Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls lýsti ég nokkrum athugasemdum, sem ég hefði við frv. að gera, og gat þess þá, að ef þær yrðu ekki að neinu leyti teknar til greina af hv. menntmn., þá mundi ég freista þess að flytja brtt. varðandi þau atriði, sem ég minntist á. Ég hef nú flutt þær, og er þær að finna á þskj. 488. Það er þá í fyrsta lagi að breyta c-lið 8. gr. þannig, að við bætist orðið „álft“. Í þessum lið, e-lið, segir, að það megi veiða þá fugla, sem þar eru taldir upp, frá 20. ágúst til 31. okt., og þar er talið upp grágæs, blesgæs, heiðagæs, margæs, helsingi, urtönd, grafönd, skúfönd, duggönd og hrafnsönd. Sem sagt er í þessu frv., eins og það liggur fyrir, gert ráð fyrir því, að það megi veiða allar andategundir og allar gæsategundir, en ekki álft. Nú vita þeir, sem eru kunnugir okkar fuglalífi, að það er miklu auðveldara að veiða í stórum stíl jafngæfa fugla eins og andir eru, og það er líka á vissum tíma árs áreiðanlega auðveldara að veiða t.d. heiðagæsina, sem er mjög bundin við ákveðna staði, heldur en jafnstyggan fugl eins og álftin er. Og orsökin til þess, að ég tel, að það sé rétt, að hún sé ekki alfriðuð allt árið, er það, að þetta er á vissum stöðum skemmdarvargur, enda þótt það sé fallegur fugl, eins og margir aðrir okkar fuglar eru. Þá er hin brtt. mín, eða í raun og veru bæði 2. og 3. brtt. með undirliðum, bundin við það eitt, að það er gert ráð fyrir samkv. brtt., að það séu fleiri sýslufélög eða bæjarfélög en eitt, sem geta gert fuglaveiðasamþykktir, en samkv. frv., eins og það er, er ekki gert ráð fyrir, að það sé nema einn aðili, ein sýslunefnd, sem stendur að hverri samþykkt. Nú er það t.d. vitaður hlutur, að það er þýðingarlítið fyrir Borgfirðinga eða heldur óeðlilegt fyrir Borgfirðinga t.d. að gera fuglaveiðasamþykkt fyrir sitt hérað, ef ekki eru Mýramenn líka með eða ef ekki er bæjarfélagið Akranes líka með. Allir þessir aðilar yrðu að vera með í því, ef það ætti fyrir þetta stóra hérað að gera fuglaveiðasamþykkt. Eins er þetta t.d. með Skagafjörð. Það er heldur einkennilegt að fara að gera fuglaveiðasamþykkt fyrir Skagafjarðarsýslu, ef ekki væri tekið með bæði Sauðárkrókur og jafnvel Siglufjörður. Mínar brtt. eru miðaðar við það að gera framkvæmanlegt, þegar mönnum sýnist svo, að það séu fleiri sýslufélög eða bæjarfélög saman um hverja fuglaveiðasamþykkt. Þar að auki eru, eins og nú er gengið frá frv., engin ákvæði um það, hvenær fundur sé lögmætur, sem boðað er til sem samþykktarfundar. Það geta sem sagt, ef á að boða þangað allan almenning, örfáir menn, sem af tilviljun koma á slíkan fund, ákveðið samþykkt eða staðfest samþykkt, sem sýslunefnd hefur gert. Allar þessar till. eru bundnar við það eitt, að það geti verið fleiri sýslun. eða bæjarstjórnir en ein, sem séu aðili að fuglaveiðasamþykkt, og því er ekki að leyna, að í þessu sambandi hef ég fyrst og fremst haft þann fugl í huga, sem ég hef flutt frv. um áður, sem er rjúpan. Og það er gefinn hlutur, að það er þýðingarlaust að fara að gera samþykkt um sérstaka friðun á rjúpu og önnur þau atriði, sem þar koma til greina, nema því aðeins að það sé töluvert stórt svæði, sem tekið er með. - Að öðru leyti sé ég ekki, nema tilefni gefist síðar til, ástæðu til að segja um þessar brtt. fleiri orð.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja nokkrar brtt. við það frv., sem hér liggur fyrir til 3. umr. Þessar brtt. eru á þskj. 477. Ég skal taka það fram, að þessar till. eru í öndverðu komnar frá sýslunefndunum í Norður- og Suður-Þingeyjarsýslu og voru sendar rn. því, sem mál þetta hefur með höndum, á árinu sern leið. Ég hef tekið till. upp eins og sýslunefndirnar gengu frá þeim, að undanskilinni brtt. við a-lið 8. gr., en þar hef ég farið eftir bendingu í þessu erindi sýslunefndanna. Nú kunna hv. þingmenn að spyrja sem svo, hvort sérstök ástæða sé til þess að vera að flytja hér á hv. Alþ. tillögur frá tveimur sýslunefndum í þessu máli. En ég vil benda á það í þessu sambandi, að í þessum hluta landsins, í Þingeyjarsýslum báðum, er sérstaklega mikið fuglalíf og fjölbreytt, þannig að ég efast um, að nokkur landshluti sé sambærilegur að því leyti. Á sumum svæðum þar er t.d. meira um æðarvörp heldur en - að ég ætla - nokkurs staðar annars staðar á landinu að undanteknum Breiðafirði. Á öðrum svæðum í þessum héruðum er t.d. mikið um bjargfugl, einkum á Langanesi. Við Mývatn eru, eftir því sem mér er tjáð af fróðum mönnum, fleiri tegundir anda heldur en á nokkrum öðrum stað á landinu, og þar er mikið andavarp til nytja. Sama er að segja um fuglalíf annars staðar en við sjó og vötn, að það er í þessum héruðum ákaflega mikið og fjölbreytt, - og má segja, að það sé nú reyndar viðar. En því er ég að nefna þetta hér, að þegar þetta er athugað, þá má af líkum ráða, að það fólk, sem þessi héruð byggir, hefur a.m.k. ekki minni - og ég geri ráð fyrir meiri - áhuga en aðrir landsmenn fyrir þeim málum, er fuglalífið varða, þ. á m. löggjöf um nytjar af fuglum, því að það er einmitt hagsmunamál margra manna á þessum slóðum að hafa nytjar af ýmsum tegundum fugla. Þarna eru því ýmsir, sem hafa haft ástæðu til þess að hyggja vandlega að þessum málum, og það er auðsætt á því, sem frá þessum sýslunefndum hefur komið, í Norður- og Suður-Þingeyjarsýslu, að þær hafa lagt í það allmikla vinnu, skilað rökstuddu áliti og tillögum um þetta mál. Ég hef því talið rétt og skylt að láta þessar till. koma fram hér fyrir auglit hv. þm., þannig að þeir gæfu athugað þær og myndað sér skoðun um þær. Ég skal svo stuttlega gera grein fyrir þessum t,illögum. 1. till. á þskj. 477 er við 3. gr. Hún er þess efnis, að et landareign er í óskiptri sameign, þá skuli landeigendum öllum fuglaveiðar jafnheimilar í landareigninni í réttu hlutfalli við afnotarétt lands, nema samkomulag verði um aðra skipan, þ.e.a.s., að till. er í raun og veru um þetta, að veiðirétturinn skuli vera í réttu hlutfalli við afnotarétt lands, nema samkomulag verði um aðra skipan, og skýrir þetta sig sjálft. 2. brtt. er við 5. gr. og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Afréttir og almenningar, er liggja utan lögbýla og enginn getur sannað eignarrétt sinn til, skulu friðaðir fyrir allri fuglaveiði og eggjatöku. Þó getur ráðh. veitt valinkunnum mönnum veiðileyfi þar um takmarkaðan tíma og takmarkað leyfi til eggjatöku, enda komi meðmæli fuglafriðunarnefndar til hverju sinni.“ Í frv., eins og það liggur fyrir, er gert ráð fyrir því, að öllum íslenzkum ríkisborgurum séu heimilar fuglaveiðar í afréttum og almenningum utan landareigna lögbýla, enda geti enginn sannað eignarrétt sinn til þeirra. Hér er því lagt til, að algerlega sé breytt um og að fuglar í þessum almenningum séu yfirleitt friðaðir. nema með sérstökum undantekningum. Það er fært fram til rökstuðnings þessari till., að með þeirri miklu tækni, sem nú er orðin í samgöngum, þá geti það orðið mjög hættulegt fyrir fuglalíf í óbyggðum landsins, að menn geti farið þangað eftir vild og hvað margir sem vera skal og herjað þar, eftir því sem þeim sýnist. Í byggðum er þetta svo, að landeigendur geta takmarkað slíkt, ef þeim sýnist svo, jafnvel þó að á veiðitíma sé. Ég hef orðið var við þann misskilning í sambandi við þessa till., að af henni mundi leiða, að á ýmsum svæðum, t.d. í ýmsum afréttum nærri byggðum, mundu fuglaveiðar algerlega vera bannaðar samkvæmt þessu, t.d. rjúpnaveiði. En í því sambandi er þess að geta, að margar þessar afréttir nærri byggðum eru eign einhverra jarða, þannig að ákvæði þessarar brtt. tekur ekki til þeirra, heldur mundi það aðallega snerta þær óbyggðir, sem fjær eru, og miðbik landsins, sem þarna yrði alfriðað. Ég vil taka það sem dæmi, sem mörgum er sjálfsagt ókunnugt um, að t.d. Mývatnsöræfi, frá Mývatnssveit og allt austur að Jökulsá, það mikla flæmi, sú mikla óbyggð, eru að miklu leyti eign jarða í Mávatnssveit. Þannig er það viða um afréttir, að þessi ákvæði mundu ekki taka til þeirra. 3. brtt. er við 6. gr. og er nokkur takmörkun á því, að starfsmenn frá náttúrugripasafninu geti skotið fugla og tekið egg hvar sem er. Það er gert ráð fyrir því, að það þurfi þó samþykki hlutaðeigandi landráðenda til þess, og virðist það eðlilegt, að menn geti ekki, jafnvel þó að starfsmenn þessa safns séu, farið inn á landareignir manna til þess að skjóta fugla eða taka egg, nema landeiganda sé kunnugt um það eða umráðamanni lands. Þá er 4. brtt. við 8. gr., en 8. gr. í frv., eins og það liggur fyrir, fjallar um friðunartíma og ófriðunartíma einstakra fuglategunda. Þessar till. mínar eru við nokkra stafliði í 2. tölul. gr. og stefna í þá átt yfirleitt að lengja friðunartímann og fækka þeim fuglategundum, sem heimilt er að veiða. Þannig er hér lagt til, að þær tegundir, sem fjallað er um í e-lið, megi aðeins veiða frá 20. sept. til 31. okt. í stað 20. ágúst til 31. okt. En þær fuglategundir, sem þarna er um að ræða, eru gæsa- og andategundir. Kunnugir menn telja, sérstaklega varðandi endur, að það sé allt of snemmt að leyfa veiði þeirra 20. ágúst, því að margt af andarungum sé þá enn ófleygt, sérstaklega þegar seint sumrar. Ég ætla að þetta sé rétt. Þá er lagt til, að f-liðurinn breytist þannig, að alfriðaður verði himbrimi, sefönd og stóra toppönd, en kunnugir menn telja, að sérstaklega tvær af þessum tegundum, stóra toppönd og himbrimi, séu orðnar mjög fáséðar og liggi við, að eyðing þeirra sé yfirvofandi, þess vegna sé fráleitt að leyfa að veiða þessar tegundir. Samkv. minni till. yrði eftir f-lið leyft að veiða lóm og litlu toppönd á tímabilinu frá 20. ágúst til 20. apríl. Þá er lagt hér til, að veiðitími rjúpu sé aðeins frá 1. nóv. til 22. des., en í frv. er lagt til, að byrja megi að veiða rjúpu 15. okt. Er því um nokkra styttingu að ræða, nokkuð tekið framan af veiðitímanum. Auk þess ætti nú að þykja tilhlýðilegt, að rjúpan væri friðuð um jólin, og þess vegna er hér miðað við 22. des. Þá er það 5. brtt., við 19. gr. Hún er um takmörkun á því að nota flugvélar, bifreiðar, vélbáta og önnur vélknúin farartæki til fuglaveiða. Greinin er um þetta í frv., en hér er lagt til að takmarka nokkru meira en þar notkun þessara tækja til þess að vinna á fuglum. 6. brtt. er við 20. gr. Sú grein er í frv. í þremur liðum og er um notkun ýmissa tækja til fuglaveiða. Ég legg til, að 1. tölul. orðist þannig, að net megi ekki nota til fuglaveiða nema háfa og að 3. tölul. falli þá niður. Eins og hv. þm. hafa heyrt, ganga þessar brtt. yfirleitt í þá átt að takmarka meira en frv. gerir heimild til þess að veiða fugla, og er þetta hér fram komið sem almenn stefna manna í héraði, sem miklar nytjar hefur af fuglum, þannig að gera má ráð fyrir, að þeir, sem þar eiga hlut að máli, sjái sér einmitt hag í því að hafa friðunina meiri en frv. gerir ráð fyrir.

Frsm. (Páll Þorsteinsson) Menntmn. hefur tekið þetta mál til umræðu að nýju, eftir að 2. umr. málsins fór fram hér í d. N. hafði borizt eindregin ósk um það frá þingmönnum Skagf., að nokkuð yrði slakað til á ákvæðum frv. í 21. gr. um að banna veiði með flekum. Sú veiðiaðferð mun hvergi stunduð hér á landi nema við Drangey og ef til vill eitthvað við Grímsey. Þingmenn Skagf. telja, að með því að banna algerlega þessu veiðiaðferð, þá jafngildi það nánast því að banna fuglaveiði við Drangey. Hæstv. landbúnaðarráðherra kom á fund menntmn. til viðræðu um þetta atriði, og dr. Finnur Guðmundsson, sem var form. þeirrar n., er samdi frv., mætti einnig þar til viðræðu á fundi n. Niðurstaðan af þessu varð sú, að menntmn. flytur brtt. á þskj. 500, sem felur í sér undantekningarákvæði að þessu leyti á þann hátt, að ef ákveðið er í fuglaveiðasamþykkt, sem sýslunefnd setur, að nota megi snörufleka til veiða á takmörkuðum svæðum, þá teljist það heimilt. Það er stefnt að því með frv., sérstaklega með 10. gr. þess, að koma í veg fyrir, að þau hlunnindi, sem landeigendur hafa haft af nytjum fugla, þurfi að leggjast niður, þó að frv. þetta verði lögfest, og í samræmi við það þótti menntmn. rétt að verða við þeim tilmælum, sem henni bárust um þessa breytingu, og hefur því lagt þessa till. fram og vill að sjálfsögðu mæla með því, að hv. þd. fallist á hana. Síðan 2. umr. um þetta mál fór fram hér í d., hafa komið fram þær brtt., sem hv. þm. A-Húnv. og hv. þm. N-Þ. hafa nú gert grein fyrir. Í brtt. hv. þm. A-Húnv. er lagt til að leyfa veiði á álftum nokkurn hluta úr ári. Þess ber að gæta, að álftir eru nú alfriðaðar samkv. gildandi lögum og hafa verið a.m.k. síðan 1913, að þau lög voru sett. Og þar sem það er nú meginstefna þessa frv., sem hér liggur fyrir, að auka friðun fugla frá því, sem verið hefur, þá telur menntmn. ekki rétt að gera þá undantekningu með að leyfa veiði á álftum, sem þessi till. fjallar um. Ég benti á það hér við 2. umr. málsins, að ákvæði þessa frv. um fuglaveiðasamþykktir eða hvernig til þeirra skyldi stofnað væru í fullu samræmi við þau lagaákvæði, sem nú eru í gildi um þessi efni og reynsla er fengin fyrir. Þessar fuglaveiðasamþykktir, sem frv. fjallar um, eru bundnar við nytjun þeirra hlunninda, sem um ræðir í 10. gr., og er það því á allan hátt eðlilegt, að þeir aðilar, sem hagsmuna hafa að gæta í sambandi við þau hlunnindi, fjalli um þessar fuglaveiðasamþykktir, um leið og þær eru settar á stofn. Í brtt. hv. þm. N-Þ., 1. lið þeirra, er lagt til, að bætt verði við fyrri málsgr. 3. gr. frv. því ákvæði, að fuglaveiðiréttur landeigenda í óskiptri sameign sé í réttu hlutfalli við afnotarétt lands, nema samkomulag verði um aðra skipan. Í sjálfu sér virðist þetta ákvæði ekki óeðlilegt, en þess ber að gæta, að það mundi verða torvelt í framkvæmd; m.a. þegar landeigandi veitir veiðileyfi, en stundar ekki veiðina sjálfur, þá yrði næsta erfitt að fylgjast með því, að veiðin yrði í hvert sinn í réttu hlutfalli við afnotarétt landsins. En veigamesta brtt., sem hv. þm. N-Þ. ber fram, er 2. brtt. hans, sem fjallar um það, að fuglaveiði verði algerlega bönnuð á almenningum, sem liggja utan lögbýla og enginn getur sannað eignarrétt sinn til. Þetta ákvæði er mjög gamalt. Hér er ekki neitt nýmæli á ferð, sem sett er inn í frv., eins og frvgr. er orðuð, því að í fuglaveiðasamþykkt frá 1849, sem enn er í gildi, en á að afnema með þessu frv., segir svo í 2. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Á afréttum, sem fleiri eiga saman, ber veiði þeim mönnum, sem afrétt heyrir til, en á almenningum er öllum veiði jafnheimil.“ Þannig er inn í frv., eins og það liggur fyrir, fellt þetta meira en hundrað ára gamla ákvæði, sem ekki er kunnugt um að sérstaklega hafi verið kvartað yfir, þótt í gildi væri. Þess ber líka að gæta, að hin almennu ákvæði frv. um friðun fuglategundanna ná jafnt til þeirra fugla, sem verpa eða hafa aðsetur á almenningum, eins og þó að þeir fuglar séu í byggð. Veiðin er aðeins leyfð innan þeirra takmarka, sem hin almennu friðunarákvæði frv. leyfa. Þessi till. er í raun og veru um það að takmarka rétt til fuglaveiða algerlega við landareign, þannig að öllum Íslendingum, sem búa í kaupstað, sé fuglaveiði óheimil nema fá til þess leyfi einhvers landeiganda. Orðalag till. er líka á þann hátt, að nokkrum erfiðleikum kynni að valda í framkvæmd. Í till. segir: „Þó getur ráðherra veitt valinkunnum mönnum veiðileyfi.“ Ráðherra yrði í hverju dæmi að meta það, hverjir væru valinkunnir menn og hverjir ekki. Ég álít, að þetta yrði ekki alls kostar vandalaust í framkvæmd. 3. brtt. er um nokkru meiri takmörkun á starfssviði þeirra manna, sem starfa við dýrafræðideild náttúrugripasafnsins, heldur en frv. gerir ráð fyrir. Till. hv. þm. N-Þ. er samhljóða till., sem sýslunefnd Þingeyjarsýslu gerði um þetta mál, en eins og frvgr. er núna í frv., þá er hún nákvæmlega samhljóða till., sem sýslunefndir beggja Húnavatnssýslna gerðu um þetta atriði málsins. Þetta er nú dæmi um, í hvaða vanda hv. þdm. mundu lenda, ef hver um sig ætlaði að fara að halda fram nákvæmlega því orðalagi, sem sýslunefnd úr kjördæmi því, sem hver einstakur þingmaður er, hefði lagt til. N., sem hefur samið frv., hefur lagt sig mjög fram um að þræða það orðalag, sem bezt hentaði, en gæta þess þó jafnframt að taka svo mikið tillit til þeirra sjónarmiða, sem fram hafa komið frá einstökum sýslunefndum, sem fært þykir. Það er því álit menntmn., að eðlilegast sé, að þessi frvgr. standi óbreytt. 4. brtt. hv. þm. N-Þ. fjallar um að breyta nokkuð ákvæðum frv. um friðun einstakra fuglategunda. í a-lið till. er lagt til, að í stað þess, að frv. gerir ráð fyrir, að heimilt verði að veiða gæsir og ýmsar andategundir frá 20. ágúst, þá leggur hv. þm. N-Þ. til, að veiðitíminn megi ekki byrja fyrr en 20. sept., eða einum mánuði síðar. Tímamarkið 20. ágúst er miðað við það, að þá sé varptíma tegundanna lokið og ungar þeirra orðnir fleygir og sjálfbjarga. En það er kunnugt, að sumar þær tegundir, sem þarna er rætt um, t.d. gæsir, gera nokkur spjöll á garðiöndum manna og sáðreitum einmitt á þessum tíma, síðari hluta ágústmánaðar og september, þegar þær koma frá varpstöðunum og áður en þær fara til sjávar eða til annarra landa. Ég hygg því, að ýmsir bændur og þeir, sem rækta garðagróður hér á landi, yrðu ekki þakklátir fyrir það, ef gæsir yrðu friðaðar einmitt þennan mánuð, sem þær gera mest spjöll. - Þá er gert ráð fyrir í brtt. hv. þm. N-Þ. að leyfa veiði á lóm og litlu toppönd um tiltekinn tíma árs, en alfriða stóru toppönd og helsingja. Forstöðumaður náttúrugripasafnsins, sem mun nú hafa manna mesta þekkingu á fuglalífi landsins, telur, að hvorki helsingi né stóra toppönd séu svo sjaldgæfir fuglar, að nokkur hætta sé á, að þeir fuglastofnar gangi til þurrðar eða þeim verði gereytt, þótt veiði þeirra verði leyfð þennan tiltekna tíma eins og frv. gerir ráð fyrir. - Þá vill hv. þm. N-Þ. stytta veiðitíma rjúpunnar frá því, sem gert er ráð fyrir í frv., þannig að rjúpnaveiði megi ekki hefja fyrr en 1. nóv., í stað þess að frv. gerir ráð fyrir, að þá veiði megi hefja 15. okt. Þessi brtt. er ástæðulaus, en mun raunar hafa lítið gildi, því að rjúpnaveiðar hefjast ekki að jafnaði fyrr en komið er nokkuð fram á haustið. Þá vill hv. þm. enn fremur stytta veiðitímann þannig, að í stað þess að frv. gerir ráð fyrir að heimila veiði til áramóta ár hvert, þá sé veiðitímanum lokið 22. des., væntanlega til þess að rjúpan fái jólafrí. En ég hygg, að rjúpnaveiði sé nú ekki stunduð yfir jólahelgina sjálfa, og enda mun það nú vera bannað samkv. öðrum lögum, svo að þessi brtt. hefur þar af leiðandi mjög lítið gildi, og virðist eðlilegast að halda sig við þau ákvæði, sem frv. hefur að geyma um þetta efni. Ég tel ekki ástæðu til að rekja þetta nánar í einstökum liðum, en ég vil að lokum benda á það, að við atkvgr. eftir 2. umr. í þessari hv. d. var samþ. að breyta orðalagi, sem við nánari athugun fær ekki staðizt og ég benti raunar á þegar við umr. Í frv., eins og það lá þá fyrir þessari hv. d., var talað um friðlýst æðarvörp, en þessu breytti d. í friðlýstar varpstöðvar nytjafugla. Slíka friðlýsingu nytjafugla, annarra en æðarfugls, er ekki um að ræða hér á landi, og þetta orðalag er þess vegna sízt til bóta eða nákvæmara heldur en það var upphaflega í frv. Og eins og kunnugt er, þá eru fuglar flokkaðir eftir líkamsbyggingu þeirra, og slíkri flokkun verður ekki breytt með ákvæðum í löggjöf. Nú er það svo, að ránfuglar hér á landi eru fáir og svo sjaldgæfir, að nauðsyn þykir bera til, að þeir verði alfriðaðir, enda hefur svo verið með sérstökum lögum nú um nokkurt árabil, að örn og fálki eru alfriðaðir, og smyrill á að verða það samkv. þessu frv., ef að lögum verður. En það eru aðeins þrjár fuglategundir, sem eiga að verða ófriðaðar, þ.e. kjói, hrafn og svartbakur, en í þessari hv. d. var samþ. eftir 2. umr., að það mætti ekki skjóta, nema brýna nauðsyn bæri til, svo sem vegna útrýmingar ófriðaðra ránfugla. Veiðibjallan verður ekki ránfugl, hvað sem um þetta segir í lögum, og þess ber að gæta, að þetta frv., ef að lögum verður, á að þýða á erlend mál og senda til albjóðafuglaverndunarsambandsins svo fljótt sem auðið verður, og er því ástæða til að gæta varúðar við að fella inn í það brtt. nema að nokkuð vel athuguðu máli. Þetta vildi ég láta koma fram hv. þdm. til athugunar og mæli með því f. h. menntmn., að brtt. sú, sem n. flytur á þskj. 500, verði samþ., en frv. að öðru leyti afgr. eins og það liggur nú fyrir eftir 2. umr.



Herra forseti. Samgmn. beggja þd. hafa fjallað um frv. það til brúalaga, sem hér liggur fyrir. Samkomulag hefur orðið um það innan nefndanna beggja að flytja nokkrar brtt. við það. Brtt. n. er í fyrsta lagi brtt. við 2. gr. a: Brýr yfir 10 m haf og lengri á þjóðvegum. Þar er lagt til í fyrsta lagi, að Fnjóská fremri verði bætt inn í frv., en hún hafði áður verið á brúalögum, en fallið niður. 2. brtt. er leiðrétting við 22. lið: Á Austurlandi, þar stóð Tunguá í Stöðvarfirði, átti að vera Tunguá í Fáskrúðsfirði. Þá er 3. brtt. við 1.D, þ. e. um að bæta við Hornafjarðarfljóti, ef fært þyki að undangenginni rannsókn. Hér er um mikið vatnsfall að ræða, sem ekki hefur verið gerð áætlun um, hvernig brúa skuli, en vegamálastjóri taldi rétt, að þar yrði brú, og það yrði tekið upp í brúalög með þessari klásúlu, sem fylgir í brtt. Þá er enn fremur lagt til, að tvær aðrar ár í Skaftafellssýslum, Hverfisfljót í Fljótshverfi og Hólsá á Mýrdalssandi, verði teknar upp í frv. og enn fremur verði tekin þar upp brú á Ytri-Rangá á Suðurlandsvegi. Er hér um að ræða endurbyggingu eldri brúa á þessum vatnsföllum. Loks leggur n. til í 4. brtt. sinni, að tekin verði upp brú á Hítará á Stykkishólmsvegi, en brú á því vatnsfalli er mjög hrörleg, og gegnir svipuðu máli um nauðsyn endurbyggingar hennar og um ýmsar þær ár, sem voru í frv. upprunalega. Ég sé ekki ástæðu til að ræða frekar þessar brtt. Þær brýr, sem lagt er til að teknar verði upp í frv. samkv. till., eru allar á ám, sem eru á þjóðvegum. Ég sé, að hv. þm. hafa flutt nokkrar brtt. Þess er fyrst að geta, að brtt. á þskj. 464 eru um brýr á ám, sem eru á sýsluvegum og eiga þess vegna ekki heima í frv., þar sem eingöngu er kveðið á um brýr á ám, sem eru á þjóðvegum. N. hefur þess vegna ekki getað mælt með því, að þær yrðu samþykktar. Svipuðu máli gegnir um brtt. þær, sem eru á þskj. 476. Um brtt. á þskj. 497 vildi ég aðeins leyfa mér að segja það, þó að hv. flm. hafi ekki mælt fyrir henni, að til hennar hefur n. ekki tekið endanlega afstöðu. Hér er um að ræða geysimikið mannvirki, brú á Ölfusá við ósa hennar, mannvirki, sem sennilega kostar 25–30 millj. kr., enda þótt engin rannsókn liggi fyrir um það. Það liggur fyrir sérstakt frv. hér í hv. þd. um brú á þessa á, og n. mun annaðhvort taka afstöðu til þess frv. eða þá til þeirrar brtt., sem hér liggur fyrir, við 3. umr. En ég vildi mælast til þess, að hv. flm. tæki hana aftur nú. Að öðru leyti vil ég segja það, að n. mælir gegn því, að aðrar brtt. en hennar eigin verði á þessu stigi málsins samþ. í hv. þingdeild.



Herra forseti. Ég þykist sjá á þessu frv., sem hér liggur fyrir og nú er til umr., um brúargerðir, að þeir, er að samningu þess standa, og einnig hv. samgmn. þessarar d., hafi hug á því að þoka brúarsmíðinni á fallvötnum landsins áleiðis, og er ekki nema gott eitt um slíkt að segja. Það er vissulega víða þörf á því, að þannig séu bættar samgöngurnar, ekki eingöngu með vegagerð, heldur og með brúarsmíði, og svo bezt kemur vegagerðin víða að fullu gagni, að smíði brúnna sé hraðað eftir því, sem tök eru á. Vafalaust má um þessar brýr segja, sem hafa verið teknar á þetta frv., að allra þeirra sé meiri og minni þörf. Ég hef ekki þann kunnugleika alls staðar, að ég geti um það dæmt, hve mikil nauðsyn ráði um, hvað hún er brýn og hvað hún kann að bæta mikið úr samgönguþörfinni. Hitt dylst mér ekki, að vafalaust geri þær það allar meira og minna. Og mér sýnist af hálfu hv. samgmn., að þá vilji hún gjarnan af sinni hálfu greiða fyrir því, að þetta megi takast. Það er vafalaust, að það má telja fyrirgreiðslu, að brúalög séu sett og þær brýr, sem hugsað er til að byggja á vatnsföllum landsins, séu teknar inn á brúalög, jafnvel þó að ekki sé fullljóst, hvernig það megi takast, það sé ég á brtt. hv. samgmn. Það er ósýnt, hvað auðvelt það er eða jafnvel hvort það megi takast, en samt sem áður tekur n. þessa brtt. upp og leggur til, að hún komi inn á brúalög. Hér á ég við brúarsmíði á Hornafjarðarfljót. Þetta álít ég vel farið, einmitt að mæta þessari nauðsyn hjá mönnum víðs vegar um landið af fullum skilningi. Vitaskuld verður ekki hægt að byggja þessar brýr allar í einu, og það tekur vafalaust langan tíma. En þó að brýrnar standi á brúalögum, þá étur það ekki fé. Það ætti fremur að vera mönnum hvöt til þess að flýta þessari smíði, og með því að setja þær á brúalög er þó verið að minna á, að þetta sé ógert og það þurfi að gera. Nokkuð af þessum ástæðum hef ég leyft mér að flytja brtt., sem er á þskj. 497. Hjá hv. samgmn. hefur legið núna lengri tíð till. frá mér um að taka þessa brú, brúna í Óseyrarnesi, inn á brúalög. Og þegar nú hér koma ný brúalög, sem ætlazt er til að séu sett nú á þessu Alþingi, þá hefur hv. n. ekki fram að þessu tekið ákvörðun um það að taka hana inn á brúalögin. En ég hjó eftir því hjá hv. frsm. n., að n. er ekki búin að taka endanlega ákvörðun um málið. Ég mun nú í lengstu lög vona hið bezta af hv. n., en ekki get ég neitað því, að mér finnst nokkuð á skorta, þegar þetta mál er nú komið til 2. umr. og aðeins þá ein umr. eftir að henni lokinni og till. er búin að liggja fyrir hjá n. síðan snemma á þessu þingi, að einmitt um þetta atriði hefur hv. n. ekki tekið enn endanlega ákvörðun. Vera má, að þetta stafi nú að nokkru leyti af því, að þetta mannvirki, er það verður reist, kostar mikið fé. En ég ætla, að ástæðurnar fyrir því, að haft er á orði að byggja þessa brú, séu meiri og mikilvægari til þess, að það verði gert eða a. m. k. prófað, hvort hægt er að gera það, heldur en nokkra aðra brú af þeim brúm, sem talað er um nú að leggja yfir vatnsfall í landinu. Og vil ég engan veginn gera lítið úr ástæðum fyrir því um margar þær brýr, sem á frv. standa, að það sé mikil þörf á þeim. - Það má vel vera, að ég eigi nokkra sök á þessu, að hv. n. hefur ekki séð sér fært að taka ákvörðun um málið, og þá vildi ég núna með nokkrum orðum reyna að bæta úr því, sem áfátt er. Ég hef ekki svo mjög talið fram allar þær ástæður, sem í raun og veru, ef mögulegt er, gera það knýjandi, að þessi brú verði byggð undireins og möguleikar eru á því. Og þegar ég segi það, þá á ég ekki við, að öll önnur brúarsmiði í landinu eigi að - bíða eða sitja á hakanum. Ég álít, að hún verði að ganga með eðlilegum hraða, en af hálfu Alþingis verði gerðar ráðstafanir til þess að mæta þeirri fjárþörf, sem kemur við smíði þessara brúa, þegar í það verður ráðizt. Brú á Ölfusá í Óseyrarnesi er ekki brúarsmiði í venjulegum skilningi með aðeins samgönguþörf eina, sem hér er um að ræða. Það má miklu fremur telja, að smíði þessarar brúar lúti að atvinnuöryggi þriggja kauptúna á Íslandi. Og höfuðástæðan er ekki að stytta mönnum leið frá Þorlákshöfn yfir ána í Óseyrarnesi, heldur að gera þremur þorpum mögulegt að bjargast og tryggja tilveru þeirra á þessum stað. Og að þessu atriði vil ég lítið eitt víkja. Íbúatala á Stokkseyri mun vera nú 500–600 manns, eitthvað á sjötta hundrað; ég get ekki sagt það nákvæmlega, síðasta manntal liggur ekki enn fyrir. Áður mun það hafa verið yfir sjö hundruð manns. Fimm bátar eru gerðir út frá Stokkseyri, tveir þeirra eru 25 tonn, en hinir munu vera 15–20 tonn. Í Þorlákshöfn eru gerðir út nokkrir bátar, - það er nú tveimur færra en til stóð að yrðu á þessari vertíð, en svo illa tókst til í suðaustanroki, að bátarnir slitnuðu upp, annar gerónýttist og hinn það mikið, að hann kemur ekki að neinum notum á þessari vertíð. Ég hygg, að þeir muni vera einhvers staðar í kringum sjö; mig minnir, að mér hafi verið sagt það. Frá Eyrarbakka eru gerðir út sex bátar, en tveir af þeim hafa verið fluttir til Þorlákshafnar og eru gerðir út þaðan. Í báðum þessum kauptúnum er íshús, bæði á Stokkseyri og Eyrarbakka. Með byggingu þeirra var ætlazt til að tryggja hirðingu og meðferð sjávaraflans. Nú hagar þarna svo til í þessum kauptúnum, að skerjaklasi er fyrir framan bæði kauptúnin. Það er búið um langa stund og á mælikvarða þessara kauptúna er búið að verja miklu fé til lendingarbóta, en það eru aðeins smálagfæringar, og þó að miklu fé sé varið til slíkra umbóta, getur það þó ekki orðið annað en smálagfæringar. Ef ætti að gera höfn örugga, þannig að unnt væri að sækja sjó í venjulegu tíðarfari, í hóflegu tíðarfari getur maður sagt, þá mundi á hvorum staðnum sem væri slík hafnargerð kosta tugi milljóna, hvað mikið vil ég ekki nefna í tölum, en ég þykist vita, eftir þeirri aðstöðu, sem þarna er, að þá geti það ekki kostað minna. Öðruvísi er háttað um Þorlákshöfn að þessu leyti. Þar er byrjað á hafnarsmíði og búið að verja allmiklu fé. Aðstaða þar til sjósóknar yrði, þegar höfn væri komin, enn fullkomnari en hún er enn, því að það má segja, að þetta sé ekki nema vísir að höfn enn. Þá mundi þetta reynast, eins og áður hefur verið öldum saman, einhver bezta fiskistöð hér við land. Það er ekki nema örskammt út á fiskimiðin. Langoftast, ef nokkur fiskigengd er, gengur fiskurinn inn á grunninn, svo að það eru ekki meira en svona fimm til tíu mínútur úr höfninni út á fiskimiðin. Því mannvirki verður haldið áfram, að stækka og bæta þessa höfn, og þegar komið væri í land með smíði þess, þá er aðstaða til sjósóknar þarna hin æskilegasta. Þá mundu menn úr kauptúnunum, Stokkseyri og Eyrarbakka, gera sína báta út frá Þorlákshöfn, en flytja aflann til vinnslu í kauptúnunum eystra og nota þau mannvirki, sem reist hafa verið í því skyni að hirða um aflann, og fólkinu veitt atvinna við slík störf. Bæði þessi kauptún, Stokkseyri og Eyrarbakki, byggja allmikið á sjósókninni, stunda dálítið landbúnað, en það er mjög takmörkun bundið, hvað unnt er að hafa mikinn búskap sakir þess, að landrými er ekki það mikið, að þessi mannfjöldi, sem í þorpunum býr, geti haft fulla atvinnu eða fullt framfæri af landbúnaði einum og náttúrlega ekki nærri því. Þess vegna þarf að stunda sjávarútveginn með. En það hefur löngum reynzt mjög misbrestasamt með sjósókn úr þessum kauptúnum. Þannig hefur það stundum farið sum ár, að það hafa ekki verið nema örfáir róðrar, sem menn hafa komizt á sjóinn sökum brims. Ég þori ekki að segja, hvaða vetur það var, en það er mjög stutt síðan, hvort það var í hittiðfyrra eða svo, að ég ætla, að það hafi verið eitthvað fjórir, fimm róðrar, sem menn komust á sjóinn af Eyrarbakka, en nærri alltaf var sjór sóttur þá úr Þorlákshöfn. Það sér líka á, þetta öryggisleysi og erfiðleikar hjá fólkinu að komast af. Ég nefndi áðan fólkstöluna á Stokkseyri og hvað þar færi fækkandi fólki, en það hefur orðið í enn stærri stíl á Eyrarbakka. Þar var útgerð meiri, þó að ætíð hafi hún verið áhættusöm og hæpin, og þar var verzlun um eitt skeið mikil, og þá mun íbúatala Eyrarbakka hafa verið nærri 1000 manns. Ekki fyrir löngu var íbúatalan um 700, en nú er hún komin niður í 500, - ég ætla, að það sé í kringum 520, - eitthvað þess konar er íbúatala Eyrarbakka. Og eftir þeirri aðstöðu, sem er til atvinnu og lífsbjargar hjá fólki, má nærri geta, hvort ungt fólk hugsar sig ekki um tvisvar, áður en það sezt að á stöðum, sem hafa þetta erfiða afkomumöguleika, verða að byggja afkomu sína á sjónum að allmiklu leyti, en eiga það ef til vill á hættu, meira að segja í sæmilegri tíð, að helzt væri aldrei á sjóinn komizt. Fjarlægðirnar út í Þorlákshöfn frá Eyrarbakka eru í kringum 12 km, en frá Eyrarbakka um Selfoss og út í Þorlákshöfn munu vera rúmir 50 km, og það er það mikil vegalengd og kostnaður við slíkar ferðir og flutninga er það mikill, að það er engin leið að ætla sér að gera út frá Þorlákshöfn og flytja fiskinn á bílum þessa vegalengd yfir í kauptúnin til þess að vinna að aflanum þar. Það er ekki til neins að gera ráð fyrir slíku. Það er búið að sýna sig. Þetta hefur verið prófað, og það er búið að sýna sig, að kostnaðurinn við slíka flutninga er það mikill, að slík starfsemi er fyrir fram dauðadæmd. Nú mun verða leitað á af hálfu Stokkseyringa og Eyrbekkinga um að lagfæra lendingarnar hjá sér og verja til þess talsverðu fé, ef engin eða lítil von er um, að það heppnist að stytta þeim leið út í Þorlákshöfn og þeir geti haft sínar bækistöðvar þar. Það liggur í hlutarins eðli. Ef nú erfiðleikar þar að auki verða mjög miklir á afkomu fólksins, þá mun verða leitað þaðan, eins og frá öðrum byggðarlögum, þegar slíkt kemur fyrir, til hins opinbera um fyrirgreiðslu og fjárframlög til bjargar fólkinu. Og ég hygg, að hvorki ríkisstj. né Alþingi geti skorazt undan að verða við slíkum óskum. En mundi nú þá ekki vera fullt svo hyggilegt að mæta óskum fólksins á þann veg að greiða fyrir því, að það geti bjargað sér sjálft, hjálpa því til sjálfsbjargar, allra hluta vegna? Held ég, að það sé ekkert vafamál, að það sé æskilegra, og í rauninni á ekki annað að koma til greina. Eitt get ég bent á líka í þessu sambandi, að hvað áhrærir afkomumöguleika á hafnarstaðnum í Þorlákshöfn, þá mundi þetta gerbreyta aðstöðunni þar. Núna er þannig háttað, að sakir útgerðarinnar í Þorlákshöfn getur hún ekki snúizt við þeim vanda, sem því er samfara, ef aflast verulega, öðruvísi en að ráða marga menn, og það verða að vera fastráðnir menn sem kallað er, því að fjarlægðir eru svo miklar. Ef grípa þarf til manna, þó að ekki sé ætið, þá er engin leið að sækja þá langar leiðir í burtu og óviðbúna þá oft og einatt, og þess vegna er ekki um annað að ræða, eins og sakir standa nú, heldur en að hafa þá fastráðna. En þetta veldur því starfi, sem þar fer fram, miklum erfiðleikum og verður miklu dýrara en annars þyrfti að vera. Þetta kemur þá til viðbótar við þær ástæður, sem ég hef drepið á viðvíkjandi þorpunum fyrir austan ána, Eyrarbakka og Stokkseyri. Nú stendur til, eins fljótt og nokkrir möguleikar eru á, að gera breytingar í Þorlákshöfn á því mannvirki, sem komið er, og tryggja betur legu báta þar en nú er. Viðvíkjandi svo aðstöðunni til þessa mannvirkis, þá skal ég ekki fara mörgum orðum um það. Ég veit til þess, að það hefur verið athugað af hálfu vegamálastjórnarinnar, hvernig brúarstæði muni vera þarna, og ég veit ekki betur en að það sé gott. Ég ætla, að það hafi sýnt sig, og það kemur reyndar ekki á óvart kunnugum mönnum þarna á þessum slóðum, að það sé klöpp mikið til í ánni, svo að aðstaðan til brúarsmíðarinnar er að því leyti góð. Samt sem áður dettur mér ekki í hug, að hrapað sé að slíku mannvirki sem þessu, áður en ýtarleg og nákvæm athugun hefur farið fram á því. Það dettur mér ekki í hug, því að ef það sýndi sig, að teljast mætti mjög óöruggt og hæpið, að það stæðist, dytti mér ekki í hug að vera að flytja þetta mál og gera till. um, að horfið yrði að brúarsmíði yfir ána á þessum stað. Reyndar væri enginn skaði skeður, þó að till. um þetta efni væri tekin á brúalög, því að aldrei dytti neinum manni, sem ætti að annast þessa framkvæmd og sjá um hana, í hug að ráðast í slíkt mannvirki öðruvísi eða fyrr en búið væri að rannsaka nákvæmlega, hvar öruggt brúarstæði væri. Viðvíkjandi svo vegarstæði, þá er það að segja, að þetta er malarrif frá Þorlákshöfn og austur á tangann, austur að ánni, og það er það hart nú, að ég veit til þess, að eftir sandinum fara bílar. Vitaskuld þarf að gera þarna upphleyptan veg, en það held ég að þurfi ekki að óttast, að það sé neinum vandkvæðum bundið eða vegarstæði þarna sé ekki öruggt. Öldum saman hefur þessi tangi verið með þeim ummerkjum, sem hann hefur. Það eru einhver munnmæli um það; að áin muni hafa fallið til sjávar eitthvað vestar en hún gerir nú. Það hef ég heyrt, en ég veit ekki til, að neinn geti nefnt þess dæmi, á hvaða tíma eða hvenær það hafi verið, og er því ekki mikið upp úr því að leggja. Svo mikið er víst, að Ölfusmegin við þennan malarkamb er áin búin að bera það mikið undir sig, - því að áður féll hún þar með vesturlandinu á löngum kafla, - að nú er þar á löngum kafla upp af malarrifinu að verða gróið land, og bendir það þá ótvírætt til þess, að áin muni falla þar sem hún gerir nú, að austanverðu. En hvað sem um þetta allt er, þá er sjálfsagt, að slík athugun fari fram. En viðvíkjandi vegarstæðinu þar veit ég fyrir fram, að það þarf ekkert að óttast. Mér er nú sagt, að það hafi borið á góma, m. a. hjá hv. samgmn., og haft eftir öldruðum manni, sem er kominn talsvert á níræðisaldur, að malarkambur þessi muni vera nokkuð mjúkur og því muni vera betra að gjalda varhuga við þessari smíði allri. Ég veit nú ekki, þó að það hafi kannske verið sagt í alvöru, að neinn maður, og sízt af þeim, sem til þekkja, hafi tekið þetta alvarlega. Svo mikið er víst, að það hlýtur að vera langt síðan þessi maður kom á malarkambinn og sá, hvernig hann lítur út. Ég býst nú við, að þegar þetta er fært fram, þá sé það nú svona meir sagt til gamans en að menn meini þetta alvarlega, því að það er ósköp einfaldur hlutur, - það er ekki það langt frá, og mannvirkið á nú að koma á þessum stað, - að fara um þetta og sjá, hvernig það er útlits. En annars er þetta atriði, þó að ég aðeins drepi á það, svona til þess að minna á, hvað fram er stundum borið, kannske í alvöru, en hjá þeim, er til þekkja, hlýtur það að verða álitið sem meira af gamansemi. Hjá þeim, sem kynnu að gera það í alvöru, bendir það til, hvað langt er sótt, ef koma á góðu og þörfu máli fyrir kattarnef. Nú vil ég vona, að hv. samgmn. fylgi þessari till. minni. Vel má það vera, að mér hafi yfirsézt í því að benda ekki rækilegar á þau höfuðatriði, sem liggja fyrir um nauðsyn þessa máls, og þykir mér nú miður, að ég skuli ekki hafa gert það. En nú vil ég mega vænta þess, að hv. samgmn. fylgi þessari till., svo að hún komist inn á brúalög. Með þeirri athugasemd, sem ég hef látið fylgja till., ætti að vera óhætt að samþ. hana, því að ef hv. n. ætlar sér ekki alveg endilega að drepa málið undir öllum kringumstæðum, en einhvern veginn af sinni hálfu að greiða fyrir því með öðru móti, þá getur hún ekki fundið aðrar ástæður, sem máli skipta, heldur en það, sem ég færi fram hér með till., og með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa upp till., eins og ég legg til, að hún verði orðuð, þ. e., að það komi einn nýr rómverskur liður, það fellur ekki undir brýr á þjóðvegum. Þetta er ekki á þjóðvegi, eins og kunnugt er. Það er ekki mín sök. Ég hef flutt hér áður á þinginu till. um að gera veginn frá Þorlákshöfn austur að á að þjóðvegi. Alþ. afgreiddi það mál ekki, en að því get ég ekki gert, og þarf það ekki að breyta eða raska forminu, að það séu aðeins brýr á þjóðvegum, eins og bæði hefur nú komið áður fram hér og kom fram, að ég ætla, af hálfu hv. frsm. Reyndar er það nú ekki alveg rétt, að þær séu allar á þjóðvegunum þessar till. um brýr, sem fyrir liggja, en mér finnst, að það skipti engu máli. Ég tek það svo af hálfu n., eins og rétt er, það á að meta nauðsynina á mannvirkinu, en ekki að hanga í einhverju formi, sem er í þessu falli a. m. k. einskis virði. Till. hljóðar þá svo: „Á eftir tölul. I kemur nýr rómv. liður (verður töluliður II), svolátandi (og breytist liðatalan á eftir samkvæmt því): Ölfusá hjá Óseyrarnesi, enda leiði rannsókn í ljós, að brúarstæðið sé öruggt og brúarsmíðin sé mikill þáttur í að tryggja afkomu íbúanna í sjávarþorpunum austan fjalls.“ Ég ætla, að með þessu sé vikið að höfuðatriðunum, sem eru þess valdandi, að maður er með till. um brú á Óseyrarnesi. Og þarna kemur til viðbótar því, eins og ég hef nú dregið fram, enn ýtarlegri og nákvæmari athugun á því, hvað það mundi kosta að gera verulegar umbætur á lendingunum bæði á Stokkseyri og Eyrarbakka. Þá kemur mér það ekki á óvart, að það sýni sig, að það kostar afar mikið fé, og ef brúarstæðið á Ölfusá reynist öruggt, sem ég er alveg sannfærður um, þá ætla ég, að það væri miklu betur varið þeim fjármunum, þ. e. a. s. miklum fjármunum, í því skyni að koma brúnni á en að káka við lendingarbætur á stöðunum eystra, sem þó gætu aldrei orðið veruleg lausn, nokkur hjálp fyrir fólkið, en alls engin trygging. Nú skildist mér á orðum hv. frsm., að gjarnan hefði hann kosið, að þessi till. kæmi ekki til atkv. við þessa umr. Ég er nú áður búinn að láta í ljós, hvað mér þykir þetta miður, en sé þess enginn kostur, að hv. n. geti nú náð saman og tekið ákvörðun við þessa umr., þá mun ég þó heldur verða við tilmælum hv. frsm. og taka hana aftur til 3. umr., en þá í fullu trausti þess, að vænta megi fullkomins drengskapar og skilnings af hálfu hæstv. samgmn., því að vitaskuld kysi ég, ef n. ætlar að snúast gegn till., heldur að fá úrslit um slíkt við 2. umr., og hefði ég þá í huga að velja mér nýja vígstöðu í þessu máli við 3. umr. En með því að slá því á frest með atkvgr., þá auðvitað er maður meira afvopnaður með slíkar ráðstafanir, og það þykir mér miklu miður. En samt mun ég verða við tilmælum hv. frsm., í fullu trausti þess, að vænta megi fullkomins skilnings af háttvirtri samgmn. og drengskapar í jafnþýðingarmiklu máli. Ég ætti ekki að þurfa að minna á það, að menn þekkja dæmi þess, að allfjölmennar sveitir, þó að ekki séu margar, hafa tæmzt af fólki. Og úr því nú að dæmi um slíkt liggja fyrir, þykir mér ekki ætlanlegt, að hv. samgmn. vilji nú koma í þann hópinn, sem daufheyrist við því, sem gera þarf til þess að koma í veg fyrir, að fólk á vissum svæðum í landinu verði landflótta.



Herra forseti. Það mun nú vera flestum hv. alþm. kunnugt, að þær samgöngubætur á landi hér, sem einna mest eru aðkallandi víða, eru brúargerðir, og það er komið svo, að það eru ákaflegir örðugleikar, sem því valda fyrir ýmsa menn, að svo stendur, að jafnvel smáár eru ekki brúaðar. Íslenzka þjóðin er nú búin að búa í þessu landi í 1080 ár, en það eru ekki nema tæp 40 ár af þeim tíma síðan bifreiðasamgöngur hófust hér. Allan hinn tímann var aðalsamgöngutæki landsmanna á landi hesturinn, og meðan svo stóð, þá var það þannig, að það hafði ekki ákaflega mikla þýðingu, hvort það var brú eða ekki brú á ýmsum smáám, sem nú er sterk og mikil nauðsyn til að fá brúaðar til þess að koma í veg fyrir það, að þeir, sem búa handan við, þurfi að taka flutninginn eða fólkið af bílunum og á hestana, sem oft er miklum örðugleikum bundið, og þeir, sem ekki eru kunnugir, láta sér varla til hugar koma, hvað þeir örðugleikar eru miklir. Ég hef leyft mér að flytja hér þrjár smábrtt. við þetta frv., sem er í rauninni skrá yfir það, hvaða brýr það eru á landinu, sem í framtíðinni heri að byggja. Þessar brtt. mínar eru á þskj. 464. Hin fyrsta þeirra er ekki annað en leiðrétting um það, að í staðinn fyrir „Sléttá í Svínadal“ komi: Sléttá við Auðkúlurétt í Húnavatnssýslu. Vegna þess flyt ég þessa till., að Sléttá er ekki í Svínadal, og þetta er aðeins leiðréttingaratriði. 2. brtt. er um það að taka inn á skrána Laxá hjá Skrapatungu í Húnavatnssýslu. Þannig stendur á á þessum stað, að handan við ána af vegi og á veginn hinum megin eru fjórir bæir og þessir bæir hafa enga möguleika eins og sakir standa til þess að koma við öðru samgöngutæki en hestunum, vegna þess að það er ekki fært, nema kannske alveg um hásumarið, á bifreiðum yfir þessa á. Þarna er búið að gera áætlun og athuga brúarstæði, svo að það er ekkert í veginum hvað þetta snertir, en þessi á er á sýsluvegi, og kem ég síðar að athuga um það. 3. brtt., sem ég flyt á þessu sama þskj., er að brúa Svartá nálægt Barkarstöðum í Húnavatnssýslu. Þannig stendur þarna á, að þetta er brú af þjóðvegi og yfir á hreppsveg, og stendur þar þannig á, að þar eru sex bæir að vestanverðu við ána, sem hafa eins og stendur engan möguleika til þess að koma ökutækjum að alloftast, vegna þess að það vantar brú á ána. Ég skal taka það fram, að þarna er ekki búið að ákveða um brúarstæði, því að það getur víða komið til greina, því að þetta er engin stórá. Nú heyrði ég það hjá hv. frsm. samgmn., að hann mælti það á móti þessum till., að þessar ár væru ekki á þjóðvegi og það er rétt. En því þá að fara hér á Alþ. að ganga frá brúalögum, vitandi það, eins og tekið er hér fram í 2. gr. frv., rómv. III að brýr á sýsluvegi eiga að vera kostaðar alveg af ríkinu, ef þær eru af ákveðinni stærð, og því þá að vera að ganga frá brúalögum hér án þess að taka upp alveg eins þær brýr, sem eru á sýsluvegum, eins og hinar, sem eru á þjóðvegum? Við skulum segja, að það væri eðlilegt, að hv. samgmn. hefði á þann hátt að hafa sýsluvegabrýr undir sérstökum flokki á l., en ég tel ekki vera réttmætt að ganga fram hjá þeim, því að það er víða svo, bæði varðandi þá brú, sem ég flyt hér till. um, og viða annars staðar, að það er engu síður og jafnvel miklu frekar þörf á að fá brúaða á, þó að það sé á sýsluvegi eins og þjóðvegabrýrnar, en það mun áreiðanlega verða tekið svo af mörgum mönnum úti um landið, þegar þeir heyra lesna þessa skrá yfir ár, sem eigi að brúa, að hinar eigi að sitja á hakanum, þær sem séu á sýsluvegi. Þetta álít ég þess vegna alveg rangt, að ganga fram hjá sýsluvegabrúnum, og ég mun skoða það svo, að mín till. um brú á Laxá hjá Skrapatungu, þegar hún kemur til atkv. hér, muni skoðast sem bending um það, hvort sýsluvegabrýr skulu takast inn á frv. eða ekki. Varðandi hinar brýrnar, sem eru annaðhvort af þjóðvegi yfir á sýsluveg eða þjóðvegi yfir á hreppsveg, eins og hér eru dæmi um, þá gætu þær líka verið undir öðrum flokki á l., en eiga þar að vera, því að úr því að farið er hér inn á það að afgr. brúalög og á að vanda dálítið til þeirra, þá álít ég að eigi að telja upp á þeim allar þær brýr, sem eru yfir ákveðið metratal, og það án tillits til þess, á hvaða vegaflokki þær eru, hvort þær eru á þjóðvegi, sýsluvegi eða af þjóðvegi á sýsluveg eða yfir á hreppsveg. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þessa brtt., en vonast eftir, að hv. samgmn. átti sig á því, að þetta muni vera réttari aðferð, og að hv. þdm. taki það til greina, þegar atkvgr. fer hér fram.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 472 að bera fram brtt. við frv. það, sem hér er tekið til meðferðar. Þessar brtt. eru, að teknar verði upp í 2. gr. frv., rómv. II. a, um endurbyggingu brúa á þjóðvegum, brú á Hitará á sýslumörkum Hnappadalssýslu og Mýrasýslu og í öðru lagi brú á Haffjarðará í Hnappadalssýslu. Ég sé, að hv. samgmn. hefur tekið upp í brtt. sínar á þskj. 487 Hítará á Stykkishólmsvegi, svo að það er í lagi hvað þá brú snertir. Hins vegar eru mér nokkur vonbrigði, að hvorki vegamálastjórnin né hv. samgmn. skuli hafa tekið upp Haffjarðará í Hnappadalssýslu, því að fyrir 2–3 árum gerði vegamálastjórnin till. til hv. fjvn. um það, að sú brú yrði endurbyggð þá strax, og óskaði að veittar yrðu til hennar um 250 þús. kr. á fjárl. Hv. fjvn. sá sér ekki fært á þeim tíma að samþ. þessa endurbyggingu eða framlag til að standast kostnað við endurbygginguna, og var því aðeins gert lítils háttar við þessa brú, sem er þó ein af elztu bogabrúm hér á landi. Hún var byggð árið 1912, svo að það segir sig sjálft, að þessi brú fullnægir hvergi nærri þeim kröfum, sem gerðar eru um styrkleika brúa á þessum árum. Sérstaklega er brúin allt of veik fyrir þá bíla sem fara yfir hana, bæði á leið til Stykkishólms og Ólafsvíkur og vestur hreppana, og er það því almennt álit manna, að það þurfi nauðsynlega að styrkja hana mjög og helzt af öllu, eins og vegamálastjórnin gerði till. um, að endurbyggja hana algerlega að nýju. Ég vil því mjög eindregið mælast til þess við hv. samgmn., að hún taki upp í till. sínar brú á Haffjarðará eða heimild til þess, að hún verði endurbyggð ásamt fleiri brúm, sem þar er rætt um.



Herra forseti. Það eru aðeins örfáar aths. í tilefni af nokkrum atriðum, sem komið hafa fram í ræðum þeirra hv. þm., sem til máls hafa tekið. Hv. 1. þm. Árn. (JörB) fannst nokkuð skorta á röggsemi hjá samgmn. að hafa ekki tekið afstöðu til Óseyrarnesbrúarinnar. Ég skil hv. þm. vel, að hann hefur mikinn áhuga fyrir því að koma þessu máli fram. En ég vil, að hann og hv. þd. viti það, að afstaða samgmn. byggist að mestu leyti á því, að vegamálastjóri hefur lagzt á móti því, að þessi brú yrði að svo stöddu tekin upp í brúalög. N. hefur samt ekki viljað ganga endanlega inn á það að hafa þann hátt á, og þess vegna er það, sem ég óskaði þess, að hv. 1. þm. Árn. tæki till. sína aftur til 3. umr. Ég þakka honum fyrir það, að hann hefur orðið við þeirri ósk. En varðandi hitt, að hann þurfi að harma það, að sér hafi yfirsézt að gera fyrr en nú grein fyrir höfuðatriðum þessa máls, vil ég aðeins segja það, að í samgmn. komu mörg af hans mjög glöggu rökum fram. Bæði átti þar sæti hv. samþm. hans, hv. 2. þm. Árn. (SÓÓ), og eins dró vitamálastjóri, hv. 5. landsk. (EmJ), sem einnig á sæti í n., fram ýmis þessara raka, sérstaklega þau, sem snerta þýðingu slíkrar brúar fyrir sjávarútveginn á Stokkseyri og Eyrarbakka í sambandi við hafnarskilyrði á þessum stöðum annars vegar og hins vegar í Þorlákshöfn. Ég fullvissa hv. þm. um það, að samgmn. vill lita á þetta af sanngirni. En hins vegar hlýtur hún auðvitað að hlýða einnig á rök þess embættismanns, sem fyrst og fremst hefur verið falið að fjalla um þessi mál, vegamálastjórans. En sem sagt, n. mun taka þessa brtt. hans til endanlegrar athugunar fyrir 3. umr. Hv. þm. A-Húnv. (JPálm) kvartaði undan því, að ekki væri kveðið á um það í frv., hvar brú skyldi byggð yfir Sléttá. Hann hefur flutt brtt. um það, að hún skuli byggð við Auðkúlurétt. Vegamálastjóri taldi ekki rétt að ákveða það í frv., hvar yfir ána brúin skull byggð, og afstaða n. byggist á því. Um ósk hv. þm. Snæf. (SÁ) um það, að endurbygging brúar á Haffjarðará verði tekin inn í frv., vil ég aðeins segja það, að það eru náttúrlega ýmsar brýr fleiri en þær, sem nefndar eru í frv., sem þörf er á að endurbyggja á næstunni. En þeirri stefnu hefur verið fylgt að taka aðeins fáar þeirra, helzt þær, sem eru á fjölförnustu leiðum og brýnust nauðsyn ber til að verði endurbyggðar. Ég held nú, að það geti ekki verið neitt úrslitaatriði fyrir hv. þm. að fá þessa brú tekna inn í frv. Það verður snúizt við því að endurbyggja hana eins fljótt og auðið er og ekki líklegt, að það ráði úrslitum, hvort hún verður tekin inn í frv. nú eða ekki. Ég vil svo aðeins segja það, að það hefur orðið misprentun í brtt. samgmn. Þrír síðustu stafliðirnir í 3. brtt. eiga að berast upp sem brtt. við II., þar sem þar er um endurbyggingu á brúm að ræða. Ég held, að vegna þessarar misprentunar sé rétt að láta ekki atkvgr. fara fram um málið nú, og vil beina því til hæstv. forseta, en að sjálfsögðu verður svo séð um, að brtt. n. verði prentaðar upp og liggi réttar fyrir hv. þm. er til atkvgr. kemur. Ég vil svo endurtaka það, að n. mælir gegn samþykkt allra annarra brtt. en þeirra, sem hún flytur sjálf, og brtt. hv. 1. þm. Árn. um brúna á Óseyrarnesi, sem hún hefur óskað eftir að hann taki aftur til 3. umr., og hann hefur orðið við.



Herra forseti. Frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 479, er flutt af fjhn. eftir beiðni félmrn. Í l. nr. 36 frá 1952, um opinbera aðstoð við byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum, er sérstakur kafli um lánadeild smáíbúðarhúsa. Í frv. þessu er lagt til, í 1. og 2. gr. þess, að lánsstofnun þessi nefnist lánadeild smáíbúða. Í l. segir, að lán til hverrar smáíbúðar, sem eigi að vera tryggð með 2. veðrétti í eignunum, megi ekki vera meira en 30 þús. kr. og að ekki megi hvíla hærri upphæð á 1. veðrétti smáíbúðar, sem lán er veitt til, en 60 þús. kr., eða samtals hæst 90 þús. á 1. og 2. veðrétti. Í frv., sem hér liggur fyrir, er lagt til, að lagafyrirmælinu verði þannig breytt, að lán, sem hvíla á 1. og 2. veðrétti íbúðar, sem lán er veitt til, megi ekki fara yfir 100 þús. kr. samtals, en ákvæði l. um hámark lána úr lánadeildinni og um lánstíma og vexti eiga að haldast óbreytt. Að öðru leyti vil ég vísa til þeirrar grg., sem fylgir frv., og leggja til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr.



Herra forseti. Ég skal nú ekki ítreka neitt þau rök, sem ég flutti hér áðan varðandi brýr á sýsluvegum, en ég heyrði það hjá hv. frsm., að n. muni ekki ætlast til þess að taka neitt af þeim brúm inn á brúalögin, og þykir mér það leitt, en þar með er náttúrlega ekki sagt, að aðrir hv. þm. séu bundnir við það að greiða atkv. eftir fyrirskipun þeirrar n. En varðandi þetta litla atriði um leiðréttingu, sem ég tel bara hreina leiðréttingu varðandi Sléttá, þá er það þar eins og annars staðar, að það dettur auðvitað engum manni í hug að færa veginn, því að brúin verður að koma þar, sem vegurinn liggur að, og það er rétt við Auðkúlurétt. Sú á, sem þarna er um að ræða, er lítil spræna, og veltur ekkert ákaflega á miklu um, hvort brúin er 20–100 metrunum ofar eða neðar, en aðalatriðið, sem réð því, að ég flutti þessa brtt., er það, að Sléttá er alls ekki í Svínadal, heldur í Sléttárdal, og þess vegna getur það ekki staðizt að láta þetta nafn standa óbreytt eins og það er í frv. hv. nefndar.

Á 2. fundi í Sþ., 5. okt., var útbýtt frá Nd.: Frv. til l. um. breyt. á l. nr. 53 27. júní 1921, um hvíldartíma háseta á íslenzkum botnvörpuskipum, og á l. nr. 45 7. maí 1928, um breyt. á þeim, lögum [28. mál] (þmfrv., A. 28).