Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hæstv. viðskrh. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár vegna þeirra atburða sem urðu um helgina síðustu þegar verð á bensíni og olíu hækkaði mjög verulega, þ. e. a. s. þegar verð á bensíni hækkaði úr 205 kr. í 256 kr. Langar mig til að spyrja hæstv. ráðh. hvort þeir, sem að þeirri verðlagningu stóðu eða bera á henni ábyrgð, muni hafa gert sér grein fyrir þeim gífurlegu áhrifum sem sú aðgerð hefur á raunkjör öryrkja, aldraðra og annarra láglaunahópa og enn fremur hvort nokkrar hliðarráðstafanir séu væntanlegar til að létta þeim verst settu byrðina. Á undanförnum áratugum hafa stjórnvöld veitt öryrkjum verulegar eftirgjafir á aðflutningsgjöldum til að auðvelda þeim að eignast einkabifreiðar. Einnig hefur Tryggingastofnun ríkisins eru áraraðir veitt öryrkjum nokkur lán til bifreiðakaupa. Þessa get ég hér vegna þess að það sýnir að stjóravöld viðurkenna að einkabíllinn sé öryrkjum nauðsynlegur. Þar eð þessar öryrkjaeftirgjafir hafa verið um 400 árlega er augljóst að þúsundir öryrkja aka nú í eigin bílum. Fjöldi þeirra getur með slíkri aðstoð unnið einhver störf. En sá hópur er einnig stór sem bíllinn hleypir út úr fangelsi einangrunarinnar og eykur þannig á lífshamingju og fjölbreytni í lífi þess fólks. Einkabíllinn er enn fremur öldruðum ótvíræð nauðsyn til að vega gegn áhrifum einangrunar og annarra félagslegra örðugleika sem vilja hrannast upp þegar starfsævi lýkur. Einkabíllinn er metinn í vísitölunni á 11.7% af framfærslunni. En nú þegar bensínlítrinn er kominn upp í 256 kr., þegar ábyrgðar- og kaskótryggingar losa 200 þús. kr. árlega, þegar vextir af lausaskuldum eru 25% og gangur af dekkjum kostar yfir 100 þús., er það ekki fyrir þá, sem teljast til láglaunahópa, að eiga bíl og aka honum. En það eru ekki aðeins öryrkjar og ellilífeyrisþegar sem virðast nú þurfa að leggja bifreiðum sínum og hverfa aftur til lifnaðarhátta hallærisáranna. Þúsundir launafólks með 200–300 þús. kr. mánaðarlaun, fólk sem býr alllangt frá vinnustað sínum verða að aka allt að 600 km mánaðarlega að og frá vinnu, það fólk verður fyrir nærri óbærilegri kjararýrnun. Mestur fjöldi þess fólks býr í þéttbýlinu á Faxaflóasvæðinu, en reyndar má segja að þetta vandamál sé víðs vegar um landið. Ég þarf ekki að gera hæstv. ráðh. grein fyrir því, hve naumt áðurgreindum láglaunahópum er skömmtuð framfærsla. Örorkubætur með tekjutryggingu eru nú 104 364 kr. á mánuði. Örorkulífeyrir hjóna, séu bæði öryrkjar, er 182 384 kr. og ellilífeyrir hjóna nemur sömu upphæð. Annar taxti Dagsbrúnar, sé miðað við dagvinnumánaðarkaup, er 166 261 kr. og upp í 182 166 og Iðjutaxtinn er frá 162 575 upp í 171 000, allt miðað við dagvinnu. Fullfrískir launþegar á vinnualdri hafa ekki meiri laun en þetta vinni þeir aðeins dagvinnu. Kostnaðurinn við einkabílinn er því ekki lengur 11.7% af framfærslunni. Með mikilli sparsemi má gera ráð fyrir að hann sé um 80 þús. kr. á mánuði. Er þá öllum ljóst að öryrkjar verða að leggja bílum sínum, en fjöldi launþega verður að greiða, ekki 11.7% af framfærslulífeyrinum í bílinn, heldur 30–40% og jafnvel meira. Í Ed. spurði ég hæstv. fjmrh. nýlega hvort hlutur ríkissjóðs mundi lækkaður í framtíðarverðlagningu bensíns. Hann tók hví líklega. M. a. þess vegna átti ég von á annarri verðákvörðun. Af 256 kr. renna nú 144 kr. til ríkissjóðs. Væri nú ekki reynandi að lækka lítillega prósentu ríkisins til að auðvelda þeim, sem erfiðast eiga, að komast af? Mér er þó ljóst að aðrar aðgerðir þurfa að koma til ef áður greindum láglaunahópum á að vera kleift að lifa við svipaðar aðstæður áfram og verið hafa á undanförnum árum, og því er það að ég spyr hæstv. ráðh.: Eru nýjar ráðstafanir væntanlegar, þannig að áðurgreindir hópar geti áfram notað einkabíla sína?



Herra forseti. Sú fsp., sem hv. þm. Oddur Ólafsson hefur borið fram, gefur vissulega tilefni til hugleiðinga og ítarlegra umr. um þessi mál út frá þeim atriðum ýmsum sem hann nefndi í ræðu sinni. En með tilliti til þess að fundartími er allknappur og ræðutími skammtaður er ekki kostur á að fara eins ítarlega út í þau mál og æskilegt hefði verið. Ég vil þó láta það koma fram, að í þeim umr., sem fram hafa farið vegna verðhækkana á olíu að undanförnu, höfum við kannað það, m. a. vegna tillöguflutnings frá mér í ríkisstj., að stöðvuð yrði sjálfvirk skattlagning eða skattahækkun til ríkissjóðs einkum vegna erlendra hækkana á bensíni. Niðurstaðan, eftir allnokkrar umr. og kannanir á þeim málum, varð að sú hækkun sem að óbreyttu og í lögum er gert ráð fyrir kemur vissulega fram í þeirri verðlagningu sem nú er um að ræða, en hún rennur ekki í ríkissjóð með sama hætti og verið hefur. Hækkunin á bensíni hefur í för með sér u. þ. b. 22 kr. skattlagningu opinberra aðila á hvern bensínlítra. Það nemur á þeim hluta ársins sem eftir er um 1000–1100 millj. kr. Hefur verið ákveðið í ríkisstj. að þeir fjármunir verði notaðir með eftirgreindum hætti: 1. Til tvöföldunar á olíustyrk, þ. e. a. s. úr 910 í 1820 millj. kr. á árinu. 2. Til að fella niður söluskatt af gasolíu, sem þýðir fyrir ríkissjóð nettó í tekjumissi 235 millj. kr. 3. Til að kosta sérstakar orkusparnaðaraðgerðir af ýmsu tagi fara um 40 millj. kr. Ég hygg því að segja megi með fullum rétti að ríkissjóður sem slíkur hafi ekki upp úr þessu krafsi viðbótarupphæðir við það sem áður hefði verið. Vissulega eru hinar almennu skattlagningarreglur áfram óbreyttar, en við væntum þess að nú sé um að ræða stærsta verðhækkunarskrefið í þeirri nýju olíukreppu sem er að ganga yfir. Með þessum ráðstöfunum er í fyrsta lagi um að ræða að sama verð er á gasolíu í landinu í staðinn fyrir tvenns konar eins og verið hefur. Tæknilegur undirbúningur er nú í gangi og ég vænti þess að nýtt verð á gasolíu geti tekið gildi áður en langur tími líður. Veruleg misnotkun mun hafa átt sér stað vegna þess að verð hefur verið mjög mismunandi á gasolíu, eins og kunnugt er, annars vegar án söluskatts og hins vegar með söluskatti. Söluskattur hefur verið á um 25% gasolíunnar og af þeim 25% gasolíu hefur ríkið sjálft borgað 37% söluskattsins. Með þessum hætti er dregið úr misnotkunarhættu. Varðandi olíustyrkinn lítur þetta þannig út: Á síðasta fjórðungi ársins 1978 voru greiddar hverjum einstaklingi 2500 kr. í olíustyrk. Á fyrsta fjórðungi ársins 1979 var upphæðin til hvers einstaklings, miðað við fjárlagatöluna, 3700 kr. Ríkisstj. tók fyrir nokkru ákvörðun um að á fyrsta fjórðungi ársins yrðu þó greiddar 5000 kr. og ákvörðunin nú, að frá og með öðrum ársfjórðungi 1979 hækkar olíustyrkur í 8500 kr. á hvern einstakling, - og það er vissulega veruleg hækkun að olíustyrkur hefur hækkað úr 2500 á síðasta fjórðungi 1978 í 8500 á öðrum fjórðungi 1979 - þessi ráðstöfun er vitaskuld tekjujöfnunarráðstöfun. Hins vegar er það alveg rétt, sem hv. þm. Oddur Ólafsson benti á áðan, að sú bensínhækkun, sem nú er komin fram, er mjög tilfinnanleg, einkum og sér í lagi á því svæði sem við erum stödd á núna. En það er þá vert að hafa í huga, að þrátt fyrir verulega atlögu að þeim verðbótareglum, sem í gildi hafa verið á launin í landinu, er sú hækkun, sem verður m. a. á kostnaði við einkabílinn, bætt í verðbótum frá 1. júní n. k. Og mér sýnist að sú hækkun, sem nú hefur verið ákveðin á bensíni, þýði um 1.5% á verðbótavísitölu sem kemur svo aftur fram frá og með 1. júní. Ég tek undir að það ætti að athuga með hvaða hætti hægt væri að koma sérstaklega til móts við öryrkja sem eru algerlega háðir þessu samgöngutæki og geta ekki nýtt almenningsvagnana á Reykjavíkursvæðinu t. d. Vandasamt verk er að gera það þannig að skynsamlegt sé. Ég held að hugsanlegt væri að skoða það mál í tengslum við aðflutningsgjöld eða stuðning við bifreiðakaup. Ég held að vafasamt væri að gera það með mismunandi bensínverði til þessara aðila. Ég held að slíkt væri ekki heillavænlegt. En ég tel að málið eigi að athuga. Ég tek einnig undir það, sem kom fram hjá hv. þm. Oddi Ólafssyni, að sá mismunur, sem orðinn er á iðgjöldum bifreiða eftir tryggingasvæðum í landinu, er algerlega óeðlilegur. Ég tel að ríkisstj. eigi fyrir næsta tryggingatímabil, að svo miklu leyti sem slíkt er á valdi hennar, að taka ákvörðun um breytingar á þessum hlutum. Rökunum fyrir hinum geysilega mismunandi tryggingaiðgjöldum eftir svæðum fækkar stöðugt. Ég vil að lokum láta þess getið, að þó að sú hækkun, sem nú hefur orðið á bensíni, sé mjög veruleg og tilfinnanleg er þess því miður ekki að vænta að það verð haldist kyrrt mjög lengi. Ég geri ráð fyrir að frekari hækkanir séu væntanlegar á olíuverði erlendis. M. a. er ljóst að þeir farmar, sem við höfum þegar fengið af olíu og bensíni, eru á nokkru hærra skráningarverði en þeir farmar sem nú er verið að ákveða verð á. Þessi lota er því ekki búin, en er vonandi stærsti spretturinn í sambandi við þá nýju olíu- og bensínverðshækkun sem hefur verið að ganga yfir þjóðfélag okkar með þeim afleiðingum sem það hefur fyrir efnahagslíf okkar og lífskjör. Það er vonandi stærsta og þyngsta höggið sem af því hlýst sem nú er þegar komið fram. Ég veit, hv. þm., að mikið vantar á að svör mín séu fullnægjandi við þeirri fsp. sem borin hefur verið fram, en efni mín eru ekki meiri. Ég hef gert grein fyrir þeim ráðstöfunum sem ríkisstj. hefur gert, og ég vænti þess að þær ráðstafanir sýni að það er vilji í svipaða veru og hv. þm. drap á í ræðu sinni áðan.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin. Mér þykir leitt að heyra að hann skuli ekki hafa á takteinum einhverjar úrbætur fyrir þá hópa sem ég var að tala um. Mér þykir enn fremur leitt að það fé, sem kemur í ríkissjóð, skuli ekki verða notað til einhverra slíkra aðgerða frekar en í almenna olíuniðurgreiðslu, sem ég að vísu viðurkenni að er full nauðsyn á. Hitt virðist þó vera öllu nærtækara, að taka tillit til þeirra sem nú hljóta í raun og veru að verða að leggja bílum sínum. Ég sé ekki annað en að alger vandræði verði ef ekki verða gerðar einhverjar hliðarráðstafanir sérstaklega fyrir þessa hópa, og þá á ég ekki eingöngu við öryrkja, heldur t. d, þúsundir láglaunafólks á Reykjavíkursvæðinu sem verður að nota einkabíla sína vegna vinnu sinnar a. m. k. þar til gerðar hafa verið með ærnum kostnaði miklu fullkomnari almenningsleiðir en nú er um að ræða og það tekur örugglega mörg ár. Það segir sig alveg sjálft að þetta fólk hefur ekki efni á að nota 80 þús. kr. mánaðarlega af tekjum sínum til að geta ekið sínum bíl. En ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin og vona að ríkisstj. auðnist að finna einhverjar leiðir til að bæta úr því ástandi sem nú blasir við.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. póst- og símamálaráðh. á þá lund, hvenær verði ráðin bót á símavandræðum Mosfellinga. Þessi fsp. er orðin gömul. Hún var borin fram að gefnu tilefni og brýnu þegar það gerðist í vetur að þetta sveitarfélag varð sambandslaust við umheiminn, ef svo mætti segja. Mosfellingar munu hafa ritað hæstv. ráðh. bréf og skýrt þessi mál og beðið hann um svör við tilteknum spurningum. Ég sé ekki ástæðu til að hafa framsöguna lengri, en bið ráðh. að vera svo góðan að gefa svör.



Herra forseti. Sjálfvirka símstöðin á Brúarlandi var opnuð 25. mars 1968 með 300 númerum og var svo stækkuð um 100 númer 1973 og 200 númer 1975. Þegar þar var komið var ljóst að gera þurfti sérstakar ráðstafanir í sambandi við húsnæðismálin, þar sem staðurinn, sem stöðinni hafði verið ætlaður samkv. skipulagi byggðarinnar, hafði breyst vegna þess að Vesturlandsvegur var færður nær símstöðinni en áður var gert ráð fyrir. Nokkur bið varð á að fá aðra lóð hentuga fyrir starfsemi stofnunarinnar í stað þeirrar gömlu. Enn fremur var fjárframlag til stækkunar Brúarlandssímstöðvarinnar tekið út af fjárfestingaráætlun vegna niðurskurðar á heildarframkvæmdum Pósts og síma árin 1976 og 1977. Í fjárlögum fyrir árið 1979 eru fjárveitingar til þessa verkefnis undir liðnum sjálfvirkar símstöðvar d-liður Brúarland 462 millj., undir liðnum línukerfi fyrir símnotendur b-liður Brúarlandssvæði 24 millj. og undir liðnum fjölsímaleiðir e-liður Breiðholt - Brúarland PCM-kerfi 40 millj. Það er því til ráðstöfunar á þessu ári liðlega 1/2 milljarður og er þess að vænta að það fjármagn dugi til að koma málum í lag. Þegar ákveðið var að Mosfellssveitin yrði á gjaldsvæði höfuðborgarsvæðisins varð að breyta um kerfi og kaupa nýja sjálfvirka símstöð sem annaði miklu meira en sú gamla og hefði fleiri línur beint til annarra stöðva á höfuðborgarsvæðinu. Uppsetning hinnar nýju sjálfvirku stöðvar í nýju húsi á Varmá hófst fyrir nokkru og er áætlað að því verki ljúki í mars-aprílmánuði á næsta ári ef engin óviðráðanleg atvik hindra framkvæmdir, að sögn póst- og símamálastjórnar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. upplýsingar hans og vil aðeins undirstrika við þetta tækifæri nauðsyn þess, að fjármagnið verði notað í tilteknu skyni. Ég vænti þess og trúi fastlega að við það verði staðið að verkinu verði lokið á næsta ári því að á því er mikil þörf.



Herra forseti. Mér þykir vænt um að þetta mál hefur komið til umr. hér. Það er mjög alvarlegt ástand í Mosfellssveitinni vegna þess arna og hefur verið í mörg ár. Sveitin er í hraðri uppbyggingu og er sama atvinnusvæði og Reykjavík, þannig að u. þ. b. jafnmargir Mosfellingar vinna í Reykjavík og Reykvíkingar vinna uppi í Mosfellssveit. Þetta þýðir að samskipti eru miklu nánari við'Reykjavík en maður skyldi ætla og truflun á símasamgöngum ákaflega alvarlegt vandamál. Slökkvilið Reykjavíkur er slökkvilið Mosfellssveitar einnig, og enn fremur má segja að ýmis önnur þjónusta sé sameiginleg, en allt þetta þýðir meiri nauðsyn á öruggri og góðri þjónustu símans. Á undanförnum árum hefur verið svo - og er enn - að alls ekki er öruggt að ná símasambandi við Reykjavík þó að maður reyni, sérstaklega ekki á vissum tímum dagsins, og enn fremur er fullyrt að þegar einhver hringir geti alveg eins verið að skrefin séu talin á eitthvert annað númer. Stöðin hefur því í raun og veru sprungið að því leyti til að hún getur ekki fullnægt hlutverki sínu. En sem betur fer er þetta mál á góðri leið og mér þykir vænt um að unnið er nú af fullum áhuga að því að leysa það. Ég hef trú á að þetta verði, eins og ráðh. tók fram, komið í lag fyrri hluta næsta árs.



Herra forseti. Ég spyr í fyrsta lagi hvað líði endurskoðun laga um Kennaraháskóla Íslands. Í lögum um Kennaraháskólann frá 16. apríl 1971 segir að þau skuli endurskoðuð eftir tvö ár. Fyrrv. menntmrh., Magnús Torfi Ólafsson, skipaði 1972 nefnd til að annast þá endurskoðun. Ég held að óhætt sé að fullyrða að sú nefnd starfaði af mikilli kostgæfni og tók sér allrúman tíma. Ég var oft spurður á sínum tíma hvað liði endurskoðuninni, m. a. hér á Alþ. Þessi nefnd lauk störfum í júní 1976 og var frv. það, sem hún samdi, lagt fram á Alþ. lítið breytt á útmánuðum 1977 og endurflutt á síðasta þingi, en einnig nokkuð seint fram lagt. Ég held að það fari varla milli mála að æskilegt er að ljúka þessari endurskoðun sem fyrst og þá með löggjöf, m. a. vegna þess að ýmsum atriðum laganna þarf af hagkvæmnisástæðum að breyta að fenginni reynslu. Það er hins vegar ofureðlilegt að nýr ráðh. þurfi tíma til að setja sig inn í mál sem þetta og gera sér grein fyrir efnisatriðum. En mig fýsir að vita hvað nefndri endurskoðun líður og hvort hæstv. ráðh. hefur t. d. sett af stað nýja skoðun málsins í heild og þá með hverjum hætti að því er unnið. Að þessu sinni lýtur fyrri liður fsp. minnar. Annar liður fsp. hljóðar svo: „Eru í bígerð breytingar á högum Æfinga- og tilraunaskóla Kennaraháskólans? Ef svo er þá hverjar?“ Í lögum um Kennaraháskóla Íslands segir í 16. gr.: „Í sambandi við Kennaraháskóla Íslands starfar æfinga- og tilraunaskóli, sem er um leið skóli skyldunáms fyrir ákveðið hverfi Reykjavíkurborgar.“ Þá segir í 17. gr. sömu laga: „Æfingaskólinn skal hafa með höndum uppeldisfræðilegar athuganir og tilraunir eftir því sem við verður komið.“ Ég tel að Æfinga- og tilraunaskólinn sé alveg ómissandi fyrir Kennaraháskóla Íslands sem stofnun og líka fyrir kennaramenntunina yfirleitt. Slík hefur og verið afdráttarlaus afstaða skólamanna lengi, enda gert ráð fyrir þessum skóla löngu áður en Kennaraháskólinn var settur á fót sem slíkur. Æfinga- og tilraunaskólinn er til orðinn nokkuð löngu fyrr, eins og kunnugt er. Nú um sinn hefur verið eða var a. m. k. rætt töluvert um breytingar á s,tarfsemi Æfinga- og tilraunaskólans, m. a. í blöðum og á fundum með fulltrúum frá rn., borg og skólanum sjálfum. Hef ég heyrt að komið hafi til tals að leggja skólann niður í núverandi mynd, flytja hann kannske úr núverandi húsnæði, sem þá yrði breytt og tekið til afnota fyrir aðra starfsemi Kennaraháskólans, o. s. frv. Mig fýsir mjög að vita sem gleggst um hvað hér er að gerast og hvað hér er verið að ráðgera, enda tel ég nauðsynlegt almennt að það verði gert heyrinkunnugt. Ber einkum tvennt til þess. Eitt megintilefni þessa umtals virðist vera fækkun barna í tilteknum skólahverfum höfuðstaðatins. Ég tel þetta mjög óeðlilegt. Ég tel að menntun kennara sé slíkt meginatriði, að breytingar á höfuðstöðvum kennaramenntunarinnar verði að ræða á þeim grundvelli og út frá þeim forsendum fyrst og fremst að bæta eigi stöðu þeirrar stofnunar, en að brjóta upp á breytingum á aðstöðu Kennaraháskóla Íslands af öðrum ástæðum sé nánast ekki sæmandi málefnisins vegna. Hitt er svo það, að ég tel þær breytingar, sem ég hef heyrt að hafi komið til greina, óráðlegar í sjálfu sér. Æfinga- og tilraunaskólinn er byggður á lóð Kennaraháskóla Íslands, vegna þess að það er að allra dómi æskileg afstaða og þess vegna óráð að fjarlægja hann þaðan. Húsnæði þessa skóla er að nokkru leyti hannað með tilliti til þeirrar kennslu sem þar fer fram nú. Kennaraháskóli Íslands hefur búið við óskapleg þrengsli í áratugi, eins og kunnugt er. Nýtt húsnæði hefur verið hannað og mun verkið nú tilbúið til útboðs, að ég hygg. Það, sem byggja skal, er mjög sérhæft húsnæði. Það er vegna eðlisfræði- og líffræðikennslu, það er vegna bókasafns, smíðakennslu og annarra handmennta. Aðstaða fyrir lítið mötuneyti mun líka vera fyrirhuguð í hinni nýju byggingu o. s. frv. Það yrði verulegur kostnaður því samfara ef ætti að nýta hús Æfinga- og tilraunaskólans til slíkra hluta. Í Æfinga- og tilraunaskólanum fara fram tilraunir sem bundnar eru við bekki og ákveðna hópa, bókstaflega við lifandi fólk. Flutningur mundi raska mjög þeirri starfsemi eins og hún er upp byggð og nú á vegi stödd. Kennaraháskóli Íslands hefur mjög takmarkaða aðstöðu til að sinna tilrauna- og rannsóknastarfsemi á vísindalegan hátt. Með verulegri röskun á stöðu og högum Æfinga- og tilraunaskólans tel ég að sú litla aðstaða, sem þó nú er fyrir hendi, yrði skert verulega. Ég beitti mér á sínum tíma sérstaklega fyrir stofnkostnaðarfjárveitingu vegna kennaramenntunarinnar m. a. og alveg sérstaklega til nýbygginga við Kennaraháskóla Íslands. Og ég vil segja að það hvarflaði ekki að mér að víkja frá stefnu forvera minna um alhliða uppbyggingu Kennaraháskóla Íslands og Æfinga- og tilraunaskóla hans á þeim stað sem ætlaður hefur verið í skipulagi Reykjavíkurborgar fyrir þá starfsemi. Vegna umtals um þetta og vegna þess hve ég tel það mál í raun þýðingarmikið fýsir mig nú, eins og þriðji liður spurningarinnar ber með sér, að heyra frá hæstv. ráðh. hvað í bígerð er í þessu efni.



Herra forseti. Lög um Kennaraháskóla Íslands tóku gildi 16. apríl 1971. Í lögunum var kveðið á um að þau skyldu endurskoðuð eigi síðar en að tveimur árum liðnum frá gildistöku. Í samræmi við það mun menntmrn. hafa skipað nefnd í nóv. 1972 til að endurskoða lögin. Nefndin skilaði áliti vorið 1976 og frv., sem í meginatriðum var reist á till. hennar, var lagt fram á Alþ. sem stjfrv. vorið 1977, en varð þá ekki útrætt, enda einkum lagt fram í kynningarskyni að því sinni. Á síðasta Alþ. var frv. lagt fram að nýju nokkuð breytt. Hafði fyrri gerð þess þá sætt ítarlegri umsagnarmeðferð og skoðanir umsagnaraðila reynst talsver: skiptar, einkum varðandi stöðu Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands hvors gagnvart öðrum með tilliti til kennslu og rannsókna í uppeldisfræðum. Frv. hlaut sem kunnugt er ekki heldur afgreiðslu á þinginu í fyrra. Á s. l. hausti var svo þriggja manna starfshópi falið að endurskoða frv., en nefnd þessi eða starfshópur hefur ekki lokið störfum. Þessi missiri er unnið að veigamiklum breytingum á innri starfsháttum Kennaraháskólans, skipan náms og kennslu. Meginmarkmið þeirra breytinga er að gera starfsmenntun verðandi kennara heildstæðari með hliðsjón af hinum auknu kröfum sem grunnskólinn gerir til hlutverks þeirra. Þetta breytingarstarf er á tilraunastigi og hefur enn ekki tekið nema til fyrsta hluta kennaranámsins. Verður að teljast mikilvægt fyrir stefnumótun í málefnum kennaramenntunar að nokkur reynsla fáist af þessari nýbreytni áður en ný lög verða sett. Hingað til hefur breytingastarfið fengið að þróast án þess að gildandi lagaákvæði væru því til verulegrar hindrunar. Hins vegar hefur rn. veitt að beiðni skólastjórnar undanþágu frá vissum ákvæðum reglugerðar sem samrýmast ekki hinum nýju starfsháttum. Rn. er að sínu leyti fúst til að greiða fyrir nýbreytni í starfi með endurskoðun á reglugerðinni eftir því sem nauðsynlegt þykir að dómi skólastjórnar. Þótt eitthvað dragist enn að setja ný lög um Kennaraháskóla Íslands er eftir sem áður mikilvægt að hefja undirbúning að þeirri lagasetningu. Nú hefur Alþ. til meðferðar frv. til l. um framhaldsskóla sem gerir ráð fyrir róttækri kerfisbreytingu á framhaldsskólanámi. Fyrirsjáanlegt er að sú breyting, ef að lögum verður, muni hafa gagnger áhrif á hlutverk og skipan háskólanáms. Því er nauðsynlegt að hefja undirbúningsstarf að heildarendurskoðun á háskólastiginu og mun rn. einbeita sér að því verkefni nú á næstunni. Hér er um tímafrekt og vandasamt viðfangsefni að ræða sem kallar á samvinnu margra aðila. Meginatriðið í slíkri endurskoðun hlýtur að vera að huga að með hvaða hætti hinar ýmsu stofnanir, sem annast kennslu og rannsóknir á háskólastigi, geti tengst innbyrðis þannig að háskólakerfið svari sem best kröfum um hagkvæmni og sveigjanleik. Undirbúningur að nýrri lagasetningu um kennaramenntun ætti að vera liður í slíkri heildarendurskoðun á háskólastiginu. Með þessu er ekkert sagt fyrir um hvernig kennaramenntuninni verði best borgið að því er varðar tengsl Kennaraháskólans annars vegar og Háskóla Íslands hins vegar. Þar koma ýmsir kostir til greina sem íhuga verður vandlega. Ljóst er þó að kennaramenntunin þarf á víðtæku sjálfræði að halda. Það er hins vegar mikilvægt fyrir framtíðarstefnumótun að samvinna geti tekist í einhverri mynd milli Kennaraháskólans og Háskóla Íslands um afmörkuð verkefni, svo sem lögin frá 1971 gera reyndar ráð fyrir, til þess að nokkur prófsteinn fáist á gildi tengsla og samvinnu milli hinna tveggja stofnana sem annast menntun kennara fyrir grunnskóla og framhaldsskóla. Flest bendir til þess, að skortur á húsnæði og mannafla standi núverandi starfsemi Kennaraháskólans fyrir þrifum fremur en vankantar á lögum. Ég vil í þessu sambandi minna á að svo hefur nemendum fjölgað í BA-námi á undanförnum árum að til verulegra erfiðleika hefur komið. Má í því sambandi nefna að haustið 1973 voru þessir nemendur 62, haustið 1975 voru þeir komnir í 175 og haustið 1978 í 372. Fjölgun nemenda hefur gerst að óbreyttri húsnæðisaðstöðu og án þess að föstum kennurum hafi fjölgað að sama skapi. Ég tel því að Kennaraháskóli Íslands þarfnist nú öðru fremur aukinna fjármuna, betri aðbúnaðar í húsnæði, mannafla og námsgögnum til að geta rækt hlutverk sitt sem vísindaleg starfsmenntunarstofnun og það sé allra helst þar sem skórinn kreppir. En endurskoðun laganna verður að undirbúa rækilega og þá sérstaklega skoða hana í ljósi nánara samstarfs milli Kennaraháskólans og Háskóla Íslands. Varðandi síðari fsp. hv. þm., sem víkur að Æfinga- og tilraunaskóla Kennaraháskólans, vil ég segja þetta: Samkv. lögum um Kennaraháskóla Íslands er Æfinga- og tilraunaskóli hans jafnframt skóli skyldunáms fyrir ákveðið hverfi Reykjavíkurborgar og tekur borgin þátt í greiðslu stofn- og rekstrarkostnaðar skólans á þeim grundvelli. Húsi Æfinga- og tilraunaskólans, sem tekið var í notkun árið 1968, var, eins og kunnugt er, fenginn staður á lóð Kennaraskólans við Stakkahlíð, nú Kennaraháskólans, og samkv. samkomulagi við Reykjavíkurborg takmarkast skólahverfi skólans af Kringlumýrarbraut, Miklubraut, Snorrabraut og Laugavegi. Af 558 nemendum í Æfinga- og tilraunaskólanum s. l. haust voru 393 úr skólahverfi skólans, en 165 úr öðrum skólahverfum borgarinnar eða búsettir utan borgarinnar. Á síðustu árum hefur orðið stórfelld röskun á barnafjölda á grunnskólastigi í ýmsum hverfum Reykjavíkurborgar og m. a. birst í nemendafækkun í mörgum skólahverfum. Þessi þróun hefur mjög gert vart við sig á því svæði sem fellur til Æfinga- og tilraunaskólans og annarra hverfisskóla í nágrenni hans, þ. e. Austurbæjarskóla, Hlíðaskóla og Álftamýrarskóla. Er nú svo komið að verulegur hluti hverfisnemenda Æfinga- og tilraunaskólans mundi rúmast í nágrannaskólunum án þess að bæta þyrfti við nýjum bekkjardeildum eða fjölga óeðlilega í bekkjum. Virðist því horfa nokkuð óvænlega um hagkvæma nýtingu skólaaðstöðu á svæðinu að óbreyttu. Þessi mál hefur borið á góma í vetur í starfshópi sem á vegum menntmrn. og fræðsluráðs Reykjavíkur hefur unnið að athugun á skólaskipun í Reykjavík. Hugmyndum, sem þar komu fram í þá átt að kennsla grunnskólanemenda yrði felld niður í Æfinga- og tilraunaskólanum sjálfum, en efld þar stjórnunar- og skipulagsmiðstöð æfingakennslu á vegum Kennaraháskólans, var fljótlega hafnað, m. a. vegna þess að hætta var talin á að með þeirri tilhögun yrði kippt stoðum undan tilrauna- og nýjungastarfi sem skólinn vinnur að. Í endanlegri álitsgerð starfshópsins er af hálfu fulltrúa rn. hins vegar vikið að þeim möguleika að starfsemi Æfinga- og tilraunaskólans yrði flutt í Austurbæjarskólann og skólahverfi hans smám saman breytt til samræmis við það, án þess þó að nokkur nemandi, sem nú er í skólanum og kýs að vera þar áfram, þyrfti að fara í annan skóla. Slík breyting fæli í sér að Æfinga- og tilraunaskólanum yrði tryggður nemendagrundvöllur til frambúðar án þess að röskun yrði á hlutverki hans og stöðu. Um þessa hugmynd var hins vegar ekki samstaða milli fulltrúa rn. og fræðsluráðs enda mun fræðsluráð ekki að svo stöddu vera reiðubúið til að standa að ráðstöfun sem ákvarði þannig frambúðarnot skólahúss Austurbæjarskólans. Í álitsgerð framangreinds starfshóps er á það bent, að nemendur, sem sækja Æfinga- og tilraunaskólann úr öðrum borgarhverfum þar sem rúm er fyrir þá í fámennum bekkjardeildum heimaskólans, valdi- aukningu á kennslukostnaði því af slíkum tilflutningum leiði fjölgun bekkjardeilda við Æfinga- og tilraunaskólann. Er því lagt til í álitsgerð starfshópsins að inntaka nemenda í skólann verði framvegis takmörkuð við skólahverfi hans. Niðurstaðan af því, sem nú þegar hefur verið rakið, er sú, að ekki eru líklegar breytingar á starfsgrundvelli Æfinga- og tilraunaskóla Kennaraháskólans að svo stöddu umfram það að horfið kynni að verða að því ráði að miða inntöku nýrra nemenda við skólahverfi skólans meira en verið hefur. Þátt hagnýtrar kennslufræði í kennaramenntun þarf fremur að efla en rýra. Að því miðar vel skipulögð æfingakennsla. Því er fullljóst að Æfinga- og tilraunaskólinn gegnir mjög veigamiklu hlutverki í menntun grunnskólakennara jafnframt því að vera vettvangur athyglisverðrar starfsemi sem beinist að umbótum í skólastarfi. Allar ákvarðanir um breytingar á högum Æfinga- og tilraunaskólans verða að ráðast af því, hvort betur verði eftir en áður búið í haginn til að rækja þessi verkefni.



Herra forseti. Ég vil þakka svör hæstv. ráðh. Þau eru í heild sinni mjög fróðleg og upplýsa þetta mál mikið að mínum dómi. Fram kemur í svörum ráðh. að ekki er lokið þeirri endurskoðun sem hann hefur sett í gang á frv. um Kennaraháskóla Íslands. Út af fyrir sig er kannske ekkert við því að segja. Slíkt er æðimikið mál. Ég held þó að stefna ætti að því að ljúka endurskoðuninni þannig að málið geti komið til meðferðar á næsta Alþ. Ég held satt að segja að frv. um breyt. á l. um Kennaraháskólann sé að einhverju leyti unnið með hliðsjón af þeirri þróun sem nú er að verða á framhaldsskólastiginu, þó að sú þróun hafi ekki þá fremur en nú verið lögfest. Það er hárrétt hjá hæstv. ráðh. að húsnæðis- og starfsaðstaða skólans er með þeim hætti og hefur verið lengi, og þá ekki síður eftir að aftur fjölgaði nemendum í skólanum, að þar er gífurleg nauðsyn á að bæta um, bæði með byggingum og bættri aðstöðu að öðru leyti, varðandi starfslið o. s. frv. En það er mín skoðun, ég vil láta það koma fram mjög ákveðið, að ég álit að hæpið sé að bíða með að setja þessi nýju lög, þ. e: a. s. ljúka endurskoðun með lagasetningu, - bíða eftir endurskoðun á háskólastiginu í heild. Ég tel það ekki rétt. Ég held að af hagkvæmniástæðum sé æskilegt að þessi lög verði sett áður. Mér þótti vænt um að heyra að það er orðið ofan á að efla fremur en rýra hlut Æfinga- og tilraunaskólans og að það er skoðun ráðh. að allt, sem þar verði gert, skuli miða að því að breytingin sé hagur fyrir Kennaraháskólann og kennaramenntunina í landinu þá um leið. Það má kannske segja að tilefni fsp. minnar sé viss tortryggni, ekki í garð hæstv. ráðh., ég hef ekki kynnst sérstaklega afstöðu hans í þessum málum eða heyrt hann skýra skoðanir sínar sérstaklega í því sambandi. En það, sem veldur tortryggni minni, er hið ótrúlega tómlæti sem mér hefur fundist ríkja liðin ár um uppbyggingu Kennaraháskóla Íslands, um bætta aðstöðu fyrir þá skólastofnun. Það eru liðin 20 ár síðan þar var byggður 1/3 hluti af því húsnæði sem ætlað var fyrir stofnun með tilteknum nemendafjölda sem nú er orðinn miklu meiri. Þessu hefur ekki verið hreyft. Það kostaði töluvert mikil átök að koma af stað á ný fjárveitingum til framkvæmda á því sviði. Slík aðstaða sem þarna hefur verið og er - ótrúlegt aðstöðuleysi, vil ég segja - hlýtur að bitna annars vegar á gæðum kennaramenntunarinnar og svo hins vegar persónulega á þeim nemendum sem vinna og nema í þessari stofnun. Það hefur líka um skeið valdið tortryggni minni í sambandi við málefni Kennaraháskólans, þetta sem ég kalla ótrúlega áráttu til þess að höndla með málefni stofnunarinnar út frá einhverjum öðrum sjónarmiðum en hagsmunum hennar. T. d. gerðist það á árunum að breytt var inntökuskilyrðum skyndilega og kröfur lækkaðar, þau svo aftur jafnskyndilega hækkuð upp í stúdentspróf og enn innan skamms kennslan færð á háskólastig! Það var gert í þeim tilgangi að bæta gæði kennslunnar, en hitt er ákveðið af öðrum ástæðum. Og mér fannst eins að þær umr. sem urðu núna t. d. um breytingu á stöðu Æfinga- og tilraunaskólans, bæru keim af því, að þær væru ekki í byrjun sprottnar af því að menn hefðu í hyggju að bæta gæði kennaramenntunarinnar, heldur af öðrum ástæðum, röskun á nemendafjölda á grunnskólastigi á tilteknum svæðum í höfuðborginni. Þetta hefur vissulega vakið tortryggni mína. Eins hefur mér fundist gæta vissrar tregðu til að ljúka innri uppbyggingu Kennaraháskólans í þá stefnu sem mótuð var þegar lögin um Kennaraháskólann voru sett, þ. e. a. s. með því að færa menntun á háskólastigi í uppeldis- og kennslufræðum inn í þá stofnun. Bent hefur verið á að ýmis vandi væri því samfara, - ýmis skörunaratriði, ef svo mætti segja. En þau verða alltaf fyrir hendi og þarf ekki annað en leysa þau á sem bestan hátt. Þau eru fyrir hendi eins og málum er komið nú og verða það að einhverju leyti þó að þeim yrði breytt, ég viðurkenni það. Ég álít að ekkert verði erfiðara að leysa þau þó að þessar greinar á háskólastigi yrðu alfarið færðar yfir til Kennaraháskólans. Og ég álít einnig að það mundi ekki skerða að marki stöðu Háskóla Íslands sem er miklu grónari stofnun og margfalt stærri. Ég vil að lokum enn árétta það sem skoðun mína að ég tel alveg fráleitt að hverfa frá þeirri mótun kennaramenntunar okkar sem ákveðin var með lögum um Kennaraháskóla Íslands. Það má ekki hringla með svona hluti. Þegar búið er að taka svona ákvörðun, koma á nýrri skipan, verður hún að fá tíma til þess að þróast og menn verða að ganga í að byggja hana upp. En ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin og fagna því, að mér virðast skoðanir hans koma mjög saman við skoðanir mínar í þessu efni.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja fsp. til hæstv. sjútvrh. Hún er á þskj. 468 og hljóðar þannig: „Hefur sjútvrn. óskað eftir sérstöku áliti Hafrannsóknastofnunarinnar á mikilli þorskgengd og þorskveiðum sem verið hefur undanfarið umhverfis allt land? Ef svo er: Hvaða árgangar eru uppistaðan í þorskaflanum nú? Hver er meginástæða aflahrotunnar? Er hér um að ræða þorsk frá Grænlandi? Hvaða rannsóknir hafa átt sér stað á þorski sem hrygnt hefur við Grænland undanfarin ár?“ Fsp. er ekki síst fram komin vegna þess að eins og alþjóð er kunnugt hefur verið mikil þorskgengd umhverfis land, alla vega miklar þorskveiðar, miklu meiri en á sama tíma í fyrra, en á sama tíma hafa líka farið fram umr. um að skera niður þorskaflann um a. m. k. 40 þús. tonn frá því sem hann var í fyrra til að styrkja stöðu hrygningarstofnsins. Fólk um allt land hefur velt fyrir sér hverjar ástæðurnar fyrir hinum miklu þorskveiðum séu, hvort það sé að einhverju leyti rangt mat fiskifræðinga að hrygningarstofninn sé svo illa kominn sem þeir vilja vera láta. Þetta er brennandi spurning á vörum margra, ekki síst af því að miðað við þær tölur, sem Fiskifélag Íslands hefur gefið mér upp, var þorskveiðin komin í 172 þúsund tonn um síðustu mánaðamót í samanburði við 131 þús. tonn í fyrra, eða orðin 40 þús. tonnum meiri en þá. Á síðari hluta ársins er því ætlunin að ná þorskaflanum niður í 280 þús. tonn, og þá er niðurskurðarþörfin, miðað við afla í fyrra, 80 þús. tonn. Fólk veltir því fyrir sér, og það er mjög viðkvæm og vandasöm spurning, hvernig slíkt verði gert. Verður haldið áfram þorskveiðum óslitið eins og reglur segja til nú þangað til verður að stöðva allar þorskveiðar kannske snemma í haust ? - Þetta eru mikilvægar spurningar og ég leyfi mér að æskja svara frá hæstv. sjútvrh.



Herra forseti. Varðandi þær fsp., sem hér liggja fyrir, er það auðvitað svo að sjútvrn. hefur stöðugt samband við Hafrannsóknastofnunina og hefur oftlega í vetur leitað álits hennar á þorskgengd við landið og fiskveiðum og fengið upplýsingar um skoðanir stofnunarinnar jafnóðum í þeim efnum. En í tilefni af þeirri fsp., sem hér liggur fyrir, þótti þó rétt að viðhorf og álit stofnunarinnar lægi fyrir í samstæðu formi og var henni falið að láta álit sitt í ljós í bréflegu formi. Mun ég nú lesa bréf stofnunarinnar. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: „Vísað er til bréfs m. frá 20. 3. 1979, þar sem óskað er að Hafrannsóknastofnunin svari fsp. sjútvrh. frá Lárusi Jónssyni alþm. um mikla þorskgengd við landið. Samkv. sýnum, sem Hafrannsóknastofnunin hefur tekið á þessari vertíð, er 1973-árgangurinn stóri aðaluppistaðan í afla togara á austur-, norður- og vesturmiðum. Þá hefur þessi sami árgangur verið áberandi í afla línubáta um land allt. Á netaveiðinni, bæði suðvestanlands og norðanlands, hefur mest borið á 7 ára þorski í árganginum 1972, en sá árgangur er talinn rétt ofan við meðaltalsstærð. Stóri árgangurinn frá 1973 var sem 5 ára gamall þorskur uppistaðan, ekki aðeins í þorskhrotum í fyrrasumar, heldur í þorskveiðunum allt árið 1978 umhverfis landið. Lætur nærri að annar hver þorskur, sem dreginn var úr sjó í fyrra, hafi verið úr þessum eina árgangi. Því þarf engan að undra þó hans gæti enn verulega í veiðinni. Þessu til viðbótar er hrygningarstofninn nú áætlaður 200 þús. tonn á móti 165 þús. tonnum í fyrra eða um 20% aukning. Alltaf öðru hverju færir þorskur sig til og er það oftast samfara æti. Nú í vetur hefur hagað svo til að loðna kom bæði vestan og austan með landinu. Þorskur fylgdi báðum þessum göngum, sérstaklega vesturgöngunni, og er þar að finna meginskýringu á góðum afla togaranna. Betri afli í net er ekki eingöngu að þakka stærri hrygningarstofnum miðað við í fyrra, heldur og aukinni veiðni netanna. Nú eru blýteinanet almennt í notkun, en þau voru nær óþekkt fyrir 2–3 árum. Þessi net eru miklu veiðnari en steinteinanetin. Alveg frá árinu 1973 hefur legið fyrir, að 1973-árgangurinn væri mjög sterkur. Þessi árgangur er talinn jafnsterkur 1970-árganginum, en sá árgangur galt mikið afhroð í uppvextinum, sérstaklega þegar hann var 3–4 ára gamall. Nær óhindruð sókn í hann síðan hefur orðið þess valdandi að hann er nú uppurinn, því að 9 ára þorskur og eldri sést vart í aflanum. Hafrannsóknastofnunin hefur alltaf lagt mikla áherslu á að 1973-árganginum yrði hlíft og nýttur til uppbyggingar hrygningarstofnsins. Sérstök áhersla hefur einmitt verið lögð á þennan árgang vegna þess að ýmsir aðrir árgangar eru lakir, t. d. árgangurinn frá 1974, sem er mjög lélegur. Því er aftur fyrirsjáanleg minnkun á hrygningarstofninum niður fyrir 200 þús. tonn árið 1981 ef veiðar verða áfram óhindraðar eða hindrunarlitlar á þorskstofninum. Spurt er hvort þorskurinn, sem nú veiðist, sé Grænlandsþorskur. Eins og að framan greinir er 1973-árgangurinn mest áberandi í aflanum nú. Það er alkunna að þorskstofninn við Grænland hefur verið í mikilli lægð undanfarin ár. Auk 1970-árgangsins, sem var meðalárgangur þar, hefur aðeins 1973-árgangurinn náð að dafna þar að ráði, og vitað er að hluti þess árgangs er þangað kominn sem seiði frá Íslandi. Við seiðarannsóknir árið 1973 fannst nokkuð af þorskseiðum á Dohrnbanka sem voru af þeirri stærð að þau hefur rekið þangað af Íslandsmiðum. Við þorskrannsóknir Hafrannsóknastofnunarinnar árið 1976 varð víða vart við þennan árgang við strönd Austur-Grænlands. Hátt á annað þúsund þorskar voru þá merktir við Grænland og flestir af 1973- árganginum. Nær undantekningarlaust gengur þorskur af Grænlandsmiðum fyrst er hann nær kynþroska, þá oftast 8–9 ára gamall. Vegna minni vaxtarhraða verður þorskurinn við Grænland almennt seinna kynþroska en á Íslandsmiðum. Það er því harla ólíklegt að Grænlandsþorskur sé nú á okkar miðum, því að 1973-árgangurinn er aðeins 6 ára og því enn að mestu ókynþroska við Grænland. 1970-árganginum, sem í fyrra eða í ár hefur hugsanlega gengið á miðin hér við land, bólar ekkert á í aflanum, enda virðist sá árgangur næstum uppurinn. Af okkar hálfu hefur aldrei verið reiknað með að sá árgangur kæmi hingað frá Grænlandi til hrygningar að neinu marki. Ef svo ólíklega vildi til að Grænlandsþorskur væri nú á miðunum, ætti eitthvað af fiski, sem merktur hefur verið við Grænland á árunum 1974-1976, að skila sér hér. Eftir áramót höfum við aðeins fengið eina endurheimt frá Grænlandi og er ekkert óvenjulegt við það, þar sem alltaf endurveiðist einn og einn þorskur af Grænlandsmiðum hér við land. Þegar 10–20% merktra þorska við Grænland fara að skila sér hér við land er unnt að tala um göngur frá Grænlandi. Síðan fiskveiðilandhelgin við Grænland var færð út í 200 sjómílur 1. jan. 1977 hafa því miður engir leiðangrar verið farnir til þorskrannsókna til Grænlands, þar sem við höfum ekki átt beinna veiðihagsmuna að gæta þar lengur og önnur verkefni á heimamiðum hafa verið látin sitja í fyrirrúmi. Upplýsingar okkar um ástand fiskstofna þar eru því ekki alveg nýjar af nálinni. Það er því þýðingarmikið fyrir okkur að fylgjast áfram með ástandi þorsk- og karfastofna á, Grænlandsmiðum, t. d. með sameiginlegum rannsóknum okkar og þeirra ríkja sem þar eiga hagsmuna að gæta, enda hafa veiðar og stjórnun veiða við Grænland óhjákvæmilega áhrif á vöxt og viðgang þessara fiskstofna og þess framlags sem af þeim má vænta á Íslandsmiðum í framtíðinni.“ Ég vænti þess, að þetta svari þeirri fsp. sem hér liggur fyrir. Þar kemur fram hvaða árgangur er uppistaðan í þorskaflanum. Þar koma fram skýringar Hafrannsóknastofnunar á því, hver er meginástæða aflahrotunnar. Þar kemur fram svar hennar varðandi það, hvort um sé að ræða þorsk frá Grænlandi, og það svar er neikvætt. Og þar kemur fram, að rannsóknir hafa ekki átt sér stað við Grænland á undanförnum árum sem kann þó að vera æskilegt markmið og er það vissulega. Til viðbótar þessum upplýsingum má bæta því við, að eftir því sem næst verður komist af þeim gögnum, sem safnað er, þá er talið að á vertíðarsvæðinu hafi um 45% aflans verið úr 1973-árganginum, og það sama gildir reyndar um aðra landshluta. Á vertíðarsvæðinu virðast um 90% þorsksins vera 6 ára og eldri og 45% 7 ára og eldri. Út af öðrum landshlutum eru 14% 7 ára og eldri. Út af Vestfjörðum, Norðurlandi og Austfjörðum eru um 60% 6 ára og eldri, en um 57% 5 ára og yngri. Hvernig sem á málið er litið er augljóst, að 1973-árgangurinn er uppistaðan í veiðunum núna. Það er auðvitað rétt, að þorskveiðar hafa verið miklar og meiri en á sama tíma í fyrra og eru nú verulega meiri en að meðaltali tvö undanfarin ár. En einmitt um þessar mundir eru í gildi æðimiklar takmarkanir á þorskveiðum, eins og kunnugt er, þannig að þess má vænta að bilið minnki eitthvað á næstu mánuðum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svörin, sem voru ítarleg og fróðleg. Í þeim kom m. a. fram að álit Hafrannsóknastofnunarinnar er að það hafi verið meiri þorskgengd hér í ár en áður, en jafnframt að sóknin hafi aukist og hún hafi breyst með öðruvísi veiðarfærum en áður hafa verið notuð. Það kom fram, að Hafrannsóknastofnunin hefur því miður ekki neinar haldgóðar upplýsingar um hvað er að gerast í þessu efni við Grænland. Það er að sjálfsögðu mjög athyglisvert og gæti verið ástæða fyrir því, að mat Hafrannsóknastofnunarinnar á því, hvað hrygningarstofninn er sterkur, sé ekki að öllu leyti nægjanlega vel rökstutt. Ég skal ekki um það segja. En ég vil aðeins undirstrika það sem kom fram hjá hæstv. ráðh., að að sjálfsögðu er mjög nauðsynlegt að bæta úr þessu og rannsaka í samvinnu við Grænlendinga hvað er að gerast að þessu leyti við Grænland. Við vitum og höfum reynslu fyrir því, að þorskur gengur milli Íslands og Grænlands a. m. k. sum ár. Það er því nauðsynlegt að vita um slíkt þegar á að taka jafnmikilvægar ákvarðanir og teknar eru nú á grundvelli álitsgerða fiskifræðinga. Hæstv. ráðh. vék í lokaorðum sínum að þeim vanda sem fram undan er. Hann taldi að það mundi verulega draga úr þorskveiðinni á seinni hluta ársins vegna takmarkana sem nú eru í gildi. En ég vil vekja athygli á að þar þarf að verða um gífurlega stökkbreytingu að ræða og miklum mun meiri en menn gera sér vonir um að verði. Það eru ekki eftir nema rúm 100 þús. tonn og 8 mánuðir af árinu, því að tölurnar eru miðaðar við síðustu mánaðamót, þannig að þorskveiðin þarf í rauninni að dragast gífurlega saman ef markmiðið á að nást sem hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. stefna að í þorskveiðinni. Nú eru sem sagt ekki eftir nema rétt um 100 þús. tonn. Það er ekki nema álíka afli á mánuð og togararnir öfluðu í síðasta mánuði þrátt fyrir stöðvanir sem voru í þeim mánuði. Þess vegna er þetta mjög brýn spurning. Ég veit að hæstv. ráðh. getur kannske ekki svarað því hér og nú hvað hann hyggst gera í þessum efnum, en ég vil spyrja hann hvenær hann hyggist leggja fram hugmyndir um hvernig ná eigi settu marki. Ég held að af reynslunni á þessu ári verði dregin sú ályktun, að óumflýjanlegt sé að takmarka veiðarnar eftir árstímum, en ekki yfir allt árið. Það hefði þurft að gera meiri ráðstafanir í vetur til að draga úr þorskveiðinni og dreifa henni yfir árið ef á að stefna að þessu markmiði. Það er alveg óumflýjanlegt að mínu mati. Ég vil því spyrja hæstv. ráðh.: Hvenær geta menn vænst þess að fá að víta hvaða auknar friðunarráðstafanir verða gerðar? Mér sýnist að slíkt sé óumflýjanlegt ef á að stefna að settu marki. Menn hafa nefnilega þungar áhyggjur af því að fá allt í einu þær fréttir - kannske í okt. - að ekki sé hægt að veiða meiri þorsk við Ísland vegna þess markmiðs að draga aflann saman og minnka hann í 280 þús. tonn.



Herra forseti. Ég virði þær ábendingar, sem hafa komið fram hjá hv. þm., og mun taka tillit til þeirra. Að því er varðar þær spurningar, sem hann bætti við, er það eitt að segja, að fylgst verður með þessum málum og leitast við að afla sem gleggstra upplýsinga á hverjum tíma. Ég get ekki séð að tímabært sé að fara að gefa neinar frekari yfirlýsingar um þetta efni á þessari stundu. Augljóst er í sambandi við aðgerðir sem þessar að taka þarf tillit til margra sjónarmiða, atvinnusjónarmiða o. fl. Leitast verður við að gera það eftir því sem mögulegt er, vega og meta þá valkosti, sem fyrir hendi eru, út frá þeim margvíslegu markmiðum sem þarf að hafa í huga.