borgarstjórinn í Reykjavík hafi ekki farið fram á að það yrði kallaður saman þingmannahópur Reykjavíkur til að fara yfir þau mál sem snúa að þessu kjördæmi. Kannske að gæsla þeirra á brýnustu hagsmunum Reykvíkinga komi í rauninni svona út. Fjmrh. og menntmrh., báðir þm. þessa kjördæmis, virðast láta sér það í léttu rúmi liggja þó að svo að segja öllum beiðnum um framkvæmdir í dagvistarmálum og skólamálum sé hafnað og borgarstjórinn hefur ekki fyrir því að biðja um að það sé kallaður saman fundur þm. þessa kjördæmis. Ég hygg að þessi vinnubrögð séu algert einsdæmi. Og það kemur mér á óvart af hve miklu tillitsleysi menn ganga fram gagnvart Reykjavík í þessum efnum. Ég minni á að vegna stefnu ríkisstj. er það að gerast að fólk er að flýja af landsbyggðinni hingað til Reykjavíkur þúsundum saman. Þess vegna m.a. verður að skapa aðstöðu fyrir félagslega þjónustu í þessu byggðarlagi, dagvistarstofnanir og skóla. En það er bersýnilega enginn skilningur á þessum aðstæðum hjá núv. hæstv. ríkisstj. og því að hér í þessu kjördæmi býr líka fólk, Íslendingar rétt eins og allir aðrir. Ég skora á hv. 1. þm. Reykv. að svara nokkrum orðum á eftir þeim aths. sem hér hafa komið um Reykjavík og ég mun síðar, ef nauðsyn krefur, við þessa umr. gera grein fyrir stöðu heilbrigðisstofnana í Reykjavík og hvernig þær koma út úr þeirri tillögugerð sem hér er á dagskrá varðandi fjárl. fyrir árið 1985. Meðal þeirra tillagna sem hér liggja fyrir frá þm. er till. frá þm. stjórnarandstöðuflokkanna um framlög til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Ég vil í þeim efnum vekja athygli hv. þm. á bréfi Öryrkjabandalags Íslands frá 28. nóv. 1984 þar sem skorað er á hv. alþm. að tryggja að Framkvæmdasjóður fatlaðra fái aukið fé frá því sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Það var þm. í salnum áðan sem var að biðja mig um að halda smáerindi um hvernig væri háttað högum fátæks fólks í landinu. Þetta er stjórnarþm., þannig að hann veit áreiðanlega hvað til síns friðar heyrir varðandi þá umr. sem hér stendur yfir. Því miður ætla ég ekki að þessu sinni að verða við þessari ósk í einstökum atriðum. Ég held þó að aldrei hafi verið um að ræða jafndjúpa gjá milli efnaðra einstaklinga á Íslandi og fátækra og er nú. Og fátt er hættulegra fyrir þessa þjóð en að auka það bil sem þarna er um að ræða á milli einstaklinga. 

Ég bið hv. þm. um að hafa hljóð á fundinum. Það er aðeins einn maður í ræðustól og hann á að hafa orðið.

Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson ætti að fara aðeins yfir það með flokksbræðrum sínum og vinum, m.a. formanni fjvn., hvaða jólakveðjur það eru sem ríkisstj. hefur verið að senda fátæku fólki í landinu síðustu daga. Ætli það væri ekki fróðlegt að fara yfir það fyrir þá félaga og vini, hv. þm. Pálma Jónsson og hv. þm. Eyjólf Konráð Jónsson hvernig gengislækkunin hefur komið niður á fjárhag alþýðuheimilanna að undanförnu? Ætli það væri ekki fróðlegt fyrir þá að kynna sér aðeins hvernig þessum hlutum háttar til hjá því fólki sem nú býr sig undir það að taka við skattalækkuninni frá hæstv. ríkisstj.? Ætli það væri ekki fróðlegt fyrir þessa aðila að fara í kynnisför t.d. upp í Breiðholt?

skamma Pálma fyrir það sem þið gerðuð saman?

Það væri nú hægt að ræða um það aðeins hvað við Pálmi gerðum saman. Það er nú annað mál sem þér líkar vafalaust vel við.

Þér hefði nú gengið bærilega.

Nei, er nú Egill vaknaður líka? Þá fer að verða gaman hér og er hægt að halda lengi áfram. Það væri fróðlegt fyrir þessa menn að kynna sér hvernig núv. ríkisstj. hefur innleitt fátæktina á Íslandi, hefur búið til fátæklinga á Íslandi þúsundum saman, fatlaða, sjúka og aldraða, fólk sem aldrei í 30 ár hefur búið við önnur eins kjör og nú. Svo sitja þessar mannvitsbrekkur hér flissandi undir slíkri umr. á hv. Alþingi. Það er vegna þess að þeir kunna ekki að skammast sín, en þeir munu læra það.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. sem ég flyt og er á þskj. 297 ásamt með fleiri brtt. Hún er við 4. gr., lið 02 201, um Háskóla Íslands, og felur í sér að þar verði nýr liður sem hljóti númerið 123 og verði Nám á háskólastigi á Akureyri. Þetta mál hefur áður borið á góma hér á hv. Alþingi í fsp.-tíma og ég get vísað til þeirrar umr. sem þá varð. Þar bar á góma niðurstöður úr skýrslu, sem stjórnskipuð nefnd hafði þá skilað af sér um að efla Akureyri sem miðstöð mennta og vísinda utan höfuðborgarsvæðisins. Liður í þeirri tillögugerð var að taka skyldi upp nám á háskólastigi á Akureyri þegar næsta haust. Nefndin gerði einnig lauslega könnun á því hversu mikið 1. áfangi slíks náms þyrfti að kosta í framkvæmd og ég hef flutt hér brtt. um að þarna komi 5 millj. kr. sem ég tel sæmilega fullnægjandi fjárhæð til að undirbúa og hefja slíkt nám á næsta hausti. Hv. formaður fjvn., Pálmi Jónsson, vék nokkrum orðum að þessu máli í framsöguræðu sinni áðan og taldi að til greina kæmi að skipa nefnd til að fara ofan í þetta mál og kanna möguleikana á því að koma því á. Út af fyrir sig er ég ekki mótfallinn því og tel að það gæti orðið málinu til framdráttar, en ég bendi á að þegar hefur stjórnskipuð nefnd fjallað um málið og skilað tillögum og hún telur ekkert því til fyrirstöðu að hefja þetta nám þegar á næsta hausti og leggur að því viss drög hvernig því skuli til hagað. Þess vegna tel ég út af fyrir sig ekki þörf á að bíða eftir því að enn önnur nefnd taki til starfa og skili enn annarri skýrslu. Ég held að það væri hreinlegast ef samstaða er um það á annað borð, að menn gengju til verks og settu þarna fjárveitingu á fjárlög svo að unnt væri að hefja þetta nám þegar næsta haust. Ég held að það sé nokkuð ljóst að eins og búið er að högum Háskóla Íslands í því fjárlagafrv. sem hér er til umr. hafi hann lítið bolmagn til að taka þetta verk upp án þess að til þess renni sérstakt fjármagn undir merktum lið. Það er mikið rætt, bæði hér á hv. Alþingi og víðar í þjóðfélaginu, um að nú þurfi þjóðin að sækja fram á sviði tækni og vísinda og sækja fram í þeim atvinnugreinum sem liggja á þessu sviði. Höfuðstaður Norðurlands, Akureyri, hefur nokkuð verið nefndur í þessu sambandi. Menn hafa rætt um að þar mætti staðsetja væntanlega þróunarstofnun og fleira sem lýtur að rannsóknastarfsemi og þróun hefur borið á góma í sambandi við þennan ágæta stað. Ég held að það mál sem ég flyt hér till. um sé það sem koma ætti fyrst í allri þessari umr., þ.e. að hefja nám á æðri skólastigum sem gæti orðið heppileg forsenda þess að annað kæmi í kjölfarið. Ég vil víkja nokkrum orðum, herra forseti, að byggingu K á Landspítalalóð sem einnig hefur verið hér til umr. Ég flyt ásamt tveimur öðrum hv. þm. brtt. við fjárlög um að 30 millj. kr. verði varið til þessa verkefnis á næsta ári. Ég sit í stjórnarnefnd ríkisspítalanna og sem nefndarmaður í undirnefnd þeirrar stofnunar sem fjallar um húsnæðismál ríkisspítalanna og mér er því nokkuð kunnugt það ófremdarástand sem sú stofnun öll í heild sinni og Landspítalinn sem slíkur býr við hvað húsnæðismál varðar. Ég vil að inn í þessa umr. komi að í raun og veru eru það ekki bara þær deildir spítalans sem eiga að fá inni í byggingu K, þegar þar að kemur, sem búa við óviðunandi ástand í húsnæðismálum. Það má segja um næstum því alla starfsemi ríkisspítalanna, fyrir utan e.t.v. geðdeildir, að þar er ástand húsnæðismála óviðunandi. Ég vil nefna t.d. rannsóknadeildirnar sem eru í bráðabirgðahúsnæði hér og þar á Landspítalalóðinni. Í nýjustu tillögum sem verið hafa á borði stjórnarnefndar ríkisspítalanna er jafnvel gert ráð fyrir að vegna ýmissa skipulagsbreytinga fái þær deildir ekki inni í væntanlegri byggingu K og þurfi að bíða enn lengur eftir varanlegri úrlausn í sínum málum. Það er búið að eyða miklum tíma, mikilli orku og miklum fjármunum í að hanna og skipuleggja þessa byggingu og það er nú verið að eyða miklum tíma og mikilli hugarorku í að reyna að hagræða húsnæðismálum á Landspítalalóð að öðru leyti og öll sú vinna gengur út frá því að þær áætlanir, sem uppi eru og settar hafa verið um byggingu K, haldi. Ég tel því, herra forseti, að það muni skapast ófremdarástand ef ekki tekst að halda þessum áformum og ég hvet eindregið til að fjárveitingar til byggingar K verði skoðaðar á milli 2. og 3. umr. og viðunandi úrlausn fáist í þeim efnum áður en fjárlög verða afgreidd héðan frá hv. Alþingi fyrir jól. Ég vil nefna í nokkrum orðum, herra forseti, annan lið í fjárveitingum, þar sem talin eru fram og tíunduð framlög okkar Íslendinga til þróunarhjálpar. Mér hefur lengi verið að því nokkur raun hversu báglega okkur Íslendingum, í hópi ríkustu þjóða, hefur gengið að hækka þetta framlag, koma því í viðunandi horf. Ég ræddi þetta við afgreiðslu fjárlaga á hv. Alþingi á síðasta ári og ég vil gera það aftur nú þó ég flytji ekki að þessu sinni við þessa umr. sérstaka brtt. við þann lið. Ég tel að okkur sé ekki undir neinum kringumstæðum stætt á því, hvað sem öllum barlómi um þessar mundir líður, að verja jafnskammarlega lágu hlutfalli af þjóðartekjum okkar til þessa verks og raun ber vitni. Við höfum um árabil verið aðilar að alþjóðlegum samþykktum sem kveða á um að þróaðar þjóðir verji helst ekki minna en 1% af þjóðartekjum sínum til þessa verkefnis og er þá miðað við að hlutur ríkisins sé 0.7, en hlutur annarra aðila 0.3 af þessu prósenti. Því fer víðs fjarri að við höfum komist nokkurs staðar nálægt því að uppfylla þessar skuldbindingar og mér sýnist, eins og fjárveitingum horfir í þessu frv., að aftur sígi þarna á ógæfuhliðina. Og eins og ég sagði: hvað sem öllum barlómi líður tel ég að við höfum okkur ekkert til afsökunar og enn þá síður nú þegar daglega berast okkur í gegnum fjölmiðla fréttir og myndir af því hörmungarástandi sem víða blasir við úti í heimi. Hv. þm. Ragnar Arnalds gerði grein fyrir brtt. sem hann ásamt mér og fleiri þm. flytur á þskj. 308. Þar í er einn liður um Lánasjóð ísl. námsmanna og ég vil fara um hann örfáum orðum til viðbótar því sem hann sagði. Það er svo með Lánasjóð ísl. námsmanna, eins og reyndar ýmsa fleiri opinbera sjóði okkar, að þeim hefur gengið illa á undanförnum árum að byggja upp það sem kalla mætti eigið fé sitt. Þeir hafa í verulegum mæli verið skikkaðir til þess eða neyðst til þess að lána út fé það sem þeir taka að láni hjá öðrum og gjarnan á lakari kjörum fyrir sína hönd en þau lán voru á sem þeir tóku. Þetta kann ekki góðri lukku að stýra. Ætlist menn til þess á annað borð að þessir sjóðir, svo sem eins og Lánasjóður ísl. námsmanna, verði einhvern tíma að burðugum aðila, sem getur sinnt sínu hlutverki án verulegs framlags á hverju ári, verður að koma til ríkisframlag á meðan verið er að byggja þessa sjóði upp. Það sígur á ógæfuhliðina nú með hverju ári sem líður hjá Lánasjóði ísl. námsmanna og ekki er það fegurra sem honum er ætlað í þessu frv. til fjárlaga. Ég vil þó taka það fram að staða lánasjóðsins er sérstök að nokkru leyti í þessu tilliti. Hann gegnir félagslegu hlutverki og hann á að gera það að mínu mati. Þess vegna mun þar og á þar að vera um nokkurt ríkisframlag að ræða. Ég er ekki með þessum orðum að mæla með því að hann verði gerður að óháðri lánastofnun sem ekki megi sinna þeim félagslegu skyldum sem ég tel að honum beri að gera, sem eru fyrst og fremst þær að tryggja öllum þegnum þessa þjóðfélags jafnrétti til náms. Ég vil minna á að þau fjárframlög sem sjóðnum eru nú ættuð af hálfu hins opinbera eru skýlaust brot á því samkomulagi námsmanna og ríkisins sem gert var fyrir nokkrum árum og byggðist á því að lánshlutfallið yrði hækkað í 100% gegn því að endurgreiðslureglur námsmanna til sjóðsins yrðu hertar. Inn í þetta samkomulag gengu námsmenn og þeir standa og munu standa við sinn hluta af samkomulaginu, þ.e. að greiða samkv. hinum hertu reglum, en ríkið ætlar auðsjáanlega að komast upp með það ár eftir ár að standa ekki við sinn hluta af þessu samkomulagi. Það tel ég ákaflega mikið miður og rangt. Það er mikið talað um að ríkið eigi að spara á erfiðleikatímum í þjóðfélaginu og það eigi að draga saman eins og aðrir og ganga jafnvel á undan með góðu fordæmi. Það kann að vera nokkur sannleikur í þessu, en ég bendi á að það er ekki alveg sama hvar ríkið sparar. Það er t.d. ekki hyggilegt að á erfiðleikatímum í þjóðfélaginu spari ríkið í ýmsum liðum félagslegrar þjónustu og í stuðningi sínum við þá sem minnst mega sín í þjóðfélaginu. Það er að fara úr öskunni í eldinn, að mínu mati, og kemur niður þar sem síst skyldi. Það er mín skoðun, herra forseti, og ég vil að hún komi hér fram og ég hef reyndar lýst henni áður hér á hv. Alþingi, að ég tel að ríkið vanti fremur tekjustofna í dag en hitt, að það þurfi að létta þeim af sér. Það sem ríkissjóð vantar er að ná til þeirra sem hafa rúm fjárráð, hafa mikla greiðslugetu, og láta þá borga til okkar sameiginlegu þarfa. Það er ekki farið inn á þessa braut í þessu fjárlagafrv. Þvert á móti er haldið í öfuga átt. Að síðustu nokkur orð um hið opinbera eða um hæstv. fjmrh. fyrir hönd þess sem atvinnuveitanda. Það hefur verið til umr. í fjölmiðlum að fólk flýi frá störfum sínum hjá því opinbera út á vinnumarkaðinn þar sem það getur fengið betur launuð störf einhvers staðar annars staðar. Ég þekki þetta nokkuð hjá nokkrum þeim stofnunum sem ég er kunnugur og ég veit að þetta skapar ýmsa erfiðleika. Þetta getur jafnvel þýtt aukin útgjöld og það svo miklu munar þegar aukin yfirvinna og dýrari launagreiðslur þar með fylgja í kjölfarið. M.ö.o.: þeir sem eftir sitja þurfa að bæta á sig störfum hinna sem hlupu burtu og þá gjarnan í yfirvinnu sem er dýrara fyrir ríkið að kaupa en dagvinnu. Þannig er í þessu ákaflega hæpinn sparnaður, fyrir nú utan það að gjarnan tapar ríkið þarna hæfum starfskröftum. Ég held að það hljóti að vera öllum ljóst, sem um þessi mál hugsa, að það er óhjákvæmilegt að á næstu árum verði hér mikil breyting á. Ég get nefnt kennarastéttina sem dæmi. Ég held að engum, sem kynnst hefur hennar kjörum og fylgst hefur með umræðunni innan þeirrar stéttar á síðustu árum, blandist hugur um að hún mun ekki sitja undir þeim kjörum, sem henni hafa verið skömmtuð síðasta eitt og hálft árið, til langframa. Ég held því að þetta hljóti að vera mál sem þarf að ræða í tengslum við gerð fjárlaga hverju sinni því að ríkið er stór vinnuveitandi og það hlýtur að varða nokkru að það sé samkeppnisfært, að það geti haldið í gott starfsfólk og það geti greitt því mannsæmandi laun. Ég tel að svo sé ekki í dag. M.a. þess vegna eru þessi fjárlög ekki raunhæf. Ég tel að það sé ekki raunhæft, hvað svo sem öðru líður, að setja fjárlög þar sem stærsti vinnuveitandi í landinu ætlar á næsta ári að bjóða sínu fólki upp á kjör sem ekki nægja því til mannsæmandi viðurværis.



Virðulegi forseti. Ég þakka stjórnarandstöðunni og þeim sem hafa tekið til máls fyrir málefnalegar umr. Vona ég að gott samstarf náist við lokaafgreiðslu á fjárlögum fyrir næsta ár. Ég sé ekki ástæðu til að fara yfir marga punkta sem komið hafa fram hjá þeim hv. þm. sem hafa talað, en vil þó stikla hér á stóru og reyna að fara fljótt yfir. Ég fagna því að enn einu sinni skuli talsmaður minni hl. fjvn. halda hliðstæða ræðu og hann hefur gert áður, ég vil segja oft áður, málefnalega og upplýsandi þó að gagnrýninn hafi verið. Ég veit að hann er mér sammála þrátt fyrir þau orð sem hann viðhafði, fjárlög verða ekki raunhæf fyrr en aukafjárveitingar hafa verið skornar niður. Reyndar verða þær kannske aldrei alveg útilokaðar, en að það verði a.m.k. ekki þannig að fjmrh. verði til þess neyddur á milli fjárlagagerða að búa til ný fjárlög eins og átti sér stað á tímabili fyrri ríkisstj. Hv. frsm. minni hl. talaði mikið um viðskiptahalla, hann talaði mikið um skuldir og prósentur af þjóðarframleiðslu. Að sjálfsögðu er sá mikli viðskiptahalli sem er og hefur verið áhyggjuefni. En spurningin er: Af hverju er þessi viðskiptahalli? Ég veit ekki hvort menn hafa gert sér grein fyrir því. Er hann vegna þess að við seljum ekki afurðir okkar nægilega hratt til þess að standa undir þeim gríðarlega miklu kröfum sem við gerum til þæginda og þeirrar athafnasemi sem í íslensku þjóðinni býr? Eða er hann vegna þess að við framleiðum ekki nóg til að standa undir okkar þörfum? Ég er ekki alveg viss um hvað hér er á ferðinni. Sölukerfi okkar og útflutningsmarkaðsöflun er þó að mínu mati löngu úrelt og þarf að breytast. Það er mikið talað um hin óraunhæfu fjárlög. Ég hef þó sem fjmrh. talið þau hin raunhæfustu sem lögð hafa verið fram allt til þess að fjárlög fyrir árið sem nú er að líða voru í bígerð. Ég vil biðja hv. alþm. að minnast þess að við gerð fjárlaganna fyrir þetta ár tók ég það sérstaklega fram að ég væri ekki viss um að fjárlögin væru það raunhæf að þau dygðu út árið og tilkynnti að ég mundi endurskoða fjárlögin og taka þau upp ef þörf reyndist. Og það reyndist þörf fyrir það og þau voru tekin upp. Mikið var talað og mikið skrifað um hið fræga gat fjárlaganna. En eftir að fjárlögin voru tekin upp held ég að enginn geti á móti því mælt að þau hafa reynst raunhæf, kannske raunhæfari en ég hafði búist við, eftir afgreiðslu fjárlaga í maí. Frá þeim tíma hefur rekstrarhlið ríkissjóðs komið betur út en áætlað var. Þetta vita þm. allir því að eins og ég gat um og lofaði þá hef ég gert stjórnarandstöðunni grein fyrir stöðu ríkisfjármála á þriggja mánaða fresti. Það fer því ekkert á milli mála að við það sem sagt var við gerð fjárlaganna fyrir þetta ár hefur verið staðið. Hv. þm. Geir Gunnarsson talaði um að byrðum umframeyðslu væri velt yfir á framtíðina, á börnin sem eiga að erfa landið, þeim mikla kostnaði sem er af kröfum okkar til lífsgæða. Þetta er út af fyrir sig alveg rétt. En við, sem munum dálítið lengra aftur í tímann, skulum bara minnast ársins 1944 þegar við tókum að öllu leyti við okkar málum sjálfir, þegar lýðveldið var stofnað. Hvernig var þá umhorfs? Við hverju tók sú kynslóð sem nú er að skila af sér senn hvað líður? Hvað hefur verið gert hér sem hefði átt að gerast löngu áður? Hvað er hér af byggingum og atvinnuvegum sem eru sambærileg við þróaðar atvinnugreinar erlendis? Við höfum þurft að byggja þetta allt upp, má segja, úr engu. Það er staðreynd, sem ekki verður á móti mælt, að við tókum við okkar eigin málum úr höndum annarra í bágu ástandi. Sú uppbygging sem hér hefur átt sér stað frá því að við hlutum sjálfstæði hefur eðlilega kostað mikið. Syndir þeirra sem á undan gengu sem ráðamenn hér hafa komið niður á okkur sem nú erum að byggja upp framtíðina fyrir fólkið. Og okkar arftakar verða að sjálfsögðu ásamt okkur að borga það sem við erum að gera. Ef við skiluðum næstu kynslóð Íslandi jafnþurftugu fyrir framkvæmdir og uppbyggingu á eðlilegu mannlífi til þess að vera sambærilegt við aðrar þjóðir og við tókum við, þá er ég hræddur um að við hefðum ekki gegnt okkar skyldum, hvorki við né aðrir þeir sem á undan okkur eru gengnir sem hér hafa staðið í forsvari frá því Ísland hlaut sjálfstæði og til þessa dags. Það er ósköp eðlilegt að einhver þurfi að borga. Það er eðlilegt að peningar til svo hraðrar uppbyggingar þurfi að koma einhvers staðar frá. Og það er ekkert óeðlilegt að til þess hafi verið tekin lán. Það væri hins vegar óeðlilegt ef við gætum borgað öll þau lán jafnóðum og við framkvæmum. Ég tók það fram þegar ég tók að mér starf fjmrh. að ég mundi ekki undir neinum kringumstæðum treysta mér til þess að skila hallalausum fjárlögum. Ég hef ekki gert það og ég býst ekki við að vera svo lengi í embætti að mér takist það. En eitt er víst: að við verðum, eins og í hverju öðru fyrirtæki eða fjölskyldu, að vinna okkur út úr vandanum. Og það getur tekið nokkurn tíma. Við þurfum að auka okkar framleiðslu. Við þurfum að framleiða meira til þess að selja meira, til þess að greiða niður okkar skuldir. Og það þýðir að við þurfum að hægja á framkvæmdagleði okkar og ýmsu því sem við vildum gjarnan fá sem fyrst. Það er ekki hulið nokkrum manni, sem hér er inni, að ríkissjóður er ekki rekinn með aðstoð erlendra lána í fyrsta skipti í ár og ekki heldur s.l. ár. Við skulum þess vegna átta okkur á hvernig við stöndum, af hverju við skuldum, og minnast þess hvernig þjóðfélagið hefur breyst á þeim stutta tíma sem við höfum verið sjálfstæð þjóð. Ég hefði gjarnan viljað hafa lengri tíma til að tala um ýmislegt sem fram kom í ræðu hv. 3. þm. Vestf. En eitt vil ég leiðrétta. Fyrst vil ég biðja menn að athuga að það er ekki alltaf gull að sækja í greipar þeirra sem reka fyrirtæki. Og ég held að því miður, þjóðarinnar vegna, eigi það eftir að koma í ljós að skipafélög og jafnvel bankar græða ekki peninga í ár. Þeir tapa, þeir stórtapa peningum. Ég harma það að lánsfjáráætlun skuli ekki hafa komið fram samtímis fjárlögunum eins og s.l. ár. En frá því að fjárlög voru lögð fram og þar til lánsfjáráætlun átti að leggjast fram sköpuðust hér afbrigðilegir tímar, og afbrigðilegir tímar vilja oft breyta eðlilegum gangi mála. Ég bið hv. alþm., starfsfélaga mína, að virða mér það til vorkunnar, annað er óeðlilegt. En lánsfjárlög munu brátt sjá dagsins ljós. Þau eru tilbúin og bíða prentunar. En eitt vil ég upplýsa enn einu sinni því að hv. þm. virðast gleyma því. Ég er búinn að segja frá því hér úr þessum virðulega ræðustól að einn af virtustu lögmönnum þessa lands er að vinna að því fyrir mig að taka saman í gegnum lagasafnið, sem er nýkomið út, hvað Alþingi Íslendinga hefur samþykkt mikil útgjöld fyrir ríkissjóð umfram hæstu tekjumöguleika. Og enn þann dag í dag, meðan við erum að afgreiða hér fjárlög með miklum halla, streyma inn frv. sem eru kostnaðarsöm, hafa í för með sér mikil útgjöld fyrir ríkissjóð. Hvert stefnum við með þessu?

Ertu að tala um stjórnarfrumvörpin?

Ég er að tala bæði um stjfrv. og önnur.

Líka stjfrv.?

Líka stjfrv., það fer ekkert á milli mála, því að í lagasafninu er þó nokkuð af þeim. Nei, við skulum átta okkur á hvernig við stöndum að málunum sjálf. Virðulegur þm. Karvel Pálmason talaði um útgjöld ríkisspítalanna og að ekki hefði staðist sú áætlun að draga saman um 2.5% í launaliðum og 5% í rekstrarliðum. Ég vil geta þess að ég er mjög bjartsýnn á það nú að þessi áætlun komi til með að standast. En hitt er annað mál að stofnanir eins og sjúkrahús og fleiri slíkar eru þess eðlis að það er alltaf verið að taka nýjar og nýjar deildir í notkun og það kallar á aukin útgjöld, það kallar á aukið mannahald o.fl. Ég vil líka benda á það og svara þeim hv. alþm. sem um það hafa rætt að 600 millj. kr. tekjumissir ríkissjóðs vegna niðurfellingar á tekjuskatti sem nemur þeirri upphæð er raunverulega niðurfelling, vegna þess að eins og hv. alþm. sjá í frv. eins og það var lagt fram er þar gert ráð fyrir að innheimta 600 millj. kr. á móti þessari tekjuskattslækkun með óbeinum sköttum, en nú er ekki gerð till. um það. Hitt er svo annað mál að það er líka staðreynd að uppsafnaður söluskattur á sjávarútvegi, sem mun líklega verða 400–450 millj. kr., þetta er áætlun, er endurgreiddur til sjávarútvegsins. Og frekar en að leggja á aðra skatta til að afla tekna til að mæta því sem gert er ráð fyrir að fella niður, en það er bara á þessum tveimur liðum um 1000 millj. kr., 600 millj. í tekjuskattinum og um 400 millj. í endurgreiddum söluskatti til sjávarútvegsins, þá er lagt til að auka söluskattsinnheimtu um 1/2%, ca. 200 millj., og því er dreift á fólkið allt í gegnum óbeina skatta. Það er það eina sem ríkissjóður hefur í tekjum á móti. Ef aftur á móti við hefðum ekki fellt niður tekjuskattinn og ekki endurgreitt söluskatt til sjávarútvegsins þá værum við ekki með hallafjárlög. Það eru bara þessi tveir liðir þrátt fyrir allt annað. Hv. þm. Karvel Pálmason gat um að felldir væru niður ýmsir liðir sem hingað til hafa verið á fjárlögum til aðila vinnumarkaðarins. Það er að hluta til rétt. Það sem ekki er rétt hjá hv. þm. er það að enginn samningsbundinn liður er felldur niður. Og enn þá er reyndar ekki neitt fellt niður því að ég vil benda hv. þm. á að liðurinn 07 981 er safnliður fyrir þessa liði og hljóðar upp á 9 millj. 712 þús. kr. og er það fjvn. sem mun skipta þeim. Ég vil aðeins gera athugasemd við það sem virðulegur fyrrv. fjmrh. sagði hér áðan, hv. 3. þm. Norðurl. v. Hann sagði þegar hann talaði um Lánasjóðinn að það vantaði 380 millj., eða eins og hann sagði orðrétt: 380 millj. sem skilur á milli framlaga skv. fjárlögum og gefinna loforða stjórnarinnar.  Ég tek undir það með hv. 3. þm. Norðurl. v. og öðrum þeim sem hafa talað hér um niðurskurð að það er niðurskurður á flestum ef ekki öllum þeim liðum sem gerðir hafa verið hér að umræðuefni. Og ég get fullvissað hv. alþm. um að það er ekki af neinni mannvonsku, þar vita þeir betur, það er af þörf. Síðan má deila um það hvort þessi niðurskurður eða hinn, hvort þetta framlag eða hitt, eða hvort þessi skattur eða hinn er réttlátari en einhver annar. Hér kemur svo margt til. Hér koma m.a. til pólitískar andstæður flokkanna og þingmannanna innbyrðis. Síðan kemur, eins og kom svo greinilega fram hjá hv. 3. þm. Reykv., kjördæmapot. Ég skal viðurkenna það að ég hef ekki notfært mér sem 1. þm. Reykv. aðstöðu mína sem fjmrh. til þess að hygla Reykvíkingum eða Reykjavík. Ég skal viðurkenna það. Og ég er alveg viss um það, af því að ég þekki Reykvíkinga vel því að hér er ég fæddur og uppalinn, að þeir ætlast ekki til þess að ég misnoti aðstöðu mína þeim í hag. Það er rétt að ég sem 1. þm. Reykv. hef ekki kallað saman fund með borgarstjórn eða þingmannafund hér. En ég hef rætt það mál við borgarstjóra og á þeim tíma var ekki talin ástæða til þess. Við skulum bara átta okkur á því, og þar vil ég taka undir það sem oft kemur fram hjá þm. annars staðar að en úr Reykjavík, að borgarstjórn Reykjavíkur og sveitarstjórnarmenn hafa svo miklu betri aðstöðu en nokkrir aðrir sveitarstjórnarmenn til þess að hitta daglega, ef þeir óska eftir, einhvern úr þeim nefndum og ráðum sem skipa stjórnkerfi íslenska ríkisins, og það kostar þá enga peninga og lítinn tíma miðað við það sem það kostar sveifarstjórnarmenn utan af landi. Það hvarflar ekki að mér meðan ég er fjmrh. að láta Reykvíkinga nota mig eða misnota sér í hag. Og ég held að þeir þm. sem leitað hafa til mín hafi ekki undan neinu að kvarta um þá afgreiðslu sem þeir hafa fengið þó að þeir hafi ekki verið þm. Reykvíkinga: Ég tel sjálfsagt að athuga þá liði betur sem hv. 3. þm. Reykv. gat um. Það er Blindrabókasafnið. Málefni aldraðra eiga eftir að skýrast betur og við skulum sjá hver niðurstaðan verður þegar kemur að 3. umr. Öryggismál sjómanna eru mál sem enginn vill trassa og ég tel rangt að taka þá áhættu að spara of mikið í slíkum liðum. Hvort það er nokkurra króna meiri eða minni halli á ríkissjóði getur ekki skipt neinu máli þegar slíkir liðir eiga í hlut. Ég tel sjálfsagt að athuga það betur. En þrátt fyrir þá lágu upphæð sem við höfum til ráðstöfunar til dagvistunarheimila o.þ h. held ég að það sé rangt hjá hv. 3. þm. Reykv. að leita megi langt aftur í tímann að annarri eins meðferð á málefnum Reykvíkinga eins og 1984 og 1985. Ég held að það sé nú ekki mjög langt sem þarf að leita - og þó, það þarf að fara til Akureyrar. Þar eru þessi mál í höndum vinstri stjórnar og ég held ég megi segja bara undir stjórn kvennaframboðslistans og mér er ekki kunnugt um að eitt einasta dagvistunarheimili hafi verið byggt þar á þessu kjörtímabili sem þessir aðilar hafa stjórnað. Það kom fram í ræðu í borgarstjórn núna fyrir nokkrum dögum. Og mér er ekki heldur kunnugt um að vinstri meiri hlutinn í Reykjavík hafi byggt eitt einasta dagheimili. En mér er kunnugt um að þeir tóku í notkun á sínum tíma dagheimili sem borgarstjórnarmeirihluti sjálfstæðismanna hóf byggingu á en voru á lokastigi og kláruðu á kjörtímabili vinstri meiri hlutans. Ég held því að það fari ekkert á milli mála að hvernig sem hv. 3. þm. Reykv. reynir að æsa sig upp hér í ræðustól, þá getur hann aldrei talið Reykvíkingum trú um það það getur verið að hann telji einhverjum öðrum trú um það - að borginni sé illa stjórnað undir þeirri forustu sem hún nú lýtur. Það er mesti misskilningur og ekki einu sinni hægt að nota í kosningum, hvað þá svona á milli kosninga. En þessi 17%, sem fara til dagvistarheimila skv. fjárlögum núna, eru tæpar 6 millj. kr., ekki bara 10 þús. á hvert heimili. Það eru samtals nánar tiltekið, 5 millj. 916 þús. kr. Það er alveg rétt að hér hefur verið þensla. Hún hefur verið hér oft áður. En fólk utan af landi er alltaf velkomið hérna og Reykjavíkurborg hefur ávallt reynt að búa vel að þeim sem hafa komið hingað til langdvalar. Ég skal fúslega verða við ósk hv. 3. þm. Reykv. um að við hittumst, þm. Reykvíkinga, enda er það undirskrifað samkomulag, sem hefur verið gert á milli borgarstjórnar Reykjavíkur og alþm. Reykvíkinga, að kalla beri saman fund ef óskað er eftir því. Að öðrum kosti er reiknað með að við hittumst einu sinni á ári ef engin sérstök tilefni eru til funda, annað árið undir forustu borgarstjórans í Reykjavík og hitt árið undir forustu 1. þm. Reykv. Ég veit nú ekki hvor aðilinn á að hafa forustuna að þessu sinni og boða þennan fund, en mér er ljúft að verða við því og skal sjá til þess að það verði gert. Það hefur verið drepið á fjölmörg atriði í því frv. til fjárlaga sem hér er til umr. Bæði hefur komið fram gagnrýni á meginstefnu frv. og einnig á einstaka fjárlagaliði. Að sjálfsögðu er öllum frjálst að hafa skoðun á stefnu þessa frv. Hv. þm. Guðmundur Einarsson taldi frv. þannig úr garði gert að það lýsti engri pólitískri stefnu, það væri hlutlaust. Auk þess lét hann að því liggja að frv. væri ekkert annað en reikningsæfing nokkurra embættismanna. Ég skil ekki alveg hvað þm. er að fara. Ég held að þetta fjárlagafrv. sé að því leytinu öðruvísi en fjárlagafrv. hafa verið að það gefur þó nokkuð betri heildarinnsýn í stöðu ríkisfjármála með þeirri breyttu reikningsaðferð, eða breyttu bókhaldsaðferð skulum við segja, sem sýnd er og er lögð til af Alþjóðabankanum. Það var talað um af einhverjum þm. í þessum ræðustóli í dag, ég man nú ekki hver það var, að bara við þessar breytingar hefðu erlendar skuldir hækkað um helming. Fjarri fer því að þær hafi hækkað um helming bara við það að breyta reikningsaðferð og meta má það til hagræðis að nú eru hv. alþm. betur upplýstir með því að hafa tölurnar allar á sama stað. Það er óhætt að spyrja þá sem ekki sjá neina stefnu í þessu fjárlagafrumvarpi hvort það sé ekki stefna að draga úr framlögum t.d. til niðurgreiðslna á vöruverði. Nú er stefnt að því að greiða niður 1.2% í framfærsluvísitölu í stað 3–4% eins og var á tímum fyrri ríkisstjórnar. Er það stefna að takmarka framlög til útflutningsuppbóta þannig að þær verði 380 millj. kr. í stað 500 millj. kr. sem útflutningsbótarétturinn kallar á? Er það stefna að takmarka framlög til atvinnuvegasjóða og annarra framkvæmdasjóða? Ef við lítum á fleiri stefnuatriði þá kemur fram í þessu frv. að framlög til húsnæðismála tvöfaldast frá árinu 1984, voru 400 millj. í fyrra en 800 millj. í ár. Framlög til vegamála eru mjög umtalsverð eða 1.5 milljarður kr. Framlög til málefna fatlaðra aukast um 40–50%. Rekstrarhlið þeirra mála var á þessu ári 150 millj., framkvæmdir 60 millj. Framkvæmdir í ár verða áfram 60 millj., en reksturinn fær 220 millj. Er það stefna að endurgreiða þennan söluskatt til sjávarútvegsins sem ég gat um áðan, 450 millj.? Og síðast en kannske ekki síst: Er það ekki stefna að lækka tekjuskatt einstaklinga um 600 millj.? Það kemur allt fram í þessu frv. Eða er það ekki stefna að Leggja 50 millj. kr. í fjárlögum núna til nýþróunar í iðnaði og einnig að ætla að afla lánsfjár sem svarar 500 millj. kr. í sama tilgangi? Ég held að hér sé hægt að lesa stefnu og þó nokkuð góða stefnu úr þessu frv. Það hefur oftar en einu sinni verið vikið að því, sem er gagnrýnivert, að fjárfestingar- og lánsfjáráætlun er ekki komin fram. Ég endurtek það og leyni því ekki að mér þykir það mjög miður, en ítreka að hún mun koma fram nú strax eftir helgina. Það er að sjálfsögðu betra að fá hana fram eftir að nýjar forsendur eru þekktar en að þurfa að leggja hana fram með sömu göllum má segja og sjálft fjárlagafrv. bar í sér. Ég vil ekki gera Lánasjóð ísl. námsmanna að neinu sérstöku umræðuefni hér. Það mál hefur verið rætt og verður eflaust rætt frekar áður en fjárlagafrv. verður samþykkt. Þá vil ég geta þess hvað varðar K-bygginguna að það hefur verið stefna ríkisstj. að hefja ekki nýbyggingu á árinu 1984. Þessari stefnu hefur í öllum meginatriðum verið framfylgt. Og ég verð að segja að þegar um svo stórar framkvæmdir eins og K-bygginguna er að ræða þá er tæplega réttlætanlegt að fjárfesta í mjög litlum áföngum og láta svo fjármagnið dorma, gefa ekkert af sér kannske svo árum skiptir, en hér er um byggingu að ræða sem er reiknað með að kosti fullbúin um 600 millj. kr. Þegar ákvörðun verður tekin um að fara af stað með K-bygginguna, þá verður það að vera gert þannig að haldið verði áfram með hana þangað til henni er lokið. Um það hefur verið samkomulag í ríkisstj. að hefja ekki nýbyggingar en að reyna heldur að klára það sem er hálfklárað hér og hvar um landið og gerir ekkert annað en að festa fé og verða dýrara og dýrara með hverjum deginum sem líður og ekki er hægt að taka það í notkun. Það sem kom mér nú eiginlega til að standa upp var spurning hv. 3. þm. Reykv. um það fé sem lagt hefur verið í K-bygginguna, en það var 4 millj. kr. 1983 og 12 millj. árið 1984. Eins og menn vita hefur hluta af þessu fé verið varið til hönnunar og áætlunargerðar um bygginguna. En ég mun eftir því sem ég get beita mér fyrir því að þetta verði geymslufé. Annað væri að mínu mati ósanngjarnt. Ég vil svo aftur þakka hv. alþm., þeim sem tekið hafa til máls og öðrum þeim sem að þeirra málflutningi standa, fyrir málefnalegar og góðar umr.



Herra forseti. Ég skal reyna að vera ekki alveg jafnlangorður og ég var hér í dag þó að ástæða væri til að segja margt um ýmislegt það sem hér hefur komið fram. Tilefni þess að ég stend hér upp aftur er sérstaklega eitt atriði í máli hæstv. fjmrh. í ræðu hans áðan. Hann skýrði þar réttilega frá því, það er rétt að taka það fram, að ekki væru felld niður nein framlög til aðila vinnumarkaðarins sem væru lögboðin. Það er út af fyrir sig rétt. Hitt veit hæstv. fjmrh. jafnvel og raunar betur, hygg ég, en ég, að ótalmargar fjárveitingar sem eru í fjárlagafrv. og síðan fjárlögum eru ekki til komnar vegna lagaákvæða þar um. Ég vakti á því athygli hér í dag að ýmsar nokkuð stórar upphæðir, a.m.k. að mati verkalýðshreyfingarinnar, sem verið hefðu á fjárlögum undanfarinna ára væru nú felldar niður. Og ég greindi frá því að það væri álit verkalýðshreyfingarinnar að hér væri um að ræða hluta af samkomulagi í samningum, þ.e. að verkafólk gaf eftir af sínu kaupi til þess að fá þessar fjárveitingar inn til margháttaðrar uppbyggingar. Ég held að menn megi ekki gleyma því. Og ég hélt satt að segja að núverandi hæstv. ríkisstj. þyrfti á flestu öðru að halda en að skera nánast við trog þessar fjárlagafjárveitingar til ýmissa þátta í uppbyggingu hjá verkalýðshreyfingunni. Það væri ekki á bætandi af hálfu ríkisstj. að halda þannig á málum, umfram það sem komið er, að egna til frekari átaka og óvildar af hálfu verkalýðshreyfingarinnar í garð hæstv. ríkisstj. Nóg hefur hæstv. ríkisstj. gert af slíku og ekki á bætandi. Ég minnti líka á það í dag að á sama tíma og þetta væri gert, að skera niður við trog allar þessar fjárveitingar, þá væri verið að bæta við fjárútlátum af hálfu ríkisvaldsins til bænda, sem ég á engan hátt átel en eru tilkomin með svipuðum hætti. Þar á ég við afleysingarþjónustu í sveitum, en nú er verið að bæta við 9 stöðugildum umfram þau 51 sem fyrir hafa verið.

Búið að svíkja það í fimm ár.

Má vera að það sé rétt sem hv. þm. Egill Jónsson segir, en trúlega hefur hann þá sjálfur staðið að svikunum því að ég veit ekki betur en hann hafi verið stuðningsmaður núverandi ríkisstj. síðan hún kom til valda. En það breytir ekki málinu. sé það rétt að þetta hafi verið svikið í fimm ár, þá er hér með þessari ákvörðun hæstv. ríkisstj., ef hún á að halda, um að skera þessar fjárveitingar gjörsamlega niður, verið að svíkja gefin fyrirheit fyrri stjórnvalda nátengd lausn kjarasamninga á sínum tíma. Og ég vil ekki trúa því fyrr en ég tek á að hæstv. núverandi ríkisstj. ætli að ganga enn frekar fram í þeim efnum að egna til óvildar hjá launafólki í garð hæstv. ríkisstj. Ég hygg að hæstv. ríkisstj. sé búin að gera nóg í þeim efnum þó ekki verði þar á bætt. Og hvað sem öllum lagabókstaf líður hef ég a.m.k. yfirleitt viljað líta svo á þó að ekki væri um skriflegt samkomulag að ræða, að munnlegt samkomulag ætti að standa ekkert síður en hið skriflega. Verði ekki við það staðið að fjárveitingar verði til þeirra þátta sem ég rifjaði hér upp í dag og snúa að aðilum vinnumarkaðarins, þá er að mínu viti um hrein svik ríkisvaldsins að ræða á því samkomulagi sem gert var á sínum tíma og þetta ákvæði innifól. Ég hef ekki ástæðu til að ætla að hæstv. fjmrh. gangi í broddi fylkingar þeirra sem vilja svíkja það samkomulag. Ég hef reynt hann að öllu öðru en slíku. Það er ekki vandi hans, a.m.k. í þeim viðskiptum sem ég hef átt við hann, að ganga á bak orða sinna. Ég hygg að hann vilji standa við það sem fyrirrennarar hans hafa gert samkomulag um, hversu vel eða illa sem honum fellur slíkt samkomulag. En orð skulu standa, og ég veit að hæstv. fjmrh. vill að slíkt gerist. Ég treysti á það og vil trúa því að hæstv. ráðh., formaður fjvn. og stjórnarliðið allt í fjvn., það þarf ekki að brýna minni hlutann, sjái svo til að við þennan þátt verði staðið. Þessu er að sjálfsögðu hægt að breyta síðar, ef menn komast að þeirri niðurstöðu t.d. í samningum við launþegahreyfinguna og aðila vinnumarkaðarins að skynsamlegra sé að halda á þessum málum með einhverjum öðrum hætti, en meðan þetta samkomulag er í gildi þá á við þetta að standa, og ég vil trúa því og treysta að svo verði gert. Varðandi það síðasta sem hæstv. fjmrh. vék hér að, K-bygginguna, og fyrirheit hans um að hann mundi beita sér fyrir því að það fé, sem ekki hefði verið notað en verið hefði á fjárlögum undanfarinna ára til K-byggingarinnar, yrði geymt fé, þá hef ég ekki aðrar upplýsingar en þær frá fjárlaga- og hagsýslustofnun að geymdar séu fjárveitingar að upphæð 11.6 millj. kr. sem veittar hafa verið til K-byggingar. Þær hafi ekki verið skornar, þær séu geymdar. Ég hygg því að það sé alveg á hreinu að til eru fjárveitingar upp á 11.6 millj. kr. sem ráðstafa má til framkvæmda við K-byggingu. Ég sagði áðan að ég skyldi ekki verða eins langorður og ég var í dag. Ég þarf raunar ekki fleiru við þetta að bæta, en ég vil eindregið beina þeim tilmælum til hæstv. fjmrh. að hann endurskoði þá afstöðu, ef hann hefur hana, að skera niður þessar fjárveitingar til aðila vinnumarkaðarins. Ég óska í því sem öðru hæstv. fjmrh. heilla. Það er ástæða til þess að gera a.m.k. tilraun til þess að bæta samkomulag og sambúð verkalýðssamtakanna og aðila vinnumarkaðarins við ríkisvaldið, miklu frekar en fara enn frekar þá troðnu slóð að taka upp frekari slag við þessa aðila en þegar hefur verið gert. Ég vil trúa því að með hjálp góðra manna takist að fá þessari ákvörðun, ef um endanlega ákvörðun hefur verið að ræða, breytt þannig að þessir aðilar fái þennan hluta sem er samningsbundinn þó að það hafi ekki verið undirskrifað formlega.