Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Vorið 1978 voru samþ. lög nr. 57/1978, um heilbrigðisþjónustu. Síðan hefur komið í ljós að nauðsynlegt er að breyta ýmsum ákvæðum þessara laga eða lagfæra þau í ljósi reynslunnar og hér hefur ríkisstj. lagt fram til athugunar á Alþingi frv. til l. um breyt. á lögum um heilbrigðisþjónustu. Hér er fyrst og fremst um það að ræða að breyta nokkuð umdæmamörkum frá því sem er í lögum nr. 57/1978. Þessar brtt. eru sem hér segir: Það er í fyrsta lagi snertandi Húsavíkurumdæmi eða 14. gr., 6. tölul., undirlið 3.1 í lögunum, og brtt. gengur út á það, að Kelduneshreppur, Öxarfjarðarhreppur, Fjallahreppur og Presthólahreppur flytjist frá Húsavík og yfir til Kópaskers. Þegar lög um heilbrigðisþjónustu voru síðast til meðferðar á Alþingi vorið 1978 láðist að ákvarða Kópaskeri sérstakt starfssvæði og er með þessari brtt. bætt úr þeim ágalla heilbrigðisþjónustulaganna. Í öðru lagi gerir frv. þetta ráð fyrir að undir Þórshafnarumdæmi falli nú Raufarhafnarhreppur, en í staðinn verði H-stöð á Raufarhöfn, en ekki H 1 eins og nú er gert ráð fyrir í lögum um heilbrigðisþjónustu. Fyrir þessu liggja rök sem þekkt eru, að erfiðlega hefur gengið að manna þessi svæði á þeim misserum sem liðin eru frá því að heilbrigðisþjónustulögin tóku gildi. Það hefur raunar reynst ógerlegt að fá lækni til að setjast að á Raufarhöfn og erfiðlega hefur gengið að fá lækni til Þórshafnar. Í þriðja lagi er hér gert ráð fyrir því, að Skeggjastaðahreppur falli undir Vopnafjörð, H 1 stöðina þar, og flytjist þar með undan H-stöðinni á Bakkafirði. Þá er hér gert ráð fyrir því, að Vatnsleysustrandarhreppi verði þjónað í Keflavíkurumdæmi, en hann fellur samkv. núgildandi lögum undir Hafnarfjarðarumdæmi. Í samræmi við þá brtt., sem gerð er varðandi Þórshafnarumdæmi, er gerð brtt. í sambandi við ákvæði til bráðabirgða um að orðin „og heilsugæslustöð á Þórshöfn þjónar Skeggjastaðahreppi“ falli niður úr þessu bráðabirgðaákvæði 14.10. Loks er hér um að ræða brtt. sem er sennilega ein sú veigamesta. Það er brtt. við lið 34.4 í lögunum, en það ákvæði laganna er nú þannig orðað: „Ríkissjóður og sveitarfélög ern eignaraðilar í hlutfalli við framlag til sjúkrahúsbygginga, en greiða viðhald fasteigna og tækja að jöfnu.“ Í frv. þessu er gert ráð fyrir að viðhaldskostnaður vegna fasteigna og tækja greiðist af daggjöldum. 6. gr. frv. hljóðar þannig: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ En með tilliti til þess, að fjárlög hafa nú nýlega verið afgreidd fyrir árið 1980, tel ég í rauninni eðlilegast, ef Alþ. afgreiðir þetta frv. á þessu vori, að frv. taki gildi frá 1. jan. 1981. Ég vil annars segja það í tengslum við þetta mál, að nú er til athugunar á vegum ríkisstj. öll verkefnaskipting ríkis og sveitarfélaga, þar meðtalin auk þess tekjuskipting ríkis og sveitarfélaga. Ég fyrir mitt leyti tel út af fyrir sig, að miðað við allar aðstæður geti verið eðlilegt, vegna þess hvað hér er um stórt mál að ræða, að ákvörðun um viðhaldskostnað fasteigna og tækja í sjúkrahúsum verði látin bíða heildarákvörðunar um breytingu á verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, en í þetta skipti einbeiti Alþ. sér að lagfæringum á heilbrigðisþjónustulögunum í samræmi við þá reynslu sem fengist hefur af þeirri umdæmaskiptingu sem þar er gert ráð fyrir. Í þessu sambandi hljóta að hafa vaknað meðal hv. alþm. allmargar spurningar um það, hvort núgildandi kostnaðarskipting við framkvæmdir og rekstur í þessum efnum sé eðlileg að öllu leyti. A. m. k. hefur sú spurning vaknað í mínum huga, hvort ekki sé með öllu óeðlilegt, að ríkið leggi fram langt umfram helming af framkvæmdakostnaði við sjúkrahús og heilsugæslustöðvar, en eigi í rauninni engan rétt að því er varðar stjórnun þessara fyrirtækja. Stjórn þessara stofnana er einvörðungu í höndum sveitarfélaganna í grennd. Ég tel að það gæti komið til greina og væru í raun og veru full rök fyrir því, að ríkið ætti aðild að sjúkrahúsum og heilsugæslustöðvum sem eru fjármögnuð að 85% af ríkinu sjálfu. Og ég minni á að á þessu ári, 1980, er gert ráð fyrir að ríkið leggi fram í þessu skyni 3080 millj. kr. Við meðferð þessa máls hér á hv. Alþ. held ég að eðlilegt væri að hv. heilbr.- og trn. athuguðu ýmsar fleiri brtt. og hugmyndir um breytingar á þessum lögum sem fram hafa komið opinberlega á undanförnum mánuðum. Mun heilbr.- og trmrn. sjá til þess, að hv. heilbr.- og trn. deildarinnar fái þær till. um breytingu á þessum lögum sem borist hafa rn., en ekki hefur verið tekin afstaða til í rn. út af fyrir sig, þannig að Alþ. geti um þessar till. fjallað. Það er auðvitað eðlilegast að með mál af þessu tagi sé þannig farið, að Alþ. hafi þar ítrasta meðráðarétt á öllum stigum málsins. Ég leyfi mér svo að lokum, herra forseti, að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Ég mun ekki halda hér langa tölu um frv. það sem hæstv. heilbrmrh. gerði grein fyrir. Mér hefur verið kunnugt um það og fleiri þm. Norðurl. e., að af hálfu heilbrigðisráðs kjördæmisins voru á döfinni breytingar af því tagi sem hér koma fram, í fyrsta lagi beinlínis vegna þess að með þessum hætti þótti auðveldast með skjótum hætti, eins og nú stendur á, að ráða fram úr ákaflega alvarlegu vandamáli varðandi læknisþjónustu á Þistilfjarðarsvæðinu og þá þannig að næði yfir til Raufarhafnar, þar sem ekki hafði tekist að fá lækni til Raufarhafnar og yfirvofandi að missa þann eina lækni sem starfandi hefur verið á Þórshöfn, vegna þess að starfsaðstaða væri ekki sem skyldi á þessu svæði. Það fylgdi raunar með af hálfu þeirra Þistilfirðinganna og eins þess læknis sem setið hefur á Þórshöfn, að ekki nægði nú það eitt að bæta þarna við heimild fyrir annan lækni, heldur þyrfti einnig að gera heilsugæslustöðina á Þórshöfn þannig úr garði að hún héldi a. m. k. vatni og vindi, en þarna er um að ræða gamalt hús sem ekki hefur verið lagt í neinn kostnað við í senn tvo áratugi. Okkur var einnig kunnugt um að á það var sótt af töluverðu kappi af hálfu þeirra Keldhverfinga og Öxfirðinga að fá lækni staðsettan á Kópaskeri. Og það fylgdi með, að það væri í því von að maður, sem af persónulegum ástæðum hefði áhuga á því að setjast þarna að og er nú að ljúka prófi í læknisfræði, vildi gjarnan koma þangað. Þá eigum við aðeins eftir að hugleiða stöðu þeirra Raufarhafnarbúa og einnig þeirra fjölmörgu sjómanna sem eiga að sumrinu til a. m. k. skemmsta leið til öruggrar hafnar á Raufarhöfn, ef á læknisaðstoð þarf að halda. Ég er þeirrar skoðunar, að enda þótt við hljótum af mjög illri nauðsyn að sætta okkur við það, sem nú blasir við varðandi stöðu Raufarhafnar, og sætta okkur við þessa lausn sem kannske hinn eina fáanlega kost, að koma upp H2 stöð á Þórshöfn til þess að halda þar læknisþjónustu, þá hljótum við að miða að því að halda því vakandi að útvega einnig lækni sem gæti setið á Raufarhöfn. Hér höfum við 500 manna byggðarlag, meira og minna einangrað að vetrinum, enda þótt úr því hafi nú heldur bæst við tilkomu hafísvegarins og von sé í bættum samgöngum enn þá við Raufarhöfn. Síðan bætist það ofan á, að Raufarhöfn hefur verið ein af meginhöfnum Norðurlands fyrir sjómenn, var það auðvitað á þeim tíma þegar síldveiðarnar voru mestar fyrir Norðurlandi og er einnig sú höfn sem undir vissum kringumstæðum - þegar fiskur heldur sig á norðausturslóðinni - er hin næsta öruggra hafna að leita til, ef slys eða bráða sjúkdóma ber að höndum um borð í fiskiskipum. Með þessum fyrirvara lýsi ég yfir stuðningi við frv. í þeirri mynd sem það er og að svo miklu leyti sem það varðar Norðurl. e.



Herra forseti. Ég vil gera tvö atriði að umræðuefni strax við 1. umr. þessa máls. Í fyrsta lagi vil ég hafa fyrirvara um það að fylgja 1. gr. sem fjallar um umdæmisskiptingu á Norðurlandi eystra. Þarna er um að ræða að sumu leyti, eins og hv. þm. Stefán Jónsson kom inn á, mál sem er verulegt deilumál heima fyrir, hvernig skuli skipa málum. Við þm. Norðurl. e. höfum oft rætt þetta mál og verið einhuga um að í því þyrfti að finna einhvers konar málamiðlun heima fyrir án þess að þar kæmu bein fyrirmæli að ofan, hvort heldur væri frá rn. eða hinu háa Alþingi. Við höfðum mælst til þess, að nýskipað heilbrigðisráð, sem á þessu svæði starfar eins og öðrum svæðum nú orðið, tæki þetta mál sérstaklega til umfjöllunar - og mér er til efs að það bæti úr skák að þetta frv. er komið fram nú - að finna þarna á einhverja lausn sem menn mundu geta sætt sig við heima fyrir. Ég verð þá að segja að ég sé ekki neitt athugavert við það, að frv. sem slíkt sé lagt fram og síðan sé leitað umsagnar um það, ef það er alveg ljóst að ekki er meiningin að keyra þetta frv. í gegn á skömmum tíma, t. d. á þeim skamma tíma sem eftir er af þessu þingi. Ef svo er, þá sé ég ekki annað en gott sé að frv. er komið fram. Það væri gott, ef hæstv. ráðh. vildi tjá sig um það, hvað hann telur þurfa að hafa mikinn hraða á þessu máli, en ég tel að tími þurfi að gefast til þess fyrir aðila heima fyrir í Norðurl. e. að átta sig á þeim brtt., sem felast í 1. gr. þessa frv. Annað atriði, sem ég vildi gera að umræðuefni núna um þetta mál, er að ég tel mjög orka tvímælis, svo ekki sé meira sagt, að ætla sér að taka fleiri liði inn í daggjaldakerfi sjúkrahúsa. Ég held að þetta kerfi sé í sjálfu sér gengið sér til húðar. Það hefur verkað þannig, að menn hafa fengið svokölluð halladaggjöld nokkurn veginn án eftirlits til viðbótar þeim daggjöldum sem menn fá til þess að standa undir rekstrinum. Þetta hefur að sjálfsögðu ekki orðið til þess að auka aðhald í rekstri sjúkrahúsa, sem er ekki síður nauðsynlegt í þeim rekstri en öðrum, þannig að ég held að það ætti að athuga hvort ekki fyndist nýtt og betra form á samrekstri ríkis og sveitarfélaga á sjúkrahúsum heldur en daggjaldakerfið. Það væri eðlilegt að huga að því áður en farið er að auka við það. Ég get tekið undir það, að nauðsynlegt er að skera úr um hver eigi að greiða viðhaldskostnað þessara mannvirkja. Í lögunum er núna gert ráð fyrir 50% af hálfu ríkisins og 50% af hálfu sveitarfélaganna, sem sveitarfélögum hefur fundist mjög ósanngjörn regla. Ég get tekið undir það, að það er nauðsynlegt að endurskoða þá reglu, en mér er mjög til efs að þarna sé verið að benda á þá leið sem er farsælust.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu ekki ætlun mín eða ríkisstj. að reka svo á eftir þessu máli að menn fái ekki tækifæri til þess að kanna það í þaula hér á hv. Alþingi. Tilgangurinn með framlagningu þessa máls er þvert á móti sá, að reyna að leita eftir samstöðu um þær lagfæringar sem reynslan hefur sýnt okkur að nauðsynlegar eru á lögum um heilbrigðisþjónustu. Við þm. Norðurl. e. vil ég segja það, að auðvitað væri eðlilegast að þeir reyndu að taka á því í sinn hóp, við sína umbjóðendur í héraði, hvaða lausn er æskilegust á því vandamáli, sem hér er um að ræða og birtist í því að ómögulegt hefur reynst að fá lækni til Raufarhafnar og mjög erfitt að fá lækni til Þórshafnar. Það kann að vera að viðkvæmnismál séu á báðum svæðunum slík að erfitt sé að höggva á þennan hnút, en það er skylda þm. að gera það, að finna lausn á þessum málum, því að núverandi fyrirkomulag er í raun og veru gersamlega óþolandi fyrir það fólk, sem á þessu svæði býr, og þá líka og kannske sérstaklega fyrir þá sem eiga að bera ábyrgð á heilbrigðisþjónustunni í landinu. Ég vil einnig minna á það, að samkv. lögum nr. 56/1973 var sá háttur hafður á, sem hér er gerð till. um núna, og það gafst í raun betur en það fyrirkomulag sem ákveðið var með lögum nr. 57 frá 1978. En ég held að það sé sem sagt nauðsynlegt að þm. kjördæmisins, Norðurl. e., sjái til þess, að umbjóðendur þeirra geti sem best fjallað um málið, og sjálfsagt að heilbrigðisráð kjördæmisins líti á það. Ég vil einnig deila þeim sjónarmiðum með hv. 3. þm. Norðurl. e., sem hér komu fram hjá honum varðandi viðhaldskostnað sjúkrahúsa. Það er atriði sem þarf að athuga nánar. Við lítum ekki þannig á í heilbrmrn., að við séum hérna með hinn endanlega „átoriseraða“ sannleik í þeim efnum. Ef hv. Alþ. gæti komið þarna með aðra „formúleringu,“ þá yrði því vafalaust vel tekið. En þessi málefni eru í ólestri að mínu mati, þessi kostnaðarskiptingar- og stjórnunarmál, víða í heilbrigðisþjónustunni. Á þessu verður að taka. Jafnvel þó að málin séu viðkvæm á ýmsum svæðum verðum við að taka á þessum málum. Og til þess er nú Alþ. einu sinni kjörið að fást við mál, jafnvel þó að þau séu erfið. Ég vil einnig - úr því að ég kom hér í ræðustólinn aftur - ítreka það sem ég sagði áðan, að heilbr.- og trn. d. fær einnig fyrir milligöngu rn. þær till. aðrar, sem fram hafa komið um breytingar á lögum um heilbrigðisþjónustu, þó að rn. hafi ekki tekið afstöðu til þeirra, þannig að heilbr.- og trn. Ed. og kannske nefndir þingsins geti fjallað um endurskoðun á þessum lögum í nokkurri heild. Og þá verður það auðvitað að vera þannig, þó að ekki sé rekið á eftir með afgreiðslu á þessu vori, að menn gangi þannig að verkinu, að það sé nokkurn veginn ákvörðunartækt með haustinu og menn láti þetta ekki niður falla vegna þess að ríkisstj. sé ekki með pískinn á lofti um það, að málið þurfi að afgreiða á fáeinum vikum. Þannig vill það því miður oft verða þegar ekki er rekið harkalega á eftir málum, þá vilja þau sofna í nefndum. Það má ekki verða í þessu tilfelli, þó að ekki sé endilega ætlast til þess að málið sé afgreitt svo að segja á næstu vikum.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr. um breytingar á lögum um heilbrigðisþjónustu, kemur - eða 1. gr. þess - að nokkuð miklu leyti inn á breytingar heilsugæslunnar og heilbrigðisþjónustunnar í Norðurl. e. Og það er eins og hefur komið fram hjá hv. 3. og 4. þm. kjördæmisins, sem hér hafa talað á undan, að nokkur umr. hefur þegar verið um þessi mál heima fyrir og þarf að ræða þau mál allmiklu betur. Frv., sem hér er lagt fyrir, kemur nokkuð snöggt til umr. og við höfum lítinn tíma haft til þess að athuga það og ákvæði þess, og þess vegna þarf að athuga þetta mál mjög ítarlega. Vafalaust eru hér vissir þættir til bóta. Þarna er talað um að auka þjónustu á Þórshöfn. Það er einmitt það sem hefur líka verið mikið til umr. í kjördæminu. En þá er einnig dregið úr þjónustunni á Raufarhöfn, sem hlýtur að þýða að þarna stangast á hagsmunir. Hæstv. heilbrmrh. bendir á það, að þm. verði að leita leiða og reyna að finna lausnir á þessum málum. Vissulega er það rétt, að við verðum að stuðla að því að þarna náist fram það besta sem hægt er. En við viljum líka minna á það, að heilbrigðisráðið hlýtur að þurfa að fjalla ítarlega um þetta og vera til stuðnings, halds og trausts og ætti að hafa veruleg áhrif á það, hvernig þessum málum er endanlega skipað. Nú er ég því miður ekki nógu vel kunnugur lögum um heilbrigðisráð, en ég held að það hljóti að vera eitt af þeirra meginverkefnum að fjalla einmitt um það, hvernig skipuleggja eigi og byggja upp heilbrigðis- og heilsugæsluþjónustuna. Varðandi 5. gr. þessa frv., þar sem talað er um viðhaldskostnað fasteigna og tækja, þá vil ég taka undir þær umr. sem hér hafa orðið hjá hæstv. ráðh. og hv. 3. þm. Norðurl. e., að daggjaldakerfið, eins og það hefur verið upp byggt, hefur því miður alls ekki verið til aðhalds í rekstri sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva, eins og það þyrfti að vera, og þess vegna þarf einnig að athuga þetta ákvæði, þ. e. 5. gr. þessa frv., mjög ítarlega eins og aðrar greinar þess.