Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg hefi leyft mjer, með hjálp tveggja háttv. þingmanna, að senda í prentsmiðjuna brtt. við brtt. á þgskj. 506, og enn fremur brtt. við frv. sjálft, sem hjer liggur fyrir. Jeg vona, að þessar brtt. komi þegar, því að jeg álít að það sje best, úr því, sem komið er, að samþykkja frv. í aðalatriðum, eins og það kom frá háttv.Ed., og vera ekki að stríða við þetta mál, þó að jeg verði að játa það, að frv. sje langt frá því að vera gallalaust, eins og líka er eðlilegt, er tími háttv. deildar var svo takmarkaður. Jeg skal þá ekki fara frekar út í þessar brtt., en að eins geta þess, í hverju þær eru fólgnar. Það er þá fyrst við 3. liðinn, að það sje ekki brtt. við alla greinina; heldur við fyrri málsgr., eins og jeg líka hefi heyrt að hafi verið meiningin, því að ef brtt. 3. á þgskj. 506 verður samþykt, þá fellur í burtu sama málsgr. og þar með uppbót af aukatekjum lækna og daglegri þóknun þm., en mjer er sagt, að það hafi ekki verið tilgangurinn. Þess vegna er brtt. mín á þá leið, að fyrri málsgr. orðist svo, og þá leyfi jeg mjer að bera fram þá brtt., að uppbót á aukatekjum lækna hækki upp í 60%, vegna þess, að felt var frv. um sjerstaka launaviðbót til lækna hjer í deildinni í fyrradag. Önnur brtt. er sú, að launamarkið í c-lið 3. brtt. á þgskj. 506 sje fært upp í 3.500 kr. úr 3.000 krónum. Mjer finst, að það sje ekki rjett að fara skemra en þetta nje heldur lengra frá frv., sem fyrir liggur, en svo. Jeg skal þá ekki að svo stöddu fara frekari orðum um málið; að eins vil jeg geta þess, að þessi brtt. mín, um að fara úr 3.000 krónum upp í 3.500, bakar landssjóði ekki ýkjamikil útgjöld. Jeg get ekki sagt fyrir víst hve mikið það muni vera, en það eru að eins 100 kr. á ári til hvers embættismanns, sem svo er ástatt um, og það getur aldrei orðið mikil upphæð. Jeg leyfi mjer að vænta þess, að atkvgr. um málið fari ekki fram fyr en brtt. þessum hefir verið útbýtt, og jeg vona, að háttv. deild muni samþykkja þær, og jeg hefi fyrir satt, að háttv. fim. brtt. á þgskj. 506 muni ekki setja sig mjög mikið á móti þeim. Komi það fram, að einhverjir embættismenn sjeu settir ranglega hjá með þessu frv., má á næsta aðalþingi athuga það og leiðrjetta. Jeg held, að sá einasti embættismaður, sem verður út undan við þetta, sje biskupinn. Jeg veit ekki, hvort 2. brtt. á þgskj. 506 kemur niður á nokkrum embættismanni nema skógræktarstjóranum; en sem sagt, þó að þetta sje nú svo, þá megum við ekki stofna öllu málinu í voða fyrir það; það má altaf taka málið til athugunar aftur. Jeg vona, að háttv. flutnm. leggi ekki mikla áherslu á 1. brtt. við 6. tölulið, enda virðist mjer það líka svo smávægilegt; þar á móti býst jeg við, að þeir leggi allmikla áherslu á 2. brtt., og þess vegna vil jeg ekki skifta mjer mjög mikið af því. Þá er 4. brtt. Mjer finst hún líka nokkuð smávægileg, en með því að hún skiftir varla svo miklu máli, sje jeg ekki ástæðu til þess að ræða hana sjerstaklega. Þá er ein brtt. frá háttv. 2. þm. S.-M. (B. St.), um laun háyfirdómarans. Jeg hefi vitanlega ekkert á móti henni, jafnvel þakklátur fyrir, að hún er fram komin. Jeg vona, að brtt.háttv. 1. þm. Árn. (S. 8.) nái ekki samþykki þessarar háttv. deildar, því að það yrði til þess eins, að hindra framgang málsins. Að svo stöddu skal jeg þá ekki ræða frekar um málið.

Pjetur Jónsson Jeg hefi ekki rætt mikið um þetta mál; jeg hefi að eins lagt því liðsyrði, að það kæmi til þessarar umr. Annara er það að segja um þetta launafrv., að það hafa verið gerðar tilraunir til þess að koma á samkomulagi milli nefndanna í báðum deildum, en nú er svo komið, að hvor nefndin situr föst við sinn keip, og þótt í rauninni kæmi fram allmikil tilslökun hjer í Nd., um þær greinar, sem mest er um deiit, þá hefir þessi tilraun til samkomulags endað svo, að það er ekki hægt að fá neina tryggingu fyrir því, að þetta frv. nái samþykki hjer á þinginu, þótt þetta frv. verði samþykt hjer. Frá þessu vildi jeg skýra, af því að jeg hefi heyrt, að margir óskuðu þess, að þetta frv. næði fram að ganga, og býst jeg við, að margir háttv.þm. uni því illa, að engin niðurstaða verði um það, að bæta launakjör embættis- og sýslunarmanna landsins. Um frv. það, sem fyrir liggur, get jeg sem sagt ekkert annað sagt, en að jeg hefi ljeð því atkvæði mitt, svo að það mætti komast til þessarar umr. Annars lít jeg svo á, að ef frv. sem þetta hefði komið fram í fyrra, með því frv. sem þá lá fyrir, þá hefði verið sjálfsagt að athuga það rækilega, sem nokkurskonar endurbætur á dýrtíðarlögunum, en nú horfir það alt öðruvísi við, þegar ekki er neinn tími til að víkja því við í þá átt, sem við hjer í hv.Nd. ætlumst til. Það er svo sem gefinn hlutur, að þessar launabætur embættismanna landsins hefðu orðið mjög litlar og smáskornar, af því að ekki var fært að ganga lengra að þessu sinni, ekki hægt að gefa nema það allra naumasta, en jeg hygg nú samt, að þótt við hefðum greitt atkv. með till. um flesta embættismennina, sem nefndir voru í þessu launafrv., þá hefði það verið óhætt, vegna þess, að þeir voru flestir búnir að sætta sig við þá úrbót, sem þar var gefin, svo að frv. hefði að nokkru leyti náð tilgangi sínum, og einkanlega þó ef aukið hefði verið inn í þeim mönnum, sem vantaði í frv. þegar það fór hjeðan úr deildinni, og þá sjerstaklega sýslumönnunum. En þótt jeg svo hafi greitt þessu frv. atkv. mitt, og ætli að gera það áfram, ef það tekur ekki breytingum, sem skaða það, þá er það samt ekki af því að jeg álíti það ekki herfilegustu kórvillu að fara að taka það fyrir nú. Jeg verð að lýsa yfir því, að jeg og samnefndarmenn mínir erum gramir yfir því, að ekki auðnaðist að fá þann enda á málið, er bætti svo úr launakjörum þeirra manna, sem frv. ræðir um, að það yrði nokkurn veginn notalegar bætur fyrir þá, en má ske eru þó þessar umbætur skárri en ekki neitt.

Magnús Guðmundsson Jeg ætla að eins að lýsa yfir því, að jeg get ekki greitt þessu frv. atkvæði mitt, og það er af því, að mjer sýnist það einmitt auka ranglætið, en ekki bæta úr því; jeg skal t. d. benda á það, að samkvæmt þessu frv. fá menn, sem hafa 3.000 og 5.000 króna laun, alveg jafnháa dýrtíðaruppbót, nefnilega 1.000 kr., og jeg get ekki sjeð hvaða sanngirni er í því, auk þess sem það fer alveg í bága við þá reglu, sem hingað til hefir verið fylgt, að láta uppbótarprósentuna lækka eftir því sem launin hækka. Jeg skal líka benda á, að eftir gildandi lögum fær sá maður, sem hefir 2.000 kr. undir 700 kr. í dýríðaruppbót, en eftir frv. fengi hann 900 kr. Eigi hann nú 5 börn fær hann rúmlega 100 kr. meiri dýrtíðaruppbót eftir frv. en núgildandi lögum, vegna lækkunar á styrk til uppeldis barna. Maður með 5.000 kr. launum fær eftir núgildandi lögum enga dýrtíðaruppbót, en eftir þessu frv. fær hann 1.000 kr. uppbót. Eigi hann nú 5 börn, eins og 2.000 kr. maðurinn, fær hann eftir frv. 250 kr. fyrir þau. Með öðrum orðum, sá maður, sem hefir 2.000 kr. í laun og 5 börn, fær með þessu frv. rúmlega 100 kr. viðbót, en maður með 5.000 kr. laun og 5 börn fær 1.250 kr. viðbót. Svona lagaðri sanngirni ljæ jeg ekki atkvæði mitt. Frv. er vanhugsað og á að falla hjer í þessari hv. deild. Brtt. þær, sem komnar eru fram við frv., eru ef til vill til einhverra bóta, en alls eigi svo að nægi, enda enginn tími til að athuga þær. Mun jeg greiða sumum þeirra atkvæði mitt en sumum ekki, en undir öllum kringumstæðum greiði jeg atkvæði á móti frv. því að það er óhæft og leiðir til hins mesta misrjettar, auk þess sem það eykur landssjóði stórum útgjöld.

Björn R. Stefánsson Annaðhvort er það, að háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.) misskilur frv. algerlega, eða þá að í því felst alt annað en ætlast er til. Jeg tók svo eftir, að háttv.þm. (M. G.) segði, að maður, sem hefði 2.000 krónur í laun, fengi ekki nema 100 krónur í uppbót.  (M. G.: Já, í viðbót við það, sem var)  . En dýrtíðaruppbót þeirra manna verður alls 900 krónur, en jeg hygg, að eftir núgildandi lögum fái þeir ekki nema hjer um bil 600 kr.  (M. G.: 675 kr. og 70 kr. fyrir barn hvert, í stað 50 kr. eftir frv.)  . Jeg vildi að eins með þessum orðum tryggja það, að enginn misskilningur ætti sjer stað um þetta atriði.

Gísli Sveinsson Jeg skal ekki tala langt um þetta; jeg ætla að eins að segja fáein orð út af ræðu háttv. 1. þm. Skagf. (M. G). Háttv. þm. (M. G.) gerði grein fyrir atkvæði sínu nokkuð ljóslega, á þann veg, að hann gæti ekki greitt atkvæði með þessu frv. og ekki heldur með þeim brtt., sem fram eru komnar. Þetta er skírt og skorinort og er auðvitað komið til af því, að háttv.þm. (M. G.) er mótfallinn öllum launabótum, fram yfir það sem verið hefir, því að annars væri ástæðulaust að vera að lýsa yfir því, að maður ætli að vera á móti öllum launabótatillögum, hvernig svo sem þær væru. Það er nú vitanlegt, að þetta frv., sem frá háttv.Ed. kemur, hefir sína galla, en þó er það miklu rjettari leið heldur en þær kákbreytingar, sem þessi hv. deild ljet sjer sæma að senda frá sjer fyrir skemstu. Jeg hygg, að ef fjárveitinganefnd þessarar deildar hefði tekið sjer það fyrir hendur í öndverðu, er hún fjekk launamálin til meðferðar, að endurbæta dýrtíðarlögin, samkvæmt þeirri stefnu, sem fram hefir komið áður hjer í þingi, þá væri málið áreiðanlega komið í betra horf en nú er. En fyrir þetta, að fjárveitinganefnd kom fram með þessar kákbreytingar á föstum launum, í trássi við vilja svo að segja allra eða flestra, þá er nú svo komið, að jafnvel þeir, sem þó vilja veita einhverja uppbót, sjá sjer ekki fært að vera með því, og svo er það líka ofureðlilegt, að þeir, sem engar breytingar vilja, verði líka á móti því. En hjer voru þeir menn í meiri hluta, sem alls ekki vildu fara þessa leið, heldur dýrtíðaruppbótarleiðina. Þess vegna er nú komið algert rugl á. Og það versta er, að þetta rugl stafar bæði frá þeim, sem vilja bæta, og hinum, sem eru mótfallnir uppbótum. Nú er síðasti dagur þingsins eða svo og málið komið í öngþveiti, og ekki hægt að finna neina leið út úr því, nema menn geti komið sjer saman um einhvern tilbærilegan grundvöll. Þegar verið er að tala um að gera einhverjar umbætur á þessu frv., tel jeg rjett að miða við það ástand sem er, en ekki við eitthvað, sem hefði verið samþykt, ef öðruvísi hefði atvikast, eða átt að samþykkja, eða verður, ef til vill, samþykt á næsta þingi eða hver veit hve nær.

Einar Jónsson Mjer virðist vera búið að ræða svo mikið um þessi frv., sem fram hafa komið í launamálinu á þessu þingi, að vanþörf sje á að lengja þær ræður frekar. Þó að nú sje kominn bunki af brtt, þá sýnist mjer, að þær sjeu svo greinilega orðaðar, að óþarft sje að deila um þær frekar. Jeg ætlaði að fara fram á það við forseta, að fundi yrði frestað, ef brtt. yrðu ekki komnar í tæka tíð. En þær eru nú allar komnar. Það hefir verið svo mikið rætt um þetta mál, hver þm. haldið 10-20 ræður, að jeg hefi ekkert um það að segja, nema jeg endurtaki það, sem þegar hefir sagt verið. Jeg æski þess vegna atkvgr. sem fyrst, um leið og jeg lýsi yfir því, að jeg tel þinginu ekki sæma að hafna þessu frv. Munurinn er fólginn í því, hvort þessi stefna Ed. sje rjett, eða stefna sú, sem Nd. hafði valið. Um þetta hafa háttv.þm. hlotið að mynda sjer skoðanir. Þó að jeg geti ekki verið samþ. ýmsu í frv., álít jeg ekki rjett að hafna því, úr því sem komið er.

Jörundur Brynjólfsson Jeg skal ekki verða langorður um þetta mál, því að þessar umr. eru lítilsverðar. Jeg vil að eins geta þess, að jeg lít svipað á þetta mál og háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.). Jeg er nærri sannfærður um, að fáir njóta góðs af þessari uppbót. Landssjóður geldur meira fje, en sú fjárhæð, sem fellur hverjum einstökum í skaut, er svo lág, að hann munar nálega ekkert um hana. En málið er hins vegar komið í óvænt efni og ekki að vita, hvernig Ed. snýst við, ef frv. yrði felt hjer. Jeg hafði hugsað mjer að bera fram till., sem færi í þá átt, að halda málinu í sama horfi og síðasta þing kom því í. í fyrra samþ. þessi deild að hafa hliðsjón af heimilisástæðum manna. Hún samþ., að þeir, er hefðu einhverja fram að færa, skyldu fá 50 kr með hverjum, en Ed. færði þessa fjárhæð upp í 70 kr. En nú bregður svo kynlega við, að háttv.Ed. lækkar þessa uppbót niður í 50 kr., og telur óheppilegt, að fje í þessu skyni skuli nokkurn tíma hafa verið veitt. Ed. hefir þess vegna skift um skoðun á þessu máli síðan í fyrra. Hún hækkar nokkuð uppbótarprósentuna, en jeg er viss um, að þeir, sem þyngstum heimilum eiga fyrir að sjá, njóta ekki neins góðs af þessari breytingu. Þeir, sem vilja bæta lágt launuðum starfsmönnum hins opinbera, hljóta þess vegna að greiða minni till.atkv. sitt. En það tel jeg að bíta höfuðið af skömminni, ef till. verður feld, því að þá eru það að eins látalæti, að þykjast vilja bæta kjör hinna lægst launuðu starfsmanna, en ekki tilætlunin í raun og veru. Atkv. mitt um þetta frv. fer eftir því, hvernig með þessa till. fer.

Bjarni Jónsson Jeg vildi að eins gera örstutta athugasemd. Ýmsir hafa tekið það rjettilega fram, að kosturinn á þessu frv. Ed. væri sá, að enginn munur væri gerður á starfsmönnum hins opinbera, heldur væri hverjum bætt upp ákveðin hlutatala af launum hans, hvort sem þau væru há eða lág. Þetta er tilraun til að færa uppbótina frá fátækrastyrkinum og láta hana vera uppbót á fallinn gjaldeyri. Þetta tel jeg sæmilegan grundvöll og bestu till., sem fram hefir komið í málinu, að undanskilinni till., sem borin var fram á þingi 1916, er hafði þann sama ágalla og till.Ed., að undanskilja hæst launuðu embættismennina, með þeirri reikningslegu rökfærslu, að móðir vor ættjörð segði við einstaka menn: Þig hjelt jeg svo vel í fyrra lífi, að jeg bæti þjer nú ekki upp, en við hina: Þú áttir svo ilt, að þjer vil jeg bæta. En í gildandi lög voru settar barnsfúlgur og undanskildir sumir starfsmenn landsins, ef þeir voru ógiftir og ómagalausir. Þó að vinna þessara manna sje engu minni en hinna, þá verðskulda þeir ekki sömu uppbót, ef þeir eru svo hepnir eða óhepnir, að eiga konu og börn. Jeg sje, að nú er fram komin till. frá tveimur þm. af Austurlandi, sem fer í þá átt, að einhleypingarnir fái enga dýrtíðaruppbót. Ef þessi till. yrði samþ., væri það að hverfa frá skynsamlegri stefnu málsins yfir í handahófsuppbótina og þá tegund göfuglyndis, sem ríkti á síðasta þingi. En þegar svo væri komið, væri í engu um bætt frá því, sem áður var, því að með þessu háttalagi yrði töluvert stór hópur manna út undan. Jeg sje líka á till. þessari kynlegan hlut; en hann er sá, að allir stundakennarar eru undanskildir uppbótinni. Það er einkennilegt höfðinglyndi að undanskilja þessa menn uppbót fyrir það, að þeir hafa orðið að starfa sem stundakennarar, vegna þess að menn hafa ekki tímt að gera kenslu þeirra að föstu embætti. Pálmi Pálsson var t. d. 10 ár stundakennari við Mentaskólann og fjekk þá loks embætti. Jeg var þar stundakennari í 10 ár, en fjekk spark í stað embættis. Og Jón Ófeigsson hefir verið stundakennari í 10 ár. Sumir stundakennarar hafa ekki annað starf á hendi en þessa stundakenslu, og þó á að undanskilja þá. Hagur landssjóðs er líklega svo erfiður. Þessir sparnaðarpostular ættu að festa upp auglýsingar á erlendum kauphöllum, þar sem þeir fengju lán, og lýstu yfir því, að Ísland gæti ekki greitt stundakennurum dýrtíðaruppbót, því að hagur þess væri svo erfiður. Þetta mundi verða ágætt meðal fyrir sparnaðarmennina til þess að gagnast landi sínu og þjóð. Það er öllum ljóst, að tiltrúin er ekki lítils virði, og menn mundu trúa því, að sú þjóð, sem auglýsti þetta, mundi ekki draga menn, á tálar. Þeir mundu segja: „Miklir dæmalausir sæmdarmenn eru þetta, að segja okkur þetta svona hreinskilnislega. Ekki eru þeir að fara í kringum okkur. Við hefðum annars ef til vill glæpst á að lána þeim um 100 kr. virði, en nú vitum við, að það er ekki óhætt“. Nóg af þessu tægi ætti að koma fram í lögum og helst í erlendum blöðum og auglýsa það sem oftast, þar sem erlendir peningamenn og Íslendingar þyrftu að hafa viðskifti. Þá hefðu þessir fjármálaspekingar náð tilgangi sínum. Jeg skal ekki skifta mjer af, hverskonar blanda verður úr þessu, úr því að hjer eru engar hreinar línur, engin hrein hugsun og ekkert rjettlæti. Mjer er því sama, hver grauturinn gengur fram.

Hinn 10. júlí barst forseta neðri deildar svo látandi brjef: „Í ræðu, sem 2. þingmaður Reykvíkinga, forsætisráðherra Jón Magnússon, flutti í neðri deild Alþingis föstudaginn 28. júní s.l. sem svar við fyrirspurn út af greinum, sem birst höfðu í dagblaðinu Vísi, komst nefndur ráðherra svo að orði: En jeg get ekki neitað því, að mjer hefir sárnað þessi árás, af því að mjer sárnar það, að íslenskt blað, jafnvel á hve lágu siðferðis- og menningarstigi sem það annars stendur, skuli leyfa auðvirðilegustu Leitis-Gróu rúm til þess að svívirða erlend stórmenni o. s. frv. Með því að þessi ummæli eru mjög móðgandi fyrir mig, sem ritstjóra nefnds blaðs, leyfi jeg mjer hjer með virðingarfylst að fara þess á leit, að háttvirt þingdeild veiti samþykki sitt til þess, að jeg megi höfða mál gegn ráðherranum út af tjeðum ummælum, til þess að fá þau dæmd dauð og ómerk, þar sem ekki verður heldur sjeð, að ráðherrann hafi viðhaft þessi orð í neinu öðru skyni en að svala geði sínu og þau gátu enga þýðingu haft til upplýsinga í máli því, sem um var að ræða, en þinghelgin væntanlega ekki til þess ætluð, að gefa einstökum þingmönnum, sem þannig vilja nota hana, jafnvel þó í ráðherrasess hafi komist, tækifæri til þess að geta óvirt utanþingsmenn opinberlega í orðum að ósekju í skjóli hennar. Reykjavík, 9. júlí 1918. Jákob Möller. Til neðri deildar Alþingis. Forseti Nd. svaraði brjefinu 11. júlí á þessa leið: Með brjefi, dags. 9, þ. m., hafið þjer, herra ritstjóri, leitað leyfis neðri deildar Alþingis til þess að mega höfða mál gegn 2. þm. Reykv., Jóni forsætisráðherra Magnússyni, út af ummælum, er hann hafði í ræðu í neðri deild föstudaginn 28. júní þ. á. og þjer tilgreinið í brjefinu. Út af þessu skal yður hjer með tjáð, að samkvæmt 38. gr. stjórnarskrárinnar 5. jan. 1874 má hvorug þingdeildin taka við neinu málefni, nema einhver þingdeildarmanna taki það að sjer til fiutnings. Mál þetta getur því ekki komið til meðferðar, nema fram sje borin tillaga í þá átt, sem erindið fer fram á, af einhverjum þingdeildarmanna. Brjef yðar er nú lagt fram í lestarsal þingsins.

Forseti: Það er nú að vísu svo ákveðið í 38. gr. stjórnarskrárinnar 1874: „Hvorug þingdeildin má taka við neinu málefni, nema einhver þingdeildarmanna taki það að sjer til flutnings“. En þessi ósk hæstv. forsætisráðherra, sem um leið er 2. þm. Reykv., getur skoðast gild, þótt hún sje ekki alveg bókstaflega formleg, þar sem hann gerist ekki beint flm. málsins. Það hefir áður verið tilkynt hjer í deildinni, að þetta erindi hafi komið, og þá var það tilkynt um leið, að það yrði ekki tekið fyrir í deildinni, nema einhver háttv. þingdm. gerðist flm. að því. Þótt enginn hafi formlega gefið sig fram sem flm. þess, þá er það samt nú tekið á dagskrá, eftir ósk hæstv. forsætisráðherra, og er til umræðu. Jeg veit ekki, hvort menn óska, að erindið gje lesið hjer upp. Það hefir legið frammi í lestrarsalnum, svo að þingmenn hafa átt kost á að lesa það.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg hefi borið mig saman við ágætan lögfræðing um það, hvort ekki væri rjettast að leita samþykkis deildarinnar til þessarar málshöfðunar. Mjer fyrir mitt leyti hefði auðvitað aldrei dottið í hug að neyta þinghelginnar til þess að skjóta mjer undan málssókn. En það er ekki víst, hvort hægt væri að höfða mál gegn nokkrum þingmanni fyrir ummæli hans á þingfundi, án samþykkis deildarinnar, jafnvel þótt bann samþykki málssóknina sjálfur. Jeg sje enga ástæðu fyrir deildina að neita um samþykki sitt til þessa leyfis, nema sá, sem hlut á að máli, vilji neyta þess rjettar, sem lögin heimila að þessu leyti. Það er því ósk mín, að deildin veiti þetta leyfi án frekari umræðu.

Frsm. (Sigurður Stefánsson) Jeg ætla ekki að segja margt um þetta frv. nú, vegna þess, að hv.flm. (P. O.) tók alt fram, sem um það þarf að segja, þegar málið var hjer til 1. umr. Að frv. þetta kemur nú fram, eftir að hafa hvílt sig nokkuð lengi, stafar af því, að í hv.Ed. hefir nú verið felt frv., sem bjargráðanefnd bar fram hjer í deildinni og afgreitt var hjeðan. Jeg þarf ekki að taka það fram, hvers efnis frv. var; hv. þingdeildarmenn kannast allir við það. En eftir að það frv. var fallið í hv.Ed., þá þótti nefndinni rjett, að þetta kæmi fram. Við flm þessa frv. höfum ekki skift um skoðun, síðan við fluttum það. Við litum enn svo á verðlagsnefndina hjer í Reykjavík, að verksvið hennar sje í raun og veru alveg horfið, og því megi leggja hana niður. Það hefir verið tekið fram í nál. og færð rök að því, að verðlagsnefndin sje nú orðin óþörf. Líka var með skýrum rökum sýnt fram á það í framsögu málsins í upphafi. Mjer finst því, að þingið geti vel lofað verðlagsnefndinni að eiga frí hjer eftir. Og mjer finst ekki ótilhlýðilegt, að það vilji hafa hönd í bagga með, að fje landsins sje ekki eytt fyrir lítið eða ekkert starf, því það er óhætt að ganga út frá því, að starf verðlagsnefndarinnar verði ekki síður árangurslítið hjer eftir en hingað til.

Bjarni Jónsson Mjer þykir það undarlegt, að svona frv. skuli vera fram borið. Lög þau, sem á að afnema, eru ekki annað en heimildarlög, sem landsstjórnin getur látið vera að nota, ef hún álítur þess ekki þörf. Þetta frv. verður því ekki skilið á annan veg en að það sje árás, og það jafnvel ærumeiðandi árás, á þá verðlagsnefnd, sem setið hefir á rökstólum. Ef til vill er það gert til að hefna sín á þeim tveimur mönnum úr nefndinni, sem eru hjer í deildinni. Jeg get játað það, sem jeg við einstök tækifæri hefi gefið í skyn áður, að jeg álít, að þessari nefnd hafi í ýmsu yfirsjest, en um það er ekki svo mikið að segja, og jeg get ekki talið það þess vert, að hægt sje að sjá eftir því litla fje, sem til hennar hefir gengið. En ef hv. deild ætlar að fara að leggja það í vana sinn að ofsækja hverja nefnd, sem sett er til þess að vinna að opinberum málum, eins og hrekkjóttir drengir, sem kasta köglum í hvern sem er, þótt ekkert hafi til saka unnið, þá mun fljótt fækka þeim mönnum, sem fást til að gefa sig í þjónustu landsins eða starfa að opinberum málum. Til þess að spara hv.Ed. að gefa sig í slátrunarverk enn á ný ætti þessi hv. deild að sjá sóma sinn og slátra þessu frv. nú þegar.

Frsm. (Sigurður Stefánsson) Jeg verð að mótmæla því, fyrir hönd okkar flm. þessa frv. og meðnefndarmanna minna í bjargráðanefndinni, sem hv.þm. Dala. (B. J.) sagði, að framkoma frv. væri ærumeiðandi árás á verðlagsnefndina eða einstaka menn hennar. Ef hv.þm. (B. J.) hefir lesið nál. bjargráðanefndar í þessu máli, þá sjer hann, að nefndin viðurkennir, að verðlagsnefndin hafi unnið allmargbreytt og umfangsmikið starf, en bendir um leið til, að lítill árangur hafi orðið af því starfi. Það er því fjarri öllum sanni, og í alla staði ósæmilegt, að viðhafa þau orð, að flm. frv. eða bjargráðanefnd hafi viljað gera ærumeiðandi árás á þessa menn. En hins vegar finst okkur óþarft að láta verðlagsnefndina sitja, þegar þingið hefir tekið af henni það hlutverk, sem hún átti að inna af hendi í upphafi. En bjargráðanefnd vildi í þess stað veita bæjarstjórnum heimild til að óska eftir því, að verðlagsnefndir væru skipaðar þar, sem þörf gerðist, og landsstjórninni yrði veitt heimild til að verða við þeim óskum, og kosta þá sjálfar starf þeirra. Þó ekki sjeu mikil útgjöld við þessa nefnd, þá hefir reynslan sýnt, að þau geta orðið svo mikil, að það sje þess virði að spara þessa upphæð, þegar svo lítið er í aðra hönd, eins og raun er á orðin. Og nú er mikill hluti af starfi hennar kominn í aðrar hendur, svo árangurinn af starfi hennar hlýtur að verða enn minni hjer eftir en hingað til.

Bjarni Jónsson Það er enn óskýrt, hvers vegna hv.flm. þessa frv. völdu þessa leið til þess að afnema verðlagsnefndina. Hefði ekki verið viðfeldnara og kurteisara að fara fram á það við stjórnina, að hún ljeti ónotaða þá heimild, sem þessi lög veita henni. Það hefði mátt gera með þingsályktunartill., og hefði verið í alla staði eðlilegri leið en þetta.

Pjetur Ottesen Út af ummælum hv.þm. Dala. (B. J.) neyðist jeg til að segja nokkur orð, þó hv.frsm. (S. St.) hafi reyndar tekið fram það, sem var aðalatriðið, að ummæli hv.þm. (B. J.) um, að með frv. hefði verið gerð árás, og það jafnvel ærumeiðandi árás, á verðlagsnefndina, væru með öllu ástæðulaus. Frv. var ekki sprottið af því, að gera ætti árás á verðlagsnefndarmennina, hvorki þá, sem sæti eiga í þessari hv. deild, nje aðra. En við flm. lítum svo á, að starf verðlagsnefndarinnar væri svo vaxið, að ekki væri ástæða til, að hún hjeldi því áfram, heldur jafnvel hið gagnstæða. En að við flm. höfum ætlað okkur að hefja persónulega árás á þá menn, sem í verðlagsnefndinni eru, nær engri átt. Og mjer þykir það undarlegt, að jafnmentaður maður og vel viti borinn og hv.þm. Dala. (B. J.) er, sem auk þess er kennari við æðstu mentastofnun landsins, háskólann, skuli geta fengið af sjer að segja annað eins og þetta, enda væri bægurinn hjá að draga hv.þm. (B. J.) fyrir lög og dóm, fyrir slík ummæli, ef hann ekki nyti þinghelginnar.  (B. J.: En ef jeg gæti sannað það)  . Hv. þm. (B. J.) getur ekkert sannað og ekki fært neinar líkur í þá átt. En viðvíkjandi því, að við hefðum eins vel getað snúið okkur til stjórnarinnar og farið þess á leit við hana, að hún notaði ekki heimild þessara laga, þá fanst okkur betra, að þingið alt segði stjórninni þetta í því formi, sem ekki væri hægt að misskilja. Þá væri meiri trygging fyrir því, að stjórnin virti bendingu í þessa átt ekki að vettugi.

Bjarni Jónsson Jeg ætla að eins að geta þess, að jeg hefi fyrir mjer ummæli sumra nefndarmanna sjálfra úr bjargráðanefnd, að tilgangurinn með þessu frv. sje einmitt sá, er jeg nefndi.

Frsm. (Sigurður Stefánsson) Jeg verð að heimta það, fyrir hönd okkar flm. þessa frv. og meðnefndarmanna minna í bjargráðanefnd, að hv.þm. Dala. (B. J.) nefni nöfn þeirra, sem hafa ærumeitt verðlagsnefndina eða einstaka menn í henni. Við flm. viljum ekki liggja varnarlausir undir jafnsvívirðilegum aðdróttunum. Og það ætti engum þm. að líðast að fleygja fram öðru eins og þessu, órökstuddu og algerlega tilhæfulausu.

Bjarni Jónsson Hv. nefndarmenn geta fengið að sverja þetta af sjer, ef þeir vilja. Annað kemur ekki fram í þessu máli hjer í deildinni.