Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að 116. mál þingsins, fyrirspurn á þskj. 116, er kölluð aftur.

Frú forseti. Á einum sólarhring, í gær og í dag, birtust fréttir sem staðfesta að í undirbúningi eru, og meira eða minna á fullri ferð, a.m.k. þrjú risaálversverkefni hér á landi, með meiri og minni þátttöku stjórnvalda sjálfra. Í fyrsta lagi barst frétt um að Umhverfisstofnun hefði úthlutað Alcan starfsleyfi fyrir stækkun álversins í Straumsvík, úr 200 þús. tonna gildandi starfsleyfi og í allt að 460 þús. tonn, þ.e. framleiðsluaukning upp á 260 þús. tonn. Í öðru lagi bárust fréttir af því að Landsvirkjun, landeigendur og fleiri aðilar á Norðurlandi, hefðu undirritað samninga um orkurannsóknir og undirbúning virkjana í Þingeyjarsýslum þar sem talað er um allt að 600 megavatta afl, 4.600 gígavattstunda framleiðslu á ári sem dugir fyrir meira en 200 þús. tonna framleiðslu. Í þriðja lagi birtust í blöðum í dag fréttir af undirritun samnings í gær, milli Norðuráls, Reykjanesbæjar og Fjárfestingarstofunnar - sem er hvað? sem er í eigu iðnaðar- og viðskiptaráðuneytisins og Útflutningsráðs - um undirbúning álvers í Helguvík, allt að 250 þús. tonn að stærð, sem tekið gæti til starfa jafnvel þegar á árinu 2010. Með öðrum orðum erum við að tala um álframleiðslu upp á milli 700 og 800 þús. tonn, þrjú verkefni sem öll eru í gangi samhliða og gætu, að því er virðist, öll farið af stað samtímis, innan eins til þriggja ára. Ég ætla að gera eina tilraun enn til að spyrja hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson, úr því að hann er viðstaddur: Telur ríkisstjórnin að það gangi að hleypa öllum þessum verkefnum fram, jafnvel samtímis og framkvæmdir hefjist á næsta eða þarnæsta ári, miðað við ástandið í hagkerfinu, í efnahagsmálum og atvinnumálum, eins og það blasir við okkur um þessar mundir?

Frú forseti. Sem betur fer er fólk um allt land að hugsa um framtíðina. Það hugsar um möguleika á uppbyggingu í margvíslegum iðnaði til að skapa störf í landinu. Ég veit vel að hv. þingmenn Vinstri grænna vilja útiloka ákveðna framleiðslugrein hér á landi, þótt ég hafi aldrei skilið af hverju það er. Það er ekki þannig með þær hugmyndir sem nefndar hafa verið að menn sjái hvenær hugsanlegar framkvæmdir hefjist. Þetta er allt á umræðu- og undirbúningsstigi. Það er ekkert nýtt í þessum fréttum. Það er ekkert nýtt í því að fram hafi farið umhverfismat á hugsanlegri stækkun í Straumsvík. Það er ekkert nýtt í því að aðilar á Norðurlandi hafi áhuga á að virkja og reisa álver í Eyjafirði, við Húsavík eða jafnvel í Skagafirði. Það fer fram athugun á því hvar hugsanlegt staðarval gæti orðið og fer fram athugun á því hvort hægt væri að tryggja nægilega orku til þess. Það eru líka áhugasamir aðilar sem vinna að því að efla atvinnu í Reykjanesbæ. Er það ekki af hinu góða að fólkið í landinu skuli hugsa til framtíðar? Eru Vinstri grænir svo bundnir við fortíðina að þeir geti ekki einu sinni leyft fólki það, vilji helst banna því að hugsa eitthvað um framtíðina?

Hæstv. forseti. Já. Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill stemma stigu við frekari útbreiðslu stóriðju á Íslandi. Hverjar eru ástæðurnar fyrir því? spyr hæstv. forsætisráðherra. Þær eru nokkrar. Í fyrsta lagi gríðarleg eyðilegging náttúruverðmæta sem af stóriðju stafar. Í öðru lagi gríðarleg mengun sem er að verða svo mikil að bara mengunin við Faxaflóasvæðið, ef öll stóriðjuáformin á svæðinu ganga eftir, verður um það bil helmingurinn af útblæstrinum í öllum Noregi. Þetta er ein ástæðan. Einnig gæti ég nefnt ónýta ímynd. Nú er það svo að ferðaþjónustan er farin að kvarta hástöfum undan því að stóriðjan sé að eyðileggja ímynd Íslands. Það er farið að bitna á örðum atvinnuvegum, atvinnuvegum sem miklu eðlilegra væri að við stunduðum en stóriðju. Einnig get ég nefnt að orkan sem seld er til stóriðjunnar er afgreidd á útsöluverði. Það er fyrir neðan virðingu okkar að bjóða stórum álhringum orku á því verði sem viðgengst og gera við þau fyrirtæki jafnlanga samninga og raun ber vitni. Með því eru hendur okkar og atvinnulífs á Íslandi bundnar til áratuga. Þetta eru ástæðurnar fyrir því að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur fyrir því að berjast gegn stóriðjustefnunni og þær eru góðar og gildar. Þær eru að sjálfsögðu byggðar á framtíðarhugmyndum okkar um atvinnustefnu sem lúti lögmálum sjálfbærrar þróunar, sem er allt annað en ríkisstjórnin getur státað af. Ríkisstjórnin er í tíma og ótíma farin að nota hugtakið sjálfbær þróun en felur síðan á bak við sig alla ósvinnuna, öll skítverkin sem unnið er að sem ekki flokkast undir sjálfbæra þróun og eyðileggja ímynd Íslands. Ég fullyrði að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur hér nútímaleg áform um atvinnuuppbyggingu en Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn eru bundnir á klafa fortíðarfíknar og gamaldags hugmynda.

Frú forseti. Hér á Alþingi hefur einmitt verið rætt um nauðsynlegar aðgerðir í efnahagsmálum til að hafa áhrif á atvinnuástandið, á gengisþróunina og á stöðu útflutningsgreinanna. Vorum við ekki að ræða um stöðu rækjuiðnaðarins í gær? Í dag komu fulltrúar ferðaþjónustunnar á fund samgöngunefndar og sögðu: Haldi þessi stefna áfram verður engin ferðaþjónusta hér á næsta ári. Gengið og stóriðjustefna ríkisstjórnarinnar eru að drepa ferðaþjónustuna. Í hvaða heimi lifir hæstv. forsætisráðherra Framsóknarflokksins? Stalín hefði varla gert betur við að breyta öllu Íslandi í eina álverksmiðju. Frú forseti. Afstaða Framsóknarflokksins, þessi blinda áltrú, er með endemum. Þeir láta sér ekki segjast þótt hundruð starfa tapist í öðrum greinum atvinnulífsins og heilu atvinnugreinarnar leggist af, fiskiðnaður, ferðaþjónusta, nýsköpun og útflutningur á hugviti. Það stendur enginn af sér þessa gengisþróun. Það vita allir af hverju hún stafar. Hún er vegna stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar. Það stóð í skýrslu Seðlabankans fyrir ári síðan að þetta mundi gerast. Svo var verið að segja fólki að bíða, að bíða í eitt ár. Samgönguframkvæmdum var frestað vegna þess að við ætluðum í sérstakt átak í stóriðju. Verða einhverjar samgöngubætur leyfðar eftir þrjú ár ef allt verður komið á fleygiferð aftur í stóriðjuframkvæmdum? Framkvæmdir hafa verið skornar niður um allt land til að þreyja af þennan stóriðjuáfanga sem nú er í gangi. Á að halda áfram á sömu braut? Á að kyrkja fólk um allt land í þágu þessa álæðis Framsóknarflokksins?

Virðulegi forseti. Málið sem hér er til umræðu á sér margar hliðar. Ein þeirra snýr að umhverfismálum, önnur að efnahagsmálum landsins þessi árin og enn önnur að uppbyggingu atvinnulífsins á landinu almennt. Hæstv. forsætisráðherra sagði áðan að fólk um land allt væri að hugsa um atvinnumál. Það er rétt. Fólk á stórum hluta landsins er að hugsa um atvinnumál og hefur miklar áhyggjur vegna þess að stórum hluta landsins er ekki sinnt þegar kemur að uppbyggingu atvinnu. Það er alvarlegt mál. Mér er spurn hvort hæstv. ríkisstjórn ætli að halda áfram þeirri stefnu sinni, sem birst hefur mörg undanfarin mörg ár, í að sinna aðeins tilteknum hlutum landsins, örfáum, og stefna sem mestum hluta landsmanna til Reykjavíkur eða á þetta svæði hér en láta aðra íbúa landsins búa við óvissu, við að eignir þeirra verði verðlausar meira og minna og vita ekki hvað bíður þeirra. Það er rétt sem fram kom í máli hv. þm. Jóns Bjarnasonar, að við íbúar landsbyggðarinnar megum búa við það að aðgerðir í samgöngumálum eru dregnar saman ár eftir ár til að hafa hemil á þróun efnahagsmála vegna stóriðjuframkvæmda. Framkvæmdir á Austurlandi eiga sér vissulega málsbætur, með tilliti til atvinnuþróunar þar mörg undanfarin ár. En þar má líka kenna hæstvirtri ríkisstjórn um því að hún var búin að svíkja þann landshluta um aðgerðir árum saman. En nú er nóg komið. Ég vil fara að sjá aðgerðir sem beinast að Norðvesturkjördæmi og öðrum þeim hlutum landsins sem búa við afskiptaleysi ríkisstjórnarinnar.

Hæstv. forseti. Það skortir sárlega á stefnumörkun ríkisstjórnarinnar. Það veit enginn hvað þessi ríkisstjórn vill í atvinnumálum annað en að hún vill auðvitað byggja álver. Það liggur fyrir.

Það er stefna hennar.

Já, en það liggur ekkert fyrir um hvernig menn ætla að skipa þeim málum. Það er ekki til endalaus mengunarkvóti, samkvæmt því sem fyrir liggur núna. Það hlýtur að þurfa að velja og hafna þegar ákveðið verður hvar menn ætla að hafa þau álver sem verða byggð. Það liggur ekkert fyrir um hvað menn vilja gera með það. Ég tel undarlegt, úr því að menn hafa uppi stóriðjustefnu sem þessa, að menn skuli ekki halda á lofti því sem menn vilja að gerist. Nú standa yfir átök milli landshluta um hvar næsta álver verði byggt. Það er álver í Hafnarfirði. Ég býst við að margir líti þannig á að ekki væri óeðlilegt að stækkun gæti orðið þar. En ýmsir líta einnig þannig á að eðlilegt væri að snúa sér að því að aðrir landshlutar njóti umbóta í efnahags- og atvinnumálum. Þetta verða menn auðvitað að vega og meta. Það þarf síðan að skoða í samhengi við það hvort Ísland getur haldið þessu áfram. Mengun getum við ekki haldið áfram að skapa endalaust. Það liggur ekki fyrir neitt um það. Viðbæturnar eru líklega upp á eitt álver eða svo en ekki mörg. Það þarf auðvitað að fá botn í hvað menn ætla sér því að ég geri ekki ráð fyrir því að vinsælt verði til framtíðar ef íslensk stjórnvöld ætla að draga fjölmarga aðila á asnaeyrunum hvað varðar möguleika á því að byggja upp stóriðju í þessu landi. Það er nefnilega ekki hægt, miðað við þær aðstæður sem fyrir liggja núna, að byggja upp öll þau álver sem hafa verið talin upp.

Hæstv. forseti. Hæstv. forsætisráðherra sagði áðan í ræðu sinni að Vinstri hreyfingin – grænt framboð horfði til fortíðar. Vissulega gerum við það, eins og allir eiga að gera. Við eigum að læra af reynslunni. Við eigum að horfa til stöðunnar í dag, viðurkenna og sjá hver staða íslensks efnahagslífs er í dag og af hvaða rótum sá vandi er sprottinn. Í þeim miklu framkvæmdum og óhemjustóra verkefni sem ráðist hefur verið í á Austurlandi, bæði virkjun og álveri, höfum við spennt bogann of hátt. Fyrir það blæðir annað atvinnulíf í landinu, allt sem byggist á framleiðslu, útflutningi og allt sem heitir undirstaða íslensks efnahagslífs. En sá grunnur sem þjóðin á að byggja og treysta á er framleiðslan í landinu. Framleiðsla til útflutnings er að hrynja og atvinnurekendur hafa lifað í þeirri trú að þessum ósköpum mundi linna innan skamms tíma, a.m.k. miðað við loforð um að 2007 kæmist á eitthvert eðlilegra ástand í efnahagslífinu. Hinum miklu framkvæmdum yrði þá lokið. Þeir eru þegar farnir að kikna. Þeir ná ekki að þreyja þorrann í mörg ár í viðbót. En nú berast fréttir um að í undirbúningi sé stækkun og bygging þriggja nýrra álvera með framleiðslugetu upp á 700–800 þús. tonn. Þá spyr ég: Hvar á að taka orkuna í þessi álver? Hvað með rammaáætlunina og hvað með mengunarkvótana? Hvað með Kyoto-bókunina og hvað með sjálfbæra þróun?

Virðulegur forseti. Það er útilokað að ráðast í þau þrjú verkefni samtímis sem málshefjandi vakti hér máls á. Það er einfaldlega ekki til orka í það. Og það er gríðarlega mikilvægt að menn dragi lærdóm af síðustu missirum og fari mun varlegar og hægar í sakirnar því að áframhaldandi uppbygging í stóriðju má ekki ganga of nærri hátækninni, sprotafyrirtækjunum og öðrum atvinnugreinum. Við verðum að horfast í augu við að þó að stóriðjan sé ágæt með þá vilja nýjar kynslóðir fyrst og fremst sækja störf sín í aðrar atvinnugreinar. En tvennt er gleðilegt í þessum fréttum. Annað er það að nú keppast fyrirtækin um að fá að kaupa af okkur orku og þá er gríðarlega mikilvægt að við hættum þeirri útsölu sem við höfum rekið hér en hún hefur orðið til þess að menn loka álverum í Þýskalandi og Bandaríkjunum, öflugum hagkerfum, af því að þeim býðst hún miklu ódýrari hér. Þegar eftirspurn er svo mikil hljótum við að hækka verðið. Umhverfisverndarsinnar hljóta einnig að fagna tíðindunum af Norðausturlandi um jarðvarmavirkjanir þar því að umhverfisáhrif af jarðvarmavirkjunum þar og annars staðar á landinu eru ótvírætt margfalt minni en af virkjuninni á Kárahnjúkum eða umdeildum hugmyndum um vatnsaflsvirkjanir eins og við Skjálfanda, í Skagafirði og í Þjórsárverum o.fl. Við hljótum að fagna mikilli uppbyggingu á því svæði því að þá a.m.k. hlífum við mörgum náttúruperlum landsins við óbætanlegu tjóni.

Frú forseti. Það er reyndar rétt að taka fram til að ekkert misskiljist að inni í 600 megavatta tölu fyrir viðbótarorkuframleiðslu í Þingeyjarsýslum er Skjálfandafljót um 150 megavött í vatnsafli. Fólkið í landinu, sagði hæstv. forsætisráðherra, fólkið í landinu er að hugsa til framtíðar, er það ekki gott? Jú, það er gott ef fólkið í landinu gerir það. En ég er ekki viss um að það sé eins gott að ríkisstjórnin sé að hugsa fyrir hönd fólksins í landinu til framtíðar, þeirrar framtíðar einnar sem hún sér. Það er nefnilega það sem er að gerast hér. Það er nefnilega ekki fólkið í landinu sem drífur þessa stefnu áfram. Eru það einkaaðilar, einstaklingar eða einkafyrirtæki sem hér ráða ferðinni? Nei. Eru það innlend almenningshlutafélög? Nei. Það er ríkisstjórnin og það er fenrisúlfur íslenskra umhverfismála, hið opinbera fyrirtæki Landsvirkjun. Þetta eru opinber verkefni í hólf og gólf í samstarfi við erlend fjölþjóðafyrirtæki og eiga ekkert skylt við það sem fólkið í landinu, almenningur eða hið almenna atvinnulíf, gæti hugsað sér að gera. Vinstri hreyfingin – grænt framboð er einmitt að reyna að hugsa um framtíðina í þessu landi, að hér verði byggð upp fjölbreytt og framsækin atvinnustefna og atvinnulíf en ekki öllu veðjað á þennan eina málm eða þetta eina frumefni, aluminíum, og að öðru atvinnulífi verði meira og minna rutt til hliðar. Nú segja menn það berum orðum: Það verður enginn almennur útflutnings- og samkeppnisiðnaður í landinu ef svo heldur sem horfir. Ferðaþjónustan hrynur, rækjuiðnaðurinn er að deyja og fleiri greinar sjávarútvegsins þola þetta ástand ekki. Hvað er það með hæstv. forsætisráðherra og hæstv. ríkisstjórn? Eru menn algjörlega ónæmir fyrir þessu? Hvað hefur gerst? Hvaða tjöld voru dregin fyrir skilningarvitin svona hrottalega að meira að segja hæstv. sjávarútvegsráðherra, runninn upp úr sjávarplássi, skuli ekki geta rætt einu orði um 

Frú forseti. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs tala eins og það hafi orðið eitthvert stórslys í landinu í dag. Hvaða ákvörðun hefur verið tekin um byggingu nýs álvers? Engin. Það er verið að skoða þessi mál, það er verið að athuga hvort hægt sé að afla orku. Hverjir eru að því? Er það ekki fólkið í kjördæmi hv. þingmanna sem er að því, á Húsavíkursvæðinu, á Norðausturlandi?  Hafa hv. þingmenn ekki ferðast um þetta kjördæmi upp á síðkastið? Hafa hv. þingmenn ekki séð hvaða kraftur hefur komið í þetta kjördæmi? Mér finnst, frú forseti, sorglegt að hlusta á þennan málflutning. Nú eru aðilar, m.a. í þessu kjördæmi, að athuga hvort ekki sé hægt að nýta orkuna á Norðausturlandi, hugsanlega til álvers. Er það slys? Er það slys að menn hugi að því hvort til greina komi að stækka í Straumsvík? 

Og hvenær kemur stefnan?

Það er verið að skoða þessi mál.

Ég bið þingmenn að gefa ræðumanni hljóð.

Mér finnst að hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eigi bara að taka þátt í þessari umræðu með málefnalegum hætti og útiloka ekki fyrir fram ákveðna atvinnukosti. Það er alveg eins og þeir vilji bara banna ákveðin trúarbrögð hér á landi.  Ég heyri það á hv. þingmönnum að þeir hafa ekki einu sinni þolinmæði í það að taka þátt í umræðu um þessi mál. Það er allt í lagi mín vegna. Þá skulu bara hv. þingmenn efna til fundar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og hlusta þar á félaga sína. Ég held að það sé langbest.

Ég bið þingmenn að virða þingsköp og gefa ræðumönnum hljóð og ég bið ræðumenn að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég gladdist mjög í hjarta mínu fyrri hluta árshelmings 2004 þegar tveir þingmenn Sjálfstæðisflokksins mæltu fyrir þingsályktunartillögu, sem hljóðaði svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að kanna kosti og hagkvæmni þess, með tilliti til ferðaþjónustu og almannafræðslu um lífríki hafsins, að byggt verði upp á höfuðborgarsvæðinu veglegt sædýrasafn sem yrði í senn lifandi fiskasafn og fróðleiksnáma um lífríki Norður-Atlantshafsins, rannsóknir og vísindi, verndun og nýtingu fiskstofnanna og umgengni um hafið. Ríkisstjórnin skili skýrslu til Alþingis um kosti og galla slíks safns ásamt kostnaðarútreikningi og tillögu að mögulegri fjármögnun, rekstrarformi og eignarhaldi fyrir 1. september 2004.“ Hvers vegna gladdist sá sem hér stendur? Ég hef lengi verið áhugamaður um það að við Íslendingar kæmum okkur upp svona sædýrasafni, safni þar sem fólki gæfist kostur á að skoða lífríkið í hafinu, fiska og önnur sjávardýr, jafnvel sjávarspendýr. Söfn af þessu tagi eru víða um heim, m.a. í nágrannalöndum okkar, og eru alls staðar mjög vinsæl, bæði fyrir skólafólk og ferðamenn en einnig eru þau notuð til vísindarannsókna. Það er ljóst að við Íslendingar höfum ekki haft svona safn um margra ára skeið. Það var einu sinni sædýrasafn í Hafnarfirði en því var lokað fyrir mörgum árum og síðan höfum við aðeins haft örlitla sprota að svona söfnum. Þar má kannski helst nefna safnið í Vestmannaeyjum en einnig hafa aðrir reynt fyrir sér í þessum efnum en því miður ekki gengið sem skyldi. En ég tel fyrir löngu tímabært að við Íslendingar skoðum þessi mál af fullri einurð og alvöru. Þess vegna gladdist ég þegar hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir og Gunnar Birgisson lögðu fram þessa þingsályktunartillögu. Þingsályktunartillagan var síðan samþykkt þann 27. maí árið 2004, lítillega breytt. Það eina sem breyttist í henni var það að skilafresturinn, sem mælt var fyrir um í tillögunni, var lengdur. Ríkisstjórninni var falið að skila þessari skýrslu fyrir 1. mars árið 2005. Þetta var samþykkt hér á hinu háa Alþingi í atkvæðagreiðslu 27. maí 2004 af öllum þeim þingmönnum sem þá voru í salnum, m.a. af hæstv. forsætisráðherra núverandi, hv. þm. Halldór Ásgrímssyni, en einnig af þáverandi forsætisráðherra Davíð Oddssyni, 51 þingmaður sagði já við þessari tillögu. En ég hef ekki orðið var við það, virðulegi forseti, að þessari skýrslu hafi verið skilað hingað til Alþingis og þess vegna hlýt ég að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hvað er að frétta af þessari skýrslu?

Frú forseti. Með bréfi, dagsettu 6. júlí 2004, fól forsætisráðherra menntamálaráðuneyti að hafa forgöngu um gerð skýrslu til Alþingis um stofnun veglegs sædýrasafns, samanber þingsályktun um stofnun sædýrasafns sem samþykkt var á Alþingi 27. maí 2004. Samkvæmt þeirri þingsályktun skal kanna kosti og hagkvæmni þess með tilliti til ferðaþjónustu og almannafræðslu um lífríki hafsins að byggt verði upp veglegt sædýrasafn sem yrði í senn lifandi fiskasafn og fróðleiksnáma um lífríki Norður-Atlantshafsins, rannsóknir og vísindi, verndun og nýtingu fiskstofnanna og umgengni við hafið. Samkvæmt upplýsingum frá menntamálaráðuneytinu mun hlutverk fyrirhugaðs sædýrasafns, samkvæmt umræddri þingsályktun, skarast við hlutverk náttúruminjasafns og því er eðlilegt að vinna við skýrslu þessa taki hliðsjón af lögum um náttúruminjasafn. Í menntamálaráðuneytinu er verið að leggja lokahönd á frumvarp til laga um náttúruminjasafn í nánu samstarfi við umhverfisráðuneytið. Fyrirhugað sædýrasafn gæti verið hluti af náttúruminjasafni Íslands, annaðhvort sem sérdeild eða sem sérsafn með sérstaka ábyrgð á hafsvæðinu og lífríki þess. Menntamálaráðuneytið skipaði starfshóp með fulltrúum frá sjávarútvegsráðuneytinu, landbúnaðarráðuneytinu, samgönguráðuneytinu og menntamálaráðuneytinu þann 12. júlí 2005. Í þessum hópi sitja Ragnheiður H. Þórarinsdóttir formaður, frá menntamálaráðuneytinu, Jón Gunnar Ottósson, frá umhverfisráðuneytinu, Jón Eðvald Malmquist, frá samgönguráðuneytinu, Níels Árni Lund, frá landbúnaðarráðuneytinu, og Hulda Lilliendahl, frá sjávarútvegsráðuneytinu. Hlutverk starfshópsins er að vinna að skýrslu um stofnun sædýrasafns þar sem tekið yrði tillit til áforma um náttúruminjasafn Íslands. Það er stefnt að því að ljúka starfi hópsins nú á þessu hausti eða fyrir áramót með greinargerð til menntamálaráðherra og síðan þarf að taka afstöðu til málsins þegar sú greinargerð liggur fyrir.

Frú forseti. Mér fannst svar hæstv. forsætisráðherra helst gefa okkur til kynna hve seinvirk stjórnsýslan á Íslandi er. Mig langar að spyrja bara til að vera viss um að ég hafi heyrt rétt, þingsályktunin var samþykkt 27. maí 2004, 6. júlí sama ár eða talsvert löngu síðar er sent bréf til menntamálaráðuneytisins og ári síðar eða í júlí 2005 er skipaður starfshópur. Ég vil bara fá það staðfest að ég hafi örugglega heyrt rétt þær dagsetningar sem þarna var farið með því að mér finnst þetta sýna okkur svart á hvítu hversu hæg stjórnsýslan getur verið oft og tíðum. Það var mikil umræða um þessa þingsályktunartillögu á sínum tíma. Í upphafi var hún eingöngu miðuð að höfuðborgarsvæðinu. Mig minnir að gerðar hafi verið breytingar á henni í meðförum þingsins og landið allt sett undir og er eðlilegt að það taki þá kannski svolítið lengri tíma að skoða málið. Það átti að skila skýrslu fyrir 1. mars 2005 en það er ekki fyrr en í júlí sama ár sem starfshópurinn er skipaður. Getur þetta verið rétt?

Hæstv. forseti. Hæstv. forsætisráðherra svaraði þessari fyrirspurn á málefnalegan hátt. Að sjálfsögðu er eðlilegt að skoða þessi mál, málefni sædýrasafns, í tengslum við væntanlegt náttúruminjasafn, eitt af höfuðsöfnum þjóðarinnar, sem heldur betur er orðið tímabært að fái einhvers konar framtíðardvalarstað þó ekki væri annað. Ég ætlaði bara að upplýsa hér að í morgun skilaði ég af mér fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra varðandi náttúruminjasafnið, áform um stofnskrá fyrir það sem mér finnst orðið heldur betur tímabært að líti dagsins ljós að ekki sé talað um að húsnæðismál þess safns séu leyst. Það er orðið okkur til slíkrar skammar að hafa dregið lappirnar svo sem raun ber vitni í þeim efnum að ég tel auðvitað einboðið að farið verði að grípa í taumana þar. Og þá sé ég ekki annað en að það sé eðlilegt að sædýrasafn geti verið hluti af því vonandi glæsilega safni.

Hæstv. forseti. Ég skil það að menn þurfi að skoða þessi mál í samhengi. Það er hins vegar skoðun mín að Ísland þurfi að eiga sædýrasafn. Það þarf að vera myndarlegt safn sem sýnir lífríki hafsins og gefur bæði Íslendingum og þeim sem hingað koma, gestum, tækifæri til að kynnast lífríki hafsins á stað þar sem myndarlega er staðið að þeim hlutum. Slík söfn eru gríðarlega mikils virði fyrir þjóðina sjálfa og líka fyrir ferðaþjónustuna. Ég er þess vegna á þeirri skoðun að það sé ekki spurning um að þetta eigi að vera sérstakt safn. Menn hafa unnið undirbúningsstörf á fleiri en einum stað hér á landi með tilliti til þess að koma upp slíku safni þannig að hugmyndir eru til. En mín skoðun er sú að þetta verði safn sem eigi að vera sérstakt fyrir Ísland. Þarna þarf að standa myndarlega að verki.

Virðulegi forseti. Talandi um hæga stjórnsýslu þá held ég að nefndirnar um náttúruminjasafnið séu komnar eitthvað vel yfir 20 sem starfað hafa í gegnum áratugina að því að hér verði sett á stofn myndarlegt náttúruminjasafn. Ég er út af fyrir sig ekki endilega sammála því að náttúruminjasafn og sædýrasafn þurfi að vera samtengd og bendi annars vegar á Sandgerði þar sem er orðinn mjög skemmtilegur vísir að sædýrasafni vegna BIOICE-verkefnisins sem þar hefur verið í gangi og hins vegar náttúrlega á Vestmannaeyjar. Það er alveg ljóst, virðulegi forseti, að hér er auðvitað um meiri háttar kjördæmamál að ræða.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa lagt áherslu á hve mikilvægt það er að vera með sérstakt sædýrasafn vegna þess hve sjórinn, hafið og lífið í hafinu er mikilvægt í atvinnulífi okkar og lífi allra landsmanna á þeirri eyju sem Ísland er og það er ekki síður mikilvægt fyrir ferðaþjónustuna. Nánast hvar sem maður kemur í heiminum þar sem þjóðir byggja mikið á hafinu eru stór sædýrasöfn. Þau eru ekkert endilega í tengslum við önnur náttúruminjasöfn. Ég gleymi því aldrei þegar ég kom í sædýrasafn bæði í Sydney í Ástralíu og í Auckland á Nýja-Sjálandi. Það var ógleymanlegt sem maður upplifði þar. Ég hefði viljað sjá sambærileg söfn hér og það fyrr en síðar.

Frú forseti. Í einfeldni minni vissi ég í raun ekki til þess að þessi þingsályktun lægi inni og væri óframkvæmd hjá framkvæmdarvaldinu, sem um leið kallar á það tækifæri að mínu mati að hæstv. forsætisráðherra kynni sér áhugavert verkefni sem á sér stað suður í Keflavík er snýr að ferðaþjónustu. Það verkefni hefur fengið heitið Blái demanturinn, en eins og við öll vitum eru fjögur horn á demanti ef við horfum á hann með þeim hætti. Eru þrjú þeirra nú þegar til. Fyrsta hornið er Bláa lónið, annað hornið er The Blue Wiking, sem eru víkingaheimar sem eru komnir á kortið hjá Reykjanesbæ, þriðja hornið, sem er komið á dagskrá hjá Hitaveitu Suðurnesja, verður The Blue Energy sem er jarðsögusafn upp á 120 millj. kr. sem mun verða reist við virkjun Hitaveitu Suðurnesja á Reykjanesi, og fjórða hornið, sem er styst á veg komið í þessari frábæru hugmynd sem snýr að ferðaþjónustu, er nokkuð sem mun verða kallað The Big Blue en þar verður um að ræða þemagarð 

Virðulegur forseti. Ég tek undir með ræðumönnum hér og m.a. hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur um glæsileg sérstök sædýrasöfn annars staðar í veröldinni. Auðvitað hljóta þau í landi eins og okkar að vera til mörg af ýmsum gerðum og víðs vegar um landið og óhjákvæmilegt að slíkt safn sé til til að mynda í höfuðborginni. Og eitt af því sem ég held að menn þurfi að líta til er ekki bara ferðamenn heldur hinar nýju kynslóðir sem fá ekki tækifæri til að vinna í fiski eða fara á sjó eins og við fengum. Því er mikilvægt að grunnskólabörn í landinu hafi aðgang að slíku safni til að fræðast um undirstöðu íslensks samfélags, um fiskinn í sjónum sem hélt lífinu í okkur öldum saman, og að það sé þeim aðgengilegt og þannig staðsett og byggt upp að þau geti sótt í það og haldið þannig tengslum við sögu sína og menningu þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Ég vil fá að lýsa því yfir að svar hæstv. forsætisráðherra olli mér mjög miklum vonbrigðum. Í því felst að ríkisstjórnin hefur hreinlega hunsað vilja Alþingis í þessu efni. Ekki hefur farið fram nein vinna til að gera þessa skýrslu sem ríkisstjórninni er falið að gera og skila af sér til Alþingis fyrir 1. mars árið 2005. Svo einfalt er það. Það hefur ekki farið fram nein vinna í þessu máli og mér finnst það vera mjög alvarlegt þegar vilji Alþingis er hunsaður með þessum hætti. Þá rifjast upp fyrir mér annað mál sem ég spurði um í fyrra sem var það að Alþingi ályktaði á sínum tíma um að skipuð yrði nefnd sem ætti að skoða möguleikana á því að endurreisa stofn Þingvallaurriðans. Sú nefnd var aldrei skipuð þó að fyrir lægi þingsályktun um að gera slíkt. Þetta eru náttúrlega algerlega ótæk vinnubrögð og ég tel að með þessum vinnubrögðum séum við að glutra niður dýrmætum tíma. Við værum stödd allt annars staðar í dag með þessar hugmyndir ef farið hefði verið skipulega í það vorið 2004 að útbúa þessa skýrslu, skoða þessa möguleika, reikna út kostnað, koma með tillögu að fjármögnun, rekstrarformi, eignarhaldi og jafnvel staðsetningu. Ég vil leyfa mér að benda á að það eru fjölmörg sveitarfélög um allt land sem eru reiðubúin til að taka við svona safni. Það má nefna Sandgerði eins og bent var á hér áðan. Þar er fyrir hendi nú þegar mjög áhugaverður sproti og þar eru fyrir hendi mjög góðar landfræðilegar aðstæður. Nefna má fleiri staði á Reykjanesi. Það má nefna Vestmannaeyjar. Það má líka nefna stað eins og Akranes. Það má jafnvel nefna höfuðborgarsvæðið. Það eru ótal sveitarfélög sem eru reiðubúin til að taka þetta að sér. Fyrir hendi er mikill áhugi í landinu, leyfi ég mér að fullyrða, áhugi hjá nánast öllum nema ráðherrum í ríkisstjórn Íslands. Það ber að harma.

Frú forseti. Ég held að það liggi nokkuð ljóst fyrir að aldrei hefur verið annars eins áhugi fyrir safnamálum og nú er í landinu og það hefur aldrei verið jafnmyndarlega tekið á þeim málum fyrr. Verið er að reisa og bæta söfn um allt land þannig að þessum málaflokki er mjög vel sinnt. En ég held að við getum öll verið sammála um að náttúruminjasafnið býr við afskaplega slakan húsakost og það hefur lengi staðið til að bæta þar úr. Einhver sagði að það væri okkur til skammar og það má mín vegna alveg orða það svo. Við vitum það öll sem höfum komið í það annars glæsilega safn að þar er til mikið af mjög góðum gripum og fallegum munum sem eru áhugaverðir fyrir alla landsmenn og þá ekki síst yngstu kynslóðina. Það er mikill áhugi fyrir því að sinna sædýrasafni og verið er að vinna að því. Ég skil áhuga þingmanna mjög vel í þeim efnum. Við erum nú einu sinni þjóð sem lifir á auðlindum hafsins að mjög miklu leyti og því eðlilegt að til sé safn í landinu sem endurspeglar þær staðreyndir. Ég tek fyllilega undir það. Þessi áhugi hefur verið lengi til staðar en ekki verður allt gert í einu. Þetta er eitt af því sem býður okkur inn í framtíðina. Það er verið að vinna að undirbúningi þessa máls. Það hafa komið hér fram ýmsar hugmyndir um það hvar koma mætti slíku safni fyrir. Allt er það af hinu góða og það eru atriði sem þarf að taka til skoðunar í þessu sambandi. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn en það er hins vegar misskilningur hjá honum að ríkisstjórnin hafi engan áhuga á málinu.

Virðulegi forseti. Á síðasta þingi flutti hv. heilbrigðis- og trygginganefnd í heild þingmál um aðgerðir til að bæta heilbrigði Íslendinga með hollara mataræði og aukinni hreyfingu. Ákvað nefndin að vísa málinu til hæstv. forsætisráðherra og lagði til að settur yrði á laggirnar faghópur á vegum forsætisráðuneytisins til að greina vanda sem tengist óhollu matarræði, offitu, átröskun og hreyfingarleysi, bæði orsakir vandans og afleiðingar og síðan, að lokinni greiningu á orsökum og afleiðingum, geri hópurinn tillögur að samræmdum aðgerðum og framkvæmdaáætlun sem lagðar verði fyrir ríkisstjórnina í apríl 2006. Í haust þegar þingið kom saman hafði ekkert verið gert í þessum málum eftir þeim upplýsingum sem ég fékk. Ég ákvað því að leggja fram þá fyrirspurn sem ég mæli hér fyrir en hún hefur greinilega hreyft við einhverjum því að fram kom í fréttum í síðustu viku að búið væri að stofna þennan starfshóp sem á að fara að vinna þetta verk. Það kom fram í fréttum í Ríkisútvarpinu í síðustu viku þegar sagt var frá þessum starfshópi að það hafi vakið furðu hjá sérfræðingum og fagfólki hvernig hópurinn hafi verið samsettur eða skipaður. Mig langar til að vitna í fréttirnar, með leyfi forseta, en þar segir Geir Gunnlaugsson læknir, og formaður Félags um lýðheilsu, að gengið hafi verið fram hjá hópi hæfra manna við skipunina. Hann furðar sig á því hvernig skipað er í nefndina og segir að fáir og jafnvel engir nefndarmanna geti talist til helstu sérfræðinga landsins á þessu sviði. Síðan segir hann orðrétt: „Það er nefnilega hópur einstaklinga hér á landi sem hefur verið að vinna þessum málefnum um árabil. Sumir hafa stundað rannsóknir á þessu, aðrir hafa verið með alls konar verkefni tengd offitu og það er augljóst að ekkert af því fólki er þarna inni.“ - Síðan segir hann: „Ég efast ekki um það að Jón Óttar Ragnarsson hafi mikla þekkingu á næringarfræði og sölumennsku á megrunarpillum og hans árangur á því sviði er óumdeilanlegur og ég ber fulla virðingu fyrir þeim árangri. Það er spurning hvort akkúrat það sé heppilegasti árangurinn, hvort það sé akkúrat það sem við erum að leita eftir, að menn fái einhverja gleðipillu og þá sé offituvandinn leystur.“ Ég spyr hæstv. forsætisráðherra - ég fagna því að hann er búinn að setja hópinn á laggirnar - en vil taka undir spurningu frá formanni Félags um lýðheilsu: Hvað réð því hvernig þessi hópur var samsettur? Eru einhver skilaboð þarna um að það séu einhverjar patentlausnir á þessum vanda miðað við hvernig skipað var í nefndina, án þess að ég taki nokkra afstöðu til þess fólks sem þarna er kallað til? Mig langar til að fá skýringar frá hæstv. ráðherra um þetta mál.

Frú forseti. Skipan þessarar nefndar hefur verið undirbúin með eðlilegum hætti og ég verð að segja það alveg eins og er að það vakti nokkra undrun mína að hv. þingmaður legði aðaláherslu á það í umræðum um þessi mál að lesa upp úr fréttum Ríkisútvarpsins. Ég hélt að að væri alveg nóg að þeir sem þær fréttir lesa ágætlega sinni því hlutverki. Það er rétt að þessi nefnd hefur nýlega verið skipuð og henni er ætlað að greina vandann sem tengist óhollu mataræði, offitu, átröskun og hreyfingarleysi og koma með tillögur að samræmdum aðgerðum til að taka á vandamálum sem því tengjast. Með nefndinni mun starfa sérfræðingateymi. Nefndin er að fara af stað, hún er að hefja störf, og hún mun leitast við að kalla eftir sem flestum sjónarmiðum í störfum sínum. Ég bind miklar vonir við störf þessarar nefndar og tel að lykillinn að bættum árangri þjóðarinnar í þessum efnum felist ekki síst í breyttu hugarfari, nýju viðhorfi okkar Íslendinga til mataræðis og hreyfingar. Auðvitað eru engar patentlausnir til og vitaskuld er það alveg rétt að gengið hefur verið fram hjá fjölmörgum einstaklingum sem eru hæfir til þess að starfa í slíkri nefnd. Ég þekki ekkert tilvik, þegar nefnd hefur verið skipuð í þessu landi, þar sem ekki hefur verið gengið fram hjá mjög mörgum hæfum einstaklingum. Ég held að það sé alveg ljóst að í kosningum hefur oft verið gengið fram hjá mjög mörgum hæfum einstaklingum til að sitja á Alþingi með fullri virðingu fyrir þeim hv. þingmönnum sem hér sitja. Þannig er það nú. Sjálfsagt er sá ágæti maður sem talaði í þessum fréttatíma einn af þeim hæfu einstaklingum sem hefði verið fullur sómi af að hafa í nefndinni. En formaður nefndarinnar er Þorgrímur Þráinsson blaðamaður. Hann hefur getið sér mjög gott orð fyrir markvisst og ötult starf í þágu baráttunnar gegn tóbaksreykingum og ég er fullviss um að hann getur ekki verið síðri baráttumaður gegn fitunni. Hann var um árabil landsliðsmaður í knattspyrnu, ritstjóri Íþróttablaðsins og þar að auki afkastamikill rithöfundur. Ég sagði áðan að það væri ekki síst hugarfarsbreyting sem þyrfti að koma hér til og ég sé ekki betur en þessi ágæti maður sé mjög góður í því. Aðrir í nefndinni  Hér var dr. Jón Óttar Ragnarsson sérstaklega nefndur. Hann er hámenntaður vísindamaður á þessu sviði. Hann hefur skrifað fjölmargar bækur um mataræði, hreyfingu og næringarfræði. Hann hefur gengist fyrir ráðstefnum um manneldismál. Hann stýrði uppbyggingu matvælafræðideildar við Háskóla Íslands og starfaði við matvælarannsóknir fyrir RALA. Ég tel það alveg sérstaklega gott að fá hann til liðs í þessu máli. Ég heyrði heldur ekki betur en viðkomandi læknir, sem talaði um hann, bæri fyrir honum fulla virðingu og ég heyri að hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir gerir það líka. Ég skil ekki af hverju verið er að draga nafn hans upp í þessu sambandi. Það kemur málinu ekkert við hvaða atvinnugrein hann hefur stundað eða hvort hann hefur selt einhverja tiltekna afurð. Mér finnst með eindæmum að vera að blanda því inn í málið.

Frú forseti. Mig langar að nota tækifærið, þar sem hæstv. forsætisráðherra er að ræða þessi mál og hefur nú nýverið sett á laggirnar þennan faghóp sem var samþykktur síðasta vor, og nefna einn ákveðinn þátt sem ég tel að við verðum að skoða í tengslum við þessa umræðu og þessi hópur verði að taka tillit til og skoða vel þegar hann er að störfum. Sá þáttur lýtur að aðgengi að hollum matvælum og hvort við getum með stjórnvaldsaðgerðum, t.d. í gegnum niðurgreiðslu á landbúnaðarvörum, í gegnum innflutningsgjöld og tolla og skatta af matvælum, stýrt með ákveðnum hætti verðlagi á hollum vörum. Eins og málum er nú háttað er ódýrara að ganga út úr búð með fullan poka af óhollustu heldur en af hollum, góðum og hreinum vörum. Þessu þarf að breyta.

Frú forseti. Ég vil sérstaklega gleðjast yfir svari forsætisráðherra, að búið sé að koma þessum faghópi sem þingsályktunartillagan gengur út á á laggirnar og hann sé tekinn til starfa. Þetta er mikið þjóðþrifamál sem var ekki aðeins þverpólitísk sátt um í vinnu innan heilbrigðisnefndarinnar heldur var það líka unnið í góðu samstarfi við bæði Læknafélagið, stéttarfélag og fagfélag lækna, og við Lýðheilsustöðina. En af því að skipun nefndarinnar kom hér til tals og hv. þm. Ásta Ragnheiður hafði einhverja athugasemd við það þá ætla ég að halda því til haga að innan nefndarinnar var lögð mikil áhersla á það hversu víðtækt þetta verkefni væri og hve það væri þýðingarmikið að tryggja þátttöku sem flestra viðkomandi ráðuneyta auk fulltrúa Lýðheilsustöðvar sem samkvæmt lögum hefur stóru hlutverki að gegna á þessu sviði. Vegna athugasemdar hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur vil ég líka taka það fram að eitt af því sem nefndinni er falið er akkúrat að horfa til verðlagsmála, horfa vítt og breitt um samfélagið, á alla þá þætti sem geta haft áhrif á þetta.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þessi nefnd hefur verið sett á laggirnar en vil einungis vegna þeirra orða sem hefur verið beint til hv. þm. Ástu Ragnheiðar taka fram að ég býst við að flestir þeir sem horfðu á skipan nefndarinnar hafi velt ákveðnu atriði fyrir sér. Eftir því sem best má lesa, a.m.k. af viðtölum, er dr. Jón Óttar Ragnarsson búsettur erlendis. Ef hann tekur sæti í nefndinni verður þá ekki um verulegan aukakostnað að ræða? Var ekki um sambærilega menntun að ræða hjá einstaklingum sem eru búsettir hér á landi?

Virðulegi forseti. Ég vil auðvitað fagna því að búið sé að setja þessa nefnd á laggirnar. Ég vænti mikils af starfi hennar eins og við gerum öll í heilbrigðisnefndinni sem stóðum að því að vinna að þessu máli og samþykkja það í vor. En það er alveg ástæðulaust af hæstv. forsætisráðherra að vera eitthvað önugur þó hann sé spurður út í fréttaflutning af nefndaskipan. Það er fullkomlega eðlilegt að það sé spurt þegar formaður Félags um lýðheilsu segir hluti eins og þessa og full ástæða til að nefna það hér. Ég var ekki að taka afstöðu til þess hverjir væru þarna skipaðir heldur spurði út í þetta og verð að segja það eins og er að Jón Óttar Ragnarsson, sem hefur verið nafngreindur hér, er náttúrlega mjög vel menntaður. Hann er flinkur maður, var hér með sjónvarpsþætti um hollustumál og hreyfingu og hefur gert marga góða hluti. Aftur á móti er hann þekktastur núna fyrir mjög óhefðbundnar leiðir í að ná umræddum markmiðum, sem eru duft og pillur, eins og formaður Félags um lýðheilsu, Geir Gunnlaugsson læknir, segir í þessum fréttum og þess vegna veltir maður fyrir sér hvort það séu einhverjar áherslur sem hæstv. ráðherra setur í þessu máli. En ég vil ítreka það að ástæðan fyrir því að þetta fór til forsætisráðuneytisins er auðvitað sú að þetta er mjög stórt mál og kemur við marga þætti og er víðfeðmt. Ég treysti hæstv. ráðherra til að skoða þetta en vil gjarnan fá það upplýst frá honum hvort þarna séu einhverjar nýjar áherslur á ferðinni um það að hægt sé að stytta sér leið til að ná niðurstöðu í þeim offituvanda sem þjóðir heims standa frammi fyrir.

Frú forseti. Nei, það felast engin sérstök skilaboð í skipan þessarar nefndar. Nefndin mun að sjálfsögðu starfa í samræmi við þingsályktunartillöguna. Sá sem hér stendur er ekki mikill aðdáandi lyfja og notar þau nánast aldrei sjálfur. Ég er andvígur ofnotkun lyfja þó að þau geti verið góð í hófi. Ég tel að lækningar felist almennt í öðrum aðferðum og tel að lyf eigi að vera neyðarúrræði en þau verða að sjálfsögðu að vera til staðar. Ég er þeirrar skoðunar að hér þurfi fyrst og fremst hugarfarsbreytingu, það þurfi meiri áhuga landsmanna á hreyfingu, ekki síst ungmenna. Mér finnst að áhugi Íslendinga sé að aukast á hvers konar útivist en það tel ég bestu leiðina til að ráða við þennan vanda fyrir utan það að borða hollan og góðan mat. Ég held að þetta séu aðalatriðin í því sem þarf að gera í þessum efnum. Það er hreyfing og hollur og góður matur. Það er hins vegar vandi að sannfæra fólk um það og ég tel að það starf sem fram undan er sé ekki síst á því sviði en ég hef enga trú á því að það sé hægt að taka einhverjar töflur við þessu og ég hef enga trú á því að sá aðili sem hér er nafngreindur sérstaklega hafi mesta trú á því. Það er alveg ástæðulaust að vera að draga það hér inn með þeim hætti sem hefur verið gert. Ég tel að þessi hópur sé vel skipaður og hann þarf að fá aðstoð og hjálp víða að og ég er ekki í nokkrum vafa um að hann mun fá það og það er mjög ánægjulegt að það skuli vera jafnmikill áhugi fyrir því á hv. Alþingi.

Virðulegi forseti. Framhaldsskólinn á að vera fyrir alla sem þangað vilja sækja sér menntun. Þannig hefur það verið og þannig er það samkvæmt stefnu menntamálayfirvalda að því er ég best veit. En á haustönn árið 2004, fyrir rúmu ári síðan, gerðist þaðl að fjölmargir nýnemar og þeir sem sóttu um skólavist voru lengi að fá svar frá skólanum. Skólarnir gátu ekki tekið við þeim stóra árgangi sem þá kom í skólana. Ekki hafði verið gert ráð fyrir því af hálfu yfirvalda að á ferðinni væri mjög stór árgangur og árgangar sem framhaldsskólinn þyrfti að hýsa. Ég spurði hæstv. menntamálaráðherra að því í fyrra hve mörgum hefði verið vísað frá námi í framhaldsskólum á þeirri önn sem hér um ræðir, árið 2004. Samkvæmt því svari fengu, að því er talið var, allir nýnemar skólavist, en ekki var vitað um afdrif eldri nemenda þar sem ekki var um að ræða samræmda skráningu upplýsinga um skólavist. Það er í sjálfu sér fráleitt að ekki sé haldið utan um samræmda skráningu á svo mikilvægum grundvallarupplýsingum sem aðgengi að framhaldsskólanum er. Ekki síst vegna þess að þegar verið er að vísa frá í framhaldsskólunum og velja inn eftir einkunnum verða þeir sem hafa lægstar einkunnir og eru viðkvæmastir fyrir raski og rugli af hálfu yfirvalda verst úti. Mörgum var vísað frá og sérstaklega þeim sem vildu koma aftur til náms eftir að hafa, það sem kallað er, fallið á brott og gert hlé á námi sínu. Það er að sjálfsögðu óviðunandi staða að framhaldsskólinn geti ekki sinnt því grundvallarhlutverki sínu að mennta þá einstaklinga sem þangað vilja sækja og þangað eiga að geta sótt. Því spyr ég hæstv. menntamálaráðherra: Hve mörgum sem sóttu um skólavist í framhaldsskóla haustið 2005 var vísað frá, sundurliðað eftir skólum? Hve margir sóttu um skólavist í framhaldsskóla eftir að hafa hætt tímabundið námi? Hve margir fengu ekki inni í neinum skóla? Er það viðurkennd stefna stjórnvalda að þeir sem sækja um framhaldsskólavist eftir námshlé eigi ekki skýlausan rétt á skólavist? Nú getur það varla verið svo að fjölgun framhaldsskólanema og þeirra sem þangað vilja sækja eigi að mæta með þeirri undarlegu tillögugerð sem nú er uppi um að stytta framhaldsskólanám, stytta stúdentspróf eða skerða það að því er virðist í sparnaðarskyni. Að því er virðist til að spara 2 milljarða á ári, 18% rekstrarkostnaðar. Við hljótum að vilja byggja vel yfir og ég trúi því að hæstv. menntamálaráðherra muni beita sér fyrir því að allir sem vilja sækja um vist í framhaldsskólanum fái þar inni og að hún hafi kallað eftir samræmdum upplýsingum um þetta mál, samræmdum upplýsingum sem lágu ekki fyrir í fyrra. Ég beini því þeirri fyrirspurn sem hér var mælt fyrir til hæstv. menntamálaráðherra.

Hæstv. forseti. Framhaldsskólum var send fyrirspurn um þetta efni, þ.e. hve mörgum sem sóttu um skólavist í framhaldsskólum í haust hafi verið vísað frá, sundurliðað eftir skólum, það er fyrsta spurning hv. þingmanns. Skólunum var send fyrirspurn um þetta efni nú í byrjun september. Upplýsingar liggja ekki fyrir á einum stað um alla þá sem sækja um nám í framhaldsskólum að undanskildum upplýsingum um nýnema úr 10. bekk eins og vikið verður að síðar. Hver skóli er ábyrgur fyrir innrituninni og þar með að afgreiða þær umsóknir sem honum berast. Umsækjendur eru skráðir í upplýsingakerfi framhaldsskólanna þar sem umsóknir þeirra eru samþykktar. Upplýsingar um þá sem ekki fá skólavist eru ekki skráðar kerfisbundið í upplýsingakerfi framhaldsskólanna og eru þar með ekki tiltækar á einum stað en úr því verður bætt eins og ég kem að síðar. Því var leitað til framhaldsskólanna og þeir beðnir um nöfn þeirra umsækjenda sem voru á biðlista við upphaf núverandi haustannar. Frá skólunum bárust upplýsingar um 306 umsækjendur á biðlistum. Þeir skiptast þannig eftir skólum: Fjölbrautaskólinn í Breiðholti 166, Fjölbraut Suðurlands 5, Iðnskólinn í Hafnarfirði 25, MR 3, MS 24, Fjölbrautaskólinn í Garðabæ 72 og Verslunarskóli Íslands 11. Aðrir skólar voru ekki með umsækjendur á biðlistum. Þegar síðan var búið að leiðrétta tvískráningar og fjarlægja nöfn nýnema, sem allir voru með skólavist, voru nöfnin 266 og af þessum 266 umsækjendum reynast 115 hafa fengið skólavist í öðrum skólum en 119 hefur verið vísað frá. Flestir þeirra sem var vísað frá voru að sækja um skólavist eftir hlé frá námi eins og betur verður komið að á eftir. Aðrir voru með umsóknir um að skipta um skóla. Í öðru lagi er spurt: „Hve margir sóttu framhaldsskóla eftir að hafa hætt tímabundið í námi?“ Alls bárust 3.400 umsóknir um skólavist í framhaldsskólum frá umsækjendum sem voru að sækja um skólavist að nýju eftir að hafa gert hlé á náminu. Í þriðja lagi var spurt: „Hve margir þeirra fengu ekki inni í neinum skóla?“ Samkvæmt upplýsingum af fyrrnefndum biðlistum var 119 umsækjendum af þeim 3.400 sem hætt höfðu tímabundið í námi synjað um skólavist. En ég vil vekja athygli á því að þetta samsvarar um 0,6% þess heildarfjölda sem síðan stundar nám í framhaldsskólum landsins. Ástæður þess að þessum nemendum var synjað um skólavist liggja ekki fyrir í einstökum tilvikum. Algengustu ástæður þess að umsóknum er synjað eru þær að ekki er pláss í þeim skólum sem umsækjendur óska sér helst, þá sem fyrsta eða annan valkost, eða ekki á þeim námsbrautum sem sótt er um. Eins og þeir vita sem þekkja til menntamála eru bara ákveðin pláss til t.d. á snyrtibrautum, listnámsbrautum o.s.frv. og þær fyllast fyrst. Það eru nemendur sem eru sérstaklega að sækja í þær. Þannig eru umsóknir í vinsælustu skólana og námsbrautirnar á hverjum tíma að jafnaði talsvert fleiri en unnt er að verða við. Þar er um að ræða sveiflu sem erfitt er að bregðast við með litlum fyrirvara. Við þekkjum þessa tískusveiflu líka sem er á milli skóla. Sumir skólar eru vinsælli eitt árið en annað. Á höfuðborgarsvæðinu er nemendum ráðlagt að leita eftir skólavist í öðrum skólum ef það hentar eða sækja almennt nám sem nýtist síðar á sérhæfðum námsbrautum hafi þeim verið synjað um nám á slíkum brautum. Síðan er spurt hvort það sé viðurkennd stefna stjórnvalda að þeir sem sækja um framhaldsskólavist eftir námshlé eigi ekki skýlausan rétt á skólavist. Mér finnst þetta afskaplega neikvæð nálgun en ég segi að sjálfsögðu þvert á móti: Framhaldsskólinn er öllum opinn og það er stefna ríkisstjórnarinnar að framhaldsskólarnir skuli vera opnir öllum sem sækja sér þessa menntun. Á síðasta vori var stigið afgerandi skref til að tryggja þeim skólavist sem sækja um skólavist í framhaldsskólum beint að loknum grunnskóla. Það var gert með því að 10. bekkingar innrituðust með rafrænum hætti. Þeir fengu lykilorð frá ráðuneytinu til að geta sótt um á netinu og þannig gat ráðuneytið í fyrsta skipti fylgst með afgreiðslu umsókna og hlutast til um að allir umsækjendur fengju skólavist og það ánægjulega er að yfir 95% nemenda úr 10. bekk sækja um vist í framhaldsskólum og að sjálfsögðu var þeim öllum tryggð skólavist. Reynslan af rafrænu innrituninni var það góð að ákveðið var að taka hana í gagnið fyrir alla umsækjendur um skólavist í framhaldsskólum í framtíðinni og boðaði ég það sérstaklega á samráðsfundi með skólameisturum í síðustu viku. Þannig má enn betur tryggja að sem best samræmi fáist í framboð og eftirspurn náms á framhaldsskólastigi. Vinnubrögð verða með þeim hætti samræmd til hagsbóta fyrir umsækjendur og framhaldsskólana. Auðveldara verður að hafa yfirsýn yfir umsóknirnar og fylgja því eftir að allir sem sækja um fái úrlausn eftir því sem bestur kostur er á hverju sinni. Þjónustan við umsækjendur, þ.e. nemendur, mun því enn batna frá því sem nú er en ég vil sérstaklega vekja athygli þingheims á því að það voru um 0,6% þeirra sem sækja um vist í framhaldsskólum sem komust ekki inn og segja má að það sé innan þeirra skekkjumarka sem hægt er að áætla og setja inn í áætlanir frá ráðuneytinu.

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda Björgvini G. Sigurðssyni þessa ágætu fyrirspurn. Það kann að hljóma lág tala að aðeins 119 nemendum sé vísað frá í framhaldsskólum. En fyrir mér er það alvarlegt mál að einum einasta nemanda sé vísað frá framhaldsskólanámi og ég tala ekki um þegar um er að ræða nemendur sem eru að reyna að hefja nám aftur eftir nokkurt hlé. Oft er um að ræða mjög stóra ákvörðun og það er hár þröskuldur sem viðkomandi einstaklingur þarf að stíga yfir. Það vita allir, og þeir sem nú ráða ferðinni í íslensku samfélagi eiga að vita, að menntun er alger undirstaða fyrir framtíð Íslendinga. Þess vegna eru allar tölur of háar. Þess utan fá skólarnir ekki greitt samkvæmt skólasamningum og get ég nefnt Fjölbrautaskóla Vesturlands sem dæmi um það.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja að þær tölur sem hæstv. menntamálaráðherra færir fram í svari sínu vekja dálítinn ugg hjá mér þó að hún reyni að gera lítið úr þeim og segja að einungis 0,6% af öllum þeim sem sækja um nám í framhaldsskólum sé í raun og veru vísað frá, þ.e. 119 einstaklingum. Ég verð að segja að mér finnst það talsvert alvarlegt ef 119 einstaklingum er vísað frá námi í framhaldsskóla, fólki sem er að reyna að hefja nám að nýju eftir hlé. Mér finnst það mjög undarlegt ef yfirvöld menntamála geta ekki gert eitthvað í því máli og reynt að sjá til þess að lögum sé framfylgt, þ.e. að framhaldsskólinn sé fyrir alla. Ég mundi vilja sjá þessa tölu 0. Ég mundi vilja sjá að ekki væri nokkurri manneskju væri vísað frá vilji hún í alvöru hefja nám við framhaldsskóla. Ég tel þetta alvarlegt mál. Ég tel þessa 119 alla eiga rétt á því að setjast á skólabekk þó að ég þekki auðvitað ekki þeirra sögu, en mér finnst þetta grunsamlega há tala.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra hreinskilin svör þó að þetta sé auðvitað alvarleg tala. En það sem mér finnst kannski alvarlegast í þessu er að þetta séu, eins og hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir kom inn á, þeir sem eru að koma í framhaldsskólann aftur. Ég fagna því að taka eigi upp rafræna innritun fyrir alla nemendur þannig að haldið verði utan um það hvað verður um þá nemendur sem eru eldri. Við verðum að vita eitthvað um svokallaða námshegðun þessa hóps og vita hvernig framhaldsskólinn tekur á móti honum. Ég tel það mjög mikilvægt, ég fagna þeirri yfirlýsingu og vona að rafræn skráning nái að halda það vel utan um eldri hópinn að hægt sé að bæta aðgengi þeirra til framtíðar inn í framhaldsskólann. Nógu hár er þröskuldurinn nú þegar og slæmt ef fréttir af frávísunum halda þeim frá.

Frú forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn en það eru mjög áhugaverðar upplýsingar að á annað hundrað nemendum sé vísað frá námi. Ég tel einsýnt að það sé vegna fjárskorts framhaldsskólanna. Áhugi hæstv. ráðherra á því að stytta framhaldsskólann styrkir þær grunsemdir, hæstv. ráðherra leitar að leiðum til sparnaðar. Hér í Reykjavík og víða um land er þessari styttingu mótmælt. Ef það væri rétt, sem hæstv. ráðherra boðar, að styttingin verði til þess að efla menntakerfið þá væru menn ekki að mótmæla. Ef til vill hefur fólkið í þessum menntastofnunum orðið fyrir barðinu á fjárskorti sem birtist m.a. í því að nemendum er vísað frá og ég vona að hæstv. ráðherra greini frá því hver staðan er. Þetta er sá kaldi raunveruleiki sem blasir við, frú forseti.

Frú forseti. Það er tvennt sem mig langar að nefna í þessari umræðu. Í fyrsta lagi hefur komið fram hjá hæstv. ráðherra menntamála að nú með þessari rafrænu skráningu sé mun auðveldara að fylgjast með þeim tölum, þeim hagtölum getum við kallað, sem hér hefur verið spurt um og þá langar mig að spyrja: Er ekki rétt að slíkar hagtölur séu birtar þannig að það þurfi ekki að karpa um það í þingsal í fyrirspurnatíma og í ræðum aftur og aftur? Ég held að það mundi létta mjög störfin ef svo væri gert. Mig langar líka að nefna brottfallið. Hverjir komast ekki að í framhaldsskólunum? Kann það að vera, og mig grunar að svo sé að hluta til, að það séu nemar sem láti skrá sig inn aftur og aftur en stundi ekki nám, falli frá námi. Ég hef ákveðinn grun um að það sé hluti af þeirri tölu. Mér finnst, hæstv. forseti, að kanna þurfi hvað liggur á bak við þessar tölur.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka ráðherra þessi svör, þau voru mjög greið. Það skiptir miklu máli að rafrænni skráningu sé komið á. En mér finnst hv. þingmenn eiginlega skamma vitlausan aðila í þessu máli. Getur ekki verið að þeir einstaklingar sem er vísað frá skóla eigi við einhver vandamál að stríða? Getur ekki verið að eitthvað sé að hjá þeim sjálfum og taka þurfi á því en ekki að menntakerfið sé svo vont að vísa þeim frá mannvonskunnar vegna eða af fjármálaástæðum? Menntakerfið hér er nefnilega afskaplega gott og það er alltaf í bata og framför.

Virðulegi forseti. Það er eitthvað að í menntakerfi sem vísar frá 120 einstaklingum sem vilja snúa aftur til náms eftir hlé, rétt eins og 120 börnum væri vísað frá grunnskóla. Með sama hætti eiga þeir sem sækja um nám í framhaldsskóla að fá þar inni. Það er eitthvað að í menntakerfi sem það gerir og á sama tíma er veifað yfir hausamótum framhaldsskólakerfisins tillögu um skerðingu náms til stúdentsprófs og sparnaði upp á tæpa 2 milljarða á ári í rekstri skólanna um leið og þær staðreyndir liggja fyrir að ekki er hægt að taka á móti þeim sem í skólana sækja. Þetta eru alvarlegar staðreyndir og hlýtur að kalla á endurskoðun á framhaldsskólakerfinu og skólakerfinu öllu þar sem samfella skólastiganna er gaumgæf og flæði þar á milli tryggt enn þá betur og sérstaklega með það fyrir augum að framhaldsskólinn verði fluttur til sveitarfélaganna. Sveitarfélögin hafi með að gera rekstur leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla. Með því tryggjum við samfelluna á milli skólastiga og þannig styttum við námstíma til stúdentsprófs á milli áfanga skólanna og grunnskólanna hjá þeim sem við það ráða og sækjast eftir því. Það er kjarni málsins. Ég er sannfærður um að þessi vandræðagangur með að vísa fólki frá, vísa 120 einstaklingum sem vilja snúa aftur til náms frá, væri ekki uppi ef framhaldsskólinn væri rekinn af sveitarfélögunum. Svo miklu meiri kraftur og svo miklu meiri metnaður er í rekstri grunnskóla nú en þegar ríkið hafði með þá að gera að ég er sannfærður um að sá sami metnaður, sá sami kraftur verði til staðar í rekstri framhaldsskólans ef hann yrði færður til sveitarfélaganna frá miðstýringu ríkisvaldsins. Ég er sannfærður um það og ég vona að við sjáum þá þróun eiga sér stað á næstu árum að framhaldsskólinn fari til sveitarfélaganna og þessi vandamál verði leyst og hann verði rekinn með reisn.

Virðulegi forseti. Á stundum virkar það eins og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson sé frá Mars en búi ekki á móður jörð miðað við þá sýn sem hann hefur á menntamál landsins og að framhaldsskólinn eigi að fara til sveitarfélaganna. Að sjálfsögðu er rétt að ræða það en það er tilefni til miklu lengri umræðna. En þar eru mjög athyglisverð sjónarmið sem hægt er að benda á í tengslum við slíkan flutning sem sérstaklega mundi koma niður á landsbyggðarsveitum og bæjum landsins. Við getum tekið umræðu um það síðar. Rétt er að ítreka að framhaldsskólinn er opinn öllum. 119 einstaklingar hafa sótt um framhaldsskólavist og ekki komist að, m.a. út af hverju? Út af því t.d. að ákveðnar brautir eru nú þegar fullar. Það eru ýmsar ástæður fyrir því að þeir hafa ekki komist inn en meginástæðan er þó sú. Það sem við skulum hafa sérstaklega í huga er að við erum að auka fjármagn til framhaldsskólastigsins nú sem aldrei fyrr og ég bið hv. þingmenn að skoða sérstaklega hvað er á fjárlögum fyrir næsta ár. Það er sérstaklega haft í huga að framhaldsskólinn eigi að vera opinn öllum. Ég vil líka nefna og það var tilgangur minn áðan að benda á þessa 0,6% tölu, að það er sérstaklega hægt að segja um áætlun ráðuneytisins varðandi framlögin til framhaldsskólastigsins að hún er að reyna að ná yfir alla þá sem sækja um í framhaldsskólana. Ekki er hægt að segja að við séum ekki að taka tillit til allra sem eru að sækja um í framhaldsskólunum. Framhaldsskólinn er opinn öllum og við erum búin að tryggja fjármagn til þeirra hluta. Sumir komast ekki inn í MR af því að hann er fullur. Það sama er hægt að segja um Verslunarskólann. Hægt er að færa eðlilegar röksemdir fram fyrir því af hverju þetta fólk komst ekki inn í framhaldsskólann. Framhaldsskólinn er og verður opinn öllum.

Virðulegi forseti. Mér er hollustan ofarlega í huga í dag og er með fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra um óhollt mataræði í skólum og spyr hæstv. ráðherra hvort komið hafi til umræðu að hún beiti sér fyrir því að óhollur matur verði ekki á boðstólum í skólum landsins. Mikil vakning hefur orðið um bætta hollustu í mataræði hjá börnum. Grunnskólarnir hafa tekið verulega á þessum málum og komin eru mötuneyti þar sem passað er upp á að börnin fái hollt mataræði og sama er náttúrlega á leikskólastiginu, ég hef fylgst með því. En síðan hafa foreldrar kvartað yfir því að þegar börnin þeirra koma í framhaldsskólana er nokkuð annað upp á teningnum. Þá sé meira verið að sækja í sælgæti, gosdrykki og aðra óhollustu. Ég gerði smákönnun á því hvernig staðan væri í framhaldsskólum landsins og hafði samband við alla framhaldsskóla. Þar er það þannig að fjórðungur allra framhaldsskóla er ekki með mötuneyti en þeir eru allir með sjoppur eða þá þeir selja sælgæti, gosdrykki og aðra óhollustu í mötuneytunum. Þess vegna fannst mér ástæða til að kalla eftir því hjá hæstv. ráðherra hvort hún hyggist bregðast á einhvern hátt við þessu. Nú er forsætisráðuneytið farið af stað með vinnu sína um hollustumálin og nágrannalönd okkar hafa verið að taka á þessum þáttum í skólunum, m.a. hafa Bretar ákveðið að banna allt ruslfæði í enskum skólum. Matur sem ríkur er af salti, fitu og sykri verður bannaður með öllu í breskum skólum innan árs. Þetta tilkynni Ruth Kelly, menntamálaráðherra Breta, á landsfundi breska Verkamannaflokksins í haust. Þeir banna einnig alla sjálfsala og sjoppur þar sem verið er að selja gos, sælgæti og flögur eins og það er kallað, kartöfluflögur eða hvað það er. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort hún ætli að leggja þeirri vinnu lið sem farin er af stað, eins og t.d. hjá forsætisráðherra, og leggja þarna lóð á vogarskálarnar og banna eins og Bretar og reyndar ýmsir Norðurlandabúar hafa gert, óhollustu sem er á boðstólum í íslenskum framhaldsskólum því ég veit að ástandið er þokkalegt í grunnskólunum.

Virðulegi forseti. Ég fékk fyrirspurnina til mín sem hljóðaði svo: „Hefur komið til umræðu að ráðherra beiti sér fyrir því að óhollur matur verði ekki á boðstólum í skólum landsins?“ Ég ætla að taka leikskólann og grunnskólann líka inn í svar mitt en þeir eru eins og við vitum, ég og hv. þingmaður og kannski hugsanlega einhverjir fleiri í viðbót, reknir af sveitarfélögunum.  Hins vegar liggur ekki fyrir heildaryfirlit um stöðu þessara mála en full ástæða er til þess að kanna með hvaða hætti staðan er í grunnskólum og fá yfirlit yfir hvers konar matur er á boðstólum fyrir nemendur og hvernig þeir síðan nýta sér það framboð skólans. Í framhaldsskólanum er skipulag matarmála með ýmsum hætti og engin sérstök lagaákvæði eru um útfærsluna sem er alfarið í höndum skólanna sjálfra og án afskipta ráðuneytisins. Það hefur ekki farið fram sérstök umræða um það hvort menntamálaráðuneytið beiti sér fyrir því að óhollur matur sé fjarlægður úr grunnskólunum eða framhaldsskólunum, enda eru grunnskólarnir eins og ég ítrekaði áðan á forræði sveitarfélaganna og ég vil láta þeim það eftir. Ég mun ekki beita mér fyrir því prívat og persónulega að óhollur matur verði fjarlægður úr öllum framhaldsskólum heldur vil ég miklu frekar sjá ákveðið í samræmi við þá stefnu að framhaldsskólarnir séu sem sjálfstæðastir, að það séu forráðamenn skólanna í samvinnu við nemendafélög og foreldra sem taki sjálfstæða ákvörðun um hvernig skóla þeir vilja móta innan sinna raða þannig að það verði ekki miðstýrð tilskipun ofan úr ráðuneytinu hvað má og hvað má ekki. Sveitarfélögin, sem er ánægjuefni, hafa lagt mikla áherslu á að bjóða heitan mat í hádeginu á skólaskyldualdri. Þetta er mjög jákvæð þróun að mínu mati því ljóst er að tengsl góðrar næringar við námsárangur eru mikil og góð. Þess vegna er í ljósi þessa eðlilegt að í kjölfar upplýsinga um mötuneyti eigi sér stað umræða um hvernig mat eigi síðan að bjóða upp á í skólum. Menntamálaráðuneytið hefur ekki til þessa beitt sér með beinum hætti á þessu sviði en ég vil þó vekja athygli á að það hefur veitt ýmsa styrki til aðgerða, t.d. með verkefninu Heilsuefling í skólum fyrir nokkru og einnig með stuðningi, t.d. við Latabæ, við þjóðarátak gegn hreyfingarleysi og offitu barna. Óbeint erum við að hvetja unga fólkið okkar hvort sem það er í grunnskólum eða framhaldsskólum til að hreyfa sig og vera meðvitað um hversu mikilvægt það er að borða hollan og góðan mat, ekki síst með tilliti til námsárangurs þeirra. Ráðuneytið setur leikskólum, grunnskólum og framhaldsskólum aðalnámskrá, sem ég vona líka að flestir viti hér inni. Í aðalnámskrá allra skólastiga er lögð áhersla á heilbrigða og holla lífshætti. Á öllum skólastigum er kjörinn vettvangur til að fjalla um slík mál innan námsgreinarinnar lífsleikni. Á grunnskólastigi er líka rétt að taka fram að heimilisfræði er skyldunámsgrein og þar er m.a. lögð áhersla á að nemendur læri að útbúa holla og næringarríka rétti, læri um næringarfræði, heilbrigði, hollustu og neytendafræði og það smiti vonandi síðan út í neysluna sjálfa þannig að þeir átti sig á því að best er að borða hollan og góðan mat. Á framhaldsskólastigi er matreiðsla víðast hvar vinsæl valgrein í almennum framhaldsskólum. Ég vil sérstaklega nota þetta tækifæri, virðulegi forseti, og hvetja foreldra til að brýna fyrir börnunum mikilvægi hollrar fæðu. Ég vil einnig hvetja stjórnendur skóla, sveitarfélög sem og framhaldsskóla til að beita sér fyrir því að óhollur matur verði ekki á boðstólum í skólum landsins.

Virðulegi forseti. Ég fagna því hve óvenjujákvæð hæstv. menntamálaráðherra er í þessu máli og hvet hana til að taka sér ríkisstjórn Tonys Blairs og Verkamannaflokksins í Bretlandi sér til fyrirmyndar þar sem þeir hafa skorið upp herör gegn ruslfæði í skólum. Þetta er stórt mál og gott að hv. þingmaður hreyfði við því. Sjálfur var ég um tíma forfallakennari í matreiðslu í Lágafellsskóla í Mosfellsbæ og þekki vel hversu mikilvægt það er að kenna börnunum hollt mataræði og hve mikilvægt er að næringarfræði sé haldið mjög að börnum og boðið sé upp á hollt fæði í skólunum. Eins og skólastjóri í Fellaskóla sagði einu sinni við mig í heimsókn Samfylkingarinnar þangað var það eitt af stærstu vandamálunum í skólanum hvað stór hluti barnanna kom í skólann á morgnana án þess að hafa borðað morgunmat og var þess vegna mjög til ófriðar fram eftir degi. Þetta er því eitt af þeim málum sem þarf vissulega að skoða. Það er mataræði í skólum, bæði hollt og óhollt.

Virðulegi forseti. Það er afskaplega skemmtilegt að ræða hér um hollt mataræði. Ég styð einmitt tillögu heilbrigðis- og trygginganefndar frá síðasta vori um hollt mataræði og hreyfingu. Það er náttúrlega öllum ljóst hvað hollt mataræði er mikilvægt. Ég vil koma því að í þessari umræðu að hinar hollu mjólkurvörur okkar hafa ekki hækkað í verði í nokkur ár sem er mjög mikilvægt. Af því að Bretar hafa verið nefndir hér er líka athyglisvert að það þurfti þennan fræga sjónvarpskokk Jamie Oliver til að fá Tony Blair til að hugsa um hollt mataræði í skólum og það sýnir sig hvað hægt er að gera með frægum persónum og þeir hafa tekið á þessu. Ég held að mataræði hjá okkur hafi aldrei verið eins slæmt og í breskum skólum, sem byggist mikið upp á fitu en sem betur fer hefur það ekki verið hér. Ég vil líka taka undir með hæstv. menntamálaráðherra varðandi Latabæ, hvað sá boðskapur skiptir miklu máli.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri umræðu sem á sér stað enda brýnt mál á ferð. Eins og kom fram í máli hæstv. menntamálaráðherra hefur mataræði áhrif á námsgetu barna. Ég hefði viljað heyra frá hæstv. menntamálaráðherra eitthvað í þá átt að hún ætlaði að taka á því að í 50% af framhaldsskólum landsins væru einungis sjoppur en ekki mötuneyti, við gætum því hugsanlega séð fram á að matarmenningin í framhaldsskólunum mundi breytast. Ég er af snúða- og appelsínkynslóðinni í framhaldsskólanum og ég mæli ekki endilega með því. Ég hefði viljað heyra hjá menntamálaráðherra í það minnsta að hún mundi vilja skoða kostnað við það að setja upp einhvers konar mataraðstöðu eða mötuneyti í þeim skólum sem slíkt er ekki til staðar.

Frú forseti. Það er ánægjulegt að hlusta á þessa umræðu og heyra hvað menn eru einhuga. Ég vil rifja það upp að fyrir um það bil 12, 15 árum átti ég þess kost að taka þátt í umræðu sem þessari á búnaðarþingi þar sem Bændasamtökin, bæði garðyrkjubændur og aðrir bændur voru að heimfæra upp á Ísland umræðu sem var á Norðurlöndum þá fyrir 12–15 árum um einmitt þessi mál. Og það var að frumkvæði þeirra samtaka að hafin var umræða hér á landi um þessi mál í samvinnu við skólayfirvöld og sveitarfélög nákvæmlega á þessum grunni. Það er gaman að vera þátttakandi í því og vitni að því hvernig hlutirnir gerast. Oft er sagt að góðir hlutir gerist hægt. En við erum á réttri leið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin þó ég hafi ekki alveg verið sátt við þau. Ég var auðvitað að taka til umræðu framhaldsskólana af því, eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra, að sveitarfélögin eru með fyrri stigin í skólunum. En það hafa verið gerðar á því úttektir að börnum og unglingum líður betur í skólanum og þeim tekst betur að tileinka sér námsefnið ef þau hafa borðað hollan mat og lítinn sykur. Ég hefði viljað heyra hæstv. ráðherra segja það hér að hún ætli að taka á þessu með beinum hætti en ekki með óbeinum hætti. Að taka á þessu máli með óbeinum hætti og hafa svo sjoppu í hverjum skóla er náttúrlega ekki nógu gott. Foreldrar kvarta yfir því þegar krakkarnir fara úr grunnskólunum yfir í framhaldsskólann að þá tekur sælgætisátið við vegna þess að það er þar mest í framboði. Varðandi hvað aðrar þjóðir eru að gera þá verið að banna sælgætisát í framhaldsskólunum t.d. í Bretlandi og meira að segja er það orðin stefna nýju ríkisstjórnarinnar í Noregi að skylda hreyfingu í öllum skólum. Ég hefði gjarnan viljað spyrja hæstv. ráðherra út í það. Ef hún vill ekki taka fastar á þessum málum með óhollustuna og framboð á henni í skólunum nema bara óbeint er hún þá tilbúin að setja inn í skólaskylduna hreyfingu á hverjum degi? Það eru Norðmenn einmitt að gera núna með sinni nýju ríkisstjórn, þ.e. að skylda hreyfingu inni í öllu námsefni. Börnin verða að hreyfa sig tiltekið mikið á hverjum einasta degi. Vandinn sem við stöndum frammi fyrir hér er náttúrlega að í framhaldsskólanum er krökkunum ekki hleypt út vegna þess að það er svo mikil hætta á því að þau séu að hrekkja litlu krakkana sem eru í skólanum með þeim. Yfir þessu hefur einmitt verið kvartað við mig og þess vegna tel ég ástæðu til þess að hæstv. ráðherra taki á þessu líka með hreyfinguna, ekki bara hollustunni.

Virðulegi forseti. Þegar spurt er um skóla hlýt ég að tala um allt skólakerfið frá leikskóla og alveg upp í háskóla. En ég tek undir með hv. þingmanni. Það skiptir mjög miklu máli að þetta fari saman, hollt mataræði og hreyfing. Þannig er það nú. Ég hvet alla líka til að byrja heima fyrir. Hv. þingmaður vék hér áðan að því að börnin í skólum landsins kæmu oft frekar vannærð eða lítt nærð í skólann að morgni. Ég held að við verðum að byrja heima fyrir og muna að hollur morgunmatur er uppistaðan í deginum. við verðum líka að hafa hugfast að því miður erum við allt of gjörn á það að keyra t.d. börnin okkar, skutla þeim hingað og þangað. Við verðum náttúrlega að reyna að hvetja alla til hreyfingar. En það er ekki mikil hvatning í því að letja börnin okkar til þess að hreyfa sig með því að skutla þeim kannski nokkur hundruð metra í skólann. Auðvitað á að byrja heima fyrir. Skilaboðin af minni hálfu eru alveg skýr til allra þeirra sem starfa í skólum landsins, hvort sem það er í leikskóla, grunnskóla, framhaldsskóla eða í háskóla, þ.e. að bjóða upp á hollan og góðan mat og að þetta verði gert í samstilltu átaki en ekki í gegnum miðstýrðar ákvarðanir. Skilaboðin af minni hálfu eru skýr: Hafa hollan og góðan mat, hreyfa sig sem mest, en að frumkvæðið og samstaðan og samvinnan í þessum efnum komi innan frá, komi frá skólunum, komi frá nemendunum í framhaldsskólanum, kom frá kennurum og skólastjórnunum í framhaldsskólunum. Á meðal sveitarfélaganna eru mjög góðir hlutir að gerast. Þau hafa staðið sig vel varðandi það að tryggja framboð á hollum og góðum mat. Ég vil líka benda á það að á vegum Lýðheilsustofnunar eru unnar kannanir reglulega um mataræði landsmanna og mér skilst líka á meðal skólafólks og það er nokkuð sem við eigum að nýta til enn frekari hvatningar og stefnumótunar.

Frú forseti. Það eru liðin sex ár síðan ég bar fyrst fram fyrirspurn um kostun dagskrárliða í útvarpi og sjónvarpi úr þessum ræðustóli. Þá átti ég orðastað við hæstv. þáv. menntamálaráðherra Björn Bjarnason. Ég hafði ástæðu til þess á þeim tíma að fara í ræðustól vegna þessa máls því að ég taldi 21. gr. útvarpslaganna vera þverbrotna meira eða minna af öllum ljósvakamiðlunum sem á annað borð buðu upp á kostun. Ég tel svo enn vera, hæstv. forseti. Hæstv. fyrrv. menntamálaráðherra svaraði mér því til á sínum tíma að grunnprinsippið í þessari kostun væri að birta nafn viðkomandi kostunaraðila en ekki auglýsa vöru hans eða þjónustu. Það sama ætti að gilda í útvarpi og sjónvarpi og það væri óheimilt að blanda saman kostun og einhverju efni úr auglýsingum, svo sem skilti, myndskeiði eða hljóðrásum. Í vor lagði ég svo fyrirspurn fyrir hæstv. núv. menntamálaráðherra um þetta sama efni, þ.e. á hvern hátt stjórnvöld hefðu fylgt því eftir að útvarps- og sjónvarpsstöðvar færu að kostunarreglum 21. gr. útvarpslaganna. Hæstv. ráðherra svaraði því til að útvarpsréttarnefnd hefði það hlutverk að hafa eftirlit með framkvæmd laganna og þar á meðal útvarpssendingum í íslenskri lögsögu. Hún hafði þá nýverið skipað nýja útvarpsréttarnefnd, þ.e. hinn 1. október 2004 og hún upplýsti þingheim um að sú útvarpsréttarnefnd hefði ákveðið að láta fara fram könnum á því hvernig upplýsingum, fjarsölu og kostun helstu sjónvarpsstöðvanna sem störfuðu með leyfi nefndarinnar væri háttað. Á þeim tíma sagði hæstv. ráðherra að verið væri að kynna forsvarsmönnum sjónvarpsstöðvanna hvernig ætlunin væri að standa að könnuninni og mun útvarpsréttarnefnd hafa lagt á það áherslu að eiga gott samstarf og samvinnu við alla leyfishafa án þess þó að það kæmi niður á því eftirliti sem nefndinni væri ætlað að hafa með höndum samkvæmt útvarpslögum. Hæstv. ráðherra svaraði mér því til að miðað væri við að niðurstaða umræddrar könnunar gæti legið fyrir á vormánuðum 2005. Nú þykir mér afar forvitnilegt að fá að heyra hvort niðurstöðurnar liggi fyrir og hverjar þær þá séu í helstu dráttum.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, þingmaður Reykvíkinga, hefur lagt fyrir mig fyrirspurn á þskj. 194 þess efnis hvað líði könnun á fjarsölu og kostun í útvarps- og sjónvarpsstöðvum sem útvarpsréttarnefnd mun hafa látið framkvæma. Jafnframt spyr hv. þingmaður hvort niðurstöður þessarar könnunar liggi fyrir. Eins og ég upplýsti í svari mínu til hv. þingmanns, og hv. þingmaður í rauninni fór ágætlega yfir áðan, í fyrirspurn um þetta efni fyrr á þessu ári í aprílmánuði þá stóð fyrir dyrum af hálfu útvarpsréttarnefndar að gera sérstaka könnun á því hvernig auglýsingum, fjarsölu og kostun helstu sjónvarpsstöðvanna sem starfa með leyfi nefndarinnar væri háttað. Ég tel mikilvægt að þessi könnun verði framkvæmd. Útvarpsréttarnefnd hefur upplýst mig í tilefni af þessari fyrirspurn hv. þingmanns að nefndin hafi fundað með forsvarsmönnum 365 ljósvakamiðla, Íslenska útvarpsfélagsins hf. og Ríkissjónvarpsins á vormánuðum. Á þeim fundi hafi verið farið ítarlega yfir ákvæði VI. kafla útvarpslaga sem fjallar um auglýsingar, fjarsölu og kostun og gerðu fyrirsvarsmenn þessara sjónvarpsstöðva grein fyrir því hvernig þessum ákvæðum væri fylgt eftir auk þess að fjalla almennt um auglýsingastefnu stöðvanna. Til að framkvæma athugunina leitaði útvarpsréttarnefnd til fjölmiðlaskorar félagsvísindadeildar Háskóla Íslands. Ekki reyndist unnt að framkvæma þessa könnun fyrir sumarið vegna anna hjá þeim sem tóku verkið að sér. En stefnt er að því að niðurstöður í þessari könnun liggi fyrir nú í árslok samkvæmt upplýsingum mínum. Þá verða þær að sjálfsögðu kynntar sjónvarpsstöðvunum og fjallað sérstaklega um þær á vettvangi nefndarinnar með fyrirsvarsmönnum sjónvarpsstöðvanna.

Hæstv. forseti. Ég verð að lýsa vonbrigðum mínum með að þetta skyldi ekki hafa náðst því mér finnst liggja mikið á í þessum efnum. Mér finnst það augljóst út frá því hvernig sjónvarpsstöðvarnar og útvarpsstöðvarnar líka eru greinilega að misnota aðstöðu sína og misnota kannski þá stemningu sem virðist vera gagnvart þessum lögbrotum. Mér finnst einhvern veginn ekki eins og hæstv. menntamálaráðherra hafi fundist liggja neitt á að gera eitthvað af alvöru í málinu. Ef það gilda lög í þessu landi og allur almenningur sér að þau eru þverbrotin á hverjum einasta degi, jafnvel oft á dag og það glymur í eyrum okkar og við horfum á það í sjónvarpinu, þá finnst mér ekki eðlilegt að við sitjum hjá og látum okkur það í léttu rúmi liggja. Ég lýsi því vonbrigðum með að ekki skyldi hafa verið haldið fast við að þessi könnun yrði látin fara fram síðastliðið vor. Gott og vel, það var ekki gert. Þá unum við við það. Ég segi einungis: Ég treysti því og finnst gott að heyra að félagsvísindadeild háskólans og Fjölmiðlaskólinn skuli hafa fengið þetta verkefni. Ég treysti því unga fólki sem þar starfar vissulega vel til að framkvæma svona könnun og bíð enn óþreyjufull eftir niðurstöðum. Vonandi verða þær kynntar með hávaða og látum í fjölmiðlum. Ef ekki þá kem ég aftur í pontuna með svipaða fyrirspurn eftir áramótin til hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti. Það er ekki oft sem ég tek undir með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur en ég verð að lýsa því yfir og segi alveg eins og er að það voru ákveðin vonbrigði líka fyrir mig að fá ekki þessa könnun í hendur og að hún sé ekki búin. En þetta verk er alla vega í gangi og ég tek undir með hv. þingmanni að það er gott að sjá hverjir framkvæma þessa könnun. Ég bind vonir við að þetta verði búið núna fyrir árslok og hvet þá hv. þingmann, ef það verður þá ekki búið, að koma með aðra fyrirspurn til mín. Þá getum við rætt þetta aftur. En ég vil ekki nota svo sterk orð og gefa mér það algjörlega fyrir fram að sjónvarpsstöðvarnar og útvarpsstöðvarnar séu algerlega að misnota aðstöðu sína varðandi kostun og fjarsölu. Þess vegna erum við m.a. að fara í þessa könnun. Ég vara við því að menn gefi sér þessa niðurstöðu fyrir fram þó að það séu margar ákveðnar vísbendingar til okkar. Það er aftur á móti annað mál. Virðulegi forseti. Við hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir bíðum báðar spenntar eftir þessari könnun.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að bera fram fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra um kanínubyggð í Vestmannaeyjum. Það hefur nefnilega runnið upp fyrir fólki að kanínur eru að gera usla í fuglabyggðum í Vestmannaeyjum, í lundabyggðum nánar til tekið. Þessi dýr hafa verið flutt til Eyjanna af fólki. Þau hafa síðan sloppið laus og byrjað að fjölga sér, náð fótfestu í náttúrunni. Þær koma sér fyrir á búsvæðum lundans í holum í jarðveginum, í bröttum hlíðum Heimaeyjar, grafa þar út jarðveginn, valda jarðvegstjóni og hrekja lundann á brott úr holum sínum, spilla fyrir honum varpi og þar fram eftir götunum. Margir hafa látið í ljós þá skoðun að hér hljóti að vera hætta á umhverfisspjöllum, bæði að lundinn verði fyrir áföllum með varp sitt en einnig að það sé hætta á jarðvegsrofi og því að jarðvegur skríði í sjó fram eftir að kanínurnar hafa nagað rætur jarðvegsins og grafið holur og þannig ýtt undir það að þessi jarðvegseyðing fari af stað. Ég vil því bera fram eftirfarandi spurningar til hæstv. umhverfisráðherra: 1. Hafa farið fram rannsóknir á áhrifum kanína á fuglalíf í Vestmannaeyjum og ef svo er, hverjar eru þá helstu niðurstöður þeirra? 2. Hafa stjórnvöld aðhafst eitthvað til að stemma stigu við útbreiðslu kanína í Vestmannaeyjum? 3. Hyggjast stjórnvöld grípa til aðgerða til að útrýma kanínum í Vestmannaeyjum?

Frú forseti. Á árunum 2003 og 2004 var unnið rannsóknarverkefni á vegum líffræðiskorar Háskóla Íslands á útbreiðslu og vistfræðilegum áhrifum kanína á Sæfjalli í Vestmannaeyjum. Skýrsla um rannsóknirnar var birt í febrúar 2004 undir yfirskriftinni: Áhrif kanína á lundabyggð í Sæfjalli á Heimaey Vestmannaeyjum. Meginniðurstöður skýrslunnar eru að lundabyggð í Sæfjalli stafi hætta af viðveru kanína á svæðinu. Ráðuneytinu er ekki kunnugt um fleiri beinar rannsóknir í þessu sambandi. Bæjaryfirvöld í Vestmannaeyjum hafa haft forgöngu um aðgerðir til að stemma stigu við óhóflegri útbreiðslu kanína þar. Frá árinu 2002 hafa bæjaryfirvöld haft sérstaka heimild umhverfisráðuneytisins til skipulagðra aðgerða til að takast á við umræddan vanda. Leyfi til þess hafa verið veitt til árs í senn með ákveðnum skilyrðum í samræmi við umsagnir Umhverfisstofnunar og Náttúrufræðistofnunar Íslands m.a. varðandi framkvæmd veiðanna, árlega skýrslugjöf og fleira. Síðast endurnýjaði ráðuneytið leyfi af þessu tagi í lok mars 2005. Um er að ræða beitingu heimildar samkvæmt 7. mgr. 7. gr. laga nr. 64/1994, um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, sem veitir umhverfisráðherra heimild til að útrýma stofni eða tegund dýra sem flust hafa til Íslands af manna völdum. Þess er vert að geta að á síðustu tveimur árum voru milli 600 og 700 kanínur skotnar í Vestmannaeyjum, hvort árið, á grundvelli ofangreindrar heimildar samkvæmt skýrslu um veiðarnar sem skilað hefur verið til ráðuneytisins. Umhverfisráðuneytið gerir ráð fyrir að af hálfu heimamanna verði þetta vandamál og þróun þess vandlega metið á næstu missirum, m.a. með hliðsjón af ofangreindri skýrslu. Stofnanir umhverfisráðneytisins, þ.e. Umhverfisstofnun og Náttúrufræðistofnun Íslands munu veita ráð og faglegt álit um þessi mál.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir að mörgu leyti ágætt og greinargott svar. Það kemur í ljós að hér er á ferðinni alvarlegt umhverfisvandamál því að einhver hlýtur mergðin af þessum dýrum að vera á Heimaey fyrst þar eru veidd árlega 600–700 dýr. Ég held að öllum hljóti að vera ljóst að þessi dýr sem við vitum að eru þeirri náttúru gædd að geta fjölgað sér mjög hratt geta valdið mjög miklu tjóni á skömmum tíma. Það hefði glatt mig að heyra ef hæstv. umhverfisráðherra hefði lýst því yfir að stjórnvöld hefðu gert meira til að rannsaka áhrif þessara aðskotadýra á íslenska náttúru. Það hefur greinilega orðið umhverfisslys þegar þessi dýr hafa sloppið út í náttúruna og náð að fjölga sér og þau eru farin að valda tjóni á verðmætum og einstökum fuglabyggðum í grennd við þéttbýlið. Það er ljóst að hér þurfa menn að vera mjög vel á verði og þetta þarf að rannsaka vel og fylgjast vel með því hvað gerist þegar svona lagað á sér stað. Við vitum að aðskotadýr hafa áður valdið miklu tjóni í íslenskri náttúru. Þar er helst að nefna minkinn á sínum tíma. Það setur líka að manni ákveðinn ugg hvað gæti gerst ef þessi dýr, þ.e. kanínur mundu sleppa út á öðrum stöðum þar sem fuglalíf er ríkt og einstakt, til að mynda á fuglaeyjum umhverfis Ísland. Ég gæti nefnt Flatey á Breiðafirði, Skrúðinn eða aðrar eyjar umhverfis landið. Þar gætu þessi dýr valdið miklu tjóni ef þau slyppu út og samfara hlýnandi loftslagi og öðrum hagstæðum aðstæðum þá gæti orðið erfitt að losna við þau. Ég vil því nota tækifærið að lokum til að hvetja stjórnvöld til að hika ekki við að grípa til aðgerða gegn þessum dýrum en jafnframt að stunda góðar rannsóknir á því sem virkilega er að gerast.

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa fyrirspurn og tek undir með honum um nauðsyn þess að vel sé fylgst með þegar svona tilvik koma upp, þegar dýr sem ekki eru hluti af íslenskri náttúru sleppa laus. Það er raunar ljóst að það er víðar en í Vestmannaeyjum sem þetta hefur orðið að vandamáli. Það er t.d. bæði í Kjarnaskógi á Akureyri og eins í Bláskógabyggð þannig að það er alveg ljóst að þarna þarf að fylgjast vel með og grípa til viðeigandi ráðstafana þegar þess er þörf. Það er einmitt það sem umhverfisráðuneytið hefur gert með því að veita leyfi til þess að veiða kanínur í Eyjum.

Virðulegur forseti. Ég kem hér upp öðru sinni til að fjalla um mál sem kannski er skylt kanínuinnrásinni miklu í Vestmannaeyjum en nú beinum við athyglinni að hafinu í staðinn fyrir því sem gerist neðan jarðar á Heimaey. Hér er um að ræða um annan flæking sem gæti borist til Íslands, hefur að því best er vitað ekki komið hingað enn þá, en það er svokallaður kóngakrabbi sem getur orðið gríðarlega stór, um tveir metrar á milli klóa. Kóngakrabbar éta allt sem þeir komast yfir og voru settir út af Rússum við strendur Kólaskaga við Norður-Noreg á árunum 1960–1970. Þar var á ferðinni tilraun til svokallaðrar hafbeitar. Menn vildu setja þennan krabba út, sem upphaflega kemur úr Kyrrahafi, til að gá hvort hann mundi ná að stækka og síðan ætluðu menn að veiða hann til matar. Hér er um mjög verðmæta vöru og verðmæta afurð að ræða og Rússarnir höfðu vonir um að þarna væri hægt að koma á fót nýjum atvinnuvegi í Norðvestur-Rússlandi. Það sem gerðist hins vegar og kom mönnum á óvart var það að krabbinn fór að fjölga sér. Hann náði að aðlagast náttúrunni á þessum slóðum og þegar stofninn stækkaði hóf hann að marséra vestur á bóginn og birtist brátt við strendur Norður-Noregs og hefur á síðustu árum verið að færa sig með ströndum Norður-Noregs vestur á bóginn og svo suður og mér skilst að hann sé núna kominn langt suður í áttina að Lófóten. Það eru engar horfur á því að þessum krabba sé neitt að fækka. Norðmenn hafa sjálfir hafið veiðar á honum og jafnvel eldi nú á síðustu missirum vegna þess að hér er enn um mjög verðmæta afurð að ræða. Þetta hlýtur að vekja upp spurningar um hvort þessi krabbi gæti ekki borist hingað til Íslands, annaðhvort að menn tækju hann með sér í hugsunarleysi og hleyptu honum hér út, hentu honum í sjóinn þegar þeir kæmu upp að Íslandsströndum og krabbinn næði þá fótfestu hér á landgrunninu og gæti jafnvel byrjað að fjölga sér. Það mætti líka hugsa sér að lirfur þessa krabba mundu berast með skipum. Skip dæla oft sjó í tanka sína við strendur erlendra ríkja, losa sig síðan við hann þegar þau koma upp að ströndum hér á landi. Það má m.a. nefna dæmi um að nú í sumar fannst svokölluð sandrækja við Álftanes ef ég man rétt og vísindamenn telja að sú rækja hafi einmitt borist hingað með þessum hætti. Þetta er djúpsjávarrækja sem er ættuð sunnar úr Atlantshafi og er mjög algeng í Norðursjó. Mín spurning til hæstv. umhverfisráðherra er: Hyggjast stjórnvöld grípa til einhverra fyrirbyggjandi aðgerða til að hindra að kóngakrabbi (Paralithodes camtschaticus) berist frá ströndum Noregs yfir í landhelgi Íslands?

Frú forseti. Upp úr árinu 1960 fluttu Rússar kóngakrabba til Múrmansk en náttúruleg heimkynni hans eru í norðanverðu Kyrrahafi. Eins og hv. fyrirspyrjandi nefndi réttilega er þetta ein stærsta krabbategund heims og verður fullvaxinn allt að 13 kílóum og um tveir metrar milli útréttra klóa. Á síðustu 15 árum hefur kröbbunum fjölgað gríðarlega og eru nú útbreiddir um allt Barentshaf og suður fyrir Lófóten í Noregi. Árið 2003 var talið að í það minnsta 15 milljón kóngakrabbar hafi verið á svæðinu og fátt bendir til að útbreiðsla hans hafi stöðvast. Þessi vöxtur krabbastofnsins hefur valdið mikilli röskun á jafnvægi í lífríki Barentshafs og Noregshafs svo líkja má við umhverfisslys. Krabbarnir éta nánast allt sem að kjafti kemur frá þörungum til hrogna og seiða af nytjastofnum. Sem dæmi hefur lífríki Varangursfjarðar gerbreyst af völdum krabbans og veiði spillst verulega. Krabbarnir þvælast einnig í netum sjómanna og skemma þau og enn fremur óttast menn að þeir geti verið hýslar fyrir hættuleg blóðsníkjudýr í fiskum. Á hinn bóginn, eins og réttilega var nefnt, er kóngakrabbi verðmæt sjávarafurð og því eru þeir sem eygja í honum hagnaðarvon ánægðir með tilvist hans. Ólíklegt er talið að tegundin berist af sjálfsdáðum hingað eins og til háttar hér við land. Að líkindum myndar djúprennan milli Skotlands og Færeyja náttúrulega hindrun fyrir útbreiðslu fullorðins kóngakrabba vestur yfir Atlantshafið til Íslands. Einnig er ólíklegt að sviflirfur krabbanna, þ.e. ungviði, geti borist með straumum til Færeyja. Líklegra er að kóngakrabbinn gæti borist inn á íslenskt hafsvæði af mannavöldum. Slíkt gæti hugsanlega gerst óviljandi t.d. að sviflirfur krabbans bærust með kjölvatni skipa en Náttúrufræðistofnun telur það þó ekki líklega dreifingarleið þar sem lirfurnar mundu væntanlega drepast fljótt. Mun líklegra sé að krabbinn gæti borist hingað af ásetningi vegna fikts eða vegna þess að einhver teldi hag í því fyrir íslenskan sjávarútveg að flytja hann hingað. Í ljósi þeirra miklu umhverfisáhrifa sem krabbinn veldur og útbreiðslu hans við Noregsstrendur er rík ástæða fyrir íslensk stjórnvöld til að gera allt sem unnt er til að hindra flutning lifandi kóngakrabba á íslenskt hafsvæði. Mun ég á næsta fundi norrænna umhverfisráðherra taka þetta mál upp og óska eftir samvinnu hinna vestnorrænu ríkja um aðgerðir til að stemma stigu við mögulegum flutningi krabbans á Íslandsmið. Einnig mun ég í samvinnu við sjávarútvegsráðherra kanna hvort ekki sé rétt að banna flutning lifandi krabba á íslenskt hafsvæði og jafnframt að hrinda af stað átaki til að upplýsa sjómenn og farmenn um þann usla sem kóngakrabbinn getur valdið.

Frú forseti. Hér er um mikilvægt mál að ræða og vert að fara yfir það með öllum tækjum sem stjórnvöld hafa yfir að ráða en umræddur krabbi getur valdið mjög miklum usla í lífríkinu. Eins og kom fram þá étur hann hrogn mikilvægra nytjafiska og svo getur hann borið með sér sníkjudýr sem leggjast á nytjafiska okkar. Þess vegna er vert að fara rækilega yfir þessi mál og væri fróðlegt að fá að heyra nánar hjá hæstv. ráðherra hvaða vinna hefur farið fram nú þegar. En mér skildist á svörum hæstv. ráðherra að til stæði að samvinna yrði við sjávarútvegsráðuneytið, sem ég tel mjög nauðsynlegt að verði, en einnig væri fróðlegt að fá að vita hvaða vinna hefur farið fram nú þegar þannig að menn geti áttað sig á stöðu mála.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta mál er hér til umræðu. Þessi risakrabbi sem farinn er að breiðast út á norðurslóðum er hrikaleg plága. Þetta mál hefur verið rætt í umhverfis- og auðlindanefnd Norðurlandaráðs þar sem ég á sæti og einnig sú mengun sem getur orðið þegar vatn er losað úr skipum fjarri þeim stað sem það er tekið upp. Ég fagna því að hæstv. ráðherra ætlar að bregðast við þeirri hættu sem okkur getur stafað af risakrabbanum og að farið verði í samstarf við Norðurlöndin um það. Ég hvet hæstv. ráðherra til að banna flutning á kröbbum hingað og ég tel það vera mjög brýnt mál að bregðast við og hefja þá fræðslu sem hún talaði hér um.

Virðulegi forseti. Ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum með svar hæstv. umhverfisráðherra. Mér finnst stjórnvöld alls ekki taka þessi mál nægilega föstum tökum. Að sjálfsögðu ætti að vera fyrir hendi löggjöf hér á landi sem legði blátt bann við því að menn flyttu þennan krabba hingað til lands og það ætti að vera mjög ákveðinn refsirammi í þeirri löggjöf. Mér finnst líka að það ætti strax og ætti í raun og veru fyrir löngu síðan að vera búið að grípa til aðgerða sem gengju út á það að vara farmenn og sjómenn við sem sigla á þessar slóðir, þ.e. í Barentshafi, við Norður-Noreg, við Norðvestur-Rússland, við Kólaskaga og inn í Hvítahaf, vara þá við því að taka sjó um borð í skip sín á þessum slóðum og jafnvel skylda þá með einhverjum hætti til að setja efni í þann sjó þannig að lirfur sem hugsanlega væru í sjónum dræpust. Við höfum mjög ákveðnar vísbendingar um að það sé einfaldlega rangt að lirfur krabbadýra þoli ekki svona flutning því að af einhverjum ástæðum hefur sú litla rækjutegund komist hingað til lands á undanförnum árum sem fannst við Álftanes í sumar. Og fyrst sandrækjan lifir af slíka flutninga, hvers vegna ætti ekki kóngakrabbinn að gera það líka? Hér hefðu því átt að vera komnar á fyrir löngu síðan miklu ákveðnari aðgerðir til að hamla gegn þessu en mér heyrðist vera í bígerð hjá hæstv. umhverfisráðherra. Ef þessi krabbi kemur hingað inn á landgrunnið munum við sennilega aldrei aftur losna við hann. Hann mun ná hér fótfestu, hann mun ná að fjölga sér og verða til tjóns í lífríkinu við strendur Íslands. Og verði það að veruleika er alveg ljóst að það er ríkisstjórnin sem verður dregin til ábyrgðar.

Frú forseti. Ég þakka þessa ágætu umræðu. Hér er verið að hreyfa alvarlegu máli. Spurt var sérstaklega um hvaða vinna hefði farið fram nú þegar af hálfu umhverfisráðuneytisins. Við höfum fyrst og fremst horft til reynslu Norðmanna í þessum efnum og stofnanir umhverfisráðuneytisins hafa fylgst mjög náið með þróuninni þar. Eins og ég nefndi áðan telur Náttúrufræðistofnun að lirfurnar séu ekki líkleg dreifingarleið þar sem þær dræpust væntanlega fljótt. Hins vegar er full ástæða til þess fyrir okkur að taka þessi mál alvarlega og stemma stigu við því að þetta kvikindi geti borist inn á hafsvæði okkar. Því hyggst ég, eins og ég lýsti áðan, taka þessi mál upp á vettvangi norrænu umhverfisráðherranna og einnig eiga samvinnu við sjávarútvegsráðherra um þau og upplýsa sjómenn og farmenn um þann skaða sem krabbinn getur valdið. Ég tel því að þar með sé brugðist við þessum vanda af ábyrgð.

Virðulegi forseti. Enn og aftur kem ég upp í ræðustól til að bera fram skrýtnar spurningar til hæstv. umhverfisráðherra. Nú er það kadmín sem um er að ræða. Kadmín, hvað er það? Jú, þetta er þungmálmur sem finnst í náttúrunni. Málavextir eru þeir að veturinn 2001, nánar tiltekið í desember, voru veiðar á hörpudiski bannaðar í Arnarfirði og ástæða þess var sú að nokkrar prufur sem höfðu verið teknar sýndu fram á að mælst hafði of mikið af þungmálminum kadmín í holdi hörpudisksins. Hann var því talinn óhæfur til manneldis samkvæmt alþjóðlegum stöðlum þó að þessi gildi væru reyndar mjög lág. Þetta kom öllum mjög á óvart því að ekki var vitað til þess að neinn mengunarvaldur væri í Arnarfirði. Af einhverjum ástæðum mældist þrátt fyrir það óvenjumikið af þessum þungmálmi á þessum stað, í einum stærsta firði Vestfjarða. Þetta vakti að sjálfsögðu verulega athygli á sínum tíma og varð auðvitað áfall fyrir atvinnulífið við Arnarfjörð því að veiðar á hörpudiski voru bannaðar. Seinna kom í ljós að of hátt magn af kadmíni mældist í holdi bláskeljar eða kræklings. Það leiddi til þess að mjög athyglisverðar og lofandi tilraunir sem voru hafnar á kræklingaeldi í Arnarfirði lögðust einnig af. Þetta hefur því orðið mikið áfall fyrir fólk sem býr við Arnarfjörð einkum og sér í lagi á Bíldudal. Ég kom upp í ræðustól 18. febrúar árið 2004 og bar þá fram fyrirspurn til þáverandi hæstv. umhverfisráðherra, Sivjar Friðleifsdóttur, um rannsóknir á þessu fyrirbæri, þessari dularfullu mengun. Í svari hennar þá kom fram að fyrirhugað væri að fara út í ákveðin rannsóknarverkefni og veita í þau verkefni þó nokkrum milljónum króna. Mér sýnist í fljótu bragði að nota hafi átt eitthvað í kringum 14 milljónir til að rannsaka þessa mengun betur til að reyna að komast til botns í því hvað hér væri í raun og veru á ferðinni. Var um að ræða mengun af mannavöldum? Var um að ræða mengun af náttúrunnar hendi? Hversu útbreidd var þessi mengun? Er hægt að gera eitthvað til að koma í veg fyrir hana? Gat jafnvel verið um að ræða einhvers konar mæliskekkju og misskilning frá upphafi? Ég hef síðan ekki heyrt neitt um þessar rannsóknir. Af einhverjum ástæðum hefur farið afskaplega lítið fyrir þeim þó að þetta mál hafi vakið mikla athygli eins og ég sagði áðan. Ég vil því spyrja hæstv. umhverfisráðherra að því hvað hefur verið gert til að kanna ástæður og útbreiðslu þessarar mengunar og hvort umhverfisráðuneytið hyggist beita sér fyrir frekari rannsóknum á henni.

Frú forseti. Hér er einnig hreyft mikilvægu máli og gott að hafa slíka staðfestu af hálfu hv. fyrirspyrjanda. Árið 2004 var veittur styrkur úr AVS-rannsóknarsjóði, þ.e. aukin verðmæti sjávarfangs, á vegum sjávarútvegsráðuneytisins. Styrkurinn var að upphæð 2,5 millj. kr. til slíkra rannsókna. Auk þess kom framlag frá Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins sem annaðist þessa rannsókn. Tekin voru sýni til mælinga árið 2004 úr hörpudiski, kræklingi, seti og rækju úr Arnarfirði. Unnið verður úr þessum sýnum í ár og er stefnt að því að greiningum verði lokið í júní 2006. Síðan hefur verið veittur framhaldsstyrkur úr AVS-sjóði sjávarútvegsráðuneytisins til þessarar greiningarvinnu, bæði til frekari sýnatöku og til að vinna úr þeim sýnum sem safnað hefur verið. Árið 2003 veitti umhverfisráðuneytið 300 þús. kr. í efnamælingar á seti í framangreind verkefni. Gert er ráð fyrir að fyrstu niðurstöður og hluti af skýringum eigi að liggja fyrir í byrjun árs 2006. Umhverfisráðuneytið mun halda áfram að stuðla að nauðsynlegri almennri vöktun. Það er hins vegar álit Umhverfisstofnunar sem sér um umsýslu vöktunarverkefna vegna efnamengunar fyrir umhverfisráðuneytið að öflugra grunnrannsókna fremur en vöktunarrannsókna sé þörf til að skýra sérstöðu íslenska hafsvæðisins hvað varðar styrk kadmíns. Ég tel þess vegna brýnt að slíkar rannsóknir fari fram, enda er nauðsynlegt að fá úr því skorið hvað veldur þessum háa styrk kadmíns í lífríki Íslands. Það verður spennandi að sjá niðurstöðurnar af þessum rannsóknum, sem þegar hafa farið fram, þegar þær liggja fyrir í ársbyrjun á næsta ári.

Frú forseti. Mér finnst þetta taka mjög langan tíma og í rauninni litlum fjármunum vera varið til þessara rannsókna miðað við hvað hér er um ríka hagsmuni að tefla. Sérstaklega í ljósi þess að á Bíldudal í Arnarfirði er slæmt atvinnuástand og fólk leit til þess að ef mögulegt væri að rækta krækling væri e.t.v. hægt að lyfta atvinnuástandinu upp á ný. Nei, það er ekki hægt að klára þær rannsóknir sem eru forsenda fyrir því að hægt sé að fara í nýsköpun. Það vill svo til að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks tók veiðiréttinn og gerði hann að söluvöru og búið er að selja hann í burtu. Síðan þegar fólk hyggst fara út í nýjan atvinnurekstur, nýsköpun, og upp koma ákveðin vandamál þá getur ríkisstjórnin eða stjórnvöld ekki komið sér að því að rannsaka það sem er í veginum fyrir því. Þetta tekur á annað ár eða tvö ár. Mér finnst það hneyksli, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með síðasta ræðumanni því að í svari hæstv. umhverfisráðherra Sivjar Friðleifsdóttur til mín í febrúar árið 2004 kom fram að þessu verkefni ætti að ljúka fyrri hluta árs 2005. Fyrri hluta þessa árs átti að ljúka því verkefni sem styrkt var með 2,5 millj. kr. en nú er talað um að því verði ekki lokið fyrr en einhvern tíma á næsta ári. Það kom líka fram í svari frá hæstv. umhverfisráðherra á sínum tíma að fyrir lægi umsókn frá sérfræðingi Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins um styrk til rannsóknarverkefnis sem hét upptaka ólífrænna snefilefna í lífverum við Norðvesturland. Hér var kostnaðarramminn áætlaður 12 millj. kr. en það er augljóst af svarinu að þessari umsókn hefur hreinlega verið hafnað. Það er mjög slæmt mál. Þetta er náttúrlega enn eitt dæmi þess að hér á landi eru hafrannsóknir og rannsóknir á vistfræði í hafinu umhverfis Ísland eru meira og minna í lamasessi og hafa verið um margra ára skeið. Kæruleysið veður uppi og stjórnvöldum er nákvæmlega sama hvað verður um þessar litlu sjávarbyggðir. Framtíð þeirra er gersamlega látin reka á reiðanum. Um er að ræða mjög mikilvægar rannsóknir á fyrirbæri sem fæstir skilja ef þá nokkur maður. Rannsóknir á mengun sem hefur áhrif á lífsafkomu heils byggðarlags, fjölda fólks, og ríkisstjórninni virðist vera nákvæmlega sama. Þetta er gersamlega ólíðandi. Hvers vegna í ósköpunum er ekki hægt að setja peninga í að rannsaka þetta, athuga hvað er hér á ferðinni? Hvers vegna fáum við slíka mengun upp á einu hreinasta hafsvæði heims?

Frú forseti. Þetta virðist nokkuð undarleg umræða. Það er bara svo að hv. þingmenn verða að hafa þolinmæði til að bíða eftir niðurstöðum rannsókna. Ég hef svarað því hér að fjármunir hafi verið veittir í þetta verkefni bæði á árinu 2004 og til framhaldsrannsókna árið 2005. Það er ekki um annað að ræða en að bíða þolinmóður eftir niðurstöðum af þeim. Við getum ekki verið með svipuna á bakinu á vísindamönnunum. Ástæðurnar fyrir því að styrkur kadmíns er hár í lífríki við Ísland eru ekki þekktar. Rannsóknirnar eiga m.a. að svara því. Talið er að skýringa sé að leita í náttúrulegum aðstæðum fremur en mengunar af mannavöldum, enda eru engar þekktar uppsprettur kadmínmengunar hér á landi. Ég bið hv. þingmenn um að hafa biðlund til að bíða eftir niðurstöðum þessara rannsókna sem þegar eru í gangi.

Frú forseti. Ég legg fyrirspurn fyrir hæstv. umhverfisráðherra um vöktun vegna teknesíum-99 í hafinu umhverfis Ísland. Segja má að fyrirspurn mín sé í framhaldi af fyrri fyrirspurnum mínum um málið. Um leið og ég komst á Alþingi ákvað ég að reyna að sinna þessu máli, sem ég held að skipti okkur öll verulega miklu máli. Ég lagði fyrir Siv Friðleifsdóttur, þáverandi hæstv. umhverfisráðherra, fyrirspurn árið 1999 um þetta mál. Hún svaraði á yfirgripsmikinn hátt og deildi áhyggjum okkar allra þingmanna. Teknesíum-99 er geislavirkt efni sem lendir í hafinu vegna losunar frá kjarnorkuendurvinnslustöðvunum í Dounreay og Sellafield. Við höfum orðið vör við það núna og fengið af því fréttir nýverið að aukin geislavirkni mælist í sjó við Ísland. Þannig komu fréttir af því þann 4. nóvember síðastliðinn í Ríkisútvarpinu að sýni sem tekið var út af Látrabjargi í febrúar á þessu ári hefði sýnt tvisvar til þrisvar sinnum hærra gildi geislavirka efnisins teknesíum-99, tvisvar til þrisvar sinnum hærra gildi en áður hafði mælst. Reyndar tekur Sigurður Emil Pálsson, sviðsstjóri vöktunar- og viðbúnaðarsviðs Geislavarna ríkisins, það fram í fréttinni að þetta sé verulega lítið magn og langt innan við viðmiðunarmörk. Hann bendir okkur hins vegar á að sérhver mengun sjávar með manngerðum geislavirkum efnum geti haft gríðarleg áhrif, m.a. á markað okkar fyrir fiskafurðir. Í fréttinni kom einnig fram að Geislavarnir þurfi að gefa út vottorð til þeirra fiskútflytjenda sem þess óska og í þeim vottorðum sé getið um nýjustu niðurstöður mælinga á þessu efni. Bara þessi frétt getur valdið útflutningi okkar verulegum erfiðleikum. Í svari Sivjar Friðleifsdóttur til mín árið 1999 sagði hún að tekin hefði verið ákvörðun um að hefja þessa vöktun sem nú er að skila þeim mælingum sem við fáum fréttir af. Ég spyr hæstv. ráðherra hvaða niðurstöður liggi fyrir úr því verkefni og sömuleiðis hvort henni sé kunnugt um hvað líði áformum breska stjórnvalda um að takmarka losun teknesíum-99 frá kjarnorkuendurvinnslustöðinni í Sellafield. Ég spyr hana líka hvort rannsókn á óhappi því sem varð í kjarnorkuendurvinnslustöðinni í Sellafield fyrr á þessu ári sé lokið. Ef svo er, hverjar eru þá niðurstöður rannsóknarinnar? Svo spyr ég hvort ráðherra sé kunnugt um áætlanir Breta um að loka kjarnorkuendurvinnslustöðinni í Dounreay árið 2006. Áætlanir voru um að loka henni á næsta ári og lokaspurningin mín varðar áform um aukinn þrýsting á bresk yfirvöld vegna losunar teknesíum-99.

Frú forseti. Hér er hreyft mjög alvarlegu máli sem Íslendingar hafa lengi haft miklar áhyggjur af. Ég þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir þrautseigju hennar í umræðu um þessi mál. Geislavarnir ríkisins fylgjast með styrk teknetíns í hafinu umhverfis Ísland. Rannsóknirnar sýna að styrkur í þangi er almennt lágur, 1–10 becquerel á hvert kíló. Mælingar á hafsvæðinu milli Grænlands og Íslands árið 1999 sýndu að styrkur í sjó var 0,06–0,09 becquerel á hvern rúmmetra. Mælingar frá árinu 2003 fram í febrúar á þessu ári sýna ekki marktæka breytingu en hæstu gildin eru í pólsjó að norðan, 0,1–0,2 becquerel á hvern rúmmetra. Styrkur teknetíns minnkar eins og búast má við eftir því sem efnið berst lengra frá Sellafield. Mæligildi frá Færeyjum eru sambærileg við íslensk gildi en styrkur teknetíns er hins vegar áberandi meiri í sjónum við strendur Noregs 0,7–1,8 becquerel á hvern rúmmetra. Í apríl í fyrra birtu bresk stjórnvöld niðurstöður tilraunaverkefnis sem miðaði að því að draga úr losun á teknetíni frá endurvinnslustöðinni í Sellafield. Niðurstöður sýndu að þegar í stað yrði unnt að minnka losun um 90%. Þáverandi losun var 90 tera-becquerel á ári. Í dag er losunin innan við 10 tera-becquerel á ári. Á þessari stundu hafa bresk stjórnvöld ekki uppi frekari áform um minnkun á losun teknetíns frá Sellafield að því er vitað er. Bresk stjórnvöld hafa hins vegar samkvæmt samningnum um verndun Norðaustur-Atlantshafsins skuldbundið sig til að grípa til frekari aðgerða til að draga úr losun geislavirka efna út í umhverfið fyrir árið 2020. Bresk stjórnvöld hafa ekki lokið við gerð skýrslu um atvikið sem átti sér stað þegar um 83 þús. rúmlítrar af geislavirkum vökva láku úr skemmdu röri í endurvinnslustöðinni í Sellafield. Hún hefur verið lokuð síðan en samkvæmt upplýsingum sem fengust frá breska iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu er ekki vitað á þessari stundu hvenær vinnu við gerð skýrslunnar lýkur. En strax og upplýsingar bárust um þetta atvik ritaði ég umhverfisráðherra Bretlands bréf og lýsti áhyggjum Íslendinga af ástandi mála. Jafnframt tók ég málið upp á fundi norrænu umhverfisráðherranna á Grænlandi um miðjan ágúst síðastliðinn. Ég hvatti til þess að Norðurlöndin stæðu saman í að þrýsta á bresk stjórnvöld um úrbætur í öryggismálum í Sellafield. Það er ljóst að það stendur ekki á samstöðu norrænu umhverfisráðherranna hvað þessi mál varðar. Kjarnorkuendurvinnslustöðinni í Dounreay hefur verið lokað og öll vinnsla með kjarnorkuúrgang stöðvuð. Nú er unnið að frágangi svæðisins, geymslu úrgangs og niðurrifi mannvirkja. Áætlanir gera ráð fyrir því að þeirri vinnu verði lokið árið 2036. Á fundi norrænu umhverfisráðherranna sem var haldinn 26. október síðastliðinn í Reykjavík kynnti ég síðustu tíðindi af málefnum Sellafield. Niðurstaða þeirrar umræðu var sú að ég mundi halda áfram að halda norrænum samstarfsráðherrum upplýstum um þessi mál. Ef ástæða verður til geri ég tillögu til þeirra um frekari sameiginlegar aðgerðir Norðurlandanna, hvort sem er á vettvangi samningsins um verndun Norðaustur-Atlantshafsins eða í tvíhliða samskiptum við bresk stjórnvöld. Eins og ég nefndi áðan deilum við norrænu umhverfisráðherrarnir áhyggjum af þessum málum en enn þá liggur ekki fyrir skýrsla breskra yfirvalda. Það er ljóst að ekki verður um viðbrögð að ræða fyrr en hún er komin fram.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. ráðherra heldur vel vöku sinni vegna þessa alvarlega máls, vegna mengunar frá Sellafield. Teknesíum-99 mengun hefur borist frá þeirri kjarnorkuendurvinnslustöð í hafið, en það er geislavirkt efni. Ég hef fylgst með vinnu hóps sem er frá Lófóten, „Lofoten mot Sellafield“ sem hefur unnið að því að berjast gegn þessari mengun. Á fundi með þeim í febrúar kom einmitt fram það sem hæstv. ráðherra sagði, að menn teldu sig hafa fundið aðferð til að geyma þetta efni þannig að það fari ekki í hafið. Ég tel fulla ástæðu til að vel sé fylgst með því að svo sé. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hafi heyrt af áformum Svía um að flytja kjarnorkuúrgang til Sellafield frá Eystrasaltssvæðinu. Það komu fram upplýsingar á fundi umhverfisnefndar Norðurlandaráðs í sumar um áform um slíkt. Ég tel að við þurfum að vera vakandi fyrir því ef Norðurlandaþjóðir, sem við stöndum saman með, 

Frú forseti. Þetta er í annað sinn sem endurvinnslustöðin í Sellafield kemur til umræðu. Ég beindi fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra fyrr í haust um hvort Bretar hefðu skilað umræddri skýrslu, sem óskað var eftir með bréfi í sumar, sem hæstv. umhverfisráðherra skrifaði. Hér kemur enn fram í umræðunni að það hafi ekki borist nein skýrsla. Það kemur einnig fram í svörum hæstv. umhverfisráðherra að hún hafi unnið í þessu máli og haft samráð við norræna umhverfisráðherra. En mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvernig hún hafi beitt sér að öðru leyti. Nú höfum við á Íslandi sístækkandi utanríkisþjónustu. Mig langar að spyrja ráðherra hvort hún hafi að einhverju leyti beitt utanríkisþjónustunni og haft við hana samráð um að þrýsta á Breta í þessu máli. Það er náttúrlega stórundarlegt að menn hirði ekki um að svara svona erindum og að við fáum ekki greinarbetri svör en raun ber vitni.

Virðulegi forseti. Ég kem einfaldlega upp til að hvetja íslensk stjórnvöld til að halda vöku sinni í þessum efnum. Ef ég man rétt er teknesíum-99 geislavirkt efni sem finnst í raun ekki í náttúrunni, eins og til að mynda þungmálmurinn kadmín. Teknesíum-99 er því mjög góður mælikvarði á hve mikil mengun berst frá kjarnorkuendurvinnslustöðvum á Bretlandseyjum. Þetta er að sjálfsögðu mikið áhyggjuefni, ekki bara fyrir okkur heldur fyrir allar þjóðir sem búa við norðanvert Atlantshaf. Norðmenn hafa lengi haft áhyggjur af þessu og fylgst vel með. Það er náttúrlega mikilvægt fyrir okkur að við getum sýnt fram á með vottorðum að t.d. sjávarafurðir okkar séu hreinar af þessum efnum þannig að enginn vafi leiki þar á. En það kallar á að við vinnum okkar heimavinnu, að við sinnum rannsóknum á þessum hlutum og þá gildir einu hvort um er að ræða teknesíum-99 eða kadmín.

Frú forseti. Ég vil bæði lýsa ánægju og vonbrigðum með svör hæstv. ráðherra. Í fyrsta lagi er ánægjulegt og gott til þess að vita að hæstv. ráðherra skuli jafnmeðvitaður um þetta mál og raun ber vitni. Auðvitað er alveg nauðsynlegt að hún gangi fram fyrir skjöldu og haldi norrænum ráðherrum við efnið í þessu máli. Þar eigum við slíkra hagsmuna að gæta að það er ekki óeðlilegt að hæstv. umhverfisráðherra Íslands haldi norrænum umhverfisráðherrum vel við efnið. Ég tek því undir þær athugasemdir sem komu fram hjá hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur, að mikilvægt sé að komið verði í veg fyrir að Svíar flytji kjarnorkuúrgang til Sellafield. Dounreay-stöðinni hefur verkið lokað, segir hæstv. ráðherra. Það er fagnaðarefni en það er náttúrlega hroðalegt að þurfa að viðurkenna það og fá að vita að fyrst árið 2036 sé gert ráð fyrir að frágangi og hreinsun á verksmiðjulóðinni verði lokið. Þetta segir okkur hvílík skaðræðisefni er um að ræða, sem fara út í náttúruna. Því til staðfestingar má geta þess að helmingunartími teknesíum-99 í náttúrunni mun vera um 213 þúsund ár. Þetta er svo gríðarlega stórt vandamál að við megum ekki slaka á klónni í þessum efnum. Það er nauðsynlegt að ræða þessi mál á hinu háa Alþingi, helst á hverjum einasta vetri af mikilli alvöru svo að ráðherrar og ríkisstjórnir nágrannalandanna, ekki síst í Bretlandi, sjái að okkur er mikil alvara. Skýrslu breskra stjórnvalda hefur ekki verið lokið og það er ámælisvert. Ég krefst þess að hæstv. ráðherra haldi breskum yfirvöldum við efnið hvað það varðar. Að lokum ein örstutt athugasemd. Ég hef fjallað um teknesíum-99 en tek hins vegar eftir því að Geislavarnir og hæstv. umhverfisráðherra eru farin að kalla efnið öðru nafni, teknetín-99. Ég er ekki vel að mér í efnafræði en það mætti kannski skýra fyrir áhugasömum hvað er að gerast.

Frú forseti. Það er ljóst að hér á Alþingi erum við sammála um að þetta eru alvarleg mál sem við erum að fjalla um. Þess vegna er mikilvægt að við höldum vöku okkar. Það höfum við gert í gegnum tíðina og beitt okkur á alþjóðlegum vettvangi, bæði með hinum Norðurlöndunum og annars staðar, til að þrýsta á bresk stjórnvöld um umbætur. Ég vil sérstaklega nefna það að í kjölfarið á slysinu í Sellafield í vor settu bresk stjórnvöld af stað rannsókn. Þeirri rannsókn er ekki lokið þótt rekið hafi verið eftir henni, m.a. í Bretlandi því að menn bíða að sjálfsögðu eftir niðurstöðunum þar og hafa áhyggjur af þessu máli. Á sama tíma hafa Bretar uppi áform um frekari orkuvinnslu með kjarnorku. Það eru auðvitað brennandi mál þar heima fyrir. Ljósasta dæmið um það voru fréttir í sumar eða haust þegar The Independent sló upp frétt um að í Sellafield hefði verið í gangi heilmikill slóðaskapur af hálfu breskra stjórnvalda. Ég deili því sannarlega með þingmönnum sem hér hafa tekið til máls að þarna er um alvarleg mál að ræða. Ég hef lagt mig fram um að halda vöku okkar Íslendinga í þessum málum gagnvart endurvinnslustöðinni í Sellafield og mun gera það áfram.

Frú forseti. Tilefni þessarar fyrirspurnar má segja að sé frétt sem mér barst til eyrna fyrir skömmu um að úttektarnefnd skrifstofu loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna hafi nýlega gert athugasemdir og sent þær íslenskum stjórnvöldum um á hvern hátt við værum að undirbúa okkur undir að innleiða Kyoto-bókunina en eins og kunnugt er tók Kyoto-bókun loftslagssamningsins gildi þann 16. febrúar 2005. Þar með fór af stað fyrir alvöru gríðarlega mikið ferli við að undirbúa fyrsta skuldbindingartímabil Kyoto-bókunarinnar sem stendur frá 2008–2012. Það er margt sem bendir til þess að það verði erfitt fyrir aðila bókunarinnar að uppfylla þær kröfur sem þeir hafa tekist á herðar og Kyoto-bókunin er bara fyrsta skrefið því fyrir liggur að ná tökum á hlýnun andrúmsloftsins og með því þurfum við að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda í heiminum öllum um a.m.k. 50–60% á þessari öld. Og það er ekki svo lítið, frú forseti. Hæstv. umhverfisráðherra hefur margoft verið spurð um þessi mál hér, bæði sá umhverfisráðherra sem nú situr og svo hæstv. umhverfisráðherra Siv Friðleifsdóttir sem sat á undan henni í þessu embætti. Við vitum líka að á vegum hins opinbera starfar starfshópur um losunarbókhald og losunarspár vegna gróðurhúsalofttegunda sem á að yfirfara gildandi losunarspá og vera Umhverfisstofnun til ráðgjafar um endurskoðun hennar, vinnubrögð og skipulag bókhalds um losun og bindingu og gera tillögur um framtíðarfyrirkomulag þessara mála með hliðsjón af kröfum Kyoto-bókunarinnar. Það kom fram í máli hæstv. umhverfisráðherra Sigríðar Önnu Þórðardóttur í janúar á þessu ári að það væri verið að fara yfir öll þessi mál í umhverfisráðuneytinu, við ættum að skila skýrslu til loftslagsskrifstofu Sameinuðu þjóðanna í árslok 2005 þar sem við þyrftum að sýna með ótvíræðum hætti að við stæðum við skuldbindingar okkar. Svo fréttist af því fyrir skemmstu að úttektarnefnd frá skrifstofu loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna hefði komið hér og gert einhverjar athugasemdir þannig að ég spyr hæstv. umhverfisráðherra hverjar þær séu, þessar nýlegu athugasemdir úttektarnefndarinnar og sömuleiðis óska ég eftir því að fá að vita hvað líði vinnu við undirbúning vöktunar og bókhalds vegna útstreymis og bindingar gróðurhúsalofttegunda á Íslandi.

Frú forseti. Umhverfisstofnun, áður Hollustuvernd ríkisins, hefur haldið utan um bókhald vegna útstreymis gróðurhúsalofttegunda og bindingar hér á landi frá 1996. Það er skylda hvers lands samkvæmt ákvæðum rammasamnings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar að fylgjast með losun gróðurhúsalofttegunda. Umhverfisstofnun skilar árlega í gegnum umhverfisráðuneytið tölulegum upplýsingum um útstreymi og bindingu til skrifstofu loftslagssamningsins ásamt ítarlegri skýrslu. Þar er að finna hverju sinni tölur um útstreymi og bindingu kolefnis frá árinu 1990 til þess árs sem nýjustu tölur liggja fyrir um. Í gegnum árin hafa verið gerðar nokkrar breytingar á því bókhaldi í ljósi nýrra reglna um útreikninga af þessu tagi og nýrri og betri upplýsinga um ástand mála hér á landi. Í meginatriðum má bókhald okkar teljast gott þó að vissulega megi bæta ýmis atriði. Milliríkjanefnd Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar og ríki sem aðild eiga að loftslagssamningnum og Kyoto-bókuninni vinna stöðugt að úrbótum á aðferðafræði við mælingar og útreikninga af þessu tagi til að gefa sem fyllsta mynd af útstreymi gróðurhúsalofttegunda af mannavöldum og gagnaðgerðum með bindingu koltvíoxíðs úr andrúmslofti. Á fyrsta skuldbindingartímabili Kyoto-bókunarinnar sem hefst 2008 verða gerðar ítarlegri kröfur en áður um gæði bókhaldsins. Nauðsynlegt er því að bæta enn frekar vinnu við bókhaldið og er unnið að því. Í umhverfisráðuneytinu er nú unnið að gerð frumvarps til laga sem miðar að því að búa í haginn fyrir gildistöku Kyoto-bókunarinnar. Þar verða væntanlega ákvæði um vöktun og bókhald vegna útstreymis og bindingar kolefnis í gróðri. Auk bókhaldsins ber Íslandi að setja á fót skráningarkerfi fyrir útstreymisheimildir áður en fyrsta skuldbindingartímabilið hefst 2008. Viðræður eru hafnar við erlenda aðila um að setja upp svipað kerfi og Norðmenn og mörg ríki Evrópusambandsins hafa tekið í notkun eða munu taka í notkun á næstunni. Unnið er að skráningu og bindingu koltvíoxíðs úr andrúmslofti í skógrækt og landgræðslu í stofnunum landbúnaðarins. Samkvæmt upplýsingum úr landbúnaðarráðuneytinu er skráningarvinna um bindingu kolefnis með skógrækt vel á veg komin en skemmra hvað landgræðslu varðar. Unnið verður áfram í þessum málum með það að markmiði að hægt verði að telja alla bindingu kolefnis í skógrækt og landgræðslu Íslandi til tekna á fyrsta skuldbindingartímabili Kyoto-bókunarinnar. Í september 2004 sendi skrifstofa loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna úttektarnefnd til Íslands til að fara yfir útstreymis- og bindingarbókhaldið hér á landi. Hún skilaði síðan skýrslu nokkrum mánuðum síðar ásamt ráðleggingum um það sem betur mætti fara í bókhaldinu. Úttektarnefndin komst að þeirri niðurstöðu að bókhald Íslands um útstreymi gróðurhúsalofttegunda og bindingu væri að stórum hluta fullbúið og í samræmi við leiðbeiningar loftslagssamningsins en kom með nokkrar minni háttar ábendingar. Veigamesta athugasemdin laut að óformlegu fyrirkomulagi bókhaldsins en það er ekki skilgreint í lögum eða reglugerðum heldur byggist á óformlegu samstarfi stofnana. Í væntanlegu frumvarpi til laga um framkvæmd Kyoto-bókunarinnar verða ákvæði sem taka á þessum málum og setja framkvæmd bókhaldsins í fastari farveg. Nefndin benti einnig á nokkur atriði sem lúta að aðferðafræði bókhaldsins og nákvæmni áætlana um útstreymi frá landbúnaði og urðunarstöðum. Þá óskaði nefndin eftir því að gerð verði grein fyrir óvissumörkum í tölum varðandi einstaka liði í bókhaldinu og að komið verði upp gæðaeftirliti á því. Í árlegri upplýsingaskýrslu Íslands til skrifstofu loftslagssamningsins árið 2005 er gerð grein fyrir áætlunum Íslands til að bregðast við athugasemdum úttektarnefndarinnar. Þar er bent á að við sumum ábendingum hafi þegar verið brugðist svo sem með því að meta útstreymi metans og köfnunarefnisoxíðs frá eldsneytisbrennslu og vegna notkunar leysiefna og ýmissa framleiðsluvara. Þá er hafin vinna við að formfesta fyrirkomulag bókhaldsins í lögum og að breyta framsetningu á upplýsingum um orkumál í samræmi við það sem nefndin telur æskilegt. Þá er að lokum þess getið að verið sé að skoða með hvaða hætti megi framkvæma ýmsar tæknilegar lagfæringar á bókhaldinu svo sem að meta skekkjumörk í einstökum liðum, bæta gæðaeftirlit, bæta aðferðafræði við mat á útstreymi frá vegasamgöngum, bæta upplýsingar og aðferðafræði varðandi útstreymi frá úrgangi og bæta mat á útstreymi vetnisflúorkolefna og brennisteinshexaflúoríðs.

Hæstv. forseti. Hæstv. umhverfisráðherra hefur nú gert grein fyrir þeim athugasemdum sem úttektarnefnd loftslagssamningsins gerði við íslensk stjórnvöld og það á greinargóðan hátt og ég er henni þakklát fyrir svarið, virðulegi forseti. Það er líka ljóst að íslensk stjórnvöld eru að bregðast við þeim ábendingum sem komu og auðvitað er það af hinu góða og ég fagna því að verið sé að koma þessum málum í það horf að við stöndum mögulega vel að vígi þegar skuldbindingartímabilið sem Kyoto-bókunin mælir fyrir um hefst árið 2008. En hins sakna ég ævinlega þegar hæstv. ráðherra tjáir sig um þessi mál og ríkisstjórnin öll reyndar og það er að maður finni fyrir því á eigin skinni að verið sé að vinna af alvöru í íslenska stjórnkerfinu við að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Maður finnur óneitanlega fyrir því að það er verið að vinna við það að reyna að binda útstreymi gróðurhúsalofttegunda í landgræðslu og skógrækt. Það er áhersluatriði hjá íslensku ríkisstjórninni að gera það. Það er vissulega heimilt samkvæmt Kyoto-bókuninni en má ég minna á að það var afar umdeilt ákvæði og það voru uppi kröftug mótmæli á vettvangi samningsins um að það skyldi eiga að vera heimilt að telja sér til tekna það kolefni sem bundið er í landgræðslu og skógrækt vegna þess að það er eins og við vitum aðeins bundið til skamms tíma. Það losnar á endanum aftur út í andrúmsloftið. Því vildi ég heyra frá þessari ríkisstjórn miklu oftar, ég sakna þess að ég heyri það nánast aldrei, að það séu einhverjar aðgerðir í gangi sem geri það að verkum að Íslendingar ætli að sýna að þeir geti dregið úr losun gróðurhúsalofttegunda. Okkur nægir ekki að binda kolefni í skógrækt og landgræðslu og okkur nægir ekki að eiga íslenska ákvæðið, stóriðjuákvæðið upp á að hlaupa. Við þurfum að grípa til alvöruaðgerða.

Frú forseti. Hv. fyrirspyrjandi Kolbrún Halldórsdóttir saknar þess að ekki sé meira rætt um hvernig við Íslendingar ætlum að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Ég vil láta þess sérstaklega getið að við erum nú að skoða stefnuna Velferð til framtíðar sem er stefnumörkun um sjálfbæra þróun. Hún verður til umræðu á umhverfisþinginu síðar í þessum mánuði og í framhaldi af því mun ég leggja tillögu fyrir ríkisstjórnina þannig að ég vænti þess að þessi mál verði meira til umræðu í vetur en oft áður. Ég vil líka láta þess getið að í fjárlögum fyrir næsta ár er gert ráð fyrir sérstöku 15 millj. kr. framlagi til að vinna að ýmsum málum varðandi gildistöku Kyoto-bókunarinnar og stærsti hluti þess framlags rennur til uppsetningar skráningarkerfis fyrir útstreymisheimildir Íslands. En það gæti líka komið að gagni varðandi útstreymis- og bindingarbókhaldið og það er ljóst að bókhaldið mun áfram taka breytingum bæði hjá okkur og á alþjóðavettvangi vegna þess að það er stöðugt verið að vinna að því að bæta þá aðferðafræði sem liggur því til grundvallar. En í aðalatriðum er þetta bókhald á útstreymi gróðurhúsalofttegunda í góðu lagi eins og bent er á í skýrslu úttektarnefndarinnar en íslensk stjórnvöld vilja bæta það enn frekar. Í þeirri viðleitni koma ábendingar nefndarinnar að góðu gagni en það er líka alveg ljóst að það bendir allt til þess að við munum standa við okkar hlut á fyrsta skuldbindingartímabili Kyoto-bókunarinnar og það er meira en hægt er að segja um margar aðrar þjóðir sem verða í miklum vandræðum og þurfa að kaupa sér kvóta.

Frú forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að bæði á ferðalögum okkar þingmanna um kjördæmi okkar og eins í kjördæmaviku þingmanna með sveitarstjórnarmönnum þar sem við höfum þann háttinn á í Norðausturkjördæmi að hitta allar sveitarstjórnir sem við okkur vilja ræða þá eru ýmis mál færð í tal við okkur þingmenn sem snúa að ríkisvaldinu. Í þessu tilfelli er það áhugi sveitarstjórnar Eyjafjarðarsveitar á að eignast jörðina Saurbæ sem er ríkisjörð í þeirri ágætu og fallegu sveit. Þar hyggjast þeir m.a. hrinda í framkvæmd áformum sem byggjast á hugmyndafræði menningartengdrar ferðaþjónustu og byggja upp mikið og glæsilegt safn og freista þess að laða til sín fleiri ferðamenn. Í Sólgarði í næsta nágrenni við húsin að Saurbæ, nánast á jörðinni, hefur smámunasafn Sverris Hermannssonar verið hýst en það er ákaflega merkilegt safn. Þess vegna hefur sveitarstjórnin falast eftir þessari jörð en þar er m.a. glæsileg kirkja, Saurbæjarkirkja sem er torfkirkja, byggð árið 1858 og er í umsjá Þjóðminjasafnsins. Þessi beiðni sveitarstjórnar er studd af Þjóðminjasafninu og kirkjugarðaráði og þetta er eign sem heyrir undir landbúnaðarráðuneytið, þ.e. málefni jarðarinnar. Þess vegna legg ég þá fyrirspurn fyrir hæstv. landbúnaðarráðherra hvort ekki væri vert að freista þess að saman gæti gengið með Eyjafjarðarsveit og hæstv. landbúnaðarráðherra eða landbúnaðarráðuneytinu um að jörðin og þau hús sem á henni eru, sem mörg eru gömul og illa farin, verði afhent eða seld Eyjafjarðarsveit til þeirrar metnaðarfullu uppbyggingar sem sveitarstjórn er með. Þar yrði þá búvéla- og búnaðarsögusafn, áðurnefnt smámunasafn og síðan þessi glæsilega kirkja. Kirkjan hefur verið í viðgerð undanfarin ár og er nú sem betur fer búið að forða henni frá frekara tjóni og skemmdum. Virðulegi forseti. Fyrirspurn mín er á þskj. 108 og hljóðar svo, til hæstv. landbúnaðarráðherra: Hvernig hefur verið brugðist við þeirri ósk sveitarstjórnar Eyjafjarðarsveitar að sveitarfélaginu verði afhent jörðin Saurbær í Eyjafjarðarsveit og hver er staða þess máls nú?

Hæstv. forseti. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns þá vil ég hér í stuttu máli fara yfir málefni Saurbæjar, hvernig þau hafa þróast frá því að síðasti ábúandi jarðarinnar sagði upp ábúð sinni í mars árið 2000. 1. Skógræktarfélag Eyjafjarðar óskaði eftir að leigja óræktað land jarðarinnar strax. 2. Landbúnaðarráðuneytið leitaði umsagnar sveitarstjórnar og jarðanefndar um ráðstöfun Saurbæjar til að fá upp óskir heimamanna. 3. Ríkiskaupum var falið að verðmeta Saurbæ og barst matsskýrsla þeirra sumarið 2001. Þar var áætlað söluverðmæti Saurbæjar talið rúmar 19 millj. kr. 4. Sveitarstjórn Eyjafjarðarsveitar sendi landbúnaðarráðuneytinu ályktun í mars 2002 þar sem skorað var á landbúnaðarráðherra að Skógræktarfélag Eyjafjarðar fengi Saurbæ til eignar án endurgjalds og að sú kvöð skyldi fylgja að m.a. eignir og ræktunarlönd gengju til þriðja aðila. 5. Haustið 2002 var þinglýst landskiptum á jörðinni og var tilgangur þess sá að gera leigusamning við skógræktarfélagið. 6. Síðar sama ár barst bréf frá sveitarstjórn Eyjafjarðarsveitar þar sem leitað var eftir stuðningi landbúnaðarráðuneytisins við hugmyndir sveitarstjórnarinnar, Þjóðminjasafnsins o.fl. um framtíð jarðarinnar og einnig barst afrit af bréfi sveitarstjórnar til fjárlaganefndar Alþingis um að ekki skyldi vera heimilt að selja hluta Saurbæjar. Enn fremur var þar óskað eftir að ríkissjóður kostaði niðurrif þeirra bygginga sem tilheyrt hafa búrekstri á jörðinni og húsin talin ónýt. Umræddar hugmyndir ganga út á að bæjarhúsin í Saurbæ beri gömlu torfkirkjuna á staðnum ofurliði og til greina komi að útbúa látlaus hús í stað bæjarhússins sem gefi til kynna hógværar byggingar þess tíma. Staða þessa máls er þannig nú að gerður hefur verið leigusamningur við Skógræktarfélag Eyjafjarðar um það land sem skipt var út úr jörðinni. Átti ég mjög hátíðlega stund með Skógræktarfélagi Eyjafjarðar og var það afmælishátíð og mjög skemmtilegt í Kjarnaskógi á fallegum degi sumarsins. Einnig er rétt að geta þess að landbúnaðarráðuneytið og menntamálaráðuneytið hafa unnið saman að því að gera tillögur um Saurbæ. Fóru m.a. starfsmenn ráðuneytanna tveggja norður snemma á þessu ári og fóru yfir málið með sveitarstjórn Eyjafjarðarsveitar og fleiri heimamönnum. Við það tækifæri var farið yfir hvar hugsanlegar fornminjar væru staðsettar umhverfis bæjarhúsin og sú landspilda hnitasett. Gamla torfkirkjan er á forræði Þjóðminjasafnsins og fyrir liggur m.a. álit húsafriðunarnefndar um að ekki þurfi að friða aðrar byggingar á bæjarhlaðinu. Niðurstaða er komin í það mál. Í tilefni af spurningu hv. þingmanns og svo þeirrar óskar sveitarfélagsins að ríkisjörðin Saurbær verði afhent án endurgjalds þá vil ég undirstrika að ég gef ekki eignir ríkisins og hef í rauninni engar heimildir til þess og yrði sennilega harkalega gagnrýndur fyrir það. Ég hef oftar en ekki verið harkalega gagnrýndur fyrir það að jarðir í eigu ríkisins séu seldar of ódýrt og ekki síst af flokkssystkinum hv. þingmanns. Gildir einu þótt málefnið kunni að vera gott, reglurnar eru skýrar sem settar hafa verið um þessi efni í landbúnaðarráðuneytinu. Í ráðherratíð minni hefur verið kappkostað í landbúnaðarráðuneytinu að viðhafa samræmd vinnubrögð þegar ríkisjarðir eru seldar. Ef sveitarfélög eða ábúendur hafa viljað kaupa á grundvelli heimilda í jarðalögum þá byggir söluverðið á mati Ríkiskaupa og miðast matið við skipulagsforsendur og er eðli málsins samkvæmt langoftast um landbúnaðarforsendur að ræða. Ef jarðir eru seldar samkvæmt heimild í fjárlögum er meginreglan sú að auglýsa þær og leita eftir tilboðum. Reynist tilboðið ásættanlegt er hagstæðasta tilboði tekið. Ég lýsi því yfir að þetta hefur tekið tíma, málið hefur verið flókið en við í landbúnaðarráðuneytinu höfum verið í góðu sambandi við sveitarstjórnina. Staða málsins er þessi: Ríkiskaup hafa metið söluverðmæti jarðarinnar og um það hefur verið rætt. Niðurstaða hefur ekki fengist um hvað sveitarstjórnin vill gera og hvort hún vilji borga þessa upphæð. Spurningin er þá sú: Getur landbúnaðarráðherra nokkuð annað en selt samkvæmt því mati sem Ríkiskaup hafa gert? Stundum eru athugasemdir teknar til greina 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir svarið og hvernig málið hefur þróast, vonandi í rétta átt, og þær upplýsingar sem hér hafa komið fram, sem sumar hverjar voru nýjar fyrir mér. Ég vissi t.d. ekki að Ríkiskaup væru búin að verðmeta jörðina á 19 millj. kr. Það er svo auðvitað spurning hvernig verðmat á þessari jörð er fengið. En vegna þess sem hæstv. landbúnaðarráðherra lýsti hér áðan þá segi ég fyrir mitt leyti þegar hann talar um að gefa jarðir og hann hafi verið gagnrýndur fyrir það, að ég kannast ekki við það frá minni hálfu. En ég horfi þó svolítið öðruvísi á málið eins og í þessu tilviki þegar um er að ræða sveitarstjórn sem er með metnaðarfullar hugmyndir um uppbyggingu á svæðinu til að efla byggð og efla ferðamannaþjónustu, sem er mjög mikil í þessari sveit. Ég óttast því miður að þarna sé verið að verðleggja jörðina of hátt. Ég vil hins vegar segja það, virðulegi forseti, að ég hef fulla trú á því að ef hæstv. landbúnaðarráðherra og sveitarstjórn Eyjafjarðar settust niður þá næðu þessir aðilar samkomulagi um verð sem hægt væri að sætta sig við, miðað við hvernig þetta allt hefur gengið fyrir sig. Vegna þess, eins og ég sagði áðan, að um er að ræða sveitarstjórn sem ætlar að byggja upp menningartengda ferðaþjónustu en vantar húsnæðið sem þarna er, sem sumt er mjög lélegt, þá hef ég smáfyrirvara á þessu verðmati og veit ekki hvernig Ríkiskaup meta þetta. Virðulegi forseti. Ég segi það eitt í lokin að ég óska þess að hæstv. landbúnaðarráðherra af sínum dugnaði og krafti nái lendingu í þessu máli í sátt og samlyndi við sveitarstjórn Eyjafjarðarsveitar og það geti orðið okkur öllum sem og sveitarfélaginu og menningartengdri ferðaþjónustu í þeirri ágætu sveit til framdráttar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni orð hans og hans traust. Það er rétt að þetta er glæsilegur staður. Ég hef komið í safnið sem hann minntist á í Sólgarði, safn Sverris Hermannssonar trésmiðs. Er einkar skemmtilegt að sjá hvernig einn maður hefur haldið utan um svo margt sem skipti máli á áratugum síðustu aldar, og verið mikill reglumaður. Þetta er glæsilegt safn. Þessi staður verður glæsilegur fyrir ferðamannaþjónustu og umferð. Það var stórmál að marka hinni merkilegu kirkju í Saurbæ sinn stað, staðsetja útivist og stað fyrir skógræktarfólk Eyjafjarðar, að það fengi viðbótarland til útivistar. Við höfum orðið við þessu öllu. Síðan hef ég átt þetta góða samstarf sem ég tel að við höfum átt með sveitarstjórninni. Málið snýst um mat Ríkiskaupa, það mat er stundum gagnrýnt, bæði af bændum og sveitarfélögum. Þeir koma með skýr rök og stundum er orðið við þeim ef allir eru sammála um að rökin eigi við og byggi á staðreyndum. Það er auðvitað farið yfir það. Þetta verður að vera mjög skýrt, bæði út frá einstaklingum og sveitarfélögum sem eiga kaupréttinn, að jafnræðis sé gætt, jafnræðis milli einstaklinganna og jafnræðis milli sveitarfélaganna. Ég veit að ég og hv. þingmaður erum sammála um það. 

Virðulegi forseti. Í aðdraganda alþingiskosninga á sumardaginn fyrsta, 24. apríl 2003, að viðstöddu fjölmenni, undirritaði hæstv. landbúnaðarráðherra reglugerð þess efnis að Garðyrkjuskólinn að Reykjum í Ölfusi fengi formlega heimild til að útskrifa nemendur á háskólastigi. Þetta var stór áfangi hjá skóla sem hafði þrátt fyrir erfiðar aðstæður náð verulegum árangri í að þróa kennslu og námsefni og lagt í það mikinn metnað. Árið 2002 hafði komið út skýrsla sem ber nafnið Háborg græna geirans þar sem fjallað var um stöðu og framtíð Garðyrkjuskólans. Meðal skýrsluhöfunda var t.d. hv. þm. Kjartan Ólafsson sem um árabil hefur unnið fyrir samtök garðyrkjunnar. Í skýrslu þessari kom fram löngu þekkt staðreynd að mikill meiri hluti húsnæðis Garðyrkjuskólans væri ónýtt, varla hægt að segja að það héldi vatni, vindi eða væri múshelt. Ánægja þeirra sem viðstaddir voru þegar hæstv. ráðherra undirritaði reglugerðina 2003 varð því ekki minni þegar hann tilkynnti að til stæði að rannsóknarstöð Skógræktar ríkisins yrði flutt að Reykjum og andvirði jarðarinnar yrði notað m.a. til að byggja upp nýtt húsnæði Garðyrkjuskólans. Í viðtali við Morgunblaðið 24. apríl það ár sagði hæstv. ráðherra að engum dyldist að nú yrði að byggja upp og efla viðhald bygginga sem fyrir væru og í því máli myndu línur skýrast á næstu vikum. Hann lagði einnig mikla áherslu á hlutverk skólans. Síðan eru liðin tvö og hálft ár. Á þeim tíma hefur landbúnaðarháskóli, sameinaður af skóla landbúnaðarins, orðið til. Í háskólaráði þess skóla á Græni geirinn ekki fulltrúa. Kennsla er enn að Reykjum en húsnæðið er jafnlélegt og áður, vikurnar frá undirskriftinni eru orðnar ansi margar. Í dag óttast menn að grunn- og verknám Garðyrkjuskólans að Reykjum í Ölfusi verði fært í burtu. Má vera að hagnýtt sé að nám á háskólastigi sé allt á einum stað en allir þeir sem starfa í Græna geiranum, sem eru regnhlífarsamtök þeirra sem starfa í faginu, eru sammála um að grunn- og verknám eigi að vera að Reykjum. Allir vita að það liggur á að staðfesta að svo verði og að farið verði í langþráðar endurbætur á húsnæðinu. Uppbygging garðyrkjunáms að Reykjum hefur verið í góðri sátt við atvinnulífið. Það verður að létta þeirri óvissu sem ríkir um framtíð skólans. Það er staðreynd að lögheimili garðyrkjunnar er að Reykjum í Ölfusi og þannig á það að vera. Ég spyr því hæstv. ráðherra: 1. Hver eru áform ráðherra um garðyrkjumenntun að Reykjum í Ölfusi, sem heyrir nú undir Landbúnaðarháskóla Íslands? 2. Hver eru áform ráðherra varðandi endurbætur og uppbyggingu húsnæðis skólans að Reykjum og hvenær hefjast framkvæmdir?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður spyr um áform ráðherra um garðyrkjumenntun á Reykjum í Ölfusi. Í lögum um búnaðarfræðslu, nr. 57/1999, er kveðið á um að stjórn Landbúnaðarháskóla Íslands sé falin háskólaráði og rektor. Þá segir að háskólaráð marki stefnu í kennslu og rannsóknum á móti skipulagi skólans. Rektor er formaður háskólaráðs. Það sem af er þessu fyrsta starfsári háskólans hefur allur þróttur farið í að koma stofnuninni á laggirnar, ákveða innra skipulag, endurskipuleggja kennslu og ná tökum á fjármálum stofnunarinnar. Hv. þingmenn minnast þess að Reykir komu inn í sameininguna á síðari stigum að eigin ósk þegar verið var að sameina Rannsóknastofnun landbúnaðarins og Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri. Í nýju námsskipulagi skólans er kennsla skipulögð þvert á einstakar námsbrautir. Með því opnast leiðir til að tryggja tilvist fámennra námsbrauta sem ekki væri hægt í aðskildum stofnunum. Í þessu nýja námsskipulagi er hugað sérstaklega að garðyrkju og skyldum greinum og innan skólans er nú starfandi vinnuhópur til að vinna að því að lyfta núverandi diplómanámi í garðyrkju og skyldum greinum á stig BS-gráðu og festa þannig í sessi þá vísa að háskólanámi sem komnir voru á á Reykjum fyrir sameininguna. Hvað starfsmenntanámið varðar eru ekki áform um annað en að reka áfram þær starfsmenntabrautir sem starfræktar eru á Reykjum en vinna er hafin í öðrum starfshópi við endurskoðun á öllu starfsmenntanámi skólans og endurmenntunarframboði. Það skal tekið fram að þessi endurskoðun er unnin í miklu samstarfi við atvinnulífið. Ekkert hefur verið slakað á varðandi kennslu og rannsóknir á Reykjum og þeir nemendur sem þar stunduðu nám við stofnun Landbúnaðarháskóla Íslands munu ljúka námi þar samkvæmt því skipulagi sem fyrir var. Hvað varðar síðari spurninguna, þ.e. hver séu áform ráðherra varðandi endurbætur og uppbyggingu við húsnæði skólans að Reykjum þá vil ég segja þetta: Fram undan er stefnumótun varðandi ytra skipulag og uppbyggingu húsnæðis. Landbúnaðarháskóli Íslands hefur nú starfsstöðvar á sex stöðum: Á Hvanneyri, á Hesti í Borgarfirði, á Möðruvöllum í Eyjafirði, á Reykjum í Ölfusi, á Stóra-Ármóti í Hraungerðishreppi og á Keldnaholti í Reykjavík. Það liggur fyrir að þau áform sem uppi voru um uppbyggingu á Reykjum hafa því miður dregist. Í fyrsta lagi vegna þess að hinir nýju stjórnendur skólans, háskólaráðið og rektor, þurfa svigrúm til þess að átta sig á því hvað þarf að byggja. Nauðsynlegt var að fara í þarfagreiningu í því sambandi. Í öðru lagi hefur dregist að selja þær jarðeignir sem ætlunin var að selja til að fjármagna uppbyggingu á Reykjum og ég ræddi um á sínum tíma. Það liggur í augum uppi að það er að mörgu að hyggja í þessu sambandi. Hér er auðvitað um að ræða langtímaverkefni en ég tel mjög mikilvægt að eyða allri óvissu hvað varðar Reyki í Ölfusi sem allra fyrst vegna nemenda og kennara og byggðarlagsins. Ég veit að Garðyrkjuskólinn á merka sögu og hefur gegnt mikilvægu hlutverki í landinu í áratugi. Þess vegna þarf hlutverk Reykja í framtíðinni að liggja fyrir sem allra fyrst innan hins nýja Landbúnaðarháskóla Íslands. Það er auðvitað skylda mín að herða á þeirri vinnu í landbúnaðarráðuneytinu, innan háskólaráðs og með stjórnendum skólans og það mun ég gera.

Frú forseti. Ósköp voru þetta fátækleg svör hjá hæstv. ráðherra og nánast engin, hann er eiginlega kominn aftur fyrir sig í umræðunni sem fór fram þegar verið var að sameina skólana. Ég tel að það sé mjög bagalegt. Um eitt atriði í þessu sambandi vil ég spyrja ráðherra. Nú er ljóst og var vitað að þegar þessar þrjár stofnanir yrðu sameinaðar þá mundi þurfa nokkurt fjármagn til þess að halda starfseminni úti af fullum krafti og einnig til þess að greiða upp skuldir sem höfðu safnast fyrir. Það liggur fyrir að hin nýja stofnun er með verulegan skuldabagga frá fyrri stofnunum og skortir auk þess rekstrarfé og sú staða held ég að sé hvað alvarlegust fyrir starfsemi Garðyrkjuskólans á stöðinni á Reykjum í Ölfusi og reyndar fyrir alla stofnunina í heild. Ég spyr því ráðherra hvers vegna hann taki ekki nú þegar 

Frú forseti. Hæstv. landbúnaðarráðherra talaði um í ræðu sinni að nauðsynlegt væri að eyða óvissu um örlög Garðyrkjuskólans á Reykjum. Ég er þess fullviss að þegar fram kom ósk frá aðstandendum skólans um að sameinast Landbúnaðarháskóla Íslands þá voru þeir aðilar vissir um að skólinn yrði rekinn áfram á Reykjum og töldu það fullvíst í ljósi þeirra yfirlýsinga sem raktar voru hér áðan af hv. þm. Margréti Frímannsdóttur og því sem hæstv. landbúnaðarráðherra lýsti ítrekað fyrir Sunnlendingum rétt fyrir kosningar. Ég tel það undarlegt og að í raun sé verið að koma aftan að Sunnlendingum ef sú er raunin að staða Reykja sé jafnóviss og hér hefur komið fram og tel að svo þurfi alls ekki að vera.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin þótt ég hefði gjarnan viljað eins og aðrir sem hér hafa talað hafa þau skýrari. Árið 2003, 24. apríl, var talið af öllum að aðeins væru örfáar vikur í að fyrir lægi hvernig yrði unnið úr úttekt sem þá hafði verið gerð. Þá hafði verið skilað skýrslu sem heitir „Háborg græna geirans“ og ég minntist á hér áðan, en hana unnu Árni Magnússon, Björn Jónsson og hv. þm. Kjartan Ólafsson, og þar kemur skýrlega í ljós að húsnæðið sem skólinn býr við er að langstærstum hluta ónýtt. Það hefur ekki verið byrjað á endurnýjun þess, það hefur dregist og nú eftir að skólinn hefur verið sameinaður Landbúnaðarháskóla Íslands þá óttast menn, svo það sé nú bara sagt eins og staðreyndirnar eru, að þetta nám sem hefur lögheimili í Ölfusinu verði fært. Auðvitað er það þannig að það má alltaf taka lögheimili upp og færa til. En Garðyrkjuskólinn á sér margra áratuga sögu og hefur byggst upp á þessum stað og þrátt fyrir erfiðar aðstæður hvað húsakost varðar staðið geysilega vel á síðustu árum. Ég fagna því þó að hæstv. ráðherra sagði að ekki stæði til að fara með starfsmenntabrautirnar frá Reykjum. Það er afar mikilsverð yfirlýsing. Það sem við þurfum núna er stuttur tími þar sem tekin verður ákvörðun um með hvaða hætti verður farið í endurbyggingu á því húsnæði sem fyrir er í takt við þá skýrslu sem unnin var 2002. Þar höfum við grunninn til að byggja á þannig að við þurfum ekki langan tíma. Síðan þarf hæstv. ráðherra að breyta reglugerðum skólans þannig að græni geirinn eigi sinn fulltrúa í háskólaráði. Ég held að á því sé mikil nauðsyn því innan græna geirans eru ákveðnar fagstéttir sem falla alls ekki undir landbúnað, ef svo má orða það.

Hæstv. forseti. Allt er þetta landbúnaður og meira að segja fallegur landbúnaður og bændur eiga tvo fulltrúa í háskólaráði sem þeir hafa skipað. Miðað við stöðuna hefði auðvitað mátt segja að þeir ættu að skoða það vel að hafa þar mann sem akkúrat þekkti vel til á Reykjum, en þetta var þeirra niðurstaða. Ég held því fram að þessari menntun sé vel borgið í háskólaráði bæði af þeim fulltrúum sem koma frá Bændasamtökunum og ekkert síður af þeim fulltrúa sem ég á þar og vegna mikils áhuga háskólaráðs á þessu námi. Hv. þm. Jón Bjarnason kom að kjarna málsins eins og oft áður enda gamall skólastjóri og mikilhæfur í því starfi og væri auðvitað betra að hafa hann þar enn þá að störfum. Það er vont, hvort sem það er einstaklingur eða fyrirtæki, að burðast með miklar skuldir og erfiða fjárhagsstöðu. Ég er honum alveg sammála um að það. Í mínum huga er stórverkefni að bæta úr því og þessa dagana er verið að reyna að finna lausn á því hvað landbúnaðarháskólann varðar og ég vona að fjárlögin beri það með sér á þessu hausti að það hafi tekist. Ef við náum saman um það verkefni í þinginu þá er ein óvissa og ein vandræði úr sögunni og að því er unnið. Það hefur allt komið fram sem skiptir máli. Mín afstaða er í sjálfu sér óbreytt. Ég harma auðvitað hversu þetta hefur dregist en ég bið fólk um að ala ekki á óvissu eða umræðu um að verið sé að leggja Reyki niður því að allt annað er á borðinu eins og ég hef farið hér yfir. Ég vona að niðurstaða um framtíðarskipulag muni liggja fyrir sem allra fyrst og uppbygging að Reykjum geti þá hafist.

Frú forseti. Ástæðuna fyrir þeirri fyrirspurn sem ég beini til hæstv. landbúnaðarráðherra má rekja til þess sem fjallað er um í Bændablaðinu sem kom út í dag. Þar segir, með leyfi forseta: „Eftir að Lánasjóður landbúnaðarins var seldur Landsbankanum hefur samkeppni lánastofnana um að veita bændum lánafyrirgreiðslu aukist umtalsvert. Bændum er boðið til viðræðna um að koma í viðskipti og það skapar tækifæri sem vert er að skoða.“ Ég beini þeirri fyrirspurn til hæstv. landbúnaðarráðherra hvort hann hyggist beita sér fyrir því að þeir bændur sem eru í viðskiptum við Lánasjóð landbúnaðarins við sölu hans þurfi ekki að greiða stimpilgjöld til ríkissjóðs eða þeir bændur sem vilja flytja lán sín frá nýjum eiganda sjóðsins til annars banka. Fyrirspurnin snýr að jafnstöðu skuldara við Lánasjóð landbúnaðarins við sölu hans gagnvart öðrum lánastofnunum almennt vegna sölunnar, þ.e. hver staða þeirra sé óski þeir að færa viðskipti sín til annars aðila, þ.e. fá tilboð í lánasafn sitt við Lánasjóð landbúnaðarins t.d. frá þremur eða fjórum öðrum lánastofnunum, og að hagstæðasta tilboðið sem þeir fái í lánin sé t.d. ekki frá Landsbanka Íslands sem keypti lánasjóðinn, en Landsbanki Íslands hefur það forskot að þurfa ekki að borga stimpil- og lántökugjöld til þessara lána. Sú stofnun sem þeir gerðu samninginn við hefur nú hefur verið seld og lánin þar með einnig og bændur vilja fá frjálsar hendur með að færa sig til annarra lánastofnana, bjóði þær betur en Landsbankinn sem keypti stofnunina. Þetta væri það réttlætismál fyrir bændur og einnig gagnvart öðrum lánastofnunum og gagnvart þeim sem vilja flytja lán sín, fái þeir hagstæðara tilboð um að þurfa ekki að greiða til að mynda ný lán, lántökukostnað og stimpilgjöld sem hér er spurt um. Því beini ég þeirri fyrirspurn til hæstv. landbúnaðarráðherra hvort þetta hafi verið rætt við þessa sölu og hvort hann sé með málið á sinni könnu.

Hæstv. forseti. Hvað þessa fyrirspurn varðar vil ég segja að í frumvarpinu um lánasjóðinn sem varð að lögum í vor er gert ráð fyrir að söluandvirði Lánasjóðs landbúnaðarins rynni til styrkingar á Lífeyrissjóði bænda. Margvísleg rök eru fyrir þeirri ráðstöfun og fór þingið vel yfir þau síðastliðið vor. Ég fól einkavæðingarnefnd að annast sölu sjóðsins og því er ferlinu lokið. Þrír aðilar buðu í sjóðinn og bauð Landsbanki Íslands hæst, en hann kaupir skuldabréfasafnið á 2 milljarða 653 millj. ásamt yfirtöku á skuldbindingum sjóðsins. Við undirskrift kaupsamninga kom það fram hjá Landsbankamönnum að þeir hygðust lækka vexti til bænda frá því sem stjórn Lánasjóðs landbúnaðarins hafði ákveðið að vaxtastigið mætti vera. En stjórn lánasjóðsins hafði hækkað vextina um sem nemur tekjum af búnaðarsjóðsgjaldi. Af þessu má vera ljóst að bændur landsins koma almennt mjög vel út úr þessari ráðstöfun. Ekki einungis liggur það fyrir að búnaðarsjóðsgjaldið lækki um 40% heldur munu bændur einnig njóta betri kjara en þeir ella hefðu notið. Það á líka við um samkeppni annarra banka sem hafa verið að bjóða bændum mjög góð kjör, þ.e. KB-banki, Íslandsbanki og einnig sparisjóðirnir, þannig að þarna hefur verið mikil þróun í gangi. Þá má ekki gleyma því að hefði rekstri sjóðsins verið haldið áfram hefði fé hans brunnið upp á næstu árum og orðið að engu þannig að þetta var heppileg ráðstöfun. Hæstv. forseti. Nú spyr hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson mig að því hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir því að þeir bændur sem eru í viðskiptum við lánasjóðinn við sölu hans þurfi að greiða 1,5% stimpilgjald til ríkissjóðs ef þeir flytja lán sín til nýrra eigenda sjóðsins, til annarra banka. Ég fæ ekki séð hvernig ég ætti að gera það né fæ ég skilið hvernig hv. þingmanni í rauninni dettur í hug að spyrja mig að þessu. Ætlast þingmaðurinn til að landbúnaðarráðherra hvetji menn til að brjóta lög landsins eða taka þau í sínar hendur? Gerir þingmaðurinn sér ekki grein fyrir því að frá því að bankarnir hófu að bjóða húsnæðislán á kjörum sem voru sambærileg við Íbúðalánasjóð hefur fjöldi fólks flutt húsnæðislán sín frá Íbúðalánasjóði yfir í bankana? Á þetta fólk þá ekki einnig rétt á því að fá niðurfelld stimpilgjöld af sínum lántökum? Þetta hefur auðvitað oft verið í umræðunni. Vill þingmaðurinn að bændur njóti sérkjara umfram aðra landsmenn hvað þetta varðar? Einnig tel ég það víst að ef ég hygðist beita mér fyrir þessu væri ég að kom aftan kaupanda sjóðsins. Ef ég hefði verið búinn að fá þetta í gegn áður en sjóðurinn var seldur geri ég mér fyllilega grein fyrir því að það hefði haft veruleg áhrif á sölu sjóðsins og þar með skert verulega kaupverðið sem aftur hefði komið sér illa fyrir bændur. Kaupandinn vissi að hverju hann gekk og þannig er staða laganna í dag. Ríkisstjórnin hefur stigið afar mikilvæg skref í að lækka skatta á þessu kjörtímabili. Þessar ákvarðanir endurspegla ákveðna forgangsröðun enda er svigrúm til skattalækkana ekki ótakmarkað. Það er hins vegar ljóst að frekari breytinga er þörf. Þar má nefna álagningu stimpilgjalda sem ég álít að sé barn síns tíma og get tekið undir það með hv. þingmanni sé hann þeirrar skoðunar. Mikilvægt er að taka þetta til heildarendurskoðunar sem hefur auðvitað verið rætt í stjórnarflokkum og ríkisstjórn. Sama gildir um álagningu vörugjalda og virðisaukaskatt á matvæli. Það er nauðsynlegt að endurskoða þessi gjöld þegar frekara svigrúm til skattalækkana skapast. Ég er tilbúinn til þess sem þingmaður og ráðherra í ríkisstjórn Íslands að skoða að álagning stimpilgjalda í heild sinni verði tekin til endurskoðunar. Þá er ég einnig tilbúinn til að fara ofan í saumana á því hvers vegna einungis er veittur afsláttur af stimpilgjöldum þegar lánþegi er að skuldbreyta innan sömu lánastofnunar en þannig er það samkvæmt túlkun laganna eins og þau hafa verið framkvæmd, en ekki þegar hann er að flytja sig á milli lánastofnana, samanber lög um stimpilgjöld. En ég held að það hafi verið mikil farsæld yfir sölu lánasjóðsins, á hvað hann seldist, hvernig nýi eigandinn, Landsbanki Íslands, hefur bæði boðað lækkun og skuldbreytingu hjá bændum, lækkun vaxta og ég fagna auðvitað þeim mikla áhuga sem er hjá bankakerfinu til að þjóna sveitunum við þessar aðstæður. Þannig að þrátt fyrir að ég hafi stundum efast um að selja ætti lánasjóðinn þá sá ég ekki annað fært til að þetta fé brynni ekki upp. Nú verður það að miklu gagni inni í lífeyrissjóðnum og ég held að við getum öll fagnað þeirri niðurstöðu.

Frú forseti. Ég held að það eigi eftir að koma á daginn að sala lánasjóðsins hafi verið mesta glapræði þegar bændur sem búa við erfiðustu lánsskilyrðin fara að fá afarkjörin frá bönkunum. En ég vil leyfa mér að spyrja ráðherrann hvers vegna sparisjóðirnir fengu ekki að bjóða, hvers vegna útboðsreglur voru settar með þeim hætti að sparisjóðirnir voru útilokaðir frá því að bjóða í lánasjóðinn. Ég vil einnig spyrja: Er ráðherra kunnugt um eða þekkir hann til þess að upplýsingar um viðskiptastöðu viðskiptamanna lánasjóðsins voru orðnar aðgengilegar einstaklingum og bönkum óskyldum lánasjóðnum, KB-banki, Landsbanki, Sparisjóður Mýrasýslu og aðrir bankar virtust hafa undir höndum öll persónuleg viðskipti og persónulega stöðu manna við Lánasjóð landbúnaðarins og notað þær síðan þegar þeir fóru í heimsókn á bæi til að bjóða þar sérkjör eftir því sem þeir töldu. Er ráðherra kunnugt um að þetta mál hafi komið upp og ef svo er hvað hyggst hann gera eða hefur hann gert eitthvað í því?

Ég áminni hv. þingmann enn einu sinni að virða ræðutímann.

Virðulegi forseti. Það var virkilega tímabært að þessi umræða kæmi hér upp. Eins og hæstv. ráðherra veit hefur Samfylkingin lagt fram frumvörp, ekki bara um að fella niður stimpilgjöldin í heild sinni heldur líka endurfjármögnun á fasteignakaupum. Að mínu viti er um hreint rán ríkissjóðs að ræða af umræddri endurfjármögnun lána þegar bændur hafa í ákveðnum tilvikum farið yfir í aðrar lánastofnanir en Lánasjóður landbúnaðarins var seldur til. Söluandvirðið fór í lífeyrissjóðinn sem virkilega var þörf á að styrkja. En ef stimpilgjaldið hefði verið fellt niður af öllum þessum gjörningi þá hefði það komið betur út fyrir báða aðila. Ég fagna því að hæstv. ráðherra lýsir eindregnum stuðningi því að það vantaði aðeins herslumuninn að stjórnarflokkarnir samþykktu frumvarp síðasta vor um að fella niður stimpilgjöld af endurfjármögnun lána. En rétt á síðustu dögum þingsins breyttist það, því miður.

Frú forseti. Við erum að ræða fyrirspurn varðandi Lánasjóð landbúnaðarins og stimpilgjöld. Það er auðvitað augljóst mál að hæstv. landbúnaðarráðherra hefur engin tök á því að breyta þeim reglum eða lögum sem um stimpilgjöld gilda hvað þetta einstaka mál snertir. Það er alveg ljóst. Þannig að mér finnst fyrirspurnin sem slík ekki eiga heima hér. En hins vegar er það umræðan um stimpilgjöld yfir höfuð, það er annað mál og það má ræða. En ég fagna því að svo skuli vera komið að lánasjóðurinn skuli hafa verið seldur og hann kominn til bankakerfisins. Sú umræða átti sér stað fyrir 12–15 árum fyrst á búnaðarþingi, að því er mig minnir, þar sem bændur sáu fram á að það væri hagstæðara að fara þessa leið. Ég hef fulla trú á því að landbúnaðurinn muni njóta þessarar aðgerðar í framtíðinni.

Frú forseti. Hver einasti þingmaður sem situr á Alþingi getur haft áhrif á það að afnema stimpilgjöld af endurfjármögnun lána, bæði sá hv. þingmaður sem talaði á undan mér og ég sjálfur sem hér stend. Ég skildi hæstv. landbúnaðarráðherra á þann hátt að bændur hefðu komið svo vel út úr sölunni á Lánasjóði landbúnaðarins að það þyrfti ekki að hafa miklar áhyggjur af því þótt þeir þyrftu að borga 1,5% af endurfjármögnun lána sinna í ríkissjóð. Ég er algerlega ósammála hæstv. landbúnaðarráðherra í þessu efni og átta mig ekki alveg á hvernig hann talar til bænda þessa lands. Það sem var gott í svarinu og ræðunni var hinn eindregni vilji sem hæstv. ráðherra lýsti til þess að leggjast nú á árar með okkur hinum sem viljum afnema þennan skatt sem enginn skilur lengur og vona ég satt að segja að hæstv. ráðherra setji nú í gírinn og flýti þessu máli eins og hægt er því að eins og fram hefur komið þá vantar ekki mörg atkvæði til að koma málinu í höfn.

Frú forseti. Hortugheitin í svari hæstv. landbúnaðarráðherra hljóta að koma eins og blaut tuska framan í þá bændur sem hér eiga hlut að máli. Að sjálfsögðu er verið að spyrja að því hvort hæstv. ráðherra ætli að beita sér fyrir lagabreytingu sem að þessu lýtur og það er alveg með ólíkindum hvernig hann bregst við því sjálfsagða réttlætismáli. Hérna er um að ræða sérstakt mál. Ef um það væri að ræða að verið væri að selja Íbúðalánasjóð þá ætti að sjálfsögðu hið sama við. Það er verið að beita þá bændur ranglæti sem þurfa að sæta því að greiða gjöldin gagnvart þeim lánastofnunum, vilji þeir færa sig yfir í aðrar lánastofnanir en ekki láta selja sig eins og sauði inn í tiltekinn banka við sölu stofnunarinnar, vilji þeir fá tilboð í sín lán og færa sig þá þurfa þeir að gjalda þess ójafnræðis gagnvart stofnuninni að greiða stimpilgjöld til ríkissjóðs. Eins og hv. 1. þm. Suðurkjördæmis nefndi þá er að sjálfsögðu verið að ræna bændur þeirri hýru sem þar er um að ræða. Þess vegna hlýtur mörgum að bregða í brún við hortugheitin og þann undarlega málflutning sem hæstv. ráðherra hafði uppi í þessu sjálfsagða réttlætismáli þó svo hann hafi breitt yfir það með því að lýsa yfir vilja sínum til að leggja niður stimpilgjöld almennt, sem er hið besta mál. Hann hlýtur þá að koma með það mál fram í þinginu og berjast fyrir því að ríkisstjórnin beiti sér fyrir því.

Hæstv. forseti. Hver sá sem hefur hlustað á þessa umræðu, ég tala ekki um horft á hana, hefur heyrt að hrokinn og hortugheitin hafa komið frá Samfylkingunni. Bændur eru upplýst stétt. Bændur gera sér grein fyrir því að þeir verða að sitja við sama borð og aðrir hvað stimpilgjöldin varðar. Það er alveg ljóst. Þeir ætlast ekki til þess af landbúnaðarráðherra og vita að hann getur ekki leyst það. Þeir sitja bara við sama borð og fólkið í landinu sem þess vegna er að gera upp Íbúðalánasjóð. Þeir eru ekki að biðja um neina sérreglu. Svo koma hér tveir hv. þingmenn og setja sig í stellingar með kjaftasögum, hroka og yfirlæti svo sannleikurinn sé sagður. Mér finnst að hv. þm. Björgvin Sigurðsson og Jón Gunnarsson hafi orðið sér ærlega til skammar í dag. Að setja þá umræðu í gang að bændur eigi að búa við allt aðra stöðu en aðrir þjóðfélagsþegnar og landbúnaðarráðherra einn geti breytt einhverju þar um þó að lög séu í veginum. Þetta er auðvitað allt annað mál og stærra en svo. Ég verð líka að segja um ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar að hvað sparisjóðina varðar, sem var eðlileg spurning, þá saknaði ég þess þegar þeir féllu út úr samkeppninni. Það hefði verið virkilega gaman að hafa sparisjóðina með í samkeppninni um lánasjóðinn en þeir hafa ekki alþjóðlegt lánshæfismat. Svo vil ég þakka allt það góða sem sagt hefur verið í umræðunni en bið menn að gæta þess að hafa hroka sinn heima og yfirlæti þegar þeir tala um mál sem þeir virðast hafa litla þekkingu á eða a.m.k. þegar þeir vilja snúa út úr lögum landsins á löggjafarþinginu.

Frú forseti. Ég vil beina eftirfarandi spurningu til hæstv. landbúnaðarráðherra: Hve mikla beina styrki frá ríkissjóði fær hver af fimm stærstu kúabændum landsins til mjólkurframleiðslu árlega? Ástæðan fyrir þessari fyrirspurn er ekki endilega sú að ég vilji vita nákvæmlega um hagi þeirra stærstu heldur miklu fremur hvert þetta styrkjakerfi er að þróast pólitískt séð. Ég tel að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur sem viljum hag landbúnaðarins og hinna dreifðu byggða sem mestan að við áttum okkur á því hver þróunin er að verða í þessari atvinnugrein. Ég tel að það sé einnig mjög mikilvægt fyrir landbúnaðinn að hafa ákveðinn frið um styrkjakerfið og einn þátturinn í því er einmitt að ekki fari gríðarháir styrkir á hvert og eitt bú. Ég tel að ef menn fara að sjá kannski styrki upp á 50 millj. kr. til hvers og eins bús þá fari menn að setja spurningarmerki við það að svo háir styrkir fari til eins framleiðanda. Ég tel að þetta sé áhyggjuefni og ákveðin pólitísk spurning sem hæsv. landbúnaðarráðherra verði að svara: Hvert er styrkjakerfið að þróast? Eins og staðan er nú er ekkert þak á styrkjakerfinu og það kom fram í umræðu um þingmál sem hv. þm. Jón Bjarnason flutti að hann vildi setja ákveðið þak á það. En hv. þingmaður og formaður landbúnaðarnefndar sagði að það væri algerlega ótímabært að ræða. En þess vegna tel ég að það sé mjög mikilvægt að fá það upp hverjir hæstu styrkirnir eru þannig að við getum í rauninni svarað þeirri spurningu, frú forseti, hver þróunin hefur orðið og hvort það sé tímabært að koma á þaki. En við getum líka velt annarri spurningu fyrir okkur. Það er það að nú hafa ákveðnir aðilar ákveðið að hefja mjólkurframleiðslu í stórum stíl og um það mátti lesa í Bændablaðinu fyrir mánuði. Þeir hafa kosið að standa algerlega fyrir utan styrkjakerfi landbúnaðarins. Þeir segja að ef þeir ákveði að kaupa kvóta eða styrk þurfi þeir að verja öllum beingreiðslum sínum vegna kvótaaukningarinnar næstu 15 ár í afborganir. Ég segi fyrir mína parta að þetta styrktarkerfi í landbúnaðinum, þar sem ekkert þak er á beingreiðslum, þarf að ræða. Ég vil að hæstv. landbúnaðarráðherra svari ekki eingöngu því hve styrkirnir til hvers og eins bús eru háir heldur væri einnig mjög fróðlegt, ef tök eru á því, að fá viðhorf hans til þessarar þróunar.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson bar fram eftirfarandi spurningu: Hve mikla beina styrki frá ríkissjóði fær hver af fimm stærstu kúabændum landsins til mjólkurframleiðslu árlega? Á verðlagsárinu 2004–2005 fengu fimm stærstu viðtakendur beingreiðslna í mjólkurframleiðslu eftirfarandi upphæðir: Sá fyrsti 32,6 millj., annar 19,4 millj., þriðji 19 millj., fjórði 16,3 millj. og sá fimmti 15,7 millj., alls 103 millj. Í einhverjum þessara tilfella, í flestum reyndar, er um að ræða félagsbú. Þeir framleiddu rúmar 2,7 millj. lítra sem eru um það bil 2,5% af heildarframleiðslunni sem samsvarar rúmum 38 kr. á hvern lítra. Ég vil taka það fram hér að meðalbúið á Íslandi er enn í dag ekki nema um það bil 130 þús. lítra bú sem gerir tæplega 500 þús. kr. í beingreiðslur á ári. Það eru einungis örfá bú með yfir 300 þús. lítra og séu þau stærri eru yfirleitt margir einstaklingar sem koma að slíkum rekstri samkvæmt ríkisreikningi. Fyrir árið 2004 námu heildarbeingreiðslur í mjólk rétt rúmum 4 milljörðum kr. Á undanförnum árum hefur átt sér stað mikil hagræðing í framleiðslu á vinnslu mjólkur. Þessi hagræðing hefur m.a. komið fram í því að mjólkurframleiðendum hefur fækkað umtalsvert og búin stækkað. Á árinu 1990 voru mjólkurframleiðendur 1.558 talsins en á árinu 2004 voru þeir 854. Sama þróun hefur einnig átt sér stað í mjólkuriðnaðinum. Þar fækkaði mjólkurbúum á sama tímabili úr 16 í 9. Margir halda því fram að þessi þróun sé vegna frjáls framsals mjólkurkvótans og jafnframt þess vilja innan greinarinnar að ná betri árangri. Samhliða þessari þróun hefur afkoma greinarinnar í heild batnað. Hagur neytenda hefur einnig batnað. Sú staðreynd er því ánægjuleg að í þrjú ár hefur heildsöluverð á mjólk og mjólkurafurðum ekki hækkað, ekki einu sinni fylgt verðlagsþróun. Þannig hafa íslenskir neytendur notið stuðningsins með beinum hætti. Stuðningurinn er auðvitað hugsaður sem hluti af tekjum bændanna og rennur síðan í hollri vöru og ódýrari inn á disk neytendanna og heldur vísitölunni niðri. Áður en sá mjólkursamningur sem tók gildi þann 1. september sl. var gerður fór fram mikil úttektarvinna mjólkurnefndar um stefnumótun á mínum vegum í mjólkurframleiðslu en í nefndinni sátu fulltrúar bænda, stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins. Nefndin skilaði skýrslu um stöðumat og stefnumótun í mjólkurframleiðslu. Á grundvelli þessarar stefnumótunar var síðan undirritaður nýr mjólkursamningur. Vorið 2003 var gildistími hans frá 1. september 2005 og til ágústloka árið 2012. Alþingi samþykkti þennan samning á 130. löggjafarþingi án mótatkvæða. 43 sögðu já og enginn sagði nei, fjórir sátu hjá og aðrir voru fjarstaddir. Hv. þingmaður var meira að segja í hópi þeirra aðila sem samþykktu þennan nýja samning, þökk sé honum. Markmið samningsins eru þessi: 1. Að almenn starfsskilyrði í framleiðslu á vinnslu mjólkurafurða og stuðningur ríkisins við greinina stuðli að áframhaldandi hagræðingu, bættri samkeppnishæfni og lægra vöruverði. 2. Að fjárhagslegur stuðningur ríkisins við greinina nýtist sem best til að lækka vöruverð til neytenda. 3. Að viðhaldið verði þeim stöðugleika sem náðst hefur milli framleiðslu og eftirspurnar. 4. Að greinin fái svigrúm til að búa sig undir aukna erlenda samkeppni. 5. Að greinin geti þróast þannig að nauðsynleg kynslóðaskipti geti orðið í hópi mjólkurframleiðenda og unnt sé að endurnýja framleiðsluaðstöðu með eðlilegum hætti. 6. Að gætt sé sjónarmiða um dýravelferð og heilnæmi afurða. Það var m.a. skoðun mjólkurnefndar að nýr mjólkursamningur á þeim grunni sem lýst er hér að ofan verði vel til þess fallinn að tryggja hagsmuni neytenda og skattgreiðenda á sama tíma og stuðlað er að áframhaldandi uppbyggingu atvinnugreinarinnar. Það hefur verið skoðun margra að ekkert sé mikilvægara í dag en samkeppnishæfni búgreinanna, ekki síst í mjólkinni, við lækkandi tolla og aukið frelsi í innflutningi í framhaldi af þeim alþjóðlegu samningum sem nú eru í gangi í WTO-viðræðum.

Frú forseti. Undir þeirri fyrirspurn sem hér hefur verið lögð fram af hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni eru örfá atriði sem ég vil koma inn á. Í fyrsta lagi það að beingreiðslurnar ganga frá ríkinu til viðkomandi bænda eða fyrirtækja sem stunda mjólkurframleiðslu. Það eru í mörgum tilfellum fyrirtæki, eins og hér kom fram. Þessi styrkur er í rauninni niðurgreiðsla og lækkun á vöruverði til neytenda. Við verðum að horfa þannig á það. Við verðum að átta okkur á því líka að mjólkurframleiðslan og íslenskir bændur verða í auknum mæli að taka þátt í alþjóðasamkeppni. Verð lækkar, tollmúrar minnka og eru í sumum tilfellum fallnir niður og þess vegna verða íslenskir framleiðendur að geta búið sig undir samkeppnina. Það að setja þak á stærð búa er alveg fráleitt. Þau þurfa að stækka. Þau þurfa að fá að stækka og dafna til samræmis við það sem gerist í nágrannalöndum okkar. En okkar íslensku framleiðslubú eru mjög lítil á norrænan mælikvarða.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra talar um framleiðslu á hvert bú. Líka hefði verið fróðlegt að heyra hvað hefur verið framleitt á lögaðila því að einn lögaðili kaupir upp jarðir, jafnvel í tugavís, jarðir sem framleiða mjólk. Hann kaupir upp mjólkurkvótann. Það geta verið mörg bú en einn lögaðili á þau. Ég er ekki viss um að það styrki samkeppnisstöðu mjólkurframleiðslunnar ef einn og sami lögaðilinn er kominn með á sínar hendur kannski milli 1 og 2 milljónir lítra eða 40, 50 eða 60 millj. íslenskra kr. í ríkisstuðning. Það snýst ekki bara um ríkisstuðninginn, heldur líka þá bústærð, það búskaparform, að lögaðili sé farinn að reka fjölda búa og rokka til og frá með framleiðsluréttinn sem ég held að styrki ekki samkeppnisstöðu mjólkurframleiðslunnar.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra talaði um að mjólkurvörur hefðu ekki hækkað undanfarin ár og þess vegna vil ég að það komi hér fram að mjólkursamningurinn sem var gerður færði bændum verulega hærri styrki en höfðu verið fyrir. Það er ástæða til að muna eftir því þegar menn tala um þetta verð. Síðan er það þannig að þessi mjólkursamningur færði okkur ekki með neinum hætti fram til þeirrar framtíðar sem þó liggur fyrir að er, og hún er sú að breyta þarf styrkjum í landbúnaði. Eina breytingin sem hægt er að tala um þar var að einhver lítils háttar styrkur kemur til þeirra sem framleiða nautakjöt. Sá er eini munurinn. Alþingi brást algerlega í breytingum á þeim samningi sem þarna færði íslenska bændur ekki nær þeirri framtíð sem er fram undan. 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir svörin. Það er eflaust rétt hjá honum að ég samþykkti samninginn enda vil ég hag bænda sem mestan. Þess vegna tel ég, út frá þeirri forsendu að ég vilji hag bænda sem mestan, að það sé einmitt gott fyrir bændur að friður sé um styrkjakerfið sem við höfum í landbúnaðinum og þess vegna eigum við að hafa það. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra geri stuttlega grein fyrir því hvort hann sé ekki að einhverju leyti sama sinnis, hvort það sé endilega hagur bænda að einstaka bú geti safnað milljónum lítra í framleiðslurétt og síðan fengið 45 millj. í beingreiðslu eins og stefnir greinilega í samkvæmt svörum hæstv. ráðherra. Hv. þm. Kjartan Ólafsson nefndi það að hann vildi hafa ákveðið frelsi fyrir búin til að stækka. Ég get verið sammála honum um það en ég er ekki endilega viss um að skattgreiðendur eigi endalaust að greiða í samræmi við það hvað búin vilja stækka. Það getur ekki verið eðlilegt að menn fái marga tugi milljóna í beingreiðslur frá skattgreiðendum. Það gengur ekki. Það skiptir svo miklu máli í styrkjakerfi að sátt verði um það og liðurinn í því er einmitt að sett verði ákveðið þak. Þá er ég sannfærður um að það verður meiri almennur vilji skattgreiðenda til að peningar fari í styrkjakerfið. Einnig hef ég vissar efasemdir um framkvæmdina. Vegna alþjóðlegra samninga sem skuldbinda þjóðina til að draga úr þessum framleiðslutengdu styrkjum munu ýmsir lenda í vandræðum þegar fram í sækir, þegar alþjóðaskuldbindingar munu leiða til þess að við þurfum að minnka þessa styrki um jafnvel allt að helming.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa ágætu umræðu og viðhorf flest sem hér hafa komið fram. Ég get sagt við hv. þingmann að ég ræddi það og er auðvitað þeirrar skoðunar að vel hefði mátt setja fastara þak. Það er aðeins þak í gripagreiðslum sem gerir það að verkum að þegar menn verða komnir upp í ákveðna upphæð og búnir að hagræða í búinu minnkar stuðningurinn til búsins. Ég er í rauninni þeirrar skoðunar. Ég hef líka oft rætt hátt kvótaverð. Búgreinin er að hagræða innan frá. Ég hef haft áhyggjur af unga skulduga fólkinu sem ætlar að framleiða mjólkina í framtíðinni fyrir þjóðina í samkeppni við innflutning. Það getur orðið erfitt þannig að það er að mörgu að hyggja í þessu eins og hér hefur komið fram í umræðunni. Hitt er auðvitað glæsilegt að það er mikil ánægja með mjólkurframleiðsluna. Landbúnaðarráðherra var að gera það sem enginn landbúnaðarráðherra annar hefur gert lengi, þ.e. að auka framleiðslumagnið úr 106 millj. lítra í 111 millj. og mjólkurbúin vilja kaupa 4 millj. lítra til viðbótar. Það er glæsilegt tækifæri, sú neysla og sú samstaða sem er um þessa atvinnugrein í dag, og gefur bændunum auðvitað nýtt og mikilvægt tækifæri til að hagræða, hafa það betra á búum sínum og gera sig samkeppnishæfari. Það er auðvitað svo að við stöndum frammi fyrir mörgu sem gerir íslenskan landbúnað sérstæðan og sterkan. Við heyrum öðru hvoru rætt um kúariðu, gin- og klaufaveiki, fuglaflensu og þá vitum við og minnumst þess þegar við borðum á kvöldin eða í hádeginu hvað ósköp við erum heppin að eiga þá auðlind sem íslenskur landbúnaður er. Ég vil segja við hv. þm. Jóhann Ársælsson að það er ekki rétt að mjólkursamningurinn sé með meiri styrki en var áður. Það er skúrhalli á styrknum, hann fer lækkandi miðað við þann samning sem var áður aðeins lækkandi þannig að þetta er svipuð upphæð. Þegar hins vegar var aukið úr 106 millj. í 111 kom ekkert viðbótarfé frá ríkinu þannig að samningurinn er allur í þá átt að þróa hann til 

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra. 1. Hversu margir undir 67 ára aldri dvelja á stofnunum fyrir aldraða? 2. Eru á næsta fjárlagaári áætlanir um uppbyggingu deilda fyrir fólk með heilabilun? 3. Ef svo er, hvar er sú uppbygging fyrirhuguð? Svo virðist, virðulegi forseti, sem þeim einstaklingum sem eru yngri en 67 ára og þjást af heilabilun sé að fjölga og ástandið víða um land orðið nokkuð alvarlegt og fer versnandi. Eftirspurn eftir úrræðum er a.m.k. orðin meiri en áður en varð vart við. Hverjar eru skýringarnar á því? Þær eru líklega ekki einfaldar en hluti er sá að fjölskylduformin hafa breyst frá því sem áður var og úrræði færri fyrir fólk sem þjáist yngra af þessum sjúkdómi. Það er nánast engin sérhæfð þjónusta úti á landi fyrir þessa einstaklinga og það á við um bæði heilbrigðis- og félagslega þjónustu. Á mörgum hjúkrunarheimilum á höfuðborgarsvæðinu eru sérdeildir fyrir einstaklinga með heilabilun þar sem mögulegt er að skapa það umhverfi og þá ramma sem heilabilaðir þurfa að hafa eigi þeim að geta liðið sem best. En þörfin fyrir úrræði í dreifbýlinu er tilfinnanleg. Þar eru hvorki til sambýli fyrir fólk sem þjáist af heilabilun einhvers konar, dagdvalir né einhver hvíldarúrræði. Eins og ég gat um er það að mestu landsbyggðin sem verður illa úti. Það gengur erfiðlega að útvega fólk í hvíldarinnlagnir á höfuðborgarsvæðinu fyrir fólk sem þjáist af heilabilun og býr úti á landi þar sem það á ekki lögheimili á höfuðborgarsvæðinu. Hjúkrunarheimilin á landsbyggðinni eiga oft erfitt með að taka á móti þessum hópi þar sem byggingarnar henta ekki, of fáir starfsmenn eru miðað við þá umönnun sem heilabilaður einstaklingur þarf og ekki er til staðar sérhæft starfsfólk í sumum tilfellum Auk þess er það fráleitt út af fyrir sig að vista einstakling sem þjáist ungur af heilabilun inni á stofnun fyrir aldraða einstaklinga sem þurfa annars konar þjónustu en hinir. Stuðningur við fjölskyldur ungra með heilabilun er líka mjög af skornum skammti víða um land og einstaklingar með heilabilun eru nefnilega ekki allir aldraðir, heldur eru þeir líka í hópi yngri einstaklinga á vinnumarkaði. Þess vegna beini ég fyrirspurninni til hæstv. heilbrigðisráðherra til að fá að varpa ljósi á það um hve marga er að ræða og hvaða úrræði eru fyrirhuguð fyrir þennan hóp.

Virðulegi forseti. Hv. 7. þm. Suðurk. Björgvin G. Sigurðsson hefur beint til mín fyrirspurn um stofnanir fyrir aldraða og spyr: „Hversu margir undir 67 ára aldri dvelja á stofnunum fyrir aldraða?“ Samkvæmt upplýsingum sem ráðuneytið tók saman í febrúar sl. voru 87 einstaklingar á þeim tíma yngri en 67 ára sem dvöldu á öldrunarstofnunum. Af þeim einstaklingum yngri en 67 ára sem dvöldu á öldrunarstofnunum í febrúar sl. voru 56 þeirra eldri en 60 ára og 31 undir sextugu. Það er vert að undirstrika að þótt öldrunarstofnanir séu byggðar sérstaklega með aldraða í huga er ekki þar með sagt að þær séu lokaðar þeim sem eru yngri en 67 ára. „Eru á næsta fjárlagaári áætlanir um uppbyggingu deilda fyrir fólk með heilabilun? Ef svo er, hvar er sú uppbygging fyrirhuguð?“ Þessu er til að svara að nú eru þegar hafnar eða eru á næsta leiti framkvæmdir við byggingu hjúkrunarheimila fyrir aldraða á Selfossi, Akureyri, í Neskaupstað og við Suðurlandsbraut í Reykjavík. Í öllum þessum byggingum verður fyrir hendi möguleiki á að hafa lokaða deild fyrir heilabilaða sé þess þörf. Það verður metið eftir aðstæðum og þörf á hverjum tíma og á hverjum stað fyrir sig hvað þessar deildir verða með mörgum vistmönnum. Ég vona að þessar upplýsingar veiti þingmanninum fullnægjandi svör við spurningunum.

Virðulegi forseti. Fyrir ári, þann 13. október í fyrra, ræddi ég málefni yngri alzheimersjúklinga við hæstv. ráðherra og þá sagði hann að hann ætlaði að setja vinnuhóp í málið. Nú kalla ég eftir því hvað vinnuhópur hæstv. ráðherra hefur gert í málefnum þessa hóps því að það er engin sérhæfð þjónusta til fyrir yngri alzheimersjúklinga. Þó að 87 þeirra séu inni á hjúkrunarheimilum eru þessi hjúkrunarheimili ekki ætluð yngra fólki en 67 ára samkvæmt lögum og nú er orðið mjög erfitt fyrir þessa sjúklinga að komast inn. Þeir nánast geta ekki sótt um að komast inn á hjúkrunarheimili. Aðstandendur ganga mjög nærri eigin heilsu við að sinna sínum yngri alzheimersjúklingum vegna þess að þeir eiga ekki heima innan um hina öldruðu fyrir utan það að þeir hafa ekki aðgang að þessum hjúkrunarheimilum. Því kalla ég eftir svari frá hæstv. ráðherra um hvað vinnuhópurinn sem hann 

Virðulegi forseti. Það eru fróðlegar upplýsingar sem koma frá hæstv. ráðherra en jafnframt væri fróðlegt fyrir okkur að vita hversu margir minnissjúkir eru enn í heimahúsum, þeir sem hugsað er um heima, ekki hafa náð 67 ára aldri og erfitt hefur reynst að fá pláss fyrir. Hvað ræður því þegar mat fer fram á því hvort opnuð skuli sérstök deild sem fær þá sérstakan stað í heilbrigðiskerfinu? Ég bendi t.d. á Höfn í Hornafirði. Þar er í raun rekin sérstök deild fyrir alzheimersjúklinga sem ekki er skilgreind sem slík. Alzheimersjúklingar þurfa auðvitað mjög mismunandi aðhlynningu en því má heldur ekki gleyma að þegar verið er að blanda inn á deildirnar og setja inn einstaklinga sem ekki eru minnissjúkir er einnig mjög erfitt fyrir þá einstaklinga að vera eingöngu með alzheimersjúklingum á deild.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að þetta mál skuli koma til umræðu en jafnframt bendi ég á dæmi um að sjómenn sem hafa orðið öryrkjar og legið um langt árabil á spítölum hafa komið t.d. á hjúkrunarheimili eins og Hrafnistu. Það var gert með sérstöku bréfi sem ráðuneytið ritaði til hjúkrunarheimilisins fyrir nokkrum árum. Ég veit að dæmi eru um það og þeim hefur liðið betur þar en að vera bundnir á spítala. Varðandi það sem snýr að heilabilun er það ákaflega mikið vandamál, t.d. úti á landi, þar sem 2–3 eru heilabilaðir og vistast á hjúkrunarheimili með kannski 40 öðrum heimilismönnum. Það er mjög erfitt að loka þá aðila af sérstaklega þannig að hér er geysilega víðfeðmt mál sem þarf að taka á. Þetta er ekki vandamál, þetta er viðfangsefni og ég hef trú á því að með samstilltu átaki muni þetta mál nást þannig fram að vel megi við una. Eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra er verið að vinna að þessu máli af miklum krafti og ég þakka fyrir það.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og hv. þingmönnum fyrir prýðilega umræðu um þetta mikilvæga mál. Það hefur komið glöggt í ljós við umræðuna að hér er um að ræða málaflokk sem þarf að ná utan um. 87, upplýsir ráðherra, af þeim sem þjást af minnissjúkdómum, alzheimer, eru vistaðir á stofnunum fyrir aldraða og þá burt séð frá því hve margir eru í heimahúsum. Vandinn er augljóslega stór og mikill og það þarf að taka utan um hann og byggja utan um þá þjónustu sem til þarf. Úrræði þurfa að vera til staðar fyrir þessa einstaklinga á fleiri stöðum en bara í Reykjavík og á Akureyri, á öðrum stærri þéttbýlisstöðum á landinu, sambýli þar sem fólk fær að halda virðingu sinni og komið er til móts við þær sérþarfir sem minnisveiki eða heilabilun krefst, hvíldarpláss líka. Það er ekki síst vegna maka og ættingja sem bera mikla ábyrgð þegar einstaklingur með heilabilun býr á heimilinu og gerir það að sjálfsögðu mjög þungt og erfitt oft og tíðum. Síðast en ekki síst þarf sérfræðiþjónustu með fræðslu og ráðgjöf fyrir sjúklinga, aðstandendur og aðra sem koma að lífi einstaklinga sem þjást af þessum alvarlega og hryllilega sjúkdómi. Að sjálfsögðu þurfum við að byggja upp umhverfi með deildum sem eru sérsniðnar að þörfum þessa hóps þar sem búið er vel að honum og þar sem einstaklingarnir vistast ekki með, nema í undantekningartilfellum, fólki sem er áratugum eldra og býr á öldrunarstofnun þess vegna. Vonandi verður umræðan og sú uppbygging sem fyrirhuguð er til þess að málið komist á skrið. Allt bendir til þess að svo verði miðað við þær undirtektir sem málið fær hjá hv. þingmönnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur orðið um þetta mál. Spurt var um vinnuhóp eða þá vinnu sem hefur verið framkvæmd í málinu. Við höfum unnið að því í ráðuneytinu, sá hópur sem hefur unnið að öldrunarmálum hjá okkur, m.a. er verið að fara yfir það hvernig þessi hópur kemur inn í svokallað RAI-mat. Ég vil taka það fram, eins og ég sagði áðan, að samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu eru öldrunarstofnanir skilgreindar sem sérstakur flokkur sjúkrahúsa fyrir aldraða og sjúklinga sem búið er að sjúkdómsgreina en þarfnast vistunar og meðferðar sem hægt er að veita utan almennra og sérhæfðra sjúkrahúsa. Það er nokkuð útbreiddur misskilningur að óheimilt sé að vista fólk yngra en 67 ára á öldrunarstofnunum. Það er ekki rétt, öldrunin ræðst ekki fyrst og fremst af lifuðum árum heldur miklu frekar af heilsufari hvers og eins. Það er því miður svo að á hverjum tíma er stór hópur fólks, eða nokkur hópur fólks, sem verður fyrir ótímabærri öldrun vegna hörnunarsjúkdóma og þarf úrræði. Ég tel eðlilegt að sé um að ræða einstaklinga sem komnir eru um og yfir sextugt þegar þeir þurfa á varanlegri stofnanavistun að halda eigi þeir ekki síður að eiga aðgang að öldrunarstofnunum en þeir sem eru orðnir 67 ára. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að sérstök úrræði þurfa að vera við hæfi fyrir ungt fólk sem þarf á varanlegri hjúkrunarvist að halda vegna sjúkdóma eða slysa. Þessi úrræði eru til en þau þarf að auka.

Virðulegi forseti. Fyrir tæpu ári, þ.e. 24. nóvember í fyrra, ræddi ég málefni þeirra sjúklinga sem ekki hafa tök á því að ná sér í afsláttarkort vegna lækniskostnaðar vegna þess hve þeim er erfitt að halda saman þeim gögnum sem þarf til. Þar nefndi ég sem dæmi þá sem eru heilabilaðir, aldraðir og fatlaðir á ýmsan annan hátt og eiga erfitt með að halda saman gögnum. Ég ákvað að endurtaka fyrirspurn mína en samkvæmt svari hæstv. ráðherra frá því í fyrra taldi hann ólíklegt að hægt yrði að koma á því kerfi að sjúklingar fengju sjálfkrafa sent afsláttarkortið þegar þeir væru búnir að greiða hámarksupphæð fyrir læknisþjónustu. Hann taldi það erfitt vegna persónuverndar, samkeyrslu upplýsinga o.s.frv. Þess vegna lagði ég fram eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. ráðherra: 1. Hvaða aðgerða er þörf svo að afsláttarkort vegna lækniskostnaðar berist fólki sjálfkrafa þegar hámarksgreiðslum er náð? 2. Eru uppi áform um að Tryggingastofnun ríkisins taki upp slíkt kerfi? 3. Hvað mundi kosta að koma slíku kerfi á? Eftir að þessi fyrirspurn kom fram var tekið viðtal við mig í útvarpi og málin rædd. Næsta dag kom frétt frá Tryggingastofnun ríkisins, sem ég fagna, þar sem upplýst var að komið yrði á svona sjálfkrafa kerfi eins og ég hef verið að kalla hér eftir. Í frétt frá Tryggingastofnun ríkisins segir að 45 þús. manns hefðu fengið afsláttarkort í fyrra og að daglega hefðu komið 250–300 manns á þjónustumiðstöð Tryggingastofnunar til að sækja þessi kort. En nú á að koma þessu sjálfkrafa kerfi á og segir í frétt á heimasíðu Tryggingastofnunar: „Reiknað er með að útgáfa á heimsendum afsláttarkortum hefjist á næsta ári en þó er ekki nákvæmlega ljóst hvenær á árinu sjálfvirka kerfið kemst í gagnið.“ Þar sem þessi frétt frá Tryggingastofnun rikisins svarar að hluta til þeirri spurningu sem ég hef lagt hér fram ætlast ég ekki til að hæstv. ráðherra endurtaki það en ég vil gjarnan fá að vita hvenær þetta sjálfvirka kerfi muni komast í gagnið. Ég fagna því að mönnum hafi tekist að yfirstíga þær hindranir sem hæstv. ráðherra sá fyrir ári á því að koma þessu á en ég veit að þó nokkur fjöldi hefur ekki getað nýtt sér þetta kerfi og notið þess afsláttar sem hann átti rétt á vegna þessa eins og hefur komið fram í umræðunni áður um þessi mál. Engu að síður fagna ég því að þetta skuli vera orðin framtíðin.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir spyr þriggja spurninga um afsláttarkort vegna lækniskostnaðar: „1. Hvaða aðgerða er þörf svo að afsláttarkort vegna lækniskostnaðar berist fólki sjálfkrafa þegar hámarksgreiðslum er náð? 2. Eru uppi áform um að Tryggingastofnun ríkisins taki upp slíkt kerfi? 3. Hvað mundi kosta að koma slíku kerfi á?“ Til þess að tryggja að almenningi berist svokallað afsláttarkort þegar hámarksgreiðslum er náð þurfa Tryggingastofnun að berast upplýsingar um greiðslu varðandi viðkomandi frá heilsugæslustöðvum, sérfræðilæknum, sjúkrahúsum og öðrum heilbrigðisstofnunum þar sem greitt er fyrir læknisþjónustu. Það kallar á samtengingu stofnana og einstaklinga og kallar á breytingu á tölvukerfi Tryggingastofnunar ríkisins þannig að unnt verði að finna út hvenær einstaklingar hafi greitt tilskilda fjárhæð. Þetta kallar einnig á breytingar á tölvukerfum hjá þeim sem veita þjónustuna. Tryggingastofnun hefur hug á að gefa a.m.k. út kort án umsóknar þegar ljóst er að einstaklingar hafa greitt tilskilda upphæð fyrir sérfræðilæknishjálp og forstjóri Tryggingastofnunar ríkisins hefur sagt að vonir væru bundnar við að kerfi af því tagi gæti komist í gagnið í byrjun næsta árs. Hann sagði, með leyfi forseta: „Þetta kostar í tölvumálum og við verðum að þrengja að okkur eins og við getum vegna þess að við höfum ekki peninga. En ég hef góðar vonir um að þetta takist núna.“ Samkvæmt upplýsingum frá Tryggingastofnun ríkisins, sem við höfum aflað, yrði kostnaður stofnunarinnar um 21 millj. kr. við að taka upp nýtt tölvukerfi sem gerði rafræna afgreiðslu kortanna mögulega og eru kostnaðarútreikningar þessir miðaðir við fyrirliggjandi upplýsingar og ákveðnar forsendur eins og þær eru best þekktar. En það er ásetningur Tryggingastofnunar ríkisins að koma þessu kerfi á í byrjun næsta árs og ég vona að hún geti það innan þess fjárhagsdags sem stofnuninni verður væntanlega skorinn í fjárlögum ársins 2006.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur fyrir þessa umræðu. Mig langar að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra aðeins út í afsláttarkortin, af því að við erum að ræða að þau verði með ákveðnum hætti rafvædd. Mig langar að spyrja hann hvort það hafi komið til tals að í stað þess að þetta kort gildi alltaf almanaksárið gildi það frá útgáfudegi og í ár þaðan í frá, við vitum jú að fólk veikist ekki aðallega í janúar eða febrúar o.s.frv. Ég hefði viljað fá einhver svör við þessu og hver rökin séu fyrir því að halda í almanaksárið eins og það er núna.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir þessa fyrirspurn en mér finnst þetta vera nútíminn og menn ættu í rauninni að vera löngu komnir með þetta kerfi í gagnið. En það væri fróðlegt að fá að heyra frá hæstv. ráðherra nánar um þetta mál, þ.e. hvort kannað hafi verið hve háar fjárhæðir hafi dagað uppi hjá stjórnvöldum vegna þess að fólk hefur ekki sótt rétt sinn eða þær fjárhæðir sem það hefur átt rétt á. Það væri þá spurning, hæstv. ráðherra nefndi hér að það væri kostnaður við tölvukerfið, hvort það kæmi þá e.t.v. meiri kostnaður vegna þess að einhverjar verulegar fjárhæðir hefði dagað uppi eða hvort þetta væru óverulegar upphæðir. Það væri fróðlegt að fá að heyra það hjá hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ástu Ragnheiði fyrir að taka þetta upp á þinginu en það var einmitt sama atriðið og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir kom hér inn á sem ég vildi minnast á. Ég varð vör við það áþreifanlega síðast í desember á síðasta ári þar sem ég þurfti að aðstoða þrjá sjúklinga sem voru svo óheppnir að greinast með krabbamein í byrjun desember. Það tekur u.þ.b. hálfan mánuð frá því að einstaklingur greinist með krabbamein þar til hann hefur náð hámarksupphæðinni. En 1. janúar næsta ár þurftu þessir sömu einstaklingar að fara að safna upp punktum hjá Tryggingastofnun ríkisins til þess að fá afsláttarkort. Þetta er fyrirkomulag sem verður að kippa í liðinn. Í öllum þessum tilvikum var um að ræða aldraða þar sem þessi kostnaður var mjög íþyngjandi.

Frú forseti. Hér er verið að ræða afskaplega mikilvægt mál varðandi afsláttarkortin frá Tryggingastofnun. Ég velti því þó fyrir mér, þegar ég sit hér úti í sal og hlusta á a umræðuna, af hverju verið er að tala um að gefa út kort þegar ákveðnu greiðsluhámarki er náð. Af hverju fá sjúkratryggðir einfaldlega ekki sent til sín kort, eins og maður fær á bensínstöðvum í dag og vildarkort hjá flugfélögum og slíkt, og síðan safnist bara rafrænt inn á þetta kort upplýsingar þegar menn greiða fyrir þjónustu? Kortið sjálft gefur þá upplýsingar þegar komið er að ákveðnu hámarki og þá kemur í ljós að það á að vera afsláttur. Núna er þetta algjörlega óviðunandi kerfi vegna þess að ég er alveg sannfærður um að margir af þeim sem eiga rétt á þessum afslætti fá hann ekki vegna þess að það er ekki passað upp á að halda saman greiðslukvittunum frá þessum stofnunum. Því langar mig að heyra hjá hæstv. ráðherra hvort ekki hafi komið til greina að hafa hlutina eins og nútíminn kallar á.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessa umræðu. Það er verið að benda hér á mjög mikilvæg atriði og mikla réttindabót. Það þarf auðvitað að taka á gildistíma kortanna, það hefur verið rætt hér margsinnis, og auðvitað er það nútíminn að menn fái svona afsláttarkort send og þetta gangi rafrænt fyrir sig. Fulltrúar Tryggingastofnunar ríkisins voru á fundi heilbrigðis- og trygginganefndar í morgun þar sem þeir kvörtuðu yfir því að tölvukerfið hjá þeim væri orðið mjög gamaldags og aftarlega tæknilega og töluðu þeir um að ráða þyrfti bót á því til þess að þeir geti verið nútímalegir í vinnubrögðum. Ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann muni ekki sjá til þess að Tryggingastofnun ríkisins fái viðunandi tæknibúnað þannig að hún geti tileinkað sér nútímaleg vinnubrögð eins og þau að koma þessum kortum á rafrænt form. Það eru líka mörg fleiri kort sem þyrftu auðvitað að berast á þann hátt og safnast upp. Það er lyfjakostnaður, það er tannlæknakostnaður hjá ellilífeyrisþegum, það eru allar þessar upplýsingar. Auðvitað væri eðlilegast að hver og einn einstaklingur hefði sitt sjúkrasamlagskort, sitt Tryggingastofnunarkort, þar sem safnast upp þær upplýsingar sem þarf til þess að hann geti síðan framvísað því og sýnt fram á að hann eigi ákveðinn rétt í kerfinu en að fólk þurfi ekki alltaf að vera að bera sig eftir björginni. Við vitum að það er fjöldi fólks sem getur það ekki vegna þess að það hefur ekki heilsu til þess eða getu á annan hátt og verður af því að fá þennan rétt. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Mun hann tryggja Tryggingastofnun ríkisins þann tæknibúnað sem þarf til þess að hún geti orðið nútímalegri í vinnubrögðum?

Virðulegi forseti. Það eru nokkrar spurningar sem ég reyni að svara á þeim stutta tíma sem ég hef. Það hefur komið til tals og hefur verið rætt að kort gildi frá útgáfudegi þó að það hafi ekki komist í framkvæmd enn, en það er mál sem er ástæða til að skoða. Síðan er það spurningin um hve háar fjárhæðir hafi dagað uppi. Ég hef ekki tölur yfir það á reiðum höndum nú en það er ljóst að það eru einhverjar fjárhæðir, ég hygg að þær séu nú ekki háar en ég hef ekki tölur um það, ekki við höndina. Hvað varðar tölvubúnað Tryggingastofnunar almennt þá tek ég undir áhyggjur hv. þingmanna af honum. Það hefur gengið allt of seint að koma upp viðunandi rafrænum búnaði í þessari stóru stofnun og nú stendur til að koma upp kerfi sem menn kalla Ölmu. Það hefur kostað mjög mikla fjármuni og við erum að reyna að ná utan um það mál núna, það er það næsta. En ég tek eindregið undir að það er mikil þörf á því að búa Tryggingastofnun eins vel rafrænt og mögulegt er, því ef nokkur stofnun þarf á því að halda held ég að það sé Tryggingastofnun. En því miður ræðst þetta af fjárveitingum og þetta hefur gengið seint á undanförnum árum og þessi saga er orðin nokkuð löng. 

Virðulegi forseti. Fyrir stuttu tóku heilbrigðisyfirvöld þá ákvörðun að fela Heilbrigðisstofnun Suðurlands að sjá um sjúkraflutninga á svæðinu frá og með næstu áramótum en sjúkraflutningarnir hafa verið í höndum lögreglunnar. Áður höfðu átt sér stað heima í héraði umræður þess efnis að Brunavarnir Árnessýslu tækju verkefnið að sér og virtist vera um það rík samstaða heimamanna, samanber ályktanir sem fram hafa komið frá nokkrum sveitarfélögum á svæðinu og í viðræðum mínum við löggæslumenn sem hafa séð um flutningana til þessa. Það virðist einnig vera skoðun þeirra að flutningarnir væru best komnir hjá Brunavörnum Árnessýslu sem voru tilbúnar til að taka verkefnið að sér. Einhverjar viðræður áttu sér stað milli fulltrúa Brunavarna og heilbrigðisráðuneytis þó að því er virðist aldrei af neinni alvöru af hálfu ráðuneytisins. Ákvörðun um að færa flutningana yfir til Heilbrigðisstofnunar Suðurlands var tekin og nú er unnið að undirbúningi þess og miklu skiptir að heilbrigðisráðuneytið standi þar vel að verki. Án efa mun Heilbrigðisstofnun Suðurlands sinna þessu verki vel en það kostar peninga, breytingar á húsnæði og mannafla. Heilbrigðisstofnun Suðurlands hefur verið rekin með halla sem m.a. má rekja til langvarandi veikinda starfsmanna og sameiningar allra heilsugæslustofnana á svæðinu undir einn hatt. Fjárhæðir hafa fengist upp í þennan halla en hvergi nærri nóg og á þessu ári stefnir í hallarekstur. Ef halda á starfsemi Heilbrigðisstofnunarinnar óbreyttri verður nú þegar að bregðast við og það er algerlega ljóst að það þarf fjármagn til þess að gera þær breytingar sem til þarf á húsnæði og fjölgun starfskrafta og að öllum líkindum ekki minna fjármagn en Brunavarnir Árnessýslu töldu að þyrfti til sjúkraflutninga. Það að taka yfir sjúkraflutningana má ekki bitna á annarri starfsemi Heilbrigðisstofnunarinnar og alls ekki ganga á þá fjármuni sem stofnunin hefur til annarra starfa enda er þar af minna en engu að taka. Því spyr ég hæstv. ráðherra: 1. Hverjar eru ástæður þess að ekki var gengið til samninga við Brunavarnir Árnessýslu um að annast sjúkraflutninga í sýslunni? 2. Er það stefna ráðherra að fela heilbrigðisstofnunum á landinu að sjá um sjúkraflutningana? 3. Hver er áætlaður heildarkostnaður Heilbrigðisstofnunar Suðurlands vegna þessa verkefnis, sundurliðað á einstaka þætti þess og er tekið tillit til þeirrar íbúafjölgunar sem er á svæðinu vegna sumarbústaðabyggðar um hverja helgi allan ársins hring? Hefur verið gengið frá samningum við Heilbrigðisstofnunina um fjármögnun sjúkraflutninganna?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir hefur beint til mín fyrirspurn um sjúkraflutninga í Árnessýslu. „1. Hverjar eru ástæður þess að ekki var gengið til samninga við Brunavarnir Árnessýslu um að annast sjúkraflutninga?“ Um næstu áramót mun sýslumaðurinn á Selfossi hætta að sinna sjúkraflutningum á svæði Heilsugæslustöðvar Árnessýslu. Sýslumannsembættið á Selfossi og heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið hafa átt farsælt samstarf um sjúkraflutninga á svæðinu um árabil. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið og Brunavarnir Árnessýslu áttu viðræður fyrr á þessu ári um skipulag sjúkraflutninga og hvort mögulegt væri að Brunavarnir tækju að sér sjúkraflutninga á svæðinu. Reynslan sýnir að með samtvinnuðum verkefnum brunavarna og sjúkraflutninga hagnast báðir aðilar því að kostnaðarsamara er að reka verkefnin ein og sér. Niðurstaða viðræðna ráðuneytisins við Brunavarnir var sú að Brunavarnir treystu sér ekki til að taka að sér verkefnið fyrir þær fjárveitingar sem í boði voru eða þann ramma sem við höfðum til að setja í þetta mál. „2. Er það stefna ráðherra að fela heilbrigðisstofnunum á landinu að sjá um sjúkraflutningana?“ Samkvæmt 19. gr. laga nr. 97/1990, um heilbrigðisþjónustu, eru sjúkraflutningar á ábyrgð heilsugæslustöðva. Víða um landið hefur heilsugæsla rekstrarlega umsjón með sjúkraflutningum. Í því sambandi nefni ég á svæði Heilbrigðisstofnunar Suðurlands heilsugæslustöðvarnar í Rangárþingi, í Vík og á Kirkjubæjarklaustri um sjúkraflutningana. Það má nefna Heilbrigðisstofnunina á Akranesi og Heilbrigðisstofnun Austurlands sem báðar sjá um rekstur sjúkraflutninga á sínum svæðum. Sjúkraflutningamenn eru heilbrigðisstarfsmenn sem fá starfsleyfi sem slíkir og lúta faglegri umsjón heilsugæslulækna. Síðan er spurt: „3. Hver er áætlaður heildarkostnaður Heilbrigðisstofnunar Suðurlands vegna þessa verkefnis, sundurliðað á einstaka þætti þess og er tekið tillit til þeirrar íbúafjölgunar sem er á svæðinu vegna sumarbústaðabyggðar? Hefur verið gengið frá samningum við Heilbrigðisstofnunina um fjármögnun sjúkraflutninganna?“ Greiðslur heilbrigðismálaráðuneytisins til sýslumannsins á Selfossi fyrir að sjá um sjúkraflutninga eru um 30 millj. kr. á ári. Í greiðslu ráðuneytisins til sýslumannsembættisins er tekið tillit til viðbótargreiðslna vegna fjölgunar sjúkraflutninga umfram fjölda í samningi. Fjárveitingar til Heilbrigðisstofnunar Suðurlands verða hækkaðar til að unnt verði að sinna verkefninu. Áætlaður kostnaður Heilbrigðisstofnunar Suðurlands til sjúkraflutninga á svæðinu er 50 millj. kr. Þar hefur verið tekið tillit til íbúafjölgunar á svæðinu og fjölgunar í sjúkraflutningum. Meginhluti kostnaðarins er launakostnaður en hann er um 90% af heildarkostnaði. Hjá Heilbrigðisstofnun Suðurlands er unnið að undirbúningi þessa mikilvæga verkefnis. Mikilvægt er að flutningur verkefnisins til stofnunarinnar gangi sem best. Það hefur verið auglýst eftir sjúkraflutningamönnum til stofnunarinnar og mér er kunnugt um að fjölmargar umsóknir hafa borist og m.a. frá fagfólki. Stofnunin vinnur að verkefninu í góðri samvinnu við lögregluna á Selfossi sem hefur unnið farsælt starf við að sinna sjúkraflutningum í Árnessýslu um árabil. Ég vona að þessar upplýsingar svari spurningum hv. þingmanns.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Margréti Frímannsdóttur fyrir að koma með þessa fyrirspurn. Það er augljóst að mikill áhugi heimamanna er á því að mega samþætta slökkvilið Árnessýslu og sjúkraflutningana og sá áhugi skapast vegna þess að menn vilja koma á heilsársvakt allan sólarhringinn hvað þessa tvo málaflokka varðar. En úr því sem komið er og eins og ástæður eru hér og nú vil ég leggja ríka áherslu á að þessir þrír þættir, sjúkraflutningar, slökkvilið og björgunarsveitir, búa allir við þær aðstæður að það þarf að byggja nýtt húsnæði undir þá. Það er afar mikilvægt að nú verði tekin sú ákvörðun að þessir aðilar geti unnið saman að framtíðaruppbyggingu. Þá kann að vera lag síðar meir, ef mönnum þykir rétt, að þessi starfsemi geti fallið saman.

Frú forseti. Á Suðurnesjum sjá Brunavarnir Suðurnesja um sjúkraflutninga á því svæði. Sveitarstjórnarmenn á svæðinu telja að ekki séu greiddar nægilega háar fjárhæðir fyrir þann rekstur sem þar fer fram. Mér sýnist að það hafi verið mat þeirra sem stjórna Brunavörnum Árnessýslu að þeir fjármunir sem ráðuneytið var tilbúið til að láta renna í þann rekstur hafi einfaldlega ekki verið nægilega miklir til að reksturinn gæti borið sig. Því óttast ég að þær fjárhæðir sem fara til sjúkrahússins á Selfossi til að reka þessa þjónustu séu ekki nægar til að gera það og ég óttast það einnig að sá halli sem verður á þessari starfsemi, ef hann verður fyrir hendi, bætist þá við þann halla sem verið hefur á rekstri sjúkrahússins en verði ekki bættur. Því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra: Óttast hann ekki að ef halli verður á rekstri sjúkraflutninga að það komi niður á annarri starfsemi sjúkrahússins?

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Hann nefndi í upphafi að fram hefðu farið ákveðnar viðræður á milli Brunavarna Árnessýslu og heilbrigðisráðuneytis. Eftir þeim upplýsingum sem við fengum var þetta líklega einn fundur þar sem Brunavarnir lögðu fram skýrslu, óháða úttekt á því hver lágmarkskostnaðurinn yrði og var talað um 60 milljónir en tilboð ráðuneytisins var hins vegar 50 milljónir. Þar sem þeir voru ekki tilbúnir til að taka því á fyrsta fundi var viðræðum, sem nánast aldrei hófust, slitið. Það er nákvæmlega þetta sem ég hef áhyggjur af, virðulegi forseti, þ.e. að þær 50 milljónir sem eiga að fara til sjúkraflutninganna muni hvergi nærri nægja og að Heilbrigðisstofnun Suðurlands, sem rekin er með halla, muni þurfa eða eiga að taka það af öðrum fjármunum sem ekki eru til heldur. Þess vegna eru þetta í raun varnaðarorð okkar til hæstv. ráðherra. Við þingmannahópur Suðurkjördæmis berum mikla umhyggju, ef má orða það svo, fyrir þeim heilbrigðisstofnunum sem reknar eru á okkar svæði. Við fylgjumst mjög vel með þeim rekstri og við viljum að staðið sé vel að verki og fólk á Suðurlandi sem og á Suðurnesjum og annars staðar búi við öryggi hvað varðar sjúkraflutninga en ekki síður varðandi þá heilbrigðisþjónustu sem veitt er á svæðinu. Þess vegna má það ekki gerast að þarna muni eða skeiki 10–15 milljónum til eða frá sem ætti hugsanlega að taka úr rekstri Heilbrigðisstofnunar Suðurlands til þess að geta staðið almennilega að sjúkraflutningum.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna og þær ábendingar sem hafa komið um Heilbrigðisstofnun Suðurlands, sem ég tek undir að nauðsynlegt sé að sé öflug og vel rekin og ég hef góðar vonir um að svo verði. Í fyrsta lagi varðandi hugsanlegan halla á sjúkraflutningum. Ég vil taka fram að lögreglan gerði þetta fyrir 30 milljónir. Þeir voru að vísu ekki ánægðir með þá upphæð enda eru þetta orðnar 50 milljónir sem Heilbrigðisstofnunin hefur til þess að sinna þeirri starfsemi. Það er mat framkvæmdastjóra stofnunarinnar að þeir starfskraftar sem muni koma að þessu muni styrkja starf stofnunarinnar að öðru leyti. Hitt vildi ég taka fram að ég hef verið í ágætum viðræðum við Magnús Skúlason, framkvæmdastjóra Heilbrigðisstofnunar Suðurlands, í okkar umboði við Brunavarnir Árnessýslu um húsnæðismál. Ég er jákvæður í því máli að reyna að samnýta húsnæðið fyrir þær stofnanir. Mér skilst að núna séu menn farnir að ræða það á Selfossi að björgunarsveit, Brunavarnir og Heilbrigðisstofnunin fari í eitt húsnæði og það finnst mér besti kosturinn. Ég er tilbúinn að stuðla að því, því að þá eru þeir sem sinna þessum mikilvægu málum komnir undir eitt þak.

Virðulegi forseti. Árið 2001 var samþykkt á Alþingi góð og gild heilbrigðisstefna sem ákveðnir hlutar voru síðan dregnir út úr sl. vor í þingsályktunartillögu sem var samþykkt hér, um aðgerðir til að bæta heilbrigði Íslendinga með hollara mataræði og aukinni hreyfingu. Ég fagna því að sjálfsögðu og þeim áherslum því að þetta er gríðarlega gott mál og mjög mikilvægt átak sem hér á að ráðast í með stofnun faghóps á vegum forsætisráðherra sem settur var á laggirnar í síðustu viku. Ég vil, virðulegi forseti, taka aðeins út í fyrirspurn minni til hæstv. ráðherra þetta holla mataræði sem leggja á áherslu á samkvæmt þeirri þingsályktun sem við samþykktum á Alþingi síðasta vor og aðgerðir til þess að bæta heilbrigði Íslendinga með hollara mataræði. Á Íslandi er nokkuð gott framboð á hollri fæðu en því miður er sú vara allt of dýr, hvort sem hún er innflutt eða framleidd hér á landi. Matarpokinn úr verslun er því miður mun dýrari með ferska og holla vöru í pokanum heldur en tilbúna pakkavöru. Góð, holl vara er mjög dýr og það er miklu auðveldara að nálgast óholla vöru og úr því þarf að bæta. Við eigum nokkur tæki sem hægt er að nota sem ég tel að við eigum að halda hátt á lofti í þessari umræðu. Í fyrsta lagi erum við með mjög háar niðurgreiðslur og styrki innlendrar framleiðslu. Ég er ekki hlynnt forsjárhyggju en engu að síður tel ég að við eigum að geta notað þessar háu niðurgreiðslur upp á 8–9 milljarða á ári til að ýta undir frekari framleiðslu hér á landi á hollari vöru umfram þá fituríkari, saltmeiri og sykurmeiri. Virðulegi forseti. Við erum líka með hér á landi nokkuð mikil innflutningshöft og innflutningsgjöld á vörum. Ég tel að við eigum líka að geta notað þau til að hafa áhrif á verð á innfluttri hollri vöru. Við eigum að geta flokkað vöruna þannig að matvara sé, ef við tökum þá pólitísku ákvörðun, flokkuð í hollari og síðan aðra vöru. Hátt verð á hollum vörum hefur nefnilega mikil áhrif á aðgengi fólks að vörunni og til að ná þeim markmiðum heilbrigðisáætlunarinnar, ályktunarinnar frá því í vor, verðum við að gera þessa vöru aðgengilegri og þá þarf hún líka að vera ódýrari.

Virðulegi forseti. Hv. 7. þm. Suðvest. hefur beint til mín fyrirspurn um aðgengi að hollum matvælum. Hv. þingmaður spyr: „Er ráðherra reiðubúinn að beita sér fyrir því innan ríkisstjórnarinnar að niðurgreiðslum á landbúnaðarafurðum, innflutningsgjöldum og sköttum á matvælum verði breytt og þeim beitt til þess að lækka verð, auka framboð og auðvelda þannig aðgengi að hollum matvælum fyrir almenning hér á landi?“ Ég vil fyrst taka fram að ég tel þetta mál afar mikilvægt, hollusta matvæla, og tel það mikilvægt heilsufarsmál. Því er til að svara, eins og kom fram reyndar í máli fyrirspyrjanda, að Halldór Ásgrímsson forsætisráðherra hefur skipað nefnd sem greina á vanda sem tengist óhollu mataræði, offitu, átröskun og hreyfingarleysi og koma með tillögur að samræmdum aðgerðum til að taka á vandamálum sem tengjast þessu. Forsætisráðuneytið skipaði þá nefnd vegna þess að málið snertir fleiri ráðuneyti en heilbrigðisráðuneytið þó að þetta sé mikilvægt heilsufarsvandamál. Er nefndin skipuð í kjölfar þess að Alþingi ályktaði 11. maí 2005 að fela ríkisstjórninni að undirbúa samræmdar aðgerðir til eflingar lýðheilsu á Íslandi með hollara mataræði og aukinni hreyfingu. Jafnframt að faghópur á vegum forsætisráðuneytisins skyldi settur á laggirnar til að greina þann vanda, bæði orsakir og afleiðingar. Mér finnst starf nefndarinnar afar mikilvægt og ég mun fylgjast náið með starfi hennar enda á heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra fulltrúa í henni. Ég geri ráð fyrir að meðal viðfangsefna nefndarinnar verði sú spurning sem hv. þingmaður beinir til mín hér í dag. Ég tel hins vegar að nefndin verði að fá tóm til að vinna að þessu mikilvæga málefni og leggja fram niðurstöður sínar og ég geri ráð fyrir að þegar þær niðurstöður liggja fyrir taki ríkisstjórnin afstöðu til þeirra. Ég er því ekki tilbúinn á þessu stigi að lýsa afstöðu minni í málinu fyrr en niðurstöður nefndarinnar liggja fyrir og tillögur og mér finnst það reyndar ekki rétt þar sem nefndin á að fá að starfa án þess að ráðherrar séu fyrir fram búnir að ákveða niðurstöður hennar. Virðulegi forseti. Ég vona að ofangreint svar svari að einhverju leyti spurningum hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Þetta er mjög mikilvægt mál sem við erum að ræða hér og höfum verið að ræða í dag. Hæstv. ráðherra gerir að umtalsefni starfshóp forsætisráðherra sem á að koma með aðgerðir til að auka hollt mataræði og hreyfingu til að koma í veg fyrir allt það sem því fylgir að sinna því ekki. En hæstv. ráðherra hefði kannski átt að líta aðeins aftar í tímann því það hefur verið samþykkt opinber manneldis- og neyslustefna á Alþingi og flokkur hæstv. ráðherra stóð að því um tíma að halda úti slíkri stefnu. Í henni var gert ráð fyrir að hægt væri að stýra neyslu þjóðarinnar til hollustu t.d. með lægri verðlagningu á hollustuvörum. Þess vegna hefði ég viljað heyra hæstv. ráðherra lýsa yfir afstöðu sinni í þessum málum. En hann vildi ekki lýsa yfir afstöðu sinni til málsins vegna vinnu forsætisráðherra. Ég kalla eftir afstöðu ráðherrans þar sem það er þegar samþykkt á þingi að fara þessa leið.

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu. Hún hefur verið hér fyrr í dag með öðrum hætti að vísu. En það er mjög nauðsynlegt þjóðfélagi okkar að hún sé rædd hér. Ég vil gera að umtalsefni það sem kom fram í framsöguræðu um að hollustuvörurnar væru dýrari. Ég er ekki sannfærður um það og vildi gjarnan fá að sjá upplýsingar um það vegna þess að ferskar vörur hér á landi, bæði mjólkurvörur og grænmeti, eru að mínum dómi ekki dýrar vörur. Við getum nefnt drykkjarvörurnar. Hvað kosta gosdrykkir miðað við skyrdrykki eða mjólkurvörurnar sem eru framleiddar með miklu flóknari hætti en nokkurn tíma Coca Cola sem er hrist út í einhvern sykursafa? Ég held því að það sé röng fullyrðing að hollustuvaran sé endilega dýrari. 
            

Virðulegi forseti. Til að svara hv. síðasta ræðumanni vil ég segja að almennt fjölbreytt vöruúrval hér af hollum vörum er dýrara. Þarna er allt undir innflutt og framleitt hér á landi og ég var að ná yfir allt það heildarframboð. Það er almennt dýrara. Óhollari varan er því miður almennari í hillum hér á landi heldur en sú holla. Þessu viljum við breyta og ég tel að við viljum öll breyta því í sameiningu eftir að við samþykktum tillögu þessa efnis síðasta vor. Ástæðan fyrir því að ég legg þetta hér inn, þ.e. hvort við getum breytt styrkjakerfinu í landbúnaði og breytt með einhverjum hætti skattlagningu og innflutningsgjöldum, er sú að ég tel að við á Alþingi eigum að leggja fram hugmyndir um hvaða leiðir þessi faghópur geti farið og hann síðan metið það. Ég verð síðan að lýsa yfir örlitlum vonbrigðum með svör hæstv. ráðherra vegna þess að í ágætu ávarpi sem hæstv. ráðherra hélt á matvæladegi Matvæla- og næringarfræðafélags Íslands 14. október síðastliðinn og er að finna á vefsíðu heilbrigðisráðuneytisins segir hæstv. ráðherra orðrétt, með leyfi forseta: „Hér má auðvitað ekki gleyma þætti stjórnvalda sem tengist stefnumótun ýmiss konar, laga- og reglugerðasetningu og skattlagningu.“ Þetta segir hann í tengslum við það að hægt sé að beita fjölbreyttum aðferðum við að hafa áhrif á fæðu- og mataræði fólks. Þessum hluta í ávarpinu fagnaði ég verulega og bjóst við að heyra fleiri slíkar hugmyndir frá hæstv. ráðherra í dag vegna þess að ég tel allt vera undir þegar við ætlum að leggjast í stefnumótun til þess að breyta hér lífsháttum og bæta.

Virðulegi forseti. Ef ég byrja þar sem hv. þingmaður endaði þá stendur að sjálfsögðu sú tilvitnun í ávarp mitt sem hv. þingmaður fór með. En af því að hv. fyrirspyrjandi sagði að hún hefði orðið fyrir vonbrigðum með svar mitt þá vil ég taka fram að mér finnst óeðlileg vinnubrögð að ég ræði ekki fyrst við ríkisstjórn mál sem heyra undir samráðherra mína og mun gera það þegar tillögur þessarar mikilvægu nefndar sem er að fara af stað núna liggja fyrir. Skoðanir mínar hafa legið fyrir lengi á þessum málum. Ég er fylgjandi því að beina neyslunni með þeim meðulum sem hægt er, að hollum matvælum. Það hefur reyndar verið gert ekki alls fyrir löngu þegar tollar af grænmeti voru lækkaðir og grænmeti lækkaði verulega í verði. Það var aðgerð sem beindi neyslunni að hollum matvælum sem ég tel að grænmeti sé. Ég held að ekki sé deilt um það. Skoðanir mínar á þessu liggja því fyrir. En ég tel ekki tímabært að tjá mig nákvæmlega um hvað verður gert í framhaldi af störfum þessarar ágætu nefndar.

Frú forseti. Fáir ráðherrar hafa byrjað jafnilla og hæstv. sjávarútvegsráðherra. Ég minnist þess að hæstv. félagsmálaráðherra, Árni Magnússon, byrjaði illa. En hann sá að sér. Nú veltur á því hvort hæstv. sjávarútvegsráðherra muni sjá að sér. Það mun ráðast m.a. af svörum hans hvað varðar byggðakvóta til Bíldudals hvort þessi ágæti maður ætli að sjá að sér hvað varðar sína stefnu. Það er vert að rifja það upp að nánast fyrir hverjar einustu kosningar hefur hæstv. sjávarútvegsráðherra sem frambjóðandi lofað því að hann muni ekki styðja óbreytt kvótakerfi. Síðan hefur hann lofaði hann því fyrir einar kosningar að hann mundi ekki styðja að hætt yrði við þorskaflamarkið. Síðan lofaði hann einnig því fyrir kosningar eða gaf það í skyn sterklega að hann mundi standa vörð um sóknardagakerfið. Allt hefur þetta þessi ágæti hæstv. sjávarútvegsráðherra svikið, því miður. En nú hefur hann yfir að ráða 12 þúsund tonnum sem hann getur veitt til byggða landsins sem hafa orðið fyrir barðinu á vondu kvótakerfi Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins. Hann hefur yfir þeim aflaheimildum að ráða. Nú er það svo að það er þorp á Vestfjörðum sem stendur afar illa, Bíldudalur. Þar hefur fiskvinnsla legið niðri frá því í sumar og það hefur komið fram á fundum með þingmönnum kjördæmisins að það sem þar á vantar til að hægt sé að hefja vinnslu á ný séu aflaheimildir. Nú veltur á því hvort hæstv. sjávarútvegsráðherra muni standa með fólkinu á Bíldudal og veita því rétt til að sækja sjóinn. Hæstv. ráðherra hefur yfir þessu að ráða. Ég vona svo sannarlega að hann hafi eitthvað fram að færa í umræðunni en fari ekki að drepa málum á dreif með einhverju þvaðri út og suður. Það verður örugglega fylgst með svörum hæstv. ráðherra, þ.e. því hvað hann hafi fram að færa. En við þingmenn Norðvesturkjördæmis erum búnir að fá það á hreint á fundum m.a. með atvinnuþróunarfélaginu fyrir nokkrum vikum síðan að það er þetta sem vantar, þ.e. aflaheimildir og hæstv. ráðherra getur veitt fólkinu á Bíldudal þessar aflaheimildir ef hann kærir sig um. En ég er ekkert viss um að hann muni gera það. Ég tel að hann vilji frekar halda í höndina á LÍÚ og muni þess vegna ekki veita fólkinu þessar heimildir. En nú reynir á hvort hæstv. ráðherra ætlar að veita byggðarlaginu aflaheimildir og þannig að þar sé hægt að hefja störf á ný.

Virðulegi forseti. Eins og vænta mátti fór hv. þingmaður ekki alveg troðnar slóðir í þessari fyrirspurn því að hann spurði fyrst og svaraði svo sjálfur. Hins vegar er það þannig að svar hv. þingmanns við fyrirspurninni sem hann lagði fyrir mig er ekki alveg í samræmi við svarið sem ég hyggst nú veita. Virðulegi forseti. Með reglugerð nr. 722 sem gefin var út 4. ágúst á þessu ári var sú ákvörðun tekin að úthluta 4.000 þorskígildislestum á þessu fiskveiðiári til stuðnings byggðarlögum á grundvelli heimildar í 2. tölul. 1. mgr. 9. gr. laga nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða. Í áðurgreindri reglugerð er jafnframt kveðið á um hvaða forsendur skulu lagðar til grundvallar við skiptingu heildarmagnsins milli einstakra byggðarlaga og varð niðurstaðan sú að 140 þorskígildislestir koma í hlut Bíldudals. Var sveitarstjórn Vesturbyggðar í samræmi við ákvæði 5. gr. reglugerðar nr. 722/2005 gefinn kostur á því að gera tillögur um hvernig skipta bæri því magni sem í hlut Bíldudals kom milli einstakra fiskiskipa og hvaða skilyrðum slík úthlutun skyldi bundin. Með bréfi, dagsettu 27. október 2007, sem barst ráðuneytinu nokkru síðar gerði sveitarstjórn Vesturbyggðar síðan tillögur til ráðuneytisins um þessi atriði og miðast tillögur sveitarstjórnar fyrst og fremst við það að byggðakvótinn verði unninn á Bíldudal og þeir sem úthlutun fái leggi sama magn á móti til vinnslu þar. Með þessu er ljóst að þessi úthlutun byggðakvóta leiðir til þess að allt að 280 lestum verði landað á Bíldudal til vinnu umfram það sem ella hefði verið. Viðbrögð ráðuneytisins voru jákvæð. Það var óskað eftir frekari upplýsingum til þess að hægt væri að vinna málið til loka. Þeirra svara er beðið. Ég á von á því að þau svör berist fljótlega af því að hér var ekki um veigamikla hluti að ræða. Þegar þær upplýsingar liggja fyrir verður ekki beðið boðanna í sjávarútvegsráðuneytinu og úthlutunin mun fara fram. Ég vil hins vegar taka það jafnframt fram að það er líka gert ráð fyrir því að á grundvelli laga komi í hlut Bíldudals væntanlega 50 tonn frá Byggðastofnun og ef sömu reglur verða látnar gilda um þau þá er hér um að ræða byggðakvóta sem leiðir til þess að 100 tonnum til viðbótar verður landað á Bíldudal til vinnu umfram það sem ella hefði verið. En ég tel að með þessu sé því verið að leggja töluvert af mörkunum til þess að koma af stað að nýju atvinnulífinu á Bíldudal. Hins vegar er það misskilningur hjá hv. þingmanni að það hafi einungis verið um þetta að ræða sem þyrfti til að atvinnulífið færi í gang að nýju. Það kom líka fram á þessum fundum sem hv. þingmaður sat ásamt mér og fleiri þingmönnum Norðvesturkjördæmis að enn fremur þyrfti að teysta fjárhagslegan grundvöll þeirra fyrirtækja sem eru til staðar á Bíldudal og vilja hefja þar atvinnustarfsemi að nýju. Sú fjárhagslega fyrirgreiðsla hefur ekki enn þá fengist. Þarna er verið að tala um bæði lán og hlutafé sem ekki er í sjálfu sér á hendi sjávarútvegsráðuneytisins að veita. Hins vegar er það ábyggilega rétt sem ég hygg að hv. þingmaður hafi m.a. verið að víkja að, að slík úthlutun byggðakvóta, bæði sem sjávarútvegsráðuneytið hefur forræði yfir og eins það sem Byggðastofnun hefur tök á, sem framkvæmd er með þeim hætti sem sveitarstjórnin í Vesturbyggð er að leggja til muni verða til þess að auðvelda mönnum sem núna vilja standa fyrir atvinnurekstri á Bíldudal að leita eftir fjárhagslegri fyrirgreiðslu. Ég vænti þess að þegar þessi ákvörðun liggur fyrir, og raunar þegar það liggur fyrir hér í svari mínu á Alþingi að það verður gert jafnskjótt og nægjanlegar forsendur eða nægjanlegar upplýsingar liggja fyrir, sem ég geri ráð fyrir að sé skammt undan, þá verði hægt að einhenda sér í það af meiri krafti og meiri atorku að afla þess fjármagns sem þarf til atvinnulífsins á Bíldudal. En ég er sammála hv. þingmanni um að byggðakvótinn muni skipta mjög miklu máli. Þess vegna hef ég verið þeirrar skoðunar og er þeirrar skoðunar að við þurfum að hafa byggðakvóta til að bregðast við á stöðum sem þessum. Það skiptir mig í sjálfu sér engu máli þó hv. þingmaður sé að reyna að koma á mig einhverju pólitísku höggi með svona skæklatogi eins og hér áðan. Það á ekkert erindi í þessa umræðu hérna þar sem við erum fyrst og fremst að fjalla um málefni sem snúa að þessu byggðarlagi. Ég biðst hins vegar ekkert undan því að hv. þingmaður haldi áfram þessum vana sínum. Hann má gera það mín vegna. Aðalatriðið er hins vegar þetta: Það er verið að ljúka núna úthlutun á þessum byggðakvóta. Þess er væntanlega mjög skammt að bíða að hann líti dagsins ljós endanlega og þá mun það örugglega auka kraftinn í því að skapa forsendur fyrir fjárhagslega stöðu nýs fyrirtækis sem dugir til þess að koma atvinnulífinu í gang á nýjan leik við fiskvinnslu á Bíldudal.

Hæstv. forseti. Ástandið á Bíldudal er í hnotskurn það sem er á landsbyggðinni í litlum sjávarútvegsplássum. Menn sjá í dag ekki glóru í að stofna á þeim stöðum fyrirtæki í sjávarútvegi, í fiskvinnslu eða útgerð. Til að slíkt fyrirtæki geti komist á fæturna miðað við núverandi stöðu þarf að koma til stuðningur af svipuðu tagi og hæstv. ráðherra lýsti. En hann dugir ekki einu sinni til. Það er ekki eins og þetta sé í fyrsta skipti sem menn ætla að setja byggðakvóta á þennan stað. Ætli það hafi ekki verið fimm fyrirtæki rekin í þessu sama húsi síðan árið 1992? Þau hafa fengið byggðakvóta árum saman. Kannski kemur enn eitt nýtt fyrirtæki núna. Spurningin er hvort það verði til frambúðar. Auðvitað vona menn það. En umhugsunarefnið er þetta: Er það virkilega þannig að í sjávarútvegi á Íslandi sé ekki hægt að stofna fyrirtæki og reka það nema með aðgerðum af þessu tagi?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni fyrir að taka upp umræður um stöðuna á Bíldudal. Eins og bæði hv. þingmaður og hæstv. ráðherra fóru í gegnum þá er þetta alvarlegt mál sem við höfum fjallað um í sumar án þess að nokkur endanleg niðurstaða hafi fengist. Það er alveg hárrétt hjá ráðherra, sem hann sagði eða lagði áherslu á, að í þessu samfélagi er ekkert eigið fé til að leggja á móti fiskveiðiheimildum eða stuðningi. Þetta verður að koma, nánast í heild sinni, utan frá. Hæstv. ráðherra rakti möguleika á úthlutun á byggðakvóta. Sá kvóti hlýtur að vera til nokkurra ára, ekki bara til eins árs í senn, því að annars verður þetta svo óöruggt. Ég vil því spyrja hann: Er það hugmyndin að það verði til nokkurra ára, virðulegi forseti?

Virðulegi forseti. Mér finnst þetta sorgleg og dapurleg umræða. Ég fór að hugsa, meðan ég hlustaði á þessa umræðu: Hvað skyldi Arnfirðingurinn og Vestfirðingurinn, Jón Sigurðsson forseti, hvers foreldrar hvíla í kirkjugarðinum í Otradal við Bíldudal, segja ef hann yrði vitni að því rugli sem hér á sér stað? Skyldu hann og félagar hans hafa barist fyrir því að við Íslendingar stæðum árið 2005 og værum að tala um stolta íbúa á Vestfjörðum sem bíða með húfu í hendi eftir því að stjórnvöld skammti þeim lífsbjörgina eins og skít úr hnefa, af þeirra mikilvægustu auðlind? Nei. Þetta var ekki það sem þeir börðust fyrir.

Frú forseti. Þetta mál á Bíldudal er dæmigert fyrir stöðuna víða á landsbyggðinni. Auðvitað er að vissu marki þakkarvert að þorpið fái einhvern byggðakvóta. Ég veit ekki til hve margra ára það er en sá kvóti er, ef ég man rétt, helmingurinn af því sem þeir sem gerðu úttekt á fyrirtækinu sögu að þyrfti til að það yrði rekstrargrundvöllur undir fyrirtækið. En málið er ákveðinn áfellisdómur, ég tek undir það með hv. þm. Jóhanni Ársælssyni, yfir þessu kerfi, að menn geta ekki komið sér af stað aftur í sjávarbyggðum sem liggja vel við fiskimiðum nema fá til þess skömmtun frá hinu opinbera. Ég vil segja við fólkið á Bíldudal og í sjávarbyggðum landsins að það á ekki að þakka fyrir að fá byggðakvóta. Það á rétt á þessu. Þessir flokkar, Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkur, sviptu þessi byggðarlög atvinnuréttindum sínum og gerðu atvinnuréttindin að söluvöru sem ýmsir hafa hagnast á. Ég tel að stjórnvöld skuldi þessum byggðarlögum. Það er í raun skömm fyrir hæstv. ráðherra að hafa ekki fyrir löngu gengið frá þessu máli. Atvinnulíf hefur legið niðri á Bíldudal um langt skeið og auðvitað á ráðherra fyrir löngu að vera búinn að ganga frá því að fólk geti komist til vinnu á ný. Maður áttar sig ekki á því hvað tefur þann ágæta mann, hæstv. sjávarútvegsráðherra. Þetta er orðin margra ára saga, þar sem fyrirtæki hafa komið og farið. Það er byrjað á að veita þeim byggðakvóta og síðan er dregið í land. Það er eins og ætlunin sé að deyfa þessar sjávarbyggðir upp og ég trúi því ekki að hæstv. sjávarútvegsráðherra sé sáttur við núverandi kerfi, við núverandi stöðu Vestfjarða. Ég trúi því einfaldlega ekki. Það væri ágætt ef hæstv. ráðherra svaraði því í umræðunni.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hv. þm. Jóhann Ársælsson sagði, þ.e. að byggðakvótinn einn dugir ekki. Hann er hins vegar mikilvæg forsenda. Ég rakti það áðan hvernig ég tel að úthlutun byggðakvótans muni auðvelda róðurinn við að bæta eða styrkja fjárhagslegan grundvöll þess fyrirtækis sem þarf að vera til staðar á Bíldudal. Það er alveg rétt. Vandinn á undanförnum árum hefur ekki falist í að það hafi vantað byggðakvóta. Vandinn hefur verið sá að vantað hefur fjárhagslegar forsendur undir atvinnureksturinn. Það sem menn eru nú að reyna að gera er að styrkja fjárhagslegar forsendur til að byggðakvótinn, sem nú stendur til að úthluta, komi að fullum notum. Það er þýðingarmikið þegar menn vinna að þessu að þeir horfi til aðeins lengri tíma. Það er rétt sem hér hefur komið fram, m.a. í máli hv. þm. Jóns Bjarnasonar, að menn þurfa að geta séð til lengri tíma varðandi byggðakvótann líka. Þær reglur sem búið er að útbúa núna gera einmitt ráð fyrir því að hægt verði að gera það. Þar eru efnislegar forsendur sem lagðar eru til grundvallar. Ég tek undir með hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni - þótt hann kunni mér kannski ekki miklar þakkir fyrir það - að menn eigi út af fyrir sig ekki að þakka fyrir byggðakvótann, menn eiga rétt á honum. Í fiskveiðistjórnarkerfinu eru búin til slík úrræði og menn eiga rétt á byggðakvótum við þær aðstæður sem uppi eru á Bíldudal. Þetta er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni og hann hitti þar naglann á höfuðið. Við þessar aðstæður eiga íbúar eins og á Bíldudal rétt á því að fá fiskveiðiréttinn með þeim hætti sem hér er lagt til. Hv. þingmaður spurði hvað hefði tafið mig. Það er þannig, virðulegi forseti, að hér gilda ákveðnar reglur. Þær reglur hef ég virt. Þær gera ráð fyrir að heimamenn eigi aðkomu að málinu. Þeir skrifuðu okkur bréf fyrir rúmri viku og núna er verið að vinna úr því, alveg eins og ég rakti. Það stendur ekki til annað en að drífa í að úthluta þessum byggðakvóta jafnskjótt og hægt verður. Ég á ekki von á að það þurfi að taka langan tíma. Hv. þingmaður ætti því að spara sér kárínurnar um að ég hafi verið að tefja málið. Það hef ég ekki gert. Þetta mál hefur verið unnið mjög hratt eftir að það kom inn í ráðuneytið.

Frú forseti. Mikið hefur verið rætt um nauðsyn þess að rannsaka hafsbotninn betur en gert hefur verið og einnig áhrif mismunandi veiðarfæra á hann. Einnig hefur umræðan um fiskvernd og fiskverndarsvæði aukist frá því sem áður var. Nú háttar þannig til, frú forseti, að sums staðar á landinu er leyfilegt að veiða með botnvörpu nánast upp í kálgarða, upp að 3 mílum frá landi. Eitthvað eru þó reglur mismunandi um þetta eftir landsvæðum og ekki alltaf gott að átta sig á hvað ráði reglum á hverjum stað. Þegar rætt er um veiðar með trolli á grunnslóð velta menn ekki einungis fyrir sér áhrifum veiðarfæranna á botninn og lífríkið heldur ekki síður sambúð mismunandi veiðarfæra og bátaflokka á sömu veiðislóð. Maður hefði haldið að meginreglan væri sú að smærri bátar gætu sótt á grunnslóðina en stærri bátum væri beitt utar. Ekki virðist það þó gilda um hafsvæðið undan suðurströndinni og út af Faxaflóa. Víða eru því vandræði þar sem smærri bátar eru að veiðum með staðbundin veiðarfæri og tiltölulega stór togskip mæta á veiðislóðina vegna frétta af aflabrögðum. Ekki verður séð í fljótu bragði að neinar samræmdar reglur gildi um þetta efni og ekki er alltaf auðvelt að koma auga á hvað ræður reglum á hverju svæði. Því er ekki undarlegt þó spurt sé um málið. Mér er kunnugt um að hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur fengið sent erindi frá strandveiðimönnum á Suðurnesjum um svipað efni. Hins vegar er mér ekki kunnugt um hvort honum hefur gefist tími til að taka afstöðu til þess erindis eða svara því. Frú forseti. Hér er einnig um öryggisatriði að ræða þar sem smábátar sem ekki frá frið á grunnslóð freistast til að sækja lengra og dýpra en þörf væri á ef grunnslóðin innan 12 mílna væri friðuð fyrir stórvirkum veiðarfærum eins og botnvörpu. Þótt svokallaðir smábátar séu alltaf að verða stærri og fullkomnari en áður voru þá dylst engum að þau fley eru ekki ætluð til veiða á djúpmiðum árið um kring. Því til viðbótar er rétt að líta til áherslunnar sem alltaf hefur verið að aukast um heim allan á vistvænar og sjálfbærar veiðar og það að ganga um fiskveiðiauðlindina á sem ábyrgastan hátt. Stórir kaupendur sjávarafurða eru farnir að líta til þessara atriða í innkaupastefnu sinni. Það er álit manna að það muni aukast á næstu árum. Við sem byggjum enn sem komið er mikið á fiskveiðum og fiskvinnslu hljótum að velta því fyrir okkur hvort ekki sé rétt að fara yfir stefnu stjórnvalda varðandi veiðar innan fiskveiðilögsögunnar og ekki síst á grunnslóð. Því er spurt: 1. Gilda einhverjar samræmdar reglur um togveiði á botnfiski á grunnslóð innan 12 mílna frá landi? 2. Telur ráðherra koma til greina að setja frekari takmarkanir en nú er gert við togveiðum á botnfiski innan 12 mílna frá suðurströndinni?

Virðulegi forseti. Spurningar hv. þm. Jóns Gunnarssonar eru í tveimur liðum. Í fyrsta lagi: „Gilda einhverjar samræmdar reglur um togveiði á botnfiski á grunnslóð innan 12 mílna frá landi?“ Svarið er: Í 5. gr. laga nr. 79 frá 26. maí 1997, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, eru markaðar togveiðiheimildir fiskiskipa. Togveiðiheimildir eru lögbundnar og getur ráðherra ekki veitt rýmri heimildir en tilgreindar eru í 5. gr. laganna. Hins vegar hefur ráðherra heimild til að takmarka togheimildir, einkum til verndar smáfiski og hrygningarfiski og hefur þess nokkuð gætt fyrir suður- og vesturströndinni. Þá hefur ráðherra heimild til að skipta veiðisvæðum milli veiðarfæra og hafa árlega verið sett tvö línu- og netasvæði við Reykjanes þar sem togveiðar hafa tímabundið verið bannaðar. Í öðru lagi er spurt: „Telur ráðherra koma til greina að setja frekari takmarkanir en nú er gert við togveiðum á botnfiski innan 12 mílna frá suðurströndinni?“ Svarið er: Það er ljóst að togveiðar eru að jafnaði heimilar nær landi fyrir suðurströndinni en annars staðar og þá fyrst og fremst fyrir minni togskip. Þannig hefur þetta verið um langt árabil. Þá sérstöðu má bæði rekja til útgerðarhátta á þessu svæði og svo til fiskigengdar. Það er ljóst að verulegar breytingar á togveiðiheimildum fiskiskipa á þessu svæði mundu raska útgerðarháttum fyrir Suður- og Vesturlandi. Þá er rétt að benda á að Hafrannsóknastofnun hefur ekki lagt til að dregið sé úr togveiðum á þessum slóðum frekar en hefur verið gert með sérstökum reglugerðum. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, að það er ekki alltaf gott að átta sig reglunum í þessu samhengi. Ég er alveg sammála því. Það er líka ljóst, eins og við þekkjum, gamlir refir í þessum útgerðarbransa, að þetta hefur oft ráðist af hagsmunum eins og þeir hafa verið hverju sinni. Það er gömul reynsla og ný að menn reyna að hreyfa þessi hólf til út frá hagsmunum á viðkomandi veiðisvæði. Þetta er margreynt og oft hafa verið mikið átök um þessi hólf, eins og við þekkjum. En víðast hvar hefur sem betur fer tekist sæmilega til um sambúðina í þessum efnum. Hv. þingmaður nefndi að í ráðuneytinu lægi fyrir erindi um að takmarka frekar togveiðar fyrir Suður- og Vesturlandi. Ég vil líka segja að óskir hafa komið inn á mitt borð um að auka heimildir fyrir dragnótaveiðar fyrir Suðurlandi, sem ég hef heldur ekki tekið afstöðu til. Þessi mál eru hins vegar alltaf í endurskoðun. Ég geri t.d. ráð fyrir að með vaxandi línuútgerð á Suðurnesjum muni krafan um að togveiðibátunum verði ýtt utar verða háværari. En það þýðir hins vegar ekki að sjálfkrafa verði orðið við þeim erindum. Ég mun hins vegar fara vel yfir þau þegar þau berast. Við verðum að horfa á heildarhagsmunina, bæði fiskverndarhagsmuni og jafnframt hagsmuni útgerðarformanna. Eins og ég hef þegar rakið skipta veiðar togbáta mjög miklu máli fyrir atvinnulífið, bæði á Suðurnesjum og í Vestmannaeyjum sérstaklega. Það þarf að fara í þessi mál af mikilli gætni og af yfirvegun. Ég hef sjálfur setið mörg fiskiþing þar sem slík mál hefur borið á góma. Mér er ljóst að þessi mál eru mjög viðkvæm. Hafi menn fylgst með deilum um fiskveiðilöggjöfina þá hef ég oft sagt að það er hreinn barnaleikur miðað við átökin sem oft hafa orðið milli fulltrúa einstakra veiðarfæra og skipagerða. Ég tel að það sé sjálfsagður hlutur að menn umgangist þessi mál af fullri virðingu. Eins og fram hefur komið var lögunum um fiskveiðilandhelgi Íslands breytt árið 1997. Það var gert eftir mjög ítarlega yfirferð þar sem hagsmunaaðilar voru kallaðir til og farið hafði verið um landið til að ræða þessi mál við sjómenn, útvegsmenn og vísindamenn. Niðurstaðan varð sú að breytingarnar urðu satt að segja ekki miklar. Þegar menn fóru af stað höfðu þeir hugmyndir um talsverðar breytingar en hurfu frá þeim, m.a. vegna þess að andstæð sjónarmið voru uppi og menn treystu sér ekki í meiri breytingar. Nú hefur verið farið í þessi hólfamál, ef við getum kallað þau svo, í sérstakri nefnd sem er starfandi á vegum sjávarútvegsráðuneytisins. Þar eiga fulltrúar hagsmunasamtaka sæti. Þessi nefnd hefur það hlutverk að fara yfir starfsumhverfi sjávarútvegsráðuneytisins og fjalla um ýmsa þætti sem betur mættu fara. Þar hafa menn hnikað áfram málum til að stuðla að því að lækka kostnað í sjávarútveginum. Nú er nefndin að byrja að fara yfir þessi mál í heild sinni. Ég er ekkert sérstaklega bjartsýnn á að út úr því komi miklar breytingar. Ég tala af reynslu. Ég geri mér grein fyrir að þetta er snúið mál en það þýðir ekki að við eigum að víkja okkur undan því. Við eigum að fjalla um það. Að sjálfsögðu eigum við m.a. að skoða það sem hv. þingmaður var að spyrja um og það erum við að reyna að gera.

Hæstvirtur forseti. Það er nú þannig að hagsmunaðilar í sjávarútvegi á Íslandi eru öflugastir í LÍÚ, það eru hagsmunasamtökin, svo eru auðvitað smábátasjómenn þar fyrir utan. En þessi hagsmunasamtök eru fyrst og fremst hagsmunasamtök sem starfa fyrir togveiðar, togveiðiskipin. Dregin veiðarfæri eru langstærsti hlutinn og öflugustu aðilarnir eru þar. Ef menn ætla að hlusta á þá og vera linir í löppunum gagnvart þeim endalaust, þá mun ekki verða nein breyting á. Togskip hafa aukist að afli og fjölda á undanförnum árum. Veiðar hafa færst frá öðrum veiðarfærum yfir til togveiðarfæra í mjög miklum mæli. Þetta hefur verið látið gerast. Hafrannsóknastofnun hefur ekki rannsakað nægilega vel hvaða áhrif þetta hefur á fiskimiðin og við vitum þess vegna ekki nóg um þá hluti. En það þyrftum við sannarlega að gera. 
            

Virðulegi forseti. Ég hygg að síðasti ræðumaður hafi hitt naglann á höfuðið þegar hann kom að rannsóknaþættinum. Því miður er það svo að veiðarfærarannsóknir hér við land hafa verið vanræktar allt of mikið undanfarna áratugi. Við höfum í raun og veru verið langt á eftir nágrannaþjóðunum í þeim efnum og það ber mjög að harma. Þetta virðist því miður hafa komið okkur í koll því að nýlegar myndir sem Hafrannsóknastofnun hefur tekið, einmitt við suðurströndina, sýna að togveiðarfæri hafa valdið óbætanlegu tjóni á dýrmætum vistkerfum, kórallasvæðum, sem seint eða aldrei verður bætt. Það er því full ástæða til að skoða þessi mál með gagnrýnum hætti og fara vandlega yfir hvernig þessum reglum er háttað í dag, sérstaklega í ljósi þeirra nýju upplýsinga sem nú liggja fyrir.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir greinargóð svör við fyrirspurn minni og einnig hv. þingmönnum og öðrum sem tekið hafa þátt í umræðunni. Það gilda reglur, togveiðiheimildir eru lögbundnar, þó rétt sé að hæstv. ráðherra megi takmarka togveiði enn frekar en lögheimildir gera ráð fyrir. En það gilda engar samræmdar reglur. Það var það sem mér fannst ég geta lesið úr svari hæstv. ráðherra, að það gilda ákveðnar reglur en það gilda engar samræmdar eða gegnsæjar reglur um hvar sé heimilt að veiða með botntrolli innan 12 mílna og hvar ekki. Hæstv. ráðherra leiðréttir mig kannski ef ég fer með rangt mál en ég held að togveiðar séu almennt bannaðar innan 12 mílna annars staðar en fyrir Suður- og Vesturlandi. Það sé meira um það að ekki sé heimilt að fara á tiltölulega stórum skipum upp að 3 mílum annars staðar við landið. Ráðherra hefur einnig heimildir til að skipta veiðisvæðum milli veiðarfæra og maður veltir fyrir sér hvort ráðherrann ætli að skoða það eitthvað nánar og skoða í alvöru að grunnslóðin verði frekar fyrir staðbundin veiðarfæri en togbátunum stóru verði ýtt út fyrir 12 mílur. Það er rétt sem fram hefur komið hjá hæstv. ráðherra að Hafró hefur svo sem ekki lagt til neinar frekari takmarkanir á togveiðum. En þar sem í raun ekki gilda neinar samræmdar reglur þá veltir maður fyrir sér hverju ráðgjöf Hafró ráði í því efni. Ég held að það sé alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að oft og tíðum eru það hagsmunirnir og hvernig þetta hefur þróast á hverjum stað fyrir sig. En markaðurinn gerir kröfur um ákveðið hráefni í dag. Það er vaxandi línuútgerð og því er eðlilegt að velta fyrir sér hvort ekki sé rétt að mæta kalli tímans og skoða upp á nýtt heimildir togveiðiskipa til að fara upp að 3 mílum.

Virðulegi forseti. Hér var sagt áðan að hagsmunasamtök útvegsmanna væru fyrst og fremst hagsmunasamtök fyrir togveiðar. Og þau hefðu áhrif þess vegna. Engu að síður er það nú þannig að það hefur verið gert mjög mikið í því að loka á togveiðar, m.a. á hefðbundinni togslóð. Núna t.d. segja togaraskipstjórar sem hafa haft samband við mig að Halinn sé meira og minna allur lokaður fyrir togveiðum, hefðbundin togslóð fyrir þá. Það er alveg rétt, það er búið að grípa til mikilla lokana á þessum svæði af ýmsum ástæðum. Við höfum lokað svæðum, t.d. austur af Horni út af Reykjafjarðarál, vegna smáfisksveiði. Og við höfum ekki opnað það hólf þótt menn hafi verið að gera kröfur um það. En ég tel það hins vegar sjálfsagðan hlut að við skoðum þessi hólf, ef t.d. koma upp aðstæður sem gera það eðlilegt að menn veiði í þeim. Það er alveg rétt, að þetta lítur þannig út að við getum ekki bent á að það sé algert samræmi í þessu. Alveg eins og ég var að segja hér áðan. Það eru auðvitað ýmsar staðbundnar ástæður sem gera það að verkum að fyrirkomulagið er nokkuð mismunandi, t.d. út af Vestfjörðum þar sem ég þekki, þar hafa menn opnað inn á grunnslóðina fyrir togarana á haustin til þess að þeir geti fiskað kola og ýsu. Við lokum ýmsum svæðum, t.d. hrygningarsvæðum fyrir steinbít á haustin o.s.frv. þannig að við beitum mjög miklum lokunum og það sem menn hafa kallað verndunarsvæði, kannski er það í rauninni þessi svæði sem eru verndunarsvæði. Og af því hér voru nefndir kórallarnir áðan þá vil ég segja að einmitt núna er í undirbúningi reglugerð sem mun fela það í sér að það verður lokað á togveiðar á svokölluðum kórallasvæðum. Þessi vinna hefur staðið yfir að undanförnu og ég geri ráð fyrir því að mjög fljótlega verði þetta kunngjört. Svo að lokum, svo ég hafi endanlega æruna af hv. þingmönnum frjálslyndra, þá verð ég að taka undir með Magnúsi Þór Hafsteinssyni, ég er honum alveg sammála um að við höfum vanrækt um of veiðarfærarannsóknir og ég er honum alveg sammála um að það er eitt af því sem við eigum að hafa sem áhersluatriði í fiskveiðiráðgjöf okkar og hafrannsóknum. Þannig að nú er ég bæði búinn að hafa æruna af hv. þingmanni Sigurjóni Þórðarsyni og Magnúsi Þór Hafsteinssyni með því að taka undir með þeim.