Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 399 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. forsrh. um almennar skoðanakannanir. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hvað liður undirbúningi að setningu reglna eða laga um almennar skoðanakannanir samkv. þál. er samþ. var á Alþingi 23. maí 1979?“ Á 100. löggjafarþingi fluttu þrír þm. Framsfl., hv. 1. þm. Norðurl. v., hv. 1. þm. Norðurl. e. og ég, till. til þál. um almennar skoðanakannanir, svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að beita sér fyrir setningu laga um almennar skoðanakannanir.“ Till. fór til allshn. og fyrir þinglok 23. maí 1979 samþykkti Alþingi shlj. till. þannig breytta frá nefndinni. „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa nefnd til þess að setja reglur um almennar skoðanakannanir.“ Þegar þessi till. kom fram voru skoðanakannanir dagblaðanna farnar að vekja verulegan áhuga almennings og raunar voru þær marktæk nýjung í þjóðmálum okkar. Var ljóst að hér var um þróun að ræða sem hlaut að verða sjálfsagður þáttur í upplýsingastreymi um skoðanamyndun í landinu, bæði hvað varðar stjórnmál og almenn þjóðmál á hverjum tíma. Voru því flestir á þeirri skoðun, að rétt væri að íhuga að setja vissar reglur um að uppfylla þyrfti tiltekin almenn skilyrði um framkvæmd skoðanakannana til að auka trú fólks á gildi þeirra. Þegar frsm. allshn. mælti fyrir nál. á Alþingi 1979 sagði hann m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Það er ekki skoðun nm., að með þessari till. sé verið að samþykkja að settar verði reglur til þess að setja almennum skoðanakönnunum einar eða aðrar skorður, heldur fremur að reglurnar, sem settar yrðu, yrðu leiðbeinandi við framkvæmdina og þess efnis, að skoðanakannanir uppfylltu almenn skilyrði um framkvæmdina þannig að fólkið í landinu mætti hafa eitthvert traust á niðurstöðum slíkra skoðanakannana.“ Síðan þessi þál. var samþykkt hafa margar skoðanakannanir farið fram, sérstaklega á vegum síðdegisblaðanna. Hafa þessi blöð augljóslega lagt mikla vinnu og kostnað í þessar kannanir og lagt metnað sinn í að gera þær trúverðugar, þótt um niðurstöður eða aðferðir megi að sjálfsögðu deila. Hefur Dagblaðið greinilega náð forustu í þessu máli og skoðanakannanir þess hafa vakið gífurlega athygli. Hafa ríkisfjölmiðlar, sjónvarp og útvarp, viðurkennt þessar skoðanakannanir með því að taka þær upp sem aðalfréttaefni. Það vekur athygli að Dagblaðið hefur látið skoðanakannanir ná til fleiri þátta í þjóðlífinu en könnunar á sviði stjórnmála. Tel ég ástæðu til að þakka stjórnendum Dagblaðsins fyrir það framtak og forustu í almennum skoðanakönnunum. Einmitt vegna þess, hversu augljóst það er að almennur áhugi er vakandi í landinu fyrir hvers konar skoðanakönnunum og ljóst er að þær geta haft viss áhrif á skoðanamyndun um margvísleg málefni eða alla vega haft bein áhrif á hvaða mál eru tekin til umræðu manna á meðal, er ég þeirrar skoðunar að setja þurfi grundvallarreglur um skoðanakannanir. Slíkar reglur geta orðið til að styrkja frekar en hitt aðila eins og t. d. síðdegisblöðin eða opinbera stofnun við að gera vandaðar skoðanakannanir sem fólk tekur mark á. En það tel ég raunar mikilvægast að koma um leið í veg fyrir að skoðanakannanir verði ofnotaðar og þar með gerðar marklausar í meðferð. Herra forseti. Þess vegna taldi ég tímabært að beina þessari fsp. til hæstv. forsrh. um framkvæmd þál. frá 23. maí 1979.



Herra forseti. Fsp. hljóðar svo: „Hvað líður undirbúningi að setningu reglna eða laga um almennar skoðanakannanir samkv. þál. er samþ. var á Alþingi 23. maí 1979?“ Ég held að það sé rétt að rekja í örfáum orðum gang þessara mála vegna þess að nú eru liðin rúm 10 ár síðan Alþingi fjallaði um skoðanakannanir, en það var á þinginu 1970, 24. nóv., sem samþ. var þáltill. um að Alþingi skyldi kjósa fimm manna nefnd í Sþ. og hún skyldi framkvæma athugun á því, hvernig skoðanakannanir yrðu best framkvæmdar með tilliti til þess að niðurstaða þeirra leiddi í ljós sem best mætti verða vilja þess hóps sem skoðanakönnunin tekur til. Hlutverk nefndarinnar skyldi vera tvíþætt: 1. Að gefa út leiðbeiningar um það, hvaða grundvallarreglum beri að fylgja við framkvæmd skoðanakannana þannig að þær gefi sem réttasta mynd af því, hvaða skoðun er ríkjandi meðal þess hóps sem könnunin nær til. 2. Nefndin skal athuga, hvort grundvöllur mundi vera fyrir því að komið yrði á fót stofnun er gegndi því hlutverki að framkvæma skoðanakannanir á hlutlausan hátt, annaðhvort að eigin frumkvæði eða fyrir aðra er til stofnunarinnar kynnu að leita. Þannig var ákveðið verkefni nefndarinnar sem Alþingi samþykkti í nóv. 1970 að kjósa. Í þessa nefnd til að fjalla um skoðanakannanir voru valdir Ólafur Björnsson prófessor, Jónatan Þórmundsson prófessor, Friðrik Sophusson, þá stud. jur., Sighvatur Björgvinsson ritstjóri og Hjalti Kristgeirsson hagfræðingur. Þessi nefnd mun hafa aflað sér nokkurra gagna og rætt málin, en hún mun hafa, samkv. upplýsingum formanns nefndarinnar, Ólafs Björnssonar, hætt störfum haustið 1973 eða skömmu þar á eftir svo að hún hefur ekki skilað álitsgerð eða tillögum frá sér um þetta efni. Í maímánuði 1979 er svo flutt hér till. til þál. um almennar skoðanakannanir. Flm. voru þeir Páll Pétursson, Alexander Stefánsson og Ingvar Gíslason. Samkv. till. skyldi Alþingi fela ríkisstj. að beita sér fyrir setningu laga um almennar skoðanakannanir. Nefndin, sem fjallaði um málið og mælti með samþykkt þess, lagði til að till. yrði breytt þannig, að í stað þess að beita sér fyrir setningu laga skyldi nefndin hafa það verkefni að setja reglur um almennar skoðanakannanir. Á þann veg var þál. samþykkt 23. maí 1979, svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa nefnd til þess að setja reglur um almennar skoðanakannanir.“ Síðan þessi þál var samþykkt hafa setið hér þrjár ríkisstjórnir. Tvær hinar fyrri munu ekki hafa tekið ákvarðanir í sambandi við þál. eða framkvæmd hennar. Núv. ríkisstj. hefur rætt málið og athugað hvernig nefndarskipun skuli háttað. “ Þess er að geta í þessu sambandi, að í fyrra sinnið sem ég nefndi, þ. e. í nóv. 1970, var ákveðið að kjósa pólitískri kosningu þannig að flokkarnir fengju þar menn í hlutfalli við styrkleika sinn á Alþingi. Spurningin er m. a. sú, og það mál hefur verið rætt allítarlega í ríkisstj., hvort ekki væru hentugri vinnubrögð að skipa þessa nefnd fyrst og fremst á faglegum grundvelli, en ekki flokkspólitískum. Þessum athugunum ríkisstj. er ekki lokið, en ég vil taka það fram, að það er ákveðið að nú alveg á næstunni verði skipuð sú nefnd sem þál. frá 1979 fjallar um.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þessi svör og það er óþarfi að ræða meira um það. Ég vil undirstrika að ljóst er að þessi fsp. var tímabær. Ég held að hér sé um mál að ræða sem alla varðar. Ég vænti þess, að hæstv. ríkisstj. láti verða af því að koma því til leiðar að á þessu máli verði tekið og settar verði almennar reglur sem verði leiðbeinandi í málinu í heild.



Herra forseti. Ég held að það sé ekkert nema gott um það að segja að almennar reglur séu settar um skoðanakannanir, eins og hér er um rætt. Hins vegar þykir mér skjóta skemmtilega skökku við þegar hv. þm. Framsfl. koma hér og þakka Dagblaðinu það frumkvæði sem það hefur haft í þessum efnum. Það hefur tekið forustu í þessum málum með mjög ánægjulegum árangri, að manni skilst. Af því tilefni langar mig til að rifja hér upp fáein orð sem hv. þm. Páll Pétursson, 1. þm. Norðurl. v., viðhafði hér í apríl í hittiðfyrra í umr. um þessa till. Þá sagði hann orðrétt, með leyfi forseta: „Sú þróun hefur orðið hér á landi, að nokkrir aðilar eru farnir að fást við að framkvæma það sem þeir kalla opinberar skoðanakannanir. Þessar kannanir hafa til þessa flestar verið framkvæmdar á mjög frumstæðan hátt og niðurstöður þeirra eru auðvitað fjarri því að vera marktækar. Þess vegna er augljós nauðsyn þess, að settar verði ákveðnar reglur, rammalöggjöf, um það, hver skilyrði verði að uppfylla til þess að geta kallað athuganir af þessu tagi almennar skoðanakannanir. Þetta er því nauðsynlegra sem sumar þessar kannanir hafa verið framkvæmdar af pólitískum áróðursmálgögnum, dagblöðum, sem hafa opinberlega gengið erinda stjórnmálaflokka. Auðvitað mætti lita á athuganir þeirra sem saklaust gaman og aðferð fjáraflamanna til þess að selja blöð sín á strætum og gatnamótum, enda tilgangurinn augljóslega sá að auka sölu þar sem reynt er að dreifa frásögnum af könnunum þessum á marga daga. En því ber ekki að leyna, að niðurstöður, sem fengnar eru með óvísindalegum eða jafnvel mjög vafasömum hætti, geta haft stórkostlegt áróðursgildi eftir að niðurstöður hafa verið birtar. Nægir þar að benda á það, að skoðanakannanir Dagblaðsins meðan það studdi Alþfl. stuðluðu miklu fremur en dómgreind almennings að sigri þess flokks í síðustu kosningum. Hins vegar eftir að Dagblaðið hætti stuðningi við Alþfl. og tók aftur að styðja Sjálfstfl. kom í ljós í skoðanakönnun blaðsins að geysilegur kosningasigur Sjálfstfl. væri á næsta leiti, þó að vitræn rök styðji ekki þá ályktun.“ Og síðan segir hér, með leyfi forseta:„Sem dæmi um það, hvernig menn leyfa sér að haga sér, má nefna síðustu skoðanakönnun Dagblaðsins. Þar eru allar þær meginreglur, sem áður er getið, þverbrotnar.“  Ég vil bæta því við, að í þessum umr. sagðist hv. 1. þm. Vesturl. taka undir hvert orð af því sem flm. hefði sagt. Nú væri fróðlegt að fá að vita hvað valdi þessum skyndilegu skoðanaskiptum hjá hv. þm. Framsfl.



Herra forseti. Í umr., sem urðu fyrir ári eða svo um þáltill. um almennar skoðanakannanir varaði ég mjög við því, að almennar reglur yrðu settar um skoðanakannanir, af þeirri einföldu ástæðu að ég tel hættu á að slíkar almennar reglur gætu orðið mjög hamlandi. Ég tel rétt, úr því að þessi fsp. er fram borin, að endurtaka viðvaranir mínar hér. Hættan er sú, að ef reglur eru um þetta settar, sem kalla á mjög dýra framkvæmd, getur svo farið, að það standi ekki í valdi nema örfárra aðila að framkvæma slíkar skoðanakannanir. Önnur hætta er sú, eins og hæstv. forsrh. drap á áðan, að ef það yrði niðurstaða nefndarinnar með einum eða öðrum hætti að setja upp einhverja ríkisstofnun eða fela einhverri ríkisstofnun, eins og t. d. Hagstofu, að framkvæma slíkar kannanir er það þar með orðin ríkisákvörðun og jafnvel pólitísk ákvörðun um hvað er spurt, á hvaða tíma er spurt og hvers konar skoðanakannanir yfir höfuð eru framkvæmdar. Nú er það auðvitað ljóst, og það er öllum í sjálfu sér ljóst, að því fylgir mikil ábyrgð að framkvæma slíkar skoðanakannanir. Má auðvitað deila um þann hátt sem hafður hefur verið á því hjá síðdegisblöðunum tveimur. En engu að síður er það sannfæring mín, að því færri reglur sem um slíkt eru viðhafðar og þeim mun meiri ábyrgð sem er falin almenningi í landinu, hinum almenna blaðalesanda, að draga sjálfur ályktanir, bæði af vinnubrögðum við slíkar skoðanakannanir og niðurstöður þar af, þeim mun betur sé farið. Ég geri ráð fyrir að ef um slíkar reglur verði að ræða hljóti þær að koma fram í formi lagafrv. Þetta á eftir að koma til kasta Alþingis á nýjan leik. Ég endurtek þær viðvaranir, að séu slíkar reglur gerðar hamlandi fyrir skoðanakannanir kunni það ekki einungis að vera af hinu illa, heldur beinlínis stórhættulegt.



Herra forseti. Ég vil taka undir þau orð hv. síðasta ræðumanns, að það beri að vara mjög við því að settar séu reglur sem verka hamlandi á framkvæmd skoðanakannana. Hitt er nauðsynlegt, að tryggja að þeir aðilar, sem framkvæmi þessar kannanir, geri það samkv. ítrustu kröfum og séu reiðubúnir að gera gögn sín opinber þannig að aðrir aðilar en þeir sjálfir geti gengið úr skugga um að rétt hafi verið úr könnununum unnið. Víða þar sem skoðanakannanir hafa verið framkvæmdar hefur verið farin sú leið, oftast nær þó með óformlegum hætti, að skoðanakannanastofnanir leggja frumgögn allra kannana sinna inn í tölvustofnanir sem opnar eru öllum almenningi eða öðrum fræðimönnum, sem geta þá gengið úr skugga um hvort meðferð könnunarinnar hefur verið með eðlilegum og réttum hætti. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé í raun og veru eina tryggingin, sem hægt sé að setja í lýðræðislegu samfélagi til að skoðanakannanir fái að njóta sín og þær séu öruggar, að þeir, sem framkvæma slíkar kannanir, verði skyldaðir með einum eða öðrum hætti til að leggja að lokinni könnun gögn hennar inn á opinbera stofnun eða opna stofnun, þar sem hver einstaklingur, sem hefur til þess löngun, getur gengið úr skugga um að úr könnuninni hafi verið rétt unnið. Ég beini því til hæstv. ráðh. og þeirra aðila annarra, sem um þetta mál fjalla, að athuga þann möguleika fyrst og fremst. Það er rétt, sem hv. þm. Eiður Guðnason sagði áðan, að viðhorf manna hér á þingi hafa breyst gagnvart skoðanakönnunum. En hitt hefur líka vakið athygli, að eina blaðið í landinu, sem á undanförnum vikum hefur barist hatramlega gegn skoðanakönnunum og reynt að gera þær tortryggilegar með öllu mögulegu móti, er Alþýðublaðið.



Herra forseti. Ég fagna því mjög, að hv. þm. Eiður Guðnason lesi skynsamlegar ræður eftir mig hér úr ræðustólnum, og þykir mér hann verja tíma sínum vel að gera það. Ég hef enn svipaða skoðun og ég hafði þegar ég flutti þessa ræðu. Það var að vísu ekki í fyrravetur, heldur veturinn þar áður eða veturinn 1978–79. Skoðanakannanir hafa að vísu þróast nokkuð hjá þeim sem hafa stundað þær, svo að þær eru kannske eitthvað marktækari nú en þær voru, en þær eru náttúrlega fjarri því að vera ábyggilegar, og allra síst þegar farið er að leggja út af þeim í smáatriðum eins og það hvort flokkur sé klofinn eða ekki klofinn og því um líkt. Það er mikilsvert að vanda skoðanakannanir vegna þess að þær eru óskaplegt áróðurstæki. Þær eru óskaplega máttugt tæki til þess að mynda skoðun hjá fólki, þær eru leiðbeinandi um hvert straumurinn liggur og verða e. t. v. stundum réttar eftir á. Ég held að það sé nauðsynlegt að hafa lágmarks-„standard“ á þessu öllu saman. Ég vitnaði til þess í ræðu minni, hver skilyrði ég teldi að þyrfti að uppfylla eða æskilegast væri að uppfyllt yrðu, en ég hef ekki tíma til að rekja þau hér núna. Eitt er það t. d., að orðalag spurninganna má ekki vera leiðandi. Það er hægt að ráða nokkru um niðurstöður skoðanakannana með því, hvernig spurningar eru orðaðar. Ég vitnaði í þessari ræðu minni til þess, hvernig fór í Bandaríkjunum. Harris-stofnunin var mjög andvíg Nixon og Nixon kom alltaf miklu verr út úr skoðanakönnunum þar en hjá Gallup. Nixon lét gá að þessu. Þá kom í ljós að spurningarnar voru öðruvísi orðaðar. Þær voru orðaðar þannig hjá Harris að þær voru leiðandi. Það er líka nauðsynlegt að svaraprósenta sé nokkuð há og menn taki afstöðu og úrtakið sé nógu stórt og gefi rétta mynd af aldursdreifingu, kynferðisdreifingu og þvílíku og jafnframt að svarendum sé gert það ljóst, að þeir séu ekki neyddir til að svara. Hvað varðar símakannanir hér vil ég benda á það, að menn eru miklu tregari að svara í opnum síma en í lokuðum síma. Þar af leiðandi gefa þær ekki rétta mynd að því leytinu til heldur, þessar símakannanir, sem eru óæskilegri en vandaðri kannanir bornar upp augliti til auglitis.



Herra forseti. Vegna ummæta hv. 5. þm. Vesturl. vil ég aðeins segja að það, sem hann vildi hafa hér eftir og ég átti að hafa sagt í umr. um till. 1979, er alrangt en er þó í fullu samræmi við ýmsar þær fullyrðingar sem hv. þm. hefur tamið sér í umræðum á opinberum vettvangi. Ég vil ráðleggja honum í leiðinni að lesa vandlega ritstjórnargreinar í Alþýðublaðinu undanfarið um þessi mál. En ég vil aðeins segja það að lokum, að ég mæli ekki með því að reglur um skoðanakannanir séu settar þannig að þær hamli eðlilegri skoðanamyndun. Ég vil endurtaka ummæli þn. sem ég kom inn á í framsögu, þar sem mælt var með samþykkt þessa máls 1979 og var einróma samþykkt hér í sölum Alþingis. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „ . . . það er ekki skoðun nefndarmanna að með þessari tillögu sé verið að samþykkja að settar verði reglur til þess að setja almennum skoðanakönnunum einar eða aðrar skorður, heldur fremur að reglurnar, sem settar yrðu, yrðu leiðbeinandi við framkvæmdina og þess efnis, að skoðanakannanir uppfylltu almenn skilyrði um framkvæmd þannig að fólkið í landinu mætti hafa eitthvert traust á niðurstöðum slíkra skoðanakannana.“ Hver einasti þm. á Alþingi þá samþykkti þessa tillögu. Eiður Guðnason: Herra forseti. Út af þeim ummælum, sem hv. 1. þm. Vesturl. viðhafði áðan, skal ég segja honum það til hugarhægðar, að ég hef lesið allar forustugreinar Alþýðublaðsins um þessi efni mér til mikillar ánægju og get tekið undir ákaflega margt af því sem þar kemur fram. Hann lét sér sæma að segja hér, að ég hefði ekki haft rétt eftir þau ummæli sem ég vitnaði til áðan. Í þingtíðindum stendur, ég er að vísu ekki með það hér orðrétt, að Alexander Stefánsson sagðist ekki hafa neinu við það að bæta sem flm. till. hefði sagt. Það skil ég þannig, að hann taki undir þau orð hans. Hafi hann meint eitthvað annað hefði hann átt að segja það þá.



Herra forseti. Út af þeim ummælum, sem hv. 1. þm. Vesturl. viðhafði áðan, skal ég segja honum það til hugarhægðar, að ég hef lesið allar forustugreinar Alþýðublaðsins um þessi efni mér til mikillar ánægju og get tekið undir ákaflega margt af því sem þar kemur fram. Hann lét sér sæma að segja hér, að ég hefði ekki haft rétt eftir þau ummæli sem ég vitnaði til áðan. Í þingtíðindum stendur, ég er að vísu ekki með það hér orðrétt, að Alexander Stefánsson sagðist ekki hafa neinu við það að bæta sem flm. till. hefði sagt. Það skil ég þannig, að hann taki undir þau orð hans. Hafi hann meint eitthvað annað hefði hann átt að segja það þá.



Herra forseti. Vegna þess að ég tel umr. um skoðanakannanir mjög mikilvægan þátt í lýðræðisumræðum í landinu og hef í þeim efnum verið baráttufélagi hv. þm. Vilmundar Gylfasonar hér á Alþingi langar mig til að spyrja hann héðan úr ræðustól hvort hann sé sammála þeirri gagnrýni á skoðanakannanir og þeim boðskap um þær sem fram hefur komið í leiðurum Alþýðublaðsins á undanförnum vikum.



Herra forseti. Í leiðurum Alþýðublaðsins hefur að undanförnu farið fram nokkuð fræðileg umræða um skoðanakannanir, um gildi þeirra og takmarkanir þeirra, og ég segi eins og hv. þm. Eiður Guðnason, að ég get tekið undir ákaflega margt af því sem þar hefur komið fram. Kjarninn í málflutningi mínum áðan og raunar þegar þessi till. var til umr. fyrir tveimur árum er einfaldlega sá, að ég vara við því, að reglur um skoðanakannanir, sem væntanlega kæmu fram í frv.-formi, verði hamlandi með einum eða öðrum hætti. Það er kjarni málsins. En geri menn við það aths., hvernig einstakar skoðanakannanir eru framkvæmdar, geta slíkar aths. hafa verið gerðar í ívitnuðum blaðagreinum. Kjarni málsins í mínum málflutningi er sá, að reglur, sem hér kunna að verða settar, verði á engan hátt hamlandi. Ég tel að þessi sjónarmið geti vel farið saman: annars vegar hinar almennu aths., sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson spyr um, og hins vegar sú skoðun, að hömlur verði ekki settar á skoðanakannanir.



Herra forseti. Ég hafði óskað eftir því við hæstv. forseta, að hann tæki 4. mál á dagskrá fyrir í upphafi eða snemma þessa fundar. Það er fsp. til mín frá hv. þm. Halldóri Blöndal. Svo er mál með vexti, að ég held að þetta sé þriðji eða fjórði fundurinn sem ég hef óskað eftir að svara þessari fsp., en hv. fyrirspyrjandi er ekki við. Mér skilst á hæstv. forseta að hann taki málið ekki fyrir vegna þess að hv. fyrirspyrjanda vanti. Ég vil, vegna þess að nokkuð er umliðið síðan þessi fsp. var borin fram, láta þetta koma fram.



Herra forseti. Það er ekki í fyrsta skipti sem það skeður að það vantar fyrirspyrjanda í fundarsal, og það er kannske ástæða til þess stundum að hafa orð á slíku þegar það kemur fyrir. En vegna ummæla hæstv. forsrh. tel ég mér skylt að upplýsa að það hefur æ ofan í æ komið fyrir að hæstv. ráðherrar hafa ekki svarað fsp. svo vikum skiptir, stundum mánuðum. Þeir hafa verið á ferðalögum út um heiminn til þess að gegna skyldum sínum við land og þjóð, sem er ekkert við að segja. En um það hefur lítið verið rætt þegar slíkt hefur komið fyrir og venjulegir hv. þm. hafa ekki séð ástæðu til að taka það sérstaklega upp og reynt að sjá í gegnum fingur við ráðh., því að við vitum að stundum eru eðlilegar skýringar á því að menn geta ekki komið á þingfundi. Ég á fyrirspurnir á dagskrá þessa fundar sem ég hef átt von á að geta fengið svarað að undanförnu, en hæstv. fjmrh. lætur ekki sjá sig á hinu háa Alþingi í dag. Hann á reyndar ekki sæti á þingi, það er rétt að það komi fram, heldur varamaður hans. En það sama gilti um daginn þegar hér var til umr. í sölum Alþingis Blönduvirkjun. Þá átti hæstv. fjmrh. ekki heldur sæti á Alþingi því að annar maður var í hans stað og sá hinn sami tók til máls varðandi Blönduvirkjun, en þá kom hæstv. ráðh., vegna þess að þeim umr. var sjónvarpað, til þess að láta ljós sitt skína. Þá kom hann til þess að allir tækju eftir því að hann sæti á Alþingi. En sama dag gat hann ekki komið hingað og svarað einföldum fsp. sem vissir þm. telja vera nokkuð brýnar orðnar, þar á meðal fsp. um mál sem átti að leggja fyrir Alþingi s. l. haust. Hæstv. félmrh. hefur jafnframt vikið sér undan því að svara 5. fsp. sem er á dagskrá Sþ. í dag, vegna þess einfaldlega að hann á engin svör við henni. Það er verið að vinna enn þá í þeim málum og eru það þó afleiðingar af efnahagsráðstófunum ríkisstj. sem hún gerði um síðustu áramót. Þannig mætti lengi halda áfram að telja. Samt sem áður erum við ekki að kvarta undan þessu nema vegna þess að nú sér hæstv. forsrh. sig knúinn til að kvarta undan því, að ákveðinn hv. þm. er ekki í þingsölum.

Þm. hefur ruglast í númerum.

Ég biðst afsökunar. Það er rétt hjá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni. Það er 6. málið sem átt er við. Ég þakka hinum háttvísa hv. þm. fyrir þetta framígrip. En það, sem ég ætlaði að segja, er einfaldlega þetta, að það geta verið ástæður til þess að menn komist ekki á fund. Það gildir jafnt um hæstv. ráðh. og almenna hv. þm. Ég skil hæstv. forsrh. mjög vel, að hann skuli koma hér og kvarta undan þessu, en hann og hans ágætu hæstv. ráðherrar verða þá jafnframt að skilja að þannig megum við venjulegir þm. stundum una því að koma þriðjudag eftir þriðjudag án þess að fá fsp. svarað.



Herra forseti. Það eru nokkur orð út af orðum hv. þm. Friðriks Sophussonar. Það hefur verið þannig varðandi 6. lið á dagskrá þessa fundar, um lengingu lána til húsbyggjenda, fsp. frá hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni, að ég hef rætt um það við hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson á hverjum þriðjudegi frá því að fsp. var lögð fram, að ég mundi svara henni strax og niðurstöður í málinu lægju fyrir. Mér hefur fundist óeðlilegt að taka málið hér upp öðruvísi en niðurstöður lægju endanlega fyrir, en ég væri þó tilbúinn að taka það á dagskrá án þess. Mér finnst því að það sé mjög ómaklega að mér veist í þessum orðum hv. þm. Friðriks Sophussonar. Auk þess lá fyrir að ég gat á þessum fundi svarað annarri fsp. ef óskað hefði verið eftir því. Iðulega kemur það fyrir, að menn telja heppilegra, bæði þm. og ráðh., að geyma fsp. Ég frábið mér því þau orð sem komu fram hjá hv. þm. Friðrik Sophussyni í ræðustólnum áðan.



Herra forseti. Það hefði heldur mátt búast við því, að hv. þm. Friðrik Sophusson tæki til máls í næsta máli á undan, sem er um skoðanakannanir, þar sem hann var þingkjörinn fulltrúi í þeirri nefnd sem valin var hér 1970 og hefur ekki enn þá skilað áliti rúmum 10 árum síðar, en hann sá ekki ástæðu til að blanda sér í þær umr. Ég vil út af því, sem hv. þm. segir, í fyrsta lagi taka það fram, að hv. þm. þykir það sjálfsagt þegar þeir óska eftir einhverjum umr, utan dagskrár, að ráðh. komi þar fyrirvaralítið, kannske með örstuttum fyrirvara. Ég held að það sé tæpast dæmi þess, að ráðh. hafi skorast undan að vera á þingfundi og svara fsp. utan dagskrár þegar þess hefur verið óskað. Yfir því er ekki ástæða til að kvarta. Varðandi þær formlegu fsp., sem lagðar eru fram á þskj., er vitað að þó að ekki sé beint í samræmi við þingsköp eru margar fsp. þannig að það kostar mjög mikla vinnu að semja svör við þeim. Það þarf oft að leita til stofnana og sérfræðinga hingað og þangað og tekur kannske ekki aðeins daga, heldur margar vikur að fá svör við öllum þeim upplýsingum sem óskað er eftir. Það er, að ég ætla, oftast skýringin á því, að fsp. er ekki alltaf svaráð strax í næstu viku, eins og gert er ráð fyrir í þingsköpum. Þetta á sér eðlilegar skýringar. Það, sem ég gerði aths. við, var þetta: Þm. hefur lagt fram formlega fsp. sem hann óskar svars við, og viðkomandi hefur fund eftir fund verið tilbúinn að svara og óskað eftir því við forseta að máli yrði tekið fyrir, en þá hefur það ekki verið hægt vegna þess að hv. fyrirspyrjandi er ekki viðlátinn. Það er þetta sem ég benti á. Ég vil gjarnan að það liggi fyrir ef ég yrði síðar meir fyrir ásökunum, t. d. frá þessum hv. fyrirspyrjanda, um að hafa ekki svarað fsp. hans, að þessar eru ástæðurnar.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. hefur upphafið hér heldur óvenjulegar umr. um þingsköp. Það er alveg rétt allt sem hv. þm. Friðrik Sophusson sagði um það mál, að hér gengur oft erfiðlega að fá ráðh. til að svara fsp. Nú eru sjö ráðh. nýkomnir af Norðurlandaráðsþingi og ekki var mörgum fsp. svarað þá vikuna sem þeir voru burtu. Raunar var, held ég, á þingfundum yfirleitt ekki staddur nema einn ráðh. þó að þrír ættu að vera á landinu. Það kemur úr hörðustu átt þegar hæstv. forsrh. ætlar að fara að deila á einstaka þm. fyrir að af einhverjum ástæðum séu þeir ekki við nákvæmlega á því augnabliki sem hann vill svara fsp. Ég dreg mjög í efa sannleiksgildi þess, að hann hafi fjórum sinnum krafist þess að þetta mál yrði tekið til umr., eins og margra orða þessa manns upp á síðkastið annarra sem verður að draga í efa. En tilefni þess, að ég kem hér í ræðustól, er, að hæstv. forsrh. á sæti í Ed. Alþingis. Það er oftsinnis þannig í þeirri hv. deild, næstum því alltaf þegar mikilvæg málefni eru til umr., ekki síst málefni stjórnarinnar, stjfrv., að þá er ekki hægt að koma málum í gegnum nokkra umr. nema við stjórnarandstæðingar hjálpum til. Þetta geta allir þm. í deildinni staðfest og þetta vita allir menn. Þetta gerðist síðast í síðustu viku. Þá nægði ekki einu sinni að ég, sem venjulega er kallaður til að hjálpa þeim, greiddi atkv. með þeim til þess að mál gengi til 3. umr. og það var stórmál. Í öllum þessum tilfellum er hæstv. forsrh. fjarverandi. Hann sést yfirleitt ekki í þeirri deild sem hann á þó sæti í. Að hann skuli svo leyfa sér að koma hér og ráðast á hv. þm. Halldór Blöndal, sem sinnir sínum þingmannsstörfum vel, - þó að ég sé í annarri deild fylgist ég með því, - hann gerir það vissulega og í Sþ. er hann yfirleitt alltaf viðstaddur. Það er miklu meira en hægt er að segja um hæstv. forsrh. Þessi vinnubrögð þessa manns eru með þeim hætti að ég hef aldrei vitað slík hér í þinginu fyrr, að menn fari að vega áfram að öðrum með þessum hætti, - aldrei nokkurn tíma, - og er ég þó búinn að sitja hér ýmist sem varamaður eða kjörinn þm. alllangan tíma. Ég vil ekki hafa um þetta öllu fleiri orð. En ég endurtek: Í Ed. verðum við stjórnarandstæðingar svo til ætíð að hjálpa til að koma málum í gegn vegna þess að stjórnarþingmenn mæta ekki betur en þetta og forsrh. yfirleitt aldrei. Væru störf þar meira og minna lömuð ef þetta væri ekki gert.



Herra forseti. Auðvitað var megnið af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði hér, eintómt blaður. Mér finnst skylt og. sjálfsagt að þakka hv. þm. það, að hann segist hvað eftir annað hafa hlaupið undir bagga með ríkisstj. Mér skilst að hann sé fullur af vilja gerður að gera slíkt þegar á þarf að halda. Nú eru það sorgartíðindi, sem borist hafa, að innan fárra daga muni hv. þm. fara til útlanda á Hafréttarráðstefnuna. Það er auðvitað mikill harmur að okkur kveðinn og mikil eftirsjá. Ég veit ekki hvernig fer fyrir stjórninni þegar Eyjólfur Konráð er farinn af landi burt.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. var með vangaveltur vegna fjarveru hv. þm. Eyjólfs Konráðs á Hafréttarráðstefnunni í næsta mánuði. Það verður að sjálfsögðu auðvelt að ráða fram úr því, ef hæstv. forsrh. er hræddur um að stjórn hans falli þess vegna. Ríkisstj. getur fylgt honum eftir og verið á Hafréttarráðstefnunni þennan tíma. Við erum nefnilega ekkert óvanir því hér á þingi að vera lausir við alla ráðh. Þetta er alveg sérstakt, að hafa um 80% þeirra hér í dag. Það hefur verið þess vegna sem hæstv. forsrh. upphóf þessa furðulegu umr., er hann var að ráðast á hv. þm. Halldór Blöndal vegna fjarveru hans, að ég tali nú ekki um smekkleysi forsrh. þegar hann fór að tala um nefnd sem hv. þm. Friðrik Sophusson átti sæti í og hefur ekki skilað einhverju áliti. Ég minni þingheim og jafnframt hæstv. forsrh. á það, að hann er formaður í svokallaðri stjórnarskrárnefnd. Við eigum kannske von á einhverjum skilum frá þeirri ágætu nefnd og hæstv. forsrh. á næstunni. Ég efa það, ef ég þekki verkin þeirra rétt þar. Má ég jafnframt benda á það, að hæstv. forsrh. ásamt öðrum meðráðh. sínum, einum eða tveim, lagði á það mikla áherslu á s. l. hausti að ryðja sér inn í nefndir bæði í Ed. og Nd. Kannske við ættum að taka fram fundargerðarbækur og athuga með mætingar hæstv. ráðh. þar. Það er kannske ástæða til þess á næsta fundi í Sþ. að benda á það. Þeir fá ekki 10 fyrir þá mætingu.



Herra forseti. Það er misskilningur hjá síðasta ræðumanni að stjórnarskrárnefnd hafi ekki starfað vel. Hún hefur þegar skilað tveimur skýrslum til þingflokkanna, sem þingflokkarnir hafa ekki svarað. Það er ljóst að hún hefur starfað mjög vel. Það er rétt, sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson sagði áðan, að það hefur verið góð samvinna milli stjórnar og stjórnarandstöðu í deildum þingsins. Hún hefur m. a. komið fram í Ed. eins og hann lýsti. Hún kemur líka fram í því, að það er ekki unnt að taka brbl. ríkisstj. til umr. í Nd. fyrr en seinni hluta þessarar viku vegna þess að tveir hv. þm. Sjálfstfl., þeir Matthías Bjarnason og Matthías Á. Mathiesen, héldu báðir á fund norður til Bolungarvíkur og óskuðu eftir að meðferð málsins yrði frestað meðan þeir væru að halda sinn Bolungarvíkurfund, og vegna þess, að okkur er ljóst að Bolungarvíkurfundir eru mikilvægir fyrir þann hluta Sjálfstfl. sem er í stjórnarandstöðu, urðum við auðvitað við þessari ósk. Þannig eru mörg dæmi um það, að menn vinna saman hér um að koma málum fram, hvort sem það er sá ágæti stuðningur, sem við fáum oft frá Eyjólfi Konráð Jónssyni í Ed., eða sá skilningur, sem Nd. sýnir þessum tveimur þm. Sjálfstfl., Matthíasi Bjarnasyni og Matthíasi Á. Mathiesen, að geyma umr. um brbl. í rúmu hálfa viku vegna þess að þeir eiga mikilvægum fundahöldum að sinna í Bolungarvík einkum og sérstaklega með tilliti til þess, að landsfundi tiltekins stjórnmálaflokks hefur nú verið frestað og a. m. k. annar ef ekki báðir af þessum tveimur ágætu mönnum, sem nú hafa verið í Bolungarvík, hafa verið orðaðir við formennsku í flokknum. Við teljum nauðsynlegt að allir þeir, sem til greina komi, fái að halda þær Bolungarvíkurræður sem þeir telja nauðsynlegar.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umr. og sérstaklega með tilliti til þess að þeir hv. tveir þm., sem síðast töluðu, hafa nú tekið af mér ómakið að miklu leyti. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, formaður þingflokks Alþb., bar vitni um að við stjórnarandstæðingar reyndum að greiða fyrir þingstörfum í Ed. eins og annars staðar í þinginu og sagði mig fara þar rétt með í einu og öllu, enda vita það allir menn í þeirri hv. deild. Auðvitað var ég ekki að styrkja ríkisstj. með því. Ég tel mig hafa þingmannsskyldu að gegna, og ég reyni að greiða fyrir þingstörfum. Jafnvel þó við höfum langsamlega verstu ríkisstj. sem nokkurn tíma hefur setið á Íslandi er þó einu sinni Alþingi til og það er rétt að reyna a. m. k. að halda því að einhverju leyti upp úr þeim - ja, mér liggur við að segja sora sem víða er nú hægt að sjá í þessu þjóðfélagi. Við eigum auðvitað að sameinast um það. Og það er af þeim sökum, en ekki vegna þess að ég sé að styrkja hæstv. ríkisstj., sem ég hjálpa til við að koma málum fram í Alþingi. Kannske hefur verið of mikið að því gert að láta ekki mennina sjálfa standa ábyrga gerða sinna. Skætingur hæstv. forsrh. kemur mér nákvæmlega ekkert við og yfirleitt ekki neitt sem sá maður segir, enda þegir hann oftast ef hann er spurður. Hann telur sig ekki þurfa að standa Alþingi skil á einu eða neinu í gerðum sínum og því síður auðvitað þjóðinni. Það verða sem betur fer umr. utan dagskrár á eftir um leynisamninginn svokallaða og þá kemur það nú allt saman til athugunar og umr. Ég vona, að þær umr. byrji fljótlega, og skal ekki lengja þessar. Og svo er náttúrlega þetta með stjórnarskrána sem hv. þm. Pétur Sigurðsson gat um: Það er ekki bara ein stjórnarskrárnefnd sem hæstv. forsrh. hefur verið að dunda í. Þær eru allmargar og fer að nálgast, held ég, hálfa öld; ferðir til Sviss og núna á síðari árum með ritara og eiginkonu til Norðurlandanna allra til þess að kynna sér stjórnarskrár þeirra landa því að það er víst erfitt að kosta frímerki á bréfin þaðan.



Herra forseti. Mér finnst að þessum umr. ætti að fara að ljúka. Þetta eru orðnar nokkuð undarlegar umr. Hæstv. forsrh. kvartaði yfir því, að tiltekinn þm., hv. þm. Halldór Blöndal, vantaði í salinn. Það er auðvitað merki þess, að hæstv. forsrh. saknar hv. þm. Halldórs Blöndals. En þá rjúka menn hér til og eru eitthvað hörundsárir yfir því, að forsrh. skuli sakna vinar í stað, og fara að setja hér á heilmikla umr. um það, eins og það sé eitthvað hneykslanlegt við það þó að hv. þm. Halldór Blöndal hafi orðið að víkja sér frá dagstund og ekki getað sótt þennan tiltekna þingfund. Ég tel það þakkarvert hjá Ed.-mönnum og stjórnarandstæðingum í Nd. líka þegar þeir greiða fyrir málum ríkisstj. Ég vil leggja áherslu á gott samstarf milli stjórnar og stjórnarandstöðu um framgang mála. Það er ekkert fengið með því að standa í basli að óþörfu. Það er miklu betra að reyna að láta þetta ganga liðlega fyrir sig og skemmtilegra andrúmsloft. Ég fullvissa þingheim um að hv. þm. Halldór Blöndal kemur hér aftur. Ég fullvissa þingheim um að hv. þm. Halldór Blöndal ratar hér upp í ræðustólinn. Og ég get huggað hæstv. forsrh. með því, að hann fær tækifæri til þess að eiga orðastað við þm. þótt síðar verði.



Herra forseti. Ég skal ekki flytja hér langa ræðu. Ég skal gjarnan viðurkenna það, sem kom fram í ræðu hæstv. forsrh., að sú nefnd, sem ég átti sæti í og fjallaði um skoðanakannanir, lauk aldrei störfum. Hún vann talsvert starf framan af, en lauk ekki störfum. Það skrifast auðvitað á þá sem sátu í þeirri nefnd og ég er einn þeirra. Það er alveg rétt, að það hefði vissulega verið fengur í því ef sú nefnd hefði lokið störfum á sínum tíma. Þannig gerist það nú með fleiri nefndir, eins og hér hefur komið fram, og ég ætla ekki að fara að taka þetta mál upp aftur. Ég ætla að nota tækifærið til þess í lokin að segja frá því, að mér finnst og fannst áðan, þegar hæstv. forsrh., sem er talinn einn háttvísasti þingmaður á Alþingi, kemur í stólinn og bendir réttilega á fjarveru hv. þm., að það hlyti að vera skylda þm. þar á meðal mín, sem á hér á dagskránni mál þriðjudag eftir þriðjudag og fæ þeim ekki svarað, að benda á fjarveru ráðh. Mér þykir leiðinlegt að hæstv. forsrh. skuli taka því illa að á þetta skyldi hafa verið bent, því að ég efast um að hann eigi enn sem komið er svo gengt inn í Alþb. að það sé ætlast til þess af honum að hann sé barnapía fyrir hæstv. ráðh. Alþb. Það er óþarfi fyrir hann að taka því þunglega þess vegna. Ég held að þessar umr. séu út af fyrir sig gagnlegar. Þær verða kannske til þess að hv. þm. mæti betur á fundi þegar um fsp.-tíma er að ræða og fsp. þeirra á að svara. Jafnframt er ég sannfærður um að þessar umr., sem hafa tekið drjúgan tíma af fundartíma í dag, verða til þess að hæstv. ráðherrar skilja að margar þær fsp., sem hv. þm. koma með, eru tímabundnar. Það skiptir verulega miklu máli að við þeim fáist svör innan tiltekins tíma. Það var þess vegna sem ég sá mig knúinn til að koma hér í ræðustól, fyrst fjarvera þingmanns varð tilefni til umr. um þingsköp. Ég kann hæstv. forsrh. bestu þakkir fyrir að hafa hafið þessar umr. Ég vona að við öll hin hérna lærum af þessum umr. og þetta verði til þess að hér verði betur mætt í framtíðinni.



Herra forseti. Það er út af fyrir sig rétt, að þetta hafa að nokkru leyti verið gagnlegar umr. undanfarnar mínútur. Það er að vísu ekkert nýtt, - við hlýðum á það svo að segja vikulega, - að þeir flokksbræður, sjálfstæðismenn hér á Alþingi, taka snerpur og reyna að gera upp sín mál, en það er heldur hinn hlutinn sem ég held að menn ættu að veita athygli. Það er ekkert nýtt að einstaka þm. vanti hér á fundi. Til þess geta legið ýmsar ástæður og full rök geta verið á bak við það að menn geta ekki mætt. En þetta á ekki bara við um óbreytta þm. Þetta á ekkert síður við um hæstv. ráðh. Og þetta á ekki bara við hér í Sþ. Þetta á líka við í báðum deildum þingsins. Ekki er verið að ræða fyrirspurnir þá. Þá er verið að ræða stjfrv. og annað og mörg eru þess dæmin, a. m. k. sem ég veit um í Nd. Alþingis, að viðkomandi ráðh., sem lagafrv. heyrir undir og hann flytur, er ekki viðstaddur umr. um það mál. Þess eru mörg dæmi. Ég er ekki að draga þetta hér fram til að reyna að klekkja á einum eða neinum. Auðvitað ætti það að vera frumskylda hvers og eins og ráðh. að koma til fundar á eðlilegum tíma þegar fundir eru haldnir, þó að vissulega hljóti að koma upp undantekningartilvik í því sem öðru og fullkomlega eðlileg. En mér hefur fundist það allir of oft koma fyrir að ekki aðeins hæstv. ráðh. séu fjarverandi umr. um mál sem þeir sjálfir flytja, heldur verði hvað eftir annað að slíta fundum á Alþingi vegna þess að hæstv. ráðh. eru ekki við. Í gær var í Nd. Alþingis aðeins 10 mínútna fundur og þá virtist ekkert liggja fyrir. Þó voru á dagskrá mál sem tilheyrðu ríkisstj. Og af hverju voru þau ekki rædd? Ég spyr. Það er ekki einungis í þessu einstaka tilviki, sem varð til að þessar umr. hófust, hægt að snupra menn fyrir að vera fjarstaddir þingfundi. En það á ekki heldur að vera neitt feimnismál að ræða það frekar en annað hér. Það er ástæðulaust að vera að leyna einu eða neinu í þeim efnum. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni fyrir að vekja sérstaka athygli á því, hversu Bolungarvík er mikils metin hér í þingsölum og á landsmælikvarða. Það er ekkert nýtt að hann hugsi gott til þess landshluta, enda á hann þar sterkar rætur frá fyrri tíð, þó ekki sé nú. Það er þó eftir sem áður ánægjulegt að bæði hann og aðrir taka tillit til þess þegar þarf þar, að mér skildist, að vinna merkileg verk, flytja merkilegar og stefnumótandi ræður. Ég þykist vita hvað hann átti við þegar hann talaði um það merkilega í sambandi við þessa tvo hv. þm., Matthíasana báða. Hann hefur þá hugsað til formanns Sjálfstfl. og hinnar stefnumarkandi ræðu hans þar vestra á síðasta ári. En fyrir alla muni: Hæstv. ráðh. geta ekki sett sig á háan hest og sett ofan í við óbreytta þm. hér. Það má segja að kannske eigi við um allflesta að þeir séu einhvern tíma á þingtíma fjarverandi þingfundi, en til þess liggja margar orsakir og eðlilegar. En það er ástæða til að undirstrika það, að hæstv. ráðh. hafa ekkert sérstakt fram yfir aðra þm. að því lútandi. Þeir eru ekki neinir sérstakir englar að því er varðar þingsetu og fundasetu og því síður hvað það varðar að taka þátt í umr. þó að þeir eigi mál sem um er verið að ræða hverju sinni.



Herra forseti. Á þskj. 463 hef ég leyft mér að flytja svohljóðandi fsp. til hæstv. samgrh.: „Hversu miklu fjármagni hefur verið varið til að kanna möguleika til að byggja yfir gil á Óshlíðarvegi og í Ólafsfjarðarmúla?“ Ástæða þessarar fsp. er sú, að við afgreiðslu vegáætlunar hér á Alþingi 16. maí 1972 var gert ráð fyrir því, að varið væri af liðnum til tilrauna í vegagerð fjármagni til þess að kanna möguleika á að byggja yfir gil á Óshlíðarvegi og einnig á Ólafsfjarðarvegi. Nú þarf ekki að taka það fram, vænti ég, við hv. þm. að á báðum þessum stöðum er það brýn nauðsyn og beinlínis knýjandi að fundin verði lausn til þess að forða frá stórkostlegri hættu á slysum, og því er spurt, vegna þess að tiltölulega lítið virðist hafa gerst í þessum málum og meira að segja Vegagerð ríkisins hefur neitað því, að Alþingi hafi ákvarðað fjárveitingu til þessa verkefnis. Ég hygg þó að nú sé orðið ljóst, að við afgreiðslu vegáætlunar 1972 var bæði í nál. fjvn. svo og í framsöguræðu formanns fjvn. sérstaklega tekið fram að verja ætti af liðnum til tilrauna í vegagerð fjármagni til að kanna möguleika á að byggja yfir þessa tilteknu staði með tilraunagerð. Því er fsp. fram lögð.



Herra forseti. Að gefnu tilefni af heldur lítt uppbyggjandi umr. hér áðan vil ég taka það fram, að ég kannast ekki við að beðið hafi verið óeðlilega lengi eftir svörum við fsp. til mín. Þetta er nú eina fsp. sem ég á á dagskrá. Ég hef kannað þetta mál að sjálfsögðu og rætt það allítarlega við Vegagerð ríkisins og fengið frá henni upplýsingar sem ég byggi á svar mitt. Við afgreiðslu vegáætlunar fyrir árin 1972–1975, sem gerð var á Alþingi vorið 1972, var þess getið í nál. meiri hl. fjvn. að fé af liðnum til tilrauna í vegagerð skyldi varið til að kanna möguleika á að byggja yfir hættulega staði í Óshlíð og í Ólafsfjarðarmúla, eins og kom fram í ræðu hv. spyrjanda. Í framhaldi af þessu hélt verkfræðingur frá Vegagerð ríkisins til Noregs sumarið 1972 til að kynna sér yfirbyggingu vega, þ. e. vegþekjur, vegsvalir og þess háttar, og í framhaldi af því voru gerðar ýmsar rannsóknir, mælingar og lauslegar kostnaðaráætlanir. Sérstaklega voru hafðir í huga hættulegir staðir, bæði í Óshlíð og í Ólafsfjarðarmúla. Kostnaður af þessari ferð varð um 10 þús. nýkr., en annar kostnaður vegna rannsókna, hönnunar o. fl. um 20 þús. kr. Í vegáætlun fyrir árin 1974–1977 var fjárveiting árið 1976 til verkfræðilegs undirbúnings við hættulega staði í Ólafsfjarðarmúla sem nam 50 þús. nýkr. Við endurskoðun vegáætlunar 1976 var þessari fjárveitingu frestað, en aftur tekin inn á vegáætlun við endurskoðun vegáætlunar 1977–1980 og þá ákveðin fyrir árið 1979. Sú fjárveiting nam þá 100 þús. nýkr. Á árinu 1978 fóru tveir verkfræðingar til Sviss til að kynna sér hvernig staðið er að slíkum málum þar og í beinu framhaldi til Noregs. Eftir þá ferð var fyrri hönnun endurskoðuð og nákvæmari kostnaðaráætlanir gerðar. Kostnaður af þessari ferð nam um 22 þús. kr., en kostnaður af hönnun var um 20 þús. kr. Undanfarna fimm vetur hafa snjóflóðatalningar verið gerðar á ýmsum hættulegum stöðum, m. a. í Óshlíð og í Ólafsfjarðarmúla. Í Óshlíð voru talin veturinn 1975–1976 164 snjóflóð, veturinn 1976–1977 34, 1977–1978 50, 1978–1979 53 og veturinn 1979–1980 61 snjóflóð eða að meðaltali 72 snjóflóð á veginn á vetri. Kostnaður við slíkar talningar, bæði í Óshlíð og víðar, hefur ekki verið sérstaklega saman tekinn því starfsmenn Vegagerðarinnar, sem vinna við vegaeftirlit og snjómokstur, sinna þessum málum samhliða öðrum störfum. Að þessum undirbúningi loknum má telja að fyrir liggi nokkuð haldgóðar upplýsingar um það, hvernig standa verður að slíkri vegsvalagerð. Að vísu er aðstaða hér á landi mjög mikið önnur víðast hvar en er í þeim löndum þar sem þetta er tíðkað, m. a. í Noregi og Sviss, þar sem þessi mál voru könnuð. Þar er víðast góður veggur af náttúrunnar hendi hlíðarmegin, þ. e. klettar sem festa má í og byggja vegsvalir út frá, en hér á landi er þessu víða og kannske víðast ekki svo farið, heldur skriður, þannig að byggja verður sterkan og öruggan vegg einnig þeim megin. Þetta eykur verulega kostnað við vegsvalir og virðist þær því verða dýrari hér en er almennt í þessum nágrannalöndum okkar. Ég hef svo - í jan. s. l. - falið Vegagerð ríkisins að vinna áætlun yfir lausn á samgöngumálum þeirra þriggja staða þar sem telja má að öryggi sé einna hættast. Það eru Óshlíðin, Ólafsfjarðarmúli og Ólafsvíkurenni. Þetta verk er nú í gangi. Niðurstöður liggja að sjálfsögðu ekki fyrir. Þetta er allmikið verk. En ég hef haft í huga að þegar niðurstöður liggja fyrir megi m. a. skoða hvort ekki komi til greina að fjármagna vegagerð á þessum hættulegustu vegasvæðum sérstaklega og til viðbótarvið hina almennu vegáætlun. Ég vil taka það fram, að ég er almennt mótfallinn því að taka verkefni út úr vegáætlun, en ég tel að hér sé um svo mjög sérstakt verkefni að ræða, vegna þeirrar hættu sem vegfarendum er búin á þessum stöðum, að slíkt megi þó athuga þegar áætlanir liggja fyrir.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svörin. Hafi ég náð rétt tölum sem hæstv. ráðh. var hér með, þá sýnist mér þetta vera í kringum 18 millj. gkr. Nú kom það ekki fram í svari hæstv. ráðh., hvort þessum fjármunum hefur verið varið af þessum tiltekna lið, en sé svo sýnist mér hafa verið ærið misskipt fjármagni til þessara tveggja staða. Nú minnir mig að þm. Norðurl. e. hafi á sínum tíma ákvarðað framlag til þessa liðar af fjárveitingum sem áttu að fara í það kjördæmi til almennrar vegagerðar. Ég þori ekki um þetta að fullyrða, en ef þessu fjármagni hefur verið varið af liðnum til tilrauna í vegagerð er þarna æðimikill munur á. Ég skal ekki deila á það út af fyrir sig, en ég ítreka þá brýnu nauðsyn sem á því er að finna lausn á þessu máli, hefja framkvæmd í þessu máli. Ég tek undir það með hæstv. samgrh. að þarna er einn staðurinn enn kominn inn sem er Ólafsvíkurvegurinn. Þarna er um að ræða þrjá staði, og held ég að Alþingi verði og hljóti að taka þá til meðferðar og láta hefja þar framkvæmdir með sérstökum hætti og hljóti að fjármagna þær fyrir utan hið almenna vegafé. Það verður ekki gert með öðrum hætti en fá til þess fjármuni utan hins almenna vegafjár. Þetta er mikið öryggismál á öllum þessum stöðum, að ég hygg. Ég þekki að vísu mest til að því er varðar Óshlíðina, en ég hygg að margt sé sameiginlegt með öllum þessum stöðum að því er varðar öryggisatriði og mikil nauðsyn á því að þetta verði gert. Ég treysti því og trúi, að það fáist á þeirri vegáætlun, sem verður afgreidd hér áður en þingi lýkur, fjármunir sem tryggja að farið verði í að vinna þessi verk. Mér er ljóst að það tekur nokkurn tíma að framkvæma til fulls það sem þarna þarf að gera, og kannske verður því seint lokið að fullu, en það er brýn nauðsyn að íbúar þessara svæða fái um það vitneskju og sjái að að þessu máli verður unnið áfram og með meiri hraða og meira fjármagni en gert hefur verið hingað til. Það er ljóst að íbúar þessara svæða una því ekki lengur að þarna verði ekki tekið myndarlegar á en gert hefur verið og að það sjáist fjárveiting í þessu skyni á vegáætlun þeirri sem væntanlega verður afgreidd hér áður en það þing, sem nú situr, fer heim á komandi vori.



Herra forseti. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram í sambandi við þessa fsp. Hér er um að ræða leiðir eða vegi sem hljóta að flokkast undir lífshættulega vegi. Við 1. umr. um vegáætlun hér á hv. Alþingi ræddi ég þetta mál og nauðsyn þess, að þessir þrír lífshættulegu vegir yrðu teknir til meðferðar í sambandi við afgreiðslu vegáætlunar, sem nú er unnið að, sem sérstakt verkefni. Ég vil taka undir það með hv. síðasta ræðumanni, að þetta er mál sem er ekki hægt að víkja sér undan öllu lengur. Hér er um leiðir að ræða sem eru lífsnauðsynlegar fyrir íbúa á þessum svæðum öllum að því er varðar öryggismál og eins atvinnumál og umferðarmál, bæði hvað varðar vegakerfið og ekki síður í sambandi við flugmál. Ég vil þess vegna taka undir það, að mjög brýnt er að við afgreiðslu vegáætlunar, sem fram undan er, fáist samstaða um það hér í hv. Alþingi að taka þessa vegi undir sérstök verkefni. Ég mun beita mér fyrir því og ég vænti stuðnings hv. síðasta ræðumanns við að í fjvn. verði sú niðurstaðan að leggja þetta til.



Herra forseti. Það mál, sem hér er til umr., hefur oft áður verið rætt hér í þingsölum. Það hefur líka komið fram í þessum umr., að það eru mörg ár síðan farið var hér að leggja sérstaka áherslu á framkvæmdir á þeim hættulegu vegum sem hér er um að ræða: Óshlíðarvegi, Ólafsfjarðarmúla og Ólafsvíkurenni, og það hefur verið talað mikið um þetta. Það hefur verið lögð áhersla á að það þyrfti að rannsaka og það hefur meira að segja verið lagt fé fram til þess að rannsaka. En allan þennan tíma hefur ekkert skeð. Það hefur ekkert verið framkvæmt. Þó virðast allir, sem hafa talað um þetta, hafa verið sammála um að það þyrfti að gera eitthvað. Hvers vegna hefur ekkert verið gert? Jú, menn hafa borið fyrir sig að það væri ekki til fjármagn til þessa. Auðvitað höfum við ekki fjármagn til alls sem gera þarf, en ég held- og tek undir það sem hér hefur komið fram hjá hæstv. samgrh., fyrirspyrjanda og líka síðasta ræðumanni - að það sé nauðsynlegt að taka þessi verkefni sem alger sérverkefni. Við tölum í vegagerðinni um sérverkefni, hin stóru verkefni sem eru fjármögnuð af óskiptu vegafé. En ég á ekki við að setja þau verkefni þrjú, sem við ræðum hér um, í þann flokk, heldur í sérstakan flokk sem byggir á því, að þessar framkvæmdir mega ekki dragast lengur vegna þess hættuástands sem fylgir þessum vegum. Hv. síðasti ræðumaður sagði, að hann mundi beita sér fyrir þessu máli í fjvn., og sagðist vita að hv. fyrirspyrjandi mundi styðja hann í því. Ég skildi hæstv. ráðh. svo, að hann ætlaði að beita sér fyrir þessu máli. Mér sýnist að málið liggi þannig fyrir nú, að það séu allir sammála um þetta: ríkisstj. hæstv. samgrh., stjórnarandstaðan og þeir aðrir þm. úr stjórnarliðinu sem helst beita sér í þessum efnum. Ég geri ráð fyrir að þess vegna megum við vænta þess, að nú loks verði eitthvað jákvætt gert í þessu á þann veg að nú verði hafnar framkvæmdir. Umfram allt verðum við að hefja framkvæmdir. Þeim verður kannske í sumum tilfellum seint lokið, en við verðum að hefja þær og síðan að halda þeim áfram með þeim hraða sem unnt er.



Herra forseti. Það kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda að fjármagni í þessu skyni kynni að vera nokkuð ójafnt skipt og má það vel vera. En í viðræðum mínum við Vegagerðina kom fram, að það er út af fyrir sig nokkuð erfitt að skipta jafnt á einstaka staði, því að einn staður nýtur þess sem fyrir annan er skoðað. T. d. er sú ferð, sem farin var 1978 til Sviss og var, má segja, kostuð af þeim 100 þús. nýkr. sem ætlaðar voru til að skoða þetta verkefni á vegáætlun 1974 og 1977. Vitanlega nutu allir þeir staðir sem við snjóflóðahættu búa, þeirrar þekkingar sem út úr þessu kom. Svipað má segja um það sem gert var áður samkv. vegáætlun 1972–1975. Hins vegar er mér ekki fyllilega ljóst hvort fjárveitingin 1974–1977 var af fé Norðurlandskjördæmis eystra eða af hinum almenna lið til tilrauna í vegagerð. Ef svo er höfum við notið þess að einhverju leyti líka á Vestfjörðum og ber að þakka það. Ég fagna því, að menn taka vel þeirri hugmynd að fjármagna þessi sérstöku verkefni með sérfjárútvegun. Ég get hins vegar ekki tekið undir það með hv. síðasta ræðumanni, að nú sé umfram allt að byrja á þessum verkum. Umfram allt er að undirbúa þau sem allra best svo að menn fari ekki út í neina vitleysu. Ég er að vísu ekki hér með bráðabirgðakostnaðartölur, svo að það er kannske óvarlegt að fara með þær eftir minni, en ég held að ég fari rétt með að Vegagerðin telur kostnað við lausn á samgöngum fyrir Ólafsfjarðarmúlann á bilinu 70 og 140 millj. kr. og þar koma einar 3–4 lausnir til greina. Í fyrsta lagi er um að ræða mismunandi löng og mikil jarðgöng og í öðru lagi vegsvalir. Að því er nú unnið að meta þessa kosti og liggur ekki endanlega fyrir hvað þeir muni leggja til í því sambandi hjá Vegagerðinni. Sama má segja um Ólafsvíkurenni. Þar eru vegsvalir ekki taldar lausn, en hins vegar liggur ekki fyrir hvernig málið verður þar leyst. Ég hygg að Óshlíðin sé komin einna lengst í þessu sambandi. Þar mun niðurstaðan orðin sú, að þar verði að gera vegsvalir líka kallað vegþekjur. Mig minnir að kostnaður þar sé áætlaður á bilinu 40–60 millj. kr., en eins og ég sagði áðan er það með fyrirvara sagt og fer töluvert eftir því, hve mörg hættuleg gil og langur hluti af þeim vegi er tekinn. En að þessu er nú unnið og ég efast um að þetta geti legið nægilega fyrir í vetur. En þá má e. t. v. taka það upp sem sérstakan lið að nýju fyrir 1982.



Herra forseti. Ég vil fyrst lýsa mig sammála þeim hv. þm. sem hér hafa talað um þessa fsp. og nauðsyn þess, að þau framkvæmdarverkefni, sem hér er rætt um, verði tekin sem sérstök verkefni. Ég vil einnig taka undir orð hæstv. ráðh. um það, að kannske sé ekki höfuðatriðið að ráðist verði í framkvæmdir nú þegar á þessum stöðum. Aðalatriðið hlýtur að vera að þessi mál séu vel könnuð áður en framkvæmdir eru hafnar. Það, sem kom mér fyrst og fremst til að koma hér upp, var sú fullyrðing hæstv. ráðh., að það lægi þegar raunverulega fyrir, að ekki yrði um það að ræða að vegsvalir, eins og hann nefndi það, yrðu byggðar í Ólafsvíkurenni. Mér finnast þetta miklar og sérstakar fréttir og vondar fréttir fyrir okkur Hellissandsbúa, ef það liggur þegar fyrir að sú lausn sé ekki fær, því að okkur sýnist að hinar leiðirnar, sem nefndar hafa verið, annaðhvort vegur í sjó eða vegur í gegnum Enni, séu fjarlægir möguleikar. En þegar rætt er um Ólafsvíkurenni og veginn um Ólafsvíkurenni tel ég ástæðu til þess að nefna hér aðra leið að Hellissandi en um Ólafsvíkurenni. Er nauðsynlegt að unnið sé að því, um leið og verið er að gera rannsóknir á, hvað best er að gera í Enni og stefnt að því að gera þann veg sem öruggastan, að athuga leiðina fyrir Jökul. Ég legg áherslu á að í þeirri vegáætlun sem nú er verið að undirbúa verði ætlað allverulegt fjármagn til þess að gera þann veg miklu betri en nú er. Sérstaklega er þar um að ræða að koma veginum upp úr snjó. Hreppsnefndin í Breiðuvikurhreppi og hreppsnefndin í Neshreppi hafa lagt á þetta mikla áherslu og leggja á það enn þunga áherslu að tekinn verði fyrir góður áfangi í þeim vegi til þess að tryggja umferð fyrir Jökul við þær aðstæður að Enni er lokað. Mér sýnist samkv. þeim upplýsingum, sem hér hafa komið fram að það sé fjarlægt að búast við að kominn verði öruggur vegur um Ólafsvíkurenni. Á þeim tíma förum við fram á að Vegagerðin eða ríkið sjái um að vegur að Hellissandi verði ekki eins hættubundinn og nú er, þegar ekki er um aðra leiða að ræða en fara undir Enni, og vegurinn fyrir Jökul verði endurbyggður. Aðallega er þar um að ræða að koma honum upp úr snjó. Sú vegagerð þjónar jafnframt því að tryggja byggð í Breiðuvíkurhreppi og halda uppi samgöngum við þá sveit, sem er eini hreppurinn á Snæfellsnesi sem nýtur ekki þeirrar þjónustu að ríkið annist þar snjómokstur.



Herra forseti. Ég vil í senn þakka fyrirspyrjanda og hæstv. samgrh. fyrir svör við þessari fsp., sem vissulega snertir afskekktasta byggðarlagið í Norðurlandskjördæmi eystra þar sem eru Ólafsfirðingar sem búa við mikla nauð í samgöngumálum. Ég hlýt að vekja athygli á því, að þar eru erfiðleikarnir ekki fyrst og fremst í tengslum við snjóflóðahættu, heldur er vegurinn fyrir Ólafsfjarðarmúla lífshættulegur á sumri sem vetri. Þarna hafa orðið hörmuleg slys af völdum grjóthruns. Af hálfu þm. Norðurl. e. hefur þrásinnis verið um það rætt að freista þess að útvega fé til að tryggja veginn fyrir Ólafsfjarðarmúla utan fjárlaga og utan vegáætlunar að reyna að knýja fram að þetta verkefni verði tekið sérstaklega fyrir. Þá höfum við að sjálfsögðu hugsað til þeirra Bolvíkinga, - ekki þarfar fyrir reglulegar heimsóknir tveggja Matthíasa, heldur vegna þess að þar eru aðstæður ákaflega svipaðar. Vegurinn fyrir Óshlið er torveldur með svipuðum hætti og hættulegur eins og vegurinn fyrir Ólafsfjarðarmúla. Ég leyfði mér að kalla fram í fyrir hæstv. samgrh. þegar hann nefndi þarna vegsvalir. Það var ekki af orðhengilshætti, heldur vegna þess að ég tel ákaflega mikilvægt að hugmyndirnar til úrbóta séu nefndar nokkurn veginn réttum nöfnum til þess að menn geri sér ljósari grein fyrir þeim verkfræðilegu og fjárhagslegu viðfangsefnum sem þarna eru á döfinni. Svalir eru sambærilegar við þann pall sem hæstv. ráðh. gengi og mun ganga fram á til þess að láta lýðinn hylla sig eftir afreksverk á sviði stjórnmálanna, en þekjur eru aftur á móti til þess fallnar að hlífa fyrir því sem að ofan kemur úr loftinu. Sessunautur minn, hv. þm. Tryggvi Gunnarsson, skaut nú að mér enn heppilegra og réttara heiti yfir það fyrirbæri sem hér er verið að hugsa um. Þar gætu verið vegupsir sem slúta fram yfir veginn. Þau ár, sem ég hef átt sæti á þingi, hafa vegagerðarmenn verið að impra á þeim möguleika að hlífa vegunum á þennan hátt, vernda vegfarendur fyrir grjóthruni og snjóflóðum með þeim hætti að setja traustar þekjur eða upsir yfir vegi á hættulegustu stöðunum. Um þetta hefur verið rætt þessi ár og því miður er mér ekki kunnugt um að tilraunir séu hafnar nú þegar með gildi ráðstafana af þessu tagi. Umhugsunartíminn og aðdragandinn er orðinn býsna langur. Ég hlýt nú að taka undir með hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánssyni þegar hann hvatti til þess, að nú yrði hin andlega atlaga að þessu viðfangsefni stytt og tekin ákvörðun um hvenær hafist skuli handa. Ég hef gilda ástæðu til þess að ætla það, að við Íslendingar höfum verið heldur afturhaldssamir og huglitlir þegar við höfum rætt um möguleika til þess að komast með vegina okkar í gegnum fjöll. Þær tilraunir, sem hér hafa verið gerðar, og þær litlu framkvæmdir sem hér hafa átt sér stað í gerð jarðganga hafa verið að fremur litlum efnum og í lítið lagt. Vegagerðarmenn upplýsa okkur um það, að við gætum fengið það sem þeir kalla „stóra borinn“, og taka raunar þar kafla úr sögunni frægu um Búkollu, þar sem stóra skessan sendir litlu skessuna heim eftir stóra bornum hans föður síns til þess að komast í gegnum fjall. Nú eru borar af þessari tegund til og í notkun annars staðar við gerð á jarðgöngum. Þá er við það miðað að þurfa ekki endilega að sneiða fjallaxlir eða eggjar, þar sem okkar lausagrjót er síst til þess fallið að gera göng í gegnum fjöllin, heldur hægt að komast með skemmri tíma í gegnum hin þéttari berglög. Það er býsna dýrt fyrirtæki að fá slíkan bor til landsins og nota hann hérna, en ég hygg að það væri vel ef yfirmenn samgöngumála huguðu að því, að verkefni eru miklu fleiri hér á landi en þessi þrjú - verkefni fyrir slík tæki til þess að gera með jarðgöng. Það væri vel ef gerð væri áætlun um að nýta slíkan bor til að bæta vegakerfi okkar á miklu fleiri stöðum en þar sem brýn lífshætta kallar á slíkar framkvæmdir. En ég ítreka það, að ég er þeirrar skoðunar að við hljótum að taka út úr þessi þrjú verkefni, a. m. k. lagningu á öruggum vegi fyrir Ólafsfjarðarmúla, og verða okkur úti um sérstakar fjárveitingar til að geta gengið í þessi verkefni hið allra fyrsta og á sem myndarlegastan hátt.



Herra forseti. Ég varð fyrir vonbrigðum með síðari ræðu hæstv. samgrh. og fannst hann draga um of fætur, því að hæpið var að hann teldi að hægt yrði að ráðast í eitt eða neitt á þessu ári. Hæstv. ráðh. talaði um að yfirbyggingu vega þyrfti að undirbúa sem best. Út af fyrir sig hljóta allir að vera sammála um það, En hlýtur nú ekki að vera kominn sæmilegur undirbúningstími - allt frá 1972 - að því er varðar t. d. Óshlíðarveg og Ólafsfjarðarmúla? Ég a. m. k. held að það hljóti að liggja fyrir, og raunar veit ég að það liggja fyrir að því er varðar Óshlíðarveginn svo miklar upplýsingar að hægt væri að hefja byrjunarframkvæmdir á þessu ári. Ég þori ekkert að fullyrða um Ólafsfjarðarmúlann, en mér finnst a. m. k. að vegagerðarmenn, sérfræðingar, séu búnir að hafa ærinn tíma til að hugleiða þetta verkefni, afla sér upplýsinga um það, bæði hérlendis að því er varðar staðhætti og erlendis, og ættu að hafa þessar upplýsingar allar í höndum þannig að það hljóti að vera hægt, ef stjórnvöld og Alþingi geta á annað borð útvegað fjármuni til þessara verkefna, að koma þeim inn á vegáætlun nú og byrja framkvæmdir á þessu ári. Mér er ljóst, eins og ég sagði áðan, að það tekur sjálfsagt langan tíma að ljúka mannvirkjum þarna. - Kannske verður þeim seint eða aldrei lokið - en tel að það verði ekki undan því vikist að fjármagn verði útvegað á þeirri vegáætlun, sem nú liggur fyrir að samþykkja, og að framkvæmdir verði hafnar helst á þessu ári. Ég spyr hæstv. ráðh., hvort ekki megi treysta því að hann í broddi fylkingar ríkisstj. sjái svo um að öll þessi verkefni verði tekin sem framkvæmdaverkefni inn á þá vegáætlun, sem nú er verið að undirbúa, og að í þau verði ráðist helst á þessu ári. Ég hef þá trú, að meiri hl. sé fyrir því á Alþingi að þetta verði gert. Ég treysti því, að hæstv. samgrh. í broddi fylkingar nýti sér þann meirihlutavilja Alþingis og að um þetta fjármagn verði séð sem fjármögnun á sérstökum verkefnum, en ekki tekið af hinu almenna vegafé.



Herra forseti. Í svari mínu áðan notaði ég orðið vegsvalir. - Ég veit ekki hvort hv. þm. má vera að því að hlusta á mig, ég skal bíða þangað til hann er tilbúinn. - Hv. þm. Stefán Jónsson gerði aths. við notkun á orðinu vegsvalir. Það er rétt að ég notaði það, en ég sagði jafnframt „yfirbygging vega“ til að vera alveg öruggur um að hv. þm. skildi við hvað væri átt. Vegagerðin notar gjarnan orðið vegsvalir og hins vegar stundum vegþekju, en það er áreiðanlega þarft að finna í þessu gott heiti sem allir skilja. Ekki er ég að amast við því. Út af því, sem hefur verið sagt um framkvæmdir í ár, ætla ég ekki að vera með yfirboð. En staðreyndin er sú t. d., að við þm. í Vestfjarðakjördæmi höfum ekki treyst okkur til að taka Óshlíðina fram fyrir t. d. Steingrímsfjarðarheiðina sem sérverkefni. Við höfum raðað þar sérverkefnum þannig að Önundarfjarðarbrúin var fyrst, síðan Steingrímsfjarðarheiðin og þá gæti fyrst komið að Óshlíðinni eða veg yfir eða í gegnum Breiðadalsheiði. Nú er ljóst að þessi verkefni taka mjög langan tíma, og mér er ekki kunnugt um að það hafi verið neinn ágreiningur um það t. d. í okkar kjördæmi. - Og ég veit ekki heldur til þess að þm. Norðurl. e. hafi sett Ólafsfjarðarmúla fremst í sín sérverkefni. Þar er önnur mjög stór sérverkefni á undan ákvörðun þm. sjálfra, þ. e. Víkurskarðið og vegurinn yfir Eyjafjarðarleirur.

Ég átti við það að þetta væri tekið út af vegáætlun.

Ég kem að því. Þegar mér var ljóst, að þessir hættulegu staðir, eins og t. d. Ólafsvíkurenni, yrðu ekki lagfærðir fyrr en mjög seint meðal sérverkefnaflokksins í vegáætlun, bað ég Vegagerðina 26. jan. s. l. að gefa mér yfirlit yfir hvað þetta mundi kosta og jafnframt hvernig framkvæma mætti það utan hinnar almennu fjáröflunar til vegáætlunar. Á þeim tíma var búið að ganga frá fjárl., búið að ganga frá því, hvað færi til vegamála, búið að ganga frá ramma að lánsfjáráætlun, svo að ég vil alls ekki vera að gefa undir fótinn með að unnt sé að taka þetta til viðbótar á árinu 1981 eftir að gengið var frá þeim þáttum. Auk þess veit ég bókstaflega ekki hvað þarf mikið til þess að ná áfanga af viti. Ég nefndi áðan að það er talað um að lausn við Ólafsfjarðarmúla kosti 70–140 millj., vegsvalir ef ég man rétt. Þá er hver metri í þeim talinn kosta 2300–2400 nýkr. Hér er því verið að tala um gífurlega upphæð. Út af því, sem hv. þm. Skúli Alexandersson sagði áðan um Ólafsvíkurenni, er þess að geta að fram kom í viðræðum, sem ég átti við Vegagerðina, að í Ólafsvíkurenni falla svo gífurlega miklar aurskriður að vegsvalir, vegþekja eða yfirbygging, hvað sem menn vilja kalla það, þyrfti að hafa margfaldan styrkleik borið saman við snjóflóð t. d. í Óshlíð. Því kynnu slíkar framkvæmdir þar að vera mjög kostnaðarsamar. Það er af þeirri ástæðu sem mér hefur skilist á Vegagerðinni að hún vildi skoða aðra lausn þar. Því miður eru Ólafsvíkurenni og Ólafsfjarðarmúli ekki lengra komin í tillögugerð frá Vegagerðinni. En það er áreiðanlega rétt, sem hefur komið fram bæði hjá mér og hv. þm. Karvel Pálmasyni, að Óshlíðin er líklega einna lengst komin með tillögur til lausnar á þeim vanda sem þar er.



Herra forseti. Hæstv. samgrh. hefur mestar áhyggjur af því, að það þurfi að athuga og rannsaka málin betur en gert hefur verið á s. l. áratug. Ég vil ekki gera lítið úr því, að málin séu rannsökuð og undirbúin, en ég hef sannfæringu fyrir því, að búið sé að athuga þessi mál þannig að þau liggi þannig fyrir að hægt sé þegar á þessu ári að hefja framkvæmdir. Mér fannst engin ástæða til þess af hæstv. ráðh. að vera sérstaklega að láta þess getið hér, að við Vestfjarðaþm. hefðum ekki komið okkur saman um að láta Óshlíðina ganga á undan.

Við erum sammála um að hún komi ekki á undan.

Já, að hún komi ekki á undan. Ég vil ekki mótmæla því sem hæstv. ráðh. segir. En þetta er ekkert höfuðatriði núna. Það er rétt að Steingrímsfjarðarheiði er eitt af þessum sérstöku verkefnum. En skoðun mín er sú og ég legg áherslu á það, að ekki eigi að setja þessa þrjá vegi, sem við höfum verið hér að ræða, í flokk sem við höfum hingað til kallað „hin sérstöku verkefni“, heldur eigi þessir þrír vegir og aðrir, sem væru þá hliðstæðir, að vera í forgangsflokki vegna þeirrar lífshættu sem fylgir umferðinni á þessum vegum. Auðvitað er það rétt hjá hæstv. ráðh., að það er þýðingarmikið til þess að sinna þessum verkefnum að fá fjármagn til viðbótar við það sem veitt er til annarra þarfa í vegamálum. Auðvitað er rétt að það er þýðingarmikið. Ég sé ekki að það sé ástæða til að ganga út frá því á þessari stundu að ekki sé hægt að gera það. Ég veit ekki til þess að búið sé að afgreiða lánsfjáráætlun fyrir þetta ár. En ég segi: Jafnvel þó að ekki takist að fá viðbótarfjármagn í þessi sérstöku verkefni, þar sem lífshætta er á ferðinni, er þetta svo þýðingarmikið að taka á af því fjármagni, sem fyrir er til vegamála að óskiptu, en ekki úr hverju kjördæmi fyrir sig. Þannig er þetta mál svo þýðingarmikið, að hvernig sem við lítum á það eigum við að verja fjármagni til framkvæmda strax á þessu ári. Það er hægt að gera.



Herra forseti. Það skal vera örstutt. Það er aðeins vegna þess, að hæstv. samgrh. sagði áðan að þm. Vestf. hefðu ekki treyst sér til þess að taka Óshlíðarveg fram fyrir verkefni eins og Önundarfjarðarbrúna og Steingrímsfjarðarheiðina. Ég vil minna hæstv. ráðh. á það, að í apríl 1978 var samþykkt einróma á fundi þm. Vestf. að Óshlíðarvegur yrði næsta verkefni sem farið væri í á Vestfjörðum. Ég taldi ekki ástæðu til að blanda þessu inn í umr. að fyrrabragði, en það er ekki rétt, sem hæstv. ráðh. sagði áðan um ágreining Vestfjarðaþm. í ákvarðanatöku um Óshlíðarveg, og leiðréttist hér með.