Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. „Stétt með stétt“ eru einhver mestu öfugmæli í Íslandssögunni, að horfa upp á sjálfstæðismenn halda því fram að það sé stétt með stétt. Við skulum fara í grunnatvinnuvegi þjóðarinnar, annars vegar sjávarútveg með kvótakerfi og leiguliða, hins vegar landbúnað með kvótakerfi og leiguliða. Þetta er stétt með stétt eins og Sjálfstæðisflokkurinn túlkar það. Þeir kenna sig við markaðslögmál og segjast vilja frelsi markaðarins. Hvar er það þegar kemur að sölu á fiski eða sölu á landbúnaðarafurðum? Er þar eitthvert frelsi eða eru markaðslögmálin látin ráða þar? Hvernig er með leigu á veiðiheimildum sem er leyfileg? Þar eru það aðalhagsmunaaðilarnir, sægreifarnir, sem hafa hana á sinni hendi og geta nánast ákveðið hvaða verð er í gangi. Sjálfstæðisflokkurinn getur ekki kennt sig við þetta og haldið því fram að það sé stétt með stétt. Það er rangt af þeim að gera það því að raunveruleikinn er ekki þannig. Frelsi til athafna og gjörða í grunnatvinnugreinum þjóðarinnar, bæði sjávarútvegi og landbúnaði, er ekki til staðar. Það er sorglegt þegar þingmenn reyna að halda svona hlutum fram og segja fólki raunverulega að svart sé hvítt. Það er með ólíkindum hvernig menn bera hlutina fram og ég segi bara enn og aftur af þessu tilefni að það er langur vegur frá því að sjálfstæðismenn geti sagt þetta, stétt með stétt, það er algjörlega úti á túni. Fjórflokkurinn opinberar sig með þeim hætti hérna þessa dagana, hann er 

Virðulegur forseti. Það er alveg útilokað að halda því fram að sjálfstæðismenn hafi ekki í gegnum tíðina borið hagsmuni allra stétta fyrir brjósti.

Eigum við …?

Virðulegi forseti. Ég endurtek, vegna þess að hv. þingmaður greip fram í fyrir mér, að sjálfstæðismenn hafa ávallt borið hag allra stétta fyrir brjósti, ávallt. Hér vísar hv. þingmaður í ákveðna útfærslu á fiskveiðistjórnarkerfinu. Fiskveiðistjórnarkerfið á það sameiginlegt með lýðræðinu og ýmsu öðru að þetta er algerlega meingallað kerfi.  
             Virðulegur forseti. Þetta er nokkuð sem ég hef margoft haldið fram á þingi og í sjávarútvegsnefnd þingsins þannig að það er ekkert nýtt í því og ég veit að þetta á mjög vel við í umræðum um lyfjamál. Varðandi landbúnaðarkerfið held ég að fáir flokkar hafi haldið uppi eins mikilli gagnrýni á landbúnaðarkerfið og sjálfstæðismenn. Enn og aftur vek ég athygli á því að fyrrverandi forustumaður 

Herra forseti. Við ræðum lítið mál. Reyndar vil ég benda herra forseta á að klukkan er komin fram yfir miðnætti og við gætum farið að velta vöngum yfir því hvort ástæða sé til að halda umræðunni mikið lengur áfram. Ég ætla að tala um þetta frumvarp sem lætur lítið yfir sér og felst eiginlega í því að fresta gildistöku ákveðins ákvæðis til 1. janúar 2010. Á bak við þetta eru hugmyndir um nýja greiðsluþátttöku almennings í heilbrigðisþjónustunni þannig að í raun og veru sé verið að fresta þeirri hugsun þannig að það megi taka hana upp seinna. Ef ég á að fara í gegnum það mál allt saman skipaði hæstv. fyrrverandi heilbrigðisráðherra nefnd fyrir einu og hálfu ári, haustið 2007, og fól henni að breyta greiðsluþátttöku almennings í lyfjum og almennt í heilbrigðiskerfinu. Nefndin tók til starfa og ég hafði þá hugmynd að líta á heilbrigðiskerfið frá sjónarhorni notandans í heild sinni. Það er hann sem lendir í áföllum eða greiðslum á meðan núverandi kerfi horfir á heilbrigðiskerfið og þátttöku þess eftir ýmsum sjónarmiðum, m.a. sjónarmiðum sjúkdóms. Sumir sjúklingar með ákveðna sjúkdóma borga ekki neitt eða lítið, t.d. krabbameinssjúklingar, en aðrir borga mikið, t.d. gigtarsjúklingar og hjartasjúklingar. Þá er líka litið á þetta frá sjónarhorni lyfja. Sum lyf eru ókeypis, S-merkt lyf, önnur lyf kosta mikið o.s.frv. Svo er líka horft á þetta frá sjónarhorni afgreiðslu þannig að lyf sem er afgreitt í þremur skömmtum er miklu dýrara en lyf sem er afgreitt í einum skammti, þ.e. 600 pillur geta verið miklu ódýrari en þrisvar sinnum 200 pillur. Allt þetta kerfi hefur óskaplega mörg neikvæð áhrif, t.d. þetta síðasta. Það leiðir til sóunar vegna þess að læknirinn sem veit af þessu og hugsar um hag sjúklingsins skrifar þá 600 pillur þó að sjúklingurinn þurfi kannski ekki nema 150 og restinni er þá bara hent. Kerfið er líka óskaplega dýrt í vinnslu vegna þess að þeir sem eru að afgreiða lyf, vinna á spítölum og annað slíkt þurfa að læra á mjög flókið kerfi. Það voru gefin út lyfjakort, gul, rauð, blá, brún og ég veit ekki hvað, og allt heilbrigðisstarfsfólk eða þeir sem sjá um móttöku greiðslna og hvernig á að fara með greiðslur og kostnað þurfa að þekkja allt þetta geysilega flókna regluverk. Þessi á að borga svona af því að hann er með þetta kort, hinn á að borga hinsegin af því að hann er með öðruvísi litt kort. Svo eru náttúrlega sumir sem hafa engin kort, þurfa þá að sækja um o.s.frv. Hins vegar situr í Tryggingastofnun her af fólki við að gefa út þessi kort, tékka á þeim og fara eftir þessu. Allt er þetta mjög dýrt í framkvæmd. Það sem er verra í þessu er að þegar fólk kemur inn í svona kerfi sem það í rauninni skilur ekki, almenningur skilur mjög lítið í því og í rauninni ekki neitt, hverfur öll kostnaðarvitund. Maður kemur til augnlæknis, eins og ég lenti í, fær reikning upp á 8.000 kr. fyrir heimsóknina og Tryggingastofnun borgar 4.362 kr. eða eitthvað svoleiðis. Ég veit ekkert um það þegar ég kem inn að ég eigi að borga 8.000 kr. og síst af öllu vissi ég að ég fengi styrk frá ríkinu upp á rúmar 4.000 kr. til að mæta þessu eina áfalli sem ég hef lent í í tvö eða þrjú ár. Ég fékk þarna sem sagt styrk frá ríkinu og tel mig ekki í neitt sérstaklega mikilli þörf fyrir hann.  Þegar ég byrjaði að kynna hugmyndir mínar um þannig kerfi að það væri litið á allt heila kerfið frá sjónarhorni sjúklingsins mættu þær mjög fljótt mjög miklum velvilja alls staðar. Ég heyrði ekki einn einasta mann hafa á móti því fyrr en í ræðu hæstv. heilbrigðisráðherra Ögmundar Jónssonar þann 5. febrúar, þá heyrði ég sjónarmið á móti þessu sem ég kem inn á á eftir. Það var sérstaklega mikill velvilji í apótekum. Menn sáu fyrir sér verulega mikla einföldun í vinnuferlum. Það var mikil ánægja með þetta í heilbrigðisstofnunum. Þannig er í dag að maður sem leggst inn á spítala borgar ekki neitt. Hann fær rúm, herbergi, fæði o.s.frv. og borgar ekki neitt. Ef hann fer hins vegar í svokallað ferliverk sem er sama þjónustan, hann er jafnvel skorinn upp í gegnum kviðsjárskoðun, og fer svo heim eftir aðgerð borgar hann helling. Þá borgar hann sérfræðinginn, aðgerðina og alls konar ferliverk sem kosta helling og fær minni þjónustu, hann fær ekki herbergi, ekki rúm og ekki mat. Samt borgar hann meira. Ef hann er svo „heppinn“ að vera lagður inn borgar hann ekki neitt. Þetta finnst heilbrigðisstarfsmönnum mjög erfitt að útskýra og framkvæma af því að þetta er svo hræðilega óréttlátt. Það hefur meira að segja frést af því að börn hafi verið lögð inn til að spara foreldrunum þann kostnað sem ég nefndi og af því að það er betra fyrir barnið að fara heim og það þarf ekki að liggja inni fer það heim en er engu að síður með herbergi sem er mjög furðulegt og þýðir í rauninni að herbergið er tekið frá og ekkert notað. Það er líka ofnotkun á heilbrigðisþjónustunni. Þetta er sem sagt mjög slæmt. Eiginlega allir vildu taka upp einfaldara kerfi. Ég heyrði engar raddir um annað neins staðar. Þetta var kynnt mjög ítarlega fyrir sjúklingasamtökum. Nefndin vann, vil ég segja, mjög ítarlega, talaði við sjúklingasamtök aftur og aftur, svaraði fyrirspurnum, það voru haldin fræðsluerindi um þetta hjá lyfjafræðingum, hjá Öryrkjabandalaginu og mjög víða, þeir sem óskuðu eftir fengu fræðslu um þetta nýja kerfi. Hugmyndin var sú að settur yrði í gang einhver gagnabanki einhvers staðar sem læsi kennitölu og kostnað manna af ákveðinni aðgerð og eitthvert kennileiti um hvers eðlis kostnaðurinn væri, hvort það væri sjúkrabíll, lyf, sérfræðingur eða heimilislæknir eða hvað það nú væri, og kerfið mundi svo segja: Þessi maður er staddur svona og hann er búinn að borga þetta mikið áður og nú á hann að borga þetta mikið eða ekki neitt. Það kemur sjálfvirkt. Menn sáu fyrir sér mjög mikla einföldun í öllu þessu kerfi. Kerfi voru skoðuð í Danmörku og Svíþjóð sem eru dálítið flókin en með tiltölulega lítilli breytingu náðist fram hugmynd sem er eftirfarandi: Menn borga að fullu á hverju 12 mánaða tímabili upp að ákveðinni upphæð, við skulum segja 30.000, maður borgar það bara að fullu hvenær sem það kemur til innan tímabilsins. Síðan borgar hann 25% eða 20% af því sem umfram er en þó aldrei meira en 60.000 á ári, á þessum 12 mánuðum. Þetta er ein hugmynd sem kom upp og þeir stuðlar, að borga upp að 20.000 kr. að fullu, eða 30.000 kr. eftir atvikum, eru fengnir þannig að kerfið kosti sjúklinginn 17% af heildarkostnaði. Þetta var eitt markmiðið með breytingunni sem nefndin setti sér. Sú kerfisbreyting á ekki að breyta kostnaðarþátttöku ríkisins í öllu heila dæminu. Í lyfjum er kostnaðarþátttakan 66%, í lyfjunum einum, en í heilbrigðisþjónustunni í heild sinni er hún 83% og sjúklingurinn borgar 17%. Fyrst vann nefndin þannig að hún tæki bara lyfin. Þá kom upp dálítið merkilegt sem hæstv. heilbrigðisráðherra ætti að hafa í huga núna þegar hann ætlar að taka lyfin fyrst. Það er nefnilega þannig að vissir sjúklingahópar borga ekki lyf, krabbameinssjúklingar og sykursýkissjúklingar, ég held að ég fari rétt með, en þeir borga helling af öðrum kostnaði. Krabbameinssjúklingar þurfa t.d. að borga rannsóknir, myndatökur og alls konar. Það er ekki lítið, herra forseti. Ef lyfin yrðu eingöngu tekin þyrfti þetta fólk að borga lyfin upp að 40.000 kr. eða hvað það nú er, það er reyndar töluvert lægra fyrir lyfin ein sér, og borga hinn kostnaðinn áfram. Út af þessu ákvað nefndin að taka allan kostnaðinn fyrir í einu sem tafði reyndar starf nefndarinnar eitthvað. Þetta er meginhugsunin. Svo var reyndar rædd önnur hugmynd frá mér um að menn borguðu á hverju sex mánaða tímabili aldrei umfram ákveðin mörk, fljótandi tímabili sem breyttist í stöðugt. Það er dálítið flóknara en sýndi sig töluvert miklu réttlátara. Þá erum við að tala um í heildarkerfinu eitthvað um 5.000–6.000 kr. á mánuði, það borgaði enginn meira. Maður sem veiktist í fyrsta skipti borgaði þá sex sinnum 6.000, þ.e. 36.000 kr., en svo borgaði hann ekki meira umfram 6.000 kr. á mánuði eftir það. Það bættist alltaf við nýr og nýr mánuður eftir því sem á leið. Þetta eru sem sagt þær tvær leiðir sem nefndin ræddi. Hún vann mjög kerfisbundið, byrjaði á því að afla gagna frá lyfjaverslunum, við fengum heilmikil gögn um það hvað hver einasti Íslendingur hefði greitt í lyf í hverjum einasta mánuði og það var notað til að finna út hve háir stuðlarnir þyrftu að vera. Það voru um 230.000 manns sem komu að kerfinu. Við náðum nánast öllu landinu. Þá verður að segjast að samskipti við Persónuvernd voru afskaplega erfið. Hún gerði ansi miklar kröfur að mínu mati, ja, ég skildi þær a.m.k. ekki, ég sá ekki hvað var svona ógurlega hættulegt í þessu dæmi og skildi ekki hvað tortryggnin var mikil gagnvart mér. Ég mátti t.d. ekki taka að mér að verða ábyrgðarmaður fyrir dæmið, mér var ekki treyst. Krafa var gerð um að heilbrigðisráðuneytið yrði ábyrgðaraðili og alls konar furðulegar kröfur sem gerðu það að verkum að öflun gagna tafðist ansi mikið, um fleiri mánuði og kostaði miklu meira en ella hefði verið, sennilega nokkrum milljónum. Persónuvernd taldi eitthvað stórhættulegt að vita hvað maðurinn hafði keypt af lyfjum í ákveðnum mánuði, ekki í hvaða apóteki eða hvaða lyf, heldur bara að hann hefði keypt lyf fyrir 6.300 kr. í apríl 2007. Þetta var svo mikið leyndarmál að það þurfti að gera allt sem mögulegt var til að ekki væri hægt að rekja það til persónu. Inn í þetta komu náttúrlega líka samkeppnissjónarmið á milli apótekanna þannig að því þarf að halda líka til haga. En mér fannst tortryggnin ganga ansi langt. Þessara gagna var aflað. Svo fórum við út í að afla gagna frá Rauða krossinum um sjúkraflutninga, frá spítölunum, Landspítalanum um allar innlagnir og allt sem sjúklingurinn hafði kostað og borgað. Við fengum sem sagt upplýsingar um þetta, ekki alveg fullkomlega yfir alla en við fengum ansi mikið magn af gögnum. Það kom í ljós að það er töluvert margt fólk sem borgar bara umtalsvert mikið, herra forseti. Það kom t.d. í ljós að 500 manns borguðu á árinu 2007 yfir 250.000 kr. vegna kostnaðar í heilbrigðisþjónustu þrátt fyrir öll þessi kort, alla vega lit, og þrátt fyrir allan þennan her af fólki sem var að vinna í þessum kortum og reikna út greiðsluþátttöku og ég veit ekki hvað og hvað. Kerfið í dag er afskaplega ófélagslegt, það er hreinlega óréttlátt. Nú veit ég ekkert um þetta fólk, þessa 500 aðila, hvernig staða þess er, ég veit ekkert hvort það er tekjuhátt eða tekjulágt fólk, á miklar eignir eða ekki.  Ef tekið yrði upp nýtt kerfi væri tryggt að enginn borgaði umfram ákveðna upphæð, t.d. 60.000 kr., sem mér finnst mjög réttlátt. Þeir sem eru sjaldan veikir og fá styrki í dag, eins og ég nefndi áðan með gleraugun, mundu bara borga það að fullu af því að þeir ná ekki 60.000 kr. á 12 mánuðum eða 36.000 kr. á hverju sex mánaða tímabili. Aðrir sem eru stöðugt veikir, eins og gigtarsjúklingar sem taka stöðugt lyf, kannski í áratugi, eru tryggðir fyrir því að borga aldrei meira en 60.000 kr. á hverjum 12 mánuðum eða ef við tökum dansk/sænsku leiðina 6.000 kr. á mánuði, eða 7.000 kr. á mánuði ef við förum þá leið sem ég stakk upp á. Fólk yrði tryggt miklu betur en er í dag. Þá er spurning um örlög þessa verkefnis. Eins og kunnugt er varð hrun hérna í byrjun október. Þá hafði verið meiningin að þetta kerfi tæki gildi um áramót. Við hrunið fóru menn að sinna einhverju allt öðru en þessu, þar á meðal ég, undirritaður. Ég fór að sinna einhverju allt öðru, ég var formaður efnahags- og skattanefndar og það var ansi mikið að gera þannig að þetta verkefni datt upp fyrir út af hruninu. Svo fór ég í gang með það í desember og reyndi að koma því á því að ég taldi það sérstaklega mikilvægt, einmitt eftir kreppuna. Þegar fólk er í miklum vandræðum þarf að tryggja það enn frekar en núverandi kerfi gerir. Ég var eiginlega kominn með niðurstöðu nefndarinnar, það munaði kannski viku eða tveim vikum að nefndin hefði lokið störfum. Þá urðu stjórnarskipti. Þá var allt saman upp í loft 1. febrúar og enginn vissi í rauninni hvaða vilji væri til að halda þessu fram. Síðan var fyrirspurn þann 5. febrúar þegar sem hv. þm. Ásta Möller spyr hæstv. heilbrigðisráðherra Ögmund Jónasson um þetta. Þá segir hann að þetta sé gott kerfi og gott starf en sá „þáttur í þessu starfi hefur verið mjög að mínu skapi,“ þ.e. að dreifa kostnaðinum. „Hins vegar verð ég að segja að umræðan hefur beinst í farveg sem ég hef verið mjög gagnrýninn á, þ.e. að búa til ákveðinn grunn en opna síðan á markaðsvætt kerfi. Þetta er nokkuð sem ég hef verið gagnrýninn á. Ég vil taka það besta úr þessu starfi og beina því í ásættanlegri farveg en þetta starf hefur verið að þróast í.“ Þarna kemur einhver ótti í hæstv. ráðherra - sem var í nefndinni - og starfið var slegið af. 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða með síðari breytingum Málið er flutt af sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd þingsins. Ástæða þess að ég mæli fyrir frumvarpinu er sú að formaðurinn er veikur og varaformaðurinn er ekki lengur hluti af stjórnarflokkunum heldur genginn yfir í annan flokk, sem ég geri mér ekki grein fyrir hvort styður málið lengur. En ég tók að mér að flytja þessa ræðu, m.a. vegna þess að hér er um atvinnumál að ræða og þau vekja alltaf áhuga minn og ég tel að það þurfi að koma þessari starfsemi inn í ákveðinn ramma sem þetta frumvarp gengur út á að gera. En hæstv. forseti. Í frumvarpinu er lagt til að eftirfarandi breytingar verði gerðar á lögum um stjórn fiskveiða: Ráðherra fái heimild til að leyfa takmarkaðar veiðar í fræðsluskyni. Settar verði ítarlegar reglur um frístundaveiðar sem fara fram á vegum ferðaþjónustuaðila. Leyfilegum heildarafla í karfa verði skipt upp í veiðar úr gullkarfa og djúpkarfa. Viðamesta breytingin lýtur að skipan frístundaveiða. Frístundaveiðar við Ísland er nýr vaxandi þáttur í ferðaþjónustu hér við land en veiðar á frístundafiskibátum eins og þekkjast í dag hófust að marki á Vestfjörðum árið 2006. Fyrir liggja allnákvæmar upplýsingar um afla. Heildarveiði þessara báta var um 200 tonn árið 2007 og var þorskafli þar af um 180 tonn. Árið 2008 var heildaraflinn um 250 tonn og var þorskafli þar af um 220 tonn. En fjöldi skráðra frístundabáta nú er 43. Nokkrir aðilar sem selja skoðunarferðir á sjó bjóða einnig upp á sjóstangaveiði samhliða skoðunarferðunum, annaðhvort sem hluta afþreyingar í skoðunarferðum eða sem sérstakar veiðiferðir á sjóstöng. En líkt og með frístundafiskveiðarnar hefur slík ferðaþjónusta verið vaxandi undanfarin ár. Þann 20. febrúar 2008 skipaði þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Einar K. Guðfinnsson starfshóp sem samkvæmt skipunarbréfi hafði það hlutverk að fara yfir starfsumhverfi frístundabáta og greina hvort og með hvaða hætti unnt væri að taka tillit til sérstöðu útgerðar frístundaveiðibáta með hliðsjón af gildandi ákvæðum fiskveiðistjórnarlaga um nýtingu og verndun nytjastofna sjávar. Starfshópurinn skilaði skýrslu sinni til ráðherra í janúar 2009 og þess má geta að formaður starfshópsins var hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir. Við samningu þessa frumvarps var að miklu leyti tekið mið af niðurstöðum og tillögum starfshópsins. Meginþættir tillagna nefndarinnar eru að veiðar frístundabáta verði leyfisbundnar og að þeir fái mjög takmarkaða heimild til þess að veiða fisk sem ekki reiknist til aflamarks þess báts sem hann veiðir. Í starfi nefndarinnar var uppi sú hugmynd að á hvert færi á báti sem leyfi hefði til veiða samkvæmt 1. tölul. 4. mgr. 6. gr., samanber 2. gr. frumvarpsins, mætti veiða fimm fiska daglega en bátum sem leyfi hefðu samkvæmt 2. tölul. 4. mgr. sömu greinar væri heimilt að landa 10 kg utan kvóta daglega en eins og áður er sagt ræðst það af mati ráðherra og er þetta aðeins nefnt hér til skýringar. Þess má geta, hæstv. forseti, að þau ákvæði sem ég fór yfir núna eru umdeild og þess vegna hefur sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd hug á því að fá þetta mál aftur til nefndarinnar og fjalla frekar um það á fundi í fyrramálið. Leyfi til frístundaveiða samanber 3. mgr. eru tvenns konar. Það er í fyrsta lagi leyfi til veiða tiltekins fjölda fiska af kvótabundnum fisktegundum á hvert handfæri eða sjóstöng dag hvern og reiknast sá afli ekki til aflamarks viðkomandi báts. Ekki er heimilt að nota fleiri en fimm sjóstangir og/eða færarúllur samtímis. Óheimilt er að selja eða fénýta á annan hátt afla sem fæst við veiðar sem heimilar eru samkvæmt þessum tölulið. Í öðru lagi er það leyfi til veiða sem takmarkast af aflamarki eða krókaaflamarki viðkomandi báts. Ráðherra ákveður með reglugerð hversu miklu magni hverjum báti sem stundar veiðar samkvæmt þessum tölulið er heimilt að landa daglega af ákveðnum kvótabundnum tegundum, sem ekki reiknast til aflamarks/krókaaflamarks viðkomandi báts. Óheimilt er að selja eða fénýta á annan hátt afla sem fæst við veiðar sem heimilar eru samkvæmt þessum tölulið. Innan sama fiskveiðiárs er einungis heimilt að veita báti leyfi annaðhvort samkvæmt 1. tölul. 4. mgr. eða 2. tölul. 4. mgr. Ekki er heimilt innan sama fiskveiðiárs að stunda fiskveiðar í atvinnuskyni á báti sem fengið hefur leyfi til frístundaveiða. Þó er Fiskistofu heimilt að veita bátum tímabundin leyfi til frístundaveiða sem gildi fyrir tímabilið 1. maí til 31. ágúst, enda stundi þeir ekki veiðar í atvinnuskyni innan þess tímabils. Ráðherra setur í reglugerð frekari skilyrði og reglur um frístundaveiðar, þar með talið um skil á skýrslum vegna veiða frístundaveiðibáta og á sjóstangaveiðimótum. Við 1. mgr. bætist nýr töluliður, svohljóðandi: Til að styðja við ferðaþjónustu í byggðarlögum þar sem gerðir eru út bátar til frístundaveiða. Í öðru lagi bætist við ný málsgrein, svohljóðandi: Ráðherra skal áætla fyrir hvert fiskveiðiár það heildaraflamark sem ráðstafað er til frístundaveiða. Þarna var ég að fara með ákvæði sem eru í 3. gr. En í 5. gr. kemur fram að frá og með fiskveiðiárinu 2009/2010 skal skipta leyfilegum heildarafla í karfa upp í gullkarfa og djúpkarfa. Hæstv. forseti. Eins og ég nefndi þá mun nefndin fara yfir þetta mál frekar á fundi í fyrramálið þannig að ég mælist til þess að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. nefndar að lokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Hér ræðum við frumvarp um frístundaveiðar, kvótasetningu á frístundabáta. Inni í þessu frumvarpi voru reyndar aðrir þættir eins og um að ekki þyrfti að borga veiðileyfagjald á rækju nema á þá rækju sem væri veidd. Það má auðvitað segja að sorglegt er hvað menn ætla að ganga langt í því að setja á kvóta þrátt fyrir aðvaranir um að það sé brot á mannréttindanefndaráliti Sameinuðu þjóðanna að fara þá leið. Frístundabátar voru á síðasta ári í verulegri samkeppni við aðrar trillur og smábáta um leigu á veiðiheimildum. Ég hefði viljað sjá að þessar frístundaveiðar væru ekki kvótasettar. Þær væru fyrir utan kvóta og þar af leiðandi ekki í samkeppni við aðrar trillur sem eru á handfæraveiðum eða krókabáta. Það er auðvitað brandari að tala um fimm fiska á stöng, tíu kíló. Hvað erum við komin út í? Hvað með þá sem eru að veiða með stöngum á ströndinni? Eða á bryggjusporðum? Í hvað erum við komin og hvað ætlum við að ganga langt í þessu rugli? Eftir því sem mér sýnist í þessu frumvarpi er með ólíkindum hvað menn ætla að ganga langt. Ég er auðvitað feginn að þetta frumvarp komst hér í þingið og að við getum rætt kosti og galla þess og rætt kannski fiskveiðistjórnarkerfið líka samhliða þessu, vegna þess að þetta er hluti af því og hluti af því sem útgerðarmenn, handhafar kvótans, sægreifarnir svokölluðu vilja alls ekki og það er að hleypa nýjum aðilum inn, þótt það séu frístundabátar sem veiði samtals 250 tonn á ári, sem er brotabrot af öðru, brottkasti eða öðrum kvóta. Við erum með 500 tonn til fiskeldis,  Fyrir nefndina komu Arthur Bogason, formaður Landssambands smábátaeigenda, og hafði raunverulega allt á móti þessum gjörningi og talaði þar fyrir, eins og við í Frjálslynda flokknum, frjálsum handfæraveiðum. Þar kom líka Magnús Daníelsson, sem er að gera út á sjóstöng, hvalaskoðun og fuglaskoðun, og lýsti sig mjög óhressan með þetta frumvarp. Þangað kom líka fulltrúi frá LÍÚ en eins og venjulega vilja LÍÚ-menn setja allt í kvóta og deila og drottna yfir veiðiheimildunum, hvernig sem á það er litið. Við í Frjálslynda flokknum fluttum fyrir nokkrum vikum frumvarp um frjálsar handfæraveiðar og töldum að ef því kerfi væri komið á í íslenskum sjávarútvegi féllu frístundaveiðarnar undir þau lög og reglur sem við vildum að væru þar. Tekið yrði mið af stærð skipa, jafnvel vélarafli og ýmsar takmarkanir yrðu, helgarfrí og annað þess háttar, til þess einfaldlega að byrja að virða álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna, sem telur að fiskveiðistjórnarkerfið hjá okkur sé óeðlilegt, því þar sé fáum útvöldum úthlutað veiðiheimildum og þeim leyft að leigja þær, selja og veðsetja og að þeir sjómenn sem fóru með þetta alla leið fyrir mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna eigi að fá bætur. Við horfum upp á það að bæði fyrri ríkisstjórn og núverandi ríkisstjórn ætla ekki að virða þetta á neinn hátt og þar af leiðandi er ekki hægt að kalla þá stjórnmálamenn sem í þessum fjórflokki eru lýðræðissinna eða mannréttindasinna. Þetta ágæta fólk í þessum flokkum, bæði þingmenn og ráðherrar, virðir ekki mannréttindi eins og það ætti að gera. Ýmislegt fleira hefur verið gert á síðustu missirum og hefur verið samþykkt hér í þinginu. Geymsluréttur á milli ára var t.d. aukinn úr 20% í 33% sem leiðir það af sér að leiguverð á kvóta er hærra en ella. Veiðileyfagjald sem átti að vera 1.100 millj. kr. fyrir tveimur árum síðan er komið niður í 400 millj. kr. vegna niðurskurðar á þorski, en þótt því hafi verið breytt aftur og við séum nú að veiða 160.000 tonn en ekki 130.000 tonn af þorski er veiðileyfagjald óbreytt. Þeim ráðherrum og þingmönnum, sem hafa staðið að þessum gjörningum og ætla sér að standa að þeim gjörningum að koma frístundaveiðunum í lög og stuðla þar með að enn frekari brotum á mannréttindum en nú er, verður að refsa í kosningum. En það er spurning hvort ekki verði líka að refsa því fólki fyrir dómstólum sem hefur skrifað undir mannréttindasáttmála en virðir hann ekki og ætlar ekki að virða hann. Álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna kveður á um að við eigum að fara út úr kvótakerfinu en ekki auka kvótasetningu á skip og báta og fleiri tegundir. En ekkert er hugsað um það og við sýnum ekki neinn vilja til að reyna að laga okkur að áliti mannréttindanefndarinnar. Það má náttúrlega segja að sjávarútvegur á Íslandi síðustu hundrað árin hafi byggt upp Ísland. Illu heilli tókum við upp svokallað kvótakerfi 1984 og höfum búið við það og unnið eftir því síðan. Þetta kerfi hefur rústað mörgum sjávarbyggðum hringinn í kringum landið og leitt af sér mikla óhamingju og ófarir fyrir fullt af fólki sem á um sárt að binda út af því. Það er dálítið kaldhæðnislegt að tala við fólk á sumum þessum stöðum í dag þegar efnahagur íslensku þjóðarinnar er nánast hruninn, því þá segir fólkið: Þetta gerðist nú hjá okkur fyrir tíu árum síðan að þegar kvótinn var tekinn í burtu hrundi efnahagur okkar. Þetta gerðist fyrir fimmtán árum þegar kvótinn var seldur og svo koll af kolli. Það hafa verið nánast hamfarir í sumum sjávarbyggðum á Íslandi í gegnum tíðina frá því að þetta fiskveiðistjórnarkerfi var sett á laggirnar. Þetta gjafakvótakerfi þar sem fáir útvaldir fá leyfi til að leigja kvóta, selja kvóta og veðsetja kvóta. Hver er svo staðan í dag? Íslenskur sjávarútvegur er yfirveðsettur og stórskuldugur og getur í raun ekki staðið undir þeim væntingum sem til hans eru gerðar. En þrátt fyrir þessar ófarir höldum við auðvitað áfram að veiða fisk, þótt nýir aðilar komi til með að gera það eða jafnvel einhverjir sem hafa skipt um kennitölu eða munu skipta um kennitölu á næstu vikum eða mánuðum. En afleiðingarnar eru svo hrikalegar að öllum alþingismönnum og ráðherrum ætti að vera ljóst hvað við höfum leitt yfir þjóðina með þessu fiskveiðistjórnarkerfi. Þrátt fyrir að 85% þjóðarinnar segist ekki vilja þetta fiskveiðistjórnarkerfi heldur breytingar og kvótann til þjóðarinnar þrjóskast þingmenn og ráðherrar við og halda áfram. Nú ætla þeir að bæta gráu ofan á svart og bæta við frístundabátum sem veiða með sjóstöngum og hvalaskoðunarbátum sem eru með nokkrar stangir og stoppa kannski í klukkutíma í ferð til að leyfa nokkrum að prófa að veiða fáa fiska. Svo telja menn að þetta frumvarp sé nauðsynlegt til að koma í veg fyrir, ég veit ekki hvað, rányrkju. Þetta snýst reyndar um að menn eru að verja svokallaða eign eða yfirráðarétt sægreifanna á fisknum í sjónum. Höldum ekki áfram þegar við erum komin með þetta allt í klessu. Höldum ekki áfram að gera svona vitleysu. Leiðréttum okkur. Snúum frekar við og breytum til batnaðar en höldum ekki áfram á þeirri villigöngu sem við erum á. Frístundabátar mega ekki stunda aðrar veiðar. Í frumvarpinu er að ekki má fara og bjarga sér á þessum bátum yfir vetrartímann. Þannig að ég skil ekki hvað vakir fyrir þeim stjórnmálamönnum sem vilja breyta þessu með þessum hætti og leggja fram þetta frumvarp og styðja það heilshugar. Maður hefði í gegnum tíðina trúað þessu upp á Sjálfstæðisflokkinn og Framsóknarflokkinn. En maður á vont með að trúa að Samfylkingin standi að þessu og Vinstri grænir. Vinstri grænir sem þykjast vera lýðræðissinnaðir mannréttindasinnar eru harðastir í að fylgja frumvarpinu úr hlaði. Hv. þm. Atli Gíslason, formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, er sá harðasti í að fylgja þessu eftir ásamt fyrrverandi sjávarútvegsráðherra hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni sem er nú í sjávarútvegsnefndinni eða hefur setið fundi þar upp á síðkastið. Þannig að hér siglum við eiginlega strönduðu skipi enn þá meira í strand og í stað þess að reyna að bakka út úr strandinu er allt sett í botn áfram. Það hefur reyndar stundum heppnast þegar menn stranda í sandi en ekki þegar klöpp eða grjót er í fjörunni. Eins og ég sagði og hef sagt hér er með ólíkindum hvað menn ætla að ganga langt í þessum málum. Við verðum að hætta að auka á vandræðin og gera vont verra. Við verðum að snúa við og reyna að byrja á því, eins og við í Frjálslynda flokknum vildum, að taka inn í þessa umræðu um frístundaveiðar frjálsar handfæraveiðar og reyna að snúa ofan af vitleysunni en ekki bæta við hana. Það eru raunverulega engin rök fyrir þessu frumvarpi önnur en þau að þjónka sægreifunum. Þjónka þeim sem eiga veiðiheimildirnar og fengu þær gefins í upphafi og geta í dag leigt þær, selt eða veðsett. Auðvitað væri þörf á því að fara hér yfir hversu illa íslenskur sjávarútvegur er staddur og fara yfir það hverslags barbabrellur eru í gangi í dag í íslenskum sjávarútvegi, sem er hreint hörmulegt að horfa upp á.

Hæstv. forseti. Þetta var fullkomlega óskiljanleg ræða hjá hv. þm. Grétari Mar Jónssyni. Hér erum við að ræða frumvarp um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, frá sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Hv. þingmaður á sæti í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Hv. þm. Grétar Mar Jónsson er flutningsmaður að þessu frumvarpi og ég hef satt að segja sjaldan heyrt aðra eins ræðu frá flutningsmanni máls eins og hér var flutt. Er eitthvert atriði í þessu frumvarpi sem hv. þingmaður flytur sem hann er sammála? Hvers lags eiginlega málflutningur er þetta? Er þingmanninum fullkomlega fyrirmunað að standa við það sem hann ákveður í nefnd þegar hann er kominn í þingsalinn? Ber þingmaðurinn ekki ábyrgð á málinu eða er hann ekki fær um að bera ábyrgð á nokkru einasta máli? Þetta er alveg óskiljanlegt, hæstv. forseti. Ég á von á því að þeir sem sátu í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd þegar ákvörðun var tekin um að flytja málið hafi reiknað með því að þar væri fullkomin samstaða. Annars hefði málið ekki verið flutt. Hv. þm. Grétar Mar Jónsson tekur þátt í að flytja þetta mál en þegar komið er inn í þingsal heyrir maður algjörlega fullkomlega óskiljanlega ræðu frá þessum hv. þingmanni.

Herra forseti. Þetta mál var tekið á dagskrá í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd fyrir u.þ.b. hálfum mánuði. Ég gerði strax athugasemdir við þætti í þessu frumvarpi, m.a. hvað sneri að karfa og rækju. Þegar málið var aftur tekið fyrir á mánudaginn var alveg skýr afstaða mín á móti þessu frumvarpi. Ég boðaði það en ég fagnaði því samt að frumvarpið færi inn í þingið þannig að hægt væri að ræða sjávarútvegsmál við þingmenn úr öðrum flokkum eins og Sjálfstæðisflokknum sem þjónka sægreifunum stanslaust og hafa alltaf gert, bæði ráðherrar og einstaka þingmenn. Fyrrverandi formaður í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd gerði það svo vel á meðan hún var formaður, síðustu 18–19 mánuðina, og hefur þjónkað sægreifunum sýknt og heilagt í öllu sem snýr að sjávarútvegsmálum. Það má benda á breytinguna úr 20% í 33% geymsluréttinn. Það má tala um veiðileyfagjaldið sem var lækkað úr 1.100 milljónum niður í 400 milljónir og það má taka eitt og annað sem hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir hefur gert. Það er þörf á að ræða þetta því að það sýnir og sannar hvers lags vitleysa er í gangi varðandi íslenskan sjávarútveg og íslenska fiskveiðistefnu þegar komið er með þetta mál með þessum hætti í þingið. Þetta var alveg ljóst á síðasta fundi sem hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir var á með mér í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd, vilji minn var alveg skýr og það fór ekki fram hjá neinum sem þar var inni að ég var á móti þessu frumvarpi og vildi ekki samþykkja nein atriði í því.

Hæstv. forseti. Ekki lagaðist það við þetta svar. Hv. þingmaður ákvað að flytja málið og málið var lagt fram í Alþingi. Nei, svo er haldinn fundur í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og þá fer hann að lýsa einhverjum allt öðrum skoðunum, og lýsir einhverjum allt öðrum skoðunum hér en komu fram í frumvarpinu sem hann sjálfur flytur. Hann flytur þetta mál og málið var komið inn í Alþingi. Það var búið að leggja það fram í þinginu þegar kom bara U-beygja hjá hv. þingmanni og hann ákvað að þetta væri gjörsamlega ónýtt frumvarp. Ég hlýt að spyrja þingmanninn: Vissi hann ekkert um innihald þess frumvarps sem hann flutti? Vissi hann ekkert hvaða mál hann var að styðja? Hvar var vinna hv. þingmanns þegar kom að því að leggja þetta frumvarp fram? Þingmaðurinn ákvað það, það var hans ákvörðun og hann bar fulla ábyrgð á því að nefndin ákvað að flytja þetta mál. Honum tókst ekki að standa undir þeirri ábyrgð. Það er kannski eins og ýmislegt sem sýnir sig kannski í störfum Frjálslynda flokksins hvers lags flokkur það er að þingmaðurinn gat ekki staðið við ákvörðun sína í eina viku.

Herra forseti. Það vildi svoleiðis til að fulltrúar hagsmunaaðila komu á fund sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar á mánudaginn. Þar komu umsagnir frá hvalaskoðunarfyrirtækjum, fulltrúar frá hvalaskoðunarbát og sjóstangaveiðibát komu -  Það er sorglegt að þingmaðurinn skuli reyna að hanga á þessu en það kemur ekki á óvart að þessi ágæti þingmaður, Arnbjörg Sveinsdóttir, geri þetta því að henni finnst auðvitað sárt að vera kölluð strengjabrúða sægreifanna í gegnum tíðina, hafa þjónkað og finnast allt í lagi að brjóta mannréttindi, virða ekki mannréttindi og styðja brot á saklausu fólki og sjómönnum á Íslandi í gegnum tíðina. Þetta er kannski stóra málið og þú vilt halda áfram að kvótasetja, núna frístundabáta, frístundabáta sem veiða 200–250 tonn á ári. En þú horfir fram hjá öllu brottkasti 

Ég bið hv. þingmenn að ávarpa með viðeigandi hætti.

Hæstv. forseti. Þetta var makalaust. Hv. þingmaður var flytjandi þessa máls og lagði það fram hér í Alþingi þar sem, eins og hann nefnir, var verið að setja reglur  Hæstv. forseti. Við fjöllum hér um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða sem fjallar að mestu leyti um frístundaveiðar. Þó eru önnur atriði í þessu frumvarpi sem snúa þá að því að - og kannski rétt að tiltaka það fyrst - þarna er verið að fjalla um það að sá afli sem fæst við veiðar í fræðsluskyni sé undanþeginn aflamarki. Hér hefur verið nefnt að settur hafi verið á fót starfshópur til þess að fara yfir það hvernig rétt væri að setja regluverk í kringum svokallaðar frístundaveiðar. Ljóst er að mikil nauðsyn er á því að þessi vaxandi atvinnugrein, frístundaveiðarnar, þ.e. að í kringum þær veiðar og í kringum ferðaþjónustuna þar sem verið er að nýta auðlindina til þess að veita ferðamönnum afþreyingu sé nauðsynlegt að setja eitthvert regluverk. Lagt var fram frumvarp á síðasta þingi sem ekki náði fram að ganga og kom í ljós í vinnu við það frumvarp að mörg atriði þyrfti að skoða og fara yfir vegna þessara frístundaveiða. Hæstv. þáverandi sjávarútvegsráðherra Einar K. Guðfinnsson ákvað því að setja á fót starfshóp sem var gert 20. febrúar 2008. Í starfshópnum áttu sæti Hrefna Gísladóttir frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, Eyþór Björnsson frá Fiskistofu, Elías Guðmundsson frá Hvíldarkletti, Finnur Jónsson frá Sumarbyggð og Eydís Aðalbjörnsdóttir frá Samtökum ferðaþjónustunnar. Síðar tók Steinar Ingi Matthíasson við starfi Hrefnu Gísladóttur sem fór í leyfi og lauk hann starfinu með okkur. Ég sjálf átti sæti í þessum starfshópi og veitti honum formennsku. Það sem við ákváðum að gera í þessum starfshópi var að reyna að fá yfirsýn yfir þá sem bjóða upp á sjóstangaveiði fyrir ferðamenn. Við komumst að því að kannski mætti skipta þessari ferðaþjónustu í fjóra flokka. Í fyrsta lagi eru það þá veiðarnar á frístundafiskiskipunum sem hafa leyfi til veiða í atvinnuskyni. Í öðru lagi má nefna bátaleigur sem bjóða viðskiptavinum að leigja sjóstöng og veiða á sjóstöng. Í þriðja eru það lagi farþegaskip og hvalaskoðunarskip sem bjóða einnig sjóstangaveiði. Í síðasta lagi er það strandveiðin svokallaða. Við vorum sammála um að hluti af þessum aðilum stunda veiðar í svo litlu magni að ekki er tilefni til þess alla vega að svo stöddu að búa til sérstakt kerfi til að halda utan um þessar veiðar. Því var tekin ákvörðun um að skipta þessum ferðaþjónustuaðilum í tvo flokka. Annar flokkurinn nær til aðila í ferðaþjónustu, þeirra sem nú í dag bjóða upp á ferðir til veiða á frístundafiskiskipum, þ.e. aðilum eins og Sumarbyggð og Hvíldarkletti, þeim fyrirtækjum á Vestfjörðum sem bjóða þá þjónustu og þar sem eru markvisst stundaðar fiskveiðar. Hinn flokkurinn nær til þeirra sem bjóða blandaðar ferðir þar sem sjóstangaveiði er mjög óverulegur þáttur í þeim ferðum sem þeir aðilar bjóða upp á. Enn fremur var tekin ákvörðun um að halda strandveiði algerlega utan við þetta viðfangsefni. Viðfangsefnið er þetta, ferðaþjónustan og það ber að horfa á þetta mál út frá því sjónarhorni, þ.e. í raun eingöngu 2. gr. sem má segja að í frumvarpinu stafi frá þessari vinnu okkar í starfshópnum. Frístundaveiðar eru sjávartengd ferðaþjónusta og það er vaxandi eftirspurn eftir henni. Ísland sem er mjög eftirsótt ferðamannaland hefur auðvitað alla burði til þess að geta orðið mjög leiðandi í sjávartengdri ferðaþjónustu. Ferðaþjónustan hefur vaxið umtalsvert undanfarin ár og er orðin ein af meginatvinnugreinum þjóðarinnar og hefur ýmsa möguleika til að eflast enn frekar. Ferðaþjónustan sem slík hefur jafnframt verið einn helsti vaxtarbroddur og drifkraftur atvinnulífs og atvinnuþróunar á landsbyggðinni. Henni fylgir meiri fjölbreytni í framboði á þjónustu, afþreyingu og menningu en ella væri. Til þessa hefur samt langstærstur hluti ferðamanna verið á höfuðborgarsvæðinu og í næsta nágrenni við það. Frístundaveiðar á Íslandi eru ný tegund af ferðaþjónustu og í þeirri þjónustu felast því einnig mjög mikil tækifæri fyrir ferðaþjónustuna. Vestfirðir hafa haft frumkvæði og forustu í þessu máli og þá ber sérstaklega að nefna þessi tvö fyrirtæki, Sumarbyggð og Hvíldarklett. Varðandi þjóðerni þeirra ferðamanna sem helst sækja á Vestfirði til þess að stunda þessar veiðar þá gera það Norðmenn og Danir en sérstaklega Þjóðverjar. Þýskir sjóstangveiðimenn eru þeir veiðimenn sem oftast fara til útlanda til þess að veiða á sjóstöng og þeir eru stór hluti þeirra ferðamanna sem koma til þessara fyrirtækja. Ég hefði gjarnan viljað fjalla aðeins meira um þessa stöðu sem skiptir mjög miklu máli, þ.e. hvaða stöðu ferðaþjónustan hefur í byggðaþróun. Þarna eru mjög miklir möguleikar til þess að efla byggð og efla ferðaþjónustu til þess að hún geti orðið atvinnuskapandi í sjávarbyggðum landsins. En þess vegna er mjög nauðsynlegt að menn viti á hvaða grunni þeir standa þegar stofnuð eru fyrirtæki sem eiga að byggja á því að selja aðgang að auðlindinni og fyrirtæki sem ætla að reka sjávartengda ferðaþjónustu. Ég hef nokkuð fjallað hérna um þau fyrirtæki tvö sem skara fram úr á þessu sviði. Þau eru Hvíldarklettur og Sumarbyggð. Afli þeirra hefur verið um 250 tonn eða þar um bil og má segja að þorskur í þeirra afla sé um 220 tonn. Aðrar tegundir eru mjög óverulegar. Þegar við horfum aftur til umfangs veiða í hvalaskoðun og sjóstangaveiði þá er sagan nokkuð önnur. Nokkur fyrirtæki í ferðaþjónustu reka báta og bjóða upp á skoðunarferðir á sjó. Ekki er óalgengt að einnig sé boðið upp á veiðar með sjóstöng í slíkum ferðum þar sem hvalaskoðun er annars vegar og sjóstangaveiði er hins vegar. Það er mjög mismunandi hvernig þessu er háttað. Hvalaskoðun er til dæmis stór hluti margra fyrirtækja en þeir taka samt með sjóstangir. Við fengum dæmi um að um borð í slíkum skipum gætu verið allt að 30 sjóstangir en hversu mikill afli kemur um borð er ekki vitað. Eitt af því sem við lögðum áherslu á var að menn settu upp skráningarkerfi þannig að þeir hefðu einhverja hugmynd um hversu mikið magn væri í raun verið að veiða bæði hjá þeim sem bjóða sjóstangaveiði og þeim sem bjóða þessar blönduðu ferðir, þ.e. hvalaskoðun og sjóstangaveiði. Við komumst sem sagt að þeirri niðurstöðu að skipta þessum veiðum í tvo flokka en við vildum líka leggja áherslu á að menn hafi þessi leyfi á hreinu og það verði gefin út leyfi til þess að stunda þessa atvinnugrein og að þessi leyfi séu þá tvenns konar. Hæstv. forseti. Ég sé að tími minn er að renna út en ég vil nefna það að þessi leyfi eru þannig að annars vegar er um að ræða leyfi til aðila í ferðaþjónustu sem bjóða upp á blandaðar ferðir og hins vegar leyfi til þeirra sem bjóða upp á sérstakar ferðir til fiskveiða með sjóstöng og þann afla má sem sé fénýta. Hann fer á vigt og fer um hann að öllu leyti eftir þeim reglum sem gilda um þá sem stunda atvinnuveiðar. Hér er því auðvitað um verulegan mun að ræða á þessum aðilum. Ég vil taka fram líka hér í restina af því að tími minn er búinn að við í hópnum lögðum mikla áherslu á að skýrsluskil yrðu að vera nokkuð nákvæm hjá þeim aðilum sem stunda þessar veiðar, þ.e. blandaðar sjóstangaveiðar. En ég sé að í frumvarpinu, sem var samið í ráðuneytinu, er ekki lögð jafnmikil áhersla á það. Hins vegar er tekið inn í frumvarpið ákvæði um að byggðakvóta megi nýta í þessu skyni. Það var 

Herra forseti. Ég óskaði eftir því við hv. formann sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, Atla Gíslason, að hann ræddi frjálsar handfæraveiðar samhliða þessu frumvarpi. Það var látið líta þannig út að þetta frumvarp ætti að vera samið af nefnd sem hv. þm. Einar Guðfinnsson skipaði meðan hann var sjávarútvegsráðherra. Svo kemur í ljós hér hjá hv. þingmanni sem var formaður í nefndinni, Arnbjörgu Sveinsdóttur, að frumvarpið var samið í ráðuneytinu þrátt fyrir að hún væri formaður í nefnd, í starfshópi sem skipaður var af hv. þm. Einari Guðfinnssyni um þessi mál. Það skrýtna við þennan starfshóp er að hann leitaði álits tveggja manna sem eru í þessum ferðamannageira en hann hafði ekki samráð við hvalaskoðunarútgerðir eða fuglaskoðunarútgerðir sem eru samhliða með sjóstangaveiði. Á Suðurnesjum hefur verið gert út á sjóstangaveiði í sennilega 15 ár að minnsta kosti, litla báta, og þeir hafa verið líka í hvalaskoðun og fuglaskoðun og ýmsu. Þetta eru auðvitað mjög óvönduð vinnubrögð hjá þessum starfshópi sem hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir leiddi. Það kemur ekkert á óvart hvernig að þessum málum er staðið. Við horfum upp á það að fjórflokkurinn, sem reyndar eru nú fáir úr hérna í salnum núna - satt best að segja eru nú bara þrír þingmenn staddir í salnum og það er ömurlegt þegar verið er að ræða svona mál að þeir sem eru í landbúnaðar- og sjávarútvegsnefnd skuli ekki láta sjá sig og alls ekki sjávarútvegsráðherra heldur.

Það er eitt sem ég get tekið undir með hv. þm. Grétari Mar Jónssyni, það er ekki nokkur einasti bragur á því að við skulum vera að ræða þetta frumvarp hér um miðja nótt. Það er náttúrlega algjörlega fráleitt að þannig skuli vera staðið að málum hér í Alþingi að mál sem varðar svona mikla hagsmuni sé rætt við þessar aðstæður. Hv. þm. Grétar Mar Jónsson átaldi starfshópinn sem ég stýrði fyrir að hafa ekki leitað álits allra þeirra aðila sem stunda sjávartengda ferðaþjónustu. Ég bendi á að í starfshópnum var fulltrúi Samtaka ferðaþjónustunnar sem auðvitað hafði það hlutverk og gerði það algjörlega með sóma, sem lagði fram gögn um það hverjir - eftir því sem hægt var miðað við að ekki hafa verið settar skýrar reglur í kringum þessa atvinnugrein lagði fram í starfshópnum upplýsingar um það hvernig málum væri háttað hjá bæði sjóstangaveiðifyrirtækjum og hvalaskoðunarfyrirtækjum. Einnig áttum við viðtöl við aðila sem reka slík fyrirtæki. Ég frábið mér það að við höfum ekki staðið vel að verki hvað þetta varðar en það var alveg fullkomlega ljóst að þegar við skiluðum skýrslunni okkar gerðum við ráð fyrir því að upp úr slíkri vinnu yrði samið frumvarp 

Herra forseti. Hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir segir að þetta hafi þá sem sagt ekki verið unnið með eðlilegum hætti, að frumvarpið ætti ekki að koma frá sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd með þeim hætti sem gert var. Það var lagt fram, það var óskað eftir umsögn nokkurra aðila. Þeir mættu síðan á fund, Fiskistofa, hagsmunaaðilar, þ.e. Landssamband smábátaeigenda, Arthur Bogason fyrir þeirra hönd, og svo Magnús Daníelsson útgerðarmaður úr Njarðvíkum. Þeir fundu þessu frumvarpi raunverulega allt til foráttu. Hafi menn viljað leggja frumvarpið fram í góðri trú hlutu þeir að skipta um skoðun eftir að hlusta á þá og taka tillit til þeirra sjónarmiða, bæði Arthurs Bogasonar og Magnúsar Daníelssonar, og ekki síst Þórðar Ásgeirssonar hjá Fiskistofu sem sagði að við eftirlit með þessum bátum, með kvótasetningu þessara báta, frístundabáta, þyrfti verulega að bæta við fjárveitingum til Fiskistofu sem er eitt af fáum fyrirtækjum sem hefur ekkert verið skorið niður hjá. Það er spurning hvort Fiskistofa á rétt á sér með 840 milljónir í fjárframlög á ári á sama tíma og fíkniefnalögreglan fær 300 milljónir. Það er dálítið skrýtið að líta þannig á að sjómennirnir séu hættulegri en fíkniefnainnflytjendur. Ég ætlaði samt ekki að ræða um það, ég ætlaði að ræða frekar það álit Þórðar Ásgeirssonar á því að það mundi kosta mikla peninga að kvótasetja þessa báta. Þess vegna segi ég: Drögum þetta frumvarp til baka.

Hæstv forseti. Starfshópurinn sem var skipaður af sjávarútvegsráðherra - ef hv. þingmaður vildi aðeins hlýða á - var skipaður í framhaldi af því að við höfðum fjallað um mál í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd á síðasta þingi og þegar það mál var lagt fram var ljóst að það þyrfti víðtækari skoðun á hvernig hægt væri að standa að því að setja lög og reglur í kringum frístundaveiðarnar. Það var okkar verkefni að skoða þetta umhverfi og koma með tillögur. Hvert áttum við að skila þessum tillögum? Ekki til sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, þetta var hópur sem starfaði fyrir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og skilaði áliti sínu í skýrslu til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Það var síðan ákvörðun þeirra stjórnarflokka sem nú fara þar með húsráð að í ráðuneytinu var samið frumvarp. Það var svo sannarlega byggt á vinnu starfshópsins sem ég stýrði en það var ósk núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd mundi flytja þetta mál. Ég hélt satt að segja, hæstv. forseti, að hv. þm. Grétari Mar Jónssyni væri fullkomlega ljóst hvernig þessu væri háttað því að hann er flutningsmaður að frumvarpinu. Þess vegna er öll þessi ræða hans hér og málflutningur í kvöld - eða í nótt því að það er nú nokkuð liðið á nóttina - 

Herra forseti. Það er endalaust hægt að rífast um það hvort ég hafi verið flutningsmaður að málinu. Ég ætlaði að vera það í upphafi en eftir að gestir komu á fund nefndarinnar taldi ég það ótækt. Reyndar var ég strax í upphafi með fyrirvara, bæði við rækjuþáttinn og eins karfaþáttinn í frumvarpinu. Ég gat stutt það að skólaskip eins og Dröfnin sem sigla með skólakrakka þyrftu ekki kvóta og ég gat líka stutt það að Hafrannsóknastofnun þyrfti ekki kvóta þó að hún fái verulega kvóta til rannsóknarverkefna sinna. Mér fannst það allt í lagi eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Eftir að hafa hlustað á umsagnir Fiskistofu og þessara ágætu gesta, Arthurs Bogasonar fyrir hönd Landssambands smábátaeigenda og svo Magnúsar Daníelssonar, útgerðarmanns í Njarðvíkum, sá ég ekki möguleika á að styðja þetta með einum eða neinum hætti í þingi. Ég hafði óskað eftir því við formann nefndarinnar, hv. þm. Atla Gíslason, að þetta yrði tekið með í umræðunni um frjálsar handfæraveiðar. Ég vissi ekki betur um tíma en að til stæði að gera það. Svo var því einhverra hluta vegna breytt og ekki gert. Það hefði farið betur ef það hefði verið gert, við hefðum lagt vinnu í að útfæra frjálsar handfæraveiðar og taka þá þær aðgerðir sem eru lagðar til í frumvarpinu um að kvótasetja frístundabáta inn í frumvarpið um frjálsar handfæraveiðar. Það hefði rúmast þar vel, á alveg heima þar og þess vegna finnst mér ótrúlegt að menn skuli ætla að halda áfram. Ég átti svo sem ekki von á öðru frá Sjálfstæðisflokknum en að hann vildi það, ég átti líka von á því að Samfylkingin vildi litlu breyta þar sem hún hefur ekki sýnt neina burði til að vilja breyta fiskveiðistjórnarkerfinu upp á síðkastið, en kannski fannst mér afstaða Vinstri grænna verst. Ég hélt úr því að þar væru menn sem höfðu lýst yfir stuðningi við frumvarp okkar í Frjálslynda flokknum um frjálsar handfæraveiðar, eins og hv. þm. Jón Bjarnason og fleiri, að þá yrði frumvarpið um frjálsar handfæraveiðar tekið til umræðu. Það hefur ekki fengist afgreitt út úr nefndinni og ekki einu sinni umsagnir um það enn þá þannig að ég veit ekki hvar málið er statt en það liggur enn þá í nefndinni og eftir því sem mér sýnist er meiningin að afgreiða það ekki út úr henni. Það er ekki hægt að sjá eða skilja neitt annað en að það sé með þeim hætti. Þegar frjálsa framsalið var sett á og braskið byrjaði upphófst, eins og margir ágætir hagfræðingar benda á, ógæfan í íslenskum fjármálum, þ.e. með frjálsa framsalinu í íslenskum sjávarútvegi. Menn byrjuðu að veðsetja fiskinn í sjónum óveiddan, leigja hann og selja, eins og Þorvaldur Gylfason hagfræðingur hefur sagt. Fleiri ágætir hagfræðingar hafa haldið því fram að ógæfan hafi byrjað þar og því finnst mér ótrúlegt að menn ætli enn að halda áfram að kvótasetja. Ég minntist á Vinstri græna. Þegar Alþýðubandalagið var og hét var þar þingmaður sem er núna formaður í Vinstri grænum og heitir Steingrímur J. Sigfússon, núna hæstv. ráðherra. Þegar hann var í ríkisstjórn 1990 greiddi hann atkvæði með frjálsa framsalinu. Hann tók þátt í að innleiða kvótabrask á Íslandi, hann studdi það. Eftir það, frá 1991–1995, var hann formaður í minni hluta í sjávarútvegsnefnd. Hann hefði örugglega ekki fengið þann heiður sem alþýðubandalagsmaður að vera formaður sjávarútvegsnefndar í minni hluta þegar Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur voru í meiri hluta nema gera sem þeim líkaði. 

Herra forseti. Hér er verið að ræða frumvarp til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Fyrst þegar frumvarpið var lagt fram bað formaður sjávarútvegsnefndar um gott veður fyrir málinu vegna þess að svo margt mikilvægt væri í því, t.d. mikilvægi þess að komið yrði á regluverki í sambandi við ferðaþjónustu, þ.e. fiskveiðar í tengslum við ferðaþjónustuna, og að ákveðnar reglur þyrfti að hafa um það. Málið mætti velvilja okkar allra í sjávarútvegsnefnd, þar með talið mín og hv. þm. Grétars Mars Jónssonar. Reyndar var þar líka ákvæði, sem sást mjög glöggt strax, um að þeir sem hafa haft rækjukvóta þyrftu ekki að greiða veiðigjald nema af lönduðum afla rækju. Smáumræða fór fram um það og m.a. minnt á að ýmsir hefðu óskað eftir því að fá að veiða rækju þegar menn hirtu ekki um það, svokallaðir handhafar kvótans, þeir sem áttu kvótann vildu ekki leyfa að veiða hann nema þeir fengju pening fyrir. Síðan þegar þeir sjá hag í því vegna lækkandi olíuverðs, gríðarlega lækkandi olíuverðs og ýmislegs annars, að hagkvæmt er orðið að veiða rækjuna þá vildu þeir komast hjá því að greiða venjubundið veiðigjald. Við bentum á þetta og þá var ákveðið að það yrði ekki haft með í málinu. Í 1. gr. er einnig rætt um að mönnum sé heimilt að veiða í svokölluðu fræðsluskyni og það er mjög gott mál sem við erum öll sammála um. Til eru menn sem hafa haft áhuga á því að leyfa ungum drengjum sérstaklega, og sjálfsagt ungum stúlkum líka í einhverjum tilvikum, að koma um borð í bátinn sinn og kenna þeim að veiða, kenna þeim handbrögð til sjós en það hefur ekki verið hægt vegna þess að ekki hefur verið kvóti fyrir því. Þetta er líka mjög gott mál. Einnig er mjög gott þegar menn greina á milli karfategunda, ef frumvarpið verður samþykkt eða þessi liður laganna, því að áður var alltaf horft á karfann sem eina tegund en núna er verið að tala um annars vegar gullkarfa og hins vegar djúpkarfa, og það er ágætt. Síðan kemur að þessum nýja atvinnuvegi. Segja má að þar hafi verið svolítill gambítur eða að það atriði hefði mátt skoða betur. Ég viðurkenni fyrir mitt leyti að ég hefði viljað skoða það betur áður en ég gerðist flutningsmaður þessa frumvarps. Fyrir nefndina komu hagsmunaaðilar svokallaðir og bentu á ýmis atriði í frumvarpinu sem í raun er mjög erfitt að samþykkja, þ.e. að samþykkja frumvarpið ef það verður algjörlega óbreytt, ekki síst með tilliti til þess sem forstjóri  Síðan vil ég geta þess, herra forseti, að talað hefur verið um tvö fyrirtæki í þessari grein og er annað þeirra nefnt Hvíldarklettur. Það fyrirtæki er núna til sölu. Ég vona að það sé samt ekki vegna þess að það hafi gengið illa rekstrarlega, mér er í sjálfu sér ekki kunnugt um það. Hins vegar þegar við hugsum um þessa nýju atvinnugrein og þær aðstæður sem núna eru í landinu vaknar sú spurning hvort ekki væri rétt að bíða með þessi ákvæði, herra forseti, vegna þess að kreppa er í landinu og núna eru allt aðrar aðstæður en þegar frumvarpið var fyrst lagt fram af fyrrverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra, Einari Kristni Guðfinnssyni. Bankahrun hefur orðið og 15 þúsund manns eru atvinnulausir á Íslandi. Við þurfum því að gera allt sem við getum til þess að efla atvinnuvegina. Því mætti alveg eins spyrja hvort þessi 200 tonn sem hafa verið veidd mættu ekki koma sem styrkur til þessarar atvinnugreinar með sama hætti og 500 tonnin koma í þorskeldið, áframeldi á þorski. Segjum að við mundum leggja þessi 200 tonn sem styrk inn í atvinnugreinina, við erum að tala um fjárhæð sem nemur 30 millj. kr., þá væri hægt að byggja atvinnugreinina betur upp frekar en að selja þurfi fyrirtæki, vegna þess að vextir hafa hækkað og skuldir, sem eru sjálfsagt í erlendri mynt, hafa aukist og lán hafi líka hækkað vegna verðtryggingar. Ég held að það ætti að koma til íhugunar í nefndinni, þegar við skoðum málið aftur, að þetta mundi vera sérstakur styrkur til eflingar atvinnugreininni sem er ein glæsilegasta sprotagrein í íslenskri ferðaþjónustu í dag og mundi gefa mönnum byr undir báða vængi í því að vilja ganga inn í greinina og starfa á þeim vettvangi. Eitt einkennir þetta líka, það er það sem kom fram í máli, að því er mig minnir, Friðriks J. Arngrímssonar, framkvæmdastjóra LÍÚ, ég held að hann sé framkvæmdastjóri, þ.e. sú hugsun að ekki megi synda fiskur í sjónum án þess að hann sé eign einhvers. Ef fiskur syndir í hafinu þarf hann að vera eign einhvers útgerðarmanns. Þetta minnir á vangavelturnar um að fé geti ekki verið án hirðis. Það má eiginlega segja að yfirfært sé þetta: Fiskur getur ekki verið án útgerðarmanns, án eiganda. Þetta er í huga mínum nokkur meinloka. Í nefndinni kom fram spurningin: Hvað á að gera ef menn standa á ströndinni með sex metra langa sjóstöng, henda út færi og veiða allt í einu tvö, þrjú hundruð kíló af fiski? Mega þeir fara með hann heim, flaka hann, salta hann og selja hann - eða verður að setja það inn í kvótakerfið líka? Í nefndinni komu upp vangaveltur um eftirfarandi, þ.e. tvær konur sem reru til fiskjar og fóru með fiskinn til Mæðrastyrksnefndar og gáfu hann til fátækra. Spurningin var: Er þetta löglegt eða ólöglegt? Ég man ekki betur en að svarið hafi verið: Líklega er þetta ólöglegt. Þá sjáum við hvernig kerfið okkar er orðið í þessu. Ég vil að lokum segja, herra forseti, að við höfum ekkert ráð á því í dag í samfélagi þar sem hrun hefur orðið, þar sem yfir 10 þúsund manns eru atvinnulausir, að leyfa ekki fólki að fara út á sjó á þriggja, fjögurra, fimm tonna trillum. Það er allt til reiðu, þekkingin er til reiðu og tækin eru til reiðu, nema það eitt að menn geta ekki hugsað sér að leyfa þrjú, fjögur hundruð trillum af þessari stærð að sigla út á flóana, út á firðina okkar til að veiða og bjarga sjálfum sér, til að hafa atvinnu, til að hafa eitthvað að gera og líka til að afla tekna. Nei, það má ekki vegna þess að mennirnir eða konurnar sem ætla að gera þetta verða að borga 200 kr. í leigugjald fyrir það til útgerða, sem eru margar hverjar algjörlega á hausnum, ekki vegna þess að eitthvert sérstakt bankahrun hafi komið heldur líka vegna þess að þær hafa leiðst út í margan annan rekstur en útgerð. Ég tek undir með hv. þm. Grétari Mar Jónssyni að dapurlegt er að Alþingi Íslendinga skuli ljúka störfum án þess að afgreiða frumvarp frjálslyndra um frjálsar handfæraveiðar. Það er ekki verið að tala um að veiða hundruð tonna á bátana, eins og gert er á sumum öflugum línubátum, heldur nokkra tugi tonna, 30 tonn. Hvað gerir það fyrir einn mann? Það eru 6 milljónir. Það stendur undir rekstri báts og tveir geta verið um borð. Miðað við það að við samþykktum lög fyrir hrunið um að flytja mætti aflaheimildir um 30% á milli ára getum við í því ljósi meira að segja afturkallað það ef það er svo erfitt út af fiskverndarsjónarmiðum, við getum þá bara afturkallað það og sett yfir á trillurnar. Herra forseti. Ég ætla ekki að fjölyrða meira um þetta en minni á orð hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur, sem flutti málið áðan, sem sagði að auðvitað færi það aftur til nefndar og þyrfti aukna og meiri umfjöllun. Hv. þingmaður er flutningsmaður þessa máls og er þá nema von að fleiri mæli þessi orð hér í þingsalnum í dag og menn jafnvel skrifi undir það en þá með fyrirvörum, ekki síst í ljósi þess að fólk kom til nefndarinnar sem benti á ýmis atriði sem betur mættu fara. Við eigum að hafa það sem betra er og réttara frekar en að binda okkur við einhvern bókstaf sem getur jafnvel verið vitleysa.

Hæstv. forseti. Ég hlýt að benda á að hv. þm. Karl V. Matthíasson er flutningsmaður að málinu. Hann samþykkti að málið væri lagt fram í hans nafni sem nefndarmanns í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd en þegar málið kemur hér inn og við ræðum það um miðja nótt kemur fram að hann segist vera með einhverja fyrirvara. Hann lagði málið fram í þinginu og fram komu engir fyrirvarar.

Til hvers þá að hlusta á gesti í nefndinni?

Hæstv. forseti. Málið kom fram með samþykki þeirra nefndarmanna sem eru í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd, annars hefði málið ekki komið fram. Maður hlýtur að ætlast til þess að þeir þingmenn sem sitja í nefndinni sýni þá ábyrgð að standa við þau mál. Það getur vel verið að menn komist að því við vinnslu málsins að menn vilji breyta málinu  
            

Það er alveg rétt hjá hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur að ég er á þessu máli. Síðan gerist það að fólk kemur til nefndarinnar, m.a. fiskistofustjóri, sem benti á það eða lét að því liggja að það þurfi nánast eftirlitsmenn, alveg gríðarlegan fjölda eftirlitsmanna til að hægt sé að framkvæma þetta ef vel á að vera. Hv. þingmaður veit það. Svo komu ýmis önnur mál fram, ýmsar aðrar ábendingar um að þetta væri ekki algjörlega nauðsynlegt. Þegar við fáum fólk til nefnda er það til þess að vinna málin betur, gera málin betri og þegar sérfræðingar og hagsmunaaðilar sem hafa komið til nefndarinnar benda á að það kunni að vera mistök í málinu þá bara hlýði ég því, þá hlusta ég á það. Það er það sem ég er að segja.

Segðu það þá með þeim orðum en ekki að þú hafir haft fyrirvara um málið ...

Ég sagði það aldrei, hv. þingmaður, ég sagði aldrei að ég hefði haft fyrirvara á þessu máli. Ég sagði að ég mundi gera athugasemdir 

Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins koma aftur eingöngu til að ræða örfá atriði sem ég komst ekki í að ræða rétt áðan. Það væri synd að segja, hæstv. forseti, að hér hefði farið fram markviss umræða um þetta annars ágæta og merka mál því að hér er ekki einu sinni framsögumaður málsins til að ræða það. Hér vantar algjörlega sjónarmið formanns nefndarinnar og til dæmis sjónarmið úr Samfylkingunni því að þeir þingmenn eru einfaldlega ekki til staðar. Eins og ég sagði eru mörg atriði sem þyrfti að ræða og skýra betur af því að það er hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd sem flytur málið og ber ábyrgð á því. Þess vegna hefðu þurft að koma fram sæmilegar skýringar á einstökum þáttum málsins sem ekki gefst nú tími til. Ég vildi, hæstv. forseti, benda á að eitt af því sem þetta mál felur í sér er að m.a. er gert ráð fyrir því að hægt sé að veita smábátum, sem stunda atvinnuveiðar sem smábátar, samkvæmt þessum tillögum tímabundið leyfi á tímabilinu 1. maí til 31. ágúst til að stunda frístundaveiðar og fá leyfi til þess að stunda þær, en eingöngu með því skilyrði að þeir stundi ekki veiðar í atvinnuskyni á því sama tímabili. Ég held að það sé rétt að þetta komi fram þannig að það eru ekki eingöngu svokallaðir frístundaveiðibátar sem eru sérstaklega til þess ætlaðir sem geta fengið þetta frístundaveiðileyfi. Þetta er eitt af þeim atriðum sem við vitum að getur verið umdeilt og þyrfti að ræða betur. Hér var Fiskistofa nefnd og áhyggjur fiskistofumanna af því hvernig væri hægt að fylgjast með þessum veiðum. Því er rétt að nefna að fulltrúi Fiskistofu var einmitt í starfshópnum og hann sá ekki þessa annmarka sem menn eru að reyna að lýsa á því hvernig væri hægt að hafa eftirlit með þessu. Sérstaklega var farið að tillögum hans um það hvernig rétt væri að gefa út leyfin og hvernig væri möguleiki á að fylgjast með veiðunum. Til þess nutum við auðvitað ráðlegginga frá þeim fulltrúa sem kom frá Fiskistofu. Við erum að tala um nýja atvinnugrein, við erum að tala um ferðaþjónustugrein og við tókum það sérstaklega fram í skýrslu starfshópsins. Við vildum benda á að í vinnu okkar hafi komið fram að það væri mikilvægt að Ferðamálastofa mótaði reglur um þessa nýju atvinnugrein á sviði ferðamála. Það verður þá leitast við að halda uppi og viðhalda gæðum og ímynd þeirrar þjónustu og atvinnustarfsemi sem hér um ræðir. Það skiptir nefnilega miklu máli þegar það starf sem nú þegar hefur verið unnið við það að byggja upp þessa atvinnugrein og búa til ímynd að ferðaþjónustan standi undir þeirri ímynd og þeim gæðum sem nú þegar hafa verið byggð upp og mótuð. Hún hefur verið sú söluvara sem erlendir ferðamenn sækjast eftir og það er brýnt að erlendir ferðamenn, og Íslendingar auðvitað líka, geti gengið að þessum gæðum vísum þegar þeir koma til landsins til að stunda þessar veiðar.

Vegna orða hv. þingmanns vill forseti geta þess að hv. þm. Atli Gíslason, formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, hefur fjarvistarleyfi í dag vegna veikinda.

Herra forseti. Vegna ræðu hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur fagna ég því að hún skuli vilja skoða málið betur, það er auðvitað mjög gott. Ég minni hana á að þessi ferðaþjónustugrein sem þarf að leigja sér veiðiheimildir upp á 250 tonn - ef við gefum okkur að það verði svipuð veiði og svipað umfang á ferðaþjónustunni á þessu ári og því síðasta - er leiguverðið miðað við gangverð á kvóta í dag upp á 37,5 milljónir. Þessi fyrirtæki, kannski tvö fyrir vestan sem mest eru í því að leigja veiðiheimildir og gerðu það á síðasta sumri, munar um minna. Þetta er þeim íþyngjandi líka. Þegar þau voru búin að fá pantanir og það var búið að bóka hjá þeim skip þurftu þau að hafa þennan kvóta því að þau máttu ekki fara kvótalaus á sjó. Þessi ferðaþjónustufyrirtæki spenntu verðið upp umfram það sem kannski eðlilegt var á kostnað atvinnu sjómanna, á kostnað þeirra sem eru raunverulegir trillukarlar og þurfa að leigja til sín veiðiheimildir. Það er sorglegt að vita til þess að hér eru nánast bara fjórir þingmenn í sal til að ræða þessi mál. Það er ótrúlegt. Hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir hefur verið með útúrsnúninga um stuðning við þetta frumvarp og tekur ekkert tillit til fyrirvara, tekur ekki tillit til óska minna um að frjálsar handfæraveiðar yrðu ræddar með. Hún hefur verið í þrasi og þvargi út af því að hana skortir rök. 
            

Hæstv. forseti. Það er ekki ég sem raða upp dagskrá þingsins. Hafi hv. þingmaður óskað eftir því að ræða frjálsar handfæraveiðar er það ekki mín sök að það er ekki gert hér í kvöld.

… formann sjávarútvegsnefndar.

Það vill nú þannig til að hv. formaður sjávarútvegsnefndar hefur heldur ekkert með það að gera hvernig dagskránni er raðað upp í þinginu þannig að hv. þingmaður mun eiga það við forseta þingsins hvernig menn ræða mál hér. Það hefur a.m.k. stundum verið þannig að Frjálslyndi flokkurinn hefur stutt það ríkisstjórnarsamstarf sem núna er í landinu þannig að það mætti búast við því að Frjálslyndi flokkurinn hefði getað fengið eins og eitt mál rætt í þinginu. Ekki ætla ég að koma í veg fyrir það og hef ekki reynt það. Hæstv. forseti. Ég tek fram að það var algjör samstaða um það í starfshópnum, og mér heyrist almennt vera samstaða um að þeir sem bjóða upp á sérstakar ferðir til fiskveiða með sjóstöng og þar sem umfangið er svo mikið sem raun ber vitni muni þurfa að eiga aflamark til að hafa á móti þeim veiðum. Það er ekkert óeðlilegt við að þeir sem stunda þessa atvinnustarfsemi þurfi að hafa aflamark eða krókaaflamark á þeim bátum sem 

Herra forseti. Áframeldi, 500 tonnum úthlutað til áframeldis þar sem er veiddur smár fiskur, settur í kvíar og alinn upp í kjörstærðir til slátrunar. Brottkast á íslenska flotanum, hugsanlegt kvótasvindl með ýmsum hætti, Hafró-afli, upp á 5% af aflamarki skips má vera Hafró-afli, fyrir utan byggðakvóta, línuívilnun og ýmislegt annað sem er innbyggt í fiskveiðistjórnarkerfið. Við erum að tala um tugþúsundir tonna. Þá á raunverulega að íþyngja þessari nýju atvinnugrein, sem lofar góðu, með því að hún þurfi að leigja til sín veiðiheimildir. Við eigum að láta þessa ferðaþjónustugrein, þennan sprota í ferðaþjónustunni, sprotafyrirtæki sem er að byrja að gera þetta með þessum hætti, afskiptalausa og ekki neyða fyrirtækin til að leigja sér veiðiheimildir. Svo á hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir náttúrlega að horfa á það sem snýr að mannréttindanefndaráliti Sameinuðu þjóðanna, eins og ég hef margoft komið inn á. Okkur öllum er hollt að horfa á það og skoða það í ljósi þess sem sumir vilja samþykkja og gera að lögum. Við ætlum að ganga lengra í að brjóta mannréttindi en við höfum gert í núverandi kerfi, við erum að setja fleiri inn í þetta bannsetta fiskveiðistjórnarkerfi, þetta kvótakerfi. Það er það sem er verst við þetta frumvarp. Drögum það til baka, gerum það ekki að lögum, þess þarf ekki.

Hæstv. forseti. Ég hlýt enn og aftur að benda á að hv. þingmaður var flutningsmaður þessa máls sem felur það í sér að það þarf að leigja til sín aflaheimildir til að stunda þessar veiðar.

Vertu ekki að þessum útúrsnúningum alltaf.

Hv. þingmaður, ef hann vildi hlusta á mál mitt án þess að vera með einhvern orðhengilshátt hér í salnum, þannig er þetta nú. Hann flutti þetta mál og að sjálfsögðu er það eðlilegt. Þeir sem stunda þessa atvinnugrein eru sáttir við þetta kerfi. Það er a.m.k. töluvert á sig leggjandi þegar þeir aðilar sem hafa byggt upp atvinnugreinina vilja hafa kerfið þannig,  Öll ferðaþjónustan óskar eftir því að fá laga- og regluramma utan um starfsemina sem er mjög vaxandi og mjög fjölbreytileg. Það er nauðsynlegt að utan um þessa starfsemi verði settur reglurammi. Þeir sem stunda þessa atvinnustarfsemi, hvort sem það er blönduð starfsemi eða þar sem markvisst er lögð stund á fiskveiðar, svokölluð magnveiði, kalla eftir regluverki í kringum atvinnugreinina. Samtök ferðaþjónustunnar hafa lagt á það mikla áherslu að utan um þetta verði sett regluverk sem þessi atvinnugrein getur stundað starfsemi sína innan og menn viti þá að hverju þeir ganga og á 

Hættu að djóka …

Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns fagna því að þessar tillögur til þingsályktunar eru komnar til umfjöllunar í þinginu. Þær eru í raun og veru afurð ársfundar Vestnorræna ráðsins sem haldinn var í Grundarfirði í sumar. Ársfundur vestnorræna ráðsins er þannig uppbyggður að sex þingmenn frá Færeyjum, sex frá Grænlandi og sex frá Íslandi koma saman til að fjalla um sameiginleg mál þessara landa, Vestur-Norðurlandanna, Íslands, Grænlands og Færeyja. Á hverjum ársfundi er venjan að koma með tillögur, þingsályktanir, sem síðan eru bornar upp í hverju þinganna í Færeyjum, Grænlandi og Íslandi. Nú þegar er búið að samþykkja þessar tillögur í þjóðþingum Grænlands og Færeyja og nú eru þær bornar hér upp. Flutningsmenn eru sá sem hér stendur, Árni Johnsen, Guðbjartur Hannesson, Guðjón A. Kristjánsson, Jón Gunnarsson og Birkir J. Jónsson, en þessir alþingismenn eru í Vestnorræna ráðinu, Íslandsdeild vestnorræna ráðsins. Einnig er flutningsmaður hv. þm. Jón Bjarnason frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og flutningsmenn eru því úr öllum stjórnmálaflokkum á Alþingi Íslendinga. Fyrsta tillagan fjallar um það að landsstjórnir Færeyja, Grænlands og Íslands haldi vestnorrænan dag. Áskorun Vestnorræna ráðsins til landsstjórnanna þriggja var að þær stofnuðu til vestnorræns dags einu sinni á ári sem gæti verið útfært þannig að eitt árið yrði hann haldinn hátíðlegur á Íslandi og þá mundi sá dagur vera notaður til að minna á mikilvægi okkar góða samstarfs við Grænland og Færeyjar. Fá mætti alls konar listamenn til að vera með menningarviðburði frá þessum löndum, flytja mætti erindi um margvísleg efni og margt fleira mæti kynna á samkomum sem miða að því að tengja löndin betur saman og vekja athygli á þeim, menningu, sögu o.s.frv. en ekki síst til að auka vinarþel og vináttu á milli þessara landa. Lagt er til að þessi dagur sé haldinn í ágúst á hverju ári, til skiptis á Íslandi, Grænlandi og Færeyjum. Annað mál sem samþykkt var á fundi Vestnorræna ráðsins í Grundarfirði 27. ágúst sl. var um aukið samráð á sviði sjálfbærrar nýtingar lifandi náttúruauðlinda, þar með talið fugla- og fiskstofna, auk spendýra. Það lýtur að því að þessi þrjú lönd tali betur saman um það hvernig þau eigi að standa saman að því að nýta náttúruauðlindir sínar á sjálfbæran hátt, veiðar og eldi og hvers konar samstarf. Það er ánægjulegt hve mörg verkefni hafa verið unnin á sviði loftslagsrannsókna á Vestur-Norðurlöndum hin síðari ár. Vestnorræna ráðið hvetur stjórnvöld til að tryggja að fyrir hendi séu áætlanir á milli landanna sem ætlaðar eru til að upplýsingar berist vel á milli og áhugi fyrir samstarfi skapist. Hagkerfi Vestur-Norðurlanda byggist að miklu leyti á nýtingu náttúruauðlinda. Vestur-Norðurlönd eiga því sameiginlegra hagsmuna að gæta þegar kemur að því að tryggja sjálfbæra nýtingu náttúruauðlinda þjóðanna. Þess vegna er þessi tillaga m.a. komin fram og líka til að koma í veg fyrir misskilning og rangtúlkanir annarra ríkja á því hvernig við göngum um náttúruna. Mig langar að nefna eitt dæmi. Grænlendingar veiða sel sér til matar, þeir borða bæði kjöt og spik og svo hafa þeir notað skinnið, feldinn, ef svo má að orði komast, til að búa til ýmsar vörur og hafa selt þær. Nú heyrast raddir um að ekki eigi að leyfa sölu á varningi úr selskinni. Þær koma frá löndum sunnarlega í Evrópu þar sem fólk hefur kannski ekki næga þekkingu á þessu og heldur að um ofveiði á sel sé að ræða og það koma jafnvel einhver tilfinningaleg rök inn í málið. Þetta á líka við um hvalveiðar. Ég ætla ekki að fjalla frekar um þetta en tillagan hljóðar svo: „Alþingi skorar á ríkisstjórnina að gera samkomulag við landsstjórnir Færeyja og Grænlands um aukið samráð á sviði sjálfbærrar nýtingar lifandi náttúruauðlinda, þ.m.t. fugla- og fiskstofna, auk spendýra.“ Þá langar mig til að koma að þriðju tillögunni sem er um árlegan samráðsfund sjávarútvegsráðherra Vestur-Norðurlanda, og hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi skorar á ríkisstjórnina að gera samkomulag við landsstjórnir Færeyja og Grænlands um árlegan samráðsfund sjávarútvegsráðherra Vestur-Norðurlanda. Á samráðsfundunum yrði fjallað um sjávarútveg og veiðar í löndunum þremur og stefnu landanna í sjávarútvegsmálum gagnvart Evrópusambandinu.“ Nýlegar fréttir frá því í gærkvöldi benda einmitt til þess að ekki veiti af því að við höfum gott samráð og samstarf við landsstjórnir Færeyja og Grænlands um nýtingu auðlinda í hafinu og það væri mjög gott ef við gætum mótað sameiginlega stefnu í þessum málum, herra forseti, og sýnt þannig samstöðu til að vekja skilning á okkar málum. Einnig getur það orðið til þess að samráð okkar og samskipti við önnur ríki eins og t.d. í Evrópusambandinu yrðu á betri nótum og við mundum hafa meira vægi í umræðunni um fiskstofnana, um flökkustofna, t.d. hvernig við eigum að afgreiða málið með makrílinn og hvað eigi að gera ef íslenskir fiskstofnar fara allt í einu að synda yfir í lögsögu annarra ríkja. Hafa þau ríki fullan rétt til þess að veiða upp þá stofna eða getum við gert einhverja kröfu? Auðvitað þarf þetta að vinnast í samkomulagi og samráði á milli þjóðanna og því er mjög gott að Ísland, Grænland og Færeyjar komi sér saman um sín svæði og hafi ákveðna stefnu til að þau geti líka rætt við aðrar nágrannaþjóðir og við getum unnið málin í meira samkomulagi og förum ekki of geyst í það þó að einhver fiskstofn komi inn í okkar lögsögu og teljum ekki að við eigum hann bara ein o.s.frv. Við þurfum náttúrlega að haga okkur á siðaðan hátt í þessu sambandi. Þess vegna er þessi tillaga m.a. komin fram og er í raun og veru mjög lík annarri tillögu sem kom fram í fyrra og var samþykkt á hinu háa Alþingi. Það var tillaga um að Ísland, Grænland og Færeyjar mundu auka rannsóknasamstarf sitt. Var ánægjulegt hve Hafrannsóknastofnun Íslands tók vel undir þetta og það var einmitt í tengslum við það sem sumir kalla sjóræningjaveiðar á flökkustofnum. Aukið samráð, aukið samstarf og svona fundir geta einmitt orðið til þess að við förum að mæta hver annarri, þjóðirnar, með meiri skilningi en verið hefur. Ég ætla ekki að fjalla meira um þessa tillögu, herra forseti, en að lokum er hér fjórða tillagan og hún tengist náttúrlega þessu samstarfi og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi skorar á ríkisstjórnina að gera samkomulag við landsstjórn Grænlands um að löndin skiptist á útsendum sendifulltrúum. Færeyjar og Grænland eru jafnframt hvött til að skiptast á opinberum sendifulltrúum.“ Við vitum það, herra forseti, að komið hefur verið á fót hér á landi sendistofu, sendiráði, Færeyingar eru með sendiráð á Íslandi sem kallast sendistofa. Margt gott hefur gerst í framhaldi af stofnun þessarar sendistofu á milli landanna og það hefur aukið samskiptin. Það hefur verið mun þægilegra fyrir Færeyinga sem búa hér að hafa þessa sendistofu og einnig fyrir okkur Íslendinga vegna ýmissa viðskipta, vegna ferðalaga og margra annarra samskipta á milli þessara þjóða. Hér er verið að leggja það til að ríkisstjórnir landanna beiti sér fyrir því að við komum upp sams konar sendistofu af hálfu Grænlendinga, þ.e. að Grænlendingar hafi sams konar sendistofu og Færeyingar eru með hér. Við sjáum hve þetta yrði jákvætt, ekki síst í tengslum við aukna ferðamennsku, bæði til Íslands og til Grænlands og tengslanna á milli Íslands og Grænlands. Vekur það líka upp hugsanir um þá umræðu sem verið hefur um björgunarmál, sameiginleg björgunarmál þessara þjóða og viðbúnað vegna þess að aukin skipaumferð er á hafinu milli landanna vegna hlýnunar og betra sjólags. Því er mjög brýnt að samskiptin aukist og að menningartengslin verði sterkari. Við höfum líka fundið það, herra forseti, eftir að við fengum á okkur þennan mikla skell, eftir að kreppan skall á, hve þessar þjóðir hafa reynst okkur sannir vinir. Sannaðist það best með drenglyndi Færeyinga þegar þeir voru fyrstir þjóða til að lýsa yfir að þeir mundu rétta okkur hjálparhönd og er það vinarbragð sem seint verður þakkað en ávallt minnst hér á landi. Herra forseti. Ég geri það svo að tillögu minni að þessum fjórum þingsályktunartillögum verði vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Ég verð að segja að það sem þessi nefnd okkar undir forustu Karls V. Matthíassonar hefur gert er mjög jákvætt og lofar góðu til framtíðar litið. Aukið samstarf við þessar frændþjóðir okkar á án efa eftir að skila okkur á margan hátt mörgu góðu. Að halda vestnorrænan dag er auðvitað hið besta mál og að halda samráðsfund með sjávarútvegsráðherrum þessara landsstjórna er auðvitað gott mál og mun hugsanlega geta búið til samstarfsverkefni á ýmsum sviðum í framtíðinni. Oft og tíðum er það þannig að ekki er hægt að sigla til eða frá Grænlandi í lengri tíma en hægt væri að stunda víða fiskveiðar í lögsögu þeirra þrátt fyrir það. Það mætti hugsa sér að vinna aflann í samráði við Grænlendinga og skapa okkur þannig ávinning og þeim líka af því samstarfi. Auðvitað er hugsanlegt að vera í ýmsu samstarfi við Grænlendinga. Við sinnum og hjálpum Grænlendingum nú þegar töluvert þegar kemur að heilbrigðisþjónustu. Ferðamannaiðnaðurinn á án efa eftir að njóta góðs af samstarfi þessara landa og það mun þýða gjaldeyristekjur fyrir allar þjóðirnar ef þær standa saman og vinna saman að því að markaðssetja vestustu löndin í Evrópu, þ.e. Færeyjar, Ísland og Grænland - sem er reyndar kannski ekki í Evrópu. Við eigum möguleika á að nýta ýmislegt sameiginlega. Fyrir ári síðan kom iðnaðarnefnd grænlenska þingsins í heimsókn til okkar og ég tók þátt í því að taka á móti henni. Fyrirhugað er að byggja álver á Grænlandi og ýmislegt er þar í gangi sem gæti þýtt að þjónusta frá Ísafirði með flugi - og ýmislegt annað varðandi atvinnuuppbyggingu þeirra gæti þýtt ákveðna góða hluti til framtíðar. Eftir því sem við getum unnið meira og betur saman á öllum sviðum getur það skapað bæði atvinnu og gjaldeyristekjur fyrir allar þjóðirnar, sérstaklega í því sem varðar ferðamannaiðnaðinn og eins í sambandi við fiskveiðar og fiskvinnslu og hugsanlega þjónustu á öðrum sviðum og þá er ég að tala um Grænlendinga. Við eigum líka og höfum átt gott samstarf við Færeyinga og getum sjálfsagt aukið það á mörgum sviðum, sérstaklega í ferðamannaiðnaðinum. Eftir því sem þessar þjóðir standa betur saman að því að vinna að sínum málum, kynningarmálum og öðru, því betra fyrir þær allar. Auðvitað er mjög gott að við getum tekið þátt í rannsóknarverkefni um sjálfbæra nýtingu lifandi náttúruauðlinda og furðulegt raunar að það skuli ekki hafa verið í gangi meira en raun ber vitni. Við erum hér á norðurslóðum og höfum mikla sameiginlega hagsmuni á öllum sviðum. Hugsanlegt er að Grænlendingar fari að vinna olíu eins og hugsanlega við Íslendingar. Færeyingar eru byrjaðir að vinna olíu og segja má að við höfum kannski lært aðeins af þeim varðandi undirbúning á þessum rannsóknarverkefnum og aðeins horft til þeirra hvað þau mál varðar. Möguleikarnir varðandi samstarf þessara þjóða eru miklir og ég verð að segja að ég held að þetta geti lofað mjög góðu fyrir framtíðina og styð auðvitað þingsályktunartillögurnar og vil enn og aftur þakka Karli V. Matthíassyni, sem hefur verið í forsvari fyrir þessa nefnd, fyrir vel unnin störf.

Varðandi fundarhöld í kvöld vill forseti geta þess að það verður hlé á fundinum á milli klukkan sjö og hálfátta vegna nefndafunda en að öðru leyti er ekki gert ráð fyrir frekari atkvæðagreiðslum á þessu kvöldi þannig að það sé vitað.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir framhaldsnefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum um gjaldþrotaskipti o.fl., eða greiðsluaðlögunarfrumvarpinu. Málinu var vísað til nefndarinnar að lokinni 2. umræðu til að nefndin gæti farið yfir álitamál sem upp hefðu komið og þá sérstaklega um þann möguleika að verkefni umsjónarmanns með greiðsluaðlögun yrðu falin sýslumönnum. Við meðferð málsins fyrir nefndinni komu fram upplýsingar um að þetta nýja hlutverk gæti skarast við innheimtuhlutverk sýslumanna og nauðsynlegt væri að hafa lengri tíma til að undirbúa þá breytingu þar sem slík breyting kallaði á tilfærslu verkefna milli sýslumannsembætta. Þetta gæti jafnframt kallað á frekari endurskoðun verkefna milli sýslumanna svo sem á þann veg að eitt embætti á höfuðborgarsvæðinu gæti sinnt þjónustuverkefnum gagnvart almenningi. Nefndin leggur því til þá breytingu á frumvarpinu að ráðherra verði heimilt að fela einum sýslumanni eða opinberri stofnun umsjón með nauðasamningi um greiðsluaðlögun í stað þess að vera það skylt eins og nefndin lagði til í fyrri breytingartillögu sinni. Mikið ríður á að greiðsluaðlögunarferlið geti hafist sem allra fyrst. Það var því mat nefndarinnar að eðlilegt væri að lögmenn hafi þetta hlutverk með höndum fyrst um sinn eins og lagt er til í frumvarpinu. Þar er nú þegar fyrir hendi, í stétt lögmanna, reynsla af búskiptum og þrotameðferð, sem nýtist vel í störfum umsjónarmanns. Vegna sérstakra aðstæðna við þetta úrræði telur nefndin einnig rétt að leggja til að kostnaður umsjónarmanns sem greiðist úr ríkissjóði verði háður ákvörðun dómara, þó með þeim hætti að greiðsla fyrir umsjón með nauðasamningi til greiðsluaðlögunar geti að hámarki orðið 200 þús. kr. Það er jafnframt tillaga nefndarinnar að sú greiðsla verði innt af hendi í einu lagi eftir að starfi umsjónarmanns lýkur til þess að þrýsta enn frekar á að umsjónarmenn vinni störf sín með hröðum og skilvirkum hætti og setja þannig hvata til þess að vel og hratt sé unnið. Viðmælendur umsjónarmanna eru auðvitað skuldarar sem eru í nokkuð erfiðri stöðu með sín fjármál og eiga erfitt með að sækja rétt sinn. Nefndin fjallaði einnig um stöðu ábyrgðarmanna og tengsl greiðsluaðlögunarúrræðisins við ábyrgðarmannafrumvarpið sem hér er nú á lokastigum í meðförum Alþingis. Sérstaklega þurfti að taka tillit til þeirrar aðstöðu sem skapast ef skuld er felld niður á hendur aðalskuldara í greiðsluaðlögunarferli og þá hvort kröfuhafi ætti að geta beint kröfu um greiðslu heildarfjárhæðarinnar, upprunalegri kröfu, á hendur þriðja manni sem gengist hefði í ábyrgð. Það varð niðurstaða nefndarinnar að svo ætti ekki að vera. Ástæðan er eðli þriðjamannsábyrgða og forsendan sem liggur að baki þriðjamannsábyrgðum er sú að ábyrgðarmaður geti innt af hendi greiðslu en eigi síðan endurkröfu á hendur aðalskuldara. Ef hins vegar er búið að lækka kröfuna á hendur aðalskuldara með greiðsluaðlögun er þessi endurkröfumöguleiki ábyrgðarmanns því fallinn niður sem því nemur. Því er óhjákvæmilegt að áliti nefndarinnar að lækkun kröfu í greiðsluaðlögun hafi í för með sér samsvarandi lækkun heildarkröfu gagnvart ábyrgðarmanni. Þessi skilningur mun vera staðfestur í ábyrgðarmannafrumvarpinu en það er fjallað um það í greinargerð að nefndin deili þeim skilningi. Þá leggur nefndin til að lögin öðlist gildi 1. apríl næstkomandi svo að nokkrir dagar gefist til undirbúnings áður en þetta úrræði taki gildi. Full eining var um þessar breytingar í nefndinni og undir nefndarálitið rita auk mín hv. þingmenn Álfheiður Ingadóttir, Birgir Ármannsson, Ágúst Ólafur Ágústsson, Ólöf Nordal, Árni Þór Sigurðsson, Sigurður Kári Kristjánsson, Siv Friðleifsdóttir og Jón Magnússon.

Herra forseti. Við fjöllum um frumvarp til laga um breyting á lögum um gjaldþrotaskipti og fleira, það sem lýtur að greiðsluaðlögun, nú í 3. umr. Formaður nefndarinnar, hv. þm. Árni Páll Árnason, hefur gert grein fyrir framhaldsnefndaráliti vegna málsins sem endurspeglar, eins og fram kemur, afstöðu allrar nefndarinnar til málsins. Um þetta mál hefur verið prýðileg samstaða í nefndinni á öllum stigum þess. Það hefur vissulega verið um það að ræða að í ferli málsins hefur þurft að fjalla um marga tiltölulega flókna þætti sem lúta að fullnusturéttarfari og skyldum atriðum réttarins. Þetta eru atriði sem að sumu leyti fara nokkuð í bága við hefðbundið fullnusturéttarfar. Um frávik er að ræða sem auðvitað krefjast sérstakrar umhugsunar. Greiðsluaðlögunin er nýtt úrræði í okkar réttarfari. Eins og fram kom skýrt við 2. umr. málsins þá var um það að ræða að menn stóðu frammi fyrir þeirri spurningu hvort fjalla ætti um greiðsluaðlögun í sérstökum lögum eða hvort fella ætti breytingar inn í aðra lagabálka. Eftir að menn höfðu velt því töluvert fyrir sér varð sú niðurstaða sem hér birtist. Í þessu máli kom upp sú tillaga milli 1. og 2. umr. að breyta því hver færi með hlutverk umsjónarmanns með greiðsluaðlögun. Fram komu hugmyndir um að þetta verkefni yrði á hendi sýslumanns eða sýslumanna og voru vangaveltur um það að ákveðnir þættir í þessu gætu fallið vel að verksviði sýslumanna og eins væri ákveðið öryggi fyrir þá sem leita eftir þessu úrræði að geta átt samskipti við opinberan embættismann í þessu sambandi. Það væri meiri möguleiki á því að um samræmda málsmeðferð yrði að ræða og trygging fyrir því að viðkomandi gæti fylgt málum eftir frekar heldur en ef málið færi út til lögmanna eins og á náttúrlega við þegar um er að ræða aðstoðarmenn í greiðslustöðvun og umsjónarmenn með frjálsum nauðasamningum og svo framvegis. Þessi hugmynd var rædd töluvert í nefndinni, að fá sýslumenn í þetta hlutverk, og má segja að það hafi verið afgreitt út úr nefndinni milli 1. og 2. umr. kannski í aðeins of miklu snarhasti. Að minnsta kosti fengum við ýmsir í nefndinni ákveðna bakþanka út af þessu og óskuðum þess vegna eftir því við 2. umr. að málið kæmi aftur til nefndar milli 2. og 3. umr. sem var gert. Eins og formaður nefndarinnar gerði grein fyrir í framsöguræðu sinni þá var þetta atriði helst til skoðunar í störfum nefndarinnar, spurningin um það hvort verkefnið ætti í rauninni, bara til að gera hlutina einfaldari, hvort verkefni ætti að liggja hjá sjálfstætt starfandi lögmönnum eða hjá sýslumönnum. Niðurstaðan var sú að sú breyting að fela sýslumanni eða sýslumönnum þetta hlutverk varðandi þetta nýja réttarúrræði þarfnaðist meiri undirbúnings heldur en hér hafði átt sér stað, það þyrfti að skoða útfærsluna á þessu betur og undirbúa breytinguna betur og þess vegna væri ekki ráðlegt fyrst um sinn að stíga þetta skref. Þess vegna má segja að nefndin hafi tekið að minnsta kosti hálft skref til baka frá því sem gerðist milli 1. og 2. umr. og ákveðið að fela sjálfstæðum lögmönnum þetta verkefni fyrst um sinn án þess þó að útiloka að sýslumenn geti komið að þessu verkefni síðar þegar undirbúningsvinna hefur átt sér stað eins og nauðsynlegt er. Rökstuðninginn fyrir þessari niðurstöðu er að finna í fyrsta kafla nefndarálitsins þar sem vísað er til þess að mikið ríði á að greiðsluaðlögunarferlið geti hafist sem allra fyrst og því teldi nefndin rétt að lögmenn hafi þetta hlutverk með höndum fyrst um sinn og vísað til reynslu þeirra af búskiptum og þrotameðferð sem nýtist vel í störfum umsjónarmanns. Síðan er gerð grein fyrir ákveðinni breytingu, að það er sett hámark á greiðslu fyrir umsjón með nauðasamningi til greiðsluaðlögunar. Reyndar er gert ráð fyrir því að dómari hafi með höndum ákvörðun þessarar greiðslu en upphæðin verði þó ekki meiri en 200 þús. kr. Þarna er um að ræða ákveðna varnaðarreglu gegn því að þeir sem gegna hlutverki umsjónarmanns í þessum tilvikum geti, ef svo má segja, skammtað sér laun sjálfir fyrir þessa vinnu, að það sé ekki ótakmarkað hvað sé hægt að taka í þessu sambandi. En ef við veltum fyrir okkur þeim mismunandi málum sem kunna að koma upp í þessu sambandi þá liggur fyrir að greiðsluaðlögunarmál geta verið misjafnlega flókin og umfangsmikil eftir aðstæðum þeirra sem leita eftir greiðsluaðlögun. Það getur bæði verið um tiltölulega mjög einföld mál að ræða og eins mjög flókin. Auðvitað koma þau til með að krefjast mismikillar vinnu og þess vegna er eðlilegt að það sé ákveðið svigrúm sem dómari hafi frekar heldur en að hafa fasta upphæð. Hámarkið hins vegar ætti ekki að þurfa að koma að sök vegna þess að það má ætla að verkefnið muni fyrst og fremst verða á hendi lögmanna eða lögmannsstofa sem sérhæfa sig á þessu sviði og verða þess vegna tiltölulega fljótar að koma sér upp mikilli reynslu í þessu. Því má ætla að margir þættir í störfum umsjónarmanna að þessu leyti verði tiltölulega rútíneraðir, ef svo má segja, og eigi ekki að taka langan tíma. Hins vegar er alltaf umhugsunarefni að setja svona upphæðir inn í löggjöf. En fyrst um sinn alla vega var nefndin sammála um að setja þetta 200 þús. kr. hámark. En auðvitað verður Alþingi að vera tilbúið til þess að taka slíkar upphæðir til endurskoðunar síðar meir ef fram koma rök fyrir því að þessi upphæð sé ekki í samræmi við þá vinnu sem liggur að baki þessum málum. Við erum að stíga ný skref hér á landi í þessum efnum. Við erum að fara út í að bjóða upp á nýtt úrræði og þess vegna eru ákveðnir óvissuþættir í sambandi við framkvæmdina, í sambandi við útfærsluna. Við kunnum að standa frammi fyrir því eftir nokkurra mánaða eða árs reynslu eða hvað það verður að einstök útfærsluatriði sem við setjum fram í lögunum að þessu sinni þarfnist endurskoðunar. Við eigum þá að vera reiðubúnir að gera þær breytingar sem nauðsynlegar eru. En þetta 200 þús. kr. hámark er alla vega sú tillaga sem allsherjarnefnd telur eðlilegt að leggja til hér við 3. umr. og leggur fyrir þingið. Í nefndarálitinu er einnig gert ráð fyrir mjög áhugaverðri umræðu sem átti sér stað á vettvangi nefndarinnar milli 2. og 3. umr. Að þessum málum hafði nú reyndar verið vikið líka í fyrri nefndarstörfum um málið. Þá er ég að vísa til umræðu um réttaráhrif nauðasamnings til greiðsluaðlögunar gagnvart þriðja manni. Vakin var athygli þarna á ákveðnu samspili við frumvarp um ábyrgðarmenn sem viðskiptanefnd var með í meðferð á þessum sama tíma og við vorum reyndar að greiða atkvæði um hér áðan eftir 2. umr. Vakin var athygli á því að það þyrfti að skoða samspil þessara frumvarpa því ætla má að þau muni verði lögfest bæði á svipuðum eða sama tíma. Efnislega eiga þau margt sameiginlegt þannig að reynt getur á ákvæði þeirra beggja. Niðurstaða nefndarinnar í þessu atriði var sú að eðlilegt væri ef við erum að tala um stöðu ábyrgðarmanns í þessu efni að ef greiðsluaðlögun leiddi til þess að krafa yrði lækkuð gagnvart aðalskuldara eða skuldaranum sjálfum þá mundi krafan lækka með sama hætti gagnvart ábyrgðarmanni. Þar er auðvitað um það að ræða að í þessu tilviki virðist það rökrétt niðurstaða vegna þess að ella gæti skapast sú staða að ábyrgðarmaður ætti endurkröfurétt á aðalskuldara vegna allrar upphæðarinnar og það mundi leiða til þess að greiðsluaðlögunin sem slík næði ekki tilgangi sínum, þetta væri komið í hálfgert öngstræti miðað við markmið frumvarpsins og þessa úrræðis. Hins vegar verður að hafa í huga, eins og nefndin vekur athygli á í þessu sambandi, að sú breyting sem þarna er lögð til haggar í engu rétti kröfuhafa samkvæmt gildandi löggjöf til að beina kröfum fyrst að þeim skuldara sem hann telur líklegastan til að greiða kröfu. En þar getur auðvitað í ákveðnum tilvikum verið um ábyrgðarmenn að ræða enda er litið svo á að ábyrgðarmenn sem ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð séu skuldarar til jafns við hinn eiginlega lántakanda eða skuldara. Það verður að viðurkennast að þetta kann auðvitað að leiða til þess að kröfuhafar sem telja minni líkur á því að hinn eiginlegi skuldari eða lántakandi sé borgunarmaður fyrir kröfunni muni áfram geta beint kröfu sinni að ábyrgðarmanni sem talinn er líklegri borgunarmaður. En fram hjá því verður ekki komist í þessu þó það sé ástæða til að hafa í huga að staða ábyrgðarmanna breytist að mörgu leyti með nýrri löggjöf um ábyrgðarmenn sem þingið er að ljúka við nú akkúrat á þessum dögum. Herra forseti. Ég ætla ekki að fjalla nánar um þetta frumvarp að svo stöddu. Ég vil undirstrika að það hefur verið samstaða um það í nefndinni að vinna að því markmiði að hægt yrði að bjóða upp á greiðsluaðlögun sem úrræði fyrir fólk í greiðsluerfiðleikum hér á landi, þar væri um að ræða úrræði sem kæmi til þegar skulda- og greiðslustaða manna er erfið og staðan jafnvel orðin svo slæm að gjaldþrot blasi við. En auðvitað þegar þetta úrræði er komið þá er hægt að fara miklu vægari leið heldur en gjaldþrotaleiðina, leið sem er auðveldari fyrir skuldarann en um leið til þess fallin að tryggja að hagsmunir kröfuhafa verði ekki fyrir borð bornir og ekki síst að greiðsluvilja skuldarans sé viðhaldið þannig að greiðsluviljinn, sem er auðvitað og mikilvæg forsenda fyrir eðlilegum lánaviðskiptum, verði áfram til staðar því auðvitað getur sú staða komið upp þegar menn eru komnir í öngstræti með sín fjármál og horfa fram á gjaldþrot og langvarandi erfiðleika að greiðsluviljinn falli niður og þá kann meira að tapast en ella. Þess vegna er mikilvægt, sérstaklega á tímum þeirra efnahagsþrenginga sem við eigum við að glíma í dag, að boðið verði upp á þetta 

Herra forseti. Hér erum við í 3. umr. um eitt af þeim málum sem skipta verulega miklu máli fyrir heimilin í landinu. Það hefur verið kallað eftir að það fái skjótan framgang í þinginu og við munum væntanlega afgreiða það núna. Málið hefur verið til umfjöllunar í hv. allsherjarnefnd um margra vikna skeið og ég tel að þær breytingar sem gerðar hafa verið á því séu allar til mikilla bóta. Ég vísa til þess að þetta er einungis hluti af þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur undirbúið vegna þeirrar miklu skuldabyrði sem hvílir á heimilum í landinu eftir 18 ára stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins. Ég minni á frumvarp sem varð að lögum í dag, um frestun á aðför, um gjaldþrot o.fl., lög sem einnig skipta verulega miklu máli. Þessu máli sem við hér ræðum við 3. umr., um greiðsluaðlögun, er ætlað að aðstoða einstaklinga sem eiga í verulega miklum fjárhagslegum erfiðleikum. Eins og fram hefur komið er verið að taka inn í íslenskan rétt úrræði sem er að finna í norrænum rétti og einkum hefur verið litið til Noregs í því sambandi. Þessi greiðsluaðlögun til nauðasamninga, eins og úrræðið heitir, er til þess fallin að gera þeim sem skulda kleift að greiða af skuldum sínum miðað við greiðslugetu. Ég vek sérstaklega athygli á því að í upphaflega frumvarpinu var að finna bráðabirgðaákvæði um greiðsluaðlögun fasteignaveðlána. Í því ákvæði var reiknað með svipuðu úrræði en þá aðeins fyrir þá sem væru með fasteignaveðlán sín í höndum hinna nýju ríkisbanka. Fram hefur komið að hv. allsherjarnefnd lagði til, og var það samþykkt eftir 2. umr. hér, að umrætt bráðabirgðaákvæði yrði fellt úr frumvarpinu en þess í stað mundi nefndin sjálf flytja frumvarp til greiðsluaðlögunar fasteignaveðlána og er nú verið að leggja lokahönd á það mál í nefndinni. Ég legg mikla áherslu á að þó að þessi mál beri hér að hvort á sínum tímanum og þetta mál til almennrar greiðsluaðlögunar sé nokkuð fyrr á ferðinni en hitt er um samhliða úrræði að ræða. Það er reiknað með því að ef einstaklingar þurfa á hvoru tveggja að halda, almennri greiðsluaðlögun og greiðsluaðlögun fasteignaveðlána, fari sami umsjónarmaður með bæði málin. Í þessum málum er reiknað með að kostnaður falli að verulegu leyti á ríkissjóð. Það er reiknað með því að Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna verði efld og henni gert kleift að sinna aðdraganda og undirbúningi að greiðsluaðlöguninni og eins er hér gert ráð fyrir í sérstakri breytingartillögu að umsjónarmaður fái greidda þóknun úr ríkissjóði sem skal þó aldrei vera hærri en 200.000 kr. Er það gert, eins og hér hefur komið fram, með skírskotun til þess að undirbúningur málsins á að vera lengra kominn en almennt er þegar til nauðasamninga kemur vegna aðkomu Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna. Í nefndinni var milli 2. og 3. umr. mikið rætt um aðkomu sýslumanns eða sýslumannsembætta að þessari greiðsluaðlögun og þá varð ljóst, eins og hér hefur verið rakið, að slíkt þarfnast frekari undirbúnings. Eins og hér er gert ráð fyrir í breytingartillögu stendur eftir heimild til dómsmálaráðherra að fela sýslumönnum eða opinberri stofnun umsjón með nauðasamningi um greiðsluaðlögun. Á þessu, herra forseti, vildi ég vekja athygli. Loks vil ég víkja hér svo sem eins og einu orði að því sem einnig hefur verið nokkuð rætt, þ.e. þriðjamannsábyrgðinni, og að niður falli sá hluti ábyrgðar sem felldur er niður með lækkun kröfu við greiðsluaðlögun. Hér hefur verið vikið að því að í frumvarpi um ábyrgðarmenn sem var til umræðu í nótt og atkvæðagreiðslu fyrr í dag eftir 2. umr. er gert ráð fyrir því að þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 60. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. skal nauðasamningur eða önnur eftirgjöf, þar með talinn nauðasamningur til greiðsluaðlögunar - eins og við erum hér að fjalla um - sem kveður á um lækkun kröfu á hendur lántaka hafa sömu áhrif til lækkunar kröfu á hendur ábyrgðarmanni. Þetta ákvæði skiptir verulega miklu máli þegar litið er til stöðu ábyrgðarmannsins sem eftir greiðsluaðlögun á auðvitað ekki fulla endurkröfu á skuldarann þar sem upphafleg skuld hefur verið lækkuð. Þetta er í samræmi við það sem gert er í þeim norræna rétti um greiðsluaðlögun sem ég vísaði til, þar er það skuldin sem slík sem fer í greiðsluaðlögun en ekki einstaklingurinn. Herra forseti. Ég ítreka að þetta er eitt af þeim málum sem skiptir heimilin í landinu verulega miklu máli og hefur verið kallað eftir. Ég treysti því og þykist vita - við höfum fengið upplýsingar um það í hv. allsherjarnefnd - að Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna sé tilbúin til að aðstoða menn til þess að nýta sér þetta úrræði sem allra best.

Herra forseti. Mjög margt af því sem fram kom í ræðu hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur er í góðu samræmi við það sem áður hefur komið fram, bæði í stuttri ræðu minni og í ræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar, og lýsir því að ekki er um að ræða ágreining innan nefndarinnar um málið. Hins vegar er eitt atriði í ræðu hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur sem mér finnst óhjákvæmilegt að gera athugasemdir við og það var hennar pólitíska skot um að það ástand sem við byggjum við í dag væri því um að kenna að Sjálfstæðisflokkurinn hefði verið í 18 ár við völd í landinu. Ekki skal ég neita því að Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið í 18 ár við völd í landinu, raunar allan tímann með öðrum, og ekki skal ég víkjast undan því að á þeim tíma hafa áreiðanlega oft verið teknar rangar ákvarðanir. Hins vegar verð ég að benda hv. þm. Álfheiði Ingadóttur á að við erum að ganga í gegnum dýpstu efnahagskreppu í hinum vestræna heimi í sennilega ríflega mannsaldur, við erum að tala um kreppu sem á sér helst samjöfnuð í kreppunni miklu á 4. áratugnum og þrátt fyrir að áhrif Sjálfstæðisflokksins séu mikil held ég að við getum ekki skýrt kreppu í Ungverjalandi, Lettlandi, löndum Evrópusambandsins, Bandaríkjunum eða Bretlandi með þeim. Þótt Sjálfstæðisflokkurinn sé áhrifamikill held ég að hann hafi ekki orsakað kreppuna þar þannig að við verðum að horfa á málin í heildarsamhengi þegar við ræðum þetta.

Herra forseti. Við höfum heyrt það nokkrum sinnum áður að fall Lehman Brothers í Bandaríkjunum sé ekki Sjálfstæðisflokknum á Íslandi að kenna. Ég var hér einungis að lýsa minni skoðun og ég held að í þeirri stöðu sem við erum í megi menn ekki vera of viðkvæmir fyrir því. Ég ítrekaði aðeins að við erum hér að bregðast við verulegum vanda sem blasir við. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa á undanförnum dögum kallað hátt og í hljóði eftir því að afgreidd verði út úr þinginu þau mál er varða heimilin í landinu hvað mestu. Þeir hafa auðvitað vitað með vinnu sinni í nefndum þingsins að víða er unnið að þessum málum. Ég vakti athygli á því að hér er eitt af mörgum málum, vonandi, til lykta leitt og ég lýsti þeirri skoðun minni að það væri mikilvægt að halda þeim málum og þeirri vinnu áfram, í þeirri stöðu sem við erum í, til að bregðast við þeim skuldaklafa sem á þjóðinni hvílir. Það er mín skoðun að Sjálfstæðisflokkurinn og sú stefna sem hann hefur rekið síðustu 18 árin beri þar allmikla ábyrgð.

Ég ætla ekkert að ítreka það sem ég sagði í fyrri ræðu minni, þegar við veltum fyrir okkur ábyrgð á efnahagskreppunni hér á landi og í hinum vestræna heimi getum við haft ýmsar skoðanir á því. Varðandi aðra þætti í þessu svari hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur get ég tekið undir að þetta er eitt af þeim málum sem raunverulega hefur þýðingu varðandi hagsmuni heimilanna í landinu og er þess vegna eitt af þeim málum sem í hugum allra þingmanna, held ég, þarf að setja í forgang. Auðvitað hefur mikil vinna verið unnin í nefndinni eins og við þekkjum sem þar sitjum og ég held að hún hafi verið mjög málefnaleg og góð og orðið til þess að færa frumvarpið til betri vegar og að frumvarpið sé betur til þess fallið að skila þeim árangri sem að er stefnt. Um það er enginn ágreiningur og ekki ágreiningur um að ástæða sé til að klára þetta eins fljótt og unnt er. Málið er sem sagt að komast á lokastig í þinginu og góð samstaða um það. Það sem hins vegar hefur komið fram og er út af fyrir sig ástæðulaust að ræða við þessa umræðu sérstaklega er að það hefur dálítið þvælst fyrir þingstörfum undanfarna daga að ríkisstjórnarflokkarnir eru ekki bara ákafir í að koma í gegn þeim málum sem lúta að hagsmunum heimilanna og fyrirtækjanna, heldur einnig mjög mörgum öðrum málum. Það hefur gert það að verkum að dagskrá þingsins hefur verið löng og þar hefur verið blandað saman brýnum hagsmunamálum og svo öðrum málum sem enginn skaði væri af að biðu fram yfir kosningar. Það hefur gert störfin hér í þinginu þyngri en ella. Um þetta mál eru hins vegar allir sammála, 

Virðulegi forseti. Svo ég taki upp mál þar sem frá var horfið varðandi svör og andsvör hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni og hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, þá er þetta frumvarp ekki og á ekki að vera einhver viðbrögð við efnahagshruninu sem varð hér í október heldur er um að ræða sjálfsagða breytingu á lögum sem í raun hefði átt að eiga sér stað löngu fyrr. Það var dálítið merkilegt að þetta sjálfsagða réttarúrræði, þ.e. breyting á lögum um gjaldþrotaskipti þannig að greiðsluaðlögun væri tekin upp, skyldi vera tekið upp sem hluti af aðgerðapakka ríkisstjórnarinnar, eins og það var orðað, vegna þess að hér er einfaldlega um að ræða nauðsynlega breytingu og réttarbót sem fólk hefði átt að fá á Íslandi fyrir meira en áratug síðan. Lög um greiðsluaðlögun voru sett á hinum Norðurlöndunum, að vísu síðast í Finnlandi, sem ég mun víkja að síðar í ræðu minni, en í Svíþjóð, Danmörku og síðar Noregi fyrir alla vega 15–20 árum síðan. Frá þeim tíma hafa ýmis samtök, m.a. Neytendasamtökin, barist mjög ákveðið fyrir því að samþykkt yrðu lög um greiðsluaðlögun og hafa ályktað um það á þingum sínum ár eftir ár og skorað á Alþingi og ríkisstjórnir að hlutast til um að slík lög yrðu sett. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson minntist í umræðum hér fyrr í dag á að hann hefði lofað því á þingi Neytendasamtakanna fyrir tæpu ári síðan að gengið yrði frá nýrri löggjöf hvað varðar innheimtulög, lög um ábyrgðarmenn og greiðsluaðlögun og lýsti sig ánægðan með að innheimtulög hefðu tekið gildi. Lög um ábyrgðarmenn voru samþykkt fyrr í dag við 2. umr. og lög um greiðsluaðlögun eru hér til 3. umr. Vissulega er kærkomið fyrir mig sem hef lengi verið í neytendabaráttunni að sjá að þessi hluti af löggjöfinni er svo gott sem að ná fram að ganga. Það er merkilegt skref í rétta átt. En ég ítreka að hér er ekki um að ræða og á ekki vera um að ræða hluta af einhverjum viðbrögðum við þeim vandamálum sem við er að glíma í íslensku efnahagslífi og ekki á að líta á þetta sem einhvern hluta af aðgerðapakka ríkisstjórnar. Hér er einfaldlega um réttmæta og eðlilega breytingu á löggjöf að ræða, eins og ég sagði áðan, sem hefði átt að koma fram fyrir rúmum áratug eða meira. Við sem höfum um árabil barist fyrir því að fá þessa löggjöf samþykkta bentum á það í umræðunni að það skipti þá sem lentu í greiðsluerfiðleikum gríðarlega miklu máli að geta komist út úr þeim án þess að vera knúnir í gjaldþrot. Það hefði þýðingu fyrir hvern og einn að geta haldið lífi og störfum óhikað og óhindrað áfram þótt einhverja erfiðleika gæti borið að dyrum. Þá væri kostur að hafa greiðsluaðlögun þar sem í raun væri kveðið á um að viðkomandi greiddi það sem hann væri fær um að greiða en fengi annað fellt niður, því meira væri hvort sem ekki út úr viðkomandi að hafa. Því var helst fundið þessu til foráttu á sínum tíma að þetta þýddi ekkert annað en að þarna mundu fjármunir tapast í stórum stíl. En reynslan hefur sýnt að svo er ekki. Engir fjármunir eru að tapast. Þar sem greiðsluaðlögun hefur verið í gildi um langa hríð hefur reynslan sýnt að engir fjármunir tapast. Þegar einstaklingar hafa hér verið knúnir í gjaldþrotameðferð hefur sjaldnast komið ein einasta króna úr þrotabúinu og jafnvel ekki dugað fyrir skiptakostnaði, hvað þá að fengist hafi upp í einhverjar kröfur kröfuhafa. Þegar um greiðsluaðlögunaraðgerð er að ræða hafa menn aftur á móti möguleika á að kanna vel fjárhag skuldarans og þeir sem leita eftir greiðsluaðlögun eru þá þeir sem vilja koma nýrri skipan á fjármál sín. Mjög mikilvægt er að gefa þeim þann kost að geta notið þeirrar réttarverndar sem þessi lög, þegar þau hafa verið samþykkt frá hinu háa Alþingi, geta gefið. Reynslan á hinum Norðurlöndunum hefur sýnt að ákveðið hlutfall skulda hefur greiðst þar sem ekkert greiddist áður. Mér þykir miður að ekki skyldi nást samstaða um það í allsherjarnefnd að víkka út gildissvið frumvarpsins. Ég hefði viljað og mælti með því við meðferð málsins í allsherjarnefnd að ekki væru settar allar þær takmarkanir sem kveðið er á um í a-lið 1. gr. frumvarpsins þar sem segir í 2. mgr., með leyfi forseta: „Lögin ná ekki til einstaklinga sem undangengin þrjú ár hafa borið ótakmarkaða ábyrgð á atvinnustarfsemi, hvort sem þeir hafa lagt stund á hana einir eða í félagi við aðra, nema því aðeins að atvinnurekstri hafi verið hætt og þær skuldir sem stafa frá atvinnurekstrinum séu tiltölulega lítill hluti af heildarskuldum hans.“ Ég hefði viljað losna við þetta ákvæði þannig að greiðsluaðlögunin eða möguleikinn á að fara í greiðsluaðlögun hefði náð til allra. Ég lít þannig á að það verði að líta til þess að einyrkjar í atvinnurekstri eða þeir sem reka smáfyrirtæki þurfi á sams konar eða sambærilegri réttarvernd að halda og þeim möguleikum sem kveðið er á um í frumvarpinu og launþegar. Þess vegna hefði ég viljað og vildi ná fram þeirri breytingu að þetta tæki líka til þeirra sem hefðu rekið smáatvinnurekstur. Þetta hefði haft þýðingu t.d. fyrir bændur og marga fleiri. Það skal tekið fram að þetta gildir nú samt sem áður. Þetta er með svipuðum hætti og lagt er til á hinum Norðurlöndunum. En ég taldi að aðstæður hér væru með þeim hætti að æskilegt væri að fara þá leið sem ég lýsti hér að gildissvið laganna væri víðtækara en hér um ræðir og lagt er til, þannig að atvinnurekendur væru ekki undanskildir og gætu leitað eftir greiðsluaðlögun líkt og aðrir einstaklingar. Það liggur fyrir að hér er ekki um algjöra eftirgjöf skulda að ræða heldur ber því yfirvaldi sem fer ofan í málið að skoða hvaða möguleika viðkomandi skuldari á á því að greiða þær kröfur sem um ræðir. Þar koma til sérstök skilyrði þar sem um er að ræða að hafna ber kröfu um greiðsluaðlögun ef ákveðnar aðstæður eru fyrir hendi. Ekki er verið að mæla með því eða miða við það að fólk sem hefur hagað sér gáleysislega í fjármálum geti haldið áfram eða fái þetta réttarúrræði. Réttarúrræðið er fyrst og fremst miðað við þá sem hafa lent í ákveðnum ógöngum af ýmsum ástæðum, m.a. vegna veikinda eða atvinnumissis eða annars slíks. En hins vegar er sérstaklega tekið fram í d-lið, tölulið 2–6, að þetta gildi ekki fyrir þá sem hafa hagað sér gáleysislega í fjármálum. Þannig er tekið fram að skuldari sem hefur hagað fjármálum sínum á verulega ámælisverðan hátt eða tekið fjárhagslega áhættu sem ekki var í samræmi við fjárhagsstöðu hans á þeim tíma sem til fjárhagsskuldbindingarinnar var stofnað getur ekki leitað eftir þessu úrræði og heldur ekki ef hann hefur stofnað til skulda þegar hann var greinilega ófær um að standa við fjárskuldbindingar sínar. Fleiri atriði koma til sem valda því að menn geta ekki hagað sér af ábyrgðarleysi í fjármálum og leitað síðan í það skjól sem þessi lög kveða á um. Hér er fyrst og fremst verið að tala um ákveðna réttarbót þannig að fólk sem lendir í erfiðleikum geti komist frá þeim og haldið áfram að starfa sem gildir borgarar í nútímasamfélagi. Þetta hefur líka þýðingu hvað það varðar að koma í veg fyrir það sem iðulega hefur átt sér stað á undanförnum árum að fólk hefur verið með skattskuldir árum saman og þurft að flýja í skjól til að komast hjá því að allt sem það vann sér inn yrði hreinlega rifið í burtu og það hefði ekki framfærslueyri til þess að geta dregið fram lífið með sómasamlegum hætti. Það hefur verið vandamál sem hefur ekki verið leyst en hér er alla vega um að ræða löggjöf sem gæti komið til móts við og leyst þann vanda hjá öllu venjulegu fólki. Ég tel að allsherjarnefnd hafi unnið mjög gott starf og gert nauðsynlegar lagfæringar og breytingar á því frumvarpi sem hér um ræðir, en ég get hér eingöngu um það sem ég er enn ósáttur við í frumvarpinu, þ.e. að ég hefði viljað að greiðsluaðlögunin næði einnig til einstaklinga sem hafa stundað atvinnurekstur og hefði fundist það eðlilegt sanngirnismál. Þeirri spurningu hefur verið varpað fram hversu margir muni nýta sér það ákvæði sem hér um ræðir. Við rennum nokkuð blint í sjóinn með það en höfum þó ákveðnar vísbendingar frá reynslu Finna sem tóku þetta ákvæði upp síðar en aðrir. Þegar Finnar settu á reglur um greiðsluaðlögun gengu þeir í gegnum alvarlega stöðu í fjármálum heimilanna, þótt hún hafi ef til vill ekki verið jafnalvarleg og sú sem við erum í eftir efnahagshrun okkar. En þá var um að ræða alvarlega stöðu og ljóst að um mjög mikla erfiðleika var að ræða og mjög margir leituðu eftir þessu úrræði þannig að búast má við því að hér verði mjög svipaðir hlutir uppi á teningnum. Þegar þetta lagafrumvarp verður að lögum mun reyna mjög á ákvæði þess á fyrstu tímabilunum sem hér um ræðir og það skiptir gríðarlega miklu máli að kerfið sé tilbúið til að taka við því sem þarf og gera þá þær ráðstafanir. Tími minn leyfir ekki lengri ræðu þannig að ég verð að koma að því í síðari ræðu varðandi þetta mál og víkja þá sérstaklega að breytingartillögunum og hlutverki umsjónarmanns og breytingu varðandi ábyrgðarmenn, sem ég 

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta menntamálanefndar en í honum eru, auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn Þuríður Backman, Katrín Júlíusdóttir og Björgvin G. Sigurðsson. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Guðnýju Helgadóttur frá menntamálaráðuneyti. Umsagnir bárust frá Sambandi íslenskra myndlistarmanna, Fjármálaeftirlitinu, Sinfóníuhljómsveit Íslands, Rithöfundasambandi Íslands, stjórn listamannalauna. Með frumvarpinu er lagt til að þeim mánaðarlaunum sem úthlutað er sem starfslaunum til listamanna fjölgi á þriggja ára tímabili um alls 400 þannig að á árinu 2012 verði samtals 1.600 mánaðarlaun til ráðstöfunar til starfslauna og styrkja í stað 1.200 mánaðarlauna nú. Þá er lögð til sú breyting að mánaðarlaun starfslauna verði ákveðin upphæð, 266.737 kr., sem komi til endurskoðunar við afgreiðslu fjárlaga hvert ár hvert með tilliti til þróunar launa, verðlags og efnahagsmála. Gert er ráð fyrir tveimur nýjum launasjóðum, þ.e. fyrir hönnuði og sviðslistafólk, og að heiti á Tónskáldasjóði verði breytt í Launasjóð tónlistarflytjenda. Þá er enn fremur lagt til að stjórn listamannalauna fái heimild til að flytja umsóknir á milli launasjóða og að breyting verði á störfum stjórnarinnar, m.a. varðandi áherslur við úthlutun og mótun stefnu. Við meðferð frumvarpsins í nefndinni kom í ljós að í 13. gr. þarf að laga tilvísun þar sem ekki er vísað til 11. gr. um launasjóð tónskálda. 1. minni hluti gerir því breytingartillögu til lagfæringar á þessum lagatæknilegu mistökum. Fyrsti minni hluti leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu að í stað „6.–10. gr.“ í 13. gr. komi: 6.–11. gr. Við afgreiðslu málsins voru hv. þingmenn Jón Magnússon, Höskuldur Þórhallsson og Björk Guðjónsdóttir fjarverandi.

Herra forseti. Hér er gert ráð fyrir að fjölga störfum hjá ríkinu, þ.e. fjölga ríkisstarfsmönnum væntanlega. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvar sé gert ráð fyrir þessu á fjárlögum og hvort svona útgjöld - sem væntanlega kemur fram sem skuld af því að það eru ekki til peningar í ríkissjóði - koma þá ekki fram sem krafa á börnin okkar, hvort ekki sé nægilega mikið á þau lagt þó ekki sé verið að bæta á þau með þessum hætti.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ágætu fyrirspurn vegna þess að í andsvari hv. þingmanns kristallast ákveðinn misskilningur sem ég hef orðið var við hjá nokkrum hv. þingmönnum. Málinu er þannig háttað að í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir neinum aukaútgjöldum á árinu 2009. Fjárlög yfirstandandi árs koma þar af leiðandi ekkert við sögu þessa máls. Fyrir árin 2010 og 2011 eru fjármunir til staðar í menntamálaráðuneytinu og hæstv. menntamálaráðherra gerði grein fyrir því í framsögu við 1. umr. að þannig væri málum háttað. Hins vegar er það rétt að fyrir árið 2012 þarf væntanlega að auka fjármuni og ákveða það á fjárlögum fyrir árið 2012. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég vonast nú til þess að þá verði aðstæður allar aðrar í þjóðarbúinu en nú eru. Ég geri ráð fyrir að hv. þm. Pétur Blöndal sé sammála mér um að allar líkur eru til þess að við munum þá geta veitt meira fjármagn í þetta. Verði það ekki er að sjálfsögðu alltaf möguleiki á að gera breytingar á þeim árum. En meginatriðið er að ekki er aukið fjármagn árið 2009 og fyrir hendi er fjármagn vegna frumvarpsins fyrir árið 2010 og 2011.

Herra forseti. Það skýtur dálítið skökku við að á sama tíma og 150 milljarða halli er á ríkissjóði - honum þarf að ná niður á um þremur árum eða fyrr að kröfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, það verður ekki gert nema með því að fækka ríkisstarfsmönnum, lækka launin þeirra eða á einhvern hátt segja þeim upp að hluta til vegna þess að útgjöld ríkissjóðs eru 70% laun - eru menn að auka byrðarnar á þessum enda. Ég veit ekki hvað heilbrigðisstarfsmenn og aðrir starfsmenn í menntamálaráðuneytinu segja þegar á að fara að lækka launin þeirra eða segja þeim upp og á meðan er verið að auka útgjöldin hér. Einnig er önnur leið til að ná fram afgangi á ríkissjóði, þ.e. að hækka skatta og þá kemur upp sú spurning hversu ánægðir íslenskir launþegar, sem margir hverjir hafa orðið illa úti vegna ýmissa atvika, t.d. verðbólgu og annars slíks, eru með að auka skatta enn frekar út af þeirri aðgerð sem hér er lögð til. Mér finnst málflutningur hv. þingmanns ekki fullnægjandi í þeirri stöðu sem þjóðarbúið er núna, að auka útgjöld og ég óttast að sá kostnaður lendi á einhvern máta á börnunum okkar.

Herra forseti. Eins og ég sagði í fyrra svari mínu er ekki gert ráð fyrir að auknum útgjöldum í ríkissjóði árin 2009, 2010 og 2011. Hins vegar verður það væntanlega árið 2012. Þá vona ég að forsendur verði aðrar. Verði það ekki er að sjálfsögðu eðlilegt að á þessu máli verði tekið eins og öllum öðrum þegar fjárlög fyrir árið 2012 verða afgreidd. Einnig er mikilvægt í þessu sambandi að taka tillit til þess að fest var ákveðin tala í launum sem ekki var hækkuð. Miðað við ástandið í þjóðlífinu má því segja að hún hafi í raun verið lækkuð, þ.e. kaupgeta þessara launa er minni en áður. Það var auðvitað rætt sérstaklega hvort bæri að hækka launin eða ekki til samræmis. Niðurstaðan varð sú að eðlilegra væri að fjölga frekar, þannig að fleiri listamenn gætu bæst við eins og staðið hefur til í langan tíma. Í þessu samhengi er kannski rétt að minna á að hugmyndin og þetta frumvarp varð til hjá fyrrverandi menntamálaráðherra, ágætri flokkssystur hv. þingmanns. Hér er í raun verið að halda áfram með mál sem var að mestu leyti fullunnið í tíð fyrrverandi menntamálaráðherra. Sú leið var ákveðin að fjölga í hópnum frekar en hækka launin og samtök listamanna eru sátt við það. Ég held að það sé afar mikilvægur áfangi. Þetta er vissulega hluti af viðleitni ríkisstjórnarinnar til að reyna að fjölga störfum og þarna er sem sagt verið að vonast til þess að menn geti fjölgað um 400 störf þegar þetta verður allt komið til framkvæmda árið 2012.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá 2. minni hluta menntamálanefndar um frumvarp til laga um listamannalaun. Farið hefur verið yfir efnisatriði frumvarpsins en þar er lagt til að fjölga mánaðarlaunum sem er úthlutað sem starfslaunum úr 1.200 í 1.600 eða um 400 mánaðarlaun. Þá er og lögð til sú breyting að mánaðarlaun starfslauna verði ákveðin upphæð, 266.737 kr., sem komi til endurskoðunar við afgreiðslu fjárlaga hvert ár með tilliti til þróunar launa, verðlags og efnahagsmála. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir tveimur nýjum launasjóðum, fyrir sviðslistafólk og hönnuði, þá er og lagt til að stjórn listamannalauna fái heimild til að flytja umsóknir á milli launasjóða og lagðar til breytingar á störfum stjórnarinnar, m.a. varðandi stefnumótun og áherslur við úthlutun. Helsta ákvæðið sem hefur áhrif á útgjöld ríkisins er fjölgun mánaðarlauna um 400 og miðað við að fyrirhuguð mánaðarlaun verði eins og áður sagði 266.737 kr. þýðir það 107 millj. kr. aukningu á útgjöldum ríkisins. Einnig er talið að útgjöld ríkisins gætu aukist vegna aukinnar umsýslu vegna fjölgunar mánaðarlauna og vinnu við stefnumörkun þó að taka beri fram að sú upphæð er örugglega ekki mjög há. Ekki er gert ráð fyrir þessum auknu útgjöldum í fjárlögum ársins 2009, þ.e. á yfirstandandi ári, né í áætluðum útgjöldum næstu fjögur árin. Því þarf vegna mikils halla ríkissjóðs að fjármagna útgjöldin með lántökum. Annar minni hluti fellst ekki á að það sé raunhæf leið til atvinnu- og verðmætasköpunar að auka útgjöld ríkisins með þessum hætti. Annar minni hluti leggur til að ekki verði hróflað við núgildandi lögum um listamannalaun. Ég vil aðeins árétta í þessu sambandi að 2. minni hluti er ekki í sjálfu sér að mæla gegn því að gera ýmsar þær breytingar sem í frumvarpinu felast eins og t.d. að opna möguleika fyrir sviðslistafólk og hönnuði né heldur er verið að leggjast gegn þeim hugmyndum sem settar eru fram í frumvarpinu að stjórn listamannalauna fái heimild til að flytja umsóknir á milli launasjóða eða lagðar séu til breytingar á störfum stjórnarinnar o.s.frv. Það sem við teljum hins vegar mjög gagnrýnisvert er hvernig að þessum málum er staðið. Verið er að leggja fram hugmyndir sem fela í sér talsverða aukningu á útgjöldum ríkisins í því skyni að búa til störf með þeim hætti sem hérna er verið að leggja til. Það á að fjármagna með dýrum lánum og opinberum lántökum til að standa straum af þeirri sérstöku atvinnusköpun að fjölga listamönnum á launaskrá ríkisins. Þetta er auðvitað algerlega ábyrgðarlaus stefna. Þetta er stefnumótun inn í framtíðina á sama tíma og verið er að tala um að fram undan sé mjög erfið fjárlagagerð. Hæstv. fjármálaráðherra opnar ekki svo munninn, hvort sem það er úr þessum ræðustóli eða öðrum, nema kveinka sér undan því ábyrgðarmikla starfi sem hann hefur tekist á hendur sem er að ná saman jöfnuði í ríkisfjármálum. Í morgun sat ég fund í Viðskiptaráði þar sem hann hafði yfir eina af sínum grátræðum þar sem hann kveinkaði sér undan þessu verkefni sínu. Hér er hins vegar verið að vinna þvert gegn því risavaxna verkefni hæstv. fjármálaráðherra sem er að reyna að ná jöfnuði í ríkisfjármálum. Þó að þetta séu ekki hinar stóru tölur sem velta um ríkisfjármálunum eða fjárlagagerðinni þá er þetta stefnumótun í þá átt miðað við mjög sérstakar aðstæður þar sem verið er að leggja til auknar lántökur til atvinnusköpunar eins og hér er gert ráð fyrir. Ég undirstrika að af hálfu okkar sjálfstæðismanna í minni hluta menntamálanefndar erum við ekki að andmæla í sjálfu sér ýmsum af þeim breytingum sem verið er að leggja til. Við erum hins vegar að leggjast gegn þeirri óábyrgu stefnu við núverandi aðstæður að leggja fram tillögur sem fela í sér skuldbindingar til framtíðar litið á sama tíma og við glímum við stóran fjárlagahalla. Þetta er á vissan hátt fugl í skógi, getum við sagt, vegna þess að væntanlega þarf að afla heimilda í fjárlögum á hverju ári fyrir þessari upphæð og enginn veit á þessari stundu hvernig mönnum mun vegna í þeirri vinnu þegar við stöndum frammi fyrir erfiðleikum í fjárlagagerð. Ég veit að hæstv. menntamálaráðherra þekkir vel til í því hvernig hún stendur frammi fyrir margs konar útgjaldavanda menntamálaráðuneytisins. Þó að einhvers staðar hafi fundist matarholur í því ráðuneyti sem ætlunin er að nota á þessu ári hefði mátt hugsa sér að nýta það með öðrum hætti. Það er hins vegar pólitísk stefnumótun sem ég út af fyrir sig ætla ekki að gera að umræðuefni. Ég er eingöngu að árétta að óábyrgt er að leggja fram frumvarp á sama tíma og vaxtastigið í landinu er á þriðja tug prósenta, og ætla sér að fjármagna þessi útgjöld með aukinni sókn inn á lánsfjármarkaði í landinu við mjög þröngar aðstæður.

Herra forseti. Þegar maður skoðar þetta frumvarp og heyrir í ráðherrum ríkisstjórnarinnar … Herra forseti. Það eru a.m.k. tveir fundir í gangi.

Ég vil biðja hv. þingmenn að gefa ræðumanni tækifæri til að flytja ræðu sína.

Þegar maður les þetta frumvarp og niðurstöðu meiri hlutans og þegar maður heyrir hæstv. ráðherra tala, t.d. samgönguráðherra sem er að fara í miklar framkvæmdir, heilbrigðisráðherra sem er að hætta við niðurskurð, menntamálaráðherra sem er að halda áfram með tónlistarhús, þá virðist vera til nóg af peningum. Það er eins og ekkert hafi gerst.  Síðan kemur heilbrigðisráðherra og hann er góður við alla. Hann kemur í sjónvarpið kvöld eftir kvöld og er svo góður við alla að það er alveg makalaust, opnar deildir hér og opnar deildir þar sem búið var að loka. Hann er svo góður að nú ætlar hann að lækka launin sín líka, eins og það lagi nú þennan gífurlega halla á ríkissjóði, ekki nokkurn skapaðan hlut, þetta er bara sýndarmennska. Og hvað stendur ekki líka í umsögn fjármálaráðuneytisins?  Hér er eitt lítið dæmi um það, lítið dæmi reyndar, að menn ætla sér að halda áfram eins og ekkert hafi gerst, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að segja af því að síðasti ræðumaður, hv. þm. Pétur Blöndal, fór að nefna tónlistarhúsið, sem sá ráðherra sem hér stendur hafði ekki forgöngu um að byggja og var búið að leggja 10 milljarða í þegar framkvæmdir þar stöðvuðust. Ég heyri ekki betur en hv. þingmaður vilji helst rífa það niður fyrir fleiri hundruð milljónir og eyða þar með hátt á 11. milljarð í það að hafa ekkert á hafnarbakkanum. Ekki hefði mér dottið í hug sjálfri að fara út í svona dýra framkvæmd. En þegar verkið er hafið og komið jafnlangt hefði mér líka þótt ábyrgðarlaust að láta það standa óklárað, sem eilífur minnisvarði um það góðæri sem hér var en ekki beint aðdráttarafl, get ég ímyndað mér, fyrir þá ferðamenn sem við ætlum að reyna að sækja hingað til að koma með gjaldeyri, ekkert annað en ömurlegur minnisvarði um erfiða tíma. Mér finnst ábyrgðarleysi að segja: Það á bara að láta það standa, það á að rífa margra milljarða fjárfestingu. Gott og vel. Þetta finnst mér merkileg hagfræði hjá hv. þingmanni. Ef við ræðum síðan aðeins um raunverulega atvinnu sem hv. þingmaður ræddi áðan. Á ekki að eyða peningum í raunverulega atvinnu? Það er gott að heyra hvaða álit hv. þingmaður hefur á rithöfundum þessa lands, tónlistarmönnum, öllum þeim listamönnum sem þó standa eftir núna þegar við höfum bankakerfi sem er hrunið. Fjármálaparadísin Ísland - var það ekki framtíðarsýnin? Hvað er það sem við eigum þegar við komum á erlenda grund? Hvað er það sem við eigum? Ég er að segja ykkur það, við eigum menninguna, við eigum íslenska tónlist, bókmenntir, við eigum okkar listamenn, það hefur ekki hrunið í þessu hruni. Þar erum við með inneign sem er í lagi. Hvernig er staðan hjá þessum listamönnum núna? Hvernig er hún? Hún er, vægast sagt, ekki góð, því að þeir hafa auðvitað reitt sig mjög á og sótt sér mjög fjármagn til einkageirans sem núna heldur að sér höndum. Hann er ekki í því að greiða þeim laun núna.  Ég skil hins vegar að fólk hafi áhyggjur af peningum. Mér finnst það verðugt verkefni að eyða þeim í menningu þegar þeir eru til. Ég skil að fólk hafi áhyggjur af því. Hins vegar vill svo til að í þessu frumvarpi sem lá reyndar fyrir í drögum inni í ráðuneytinu þegar ég kom þar inn og lá meira að segja fyrir tillaga um hækkun á þessum launum, sem ég þó ákvað að hafa ekki inni í þessu, þá lá fyrir að til væru 89 millj. í ónýttum heimildum í þeim sjóðum sem veitt er úr til listamanna. Heildarkostnaðurinn við þetta verkefni er hins vegar í kringum 107 millj. Það er því rétt að árið 2012 kallar þetta á 17 millj. aukalega úr ríkissjóði, 17 millj. af því að við erum með ónýttar heimildir. Þetta er matarhola eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson nefndi áðan. En ég lít líka svo á að við verðum að velta því fyrir okkur hvernig við verjum peningunum okkar. Þegar við verjum peningum í menningu, hvort er þeim betur varið í það t.d. að byggja enn fleiri menningarhús eða nýta þá í fólk? Nú vil ég hrósa forvera mínum í starfi, hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, en undir hennar stjórn var farið í menningarsamninga um land allt og þeir hafa reynst gríðarlega mikilvægir fyrir menningarstarf á landsbyggðinni. Ég styðst við það núna af því að ég er ný í þessu embætti að fólk um allt land segir að þetta hafi skipt höfuðmáli fyrir búsetuskilyrði að hafa þessa menningarsamninga, að hafa fjármagn í menningu í heimabyggð breyti öllu um það hvernig er að búa þar. Þess vegna segi ég: Þetta er jákvætt og þetta er gott, við erum að nýta fólkið sem þarna býr í menningarstarf. Það er eins með listamannalaunin sem hefur ekki verið fjölgað síðan 1997, ekki verið fjölgað í 12 ár, þar erum við að nýta fólkið okkar. Við erum að nýta fólkið okkar í áframhaldandi sköpun. Við erum að nýta fólk sem skapar fleiri störf í kringum sig með þeirri vinnu sem það er að gera. Við erum að leggja áherslu á skapandi hugsun - sem ég held að ekki sé vanþörf á til að koma okkur út úr þessu hruni - að reiða okkur á sköpunarkraftinn í samfélaginu. Þess vegna lít ég svo á að þetta sé í raun ábyrg nýting fjármagns því að við erum að efla menninguna. Við erum að efla grunnstoðirnar sem er fólkið, það er mannauðurinn. Við erum að tala um að skapa störf, við erum að tala um atvinnuástand og þá held ég að skipti máli að fólk fari einmitt út þarna, að við hjálpum þeim að fara út og það virki fleiri með sér í menningarstarfsemi, í skapandi starfsemi. Það er alveg rétt, ég hefði getað ákveðið að skera þetta niður, þessar ónýttu heimildir og spara þannig en ég held að það séu vænlegri leiðir annars staðar til niðurskurðar. Ég held að þetta sé góð nýting á fjármagni, að halda fólki að störfum fyrir í raun ekki há mánaðarlaun, þetta eru 266 þús.  Ég verð að segja af því að hér var rætt um tónlistarhúsið að það var ekki auðveld ákvörðun að klára það. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Pétri Blöndal að þetta er alveg geysilega dýr framkvæmd, 400 millj. í 35 ár er geysilega dýrt. Við rökstuddum það bæði með því að þarna stendur húsið hálfklárað og það skiptir máli að þar eru 600 störf. Hér horfum við á 33 ársverk sem verða til í lokin á þessu tímabili og aukafjárveitingin sem þarf við það eru 17 millj. Mér finnst það vera sæmileg nýting á fjármagni af því að ég er þess fullviss að það sem kemur okkur út úr þessu ástandi er m.a. skapandi hugsun, að hugsa hlutina upp á nýtt og það gerum við t.d. með því að efla listirnar hér á landi. Ég hef farið aðeins yfir það hvernig þetta horfir við fjárheimildum menntamálaráðuneytis, þeim 89 millj. sem þar eru ónýttar í sjóðum. Ég lít svo á að við verðum að hugsa hvernig við nýtum þetta fé. Þetta er atvinnusköpun, það er í fyrsta lagi málið, og þetta er atvinnusköpun í skapandi geiranum sem hefur ekki fengið að fljóta með þegar við ræðum um atvinnusköpun í hinum hefðbundnu geirum, þegar við ræðum um að byggja hús, um mannaflsfrekar viðhaldsframkvæmdir sem eru mikið uppáhaldsorð allra stjórnmálaflokka. Þetta er atvinnusköpun í skapandi geiranum og þetta er tiltölulega lág fjárhæð miðað við mjög margt annað sem við erum að gera. Ég vona að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem hafa komið hér upp og andmælt þessu taki það líka til greina þegar þeir skoða þetta mál. Ég fagna því að fólki sé annt um ríkisfjármálin og velti fyrir sér hverri krónu en ég held, og ég ítreka það, að sköpun starfa í skapandi geiranum gæti verið einn af lyklunum fyrir okkur út úr því ástandi sem við erum komin í.

Virðulegi forseti. Mér finnst gott að hæstv. menntamálaráðherra hefur staðfest það sem mig grunaði, að hún kom að góðu búi frá forvera sínum í menningarmálum. Hún sagði réttilega að hæstv. fyrrverandi menntamálaráðherra hefði sýnt menningarmálunum mikinn áhuga og beitt sér á margvíslegan hátt í þeim efnum, m.a. með uppbyggingu menningarhúsa úti á landsbyggðinni. Mér er að vísu kunnugt um að þar vantar enn þá fjármagn sem gæti líka verið hluti af því að efla skapandi hugsun og skapandi vinnu á þessu sviði á landsbyggðinni. Í öðru lagi sagði hæstv. ráðherra að þegar hún hefði komið í ráðuneytið hefðu verið fullar hirslur fjár til að mæta þessum útgjöldum sem hæstv. ráðherra er núna að leggja til. Það breytir ekki því að í mati fjármálaráðuneytisins sem er fylgiskjal með þessu frumvarpi er vakin athygli á því að þetta muni leiða til þess að það þurfi að afla sérstaks lánsfjár við þessar aðstæður vegna þess að ríkissjóður er rekinn með miklum halla. Það er ekki sjálfgefið að þó að peningar finnist í menntamálaráðuneytinu sé þeim varið með þessum hætti. Það er spurning sem hæstv. ráðherra þarf að svara og hefur svarað. Það gerir það þá væntanlega að verkum að ýmsir aðrir hlutir verða að sitja á hakanum og það er auðvitað bara þannig. Aðalatriðið er þá þetta: Ég gagnrýndi ekki að það væri reynt að styðja við skapandi hugsun. Öðru nær, ég vakti athygli á því að við fögnuðum í sjálfu sér ýmsu af því sem þarna væri lagt til. Við töldum skynsamlegt að opna á þessar leiðir fyrir sviðslistafólk og hönnuði. Við fögnuðum líka möguleikanum á að flytja fjármuni á milli launasjóða o.s.frv. þannig að aðfinnslur okkar í þessum efnum lúta alls ekkert að því sem var meginmál hæstv. menntamálaráðherra; að búa sem best að listamönnum og þeim starfa við það sem hæstv. ráðherra kallaði skapandi störf á þessu sviði. Við vöktum einfaldlega athygli á þeim aðstæðum sem núna eru uppi þar sem fjárhag ríkisins eru svona þröngar skorður settar. Fjármálaráðuneytið leggur mat á þessa hluti og ég geri ekki ráð fyrir að hæstv. menntamálaráðherra hafi farið af stað með frumvarp þar sem liggur fyrir mat fjármálaráðuneytisins ef það væri í óþökk hæstv. menntamálaráðherra. Við verðum að taka það sem gefna staðreynd sem stendur í því sem fylgir þessu frumvarpi. Það liggur þá fyrir að mat fjármálaráðuneytisins sem fylgir frumvarpi hæstv. ráðherra er að þetta muni verða fjármagnað, ef ekki 

Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni þessar athugasemdir. Ég held að það sé alveg rétt sem hann segir að þetta snýst líka um ákveðna forgangsröðun, það er alveg rétt og það eru ekki peningar á hverju strái. Mitt mat er að peningar til menningarmála nýtist best í það að virkja fólkið í þeim geira og þannig vil ég þá nýta þær heimildir sem þó eru til staðar. Það er líka hárrétt hjá hv. þingmanni að seinna meir á tímabilinu kann að koma til lántakna. Þessi lög liggja þá fyrir núna fram í tímann, til 2012. Þau þarf hugsanlega að endurskoða. Mér finnst fullkomlega eðlilegt að þau verði endurskoðuð út frá því. Ég tel að núna verðum við að horfa á hið erfiða atvinnuástand og hvað við getum gert í þessum skapandi greinum. Þar sem þessar heimildir eru fyrir hendi fór ég fram með þetta frumvarp af því að ég tel að þarna muni fjármagnið nýtast.

Herra forseti. Það er eiginlega dálítið dapurlegt að heyra hæstv. ráðherra tala, hún talar um að það sé búið að setja 10 milljarða kr. í þetta tónlistarhús og ég veit ekkert um það. Það er svo merkilegt að þetta er allt sveipað einhverri dulúð. Er ríkisábyrgð á þessum 10 milljörðum? Var ríkisábyrgð á þeim? Voru einhverjir kröfuhafar sem hefðu hirt bygginguna? Ég veit ekkert um það. Er meira í þessu en bara tónlistarhús? Er það líka ráðstefnuhús? Ég veit ekkert um það. Ráðherra hefur tekið ákvörðun um svona stórt dæmi fyrir hönd þjóðarinnar til allrar framtíðar í því árferði sem við lifum í núna þar sem við erum að berjast við að halda ríkisstarfsmönnum í vinnu, velta ekki of miklum skuldum á börnin okkar og skattleggja ekki fólk úr landi, unga fólkið úr landi. Á sama tíma taka menn svona ákvörðun um tónlistarhúsið. Ég veit ekkert meir og kannski getur hæstv. ráðherra upplýst mig um hvað allt dæmið kostar á endanum og hvort það hafi verið ríkisábyrgð á þessum 10 milljörðum sem komnir eru í þetta. Það er ekki búið að setja þetta í fjárlög. Kannski áttu bara kröfuhafar þetta. Verði þeim að góðu. Mér finnst þetta mjög stór ákvörðun. Svo varðandi þessi listamannalaun, ég minni á að 300 manns misstu vinnuna um síðustu helgi. Á sama tíma eru aukin útgjöld til fólks sem er jú reyndar skapandi - kannski eru hinir ekki skapandi, ég veit það ekki - listamenn og eru með tekjur nú þegar, einhverjar, kannski miklu minni en verið hefur. Mér finnst þetta ábyrgðarhluti vegna þess að þetta er allt fjármagnað með lánum. Og þó að einhvers staðar hafi verið 

Virðulegi forseti. Auðvitað er það rétt hjá hv. þingmanni að þetta eru líka peningar og þetta er spurning um forgangsröðun eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu við hv. þm. Einar Kristin Guðfinnsson. Hvað varðar tónlistar- og ráðstefnuhúsið snýst sú ákvörðun í raun um að halda áfram eða standa við þær skuldbindingar sem ríki og borg voru búin að gangast í vegna þess húss til 35 ára. Ekkert umframfé er sett í það hús. Ég tel að málið hafi verið rætt í fjárlaganefnd þingsins. Ég er sammála hv. þingmanni um að það á að ræða svona ákvarðanir í fjárlaganefnd. Ríkisendurskoðun skilaði að vísu því áliti sínu að sú ákvörðun að halda áfram með húsið hefði ekki þurft staðfestingu þingsins. Mér finnst það hins vegar eðlileg spurning hjá hv. þingmanni hvort ákvörðunin hefði ekki átt að þurfa staðfestingu þingsins. Mér finnst það til marks um að við eigum að velta fyrir okkur áfram hvernig fjárlögin eru unnin. Þar tel ég að mun betur megi vanda til verka. Hins vegar liggur fyrir að hér er hvorki verið að auka við skuldbindingar ríkis né borgar hvað varðar tónlistarhúsið.

Herra forseti. Í 41. gr. stjórnarskrárinnar stendur, með leyfi herra forseta: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Ég spyr: Hvar eru þessir 10 milljarðar sem eru komnir á - að mér skilst á hæstv. ráðherra, þeir eru orðnir skuldbinding fyrir ríkissjóð - fjárlögum eða fjáraukalögum, þessir 10 milljarðar? Hvar finn ég þá?  Varðandi listamannalaunin sem við erum að tala um hérna, grunninn. Hér eru útgjöld ríkissjóðs aukin með skuldabréfi til barnanna okkar á sama tíma og alls staðar þarf að skera niður, í heilbrigðismálum, menntamálum, alls staðar þarf að skera niður og þá er hér aukið í. Er þetta fyrir kosningar eða hvað er þetta?

Virðulegi forseti. 33 ársverk á þremur árum, það er ekki kosningatékki mundi ég segja, a.m.k. ekki miðað við þá sem ég hef séð tíðkast hér í stjórnmálum.  Hvað varðar tónlistar- og ráðstefnuhúsið sagði ég það áðan og ég get sagt aftur að ekki er verið að auka við skuldbindingar 

Hvar er þetta í fjárlögum?

Málið hefur verið til umræðu í fjárlaganefnd, það er búið að fara mjög nákvæmlega yfir verkferlana. Þetta virðist samræmast þeim reglum sem hér hafa verið iðkaðar. Hvort það eigi að endurskoða þær reglur er síðan önnur spurning sem þingið þarf auðvitað að svara.

Hæstv. forseti. Hér fer fram athyglisverð umræða og vissulega er ástæða til að taka þátt í henni. Ég vil þakka bæði hv. þingmönnum sem hér hafa talað og hæstv. ráðherra fyrir þær hliðarbrautir og þau hliðarspor sem hér var farið inn á, eins og menningarsamninga og tónlistarhús, því allt tengist þetta með beinum og óbeinum hætti því viðfangsefni sem hér er verið að fjalla um, sem er frumvarp til laga um listamannalaun. Ég lýsti skoðun minni við 1. umr. á þann veg að ég teldi annars vegar að viðbótin sem hér er verið að veita heimild til væri æskileg, þ.e. að ekki séu einungis rithöfundar og myndlistarmenn, tónlistarflytjendur og tónskáld á listamannalaunum heldur væri bætt við öðrum listamönnum, svo sem þeim sem fást við hönnun. Ég tel að þetta sé allt af hinu góða. Viðfangsefnið er á hinn bóginn, og hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson og hv. þm. Pétur H. Blöndal hafa réttilega vakið athygli á því, að hér er tjaldað til einnar nætur. Það er farið út í að breyta lögunum og bæta við hópi og nýta til þess þá sjóði sem eftir sátu frá fyrrverandi ríkisstjórn og fyrrverandi menntamálaráðherra til að greiða það sem þarf til að byrja með. Síðan er gert út á lán. Þetta er það sem er gagnrýnivert. Ég styð hæstv. menntamálaráðherra fyllilega í því að gera þessar breytingar á grundvallarlögunum til að koma til móts við þá aðila sem á að bæta hér inn vegna þess að ég tel að það sé framtíðarverkefni og -viðfangsefni og muni í framtíðinni ef vel tekst til skapa atvinnu og það sem þeir fást við sem vinna á vettvangi þessara listamannalauna muni skapa gjaldeyri og þjóðartekjur. En það verður eðlilega að gera þá kröfu, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal talar hér um, að við tryggjum þetta til langframa, að sjálfsögðu eins og hægt er með tekjum. Ég hefði talið eðlilegt að hæstv. menntamálaráðherra fengi svigrúm til að skjóta stoðum undir þessa starfsemi, ef svo mætti segja, innan þess ramma sem ríkisstjórnin hefur og Alþingi veitir. En því miður er það ekki gert og menntamálaráðherra verður að treysta á guð og lukkuna og góða þingmenn að loknum kosningum til að þetta geti orðið að veruleika.  En hvað um það. Ég hvet hæstv. menntamálaráðherra til að leggja nú á djúpið og ræða við hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra, sem virðist hafa yfir að ráða alveg óskaplegum og óendanlegum fjársjóðum miðað við hvernig hæstv. forsætisráðherra talar að jafnaði, og finna lausn til að við finnum varanlegri útfærslu á tekjuöflun í þessu samhengi. Þar er af mörgu að taka í ríkisrekstrinum. Ég þekki það eftir að hafa setið heil átta ár í fjárlaganefnd, m.a. á þeim tíma þegar ríkisreksturinn var allra verst settur 1991, 1992, 1993 þegar við sátum við að skera niður útgjöld í heilbrigðismálum og menntamálum og vorum, eins og sagt var þá, blóðug upp fyrir axlir í niðurskurði. Það var erfitt. Síðan bar stjórnarstefna stjórnarflokkanna, fyrst Sjálfstæðisflokks og Alþýðuflokks og síðan Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, þann ávöxt að þjóðartekjur og þjóðarframleiðsla fóru vaxandi og við gátum farið að gera mjög margt. Byggja upp þetta samfélag, innviði samfélagsins í heilbrigðismálum, menntamálum, samgöngumálum o.s.frv. Það var vegna þess að við tókum á málum þá, skárum niður og sköpuðum ríkissjóði þær aðstæður að hann væri rekinn með afgangi. Greiddum niður skuldir og lækkuðum þess vegna vaxtakostnað. Á þetta allt saman þarf að minnast og rifja upp vegna þess að það er ekki í fyrsta sinn nú sem taka hefur þurft á í ríkisfjármálum. En hvað um það. Hér er eitt lítið og nett og gott lagafrumvarp sem ég get að þessu leyti stutt en hvet hæstv. menntamálaráðherra til að gera þá kröfu að svigrúm verði skapað innan ríkisútgjaldanna þannig að þetta komist þar fyrir. Þá ætla ég að fara nokkrum orðum um þau tvö atriði önnur sem voru nefnd í tengslum við umræðu um þetta mál. Í fyrsta lagi menningarsamningana. Vegna þess að ég tel að öðrum þræði geti umræða um menningarsamningana sem hafa verið gerðir tengst þessu frumvarpi. Það er nú þannig að ég tel mér það til tekna að bera ábyrgð á því að menningarsamningar voru gerðir milli sveitarfélaganna og ríkisins. Við, þáverandi menntamálaráðherra og sá sem hér stendur sem ráðherra ferðamála, gerðum að áhugamáli okkar að reyna að efla menningu úti um landið með því að gera samninga um samstarf á sviði menningarmála og veita styrki til að efla ferðaþjónustu og byggja upp menningartengda ferðaþjónustu. Þessir menningarsamningar voru byggðir á mikilli vinnu sem var unnin undir forustu þáverandi formanns Ferðamálaráðs, Tómasar Inga Olrichs, síðar menntamálaráðherra og nú sendiherra. Hann ásamt öðru góðu fólki vann mjög athyglisverða skýrslu og tillögur um menningartengda ferðaþjónustu. Þar voru m.a. gerðar margs konar tillögur og ég hvet hæstv. menntamálaráðherra til að kynna sér það merka rit, þá merku útgáfu, sem til er í samgönguráðuneytinu ef vel er leitað. Kannski hefur það verið flutt yfir í iðnaðarráðuneytið með ferðamálapakkanum. Alla vegana á ég þetta rit, ef allt um þrýtur, til að láta hæstv. menntamálaráðherra fá. 
             Ég hvet hana líka til að kynna sér það sem þarna var lagt til og unnið vegna þess að mjög vandlega var farið ofan í hvar möguleikar okkar Íslendinga til að efla menningu í þágu ferðaþjónustu og atvinnuuppbyggingar eru. Þess vegna voru menningarsamningarnir gerðir og ég tel að fjármagnið sem var sett í það hafi skilað sér með margvíslegum hætti í menningarlegu tilliti í þágu fólks um allt land til að auðga mannlíf og ekki síður til þess að efla tilteknar stofnanir. Litlar einingar sem sinna menningu hafa sprottið upp, söfn og ýmis konar setur sem mætti nefna og fjárlaganefndarmenn þekkja prýðilega vegna þess að forsvarsmenn þessara litlu eininga koma stundum á fund fjárlaganefndar til að gera grein fyrir rekstri sínum. Þannig að ég hvet hæstv. menntamálaráðherra núverandi til að fylgja í þau fótspor sem gengin voru af mikilli fyrirhyggju og reyna að tryggja að menningarsamningarnir verði ekki slegnir af. Vegna þess að ég tel að þeir séu fjárfesting til góðs. Þá kem ég að hinu málinu sem var nefnt. Ég tel mér skylt að koma inn í umræðuna eftir að hafa hlýtt á það sem fór hér fram vegna þess að ég var einn þeirra ráðherra sem skrifuðu undir samning um tónlistar- og ráðstefnuhúsið. Ekki má gleyma því og alveg nauðsynlegt er að hæstv. núverandi menntamálaráðherra sé vel upplýstur, sem ég veit að hún er um þessi mál öll. Ákvörðun var tekin í bullandi góðæri eftir langvarandi stjórnarþátttöku Sjálfstæðisflokksins um að fara í þessa uppbyggingu við Austurhöfn, þessa bjartsýnu framkvæmd að byggja upp ráðstefnu- og tónlistarhús til að efla menningu á Íslandi og styrkja ferðaþjónustu á Íslandi. Það var tilgangurinn. Við töldum að þetta væri skynsamleg ákvörðun. En auðvitað hefur ýmislegt breyst síðan, því miður. Við lentum í þessu veraldarbankahruni sem skellur yfir okkur eins og aðra og við þurfum auðvitað að takast á við það verkefni og ljúka byggingu ráðstefnu- og tónlistarhússins hér við Austurhöfn þannig að okkur verði til vegsauka og það verði að veruleika sem að var stefnt að þarna verði iðandi menningar- og listamiðstöð og góð aðstaða til að taka á móti ferðamönnum, halda ráðstefnur o.s.frv. Við megum ekki missa móðinn þótt á móti blási. Það eru mín skilaboð til hv. þingmanna hvað þetta varðar. Vissulega eru það miklir fjármunir sem ríkissjóður og borgin ætla sér að leggja í rekstur og endurgreiðslu á kostnaði við menningar- og tónlistarhúsið. En ég er alveg sannfærður um að þegar fram líða stundir verður þakkað fyrir það að menn skyldu hafa kjark til að fara í þá framkvæmd. Menn mega ekki gleyma því heldur að farið var út í þetta á þeim nótum að efnt var til samkeppni og því átti ekki að koma neinum manni á óvart á Íslandi að þetta stæði til. Margsinnis hefur verið farið yfir það og það kann vel að vera og alveg hárrétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að betur hefði þurft að búa um fjáröflunina hvað varðar ríkissjóð en var gert með 6. gr. heimild. En hins vegar er alveg ljóst að Ríkisendurskoðun hefur úrskurðað að það hafi dugað. En ég er alveg sammála hv. þingmanni, auðvitað áttum við að fjalla um það hér og fara nánar ofan í það með hvaða hætti við ætluðum að greiða þetta. En ríkissjóður og borgarsjóður hafa tekið þetta verkefni að sér og við eigum að sjálfsögðu að finna bestu og ódýrustu lausnina til að ljúka þessu. Í hverra þágu? Í þágu barnanna okkar og þeirra sem hér eiga eftir búa og byggja þetta land.

Virðulegi forseti. Mig langaði að þakka hv. þm. Sturlu Böðvarssyni fyrir innlegg hans hér. Því þetta eru auðvitað erfiðar spurningar sem þarf að svara þegar erfiðir tímar eru í efnahagsástandi og kemur að úthlutun fjármuna. Erfitt er að taka ákvarðanir um að halda áfram svo dæmi sé tekið með þetta tónlistar- og ráðstefnuhús. En út frá því sem hann sagði um börnin okkar og barnabörnin og komandi kynslóðir og þetta hús er gaman að líta til sögunnar og rifja upp annað hús, Þjóðleikhúsið, sem var mjög umdeilt á sínum tíma. Enda voru tímarnir kannski ekki beysnir heldur þegar það var byggt. Mikil andmæli voru við alla byggingu þess. Nú búum við auðvitað að því að eiga Þjóðleikhúsið. Þannig að þótt þessi framkvæmd sé dýr þá tek ég undir með hv. þingmanni að auðvitað verður að leita hagkvæmustu leiða til að klára húsið og unnið er að því hvernig hægt er að spara í útfærslum og hvernig verði hægt að nýta húsið og finna því virkni og tryggja að þar verði dagleg starfsemi og þetta verði lifandi tónlistarhús fyrir allan almenning í landinu. En ég vil þakka hv. þingmanni fyrir orð hans í þessu því ég held að þau undirstriki bæði mikilvægi menningar og nauðsyn þess að við forgangsröðum fjármunum á erfiðum tímum.

Hæstv. forseti. Allt var rétt sem kom fram hjá hæstv. ráðherra um að við þurfum að forgangsraða. Það er nú þetta erfiða viðfangsefni okkar í stjórnmálunum að forgangsraða og það vefst æðioft fyrir okkur. Ég held hins vegar hvað varðar tónlistar- og ráðstefnuhúsið að erfitt verði að axla það vegna þess hruns sem hefur orðið í tekjum ríkissjóðs og þess vegna þurfum við að sníða okkur stakk eftir vexti. Vegna þess að við höfum tekið ákvarðanir um útgjöld eins og rekstur tónlistar- og ráðstefnuhússins getum við ekki lagt á ráðin um að fara eins og ekkert sé í stórfelldar framkvæmdir eða útgjöld á öðrum sviðum. Við verðum að hafa kjark og kraft og þor til að takast á við breytingar í ríkisrekstrinum. Annars lendum við í vandræðum. Annars lendum við á skeri í okkar mikilvægu starfsemi á vettvangi ríkisins. En ég minnist þess að þegar ég kom fyrst í þingið sem varamaður árið 1984 var verið að fjalla um Þjóðarbókhlöðuna, sem stóð ókláruð ansi lengi.  
            

Herra forseti. Listamannalaun, heiðurslaun listamanna, Þjóðarbókhlaðan, bygging hennar tók 10 ár, eða tónlistarhús sem hefur komið inn í umræðuna, eru allt hlutir sem við höfum ekki efni á eins og stendur. Þetta er tákn um bruðl sem við verðum að hætta. Að bæta við peningum í listamannalaun, klára tónlistarhúsið og eyða í það 14–20 milljörðum, eru hlutir sem ekki ganga upp við þær aðstæður sem við búum við í dag. Ég hef hvatt til þess áður úr þessu ræðupúlti að við frestum þessu og notum peningana í alvöruatvinnuuppbyggingu sem skapar gjaldeyristekjur og fólki atvinnu. Vissulega fá einhverjir störf við að byggja tónlistarhúsið en þetta er af þeim meiði að við verðum að byrja á að spara peninga. Þetta er eins og með utanríkisþjónustuna og ýmsa þætti í samfélagi okkar sem við höfum ekki efni á að setja peninga í í dag. Við verðum að horfast í augu við það að ástandið í íslensku þjóðfélagi er mjög alvarlegt. 40–50% af fjölskyldum í landinu eru að fara í þrot eða orðnar eignalausar, 70% af fyrirtækjunum í landinu eru í miklum erfiðleikum, flest tæknilega gjaldþrota. Við getum ekki verið að setja peninga í umrædda hluti, því er nú verr. Auðvitað væri gaman að eiga fallegt og flott tónlistarhús. Auðvitað væri gott að geta styrkt listamenn en aðstæður leyfa það ekki nú um stundir. Að setja upphæðir í tónlistarhúsið eins og ég nefndi áðan, 14–20 milljarða, gengur ekki. Ég ætla rétt að vona að núverandi stjórnvöld sjái sóma sinn í því að hætta þessu bruðli og reyni að gera þetta á þann hátt að þessar eignir eyðileggist ekki. Það getur vel verið að setja þurfi nokkrar milljónir í að tryggja það að eignir eyðileggist ekki en ekki er hægt að setja slíkar upphæðir á næstu árum í þetta eins og fyrirhugað er. Ég á þá sérstaklega við tónlistarhúsið. Við getum heldur ekki aukið við peninga í listamannalaun eða annað eins og ég nefndi áðan. Í þjóðfélaginu er víða verið að bruðla, víða er verið að setja peninga í eitthvað sem við höfum ekki efni á að gera. Við þurfum að einhenda okkur í að reyna að skapa atvinnu, setja peninga í gjaldeyrisöflun og atvinnu fyrir fólk sem skilar arði.

Herra forseti. Eftir síðustu ræðu þarf ég varla að tala en hún var eins og töluð út úr mínu hjarta. Þannig var að hæstv. ráðherra sagði: Það er gaman að hafa svona tónlist fyrir börnin okkar. En það er verra ef börnin okkar búa ekki lengur á Íslandi.  Þetta er alvörumál, herra forseti. Þetta er ekki gamanmál. Þótt búið sé að setja 10 milljarða í eitthvert hús á að henda 14 milljörðum í þetta eins og hér var nefnt. Húsið kostar í heildina 25 milljarða fyrir ríki og borg, þá er ég að tala um báða aðila. Þetta er að sjálfsögðu allt borgað af Reykvíkingum eða Íslendingum. Þetta er alvörumál. Á sama tíma er fjöldi fyrirtækja að hætta við að byggja hús sem þau ætluðu að byggja, um alla borg standa hálfkláruð íbúðarhús. Á sama tíma eru einstaklingar að hætta við að byggja húsin sín, íbúðina sína, verða að hætta við það af því að þeir hafa ekki skattgreiðendur framtíðarinnar til að ávísa á. Þess vegna hætta þeir við. Ég vil benda á að lánshæfismat Íslands er orðið töluvert laskað og menn ætla að skuldbinda það enn frekar í þessari stöðu með tónlistarhúsið, með listamannalaunin þótt lítið sé, allt eru þetta smáteikn um það að menn eru bara ábyrgðarlausir. Hæstv. ríkisstjórn er ábyrgðarlaus. Á sama tíma og sagt var að skera ætti niður um 7 milljarða í heilbrigðiskerfinu, þá er ekkert gert, bakkað er út úr því sem búið var að gera. Menn eru hættir við að spara það sem er búið að ákveða. Menn eru góðir alla daga við alla og á endanum þýðir þetta að hækka þarf skatta, skerða velferðarkerfið mjög verulega sem hvort tveggja getur leitt til þess að aðalauðlind þjóðarinnar, mannauðurinn, unga fólkið, fari úr landi. Það er auðvitað það alskaðlegasta sem gæti gerst. Þess vegna þurfum við að sýna aðhald, fyrirhyggju og sparsemi og ráðdeild alls staðar, líka í tónlistarhúsinu, líka í listamannalaunum. Það er allt í lagi borga listamannalaun ef menn eiga fyrir því en að borga listamannalaun og skrifa þau á bakið á börnunum okkar, sem hugsanlega verða þá komin til Svíþjóðar eða Noregs, finnst mér ekki vera ábyrgðarfullt. Í rauninni er staðan nokkuð góð ef allir sýna ráðdeild, sparsemi og hagsýni og passa sig á útgjöldunum. Þá getum við hugsanlega ráðið við þetta, sérstaklega ef snillingarnir sem semja við Breta um Icesave-reikningana ná þokkalegum samningum.  Ég hef ákveðna sýn á framtíðina sem er alls ekki slæm en hún byggir líka á því að menn séu ráðdeildarsamir, sparsamir og gætnir í fjárfestingum og átti sig nákvæmlega á hvað þeir eru að gera í hverju einasta skrefi. 

Virðulegi forseti. Mér þykir það áhugaverð söguskoðun hjá hv. þm. Pétri Blöndal að tala um að staðan sé nokkuð góð, staðan nokkuð góð ef við pössum okkur á því að eyða ekki í listamannalaun og tónlistarhús. 

Herra forseti. Það er rétt að Sjálfstæðisflokkurinn sat í 18 ár í ríkisstjórn á Íslandi. Ég er búinn að heyra þetta mörgum sinnum en það er ekki allsherjar-„alibí“ fyrir alls konar dellu sem núverandi ríkisstjórn er að gera. Hún getur ekki skotið sér á bak við það endalaust  Mér finnst þetta vera ábyrgðarhluti ásamt með mörgu öðru. Ég nefndi tónlistarhúsið sem er alveg óskaplegur baggi og ég nefndi heilbrigðisráðuneytið sem er að draga til baka allar sparnaðarráðstafanir. Það er eins og ekkert hafi gerst. Það er eins og menn sjái ekkert fram undan. Það er það sem ég er að gagnrýna. Við þurfum að viðurkenna vandann og þó að menn vilji gjarnan tala um ábyrgð hjá ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins þá er vandinn þarna samt sem áður. Hann getur hafa komið vegna Sjálfstæðisflokksins, hann getur hafa komið vegna þess að verðbréfamarkaðurinn í Wall Street hrundi eða eitthvað svoleiðis, ég get tekið líka ábyrgð á honum ef menn vilja, en vandinn er samt sem áður til að leysa. Ég sé ágætar lausnir til að leysa hann ef við sýnum ráðdeild og pössunarsemi alls staðar.

Hæstv. forseti. Ég hef tekið þátt í umræðunni um frumvarpið, bæði við 1. umr. og núna við 2. umr., og lagt mig fram um að gera það á málefnalegan hátt og taka málefnalega afstöðu til þessara viðfangsefna sem lúta að listamannalaunum. Ég vil lýsa alveg sérstakri óánægju minni með að hæstv. menntamálaráðherra, eins og reyndar ráðherrar ríkisstjórnarinnar og ekki síst ráðherrar Vinstri grænna, nota hvert einasta tækifæri til að reyna að berja því inn í höfuðið á þjóðinni að bankahrunið og allt það vandamál sem hefur fylgt því sé Sjálfstæðisflokknum að kenna. Er það Sjálfstæðisflokknum að kenna að bankarnir í Danmörku og í Bandaríkjum Norður-Ameríku hafa hrunið hver af öðrum um alla Evrópu? Er það Sjálfstæðisflokknum að kenna?

Nei, frjálshyggjunni.

Hv. þingmaður sem nú er genginn til liðs við Frjálslynda flokkinn, Karl V. Matthíasson, hefur skýran skilning á þessu öllu saman. Það er mjög gott að geta kennt einhverjum um. Það hefur aldrei verið stórmannlegt og ég vil rifja það upp í tengslum við þessa umræðu og mótmæla aftur málflutningi hæstv. menntamálaráðherra. Sjálfstæðisflokkurinn stóð fyrir uppbyggingu samfélagsins og byggði upp innviði vegna breytinga á samfélaginu þar sem lögð var áhersla á að skapa verðmæti og sinna skynsamlegum ríkisrekstri og reyna að hafa hóf á útgjöldum ríkisins. Þess vegna tókst okkur að borga niður skuldir og þess vegna stóð ríkissjóður betur til að takast á við það hrun og þau vandræði sem fylgdu hinni alþjóðlegu bankakreppu. Það er alveg nauðsynlegt að hamra á þessu vegna þess að ég er ansi hræddur um að hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar núverandi ríkisstjórnar og stuðningsmenn hennar eigi eftir að átta sig á því að í mörg horn er að líta við stjórn samfélagsins og þeir eiga eftir að finna það á eigin skinni að ekki er endalaust hægt að kenna Sjálfstæðisflokknum um. Ég hvet hæstv. menntamálaráðherra til að ganga fram á málefnalegri hátt þegar verið er að ræða um hluti eins og menningarmál og menntamál og spara sér þá sérstöku ánægju að gera tilraun til að kenna sjálfstæðismönnum um allt sem afvega hefur farið á undanförnum árum. Ég er stoltur af því sem við sjálfstæðismenn höfum staðið fyrir við uppbyggingu íslenska samfélagsins og ég læt ekki Vinstri græna brjóta það niður.

Herra forseti. Það er sorglegt að fólk skuli verja tónlistarhúsið og að hæstv. menntamálaráðherra Katrín Jakobsdóttir skuli treysta sér til að verja það að 200–300 störf skapist við að byggja -  Það er sorglegt að horfa upp á þetta og að þingmenn og ráðherrar Vinstri grænna skuli treysta sér til að setja peninga í svona sem er raunverulega ekkert annað en montverkefni meðan fullt er af fátæku fólki sem hefur varla til hnífs og skeiðar. Til að lifa og geta haldið velferðinni gangandi þurfum við að afla tekna og skapa fólki atvinnu. Þetta vita allir. Hvort sem við settum þá peninga sem fara í tónlistarhús í graskögglaverksmiðju eða áburðarverksmiðju til að spara gjaldeyri, eða kræklingarækt eða eitthvað sem vantar peninga í til að geta skapað gjaldeyri og tryggt atvinnu til framtíðar væri þeim betur varið í ýmiss konar svona starfsemi, þess vegna niðurgreiðslu á rafmagni til garðyrkjubænda. Það eru þessir þættir sem ég hef aldrei skilið hjá vinstri grænum, hvernig þeir geta varið það að vilja gera allt fyrir alla í velferðarkerfinu en gera aldrei ráð fyrir að það þurfi að afla neinna tekna á móti, halda að það verði hægt að gera allt fyrir alla án þess að afla tekna. Hlutirnir ganga ekki þannig fyrir sig. Ég skil ekki hvernig hægt er að hafna því að nýta orkuauðlindir landsins okkar, fallvötnin, orkuna í iðrum jarðar eða fiskinn í sjónum og ýmislegt annað sem við getum nýtt okkur, til að skapa atvinnu og gjaldeyristekjur. Ég sagði um daginn í ræðu að þessi ríkisstjórn væri hálfgerð hundasúruríkisstjórn sem ætlaði ekki að hreyfa við neinum steinum og að ekki mætti raska neinu í landinu en allir ættu að lifa á því að tína hundasúrur eða eitthvað álíka upp til fjalla en ekki að fara í alvöruatvinnustarfsemi af því að hún gæti haft áhrif á umhverfi okkar. Það er líka sorglegt að horfa upp á það að hér kemur fyrrverandi forseti Alþingis og fyrrverandi samgönguráðherra, hv. þm. Sturla Böðvarsson, ber blak af og reynir að verja gjörðir Sjálfstæðisflokksins í gegnum tíðina. Síðustu 18 ár hafa sjálfstæðismenn stjórnað hér, reyndar í 12 ár ásamt Framsóknarflokknum og nú síðustu 18–19 mánuði með Samfylkingunni.

Gleymdu ekki Alþýðuflokknum.

Ha?  Hér sváfu menn á vaktinni, hér sváfu menn við stýrið og stýrðu beint í strand. Það er niðurstaðan. Í dag er ekki hægt að tala um það, hv. þm. Sturla Böðvarsson, að það hafi verið kreppa erlendis. Það var kreppa hér, menn sáu hana ekki fyrir og tóku ekki mark á upplýsingum sem þeir höfðu um stöðu mála, stöðu bankanna okkar og annað í þeim dúr. Þeir hlustuðu ekki á einn eða neinn og ef þeir fengu einhverjar upplýsingar var skýrslunum venjulegast stungið undir stól og ekkert gert með þær. Þetta er það sem við stöndum frammi fyrir og sjálfstæðismenn eiga að skammast sín fyrir það hvernig þeir skilja við þjóðina núna og hvernig þeir hafa valdið því að ástandið hjá þjóðinni er jafnslæmt og raun ber vitni. Við horfum líka upp á nýja ríkisstjórn núna, Vinstri grænir og Samfylkingin eru í ríkisstjórn með stuðningi framsóknarmanna. Við sjáum reyndar ekki miklar breytingar, satt best að segja engar. Það er allt gert á hraða snigilsins og það skeður lítið. Fjölskyldurnar í landinu finna ekki neinn mun á því hvort íhaldið er hér við stjórn eða vinstri grænir. Þeir sem reka fyrirtækin finna ekki heldur fyrir því að það sé neinn munur. Það getur vel verið eitthvað í pípunum og eitthvað á leiðinni en við höfum ekki orðið vör við það og fólkið verður ekkert vart við það enn þá.  Ég segi, eins og ég hef oft sagt áður, að flokkar eiga að vera fyrir fólk en ekki öfugt.

Herra forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér hefur átt sér stað um hið merka frumvarp um listamannalaun. Margt hefur borið á góma eins og eðlilegt er þegar slík mál eru til umræðu og ég þakka sérstaklega þá miklu þátttöku sem hér hefur orðið í umræðunni. Hún hefur verið upplýsandi, m.a. hefur komið fram að þær miklu tölur sem sumir hv. þingmenn nefndu í upphafi eru ekki eins stórar og menn óttuðust heldur er hér um hugsanlegar 17 millj. að ræða árið 2012 sem gæti komið til að menn þyrftu að velta fyrir sér við fjárlagagerð þess árs. Þó að sumir hv. þingmenn hafi talað eins og þetta væru fjármunir sem færu bara út og ekkert skilaði sér til baka má ekki gleyma því að menningarstarfsemi aflar einnig tekna. Þeir fjármunir sem hér fara út munu að sjálfsögðu skila sér til baka í ríkissjóð eftir ýmsum leiðum. Ég vildi bara rétt minnast á nokkur mál. Það var athyglisvert þegar hv. þm. Sturla Böðvarsson rifjaði upp veru sína í fjárlaganefnd um átta ára skeið og stór hluti þess tímabils var við miklar þrengingar. Ég lifði önnur átta ár í þeirri ágætu nefnd en það var við allt aðrar aðstæður, það var tímabil sem menn kölluðu góðæri eða þenslu. Það hefur að vísu komið í ljós að það var kannski ekki full innstæða fyrir öllu þessu mikla fjármagni, þetta var mikið blásið út og var kannski að mestu leyti blaðra. Það hefði, held ég, verið árangursríkara ef stundum hefði verið hlustað á okkur sem mynduðum minni hluta fjárlaganefndar og hvöttum til meira aðhalds þó að töluvert væri af fjármagninu. Menn blésu ýmislegt út sem er erfiðara að snúa til baka með en ef menn hefðu örlítið reynt að vanda sig. Þegar mikið innstreymi er af fjármagni er vandinn að þá gleyma menn sér og fara að nota fjármunina í ýmsa hluti sem menn mundu t.d. ekki gera í dag. Ég held að það sem mest var rætt í umræðunni svona til hliðar, þ.e. hið merka menningarhús, sé dæmi um það þegar menn voru næstum búnir að gleyma sér algerlega. Ég held að það sé hárrétt bæði hjá hv. þm. Pétri Blöndal og hv. þm. Sturlu Böðvarssyni að vinnubrögðin öll í kringum það - nú er ég ekki að ræða framkvæmdina sem slíka sem er út af fyrir sig sérumræða. Það er eiginlega skelfilegt að niðurstaðan eftir mikla skoðun á þeim, þ.e. með 6. gr. heimild, skuli vera að þau standist fjárreiðulögin. Það segir okkur fyrst og fremst að við þurfum að breyta þeim lögum. Auðvitað gengur ekki að slík framkvæmd, sama hversu góð eða slæm hún er, skuli ekki fá fulla umræðu í þingsal. Skuldbinding við ríkissjóð er í slíkum upphæðum að það er eiginlega fáránlegt að umræðan skuli ekki eiga sér stað svo það sé hægt að skiptast á skoðunum. Mér er mjög minnisstætt að andstaðan við að þetta væri afgreitt með þeim hætti sem var gert var nokkuð yfir flokkslínur. Andstaðan í stjórnarflokkunum þáverandi var þó ekki nægjanleg til að stoppa málið og vil ég þá minna á að m.a. talsmaður Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd hafði miklar efasemdir og athugasemdir við það sem gert var, en því miður hafði hann ekki stuðning í sínum flokki til að það mál fengi, að því er okkur mörgum fannst, eðlilega þinglega meðferð. Þess vegna hefur m.a. verið staðið að því máli með þeim hætti sem gert var. Nóg um það, hér var einnig rætt um afar mikilvæga samninga sem eru menningarsamningar. Ég held að þeir séu að mörgu leyti andstaðan við tónlistarhúsið. Við munum kannski mörg eftir því hvernig þetta mál tengdist þessu, þ.e. hugmyndum um að byggja menningarhús vítt og breitt um landið. Sem betur fer, vil ég segja, höfðu íbúar svæðanna vit fyrir stjórnvöldum í því efni og það varð eiginlega uppsteytur mjög víða við þeirri hugmynd að reisa eitt stórt hús, menningarhús, sem átti að bjarga að því er mörgum fannst allri menningu. Það hefur komið fram í umræðunni og ég tek undir það að menningin snýst miklu frekar um fólkið sem stundar menninguna en það að byggja eitthvað úr steinsteypu. Þess vegna var þessu m.a. breytt þannig að mjög víða um land hefur verið sköpuð aðstaða á miklu ódýrari hátt, á fjölbreyttari hátt og víðar en ætlað var með því að gera upp gömul hús, nýta það sem var fyrir og þannig fara miklum mun betur með það fjármagn sem til notkunar var af þessu tilefni. Menningarsamningarnir hafa síðan mjög víða um land gert mjög góða hluti og ég tek undir það sem hér hefur komið fram í máli nokkurra hv. þingmanna að það er afar mikilvægt að þeir séu varðir í því erfiða ástandi sem nú er og er því miður fram undan. Herra forseti. Að lokum ítreka ég þakkir mínar til þeirra hv. þingmanna sem hér hafa tekið þátt í umræðunni og vil einnig nota tækifærið og þakka ágætt samstarf í menntamálanefnd. Ég geri ráð fyrir að sú nefnd hafi lokið störfum á þessu þingi. Þetta var síðasta málið sem við afgreiddum út úr nefndinni. Samstarfið í nefndinni hefur verið afar gott og árangursríkt og ég þakka það sérstaklega.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um Bjargráðasjóð. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölmarga gesti. Með frumvarpi þessu er lagt til að sett verði ný heildarlög um Bjargráðasjóð. Lagt er til að Bjargráðasjóður starfi áfram í breyttri mynd, breyting sú sem lögð er til snýr að því að sveitarfélögin hætti aðkomu að sjóðunum og fái greiddan út eignarhlut sinn. Breyting þessi byggist meðal annars á því að hlutverk sjóðsins hefur breyst verulega frá stofnun hans, fjölmörg úrræði sem ekki voru til staðar við setningu upphaflegra laga um Bjargráðasjóð eru nú fyrir hendi til að bæta áföll sem einstök landsvæði kunna að verða fyrir. Bent hefur verið á að verkefni sjóðsins sé ekki tengt sveitarstjórnarmálum heldur atvinnumálum og því sé eðlilegt að ráðuneyti landbúnaðarmála fari með málefni sjóðsins í samvinnu við Bændasamtökin. Unnið hefur verið að úttekt og endurmati á verkefnum og framtíðarhlutverki sjóðsins í nokkurn tíma en sú vinna skilar sér í þessu frumvarpi. Niðurstaðan er að hætt verði lögskyldri aðild sveitarfélaganna að sjóðnum og miðar frumvarp þetta að því að breyta reglum sjóðsins á þann veg. Gert er ráð fyrir að hlutur sveitarfélaganna í sjóðnum renni til Sambands íslenskra sveitarfélaga og að sú stjórn sjóðsins sem skipuð var 29. desember 2006 starfi þar til uppgjöri á hlut sveitarfélaganna hefur verið lokið. Loks eru í frumvarpinu ákvæði sem heimila að Bjargráðasjóður geti veitt bændum stuðning til að draga úr hættu á uppskerubresti sem gæti leitt af sér óæskilegan samdrátt í búvöruframleiðslu. Vegna hins alvarlega ástands sem uppi er í íslensku efnahagslífi eru blikur á lofti varðandi áburðarkaup bænda og líkur á því að hækkandi áburðarverð og lausafjárskortur leiði til þess að fjöldi bænda geti ekki fjármagnað áburðarkaup. Á fundum sínum ræddi nefndin skipulag sjóðsins og áhrif þessara breytinga á starfsemi hans og framtíðarhorfur, telur nefndin frumvarpið farsæla lausn á málefnum Bjargráðasjóðs. Samstaða hefur náðst milli helstu hagsmunaaðila um þá niðurstöðu að sveitarfélögin hætti þátttöku í sjóðnum. Einnig er samstaða um þá ráðstöfun að málefni sjóðsins flytjist í kjölfar þessara breytinga frá samgönguráðuneyti til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis. Þar sem mikilvægt er að hægt sé að koma til móts við bændur og draga úr yfirvofandi uppskerubresti sem fyrst með aðkomu sjóðsins gerir nefndin breytingartillögu um gildistöku frumvarpsins á þann veg að lögin öðlist gildi nú þegar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Fyrri málsliður 16. gr. orðist svo: Lög þessi öðlast þegar gildi. Sturla Böðvarsson skrifar undir álitið með fyrirvara og Guðjón A. Kristjánsson skrifar undir álitið með fyrirvara um að ekki ætti að ganga alla leið hvað varðar brotthvarf sveitarfélaganna úr sjóðunum í einu lagi. Karl V. Matthíasson og Árni Johnsen voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álitið rita auk þeirrar sem hér stendur Árni Þór Sigurðsson, Björgvin G. Sigurðsson, Helga Sigrún Harðardóttir, Guðjón A. Kristjánsson, með fyrirvara, Sturla Böðvarsson, með fyrirvara, og Ólöf Nordal.

Hæstv. forseti. Hér fer fram 2. umr. um frumvarp til laga um Bjargráðasjóð. Hv. samgöngunefnd hafði málið til meðferðar og fór rækilega yfir það. Hér er komin niðurstaða sem ég get fallist á í öllum aðalatriðum. Ég skrifa undir nefndarálitið með fyrirvara vegna þess að ég vildi vekja athygli á því að Bjargráðasjóður, sem hefur gegnt mikilvægu hlutverki í áratugi, sérstaklega fyrir íslenskan landbúnað, er með þeim breytingum sem hér á að gera skertur að því leyti að sveitarfélögin greiða ekki lengur inn í sjóðinn. Sú breyting er gerð í samstarfi við sveitarfélögin og í samstarfi við Bændasamtökin. Hins vegar er alveg ljóst að væntanlega þyrftu fjármunir að aukast til þess að sjóðurinn gæti staðið við þær skuldbindingar sem kunna að skapast, sem maður vonast auðvitað til að ekki verði. En sveitarfélögin hafa greitt verulegan hluta af þeim tekjum sem sjóðurinn hefur haft í gegnum tíðina. Engu að síður er komið samkomulag um þetta á milli aðila og gert ráð fyrir að þær eignir sem sveitarfélögin í landinu eiga í sjóðnum greiðist til þeirra og þær verði nýttar til þess að kaupa fasteign í höfuðborginni. Það er síðan spurning út af fyrir sig hvort skynsamlegt sé að nýta fjármuni sem safnast hafa upp í slíkum neyðarsjóði með því að setja þá í fasteign. Það verður hins vegar að vera ákvörðun sveitarfélaganna hvort þau gera það og ég geri ekki neinn ágreining um það, þetta er þeirra ákvörðun. En ég vonast svo sannarlega til þess að sveitarfélögin nýti sér þá eign eins vel og kostur er. Ég vil einnig gera að umtalsefni atriði í bráðabirgðaákvæði IV en þar segir, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir ákvæði 8. gr. er stjórn sjóðsins heimilt á árinu 2009 að ráðstafa fjármunum úr almennri deild sjóðsins til að draga úr hættu á uppskerubresti sem gæti leitt af sér óæskilegan samdrátt í búvöruframleiðslu. Stjórn sjóðsins setur nánari reglur um þessa sérstöku ráðstöfun, svo sem um skilyrði fyrir úthlutun og hve hárri fjárhæð skal varið til verkefnisins, en gæta skal þess að greiðslur á þessum grundvelli skerði ekki hlut sveitarfélaga í uppgjöri samkvæmt ákvæði til bráðabirgða I og II.“ Það kom fram við meðferð málsins í nefndinni af hálfu Bændasamtakanna að þau töldu að æskilegt væri að þetta bráðabirgðaákvæði færi inn í 8. gr. og væri þar með fast sett þar. En það komu ábendingar og í rauninni beiðni frá ráðuneytinu um að svo yrði ekki og á það féllst meiri hluti nefndarinnar. Það var því ekki fallist á óskir og tillögur Bændasamtakanna hvað þetta varðar. Vonandi mun ekki til þess koma að nýta þurfi fjármuni sjóðsins í þessu skyni og auðvitað óskar maður helst þess að sjóðurinn þurfi sem minnst að gera. En engu að síður kom þess ábending fram frá fulltrúa Bændasamtakanna og ég vildi halda því til haga við umræðuna. Að öðru leyti tel ég að þetta mál sé af hinu góða og afgreiðsla þess. Það er gert ráð fyrir að málefni sjóðsins gangi til umsýslu hjá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu sem ég tel eðlilegra í ljósi þess að sveitarfélögin eru ekki lengur með þetta á sinni könnu. Það er þá alltaf hægt að hringja í hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem er ekki að hlusta á umræðuna en er hér í hliðarsal að svara í símann, ef á þarf að halda þegar kemur til úrlausnar hvað þetta varðar. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. En ég vænti þess að þetta frumvarp, sem væntanlega verður að lögum, geti orðið öflug viðspyrna fyrir landbúnaðinn í landinu ef á þarf að halda.

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um Bjargráðasjóð og nefndarálit um það. Ég sakna þess að nefndin hefur ekkert fjallað um gjaldtöku af landbúnaði yfirleitt, þ.e. búvörugjaldið sem stendur undir Bjargráðasjóði. Það er bara skorinn einn endi af, þ.e. framlag sveitarfélaganna til Bjargráðasjóðs sem er í rauninni erfitt að rökstyðja og hefur numið 35–40 millj. síðustu árin. Það er skorið af og eigninni skipt en restin skilin eftir í limbói. Þegar þjóðin verður fyrir slíku áfalli eins og hún hefur orðið fyrir hefði maður talið að menn tækju allt til endurskoðunar, öll gjöld og alla sjóði og athugaði hvort þetta væri nauðsynlegt eða ekki. Það hefur nefndin ekki gert og skautað svona frekar létt yfir þetta mál, finnst mér. Fyrir Mannréttindadómstóli Evrópu, sem er dómstóll sem dæmir um mannréttindi, er mál um iðnaðarmálagjald. Ég held að málið verði tekið fyrir annaðhvort 24. mars eða 24. apríl, ég man ekki hvort heldur, en það er sem sagt mjög stutt í að þar verði fjallað um það hvort iðnaðarmálagjald, sem ríkissjóður innheimtir nákvæmlega eins og búvörugjaldið, standist mannréttindi, þ.e. varðandi félagafrelsi og skoðanafrelsi. Eins og þegar mönnum er gert að greiða t.d. í BSRB, opinberum starfsmönnum er gert að greiða í BSRB, og síðan er formaður BSRB pólitískur leiðtogi á Alþingi, ráðherra, og hann er að tjá alls konar skoðanir í blöðum, skoðanir sínar að sjálfsögðu en um leið var hann formaður BSRB og var í rauninni að tjá skoðanir alls þess fólks sem er neytt til að borga í félagið og gat verið á öndverðum meiði og var yfirleitt á öndverðum meiði vegna þess að vinstri grænir hafa undir 20% fylgi eða um það bil, þ.e. 80% opinberra starfsmanna, getur maður ályktað, eru á öðru máli en samt er þeim gert að borga í stéttarfélag opinberra starfsmanna sem nálgast það að vera pólitískur flokkur. Þetta snertir mál sem kom upp í morgun þar sem einn starfsmaður ASÍ sem er í Framsóknarflokknum var rekinn af því að hann tók þátt í pólitísku starfi og er efsti maður á lista í einhverju kjördæmi. Sem er mjög athyglisvert líka því að þessi starfsmaður var ekki einu sinni framkvæmdastjóri og hvað þá formaður stjórnar eins og verið hefur hjá BSRB í öll þessi ár. Þetta tengist vegna þess að við erum að tala um gjald, búnaðargjaldið, sem er lagt á með lögum frá Alþingi, innheimt með öllu því valdi sem ríkisvaldið hefur, fangelsunum o.s.frv. ef menn ekki borga. Það eru mjög hörð ákvæði og gjaldið rennur til félagasamtaka einstaklinga, þ.e. ekki til ríkisins. Þetta er ekki skattur í þeim skilningi. Þarna er ríkið, ég kalla það misnotað til að innheimta félagsgjöld. Bændasamtökin hafa ekki verið neitt sérstaklega pólitísk og ég dáist að þeim fyrir það. Önnur samtök, t.d. Samtök iðnaðarins eru mjög pólitísk varðandi Evrópusambandsaðild. Það er ekkert víst að allir þeir sem er gert að borga iðnaðarmálagjald séu sammála þeirri stefnu. Ekki allir, hver og einn einasti, en þeir þurfa samt að borga fyrir stefnuna með gjöldum sínum. Þeir borga fyrir áróður gegn sinni eigin skoðun, það er skoðanakúgun, og þeim er gert að gera það með lögum. Þetta tengist líka búnaðargjaldinu. Ég skil ekki hvernig hv. landbúnaðarnefnd getur fjallað um þetta mál án þess að skoða þetta allt, vitandi að það eru málaferli hjá Mannréttindadómstólnum o.s.frv. Fyrir Alþingi liggur frumvarp eða lá fyrir löngu síðan sem ég flutti á 135. þingi um afnám búnaðargjaldsins einmitt með þeim rökum að þetta bryti mannréttindi. Varðandi Bjargráðasjóð einan sér, hann hefur starfað nokkuð lengi, og það sem maður rekur augun í við hann er afskaplega hár kostnaður. Rekstrargjöld eru 20–25 millj. á ári sem er um 33–50% af styrkjum sem sjóðurinn veitir. Þetta er óskaplega mikill kostnaður. Þetta er mjög dýrt apparat. Til dæmis er það sem bændur borga inn í þetta, sem er búnaðargjaldið sem hefur verið svona 28 millj., minna en kostnaðurinn. Búnaðargjaldið stendur ekki einu sinni undir kostnaðinum við sjóðinn. Þetta mun væntanlega verða enn verra þegar framlag sveitarfélaganna dettur úr en það hefur nánast staðið undir kostnaðinum. Þess vegna finnst mér að nefndin hefði átt að skoða sjóðinn í heild sinni, hver eigi að borga kostnaðinn þegar þessi tekjustofn dettur út. Mér finnst nefndin hafa skautað dálítið létt yfir þetta þegar maður sér þetta svona. Svo má færa rök fyrir því að allt það sem Bjargráðasjóður geri sé hægt að tryggja annars staðar. Annaðhvort í viðlagatryggingu eða bara á frjálsum markaði. Það eru til tryggingar fyrir þessu öllu saman og spurning hvers vegna verið er að skattleggja bændur, alla bændur, líka fátæka bændur, og bændur sem hafa engar tekjur eru líka skattlagðir því að búvörugjaldið er skattur á veltu búsins burt séð frá tekjum. Þetta er afskaplega ófélagslegur skattur, ég hef stundum kallað þetta skatt á fátækt vegna þess að bændur sem eru fátækir og hafa litlar tekjur, kannski dálitla veltu en mjög lítinn arð af búskapnum, eru látnir borga en þeir eru svo fátækir að þeir fá ekki lán. Þeir fengu ekki lán úr lánasjóðnum þegar hann var til og þeir njóta ekki þeirra trygginga og þess sem kerfið er að byggja upp, en þeir skulu borga. Ríkir bændur og sterkir fengu lánin og fengu út úr kerfinu. Ég hef því stundum kallað þetta skattlagningu á fátækt og þótti fyrrverandi hæstv. landbúnaðarráðherra, Guðna Ágústssyni, það ekki skemmtilegt enda get ég alveg trúað því. Ég sakna þess að menn hafi ekki skoðað hvað verður um Bjargráðasjóð eftir þessa breytingu. Ég sakna þess líka að menn skuli ekki hafa skoðað þetta gjald, búnaðargjaldið, sem var uppistaðan við hliðina á framlagi sveitarfélaganna - það er reyndar framlag ríkissjóðs líka, skattgreiðenda - að menn skuli ekki hafa skoðað þetta allt saman í samhengi. Allt er þetta borgað af einhverjum. Og þessi gífurlegi kostnaður hjá sjóðnum sem eru rekstrargjöld upp á 25 millj., menn taka ekkert á því í nefndarvinnunni hver eigi að standa undir þeim kostnaði og hvort það sé eitthvert réttlæti í því að halda þessum sjóði áfram. Það er ekki spurning um það, það er bara klippt hér að hluti af eigninni fari til sveitarfélaganna og auðvitað ekki til sveitarfélaganna heldur til Sambands íslenskra sveitarfélaga. Það er alltaf sama hugsunin - það eru alltaf samböndin, það er alltaf búnaðarfélagið eða samböndin eða einhver sem fær peningana en aldrei þeir sem borguðu, þ.e. bændur. Auðvitað átti að endurgreiða bændum þetta eða endurgreiða sveitarfélögunum í hlutfalli við það sem þau greiddu kannski síðustu þrjú árin eða eitthvað slíkt. Þau áttu bara að fá eignina heim til sín og geta ráðstafað henni sjálf, sveitarfélögin. Nei, nefndin gerði það ekki og fór auðveldu leiðina og frumvarpið gerir það líka. Það fer auðveldu leiðina og lætur þetta inn í Samband íslenskra sveitarfélaga. Ég ætla ekki að hafa miklu fleiri orð um þetta. Ég held að við þurfum núna … 

… og Landsvirkjun neita að borga.

Samkvæmt lögum eiga þeir að borga fiskiræktargjald en þeir geta reynt að neita því.

Svo er búið að breyta lögunum.

Svo eru það gjöldin í sjávarútveginum sem er alveg kafli út af fyrir sig og sumir hv. þingmenn hér í salnum þekkja betur en aðrir. Það er mjög mikið af svona gjöldum. STEF-gjöldin. Er mönnum t.d. ljóst að lagt er STEF-gjald á hverja einustu tölvu? 1% af verði tölvu rennur til STEF með þeim rökum að það kynni að vera að menn spili hljómplötur á tölvuna. Það sem ég nota mest í tölvunni minni sem hefur höfundarrétt eru forrit en þeir höfundar fá ekki neitt. Svo eru það líka ljósmyndir sem ég hef tekið og ég á sjálfur og á höfundarrétt að og ég fæ ekki neitt. Ég hef bara ekki spilað tónlist í dálítinn tíma á tölvuna mína en ég skal borga 1% af tölvunni til STEF. Þarna eru menn búnir að grípa inn og nota löggjafann til að innheimta fyrir sig félagsgjöld út og suður. Þegar þjóðin verður fyrir svona áfalli eins og núna finnst mér að menn eigi að skoða þetta allt saman. Eigum við að hækka verð á tölvum í landinu um 1% til að hjálpa STEF? Er virkilega þörf á því? Þeir hafa höfundalögin til að innheimta STEF-gjöldin fyrir utan það að þau eru innheimt líka af allri tónlist á útvarpsstöðvum út um allt. Það er heilmikið verk að vinna hjá Alþingi að skera niður alla þessa óþarfa, hvað eigum við að segja, skavanka af þjóðarlíkamanum þannig að menn geti farið að vinna á heilbrigðan hátt. Iðnfyrirtækin geta borgað félagsgjald þau sem það vilja. Bændur geta borgað félagsgjald til sinna stéttarfélaga eða samtaka ef þeir vilja og sjómenn sömuleiðis. Þetta frumvarp er einn smáangi af þessu og ég mátti til með að koma inn í umræðna vegna þess að nefndin sem um þetta fjallaði tók bara verkefnið frá ríkisstjórninni, afgreiddi það, það átti að gera þetta svona og hún skoðaði ekkert meir, hvorki búnaðargjaldið í heild sinni né örlög sjóðsins, hvað verður um hann. Því er bara ýtt til hliðar og framtíðin sker úr því. En auðvitað þurfum við að taka á öllu núna af öllum okkar kröftum í þeim vandamálum sem við stöndum frammi fyrir og þeim hallarekstri ríkissjóðs sem þarf að laga á næstu þremur árum.

Herra forseti. Það er athyglisvert að hlusta á einn af helstu leiðtogum Sjálfstæðisflokksins tala um félagshyggju og samhjálp og úthúða þeim hugtökum, hv. þm. Pétur Blöndal, sem ég held að hafi verið númer þrjú í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík og verður að skoðast sem einn af andlegum leiðtogum flokksins. Það að heyra hv. þingmann tala svona niður til samtaka, sjóða og félagshyggjukrafta sem hafa í rauninni staðið að baki og stutt við uppbyggingu þjóðarinnar og atvinnuvega hennar á undanförnum árum, einn af leiðtogum þess flokks sem hefur með stefnu sinni leitt efnahagshrun yfir land og þjóð -  Það var líka athyglisvert að heyra annan hv. þm. Sjálfstæðisflokksins, Sturlu Böðvarsson, mæla hér fyrir og taka upp varnir fyrir Bjargráðasjóð og hlutverk hans og það hvernig hann hefur reynt að verja sjóðinn fyrir frjálshyggjuöflunum í sínum eigin flokki og vafalaust undir forustu hv. þm. Péturs Blöndals, eins af bæði fyrrverandi og framtíðarleiðtogum Sjálfstæðisflokksins samanber nýafstaðið prófkjör. Ég held að það sé þokkalega góð lexía fyrir þjóðina að hlusta á hv. þm. Pétur Blöndal, einn af leiðtogum Sjálfstæðisflokksins, tala niður til félagshyggjunnar. 

Herra forseti. Ríkisvæðing félagshyggjunnar er ekki góð. Þegar fólk binst samtökum og stofnaði stéttarfélög í árdaga var það mjög góð og mjög nytsöm og þörf félagshyggja. En þegar stéttarfélögin stofnanagerðust og eignuðust hluti í lífeyrissjóðum og fóru að hugsa miklu meira um fjármagn og annað slíkt og sjóði þá hætti félagshyggjan. Hún var ríkisgerð og hún var stofnanagerð. Ég óttast það, þó að ég þekki það ekki nákvæmlega, að Bjargráðasjóður sé eins. Hvernig stendur eiginlega á þessum mikla kostnaði hjá þessum sjóði? Hvað er hann eiginlega að gera? Hann borgar styrki upp á 74 millj. og það kostar 20–25 millj. að borga þessa styrki. Hvað er eiginlega að í þessu? Er þetta sú félagshyggja sem hv. þingmaður vill? Ég mótmæli því. Ég tel mjög margt þarft í félagshyggju en stofnanagerð og ríkisvædd félagshyggja þar sem menn eru komnir á jötuna og byrja á því að mjólka ríkissjóð og þegar þetta er orðið stofnun fer ljóminn af þessari félagshyggju.

Herra forseti. Heldur reyndi hv. þingmaður að draga í land núna og viðurkenna að félagshyggja gæti átt rétt á sér. Það var gott að heyra. Ég minni á að þetta er einn af leiðtogum Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Pétur Blöndal, sem stóð fyrir og leiddi einkavæðingu og græðgisvæðingu bankanna, helmingaskipti á eigum þjóðarinnar í bönkum landsins sem var aðdragandi að því sem við nú upplifum í efnahagshruninu. Mér vitanlega hafa forustumenn Sjálfstæðisflokksins ekki beðist afsökunar á þeirri einkavæðingu og græðgisvæðingu sem þeir leiddu þar yfir. Hins vegar er hægt að koma upp í ræðustól hv. Alþingis og fjargviðrast yfir samtryggingu og félagshyggju sem er grunnurinn að stofnun Bjargráðasjóðs og sá sjóður hefur oft komið þjóðinni og íbúum hennar, sérstaklega hinum dreifðu byggðum vel. Það má vel vera að í græðgisvæðingu og einkavæðingu undanfarinna ára hafi staða Bjargráðasjóðs aðeins færst til hliðar. Við erum núna að færa okkur aftur til hinnar gömlu og góðu félagslegu gilda og Bjargráðasjóður er einn hluti af þeim. Það er mjög athyglisvert fyrir þjóðina að heyra einn af leiðtogum Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Pétur Blöndal, sem var númer þrjú í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík  
            

Herra forseti. Það vill svo til að 30. október sl., stuttu eftir hrunið, tók ég mína ábyrgð á því sem varðar lagasetningu.  En þetta er eins og biluð plata hjá hv. þingmanni Vinstri grænna og ráðherrum. Það er alltaf talað um 18 ára valdasetu Sjálfstæðisflokksins, græðgisvæðingu og það er bara allt því að kenna,  Það sem við erum að tala um hérna eru álögur á bændur. Ég vildi gjarnan að hv. þingmaður hlustaði núna af því að sumir kjósenda hans eru bændur. Það eru álögur sem eru lagðar á alla bændur óháð tekjum. Það er skattlögð velta búsins. Við vitum að á litlum búum getur verið dágóð velta en engar tekjur, og þau skulu borga búvörugjald, búnaðargjald skulu þau borga og þau skulu borga það inn í Bjargráðasjóð og halda uppi miklum kostnaði þar, þetta fátæka fólk. Það er þetta sem ég á við. Þessi félagshyggja hefur snúist upp í andhverfu sína. Hún er orðin skattur á fátækt og þá finnst mér heldur vera farið að hvína í félagshyggjunni. Þá er hún orðin dálítið skrýtin og menn þurfa virkilega að skoða það hverju einasta sinni hvort stéttarfélögin séu orðin of stofnanagerð, hvort þau séu orðin stofnanir. Lítum t.d. á BSRB eða ASÍ, eru þetta stofnanir? Lítum á lífeyrissjóðina. Hver ber ábyrgð þar? 

Herra forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal hefur allt á hornum sér gagnvart sjóðum, sjóðum sem fólk hefur safnað peningum í og eru núna, þegar hallar undan fæti hjá fólki, mjög af því góða. Í dag er gott að til er sjóður sem heitir Bjargráðasjóður sem verður sennilega til þess að hjálpa bændastéttinni við áburðarkaup í vor. Það er ekki við hæfi að gera lítið úr sjóðum. Stundum hefur verið sagt að hér hafi menn gengið illa um sjóði, m.a. eytt þeim öllum í vitleysu í staðinn fyrir að eiga þá til vara þegar í harðbakkann slær. Við eigum lífeyrissjóði og þeir eru góðir þrátt fyrir að ýmsu megi breyta þar eins og því hverjir eru skipaðir í stjórn og eins útgreiðslum úr sjóðum með ýmsum hætti, og lögum og reglum í kringum lífeyrissjóði má breyta. Við eigum sjúkrasjóði í flestum stéttarfélögum landsins sem koma sér vel þegar fólk verður sjúkt og þarf að leita aðstoðar. Við erum með Atvinnuleysistryggingasjóð sem borgar atvinnuleysisbætur og það er borgað í hann þegar vel gengur og vel árar og allir borga hluta af honum. Það er ótrúlegt að leggja svo að jöfnu greiðslur sem ríkið borgar og svo aftur það sem er tekið af atvinnugreininni sem slíkri, eins og hv. þingmaður hefur stundum gert. Ég hef hlustað á hann tala um búnaðarþing og hverjir borguðu það og rekstur á Búnaðarsambandinu annars vegar og svo aftur það sem er t.d. í greiðslumiðlunarsjóði sjávarútvegsins sem er 1% af útflutningstekjum. 

Herra forseti. Hv. þingmaður sagði: Sjóðir sem fólk hefur safnað peningum í. Það er ekki rétt. Þetta eru sjóðir sem fólk hefur verið látið safna peningum í með lögum og með skyldu. Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti því, það getur verið skynsamlegt ef það er ekki orðið stofnanagert. Ég er ansi hræddur um að Bjargráðasjóður sé einmitt dæmi um sjóð sem er stofnanagerður. Það er of mikill kostnaður, of lítill sveigjanleiki. Ég vara við því vegna þess að gjaldið er lagt á alla bændur, er lagt á fátæka sem ríka bændur, tekjuháa sem tekjulága. Það eru sérstaklega þeir tekjulágu sem hugsanlega eru að borga mjög mikið þannig að þetta gjald getur orðið mjög ófélagslegt. Þeir fá kannski ekki fyrirgreiðslu úr Bjargráðasjóði og fengu ekki á sínum tíma úr Lánasjóði landbúnaðarins af því að þeir voru ekki nógu ríkir, þeir höfðu ekki veð. Ég hef gagnrýnt búnaðargjaldið af þessum sökum, ég gagnrýni líka lífeyrissjóðina vegna þess að lýðræðið er svo veikt í þeim. Nú kemur í ljós að þeir tapa helling. Ber einhver ábyrgð þar, herra forseti? Ég spyr hv. þingmann: Ber einhver ábyrgð á lífeyrissjóðunum? Hvernig eru stjórnirnar kosnar? Þetta eru félagsleg fyrirbæri. Það eru stéttarfélög og Samtök atvinnulífsins sem tilnefna stjórnir lífeyrissjóðanna. Hvernig er á báðum þessu stöðum valið í stjórnir? Koma sjóðfélagar eitthvað að því? Það er eins með sjúkrasjóðina. Hver skipar stjórnir í sjúkrasjóðina? Atvinnuleysistryggingasjóður er reyndar að verða tómur og svo gleymdi hv. þingmaður ríkissjóði. Hann stendur vel. Eftir góðærið, 18 ára góðæri, var ríkissjóður nánast skuldlaus og afskaplega vel í stakk búinn til að taka á móti þeim áföllum sem yfir þjóðina hafa dunið.

Herra forseti. Ég tók það fram áðan um lífeyrissjóðina að þar mætti breyta ýmsu varðandi stjórn, þá sérstaklega því að launþegarnir eiga náttúrlega að vera einir í stjórn en ekki atvinnurekendur  Varðandi Bjargráðasjóð hefur hann oft og tíðum hjálpað bændum þegar eitthvað óvænt hefur komið upp á. Það hefur ekki þurft nema kal í túni eða eitthvað þess háttar til að valda bændum miklu tjóni og þeir hafa getað fengið styrki og bætur úr Bjargráðasjóði. Bjargráðasjóður og Lánasjóður landbúnaðarins, sem var og hét, eru svo algjörlega ósambærilegir sjóðir. Það er skrýtið þegar menn ráðast gegn öllu sjóðakerfi þó að nú um stundir, eftir 18 ára valdasetu Sjálfstæðisflokksins, sé Atvinnuleysistryggingasjóður tómur. Hv. þingmaður minntist á að ekki væri allt þeim að kenna en það er búið að borga í þennan sjóð til margra ára, Atvinnuleysistryggingasjóð, og síðan er hann að verða tómur núna út af atvinnuástandinu í þjóðfélaginu og út af því efnahagshruni sem sjálfstæðismenn hafa borið stærsta ábyrgð á síðustu 18 árin. Þeir eru búnir að fara illa að ráði sínu hvað þessi mál varðar.

Herra forseti. Þessi umræða er komin dálítið út um víðan völl og ég sé að hv. frjálslyndir þingmenn eru byrjaðir með tugguna hjá vinstri grænum um 18 ára valdasetu Sjálfstæðisflokksins. Þetta er farið að verða hjá hv. þingmanni bæði kvótinn og 18 ára valdaseta Sjálfstæðisflokksins.

Ég hef ekki minnst á kvótann.

Nei, ég sagði að kvótinn væri farinn að víkja fyrir 18 ára valdasetu Sjálfstæðisflokksins. Hv. þingmaður nefndi lífeyrissjóðina, vandamálið með þá er t.d. að sjóðfélagarnir hafa ekki beina aðild að kosningu stjórnar.

Það er rétt.

Ég hef lagt það til á Alþingi nokkrum sinnum að skilgreint verði í lögum að lífeyrissjóðir séu eign sjóðfélaga. Það var kolfellt, mjög fagurrauð taflan. Ég hef líka lagt til á Alþingi að sjóðfélagar kysu stjórn beint. Það mátti ekki heldur, það var líka kolrauð tafla. Kannski hefur eitthvað breyst núna í kjölfar kreppunnar og kannski vilja menn fá meiri ábyrgð stjórnar lífeyrissjóðanna gagnvart sjóðfélögum með því að heimila beina kosningu. Það getur vel verið að nýtt þing sem hefur fengið endurnýjað umboð taki sér tak og skoði þessa sjóði alla, hvort þörf sé á þeim því að það stendur nefnilega í greinargerð með frumvarpi að það hafi verið rætt rækilega um þann kost að leggja sjóðinn niður og færa almenna deild hans undir Viðlagasjóð. Sá sjóður gæti tekið við hlutverkinu. Þetta er allt til skoðunar, allt er mögulegt og ég held að þessi sjóður sé algjörlega óþarfur af því að við erum með viðlagatryggingu og við erum með önnur tryggingafélög sem gætu tekið við restinni.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um Bjargráðasjóð. Mig langar að blanda mér aðeins í þessa umræðu, þó á nokkuð öðrum nótum en hv. þm. Pétur Blöndal. Það vill svo til að ég hef setið í samgöngunefnd frá því um vorið 2007 og á síðasta þingvetri var til umræðu í þinginu frumvarp sem snerist um að fella brott lög um Bjargráðasjóð. Það frumvarp fékk ekki framgang í samgöngunefnd vegna þess að það kom í ljós í meðförum nefndarinnar að það var verulegur uggur í hópi bænda vegna þeirra fyrirætlana að leggja sjóðinn niður. Þetta frumvarp er kannski viðbragð við því. Hins vegar lá fyrir að sveitarstjórnarmenn töldu ekki þörf á því að þeir hefðu aðkomu að Bjargráðasjóðnum og það var kannski ekki síst þess vegna sem frumvarpið kom fram í fyrra. Í vetur kom þetta nýja frumvarp fram og eins og fram kemur á nefndarálitinu frá samgöngunefnd stöndum við sjálfstæðismenn að málinu. Ég skrifaði undir nefndarálitið án fyrirvara, ég hef ekki fyrirvara við efnisatriði málsins en mér finnst það samt þess eðlis að mig langar til að rekja nokkur atriði í því hvernig til þess kom að svona mikil breyting varð á málinu frá síðasta vetri. Margt má segja um sjóði af ýmsum toga eins og hv. þm. Pétur Blöndal ræddi áðan. Hann hefur mikinn áhuga á því skipulagi öllu saman en Bjargráðasjóður er um margt mjög merkilegur sjóður. Hann er aldinn mjög, stofnaður með lögum árið 1913 og það er dálítið skondið við núverandi aðstæður, í þeim erfiðleikum sem nú steðja að, að hann var einmitt settur á laggirnar í þeim tilgangi að hjálpa landsmönnum í hallæri eða til að afstýra því. Hallæri er það að sveitarfélag sé svo illa statt að það megni ekki af eigin rammleik að forða mönnum og skepnum við harðrétti eða felli. Þetta orðalag er tímanna tákn árið 1913 en þegar maður les þetta núna og hugsar um þau ósköp sem dunið hafa yfir getur vel verið að við séum í mörgu öðru tilliti að vinna að löggjöf sem minnir um margt á Bjargráðasjóð þótt í þessu tilviki sé verið að losa sveitarfélögin undan sjóðnum, eins og ég nefndi áðan. Strax árið 2007 kom fram mikil ósk um það frá sveitarfélögunum að þessi sjóður yrði leystur upp. Vandinn hins vegar var töluvert fólginn í því hvernig ætti að gera það og það hvernig ætti síðan að fara með þetta fé sem sveitarfélögin hafa sett í sjóðinn. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að Samband íslenskra sveitarfélaga í Borgartúni, þar sem Bjargráðasjóður hefur líka haft aðsetur sitt, hafi forkaupsrétt að þeirri fasteign. Það er verið að tryggja að það sé þá til hagsbóta fyrir sveitarfélögin. Eignarhlutur hvers og eins sveitarfélags í Bjargráðasjóði hefur aldrei verið skilgreindur en í frumvarpinu er miðað við að hlutur sveitarfélaganna renni til Sambands íslenskra sveitarfélaga í heild sinni. Ég held að í sjálfu sér sé eðlilegt að það sé gert svona vegna þess að var ekki hægt að átta sig á því hvernig ætti að fara með hvert einstakt sveitarfélag. Ég verð að vera ósammála því sem kom fram áðan, ég held að það sé ekki óeðlilegt við þessar aðstæður að gera þetta svona og ég styð aðferðina í frumvarpinu. Hvað svo verður um Bjargráðasjóð í framtíðinni er erfitt að spá.  Ég segi fyrir mína parta, og þess sér stað, eins og ég sagði áðan, í niðurstöðu nefndarinnar, að ég er ánægð með að þetta mál skyldi hafa verið leyst með þessum hætti og að við skyldum hafa getað klárað það að í stað þess að leggja sjóðinn niður, eins og við ætluðum að gera í upphafi, höfum við fundið leið til að hann muni áfram nýtast bændum, a.m.k. núna um nokkurt skeið til viðbótar.

Herra forseti. Við ræðum hér í 2. umr. frumvarp til laga um Bjargráðasjóð sem hv. samgöngunefnd afgreiddi nær einróma fyrir utan einhverja fyrirvara, sem mér sýnist að einstakir þingmenn Samfylkingar, Frjálslynda flokksins og Sjálfstæðisflokks hafi á þessu máli og hafa væntanlega gert grein fyrir eða munu gera grein fyrir í umræðunni. Ég vil í upphafi orða minna lýsa, herra forseti, yfir sérstakri ánægju minni með ræðu hv. þm. Ólafar Nordal, sem er nú í framboði í öðru Reykjavíkurkjördæmanna og verður sárt saknað úr hinu mikla landbúnaðarhéraði Norðausturkjördæmi. Ég er mjög ánægður með að þrátt fyrir að hv. þingmaður skuli hafa skipt um vettvang og sé farin úr Norðausturkjördæmi á höfuðborgarsvæðið, skuli hún hugsa hlýtt til bændastéttarinnar og þeirra mikilvægu hagsmuna sem þar liggja. Til fróðleiks er hægt að segja að ekki bera allir samflokksmenn hv. þingmanns hér á höfuðborgarsvæðinu jafnhlýjar tilfinningar til bændastéttarinnar og hv. þingmaður lét af hér áðan þannig að ég á von á því að framboð hennar og tilvist í Reykjavíkurkjördæmunum muni efla mjög íslenska bændastétt og gott að vita til þess að í röðum sjálfstæðismanna í Reykjavík skuli vera svo öflugur talsmaður fyrir þessa stétt, því að hún er mjög mikilvæg og miklu máli skiptir á þessum síðustu og verstu tímum að standa vörð um íslenskan landbúnað og innlenda matvælaframleiðslu. Það fer ekki fram hjá neinum að hluti af því frumvarpi sem hér um ræðir á m.a. að koma til móts við þá grafalvarlegu stöðu sem er uppi nú, þetta frumvarp á að draga úr hættu á uppskerubresti, raunverulegri hættu í ljósi þess að verð á áburði hefur stórhækkað á undangengnum tveimur árum. Bóndi í Eyjafirði sagði mér á dögunum að í fyrra hefði áburðarreikningur hans hækkað um 80% og nú liti út fyrir að til viðbótar yrði 50% hækkun á áburðarverði í ár. Það gerir um 170% hækkun á einungis tæpum tveimur árum, sem segir sig náttúrlega segir sjálft í ljósi erfiðs árferðis að hlýtur að bitna á starfsemi bænda og getur jafnvel stefnt því í hættu að þeir geti ræktað land sitt með eðlilegum hætti. Ef bændur hafa ekki nægileg fjárráð til að kaupa sér áburð getur það leitt til uppskerubrests og þetta frumvarp á að stuðla að því að Bjargráðasjóður geti mætt þessum erfiðleikum bænda með því að deila út fjármunum til stéttarinnar til að koma til móts við þessar miklu hækkanir. Nú er það svo að margir gætu haldið að hér séu stjórnvöld að gera bændum einhvern sérstakan greiða eða verið sé að færa fjármuni úr ríkissjóði til þessarar mikilvægu atvinnustéttar, en svo er ekki. Bændur hafa um áratugaskeið greitt mikla fjármuni í Bjargráðasjóð og það sem verið er að gera með þeirri breytingartillögu sem hér er lögð til og við framsóknarmenn styðjum mjög einarðlega er að bændur fá nú að hluta til baka þá fjármuni sem þeir hafa lagt Bjargráðasjóðs til í gegnum árin. Það framlag sem hér um ræðir kemur í raun og veru ekki rekstri ríkissjóðs við, hér er um eign bændastéttarinnar að ræða sem búnaðarþing hefur oftsinnis ályktað um og nú síðast að eigi að renna til kaupa á áburði í ljósi stöðu mála. Gert ráð fyrir því að kostnaðarauki bænda vegna áburðarkaupa á þessu ári geti verið um 700 millj. kr. Það segir sig sjálft þegar bændastéttin stendur frammi fyrir því að búvörusamningar voru í raun og veru skertir um 700–800 millj. kr. að stéttin þolir ekki fleiri áföll og það getur haft mjög alvarleg áhrif fyrir innlenda matvælaframleiðslu ef við bregðumst ekki við þeim vanda sem blasir við. Við hljótum líka að velta fyrir okkur með þessu áframhaldi í ljósi gengis krónunnar hvort það fari að verða hagstæðara fyrir bændastéttina að selja afurðir sínar úr landi frekar en á innanlandsmarkað. Við höfum heyrt það frá aðilum innan greinarinnar að margir eru jafnvel farnir að horfa til þess valkosts að skoða útflutning á íslenskum landbúnaðarafurðum i miklu meira mæli en er í dag. Hvaða afleiðingar, herra forseti, gæti slíkur útflutningur, ef við gefum okkur að hann yrði í massavís, haft fyrir íslenskt þjóðarbú? Jú, við yrðum væntanlega að kaupa meira erlendis frá og flytja inn í landið. Ég held að menn verði að huga að því, sérstaklega á þeim tímum sem við lifum nú á, hversu mikilvæg innlend matvælaframleiðsla er, því að með því að efla innlenda matvælaframleiðslu höldum við fjármunum inni í efnahagskerfinu, en ef við værum háð miklum innflutningi yrðum við að borga hann dýrum dómum, sem mundi þýða að fjármunir streymdu úr íslenska hagkerfinu til erlendra aðila í stað þess sem við búum við núna að með öflugri innlendri matvælaframleiðslu haldast fjármunir innan lands sem skiptir mjög miklu máli, sérstaklega á þeim krepputímum sem blasa við okkur nú. Herra forseti. Ég vildi í örfáum orðum fjalla um þetta mál sem er hér til 2. umr. og aðalumræðu vegna þess að hér er um mjög stórt hagsmunamál að ræða, ekki bara fyrir íslenska bændur og bændastéttina heldur líka neytendur og íslenskt hagkerfi. Við leggjum aldrei nógsamlega áherslu á það, sérstaklega eins og nú stendur á, að tryggja fæðuöryggi íslenskrar þjóðar. Fyrir því höfum við framsóknarmenn talað á undangengnum árum, vorum m.a. með landbúnaðarráðuneytið um tólf ára skeið þar sem við reyndum að standa vörð um starfsemi landbúnaðarins og það fæðuöryggi sem ég hef nefnt í ræðu minni. Reyndar er það svo að sumir ónefndir flokkar hafa haft mikinn áhuga á því að stuðla að gríðarmiklum innflutningi á matvælum og þar með jafnvel að veikja undirstöður íslensks landbúnaðar. Ég finn í dag, herra forseti, mikinn samhljóm á milli íslenskra stjórnmálaflokka um að standa beri vörð um íslenskan landbúnað og tala ég þá til ágætra félaga minna hér í salnum sem tilheyra Samfylkingunni, hæstv. ráðherra Össurar Skarphéðinssonar og hv. þm. Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur, sem ég er fullviss um að vilja veg íslensks landbúnaðar sem mestan. Það er ákveðinn sigur hér í umræðunni, í umræðu um íslenskan landbúnað og störf bænda, að samhljómur skuli vera um að íslenskur landbúnaður sé þýðingarmikill og að við eigum að leita allra ráða til að styrkja grundvöll hans, styrkja íslenska, innlenda matvælaframleiðslu og tryggja fæðuöryggi þjóðarinnar. Það er ákveðin söguleg sátt sem mér finnst ég greina í umræðunni í dag og fyrir það ber í raun og veru að þakka því að þjóðin hefur á undangengnum áratugum oftar en ekki skipst í tvær fylkingar, sumir hafa viljað veg bænda og innlendrar matvælaframleiðslu sem mestan en aðrir hafa viljað hömlulausan innflutning sem hefði í sjálfu sér gert stöðu greinarinnar miklu verri en hún er í dag. Ég loka ekkert augunum fyrir því, herra forseti, að staða þessarar stéttar er mjög viðkvæm í dag og ríkjandi stjórnvöld verða að leita allra leiða og lausna til að styrkja við atvinnugreinina sem, eins og ég hef farið hér yfir í örstuttu máli, er okkur öllum svo mikilvæg. Ég hef einungis rætt að hluta til um þær breytingar sem lagðar eru til í þessum lagabálki og ætla svo sem ekki að setja á langa ræðu hér vegna þess að ég talaði um þetta mál í 1. umr., en mér finnst við ekki geta lagt nógsamlega áherslu á að standa verður vörð um innlendu matvælaframleiðslu, eins og ég hef svo margoft talað hér um, og í dag slær hjartað á réttum stað, held ég, hjá öllum þingmönnum gagnvart þessari atvinnugrein og það skiptir miklu máli. Við framsóknarmenn höfum talað hér á þingi fyrir því að reyna að ná sem breiðastri sátt um breytingar til handa heimilum og fyrirtækjum og vissulega þurfum við að hlúa að bændastéttinni og hún á ekki að gleymast nú á erfiðum tímum og því leggjum við mikla áherslu á að þetta mál verði samþykkt sem og svo margt annað sem við höfum rætt um, svo sem lækkun stýrivaxta, sem eru að drepa atvinnulífið og kannski ekki síst skuldug bú víða um landið og þá aðallega mjólkurbúin. Við þurfum að ráðast að raunverulegum meinsemdum í íslenska efnahagskerfinu, sem eru þessir himinháu stýrivextir, og því miður höfðu margir bændur skuldsett sig í erlendri mynt og horfa því margir fram á gjaldþrot verði ekkert að gert og það segir sig sjálft að við þurfum að taka mjög róttækt á vanda þeirra búa sem eru skuldug og því miður duga tekjur þeirra engan veginn til til að standa undir þeim miklu skuldum. Þess vegna höfum við framsóknarmenn talað fyrir mjög róttækum hugmyndum þegar kemur að leiðréttingu á skuldum heimila og fyrirtækja, leiðréttingu vil ég segja, og það er mikilvægt í þessari umræðu að við megum ekki festast í því að ætla að beita einhverjum smáskammtalækningum á heimili eða fyrirtæki á þessum sögulega erfiðu tímum sem við stöndum frammi fyrir. Ég brýni ríkisstjórnina og aðra stjórnmálaflokka hér á Alþingi til að koma með okkur framsóknarmönnum í þá vegferð að leita róttækra lausna á því hvernig við komum til móts við vanda heimilanna og fyrirtækjanna. 
             Ég man að í umræðu um efnahagstillögur okkar framsóknarmanna hér eitt kvöldið þar sem við töluðum langt fram eftir kvöldi kom hæstv. iðnaðarráðherra kófsveittur niður á þing, nýkominn úr sturtu, hljóp vasklega inn í salinn, kom í ræðustól þingsins og lýsti yfir eindregnum stuðningi við þær hugmyndir sem við framsóknarmenn höfðum lagt fram. Reyndar var það stuðningur við þau markmið sem við höfum sett fram,  Það góða er að efnahagstillögur Framsóknarflokksins eru nú komnar inn í efnahags- og skattanefnd, búið er að senda tillögurnar út í íslenskt samfélag til umsagnar og ég vonast til þess að þær verði afgreiddar í góðu samstarfi við Samfylkinguna, Sjálfstæðisflokkinn, Vinstri græna - reyndar ekki Frjálslynda flokkinn sem eftirminnilega hafnaði öllum 18 tillögunum sem við framsóknarmenn lögðum fram. Hv. þm. Grétar Mar Jónsson hélt vægast sagt hörkuræðu þar sem hann skaut hverja einustu tillögu sem færustu sérfræðingar þjóðarinnar á sviði efnahagsmála höfðu legið yfir um margra vikna skeið Hann kom hér upp, hélt 15 mínútna langa ræðu og sló allar 18 tillögurnar sem við framsóknarmenn höfðum lagt til til að koma til móts við vanda heimila og fyrirtækja, út af borðinu.  Herra forseti. Allt hnígur þetta í sömu átt. Við hljótum að vilja, sama hvar í flokki við stöndum, koma til móts við heimilin og atvinnustarfsemina í landinu. Markmið frumvarpsins sem við ræðum hér er að koma til móts við bændur vegna áburðarkaupa og reyndar er kveðið á um margar aðrar breytingar á skipulagi Bjargráðasjóðs í þessu frumvarpi sem ég ræddi við 1. umr. En ég kom í þessa umræðu til að leggja áherslu á það að framsóknarmenn standa heils hugar á bak við frumvarpið sem við ræðum hér og ég ítreka að hér er ekki verið að rétta íslenskum bændum neina ölmusu, þetta eru fjármunir sem þeir hafa lagt til Bjargráðasjóðs á undangengnum árum og áratugum og við erum einungis að liðka til svo fjármunir geti runnið úr þessum sjóði og komið til móts við erfiða stöðu í íslenskum landbúnaði.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson, sem rétt í þessu lauk máli sínu, hafði nokkur orð um að það væri fagnaðarefni að væntanlegur þingmaður Reykvíkinga, hv. þm. Ólöf Nordal, væri mikill talsmaður landbúnaðarins og bænda. Það þarf ekki að koma á óvart, hvorki það sem snýr að hv. þm. Ólöfu Nordal - við þekkjum öll sjónarmið hennar og jákvæð viðhorf gagnvart landbúnaðinum - en einnig að við vitum að landbúnaðurinn hefur, þó margir ímyndi sér eitthvað annað, notið mikils stuðnings þingmanna á höfuðborgarsvæðinu. Það hefur komið glögglega fram. Í þeim umræðum sem farið hafa fram á undanförnum árum um landbúnaðarmál hefur komið mjög skýrt fram hér í þinginu að það er mikill vilji til þess að styðja vel við íslenskan landbúnað. Menn gera sér mjög vel grein fyrir þýðingu hans, ekki síst við þær aðstæður sem við búum við núna. Ég hef því aldrei borið kvíðboga fyrir því að ekki sé mikill pólitískur vilji til þess að styðja vel við íslenskan landbúnað. Við vitum að vísu að oft er uppi neikvæður áróður gagnvart landbúnaðinum og hann ekki mjög sanngjarn. En það hefur ekki breytt því að þegar til stykkisins hefur komið hafa menn staðið saman um að verja hagsmuni landbúnaðarins vegna þess að það eru hagsmunir þjóðarinnar líka. Af því að hv. þingmaður setti þetta sérstaklega í samhengi við Reykjavík, þar sem menn láta sér kannski ekki detta landbúnaður strax í hug þegar við ræðum um atvinnuvegi Reykvíkinga, vil ég nú samt sem áður vekja athygli á því að Reykjavík er samt sem áður landbúnaðarhérað því að með sameiningu við Kjalarnes hefur orðið til heilmikill landbúnaður í Reykjavík. Hann er kannski ekki endilega hefðbundinn í þeim skilningi sem menn leggja í það orð.  Eftir sem áður heldur landbúnaður á þessu sviði áfram sem skiptir mjög miklu máli. Menn skulu líka átta sig á því að ef veikja á samkeppnisstöðu hvíta kjötsins mun það hafa áhrif á stöðu annarrar kjötframleiðslu í landinu, fyrir utan það sem formaður Bændasamtakanna, Haraldur Benediktsson, sagði í setningarræðu á búnaðarþingi 1. mars síðastliðinn. Hann vakti athygli á því að þegar grannt væri skoðað mætti ætla að um 1.400 manns - ef ég man þessar tölur rétt - hefðu beina afkomu sína af starfsemi sem tengdist landbúnaði með einum eða öðrum hætti á höfuðborgarsvæðinu, bæði með hefðbundnum landbúnaði og úrvinnslu, markaðssetningu og ýmsu öðru sem honum tengdist. Það segir okkur að þýðing landbúnaðarins er meiri en menn gera sér almennt grein fyrir. En ég vil líka árétta að það er mjög þýðingarmikið að við reynum að styðja sem mest við landbúnað, sérstaklega við þær aðstæður sem núna eru. Það er alveg rétt sem komið hefur fram í þessari umræðu, tilefni þess að við ræðum þessi mál nú er að aðföng til landbúnaðarins hafa hækkað svo mikið en því miður hefur ekki verið hægt að velta þeim kostnaði af herðum bænda út í verðlagið eða að mæta honum með öðrum hætti. Þess vegna hafa bændur af mjög litlum efnum orðið að taka þessar verðhækkanir á sig. Ég vil líka segja, eins og ég nefndi þegar ég tók til máls við 1. umr. þessa máls, að það er fagnaðarefni að þessi niðurstaða skuli þó vera komin varðandi löggjöfina um Bjargráðasjóð. Uppi voru hugmyndir um að leggja þennan sjóð algerlega niður en það hefði ég talið mikið feigðarspor. Í tíð síðustu ríkisstjórnar starfaði nefnd þar sem sátu m.a. fulltrúar ráðuneyta og hagsmunaaðila sem fóru yfir framtíðarhlutverk Bjargráðasjóðs. Í miðju starfi þeirrar nefndar var ákveðið mjög skyndilega að taka verkið úr höndum nefndarinnar og leggja fram frumvarp sem hefði falið í sér að sjóðurinn yrði lagður niður í þáverandi mynd, sem hefði að mínu mati verið mjög óheppilegt ef það hefði náð fram að ganga, einfaldlega vegna þess sem komið hefur fram, að það er ríkur vilji, m.a. í landbúnaðargeiranum, að halda áfram starfsemi Bjargráðasjóðs þótt í breyttri mynd sé. Við vitum að heilmikill ágreiningur hefur verið um starfsemi Bjargráðasjóðs. Það hefur t.d. ekki verið algerlega ágreiningslaust meðal bænda hvernig starfsemi hans eigi að vera háttað eða hvort hann eigi yfir höfuð rétt á sér. Mikill meiri hluti íslenskra bænda vill viðhalda starfsemi Bjargráðasjóðs þótt það verði ef til vill í nokkuð breyttri mynd. Við vitum líka að sveitarfélögin hafa talið að aðkoma þeirra að fjármögnun þessa sjóðs sé óeðlileg. Ég tel að þegar allt er skoðað sé sú niðurstaða sem fengist hefur hér í meginatriðum skynsamleg. Hún byggist á ákveðinni sátt um að sveitarfélögin fari úr sjóðnum, taki á sig tilteknar skuldbindingar og fái með sér þær eignir sem þeim ber. Eftir sem áður starfar sjóðurinn, í breyttri mynd þó þannig að hann hefur tvenns konar tekjustofna, annars vegar framlag ríkisins þar sem ríkið kemur að tryggingarsjóðnum - við getum sagt að það sé fyrir landbúnaðinn að nokkru leyti - og síðan er hann fjármagnaður með hluta af búnaðargjaldi, eins og allir vita, sem er innheimt af söluvörum landbúnaðarins. Landbúnaðurinn stendur því í sjálfu sér undir tekjustreymi til sjóðsins. Það held ég að sé eðlilegt fyrirkomulag og við vitum að oft og tíðum hefur Bjargráðasjóður verið mjög mikilvægur, t.d. í harðindaárum, kalárum, og hefur þá komið þar að málum sem ella væri ekki hægt að bæta. Við vitum að þegar svona hlutir gerast, eins og t.d. kal í túnum eða eitthvað álíka, er ekki hægt að kaupa sér tryggingar út á slíkt. Þess vegna er nauðsynlegt að við höfum til staðar einhver úrræði til þess að bregðast við og koma íslenskum bændum til hjálpar. Ég tel því að þetta sé skynsamleg niðurstaða sem fengist hefur og er hún mjög í samræmi við það sem menn hafa verið að tala um innan landbúnaðarins. Ég lýsti því strax yfir við 1. umr. málsins að ég væri jákvæður gagnvart þeim breytingum sem verið væri að kynna. Það er alveg rétt sem komið hefur fram í þessari umræðu, og ég drap reyndar aðeins á, að ein ástæðan fyrir því að við ræðum þessi mál er að það hafa orðið gríðarlegar hækkanir á aðföngum til landbúnaðarins. Þar vegur þyngst hækkun á áburðarverði þótt ýmislegt annað komi til. Við vitum að hækkun eldsneytisverðs hefur haft mjög neikvæð áhrif fyrir landbúnaðinn. Eldsneytið er mikilvægur þáttur í dreifbýlum héruðum þar sem menn þurfa oft og tíðum að nota framleiðslutæki og fara um langan veg og þegar eldsneytið hækkar kemur það illa niður á landbúnaðinum. Síðan hafa orðið hækkanir á ýmsum öðrum aðföngum, korni og fóðri og slíku, og hafa verið mjög íþyngjandi fyrir landbúnaðinn. Að einhverju leyti hefur verið brugðist við þessu með þeirri opinberu verðlagningu sem átt hefur sér stað á mjólk þar sem menn hafa getað verðlagt afurðir sínar til að mæta þessu þó að það hafi aldrei verið gert að fullu. En við vitum að í öðrum greinum eins og t.d. í lambakjötsframleiðslunni hafa verðhækkanirnar því miður ekki dugað til þess að vega upp á móti þeim kostnaðarauka sem orðið hefur í sauðfjárræktinni. Þolir sú grein síst af öllu að taka á sig óbættar eða lítt bættar kostnaðarhækkanir sem hafa verið mjög íþyngjandi. Síðast en ekki síst hefur áburðurinn hækkað gífurlega á undanförnum árum. Hann hefur ekki bara hækkað um 700 millj. kr. á þessu ári, á milli ára, ef við skoðum þar tveggja ára tímabil, í fyrra og núna, má áætla að kostnaðarauki landbúnaðarins vegna hækkandi áburðarverðs sé í kringum 2 milljarðar kr. Í minni tíð sem landbúnaðarráðherra var farið mjög rækilega yfir, m.a. í samráði og samstarfi við Bændasamtökin, hvort hægt væri með einhverjum hætti að koma til móts við bændur, t.d. með því að niðurgreiða áburðarverð. Við treystum okkur ekki til þess að fara í þá aðgerð, ekki vegna þess að það væri ekki pólitískur vilji til staðar eða að menn teldu það eftir sér að grípa til slíkra úrræða. Það sem menn höfðu mestar áhyggjur af var að ekki var hægt að tryggja að inngrip ríkisins í áburðarverðið, t.d. með niðurgreiðslum, skilaði sér endilega til bændanna sjálfra. Við þurfum að gefa því gaum nú þegar við ræðum breytingar á lögum um Bjargráðasjóð. Breytingarnar fela ekki aðeins í sér að sveitarfélögin fari út úr starfsemi sjóðsins og ríkið og bændur taki yfir hana að öllu leyti. Gert ráð fyrir því að opnað verði á nýjar heimildir fyrir Bjargráðasjóð til að koma landbúnaðinum til hjálpar, ekki bara með þeim hætti sem tíðkast hefur undanfarin ár og áratugi heldur með því að Bjargráðasjóður geti greitt niður áburðarverð, þótt tímabundið sé, til þess að takast á við þann hækkanakúf sem myndast hefur vegna mikilla hækkana á áburðarverði. Stóra hættan er að niðurgreiðslurnar nýtist ekki bændunum sjálfum heldur geti þær lent í höndum milliliðanna sem skili þeim ekki í formi lækkandi verðs til bænda sjálfra. Það er það sem stjórnvöld og bændur þurfa að reyna að tryggja að gerist ekki. Menn verða að vinna að því að það gerist ekki vegna þess að til þess er leikurinn gerður, að tryggja að landbúnaðurinn sjálfur njóti þessara áburðarniðurgreiðslna sem þarna er gefin heimild fyrir, sem ég tel skynsamlegt og réttlætanlegt við þessar aðstæður. Það er ef til vill auðveldara við núverandi aðstæður, sérstaklega á þessu ári. Nú liggur fyrir útgefið listaverð á áburði frá áburðarsölunum í landinu þannig að við vitum hvert áætlað söluverð er. Þess vegna ætti verða hægt að tryggja það með skilvirkari hætti að greiðslurnar renni beint til bændanna. Og það er auðvitað það sem við verðum að leggja okkar traust á. Menn mega þó ekki búast við of miklu af þessari lagasetningu. Það er alveg ljóst mál að þeir fjármunir í Bjargráðasjóði sem menn ætla til þessa verkefnis eru ekki mjög miklir í hlutfalli við þær gríðarlegu hækkanir sem ég vakti athygli á. Við náum alls ekki að mæta þeirri 2 milljarða hækkun á áburðarverði sem dunið hefur yfir íslenska bændur. Hér er um að ræða miklu lægri tölur. En auðvitað má segja að þetta sé góð viðleitni til þess að bregðast við. Þetta eru þau úrræði sem m.a. Bændasamtökin hafa bent á og ég tók undir á sínum tíma. Ég lýsti mig reiðubúinn að vinna að því á sínum tíma þegar ég var landbúnaðarráðherra þótt mig þryti örendið til að ljúka því máli áður en það var fullbúið. Ég er almennt séð jákvæður gagnvart þessu frumvarpi eins og ég lýsti í 1. umr. og lýsi yfir stuðningi við það. Ég tel að það sé til gagns eins og það er lagt fram. Ég vil líka vekja athygli á því að þegar við ræðum þessi mál verðum við að fjalla um afkomu landbúnaðarins í heild og í einhverju samhengi. Við vitum að afkoma landbúnaðarins hefur alls ekki verið viðunandi á undanförnum árum. Að vísu hafa margir jákvæðir hlutir gerst í landbúnaðinum upp á síðkastið. Hann hefur orðið æ fjölbreyttari, bændur hafa leitað sér nýrra tekjumöguleika og það þekkjum við. Það hefur, ásamt öðru, orðið til þess að líf hefur kviknað í sveitunum og bændur hafa tekist á við ný verkefni sem eru spennandi og gefið mönnum nýjar tekju- og atvinnumöguleika. Þrátt fyrir að hefðbundinn búskapur, sauðfjárbúskapur og kúabúskapur, hafi breyst og framleiðsluheimildir hafi þjappast saman hafa menn fundið sér nýja tekjumöguleika sem hægt væri að telja upp í alllöngu máli. Það breytir ekki því að afkoma bænda hefur verið slök. Þegar bankahrunið varð í byrjun október hafði ég samband við forustumenn bænda til þess að ræða þau mál, hvernig við gætum reynt í þeim darraðardansi að tryggja sem best fæðuöryggi þjóðarinnar, framleiðslumöguleika landbúnaðarins og afkomumöguleika greinarinnar. Við vitum auðvitað að það hefur verið heilmikil fjárfesting í landbúnaðinum sem er forsenda þeirra framfara sem þar hafa orðið. Ungir bændur hafa verið að hasla sér völl og auka framleiðslurétt sinn. Þeir hafa fjárfest í nýrri tækni á mörgum sviðum sem hefur leitt til framfara í landbúnaðinum. Það hefur hins vegar orðið til þess að mörg býli eru skuldug, sum með erlend lán, og auðvitað vonum við að styrking krónunnar til lengri tíma - þótt hún hafi gengið eitthvað til baka í þessari viku - verði til þess að þær skuldir lækki að nýju. En það breytir ekki því að menn sitja uppi með þessar drápsklyfjar, annars vegar af erlendri skuldsetningu og hins vegar af hinum dýru lánum sem eru í boði núna. Í framhaldi af viðræðum okkar við Bændasamtökin fóru fulltrúar landbúnaðarráðuneytisins og Bændasamtakanna á fund allra viðskiptabankanna þriggja, ríkisbankanna, til þess að ræða almennt um stöðu landbúnaðarins. Það er skemmst frá því að segja að viðbrögð bankanna voru mjög jákvæð. Þeir gerðu sér grein fyrir þýðingu landbúnaðarins og þess að við héldum áfram öflugri matvælaframleiðslu hér á landi og ber vissulega að þakka það. Þeir gera sér grein fyrir því að landbúnaðurinn er öflug og lífvænleg atvinnugrein sem nauðsynlegt er að styðja við bakið á. Ég veit ekki betur en að það hafi verið gert t.d. með því að frysta erlend lán og með skuldbreytingum og öðrum slíkum aðgerðum sem bankarnir hafa á sínu færi og með því að tryggja að landbúnaðurinn fái fjárhagslega fyrirgreiðslu, t.d. til þess að standa undir áburðarkaupum. Ég hvatti hæstv. landbúnaðarráðherra við þessa umræðu á sínum tíma til að ræða um þetta á ný fyrir vorið til að tryggja að kaup á aðföngum sem núna eru í landbúnaðinum geti gengið snurðulaust fyrir sig. Það er ákaflega þýðingarmikið til þess að halda á floti þessari mikilvægu atvinnugrein og styrkja hana. Segja má að það sé skammgóður vermir að fá lánafyrirgreiðslur við þessar aðstæður þegar vextir eru á þriðja tug prósenta og maður gerir sér grein fyrir því að við svo búið má ekki standa lengi. Við sjáum núna að verðbólga fer mjög ört minnkandi í landinu. Hún minnkar miklu hraðar en menn gerðu ráð fyrir. Það mun í fyrsta lagi valda því að sú skerðing sem við urðum að grípa til við fjárlagagerðina núna í haust verður minni en ella. Það er alveg ljóst að verðlagsforsendur verða betri þegar líður á þetta ár en menn unnu að fjárlagagerð á síðastliðnu hausti. Hin raunverulega skerðing vegna ákvarðana okkar í fjárlögum á síðastliðnu hausti verður því hlutfallslega minni en menn höfðu áætlað og er það vel. Það var það sem við höfðum vonast til. Skerðingin verður hlutfallslega minni en jafnvel bjartsýnustu menn þorðu að vona. Það er auðvitað jákvætt. Lækkun á verðbólgunni, eins og gerðist í verðhjöðnuninni í síðasta mánuði, mun gera það að verkum að það verður óhjákvæmilegt að hin nýja, merka peningamálastefnunefnd Seðlabankans sem á að koma saman núna eftir fáeina daga manni sig upp í að efna til alvörulækkunar á stýrivöxtum sem mun þá lækka vaxtakostnað heimila og atvinnulífsins, ekki síst landbúnaðarins. Við skulum ekki gleyma því að til að mynda afurðastöðvar landbúnaðarins eru býsna fjármagnsfrekar. Framleiðslan í sláturhúsunum og afurðastöðvunum fer fram á tiltölulega skömmum tíma og menn þurfa að bera háan birgðakostnað af því. Þess vegna skiptir mjög miklu máli fyrir atvinnulífið í heild ef hægt er að lækka vaxtastigið í landinu en alveg sérstaklega fyrir landbúnaðinn og afurðastöðvar hans. Virðulegi forseti. Hægt væri að hafa nokkuð langt mál um allt það sem ég hef gert að umræðuefni. Það ætla ég mér ekki að gera enda er tími minn brátt á þrotum. Ég vildi fyrst og fremst árétta að ég styð frumvarpið eins og það er lagt fram. Það er mjög í samræmi við það sem ég talaði sjálfur fyrir á sínum tíma. Ég fagna því alveg sérstaklega að með þessu frumvarpi er horfið frá þeim ásetningi sem uppi var um að leggja Bjargráðasjóð niður. Það hefði ég talið mikið feigðarflan og óheillaspor. Þess vegna fagna ég því að þetta frumvarp hafi slegið allar slíkar hugmyndir út af borðinu, að minnsta kosti um stundarsakir, svo lengi sem Alþingi tekur ekki einhverja aðra ákvörðun, sem væri þá röng ákvörðun. En aðalatriðið er að við gerum að lögum frumvarp sem í fyrsta lagi festir í sessi hlutverk Bjargráðasjóðs sem er það að koma til liðs við bændur við sérstakar aðstæður sem gerð er grein fyrir í frumvarpinu. Verið er að skera í burtu hlut sveitarfélagsins og munu ríkið og landbúnaðurinn þá standa að baki sjóðnum. Eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu skipa sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og Bændasamtökin stjórn sjóðsins, sem er eðlilegt, og hafa þeir með framkvæmd þessara laga að gera. Ég ítreka að með þessu er verið að reyna að lækka kostnað af hinum miklu hækkunum á áburðarverði. Það er mjög mikilvægt að það sé gert með þeim hætti að niðurgreiðslurnar berist til bændanna sjálfra, þær lendi ekki í höndunum á milliliðunum heldur nýtist bændunum sjálfum til hagsbóta.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka öllum þeim hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í þessari umræðu fyrir mjög málefnaleg innlegg og segja í upphafi að mér heyrist mjög þverpólitísk sátt um að þetta mál nái fram að ganga. Ég get í sjálfu sér tekið undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa rætt hér um mikilvægi þessara breytinga og ég tel að það hafi verið mikið heillaspor þegar málinu var kippt hér út á síðasta þingi. Þá kom fram mjög mikil gagnrýni á að alfarið ætti að leggja Bjargráðasjóð niður í núverandi mynd. Það var reyndar í óþökk Bændasamtakanna og Bændasamtökin mótmæltu því þannig að málinu var einfaldlega kippt til baka og það unnið áfram. Það er rétt að geta þess að aðdragandinn að þessu máli er sá að Samband íslenskra sveitarfélaga óskaði eftir því við samstarfsaðila sína að fara út úr þessum sjóði. Þannig fer málið af stað, enda vandséð í raun og veru sú réttlæting að sveitarfélögin í landinu komi sérstaklega að rekstri Bjargráðasjóðs. Verkefni sjóðsins er alls ekki tengt sveitarstjórnarmálum, heldur atvinnumálum og því er auðvitað skiljanlegt að sveitarfélögin vilji fara út úr sjóðnum. Hv. þm. Pétur Blöndal gat um búnaðargjaldið sem stendur undir Bjargráðasjóði, hv. þingmaður gagnrýndi nefndina töluvert fyrir að hafa ekki skoðað máli heildstætt. Það var einfaldlega ákvörðun okkar í nefndinni að taka þetta mál og vinna það út frá gefnum forsendum í þessu. Ég vil þó ítreka að af hálfu aðila og landbúnaðarráðuneytisins, sem fer nú í framhaldinu með verkefni sjóðsins, stendur til heildarendurskoðun á Bjargráðasjóði. Í ljósi þess taldi hv. samgöngunefnd ekki tilefni til að fara sérstaklega í heildarendurskoðun núna, en auðvitað er hægt að taka undir margt af því sem hv. þm. Pétur Blöndal sagði um sjóðinn að því leytinu til að þingnefndir og þingmenn eiga alltaf að setja spurningarmerki við mál þegar þau koma inn. Það á auðvitað að skoða þetta í heild sinni en það var einfaldlega niðurstaða okkar núna að gera þetta svona. Það er líka rétt að geta þess að þeir fjármunir sem sveitarfélögin hafa sett inn í Bjargráðasjóð, um 40 millj. kr. á ári, eru auðvitað tekjumissir fyrir Bjargráðasjóð. Síðan er sérstök ákvörðun á fjárlögum hverju sinni hvort ríkisvaldið ákveður að setja í framhaldinu frekari fjármuni inn í Bjargráðasjóð. Það er ákvörðun sem bíður fjárlaga hverju sinni. Mér sýnist miðað við útgjöld sjóðsins - það er rétt að halda því til haga að útgjöld sjóðsins hafa á stundum verið þó nokkur þó að það hafi líka komið ár þar sem lítið hefur farið út úr sjóðnum - að auðvitað kunni að koma til þess að ríkisvaldið þurfi að leggja inn fjármuni til viðbótar. Það er þá bara ákvörðun þess tíma þegar og ef að því kemur, en þessi athugasemd hv. þm. Péturs Blöndals á vissulega rétt á sér varðandi þetta með heildarendurskoðunina. Ég ítreka þó að það kom fram í nefndinni að í framhaldinu væri ætlunin að skoða Bjargráðasjóð algjörlega í heild sinni. Þá vænti ég þess að ný samgöngunefnd, sem tekur til starfa eftir næstu kosningar, fái það mál til umfjöllunar og geti farið yfir það í heild sinni. Það var samhljóða niðurstaða allra nefndarmanna að gera þetta núna með þessum hætti og ég hygg að um það sé nokkuð þverpólitísk sátt í samgöngunefnd. Ég ítreka þakkir fyrir ágætar og málefnalegar umræður um málefni Bjargráðasjóðs.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hv. þingmaður sagði að framtíð Bjargráðasjóðs væri til skoðunar í nefndinni. Ég held að þetta sé einmitt vandinn í hnotskurn, herra forseti. Menn eru að skoða og menn eru að velta fyrir sér og spekúlera en það er svo lítið um ákvarðanir, það er svo lítið um að menn taki á málum. Það er einmitt það sem þjóðin bíður eftir, hún er að bíða eftir að tekið sé á málum. Búnaðargjaldið er skattur sem lagður er á alla bændur og rennur að hluta til inn í búnaðarþing Bændasamtaka Íslands sem kostar hundruð milljóna á ári. Þau hundruð milljóna eru borguð af bændum með skattlagningu. Maður hlýtur að spyrja: Væri ekki betra fyrir bændur að ráða því sjálfir hvort þeir vilja borga félagsgjald til einhvers stéttarfélags, einhvers búnaðarsambands eða einhvers annars stéttarfélags? Mundu þeir e.t.v. vilja stofna sérstéttarfélag frekar en að láta rífa þetta af sér með ríkisvaldinu, með öllu afli ríkisvaldsins, skattheimtuvaldi og meira að segja fangelsi ef ég man rétt ef menn greiða ekki og leyfa þeim sem sagt sjálfum að hafa þessi peninga? Þetta er spurningin sem nefndin hefði átt að velta fyrir sér. Þetta þurfa menn að ræða kannski í 3–4 vikur í nefndinni og taka svo ákvörðun og leggja gjaldið af eða ekki. Ef rök eru með því að viðhalda þessari skattlagningu á alla bændastéttina gera menn það og taka af henni hundruð milljóna af því að hún er svo rík og voldug og getur svo auðveldlega borgað þetta eða þá að menn segja: Það er ekki skynsamlegt að skikka bændur til að borga þetta og leggja búnaðargjaldið niður.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um rannsóknarstofnun um utanríkis- og öryggismál frá meiri hluta utanríkismálanefndar. Í tillögu þessari er lagt til að fela ríkisstjórn Íslands að setja á stofn rannsóknarstofnun um utanríkis- og öryggismál. Það er m.a. gert í ljósi þeirra breytinga sem orðið hafa á alþjóðlegu umhverfi Íslands, eins og það er kallað, og stöðu Íslands í umheiminum á undanförnum tveimur áratugum. Þau áhrif eru óumdeild, hrun Sovétríkjanna, brotthvarf hersins og aðrar þær breytingar sem hafa átt sér stað, svo sem aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu og Schengen-svæðinu. Víða erlendis, þar með talið annars staðar á Norðurlöndum, starfa rannsóknarstofnanir sem sérhæfa sig í alþjóðamálum og þróun þeirra. Hérlendis starfaði öryggismálanefnd á árunum 1978–1991. Við Háskóla Íslands starfar Alþjóðamálastofnun sem sett var á laggirnar árið 1990 og hefur hún unnið ágætt starf. Þá hefur þverfaglegur starfshópur um áhættumat fyrir Ísland nýlokið störfum. Sjálfstæð rannsóknarstofnun í utanríkis- og öryggismálum getur m.a. haft hliðsjón af störfum öryggismálanefndar og áhættumatshópsins. Meiri hluti utanríkismálanefndar telur að tengsl Íslands við alþjóðasamfélagið hafi sjaldan verið jafnmikilvæg. Einn af lykilþáttum uppbyggingar eftir efnahagshrunið hérlendis er að endurvinna traust á alþjóðavettvangi og eiga náið samstarf við vinaþjóðir. Meiri hlutinn tekur því undir efni tillögunnar og leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Tillögugreinin orðist svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórn Íslands að kanna grundvöll þess að setja á stofn sjálfstætt rannsóknarsetur á sviði utanríkis- og öryggismála. Undir þetta nefndarálit rita auk þeirrar sem hér stendur hv. þingmenn Árni Þór Sigurðsson, Siv Friðleifsdóttir, Valgerður Sverrisdóttir, Kristinn H. Gunnarsson og Lúðvík Bergvinsson.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti félags- og tryggingamálanefndar um frumvarp til laga um greiðslur til líffæragjafa. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið ýmsa gesti á sinn fund. Nefndin hefur auk þess fengið umsagnir frá völdum aðilum. Í frumvarpinu er kveðið á um að líffæragjöfum sem eru virkir þátttakendur á vinnumarkaði eða stunda nám verði að ákveðnum skilyrðum uppfylltum veittur réttur til tímabundinna greiðslna geti þeir ekki stundað vinnu sína eða nám vegna gjafarinnar. Lifandi líffæragjafar þurfa jafnan að leggja niður störf tímabundið eða, eftir atvikum, gera hlé á námi með tilheyrandi röskun og tekjutapi. Þau atriði sem fengu hvað mesta umfjöllun í nefndinni voru heiti frumvarpsins og markmið þess, greiðslur til líffæragjafa sem verða óvinnufærir að hluta, greiðslur til lífeyrissjóða sem og framkvæmd greiðslna samkvæmt frumvarpinu. Þá var lyfjakostnaður líffæragjafa og annar kostnaður sem fylgir líffæragjöf talsvert ræddur ásamt réttindum námsmanna sem gefa líffæri, gildistíma frumvarpsins og fjárhagslegum grundvelli þess. Í athugasemdum frumvarpsins er þess getið að alvarleg bilun lífsnauðsynlegra líffæra sé vaxandi heilbrigðisvandamál og eru nýru þau líffæri sem oftast eru grædd í sjúklinga. Í skýrslu vinnuhóps um stöðu lifandi líffæragjafa kemur fram að með hverri líffæragjöf sparist þjóðfélaginu mikið fé. Þá hefur nefndin fengið upplýsingar frá félags- og tryggingamálaráðuneyti og heilbrigðisráðuneyti sem sýna fram á að nýrnaígræðsla sé mun ódýrari kostur en skilunarmeðferð á sjúkrahúsi. Þá þarf að tryggja að fjárhagslegt tap sem tímabundin óvinnufærni vegna líffæragjafar hefur í för með sér letji ekki fólk frá því að gefa líffæri sé þess kostur og þörf. Nefndin fagnar því að líffæragjafar fái fjárhagslegan stuðning hins opinbera ef til launataps kemur. Nefndin telur eðlilegt að vísa í heiti til tímabundinnar fjárhagsaðstoðar í stað greiðslna enda ekki um að ræða eiginlegar greiðslur fyrir gjöfina heldur til að bæta fjárhagslegt tap sem verður af óvinnufærni gjafans. Þá telur nefndin eðlilegt að í heiti frumvarpsins sé vísað til þess að um lifandi gjafa sé að ræða. Hæstv. forseti. Nefndarálitið sem er nokkuð ítarlegt liggur frammi þingmönnum til kynningar og auðvitað á vef þingsins eins og önnur þingskjöl. Ég læt nægja að ljúka tölu minni um þetta mál með því að ítreka vilja nefndarinnar og skilning hennar á því hversu gott mál er hér á ferðinni. Þetta er spurning um líf og heilsu og lífsgæði þeirra sem í hlut eiga. Ef fólk á þess kost að fá gefið nýra, þ.e. þeir sjúklingar sem fara í skilunarvél, og einhver þeim nákominn getur gefið nýra þá léttir það mjög stöðu líffæragjafans að fá a.m.k. greitt vinnutap sitt, sem verður eðlilega við líffæragjöfina. Að auki telur nefndin engum blöðum um það að fletta að til langs tíma sé það þjóðhagslega hagkvæmt, eins og það er orðað, og spari þjóðfélaginu umtalsverða fjármuni í heilbrigðiskerfinu að gera þetta með þessum hætti. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem liggja fyrir og gerð er grein fyrir í þingskjali frá félags- og tryggingamálanefnd. Árni Johnsen var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta nefndarálit rita auk þeirrar er hér stendur Þuríður Backman, Magnús Stefánsson, Ármann Kr. Ólafsson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Atli Gíslason og Kristinn H. Gunnarsson.

Virðulegi forseti. Ég á ekki sæti í þeirri nefnd, félags- og tryggingamálanefnd, sem fjallaði um það frumvarp sem hér er til umfjöllunar og tók ekki þátt í 1. umr. en ég á hins vegar sæti í heilbrigðisnefnd. Það er eitt atriði sem olli mér ákveðinni undrun, dálítið sérstakt ákvæði sem er 5. gr. Þar segir að félags- og tryggingamálaráðherra ákveði með reglugerð hvaða aðila hann felur framkvæmd laga þessara. Það er dálítið óvenjulegt að ekki er sagt til um hverjir skuli halda utan um þetta verkefni. Það eru í sjálfu sér ekki margir aðilar, kannski um 20 manns á ári. Það hlýtur að hafa verið einhver umræða í nefndinni um það hver skyldi halda utan um þetta, hvort það sé einhver tiltekin stofnun sem er nú þegar starfandi eða hvort einhver aðili mundi taka þetta að sér, hugsanlega ný stofnun. Mig langaði líka til að spyrja um atriði í 8. gr. Þar er talað um að sérfræðilæknir sem annast líffæragjöfina gefi vottorð vegna líffæragjafarinnar. Hvað ef þessi tiltekni sérfræðilæknir er erlendur og líffæragjöfin fer fram erlendis? Þetta hlýtur að hafa verið rætt í nefndinni. Það er eins og gert sé ráð fyrir að þessi líffæragjöf fari einungis fram hér á landi.

Hæstv. forseti. Því er til að svara að ráð er fyrir því gert að Tryggingastofnun ríkisins sjái um þessar greiðslur og að þeim sé þá háttað með svipuðum hætti og öðrum greiðslum sem þar eru inntar af hendi, þ.e. að menn þurfa auðvitað að sækja um og sækja þann rétt sinn. Ekkert í umfjöllun um málið í nefndinni eða í þeim umsögnum og upplýsingum sem fengust frá félags- og tryggingamálaráðuneyti benda til þess að það sé skilyrði fyrir því að líffæragjöfin fari fram hérlendis. Hér er einvörðungu verið að ræða um að bæta líffæragjafanum sem hingað til hefur ekki fengið slíkar bætur, að bæta vinnutap sem augljóslega verður eða getur orðið vegna þess óhagræðis sem viðkomandi verður fyrir við það að gefa líffæri. Það er í raun og veru tilgangur þessa frumvarps, að leiða það í lög með þessum hætti. Það hvar, á hvaða sjúkrahúsi eða hvernig nákvæmlega sú aðgerð er gerð er ekki innan efnissviðs þessa frumvarps.

Virðulegi forseti. Ég átta mig fullkomlega á efni frumvarpsins en í 8. gr. segir að það þurfi að liggja fyrir vottorð sérfræðilæknis sem annast líffæragjöfina um hvenær líffæragjafinn varð óvinnufær vegna líffæragjafarinnar sem og í hversu langan tíma hann verði óvinnufær. Það er þetta atriði í 8. gr. sem ég er að spyrja um, af því að það er eins og gert sé ráð fyrir að það sé eingöngu íslenskur sérfræðingur, það er ekki svo auðvelt að nálgast það með öðrum hætti. Það er annað atriði sem mig langaði að spyrja um mér til upplýsingar. Í athugasemdum við lagafrumvarpið kemur fram að heilbrigðisráðherra hyggist breyta ákvæðum tveggja reglugerða, annars vegar reglugerðar um hlutdeild sjúkratryggðra í kostnaði vegna heilbrigðisþjónustu og hins vegar reglugerðar um ferðakostnað sjúkratryggðra og aðstandenda þeirra innan lands, í því skyni að tryggja að líffæragjafar sem eru sjúkratryggðir hér á landi þurfi hvorki að greiða hlutdeild sjúkratryggðs í heilbrigðisþjónustu né óhjákvæmilegan ferðakostnað. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort honum sé kunnugt um að þessi reglugerð liggi þegar fyrir eða hvernig því sé háttað.

Hæstv. forseti. Nei, mér er ekki kunnugt um að hæstv. heilbrigðisráðherra hafi breytt reglugerðinni, félags- og tryggingamálanefnd bárust ekki upplýsingar um það. Hvað varðar vottorð frá sérfræðilækni kemur í raun og veru ekkert fram, hvorki í frumvarpinu né í nefndarálitinu eða öðrum gögnum málsins sem segir að sá hinn sami, sérfræðilæknirinn, þurfi að vera íslenskur eða starfa á íslensku sjúkrahúsi. Það er ekki hægt að álykta að þannig sé í þessu máli.

Virðulegi forseti. Hér er komið til 2. umr. frumvarp til laga um greiðslur til líffæragjafa. Eins og kom fram í andsvari mínu á undan átti ég þess ekki kost að taka þátt í 1. umr. málsins við framlagningu þess og langaði því sérstaklega núna að nota tækifærið til að fjalla um það nokkrum orðum. Þetta mál hefur verið í umræðunni um nokkuð langt skeið og þótti afar mikilvægt vegna þess að þarna er um að ræða líffæragjafa sem af örlæti sínu taka ákvörðun um að gefa líffæri til aðstandanda eða einhvers annars aðila til að framlengja líf viðkomandi. Það er náttúrlega alveg ljóst að af því leiðir ýmisleg óþægindi og vinnutap eins og kemur fram í frumvarpinu og greinargerð með því. Óþægindin verða að sjálfsögðu ekki bætt að neinu marki varðandi undirbúning aðgerðarinnar en á hinn bóginn leiðir af frumvarpinu að reynt er að koma til móts við viðkomandi til að bæta honum upp hugsanlegt vinnutap vegna aðgerðar og eftirmeðferðar líffæragjafarinnar. Fyrir tveimur árum, nánast upp á dag, sendi ég fyrirspurn til heilbrigðisráðuneytisins og til Tryggingastofnunar ríkisins varðandi líffæragjafir og um rétt einstaklinga til þess að fá bætur eða öllu heldur hvaða rétt slíkur einstaklingur hefði innan tryggingakerfisins, hvort hann væri til staðar og hver hann væri. Ég spurði þriggja spurninga: Hvernig er tekið á málefnum nýrnagjafans í tryggingakerfinu í dag? Hefur hann einhvern rétt og þá hvaða? Eru einhverjar breytingar í farvatninu og eru einhverjar leiðir utan tryggingakerfisins þar sem komið er til móts við nýrnagjafann með einhverju móti? Í bréfinu sem ég sendi til þessara tveggja stofnana kemur einmitt fram það sem ég segi að fólk sem gefur frá sér nýra er oft lengur að jafna sig en nýrnaþeginn þar sem viðbrigðin eru neikvæð fyrir hann en jákvæð fyrir nýrnaþegann. Það má til sanns vegar færa því að nýrnaþeginn er að fara úr ástandi sem er honum slæmt, hann er kominn í þá stöðu að nýrun virka ekki eins og þau eiga að gera með viðeigandi áhrifum á önnur líffærakerfi og þegar hann fær nýtt nýra skiptir það sköpum um líðan hans og allar aðstæður. Á hinn bóginn eru áhrifin fyrir nýrnagjafann, ef eitthvað er, neikvæð. Nýrnagjafi getur þannig orðið fyrir töfum frá vinnu og tekjutapi vegna nýrnagjafarinnar. Í svari frá heilbrigðisráðuneytinu og frá Tryggingastofnun ríkisins, sem annaðist þessi mál sérstaklega á þessum tíma, var með sjúkratryggingarnar sem eru reyndar komnar núna inn í nýja stofnun, Sjúkratryggingar Íslands, kemur m.a. fram að í lögum um almannatryggingar eða reglugerðum settum samkvæmt þeim er ekki að finna neinar sérreglur um líffæragjafa. Því gilda almennar reglur um þá sem verða óvinnufærir af þessum sökum. Nokkur dæmi eru um að lifandi líffæragjafar hafi sótt um sjúkradagpeninga samkvæmt 38. gr. laga um almannatryggingar og fallist hefur verið á greiðslu sjúkradagpeninga í slíkum tilvikum að öðrum skilyrðum uppfylltum, t.d. þeim að viðkomandi sé sjúkratryggður á Íslandi, verði algjörlega óvinnufær og launatekjur falli niður. Það segir sig sjálft að sjúkradagpeningar eru ekki há upphæð og bættu lítið tekjutap sem viðkomandi hefði orðið fyrir. Í svörum þessara tveggja stofnana sem voru nánast samhljóða segir að sjúkratryggður líffæragjafi fái læknishjálp og sjúkrahúsþjónustu á sama hátt og aðrir sjúkratryggðir þrátt fyrir að líffæragjöf sé strangt til tekið ekki sjúkdómur. Ef líffæragjöf veldur langvarandi óvinnufærni getur líffæragjafinn átt rétt á bótum úr lífeyristryggingum almannatrygginga að skilyrðum laganna uppfylltum. Sem betur fer er það í undantekningartilvikum að nýrnagjafi eða líffæragjafi verði fyrir þeim skaða við líffæragjöfina að það valdi honum örorku en örugglega eru þó einhver tilvik til um það. Síðan segir áfram að í lögum um sjúkratryggingar sé líffæragjöfum tryggður réttur til bóta ef þeir verða fyrir tjóni sem getur verið afleiðing brottnáms líffæris. Vægari sönnunarkröfur eru gerðar varðandi líffæragjafa en ella samkvæmt lögunum. Það má því segja að hinar almennu reglur hafi gilt um líffæragjafa en engar sértækar eins og gert er ráð fyrir með því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar. Jafnframt kemur fram vegna fyrirspurnar minnar um hvort það væru einhverjar breytingar í farvatninu - ég bendi á að þetta er fyrir kosningar 2007 - að það hafi verið umræða í gangi um hvort greiða eigi frekari bætur vegna tekjutaps lifandi líffæragjafa en bent er á að breyta þurfi lögum til að heimila frekari bætur og á þeim tíma var ekki tekin ákvörðun um það. Þriðja spurningin var á þá leið hvort einhverjar leiðir væru utan tryggingakerfisins þar sem komið sé til móts við nýrnagjafann með einhverju móti. Þá kemur einmitt fram sem jafnframt kemur fram í greinargerð með frumvarpinu og kemur reyndar fram í bréfinu að í flestum tilvikum hafi líffæragjafar gert samninga við vinnuveitendur um að fá laun í fjarveru sinni og að einhverju leyti hafi sjúkrasjóðir stéttarfélaga greitt líffæragjafa laun vegna þessa. Það er því ljóst að það hefur orðið töluverð hreyfing á þessu máli frá því að ég sendi þessa fyrirspurn fyrir réttum tveimur árum og því fagna ég því að hér er komið til 2. umr. frumvarp um greiðslur til líffæragjafa sem er til þess að bæta þá stöðu sem líffæragjafar voru í. Ég fagna því jafnframt að hv. félags- og tryggingamálanefnd hefur tekið ákvörðun um að breyta fyrirsögn frumvarpsins þannig að eftir að breytingartillögur sem hafa verið samþykktar eftir 2. umr. mun frumvarpið heita „Frumvarp til laga um réttindi lifandi líffæragjafa til tímabundinnar fjárhagsaðstoðar“ sem má segja að sé meira lýsandi fyrir efni frumvarpsins en fyrirsögnin sem frumvarpið var kynnt með, frumvarp til laga um greiðslur til líffæragjafa. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að í nóvember 2007 hafi verið skipaður sérstakur vinnuhópur til að kanna stöðu lifandi líffæragjafa og einkum með tilliti til greiðslna vegna tímabundinnar óvinnufærni eftir líffæragjöf. Það má segja að það hafi verið rökrétt niðurstaða að félags- og tryggingamálaráðherra hefði umsjón með þessu frumvarpi sem síðar yrði að lögum enda væri verið að færa þarna eða hafa til hliðsjónar við samningu frumvarpsins réttindi fólks til greiðslna vegna fjarveru af vinnumarkaði sem væru fjármagnaðar úr ríkissjóði. Kemur fram í greinargerðinni að höfð var hliðsjón af lögum nr. 22/2006, um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna, með síðari breytingum, enda sé um ákveðna hliðstæðu þarna að ræða. Jafnframt kemur fram í greinargerðinni ákveðinn fræðilegur kafli og útskýringar á hvað liggur að baki þessu frumvarpi sem er í þá veru að á síðari árum hefur þróast tækni til líffæraflutninga. Meðal annars er þar nefnt að sjúkdómar tengdir bilun í hjarta, lifur, lungum og nýrum hafa verið vaxandi heilbrigðisvandamál á Vesturlöndum en jafnframt því sem tæknin hefur leyft slíka líffæraflutninga með öruggari hætti en áður hefur framboð af líffærum ekki að sama skapi aukist. Í tilviki nýrna hafa nýru bæði verið notuð úr lifandi líffæragjöfum og látnum hér á landi en til langs tíma fóru nýrnaflutningar fram erlendis, ýmist í Kaupmannahöfn eða Gautaborg, ef ég man rétt, en líffæraflutningar vegna hjarta og lungna hafa ekki verið gerðir hér á landi. Nýrnaígræðslur hafa verið framkvæmdar hér á landi á Landspítalanum frá 2003. Að meðaltali voru gerðar fimm nýrnaígræðslur á ári en frá þeim tíma hefur þeim fjölgað og frá árinu 2005 til þess tíma er vinnuhópurinn skilaði skýrslu hafði farið fram 31 ígræðsla frá lifandi gjöfum og 11 ígræðslur frá látnum gjöfum, sem sagt 42 ígræðslur á þeim tíma. Í ársbyrjun 2008 voru um 30 einstaklingar á ýmsum stigum undirbúnings fyrir ígræðslu. Við stöndum frammi fyrir miklum framförum og það þarf í raun og veru ekki að hafa mörg orð um það hve miklu máli það skiptir fyrir fólk að hafa aðgang að líffærum frá hvort heldur lifandi eða látnum gjöfum til að framlengja líf og auka lífsgæði fólks. Frumvarpið fjallar fyrst og fremst um greiðslur eða réttindi lifandi líffæragjafa til tímabundinnar fjárhagsaðstoðar til þess að mæta vinnutapi. Má segja, eins og ég sagði áðan, að þetta sé í samræmi við þau réttindi sem aðstandendur langveikra barna eða alvarlega fatlaðra barna hafa og viðmiðanir, bæði lágmörk og hámörk, taka mið af því, jafnframt sem höfð er hliðsjón af réttindum fólks í fæðingarorlofi. Stærsti hluti frumvarpsins fjallar jafnframt um ýmsar takmarkanir, hvaða þættir leiða til frádráttar og hverjir veita þau réttindi sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Mig langaði í lokin að nefna aðeins það sem ég ræddi í byrjun sem snýr að sjúkrasjóðum. Sjúkrasjóðir verkalýðsfélaga - og þetta kemur nú við mitt hjarta þar sem ég var til langs tíma forustumaður í verkalýðsfélagi, Félagi hjúkrunarfræðinga um tíu ára skeið og sjúkrasjóðir komu m.a. þar til umræðu - hafa starfað þannig á síðustu árum að þeir hafa verið mjög virkir í því að bæta fólki tekjutap eða bæta við réttindi frá opinberum aðilum vegna veikinda. Þeir hafa tekið mörg merkileg skref fram á við en margir þættir sem voru teknir upp í sjúkrasjóðunum hafa síðan færst yfir á hið opinbera. Nefni ég þar m.a. styrki vegna ættleiðinga sem voru teknir upp hjá sjúkrasjóðunum á sínum tíma en hafa síðan verið færðir í löggjöf. Á sama máta voru á ákveðnu tímabili og jafnvel enn þann dag í dag réttindi fólks til fæðingarorlofs, sérstaklega áður en réttur til fæðingarorlofs var samræmdur milli almenna markaðarins og hins opinbera, en þá greiddu sjúkrasjóðirnir ákveðnar greiðslur til mæðra sérstaklega til að bæta þeim tekjutap í fæðingarorlofi. Þessi réttur var síðan uppfærður með lögum um fæðingarorlof sem Sjálfstæðisflokkurinn átti frumkvæði að á sínum tíma, í kringum árið 2000, og var verulega mikil réttarbót.  Fleiri atriði ætlaði ég ekki að ræða nema kannski aðeins í blálokin vildi ég nefna að það var niðurstaða í nefndinni að gildistaka þessara réttinda yrði um næstu áramót í stað þess að þau tækju gildi strax, m.a. með hliðsjón af því að ekki væri gert ráð fyrir þessum kostnaði í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2009. Talið er að kostnaðurinn við það að hrinda frumvarpinu í framkvæmd að fullu sé um 21,5 millj. og er þá miðað við að flestir sem falla undir skilyrði frumvarpsins nýti sér rétt sinn til greiðslu. Ég tel að æskilegt hefði verið að þetta tæki strax gildi, ekki síst með hliðsjón af því að núna eru um 30 manns - reyndar í ársbyrjun 2008, ég hef ekki upplýsingar um hve þeir eru margir í dag - sem hafa hafið undirbúning fyrir ígræðslu. Þó að þetta sé ekki há upphæð erum við í þannig stöðu akkúrat núna að við höfum ekki mikið svigrúm til að auka við fjárlögin eða bæta inn fjármagni sem ekki hefur verið gert ráð fyrir í fjárlögum, enda stöndum við frammi fyrir mun stórtækari niðurskurði en við höfum nokkurn tíma upplifað á síðari árum. Ég vil að lokum fagna því að þetta frumvarp er fram komið og að sjá fram á að það verði afgreitt fyrir lok vorþings. Ég veit að það mun leiða til ákveðinna réttarbóta fyrir þessa aðila en eins og ég sagði í ræðu minni í morgun er þarna um að ræða einstaklinga sem hafa af mikilli fórnfýsi tekið ákvörðun um að gefa ættingjum eða öðrum annað nýra sitt og jafnvel í einhverjum tilvikum hluta úr lifur með öllum þeim óþægindum sem því fylgir og það væri náttúrlega lágmark að einstaklingarnir biðu ekki skaða af því fjárhagslega.

Hæstv. forseti. Hér erum við að fjalla um mikilvægt mál sem varðar greiðslur til líffæragjafa. Ég hef ekkert út á það mál að setja né í raun ræðu hv. þingmanns í aðalatriðum. En ég hjó eftir því - að vísu skal ég viðurkenna, hæstv. forseti, að það er nú orðið liðið á kvöld og maður er svona við það að sofna hérna í stólnum. En ég hrökk upp við það að hv. þingmaður sagði að Sjálfstæðisflokkurinn hefði átt frumkvæðið að því að hér voru sett lög um fæðingarorlof sem eru mjög róttæk og mikilvæg og hafa vakið athygli víða um heim  Þetta er ekki rétt og mikilvægt fyrir mig að fá hérna tækifæri til að leiðrétta það vegna þess að það var nú Framsóknarflokkurinn sem átti frumkvæðið að þessari löggjöf og í raun var Sjálfstæðisflokkurinn mjög þungur í samstarfi um að setja þessi lög og Samband ungra sjálfstæðismanna ályktaði gegn lögunum. Engu að síður varð þetta nú niðurstaðan og ég held að það sé nokkuð sem við getum verið mjög stolt af. Þetta vildi ég nú að kæmist hér á framfæri bara til þess að sagan sér rétt skrifuð.

Virðulegi forseti. Það er nú ekki svo langt liðið á kvöld að maður muni ekki þessa hluti. Ég átti nú meðal annars þátt í þeirri umræðu sem fór fram innan Sjálfstæðisflokksins í þessa veru. Umræða um sjálfstæðan rétt feðra til fæðingarorlofs kviknaði meðal kvenna í Sjálfstæðisflokknum ekkert síst. Auðvitað var mikil umræða í gangi um þetta og ekki voru  Ég er hins vegar alveg tilbúin að gefa Framsóknarflokknum það kredit  Á þeim tíma og enn í dag þykir þetta eitt stærsta mál í jafnréttisbaráttu karla og kvenna innan sem utan heimila og það hefur sýnt sig að þetta frumvarp, þessi lög hafa gjörbreytt aðstæðum inni á heimilum meðal fjölskyldna, gefið körlum tækifæri til þess að kynnast börnum sínum með öðrum hætti heldur en áður og bera ábyrgð 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Ég vil bara halda til haga því sem ég sagði áðan af því ég þekki þessa sögu ákaflega vel og sat í ríkisstjórn. Þar var þetta mál mikið til umfjöllunar og mér er mjög vel kunnugt um það hvernig áherslur lágu milli flokkanna. En þetta er bara svona eins og gengur og gerist að hv. þingmenn vilja þakka sér góð mál. Þetta er eitt af þessum góðu málum sem allir geta verið stoltir af. Mér er það minnisstætt að Sjálfstæðisflokkurinn vildi ekki horfa á málið út frá hagsmunum móðurinnar en frekar horfa til annarra þátta. En þetta endaði nú allt saman vel og ég held að við eigum bara vera stolt af því.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það var í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sem þetta mál var leitt til lykta. En frumkvæðið kom frá Sjálfstæðisflokknum. Ég ætla sko ekki að bakka  En hins vegar eins og ég sagði hér áðan þá var ekki fullkomin sátt innan flokksins um þetta. Meðal annars var horft í kostnaðinn. En niðurstaðan var þessi og það var sérstaklega sigur kvenna, sjálfstæðiskvenna að þetta mál fór í gegn gagnvart mínum flokki. Ég endurtek að það voru tveir flokkar í ríkisstjórn á þessum tíma 

Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp til laga um greiðslur til líffæragjafa. Eftir að hafa fjallað um málið í félags- og tryggingamálanefnd meðal annars komu fram tillögur um að breyta titli frumvarpsins og tala um greiðslur eða fjárhagsaðstoð til lifandi líffæragjafa því um það fjallar þetta frumvarp. Tvennt skiptir hér meginmáli, þ.e. að með þessu frumvarpi er bundið í lög að þeir fórnfúsu aðilar sem tilbúnir eru að gefa öðrum líffæri eða hluta úr líffæri þurfi ekki að bera af því fjárhagslegt tjón á nokkurn hátt. Lagt er til í þessu frumvarpi að þeim sem séu reiðubúnir í slíka líffæragjöf sé með frumvarpinu tryggð fjárhagsleg aðstoð frá ríkinu. Það skiptir líka máli hæstv. forseti að þetta nær til allra sem starfandi eru á vinnumarkaði. Þetta nær einnig til þeirra sem eru atvinnulausir. Þetta nær og til þeirra sem eru í námi. Þetta nær til allra þeirra sem eru tilbúnir að veita eða gefa líffæri eða hluta úr líffæri öðrum til lífsbjargar. Það skiptir líka máli, hæstv. forseti, að þetta er fjárhagsleg aðstoð. Þetta er ekki greiðsla fyrir líffæri. Þetta er fjárhagsleg aðstoð fyrir þá sem fara í slíkar aðgerðir þannig að þeir geti staðið straum af eðlilegri framfærslu á meðan á slíku stendur. Það er líka mikilvægt í þessu frumvarpi, hæstv. forseti, að horft er til þess að þrátt fyrir fjárhagslega aðstoð skerðist ekki réttindi líffæragjafa í sjúkrasjóð því það er oft með þeim hætti varðandi þann sem veitir og gefur líffæri að sjálf líffæragjöfin getur tekist vel en eftirkvillar gera vart við sig og þá skiptir máli að líffæragjafinn hafi aðgang að sínum sjúkrasjóði og veikindaleyfi ef til slíkra eftirkvilla kemur. Nefndin bendir á að það skipti máli að það komi skýrt fram hver sé vilji löggjafans hvað það varðar að aðilinn haldi sínum réttindum í sjúkrasjóði þrátt fyrir að fá þessa fjárhagslegu aðstoð og geti ef upp koma, eins ég sagði, eftirkvillar, að þá geti hann átt rétt inn í sinn sjúkrasjóð og nýtt sér þá þann veikindarétt sem hann hefur áunnið sér. Hins vegar er ástæða til þess að benda á 12. gr., um það að líffæragjafi greiðir að lágmarki 4% af greiðslum samkvæmt 8, 10 og 11. gr. í lífeyrissjóð og ríkissjóður greiðir 8% mótframlag, þ.e. að þetta á ekki við um þá sem eru í A-deild eða B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkis og bæja. Þarf að huga sérstaklega að því þegar umræddur líffæragjafi þiggur slíka fjárhagslega aðstoð svo ekki verði rof á greiðslum hans í þessa sjóði. Það eru dæmi um það í öðrum tilvikum og ber að hafa í huga að það þurfi að gera það með áþekkum hætti. Frumvarpið er framfaraspor, ekki bara hvað varðar fjárhagsaðstoð til þeirra sem tilbúnir eru að gefa líffæri eða hluta úr líffæri. Þetta er líka að mínu mati, ef svo mætti að orði komast, hugsanleg hvatning fyrir þann sem er reiðubúinn að veita og gefa líffæri þannig að hann þurfi ekki samhliða þeirri fórnfúsu gjöf að verða fyrir fjárhagslegu tjóni. Þetta er kannski ekki hvatning til líffæragjafa. En þetta er að minnsta kosti skref í þá átt að sá sem veitir hina fórnfúsu gjöf beri ekki skarðan hlut frá borði fjárhagslega í það minnsta. Þess má og geta, hæstv. forseti, um þær greiðslur sem hér eru lagðar til úr ríkissjóði eða fjárhagsaðstoð, að er ekki gert ráð fyrir þeim í núgildandi fjárlögum ársins 2009. Nefndinni þótti ekki, þrátt fyrir að ljóst sé - í það minnsta hvað varðar nýrnasjúklinga - í heildina verður sparnaður fyrir ríkissjóð ef líffæragjafi er tilbúinn að gefa nýra og fyrir er líffæraþegi. Þá verður sparnaður af hálfu ríkissjóðs miðað við þann kostnað sem felst í því að nýrnasjúklingur þarf að koma á Landspítalann kannski tvisvar til þrisvar í viku vegna sinna sjúkdóma. Engu að síður, hæstv. forseti, taldi nefndin ekki hægt að ganga á svig við fjárlögin og setja gildistökuna fyrr en hér er ákveðið í frumvarpinu þannig að áætlað er að frumvarpið taki gildi 1. janúar 2010 og er því beint til þeirra sem koma að fjárlagagerð fyrir það ár að þeir taki mið af þessu frumvarpi og veiti því þá að sjálfsögðu brautargengi í fjárlögunum 2010. Þá er hægt að skoða og meta hvernig sé hægt að draga úr kostnaði á öðrum sviðum. Hæstv. forseti. Frumvarp til laga um fjárhagsaðstoð til lifandi líffæragjafa er hér til umræðu. Ég vona að hv. Alþingi taki þessu frumvarpi fagnandi, veiti því brautargengi og styðji þannig við bakið á þeim fórnfúsu aðilum sem eru tilbúnir að gefa líffæri eða hluta úr líffæri til lífsbjargar öðrum.

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp um breytingu á lyfjalögum kemur frá hv. heilbrigðisnefnd og mælt var fyrir því síðustu nótt klukkan 2:08, ef ég man rétt. Ég var þá ekki á staðnum en kannaði í morgun hvort það hefði farið áfram. Frumvarpið er sem sagt flutt af hv. heilbrigðisnefnd og varðar gildistöku 10. gr. laga og frestunin varðar eingöngu smásölu lyfja. Gildistökunni er varðar smásölu lyfja hefur í tvígang verið frestað, fyrst til 1. janúar 2009, en frumvarp um breytingu á lyfjalögum sem þetta atriði varðar var samþykkt, ef ég man rétt, á vordögum í fyrra, á síðasta degi þingsins, og átti þetta atriði að taka gildi þá um haustið, 1. október, um leið og ný lyfjalög áttu að taka gildi, en þessu ákvæði var frestað fyrst til 1. janúar 2009 og síðan til 1. apríl 2009. Þetta hangir saman við undirbúning á nýju greiðsluþátttökukerfi lyfja sem var ráðgert að kæmi til framkvæmda í síðasta lagi 1. apríl 2009 og hafði verið talið alveg frá byrjun að afnám afslátta af lyfjum í smásölu héldist í hendur við innleiðingu hins nýja greiðsluþátttökukerfis. En nú er ljóst að þetta kerfi mun ekki taka gildi 1. apríl nk. og því er lagt til að gildistökunni verði frestað til áramóta svo svigrúm skapist til að ljúka vinnu við nýtt greiðsluþátttökukerfi. Nýtt greiðsluþátttökukerfi almennings vegna heilbrigðisþjónustu átti sem sagt að taka gildi síðasta haust en vinnan tafðist við það. Síðan tók við ný ríkisstjórn 1. febrúar sl. og hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa oftar en einu sinni innt nýjan heilbrigðisráðherra, Ögmund Jónasson, eftir því hvenær þetta nýja greiðsluþátttökukerfi eigi að taka gildi en fátt hefur verið um svör. Er það miður vegna þess að ljóst er að það greiðsluþátttökukerfi sem við búum við í dag er óréttlátt og mikil þörf er á endurskoðun á því. Fram fór töluvert mikil vinna í nefnd, sem var undir formennsku hv. þm. Péturs H. Blöndals, til þess að koma nýju greiðsluþátttökukerfi í gagnið og er mjög miður að það hafi ekki tekist. Núverandi kerfi greiðsluþátttöku er mjög flókið og tekur til ýmissa þátta. Sjúklingar greiða gjöld vegna heilbrigðisþjónustu mjög víða, m.a. á sjúkrahúsum, á bráðamóttökum, einnig vegna rannsókna, röntgenrannsókna, þeir borga inn á dagdeildir, göngudeildir, þeir borga ferliverk, þ.e. þeir greiða fyrir aðgerðir á sjúkrahúsum sem eru gerðar án innlagnar sem þeir að öðrum kosti hefðu ekki greitt hefði um innlögn verið að ræða. Sjúklingar greiða jafnframt fyrir heilsugæslu, bæði móttökugjald og rannsóknir, þeir greiða fyrir læknisvottorð, þeir greiða fyrir lyf samkvæmt ákveðnum reglum háð tegundum sjúkdóma, tekjum og stöðu, og þeir greiða fyrir sérfræðiþjónustu utan spítala, fyrir tannlæknaþjónustu og fyrir sjúkrabíla. Það er því víða borið niður. Þessum kostnaði er náttúrlega safnað saman og sjúkratryggingar gefa út afsláttarkort sem gerir það að verkum að viðkomandi greiðir þá lægri upphæð en ella með ákveðnu hámarki, en það breytir því ekki að sumir og sérstaklega langveikir virðast stundum greiða býsna mikið. Samt sem áður er það svo að greiðsluþátttaka sjúklinga hér á landi er með því lægsta meðal OECD-ríkja þegar á heildina er litið. Þannig er að á bilinu 16–18% kostnaðar við heilbrigðisþjónustu kemur beint úr vasa einstaklinga eða heimilanna en rúmlega 80% er greitt úr ríkissjóði. Hlutur heimilanna er lægri en almennt gengur og gerist innan OECD-ríkja en að sama skapi er heilbrigðiskostnaður hér á landi með því hæsta sem gerist í heiminum. En almennt séð hefur okkur tekist að halda kostnaði heimilanna niðri en það breytir því ekki að kostnaður heimilanna vegna lyfja hefur aukist verulega á síðustu árum, sem m.a. má sjá af því að á árinu 2004 borguðu heimilin um 40% af lyfjakostnaði en hið opinbera borgaði um 60% af heildarkostnaði lyfja. Á árinu 2007 var heildarlyfjakostnaður um 16 milljarðar kr. en þar af var hluti Tryggingastofnunar um 7 milljarðar. Ef marka má þessar tölur virðist það hafa snúist við, þ.e. að á árinu 2004 borguðu einstaklingar eða heimilin um 40% af lyfjakostnaði en á árinu 2007 var lyfjakostnaður heimilanna nær 60%. Nú er ég ekki með sambærilegar opinberar tölur nema frá árinu 2004 en ég dreg þá ályktun af opinberum tölum um heildarlyfjakostnað sem hægt er að finna í upplýsingum frá Tryggingastofnun ríkisins þar sem, eins og ég sagði, kostnaður vegna lyfja, heildarlyfjakostnaður var 16 milljarðar en Tryggingastofnun þar af með 7 milljarða. Með grófum reikningi má segja að þetta sé rétt en þó með þeim fyrirvara að ég hef ekki séð þær tölur settar fram með þessum hætti öðruvísi en að ég set þetta fram hér sjálf með því að horfa á þessar tölur. Því er ljóst að taka þarf sérstaklega á kostnaði heimilanna vegna lyfjamála. Í því greiðsluþátttökukerfi sem átti að taka gildi núna 1. apríl, en hefur verið lagt til hliðar af núverandi heilbrigðisráðherra, er það óbreytt að verulegt ójafnræði er hjá heimilum vegna kostnaðar við heilbrigðisþjónustu. Í gögnum sem ég hef fengið frá hv. þm. Pétri Blöndal þar sem gögnum var safnað saman frá öllum heimilum landsins um kostnað við heilbrigðisþjónustu utan tannlæknakostnaðar kemur fram - talað er um að milli 40–50 þúsund fjölskyldur séu í landinu - að 11.500 fjölskyldur hafi greitt meira en 100 þús. kr. á árinu 2007 vegna heilbrigðisþjónustu og þá er tannlæknakostnaður undanskilinn, en inni í þessu er lyfjakostnaður. Um þúsund fjölskyldur hafa greitt meira en 200 þús. kr., 500 fjölskyldur hafa greitt meira en 250 þús. kr., 100 fjölskyldur hafa greitt meira en 340 þús. kr., 20 fjölskyldur hafa greitt meira en 480 þús. kr., og fimm fjölskyldur meira 760 þús. kr. Því er ljóst að það greiðsluþátttökukerfi sem við búum við núna þarfnast endurskoðunar og meðan þeirri vinnu er ekki lokið og ákvarðanir teknar í kjölfarið á því verður þetta ójafnræði áfram í kostnaði fjölskyldna í landinu vegna heilbrigðisþjónustu. Ég geri ráð fyrir að hv. þm. Pétur H. Blöndal muni koma hér fram á eftir með sína ræðu og ræða frekar um nýtt greiðslukerfi, en eitt af því sem því er ætlað að gera er að einfalda kerfið. Eins og ég nefndi áðan er það mjög flókið og víða er mjög mismunandi greitt fyrir meðferð og rannsóknir innan kerfisins. Þá á ég sérstaklega við að á sjúkrahúsum, ef sjúklingur er lagður inn, borgar hann ekki fyrir meðferðina en ef hann er ekki lagður inn getur hann þurft að greiða allt að 25 þús. kr. Það er líka mikilvægt markmið að hindra sóun í kerfinu en ljóst er að töluverð sóun er í heilbrigðiskerfinu, m.a. varðandi lyfjamál. Þannig vill til að ég hélt í haust erindi á morgunverðarfundi Rannsóknarstofnunar um lyfjamál þar sem m.a. var verið að velta fyrir sér hvort nýta mætti betur skattfé til lyfjamála. Ég talaði m.a. um að greiðsluþátttökukerfið getur haft áhrif á sóun lyfja en eins og kom ... 
             Ég þakka hæstv. forseta fyrir að gefa mér hljóð, ég hélt að hann ætlaði að stoppa mig, en þakka honum fyrir, ég hélt að ég væri kannski að tala við sjálfa mig og þakka hv. þingmönnum fyrir að gefa mér hljóð. Ljóst er að það greiðsluþátttökukerfi sem var við lýði vegna lyfjakostnaðar stuðlaði að ákveðinni sóun, þ.e. í gangi voru afsláttarkjör til sjúklinga, afsláttarkjör sem leiddu til þess að eftir því sem sjúklingurinn fékk stærri skammt afgreiddan því minna þurfti hann að greiða. Það var því ákveðin sóun þarna í gangi og vissulega hægt að spara eitthvað af þeim 16 milljörðum sem fóru á árinu 2007 til lyfjamála. Ég vil nefna að lyfjakostnaður Tryggingastofnunar ríkisins á árinu 2008 var 9,3 milljarðar og samkvæmt fjárlagafrumvarpi 2009 er hann tæpir 10 milljarðar. Því er mjög líklegt að ef haldið yrði sama hlutfalli milli heimilanna og ríkisins færi lyfjakostnaður landsmanna hátt yfir 20 milljarða á þessu ári. Það eru gríðarlegar upphæðir. Það sem einnig er ákveðið áhyggjuefni er að neysla lyfja, sérstaklega geðlyfja, hefur aukist verulega, hún hefur aukist jafnt og þétt. Við hljótum því að spyrja okkur hvort ákveðin oftrú sé á gagnsemi lyfja, hvort ákveðin sókn sé í lyf. Þó að greiðsluþátttaka almennings vegna lyfjakaupa hafi aukist á undanförnum árum hefur hún ekki náð að hemja aukna neyslu í lyfjum. Með þessu er ég ekki að draga í efa gildi lyfja, öðru nær, en við hljótum að horfa á t.d. aukna neyslu á geðlyfjum, þar eru önnur ráð til sem geta ekki síður verið virk og krefjast ekki inngripa með lyfjum, þá á ég m.a. við sálfræðilega hjálp. Við þurfum að átta okkur á að lyfjakostnaður er mikill og lyf eru ekki í öllum tilvikum lausn á vanda. Á síðustu árum höfum við jafnframt gert breytingar á lyfjalögum sem gerir það að verkum að betur er hægt að fylgjast með lyfjaávísunum lækna, bæði með lyfjagagnagrunni og með auknu eftirliti landlæknis. Í vetur spurði ég hæstv. heilbrigðisráðherra um notkun á lyfjagagnagrunninum og hvernig hann hefði gagnast. Kom í ljós að lyfjagagnagrunnurinn felur í sér slíkar upplýsingar að það hefur leitt til aukins eftirlits landlæknis með lyfjaávísunum lækna og þar liggja jafnframt upplýsingar sem læknar hafi aðgang að og geti þá metið hegðun sína varðandi lyfjaávísanir við lyfjaávísanahegðun annarra lækna og það í sjálfu sér hefur ákveðið gildi. Einnig var á síðasta hausti tekin ákvörðun um það með breytingu á lyfjalögum að setja bindandi lyfjalista hjá heilbrigðisstofnunum sem getur stuðlað að betri nýtingu lyfja og minni útskiptingu á lyfjum. Það hefur því ýmislegt verið gert á síðustu missirum til að hemja þróun í aukinni lyfjanotkun og auknum lyfjakostnaði. En einn sá þáttur sem ég hef sérstaklega lagt mig eftir að skoða er meðferðarheldni, þ.e. hvernig hægt er að auka líkur á að sjúklingar nýti lyfin rétt. Það hefur m.a. verið metið að aðgerðir til að auka líkur á að sjúklingurinn taki rétt lyf á réttum tíma og samkvæmt þeim ábendingum sem gefnar eru til að sporna við einkennum sjúkdóma eða við sjúkdómnum sjálfum, hafa meiri áhrif á lýðheilsu en nokkur nýjung í sértækri læknisfræðilegri meðferð. Þetta var niðurstaða Alþjóðaheilbrigðismálastofnunar á árinu 2003. Með þeim upplýsingum sem ég hef yfir að ráða kemur fram að á bilinu 30–50% sjúklinga, sem eru t.d. með háþrýsting, nota lyfin rétt. Fyrrnefnd ræða mín um breytingu á lyfjalögum varðandi frestun á ákvæði um bann á afsláttum í smásölu lyfja varð tilefni þess að ég taldi ástæðu til að ræða um lyfjamál á hinu háa Alþingi og leggja áherslu á að skoða þarf með meiri alvöru en núverandi heilbrigðisráðherra gerir nýtt greiðsluþátttökukerfi sjúklinga, því að það hefur sýnt sig að það kerfi sem nú er við lýði veldur því að ákveðnir hópar sjúklinga, ekki síst þeir sem eru langveikir, greiða margir hverjir óhemjumikinn kostnað vegna heilbrigðisþjónustu og er þá ekki tannlæknakostnaður meðtalinn. Ég hvet því hæstv. heilbrigðisráðherra til þess að taka upp þær hugmyndir sem voru í smíðum undir forustu hv. þm. Péturs H. Blöndals til að koma á réttlátara og einfaldara greiðsluþátttökukerfi þar sem m.a. lyf eru hluti af slíku kerfi.

Virðulegur forseti. Við erum hér að ræða frumvarp til laga um breytingu á lyfjalögum, eins og fram hefur komið og hv. þm. Ásta Möller fór ágætlega yfir. Hv. þm. Ásta Möller fór hér mikið yfir það sem rétt er að ástæðan fyrir því að menn fresta þessu er sú að núverandi ríkisstjórn og núverandi ráðherra treystu sér ekki til að klára það verk sem hafið var, hið mikla réttlætismál sem unnið var undir forustu hv. þm. Péturs H. Blöndals, sem var formaður þeirrar nefndar en varaformaður var hæstv. núverandi félagsmálaráðherra, og miðaði einfaldlega að því að gera greiðsluþátttöku í heilbrigðisþjónustu réttlátari en nú er. Hvað þýðir það? Nálgunin var einfaldlega sú að þeir sem þurfa mikið á þjónustunni að halda greiddu minna á meðan þeir sem þurfa endrum og sinnum á þjónustu að halda greiddu meira. Það er þessi einfalda hugmyndafræði sem menn lögðu af stað með og voru að vinna úr og það er auðvitað mikill skaði, virðulegi forseti, afskaplega mikill skaði að þessar hugmyndir hafi verið lagðar á hilluna og ekki sé verið að vinna í þessu mikla réttlætismáli. Það þýðir bara að það fólk sem þarf mikið á þjónustunni að halda getur lent í því núna, eins og hv. þm. Ásta Möller fór ágætlega yfir, að þurfa að greiða mjög mikið fyrir þjónustuna. Það eru fleiri þættir í þessu, þetta er ein af þeim aðgerðum sem nú er verið að fresta sem tengist aðgerðum sem voru gerðar á lyfjamarkaðnum í tíð minni sem ráðherra og hafa haft þau áhrif að lyfjakostnaður hér á Íslandi hefur lækkað gríðarlega. Allar úttektir sem gerðar hafa verið hafa sýnt fram á að hlutfall frumheitalyfja í lyfjanotkun landsmanna sé miklu hærra en annars staðar á kostnað samheitalyfja, sem hefur leitt af sér að hér hefur verið mun hærra verð og lítil samkeppni, lokaður markaður og lyfjaverð hefur verið mun hærra en það sem gengur og gerist í öðrum löndum. Í tíð minni sem ráðherra ákvað ég að ganga í það verk að ná fram lækkun á lyfjakostnaði, bæði fyrir ríkið, sem greiðir stærsta hluta kostnaðarins, og líka fyrir þá sem þurfa á lyfjunum að halda. Þetta gekk mjög vel og þær aðgerðir, sem gengið var í á síðasta ári, skiluðu sér í sem svarar eins og hálfs milljarðs kr. lækkun á lyfjakostnaði bara á því ári og sá kostnaður mun halda áfram að lækka núna. Stærsta einstaka ákvörðunin sem leiddi af sér lækkun lyfjaverðs, þó að farið væri í mjög margar, - raunar fórum við í allar þær aðgerðir sem við töldum að væru nauðsynlegar og líklegar til að lækka lyfjaverð og ætla ég ekki að fara yfir þær allar núna, virðulegi forseti, heldur einbeita mér frekar að því sem snýr að þessu máli - er að við afnámum svokallaða afslætti í heildsölu og í rauninni smásölu líka, sem við erum að fara að fresta núna. Hvað þýðir það? Það þýðir að við gerðum lyfjaverð gegnsærra og markaðinn opnari. Einhver kynni að spyrja. Hvernig í ósköpunum er það gert með því afnema afslætti eða heimila ekki afslætti af lyfjaverði i heildsölu? Þá er skemmst frá því að segja að markaðurinn á Íslandi er þannig og það hefur komið fram í úttekt samkeppnisyfirvalda að tveir stórir aðilar eru með 70–80% af markaðnum. Það er augljóst að þeir heildsalar sem ætluðu að koma vörum sínum á markað þurftu að veita þessum aðilum meiri afslætti en smærri aðilum sem kepptu við þá og sú var reyndin. Afslættirnir skiluðu sér ekki til neytenda en með því að breyta þessu á þann veg að veita þyrfti sama verð til allra aðila jókst í raun verðsamkeppnin og kostnaður lækkaði. Það er stærsta einstaka ástæðan fyrir því að kostnaður lækkaði um einn og hálfan milljarð. Þetta var ekki hugmynd sem sérfræðingar ráðuneytisins og þeir sérfræðingar sem kallaðir voru til til að vinna þetta komust að upp á eigið einsdæmi, þetta er eitthvað sem stærri þjóðir gerðu líka, bæði Þjóðverjar og Danir, og alltaf með sama árangri, þ.e. að lyfjaverð lækkaði. Ástæðan fyrir því að ég tek þetta hér upp, þó að málið fjalli ekki um afslætti í heildsölu heldur afslætti í smásölu, er sú að einn ágætur hagsmunaaðili sendi tölvupóst til allra þingmanna þar sem hann fór fram á það að ákvæðinu sem heimilaði ekki afslætti í heildsölu yrði frestað. Ef einhver þingmaður skyldi fá þá hugmynd að þetta væri eitthvað sem ætti að gera, þ.e. að taka þetta út líka, þá er það bein ávísun á hækkað lyfjaverð. Þó að mjög margt gott hafi verið gert í lyfjaverðsmálum í tíð minni sem ráðherra í síðustu ríkisstjórn, þá er þetta það sem án nokkurs vafa hafði mestu áhrifin. Þetta er hins vegar, eins og ég nefndi, bara einn liður í því að lækka verð og það er málefnalegt og eðlilegt að bíða með að afnema afslætti í smásölunni, eins og við erum að gera hér, og ástæðan er sú að við höfum kannski ekki jafnmikla vissu og við viljum hafa fyrir því að slík aðgerð mundi skila sér til neytenda og erfitt væri að leiðrétta það ef einhver brotalöm yrði á því þegar þing er ekki starfandi því að við viljum ekki skapa neinn óróa eða valda því fólki sem þarf á lyfjum að halda því að það mundi hugsanlega ekki njóta jafnhagstæðs verðs á einhverjum lyfjum og mögulegt er. Þess vegna er alveg málefnalegt og eðlilegt og við sjálfstæðismenn tökum þátt í því að fresta gildistöku þessara laga fram á 1. janúar 2010. Það er mjög mikilvægt að það verk sem unnið hefur verið að baki brotnu undir forustu hv. þm. Péturs H. Blöndals verði klárað. Þar var ekki ekki bara verið að taka lyfjamálin heldur voru menn að taka allan kostnað heilbrigðisþjónustunnar, vegna þess að ef fólk verður veikt og langveikt þarf það á margvíslegri þjónustu að halda. Það breytir engu, virðulegi forseti, hvað kostnaðurinn heitir. Aðalatriðið er að ef fólk er langveikt þarf það að leggja út fjármuni og þess vegna var lagt af stað í þá vinnu að jafna kostnaðinn þannig að þeir sem þurfa mest á þjónustunni að halda greiði eins lítið og mögulegt er og að þak sé á slíku alveg sama hver kostnaðurinn er og hvort hann er í tengslum við sjúkrahús, eða í tengslum við heilsugæslu, sérfræðinga eða lyfjameðferð. Það er afskaplega slæmt að eitt af því fyrsta sem núverandi heilbrigðisráðherra gerði var að leggja þessi áform á hilluna. Það gerir það að verkum, virðulegur forseti, eins og ég nefndi hér áðan, að það fólk sem þarf mest á þjónustunni að halda er enn og aftur í þeirri stöðu að þurfa hugsanlega að greiða verulegar fjárhæðir fyrir læknis- og lyfjaþjónustu. Það eru engin málefnaleg rök fyrir því að hafa frestað þessu, nákvæmlega engin. Ég hef heyrt, hæstv. ráðherra - því miður er enginn úr stjórnarliðinu hér til að ræða þessi mál og skiptast á skoðunum við okkur og því þurfum við bara að tala til þjóðarinnar í þessu máli og það er mjög mikilvægt að skilaboð okkar komist áleiðis - en ég held að ég fari alveg rétt með þegar ég túlka sjónarmið hæstv. ráðherra, að hann segir að málið hafi ekki verið komið nógu langt og umræðan í nefndinni hafi ekki verið í nógu góðum farvegi. Gefum okkur það, umræðunnar vegna að það sé rétt, að einhverra hluta vegna hafi vinnan í nefndinni verið þess eðlis að hún hafi ekki verið komin nógu langt eða segjum bara að hún hafi verið komin í öngstræti. Þá hefur hæstv. ráðherra alla möguleika á að gera þær mannabreytingar á nefndinni sem þarf eða gera allt til þess að rétta þann kúrs, ef hæstv. ráðherra trúir því að það hafi verið meinið. Það var ekki gert, virðulegi forseti. Það sem var gert var - og hér er hv. þm. Pétur H. Blöndal og hann leiðréttir mig bara úr sæti ef ég hef rangt fyrir mér - að nefndin var lögð niður.

Nefndin var beðin um að skila.

Hv. þingmaður kallar hér fram að nefndin hafi verið beðin að skila, væntanlega einhverri áfangaskýrslu því það átti ekki að gera neitt með niðurstöðuna. Það er svolítið sérstakt þegar vinstri stjórn, sem kennir sig við fögur og háleit markmið, og ég held að flestir fái þá tilfinningu þegar þeir hlusta á vinstri menn tala að þeir beri fyrst og fremst umhyggju fyrir þeim sem minnst mega sín. Ég held að það sé óhætt að halda því fram að þannig tali vinstri menn. Hér er akkúrat dæmi um það að það er fyrst og fremst tal. Hvað er hægt að finna meira, hvaða mál er þess eðlis að það snerti meira þá einstaklinga sem minnst mega sín en nákvæmlega þetta mál? Virðulegur forseti. Ég á mjög erfitt með að átta mig á því. Hér er einfaldlega um það að ræða að unnið hefur verið að í marga, marga mánuði og miklu hefur verið til kostað til að lækka kostnað á þeim sem þurfa mest á heilbrigðisþjónustu að halda að færa þann kostnað sem á að greiðast af kerfinu í auknum mæli yfir til þeirra sem þurfa endrum og eins á því að halda. Nei, virðulegi forseti, nefndinni sem hafði unnið þetta í langan tíma, kallað til fjölda sérfræðinga, aflað mikilla upplýsinga, var gert bara að skila áliti og hún send heim og engar áætlanir um að neitt yrði gert í þessa veru. Að vísu, virðulegur forseti, heyrði ég einhvers staðar í yfirlýsingu ráðherra að það sem ætti að taka sérstaklega út væru lyfjamálin og það ætti að koma með kerfi sem átti að taka gildi 1. apríl sem átti bara að vera fyrir lyfjamálin. Hér er náttúrlega enginn til svara af stjórnarliðinu, hér erum bara við sem erum í stjórnarandstöðunni en enginn af þeim aðilum sem styðja þessa minnihlutastjórn er hér til svara. En eftir því sem ég best veit bólar ekkert á  Hv. þm. Grétar Mar Jónsson kallaði hér fram að forseti styðji ríkisstjórnina. Virðulegi forseti. Það hefur ekkert komið fram í umræðunni í kvöld sem bendir til þess og því skulum við bara leyfa virðulegum forseta að njóta vafans. Sem betur fer gerist það stundum að hv. þingmenn þroskast frá villu síns vegar og sjá að sér og nú er kominn nokkur flótti í þingmenn Samfylkingarinnar - já, það er best í umræðunni um lyfjamál, virðulegur forseti, að detta ekki alveg inn í þetta. En ég hef alveg ágæta trú á því að einn daginn muni virðulegur forseti sjá að sér hvað þetta varðar. Hvort það verður í kvöld eða núna næstu daga hef ég ekki hugmynd um, en virðulegur forseti og hv. þm. Einar Már Sigurðarson er svo skynsamur maður að það eru mjög miklar líkur á því að hann verði ekki alla tíð í Samfylkingunni. Hér erum við hins  Það er hins vegar athyglisvert og kannski var það ástæðan, að hv. þm. Grétar Mar Jónsson sá þegar hann var að vinna með vinstri mönnum að hér voru menn kannski fyrst og fremst frekar að tala um, eins og hér, að bæta hag þeirra sem minna mega sín en þegar kom til efndanna var minna um þær, eins og þetta mál er gott dæmi um. Við sjálfstæðismenn styðjum hins vegar þessa breytingu vegna þess að við teljum að það sé skynsamlegt að klára þetta verk sem var unnið undir forustu hv. þm. Péturs Blöndals og undir varaformennsku núverandi hæstv. félagsmálaráðherra, Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur. Ég verð að viðurkenna, svo að maður beri nú blak af fyrrverandi samstarfsflokki, að ég varð ekki var við annað en að mikill áhugi væri innan Samfylkingarinnar á að klára þessa kerfisbreytingu, þetta mikla réttlætismál. Hins vegar tóku Vinstri grænir sig til og sneru Samfylkinguna augljóslega niður í þessu máli og Samfylkingin þurfti bara að lúta í gras hvað þetta mál varðaði og sömuleiðis varðandi ýmis önnur mál eins og Evrópumálin og ýmislegt annað. Það er bara svo að Samfylkingin játaði sig sigraða. Ég veit ekki til þess að frá samfylkingarþingmönnum hafi heyrst eitt einasta orð um þetta mál, en þeir töluðu mikið og héldu langar ræður um mikilvægi þess að þessu kerfi yrði breytt, bæði í þingsölum og annars staðar. Fyrir þann sem horfir á þetta úr fjarska, ég held að viðkomandi aðili geti ekki komist að neinni annarri niðurstöðu en að Samfylkingin hafi verið mjög sátt við að þessu hafi öllu verið stungið undir stól og að allri þeirri vinnu sem lögð var í þetta og var komin á það stig að hægt var að fara að klára málið, hafi verið stungið ofan í skúffu í ráðuneytinu. Og það er fullt af slíkum málum í skúffum í ráðuneytinu. Ég leit á það sem mitt hlutverk að taka þetta úr skúffunum og koma til framkvæmda en hér er ekki um slíkt að ræða og þess vegna erum við að ræða þetta mál. Við höfum náð gríðarlegum árangri í lyfjamálunum, við höfum náð gríðarlegum árangri þegar kemur að kostnaðinum og það var gert í tíð síðustu ríkisstjórnar. Núna erum við hins vegar að fresta máli, eins og ég nefndi, vegna þess að núverandi ríkisstjórn ákvað að láta þetta mikla réttlætismál bara bíða, í besta falli. Ég er ansi hræddur um, miðað við hvernig hæstv. heilbrigðisráðherra hefur talað að það verði miklu meira en að bíða, þetta gangi út á það að láta málið deyja og eru það slæmar fréttir, virðulegur forseti, fyrir þá sem þurfa mest á þjónustunni að halda og bera núna gríðarlega mikinn kostnað. Virðulegi forseti. Það eru ekki margir viðstaddir til að taka þátt í umræðu um þetta hér í kvöld en það breytir ekki eðli málsins.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að leiðrétta hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson, ég var aldrei varaþingmaður hjá Alþýðuflokknum en ég hætti í Alþýðuflokknum út af óréttlátu fiskveiðistjórnarkerfi sem Alþýðuflokkurinn treysti sér til að styðja og Samfylkingin hefur stutt að stærstum hluta. Með Sjálfstæðisflokknum í ríkisstjórn í 18 eða 19 mánuði hefur Samfylkingin stutt óréttlátt fiskveiðistjórnarkerfi sem er að mínu mati ekki boðlegt. Ef hann vill vita hvar ég flokkast í pólitík er ég kannski fyrst og fremst lýðræðissinni og mannréttindasinni og kannski hægri jafnaðarmaður í þeim skilningi en það vantar jafnaðarmenn á Alþingi Íslendinga. Jafnaðarmannaflokkur, sem þykist vera jafnaðarmannaflokkur en tekur þátt í því að brjóta mannréttindi á fólki, eins og Sjálfstæðisflokkurinn hefur gert, og virðir ekki mannréttindanefndarálit Sameinuðu þjóðanna, það er auðvitað mjög alvarlegt mál. Það eru ekki bara Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur sem hafa gert það, Samfylking og Vinstri grænir treysta sér heldur ekki til þess að virða mannréttindi og reyna að koma sér undan því. Það er dálítið gaman að því í þessari umræðu í kvöld að það eru nánast engir frá stjórnarflokkunum í salnum - inn kemur hæstv. forseti þingsins. 

Virðulegi forseti. Þá fengum við upplýsingar frá hv. þm. Grétari Mar Jónssyni um hvar hann stendur í pólitík og ef ég skil hv. þingmann rétt er hann hægri krati, jafnaðarmaður. Hann upplýsti líka - og hér erum við að tala um innanbúðarmann úr vinstri flokkunum - að það væru ekki lengur neinir jafnaðarmenn á þingi, í það minnsta ekki fyrir Samfylkinguna og Vinstri græna og það er auðvitað athyglisvert að heyra það. Sjálfstæðisflokkurinn er enginn jafnaðarmannaflokkur og hefur aldrei verið. Hann byggir á tvennu, hann byggir á því að við teljum að hér búi ein þjóð í einu landi og við teljum að hagsmunir þjóðarinnar fari saman, undir kjörorðinu „stétt með stétt“. Þarna erum við í grundvallaratriðum ósammála þeim aðilum sem hafa talað fyrir sósíalisma eða jafnaðarstefnu og sömuleiðis er okkar stefna byggð á kristnu siðferði þar sem segir einfaldlega að okkur er ekki sama um okkar minnstu meðborgara. Á sama hátt erum við fylgjandi frelsinu og því frelsi fylgir ábyrgð og það er kannski eitthvað sem nokkuð hefur skort á á undanförnum árum og er eitthvað sem þarf að laga. Hins vegar er frelsi ekki bara forsenda framfara, það er líka forsenda lífshamingju og fyrir því berjumst við. Mér þykir athyglisvert að heyra fyrrverandi forustumann í Alþýðuflokknum, ég held að ég megi fullyrða það, í það minnsta vissi ég að hv. þm. Grétar Mar Jónsson væri alþýðuflokksmaður án þess að hafa nokkurn tíma séð það félagatal,