Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti. Forseta Alþingis getur ekki verið alvara með það hvernig haldið er á þinghaldinu þessa dagana. Nýkomið mál inn í þingið og keyrður hér næturfundur til klukkan að ganga fjögur í nótt í febrúarmánuði. Stjarnfræðileg svik Sjálfstæðisflokksins á kosningaloforðum sínum koma jafnvel okkur, andstæðingum hans, á óvart. Það er að vissu leyti hægt að sýna því skilning að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins leggi á það ríka áherslu að svik þeirra við þjóðina séu rædd í skjóli nætur, en það er hlutverk forseta Alþingis að gæta jafnræðis hér í þinginu og þess að stór málefni er þjóðina varða séu rædd í björtu og að hér sé ekki verið að ala á ófriði dag eftir dag með því að keyra jafn einstrengingslega línu og gert hefur verið af hálfu ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Ég treysti því að forseti Alþingis setji ráðherrum hér einhver mörk um það hvernig er hægt að ryðja út dagskrá þingsins og stífla hana fyrir þeim fjölmörgu mikilvægu þjóðþrifamálum 

Virðulegi forseti. Sú sem hér stendur hélt sína fyrstu ræðu í umræðu um skýrslu klukkan hálfþrjú í nótt. Umræðunni lauk með andsvörum klukkan rúmlega þrjú og það var algjörlega óútskýrt af hendi forseta hvaða utanaðkomandi eða innri þrýstingur væri á störf þingsins til að slíkt þætti sæmandi, að þingflokksformaður eins stjórnarandstöðuflokksins væri settur í þá stöðu að flytja fyrstu ræðu sína í umræðu um mál, sem er ekki að mínu viti dagsetningarmál, klukkan hálfþrjú í nótt. Það eru tveir og hálfur mánuður eftir af störfum þingsins miðað við starfsáætlun og stjórnarandstaðan er algjörlega óútskýrt sett í þessa stöðu. Það endurspeglar hörkuna í málinu og endurspeglar eða varpar að minnsta kosti ljósi á þá vangaveltu 

Virðulegi forseti. Í upphafi þingfundar fáum við dagskrána fyrir fimmtudaginn 27. febrúar 2014 kl. 10.30 árdegis. Ég tek eftir því að röðunin á málum á dagskrá er heldur undarleg, finnst mér. Fyrst er óundirbúinn fyrirspurnatími, síðan eru aðildarviðræður við Evrópusambandið, skýrslan sem við höfum verið að ræða, þar á eftir kemur umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu dregin til baka. Þar á eftir spurningin um þjóðaratkvæðagreiðsluna og þar á eftir spurningin um formlegt hlé. Ég sé ekki betur en að röðunin eigi helst að vera þveröfug ef það á raunverulega að ræða þessi mál. Ég lít svo á að þessi tvö mál, nr. 4 og 5, séu ekki raunverulega á dagskrá nema mál nr. 3 komi síðast af þessum þremur eða þá að þau séu rædd samtímis.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað, það er sérkennilegt að í gærkvöldi var jafnvel verið að boða það að mælt yrði fyrir tillögunni sjálfri um slit aðildarviðræðna við Evrópusambandið að næturlagi. Ég veit að virðulegur forseti hlýtur að vera mér sammála um að enginn bragur er á slíkum þingstörfum, að hv. þingmenn séu hér á þvælingi af því að þeir vissu ekki fyrr en klukkan var farin að ganga tvö í nótt að ekki yrði mælt fyrir tillögunni til að mynda klukkan fimm í nótt. Það er skiljanlegt að hér séu næturfundir þegar líða fer að lokum þingstarfa en þetta hlýtur að vera hægt að skipuleggja betur. Ég er ansi hrædd um að þegar óvissan er svona mikil þróist þingstörfin með neikvæðum hætti. Það þekkjum við auðvitað sem hér höfum verið undanfarin ár að tilhneigingin virðist vera að umræðan fer þá að snúast um þingstörfin en ekki efni málsins. Það hlýtur að vera hægt að koma í veg fyrir það. Ég skora á virðulegan forseta að taka frumkvæði í því máli að leggja línur fyrir næstu vikur í þinginu 

Virðulegi forseti. Ráðgátan mikla um ástæður þessa flumbrugangs og þessarar framgöngu ríkisstjórnarinnar hefur ekki verið leyst. Við höfum upplifað það hér á síðustu dögum að við höfum þurft að inna ríkisstjórnina og ríkisstjórnarmeirihlutann ítrekað eftir skýringum á framgöngunni. Við höfum þurft hér aftur og aftur að fara í umræður um fundarstjórn forseta til að fá lágmarkssvör við eðlilegum athugasemdum og þegar horft er til baka blasir það við hvílíkt sjálfskaparvíti lengd umræðunnar þessa viku hefur verið af hálfu ríkisstjórnarmeirihlutans. Ef menn hefðu komið hér með skýrar áætlanir og skýringar, svarað strax eðlilegum athugasemdum eins og um hina óboðlegu greinargerð tillögunnar, hefði þessu máli getað undið fram með allt öðrum hætti. Enn er ekki ljóst hvernig ríkisstjórnin ætlar að halda á málinu. Hún stefnir því í fullkominn átakafarveg, hún ljær ekki máls á neinni sýn 

Virðulegi forseti. Ég biðst forláts á því að hafa ekki verið nógu skýr áðan. Ég var að leita eftir viðbrögðum virðulegs forseta við athugasemdum mínum varðandi dagskrána. Mig langar að spyrja virðulegan forseta sérstaklega hvernig hann telji dagskrárliði 4 og 5 geta skipt nokkru einasta máli ef búið er að afgreiða og samþykkja dagskrárlið 3. Hvers vegna í ósköpunum ættum við að ræða þjóðaratkvæðagreiðslu eða það að koma á formlegu hléi á aðildarviðræðurnar ef búið er að draga umsóknina til baka? Það er algjörlega órökrétt að dagskrárliður nr. 3, að draga umsóknina til baka, sé fyrstur á dagskrá. Mun nær lagi væri að hafa hann síðast á dagskrá. Ég inni virðulegan forseta eftir viðbrögðum við þessum athugasemdum.

Forseti telur eðlilegt að umræðunni um skýrsluna verði undið áfram í dag. Að því búnu verði tekið til við umræðu um tillögu hæstv. ríkisstjórnar um að draga til baka aðildarumsóknina að Evrópusambandinu. Það hafði verið kynnt af forseta strax í byrjun þessarar viku og dagskráin hefur verið síðan lítt breytt að öðru leyti en því að bætt hefur verið inn á hana þeim málum sem hafa verið tæk til umfjöllunar í þinginu, ýmist úr nefndum eða frá ríkisstjórn eða frá þingmönnum.

Virðulegur forseti. Við þurfum ekki að hafa um það mörg orð hversu mikið deilumál möguleg aðild að Evrópusambandinu er. Þetta varðar grundvallarnálgun okkar á pólitík, lífsviðhorf og skoðanir og hefur verið deilumál í áratugi. Ég held að það verði af þessu tilefni núna, þegar ESB-málið er orðið svona stórt hér í þinginu, að leita að efnislegum sáttafarvegi. Ég kem hér upp til að freista þess að greiða fyrir þingstörfum með því að lýsa því yfir að við þingmenn Bjartrar framtíðar erum reiðubúin að fallast á þá nálgun á Evrópusambandsmálin sem fram kemur í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Við lítum á það sem sáttaboð af okkar hálfu að einfaldlega verði litið svo á að hlé verði gert á viðræðunum við ESB, það sé afstaða ríkisstjórnarinnar og að ríkisstjórnin haldi ekki áfram viðræðum við ESB nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Við erum að teygja okkur ansi langt í þessu efni, við erum flokkur sem hefur lagt áherslu á að klára viðræður við Evrópusambandið 

Virðulegur forseti. Slæmt sá ég að það væri, en ef það er rétt sem hér kemur fram við umræðuna, að forseti Alþingis hafi gefið færi á því að mælt væri á Alþingi Íslendinga fyrir tillögu um einhverja stærstu ákvörðun Íslands í utanríkismálum að næturlagi, átta ég mig satt að segja ekki á því hvert stjórn þessa þings er að fara. Er ekki hér hefðbundið þinghald? Er neyðarástand í landinu? Hvað kallar á svona vinnubrögð? Virðulegur forseti. Er ekki ástæða til þess að huga að sáttum í þessu máli og einhverri hófsemi þegar jafnvel lágmarkskurteisisreglur eru hér þverbrotnar á mönnum æ ofan í æ? Ég verð að lýsa sérstökum áhyggjum af því að virðulegur forseti gangi of skammt í því að 

Forseti vill taka fram til skýringar að í gærkvöldi var ítrekað leitað eftir því með hvaða hætti þingstörfum mundi vinda fram. Forseti greindi frá því að ætlun hans væri að halda áfram við það dagskrármál sem var þá á dagskrá, skýrsla Hagfræðistofnunar. Hins vegar greindi forseti frá því að ætlun hans væri ekki sú að mælt yrði fyrir nýju máli. Í sjálfu sér var það nokkuð ljóst vegna þess að fjölmargir þingmenn voru á mælendaskrá. Ætlun forseta var ekki sú að hefja umræðu um þessa miklu tillögu fyrr en á björtum degi í dag og er að vonast til að það geti tekist.

Hæstv. forseti. Ég hvet hv. þingmenn til að greiða fyrir þingstörfum þannig að við getum tekið til við dagskrána. Hér eru 29 mál á dagskrá, mörg mjög mikilvæg, og rétt af okkur að halda áfram með dagskrána. Ég átta mig hins vegar ekki alveg á forgangsröðun stjórnarandstöðunnar sem virðist klofin til þess atriðis hvaða mál eigi að taka fyrst á dagskrá. Samfylkingin og þingflokksformaður Samfylkingarinnar er greinilega búinn að taka nýja línu miðað við gærdaginn og leggur til að 18. dagskrármálið verði þá 2. dagskrármálið, eftir því sem mér skildist, sem er þvert á það sem flokksmenn hans héldu fram í gær. Varðandi þær athugasemdir að það sé eitthvert nýmæli að menn standi hér og tali á næturnar minni ég einfaldlega á nokkur mál á síðasta kjörtímabili þar sem við stóðum margar nætur að ræða mál. Þar á meðal var til dæmis Icesave-málið sem ég tel að hafi verið afskaplega mikilvægt mál með tilliti til hagsmuna þjóðarinnar. Menn skulu aðeins gæta sín á því hvað þeir segja hér 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki betur en að ég hafi verið mjög gætin í orðavali. Ég tók fram að hér væru stundum næturfundir en að fyrir því þyrftu að vera rök og að ég sæi ekki þau rök í þessu tilfelli. Þannig þurfum við auðvitað að nálgast málið. Síðan verð ég líka að segja að það að vísa ávallt til fortíðar, sem bæði var gert á síðasta kjörtímabili og núna, kemur í veg fyrir að við breytum vinnubrögðunum, svo það sé sagt. Það sem ég kvaddi mér þó hljóðs til að segja var að mér fannst það mjög mikilvægt innlegg sem hv. þm. Guðmundur Steingrímsson kom hér með. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lögðum okkar tillögu fram, hún lá ekki fyrir í byrjun vikunnar, hún er viðbrögð við þeirri tillögu sem stjórnarflokkarnir leggja fram, tilraun til að skapa einhverja sáttaleið í flóknu máli og horfast í augu við stefnu þeirra stjórnarflokka sem hér eru en standa um leið við þau loforð sem allir flokkar gáfu um að þjóðin fengi að segja sitt um þetta mál. Mér finnst mjög mikilvægt að við færum okkur einmitt inn í efnislega umræðu um hvernig eigi að lenda þessu stóra máli því að, virðulegi forseti, það er ekki 

Virðulegur forseti. Mig langar að gera að umtalsefni uppákomu sem varð hér í þingsal í gær þegar hæstv. fjármálaráðherra gerði sér lítið fyrir og nálgaðist ræðumann í ræðustól í þingsal og rétti honum pappíra. Ég vil bera það undir forseta hvort þetta geti samræmst þingsköpum og þeim venjum sem eru um samtal millum fólks í þingsal. Það sjá allir hversu ótækt það væri ef aðrir þingmenn stæðu í kringum ræðustólinn og væru í því að sýna ræðumönnum einhverja pappíra. Ég er hræddur um að það mundi fljótlega þróast út í mjög óæskilega hluti, virðulegur forseti. Ég vil fá álit forseta á þessu vegna þess að sá þingmaður, sem auðvitað var gróflega misboðið með þessari framkomu, hefur komið fram hér síðan og beðist afsökunar á orðum sem hann lét falla í kjölfarið. En það er enga iðrun að sjá hjá þeim sem ögraði 

Forseti tjáði sig sérstaklega um þessi mál, bæði í kjölfar atviksins og einnig í upphafi þingfundar eftir kvöldmatarhlé í gær, og vísar til þeirra ummæla sinna.

Forseti. Ég þakka forseta fyrir að hafa frumkvæði að því að formenn hittust áðan, en þá brá svo við að formenn ríkisstjórnarflokkanna komu ekki með neitt, engar tillögur um það hvernig við ætlum að klára þetta mál á Alþingi. Við höfum nákvæmlega engan ramma. Það var ekkert tilboð. Það sem ég krefst eftir þennan fund, út af því að þar fékk ég engin svör, er að við fáum að vita af hverju er verið að reyna að hasta þessu máli í gegnum þingið án nokkurra skýringa. Almenningur á rétt á því. Ein af ástæðunum fyrir því að fólk er hérna fyrir utan á hverjum degi er að það skilur ekki hvað er í gangi á hinu háa Alþingi.

Virðulegur forseti. Ég vil sérstaklega nota þetta tækifæri til að þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir að freista þess að nálgast á uppbyggilegan hátt þann efnislega hnút sem við sitjum uppi með hér. Ég held að það sé raunar afar mikilvægt að við reynum hvert um sig að koma sjónarmiðunum upp úr skotgröfunum og nálgast viðfangsefnið sem lýðræðisverkefni miklu frekar en sem hefðbundið átakaverkefni þar sem meiri hlutinn ræður. Þetta er einfaldlega svoleiðis mál að við getum náð utan um það inn í framtíðina með því að fara þá sáttaleið sem þingflokkur Vinstri grænna leggur til. Þar eru ekki ýtrustu kröfur Vinstri grænna en þar eru heldur ekki ýtrustu kröfur neins. Það er tilraun til þess, af væntumþykju við þingræðið og þjóðina, að nálgast þetta sem lýðræðisverkefni, sem breiða uppbyggilega nálgun. 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur, það skiptir máli að nálgast þetta verkefni sem lýðræðisverkefni. Ég ítreka það sem ég hef margsagt í umræðum undanfarna daga, við í Samfylkingunni erum tilbúin til samtals um efnislega niðurstöðu þessara Evrópumála. Við erum tilbúin til að ganga býsna langt og ég hef margsagt að við erum tilbúin að viðhalda því hléi sem nú er. Það er auðvitað athyglisvert ef stjórnarandstaðan á Alþingi er í sáttahug, tilbúin að sætta sig við efni stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar, en hún er sjálf ekki tilbúin til að sætta sig við orð síns eigin stjórnarsáttmála. Það sýnir okkur auðvitað að hér er um svik að ræða, það er verið að gera annað en lofað var í upphafi. Það er verið að gera annað en meira að segja flokkarnir tveir sömdu um í upphafi og það eru öfgaöfl í flokkunum sem hafa náð undirtökunum í þessum málaflokki og eru ákveðin í að efna til átaka 

Virðulegi forseti. Ef við viljum í alvöru breyta vinnubrögðunum hér þurfum við að breyta mjög mörgu, m.a. orðræðunni. Ef menn eru í fullri alvöru að tala um það sem ögrun að koma með blað í ræðupúltið eru þeir ekki að lýsa raunveruleikanum. Ég hef verið þingmaður frá árinu 2003. Það hefur margoft verið sett blað í mitt ræðupúlt, það er engin ögrun, það hefur verið gert bæði af samherjum og andstæðingum í pólitík. Mönnum er fullfrjálst að halda áfram að setja blöð í ræðupúltið á meðan ég held ræðu, ef menn hafa einhverjar efasemdir um það. Ég hef aldrei haft hugmyndaflug í að halda að það sé ögrun. Við munum ekki stýra því hvort rætt verði um ESB-mál í þjóðfélaginu. Þó að við mundum slíta viðræðunum á morgun fara þau ekkert út af dagskránni ef þjóðin og hagsmunaaðilar hafa áhuga á því að halda þeim á dagskrá. Það er bara þannig. Svo er það spurningin: Eigum við að ræða þessa 

Forseti. Það er alveg rétt að þingmenn haga oft og tíðum málum sínum svolítið eftir því hvar þeir sitja, stjórnarmegin eða stjórnarandstöðumegin. Auðvitað þurfum við að passa okkur á því að ýkja hlutina ekki þannig að það sé ekki hægt að snúa til baka. Umræðan hér hefur svo sannarlega einkennst af gífuryrðum á báða vegu og skiljanlega því að fólk er í uppnámi. Ég hvet samt þingmenn til að spara gífuryrðin ef mögulegt er því að við lendum alltaf aftur á punkti eitt, alveg eins og þegar formaður utanríkismálanefndar kallaði í gær nefndarálit ritdóma. Það er ekki til að auka virðingu Alþingis eða trú okkar á að ferlið með þessa skýrslu verði eðlilegt. Við verðum að passa okkur og ég hvet fólk til að fara sáttaleiðina sem VG hefur lagt af stað með. 

Virðulegur forseti. Fyrir ekki mikið meira en ári síðan gengu tveir hv. þingmenn með skilti hér fyrir framan ræðupúltið á meðan sá sem nú er hæstv. menntamálaráðherra var í pontu. Hann sá það ekki einu sinni sjálfur. Forseti sem þá var sleit umsvifalaust fundi, gerði hlé á þingfundi. Þingmennirnir tveir sem gengu hér fram hjá réttu ekki hv. þingmanni nokkurn skapaðan hlut í pontuna, komu hér í stólinn og báðust afsökunar á framferði sínu og var fundi slitið eftir það. Ég vil bera það saman við viðbrögð hæstv. forseta í gær við þeirri uppákomu sem varð hérna þegar hv. þm. Katrín Júlíusdóttir var í stólnum. Gott og vel. Stjórnarmeirihlutinn lofaði því að bera áframhald viðræðnanna undir þjóðina en er nú að gera þveröfugt við það sem hann lofaði. Hæstv. menntamálaráðherra sagði hér í gær að þegar staðreyndir breyttust skipti hann um skoðun. En hvaða staðreyndir hafa breyst í þessu máli? Akkúrat engar. Hvaða staðreyndir hafa breyst frá því að hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra sátu á Laugarvatni og töluðu um þjóðaratkvæðagreiðsluna sem fara ætti fram á þessu kjörtímabili? 

Virðulegi forseti. Ég er að verða hérna eins og biluð plata að tala um þessi vinnubrögð og þetta næturbrölt. Mér finnst alveg með ólíkindum, það hefur ekkert staðið á okkur í minni hlutanum að ræða hér mál en þau hafa einfaldlega ekkert komið frá stjórnarmeirihlutanum. Ég velti fyrir mér hvort þetta sé svona á þjóðþingum annars staðar á Norðurlöndunum sem við berum okkur saman við.  
            

Herra forseti. Ég kveð mér hér hljóðs um fundarstjórn forseta. Mér finnst forseti hafa staðið sig vel á þeim óróleikatímum sem verið hafa hér undanfarna daga. Hann er yfirvegaður, hann sker úr málum og úrskurðar jafnóðum. Mér finnst umræðunni hér snúið nokkuð á haus þegar menn koma hér upp og telja að lengd umræðunnar á Alþingi sé hægt að skrifa á ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutann. Við höfum talað mjög lítið hér, það verður í sekúndum talið, held ég, sem ég hef verið í þessum ræðustól, svo dæmi  
            

Virðulegi forseti. Við erum ólíkir einstaklingar og það kann vel að vera að hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni finnist í lagi að láta koma að sér með athugasemdir og leggja blað fyrir sig í ræðustól meðan menn eru hér að gera athugasemdir við málflutning þeirra sem eru í ræðustólnum. Það má líka vel vera að í framhaldinu af slíkum atburði kunni hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson vel við það að menn standi hér á hliðarlínunni og flissi og segi honum að róa sig þegar hann gerir við þetta athugasemdir. Það kann vel að vera, en mér líkaði það ekki. Þess vegna snöggreiddist ég í gær. Á því er ég búin að biðjast afsökunar, ég er búin að því og ég vona að menn hafi náð því, meðtekið það og tekið við því. Hvað hæstv. fjármálaráðherra gerir síðan hvað sína framkomu varðar og sinn hlut í þessari snerru er alfarið hans mál. Hvað mig varðar er þetta mál búið en ég vona að það verði okkur lærdómur um það að við erum ólík og við kunnum ekki öll við framkomu sem 

Virðulegi forseti. Við skulum bara tala um hlutina eins og þeir eru. Fliss í hliðarsal, gauragangur og frammíköll er nokkuð sem hefur verið í gangi hér. Ef við ætlum að segja: Það er nokkuð sem við viljum alls ekki sjá, þurfum við að breyta því í grundvallaratriðum. Það er þá okkar allra að gera það. Ég hafna því hins vegar þegar menn leggja upp …  Síðan er staðreyndin sú að ef við viljum gera eins og gert er í þeim löndum sem við berum okkur saman við er mjög margt sem við þurfum að laga, sérstaklega þegar kemur að ríkisfjármálum. 

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka sáttaboðið og ég vil líka nota tækifærið og benda á að það er algjörlega ný staða í stjórnmálum og umræðum um Evrópusambandið í þjóðfélaginu, í þessum þingsal, að fram sé komin tillaga um að slíta viðræðunum. Enginn stjórnmálaflokkur sagði það upphátt fyrir síðustu kosningar. Tillögur voru meira að segja lagðar fyrir á flokksþingum Framsóknarflokksins, og að ég held Sjálfstæðisflokksins, þori þó ekki að fara með það, um að slíta viðræðum. Þær voru felldar. Þetta er ný staða. Við erum hér, þingflokkur Bjartrar framtíðar, algjörlega þeirrar skoðunar og höfum alltaf verið, að þessar viðræður eigi að klára og samninginn eigi að leggja fyrir dóm þjóðarinnar. Það hefur verið okkar afstaða. Við erum núna að segja: Horfumst í augu við ósættið í þessu máli. Veljum sáttina, það verður aldrei friður um að slíta. Skilgreinum þetta hlé, 

Til svara eru: Heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Fátt hefur verið meira rætt síðustu viku en hin sögulegu svik formanns Sjálfstæðisflokksins á kosningaloforðum fyrir síðustu kosningar. Umræðan hefur mikið snúist um þau. Hins vegar var mjög upplýsandi í kvöldfréttum ríkissjónvarpsins í gærkvöldi þegar sýnd voru myndbrot sem sýndu að það var ekki bara hann heldur öll forustusveit Sjálfstæðisflokksins sem gaf sams konar loforð fyrir síðustu kosningar og er því ber að sömu sögulegu svikum. Ekki einn ráðherra Sjálfstæðisflokksins, ekki tveir, ekki þrír, ekki fjórir heldur fimm ráðherrar Sjálfstæðisflokksins. Og hvað eru þeir aftur margir? Jú, þeir eru fimm. Hver og einn einasti þeirra lofaði þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna á kjörtímabilinu og allir eru þeir berir að svikum. Hæstv. innanríkisráðherra sagði í Silfri Egils 17. mars í fyrra: „Fyrst og síðast snýst þetta um það að Sjálfstæðisflokkurinn telur hagsmunum þjóðar sinnar ekki vera best borgið innan Evrópusambandsins. Við erum hins vegar þeirra skoðunar að vilji þjóðin það á einhverjum tímapunkti beri okkur að fara í þjóðaratkvæði og niðurstaðan af því, við munum virða hana.“ Og aðrir sögðu: „Að sjálfsögðu mun Sjálfstæðisflokkurinn standa við það að þjóðin fær að ákveða það hvort það verði gengið lengra í þessu máli. Það er þjóðarinnar en ekki einstakra stjórnmálamanna.“ Nú kom í ræðustól í gærkvöldi hv. þm. Brynjar Níelsson og reyndi að bera blak af ráðherrum sínum og sagði: „So what? Þeir eru bara búnir að skipta um skoðun.“ En þá spyr ég á móti: Hvernig á einhver kjósandi í sveitarstjórnarkosningum í vor að treysta frambjóðendum Sjálfstæðisflokksins ef það er afstaða þingmanna Sjálfstæðisflokksins að það eigi bara að segja: „So what?“ gagnvart innan við ársgömlum ummælum ráðherra og forustumanna flokksins? Hvernig réttlætir hæstv. innanríkisráðherra þessi algjörlega óútskýrðu sinnaskipti og hvernig ætlar hún að útskýra þetta fyrir kjósendum Sjálfstæðisflokksins í sveitarstjórnarkosningum fram undan?

Forseti minnir á að þingmálið er íslenska.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina en held að hann ætti eiginlega að hafa meiri áhyggjur af sjálfum sér en þeirri sem hér stendur. Ef kjósendur fyrir komandi sveitarstjórnarkosningar eiga að hafa áhyggjur af þessum ummælum, hvernig ætlar þessi formaður Samfylkingarinnar þá að útskýra fyrir sömu kjósendum hvers vegna hann kom ekki Íslandi í Evrópusambandið eins og Samfylkingin marglofaði? Hún sat í ríkisstjórn í fjögur ár og tókst ekki að klára málið. Eins og skýrslan sem nú er til umræðu á þingi sýnir komst málið ekki einu sinni hálfa leið og það er ástæðan fyrir því að menn eru að ræða hér málin aftur og aftur. Ég held að formaður Samfylkingarinnar, með mikilli virðingu fyrir honum og hans flokki, ætti að hafa aðeins meiri áhyggjur af sjálfum sér því að þar eru hin raunverulegu svik í Evrópusambandsmálinu. Ef einhverjir hafa svikið gefin loforð í Evrópusambandsmálum er það sá sem hér spurði. En hvað varðar þessa þætti kemur skýrt fram, í þessum ummælum mínum sem vitnað er til, að Sjálfstæðisflokkurinn telur hagsmunum þjóðarinnar ekki best borgið innan Evrópusambandsins, hefur aldrei talið það. Hið sama er að segja um samstarfsflokkinn í ríkisstjórn. Vilji þessarar ríkisstjórnar er alveg skýr þar. Ég hvet hv. þingmann líka til að lesa þingsályktunartillöguna vegna þess að þar kemur fram það nákvæmlega sama og ítrekað sagt að vilji þjóðin, eins og ég sagði í þessu viðtali, á einhverjum tímapunkti ganga til þessara viðræðna og klára þær verður það borið undir þjóðina. Það hefði kannski betur verið gert á síðasta kjörtímabili þegar lagðar voru fram hér slíkar tillögur. Það hefði betur verið gert, þá hefði verkefnið kannski verið unnið aðeins öðruvísi. Ég hvet hv. þingmann, formann Samfylkingarinnar, til að hafa ekki áhyggjur af Sjálfstæðisflokknum. Stefna hans í Evrópumálum hefur verið skýr alla tíð og afstaða hans kom fram á landsfundi. Það kemur líka fram í þessari þingsályktunartillögu að vilji þjóðin taka nýjan kúrs í málinu fer hún í þá átt og það verður gert í gegnum þjóðaratkvæðagreiðslu. Það sem hefur hins vegar gerst og hv. þingmaður gleymir er að í þeirri skýrslu sem nú hefur verið lögð fram, og er undirstaða áframhaldandi ákvörðunartöku í málinu, kemur skýrt fram að Ísland fær ekki undanþágur, 

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að líkja efndum kosningaloforða almennt séð við það að hafa vald á því að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu, lofa því að það verði gert og svíkja það. Hæstv. innanríkisráðherra hefur vald á því eins og forusta Sjálfstæðisflokksins að efna til atkvæðagreiðslu sem lofað var með skýrum hætti. Að sjálfsögðu mun Sjálfstæðisflokkurinn standa við það. Það er þjóðarinnar en ekki einstakra stjórnmálamanna að ákveða hvort gengið verði lengra. Þetta sagði hæstv. ráðherra og hún er ber að skýrum svikum. Það er augljóst af lestri þingsályktunartillögunnar, það er ekki verið að efna þar til neinnar þjóðaratkvæðagreiðslu. Virðulegi forseti. Forkólfar Sjálfstæðisflokksins úti um allt land, á Ísafirði, Akureyri, oddvitinn hér í Reykjavík, koma allir fram og segja: Við viljum að þessi kosningaloforð frá því fyrir síðustu kosningar verði efnd. Þeir óttast auðvitað stefnumótið við kjósendur sína í vor. Það er skiljanlegt. Ég bið hæstv. innanríkisráðherra að upplýsa mig um það, ef þetta eru ekki svik, getur hún nefnt 

Virðulegur forseti. Það hefur komið fram í ummælum alþingismanna af hálfu Sjálfstæðisflokksins, það kom fram í umræðum um þessi mál á sínum tíma margítrekað að Sjálfstæðisflokkurinn teldi að þessi vegferð, þ.e. að sækja um aðild að Evrópusambandinu, væri ekki farsæl nema þjóðin yrði spurð að því áður, og hefur margítrekað og margoft komið fram. Eins hefur það komið fram, eins og ég sagði áðan, en hv. þingmaður kýs að hlusta ekki á það, að Sjálfstæðisflokkurinn telur hagsmunum þjóðarinnar ekki best borgið innan Evrópusambandsins. Um það snýst þessi ágreiningur, um það að hv. þm. Árni Páll Árnason stendur frammi fyrir því sem formaður Samfylkingarinnar að ef þetta mál fer út af dagskrá Alþingis hefur Samfylkingin ekki neitt mál til að berjast fyrir lengur. 

Forseti vill biðja hv. þingmenn og hæstv. ráðherra að gæta tímamarka og biðja hv. þingmenn og ráðherra sömuleiðis að gefa þeim ræðumönnum frið til að flytja mál sitt sem hafa orðið hér.

Forseti. Þó að mikilvægt sé að ræða Evrópusambandið í þessum sal eru líka önnur stór mál sem varða daglegt líf Íslendinga og ekki síst málið sem ég ætla að nefna, sem varðar ekki hvað síst kannski daglegt líf ungra Íslendinga, þ.e. húsnæðismálin. Ég veit að hæstv. félagsmálaráðherra deilir með mér áhyggjum af stöðu húsnæðismála hjá ungu fólki núna sem sér fram á allt aðra framtíð í þeim efnum en ungt fólk fyrir áratug. Ég fór yfir það í ræðu minni um títtnefnt Evrópusamband að blikur eru á lofti þar um þróun í félagslegum málum, sem því miður er ekki tekið á í skýrslu utanríkisráðherra, sem lúta einmitt að stöðu ungs fólks í Evrópu, atvinnumálum og húsnæðismálum. Þar horfa menn fram á að ungt fólk, ungt fjölskyldufólk sem komið er með börn, er í þeirri stöðu að það verður að flytja inn á foreldra sína. Staðan er sú, a.m.k. á höfuðborgarsvæðinu þar sem nýjar rannsóknir sýna að flestir vilja búa, að þar er ungt fólk í sömu stöðu, því miður, þar sem leiguverð er nánast óviðráðanlegt og húsnæðisverð, sérstaklega í sumum hverfum borgarinnar, hefur farið hækkandi. Ég veit að hæstv. félagsmálaráðherra hefur efnt til stefnumótunar og víðtæks samráðs um húsnæðismálin. Þetta er náttúrlega mjög brýnt mál. Mig langar að inna hæstv. ráðherra eftir því hvernig staðan er á þeirri vinnu. Hvenær munum við sjá einhverjar tillögur koma frá samráðshópnum? Hvernig verður samráði háttað um þær tillögur? Ég held að þetta sé gríðarlega brýnt mál ef við viljum að Ísland haldi áfram að vera eftirsóknarverður staður fyrir ungt fólk að búa á. Gríðarlega mikilvægt er að það fólk geti fundið sér húsnæði án þess að yfirskuldsetja sig, því að það er auðvitað erfið staða fyrir ungt fólk sem oft er með námslán á bakinu, að eiga hreinlega við óviðráðanlega leigu eins og staðan er í dag. Ég held að ekki verði komist í gegnum þessi mál án þess að til komi mjög markvissar aðgerðir, bæði ríkis og sveitarfélaga. Mig langar að inna hæstv. félagsmálaráðherra eftir því sem ég spurði um 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir fyrirspurnina. Já, ég og hv. þingmaður erum svo sannarlega sammála um þetta. Í mínum huga er fátt mikilvægara en að við komum fram með skýra stefnu varðandi húsnæðismálin. Þegar Alþingi fól mér það verkefni að skipa verkefnisstjórn um framtíðarskipan húsnæðismála tók ég ákvörðun um að útvíkka vinnuna út frá því sem Alþingi hafði lagt til og skipa sérstakan samvinnuhóp sem allir þeir sem höfðu áhuga á húsnæðismálum gátu tilnefnt fulltrúa í. Mjög mikil vinna hefur verið í ráðuneytinu þannig að ráðuneytið hefur nánast verið undirlagt þegar samvinnuhópurinn hefur verið að funda. Síðan tók ég líka ákvörðun um að leggja til að haft yrði samráð við aðila vinnumarkaðarins í tengslum við kjarasamningana sem hluta af loforðum stjórnvalda, að þegar drög að tillögum verkefnisstjórnarinnar mundu liggja fyrir yrði sest niður með þeim. Einnig kemur fram í skipunarbréfi verkefnisstjórnarinnar að henni er líka ætlað að eiga náið samráð við Samband íslenskra sveitarfélaga, SFF og Íbúðalánasjóð. Það er þannig að sambandið er núna með áheyrnarfulltrúa í verkefnisstjórninni. Ég hef líka einmitt rætt það lauslega og mun ræða það við alla formenn stjórnarandstöðuflokkanna að einnig verði sest niður með formönnum stjórnarandstöðunnar þegar við sjáum drög að tillögum til að upplýsa þá og eiga þetta samtal um hvernig við viljum hafa húsnæðiskerfið. Ég tel að húsnæðisstefnan eigi að endurspegla þann fjölbreytileika sem er í íslensku samfélagi, það sé í raun ekki einhver ein lausn sem henti öllum, það sé ekki þannig að hægt sé bara að tryggja það að allir kaupi eða allir leigi, heldur þarf að vera með 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Mig langar að ítreka það að hún svari því hvenær við megum eiga von á að þær tillögur líti dagsins ljós. Mér fannst mjög mikilvægt það sem hæstv. ráðherra sagði, að hennar sýn væri sú að húsnæðisstefnan yrði fjölbreytt. Þar með segir hæstv. ráðherra að hverfa eigi frá þeirri séreignarstefnu sem kannski var aldrei mótuð eða ákveðin en hefur eigi að síður verið raunin í íslensku samfélagi undanfarna áratugi. Það er mjög mikilvæg sýn. Mig langar hins vegar að bæta við þá spurningu af því að mismunandi er hvernig við nálgumst það markmið að stuðla að þessum fjölbreytileika. Telur ráðherra að þar muni félagslegur íbúðalánasjóður í eigu hins opinbera og sveitarfélög hafa hlutverki að gegna, eða horfir hæstv. ráðherra fremur til markaðslausna til að ná markmiði um fjölbreytt húsnæði og öruggt?

Virðulegi forseti. Við höfum verið að reyna að vinna þetta eins hratt og hægt er. Það er hins vegar alveg ljóst að vinnan hefur dregist frá því sem ályktað var um í ályktun Alþingis, meðal annars vegna þess að ég vildi aukið samráð og líka vegna þess að í niðurstöðum eða tillögum þeirra starfshópa sem hafa þegar skilað af sér, skuldaleiðréttingarhópurinn og verðtryggingarhópurinn, hafa menn verið að vísa ákveðnum hugmyndum og tillögum til verkefnisstjórnar um framtíðarskipan húsnæðismála. Þannig að segja má að verkefnin hafi opnast. Við gerum okkur einnig mjög vel grein fyrir að þetta er ekki bara eitthvað sem við getum tekið ákvörðun um á Íslandi, heldur erum við skuldbundin samkvæmt EES-samningnum. Ákveðnar kröfur hafa verið gerðar og hafa þegar verið lögfestar hér á Alþingi varðandi breytingar á Íbúðalánasjóði. Ég vil bara ítreka það sem ég sagði. Ég sé ekki fyrir mér að það sé einhver ein heildarlausn sem henti öllum, heldur þarf að huga að því að við erum með mjög ólíkar aðstæður hjá heimilum landsins. Þau eru nálægt 120 þúsund. Við þurfum 

Herra forseti. Í fréttum RÚV í gær voru rifjuð upp loforð þriggja hæstv. ráðherra Sjálfstæðisflokksins um að bera áframhald viðræðnanna við ESB undir þjóðina. Hv. mennta- og menningarmálaráðherra, Illugi Gunnarsson, brást við fréttinni, svaraði fréttamanni og áskildi sér rétt til þess að skipta um skoðun. Þá skil ég hann þannig að hann hafi skipt um skoðun á því að treysta þjóðinni fyrir ákvörðuninni. Hann skipti um skoðun því staðreyndir hefðu breyst. Ég spyr mig hvaða staðreyndir það séu. Hvaða staðreyndum er ESB búið að breyta? Er það kannski frekar staðan sem hefur breyst, sem er ásköpuð staða stjórnarflokkanna sem vildu fara í samstarf? Ég kem hér upp til þess að inna hæstv. innanríkisráðherra um afstöðu hennar því við höfum lítið heyrt frá henni, hún hefur verið að sinna verkefnum annars staðar. Við höfum lítið heyrt frá henni um afstöðu hennar í þessu máli, en eins og rifjað var upp í fréttinni í gær sagði hún sjálf, með leyfi forseta: „Að sjálfsögðu mun Sjálfstæðisflokkurinn standa við það að þjóðin fær að ákveða það hvort það verði gengið lengra í þessu máli.“ Hvað finnst hæstv. ráðherra um þá stöðu sem upp er komin? Er í lagi að afgreiða málið á þennan máta? Finnst hæstv. ráðherra það í lagi? Væri ekki nær að leita sátta?

Virðulegur forseti. Þetta er efnislega sama fyrirspurn og borin var upp í byrjun fyrirspurnatímans, en það er ekkert að því að fara yfir þetta aftur. Ég held að hv. þingmaður gefi sér ansi mikið í umræðunni þegar hún lætur að því liggja að skýringar hæstv. menntamálaráðherra í fréttum í gær bendi til þess að hann hafi minni trú á þjóðinni en hann áður hafði. Það hefur ekkert með það að gera. Mín skoðun og okkar skoðun, og það hefur formaður Sjálfstæðisflokksins ítrekað sagt í þessari umræðu, er sú og hefur verið það allan tímann að eigi að halda áfram þessari vegferð með einhverjum hætti og sé það vilji þjóðarinnar, verði það gert í gegnum þjóðaratkvæðagreiðslu. Um slíkar tillögur var margítrekað rætt á síðasta þingi. Slíka tillögu fluttu þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Illu heilli var hún ekki samþykkt þannig að sú leið var ekki farin. Ég hef persónulega mikla trú á þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég held að við eigum núna að leggja alla vinnu í það að reyna að skýra umgjörðina í kringum þjóðaratkvæðagreiðslu, hleypa almenningi í ríkara mæli að þeim verkefnum en gert hefur verið. Ég held að við ættum að einhenda okkur í að vera samstillt í því að fara í þá vinnu, í tengslum við endurskoðun á stjórnarskránni, að gera umgjörðina í kringum þjóðaratkvæðagreiðslu skýrari en hún hefur verið og hleypa því meira í hendurnar á almenningi sjálfum heldur en það sé einungis gert eins og gert hefur verið með milligöngu forsetans. Virðulegur forseti. Ég þarf ekki að endurtaka það sem ég sagði áðan. Auðvitað er þingsályktunartillagan sem um ræðir og orðalagið í henni svo sem ekki komið formlega hér fyrir, en henni hefur verið dreift og ég hvet þingheim til þess að lesa hana vel. En þingmaðurinn spurði: Hefur eitthvað breyst? Hlutirnir hafa auðvitað breyst í íslenskum stjórnmálum. Það er ný ríkisstjórn tekin við. Það er ríkisstjórn sem er á móti inngöngu í Evrópusambandið og telur hagsmunum landsins ekki best borgið þar. Hér var skilað skýrslu, sem mér finnst menn dálítið gleyma að ræða, um stöðu viðræðnanna og hvar við værum stödd efnislega 

Herra forseti. Ég þakka svarið. Ég veit vel að við höfum verið að ræða hér skýrslu, ég hef rætt hana í þann tíma sem ég fékk. Niðurstaðan úr þeirri skýrslu er að það er ekkert í henni sem gefur tilefni til að slíta viðræðum, ekki nokkur skapaður hlutur. Ef það er eitthvað í skýrslunni mundi ég gjarnan vilja heyra það, ef ráðherra er ósammála mér. Við vorum hér minnihlutaþingmenn voðalega mikið að tala hvert við annað, ég get ekki sagt að þingmenn stjórnarinnar hafi getað bent okkur á þessi slæmu tíðindi. Ég var hér áðan bara að vitna beint upp úr fréttinni í gær varðandi það sem hv. þm. Illugi Gunnarsson sagði. 
            

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður var greinilega ekki alveg sáttur við svör mín. Ástæðan fyrir því að ég nefndi þetta var sú að þingmaðurinn spurði í upphafi ræðu sinnar hvort það væru hlutir sem ég teldi að hefðu breyst á undanförnum mánuðum. Ég sagði að skipt hefði verið um ríkisstjórn, eins og ég held að flestum hljóti að vera kunnugt, en ég upplýsti einnig um það að ég teldi að þessi skýrsla - og þar getum við bara verið ósammála - færi okkur heim sanninn um það að við höfum verið á meiri villigötum í þessu máli en nokkurt okkar vissi. Það kemur fram í skýrslunni að við munum ekki fá samninga eða undanþágur og auk þess kemur fram að sumt af þeim hlutum sem hefði þurft að ræða mjög ítarlega, eins og sjávarútvegsmál, landbúnaðarmál o.fl., hafa ekki verið til umræðu. Það hefur líka komið í ljós á undanförnum mánuðum, í samtölum forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar við forsvarsmenn Evrópusambandsins, að við getum ekki haldið áfram verkefninu eins og lagt var upp með það þar sem ekki liggur fyrir hvort ríkisstjórn sem situr við völd í landinu vill ganga í Evrópusambandið eða ekki. Það er ekki eitthvað sem Evrópusambandið telur vera fýsilegt. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, vegna þess að hæstv. menntamálaráðherra var nefndur hér, að það er ekkert sem fram kom í máli hans í gær, ekki nokkur 

Virðulegur forseti. Stjarnfræðileg svik formanns Sjálfstæðisflokksins í einhverju stærsta kosningaloforði íslenskra stjórnarsögu, eins og Þorsteinn Pálsson kallaði það, koma auðvitað jafnvel okkur andstæðingum Sjálfstæðisflokksins á óvart. Oft hafa menn vegna fjárskorts eða vegna þess að þeir hafi ekki vald á málinu eða vegna þess að þeir eru neyddir til málamiðlana við gerð stjórnarsáttmála eða vegna þess að þeir meintu eitthvað annað, gengið á bak orða sinna. En að allir ráðherrar eins stjórnmálaflokks svíki ótilneyddir innan við ári frá því að þeir allir gefa sömu loforðin, vekur spurningar um gildi yfirlýsinga ráðherra í ríkisstjórn Íslands. Ég spyr hæstv. menntamálaráðherra: Eigum við Íslendingar að skilja það þannig að þegar Illugi Gunnarsson, hæstv. menntamálaráðherra, lofar þjóðinni einhverju áskilji hann sér rétt til þess að svíkja það ef honum býður svo við að horfa hvenær sem er eftir það? Hvernig eigum við eftir þessa framgöngu að geta tekið mark á orðum ráðherra Sjálfstæðisflokksins í ríkisstjórn Íslands? Er treystandi yfirlýsingum ráðherra sem lýsir því yfir á opinberum vettvangi að hann áskilji sér rétt til þess að ganga frá loforðum sínum hvenær sem er? Ekkert hefur breyst í málinu frá því að loforðin voru gefin annað en það að á grundvelli þeirra loforða hafa þessir tveir flokkar fengið brautargengi í íslenskum stjórnmálum. Ég spyr hæstv. menntamálaráðherra: Ef svona er um munnleg loforð ráðherrans, er þá hægt að treysta skriflegum yfirlýsingum ráðherrans? Er hægt að treysta viljayfirlýsingum ráðherrans? Eða hvernig á að vera hægt að treysta orðum ráðherra í ríkisstjórn Íslands sem lýsir því yfir að hann áskilji sér rétt til þess að ganga frá loforðum sínum hvenær sem honum býður við að horfa?

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi svars míns vekja athygli á viðtali sem hv. þm. og hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson fór í í ágúst 2011 á Stöð 2 þar sem hann var spurður: Kæmist hann í ríkisstjórn og hefði hann til þess vald, mundi hann slíta viðræðunum? Svar hans var já. Ég held að ágætt sé að rifja það upp. Ég tel einnig rétt að rifja aðeins upp,  „Það samrýmist ekki okkar stefnu og við höfum ekkert umboð til þess.“ Samt sem áður, væntanlega ótilneyddur, ætla ég, var tekin sú ákvörðun í þeirri ríkisstjórn, vegna þess að annar stjórnarflokkurinn sótti það fast, að sækja um aðild að ESB. Reyndar sagði hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon í umræðum um það mál að hann áskildi sér allan rétt til þess að rjúfa samningaviðræðurnar og hætta þeim ef ekki næðust að hans mati ásættanlegar niðurstöður. En ég vek athygli á yfirlýsingunni frá því deginum fyrir kjördag. Ég hef lýst því hvernig það snýr að mér, hvaða afstöðu ég hef tekið í þessu máli. Ég bendi á að öll rök hníga til þess að það muni ekki fást nokkrar undanþágur, enda ákvað fyrri ríkisstjórn fyrir áramótin á sínu síðasta heila starfsári að setja viðræðurnar á ís. Hvers vegna skyldi það hafa verið? Vegna þess að menn sáu framan í nákvæmlega sömu stöðu og við sjáum, að þetta gengur ekki upp. Stærsta kosningaloforðið sem menn eiga að gefa, og gefa, og verða að standa við sama hvað öllu öðru líður  
            

Virðulegur forseti. Hér var hvorki spurt um Bjarna Benediktsson né Steingrím J. Sigfússon. Hér var spurt um hæstv. menntamálaráðherra Illuga Gunnarsson. Það var spurt einfaldrar spurningar. Það er mikilvægt fyrir okkur alþingismenn og fyrir Íslendinga alla að geta treyst loforðum ráðherra í ríkisstjórn Íslands. Þegar allir ráðherrar eins stjórnmálaflokks svíkja ótilneyddir nýlega gefin stór loforð, hvernig á að vera hægt að taka mark á loforðum þeirra hér eftir? Hæstv. ráðherra hefur sagt: Ég skipti um skoðun. Og ég spyr: Áskilur hann sér rétt til þess að ganga frá öllum loforðum sem hann gefur sem ráðherra ef hann skiptir um skoðun?

Virðulegi forseti. Enn og aftur. Það sem skiptir hér mestu máli eru hagsmunir Íslands. Niðurstaða okkar eftir að hafa farið yfir skýrslu Hagfræðistofnunar og þá reynslu sem fengin er af hinu langa umsóknarferli og mat á stöðu Íslands og hagsmunum þjóðarinnar, bæði í bráð og lengd, er þessi: Ég reikna með að til dæmis þeir hv. þingmenn sem ég vitna til, orða þeirra, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, ætli hann hafi ekki séð það fyrir sér að það væri ógerningur að menn sem væru á móti því að ganga í Evrópusambandið, menn sem hefðu ekki trú á samningum við ESB færu síðan og skrifuðu undir slíka samninga, ætluðust til þess að hinn samningsaðilinn færi fyrir 28 þjóðríki og mæltist til þess að samningurinn yrði samþykktur og færu um leið sjálfir til síns heimalands og segðu: Við viljum að þetta sé fellt, það sem við erum nýbúnir að skrifa undir. Sjá menn það fyrir sér? Vitanlega er það svo að það er það sem skiptir máli hér. Þetta hefur verið skýrt út margsinnis. Ég geri mér alveg grein fyrir því að hv. þm. Helgi Hjörvar mun ekki sætta sig við þær útskýringar. Ég get lítið gert að því. En þetta eru rökin og þau hafa verið borin fram. 

Virðulegur forseti. Á dögunum birti Ríkisendurskoðun skýrslu um fjármál framhaldsskólanna. Þar kom fram að mennta- og menningarmálaráðuneytið þyrfti að bregðast tafarlaust við bágri rekstrarstöðu framhaldsskólanna. Hæstv. ráðherra svaraði spurningum fréttamanna þar að lútandi þannig að þetta sýndi að nauðsynlegt væri að gera kerfisbreytingar og að góður samhljómur væri með niðurstöðu Ríkisendurskoðunar og þeirri áætlun sem hæstv. ráðherra hefði lagt upp með. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra vegna þess að ég hef haft áhyggjur af orðræðu hans og umræðu um framhaldsskólann, mér hefur fundist hann nálgast viðfangsefnið fyrst og fremst þannig að framhaldsskólinn væri rekstrareining. Ég sakna þess að heyra afstöðu ráðherrans til þess hver eigi að vera aðkoma skólanna sjálfra að þeirri stefnumótun sem hann hefur boðað. Hver á að vera aðkoma þeirra sem skólastigið mynda, þ.e. framhaldsskólakennara, nemenda og foreldra, þeirra sem skólasamfélagið skapa? Hvers konar aðkoma á að vera þar tryggð þar sem um er að ræða í raun og veru grundvöllinn fyrir allri farsælli þróun skólastigsins í framtíðinni? Ég hef áhyggjur af því að hæstv. ráðherra hefur fyrst og fremst talað um skólastigið sem útgjaldalið sem þurfi að stemma stigu við. Ef koma eigi til móts við augljósar og sanngjarnar kröfur kennara um leiðréttingu á kjörum þeirra sé sóknarfærið í kerfisbreytingum framhaldsskólastigsins, sem sé stytting skólastigsins. Það þýðir ekkert annað en að það fækkar væntanlega í stétt kennara og dregur úr innihaldi menntunarinnar. Ráðherrann hefur aldrei fjallað um faglega nálgun hvað þetta varðar. Ég hef áhyggjur af þessu og vil biðja hæstv. ráðherra að bregðast við þeim áhyggjum og allra helst að 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að bjóða hv. fyrirspyrjanda tækifæri, þegar hv. þingmaður kemur hér upp í annað sinn, að nefna dæmi um það þar sem ég hef talað um breytingar á námsfyrirkomulagi á framhaldsskóla grundvallaðar á því að spara eigi peninga eða fjármuni. Ég vil gjarnan fá það dæmi úr því hv. þingmaður segist aldrei hafa heyrt neitt annað en þá nálgun. Ég hef lagt þetta upp með allt öðrum hætti. Ég hef bent á að Ísland er ein þjóða innan OECD þar sem tekur 14 ár að undirbúa ungmenni fyrir háskólanám. Alls staðar annars staðar tekur það 12 eða 13 ár. Ég hef líka bent á að það eru augljóslega tækifæri og nauðsyn á umbótum í skólakerfinu þegar horft er t.d. til þess hversu stór hluti nemenda lýkur námi á tilsettum tíma. Einungis 44% af nemendum okkar ljúka námi úr framhaldsskóla á tilsettum tíma og sitjum við þar algjörlega á botninum í samanburði við aðrar þjóðir. Þessu þarf að breyta, virðulegi forseti. Með öðrum orðum, við þurfum að bæta og efla skólakerfið okkar. Hvað varðar samráð um þessar breytingar var ég nú síðast fyrir tveimur eða þremur dögum á fundi með öllum skólameisturum framhaldsskólanna þar sem ég reifaði og fór yfir nákvæmlega mínar hugmyndir um breytingar. Það var ekki bara þeir sem voru staddir á þeim fundi heldur var þessu útvarpað eða sjónvarpað út á land þar sem skólameistarar sem ekki áttu heimangengt gátu fylgst með umræðunni. Ég hef líka átt fund með forustumönnum KÍ. Ég hef átt fund með forustumönnum sveitarfélaga, með forustumönnum úr ranni nemendafélaganna og kynnt þetta fyrir þeim. Virðulegi forseti. Ég mun innan skamms fara hringferð um landið til að kynna þessar hugmyndir og síðan mundi ég áframhaldinu af því vilja eiga hið besta samstarf um framkvæmdaáætlun byggða á þeim. Aðalatriðið er að horfast í augu við að það eru tækifæri til að gera betur. Og það sem Ríkisendurskoðun segir svo skýrt er að nauðsynlegt er að horfa til breytinga á skólakerfinu. Það er ekki tilgangur minn og ekki mín nálgun að gera það til að spara fjármuni heldur til að gera 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin sem voru góð og kannski fyrst og fremst sá tónn sem tók af allan vafa um þá sýn sem hæstv. ráðherra hefur á samráð. Hann segir hér frá fundi með skólameisturum og fundi með kennurum, fundi með fleiri aðilum út um land og áformar enn frekari slíka fundi. Og hvað er gert á þeim fundum? Hvað stendur til að gera á þeim? Ráðherra kynnir sínar hugmyndir. Ég verð að segja, virðulegi forseti, með fullri virðingu fyrir hæstv. ráðherra, að þetta er viðfangsefni þar sem ráðherrann verður að leggja við hlustir sjálfur og hlusta á það sem er að gerast í framhaldsskólunum sjálfum því þar er reynslan og þar er þekkingin og upplýsingarnar sem hæstv. ráðherra hefði gott af að tileinka sér og hlusta á; kröfuna um að kerfisbreytingar á hvaða stigi sem þær eru snúist alltaf um gæði 

Virðulegi forseti. Það er greinilega erfitt að gera hv. þingmönnum allt til geðs. En tilgangur þessara funda er annars vegar sá að ég skýri þá sýn sem ég legg fram og hins vegar að svara spurningum og heyra athugasemdir. Þannig hefur það verið á öllum þessum fundum. Ég á eftir að eiga marga svona fundi, virðulegi forseti, þeir eru mjög gagnlegir og á fundunum hafa komið fram mjög gagnlegar ábendingar sem við höfum verið að vinna með. Aðalatriðið er að þetta samtal eigi sér stað til þess að undirbyggja nauðsynlegar breytingar. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður nefndi ekki nein dæmi um það þar sem ég hef rætt þessar breytingar á forsendum þess að hægt sé að ná fram sparnaði. Ég er ánægður með það og ég vona að ég þurfi ekki að heyra aftur þá umræðu af því forsendurnar eru fyrst og fremst að gera breytingar á framhaldsskólakerfinu til að bæta það og styrkja og til að tryggja að íslensk ungmenni eigi sömu möguleika og ungmenni í öðrum löndum til að nýta sinn tíma til þess að undirbúa sig undir lífið. Það er það sem skiptir máli. Ég tel að við séum í færum til að ná árangri hvað það varðar og hlakka til að eiga gott og árangursríkt 

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna þess vanda sem er augljóslega uppi í þinghaldinu þar sem menn hafa að því er virðist gert allt of lítið af því að hlusta hverjir á aðra undanfarna daga og sett dagskrá þingsins alla í alvarlegan hnút. Það eru tiltölulega fáir þingdagar eftir af þessum vetri til að afgreiða mjög mörg og stór mál sem þarfnast vandaðrar umfjöllunar. Ég hjó eftir því hér í umræðum í morgun að formenn allra stjórnarandstöðuflokkanna lýstu sig reiðubúna til að setjast niður með forustu stjórnarflokkanna og ræða lausnir þar sem yrði sannarlega af hálfu stjórnarandstöðunnar gefið efnislega eftir í málunum. Ég hvet hæstv. forseta til að gera einfaldlega hlé á þingfundinum meðan slíkar samræður fara fram á milli flokkanna. Mér virðist, og það hlýtur eiginlega hverjum manni að vera ljóst, 

Forseti vill geta þess sem fram hefur komið að fundur með formönnum stjórnmálaflokkanna var í morgun að frumkvæði forseta. Sá fundur leiddi svo sem ekki til neinnar niðurstöðu, en orð eru til alls fyrst. Forseti trúir því að viðræður af þessu tagi geti að lokum skilað árangri. Hins vegar hyggst forseti eiga fund með þingflokksformönnum nú í hádegisverðarhléi og mun boða til hans.

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hljóðs undir þessum lið er varðar fundarstjórn forseta og viðbrögð forseta vegna atviks hér í gær. Hér var því haldið fram áðan í ræðu af hv. þm. Róberti Marshall að þannig hefði borið til þegar sá sem hér stendur var í ræðu og tveir hv. þingmenn gengu fram fyrir pontuna með spjöld sem letrað var á „málþóf“ að ég hefði ekki tekið eftir þessu göngulagi en forseti hefði gert það og gert ráðstafanir. Þessu var reyndar öfugt farið. Ég gerði athugasemdir, benti forseta á þetta, en þetta hafði farið fram hjá forseta, enda var nokkuð liðið á kvöld, ef ég man rétt, þegar þetta gerðist.

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra rifjar upp þetta atvik og spurning hvort hann vilji síðan deila með okkur framvindu málsins og hvað gerðist eftir þetta. Hins vegar vil ég geta þess sérstaklega að það er mér mikið umhugsunarefni að því er varðar stöðu og sjálfstæði þingsins, stöðu forseta og okkar sem erum hér og höldum uppi þingstörfum, þegar forusta ríkisstjórnarflokkanna og formenn flokkanna eru komnir að borðinu, þá er ekki lögð fram nein hugmynd til lausnar af hendi meiri hlutans. Ég vil lýsa því yfir að ég styð hæstv. forseta eindregið í því að gæta hagsmuna og virðingar þingsins í þeim samtölum. Það er óþolandi fyrir þingið að búa við það og vera undir það sett að bíða 

Forseti hefur reynt eins og hann hefur haft vit og þekkingu til að reyna að miðla hér málum, en það er ljóst mál að til þess að það geti tekist og borið árangur þurfa menn að ná saman. Það hefur hins vegar ekki tekist fram að þessu. Forseti þekkir ekki aðrar leiðir til en þær að reyna að halda áfram þessu verkefni með þeim hætti sem hann hefur verið að gera m.a. með fundum og eiga formleg og óformleg samtöl við hv. þingmenn og hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég trúi því að forseti reynir hvað hann getur til þess að koma á samkomulagi um að við getum haldið áfram eðlilegum þingstörfum. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að forseti gerði sitt ýtrasta í gær til þess að reyna að fá einhver svör fyrir okkur um hvað væri í gangi og hvernig ætti að afgreiða þessa tillögu, þar til, virðulegi forseti, og ég ætla að leyfa mér að bakka aðeins í tíma, ekki tvö eða þrjú ár og ekki til 2011, heldur bara til klukkan rúmlega tvö í nótt eða klukkan hálfþrjú. Það var náttúrlega algjörlega óþolandi, virðulegi forseti, að hér færi einn hv. þingmaður í sína fyrstu ræðu klukkan hálfþrjú. Það var ekki boðlegt, 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér fundarstjórn forseta. Það er óhætt að segja að virðulegur forseti hefur sýnt mikið umburðarlyndi þegar kemur að þeim dagskrárlið, því svo sannarlega erum við ekki að ræða um fundarstjórn forseta. Hér reynir stjórnarandstaðan allt hvað hún getur til þess að tefja umræðu um skýrslu. Ég veit ekki af hverju menn eru að reyna að búa til eitthvað annað, þetta sér hver maður. Ef við tökum saman fjölda þeirra ræðna sem haldnar hafa verið um fundarstjórn forseta má sjá að þetta er það sem verið er að gera. Virðulegi forseti. Það er hlé á viðræðum við ESB og það mun ekkert breytast, við erum ekki einu sinni að ræða það, við erum að fara yfir skýrslu utanríkisráðherra um þessi málefni. En allt sem við gerum skapar fordæmi. Ef við sköpum það fordæmi núna, sem getur verið sjónarmið, að minni hlutinn geti stöðvað þau mál sem hann vill og umræðu um þau með þessum lið, þá 

Virðulegur forseti. Vegna þess sem fram kom í máli hæstv. menntamálaráðherra áðan vil ég segja að hæstv. ráðherra man örugglega þennan atburð betur en ég. Það sem ég átti við var að út frá afstöðu í þingsal var útilokað fyrir hv. þingmann þá, hæstv. ráðherra í dag, að sjá hvað stóð á þessum skiltum. En ég verð bara leiðréttur hvað varðar að það var auðvitað hv. þingmaður sem gerði athugasemdir við forseta að hann skyldi hafa verið truflaður í ræðustól með þessum hætti. Honum var misboðið. Það var meginefni máls míns hér áðan. Það var gripið til mjög afgerandi aðgerða af hálfu forseta. Ég vil að það sé á hreinu í þingsal að menn njóti ákveðinnar helgi meðan þeir standa í ræðustól og ekki sé hægt að ganga upp að þeim og rétta þeim pappíra eða trufla þá á nokkurn hátt á meðan þeir fara með sína ræðu. Það er lykilatriði.

Forseti vill í mestu vinsemd hvetja til þess að við reynum að haga umræðum þannig að við getum hafið hina efnislegu umræðu um skýrsluna sem hér er á dagskrá og hv. þingmenn hafa mjög kallað eftir að eiga tækifæri til að ræða ítarlega og efnislega. Forseti tekur undir þau sjónarmið og hvetur því mjög til þess að þingmenn reyni að haga umræðunni þannig að okkur takist að hefja efnislega umræðu um þetta mikilvæga mál.

Virðulegi forseti. Hefja efnislega umræðu sem fyrst - jú, við erum vel til í það og höfum stundað það hér undanfarið. Vandinn hefur bara verið sá að á meðan stjórnarandstaðan hefur verið að leggja fram sáttatillögur um þjóðaratkvæðagreiðslur - ég held að það séu komnar tvær sem eru á dagskrá þingsins og það hafa líka verð lagðar fram sáttatillögur um málsmeðferð - þá kemur ekkert efnislegt á móti frá ríkisstjórnarflokkunum. Ekki neitt. Ríkisstjórnarflokkarnir láta ekki einu sinni svo lítið sem vera hér í salnum og svara spurningum stjórnarandstöðunnar. Það er vont, virðulegi forseti, að vera í efnislegri umræðu við fólk sem vill ekkert við mann tala. Hvaða aðferða grípur stjórnarandstaðan þá til? Það er að vekja athygli á málum sínum með öðrum hætti. Það er það sem verið er að gera hér. Ef hæstv. forseti vill að við förum að ganga til dagskrár er mjög mikilvægt að hann geri enn betur en hann hefur gert í því hingað til að reyna að fá ráðherra til að vera hér til svara, reyna að fá ráðherra til að koma hér upp og sýna þingmönnum þá virðingu að svara spurningum þeirra og reyna líka að fá stjórnarflokkana 

Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki að ræða um fundarstjórn forseta núna en finn mig knúinn til þess eftir að heyra mál hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar. Ástæðan fyrir ræðum um fundarstjórn forseta á undanförnum dögum er sjálfskaparvíti ríkisstjórnarinnar. Hæstv. utanríkisráðherra var í lófa lagið að draga til baka þann óhróður sem hann setti í greinargerð með tillögu sinni strax og vakin var athygli á honum. Hann kaus að gera það ekki fyrr en tilneyddur á þriðjudagskvöldi. Það kallaði á margar og tugi ræðna hér til að fá hæstv. ráðherra til að sjá ljósið og draga óhróðurinn til baka. Með sama hætti fengum við ekki út úr hæstv. forseta fyrr en í gærkvöldi skýrt fyrirheit um það að í utanríkismálanefnd yrði fjallað um þessa skýrslu og minni hlutinn hefði þar svigrúm til að samþykkja nefndarálit sem kæmi aftur til umræðu. Við höfðum beðið aftur og aftur og aftur um skýringar á því hvernig vinnan gæti orðið um skýrsluna í nefndinni. Ef stjórnarmeirihluti fer fram með offorsi, býður ekki upp á 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir að rifja upp með hvaða hætti honum var misboðið í ræðustól Alþingis og til hvers það leiddi. Ég hafði skilning á afstöðu hæstv. menntamálaráðherra í því atviki, en undrast það hvernig forseti hefur tekið á atvikinu sem varð hér í gær og hvet hæstv. forseta til að endurskoða þá afstöðu sína. Það er auðvitað þannig að við sem stöndum í þessum ræðustól eigum hér ákveðna friðhelgi. Í sumum þjóðþingum er það nú þannig að það eru einar tvær sverðslengdir frá manni til manns til að verja þingmanninn. Þegar komið er fram eins og hæstv. ráðherra kom fram við ræðumanninn í gær, og ef forseti samþykkir það, þá er það náttúrlega að opna á hvers konar fíflagang  
            

Virðulegi forseti. Það er margt sem þingið má fara að setja sér einhver viðmið um þannig að það sama gildi um alla. Virðulegi forseti. Það sem ég vil gera að umtalsefni er ósk til forseta, og ég bið hann um viðbrögð við því að gert verði hlé á þessum fundi núna og þingflokksformenn kallaðir saman í staðinn fyrir að bíða til klukkan hálfeitt. Eins og fram hefur komið höfum við lagt fram tillögur til sátta, efnislegar tillögur, og ég held að máli skipti að við fáum eitthvað efnislegt til baka, einhver viðbrögð við þeim. Annars er það bara sýndarmennska að hér eigi sér stað eitthvert samtal. Það er ekki hægt að láta okkur bíða dag eftir dag eftir einhverjum efnislegum viðbrögðum við því sem fram er lagt og mönnum er boðið. Ég vil því óska eftir að hæstv. forseti geri þetta núna þannig að við getum haldið með eðlilegu móti áfram.

Forseti áréttar að í hádegisverðarhléi verður fundur með þingflokksformönnum. Það er mikil hefð á bak við það að slíkir fundir séu haldnir í hádegisverðarhléi, og þá verða þessi mál rædd.

Forseti. Ég held að það sé mjög brýnt að við fáum rammann frá formönnum flokkanna. Það er einsýnt að utanríkisráðherra virðist reyna að stjórna dagskrá þingsins. Hér hafa komið fram sáttatillögur sem mér finnst nauðsynlegt að formenn flokkanna ræði. Ég fagna því að þingflokksformenn fundi, en í raun og veru vitum við alveg hvernig goggunarröðin er hér innan húss. Því held ég að það sé ekkert vit í öðru en að formenn stjórnarflokkanna komi með tillögu sem við getum rætt efnislega. Allt annað er bara leikur að eldinum og þetta mun bara fara út í enn meiri vitleysu ef við gerum ekki eitthvað í þessu strax.

Forseti. Ég er mikið fyrir hefðir og finnst að halda eigi þær í heiðri eins og mögulegt er. Hæstv. forseti segir að hefð sé fyrir því að halda fundi með þingflokksformönnum eða stjórnarformönnum flokka, eða hvaða silkihúfur sem það nú eru, í hádegisverðarhléi. Ég held að það hafi verið - nú er ég orðin rugluð í tímatalinu - í fyrradag frekar en í gær að við lögðum til að kvöldverðarhlé væri af álíka ástæðu flýtt. Þá vorum við að tala um tvo tíma jafnvel að taka kvöldverðarhlé kl. hálffimm í staðinn fyrir hálfsjö, það hefði liðkað fyrir gangi mála hér. Nú leggur hv. þm. Katrín Júlíusdóttir til að hádegisverðarhléi verði flýtt um hálftíma, skilst mér. Við megum ekki binda okkur svo í hefðirnar að við missum af tækifæri til þess að ná árangri.

Forseti er seinþreyttur til vandræða. En nú þykir forseta skörin vera farin að færast upp í bekkinn. Forseti tilkynnti það strax hér fyrr í morgun þegar tilefni gafst til og hann hafði tóm til að ætlunin væri að halda fund með þingflokksformönnum í hádeginu. Síðan er allt í einu farið að gera það að stórmáli hvort það sé gert núna strax eða klukkan eitt þegar hádegisverðarhlé er. Ég vil nú biðja hv. þingmenn að sýna ákveðna sanngirni í þessum efnum þegar verið er að reyna að greiða fyrir þingstörfum af hálfu forseta.

Virðulegur forseti. Það hefur verið viðkvæði mitt alla þessa viku að hér sé á ferðinni fordæmalaus gjörningur í íslenskri stjórnmálasögu þar sem stjórnmálaöfl gera tilraun til þess að taka út af borðinu eitt stærsta deilumál samtímans og eyðileggja það mál fyrir framtíðarkynslóðum þessa lands. Að menn komi hér upp undir þessum lið, fundarstjórn forseta, til þess að ræða bæði það hvernig þetta mál ber að og hvernig tillaga hæstv. utanríkisráðherra um þingsályktun kemur inn í hliðina á þeirri umræðu sem hafin var með skýrslu utanríkisráðherra og Hagfræðistofnunar, þykir mér bara ekki tiltökumál. Mér finnst engin ástæða til þess af stjórnarmeirihlutanum að vera að kveinka sér undan því að menn ræði hér bæði efni og form þessarar umræðu. Þeir hafa gefið allt tilefni til þess og það er bara full ástæða til þess að hún fari fram með þessum hætti. Menn eru búnir að bjóða ákveðna lausn í þessu máli sem ekki hefur verið hlustað á.

Hæstv. forseti. Ég er fyrst núna að koma inn í þingið eftir nóttina. Ég veit að hæstv. forseti hefur verið að leysa úr málum og við fengum t.d. að vita, þó að það hafi verið allt of seint, því miður, að sú skýrsla sem hér er til umræðu fer til nefndar þannig að umræðunni lýkur ekki hér í dag. Það geti komið nefndarálit frá hvort sem er stjórnarmeirihluta eða minni hluta í nefndinni eftir atvikum og síðan komi hún aftur til umræðu. Það er hið besta mál og var gríðarlega mikilvægt að fá úr því skorið. Mig langar aðeins að spyrja, út af dagskrá dagsins og líka vegna þess að hér á að ljúka umræðunni um skýrsluna og reyna að taka síðan næstu mál, hvort það hafi ekki verið réttur skilningur að menn reyndu að taka saman öll þau mál sem varða Evrópusambandsmálin. Þá er ég að tala um þingsályktunartillöguna frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, sem og tillöguna frá ríkisstjórninni og tillöguna sem hefur verið lögð fram af Pírötum og fleirum, hvort þetta eigi að ræðast allt saman. Það eru akkúrat svona hlutir sem þarf að koma á hreint þannig að við vitum að hverju við göngum, við þurfum ekki að pína út svörin með því að fara ítrekað hér upp til þess að ganga eftir þeim 

Forseti hefur lagt mikla áherslu á að hægt yrði að ljúka þeirri umræðu sem nú stendur yfir um skýrsluna sem allra fyrst þannig að við gætum hafist handa við umræður um tillögu ríkisstjórnarinnar. Það hefur verið rætt án þess að niðurstaða hafi fengist, vegna þess að við höfum aldrei komist svo langt að ræða hvernig hægt yrði að stuðla að því að önnur mál sem tengdust Evrópusambandinu og eru hér á dagskrá kæmust líka með greiðum hætti til nefndar. Forseti hefur fulla trú á því að hægt sé að ná niðurstöðu um það. Þá verðum við líka að gefa það svigrúm að hefja umræðuna um skýrsluna þannig að við getum nýtt þann tíma sem fram undan er til að freista þess að finna niðurstöðu um það hvernig við getum þokað málum áfram.

Virðulegur forseti. Í umræðum hér í morgun undir liðnum Óundirbúnar fyrirspurnir, fyrirspurnir til ráðherra ríkisstjórnarinnar, kom loksins einhver skýring á þeim algeru sinnaskiptum sem orðið hafa á hæstv. ráðherrum Sjálfstæðisflokksins í þessu máli. Það upplýstist nefnilega í máli hæstv. menntamálaráðherra að hann er að hugsa um hagsmuni þjóðarinnar, að það er skylda ríkisstjórnarinnar í þessu máli að hugsa um hagsmuni þjóðarinnar og þess vegna hafi verið beygt af leið. Það er út af fyrir sig gott að hæstv. menntamálaráðherra sé búinn að komast að niðurstöðu fyrir hönd þjóðarinnar í þessu máli sem hann lofaði reyndar fyrir kosningar ásamt öðrum að bera undir þjóðina. Orðrétt var kosningaloforð Sjálfstæðisflokksins þannig að hann ætlaði að bera áframhald viðræðna undir þjóðina. Það sem hann leggur núna til er að slíta viðræðum án samtals, án samráðs við þjóðina. Hæstv. menntamálaráðherra sagði í sjónvarpsfréttum í gær að ef staðreyndir málsins breyttust áskildi hann sér rétt til þess að skipta um skoðun. Hvaða staðreyndir hafa breyst? var hann spurður. Jú, við sáum það ekki fyrir að í ríkisstjórn yrðu tveir flokkar sem eru jafn einarðlega á móti því að ganga í Evrópusambandið og raun ber vitni. Þetta gæti í sjálfu sér verið skýring ef hún stæðist skoðun vegna þess að forustumenn ríkisstjórnarflokkanna sátu fyrir svörum blaðamanna eftir að hafa myndað ríkisstjórn sína á Laugarvatni síðastliðið sumar og töluðu þar um, eftir að hafa búið til stjórnarsáttmála, að að sjálfsögðu yrði haldin þjóðaratkvæðagreiðsla, það ætti auðvitað eftir að tímasetja það en það yrði þjóðaratkvæðagreiðsla á kjörtímabilinu. Það stenst ekkert skoðun sem fram kom í máli hæstv. ráðherra í gær. Það hefur engin breyting orðið á staðreyndum málsins, ekki bara frá því fyrir kosningar, heldur líka eftir kosningar þegar stjórnarsáttmálinn var samþykktur og lagður fyrir þingflokka ríkisstjórnarinnar. Nú koma hæstv. ráðherrar Sjálfstæðisflokksins hingað upp í ræðustól og segja í tilraun til þess að útskýra sinnaskipti sín og stefnubreytingu og í raun og veru svikin loforð, að það hafi alltaf legið fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn væri þeirrar skoðunar að hagsmunum þjóðarinnar væri betur borgið utan Evrópusambandsins. Það er enginn að deila við þá um það, en það var einfaldlega ekki það sem þeir sögðu að þeir ætluðu að gera fyrir kosningar. Þeir hafa líka haldið því fram, það gerði hæstv. innanríkisráðherra hér áðan, að það sé ljóst af skýrslu Hagfræðistofnunar að engar undanþágur væri hægt að fá. Að sjálfsögðu láta talsmenn Sjálfstæðisflokksins alltaf hjá líða að tala um sérlausnir. Það er enga slíka niðurstöðu að finna í skýrslu Hagfræðistofnunar sem hægt er að byggja ákvörðun um að slíta viðræðunum á. Ef svo væri væri meiri hlutanum í lófa lagið að ljúka viðræðunum. Ef engar undanþágur væri að fá, kæmi það væntanlega í ljós í samningnum. Þá yrði hann að sjálfsögðu felldur af þjóðinni. Hvað hafa menn að óttast í þessum efnum? Það er auðvitað þannig og það blasir við hverjum sem er að gert hefur verið einhvers konar samkomulag, einhvers konar hrossakaup á milli stjórnarflokkanna og í þeim hrossakaupum er þjóðinni því miður veittur ókeypis kinnhestur.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Ég hjó eftir því fyrr á fundinum að hv. þingmaður sagði að með þeirri tillögu sem stjórnarflokkarnir hafa illu heilli komið fram með í Evrópumálunum væru þeir að taka réttinn af komandi kynslóðum til að taka afstöðu í þessu grundvallarhagsmunamáli íslensku þjóðarinnar, hvort við erum aðilar að Evrópusambandinu eða ekki. Ég vil biðja hv. þingmann um að skýra hvað hann á við með því.

Það sem ég á við með þessum orðum mínum, hv. þm. Helgi Hjörvar, er að það mun enginn stjórnmálaflokkur, verði þessi ákvörðun, þessi þingsályktunartillaga, samþykkt hér, geta boðið fram með það sem stefnumál í komandi kosningum að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það er tómt mál að tala um. Það var nógu flókið ferli að hefja þessar viðræður til að byrja með. Það hefur svo skaðlegar afleiðingar fyrir trúverðugleika Íslands á alþjóðavettvangi að slíta viðræðum á þennan hátt að það munu a.m.k. líða 15–20 ár, að mati fræðimanna, þangað til það verður aftur raunhæfur kostur. Það verður næsta kynslóð stjórnmálamanna, næsta kynslóð á eftir þeirri sem er nýkomin hingað á Alþingi sem mun mögulega geta boðið upp á þann valkost í samfélagi okkar. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og vil inna nánar eftir því. Telur hv. þingmaður að sú framganga að afturkalla fyrst og ein þjóða umsókn sem þjóðþingið sjálft hefur sent inn um aðild að sambandinu rýri svo trúverðugleika Íslands að jafnvel þó að þingið skipti um skoðun, eins og hæstv. menntamálaráðherra hefur lagt áherslu á að sé mikilvægt að fólk geri, og vildi á síðari stigum fara í viðræðurnar og ljúka þeim, t.d. vegna mjög breyttra aðstæðna í efnahagsmálum þjóðarinnar eða blikum á lofti í alþjóðamálum, yrði gagnaðilinn ekki tilbúinn til þess að taka upp þráðinn vegna þeirra fordæmalausu framgöngu sem þessi afturköllun væri?

Virðulegur forseti. Ég tel að nú þegar hafi trúverðugleiki og orðspor þjóðar okkar beðið mikla hnekki í þessu máli. Það er ekki lengra síðan en í þarsíðasta mánuði sem hæstv. utanríkisráðherra harmaði þá ákvörðun Evrópusambandsins að greiða ekki IPA-styrki. Í þarsíðasta mánuði hélt hann því fram að það væri algjör ósvinna af hálfu Evrópusambandsins vegna þess að Ísland væri enn þá umsóknarríki. Þetta er auðvitað framganga með slíkum ólíkindum að það er okkur langt í frá til sóma.

Forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir bæði ræðuna núna og ræðuna sem hann hélt í gær. Ég verð að segja að mér finnst tíminn sem við höfum til þess að ræða um skýrsluna allt of lítill. Mig langaði að spyrja þingmanninn hvort hann telji þessa skýrslu og eftirmála hennar eiga skilið eitthvað betra en að nefndarálitið sé kallað ritdómur. Hvort þingmaðurinn kannist við að almennt sé litið á nefndarálit þegar fjallað er um skýrslur sem einhvers konar ritdóma. Og jafnframt langaði mig að spyrja - ég hef ekki tíma, ég verð að spyrja næstu spurningar í síðara andsvari.

Virðulegur forseti. Ég velti því mikið fyrir mér hvers vegna sú ákvörðun var tekin af hæstv. utanríkisráðherra og stjórnarmeirihlutanum á föstudeginum fyrir viku að koma fram með þingsályktunartillögu um að slíta viðræðunum inn í miðja umræðu um skýrsluna. Niðurstaða mín er sú að það getur eiginlega ekkert annað verið en að menn hafi ekki viljað ræða efnislega niðurstöðu skýrslunnar. Auðvitað sáu menn fyrir eða hlutu að sjá fyrir þau viðbrögð sem urðu við tillögunni og þau endaskipti sem urðu efnislega á umræðunni, sem fór úr því að vera samræða um hvort við ættum að gerast aðili að Evrópusambandinu í það að við fórum að ræða hvernig sú ákvörðun er tekin og af hverju. Tillagan snýst um að ljúka öllu samtali í samfélaginu um þetta mál. Hún er ekkert annað en forsjárhyggja og yfirgangur. Það er langbest, vegna þess að við erum búin að ræða þetta mál í áratugi í samfélagi okkar, að meiri hlutinn ráði för, að menn taki ákvörðun um það í þjóðaratkvæðagreiðslu hvernig þetta mál er til lykta leitt. Við erum ekki stödd 

Forseti. Þetta er akkúrat það sem ég hef orðið fyrir svo miklum vonbrigðum með. Mig langaði virkilega að geta rætt efnislega um kosti og galla aðildar út af því að ég eins og svo margir í íslensku samfélagi hef ekki gert upp hug minn. Það sem veldur mér líka áhyggjum í þessu samhengi er að ég hef ekki hugmynd um, ég skil ekki af hverju farið er með þessum asagangi í að ætla að slíta viðræðum án nokkurrar samræðu við almenning í landinu, við kjósendur ríkisstjórnarflokkanna sem vilja fá að kjósa um áframhald. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi einhverja hugmynd um af hverju þessi flumbrugangur er. Ég hef enn ekki fengið nein svör og heyri alls konar kenningar og samsæriskenningar sem er mjög vont að séu í gangi í samfélaginu; kenningar um að það sé þrýstingur frá Kína, þetta sé ástæða til að 

Virðulegur forseti. Mér er þetta jafn óskiljanlegt og hv. þm. Birgittu Jónsdóttur. En ég vil ljúka við það sem ég var að tala um áðan að best væri að láta þjóðina ákveða framhaldið. Ég fékk nefnilega frammíkall á leiðinni úr ræðustól áðan frá hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur, en hún spurði: Af hverju studdirðu þá ekki að þetta mál yrði sett í þjóðaratkvæðagreiðslu áður en samningarnir hófust á síðasta kjörtímabili? Það er góð spurning. Við henni á ég ágætissvar. Það er nefnilega munurinn á þeirri tillögu og þeirri ákvörðun, endanlegur samningur hefði alltaf farið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Menn halda því alltaf fram að ekkert land sæki um án þess að ætla að ganga í Evrópusambandið. Ef svo væri lyki samningaviðræðum ekki í öllum aðildarlöndum með þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er nefnilega alltaf skilinn eftir sá möguleiki að hætta við. 

Hæstv. forseti. Ég hafði hlakkað mjög til að heyra ræðu hv. þingmanns til þess að heyra hvaða afstöðu hann hefur gagnvart skýrslunni sem er til umræðu, en stystur  Hv. þingmaður minntist á að við ræddum ekkert um undanþágur og sérlausnir. Ég eyddi ræðu minni í þessu máli í að ræða um undanþágur og sérlausnir, sem hv. þingmaður hefur þá misst af. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hversu margar undanþágur og sérlausnir hafði fyrrverandi ríkisstjórn, sú ríkisstjórn sem hv. þingmaður studdi, þegar náð fram í þeim samningaviðræðum sem stóðu yfir í tæp fjögur ár við Evrópusambandið? Hversu mörgum atriðum varðandi undanþágur og sérlausnir hafði fyrrverandi ríkisstjórn náð fram á þeim tæpum fjórum árum sem hún hafði til þess að semja við Evrópusambandið? 
            

Virðulegur forseti. Það man ég ekki. Ég er hins vegar ekki hissa á því að hv. þingmaður býsnist yfir ræðu minni áðan. Ég flutti efnislega ræðu í gær, 15 mínútna langa ræðu, og svaraði andsvörum. Ég fór í rökstuðning fyrir því hvers vegna mér finnst að við eigum að vera aðili að Evrópusambandinu. Ég rakti það líka hvernig umræðunni um skýrslunni hefur verið eðlisbreytt, hvernig ákvörðun var tekin um það af stjórnarmeirihlutanum síðasta föstudag að leggja fram tillögu sem breytir allri umræðunni um málið. Hv. þingmaður getur auðvitað komið hér og sagt að ég tali ekki um efnið sem er á dagskrá, en það er vegna þess að hún ásamt öðrum, ásamt félögum sínum, tók ákvörðun um að breyta þessari umræðu í umræðu um hverjir eiga að taka ákvörðunina um að ganga í Evrópusambandið.

Hæstv. forseti. Þetta er mjög athyglivert vegna þess að í umræðunni í síðustu viku þegar ég hélt ræðu mína um skýrsluna var mjög kallað eftir því að ríkisstjórnarflokkarnir sýndu á spilin um hvert skyldi svo haldið með þetta mál. Menn eru því í algerri mótsögn við sjálfa sig ef þeir eru svo á móti því að ríkisstjórnin leggi fram tillögu um hvernig skuli halda áfram með málið. Það var kallað eftir því hér í þingsalnum, ekki síst af þeim fulltrúum stjórnarandstöðunnar sem héldu ræður á fyrstu dögum umræðunnar um málið. Menn geta einfaldlega flett því upp í þingtíðindum. Þannig var þetta. Hv. þingmaður gat engin dæmi nefnt um undanþágur né sérsamninga sem fyrrverandi ríkisstjórn náði fram á síðasta kjörtímabili í samningaviðræðum sínum. Það er einfaldlega vegna þess að enginn slíkur árangur lá fyrir. Tíminn var ekki nýttur vel af þeim sem vildu virkilega ganga í Evrópusambandið, þ.e. af fyrrverandi ríkisstjórnarflokkum og stuðningsmönnum ríkisstjórnarinnar úr öðrum flokkum. Ég held að það sé einfaldlega staðreynd sem menn þurfa að halda hér á lofti.

Virðulegur forseti. Það er auðvitað lofsvert að hv. þingmaður hafi komist að niðurstöðu í þessu máli. Hún liggur fyrir og er virðingarverð að mörgu leyti. Ég skil sjónarmið hv. þingmanns, en ég skil ekki hvers vegna hún vill ekki leyfa þjóðinni að komast að niðurstöðu í málinu, hvers vegna hún vill ekki leyfa þjóðinni fyrir sitt leyti að fara yfir sérlausnir, undanþágur, fara yfir samninginn þegar hann liggur fyrir og taka ákvörðun um framhaldið. Það er fullkomlega óskiljanlegt. Það er frábært að hv. þingmaður sé komin að niðurstöðu fyrir sitt leyti og fyrir sinn hatt, en hvað gerir hana hæfari til þess að taka ákvörðun fyrir alla þjóðina en hvern þann mann sem kemur hér og heimtar þann rétt sinn, hæfari en stórfyrirtæki á borð við Marel, Össur, CCP, sem krefjast þess að viðræðunum verði lokið, hæfari en ASÍ, Samtök atvinnulífsins, Samtök iðnaðarins? Það er að vísu komin ályktun frá sjálfstæðisfélögunum í Árnessýslu, sem ég 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Fulltrúalýðræðið byggir á trausti. Það byggir á því að okkur sem bjóðum okkur fram á grundvelli ákveðinnar stefnu sé treyst til að fylgja þeirri stefnu. Nú hefur það gerst með mjög opinskáum hætti að sýnd hafa verið í röð viðtöl við forkólfa Sjálfstæðisflokksins; formanninn, varaformanninn og tvo fyrrverandi þingflokksformenn. Allt þetta fólk er nú ráðherrar í hæstv. ríkisstjórn. Þeir ganga nú í berhögg við þá stefnu sem þeir boðuðu kjósendum sínum. Þeir hafa tekið fulltrúalýðræðið og leikið sér að því til að - ég leyfi mér að segja: kaupa sér stuðning til valda á fölskum forsendum. Af því þingmaðurinn fór svo ágætlega yfir það að það samhengi sem þessi skýrsla hefur verið rædd í var eyðilagt, vil ég spyrja hv. þingmann: Hvaða áhrif hefur það á stöðu Alþingis að fulltrúalýðræðið sé að engu 

Virðulegur forseti. Ég man ekki eftir því að hafa í seinni tíð og í ekki heldur frá ferli mínum sem fréttamaður - ég var oft þingfréttamaður í þinginu frá miðjum tíunda áratugnum og fram að miðjum síðasta áratugi - að hafa horft á viðtal eða viðtalsbúta þar sem orðið hefur jafn fullkominn umsnúningur á skoðunum manna á jafn skömmum tíma og sýnt var í fréttum ríkissjónvarpsins í gær. Mig rekur ekki minni til þess að hafa horft á svo haldlitlar skýringar á algerri umpólun. Auðvitað er það ekki bara gengisfelling á þeim hæstv. ráðherrum sem um ræðir, heldur á allri stjórnmálastéttinni. Það snertir trúverðugleika stéttarinnar í heild og Alþingis.

Hæstv. forseti. Það er nefnilega þannig að þessi svik, þessi ósannleikur, felur ekki í sér mismun á einhverjum milljónum í fjárveitingu, þó að það leiði nú hugann að forsíðufyrirsögninni þar sem forsætisráðherra er atyrtur af Ríkisendurskoðun einmitt fyrir það að deila milljónum og það tugum milljóna án yfirvegaðra ákvarðana í kjördæmi. Með þessum gjörningi, ekki bara hæstv. ráðherra Sjálfstæðisflokksins sem hafa sagt kjósendum sínum ósatt, heldur líka forustu flokksins í ríkisstjórn sem hefur með ýmsu móti sagt kjósendum sínum að þjóðin skuli fá að kjósa, er ekki verið að svíkja nein smávægileg kosningaloforð heldur ákvarðanatöku allra kjósenda um eitt stærsta framtíðarmál Íslands. Er líðandi að mati þingmannsins að 

Virðulegur forseti. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að þetta mál komi hér á dagskrá. Mér sýnist allt stefna í það. Ég harma að svo sé. Mér finnast það mjög slæm tíðindi. Í þinginu í morgun var lagt fram mjög einfalt sáttatilboð - það er í rauninni ekki einfalt af hálfu míns flokks a.m.k., sem leggur mikla áherslu á að ljúka viðræðum við Evrópusambandið, en við vorum og erum tilbúin til þess að fallast á þann texta sem finna má í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar um að gera hlé á viðræðunum. Ég held að það sé í raun og veru leið sem flestir ættu að geta fallist á. Hún felur jafnframt sjálfkrafa í sér að í kosningum eftir rétt rúma þrjátíu mánuði eða svo fari fram mat þjóðarinnar á framhaldi viðræðnanna. Ég skil ekki hvers vegna menn vilja ekki fara þá leið.

Virðulegur forseti. Það er sjálfsagt af okkar hálfu að halda umræðum áfram í hádeginu þótt við höfum lagt til að hlé yrði gert til að leita samkomulags um meðferð málsins, en látum vera. En það er þá algert lágmark að gagnaðilinn sitji umræðuna líka. Það er ástæða til þess að þakka hæstv. forsætis- og utanríkisráðherra og hæstv. menntamálaráðherra fyrir að vera hér í húsinu, en það er auðvitað algerlega óboðlegt að það sé aðeins 1/3 hluti ríkisstjórnar Íslands á vettvangi þegar rædd er skýrsla ríkisstjórnarinnar um eitthvert stærsta hagsmunamál þjóðarinnar. Nú veit ég að formaður Sjálfstæðisflokksins hefur lögmæt forföll, en ég spyr: Hvar eru hinir fimm ráðherrarnir? Þetta varðar málaflokk þeirra allra, hagsmunamat í málaflokkum allra. Ég ítreka að það er sjálfsagt að vera hér í hádeginu og taka þessa umræðu, þótt sáttaleiðin væri nú betri, en það er algert lágmark að ráðherrarnir hunskist til þess að sitja á ráðherrabekknum, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Nú hafa orðið þær vendingar í ákvarðanatöku um framvindu þessa þingfundar að formenn flokkanna eru komnir að borðinu, eins og það heitir. Það hefur verið upplýst, bæði af einstökum þingmönnum og ekki síst af forseta sjálfum. Við höfum vonda reynslu af því þegar þeir hinir sömu eru ekki við umræðuna, þ.e. hæstv. forsætisráðherra hið minnsta og varaformaður Sjálfstæðisflokksins í fjarveru flokksins, og hæstv. utanríkismálaráðherra er nú ráðherrann sem málið heyrir undir. Við höfum vonda reynslu af því í umræðu um Hagstofuna þegar það voru ítarlegar efnislegar umræður um málin, svo kom hér forsætisráðherra undir atkvæðagreiðslunni eins og álfur út úr hól og hafði ekki fylgst neitt með umræðunni og var á byrjunarreit með alla hluti sem þar voru til umræðu. Ég vonast til þess að í svo stóru máli sem hér er undir eigum við ekki von á slíkum hallærisuppákomum í þingsal, að ráðherrarnir komi af fjöllum þegar kemur að því að tryggja einhverja lendingu í málunum. Ég óska því mjög eindregið eftir þeim hér inn í þingsal.

Virðulegi forseti. Það minnsta sem hægt er að ætlast til af ráðherrum er að þeir sitji hér, og þá sérstaklega hæstv. utanríkisráðherra sem hleypti náttúrlega umræðu um skýrsluna í uppnám. Mér skilst að skýrslan hafi kostað ríkið 25 milljónir og svo viðbót -  Ég held að gera verði þá kröfu til hæstv. utanríkisráðherra að hann sitji hér og síðan þarf að gera þá kröfu til hans, virðulegi forseti, að hann svari þingmönnum og blandi sér í umræðuna og þar fram eftir götunum. Ég veit að þingforseti getur ekki togað manninn upp í ræðustólinn, 

Virðulegi forseti. Ég vil fá að vita hvort ég heyrði rétt. Er verið að fara fram á að öll ríkisstjórnin, eða stærsti hluti hennar, sitji hér út af umræðu um skýrslu hæstv. utanríkisráðherra? Er mönnum fullkomlega alvara? Ég var í stjórnarandstöðu síðast, ég veit að það má ekki minnast á það, og maður mátti standa hér og …  Þá var það þannig í þau fáu skipti sem beðið var um hæstv. ráðherra að það komu skilaboð um að þeim skilaboðum hefði verið komið áleiðis til viðkomandi hæstv. ráðherra. Núna er krafa Samfylkingarinnar að allur bekkurinn sé setinn, hvorki meira né minna. Ég hlýt að spyrja: Í hvaða málum þurfa allir ráðherrar hæstv. ríkisstjórnar ekki að sitja undir umræðum? Ég held að miklu betra sé að 

Virðulegi forseti. Það er kannski óþarfi að öll hæstv. ríkisstjórn sé hérna á svæðinu.

Nú, bara afsláttur!

- Já, já. Það mundi nægja svona af og til að hafa einn. Nú væri fínt að hafa einn, kannski hæstv. utanríkisráðherra sem lagði fram þessa blessuðu skýrslu sem við erum að fjalla um. Til að undirstrika mikilvægið ætla ég að benda aftur á að enginn hæstv. ráðherra er á svæðinu. Undirskriftirnar eru komnar í 36.562, sem er 15,1% af kosningarbærum mönnum á Íslandi, vel yfir 10% af gjörvallri þjóðinni, þar á meðal nýfæddum og öðrum sem ekki geta kosið. Mér finnst að hæstv. ráðherrar ættu að fara að taka deiluna sem á sér stað aðeins alvarlegar og sitja alla vega í þingsal ef þeir hafa tök á.

Virðulegur forseti. Þetta er ekki flókið mál, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Það er lögbundin starfsskylda okkar alþingismanna allra að sækja þingfundi. Ef eftir því er óskað að við séum viðstödd umræðu þá er það auðvitað nokkuð sem við eigum að leitast við að verða við ef unnt er. Sérstaklega á það við um þau úr okkar hópi sem eru ráðherrar í ríkisstjórninni vegna þess að það er einfaldlega hlutverk þingsins að veita framkvæmdarvaldinu aðhald. Það er mikilvægt í hverju lýðræðissamfélagi. Það má vel vera að hv. þingmaður geti vísað til ýmissa slæmra dæma í fortíðinni, en ég tek undir með þeim sem hér hafa sagt í dag að ef menn ætla jafnan böl að bæta með því að benda á annað verra verða aldrei neinar framfarir á Alþingi.

Virðulegi forseti. Þær eru nokkuð misjafnar kröfur hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar. Í mestu auðmýkt var veittur hér afsláttur af hv. þingmanni Pírata, en hv. þingmanni Samfylkingar bætti um betur og nú á alltaf að vera fullur þingsalur. Það má að vísu ekki benda á eitthvað í fortíðinni, að sjálfsögðu, en ég kannast bara ekki …  Ég hvet nú hv. þingmenn Samfylkingarinnar til að íhuga örlítið, bara örlítið, hvort það sé skynsamleg og eðlileg krafa að fara fram á að allir þingmenn séu í salnum í hvert skipti sem við ræðum þau mikilvægu mál sem við ræðum hér. Þetta er vinsamleg ábending til hv. þingmanna Samfylkingarinnar.

Forseti þakkar þingmanninum fyrir að virða tímamörk þó að klukkan hafi verið í ólagi.

Hæstv. forseti. Við fjöllum hér um skýrslu utanríkisráðherra um úttekt á aðildarviðræðuferlinu við Evrópusambandið, sem átti að verðs grundvöllur fyrir frekari ákvarðanatöku í málinu. Forkólfar ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson, hafa ekki verið þaulsætnir hér eða valið að koma í ræðustól til þess að gefa kjósendum sínum skýringar á þeim svikum sem hér fara fram. Þeir komu hér lítillega við í gær til að atyrða þingmenn og hlæja að þeim, en þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon krafðist nærveru þeirra þótti það svo langt gengið að fundi var slitið. Eigum við ekki, á meðan þeir sjá sér ekki fært að vera hérna með okkur, herra forseti, að fresta þessum fundi? Mér sýnist líka vera komið hádegishlé.

Virðulegi forseti. Það er ekki ónýtt að hafa einhvern til að ala sig upp og segja hvernig á að haga sér í þingsal, hafa hér Guðlaug Þór Þórðarson uppfræðandi okkur um hvernig eigi að gera það. Mér finnst hins vegar kostulegt í máli hans að honum virðist finnast það ákaflega fyndið að við þingmenn eigum að vera í þingsal, ákaflega fyndið að við eigum að fylgjast með og vita hvað hér er um að ræða, og jafnvel enn þá fyndnara og fáránlegra að ráðherrar sem bera ábyrgð á einu stærsta máli sem ég held að hafi komið til þings, og hleypa hér öllu í uppnám, 

Hæstv. forseti. Ég tel að kjarni umræðunnar undir þessum lið, um fundarstjórn forseta, sé einfaldlega sá að það eru mjög misvísandi kröfur frá stjórnarandstöðunni. Þær eru allt frá því að óskað sé eftir nærveru utanríkisráðherra, sem er svo sem eðlileg krafa af því að hann ber ábyrgð á þessu máli, upp í kröfu um að nánast öll ríkisstjórnin sitji hér alla umræðuna,  Ef við mundum fletta upp í þingsögunni - sem reyndar má ekki, má ekki tala um fortíðina en ég leyfi mér það - held ég að við sjáum þess ekki stað að stjórnarandstaðan á síðasta kjörtímabili hafi verið með sambærilegar kröfur, þótt vissulega sé eðlilegt að óska eftir nærveru þess ráðherra sem ber ábyrgð á málaflokknum. Varðandi þá fullyrðingu hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur að skýrsla utanríkisráðherra um stöðuna í ESB-málunum sé stærsta mál sem komið hefur inn í þingsalinn, þá er ég a.m.k. ekki sammála því. Minni á mál eins og Icesave.

Herra forseti. Þetta er eðlileg krafa löggjafarvaldsins sem felur framkvæmdarvaldinu, hæstv. ríkisstjórn, ákveðin verkefni, og þessir ráðherrar eru að auki, herra forseti, þingmenn á þessari samkundu. Það er ekki óeðlilegt að okkur finnist það sjálfsagt að þeir heiðri okkur af og til með nærveru sinni og þá jafnvel til einhvers frekar en að atyrða þingmenn og hlæja að þeim, sem fest hefur verið á mynd með svo rækilegum hætti að það er viðkomandi mönnum til ævarandi háðungar. Ég spyr: Er það virkilega svo að talið sé sjálfsagt að hér kalli þingmenn eftir nærveru ráðherra og það sé að engu haft dag eftir dag? 

Þingfundi hefur verið frestað ítrekað eins og hv. þingmenn hafa orðið varir við. Það var vegna þess að þess var freistað í þessu hléi og raunar áður að finna niðurstöðu sem gæti orðið til þess að skapa sátt um það fyrirkomulag umræðnanna sem nú fara fram og eiga eftir að fara fram. Niðurstaða í þessum efnum er fengin. Hún er sú að nú mun halda áfram umræðan um skýrslu hæstv. utanríkisráðherra um aðildarviðræður við Evrópusambandið og sú umræða tæmd. Að því búnu hefst umræða um tillögu hæstv. utanríkisráðherra um að umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu verði dregin til baka. Sú umræða hefst með öðrum orðum í framhaldi af því að umræðu um skýrsluna um aðildarviðræður við Evrópusambandið verður frestað og skýrslunni vísað til nefndar. Að því búnu hefst þá umræðan um tillöguna sjálfa. Gert er ráð fyrir að hæstv. utanríkisráðherra fylgi henni úr hlaði og fulltrúar allra þingflokka eigi þess kost að koma sjónarmiðum sínum á framfæri í þeirri umræðu á grundvelli reglna í þingsköpum um ræðutíma. Þar er sömuleiðis gert ráð fyrir að sjálfsögðu möguleikum á andsvari og öðru. Jafnframt þessu er gert ráð fyrir að þær tvær tillögur sem fyrir liggja, annars vegar frá hv. þingmönnum Vinstri grænna og hins vegar frá þingflokki Pírata ásamt fleiri þingmönnum, verði afgreiddar eftir atvikum umræðulaust til nefndar jafnframt tillögu hæstv. ráðherra. Þá er gert ráð fyrir að leitað verði hófanna á næstu dögum í nefndaviku til að vita hvort hægt sé að reyna að greiða fyrir umræðu málsins eftir því sem kostur er í framhaldinu. Forseti vonar að hann hafi gert fyllilega grein fyrir þessu samkomulagi eins og það blasti við og forseti kynnti það fyrir hv. þingmönnum, formönnum þingflokka og formönnum flokka. Ef athugasemdir eru við það eða ábendingar tekur forseti fúslega við þeim en að öðru leyti vill forseti segja að ef einhverjar breytingar verða, til að mynda í nefndaviku, verða þær ræddar við formenn þingflokka eins og vani er á.

Virðulegur forseti. Ég vil fá að nota þetta tækifæri og þakka forseta Alþingis fyrir hans atbeina að því að leysa úr þeirri erfiðu stöðu sem hér var komin upp. Ég þakka honum fyrir að koma störfunum hér í farsælan farveg á nýjan leik og hvet alla þingmenn úr öllum þingflokkum, bæði meiri og minni hluta, til að leggjast á árarnar um að nýta þá nefndaviku sem í hönd fer til að byggja brýr á milli manna í þessu viðkvæma og heita deilumáli sem hér hefur sundrað mönnum og sett þinghaldið í þá upplausn sem við urðum vitni að í gær og dagana þar á undan.

Forseti vill taka fram að fyrir misgáning láðist að boða hv. þm. Birgittu Jónsdóttur á síðasta fund okkar þingflokksformanna og formanna flokkanna sem haldinn var hér í snarhasti rétt fyrir klukkan þrjú. Forseti biðst velvirðingar á því en við hv. þingmaður erum sammála um að sú frásögn af fundi okkar er í samræmi við það samkomulag sem við gerðum.

Virðulegur forseti. Ég vil sérstaklega þakka hæstv. forseta fyrir að höggva á afar erfiðan hnút og stuðla að því að þingið komist aftur á réttan kjöl og við getum haldið umræðunni áfram þannig að sómi sé að fyrir okkur öll og fyrir þingið. Ég þakka honum fyrir atbeina hans með virðingu þingsins að leiðarljósi og lýsi ánægju minni með það samkomulag sem náðst hefur. Ég vil jafnframt nefna sérstaklega að í þeirri sýn sem þar er undir felst að menn vilji gjarnan hittast í nefndaviku, þ.e. forustumenn flokkanna, til að skoða fleti á þeirri efnislegu stöðu sem er í spilunum og möguleika á því að menn geti nálgast þá til farsældar fyrir málið í heild en ekki síður fyrir stjórnmálamenninguna á Íslandi.

Virðulegur forseti. Ég vil líka lýsa ánægju minni og okkar í Bjartri framtíð með framgöngu hæstv. forseta hér í dag í þessu máli. Þetta er farsæl niðurstaða. Við byrjum umræðu um mjög umdeilda tillögu hæstv. utanríkisráðherra í dag og væntanlega myndast á henni mælendaskrá og umræðunni verður þá frestað þangað til síðar. Ég vil lýsa eindregnum vilja okkar, þingmanna Bjartrar framtíðar, til að nýta þá nefndavikuna til þess að reyna að komast að efnislegri sátt, niðurstöðu um það í hvaða farveg við setjum ESB-málin í framhaldinu. Ég held það sé til mikils að vinna að reyna að ná slíkri sátt og ég held að það sé vel hægt miðað við þær forsendur sem ég sé fyrir hendi.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka virðulegum forseta fyrir að hafa stýrt málum á þennan hátt. Ég tel þetta enn einn vitnisburðinn um að forseti hefur haldið afskaplega vel á málum við erfiðar aðstæður. Vonandi verður niðurstaðan til þess að við tökum málefnalega umræðu um það sem skiptir máli, ekki aðeins hér á hv. Alþingi heldur líka annars staðar. Vonandi verður þetta til þess að við sjáum ekki aftur þá hluti sem hafa verið í gangi á undanförnum dögum. Vonandi er þetta víti til varnaðar og vonandi munum við geta leyst úr erfiðum deilumálum á annan hátt en almenningur hefur þurft að horfa upp á á undanförnum dögum. Ég beini því til okkar allra því að þetta snýr að okkur öllum. Við bætum aldrei vinnubrögðin nema við gerum það öll.

Forseti. Það ber greinilega ekki nógu mikið á manni hér. Mig langar að þakka forseta fyrir að hafa losað okkur úr skrúfstykkinu. Ég var mjög áhyggjufull yfir því að við mundum þurfa að vera áfram í þeim fasa sem verið hefur hér undanfarna daga. Ég er mjög ánægð með að heyra jafnframt hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson segja að við eigum öll að reyna að finna betri lausnir en þær sem við höfum verið með hér á borðum og bæta það hvernig við tjáum okkur hvert við annað. Mér finnst það mjög mikilvægt. Ég vona að við getum nýtt nefndavikuna til að ná saman og ég skora á okkur öll sem sitjum á formannafundunum að við leggjum okkur fram til hins ýtrasta til þess að það sé hægt. Ég vona að við berum gæfu til þess.

Virðulegi forseti. Eins og aðrir sem hafa tjáð sig hér er ég ánægð með þessa niðurstöðu og fagna henni. Eins og ég sagði í ræðu í morgun finnst mér forseti hafa staðið sig vel á þessum óróleikatímum, verið stefnufastur og úrskurðað um mál. Ég er mjög ánægð með stjórn hans.

Forseti þakkar góð orð í sinn garð en áréttar að þetta er auðvitað ekki samkomulag þingforseta, þetta er fyrst og fremst samkomulag formanna flokkanna og þingflokkanna og það eru þeir sem stóðu að þessu. Ella hefði þessi niðurstaða ekki náðst.

Virðulegur forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. forseta fyrir það samkomulag sem náðst hefur milli formanna flokka og á þingflokksformannafundi. Ég tel afar mikilvægt að það sé ljóst að þetta samkomulag hefur tekist og hæstv. forseti þingsins, Einar Kristinn Guðfinnsson, á heiður skilinn fyrir að hafa náð þessu samkomulagi. Þetta vildi ég sagt hafa, virðulegur forseti, ég hef ekkert út á fundarstjórn forseta að setja.

Mikið óskaplega er forseti ánægður yfir því að þurfa ekki að kynna næsta hv. þingmann til sögunnar til að ræða fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Ég er búinn að bíða nokkuð lengi eftir að fá að ræða þetta mál efnislega en af ýmsum ástæðum hefur tekið örlítinn tíma að komast hér að. Það er ánægjulegt að við ætlum að fara að ræða málin efnislega. Ég sé að áhugi hv. þingmanna á því er einlægur og einskær. Maður sér varla hreyfingu á nokkrum einasta hv. þingmanni þó að við séum komin á annan stað í vinnunni. Íslendingar eru ekkert öðruvísi en annað fólk hvað varðar málefni ríkjabandalagsins Evrópusambandsins sem er tollabandalag eins og við öll vitum. Það klýfur þjóðina. Við höfum séð það á undanförnum dögum að það mál sem ekki hefur verið mikið í umræðunni hefur valdið miklum deilum og klofningi, ekki bara á milli flokka, kannski síst milli flokka, heldur innan flokka og jafnvel innan fjölskyldna og milli vina. Ég hef verið þátttakandi í ýmiss konar samstarfi á alþjóðavettvangi og þá sérstaklega vettvangi Evrópu í tengslum við störf fyrir minn stjórnmálaflokk í áratugi og það er nákvæmlega það sama upp á teningnum alls staðar. Eina ástæðan fyrir því að Norðmenn frændur vorir veigra sér mjög við að taka umræðu um Evrópumálin er sú að þær tvær þjóðaratkvæðagreiðslur sem þar hafa verið haldnar skildu eftir sig djúp spor meðal þjóðarinnar. Þess vegna finnur maður það, virðulegur forseti, þegar maður talar við kollega sína í Noregi að þeir vilja helst að þau mál séu ekki mjög hátt í umræðunni, m.a. út af þeirri ástæðu, þrátt fyrir að viðkomandi einstaklingar hafi sterkar skoðanir á málinu hvorum megin sem þeir standa hvað það varðar. Við sjáum gríðarlega miklar deilur í ýmsum löndum. Menn hafa t.d. nefnt Bretland. Þar sé ég þann flokk sem við erum í samskiptum við, breska Íhaldsflokkinn, vera kominn í þá stöðu að í rauninni er líf hans í næstu þingkosningum undir því komið að ná samkomulagi við eins máls flokk sem hefur tögl og hagldir í breskum stjórnmálum núna, en sá flokkur byggir fyrst og fremst á andstöðu við Evrópusambandið. Meira að segja breski Verkamannaflokkurinn hefur ákveðið að styðja að efnt verði til þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort Bretland eigi að vera áfram í Evrópusambandinu. Það hefði einhvern tímann þótt saga til næsta bæjar. Meira að segja í Þýskalandi, þar sem var lengst af fullkomið tabú að minnast á nokkra gagnrýni á Evrópusambandið, hafa slík mál komist á dagskrá, eftir því sem ég best veit í fyrsta skipti í sögu Þýskalands og Vestur-Þýskalands. Það sem er hins vegar sérstakt við umræðuna hér á landi er að hér eru menn almennt ekki opinberir aðildarsinnar. Það sem er sérstakt við það er að menn hafa lagt málin upp með þeim hætti að hægt verði að kíkja í pakkann, það sé skynsamlegt að sækja um til að sjá hvað sé í boði. Ég fullyrði að slík umræða hefur ekki farið fram í öðrum löndum og ég fullyrði að aðrar þjóðir hafa ekki sótt um aðild til að kanna hvað sé í boði. Hver og einn getur auðvitað kynnt sér það. Ég hef átt fjölmörg samtöl við erlenda stjórnmálamenn um þetta efni og þeir hafa hreint og beint sagt við mig að þeir skilji ekki hvernig það megi vera og hafa jafnvel spurt hvort það sé virkilega sanngjarnt gagnvart Evrópusambandinu að við göngum fram með þessum hætti. Það hlýtur líka að vera svolítið sérkennilegt þegar menn leggja upp með það, hvað sem mönnum finnst um að ganga í Evrópusambandið eða ekki, að senda einhverja til samningaviðræðna við Evrópusambandið sem vilja ekki ganga í sambandið vegna þess að þeir hafa kynnt sér málið og mótað sér skoðun á því. Þeir eiga að ganga til samninga. Væntanlega ætlumst við þá til þess að þeir klári samningana og skrifi undir þá. Það væri mjög sérstakt að sjá íslenskan forsætisráðherra, hver sem hann væri, skrifa undir aðildarsamning við Evrópusambandið og koma síðan heim og það fyrsta sem hann segði við íslenska þjóð eftir að hann væri búinn að skála við viðsemjendurna í Brussel eða hvar sem það væri gert væri: „Alls ekki samþykkja þennan samning sem ég var að skrifa undir.“ Það væri mjög sérkennileg staða. Síðan eru önnur rök sem ég heyrði frá varaformanni Samfylkingarinnar. Þau sneru að vísu að þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort við ættum að greiða atkvæði um hvort sækja ætti um aðild, sem ég hef haft efasemdir um. Hv. þingmaður og varaformaður Samfylkingarinnar sagði orðrétt í útvarpsviðtali nýlega þegar hún var spurð af hverju þjóðin var ekki spurð formlega á síðasta kjörtímabili, með leyfi forseta: „Það var vegna þess að menn töldu enga þörf á því á þeim tíma, það hefði verið algjörlega nýtt eða ég veit ekki um neina þjóð sem hefur lagt af stað með slíkt þjóðaratkvæði að baki vegna þess að - í hvaða samningsstöðu ertu þá ? Þá ertu í þeirri samningsstöðu að þú ert með gríðarlegan þjóðarvilja að baki umsókn og þá í erfiðari samningsstöðu gagnvart Evrópusambandinu.“ Eftir því sem ég best veit eru þetta skýrustu rökin sem hafa komið fram fyrir því af hverju ekki var farin þessi leið á síðasta kjörtímabili. Því hefur verið haldið að þjóðinni, bæði af fjölmiðlum sem eru vilhallir inngöngu Íslands í Evrópusambandið og af fræðimönnum, a.m.k. þeim álitsgjöfum sem eru helstu góðkunningjar fjölmiðla og eiga það sameiginlegt að vera miklir aðildarsinnar, að skynsamlegt sé að kanna hvað sé í boði því að lausnirnar séu svo margvíslegar. Ég hef reynt og ætla að vona að ég geti nýtt tíma minn hér í að taka fyrir þau málefnalegu rök sem ég hef heyrt um undanþágur, sérlausnir og aðra slíka hluti því að ég hef reynt að rekja þau, finna þeim stað þegar ég sé þau á blaði og skoða hvað sé á bak við þau. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson, fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, segir að í skýrslunni sé skýrt að sérlausn sé fær. Hann vísar í Stefán Má Stefánsson prófessor og segir í grein í Fréttablaðinu að hann segi skýrt að sérlausn sé fær leið sem samrýmist reglum ESB. Á bls. 132–133 í viðauka III er fjallað um þessar sérreglur. Þar kemur skýrt fram að heimildin gildi til 31. desember 2022. Þar segir líka, með leyfi forseta, að vísu um sérreglu um 12 mílna lögsögu: „Varast ber að skilja framangreint á þann veg að sérreglur um 12 sjómílna lögsögu undanskilji hana frá reglum um hámarksafla og kvótaúthlutun til aðildarríkjanna. Svo er ekki. Sérreglurnar fela ekki í sér ótakmarkað vald einstakra aðildarríkja til að mæla fyrir um veiðar á þessum svæðum.“ Einn ágætisaðildarsinni skrifaði grein í Pressuna nýverið, Jón Sigurðsson. Mér fannst það vera málefnaleg og góð grein. Hann nefndi nokkur dæmi um undanþágur. Fyrst nefnir hann, með leyfi forseta: „349. gr. Lissabonsáttmálans kveður á um algera sérstöðu í landbúnaði og fiskveiðum á Asoreyjum, Kanaríeyjum, Madeira og fleiri eyjum innan ESB. Megintakmörkunin á algeru sjálfræði og sérstöðu er að eyjarskeggjar mega þá ekki nota þessa aðstöðu og styrki ESB til að flytja afurðir inn á markað ESB á niðursettu verði.“ Virðulegi forseti. Hér er vitnað til ákvæðis sem á við Gvadelúpeyjar, Frönsku Gvæjana, Martíník, Réunion, St. Bartolómeusareyjar, St. Martinseyjar, Asoreyjar, Madeira og Kanaríeyjar sem standa höllum fæti sökum þess að um er að ræða afskekkt eyjasamfélög sem einkennast af smæð, erfiðum staðháttum og veðurfari og reiða sig á fáar framleiðsluvörur. Ekki er um að ræða varanlegar undanþágur fyrir þessar eyjar sem eiga lítið annað sameiginlegt með Íslandi en að vera eyjar. Um er að ræða ákvæði sem segir, með leyfi forseta: „… skal ráðið samþykkja, að tillögu framkvæmdastjórnarinnar og að höfðu samráði við Evrópuþingið, sértækar ráðstafanir sem miða einkum að því að ákveða með hvaða skilyrðum ákvæðum sáttmálanna, m.a. sameiginlegum stefnum, skuli beitt gagnvart þessum svæðum. […] Ráðstafanir samkvæmt fyrstu málsgrein varða einkum svið á borð við stefnu í tollamálum og viðskiptum, stefnu í skattamálum, frísvæði, landbúnaðar- og sjávarútvegsstefnu, skilyrði fyrir framboði á hráefnum og nauðsynlegum neysluvörum, ríkisaðstoð og skilyrði fyrir aðgangi að uppbyggingarsjóðum og þverlægum áætlunum sambandsins.“ Hér er einfaldlega um að ræða aðgerð til handa fátækum svæðum en ekki neinar undanþágur fyrir fiskveiðar og landbúnað. Það er tekið sérstaklega fram, með leyfi forseta, „án þess þó að grafa undan áreiðanleika og festu í réttarkerfi sambandsins, þar með talið innri markaðnum og sameiginlegu stefnunum“. Í lokagrein Lissabonsáttmálans er fjallað um danska ríkisborgara og kaup á íbúðarhúsnæði. Það ákvæði er þekkt og kom í stækkunarlotu þar sem Danir höfðu neitunarvald en umsóknarríki er að sjálfsögðu ekki í þeirri stöðu. Einnig kemur fram í grein Jóns Sigurðssonar að samkvæmt reglum ESB um stöðug hlutföll og nálægðarreglu „verða Íslandsmið, ef til aðildar Íslands kæmi, sérstakt fiskveiðistjórnarsvæði með sérstöku regluverki og engir aðrir en Íslendingar hafa þar veiðirétt. Þá yrði sérstakt svæðisráð skipað hér (RAC)“. Það er skemmst frá því að segja, þegar maður fer að skoða þetta, að nálægðarreglan á ekki við sameiginlegu sjávarútvegsstefnuna, samanber bls. 129 í viðauka III. Stöðug hlutföll þýða að við mundum væntanlega fá að veiða svipað hlutfall og við höfum veitt af einstökum tegundum í lögsögu okkar, þ.e. íslensk fyrirtæki. Einnig mættu erlend fyrirtæki veiða á Íslandsmiðum ef þau væru með dótturfyrirtæki með höfuðstöðvar hér á landi. Þrátt fyrir margvíslegar tilraunir aðildarþjóða til að koma í veg fyrir veiðar erlendra fyrirtækja í eigin lögsögu hefur ekki tekist að koma í veg fyrir það. Það er svokallað kvótahopp sem reynt hefur verið að stöðva frá því að Spánverjar hófu að veiða við Stóra-Bretland. Er farið ítarlega í það í viðauka III í þessari skýrslu, sem er að stærstum hluta eftir Stefán Má Stefánsson. Vitnað er í gjaldmiðlamál. Það er skemmst frá því að segja að þegar myntsamstarfið hófst höfðu aðildarríki sveigjanleika og þurftu ekki að vera með í því en sá möguleiki er ekki til staðar lengur. Síðan er talað um landbúnaðarsamning sem Finnar voru með, þ.e. sem er ákveðinn kafli í landbúnaðarstefnu sambandsins um landbúnað fyrir norðan 62. gráðu. Það er nokkuð sem er í sameiginlegu stefnunni og er breytanlegt eins og, eftir því sem ég best veit, allt sem hefur verið kallað „sérstakar undanþágur“ í samningnum. Virðulegur forseti. Ég næ ekki að fara í gegnum alla þessa þætti en ætla að reyna eins og ég get. Ég hef reynt að koma því að, m.a. í greinum, og vekja athygli á því hvað fólst til dæmis í samningi Noregs. Ég tel afskaplega mikilvægt að við förum yfir þetta málefnalega og byggjum á staðreyndum og förum yfir þessa þætti. Það hafa aðrar þjóðir gert. Við komumst aldrei hjá því að gera það. Við verðum að horfast í augu við hlutina eins og þeir eru. Ég átta mig alveg á því að það er vandamál í sjálfu sér ef þjóðin er ekki sátt við það sem við erum að gera hér. Það er verkefni til að takast á við. Það er vont ef þjóðin er ekki sátt við það hvernig við vinnum hlutina, hvort sem það er í sambandi við Evrópusambandið eða annað. Það er alveg ljóst að við verðum að taka þessa umræðu. Þetta snýst ekki um að troða þessu ofan í kokið á einum eða neinum. Ég vil ekki að Ísland gangi í Evrópusambandið vegna þess að þar eru ekki okkar hagsmunir. Við Íslendingar eigum gríðarlega möguleika. Við höfum nýtt þá svolítið, t.d. síðasti hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson. Hans stærsta afrek án nokkurs vafa var að gera fríverslunarsamning við Kína sem skapar gríðarleg tækifæri fyrir okkur. Á vegum EFTA höfum við gert mikið af fríverslunarsamningum. Ég þekki það vel sem formaður þingmannanefndar EFTA. Þeir sem við hittum segja að margar þjóðir séu hræddar við stórveldi, Kína, Bandaríkin, Evrópusambandið, en litla EFTA með Sviss, Noreg og Ísland - það er enginn hræddur við okkur. Það þýðir gríðarleg tækifæri fyrir okkur. Ef við mundum nýta þau tækifæri að fullu sæjum við miklu fleiri fríverslunarsvæði og miklu meiri tækifæri fyrir okkur Íslendinga. Ef við förum í tollabandalag, sama hvaða, getum við ekki gert þetta lengur. Ég vonast til þess, virðulegi forseti, að okkur auðnist leið til að útskýra fyrir fólki hvað felst í því að vera í Evrópusambandinu. Eðli málsins samkvæmt er það þjóðin sem tekur afstöðu til þess með einum eða öðrum hætti, t.d. með því að kjósa flokka. Ef við förum einhvern tíma í aðildarviðræður verður það auðvitað gert til að ganga þangað inn. Ef menn hugsa um virðingu Alþingis, virðingu þjóðarinnar verður að bera það mikla virðingu fyrir viðsemjendum okkar að við blekkjum þá ekki. Ef við ætlum að sækja um aðild að Evrópusambandinu og fara í viðræður hljótum við að gera það af fullri einurð. Þá mun þjóðin auðvitað taka endanlega afstöðu til þess eða ég leyfi mér rétt að vona það. Virðulegi forseti. Sama hvað okkur finnst þá viljum við held ég öll að þjóðin sé nokkuð sátt. Við viljum ekki sjá klofning að óþörfu. Ég vonast til þess að á næstu vikum og mánuðum munum við taka upplýsta umræðu um hvað felst í því að vera í Evrópusambandinu því að það er kjarni málsins.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og í þeim góða anda sáttar sem nú ríkir á síðari hluta þingfundarins vil ég þakka honum fyrir þá miklu áherslu sem hann lagði á að skapa sátt í málinu og að þjóðin væri líka sátt við þingið sitt í málinu. Nú get ég ekki neytt Sjálfstæðisflokkinn til þess að standa við eigin kosningaloforð. Þó að allir forustumenn flokksins hafi á opinberum vettvangi lofað þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðnanna er það þeirra ákvörðun að standa ekki við það. En er það í þágu sáttar að mati hv. þingmanns að ganga enn þá lengra í málinu og ganga að nauðsynjalausu lengra en nokkurt annað ríki hefur nokkru sinni gert og beinlínis afturkalla umsóknina? Verður sátt í samfélaginu um svona stórt mál einhvern tíma reist á því að hv. þingmaður og skoðanabræður hans fái allar sínar ýtrustu kröfur fram? Ef það á að vera von til þess að sæmileg sátt sé um stöðu svona mikils deilumáls í samfélaginu eins og þetta er, er þá ekki nauðsynlegt að allir aðilar sýni afstöðu hinna skilning? Menn skoði til að mynda möguleika eins og þann að hafa málið einfaldlega í þeirri biðstöðu sem það hefur verið, svissneska leiðin sem kölluð hefur verið, án þess hvorki að knýja fram þjóðaratkvæðagreiðsluna sem Sjálfstæðisflokkurinn lofaði né afturkalla umsóknina. Verðum við ekki að nýta næstu viku að mati hv. þingmanns til þess að ræða okkur 

Virðulegi forseti. Ég tel það mjög slæmt ef fólki finnst það vera svikið um kosningaloforð, það er auðvitað mjög slæmt mál. Ég hef ekkert dregið úr því. Ég hef haft mínar efasemdir um þjóðaratkvæðagreiðslur hvað þetta varðar. Þó svo að ég vilji nýta þjóðaratkvæðagreiðslur í auknum mæli finnst mér við ekki vera búin að klára þá umgjörð og við ættum að drífa okkur í það. Þá væri best að við gætum gert það í sátt og með einhverri hugsun á bak við það. Hér voru nefndir Svisslendingar. Viljum við fara sömu leið og þeir, viljum við slíkt umhverfi? Við þurfum að breyta mjög miklu til að svo megi verða. Við verðum að ganga þannig fram að þjóðaratkvæðagreiðslur skili okkur betra þjóðfélagi því að stundum hafa þær verið misnotaðar af valdhöfum og stundum hefur framkvæmdin ekki verið góð og það hefur leitt af sér slæma hluti. Varðandi það að afturkalla umsóknina og ýtrustu kröfur þá er ég mjög ósáttur með það og þykir það erfitt í málinu að mér finnst að röngum upplýsingum hafi verið haldið að fólki. Ég hef fært rök fyrir því og mun gera það áfram. Ég átta mig á því að ég er í fullkomnum minni hluta þegar ég fer yfir þau sjónarmið. Ég hef reynt að benda á það sem ég tel vera staðreyndir. En t.d. varðandi afturköllun umsóknar þá gerist ekki neitt. Svissneska leiðin er ekkert svissnesk leið, þetta er bara Sviss, þeir eru hættir þessu, það vita allir að þeir eru ekki í neinum aðildarviðræðum, ekkert meira með það. Hér hefur stundum verið kallað eftir skýrri stefnu hvað þetta varðar. Ef við mundum afturkalla umsókn á morgun en ákveðum svo seinna að fara í umsóknarferlið þá sækjum við um aðild. Evrópusambandið mun ekkert segja við okkur: Nei, þið móðguðuð okkur þarna um daginn. Þetta er ekki þannig. Þeir mundu bara taka á móti umsókninni og ferlið færi af stað. 

Virðulegur forseti. Ég er ósammála því síðasta sem hv. þingmaður sagði því að það er ekki þannig að einhverjir reyndustu alþjóðlegu samningamenn veraldarinnar, samningamenn Evrópusambandsins, fari sjálfkrafa í viðræður við önnur ríki. Þeir leggja auðvitað á það mat hvort líkur séu til þess að það beri árangur. Ef af því hefur áður verið vond reynsla minnka náttúrlega líkurnar á því að þeir séu tilbúnir til slíkra viðræðna. En látum það liggja á milli hluta. Við í Samfylkingunni höfum sagt að við getum gefið eftir kröfuna um að viðræðunum verði lokið án þjóðaratkvæðagreiðslu. Hér hafa ýmsir í stjórnarandstöðunni jafnvel opnað á það að gefa eftir kröfuna um þjóðaratkvæðagreiðslu til að koma til móts við sjónarmið annarra í málinu. Nú spyr ég hv. þingmann: Úr því að ekki er þessi stóri munur á því að afturkalla umsókn eða láta hana liggja, finnst honum að ræða megi það að hann og þeir sem deila skoðunum með honum 

Virðulegi forseti. Ef við tölum um vonda reynslu Evrópusambandsins er það án nokkurs vafa það þegar sótt var um aðild vegna þess að hugur fylgdi ekki máli. Í það minnsta stór hluti stjórnarflokkanna sagði: Ég sæki um til að kanna hvað er í boði. Það er ekki að hugur fylgi máli. Auðvitað getum við rætt alla hluti en við erum ekki að ræða aðalatriðið. Við ræðum ekki hvað felst í að vera í Evrópusambandinu. Ég er að leita að aðildarsinnum til að skiptast á skoðunum við þá og ég veit að eina leiðin til að hér verði málefnaleg umræða byggð á staðreyndum er sú að við ræðum aðalatriðið. Hvað felst í að vera í Evrópusambandinu? Það eru engin geimvísindi. Við erum með góðan grunn með þessari skýrslu. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni ágæta ræðu. Í síðari hluta hennar nefndi hann mjög mörg veigamikil rök í umræðunni um kosti og galla aðildar, sem ég er sannfærður um að margir deila með honum skoðunum á og aðrir eru með önnur rök. Þetta eru sjónarmið sem þarf að taka tillit til og ég treysti þjóðinni vel til þess að meta þá kosti og þau atriði sem hv. þingmaður nefnir. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann út í eitt sem var í upphafi ræðu hans og fjallar um svokallaðan ómöguleika, þ.e. að menn sem eru andvígir inngöngu í Evrópusambandið eigi að fara með samningsumboðið og semja við Evrópusambandið um inngöngu. Nú er það þannig, eftir því sem ég kemst næst, að það eru engir stjórnmálamenn í samninganefndinni af hálfu Íslands og voru ekki á síðasta kjörtímabili. Auðvitað er það svo að hæstv. utanríkisráðherra hverju sinni er æðsti yfirmaður samninganefndarinnar þannig séð, en hann hefur, með fullri virðingu fyrir hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, álíka mikinn trúverðugleika í umræðunni og núverandi hæstv. utanríkisráðherra, Gunnar Bragi Sveinsson, þ.e. að hann, og þeir báðir, hafa mjög fyrir fram gefnar skoðanir. Er það ekki rétt skilið hjá mér að það eru óháðir opinberir starfsmenn, embættismenn, sem fara með samningamálin fyrir hönd Íslands? Hvaða ómöguleiki er í því að slíkir menn, eins og við sáum til dæmis á síðasta kjörtímabili þar sem óháður erlendur samningamaður var fenginn til þess að leiða hagsmuni Íslands í Icesave-samningaviðræðunum, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall fyrir fyrirspurnina. Ég held að þetta sé spurningin sem flestir velta fyrir sér og ég held að akkúrat þetta upplegg hv. þingmanns sé eitthvað sem er tekið fyrir á kaffistofum og í samtölum fólks. Ég ætla að útskýra af hverju það gengur ekki. Ég vil taka fram að ég treysti þjóðinni. Ég hef hins vegar orðið fyrir miklum vonbrigðum með talandi hluta akademíunnar og fjölmiðla varðandi upplýsingar til almennings í þessu máli, mjög miklum vonbrigðum, og þá er ég auðvitað ekki að tala um alla, ég er að alhæfa, ég er að tala um þá stærstu og þá sem eru mest áberandi. Segjum að mér og hv. þm. Róberti Marshall sé falið þetta verkefni. Við erum í ríkisstjórn og þótt ég sé ósammála hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni í pólitík er það svo að ef hann er hæstv. utanríkisráðherra eða Gunnar Bragi Sveinsson, eða hver sem er hér inni, verður viðkomandi stjórnmálamaður og viðkomandi ríkisstjórn og stjórnarmeirihluti að leggja línurnar hvað varðar um hvað á að semja, hvað sé ásættanlegt o.s.frv. Síðan fer fólk, og vonandi hæfasta fólkið, og alla jafna eru menn í praktískum hlutum þegar þeir skoða aðildarsamninga, svokallaða, það snýst um hvernig menn aðlaga hlutina, á hve löngum tíma o.s.frv. Síðan kemur að stjórnmálamanninum, segjum að það séum við hv. þm. Róbert Marshall, við þurfum að segja að við sættum okkur við þetta og að við ætlum að berjast fyrir því. Við verðum þá að vera sannfærðir um það þegar við förum af stað að þetta sé það sem við viljum. Gro Harlem Brundtland, fyrrverandi forsætisráðherra Noregs, var frá fyrsta degi stuðningsmaður aðildar Noregs að Evrópusambandinu. Hún talaði um kosti þess fyrir Noreg að ganga í Evrópusambandið frá fyrsta degi til hins síðasta. Það dugar ekki að setja einhvern í verkið, alveg sama hversu góður hann er, og segja: Heyrðu, þú reynir að finna eitthvað gott út úr þessu. Það virkar ekki af augljósum ástæðum, en ég skal gera betur ef hv. þingmanni finnst þetta óljóst.

Virðulegur forseti. Ég skil alveg sjónarmið hv. þingmanns, ég er bara ekki sammála þeim. Ég held að mögulegt sé að gera þetta á þann hátt að þjóðin geti tekið upplýsta ákvörðun. Á síðasta kjörtímabili kom það að minnsta kosti tvisvar sinnum fyrir að haldnar voru atkvæðagreiðslur, þjóðaratkvæðagreiðslur um tiltekið mál í tvígang, um Icesave-samning, þar sem ríkisstjórn var falið að útfæra þær. Þá fengum við sem vorum í stjórnarmeirihlutanum og við sem vorum í hv. allsherjarnefnd, sem síðar erfði ákveðið hlutverk eða skilaði ákveðnu hlutverki yfir til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, Hagfræðistofnun Háskóla Íslands til þess að undirbúa hlutlaus kynningargögn sem voru send út á meðal þjóðarinnar. Ég man líka eftir því - og það er sorglegt frá því að segja að liðin eru meira en 20 ár frá því að ég og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson vorum í forustu fyrir ungliðasamtök - þegar EES-samningurinn var kynntur til sögunnar og þáverandi utanríkisráðherra Jón Baldvin Hannibalsson kom hingað og sagði hin frægu orð: Allt fyrir ekkert. Ég held að það sé hægt að gera þetta þannig 

Virðulegi forseti. Almenna reglan er sú þegar menn fara í þjóðaratkvæðagreiðslu að uppfylla þarf ákveðin skilyrði. Uppfylla þarf það skilyrði að við vitum hversu hátt hlutfall af þjóðinni þarf að taka þátt til þess að við samþykkjum, það þarf að vera tryggt að upplýsingum sé komið áleiðis á einhvern hátt. Icesave-þjóðaratkvæðagreiðslan er stórmerkileg. Ég held að sjaldan hafi nokkur þjóð verið jafn vel upplýst um jafn flókið mál. Það var meðal annars vegna þess að það voru svo margir sem tóku þátt í því sjálfviljugir og menn tókust virkilega á um kosti og galla. Gagnrýnin umræða er oft góð leið til þess að upplýsa fólk. En það er ekki hægt að ganga í Evrópusambandið án þess að vilja ganga í Evrópusambandið. Það er grundvallaratriði. Þeir aðilar sem eiga að bera ábyrgð á því að fara með þjóðina í Evrópusambandið verða að vilja það. Við erum með lýðræði, við kjósum þingmenn 

Virðulegi forseti. Ég hef verið að glugga í þessa skýrslu og það er eitt málefni sem við höfum kannski ekki rætt mikið en það er sem sagt byggðastefna ESB og hvernig hún gæti nýst Íslendingum ef við mundum ganga í Evrópusambandið. Fjallað er um það málefni á um það bil einni blaðsíðu í skýrslunni þar sem fram kemur hvaða áherslu Ísland leggur á byggðamálin. Mér finnst það samt ekki mjög skýr kafli. Ég ætla að lesa aðeins upp úr skýrslunni, með leyfi forseta. Þetta er kafli sem ég eiginlega skil ekki neitt í: „Í skýrslu utanríkisráðuneytisins um samningaviðræður Íslands um aðild að ESB frá apríl 2013 kemur fram að samningskaflinn hafi verið opnaður 18. desember 2012 og að viðræður standi enn yfir. Við opnun samningskaflans voru sett þau viðmið að Íslendingar myndu leggja fyrir framkvæmdastjórnina ítarlega aðgerðaáætlun og tengda tímatöflu sem mæli fyrir um skýr markmið og tímaramma um framkvæmd á samheldnistefnu sambandsins og nauðsynlegar stofnanir. Einnig að Ísland legði fyrir framkvæmdastjórnina áætlun um framkvæmd samheldnistefnu sambandsins. Lokunarviðmið samningskaflans fólu í sér að Ísland taki upp stofnauppsetningu“ - sem ég veit ekki alveg hvað er - „fyrir framkvæmd á samheldnistefnu ESB. Einnig að Ísland leggi fyrir framkvæmdastjórnina áætlun fyrir framkvæmd samheldnistefnu sambandsins. Jafnframt að Ísland ljúki og leggi fyrir framkvæmdastjórnina drög að landsáætlun og aðgerðaáætlun. Þá var farið fram á að Ísland ljúki við og leggi fram drög að hönnun af upplýsingarstjórnunarkerfi (MIS) landsins.“ Eflaust skilja einhverjir þetta betur en ég, en eitt finnst mér mjög mikilvægt, af því að við erum að ræða um þessa skýrslu og ræða um Evrópusambandið, þ.e. að fá skýrsluna sem aðilar vinnumarkaðarins, ASÍ og Samtök atvinnulífsins, eru að láta vinna, vegna þess að þar er verið að tíunda kosti og galla aðildar. Það finnst mér mjög mikilvægt. Þó að þessi skýrsla sé að mörgu leyti góð og gott yfirlit þá vantar t.d. hér upplýsingar um hvaða mögulegu kostir og gallar eru við byggðastefnu ESB. Ég veit að sveitarstjórnarmenn horfa margir til Evrópusambandsins vegna þess að byggðastefna stjórnvalda í gegnum tíðina hefur ekki verið allt of beysin. Mér fyndist því mjög gott að við mundum ræða þá skýrslu áður en við förum að fjalla um hvort við eigum að rifta samningnum. Mér fyndist gott ef því máli væri frestað þannig að við mundum ná að ræða kostina og gallana líka. Svo er auðvitað mjög skrýtið að vera að ræða þessa skýrslu þegar fyrir liggur að utanríkisráðherra hefur látið dreifa þingsályktunartillögu um að rifta samningnum og engar skýringar fengist á því af hverju þessi flýtir er. Reyndar svaraði hæstv. utanríkisráðherra því í kvöldfréttum á RÚV í gær að komið hefði í ljós hjá ESB að þessi bið gæti ekki verið endalaus og að við yrðum að gefa merki. Ég er svolítið forvitin að vita hvort það er raunverulega þannig að ESB hafi verið að ýta á okkur varðandi þetta mál, því að það eru til dæmi um ríki sem lagt hafa aðildarviðræðurnar til hliðar til skemmri og lengri tíma og ég held að það mætti alveg gera það. Svo finnst mér líka svolítið merkilegt að þessi þingsályktunartillaga, sem enginn átti von á og var ekki á loforðalista stjórnvalda eða í stefnuskrá, skyldi vera fleygt fram hérna áður en eitt einasta frumvarp um skuldaniðurfellingu hefur verið lagt fram, en eins og ég skildi það þá var það stóra kosningaloforðið, ekki svo að skilja að mér hafi endilega fundist það vera gáfulegt kosningaloforð en það var nú einu sinni það sem ég held að Framsóknarflokkurinn hafi verið kosinn út á. Þessi þingsályktunartillaga kemur okkur því öllum að óvörum og mér finnst þetta í raun mjög merkilegt. Ég ætla nú ekki að ræða meira um þessa skýrslu en ég vona að við munum geta rætt hér í þinginu skýrsluna sem aðilar vinnumarkaðarins eru að láta gera. Ég held að hún sé líka mjög mikilvægt plagg inn í umræðuna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður er að ræða um einn ákveðinn málaflokk, byggðastefnu, og mér finnst mjög upplýsandi nákvæmlega það sem snýr að henni í skýrslunni. Ég vek athygli á hluta af því sem hv. þingmaður las, hér þurfum við að breyta löggjöfinni þannig að hún samræmist stefnu Evrópusambandsins. Við þurfum sömuleiðis að taka upp upplýsingastjórnunarkerfið því að við þurfum að laga okkur að lögum og regluverki Evrópusambandsins. Ef við förum inn erum við að fara í ríkjabandalag og við munum ekki breyta því nema ef við værum svo lánsöm að við gætum breytt einhverjum hlutum. Þetta er bara þáttur sem þau stjórna. Brussel stjórnar þessu og við getum alveg trúað því að Brussel muni hugsanlega stjórna þessu miklu betur en við gerum. Það er kjarni máls og ég er ekki alveg viss um að Íslendingar átti sig á því. Ég man eftir að einu sinni hitti ég breskan þingmann sem sagði við mig: „Veistu hver er mesti gallinn við Evrópusambandið?“ Nei, sagði ég, og spurði hvað honum fyndist í því. Hann var einn af fáum breskum þingmönnum sem tengdist sjávarútvegi og sjávarútvegsbyggðum sem almennt er ekki málið í Stóra-Bretlandi. Hann var þingmaður á breska þinginu og hann sagði: „Þegar kjósendur koma til mín og kvarta undan sjávarútvegsmálum segi ég: „Það þýðir ekki fyrir ykkur að tala við mig, þið verðið að tala við Evrópuþingmanninn ykkar.““ Þetta er stóra breytingin. Hv. þingmaður getur haft allrahanda skoðanir á hlutum og viljað breyta þeim og komið fram með mál, t.d. í sjávarútvegsmálum, landbúnaðarmálum og byggðamálum, en ef við förum inn er það til lítils fyrir hv. þingmann að gera það vegna þess að við stýrum því ekki lengur. Það er stóra málið. Ég er ekki alveg viss um að það hafi komið nægjanlega skýrt fram.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og útskýringar á þessum kafla. Það er alveg rétt, við erum að fara inn í Evrópusambandið og verðum þá að sætta okkur við ýmislegt sem er í gangi þar. Það er reyndar það sem við erum að gera í dag þegar við innleiðum EES-tilskipanir. Það er líka eflaust rétt að sumt getur verið gott og annað verra. Ég leyfi mér að benda á að þegar kemur til dæmis að neytendamálum hefur það beinlínis verið mjög gott fyrir neytendur að innleiða tilskipanir EES vegna þess að þær hafa verið mun réttlátari og neytendavænni en það sem stjórnvöld hafa verið að brasa á Íslandi. Inn á milli þvælast líka tilskipanir sem eru ekki endilega góðar og við bara tökum þær upp og höfum ekkert um þær að segja þannig að hluti af þessari ESB-umræðu er líka þessi: Viljum við sitja við borðið? Þá getum við líka rifist um hvort við munum hafa áhrif þar sem lítil þjóð. Það er umræða sem við þurfum að taka. Mér finnst við líka núna standa frammi fyrir vangaveltunum um hvort við ætlum að vera áfram í EES. Við erum að taka upp mjög mikið af EES-tilskipunum, það er bara þannig. Eða er þá kannski kominn tími til að fara út úr því líka? Mér þætti gaman að heyra hvað hv. þingmanni finnst um það. Erum við þá sátt við stöðuna eins og hún er núna, að vera í EES en ekki í Evrópusambandinu? Erum við að framselja fullmikið vald til Evrópu nú þegar eins og staðan er eða væri kannski betra að við værum við samningaborðið og tækjum þátt í því að móta þau lög og þær reglur sem er verið að búa til í Brussel?

Virðulegi forseti. Það er ekki alveg rétt að við höfum ekki neitt með tilskipanirnar að gera en hins vegar höfum við ekki nýtt þau tækifæri sem við höfum haft fram til þessa. Ég hefði viljað sjá breytingar hvað það varðar. Það snýr ekki bara að uppbyggingu EES-samningsins. Norðmenn hika til dæmis ekki við að lobbíera í Evrópuþinginu út af ýmsu. Við vanræktum það fullkomlega á síðasta kjörtímabili og ég benti margoft á það. Reyndar varð mér svo mikið um að ég fór í heimsókn á Evrópuþingið og talaði þar við Evrópuþingmenn út af innstæðutilskipuninni sem núna er búið að setja sem tilskipun, sem hentar Íslandi alls ekki svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Það er ekki gott fyrir neytendur, sú tilskipun er snara um hálsinn á íslenskri þjóð. Við þurfum að átta okkur á því að við ráðum engu, við erum lítil þjóð. Danir sögðu við okkur þegar við vildum vera sjálfstæð: Þið eruð of fá til að vera sjálfstæð. Hvað sem okkur finnst um stjórn á eigin landi hefur okkur aldrei gengið betur en þegar við ráðum okkur sjálf. Það hefur enginn stjórnað okkur betur en við sjálf. Við vitum að það er margt sem við megum gera miklu betur en það hefur engum tekist að stjórna okkur betur en okkur sjálfum. Ef við förum inn munu aðrir stjórna okkur og hví skyldu Evrópuþingmenn í öðrum löndum, með fullri virðingu fyrir þeim, huga sérstaklega að hagsmunum Íslendinga? Það eru ekki Íslendingar sem kjósa þetta fólk. Reyndar er margt valdafólk í Evrópusambandinu ekki kosið af einum eða neinum en hefur gríðarleg völd. Og svo sannarlega eru íbúar í þessum löndum ekkert sérstaklega ánægðir með Evrópusambandið. Óánægja með sambandið hefur vaxið stöðugt frá áratug til áratugar meðal íbúa í aðildarríkjunum. Við erum komin langt frá því þegar Evrópusambandið var lítið og hvert ríki hafði neitunarvald í öllum málum. Meira vald er líka komið til Evrópuþingsins, þar er gert ráð fyrir 750 þingmönnum. Við fengjum sex þar. Og þó að íslenskir þingmenn geti nú verið öflugir 

Virðulegi forseti. Já, ég held að það sé rétt hjá hv. þingmanni að við þyrftum kannski að sinna aðeins meiri hagsmunagæslu í Brussel, en ég sá þess nú ekki stað í fjárlögum ársins 2014 að gert sé ráð fyrir því. Það er líka rétt að þegar kemur að innleiðingu tilskipana EES erum við oft kaþólskari en páfinn. Í einhverjum tilfellum hefðum við getað fengið undanþágur. Það er nefnilega til nokkuð sem heitir undanþága í þessu samstarfi. Ég veit ekki hvort ég á að skilja hv. þingmann þannig að þær þjóðir sem núna eru í Evrópusambandinu stjórni sér ekki sjálfar. Það eru 28 lönd í Evrópusambandinu. Þetta er samstarf fullvalda ríkja. Ef það væri þannig að þær stjórnuðu sér ekki sjálfar mundi ESB liðast í sundur og væri búið að því. Við á Íslandi áttum okkur ekki á því að 28 lönd geti komið sér saman um eitthvað, að menn geti fundið málamiðlun. Ég velti því virkilega fyrir mér stundum hvort við séum yfir höfuð nógu þroskuð til að ganga inn í þetta samstarf fullvalda ríkja.

Virðulegur forseti. Ég er þeirrar skoðunar, eftir að hafa kynnt mér skýrslu utanríkisráðherra, um aðildarviðræður við Evrópusambandið, um þróun mála innan sambandsins, að hún styðji stefnu Samfylkingarinnar um að klára aðildarviðræður. Mér finnst augljóst að aðeins með því að klára viðræður fáum við að vita hvaða sérlausnir standa til boða og aðeins á grundvelli aðildarsamnings er mögulegt að meta í raun kosti og galla aðildar. Skýrslan svarar ekki með fullnægjandi hætti hvaða áhrif upptaka evru hefði á íslenskt efnahagslíf. Í skýrslunni er reyndar bent á að í evrulöndum sé ekki gjaldeyriskreppa, að verðbólga hafi minnkað í löndum með háa verðbólgu við inngöngu í ESB og upptaka evru fæli í sér lægri viðskiptakostnað á Íslandi. Skýrsluhöfundar vísa að öðru leyti í skýrslu Seðlabankans um valkosti Íslands í gjaldeyris- og gengismálum. Skýrsla Seðlabankans er afar ítarleg og upplýsandi og samkvæmt hermireikningi, sem skýrður er í riti Seðlabankans, hefði aðild að Evrópusambandinu og upptaka evru meðal annars í för með sér að innlendir vextir lækkuðu, innlendur fjármagnsstofn stækkaði og landsframleiðsla á mann hækkaði varanlega. Mikill ávinningur yrði af inngöngu í stærra myntsvæði fyrir lítið land eins og Ísland. Virðulegi forseti. ASÍ, flest aðildarfélaga Samtaka atvinnulífsins, Samtök iðnaðarins og nýsköpunarfyrirtæki af ýmsu tagi hafa lýst sig sammála skoðunum og áherslum Samfylkingarinnar í þessu máli. Það hafa margir aðrir gert úr öllum stjórnmálaflokkum og standa þannig að mínu mati með atvinnulífinu í landinu og hag almennings. Með inngöngu í Evrópusambandið er möguleiki á lægri vöxtum, lægri verðbólgu, traustum gjaldmiðli, afnámi verðtryggingar, greiðum aðgangi að markaði rúmlega 500 milljóna manna fyrir íslenskar vörur, möguleiki á aukinni erlendri fjárfestingu og aðkomu að ákvörðunum og stefnumótun Evrópusambandsins, bæði hvað varðar almenna lagasetningu og einnig í mikilvægum málum, svo sem um félagsleg réttindi og í umhverfismálum. Reiknað hefur verið út að aðeins áhrifin af lægri vöxtum skili heimilum í landinu 100 milljörðum vegna húsnæðislána, ríkinu 45 milljörðum og fyrirtækjum í landinu 65 milljörðum. Þar eru rúmir 200 milljarðar sem nýta mætti á ýmsan hátt til að bæta hag þjóðarinnar. Skýrslu þeirri sem hér er rædd er ekki aðeins ætlað að undirbyggja umræðu hv. þingmanna og ákvarðanatöku stjórnvalda um málið, heldur er henni einnig ætlað að stuðla að upplýstri umræðu í samfélaginu. Skýrslan lýsir Evrópusambandinu ágætlega og stöðu mála, en í hana vantar mat á því hvort og hvaða ávinning Íslendingar hafa af því að gerast aðilar að Evrópusambandinu og myntbandalaginu í kjölfarið. Þess vegna fagna ég því að skýrslan eigi að fara til umfjöllunar í hv. utanríkismálanefnd og tel mikilvægt að þar verði hún rædd samhliða skýrslu sem Alþjóðamálastofnun Háskóla Íslands er að vinna fyrir aðila vinnumarkaðarins. Gera má ráð fyrir að farið verði yfir í þeirri skýrslu ávinning af aðild fyrir afnám gjaldeyrishafta, mótun peningamálastefnu, uppbyggingu nýs húsnæðiskerfis, fyrirkomulag inn- og útflutningstolla og með skýrri byggðastefnu, svo að eitthvað sé nefnt til viðbótar því sem ég hef áður nefnt í ræðu minni að ekki sé metið í skýrslu utanríkisráðherra sem unnin var af Hagfræðistofnun Háskóla Íslands. Landbúnaðarmál, sjávarútvegsmál og sérlausnir eru ekki einu málin sem nauðsynlegt er að fá niðurstöður í, heldur þarf einnig að fjalla um áhrif ESB á ýmis félagsleg mál á Íslandi og um áhrif Íslendinga innan ESB þegar kemur að lausn alþjóðlegra mála, bæði innan og utan sambandsins. Á þessu er ekki tekið í skýrslunni sem hér er til umræðu. Ásamt því að ýta undir umræðu í samfélaginu og upplýsingar um á hvaða sviðum lífskjör hér á landi eru lakari en í nágrannalöndunum þarf einnig að ræða umhverfismál, það þarf að ræða fátækt, kvenfrelsi, alþjóðlega glæpastarfsemi og fleira sem tengist félagslegum málefnum og samstarf þjóða innan Evrópusambandsins er um. Ég tel augljóst að við eigum að klára aðildarviðræðurnar og leggja niðurstöðuna í dóm þjóðarinnar. Þeir stjórnmálaflokkar sem nú halda um stjórnartaumana eru ekki sama sinnis. Stjórnvöldum er frjálst að vera þessarar skoðunar, en þau eiga ekki að taka það frá fólkinu í landinu að fá að segja sína skoðun á þessu mikla og stóra hagsmunamáli. Þúsundir manna mótmæla nú á hverjum degi fyrirætlan stjórnvalda. Það er von 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún nefndi að mikilvægt væri að klára viðræðurnar til þess að átta sig á því hvaða sérlausnir fengjust. Nú er mjög ítarlega farið yfir það í skýrslunni hvaða möguleikar eru í því. Ítarlega er farið yfir, held ég, hverja einustu svokölluðu sérlausn eða svokölluðu undanþágu, sérstaklega er varðar sjávarútvegsmálin sem menn hafa talið viðkvæmust. Ég veit að hv. þingmaður hefur kynnt sér skýrsluna mjög vel. Ég hefði áhuga á að vita: Hvað telur hv. þingmaður fullnægjandi? Hvað vill hv. þingmaður fá út úr viðræðunum? Hv. þingmaður er, eins og flestir sem taka þátt í umræðunni, ekki alveg viss hvort hann vilji fara inn, ég skil hv. þingmann svo, ef það er misskilningur biðst ég velvirðingar á því. Mér hefur fundist það vera afstaða hv. þingmanna Samfylkingarinnar að þeir vilji fá niðurstöðu og taka þá ákvörðun, sem kemur á óvart en allt í góðu. Ég spyr, virðulegi forseti: Hvaða niðurstöðu vill hv. þingmaður fá? Við getum öll tekið afstöðu til þessa máls nú þegar en hv. þingmaður leggur það upp með þessum hætti. Hv. þingmaður talar um mikilvægi þess að fara með það í þjóðaratkvæðagreiðslu hvort fara eigi í aðildarviðræður eða ekki. Ef ég skildi hv. þingmann rétt vill hún að við förum í þjóðaratkvæði til að fá niðurstöðu um hvort við eigum að halda áfram aðildarviðræðunum. - Er það ekki rétt, virðulegi forseti? Ég skildi hv. þingmann þannig. Ég spyr: Af hverju var það ekki gert á síðasta kjörtímabili þegar hv. þingmaður var með í ríkisstjórnarmeirihlutanum sem fór þá leið að sækja um?

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á seinni spurningu hv. þingmanns vegna þess að hún er viðaminni og hugsanlega hægt að ná því á tveimur mínútum að svara henni. Það hefur alltaf verið stefna Samfylkingarinnar að þjóðin komi að málinu, að við færum í aðildarviðræðurnar og síðan tæki þjóðin um það ákvörðun hvort við gengjum inn eða ekki á grundvelli aðildarsamnings sem færi í ítarlega kynningu og umræðu í samfélaginu. Það held ég að sé afar mikilvægt. Ég var sammála þeirri leið og ég er ekki sammála því að við hefðum átt að hafa þetta öðruvísi. Ég er enn þeirrar skoðunar að það sé allra besta leiðin að klára viðræðurnar, ná upp á borðið kostum, göllum, góðri umræðu, góðri kynningu og taka síðan afstöðu í málinu. Staðan er hins vegar þannig að hér eru stjórnvöld sem ekki vilja fara þessa leið. Í stað þess að slíta ferlinu og loka og læsa öllum dyrum hvað varðar aðildarviðræður og inngöngu í Evrópusambandið, og myntbandalagið í kjölfarið þar sem ég tel að ríkir hagsmunir liggi undir, vil ég til vara, ef við getum ekki klárað aðildarviðræðurnar, spyrja þjóðina hvort hún vilji að viðræður haldi áfram og niðurstaða fáist, eða hvort hún telji mögulegt að meta stöðuna á þessum tímapunkti á þann veg að best sé að hætta. Þetta getur ekkert stjórnvald, finnst mér, tekið ákvörðun um. Mér finnst að þjóðin verði að svara þessu, ekki bara vegna þess að þetta er mikið deilumál, heldur vegna þess að það er svo margt þarna undir.

Virðulegi forseti. Ég skil það svo að hv. þingmaður vilji gera hvað sem er til að klára aðildarviðræðurnar. Ég vil biðja hv. þingmann að svara því - ef hann nær því ekki á tveimur mínútum hvet ég hann til að koma þeim skilaboðum á framfæri á einhvern annan hátt - hvað dugi til að hann styðji aðild Íslands að Evrópusambandinu. Hvað vill hv. þingmaður sjá varðandi hinar svokölluðu sérlausnir og hinar svokölluðu undanþágur sem yrði til þess að hv. þingmaður segði: Ísland á að fara inn? Í þeirri ítarlegu skýrslu sem liggur fyrir er stofnanauppbygging Evrópusambandsins dregin fram, allar hinar svokölluðu undanþágur og sérlausnir sem hafa verið gerðar í aðildarsamningum eru teknar fyrir þannig að ég tel annað útilokað en að hv. þingmaður, og aðrir hv. þingmenn Samfylkingarinnar, hafi mótað sér skoðun á því hvað þeir vilji sjá. Það kemur fram í skýrslunni að ekki var búið að leggja fram samningsmarkmiðin í sjávarútvegsmálum eftir allan þennan tíma. Klára átti aðildarviðræður við Evrópusambandið á einu ári, það var sagt við okkur þingmenn þegar þetta var kynnt á sínum tíma og talið sérstaklega gott að Svíar væru í forsæti og því fengjum við hraðferð inn í Evrópusambandið. Það kemur síðan í ljós, þegar menn lesa skýrsluna, að samningsmarkmiðin eru ekki tilbúin. Ég held að það sé algjörlega nauðsynlegt fyrir þessa umræðu að við fáum að vita hvað Samfylkingin vill fá út úr samningum, þ.e. hvaða sérlausnir og undanþágur hún sjái fyrir sér. Hvaða niðurstaða gæti orðið til þess að Samfylkingin færi að berjast fyrir aðild Íslands að Evrópusambandinu?

Virðulegi forseti. Ég hef tvær mínútur í þetta andsvar. Kaflarnir eru 33. Það var búið að opna 27, loka 11, það stóðu fjórir út af. Einn af þeim er erfiður og það er sjávarútvegskaflinn. Það er rétt að vinnan við hann gekk hægar en vonir stóðu til, fyrst og fremst vegna þess að Evrópusambandið er að endurskoða sjávarútvegsstefnu sína. Það var því ekki aðeins töf hér heima, heldur líka þeirra megin. Sá kafli er auðvitað afskaplega mikilvægur fyrir okkur og sérstakur vegna þess að það er engin þjóð innan Evrópusambandsins sem býr við sömu aðstæður og við þar sem sjávarútvegurinn skiptir svo miklu máli. Það er að sjálfsögðu okkar hagur að hann haldi áfram að vera hagkvæmur, eins og hann hefur verið, og verði áfram undirstaða fyrir góðan efnahag þjóðarinnar. Þar liggja ríkir hagsmunir. En niðurstaðan er ekki komin, eins og hv. þingmaður þekkir. Ef ég fengi að ráða mundi ég vilja fara í þá vinnu og fá niðurstöðu. Þetta er í raun eini kaflinn sem er erfiður. Í skýrslunni sem við erum að ræða er talað um landbúnaðarkaflann sem tiltölulega léttan, sem við héldum fyrir fram að yrði okkur líka erfiður, en stærsti kaflinn af 33 er þessi eini, sjávarútvegskaflinn. Ég tel afar skynsamlegt að fara í vinnuna og sjá hver niðurstaðan getur verið. Mér finnst það … 

Virðulegur forseti. Það líður að lokum umræðu um skýrsluna um Evrópumálin og er ástæða til þess að þakka fyrir skýrsluna og umræðuna sjálfa. Við í Samfylkingunni höfum lengi verið þeirrar skoðunar, eins og raunar flest ríki í Evrópu af þeim sem náð hafa mestum efnahagslegum árangri, mestum árangri á mörgum öðrum sviðum samfélaganna, allt frá smáríkjum eins og Lúxemborg og upp í stór ríki eins og Þýskaland, að hagsmunum okkar sé best borgið innan Evrópusambandsins og í Evrópusamstarfinu. Auðvitað eru undantekningar frá því eins og við þekkjum með Noreg til að mynda, en það er engu að síður ástæða til að hafa í huga að forustan þar í efnahagsmálum, í atvinnulífinu og í stjórnmálalífinu var einarðlega þeirrar skoðunar að Noregi væri líka best borgið innan þessa samstarfs þótt því væri síðan hafnað í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hvers vegna er það? Ástæðan er býsna augljós. Heimur okkar verður æ alþjóðavæddari. Atvinnulífið og efnahagslífið verður allt æ alþjóðlegra. Það sem hendir okkur verður í æ ríkari mæli eins og nýlegar fjármálakreppur og umhverfismál og önnur af stærstu verkefnum samtímans, þau eru ekki bundin við landamæri gömlu þjóðríkjanna heldur eru fjölþjóðleg. Við þurfum að vinna að framförum í okkar eigin löndum með því að starfa með öðrum ríkjum að úrlausn verkefna í því að fást við vandamál og í því að byggja upp. Það er einfaldlega nærtækast fyrir ríki eins og Ísland að vinna að því með helstu viðskiptaþjóðum sínum og þeim þjóðum sem við eigum mest menningarleg samskipti við og mest sameiginlegt með. Það eru lönd Evrópusambandsins. Það vitnar hins vegar að mínu viti um nokkurn molbúahátt að hér hefur umræðan oft á tíðum tilhneigingu til þess að snúast fyrst og fremst um undanþágurnar sem við gætum fengið frá því samstarfi. Virðulegur forseti. Það er engin ástæða til þess að einblína á undanþágur. Fengurinn er að samstarfinu, að því að smátt og smátt verða æ stærri svæði einsleit með reglusetningu, með niðurfellingu hindrana, með opnun landamæra, með frjálsari verslun og viðskiptum á milli landa, auknu menningarsamstarfi, fólksflutningum o.s.frv. En það er nauðsynlegt að taka umræðuna um undanþágurnar og það er eitt af því jákvæða sem fram kemur í skýrslunni. Það er óvenjumikil bjartsýni varðandi landbúnaðinn sem er kannski annað af helstu hugðarefnum okkar þegar kemur að sérlausnum, sem er það sem er í boði í Evrópusambandinu, ekki undanþágur eins og orðhengilshátturinn hefur verið hér í umræðunni. Það er heldur jákvæðari tónn um að unnt sé að koma til móts við hagsmuni okkar með sérlausnum gagnvart landbúnaðinum. Það hins vegar vita allir, allir hér á Alþingi, allir Íslendingar og sannarlega Evrópusambandið, að meginhagsmunir okkar um sérlausn er sjávarútvegur. Þar þurfum við og verðum að fá sérlausn. Sú sérlausn er í boði. Það er yfirlýst af hálfu stækkunarstjóra Evrópusambandsins, bara nýlega. Það er þess vegna brýnt hagsmunamál fyrir okkur að fá fram þá sérlausn sem í boði er í stærsta hagsmunamáli okkar, sjávarútveginum, hjá helstu viðskiptaþjóðum okkar, hjá helstu kaupendunum að sjávarútvegsframleiðslu okkar. Við höfum sameinast í þingsályktun um að setja mjög ströng skilyrði sem þurfi að nást fram í sjávarútvegi. Sú samningsafstaða sem var svo gott sem tilbúin í sjávarútvegi hér á síðasta kjörtímabili gekk raunar enn lengra í því en þingsályktunin gerði. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að við eigum að leggja fram þær eindregnu kröfur í sjávarútvegsmálum og fá svör Evrópusambandsins á borðið. Ég fullyrði að ástæðan fyrir svikatillögunni sem kom fram á dögunum, einhverjum stærstu kosningasvikum sem við höfum orðið vitni að af hálfu Sjálfstæðisflokksins, er sú að það eru öfgaöfl hér í samfélaginu sem óttast að sérlausnirnar í sjávarútvegi komi fram. Auðvitað má hverjum manni vera ljóst að Evrópusambandið, með áratuga reynslu af alþjóðlegum samningaviðræðum í erfiðustu úrlausnarefnum á alþjóðavettvangi, hafandi farið í gegnum aðildarviðræður við hvert ríkið á fætur öðru, hóf ekki samningaviðræður við Ísland um aðild að Evrópusambandinu nema vegna þess að samningamenn sambandsins töldu að þeir gætu boðið Íslandi lausn sem fengi stuðning meiri hluta Íslendinga í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er hverjum manni ljóst að íslenskur almenningur mun aldrei samþykkja aðildarsamning við Evrópusambandið í þjóðaratkvæðagreiðslu nema þar séu hagsmunir Íslands í sjávarútvegsmálum tryggðir. Flóknara er það ekki. Íslenskir kjósendur eru vel upplýstir kjósendur. Þeir vita hvert er meginhagsmunamál okkar í efnahagsmálum. Þeir geta vel lagt mat á þá sérlausn sem í boði er og þeir munu auðvitað fella samning sem ekki felur í sér lausn á því. Evrópusambandið lagði ekki upp í samningaviðræður við Ísland til að láta fella samning, það má hverjum manni vera ljóst, einkanlega eftir þá reynslu sem þeir höfðu af samningaviðræðum við Noreg í tvígang. Hagsmunir okkar af því að öðru leyti og hinir stærstu hagsmunir okkar í málinu eru hins vegar hagsmunir viðskiptafrelsisins. Það að verða fullir þátttakendur í samstarfi helstu viðskiptalanda okkar í því að fella niður hindranir, fá aukinn aðgang að samstarfinu á markaðssvæðum okkar, á helstu markaðssvæðum okkar, og helst af öllu að fá líka aðgang að þeim bakhjarli sem seðlabankinn fyrir þetta markaðssvæði er, Evrópski seðlabankinn, og af evrópska myntsamstarfinu með öllum þeim kostum sem því geta fylgt fyrir okkur sem höfum fullreynt það að reyna að reka minnsta fljótandi gjaldmiðil í heimi og værum gjaldþrota ef við hefðum ekki sett lög sem banna útlendingum að fara úr landi með peningana sína. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði áðan að það hefði enginn stjórnað okkur betur en við sjálf. Það er út af fyrir sig rétt hjá honum. Það er full ástæða til að minna hv. þingmann á það hvert við stjórnuðum okkur hinn 6. október 2008. Það er væntanlega ekki orðið svo langt síðan við rötuðum í þær skelfilegu ógöngur og hv. þingmaður er væntanlega ekki búinn að gleyma því að það er algerlega óleyst mál. Það eina sem gerir það að verkum að við erum ekki í enn verri málum en við vorum þá er sú að við höfum bannað mönnum að fara úr landi með þá fjármuni sem þeir eiga og með því brotið gegn grundvallaratriðum í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, í mikilvægasta viðskiptasamningi okkar. Að fjalla um það þannig að við höfum ekki krefjandi vandamál við að eiga hér á Íslandi sem við þurfum að leita lausna á í samstarfi við helstu vinaþjóðir okkar og viðskiptaþjóðir er auðvitað aðeins að neita að horfast í augu við veruleikann. Það er líka ánægjulegt við skýrsluna sem er komin fram að hún áréttar það sem allir máttu í sjálfu sér vita, að frá því að þessi ríkisstjórn tók við hafa engar breytingar orðið varðandi aðildarumsókn Íslands nema ef vera skyldi til batnaðar. Ef eitthvað er er staða okkar til þess að ná samningum við Evrópusambandið betri nú en hún var þegar hæstv. núverandi ríkisstjórn tók við völdum. Hvers vegna er það? Það er vegna þess að á síðasta kjörtímabili tókst ekki að opna sjávarútvegskaflann af ýmsum ástæðum, andstöðu fyrrverandi sjávarútvegsráðherra Jóns Bjarnasonar kannski að hluta, að einhverju leyti vegna þeirrar endurskoðunar sem fram fór á sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins sjálfs, en síðast en ekki síst vegna þess að hér synti inn í lögsögu Íslands fiskur sem heitir makríll og upp af því spratt milliríkjdeila á milli okkar og Evrópusambandsins um þann fiskstofn og augljóst að ekki var hægt að hefja viðræður um sjávarútvegsmál fyrr en lausn væri fengin í því. Nú er það þó orðið þannig að það er nokkuð gagnkvæmur skilningur á milli okkar og Evrópusambandsins um það hvernig rétt væri að leysa úr því máli og það er við aðra að deila í því heldur en Evrópusambandið. Þess vegna er greiðari leið til að setja fram samningsmarkmiðin í sjávarútvegi og fá fram þær sérlausnir sem Evrópusambandið hefur í huga fyrir Ísland í þessu meginhagsmunamáli Íslendinga. Það er út af fyrir sig fleira sem er heldur jákvætt í skýrslunni. Þær áhyggjur sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson lýsti áðan um þróunina í átt til sambandsríkis held ég að séu meira og minna teknar út af borðinu með skýrslunni. Það er náttúrlega farið yfir að Evrópusambandið er ekki að þróast í átt til þess að verða að einu ríki, heldur er það ríkjasamband og samstarf þjóðríkja sem stjórna sér sjálf. Þegar maður horfir á þá mynd að ekkert hefur breyst í Evrópumálum frá síðustu alþingiskosningum, nema ef vera skyldi til batnaðar, verður svikatillaga Sjálfstæðisflokksins frá því á föstudaginn var enn þá meira himinhrópandi. Hvernig í ósköpunum geta allir forustumenn eins stjórnmálaflokks, flokks hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra Bjarna Benediktssonar - allir - lofað því á opinberum vettvangi, kjósendum sínum og íslensku þjóðinni, að efnt verði til þjóðaratkvæðagreiðslu um stærsta hagsmunamál íslensku þjóðarinnar, um stærstu stefnumarkandi ákvörðunina, um það hvert Ísland á að stefna til framtíðar, fara í gegnum kosningar, gera stjórnarsáttmála þar sem slík þjóðaratkvæðagreiðsla er ekki útilokuð, sjá stöðuna til að ljúka viðræðunum aðeins batna frá því sem var þegar þær yfirlýsingar voru gefnar, og koma síðan innan við einu ári síðar algerlega ótilneyddir og svíkja kosningaloforðið? Við látum það jafnvel vera ef forustumenn Sjálfstæðisflokksins hefðu ekki getað náð því fram að fá þá þjóðaratkvæðagreiðslu sem þeir lofuðu fyrir kosningar, slík staða getur auðvitað komið upp í samsteypustjórnum. Á því er hægt að hafa skilning. Það væri líka hægt að hafa skilning á því ef þeir hefðu ekki vald á málinu, ef það væri í annarra höndum eða skorti fjármuni til, eða einhver önnur nauðsyn kæmi í veg fyrir það. En sú svikatillaga að ganga þvert gegn loforðum sínum og alla leiðina yfir í að afturkalla umsóknina sem lofað var þjóðaratkvæðagreiðslu um án þess að nokkur nauðsyn knýi menn til, það er einhver 

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi út af sambandsríki og auknum samruna, sem ég að vísu man ekki eftir að hafa rætt en hefði getað rætt og hef örugglega samt rætt einhvern tímann, er auðvelt fyrir hv. þingmann að kanna til dæmis á internetinu ummæli Angelu Merkel og annarra forustumanna flokka og vilja embættismanna um aukinn samruna og sambandsríki. Til dæmis er hennar flokkur og flestir flokkarnir í EPP mjög á því og eftir því sem ég best veit líka í sósíaldemókratísku flokkagrúppunni að þeir vilji sambandsríki. Látum það samt liggja milli hluta. Ég átta mig ekki alveg á því af hverju hv. þingmaður var að tala um viðskiptafrelsi. Hv. þingmaður veit að ESB er ekkert sérstaklega umhugað um viðskiptafrelsi. Það hefur aldrei haft frumkvæði að aðildarviðræðum eða -lotu í GATT eða Alþjóðaviðskiptastofnuninni sem er það batterí sem berst fyrir viðskiptafrelsi fyrir allan heiminn. ESB hefur aldrei verið þar. ESB er tollabandalag, er með mekaníska hugsun, vill halda þessu út af fyrir sig og er ekki mikið að opna markaði sína fyrir öðrum. Það er örugglega einhver misskilningur hjá hv. þingmanni nema ég hafi misskilið hann. Hann talaði um 6. október 2008, við vitum að reglugerðarumhverfi okkar var evrópskt, við tókum það beint frá ESB. Við vitum að ESB var svo sannarlega í þessum vanda sem ekki var búið að vinna úr og Bandaríkjamenn björguðu þeim aftur. Bandaríkjamenn hafa bjargað Evrópu nokkuð oft, bæði á síðustu öld og þessari. Þeir telja samkvæmt skýrslum Evrópusambandsins að við höfum unnið okkur hratt út úr þessu út af gjaldmiðlinum okkar. Hv. þingmaður kom inn á nokkuð sem er stórfrétt og verður að upplýsa þing og þjóð um, sérlausnina í sjávarútvegi sem er á borðinu. Hv. þingmaður var síðast í stjórnarmeirihlutanum og það er ekkert um þetta í skýrslu af því að það kláraðist ekki. Hv. þingmaður getur ekki komið hér með hálfkveðna vísu. Hann er 

Virðulegur forseti. Fyrst aðeins um sambandsríkið, það er ástæða til að benda hv. þingmanni á að lesa einfaldlega skýrsluna sem hér er til umfjöllunar. Þar er ágætlega farið yfir það að engin slík þróun er í gangi. Það er þó ekki þannig að ekki megi auka sameiginlega evrópska ákvarðanatöku. Auðvitað getur ýmislegt verið jákvætt við það að framselja land. Vald. Ég er til að mynda í þeim hópi sem tel að sameiginlegar evrópskar reglur um aga í ríkisfjármálum að hætti Þjóðverja væru ákaflega ákjósanlegar fyrir alla álfuna, fyrir allt markaðssvæði okkar og líka fyrir Ísland. Það væri að mörgu leyti gott fyrir okkur á Alþingi að hafa þann aga sem því fylgdi að þurfa að fylgja sameiginlegum meginreglum um hvað er ábyrgt í ríkisfjármálum vegna þess að því miður höfum við oft ekki kunnað fótum okkar forráð í ríkisfjármálum. Það er nánast broslegt að heyra hv. þingmann tala um hinn mikla vanda Evrópusambandsins. Hvarvetna í heiminum kaupa menn og selja gjaldmiðil Evrópska seðlabankans - evruna - á mörkuðum úti um allan heim alla daga. Hvergi í veröldinni er að finna menn sem kaupa íslenskar krónur á gengi Seðlabanka Íslands. Það lýsir einfaldlega því að það er Ísland sem er í mikilli kreppu um sín peningamál og sína efnahagslegu stöðu og hefur mikið að sækja í samstarf við önnur ríki og reynslu þeirra. Um önnur atriði sem hv. þingmaður spurði um mun ég koma að í mínu 

Virðulegi forseti. Ég hef alltaf verið opinn fyrir því að taka upp annan gjaldmiðil. Ég var bara að vísa í skýrslu Evrópusambandsins um Ísland sem var dreift í utanríkismálanefnd. Ég skrifaði ekki þá skýrslu. Evrópusambandið sagði að ástæðan fyrir því að okkur hefði gengið þokkalega vel að vinna okkur út úr stöðunni væri sveigjanlegur gjaldmiðill, okkar eigin gjaldmiðill. Evrópusambandið skrifaði það. Allir í utanríkismálanefnd, þar með talinn hv. þingmaður Samfylkingarinnar, fengu skýrsluna. Ég skrifaði það ekki. Ég var ekkert að segja að það væri rétt, ég var bara að segja hvað Evrópusambandið segir. Við getum lært margt af Þjóðverjum og eigum að gera það. Ég fagna því ef hv. þingmaður beitir sér fyrir því að Samfylkingin verði ábyrg í ríkisfjármálum. Við munum þá sjá gríðarlega breytingu frá áherslunum fyrir síðustu fjárlög. Ég vona að við ræðum það við annað tækifæri. Hin jákvæðu teikn varðandi landbúnaðinn eru aukaatriði. Ég bið hv. þingmann bara að gera eitt á eftir á þessum tveimur mínútum af því að mér sýnist umræðan ekki verða öllu lengri. Ég mun að vísu segja nokkur orð á eftir en einhverra hluta vegna erum við ekki að ræða þetta efnislega. Hv. þingmaður sagði að það væru sérlausnir á borðinu. Hv. þingmaður sagði að Evrópusambandið hefði aldrei farið í samningaviðræðurnar nema ganga þannig frá því að Ísland mundi samþykkja það og sagði að það mundi ekki gera sömu mistökin og í Noregi. Hv. þingmaður verður að segja frá þessu. Hv. þingmaður er enginn venjulegur maður, eins og segir í ágætum söngtexta, hv. þingmaður er formaður þingflokks Samfylkingarinnar. Hann var formaður í mikilvægum nefndum hér á síðasta kjörtímabili. Hann er innsti koppur í búri fyrrverandi ríkisstjórnarflokks. Hann segir að það sé sérlausn á borðinu. Ekkert er um þetta í skýrslunni vegna þess að menn voru ekki komnir neitt áleiðis með það. Hv. þingmaður verður annaðhvort að segja að það hafi verið fljótfærni hjá honum að segja þetta eða upplýsa þing og þjóð. Þjóðin á rétt á að vita ef það var 

Virðulegur forseti. Fyrst að sameiginlegu hugðarefni okkar hv. þingmanns, viðskiptafrelsinu. Það er ekki flóknara en svo að lönd Evrópusambandsins eru helstu markaðssvæði okkar og þangað flytjum við mest af útflutningi okkar. Það að hafa annan gjaldmiðil en helstu viðskiptalönd manns er viðskiptahindrun í sjálfu sér. Það eykur mjög viðskiptakostnað og dregur úr þeim viðskiptum sem ella væru milli okkar  Hvað varðar sérlausn í sjávarútvegsmálum er það bara þannig að þegar Ísland birtir samningsafstöðu sína í sjávarútvegsmálum, sem ég tel að við eigum að gera eins fljótt og við verður komið og hún er svo að segja tilbúin, bregst Evrópusambandið við. Það er út af fyrir sig rétt að varanlegar undanþágur eru ekki í boði, eins og orðhengilshátturinn kallar það, en til að mynda í landbúnaðinum í Finnlandi varð sú sérlausn að þar gilda sérstakar reglur um landbúnað norðan tiltekinnar breiddargráðu. Það er ekki varanleg sérlausn vegna þess að hún byggir á því að þar er kalt, þar er oft dimmt og þar sprettur ekki mjög mikið. Meðan þessi skilyrði eru fyrir hendi njóta Finnar þessarar sérlausnar. Ég fullyrði að Evrópusambandið hefur ekki lagt upp í þann leiðangur sem aðildarviðræður við Ísland 

Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að halda aðeins áfram orðaskiptum mínum og hv. þm. Helga Hjörvars. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir að koma mjög hreint fram og tala mjög skýrt. Ég hrósa hv. þingmanni fyrir að segja satt og rétt frá. Hv. þingmaður sagði: Varanlegar undanþágur eru ekki í boði. Þetta er það sem allir þeir sem hafa kynnt sér þessi mál vita og hér kemur hv. þingmaður og er ærlegur, hann er ærlegur aðildarsinni, eða hann vill í það minnsta sækja um aðild, og talar um hlutina eins og þeir eru. Það er mikilvægt að við gerum það. Ég er mjög ánægður með hv. þm. Helga Hjörvar sem mér hefur fundist vera til fyrirmyndar - til fyrirmyndar - í þessari umræðu. Ég tel að aðrir aðildarsinnar ættu að taka hann sér til fyrirmyndar. Hv. þingmaður hefur kynnt sér málin og kemur hingað og segir þingi og þjóð nákvæmlega hvernig hlutirnir eru. Það var hins vegar ekki nákvæmt hjá hv. þingmanni að segja að undanþágan hjá Finnlandi byggi á því að þar sé kalt. Það er ekki þannig að það muni breytast ef loftslagsbreytingar verða, það hefur með breiddargráðuna að gera. Þetta er í sameiginlegri landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins og er því umbreytanlegt af hálfu Evrópusambandsins. Eins og kemur fram í Lissabonsamningunum erum við alltaf að sjá fleiri sameiginlega málaflokka sem eru háðir meirihlutasamþykkt í ráðherraráðinu. Og framkvæmdastjórnin er auðvitað ekki fulltrúi einstakra þjóðríkja, framkvæmdastjórnin er fulltrúi Evrópusambandsins sjálfs. Virðulegi forseti. Ég vona að menn skoði líka kaflann um kvótahoppið á bls. 138. Þar er verið að takast á við þann vanda að viðkomandi þjóðlönd vilja það sama og við Íslendingar höfum, Íslendingar veiða í íslenskri lögsögu, en þeim hefur ekki tekist að halda því þannig. Spánverjar byrjuðu fljótlega eftir að þeir gengu í Evrópusambandið að sækja á bresk fiskiskip. Það er búið að reyna allra handa aðferðir og lagasetningar til að halda þeim frá þeim fiskimiðum en það hefur ekki tekist. Í þessari stuttu ræðu ætla ég ekki að lesa beint upp úr kaflanum en þetta er á bls. 138, um kvótahoppið, og þar er sérstaklega greint hvað sé hægt að gera til þess að lágmarka þetta og það er afskaplega lítið. Það er reyndar lítið rætt í krónum og aurum, en menn geta auðveldlega kallað það upp á Vísindavefnum vegna þess að búið er að gera margar úttektir á því, beinn nettókostnaður Íslendinga af því að vera í Evrópusambandinu. Hann skiptir milljörðum. Það er verið að tala um að þetta séu 3–6 milljarðar miðað við verga landsframleiðslu 2010. Nú er 2014 þannig að það verður eitthvað meira en það. Sumar úttektir hafa sýnt fram á hærri upphæð. Þetta er nettó, þetta er ekki brúttó. Ég veit alveg hvernig er að eiga við það að halda hallalaus fjárlög. Þetta er eitt af því sem við þurfum að taka mið af þegar við ræðum þessi mál. Á sama hátt verðum við að átta okkur á þeim tækifærum sem við höfum núna og höfum ekki ef við göngum í tollabandalag. Það er lykilatriði að við séum meðvituð um að við erum að fórna viðskiptafrelsi. Við getum núna samið við hvern sem er um hvað sem er í milliríkjaviðskiptum. Þegar kemur að hlutum sem ég er ósáttur við, t.d. varðandi innflutningshamlanir á ýmsum vörum, er það þannig núna að við getum breytt því öllu sjálf. Ef við göngum í Evrópusambandið erum við lokuð inn í tollabandalagi þeirra. Þeir eru í viðskiptastríði, t.d. við Bandaríkin - eins og við höfum orðið fyrir, við vorum sofandi hvað þann þáttinn varðar þegar við gengum í EES - og eru með allra handa tæknilegar viðskiptahindranir á bandarískum vörum. Ég held að birtingarmynd þess sé þegar við erum í alvöru með fólk í fullu starfi við að elta bandarískt Cocoa Puffs í verslunum hér á landi. Það verður að segjast eins og er að við gætum nýtt þá fjármuni í sameiginlegum sjóðum til þess að gera eitthvað annað en standa í því. Ég er ekki að mæla með því að fólk borði þá vöru, hvorki þá evrópsku né 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 7. þm. Reykv. s. Hv. þingmaður nefndi að við gætum alveg sjálf tekið til í okkar eigin tollaumhverfi. Nú hefur verið talað um þetta svolítið lengi og þetta kemur iðulega upp í sambandi við umræðuna um Evrópusambandið en hins vegar virðist ekkert gerast. Ég man eftir þessari umræðu hreinlega frá barnsaldri, get svo svarið það. Þótt það sé kannski ekkert ægilega langt síðan eru það samt áratugir. Ég velti fyrir mér hvað hv. þingmaður telji þurfa til þess að það sé raunverulega gengið í það að endurskoða tollaumhverfi Íslands með það að markmiði að minnka tollana og þá með þeim hætti að það mundi auka viðskiptafrelsi Íslands enn þá meira erlendis.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. kornungum þingmanni fyrir góðar spurningar. Hann benti réttilega á að það er ekkert rosalega langt síðan hann var enn yngri en hann er í dag og það er gott þegar fulltrúar sem flestra kynslóða eru á hv. þingi. Hann er með mjög góða spurningu. Hvað þurfum við að gera? Við höfum stigið hænuskref þegar kemur að þessum hlutum. Að vísu höfum við stigið stór skref varðandi fríverslunarsamninga og almenna reglan með þá er þessi: Ég gef eftir tolla hér og opna fyrir fjárfestingar og annað slíkt ef þú gerir slíkt hið sama. Það er mikilvægt að halda því áfram. Við eigum að nýta þá möguleika miklu betur. Við eigum að leggja miklu meiri áherslu á EFTA en við gerum í dag og auðvitað tvíhliða viðræður. Í EFTA þurfum við bara að semja við þrjá. Við þurfum að semja við Svisslendinga, Norðmenn og Liechtensteina og þeir eru allir tilbúnir að ganga í þessa hluti. Við erum búin að gera þetta mikið en þurfum að gera enn meira. Síðan þarf bara að samþykkja þingsályktunartillögu mína um viðskiptastefnu Íslands sem ég hef lagt fram nokkrum sinnum og hefja þessa vinnu sem hefur það að markmiði að við skilgreinum hvað það er sem við erum að vernda. Staðan er þannig og ég hef tekið það upp í þinginu, er búinn að taka þetta svo oft upp, að ef menn líta á landbúnaðarstefnu Íslands frá viðskiptasjónarmiði er eins og markmið okkar séu sérstaklega að vernda kjúklingaframleiðendur, en ekki til dæmis lambakjötsframleiðendur, ef menn bara líta á það sem framleiðendur fá miðað við heimsmarkaðsverð. Það er nefnilega meira að segja þannig, af því að menn líta oft svo á að mikil tækifæri séu í því að fara í sameiginlega mynt svo bara eitt dæmi sé tekið, að við þurfum alltaf, ef við ætlum að gera það, sama hvort það er evran eða annað, að vinna heimavinnuna okkar. Það mun enginn gera þetta fyrir okkur. Vilji er allt sem þarf. Síðan þarf að vinna skipulega og ég hvet hv. þingmann til að kynna 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og hvet hann til að halda áfram að tala um þetta vegna þess að mér finnst þetta áhugaverður málaflokkur. Þá velti ég fyrir mér mataröryggi Íslands. Mér skilst af öðrum hv. þingmönnum að mataröryggi á Íslandi sé einungis í kringum 50%, þ.e. að við getum með innlendri framleiðslu nært um 50% þjóðarinnar. Það er víst ekkert nýtt og sennilega ekkert sem við getum endilega mikið gert í þannig séð. Þó er mikilvægt að hafa þetta mataröryggi sem mest. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður geti eitthvað frætt mig og aðra um það hvernig hægt sé að auka þetta viðskiptafrelsi, þ.e. með fríverslunarsamningum o.s.frv., en samt sem áður halda innviðum landbúnaðar þannig að við tryggjum sem mest mataröryggi ef ske kynni að einhverjar stórfelldar náttúruhamfarir ættu sér stað, stríð eða eitthvað því um líkt, svona langtímaáhyggjuefni þar sem stórir hlutir geta gerst yfir langan tíma.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góðar spurningar. Varðandi matvælaöryggið, viðskiptafrelsið og samspil þess tel ég mjög líklegt að við mundum til dæmis auka samkeppnina með hvíta kjötið, við sæjum minni framleiðslu á því á Íslandi, annaðhvort mjög lækkað verð eða minni framleiðslu. Það gæti alveg komið til þess. Svo getur líka vel verið að það séu möguleikar í útflutningi þar, ég þekki það bara ekki, það er mikil hagræðing búin að vera á því sviði. Það getur vel verið að þeir möguleikar séu til staðar. Ég er ekki sérfræðingur í því. Það þarf hins vegar mjög lítið að gerast, lítil opnun að verða, til að við sæjum að hægt væri að stórauka framleiðslu á þessum hefðbundnu búvörum og þá er ég að vísa í lambakjöt og nautgripi. Ég veit ekki hvort það mun gerast en eftir fríverslunarsamninga Nýsjálendinga og Ástrala við Kínverja hafa menn séð miklar breytingar á landbúnaðarframleiðslu þar vegna þess að það hefur verið mikil eftirspurn eftir þeim vörum á því stóra markaðssvæði, þ.e. í Kína. Varðandi matvælaöryggið og svona ógnir fer það eftir því hvernig það er skilgreint. Við verðum í erfiðustu stöðunni verði mengunarslys í höfuðborginni. Ég held að það sé tiltölulega einfalt fyrir okkur að sækja fisk í sjóinn miðað við þann flota sem við höfum til þess að brauðfæða þjóðina ansi lengi. Margt væri verra en að við borðuðum meiri fisk. Ég er ekki að óska þess að við lendum í slíkum hörmungum, alls ekki, það væri auðvitað skelfilegt. Við Íslendingar vorum fátækasta þjóðin í Evrópu í kringum 1900. Núna erum við með þeim best stöddu. Forsendan fyrir velmegun okkar er viðskiptafrelsi og það er vegna þess að við höfum aðgang að mörkuðum annarra ríkja. Ef aðrar þjóðir ætla að feta í fótspor okkar, og margar þjóðir eru mjög fátækar, verða þær að fá aðgang að mörkuðum hinna ríkari ríkja. 

Um fyrirkomulag umræðunnar vísast í orð forseta fyrr á fundinum.

Virðulegi forseti. Í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Gert verður hlé á aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið og úttekt gerð á stöðu viðræðnanna og þróun mála innan sambandsins. Úttektin verður lögð fyrir Alþingi til umfjöllunar og kynnt fyrir þjóðinni. Ekki verður haldið lengra í aðildarviðræðum við Evrópusambandið nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Við þetta hefur verið staðið. Einnig er ástæða til að rifja hér upp hver stefna þeirra flokka sem mynda núverandi ríkisstjórn er. Með leyfi forseta, ályktaði Framsóknarflokkurinn svo á sínu flokksþingi: „Framsóknarflokkurinn telur hag lands og þjóðar best borgið utan Evrópusambandsins. Ekki verður haldið lengra í aðildarviðræðum við Evrópusambandið nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Landsfundur Sjálfstæðisflokksins ályktaði svo: „Landsfundur telur að hagsmunum Íslands sé betur borgið með því að standa fyrir utan Evrópusambandið. Áréttað er að aðildarviðræðum við ESB verði hætt og þær ekki teknar upp aftur nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Stefna beggja flokka er skýr. Hag Íslands er betur borgið utan Evrópusambandsins. Umsóknin verður dregin til baka og ekki verður lagt af stað á nýjan leik í aðildarviðræður án þess að þjóðin fái úr því skorið. Aðildarumsókn að ESB hefur ávallt verið mikið hitamál í íslenskri pólitík og umræðan og gagnrýni á allar ákvarðanir tengdar aðild Íslands að sambandinu oft tilfinningaþrungin. Ég bind þó vonir við að umræðan um þessa þingsályktunartillögu - alla vega batt ég vonir við það - verði málefnaleg og byggð á efnislegum rökum og fyrirliggjandi staðreyndum. Ég tel rétt að fara stuttlega yfir söguna. Ákvörðun um að sækja um aðild var hluti af samningaviðræðum milli stjórnarflokka fyrrverandi ríkisstjórnar en einungis annar flokkurinn hafði það á stefnuskrá sinni fyrir kosningar að ganga í Evrópusambandið. Skoðanakannanir benda til þess að meiri hluti þjóðarinnar vilji ekki ganga í Evrópusambandið. Andstaða við aðild hefur nánast ekkert breyst frá því að aðildarferlið hófst. Meiri hluti þjóðarinnar er enn á þeirri skoðun að hagsmunum Íslands sé best borgið utan ESB þrátt fyrir að umræða fjölmiðla og þekking stjórnvalda og annarra hafi stóraukist á sambandinu og þjóðin því vel upplýst um hvað er í boði. Ný ríkisstjórn var kosin með traustan meiri hluta þar sem flokkssamþykktir beggja flokka kveða á um að hag Íslands sé best borgið utan Evrópusambandsins. Flokkarnir gerðu með sér stjórnarsáttmála þar sem það er ítrekað að ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks vilji standa utan Evrópusambandsins. Kannanir sýna að meiri hluti aðspurðra vill klára viðræður og þær sýna einnig að meiri hlutinn vill ekki ganga í Evrópusambandið. Þannig hlýtur það að blasa við, líkt og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur ítrekað í umræðu hér á þingi og annars staðar, að það er ómöguleiki í því að halda þessu máli áfram fyrir núverandi ríkisstjórn. Aðeins um Evrópu og ESB. Evrópusambandið er í stöðugri þróun eins og við vitum og ekki sér enn fyrir endann á þeirri þróun. Sambandið hefur í yfir 50 ár verið meginstoð friðar í Evrópu og undir regnhlíf þess hafa aldagamlir óvinir orðið bandamenn, sem er mjög gott. Evrópusambandið er eitt mikilvægasta ríkjabandalag heims þegar kemur að viðskiptum og einn af okkar helstu viðskiptaaðilum, að sjálfsögðu. Það skiptir máli að innan þess ríki stöðugleiki, hagvöxtur og almennar efnahagslegar framfarir. Vonum við að sjálfsögðu að svo verði sem allra fyrst. Það er hagur okkar sem utan Evrópusambandsins stöndum að þar batni efnahagur og hagsæld aukist því að slíkt mun hafa jákvæð áhrif langt út fyrir raðir sambandsins, líkt og með hagsmuni og hagsæld annarra ríkja eða sambanda og má þar nefna Bandaríkin og fleiri. Viðræður Bandaríkjanna og Evrópusambandsins eru jákvæðar og mikilvægar þar sem þær munu setja viðmið fyrir viðræður EFTA-ríkjanna við Bandaríkin sem líklegast munu fylgja í kjölfarið. Náist samningar mun það trúlega hafa mikil og jákvæð áhrif fyrir heimsviðskiptin. Virðulegi forseti. Enginn dregur í efa mikilvægi þess að halda áfram sterkum tengslum við Evrópusambandið og Evrópuríki. Á það hafa ríkisstjórnarflokkarnir ávallt lagt ríka áherslu og á því verður engin breyting nema síður sé. Ísland og Evrópusambandið starfa náið saman á alþjóðavettvangi. Við veitum hvort öðru gagnkvæman stuðning í mörgum málum, Evrópusambandið talar jafnvel stundum fyrir okkar hönd þegar sjónarmið fara algjörlega saman, við leitum stuðnings þeirra og þeir hjá okkur og við höfum tekið þátt í sumum friðargæsluverkefnum o.s.frv. Við höfum talað um, og núverandi stjórnvöld hafa hvergi gefið eftir með það, að Evrópusambandið eigi að fá stöðu áheyrnarfulltrúa í Norðurskautsráðinu svo að dæmi sé tekið, þannig að við vinnum þétt og ágætlega saman og meðal annars að jarðvarmavinnslu í Afríku svo að eitthvað sé nefnt. Þannig hefur sú tillaga sem hér er mælt fyrir engin áhrif á það meginviðhorf ríkisstjórnarinnar að eiga sterk og náin tengsl við ESB. Við viljum efla þau án þess þó að það sé gert á forsendum aðildarumsóknar. Nú fyrir skömmu átti ég samtöl við stækkunarstjóra Evrópusambandsins, Stefan Füle, og nokkra utanríkisráðherra aðildarríkja sambandsins þar sem ég tjáði þeim um ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Sem fyrr ríkti skilningur á þessari ákvörðun og kom meðal annars fram að Ísland er velkomið í Evrópusambandið þegar og ef við verðum tilbúin til þess. Á meðan munum við efla okkar tvíhliða samvinnu, og embættismenn okkar áttu einnig samtöl á þessum nótum. Í þessu samhengi vil ég undirstrika að það er margt spennandi og áhugavert fram undan í okkar samskiptum sem ég veit að munu ganga fyrir sig með jafn jákvæðum hætti nú sem fyrr. Virðulegi forseti. Heimurinn er miklu stærri en Evrópa. Íslendingar eiga þess kost að stunda viðskipti og starfa með hvaða þjóðum heims sem við náum samstarfi við, hvort sem það er innan Evrópu eða utan. Það gerum við á grundvelli alþjóðasamninga og tvíhliða samninga sem gerðir eru á okkar forsendum. Um leið og við vonum að Evrópa rétti hraustlega úr kútnum bíða okkar einnig ný tækifæri í Asíu, Afríku, Norður-Ameríku, Suður-Ameríku og áfram mætti telja. Fram undan er að kortleggja enn frekar sóknarfæri íslensks atvinnulífs. Við munum horfa sérstaklega til þess að efla samband okkar við Kanada og Bandaríkin og tryggja framgang fríverslunarsamnings við Kína, stuðla að viðræðum við önnur Asíuríki og í skoðun er að fara með viðskiptasendinefnd til Suður-Ameríku, en við finnum mikinn áhuga í íslensku viðskiptalífi og atvinnulífi á því að stækka þann heim sem Íslendingar geta tekið þátt í með viðskipti. Að halda því fram að Ísland á einhvern hátt einangrist utan Evrópusambandsins er í besta falli undarlegt meðan flestöll ríki heims horfa í sömu átt, leita að nýjum viðskiptum í öðrum og nýjum löndum ætlar þessi ríkisstjórn að gera það einnig. Virðulegi forseti. Nú liggur fyrir vönduð skýrsla Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands sem inniheldur efnismikla úttekt á stöðu aðildarviðræðnanna og þróun Evrópusambandsins á ýmsum sviðum. Nokkrir dagar hafa nú farið í umræðuna, ekki endilega um skýrsluna, og er ekki ástæða til að ég endurtaki það sem fram kom í framsögu minni varðandi skýrsluna. En það eru þrjú atriði sem þessi tillaga felur í sér. Í fyrsta lagi að draga umsóknina til baka - í ljósi alls þess sem á undan er gengið kemur það ekki á óvart að ríkisstjórnin leggi til að draga aðildarumsóknina til baka. Margir hafa kallað eftir því að stefnu ríkisstjórnarinnar séu gerð skýr skil og hér er það að gerast. Í öðru lagi er talað um þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er grunnstefið í stefnu stjórnarflokkanna að komi til þess að til standi að hefja aðildarviðræður á ný verði það ekki gert nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Auðvitað geta svo komið fram þingsályktunartillögur á þessu kjörtímabili eða næsta sem breyta þessu öllu saman. Frá því að þetta ferli hófst hafa kannanir sýnt að þjóðin vill ekki ganga í Evrópusambandið og við lofum því að sjálfsögðu hér og nú að ekki verður farið í slíkan leiðangur aftur með slíkt veganesti sem hér var gert 2009 heldur verði þjóðin spurð. Virðulegi forseti. Í þriðja lagi hefur grunnstefið í málflutningi þessarar ríkisstjórnar í utanríkismálum frá upphafi verið að styrkja beri og efla tengsl við Evrópusambandið og Evrópuríki. Það verður best gert á öðrum grundvelli en innan þess ramma sem aðildarumsóknin veitir. Það fer vel á því að ítreka þessa stefnu hér og einfaldlega festa hana í sessi með því að Alþingi álykti á þeim nótum. Slík ályktun yrði þá til enn frekari stuðnings mikilvægri ályktun Alþingis frá febrúar 2013 um að efla hagsmunagæslu Íslands í Evrópusamstarfi sem flutt var af núverandi hæstv. forseta Alþingis, Einari K. Guðfinnssyni. Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin telur að sú skýrsla sem hér var lögð fram frá Hagfræðistofnun, ásamt allri forsögu þessa máls og stefnu flokkanna að sjálfsögðu, hafi leitt í ljós að best fari á því að mál þetta verði núllstillt af virðingu við Evrópusambandið, aðildarríki þess og okkur öll. Allt frá því að ég tók sæti á Alþingi og í utanríkismálanefnd hefur mér þótt erfitt að þurfa, á fundum með vinum okkar í Evrópu, að útskýra það hvernig til þessa ferils var stofnað. Við værum bara að skoða okkur um í búðinni, við ætluðum ekkert endilega að kaupa neitt. Viljinn til inngöngu var hjá einum stjórnmálaflokki sem gerði samning við annan stjórnmálaflokk. Kjósi menn að setja annað ferli af stað verður það einungis gert með skýrt skilgreindum og ákveðnum hætti líkt og hér er lagt til. Virðulegi forseti. Einhverjir óttast að allt sé nú í uppnámi og halda jafnvel að innganga í Evrópusambandið með upptöku evrunnar hefði leyst gjaldeyrishöftin. Ég tel því ástæðu til að minna á að forsenda upptöku evru er að við stöndumst Maastricht-skilyrðin og því miður er nokkuð í að það takist þó að við reynum okkar besta. Við verðum að taka til hjá okkur sjálfum, það liggur ljóst fyrir. Það verðum við að gera á styttri tíma en það tæki okkur að taka upp evruna. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra vinnur að áætlun um afnám hafta og fullyrði ég að sú áætlun er mun metnaðarfyllri en þeirra sem bíða vilja jafnvel áratugi eftir evrunni. Með því að ljúka þessu máli með þeim hætti sem hér er lagt til er kominn skýrleiki sem ég hygg, þegar rykið hefur sest, að flestir - þó örugglega ekki allir - kunni að meta. Að því sögðu legg ég til að málinu verði vísað til síðari umræðu og hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því hvaða neyðarástand það er sem kallar á að ríkisstjórnin gangi jafn hart og hratt fram og raun ber vitni, bíði ekki eftir niðurstöðu umræðu hér um skýrslu Hagfræðistofnunar og neiti að bíða eftir skýrslu sem aðilar vinnumarkaðarins eru með í vinnslu. Hvaða nauðir eru það sem reka ríkisstjórnina í þetta fljótræði? Ég tel ekki líkur á að bráð hætta sé á því að Ísland verði innlimað í Evrópusambandið án nokkurs fyrirvara á næstu dögum. Ég spyr því: Hvers vegna þessi flýtir? Hvers vegna er gengið lengra en kveðið er á um í stjórnarsáttmála og lengra en forustumenn ríkisstjórnarflokkanna sögðu í aðdraganda síðustu kosninga? Telja forustumenn ríkisstjórnarinnar sig ekki skuldbundna af skýrum yfirlýsingum í aðdraganda kosninga?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Í fyrsta lagi: Ef það væri flýtir á málinu hefðum við lagt þetta fram í sumar. Í öðru lagi er að mínu viti ekki gengið lengra en sáttmálinn segir. Gleymum því ekki að stjórnarsáttmálinn og flokkssamþykktir beggja flokka segja að hag okkar sé best borgið utan Evrópusambandsins.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að spyrja aftur um flýtinn. Tillagan er lögð hér fram áður en umræðu um skýrslu Hagfræðistofnunar er lokið. Efnt er til kvöldfunda og næturfunda alla þessa viku til að ræða skýrslu sem átti að vera grunnur efnislegrar umræðu og átti samkvæmt stjórnarsáttmála að kynna þjóðinni. Hún verður ekki kynnt þjóðinni að því er ég best veit með neinum sérstökum hætti og ríkisstjórnin er þegar búin að gera upp hug sinn áður en hún er búin að lesa skýrsluna. Ég hlýt þess vegna að spyrja: Hvað réttlætir þetta óðagot, hvað réttlætir þennan flýti? Hver er ástæðan fyrir því að verið er að keyra þetta mál fram af slíkri hörku og af slíkri óbilgirni sem raun ber vitni og við höfum fengið að sjá hér á dagskrá þingsins alla undangengna viku?

Virðulegi forseti. Það er nú varla að elta eigi ólar við útúrsnúninga hv. þingmanns um að menn hafi ekki verið búnir að lesa skýrsluna. Það má velta því fyrir sér hvernig sú umræða sem hér átti að fara fram um skýrsluna, en fór að sjálfsögðu fram um eitthvað allt annað, hafi þá tengst skýrslunni. Ef menn hefðu ætlað sér að flýta sér og æsa sig yfir því að draga umsóknina til baka hefðu menn gert það á sumarþinginu. Það var hins vegar ákveðið að ígrunda málið vel. Það var ákveðið að kalla, samkvæmt stjórnarsáttmálanum, eftir þessari skýrslu. Skýrslan kom. Niðurstaðan er að okkar mati mjög skýr. Hún segir ákveðna hluti sem við teljum að undirstriki það sem við höfum sagt að við eigum að halda okkur utan Evrópusambandsins og því er þessi ákvörðun tekin. Það er enginn flýtir í málinu. Ef það hefði verið hefðum við einfaldlega dregið umsóknina til baka síðasta sumar hér á sumarþinginu.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir framsöguna. Nú liggur það fyrir, eins og komið hefur fram nú þegar, bæði í opinberri umræðu og umræðum hér á þingi, að tillaga sú sem hæstv. ráðherra mælti fyrir kemur mörgum á óvart í ljósi þeirra orða sem féllu fyrir kosningar, bæði af hálfu forustumanna og hæstv. ráðherra Sjálfstæðisflokksins en líka af hálfu forustumanna Framsóknarflokksins sem ræddu um þjóðaratkvæðagreiðslu á kjörtímabilinu. Mig langar að inna hæstv. ráðherra eftir viðhorfi hans í þessum málum. Enn fremur spyr ég, í ljósi þeirra krafna sem uppi eru í samfélaginu um að þetta mál verði á einhvern hátt sett í hendur þjóðarinnar, hvað honum finnst þá um þá tillögu sem við í 

Virðulegi forseti. Það kom mörgum á óvart, segir hv. þingmaður. Ég velti fyrir mér af hverju það hefði átt að koma á óvart í ljósi þess að stefna flokkanna, samkvæmt stjórnarsáttmála, er nokkuð skýr: Við viljum standa utan Evrópusambandsins. Ekki var það nú flýtirinn, flýtirinn var kannski fyrst og fremst 2009 þegar sótt var um, það var gert í hvelli um sumarið. Hér er spurt um viðhorf til þjóðaratkvæðagreiðslu eða reyndar til þeirrar eftirspurnar sem er eftir því að fá að greiða atkvæði um hvort halda eigi áfram viðræðum, ef ég hef skilið spurninguna rétt. Þá hef ég nú sagt, og stend að sjálfsögðu við það, að ég fagna því að sjálfsögðu að fólk láti skoðun sína í ljós. En eins og ágætur þingmaður sagði hér í þingræðu þá var jú kosið, það fór fram þjóðaratkvæðagreiðsla 2009 þegar þá var kosið og þar fékk flokkur góða kosningu sem var með það á stefnuskrá sinni að halda áfram. Á ekki það sama við núna nokkrum árum síðar? Varðandi tillögu hv. þingmanns og Vinstri grænna hef ég ákveðnar efasemdir um hana. Mér finnst spurningin í henni ágæt. 

Virðulegi forseti. Jú, kom á óvart að einhverju leyti. Miðað við þau orð sem ítrekað hafa verið rifjuð upp, sem féllu af hálfu hæstv. ráðherra Sjálfstæðisflokksins fyrir kosningar, hljóta væntanlega flestir að hafa reiknað með því að afgreiðsla ríkisstjórnarinnar á málinu mundi á einhvern hátt fela í sér þjóðaratkvæðagreiðslu. Hæstv. ráðherra nefnir hér fyrri kringumstæður. Mér finnst mikilvægt að við horfum til þess að þetta mál hefur verið mjög lengi í umræðu í samfélaginu. Þetta hefur verið lengi í umræðu, ýmsir félagar í Framsóknarflokknum fyrr á árum orðuðu það meira að segja svo að mikilvægt væri að þjóðin tæki ákvörðun um þetta mál því að annars yrði það áfram í hinni pólitísku umræðu. Ég spyr því hæstv. ráðherra aftur hvort hann telji að málið sé þá, ef tillagan sem hann mælir hér fyrir verður samþykkt, komið út úr heiminum að einhverju leyti, hvort hann telji að það hverfi úr hinni pólitísku umræðu. Hins vegar bendi ég á líka á að sú tillaga sem ég vitnaði hér til áðan snýst um að gera formlegt hlé á viðræðum 

Virðulegi forseti. Gallinn við tillögu Vinstri grænna er kannski sá að þar er gert ráð fyrir mögulega óendanlegu hléi á þessu verkefni öllu saman. Það held ég að sé ekki gott. Það er ekki gott fyrir okkur, það er ekki gott fyrir umræðuna á Íslandi,  Mun Evrópusambandið hverfa úr umræðu á Íslandi? Það held ég ekki. Það mundi ekki gera það heldur þó að við mundum ganga í Evrópusambandið. Við heyrum það nú, þegar við erum á flakki um Evrópu eða í heimsókn í öðrum Evrópuríkjum, að þar er fátt meira rætt en Evrópusambandið. Við þurfum hins vegar ákveðinn skýrleika og ákveðna stefnu í þessu. Ríkisstjórnin hefur umboð til þess líkt og fyrri ríkisstjórn taldi sig hafa umboð til að sækja um, alla vega einn flokkur. Og við það situr, held ég.

Virðulegur forseti. Tvennt í upphafi, meðan ég man. Í fyrsta lagi er mjög mikilvægt að halda því til haga vegna fríverslunarsamninga að ef við gerumst aðilar að ESB tökum við upp alla þá fríverslunarsamninga sem Evrópusambandið gerir við önnur ríki. Þar er t.d. mjög brýnt hagsmunamál sem við höfum reynt lengi að fá í gegn á Íslandi, að gera fríverslunarsamning við Bandaríkin og mundi vera til mikilla hagsbóta fyrir Íslendinga að gerast aðilar að þeim fríverslunarsamningi í gegnum aðild að ESB. Þetta vildi ég sagt hafa og í öðru lagi um skoðanakannanir. Það var rakið ágætlega í Fréttablaðinu í gær að þær hafa verið alla vega á undanförnum áratug, fylgi stundum mikið við ESB og stundum lítið. En þessi fullyrðing; hag okkar betur borgið utan ESB. Það hafa komið fjölmargar skýrslur út á undanförnum árum, m.a. um gjaldmiðilsmál, McKinsey-skýrslan um litla framleiðni á Íslandi, og atvinnulífið hefur gefið út efni, líka norskar skýrslur. Það er margt sem bendir til þess 

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég segja að við getum flett því upp, ég og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, að ef ég man rétt voru EFTA-ríkin með fleiri fríverslunarsamninga en ESB hefur gert. Engu að síður er rétt að fríverslunarsamningur við Bandaríkin er mjög ákjósanlegur, hygg ég, við eigum eftir að sjá hann að vísu. EFTA-ríkjunum mun hins vegar standa til boða, miðað við þær yfirlýsingar sem við höfum séð, að koma að borðinu með svipuðum hætti og fá mögulega - mögulega, ég ítreka það - svipaðan samning. Þegar sótt var um aðild 2009 minnir mig að skoðanakannanir hafi sýnt að allt að 76% voru gegn því að fara þarna inn. En hv. þingmaður spyr um hvað liggi til grundvallar því að við segjum að hagsmunum Íslands sé best borgið utan Evrópusambandsins. Það ætti þingmaðurinn að vita ágætlega, verandi og hafa setið flokksþing Framsóknarflokksins m.a. þar sem flokksþingið fór í gegnum þetta og ályktaði um málið, 

Virðulegur forseti. Það er nú aldeilis greiningin og matið sem þar fór fram þá. Ég man reyndar eftir því á flokksþingi að þar var einmitt borin upp tillaga um hvort slíta ætti viðræðum við Evrópusambandið og hún var felld, ég held að það sé full ástæða til að rifja það upp. Þessi fullyrðing um að hag Íslands sé betur borgið utan ESB er því ekki byggð á öðru en ályktun þings Framsóknarflokksins. Ég vísa í fjölmargar skýrslur sem hafa verið gefnar út. Ég held að þetta sé ekkert einfalt spursmál, spurningin um hvort hag Íslands sé betur borgið innan eða utan ESB. Hins vegar hafa komið út ýmsar skýrslur. Skýrsla á vegum McKinsey sýnir mjög litla framleiðni í íslensku samfélagi sem mundi t.d. batna ef við færum í myntsamstarf við Evrópu. Skýrsla Seðlabankans um valkosti í gjaldmiðilsmálum sýnir glöggt að evran er sigurstranglegri möguleiki. Með inngöngu í ERM II sem undanfara, þangað til við gætum mætt skilyrðum fyllilega, er möguleg leið til þess að afnema gjaldeyrishöft. Það er lýðræðishalli út af aðild okkar að EES. Norskar skýrslur hafa sýnt alvarleika þess máls. 
             En mig langar að spyrja, fyrst ekkert mat liggur í raun og veru að baki þeirri afstöðu að hag Íslands sé betur borgið utan 

Virðulegi forseti. Við höfum eina mjög nýja skýrslu sem er hér á borðum þar sem dregið er upp að það er ekki ákjósanlegt fyrir Ísland að vera innan Evrópusambandsins. Framleiðni innan Evrópusambandsins er í skýrslunni einmitt sögð vera lítil og minni en á Íslandi, ef ég man rétt, í það minnsta minni en í Bandaríkjunum svo dæmi sé tekið. Það hafi ekki náð sér upp úr kreppu meðan Bandaríkjamenn gerðu það. Vextir eru ekki þeir sömu alls staðar innan Evrópusambandsins, þeir eru alla vega. Verðbólga er alla vega líka, þannig að þetta er ekki eins einslitt og hv. þingmaður telur hér upp. Það er líka mikilvægt að koma því að, úr því að hv. þingmaður rifjaði upp stutta veru sína á flokksþingi framsóknarmanna, að á sama þingi var felld sú tillaga að halda áfram viðræðum. Þetta var mjög undarlegt flokksþing hjá okkur hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni. En það lýsir kannski því að málið er býsna flókið og margar skoðanir á því. En það er ekki hægt að gera lítið úr því, eins og mér finnst hv. þingmaður gera, þegar fjöldahreyfing kemst að því og ályktar að hag lands og þjóðar sé best borgið  
            

Virðulegur forseti. Það er fagnaðarefni að fyrri umr. um þessa tillögu hefur verið frestað til 10. mars nk. því að hún er svo vond og vitlaus að það þarf margar vikur til þess að fara yfir það allt saman. Það er líka fagnaðarefni að hæstv. ráðherra hefur dregið til baka versta atriðið í tillögunni, en ég vil spyrja ráðherrann hvort hann sá ekki einfaldlega tilbúinn til að draga tillöguna til baka í heild sinni. Þó að svik ráðherra Sjálfstæðisflokksins við loforðið um þjóðaratkvæði sé auðvitað í forgrunni þessarar umræðu þá er hæstv. ráðherra að svíkja fyrirheit sitt gagnvart kjósendum. Gunnar Bragi Sveinsson gagnrýndi iðulega að hér væri efnt til ágreinings á liðnu kjörtímabili og gaf fyrirheit um að auka sátt í íslensku samfélagi. Hann hefur nú með tillögu sinni hrundið af stað mestu mótmælum síðan við hrun íslensks efnahags í búsáhaldabyltingunni 2009. Gefur það ráðherranum ekki tilefni til umhugsunar? 

Virðulegur forseti. Hv. þingmanni er tíðrætt um mótmæli. Fólk á að mótmæla ef það er óánægt, það er sem betur fer réttur Íslendinga að gera það. Þingmaðurinn gleymir hins vegar mótmælum sem hér voru oft við þingsetningar á síðasta kjörtímabili og voru þær æði skrautlegar. Ég vona 

Virðulegur forseti. Það eru ekki einungis ráðherrar Sjálfstæðisflokksins sem eru gersamlega að svíkja fyrirheit sín við kjósendur. Hæstv. utanríkisráðherra Gunnar Bragi Sveinsson gaf þjóðinni og kjósendum öllum eindregin fyrirheit um að treysta ætti þjóðinni fyrir ákvörðunum í stærstu málum. Þjóðin vill fá að taka þessa ákvörðun. Skoðanakannanir sýna okkur að mikill meiri hluti kjósenda vill ljúka viðræðunum og vill fá að kjósa um niðurstöðuna. Hæstv. ráðherra svíkur það fyrirheit sitt um að þjóðaratkvæðagreiðslur eigi að fá að hafa hér ríkara vægi í íslensku samfélagi. Hann svíkur líka fyrirheit sitt um það að stuðla að aukinni sátt í íslensku samfélagi, því að hann hefur umfram aðra ráðherra í ríkisstjórn Íslands sagt í sundur friðinn og efnt til hörðustu deilna í  Ég ítreka hvatningu mína til ráðherrans 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hversu oft hv. þingmaður notaði orðið svíkja í stuttri ræðu sinni. Ég hugsa að það nálgist  Hv. þingmaður spyr um þjóðaratkvæðagreiðslu og gefur í skyn að ég sé að svíkja eitthvað varðandi hana. Það sem stendur í stjórnarsáttmála Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks er að ekki verði haldið lengra í aðildarviðræðum nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Þessir tveir flokkar hafa ekki tekið ákvörðun og munu varla taka ákvörðun um að halda viðræðunum áfram, en verði það gert verður þjóðaratkvæðagreiðsla. Það er það sem við höfum lofað.

Virðulegi forseti. Sú tillaga hæstv. utanríkisráðherra sem hér hefur verið lögð fram er efnislega gölluð. Hún stenst ekki lög um þjóðaratkvæðagreiðslur og heldur ekki skiptingu verkefna með þingi og framkvæmdarvaldi samkvæmt stjórnarskrá lýðveldisins. Á þessa ágalla hef ég bent í bréfi til hæstv. forseta og ætlast til þess að þeir ágallar komi til efnislegrar meðferðar við umfjöllun tillögunnar í þinginu. Tillagan er án lýðræðislegs umboðs. Hvorugur stjórnarflokkanna nefndi fyrir kosningar að til stæði að slíta aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Báðir stjórnarflokkarnir töluðu um hlé á aðildarviðræðum og báðir gáfu fyrirheit, misskýr, um þjóðaratkvæðagreiðslu á kjörtímabilinu. Það er rétt hjá hæstv. utanríkisráðherra að í tilviki Framsóknarflokksins var það nokkuð óljósara en í tilviki Sjálfstæðisflokksins, en margtilvitnuð orð forustumanna Sjálfstæðisflokksins, alls ráðherrabekkjar Sjálfstæðisflokksins, á síðustu dögum valda því að enginn þarf að velkjast í vafa um skýr fyrirheit þess flokks um að þjóðin mundi ákveða framhald aðildarviðræðna en ekki stjórnmálaflokkar í meiri hluta á Alþingi. Virðulegi forseti. Þau sinnaskipti ríkisstjórnarflokkanna sem lýsa sér í tillögunni byggja ekki á neinum efnislegum grunni. Í stjórnarsáttmála er talað um hlé á aðildarviðræðum og að gerð verði sú skýrsla sem við höfum rætt hér í vikunni, um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Í kjölfar hennar yrði síðan tekin ákvörðun um næstu skref. Ekkert í þeirri skýrslu styður þá ákvörðun að draga aðildarumsóknina til baka. Skýrslan er góð en eðli máls samkvæmt ekki neinn stóridómur um það mál sem hér er til umræðu. Í henni er margt gott en í hana vantar ýmislegt. Nefnt hefur verið efnahagslegt hagsmunamat og félagslegir þættir, svo bara tvennt sé nefnt af fjölmörgum þáttum sem raktir hafa verið í þingumræðunni um skýrsluna á undanförnum dögum. Margt er skýrt í skýrslunni. Þar er til dæmis tekið skýrt fram að það er ekkert að óttast í samningum um landbúnaðarmál, en lengi hefur verið látið í veðri vaka af yfirlýstum andstæðingum aðildar Íslands að Evrópusambandinu að á því sviði væri mikil hætta vegna þess að Evrópusambandið hefði ekki færi á að mæta þörfum Íslands. Nú er skýrt í þessari skýrslu að það er óhætt að halda áfram á því sviði. Sumt er rangtúlkað af hæstv. utanríkisráðherra í tillögunni og þó einkanlega það sem lýtur að sjávarútvegi. Það er ljóst og á allra vitorði að það er margyfirlýst stefna forustumanna Evrópusambandsins og forustumanna einstakra ríkja Evrópusambandsins að Evrópusambandið sé tilbúið til samninga við Ísland um lausnir í sjávarútvegsmálum á grundvelli þeirrar yfirlýsingar sem unnin var í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar árið 2009 þar sem talað er um sérlausnir fyrir Ísland sem séu varanlegar á sviði sjávarútvegsmála. Það liggur fyrir í hinni sameiginlegu sjávarútvegsstefnu að úti um allt í Evrópusambandinu eru sérlausnir við lýði. Það eru sérstakar reglur við Asoreyjar, Madeira, Kanaríeyjar og í Miðjarðarhafinu. Alls staðar eru ólíkar reglur vegna þess að aðstæður eru ólíkar. Ólíkar reglur gilda um ólík svæði vegna þess að það er innbyggður sveigjanleiki í hina sameiginlegu sjávarútvegsstefnu til að hún geti nýst í samræmi við staðbundnar aðstæður. Það er því ekkert sem bendir til annars en að alger sérstaða íslensks sjávarútvegs og sérstaða íslenskrar lögsögu yrði traustur grunnur fyrir samninga um sérlausnir fyrir Ísland. Til að styðja þetta frekar segir í lokaályktunarorðum í kafla D.1 á bls. 147 í skýrslu Hagfræðistofnunar: „Þegar um er að ræða sérlausnir, sem kann að verða samið um, þarf að taka skýrt fram í aðildarsamningi um það ef þær eiga að verða varanlegar.“ Þarna er gengið út frá því að mögulegt sé að semja um sérlausnir og áréttað að mikilvægt sé að kveða skýrt á um þær og varanleika þeirra í aðildarsamningi. Hæstv. fjármálaráðherra sagði á klappfundi í Valhöll fyrr í vikunni að Ísland ætti ekkert erindi í sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins og mundi aldrei fá fullnægjandi lausnir vegna þess að Malta hefði fengið tilteknar lausnir og heildarafli Möltu væri sem svaraði afla eins línubáts. Sú staðhæfing styður mál mitt því að það er ekkert sambærilegt milli Íslands og íslensks sjávarútvegs, sem er grundvallaratvinnugrein heillar þjóðar, og sjávarútvegs á Möltu þar sem heildarafli upp úr sjó er sem svarar afla eins línubáts. Það eru allt aðrar aðstæður á Íslandi. Það er viðurkennt af viðsemjandanum og fyrir því hafa verið færð skýr rök af Íslands hálfu. Virðulegi forseti. Síðan er önnur skýrsla væntanleg og það sýnir málefnafátækt ríkisstjórnarinnar, ótta hennar við staðreyndir og upplýsta umræðu að hlaupið sé til með tillögu þessa áður en skýrsla aðila vinnumarkaðarins lítur dagsins ljós og að ríkisstjórnin skuli efna til fullkomins ágreinings við aðila vinnumarkaðarins um framhald þessara mála. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar segir að ríkisstjórnin muni leitast við að virkja samtakamátt þjóðarinnar og vinna gegn því sundurlyndi og tortryggni sem einkennt hafi íslensk stjórnmál. Unnið verði að víðtækri sátt við aðila vinnumarkaðarins. Virðulegi forseti. Það er með ólíkindum að lesa þessi orð í ljósi atburða síðustu viku þegar ríkisstjórnin leggur lykkju á leið sína til að rjúfa friðinn um stefnumörkun í Evrópumálum, efna til eins harkalegra átaka og henni er nokkur kostur um Evrópumál og atyrða og hæða aðila vinnumarkaðarins. Gekk þar hæstv. utanríkisráðherra fremstur í flokki þegar hann gaf þeim og skýrslugerð þeirra þá einkunn að skýrsla sem virt háskólastofnun mundi vinna fyrir Verslunarráð Íslands, Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands væri að engu hafandi vegna þess að verkbeiðendur væru aðildarsinnar. Það er erfitt að finna einbeittari vilja ríkisstjórnar til að rjúfa samstarf við aðila vinnumarkaðarins og frið í samfélaginu milli stjórnmálanna og vinnumarkaðarins en þessi orð og þessar gerðir. Og það er erfitt að finna nokkra framgöngu í brýnu hagsmunamáli sem er síður til þess fallin að virkja samtakamátt þjóðarinnar og vinna gegn sundurlyndi, sem vissulega hefur einkennt stjórnmálin, því miður, á undanförnum árum, árunum eftir hrun. Það verður enginn friður um öfgastefnu ríkisstjórnarinnar. Hún virðist hafa verið tekin í herkví öfgasinnaðra afla innan beggja stjórnarflokkanna sem freista þess nú að neyta tímabundins aflsmunar til að knýja fram niðurstöðu í brýnasta hagsmunamáli þjóðarinnar þvert á þjóðarhag. Um það verður aldrei friður að ríkisstjórn ákveði að loka dyrum fyrir fyrirtæki í landinu sem þau eru sammála um að þurfi að vera opnar ef hér eigi að verða eðlileg efnahagsleg framþróun. Og það eru engin skilaboð til launafólks á Íslandi að það eigi að taka frá launafólki vonina um traustan, öruggan, gjaldgengan gjaldmiðil án þess að sama ríkisstjórn hafi séð sóma sinn í að koma með trúverðugan valkost við alþjóðlega viðurkenndan gjaldmiðil eins og evru. Íslenskt launafólk hefur of lengi verið í úlfakreppu með gjaldmiðil sem einhliða er hægt að breyta um skráningu á af hálfu stjórnvalda og markaðsafla. Það þarf að binda enda á þær aðstæður. Það er, virðulegi forseti, vandalaust að ná samstöðu um málamiðlun í þessu máli. Það er það stórkostlega við það. Hér er efnt til átaka fullkomlega að óþörfu. Á undanförnum dögum höfum við ítrekað boðið fram grunn til samkomulags. Ég bind vonir við að hægt verði að fá stjórnarflokkana til að snúa af villu síns vegar á næstu dögum og horfa á það sem getur sameinað okkur. Lausn í þessu máli þarf að taka mið af skýrum málflutningi stjórnarandstöðu og 

Hæstv. forseti. Ég vil ekki gera lítið úr samkomulagsvilja hv. þingmanns en ég verð þó að segja að það er nokkur asi á honum þegar hann talar um samkomulag um efnislega niðurstöðu á næstu dögum. Ég vonast hins vegar til þess að við getum náð samstöðu um málsmeðferð og framgang mála hér á næstunni þó að við stöndum frammi fyrir því að það er ansi djúp gjá milli manna hvað varðar hina endanlegu niðurstöðu, að ég hygg. Það var eitt atriði sem ég ætlaði að nefna sérstaklega í andsvari mínu við ræðu hv. þingmanns. Það lýtur að sjávarútvegsmálum. Nú tel ég eins og mjög margir þingmenn að það sé miklu fleira en bara sjávarútvegsmálin ein og sér sem skipti máli í þessu sambandi, en þau hafa eðlilega fengið nokkra athygli vegna þess að gert hefur verið ráð fyrir, og það gerði hv. þingmaður í ræðu sinni, að unnt verði að finna sérlausnir sem komi til móts við hagsmuni Íslendinga í þessum efnum. Ég velti fyrir mér hvort hv. þm. Árni Páll Árnason, sem átti sæti í ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili og kom að þessum málum á töluvert mörgum stigum, telji að fram hafi komið á kjörtímabilinu eitthvað sem hönd á festir, eitthvað annað en almennar kurteisisyfirlýsingar um að við hlytum að komast að einhverri niðurstöðu sem kæmi til móts við Íslendinga. Var eitthvað annað en almennt tal af þessu tagi, eitthvað sem hönd á festir sem gaf honum vísbendingu um að Evrópusambandið mundi víkja frá meginreglum sínum til koma til móts við Íslendinga?

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi verklag og samkomulag um framhald mála í þinginu er alveg ljóst að vilji okkar stendur til samkomulags um þetta mál en það samkomulag þarf að ná um efnisþætti málsins. Það er mikilvægt að samstaða verði um leið áfram sem þjóðin getur lifað við og sem bindur þjóðina saman í þessu máli en slítur hana ekki í sundur. Það kann að reynast holur sigur fyrir hv. þingmann og skoðanasystkin hans að knýja hér fram með tímabundnu meirihlutavaldi fullnaðarsigur að því er þeir halda í þessu máli, sem síðan viðheldur ágreiningi og togstreitu um þetta mál í áratugi. Að því er varðar spurningu hv. þingmanns um sjávarútvegsstefnuna er svarið já. Í samtölum embættismanna við kollega þeirra kom fram skilningur á því að sérlausnir þyrfti til fyrir Ísland. Í samskiptum sem ég átti á pólitískum grunni við m.a. stækkunarstjórann kom fram skýr viðurkenning á því að hann teldi mögulegt að mæta sérþörfum Íslendinga. Það kom ekki til þess að semja um það vegna þess að ýmsar aðrar hindranir voru í vegi. Fyrirferðarmest á síðasta kjörtímabili var annars vegar deilan um makríl, sem frændur okkar Norðmenn nýttu sér af mikilli list til að tryggja að ekkert gengi í samningum okkar við Evrópusambandið, og hins vegar var bið okkar eftir endurskoðun sameiginlegu sjávarútvegsstefnunnar, sem var mjög skynsamleg af hálfu Íslands enda óeðlilegt að nýta sér ekki það lag sem var þegar Evrópusambandið var að bæta grunnforsendur sjávarútvegsstefnunnar. Aldrei var rætt um að hvika frá grundvallarhugmyndum Evrópusambandsins því að eins og ég rakti hér áðan eru ólíkar útfærslur á ólíkum svæðum 

Hæstv. forseti. Í þeim gögnum sem liggja fyrir í málinu kemur ekkert fram um það annað en almenn vinsamleg orð einstakra embættismanna um að sérlausnir af einhverju tagi hljóti að nást. Það er ekkert sem hönd á festir. Ég lít svo á að ummæli hv. þingmanns í svari við andsvari mínu staðfesti það, að það sé ekkert sem hönd á festir, menn segi bara: Jú, heyrið þið, við hljótum að finna einhverjar sérlausnir. Ég rakst ekki á það í neinum gögnum málsins að neitt hefði komið fram sem hönd á festi í því sambandi enda var það svo, eins og hv. þingmaður rakti réttilega, að ferlið hvað varðar sjávarútvegsmálin og raunar fleiri kafla stoppaði tiltölulega snemma. Það gerðist lítið í þessum málum, ef nokkuð, í samskiptum Evrópusambandsins og Íslands frá 2011. Það var allt í frosti. Fyrir því voru ýmsar ástæður. Hv. þingmaður nefnir makríl og endurskoðun sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins. Maður veltir því hins vegar fyrir sér hvort það hafi hugsanlega staðið í Evrópusambandinu eða íslenskum stjórnvöldum að leggja fram rýniskýrslur sem hefðu kallað á opnunarviðmið og aðra þá pappíra sem hefðu hugsanlega varpað ljósi á það hversu djúp gjá var milli Evrópusambandsins og Íslands í þessu sambandi. Varðandi samkomulag um málsmeðferð verð ég að segja að fyrsta skref okkar hlýtur að vera að reyna að ná einhverjum skynsamlegum niðurstöðum varðandi það hvernig við ætlum að fara með þessi mál í framhaldinu, í framhaldi umræðunnar, í framhaldi nefndarstarfs. Ég verð að játa að ég er ekki jafn trúaður og hv. þingmaður á það að efnisleg niðurstaða verði í samkomulagi en ég held að það verið okkur öllum til góðs ef við getum unnið málið a.m.k. þannig að við getum deilt um efnisatriðin en minna um formsatriðin.

Virðulegi forseti. Það er eðlilega fátt sem hönd á festir að þessu leyti vegna þess að aldrei var skipst á samningspappírum því að kaflinn var ekki opnaður. Fyrir því voru efnislegar ástæður sem ég rakti hér áðan og má fyrst og fremst rekja til makríldeilunnar og endurkoðunar á fiskveiðistefnu Evrópusambandsins og biðar eftir að henni lyki. Aldrei hef ég heyrt að það hafi haft nokkur áhrif að menn hafi haft áhyggjur af því að ekki væri hægt að leggja fram rýniskýrslu. Það er alveg ljóst hvað opnunarviðmið varðar að einu opnunarviðmiðin sem nokkurn tíma voru rædd í sjávarútvegi voru tengd því að nokkur aðildarríki vildu að sett yrði opnunarviðmið í kaflann og þau mundu bara hljóða upp á að gengið yrði frá samkomulagi í makríldeilunni og því yrði að ljúka áður en kaflinn yrði opnaður. Snjallir menn í samninganefnd Íslands, eins og fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, Þorsteinn Pálsson, stungu upp á því að það gæti verið sniðugt fyrir Ísland að bíða með að opna kaflann þar til makríldeilan væri leyst. Nú er hún leyst milli Íslands og Evrópusambandsins þó að Norðmenn haldi áfram uppteknum hætti og reyni að spilla samskiptum okkar við grannþjóðir af ráðnum hug í þeirri deilu. Að því er varðar verklagið í þinginu ítreka ég að við viljum efnislega umfjöllun um málið. Við leggjum mikið upp úr því að málefnaleg umræða fari hér fram. Á það hefur skort mjög af hálfu stjórnarmeirihlutans frá því að þessi tillaga var lögð fram þar sem stjórnarmeirihlutinn hefur meira og minna hunsað umræður um sína eigin skýrslu og gengið þannig fram 

Virðulegi forseti. Ég mun nýta tækifærið hér til að fara aðeins yfir þá tillögu sem við í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt fram, sem kemur í kjölfar tillögu hæstv. utanríkisráðherra. Mig langar þó að byrja á því að ræða stuttlega um þá skýrslu sem hefur verið hér til umræðu og ég ræddi í ræðu. Ég vil nefna það í upphafi, í ljósi þess að henni hefur nú verið vísað til hv. utanríkismálanefndar, að ég geri að sjálfsögðu ráð fyrir því að þar verði tekin ítarleg efnisleg umræða. Ég vil rifja upp þær athugasemdir sem ég kom fram með um skýrsluna. Vissulega skipta hagsmunir Íslands hvað varðar sjávarútveg, landbúnað og fleiri atriði miklu þegar spurt er um aðild að Evrópusambandinu, en mér finnst líka og ekki síður mikilvægt að við nálgumst þá spurningu út frá eðli samstarfsins innan Evrópusambandsins og hvort við sem þjóð séum reiðubúin að taka þátt í því samstarfi með þeim kostum og göllum sem því fylgja. Ég vona að umræðan innan hv. nefndar verði á þeim nótum, þar verði velt upp þeim prinsippum sem gilda í Evrópusambandinu í samstarfi þjóða þar innan húss. Ég og margir félaga minna í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum verið mjög gagnrýnin, líkt og systurflokkar okkar í Evrópu, á þau sjónarmið sem hafa ráðið ríkjum í efnahagsstefnu sambandsins, sérstaklega síðustu tvo áratugi. Margir hafa sett fram þá skoðun að viðbrögð Evrópusambandsins og framkvæmdastjórnar ESB við þeirri kreppu sem nú gengur þar yfir séu í raun og veru angi af sömu hugmyndafræði og nýtt var til að byggja upp það kerfi, hugmyndafræði nýfrjálshyggjunnar. Hún hefur því miður skilað sér í ákveðnum merkjum um að ójöfnuður sé að aukast sem og ákveðin félagsleg vandamál. Mér finnst mikilvægt að sú félagslega vídd verði rædd innan hv. utanríkismálanefndar. Þá vík ég að þeirri tillögu sem við höfum lagt fram. Eins og ég sagði í upphafi og hef raunar sagt áður, leggjum við hana fram í kjölfar þess að hæstv. utanríkisráðherra leggur fram sína tillögu og í ljósi þeirrar umræðu sem farið hefur fram af hálfu forustumanna stjórnarflokkanna, þar sem orðið „ómöguleiki“ hefur komið talsvert við sögu. Það sé ómöguleiki í því að ríkisstjórn þar sem báðir stjórnarflokkar eru á móti aðild að Evrópusambandinu geti leitt samninga til lykta. Nú vil ég segja það fyrst að þetta hefði mönnum kannski átt að vera ljóst fyrir kosningar þegar þeir töluðu fyrir því að hér færi fram þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarviðræðurnar. Ég hjó eftir því að hv. þm. Birgir Ármannsson, sem mætti hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni í sjónvarpssal, orðaði þetta einhvern veginn þannig að þó að legið hefði fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn væri á móti aðild að Evrópusambandinu hefði þessi ómöguleiki fyrst orðið til í samkomulagi þeirra tveggja flokka sem mynda ríkisstjórnina, þ.e. í pólitísku samkomulagi flokkanna tveggja. Ég tel að hægt sé að líta svo á að stjórnmálamenn geti leitt slíkar umræður til lykta þrátt fyrir að vera á móti Evrópusambandsaðild, ég tel að það snúist um annars vegar að stjórnmálamenn geti leitt slíkt ferli til lykta faglega en samt haft sína pólitísku skoðun á því. En gott og vel, við erum ekki sammála um það, og þess vegna leggjum við þingmenn Vinstri grænna fram eins konar málamiðlunartillögu sem segir: Gott og vel, það er hlé á viðræðum. Við getum staðfest það hlé, en um leið leggjum við til að haldin verði þjóðaratkvæðagreiðsla á kjörtímabilinu til að skýra afstöðu þjóðarinnar og að staðið verði við þau fyrirheit að leitað verði leiðsagnar þjóðarinnar um hvert eigi að fara. Við lítum á það ekki bara sem spurningu um afstöðu okkar til Evrópusambandsins heldur spurningu um afstöðu okkar til lýðræðisins og hvernig við viljum nýta lýðræðislegar aðferðir til að draga fram leiðsögn þjóðarinnar í einstökum málum á borð við þetta sem vissulega er mjög stórt. Það er áhugavert í því samhengi að nú starfar ágæt stjórnarskrárnefnd á vegum forsætisráðuneytis þar sem þetta er eitt af forgangsmálunum, þ.e. hvernig eigi nákvæmlega að koma þjóðaratkvæðagreiðslu með virkum hætti í stjórnarskrá. Miðað við þær umræður sem þar hafa orðið undrast ég í raun og veru að stjórnarflokkarnir geri það ekki sjálfir að tillögu sinni, þ.e. láti slíka þjóðaratkvæðagreiðslu fara fram, standi þannig við sín fyrirheit og leitað verði leiðsagnar þjóðarinnar. Þessi tillaga rímar við þær landsfundarsamþykktir sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur gert allt frá árinu 2009 þegar landsfundur Vinstri grænna áréttaði andstöðu sína við Evrópusambandsaðild, m.a. út frá þeim forsendum sem ég hef hér nefnt, þ.e. að markaðshagsmunir ráði of miklu um stefnu sambandsins almennt. Þá var það orðið þannig að aðild Íslands ætti að leiða til lykta í þjóðaratkvæðagreiðslu. Síðan hefur verið ályktað um þetta á fleiri landsfundum, nú síðast 2013, þar sem raunar varð niðurstaða landsfundar að ljúka ætti aðildarviðræðum innan árs frá kosningum og þjóðin ætti að kjósa um niðurstöðu viðræðna. Sú tillaga sem við leggjum hér fram miðast auðvitað við þær aðstæður sem nú eru uppi. Nú liggur fyrir að viðræðum verður ekki lokið í bráð, vilji stjórnarflokkanna liggur fyrir. En með tillögunni viljum við leggja fram einhverja lausn sem við teljum að geti sætt ólík sjónarmið og um leið brugðist við þeirri kröfu sem endurómar í samfélaginu, endurómar í þeim undirskriftarlistum sem staðið er fyrir úti í samfélaginu og sýna í raun og veru að fólk er mjög áfjáð í að fá að koma sjónarmiðum sínum á framfæri um þetta mál. Sú hugmynd að þetta mál væri eitt af þeim sem væri best að leita til þjóðarinnar um er náttúrlega ekki ný af nálinni og við hana hefur verið vaxandi stuðningur á undanförnum árum eftir því sem Evrópusambandið hefur hér orðið fyrirferðarmeira, má segja, í opinberri umræðu. Það liggur líka fyrir að Evrópusambandið er ekki eitthvert einhlítt fyrirbæri, það er breytilegt og aðstæður þar hafa að mörgu leyti breyst á síðastliðnum árum. Það er eðlilegt í samstarfi þjóða þar sem stjórnmálaástandið breytist stöðugt og nýjar áherslur verða til, það er fullkomlega eðlilegt. Eigi að síður held ég að þessi spurning eigi ekki eftir að fara neitt. Og eins og ég sagði áðan í andsvörum mínum við hæstv. utanríkisráðherra, þó að samþykkt væri á þingi að slíta viðræðum með þeim hætti sem hæstv. ráðherra hefur lagt til tel ég ekki að spurningin fari neitt frá íslensku þjóðinni. Ég tel hins vegar að sú tillaga sem við höfum hér lagt fram geri atlögu að því að við tökumst á við það. Við sem flytjum tillöguna teljum einnig að samskipti Íslands og ESB séu að mörgu leyti á tímamótum. Vissulega er Evrópusambandið mikilvægur samstarfsaðili okkar Íslendinga. EES-samningurinn sem Ísland hefur verið aðili að í um 20 ár er mjög umfangsmikill, nær til margra sviða og skuldbindingar okkar samkvæmt honum hafa orðið æ umfangsmeiri í tímans rás. Og eins og hv. þingmenn vita sem taka þátt í störfum þingsins koma fjöldamargar ákvarðanir hér inn á borð hv. þingmanna þar sem auðvitað er spurt hvað við höfum nákvæmlega um málið að segja. Þar hafa vissulega komið fram gild sjónarmið og ekki síst í ljósi þess að þjóðin var náttúrlega aldrei spurð um afstöðu sína til EES-samningsins. Það hefði nú kannski verið góð hugmynd á sínum tíma. En ég held því líka til haga að viðhorf okkar til þjóðaratkvæðagreiðslu og beins lýðræðis hafa breyst mjög mikið, ekki bara frá því að EES-samningurinn var samþykktur heldur líka á síðustu árum. Það á ekki bara við um Ísland, það er hluti af mun víðtækari þróun. Í EES-samningnum felst umtalsvert framsal ríkisvalds, ef við getum orðað það svo, og við höfum öll orðið vör við það að nýjar ákvarðanir innan EES-samnings reyna á þanþol stjórnarskrárinnar gagnvart honum. Síðan erum við að sjálfsögðu líka í mjög umfangsmikilli samvinnu á grundvelli Schengen-samstarfsins. Það er líka því marki brennt að um það voru ekki sérstaklega greidd atkvæði af þjóðinni. Í ljósi alls þessa og í ljósi þess mikla samstarfs sem við erum í við þjóðir Evrópusambandsins teljum við að það skipti máli að við reynum að leiða þetta mál til lykta, að við leitum eftir leiðsögn þjóðarinnar og það er ekkert einhlítt hvernig það má gera. Við getum þess í greinargerð að þar þarf ekki endilega að spyrja bara einnar spurningar, þar er hægt að spyrja fleiri spurninga. Þannig teljum við að við getum fundið þessari umræðu ábyrgan og ásættanlegan farveg, en þá reynir líka á hv. þingmenn að þeir standi fyrir upplýstri umræðu um málin til að stuðla að því að við getum komið 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir ræðuna. Mér finnst ánægjulegt að þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafi lagt fram tillögu af þessu tagi vegna þess að þar er auðvitað um að ræða alvörutilraun til að nálgast einhverja lausn í því hvernig farið verður með þessi mál. Ég segi eins og hæstv. utanríkisráðherra sagði áðan, ég get ekki tjáð mig um þessa tillögu eða ætla ekki að gera það á þessu stigi en ég er sannfærður um að komi hún til meðferðar í utanríkismálanefnd verði henni veitt viðeigandi athygli og komi þar til umræðu með þeim hætti sem ástæða er til. Þetta er jákvætt innlegg í þessa umræðu og ber að fagna því. Ég vildi spyrja hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur, sem átti sæti í ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili, hvort það hafi að hennar mati valdið erfiðleikum, tæknilegum eða pólitískum, að annar ríkisstjórnarflokkurinn stefndi ekki að inngöngu í ESB og var satt að segja mjög andvígur mörgum þáttum aðildarinnar. Höfðu þær kringumstæður með einhverjum hætti áhrif á ferlið eða töfðu fyrir því að hægt yrði að opna einstaka samningskafla eða komast áleiðis með einstök mál?

Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og fyrir að vera til. Ég þakka líka hv. þingmanni jákvæð viðbrögð við þessari tillögu og ég er ánægð að heyra hv. þingmann, formann utanríkismálanefndar, segja hér að þessi tillaga muni fá góða og efnislega meðferð í hv. utanríkismálanefnd því að ég tel, eins og ég sagði í ræðu minni, að þarna sé komin tillaga sem ætlað er að minnsta kosti að leiða fram einhvers konar sátt um mál sem hefur verið í miklum átakafarvegi. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns er það svo að ég gegndi embætti mennta- og menningarmálaráðherra og á sviði mennta, rannsókna og vísinda hefur Ísland verið mjög virkur þátttakandi í öllu Evrópusamstarfi þannig að ekki get ég sagt að þessi umsókn hafi með beinum hætti tengst því ráðuneyti sem ég fékk að veita forstöðu á þessum tíma. Hins vegar ber því ekki að leyna að mörg okkar töldu að viðræðurnar mundu ganga hraðar fyrir sig en raun bar vitni. Eins og skýrt kemur fram í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar 2009 áttuðum við okkur þó alveg á því að ferlið var orðið annað en þegar til að mynda Noregur sótti um aðild. Þó bundum við ákveðnar væntingar við að þetta ferli mundi taka skemmri tíma í ljósi þess að við værum aðilar að EES-samningnum, ólíkt mörgum þeirra ríkja sem hafa sótt um aðild að Evrópusambandinu á síðari árum. Það er vissulega rétt að að sumu leyti tók þetta ferli lengri tíma - hv. þingmaður spyr hvort það geti stafað af eindreginni andstöðu annars flokksins við inngöngu í Evrópusambandið. Ég ætla ekki að leiða líkur að því, en það er mín trúa að það ætti ekki að þurfa að reynast vandamál stjórnmálamanna sem eru andstæðingar ESB að vinna eigi að síður að niðurstöðum í slíku aðildarferli.

Hæstv. forseti. Ég velti fyrir mér ákvörðunum sem taka þurfti meðan á ferlinu stóð, nefni sem dæmi ákvörðun um að sækja um IPA-styrki, ákvörðun um tilteknar breytingar á löggjöf eða stofnunum sem tengdust aðildarferlinu og annað þess háttar, eins jafnvel varðandi mótun samningsafstöðu í einstökum málaflokkum, og spyr: Telur hv. þingmaður að það hafi haft áhrif eða gæti haft áhrif að við það borð, þar sem ákvarðanirnar eru teknar, séu menn sem ekki vilja ganga inn í sambandið sem fjallað er um og að trúverðugleiki einstakra ákvarðana, bæði gagnvart almenningi og viðsemjendum, geti hugsanlega litast af því að menn velti fyrir sér hvort þeir ætli sér virkilega að ná samningi? Eru þeir að setja stífar kröfur til að ná ekki samningi? Telur hv. þingmaður að þessi hætta hafi verið fyrir hendi eða geti verið fyrir hendi? Ég spyr af því að þess hefur verið getið í ýmiss konar umfjöllun um síðasta kjörtímabil að oft hafi komið til snarpra orðaskipta á vettvangi ríkisstjórnar, jafnvel þingflokka, um mál sem tengdust aðildarferlinu. Sumt af því kom fram opinberlega, frá sumu hefur verið greint síðar, jafnvel í bókum sem gefnar hafa verið út. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður, sem á þessum tíma átti sæti í ríkisstjórninni sem um er að ræða, hafi upplifað það með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gætti sín á því að setja fram spurningu sína í viðtengingarhætti og vissulega get ég svarað henni í viðtengingarhætti. Að sjálfsögðu gæti slíkt haft áhrif, að sjálfsögðu gæti afstaða manna haft áhrif í svona ferli. Ég ætla að nefna tvennt, í fyrsta lagi samningsafstöður af því að hann nefnir þær sérstaklega. Þær tel ég raunar að hafi verið teiknaðar upp nokkuð skýrt strax í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar 2009, ekki síst hvað varðar sjávarútveg og landbúnað, sem hafa verið stóru málin, og ég tel að þeir samningahópar sem störfuðu, sem voru að sjálfsögðu ekki skipaðir stjórnmálamönnum heldur einstaklingum af ólíkum sviðum, hafi fylgt þeim meginlínum sem þar voru lagðar. Og þar tel ég ekki að þetta hafi haft áhrif. Hvað varðar IPA-styrkina, af því að hv. þingmaður spyr um þá, er ekkert launungarmál að þeir voru umdeildir og því voru dregnar upp ákveðnar línur um það hvaða verkefni ætti að styrkja með þeim hætti og hvaða verkefni ekki. Líklega hefðu þær ekki verið dregnar upp ef í ríkisstjórn hefðu allir verið fylgjandi Evrópusambandsaðild. Þær lutu ekki almennum reglum Evrópusambandsins heldur voru sett takmörk á það. Síðan hvað varðar síðustu spurningu hv. þingmanns sem laut að bókaskrifum um ríkisstjórnarborðið á ég líklega eftir að skrifa mína bók. Eins og allir góðir bókmenntafræðingar vita skiptir verulegu máli hver segir söguna þegar kemur að upplifun hvers og eins við ríkisstjórnarborðið og ég er satt að segja ekki í nokkrum vafa um að upplifun mín sem sögumanns af þessi ríkisstjórnarborði yrði önnur en þeirra hæstv. fyrrverandi ráðherra sem þegar hafa skrifað um sínar upplifanir.

Hæstv. forseti. Við erum nú komin á þann stað í þessari umræðu að við erum farin að ræða þingsályktunartillögu hæstv. utanríkisráðherra um að draga til baka aðildarumsókn að Evrópusambandinu sem samþykkt var á Alþingi 16. júlí 2009. Við höfum átt í orðaskiptum síðustu daga sem vonandi heyra nú sögunni til og við getum tekið til við að ræða málin út frá efni málsins. Eins og fram kom í andsvari af minni hálfu áðan vonast ég til þess að unnt verði á næstu dögum að ná einhverri línu í það með hvaða hætti menn vilja nálgast þá vinnu sem í fyllingu tímans mun leiða til niðurstöðu í þessu máli. Á sama hátt vonast ég til þess að við getum skoðað aðrar tillögur sem fram hafa komið. Ég hef þegar vikið að tillögu hv. þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem ég tel vel fram setta og kalla á alvöruumræðu á vettvangi utanríkismálanefndar og eftir atvikum í þinginu. Vonir mínar standa með öðrum orðum til þess að við getum að minnsta kosti náð sæmilegri sátt um það hvernig við nálgumst viðfangsefnið og hvernig við vinnum það þannig að við getum, eins og ég sagði áðan í andsvari, einbeitt okkur að efnisþáttum frekar en formsatriðum í því sambandi sem hér er um að ræða. Það er auðvitað ljóst að Evrópusambandsmálin hafa verið umdeild á Íslandi í langan tíma. Þegar hv. þm. Árni Páll Árnason nefndi í ræðu sinni að ríkisstjórnin núverandi hefði rofið friðinn með því að leggja fram þá tillögu sem hér er um að ræða finnst mér það harla mikil einföldun. Alveg eins mætti segja að tillagan um aðildarumsókn frá sumrinu 2009 hafi rofið friðinn. Kannski var enginn friður, kannski voru átökin fyrir hendi hvort sem er. Kannski hafði verið tekist á um þau í kosningum innan flokka og milli flokka. Upphaf ágreinings, jafnvel djúpstæðs ágreinings, um þessi efni verður ekki rakið til föstudagsins í síðustu viku þó að annað mætti halda af sumum ræðum sem hér hafa verið fluttar. Nú er ljóst eins og margoft hefur komið fram að við Íslendingar eigum mikil og náin samskipti við Evrópusambandið á ýmsum sviðum. Þar munar mest um samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði, sem tók gildi fyrir 20 árum, en samstarfið er á fleiri sviðum. Þar ber hæst Schengen-samstarfið sem er sérstakt samstarf á grundvelli sérstaks samkomulags sem Ísland, Noregur og ýmsar þjóðir Evrópusambandsins eiga aðild að. Það er líka rétt sem fram hefur komið að Evrópusambandsríki eru í dag okkar stærsti markaður, okkar helstu viðskiptaríki eru á þessu svæði, þannig að það sem gerist á vettvangi Evrópusambandsins skiptir okkur máli, það sem gerist í þróun efnahagsmála á Evrópusvæðinu skiptir okkur máli, í því liggja miklir hagsmunir. Spurningin er ekki um það, og ég tek undir með hæstv. utanríkisráðherra í þeim efnum, að kljúfa sig frá Evrópu, skilja á milli Íslands og Evrópu eða fjarlægja sig Evrópu, það er enginn að tala um það. Spurningin er hins vegar hvort við viljum fara það sem menn kalla alla leið, gerast aðili að Evrópusambandinu með þeim kostum og göllum sem því kunna að fylgja og stíga það skref sem í mínum huga er miklu stærra en það samstarf sem þegar er fyrir hendi hvað varðar fullveldisframsal, framsal ríkisvalds á einstökum sviðum sem innan Evrópusambandsins er miklu víðtækara og ristir dýpra en það sem á sér stað miðað við núverandi fyrirkomulag okkar tengsla við Evrópusambandið. Til að koma þessu frá mér í tiltölulega einföldum orðum vil ég segja að ég tel enga mótsögn í því að vilja gott samstarf við Evrópu og Evrópuþjóðir á þeim sviðum þar sem hagsmunir liggja saman og svo hins vegar að telja að Ísland eigi ekki að gerast aðili að Evrópusambandinu. Þetta finnst mér skipta verulegu máli í þessari umræðu vegna þess að oft er látið í veðri vaka að ákvörðun ríkisstjórnar Íslands um að leggja fram tillögu - það var ekki ákvörðun um að slíta viðræðum heldur ákvörðun um að leggja fram tillögu um að draga umsókn til baka - væri einhvers konar grundvallarbreyting í utanríkisstefnu sem fæli í sér að við værum að hverfa frá samstarfi við vestrænar þjóðir og horfa eingöngu til annarra átta. Þetta er auðvitað bara fullkominn áróður. Við getum átt góð samskipti, mikil og náin við nágranna okkar í Evrópu án þess að það hindri okkur í því að eiga viðskipti og samskipti í aðrar áttir líka. Og það er kannski einn af kostunum við stöðu okkar eins og hún er í dag að vera með rík og góð tengsl við Evrópu þar sem hagsmunir okkar á fjölmörgum sviðum eru vel tryggðir en hafa jafnframt svigrúm til að leita á eigin forsendum til annarra átta. Það skiptir verulegu máli í mínum huga. Ég vil líka draga það fram að núverandi ríkisstjórn hefur lýst því yfir og byrjað að framfylgja því að efla tengsl, ekki bara til Evrópu heldur líka til okkar næstu nágranna í vestri, vestnorrænna ríkja, Kanada, Bandaríkjanna, og þar held ég að séu líka miklir möguleikar fyrir hendi. Þessir möguleikar bætast við það sem við höfum í samskiptum við Evrópu, koma ekki í staðinn og hindra ekki að við getum áfram átt góð samskipti við Evrópu. Það er hræðsluáróður að halda því fram að þetta sé eitthvað annaðhvort eða, mikill hræðsluáróður. Það er líka hræðsluáróður að halda því fram að það að draga aðildarumsóknina til baka leiði til þess að kjör okkar eða aðstæður í samskiptum við Evrópuríki versni frá því sem nú er. Ég held að ekki hafi verið bent á neitt atriði sem hönd á festir í því sambandi, ekkert sem skiptir máli sem ætti að leiða til þess að hagsmunum okkar ætti að vera verr fyrir komið ef við drögum aðildarumsóknina til baka. Mér finnst mikilvægt að árétta þetta og telji menn að þeir hafi eitthvað fyrir sér í því að samskipti okkar við Evrópu eða viðskiptakjör muni með einhverjum hætti versna eða við einangrast gagnvart Evrópu lýsi ég eftir því að þau sjónarmið komi fram í þessari umræðu. Ég held að þá væri mikilvægt að þau sjónarmið kæmu fram með rökstuddum hætti. Þetta er stutt inngangsræða og að lokum vil ég árétta að sú niðurstaða Sjálfstæðisflokksins á síðasta landsfundi, og mörgum landsfundum þar á undan, að hagsmunum Íslands sé betur borgið utan Evrópusambandsins en innan byggir á langvarandi umræðum um þessi mál innan flokksins þar sem ekki hafa allir verið samstiga. Menn hafa haft mismunandi skoðanir. Rök hafa verið prófuð og rædd, bæði á hinum flokkslega vettvangi og eins annars staðar, og þetta hefur verið niðurstaðan. Menn hafa mismunandi sjónarmið um mikilvæga þætti í þessu sambandi, það eru mismunandi sjónarmið varðandi gjaldmiðlamál, hugsanlega upptöku evru, hver þau áhrif væru. Menn hafa fært rök fyrir því, bæði með og á móti, að það gæti að sumu leyti verið okkur í hag að taka upp evru, að sumu leyti gæti það verið okkur í óhag. Kannski verður aldrei hægt að reikna út niðurstöðuna úr því hagsmunamati, það verður kannski alltaf á endanum pólitískt mat, byggt á rökum eða gagnrökum hvað menn telja í því sambandi. Ég leyfi mér til dæmis að halda því fram að það hafi hjálpað íslenskum efnahag á síðustu kreppuárum að vera með sjálfstæðan gjaldmiðil. Ég held að það hafi auðveldað okkur að ná okkur eftir efnahagsáfallið 2008 að hafa okkar eigin gjaldmiðil. Menn hafa bent á ýmsa þætti sem geta verið jákvæðir varðandi evruna en menn verða líka að horfa á hina neikvæðu þætti. Ég hef ekki náð að víkja að sérlausnum sem nokkuð hafa verið til umræðu hér síðustu daga en verð að koma inn á þær í síðari ræðu þegar tækifæri gefst. Ég vek þó athygli á þeim grundvallarniðurstöðum skýrslunnar að varanlegar undanþágur séu ekki möguleiki, að möguleiki til sérlausna sé lítill 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson talaði um hræðsluáróður sem hefði verið notaður. Mig langaði að spyrja hv. þingmann út í annað sem mér sýnist vera hræðsluáróður en kannski hv. þingmaður geti frætt mig um það. Það er sú grýla að þetta séu aðlögunarviðræður en ekki samningaviðræður, þ.e. að með því að standa í viðræðum við Evrópusambandið séum við að aðlagast því. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður geti nefnt mér einhver lög eða einhverja reglugerð sem Ísland hefur tekið upp vegna þessara viðræðna, sem við hefðum ekki þurft að taka upp í gegnum EES eða viljað taka upp af sjálfsdáðum.

Hæstv. forseti. Nú verður auðvitað að horfa til þess að af 35 köflum, þar af 33 sem að einhverju leyti voru sérstakir viðræðukaflar, hafði aðeins verið lokið við 11 þegar gert var hlé á viðræðunum. Þar var fyrst og fremst um að ræða svið þar sem við höfum þegar undirgengist regluverk Evrópusambandsins í gegnum EES-samninginn þannig að ég held að við höfum ekki enn þá verið komin á þann stað að það væri farið að reyna mikið á þetta. Hins vegar höfðu komið fram kröfur á ákveðnum sviðum um að við aðlöguðum löggjöf okkar að þeirra og verð ég að vísa til texta skýrslunnar hvað það varðar. Hins vegar er ekki vafi í mínum huga að þegar ríki sækir um aðild að Evrópusambandinu er það vegna þess að ríkið ætlar að ganga í Evrópusambandið eins og það er, ekki öfugt. Það er ekki þannig að Evrópusambandið sé að laga sig að nýjum ríkjum heldur ganga þau í sambandið eins og það er, taka upp „acquis communautaire“, eins og það er kallað, regluverk Evrópusambandsins. Grundvallarforsenda þess að menn geti fengið aðild 

Virðulegi forseti. Ég kemst ekki hjá því að túlka svar hv. þingmanns á þann veg að við þurfum ekki að aðlaga okkur upp að einhverju marki að Evrópusambandinu meðan á viðræðunum stendur, þ.e. ekkert umfram það sem við þurfum hvort sem er að gera vegna EES.  Augljóslega er algjör samhugur um það meðal allra að hvað svo sem kæmi út úr viðræðunum yrði það lagt í dóm þjóðarinnar. Væntanlega eru til flokkar í landinu sem mundu standa við það loforð. Hv. þingmaður víkur að því að Evrópusambandið sé eins og það er og það standi bara til boða að taka því eins og það er. Evrópusambandið breytist og sérstaklega þegar kemur að sjávarútvegsstefnu því að hún hefur verið í mikilli endurskoðun hjá Evrópusambandinu einmitt vegna þess að það þróast með tímanum, alveg eins og Ísland. Ég sé ekki enn hvaða þróun hefur átt 

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni að sumt sem kemur frá Evrópusambandinu eru ágætishugmyndir og fínt að taka þær upp í íslenska löggjöf þegar það á við og þar sem það á við. Í sumum tilvikum erum við ekki með mikið svigrúm til að velja vegna þess að við eigum aðild að Evrópska efnahagssvæðinu og tökum þar með þátt í innri markaðnum og regluverki sem því tengist. Ég verð hins vegar að segja að það per se finnst mér ekki rök fyrir því að við eigum að gleypa allan pakkann, þó að við tökum hluta hans nú þegar í dag. Ég vil jafnframt leggja áherslu á að af hálfu Evrópusambandsins sem slíks er alltaf lögð grundvallaráhersla á að um sé að ræða aðlögunarferli, aðildarferli en ekki eiginlegt samningaferli. Mér finnst það koma mjög skýrt fram í þeirri skýrslu sem liggur fyrir frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands að þetta eru ekki hefðbundnar samningaviðræður tveggja jafnsettra aðila 

Hæstv. forseti. Annar aðilinn að verða aðili að hinum? Ég hélt að þetta snerist nú allt um að setjast við borðið ásamt 28 ríkjum og að Evrópusambandið væri ekki einhvers konar fyrirbæri úti í bæ heldur væri það samstarfsvettvangur margra af vinaríkjum okkar. Virðulegi forseti. Mig langar að biðja hv. þingmann, af því að ég veit að hann er ærlegur og hann svarar skýrt í ræðustóli, að segja mér hvers vegna þessi flýtir er á málinu þannig að menn þurfi að gera ganga fram með þessum hætti. Hvað er það sem vitnað hefur verið til í þessum stóli af stjórnarþingmönnum sem veldur því að menn þurfi nú að grípa í neyðarhemilinn til að slíta viðræðum og ganga þar með lengra en stjórnarsáttmálinn kveður á um? Það er ekki hægt að þræta fyrir að verið er að gera það. Það er allt annað að gera hlé á viðræðum en að slíta þeim beinlínis. Ef hv. þingmaður vildi kannski deila því með okkur hinum 

Hæstv. forseti. Fyrst að fyrra atriðinu sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir vék að. Ég held að allir sem málin skoða geti verið sammála um að Evrópusambandið er að eðli og uppbyggingu ólíkt öðru alþjóðasamstarfi sem við eigum að aðild að. Það er eins og sagt er í Evrópufræðum „sui generis“, þ.e. síns sérstaka eðlis, og gengur út á miklu nánara og dýpra samstarf en annað alþjóðasamstarf sem við eigum aðild að eða þekkjum. Þess vegna leyfi ég mér að tala um það með þeim hætti að Ísland er í viðræðum við Evrópusambandið að óska eftir aðild að Evrópusambandinu en ekki öfugt. Þess vegna legg ég áherslu á það að fram kemur að það er grundvallaratriði af hálfu Evrópusambandsins að ný aðildarríki lagi sig að löggjöf Evrópusambandsins. Það er ekkert óskaplega flókið, 

Virðulegi forseti. Af því að hv. þingmaður komst ekki að aðalefni spurningar minnar spyr ég hvers vegna ríkisstjórnin virðist vera að rífa í einhvern neyðarhemil til að koma okkur út úr þessum viðræðum sem allra fyrst með því að slíta þeim í stað þess að gera hlé. Mig langar þá bara að lesa tillögu þannig að það fari ekkert á milli mála að ég er ekkert að leika mér með eitthvert orðalag, þetta er bara svona. Í stjórnarsáttmálanum segir, með leyfi forseta: „Gert verður hlé á aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið og úttekt gerð á stöðu viðræðnanna og þróun mála innan sambandsins. Úttektin verður lögð fyrir Alþingi til umfjöllunar og kynnt fyrir þjóðinni. Ekki verður haldið lengra í aðildarviðræðum við Evrópusambandið nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Í tillögugreininni segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að draga til baka umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu. Jafnframt ályktar Alþingi að ekki skuli sótt um aðild að Evrópusambandinu á nýjan leik án þess að fyrst fari fram þjóðaratkvæðagreiðsla …“ Þarna er grundvallarmunur á því sem stendur í stjórnarsáttmálanum og því sem stendur í tillögugreininni. Ég vil bara spyrja hv. þingmann, vegna þess að nú hefur þessi kynning ekki farið fram fyrir þjóðinni, 

Hæstv. forseti. Talandi um asa og talandi um neyðarhemil þá verðum við að horfast í augu við að í dag eru um það bil níu mánuðir frá síðustu kosningum og frá því að ný ríkisstjórn tók við völdum, þannig að ekki var um að ræða það að menn væru að grípa í neyðarhemil með því að slíta viðræðum. Eins og hv. þingmaður þekkir ákvað síðasta ríkisstjórn í janúar á síðasta ári, 2013, að hætta  Síðan hafa í millitíðinni átt sér stað umræður, þessi skýrsla hefur verið gerð. Menn leggja fram tillögu núna sem á eftir að fá þinglega meðferð, sem við vitum ekki nákvæmlega hvernig 

Forseti. Ég ætlaði einmitt að spyrja nákvæmlega sömu spurningar og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, og ítreka þá spurningu hennar, af hverju þessu máli hastar svona mikið. Það er enginn sem veit af hverju, nema einhverjir innvígðir í ríkisstjórnarflokkunum. Mér finnst mjög mikilvægt að þingheimur fái að vita af hverju flýta þarf þessu ferli svona mikið og ekki bara þingheimur heldur jafnframt kjósendur Sjálfstæðisflokksins, kjósendur Framsóknarflokksins sem og allir aðrir. Nú hafa í kringum 16% landsmanna óskað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um málið. Af hverju er ekki hægt að gera hreinlega hlé á viðræðum, fara í þjóðaratkvæðagreiðslu og taka síðan stöðuna þegar búið er að kanna vilja þjóðarinnar?

Hæstv. forseti. Ég fagna því að fá tækifæri til að svara þessu eins og ég hef reyndar fengið í fjölmiðlum undanfarna daga, ekki kannski hér í þinginu nógu mikið. Ég legg áherslu á það, alla vega frá mínum bæjardyrum séð, og það er ástæðan fyrir því að ég styð þessa tillögu, að ég held að það sé betra að hafa línur sem skýrastar í þessum efnum. Þegar staðan er sú að meiri hluti þings og öll ríkisstjórnin er þeirrar skoðunar að við eigum ekki að ganga í Evrópusambandið og eigum ekki að halda áfram í viðræðunum tel ég heiðarlegast að segja það skýrt í ályktun Alþingis. Þegar ríkisstjórnin tók þá ákvörðun í fyrrasumar að hætta aktífum viðræðum við Evrópusambandið var mjög kallað eftir því að það mál kæmi til kasta þingsins. Menn veltu fyrir sér: Getur utanríkisráðherra gert þetta, þarf hann ekki aðkomu þingsins? Nú erum við komin í það að ræða þetta mál hér í þinginu og þurfum þá að ræða það út frá þeim blæbrigðum sem kunna að vera fyrir hendi í þessum efnum. Ég er alveg sammála því að þetta er afdráttarlaus niðurstaða í þessari tillögu, en ég held að það sé betra út frá því að þá eru línur skýrar, þá eru menn ekkert hálft í hvoru eða að þykjast vera í einhverju ferli sem þeir eru ekki í.

Forseti. Ég þakka fyrir þetta svar. Það nær þó ekki alveg að svara því af hverju þessu flýtir er á hlutunum. Ég kann að meta það að ríkisstjórnin sýni vilja sinn afdráttarlaust. Að sama skapi var það afdráttarlaust, í það minnsta af hendi flokks hv. þingmanns, að þjóðin ætti að fá að taka þessa ákvörðun. Ég spyr því enn og aftur: Af hverju þessi flýtir? Það hefur verið þrýst gríðarlega mikið á það hér í þinginu að þetta mál fari sem hraðast í gegn og í raun ofan í þá vinnu sem er grundvöllurinn að ákvörðunartöku um hvort slíta eigi viðræðum eða ekki. Ég veit að hv. þingmaður er vandvirkur í störfum sínum. Því kemur mér það á óvart að hv. þingmanni, formanni utanríkismálanefndar, hafi ekki fundist eðlilegra verklag að við mundum fyrst  
             Síðan langaði mig 

Hæstv. forseti. Möguleikinn á að gera hlé er alltaf til staðar og það er, má segja, það ástand sem er fyrir hendi í dag. Varðandi flýti og asa verð ég að minna á að við erum eingöngu í upphafi fyrri umræðu um þingsályktunartillöguna og ljóst að mikil vinna á eftir að fara fram áður en menn komast á þann tímapunkt að taka ákvörðun í málinu. Eins og hv. þingmenn þekkja er það auðvitað þingið sem tekur ákvörðun í þessu tilviki, ríkisstjórnin gerir tillögu, þingið tekur hana til meðferðar og kemst að niðurstöðu. Við getum alveg eins snúið þessu við, þó að mér sé svo sem ekkert vel við að líkja okkur í núverandi meiri hluta við síðasta meiri hluta, það mál þegar sótt var um aðild sumarið 2009. Það bar að með þeim hætti að utanríkisráðherra kom inn í þingið með stuttaralega þingsályktunartillögu um að sækja skyldi um aðild, ekki um að kanna skyldi eða fara í undirbúning eða athugun 

Virðulegur forseti. Mig langar fyrst varðandi umræðuna um hugsanlega aðlögun Íslendinga að ESB á samningstímanum að benda hv. þm. Birgi Ármannssyni á að gert var skýrt samkomulag milli viðræðuhópanna, Evrópusambandsins og Íslands, um að engar breytingar yrðu gerðar á íslenskum lögum eða regluverki eða stofnanaumhverfi fyrr en að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu um samninginn. Það var alveg skýrt samkomulag um það. Ég hjó eftir því að í ræðu hv. þingmanns talaði hann um gjaldmiðilsmál. Nú veit ég ekki betur en að Sjálfstæðisflokkurinn, hans flokkur, hafi ályktað að krónan verði ekki framtíðargjaldmiðill Íslendinga. Eitt af því sem hangir á spýtunni um mögulega aðild að Evrópusambandinu er myntsamstarf við Evrópu, ekki endilega að taka beint upp evru heldur t.d. ERM II sem er myntsamstarf, sem er eins konar fordyri evrunnar og gæti líka hentað okkur. Mig langar að spyrja hv. þingmann hreint út og fá afdráttarlaus svör: Hver er 

Hæstv. forseti. Frá mínum bæjardyrum séð er framtíðargjaldmiðill Íslendinga íslenska krónan þar til annað verður ákveðið. Ég er ekki þeirrar skoðunar að einhliða upptaka annars gjaldmiðils sé skynsamlegur kostur. Ég er heldur ekki þeirrar skoðunar að aðild að Evrópusambandinu og evrópska myntsamstarfinu sé æskilegur kostur. Ég held að í fyrirsjáanlegri framtíð verðum við að lifa með kostum og göllum krónunnar. Um það eru skiptar skoðanir í mínum flokki, það er alveg rétt sem hv. þingmaður nefnir að um það hafi komið fram önnur sjónarmið. En þetta er mín persónulega skoðun. Ég lít hvorki á evrusamstarfið né aðrar lausnir sem upp hafa komið í umræðunni sem æskilegar eða skynsamlegar lausnir. Ég viðurkenni fúslega að í mínum bakgarði, í mínum flokki, eru afar skiptar skoðanir um þau mál.

Virðulegi forseti. Þetta var svolítið merkilegt svar: Krónan verður framtíðargjaldmiðill Íslendinga þar til annað verður ákveðið. Það vekur strax upp spurninguna um hvenær eigi þá að ákveða það og hvernig. Myntsamstarf við Evrópu kemur ekki til greina, sem er hinn kosturinn sem Seðlabanki Íslands hefur nefnt í umfangsmikilli skýrslu. Einhliða upptaka annarrar myntar kemur ekki til greina. Ég veit ekki hvort það eru einhverjir frekari valkostir. Það væri gaman að heyra hvaða valkostur kemur þá til greina. Í öllu falli gefur þetta svar ekki tilefni til þess, heldur þvert á móti, til að loka dyrunum. Þegar skoðanir eru svona skiptar, og m.a. í flokki hv. þingmanns, gefur þetta svar og allar kringumstæður og allar röksemdafærslur og umræður um gjaldmiðilsmál alls ekki tilefni til að loka dyrunum á mögulegt myntsamstarf við Evrópu. Þetta svar gaf ekki tilefni til þess. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Af hverju er ekki betra að kanna 

Hæstv. forseti. Ég verð að segja að ég vil sem mest frelsi í gjaldeyrismálum og vil í raun og veru að menn geti notað þá mynt sem þeir vilja. Ég tel að það sem hefur gerst í íslensku atvinnulífi sé jákvætt að því leyti að ef fyrirtæki velja að gera upp í öðrum gjaldmiðlum er það jákvætt. Ég verð hins vegar að segja að mér finnst, og þá tala ég út frá eigin persónulegri skoðun, að við getum náð bestum árangri með því að lifa með krónunni, kostum hennar og göllum, með því að reyna að haga efnahagsmálum okkar með þeim hætti að við njótum kostanna og lágmörkum gallana.

Virðulegur forseti. Svo heppilega vill til að ræða mín var næst á dagskrá þannig að ég get aðeins haldið áfram þessari samræðu. Mér finnst þessi umræða um gjaldmiðilinn svolítið mikið vera tekin í skjóli fjármagnshafta. Gjaldmiðilskreppunni sem dundi á okkur Íslendingum er ekki lokið. Það hangir yfir okkur svokölluð snjóhengja sem nemur heilli landsframleiðslu sem er íslenskar krónur sem vilja leita í aðra gjaldmiðla en geta það ekki vegna laga í landinu sem heita fjármagnshöft. Ef við værum ekki með fjármagnshöft mundi krónan hrynja gjörsamlega með ömurlegum afleiðingum fyrir lífskjör í landinu. Þetta er staðan sem við erum í með krónuna og mér finnst svolítið djarft að mæla krónunni sérstaklega mikið bót í þessu ásigkomulagi. Ég hef ítrekað spurt um það í þessum þingsal hvort einhverjar áætlanir séu fyrir hendi um það hvernig eigi að leysa fjármagnshöftin og í rauninni takast á við gjaldmiðilskreppuna sem við frestuðum þegar hrunið dundi á okkur. Við höfum ekkert heyrt um þær áætlanir. Það virðist vera algjört ráðaleysi. Þess vegna finnst manni undarlegt að á sama tíma og það er algjört ráðaleysi gagnvart gjaldmiðilsvanda Íslendinga ætli menn sér í snarhasti að loka dyrunum, a.m.k. í bili og jafnvel um langt árabil, á mögulega aðild að myntsamstarfi Evrópu. Það var rakið vel í skýrslu Seðlabankans sem kom út fyrir ríflega ári að það eru tveir meginkostir í gjaldmiðilsmálum, annars vegar króna og það verður erfitt að hafa hana frjálsa, erfitt að hafa hana án hafta. Það hefur mistekist hvað eftir annað í íslensku efnahagslífi og verið hörmuleg reynsla af því. Hins vegar er myntsamstarf við Evrópu sem er engin töfralausn svo maður taki það fram og hefur ýmsa ókosti líka í för með sér en þó meiri kosti en hitt. Það er ótrúlegt að menn vilji núna einhvern veginn loka þessari umræðu, algjörlega á svig við þessa greiningu og greiningu atvinnulífsins í landinu þannig að mér finnst þetta engan veginn faglegt, bara svo ég noti lítið lýsingarorð en ekki stórt um þessar áætlanir ríkisstjórnarinnar. Margoft á undanförnum árum hefur komið upp sú umræða að við eigum að slíta þessum viðræðum. Ég var að rifja upp í huganum hvers eðlis rökin hafa verið, þau hafa verið margs konar. Fyrir ári vorum við í þessum þingsal og þingmaður eftir þingmann kom í pontu og lýsti því yfir að Evrópa brynni, að þar væri gríðarleg kreppa og við ættum ekkert erindi þangað inn. Við værum ekki Grikkland, þess vegna ættum við enga samleið með Evrópuþjóðunum. Það er ágætlega rakið í þessari skýrslu hvernig Evrópa hefur í sameiningu, í gegnum þær stofnanir Evrópusambandsins sem fyrir hendi eru, unnið bug á þessari kreppu og þau ríki sem áttu hvað verst eru núna jafnvel í miklum uppgangi. Ég held að í engu þeirra ríkja sem áttu í kreppuástandi hafi þeirri skoðun vaxið fiskur um hrygg að það ætti að segja sig úr Evrópusambandinu eða myntsamstarfi. Margir þingmenn hafa haldið því fram að Evrópusambandið sé einhvers konar „þeir í Brussel“ sem ásælist auðlindir okkar. Það hefur tekið svolítinn tíma að segja fólki að Evrópusambandið er ekki samband þeirra í Brussel, 28 ríkja eða eitthvað slíkt, sem ásælist auðlindir Íslendinga. Svíar eiga sínar námur. Finnar eiga sína skóga. Íslendingar munu hafa fullan eignarrétt yfir sínum auðlindum áfram. Þetta er líka rakið ágætlega í skýrslu Hagfræðistofnunar. Það var talað um að samningaviðræðurnar væru aðlögun og þess vegna bæri að hætta þeim. Enginn gat svarað spurningunni: Hvað felst í aðlöguninni? Hvaða reglum er verið að breyta, hvaða lögum og hvaða stofnunum út af samningaviðræðunum sem ekki er verið að breyta einfaldlega af því að við erum aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu? Enginn gat nefnt neitt. Það er meira að segja sérstakt ákvæði um það, sérstakt samkomulag, milli viðræðuhópanna ESB og Íslendinga um að Íslendingar muni ekki breyta neinu regluverki, engum stofnunum, fyrr en Ísland hefur samþykkt samning í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þessi umræða þagnaði. Það var talað um evrópskan her. Ég man eftir þeirri umræðu að við ættum aldrei að ganga inn í Evrópusambandið vegna þess að unga fólkið á Íslandi mundi þurfa að ganga í evrópskan her. Það þurfti að árétta það sérstaklega í kaflanum um öryggis- og varnarmál sem núna hefur verið lokað að Ísland fékk sérstaka yfirlýsingu þar um að Íslendingar starfræktu ekki her. Það var alveg sjálfsagt og auðsótt, enda engin krafa á nokkrum tímapunkti af hálfu Evrópusambandsins að við þyrftum að ganga í evrópskan her. Sú umræða þagnaði. Ein veigamikil rök gegn því að fara í þessar viðræður og yfirleitt ganga í Evrópusambandið varða sjálfstæðið. Í gegnum tíðina hafa alltaf verið ansi stór rök að Ísland sé sjálfstæð þjóð og eigi ekki að gangast undir yfirþjóðlegt vald. Mér finnst þessi sjónarmið mjög hafa minnkað vegna þess að í millitíðinni hefur til dæmis komið út skýrsla á vegum norskra yfirvalda þar sem rakinn er lýðræðishallinn sem felst í því að vera aðili að Evrópska efnahagssvæðinu en ekki Evrópusambandinu. Norðmönnum sem eru töluvert stærri og ríkari en við gengur mjög erfiðlega að koma sínum sjónarmiðum á framfæri innan Evrópska efnahagssvæðisins, að fá aðgang að ákvörðunum sem Evrópusambandið er að taka um Evrópska efnahagssvæðið, og okkur hefur gengið mjög illa að fá aðgang að því. Við þiggjum hér tilskipanir frá Evrópusambandinu án þess að hafa aðgang að þeim. Ég segi sem sjálfstæðissinni: Þetta finnst mér miklu verra. Ég vil hafa aðgang að lýðræðislegum stofnunum Evrópusambandsins og geta komið okkar sjónarmiðum á framfæri í leiðtogaráðinu, framkvæmdastjórninni, Evrópuþinginu og öðrum  Svo hefur þessi málflutningur um sjálfstæði og fullveldi aldrei gengið erlendis. Við höfum aldrei getað sagt þannig að við meinum það að Danir séu ekki sjálfstæð þjóð, Finnar séu ekki sjálfstæð þjóð, Svíar séu það ekki og Frakkar ekki. Allt eru þetta þjóðir innan Evrópusambandsins. Þessi málflutningur hefur mestmegnis verið til heimabrúks. Það eru hins vegar mjög áhugaverðir fletir á honum. Núna er sagt: Ekkert er um að semja. Það er nýjasta útspilið. Menn vísa í skýrslu Hagfræðistofnunar. Það hefur alltaf legið fyrir að það yrði erfitt að semja um sjávarútvegsmál. Íslendingar hafa sagt það frá upphafi. Það hefur líka alltaf legið fyrir, mjög skiljanlega, af hálfu Evrópusambandsins að Evrópusambandið vill engar undanþágur. Evrópusambandið er samband ríkja um sameiginlegt regluverk. Með því að ganga inn í það njótum við góðs af því. Við fáum hinn frjálsa markað, aukið frelsi einstaklinga til að stunda viðskipti hvar sem er, svo dæmi sé tekið. Við getum mögulega aukið útflutning okkar og skapað fjölbreytt atvinnulíf. Við fáum ýmislegt í gegnum þetta sameiginlega regluverk. En í einu máli höfum við sagt: Við þurfum undanþágur, við þurfum sérlausn eða rúmar túlkanir innan regluverksins og það er í sjávarútvegsmálum. Við höfum veigamikil rök í þeim efnum. Við erum eina þjóðin sem byggir svona mikið á sjávarútvegi í Evrópu. Við erum eina þjóðin á norðurhjara veraldar sem veiðir að mestu leyti úr eigin stofnum. Sérstaðan er augljós. Af hverju held ég að við getum náð góðum samningi byggðan meðal annars á þessari sérstöðu? Jú, aðrar þjóðir hafa náð samningum um sína sérstöðu, þær hafa gert það, dæmin eru fyrir hendi, og það eru þegar dæmi í aðildarviðræðum Íslendinga og Evrópusambandsins. Yfirstjórn landbúnaðarmála innan Evrópusambandsins kom hingað og skoðaði hvernig landbúnaði er háttað á Íslandi. Hún komst að þeirri niðurstöðu að íslenskur landbúnaður væri allt öðruvísi en landbúnaður á meginlandi Evrópu. Því yrði auðsótt og í rauninni augljóst að það þyrfti að sníða sérlausnir að íslenskum landbúnaði. Þess vegna stendur núna í skýrslu Hagfræðistofnunar í raun og veru svart á hvítu að landbúnaðarkaflinn sé ekki lengur vandamál vegna þess að þó að tollar mundu falla niður yrði Íslendingum í lófa lagið, ef við túlkum það sem tjón, upp að bæta það á allan mögulegan hátt án athugasemda Evrópusambandsins. Svo er því líka haldið fram að Evrópusambandið hafi einhverja samningsafstöðu. Það er rétt, en hvenær höfum við látið afstöðu viðsemjenda okkar stoppa okkur? Ég vil rifja upp þegar við Íslendingar vorum að semja um EES-samninginn. Því var haldið fram að við gætum ekki náð góðri niðurstöðu í sjávarútvegsmálum sem snerist um að fjárhagslegt eignarhald á sjávarútvegsfyrirtækjum yrði íslenskt. Hannes Hafstein, aðalsamningamaður Íslendinga, 

Hæstv. forseti. Fyrst að því síðasta. Ég tel að meðal þess sem við græðum á skýrslunni sem hér liggur fyrir sé að við sjáum hvernig bæði regluverk Evrópusambandsins og inntaka eða aðlögunarferli nýrra ríkja hefur breyst, hvernig aðstæður eru gerólíkar nú frá því sem var fyrir 20 árum þegar aðrar Norðurlandaþjóðir sóttu um aðild. Það er mjög vel rakið í skýrslunni að umhverfið er allt annað og þess vegna hæpið, svo ekki sé meira sagt, að líta til þeirra fordæma í því sambandi. Varðandi aðra þætti vorum við hv. þingmaður að ræða gjaldeyrisvanda, myntmál og þess háttar í stuttum andsvörum áðan. Ég held að öllum sé ljóst að til þess að komast í Evrópusambandið eða komast í evrópska myntsamstarfið þyrftum við að taka til í gjaldeyrismálum sjálf fyrst, ég held að það sé alveg ljóst. Ég held að það sé líka alveg ljóst að sá tímabundni vandi sem ég vil líta svo á sem við eigum við að stríða í dag yrði hvort sem er að leysast á okkar eigin forsendum áður en til aðildar að myntbandalaginu kæmi. Ég er hins vegar sammála hv. þingmanni um að hægt er að sjá bæði kosti og galla í sambandi við mismunandi myntir. Ég vil taka fram að í mínum huga er ekki trúaratriði hvaða mynt er notuð í landinu. Mynt er tæki en hefur ekki tilgang í sjálfu sér. Það er mín niðurstaða að þrátt fyrir að ótvírætt sé um að ræða galla við að hafa sjálfstæðan lítinn gjaldmiðil séum við þó betur sett með hann en að ganga í myntsamstarf þar sem við erum algjörlega undir það sett hvernig efnahagssveiflur eru í öðrum ríkjum miklu stærri og miklu áhrifameiri.

Virðulegi forseti. Fyrst þetta með sérlausnirnar. Það kom út skýrsla fyrir ári síðan um gang viðræðnanna. Hún er mjög góð, kom út í apríl í fyrra. Mér finnst munurinn á henni og skýrslunni sem við höfum verið að ræða á undanförnum dögum vera sá að í skýrslunni sem kom út fyrir ári var sagt að glasið væri hálffullt og það væri vel hægt að ná ýmsum lausnum og rakið ágætlega hvernig það væri hægt. Það er byggt á samtölum og fundum með einstökum aðildarríkjum, erindrekum þeirra og í viðræðunefndinni og á fundum viðræðunefndanna. Skýrslan núna segir að glasið sé hálftómt og segir ólíklegt að við náum sérlausnum. Mér finnst þetta einfaldlega vera spurning um það hvort við erum bjartsýn á að ná samningum eða ekki. Við erum með góðan málstað, mjög góðan málstað og við getum vel náð honum í gegn. En ef menn vilja ekki undir neinum kringumstæðum ganga í Evrópusambandið, alveg sama hvað, er best að menn segi það og við tökum umræðuna á þeim grundvelli. Varðandi gjaldmiðilinn þá mundi ég aldrei segja að evran væri töfralausn eða eitthvað sem væri einfaldlega hægt að ganga inn í og öll okkar vandamál mundu leysast. En ég held að það sé gríðarlega mikilvægt, og Sjálfstæðisflokkurinn virðist hafa áttað sig á því í ályktunum sínum, að við mörkum stefnu í þessu, að við segjum hvert við ætlum að fara. Höfuðvandi íslensks efnahagslífs hefur verið skortur á trausti, m.a. á gjaldmiðlinum sem hefur fallið um 99 komma eitthvað prósent síðan hann varð sjálfstæður. Hann hefur hríðfallið í virði. Það lýsir viðhorfi umheimsins til þessa gjaldmiðils. Það er heljarinnar verkefni fyrir íslenskt efnahagslíf, fyrir Ísland, eina þjóða og án fordæma, að reyna að byggja upp traust á svona litlum gjaldmiðli. Því er haldið fram að í myntsamstarfi gætum við byggt upp 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekkert að mála upp allt of dökka mynd af ástandinu í sumum af þeim ríkjum sem við getum kallað jaðarríki Evrópu, en það hefur hins vegar komið í ljós að í einstökum aðildarríkjum sem hafa notað evru hefur evran ekki verið trygging gegn því að þau taki á sig efnahagsleg áföll. Þau geta komið út með ýmsum hætti. Það er auðvitað þekkt, eins og hv. þingmaður veit, að í mörgum þeirra ríkja Evrópu sem hafa tekið á sig efnahagsleg áföll á undanförnum árum birtist það meðal annars í gríðarlega háu atvinnuleysi sem rekja má til þess að sveigjanleikann skortir í gjaldmiðilsmálum. Þarna er því auðvitað um kosti og galla að ræða. Það eru ákveðnir kostir varðandi viðskiptakostnað fyrirtækja og þess háttar sem er engin ástæða til að gera lítið úr, en það eru líka gallar. Ég fer ekki ofan af því að á undanförnum árum, í þeim hremmingum sem við höfum lent í, hafi það verið kostur fyrir okkur að vera með sjálfstæðan gjaldmiðil. Það hefur ekki verið sársaukalaust ferli, ég geri mér grein fyrir því, en ég held þó að það hafi gefið okkur möguleika til þess að ná fótfestu fyrr en ella hefði verið. Að sjálfsögðu er það svo að menn hafa skiptar skoðanir um þetta. Eins og ég rakti í ræðu minni áðan eru í mínum flokki og mínu umhverfi mjög skiptar skoðanir um það. Ég lýsti í ræðu minni áðan þeirri persónulegu skoðun að við yrðum að bíta í það sem sumum finnst súrt epli, að lifa með krónunni og reyna að lágmarka ókostina og hámarka kostina.

Virðulegi forseti. Ég skil ekki þessa nauðung. Það hefur verið sagt undanfarinn áratug ef ekki lengur að við verðum að búa við krónuna, evran verði ekki tekin upp í náinni framtíð. Ef við segjum þetta alltaf verður evran aldrei tekin upp, þá munum við upplifa hér bólu eftir bólu, hrun eftir hrun, tilfærslu fjármuna í íslensku hagkerfi á óréttlátan og ógagnsæjan hátt út af oft ófyrirséðu hruni krónunnar. Nú erum við með krónu í gjaldeyrishöftum. Það getur ekki gengið til langs tíma og við erum með afskaplega lítil plön, sýnist mér, um það hvernig á að aflétta þessum höftum. Varðandi evruna og kosti og galla hennar finnst mér það alveg ágætlega rakið til dæmis í skýrslu Seðlabankans, og í mörgu því sem samtök í atvinnulífinu hafa verið að benda á, að upptaka evru á Íslandi, aðild að myntbandalagi og ERM II í undanfara þess - í samstarfi við Seðlabanka Evrópu, sem mundi verja íslensku krónuna ef við værum í ERM II, stunda viðskipti með hana og verja hana innan ákveðinna vikmarka - það stöðuga gengi sem við fengjum með þessu, mundi nýtast Íslendingum til að byggja upp fjölbreytt atvinnulíf. Þess vegna er það engin tilviljun að það eru nú nýjar útflutningsgreinar, eins og í hugverkaiðnaði og skapandi greinum, sem eru mjög mikið að kalla eftir myntsamstarfinu. Þær telja núverandi grundvöll efnahagslífsins, sem er í krónunni, ekki til þess fallinn einfaldlega að stunda heilbrigðan fyrirtækjarekstur til áætlunargerðar og heimilin hafa líka fundið fyrir því. Þannig að sterkar líkur eru á því að evran mundi frekar auka atvinnu á Íslandi. Ástæður atvinnuleysis í Evrópuríkjunum eru margs konar, t.d. bara í vinnulöggjöf og í misjöfnum hefðum á vinnumarkaði, eins og til dæmis á Spáni, svo að dæmi sé tekið. Það hefur verið langvarandi atvinnuleysi, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög athyglisverða umræðu um bólur, hrun og höft, sem eru vissulega áhyggjuefni allra þjóða um alla framtíð sem búa við það bankakerfi sem vestrænt samfélag hefur þróað, svokallað brotaforðakerfi. Ég komst að því, þegar ég fór að skoða þetta, að evran hafði ekki varið neitt land gegn bólum, hruni og höftum. Eina leiðin til að verja sig gegn því er skynsamleg efnahagspólitík. Að fara ógætilega með evru hefur jafnvel erfiðari og þungbærari afleiðingar en að fara illa að ráði sínu með sjálfstæðan gjaldmiðil. Þetta sjáum við mjög berlega á Kýpur og í Grikklandi. Þessi ríki voru með evruna, en hún tryggði þeim svo sannarlega ekki skjól gegn bólum og hruni og höftum sem hafa gengið yfir Evrópusambandið. Ég segi nú kannski ekki að það hafi verið mikil höft í Grikklandi en á Kýpur þurfti að setja höft á tilflutning á evru og mér skilst að það hafi líka þurft að gera að einhverju leyti á Spáni og í Portúgal. Þannig að það eina sem við getum gert er að vinna að stöðugleika og vera skynsamleg í okkar efnahagsaðgerðum. Við sjáum að ekki er búið að leysa vandamál evrópska myntsvæðisins. Þó að það hafi ekki liðast í sundur enn þá, er það ekki enn þá komið fyrir vind. Við sjáum að Pólverja, Svía, Breta og Dani dreymir ekki um að ganga inn í þetta myntbandalag. Ef við mundum ganga inn í evrópska myntsvæðið og taka upp þessa stöðugu mynd mundi hún alltaf taka mið af þörfum þungamiðju Evrópu, þ.e. Þýskalands og Frakklands, en ekki þessarar litlu íslensku þjóðar sem er með allt önnur efnahagsskilyrði en þær eru um fyrirsjáanlega framtíð. Við erum með ógrynni af auðlindum, orku, hráefnum, mikið af landi, unga þjóð, þau ríki eru alveg með þveröfugt af þessu öllu saman, þau þurfa aðra peningapólitík og aðra efnahagsstefnu en við og það að taka upp slíka mynt á þessu landi væri trygging fyrir því að okkur mundi líða verr en nokkru sinni.

Virðulegur forseti. Gjaldmiðill er ekki markmið í sjálfu sér, hann er tól. Þetta er frekar spurning um það hvaða tól við viljum velja til að koma efnahagslífi okkar á réttan kjöl. Það er algjörlega undir okkur komið, Íslendingum, það er alveg rétt, burt séð frá því hvaða tól við veljum, að klúðra málum. Og okkur væri alveg treystandi til að klúðra málum á Íslandi þó að við værum með evru. Auðvitað. Ef evran hefði til dæmis í för með sér lægri vexti á Íslandi og stöðugleika væri það á ákveðinn hátt mögulega í anda íslensku þjóðarinnar að fara á lánafyllirí, taka mjög mikið af lánum, skuldbreyta mjög mikið og fara á einhvers konar neysluhafarí. Auðvitað þyrfti að koma böndum á það. Það var það sem gerðist hér í aðdraganda hrunsins, en það sem gerðist líka, ólíkt því sem gerðist í Evrópuríkjunum, er að hér var ofþensla, hér hrundu bankar, en hér var líka gjaldmiðilskrísa og dálítið heiftarleg og mjög mikil. Við erum ekki enn búin að leysa hana, henni var frestað. Hún stækkar bara vegna þess að við erum að átta okkur á því að það eru ekki bara erlendir krónueigendur sem vilja leita úr landinu með krónueignir sínar, yfir í aðra gjaldmiðla, heldur eru það líka íslenskir krónueigendur. Lífeyrissjóðirnir þurfa að komast út, svo að dæmi sé tekið, og almenningur mun þurfa að komast út. Ef þetta er ekki vitnisburður um það að krónan nýtur ekki trausts, þá veit ég ekki hvað. Það sem væri fengið með evrunni væri að við værum að stunda viðskipti með gjaldmiðil sem nýtur trausts. Það mundi vissulega ekki styðja við einhæft atvinnulíf eins og krónan hefur 

Hv. forseti. Virðulegur þingmaður talar um lægri vexti með evrunni. Ég fór að skoða hvernig vextirnir væru á Kýpur, í landi sem hefði farið illa út úr þessari kreppu. Þar eru vextir af íbúðalánum, samkvæmt Bank of Cyprus, 7% til 15 ára og verðbólgan er mínus 2,8% í janúar. Það þýðir hátt í 10% raunvexti. Ég hugsa að við sækjumst ekki eftir því. Samt eru þeir með evruna. Þegar við sóttum um var mikil samleitni í vaxtastigi á evrusvæðinu, það er alveg rétt en sú forsenda hefur breyst. Við höfum séð á evrukreppunni að til að fást við afleiðingar þessarar kreppu hefur hver þjóð þurft að bera það vaxtastig sem henni ber, hún uppsker eins og hún sáir í þeim efnum. Varðandi gjaldmiðilskreppu, að hér hafi orðið gjaldmiðilskreppa, varð líka gjaldmiðilskreppa innan evrusvæðisins. Ég veit ekki hvort mönnum er kunnugt um það, það varð fjármagnsflótti frá Grikklandi og Kýpur og öðrum löndum. Seðlabanki Evrópu þurfti að veita bönkum í þessum löndum lán til að löndin mundu ekki tæmast af evrum, af því að þeir sem áttu lausa peninga vildu taka þá og setja í önnur hagkerfi, fara til dæmis með þá til Sviss eða Bretlands, eitthvert þangað sem peningarnir væru óhultir, vextir væru hærri, hagvöxtur meiri í framtíðinni. Þá er ríkið alltaf að taka meiri lán hjá Evrópska seðlabankanum. Þetta gekk svo langt að Suður-Evrópa var farin að skulda Norður-Evrópu eða Þýskalandi alveg stórkostlegar fjárhæðir. Þetta var gjaldmiðilskreppa evrunnar. Hún er ekki enn þá leyst, það er að vísu aðeins að ganga saman aftur sem betur fer. En ég held að það sé langt frá því að við getum uppskorið traust í efnahagslífi okkar með því einu að taka upp gjaldmiðil sem nýtur trausts. Við þurfum sjálf að hegða okkur á þann hátt að okkur sé treyst í okkar efnahagsmálum.

Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á að tala um aðlögunarrökin, að um sé að ræða aðlögun en ekki samninga. Eftir þær umræður þykir mér ljóst að þau rök hunsa það að samningurinn er ekki samþykktur fyrr en í lok ferlisins. Hér er alltaf talað um að ekki sé hægt að kíkja í pakkann. Ég sé ekki betur en það sé hægt að kíkja í pakkann, eða alla vega sé hægt að haga málum þannig að það sé hægt. Sú hugmynd að það að slíta viðræðum núna ljúki málinu held ég að sé öfugmæli. Ég held að málið verði að eilífu bitbeini miklu frekar en ef við gerum einfaldlega hlé á viðræðum. Og ef það er enginn munur á því að slíta viðræðum og gera hlé, til hvers þurfum við þingsályktunartillögu? Það er hlé í gangi, það fór í gang fyrir kosningar. Fólk er ekki að safnast saman hér fyrir utan vegna þess að gert var hlé á viðræðum við ESB. Fólk er ekki að safnast saman vegna þess að það vill ganga í ESB eða vegna þess að það vill alls ekki ganga í ESB, heldur vegna þess að það vill kjósa um það. Það vill kjósa um það vegna þess að þjóðin er almennt búin að fá nóg af því að fá ekki meira að segja um það hvernig landinu er stjórnað, sérstaklega þegar um er að ræða risastór málefni á borð við Evrópusambandið sem án undantekningar kemur hverju einasta mannsbarni á Íslandi við. Það er ofan á þá staðreynd, og þá staðreynd ítreka ég, að því var lofað fyrir kosningar af forustumönnum Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins, í bloggfærslum og í umræðum, að þjóðin fengi að kjósa um það. Því var lofað af báðum flokkum. Það þýðir ekkert að þræta fyrir það. Það var þannig. Það er vegna þess að allir sáu fyrir fram og orðalagið var óljóst, það var loðið. Þess vegna voru menn spurðir. Þeir voru spurðir skýrra spurninga og skýrra svara var krafist og þau svör komu. Svörin voru þau að þjóðaratkvæðagreiðsla yrði um áframhaldandi viðræður við Evrópusambandið. Það eru kosningasvik að halda þá atkvæðagreiðslu ekki. Það eru ekki venjuleg kosningasvik eins og það að lækka ekki skatta eða auka ekki útgjöld í heilbrigðisþjónustu eða eitthvað slíkt, það geta alltaf komið upp aðstæður sem gera slík loforð óframkvæmanleg. En hér er bara spurning um vilja og ekkert annað. Það er þess vegna sem þjóðin er reið. Það er þess vegna sem mótmæli eru hér fyrir utan Alþingi fjórða daginn í röð. Undirskriftalisti er í gangi og var kominn upp í 15,5% kosningabærra manna síðast þegar ég athugaði, 15,6% núna; þetta eru 37.751 undirskrift til stuðnings því að fólk fái að kjósa um málið, til stuðnings því að þjóðin megi segja það sem henni finnst. Er ekki svolítið skrýtið að við þurfum að deila um það einfalda og sjálfsagða atriði dögum saman, með mótmæli fyrir utan, að þjóðin eigi landið, að þjóðin ráði þessu? Nú yfir í rökin sem hæstv. ríkisstjórn notar ítrekað sem ég túlka á þann veg að hún sé að lýsa sjálfa sig vanhæfa til að gera einfalda hluti eins og að ráða fólk sem er reiðubúið til að vinna að hagsmunum okkar í gegnum viðræðuferlið. Er eitthvað því til fyrirstöðu að hæstv. ríkisstjórn ráði fólk, sem telur Íslandi best borgið innan Evrópusambandsins, til að vinna að þeim markmiðum? Það gleymist nefnilega alltaf að kosið verður um samninginn í lokin. Ef ekki er hægt að samhæfa sjávarútvegsstefnu okkar stefnu Evrópusambandsins verður svarið einfaldlega nei. Það er þess vegna sem skoðanakannanir virðast við fyrstu sýn misvísandi að því leyti að meiri hlutinn vill ekki ganga í ESB en meiri hlutinn vill kjósa um það. Það er vegna þess að við viljum sjá hvernig þetta endar, við viljum sjá hvað er í boði þegar búið er að ræða málið. En nú ætlum við að hætta í miðjum klíðum. Svo dirfast hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans að láta sem svo að ef við sækjum um aðild sé það að sjálfsögðu til að ganga í sambandið. Ókei. Við skulum klára viðræðuferlið, ekki er skárra að hætta við í miðjum klíðum, hvað þá að slíta viðræðum, þ.e. á móti því að hafa hlé, þá er væntanlega hægt að taka viðræður upp aftur. Það segir sig sjálft, með hliðsjón af loforði stjórnarflokkanna um að viðræðum verði ekki haldið áfram nema til þjóðaratkvæðagreiðslu komi, að þar er ekki verið að tala um slit, það er verið að tala um hlé, annars er ekkert að kjósa um, það er engin ástæða til að tala um þjóðaratkvæðagreiðslu um ákvörðun sem búið er að taka. Þá hefði loforðið verið svona: Við ætlum að slíta umræðunum, slíta samningaviðræðunum, og síðan halda þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort sækja eigi um að nýju. Það er ekki það sem var lofað, rökleysan er algjör í málflutningi hæstv. ríkisstjórnar og þingmeirihluta. Kannski er ekki mögulegt að ætlast til þess að hæstv. ríkisstjórn geti gert eins og henni er sagt, unnið að hagsmunum Íslands eftir að þjóðin hefur ákveðið að halda skuli áfram viðræðum við Evrópusambandið. Kannski er um góð og gild „realpólitísk“ rök að ræða. Gott og vel, þá skulum við samt halda þjóðaratkvæðagreiðslu til að vita hvað þjóðinni finnst þannig að flokkarnir viti alla vega hvaða lögmæti þeir hafa næst þegar hefja á umræður ef sú umræða kemur upp aftur. Kannski hafnar þjóðin því að halda áfram með umræðuna. Hugsið ykkur ef við legðum þetta í þjóðaratkvæðagreiðslu og fólk færi að tala um þetta efnislega og kæmist að þeirri efnislegu niðurstöðu að það væri sammála hæstv. ríkisstjórn um að það væri ekki góð hugmynd að halda viðræðunum áfram. Þá væri málið búið að eilífu. Að eilífu. Og Evrópusambandið horfið úr íslenskri stjórnmálaumræðu næstu áratugina. Væri það ekki svolítið gaman fyrir hæstv. ríkisstjórn? Ég held að hæstv. ríkisstjórn óttist bara að það sé ómögulegt vegna þess að rökin eru ekki nógu góð fyrir því að slíta viðræðum. Kannski halda hlé, gott og vel. Við getum alveg rifist um það, en það að slíta viðræðum er röng stefna, alla vega virðist stjórnarmeirihlutinn telja óhugsandi að þjóðin gæti sannfærst af röksemdafærslu hæstv. ríkisstjórn. Kannski er það bara mjög lögmætur ótti. Einnig hefur verið bent á að það gæti talist vanvirðing við sveitarstjórnarkosningar að halda þjóðaratkvæðagreiðslu á sama tíma. Gott og vel, höldum þá þjóðaratkvæðagreiðslu í ágúst. Þetta er smáatriði. Það er auðvelt að breyta þessu. Höldum bara þjóðaratkvæðagreiðslu í ágúst, fáum þetta á hreint, þá höfum við allt sumarið sem þjóð til að ræða málið með hliðsjón af þessari skýrslu og upplýstri umræðu almennings, þá getur þingheimur aftur komið hingað saman í september og unnið að málinu í samræmi við þjóðarvilja.

Forseti væntir þess að takast megi gott samstarf um hvernig fyrri umr. megi ljúka. Komi eitthvað óvænt upp á í nefndaviku sem raski áformum okkar um störf þingsins áskilur forseti sér rétt til breytinga líkt og hefð er fyrir og verður þá þingflokkum gerð grein fyrir því.