Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um lyfjadreifingu sem var reyndar lagt hér fram á Alþingi s. l. vor, en hlaut þá ekki afgreiðslu. Frv. er óbreytt frá því að það var flutt. Í 1. gr. þess var því slegið föstu, að heilbr.- og trmrn. fari með yfirstjórn lyfjadreifingar samkv. þessum ákvæðum og í rn. starfi deildarstjóri, lyfjamálastjóri, sem annist framkvæmd lyfjamála innan rn. fyrir hönd ráðherra. Í II. kafla frv. er fjallað um lyfjabúðir, stofnun þeirra, svo og veitingu lyfsöluleyfa. Þar segir í 2. gr.: „Lyfjabúðir og lyfjaútibú skulu vera í héruðum, samkv. nánari ákvæðum í reglugerð sem ráðh. setur með hliðsjón af skiptingu landsins í læknishéruð.“ Í frv. um lyfjadreifingu, sem lagt var fyrir Alþingi á haustþinginu 1979, var gert ráð fyrir að lögin kvæðu þegar í stað á um hvernig skiptingu landsins í lyfjaumdæmi yrði háttað. Við endurskoðun málsins á vegum núv. ríkisstj: var ákveðið að fella þessi ákvæði niður úr frv. og talið eðlilegra að þetta yrði ákveðið í reglugerð þar sem tekið yrði mið af heilsugæsluumdæmunum og því, hvernig málum er háttað í samstarfi á milli þeirra. Í 3. gr. frv. eru ákvæði um lyfsöluleyfi, hverjir megi fá lyfsöluleyfi og hvernig þau eru veitt. Í 1. mgr. eru ákvæði um það; að þau megi veita einstaklingum, lyfsölusjóði og Háskóla Íslands. Ég vil varðandi þetta atriði geta þess, að Háskóli Íslands hefur farið þess á leit við ríkisstj. að flutt verði sérstakt frv. um að Háskóli Íslands hafi heimild til að reka lyfjaverslun. Háskólinn hefur hug á að festa kaup á ákveðinni lyfjaverslun hér og reka þá starfsemi sem þar fer fram. Og það er nauðsynlegt, vegna þess hvernig háttar til, aðsérstakt frv. verði flutt um þetta mál, þannig að það fái afgreiðslu fljótlega. Mun ég leggja fram lítið frv., um heimild fyrir Háskólann til að reka lyfjaverslun, núna alveg á næstunni. En það breytir ekki því, að slík ákvæði þyrftu allt að einu að vera í þessum bálkum hér ef að lögum verða. III. kafli frv. fjallar um rekstur lyfjabúða og réttindi og skyldur lyfsala og þeirra sem hafa með höndum lyfsöluleyfi. Í þeim kafla eru út af fyrir sig ekki mörg nýmæli. Í IV. kafla eru ákvæði um starfsmenn lyfjabúða. Þar segir m. a. að um nám, próf og starfsréttindi lyfjatækna, svo og annars afgreiðslu- og aðstoðarfólks í lyfjabúðum og öðrum stofnunum sem afgreiða, framleiða eða selja lyf í heildsölu, skuli sett ákvæði í reglugerð. En ramminn er mótaður hér í þessum IV. kafla frv. Í V. kafla eru ákvæði um afgreiðslu lyfja. Í VI. kafla er fjallað um undirstofnanir lyfjabúða. Er þar átt við lyfjaútibú og lyfjaforða. Í VII. kafla er rætt um innflutning og heildsölu lyfja. Þar er 39. gr. frv., sem hefur valdið nokkrum deilum, en þar segir: „Starfandi læknar, lyfsalar og aðrir starfsmenn lyfjabúða og starfsmenn sjúkrahúsapóteka mega ekki vera umboðsmenn erlendra sérlyfjaframleiðenda. Sama gildir um eignaraðild þessara aðila að sérlyfjainnflutningsfyrirtækjum og lyfjaheildsölum, sbr. ákvæði 3 til bráðabirgða.“ Í ákvæði 3 til bráðabirgða segir: „Fyrirtæki, sem starfa í bága við 39. gr. við gildistöku laga þessara, hafa átta ára frest til að aðlaga sig þeim.“ Ástæðan fyrir þessu ákvæði 39. gr. er fyrst og fremst sú, að talið er óeðlilegt að starfandi læknar, lyfsalar eða aðrir starfsmenn heilbrigðisþjónustunnar, þar með talin apótek, séu á sama tíma umboðsmenn erlendra sérlyfjaframleiðenda. Um þessa afstöðu hefur verið tiltölulega góð samstaða og á henni byggist 39. gr. frv. Í VIII. kafla frv. eru ákvæði um Lyfjaverslun ríkisins. Í þeim kafla eru nokkur nýmæli, sérstaklega þau, að gert er ráð fyrir að heilbr.- og trmrn. fari með yfirstjórn Lyfjaverslunar ríkisins, en til þess hefur Lyfjaverslunin verið undir stjórn fjmrn. Í IX. kafla eru ítarleg ákvæði um lyfjaþjónustu á sjúkrahúsum og má segja að það séu í rauninni ein helstu nýmæli þessa frv. X. kafli fjallar um dreifingu dýralyfja. Á honum hafa orðið nokkrar breytingar frá því sem var þegar frv. var lagt fram haustið 1979. Kaflinn er hins vegar óbreyttur frá því sem var þegar frv. var lagt fyrir Alþingi s. l. vor. Frv. þetta var unnið á vegum núv. ríkisstj. af samstarfsnefnd sem í áttu sæti alþm. Guðmundur G. Þórarinsson og Helgi Seljan og Pálmi Jónsson ráðh. Þessi samstarfsnefnd yfirfór frv. eins og það lá fyrir þinginu haustið 1979 og gerði á því nokkrar breytingar, sem einkum er að finna í 1I., VIII. og X. kafla frv. Samstarfsnefndarmenn eru sammála frv. eins og og það er nú, en hafa allir áskilið sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma við bráðabirgðaákvæði 3 með frv. Það bráðabirgðaákvæði nefndi ég sérstaklega áðan. Ég vil vekja athygli á því, að með þessum till. í frv. er stefnt að því að lyfjasala fari úr höndum lækna, en eins og kunnugt er hafa læknar að verulegu leyti annast lyfsölu sums staðar í dreifbýli. Hér er þó ekki tekið jafn djúpt í árinni og í till. þeirrar nefndar sem undirbjó frv. upphaflega. Hún lagði til að lyfjasala færi alfarið úr höndum lækna. Hins vegar lítum við þannig á, að lyfjasala í höndum lækna hljóti að vera hreint neyðarúrræði, hún megi ekki vera regla né heldur forsenda fyrir því, að menn fáist til að gegna læknisþjónustu í dreifðum byggðum, eins og víða hefur verið. Ég vil einnig vekja sérstaka athygli á ákvæðum frv. um Lyfjaverslun ríkisins, en með ákvæðum frv. er reynt að tryggja stöðu hennar sem innkaupa- og dreifingaraðila fyrir sjúkrahús ríkisins og sveitarfélaga, auk dvalarheimila aldraðra. Ákvæði þessa frv. eiga að tryggja að Lyfjaversluninni verði ekki settur stóllinn fyrir dyrnar með innkaup erlendis frá, og þar með er talið að hagsmunum hennar eigi að vera betur borgið en fyrr. Ég vil að síðustu, herra forseti, minna á að árið 1973 var lagt fram á Alþingi frv. um Lyfjastofnun ríkisins sem miðaði að því að ríkið tæki að sér að öllu leyti innflutning og heildsölu lyfja. Það náðist ekki pólitísk samstaða um slíkt fyrirkomulag, en hér er stigið skref í þá átt að tryggja betur en verið hefur tengsl lyfjadreifingarinnar við heilbrigðisþjónustuna í landinu. Það er mín skoðun og míns flokks, Alþb., að eðlilegt væri að lyfjaverslun og lyfjadreifing væri alfarið í höndum opinberra aðila. Um það hefur ekki tekist samstaða í núv. ríkisstj. Samstaða tókst hins vegar um það frv. sem hér liggur fyrir og ég hef nú gert grein fyrir í mjög stuttu máli. Ég flutti nokkra framsöguræðu með frv. þessu þegar það var lagt fram í maímánuði s. l. Þá gerði forveri minn í stól heilbrmrh. ítarlega grein fyrir þessu frv. haustið 1979. Ég tel því ekki ástæðu til, herra forseti, að orðlengja frekar um frv. þetta en legg til að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn. Og ég vil fara fram á það við hv. n., að hún hafi samstarf, eftir því sem unnt er, við heilbr.- og trn. Nd. svo að þannig verði að málum staðið að frv., sem nú er lagt fram í þriðja sinn, verði loks að lögum á því þingi sem nú er rétt hafið.



Herra forseti. Hér er um þýðingarmikið mál að tefla, þar sem er frv. til l. um lyfjadreifingu. Ég hef ekki hugsað mér nú við þessa umr. að fara að ræða það mál efnislega, en mér þykir ástæða til að gera fyrirspurn til hæstv. heilbrmrh. varðandi málsmeðferð. Eins og fram kom hjá hæstv. ráðh. var þetta mál flutt á síðasta þing;. Það hlaut ekki afgreiðslu þá, en var komið til nefndar. Ein er sú stétt manna sem þetta mál varðar mjög. Það eru lyfjafræðingar. Þegar málið var komið fram og var í höndum þingsins á síðasta þingi skrifaði Lyfjafræðingafélag Íslands þingmönnum bréf í maímánuði varðandi málið, þar sem tekið var fram, að félagið hefði ýmislegt við frv. að athuga, og lagðar voru fram sérstakar tillögur til breytinga. Með tilliti til þess, hve mál þetta er í heild þýðingarmikið og hve miklu það varðar lyfjafræðingana sjálfa, og með tilliti til þess, að þeir hafa gert ákveðnar tillögur um breytingar á frv., þá er spurning mín til hæstv. ráðh. á þessa leið: Hafa tillögur lyfjafræðinga verið teknar til sérstakrar athugunar frá síðasta þingi? Var það gert áður en gengið var frá því frv. sem hér er lagt fram nú?



Herra forseti. Svar við spurningu hv. 4. þm. Vestf. er nei. Þessar tillögur hafa ekki verið teknar inn í frv. eins og það liggur hér fyrir. Frv. er flutt alveg óbreytt frá því sem það var lagt fyrir þingið í vor. Ég taldi eðlilegra að koma málinu þannig á ný til hv. Alþingis til þess að það gæti fjallað um málið á þeim grundvelli sem ríkisstj. hafði undirbúið það. Síðan er að sjálfsögðu nauðsynlegt að hv. þingnefnd taki tillit til þeirra sjónarmiða sem fram koma m. a. í tillögum Lyfjafræðingafélagsins. Ég vil minna á það í þessu sambandi, að það eru auðvitað fleiri félög sem hafa látið heyra í sér um þessi mál, þ. á m. Apótekarafétagið. Ég tel eðlilegt að hv. þingnefnd leiti umsagna þessara aðila og taki tillit til tillagna þeirra eftir því sem frekast er kostur. Ég minni hins vegar á það, að þeir aðilar, sem náttúrlega langmestu máli skiptir að myndi sér skoðun á þessu, eru Alþingi sem löggjafi og Alþingi sem fjárveitingavald. Á árinu 1982 er ráðgert að lyfjakostnaður út úr Tryggingastofnun ríkisins verði 158 millj. 900 þús. kr. eða 15.8 milljarðar gkr. Á þessu ári er gert ráð fyrir að Tryggingastofnunin eða sjúkratryggingadeild hennar verji í þessu skyni 82 millj. kr. Hér er því um að ræða mjög verulega hækkun í fjárlagafrv. næsta árs, og ég held að Alþingi þurfi að líta á málin frá þeirri hlið, að það beri ábyrgð á fjárreiðum ríkisins einnig að þessu leyti til. Ég vil enn fremur minna á það, að þessi tala um lyfjakostnað ríkisins tekur bara til lyfjasölu utan sjúkrahúsa. Lyfjakostnaður að öðru leyti er færður á rekstrargjöld sjúkrahúsa, daggjaldaspítala, og er því inni í daggjöldum annars vegar og útgjaldatölu ríkisspítalanna hins vegar. Ég tel að Alþingi þurfi að líta á þetta og Alþingi þurfi einnig að hafa í huga sjónarmið neytenda og öryggi þeirra. Meginatriðið er auðvitað það frá sjónarmiði heilbrmrn., að tryggt sé að Lyfjaverslunin lúti þeim almennu grundvallarreglum sem gilda lögum samkvæmt um heilbrigðisþjónustuna í landinu. Það er auðvitað meginatriði, þannig að ekki sé verið að tefla í þeim efnum fram neinum annarlegum hagsmunum sem eiga ekkert skylt við heilsuvernd eða heilbrigðisþjónustu.



Herra forseti. Ég er að sjálfsögðu sammála hæstv. heilbrmrh. um að sú löggjöf, sem við ræðum hér um, þarf að þjóna almannahagsmunum. Auðvitað kemur ekki annað til greina. Ég hef ekki heldur heyrt neinn halda öðru fram. En það mætti hugsa sér að löggjöfin gæti svo best þjónað almannahagsmunum að tekið væri tillit til tillagna þeirrar stéttar sem vinnur þau störf sem hér er um að ræða. Hæstv. ráðh. sagði að ekki hefðu verið teknar inn í þetta frv. tillögur Lyfjafræðingafélags Íslands. Ég var ekki að spyrja um það, því að eins og ráðh. tók fram - hann hafði líka sagt það í sinni fyrri ræðu - hefði það ekki verið gert, ég vissi það. Það, sem ég spurði um, var það, hvort teknar hefðu verið til sérstakrar athugunar tillögur þær, sem Lyfjafræðingafélag Íslands hefur lagt fram, og hvort það hefði verið metið á grundvelli þeirrar athugunar, hvort rétt væri að taka tillit til þeirra eða ekki.



Herra forseti. Á þskj. 19 höfum við hv. 3. þm. Norðurl. v., hv. 11 landsk. þm. og hv. 5. þm. Vesturl. leyft okkur að flytja frv. til l. um breyt. á lögum um söluskatt, með síðari breytingum, þ. e. að við 1. tölul. 7. gr. laganna, sem varðar undanþágur frá söluskatti, bætist nýr málsliður er orðist svo: „Heimild þessi nái einnig til barnaheimila, leikskóla, félags- og safnaðarheimila og atvinnuhúsnæðis.“ Þetta frv. er endurflutt frá síðasta þingi og er þess eðlis að grg. skýrir það að fullu. Flm. er það ljóst, að allar undanþágur frá söluskatti eru viðkvæmar og vandmeðfarnar. Hér er í raun ekki um nýja undanþágu að ræða. Undanþága hefur verið frá upphafi varðandi vinnu við byggingar á byggingarstað. Alllangan tíma tók að yfirfæra þessa undanþágu á hliðstæða vinnu við verksmiðjuframleidd hús, en þegar það var gert var það eingöngu varðandi íbúðarhús, enda var meginframleiðsla einingaverksmiðjanna íbúðarhúsabyggingar. Nú hafa verksmiðjurnar í auknum mæli snúið sér að öðrum viðfangsefnum, svo sem þeim sem tilgreind eru í frvgr. Að sjálfsögðu á þessi undanþága að gilda um alla hliðstæða vinnu hjá verksmiðjunum og í byggingariðnaði yfirleitt. Hér er í raun eingöngu um það að ræða, að allir sitji við sama borð, og því um sanngirnisog réttlætismál að tefla. Flm. vilja þó aðeins tilgreina hér þá viðbótarþætti í framleiðslu verksmiðjanna, sem eru mest áberandi, og þá þætti sem hið opinbera kemur inn í með einhverjum hætti, að öðru leyti en snertir atvinnuhúsnæði, en menn telja rétt að láta það fylgja með, enda um leið ákveðinn stuðningur við innlendan iðnað almennt. Það hlýtur að teljast sjálfsagt að úttæra undanþáguna hvað alla þessa þætti snertir, enda er óeðlilegt að kaupendur þurfi að gjalda þess, að aðrar reglur gildi um verksmiðjuframleiddar byggingar en aðrar byggingar. Flm. ræddu þetta mál við hæstv. fjmrh. áður en það var flutt í fyrra. Hann lýsti þá stuðningi við málið. Við væntum þess því, að þingnefnd afgreiði þetta litla mál fljótt og vel. Að lokinni þessari umr. legg ég til að frv. verði vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr, er flutt af mér ásamt Agli Jónssyni, Eyjólfi Konráð Jónssyni, Guðmundi Karlssyni, Lárusi Jónssyni og Salome Þorkelsdóttur. Þetta frv. til orkulaga var flutt á síðasta þingi, en fékk þá ekki afgreiðslu. Frv. er núna endurflutt óbreytt, nema ákvæði um gildistíma. Með tilliti til þessa, að þetta mál er kunnugt hér í deildinni og ég veit að hv. dm. leggja sér á minni það sem ég ræði um þessi mál, og ég ræddi þau mjög ítarlega í framsögu fyrir frv. á síðasta þingi, þá mun ég leitast við að endurtaka sem minnst, en þykir þó við hæfi í svo stóru máli sem þessu að hafa nokkra framsögu. Ég segi í jafnstóru máli og þessu, því að þetta mál varðar skipulag orkumálanna og það eru þau mál sem hafa verið ákaflega mikið á dagskrá á undanförnum árum, eins og mönnum er kunnugt. Þetta frv. á sinn aðdraganda með tilliti til þeirrar miklu umræðu sem hefur verið um þessi mál. Það bar við í janúar 1977 að þáv. iðnrh., Gunnar Thoroddsen, skipaði nefnd til þess að endurskoða orkulög og gera tillögur um heildarskipulag og yfirstjórn orkumála. Þessi nefnd skilaði tillögum sínum í okt. 1978. Þrátt fyrir þetta kom ekki fram frv. til nýrra orkulaga, eins og þessi skipulagsnefnd orkumála hafði lagt til. Það komu til valda nýjar ríkisstjórnir og þær létu þetta undir höfuð leggjast. Þess vegna var það, að á síðasta Alþingi lögðum við sjálfstæðismenn sem erum flm. að þessu frumvarpi, frv. fram til þess að freista þess að málið næði fram að ganga það mál sem grundvöllur var lagður að með starfi skipulagsnefndar orkumála, þeirrar sem ég nefndi áðan. Þessi nefnd, sem ég vitna til, var að öllu leyti sammála um það frv. sem hér er lagt fram, nema einn kafla sem varðar raforkuvinnsluna. Um þann kafla náðist ekki samkomulag. Aðalágreiningsefnið var það, að annars vegar voru þeir sem lögðu áherslu á að það væri aðeins eitt orkufyrirtæki sem hefði heimild til að virkja og reka virkjanir stærri en 5 mw., hins vegar voru þeir sem töldu að þetta ætti að vera frjálst fleirum og ekki að banna neinum aðila í landinu að virkja sem hefði vilja til þess og getu. Hins vegar var gert ráð fyrir að komið yrði upp sérstökum stjórnunaraðila orkufyrirtækjanna og Landsvirkjun hefði þar mest að segja. Frv. það, sem hér liggur fyrir, byggist á þessari skoðun. Í þessu frv. er um að ræða nýmæli sem varða rannsóknir á orkulindum landsins, eðli þeirra og skilyrðum til hagnýtingar þeirra, nýmæli í skipulagi orkuvinnslunnar og dreifingu orkunnar og nýmæli er varða hlutverk og skipulag Orkustofnunar og orkuráðs. Það hefur verið hlutverk Orkustofnunar að annast þann þátt orkumálanna sem við kemur rannsóknum og skyldum viðfangsefnum. Verður að telja grundvallaratriði í framkvæmd orkumálanna, að þau verkefni, sem Orkustofnun er falið að sjá um, fari vel úr hendi. Hér er því mest um vert að Orkustofnun hafi sem best tök á að gegna sínu mikilvæga hlutverki. Þær tillögur, sem varða Orkustofnun, miða því í meginatriðum að því að 1) styrkja stjórn stofnunarinnar; 2) hnitmiða verksvið stofnunarinnar við rannsóknir á orkulindum landsins, áætlanagerð um orkubúskapinn og aðstoð og ráðgjöf um stefnumótun í orkumálum; 3) að efla áhrifavald stofnunarinnar og þátt hennar í heildarstjórn orkumálanna. Með tilliti til þessa er lagt til í frv. þessu að Orkustofnun sé fengin þingkjörin stjórn á þann veg, að orkuráði sé ætlað það verkefni auk þess að hafa með höndum stjórn Orkusjóðs svo sem nú er gert ráð fyrir. Þá gerir frv. ráð fyrir, að sú starfsemi, sem nú heyrir undir Orkustofnun í einu eða öðru formi, en varðar ekki meginhlutverk stofnunarinnar, verði fengið öðrum aðilum í hendur. Hins vegar er Orkustofnun fengið í hendur veigamikið verkefni við gerð orkumálaáætlunar, sem lagt er til að lögð sé fyrir Alþingi og gegna á mikilvægu hlutverki við stefnumótun í orkumálum. Tillögur frv., sem varða orkuvinnslu og orkudreifingu, hafa það meginmarkmið, að komið verði við sem mestri hagkvæmni í framkvæmdum og rekstri í orkubúskap þjóðarinnar. Tilgangurinn með því er að stuðla að sem bestri hagnýtingu orkulinda landsins svo að fullnægt verði orkuþörf með innlendum orkugjöfum og við sem lægstu og jöfnustu orkuverði um allt land. Varðar mestu að skipulag raforkuvinnslunnar sé miðað að þessum markmiðum. Frv. gerir ráð fyrir að meginraforkuvinnslan verði á hendi eins fyrirtækis, þar sem er Landsvirkjun. Jafnframt er svo ráð fyrir gert, að sjálfstæð orkufyrirtæki í hinum einstöku landshlutum geti einnig annast orkuvinnslu eftir því sem efni standa til. Heildarstjórn raforkuvinnslunnar er komið á fót í formi samvinnu sem fyrirtækjunum, er hafa á hendi orkuvinnslu, er gert að hafa. Samvinna þessi lýtur að skipulegri yfirstjórn er varðar byggingu orkuvera og samrekstur þeirra. Reglur um þetta efni mótast mjög af þeirri sérstöðu Landsvirkjunar að bera ægishjálm yfir öll orkuvinnslufyrirtæki landsins. Er og staða Landsvirkjunar mjög efld frá því sem verið hefur, eins og ég vék að áður, en það er með því að Landsvirkjun er ætlað að gegna aðalhlutverki í yfirstjórn raforkuvinnslunnar, svo sem fram kemur í þeim reglum sem í frv. þessu er að finna um: 1) skipan Samvirkjunarráðs, 2) eignaraðild að stofnlínum og 3) samrekstur orkuveranna. Samkv. frv. er reiknað með að fyrirtæki sveitarfélaga eða sameignarfélög ríkisins og viðkomandi sveitarfélaga hafi á hendi raforkudreifingu og rekstur hitaveitna hvert í sínu umdæmi. Er þá gert ráð fyrir að þessi landshlutafyrirtæki geti einnig annast raforkuvinnslu. Í frv. er ekki að finna ákvæði um skipulag eða form landshlutafyrirtæk ja né heldur um að þau skuli sett á fót. Leiðir það af eðli málsins. Þátttaka sveitarfélaga í landshlutafyrirtækjum þýðir að þau verða ekki stofnuð nema að vilja þeirra. Enn fremur hljóta viðkomandi sveitarfélög að hafa um það að segja hvernig fer um eignaraðild, hlutverk, stjórnun og almenna uppbyggingu hvers landshlutafyrirtækis. Slík fyrirtæki geta því orðið með mismunandi móti eftir aðstæðum og viðhorfum í hinum einstöku landshlutum. Þess vegna er ekki unnt að setja almenn ákvæði í lög sem kveða á um þessi efni. Það ber og að hafa í huga, að hvert landshlutafyrirtæki um sig hlýtur að vera stofnað með sérlögum. Það er gert ráð fyrir í þessu frv. að Rafmagnsveitur ríkisins verði lagðar niður jafnóðum og aðstæður leyfa. Leiðir þetta af því, að rétt þykir, svo sem ég hef áður vikið að, að landshlutafyrirtæki hafi á hendi raforkudreifinguna. Verður þá ekki ástæða til að halda áfram rekstri Rafmagnsveitna ríkisins til orkuvinnslu þar sem önnur orkufyrirtæki með aðild ríkisins verði fær um slíkt. Með tilliti til þessa er ríkisstj. veitt heimild til að láta af hendi eignir Rafmagnsveitna ríkisins til annarra orkufyrirtækja í landinu með þeim skilmálum sem um semst. Framkvæmd þessa fer fyrst og fremst eftir því, hvort landshlutafyrirtækjum eða sveitarfélögum verði gert kleift að taka við eignum Rafmagnsveitna ríkisins í viðkomandi landshluta. Starfsemi Rafmagnsveitna ríkisins getur hvergi orðið lögð niður nema þar sem tryggt er að fyrir hendi sé annar aðili fær um að halda uppi þeirri þjónustu sem um er að ræða. Þess vegna verður þetta fyrirtæki ekki lagt niður í einum áfanga, heldur smám saman eftir því sem aðstæður leyfa. Í þessu frv. er ákvæði um ráðstöfun og afhendingu á þeim 132 kw. stofnlinum sem ríkið hefur látið byggja. Hér er átt við hina svonefndu Byggðalínu. Lagt er til að þessar stofnlinur verði í eigu Landsvirkjunar. Þá er og gert ráð fyrir að skilmálar um afhendingu þessara eigna verði við það miðaðir, að unnt sé að selja raforku frá stofnlínukerfinu samkv. einni gjaldskrá. Þetta er með tilliti 61 þess, að stefnt verði að því að koma á jöfnun orkuverðs um land allt. Þó að uppistaða sumra kafla í þessu frv., sem hér er lagt fram, sé úr orkulögum, nr. 58 frá 29. apríl 1967, er þar um veigamiklar breytingar að ræða. Þannig er l. kafli frv., sem kveður á um stefnumótun, algert nýmæli. Veigamiklar breytingar eru og í II,,III. og IV kafla frv. sem fjalla um orkuráð og orkumálastjóra, Orkustofnun og Orkusjóð. Þá er um nýsmíði að ræða þar sem er V. kafli frv., sem kveður á um orkuveitur. Þó er þar ekki um veigamiklar efnisbreytingar að ræða, en í þessum kafla frv. eru samræmd og felld saman ákvæði um héraðsveitur og hitaveitur, sem er að finna í IV. og V. kafla gildandi laga. Í VI. kafla frv. er um að ræða nýmæli sem varða skipulag orkuvinnslunnar. Það eru þau nýmæli sem ég vék að í inngangsorðum mínum og greindi frá að ágreiningur hefði verið um í skipulagsnefnd orkumála sem vann upphaflega að gerð þessa frv. Þá er í VII. kafla frv. nýmæli um skipulag orkudreifingar. Almennu ákvæðin í VIII. kafla frv. eru aftur á móti hliðstæð og samsvarandi ákvæði í gildandi lögum. Í þessu frv. er ekki að finna þá kafla í gildandi lögum sem fjalla um vinnslu jarðhita og verndun jarðhitasvæða, jarðhitavirkja og eftirlit með þeim. Samkv. frv. þessu er lagt til að orkulög, nr. 58 frá 29. apríl 1967, falli úr gildi, þó ekki III. og VII. kafli laganna sem um þessi efni fjalla. Það þykir betur fara á að hafa sérlög um þessi efni en ákvæði um þau í almennum orkulögum. Í þessu frv. er ekki að finna ákvæði um Rafmagnsveitur ríkisins nema sem varða afhendingu á orkuverum og dreifikerfi fyrirtækisins. Með því að gert er ráð fyrir að starfsemi Rafmagnsveitna ríkisins verði lögð niður, eftir því sem aðstæður leyfa, þykir ekki ástæða til að breyta gildandi lögum um það fyrirtæki. Samkv. frv. þessu heldur því IX. kafli orkulaga frá 1967, um Rafmagnsveitur ríkisins, gildi sínu. Þá er í frv. þessu ekki heldur að finna ákvæði sem varða Jarðboranir ríkisins og samsvara VIII. kafla núgildandi orkulaga. Gert var ráð fyrir að Jarðboranir ríkisins yrðu teknar undir rekstrarstjórn Orkustofnunar, og samhliða þessu frv. hefur því verið flutt sérstakt frv. um Jarðboranir ríkisins sem felur í sér þær breytingar sem af þessu leiðir. Þykir betur fara á að hafa sérlög um Jarðboranir ríkisins en að kveða á um það fyrirtæki í atmennum orkulögum. Í síðustu viku mælti ég í þessari hv. deild fyrir frv. um Jarðboranir ríkisins og vil því ekki hér fjölyrða frekar um þetta mál. Ég sagði í upphafi máls míns að ég mundi í þetta sinn leitast við að stytta nokkuð mál mitt með tilliti til þess, hvað mál þetta væri kunnugt hv. dm. En mér þykir rétt, áður en ég lýk máli mínu, að draga saman í nokkrum atriðum helstu nýmæli og breytingar sem í frv. felast: 1. Langtímaáætlun skal gerð um orkubúskap þjóðarinnar til 10 ára hið minnsta og skal leggja árlega fyrir Alþingi skýrslu um framvindu áætlunarinnar. 2. Eigendur raforkuvera skulu koma á fót samvirkjunarráði er fari með heildarstjórn raforkuvinnslunnar. 3. Gert er ráð fyrir að Landsvirkjun hafi á hendi orkuvinnslu þar sem landshlutafyrirtæki koma ekki til greina, en landshlutafyrirtæki geti hvert á sínu veitusvæði reist og rekið orkuver. 4. Heimilt verði að afhenda raforkuver og dreifikerfi Rafmagnsveitna ríkisins til annarra orkufyrirtækja. 5. Heimilt verði að fela Landsvirkjun eignarráð á þeim stofnlínum sem ríkið hefur þegar látið byggja, þ. e. Norðurlínu, Austurlinu og Vesturlínu. 6. Gjaldskrá fyrir raforkusölu verði hin sama á öllum útsölustöðum stofnlínukerfisins. 7. Orkuráð skal skipað sjö mönnum í stað fimm sem verið hafa og sjö varamönnum sem engir hafa verið. 8. Orkuráð skal hafa á hendi stjórn Orkustofnunar auk Orkusjóðs. 9. Jarðboranir ríkisins eru teknar undan rekstrarstjórn Orkustofnunar. 10. Orkustofnun er leyst undan því hlutverki að annast hagnýtar jarðfræðilegar kannanir, m. a. vegna neysluvatnsleitar. 11. Tækninefnd Orkustofnunar er lögð niður. 12. Orkustofnun er falið sérstaklega að vinna að orkusparnaði. 13. Orkustofnun er falið sérstaklega að uppfræða almenning um orkumál. 14. Orkusjóður verði efldur eftir því sem með þarf til að tryggja framkvæmd orkumálaáætlunar. 15. Orkusjóði er fengin almenn heimild til að veita orkuveitum lán til hitaveituframkvæmda. 16. Orkusjóði er heimilað að veita einstaklingum lán til hitaveituframkvæmda. 17. Orkuráð tekur ákvarðanir um lánveitingar úr Orkusjóði í stað tillögugerðar til ráðherra. 18. Rýmkaðar eru heimildir til að reisa raforkuver án leyfis stjórnvalda. Ég hef hér talið upp meginbreytingar og nýmæli sem í frv. þessu felast. Ýmislegt fleira mætti til nefna er mætti heimfæra undir nýmæli og breytingar, en það er yfirleitt um minni háttar atriði og ég sé ekki ástæðu til að rekja það sérstaklega að þessu sinni. Ég sagði áðan að frv. þetta væri endurflutt. Það var flutt á síðasta þingi og fékk allítarlega meðferð í hv. iðnn. Ed. Nm. voru undantekningarlaust mjög jákvæðir í afstöðunni til þessa frv., en að sjálfsögðu létu menn sér koma til hugar að sumu mætti breyta, án þess þó að fram kæmu ákveðnar tillögur um slíkt. Ég vil taka það skýrt fram, að þó að ég sé 1. flm. þessa frv. og hafi átt sæti í þeirri skipulagsnefnd orkumála sem vann það starf sem frv. er byggt á, þá finnst mér alveg sjálfsagt að athuga allt sem til bóta gæti leitt og breyta mætti í frv. En frv. fjallar um mál sem er ákaflega veigamikið og ákaflega þýðingarmikið og það eru ýmsir aðilar sem vilja tjá sig um málið. Það kom í ljós þegar á síðasta þingi. Þá bárust umsagnir frá Sambandi ísl. rafveitna, Samtökum sunnlenskra sveitarfélaga, Fjórðungssambandi Vestfirðinga, Orkubúi Vestfjarða, Sambandi ísl. hitaveitna og Rafveitu Sauðárkróks, svo að það helsta sé nefnt. Allir þessir aðilar voru jákvæðir gagnvart frv., töldu feng að því, að það væri flutt, og bentu á ýmislegt sem væri til bóta frá gildandi lögum. Jafnframt voru sumir þessara aðila með hugmyndir um breytingar á tilteknum atriðum sem að mínu viti komu vel til greina, án þess að ég sé hér að kveða neitt upp úr um endanlega afstöðu mína til þeirra tillagna. En afstaða mín og ég má segja allra okkar flm. - og ég tel líka að ég megi segja hv. iðnn. - afstaða allra þessara aðila er sú, að hér sé um að ræða hið veigamesta mál sem þurfi að fá afgreiðslu eftir vandaða og óða meðferð. Ég vil vænta þess, að okkur takist að afgreiða þetta mikla mál á þessu þingi. Í trausti þess leyfi ég mér, herra forseti, að gera það að till. minni, að frv. verði vísað til hv. iðnn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Svo sem hv. 1. flm. þessa frv. tók fram var fjallað um fram komið frv. sem flutt var á liðnu þingi. Iðnn. Ed. hélt allnokkra fundi um frv. á liðnum vetri. Það er rétt, að nm. hv. iðnn. voru á einu máli um ýmsa þætti þessa frv. Eins og hv. flm. tók fram er þetta frv. í samræmi við álit skipulagsnefndar orkumála sem þáv. iðnrh. Gunnar Thoroddsen skipaði í jan. 1977 og skilaði áliti til hæstv. iðnrh. sem síðar varð, Hjörleifs Guttormssonar, í okt. 1978. Þó er það þannig, að örfáar breytingar hafa verið gerðar á frv. frá því nefndin skilaði af sér, þó að ég ætli ekki að fara út í þær. Hins vegar, eins og vikið hefur verið að, varð ágreiningur um orkuvinnslukaflann. Eins og fram hefur komið og hv. þm. er vafalaust kunnugt um gerðu tillögur meiri hl. þeirrar nefndar, sem ég hef getið um, ráð fyrir að það væri einn aðili í þessu landi sem sæi um virkjunarmál að meginhluta, sæi um öflun orkunnar og sæi jafnframt um háspennta orkudreifingu. samkv. tillögum minni hl., og þær tillögur eru einmitt í þessu frv. sem hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson hefur nú mætt fyrir, er raunar gert ráð fyrir að það geti verið um að ræða fjölmarga aðila sem annist orkuöflun og háspennta orkudreifingu. Ég hef ekki hugsað mér að fara langt út í þessa umræðu á þessu stigi. Hún er nokkuð kunn meðal þm. Þetta frv. var, eins og margoft hefur verið sagt, flutt á liðnu þingi og öll sú umfjöllun er vafalaust í fersku minni þm. Ég geri fastlega ráð fyrir að við munum nú, ekki síður en á liðnum vetri, taka þetta til vandaðrar umfjöllunar. Það er nú svo, að það er nauðsynlegt að setja ný orkulög og það þurfum við að gera, um það eru allir sammála. Hins vegar vitum við að það hefur staðið styrr og er raunar enn um það, með hvaða hætti skipulag orkuöflunarinnar og dreifingar jafnframt muni verða. Þessi mál hafa verið í deiglunni, ef ég má svo að orði komast, nokkur undanfarin ár, og ég hygg að þau séu það enn. Ég lít svo á, að meðan menn geta ekki komið sér saman um skipulag orkuöflunar og orkudreifingar sé ekki tilhlýðilegt að flýta sér of hratt í setningu heildarorkulaga. Svo mikilvæga tel ég persónulega þennan kafla sem fjallað er um. Um orkumálin er það að segja, að þau eru ein af meginundirstöðum í þjóðarbúskap okkar. Það er ekki sæmandi annað en hv. Alþingi komist þarna að niðurstöðu og allir þeir aðilar sem málið varðar. Ég geri ráð fyrir að meðhöndlun þessa máls verði ekki með ólíkum hætti og á liðnum vetri. Hv. flm. gat um að frv. hefði verið sent til umsagnar fjölda aðila. Það er rétt. Umsagnir voru af ýmsum toga. Flestar voru þær jákvæðar. Hins vegar var gripið á ýmsu sem mönnum þótti betur mega fara og athuga þyrfti nánar varðandi þetta frv. En að lokum þetta: Orkubúskapur okkar hlýtur alltaf að verða til endurskoðunar í raun og sannleika. Við verðum að setja ákveðnar reglur, ákveðna grunnpunkta sem við ættum okkur að fara eftir. En viðhorf til þessara mála geta breyst á mjög skömmum tíma. Og ég segi aftur: Þessir hlutir, sem og fjölmargir aðrir, hljóta alltaf að verða til endurskoðunar. Við þurfum e. t. v. árlega, í lengsta lagi á örfárra ára fresti, að meta stöðu okkar, gagnvart þessum málum upp á nýtt. Sem formaður iðnn. á liðnu ári átti ég þátt í þessari umfjöllun. Ég veit ekki hvernig fer með það á þessu þingi, en sæti á ég í iðnn. og ég mun leggja mitt lóð á vogarskálina til að frv. fái ítarlega umfjöllun.



Herra forseti. Ég þakka hv. 3. þm. Vesturl. fyrir hans góðu undirtektir undir þetta mál, sem mér komu að vísu ekki á óvart, vegna þess að hann, sem var formaður hv. iðnn., lét ekki eftir liggja sinn hlut til þess að málið fengi á síðasta þingi sem besta umfjöllun þar, eftir því sem við varð komið, og ég veit að hlutur hans mun ekki liggja eftir nú. Hann kom inn á ágreininginn sem er um orkuvinnsluna. Ég ætla ekki að fara að ræða það, en við þurfum að vara okkur líka á því að gera ekki of mikið úr þeim ágreiningi. Þegar við skoðum það mál í hnotskurn var ágreiningurinn um það, að sumir vildu að enginn mætti virkja stærra en 5 mw. virkjun nema eitt fyrirtæki, Landsvirkjun. Aðrir vildu að þetta væri opið fyrir þá sem hefðu vilja og getu. Það þýddi ekki það, eins og hv. 3. þm. Vesturl. sagði, að við hefðum gert ráð fyrir að fjölmargir aðrir aðilar færu nú að virkja og reka virkjanir. Ég held að aldrei hafi verið gert ráð fyrir því. En síðan þessi ágreiningur varð, sem varð þess valdandi að það var ekki alger samstaða í skipulagsnefnd orkumála frá 1977, virðist mér að þróunin sé að verða sú, að það ætti að verða grundvöllur fyrir samstöðu í þessu máli. Reynslan hefur orðið sú, að það hefur ekki verið hægt að binda sig við þau takmörk að heimila aðeins einum aðila að virkja stærra en 5 mw. Slíkar takmarkanir geta ekki staðist. Þær verða brotnar niður af nauðsyn. Reynslan er sú líka hjá okkur í dag. Síðan þessi ágreiningur olli því, að skipulagsnefnd orkumála náði ekki samstöku, hafa verið samþykkt lög á Alþingi um nýjar virkjanir sem eru stærri en 5 mw. Hitaveitu Suðurnesja hefur verið heimilað að virkja allt að 10 mw., sjóefnaverksmiðju hefur verið heimilað að virkja o. s. frv. Ég held líka að þegar nánar er að gætt, ef mætti orða það svo, segir heilbrigð skynsemi að það sé ekkert vit í því að banna einhverjum aðila, sem hefur vilja og getu til þess, að virkja. Svo þýðingarmikil eru þessi mál að hví skyldum við ekki hagnýta alla þá krafta, sem tiltækir kunna að vera í þessu mikilvæga verkefni: að hagnýta orkulindir landsins? En það kann að vera að þetta sé ekki sérstaklega raunhæft, að það verði mikið um þessi fyrirtæki. Það kemur ekki til stuðnings við landshlutafyrirtæki, sem snúa sér að þessum verkefnum, nema þau séu stofnuð. Þau hafa ekki verið stofnuð og þau verða ekki stofnuð nema viðkomandi sveitarfélög séu fús til þess og vilji slíkt. Ég vildi nú aðeins, án þess að ég ætli hér að fara að innieiða neinar almennar umr. um þetta, vekja athygli á þessu að gefnu tilefni. Þegar hv. 3. þm. Vesturl. var að tala um þennan ágreining, sem ég vék einnig að, vildi ég undirstrika þetta sem ég sagði. Og við skulum ekki heldur gera of mikið úr þessum ágreiningi. En skipulagsmál orkumálanna eru ákaflega þýðingarmikil. Hv. 3. þm. Vesturl. sagði, að vegna þess að þau væru þýðingarmikil ættum við ekki að flýta okkur of hratt. Ég veit hvað hann á við. Hann á við að við eigum að vanda mjög þessa endurskoðun. Ég er honum sammála um það. En við erum búnir að standa í mörg ár í þessari endurskoðun og það er kominn tími, að mínu viti, vegna mikilvægis málsins til að ljúka þessu máli sem allra fyrst. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt: Ég vonast til þess að okkur takist það á þessu þingi.