Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef oft um það hugsað, hvort ekki mundi vera nauðsynlegt, að hið opinbera léti nokkuð til sín taka rekstur Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna. Það, sem varð samt ástæðan til þess, að ég nú á þessu þingi og á þessum tíma setti fram þá till. til þál., sem hér liggur fyrir á þskj. 268, var það svar, sem Vinnuveitendasamband Íslands gaf verkalýðssambökunum. Dagsbrún fyrst og fremst og samtímis fleirum, nú nýlega. þegar Dagsbrún, eftir að hún hafði í tvö ár án þess að leggja til atlögu út af þeim launaskerðingum og samningsrofum, sem fram hafa farið á þessum tveimur árum, án þess að hafa nokkurn tíma rætt við atvinnurekendur um kauphækkanir, fékk það svar: Það eru engir peningar til, og það er ekki hægt að verða við því að hækka kaup verkalýðs á Íslandi, - eftir að laun höfðu verið lækkuð um 15% miðað við þá vísitölu sem við gætum kallað 100 móts við 1945, lækkuð um allt að 30%, miðað við það kaupgjald, sem var í janúar 1959, áður en fyrstu kúgunarlögin voru sett. Þegar atvinnurekendur og þeirra samtök svara á þennan hátt, þá er eðlilegt, að maður verði nokkuð að fara að skoða hug sinn um afstöðu til slíkra samtaka og að fara fram á, að þjóðin láti athuga nokkuð þeirra gang og Þeirra stjórn á þeim sviðum, sem þeim hefur verið leyft að stjórna fram að þessu. Ég verð að segja, að ég varð fyrir miklum vonbrigðum út af þeim svörum, sem Vinnuveitendasamband Íslands gaf. Og ég skil það vel, að hjá verkamönnum hefur orðið almenn reiði yfir þessum svörum. Satt að segja verð ég að segja það, að á svona hátt gátu máske aðalsmenn í Frakklandi svarað frönskum bændum fyrir frönsku byltinguna, þegar þeir höfðu enn þá lagalegan rétt til þess að spretta upp kviðnum á þeim til þess að verma kalda fætur sína, ef þeir komu kaldfættir af veiðum. En það er ekki hægt eftir allt, sem gerzt hefur síðustu 200 árin í þjóðlífinu fyrir þá menn, sem svo að segja í umboði þjóðfélagsins rækja atvinnureksturinn, að svara verkamönnum sínum á svona máta, og hví þurfa íslenzkir auðmenn og íslenzkir atvinnurekendur að venja sig af. Þeir verða að gá að því, hverjir þeir menn eru. sem þeir eru að tala við. Íslenzku verkalýðssamtökin hafa innan sinna vébanda alla íslenzka verkamenn. Það eru mennirnir, sem vinna allt það erfiðasta starf, sem unnið er í okkar þjóðfélagi. Það eru mennirnir, sem skapa allan þann auð sem atvinnurekendastéttin á við að búa. Það væru ekki 29 menn, sem ættu 250 millj. kr. í skuldlausum eignum í þessu landi, ef verkalýðurinn hefði ekki skapað þennan auð þeirra. Það eru þessir menn, sem hafa, ekki hvað sízt nú undanfarna áratugi,þrælað baki brotnu, þannig að Ísland er í dag, þegar útlendir ferðamenn koma hingað og skoða landið, eins og nýtt land, Reykjavík eins og ný borg. Það hafa verið unnin slík afrek í uppbyggingu einmitt af þessum mönnum. Og það, sem þeir bera úr býtum, er í dag, að kaup Dagsbrúnarmanna fyrir 8 tíma vinnudag árið um kring er 48 þús. kr. Á meðan sjálf hagstofan, sjálft ríkisvaldið slær því föstu, að fjögurra manna fjölskylda þurfa 68 þús. kr. til þess að lifa af, þá eiga menn ekki að svara þeim mönnum, sem hafa sýnt annað eins langlundargerð og verkamenn hér í Reykjavík og annars staðar nafa sýnt, á þann hátt, sem atvinnurekendur hafa gert. Slíkt er annaðhvort slíkt skilningsleysi, sem spáir ekki góðu um viðskipti við slíka menn, eða hroki sem stendur falli næst. Og hverjir eru þeir atvinnurekendur, sem þannig svara? Þegar athuguð er kaupgeta tímakaupsins, kemur í ljós, að þessir atvinnurekendur segja sjálfir, að þeir séu ekki færir um að borga hærra kaup en þeir gerðu fyrir 15 árum. Þeir hafa haft sitt pólitíska vald í landinu allan þennan tíma. Þeir hafa átt þessi atvinnufyrirtæki. Ef þeir hafa stjórnað þeim svona, að eftir 15 ár, þegar kaupið er 15% lægra en það var fyrir 15 árum, segist þeir ekki hafa efni á, ekki hafa neina möguleika til þess að greiða meira kaup, þá þýðir það, að slíkir atvinnurekendur, slík stétt er að dæma sjálfa sig pólitískt gjaldþrota, er að lýsa sig ófæra til að stjórna atvinnulífinu, er að segja raunverulega við þjóðfélagið, að hún eigi ekki skilið að vera til sem stétt. Meðal þessara einstaklinga, meðal þessara atvinnurekenda sem einstaklinga er fjöldi af ágætismönnum, fjöldi af mönnum, sem mundu í þjónustu þjóðfélagsins geta unnið framúrskarandi góð störf. En ef árangurinn af 15 ára stjórn þeirra núna á atvinnulífinu er slíkur, að þeir geti ekki skilað verkamönnum nema 15% lægra kaupi en var fyrir 15 árum, þá eiga þeir að hætta að vera við atvinnurekstur og hverfa frá honum og segja verkamönnum að taka við þessu og reka það sjálfir. Ég vil taka það fram, að stétt, sem svarar svona, er að dæma sjálfa sig úr leik í þjóðfélaginu. Hún er að falla fyrir þeirri freistingu, sem oft einkennir gamlar hrörnandi yfirstéttir, að sýna þeim mönnum, sem þær eiga allan sinn auð að þakka, ekki elnu sinni kurteisi, og sýna ekki gagnvart þjóðfélaginu, sem hefur trúað þeim fyrir meðferð þessara fjármuna, það, að þær geti skilað sæmilegum árangri. Og þurfa íslenzkir atvinnurekendur sérstaklega að kvarta yfir, hvernig þessir verkamenn og verkalýðshreyfingin, sem þeir eiga við. hafa reynzt þeim í samstarfinu í þjóðfélaginu? Hverjir voru það, sem sögðu við þessa atvinnurekendur fyrir 15 árum: Þið þurfið að fá ný tæki. - Ég átti þátt í því fyrir hönd verkalýðshreyfingarinnar að segja það við íslenzka atvinnurekendur. Og hverju svöruðu þeir? Þegar verkalýðshreyfingin bauð þeim upp á nýja dísiltogara, þá sögðu togaraeigendurnir: Nei, takk, við viljum kolatogara. - Það höfðu aðrir vit fyrir þeim, þeir fengu ekki að ráða. En þetta var viðsýnin þá. Verkalýðshreyfingin átti sinn þátt í að reyna þá að endurnýja handa þeim öll tækin. Eimskipafélag Íslands fékk útborgaðar frá okkur þá í nýbyggingarráði 35 millj. kr. til þess að kaupa sér skip, fjögur skip, Gullfoss og systurskip Goðafoss, 35 millj. kr. Það er svipað og 240–250 millj. kr. mundu vera núna. Það hefur ekki staðið á verkalýðshreyfingunni að útvega þessum atvinnurekendum tæki til þess að vinna með, endurnýja handa þeim skipastólinn, vélarnar og verksmiðjurnar. Og þegar þessir atvinnurekendur samt sem áður voru vantrúaðir á þetta, eftir að þeir voru uppgefnir eftir krepputímann og trúlausir á Íslenzkt atvinnulíf, þá sagði verkalýðshreyfingin við þá: Við skulum líka útvega ykkur ódýr lán, lán til 15 og 20 ára, lán með 21/2% vöxtum. - Og verkalýðshreyfingin barði þetta í gegn þrátt fyrir mótstöðu bankavaldsins. Ég man eftir þeim tímum, að helztu atvinnurekendur þessa lands hafa jafnvel komið og kvartað út af þessu, beðið okkur um að liðsinna sér til þess að koma vitinu fyrir það skriffinnskubankavald, sem þeir hefðu þó sjálfir átt að hafa með sínu ríkisvaldi möguleika til þess að ráða við. Og verkalýðshreyfingin hefur alltaf reynt að hjálpa þeim. Og ekki nóg með það, að hún hafa hjálpað þeim til að endurnýja öll tæki og skapa ný, hjálpa þeim til þess að fá góð lán út á þessi tæki, hún hefur líka bent þeim á og hjálpað þeim til að fá markaðina fyrir það, sem þessi nýju tæki framleiddu. Sú verkalýðshreyfing, sem talar við atvinnurekendur nú, á því kröfu á því, að henni sé sýnd fyllsta kurteisi, fyllsta tilhliðrunarsemi og að atvinnurekendurnir lýsi því yfir, að þeir vilji allt gera, sem í þeirra valdi stendur, til þess að hækka kaupið. Ég býst við, að íslenzkir atvinnurekendur hafa að sumu leyti á þessu 15 ára tímabili átt við öruggari markaði að búa fyrir tilstilli íslenzkrar verkalýðshreyfingar heldur en nokkur önnur atvinnurekendastétt Evrópu, þannig að gagnvart verkalýðsstéttinni máttu þeir gjarnan sýna fulla tillitssemi. Og hver er afstaða þeirra gagnvart þjóðfélaginu? Hvað segja atvinnurekendurnir, þegar þeir segja, að þeir geti ekki hækkað kaupið og vita þó að verkalýðurinn getur ekki lifað af kaupinu? Þá segja þeir raunverulega það má allt stöðvast í þjóðfélaginu. En hver er skylda þessara atvinnurekenda gagnvart ríkinu og gagnvart þjóðfélaginu? Eru þetta atvinnurekendur, sem hér eiga hlut að máli, sem hafa allan sinn auð, án þess að ríkið hafa nokkurn tíma komið þar nærri að hjálpa þeim til að skapa hann? Nei, það er þjóðfélagið sjálft sem hefur hjálpað þeim til þess að eiga það, sem þeir eiga í dag, hafa með höndum það. sem þeir hafa með höndum í dag. Þeir fara með öll þau atvinnutæki, að heita má, sem þeir eiga, í umboði þjóðfélagsins. Það er þjóðfélagið sjálft, sem hefur í gegnum sína banka lánað þeim, ekki aðeins stofnlán, heldur líka rekstrarlán, til þess að reka allan þennan atvinnurekstur. Þeir eru ekki eins og sumir útlendir auðdrottnar, sem ekki aðeins hafa ekki fengið neitt frá ríkinu eða þjóðfélaginu að láni heldur eiga sjálfir þar að auki bankana og lána jafnvel öðrum út, fyrir utan þau atvinnutæki, sem þeir eiga, þó að auðinn hafa þeir að vísu alltaf fengið frá alþýðunni. Við erum að ræða núna frv. í fjhn. þessarar deildar, þar sem við erum að ræða um, hvort eigi nú að lána þeim meira en 70% af stofnkostnaði fyrirtækja og hvort eigi að lána þeim meira en 70% af rekstrarkostnaði fyrirtækja, - en 70% í stofnkostnað, 70% í rekstrarkastnað, það þykir a.m.k. alveg sjálfsagt - og jafnvel meira. Þetta eru atvinnurekendur, sem hafa ekki efni á því að segja við þjóðfélagið: Ég stöðva mín atvinnutæki, ef verkalýðurinn vill fara fram á að hafa hærra kaup en 85% af því kaupi. sem hann hafði fyrir 15 árum. Ég vil minna á þetta vegna þess, að það er nauðsynlegt. að íslenzk atvinnurekendastétt geri sér ljósa stöðu sína í þjóðfélaginu, og sízt af öllu ber henni að ræða um eða reyna jafnvel að hræða alþýðu manna á verðbólgunni. Það er íslenzk atvinnurekendastétt, sem hefur haft sín pólitísku völd í þessi 15 ár. Það er hún, sem hefur skipulagt verðbólguna til þess að velta af sér yfir á þjóðfélagið þeim kauphækkunum, sem verkalýðurinn hefur knúið fram og hún átti að bera sjálf í betri rekstri sinna fyrirtækja. Einmitt vegna þessarar aðstöðu, sem íslenzkir atvinnurekendur hafa haft og verkalýðshreyfingin hefur haft gagnvart þeim og þjóðfélagið hefur haft gagnvart þeim, þá voru mín vonbrigði mikil af þeirra svörum nú fyrir nokkrum dögum, og verkamenn mun almennt hafa gripið réttlát reiði yfir þeirra framkomu. Þess vegna álit ég nauðsyn á því, að nú sé athugað, eins og ég legg til í 6. gr. þessarar till, hvernig standa hinir einstöku meðlimir Vinnuveitendasambands Íslands gagnvart íslenzka ríkinu og þess bönkum og hvernig hafa þeir staðið í skilum með það, sem þeir hafa fengið að láni frá bönkunum, og það er meginið af öllu því, sem þeir reka sinn atvinnurekstur með. Það eru aðeins örfáir atvinnurekendur, sem hafa ekki leitað yfirleitt til bankanna um slíkt, og þeim atvinnurekendum mundi ég raunverulega sleppa 5 þessum umr. Verkalýðurinn og íslenzka ríkið á kröfu á hendur þessum atvinnurekendum, og þess vegna legg ég nú til, að stærsta og voldugasta fyrirtækið, sem íslenzkir atvinnurekendur hafa með höndum, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, sé tekið til athugunar, sé tekið til rannsóknar af hálfu rannsóknarnefndar, sem þessi hv. deild setji. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna er það fyrirtæki, sem veltir langmestu af öllum fyrirtækjum á Íslandi. Ég þori ekki að segja um það nákvæmlega, ég gæti trúað, að það væru alltaf 600–700 milljónir af verðmæti íslenzks útflutnings, sem það hefur með að gera, jafnvel meira. Og þegar við athugum bæði fjárlögin annars vegar og útflutninginn hins vegar, þá sjáum við, hve gífurlegur hluti þetta er af öllum okkar þjóðartekjum og öllu því, sem við hér á Alþingi fjöllum um, þegar við fjöllum um fjárlög. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hefur sína peninga frá þjóðinni, frá bönkum ríkisins, frá almenningi, frá sjómönnum og útvegsmönnum. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hefur sitt vald frá þjóðinni. Ríkisstj. lætur í krafti laga frá Alþingi Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hafa þá aðstöðu til útflutnings og umráða yfir fiskinum, sem Sölumiðstöðin hefur, og meginið af þeim mörkuðum. sem Sölumiðstöðin hefur, er útvegað af því opinbera fyrir beina tilhlutun ríkisins. M.ö.o.: allur sá grundvöllur, sem þetta fyrirtæki starfar á, er frá þjóðfélaginu og frá ríkinu, og hér er þess vegna ekki um að ræða í neinum slíkum skilningi neitt einkafyrirtæki, sem þjóðfélaginu sem heild komi ekki neitt við. Ég skal strax taka það fram, þegar ég legg fram þessa till hér, að ég þykist persónulega síður en svo hafa á mínum pólitíska ferli gert neitt á hluta Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, heldur þvert á mótí. Ég þykist hafa, að svo miklu leyti sem ég hef einhvern tíma getað komið mínum áhrifum við, miklu frekar hjálpað til þess, að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna yrði það sterka og volduga fyrirtæki, sem hún er orðin, reynt að leggja fram mína litlu getu til þess, þegar ég hef starfað í Þjónustu ríkisstjórna hér, að afla henni markaða, og að svo miklu leyti sem um hraðfrystihúsin var að ræða á þeim tímum, sem ég og minn flokkur hafði áhrif á afgreiðslu mála, að reyna að tryggja þeim góð lán og mikil, þannig að þegar ég nú kem fram með gagnrýni á hendur þessarar Sölumiðstöðvar, þá þykist ég vera í fullum rétti til að bera hana fram hvað það snertir, að ég haft ekki síður en hver annar maður, sem fæst við stjórnmál á Íslandi, reynt að vinna að því, að þetta volduga fyrirtæki geti eflzt. Það hefur líka eflzt. Þegar Bretar sögðu upp okkar samningum um hraðfrystan fisk og hættu að kaupa hraðfrystan fisk í lok stríðsins, þá var því bjargað, að það væri hægt að halda áfram að hraðfrysta fisk á Íslandi í stórum stíl og selja hann þá til Sovétríkjanna. Og þróunin hefur orðið sú, að það tókst ekki aðeins að halda allri þeirri fiskflökun, sem við höfðum í stríðslokin, þótt Englendingar hættu að kaupa fiskinn, heldur hefur okkur tekizt að auka úr 29 þús. tonnum upp í 75 þús. tonn útflutninginn á íslenzkum freðfiski. Ég hef hins vegar hvað eftir annað orðið fyrir sárum vonbrigðum af hálfu stjórnendanna í þessum fyrirtækjum með, hvernig þeir hafa notað þá aðstöðu, sem hið opinbera þannig hefur lagt þeim upp í hendurnar. Sovétríkin - og ég hef tvisvar fyrir íslenzka ríkisstjórn haft með það að gera að reyna að tryggja þann markað - hafa keypt í kringum 30 þús. smál. af hraðfrystum fiski á Íslandi. Þetta hefur verið stundum helmingur, stundum meira, stundum minna af öllum þeim fiski, sem keyptur hefur verið, og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hefur verið aðalseljandinn. En svo litill hefur áhuginn verið hjá voldugasta manninum í þessari Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, framkvæmdastjóranum þar, Jóni Gunnarssyni, að aðeins einu sinni hefur þessi framkvæmdastjóri komið til Sovétríkjanna, komið í það stærsta markaðsland, sem Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hefur viðskipti við, og það nú fyrir eitthvað rúmu ári. Í 15 ár var ekki litið við því að líta þangað, þó að maður hvað eftir annað benti á, að það væri nauðsynlegt að gera eitthvað af Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna til þess að reyna að festa þessa markaði sem bezt. Það var vitað, að bæði í Sovétríkjunum og Tékkóslóvakíu var það svo, að í stríðslokin var tiltölulega auðvelt að selja til þessara landa eins og fleiri. Það var víða matarskortur. Þjóðir, sem voru óvanar við okkar fisk, vöndust við að borða hann þá, og það var um að gera fyrir okkur að koma því nú á, að þær héldu því áfram, m.a. með því að beita allri þeirri tækni, sem nútíminn þekkir í auglýsingum og öðru slíku, upplýsingum um meðferð á fiskinum og þess háttar. Ég hef hvað eftir annað bent ráðamönnum á þetta. Því hefur aldrei verið sinnt. Höfuðforstjóri Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna hefur oft verið í Bandaríkjunum, jafnvel að staðaldri, og ýmsum öðrum löndum. En til landanna, sem hafa keypt 2/3 hluta af öllum freðfiskinum, sem Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hefur selt, þangað hefur hann varla komið. Jafnvel heyri ég sagt stundum, að hann sé að halda miklar og dýrar veizlur í New York og annars staðar, og þó að ég sé ekki að mælast til slíks þar í austurvegi, þá hefði þó a.m.k. verið stundum hægt að gefa út leiðarvísi um, hvernig skyldi fara með íslenzka fiskinn, og reyna að nota þau tækifæri, sem ríkisstjórnirnar hafa skapað á undanförnum áratugum með sínum milliríkjasamningum, til þess að reyna að kynna þessa góðu íslenzku vöru almenning sem allra bezt. Það hafa verið góð kjör, sem Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hefur notið þar austur frá. Hún hefur fengið staðgreiðslu á því, sem hún hefur selt. Það hafa venjulega ekki liðið nema nokkrir dagar, nokkrar vikur í hæsta lagi þangað til það hefur verið greitt, sem þangað hefur verið selt. Og venjulega hafa áður verið settar bankatryggingar. En hvað hefur svo verið gert við peningana, þegar búið var að skipta því á þennan hátt? Peningarnir hafa verið teknir og settir í stórfyrirtæki, sem Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hefur starfrækt vestanhafs og sunnan, starfrækt í Bandaríkjunum, Bretlandi og Hollandi. M.ö.o.: það hefur verið hafður sá háttur á, að til vissra landa hefur verið selt gegn bankatryggingu, selt gegn staðgreiðslu, en gagnvart öðrum löndum hefur verið hafður sá háttur á, að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hefur látið aðilum í þeim löndum hraðfrysta fiskinn, sem þangað er fluttur, í eins konar umboðssölu. Og hverjir eru eigendur þeirra fyrirtækja, sem hafa fengið þennan fisk í umboðssölu? Í Bandaríkjunum er það fyrirtæki, sem mun hafa fengið meginið af öllum þessum fiski, fyrirtæki, sem kallað er Coldwater, sem er skráð amerískt fyrirtæki, en eign, - og nú þori ég ekki að fullyrða, það er eitt af því, sem þarf að rannsaka, - eign annaðhvort Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna eða hlutafélag, þar sem ef til vill einstakir meðlimir úr Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna eiga hlutafé. Þetta fyrirtæki mun hafa reist verksmiðjur og mun hafa komið upp sölubúðum í Bandaríkjunum. Þetta fyrirtæki mun hafa í veltu svo að skiptir tugum, ef ekki hundruðum milljóna ísl. króna, sem ýmist eru fastar í verksmiðjum, sem þetta fyrirtæki hefur byggt, í fiski og fiskvöru, sem það hefur til sölu. Reikningar fyrir þetta fyrirtæki hafa ekki legið fyrir hér heima, að því er ég bezt velt, á fundum Sölumiðstöðvar hraðfrystinúsanna. Ég er hræddur um, að farmar af íslenzkum fiski hafa verið seldir hver eftir annan til Bandaríkjanna, án þess að sett hafa verið bankatrygging fyrir þeim, án þess að komið hafa staðgreiðsla fyrir þá, heldur hafa verið settir í umboðssölu til þessa fyrirtækis, þetta fyrirtæki unnið úr því, selt það, lánað það eða ráðstafað á annan hátt eða legið með Það, þannig að það komast seint skilin til margra hér á Íslandi, ekki vegna þess, að ekki sé borgað gegn staðgreiðslu það, sem fer til sósialistísku landanna, heldur vegna hins, að fé, sem raunverulega sjómenn og útvegsmenn og hraðfrystihúsin eiga, er notað sem veltufé í stórt og mikið fyrirtæki þar vestur í Ameríku og meira eða minna á huldu, hvernig þetta gengur, hvernig þetta stendur, hverjir eru eigendur þess, hvers konar rekstur er á því, hvort það skilar gróða eða tapi, hvort það á mikið í áhættu. Og þetta eru hlutir, sem íslenzka sjómenn, íslenzka útvegsmenn, íslenzku hraðfrystinúsin og þjóðfélagið í heild varðar um og ekki sízt verkalýðinn, þegar sagt er við hann: Þetta fyrirtæki, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, og atvinnurekendurnir í því hafa ekki efni á að greiða hærra kaup en 85% af því kaupi, sem þeir greiddu fyrir 15 árum. Nú vil ég segja það, að það má náttúrlega lengi um deila. hvers konar hátt Íslendingar skuli hafa á um sölu á sínum vörum erlendis. Ég álit, að heppilegasta fyrirkomulagið fyrir íslenzkan almenning á slíku sé að selja sem allra mest gegn staðgreiðslu og firra sig sem allra mest hættunni af hvers konar verðsveiflum, hvers konar baráttu á erlendum mörkuðum innan landanna, sem við mögulega getum komizt hjá. Það þykir kannske hart, þegar ég segi það, en ég álit, að t.d. í viðskiptum við Bandaríki Norður-Ameríku sé það almennt séð hagstæðast fyrir íslenzka þjóðfélagið að reyna að finna þar aðila, sem kaupi af okkur fiskinn og sjálfir annist síðan söluna þar innanlands, meðferðina á honum og dreifinguna. Ég álít, að almennt séð sé þetta hagstæðast, vegna þess að þá felst ekki í því sú mikla áhætta, sem harðvitug barátta í þessum stóru löndum venjulega kostar. Við vitum, hvernig ástandið er í slíkum löndum. Þar eru venjulega nokkur sterk, voldug félög, sem hafa með slíka sölu, eins og t.d. fisksöluna, að gera. Slík félög hafa venjulega vel skipulagðan hring fiskbúða, sem þau selja í gegnum, og fyrir eins litla þjóð og okkur að ætla að taka upp harðvítuga samkeppni við slíka aðila, koma sjálf upp verksmiðjum, sölubúðum og öðru slíku til þess að berjast við þá. það getur að vísu verið óhjákvæmilegt fyrir okkur, ef þessir erlendu aðilar vilja engin viðskipti við okkur hafa. Ef þeir ætla að ýta okkur út í hin yztu myrkur og þjóóin, svona lítil þjóð eins og okkar, verður þess vegna að beita allri sinni orku til þess að reyna að brjótast inn á slíkan markað, þá getur slíkt verið nauðsynlegt, og þá skyldi ég ekki heldur telja það úr. En ef við getum haft samstarf við erlenda aðila um slíkt eða við getum selt erlendum aðilum okkar vörur og látið þá sjálfa sjá síðan um heildsölu og smásölu og verksmiðjurekstur í sínu eigin landi, þá er þetta það áhættuminnsta fyrir okkur, og þá er það líka sú aðferð, sem við Íslendingar yfirleitt höfum beitt. Stundum hafa að vísu voldug fyrirtæki Íslands tekið upp samstarf við erlenda auðmenn eða erlend samvinnufélög um slíkt, og þá getur máske verið rétt að gers það. En það er aðeins í neyðartilfelli, sem við eigum að fara út í annað eins og að reyna í stórum. ríkum löndum að skapa okkar eigin verksmiðju og sölubúðakerfa til þess að berjast þar og setja mikla fjármuni litillar þjóðar í slíka áhættu. Ég vil vekja athygli á því, að það er önnur hætta, fyrir utan þær verðsveiflur og annað slíkt, sem stendur í sambandi við þess háttar. Það er sú hætta, að þegar aðili, - við skulum segja eins og í þessu tilfelli Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna eða einstakir menn úr henni, - er orðinn eigandi að amerísku fyrirtæki, t.d. Coldwater, og segjum síðan. að þetta fyrirtæki með sínar verksmiðjur og sínar sölubúðir eigi í vissum erfiðleikum, segjum, að það eigi í mjög harðvitugri samkeppni við aðra aðila þar, segjum, eins og öllum getur viljað til, að í sambandi við þessar ráðstafanir um sölu verði ýmis mistök, segjum, að þeir lendi illa úti í ýmsum verðsveiflum og öðru slíku þá munar engu, að svona fyrirtæki sé allt í einu farið að hugsa sem söluhringur erlendis, farið að hugsa sem amerískt sölufyrirtæki, sem hefur hagsmuni af að selja sérstaklega meðhöndlaðan fisk og þess vegna hagsmuni af að fá ódýran fisk frá Íslandi. M.ö.o.: ef farið er út í svona hluti, þá eru máske, áður en við vitum af, menn, sem ella mundu kannske hafa hugsað alveg eins og fulltrúar fyrir íslenzkan útveg, fulltrúar fyrir íslenzk hraðfrystihús, þá eru þeir allt í einu farnir að hugsa sem amerískir fiskkaupendur, sem hafa hag af að fá sem lægst verð á íslenzkum fiskí, fá sem lægstan framleiðslukostnað úti á Íslandi, sem lægst laun m.a. hjá íslenzkum verkamönnum. M.ö.o.: áður en við vitum af, eru máske svo og svo duglegir og framtakssamir íslenzkir útvegsmenn og íslenzkir hraðfrystihúseigendur orðnir amerískur fiskihringur, sem er farinn að hafa hagsmuni, sem eru meira eða minna andstæðir hraðfrystihúsunum, útvegsmönnum, sjómönnum og verkamönnum á Íslandi. Þetta er þróun, sem getur leitt af sjálfu sér, og þróun, sem við þekkjum frá gömlum tíma, gamla fiskhringinn okkar, þegar það gat kamið fyrir, að Sölusamband ísl. fiskframleiðenda hafði hagsmuni af því að halda niðri verði á íslenzkum fiskí. Þegar erlendir fiskkaupendur buðust til þess að greiða hærra verð, greip viðkomandi sölumiðstöð þá. Sölusamband ísl. fiskframleiðenda, inn í til að fá þá erlendu fiskkaupendur til þess að lækka sitt verð. M.ö.o.: hagsmunir einstakra manna úr Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna geta sökum þeirra hagsmuna af rekstri Coldwaters í Bandaríkjunum komizt í andstöðu við hagsmuni Íslendinga, hagsmuni hraðfrystihúsanna, útvegsmanna, sjómanna, verkamanna og þjóðfélagsins á Íslandi, þannig að það er að öllu leyti áhætta og hættulegt, að þessar ráðstafanir séu gerðar. Aðstaða Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og aðstaða Coldwaters getur orðið með þessu móti svipuð og aðstaða dönsku einokunarkaupmannanna var fyrrum eða selstöðukaupmannanna, sem sé þetta getur orðið eins konar fiskhringur, sem stendur í algerri andstöðu við okkar þjóðfélag. Og af því að ég er hræddur um, að þessi þróun sé að eiga sér stað, af því að ég er hræddur um, að svo og svo mikið af fjármunum íslenzkra hraðfrystihúsa, útvegsbænda, sjómanna, verkamanna og þjóðfélagsins sjálfs, íslenzku bankanna hafi verið sett í þessi fyrirtæki og sé fast þarna og óheppileg stefna hafa verið tekin upp um þessa sölu, þá álít ég, að það sé nauðsynlegt að rannsaka þessa hluti. Þetta hefur hins vegar ekki aðeins gerzt í Bandaríkjunum, þó að þar muni vera voldugasta fyrirtækið í þessum efnum, - fyrirtæki, sem ég þori ekki að fullyrða neitt um, hve mikið hefur í veltunni. Það geta verið tugir milljóna, það geta líka verið 100 milljónir eða jafnvel hundruð milljóna, - það þori ég ekkert að segja um. Ég heyri sagt, að í Lundúnum hafi verið tekinn upp hinn sami háttur, það hafa verið komið upp verksmiðjum, þar hafa verið keyptar eignir, það hafa verið komið upp sölubúðum. Þetta er vart gert með öðru fé en fé Íslendinga, fé hraðfrystihúsanna, andvirði fisks, sem afhentur hefur verið Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna í umboðssölu. Og hvernig stendur um þessi hluti í dag? Hvað mikið hefur verið fest af fjárhagslegum afrakstri útvegsins á Íslandi í slíkum fyrirtækjum í Bandaríkjunum og í Bretlandi? Hvernig stendur þetta núna? Ég veit, að sé áhætta í Bandaríkjunum, að berjast þar, - og ég get vel trúað, að það sé oft erfitt, - þá efast ég um, að sú barátta sé öllu léttari í Bretlandi. Þar eru ekki síður og jafnvel enn þá frekar voldugir hringar, sem eiga sína gífurlegu sölubúðahringi til þess að selja. Og þó að ég hafi vissulega ekki á móti því, að reynt sé að berjast þar, þá getur verið spursmál, hve mikið við eigum að hætta á og hve mikið við höfum efni á og leyfa til að taka úr veltu hjá fátækri þjóð og taka frá íslenzka sjávarútveginum til þess að setja fast í þessa hluti, a.m.k. á meðan við verðum ekki alveg að berjast fyrir lifa okkar á þessum stöðum. Svo sá ég, þegar næstsíðustu fjárlög voru afgreidd, að þar var tekin upp á heimildagreinina ríkisábyrgð, og það á sama tíma sem lýst var yfir af hálfu hæstv. ríkisstj., að feila skyldi niður stefnu ríkisábyrgðanna, - þar var tekin upp allrífleg ríkisábyrgð, sem nam, ef ég man rétt, jafnvel meira en milljónatug, jafnvel tveim tugum milljóna, ég þori ekki að fara alveg með það, til þess að hjálpa Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna til að koma upp slíku fyrirtæki í Hollandi. Og þar mun nú eiga að leika sama leikinn, koma upp verksmiðjum, koma upp sölubúðum, m.ö.o. taka út úr veitunni hjá íslenzka sjávarútveginum svo og svo mikið af fé og setja það í fyrirtæki í Hollandi til þess að fara að berjast á þeim mörkuðum, - taka þetta út úr veltunni hér heima og segja svo á sama tíma við hraðfrystihúsin og kannske við útvegsbændurnar. Við getum ekki greitt hærra verð fyrir fiskinn en þetta, - og segja við verkamennina Við getum ekki greitt ykkur nema 85% af þeim launum, sem voru fyrir 15 árum. Ég veit ekki um, að hve miklu leyti,þessi starfsemi, að taka fé úr veltu sjávarútvegsins íslenzka, hefur farið löglega fram. Ég veit ekki, að hve miklu leyti Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hefur á undanförnum árum fengið leyfa til þess að taka þetta fé og nota það erlendis. Ég hef grun um, að það hafa að vísu komið fyrir eftir á, þegar búið hefur verið að framkvæma slíkt, að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hafa sótt um gjaldeyrisleyfa til viðkomandi stofnana og jafnvel fengið ýmis slík gjaldeyrisleyfi, en þá hafa þetta venjulega verið um garð gengið. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna búin að taka þetta út úr rekstrinum og síðan hafa verið jafnvel slumpað á um gjaldeyrisleyfi. En ég veit ekki til þess, og a.m.k. hef ég ekki getað fengið það upplýst, að fyrir hafa legið, áður en slíkar ráðstafanir hafa verið gerðar og um leið og lagt hafa verið í svona fyrirtæki, nákvæmar skýrslur og nákvæmar beiðnir frá hálfu Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna um að ráðstafa þannig sínum gjaldeyri erlendis, þannig að ég er hræddur um, að mjög mikið af þessu hafa verið raunverulega brot á íslenzkum lögum og síðan hafa því verið bjargað með gjaldeyrisleyfum eftir á. Ég hef heyrt sagt, að svo hafa líka verið lagðir fram allmiklir reikningar fyrir ýmsum auglýsingakostnaði og öðru slíku. Ég skal ekkert um það segja, en ég er hræddur um, að allt saman þetta sé enn þá mjög á huldu. Og í dag, þegar útvegsmenn í stærstu verstöð landsins stöðva flotann þar og segja við Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. Við viljum fá hærra og öðruvísi verð fyrir okkar fisk, - og þegar sjómennirnir í mörgum helztu verstöðvum landsins standa í baráttu líka út af fiskverðinu og gæða matinu og öðru slíku, þá er ekki nema eðlilegt. að það sé spurt hér á Alþingi og það sé krafizt rannsóknar um það, hvernig er um þessar fjárreiður. hvernig er um þá tugi milljóna eða jafnvel meira, sem tekið hafa verið út úr rekstrinum á undanförnum árum og sett fast á öllum þessum stöðum og er fast þar í dag. Það eru raunverulega sjómenn og útvegsmenn og hraðfrystihús, sem raunverulega eiga þetta. En ég er hræddur um, að aðstaða þessara aðila hafa verið heldur erfið á undanförnum árum með að fá skil fyrir sína vöru. Ég er hræddur um, að það hafa verið stundum þannig, þegar farið hefur verið fram á það af þeim, sem smáir eru og eiga litið undir sér, á fundum Sölumiðstöðvarinnar að fá skilagrein fyrir þessum hlutum, þá hafa slíkt verið kæft niður. Mér lízt, að þar sé einn voldugur aðili, framkvæmdastjórinn þar, sem kæri sig ekkert um að gefa slíkar upplýsingar, og ég hef haft það á meðvitundinni, að ýmsir þeir smærri í þessum samtökum hafa jafnvel átt það yfir höfði sér, ef þeir hafa ætlað að gerast óþægir, að þeir yrðu fyrir barðinu á því miðstöðvarvaldi, sem skapast í slíkum samtökum, t.d. um afskipanir á sínum fiski og annað slíkt. A.m.k. vitum við, að í svona samtökum, sérstaklega þegar þau eru farin að taka á sig svo einokunarhringa, þá er venjulega reynt að brjóta niður óánægju og gagnrýni, sérstaklega þeirra smærri, sem lítið eiga annars undir sér, með því að láta þá annars sæta misjafnri meðferð. Við vitum, að vextir eru háir á Íslandi og það er þungt fyrir útvegsmenn og fyrir hraðfrystihúsin hér og hvar að boða mánuðum saman, jafnvel stundum árum, eftir að fá uppgjör fyrir sinn fisk. Það hefur verið hægt að gera það undireins fyrir allan þann fisk, sem seldur hefur verið til sósialistísku landanna. Hann hefur verið borgaður, hann hefur verið staðgreiddur. Það, sem veldur því, hvað seint hefur verið gert upp, er þessi stefna, að það er braskað með fiskinn í þeim löndum og sett fast svo og svo mikið í verksmiðjum, sölubúðum og dreifingarkerfum. Á meðan verða menn að bíða hér marga mánuði, jafnvel stundum heilt ár, eftir að fá uppgjörið, fá féð, og vita ekki einu sinni, hvort þeir hafa fengið það allt eða hvort þeir eiga svo og svo mikið kannske í fyrirtækjum í Bandaríkjunum. i sama tíma er vaxtabyrðin á þessum útvegi og á þessum hraðfrystihúsum svo þung, að eins og menn vita. þá liggja hér skýrslur fyrir um Það, að meira að segja bara tiltölulega litil breyting á vöxtum hjá þessum hraðfrystihúsum getur munað þau því, sem samsvarar 22% af öllu kaupgjaldi. Það er því ekki nema eðlilegt, að hér sé þess krafizt, að rannsakað sé nú til fullnustu, hve mikið af fjárhagslegum afrakstri sjávarútvegsins er nú í allri þeirri veltu, sem Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hefur með að gera. Enn fremur er rétt að gera sér það ljóst, að um það ganga sögur, að Sölumiðsböð hraðfrystihúsanna hafa lánað einstökum aðilum, jafnvel einstökum mönnum í stjórn Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, nokkrar fúlgur, jafnvel svo að skiptir milljónum. Og það er rétt, að slíkt sé upplýst, ekki sízt á þeim tímum, þegar ríkisstj. lætur bankana framfylgja lánabanni á aðra og þegar einstaklingar í landinu eru jafnvel að gefast upp og missa sín hús og annað slíkt, - einstaklingar, sem eiga lítið, geta ekki fengið lán upp á nokkra tugi þúsunda í bönkunum, - ef það er til um leið, að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna jafnvel starfá að einhverju leyti eins og banki og láni jafnvel þeim, sem þar eru í stjórn eða þar eru voldugir, jafnvel svo að skiptir millj. kr. Enn fremur er það staðreynd, að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, auk þess að setja fé fast erlendis á þennan máta, þá hefur hún sett fé fast í fyrirtæki hér innanlands, eins konar hliðarfyrirtæki. Það er eitt fyrirtæki, sem heitir Jöklar h/f, sem er skipafélag, sem mun eiga tvö skip, Vatnajökul og Langjökul og vera með eitt í smíðum. Ég veit ekki nákvæmlega, hvernig muni vera um þetta hlutafélag, Jökla, hvort það muni vera Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, sem á það, eða hvort það muni vera einstakir menn úr Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. En hvort sem er og hvernig sem það hlutafé er til komið, hvort það er tekið út af rekstri sjávarútvegsins og annað slíkt, er rannsóknarefni. Menn skyldu kannske ætla, þegar Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna eða málsmetandi menn og forustumenn í því fyrirtæki stofna slíkt skipafélag, að það sé gert með það fyrir augum að lækka farmgjöldin fyrir íslenzkan fisk, knýja þau niður. Farmgjöldin hafa verið mjög há, það hefur verið góður gróði á þeim. Ég veit ekki til þess, að Jöklar h/f hafa lækkað farmgjöldin, þvert á móti jafnvel haldið þeim og gefið þar með líka öðrum aðilum, eins og Eimskip o.fl., möguleika til þess að halda þeim uppi, í stað þess að keppa þarna og lækka þetta til ágóða fyrir hraðfrystihúsin á Íslandi. Og það er sannarlega rannsóknarefni hvernig farið er að í þessum efnum. Það er annað fyrirtæki, hliðarfyrirtæki, sem Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hefur stofnað. Það er Tryggingamiðstöðin. Það er fyrirtæki, sem hefur tekið að sér meginið af þeim tryggingum, sem snerta hraðfrysta fiskinn, bæði viðvíkjandi flutningi á honum, viðvíkjandi framleiðslu á honum og jafnvel tryggingar kannske að einhverju leyti þó veit ég það ekki nákvæmlega - á eignum hraðfrystihúsanna. Það vita allir og hefur verið upplýst í umr. hér nýlega, og ég ætla ekki að endurtaka það, að það hefur verið allgóður gróði á slíkum vátryggingarfélögum. Hefur Tryggingamiðstöðin, sem Sölumiðstöð hraðfrystinúsanna eða einstakir menn úr henni eiga, lækkað þessi iðgjöld trygginganna? Hefur hún reynt þannig að búa fyrir hraðfrystihúsunum með slíkt? Nei, hún virðist ekki hafa gert það. Það er jafnvel fullyrt, að tryggingarfélög hér í bænum bjóðist til þess að tryggja fyrir mun lægri iðgjöld en Tryggingamiðstöðin, en Tryggingamiðstöðin sitji fyrir iðgjöldunum sem hvert annað svo að segja einokunarfyrirtæki, af því að stjórnendur Sölumiðstöðvarinnar ráðstafa þeim til Tryggingamiðstöðvarinnar, um frjálst útboð sé þar ekki að ræða, útboð hafa yfirleitt ekki farið fram, en Tryggingamiðstöðin hafa hins vegar safnað allmiklu fé, safnað allmiklum gróða. Þó er mér ekki kunnugt um, að hún hafi úthlutað arði af hlutafé, ekki úthlutað gróða þannig til þeirra hraðfrystihúsa, sem kunna að vera eigendur að þessu, en hafa þá beinlínis og þeir menn, sem þessu fyrirtæki stjórna, ráð yfir mjög miklu fjármagni, á sama tíma sem forráðamenn Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, eins og aðrir atvinnurekendur, segja við verkamenn: Við getum ekki borgað ykkur nema 85% af því kaupi, sem var fyrir 15 árum, útvegurinn ber ekki meira, atvinnulífið þolir ekki meira, það eru engir peningar til. Þá er eðlilegt, að við viljum láta rannsaka það, hvort tekið hefur verið út úr veltu íslenska sjávarútvegsins svo og svo mikið af fé, sett fast í þessum fyrirtækjum m.a., þetta fé skapað svo og svo mikinn gróða, sem þessir aðilar hafa áfram í veltunni, - gróðinn, peningarnir séu þarna til, en gagnvart íslenzkum verkamönnum, gagnvart íslenzkum sjómönnum, gagnvart íslenzkum útvegsbændum, gagnvart jafnvel ýmsum hraðfrystihúsunum og gagnvart þjóðfélaginu í heild, þá sé sagt: Við þolum ekkert meira. Við getum ekki látið meira. Ég býst við, að það kunni að vera fleiri fyrirtæki, og þau geta gjarnan verið í góðum tilgangi sköpuð, ýmis slík hliðarfyrirtæki sem Sölumiðstöðin kann að hafa skapað. En mér sýnist bara af því litla, sem ég hef hugmynd um, t.d. viðvíkjandi Jöklum h/f og Tryggingamiðstöðinni, viðvíkjandi Coldwater og þessu, að þarna sé þróun á ferðinni, sem er stórhættuleg fyrir íslenzkt atvinnulíf, - sú þróun, að það sé að skapast einokunarhringur, sem veltir fjármunum, sem skipta hundruðum milljóna króna, ef það fer ekki jafnvel yfir það, upp í þúsund milljónir, - einokunarhringur, sem hvað fjárveltu snertir hefur t.d. miklu meira umleikis en sjálfur Reykjavíkurbær, slagar kannske hálfpartinn upp í sjálfan ríkissjóð, hefur kannske upp undir eða yfir þriðjunginn af öllum útflutningi í sínum höndum í krafti umráðanna yfir fjármagni, sem hann hefur valdaaðstöðu til þess að gína yfir, öðlast vald, fjármálavald, sem getur verið stórhættulegt í okkar litla þjóðfélagi, getur verið ákaflega áhættusamt, af því að oft verður einræðiskennt, hvernig stjórnað er í slíkum fyrirtækjum, ráðstafanir gerðar, sem varða kannske milljónatugi erlendis, án þess að jafnvel kannske einu sinni sjálf stjórn Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna viti það. Það er oft þannig, þegar búið er að skapa oftrú á einum manni í slíku, að menn eru látnir ráðskast með fjármuni, sem aðrir í góðri trú hafa trúað þeim fyrir, og svo uppgötva menn einn góðan veðurdag, að þetta sé allt meira eða minna í vitleysu, sem þeir hafa verið í góðri trú um. Ég álít, að það sé að skapast þarna einokunarhringur með öllum þeim áhættum, sem slíku fylgja. Og hvenær sem eitthvað verulega blæs á móti, þá getur þarna verið stórkostleg hætta á ferðum. Við munum það, sem munum gömlu heimskreppuna, að jafnvel voldugir hringar, eins og eldspýtnahringur Krugers, fóru á hausinn í slíkum átökum. Við vissum, hvernig fór fyrir okkar eigin fiskhringum hér heima. Og við vitum, hve lítill og brothættur okkar bátur er, þegar við erum að sigla á þessum miklu samkeppnismörkuðum erlendis og stefnum þar máske oft og tíðum öllu í hættu. Þess vegna álit ég, með tilliti til þeirra hagsmuna, sem verkamenn og sjómenn, útvegsbændur og hraðfrystihúsin og þjóðfélagið og bankarnir hafa í Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, að það sé nauðsyn, að þessi hv. d. setji rannsóknarnefnd fimm innandeildarþingmanna til þess að rannsaka þessa sex þætti: fimm þætti viðvíkjandi Sölumiðstöðinni og einn viðvíkjandi Vinnuveitendasambandinu, sem ég hef talið upp á þeirri till til þál., sem hér liggur fyrir á þskj. 268. Það er máske hægt að fá nú þegar í þeim umr., sem um þetta verða, nokkrar upplýsingar um þessi mál. Hafa ég hermt eitthvað rangt, þykir mér vænt um. að það sé leiðrétt. Hafi mig skort upplýsingar, þykir mér vænt um, að þær séu gefnar. En það, sem er höfuðatriði, er, að það verði alveg krufið til mergjar um, hvernig ástandið er á þessu sviði, sem allt okkar þjóðarbú varðar svona mikið. Það mun vera 5 manna stjórn í Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, 3 af þeim 5, sem í stjórn eru, munu eiga sæti í þessari hv. d., ef ég veit rétt, ef ekki hefur verið þá skipt um neitt nýlega, þannig að hér eru hv. þm., sem gætu gefið okkur mjög miklar upplýsingar um þessi efni. Þegar ég nú hins vegar horfl upp á það, að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna er að aðstoða við að brjóta niður viðskiptin í austurvegi, sem hafa verið hennar og þjóðarinnar öruggustu viðskipti á undanförnum árum, þegar ég í öðru lagi horfl upp á, að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna sem einn hluti úr íslenzkri atvinnurekendastétt svarar íslenzkum verkamönnum eins harðvítuglega og eins ósvífið og Vinnuveitendasambandið svaraði nú nýlega, og þegar mér í þriðja lagi berst til eyrna átti útvegsbænda og hraðfrystihúsa, sjómanna og verkamanna og jafnvel bankanna um, hvernig standi um hina miklu fjárfestingu Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna erlendis, þá álít ég, að Alþingi verði að láta þetta til sín taka. Mér kann máske að verða svarað því, að okkur þm. varði lítt um starfsemi þessa fyrirtækis, það hafa einstakir aðilar á Íslandi myndað þetta fyrirtæki og gert sín samtök og það sé þeim leyfilegt, og þeir, sem séu áánægðir, geti þá farið sína leið. Jú, það er máske allt í lagi. Það er aðeins tvennt, sem ég vildi við það athuga. Í fyrsta lagi, ef þeir aðilar, sem eru óánægðir með Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og hennar núverandi rekstur, vilja fara sína leið, vilja mynda sitt eigið sölusamband, fá þeir þá sömu aðstöðu og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hefur nú, sama leyfa til útflutnings og hún hefur núna? Ríkisvaldíð hefur gefið Sölumiðstöðinni sérstakt vald, sem hún hefur farið með, og ég veit ekki enn þá, þrátt fyrir allar frelsisyfirlýsingar, svo fremi að stór hluti íslenzkra hraðfrystihúsa myndaði annað samband og krefðist þess í nafni slíks frelsis að fá að flytja út sinn fisk, hvort þeir fengju það frelsi. En jafnvel þótt svo væri. þá vil ég leyfa mér að spyrja. Ef slíkt gerðist, hvernig verður þá uppgjörið á því fjármagni, sem Sölumiðstöð hraðfrystinúsanna nú hefur sett í fyrirtæki í Bandaríkjunum, Bretlandi og Hollandi, sett í fyrirtæki eins og Jökla og Tryggingamiðstöðina, þar sem mér finnst, að það hljóti að vera svo, að mikið af þessu fé hljóti að vera af raunverulegri eign þeirra samtaka, sem þarna er um að ræða, en ekki bara máske þeirra manna, sem skráðir eru fyrir hlutabréfunum, hvernig mundi fara um slíkt? Ég álit því, herra forseti, að hagsmunir sjómanna og verkamanna, hagsmunir útvegsmanna og hraðfrystihúsanna og hagsmunir þjóðfélagsins í heild krefjist þess, að þessi hv. d. láti fara fram þá rannsókn, sem henni er heimilt að skipa n. til samkv. 39. gr. stjórnarskrárinnar, að rannsaka þá hluti, sem ég hér hef talið upp. Ég vil leyfa mér að óska þess, þegar fyrri hl. þessarar einu umr. um þetta mál lyki, að þessu máli væri vísað til hv. fjhn. og að hv. þingdeild verði við því að skipa slíka n. Það er öllum aðilum ætíð fyrir beztu, þegar svona mál liggja fyrir, að hlutunum sé komið á hreint, það, sem rétt sé, komi í dagsljósið, þær grunsemdir, sem kynnu að vera órökstuddar, séu hraktar, þær hviksögur, sem ganga og ekki reyndust réttar, séu eyðilagðar, - og hins vegar, ef hætta er þarna á ferðum eða rangt hefur verið að farið, þá hjálpi þjóðfélagið til þess að leiðrétta slíkt.



Herra forseti. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna var stofnuð árið 1942 af 15 frystihúsum. En ekki leið á löngu, þar til öll frystihúsin, önnur en frystihús kaupfélaganna, voru orðin félagar. Meginatriði í lögum félagsins, en lögunum hefur sáralítið verið breytt frá upphafi, er, að allir geta gerzt félagsmenn, er hafa aðstöðu til að framleiða frosinn fisk. Eru engin dæmi þess, að einstaklingi eða félagi hafa verið meinað um inntöku. Annað meginatriði 3 lögunum er, að allir hafa jafnan atkvæðisrétt án tillits til framleiðslumagns eða framlags til uppbyggingar félagsins hér eða erlendis: Þróun frystiiðnaðarins þessi tæp 20 ár hefur verið mjög ör, og hefur Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna átt mjög mikinn og góðan þátt í þessari uppbyggingu. Þegar S.H. var stofnað, var ársframleiðsla frystihúsa S.H. á frystum fiski og síld um 6 þús. lestir, en er nú 60 þús. lestir. Nú eru starfandi frystihús innan S.H. 56 talsins. Eru þau með alls konar rekstrarformi sem þekkist hér á landi: einstaklingar, sameignarfélög, hlutafélög, samvinnufélög, bæjarfélög og sjálft ríkið. Þrátt fyrir hin ólíku rekstarform og ólíkar stjórnmálaskoðanir hefur ekki verið neinn ágreiningur innan samtakanna um framkvæmdir, sem S.H. hefur ráðizt í hér heima eða erlendis. Það fór fljótt að bera á því, að félagsmenn höfðu löngun til þess að vera sem sjálfstæðastir og búa sem mest að sínu í þessum atvinnurekstri. Þannig annaðist S.H. þegar í upphafi innkaup á öllum umbúðum og nauðsynjum frystihúsanna. Þá varð mönnum fljótt ljóst, hve mikilvægt það var fyrir frystihúsin að geta haft hönd í bagga með farmgjaldatöxtunum og veita sem bezta þjónustu, sérstaklega með tilliti til smærri hafnanna. Því var það, að allir félagar S.H. voru samtaka um að leggja fram nokkurt fé til stofnunar skipafélags þegar árið 1945. Hlutaféð var 500 þús. kr., og veittu frystihúsin félaginu jafnframt 800 þús. kr. lán, sem nú er að fullu greitt. Þessi framlög voru í hlutfalli við viðskiptaveltu hvers eins fram að þeim tíma. Þessu félagi var gefið nafnið Jöklar. Félagið byrjaði með eitt skip, mótorskipið Vatnajökul sem er 924 rúmlestir brúttó og er enn í eigu félagsins. Árið 1952 keypti félagið annað enn minna skip, nokkurra ára gamalt, sem var gefið nafnið Drangajökull 621 rúmlest brúttó. Þetta skip fórst á s.l. ári, en áður hafði félagið eignazt nýbyggt skip, Langjökul sem er 2000 lestir. Nú á félagið í byggingu annað skip í stað Drangajökuls. Þetta hefur félagið framkvæmt allt af eigin rammleik og á engan hátt verið baggi fyrir frystihúsin heldur hvert á móti nokkrum sinnum beitt sér fyrir farmgjaldalækkun. Til skipakaupanna hefur félagið fengið lán erlendís eins og önnur hliðstæð félög, og jafnframt veitti Landsbankinn félaginu 700 þús. kr. lán, þegar Vatnajökull var keyptur, en það lán er nú löngu endurgreitt. Jöklar skulda S.H. ekkert. Fyrstu árin eftir styrjöldina voru miklir erfiðleikar á að selja fisk nema í vöruskiptum, og neyddust frystihúsin þá til að mynda innkaupafyrirtæki til þess að greiða fyrir þessum viðskiptum. Fyrirtækinu var gefið nafnið Miðstöðin, og var það stofnað á sama hátt og Jöklar, að frystihúsin lögðu fram hlutafé í hlutfalli við veltu sína og voru öll með. Nam hlutaféð 300 þús. kr. Félag þetta gegndi mikilvægu hlutverki á sínum tíma með því að greiða fyrir aukinni fisksölu og hærra verðlagi, en síðan ríkið fór að gera viðskiptasamninga við vöruskiptalöndin og semja um ákveðna yfirdráttanheimild, hefur hlutverk Miðstöðvarinnar orðið lítið og gagnsemi hennar fyrir frystihúsin lítil sem engin. Fyrirtækið hefur þó ekki verið selt, eingöngu af ótta við, að til þess þyrfti að grípa aftur á líkan hátt og áður. S.H. festi á sínum tíma nokkurt fé, eða 41/2 millj. kr., hjá þessu fyrirtæki vegna þessara viðskipta, enda lá Miðstöðin með miklar vörubirgðir frá þessu tímabili árum saman, því að vörurnar voru ekki allar jafnauðseljanlegar, þar sem kaupa þurfti mikið magn úr tiltölulega litlu úrvali. Fyrirtækið hefur engin föst lán fengið í bönkunum, og með ranglátu skattafyrirkomulagi og veltuútsvari hefur það opinbera hirt allar tekjurnar og vel það oftast, svo að fyrirtækið hefur ekki getað eignazt neina sjóði sjálft. Þriðja félagið, sem S.H. hefur stofnað, er Tryggingamiðstöðin h/f. Hún var stofnuð í árslok 1956. Miklar tryggingar eru á vegum frystihúsanna á framleiðslunni, vélum og tækjum, fiskinum í flutningi, bátum og veiðarfærum og starfsfólki frystihúsanna. Lágu hér til grundvallar sömu sjónarmið og við stofnun Jökla, að veita frystihúsunum sem ódýrasta þjónustu. Að sjálfsögðu er frystihúsunum frjálst að tryggja hjá hvaða tryggingarfélagi sem er. Hlutaféð var 1 millj. kr., og var það lagt fram á sama hátt og við stofnun hinna félaganna. Skuld Tryggingamiðstöðvarinnar við S.H, er nú álíka og Miðstöðvarinnar, 4–5 millj. kr. Þessi skuld er mynduð vegna þess, að það er mjög algengt, að tryggingarfélög láni til báta- og skipakaupa gegn viðskiptum, og þar sem þetta er mjög ungt félag, þá hefur það ekki getað myndað neitt eigið fé, en hins vegar hefur þótt nauðsynlegt að veita því aðstöðu til að afla sér slíkra viðskipta, þótt í smáum stíl væri. Eru slík lán að sjálfsögðu aðeins veitt gegn venjulegum og fullum tryggingum. Það hefur löngum veríð keppikefli allrar kaupsýslu að geta fylgt vörunni eftir sem lengst til neytandans. Bæði hefur það verið tryggast upp á markaði að gera og eins þannig von um hæst verð. Að selja vöru sína í eigin umbúðum og með eigin vörumerki tryggir líka markað og öruggari eftirspurn, þegar um góða vöru er að ræða. Því var það, að S.H. fór nokkuð snemma að huga að leiðum til þess að komast inn á hina stóru frjálsu markaði. Í stríðinu var þetta allt neglt í viðjar. Englendingar keyptu þá mestallan freðfisk okkar, en stríðið var þó ekki á enda, þegar S.H. réð Jón Gunnarsson sem framkvæmdastjóra til þess að selja freðfisk í Bandaríkjunum. Var það árið 1944. Fyrstu árin hafði S.H. þar sína skrifstofu á eigin nafni til að annast þessa sölu, en árið 1948 stofnaði S.H. fyrirtæki Coldwater Seafood Corporation í New York til að annast þetta. Í þetta fyrirtæki hefur S.H. lagt 459300 dollara og er eigandi fyrirtækisins vitanlega að áskildum formsatriðum þar í landi. Fyrstu árin gekk rekstur upp og niður. Veltan var ekki mikil, og við mikla byrjunarörðugleika var að stríða við að brjótast inn á þennan vandlátasta markað í heimi. En síðan hefur þar alltaf verið unnið á jafnt og þétt, og nýtur nú framleiðsla S.H, trausts og álits í Bandaríkjunum. Eru Íslendingar næststærstu innflytjendur fisks í Bandaríkjunum, koma næst á eftir nágrönnum Bandaríkjanna, Kanadamönnum. S.H. seldi á síðasta ári í Bandaríkjunum nær 16 þús. lestir af flökum, eða um þriðjung af flakaframleiðslunni. Þetta er mjög mikilvægur markaður fyrir íslenzkan freðfisk, þar sem verðið, miðað við kíló, er hærra en nokkurs staðar annars staðar. Að vísu er þar meira til kostað í umbúðum og vinnu en á mörgum Evrópu-pakkningum, en það munar líka miklu á söluverði. Meðalverð á því, sem áætlað er að selja til Bandaríkjanna á þessu ári, er kr. 16.90 pr. kg fob., en meðalverð þess, er selt var til Sovétríkjanna s.l. ár, var kr. 12.55 pr. kg fob. Fyrir nokkrum árum var í Bandaríkjunum byrjað á að matreiða fisk í verksmiðjum og frysta hann síðan á eftir og selja hann tilbúinn til neyzlu til neytendanna. Coldwater var vakandi fyrir þessari nýjung í fisksölunni og keypti gamlar verksmiðjubyggingar, sem notaðar höfðu verið til að sjóða niður ostrur og tómata, fyrir 94 þús. dollara. Þarna var hafin framleiðsla á fiskstöngum í smáum stíl. Þessi starfsemi óx hröðum skrefum og varð fjölbreyttari og framleiðslan sífellt aukin. Nú vinna þarna milli 200 og 300 manns. Íslendingar hafa þar yfirstjórn. Gildar ástæður eru fyrir því, að þetta er ekki framleitt hér á Íslandi. Það er lágur tollur á blokkum, sem notaðar eru til þessarar framleiðslu, eitt cent pr. pund, í stað 21/2 cents á venjulegum fiskflökum, sem seldar eru til neytenda, og enn hærri á matreiddum fiski. Flutningsgjald mundi verða miklu hærra vegna þess, hve fiskurinn er rúmfrekur soðinn. Þá mundi þurfa að geyma miklu meiri birgðir en þegar hægt er að framleiða eftir hendinni. Og að lokum það, sem mundi ráða úrslitum í þessu sambandi en það er, að geymsluþol matreidda fisksins er lítið og hann þarf að vera sem ferskastur á markaðnum. Fyrirkomulag fisksölunnar í Bandaríkjunum er þannig, að Coldwater hefur sína umboðsmenn um öll Bandaríkin, 60 talsins, sem selja fiskinn úr kæligeymslu, hver á sínu svæði. Er þetta hið viðurkennda sölufyrirkomulag í Bandaríkjunum á tilsvarandi Vöru. Fiskurinn er eign S.H., þar til hann er seldur. Þetta sölufyrirkomulag krefst þess, að jafnan séu miklar birgðir fyrirliggjandi, þar sem fiskinum er dreift í frystigeymslur á öllum sölusvæðum í Bandaríkjunum. Fiskbirgðir S.H. Í Bandaríkjunum voru 1. jan. 1960 4310 lestir og 1. jan. 1961 31961/2 lest. Áætlað fob-verðmæti þessara birgða í ársbyrjun 1961 er 54 millj. kr. Þess er hér að geta, að 30. sept. s.l. átti Coldwater útistandandi fyrir seldan fisk, sem venjulega greiðist innan mánaðar frá úttektardegi, 1 millj. 674 þús. doilara. Enn fremur voru þá fiskbirgðir í verksmiðjunni, bæði unnar og óunnar, fyrir 600 þús. dollara. Af þessu sést, að sölufyrirkomulagið í Bandaríkjunum krefst mikils fjármagns, og hefur Coldwater fengið nokkurt lán hjá viðskiptabanka sínum í New York. Er nú unnið að því að fá í Bandaríkjunum viðbótarlán til þess að greiða fyrir þessum viðskiptum. Coldwater sendir sína reikninga ársfjórðungslega til Sölumiðstöðvarinnar. Sölumiðstöðin gerir gjaldeyrisskil til gjaldeyriseftirlitsins missirislega, og er gjaldeyriseftirlitinu að sjálfsögðu opinn aðgangur að öllum gögnum S.H. í sambandi við erlend viðskipti. Þess má geta, að Coldwater er stærsti innflytjandi á freðfiski í Bandaríkjunum. Árið 1956 var hafizt handa um að komast inn á enska markaðinn með því að lába eigin fyrirtæki annast söluna eins og í Bandaríkjunum. Voru stofnuð tvö fyrirtæki, annað sem fiskdreifingar- og framleiðslufyrirtæki og hitt til að reka smámatsölustaði, sem selja eingöngu fiskmeti. Fyrra fyrirtækið nefnist Frozen Fish Ltd., og nemur hlutafé þess 60 þús. pundum. Er það eign S.H. að áskildum formsatriðum þar í landi. Þetta fyrirtæki keypti gamalt frystihús niðri við Thames, þar eð fjármagn var ekki fyrir hendi til að byggja nýtt, eins og æskilegt hefði þó verið. Þarna var hafin matreiðsla á soðnum matvælum, eða líkt og í verksmiðjunni í Bandaríkjunum. 27. ágúst s.l. skuldaði þetta fyrirtæki S.H. 87500 pund og átti þá birgðir að verðmæti 41 því. pund auk útistandandi skulda fyrir seldan fisk. Þessi starfsemi er ekki gömul og hefur átt við ýmsa byrjunarörðugleika að etja, eins og raun varð á í Bandaríkjunum. Hitt fyrirtækið, sem hefur matsölustaðina, heitir Snacks Ross Ltd. Var það stofnað með hlutafé að upphæð 10 þús. pund. Það hlutafé er einnig eign S.H. að tilskildum formsatriðum. Fiskmatsölustaðirnir eru 12 talsins. Gekk þessi starfsemi ekki allt of vel til að byrja með, en er nú farin að sýna hagnað. 27. ágúst s.l. skuldaði þetta fyrirtæki S.H. 5300 pund, sem er eign félagsins. Bæði þessi fyrirtæki senda reikninga ársfjórðungslega til S.H. Talið er, að 75% af öllum fiski, sem seldur er í Bretlandi, sé seldur í slíkum búðum, og eru þær Þar í tugþúsunda tali. Til Bretlands voru seld á s.l. ári 5500 tonn af fiski. Þriðja markaðslandið, sem S.H. er að glíma við að skapa sér sjálfstæða tilveru í, er Holland. Að vísu mætti frekar segja, að þar væri verið að gera tilraun til að ryðja freðfiskinum braut inn á markað sex velda tollabandalagsins. þ.e. Hollands, Belgíu, Lúxembúrgar, Þýzkalands, Frakklands og Ítalíu. Búið er að fá stað fyrir verksmiðjuna á landamærum Hollands og Þýzkalands, yfirfærðar hafa verið 2 millj. kr. frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna til þessara framkvæmda. Alþingi samþykkti við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1960 heimild til handa ríkisstj. að ábyrgjast fyrir Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna lán allt að 400 þús. pund til að reisa hraðfrystistöð í Hollandi, við þeim lánskjörum og gegn þeim tryggingum, sem ríkisstj. teldi viðunandi. Vonir standa til að verksmiðjan geti orðið fullgerð í haust. Að sjálfsögðu hafa fengizt gjaldeyrisleyfi fyrir öllum yfirfærslum í sambandi við þessar framkvæmdir. Ég fullyrði, að sölufyrirkomulag S.H. erlendis hafi jafnan tryggt félagsmönnum hæsta fáanlegt verð fyrir framleiðslu sína og sparað fyrir frystihúsunum stórfé, sem þau annars hefðu þurft að greiða til annarra, sem hefðu annazt söluframkvæmd á afurðum þeirra. Er því síður en svo, að nokkurt fé hafi verið dregið út úr rekstri sjávarútvegsins vegna þessarar uppbyggingar, sem átt hefur sér stað erlendis. Þótt margir geri sér nú leik að því að gagnrýna Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, þá er það spá mín, að er fram líða stundir, verði það starf, sem lagt hefur verið í öflun markaða og byggingar dreifingarkerfis erlendis á undanförnum árum og enn er verið að vinna að, eitt það merkasta, sem unnið hefur verið í atvinnu- og víðskiptamálum þjóðarinnar. Flm. þáltill. á þskj. 268, hv. 3. þm. Reykv., hefur spurt, hversu mikið fé Sölumiðstöðin hefur lánað einstökum stjórnendum hennar. Það er í hæsta máta óviðurkvæmilegt að spyrja á Alþ. um skuldir einstakra, tiltekinna manna hjá fyrirtæki. Þó get ég skýrt frá, að þegar tekið er tillit til viðskipta ársins 1960, munu allir stjórnendur eiga innstæðu hjá fyrirtækinu og flestir svo að nemur hundruðum þúsunda. Þess ber þó að geta að sumir þeirra hafa eins og aðrir fengið lán hjá Tryggingamiðstöðinni til skipakaupa gegn venjulegu veði. Eina lánið, sem S.H. hefur frá bönkum landsins, er 6 millj. kr. yfirdráttarheimild hjá Landsbanka Íslands vegna umbúðabirgða, sem fengin var á fyrstu árum fyrirtækisins og hefur staðið óbreytt síðan. Þessi yfirdráttur nam í árslok 1960 kr. 5345440.82. Um lán bankanna til einstakra félaga S.H. og félaga í Vinnuveitendasambandi Íslands er ekki á mínu valdi að skýra frá.



Herra forseti. Ég hef nú hlustað hér á framsöguræðu hv. flm. um Till þá, sem hér er til umr. á þskj. 268, og einnig á svör hv. 3. þm. Austf. (EinS), sem er einn af stjórnendum Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna. Hv. þm. tók aðeins á málinu frá viðskiptalegu sjónarmiði, og mér sýndist, að eftir hans ræðu sé raunverulega fullsvarað 1., 2. og 3. lið í þáltill. sem ætlazt er til að rannsakað sé. Hins vegar hefði verið æskilegt, úr því að farið var að ræða þessi mál hér á annað borð, að einnig hefðu komið svör við 4., 5. og 6. liðunum, en ég varð ekki var við, að þeim liðum væri svarað út af fyrir sig. En það er ekki vegna þess, að ég taldi mér rétt að taka hér til máls, heldur vegna hins, að hv. þm. kom ekkert inn á hina pólitísku hlið á þessu máli, en það er ekki minna atriði í málinu en hin viðskiptalega hlið, sem hann aðeins svaraði og þó ekki að öllu leyti. Ég vil þá fyrst leyfa mér að spyrja hv. flm.: Hvers vegna er þessi rannsókn miðuð eingöngu við Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna? Hvers vegna, ef hún á að vera hlutlaus og alþýðunni á Íslandi, sjómönnum. verkamönnum og bændum til gagns, hvers vegna er þá ekki einnig látið sama ganga yfir Samband íslenzkra samvinnufélaga? Ég vil benda á hér, að Samband íslenzkra samvinnufélaga hefur m.a. útflutning á fiski fyrir frystihúsin, að vísu í smærri stíl en Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, en þá allstórum stíl. Er það af því, að hv. flm. telji, að þau kjör, sem þeir menn fá, sem við það skipta séu svo miklu betri, að ekki hefði verið ástæða til þess að tengja þessa rannsókn við bæði útflutningsfyrirtækin? Ég er ekki með þessu að deila neitt á samvinnufélögin, nema síður sé. En ég vil gjarnan fá upplýsingar um það, hvers vegna þetta er ekki gert, ef það er gert í þeim einum tilgangi að fá upplýst, hvort hægt sé að fá betra verð fyrir okkar útflutningsvörur en gert er með þessu fyrirkomulagi, sem er hjá S.H. Mér finnst einnig, að það sé mjög sambærilegt um það fé, sem tekið er út úr þessu fyrirtæki til þess að stofna skipafélagið Jökla, eins og Samband íslenzkra samvinnufélaga tekur úr sínu stóra fyrirtæki til þess að setja upp skipadeild Sambands íslenzkra samvinnufélaga. Er það ekki nokkurn veginn hliðstætt, að þeir taka fé, sjálfsagt með fullu samþykki þeirra aðila, sem eiga Sambandið, sem eru að langmestu leyti bændur landsins? Mér finnst a.m.k. eðlilegt, að um það fáist upplýsingar, á hvern hátt það er framkvæmt, hvort það er t.d. gert á sama hátt og hjá S.H. Nákvæmlega sama er með tryggingarfélögin. Hafa ekki samvinnufélögin einnig stofnað sérstaka tryggingardeild, Samvinnutryggingar? Það er sjáfur en svo, að ég sé að harma það. En mér finnst, að hér hafi verið farið alveg eins að af Sambandinu með fé félagsmanna. Og þegar hv. flm. bendir á, að menn gætu, ef þeir væru óánægðir í kaupfélögunum, farið úr þessum samtökum og myndað sín sérstöku samtök þykir mér rétt að spyrja, hvernig færi þá um skipti á þeim eignum, sem þessir aðilar eiga í S.Í.S. Þessar eignir hafa myndazt við útflutning sjávarafurða af Sölumiðstöð hraðfrystinúsanna annars vegar og við útflutning sjávarafurða og landbúnaðarafurða af Sambandi íslenzkra samvinnufélaga hins vegar, auk þess sem hvor um sig hefur mjög mikinn innflutning til landsmanna. Ég er ekki að óska eftir, að það verði látin fara fram nein sérstök athugun á starfsemi Sambands íslenzkra samvinnufélaga, nema síður sé. En ég segi: ef á að fara fram sérstök rannsókn, eins og hér er gert ráð fyrir, á S.H., þá sé ég ekki, hvernig hægt er yfirleitt að láta ekki fara fram sams konar rannsókn á nákvæmlega sama hátt á hliðstæðu fyrirtæki í landinu, fyrirtæki, sem hefur enn viðtækari áhrif á afkomu landsmanna en Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hefur enn sem komið er. Er þetta gert vísvitandi af hv. flm., að haga till þannig, að aðeins annað fyrirtækið verði rannsakað, eða er þetta gert af pólitískri samvinnu og pólitískri ást á Framsfl., sem ræður yfir Sambandi íslenzkra samvinnufélaga, að vilja ekki á þennan hátt styggja þeirra forustumenn, af því að hann hafði hugmynd um, að það gæti spillt eitthvað fyrir því, að það yrði komið aftur á vinstri stjórn í landinu? Það væri fróðlegt að fá þetta upplýst. En þá þykir mér hv. flm. ganga heldur langt í baráttu fyrir vinstri stjórn, ef hann gerir sig að talsmanni fyrir því að rannsaka einn aðila af þeim ásteeðum, en sleppa öðrum, sem þó hefur engu minni skyldur við þjóðfélagið. En sé svo, verður hinn pólitíski blær of augljós á till. Skal ég koma nokkru nánar að því. Hvað snertir þá þörf að rannsaka þessi mál bæði hjá S.H. og Sambandi íslenzkra samvinnufélaga, er vitanlega allmjög undir því komið, hvort menn trúa þeim opinberu gögnum, sem þessir aðilar báðir senda til aðalfunda og til viðskiptamanna, eða ekki. Er þessi till vantraust á stjórn S.H. um að senda nægileg og rétt gögn til þeirra aðila, sem þeir skipta við, einnig til þeirra aðila, sem þeir eru umboðsmenn fyrir, þ.e. til útgerðarmanna? Liggur það á bak víð hjá hv. flm. að væna stjórn S.H. um misfellur á því sviði? Ef ekki, getur hv. flm. notfært sér þær upplýsingar, sem hér hafa verið gefnar, fengið enn frekarí upplýsingar um þetta mál. m.a. hjá Skattstofunni, sem hefur sjálfsagt alla reikninga Sölumiðstöðvarinnar, hjá bönkunum og ýmsum öðrum aðilum og sjálfsagt einnig hjá þeim aðilum, sem eru meðlimir í Sölumiðstöðinni og sjálfsagt eru ekki að öllu samþykkir eða ánægðir með þeirra viðskipti. frekar enn menn eru yfirleitt samþykkir öllu því. sem gert er í félagsskap, fremur en í þjóðfélaginu sjálfu. En það er þá fyrst, ef það kæmi í ljós við þá athugun, að þessi gögn eru byggð á fölskum tölum, að ástæða væri til þess að setja þetta í þá rannsókn, sem hér um ræðir, til þess að draga fram það, sem undan er dregið og menn vita ekki um, sem væri kannske til stórkostlegs tjóns, ekki aðeins fyrir þjóðfélagið í heild, heldur fyrir viðskiptamenn, sem skipta við fyrirtækið. Og ég vildi nú gjarnan heyra það hjá hv. flm., þegar hann talar næst, hvort þar liggur á bak við ásökun um það, að Sölumiðstöðin og stjórn hennar hafi látið frá sér fara ranga reikninga og rangar skýrslur bæði til Skattstofunnar, til bankanna og til sinna viðskiptamanna. Og ef það er álit hv. flm., þá er náttúrlega nauðsynlegt að láta þá rannsókn fara fram, sem tillagan fjallar um. Sé það hins vegar ekki hans skoðun og hann liti svo á, að þetta. komi allt saman fram við árlegt uppgjör, bæði í reikningum og á aðalfundum, þá skil ég ekki annað en hann geti fengið aðgang að þessum skjölum til þess að sannfæra sig um það sjálfur og fá enn fyllri svör og upplýsingar við þessu en hann hefur fengið hér nú í ræðu hv. þm., sem hér talaði síðast. Ef það skyldi svo vera, að hitt lægi á bak við, að hann teldi, að hér kæmu ekki öll kurl til grafar, gæti það þá ekki skeð hjá einhverjum öðrum fyrirtækjum? Gæti sú synd þá ekki einnig hafa hent annað stórt fyrirtæki, eins og Samband ísl. samvinnufélaga, sem ég þó vil taka fram. að ég síður en svo væni um að gefa nokkurn hlut ranglega upp í þessu sambandi. Ég skal þá snúa mér að hinum þættinum, sem er svo augljós í málflutningi hv. flm., og það er hinn pólitíski áróður. Það var það, sem kom skýrt fram, að hér er hafinn pólitískur áróður fyrir víðtækari viðskiptum við ákveðin ríki. Og hann er nú einu sinni þannig settur hér, hv. 3. þm. Reykv., að hann virðist alls ekki geta tekið hér til máls í nokkru máli nema koma þessu við, og það gengur svo langt, að ég held, - að það sé vafasamt. hvort hv. forseti á ekki að stöðva sumt af þeim orðaflaumi, sem fluttur er hér dag eftir dag til áróðurs fyrir Sovétríkin. Ég skal m.a. benda hér á, hversu frámunalega staðhæfingu þessi hv. þm. hafði hér um eitt atriði áðan. Hann sagði: Þegar verkalýðshreyfingin bauð upp á dísilvélatogara, sögðu útgerðarmenn nei og kusu sér kolatogara. - Ég vil spyrja: Hvenær hefur þetta skeð? Ég veit ekki til þess, að verkalýðshreyfingin á Íslandi hafa nokkru sinni boðið neinum mönnum upp á togara, hvorki dísiltogara né aðra. Og ef þeir hafa haft fullt af dísiltogurum, sem þeir gátu boðið, hvers vegna gerðu þeir þá ekki út? Þegar þingmenn, sem eiga að bera ábyrgð á orðum sínum, eru að koma með svona slúður hér í Alþingi og tefja tíma hv. þm. og hæstv. forseta með því að hlusta á það dag eftir dag, er rétt að minna á, að svona eiga þm. ekki að starfa. Nú get ég upplýst hv. flm. um það, að þegar rætt var um að endurnýja togaraflotann, voru öllum togaraútgerðarmönnum og skipstjórum þeirra send bréf, þar sem óskað var eftír tillögum þeirra í þessu málí. Enn fremur var sett nefnd til þess að rannsaka og gera tillögur um bygginguna. Og ég veit ekki betur en a.m.k. sumir af þeim mönnum, sem standa framarlega í verkalýðshreyfingunni, settu einnig sinn þátt í umræðum um það mál. Ég var í þeirri nefnd sjálfur og varð ekkert sérstaklega var við það, að það kæmi frá verkalýðshreyfingunni krafa um að byggja dísiltogara á þeim tíma, þegar samið var um að byggja 32 togara. Ég varð hins vegar var við það, sem var það raunverulega í málinu, að það var einn af útgerðarmönnunum, sem krafðist þess, að byggður yrði einn dísiltogari, og það var hæstv. ríkisstjórn, sem þá samþykkti það að byggja ekki einn, heldur tvo til reynslu, þrátt fyrir það þó að þá væri ekki fengin mikil reynsla fyrir dísiltogurum almennt. Sú tilraun opnaði augu manna fyrir því, að það væri rétt að fara inn á rekstur og byggingu dísiltogara, en ekki kolatogara. Hins vegar var enginn kolatogari byggður þá og hefur ekki verið byggður síðan, svo að þetta ruglast nú eitthvað hjá hv. flm., nema því aðeins að þessi tilbað frá verkalýðshreyfingunni hafa komið einhvern tíma fyrir þann tíma. Hún hefur e.t.v. boðið þessa ágætu dísiltogara fyrir stríð, því að ekki var hægt að fá neina dísiltogara byggða á stríðstímunum. Og svo sagði hv. þm.: Verkalýðshreyfingin hefur hjálpað þeim, þ.e.a.s. S.H. og útgerðarmönnum, að fá framleiðslutækin. - Hún hefði boðið þeim ódýr og löng lán, sem hefðu ekki verið þegin. Á hv. þm. ekki við það, að boðizt hafa lán frá Rússlandi?  Hann sagði enn fremur: Hún (þ.e. verkalýðshreyfingin) hefur skapað og viðhaldið, nýjum, öruggum mörkuðum. - Hvaða markaðir eru það, sem hún hefur skapað og viðhaldið, sem eru svona öruggir og góðir? Eru það markaðslöndin fyrir austan járntjaldið? Ætli það séu ekki þau, sem hv. ym. var að tala um áðan og vita S.H. fyrir, að þangað hefði ekki framkvæmdastjóri S.H. fengizt til að koma? Og væri það eitthvað annað en hinn ágæti hv. þm. Framsfl., Sigurvin Einarsson, hv. 4. þm. Vestf., sem fór þangað og hefur sjálfsagt gert þar mikið og gott starf fyrir útveginn og landbúnaðinn? Ég veit ekki, hvað hv. þm. á við með þessu annað en að hefja áróður fyrir Rússland. Er sem hann sé embættismaður fyrir það ríki með fullum launum til þess að halda uppi áróðri fyrir það árum saman hér á Alþingi. öðruvísi verður ekki skilinn þessi sífelldi, takmarkalausi áróður fyrir sovézkum eða rússneskum áhrífum hér á þessu landi. Var mað kannske hjálp til útgerðarmannanna eða til S.H., allsherjarverkfallið 1955, og var það ekki verkalýðshreyfingin, sem rétti þá hjálp að útgerðarmönnum? Eða er það hjálp frá þeim hluta verkalýðshreyfingarinnar, sem stendur fyrir því að reyna að stöðva flotann, svo að hann geti ekki fiskað í frystihúsin? Eru þetta löngu lánin með góðu kjörunum, sem verkalýðshreyfingin á Íslandi bjóði undir forustu þessa ágæta manns og sessunautar hans, sem situr við hliðina á honum og er að rétta út höndina? Það er ekki furða, þó að þeir fárist yfir því, að S.H. skuli ekki gleypa við slíkri aðstoð. Hv. þm. hélt því fram hér áðan, að það væru beztu viðskiptin og hagkvæmustu, sem þeir hefðu fengið við Rússland í sambandi við sölu og útflutning á fiski. Ætlar nú hv. flm. að telja okkur trú um það, að svo margir fávitar og vesalingar séu saman komnir í þessu félagi, þ.e. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, að þeir láti árum saman kúga sig til þess að nota ekki þennan markað, sem þeir fengju mest upp úr að dómi hv. flm., ár eftir ár, þar sem eir eiga að geta fengið gullið í lófana strax, eins og hann sagði hér, en láti hins vegar kúga sig til þess að nota allt annan markað, þar sem þeir geta ekki selt sína vöru fyrr en eftir allmarga mánuði og vera síðan að bíða eftir uppgjöri? Getur hann talið nokkrum manni trú um það, að svo margir vesalingar finnist hér á Íslandi, að þeir láti kúga sig þannig, eins og hér ætti að vera, ef petta væri rétt? Ég held, að þeir verði vandfundnir, jafnvel innan verkalýðshreyfingarinnar, sem þó þessi hv. þm. er langkunnugastur. Ég fullyrði, að meðal útgerðarmanna og sjómanna, sem sjálfir gera út og vinna að þessum störfum, finnist ekki slíkur hópur, að þeir létu kúga sig þannig árum saman. Nei, sannleikurinn er sá, að það er verið að selja fiskinn til Rússlands, af því að sá markaður hefur hjálpað mikið til að létta á öðrum mörkuðum. Það er síður en svo, að það hafa verið hagkvæmustu viðskiptin, hvorki fyrir útgerðarmenn né sjómenn, og sízt af öllu fyrir landið í heild. Hv. 3. þm. Austf., sem hér talaði áðan, gaf upplýsingar um það tölulega, að fyrir fiskinn, sem væri seldur til Rússlands, væri gefið sem svaraði rúmlega 12 á móti rúmlega 16 til Bandaríkjanna. Þessar tölur segja. að vísu ekki neitt, nema því aðeins að það liggi fyrir miklu meiri upplýsingar um málið. Það kann að vera svo miklu ódýrara að framleiða vöruna á rússneska markaðinn, að það gæti verið hagur, þótt það fengist ekki meira fyrir hana. Um það skal ég ekkert segja. Ég er ekki svo kunnugur þeim málum. En hitt veit ég, að ef það fengist jafnmikið verð fyrir hvorn fiskinn fyrir sig, sem fluttur er til Rússlands, og þann, sem fluttur er til Ameríku, þá þyrfti að taka fleira til athugunar. Ef viðskiptin við Rússland kosta það að binda sjálfstæði Íslendinga meira en gert hefur verið og falla meira inn á rússneska stórpólitík, styðja meira alheimspólitík og alheimsyfirráð þau, sem Rússar vilja ná alls staðar, þá væri dýru verði keypt að halda þeim markaði. Ég get alveg fullvissað hv. flm. um það, að hann er enginn maður til að bera ábyrgð á þeim afleiðingum, sem af áróðri hans hlytist á landi hér, ef ætlanir hans næðu fram að ganga, sem hann ætlast til að verði hér og hann heldur áróðri uppi fyrir. Nei, hann væri enginn maður til þess að bera ábyrgð á þeim afleiðingum, sem af því hlytust. Hann þarf ekkert annað en að sjá, hvernig hefur veríð farið með þau lönd, sem Sovétríkin hafa náð tangarhaldi á, bæði Ungverjaland og önnur, á undanförnum árum. Hyggur hann, að það yrði nokkuð mildari tökum tekið hér á okkur heldur en hefur verið gert á þeim löndum? Hann væri engan veginn ábyrgðarmaður fyrir þeim afleiðingum og engan veginn fær um að bæta það böl sem félli yfir þessa þjóð, ef meiri hluti landsmanna og Alþingis félli á hans skoðanir í þessum málum. Þá skulum við einnig taka hina hliðina, sem er ekki lítils virði: Hvernig hefur gengið að greiða þann fisk eða þær vörur, sem við höfum selt til Rússlands? Hv. flm. sagði, að það hefði verið lagt gullið í lófa útflytjenda strax við afhendingu. Mér er vel kunnugt um, að fiskurinn hefur verið greiddur með vöru, sem hefur veríð þvinguð inn á Íslendinga og enginn maður hefur viljað kaupa, ef hann hefði verið frjáls um að kaupa hana annars staðar frá. Mér er mjög vel kunnugt um það, að t.d. nú eru þvingaðir hér inn um 350 rússneskir bílar, sem fólk vill ekki kaupa á frjálsum markaði og hæstv. ríkisstj. hefur orðið að lækka allverulega tollana á, meira en á öðrum bílum sem innfluttir eru, svo að það væri hægt að halda uppi viðskiptunum við Rússland, sem þessi hv. þm. er að lofa hér svo mjög. Það er m.ö.o. tekið hér með annarri hendi það, sem gefið er með hinni, og þegar viðskiptin eru þannig, að þau kosta miklu meira raunverulega, þá eru það ekki beztu viðskiptin, sem landinu bjóðast. En þessu vildi sjálfsagt hv. þm. alveg leyna. Við skulum þá ósköp lítið fara inn á það, hver er hagur Íslendinga að semja um þessa 12 tappatogara, sem vinstri stjórnin samdi um fyrir austan tjaldið. Hvernig hafa þeir reynzt? Hvernig var gengið frá þeim málum öllum? Hefur það ævintýri ekki kostað íslenzka sjómenn allmikla peninga, sem einhver verður að greiða? Mér er nokkuð kunnugt um öll þau mistök, sem þar hafa átt sér stað, m.a. þau, að þessi skip er ekki hægt að láta standa á réttum kili nema setja í þau upp undir 70 tonn af sementi, - skip, sem eiga að bera 250 tonn. Það eru tekin og látin 70 tonn í botninn af sementi. sem verður að flytja fram og til baka. Það er kannske ágætt, af því að það kemur austan frá. En það væri áreiðanlega ekki lofað, ef það kæmi frá vestrænum skipasmiðastöðvum, að gera slíkar vitleysur, sem kosta þjóðina eða eigendurna óhemju peninga. Það er þó ekki talið margt annað, sem þar hefur verið á ferðinni. Nei, það er eins hér og oftar, að endinn skal í upphafa skoða. Það þarf að líta á meira en rétt eina hlið á hverju máli, ef á að tryggja sig fyrir öllum áföllum. Mér barst hér skjal sem hv. 3. þm. Austf., sem síðast talaði, sagðist hafa af vangá ekki lesið upp og bað mig að skýra frá hér það stendur hér: „Eina lánið, sem S.H. hefur frá bönkum landsins, er 6 millj. kr. yfirdráttattheimild hjá Landsbanka Íslands vegna umbúðabirgða, sem fengin var á fyrstu árum fyrirtækisins og hefur staðið óbreytt síðan. Þessi yfirdráttur nam í árslok 1960 kr. 5345440.82. Um lán bankanna til einstakra félaga í Vinnuveitendasambandi Íslands er ekki á mínu valdi að skýra frá.“ Ég er í engum tengslum við S.H., hvorki viðskiptalegum né öðrum. Ég hef engin viðskipti við þá, á ekkert hjá þeim, og þeir skulda mér ekki neitt, svo að það er ekki þess vegna, sem ég taldi mér rétt að segja hér nokkur orð, heldur vegna hins, að þessi till hefur þann blæ. að hún er fyrst og fremst borin fram sem pólitískur áróður fyrir yfirráðum annarra þjóða, eins og langflest mál eru borin fram hér á hv. Alþ, af þessum hv. þingmanni, og langflest orð hans. sem falla hér eru meira og minna lituð af því. Auk þess fannst mér eðlilegt og finnst enn, að ef á að fara fram rannsókn á þessum málum almennt, - og það skal ég á þessu stigi málsins ekkert segja um, hvort ég er með eða móti, - þá sé eðlilegt að gera þessa rannsókn miklu víðtækari en gert er í þessari till. Ég sé enga ástæðu til að undanskilja þá hliðstætt fyrirtæki, Samband ísl. samvinnufélaga, sem hefur með höndum sams konar og enn víðtækari viðskipti, nema því aðeins, - og það vil ég taka fram, - nema því aðeins að þetta sé beinlínis gert vegna þess, að fullur grunur sé á því, að hér sé viðhaft eitthvert athæfi í viðskiptum, sem sé á móti lögum landsins. Þá getur vel komið til greina að rannsaka annað fyrirtækið, en sleppa hinu. En það hefur ekki komið fram, hvorki í sjálfri grg. né hjá hv. þm. í hans ræðu. Sé það ekki, þá er að sjálfsögðu engin ástæða til annars en að láta rannsókn fara fram á báðum þessum fyrirtækjum samhliða.



Herra forseti. Ég samgleðst nú hv. 1. þm. Vestf. með, að hann skuli vera búinn að fá málið. Hann hefur nú allan þann tíma, sem hann hefur verið hér í d. hjá okkur, ekkert fengið að tala fyrir sínum flokki, svo að ég gleðst verulega yfir þessu frelsi. að hann skuli nú loksins fá að koma fram. Ég hefði að vísu kosið, að ræða hans hefði verið ofur lítið skynsamlegri, en ég mun samt sem áður sýna honum sem þeim öldungi, sem hann er, þá virðingu að svara henni nú, jafnvel þó að hann hafa farið alllangt út fyrir málið, og reyna að upplýsa hann sem bezt ég get um þessa hluti. Hann spurði í fyrsta lagi hvers vegna ég hafi aðeins spurt hér um Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og um einstaka meðlimi Vinnuveitendasambands Íslands. Það skýrði ég í upphafa minnar ræðu. Ástæðan til þess, að ég bar þetta fram, þó að ég að vísu oft hafa haft hugmyndir um, að það þyrfti máske að athuga þetta betur með Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og fjárfestingu hennar, það var svarið, sem Vinnuveitendasamband Íslands og þess stjórnendur, þar með Sölumiðstöðvarmennirnir, gáfu íslenzku verkalýðshreyfingunni. Það skýrði ég í upphafa míns máls og hélt nú, af því að ég er ekki vanur að draga af því, sem ég segi hér, að það hefði verið nokkurn veginn skýrt. Hins vegar er spurt, af hverju ég hafa ekki tekið Samband ísl. samvinnufélaga með. Vinnumálasamband SÍS stóð ekki að þessu svari. Það kom ekki fram frá þessu hálfu neinn hroki nein slík afturhaldssemi, nein slík neitun eins og frá hálfu Vinnuveitendasambands Íslands um að taka til greina og vilja ræða það, sem verkalýðssamtökin fóru fram á. Hvað snertir almennt aðstöðu til þess að gagnrýna það, sem Samband ísl. samvinnufélaga hefur gert, þá held ég, að ég verði máske manna sízt ásakaður um að hafa ekki gagnrýnt Samband ísl. samvinnufélaga. Ég held jafnvel, að 1. þm. Vestf. mundi varla ásaka mig fyrir það. En þar að auki vil ég láta hann vita, að ég hef aðstöðu og félag, sem ég er í, Kaupfélag Reykjavikur og nágrennis, það hefur aðstöðu til þess að þá allar þær upplýsingar, sem það vill fá um SÍS, sem eitt kaupfélag í Sambandi ísl. samvinnufélaga, þannig að þar höfum við fullkomlega lýðræðislega aðstöðu til þess að fá að vita, hvað er að gerast í slíkum efnum.  Um Samband ísl. samvinnufélaga gilda lög, og þar er sem sé hægt að fara að lögum. Það getur náttúrulega komið fyrir, að það sé eitthvað misjafnt, og þá beitir maður öðrum aðferðum í sambandi við lögin. En um Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna eru engin slík lög, og ég hef fyrir mitt leyti enga slíka aðstöðu, þannig að þegar svona hlutir koma fyrir, að ég sé fram á, að allt þjóðfélagið svo að segja stöðvast, allt atvinnulíf stöðvast, þá vil ég fá að vita, hvernig hlutirnir standa viðvíkjandi þessu. Hvort ég hefði traust eða vantraust á þeim, sem stjórna Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, spurði hv. 1. þm. Vestf. Ég get nú ekki sagt, að ég hafa beint traust á þeim, það væri allt of mikið. En svo óhlutdrægur ætlaði ég að vera í þessu, að ég ætlaði að láta staðreyndirnar tala, og það eina, sem ég fór fram á, var að slá staðreyndirnar í þessu, en sjá þær allar. Hv. 1. þm. Vestf. sagði, að ég hlyti að geta fengið að víta þetta á skattstofunni og alls staðar í öðrum mögulegum stofnunum. Ég hef nú satt að segja ekki skattstofuna alveg í vasanum, svo að ég geti flett þar upp hverju sem mér þóknast, og þar að auki hef ég eina reynslu, sem kemur máske hv. 1. þm. Vestf. alveg á óvart, að ég er hálfhræddur um - og meira en hálfhræddur, satt að segja, að það sé ekki alveg hundrað prósent öruggt, að öll skattaframtöl á Íslandi hafi alltaf verið alveg fullkomin, svo að ég tali vægt. Svo fór hv. 1. þm. Vestf. að tala um eitthvað undarlegt, sem stæði í hausnum á mér, hvar verkalýðshreyfingin hefði eiginlega komið nærri dísiltogurum, og eitthvað slíkt. Mér þykir nú satt að segja ákaflega leiðinlegt að þurfa að fræða þennan góða þm., af því að hann hefði satt að segja átt að geta vitað nokkurn veginn um þetta. Ég vil í fyrsta lagi taka fram. og það hélt ég satt að segja að hann væri farinn að skilja, að ég skoða mig sem fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar hér á Alþ., og þegar ég reyni að gera eitthvað, hugsa eitthvað, leggja eitthvað til, þá geri ég það í nafni þeirrar hreyfingar og í nafni þess verkamannaflokks eða verkamannabandalags, sem ég er fulltrúi fyrir. Ég hélt ræðu 11. sept. 1944, útvarpsræðu, þar sem ég lagði til, hvernig skyldi verja því fé, sem Ísland átti í stríðslok. Ég lagði til m.a., að við keyptum, - og því getur hv. 1. þm. Vestf. flett upp í þingtíðindunum og athugað, - m.a. 20–30 dísiltogara af nýjustu gerð. Og þegar ég segi, að verkalýðsihreyfingin hafa lagt til, að það væru keyptir dísiltogarar og m.a. atvinnurekendur fengju þá í hendur, þá er það þetta, sem ég á við. M.ö.o.: fyrir minn munn leggur íslenzka verkalýðshreyfingin til við atvinnurekendur, að hún kaupi handa íslenzka þjóðarbúinu a.m.k. 20–30 dísiltogara. Síðan gerðist það að stjórnarskipti urðu á Íslandi og verkalýðsflokkarnir báðir tóku þá þátt í stjórn, og ég hafði nokkuð með þá stjórn að gera. Ég var fyrir hennar hönd í nýbyggingarráði. Nýbyggingarráð hélt fund með togaraeigendum í Garðastræti vorið 1945, og ég man eftir þeim fundi enn á. Þó að mig kunni kannske stundum að misminna, þá varð ég svo hissa á þeim fundi, að ég man vel eftir honum síðan. Það var tvennt, sem við lögðum til, við í nýbyggingarráði, við togaraeigendurna, sem þarna voru mættir, og þetta var blóminn úr íslenzkri útgerðarmannastétt. Það var annars vegar, að við keyptum nú jafnvel eina 30 dísiltogara í Englandi, og hins vegar, að við gerðum þetta strax. Afstaða togaraútgerðarmannanna sem þá voru vafalaust eiginlega forustan í íslenzkri atvinnurekendastétt, það voru voldugustu mennirnir, einmitt togaraútgerðarmennirnir, - þeirra skoðun var í fyrsta lagi, að þeir ættu að fá kolatogara. Þeir báru það fyrir sig: Við höfum enga vélstjóra í dísiltogara, og það er svo erfitt með það að fara. Það er langbezt að hafa kolatogara, eins og við höfum haft. - Í öðru lagi sögðu þeir: Við viljum búða í eitt og hálft ár. - Það var raunarsanna afstaða og brezku togaraeigendurnir tóku á þeim tíma. Nýbyggingarráð hins vegar sagði þeim, að við mundum kaupa togarana, þótt þeir væru á móti því, og við mundum ekki hafa það kolatogara. Og í ágústlok 1945 var samið við þær 5 eða 6 skipasmíðastöðvar, sem nýbyggingarráð hafði haft samband við, um kaupum á 30 togurum, og ríkisstj. gaf út brbl. til þess að gera það mögulegt að kaupa þessa 30 togara á 100 millj. kr., sem nýbyggingarráð úr þeim sjóði sem það hafði, setti til ráðstöfunar. Ég fór síðan út fyrir ríkisstj. í septemberbyrjun. Ég vonaðist eftir því, að það yrðu keyptir dísiltogarar eins og var talað um. Það var, gerð málamiðlun á eftir til að ganga nokkuð á móts við útgerðarmennina, heyrði ég, þegar heim kom, að það voru keyptir olíutogarar. Það var náttúrlega hinn mesti munur að fá olíutogarana og dumpa ekki alla leið niður í kolatograra. En svona var afstaðan, að þegar við keyptum samt sem áður tvo dísiltogara, fyrir utan að kaupa í einu 28 olíutogara, þá var það þannig, að það vildi enginn, sem með útgerð hafði að gera, fá dísiltogara, og við settum dísiltogarana á bæjarútgerð Reykjavíkur. Og annar forstjórinn úr bæjarútgerð Reykjavíkur, þegar hann tók við því, ég held að það hafa verið 8 togarar, sem við úthlutuðum bæjarútgerð Reykjavikur, þá þakkaði hann fyrir þessa sex togara, sagðist ekki reikna með þessa sleða tvo, sem við hefðum verið að troða upp á sig, af því að enginn annar vildi þá. Svona voru hleypidómarnir á móti dísiltogurunum þá. Þeir hafa síðan reynzt vel. En þetta segi ég nú vegna þess, þótt undarlegt megi virðast, að þó að hv. 1. þm. Vestf. tali með svona miklum þjósti og jafnvel fyrirlitningu um verkalýðshreyfinguna, þá erum það samt við, þessir fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar, sem höfum jafnvel orðið að benda þessum mönnum, sem brautina ruddu á Íslandi í togaraútgerðinni, en vanastir voru þá að kaupa gamla togara frá Bretlandi uppnaflega, - benda þeim á það, sem bezt væri í þessum efnum, og að nota réttu tækifærin í sambandi við það.

Þetta er allt rangt.

Þetta er allt rétt, og ég skora á hv. þm. að hrekja nokkurn skapaðan hlut af þessu. Þetta er allt saman rétt, hvert einasta sem ég hef sagt. Um þetta veit ég, og þetta get ég talað um, þetta hef ég sjálfur reynt allt saman. Svo kom hv. 1. þm. Vestf. inn á það, að verkalýðshreyfingin hefði boðið þeim lán. Ég sagði nú ekki meira en það, að við hefðum knúið þetta fram líka þeim til hagsmuna, og ég skaut fram í hans ræðu, að ég átti við stofnlánadeildina. Ég veit ekki. hvort hv. 1. þm. Vestf. hefur fylgzt svo vel með. að hann muni það. Við í nýbyggingarráði, eftir minni till. útbjuggum frv. um stofnlánadeild fyrir sjávarútveginn, sem við upphaflega vildum fá við Útvegsbankann, af því að við vildum stækka fiskveiðasjóðinn. Þetta frv. var sent til stjórnar seðladeildar Landsbankans, og í hálft ár stóð í þjarki út af því, að stjórn Landsbankans vildi ekki fallast á þetta frv., og bréfaviðskiptin, sem fóru fram á milli stjórnar Landsbankans og nýbyggingarráðs á þessum tíma, voru gefin út prentuð af atvmrn. Það fór á endanum svo, að okkar menn í ríkisstj., Sósíalistaflokksins, settu þetta frv. inn í þingið, án þess að samkomulag hefði náðst í ríkisstj., og það tók hálft ár að fá það síðan í gegn hér í þinginu, að fá þetta frv. samþykkt, og fyrst um vorið, rétt undir kosningarnar 1946, er þetta frv. knúið fram móti vilja Landsbankans. Það er slakað það til, að sett er upp stofnlánadeild við Landsbankann í staðinn fyrir við útvegsbankann, en vextirnir voru píndir fram, eins og við höfðum lagt til, 21/2%. allt til þess að gera mögulegt að yfirfæra í íslenzka peninga þessar 100 millj. kr., sem við áttum erlendis og við höfðum keypt togarana fyrir, peninga sem sé, sem voru til og það kostaði Landsbankann ekkert að þurfa að yfirfæra á þennan máta í íslenzka peninga. Þetta er saga stofnlánadeildarinnar. Þessa baráttu kostaði það við sjálft það vald, sem atvinnurekendurnir, t.d. í Sjálfstfl., höfðu þá yfir að ráða, að knýja þetta fram. Meira að segja þetta, að tryggja íslenzkum atvinnurekendum lán til 15–20 ára með 21/2% vöxtum, urðum við að berja fram með þessu móti. Til allrar hamingju tókst á endanum að sannfæra beztu mennina úr flokki atvinnurekendanna um, að þetta væri skynsamlegt, en slíka baráttu kostaði það. Svo kemur hv. 1. þm. Vestf. og fer að tala um markaðina, og þá fer hann að tala um, að ég hafa verið með áróður fyrir Sovétríkin. Ég er að vísu reiðubúinn að flytja ýmsan áróður fyrir sósialismann 4 Sovétríkjunum. En ég hef satt að segja alls ekki komið nærri því hér núna, svo að ég skil ekkert, hvað fer í taugarnar á hv. 1. þm. Vestf. það, sem ég var að tala um, var að tryggja markaði fyrir íslenzkan fisk, og mér hefur satt að segja þótt það mikill landvinningur fyrir íslenzkan fisk, að við skulum svo að segja hafa lagt undir okkur Sovétríkin á síðustu 15 árum. Ég hélt satt að segja, að það væri atriði, sem væri frekar að státa af að gera, og ég skil ekki, hvernig það hringsnýst í kollinum á hv. 1. þm. Vestf. að vera áróður fyrir Sovétríkin að koma íslenzkum fiski til Sovétríkjanna og fá menn til þess að borða hann þar, geta skapað Íslandi þau viðskiptasambönd, sem við höfum skapað þar. Þetta er satt að segja í fyrsta skipti, og það undrar mig af svona skynsömum manni, að hann skuli fara að líta niður á það sem eitthvert böl, að Ísland skuli hafa getað lagt undir sig slíkan markað. Víð seldum ekki mikið fyrir styrjöld til þessara landa þarna austur frá. Það var eingöngu svo að segja Pólland og einstöku sinnum síld, sem við gátum selt til Sovétríkjanna, en fiskur okkar var svo að segja gersamlega óþekkt vara í Sovétríkjunum og Tékkóslóvakíu, þannig að mér finnst, að ég hefði átt skilið af hv. 1. þm. Vestf., að hann hældi mér fyrir það, að ég hafi reynt að gera allt, sem í mínu valdi stóð, til þess að skapa íslenzkum atvinnurekendum og íslenzku þjóðanbúi öryggi með því að leggja það litla lið, sem ég gat, til þess að reyna að opna þessa markaði. Svo kom hv. 1. þm. Vestf. inn á það, hvort verkalýðshreyfingin væri að hjálpa útgerðarmönnum, af því að ég hafði minnzt á, að ég og minn flokkur, Sósfl. og Alþb., við hefðum reynt að gera ýmislegt til þess að greiða fyrir útgerðarmönnum á Íslandi, eins og ég hef þegar sýnt fram á. Þá fór hann að tala um: Var verkalýðshreyfingin að rétta þeim einhverja bróðurhönd með verkfallinu 1955? Verkalýðshreyfingin var að heyja baráttu í verkfallinu 1955 við atvinnurekendavald, harðvítugt atvinnurekendavald, sem hafði lækkað launin um 20% frá því 1947, þegar hún loksins lét til skarar skríða 1955. Og hvernig fór hún með útgerðina þá? Varð útgerðin fyrir mjög þungum búsifjum af því verkfalli? Þó að verkamenn stæðu í erfiðu verkfalli, þá man ég ekki betur en meginið af bátunum hafa fengið að ganga hér við Faxaflóa, Það hafði verið gerð þar sérstök undanþága, - Það verður þá leiðrétt, ef það er ekki rétt hjá mér. Ég held, að hv. 1. þm. Vestf. ætti að fara að gæta sín, þegar hann fer að tala um verkföll. Vill hann ekki fara að athuga - og það er rétt að tala dálítið rækilega um það, - vill hann ekki fara að athuga, hverjir það eru, sem standa í verkfalli á Íslandi núna á móti Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og atvinnurekendavaldinu í Reykjavík? Erum það við, sem stjórnum Útvegsbsendafélagi Vestmannaeyja, hv. 1. þm. Vestf.? Ég hélt, að Sjálfstfl. þættist eiga frekar einhver ítök í útgerðarmönnum í Vestmannaeyjum og jafnvel í Vestmannaeyjabæ. Hvað hefur Útvegsbændafélag Vestmanneyinga samþykkt? Það hefur samþykkt að hefja enga róðra, fyrr en það er búið að ná samningum við m.a. fyrirtæki eins og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og aðra þá sem ákveða verðlagið á íslenzkum fiski. Af hverju? Af því að Útvegsbændafélag Vestmannaeyja lætur á sig snuðað. Það álítur, að útvegsmenn fái ekki rétt verð fyrir sinn fisk. Og öll útgerð er stöðvuð núna í Vestmannaeyjum vegna þessa. Svo kemur þessi hv. þm., 1. þm. Vestf., og spyr, hvers konar óbótatjón einhverjir voðalegir bolsar séu að vinna þjóðlífinu á Íslandi. Honum er bezt að fara að gæta sín, tala dálítið varlegar. Það eru fleiri en bolsarnir, sem stands í verkfalli núna. Það eru útvegsbændur, sem standa í verkfalli núna á móti hringunum hér í Reykjavík, þeim hringum, sem ég er að heimta rannsókn á. Það er bezt fyrir hann að athuga þetta. Það er bezt fyrir hann að muna það líka, að það eru lög hér frá Alþ., sem Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hefur hagnýtt sér í sambandi við fiskmatið og samið um við einhverja menn í stjórn L.Í.Ú., sem hún virðist ráða yfir. Ég er hræddur um, að það sé skoðun margra útvegsmanna úti um land núna, að sá litli hópur í L.Í.Ú., sem hefur samið við Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna um verðflokkunarreglurnar, hafa verið hálfpartinn í þjónustu Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og slíkra fyrirtækja. Það er satt að segja ekki bara í Vestmannaeyjum, sem er bókstaflega sameiginlegt verkfall alls fólksins, sem vinnur, frá útvegsmönnum til landverkamanna, á móti hringnum hér. Hér allt í kringum okkur er að stöðvast af því sama, jafnvel þó að reynt hafa verið allt, sem Alþýðusambandið gat, til þess að ljúka því verkfalli, sem lá hér fyrir. Að hálfu fulltrúa Alþýðusambandsins mun hafa verið gert allt, sem mögulegt var, til þess að reyna að ljúka því verkfalli sem fyrst. En hvað segja sjómennirnir, og hvað segja meira að segja útgerðarmennirnir? Jú, það, sem sjómennirnir og margir útgerðarmennirnir segja, er Verðflokkunarreglurnar eru óhafandi. Samningurinn, sem Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og aðrir hringar hafa gert við L.Í.Ú., eru ófærir fyrir útvegsmenn í landinu. - Það er þetta, sem við stöndum frammi fyrir núna. Það er bezt fyrir hv. 1. þm. Vestf. að ganga ekki í barndóm í sambandi við þetta og tala eins og engir aðrir geri verkfall en þeir, sem einu sinni stóðu mest að því. Það er orðið svo nú, að meira að segja atvinnurekendurnir á Íslandi meira að segja útvegsmennirnir í Vestmannaeyjum eru neyddir út í það að gera verkfall á móti fiskhringnum hér. Svo sló alveg út 4 fyrir hv. 1. þm. Vestf. Hann er auðsjáanlega orðinn svo óvanur því að tala, að hann veit varla, hvað hann segir. Hann tór að tala um, að það væri alveg hörmulegt, það liti út fyrir, að Ísland væri að komast inn á það að styðja rússneska alheimspólitík enn þá meir. Hvað er eiginlega hv. 1. þm. Vestf. að bera sinni ríkisstj. á brýn? Ég hélt, að það mætti eitthvað annað um hana segja heldur en að hún væri að styðja rússneska alheimspólitík og það væri hætta á, að hún færi að styðja hana enn þá meir. Og hv. 1. þm. Vestf. fer að tala um, að það liggi við, að ég t.d. sé að berjast fyrir yfirréðum annarra þjóða. Vill ekki hv. 1. þm. Vestf. t.d. skreppa suður á Keflavíkurflugvöll og sjá, hverjir ráða þar. Er það ekki hv. 1. þm. Vestf., sem hefur barizt fyrir því nú síðustu árin, að Ísland yrði herstöð fyrir framandi þjóð, herstöð fyrir stórt ríki í veröldinni? Hv. 1. þm. Vestf, fer að tala um, að það sé eitthvert ógurlegt böl sem ég sé að leiða yfir þjóðina, af því að ég hafi verið m.a. að reyna að fá markaði í þessu voðalega landi þarna austur frá, þótt bæði Ólafur Thors og Hermann Jónasson hafa verið settir til þess að vinna að því. Það sé alveg ægilegt böl, sem ég sé að leiða yfir þjóðina. En hvað hefur þessi hv. þm. verið að gera? Mín þessi hv. þm. eftir því, að hann hefur stutt að því að Ísland kæmist í hernaðarbandalag, að hann hefur stutt að því, að hér kæmu upp herstöðvar á Íslandi? Og ef hann talar um böl ætli það sé nokkurt ægilegra böl til heldur en það að eiga á hættu, eftir að búið er að draga okkar land inn í hernaðarbandalag og koma hér upp herstöðvum, að við drögumst inn í styrjöld, ef hún yrði? Ég er hræddur um, að hv. 1. þm. Vestf. ætti að tala nokkuð rólega um þessa hluti og reyna að sýna einhverja ofur litla ábyrgðartilfinningu. Ef hann vill hins vegar fara að ræða um - svo að við ræðum ekki það alvarlega mál sérstaklega, herstöðvarnar, og alla þá ægilegu hættu, sem það kallar yfir Ísland, - ef hann vill tala um yfirráð annarra þjóða eða afskipti annarra bjóða, þá er ég reiðubúinn að ræða það við hann. Og ég er reiðubúinn að sýna honum fram á, að stofnanir í öðru landi hafa afskipti af því, hvers konar lög eru sett hér á Alþingi, m.a. af því, að ég hef reynt það sjálfur að fá í gegn í þessari hv. d. lög, sem eru stöðvuð í Ed. eftir erlendri fyrirskipun, og ef hann vill fara nákvæmlega út í það. Þá skal ég gera það. Ég á við ákvæðin um að gefa íbúðarhúsabyggingar frjálsar hér á árinu 1952 eða 1953, málið, sem var stöðvað í Ed., eftir að við höfðum mælt með því hérna, fjhn. Nd., stöðvað að undirlagi Benjamíns Eiríkssonar og Alþjóðabankans með hótun um beitingu valds Ameríku í mótvirðissjóðnum. Það er ekki lengra en 2-3 dagar síðan fyrrv. fjmrh. lýsti því hér yfir, að Alþjóðabankinn hefði reynt að hafa áhrif á íslenzka ríkisstj. og jafnvel sett henni ýmis skilyrði í sambandi við, að hún yrði að hafa sementsverksmiðjuna einkaeign, en ekki ríkiseign. Alþjóðabankinn vildi fara að ráða því, hvers konar skipulag við hefðum hér á Íslandi. Og ég ætla ekki að fara að minna hv. 1. þm. Vestf. á, ég hef talað svo oft um það hérna, hvernig var viðvíkjandi áburðarverksmiðjunni. En það er hægt að rekja, hvernig þessi hv. þm. hefur verið að reyna að vinna að því að koma Íslandi undir áhrif annarra þjóða og að láta aðrar þjóðir og þeirra stofnanir hafa aðstöðu til þess að breyta lagafrumvörpum hér á Íslandi og ráða því, hvers konar skipulag Íslendingar hefðu á sínum málum, hvers konar fyrirkomulag um eign þeir hefðu á sínum fyrirtækjum og annað slíkt. Svo kemur hv. þm. með það, að það sé alveg voðalegt böl sem landið hafa orðíð fyrir. Það hafa verið vara þvinguð inn á Ísland. Og hann fer að tala um bíla, rússneska bíla. Það var alveg voðalegt. Hverjir eru það, sem vinna að þeirri þvingun? Er Það ekki eitthvert fyrirtæki hér í bænum. Ég man ekki, hvað það heitir, Landbúnaðarvélar, ég er ekki svo vel að mér í því.  Viðvíkjandi bátunum frá Austur-Þýzkalandi, þá er náttúrlega eitt, sem ég get alveg viðurkennt: Það var voðaleg, vitleysa að láta ekki Gísla Jónsson, hv. 1. þm. Vestf., sem umboðsmann og eftirlitsmann í því. Ég var með í því að ráða hann, þegar nýsköpunartogararnir voru byggðir, og það er vafalaust gott að hafa hann í slíku. Ég tók þetta svona ýtarlega af því, að hv. 1. þm. Vestf. ætlaðist nú til þess, að ég svaraði sér, og þá kem ég að því, sem hv. 3. þm. Austf., nafni minn, var að svara mér hér áðan.