Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Það þarf ekki að minna hæstv. forseta á að hún er forseti allra þingmanna, líka þeirra þingmanna sem ekki hefur verið boðið að samningaborðinu um hvaða málum ber að ljúka fyrir þinglok. Ég vil því árétta mikilvægi þess að afgreiða mál um skuldavanda heimilanna sem bíða afgreiðslu í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og lyklafrumvarpið sem mér skilst að Norðmenn hafi innleitt í gjaldþrotalöggjöf sína í fjármálakreppunni sem þeir fóru í gegnum í byrjun 10. áratugarins. Auk þess vil ég minna virðulegan forseta á þingsályktunartillögu um að Alþingi samþykki stuðningsyfirlýsingu við grísku þjóðina en samþykkt hennar mun styrkja samningsstöðu grísku þjóðarinnar í samningaviðræðum um betri kjör á lánum ESB og AGS. Frú forseti. Það er von mín að þú takir beiðni mína til greina.

Virðulegi forseti. Það eru fastir liðir eins og venjulega. Við þingmenn stöndum núna í þeim sporum að geta ekki áttað okkur á því hvernig þingstörfum verður haldið áfram í dag, hvað þá allra næstu daga. Við sjáum þá dagskrá sem fyrir okkur hefur verið lögð sem er nokkurn veginn sú sama og á laugardaginn var þar sem var mælt fyrir allmörgum nefndarálitum. Nú vil ég spyrja hæstv. forseta hvernig þingstörfum verður haldið áfram í dag, hvort reynt verði áfram að leiða fram eitthvert samkomulag um þinglok. Hjá okkur í stjórnarandstöðunni hefur komið fram fullur vilji til þess að reyna að ná samkomulagi um einstök mál, afgreiðslu þeirra og þar með lyktir þingsins. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. forseta eftir því hvort von sé á því að þessum viðræðum verði haldið áfram og hvernig hæstv. forseti sjái fyrir sér þingstörfin í dag.

Forseti mun beita sér áfram í því að reyna að ná niðurstöðu um þinglokin í dag og gera það sem hann telur rétt og best til að slík niðurstaða náist.

Frú forseti. Ég vil taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa komið hingað upp á undan, fyrst með Lilju Mósesdóttur sem hvatti til þess að mál sem tengjast skuldastöðu heimilanna og öðrum brýnum efnahagsmálum verði tekin á dagskrá. Því miður hefur tími þingsins farið í aðra hluti og ég hvet hæstv. forseta til að stuðla að því að þau mál komist á dagskrá þingsins, ekki veitir af. Ég tek einnig undir með hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að það er nauðsynlegt að ná betri festu um þinglokin þannig að við hv. þingmenn gerum okkur grein fyrir því hvaða mál eigi að klára á næstu dögum. Það er brýnt að klára mjög mörg mál þannig að ég hvet frú forseta til dáða. Ég veit að hæstv. forseti hefur unnið mjög mikið og markvisst að því að reyna að ná niðurstöðu um þinglokin og hæstv. forseti á stuðning í þeim sem hér stendur til að klára það mál.

Forseti. Ég er ákaflega ánægður með fundarstjórn forseta og kem hingað til að lýsa því, en ég er þó ósammála forseta um að hér séu nokkrar einustu líkur á samkomulagi um nokkurn skapaðan hlut. Það hefur verið reynt og aftur reynt og gengur ekki. Stjórnarandstaðan, hv. þm. Bjarni Benediktsson, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og fylgismenn þeirra, neita að gera samkomulag. Í mínum huga er þetta orðið þannig að þeir ætla ekki að gera samkomulag nema á einhverjum þeim forsendum sem eru algerlega út í hött milli meiri hluta og minni hluta hér á þinginu. Það var teiknimynd í Fréttablaðinu daginn fyrir 17. júní, af glöðu og ánægðu fólki úti á Austurvelli að fagna þjóðhátíðardegi sínum en Alþingishúsið stóð í tveimur svörtum skýjum með hauskúpum í. Það er sú mynd sem fólk á Íslandi hefur af þingstörfum þessa dagana. Er hún tilviljun? Ég held ekki. Ég held að þannig vilji stjórnarandstaðan hafa það. Það gengur vel í samfélaginu. Allar vísbendingar eru upp á við en stjórnarandstaðan vill að það sé órói, 

Frú forseti. Ég ætla ekki að ræða um óvissuna um störf þingsins. Óvissan er nánast orðin að vissu. En mig langar til að spyrja um 54. gr. stjórnarskrárinnar. Þar stendur: „Heimilt er alþingismönnum, með leyfi Alþingis, að óska upplýsinga ráðherra eða svars um opinbert málefni …“ Á dagskrá í dag er engin fyrirspurn til ráðherra og ekki heldur um störf þingsins og ég vil spyrja hæstv. forseta hvort svo verði áfram á þessu sumri, sem við eigum eftir að ræða ítarlega, hvort ekki verði örugglega gert ráð fyrir því að ráðherrar sitji fyrir svörum.

Forseti lítur svo á að dagurinn í dag sé dagur til að reyna að ljúka þingstörfum, en við munum auðvitað meta dagskrána í framhaldinu.

Hæstv. forseti. Ég vil koma hingað upp og hvetja hæstv. forseta til dáða í því að reyna að ná samkomulagi við þingflokka um þinglokin. En í ljósi orða hv. þm. Marðar Árnasonar sem sagði að það væri stjórnarandstaðan sem bæri ábyrgð á öllu þessu ástandi hér, langar mig að minna á að sjaldan veldur einn þá tveir deila. Ég tel að meðan fólk hefur það hugarfar sem birtist í ræðu hv. þm. Marðar Árnasonar sé ljóst að við náum litlum árangri í því að ná saman um lyktir mála í þinginu. Mig langar að öðru leyti að taka undir orð hv. þm. Péturs H. Blöndals. Maður gerði ráð fyrir því að hér yrðu hæstv. ráðherrar til svara í morgunsárið eins og aðra mánudaga. Ég geri þá ráð fyrir því að ef af sumarþingi verður, eins og hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon talaði um í útvarpinu um helgina, verði ráðherrar hér að sjálfsögðu til að svara fyrirspurnum þingmanna.

Virðulegi forseti. Þeim fjölgar alltaf þessum föstu liðum á dagskránni. Nú hefur það gerst að hv. þm. Mörður Árnason hefur komið hingað upp til að greiða fyrir þingstörfum og farist það mjög vel úr hendi eins og fyrri daginn. Það má rifja upp að það var ekki síst hæstv. forsætisráðherra sem sagði á sínum tíma að það væri eðlilegt að hér yrði sumarþing til að ljúka málum. Það hefur ekki staðið á okkur í stjórnarandstöðunni að mæta til slíkra funda og taka þátt í þeim. Okkur er í sjálfu sér ekkert að vanbúnaði að halda áfram þingstörfum. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að nú nálgast forsetakosningar og það væri eðlilegt, eins og margoft hefur komið fram og m.a. hjá forsetaframbjóðendum á þessum degi, að gefa þeim aukið svigrúm í þjóðmálaumræðunni. Ég spyr hæstv. forseta hvort eigi ekki að taka tillit til þess. Stjórnarandstaðan hefur margoft lýst miklum vilja sínum til að reyna að ná samkomulagi á undanförnum dögum. Það hefur ekki verið hægt vegna eintrjáningsháttar hæstv. ráðherra sem núna telja að þetta snúist um stolt sitt, þeir treysta sér ekki til að kyngja stolti sínu. 

Frú forseti. Mig langar að kveðja mér hljóðs og lýsa óánægju minni með það sem fram fer á Alþingi þessa dagana og hefur verið að gerast hér undanfarna daga og vikur. Ég hef tekið þátt í fjölmörgum fundum með forustumönnum ríkisstjórnarinnar, þingflokksformönnum og öðrum og niðurstaða mín er einfaldlega sú að Alþingi Íslendinga er ekki starfhæft. Það er ekki starfhæft lengur sem löggjafarvald eins og staðan er. Það er ekki lengur vettvangur lýðræðislegrar umræðu heldur er í gangi einhvers konar valdaþrátefli sem á ekki heima í lýðræðissamfélagi. Við slíkar aðstæður sem hafa meira og minna ríkt frá því fyrir páska þegar reynt var að stöðva drög að nýrri stjórnarskrá og það algera úrræðaleysi sem meiri hlutinn sýnir í þessu máli er í raun ekki hægt að halda áfram að óbreyttu. Við vitum að með því að fara með þingið svona inn í næsta haustþing verðum við máluð út í nákvæmlega sama horn þann 11. september og við erum í í dag. Það hlýtur því að vera komið að því að forusta þingsins og forusta stjórnarmeirihlutans velti því alvarlega fyrir sér hvort ekki sé rétt að senda Alþingi heim og boða til alþingiskosninga. Þá getur almenningur nýtt sér lýðræðislegan rétt sinn til að velja sér nýja fulltrúa 

Frú forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hafa bent á mikilvægi þess að það sé skýrt hver dagskráin er fram undan á Alþingi til að þingmenn geti skipulagt störf sín og að sjálfsögðu allir sem starfa á þinginu, starfsmenn þingsins og aðrir. Ég mun leggja mitt af mörkum til að línur skýrist sem allra fyrst en ég vil líka taka undir með þeim sem segja að fyrst við erum hér á annað borð væri óvitlaust að hafa ráðherra til svara. Það hefur til dæmis gerst síðustu daga að forseti Íslands hefur lýst því yfir að komi til þess að samið verði við Evrópusambandið muni hann ávallt senda málið til þjóðarinnar í sérstakri þjóðaratkvæðagreiðslu sem verði endanleg. Þetta hlýtur að setja í ákveðið uppnám áform ríkisstjórnarinnar um hina ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Þess vegna væri mjög við hæfi að forusta ríkisstjórnarinnar mundi bregðast við þeim tíðindum sem borist hafa frá núverandi forseta, 

Forseti vill benda hv. þingmönnum á að dagskrá þingsins liggur fyrir og forseti hefur þegar sent út boð til þingmanna um að byrjað verði á 11. dagskrármálinu.

Forseti. Við formann Sjálfstæðisflokksins vil ég segja að bæði dæmið af honum sjálfum og dæmið af Grikklandi í gær sýnir að menn eiga aldrei að gefa sér niðurstöðu kosninga fyrir fram. Að öðru leyti kem ég hingað til að segja að ég hef fullt traust á störfum forseta og mér finnst að forseti hafi staðið sig vel við að reyna að leiða þingið til lykta. Ég vil líka lýsa yfir ánægju minni með þann samkomulagsvilja sem mér finnst koma fram í máli stjórnarandstöðunnar á þessum morgni. Ég hef mörg þinglokin lifað og veit að þegar menn leggja sig fram, jafnvel þótt í eindaga sé komið, brestur oft á með samningum sem í stöðinni eru þolanlegir. Auðvitað hefði ríkisstjórnin gjarnan viljað sjá miklu fleiri málum fram þokað og stjórnarandstaðan veit það. En ég met þennan samkomulagsvilja og held að við eigum að reyna að nota hann og beita þessum degi til að ná þinginu við þessar sérkennilegu aðstæður til þolanlegra lykta sem allir geta að einhverju marki sætt sig við, þó að þeir kannski vildu sjá veruleikann pínulítið öðruvísi.

Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt í þeim samningaviðræðum sem hér eiga sér stað um þinglokin að allir hlutaðeigandi hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar geri sér grein fyrir mikilvægi þess að vanda alla umgerð og allan málatilbúnað í kringum starfsumhverfi sjávarútvegsins. Það eru svo miklir hagsmunir undir. Mig langar, frú forseti, vegna þeirra viðræðna sem eiga sér stað, að vitna í ritgerð sem hagfræðingurinn Konráð Guðjónsson gerði um makrílveiðarnar. Þar færir hann rök fyrir því að vegna þess fyrirkomulags sem var búið að koma á hafi tapast hagnaður á árinu 2011 upp á 1,5 milljarða kr. Það skiptir miklu máli fyrir okkur í þessum samningaviðræðum að menn flýti sér ekki um of og þeir vandi sig. Fjármunirnir sem eru undir, möguleikarnir fyrir íslenska þjóð og hagsmunir íslenskrar þjóðar eru svo miklir 

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á innheimtulögum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Bryndísi Helgadóttur frá innanríkisráðuneytinu, Benedikt Bogason og Ásu Ólafsdóttur frá réttarfarsnefnd og Sigurbjörgu Leifsdóttur og Jóhann Sigurðsson frá Lýsingu. Þá hefur nefndinni borist umsögn Lýsingar og álit frá allsherjar- og menntamálanefnd. Frumvarpið byggist á meginreglu íslensks réttar um að einstaklingar og lögaðilar megi ekki sjálfir beita valdi til að ná fram rétti sínum heldur sé það hið opinbera sem hafi einkarétt á að þvinga fram efndir skuldbindinga. Í frumvarpinu er mælt fyrir um að innheimtuaðili skuli afla skriflegs samþykkis skuldara áður en lausafé er tekið úr vörslum hans enda sé hann í vanskilum með afborganir eða lánskostnað. Ef samþykki samkvæmt þessu liggur ekki fyrir skal innheimtuaðili leita aðfarar samkvæmt lögum um aðför, nr. 90/1989. Ýmis fordæmi eru fyrir því að fjármálafyrirtæki hafi áskilið sér rétt til að vörslusvipta viðskiptavini sína eignum sem hinir síðarnefndu hafa haft til umráða og liggja til grundvallar í samningssambandi aðila. Hafa vörslusviptingarnar verið framkvæmdar af hálfu fjármálafyrirtækjanna sjálfra í tilefni af vanefndum viðskiptavinanna án undanfarandi dómsúrlausnar og á þeim grundvelli að þetta eigi sér ótvíræða stoð í samningi aðilanna. Einstök fjármálafyrirtæki hafa talið með hliðsjón af eignarréttarákvæði stjórnarskrár að slíkt réttarfarshagræði sé umsemjanlegt þar sem tafsamt og kostnaðarsamt geti verið fyrir þau að fullnusta slíka samninga eftir hefðbundnum leiðum. Þeir samningar sem fyrst og fremst hafa verið ræddir í framangreindu samhengi eru svokallaðir eignarleigusamningar sem ýmist geta verið í formi rekstrarleigu eða kaupleigu. Það sem skilur síðarnefndu samningana frá hinum fyrri er að viðskiptavinurinn öðlast í lok leigutíma rétt til að eignast leiguandlagið að greindum skilyrðum. Í kjölfar hæstaréttardóma frá 16. júní 2010 um ólögmæti gengistryggingar lána hefur mikið verið deilt um lögmæti umræddra samninga sem í mörgum tilvikum voru gengistryggðir. Ágreiningurinn hefur einkum lotið að því hvort samningarnir teljist vera lán í skilningi laga um vexti og verðtryggingu, hvort lánin hafi verið veitt löglega í erlendri mynt eða innihaldi ólögmæta gengistryggingu og ef þau væru ólögmæt hvernig fara eigi að við endurútreikning þeirra. Úrlausn þessara álitaefna hefur að verulegu leyti verið á herðum dómstóla en með lögum nr. 151/2010, m.a. um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu, var lánveitendum samt sem áður gert skylt að framkvæma endurútreikning bílalána og íbúðalána einstaklinga innan tilskilins frests til samræmis við fordæmi Hæstaréttar með dómi sem féll 16. september 2010. Breytingalögin hafa frá upphafi sætt gagnrýni og 15. febrúar sl. gekk dómur Hæstaréttar þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að lögunum yrði ekki beitt við endurútreikning vaxta vegna liðins lánstíma. Með ákvörðun frá 9. mars sl., nr. 4/2012, féllst Samkeppniseftirlitið á að veita Samtökum fjármálafyrirtækja og Dróma hf. undanþágu frá 10. og 12. gr. samkeppnislaga, nr. 44/2005, um bann við ólögmætu samráði. Var fjármálafyrirtækjunum veitt heimild til að eiga með sér samvinnu um að meta fordæmisgildi febrúardómsins með tilliti til lögmætis og uppgjörs gengistryggðra fjárskuldbindinga og velja álitaefni til þess að bera undir dómstóla. Samkeppniseftirlitið taldi brýna nauðsyn bera til þess að leysa þá réttaróvissu sem skapast hefði í kjölfar dómsins en kaus að binda samráðið ströngum skilyrðum, m.a. því að hlutaðeigandi fjármálafyrirtæki frestuðu öllum fullnustugerðum sem byggðust á lánum sem ljóst væri að féllu undir dóminn. Hefur efnahags- og viðskiptanefnd átt upplýsingafundi með aðilum samráðsins sem fram fer undir eftirliti umboðsmanns skuldara. Að fenginni reynslu af setningu laga nr. 151/2010 og með hliðsjón af ákvörðun Samkeppniseftirlitsins var það ítarlega rætt innan efnahags- og viðskiptanefndar hvort tilefni væri fyrir löggjafann til að bregðast við febrúardómi Hæstaréttar og um síðir ákvað nefndin að leggja fram frumvarp þar sem lagðar voru til breytingar á ýmsum ákvæðum réttarfarslaga, samanber mál nr. 716. Það frumvarp er nú til meðferðar í allsherjar- og menntamálanefnd en tillögur þess gera m.a. ráð fyrir að skuldara verði veittar auknar heimildir til að sækja rétt sinn gagnvart kröfuhöfum vegna hættu á að hinir fyrrnefndu hafi sætt ólögmætum fullnustugerðum af hendi hinna síðarnefndu. Í ljósi ábendinga réttarfarsnefndar um flokkun fullnustugerða beindist athygli efnahags- og viðskiptanefndar einkum að tveimur álitaefnum, annars vegar því hvort unnt væri að lengja hefðbundinn frest til að bera gildi nauðungarsölu undir héraðsdómara og hins vegar hvort hægt væri að rýmka heimildir þrotamanns til endurupptöku dómstóla á úrskurði til gjaldþrotaskipta. Réttarfarsnefnd réð frá því að þessar leiðir yrðu farnar vegna óvissu sem slíkar breytingar gætu haft fyrir kröfuhafa og með vísan til þess almenna markmiðs laga um nauðungarsölu og laga um gjaldþrotaskipti að koma eignum gerðarþola/þrotamanns í verð og ráðstafa andvirðinu til kröfuhafa. Kaupendur eigna á uppboði eða við þrotameðferð yrðu einnig að geta treyst því að þeim yrði ekki brigðað frá þeim eftir að sala hefði farið fram. Teldi gerðarþoli sig hafa orðið fyrir tjóni vegna þess að skilyrði skorti til nauðungarsölu taldi réttarfarsnefnd raunhæfara að lengja málshöfðunarfresti 98. gr. laga um aðför og 88. gr. laga um nauðungarsölu úr þremur mánuðum í sex almennt en tímabundið til loka næsta árs í 12 mánuði. Samkvæmt 3. mgr. 66. gr. laga um gjaldþrotaskipti skal lánardrottinn, ef hann hefur krafist gjaldþrotaskipta sem skilyrði reynast ekki vera fyrir, bæta skuldaranum fjártjón hans og miska ef lánardrottninum mátti vera ljóst að skilyrðin skorti eða hann ætti ekki þá kröfu á hendur skuldaranum sem hann byggði á. Í 9. gr. frumvarpsins, samanber 716. mál, er lagt til að fjármálafyrirtækjum og fjármálafyrirtækjum í slitameðferð verði að viðlögðum dagsektum ekki heimilt að yfirtaka eignir til að tryggja fullnustu kröfu með vörslusviptingu sé krafan umdeild í ljósi framangreindra hæstaréttardóma nema áður hafi þessi fyrirtæki aflað úrlausnar dómstóls. Tilgangur ákvæðisins er sá að tryggja að fjármálafyrirtæki gæti lögformlegra leiða við fullnustu krafna sinna, samanber 78. gr. laga um aðför og tilmæli innanríkisráðuneytisins frá 28. júní 2011. Kom fram að lögreglan hefði ekki talið sig hafa heimild til að bregðast við kvörtunum og kærum vegna vörslusviptinga. Með hliðsjón af áliti allsherjar- og menntamálanefndar er lagt til að brot gegn ákvæðum frumvarps þessa varði stjórnvaldssektum. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Á eftir 2. gr. komi ný grein, svohljóðandi: Við 1. mgr. 18. gr. laganna bætist við nýr stafliður, b-liður, svohljóðandi: 6. gr. a um vörslusviptingu. Þráinn Bertelsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Helgi Hjörvar, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Skúli Helgason, Guðlaugur Þór Þórðarson, Tryggvi Þór Herbertsson, Lilja Mósesdóttir, Magnús M. Norðdahl og Birkir Jón Jónsson. Þetta mál hefur verið unnið ítarlega í efnahags- og viðskiptanefnd. Ég held að það sé ágætt að sýna þann svip á störfum þingsins því að heilmikil vinna fer fram í nefndum þingsins er snertir mikilvæg mál. Við höfum horft upp á það á undangengnum árum hvernig fjármögnunarfyrirtæki hafa gengið fram gagnvart m.a. aðilum í atvinnurekstri. Lítil og meðalstór fyrirtæki hafa orðið fyrir því að tæki sem þau hafa haft á fjármögnunarleigu hafa verið numin brott í skjóli myrkurs. Það er alveg ljóst að búið er að ganga allt of hart fram gagnvart mörgum aðilum í samfélaginu, líka fólki sem hefur verið með bifreiðar sínar í nefndum viðskiptum og fleira mætti nefna. Nú erum við að leggja til og verið er að vinna að því að auka réttindi almennings og atvinnufyrirtækja þegar kemur að samskiptum við umrædda aðila og því ber að fagna. Hins vegar höfum við því miður ekki náð að ganga lengra en raun ber vitni fyrir hönd skuldugra fyrirtækja og heimila. Við framsóknarmenn og fleiri höfum talað mikið fyrir leiðum til að bæta úr því á undangengnum árum en það bíður betri tíma. Ég lýsi yfir mikilli ánægju með að við skyldum þó hafa náð samstöðu í nefndinni um þessa réttarbót sem ég hef mælt fyrir.

Virðulegi forseti. Ég vil jafnframt fagna því að hér er verið að ræða um réttarbót eða neytendavernd sem mun bæta mjög stöðu fólks sem tók gengislán og margt hvert hefur átt á hættu að hjá því birtist vörslufyrirtæki og svipti það þeirri eign sem keypt var með ólöglegu gengisláni. Ástæða þess að ég kem hingað upp eru áhyggjur mínar af þeirri þróun sem við sjáum birtast með samþykkt þessa frumvarps, þróun sem felst í því að réttindi sem eru nú þegar fyrir í íslenskri löggjöf þarf að staðfesta sérstaklega með lagabreytingum. Við virðumst með samþykkt þessa frumvarps vera á hraðferð í átt að amerískri löggjöf þar sem löggjöfin tíundar í smáatriðum hver séu réttindi og skyldur einstaklinga og með því að færa okkur í þá átt færumst við frá hinni norrænu löggjöf sem byggir á því að grundvallarréttindi eru sett í lög í trausti þess að einstaklingar nái samningum um deilumál sín fyrir utan dómstóla en ekki í dómstólum eins og í ameríska kerfinu. Við erum með öðrum orðum, virðulegi forseti, að færast meira og meira í átt til þess að einstaklingar fari fyrir dómstóla með öll sín ágreiningsmál. Þetta lagaákvæði, þar sem er tekið sérstaklega fram hver þessi almenna neytendavernd einstaklinga varðandi vörslusviptingarrétt er, er því miður eitt dæmið um það. Ég spyr hv. þm. Birki Jón Jónsson hvort hann sé ekki sammála mér um það 

Frú forseti. Ég er eins og hv. þm. Lilja Mósesdóttir á þessu nefndaráliti þannig að ég vil endilega að það verði samþykkt. En mér fannst athyglisvert að heyra vangaveltur hv. þingmanns um þær breytingar sem hún upplifir og við upplifum kannski mörg að séu að verða á samfélaginu, þ.e. þá tilhneigingu að fólk þurfi í auknum mæli að leita til dómstóla til að greiða úr málum sínum í staðinn fyrir að fara hefðbundnari leiðir og semja um slík mál. Ákveðinn tónn var kannski sleginn þegar ríkisstjórnin tilkynnti hvernig hún ætlaði að leysa úr skuldavanda heimila með því að lögfræðivæða vandann þannig að þær fjölskyldur sem ættu í skuldavanda ættu að leita til lögfræðings sem fylgdi síðan fjölskyldunum inn í héraðsdóm með því neyðarlega ferli sem slíkri vegferð fylgir. Á margan hátt hefur ríkisstjórnin því dómstólavætt þann vanda sem blasir við okkur. Þegar við horfum til skuldavanda heimila og fyrirtækja þá hafa reyndar dómstólarnir fyrst og fremst skilað heimilum og fyrirtækjum réttindum, þ.e. staðið vörð um hagsmuni þeirra með tilliti til gildandi laga. Mestu kjarabætur heimila og fyrirtækja hafa sem sagt komið fram með úrskurði Hæstaréttar, ekki með aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Það er kannski það dapurlega að eftir eitt stærsta efnahagshrun í sögu þjóðarinnar skulum við búa við ríkisstjórn sem vill frekar neyða fólk til að leita réttar síns fyrir dómstólum en leggja til almennar leiðréttingar og aðgerðir fyrir skuldsett heimili og fyrirtæki.

Virðulegi forseti. Þó að ég hafi gagnrýnt inntak frumvarpsins, sem við erum að fara að samþykkja hér og er lagt fram af hv. efnahags- og viðskiptanefnd, hef ég samt sem áður efasemdir um þá þróun sem birtist í því. Reyndar lít ég svo á að ég sé að bjarga máli sem búið er að klúðra. Það var ákveðið að fara þessa dómstólaleið sem ég varaði við og sagði að mundi verða mjög dýrkeypt og langsótt og það hefur reyndar komið í ljós. Það eru að verða komin fjögur ár frá hruni og við erum enn í dómstólum með stóran hluta heimilanna því að það er ekki búið að leysa ágreininginn varðandi gengislánin. Ég harma það að þessi leið hafi verið farin. Þegar ráðamenn þjóðarinnar vissu að gengislánin væru ólögleg viðurkenndu þeir ekki þá staðreynd og settust niður við samningaborðið og sömdu ekki um hvernig ætti að leysa úr því vandamáli heldur vísuðu einstökum heimilum landsins til dómstóla. Þar erum við núna og það hefur þýtt að við á þingi erum stöðugt að laga einhver lagaákvæði til að skýra þau þannig að auðveldara verði fyrir neytendur meðal annars að sækja rétt sinn, en ekki bara neytendur heldur líka fjármálafyrirtæki. Ég tel að allar þessar lagabreytingar hefðu verið óþarfar ef við hefðum farið norrænu samningsleiðina í staðinn fyrir amerísku dómstólaleiðina.

Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni í þeim efnum að það er ekki beint hægt að sjá norrænan velferðarstimpil á verkum ríkisstjórnarinnar þegar kemur að skuldamálum heimila og fyrirtækja í landinu. Það grátlega er að skjaldborgin um heimilin hefur snúist upp í andhverfu sína. Í raun og veru hefur ríkisstjórnin fyrst og fremst tekið stöðu með kröfuhöfum. Ein stærsta einkavæðing síðustu ára hefur átt sér stað og nú eiga einhverjir vogunarsjóðir stærstu banka landsins sem ganga eðli málsins samkvæmt mjög hart gagnvart heimilunum í landinu enda ætla þeir sem eiga þessa banka að ná sem mestu út úr heimilum og fyrirtækjum í landinu. Það upplagða tækifæri í kjölfar hrunsins að láta kröfuhafana bera í meira mæli þann skaða sem varð í kjölfar efnahagshrunsins varð ekki raunin og þess vegna stöndum við í þeim sporum við gerum í dag. Það er miður og við hv. þingmaður höfum sameinast um það í þinginu að leggja fram mörg mál sem hefðu getað stuðlað að því að staðan væri önnur í dag. Við hefðum getað minnkað vandann strax í upphafi ársins 2009 með því að fara í almennar leiðréttingar gagnvart heimilum og fyrirtækjum í landinu. Þannig hefðum við minnkað þann vanda sem skuldamálin eru og þar með hefðum við kannski getað unnið hraðar úr þeim erfiðu málum sem almenna leiðréttingin hefði ekki getað náð til. En því miður er það tækifærið farið frá okkur. Það var einstakt tækifæri og ábyrgðina á því ber að sjálfsögðu sú ríkisstjórn sem nú situr en á sem betur fer ekki marga daga eftir í valdastólum.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á innheimtulögum, vörslusviptingu innheimtuaðila. Ef frumvarpið verður að lögum batnar réttur skuldara sem eru í vanskilum með afborganir og lánakostnað. Áður en lausafé er tekið úr vörslu skuldara þá skal skuldari hér eftir láta í té skriflegt samþykki sitt fyrir vörslusviptingunni. Það er ljóst að í sumum tilfellum hefur afhending muna verið framkvæmd með samþykki skuldara en í öðrum tilvikum án slíks samþykkis og þá jafnvel þannig að skuldari hefur ekki fengið vitneskju um sviptinguna fyrr en eftir að hún hefur farið fram. Öll höfum við heyrt sögur af fólki sem hefur vaknað að morgni og ætlað út í bíl sinn og þá hefur bíllinn verið horfinn, um vörslusviptingu hefur verið að ræða. Bent hefur verið á að vafi geti verið um réttmæti þeirra lánasamninga sem um teflir og að í sumum tilvikum kunni fjármögnunar- leigufyrirtækin að hafa svipt umráðamenn lausafjár vörslu þeirra þegar slíkur vafi er fyrir hendi. Það er augljóst að sé vörslusvipting framkvæmd við slíkar aðstæður þá er það afar varasamt. Öll vitum við að lán sem hafa verið gengistryggð eða gengisbundin vísitölu erlendra gjaldmiðla hafa verið dæmd ólögmæt. Ef vörslusvipting á grunni þessara ólögmætu lána hefur átt sér stað er augljóst að það er mjög varasamt að gera það og það er verið að brjóta á rétti fólks. Þessi lagabreyting á að koma í veg fyrir þetta. Skuldari skal jafnan gefa skriflegt leyfi eða samþykki við afhendingu lausafjármuna. En þetta skapar náttúrlega viss vandamál og setur aukna kröfu á dómstóla vegna þess að ef fólk samþykkir ekki vörslusviptinguna eða vefengir hana þarf málið að fara fyrir dómstóla. Því er afar brýnt að dómstólar afgreiði beiðnir lánardrottna og kröfuhafa fljótt. Þrátt fyrir allt eiga kröfuhafar stjórnarskrárbundin réttindi sem felast í eignarréttarákvæðum stjórnarskrárinnar. Sú staða getur komið upp að óprúttnir aðilar, sem til dæmis hafa ekki borgað af bílum sínum og hafa aldrei ætlað sér að borga af bílum sínum, neiti einfaldlega að afhenda lausafjármunina, það fari fyrir dómstóla og veltist þar í einhverja mánuði og á meðan nota þeir lausafjármunina. Það er ótvírætt að þar er verið að brjóta á kröfuhöfum. Það er því nokkuð ljóst að um leið og réttur neytenda eða skuldara er aukinn er verið að skerða rétt kröfuhafa. Þetta er allt ákaflega vandmeðfarið og mikilvægt að dómstólar hraði sem frekast þeir geta afgreiðslu mála þar sem skuldarar neita að gefa skriflegt samþykki sitt fyrir afhendingu lausafjármuna. Hafandi sagt það þá er ljóst að frumvarpið bætir réttarstöðu neytenda og það er af hinu góða. Þess vegna styð ég það enda er ég á nefndaráliti sem einn af nefndarmönnum efnahags- og viðskiptanefndar og fagna þessu því. Að lokum vil ég hvetja dómstóla til að afgreiða þau mál sem þeir fá til meðferðar eins fljótt og vel og hægt er til að réttindi kröfuhafa skerðist ekki úr hófi fram.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og skýra afstöðu. Þetta er náttúrlega spurning um vandamál úrskurða, það vantar úrskurði um hvað er heimilt og hvað er ekki heimilt og í því skjóli skáka sumir. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann þekki frumvarpið sem Sigurður Kári Kristjánsson, fyrrverandi þingmaður, flutti á Alþingi um að flýta dómum sem varða hrunið. Var það rætt í nefndinni hvaða afleiðingar það hefur haft að samþykkja ekki það frumvarp á sínum tíma, hvaða afleiðingar það hefði haft ef Hæstiréttur og allt dómskerfið hefði gefið hrunmálum forgang til að úrskurða, hvort við værum þá ekki nær réttum skilningi á einkarétti kröfuhafa og skuldara.

Virðulegi forseti. Jú, eitthvað kannast ég við að hafa heyrt um það frumvarp. Ég var einn af meðflutningsmönnum Sigurðar Kára Kristjánssonar þannig að ég kannast við það. Bent var á það í nefndinni að haustið 2010 var það frumvarp lagt fyrir Alþingi og þá var jafnframt bent á það í nefndinni að ef það frumvarp hefði verið samþykkt værum við í þó nokkuð annarri stöðu en við erum í í dag. Þá væri búið að úrskurða um mun fleiri deilumál sem geta haft mikið fordæmisgildi og mjög sennilega værum við komin lengra í þessari úrvinnslu skulda eftir hrunið Eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal veit þá var því hafnað af stjórnarflokkunum og hæstv. dómsmálaráðherra þess tíma taldi enga ástæðu til að samþykkja frumvarpið, það væri alger óþarfi - ég tel að það hafi verið mikil mistök hjá henni og stjórnarliðum að láta það ekki ná fram að ganga, enda sjáum við núna að tilraunir hafa verið uppi með að koma fram með einhvers konar frumvarp sem leiðir til flýtimeðferðar mála nú tveim árum eftir að því var hafnað að þörf væri fyrir slíkt frumvarp, einmitt fyrir þetta frumvarp Sigurðar Kára Kristjánssonar og meðflutningsmanna hans.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið en frumvarpið sem við ræðum í dag er einmitt til lausnar á óbilgjarnri afstöðu bæði kröfuhafa og skuldara. Eins og fram kom í máli hv. þingmanns þá eru margir skuldarar sem ætla sér hugsanlega ekki að greiða, fara í felur og ekki er hægt að ná í þá. Var rætt í nefndinni hvað gerist þá? Hér stendur að þá þurfi að fara í vörslusviptingu sem er heilmikið dómsmál. Var rætt um það hvað gerist ef ekki næst í skuldarann? Hefði ekki verið eðlilegra að setja einhver tímamörk, gefa mönnum kannski tvo mánuði til að finna skuldarann því að oft er það þannig að hann hreinlega finnst ekki. Hann er með lögheimili einhvers staðar, býr ekki þar og það næst aldrei í hann. Þetta er eitt vandamálið. Hitt vandamálið er að sumir kröfuhafar fara offari í því að taka bíla og hafa ekkert fyrir því, ætla ekki einu sinni að hringja á dyrabjöllunni, eru bara farnir á brott með bílinn. Maður hefur heyrt slíkar sögur. Var það rætt í nefndinni hvort setja hefði mátt inn ákvæði í greinina sem hér er verið að breyta um að mönnum sé gefinn sanngjarn tími í sannanlega leit að skuldaranum og ef hann finnst ekki sannanlega þá sé litið á það sem samþykki?

Virðulegi forseti. Ég man ekki alveg hver umræðan var um þetta en það fer oft saman að skuldari finnst ekki og lausafjármunir ekki heldur, það fylgist oft að. Ef fólk vill ekki láta ná í sig þá er það út af því að það vill ekki láta lausafjármuni af hendi og því reynir ekki á vörslusviptinguna þó að menn séu að reyna að vörslusvipta. Hitt er annað mál að ég er ekki alveg viss um að það sé rétt túlkun hjá hv. þingmanni að þegar komið er á staðinn og menn ætla að fara í vörslusviptingu að þá sé sanngjarnt að einhver tími sé gefinn, einn, tveir mánuðir eins og þingmaðurinn nefndi. Þegar kemur að vörslusviptingu er búið að reyna allt áður. Komnar eru fram alls konar viðvaranir og margar viðvaranir. Vörslusvipting verður ekki að ástæðulausu. Það hafa þá verið vanskil og annað slíkt. Aftur á móti kom þetta sérstaka tilvik upp í kjölfar þess að gengislán voru dæmd ólögleg. Það getur verið að fólk sem er vel borgunarmenn fyrir hlutunum og er grandvart og heiðarlegt neiti einfaldlega að borga vegna þess að því finnist hafa verið brotið á rétti sínum og neiti þess vegna vörslusviptingunni. Þar koma einmitt þau skriflegu ákvæði sem er verið að innleiða núna að mjög góðum notum.

Hæstv. forseti. Ég hef áður minnst á það í þessum stól að ég er svolítið undrandi á því með hvaða hætti málum er skipt milli nefnda í þinginu. Ég átta mig ekki alveg á því hvers vegna þetta tiltekna mál, sem er reyndar flutt af efnahags- og viðskiptanefnd, er ekki í allsherjarnefnd. Við ræðum breytingu á innheimtulögum og hér er um að ræða réttarfarsatriði sem ég tel að eigi betur heima í allsherjarnefnd en í þeirri hv. nefnd sem flytur málið. Er það svo, frú forseti, að ég sem nefndarmaður í velferðarnefnd geti staðið fyrir því að nefndin flytji mál, segjum um breytingar á Háskóla Íslands, og þar með verði málið tekið fyrir í velferðarnefnd? Ég tek þetta fram hér vegna þess að ég talaði um þetta líka þegar við vorum með til meðferðar breytingar á barnalögum sem áttu að mínu viti heima í allsherjarnefnd. Það er þó skárra við málsmeðferð þessa máls að greinilega fékkst umsögn frá allsherjarnefnd í þessu máli en svo er ekki um barnavernd.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur að það virðist oft vera sem skilin á milli nefnda ruglist. Þetta er ótvírætt réttarfarsmál og á því heima í allsherjarnefnd fremur en efnahags- og viðskiptanefnd. Ég tók aftur á móti þátt í afgreiðslu málsins vegna þess hvernig það kom til. Það var raunverulega réttarfarsnefnd sem skrifaði málið og það var sent til umsagnar í allsherjarnefnd. Ég er sammála hv. þingmanni um að það er ekki rétt staðið að þessu miðað við verkaskiptingu nefndanna en aftur á móti tel ég að það hafi sloppið í þetta skipti. Hins vegar var til umræðu í nefndinni mál sem var um flýtimeðferð mála. Þar komu fram mjög sterkar mótbárur um að málið ætti heima í allsherjarnefnd og var það að lokum sent í þá nefnd, m.a. að tilstuðlan minni.

Hæstv. forseti. Ég vil nota tækifærið eins og þeir hv. þingmenn sem hér hafa talað, Unnur Brá Konráðsdóttir og Tryggvi Þór Herbertsson, til að nefna að þetta er dæmigert allsherjarnefndarmál, þ.e. réttarfarsmál sem ætti auðvitað heima þar. Á undanförnum tveimur til þremur árum verið töluverð lausung á hvar mál af þessu tagi lenda og má rekja það alveg til fyrstu skrefa sem stigin voru eftir hrun til að lagfæra löggjöf. Þetta er því ekki einsdæmi og var meira að segja fyrir hendi fyrir þá breytingu á nefndaskipan sem átti sér stað í fyrra. Þetta er hins vegar mál sem þarf að skoða svolítið vel þannig að á einum stað í þinginu sé yfirsýn yfir réttarfarsatriði en ekki sé verið að fjalla um réttarfarslöggjöf í efnahags- og viðskiptanefnd, velferðarnefnd, allsherjarnefnd og ef til vill fleiri nefndum.

Frú forseti. Þetta er ágæt umræða og þörf og hefur hv. þingmaður sem hóf umræðuna nefnt þetta nokkrum sinnum við mig. Ég ræddi þetta við virðulegan forseta í morgun. Við breytingar á nefndaskipan sl. haust komst ákveðið flot á hvert mál voru send. Marga rak t.d. í rogastans þegar barnalögin eins og þau lögðu sig voru sett í velferðarnefnd. Rökin voru að þau sneru að velferð barna. Hvað þá með skólamál? Snúa þau ekki að grundvallarvelferð barna? Á ekki að senda öll skólamál yfir í velferðarnefnd en ekki menntamálanefnd? Þetta er óheppilegt. Þetta skaðar feril máls. Þetta gerir að verkum að jafnvel er verið að tvívinna sama mál sem skarast í tveimur nefndum. Við erum að ræða um innheimtulög. Við erum búin að eyða miklum tíma í það í allsherjar- og menntamálanefnd að vinna að lögum um nauðungarsölu og fleira sem þrælskarast og svo fáum við þetta til umsagnar. Þetta er fráleitt vinnuferli og ég fer þess eindregið á leit við forseta og forsætisnefnd að þetta verði skoðað og verði í miklu skarpari og skýrari farvegi næsta haust 

Hæstv. forseti. Ég þakka þeim hv. þingmönnum sem blönduðu sér í þessa umræðu vegna þess að það er mikilvægt að við áttum okkur á því hvernig við ætlum að halda utan um mál til að ekki tapist öll yfirsýn. Mig langar að spyrja hæstv. forseta hvort rökin fyrir því að þetta mál er í efnahags- og viðskiptanefnd séu þau að þetta varði á einhvern hátt skuldavanda heimilanna. Ég var í gömlu félagsmálanefndinni sem fjallaði um það stóra verkefni. Umfjöllun um það virtist vera í öllum nefndum. Síðan tók einhver ákvörðun um að efnahags- og viðskiptanefnd skyldi hafa forustu um það verkefni. En ef nefndin ætlar að hafa forustu um það verkefni, af hverju er hún þá ekki búin að afgreiða málin sem eru í nefndinni og varða þetta verkefni? Það þarf að endurskoða þetta í grunninn. Ég mun beita mér fyrir því að forsætisnefnd taki þetta til mikillar endurskoðunar og reyni að koma málum í þann farveg að við áttum okkur á því hvar þau eru stödd og að þau séu þá þar sem menn geta einbeitt sér að þeim, t.d. réttarfarsatriðum í allsherjarnefnd.

Þar sem hv. þingmaður beindi orðum sínum til forseta þá mun forseti taka undir með hv. þingmanni og ræða þessi mál við forsætisnefnd fyrir komandi haustþing.

Forseti. Ég ætla ekki að hafa langa ræðu um þetta mál en mig langaði samt að koma hingað og vekja aðeins athygli á hvað við erum í raun og veru að gera. Þetta frumvarp sem hefur verið afgreitt og við samþykkjum vonandi er nokkuð sem við ættum ekki að þurfa að gera. Það eru lög í landinu og sú meginregla er í gildi að einstaklingar eða fyrirtæki geta ekki tekið rétt sinn sjálfir heldur þurfa að fá atbeina handhafa ríkisvaldsins til þess að fá samning efndan eða ná í einhvern hlut sem þeir telja sig eiga. Engu að síður hefur það liðist að fjármálafyrirtæki hafa getað nýtt sér þjónustu fyrirtækja sem sérhæfa sig í vörslusviptingum og bara náð í það sem þau vilja. Það er í raun ótrúlegt að nú nærri því fjórum árum frá hruni líðist þetta enn. Það er ekki eins og ekkert hafi verið reynt til að stöðva þetta. Ég vil t.d. minna á að dómsmálaráðherra gaf út tilmæli þar sem fólk var beðið um að fara að lögum í þessum málum og ítrekað að það þyrfti atbeina dómstóla fyrir vörslusviptingu, en það var algerlega án árangurs. Mér finnst þetta mál eiginlega endurspegla það ástand sem við búum við, það ægivald sem fjármálafyrirtæki hafa hér á landi. Fyrir hrun horfðum við upp á að allt snerist um fjármálafyrirtækin, þau voru eins konar ríki í ríkinu, og ríkisvaldið missti völdin í landinu til fyrirtækjanna. Að mínu mati hefur ríkisvaldið ekki náð þessum völdum aftur. Þessar vörslusviptingar eru kannski eitt skýrasta dæmið um það að fjármálafyrirtækin fara sínu fram. Það er mjög sorglegt að fara þurfi í lög og skýra þau í raun aftur þegar þau lög sem eru í gildi eru alveg skýr. Það má enginn taka einhverja hluti sem aðrir hafa. Þetta lærum við öll í leikskólum. Þetta er meginreglan í íslenskum lögum. Jafnvel þótt ég láni Lilju Mósesdóttur þingmanni reiðhjól og hún fari á því heim til sín má ég ekki fara inn í garðinn hennar og ná í það. Ég þarf að hafa samband við hana og biðja hana um að skila mér hjólinu aftur. Það er meginreglan, þannig er það. Jafnvel þótt ekkert sé deilt um eignarhaldið þarf að biðja um leyfi. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra en ég held að þetta mál allt saman sýni að ríkisvaldið sem ætti að hafa það hlutverk að vernda borgarana og fyrirtækin í landinu hefur of lengi setið á hliðarlínunni og þær aðgerðir sem þó hefur verið ráðist í hafa verið of máttlausar. Þetta er nokkuð sem við verðum að breyta.

Hæstv. forseti. Mig langar í örstuttu andsvari að spyrja hv. þingmann hvort menn hafi rætt það í nefndinni, af því að ég sé að réttarfarsnefnd hefur komið á fund nefndarinnar, að eignarrétturinn er beggja vegna, bæði lánardrottinn og lánþegi eiga réttindi. Var farið ítarlega yfir þetta atriði í störfum nefndarinnar eða var almennt litið svo á að þetta væru nauðsynlegar réttarbætur sem væru löngu tímabærar?

Forseti. Ég vil byrja á að upplýsa það að ég er ekki í nefndinni. Ég er reyndar áheyrnarfulltrúi þar og sat fund þar sem fulltrúar úr réttarfarsnefnd komu og þetta var heilmikið rætt. Auðvitað á kröfuhafinn líka einhvern eignarrétt en eins og við vitum, og það gerir þessi mál kannski enn ljótari, er að það er ekki aðeins um að ræða ólöglega vörslusviptingar heldur eru þetta líka oft ólögleg lán. Við höfum horft upp á það að fólk hefur misst eigur sínar vegna þess að skuldir tvöfölduðust en svo hafa þær kannski gengið til baka aftur þannig að viðkomandi skuldaði aldrei svona mikið og hefði getað staðið undir greiðslunni ef allt hefði verið eðlilegt.

Hæstv. forseti. Ég hef ekki náð að kynna mér þetta mál í kjölinn enda sit ég ekki í nefndinni og var svo sem ekki beint að búast við einhverjum réttarfarsbreytingum frá efnahags- og viðskiptanefnd. Það er kannski vegna þess að ég hef verið að einbeita mér að því að skoða mál frá allsherjarnefnd. Í þessari umræðu, ég ætla ekki að vísa sérstaklega í ræðu hv. þingmanns heldur í allri umræðunni, finnst mér við stundum gleyma því að meginreglan í samningarétti bæði hér á landi og annars staðar í heiminum er sú að samningar skulu standa. Þegar horft er yfir þessi mál vonast ég auðvitað til þess að við gleymum því ekki að við búum í réttarríki og þurfum að gæta að báðum sjónarmiðum. Að öðru leyti ætla ég að einbeita mér að því að kynna mér þetta mál betur þannig að ég geti tekið þátt í umræðunni.

Virðulegi forseti. Það mál sem við ræðum nú er í sjálfu sér jákvætt. Efnahags- og viðskiptanefnd hefur tekið málið fyrir, farið yfir það og komist samhljóða að niðurstöðu og flytur þetta frumvarp til laga um breytingu á innheimtulögum sem lýtur að vörslusviptingum innheimtuaðila. Kjarni málsins kemur fram í 2. gr. frumvarpsins eins og það lítur út núna, með leyfi virðulegs forseta: „Innheimtuaðili skal, hvort sem er við frum- eða milliinnheimtu, afla skriflegs samþykkis skuldara áður en lausafé er tekið úr vörslum skuldara, enda sé skuldari í vanskilum með afborganir eða lánskostnað. Skal innheimtuaðili jafnframt láta skuldara í té afrit skriflegs samþykkis í síðasta lagi samtímis afhendingu lausafjármunar. Liggi slíkt samþykki ekki fyrir verður innheimtuaðili að leita aðfarar eftir reglum aðfararlaga, nr. 90/1989.“ Áttum okkur aðeins á hugtökum. Vörslusvipting felur það í sér að sá sem er eigandi lánsins og hefur tryggingu með einhverjum hætti í tiltekinni eign, nýtir vörslusviptingu sem sitt síðasta úrræði við innheimtu á skuld sem er komin í vanskil. Auðvitað eru það ekki hagsmunir þess sem á kröfuna að beita þessu úrræði í tíma og ótíma. Hagsmunir kröfuhafans hljóta alltaf að liggja í því fyrst og fremst að reyna að ná niðurstöðu með skuldaranum um greiðslu skulda. Almennt eru langflest lán greidd á gjalddaga eða eindaga en svo geta komið tímabil af mjög mörgum ástæðum þar sem skuldarinn ræður ekki við skuldbindingar sínar. Það er ekkert óeðlilegt við það, fjarri því, ekki síst núna þegar orðið hafa þessar miklu forsendubreytingar sem við þekkjum, gengisfall íslensku krónunnar, lán hafa verið bundin gengisviðmiðum sem hafa núna verið dæmd ólögleg, lán hafa stökkbreyst vegna þess að verðbólga fylgdi í kjölfar gengislækkunarinnar á sínum tíma og skuldirnar hækka á sama tíma og verð eigna hefur ekki fylgt því. Það hefur fyrst og fremst haft áhrif á greiðslugetu þess sem tók lán á sínum tíma við allt aðrar aðstæður sem hann á síðan oft í erfiðleikum með að standa undir, af ástæðum sem hann gat ekki séð fyrir á þeim tíma. Við þekkjum þessa sögu. Þessi lán voru tekin í mjög stórum stíl, þ.e. menn tóku lán, sem kölluð voru í daglegu tali erlend lán, þau voru greidd út í íslenskri mynt en hins vegar höfð á þeim gengistrygging eða gengisviðmiðun. Það eru þessi lán sem dómstólar hafa nú verið að dæma ólögleg og hafa valdið því að skuldarar hafa fengið leiðréttingu sem þessu nemur. Og það er auðvitað athyglisvert þegar við skoðum þróun skulda heimila og fyrirtækja. Þær skuldalækkanir sem fyrirtæki og einstaklingar hafa fengið hafa að langmestu leyti stafað af því að dómstólar hafa kveðið upp úr um að þessi lán sem ég var að lýsa hafa reynst vera ólögleg. Þau stóðust ekki íslensk lög. Við þurfum ekki að dvelja lengi við fortíðina, þessi umræða fór fram á sínum tíma. En það kemur sem sagt nú í ljós að skuldalækkanir heimila og fyrirtækja stafa af því að þessi tilteknu lán hafa reynst vera ólögleg. Ég hygg að ég hafi séð það nýlega, m.a. í skýrslu Seðlabankans um fjármálastöðugleika. Þar er rakin sú skuldalækkun sem hefur orðið hjá heimilunum. Hún er umtalsverð og sama má segja um skuldalækkun hjá mörgum fyrirtækjum. Það sem er eftirtektarvert er að þessi skuldalækkun verður að mjög litlu leyti á grundvelli þeirra laga sem Alþingi hefur verið að setja, svo sem 110%-leiðinni, hraðferðinni sem fyrirtækin áttu að fá með skuldaúrlausn sína og sértækri skuldaaðlögun með atbeina umboðsmanns skuldara. Það eru litlu upphæðirnar í rauninni þegar við skoðum heildarsamhengið. Stóru upphæðirnar má rekja til þess að þessi tilteknu lán hafa verið dæmd ólögleg. Ég held að ég muni töluna rétt úr skýrslu Seðlabankans um fjármálastöðugleika, hún er í samræmi við þá samantekt sem Samtök fjármálafyrirtækja gerðu upp úr áramótunum og birtu á heimasíðu sinni. Skuldalækkunin sem stafar af þessum orsökum nemur um 160 milljörðum kr. Aðrar tölur eru samanlagt kannski um 40 milljarðar kr. Við getum sagt að skjaldborgin um heimilin hafi orðið vegna dómsniðurstöðu Hæstaréttar og héraðsdóms þar á undan. Hins vegar er líka ljóst að það ríkir enn þá gríðarleg óvissa vegna gengislánadóma. Fyrir fáeinum vikum féll til dæmis dómur í máli þar sem um var að ræða lán sem bankastofnun, fjármálastofnun, hafði veitt einstaklingi eða fyrirtæki þar sem upphæðin var skráð á forsíðu lánapappíranna í erlendri mynt. Niðurstaða dómstólsins í því máli sérstaklega var sú að slík lán stæðust lög og væri klárlega um að ræða erlend lán. Fyrir fáeinum dögum féll líka annar dómur sem laut að því að aðili hafði tekið erlent lán hjá fjármálastofnun og í ljós kom að þar var um að ræða klárlega erlent lán. Sá hafði fengið greitt út í erlendri mynt og ráðstafað þeim fjármunum. Það lán var löglegt. Við höfum því orðið nokkuð margar útgáfur af þessum lánum og við vitum að lánasamningarnir voru býsna margvíslegir. Alþingi reyndi að bregðast við með lagasetningu á sínum tíma þar sem niðurstaðan var sú að öll þessi erlendu lán ætti að meðhöndla sem íslensk lán og reikna vexti af þeim í samræmi við það. Eitt slíkt lánaform var til dæmis það þar sem lánið var skráð í erlendri mynt á forsíðu lánapappíranna. Nú hefur dómstóllinn komist að þeirri niðurstöðu að Alþingi hafi í raun verið að fara gegn lögum um meðferð slíkra lána. Þá vakna strax spurningar um það hver sé ábyrgur í þessum efnum. Er það lánastofnunin? Augljóslega hlýtur líka að vakna sú spurning hvort ríkisvaldið, vegna atbeina Alþingis, hafi stofnað til einhvers konar skaðabótakröfu. Það var eitt af því sem hæstv. þáverandi efnahags- og viðskiptaráðherra nefndi þegar þessi mál voru til umræðu að það kynni að vera, ef Alþingi gengi of langt í lagasetningu varðandi meðferð skulda af þessu tagi, að það mundi stofnast til skaðabótakröfu frá lánastofnunum sem teldu sig hlunnfarnar eða eftir atvikum einstaklingum sem teldu sig hlunnfarna. Þessi mál eru þannig fjarri því að vera einföld. Það hefði því verið mjög nauðsynlegt að koma öllum þessum málum á hreint. Það hefur verið sagt frá því og hæstv. ráðherrar hafa nefnt að það séu kannski tíu, tólf gengislánamál sem nú eru háð fyrir dómstólum sem mundu skýra þessa mynd mjög mikið. Hæstv. núverandi efnahags- og viðskiptaráðherra greindi frá því í umræðum þar sem ég tók þátt að það væru kannski eitthvað á annað hundrað mál þar sem hugtakið gengislán kæmi við sögu. Ef niðurstaðan er sú að tíu til tólf slík mál gætu verið stefnumarkandi fyrir það hvernig leysa eigi úr þessu, hefði verið eðlilegt að reyna að greiða fyrir þeim hjá dómstólunum til að fá skýra mynd á þetta. Þess vegna var það sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson flutti frumvarp á árinu 2010 um að þessi mál fengju sérstaka flýtimeðferð fyrir dómstólum. Ég verð að segja að það kom óþægilega á óvart þegar viðbrögð stjórnvalda voru mjög neikvæð gagnvart þeirri hugmynd um að greiða fyrir þessum málum í gegnum dómstólana og leysa þannig úr þeirri óvissu sem er sannarlega til staðar. Þessi óvissa getur valdið því að upp kann að rísa ágreiningur þegar og ef fjármögnunarfyrirtæki og fjármálafyrirtæki telja sig knúin til að svipta menn yfirráðum yfir eignum sem þeir hafa haft undir höndum á grundvelli þess að þeir hafa vanefnt skuldbindingar sínar gagnvart fjármálafyrirtækjunum. Oft er um að ræða bíla en auðvitað getur verið um að ræða aðra lausafjármuni. Með öðrum orðum, ef sú leið hefði verið farin strax haustið 2010 sem lögð var til í frumvarpi Sigurðar Kára Kristjánssonar og okkar þingmanna Sjálfstæðisflokksins værum við væntanlega búnir að leysa úr þessari óvissu. Þá værum við ekki í þeim sporum sem við erum í dag. Við erum í þeim sporum að núna er óvissa uppi. Hverjar eru skuldirnar í rauninni? Skuldar tiltekinn skuldari tiltekna upphæð eða er hún lægri eða er hún hærri? Við vitum það ekki að öllu leyti vegna þess að lánasamningarnir eru svo margbrotnir og margvíslegir að það er mjög erfitt að átta sig á því hvort við séum að tala um raunverulegar skuldir eða bara skuldir á pappírnum sem kunna svo að breytast með því að lánasamningarnir verða dæmdir ólöglegir eða ekki ólöglegir. Allt er þetta ákaflega óljóst. Þá vaknar þessi spurning sem hlýtur að vera mjög ofarlega á baugi: Á Alþingi að grípa inn í með beinni lagasetningu og hafa áhrif á það og segja til um það hvernig farið er með þessi mál? Þessarar spurningar spurði ég á fundi sem efnt var til eftir frægan dóm frá því fyrr í vetur ár sem tiltekið lánaform var dæmt ólöglegt. Ég spurði þá lögmenn sem höfðu framsögu á þessum fundi sem voru menn sem höfðu flutt nákvæmlega þessi mál, Mótormax-málið fræga og annað tiltekið mál, og svar þeirra beggja var mjög afdráttarlaust: Nei. Alþingi á ekki að gera það. Við verðum að láta þessi mál hafa sinn gang og það verður ekki greitt úr þeim nema fyrir dómstólum. Þess vegna er einmitt svo áríðandi að þessi mál fái hraða úrlausn vegna þess að um er að ræða gríðarlega mikla hagsmuni, bæði fyrir skuldarana sem vita í raun ekki hver staða þeirra er og kunna að vera að borga af ólöglegum lánum sem valda þeim miklum erfiðleikum, og kröfuhafann sem veit ekki með vissu hvort þær kröfur sem hann hefur fært í bækur sínar sem eign séu í raun og veru eign eður ei. Þetta vildi ég láta koma fram. Það væri líka ástæða til að ræða þessi mál frá þeim sjónarhóli sem hefur aðeins verið ræddur, og það er að hér er um að ræða tvo aðila sem eiga sjálfstæðan rétt. Annars vegar eigandi eignarinnar sem er skuldarinn sem hefur sinn mikilvæga rétt byggðan á einkaeignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar og svo kröfuhafinn sem á sinn rétt. Báðir eru settir í óþolandi stöðu vegna óvissunnar. Og vegna þessarar óvissu geta komið upp tilvik þar sem kröfuhafi fylgir eftir kröfu sinni sem síðasta úrræði, eins og ég hef nefnt áður, með því að vörslusvipta einstakling eigum sínum af ástæðum sem eru til staðar um vanefndir á skuldum o.s.frv. Þá koma upp þau álitamál sem ekki er hægt að svara við þessar aðstæður nema þá að dómstólar hafi að því atbeina. Væntanlega ganga vörslusviptingarnar almennt einfaldlega fyrir sig en í einstökum tilvikum verður bara leyst úr málum með því að bera þau undir dómstóla. Það er í rauninni það sem verið er að leggja til í frumvarpinu. Ef um er að ræða umdeilda kröfu verði kröfuhafanum ekki heimilt að yfirtaka eignir til að fullnusta kröfu sína með vörslusviptingu nema áður hafi verið aflað úrlausnar dómstóla. Það má því segja að þetta frumvarp sé tvíþætt. Annars vegar er verið að tryggja rétt neytandans, skuldarans í þessu tilviki, og hins vegar að skýra réttarstöðu kröfuhafans sem er eigandi skuldarinnar, sem er líka nauðsynlegt að greiða úr. Virðulegi forseti. Þetta mál er dálítið margslungið. Þetta er í eðli sínu gott mál af því að það tryggir og skýrir stöðu beggja, skuldarans og lánardrottins, en um leið er þetta vitnisburður um það hversu hörmulega menn hafa unnið úr þessum málum á kjörtímabilinu. Þrátt fyrir allt ríkir enn óvissa um gengislánin. Það er búið að greiða úr hluta þeirra mála og það hefur valdið því að skuldir heimilanna hafa lækkað um 160 milljarða kr. samkvæmt fjármálastöðugleikaskýrslu Seðlabankans, en enn þá eru óleyst fjölmörg mál. Þau mál hefðu verið komin í heila höfn og lægi fyrir um stöðu þeirra ef menn hefðu fallist á það sjónarmið að tryggja að dómstólar færu með þessi mál í flýtimeðferð. Þá hefði mátt lýsa þá stöðu skuldara og fjármálafyrirtækjanna sem annars er svo óljós og þess vegna ber að harma að svo hafi farið. Við erum í raun sett í þá stöðu að Alþingi verður að bregðast við við þessar aðstæður vegna sleifarlags stjórnvalda. Hér er það gert með því að tryggja að mál sé fyrst borið undir dómstóla ef um er að ræða ágreining um rétt til þess að vörslusvipta einstakling eða fyrirtæki eignum sínum vegna meintra vanefnda. Með öðrum orðum, ég tek undir þetta frumvarp og mun styðja það þó ég geti ekki sagt beinlínis að ég fagni því. Það er ekki hægt að fagna því vegna þess að það hefði verið alger óþarfi að leggja það fram ef rétt hefði verið brugðist við. En í þessa stöðu hefur okkur verið komið vegna sleifarlags stjórnvalda og við verðum að horfast í augu við það og vinna málin út frá því. Ég trúi því að þetta mál muni þess vegna fá jákvæða afgreiðslu á Alþingi.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á innheimtulögum, nr. 95/2008, með síðari breytingum (vörslusviptingar innheimtuaðila). Þetta er mál sem flutt er af efnahags- og viðskiptanefnd. Ég gerði við það athugasemd, undir liðnum fundarstjórn forseta, að þetta mál væri til umfjöllunar í efnahags- og viðskiptanefnd. Ég tel að mál sem varða innheimtur og réttarfarsatriði almennt, bæði samkvæmt þingsköpum og eins samkvæmt þeirri hefð sem ríkir í störfum okkar, eigi heima í allsherjarnefnd. Ég hef áður fjallað um það í þessum stól að mér finnst sem mikil lausung sé komin á meðferð mála í þinginu og ég tel að það sé mjög alvarlegt. Af því getur skapast hætta á ruglingi, að við töpum yfirsýn yfir það sem við erum að gera hér og eins gerir það þingmönnum erfitt fyrir að fylgjast með atriðum er varða aðrar nefndir en þeir sitja sjálfir í. Ég hef til dæmis mikinn áhuga á öllu sem varðar íslenskt réttarfar og fylgist því með hvaða mál eru til umfjöllunar í allsherjarnefnd og tel þá rétt að einbeita mér að því. Ég tel ókleift að fylgjast náið með öllum þeim málum sem stafa frá nefndum þegar þau fjalla um málaflokka sem erfitt er að átta sig á að séu allt í einu felldir undir starfssvið nefndarinnar. Það eina sem ég get ímyndað mér að hér hafi gerst er að menn hafi talið að þetta mál varði skuldavanda heimilanna. Sú ákvörðun var tekin á einhverjum tímapunkti hér í þinginu að efnahags- og viðskiptanefnd skyldi hafa skuldavanda heimilanna til umfjöllunar. Skilgreining á því verkefni að leysa skuldavanda heimilanna liggur að sjálfsögðu ekki fyrir og við getum ekki, þrátt fyrir að skuldavandi heimilanna sé stór og mikill vandi, fellt úr gildi allar þær reglur og viðmið sem við höfum haft í þinginu varðandi meðferð mála. Hvaða áhrif hefur það til framtíðar litið? Eiga þá öll mál er varða innheimtu og ýmis réttarfarsatriði, aðfarargerðir þess vegna, hér með heima í efnahags- og viðskiptanefnd? Hvernig á þetta eiginlega að vera, frú forseti? Ég tel þetta algerlega ófært og vonast til þess að forsætisnefnd taki málin til gagngerrar endurskoðunar hið fyrsta. Frú forseti. Við fjöllum um breytingu á innheimtulögum. Menn virðast vera mjög sammála í nefndinni um afgreiðslu þessa máls. Undir nefndarálit skrifa fulltrúar allra flokka - reyndar virðist Hreyfingin aðeins eiga áheyrnarfulltrúa í nefndinni - þannig að mikil samstaða hlýtur að vera um það í þinginu að fara með þessar breytingar í gegn. Ég hef í miklum flýti reynt að kynna mér um hvað þetta allt saman snýst. Það besta sem maður getur gert er að fara yfir þær athugasemdir sem hafa borist. Eingöngu tveir aðilar hafa veitt umsögn um þetta mál og það eru Lýsing og Samtök fjármálafyrirtækja. Þar sem aðeins tveir aðilar hafa veitt umsögn um málið þá er tvennt í stöðunni, annaðhvort að málið hafi verið unnið það vel að enginn geri við það athugasemdir eða þá að það hafi verið unnið svo hratt að menn hafi haft lítil tök á að senda inn athugasemdir. Það væri ágætt að fá upplýsingar um það frá nefndarmönnum, ef þeir hafa þær upplýsingar, hvort vinnulagið var viðhaft í þessu máli en báðar umsagnirnar berast í júní, önnur 1. júní og hin 6. júní. Ég hefði talið líklegt að í máli sem þessu hefði til dæmis borist umsögn frá innheimtumönnum og eins frá þeim sem annast þessar gerðir. En þær umsagnir hafa ekki borist, alla vega ekki ef marka má vef Alþingis. Athugasemdir Samtaka fjármálafyrirtækja eru um margt athyglisverðar. Talað er um að rangt sé farið með hugtök. Bent er á það í fyrri frumvarpsgreininni, sem hér er gert ráð fyrir að verði að lögum, að „við lokamálslið 2. mgr. 1. gr. laganna bætist: þar með talið vörslusviptingu“, til að koma þessu inn í innheimtulögin. Um þetta segja Samtök fjármálafyrirtækja, með leyfi forseta: „Vert er að benda á að hugtakanotkun í lögum þarf að vera skýr. Í 1. gr. frumvarpsins er hugtakið vörslusvipting notað án þess að leitast sé við að skilgreina hvað átt er við. Skilningur SFF er sá að endurheimta tækja utan réttar telst ekki vera vörslusvipting en vörslusvipting er aðfarargerð, framkvæmd af sýslumanni eða í umboði hans. Áður en vörslusvipting er heimiluð þarf að afla aðfararhæfs dómsúrskurðar í flestum tilvikum eða staðfestingu á aðfararhæfi skuldabréfs eða réttarsáttar, framkvæma fjárnám í lausafé og óska eftir uppboði á veðandlaginu. Í tilvikum eignaleigunnar eiga sér engar slíkar aðfarargerðir stað fyrir fullnustu enda er endurheimt eigna almennt ekki opinber réttargerð, nema sá aðili sem hafði samningsbundin umráð tækis fullnægi ekki samningsbundinni skyldu sinni að skila leigumun aftur til leigusala eða neitar að afhenda tækið af fúsum og frjálsum vilja. Í slíkum tilvikum er farið í innsetningargerð sem er önnur réttargerð en vörslusvipting.“ Mig langar að spyrja hvort það geti verið að hugtakanotkun sé eitthvað á reiki eins og hér er bent á. Ég sé ekki af nefndarálitinu að neitt sé farið í þessar athugasemdir, að nefndin hafi tekið eitthvert sérstakt tillit til þeirra. Ég sé ekki að nefndin svari því hvort þessar fullyrðingar frá Samtökum fjármálafyrirtækja eigi við rök að styðjast eða hvort gengið hafi verið úr skugga um að svo væri ekki. Nefndarálitið ber það alla vega ekki með sér. En fleiri atriði eru reifuð í umsögn Samtaka fjármálafyrirtækja. Að mati samtakanna virðist frumvarpinu ætlað að ógilda ákvæði frjálsra samninga við skuldara - án tillits til þess hvort þeir teljist vera neytendur sem falla undir ákvæði laga um neytendalán eða lögaðilar - um heimild eigenda tækja til að endurheimta umráð/vörslur lausafjár. Samtökin álíta líka að vegna þess hafi frumvarpið afturvirk réttaráhrif og skerði þar af leiðandi rétt aðila samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar og meginreglur um samningsfrelsi sem ég minntist aðeins á í andsvari mínu fyrr í dag. Í ljósi þessara athugasemda - fyrst nefndin er svona samstiga og sammála um að þetta sé rétt, sem getur vel verið - sakna ég þess að ekki sé farið yfir þetta í nefndarálitinu. Af hverju er ekki talað um þessar athugasemdir varðandi samningsfrelsið? Það er meginregla, bæði í okkar rétti og í rétti almennt, að samningar skuli standa og það hefði verið ágætt að fara aðeins í það í nefndarálitinu. Í umsögn samtakanna segir síðan að töluvert hafi reynt á þessi atriði, þ.e. að kröfuhafar séu að endurheimta eða taka til sín eignir eða lausafjármuni sem skuldarar hafi gert samning um leigu á. Farið er yfir það að ákveðin réttaróvissa sé í gangi varðandi ýmsar tegundir af gengistryggðum eignaleigusamningum. Allt þetta kallar að mati samtakanna á að farið verði vandlega yfir þær réttarreglur sem gilda á sviði eignaleigu. Tekið er fram að sérstök lög séu í gildi í ýmsum löndum varðandi eignaleigu en svo sé ekki hér á landi. Mig langar að spyrja nefndina hvort hún hafi eitthvað farið yfir það hvort rétt væri að setja sérstaka löggjöf um eignaleigu hér á landi að erlendri fyrirmynd. Þetta var í raun ekki til hjá okkur lengi framan af en varð síðan mjög algengt á þeim miklu uppgangstímum sem hér voru. Ef þetta er eitthvað sem vantar einfaldlega í okkar rétt þá tel ég að nefndin hefði átt að taka það til sérstaklega í áliti sínu, eða alla vega vísa til þess hvort hún teldi þetta algerlega óþarft eða ekki. Það væri ágætt ef einhverjir nefndarmenn, hafi þeir nennu til þess, gætu komið hingað og svarað því hvort eitthvað hefði verið hugsað út í þetta og hvort menn hafi myndað sér einhverja skoðun á því hvort rétt sé að innleiða sérstaka löggjöf um eignaleigu. Það er alveg ljóst að atvinnulífið hefur notað þetta mjög mikið og neytendur eru í sífellt auknum mæli að fara yfir í þessa leið. Kostirnir við hana eru að hún er ódýrari og gefur kost á hærra fjármögnunarhlutfalli. Við getum svo sem deilt um það hvort það sé gott eða slæmt en alla vega er þetta eitthvað sem hefur fengið stærri sess á markaðnum og þá er mikilvægt að við reynum að fylgja tímanum. Við viljum ekki að reglurnar hér séu það stífar að þessi leið leggist af. Eða er það skoðun nefndarinnar? Í umsögn Samtaka fjármálafyrirtækja kemur fram tillaga um að sett verði af stað vinna sérfræðinga sem feli í sér heildarskoðun á lagaumgjörð eignaleigu með það að markmiði að þessum málum verði skipað með sem bestum hætti. Það hefði verið ágætt hefði nefndin tekið einhverja afstöðu til þeirrar ágætu tillögu. Ég tel að hún sé allrar athygli verð ef þennan kafla vantar einfaldlega í löggjöf okkar. Kannski hefur nefndin talið þetta algerlega óþarft og þá væri ágætt að það kæmi fram. Ef nefndin hefur hins vegar lagst í einhverja vinnu við að skoða löggjöf annarra ríkja varðandi þetta þá væri líka gott að það kæmi fram í umræðunni. Frú forseti. Verði þetta frumvarp að lögum mun það hafa í för með sér aukið álag á embætti sýslumanna sem og dómstóla. Menn gera ráð fyrir að þetta taki allt sinn tíma. Það er eðlilegt að það taki tíma að ná fram rétti sínum í kerfinu en menn þurfa að átta sig á því þegar þeir leggja fram breytingar sem þessar. Ef menn ætla að gera þetta er spurning hvort ástæða sé til að endurskoða hvernig aðfarargerðir sem þessar fara fram. Er hægt að einfalda þá málsmeðferð alla á einhvern hátt til að stytta þann tíma sem tekur hlutina að komast í gegnum kerfið núna? Eða er eina lausnin sem til er sú að auka fjármagn til þeirra embætta sem þurfa að sinna þessari lagaskyldu? Það væri ágætt ef fram kæmi af hálfu nefndarinnar hvort hún hefði skoðun á þessu, hvort hún telji að bæta þurfi í fjárheimildir þessara embætta eða hvort þau eigi einfaldlega að ráða við þessa viðbót í núverandi fjárheimildum. Mig langar aðeins aftur að víkja að umsögn Samtaka fjármálafyrirtækja en þau benda á sex atriði sem skoða þurfi varðandi frumvarpið. Ég hef farið yfir nokkur þeirra. Í 3. lið kemur þessi athugasemd fram, með leyfi forseta: „Ákvæðið heimilar ekki vörslusviptingu í aðstæðum þar sem nauðsynlegt er fyrir fjármálafyrirtæki að fá vörslurnar til að forða skemmdum á lausafénu og öðru afleiddu tjóni. Hér má nefna ýmis dæmi, t.d. þegar bifreið hefur verið skilin eftir á víðavangi án umhirðu.“ Var eitthvað fjallað um þetta í nefndinni? Í 4. lið segir: „Orðin „afborganir eða lánskostnað“ í 2. gr. benda til þess að kostnaður fjármálafyrirtækis vegna trygginga og bifreiðagjalda falli utan ákvæðisins. Nauðsynlegt er að geta framkvæmt vörslusviptingu vegna innheimtu slíks kostnaðar og því eðlilegt að hann falli fyrir utan ákvæðið.“ Var fjallað um þetta af hálfu nefndarinnar? Í 5. lið er því haldið fram að ákvæðið mundi leiða til aukinna vanskila þar sem hægt væri að halda umráðum lauss fjár í lengri tíma, þ.e. að vanefndir á samningnum mundu bara staflast upp. Því er líka haldið fram að þetta mundi jafnframt leiða til stóraukins innheimtukostnaðar og afskriftarkostnaðar hjá viðkomandi fjármálafyrirtækjum og bitna á verðlagningu á þeirrar þjónustu sem fjármálafyrirtæki veita. Var fjallað um þennan lið í umfjöllun nefndarinnar? Í 6. lið segir: „Með því að nota orðið „lausafé“ í 2. gr. frumvarpsins er líklega verið að gera ákvæðið of víðtækt. Þá er hætta á að það taki til allt of margra hluta. Almennt er lausafé allt annað en fasteignir. Þar með gætu til dæmis talist vörubirgðir og annað samkvæmt lögum um samningsveð. Einnig er hætta á að sumir fjármálagerningar sem bankar eiga veð í gætu einhvern vegin talist lausafé, t.d. eignaskilríki fyrir lausafé eða hrávörum.“ Var fjallað um þetta atriði af hálfu nefndarinnar? Það er mikilvægt að við vitum hvort hér sé átt við safn muna eins og bent er á í 6. lið athugasemda Samtaka fjármálafyrirtækja. Ef svo er horfum við fram á mikla breytingu í þeim viðskiptum öllum. Hér er tekið fram að mikilvægt sé að lögin séu skýr en miðað við athugasemdir frá Samtökum fjármálafyrirtækja - ég er ekki að lýsa mig sammála þeim öllum en þetta eru atriði sem nefndin þarf að svara í umfjöllun sinni. Til að ljóst sé hvað átt er við tel ég mikilvægt að það komi að minnsta kosti fram í þingtíðindum, fyrst þess er ekki getið í nefndarálitinu, hvernig nefndin hefur brugðist við þessum athugasemdum, hvort hún hefur skoðað þessi atriði eða hvort þetta hefur dottið upp fyrir í umfjöllun nefndarinnar. Upplýsingar um það koma ekki fram í nefndarálitinu. Frú forseti. Þar sem málið stafar frá nefnd fylgir því engin greining á því hvaða kostnað þetta mun hafa í för með sér. Það liggur ekki fyrir. Það getur vel verið að nefndin hefði litið svo á að þetta hafi ekki kostnað í för með sér en það er spurning, af því að málum mun væntanlega fjölga hjá sýslumannsembættunum, hvort nefndin hafi eitthvað velt því fyrir sér hver kostnaður af þessu yrði. Umsögn barst líka frá Lýsingu. Lýsing er fyrirtæki sem hefur mikið verið í því að lána til bifreiðakaupa og til kaupa á ýmsum atvinnutækjum. Umsögn Lýsingar er á þrem síðum þar sem meðal annars er fjallað um stjórnarskrárvarin réttindi lánveitanda og bent á þetta sama atriði, þ.e. að þessi lagabreyting gæti takmarkað möguleika fjármálafyrirtækja til að vernda verðgildi eigna sinna og þannig valdið fjármálafyrirtækjunum tjóni. Þeir segja að við verðlagningu þeirra samninga sem innibáru þetta ákvæði, um að heimilt væri að taka eignina ef ekki væri staðið við samninginn án þess að fara með það í gegnum aðfararkerfið, hafi verið tillit til þess þegar kveðið var á um vaxtakjör og hlutfall fjármögnunar af kaupverði. Þess vegna telja þeir að með frumvarpinu sé gengið inn á eignarréttarákvæði lánveitenda. Mig langar að vita hvort nefndin fjallaði um þetta atriði sérstaklega. Ég reyndi að spyrja hv. þm. Margréti Tryggvadóttur að því áðan en þá kom í ljós að hún er ekki nefndarmaður. Ég þarf því að beina þessari spurningu áfram út í loftið og athuga hvort einhverjir nefndarmenn geta svarað þessu. Þá velta þeir hjá Lýsingu málshraðanum líka fyrir sér og setja fram harða gagnrýni á ríkisvaldið þess efnis að reynslan hafi sýnt að tilraunir til að ná fram skjótum rétti með atbeina handhafa ríkisvaldsins séu andvana fæddar. Málum sé einfaldlega þannig háttað að við séum ekki að standa okkur í þessu og ég tel vert að skoða þá gagnrýni. Það er ekki gott fyrir neinn að þessi mál taki marga mánuði í kerfinu. Í umsögn Lýsingar segir síðan að þau ummæli fulltrúa réttarfarsnefndar, að nánast aldrei sé mætt í þessum málum, séu sérkennileg réttlæting fyrir því að fella niður samningsbundna heimild til vörslusviptinga. Það er punktur sem þarfnast nánari skýringar og ég spyr hvort nefndin hafi eitthvað skoðað það. Þá gerir Lýsing að umræðuefni samkeppni milli stærri og minni fjármálafyrirtækja, að hér sé verið að hafa áhrif á hana. Þeir álíta að þetta muni leiða til takmörkunar á samkeppni og verða til þess að minni fyrirtæki bíði skaða af. Frú forseti. Ég óska eftir svörum við einhverjum þeirra spurninga sem ég hef varpað fram.

Frú forseti. Það er með mikilli gleði sem ég skal reyna að svara sumum af þessum spurningum. Það háttaði þannig til í nefndinni að það var meðal annars verið að ræða þær vörslusviptingar sem höfðu átt sér stað, sumar hverjar í skjóli nætur og gegn andmælum skuldara, og í störfum nefndarinnar var ákveðið að það skyldi reynt að skýra þær reglur sem um þetta gilda með einhverjum hætti. Eins og kemur fram í greinargerðinni með frumvarpinu er þetta unnið í samstarfi við innanríkisráðuneytið og réttarfarsnefnd, og réttarfarsnefnd kom á fund nefndarinnar og lýsti því hvernig þetta ætti að vera samkvæmt réttum lögum. Það sem þetta frumvarp gerir er ekki annað en að endurspegla þá grundvallarreglu sem gildir í íslenskum lögum og í lögum allra okkar nágrannaríkja og hún er sú að einstaklingur getur ekki fyrir fram afsalað sér réttarvernd. Ef maður gerir lánssamning sem segir að ef hann standi ekki í skilum með hann skuldbindi hann sig til að það megi taka hlutinn. Þegar til stykkisins kemur er ágreiningur milli þess sem telur sig eiganda tækisins og þess sem leigir það, ef við notum þá líkingu, um það hvort yfir höfuð sé um einhver vanskil að ræða. Samkvæmt meginreglu réttarfarsins geta menn ekki afsalað sér vernd dómstóla fyrir fram og þá er gert skilyrði um að það liggi fyrir klárt skriflegt samþykki fyrir því að varslan sé tekin. Ef fram koma andmæli af hálfu skuldarans á hann rétt á því að farið sé eftir þeim reglum sem gilda í réttarríkinu og leitað sé til handhafa framkvæmdarvaldsins og dómstólanna til að skera úr þeim ágreiningi og taka vörsluna. Nú, tíminn er búinn. Kannski kem ég í ræðu en þetta er meginatriðið, þetta er í samræmi við þær meginreglur sem almennt gilda.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir að svara einhverjum af spurningunum mínum. Það er virðingarvert að hv. þingmaður gefi sér tíma í það. Ég veit að tíminn er knappur í þessum andsvörum en mig langar svo að fá svar við því hvort nefndin hafi eitthvað fjallað um tillögu Samtaka fjármálafyrirtækja um að fara yfir það hvort ástæða sé til að setja sérstaka löggjöf um eignaleigur. Er það eitthvað sem nefndin fór yfir? Miðað við umsögn samtakanna er sérstök löggjöf um þetta hjá sumum þjóðum og ég tel að á Íslandi hafi þetta tekið það stóra hlutdeild af markaðnum og sé orðið það mikið notað á Íslandi að við ættum að skoða það að setja slíka vinnu af stað. Síðan langar mig að spyrja hv. þingmann hvort það sé hugsaður einhver greinarmunur á lögaðilum og einstaklingum um þetta ákvæði og hvort nefndin telji að þetta hafi áhrif á viðskipti, t.d. vörubirgðir sem hafa skipt um hendur, slíkt lausafé, vegna þess að miðað við orðanna hljóðan er ekki bara verið að tala um bifreiðar og slíkt lausafé. Í umræðunni hér hefur nánast komið fram að menn séu að hugsa þetta svolítið mikið eingöngu út frá þeirri hlið.

Frú forseti. Ég get ekki svarað fyrir nefndina alla en það átti sér stað umræða um hvort nauðsynlegt væri að sett væru sérstök lög um eignaleigur og ég heyrði ekki betur en að svo væri. Það er líka mín persónulega skoðun. Eiga lögin jöfnum höndum við um einstaklinga og lögaðila? Já, réttarreglurnar og afsal réttarverndar eiga við um lögaðila og einstaklinga að jöfnu. Á þetta við um safn lausafjár eða á þetta bara við um einstaka lausafjármuni? Um það fer eftir þeim reglum sem almennt gilda og þá skiptir ekki máli hvort það er safn eða einstakur munur. Svo ég klári það sem ég var að segja áðan er fyrirframafsal réttarverndar ekki gilt í íslenskum lögum þannig að ef kemur upp ágreiningur og maður tekur vörslu munar, ef mótmælum er haldið uppi, felst í því ólögmæt sjálftaka. Það er það sem er í rauninni verið að reyna að setja tappann á, að ekki fari fram ólögmæt sjálftaka. Síðan var það skoðað líka hversu langan tíma tæki að fá innsetningargerðina og kom í ljós að sá tími er mun skemmri en menn höfðu haldið. Sérstaklega á það við ef iðgjöld af bifreiðatryggingum, og um bifreiðar sem eru ótryggðar í umferð eru aðrar og sterkari reglur sem þar geta gripið inn til að taka slíkar bifreiðar úr umferð. Ég held að einn einstaklingur úr réttarfarsnefnd hafi sagt: Þetta frumvarp felur ekki í sér neinar breytingar frá gildandi réttarástandi. Þessi lagaregla endurspeglar bara réttarástandið eins og það er. Þess vegna veldur hún engu tjóni, hún á ekki að valda neinum vafa, svona er réttarástandið. Það verður þá bara skýrara þannig að allir sem í hlut eiga vita nákvæmlega hver réttarreglan er. Ef fyrirtækin eins og Lýsing eða önnur vilja taka vörslur á lausafé þurfa þau að ganga úr skugga um að skriflegt samþykki sé til staðar. Það er ekki nóg að hafa gefið slíkt samþykki tíu árum áður eða fimm árum áður, menn verða að gefa það við vörslutökuna. Ef menn hafa ekki þetta samþykki bendir það til þess að það sé ágreiningur og þá gæti átt sér stað ólögmæt sjálftaka. Lögin segja það og við skulum ekki láta það gerast.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta og fagna því ef hv. þingmaður er sammála mér um að við þurfum að skoða hvort það þurfi að setja hér sérstaka löggjöf varðandi eignaleigu. Það er þá bara vonandi að við náum að koma því til dæmis í framkvæmd á haustþingi. Að öðru leyti hlakka ég til að fá að heyra ræðu hv. þingmanns og annarra nefndarmanna sem eiga eftir að tala hér í dag. Þeir fara vonandi yfir þær spurningar sem ég varpaði fram af því að ég átta mig á því að tíminn var knappur og hv. þingmaður gat ekki farið yfir þetta allt saman. Ég tel einfaldlega mikilvægt að við skoðum þetta mál vel og fáum svör við þessum spurningum við umræðuna þannig að þetta mál fari ekki í gegn án þess að öll sjónarmið komist að, sérstaklega í ljósi þess að það hefði að mínu mati átt að vera til meðferðar í allsherjarnefnd og ég lít á það með því sjónarhorni sem frá þeirri nefnd stafar en ekki efnahags- og viðskiptanefnd.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á innheimtulögum sem er flutt af hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Hér hefur orðið nokkur umræða um það að málið hefði átt að flytjast af allsherjar- og menntamálanefnd og álit þeirrar nefndar á þessu máli liggur fyrir. Það er ósköp einfalt, hún gerir enga athugasemd við það að málið sé flutt af efnahags- og viðskiptanefnd, er þó með einhverjar athugasemdir um að það þurfi að vera lagatilvísun í lögunum en er ekki í grundvallaratriðum á móti því að efnahags- og viðskiptanefnd flytji málið. Ég hefði reyndar talið að þetta ætti heldur að heyra undir allsherjar- og menntamálanefnd en það er önnur saga. Þetta frumvarp lætur lítið yfir sér og virðist ganga út frá sjálfsögðum hlutum. Í fyrsta lagi vildi ég segja að það hefur orðið gífurlega mikið los á aga og sjálfsögðum hlutum í samskiptum skuldara og kröfuhafa almennt séð. Þar koma náttúrlega til hæstaréttardómar sem dæma vissa gerninga ólögmæta frá upphafi. Síðan var heilmikið los á því hvaða vexti ætti að nota, hvort miða ætti við vexti í krónum, hafa krónuvexti fyrst það var skipt um mynt, skipt frá svissneskum frönkum sem bera mjög lága vexti á heimsvísu yfir í krónur sem bera mjög háa vexti á heimsvísu eða þannig. Það var fyrsta úrræðið. Síðan kemur dómur um að það eigi að nota vextina sem voru á láninu þó að skipt hafi verið um mynt sem er mjög sérstakt og það bara fyrir fasteignaveð. Mér skilst að það hafi ekki verið hjá bílalánum. Þetta hefur búið til ógurlega mikla óvissu og óreiðu í öllu kerfinu og það er eiginlega orðin þjóðarnauðsyn að fá á hreint hvað gildir í þessu. Þetta hefur líka leitt til þess að fólk hefur skirrst við að greiða af lánum samkvæmt samningi af því að ekki liggur fyrir hver samningurinn er í raun. Allt leiðir þetta til mikillar óvissu og ég mundi segja siðleysis á báða bóga, bæði hjá kröfuhöfum og skuldurum. Það er eiginlega komin upp sú staða, frú forseti, að maður veit ekki hvort samningar haldi yfirleitt sem ætti þó að vera grundvallaratriði í réttarríki. Þegar tveir aðilar gera með sér samning eiga menn að standa við hann en þannig er það ekki lengur. Það getur verið ágreiningur um hvort samningurinn falli undir þennan hæstaréttardóminn eða hinn. Svo er kannski búið að framkvæma vörslusviptingu og þá þarf það að ganga til baka o.s.frv. Allt er þetta slæmt. Maður þarf að lesa þetta mjög nákvæmlega. Ég er ekki lögfræðingur, frú forseti, en ég veit að það sem er í smáa letrinu skiptir máli og þar stendur „enda sé skuldari í vanskilum með afborganir eða lánskostnað“. Það eru bara þessi tvö atriði sem gilda. Það þarf að tryggja bifreiðar, þær mega ekki vera ótryggðar á götum, þá grípur lögreglan væntanlega inn í, en svo eru líka skattar sem þarf að greiða af þessum bifreiðum og það getur verið viðhald sem þarf að greiða. Allt er þetta kostnaður sem ekki fellur undir þetta ákvæði. Þetta er allt dálítið sérkennilegt í mínum huga. Maður getur verið í vanskilum með allt saman og á þeim tímapunkti sem skattarnir falla til má allt í einu vörslusvipta án samþykkis eða þannig skil ég það. Ég veit ekki hvort nefndin hefur farið í gegnum þessi smáatriði. Það má sem sagt ekki vörslusvipta án samþykkis ef um er að ræða afborgun eða lánskostnað. Ég veit ekki með lögfræðikostnað, það er sennilega ekki lánskostnaður heldur kostnaður sem fellur á hlutinn af öðrum ástæðum. Svo er annað sem mér finnst miklu alvarlegra af því að menn hafa verið svo mikið að hugsa um bifreiðar, bifreiðatryggingar og þar sem bifreið er að veði. Þaðan koma dæmin í fjölmiðlum og hafa valdið uppnámi þegar gengið er hart fram og ómaklega, jafnvel gengið að bifreið úti á bílastæði og hún dregin í burt og inni í bifreiðinni eru kannski einhverjir hlutir sem viðkomandi á, tölva, myndavél eða eitthvað í hanskahólfinu. Ég flokka það undir þjófnað, frú forseti, þegar það gerist en það eru ekki beint góðir siðir í gangi á hvorugan veginn. Svo hefur maður líka heyrt að það hafi ekki náðst í fólk mánuðum saman og það ekur um í bílum sem það á ekkert í, skuldar allt í og hefur jafnvel aldrei borgað neitt fyrir. Það finnst manni heldur ekki siðlegt eða eðlilegt. Aðrir hlutir en bílar koma þarna inn í, t.d. veð í hlutabréfum. Hvað gerist ef hlutabréfin lækka í verði og menn ætla að beita veðkalli? Ég veit ekki hvort nefndin fór í gegnum svoleiðis hluti. Síðan geta verið veð í vinnuvélum sem rýrna mjög hratt, vinna kannski við virkjanir, eru keyrðar dag og nótt og þá er spurning hvort megi taka þær þar því að það er ekki á lóð viðkomandi. Mér finnst þetta hvorki nógu skýrt né afmarkað. Svo er mjög algengt að menn selji vörur og hafi eignarhald í vörunum, hafa kannski selt þrjú bretti af sementi. Það er eignarhald í sementinu. Þarf þá að fá samþykki eiganda sementsins sem getur verið einhver heildsala sem seldi  Ég óttast dálítið að þetta fari lengra vegna þess að í umsögn Lýsingar er þess getið að þetta gæti verið brot á eignarrétti stjórnarskrárinnar. Þá er illa af stað farið ef svo skyldi vera, ef hún skyldi jafnvel hafa rétt fyrir sér. Ég veit ekki hvað er algengt að menn borgi, ég vona að það sé ekki algengt að menn borgi ekki af lánum sínum og standi ekki í skilum en þó hefur maður heyrt að það sé vaxandi, að vegna þessarar óvissu vilji menn ekki borga af lánum sem þeir vita ekki einu sinni hvort eru að öllu leyti lögleg, og þá mun væntanlega reyna oftar á það ef menn neita að skrifa undir og samþykkja að viðkomandi hlutur sé tekinn. Það geta menn náttúrlega gert, það getur enginn þvingað mann til að skrifa undir eitt eða neitt. Svo heldur hann bara áfram að keyra á sínum bíl eða traktor eða hvað það nú er, selja sementið af brettinu,  Ég vildi gjarnan spyrja nefndarmenn í hv. efnahags- og viðskiptanefnd hvort það hafi verið farið í gegnum þetta í nefndinni, hvort þetta sé skothelt og hvort þau tilfelli sem ég nefni hér séu svo fátíð að þetta muni ekki valda dómstólum mikilli vinnu. Það sem einkennir allt þetta dæmi er að það er vaxandi siðleysi og agaleysi í fjármálum og það er hætt að gilda sú gamla góða regla að samningar skuli haldnir, bæði munnlegir og skriflegir, og það er orðin heilmikil óvissa. Óvissa í fjármálum er ekki góð, frú forseti.

Frú forseti. Já, við hvaða tilvik á þetta? Hv. þingmaður fjallaði meðal annars um greiðslutryggingar iðgjalda en um það gilda sérlög. Þá er heimilt að beita öðrum og miklu fljótvirkari úrræðum þegar ekki eru greiddar tryggingar því að það er talið fela í sér hættu gagnvart almenningi að ótryggð ökutæki séu á ferðinni og það eru önnur ákvæði laga sem eiga við um það. Hvað með veð í hlutabréfum, veðköll og veð í vinnuvélum sem rýrna hratt? Lögin eiga ekki við um veð og efndir veða. Þetta á einungis við um það þegar um er að ræða eignarrétt. Er þetta brot á eignarrétti? Það var ein af þeim athugasemdum sem Lýsing nefndi. Nei, þetta er ekki brot á eignarrétti. Reglan er einungis um það eftir hvaða aðferðum þú nærð rétti þínum fram. Eins og ég sagði áðan er það meginregla íslenskra laga og í öllum hinum vestræna heimi að þú tekur ekki réttinn í þínar eigin hendur og þú getur ekki afsalað þér vernd dómstóla og yfirvalda fyrir fram. Þessi regla endurspeglar það og hefur ekkert með eignarréttinn að gera. Það að ég láni einhverjum manni hlut gegn leigu og við lendum í ágreiningi um hver leigan er, hvort vanskil eru eða hvað það er, þá má ég ekki fara og sækja hann. Það er ólögmæt sjálftaka. Ég á þá að leita til réttra yfirvalda til að framfylgja því ofbeldi sem þarf að beita í samfélaginu til að ná rétti sínum. Það er bara svo einfalt. Þetta hefur ekkert með vernd eignarréttar að gera, ekki nokkurn skapaðan hlut. Má þá ekkert gera nema samþykki sé fyrir því, frú forseti? Já, það er þannig. Ef ágreiningur er á milli manna um innihald á réttarsambandi ber að leita til réttra yfirvalda og dómstóla um það. Það er meginreglan. Þessi lagaregla endurspeglar það og það kom mjög skýrt fram í störfum nefndarinnar að þetta er í samræmi við íslensk lög og stjórnarskrá þess vegna, þó að ekki hafi verið farið ítarlega inn í það vegna þess að að hluta til byggir umræðan á misskilningi.

Forseti. Það er greinilegt að ég kann ekki nógu mikið í lögfræði til þess að setjast í dómarasæti eins og hv. þingmaður. Um þetta er nefnilega ágreiningur. Í umsögnum sem ég veit ekki hvort undirritaðar eru af lögmönnum eða ekki, það kemur ekki fram, er því haldið fram sem ég er að segja. Í öðru lagi stendur í frumvarpinu: „… áður en lausafé er tekið úr vörslu skuldara, …“ Hvað ef lausafé er að veði? Það kemur ekkert fram um að veðsettir hlutir skuli metnir einhvern veginn öðruvísi. Verður ráðið í framtíðinni þá ekki bara það að viðkomandi bifreiðar verði settar að veði? Er það ekki lausnin á þessu? Og frá og með deginum á morgun rigni yfir skuldara og þá sem eru með þessar bifreiðar beiðnum um að setja viðkomandi bifreið eða hlut að veði? Þar með sé málið leyst.

Frú forseti. Ekki má misskilja mig þannig að ég sé að setjast í eitthvert dómarasæti í þessu. En þannig er að ef lausafé er veðsett þá er eignarhaldið hjá þeim sem er skráður fyrir eigninni, ekki satt? Ef vanskil verða og það reynir á skilmála veðsetningarinnar er óskað eftir nauðungaruppboði. Það er almenn og viðurkennd regla, og hefur verið um áratugaskeið á Íslandi, að þeim sem á kröfuna sem nauðungaruppboðið byggist á er ekki heimilt að fara og sækja þá eign sjálfur. Hann leitar til sýslumanns um þá aðgerð. Það er innsetningargerð, þetta á ekkert við um veðsetningar og á ekki að vera hægt að misskilja það þannig að það eigi við um það. Þetta á einungis við um þau tilvik sem þarna eru greind, þ.e. eignarhald er hjá A, B hefur afnotin gegnum greiðslu. Ef A ætlar að sækja eignina til B vegna þess að B hefur ekki staðið í skilum og B segir: Nei, ég vil ekki láta þig hafa hana, ég tel mig hafa staðið í skilum, þá á A að leita til réttra yfirvalda í samfélaginu. Þannig eru leikreglur réttarríkisins. Maður tekur ekki rétt sinn sjálfur. Það er það sem er ólögmætt.

Herra forseti. Hv. þingmaður sagði: Maður tekur ekki rétt sinn sjálfur. Sá sem ekki borgar af láni þó hann eigi að gera það, sá sem ekki vill undirrita viljayfirlýsingu um að taka megi eignina af honum, hann er að taka rétt sinn sjálfur og þessi lög ýta undir það.  Á hinn bóginn eru líka til einstaklingar sem borga ekki af lánunum sínum og ætla aldrei að gera það. Þá standa menn í því og þessi lög segja að það er ekki hægt að taka bifreiðina, ekki einu sinni gefinn frestur. Nefndin gaf ekki einu sinni frest, að ef ekki næst í viðkomandi með skynsamlegum hætti innan þriggja mánaða eða eitthvað slíkt, þá skuli menn geta tekið bifreiðina. Nei, það er ekki hægt því að hann þarf að samþykkja það og fara þarf í aðför. Ég held að menn þurfi að skoða þetta pínulítið betur.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða mál sem er ekki stórt í sniðum. Í rauninni er þetta mjög lítið mál en kannski það mál sem ríkisstjórnin getur notað til að benda á að hún hafi gert eitthvað sem snýr að skuldamálum heimilanna. Það er kannski dæmigert að í þessu tilfelli, sem er eitt af þeim málum sem að vísu kemur ekki frá ríkisstjórninni heldur hv. efnahags- og viðskiptanefnd, er um það að ræða að skýra betur ákvæði laga. Eins og komið hefur fram í umræðunni er ekki heimilt að fara í vörslusviptingar án aðkomu þar til bærra yfirvalda, þ.e. menn þurfa að fá atbeina handhafa ríkisvalds til þess að fá heimild til að staðfesta og taka lausafé eða annað úr umráðum vörslumanns. Síðan hefur komið í ljós að það eru einhver dæmi þess að ekki sé farið fram með þeim hætti. Þetta mál er þess vegna hingað komið til að ítreka að menn eigi að fara eftir lögum og þess vegna fara menn fram með það. Um það er samstaða í hv. efnahags- og viðskiptanefnd en hún ætti ekki að vera þar heldur allsherjar- og menntamálanefnd. Þegar talað var fyrir málinu lagði ég til að við hefðum þann háttinn á. Á það var ekki fallist en hins vegar kom umsögn frá allsherjar- og menntamálanefnd. Það er umhugsunarefni, virðulegi forseti, af því að hugmyndin á bak við nefndirnar er sú að þeir hv. þingmenn sem sitja í hverri nefnd fyrir sig verði í það minnsta búnir að koma sér upp ákveðinni sérþekkingu þegar þeir eru búnir að vinna þar í einhvern tíma. Helst ættu þeir að koma með sérþekkinguna þar inn, í það minnsta undirbúa sig fyrir þingstörfin með þeim hætti. Það er ekki gott ef við brjótum þessa reglu sem hefur verið, þ.e. að viðkomandi fagnefnd fjalli um mál sem heyra undir málasvið hennar. Það geta verið grá svæði og kannski er þetta eitt af þeim en ég held hins vegar að þegar við erum að koma í tæknileg atriði eins og þessi væri best að hv. allsherjar- og menntamálanefnd hefði fjallað um málið. Það er hins vegar afskaplega sorglegt og mjög slæmt að við skyldum ekki bera gæfu til að samþykkja frumvarp sem Sigurður Kári Kristjánsson var 1. flutningsmaður að um flýtimeðferð fyrir dómstólum varðandi gengislánamál. Þegar hann fór af þingi tók ég það upp. Langstærstu leiðréttingarnar á lánum hafa orðið út af gengislánum og það þarf ekkert að rifja þá sögu upp. Niðurstaða dómstóla varð að ekki hefði verið farið rétt að með þau lán, þvert á móti að þar hefðu lög verið brotin. Þar af leiðandi voru þau ólögleg og vegna gengisfalls krónunnar kom það sér afskaplega vel fyrir lántakendur sem voru svo lánsamir, getum við sagt, að taka ólögleg lán. Þar með er hins vegar ekki öll sagan sögð vegna þess að það næst ekki niðurstaða í málin fyrr en endanlega er búið að útkljá þau fyrir dómstólum og eins og staðan er núna og búin að vera lengi hafa mörg mál verið hjá dómstólum og á eftir að ná niðurstöðu í. Þrátt fyrir að þeir dómar hafi fallið fyrir tveimur eða þremur árum sem settu þessi mál af stað er enn þá óvissa hvað þetta varðar. Óvissan getur haft allrahanda afleiðingar í för með sér en sumt snýr ekki beint að þeim sem eiga í hlut, hvort sem það eru heimili eða fyrirtæki. Það getur svo sannarlega líka komið að þriðja aðila og þess vegna er fullkomlega óskiljanlegt að hæstv. ríkisstjórn og hv. stjórnarþingmenn hafi ekki tekið þessari vel unnu tillögu fegins hendi. Ef það hefði verið gert værum við komin miklu lengra í skuldamálum bæði fyrirtækja og heimila og værum þar af leiðandi búin að koma hlutum sem eru enn þá í ólagi í miklu betra horf. Því miður náðist ekki samstaða um þetta og við fáum vonandi ef allt gengur upp endanlega niðurstöðu í haust í gengislánunum. Ég vona það en hins vegar veit ég af fenginni reynslu að slíkar tímasetningar virka ekki alltaf, í rauninni sjaldnast, þannig að við getum jafnvel horft fram á lengri fresti. Kveikjan að þessu máli er að mati sumra, það er kannski ekki stór hópur, að þeir hafi verið órétti beittir, þ.e. að fyrirtæki sem þeir keyptu aðallega bíla af hafi tekið bíl viðkomandi, jafnvel í skjóli nætur og jafnvel með persónulegum eigum viðkomandi skuldara. Þeir telja réttaróvissu í málinu, þ.e. skuldararnir, og að ekki hafi verið réttmætt að fara í þessa vörslusviptingu. Svo mikið er víst að ekki var fengin heimild fyrir því hjá handhafa ríkisvalds eins og á að gera og hefur verið áréttað hér, en við erum enn þá með alveg gríðarlega mörg svona mál í ferli. Það er mjög misjafnt hversu mikið þessi mál eru í umræðunni. Þau eru búin að vera í umræðunni meira og minna frá bankahruni og þó að þau séu ekki mikið í fjölmiðlum þýðir það ekki að málunum sé lokið. Það er mín reynsla, virðulegi forseti. Það þýðir einfaldlega að svo mikið hefur verið fjallað um málið að fjölmiðlamenn eru orðnir, og kannski almenningur líka, örlítið leiðir á því þannig að annað er meira áberandi í umræðunni núna. Ég held að sá kostnaður sé algerlega vanmetinn sem og sú fyrirhöfn sem hlýst af óvissunni og því að viðkomandi fyrirtæki og einstaklingar geti ekki séð stöðu sína og þar af leiðandi ekki unnið úr sínum málum. Sjálfur hef ég mikið pressað á það á þessu kjörtímabili að það komi úrlausn í mál, að fólk fái svör. Gríðarlega mikið hefur verið unnið í þessu í bönkum og lánastofnunum. Það má að vísu segja að stjórnvöld hafi ekki farið þær leiðir sem hefði verið skynsamlegast að gera. Í sinni einföldustu mynd má segja að þær leiðir sem stjórnvöld hafa farið í skuldamálum séu almennt flóknar og erfiðar viðfangs. Þær kosta gríðarlega mikinn tíma og fjármuni. Bara það að rekstrarkostnaður við stofnun umboðsmanns skuldara sé milljarður á ári segir okkur að við erum búin að búa til mjög flókið og erfitt kerfi. Kannski er eitt skýrasta dæmið um léleg og fljótfærnisleg vinnubrögð sem kosta fjármuni þau lög sem voru keyrð í gegnum þingið í skjóli nætur án mikils undirbúnings eftir að gengislánadómarnir féllu. Ef ég man rétt eru þau lög nr. 141/2010. Það er svolítið kómískt að sjá að rökin fyrir því að þau voru keyrð fram með þessum hætti voru að það lægi svo mikið á að koma í veg fyrir réttaróvissu. Það er skemmst frá því að segja að eftir að við í þessum sal samþykktum þau lög er búin að vera fullkomin réttaróvissa í þessum málum. Við höfum ekki borið gæfu til þess, því miður, að samþykkja frumvarp um flýtimeðferð fyrir dómstólum hvað þetta varðar og þess vegna búum við núna um mitt sumar 2012 enn við gríðarlega óvissu. Óvissa á þessu sviði kostar tíma og fjármuni. Þeir sem verða fyrir því eru bæði þeir sem tóku lánin og lánveitendur því að við skulum ekki gleyma því að það skiptir líka miklu máli að við vitum stöðuna á bönkum og fjármálastofnunum. Sú staða sem er uppi sem við erum kannski svolítið vön, þ.e. að hafa þessa stóru banka - þá er ég að vísa til Arion banka og Íslandsbanka þar sem eignarhaldið er ekki skýrt og þeir í ákveðnu millibilsástandi því að þeir eru í eigu kröfuhafa sem er bannað núna samkvæmt íslenskum lögum. Sá sem vill kaupa ráðandi eða stóran hlut í einhverjum banka þarf að uppfylla ákveðin skilyrði og það er bannað samkvæmt íslenskum lögum að það séu kröfuhafar eða gjaldþrota bú. Þess vegna er mjög mikilvægt að fá niðurstöðu í öll þessi mál. Þetta mál er lítið, það mun koma sumum vel og ég held að það verði eðlilegra umhverfi fyrir neytendur á fjármálamarkaði. Það er mín skoðun að við séum eftir á hvað það varðar. Við hefðum þurft að standa okkur betur í neytendavernd á fjármálamarkaði  Ég þekki það ágætlega þar sem ég var settur hæstv. fjármálaráðherra þegar við unnum reglurnar um sparisjóðina og menn geta svo sem lesið nýjustu skýrslu hæstv. fjármálaráðherra sem við ræddum hér í þinginu, skýrsluna um fjármálamarkaðinn. Þar segir að í neyðarlögunum hafi verið heimild til að setja að hámarki, ef ég man rétt, 25% af eigin fé inn í viðkomandi sparisjóði en það voru farnar allt aðrar leiðir í þessu SpKef-máli. Það var ekki farið eftir lögum um Bankasýsluna sem átti að halda utan um þetta. Það var stofnaður nýr banki sem fór á hausinn og hið sama má segja um Byr nokkrum mánuðum eftir að hann var stofnaður. Viðkomandi banki uppfyllti aldrei eiginfjárhlutfall en var á fullu í samkeppni við aðrar stofnanir, m.a. um innlán. Hann jók þau og þar af leiðandi ábyrgð skattgreiðenda. Ef menn hafa áhuga á að skoða íslenska umræðu er gott að skoða sérstaklega málatilbúnað spunameistara ríkisstjórnarinnar í þessu máli og spegla hann við staðreyndir málsins. Mér finnst þetta afskaplega gott dæmi um vinnubrögð íslenskra vinstri manna, þá sérstaklega Samfylkingarinnar og þess sem eftir er af Vinstri grænum. Það væri mjög fróðleg stúdía að fara yfir efnisatriði málsins og skoða svo málflutning spunameistaranna og sjá hvað þeir eru að reyna að teikna upp. Ég er búinn að starfa nokkuð með Samfylkingunni beggja vegna borðs þannig að ég er farinn að þekkja þessi vinnubrögð og það er mjög áhugavert, þótt það sé ekki sé alltaf geðslegt, að fylgjast með því hvernig þetta fólk vinnur. Það er áhugavert að skoða hvað það er hátt hlutfall af fjölmiðlamönnum í þingflokki Samfylkingarinnar vegna þess að þegar þessir hv. þingmenn voru fréttamenn fannst þeim ekkert fáránlegra en að einhver skyldi væna viðkomandi einstaklinga um að vera eitthvað annað en einstaklega faglegir og hlutlægir í störfum. Það er oft og tíðum lítill munur á fréttaflutningi þessa fólks og málflutningi í þingsölum. Síðan erum við auðvitað með tengingar inn í talandi hluta akademíunnar sem sömuleiðis er mjög áhugaverður. Það er allt eins líklegt að við verðum hér á sumarþingi og þá getum við rætt þessi mál. Ef við ræðum þau ekki hér í sumar munum við gera það í haust og sömuleiðis í fjölmiðlum. Það er svo kristaltært að sjá hvernig spunameistarar Samfylkingarinnar vinna og hvernig reynt er að ýta hlutum frá aðalatriðum málsins. Þetta mál er ágætt og ég styð það en það er líka gott dæmi um skjaldborgarstefnu ríkisstjórnarinnar því að er hæstv. ríkisstjórn er eðli máls samkvæmt með meiri hluta í nefndinni. Menn hafa ekki nýtt tímann til að ganga í að koma í veg fyrir hið óumflýjanlega sem var óvissan í tengslum við gengislánin. Þeim hefði verið það svo í lófa lagið, svo eðlilegt og skynsamlegt og í rauninni engin rök gegn því að fara leið okkar sjálfstæðismanna og setja á flýtimeðferð varðandi gengislánadómana. En hæstv. ríkisstjórn gat ekki gert það. Það kemur ekkert í staðinn fyrir það, við erum búin að missa dýrmætan tíma sem hefur valdið þjóðfélaginu gríðarlegum skaða. Við sitjum hins vegar uppi með það að við erum að reyna að lagfæra hluti og ég geri ekki lítið úr því. Hins vegar hlýtur maður að gagnrýna forgangsröðina. Það er ekki hægt annað en að gagnrýna þessi vinnubrögð. Mörg mál, svo það sé alveg sagt, ég er ekki að taka þessa nefnd sérstaklega fyrir, hafa samt verið með ágætum. Málið er ágætt en forgangsröðun ríkisstjórnarinnar er fyrir neðan allar hellur. Alverst er þó að ríkisstjórnin neitar að horfast í augu við staðreyndir eins og þau mál sem eru í umræðunni núna og spinnur eitthvað sem tengist málunum ekki neitt. Það er hins vegar afhjúpandi fyrir hæstv. ríkisstjórn og hv. þingmenn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna og aðra þá áhangendur sem eru mjög áberandi í íslensku þjóðlífi og fara mikinn. Menn hafa svo sem allan rétt til þess og ég er tilbúinn að leggja mikið á mig til að verja þau réttindi en ég hvet fólk til að skoða staðreyndir máls og síðan málflutning spunameistara Samfylkingar og Vinstri grænna. Það væri mjög gott. Sá sem skoðar það, alveg sama hver það er, sér þá kannski hvert stóra vandamálið er við þessa ríkisstjórn. Það er ekki lítið vandamál, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Mig langar í seinni ræðu minni um þetta mál í 3. umr. að tæpa á þeim aðalatriðum sem ég tel mikilvægt að við höldum til haga. Þrátt fyrir að hér sé verið að bregðast við athugasemdum Eftirlitsstofnunar EFTA, tel ég að við séum ekki að vinna þetta mál á fullnægjandi hátt. Ég tel að við hefðum átt að nýta tímann betur og fara í grundvallarskoðun á því hvernig við viljum að málefni sjóðsins séu til framtíðar í stað þess að gera hér málamyndabreytingar, litlar breytingar til að koma að einhverju leyti til móts við sjónarmið Eftirlitsstofnunarinnar, vitandi það að væntanlega þurfa frekari lagabreytingar að koma til innan frekar skamms tíma. Ég tel að við ættum að fara í þessa vinnu, enda hefur legið fyrir í áraraðir að það þurfi að fara í slíka endurskoðun. Það hefur kristallast í umræðunni að menn eru ekki sammála um það hvernig sjóðurinn á að vera. Á hann að vera lítill sjóður sem einbeitir sér að sinna hinu félagslega hlutverki, þ.e. að styðja við þá sem hafa lágar tekjur eða þurfa af öðrum félagslegum ástæðum aðstoð frá hinu opinbera til að leysa sín húsnæðismál? Þá mundi sá sjóður heyra undir velferðarráðherra. Eða á hann að vera ríkisstyrkt stofnun sem er í samkeppni við fjármálastofnanir á einkamarkaði um að fjármagna húsnæðiskaup allra Íslendinga? Hann mundi þá að öllum líkindum heyra undir efnahags- og viðskiptaráðherra. Þessum spurningum hefur ekki verið svarað og það er kannski erfitt að gera það vegna þess að við erum ekki öll alveg sammála en slík umræða um þetta mikilvæga atriði þarf að fara fram fyrr en síðar. Ég vil benda á það enn og aftur að flestar þær erlendu eftirlitsstofnanir sem fylgjast með efnahagsmálum á Íslandi hafa á undanförnum árum ítrekað varað við þátttöku ríkisins í veitingu almennra íbúðalána og hvatt til þess að starfsemi sjóðsins verði takmörkuð við þann félagslega þátt sem ég ræddi um. Ef við ætlum að hafa sjóðinn í þeirri mynd sem hann er í dag ætti hann að heyra undir efnahags- og viðskiptaráðherra. Jafnframt verðum við að taka til umræðu þá gagnrýni og þær ábendingar sem fram koma í rannsóknarskýrslu Alþingis um það hvort og að hve miklu leyti sé heppilegt að fasteignalánastarfsemi sé á vegum hins opinbera. Það er farið yfir það í 1. bindi rannsóknarskýrslunnar í 4. kafla og bent á þær ábendingar sem okkur bárust frá Efnahags- og framfarastofnuninni í byrjun árs 2005 um að hækkun hámarkslána veðhlutfalls hjá Íbúðalánasjóði yki eftirspurn á húsnæðismarkaði. Talið var að Íbúðalánasjóður ætti að greiða gjald fyrir þá ríkisábyrgð sem hann nyti og það mundi endurspegla raunverulegan kostnað, þannig að sjóðurinn hefði ekki óeðlilegt forskot á aðrar fjármálastofnanir sem veita lán til fasteignakaupa. Efnahags- og framfarastofnunin benti á að ríkisábyrgð á Íbúðalánasjóði kæmi í veg fyrir eðlilega samkeppni og hagkvæma dreifingu gæða og hamlaði framþróun á markaðnum. Það væri réttast að sjóðurinn sinnti félagslegu hlutverki með styrkjum vegna fyrstu kaupa í þeim tilfellum sem þörf væri á slíku og ríkið hætti samkeppni á almennum íbúðalánamarkaði og hætti einnig niðurgreiðslu vaxta til fasteignakaupa. Efnahags- og framfarastofnunin ályktaði árið 2008 að stefna ríkisstjórnarinnar í húsnæðismálum hefði stuðlað að ójafnvægi efnahagslífsins. Þetta er eitthvað sem við eigum eftir að ræða. Jafnframt var bent á það að ríkið þyrfti að fella ríkisábyrgð á Íbúðalánasjóði úr gildi eða krefja hann um endurgjald sem endurspeglaði verðmæti ábyrgðarinnar. Ég veit að nú stendur yfir skoðun á sjóðnum en ég hefði einfaldlega talið heppilegt að gera þetta allt saman í einu skrefi. Auðvitað hefði verið gott ef okkur hefði unnist meiri tími til þess innan nefndarinnar til að fara yfir þessar grundvallarspurningar og ræða málin. Auðvitað hefur Íbúðalánasjóður verið mikilvægur, sérstaklega fyrir landsbyggðina. Við þurfum að fara í greiningu á því hvort það sé þannig alls staðar á landsbyggðinni eða hvort um sé að ræða ákveðin svæði. Við þurfum að skoða hvað ESA á við þegar stofnunin talar um markaðsbrest. Á hún við landið allt eða hugsanlega afmörkuð svæði? Hversu lengi mun ESA vera á þeirri skoðun að hér sé um markaðsbrest að ræða? Þetta á allt saman eftir að koma í ljós. 

Frú forseti. Ég kem hér upp í aðra ræðu mína um þetta mál. Eins og kom fram fyrr í máli mínu hefur Íbúðalánasjóður gegnt lykilhlutverki í lánastarfsemi á því svæði þar sem ég bý. Hv. þingmenn sem hér hafa talað hafa verið mjög uppteknir af því að ræða málefni Íbúðalánasjóðs á þeim nótum að stilla upp landsbyggðinni á móti höfuðborgarsvæðinu. Ég vil að það komi fram að í prinsippinu er ég mjög fylgjandi því að hér ríki ákveðin markaðslögmál og frjáls samkeppni á lánamarkaði milli viðskiptabanka og hér sé, í prinsippinu, ekki ríkisrekin lánastofnun sem mundi lána til fasteigna eins og Íbúðalánasjóður. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir velti því fyrir sér í máli sínu hvort Íbúðalánasjóður ætti að gegna því hlutverki að vera félagssjóður, lítill sjóður sem mundi gegna því hlutverki að lána til fasteignakaupa þannig að allir mundu geta eignast þak yfir höfuðið, burt séð frá fjárhagsstöðu hvers og eins. Ég get ekki neitað því, frú forseti, að málið slær mig dálítið þannig, komandi af því svæði sem ég mundi gera ráð fyrir að ESA teldi vera markaðslega kalt svæði, að það sé nauðsynlegt að starfandi sé íbúðalánasjóður sem láni öllum landsmönnum. Ég tel því ekki svarað hvernig menn ætla að skikka viðskiptabankana til að koma inn á þessi svæði. Það er bara staðreynd að það hefur verið ógjörningur að fá lán til íbúðakaupa á ákveðnum svæðum fyrir utan stærstu þéttbýlisstaði landsins. Aftur á móti værum við sem búum utan þeirra staða ósátt við það að vera flokkuð inn í ákveðið félagslegt kerfi. Það væri að minnsta kosti mikil yfirlýsing í mínum huga ef svo yrði. Frú forseti. Ég fór yfir þær tvær umræður sem hafa orðið um þetta mál og meðal annars það sem rætt var um innlausnir á íbúðum. Það er náttúrlega ekki nýtt að Íbúðalánasjóður hafi verið að leysa til sín íbúðir. Í fyrri ræðu minni fór ég meðal annars inn á stöðuna eins og hún hefur verið í Bolungarvíkurkaupstað og einnig í Vesturbyggð vegna lána sem sveitarfélögin hafa tekið hjá Íbúðalánasjóði. Það er óneitanlega stór pakki sem er að koma inn um allt land af íbúðum, ekki síst hér á höfuðborgarsvæðinu. Ef ég skil það rétt getur Íbúðalánasjóður einungis eignast íbúðir sem fara til fullnustuaðgerða á svokölluðum nauðungarsölum. Þá er hugmyndin samkvæmt þessu frumvarpi að það verði sett á stofn leigufélag í eigu ríkisins. Forsendan fyrir því er fyrst og síðast sú að ef íbúðirnar yrðu allar seldar mundi það skekkja mjög markaðinn og lækka fasteignaverð á þeim svæðum þar sem þær íbúðir kæmu fram til sölu. Þá hef ég velt því fyrir mér af hverju Íbúðalánasjóður eigi að stofna leigufélag um þessar íbúðir. Væri ekki hægt að leita til fasteignasala sem starfandi eru í landinu og eiga nokkurs konar samstarf með þær, að það væri í höndum þeirra sem starfa á þessum frjálsa markaði, fasteignamarkaði? Ég minntist á í fyrri ræðu minni að Samband íslenskra sveitarfélaga benti á að Íbúðalánasjóður gæti eignast íbúðir með makaskiptum eða öðrum hætti en nauðungarsölu. Það gæti einfaldað málin og kannski liðkað fyrir ef hægt væri að vera með makaskipti eða eignast íbúðir með einhverjum öðrum aðgerðum. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni þekki ég það ekki og þess vegna velti ég því fyrir mér hver umræðan hafi verið í nefndinni um þau mál.

Virðulegi forseti. Nú þegar búið er að ræða húsnæðismál í bráðum heila viku á þinginu fer ekki hjá því eftir að hafa hlustað á tugi af ræðum, ekki síst frá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins  Ég vil því spyrja þingmanninn hvort hún telji ekki með vísan til þess sem hún sagði að sú leið sé rétt sem farið er fram með í fyrirliggjandi frumvarpi, að bregðast við athugasemdum Eftirlitsstofnunar EFTA á eins hógværan máta og kostur er meðan menn sjá hvernig mál þróast hér á næstu missirum og árum.

Ég þakka hv. þm. Lúðvíki Geirssyni fyrir andsvarið. Það er alveg rétt að munur er á skoðunum margra innan Sjálfstæðisflokksins eins og ég geri ráð fyrir að sé í öðrum flokkum, ekki endilega bara í þessu máli heldur nokkrum öðrum. Það er alveg rétt, ég talaði fyrir því þó að ég segði jafnframt í ræðu minni að í prinsippinu í hinum fullkomna heimi væri það eðlilegt að viðskiptabankar sinntu þessum markaði, frjáls samkeppni væri, það væri eðlilegast. Það sem ég gagnrýndi líka í ræðu minni var að nokkrir hv. þingmenn hafa jafnvel verið að stilla því hér upp að þetta yrði að vera félagssjóður, mér finnst ekki að íbúðarhúsnæði á landsbyggðinni eiga að falla undir það. Einhvern veginn þarf að bregðast við því. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni hef ég kynnt mér þetta mál, þær umræður sem hafa átt sér stað hér í þinginu og þær umsagnir sem voru sendar inn og hef hlustað, eins og hv. þm. Lúðvík Geirsson, á þær ræður sem fluttar hafa verið eins og ég hef komist til að gera. Það er náttúrlega mín skoðun að Íbúðalánasjóð verður að reka í einhverri mynd. En hvort hægt væri að ganga lengra varðandi ESA, sumir hv. þingmenn halda því fram, ég verð að viðurkenna að ég þekki málið ekki svo „grundigt“ að ég geti svarað því alveg hér og nú hvort mér finnist nógu langt gengið. Mér hafa hugnast þau vinnubrögð í gegnum tíðina að þegar slíkar ábendingar koma verði brugðist við þeim eins og kostur er og eins langt og mögulegt er að fara. En eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sagði í andsvari við mig í fyrri ræðu þá væri ekki tími til þess að þessu sinni.

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að Alþingi gefi sér tíma innan um öll þau önnur stóru mál sem hér eru til umræðu að ræða húsnæðismálin vítt og breitt. Ég held að þessi umræða hafi verið ágæt að því leyti vegna þess að víða hefur verið komið við í umræðunni. Ég vil gera mér vonir um að farið sé að líða að lokum í umræðunni, við förum að sjá fyrir endann á henni og málið komi til atkvæðagreiðslu í þinginu. Ég vil einmitt fagna þeim sjónarmiðum sem hér hafa þó verið áberandi og komið fram hjá fulltrúum allra flokka að rétt sé að horfa til athugasemda Eftirlitsstofnunar EFTA á þann máta að við setjum okkur skýrari ramma í kringum það lánafyrirkomulag og það verkskipulag sem Íbúðalánasjóður hefur starfað eftir, settur sé rammi varðandi hámarkslán, settur sé rammi varðandi hæstu viðmið um fasteignamat eigna sem er verið að lána til og hámark sé á hlutfalli lána, bundið þá við 80% eins og sett er inn í rammann núna. Þarna er verið að mæta þeim athugasemdum af hógværð án þess að raska í raun og veru því skipulagi og því fyrirkomulagi sem hefur verið og góð sátt hefur verið um í samfélaginu til langs tíma að tryggja landsmönnum öllum, hvar svo sem þeir búa, tækifæri og möguleika til að geta fengið lán á hagstæðum kjörum til að koma þaki yfir höfuðið.

Frú forseti. Ég get alveg tekið undir hvert einasta orð sem hv. þm. Lúðvík Geirsson sagði í lokin. Ég velti því aðeins upp af því að hann kom inn á þetta hámark, hámarkslán, þá hefur komið fram í umræðunum - ef við tökum þau svæði sem við höfum verið að tala um að séu markaðslega köld og menn virðast vera nokkuð sammála um, hvort við séum út af þessu hámarki að fara inn í einhvers konar fyrirmyndir eins og var nú nefnt hér, þar sem húsameistari ríkisins teiknaði allar teikningar því að þá gæti byggingarkostnaður verið jafnhár hvar sem er á landinu. Þá er í raun og veru verið að takmarka hvað fólk getur byggt sér stórt húsnæði á ákveðnum svæðum ef það hefur bara til Íbúðalánasjóðs að leita. Þetta er áhugaverð pæling finnst mér en ég held að fæst okkar mundu vilja hverfa til þess tíma að ef farið yrði um landið væru húsin á sumum stöðum byggð í sama stíl. Ég vil ítreka það í lokin að ég tel að Íbúðalánasjóður hafi gegnt lykilhlutverki á þessum svæðum. En ég vil jafnframt mótmæla því að við séum einhvern veginn komin í þá stöðu að það sé bara um félagslega aðstoð að ræða. Það líkar mér mjög illa komandi úr byggðum sem skila svo sannarlega sínu til samfélagsins. Hvernig hægt væri að koma því fyrir að markaðskerfin mundu virka og viðskiptabankarnir kæmu þar inn, því get ég ekki svarað hér og nú þótt ég gjarnan vildi. Ég þakka fyrir umræðuna. Þetta hefur verið fróðlegt fyrir mig og tek að lokum undir hvert orð um það að gera á öllum landsmönnum kleift að koma sér þaki yfir höfuðið.

Forseti. Það er ánægjulegt að sú umræða sem hér hefur átt sér stað um það frumvarp sem hv. þm. Lúðvík Geirsson hefur mælt fyrir og varið alveg í drep eins og sagt er hafi í raun opnað honum nýja sýn á ýmsa þætti sem lúta að íbúðarhúsnæði og lánveitingum til þess hér í landinu, ég efa ekki að þetta hefur verið honum mjög lærdómsrík umræða eins og raunar fleirum sem hafa tekið þátt í henni. Það sem ég hef staldrað við í hugsun minni varðandi þetta mál er ekki endilega það sem hefur rekið til smíði þessa frumvarps, þ.e. athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA, heldur miklu fremur það sem mér finnst standa upp úr, þ.e. umræðan um Íbúðalánasjóð og hlutverk hans á íbúðamarkaði. Samandregið mætti segja að vilji þeirra þingmanna sem hér hafa tekið til máls stendur mjög ríkur til þess að Íbúðalánasjóður hafi með höndum það hlutverk að greiða fyrir lánveitingum eða íbúðarbyggingum, sérstaklega á landsbyggðinni. Þetta er mjög athyglisvert sjónarmið og ég leyfi mér, forseti, að vitna í nefndarálit meiri hluta velferðarnefndar þar sem segir, með leyfi forseta: „Nefndin fjallaði einnig um mikilvægi þess að Íbúðalánasjóður héldi almennum lánveitingum til einstaklinga áfram með tilliti til íbúa landsbyggðarinnar. Íbúðarhúsnæði á landsbyggðinni er almennt ekki jafnverðmætt og íbúðarhúsnæði á höfuðborgarsvæðinu og velta og hreyfing á fasteignamarkaði almennt minni á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu.“ Svo segir hér, með leyfi forseta: „Til að tryggt sé að íbúar í dreifbýli og íbúar á landsbyggðinni geti keypt íbúðarhúsnæði er nauðsynlegt að Íbúðalánasjóður starfi enn á almennum lánamarkaði vegna fasteignakaupa.“ Ég hef þá afstöðu gagnvart þessari málsgrein í nefndaráliti meiri hluta velferðarnefndar að það sé í rauninni ekki boðlegt að ræða um íbúðarbyggingar og íbúðakaup eða sölu á landsbyggðinni undir þeim formerkjum einum að það eigi að vera hlutverk Íbúðalánasjóðs fyrst og síðast að tryggja að þannig hátti til. Ef meiri hluti velferðarnefndar er þeirrar skoðunar að þetta hlutverk eigi alfarið að vera í umsjá ríkissjóðs með þá stofnun sem Íbúðalánasjóðurinn er, er mjög áríðandi að það sé skýrt með fyllri hætti það álit sem hér kemur fram í nefndarálitinu og menn setji miklu skilmerkilegra fram hugmyndir sínar um það með hvaða hætti þeir sjá íbúðalánin starfrækja þetta hlutverk. Ef við ætlum að breyta honum í þá veru að hann láni einungis út til íbúðakaupa, sölu og bygginga íbúðarhúsnæðis utan höfuðborgarsvæðisins, finnst mér við vera komin töluvert langt frá þeim markmiðum sem sett voru um Íbúðalánasjóð ef hann á fyrst og fremst að sinna þessu hlutverki. Jafnframt verður þá að skoða og leggjast yfir með hvaða hætti menn sjá fasteignamarkaðinn ganga fyrir sig á því svæði sem er umhverfis höfuðborgina. Þetta eru mjög áhugaverðar hugmyndir sem settar eru fram. Ég ætla það að þær séu settar fram með tilliti til þess að umræðan um Íbúðalánasjóð síðustu ár hefur verið með þeim hætti að lánveitingar hans hafi fyrst og fremst beinst að landsbyggðinni, sem er í mínum huga ekki rétt. Ég hef ástæðu til að ætla að lánveitingar úr Íbúðalánasjóði í fjárhæðum hafi ekki verið minni og síst minni til höfuðborgarsvæðisins, á fasteignamarkaðnum þar heldur en úti á landi. Ef áhersla meiri hlutans er í þá veru að beina störfum og starfsemi Íbúðalánasjóðs fyrst og fremst að landsbyggðinni hlýtur það jafnframt að draga úr fjárþörf sjóðsins og þar með talið ábyrgð ríkisins á þeirri starfsemi sem þar er rekin. Það kann vel að vera að þetta sé hugsunin en mjög fróðlegt væri að fá frekari greiningu á þessu. Ég hlakka raunar til að sjá framhald þeirrar vinnu sem hafin er með því frumvarpi sem hér liggur. Ég efast ekki um að í þeirri umræðu sem átt hefur sér stað um málið sé fullt af hugmyndum sem hægt er að nýta til áframhaldandi vinnu.

Virðulegi forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hér hefur orðið um hlutverk Íbúðalánasjóðs og þá spurningu hvort það sé æskilegt að sjóðurinn verði fyrst og fremst nýttur til þess að veita lán til íbúðakaupa á landsbyggðinni sagði ég það í minni fyrri ræðu hér að það mætti ekkert horfa fram hjá því, og það er heldur ekki hægt, að á höfuðborgarsvæðinu, í Reykjavík og byggðunum hér í kring, býr líka fjöldi efnalítils fólks sem á litla möguleika til að fjármagna íbúðakaup í gegnum bankakerfið. Ég tel að það mundi í það minnsta grafa mjög undan hlutverki sjóðsins ef það ætti eingöngu að líta svo á eða ef menn kæmust að þeirri niðurstöðu að hann ætti einungis að veita aðstoð við íbúðakaup utan höfuðborgarsvæðisins. Ég tel að óháð því hvar á landinu menn búa sé hugsunin að baki sjóðnum sú að gera sem flestum kleift að kaupa eigið íbúðarhúsnæði. Auðvitað eru mörk á því hversu langt menn geta gengið í þá áttina og það skiptir líka máli hvernig þessum málum er komið fyrir. Það er hægt, kannski samt ekki ástæða til að rifja það upp að þessu sinni, að koma þessum málum þannig fyrir að sá kostnaður sem fellur á ríkið sé ekki í hlutfalli við það gagn sem íbúar landsins hafa af sjóðnum. Það þarf að tryggja að sá kostnaður sem við leggjum á skattborgarana til að ná fram þessu markmiði sé sem minnstur, að fyrirkomulag þessara mála sé þannig að það sé tryggt að sjóðurinn standi undir sér sem best og að sem minnstir fjármunir fari til spillis, ef svo má að orði komast. Við þá sem hafa efasemdir um fyrirkomulag Íbúðalánasjóðs segi ég að ég tel að menn geti haft uppi vel rökstuddar athugasemdir hvað varðar núverandi fyrirkomulag og það fyrirkomulag sem við höfum búið við þó að menn geti síðan verið sammála um það meginmarkmið að það eigi að koma þannig málum fyrir að sem flestir eigi möguleika á að kaupa eigið húsnæði. Það er að mínu mati, virðulegi forseti, mikið til vinnandi að íbúðarhúsnæði sé í einkaeigu, sé sem mest í eigu þeirra sem búa í húsunum, þ.e. að menn eigi sitt húsnæði. Þannig held ég að samfélaginu farnist betur en ef mikill meiri hluti er á leigumarkaði. Þær breytingar sem hér stendur til að gera eiga rót sína að rekja til athugasemda sem hafa komið fram um stuðning íslenska ríkisins við Íbúðalánasjóð og hvernig það samrýmist reglunum um Evrópska efnahagssvæðið. Ég ítreka þá skoðun mína að ég tel takmörk fyrir því hvað hægt er að sætta sig við mikil afskipti af jafnpólitísku máli og því hvernig við komum fyrir í okkar samfélagi stuðningi við það að einstaklingarnir geti keypt sér eigið húsnæði. Það hlýtur að vera á forræði hvers ríkis, óháð samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, hvort menn kjósa að styðja við íbúðakaup almennings með þeim hætti sem við höfum gert eða ekki, láta þannig bankakerfinu það alfarið eftir. Niðurstaða okkar hingað til hefur verið sú að við höfum viljað fara blandaða leið. Bankarnir eru á þessum markaði eins og þeir telja sér henta og ekki er hægt að skikka þá til neinna hluta til eða frá nema að sýna ábyrgð í rekstri hvað varðar lán til íbúðakaupa. Síðan er það val sem er stjórnmálalegs eðlis, sem við íbúarnir getum kosið um, ef við viljum hafa þannig kerfi hjá okkur að hægt sé að fá aðstoð með þeim hætti sem felst augljóslega í lánveitingum Íbúðalánasjóðs. Það væri illt að þurfa að sæta því að það væri hægt að þrengja þannig hlutverk Íbúðalánasjóðs 

Virðulegi forseti. Hér erum við að ræða mál sem tekur ekki á þeim stóru málum sem snúa að þeim sem eiga lán og eru í skuldavanda hjá Íbúðalánasjóði. Það er verið að fara í gegnum ákveðnar breytingar út af þeim athugasemdum sem gerðar hafa verið af hálfu erlendra eftirlitsstofnana eins og hér hefur komið fram. Margt af þessu er alveg ágætt en stærsta einstaka málið er að hér er hugmyndin sú að eitt af verkefnum Íbúðalánasjóðs verði að eiga og reka leigufélag með íbúðarhúsnæði. Þetta eru tæplega 1.800 íbúðir miðað við nýjustu tölur frá því í febrúar og hefur kannski fjölgað eitthvað. Af þeim eru 700 eignir í útleigu, í langflestum tilfellum hjá fyrrverandi eigendum en um það bil þúsund íbúðir eru auðar og margar þeirra ófullgerðar. Mér finnst dæmigert að þetta er mál sem lítið hefur verið verið rætt um og það sýnir kannski í hvaða ógöngur við erum komin með þingstörfin sem eru einhvern veginn að leysast upp. Ég hef ekki séð hvernig menn ætla að framkvæma þetta. Ég mundi ætla að það væri verkefni þingsins og hv. þingmanna að fara yfir það og sjá til þess að hér værum við ekki að búa til stórslys. Við sjáum hér allt í einu risa, við getum kallað hann það, mæta í postulínsbúð með því að koma inn á leigumarkaðinn. Leigumiðlarar hafa haft samband við mig og upplýst mig um að þetta frumvarp sé þegar farið að hafa áhrif á markaðinn bara af því að það er komið fram. Menn hafa heimildir fyrir því að leigan á þessu húsnæði verði lægri en það sem hefur tíðkast. Fyrstu viðbrögð manns eru að fagna því, maður vill sjá leigu lækka, en menn verða samt að ganga þannig fram að við búum ekki til enn þá stærri vanda hjá Íbúðalánasjóði. Þau leigufélög sem eru þegar starfandi eru með lán hjá Íbúðalánasjóði. Ef Íbúðalánasjóður kippir með framgöngu sinni rekstrargrundvellinum undan þessum leigufélögum mun vandi Íbúðalánasjóðs vaxa enn frekar og er hann nægur fyrir. Menn tala hér oft eins og bankahrunið hafi ekki komið neitt við Íbúðalánasjóð en ríkisbankinn Íbúðalánasjóður fór mjög illa út úr því og við sjáum ekki fyrir endann á því. Ég held að við séum búin að setja 33 milljarða í Íbúðalánasjóð og ef við ætlum að ná eiginfjárhlutfallinu lögum samkvæmt, sem er samt mun lægra en gengur og gerist hjá almennum bönkum - ef ég man rétt er það 5% - eru það um 12 milljarðar í viðbót.  Ég hefði talið eðlilegt, virðulegi forseti, að við ræddum þetta í þessum sal. Við ættum að fara yfir það og fá að vita hvernig menn ætla að haga sér í þessu. Er þetta bara eitthvert mál sem menn ætla að renna í gegnum þingið án þess að vera neitt búin að huga að þessum málum? Eru menn eitthvað búnir að skoða hvernig þetta samrýmist samkeppnislögum? Eru menn eitthvað búnir að fara í útfærsluna á því hvernig þessi risi á leigumarkaðnum sem hann verður óhjákvæmilega muni haga sér þar? Ég hef ekki orðið var við það, virðulegi forseti, í þessari umræðu. Reyndar veit ég að menn hafa ekki hugsað fyrir þessu. Við erum komin með mjög óeðlilega stöðu, ekki bara hvað varðar þessa hluti heldur líka meðal annars út af gjaldeyrishöftum og skattlagningarstefnu ríkisstjórnarinnar. Ég næ ekki að klára ræðuna á þessum örstutta tíma en mun fara aftur á mælendaskrá til að fara betur yfir málið.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að grípa boltann frá síðasta ræðumanni, hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, taka undir þær áhyggjur sem hann viðraði um áhrif á leigumarkaðinn og segja af því tilefni, eins og ég kom inn á í fyrri ræðu minni, að það sjónarmið hlýtur að vera eðlilegast að grípa til úrræða sem gefa því ógæfusama fólki sem hefur lent í því að missa heimilin sín, missa íbúðirnar sínar, tækifæri til að eignast þær aftur. Það á sérstaklega við hjá hinu opinbera þar sem ríkið getur ráðið svolítið för í því hvernig skuldir eru meðhöndlaðar hjá fólki. Það þarf að fara í einhverjar eðlilegar leiðréttingar á þeim áhvílandi fasteignaskuldum og búa til greiðsluúrræði sem gera fólki kleift að eignast íbúðirnar aftur. Þar sem um er að ræða erfiða greiðslubyrði sem getur verið tímabundin hjá mörgum fjölskyldum, getur stafað af ýmsum ástæðum, svo sem því að fólk hefur misst heilsu eða misst atvinnu tímabundið, er auðvitað hægt að lengja í lánum og búa til þannig aðstæður að greiðslubyrðin geti verið minni og fólk ráðið frekar við þessa hluti. Í þessu sambandi minni ég einnig á breytingartillögu frá hv. þm. Eygló Harðardóttur þar sem hún leggur til að þetta leigufélag fari að samkeppnisreglum og að skorið verði alveg á milli stjórnunar við það fyrirtæki þannig að ekki skarist hagsmunir heldur sé þessu stýrt algjörlega á markaðslegum forsendum til að kippa ekki grundvelli undan rekstri þeirra fyrirtækja sem starfa þegar á þessum markaði. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur lagt fram breytingartillögu við þetta frumvarp þar sem kveðið er á um að Íbúðalánasjóður fari í raun svokallaða landsbankaleið í lækkun skulda. Það er í samræmi við frumvarp sem hv. þingmaður hefur áður lagt fram á þessu þingi. Ég held að það sé sjálfsagt að skoða það mál mjög vel. Ég mun greiða þeirri breytingartillögu atkvæði mitt ef til afgreiðslu málsins kemur. Það er eiginlega ómögulegt að hafa tvær stórar lánastofnanir á þessum markaði, annars vegar Landsbanka Íslands sem er að langstærstum hluta í eigu ríkisins og hins vegar Íbúðalánasjóð sem er að sama skapi í eigu ríkisins. Það er ómögulegt að hér sé verið að bjóða upp á mismunandi kjör eftir því hvar fólk tók húsnæðislán hjá þessum opinberu aðilum. Ég bendi á að hv. þingmenn stjórnarflokkanna hafa tekið mjög afgerandi undir þessi sjónarmið, m.a. hv. þm. Helga Hjörvar sem tók undir þetta í þingræðu fyrir ekki svo löngu. Fyrr á þessu ári sagðist hann vilja árétta það sjónarmið að hvernig sem útfærslan yrði væri það bara hið eðlilega grundvallarsjónarmið að Íslendingar ættu að geta treyst því, hvort sem þeir skiptu við ríkisbankann Landsbankann eða ríkisbankann Íbúðalánasjóð, að geta notið sambærilegra kjara. Hann segir vissulega að þau þurfi ekki að vera nákvæmlega eins að öllu leyti en þau ættu að vera mjög sambærileg. Hv. þm. Árni Páll Árnason hefur tekið í sama streng. Þegar hann var efnahags- og viðskiptaráðherra var haft eftir honum í Vísi um þetta sama mál: „„Það eru lítil rök fyrir því að reka Íbúðalánasjóð ef hann getur ekki mætt fólki í vanda með sama hætti og fyrirtæki á markaði,“ segir efnahags- og viðskiptaráðherra. Engin áform eru samt uppi um að sjóðurinn veiti sömu úrræði vegna fasteignalána og Landsbankinn þótt báðir séu í eigu ríkisins.“ 
             Mér þykir því einsýnt af þessu að það ætti að vera nokkuð sterkur hljómgrunnur fyrir breytingartillögu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar. Ég vona að hún fái framgang hér ásamt þeirri breytingartillögu sem hv. þm. Eygló Harðardóttir hefur lagt fram.

Frú forseti. Ég vil - get ég fengið þögn í salinn, frú forseti?

Einn fund í salnum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu um húsnæðismál og það frumvarp sem við ræðum. Ég fagna því sérstaklega að hv. þingmaður lýsi yfir stuðningi við breytingartillögu hv. þm. Eyglóar Harðardóttur við málið eins og gerð er grein fyrir í minnihlutaáliti hennar um málið. Ég held að gríðarlega mikilvægt sé að breytingartillaga hv. þm. Eyglóar Harðardóttur nái fram að ganga vegna þess að ég held að mikilvægt sé að skilja betur á milli þess leigufélags sem fyrirhugað er að stofna og síðan starfsemi Íbúðalánasjóðs. Bent er á það í minnihlutaáliti hv. þingmanns og dregin upp helstu rök fyrir því að skilja þarna á milli. Í minnihlutaáliti hv. þm. Eyglóar Harðardóttur fyrir hönd Framsóknarflokksins kemur einnig fram sú afstaða að Íbúðalánasjóður gegni algjöru lykilhlutverki á íslenskum húsnæðislánamarkaði. Við mótun lagaumhverfis um Íbúðalánasjóð eigum við að taka mið af því. Maður hefur heyrt það í umræðunni að skiptar skoðanir virðast vera um þetta mál innan Sjálfstæðisflokksins. Hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði að við ættum að drífa í því að selja Íbúðalánasjóð. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur ekki tekið undir þau sjónarmið. Nú langar mig að spyrja hv. þm. Jón Gunnarsson hvort hann sé sammála því sem kemur fram í minnihlutaáliti Eyglóar Harðardóttur um að Íbúðalánasjóður gegni lykilhlutverki á íslenskum húsnæðislánamarkaði og hvorum hópnum 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt, eins og fram kemur í tillögu hv. þm. Eyglóar Harðardóttur, að skilið verði þarna á milli, við erum að tala um það mikinn fjölda eigna. Ljóst er að ef Íbúðalánasjóður fer af stað með eitthvert leigufyrirtæki á þeim markaði verður það langstærst þar og gæti orðið að hluta til markaðsráðandi. Það verður að reyna að spyrna þar við fótum og takmarka þær miklu heimildir sem þeir fá með því að fara þessa leið. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að mér finnst að leiðin sem eigi að horfa á innan Íbúðalánasjóðs sé fyrst og fremst sú að reyna að skapa leiðir til þess að það ógæfusama fólk og þær fjölskyldur sem hafa lent í því að missa húsnæði sitt, að leitað verði allra leiða til að þær geti eignast það aftur. Varðandi sjónarmið innan Sjálfstæðisflokksins um Íbúðalánasjóð þá held ég að ekki séu eins mismunandi skoðanir og hv. þingmaður ýjaði að. Það hefur verið stefna Sjálfstæðisflokksins að færa lánamál til íbúðarkaupa sem mest inn á hinn almenna markað. Í samþykkt landsfundar Sjálfstæðisflokksins 2011 segir, með leyfi forseta, að hann vilji „að skipan húsnæðis- og neytendalána verði með sama hætti og annars staðar á Norðurlöndunum, Bretlandi og Þýskalandi. Tryggja verður virka samkeppni á lánamarkaði vegna húsnæðiskaupa, sem getur leitt til að vextir og gjaldtaka lánastofnana verði með svipuðum hætti og í nágrannalöndum okkar.“ Í þessari sömu samþykkt, niðurstöðu landsfundar flokksins, segir líka, með leyfi forseta: „Enn sem fyrr byggir Sjálfstæðisflokkurinn á þeirri meginstefnu að einstaklingar eigi þess kost að rísa frá fátækt til velmegunar á grundvelli eigin framtakssemi og dugnaðar. Framlag samfélagsins til þess á m.a. að vera með þeim hætti að sjá til þess að hagkvæm húsnæðislán séu jafnan í boði fyrir neytendur.“ Við þekkjum þá sögu, 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og vil enn og aftur fagna því að hv. þingmaður hyggst styðja breytingartillögu hv. þm. Eyglóar Harðardóttur og tek undir þau sjónarmið sem komu fram í máli hv. þingmanns um mikilvægi þess að sú breytingartillaga nái fram að ganga. Ég bind raunar töluverðar vonir við það, maður hefur heyrt að þingmenn úr öllum flokkum hafi lýst yfir stuðningi við hana, úr Sjálfstæðisflokknum og eins hv. þingmenn stjórnarliðsins og úr meiri hlutanum í velferðarnefnd, þannig að ég held að almennur skilningur ríki á mikilvægi þess að sú breytingartillaga nái fram að ganga. Varðandi vangaveltur um skoðanir Sjálfstæðisflokksins á starfsemi Íbúðalánasjóðs og framtíðarsýn hans á starfsemi Íbúðalánasjóðs, þá eru okkur öllum í fersku minni þær raddir sem voru innan Sjálfstæðisflokksins á sínum tíma um að selja Íbúðalánasjóð. Hv. þingmaður kom inn á að það væru ákveðnir aðilar, jafnvel á ákveðnum svæðum, sem gætu ekki fengið fjármögnun annars staðar. Jafnvel þrátt fyrir þau sjónarmið voru þær raddir hér uppi á árinu fyrir hrun að mikilvægt væri að selja eða einkavæða Íbúðalánasjóð. Um það voru skiptar skoðanir. Framsóknarflokkurinn hefur lagt fram í nefndaráliti og víðar og ávallt haldið þeim sjónarmiðum á lofti að Íbúðalánasjóður gegni algjöru lykilhlutverki á íslenskum húsnæðismarkaði og að allar breytingar á sjóðnum og allt sem við erum að horfa til framtíðar með eigi að miðast við það að Íbúðalánasjóður verði áfram þessi undirstaða. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telur að innan Sjálfstæðisflokksins sé minnihlutahópur líkt og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir orðaði það; það væri minnihlutahópur innan Sjálfstæðisflokksins sem vildi selja og einkavæða Íbúðalánasjóð. Mig langar að 

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið aftur út af þessum leigumarkaði að ítreka og árétta það sem ég sagði áðan varðandi þann þátt mála. Ég vil líka nota tækifærið og minna aftur á tillögu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar um að sambærileg kjör og lausnir verði í boði á vegum þeirra fjármálastofnana sem ríkið hefur með höndum eins og Landsbankans og Íbúðalánasjóðs. Ég vona að hv. þingmenn geti stutt þá tillögu einnig. Um þá skoðun enn og aftur hvort selja eigi Íbúðalánasjóð vil ég árétta það sem kom fram í máli mínu og þær samþykktir sem voru gerðar á síðasta landsfundi Sjálfstæðisflokksins. Þar segir, sem ég kom ekki inn á áðan, með leyfi forseta: „Sjálfstæðisflokkurinn leggur áherslu á að fólki standi til boða hagkvæm lán til húsnæðiskaupa. Skattastefnu ríkisins og gjaldtöku sveitarfélaga vegna kaupa og byggingar eigin húsnæðis verður að stilla í hóf og fella á niður stimpilgjald vegna fasteignaviðskipta.“ Eins og ég vitnaði til áðan, virðulegi forseti, kemur fram í meginstefnu Sjálfstæðisflokkurinn að framlag samfélagsins til þess að efla þá stefnu og fylgja henni eftir, þ.e. að fólk geti átt eigið húsnæði, þurfi framlag samfélagsins til þess „m.a. að vera með þeim hætti að sjá til þess að hagkvæm húsnæðislán séu jafnan í boði fyrir neytendur.“ Þá á Sjálfstæðisflokkurinn við að það sé alveg sama hvar fólk býr á landinu. Á meðan við eru ekki með það tryggt í landinu að fjármálastofnanir mismuni ekki fólki eins og við horfðum á, það var ekki sama í hvaða póstnúmeri fólk bjó úti á landi hvaða lánafyrirgreiðslu það fékk, alveg burt séð frá greiðslugetu 

Virðulegur forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um framhaldsskóla, nr. 92/2008, með síðari breytingum, frumvarp sem nær til réttar og ábyrgðar nemenda og síðan efnisgjalda. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa úr mennta- og menningarmálaráðuneytinu og einnig bárust nefndinni umsagnir um málið frá Barnaheillum, Félagi framhaldsskólakennara, Félagi náms- og starfsráðgjafa, Siðmennt, Sjónarhóli – ráðgjafarmiðstöð og umboðsmanni barna. Í 33. gr. gildandi laga um framhaldsskóla er kveðið á um skólareglur og meðferð mála. Með frumvarpinu er lagt til að í stað þess ákvæðis komi nokkur ákvæði um rétt nemenda og ábyrgð þeirra og um skólabrag. Kveðið er á um það í frumvarpinu að skólinn sé vinnustaður nemenda og að störfum skuli haga þannig að nemendur finni til öryggis og njóti hæfileika sinna. Nemendur eiga líka að hafa tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Kveðið er á um ábyrgð nemenda á eigin námi, framkomu og samskiptum. Í frumvarpinu er lagt til að sett verði á laggirnar fagráð sem er áþekkt fagráði í grunnskólum sem nær til ýmissa eineltismála. Það er af hinu góða og hugsanlega er hægt að horfa til þess að það fagráð sem þegar hefur tekið til starfa og er innan grunnskólans muni og sinna framhaldsskólanum. Það getur verið gott að halda ákveðinni samfellu í slíku ferli í náinni framtíð. Oft er það svo að nemendur sem verða fyrir einelti eða aðkasti í grunnskóla lenda líka í slíku í framhaldsskólanum. Ef ekki næst að sporna við því í grunnskólanum er þó einhver samfella í því að málin séu rædd og þeim sé fylgt eftir í framhaldsskólum. Einnig er kveðið á um að til staðar eigi að vera áætlun um framkvæmd tilkynningarskyldu til barnaverndaryfirvalda. Eins og menn þekkja glöggt eru nemendur ekki sjálfráða fyrr en þeir eru orðnir 18 ára gamlir. Það þarf því að fylgjast með þeim fram að þeim tíma og um þá gilda lög og reglur og meðal annars ber þeim sem telja að einhverju sé ábótavant í lífi barns allt til 18 ára aldurs skylda til að tilkynna það til barnaverndaryfirvalda. Í frumvarpinu er líka lagt til að heimild framhaldsskóla til innheimtu efnisgjalda gildi áfram tímabundið, þ.e. út skólaárið 2013–2014. Menn velta því stundum fyrir sér hvernig við forgangsröðum fjármunum. Það ákvæði sem hér er samþykkt, um innheimtu efnisgjalda, kostar framhaldsskólana, sem hafa verkmenntun á sínum snærum, í kringum 200–300 milljónir ár hvert. Það eru áþekkir fjármunir og samþykkt var hér á þinginu ekki alls fyrir löngu að leggja í ákveðnar breytingar á Stjórnarráðinu. Ég ítreka það sem ég sagði þá, um það sama efni, að maður hefði kosið að fjármunum væri öðruvísi varið. Ég stend engu að síður að þessu nefndaráliti vegna þess að ég geri mér grein fyrir að til þess að framhaldsskólarnir geti sinnt þessari skyldu sinni þurfi að framlengja þetta tímabundið út skólaárið 2013–2014. Virðulegur forseti. Þetta er ekki stórt frumvarp en vonandi mun það skila nemendum í framhaldsskóla því að þeir ástundi nám sitt með skilvirkari hætti þegar kveðið er á um það í lögum að þeir beri á því ábyrgð og líka framkomu sinni og samskiptum. Einnig er kveðið á um það í þessu frumvarpi að tillit verði tekið til skoðana þeirra þegar kemur að gerð skólareglna og ýmissa annarra þátta í skólastarfinu. Virðulegur forseti. Í flestum tilvikum eru þær breytingar sem hér eru lagðar til til bóta. Vonandi þurfum við ekki eina ferðina enn að samþykkja að við framlengjum efnisgjöld lengur en frá árinu 2013–2014. Að þessari umræðu lokinni vænti ég þess að þingheimur veiti frumvarpinu brautargengi.

Virðulegur forseti. Hv. framsögumaður nefndarinnar, Björgvin G. Sigurðsson, mælti fyrir þessu nefndaráliti hér á laugardaginn og var umræðu frestað eftir að hann hafði lokið máli sínu. Mig langar því til að hafa nokkur orð um þetta mál sem ég tel vera af hinu góða. Hér er verið að leggja til að stofna vinnustaðanámssjóð sem mun væntanlega virka. Er þar með skapaður fjárhagslegur hvati fyrirtækja til þess að vinna í samstarfi við skóla og taka við nemendum sem eru í starfsnámi og eru þá í ýmsum iðngreinum eins og rafvirkjun, í námi til múrara, í námi til málara o.s.frv. þannig að þeir fái þjálfun á vinnustað. Vinnustaðasjóður er fjárhagslegur hvati til fyrirtækjanna og vonandi sjáum við að fyrirtækin verði fúsari til að taka við nemendum og stuðla að því að nemanda sem óskar að fara í starfsnám verði tryggt jafnt hið verklega sem og hið bóklega. Virðulegur forseti. Nefndin breytti ákveðnum þáttum í frumvarpinu varðandi það hver ætti að halda utan um nemandann í starfsnáminu þegar hann er á samningi sínum við fyrirtækið. Í frumvarpinu var gert ráð fyrir tvíhliða samningi á milli vinnuveitandans eða fyrirtækisins annars vegar og nemandans hins vegar. Nefndin taldi hins vegar, til að tryggja öryggi námsferils nemandans, að skólinn þar sem bóklega námið fer fram og þar sem nemandinn er innritaður væri aðili að þessum samningi. Því er nú um að ræða þríhliða samning, þ.e. skólinn, nemandinn og vinnustaðurinn. Með því að nefndin var samhljóða í að breyta þessu á þennan hátt er fyrst og fremst verið að tryggja öryggi nemandans í því námi sem hann innritar sig í skóla svo að hægt sé að fylgja námsferli hans frá upphafi til enda. Þetta er kannski stærsta breytingin á frumvarpinu. Hún er að mínu mati mjög svo til bóta. Hér eru líka ákveðnar úthlutunarreglur úr vinnustaðanámssjóði. Það eru þá skólinn, nemandinn og fyrirtækið sem sækja í það ferli sem síðan skilar nemandanum nauðsynlegri þjálfun og menntun á vinnustað og getur líka orðið til að stytta vinnustaðanámið að því gefnu að nemandinn fái kvittað fyrir nauðsynlega þætti í ferilbók. Þetta er mikil breyting í starfsnámi öllu og af hinu góða. Ég fagna því að hafa fengið að taka þátt í því innan allsherjar- og menntamálanefndar að breyta þessu á þennan veg. Ég ítreka það sem ég hef margoft sagt í þessari stuttu ræðu að fyrst og síðast hafði nefndin í huga að öryggi í námsferli nemandans væri tryggt. Þess vegna er lagt til að skólinn sé hluti af þessum samningi og að í stað tvíhliða samnings komi þríhliða samningur. Það er nemandanum til hagsbóta. Það tryggir öryggi. Ég fagna framkominni tillögu þessarar nefndar sem er í þessa veru. Ég vona að þingið og þingheimur veiti þessu verkefni og þessu frumvarpi til laga um vinnustaðanámssjóð brautargengi.

Frú forseti. Ég tek undir þau orð sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir lét falla um það mikilvæga frumvarp sem við ræðum, um vinnustaðanámssjóðinn. Hún fór ágætlega yfir þær breytingar sem það felur í sér í tengslum við þjálfunarsamningana, starfssamningana, vinnustaðasamningana sem þarf að gera, og í raun þær breytingar sem við í allsherjar- og menntamálanefnd lögðum til á frumvarpinu. Ég vil sérstaklega draga það fram að vinnan í nefndinni var afar góð. Hún var að mínu mati skilvirk þó að ég segi sjálf frá. Við fórum mjög ítarlega yfir allar efnislegar athugasemdir sem bárust því að málið er brýnt og mikilvægt. Vinnubrögðin voru að mínu mati til fyrirmyndar og í raun má líka segja það um annað frumvarp sem ég tel að hafi tekið stórstígum breytingum til batnaðar í meðförum nefndarinnar, frumvarp sem við höfum áður rætt en það er frumvarp um háskólann sem við gjörbyltum, meðal annars vegna eindreginna ábendinga frá háskólasamfélaginu. Það var að mínu mati dæmi um góð vinnubrögð. Það fer ekki alltaf hátt innan þingsins þegar vel er unnið en þess ber að geta sem vel er gert. Það er kannski umhugsunarefni að fela þeim sem eru lagnari við að ná samningum að ganga til þeirra verka frekar en þeim sem eiga að ná samningum alla daga og gengur það illa. Það er önnur saga. Ég set fram ákveðna gagnrýni á lögin um vinnustaðanámssjóð. Sem betur fer gefst okkur loksins tækifæri til að ræða þetta frumvarp. Þó fyrr hefði verið, segi ég, eftir umfangsmikla og áralanga vinnu allra stjórnmálaflokka - ég ætla ekkert að draga einn út umfram annan. Sú vinna hafði það að markmiði að auka skilvirkni á milli skólastiga og efla ekki síst iðn- og starfsnám. Sérstakar nefndir með fulltrúum allra flokka settu ákveðnar tillögur niður - mig minnir á árinu 2005 og 2006 - sem síðan hlutu brautargengi í lögum um framhaldsskóla. Þá lá alveg ljóst fyrir að stærsta og mikilvægasta skrefið í framhaldi af samþykkt laga árið 2008 sem áttu að koma til kastanna 2009 - biðu vinstri stjórnarinnar sem þá tók við völdum - var að koma á fyrirkomulagi um vinnustaðanámssjóð af því að það er einn helsti lykillinn að því að efla iðn- og starfsnám, helsti lykillinn að því að fjölga í iðn- og starfsnámi, halda betur utan um þetta, eitthvað sem við höfum öll rætt svo oft og vel og lengi, t.d. í ræðum á 17. júní sem var í gær. Um leið og ég hvet þingheim til að taka undir með okkur í allsherjar- og menntamálanefnd í þessu máli vil ég segja að mér finnst sárt að horfa upp á þau þrjú ár sem farið hafa til spillis hvað varðar vinnustaðanámssjóðinn þegar maður horfir á hinn bóginn á forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í öllum öðrum málum. Við bendum á það í nefndinni að það er afar varlega áætlað að gert verði ráð fyrir 150 milljónum á ári í vinnustaðanámssjóðinn. Það gildir eingöngu fyrir 500 nemendur á ári. Ég er sannfærð um að segja eigi já við þessu frumvarpi og segja já við því að við þurfum að forgangsraða fjármagni í iðn- og starfsnám. Ég er hins vegar alveg jafnsannfærð um að segja nei við þeirri forgangsröðun sem ríkisstjórnin hefur sett fram í hverju málinu á fætur öðru. Nefna má 25 milljarða í SpKef, alla þá fjármuni sem farið hafa í breytingu á Stjórnarráðinu. Nefna má ýmis málefni sem verið er að reyna að ná í gegn til að tryggja fjármagn í gæluverkefni ríkisstjórnarinnar á kosningaári, ekkert annað en kosningavíxill. Ég spyr: Af hverju kom þetta frumvarp ekki fyrr fram?  Við verðum líka að átta okkur á því að það er krafa iðnaðarins og fyrirtækjanna að fá meira af iðn- og starfsmenntuðu fólki. Það er skiljanleg krafa og hefur verið lengi. En boltinn er að vissu leyti úti í atvinnulífinu líka. Atvinnulífið getur ekki skýlt sér á bak við það að stjórnvöld hvers tíma stuðli ekki að því að iðn- og starfsmenntuðu fólki fjölgi nægilega mikið. Fyrirtækin hafa sjálf aðgang að starfsgreinaráðunum. Atvinnulífið hefur sína fulltrúa í starfsgreinaráðunum. Atvinnulífið mun koma að þessum sjóði. Atvinnulífinu var beinlínis tryggð eignaraðild að ákveðnum skólum í landinu. Það á við um Háskólann í Reykjavík sem hafði það að markmiði, með því að sameinast Tækniháskóla Íslands, að efla tækni- og iðnmenntun. Þar hefur atvinnulífið beinan aðgang. Það sama á við um tilraunaverkefnið sem við fórum af stað með þegar við stofnuðum stærsta iðn- og starfsmenntaskóla landsins sem er Tækniskóli Íslands en hann varð til með sameiningu Iðnskólans í Reykjavík og Fjöltækniskóla Íslands. Þar er atvinnulífið líka með puttann á púlsinum. Það verður þá líka að notfæra sér þá möguleika sem það hefur, og axla þá ábyrgð með stjórnvöldum, að fjölga iðn- og starfsmenntuðu fólki. Það er ekki nóg að benda bara á menntamálaráðherra hvers tíma. Þegar ég segi það þá skiptir engu máli í hvaða flokki menntamálaráðherra hverju sinni er - þó að ég vilji að sjálfsögðu alltaf sjá sjálfstæðismenn undir þeirri skikkju. En ég er sem sagt líka að bera blak af núverandi menntamálaráðherra sem hefur með þessu frumvarpi, þó það sé seint fram komið, stigið enn eitt mikilvægt skref til eflingar iðn- og starfsnámi. Það er því þýðingarmikið að allir átti sig á mikilvægu hlutverki sínu þegar kemur að því að efla þessar greinar. Hér er tæki til þess að við förum saman í þá vegferð. Það skulum við nýta. Ég hvet þingheim til að samþykkja þetta mál, þetta er gott mál.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og tek undir með henni að þetta er tækifæri fyrir atvinnulífið. En ég vil spyrja hana um það sem mér finnst oft hafa vantað á Íslandi. Það er kaupmannaþekking eða verslunarþekking, hreinlega að afgreiða í verslun. Þetta er nám mjög víða í Evrópu og það þykir nauðsynlegt að fólk kunni skil á vörum og kunni að þjónusta í til dæmis vefnaðarvöru-, fata- eða matvöruverslunum. Kom þetta vandamál til umræðu í nefndinni, hvort það yrði tekið upp og hvort þetta mundi falla undir vinnustaðanámssjóði?

Frú forseti. Í sjálfu sér kom það ekki sérstaklega til umræðu en við hljótum að benda á þá staðreynd engu að síður að við þurfum fagmenntað fólk í alla geira samfélagsins. Verslun og þjónusta er ekki síst stór partur af atvinnulífinu og hluti af því að byggja og koma upp hagvexti hér á landi. Við fórum ekki beinlínis í það að eyrnamerkja þessa verslunarþjónustu. Við sjáum líka að ákveðnir skólar hafa í ríkari mæli farið í það að koma upp prófi og veita fólki ákveðna viðurkenningu áður en það tekur stúdentspróf, það eru ekki allir í dag sem klára stúdentspróf. Meira að segja er hluti af því, reyndar er það kannski annað óskylt mál en samt skylt þessu, þ.e. lengd námstíma til stúdentsprófs almennt. Við reyndum meðan við vorum í stjórn, ég veit að núverandi ríkisstjórn leggur líka áherslu á það, að fjölga þeim réttindum sem fólk getur aflað sér innan framhaldsskólans, hvort sem það er innan iðnskólanna eða annarra framhaldsskóla, þar með talið í verslun og þeirri grunnþekkingu sem menn þurfa að hafa á verslun og þjónustu, hvort sem það tengist aðgangi að bókhaldi eða því að kunna að afgreiða í verslun eða fleiru sem tengist versluninni sem slíkri. En vinnustaðanámssjóðurinn er ekki eyrnamerktur fyrirtækjum í verslun per se.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breyting á lögum um fjármálafyrirtæki, með síðari breytingum, sem snertir sérstaklega sparisjóðina í landinu. Eins og við þekkjum hefur tilvist sparisjóðanna verið ógnað á undanförnum árum. Það má kannski segja að sparisjóðirnir standi ekki jafnfætis stóru bönkunum þremur vegna þess að í kjölfar hrunsins voru stóru bankarnir þrír endurskipulagðir, afsláttur veittur vegna hrunsins á meðan sparisjóðirnir margir hverjir sátu eftir með sárt ennið og hafa þurft að afskrifa heilmikið af sínu útlánasafni vegna hrunsins, því að mikill fjöldi fyrirtækja varð gjaldþrota og miklir erfiðleikar hjá mörgum heimilum í landinu. Það hefur því haft sitt að segja varðandi starfsumhverfi sparisjóðanna að ríkisstjórnin skuli ekki hafa reynt að grípa til einhverra úrræða til að minnka þann umfangsmikla vanda sem átti sér stað í kjölfar hrunsins sem m.a. hefði getað verið gert með því að standa fyrir einhverri leiðréttingu á lánum heimila og fyrirtækja, eins og við framsóknarmenn lögðum til, ekki með það að markmiði að ríkissjóður mundi bera skaðann af því heldur þegar bönkunum var skipt upp og þá hefðu kröfuhafar þurft að bera stóran hluta af þeim kostnaði. En það er önnur saga og fortíðinni fáum við ekki breytt en vonandi höfum við eitthvað að segja um framtíðina. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir því að við viljum sjá fjölbreytni á lánamarkaði en ekki fábreytni. Ef fer fram sem horfir er veruleg hætta á því að sparisjóðirnir í landinu týni tölunni og renni inn í stóru viðskiptabankana þrjá. Íslenskur fjármálamarkaður verður þá algjör fákeppnismarkaður þar sem þrír stórir aðilar munu skipta á milli sín þeirri köku. Það er ekki sú framtíðarsýn sem við framsóknarmenn höfum ályktað um. Þess vegna höfum við í þinginu lagt fram fyrirspurnir og tillögur um það að efla sparisjóðaformið í landinu. Aðgerðaleysið sem fylgt hefur stefnu núverandi stjórnar hefur það leitt af sér að sparisjóðirnir eru í mjög erfiðri stöðu og úr því þarf að bæta. Sparisjóðirnir eru nefnilega hornsteinn í héraði og hafa gríðarlega mikið fylgi á starfssvæði sínu. Fólk sem skiptir við sparisjóð sinn er samkvæmt könnunum mjög ánægt með þá þjónustu sem sparisjóðirnir hafa veitt og mikil tryggð sem fylgir því, og ég þekki það sjálfur að skipta við sparisjóð. Ég tel að við hér á Alþingi þurfum að grípa til aðgerða til að efla sparisjóðina. Nú erum við með frumvarp sem hefur verið afgreitt frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar - ég rita undir nefndarálitið með fyrirvara - sem á að greiða fyrir því að sparisjóðirnir geti endurfjármagnað sig og geti þar af leiðandi eflt starfsemi sína og veitt viðskiptamönnum sínum betri þjónustu. Trúlega hefur sjaldan eða aldrei verið eins mikilvægt að sparisjóðafjölskyldan eflist til muna á sama tíma og við horfum upp á að viðskiptabankarnir þrír eru að draga saman seglin, eru að minnka þjónustu við hinar dreifðu byggðir. Eins og við þekkjum hafa sparisjóðirnir sinnt mjög mikilvægu samfélagslegu hlutverki, haldið úti þjónustuútibúum á sama tíma sem arðurinn af starfseminni hefur að mjög miklu leyti runnið til líknarmála, samfélagslegra verkefna, menningar, íþróttastarfs og fleira mætti nefna. Þess vegna er ekki að undra að margir verði hryggir yfir því að horfa upp á þá þróun sem hefur átt sér stað í starfsemi sparisjóðanna allt frá hruni. Ég vil að það komi fram að í vinnu nefndarinnar kom almennt í ljós að þeir sem gáfu umsögn og kallaðir voru fyrir efnahags- og viðskiptanefnd voru mjög jákvæðir gagnvart frumvarpinu. Ég óskaði eftir því á fundi nefndarinnar að fulltrúar allra þeirra sveitarfélaga sem sparisjóðir eiga starfssvæði sitt á kæmu á fund nefndarinnar. Við héldum fundi með örugglega um 20 sveitarfélögum og satt best að segja voru umsagnirnar almennt jákvæðar hvað þetta mál varðar, þ.e. að með þessum breytingum verði sparisjóðum gert auðveldara að fjármagna sig en í því árferði sem uppi er í dag. Ég ætla hins vegar ekki að leyna þeim vonbrigðum mínum að það sé almennt sjónarmið vegna þess að hér er verið að opna á það að breyta rekstrarformi sparisjóðanna úr núverandi fyrirkomulagi í hlutafélag. Ég sagði að ég væri á þessu máli en með þeim fyrirvara að þær breytingartillögur sem ég mun mæla fyrir á eftir verði samþykktar. Ég tel að ef þær verða ekki samþykktar sé Alþingi Íslendinga að gefast upp, alger uppgjöf sé gagnvart því rekstrarformi sem sparisjóðirnir eru í dag. Nú þurfa þingmenn að standa í lappirnar. Við heyrum það vítt og breitt um landið að stuðningsmenn þessa kerfis eru margir og að sjálfsögðu eigum við að standa vörð um það að auka fjölbreytni á fjármálamarkaði, styðja við stofnanir sem þekkja vel til innviða smærri samfélaga, hafa mjög ríkan skilning á þörfum atvinnulífs smærri og meðalstórra fyrirtækja í viðkomandi byggðarlögum, þekkja vel til aðstæðna hjá þeim fjölskyldum sem skipta við sjóðinn. Það er því tími til kominn að við snúum vörn í sókn fyrir sparisjóðina í landinu. Ég mæli fyrir breytingartillögu sem hljóðar svo, með leyfi frú forseta: „Skattaðili sem kaupir stofnfjárbréf við stofnfjáraukningu í sparisjóði getur dregið kaupverð þeirra bréfa frá skattskyldum tekjum sínum á tekjuárinu. Sama gildir um sparisjóði í sömu félagaformum heimilisfasta innan aðildarríkja Evrópska efnahagssvæðisins eða aðildarríkja stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu eða í Færeyjum. Frádráttur skv. 1. mgr. skal miðast við fjárfestingu á hverju ári og nema verðmæti keyptra stofnfjárbréfa umfram verðmæti seldra stofnfjárbréfa í sams konar sparisjóðum, en þó aldrei meira en 300 þús. kr. hjá einstaklingi og 600 þús. kr. hjá hjónum. Frá tekjum lögaðila og þeim tekjum manna sem stafa af atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi eða eru tengdar slíkum rekstri má með sömu skilyrðum draga mest 15 millj. kr. Fjármálaráðherra er heimilt að setja í reglugerð nánari ákvæði um skilyrði frádráttar.“ Í öðru lagi legg ég til: „Ráðherra skal við gildistöku laga þessara skipa þriggja manna starfshóp til að meta árangur af framkvæmd laganna og skoða hvaða leiðir séu færar til þess að styrkja félagaform sparisjóða sem sjálfseignarstofnana. Starfshópurinn skal skila ráðherra tillögum sínum og drögum að lagabreytingum eigi síðar en 1. október 2012. Ráðherra skal gefa Alþingi skýrslu um störf hópsins og leggja fram frumvarp til laga um breytingu á lögunum, eftir því sem efni standa til.“ Ég er sem sagt með tvær breytingartillögur er snerta starfsumhverfi sparisjóðanna sem ég tel mjög brýnt að við samþykkjum á lokadögum þingsins vegna þess að þetta snertir tilvistargrundvöll sparisjóðafjölskyldunnar í landinu. Nú ætla ég að gera grein fyrir fyrri breytingartillögunni sem er í raun og veru samhljóða þeim reglum sem átti að innleiða þegar styðja átti við nýsköpunarfyrirtæki hér á landi en hefur ekki verið tekið í gildi en þetta er samhljóða þeim áformum sem þá voru uppi. Frú forseti. ESA fetti fingur út í þá breytingu en tel ég að sérstaða sparisjóðanna og aðstæður á íslenskum fjármálamarkaði séu það sérstakar að við getum ívilnað því formi sem sparisjóðakerfið er með því að samþykkja þessa breytingartillögu. Í greinargerð með tillögunni stendur, með leyfi forseta: „Meginmarkmið frumvarpsins er að auka möguleika starfandi sparisjóða til að sækja sér eigið fé á markaði með því að breyta rekstrarformi sínu í hlutafélag. Í ljósi varhugaverðrar reynslu af hlutafjárvæðingu sparisjóða er lagt til að áfram verði leitað leiða til að efla sparisjóðina sem sjálfseignarstofnanir. Skattafslátturinn sem hér er lagður til á sér fyrirmynd í upphaflegum lögum um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki, sbr. lög nr. 152/2009, en vegna afstöðu ESA ákvað löggjafinn að nema hann brott úr þeim lögum með lögum nr. 165/2010. Flutningsmaður telur með hliðsjón af þeim ólíku sjónarmiðum sem eiga við í rekstri sparisjóða sem sjálfseignarstofnana og hlutafélaga að ríkisstyrkjareglur standi ekki í vegi fyrir því að skattafslátturinn verði látinn eiga við í tilviki hinna fyrrnefndu. Í áliti meiri hlutans er gerð grein fyrir hinu sérstaka eðli sparisjóða sem sjálfseignarstofnana.“ Þegar maður les greinargerð frá meiri hluta nefndarinnar kemur fram mjög skýr þverpólitískur vilji um að ívilna þessu rekstrarformi sem sjálfseignarstofnanir sparisjóða eru. Ég ætla að rifja það upp að fyrir síðustu aldamót gafst fólki kostur á að fjárfesta í hlutafélögum og fá skattafslátt þar á móti. Það var svo sem lítil athugasemd gerð við það en þá var sérstaklega verið að hygla hlutafélagaforminu. Þetta gilti ekki um þá sem fjárfestu í stofnfjárbréfum á þeim tíma. Menn hafa verið að hygla hlutafélagaforminu og nú er sem sagt verið að opna á það að hlutafélagavæða sparisjóðina í heild sinni á meðan við framsóknarmenn teljum að við eigum að ívilna því fyrirkomulagi sem sjálfseignarfyrirkomulagið er. Við sjáum hvernig hlutafélagavæðingin og græðgisvæðingin hefur farið með marga sparisjóði. Við hljótum að vilja hverfa frá slíkri hugmyndafræði og til þeirrar hugmyndafræði sem upphaflega var gerð með sparisjóðum sem áttu fyrst og fremst að sinna inn- og útlánum. Það verður því mjög áhugavert að fylgjast með því hvernig þingmenn munu greiða atkvæði varðandi þessar breytingartillögur. Ég tel að verði þetta samþykkt gæti það valdið straumhvörfum í endurfjármögnun sparisjóða í landinu. Ég held líka að áhugi sé fyrir því hjá fólki að eignast stofnfjárbréf, segjum til dæmis í Sparisjóði Suður-Þingeyinga. Þetta mun að sjálfsögðu að einhverju leyti auka sparnað í landinu. Að sama skapi er hugsjónin sú einn maður, eitt atkvæði og ég mundi gjarnan vilja eiga stofnfjárbréf í mínum sparisjóði sem ég gæti skipt við. Þannig gæti maður um leið styrkt tilverugrundvöll hans. Þetta rekstrarform, þessar stofnanir, sparisjóðirnir, eru í eðli sínu gerólíkar stóru viðskiptabönkunum þremur. Þeir tala fyrir því að auka fjölbreytni í fjármálakerfinu, auka samkeppni og auka vöruúrvalið á fjármálamarkaðnum. Sparisjóðirnir eru í raun og veru að bjóða fram öðruvísi þjónustu en stóru viðskiptabankarnir þrír. Þeir hafa það að markmiði að verja töluverðum fjármunum af hagnaði sínum til samfélagslegra verkefna á sviði lista og íþróttastarfsemi og annarra félagslegra málefna. Ég tel því mikilvægt að þessi tillaga verði samþykkt og verður áhugavert að fylgjast með umræðu um þetta mikilvæga mál. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu mikið lengri. Ég hef kynnt þær tvær breytingartillögur sem hér eru. Ég mun treysta mér til þess á endanum, í ljósi þess þrýstings sem er af hálfu sveitarfélaga og aðila innan sparisjóðafjölskyldunnar að málið verði klárað, að styðja það sem lög héðan frá Alþingi að því sögðu að breytingartillögurnar tvær sem ég hef lagt fram verði samþykktar, þ.e. í fyrsta lagi um að auðvelda sparisjóðunum að fjármagna sig og í öðru lagi að setja sérstakan starfshóp á fót sem á að skoða hvaða leiðir séu færar til að styrkja félagaform sparisjóða. Ég treysti mér þá til að styðja málið. En ef menn ætla ekki að leita leiða til að styrkja sparisjóðina í landinu og að auka jafnvel möguleika almennings til að koma að rekstri sparisjóðanna með því að kaupa fyrir hóflega upphæð stofnfjárbréf í viðkomandi sparisjóði, þá tel ég að menn séu búnir að gefast upp gagnvart því verkefni að standa vörð um sparisjóðina í landinu. Við þekkjum það að sparisjóðirnir hér á landi eru ekkert einsdæmi í veröldinni. Sparisjóðafjölskyldan í Þýskalandi er gríðarlega sterk og mjög öflug heild. Ég tel því að það sé ekki of seint að reisa sparisjóðakerfið við. Við þurfum einfaldlega að koma fram með tillögur sem auðvelda endurfjármögnun sparisjóðanna. Ég er viss um að fái fólk tækifæri til að kaupa stofnfjárbréf fyrir hóflega upphæð í sparisjóðum landsins munu viðskipti sparisjóðanna aukast enn frekar sem mun efla og styrkja tilverugrundvöll þeirra. En við skulum fyrst og fremst standa vörð um sparisjóðina og þess vegna bind ég vonir við að hv. þingmenn muni styðja þessar tvær breytingartillögur sem ég hef lagt fram fyrir hönd Framsóknarflokksins.

Virðulegi forseti. Ég er komin hingað upp til þess að lýsa því yfir að ég mun styðja báðar þessar breytingartillögur. Það er kominn tími til, eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson gat um í ræðu sinni, að Alþingi fari að hygla sjálfseignarforminu sem er á sparisjóðunum. Það er ákveðin ástæða fyrir því að sparisjóðir eru sjálfseignarstofnanir. Ástæðan er sú að í stað þess að láta hagnaðinn af starfseminni renna til eigendanna var ætlunin að nota hagnaðinn til þess að lækka útlánavexti. Á fjármálamörkuðum ríkir mikil fákeppni. Fákeppni skapar fyrirtækjum á slíkum markaði mikinn hagnað. Þess vegna er mikilvægt að tryggja að á fákeppnismarkaði séu sjálfseignarstofnanir sem beini hagnaðinum til neytenda, til almennings. Það var einmitt markmið sparisjóðanna. Frú forseti. Ég er þó ansi hrædd um að ekki dugi til að samþykkja þessar tvær breytingartillögur til að tryggja rekstrargrundvöll sparisjóðanna. Ástæðan er sú að ég óttast að hákarlarnir, eða hinir viðskiptabankanir, muni sennilega gleypa þá sparisjóði sem verður breytt í hlutafélög eða ákveða að fara yfir í hlutafélagaformið, áður en nefndin sem gert er ráð fyrir að skipuð verði til þess að meta áhrif af þessum lögum sem við ætlum að fara að samþykkja, lýkur störfum.  Ég spyr hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála 

Forseti biðst velvirðingar á því að klukkan í borðinu virkar ekki sem skyldi, en tímamæling fer fram í forsetastóli.

Frú forseti. Þetta er hárrétt sem hv. þingmaður bendir á um eðlismuninn á rekstrarfyrirkomulagi sparisjóðanna og stóru bankanna þriggja. Hugsjón sparisjóðakerfisins er sú að setja fjármuni í miklu meira mæli til samfélagslegra mikilvægra verkefna á starfssvæðum sparisjóðanna og það hafa sparisjóðirnir gert á undangengnum árum. Nú getur vel verið að menn vilji almennt að þetta rekstrarfyrirkomulag líði undir lok. Það getur vel verið að menn séu á þeirri skoðun, en ég og hv. þingmaður erum sannarlega ekki á þeirri skoðun. Það er mjög hættulegt ef menn ætla að fljóta sofandi að feigðarósi og gera ekki neitt til þess að hygla þessu rekstrarformi. Þetta form hefur skilað mörgum samfélögum vítt og breitt um landið öflugu menningarlífi, íþróttalífi og fleira mætti nefna. Það er allt önnur hugsjón á bak við rekstrarfyrirkomulag sparisjóðanna þegar kemur að hinni samfélagslegu nálgun. Hún er miklu sterkari þar en hjá einkahlutafélögunum. Ég spyr hv. þingmann hvaða leiðir hún sjái til að hygla frekar sparisjóðakerfinu. Ég bendi reyndar á að í breytingartillögunni er lagt til að ráðherra skipi þriggja manna hóp sérfræðinga sem fái frekar knappan tíma, fram á haustið, til að meta hvaða leiðir séu færar til að efla sjálfseignarformið sem er á sparisjóðunum. Megum við ekki vænta þess, verði sú tillaga samþykkt, að við fáum í hendur breytingartillögur sem munu efla og styrkja sparisjóðina í landinu?

Virðulegi forseti. Mér finnst frumvarpið sem við erum að ræða eiginlega vera merki um uppgjöf núverandi ríkisstjórnar gagnvart nýju fyrirkomulagi eða bættu fyrirkomulag á fjármálamarkaði. Rætt var um það vorið 2010 þegar við samþykktum miklar breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki, að skipuð yrði nefnd til þess að móta sparisjóðunum framtíðarhlutverk. Sú nefnd var aldrei skipuð að því ég best veit og fram kom þetta frumvarp sem gerir ráð fyrir litlu öðru en því að hægt sé að breyta sparisjóði sem er sjálfseignarstofnun í hlutafélag. Ég fagna því auðvitað að það á að gefa þessari nefnd mjög skamman tíma til að leggja fram tillögur til úrbóta, en eins og ég sagði áðan óttast ég að heimild til hlutafélagavæðingar muni verða til þess að viðskiptabankarnir gleypi strax í sumar einhverja af þessum sparisjóðum. Ég vil taka fram að mér finnst afar brýnt að samhliða þessu frumvarpi verði samþykkt frumvarp Framsóknarflokksins um afnám stimpilgjalda til að tryggja að sparisjóðirnir hafi nógu stóran viðskiptamannahóp, til að tryggja að viðskiptavinirnir sem eru fastir hjá viðskiptabönkunum geti flutt sig yfir í sparisjóðina og þannig tryggt sig betur gegn áhættunni sem felst í fjárfestingarstarfsemi viðskiptabankanna. Það er annar kostur við sparisjóðina sem sjálfseignarstofnanir að þeir fá ekki leyfi til þess að stunda fjárfestingarstarfsemi, þannig að innstæðueigendur taka minni áhættu vegna taps á innstæðum 

Frú forseti. Það er hárrétt sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir bendir á varðandi stimpilgjöld, það er náttúrlega með ólíkindum að ríkið skuli ætla að hagnast á því þegar einstaklingar skipta um bankaútibú eða um bankastofnun og lagður sé sérstakur skattur á það ef maður vill færa viðskipti sín frá einhverjum af stóru viðskiptabönkunum þremur yfir í lítinn sparisjóð. Það er alveg með ólíkindum. Þess vegna lögðum við framsóknarmenn fram tillögur um að afnema þessi óréttmætu gjöld sem koma í mörgum tilvikum í veg fyrir að þessi markaður virki sem skyldi. Þessi skattlagning ríkisins hamlar því að menn séu dálítið kvikir á þessum markaði og skipti um viðskiptabanka. Í annan stað vil ég líka nefna, af því hv. þingmaður minntist á sérstöðu sparisjóðanna og þá hugsjón sem starfsemi þeirra er grundvölluð á, að það sýndi sig best í aðdraganda hrunsins þegar stóru bankarnir voru mjög fyrirferðarmiklir á markaðnum að þeir vildu bara taka bestu bitana. Þeir lánuðu í mjög litlum mæli til svokallaðra kaldra svæða þar sem fólksfækkun hefur verið viðvarandi, því miður. Það var varla hægt að sjá að það væri lánað til sveitarfélaga eins og á Vestfjörðum, norðausturhorni landsins eða suðausturhorni landsins. Þá komu sparisjóðirnir inn í samstarfi við Íbúðalánasjóð og veittu fólki lán til þess að kaupa sér húsnæði á þessum svæðum. Þar birtist sú grundvallarhugsjón að halda tryggð við starfssvæði sitt og það fólk sem skiptir við sjóðinn. Þetta er eitthvað sem gleymdist í aðdraganda hrunsins. Mér finnst mjög slæmt að við skulum horfa upp á það árið 2012 að menn ætli að hverfa aftur til sömu hugmyndafræði og ríkti í aðdraganda hrunsins og hleypa 

Virðulegi forseti. Við höldum hér áfram umræðu um IPA-styrkina svokölluðu. Er nú töluvert um liðið frá því við ræddum þetta ágæta mál í þingsal síðast. Ástæðan er að sjálfsögðu þekkt. Við höfum verið að semja um þinglok og hefur þetta mál verið hluti af þeim samningum. Þannig ganga hlutirnir fyrir sig. Eins og alkunna er eru skiptar skoðanir um þetta mál og við sem höfum gagnrýnt það hvað harðast teljum að ekki sé verið að nota þessa styrki á eðlilegan hátt. Þeir eru ætlaðir til undirbúnings fyrir umsóknarríki þannig að þau verði tilbúin þegar og ef að aðild kemur, en hér virðist hins vegar um það að ræða að styrkina eigi að nota til að flýta aðlögun Íslands að sambandinu og síðan eigi þeir að renna í verkefni sem eru mjög góð verkefni, svo ég taki það fram, og áhugaverð, en tengjast á engan hátt aðlögun Íslands að Evrópusambandinu. Það er þannig, frú forseti, að við sem höfum kynnt okkur það sem Evrópusambandið meðal annars hefur gefið út varðandi þessa styrki sjáum vel að það sem við höfum haldið fram er rétt. Þessir styrkir eru ætlaðir til ákveðinna hluta en kannski ekki þeirra sem hér liggja fyrir. Hitt er líka að styrkjunum er ætlað að hjálpa ríkjum sem eru mjög aftarlega á merinni, ef má orða það þannig, í ákveðnum hlutum og það á svo sannarlega ekki við um Ísland. Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að halda því til haga að þessi vegferð öll er í raun farin í öfugri röð. Hér var sett í fjárlög útdeiling á fjármunum sem áttu að koma eftir á, þ.e. í gegnum þessa IPA-styrki. Síðan koma inn í þingið bæði frumvarp og þingsályktunartillaga um styrkina sem við höfum verið að takast á um. Ýmsir aðilar sóttu um þessa styrki í þeirri góðu trú að þetta væri allt saman slétt og fellt, en komust svo að því að ekki var búið að ganga frá öllum lausum endum. Það er vert að halda því til haga líka, frú forseti, að það var 8. júlí 2011 sem þessir samningar voru undirritaðir og þar af leiðandi hljótum við að spyrja okkur að því hvers vegna í ósköpunum þetta var ekki klárað fyrir afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár. Er engin önnur skýring á því en ósætti innan stjórnarmeirihlutans. Frú forseti. Ég reikna með að þessi hluti aðlögunar verði samþykktur á þingi í dag, væntanlega með atkvæðum ríkisstjórnarflokkanna, Samfylkingar og Vinstri grænna, eða í það minnsta flestra þingmanna þeirra. Við þurfum að hafa í huga hverjir það eru sem bera ábyrgð á þessu ferli. 
             Frú forseti. Evrópusambandið er í miklum vanda. Því tókst að bjarga sér fyrir horn núna í kosningunum sem eru afstaðnar í Grikklandi. Þar tókst að bjarga því sem bjargað varð í bili. Það er gott að afstýrt var væntanlegu hruni um einhvern tíma. Ég verð því miður að segja, frú forseti, að ég tel að þetta hafi verið gálgafrestur, ekki friður til langframa. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri að sinni. Ég er algjörlega á móti því að Ísland þiggi þessa styrki frá Evrópusambandinu. Ég tel að Ísland eigi að vera í vegferð sinni á eigin forsendum, ekki upp á einhverja bitlinga frá Evrópusambandinu sem rekur hér harðan og ósvífinn áróður að mínu viti sem er ekki sannur og réttur og hefur til þess tæki eins og Evrópustofu. Ég vil hvetja okkur öll til þess að varast slíkt.

Frú forseti. Þetta verður örstutt að ósk hæstv. forseta. Eins og kom fram í máli fyrri ræðumanns hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar hafa margir efasemdir um þessa styrki, efasemdir um að rétt sé hjá Íslandi að taka við fjárstyrkjum til aðlögunar út frá siðferðilegum forsendum. Ég held að ríkisstjórn sem kennir sig við norræna velferð og kynnir sjálfa sig sem ríkisstjórn sem hugsi um þá sem minna mega sín, ætti núna að horfa til ástandsins í Suður-Evrópu og til að mynda Grikklands þar sem gríðarleg fátækt er. Við fáum nú fregnir af því dag hvern að einstaklingar þar eigi ekki fyrir lyfjum, eigi ekki fyrir mat og þeim fari fjölgandi sem búi á götunni. Ég held að það væri rétt hjá ríkisstjórninni að hafna þessum styrkjum og leggja til við Evrópusambandið að þeir verði veittir til Grikklands til stuðnings bágstöddum þar. Ég hyggst flytja breytingartillögu við þessi mál þegar þau koma til afgreiðslu þar sem þeim tilmælum verður beint til ríkisstjórnarinnar að afþakka þessa styrki og því verði beint til Evrópusambandsins að þessir milljarðar verði veittir til stuðnings bágstöddum í Grikklandi. Þar með getur ríkisstjórnin hin norræna sem kennir sig við velferð raunverulega lagt sitt af mörkum við að hjálpa þeim sem minna mega sín.

Frú forseti. Þetta hefur verið talsvert löng umræða um IPA-styrkina þegar saman er tekið og henni er haldið áfram hér í dag. Það hefur mjög margt verið sagt um aðlögunarstyrki Evrópusambandsins frá því umsókn um aðild að Evrópusambandinu var lögð fram á sínum tíma. Ég tel að með þessu máli sé orðið endanlega ljóst að þeir þingmenn og flestir ráðherrar Vinstri grænna sem í upphafi sögðu að þeir mundu enga aðlögun samþykkja eða taka við nokkrum fjármunum sem tengdust nauðsynlegri aðlögun Íslands að Evrópusambandinu, hafi einfaldlega gengið á bak orða sinna með því að reka á eftir þessu máli í gegnum þingið. Þegar maður veltir því hlutlægt fyrir sér hvers vegna Evrópusambandið ætti yfir höfuð að leggja umsóknarríkjum til jafnháar fjárhæðir eins og á við í þessu máli blasir svarið við. Það er til að styðja við og hraða aðlögunarferlinu og til að tryggja að löggjöf og stofnanaumgjörð, tölvukerfi og upplýsingakerfi sem þarf að vera til staðar, sé í sem bestu ástandi og í sem bestu samræmi við þær væntingar og þarfir sem hið sameiginlega regluverk krefst. Sum þeirra verkefna sem hér er verið að horfa til hefðu eflaust á einhverjum tímapunkti komið til framkvæmda, m.a. vegna aðildar okkar að EES-samningnum. Það er hins vegar augljóst að sumum er verið að flýta. Það er líka augljóst að menn standa frammi fyrir talsvert vandasamri stöðu, jafnvel siðferðilega vandasamri stöðu, sérstaklega þeir sem hafa ekki sannfæringu fyrir því að við eigum að vera í aðildarviðræðum og við eigum ekki erindi inn í Evrópusambandið. Þeir þurfa að gera upp hug sinn til þess hvort það sé siðferðilega rétt að taka við öllum þessum fjárhæðum á sama tíma og þeir hafa ekki sannfæringu fyrir því að rétt sé að vera í aðildarviðræðunum sem eru forsenda þess að fjármunirnir standa til boða. Þetta er dálítið flókin staða. Maður skynjar það á þrýstingnum sem hefur verið á þessu máli, bæði á þinginu og utan úr stjórnkerfinu og víðar, að til staðar virðist vera gríðarlega mikill freistnivandi, freistingin að taka fjármunina og nota þá í góð mál. Freistingin er fyrir suma greinilega óbærileg og setur mjög mikinn þrýsting á að málið fái afgreiðslu á þinginu. Mér finnst ekki annað hægt en að vekja athygli á því að svona er í pottinn búið, nú þegar málið er komið á þetta stig í þinginu. Undirliggjandi í þessu máli eru gríðarlega háar fjárhæðir sem okkur standa til boða einungis vegna þess að umsóknin var lögð fram. Þeir eru í einkennilegri stöðu, þeir sem hafa í aðra röndina mælt gegn því að við værum í aðildarviðræðum og hafa ekki viljað ganga í Evrópusambandið, en mælast síðan til þess í hina röndina að við tökum fjármunina og notum þá í eitthvað uppbyggilegt. Mér finnst vera meiri reisn yfir því að standa sjálf undir þeim kostnaði sem til fellur vegna okkar sameiginlegu verkefna. Ég verð að segja það fyrir mitt leyti. Það er það sem ég vildi að kæmi fram í umræðunni áður en henni lýkur.

Frú forseti. Á fyrri stigum þessarar umræðu hef ég getið þess að ég hef varað mikið við þessum styrkjum. Í fyrsta lagi er skattamálið sem fylgir með alveg með ólíkindum og sýnir þann ákveðna vanda að fjöldi fólks í heiminum borgar ekki skatta til ríkjanna þótt það njóti velferðarkerfanna. Þá á ég við utanríkisþjónustu allra ríkja og þessa styrki. Hér á að veita mönnum skattfrelsi þannig að einhver getur verið að vinna á Íslandi án þess að borga til velferðarkerfisins, hvorki hér né annars staðar. Það sem er kannski verst við þetta er þessi freistnivandi sem hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, gat um, frú forseti, sem ég mundi vilja kalla bara mútur. Það er verið að lokka fólk með styrkjum til ýmissa framkvæmda sem það getur fengið vinnu við, t.d. getur Hagstofan gert hluti sem hún gat ella ekki miðað við núverandi stöðu ríkissjóðs. Þetta fólk þrýstir á að fá þessa styrki, að sjálfsögðu. Þetta er spurning um að halda vinnunni eða fá vinnu. Þó að því sé sagt að þessu tengist aðild að Evrópusambandinu, að þetta sé aðlögun að Evrópusambandinu, vegur bara þyngra að fá vinnu í núverandi atvinnuástandi. Þetta er því mjög lúmsk og ósiðleg aðferð til þess að afla skilnings og velvildar gagnvart aðild að Evrópusambandinu. Ég vara eindregið við þessari aðferð. Ég mun greiða atkvæði gegn þessu frumvarpi og hef lýst því áður, þannig að ég fer ekki lengra út í það.

Frú forseti. Hér er aftur komin á dagskrá Alþingis sú beiðni að Alþingi samþykki að við Íslendingar tökum á móti aðlögunarstyrkjum frá Evrópusambandinu til að aðlaga stofnanakerfið og stjórnsýsluna að Evrópusambandinu í aðlögunarferlinu. Það er eitt að hafa gert þau mistök að hafa sótt um aðild að Evrópusambandinu. Þegar Alþingi sendi inn beiðni um aðild á sínum tíma og samþykkti með eins naumum meiri hluta og hægt er að samþykkja mál til þess að það komist áfram, gerðist það við þær aðstæður að ákveðinn hópur þingmanna lýsti sig samtímis afar andvígan inngöngu í Evrópusambandið og í raun andvígan því ferli sem væri verið að ráðast í en samþykkti þó og greiddi atkvæði með umsókninni. Ef hefði verið tekið mark á … Frú forseti, ég er ekki í andsvari, ég er í ræðu.

Forseti vill benda hv. þingmann á að hann átti fimm mínútna ræðu og hann á nú eftir þrjár mínútur og 43 sekúndur.

Þá, virðulegur forseti, verð ég bara að fara aftur upp í ræðu, ég hélt að ég ætti hér aðra góða ræðu. Hér er verið að leggja út í það að Alþingi samþykki að taka við þessum mútum frá Evrópusambandinu. Þetta er til næstu þriggja, fjögurra ára. Þetta byggist á því að gerðir séu samningar við Evrópusambandið til næstu þriggja, fjögurra ára um að taka á móti 4–5 milljörðum kr. beint til þessara aðgerða. Frú forseti. Eitt er að hafa sótt um og ætla að sækja það mál á sjálfstæðum íslenskum forsendum þar sem Ísland væri jafngildur aðili á móti Evrópusambandinu í þeim samningum og svo hitt að gera eins og hér er lagt til, að Alþingi beygi sig í duftið og þiggi mútufé til að greiða fyrir aðlögun og vinnu við að ganga í Evrópusambandið og ganga til þessara samninga. Það finnst mér mjög aumt. Ég vil minna á að flokkur minn, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, er í fyrsta lagi andvígur inngöngu í Evrópusambandið, í öðru lagi fyrir síðustu kosningar lögðum við áherslu á það, a.m.k. sá sem hér stendur, að flokkurinn mundi ekki beita sér fyrir inngöngu í Evrópusambandið að kosningum loknum. Við það hef ég staðið. Við það stendur líka grasrót flokksins um allt land. Ég vil líka minna á að flokksráðsfundur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafnaði því alfarið að flokkurinn ætti aðild að því að tekið væri við þessum aðlögunarstyrkjum frá Evrópusambandinu, vegna þess að með því væri verið að brjóta freklega gegn sjálfsákvörðunarrétti og sjálfstæði þjóðar til að ganga til samninga á eigin forsendum. Ég vil minna á þessar samþykktir Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs nú þegar þetta mál kemur hér til afgreiðslu. Ég treysti því að aðrir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og ráðherrar standi við samþykktir flokks síns, standi við það sem þeir voru kosnir til og hafni því að við þiggjum mútufé af hálfu Evrópusambandsins til þess að greiða fyrir aðlögun og inngöngu í sambandið til næstu ára. Við hv. þm. Atli Gíslason höfum lagt fram tillögu um að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að afturkalla umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu. Aðildarumsókn að Evrópusambandinu verði ekki endurnýjuð nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu sem staðfestir vilja þjóðarinnar til aðildar. Það er mjög þversagnarkennt að heyra suma þingmenn tala um að það eigi að flytja hér tillögu um að endurskoða eigi umsóknina um aðild að Evrópusambandinu, ef þeir ætla svo samtímis að styðja samning til næstu ára um að þiggja mútufé af hálfu Evrópusambandsins til þess að greiða fyrir inngöngu. Það gengur ekki upp, frú forseti. Því skora ég á þingheim að hafna þessu mútufé Evrópusambandsins sem hér er verið að leggja til að Ísland þiggi til að greiða fyrir aðlögun og inngöngu í sambandið. Ég skora á þingmenn 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta langa tölu hér. Ég ítreka bara það sem ég sagði áðan við umræðu um hitt IPA-málið. Þetta mál er nátengt. Það er jafnvitlaust og hitt. Að sjálfsögðu eigum við að hafna þessu.

Frú forseti. Þetta mál er í sjálfu sér sprottið af sama meiði og mál sem var rætt hér áðan, um hina svokölluðu IPA-styrki, aðlögunarstyrki að Evrópusambandinu. Velkist einhver í vafa um hvort um sé að ræða aðlögunarfé eða ekki? Sumir reyna að blekkja sjálfa sig og þjóðina með því að halda því fram að þetta séu ekki aðlögunarstyrkir. Í skýrslu utanríkisráðherra frá því í vetur, um til hvers verið sé að þiggja þessa styrki Evrópusambandsins, stendur skýrum stöfum á bls. 35, með leyfi forseta: „Á árinu 2012 verður áhersla lögð á undirbúning fyrir þátttöku í stoðkerfissjóðum og á árinu 2013 á uppbyggingu stofnana.“ Nú þegar er því búið að gera ráð fyrir hvernig þessum fjármunum verður varið til næstu ára. Þeim verður varið í að laga stofnanakerfi og innra skipulag Íslands að Evrópusambandinu. Síðan segja einstakir þingmenn að þetta snúist ekkert um aðlögun, þetta séu bara ferðastyrkir eða eitthvað slíkt. Talandi um ferðastyrki: Það hefur verið mjög kátbroslegt að heyra umræður um að borgarfulltrúa, eða einhverjum nátengdum borgarstjórn Reykjavíkur, hafi orðið það á að ferðast með tilteknu flugfélagi og hafi fengið miðann ókeypis, að það væri brot á siðareglum. Hve margir eru nú á ferð í boði Evrópusambandsins fram og til baka með gistingu og tilheyrandi og hvað er það nú til þess beinlínis að þeir gerist áhangendur þess? Hve mörgum er verið að múta með þessum ferðum?  Frú forseti. Ég vil ítreka það sem ég segi og hef sagt áður: Þessir aðlögunarstyrkir Evrópusambandsins, gullkálfarnir sem dregnir eru inn fyrir landamæri Íslands til að menn geti dansað í kringum þá, eru algjörlega gegn stefnu míns flokks, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og stríða, að því er ég held, gegn sjálfsvitund Íslendinga sem þjóðar. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt að vegna stolts okkar sem sjálfstæðrar þjóðar eigum við að hafna þessum mútustyrkjum Evrópusambandsins.

Frú forseti. Við ræðum veiðigjaldið hér enn einu sinni. Það tengist að sjálfsögðu frumvarpi um fiskveiðistjórn sem enn er í nefnd en verður væntanlega afgreitt fljótlega, jafnvel í kvöldmatarhléi. Veiðigjaldið hefur þann annmarka að það tekur mið af stöðu útgerðarinnar og stöðu greinarinnar árið áður. Fimmtán til sextán mánuðir geta liðið frá því árinu lýkur og þar til skatturinn byrjar að bíta að fullu og miklu lengur en til enda þess fiskveiðiárs sem um ræðir. Þess vegna getur þetta orðið mjög hættulegt gjald ef staða greinarinnar versnar skyndilega, en er ef til vill bærilegt ef staðan helst áfram góð. Auðvitað mun koma í ljós að mörg fyrirtæki þola þetta ekki, þau fara á hausinn. Og það er dálítið undarlegt, frú forseti, 
            

Forseti biður um hljóð í hliðarsal.

að nota eigi afraksturinn af þessu gjaldi til að auka atvinnu í sumum greinum á sama tíma og verið er að keyra fyrirtæki í þrot sem veldur atvinnuleysi. Þetta er allt mótsagnakennt, það er eiginlega bara verið að hræra í pottinum. Enda hefur það sýnt sig í tímans rás að skattar sem flytja arðsemi frá einni atvinnugrein til annarrar auka ekkert á heildaratvinnu í þjóðfélaginu. Það gerist ekkert við það að hræra í pottinum. Frú forseti. Efasemdir hafa komið fram um útreikningana að baki veiðigjaldinu, að mat á arðsemi greinarinnar sé ekki rétt, að gleymst hafi að taka afskriftir inn í dæmið. Þeir sem eitthvað þekkja til vita að afskriftir eru mjög mikilvægar í rekstri fyrirtækja. Ef ekki er leyft að taka tillit til afskrifta eru öll fyrirtæki dauðadæmd vegna þess að tæki og tól sem menn nota úreldast sama hve langur endingartíminn er. Þó að hann sé 100 ár þarf að afskrifa um 1% á ári. Ef því er gleymt í þessu dæmi öllu saman getur það leitt til mjög skakkrar niðurstöðu, mjög rangs mats á verðmæti og afkastagetu auðlindarinnar. Ég hef verulega miklar áhyggjur af þessu veiðigjaldi af þeim ástæðum. Ég ætla ekki að fara út í miklar efasemdir mínar um fiskveiðistjórnarfrumvarpið. Ég geri ráð fyrir að við fáum að ræða það þegar þar að kemur, þó að mér skiljist að ræðutíminn verði ekki langur.

Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið í fréttum hefur náðst samkomulag um afgreiðslu mála hér á Alþingi. Við framsóknarmenn sendum út fréttatilkynningu fyrr í dag. Við teljum að með því samkomulagi hafi verið komið í veg fyrir skaðlegustu áhrif frumvarpanna tveggja, um veiðigjald annars vegar og breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu hins vegar, á íslenskt efnahagslíf. Eins og fram hefur komið hefur Framsóknarflokkurinn tekið undir það að eðlilegt sé að leggja á hóflegt veiðigjald og jafnvel hækka það eitthvað frá því sem verið hefur. Við höfum hins vegar lagt áherslu á að sú hækkun verði innan skynsamlegra marka til að tryggja að á þeim grunni verði atvinnu þúsund einstaklinga í sjávarútvegi og tengdum greinum ekki ógnað. Við höfum einnig lagt mikla áherslu á að breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu og veiðigjaldsfrumvarpinu séu unnar í sem víðtækastri sátt. Hluti þess samkomulags sem náðist í dag er meðal annars skrifleg yfirlýsing frá hæstv. forsætisráðherra og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Þar er fallið frá þeim hugmyndum stjórnarflokkanna sem Framsóknarflokkurinn hefur talið skaðlegastar og gagnrýni í umsögnum sérfræðinga, sveitarfélaga og margra annarra, nánast allra, beindist helst gegn. Samkvæmt yfirlýsingunni er umfjöllun um frumvarp um stjórn fiskveiða frestað til næsta þings, en fulltrúar allra þingflokka munu halda áfram samráðsvinnu. Verði nýtt frumvarp um fiskveiðistjórn lagt fram mun það byggjast á vinnu þess hóps. Veiðigjaldið, sem við ræðum hér, verði afmarkað til eins árs, verði að hámarki 12,7 til 13,8 milljarðar kr. Gjaldið verði lagt á til eins árs, en í millitíðinni muni sérfræðihópur endurmeta það. Eins og fram hefur komið verður frumvarpið endurskoðað strax á fyrsta ári ef forsendur gjaldsins, sem eru vægast sagt óljósar, reynast rangar. Það sama á við ef verðþróun á mörkuðum, aflabrestur eða önnur óáran, sem getur komið utan frá, gefur tilefni til endurskoðunar. Frú forseti. Auðvitað er þetta veruleg lækkun frá þeim áformum sem ríkisstjórnin lagði fram. Hún var með hugmyndir um 24–26 milljarða kr. gjöld á sjávarútveginn. Hvað þá frumvarpið - ef menn reiknuðu það út mátti sjá að það mundi leiða til 50 milljarða skattlagningar og langt umfram, um 140% skattlagningar miðað við það sem þar var gefið. Allt frá hruni hefur verið talað um hve mikilvægt sé að vanda alla lagasetningu. Augljóst er að ekki hefur verið vandað til verka hvað varðar það frumvarp sem liggur fyrir Alþingi um veiðigjöld. Um er að ræða viðbótarskattlagningu upp á tugi milljarða sem stjórnvöld áforma að leggja á eina atvinnugrein og augljóst að það kemur misjafnlega niður á fyrirtækjum. Fjölbreytileiki er mikill í íslenskum sjávarútvegi og framlegð ólík eftir viðfangsefnum, vinnsluferlum og markaðssvæðum. Rætt er um að skattleggja umframarð í atvinnugreininni sem auðlindagjald. Sú aðferð sem beitt er samkvæmt frumvarpinu er hrein og klár kórvilla og getur hvorki talist eðlileg, sanngjörn, né staðist jafnræði. Í fyrsta lagi eru þorskígildi, skattstofninn, fráleit viðmið þar sem þau gefa enga mynd af afkomu í viðkomandi tegund. Í öðru lagi er sanngjarnt að allir greiði jafnt ef skatturinn á að vera greiðsla fyrir aðgang að auðlindinni, en ekki mismuna aðilum eftir magni. Í þriðja lagi er ekki eðlilegt að skuldastaða aðila hafi áhrif á gjaldtöku og auðlindagjald. Í fjórða lagi er best að slíkt gjald miðist við landaðan afla en ekki úthlutaðar heimildir. Í fimmta lagi er um að ræða sérstakan skatt á atvinnulíf á landsbyggðinni sem sogar þaðan fjármagn og veikir landsbyggðina. Áform um að afkoma í landvinnslu hækki veiðigjald á kíló sem lagt sé á útgerðaraðila kippa burt öllum hvata til að efla landvinnsluna og þróa. Slík ofurskattlagning sem fram kemur hér í frumvarpinu fælir ungt fólk frá þátttöku í atvinnugreininni og kemur í veg fyrir nauðsynlegar fjárfestingar og framþróun til mikils tjóns fyrir land og þjóð. Við framsóknarmenn höfum lagt til það sem við höfum getað til að reyna að minnka áhrif þessa. Frumvarpið mun fara til nefndar að mér skilst og ég óska eftir því að farið verði yfir þær breytingartillögur sem fram hafa komið og einnig þarf að taka tillit til þeirra sem eru hér í þessu samkomulagi ríkisstjórnarflokkanna og formanna flokkanna.

Virðulegi forseti. Ég óska hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni til hamingju með samkomulag um afgreiðslu mála fyrir þinglok. Nú er það svo að það er enginn sérstakur leiðtogi stjórnarandstöðunnar, ég er því ekki mjög upplýst um innihald samkomulagsins sem gert var. Það er tvennt sem ég hef áhyggjur af. Í fyrsta lagi hvort það eigi ekki örugglega að tryggja að hluti af veiðigjaldinu renni aftur til landsbyggðarinnar eða hvort þessir 12 eða 13 milljarðar eigi bara að fara inn í ríkissjóð og hverfa þar. Hitt sem ég hef áhyggjur af er afkomutengda gjaldið. Er það enn þá inni eða var rætt eitthvað um að hækka það frekar? Ástæðan fyrir því að ég hef áhyggjur af þessu afkomutengda gjaldi er sú að ég óttast að útgerðin muni nota alls konar bókhaldsbrellur til þess að auka sem mest kostnaðinn af rekstrinum sjálfum, jafnvel að kaupa flutningafyrirtæki og setja inn í rekstur útgerðarinnar til þess að hafa sem minnsta afkomu eða hagnað af starfseminni. Ég tel að algjör óþarfi sé að vera að reyna að eltast við slíkar bókhaldsbrellur og nær væri að hafa þá frekar almenna veiðigjaldiið hærra. Frú forseti. Ég mundi gjarnan vilja fá svör við þessum spurningum.

Frú forseti. Varðandi fyrra atriðið hvort hluti af þessu samkomulagi hafi tryggt að hluti af veiðigjaldinu fari aftur til landsbyggðarinnar, eins og við í Framsóknarflokknum höfum lagt mjög mikla áherslu á, þá er það eitt af því sem er ekki í samkomulaginu og sem maður getur gagnrýnt harðlega, við höfum miklar áhyggjur af því. Þess vegna kom ég inn á það í minni stuttu ræðu áðan að þetta væri jú augljóslega landsbyggðarskattur. Svarið við hinni spurningunni varðandi afkomutenginguna - það er þannig að þetta er í raun og veru óbreytt frumvarp. Afleiðingin af því er á ábyrgð ríkisstjórnarflokkanna. Við komum ekki nálægt því. Það sem við reyndum að gera var að minnka umfang þessa og tryggja það sem sérfræðingar hafa bent á, til að mynda að afkomutengda gjaldið sé ekki auðlindarenta heldur hreinn og klár skattur sem komi mjög ójafnt niður á fyrirtækin, að það verði endurskoðað. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa í raun viðurkennt það með breytingartillögum, að færa veiðigjaldsnefndinni víðtækt umboð til að endurskoða nánast allt frá grunni. Í rauninni má því segja að hér sé um að ræða að leggja á þetta auðlindagjald innan þess ramma sem ég nefndi, 12–13 milljarða, eða tæpa 14 milljarða, til eins árs. Að þeim tíma liðnum býst ég við að komin verði allt önnur niðurstaða, allt önnur sýn, allt önnur nálgun. Þá er mikilvægt að við tryggjum að þeir fjármunir sem þarna koma inn fari aftur út á land með einum eða öðrum hætti og það sé byggt inn í kerfið en renni ekki allt fyrst til ríkissjóðs og síðan séu stjórnmálamenn og ráðuneyti að deila bitlingum út til landsbyggðarinnar. Það er mjög ósanngjörn og óréttlát leið.

Frú forseti. 2. umr. um veiðigjöldin hefur verið löng og hefur varpað skýru ljósi á málið. Við höfum í vinnu nefndarinnar fengið fram mjög mikilvægar upplýsingar sem sýna hvers konar óðagot það var af ríkisstjórninni að æða fram með málið, hve vanhugsað málið var frá grunni, allar helstu forsendur gjaldsins sem átti að leggja á útgerðina voru byggðar á sandi og málið í heild sinni setti störf og framtíð sjávarútvegsins í landinu í mikið uppnám. Þetta sést þó ekki nema á því að í upphaflegu mynd sinni var frumvarpið þannig vaxið að það hefði lagt á sjávarútveginn 25 milljarða nýtt gjald. Nú kynna stjórnarflokkarnir áform um að draga mjög úr því. Undir þessari umræðu hafa komið fram breytingartillögur þar sem áætlað var að lækka gjaldið niður í 15 milljarða. Nú er gengið enn lengra eftir umræður síðustu daga og vikna og dregið er úr skattlagningu en eftir stendur samt sem áður gjald sem verður aldrei túlkað annað en sem ofurskattur, 12–13 milljarða skattlagning á næsta fiskveiðiári, gjald sem ekki hefur verið sýnt fram á að útgerðin muni standa af sér. Við fáum dæmi til okkar hér í þinginu um félög sem munu lenda í rekstrarvanda, sérstaklega ef þessi gjaldtaka er komin til að vera. Það sem er kannski verst af öllu er að ríkisstjórnin hefur gjörsamlega glutrað niður tækifærinu til þess að eiga í þinginu málefnalega og uppbyggilega umræðu sem byggði á samkomulagi þvert á alla flokka um að það væri sanngjarnt og eðlilegt að menn greiddu auðlindarentu, að menn greiddu gjald ef þeir hefðu forgang til nýtingar á þessari sameiginlegu auðlind og hagnaður myndaðist sem hægt væri að rekja sérstaklega til þess forgangs, hagnaður sem væri meira en gengur og gerist. Í stað þess var vaðið fram með mál sem er þannig samansett að við sjáum ekki til botns í því hvaða ávöxtun er skilin eftir fyrir fjárfestingu í greininni. Við erum með mál þar sem útgerðaraðilar eru skattlagðir vegna framlegðar sem myndast í fiskvinnslu. Hvernig ætla menn að réttlæta það? Við erum með mál þar sem gengið er út frá einhvers konar meðalsjávarútvegsfyrirtæki, en staðreyndin er sú að við erum með alls konar fyrirtæki í mismunandi stöðu í rekstri um allt land. Sum eru lítil, önnur eru stór. Sum eru með mikla skuldsetningu, önnur eru með litla skuldsetningu. Sum hafa keypt aflaheimildir, önnur hafa tekið þær að láni. Málið, eins og það liggur fyrir núna í þinginu, er þannig vaxið að á engan hátt er hægt að líkja umræddri skattlagningu við auðlindarentu í nokkurri mynd. Málið á í raun og veru ekkert skylt við auðlindarentu eins og við höfum almennt rætt um hana hér í þinginu. Þess vegna er málið, þrátt fyrir lækkanir, tilslakanir, breytingar og að tillit hafi verið tekið til einstakra atriða sem birtast í breytingartillögum, alger bastarður í raun og veru. Það er ekkert annað. Það er bastarður. Það er klúðursleg samsetning af ranghugmyndum um það hversu mjög er hægt að ganga á sjóði og afrakstur sjávarútvegsfyrirtækja í landinu í þágu skammtímahagsmuna ríkisstjórnarinnar. Þannig er þetta mál búið. Þess vegna höfum við barist gegn því. Þess vegna munum við áfram leggjast gegn því. Við teljum að eitt mikilvægasta verkefni komandi mánaða sé að hugsa þetta mál frá grunni upp á nýtt. Það merkilega er að stjórnarflokkarnir hafa í raun og veru samþykkt að þörf sé á því. Vegna þess að eftir að gjaldinu er komið á þá á veiðigjaldsnefnd, sem nú verður komið á fót, að skoða hvort ekki hafi verið rétt reiknað, hvort einhverju hafi verið sleppt, hvort gjaldið bitni þannig á sumum að tekið sé meira en eðlilegt er og til stóð. Allt þetta á að gerast í framtíðinni. Þvílíkur áfellisdómur yfir vinnubrögðum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Þvílíkur áfellisdómur yfir verklagi einnar ríkisstjórnar að koma með mál hingað inn í þingið með væntingar um að hirða til sín 25 milljarða af einni atvinnugrein en þurfa síðan að slá af helminginn, taka helminginn út, en vera engu að síður með mál sem ekki er hægt að færa sannfærandi rök fyrir að sé sanngjarnt og eðlilegt að fáist hér afgreitt. Og þurfa samt sem áður að samþykkja að nýjar nefndir verði skipaðar til að fara yfir það hvort ekki sé rétt reiknað, hvort þurfi að gera þetta öðruvísi, hvort að slaka þurfi á. Nú síðast í dag þurftu forustumenn ríkisstjórnarinnar að skrifa undir yfirlýsingu þar sem þau sögðu: Ef í ljós kemur að einstaka útgerðir lenda í verulegum rekstrarerfiðleikum eða við erum að taka of mikið af framlegð einstakra fyrirtækja, munum við að sjálfsögðu slaka á enn frekar. Þau vinnubrögð eru einfaldlega í takt við annað það sem hefur komið frá ríkisstjórninni á þessu kjörtímabili og varðar íslenskan sjávarútveg. Allt kjörtímabilið hefur einkennst af einhverjum ofstopa og ranghugmyndum þeirra sem stýra meiri hluta þingsins. Það byrjaði allt á hugmyndum um innköllun allra aflaheimilda og nýja úthlutun eftir hugmyndum sem hafa ekkert með hagkvæmni og arðsemi greinarinnar að gera. Svo endar það á tveimur frumvörpum sem við höfum rætt hér á vordögum þessa þings, þ.e. þessu máli, veiðigjaldamálinu, sem er bastarður, og verður sem betur fer strax tekið til endurskoðunar. Ég trúi því að það muni leiða til mikilla breytinga á gjaldinu strax í kjölfarið. Síðan hinu málinu, frumvarpi til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Það mál verður sem betur fer látið liggja, fæst ekki afgreitt. Við höfum fengið breiðu línurnar um það sem stjórnin hyggst gera með það mál. En það sem mestu skiptir er að ekki verða gerðar breytingar á fiskveiðiárinu sem er fram undan, þannig að sjávarútvegurinn getur þó fengið þá lágmarksvissu sem því fylgir fram að næstu kosningum. Þá er kannski hægt að takast á um það hvers konar kerfi skynsamlegt er að byggja hér upp, hvers konar kerfi er líklegast til að skila mestum arði til þjóðarinnar allrar og hverjir það eru sem láta sér annt um að verja störf, framleiðni og arðsemi í þessari mikilvægustu atvinnugrein okkar Íslendinga. Það er nefnilega þannig að margir hafa þóst vilja skila arðinum til þjóðarinnar af sjávarútveginum. Þeir kunna enga aðra leið en ráðast gegn sjálfu kerfinu sem skapar arðinn og kynna svo um leið til sögunnar ofurskattlagningu. Sú leið er leiðin til glötunar í þessum efnum. Hún er dæmd til að mistakast. Þess vegna höfum við á undanförnum dögum og vikum átt í orðræðu, jafnvel átökum, við stjórnarmeirihlutann sem fer fyrir þeim hugmyndum. Frú forseti. Ég ætla að láta þetta verða mín lokaorð í umræðunni. Hún hefur verið löng en hún hefur verið gríðarlega mikilvæg. Það stefnir í að stjórnarmeirihlutinn muni styðja breytingartillögur sem er að vænta frá meiri hluta atvinnuveganefndar, en við vitum um leið að málið sjálft kallar á endurskoðun, þ.e. gengið er út frá því í málinu sjálfu að grundvöllur þess verði endurskoðaður með því að veiðigjaldsnefnd verði komið á og svo vitum við líka, við hin sem höfum staðið gegn málinu allan tímann, að efni málsins er einfaldlega þannig vaxið að taka verður það til skoðunar frá grunni sem allra fyrst þannig að stór skaði hljótist ekki af fyrir framtíð greinarinnar.

Virðulegi forseti. Sú umræða sem nú sér fyrir endann á hefur staðið um hörmulegt mál sem ríkisstjórnin hefur lagt fram, frumvarp til laga um veiðigjöld. Af mörgu er að taka þegar skoðuð eru þau mál sem hæstv. ríkisstjórn hefur lagt fram en ég held að þetta sé með þeim verri, eins og við hefur blasað. Það er ástæðan fyrir því að þessi harða umræða hefur staðið yfir í marga daga og er ein lengsta umræða þingsögunnar um einstakt mál. Umræðan hefur auðvitað endurspeglað þau átök sem hafa verið um þessi mál milli annars vegar stjórnarflokkanna og hins vegar stjórnarandstöðunnar sem hefur talað fyrir ábyrgri niðurstöðu í sjávarútvegsmálum en ekki þeirri ofurskattlagningu sem þetta frumvarp fól í sér. Spurningin er þegar komið er að þessum lokum: Var þessi umræða til einhvers? Skilaði það árangri að við stóðum hér í ræðustól dögum saman til að tala gegn þessu frumvarpi? Svarið er já, það skilaði auðvitað árangri. Það skilaði meðal annars þeim árangri að ríkisstjórnin féll frá ýmsu af því sem stóð í frumvarpinu og hefði að öllu óbreyttu kollsiglt stóran hluta sjávarútvegsins. Það sem meira er þá leiddi umræðan til þess að fiskveiðistjórnarfrumvarpið sjálft, sem var auðvitað aðalskaðvaldurinn í öllu bixinu samanlögðu, liggur núna og er því ljóst mál að áform ríkisstjórnarinnar um gerbreytingu á starfsumhverfi sjávarútvegsins munu ekki ná fram að ganga á þessu kjörtímabili. Það er gríðarlega mikill ávinningur og mun skipta mjög miklu máli fyrir útgerðirnar í landinu, sjávarbyggðirnar og samfélagið allt. Þegar veiðigjaldafrumvarpið er skoðað er ljóst að það er í rauninni rangnefni að kalla þetta veiðigjöld. Ég talaði stundum um veiðiskatt í þessari umræðu en sennilega er það heldur ekki rétt. Hið rétta hugtak er sjávarútvegsskattur vegna þess að þetta er skattur sem er þeim eiginleikum gæddur að reiknuð er út einhvers konar renta sem þó er ekki renta bæði af veiðum og vinnslu eins fráleitt og það er að ímynda sér að hægt sé að reikna út einhvers konar rentu af vinnslunni. Síðan er skattlagningin með þeim hætti að ekki er um að ræða gjaldtöku til einstakra afmarkaðra hluta, eins og gjöld fela í sér, heldur er um að ræða skatta sem eiga að renna í ríkissjóð og ráðstafa síðan með ýmsum hætti eins og við höfum tekið eftir að farið er að gera áður en þetta frumvarp er orðið að lögum. Útgerðin borgar þetta síðan þótt upphaf skattheimtunnar sé að einhverju leyti í rekstrarafgangi fiskvinnslunnar. Það er því algerlega fráleitt að láta sér detta eitthvað slíkt í hug. Lagt var af stað með 24 milljarða skattheimtuáform og bara miðað við forsendurnar eins og þær lágu fyrir á síðasta ári sem þekkt var, þ.e. árið 2010. Nú er ég ekki að tala um frumvarpstextann sem var svo vitlaus að hann hefði leitt til 50 milljarða skattlagningar, ég er bara að tala um áformin eins og þau voru kynnt t.d. í athugasemdum með frumvarpinu um 24 milljarða skattheimtu miðað við árið 2010. Það er alveg ljóst mál, hefðu þessi áform gengið eftir miðað við þá þróun sem hefur orðið í sjávarútveginum t.d. með aukningu aflamarksins í þorski og mögulega öðrum tegundum, að þetta hefði ekki orðið 24 milljarðar heldur allmiklu hærri tala. Nú er þó alla vega verið að tala um að helminga þessa tölu sem segir okkur hversu fráleitt málið var í upphafi og sést meðal annars á því að gert var ráð fyrir ef þetta frumvarp næði fram að ganga að það kallaði fram meira en 30 milljarða tap í stærsta viðskiptabanka sjávarútvegsins. Það hefði leitt til þess að 75% krókaaflamarksbátanna hefðu orðið gjaldþrota, helmingurinn í aflamarkinu og þar fram eftir götunum og afleiðingarnar fyrir þjónustuaðila og sveitarfélögin hefðu orðið svo hrikalegar að varla er hægt að hugsa þá hugsun til enda. Þrátt fyrir þennan árangur og þrátt fyrir að gjaldið sé þó orðið helmingi lægra en ætlunin var í upphafi óttast ég mjög afleiðingarnar. Þessi skattlagning er enn ofurskattlagning. Hún mun hafa afleiðingar í för með sér og ég spái því illu heilli, því miður, að strax á næstu mánuðum munum við sjá afleiðingarnar koma í ljós með ýmsum hætti, t.d. með sameiningu fyrirtækja, með tilflutningi aflaheimilda, með því að skipum sem verða gerð út muni fækka. Allt er þetta gert í boði stjórnarflokkanna. Muni þessi spá mín rætast, sem ég vona svo sannarlega að hún geri ekki, þá segi ég: Þetta er að gerast í boði stjórnarflokkanna. Auðvitað blasir líka við að allar forsendur gjaldtökunnar voru rangar. Eftir þær breytingartillögur sem gerðar hafa verið er í rauninni verið að tjalda til einnar nætur með þessu frumvarpi. Það er verið að leggja á krónutöluskattlagningu á sjávarútveg til eins árs. Allt sem síðan segir í framhaldinu eru útópískar hugmyndir ríkisstjórnarinnar sem ríkisstjórnin gerir sjálf ekki ráð fyrir að geti gengið upp. Það gerir ríkisstjórnin með því að boða hér breytingartillögur því að þegar eru komnar fram breytingartillögur hjá meiri hluta atvinnuveganefndar og í rauninni búið að boða frekari tillögur í þá veru sem fela það í sér að strax verði farið í að endurskoða þetta í sérstakri veiðigjaldsnefnd sem verður lögfest samkvæmt frumvarpinu og breytingartillögunum. Það er mjög sérkennilegt að fyrst eigi að leggja á veiðiskatt, sjávarútvegsskatt, síðan eigi að skoða hvort þetta gangi einhvern veginn upp og svo er gert ráð fyrir því að breytt verði lögum til að bregðast við. Ef í ljós kemur að skattheimtan verður fyrirtækjunum ofviða er gert ráð fyrir að bregðast þurfi við með sérstökum hætti. Þetta er með öðrum orðum tilraunapólitík og tilraunadýrið í þessu sambandi er sjávarútvegurinn - sjávarútvegurinn er undirstöðuatvinnugrein okkar. Þetta er alvarleg og gersamlega óábyrg tilraunapólitík sem hæstv. ríkisstjórn er að framkvæma og gera sjávarútveginn að eins konar tilraunadýri eða skoða hann í einhvers konar tilraunaglasi þar sem enginn veit í raun afleiðingarnar. Þær ætla menn að skoða þegar lengra er komið með þessari veiðigjaldsnefnd. Bent hefur verið á margs konar villur í þessu máli. Ég ætla ekki að rekja það sem við höfum farið yfir nú þegar. Til dæmis hafa komið ábendingar um að þetta frumvarp byggi á hugmyndafræði Hagstofunnar sem var upphaflega lögð fram á allt öðrum grundvelli, aldrei hugsuð sem andlag einhverrar skattlagningar. Gert var ráð fyrir því í módeli Hagstofunnar að ávöxtunarkrafan yrði upp á um það bil 6%. Ríkisstjórnin kom hingað og stærði sig af því að gert væri ráð fyrir mun ríkulegri ávöxtunarkröfu í sjávarútveginum, miðað við breytingartillögu meiri hlutans yrði hún 8%, en gleymdi að nefna eitt: Í tölum Hagstofunnar eru ekki afskriftir en hins vegar er gert ráð fyrir afskriftum í breytingartillögunum og frumvarpinu sem lækka í raun ávöxtunarkröfuna niður í sáralítið sem ekkert. Það er enn ein blekkingin í þessu. Þá er bara svarað: Við sjáum fyrir þessu einhvers staðar annars staðar. Svona er frumvarpið allt út í gegn, löðrandi í innri mótsögnum og vitleysu. Það sem þetta frumvarp mun síðan hafa í för með sér, og best að menn átti sig strax á því, er að það mun með frekari kostnaði fyrir sjávarútveginn stuðla að áframhaldandi lágu gengi íslensku krónunnar. Þegar við skoðum öll áformin sem uppi eru um hvernig eigi að nýta þessa peninga og þær tölur sem menn ætla sér að fá út úr þessu gjaldi, 20–30 milljarða á ári, þá er forsendan greinilega sú að veiðigjaldið muni stuðla að áframhaldandi lækkun íslensku krónunnar og halda gengisstiginu niðri. Alþýðusamband Íslands hefur bent á að ef gengi krónunnar styrktist t.d. um 20%, sem er forsenda kjarasamninga, muni afraksturinn af veiðigjaldinu lækka um þriðjung, fara úr 12–15 milljörðum niður um 4–5 milljarða kr. Þar með er allt þetta sjónarspil, sem hefur verið sett á svið í tengslum við veiðigjaldið, búið þar sem veiðigjöldin eiga nánast að standa undir öllum heimsins þörfum, vegum, jarðgöngum, háskólapólitíkinni og ég veit ekki hvað og hvað. Ástæðan fyrir því að þetta var gert var auðvitað sú að þegar ríkisstjórnarflokkunum var orðið ljóst hversu óvinsælt þetta frumvarp var, hversu óvinsæll þessi sjávarútvegsskattur var þá var ákveðið að setja hann í súkkulaðihjúp og súkkulaðihjúpurinn er hin svokallaða framkvæmdaráætlun sem við sjáum stað í samgönguáætluninni. Súkkulaðihjúpurinn átti að gera það að verkum að menn mundu reyna að kyngja þeim bitra sannleika sem þessi sjávarútvegsskattur er en þeim verður ekki kápan úr því klæðinu. Það sjá allir í gegnum þessa sýndarmennsku sem hefur 

Virðulegi forseti. Komin er einhver niðurstaða í þessi stóru ágreiningsmál í þinginu og mun þingstörfum senn ljúka. Það er nauðsynlegt að rifja upp með hvað var lagt af stað af hálfu ríkisstjórnarflokkanna. Í þessum veiðiskatti voru fyrstu hugmyndir að taka 25 milljarða út úr greininni sem er um það bil tuttuguföldun á skattheimtu greinarinnar umfram aðrar greinar í atvinnulífinu, tuttuguföldun á mjög skömmum tíma. Það geta allir sett sig í þær aðstæður hvort sem þeir eru í rekstri eða bara einstaklingar - að stjórnvöldum skuli detta í hug að það skapist allt í einu, á einni nóttu, grunnur til að auka skattheimtu tuttugufalt. Þessu hefur stjórnarandstaðan mótmælt af mikilli hörku. Það hafa reyndar ekki bara verið við heldur hefur málflutningur okkar verið studdur af öllum þeim athugasemdum sem komið hafa frá hagsmunaaðilum, hvort sem þær eru frá stéttarfélögum, frá þeim sem starfa í greininni eða samtökum vinnuveitenda auk allra annarra, sérfræðinga, endurskoðenda og þeirra sem fengnir hafa verið til að tjá sig um þessi mál. Þetta veiðiskattafrumvarp og þær breytingar sem átti að gera á fiskveiðistjórnarkerfinu hefðu gengið af íslenskum sjávarútvegi dauðum í þeirri mynd sem hann er nú. Það er ekkert flóknara, það hefði gengið af honum dauðum. Hver ber ábyrgð á því að leggja svona fyrir þjóðina og fyrir þingið? Hver getur látið sér detta það í hug að fara svona fram gagnvart undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar með öllum þeim hættumerkjum sem við blasa? Það er auðvitað galið fólk, virðulegi forseti. Það er fólk sem er blindað af einhverju allt öðru en raunveruleikanum. Það horfir ekki á raunveruleikann. Það kristallast betur og betur fyrir þingi og þjóð að sú ríkisstjórn sem situr í landinu sér ekki raunveruleikann, hún sér ekki hina raunverulegu mynd þegar hún reynir að draga upp tálmyndir og bjartsýnismyndir um að hér sé allt í góðu lagi, hér sé allt í mikilli uppsveiflu og helst sé tekið eftir því í útlöndum. Þetta fólk er veruleikafirrt, það er ekki hægt að segja annað. Við sjáum hér sennilega eina lélegustu afurð ríkisstjórnarinnar birtast í þessum frumvörpum. Hver hefðu áhrifin orðið og hver verða áhrifin? Þrátt fyrir að búið sé með baráttu stjórnarandstöðunnar á þingi að fá þessu fiskveiðistjórnarfrumvarpi og umfjöllun um það frestað fram á næsta vetur þá stendur samt sem áður eftir fyrirhuguð skattlagning á íslenskan sjávarútveg upp á 12,7–13,8 milljarða. Það er um tíföldun á skattlagningu á þessum skattstofni á örfáum missirum. Það er gert án þess að fyrir liggi úttekt á því hvaða áhrif það hefur á undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar. 
             Það er blásið upp að hagnaðurinn sé svo mikill í greininni.  Nú er það blásið upp að afkoman í sjávarútvegi sé svo sterk um þessar mundir. Það er alveg rétt, afkoma í sjávarútvegi er mjög góð núna og miklu betri en undanfarin ár, sem betur fer. Í hvað hafa fjármunirnir verið notaðir á því þriggja ára tímabili sem um er að ræða? Sjávarútvegurinn hefur notað þá til að greiða niður skuldir sem er þjóðhagslega mjög hagkvæmt. Hann hefur haldið að sér höndum í öllum fjárfestingum vegna þeirrar óvissu sem er í greininni og notað tímann til að greiða niður erlendar skuldir. Það er hagkvæmt, en okkur vantar fjárfestingarnar til að efla íslenskt atvinnulíf og auka verðmætasköpun og útflutningsverðmæti í greininni. Um leið og við getum komið einhverjum stöðugleika, einhverri öruggri framtíðarsýn til greinarinnar þá er komið að því að greinin fari að fjárfesta. Nei, þá á að grípa inn í, virðulegi forseti, og hirða þau góðu ár sem nú koma með mjög óeðlilegri skattlagningu. Í hvað á skatturinn að fara? Hann á að fara í kosningavíxla ríkisstjórnarinnar. Það á að greiða kosningaloforð sem hafa með mjög ósmekklegum hætti verið lögð fyrir þjóðina á undanförnum vikum. Ef maður lítur á fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar þá á að eyða þessum peningum í að efla Kvikmyndasjóð upp á 1,5 milljarða, verkefnasjóð skapandi greina upp á 750 milljónir, 600 milljónir eiga að fara í netríkið Ísland, 3.850 milljónir í græna hagkerfið, það á að grænka fyrirtæki fyrir 1.500 milljónir, það á að fara í vistvæn innkaup fyrir 600 milljónir og orkuskipti upp á 600 milljónir. Ég ætla ekki að gera lítið úr þessum verkefnum, virðulegi forseti, læt mér ekki detta það í hug. En þetta eru gæluverkefni. Þetta eru verkefni sem eru ekki brýn þótt þau séu ágæt. Það á að vera allt önnur forgangsröðun. Það er ekki hægt að komast hjá því að minnast á að í þessari fjárfestingaráætlun á einnig að nota sölu á hlut ríkisins í bönkunum, nokkuð sem er algerlega fráleitt. Það hefur alltaf verið rætt um að þegar ríkið selur hlut sinn í bönkunum verði fjármagnið notað til að greiða niður skuldir ríkisins, þær miklu skuldir sem við þurftum að takast á hendur út af efnahagshruninu. Þeir fjármunir eiga að fara í það og hlutur ríkisins verður seldur þegar það er hagstætt en ekki á þeim tíma sem ríkisstjórninni hentar til að gefa út kosningavíxla. Við eigum eftir að horfa upp á það á næstu vikum og mánuðum þegar ríkisstjórnin fer að gefa þá út. Hæstv. menntamálaráðherra sagði í umræðunni í síðustu viku: Ef við fáum veiðigjöldin get ég farið að setja meira af peningum í háskólaumhverfið. Svona er búið að lofa þjóðfélagshópum, sveitarfélögum og fólki út um allt land ósmekklegum dúsum ef það bara leggst á sveif með ríkisstjórninni í þessari skattlagningu og þessum áformum hennar. Þetta eru ekkert annað en dulbúnar mútur - verið þið með okkur í þessu og við munum rétta ykkur eitthvað, borga ykkur fyrir stuðninginn. Svona eiga stjórnvöld ekki að haga sér, virðulegi forseti. Það á að gera miklu meiri kröfur til stjórnvalda. Þau eiga að standa undir miklu dýpri og meiri ábyrgð en felst í svo ósmekklegum loforðaflaum. Það er bara ekki þannig með þessa hæstv ríkisstjórn, hún er ekki á hærri stalli en raun ber vitni. Hún er haldin óseðjandi skattafíkn. Þetta snýst um það. Ég er þess fullviss að forustumenn ríkisstjórnarinnar, þar á meðal hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, og margir af fylgisveinum þeirra úr ríkisstjórnarflokkunum gera sér fyllilega grein fyrir því að hér er um mjög óeðlilega skattlagningu að ræða og óljóst sé hvort sjávarútvegsfyrirtækin beri hana til lengri tíma, algerlega óvíst, en ljóst að mörg þeirra munu ekki gera það. En skattafíkninni verður að þjónka. Hún verður að fá sitt. Þetta er eins og óseðjandi skrímsli. Því meira sem þú gefur því að éta því hungraðra verður það. Hvað verður næst? Hvaða hugmyndir koma næst hjá ríkisstjórninni til að seðja skattafíkn sína? Ég get alveg sagt ykkur það, það er farið að heyrast. Það verða aðrar atvinnugreinar og þá ekki síst þær sem eru í uppgangi og gengur vel á þessum tímum, eins og ferðaþjónustan sem nýtir náttúruauðlindir landsins. Nú er farið að tala um að jafnvel sé um ofnýtingu að ræða og næsta sem við munum heyra er að skattleggja þurfi nýtingu ferðaþjónustunnar á auðlindinni. Það kæmi manni ekki á óvart ef núverandi ríkisstjórn fengi að halda áfram óþurftarverkum sínum á þessum vettvangi og á næsta ári mundi hún láta sér detta í hug að hún gæti sótt svona 5 milljarða í ferðaþjónustuna, allt til að setja að eigin sögn í sameiginlega sjóði landsmanna, til að hæstv. menntamálaráðherra geti gefið háskólanum stærri og meiri loforð, af því að hún gengur í salinn, allt til þess að hæstv. forsætisráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra geti lofað fólki ósmekklegum dúsum um allt land. Nær þetta þeim háleitu markmiðum sem eru sett fram í þessum frumvörpum? Nei, virðulegi forseti. Þetta á að efla byggð og atvinnu um landið. Þvert á móti setur þetta byggðir í mikla óvissu, getur flutt til störf og skapað mikil óþægindi fyrir mörg svæði á landsbyggðinni. Mun þetta efla nýliðun í sjávarútvegi? Nei, virðulegi forseti. Þetta mun draga úr nýliðun. Þetta mun gera öllu venjulegu fólki sem vill hasla sér völl í sjávarútvegi erfiðara að komast inn í þessa grein. Mun þetta styrkja lítil  Virðulegi forseti. Við erum að ræða um frumvörp sem eru einhver stærstu 

Forseti vill biðja þingmenn um að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Það er illt til þess að vita að niðurstaða þessa máls verði sú sem í stefnir, að hér verði lagðar þungar álögur á íslenskan sjávarútveg. Mig langar að gera að umtalsefni eina lykilspurningu sem skiptir að mínu mati verulega miklu máli, hún varðar grundvöll gjaldsins. Talsmenn þessarar skattlagningar hafa ítrekað sagt, bæði úr þessum ræðustóli og á opinberum vettvangi, að nú sé það að gerast í fyrsta sinn að þjóðin fái notið arðs af þessari auðlind. Það eru fullkomin og alger öfugmæli. Það þarf ekki mikla söguþekkingu eða innsæi til að átta sig á því hversu röng sú staðhæfing er. Íslenska þjóðin þekkir það sjálf hvernig hún braust frá fátækt til bjargálna og til velmegunar vegna þess að auðlindir hafsins skiluðu miklum auði. Menn sáu hins vegar að það fyrirkomulag gekk upp vegna þess að það var þó það mikinn afla að hafa að ekki þurfti að takmarka aðgang manna að auðlindinni. Þegar það var orðið augljóst og óumflýjanlegt að ekki var lengur hægt að koma fyrir fiskveiðunum á Íslandsmiðum með þeim hætti sem gert var varð að grípa til ráðstafana og þá var svokallað aflamarkskerfi tekið upp. Það var einmitt þá sem afraksturinn fór að aukast jafnt og þétt en árið þar á undan hafði verið tap á greininni. Það er því rangt að halda því fram að þjóðin hafi í engu notið afrakstursins af sjávarauðlindinni. En það gerðist ekki þannig að stór hluti hagnaðarins var tekinn úr sjávarútvegsfyrirtækjunum, stórum jafnt sem smáum, og fluttur í ríkissjóð Íslands. Það er alveg hárrétt, þannig var það ekki og því stendur til að breyta núna. En auðvitað naut þjóðin góðs af því að sjávarútvegsfyrirtækin hættu að vera rekin með tapi eins og verið hafði á árunum áður en kvótakerfið var tekið upp og fór að verða rekið með hagnaði. Það gerði sjávarútvegsfyrirtækjum skylt að greiða hærri laun og það gerði þeim kleift að fjárfesta í nýrri tækni og verða betri stuðningsaðilar fyrir heimabyggðir sínar. Vitanlega hefur þjóðin notið góðs af því að sjávarútvegurinn hefur fjárfest í tækniþróun, í tæknifyrirtækjum sem skapað hafa fjölda Íslendinga ný tækifæri til vel launaðra og spennandi starfa. Þetta eru því öfugmæli, virðulegi forseti. Mig langar að benda á eitt og er þar á svipuðum slóðum og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson og reyndar líka hv. þm. Jón Gunnarsson sem spurðu: Hvað næst? Hvar kemur skattlagningin næst niður? Það eru auðlindirnar margar? Nú liggur í loftinu yfirlýsing hæstv. forsætisráðherra um að hér þurfi að vera einhver auðlindanýtingarstefna. Væntanlega er það á svipuðum forsendum og við höfum séð koma fram í umræðunni um veiðileyfagjöldin. Hugmyndin er sú að þjóðin eigi allar auðlindirnar og á grundvelli þess eignarhalds geti menn skattlagt eins og ríkinu sýnist, í raun sé ekki um að ræða skatt heldur einhvers konar veiðigjöld. Virðulegi forseti. Þýðir það það að við eigum til dæmis von á breytingum hvað varðar laxveiðiár? Að lagðar verði sérstakar álögur á grundvelli þess að um einhvers konar þjóðareign sé að ræða? Varla eiga eigendur ánna laxfiskana en þeir hafa vissulega nýtingarréttindi. Og hvað um aðrar auðlindir? Það er vel hægt að halda því fram að mesta auðlind þessarar þjóðar sé mannvitið sjálft, við borgararnir, að það sé hin stóra og mikla auðlind Íslands. Þegar menn eru komnir á þessar slóðir hví skyldu þeir þá mæla gegn því að það sé óeðlilegt að einstakir aðilar hagnist á því að nýta til dæmis kaupgetu þessa fólks? Það væri eðlilegra að verslunin væri í höndum ríkisvaldsins, eins og hópur innan ungliðadeildar Vinstri grænna lagði reyndar til fyrir ekki svo löngu síðan að verslun með matvöru yrði á vegum ríkisins þannig að tryggt væri að afraksturinn af þeirri starfsemi rynni alveg örugglega til þjóðarinnar. Hversu langt ætla menn með þá hugsun að það sé eina leiðin til að tryggja þjóðinni afrakstur af atvinnustarfsemi að lagður verði á skattur, afraksturinn tekinn í ríkissjóð og honum dreift þaðan? Sjá menn ekki hvar það endar? Sjá menn ekki hversu hættulegt það er að auðlindahugtakið er mjög teygjanlegt og toganlegt? Ef menn eru á annað borð þeirrar skoðunar að þjóðin hafi í engu notið afrakstursins af sjávarútvegi vegna þess að ekki hafi verið lögð á hann sérstök auðlindagjöld er augljóst á hvaða vegferð þeir eru. Virðulegi forseti. Það er ekki bara upphæð gjaldsins sem skiptir máli. Vitanlega er það allt of hátt. Vitanlega mun það hafa mjög alvarlegar afleiðingar. Vitanlega mun það valda því að sjávarútvegsfyrirtæki munu fara á hausinn, á það hafa allir sérfræðingar bent. En það er ekki bara upphæðin. Það er líka hugmyndafræðin sem liggur að baki, hugmyndafræðin og hugsunin sem segir: Þjóðin nýtur ekki arðsins nema lagður sé á sérstakur ofurskattur og hann fluttur í ríkissjóð og þannig getur þjóðin fengið til sín arðinn af sjávarútvegsauðlindinni. Ég tek undir það sem fram hefur komið í umræðunni um það hvernig málið var búið og hvernig það var lagt fram til þings, það er auðvitað bara reginhneyksli. Það er ábyrgðarlaust að hafa lagt fram frumvarp með þessum hætti. Reikniverkið allt var meingallað. Gögnin sem notuð voru til grundvallar hentuðu ekki og gáfu kolranga mynd af þessum skattstofni. Samt var þráast við og þeir sem talað hafa gegn málinu hafa setið undir upphrópunum um að þeir standi í einhvers konar hagsmunagæslu þegar hagsmunagæslan er bara fyrir íslensku þjóðina og reynt hefur verið að kom í veg fyrir það að frumvarp sem var svo meingallað yrði gert að lögum. Hvernig hefði átt að standa að málinu? Jú, með allt öðrum hætti en gert var. Málinu var haldið frá öllum hagsmunaaðilum, öllum þeim sem gerst þekkja til íslensks sjávarútvegs. Málinu var haldið frá þeim fræðimönnum sem helst hafa fjallað um þessi mál og að sjálfsögðu var því líka haldið frá stjórnarandstöðunni. Lagt var fram frumvarp sem byggði á reikniverki sem var fullkomlega galið og sú hugsun að stýra eigi heilli atvinnugrein með reikniverki þannig að einhver meðaltalshugsun og einhver meðaltalssjónarmið um það hvernig atvinnugreinin muni síðan reka sig ætti að heyra fortíðinni til. En þetta er staðan. Þetta er frumvarpið sem er á leiðinni í gegn, auðvitað nokkuð breytt. Það er búið að lækka gjöldin en grundvallaratriðin eru jafnröng núna og þau voru þegar frumvarpið var lagt fram. Áfram er þar sú hugsun að íslenska þjóðin fái í engu notið arðsins nema gegnum skattlagningu. Áfram er þar sú hugsun að einhvers konar reikniformúla og meðaltöl eigi að vera undir og yfir starfsemi heillar atvinnugreinar. Sú niðurstaða er ekkert annað en sorgleg og auðvitað hljótum við þegar að því kemur að greiða atkvæði gegn frumvarpinu. Það á ekki að verða að lögum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að biðja hæstv. forseta að kalla til salar ráðherra hæstv. ríkisstjórnar og stjórnarþingmenn. Það er fáránlegt að vera að ræða veiðigjald og ekki einn einasti hæstv. ráðherra er í salnum og einn stjórnarþingmaður búinn að vera hérna stutta stund og er núna að fara úr salnum.

Forseti mun koma þessum skilaboðum til ráðherra ríkisstjórnarinnar sem og stjórnarliða.

Virðulegi forseti. Hæstv. ríkisstjórn Íslands fetar núna í fótspor útrásarvíkinganna sem settu Ísland að mörgu leyti í rúst á sínum tíma. Þessir útrásarvíkingar sem við þekkjum frá síðustu missirum tæmdu bankana innan frá, tæmdu þá frá A til Ö. Sama ætlar ríkisstjórn Íslands nú að gera við höfuðatvinnugrein Íslendinga, sjávarútveginn, hún ætlar að tæma sjávarútveginn innan frá og skilja þar eftir auðn og aumingjaskap. Lifibrauð íslensku þjóðarinnar er frá sjónum. Þar liggja möguleikarnir og væntingarnar sem við verðum að byggja á og þetta er ríkisstjórn Íslands að flaka inn í bein og merja beinin um leið. Virðulegi forseti. Ég hef gert það í dag að tala við forsvarsmenn fyrirtækja í tíu sjávarútvegsplássum á Íslandi, rétt til að heyra hljóðið í þeim um þessar mundir í kjölfar þessarar umræðu og þeirrar valdbeitingar og valdníðingar hæstv. ríkisstjórnar sem felst í afgreiðslu á frumvarpi hennar um veiðigjöld, og ég tala ekki um fiskveiðistjórnarfrumvarps. Íslenska ríkisstjórnin er að setja íslenskan sjávarútveg í nauðung. Það er annað orð sem maður ætti að nota sem liggur mjög nærri en er yfirleitt notað um kynferðislegt ofbeldi og þess vegna nota ég ekki það orð, en nauðung er það sem á að hella yfir íslenskan sjávarútveg og bjóða Íslendingum upp á. Hvílík ósvinna, hvílíkur sóðaskapur. Þetta eru orð um einhverja ljótustu verknaði sem um getur í samfélagi siðaðs fólks og það er hæstv. ríkisstjórn sem stendur fyrir því að traðka á íslenska sjávarútveginum og möguleikum íslensku þjóðarinnar til að vinna sér til hags og betra lífs. Í Grundarfirði er til að mynda fyrirtæki með rúmlega 80 starfsmenn, sjómenn og fiskvinnslufólk. Ef fram gengur með þessa valdníðslu íslensku ríkisstjórnarinnar með gjaldtöku upp á 13–15 milljarða þýðir það að þetta stærsta fyrirtæki í Grundarfirði mun minnka, fækka starfsmönnum úr 80 í um það bil 20. Fiskvinnslan leggst niður, útgerðin stendur eftir, stendur í járnum og berst í bökkum og það fjarar undan fast og ákveðið. Það vantar endurnýjun í nánast öllum þáttum sjávarútvegsins. Einstaka fyrirtæki hefur haft borð fyrir báru og stofnað til skulda, hefur annars ekki getað byggt upp og haldið eðlilegri þróun atvinnutækjanna. Þar eru miklar skuldir og þetta er allt á sömu bókina lært. Það er keyrt á þessa atvinnugrein með óþolandi barsmíðum. Í Gerplu lét Halldór Laxness mann reiða til höggs og höggva mann í herðar niður af því að hann lá svo vel við höggi. Hæstv. ríkisstjórn gengur nú að sjávarútvegi Íslendinga og lætur fallöxina ríða á sjávarútveginn og hikstar ekki. Það er með ólíkindum að jafnvel reyndir þingmenn eins og hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson sem er núna kominn í salinn, einn stjórnarþingmanna og situr hér kurteis og fínn að vanda, láti þetta yfir sig ganga endalaust, hann hlýðir og hlýðir. Og hefur hann þó einhvern tíma áður haft bein í nefinu til að bregðast við og ganga til góðra hluta og verka en því er lokið. Í Grundarfirði og á svæðinu við Snæfellsnes var gerð úttekt á 24 útvegsfyrirtækjum miðað við stefnu og vilja ríkisstjórnarinnar. Niðurstaðan var að 17 af 24 útgerðum færu á hausinn. Að þessu er hæstv. ríkisstjórn að vinna. Þetta þýðir til dæmis fyrir Grundarfjörð að þar mundi fiskvinnslan leggjast af og þessi vinnubrögð mundu þýða að fiskvinnsla yrði ekki á tugum staða á Íslandi eins og nú er heldur aðeins fimm, sex stöðum sem hefðu bolmagn, í krafti stærðar sinnar, að draga að sér fiskvinnsluna. Hvað á þá að gera við fólkið sem vinnur þessa vinnu í sjávarplássum vítt og breitt um landið? Hvað á að gera við 60 fjölskyldur í Grundarfirði sem verða skildar eftir úti á klaka? Það væri fróðlegt að heyra hæstv. utanríkisráðherra svara þessu og sjá hvort það finnst ekki enn þá einhver beintota í nefi hans. Síldarvinnslan á Neskaupstað, eitt öflugasta fyrirtæki landsins fer ekki á hausinn þó að þessi nauðung sé sett á útveginn en það mun bresta í taumum og bresta í borðum og þeim verður settur stóllinn fyrir dyrnar og þrengingaról sett að hálsi þeirra. Þeir hafa til dæmis núna í sumar verið að ráða 50 ungmenni í vinnu. Það kæmi ekki til greina ef vilji ríkisstjórnar Íslands gengur fram. Þá verður ekki svigrúm til að hreyfa sig neitt heldur aðeins að halda þrengstu hlutum í fátæktarstöðu. Eða hvaða vit er í því, virðulegi forseti, að 5,3% af öllum kvóta sem fyrirtæki landsins hafa miðað við, hverfi í potta, í hráskinnsleik, klíkuskap og mismunun fólksins í landinu. 5,3% munu þýða 10–15% lækkun á framlegð fyrirtækja í sjávarútvegi.  Það stefnir í við aðgerðir ríkisstjórnarinnar að allt að 70% af tekjum sjávarútvegsins verði hirtar í ríkissjóð og sjávarútvegurinn gerður þannig að leiguliða ríkissjóðs Íslands. Það á að fara að endurvekja gamla sovétið í sinni verstu mynd og tístudúkkurnar úr ýmsum flokkum og flokksbrotum sem hafa fylgt ríkisstjórninni í þessum málum ættu alvarlega að hugsa um hvaða sporgöngu þær eru að ganga, virðulegi forseti. Þessar aðgerðir munu þrengja allt í vinnusköpun og sveigjanleika. Engin hreyfing getur orðið og ekkert svigrúm til að gera markvisst átak í þróunarvinnu, markaðssetningu, í endurnýjum, í öryggismálum sjómanna. Á undanförnum árum, fyrir ekki svo mörgum árum, hafa 20–30 sjómenn farist á hafinu við Ísland. Með átaki í þessum efnum hefur þetta snarminnkað sem betur fer en nú á að slaka á klónni aftur og taka allt sem kostar peninga, sem kostar að viðhalda öryggi og vírunum strekktum og heilum og það er hæstv. ríkisstjórn Íslands sem hefur frumkvæði að þessum ósóma.

Virðulegi forseti. Þetta mál ber öll einkenni þess að slagorðasmiðirnir og spunameistararnir í Samfylkingunni og Vinstri grænum eru búnir að spinna svo mikið að þeir eru farnir að trúa sínum eigin orðum. Þetta er dæmigerð ranghugmynd vinstri manna um að það sé bara hægt að finna einhverja aðila í þjóðfélaginu, sérstaklega ef búið er að mála þá svörtum litum, og ef við náum öllum fjármunum af þeim verður allt betra fyrir alla hina. En því fer víðs fjarri að þetta sé rétt. Ég vek athygli á því að þetta mál er einstaklega illa unnið, eins og allir vita, það kemur fram á elleftu stundu og menn heimta að það fari inn í þingið óskoðað. Sem betur fer er búið að koma í veg fyrir enn verri hluti en raun ber vitni, en samt er ekki enn búið að kanna áhrif þessa máls á heimilin í landinu. Ef einhver trúir því að það sé gott fyrir heimilin í landinu að taka einn af undirstöðuatvinnuvegunum og reyna að kreista út úr honum hverja krónu þá er það fullkominn misskilningur. Augljósu afleiðingarnar eru þær sem snúa að fólkinu sem starfar hjá þessum fyrirtækjum, ég tala ekki um ef fyrirtækin fara á hausinn. En það eru fleiri aðilar en þeir sem vinna beint við sjávarútveginn, þeir eru miklu fleiri en menn ætla sem veita sjávarútveginum þjónustu. Ef fram fer sem horfir og það verður lítil sem engin fjárfesting á þessu sviði mun það koma beint niður á þeim sem þjónusta sjávarútveginn. Það mun alveg örugglega gerast. Síðan mundi maður ætla að svona högg hefði áhrif á gengi krónunnar. Ég vil spyrja, virðulegi forseti, hefur það verið kannað? Ég skal svara því. Það hefur ekkert verið kannað, menn hafa ekkert kannað það. Og hvaða áhrif hefur það á heimilin í landinu ef gengi krónunnar veikist? Jú, virðulegi forseti. Það hefur meðal annars þau áhrif að lán þeirra fjölmörgu Íslendinga sem eru með verðtryggð lán munu hækka. Þrátt fyrir að menn hafi farið þá leið að veifa framan í fólk einhverjum óskalista ríkisstjórnarinnar sem búið er að setja á allt sem hefur verið í umræðunni og hljómar vel í spunanum breytir það ekki því að engri þjóð hefur farnast vel með því að ráðast á undirstöðuatvinnuvegina. Það breytir engu þrátt fyrir að mikil og neikvæð umræða hafi verið um einstaka aðila eða þætti kerfisins, það hagnast engin þjóð á því að vega að undirstöðuatvinnuvegunum. Ég vek athygli á því sem fram hefur komið í umræðunni um að ekki var búið að kanna áður en þetta mál var sett fram hvort bankarnir gætu borið skarðan hlut frá borði vegna þess. Hverjum er ekki sama um þessa banka? Virðulegi forseti, okkur getur ekki verið sama um sjávarútvegsbankann vegna þess að þau áföll sem hann verður fyrir lenda síðan beint á skattgreiðendum. Landsbanki Íslands er stóri sjávarútvegsbankinn og reikningurinn af áföllum sem hann verður fyrir er sendur á skattgreiðendur. Þetta var reyndar ekkert skoðað þegar frumvarpið var lagt fram heldur seinna og þá komu í ljós hugsanlegar afleiðingar sem við þekkjum, en það er ekki enn búið að kanna hver reikningur bankans, þar af leiðandi skattgreiðenda, verður til kröfuhafa. Þeir voru svo klókir, virðulegi forseti, þegar þeir sömdu við hæstv. ríkisstjórn að reikningar vegna allra stjórnvaldsaðgerða eins og til dæmis þessarar sem veikja efnahag bankans, verða sendir í uppgjöri milli gamla og nýja bankans til skattgreiðenda. Þetta hefur ekki verið kannað. Nú sjá menn í hillingum að það fáist 10–12 milljarðar, jafnvel 13 milljarðar og það er umtalsverð hækkun frá því sem veiðigjaldið er núna, en skyldi nú ekki upphæðin minnka þegar við reiknum út skaðann sem verður annars staðar? Ef við reiknum hver verður skaðinn fyrir heimilin í landinu, ef við reiknum hver skaðinn verður fyrir ríkisbankann sem menn ætluðu reyndar að græða svo mikið á núna í þessari umferð því það átti að selja hann - þegar menn taka saman alla þessa reikninga er ég hræddur um að það verði lítið eftir af þessu veiðigjaldi. Við erum að horfa á enn eina birtingarmynd þess að þessir alþýðubandalagsflokkar sem mynda ríkisstjórnina bera ekkert skynbragð á atvinnulíf í landinu. Þeim virðist vera nokkurn veginn sama um það. Og það að vera sama um atvinnulífið í landinu er að vera sama um heimilin í landinu. Það er engin afsökun fyrir því að koma hingað aftur og aftur með illa unnin frumvörp sem menn hafa ekki skoðað hvaða afleiðingar geta haft, og vera alltaf jafnpirraður og hissa yfir því að menn vilji ekki renna þeim í gegnum þingið hratt og vel. Það er gott að hæstv. utanríkisráðherra er væntanlega að fylgjast með umræðunni 

Í Kastljóssþætti.

Það hafa fáir ef nokkrir orðað þetta betur, en hann benti réttilega á að það frumvarp sem var jafngallað og það sem hæstv. ríkisstjórn heimtaði að við mundum klára á viku, væri slys.  Spunameistarar Samfylkingarinnar og Vinstri grænna hafa leyft sér að koma í þennan sal og segja að þeir sem benda á staðreyndir í þessu máli, þeir sem hafa reynt að koma í veg fyrir bílslys og önnur slys í tengslum við þessi mál, séu að gæta einhverra annarra hagsmuna en hagsmuna almennings. Það er holur hljómur í því þegar enn þá hefur ekki verið kannað hvaða afleiðingar þessi stórgölluðu frumvörp hafa á almenning í landinu. En eitt er ljóst, þetta mun ekki hafa góð áhrif á almenning í landinu. Það má vel vera að hægt verði að umbuna einhverjum vildarvinum ríkisstjórnarinnar með þessum fjármunum, ég veit ekkert um það, það má vel vera. En íslenskur almenningur mun aldrei græða á þessari stefnu.

Virðulegi forseti. Nú er orðið ljóst að frumvarpið um veiðigjöld fer breytt í gegnum þingið. Eins og málið var borið upp í upphafi gerðu menn sér enga grein fyrir afleiðingum þess. Frumvarpinu fylgdu engir útreikningar og það var ekkert í samhengi við hið stóra mál ríkisstjórnarinnar um breytingar á skipulagi á fiskveiðum við Ísland, svokallað stóra frumvarp. Við í þinginu höfum staðið í miklu stappi og ekki hefur verið hægt að ljúka þinginu vegna gríðarlega mikils ágreinings á milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Við í stjórnarandstöðunni höfum notað það eina vopn sem við höfum til að reyna að hafa áhrif á þessi mál og árangurinn af því er að veiðigjöldin hafa verið lækkuð úr 24 milljörðum í 12,5 milljarða. Þetta er enn allt of hátt en ég tel að það muni leiða til mun betri niðurstöðu fyrir útveginn en upphaflega frumvarpið gerði ráð fyrir þegar taka átti inn 24 milljarða. Við höfum auk þess náð að koma í veg fyrir að stóra fiskveiðistjórnarmálið verði sett á dagskrá þar sem átti að gerbreyta fiskveiðistjórnarkerfinu, sem einungis fyrir nokkrum dögum undirstofnun Sameinuðu þjóðanna tilnefndi Ísland til verðlauna í umhverfismálum. Ég held að við getum þokkalega vel við unað miðað við það sem lagt var upp með. Veiðigjaldið er til eins árs og ef guð lofar verður komin ný ríkisstjórn áður en nýtt fiskveiðiár rennur í garð. Ég tel að hér hafi í rauninni verið unnið stórvirki í að koma vitinu fyrir ríkisstjórnina. Þó að við höfum náttúrlega ekki unnið fullnaðarsigur þá er það mjög nálægt fullnaðarsigri. Ég ætla ekki að hafa ræðuna lengri en beini því til ríkisstjórnarinnar að hún hugsi þau mál sem hún leggur fram mun betur næst.

Herra forseti. Ég hef mikla trú á almættinu en tel þó ákaflega valt að treysta á drottin almáttugan þegar kemur að kosningum. Ég er ekki viss um að hv. þingmanni verði að ósk sinni að það verði endilega hann sem sjái til þess að hér verði skipt um ríkisstjórn. Þó að ég útiloki ekki að einhverjar breytingar kunni að verða í framtíðinni þá held ég að það verði af öðrum völdum en endilega hans. En látum það vera. Hv. þingmaður sagði að búið væri að bæta frumvarpið mjög mikið. Mér finnst það mikilvægt að hv. þingmaður sem er einn af helstu sérfræðingum Sjálfstæðisflokksins í hagstjórnarmálum skuli segja það fullum fetum að búið sé að bæta frumvarpið svo mikið að við liggi að það sé nánast fullnaðarsigur. Ég túlka það svo að hann telji að þá megi segja að frumvarpið sé fast að því fullkomið. Hv. þingmaður sagði einnig að ríkisstjórnin hafi sýnt þann skilning á málflutningi stjórnarandstöðunnar að hún hafi lækkað veiðigjaldið úr 24 milljörðum niður í 12,5. Guð láti gott á vita. Ég er kannski ekki alveg sammála því að hin upphaflega upphæð hafi verið svo há, en ég ætla ekki að deila við hv. þingmann sem er gamall prófessor í hagfræði. Hann veit það miklu betur en ég. En ef það er dómur hans að málið sé orðið svo gott að það sé tækt til að afgreiða það þá fagna ég því. Hv. þingmaður sagði að vísu að 12,5 milljarðar væri allt of mikið. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, gera til þess veikburða tilraun undir lok umræðunnar að fá svar við spurningunni sem við fjölmargir stjórnarþingmenn höfum beint til stjórnarandstöðunnar í andsvörum, hvað er þá hæfilegt veiðigjald? Hvað er það veiðigjald hátt sem hv. þingmaður telur að við núverandi aðstæður muni útgerðin bera?

Virðulegi forseti. Á máli hæstv. utanríkisráðherra mátti skilja að ég teldi að guð almáttugur hefði kosningarrétt  Það sem ég sagði í ræðu minni var ekki að frumvarpið væri orðið það gott að það mætti samþykkja. Þegar ég tala um nær fullnaðarsigur er ég að tala um að því frumvarpi var vísað frá sem átti að gerbreyta fiskveiðistjórnarkerfinu sem hefði orðið til þess að grundvallarbreytingar hefðu orðið og mjög erfitt að vinda ofan af. Breytingar á veiðigjaldinu eru hins vegar tiltölulega einfaldar í framkvæmd og þær er hægt að gera með árs fyrirvara, getum við sagt, þannig að hægt er að lækka gjaldið á næsta þingi. Það var það sem ég átti við. Hæstv. ráðherra spyr: Hvaða veiðigjald er það sem ég sætti mig við? Ég vil svara því til að það er eitthvað sem ég mundi kalla hóflegt veiðigjald. Mér fannst það sem sett var fram í fjárlagafrumvarpinu síðasta, 11 milljarðar, of hátt. Það flokka ég ekki sem hóflegt veiðigjald. Miðað við þá afkomu sem er núna í greininni tel ég að útvegurinn gæti ráðið við innan við 10 milljarða en þá ber að geta þess að það veiðigjald sem við erum að tala um núna, 12,6–12,7 milljarðar er nettóveiðigjald. Hið raunverulega er um 16 milljarðar brúttó.

Herra forseti. Til að halda örlítið áfram þeirri guðfræðilegu umræðu sem var hluti af máli okkar beggja held ég að drottinn almáttugur sé hvorki vinstri sinnaður né hægri sinnaður. Ég held að hann horfi inn í hjörtu mannanna og þar sem hann sér réttlæti hefur hann velþóknun á og þeim sem þau hjörtu eiga. Varðandi það sem hv. þingmaður sagði í fyrra svari sínu um átökin milli stjórnar og stjórnarandstöðu, þá segi ég: Mér er alveg sama með hvaða hætti við komumst að niðurstöðu ef hún er þokkaleg. Mér heyrðist á hv. þingmanni að hann teldi þetta ekki vera fjarri lagi. En þannig er hið lýðræðislega samfélag, stjórnarliði kemur fram með frumvarp sem hv. stjórnarandstaða er mjög andsnúin. Hún leggur fram sín rök, notar þau meðul sem þingskapalög veita henni og ég hef ekkert á móti því. Úr þeim átökum kemur fram niðurstaða, sem mér heyrist varðandi þetta tiltekna frumvarp að hv. þingmanni finnist kannski ekki algalin, ekki víðs fjarri því sem rétt væri. Hann, einn þingmanna sem hefur verið spurður, nefnir að vísu tölu. Hann telur að veiðigjaldið ætti að vera lægra en 11 milljarðar. Nú er það svo að eðli þessa veiðigjalds er þannig að það sveiflast eftir árferði. Ég er algerlega ósammála hv. þingmanni og þeim þingmanni sem talaði á undan, hv. þm. Árna Johnsen, að það sé einhver goðgá að taka veiðigjald við þær aðstæður sem nú ríkja þar sem framlegð í greininni er meiri en 70 milljarðar og fyrir liggur, miðað við allar spár sem við höfum séð núna og rannsóknir á ástandi sjávar, að verði sennilega yfir 80 milljarðar á næsta ári. Ég tel að það sé engin goðgá, það leggi greinina fráleitt á hliðina. Íslenskur sjávarútvegur er ákaflega vel rekinn. Það getur vel verið að þetta leiði til einhverra breytinga á honum en hann hefur alltaf sýnt að hann hefur getað aðlagað rekstur sinn að breyttum aðstæðum og breyttum stjórnkerfum.

Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra er klókur maður. Það er grundvallaratriði í allri þessari umræðu að búið er að henda þeim miklu breytingum sem gera átti á fiskveiðistjórnarkerfinu, breytingum sem hefðu dregið mjög úr arðsemi greinarinnar. Það sem ég er að reyna að segja er að ef greinin býr við öryggi, ef hún býr við það að arður myndast í fiskveiðunum þ.e. auðlindarenta, þá er hægt að heimta veiðigjald af greininni. Það sem var lagt upp með var að eyða auðlindarentunni á altari offjárfestingar og ofmönnunar og síðan átti að skattleggja um 24 milljarða. Það er það sem var lagt upp með.

Og kaupa atkvæði.

Í dag er lagt til að í veiðigjald verði teknir 12,6–12,7 milljarðar nettó, það gjald tel ég vera allt of hátt. Ég tel að við þurfum að helminga það að minnsta kosti til að komast að einhverri sameiginlegri niðurstöðu.

Virðulegi forseti. Ég vil mótmæla harðlega ummælum hv. þingmanns Tryggva Þórs Herbertssonar um að það megi túlka þær tillögur sem ríkisstjórnin er nú með um 12,7 milljarða gjald á sjávarútveginn sem einhvers konar sigur, enda hefur hv. þingmaður dregið það til baka nú í andsvörum. Þetta er enginn sigur, þetta er ofbeldi ríkisstjórnarinnar í garð greinarinnar. Greinin borgar í dag um 4,5 milljarða í auðlindagjald og heildarþol greinarinnar er ekki meira en svo að það megi hækka það svo nokkru nemur. Einstaka útgerð, einstaka fiskvinnsla stendur þannig að hún ræður við það, en ekki heildin. Þess vegna vil ég árétta það í spurningu til hv. þingmanns hvort hann hafi ekki mismælt sig þegar hann sagði að þetta væri sigur.

Stórsigur, sagði hann.

Það er ekkert skrýtið að maður spyrji svona vegna þess að þetta er nauðung og valdníðsla á íslenskum sjávarútvegi. Þegar talað er um að gjaldið megi vera um 6 milljarðar plús/mínus, á hvaða forsendum er það? Það liggja engar tölur fyrir í útreikningi. Það sem þarf að gera er að vinna þetta mál frá A til Ö á nótum sáttaleiðarinnar og vonandi næst að gera það á næstu missirum, næstu tíu, tólf, fjórtán mánuðum, og koma þessu í brúklegt og boðlegt horf. Ég hef aldrei gefið mikið fyrir skoðanir hagfræðinga. Þeir geta verið ágætir, en í dag hef ég talað við forsvarsmenn fjórtán stærstu útgerðarfyrirtækja og fiskvinnslufyrirtækja á Íslandi. Þeir kalla þetta ekki sigur, þeir kalla þetta skelfingu og ég tek mark á þeim, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég held að þingmaðurinn hljóti að hafa misskilið mig. Ég talaði um það sem fullnaðarsigur að stóra frumvarpið hefði farið út. Ég benti á að þetta veiðigjaldafrumvarp sem við sitjum uppi með sé til eins árs í senn og það yrði hægur vandi fyrir okkur þegar við tökum við stjórnartaumunum að lækka þetta gjald. Það er ekki sigur að þetta frumvarp um veiðigjöld komi til atkvæðagreiðslu. Ég geri mér fulla grein fyrir því hvaða áhrif það mun hafa ef þetta gjald verður til langframa á útveginum, ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að það mun knésetja mörg af fyrirtækjunum. Það yrði gerbreyting á greininni þannig að þetta er ekki sigur. En það er aftur á móti sigur að fiskveiðistjórnarkerfinu eins og við þekkjum það hafi ekki verið umturnað.

Virðulegi forseti. Það segir sig sjálft að 24 milljarða ofbeldisskattur er verri en 13 milljarða ofbeldisskattur, og þarf ekki að hafa mörg orð um það. Ég fagna því að hv. þingmaður leggur áherslu á það nú þegar líður að seinni hluta þeirra svara sem hann tekur hér í andsvörum að þetta sé ekki eðlilegt og ekki tillaga til að samþykkja af því að það er enginn fótur fyrir því. Þeir menn sem nú sitja í hæstv. ríkisstjórn Íslands eru eins og útrásarvíkingarnir sem tæmdu bankana og skildu eftir verðlausa pappíra. Það er það sem ríkisstjórn Íslands ætlar að gera í dag; skilja eftir verðlausa pappíra fyrir íslensku þjóðina inn í framtíðina.

Virðulegi forseti. Ég gleðst yfir því að ég og hv. þm. Árni Johnsen vinur minn, erum nú aftur orðnir sammála. Þarna var einhver smámisskilningur í gangi en svona er þetta með samtölin. Misskilning er hægt að leiðrétta.

Herra forseti. Hér er að ljúka 2. umr. um frumvarp til laga um veiðigjöld. Ég vil koma á framfæri afstöðu minni í þessu máli og ítreka hana. Ég hef lagt áherslu á að veiðigjöld væru hluti af hinu almenna umhverfi við stjórn fiskveiða. Það hefði átt að leggja fram eitt frumvarp sem innihéldi hugsanleg veiðigjöld, ef það ætti að taka þau, og einnig aðra stjórn og fyrirkomulag í sjávarútvegi og fiskveiðum. Ef það á að taka veiðigjald eins og hér er lagt til þá höfum við hv. þm. Atli Gíslason flutt um það breytingartillögu sem er reyndar í samræmi við þau frumvörp til laga um stjórn fiskveiða sem voru lögð fram á Alþingi á síðastliðnu ári. Við leggjum til að 50% af teknum veiðigjöldum hvers fiskveiðiárs skuli renna í ríkissjóð en 40% renni til sveitarfélaganna til sjávarbyggðanna og síðan renni 10% til rannsóknar- og þróunarsjóðs í sjávarútvegi. Samfélögin og sjávarbyggðirnar út um land eru mörg hver mjög háð fiskveiðunum og afkomu þeirra sem þar stunda útgerð. Vissulega hefur þar mikið og margt farið úrskeiðis og mjög svo en við kippum því ekki til baka endilega með álagningu veiðigjalda. Veiðigjöld eiga að vera hluti af heildarstjórn atvinnugreinarinnar. Ég vil líka minna á að það að taka sértæk gjöld af einni atvinnugrein umfram aðrar án þess að það sé gert sem hluti af heild er líka mjög varhugavert og bent hefur verið á að óvíst sé hvort það standist jafnræðisreglu. Það er líka varhugavert að leggja fram sérstakt frumvarp um veiðigjöld þar sem ekki er tekið mið af öðrum breytingum sem yrðu gerðar á lögum um stjórn fiskveiða. Núna hefur komið fram að frumvarp til laga um stjórn fiskveiða kemur ekki til afgreiðslu eða vinnu í þinginu frekar. Þá verða veiðigjöldin bein skattheimta á viðkomandi atvinnugrein og byggðarlög. Það er alveg sjálfsagt að sjávarútvegurinn borgi og greiði það sem hann getur eins og aðrir til samfélagsins, en burðargetan þar er samt misjöfn. Ég óttast að þau veiðigjöld sem hér eru lögð til mismuni fyrirtækjunum og leiði til aukinnar samþjöppunar í sjávarútveginum. Þau leiði með beinum og óbeinum hætti til þess að þeir sterku verði áfram sterkari og eigi meiri tök á að sölsa undir sig þau fyrirtæki og þá aðila sem eru með einhæfari vinnslu, einhæfari útgerð og þar af leiðandi minni sveigjanleika til að mæta slíkri gjaldtöku. Engin sérstök úttekt hefur í sjálfu sér verið gerð á þessum þáttum. Við höfum hins vegar undanförnum árum horft á upp á stóraukna samþjöppun í sjávarútvegi. Við höfum séð hvernig minni fyrirtæki hafi orðið að gefast upp, lúta í gras og stærstu fyrirtækin hafa gleypt þau með tilheyrandi áhrifum á viðkomandi byggðarlög. Það er varhugavert hvernig hér er gengið fram í þessari umræðu um veiðigjaldatöku og hún slitin úr tengslum við aðra umgjörð sjávarútvegsins, aðra stjórn á ráðstöfun fiskveiða. Ég hefði viljað sjá greinar sem takmörkuðu hlutfallslega stærð fyrirtækja í sjávarútvegi, takmörkuðu krosseignartengsl í sjávarútvegi o.s.frv., greinar sem styrktu frekar það skipulag og þann grunn í sjávarútvegi sem við viljum hafa sem atvinnuveg dreifðan vítt og breitt um landið. Leiðin er ekki að leggja á einhliða veiðigjald án þess að sjá hverjar afleiðingarnar geta orðið í víðum skilningi. En engu að síður vil ég minna á að við veiðigjaldatöku, sértæka gjaldtöku eins og hér er, tel ég að hluti af innheimtu á gjaldinu eigi þá að renna til sjávarbyggðanna til að styrkja þær en þetta verði ekki einhliða tekin gjöld sem renni beint í ríkissjóð. Þá munu margar sjávarbyggðir horfa á eftir fjármagni sem annars hefði mátt nýta í heimabyggðum til að styrkja þær. Áhrif þessa frumvarps á stöðu margra sjávarbyggða, og ég tala ekki um þær minni, eru alveg ófyrirséð. Þetta skulu vera mín varnaðarorð um einhliða skattheimtu og gjaldtöku á þessa atvinnugrein sem á að sjálfsögðu eins og aðrar að leggja sitt til samfélagsins.

Virðulegi forseti. Þótt hæstv. ríkisstjórn vilji setja eitt öflugasta fyrirtæki landsins í sjávarútvegi, Síldarvinnsluna á Neskaupstað, í spennitreyju þá setja þær aðgerðir fyrirtækið ekki á hausinn enda eitt öflugasta og besta fyrirtæki landsins í sjávarútvegi. En það hamlar þróun og uppbyggingu, það dregur úr vinnu, það dregur úr endurnýjun, það dregur úr markaðssetningu sem er til aukinna verðmæta. Það er mergurinn málsins. Það er verið að blóðmjólka mjólkurkúna sjálfa. Það kann ekki góðri lukku að stýra. Þess vegna þarf að bregðast við og takast á við þennan vanda, þau móðuharðindi sem hæstv. ríkisstjórn er núna í ranni íslensku þjóðarinnar, af manna völdum, ekki eldgosum og óáran. Þetta er staðan og það er alveg sama hvar menn ber niður. Sama er í Bolungarvík, þetta setur menn þar í spennitreyju, hægir á öllu, dregur úr framgangi og uppbyggingu, þróun sem hefur skilað miklum árangri fyrir þjóðina í heild, stórauknum tekjum af atvinnugreininni til fólks og þjóðarinnar sjálfrar. Það sama er á Hellissandi. Þar er verið að sigla á fyrirtæki sem hafa verið burðarás eins og víða annars staðar á landsbyggðinni í atvinnusköpun og stöðu byggða um allt land. Það er verið að keyra á þau af hálfu ríkisstjórnarinnar með olnbogum hæstv. forsætisráðherra og engu viti heldur því sem ekki er hægt að kalla annað, virðulegi forseti, en heimskra manna hátt. Það er nú svo og það er ekki gott hvorki til lands né sjávar í fiskveiðum eða landbúnaði að vinna á þeim nótum. Á Eskifirði kölluðu menn það sem væri að gerast í skjóli íslensku ríkisstjórnarinnar dauða og djöful. Það eru engin smáorð notuð. Þetta er það sem rætt er meðal fólksins í landinu, á bryggjum og í búðum þar sem fólk veit að sjávarútvegurinn skiptir máli og að það verður að rækta hann eins og annað sem skilar árangri í þjóðfélagi okkar og er grundvöllur velferðarsamfélags. Það gengur ekki þegar menn stilla þessu upp að draga alla hvatningu úr greininni, alla hvatningu frá því að menn vilji taka þátt í uppbyggingu sjávarútvegs og leggja vinnu sína, fjármagn og líf í þessa atvinnugrein sem skiptir Ísland öllu máli. Þess vegna þurfum við að stemma stigu við þessu. Það er alveg klárt mál að það verður verkefni okkar á næstu missirum að berjast gegn þessum vilja og stefnu ríkisstjórnarinnar, gegn valdníðslu og nauðung, berjast með oddi og egg til síðasta blóðdropa. Það er bara þannig. Það eru bara tveir flokkar í landinu sem munu gera það, það eru Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn. Hinir láta velta sér upp úr raspi Evrópusambandsins og steikja sig í lélegu smjörlíki sem er bragðlaust og skilar engu. Það veit hæstv. utanríkisráðherra manna best en þegir þunnu hljóði. Það er mikilvægt, virðulegi forseti, að menn snúi vörn í sókn. Það er alveg sama með Gunnvöru á Ísafirði, burðarfyrirtækið þar í fiskvinnslu. Það er keyrt á það út og suður og þar kveljast menn af því að þeir vita fyrir fram að þetta gengur ekki upp. Hlustar hæstv. ríkisstjórn á þessa menn? Nei, nei, þeir eru langt úti á landi, þeir eru svo fjarri vettvangi, þeir eru svo fjarri stjórnarsetrinu í Reykjavík að ríkisstjórnina varðar ekkert um þá. Þetta eru bara einhverjir aðskotahlutir í landslaginu af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það má halda áfram. Samherji, eitt magnaðasta sjávarútvegsfyrirtæki landsins er með rúmlega 600 manns í vinnu, 350 í fiskvinnslu á Dalvík og Akureyri og nær 300 sjómenn. Þetta setur ekki Samherja á hausinn, en það þrengir allt. Allt umhverfið mun finna fyrir því, það verður samdráttur í atvinnu á stórum hluta Norðurlands vegna þessa, það verður samdráttur hjá öllum birgjum vegna þess að það dregur úr öllu sem heitir eðlileg nýting og uppbygging. Þetta lendir því fyrst og fremst á fólkinu sjálfu, venjulegu fólki í byggðum landsins, fjölskyldufólki sem berst fyrir sínu frá degi til dags. Það er alveg það sama í Höfn í Hornafirði. 

Forseti biður þingmenn og ráðherra í hliðarsal að hafa hljóð.

Þökk fyrir, hæstv. forseti. Það er sama sagan hvar sem borið er niður, Akureyri, Dalvík, Höfn í Hornafirði, Vestmannaeyjum. Eitt öflugasta fyrirtækið í útvegi og vinnslu í Eyjum stefnir beint í þrot ef veruleikinn nálægt 15 milljörðum verður varanlegur. Ísfélag Vestmannaeyja sem er eitt af öflugustu og bestu fyrirtækjum landsins fer ekki í þrot en verður sett í það hlutverk að þurfa að greiða upphæð sem samsvarar að byggja nýja Heimaey á fjögurra ára fresti fyrir ríkissjóð, ekki fyrir rekstur fyrirtækisins eða uppbyggingu heldur fyrir ríkissjóð. Heimaey er fyrsta nýsmíðaða uppsjávarskipið í áratugi. Það er lykilatriði að smíða ný uppsjávarskip, sérstaklega vegna þess að olíukostnaður á gömlu skipunum er óheyrilegur þar sem öllu er ruglað saman, hvort sem um er að ræða veiðar á síld, kolmunna eða loðnu, enda mikill munur á rekstrarþáttum og kostnaðarþáttum. Nei, ríkisstjórnina varðar ekkert um það. Hún segir bara: Tökum þá, tökum þetta af þeim! Engin rök, engin skynsemi, ekkert verksvit, engin reynsla. Þetta eigum við Íslendingar að búa við í nútímaþjóðfélagi. Grindavík. Þar er öflug verkstöð. Alveg sama málið. Þar er hert að stórum fyrirtækjum sem munu lifa af. Þau minni munu falla en það er hert að stóru fyrirtækjunum þannig að þau verða að setja allt í bið, allt í kælingu, alla eðlilega endurnýjun, fjölgun skipa, fjölgun starfa, aukningu í vinnslu, markaðssetningu og fullvinnslu og draga þannig saman seglin. Hver græðir á því? Það græðir enginn á því því að allt sem ríkisstjórnin er að gera er tap fyrir ríkissjóð, stórtap fyrir ríkissjóð. Það er verið að þjóna geðþóttaákvörðunum hæstv. ráðherra ríkisstjórnarinnar sem gefa hreinlega skít í allt sem heitir sjávarútvegur, líklega af því að það er slorlykt af borðinu. Þetta fína fólk vill ekki og þolir ekki slorlykt. Það ætti kannski að brjóta odd af oflæti sínu og fara um borð í báta, taka spjall í lúkarnum eða í borðsalnum, ræða við sjómenn, ræða við menn sem eru í þessari starfsgrein um allt land og reyna að skilja um hvað þetta snýst. En það gera ekki nýliðarnir í röðum stjórnarsinna á Alþingi. Þeir eru eins og nýburar í verkefnum sem skipta miklu máli en þeir hafa ekki haft tækifæri til að kynna sér til hlítar. Valdnýting er ekki góð. Við eigum ekki að byggja samfélag okkar á valdnýtingu. Við sem berjumst fyrir stöðu Íslands munum rétta hlut Íslendinga innan árs. Menn verða að þreyja þorrann, berja höfðinu við steininn og muna að dropinn holar steininn. 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og sérstaklega fyrir að hafa þaggað niður í hæstv. utanríkisráðherra. Ef maður lítur 10–20 ár aftur í tímann, er það þá eingöngu núverandi hæstv. ríkisstjórn sem á sök á þessu máli? Er þetta ekki þróun sem samtök útgerðarmanna hafa staðið fyrir að einhverju leyti með því að fallast á sáttaleiðina því að menn semja ekki um afnot af einhverju nema við eigandann, ríkið? Hefur ekki komið fram sú ríkisvæðing á kvótanum sem útgerðin byggði þar sem menn ganga á lagið? Menn ganga á lagið með því að segja að ríki sé sama og þjóð og þeir ganga á lagið með því að segja að kvótinn sé sameign þjóðarinnar eða fiskstofnarnir við strendur Íslands séu sameign þjóðarinnar. Með því að nýta sér þá hugsun að þjóðin eigi þetta og breyta því svo yfir í ríkið kemur þessi mikla skattlagning til ríkisins og sú kommúníska hugsun að stórhækka skatta. En, eins og kemur fram í veiðistjórnarfrumvarpinu, um leið og menn stórhækka gjöldin skerða þeir líka athafnafrelsi greinarinnar og möguleika hennar á að græða til að búa til arð úr auðlindinni. Ég spyr hv. þingmann hvort það sé ekki meinið að allir flokkar á þingi hafi stuðlað að þessu og samtök útgerðarmanna líka, að þeir hafi ekki varað sig á því að gera ekki ríkið að fulltrúa þjóðarinnar á þennan hátt.

Virðulegi forseti. Það er aldrei svo að það sé við einn að sakast, en hæstv. núverandi ríkisstjórn hefur umfram allar aðrar ríkisstjórnar á 25 ára tímabili kvótakerfisins gengið allt of langt - allt of langt. Það kann að vera réttlætanlegt af mörgum ástæðum að ganga langt en hæstv. ríkisstjórn sem nú situr hefur gengið svo langt að keyrt hefur um þverbak. Það er vandinn sem við glímum við. Auðvitað áttu til að mynda útgerðarmenn sjálfir að vera búnir að benda á fyrir mörgum árum að ástæða væri til að snyrta til ákveðna kafla í kerfinu, það segir sig sjálft, hvort sem það er veiðiskyldan eða annað. Þeir áttu að hafa frumkvæði að því, en þeir lifðu í ákveðnu skjóli sem allir bjuggu til, sama hvaða flokk var um að ræða. Síðan kemur að því að það reynir á og menn ná samkomulag í vinnuhópi 23 virkra aðila í samfélaginu sem allir koma að þessum málum, til sjós og lands, í stjórnmálum og öðrum þáttum. Út úr því kom sáttaleiðin sem átti að vinna eftir og menn hlökkuðu til að finna þar lausn sem væri þokkaleg sátt um. Það má aldrei reikna með allsherjarsátt í svona hagsmunamálum heldur þokkalegri sátt. Nei, þá henti ríkisstjórnin því í ruslakistuna og byrjaði að dekra við sérvitringana í hæstv. ríkisstjórn og í hv. stjórnarflokkum sem hugsuðu ekki um neitt nema eigin hugmyndir þó að þær hefðu engan bakgrunn og væru eins og nýju fötin keisarans. Fiskimiðin eru eign þjóðarinnar og eru því eins og eign í traustum banka sem á að ávaxta sig fyrir þjóðina í heild 

Herra forseti. Hv. þingmaður svaraði ekki spurningunni hvort útgerðarmenn sjálfir og samtök þeirra hefðu ekki rétt einhverjum litla putta sem hefði svo hrifsað til sín alla höndina. Ég ætla ekki að nefna hver það er.

Skildi ekki hvað …

Þegar menn fallast á að gera samninga við ríkið, þó í litlu sé, er alltaf hættan að ríkið taki meira. Einhvern tíma í framtíðinni munu menn þurfa að vinda ofan af því sovéska kerfi sem er í kringum sjávarútveginn vegna þess að það er búið að setja svo mikið helsi á sjávarútveginn, ekki bara núverandi hæstv. ríkisstjórn heldur líka fyrri ríkisstjórnir, að menn muni þurfa að endurskoða það. Hvað er eiginlega þjóð? Getum við skattlagt til ríkisins það sem þjóðin á? Ég geri mikinn mun á ríki og þjóð og ég vona að hv. þingmaður geri það líka, alla vega í síðasta lagi þegar hann borgar skattana sína.

Virðulegi forseti. Allt er þetta meira og minna samtvinnað en ég tel það vera misskilning hjá hv. þingmanni þegar hann talar um að sáttaleiðin hafi verið samningur. Sáttaleiðin var ekki samningur. Hún var markmið sem átti að semja hugsanlega út frá - hugsanlega. 

Átti að semja …?

Hún var álitamál aðskildra hópa í samfélaginu sem koma að sjávarútvegi til sjós og lands og í ljósi sáttaleiðarinnar vonuðust menn til þess að gerður yrði samningur.

Við hvern?

- Samningur við stjórnvöld. Það er allt annað að vinna að því að gera samning og hafa gert hann því að þá þarf ekki að fara í að gera hann. Það er misskilningurinn hjá hv. þingmanni. Sáttaleiðin var ekki samningur, hún var markmið eins og stjórnarskrá hvers lands er í rauninni ekki samningur heldur markmið og í einstaka þáttum hnýtist hún lögum, en hún er markmið sem er mark á takandi. Þannig átti sáttaleiðin að vera. Með útfærslu á þeim þáttum sem sáttanefndin lagði til voru verulegar væntingar um allt land um að menn næðu samningi sem yrði þokkaleg sátt um. Það getur vel verið að þokkaleg sátt þýði að allir séu óánægðir en samt er sátt um málið. En því var bara hent og það hunsað. Ég vil spyrja hv. þingmann á móti hvort hann sé sáttur við að sáttaleiðinni var stungið ofan í skúffu og geðþóttaákvarðanir stjórnarflokkanna teknar í stað þess að vinna á nótum sáttaleiðarinnar að lausn.

Virðulegur forseti. Við greiðum atkvæði um frumvarp til laga um menningarminjar. Það liggja fyrir breytingartillögur og ég sem framsögumaður nefndarálits hef rætt við bæði fulltrúa frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga sem og ráðuneyti og aðra í menntamálanefnd og legg til að breytingartillaga við 1. mgr. 16. gr. frá Merði Árnasyni verði samþykkt. Jafnframt dreg ég til baka fjórðu breytingartillöguna í nefndarálitinu, um að 1. mgr. 36. gr. falli brott.

Frú forseti. Ég tek undir það sem hv. framsögumaður frumvarps til laga um menningarminjar, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, var að segja. Þetta var flókið og mikið mál og mikið unnið með það á tveimur þingvetrum. Málið tók að sjálfsögðu miklum breytingum, við tókum það inn á milli 2. og 3. umr. og gerðum þá fjórar breytingartillögur. Nú höfum við farið enn þá betur ofan í það og kom fram málefnaleg og jákvæð tillaga frá hv. þm. Merði Árnasyni sem við teljum málinu til framdráttar og bóta. Nefndin leggur til að hún verði samþykkt. Nefndin hefur öll verið samferða í þessu máli og unnið það mjög vel og vandvirknislega undir forustu hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur. Við teljum að þessar tvær breytingar á lokasprettinum, annars vegar tillagan frá hv. þm. Merði Árnasyni og hins vegar það að kippa út einni af fjórum breytingartillögum úr nefndarálitinu, bæti enn frekar þetta mikilvæga mál sem er rammi utan um fornminjar og menningarminjar hvers konar hér í landi. Sitt sýnist hverjum og ýmislegt álitaefni sem áfram þarf að skoða á næstu mánuðum 

Frú forseti. Ég fagna því að nú hillir undir að heildarendurskoðun á þessum lagabálkum um bæði söfn og menningarminjar ljúki. Þetta mál var lagt fram á síðasta þingi og ég fagna því að nú hillir undir lok þessa máls. Ég þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir mjög gott starf að málinu, fyrirmyndarvinnubrögð. Þar hefur verið hlustað eftir sjónarmiðum og tekið tillit til þeirra þannig að ýmsar breytingar til bóta hafa verið gerðar á málinu. Ég held að þarna hafi allir lagst á eitt með að ljúka þessu máli þannig að sómi sé að og ég vona að þetta verði til bóta fyrir minjavernd og minjavörslu í landinu.

Forseti. Ég tel að þetta sé giftusamleg niðurstaða og hrósa nefndinni fyrir lagni og sveigjanleika. Ég þakka fyrir samstarfið í salnum hvað varðar þá breytingartillögu sem nafn mitt er undir. Ég vil segja um þá tillögu sem dregin er til baka af hálfu nefndarinnar að þar með er því máli ekki lokið. Ráðherra hefur nokkuð víðtæka reglugerðarheimild og þarf að beita henni af gætni. Þar á meðal þarf ráðherra að skilgreina þá rannsókn sem tilkynna þarf til viðeigandi yfirvalds þannig að meðalhófs sé gætt í því máli. Ég veit að hæstv. menntamálaráðherra er þeim gáfum gæddur og því skapi farinn að hann gerir það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. velferðarnefnd fyrir samstarfið í nefndinni hvað þetta mál varðar. Ég álít að skilaboðin hvað frumvarpið varðar séu að Íbúðalánasjóður muni áfram gegna lykilhlutverki á húsnæðismarkaði á Íslandi. Við 3. umr. voru þrjú atriði sem ég tók fram í mínu nefndaráliti. Í fyrsta lagi taldi ég að í ljósi þeirrar þróunar sem er að verða á húsnæðislánamarkaði mundi Eftirlitsstofnun EFTA áfram fylgjast með Íbúðalánasjóði. Er það vel. Ég taldi líka nauðsynlegt að sett yrðu almenn lög um fasteignalán á Íslandi auk þess að ég lagði fram breytingartillögu um að gera þyrfti skýrar reglur um aðskilnað milli leigufélagsins sem Íbúðalánasjóður er að fá heimild til að setja á stofn og sjóðsins sjálfs í ljósi þess að leigufélagið er á samkeppnismarkaði og Íbúðalánasjóður aðallánveitandi þessara félaga. 

Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið í umræðunni um þetta mál er ég ekki sátt við þá málsmeðferð sem nefndin hefur viðhaft í því og tel það ekki tilbúið til afgreiðslu í þinginu. Vissulega er verið að bregðast við athugasemdum frá ESA en hér hefur ekki farið fram nægileg rannsókn á því hvort nægilega langt sé gengið. Ég tel heppilegra að farið hefði verið í heildarendurskoðun á umhverfi sjóðsins með það að markmiði að skýra stöðu hans og hlutverk til framtíðar. Ég mun því ekki styðja þetta mál.

Virðulegi forseti. Það eru mörg mál sem við eigum eftir að ræða sem tengjast Íbúðalánasjóði og það er afskaplega dapurlegt að það skyldi ekki hafa verið unnið betur í málum í tengslum við hann. Þar er kannski sá hópur fólks sem á í mestum erfiðleikum, er fastur í verðtryggingunni og getur sig lítið hreyft. Margir hafa hins vegar farið úr sjóðnum, í fyrsta skipti í sögunni, að ég tel, er meira um inngreiðslur í Íbúðalánasjóð en útgreiðslur úr honum. Fram til þessa hafa 33 milljarðar farið af skattfé og til að ná upp í lögbundið eiginfjárhlutfall þarf 12 milljarða í viðbót. Í ofanálag, og það hefur mjög lítið verið rætt, ætlar sjóðurinn núna að verða langstærsti aðilinn á íslenskum leigumarkaði og það án þess að hér hafi farið fram nein almennileg umræða um hvernig á að framkvæma það. Við skulum vona að sú framkvæmd takist vel en það eru mjög miklar líkur á því 

Virðulegi forseti. Með þessu frumvarpi er brugðist við athugasemdum sem hafa komið fram frá Eftirlitsstofnun EFTA um stöðu, rekstur og starfsemi Íbúðalánasjóðs. Það er farið fram með breytingar af hófsemi. Það er lögð áhersla á að tryggja áfram þá stöðu og það hlutverk sem Íbúðalánasjóður hefur haft á íbúðamarkaði á Íslandi. Það er tekið mið af því að það er mikil óvissa á lánamarkaði og ekki tryggt að sú jöfnun og það réttlæti sem hefur viðgengist, að allir hafi sömu stöðu til að eignast þak yfir höfuðið, verði tryggð nema Íbúðalánasjóður hafi þann styrk og þá stöðu sem hann hefur haft hjá okkur um áratugaskeið. Ég fagna þeirri breiðu samstöðu sem er í þingsal um að fara þá leið með þessu frumvarpi og bregðast við framkomnum athugasemdum.

Frú forseti. Ég tek undir orð hv. síðasta hv. ræðumanns, Lúðvíks Geirssonar, og þakka honum sérstaklega sem framsögumanni nefndarinnar fyrir vel unnin störf í þessu máli. Þetta er gamalt mál sem við erum að leiða til lykta. Athugasemdir frá ESA hafa vofað yfir og við höfum reynt að bregðast við þeim ár eftir ár. Nú hefur það vonandi tekist þannig að friður verði um þann Íbúðalánasjóð sem verður til í framhaldinu og gegnir vonandi áfram því mikilvæga hlutverki að vera lánasjóður fyrir allan almenning á Íslandi sem óskar eftir því að kaupa sér íbúð, hvort heldur er á höfuðborgarsvæðinu eða úti á landi. Það er gríðarlega mikilvægt hlutverk sem við hljótum áfram að standa vörð um.

Virðulegi forseti. Sú breytingartillaga sem nú verður gengið til atkvæða um felur í sér heimildir handa Íbúðalánasjóði til að fara hina svokölluðu landsbankaleið sem felur í sér talsverða rýmkun gagnvart skuldugum heimilum frá því sem nú er. Ef núverandi ástand heldur áfram myndast tvenns konar óréttlæti, annars vegar gagnvart þeim sem skulda Íbúðalánasjóði en hafa ekki skuldir sínar í bönkum sem hafa gengið mun lengra til að lækka skuldir skuldugra heimila en Íbúðalánasjóður hefur haft lögformlegar heimildir til og hins vegar óréttlæti gagnvart íbúum landsbyggðarinnar sem eru að stórum hluta í þeirri stöðu að hafa ekki getað fengið íbúðalán nema í Íbúðalánasjóði og eiga þess vegna ekki kost á þeim úrræðum sem bankarnir hafa beitt sér fyrir. Sannarlega kostar þetta peninga. Það eru til leiðir til að fjármagna það. Það hefur verið gerð grein fyrir því og auðvitað er öllum ljóst að frekari úrræði gagnvart skuldugum heimilum munu snerta pyngju ríkissjóðs. Það sem þarna mun þó gerast er að lánasafn 

Hæstv. forseti. Hér kemur upp breytingartillaga sem hefur verið flutt úr þingsályktunartillögu sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson flutti, tillaga sem alls ekkert erindi á inn í þetta mál þar sem verið er að fjalla um fyrirkomulag Íbúðalánasjóðs og bregðast við ESA-málum. Það vekur athygli að þessi tillaga er flutt af þingmanninum einum sem væntanlega undirstrikar að Sjálfstæðisflokkurinn stendur þar ekki að baki. Ég get því miður ekki samþykkt þessa tillögu í tengslum við þetta mál. Auðvitað væri mjög gaman að geta farið landsbankaleiðina. Það kostar 40 milljarða beint úr ríkissjóði og þó að menn hafi ýjað að því að fundnar yrðu leiðir til að fjármagna það hef ég ekki séð það með sannfærandi hætti og tel óráðsíu að fara í þessa ráðstöfun í tengslum við þetta mál.

Frú forseti. Hér er um að ræða afskaplega jákvætt mál. Ég get tekið undir margt sem kom fram í ræðu fyrrverandi hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, fyrr í dag. Hún fór yfir það hversu jákvæð áhrifin af þessu máli yrðu fyrir starfsmenn. Einn af umsagnaraðilum fyrir nefndinni sagði að hér væri stigið eitt stærsta skref sem stigið hefði verið í starfsnámsmálum á Íslandi um árabil og má svo sannarlega taka undir það og þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir að hafa komið með málið svo vel unnið inn í þingið þannig að það fékk hraða afgreiðslu í gegnum nefndina. Hér er verið að mæta stofnunum og atvinnurekendum með kostnaði sem hlýst af starfsnáms- og vinnustaðanámsþjálfun og stórauka möguleika nemenda á að komast á samning og í starfsþjálfun almennt. Ég held að það sé óhætt að taka undir þau ummæli gestsins okkar á nefndarfundinum að hér sé stigið eitt stærsta skref sem stigið hefur verið um árabil á Íslandi í starfsnámsmálum og iðnmenntamálum og óska þingheimi til lukku með það.

Virðulegi forseti. Mikill meiri hluti kjósenda vill ekki aðild að ESB og miklar líkur eru á því að aðildarumsókninni verði vikið til hliðar eða hún jafnvel dregin til baka eftir næstu kosningar. Við eigum ekki að þiggja styrki sem gera ráð fyrir því að umsóknarferlið verði klárað þegar líkur eru á að það verði aldrei klárað, meira að segja miklar líkur. Við eigum að hafna þessum styrkjum sem nema 5 milljörðum með þeim boðum að Evrópusambandið noti styrkina til að fjármagna mataraðstoð við börn í Grikklandi.

Frú forseti. Stór hluti þjóðarinnar er andsnúinn Evrópusambandsaðild og hefur ekki áhuga á því að ganga í Evrópusambandið. Ríkisstjórnin hefur hins vegar mikinn áhuga á því að ganga í Evrópusambandið þvert gegn þjóðarvilja. Því var lofað áður en haldið var af stað í þessa vegferð að ekki yrði um aðlögunarferli að ræða. Hér erum við að greiða atkvæði um það að þiggja styrki til aðlögunar að Evrópusambandinu og það vekur mikla furðu að fylgjast með því hvernig hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar Vinstri grænna, sem hafa talað um að ekki eigi að fara fram aðlögun að Evrópusambandinu, greiða atkvæði í dag. Maður hlýtur óneitanlega að velta því fyrir sér hvert við séum komin þegar Samfylkingin er á fullu í aðlögunarferli að Evrópusambandinu og VG á fullu í aðlögunarferli að Samfylkingunni.

Frú forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um hvort við eigum að þiggja aðlögunarfé frá Evrópusambandinu til að aðlaga íslenska stjórnsýslu og íslenskt stofnanakerfi Evrópusambandinu í aðlögunarferlinu. Þetta gengur þvert á það sem gert var ráð fyrir þegar það óheillaspor var stigið að senda umsókn um aðild að Evrópusambandinu á sínum tíma. Þá var gert ráð fyrir að ferlið yrði rekið á sjálfstæðum íslenskum forsendum en að við þyrftum ekki að fá eitthvert þróunarfé frá Evrópusambandinu til að aðlaga okkur inn í sambandið á aðlögunartímanum. Ég minni líka á að það að taka við styrkjum eins og hér er lagt til stríðir gegn samþykktum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Ég hef ávallt barist gegn þessu, geri enn og segi nei, frú forseti.

Hæstv. forseti. Ég fagna því mjög að þessum mikilvæga áfanga sé náð og að nú hilli undir að þjóðin fái notið arðsins af auðlindinni í miklu ríkulegri mæli en áður. Hann verður meðal annars nýttur til mikilvægrar samfélagsuppbyggingar sem styðja mun við hagvöxt og bætt lífskjör í landinu. Ég tel þetta tímamótamál sem verði upphafið að því að almannahagsmunir muni verða teknir ofar sérhagsmunum í auðlindamálum þjóðarinnar.

Frú forseti. Hér kemur til atkvæðagreiðslu frumvarp sem galt afhroð í umsagnarferli þingsins, sem hefur tekið stökkbreytingu í nefnd þar sem gjaldið sem upphaflega stóð til að taka átti að vera á þriðja tug milljarða, í kringum 25 milljarða. Ríkisstjórnin hefur nú slegið af um 10–12 milljarða 

Hæstv. forseti. Eins og við vitum kom hingað inn frumvarp sem var afar illa ígrundað. Í því er hugsanavilla sem gengur hreinlega út á ranga hluti. Allir umsagnaraðilar sögðu að þetta væri leið til glötunar, að hér færu fjölmörg útgerðarfyrirtæki á hausinn, bæði stór og smá. Eftir að þingið hefur farið höndum um frumvarpið er búið að breyta talsvert miklu í því. Enn vitum við þó ekkert um áhrif þess á einstök útgerðarfyrirtæki eða útgerðarflokka. Það sem við vitum þó er að þetta verður að meðaltali mjög erfitt fyrir útgerðina. Við vitum að þetta er landsbyggðarskattur sem dregur fé til Reykjavíkur frá landsbyggðinni sem sannarlega þarf á því að halda. Ekki lifði hún hátt á þenslutímanum og nú er kannski kominn tími til að hún fái að njóta ávaxtanna en um það vitum við ekkert. 

Frú forseti. Hér er frumvarp um veiðigjöld og það er í rétta átt. Þau eru hins vegar ekki nógu há og kolröng aðferðafræði er notuð við að reikna þau út. Það væri nær að leyfa útgerðinni að ákveða sjálf hvaða veiðigjöld hún vill greiða með útboðum aflaheimilda á hverju ári. Þannig næðist eðlilegasta og besta niðurstaðan í þessar deilur um veiðigjöld. Það verður ekki gert á þinginu í dag en það verður vonandi síðar. Afgreiðsla þessa máls í þinginu og það samkomulag sem gert hefur verið um það vekur hins vegar upp stórar spurningar um framgang lýðræðisins á Alþingi og um umboð stjórnmálaflokka til að vinna með mál vegna þess að framlögð mál um fiskveiðistjórn ganga þvert gegn því sem ríkisstjórnarflokkarnir sögðu í aðdraganda kosninganna 2009.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra í þessari ríkisstjórn nefndi fyrir ári ákveðnu nafni sambærilegt frumvarp og þetta sem átti að keyra í gegn á nokkrum dögum. Það var afskaplega vel orðað, hæstv. ráðherra kallaði það frumvarp bílslys. Þetta er þá væntanlega lestarslys og er afleiðing þess að spunameistarar Samfylkingarinnar og VG eru farnir að trúa spunanum úr sjálfum sér. Hér hefur því jafnvel verið haldið fram að almannahagsmunir ráði för. Þvílík fjarstæða. Enda er það svo að eftir allan þennan tíma er ekki enn þá búið að kanna hver áhrifin verða á heimilin í landinu. Ef ráðist er á undirstöðuatvinnuveg, alveg sama hver hann er, kemur það fyrst og síðast niður á fólkinu í landinu, 

Virðulegi forseti. Alveg frá því að þetta frumvarp kom fram í lok mars höfum við sjálfstæðismenn varað mjög við afleiðingum þess. Við bentum á, og það kom líka fram hjá umsagnaraðilum, að ef þetta frumvarp yrði samþykkt mundi það hafa mjög óheillavænleg áhrif. Það hefur komið fram að forsendur þessarar gjaldtöku væru rangar, afleiðingarnar yrðu mjög alvarlegar og áform ríkisstjórnarinnar mundu kollvarpa sjávarútveginum og valda starfsfólki í sjávarútvegi miklu tjóni og laska síðan til viðbótar margar sjávarútvegsbyggðir. Í raun og veru má segja að þær breytingartillögur sem meiri hluti atvinnuveganefndar lagði fram hafi að nokkru leyti verið viðurkenning á þessu. Þær ganga þó engan veginn nægilega langt. Ég hafna þessu frumvarpi og óttast að afleiðingarnar verði mjög fljótlega mjög vondar fyrir mjög marga.

Frú forseti. Í frumvarpinu sem við ræðum hér er ruglað saman ríki og þjóð. Þjóðin er notuð til að auka skattlagningu til ríkisins. Þetta frumvarp er eins fyrir alla, það mun leiða til gjaldþrota, það er eftiráreiknað og það vantar hugsanlega afskriftir fyrirtækjanna inn í það þannig að það verður atvinnuleysi og það er búið að ráðstafa peningunum annars staðar til að byggja upp atvinnu. Það er verið að hræra í pottunum. Ég tel að menn þurfi að líta á þjóðina sem raunverulega þjóð og dreifa kvótanum á almenning, á íbúa landsins, og vera ekki að blanda ríkinu í það. Auk þess þarf að gera vel við útgerðina þannig að hún verði arðbær og skili miklum arði af þessari auðlind þjóðarinnar. Ég segi nei við þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra sagði þjóðinni ósatt í þjóðhátíðarræðu á Austurvelli í gær. Hæstv. ráðherra sagði að það væri verið að tryggja þjóðinni tekjur af sjávarútvegi og að um leið væri verið að tryggja eðlilegan rekstrargrundvöll fyrir sjávarútveginn. Þessi ummæli eru helber ósannindi. Þar er verið að gera aðför að íslenskum sjávarútvegi, grunnatvinnuvegi Íslendinga, þar er verið að slá blautri tusku framan í landsmenn varðandi trygga atvinnu um allt land, eðlilegar tekjur, eðlilega framþróun og eðlilegan árangur til framtíðar fyrir Ísland.

Forseti biður þingmenn um að gæta orða sinna í ræðustóli.

Forseti. Ég er ekki alls kostar sátt við þessa útfærslu á veiðigjöldunum og hefði viljað byggja þau upp öðruvísi en ég er mjög sátt við það prinsipp að þjóðin fái arð af auðlindum sínum og ætla að greiða atkvæði með þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Reikniverk það er liggur til grundvallar þessu frumvarpi var stórgallað. Gögnin voru gagnslaus. Hugsunin var ullarkennd og þokukennd og hugtökin hafa verið á reiki. Með þessu frumvarpi er vegið að íslenskum sjávarútvegi. Það er vegið að einum af grunnatvinnuvegum þjóðarinnar. Þetta er dæmi um hvernig ekki á að standa að löggjöf. Ég skil á hverju afstaða Samfylkingarinnar byggir. Það er hins vegar furðulegt og ég hef beðið eftir því í umræðum í salnum að heyra og fá útskýringu á því hvernig í ósköpunum það hefur gerst að stjórnmálahreyfingin Vinstri grænir hefur gjörsamlega og algjörlega skipt um skoðun í einu af grundvallarmálum þjóðarinnar. 
             Verði þetta frumvarp að lögum verður það til óheilla fyrir íslenska þjóð.

Frú forseti. Eins og hér hefur komið fram er þetta landsbyggðarskattur að 80% leyti. Frumvarpið felur ekki í sér skiptingu þannig að ríkissjóður fái hluta, sveitarfélögin hluta og rannsóknasjóðir 10%. Þetta bitnar sem sagt á sjávarbyggðum um allt land en það sem er meiri þyrnir í mínu auga og hefur minna verið rætt er að við blasir ástæða til að ætla að þetta bitni harkalega á kjörum sjómanna og fiskverkafólks, það jafnvel mjög alvarlega. Þessir peningar verða sóttir í vasa þess fólks, um það hafa þegar komið fram kröfur af hálfu LÍÚ í yfirstandandi kjaraviðræðum og þá er ekki vel af stað farið. Nógsamlega er búið að skerða kjör sjómanna af þessari meintu félagshyggjustjórn með því að skerða sjómannaafsláttinn um meira en helming. Það er óþolandi.

Frú forseti. Allar ferðir hefjast á einu skrefi. Ég tel að hér sé tímamótafrumvarp á ferð hvað það varðar að sjávarauðlindin sem tilheyrir þjóðinni sameiginlega skili eiganda sínum sanngjörnum umframarði í góðu árferði fyrir sjávarútveginn. Þegar frá líður verða það lögin sem gilda og lögin sem tala en ekki stór orð hér. Íslenskur sjávarútvegur býr við óvenjugóð skilyrði þessi missirin. Fjármunamyndun er meiri í greininni en nokkru sinni fyrr í sögu hennar, má jafnvel ætla um 80 milljarðar á þessu ári. Það er hafið yfir allan vafa að sú gjaldtaka sem hér er þá á ferðinni eða í vændum, miðað við þær breytingar sem til standa með þessu frumvarpi, sé óviðráðanleg fyrir sjávarútveginn. Það mun koma í ljós að þrátt fyrir breytingarnar og þessa gjaldtöku eru bjartir tímar fram undan í sjávarútveginum og hann á í vændum eitt sitt besta ár.

Hæstv. forseti. Frumvarpið sem hér er til afgreiðslu hefur að sönnu skánað í meðförum þingsins og hugmyndir sem það var byggt á í upphafi hafa verið tónaðar niður en engu að síður liggur fyrir að hér verður um að ræða þungt högg fyrir sjávarútveginn og þungt högg fyrir byggðirnar vítt og breitt um landið. Hér er verið að stíga skref sem mun hafa alvarlegar afleiðingar fyrir efnahag íslensku þjóðarinnar. Ég bið hv. þingmenn að velta því fyrir sér hvers vegna jafnmikill samhljómur hafi verið með sérfræðingum, hagsmunaaðilum og sveitarstjórnarmönnum alls staðar að af landinu sem tjáðu sig um þetta frumvarp. Það var andstaða úr öllum áttum. Ég spyr enn: Fundu hv. stjórnarliðar einhverja hagfræðinga sem töldu þetta góða lausn? Fundu stjórnarliðar einhverja lögfræðinga sem töldu  Málið er í grunninn enn stórgallað og því segi ég nei.

Forseti. Ég hef efasemdir um það samkomulag sem liggur að baki afgreiðslu þessa máls í dag en ég tel ekki hægt að vera í stjórnmálum án þess að kjósa viðhorf bjartsýninnar. Ég lít á samþykkt þessa frumvarps sem eitt skref á leið sem líklega verður lengri en við nokkur héldum og vonuðum fyrir skömmu. Í haust tökum við til við hinn þátt málsins, fiskveiðistjórnina sjálfa, og ég óska okkur velgengni í því og heiti liðsinni mínu við róttækar breytingar í því efni. Ég segi já.

Frú forseti. Greinin hljóðar svo, með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er að nytjastofnar á Íslandsmiðum haldist í þjóðareign, stuðla að verndun þeirra og sjálfbærri og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu.“ Hver getur verið á móti þessu? Ég er á móti þessu vegna þess að þetta er misnotað til að skattleggja sjávarútveginn til ríkisins.

Frú forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um markmið með töku á veiðigjöldum. Þar eru tíunduð markmið um rannsóknir, stjórn og eftirlit með fiskveiðum og fiskvinnslu og það að tryggja þjóðinni hlutdeild í þeim arði sem sjávarauðlindin skapar. Ég hef lagt til að hluti af veiðigjaldinu renni til sjávarbyggðanna. Ef þetta fer heilt í gegn eins og þarna er lagt til er ekki hægt að flokka þetta öðruvísi en sem hreinan landsbyggðarskatt fyrir margar sjávarbyggðir. Í því frumvarpi sem ég lagði fram sem sjávarútvegsráðherra var gert ráð fyrir því að hluti af þessu gjaldi rynni til sjávarbyggðanna og við það stend ég. Hér liggur fyrir breytingartillaga sem hefur verið kölluð til 3. umr. um að hluti af veiðigjaldinu renni til sjávarbyggðanna og afstaða mín til frumvarpsins í heild mun ráðast af afgreiðslu þess.