Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um stjórn efnahagsmála o. fl. Í nál. meiri hl. kemur fram, að haldnir voru sameiginlegir fundir með fjh.- og viðskn. beggja deilda og á þá fundi komu til viðtals fulltrúar ýmissa samtaka. Enn fremur mættu á fundum n. Jóhannes Nordal bankastjóri Seðlabankans, Georg Ólafsson verðlagsstjóri og Jón Sigurðsson forstöðumaður Þjóðhagsstofnunar, sem mætti á flestum fundum nefndarinnar. N. hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu frv. Meiri hl. leggur til að það verði samþ. með þeim breyt. sem fram koma á þskj. 500, en minni hl. skilar séráliti. Við 7. umr. hér í d. gerði hæstv. forsrh. ítarlega grein fyrir efni frv. og er því ekki ástæða til að endurtaka það nú. Ég vil hins vegar fara nokkrum orðum um þær brtt. sem meiri hl. flytur. Við 2. málsgr. 1. gr. er orðalagsbreyting, þar sem skýrð er betur sú áhersla sem lögð er á að ekki sé reynt að ná einhverju þeirra markmiða, sem nefnd eru í fyrri hluta 1. gr., á kostnað hinna, þar sem taka þarf tillit til þeirra allra. Í 2. brtt. er aðeins um að ræða orðalagsbreytingu á 6. gr. Það sama er að segja um 3. brtt., sem á við 7. gr. frv. 4. brtt. er við 10. gr., þar sem dagsetningum í þeirri grein er breytt. Slíkt er nauðsynlegt þar sem dráttur hefur orðið á að málið væri afgreitt frá Alþingi. 5. brtt. a-liður fellir niður síðari málslið 1. tölul. 13. gr., þar sem óeðlilegt þótti að setja þar inn reglu sem skilja mætti,e. t. v. þannig, að hún takmarkaði óeðlilega mikið möguleika Alþ. á samþykkt fjárveitinga. En fyrri málsliðurinn ætti að segja nægilega skýrt það sem við er átt. Hins vegar er í b-lið 5. brtt. sett inn nokkuð svipað ákvæði í 2. tölul. sömu greinar, sem leggur áherslu á að þn. leiti sem bestra upplýsinga um væntanleg útgjöld ríkissjóðs, sem mundi leiða af samþykkt frv., og að slíkar upplýsingar fáist áður en þau eru afgreidd frá nefnd. Við umr. í fjh.- og viðskn. kom fram spurning um það, hvaða kostnað það aukna verkefni, sem fjárlaga- og hagsýslustofnun er falið samkv. þessari grein, hefði í för með sér fyrir ríkissjóð. Forstöðumaður stofnunarinnar skýrði frá því, og það kemur einnig fram í drögum að verkefnaskrá samkv. frv. sem lögð var fram í n., að þetta mundi kalla á tvo nýja menn - a. m. k. til að byrja með - hjá fjárlaga- og hagsýslustofnun. Annar þeirra mundi annast hagsýsluverkefni og eftir fenginni reynslu af þeim störfum ætti vinna hans við þau að leiða til sparnaðar í ríkisrekstrinum sem væri margfaldur á við launakostnað hans. Hinum starfsmanninum mundi einkum vera falið að sjá um að finna út kostnaðarmat á till. frv., sem talað er um í 2. tölul. og reyndar þeim 1. líka, og hv. þm. munu geta sjálfir sagt sér að það er æskilegt og nauðsynlegt fyrir þá að fá slíkt í hendur til þess að geta sem best gert sér grein fyrir málunum. Auðvitað hlýtur að vera erfitt að meta nákvæmlega fyrir fram hvers virði það er fyrir ríkissjóð, en óhætt ætti að mega fullyrða að ýmislegt mundi fara betur ef þetta væri skoðað nánar. Þá er 6. brtt. við 16. gr. frv., en í síðari málslið þeirrar greinar er mjög afdráttarlaust ákvæði um að fylgja skuli rammaáætlun um erlendar lántökur einkaaðila. Í þessari brtt. er lagt til að bæta orðunum „sem hámarksáætlun“ aftan við greinina, þannig að ekki sé endilega skylt að fylgja þessari rammaáætlun að fullu. Það er þá sambærilegt við lánsfjáráætlun ríkisstj. Þá er það brtt. sú sem er númeruð 7. Hún er við VI. kafla frv. og gerir ráð fyrir að bæta þar við nýrri grein, sem verður 31. gr. Þar er Seðlabanka Íslands veitt heimild til að hækka bindiskyldu innlánsstofnana hjá Seðlabankanum úr 25%, eins og hún er nú, í allt að 28% af heildarinnstæðufé hjá þessum stofnunum: Að undanförnu hefur Seðlabankinn orðið að draga úr endurkaupahlutfalli sínu á afurðalánum, þar sem þau hafa orðið hærri en bundna féð og til viðbótar hefur svo komið skuld ríkissjóðs, sem allir vita að er orðin mjög mikil. Með þessari breytingu ætti að vera auðveldara að hafa afurðalánin viðunandi. Auk þess eru Seðlabankanum lagðar auknar skyldur á herðar í 28. gr. frv., sem einnig kallar á eitthvað meira svigrúm í þessu máli. En nánari reglur um framkvæmd þessarar heimildar eru háðar samþykki ríkisstj. Í 8. brtt. er 36. gr. breytt þannig, að Seðlabankinn skuli gefa út hvaða reglur skuli gilda um rekstrar- og afurðalán atvinnuveganna að fengnu samþykki ríkisstj. og er þetta gert til samræmis við það sem venja er við slíkar ákvarðanir. Það er Seðlabankinn sem gefur þær út. Í VII. kafla frv. er í heild fjallað um verðtryggingu sparifjár og lánsfjár og virðast flestir sammála um að þar sé um mikilsverða breytingu að ræða sem kunni að marka tímamót í baráttunni við verðbólguna, eins og fleira í þessu frv. Í n. komu fram ábendingar í sambandi við grundvöll að verðtryggingu. Væri æskilegt að hann þyrfti ekki að vera bundinn við eina vísitölu eða gengi erlends gjaldeyris, eins og kveðið er á um í 4. tölul. 38. gr., heldur gæti verið heppilegra að miða við meðaltal af tveimur eða fleiri opinberum vísitölu. Um þessa breyt. er gerð till. í 9. lið brtt. Þá er komið að VIII. kaflanum. Í upphafi 2. tölul. 49. gr. segir: „Breytingar á sköttum eða gjöldum eða álagning sérstakra skatta í því skyni að afla fjár til þess að draga úr áhrifum hækkunar olíuverðs á árunum 1979 og 1980 á framfærslukostnað þeirra heimila, sem hita hús sín með olíu, eða til annarra ráðstafana til þess að milda áhrif hækkunar olíuverðs innanlands.“ Meiri hl. n. leggur til, að setningin „eða til annarra ráðstafana til þess að milda áhrif hækkunar olíuverðs innanlands“ falli niður. Það er enn ekki ljóst hvað olíuhækkunin muni verða mikil á þessu og næsta ári. Ekki hefur heldur verið ákveðið til hvaða ráða verður gripið til að draga úr áhrifum olíuverðshækkunarinnar á annað en framfærslukostnað heimila, enda þótt það blasi við að þar er við ærinn vanda að eiga sem sjálfsagt kallar á einhverja lagasetningu sem leysi þar úr. En þar sem það er enn óljóst þótti rétt að fella hið óákveðna orðalag niður. Í 11. tölul. brtt. er viðbót við ákvæði til bráðabirgða á eftir 51. gr. Þar er gert ráð fyrir að aftan við bráðabirgðaákvæði frv. komi: „Grunnkaup þetta skal haldast óbreytt þar til um annað hefur verið samið. Ákvæði þessara laga breyta í engu rétti til að gerðir séu nýir kjarasamningar, jafnt um grunnlaun sem verðbætur á laun."` Með þessari viðbót yrði þetta I. tölul. bráðabirgðaákvæðanna. Samkv. þessu skal kaupið í mars teljast grunnkaup við gildistíma laganna og haldast óbreytt þar til um annað hefur verið samið, þannig að aðstaða allra verði að því leyti hin sama. Hins vegar er tekið fram, að ákvæði laganna breyta ekki rétti til nýrra samninga. Í upphafi II. kafla bráðabirgðaákvæðanna samkv. brtt. segir: „Þrátt fyrir ákvæði 50. gr. skal frádráttur frá verðefnahagsmála o. fl. 3738 bótavísitölu hinn 1. júní 1979 vegna rýrnandi viðskiptakjara hæst nema 2% af verðbótavísitölu þann dag. Það, sem umfram 2% frádrátt kann að reynast, skal tekið til greina þegar reiknuð verður verðbótavísitala frá 1. sept. 1979.“ Og enn fremur: „Þó skal frádráttur frá hækkun verðbóta samkv. ákvæðum 50. gr. ekki breyta rétti til verðbóta hinn 1. júní 1979 á laun, sem lægri eru en 210 þús. kr. á mánuði fyrir fulla dagvinnu, sbr. 1. málsgr. þessara ákvæða til bráðabirgða. Hinn 1. sept. 1979 skal breyting verðbóta frá 1. júní vegna viðskiptakjaraáhrifa vera hin sama fyrir þessi laun og aðra launataxta. Hinn 1. des. 1979 skal síðan gilda sama vísitala við ákvörðun verðbóta á öll laun eins og hún verður ákveðin samkv. 47.–50. gr. þessara laga.“ Það var áætlað, að áhrif frv. á júnílaun mundu nema 5.1–6.1% til lækkunar frá því sem annars hefði orðið og færi þessi tala eftir því hvaða rýrnun viðskiptakjaranna o. fl. næmi miklu þá. En með bráðabirgðaákvæðum þessum er áhrifum, sem eru umfram 2% lækkun vegna viðskiptakjaraviðmiðunar, frestað til 1. sept. á öll laun og síðan er samkv. síðari hlutanum, sem ég las, kveðið á um að þessi 2%, sem koma inn 1. júní, skuli þó ekki breyta rétti til verðbóta hinn 1. júní og 1. sept. á laun sem eru lægri en 210 þús. kr. samkv. ákvæðunum um grunnlaun í I. kafla bráðabirgðaákvæða þessara. Hinn 1. des. gildir svo sama vísitala á öll laun. Með þessu er áhrifum af VIII. kafla frv. á greiðslu verðbóta á laun, sem eru í dagvinnu lægri en 210 þús. kr., er átti að koma til framkvæmda 1. júní samkv. frv., dreift á 1. júní, 1. sept. og 1. des. Um áhrif af ákvæðum frv. á verðbætur síðar á árinu hefur verið áætlað að þær gætu verið 0.5–1% umfram það sem ég ræddi um að væri frestað, enda þótt erfitt sé að meta það. Enn fremur getur enginn sagt til um breytingu viðskiptakjara fram að 1. des., en hefðu þau þá eitthvað snúist til betri vegar mundu þessi 2%, sem frestað var 1. júní, lækka sem því næmi. Þessi frestun á 2% lækkun verðbótavísitölu á lægri laun er mjög lauslega áætlað að muni nema rúmlega 1% hækkun á heildarlaunagreiðslur í landinu. Í bráðabirgðaákvæðum þessum er sagt: „Kveða skal nánar á með reglugerð um framkvæmd þessara ákvæða, þar með hvað telja skuli laun fyrir fulla dagvinnu.“ Varðandi ákvæði kaflans um skilgreiningu á dagvinnukaupi er einkum stuðst við sambærileg ákvæði brbl. nr. 88/1974, um launajöfnunarbætur o. fl., en þá var gefin út reglugerð og samdar reglur, sem var lögð mjög mikil vinna í og farið var eftir þá á eftir. Þó er rétt að vekja athygli á að með orðinu „erfiðisálagi“, sem nú er sett þarna inn og draga skal frá áður en endanlegur kauptaxti er metinn, er átt við þegar unnið er í tönkum og við aðrar sérstaklega erfiðar aðstæður. Ákvæði kaflans munu leiða til þess, að samkv. reglugerðinni mun þessi 2% frádráttur 1. júní ekki lenda á bónusvinnu við fiskvinnslu og verksmiðjuiðnað, þ. e. a. s. að sú vinna mun fá sömu vísitölu og lægra kaupið. Fulltrúar Alþýðusambands Íslands komu á fundinn, eins og áður hefur komið fram, og skýrðu þar frá sjónarmiðum sínum og lögðu þar m. a. fram fréttabréf ASÍ, 8. tölubl. þessa árgangs, sem allir hv. alþm. munu einnig hafa fengið. Á öftustu síðu fréttabréfs þessa er sýndur kaupmáttur síðustu missira og spá fram til áramóta miðað við annars vegar óbreytt ástand frá því sem það hefur verið og hins vegar ástandið eins og það væri ef frv. hefði verið samþ. óbreytt eins og það var lagt fram. Í samræmi við það, sem ég hef sagt um frestun á ákvæðum viðskiptakjaraviðmiðunarinnar á lægri laun, er ljóst að bilið milli toppanna á aftari hluta línuritsins hinn 1. júní mun minnka um u. þ. b. helming, þannig að toppurinn færist upp og nálgast það sem hann var 1. mars, og eitthvað svipað mun gerast 1. sept. Að öðru leyti líta menn vafalaust misjöfnum augum á þetta línurit. Athyglisverðasta myndin, sem það gefur mér, er hvað kemur skýrt í ljós að kaupmátturinn fellur strax eftir hverja kauphækkun og að loknum tveimur mánuðum er hann yfirleitt fallinn niður í það sama og hann var fyrir síðustu kauphækkun. En tækist okkur að ráða niðurlögum verðbólgunnar yrði línuritið ekki eins og stórtennt sög, heldur mundi það nálgast beina línu og þá yrði kaupmáttur verkamannsins jafnmikill eða meiri, þó að boginn væri ekki spenntur eins hátt og gert hefur verið þegar toppunum hefur verið náð. Við vitum ekki hvað langt við verðum komin að draga úr verðbólgunni um næstu áramót, en við sjáum þó, að á línunni, sem dregin er samkv. frv. óbreyttu, en á eftir að færast öll ofar, eins og ég sagði, vegna breytinga, eru skörðin minni. Virðist það ótvíræð vísbending um það, að með samþykkt frv. erum við að stefna í rétta átt. Við erum að draga úr sveiflunum. Í III. kafla bráðabirgðaákvæðanna segir: „Þá skulu elli- og örorkulaun og aðrar hliðstæðar tryggingabætur njóta sömu meðferðar og laun undir 210 þús. kr. markinu og frá sama tíma.“ Síðasta brtt. meiri hl. n. er við 58. gr. frv., sem fjallar um verðlagsmál. Með breyt. þessari er m. a. fellt niður ákvæði um að það skuli vera meginregla að vöruverð sé háð verðlagseftirliti og verðlagsákvæðum. Í staðinn kemur, eins og þar segir: „Þegar samkeppni er nægjanleg getur verðlagsráð að fengnu samþykki ríkisstj. vikið frá þessum reglum og m. a. heimilað að fella einstaka flokka vöru og þjónustu undan verðlagsákvæðum.“ - Með þessu: „að fengnu samþykki ríkisstj.“ - er átt við að ríkisstj. þurfi eingöngu að taka ákvörðun um það einu sinni að hverfa inn á þessa braut og frá núverandi ástandi, en síðan hafi verðlagsráð heimild að meta hvenær það telur breytingar æskilegar. Munu flestir sammála um að í ljós hafi komið að undanförnu, að einhverra breytinga sé þörf frá því ástandi sem ríkt hefur í þessum málum, þar sem úr ýmsum áttum hafa verið höfð allstór orð um það ástand. Ég hef þá reynt að skýra þær breytingar sem felast í till. meiri hl. fjh.- og viðskn. Það hefur verið sagt, að þetta frv. sé merkasta tilraun sem gerð hafi verið til heilsteyptrar og samræmdrar löggjafar um mótun efnahagsstefnu.  Þegar verðbólga fer af stað stafar það af því að jafnvægi raskast í þjóðarbúskapnum. Orsökin er oft sú, að einhverjir telja sér ávinning að breytingum, sem því valda, og með því er verið að taka forskot á sæluna. Við því má þess vegna búast, að þegar draga á úr verðbólgunni þurfi eitthvað á sig að leggja. Margir hafa sagt, að þeir vildu að með þessu frv. væri hægt að ganga lengra í lækkun verðbólgunnar. En þá mætti vænta þess, að álagið, sem af því leiddi, yrði heldur meira. Það hlýtur að vera matsatriði og eitthvað skiptar skoðanir um það, hvar hinn rétti meðalvegur liggur, en niðurstaða núv. stjórnarflokka um það kemur fram í þessu frv. og með þeim brtt. sem meiri hl. fjh.- og viðskn. hefur flutt. Það hefur verið svo mikið rætt um bölvun verðbólgunnar og allir virðast sammála um nauðsyn þess að ráða niðurlögum hennar, að ég sé ekki ástæðu til að fjalla meira um það mál að þessu sinni, en vænti þess, að sem flestir fagni því mikla átaki sem nú hefur verið ákveðið að gera í því skyni. Ég hygg að flestir hafi líka orðið varir við, á meðan á meðferð frv. þessa hefur staðið, óvanalega mikinn áhuga almennings á því að samkomulag tækist um afgreiðslu þess. Ég tel því, að um einsdæmi muni vera að ræða þegar efnahagsmál eru annars vegar. Slíkt er ákaflega mikils virði, því það skiptir tvímælalaust einna mestu máli að almenningur hafi trú á því að hér sé verið að gera rétt.



Herra forseti. Eins og kom fram í máli síðasta hv. ræðumanns, 6. þm. Suðurl., varð fjh.- og viðskn. þessarar virðulegu deildar ekki sammála um afgreiðslu þessa máls. Meiri hl. n. hefur skilað áliti þar sem mælt er með samþykkt frv. með brtt., en ég og hv. 5. þm. Norðurl. v. höfum skilað minnihlutaáliti sem er á þskj. 502 og útbýtt hefur verið hér í hv. deild. Það er út af fyrir sig kannske ekki ástæða til þess við þessa umr. í hv. Ed. að vera með miklar orðalengingar í sambandi við það frv., sem hér er til meðferðar, fram yfir það sem tekið er fram í nál. okkar í minni hl. fjh.- og viðskn. Það liggur alveg ljóst fyrir, að eftir mikið strit og streð hefur hin mislita hjörð, sem skipar stuðningsmannalið núv. hæstv. ríkisstj., loksins komið sér saman um afgreiðslu þessa frv., en ekki til þess að ná neinum varanlegum umbótum í efnahagsmálum þjóðarinnar, til þess eru flest ákvæði frv., þrátt fyrir þær brtt. sem meiri hl. fjh.- og viðskn. flytur, allt of losaraleg og sundurlaus, enda viðurkennt af aðstandendum þess að búið sé að afvatna svo ákvæði frv. að því er snertir VIII. kafla þess - um verðbætur og launagreiðslur - að nokkurn veginn sé útséð um að nokkur minnsti árangur náist í sambandi við baráttuna við verðbólguna. Sú staðreynd blasir hins vegar við, að náðst hefur samkomulag um að halda núv. ríkisstj. saman um nokkurn tíma a. m. k. Það hefur frá upphafi verið aðaltakmark hinna sundurlausu flokka sem að stjórninni standa - það eina sameiningaratriði sem þeir hafa getað sameinast um. Hagsmunir almennings og þjóðarinnar í heild skipta hér engu máli. Það hefur verið uppi sú skoðun hjá mönnum, hvort ekki væri rétt að gefa þessari stjórn, sem nú situr, og þeim flokkum, sem hana styðja, nýtt nafn og kalla „Hræðslubandalagið nýja“, því svo hræddir hafa þessir aðilar verið við að koma fyrir dóm þjóðarinnar út af stjórnaráthöfnum sínum. Í sambandi við myndun núv. ríkisstj. og raunar ávallt síðan hefur verið mikil áhersla lögð á það af stuðningsmönnum stjórnarinnar, að ríkisstj. legði alveg sérstaka áherslu á að hafa traust samstarf við fulltrúa launþega, og margir af helstu forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar hafa ekki átt orð yfir það hve vinsamleg núv. ríkisstj. væri verkalýðnum. Í þessu sambandi hlýtur sú spurning að vakna hjá manni, hvernig á því geti staðið, að þegar sú staðreynd er fyrir hendi að allir venjulegir kjarasamningar meðlima ASÍ runnu út 1. des. s. l. skuli vera lagt fram og ætlað að afgreiða hér á hinu háa Alþingi frv. um stjórn efnahagsmála o. fl., þar sem ráð er gert fyrir ýmsum efnahagsráðstöfunum, sem eiga að gilda um langan tíma, allt að tveimur árum, án þess að gengið sé frá almennum samningum aðila vinnumarkaðarins. VIII. kafli frv., um verðbætur á laun, sýnir m. a. að þar er ekki um neitt bráðabirgðaákvæði að ræða. Manni hefði því ekki fundist óeðlilegt að stjórnvöld, sem telja sig sérstaklega vinveitt verkalýðssamtökunum, hefðu viljað miða efnahagsráðstafanir sínar við ákveðna gerða kjarasamninga, en ekki það ástand, eins og er nú hjá okkur, að flestir slíkir samningar séu lausir. Þetta er eitt af mörgu sem sýnir hringlandaháttinn í störfum núv. stjórnarflokka. Þegar rætt er um þetta frv. verður ekki hjá því komist að fara enn nokkrum orðum um ráðstafanir fyrrv. ríkisstj. í efnahagsmálum. Á ég þar við lög um efnahagsráðstafanirnar frá í febr. 1978 og breyt. á þeim lögum með brbl. í maí sama ár. Athuganir hafa verið gerðar á því, hvernig þróun verðlags og kaupgjalds hefði orðið samkv. þeim lögum, og kemur þá í ljós að miðað við að kaupmáttur launa 1. jan. 1978 hefði verið 100 hefði kaupmáttur launa samkv. fyrrgreindum lögum frá í febr. og maí í reynd orðið 98. Í öðru lagi hafa þessi mál þróast þannig hjá núv. ríkisstj. eftir allar tilfæringar hennar, kukl með vísitölu, niðurgreiðslur, félagslegar umbætur og annað slíkt, að ársmeðaltal kaupmáttar launa árið 1978 varð 99 eftir sama mælikvarða. Þá hafa fyrrgreindar athuganir, sem ég hef verið að skýra frá, leitt í ljós að verðbólgan frá upphafi ársins 1978 til loka þess, miðað við að febrúar- og maílögin hefðu verið í gildi, hefði lækkað stórkostlega og það jafnvel svo að hún hefði komist niður í 25–30%. Þetta eru staðreyndirnar sem blasa við í þessum málum. En hver hefur þá kostnaðurinn orðið af stríðinu, sem svokallaðir vinir og forsvarsmenn launþegasamtakanna í landinu, sem nú mynda aðalkjarnann í stuðningsliði núv. stjórnarflokka, stofnuðu til vegna efnahagsaðgerða fyrrv. ríkisstj.? Hvað kostaði þessi stríðsrekstur allan almenning í landinu? Því er fljótsvarað. Í fyrsta lagi óstjórnlegar skattahækkanir, sem hafa m. a. komið fram í afturverkandi skattaálögum sem nú hefur verið gripið til í fyrsta skipti, stórkostlegri hækkun vörugjalds, stórkostlegri hækkun fasteignagjalda, hækkun skattþrepa í tekjuskatti, lækkun skattvísitölu milli ára og síðast en ekki síst hafa verið lögð gífurleg gjöld á ríkissjóð vegna niðurgreiðslna - gjöld sem nema milljarðatugum og hljóta að eiga eftir að valda stórkostlegum hækkunum á skattbyrðum almennings. Rétt þykir í þessu sambandi að vekja athygli á því, að efnahagsráðstafanir fyrrv. ríkisstj. gerðu ekki ráð fyrir einnar krónu skerðingu á þegar umsömdum kjarabótum launþega og með brbl. í maí 1978 voru þeir, sem lægst höfðu launin, tryggðir fyrir allri kjaraskerðingu. Nú berast launþegasamtökunum hins vegar nærri daglega bréf eða óskir frá stjórnvöldum um að fallið sé frá umsömdum grunnkaupshækkunum. Ef þær ráðstafanir fyrrv. ríkisstj. í efnahagsmálum, sem ég hef gert hér að umtalsefni, hefðu fengið að vera í friði er enginn vafi á því, að í des. s. l., þegar almennir kjarasamningar launþega innan ASÍ runnu út, hefði verið orðin slík hjöðnun á verðbólgunni, allt kannske ofan í 25% eða neðar, að mjög góður grundvöllur hefði verið fyrir skynsamlegum, almennum, faglegum kjarasamningum, sem að sjálfsögðu hefði mátt búast við að tækju mið af þeim hagfellda árangri sem náðst hefði fyrir þjóðarheildina í baráttunni við verðbólguna, og svo að sjálfsögðu, og á þann þátt málsins verður aldrei lögð of rík áhersla, að fullt jafnvægi hefði verið fyrir hendi í sambandi við ríkisfjármálin og stöðu ríkissjóðs. Er hollt fyrir menn að bera slíkt saman við þær aðstæður sem nú ríkja um þessi mál. Sannleikurinn er sá, að þrátt fyrir allar staðhæfingar andstæðinga fyrrv. ríkisstj. blasir nú sú staðreynd við að febrúaraðgerðirnar með breytingunum í maí voru raunhæfar aðgerðir gegn verðbólgu og gegn atvinnuleysi og stórkostlegt átak til almenns launajafnaðar meðal launþega. Staðreyndin er einnig sú, að það var fyrir einstaka skammsýni, óbilgirni og freklega pólitíska misnotkun á launþegasamtökunum að tókst að koma í veg fyrir að þessar lífsnauðsynlegu aðgerðir fyrrv. ríkisstj. næðu árangri. Nú eiga menn ekki orð yfir það, hve nauðsynlegt sé fyrir launþegana í landinu að athuga að aðalatriðið sé ekki krónufjöldinn í umslaginu, heldur kaupmátturinn. Nú er höfuðáhersla lögð á að allir verði að fórna einhverju, menn verði að leggja að sér og bíða eftir kjarabótum. Hve lengi? Slíkt ákveða núv. stjórnvöld væntanlega með tilskipunum og snoturlega orðuðum yfirlýsingum stjórnvalda um félagslegar umbætur sem nú eru mjög í tísku. Það endurtekur sig alltaf sama sagan, hér eins og annars staðar þar sem kommúnistar og vinstri öfl ráða ferðinni: Fyrst eru með öllum hugsanlegum, löglegum og ekki hvað síst ólöglegum ráðum notuð öll meðul til þess að brjóta niður allar skynsamlegar aðgerðir í efnahagsmálum sem framkvæmdar kunna að vera af andstæðingum þessara aðila í stjórnmálum. Svo þegar vinstri öflin hafa náð völdunum eiga launþegar aðeins að hafa í huga að það séu vinsamleg öfl, sem haldi um stjórnvölinn, og þau þurfi að fá frið og tíma til þess að laga hlutina. Á meðan eiga menn ekki að fara í verkföll eða gera kröfur og helst er ætlast til þess að menn afsali sér kjarabótum sem um hefur verið samið. Þetta er hin raunhæfa stefna vinstri aflanna í þjóðfélaginu. Þegar sauðargærunni hefur verið svipt af þeim koma sannindin í ljós. Þetta hefur gerst í öllum vinstri stjórnum á Íslandi. Og því til sönnunar liggja fyrir t. a. m. þær upplýsingar forseta ASÍ, að síðasta vinstri stjórn, sem sat á árunum 1971–1974, reyndi 12 sinnum - ég segi og skrifa: 12 sinnum að grípa inn í gerða kjarasamninga til breytinga á þeim. Þetta eru orð núv. forseta ASÍ um þá stjórn. Og öllum er kunnugt um hve frjálslega núv. stjórnvöld hafa haldið á þessum málum í sambandi við vísitöluskerðingar og með öllu sínu sullumalli í kjaramálum. Eins og fram kemur í nál. okkar, sem skipum minni hl. hv. fjh.- og viðskn., höfum við sjálfstæðismenn tekið þá afstöðu að flytja ekki brtt. við þetta frv. Sjálfstfl. hefur fyrir nokkru birt öllum landslýð stefnuskrá sína í efnahagsmálum - stefnuskrá sem byggð er á endurreisn í anda frjálshyggju. Í þeirri stefnuskrá er megináhersla lögð á að Sjálfstfl. vill auka frelsi einstaklingsins til þess að ráðstafa eigin aflafé og hvetja hann til dáða. Sjálfstfl. vill hvetja til aukinnar verðmætasköpunar með því að draga sem mest úr boðum og bönnum og hinni umfangsmiklu miðstýringu hins opinbera sem hér hefur ráðið allt of miklu á undanförnum áratugum. Í sambandi við skattamál langar mig, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp úr ályktun stefnuskrár Sjálfstfl.: „Það er stefna flokksins, að felld verði niður sú aukna og nýja skattheimta sem núv. stjórnarflokkar hafa lögfest. Tekjuskattur einstaklinga verði lækkaður þegar í stað með hækkun skattvísitölu, þannig að almennar launatekjur verði tekjuskattsfrjálsar. Opinber gjöld af viðbótartekjum fari ekki yfir 50%, skattar á eignir verði lækkaðir, vörugjald, nýbyggingagjald og sérstakur skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði verði afnumin og handahófskennd skerðing afskrifta felld niður. Til að vega upp á móti tekjutapi ríkissjóðs vegna lækkunar skatta verði dregið úr niðurgreiðslum, rekstrarkostnaði og framkvæmdum ríkisins.“ Í sambandi við kjaramál er stefna Sjálfstfl. einnig mjög skýr. Sjálfstfl. vill að kjarasamningar verði gerðir á ábyrgð aðila vinnumarkaðarins á faglegum grundvelli. Slíkir samningar eigi sér sem mest stað samtímis, taki mið af þjóðhagsvísitölu og samrýmist þeim markmiðum að verðbólgan minnki og afkoma atvinnuveganna og þar með atvinnuöryggi sé tryggt. Sjálfstfl. vill að leitað verði samkomulags við aðila vinnumarkaðarins um nýtt verðbótakerfi og kjaravísitölu. Stefna Sjálfstfl. byggist fyrst og fremst á frelsi einstaklingsins til þess að ráða sjálfur málefnum sínum eftir því sem hann hefur þroska og getu til. Við sjálfstæðismenn viljum sem mest draga úr valdi miðstýringar og opinberra afskipta. Markmið þess frv., sem hér liggur fyrir til afgreiðslu, gengur svo gersamlega gegn höfuðmarkmiðum Sjálfstfl. að um afgreiðslu þess getur ekki orðið um neina samvinnu að ræða við okkur. Öll stefna, ef um stefnu er að ræða í þessum sundurlausa lagabálki, er mótuð af því að hindra eðlilegt frjálst framtak einstaklinga og fyrirtækja. Frv. byggir allt á stóraukinni miðstýringu valds, reglugerðum og tilskipunarvaldi hinna og þessara rn. Ákvæði frv., sem helst er bitastætt á, eins og t. d. um verðtryggingu fjárskuldbindinga, hefðu betur verið framkvæmd með sérstakri lagasetningu þar að lútandi. Viðvíkjandi verðbótum á laun hefðum við talið miklu betra að náðst hefði samkomutag við aðila vinnumarkaðarins um nýtt verðbótakerfi og kjaravísitölu, því að á annan hátt verða þessi mál ekki leyst farsællega fyrir viðkomandi aðila og þjóðfélagið í heild.



Herra forseti. Það hefur verið sagt áður, að frv. það, sem hér er til umr., eigi sér langan aðdraganda. Ég skal ekki verða langorður um það efni. Það er raunar ekkert óeðlilegt að hæstv. ríkisstj. skuli hafa komið með og fengið lögfestar ýmsar bráðabirgða- og skammtímaaðgerðir í efnahagsmálunum áður en fram kæmu till. um langtímaaðgerðir. En það er samt sem áður svo, að aðgerðir ríkisstj. í efnahagsmálum hafa verið því marki brenndar að stefna málum þjóðarinnar í meiri vanda og óvissu en nokkru sinni fyrr, og er þá sleppt öllum málatilbúnaði, sem hefur verið með endemum. Gleggsta dæmið um það er einmitt frv. það sem við ræðum í dag. Þegar ríkisstj. eru myndaðar eiga þær að byggja á heildarstefnu um hin mikilvægustu þjóðmál. Ekkert var mikilvægara en efnahagsmálin, þegar núv. ríkisstj. var mynduð. En ef allt hefði verið með felldu hefði einhverri heildarstefnu átt að vera til að dreifa þegar núv. stjórnarherrar settust í valdastólana. Þeir komu sér að vísu saman um svokallaða samstarfsyfirlýsingu, plagg sem er lítils virði, en það má einu gilda, það var aldrei um neina heildarstefnu í efnahagsmálunum að ræða. Og þar sem svo var í pottinn búið var ekki við góðu að búast þegar ríkisstj. fór að láta til sín taka. Aðgerðir til skamms tíma eða til bráðabirgða þurfa að vera í samræmi við eða liður í heildarstefnu til þess að eitthvert vit sé í þeim. Það kann því ekki góðri lukku að stýra þegar engri heildarstefnu er fyrir að fara. Aðgerðirnar 1. sept. og 1. des. s. l. eru raunalegur vottur um slíkt: Gengislækkun til að styrkja rekstrargrundvöll útflutningsatvinnuveganna og jafnframt að leggja nýja skattaálögur á þá hina sömu atvinnuvegi. Niðurgreiðslum á matvælum jafnt fyrir ríka sem fátæka mætt með afturvirkni skattálagningar á launafólkið í landinu. Launafólki gert að kaupa sér félagslegar umbætur með því að falla frá verðbótum á laun, en skattar jafnframt hækkaðir á þeim sömu til að greiða með endurgjaldið fyrir launaafsalið. Slíkur og þvílíkur öfugmælaleikur hæstv, ríkisstj. er að sjálfsögðu ekki í neinum tengslum við einhverja heildarstefnu í efnahagsmálunum. Slíkt og þvílíkt leysir ekki vandann, heldur eykur hann um allan helming. Á sama tíma hefur ríkisstj. boðað að langtímaráðstafanir yrðu gerðar í efnahagsmálunum, og það út af fyrir sig er góðra gjalda vert. En það er furðuleg árátta að auka vandann og gera hann erfiðari viðfangs áður en ætlunin er að taka til við að bæta úr því sem aflaga fer. Þetta framferði hæstv. ríkisstj. er ámælisvert, þótt skiljanlegt sé eins og til þessarar stjórnarsamvinnu var stofnað. Í síðustu alþingiskosningum lögðu stjórnarflokkarnir fram fyrir þjóðina gjörólíka stefnu í efnahagsmálum. Sérstaklega deildu þeir um aðgerðir í vandanum mesta, að fást við verðbólguna. Annars vegar var Framsfl. með heimanmund frá ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar. Hins vegar voru Alþb. og Alþfl. gagnteknir af að brjóta niður með aðstoð svokallaðra verkalýðsforingja aðgerðir þáv. ríkisstj. til að hafa hemil á verðbólgunni. Þegar þessum leik var lokið og kosningar afstaðnar áttu núv. stjórnarflokkar enga samleið til þeirra höfuðþátta efnahagsmálanna sem mestu varða um mótun heildarstefnu til að ráða bót á verðbólguvandanum, en það hlaut að verða í senn mikilvægasta og mest aðkallandi viðfangsefni hverrar þeirrar ríkisstj. sem mynduð hefði verið að loknum kosningum. Í raun og veru áttu núv. stjórnarflokkar ekkert sameiginlegt nema löngunina til að setjast í valdastólana, sigurvegarar kosninganna til að njóta sigursins og Framsókn til að hvíla lúin bein. - Þetta verður að hafa í huga ef yfirleitt á að botna upp eða niður í fáránlegum leik núv. ríkisstj., furðutiltektum og ábyrgðarleysi. Allan þann tíma sem liðinn er síðan núv. ríkisstj. tók við völdum hefur Alþb. staðið í að halda í óraunhæfa og ábyrgðarlausa kosningastefnuskrá og Alþfl. í að afneita henni og svíkja, en Framsókn svo gert úr þessu sannkallaðan skollaleik. En meðan þessu öllu hefur farið fram hefur leynst lítil vonarglæta. Það hefur verið sagt að von væri á stjfrv. um stjórn efnahagsmála. Það hefur verið von á heildarstefnu í efnahagsmálum. Og hér höfum við nú til umr. frv. til l. um stjórn efnahagsmála o. fl. Að vísu er þetta frv. ekki stjfrv., það er flutt af forsrh. einum, en það er önnur saga og þó ekki óviðkomandi þessu máli. Ég skal ekki ræða þá sögu sérstaklega, enda hefur það verið gert oft. En manni er forvitni á að líta á þetta örverpi hæstv. forsrh., sem lítur dagsins ljós í frv. því sem nú er á dagskrá. Í frv. þessu kennir margra grasa. Sumt efni frv. er þess eðlis að allir geta verið um það sammála. Um það er enginn ágreiningur milli stjórnmálaflokka. En það telja ekki allir jafnnauðsynlegt að lögfesta sumt af því sem í frv. þessu er. Annað efni frv. er vafasamt og misjöfnum augum líta menn á silfrið. Enn annað varðar grundvallarafstöðu í efnahagsmálunum, sem stjórnmálaflokkana greinir mest á um. Í raun og veru ægir hér saman ýmsu því sem manni er spurn hvaða tilgang hafi til að mæta þeim vanda efnahagsmálanna sem nú er fyrst og fremst við að eiga. Spurningin er, hvort ekki hefði verið nær í gerð þessa frv. að leggja meiri áherslu á þau atriði sem kveða á um raunverulega stefnumörkun og útfæra það nánar en sáldra hér ýmsu efni sem varðar lítt eða ekki lausn aðkallandi vandamála. Þetta vil ég segja um gerð frv. án tillits til afstöðunnar til einstakra efnisatriða. Mér virðist að verið sé að draga athyglina frá aðalatriði málsins með svo fyrirferðarmiklum umbúðum sem komið er fyrir í þessu frv. I. kafli frv. fjallar um stefnumörkun í efnahagsmálum. 1. gr. frv. er afbragðsgóð, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Meginmarkmið stefnunnar í efnahagsmálum eru að tryggja næga og stöðuga atvinnu, að halda verðhækkunum í skefjum, að stuðla að jafnvægi í viðskiptum við önnur lönd og greiða fyrir félagslegum og efnahagslegum framförum og bættum lífskjörum alls almennings.“ - Þetta var fyrri mgr. 1. gr. Ég fæ ekki betur séð en að þessa grein frv. hafi hæstv. forsrh. tekið með sér úr félagsbúi hans og Geirs Hallgrímssonar úr síðustu ríkisstj. Þessi meginmarkmið stefnunnar í efnahagsmálum standa fyrir sínu, þótt þau hefðu ekki verið tíunduð í frv. þessu. Hins vegar er það að sjálfsögðu megingalli frv., hversu mjög skortir á að í því sé mörkuð leið til að ná þessum meginmarkmiðum. Mjög einkennandi fyrir frv. er hið mikla dálæti sem þar kemur fram á hvers konar áætlanagerð í hvers konar samböndum. Það fjalla ekki minna en þrír kaflar frv. aðallega um þetta efni. Ég skal samt ekki hafa á móti áætlanagerð og skipulögðum vinnubrögðum í stjórnsýslunni, en óneitanlega hefði þjónað betri tilgangi að sjá í staðinn fyrir sumt þetta fjas og skrúðmælgi raunhæfari till. um hvernig ná skuli þeim markmiðum stefnunnar í efnahagsmálum sem fram koma í 1. gr. frv. Það er naumast hægt að sjá, hvaða tilgangi það þjónar að prenta upp í frv. þessu lagaákvæði og viðteknar framkvæmdareglur um gerð fjárlaga, starfsemi fjárlaga- og hagsýslustofnunar, gerð fjárfestingar- og lánsfjáráætlana og annað því um líkt. Ýmislegt í frv. þessu er, eins og ég sagði áðan, meira en vafasamt. Þó að þetta sé alvörumál liggur við að ýmislegt sé spaugilegt. Ég mun þó ekki orðlengja sérstaklega um það. En af því að ég vék að 1. gr. frv. er rétt að vekja athygli á brtt. við 2. mgr. 1. gr. frv., sem er 1. brtt. á þskj. 500. Samkv. þeirri brtt. á að fella niður úr 2. mgr. 1. gr. frv. ákvæði um að stefnt sé að framangreindum markmiðum, „án þess að efnahagslegu jafnvægi sé raskað“. Nú telur meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. að hann sé að gera bragarbót og hefur sett í staðinn fyrir orðin „án þess að efnahagslegu jafnvægi sé raskað“: að þeirra á milli sé hæfilegt jafnvægi, það komi þarna inn „hæfilegt jafnvægi“. Ég geri ráð fyrir að það hafi einhverjar miklar ástæður legið að baki þessarar brtt. sem ekki hafa komið fram enn þá og hv. frsm. meiri hl. n. skýrði ekki frá. Það kann að vera að það sé eitthvað í sambandi við það, hvað sé „óhæfilegt jafnvægi“. Ég vildi gjarnan fá að heyra frekar frá hv. 6. þm. Suðurl. um það. Ég skal ekki fara fleiri orðum en ég hef þegar gert um I. kafla frv. Í II. kafla frv. er kveðið á um samráð stjórnvalda við samtök launafólks, sjómanna, bænda og atvinnurekenda. Allt kann þetta að líta vel út á pappírnum og hljóma vel í eyrum. En ég spyr: Hvað hindrar stjórnvöld í að hafa samráð við þessi samtök ef á þarf að halda? Liggur ekki í hlutarins eðli að stjórnvöld meti það hverju sinni hvernig þau haga vinnubrögðum í þessum efnum? Spurningin er, hvort rétt sé að hafa lögbundin fyrirmæli um þessi efni. Gæti það t. d. bundið hendur Alþ. óeðlilega? Það er sagt að ekki þurfi að fara að ráðum eða tillögum þessara samtaka þótt samráð sé haft. Gott og vel. En hafa menn aldrei heyrt um þrýsting á Alþ. og önnur stjórnvöld frá hagsmunasamtökum? Höfum við ekki reynt á síðustu vikum og mánuðum sitthvað í þessu efni? Höfum við ekki horft á stjórnvöld vera eins og skekið lauf í vindi eftir því hvernig blæs í skjá hagsmunahópa? Getur verið að stjórnvöld geti ekki eða veigri sér við að móta stefnu og framfylgja henni af ótta við tiltekna hagsmunahópa? Og þá er spurningin: Eigum við að festa slíkt ástand í löggjöf? Vilja stjórnvöld, sem ekki hafa þor og dug til að stjórna, skjóta sér undan skyldum með því að skírskota til hagsmunasamtaka? Eigum við að lögbinda slíkt ástand? Við skulum fara með gát í þessu efni ef við viljum á annað borð viðhalda sjálfu þingræðinu. Þá er þess enn fremur að geta, að II. kaflinn sýnist bera allnokkur merki um sýndarmennsku í þeirri útgáfu sem hann birtist í frv. Öðru máli var að gegna um drög að þessu frv. í febr. s. l. Ef menn vilja lögfesta eitthvað um þetta efni hygg ég að þeir séu sjálfum sér samkvæmari ef þeir halda sér við drögin að frv. frá í febr.; en þar var gert ráð fyrir að kjaramálaráð starfaði og kveðið á um skipan þess. Nú eru þau ákvæði fokin út í veður og vind. Það er eitt dæmi um það, hve margt er óstöðugt og breytilegt í gerð þessa frv. Ég skal þá víkja nokkrum orðum að III. kafla frv. Það má segja að ákvæði um fjárlagafrv. og áætlanir í 6. og 7. gr. frv. séu góðra gjalda verð. Þau eru ýmist sjálfsögð eða þau eru óþörf. Allt þetta er unnt að gera og sumt er núna gert án sérstakra lagafyrirmæla. Ákvæði 8. gr. fjalla um endurskoðun lagaskyldu um fjárveitingar. Þar hefur orðið breyting frá því að frv.-drögin birtust fyrst í febr. og þá auðvitað á þann hátt að ákvæðið er naumast nokkurs virði eða hefur nokkra þýðingu. Það er orðið svo úfþynnt samkv. viðtekinni reglu um breytingar frá frv.-drögunum í febr. og til þess frv. sem við nú ræðum. Og auðvitað er ljóst að endurskoðun á lagafyrirmælum um ríkisútgjöld er hægt að framkvæma án þess að sett séu lög um að slíkt skuli gert. Í 9. gr. eru ákvæði um að niðurgreiðsla landbúnaðarafurða úr ríkissjóði skuli ekki vera hærri en svo að útsöluverð hverrar afurðar til neytenda verði lægra en sem svarar verði til framleiðenda. Enn fremur er í þessari grein talað um að ákvarðanir um niðurgreiðslur miðist við það að sem minnstar sveiflur verði í þeim. Ég hygg að þetta um sveiflurnar og sem minnstar sveiflur séu orð í tíma töluð. En það er eins með þessa grein og margt annað í frv., að það er ekki nauðsynlegt að lögfesta þessa grein til þess að geta framkvæmt það sem hún fjallar um. Til þess að framkvæma það, sem greinin fjallar um, þarf vilja stjórnvalda. Það er það sem höfuðmáli skiptir. Það er einnig að sjálfsögðu nauðsynlegt að ríkisstj., hver sem hún er, hafi skýrt afmarkaða stefnu í þessum efnum. Ég vil í þessu sambandi minna á að nú stöndum við þessa dagana, þessar vikur frammi fyrir því mikla vandamáli hvernig á að fara með þær óseldu landbúnaðarvörur sem við liggjum með nú og eru að verðmæti milli 5 og 6 milljarða kr. Og það virðist vera svo, að ríkisstj. hafi ekki mótað neina afstöðu eða stefnu í svo þýðingarmiklu máli sem það er. Ég segi það vegna þess, að á sama tíma sem hefur legið fyrir Alþ. frá því fyrir áramót frv. til l. um breyt. á l. um Framleiðsluráð landbúnaðarins, þar sem kveðið er á um aðgerðir til þess að mæta erfiðleikum offramleiðslunnar í landbúnaði, hefur ríkisstj. farið í þessu máli undan í flæmingi. Þrátt fyrir að það hafa komið fram ákveðnar beiðnir um það á fundum landbn. þingsins hefur ríkisstj. ekki treyst sér eða ekki viljað koma fram með það, hvað hún hyggst gera í þessu mikla vandamáli landbúnaðarins vegna óseldra afurða sem nú er við að glíma. Nú kemur ríkisstj. með 9. gr. þessa frv. án þess að hafa nokkuð kveðið á um þann vanda sem nú þolir ekki bið að leysa. Af því má nokkuð marka hve vel grundað og vel hugsað það ákvæði 9. gr. er sem þar er að finna. Ég skal þá víkja nokkuð að IV. kafla þessa frv., um fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir ríkisstj. Ákvæði þessa kafla eru að miklu leyti lýsing á vinnubrögðum sem þegar eru viðhöfð. Og að því leyti sem um nýjungar er að ræða er óþarfi að setja lagafyrirmæli. Ákvæðin í 20. gr. frv. um 25% viðmiðunina 1979 er þegar að finna í fjárl. og lánsfjáráætlun. Samræming lánskjara fjárfestingarlána var framkvæmd í tíð fyrrv. ríkisstj. og þannig mætti fleira upp telja. Í 21. gr. eru ákvæði um arðsemismat. Það fer eftir því við hvað er átt með arðsemismati hvað á að leggja upp úr því ákvæði eða raunar hvað á um það að segja. Arðsemismat getur út af fyrir sig verið góðra gjalda vert. En þetta mál er flókið og það er alls ekki vel til þess fallið að setja um það lagafyrirmæli. Í þessu sambandi er þess að minnast, að þar sem maður hefur á undanförnum árum heyrt einkum talað um arðsemismat hefur það verið til þess að draga úr, tefja og koma oft og tíðum í veg fyrir allra nauðsynlegustu framkvæmdir í dreifbýli landsins. Ég held því að það ætti að gjalda nokkurn varhug við þessu. En það er kannske ekki ástæða til þess að ræða mikið um þetta því að það er með sama markinu brennt og margt annað, að það er ekki hægt að sjá að hverju er stefnt eða við hvað er átt. Ég kem þá að V. kafla frv., um framfarir í atvinnuvegum og hagræðingu í atvinnurekstri. Þessi kafli, sem er nýr, var ekki í drögum að þessu frv. í febr. Nú hefur þessi kafli verið settur hér inn, svo að mikið hefur þótt liggja við að betrumbæta frv. Um þennan kafla er fyrst að segja, ef svo mætti komast að orði, að hann er framúrskarandi óskýr. Það kerfi áætlana, sem þar er gert ráð fyrir, er svo flókið að það hlýtur að verða óframkvæmanlegt í reynd. Það er ekki ljóst hvaða tilgangi þessar áætlanir eiga að þjóna. Manni er spurn: Eiga þær að vera vísbendandi eða til ráðleggingar? Ef svo er þarf engin lagaákvæði um þær og miklu auðveldara fyrirkomulag er unnt að hafa. Hins vegar ef þessar áætlanir eiga að vera fyrirskipandi eða bindandi, en til þess benda ákvæði eða orðalag margra greinanna, t. d. um eftirlit Framkvæmdastofnunar með framkvæmd áætlana, sem tekið er fram í 27. gr. frv., þá þurfa ákvæði þar um, ef þau eiga að vera bindandi, að vera skýr. Mér er ekki kunnugt um að nein svipuð ákvæði um áætlanagerð sé að finna í nágrannalöndum okkar né neitt slíkt fyrirkomulag tíðkist í þeim löndum. Mér er því spurn: Hvaðan er fyrirmyndin? Við þekkjum ekki slíkar áætlanagerðir á Norðurlöndunum. Við þekkjum þær ekki í Bretlandi, Þýskalandi eða öðrum vestrænum lýðræðisríkjum. Hvar þekkja menn slíkar áætlanir? Vilja menn ekki láta það koma fram, hvaðan þeir hafi fyrirmyndirnar af þessum áætlunum? Það væri líka gott að heyra hvers vegna þessi kafli var ekki í drögunum að frv. í febr., en er kominn nú. Stendur það kannske í einhverju sambandi við það, hvaðan fyrirmyndin er tekin? Það verður fróðlegt að heyra nánar um þetta efni. Herra forseti. Ég skal þá næst víkja nokkrum orðum að VI. og VII. kafla frv. Í þessum köflum, um peninga og lánamál og verðtryggingu sparifjár og lánsfjár, er að finna það jákvæðasta í þessu frv. svo langt sem það nær. Það er ekki nema gott um það að segja, að mönnum sé að verða ljóst að ekki verði lengur komist hjá að efla sparnað með því að koma á raunvöxtum svo að linni því eignaráni sem sparifjáreigendur hafa lengi verið beittir. Samkv. þessu skal bönkum og öðrum innlánsstofnunum vera heimilt að taka á móti sparifé og öðrum innstæðum gegn verðtryggingu og lána út fé með verðtryggingu. Þá segir að vaxtaákvarðanir á árunum 1979 og 1980 skuli við það miðaðar, að fyrir árslok 1980 verði í áföngum komið á verðtryggingu sparifjár, inn- og útlána. Og enn fremur er tekið fram, að meginreglan verði sú, að höfuðstóll skuldar breytist með verðlagsþróuninni, en jafnframt verði nafnvextir lækkaðir. Hér verður að sjálfsögðu að hafa í huga að lántakandi þarf að greiða bæði hækkun höfuðstólsins og nafnvaxta og frá sjónarmiði lántakandans er enginn munur á þessu tvennu. Greiðslubyrðin leggst í heild á lántakandann eins og um samsvarandi vexti væri að ræða, nema hann fær í bili nokkurn greiðslufrest á þeim hluta sem bætist við höfuðstólinn. Þetta gæti komið þannig út núna, ef dæmið er tekið út frá innlánsvöxtum, sem nú eru 19% á almenn innlán, að innlánsvextirnir yrðu að hækka um 14% eða nema samtals 33%, svo að náð sé því verðbólgustigi sem frv. gerir ráð fyrir. Þetta þarf til að raunvextir verði þó aðeins í núlli, hvað þá heldur ef markið væri sett hærra. Lántakandinn þarf svo að standa undir þessari gífurlegu vaxtahækkun. Spurning mín er því sú, hvort atvinnureksturinn í landinu geti staðið undir þessu auk skattahækkana sem ríkisstj. hefur þegar lagt á atvinnureksturinn. Ef svo er ekki, hvað ætlar þá ríkisstj. að taka til bragðs til þess að halda atvinnulífinu gangandi? Það mætti auk þessa segja margt um VI. og VII. kaflann. Í raun og veru er VI. kafli frv. með öllu tilgangslaus, þá á ég ekki við bráðabirgðaákvæðin í 32. gr., vegna þess að í VI. kaflanum eru sett fram stefnumið sem annaðhvort er þegar að finna í seðlabankalögum eða ríkisstj. getur sett sér og Seðlabanka hvenær sem er án lagasetningar. Tveggja ára áætlun um útlán og þróun lánamarkaðar samkv. 29. gr. frv. er hægt að gera án lagasetningar. Eina ákvæði þessa kafla, sem lagasetningu þurfti um, var heimild til aukinnar bindingar hjá Seðlabankanum á innlánsfé innlánsstofnana. En það vill svo til að það ákvæði er ekki í frv. Það var í drögunum að frv. í febr. s. l., og þá var betur hægt að skilja hvað ríkisstj. var að fara eða taldi sig vera að fara. Það var ómögulega hægt að sjá af frv. eins og það var lagt fram. En ég sé að meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. þessarar d. hefur bætt úr þessu með brtt. þeirri sem hún ber fram og gerir ráð fyrir að fjárbindingin sé hækkuð úr 25% í 28%, eins og hv. 6. þm. Suðurl. hefur gert grein fyrir. En allt er þetta með nokkrum ólíkindum eins og margt annað í frv. þessu og sýnir - mér liggur við að segja: það fálm og þær tilviljanir sem virðast hafa ráðið í samningu frv. Ég skal þá víkja nokkrum orðum að VII. kafla frv. Þessi kafli mun, eftir því sem ég hef fregnað, hafa verið saminn mjög í samráði við Seðlabankann. En samkv. áliti Seðlabankans var mikilvægt að koma að þremur atriðum í sambandi við verðtryggingu til þess að gera hana framkvæmanlegri en hún er samkv. núverandi heimildum í lögum, þ. e. a. s. í lögum nr. 71 frá 6. maí 1966, um verðtryggingu fjárskuldbindinga. Fyrsta atriðið er að verðtrygging skuli almennt heimil í skriflegum skuldbindingum manna á milli þar sem skuldari greiðir peninga. Þetta er tekið fram í 34. gr. þessa frv., til þess skorti heimild í lögum frá 1966 og framkvæmd slíkrar verðtryggingar, einkum í sambandi við sölu nýbygginga, hefur byggst á dómsúrskurðum. Það verður því að telja að þessi breyting sé út af fyrir sig mikilvæg. Annað atriði er að lögin frá 1966 settu ýmsar takmarkir á verðtryggingar sem eru til óþæginda við almenna framkvæmd verðtryggingar, þ. á m. um tímalengd lána og tegund veða. Samkv. þessum kafla frv. falla slíka. takmarkanir niður og það er gott. Þriðja atriðið er að samkv. lögunum frá 1966 var alls ekki gert ráð fyrir að verðtrygging næði til skammtímalána, svo sem stuttra víxla. Af þessum sökum varð Seðlabankinn að byggja ákvarðanir um verðbótaþátt vaxta í reglum sínum árið 1977 á almennum vaxtaákvæðum í seðlabankalögunum. Þetta var erfitt í framkvæmd auk þess sem lagagrundvöllurinn kann að hafa verið nokkuð hæpinn. Nú koma ákvæði um verðbótaþátt vaxta beinlínis fram í 39. gr. frv. Eins og ég sagði áðan er í þessum kafla að finna það sem jákvæðast er í þessu frv. En kaflinn er samt ekki eins og best yrði á kosið. Það verður ekki annað sagt en lagasmíð þessi sé allflókin. Það hefði sjálfsagt verið hægt að gera þetta einfaldara en hér er sett fram. Þar við bætist að framkvæmd almennrar verðtryggingar hlýtur að vera mjög erfið og varasöm, eins og reynsla annarra þjóða hefur sýnt. Það má varpa fram þeirri spurningu, hvort ekki hefði verið eðlilegast að halda sig í aðalatriðum við þær aðferðir sem Seðlabankinn tók upp 1977, þ. e. a. s. að um sé að ræða skiptingu vaxta í verðbótaþátt og grunnþátt, eins og þá var gert ráð fyrir. En ég skal ekki fjölyrða frekar um það. Aðalatriðið og aðalaths. við þennan kafla er að ákvæði hans mættu vera einfaldari, skýrari og í sumu afdráttarlausari. Herra forseti. Ég sé að lokið er venjulegum fundartíma. Það eru nú heppileg kaflaskil í ræðu minni, og vil ég mælast til þess að fá að fresta ræðunni í bili. - Fundarhlé. Herra forseti. Ég var búinn að víkja nokkrum orðum að hinum ýmsu köflum í þessu frv. eða allt að VIII. kafla frv. Það má að sjálfsögðu margt um VIII. kafla frv. segja, eins og raunar margt annað í því. Þessi kafli setur lagaákvæði um verðbætur á laun, þar sem aftur á móti er gert ráð fyrir að grunnlaun ákveðist með samningum. Frádráttarliðir við útreikning verðbótavísitölu verða breytingar búvöruverðs vegna vinnuliðar verðlagsgrundvallar búvöru og breytingar á áfengis- og tóbaksverði eins og áður. Við bætast áhrif skatta til niðurgreiðslna á olíu eða útgjöld vegna hennar án skattabreytinga. Nú liggja nákvæmir útreikningar um áhrif þessarar útgáfu frv. ekki fyrir, og það lágu ekki heldur fyrir nákvæmir útreikningar í drögum að frv. sem litu dagsins ljós í febr. s. l. Samt sem áður var í aths. við frv.-drögin talið að meðalhækkun framfærsluvísitölu á árinu 1979 yrði 33% og 30% frá upphafi til loka árs. En í aths. með þessu frv. eru samsvarandi tölur taldar 33–34% og 32–33%. Í útgáfunni frá því í febrúar er talið að kaupmáttur ráðstöfunartekna aukist ekki, en nú í þeirri síðari að hann hækki um 1%. Þannig eru þessir útreikningar svo langt sem þeir ná, og nú höfum við fengið brtt. við þennan kafla frá meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. En enn þá meiri útreikninga hygg ég að þurfi við ef það yrði komist algerlega til botns í þessum efnum. Sannleikurinn er sá, að allir þessir útreikningar, sem manni virðist að eigi að draga fram að kjaraskerðing launþega sé ekki meiri en þetta eða þetta, eru að ýmsu leyti vafasamir frá mínu sjónarmiði. Í fyrsta lagi hygg ég að þessir útreikningar séu vafasamir vegna þess að þeir eru byggðir á ýmsum þeim forsendum sem við að sjálfsögðu höfum enga tryggingu fyrir að haldist. Ég er ekki að segja að útreikningarnir séu lakar gerðir en aðrir hliðstæðir útreikningar um slík efni sem þessi, en við verðum alltaf að hafa vissa fyrirvara á slíkum útreikningum. Í öðru lagi held ég að þessir útreikningar séu eiginlega angi af þeirri tilhneigingu og þeirri viðleitni hjá núv. ríkisstj. að halda því fram, halda því að þjóðinni, að hægt sé raunverulega að gera átak gegn verðbólgunni í landinu án þess að það komi við nokkurn mann. Þetta er angi af því viðhorfi. En þetta er að sjálfsögðu stórkostlegur misskilningur og að mínu viti ein grundvallarástæðan fyrir veikleika ríkisstj. í öllum hennar aðgerðum. Það er forsenda fyrir því að hægt sé að gera stórátak í einhverju máli, sem varðar alþjóðjafnmiklu og viðureignin við verðbólguna, að fólki sé gerð grein fyrir því að ekki verður ráðin bót á þessum málum nema það komi við alla borgara í landinu. Og það er ekki von til þess að hægt sé að fá þann samhug og þá samstöðu meðal þjóðarinnar sem er forsenda fyrir því að gert sé eitthvert umtalsvert átak, lyft einhverjum umtalsverðum hlut í þessu efni, ef þjóðinni er ekki gerð grein fyrir því að mikið liggur við. Hér á ég ekki við, þegar ég tala um þjóðina, einungis launþega, hvað þá heldur þá lægst launuðu. Það hefur allt of mikið borið á því í umr. um þessi mál nú að undanförnu, að hugurinn staðnæmist fyrst og fremst við launþegana í landinu. En það eru fleiri en launþegarnir sem þurfa að fórna einhverju í þessum átökum, og það er fleira en við kemur launþegum sem þarf að gera. Það þarf alhliða aðgerðir. Það er ekki nægilegt að skerða kaupið. Þó nauðsynlegt sé með öðru er það ekki nægilegt ef viðeigandi ráðstafanir ná ekki fram á öðrum sviðum. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þennan kafla. Ég vil þó, áður en ég vík frá honum, leyfa mér að spyrja: Hvað þýðir það sem segir í 11. brtt. meiri hl. hv. fjh.- og viðskn.? Þar stendur: „Grunnkaup þetta skal haldast óbreytt, þar til um annað hefur verið samið. Ákvæði þessara laga breyta í engu rétti til að gerðir séu nýir kjarasamningar, jafnt um grunnlaun sem verðlagsbætur á laun.“ - Ég vil leyfa mér að spyrja: Hvað þýðir þetta ákvæði með tilliti til opinberra starfsmanna? Felst í þessu ákvæði bann við 3% grunnkaupshækkun til Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og Bandalags háskólamanna, sem gert var ráð fyrir 1. apríl? Og felst í þessu bann, hvernig svo sem fer um fyrirhugaða atkvgr. um samkomulag um að gefa eftir kaup gegn því að fá aukinn verkfallsrétt? Mér finnst að það sé þýðingarmikið, að það sé skýrt fyrir d. hvað þetta ákvæði þýðir með tilliti til opinberra starfsmanna. Ég kem þá að IX. kafla frv. þessa sem fjallar um vinnumarkaðsmál. Mér finnst sjálfsagt að haft sé hið hentugasta skipulag á starfsemi félmrn. Ég leyfi mér samt að efast um að það sé einhver sérstök ástæða til þess að leggja það til í þessu frv. um efnahagsmál, að sett skuli á fót sérstök vinnumálaskrifstofa innan félmrn., eins og 52. gr. frv. gerir ráð fyrir. Spurningin er hvort hér sé ekki verið að setja á fót nýja ríkisstofnun sem gæti orðið heilmikið bákn þó að smá kynni að vera í sniðum í byrjun. Varðandi þennan kafla vil ég þó sérstaklega vara við ákvæðum 54. gr., þar sem atvinnurekendum er gert skylt að tilkynna vinnumálaskrifstofunni og viðkomandi verkalýðsfélagi, eins og þar segir, með tveggja mánaða fyrirvara ráðgerðan samdrátt eða aðrar þær varanlegar breytingar í rekstri sem leiða til uppsagnar fjögurra starfsmanna eða fleiri. Ég læt mér detta í hug, ef þetta á að verða eitthvað annað en orðin tóm, að það geti orðið töluverðum vandkvæðum bundið í ýmsum atvinnugreinum að fullnægja bókstaf þessara laga. Ég sé t. d. fyrir mér hvernig væri fyrir hraðfrystihúsin að gefa með tveggja mánaða fyrirvara upplýsingar um hvað fyrirhugað er um samdrátt hjá verkafólki við fiskverkun. Ég veit ekki hvernig á að gera það svo að marktækt sé. Ég læt mér ekki detta í hug að neinir stjórnendur fyrirtækis geti undir flestum kringumstæðum sagt um það. Þetta fer eftir því hvernig fiskast og eftir fleira og fleira. Það er kannske réttast að treysta á þorskinn sjálfan til þess að fylla út þau eyðublöð og gefa þær upplýsingar sem þarf til þess að þetta sé hægt. Ég held að menn hljóti við nánari athugun að greiða atkv. á móti þessari grein frv. Ég kem þá að X. kafla frv., sem fjallar um verðlagsmál. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um þennan kafla. Hann innleiðir ströng verðtagshöft í stað frjálsrar verðmyndunar samkv. lögum nr. 56/1978 og þrengir viðmiðun verðákvarðana frá því sem eldri lög um verðlagsmál, sem enn gilda, gerðu. Þessi kafli er eiginlega ömurlegur vottur þess, hvernig getur farið fyrir hinum ágætustu mönnum. Þá á ég við að í fyrrv. ríkisstj., þegar hæstv. forsrh. fór með verðlagsmálin, stóð hann að því og hafði forustu í því samkv. embættisstöðu sinni að láta semja, leggja fram og fá samþykkt ný verðlagslög. Og það var ekki að ófyrirsynju að þetta verk var unnið í tíð fyrrv. ríkisstj. Án þess að ég ætli að fara að rifja upp þær umr., sem hafa orðið um verðlagsmálin og nauðsyn þess að hverfa frá því skipulagi sem svo illa hefur reynst á undanförnum árum og áratugum, minni ég á að almennt er talið að þetta skipulag hefur haldið uppi verðlagi í landinu um leið og það hefur verið að brjóta niður verslunina, bæði einkaeign og samvinnuverslun og alveg sérstaklega úti um landsbyggðina. Það voru lögin, sem samþ. voru á síðasta þingi, sem brutu í blað í þessum efnum. Hæstv. forsrh. var þá viðskrh. og fór með verðlagsmálin. Nú felur X. kafli frv. í sér að halda á áfram ströngum verðlagshöftum í stað þeirrar frjálsu verðmyndunar sem löggjöfin frá síðasta þingi gerði ráð fyrir. Og það er full ástæða til þess að spyrja: Hvaða rök eru fyrir þessu? Er hægt að færa einhver frambærileg rök fyrir þessum hringsnúningi? Eða er það svo, að það fari eftir því með hverjum hæstv. forsrh. vinnur hvort hann vinnur góð verk eða miður góð? Ég kem þá að síðasta kafla frv. sem ég ætla að víkja að, og það er XI. kaflinn, um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Þessi kafli er að sumu leyti, ef svo mætti komast að orði, góðra gjalda verður. En það hljóta í sambandi við hann að vakna ýmsar spurningar varðandi Aflatryggingasjóðinn. Spurningin er sú í fyrsta lagi, hvort ekki sé verið að ofbjóða getu sjóðsins, þar sem tekjustofn hans hefur og verið skertur, og í öðru lagi, hvort t. d. ákvæði 63. gr. sérstaklega eigi ekki frekar við Verðjöfnunarsjóð en Aflatryggingasjóð, sem greinin fjallar um. Vera kann að ríkisstj. sé starsýnt á núverandi sjóðseign Aflatryggingasjóðs sem mun nema um 2.5 milljörðum kr., en það svarar þó ekki nema til smíðakostnaðar svo sem eins og hálfs loðnuskips eða skuttogara. Eign þessari hefur aðallega verið safnað tvö undangengin ár, þegar markaðsverð flestra sjávarafurða hefur verið hagstætt og afli mikill og einkum á loðnu, svo sem kunnugt er. En það er nauðsynlegt að slá varnagla í þessu efni. Það er nauðsynlegt að benda á nokkur tímabil þegar fé Aflatryggingasjóðs hefur verið af skorunum skammti vegna aflabrests eða óhagstæðs verðlags á erlendum markaði. Það má nefna í þessu sambandi tvö nýleg dæmi, t. d. 1967–1969 og svo 1972–1974. Í bæði þessi skipti hrukku tekjur Aflatryggingasjóðs ekki fyrir gjöldum, þannig að það var gengið á eignir sjóðsins. Það má því öllum vera ljóst, að til þess að geta mætt slíkum áföllum þarf sjóðurinn að geta safnað sæmilegum innstæðum þegar vel árar. Í núgildandi lögum sjóðsins eru ákvæði er heimila bætur ef stöðva þarf veiðar vegna hrygningar nytjafiska eða óheyrilegs seiðadráps. Það verður að skilja ákvæði 61.–63. gr. frv. svo, að þessar heimildir til bótagreiðslna verði allmjög víkkaðar. En þetta atriði þarf nánari athugunar við. Þá ber að hafa það í huga í sambandi við 62. gr. frv., að í reynd hafa núgildandi lög verið túlkuð í anda þeirra ákvæða sem þar er að finna, þ. e. að tekið er tillit til langvarandi aflaleysis þegar meðalveiðimagn, sem bætur miðast við, er ákveðið á þann veg að meðalveiðimagn er ekki látið fylgja meðalafla. Þá er þess og að geta, að sóknartakmarkanir eins og þær, sem ákveðnar hafa verið á síðustu árum, hafa verið viðurkenndar til bótaréttar. En samkv. núgildandi lögum er hins vegar ekki víst að þannig færi um aðrar aðferðir til takmarkana, sérstaklega ekki langvarandi veiðibönn, enda æskilegt að Aflatryggingasjóðsstjórn hafi nokkurt svigrúm til þess að meta aðstæður hverju sinni. Um 63. gr. sérstaklega má benda á að þar er verið að setja fram hugmyndir um hvernig beri að endurskoða lögin og hvaða auknar skyldur Aflatryggingasjóði beri að taka á sig til að bæta upp verð á vannýttum fisktegundum. Vannýttir stofnar eru núna ufsi, kolmunni og spærlingur, sem jafnt má veiða á bátum og togurum ef svo ber undir, svo og karfi, sem er að langmestu leyti veiddur af togurum. Á móti þeirri útgjaldaaukningu, sem slík lagaákvæði hefðu í för með sér, sem hér er gert ráð fyrir, kemur heimildarákvæði til skattlagningar verðmætari fisktegunda, sem væntanlega Alþ. eitt gæti ákveðið hverju sinni. Ég verð að segja það, að hér er um svo varhugaverðar heimildir og fyrirætlanir að ræða að það er ekki hægt annað en greiða atkv. gegn 63. gr. frv. Herra forseti. Ég hef nú farið nokkrum orðum um hina einstöku kafla frv. Ég skal ekki fjölyrða frekar um frv. í heild en ég gerði í upphafi ræðu minnar. Ég vil taka fram, eins og ég raunar hef áður gert, að sumt í frv. gæti verið til bóta undir vissum kringumstæðum, ef við gæfum okkur að það væri að öðru leyti heildarstjórn á efnahagsmálunum. Mörgu ægir saman í þessu frv. Þetta er eins og eins konar ruslakista. Það kennir margra grasa. Það eru til þarna hlutir sem gætu orðið til gagns í góðum höndum, en er vonlaust að geti þjónað nokkrum sérstökum tilgangi að taka til handargagns nú í því formi að samþykkja þetta frv. Það er vegna þess, að frv. þetta markar ekki neina heildarstefnu í efnahagsmálunum. Hv. 6. þm. Suðurl. tók fram í ræðu sinni að þetta væri einstæðasta tilraun - eða eitthvað á þá leið - sem gerð hefði verið til þess að móta heildarstefnu í efnahagsmálunum. Ég held að þetta sé mikið öfugmæti. En þetta er einstæð tilraun að einu leyti. Allar starfsaðferðir við að koma þessu frv. svo á legg að það sæi dagsins ljós hér á Alþ. hafa verið með alveg einstökum hætti. En það er ekki aðalatriði málsins. Frv. sjálft er með einstæðum hætti, ekki fyrir það hve vel það þjóni þeim tilgangi, sem boðaður er nú með flutningi þess, að koma á heildarstefnu í efnahagsmálunum, heldur fyrir það hve illa það er til þess fallið.



Herra forseti. Svo rækilega hefur nú verið farið í gegnum þetta frv., að ég þarf ekki að hafa um það mörg orð. Mig langaði þó til þess að vekja athygli á því, að allmikil eftirvænting ríkti í sölum Alþ. á meðan beðið var eftir frv. Það hafði verið mikið um efni þess talað og það mátti vænta mikils af framlagningu þess, svo lengi sem það hafði verið í undirbúningi. Þeir flokkar, sem að ríkisstj. standa, höfðu fyrir kosningarnar, svo sem getið hefur verið um, margt talað og mikið um illa meðferð fyrrv. stjórnar á launþegum og ætluðu nú sannarlega úr að bæta. Allir vissu að um örðugleika í efnahagsmálum var að ræða, og þess vegna skein í gegnum allt þeirra tal að nú mundi verða mynduð samtaka stjórn, - stjórn sem gjarnan hefði hugsunarhátt eins og menn sem voru í brimlendingu, og þegar formaðurinn sagði: „samtaka nú“ - var hafinn róðurinn inn brimsundið og þá oft með góðum árangri, sem betur fer, ef menn voru samtaka. En svo kom það, að einverjir örðugleikar urðu í samstarfinu. Vil ég þar sérstaklega geta þess, að við 1. umr. um mál þetta lét hv. þm. Bragi Níelsson þess getið, að nú hrúguðust upp óafgreidd merk þingmál vegna þess að tíminn færi allur í innbyrðis deilur innan stjórnarinnar. Og þegar hæstv. menntmrh. stóð í pontu og var að ræða um þetta frv. var það eiginlega kjarni máls hans að nefna öll þau atriði sem flokkur hans hafði ekki fengið aðstöðu til að koma fram, hvort sem var um olíumál eða tryggingamál að ræða og ýmislegt fleira, og að ekki hefði verið á hann hlustað. Skildist mér að allt þetta byggðist ekki á því, að stjórnin væri samtaka, heldur einmitt á sundurlyndi. Hefur síðan orðið augljóst hverjum manni, að sundurlyndið hefur haft mikil áhrif á gerð þessa frv. og gert það að verkum að í því formi, sem það nú er, er, eins og hér hefur verið tekið fram, verulegur hluti af því ýmist í lögum eða ekki þörf á því að setja í lög, en aðrir kaflar ýmist til bóta eða þá til hins verra frá því sem er. Það hefur komið fram hjá ýmsum þm. að það, sem um væri að tefla, væri að krónan héldi kaupmætti sínum. Sannarlega er þetta rétt. Ég kom upp núna fyrst og fremst til þess að vekja athygli á vissum þáttum sem varða einmitt það mál. Hér á þéttbýlissvæðunum býr meiri hluti þjóðarinnar. Þar er einkabíllinn fjölskyldunni nauðsyn, ekki til þess að spóka sig á um landið, heldur beinlínis til að fara í vinnu og frá vinnu á og til þess að njóta þeirrar þjónustu sem fáanleg er. Þetta tæki er tekið inn í vísitöluna sem 11.7% af heildarútgjöldum fjölskyldunnar. En hvað hefur nú skeð undanfarið með þennan lið sem metinn er 11.7% í vísitölunni? Frá síðustu kosningum hefur bensín hækkað um 40% og aðrir liðir munu hafa hækkað svipað, sumir meira, aðrir minna, þannig að sjáanlegt er að hækkunin á þessum eina lið er gífurlega mikil fram yfir það sem metið er í vísitölunni. Nú eru það ekki bara hátekjumenn og miðlungstekjumenn sem þurfa að nota bíla. Þetta kemur skýrt í ljós þar sem ríkið hefur á undanförnum áratugum veitt afslátt á hundruðum bíla með afslætti til vissra hópa innan þjóðfélagsins og þá að sjálfsögðu vegna þess að þetta voru alger nauðsynjatæki. Það eru þó ekki einungis þeir sem eru öryrkjar sem hafa fulla þörf fyrir bifreiðarnar, heldur allt láglaunafólkið líka, sem verður að sækja vinnu og þjónustu í einkabílum, vegna þess að það býr svo langt frá vinnustað að það kemst þangað ekki gangandi. Að tala um að krónan haldi kaupmætti sínum hjá þessum aðilum er hrein fjarstæða. Og að tala um að hér sé eitthvert spursmál um 1, 2 eða 3% kjaraskerðingu er líka hrein fjarstæða. Hér er um miklu stærri upphæðir að ræða. Kostnaður við rekstur á einkabifreið núna mun hjá láglaunafólkinu vera á bilinu frá 30–50% af launum þess, og fer þá allt talið um viðhald kaupmáttarins að verða einkennilegt. Þessu til viðbótar er það svo, að fasteignaskattar hafa stórhækkað síðan þessi stjórn tók við. Einmitt það atriði kemur mjög illa niður á mörgu öldruðu fólki sem situr í gömlum íbúðum og verður að bera hækkandi rekstrarkostnað íbúða sinna vegna hækkandi olíugjalds, en þar við bætast síðan auknir skattar á ýmsum sviðum sem gera því lífið miklu örðugra en nokkru sinni áður. Eitt af því, sem tekið er fram í stefnumiðum þessa frv., er að það skuli halda fullri atvinnu. Um það er ekki að efast að þar fylgir hugur máli, og reyndar verður að segja að við höfum búið við það ágæta kerfi nú á undanförnum árum að atvinna hefur verið hér næg. Verður að segja að alveg ómetanlegt er og mesta atriðið félagslega og á öllum öðrum sviðum að hafa atvinnu. En þá skeði það í dag, að þessi stjórn hinna vinnandi stétta úthlutar atvinnutæki, sem er eitt það stórbrotnasta sem fyrirfinnst í þessu landi, en það eru skuttogararnir. Það vildi þannig til - þetta var notaður skuttogari - að um hann sóttu ýmsir landshlutar, þ. á m. staðir þar sem góð og öflug fyrirtæki, sem höfðu notið góðrar afkomu á undanförnum árum, voru rík og sterk fjárhagslega, og svo aðrir staðir, þar sem jaðrað hefur við atvinnuleysi á undanförnum árum og þar sem atvinnan er mjög takmörkuð og hætta á að bregði til atvinnuleysis innan skamms. Það var þessi stjórn sem að sjálfsögðu lét þann ríka og sterka, sem gat fært Seðlabankanum sitt, fá togara í dag. - Ég get þessa eiginlega eingöngu vegna þess sem getið er í upphafi frv., að meginmarkmið stefnunnar í efnahagsmálum er að tryggja næga og stöðuga atvinnu. Þetta er ómetanlegt. En það er ekki nóg að það standi í frv., ef framkvæmdin verður á annan veg. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta mál, svo mikið er búið að rekja frv. og með ágætum og um það að tala hvaða annmarkar eru á því. Mig langaði þó til viðbótar að geta þess, sem kom fram við 1. umr., þar sem var verið að tala um að það hefði ekki komist að að gera breytingar á olíumálunum, að gera breytingar á tryggingamálunum. Það ætti að vera nokkuð þægilegt fyrir Alþb.-fulltrúana að fá upplýsingar um þessi mál. Í tryggingamálunum höfum við ríkisfyrirtæki eins og Brunabótafélagið sem starfað hefur um áratugi. Ég hef ekki trú á því að það séu neinir örðugleikar á að fá upplýsingar um rekstur trygginga nú á tímum. Mér skilst að t. d. varðandi bifreiðatryggingarnar, sem ég var að geta um áðan að færu mjög hækkandi, hafi Brunabótafélagið farið fram á 70-80% hækkun við næstu ákvörðun. Ekki ættu að vera örðugleikar á að fá upplýsingar um rekstur olíufélaganna sem eru að verulegu leyti rekin á félagslegum grunni. Ég held því að það ætti ekki að vefjast fyrir mönnum að fá upplýsingar. Annað mál er það, hvort ástæða er til breytinga. En það eru fleiri mál sem bíða. Hér hafa beðið tengi mörg merk efnahagsmál og mætti þar nefna landbúnaðarmálin, sem eru núna í augnablikinu mjög mikið efnahagslegt vandamál og flækjast í þn. óafgreidd viku eftir viku og mánuð eftir mánuð, þar sem þó þyrfti að taka skyndilega í taumana, þannig að birgðir söfnuðust ekki jafnmikið fyrir og þær gera núna. Þar væri örugglega hægt að finna leiðir til þess að bæta úr því ástandi sem er í dag. Ég held að það sé mál til komið að fara að grípa til einhverra aðgerða í þeim stóru málum sem beðið hafa, og ég vona að þegar þessum umr. er lokið og mál þetta komið í gegn verði tekið til við ýmis önnur mál sem beðið hafa alllengi. Ég held að það sé sameiginlegt álit, ekki bara stjórnarandstöðunnar, heldur líka a. m. k. sumra stjórnarliða, að menn séu vonsviknir yfir því frv. sem hér liggur fyrir, menn hafi búist við að það mundi verða meira afgerandi í efnahagsmálum, en hafi ekki trú á að það muni leysa þann stóra vanda sem fyrir liggur, ekki trú á að það muni leysa vanda þeirra lægst launuðu, síður en svo. Eins og ég hef bent á, held ég að kjaraskerðing þeirra lægst launuðu sé miklu meiri en við höfum gert okkur grein fyrir.



Herra forseti. Ég held að það hafi ekki margt nýtt komið fram í ræðum hv. ræðumanna stjórnarandstöðunnar hér. Frsm. minni hl. lagði sérstaka áherslu á að það væri margt öðruvísi ef lögin, sem sett voru í febr. í fyrra, hefðu haldist óbreytt. Vitanlega voru þau lög sett til þess að draga úr verðbólgu og gera efnahagsmálin auðveldari. Það var áreiðanlega tilgangur beggja stjórnarflokkanna, sem að þeim stóðu, ég er ekkert að draga úr því. Hins vegar varð árangurinn af því ekki eins góður og við höfðum óskað. Í því yfirliti, sem Þjóðhagsstofnun hefur birt, kemur fram að hinn 1. des. var framfærsluvísitalan í reynd 135.3 stig, en hefði orðið samkv. febrúarlögunum óbreyttum að hennar mati 137.9 stig. Þær ráðstafanir, sem núv. ríkisstj. gerði eftir að hún komi til valda, nægðu því til þess að framfærsluvísitalan varð þó heldur lægri hinn 1. nóv., sú sem kaup var reiknað eftir 1. des., en hefði orðið að óbreyttum febrúarlögunum. Hins vegar var kaupið nokkru hærra, eða í staðinn fyrir 134.1 var það 141.6. Mér dettur í hug í því sambandi, þar sem ég held að hv. 5. þm. Vestf. hafi sagt áðan eitthvað á þá leið að ekki nægði að ætla launþegum að taka á sig byrðar, það þyrftu allir í þjóðfélaginu að gera, að það er vitanlega það sem núv. ríkisstj. hefur verið að reyna að gera og hefur tekist, eins og kom líka fram í máli hv. frsm. minni hl. Hann var að tala um að það hefðu verið lagðir skattar á atvinnurekstur og annað slíkt. Á þann hátt var verið að reyna að dreifa þessum byrðum. Ég held því að þarna sé einhver mótsögn í málflutningnum. Hv. 5. þm. Vestf. ræddi um niðurgreiðslurnar og að þetta væri ekki vel grundað nú þegar við vanda væri að eiga í sölumálum landbúnaðarins. Það er rétt, að það eru til miklar birgðir landbúnaðarvara og sú hætta hefur vofað yfir undanfarin ár. Bændur væntu þess, að þegar niðurgreiðslur væru auknar og söluskatti aflétt mundi sala þessarar vöru vaxa. Sem betur fer hefur salan vaxið nokkuð, en þó ekki í mjög ríkum mæli. Það sýnir að mínu mati að þegar niðurgreiðslurnar eru komnar í visst mark eru því a. m. k. ákaflega mikil takmörk sett hvað hægt er að auka söluna mikið með því að bæta þá við. Hitt hefur miklu verri afleiðingar fyrir söluna, ef það verða miklar sveiflur upp og niður á niðurgreiðslunum. Stéttarsamband bænda hefur á undanförnum árum lagt mikla áherslu á að úr því yrði reynt að draga. Það teljum við að sé gert með því ákvæði að reyna að binda við vinnslu- og dreifingarkostnað. Hins vegar á að draga úr þessu svo hægt í áföngum að stefnumarkið eitt út af fyrir sig valdi ekki sveiflum. Mér fannst dálítið athyglisvert að heyra það hjá hv. 5. þm. Vestf., að það þyrfti að gjalda varhug við arðsemismati. Það er í frv. þessu lögð áhersla á arðsemi, félagslega nauðsyn o. fl. Það er því fleira en arðsemi sem þarf að taka til greina. Vegna aths. hv. þm. um 1. gr. frv., hvað væri „hæfilegt jafnvægi“, þá hef ég kannske ekki skýrt nægilega, þó að ég væri að reyna það, hvað við legðum áherslu á með brtt., sem átti þó að útskýra þetta nánar. Í meginmarkmiðun er rætt um nokkur atriði sem stefnt er að, þ. e. að tryggja næga og stöðuga atvinnu, halda verðhækkunum í skefjum, stuðla að jafnvægi í viðskiptum við önnur lönd og greiða fyrir félagslegum og efnahagslegum framförum og bættum lífskjörum almennings. En í síðari mgr. og með þeirri breytingu, sem við gerðum á henni, töldum við að kæmi skýrt fram að það ætti ekki að leggja svo mikla áherslu á eitt atriðið í þessu, t. d. að stuðla að jafnvægi í viðskiptum við önnur lönd, að það undir vissum kringumstæðum leiddi til þess að næg og stöðug atvinna væri ekki tryggð, það mætti ekki einblína svo á eitt þessara atriða að það kæmi um of niður á öðrum, því að að sumu leyti gæti þarna verið um mótsagnir að ræða. Þá ræddi hv. 5. þm. Vestf. mjög um atvinnuvegaáætlanir, sem gert er ráð fyrir í frv., og taldi að það væri erfitt að finna fyrirmyndir að þeim. Upphaf 22. gr. hljóðar svo: „Ráðuneyti einstakra atvinnuvega skulu hafa forgöngu um gerð atvinnuvegaáætlana hvert á sínu sviði.“ Nú vil ég ekki fullyrða að eitthvað þurfi að vera miklu verra þó að það sé ekki einhver ákveðin fyrirmynd til, ef mönnum finnst það vera gott á annað borð. En mig langar í þessu sambandi að benda á að hér er á borðum till. til þál. um stefnumörkun í málefnum landbúnaðarins, flutt af mjög mörgum þm. Sjálfstfl. Og enda þótt það hafi komið fram, að sú stefnumörkun sé kannske að einhverju leyti sniðin eftir hugmyndum sem núv. hæstv. landbrh. var búinn að undirbúa og dreifði á fundi eða ráðstefnu nokkru eftir áramótin, þá held ég að þessir hv. þm. hafi talið að þarna væri um gott málefni að ræða, úr því að þeir fluttu till. til þál. um þetta. 3. flm. er hv. 5. þm. Vestf. Ef um er að ræða stefnumörkun hlýtur að vera um að ræða einhverja áætlun fram í tímann. Það getur vel verið að hægt sé að gera VII. kafla frv. eitthvað skýrari, - kafla sem hv. 5. þm. Vestf. sagði að væri saminn eftir ábendingum frá eða jafnvel af fulltrúum frá Seðlabankanum, - en ég held að það hljóti að hafa fjallað um hann menn sem eru kunnugir þeim málum. Ræðumaður lagði einnig áherslu á að það þyrfti að gera þjóðinni ljóst að mikið lægi við nú að reyna að ráða niðurlögum verðbólgunnar. Ég held að ég hafi einmitt bent á það í framsöguræðu minni, að slíkt er mjög mikilvægt. Ég taldi að sá mikli áhugi, sem hefur komið fram hjá almenningi um að þetta frv. væri afgreitt, væri einmitt besti rökstuðningurinn fyrir því að þjóðinni væri ljóst að þessa frv. væri þörf. Hv. þm. benti einnig á að í bráðabirgðaákvæði í brtt. n. muni BSRB og BHM hafa nokkra sérstöðu gagnvart öðrum aðilum, þar sem þau samtök hafi gert samning við ríkisstj. um að fá viss réttindi í stað þessara 3%. Ég vil bara segja það, að það yrði þá tekið til athugunar fyrir 3. umr. þessa máls ef þarna þyrfti að koma fram einhver sérstaða vegna þess að þeir hafa þegar tryggt sér möguleika á því að geta fengið ákveðin réttindi fyrir þessi 3%. Í sambandi við aths. hv. þm. við 54. gr. kom það fram í fjh.- og viðskn., að það gæti verið erfitt að vita með tveggja mánaða fyrirvara hvort draga þyrfti úr starfsemi. Ég vil benda á það, að þarna er talað um ráðgerðan samdrátt, og vitanlega gerir t. d. ekkert frystihús, sem ræðumaður tók sem dæmi, ráð fyrir því fyrir fram að það vanti hráefni til vinnslu. Ef þarna er um ófyrirsjáanlegar orsakir að ræða sýnist mér að greinin taki ekki tillit til þess, það sé því aðeins að þarna sé um ráðgerðan samdrátt að ræða. 63. gr. fjallar um endurskoðun á lögum um Aflatryggingasjóð. Þessi lagagrein út af fyrir sig breytir ekkert þeim reglum sem sjóðurinn starfar eftir. Það gerist ekki fyrr en slík endurskoðun hefur farið fram og þá ný lög sett um það. Ég man ekki eftir að það sé fleira sérstakt sem ég þarf að taka fram í sambandi við þær aths. sem komu fram í ræðum hv. ræðumanna stjórnarandstöðunnar.



Herra forseti. Ég skal ekki gera hæstv. forseta erfitt í fundarstjórninni og hafa þessi orð fá. Það er aðeins að gefnu tilefni að ég stend hér upp. Það er ræða síðasta hv. ræðumanns, hv. 6. þm. Suðurl. Hann vék að mörgu því sem ég sagði í ræðu minni, en ég vil aðeins víkja að fáeinu. Hv. 6. þm. Suðurl. vakti athygli á því, að ég hefði sagt í ræðu minni að það væri ekki nægilegt að þrengja hag launþega eða lækka kaup launþega. Þetta er alveg rétt, ég sagði þetta. Ég tók líka fram að það þyrftu að koma til heildaraðgerðir í efnahagsmálunum. Það þurfa að koma til aðgerðir í peningamálum. Það þarf að koma til aðgerða í viðskiptamálunum, gjaldeyrismálum o. s. frv. Það er það sem ég átti við. En hv. þm. hélt að ég hefði átt við að það ætti að leggja skatta á alla. Hann sagði að núv. ríkisstj. hefði lagt á skatta. Þarna skilur á milli feigs og ófeigs. Við sjálfstæðismenn sjáum önnur úrræði en skattaúrræði. Okkar efnahagsstefna byggist á allt öðru en slíkum aðgerðum sem hæstv. ríkisstj. hefur svo mjög beitt. Hv. 6. þm. Suðurl. minntist á niðurgreiðslur í landbúnaði sem ég hafði vikið að. Hann hélt sig aðallega að sveiflunum og var sammála mér um að það ætti að draga úr sveiflum niðurgreiðslnanna. Um það erum við sammála. En ég fékk ekkert svar við því, hvað hv. þm. eða ríkisstj. sú, sem hann styður, hyggst fyrir í því mesta vandamáli landbúnaðarins sem nú er við að stríða þessa stundina, þ. e. hvernig eigi að fara með birgðir landbúnaðarafurða sem nú eru óseldar. Hv. 6. þm. Suðurl. minnti á það, að ég hefði sagt að arðsemisjónarmið gætu verið varhugaverð, og taldi að það væri heldur skrýtið að ég skyldi láta mér slíkt um munn fara. Ég hafði nú reyndar látið fara einhver virðingarorð líka um arðsemina. En þegar ég sagði að arðsemisjónarmið gætu verið varhugaverð, þá sagði ég að þessu arðsemisjónarmiði hefði á undanförnum árum verið þrásinnis beint á móti helstu hagsmunamálum dreifbýlisins með því að draga þau, þvælast fyrir og eyðileggja þau. Það var það sem ég átti við. Hv. 6. þm. Suðurl. vék að „hæfilegu jafnvægi“ og skýrði hvað það var. Það var ágætt út af fyrir sig. En ég spurði ekki um hvað væri hæfilegt jafnvægi. Ég spurði að því, hvað væri „óhæfilegt jafnvægi“. Því hef ég ekki fengið neitt svar við enn þá. Þá vék hv. þm. að því, sem ég sagði um V. kafla frv. Ég spurði áðan hvaðan væri fyrirmyndin að V. kaflanum, og ég spurði að því vegna þess að það er ekki vitað að slík áætlanagerð sem þar er gert ráð fyrir fyrirfinnist í nokkru nálægu landi, ekki á Norðurlöndunum, ekki Bretlandi, ekki Þýskalandi eða öðrum lýðræðisríkjum Vestur-Evrópu. Hvar er fyrirmyndin? Mér finnst það athyglisvert, sem hv. 6. þm. Suðurl. vék að. Hann var að ýja að því, að fyrirmyndin gæti verið þáltill. okkar sjálfstæðismanna um landbúnaðarmál, ef ég skildi hann rétt. Pálmi Jónsson alþm., hv. þm., er 1. flm. þessarar till. En ég held að hv. 6. þm. Suðurl. verði að fara lengra austur en í Austur-Húnavatnssýslu, ef hann á að hafa nokkra von um að finna einhverja fyrirmynd að þessum kafla. Þessar umr. hafa nú staðið í allan dag og það hefur verið fróðlegt að heyra hvað menn hafa sagt um þetta mál.