Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Í tilefni af því, að í grein í Þjóðviljanum þann 19. febr. s. l. eru bornar fram ásakanir gagnvart ríkisstj. út af því, að samninganefnd skuli ekki hafa verið send til Tékkóslóvakíu jafnhliða því, sem sendar hafa verið samninganefndir til þess að semja um sölu íslenzkra sjávarafurða til Sovétríkjanna og Englands, skal þetta tekið fram: Á fundi utanrmn. hinn 10. þessa mán., þar sem rætt var um þessar sendinefndir, spurði, samkvæmt fundargerðinni, Einar Olgeirsson á þessa leið: „Ég vil leyfa mér að spyrjast fyrir um það, hvort þessi samninganefnd eigi einnig að fjalla um samninga við Tékkóslóvakíu.“ Þessu svaraði ég á þessa leið: „Út af fyrirspurn um samningana við Tékka vil ég geta þess, að núgildandi viðskiptasamningur rennur út um mánaðamótin. Hefur verið ráðgert, að sendiherra, Pétur Benediktsson, komi við í Praha á leiðinni austur eða hafi samband við stjórnina til bráðabirgða, en endanlegir samningar yrðu ekki gerðir, fyrr en sýnt er, hvernig fer með hina stærri samninga. Þetta sýndist ekkert óskynsamlegt, ef tékkneska stjórnin féllist á það. Ef ekki er gerð aths. við þetta, mun sendiherrann, sem nú er í Róm, hafa samband við stjórnina í Praha og leita eftir samkomulagi um þetta.“ - Hvorki Einar Olgeirsson né neinn annar fundarmanna gerði neina aths. við þetta, og tóku þó ýmsir síðar til máls, þar á meðal Brynjólfur Bjarnason, fyrrv. ráðherra. Samkvæmt þessu varð ekki litið öðruvísi á en svo, að allir utanrmnm. og aðrir þeir, sem staddir voru á þessum fundi, væru ríkisstj. sammála um, að þessi háttur á samningagerðinni við Tékka væri eðlilegur. Í samræmi við það var svo Pétri Benediktssyni þegar sama dag símað og hann beðinn um að hafa samband við stjórnina í Praha til að koma þessu fram. Mun sendiherrann að sjálfsögðu gera það á þann veg, sem hann telur vænlegastan, en hann er þessa dagana að ljúka samningagerðum við stjórnina í Róm fyrir hönd íslenzku þjóðarinnar. Ég taldi rétt, að þetta kæmi fram, að sá háttur, sem hafður var um þessa samningagerð, var ákveðinn með vitund og ég vil segja beinu samþykki utanrmn. allrar og reyndar einnig þeirra manna, sem áttu að fjalla um samninga við hinar þjóðirnar, sem ég nefndi. - Er því ekki ástæða til að sakast neitt sérstaklega við neinn yfir þeim hætti, sem upp hefur verið tekin í þessu efni.



Herra forseti. Ég get látið nægja að fara fáum orðum um þetta mál. Ég get skírskotað til nál. og þess fskj., sem birt er varðandi þetta mál. N. þótti ekki fært að fallast á till. óbreytta, eins og hún er fram borin, vegna þess að það, sem mestu máli skiptir varðandi þessa framkvæmd, er ekki upplýst nægilega vel af hálfu þess manns, sem n. bjóst við, að hefði aflað sér mestra kunnugleika um þetta efni bæði þarna og annars staðar. N. fannst rétt að fá fyrst upplýst um skilyrði til hrygningar fyrir laxinn fyrir ofan þessa fossa. Ef upplýsingar þessar, er þær liggja fyrir, leiddu það í ljós, að laxinn gæti þarna hrygnt og aukið kyn sitt við góð skilyrði, er n. því fylgjandi, að þá væri athugað um framkvæmd þessa verks í sambandi við virkjun árinnar, eins og getið er um í grg. hv. flm. Það er síður en svo, að n. vilji á nokkurn hátt hindra eða tefja fyrir þessu máli. N. vill aðeins, að áður en hafizt sé handa, skuli rannsaka, hvernig skilyrði séu fyrir laxinn þarna fyrir ofan fossana. Okkur í n. fannst ekki hægt að ákveða um þetta, fyrr en fyrir lægi einhver vitneskja um þetta atriði. Með hliðsjón af þessu skal litið á brtt. n. á þskj. 418. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál frekar af hálfu n.



Mér þykir vænt um, að hv. allshn. hefur lokið þessu máli að sinni. En ég get þó ekki komizt hjá því að gera það að frekara umtalsefni. Hv. n. er nokkur vorkunn, þótt hún gangi ekki fram hjá áliti þess manns, sem fyrir nokkru hefur verið ráðinn ráðunautur ríkisstj. um laxamál. En ef svo er, sem ég vona, að hv. n. viti, að þessi maður hefur aldrei komið að Laxá og aldrei komið að því vatni, sem um er að ræða, og er ókunnugur öllu, sem að þessu lýtur, þá finnst mér það næstum ofrausn af hv. n. að taka jafnmikið tillit til þess, sem þessi maður segir, og hún hefur gert. Það er hneisa fyrir hinn unga sérfræðing, að hann skuli koma með annað eins álit og það, sem hér liggur fyrir. Og mér finnst, að hv. fyrri þm. Árn., jafnreyndur maður og hann er hvað snertir þessi mál, hann hefur sett þá laxalöggjöf, sem hér hefur verið gerð landinu til mikils gagns, slíkur maður hefði átt að vita, að ekki var hægt að gera svona mikið úr orðum þessa manns. Ég vil þá spyrja hv. frsm., hvers vegna n. birti ekki hér með álit þess manns, sem hefur um nær 20 ára skeið verið ráðunautur í laxamálum. Hann sendi n. skriflegt álit. Hann þekkir málið út og inn, en hinn maðurinn þekkir málið ekki neitt. Vegna framtíðarinnar vil ég benda á, að það veltur á miklu, að þetta sé gert í sambandi við fyrirhugaða virkjun þarna. Það er útilokað, að bændur á þessu svæði leggi i að gera þetta, enda er það raunverulega siðferðileg skylda rafvirkjunarinnar að gera þetta. Segjum svo, að ráðh. fengi nú tilmæli um stækkun virkjunarinnar þarna og hann gæfi út leyfi á þessu ári. Það er alveg undir hælinn lagt, hvort því fylgi nokkurt skilyrði varðandi þetta mál. Það er því undir góðsemi þess ráðh., sem með þessi mál fer, hvernig þessu reiðir af. Alls staðar erlendis, þar sem svona stendur á, er það venja, að virkjanir framkvæmi þetta verk, og er sá kostnaður talinn með virkjunarkostnaðinum. Ég mun snúa mér til þess ráðh., sem með þessi mál fer, og reyna að bæta úr yfirsjón þessa unga manns. Hv. þm. getur auðvitað afsakað sig og n. með þessu áliti sérfræðingsins. En ég vil spyrja hv. þm. að því, hvað þeir yfirleitt álíta um þann sérfræðing, sem getur haldið því fram, að vatnið í Laxá, nýkomið úr hinu gróðursæla Mývatni, sé óhæft fyrir hrygningu. Í þessu felst svo mikil vankunnátta í því, sem allir eiga að vita, að furðulegt getur talizt. Allir, sem nokkuð þekkja til þarna, vita, að svo góð sem Laxá er fyrir neðan fossana, þá er hún miklu álitlegri fyrir ofan þessa fossa. Maður gæti haldið, að þessi ungi sérfræðingur héldi, að laxinn fengi kvef, ef hann kæmi upp fyrir fossana, og þess vegna þurfi að rannsaka, hvort það vatn, sem komið er úr bezta veiðivatni landsins, sé skaðlegt laxinum, þegar hann kæmi upp fyrir fossana. En svo er það nú annað mál, hvort nokkuð fengist út úr þeim rannsóknum. Þessi ungi maður eyddi fyrir ríkissjóði 40 þús. kr. á s.l. ári við rannsóknir á Lagarfljóti. Ég hefði gaman af því að vita, hvort hv. frsm. n. veit, hvað sú rannsókn leiddi í ljós. Ég þykist vita, að sú rannsókn hafi ekkert leitt í ljós, sem ekki var vitað áður, enda hefur það áður verið rannsakað. Ég sé ekki, að hægt sé að greiða atkv. með breyt. n., vegna þess að ég get ekki greitt atkv. með því, sem byggt er á svona mikilli vanþekkingu. Hins vegar óska ég, að hv. frsm. láti vita, hvers vegna n. stingur undir stól áliti manns, sem lengi hefur við þetta fengizt og vit hefur á þessu. Hann hefur staðið í sambandi við nýbyggingarráð allt árið sem leið, og form. þess hafði mikinn áhuga fyrir því, að þetta gæti gengið fyrir sig. Mér þykir það einkennilegt, ef ókunnugur maður er látinn stöðva málið til frambúðar.



Ég vil vona, að það sé óþarfa ótti hjá hv. flm. þessa máls, að þótt málið yrði afgr. á þennan hátt, sem n. leggur til þá yrði það til tjóns fyrir málið í framtíðinni eða af því yrði mikil töf, því að n. afgreiddi málið ekki með því hugarfari að setja stein í götu þess á nokkurn hátt. En hitt verður hv. flm. að virða nm. til vorkunnar, að þeir töldu sig ekki hafa þá kunnugleika á ánni, að þeir treystu sér til að dæma um hrygningarskilyrði fyrir laxinn fyrir ofan þessi gljúfur. Af afspurn höfðum við glögga lýsingu á Laxá upp að þessum gljúfrum og hrygningarstöðum í ánni á þeirri leið. En um það var ekki hér að ræða. Það, sem máli skiptir, er, hvernig áin er fyrir ofan þessi gljúfur. Virkjunin, sem sett hefur verið í Laxá, breytir á engan hátt laxagöngum til þessa hluta árinnar. Hún hefur ekki verið laxgeng nema upp að þessum fossum. Svo framarlega sem skilyrði eru fyrir laxinn fyrir ofan fossana, þá vill maður stuðla að því að koma þessu í framkvæmd. En ef skilyrðin eru ekki fyrir hendi, er gagnslaust að leggja út í þetta. Það er engan veginn víst, þótt hrygningarstaðir séu fyrir neðan gljúfrin, að þá hljóti þeir einnig að vera fyrir ofan þau. Ágæti vatnsins efast maður ekki um, en hvort þarna er malarbotn og skilyrði fyrir laxinn að tímgast, það þarf að athuga, og á því veltur, hvort leggja skuli út í þessa framkvæmd eða ekki. Það er ekki rétt af hv. flm. að áfellast þennan unga mann mjög mikið. Ég held hann hafi sagt á fundi hjá n., að hann hefði ekki kunnugleika til þess að geta borið um þetta atriði, en það vildi hann fá að athuga, áður en hann segði nokkuð um, hvort leggja skyldi út í þetta verk eða ekki. Og þetta finnst mér skiljanlegt af hálfu þessa manns. Mér finnst því ekki rétt að áfellast þennan mann. Í þessu áliti segir hann ekki annað en það, að það þurfi að vera fyrir hendi álit um þetta mál, áður en ákvörðun er tekin. Á þessu byggði n. till. sína. Varðandi það atriði í ræðu hv. flm., hvers vegna ekki hefði verið birt álit Ólafs Sigurðssonar á Hellulandi, þá stafar það af því, að það upplýsir ekkert í þessu máli, sem máli skiptir, ekki neitt. Hann víkur ekki að því, sem máli skiptir, fyrir ofan þessi gljúfur, hvort þar eru hrygningarstaðir fyrir laxinn eða ekki. Á því atriði byggist þó framkvæmd þessa verks. Það var ekki af neinni „partísku“ af hálfu n., að þetta bréf var ekki birt. Ólafur lýsir þarna góðum stangarveiðistöðum, en ekki því, sem máli skiptir í þessu sambandi. Varðandi áframhaldandi virkjun þarna, þá er það að segja, að ekki er komið að því máli enn, þar sem enn hefur ekki verið gengið frá því til fullnustu. Ég vona því, að það þurfi ekki að skaða framkvæmd verksins síðar meir. Ég vona, að sá hæstv. ráðh., sem þessi mál heyra undir, sjái líka um það, þar sem þetta hefur þegar komið til orða, ef viss skilyrði væru fyrir hendi, og þar sem bezta veiðiá landsins á í hlut. Í sambandi við virkjanir hefur verið talað um þetta víðar. Ég vona því, að sá hæstv. ráðh., sem hér á hlut að máli, sjái um, að slíkar framkvæmdir sem bygging fiskivega í veiðiám landsins verði ekki hindraðar á nokkurn hátt. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál. Þetta er síður en svo kappsmál af hálfu n., en hún taldi bezt að afgreiða málið á þennan hátt. Ég vona, að sú afgreiðsla þurfi á engan hátt að verða málinu til hindrunar. Og varðandi fjárhagsatriðið þá verð ég að segja, að það væri skemmtilegra, að einhverjar upplýsingar lægju fyrir um það, hvað svona fiskivegur mundi kosta. Vona ég svo, að hv. flm. geti við þessa afgreiðslu unað. Ég hef ekki trú á því, að hún þurfi að hindra málið síðar meir.



Herra forseti. - Ég sé ekki í þessu nál. hv. allshn. né í umsögn veiðimálastjóra, hvað gert er ráð fyrir, að það kosti að gera þá athugun, sem fyrirhugað er að framkvæma. Ég hefði þó talið, að það væri ekki aukaatriði. Hér er sagt, að áður en ákveðið er, hvort byggja skuli fiskiveg, sem sé mikið mannvirki, þá þurfi fyrir að liggja allnákvæmt álit frá fiskifræðilegu sjónarmiði. Það er ekkert um það sagt í till. n., hver eigi að greiða þennan kostnað eða hve miklu skuli verja til þessara hluta. Ég mun því leyfa mér að bera fram skrifl. brtt., sem hljóðar svo: „Aftan við tillgr. á þskj. 418 bætist: Kostnaðurinn greiðist sameiginlega af þeim aðilum, sem veiðirétt eiga í ánni, enda verði athugunin framkvæmd í samráði við þá.“ Hér er ákveðið, hverjir skuli bera kostnaðinn af framkvæmdum þessum, og því um leið alveg slegið föstu, að hér verði ekki farið í aðrar eða meiri framkvæmdir en það, sem þessir viðkomandi aðilar telja, að eðlilegt sé. Og ég vil gera grein fyrir því, hvers vegna ég ber þessa brtt. fram. Á fjárl. fyrir árið 1946 er liður á 16. gr. (28. liður), þar sem kostnaður vegna laga nr. 112 frá 1941, um lax- og silungsveiði, er áætlaður 15 þús. kr., sem að mestu er laun til Ólafs á Hellulandi til leiðbeiningarstarfsemi. En á fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir þessu þingi, fyrir árið 1947, er þessi liður kominn upp í kr. 104.980, og þó er ekki bætt við kostnaði við laun þessa nýja veiðimálastjóra ásamt aðstoðarmanni hans, skrifstofukostnaði 8 þús. kr., ferðakostnaði 10 þús. kr. og öðrum kostnaði 10 þús. kr. Þess utan er um að ræða 30 þús. króna styrk, sem veittur er til fiskiræktar. - Ef þetta á að sex- eða sjöfaldast á hverju ári, tel ég, að það beri bráða nauðsyn til að breyta til í tilhögun þessara mála, þannig að þessi kostnaður verði endurgreiddur af þeim mönnum, sem tekjur hafa af ánum. Það er viðurkennt, að laxveiðiárnar gefi miklar tekjur. Það er skemmtiatriði þeirra, sem efni hafa á því að veiða lax í þeim, og þessir menn greiða oft 100 til 200 kr. fyrir afnot af laxveiðistöng á dag. - En hér er gert ráð fyrir, að ríkissjóður greiði á annað hundrað þús. kr. á ári til þess að auka þessar miklu tekjur, sem menn hafa af laxánum. En ég ber brtt. mína fram til þess að vekja athygli á þessu máli, til þess að hv. þm. athugi, hvort ekki sé rétt að stemma stigu fyrir meiri útgjöldum úr ríkissjóði en orðið er til þessara laxveiðimála. Ég leyfi mér svo að afhenda hæstv. forseta þessa skrifl. brtt. og vænti þess, að hún verði samþ.

Forseti (JPálm): Hv. þm. Barð. hefur lagt fram skrifl. brtt., sem hann hefur nú lýst. Hún er of seint fram komin og skrifl. Fyrir henni þarf tvenns konar afbrigði, sem ég leita hér með.



Ég get nú ekki sannfærzt af ræðu hv. 1. þm. Árn. um það, að það hefði ekki verið eðlilegt að láta álit Ólafs Sigurðssonar fylgja hér með, því að hann hefur nokkuð langa reynslu í þessum málum og hefur komið á staðinn. Og þegar hann mælir með því, að þetta verk sé framkvæmt, þá er augljóst, að hann veit það, sem þessi ungi maður, sem n. vitnar til, veit ekki, - Ólafur Sigurðsson veit, hvernig skilyrðin eru þarna við Laxá. Þess vegna er það, að álit Ólafs hefur þýðingu í þessu máli, en hins mannsins ekki, sem aldrei hefur séð þennan stað og þekkir ekki ána og veit ekkert um málið af því, sem hann þyrfti að vita, ef hans álit ætti að taka til greina að einhverju leyti. –Laxá rennur úr Mývatni og niður hjá Laxamýri, og þar er sama vatnið í henni, sem rennur í henni ofar - þannig að það þarf ekki vísindamann með 110 þús. kr. útgerðarkostnaði til þess að segja okkur, að það er sama vatnið í henni um allan farveginn, en ekki eitrað í efri hlutanum, en gagnlegt til laxauppeldis í hinum neðri hluta árinnar. Þess vegna er ekki rannsóknar þörf í þessu efni. Hv. þm. Barð. minntist á kostnaðaratriði málsins. Ef sá hv. þm. væri nógu kunnugur á staðnum, vissi hann, að vegna þeirra mannvirkja, sem fyrirhuguð eru þarna á staðnum, auk þeirra, sem búið er að gera þar, er það skylda ríkisins, sem hefur eyðilagt möguleikann fyrir laxveginn með virkjun, að bæta úr því. Um það geta ekki orðið deildar meiningar. - Annars er ég þakklátur hv. þm. Barð. fyrir part af hans ræðu, sem laut að því, hver kostnaður virðist vera orðinn af þessum nýja manni, sem hér er kominn til starfa hjá okkur í laxveiðimálunum. Það er gert ráð fyrir því, að strax á fyrsta starfsári hans fari kostnaðurinn við útgerð hans á annað hundrað þús. kr. En ég hygg, að hann hafi farið með 40 þús. kr. í rannsókn á Lagarfljóti, sem ég veit ekki, hvernig hann hefur farið að því að eyða, þar sem hann er launaður af ríkisfé. Og ég mun væntanlega bera fram fyrirspurn á þinginu um það, hvað hafi sérstaklega hafzt upp úr þessari rannsókn og hver kostnaðurinn hafi verið við hana. En ég vildi óska, að hv. þm. Barð. með sinni miklu fjármálaútsjón vildi skýra það með nokkrum orðum, hvað þessi ungi maður á að gera, sem ráðinn er fyrir hátt kaup til þess m.a. að rannsaka hrygningarstaði, ef hann á ekki fyrir sín föstu laun að skera úr um þessi atriði. Það gæti verið gott, að þessi ráðunautur, sem situr hér í Reykjavík, nema rétt um sumarmánuðina, fengi nú eitthvað að gera, og væri æskilegt, að hann vildi réttlæta tilveru sína með því að fara nú á þennan stað þarna í Þingeyjarsýslu og athuga Laxá, og er furðulegt, ef hann vill ekki gera það. Það virðist augljóst, að hv. þm. Barð. sé fíkinn í að fá þennan ráðunaut til að starfa, og vildi ég því mæla með því, að hv. þm. Barð. léti hann fara um Barðastrandarsýslu - því að sennilega eru líka laxár þar - til þess að athuga árnar, og léti Barðstrendinga borga kostnaðinn.



Af hálfu hv. flm. kom ekki fram eiginlega neitt sérstakt nú, sem við vorum ekki búnir að tala um áður. En út af brtt. hv. þm. Barð. vil ég segja, að það finnst mér mjög óréttlátt, að héraðsbúar greiði kostnað við þessa athugun. Sú athugun í þessu sambandi, sem að ánni sjálfri lýtur, heyrir undir starf þess manns, sem ráðinn er m. a til slíkra starfa eins og þess að athuga um slík mál. Og ætti þess vegna ekki að verða vegna þessarar rannsóknar um neinn aukinn kostnað að ræða fyrir ríkið nema einhvern smávægilegan ferðakostnað. Gæti þessi maður að sjálfsögðu athugað fleiri ár, um leið og hann athugaði Laxá, sem mundi líka minnka ferðakostnað við það að rannsaka Laxá út af fyrir sig. En viðvíkjandi virkjun og þess konar er það að segja um þennan stað, að það eru alveg sérstakir kunnáttumenn, sem rannsaka aðstæður frá sjónarmiði virkjunarinnar, sem þá vinna á vegum þeirra, sem ætla sér að standa að virkjuninni. Og fiskiræktarráðunauturinn og verkfræðingur eða verkfræðingar, sem athuguðu þennan stað, yrðu þá að bera ráð sín saman. Þess vegna er það, að sá litli kostnaður fyrir ríkissjóð, sem kemur til með að verða af athugun á þessari á í sambandi við þetta mál, sem hér liggur fyrir, hann telst beinlínis til þess, sem heyrir starfi þessa trúnaðarmanns til, og er því algert aukaatriði. - Ég vil þess vegna vænta þess, að hv. þm. fari ekki að samþykkja þessa brtt., sem hér er nú fram komin og mér finnst, að sé ekki réttlát og heldur ekki þörf á henni í þessu máli. En það þarf hv. þm. Barð. ekki að furða, þó að ekki standi í nál. áætlun um kostnað við framkvæmd þessa verks, athugunarinnar á Laxá í þessu tilliti, sem hér er um að ræða, vegna þess að það hefur engin slík athugun farið fram enn þá. - En rannsókn í sambandi við virkjun þarna snertir náttúrlega ekkert þetta mál, sem hér liggur fyrir, út af fyrir sig.



Herra forseti. - Það er ekki ástæða til að fjölyrða um þetta mál, vegna þess að undirbúningur þess í landinu er með þeim hætti, að það má furðu telja, að ekki skuli hafa verið hafizt handa áður í því efni, sem þessi þáltill. fjallar um. Það er nú um mjög mörg ár búið að halda því fram, bæði af talsmönnum eins stjórnmáIafl. í landinu og öðrum mönnum ýmsum, sem starfa töluvert að búnaði, að það sé ekki álitlegt að hugsa til þess, að íslenzkur búskapur verði rekinn framvegis í dreifbýlinu, heldur muni þurfa að færa byggðina saman og það til stórra muna, þannig að landbúnaðurinn verði aðallega rekinn í kringum kaupstaðina á samfelldum ræktunarlöndum, svo að þar verði hægt að koma við nýtízku tækni. Þessi skoðunarháttur hefur fengið byr undir báða vængi, þannig að það voru sett fyrir nokkrum árum l., sem gengu nokkuð í þessa átt, um hinar svo kölluðu samvinnubyggðir, þar sem leitazt var við að koma til móts við þann hugsunarhátt að skapa þéttbýli á þann hátt, sem vakir fyrir leiðtogum Sósfl. En það hefur ekkert orðið úr framkvæmdum. Ég held, að ekki hafi verið gerð hin minnsta tilraun til þess að láta sjást í verki, hvort þessi byggðamáti ætti við hér meðal íslenzku þjóðarinnar. - Og ég vil skjóta því til eins hv. þm., sem hér er á fundi, 6. þm. Reykv., sem um langt skeið hefur verið ráðamaður í Reykjavíkurbæ og hefði vafalaust allgóða aðstöðu til þess að knýja það fram, að tilraun væri gerð með byggð af þessu tagi uppi í Mosfellssveit, að hann reyndi nú að gangast fyrir þeirri tilraun, og kem ég síðar að því. Ég vil leyfa mér að telja það sem röksemd fyrir nauðsyn þessa máls, að einn af helztu talsmönnum Sósfl., sem var á ferð í Þingeyjarsýslu á síðasta vori og kom þar í alla hreppa, hann hélt því fram þar í þessum þúsund ára gömlu byggðum, sem eru þar með þeim venjulega hætti, sem gerist hér á landi, að það væri óhugsandi, að það gæti verið mannsæmandi líf í þessum byggðum. Hann sagði í raun og veru ekkert annað en það, sem sagt hafði verið af öðrum mönnum áður. En mér fannst svo mikill sannfæringarkraftur í þessu hjá þessum unga manni, um sveitir, sem búnar eru að vera í byggð í þúsund ár og hafa meiri möguleika að ýmsu leyti en aðrar byggðir - mér fannst svo mikill sannfæringarkrafturinn hjá þessum unga manni, þegar hann kom með þessa dóma, þ.e.a.s. að ekkert væri um að ræða fyrir fólkið, sem þarna býr, annað en að leggja byggðina í eyði og flytja sig á aðra betri staði til þess að stunda atvinnu, að ég tel orð þessa unga manns vera til rökstuðnings þessu máli, sem ég flyt hér. Og þar sem nú ekki er vafi á því, að sumum mönnum sýnist þessi hátturinn álitlegastur - og kannske reynist betur en ég geri ráð fyrir - þessi háttur, sem nefndur er í þáltill., að færa byggðina saman, og þar sem þessi skoðunarháttur er farinn að hafa áhrif og útbreiðast - og mér var sagt í morgun, að einar tvær eða þrjár jarðir í allra fegurstu og blómlegustu sveit á Norðurlandi vestanverðu mundu leggjast í eyði í vor, af því að það fengjust ekki þangað bændur - þá er a.m.k. orðið athugunar vert, hvort ekki er líka nauðsynlegt fyrir þá menn, sem í raun og veru trúa á það, að hægt sé að færa byggðina saman, að styðja að því, að gerð sé ákveðin, alvarleg tilraun til þess að sjá það í verki, hvort þessar kenningar um þéttbýli í landbúnaðinum hafa við rök að styðjast. Ég held, að það sé rétt að benda á það hér, að ein neikvæð sönnun hefur hér komið fram í sambandi við þessa stefnu. Reykjavíkurbær á stóra og ágætlega ræktaða jörð, Korpúlfsstaði, með ýmsu tilheyrandi, þar sem áður var haft blómlegt bú. Og ef það er eins álitlegt og haldið hefur verið fram af mörgum mönnum að koma upp samvinnubyggð, þá virðist mér, að Korpúlfsstaðir hefði verið upplögð jörð til þess. Og ég vil nú spyrja hv. 6. þm. Reykv., hvers vegna hann kom því ekki til leiðar, meðan hann hafði sterkari aðstöðu í bæjarstjórn Reykjavíkur en hann hefur nú, að á þessum stað væri komið upp samvinnubyggð, sem væri algerlega að rússneskum sið. Á þessum stað er mikið tún, stórt fjós, miklar hlöður og annað, sem nauðsynlegt má telja, svo að þarna hefði sennilega verið ódýrara á Korpúlfsstöðum en á nokkrum öðrum stað að koma upp stórbúi, þar sem fjöldi manns væri í einu húsi og ynni undir einni stjórn. En þetta hefur ekki verið gert. Ég álít óheppilegt, að ekki sé reynt að fá úr þessu skorið, hvort samvinnubyggðir eftir rússneskri fyrirmynd geta ekki átt við hér á landi. Ég hef þess vegna lagt til, að í þessu efni væri beitt fyllstu sanngirni gagnvart þeim, sem beita sér fyrir þess. um nýju trúarbrögðum í landinu, þannig að þeir fái sjálfir að vinna að framkvæmd á þessari tilraun undir eftirliti nýbýlastjórnar. En ef þetta er ekki gert, ef nýbýlastjórn, skipuð eins og hún nú er, mönnum, sem eru með gömlu formunum, færi að velja stað og byggja býlin, þá hefur þessi tilraun ekki gildi. Hún hefur ekki gildi, nema talsmönnum hinna nýju trúarbragða sé gefið fullkomið vald til þess að ráða, velja staðinn og velja fólkið. Þessu verður að vera komið þannig fyrir, að þeir geti ekki komið fram á eftir og sagt, að það hafi verið brotnar á þeim reglur, og vona ég, að hv. 6. þm. Reykv. og skoðanabræður hans sjái, að ekki er illa með þá farið og að þeir fá möguleika til að sýna trú sína í verki. Ég verð nú að segja það, að ég hef ekki mikla trú á, að þessi tilraun takist, en ég held það sé rétt, að þeir fái að gera hana, úr því að þetta er þeirra skoðun. Ég hef svo ekki aðra ósk fram að bera en þá, að málið fái meðferð í þinginu og verði samþykkt.



Herra forseti. - Ég hef verið að velta því fyrir mér, síðan till. kom fram, á hvern hátt ég gæti sýnt þakklæti mitt í verki fyrir það mikla traust, sem hv. þm. S-Þ. sýnir mér og mínum flokki með þessari till., og fyrir allan greiða, sem hann hefur gert okkur fyrr og síðar. Ég hef verið að hugsa um, hvað manni í hans stöðu og á hans aldri kæmi vel, því að ég vil vanda vel launin fyrir þessa till. og fyrir allt það, sem hann hefur gert fyrir okkur sósíalista og okkar flokk. Það var siður í fyrri daga, að menn gæfu próventu sína til þess að eignast athvarf í ellinni, og ég get ekki hugsað mér neitt, sem gömlum manni eins og Jónasi Jónssyni kæmi betur í ellinni en að fá öruggt athvarf, fá svo góða grafskrift og þá einnig að fá grafhellu úr íslenzku efni á leiðið sitt. Með tilliti til þessa hefur mér dottið í hug að bera fram við síðari meðferð málsins á þingi brtt., sem sé að við till. bætist svo hljóðandi: „Enda veiti búið próventu Jónasar Jónssonar viðtöku og sjái honum fyrir athvarfi í ellinni, veiti honum heiðarlega grafskrift og leggi grafhellu úr íslenzku efni á leiði hans.“ Ég mun ekki leggja till. fram á þessu stigi málsins, en mun gera það síðar í þakklætisskyni fyrir þá umhyggju, sem hv. þm. S-Þ. ber fyrir flokki mínum, og það traust, sem hann ber til hans.



Ég álít heppilegt, að þessi tilraun, sem ég sting hér upp á, sé gerð af þessum flokki, og hef ég snúið mér að þeim málsvara flokksins, sem mest er við kenningar hans riðinn. Ég vil ekki blanda mér í viðbótartill. hv. 6. þm. Reykv. eða hvaða laun hann ætlar mér, en vil benda honum á, að þar sem ég, eins og hann, fæ dagkaup sem þm., verður það að fara eftir mati þingsins, hvort því finnst einhver sérstök umbun koma til greina. Ég vil ekki ræða um þetta nú, því að þessi umbun kemur ekki fram, fyrr en býlin hafa verið reist og fyrr en ávöxtur er fenginn. Ég get þó aðeins farið nokkrum orðum um það, hvernig þessi mál horfa við. Þetta er ekki alveg eins einfalt og þessir menn vilja vera láta. Flokkur hv. 6. þm. Reykv. er í mörg ár búinn að svívirða bændastétt landsins og halda því fram í ræðu og riti, að íslenzkir bændur, sem í dreifbýlinu búa, lifi eins konar lægra lífi, þeir séu utan við menninguna og tækni þeirra við búskapinn sé svo frumstæð, að hún þoli ekki samanburð. Því er haldið fram af Halldóri Kiljan Laxness, að matvörur, framleiddar af þessum bændum, séu óætar. Við þekkjum lýsingar hans af kjötinu, smjörinu og mjólkinni, í stuttu máli, það er búið að dengja yfir bændastéttina alls konar svívirðingum. Bændur eiga enga framtíð að eiga fyrir sér og það sé ekki annað við þá að gera en að taka þá upp og setja þá niður nærri bæjum og hafa þá þar sem eins konar grýlur. Þess vegna er það, að hv. 6. þm. Reykv. kemur það illa að vera tekinn á orðinu, í staðinn fyrir að þeir hafa fengið mótmælalaust að gaspra eins og þeir hafa viljað fram að þessu. Það er ástæðulaust, að þeim sé svarað öðruvísi en svo: Sýnið trú ykkar í verkunum. Ég sé ekkert á móti því, að ég segi frá ræðu, sem Karl Sigurðsson, bóndi á Draflastöðum hélt árið 1942. Hann sagði: „Hvernig stendur á því, að þið sósíalistar farið ekki að snúast við málunum, farið að vinna eins og aðrir menn? Því farið þið ekki að taka ykkur eitthvað fyrir hendur, gera út, reka búskap eða eitthvað annað og hættið að kjafta?“ Hann benti á það grunna og stanzlausa kjaftæði, sem flokkurinn heldur uppi fyrir hinum vinnandi stéttum landsins, og svo hið dæmalausa máttleysi, sem kemur fram hjá þessum mönnum, þar sem þeir eiga að taka til hendinni. Hv. 6. þm. Reykv. hefur ekki sýnt sína miklu trú í verkinu, þegar hann skipaði meiri hl. bæjarstjórnar Reykjavíkur fyrir nokkrum árum. Honum var í lófa lagið að skapa samvinnubyggð. Hann hefði getað komið upp fjölda heimila. En hann vissi, að allt, sem flokkur hans hefur sagt um þetta, var markleysa. Þess vegna lyppaðist hann niður með Korpúlfsstaði, og þess vegna er það, að hann leggur á flótta nú. Hann þorir ekki að taka á sig ábyrgðina í þessu máli. Hv. 6. þm. Reykv. ætlast framvegis til, að búskapurinn sé rekinn upp á gamla mátann, en flokksmenn hans ætla bara að halda áfram að svívirða bændurna. Nú verða þeir annað hvort að gera, að taka að sér að gera þessa tilraun eða hætta að svívirða bændurna.