Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um varnir gegn hagsmunaárekstrum sem ég flyt ásamt þm. Kolbrúnu Jónsdóttur og Stefáni Benediktssyni. Till. hljóðar svo: "Alþingi ályktar að fela allshn. sameinaðs Alþingis að semja frv. til laga um varnir gegn hagsmunaárekstrum. Frv. skal ná til valdþáttanna þriggja, löggjafar-, framkvæmdar- og dómsvalds. Frv. skal miða að því að vernda og efla traust almennings á stjórnkerfinu með því m.a. að 1. framfylgja undirstöðureglum um aðskilnað valdþáttanna þriggja, 2. kveða skýrt á um ábyrgð einstaklings í þjónustu almennings og koma í veg fyrir að árekstur verði milli einkahagsmuna hans og hagsmuna hins opinbera, 3. setja greinileg fyrirmæli um vanhæfi þeirra sem með mikilvægt úrskurðarvald fara, 4. skylda alþm., ráðherra, dómara, embættismenn og opinbera starfsmenn til að gefa í upphafi starfs þær upplýsingar um viðskipti sín og eignir sínar og fjölskyldna sinna sem nauðsynlegar eru taldar til að varnir gegn hagsmunaárekstrum verði mögulegar." Í grg. með þál. segir: "Í bók sinni Stjórnarfarsréttur segir Ólafur Jóhannesson: "Af stjórnvöldum verður almennt að krefjast hlutlægni, þ.e. að þau byggi ákvarðanir sínar um stjórnarmálefni á lagarökum og hlutlægu mati, en láti eigi stjórnast af eigin geðþótta og persónulegum hagsmunum. Þessi krafa þykir svo sjálfsögð í réttarríki, að um hana ætti ekki að þurfa að fjölyrða. Er auðsætt hve mikilsvert það er að hlutlæg sjónarmið ráði gerðum stjórnvalda svo að almenningur geti með réttu treyst á réttsýni þeirra, ekki síst nú á tímum, er almannavaldið gerist stöðugt umsvifameira og ýmiss konar stjórnarathafnir verða þar af leiðandi æ mikilvægari." Þau auknu umsvif almannavaldsins, sem Ólafur Jóhannesson minnist hér á, eiga sér ýmsar rætur. Þar á meðal er sú trú að markmiðum velferðarríkisins verði ekki náð öðruvísi en með stofnanaveldi. Ekki er talið að kröfum um sanngirni og jöfnuð við framkvæmd hinna ýmsu félagslegu aðgerða verði náð öðruvísi en undir styrkri stjórn stofnana á vegum ríkisins. En þessi siður nær til fleiri sviða en þess félagslega. Í atvinnumálum er miðstýringin ríkjandi hefð á Íslandi. Miðstýringin er arfur frá stríðsárunum. Grunntónn hennar er sá að fólk hafi ekki vit fyrir sér og að réttlæti náist ekki nema fyrir tilverknað þar til gerðra stofnana. Þetta birtist okkur á ýmsan hátt, t.d. í landbúnaðarstefnu, sjávarútvegsstefnu og peningastefnu þeirri sem fylgt er í landinu. Til að hafa stjórn á öllum hlutum þarf að setja upp stofnanir eins og áður segir. Við þekkjum þær t.d. úr landbúnaðinum, þar sem Framleiðsluráð og Búnaðarfélag stjórna öllum málum landbúnaðarins og landbrn. er eins og símsvari frá þessum stofnunum. Við þekkjum dæmi í sjávarútvegi og iðnaði, þar sem sjóðakerfið er ekkert annað en angi af þessum sama hugsunarhætti forræðisins. Við þekkjum dæmin úr peningakerfinu, þar sem eru fjármálastofnanir þjóðarinnar, ríkisbankar, Seðlabanki og Byggðastofnun svo dæmi séu nefnd. Þetta eru allt greinar af þessum sama meiði. Þessar miðstýringartilhneigingar birtast okkur síðan í fámennisstjórn vegna þess að brennipunktum valdsins er safnað saman á fáa staði. Á þessa staði raða flokkarnir mönnum sem þeir treysta. Um þetta þekkjum við fjölmörg dæmi. Ein versta afleiðing fámennisstjórnarinnar er síðan hættan á hagsmunaárekstrum." Síðar í þessari grg. segir: "Í upphafi var vikið að bókinni Stjórnarfarsrétti eftir Ólaf Jóhannesson. Þar fjallar Ólafur um ýmis tilvik í íslenskum lögum þar sem vikið er að vanhæfi einstakra stjórnvalda og veltir fyrir sér spurningunni hvort almenn ályktun verði dregin af þeim lagafyrirmælum um vanhæfistilvik. Orðrétt segir hann síðan "að það virðist verða að meta það hverju sinni hvort afstaða stjórnvalda til ákvörðunar eða málsúrslita sé slík að hætta sé á því að það fái ekki litið hlutdrægnislaust á málavöxtu. Ef stjórnvald á sérstakra eða persónulegra og verulegra hagsmuna að gæta varðandi ákvörðun um eitthvert málefni, má að jafnaði gera ráð fyrir nokkurri vilsýni - vitandi eða óafvitandi - af þess hálfu." Í máli fræðimannsins koma fram þau tvö meginsjónarmið, 1. að það sé mikilvægt að almenningur geti treyst á réttsýni stjórnvalda, og 2. að gera megi ráð fyrir hættu á óhlutlægu mati ef stjórnvöld eigi sérstakra, persónulegra og verulegra hagsmuna að gæta varðandi ákvarðanir." Síðan segir í þessari sömu bók, með leyfi forseta: "Hér hafa að framan verið rakin lagaboð um vanhæfni til stjórnsýslustarfa." - Þar hefur þá fræðimaðurinn farið nokkrum orðum um gildandi ákvæði í íslenskum lögum um þessi efni. - "Þau eru óneitanlega heldur sundurleit og sýnist erfitt að draga af þeim einum út af fyrir sig nokkrar almennar reglur. Á það má þó benda að lagaákvæðin taka yfirleitt til stjórnvalda sem fara með úrskurðarvald eða hafa á hendi einhvers konar matsstörf. Flest lagaboðanna fjalla um fjölskipuð stjórnvöld. Þau taka aðeins til tiltölulega fárra framkvæmdarvaldsaðila. Þannig eru nær engin ákvæði um embættismenn og fasta sýslunarmenn ríkisins. Í löggjöfinni er t.d. engin fyrirmæli að finna um sérstakt vanhæfi ráðherra, stjórnarráðsstarfsmanna eða lögreglustjóra. Fara þeir embættismenn þó með úrskurðarvald sem vissulega er eins þýðingarmikið og margra þeirra aðila sem framangreind lagaákvæði fjalla um." Þessi mál hafa verið víða til umræðu í ríkjunum í kringum okkur á undanförnum árum. Þess má geta að í Kanada voru gefnar út reglur á árinu 1973 sem kalla mætti leiðbeiningar til opinberra starfsmanna varðandi hagsmunaárekstra. Þar eru lagðar fram almennar reglur, sem hljóða þannig í íslenskri þýðingu, með leyfi forseta: "1. Það nægir engan veginn að maður í opinberri ábyrgðarstöðu starfi innan marka laganna. Honum er ekki aðeins skylt að fara að lögum, heldur ber honum að vinna af slíkri umhyggjusemi, að starf hans standist ítarlega opinbera rannsókn. Til þess að heiðarleiki og óhlutdrægni verði ekki dregin í efa skulu opinberir starfsmenn forðast að ánetjast nokkrum þeim manni, sem kynni að njóta góðs af góðvild eða greiðasemi þeirra eða reyna á nokkurn hátt að ná sérstakri hylli þeirra. Á sama hátt skal opinber starfsmaður ekki eiga fjárhagslegra hagsmuna að gæta, sem á nokkurn hátt kynnu að brjóta í bága við skyldustörf hans. 2. Engir árekstrar skulu vera eða virðast vera milli einkahagsmuna opinberra starfsmanna og skyldustarfa þeirra. Þegar opinberir starfsmenn eru skipaðir í stöðu, er til þess ætlast að þeir komi einkamálum sínum í það horf að loku sé fyrir það skotið að hagsmunaárekstrar verði." Þess má geta að í Bandaríkjunum hafa verið umræður um þessi mál líka og þar voru sett lög 1978 sem eru kölluð "Ethics in Government Act of 1978" og þar er fjallað um starfsmenn valdþáttanna. Þar er fjallað sérstaklega um starfsmenn löggjafarvalds, framkvæmdarvalds og dómsvalds, og þar eru nákvæmar reglur um hvernig þeir eigi að gefa upplýsingar um eignir sínar og viðskipti á þann hátt að hægt sé að hafa eftirlit með því að ekki skapist hætta á árekstrum hagsmuna. Og það er mjög mikilvægt í þessu efni að í báðum þessum löndum, Kanada og Bandaríkjunum, hafa menn lagt á það mesta áherslu að þannig verði að búa um hnútana að menn þurfi ekki að efast um að árekstrar verði ekki milli opinberra hagsmuna og eigin hagsmuna, þ.e. menn leggja ríka áherslu á það að stjórnkerfið njóti trausts og komast þess vegna víða þannig að orði að þetta sé ekki spurning um að árekstrar geti orðið heldur sé þetta spurning um að þeir megi heldur ekki virðast geta orðið, vegna þess að traustið skiptir svo miklu máli. Í Bandaríkjunum voru líka 1978 sett lög um stofnun sem er kölluð "Office of Government Ethics". Þeirri sérstöku skrifstofu eða stofnun er falið að fylgjast með þessum hlutum, gefa út reglugerðir og leiðbeiningar til starfsmanna og stjórnenda opinberra stofnana um það hvernig fylgst sé með því að hagsmunir hins opinbera og einkahagsmunir rekist ekki á og þar eru veittar leiðbeiningar um úrlausn og meðferð einstakra mála. Þannig má finna bæði í Kanada og Bandaríkjunum ágætisfyrirmyndir að því hvernig er tekið á þessum málum og það kemur mjög greinilega fram í allri þeirri löggjöf og eins í þeim reglugerðum að traustið er númer eitt. Það má ekki falla neinn skuggi vafans á starfrækslu þeirra starfa sem þessi lög ná til. Í Kanada hafa þessar reglur verið settar sömuleiðis fyrir ráðherra þar sem lögð er áhersla á að þeir komi sínum málum þannig fyrir að aldrei þurfi að efast um að embættisfærsla þeirra hafi hagsmuni hins opinbera, hafi hagsmuni fólksins að leiðarljósi frekar en eigin hagsmuni. Í Bretlandi hafa þessi mál líka verið mjög til umræðu og þar hafa ekki síður verið til umræðu hugsanlegir hagsmunaárekstrar innan þingsins. Þær reglur, sem ég talaði um hér að framan, frá Kanada og Bandaríkjunum fjölluðu um varnir gegn hagsmunaárekstrum hjá opinberum starfsmönnum, en Bretar hafa talsvert mikið fjallað um hugsanlega hagsmunaárekstra innan þingsins. Þar hafa reyndar lengi verið í gildi ákveðnar reglur varðandi þingmenn, t.d. að þingmenn verða að láta þess ætíð getið í upphafi máls, þegar þeir ræða um eitthvert ákveðið þingmál, hvort hagsmunir þeirra eða fjölskyldna þeirra tengjast hugsanlega á einhvern hátt viðkomandi máli. Þar hafa líka nokkuð lengi gilt þær reglur að þingmenn verða við upphaf þingmennskuferils síns - og síðan væntanlega reglulega með einhverju millibili þar á eftir - að skýra frá eignum sínum og eignum fjölskyldna sinna svo og viðskiptatengslum. Þessar upplýsingar eru síðan settar í þingskjöl og eru aðgengilegar almenningi og öllum sem um þær vilja fjalla. Þetta er álitið nauðsynlegt til þess að almenningur geti haft það aðhald og það eftirlit og síðan þá það traust, ef menn reynast traustsins verðir, á starfsemi þingmanna og starfsemi löggjafarvaldsins sem menn telja nauðsynlegt. Talsvert miklar umræður hafa sem sagt verið um þessi mál í Bretlandi núna alveg á síðustu árum og á árinu 1985 kom t.d. út nokkuð umfangsmikil bók eftir Söndru Williams sem heitir "Conflict of Interest, the Ethical Dilemma in Polities" eða "Hagsmunaárekstrar, siðfræðileg vandamál í stjórnmálum". Í þessari bók er á nokkuð upplýsandi hátt fjallað um hvernig staða þessara mála er í Bretlandi og tekin dæmi frá Bandaríkjunum þar sem þessi mál hafa sömuleiðis mjög mikið verið til umræðu varðandi þingmenn. Ég tel nauðsynlegt að þessi mál séu tekin til umræðu hér á Íslandi. Menn hafa stundum haft þær mótbárur á að hér sé fámennið svo mikið og frændsemin það ríkjandi að ekki sé hægt að hafa fullnægjandi eftirlit með þessu. Óumflýjanlega séu það mikil tengsl, bæði skyldleikatengsl og viðskiptatengsl á milli manna, að ekki sé hægt að framfylgja þeim ströngu reglum sem tíðkast víða erlendis um þetta. Ég tel að þetta sé rangt. Ég tel þvert á móti að vegna fámennisins og frændseminnar hér sé nauðsynlegra en ella að gæta aðhalds í þessum efnum og ég tel að nauðsynlegt sé að fram fari um þetta umræða. Því næst verði settur um þetta lagarammi og síðan reglugerðir. Við þessa umræðu er nauðsynlegt að greina á milli ólíkra afbrigða hagsmunaárekstra, sem við getum orðað svo. Í fyrsta lagi eru náttúrlega grundvallarreglur varðandi aðskilnað valdþáttanna löggjafar-, framkvæmdar og dómsvalds. Ég held að menn verði að taka sérstaklega á því máli og það er eitt afbrigði hugsanlegra hagsmunaárekstra. Í öðru lagi er það afbrigðið þar sem einkahagsmunir geta rekist á opinbera hagsmuni og um það atriði hagsmunaárekstra fjalla þessar reglur sem ég vitnaði til frá Kanada og Bandaríkjunum. Í þriðja lagi geta svo þessir hagsmunaárekstrar verið vegna þess að sami aðilinn gegni störfum í mörgum eða fleiri en einni opinberri stofnun þar sem mismunandi opinberir hagsmunir geti rekist á. Þetta er allt hvert af sínum toga og þarf að gera á því greinarmun. En af hverju taginu sem þessir hagsmunaárekstrar eru eða geta orðið, þá er nauðsynlegt að um þetta fari fram umræða, að augu manna opnist fyrir því að hætta er á ferðum í þessu efni og að ekki er verið að veitast að neinum persónulega þó að vakin sé athygli á því að fámennis- og miðstjórnarhefðin á Íslandi gerir ríkar kröfur til þess að farið sé ofan í saumana á þessu og settar um þetta rammareglur til þess að auka traust á starfsemi stjórnkerfisins. Ég legg til, eins og reyndar kemur fram í till. sjálfri, að þessu máli verði vísað til meðferðar í allshn. sameinaðs þings. Umr. (atkvgr.) frestað.



Herra forseti. Á þskj. 652 hef ég leyft mér að flytja till. til þál. ásamt hv. þm. Guðmundi Bjarnasyni, Páli Péturssyni, Stefáni Valgeirssyni, Stefáni Guðmundssyni, Jóni Kristjánssyni og Þórarni Sigurjónssyni um breytt gjaldskrársvæði Póst- og símamálastofnunar. Tillgr. hljóðar svo, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að gera nú þegar ráðstafanir til að gjaldskrársvæði símans verði stækkuð þannig að í meginatriðum gildi sami gjaldflokkur innan sérhvers athafna- og viðskipta- eða greinistöðvarsvæðis." Eins og fram kemur í grg. með þessari till. hefur hún verið flutt áður þannig að efni hennar er kunnugt hv. þm., en ástæðan fyrir flutningi till. er fyrst og fremst sú að hv. þm. þykir hægt miða í því að stækka gjaldskrársvæðin. Þó hafa verið stigin skref í þá átt síðan þessi till. var fyrst flutt, en of fá og of smá. Þau skref hafa reyndar verið stigin í anda till. Það er augljóst réttlætismál að sami gjaldflokkur gildi að lágmarki samkvæmt því sem gert er ráð fyrir í tillgr. Sameining gjaldsvæðanna mun að sjálfsögðu hafa í för með sér að auka þarf línufjölda til endastöðvanna. Það liggur raunar ekki fyrir hversu mikil sú aukning þarf að vera. Í flestum tilvikum mun ekki vera um tæknileg vandamál að ræða en einhver kostnaður hlytist af. Helsta vandamálið í þessu efni eru litlu stöðvarnar, 60 og 90 númera, en hámarkslínufjöldi til þeirra er sex línur sem í sumum tilvikum er of lítið nú þegar og mundi versna við aukna notkun. Símnotendur á svæðum litlu stöðvanna búa við mesta óréttlætið vegna fæðar símnotenda í sama gjaldflokki. Á nokkrum svæðum hafa reyndar verið gerðar ráðstafanir til að skipta þessum stöðvum út eða tengja ákveðna síma fram hjá þeim. Það er ekkert aðalatriði að gjaldskrársvæðin verði nákvæmlega eins og upptalningin með till. sýnir, en minni mega þau ekki vera, a.m.k. ekki að mínum dómi. Í 11. gr. laga um stjórn og starfrækslu póst- og símamála segir, með leyfi forseta: "Stefnt verði að því við gjaldskrárgerð að sömu gjöld gildi innan hvers svæðisnúmers og skal ákveðið í reglugerð hvenær framkvæmd þessa ákvæðis kemst á." Umrædd lög voru samþykkt 1977. Enn þá hefur ekki verið ákveðið í reglugerð hvenær þessi ákvæði skuli framkvæma. Aðgerðir í anda þessarar till. eru alls ekki af því tagi að tekin sé lykkja á leiðina að því marki að sömu gjöld gildi innan hvers svæðisnúmers, síður en svo. Till. felur þvert á móti í sér að stigið verði raunhæft áfangaskref, aðgerðum verði hraðað. Það væri ekki úr vegi að minna á í leiðinni að samkvæmt áður tilvitnuðum lögum er ráðherra heimilt að ákveða að sama gjald skuli krafið fyrir símtal við helstu stjórnsýslustofnanir í Reykjavík, hvaðan sem talað er af landinu. Þessu ákvæði hefur ekki verið fylgt í framkvæmd, en er vonandi í undirbúningi, enda væri slík ráðstöfun mikil hagsbót fyrir símnotendur, ekki síst úti á landsbyggðinni. Þetta sem ég síðast nefndi er raunar ekki hluti af till. sem hér er flutt, en ég vildi ekki láta hjá líða að fara um það nokkrum orðum. Að mínu áliti væri mikill fengur í því ef Alþingi samþykkti þessa till. til þál. og lýsti þeim vilja sínum að stækkun gjaldskrársvæðanna yrði hraðað. Herra forseti. Ég legg til að till. verði vísað til allshn. að lokinni þessari umræðu.



Herra forseti. Það er fyllilega tímabært að hreyft sé í annað sinn á þessu þingi sérstaklega tillöguflutningi um að jafna símgjöld. Hér er um mikið réttlætismál að ræða. Við sem byggjum landsbyggðina vitum mætavel að símkostnaður er býsna hár liður í útgjöldum heimilanna þar. Hér er vissulega um skref í rétta átt að ræða sem hv. 1. flm. mælti fyrir áðan og væri fagnaðarefni ef það skref yrði tekið. Ég benti á það og sagði í upphafi að þetta væri annað þingmálið sem vekti athygli á þessum mismun. Hin till. var flutt mjög snemma þings um sama gjald fyrir símaþjónustu á öllu landinu. 1. flm. þeirrar till. var hv. 5. þm. Austurl. Hjörleifur Guttormsson og sú till. var þannig, með leyfi hæstv. forseta: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni: a. að gera áætlun um uppbyggingu símakerfisins og símaþjónustu sem geri það kleift að jafna gjaldskrá símans í áföngum með það að markmiði að landið verði allt eitt gjaldsvæði innan fimm ára, b. að tryggja að kostnaður vegna símtala við stjórnsýslustofnanir verði hinn sami hvar sem er á landinu fyrir árslok 1987, c. að gera ráðstafanir til að gjaldskrárbreyting skv. alið verði ekki íþyngjandi fyrir elli- og örorkulífeyrisþega." Hér er inn á sama mál komið þó með öðrum hætti sé. Það hefur lengi verið svo að jöfnun símgjalda hefur verið náð með áföngum. Það hafa verið teknið ákveðnir áfangar í þessu efni og það hefur gengið býsna erfiðlega að ná þeim áföngum fram. Menn minnast þess að þegar skrefatalningin fræga var tekin upp var við hana mikil andstaða og menn óttuðust að hún mundi leiða til gífurlegs kostnaðar hjá ýmsum á þéttbýlissvæðinu. Nú heyrist ekki lengur um þetta talað og ég held að sem betur fer hafi það ekki íþyngt mönnum um of, enda ýmis undantekningartilvik gerð á á þann hátt að mildað var óneitanlega það álag sem á aðalþéttbýlið kom með þessari skrefatalningu, en vel að merkja: skrefatalningin gilti vitanlega alls staðar og ekki síður úti á landsbyggðinni. Það var sá mikli misskilningur, sem kom oftlega fram í þessum umræðum, að hin svokallaða skrefatalning mundi eingöngu leggja auknar byrðar á þéttbýlið. Hv. flm. kom inn á það einmitt að hér væri um áfangamál að ræða og gjarnan vildi ég sjá þann áfanga sem hann mælir hér fyrir. Ég man eftir því að á sínum tíma var þetta sérstakt viðfangsefni þeirrar byggðanefndar sem einu sinni starfaði, ekki þeirrar byggðanefndar sem nú starfar eða starfar ekki, og þá áttum við í miklum viðræðum við forustumenn Pósts og síma um þessi mál, hvernig jafna mætti símgjöld og létta byrðar landsbyggðarmanna í kringum símgjöldin. Þá var almennt talið að tækni væri ónóg. Inn á það kom reyndar hv. 1. flm. réttilega að nú væri hún ekki í vegi nema að mjög takmörkuðu leyti. Þá var líka bent á það, man ég eftir, að efnahagur þeirrar stofnunar leyfði ekki slíkt. Kannske var aðaltilefni þess að ég kom upp sú breytta staða sem hefur orðið varðandi efnahag þessarar ágætu stofnunar, Pósts og síma. Hann ætti að gera þeirri stofnun auðvelt, svo ekki sé meira sagt, að jafna símgjöld miklu meira en orðið er eða lækka þau kannske almennt. Við afgreiðslu fjárlaga í vetur gerðist það nefnilega að ákveðið var að Póstur og sími greiddu dágóða upphæð, tugmilljónir, í ríkissjóð af sínum hagnaði, hagnaði sem hefði réttilega átt að renna í þetta verkefni og hefði verið kjörið til þess, en hv. stjórnarsinnar sáu ekki ástæðu til þess að nota það lag til að taka þá fjármuni og beina þeim í þann farveg sem hv. 1. flm. er hér að víkja réttilega að heldur var ákveðið að vísa því beint í ríkissjóð til ýmiss konar ráðstöfunar þar. Ég vildi skjóta því að hv. 1. flm. hvort það væri ekki ráð, einmitt vegna þessa góða efnahags Pósts og síma, þeirrar stofnunar sem getur nú greitt í ríkissjóð þetta vænar fúlgur af sínum hagnaði, að nota þetta lag og koma a.m.k. þeim áfanga sem hann er með í sinni till. í framkvæmd, að ekki sé nú minnst á stærri og meiri áfanga sem hann vék að að vissulega þyrftu að fylgja í kjölfarið.



Herra forseti. Á þskj. 653 hef ég leyft mér að flytja till. til þál. ásamt þeim hv. þm. Guðmundi Bjarnasyni, Ragnari Arnalds, Kjartani Jóhannssyni og Friðrik Sophussyni. Tillgr. hljóðar svo, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að fela fjmrh. í samvinnu við einstök ráðuneyti og Samband ísl. sveitarfélaga að láta gera yfirlit um fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Greint verði á milli samskipta er lúta að framkvæmdum annars vegar og rekstri og ýmissi þjónustu hins vegar. Fram komi skuldbindingar og fjárhagsstaða hvors aðila fyrir sig miðað við árslok 1985. Grg. um þetta efni verði lögð fyrir Alþingi með frv. til fjárlaga fyrir árið 1987." Með þessari till. fylgir stutt grg. sem ég vildi leyfa mér að fara yfir, með leyfi forseta: "Tilgangurinn með þessari till. til þál. er að skýra og draga fram fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Um áraraðir hefur verið fjallað um samskipti ríkis og sveitarfélaga. Ríkisstjórnir hafa haft einföldun samskipta þessara tveggja stjórnstiga að stefnumiði með það að leiðarljósi að fella saman ákvörðunarvald og fjárhagsábyrgð. Nefndir á vegum ríkis og sveitarfélaga hafa fjallað um málið án þess að verulegar breytingar til einföldunar hafi komist á. Bráðnauðsynlegt er að árlega liggi fyrir yfirlit um fjárhagsskuldbindingar ríkis og sveitarfélaga. Það yrði ótvírætt til hagræðis og einföldunar allri málsmeðferð fyrir fjvn. Alþingis, fyrir þm. yfirleitt, fjmrn. og önnur ráðuneyti og sveitarstjórnir ef yfirlit sem þetta væri fyrirliggjandi þegar Alþingi fjallar um fjárlög og sveitarstjórnir um fjárhagsáætlanir sínar. Víða hafa aðilar ekki komið á formlegum samningum um sameiginlegar framkvæmdir, en kröfur aftur á móti komið fram sem eru þó engan veginn staðfestar eða viðurkenndar af hlutaðeigandi aðilum. Það er því brýnt að þessi mál séu skoðuð sérstaklega og að ríkisvaldið og sveitarstjórnir komi meiri formfestu á samskipti sín. Hér er ekki síst haft í huga að gerðir verði samningar um sameiginleg verkefni." Þessi till. er, eins og ég hef þegar sagt, flutt fyrst og fremst til að draga fram alla þætti fjárhagslegra samskipta ríkis og sveitarfélaga. Með því móti á Alþingi svo og allir hlutaðeigandi aðilar að geta gert sér betur grein fyrir og metið stöðu mála en nú er. Till. þjónar því tvíþættum tilgangi, þ.e. í fyrsta lagi að greiða fyrir umræðu um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og einnig að bæta vinnubrögð í fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa um þessa till. fleiri orð. Hún skýrir sig raunar sjálf að mínum dómi. Hún er einföld af allri gerð, en ég gerði mér fyllilega grein fyrir því að sú vinna sem till. gerir ráð fyrir að verði innt af hendi er allveruleg. Ég legg ríka áherslu á það, og ég veit að aðrir meðfim. mínir gera það, að þessi till. hljóti ekki síður afgreiðslu á hv. Alþingi en aðrar till. sem hér eru til meðferðar. Ég legg síðan til að till. verði vísað til félmn. að lokinni þessari umræðu. Umr. (atkvgr.) frestað.



Herra forseti. Á þskj. 677 flytjum við nokkrir þm., 1. flm., 2. þm. Reykv. Friðrik Sophusson, og sá er hér stendur, Karl Steinar Guðnason, Stefán Benediktsson og Páll Pétursson, till. um könnun á áhrifum lögbundinna forréttinda til atvinnurekstrar og vinnu. Hún er svohljóðandi: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að kanna áhrif lögbundinna forréttinda, m.a. einkaréttar, til tiltekinna starfa eða atvinnurekstrar. Í könnun þessari skal einkum leitast við að varpa ljósi á þýðingu einkaréttar eða lögbundinna forréttinda á stöðu þeirra, er slíks réttar njóta, áhrif þessa á verðlag og hagsmuni neytenda yfirleitt, svo og á kostnað í rekstri, jafnt opinberum rekstri sem einkarekstri. Þá skal könnuninni einnig ættað að leiða í ljós áhrif lögbundinna takmarkana af þessu tagi á tækniþróun, hagvöxt og atvinnustig. Skýrsla um niðurstöðu könnunarinnar skal lögð fyrir Alþingi." Þessu fylgir nokkuð ítarleg grg. sem óþarft ætti að vera að lesa. Ég held að það sé álit allra flm. og reyndar ekkert bundið við þá að það sé mjög tilviljanakennt hverjir í þessu þjóðfélagi hafa komið fram ákvæðum um lögvernd sinna starfsgreina. Í mörgum tilfellum má rekja þá lögvernd, sem tilteknar stéttar hafa hlotið, til frekju og óbilgirni og sterkrar aðstöðu hjá viðkomandi ríkisstjórnum, hverjar sem þær eru hverju sinni. Margt í þessum lögvernduðu ákvæðum er löngu úrelt. Annað er ekki í samræmi við atvinnuþróun. Það var ekki ætlunin hér að fara að telja upp einstakar starfsgreinar eða ráðast á þær þó að ástaða væri til þess. Ég held að þarna séu hlutir komnir í flækju, ósamræmi og það ætti alls ekki að spilla að reynt verði að móta þarna skýrari línur. Ég held að í býsna mörgum tilfellum, eins og segir í grg., séu þessi lögvernduðu réttindi mjög tvíeggjuð og hafi mjög tvíeggjað gildi og séu býsna oft bókstaflega hamlandi á atvinnuþróun og tækniþróun og séu, eins og ég sagði, býsna oft neikvæð. Í öðrum tilfellum má benda á hið gagnstæða. Það segir hér í lok grg.: "Stöðugt fjölgar þeim starfshópum sem leita eftir einkarétti til að vinna tiltekin störf eða forréttindum á tilteknum sviðum atvinnulífsins. Því er brýnt að fá svör við ofangreindum álitaefnum hið allra fyrsta og því er þessi till. til þál. flutt." Ég legg til, herra forseti, að þessari till. verði vísað til allshn. Umr. (atkvgr.) frestað.