Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sú breyt. á l. um verðlagsráð sjávarútvegsins, sem með frv. þessu er lagt til að gerð verði á verðlagsráðslögunum, er í því fólgin, að verðlagsráðið ákveði verð á fiskúrgangi, en allt til þessa má segja, að síldar- og fiskimjölsverksmiðjurnar hafi sjálfar verðlagt þetta hráefni og metið, hversu hátt verð þær gætu greitt fyrir fiskúrganginn hverju sinni. Út af þessu hefur komið í ljós óánægja hjá þeim aðilum, sem hráefnið selja, og hafa krafizt þess, að verðlagsráð taki málið í sínar hendur og verðleggi fiskúrganginn, eins og nú á sér stað um aðrar greinar sjávarútvegsframleiðslunnar yfirleitt. Frá Félagi síldar- og fiskimjölsverksmiðja á Suður- og Vesturlandi barst nefndinni erindi, þar sem þess er óskað, að deild sú í verðlagsráði sjávarútvegsins, sem kemur til með að fjalla um verðlagningu á fiskúrgangi til mjölvinnslu samkv. frv. þessu, verði einnig látin ákveða verð á úrgangsfiski til mjölvinnslu. N. er sammála um að verða við umræddri ósk félagsins og hefur í samræmi við það leyft sér að bera fram brtt. á sérstöku þskj., en að öðru leyti mælir n. með því, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Nd. og var samþ. þar með samhljóða atkv., eftir að hv. menntmn. hafði gert till. um smávægilegar breyt., sem í engu raska höfuðefni frv. Gildandi lög um námslán og námsstyrki eru frá árinu 1961. Í þeirri lagasetningu fólst á sínum tíma mikil endurbót á því skipulagi, sem áður hafði verið í gildi um þessi efni. Það var komið fastari skipan á lánveitingar og styrkveitingar til námsmanna hér við háskólann og erlendis, og í kjölfar þessarar lagasetningar varð veruleg aukning bæði á lánum og styrkjum til íslenzkra námsmanna. Það skipulag, sem þá var komið upp, var í stórum dráttum þannig, að komið var á fót einni yfirstjórn varðandi ráðstöfun á opinberu fé til styrktar námsmönnum heima og erlendis. Þessi yfirstjórn skyldi fá til ráðstöfunar það heildarfé, sem Alþ. veitti hverju sinni, og það fjármagn, sem aflað væri sem lánsfjár frá lánastofnunum. Síðan skyldi yfirstjórn lánasjóðsins skipta fénu í tvo hluta, annars vegar því, sem ætlað væri til námslána og styrkja til námsmanna erlendis, og hins vegar því, sem varið skyldi til námslána til stúdenta við Háskóla Íslands. Gert var ráð fyrir því, að sömu aðilar, sem áður hefðu haft með höndum úthlutun lána og styrkja til námsmanna erlendis; þ.e. menntamálaráð, og sá aðili, sem áður hafði haft með höndum úthlutun námslána til stúdenta við Háskóla Íslands, þ.e. sérstök úthlutunarnefnd, skyldu annast þessi verkefni. Það hefur því til þessa verið hlutverk yfirstjórnar sjóðsins að skipta heildaraflafénu milli tveggja undirsjóða, ef svo mætti segja, og síðan hefur menntamálaráð úthlutað lánum og styrkjum til námsmanna erlendis, en sérstök úthlutunarnefnd, skipuð fulltrúum frá háskóla, stúdentaráði og menntmrn., úthlutað styrkjum til námsmanna við Háskóla Íslands. Reynslan hefur þótt sýna, að nauðsynlegt væri að koma einfaldari skipun á þessi mál, þ.e. að fela einum úthlutunaraðila að úthluta öllu ráðstöfunarfé, sem fyrir hendi er til styrktar námsmönnum bæði heima og erlendis. Þess vegna skipaði ég nefnd á sínum tíma, í júní 1964, til þess að endurskoða þessi lög, og skilaði hún áliti í septembermánuði s.l. Í nefndinni áttu sæti Árni Gunnarsson fulltrúi í menntmrn., Baldvin Tryggvason framkvæmdastjóri og meðlimur í menntamálaráði, Gunnar Vagnsson deildarstjóri, sem var ritari lánasjóðs stúdenta, Hörður Einarsson, sem þá var nemandi í háskólanum, fulltrúi í stúdentaráði, og Jón Steffensen prófessor, sem þá átti sæti í háskólaráði, Sigtryggur Klemenzson, fulltrúi fjmrn., ráðuneytisstjóri þáverandi, og Þórir Bergsson, sem var og er ráðunautur Sambands íslenzkra námsmanna erlendis. Í nefndinni áttu þannig sæti fulltrúar allra þeirra aðila, sem segja má að hagsmuna eigi að gæta í sambandi við skipulag þessara mála. Nefndin var á einu máli og samdi frv. það, sem flutt var í hv. Nd. á s.l. hausti og hefur nú svo að segja óbreytt hlotið samþykki þeirrar hv. d. Í frv. felst það fyrst og fremst, að gerð er sú skipulagsbreyting á yfirstjórn þessara mála, að gert er ráð fyrir því, að einn úthlutunaraðili úthluti öllum lánum og öllum styrkjum til námsmanna bæði heima og erlendis. Tilgangur þess er sá að tryggja, að sem samræmdastar reglur gildi um opinbera aðstoð við námsmenn heima og erlendis. Þá er og gert ráð fyrir því, að veruleg breyt. verði á fjárhagsaðstöðu lánasjóðs stúdenta, og eru fjárveitingar í gildandi fjárl. við það miðaðar, að veruleg aukning geti orðið bæði á lánum og styrkjum til stúdenta erlendis og hér við háskólann. Þeirri reglu hefur verið fylgt að því er snertir aðstoð við stúdenta við háskólann, að stúdentar hafa ekki fengið lán fyrr en á þriðja námsári. Hins vegar hafa stúdentar erlendis og aðrir námsmenn fengið lán þegar á fyrsta námsári. Fjárveitingar í fjárl. nú eru við það miðaðar, að stúdentar við Háskóla Íslands geti fengið námslán þegar á öðru námsári. Nú fengu stúdentar við Háskóla Íslands námslán að upphæð 7.4 millj. kr. á s.l. ári, en námsmenn erlendis námslán að upphæð 10.1 millj. kr. og námsstyrki að upphæð 2.6 millj. kr., þannig að námsmenn erlendis hafa fengíð í heildaraðstoð 12.7 millj., en námsmenn við háskólann, eins og ég sagði, 7.4 millj. Samanlögð aðstoð við stúdenta hér og erlendis nam því á s.l. ári 20.1 millj. kr. Þótt lögin hefðu staðið óbreytt og óbreyttar úthlutunarreglur hefðu verið í gildi, hefðu lán og styrkir þurft að vaxa nokkuð á næsta ári vegna aukins námslánafjölda og hækkandi verðlags bæði hér heima og erlendis. Að óbreyttum reglum hefði námsaðstoð við stúdenta við Háskóla Íslands á næsta ári þurft að verða 8.8 millj. og lán til námsmanna erlendis 12.3 millj. og styrkir til þeirra 3 millj., eða samtals til námsmanna erlendis 15.3 millj. og heildaraðstoðin þannig aukast upp í 24.1 millj. úr 20.1 millj. Þótt engin breyt. hefði verið gerð á lögum og úthlutunarreglum, hefði heildaraðstoðin þurft að aukast vegna hækkandi verðlags og aukins starfsmannafjölda um um það bil 4 millj. kr. frá því, sem átti sér stað á s.l. ári. Í kjölfar þessa frv. mundi hins vegar sigla mun meiri aukning bæði á lánum og styrkjum en siglt hefði eingöngu í kjölfar aukins nemendafjölda og hækkaðs verðlags. Ef þetta frv. nær fram að ganga, sem ég fastlega vona að verði, mundu lán til stúdenta við Háskóla Íslands hækka upp í 12.1 millj. úr 7.4 millj. Þau mundu aukast um 63% frá því, sem var á s.l. ári. Lán til námsmanna erlendis munu verða samkv. frv. 13.2 millj. kr., aukast úr 10.1 millj. í 13.2 millj., eða um 31%. Styrkir mundu verða samkv. frv. 3.5 millj., hækka úr 2.6 millj. eða um 35%. Samkv. þessu frv. og reglunum, sem gert er ráð fyrir að settar yrðu samkvæmt því, mundi heildaraðstoð við íslenzka námsmenn á þessu ári, árið 1967, verða 29.8 millj. kr., miðað við 20.1 millj. á árinu 1966, og þannig aukast um 48%. Fjárveiting í gildandi fjárl. er miðuð við það, að þetta frv. nái fram að ganga. Þá vil ég enn fremur geta einnar breyt., sem gert er ráð fyrir í þessu frv., en hún er sú, að framvegis verði teknar upp styrkveitingar til kandidata, en skortur hefur verið á því, að kandídatar, sem nýlokið hafa námi, eigi kost á opinberri aðstoð til framhaldsnáms. Segja má, að mjög sómasamlega hafi verið séð og einkum verði séð fyrir þörfum stúdenta bæði hér heima og erlendis, ef þetta frv. nær fram að ganga. Það hefur einnig verið séð, að því er telja má, mjög sómasamlega fyrir aðstoð við vísindamenn, við kandídata, sem farnir eru að iðka vísindastörf, með stofnun vísindasjóðs, sem nú veitir milli 4 og 5 millj. kr. á ári í vísindastyrki. Hins vegar hafa nýbakaðir kandídatar, sem stundað hafa framhaldsnám annaðhvort hér heima eða erlendis, en ekki eru komnir á það stig í námi sínu, að segja megi, að þeir helgi sig vísindastörfum, átt í nokkrum erfiðleikum. Þeir hafa ekki átt völ á neinum sérstökum styrkjum sér til handa. Þess vegna er í frv. þessu gert ráð fyrir því, að teknir séu upp sérstakir styrkir til kandídata. Í gildandi fjárl. er í þessu skyni ætluð 1 millj. kr., og hefur verið ætlunin að verja henni þannig, að á ári hverju væru veittir 25– 40 þús. kr. kandídatastyrkir, en að sjálfsögðu er það vandi þeirrar nýju úthlutunarnefndar eða nýju stjórnar lánasjóðsins, sem skipuð yrði, ef frv. nær fram að ganga, að taka ákvörðun um upphæð og tölu þeirra styrkja og hverjir þá skuli hljóta. Með þessum orðum vona ég, að ég hafi gert nægilega grein fyrir efni þessa frv. Það hefur verið samhljóða álit allra, sem málið hafa rætt í hv. Nd., og samróma álit hv. menntmn. Nd., að í frv. þessu felist veruleg breyting til bóta frá því, sem verið hefur, verulegt spor í framfaraátt í opinberum stuðningi við íslenzka námsmenn, bæði stúdenta, aðra námsmenn og kandídata. Og ég vona, að sama verði upp á teningnum í þessari hv. d., að dm. verði sammála um það, að hér sé um framför að ræða, og frv. hljóti því skjóta og góða afgreiðslu í hv. deild. Að svo mæltu leyfi ég mér að óska þess, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. og til hv. menntmn.



Herra forseti. Með frv. því, sem hér er til umr., er að því stefnt að koma á nýrri og bættri skipan fávitamála hér á landi. Síðla árs 1965 skipaði heilbrmrh. n. til þess að endurskoða núgildandi lög um fávitahæli, sem orðin eru yfir 30 ára gömul, og hafa reyndar ýmis ákvæði þeirra laga aldrei komið til framkvæmda. Þrem árum áður en þessi n. var skipuð hafði að frumkvæði landlæknis verið fenginn hingað yfirmaður málefna vangefinna í Danmörku. Hann kynnti sér ástand þessara mála hér á landi og skilaði síðan grg. og till. um nýskipan þeirra, og hefur n, mjög stuðzt við ábendingar hans og upplýsingar við samningu þessa frv. Í aths. við frv. er greint annars vegar frá áætlaðri þörf fyrir vistun fávita á hælum, sem n. telur að taki til allt að 400 manns á öllu landinu eins og er, og hins vegar er gerð grein fyrir þeim stofnunum, sem fyrir hendi eru, og hve miklu þær anni. N. kemst að þeirri niðurstöðu, að allt að 180 rúm skorti á, að þörfinni sé fullnægt, og auk þess þurfi til þess að halda í við fólksfjölgun að auka við 7–8 rúmum á ári. Í upphafi aths. við frv. er þess getið, hver séu helztu atriði þess, og segir svo að lokum, að frv. í heild sé miðað við þá þróun, sem orðið hafi í fávitamálum undanfarið í nágrannalöndum okkar, en tillit þó tekið til sérstöðu okkar, vegna fámennis íslenzku þjóðarinnar. Í núgildandi l. um fávitahæli, sem eru frá 1936, er gert ráð fyrir að koma upp allmörgum stofnunum af ýmsu tagi fyrir fávita, og þar er einnig gert ráð fyrir eftirlitsnefnd með öllum þessum stofnunum, en sú eftirlitsnefnd hefur reyndar aldrei verið skipuð. Með þessu frv. er hins vegar gert ráð fyrir, að ríkið reki eitt aðalhæli fyrir fávita sem sé í senn hjúkrunarhæli, uppeldis- og kennsluhæli og vinnuhæli og skiptist í deildir með sem samstæðustum hópi vistmanna í hverri deild fyrir sig. Það er talið, að sjálfstæð fávitastofnun þurfi að vera allstór, eða nánar tiltekið fyrir nokkur hundruð manns, svo að æskilegri flokkun verði við komið og að unnt sé að hafa nægilega fjölbreyttu sérmenntuðu starfsliði á að skipa til þess að veita þá sérhæfðu hjálp og þjónustu við fávita, sem nú er orðin völ á baeði læknislega og uppeldislega. Þó er ekki talið nauðsynlegt, að öll stofnunin eða aðalhælið sé á einum og sama stað, og er því í 2. gr. frv. gert ráð fyrir því, að komið verði upp, ef henta þykir, útibúum frá aðalhælinu, en að hvert slíkt útibú ræki þá alveg afmarkað hlutverk. Það mætti hugsa sér, að það væri t.d. elliheimili fyrir fávita eða vinnuhæli fyrir fullorðna fávita, sem eru með svipaða vinnugetu. Megináherzlan er sem sé lögð á það, að nægilega stór hópur sé í umsjá eins og sama aðila, þ.e.a.s. aðalhælisins, til þess að fyrrgreindri flokkun og sérhæfðri þjónustu verði við komið. Og í samræmi við þessa meginstefnu frv. eru svo ákvæði í 2. mgr. 3. gr. frv. um það, að fávitastofnanir, sem sveitarfélög eða einkaaðilar reka, skuli háðar eftirliti aðalhælis ríkisins, og ákvæðið í 11. gr. um það, að allar umsóknir um hælisvist fyrir fávita, hvort heldur á ríkishæli eða stofnunum, sem sveitarfélög eða einkaaðilar reka, skuli berast aðalhælinu og úrskurðast þar, á hvaða stofnun umsækjandi skuli vistaður. Eins og hv. þdm. er kunnugt, er ekki til enn hér á landi neitt fullgilt aðalhæli eins og það, sem um ræðir í 1. gr. frv. Hins vegar er í Kópavogi risinn vísir og hann orðinn allmyndarlegur að slíku hæli, og verður að sjálfsögðu að því stefnt að byggja þar upp fullkomið hæli, eftir því sem fjárveitingar og önnur aðstaða leyfir. Í 5. gr. frv. eru tekin inn ákvæði um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla, að því er varðar fávita, og greiðsla á styrk skiptist í sömu hlutföllum og tíðkazt hefur á milli ríkissjóðs og framfærslusveitar, þ.e.a.s. 4/5 af ríkissjóði, 1/5 af framfærslusveit, og verða þeir fávitar, sem styrks eiga að njóta, áður að hafa verið úrskurðaðir styrkhæfir. Þá er í 6. gr. frv. það nýmæli, að fávitar, sem dveljast á viðurkenndu dagvistarheimili, skuli eiga rétt á að hljóta styrk, sem nemur hæfilegu dagvistargjaldi, eins og þar segir, enda hafi þeir verið úrskurðaðir styrkhæfir. Greiðir þá ríkissjóður 2/3 hluta þess styrks, en framfærslusveitin 1/3. Aðeins eitt dagvistarheimili fyrir fávita er rekið hér á landi. Það er dagheimilið Lyngás hér í Reykjavík, sem rekið er af Styrktarfélagi vangefinna og rúmar um það bil 40 börn. Það er talið, að langflest þau börn, sem þar dveljast, mundu vera á fávitahæli eða eiga þar heima, ef hælisrúm væri til. Það er því fyllilega eðlilegt og má teljast sanngjarnt, að þau börn, sem þarna dveljast og á annað borð eru úrskurðuð styrkhæf, komi til greina með að njóta styrks eins og þau börn, sem í fávitahælum dvelja. Skv. frv. má þessi styrkur, sem nemur daggjaldi á dagheimili, þó ekki nema meiru en 3/5 af styrk á fávitahæli ríkisins. Í 7. gr. frv. er lagt til, að lögfest verði sú framkvæmd, sem tíðkazt hefur undanfarið, að ríkissjóður taki þátt í kostnaði við nauðsynlega kennslu fávita í stofnunum, sem reknar eru af sveitarfélögum eða einkaaðilum. Þá er með 14. gr. frv. lagt til, að ráðh. sé heimilað að setja með reglugerð ákvæði um félagslega aðstoð við andlega vanþroskað fólk, sem dvelst utan fávitastofnana. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þá grein, en vísa til þess, sem segir um 14. gr. í athugasemdum við frv. Þá er í 15. gr. loks kveðið svo á, að við aðalfávítahælið skuli reka skóla til að sérmennta fólk til fávitagæzlu. Undanfarið hefur verið haldið uppi í Kópavogshælinu kennslu í fávitagæzlu. Það hefur verið 2 ára nám, bæði bóklegt og verklegt, en um þetta nám hafa hins vegar enn sem komið er ekki verið nein ákvæði í lögum. Það gefur auga leið, að ekki er hægt að reka fávitahæli á viðunandi hátt, nema fyrir hendi sé þjálfað starfslið til hins daglega rekstrar. Skóla eins og þennan er ekki, eins og til háttar hér á landi, hægt að starfrækja nema við aðalhæli ríkisins, sem er eini staðurinn, þar sem aðstaða er fyrir hendi til slíks skólahalds. Ég hef þá getið um nokkur þau atriði, sem mér sýnast mestu máli varða í sambandi við þetta frv. Heilbr.- og félmn. hefur rætt frv. á nokkrum fundum og sent það til umsagnar stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga og stjórn Styrktarfélags vangefinna. Stjórn Sambands ísi. sveitarfélaga mælir með samþykkt frv. athugasemdalaust, en stjórn styrktarfélagsins gerir nokkrar aths. við frv. og leggur til, að á því verði gerðar tilteknar breyt. Að athuguðu máli var niðurstaða í n. sú, að n. flytur ekki brtt. við frv., en hins vegar hafa einstakir nm. áskilið sér rétt til þess að flytja við það brtt., og að fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Ég sé, að á þskj. 236 er komin fram brtt. frá þrem þm, í heilbr.- og félmn., og munu þeir að sjálfsögðu gera grein fyrir þeirri brtt., og sé ég þá ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um málið að svo komnu.



Herra forseti. Í 1. gr. þessa frv. segir, að ráðh. skuli skipa hælinu forstöðumann. Það eru ekki í frv. gerðar neinar kröfur til menntunar þessa forstöðumanns, ekki gerðar neinar kröfur um verðleika hans til starfsins. Meginstarf forstöðumanns á slíkri stofnun hlýtur að verða stjórn á rekstri aðalhælisins, og má segja, að í þá stöðu mætti mjög vel velja mann, sem væri fróður eða sérfróður um rekstrarstjórn stofnana og fyrirtækja. Forstöðumanni gæti farið stjórn slíks fyrirtækis eða slíkrar stofnunar sem hér um ræðir vel úr hendi, þótt hann hefði alls enga sérþekkingu á málefnum fávita. Það hlýtur að verða eitt meginverkefni forstöðumannsins að stjórna daglegum rekstri hælisins. En frv. ætlar honum svo sannarlega fleiri hlutverk, og það er þess vegna, sem við nokkrir þm. höfum flutt brtt. á þskj. 236. Forstöðumaður fávitahælisins á að fara með ýmis mjög vandasöm málefni hælisins, segja álit sitt um fagleg efni og gefa úrskurði. Ég skal aðeins lauslega telja upp það, sem forstöðumanni hælisins er ætlað að gera fram yfir það að annast daglega rekstrarstjórn. Hverju nýju hæli, sem reist verður í framtíðinni, skal fengið skv. frv. ákveðið afmarkað hlutverk. Slíkt hlutverk skal ákveðið af yfirvöldum í samráði við forstöðumann. Þá skal landlæknir leita álits forstöðumanns, áður en hann mælir með leyfi til rekstrar fávitahælis. Í þriðja lagi á forstöðumaður að skera úr því, á hvaða stofnun hver fáviti skuli vistaður, að undangenginni rannsókn. Og loks á forstöðumaðurinn að vera skólastjóri skóla, sem á að sérmennta fólk til fávitagæzlu. Af þessum ákvæðum, sem ég nú hef nefnt, finnst mér mega ráða, að til þess sé ætlazt af höfundum þessa frv., að forstöðumaðurinn sé eða verði sérmenntaður um uppeldismál. Honum eru ætluð vandasöm verkefni í sambandi við fagleg málefni fávita. En í 1. gr. er ekkert um það rætt, að forstöðumaðurinn skuli hafa slíka sérmenntun til að bera. Og ef í stöðuna veldist maður, sem gæti verið í alla staði góður, en hefði ekki slíka sérþekkingu, lit ég svo á, að til vandræða gæti horft um málefni stofnunarinnar. Þessu hefur stjórn Styrktarfélags vangefinna veitt athygli, og þess vegna hefur hún lagt til, að lögboðið yrði sérstakt starf sálfræðings við stofnunina. Till. stjórnar styrktarfélagsins fékk ekki nægar undirtektir hjá hv. heilbr.- og félmn., og við, sem vel hefðum getað stutt till. félagsstjórnarinnar, vildum ekki gera ágreining í n., því að í höfuðatriðum erum við sammála því, sem í þessu frv. felst. En við höfum leyft okkur þrír úr n. að flytja litla brtt., sem við teljum að ætti að vera auðvelt að samþ. Hún getur ekki talizt óþörf vegna þess, hve mikilsvert það er, að maður með faglega þekkingu veljist í starf forstöðumanns. Við flytjum þessa till. á þskj. 236, og hún er fólgin í því, að fram sé tekið, að ráðh. skipi hælinu forstöðumann, sem skuli vera sérfróður um uppeldismál. Það er þetta innskot, sem við óskum eftir að fá inn í greinina, að forstöðumaðurinn skuli vera sérfróður um uppeldismál. Ég vænti þess, að hv. þdm. athugi þessa till. og að hún nái samþykki, því að ég tel það mikils vert, að það sé tryggt, að annar en maður með vissa sérfræðilega þekkingu á sviði fávitamála verði ekki ráðinn í þetta starf.



Herra forseti. Af tilefni þeirrar brtt., sem fram er komin, og ræðu hv. síðasta ræðumanns, 9, þm. Reykv., vil ég segja hér nokkur orð. Ég hef leitað mér upplýsinga hjá formanni þeirrar nefndar, sem frv. samdi, einmitt varðandi þetta atriði. Mér er tjáð, að það hafi verið af ráðnum hug, að n. leggur ekki til, að lögfestar verði menntunarkröfur að því er snertir forstöðumann og yfirlækni, því að, eins og hv. þm. sjá, eru í 2. mgr. 1. gr., þar sem ræðir um yfirlækni, ekki gerðar neinar kröfur um sérmenntun umfram læknismenntun. Mun n. hafa haft þetta þannig vegna þess, að hún taldi, að það gæti orðið til óþæginda að binda ráðningu um of við menntunarkröfur, þar sem ekki væri víst nema heppilegustu einstaklingar, sem völ væri á á hverjum tíma í þessa stöðu, útilokuðust vegna lögákveðinna krafna um menntunarskilyrði. Þó að ekki sé að vísu gert ráð fyrir því í frv., er vel líklegt, að því er formaður n. hefur tjáð mér, að að því gæti rekið, að það yrði talið ákjósanlegt, að yfirlæknir aðalhælisins yrði jafnframt forstöðumaður, að sjálfsögðu þá með auknu starfsliði vegna forstöðumannsstarfsins, og yrði þá að sjálfsögðu ekki um að ræða kröfur um sérmenntun í uppeldismálum. Einnig gæti mjög komið til greina, eins og hv. 9. þm. Reykv. vék að í sinni ræðu, að forstöðumaður yrði valinn með tilliti til menntunar og kunnáttu í hagrænum rekstri stofnana. Þá taldi og n., að með tillögurétti landlæknis væri fengin veruleg trygging fyrir því, að hæfir einstaklingar veldust í starfið á hverjum tíma. Það er rétt, sem hv. þm. sagði, að forstöðumanni eru skv. frv. falin mikil ábyrgðarstörf, en ég ætla, að ákvæði frv. varðandi aðalhælið verði yfirleitt að skoðast í ljósi þess, að þarna sé um að ræða samstarf þeirra sérfræðinga, sem við stofnunina starfa, og hlytu því ákvarðanir og niðurstöður að byggjast á áliti þessa samstarfshóps sérfróðra aðila, þó að forstöðumanninum, sem er stjórnandi hins daglega reksturs á hælinu og ber á því aðalábyrgð, sé í frv. falið að kveða upp úr um ýmis atriði, sem um ræðir t.d. í 11. gr., eins og hv. þm. benti á. Þar segir, að umsóknir um hælisvist, sem allar eiga að berast aðalfávitahælinu, skuli úrskurðast af forstöðumanni, hann skuli úrskurða á hvaða stofnun skuli vista umsækjanda að undangenginni fullnægjandi rannsókn, eins og þar segir. Ég vil benda á það, að rannsókn á umsækjendum hlýtur að þurfa að vera svo margþætt, að það er varla hugsanlegt, að einn og sami aðili geti framkvæmt hana að öllu leyti. En að sjálfsögðu verður forstöðumaður í þessu tilviki að byggja á umsögn og niðurstöðum sérfræðinganna. Ég verð nú að segja t.d. í þessu tilviki, að ég sé ekki, að forstöðumaður yrði miklu færari til en aðrir að úrskurða þetta atriði, þó að hann hefði t.d. kennarapróf. Varðandi hitt atriðið, sem hv. þm. vék að, að forstöðumanni er skv. 15. gr. frv. ætlað að vera skólastjóri þess skóla, sem rekinn er við hælið til þess að sérmennta fólk til fávitagæzlu, held ég nú, að það beri nánast að líta á skólastjóra þessarar stofnunar sem framkvæmdastjóra, en ekki sem skólastjóra í venjulegum skilningi þess orðs. Það er beint tekið fram, að hann skuli undanþeginn kennsluskyldu og honum ekki ætlað að hafa með höndum neina kennslu í skólanum. Ég geri ráð fyrir, að hið sérmenntaða starfslið stofnunarinnar muni að verulegu leyti annast kennsluna hver í sinni grein, en þarna er um að ræða mjög litla skólastofnun með algerlega sérhæft nám. Í 15. gr. er sagt, að um stjórn skólans, námsefni, prófkröfur og annað, sem varðar starfsemina, skuli ákveðið í reglugerð. Ég sé nú ekki, að það ætti að vera bein nauðsyn, að sá maður, sem gegnir skólastjórastarfinu, hafi menntun á sviði uppeldismála eða sé reyndar sérfróður um uppeldismál, sem er nú auðvitað býsna fljótandi hugtak. Það má í þessu sambandi t.d. benda á annan sérskóla með algerlega sérhæft nám, þar sem er ljósmæðraskólinn. Ég ætla, að yfirlæknir fæðingardeildarinnar sé skólastjóri þess skóla, og að sjálfsögðu er hann ekki sérmenntaður um uppeldismál. Munu menn þó telja, að sú skipan, sem þar er höfð á, megi í alla staði teljast eðlileg, þó að e.t.v. væri hægt að hugsa sér að skipa því á annan veg. Ég sé nú ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þessa brtt. En með tilliti til þeirra upplýsinga, sem ég hef fengið frá formanni þeirrar n., sem frv. samdi, og röksemda hans fyrir því, að ekki eru gerðar ákveðnar menntunarkröfur til forstöðumanns og yfirlæknis, get ég ekki fallizt á brtt. og mun greiða atkv. gegn henni.



Herra forseti. Ég hef ekki miklu við að bæta það, sem ég sagði áðan um þetta efni. Ég verð nú að segja, að ég kann ekki vel við það, að maður sérfróður um rekstur verði gerður að skólastjóra fyrir gæzlusystur við fávitahæli. Ef ekki fæst fram sú breyt., sem við gerum á þessu frv., hefði ég kunnað ólíkt betur við, að ákveðið væri í frv., að yfirlæknirinn skyldi vera skólastjóri þessa skóla. Sama kemur fram í umsögn stjórnar Styrktarfélags vangefinna. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta, um þetta efni: „Í 15: gr. frv. segir, að forstöðumaður skuli vera skólastjóri skóla þess, sem þar um ræðir. Það hlýtur að velta mjög á hæfileikum og menntun forstöðumanns á hverjum tíma, hvort heppilegt sé, að hann skuli vera skólastjóri við þennan skóla. Virðist því hæpið að binda starf forstöðumanns og skólastjóra saman, eins og gert er í grein þessari, enda þótt núverandi forstöðumaður sé vel til þessa starfs hæfur.“ Þannig farast formanni Styrktarfélags vangefinna, Hjálmari Vilhjálmssyni, orð, en hann er mjög vel kunnugur öllum þessum málum. Þetta frv. ber með sér, að það er samið í tíð forstöðumanns, sem er sérfróður um uppeldismál. Og það er greinilegt á frv., að þar er gengið út frá slíkum manni í starf forstöðumannsins. En eins og ég gat um áðan og hv. frsm. n. staðfesti, þarf ekki endilega að vera í þessu starfi maður sérfróður um uppeldismál eða á þessu sviði. En við viljum reyna að tryggja, að það verði hæfur maður að þessu leyti í þessu starfi, ekki aðeins í dag, heldur og framvegis. Það er þetta, sem við viljum tryggja, sem flytjum brtt. á þskj. 236. Loks vil ég láta þess getið, að ef þessi till. verður felld, áskil ég mér rétt til þess að bera fram við 3. umr. málsins aðrar brtt., t.d. varðandi það, hver skuli vera skólastjóri skólans, sem um er rætt í 15. gr.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., er gamall kunningi hv. þdm. og hefur verið flutt árlega nokkur undanfarin ár. Þær einar breyt. eru frá fyrri l. í þessu frv., að nú er gert ráð fyrir annars vegar að til samtaka sjómanna, sem nú munu vera í þrennum heildarsamtökum, renni 0,79% eða sami hundraðshluti og til LÍÚ hefur gengið á undanförnum árum. Í öðru lagi er lagt til, að á þessu ári a.m.k. verði útflutningsgjöld af loðnumjöli og loðnulýsi, samkvæmt 2. gr. laganna ekki innheimt, og eru færð fyrir því rök í aths. við frv. þetta, af hvaða ástæðum það er, og er hér um framkvæmd að ræða á samkomulagi, sem aðilar komust að í verðlagsráði sjávarútvegsins við verðlagningu þessara afurða, nú fyrir skömmu. Við umr. málsins hér fyrir um það bil ári síðan var mjög rætt um hið fyrra atriði, sem ég nefndi, þ. e., að samtökum sjómanna yrði veittur úr þessum sjóði sami hundraðshluti og útvegsmönnum eða það sama og til þeirra hefur verið veitt, og hirði ég ekki um að endurtaka þau rök, sem til þess liggja, en upphaflega var þetta gjald til komið vegna þeirra starfa, sem LÍÚ innti af hendi í sambandi við bátagjaldeyriskerfið svonefnda, en hefur síðan staðið óbreytt, þrátt fyrir niðurlagningu þess kerfis. Þótti því eðlilegt, að samtök sjómanna fengju hér sömu hlutdeild að. Endanlega hefur mér ekki borizt samkomulag sjómannasamtakanna um skiptingu þessa fjár, en ég hygg þó, að það sé að mest öllu leyti frá því gengið, og þau þrenn samtök, sem hér eiga hlut að máli, þ.e.a.s. Sjómannasamband Ísl., Alþýðusamband Ísl. og Farmanna- og fiskimannasamband Ísl., muni skipta þessum hundraðshluta í þrennt sín á milli, en eins og ég sagði, hefur ekki enn þá frá þeim borizt endanlega þeirra samkomulag, en við þessi samtök mun verða haft samráð um setningu þeirra reglna, sem gert er ráð fyrir, að sjútvmrh. setji skv. þessum l. Ég tel ekki þörf á að hafa nánari skýringar, nema sérstakt tilefni gefist til með frv., en legg til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. sjútvn.