Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Það þarf að sjálfsögðu ekki að skýra hv. d. frá því, hve ófullnægjandi tíma fjhn. hefur haft til að athuga þetta mál. N. var vel ljóst, að það voru ýmis atriði frv. sem hún hefði viljað athuga betur en gert var og víssulega var þörf á breyt. við. Einkanlega var það á 1. gr. frv., þ.e.a.s. um skattaákvæðin, sem þurft hefði að fara fram nákvæmari athugun, t.d. á skattstiganum og hve mikilla tekna mætti vænta. En til þess var enginn tími. N. varð að láta sitja við þá athugun á því, sem fram hafði farið í Nd. Eins og sjá má af nál. á þskj. 744 hefur n. að miklu leyti orðið sammála. Að vísu hefur 1. þm. Eyf. sérstöðu, sem hann sem þm. mun gera grein fyrir sjálfur. Ég hygg hún varði síður efni málsins en formlega afgreiðslu. Og ég hygg, að sumar þær brtt., sem n. ber fram, muni hafa verið gerðar með samþ. hans. Ég skal í sem fæstum orðum gera grein fyrir þeim brtt., sem n. hefur orðið sammála um að bera fram og teknar eru upp í nál. á þskj. 744. Við 1. gr. frv. eru engar brtt. teknar upp. Það væri sjálfsagt ástæða til að gera grein fyrir því, hvaða tekna mætti afla samkv. 1. gr. frv. Sú athugun, sem hefur farið fram á því, verður að byggjast á því, sem ríkisstj. var búin að áætla samkv. frv. því, er hún upphaflega bar fram, eða samtals um 11 millj. kr. en af þeim eru áætlaðar 2 millj. geymslufé, eða 9 millj. í ríkissjóð. Nú er skattstigi sá, sem hið upprunalega frv. gerði ráð fyrir, breyttur, og eftir því sem áætlað er, munu tekjurnar samkv. þeim breyt. verða um 1 millj. kr. lægri og mætti því ætla um 8 millj. í ríkissjóð, en það er ómögulegt að fullyrða, að þetta standist. Þó má segja það, að eftir þeim fregnum, sem fjhn. hefur fengið um tekjuframtal, rá muni þessi tekjuáætlun frekar varlega áætluð og tekjur verða meiri, en ekki minni. Því er ekki að neita, að hér er um allháan og tilfinnanlegan skatt að ræða, sem kemur fyrst og fremst niður á hærri meðaltekjur og lægri hátekjur, eða 50–200 þús. kr., þrátt fyrir það, að hér sé um verulega viðbót skatta að ræða, má fullyrða, að þeir fari hvergi alveg upp í 100%. Það var gerð athugun á þessu og gjaldstiginn reiknaður út og þá miðað við útsvarsstiga síðasta árs. Mér skilst, að eftir honum komist samanlagður tekju- og eignaskattur, útsvar og stríðsgróðaskattur hæst í 96%. Það er þó ekki verra en það. Þetta þætti utan Íslands hár skattur, en þar sem hann hefur í mörg ár verið 100%, þá þarf ekki að kippa sér upp við þetta, þegar þessi skattur er þá líka aðeins ætlaður til eins árs, og honum þar að auk ætlað að ráða bót á mjög alvarlegu þjóðfélagslegu vandamáli. Að þessu athuguðu ættu skattborgarar að sætta sig við frv. Ég geri það ekki með neinni ánægju að fylgja svo gífurlegri skattahækkun. Okkar skattar hafa verið of háir og hafa staðið atvinnulífinu fyrir þrifum. Mér er ógeðfellt að flytja svona mál, en maður verður að sætta sig við það eftir ástæðum. Þá er eðlilegt, að spurt sé: Til hvers er þessa fjár aflað? Þess er aflað til þess að standast kostnað af þeim ráðstöfunum, sem gerðar eru í 4. og 5. gr. þessa frv. Það hefur verið reiknað út, hvaða uppbætur greiða þurfi á kjöt og mjólk þann tíma, sem l. eru í gildi, svo að kjötbirgðir þær, sem í landinu eru, verði bættar að fullu. Má manni þá detta í hug, hvort miða eigi við þær hækkanir, sem ríkisstj. lét gera, eða hvort miðað er við það verð, sem nú er. Ef það er miðað við það verð, sem nú er, þá munu uppbæturnar á kjöt nema um 2 millj. kr. Ég held ég fari rétt með það, að hæstv. félmrh. hafi sagt í Nd., að uppbæturnar mundu nema um 4 millj. kr. Uppbótin fyrir mjólk mun áætluð um 1 millj., en það má gera ráð fyrir, að ef breyt. þær eru samþ., sem lagðar eru til í þessari hv. d., þá verði mjólkuruppbæturnar ögn hærri, af því að lækkun vísitölunnar kemur ögn seinna. Hér getur þó ekki verið um mikla hækkun að ræða, þar sem aðeins munar um einn mánuð, en það er gert ráð fyrir, að hún lækki í júní í stað maí. Ef lögð er til grundvallar hærri talan, sem kjötuppbæturnar mundu nema, eða 4 millj. kr., þá nema þessi útgjöld samtals um 5 millj. kr. Mér sýnist eðlilegast í þessu sambandi að fara meðalveginn, og yrðu þá uppbæturnar alls um 4 millj. kr. Það er því sýnilegt, að af verðlækkunarskattinum samkv. 1. gr. verður allrífleg upphæð eftir. Seinna mun ég gera grein fyrir því, hvernig fjhn. gerir ráð fyrir, að þessum tekjuafgangi verði varið. Fyrst um sinn ætla ég að ganga fram hjá fyrstu brtt. á þskj. 744. Það er naumast hægt að gera grein fyrir henni fyrr en búið er að gera grein fyrir hinum, en þá er fyrst sú, að 3. gr. frv. skuli niður falla. Með þessu er það unnið, að dýrtíð fæst niður einum mánuði fyrr en ella. Fyrir lágu yfirlýsingar frá báðum deildum um, að samkomulag mundi ekki nást. Og ef samkomulagi er ekki náð, er lítil bót að því, að 3. gr. standi. Yfirleitt skiptir það ekki máli, hvort hún stendur eða er felld niður. Ekki er hægt að fullyrða að full verðlækkun náist í júní. Örfá stig kunna að bíða þar til í júlí. En ekki er það sjáanlegt, að atvinnulífið sé í hættu þrátt fyrir dýrtíðina. Atvinnutækin eru í fullum gangi. Það verður þá ekki fyrr en síldveiðarnar byrja, að ástæða er til að óttast hættu í því efni. Eðlileg afleiðins af því, að 3. gr. fellur, er það, að lagt er til, að 6. gr. falli einnig niður. Þessar 3 millj. kr., sem gert var ráð fyrir, að lagðar yrðu í sjóð, sem nefndist atvinnutryggingarsjóður, áttu að koma í stað fórna atvinnuveganna. 4. brtt. nefndarinnar er, að 7. gr. falli niður. Ekki er því að neita, að um efni þessarar greinar eru skoðanir nm. mjög skiptar. Þó held ég, að enginn ágreiningur hafi verið um það, að gr. ætti ekki heima í þessu frv., þótt sumir nm, gætu fylgt efni hennar að meira eða minna leyti. Ég hygg, að hv. 1. þm. Eyf. sé efnislega samþykkur því, að 7. gr. falli.

Nei

. Þykir mér óþarft að rekja þetta frekar eða sundurgreina nánar. Um 1. gr. var nokkur skoðanamunur meðal nm. um það, hvort nokkuð af því fé, sem þar ræðir um, skuli ganga til tryggingarstofnunar ríkisins. Áður hef ég gert grein fyrir því, að af tekjum þeim, sem aflað er samkv. b. gr., verði nokkru haldið eftir. Það vaknar þá sú spurning, hvort rétt sé að láta tekjum þessum óráðstafað og verða að eyðslueyri eða veita því til fyrirtækja til hagsbóta fyrir almenning. Önnur leið er að lækka skattstigann, þar sem tekjurnar gerðu ekki betur en að standast á við útgjöldin, samkv. 5. og 6. gr. Fullt samkomulag var með meiri hluta nm. um, að gera bæri ráðstafanir um það, hvernig fénu skuli varið. Nú stendur fyrir dyrum endurskoðun á alþýðutryggingarlögunum. Skal ég engu spá um það, hvort við fáum nýskipun í því efni eða ekki, en hvort heldur sem verður, þá er þörf á fé til að grípa til. Í till. okkar er óákveðið, hvernig fénu skal varið, og leggjum við til, að það bíði endurskoðunar þeirra laga. Hvort það verður notað sem vísir að alþýðutryggingarsjóði, læt ég ósagt; vil engu spá um það. Framtíðin verður að leysa úr því. N. var sammála um brtt. til varnar því, að fé þetta yrði látið renna í ríkissjóð sem eyðslueyrir, en hvernig því yrði varið til hagsbóta í framtíðinni, skipti minna máli. Samkomulag um sanngjarna lausn málsins hefur ekki fundizt hjá meiri hlutanum. Ég skal geta þess, að fyrir lá skrifleg brtt. frá Barða Guðmundssyni. N. athugaði hana, en gat ekki fallizt á hana. Við nm. ákváðum að standa á móti brtt. við frv. nema einhverjum sjálfsögðum brtt., sem enginn ágreiningur yrði um. Með þessum brtt. mælir n. með því, að frv. nái fram að ganga, og vonar að till. beri einhvern árangur og bæti úr þeim erfiðleikum, sem verðbólgan hefur skapað í þjóðfélaginu.



Eins og sjá má á nál. á þskj. 744, er ég ósammála meðnm. mínum um afgreiðslu málsins, þótt ég skrifi undir nál. með fyrirvara. Skal ég játa, að þessi skoðanamunur er það mikill, að ég hefði getað gefið út sérstakt nál. En af því að samkomulag var gott, bæði nú og áður, þótti mér ekki rétt að skilja mig frá meðnm. mínum, einkum af því, að öll n. mælir með því, að frv. verði samþ. Skoðanamunurinn liggur aðallega í því, að meðnm. mínir vilja gera allvíðtækar breytingar á frv. Sumir vilja binda samþykkt þessara brtt. við samþykki sitt á frv. endanlega. En ég ræð d. til að samþykkja frv. óbreytt. Til þeirrar afstöðu minnar að ráða d. til að samþ. frv. óbreytt liggja tvær meginástæður. Um aðra þeirra gat ég rækilega í gær. Hún er sú, að ég tel málinu stefnt út í fullkomna tvísýnu með því að senda það til Nd. með víðtækum brtt. Því er yfirlýst og það liggur í hlutarins eðli, að þinginu verður slitið eftir hádegi á morgun. Brtt. mundu valda umr. í Nd. og tímatöf, óvíst hve langri. Verð ég að segja, að með þessu móti sé verið að stofna afgreiðslu málsins í óvissu. Ef það yrði sent Nd. aftur, gæti svo farið, að fyrir því ætti líka að liggja að fara til Sþ. Ég skal játa, að ég er ekki alls kostar ánægður með frv. eins og það er nú. Mér þykir of skammt gengið í því að gera virkilegar ráðstafanir til að hamla dýrtíðinni og fá hana lækkaða, ef kostur er. Við ráðum ekki við annað en að gera sjálfsagðar ráðstafanir með löggjöf um þessi efni vegna verðlags, sem skapast á vörum á innlend um markaði. Gagnvart erlendu verðlagi er varla annað að gera en að verja fé úr ríkissjóði til jöfnunar og verndar. Ég óttast, að verð útlendra vara fari bráðlega hækkandi og að ekki veitti af því að gera fullkomnar ráðstafanir til að halda dýrtíðinni í skefjum innan lands, svo að dýrtíðarvísitalan þyrfti ekki að hækka, þótt vörur hækkuðu. Ég er ekki í vafa um, að Nd. mundi draga úr þeim ráðstöfunum, sem stjórnin mundi gera í þessu efni. Þess vegna er það, að þótt ég játi fúslega, að ég er ekki fyllilega ánægður með frv. eins og það liggur fyrir, þá tel ég hins vegar, að í dýrtíðarmálunum sé það mikið unnið með því eins og það nú liggur fyrir, að það væri hreint og beint óhappaverk, ef Alþ. kæmi í veg fyrir samþykkt þess, þótt ekki sé mikið eftir af hinu upphaflega frv. ríkisstj. Það er ákveðið, að tvær fjölmennustu stéttir landsins, bændur og verkamenn, geri tilraun til þess að semja um verðlag og kaupgjald í landinu. Ef samúð og skilningur af beggja hálfu ríkti, gæti það áunnizt, að hið óheilbrigða kapphlaup milli verðlags og kaupgjalds, sem ríkt hefur að undanförnu, hætti. Þetta tvennt hefur, ef svo má að orði kveða, skapað dýrtíðina. Vitanlega er ekki hægt að ráða við dýrtið þá; sem skapast af verðlagi útlendra varna, en það er nú svo komið, að hún er orðin allmiklu hærri en vísitalan gefur tilefni til. Þótt um smágalla á frv. sé að ræða, er ekki rétt að tefla því í hættu nú, því að þeir gallar standa til bóta, og gæti annað þing, sem kemur saman í þessari viku, tekið þá til athugunar. Enginn veit, hve lengi það kann að sitja, en ekki ætti að þurfa að bíða þess lengi, að þeir gallar, sem á frv. finnast, væru lagaðir. Hv. Nd. ætti það skilið, að málinu væri vísað frá. Ed. ætti ekki að láta bjóða sér það að afgreiða mál þetta á einum degi. En málsins vegna er ekki viðeigandi að hafa þá aðferð. Hin ástæðan er sú, að ég er ósamþykkur þessum brtt. frá meiri hl. fjhn., og ég tel mikla hættu á því, ef þær yrðu samþykktar, að frv. dagi uppi hér á Alþ. eða nái ekki samþykki þingsins. - Ég get sagt það, að ég er frekar samþykkur brtt. hv. þm. Barð. Ég játa, að 1.–3. brtt. hv. meiri hl. eru frekar þýðingarlitlar, frekar blæbreyt. en efnisbreyt., sem þar er um að ræða. Ég sé ekki, að það hafi hina minnstu þýðingu, hvort þessar 3 millj., sem um ræðir, ganga til alþýðutrygginga, samkv. alþýðutryggingalögunum, eða hvort stofnaður verður slíkur sjóður, eins og frv. fer fram á. En óneitanlega eru það aðalatriði þessa þriggja brtt., að með þeim er gerður meginmunur á tveimur fjölmennustu vinnandi stéttum í landinu. - Það á að mega lækka verðlag innlendra afurða. Að vísu er sagt, að það sé ekki á kostnað bænda, en það snertir þá þó og hefur óneitanlega áhrif á hagsmuni þeirra, en nú á að slá föstu, að ekki megi setja lagastaf, sem verklýðssamtökin séu við bundin. Að vísu skal ég játa, að þetta atriði hefur litla þýðingu, en blærinn er sá, sem ég hef nefnt. - Aðaltill. hv. meiri hl. fjhn. er auðvitað sú, að 7. gr. frv. falli niður, og það er efnisbreyt. á frv. Út af því, sem hv. frsm. meiri hl. sagði viðvíkjandi afstöðu minni til þessarar gr., þá játaði ég að vísu í n., að efni þessarar gr. ætti betur við í skattal., en ég vildi þó fylgja frv. óbreyttu og tel vel forsvaranlegt að láta greinina standa, og efnislega er ég henni samþykkur. Ég tel því rétt að fara nokkrum orðum um þessa. margumtöluðu 7. gr. frv. Því er haldið fram, að 7. gr. frv., eins og hún er nú, dragi úr möguleikum útgerðarinnar til þess að leggja fé í nýbyggingarsjóð, og eitt dagblað hér í bænum óð uppi með hinu mesta offorsi, eftir að þessi gr. var sett í frv. í hv. Nd., og sagði, að þetta væri árás á sjómannastétt landsins. Hvað, sem um þetta kann að mega segja, þá sjá þó allir, sem lesa 7. gr. frv. og vita eitthvað um hag útgerðarfyrirtækja, að þetta gildir ekki um langflest útgerðarfyrirtæki í landinu, heldur jafnvel hið gagnstæða. Skv. frv. er gert ráð fyrir, að allt varasjóðstillag útgerðarfélaga renni í nýbyggingarsjóð, en samkv. núgildandi l. skal aðeins helmingurinn renna þangað. Að því er snertir takmarkanir 7. gr. á skattfrelsi, þá snerta þau ákvæði aðeins fá útgerðarfélög í landinu, og þau félög hafa safnað miklum eignum. Ég tek þetta aðeins fram til leiðréttingar, en ekki í því skyni, að ég sé að neita því, að eins vel færi á að hafa þessi ákvæði í skattal. En ég tel þó tilvinnandi að láta þau koma í þessu frv., heldur en að fá þau sennilega alls ekki. Þá vil ég enn fremur benda á, að skv. frv. nú eru nýbyggingarsjóðshlunnindi einstakra útgerðarfélaga aukin, og sérstaklega er þetta til hagsmuna fyrir smáútgerðarfélögin. Ég held því að „Mogginn“, sem óður og uppvægur hélt því fram, að framsóknarmenn og kommúnistar hefðu ætlað að drepa útgerðina með þessu, hafi hlaupið á sig. Hvað snertir afnám skattfrelsis annarra hlutafélaga, sem rætt er um í 7. gr., þá er það að segja, að þau ákvæði eru samhlj. stjórnarfrv., og út af þeim ákvæðum var engin misklíð, þegar stjórnarfrv. var lagt fram, og því skyldi það þá vera nú, þótt þessi gr. sé aftur tekin upp í frv.? Eins og ég sagði áðan, þá tel ég eins gott að hafa efni 7. gr. í öðrum lögum, en vil aðeins benda hv. þdm. á, að ef menn eru sjálfum sér samkvæmir, þá hljóta þeir að sjá, að þessi gr. verður sett inn í frv. aftur í hv. Nd., þó hún verði felld úr því hér í hv. d. Þessi gr. var borin fram af fulltrúum Sósfl. í hv. Nd. og ég vil spyrja hv. fulltrúa Sósfl. í fjhn. þessarar d., hvort hann vilji ábyrgjast, að flokksmenn hans í Nd. vilji éta ofan í sig það, sem þeir samþykktu þar. Ef svo er, þá er öðru máli að gegna, og þá mun óhætt að afgreiða frv. svona breytt til hv. Nd. Ég heyrði á fundi fjhn. í gærkvöld, að hv. meðnm. mínir væru vongóðir um, að frv. yrði samþ., þótt þær breyt. yrðu á því gerðar hér í hv. d., sem þeir fara fram á. - Ef svo er, þá breytir það miklu, en ég vil spyrja þá, hvort þeir geti ábyrgzt þetta. Ég heyrði, að hv. frsm. meiri hl. lagði á móti brtt. hv. þm. Barð. Sennilegt er, að samþykkt þeirra verði frv. jafnt til falls sem brtt. fjhn., og er ég að því leyti á móti þeim, en eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar, þá mun að sumu leyti vera lítið með meira víðsýni á málið í þeim brtt. heldur en í brtt. hv. meðnm. minna.



Herra forseti. - Mér þykir rétt að taka fram, þótt ég sé með brtt. okkar fjögurra nm., að því fer þó fjarri, að ég telji með samþykkt þessa frv. fundna algera lausn í dýrtíðarmálunum. Í frv. er hvergi bent á lausn í sambandi við verðlag, skattamál og stríðsgróða. Samt tel ég, þar eð útséð er um, að frv. verði öðruvísi, að sú lausn, sem um ræðir í því, sé skárri heldur en ástandið verði óbreytt eins og það er nú. Með vísitölunni, eins og hún er nú, og þeim kostnaði, sem nú ríkir í sambandi við framleiðslustörf, þá tel ég vafasamt, hvort einstakir atvinnuvegir geti haldið áfram eða hvort þeir stöðvist, og ef vísitalan hækkaði enn í sumar, þá mundi það óhjákvæmilega koma fram á verði landbúnaðarafurða á komandi hausti. Ég tel þess vegna frv. skárra heldur en óbreytt ástand í dýrtíðarmálunum. Samkv. upplýsingum hæstv. fjmrh. þá gerir hann ráð fyrir, að ef frv. verði samþ. í þessari mynd, þá mundi það lækka vísitölu í skyndi niður í 235 stig. Hv. frsm. fjhn. sagði, og tel ég það rétt, að ef ekki yrði gerð breyt. á kaupi launafólks, þá gæti það tafið fyrir lækkuninni. Þetta atriði er komið undir því, hve röggsamlega hæstv. ríkisstj. beitir þeirri aðstöðu, sem hún fékk með l. um verðlag, sem afgr. voru frá Alþ. fyrr í vetur. Ég tel, að ef árangur af verðlagseftirlitinu eigi að sjást, þá verði það nú þegar að sýna meiri rögg af sér en hingað til. Eins og frv. er nú, þá er horfið frá því að skerða kaupgjald launþega. Það er ljóst, að þessi hækkun vísitölunnar um nærri 30 stig léttir mikið undir á ýmsum sviðum framleiðslu og framkvæmda í landinu, og mest þar sem erfiðleikarnir eru stærstir, auk þess sem ég tel, að hún hafi áhrif á það, hvað verð landbúnaðarafurða verður ákveðið á næsta hausti, og getur vel farið svo, að þetta ríði baggamuninn. Síðan dýrtíðin magnaðist og ákvæði gengislaganna um fast hlutfall á milli kaupgjalds og verðlags raskaðist, þá vildi ég og lagði mikla áherzlu á, að reiknuð yrði út vísitala fyrir landbúnaðarafurðir og hlutfallið á milli bænda og verkafólks. Þetta mætti mikilli andstöðu, illu heilli, og það lánaðist að koma í veg fyrir, að þetta yrði gert. Nú í frv. er gert ráð fyrir, að n. verði skipuð til þess að rannsaka þetta. Ég tel bót að því, að slík n. skuli skipuð, en vil þó taka fram, að ég er ekki ánægður með skipun n. Þessari n. er líka ætlað að koma á samkomulagi milli aðila, um hlutfall milli kaupgjalds og verðlags. Vel er, ef þetta lánast, og ég vil leggja áherzlu á, að þetta verði reynt til þrautar. Alþ. hefur nú setið lengur en nokkru sinni, eða í 5 mánuði, og ég verð að segja, eins og er, að því hefur ekki alls kostar lánazt að finna lausn í þessum málum, a.m.k. ekki svo, að meiri hlutinn vildi styðja hana. Samkv. frv. er nú ætlazt til, að leitað verði að lausn eftir nýjum leiðum. Úr því, sem komið er, tel ég rétt, að þessi tilraun verði gerð og til hennar verði vandað, og illa er farið, ef spillt yrði að slíkar samningaumleitanir megi takast. Verðlækkunin, sem gerð er samkv. frv., er miðuð við það tímabil, sem n. er ætlað til starfa. - Ég rengi ekki, að það sé illfær leið að koma fram lækkun á afurðaverðinu með greiðslum úr ríkissjóði. - Öllum er að vísu ljóst, að sú leið er gerleg, en samt ófær til lengdar, eða sem lausn á málinu. Hér er því aðeins um að ræða frest, á meðan tilraunin er reynd til þrautar. Til þess að standast kostnaðinn við framkvæmd l. er lagður á skattur sá, sem í frv. greinir og ég tel hinn vafasamasta. Ég neita því að sönnu ekki, að það bætir mikið þennan skatt, að þrjár millj. af honum eiga að renna til alþýðutrygginganna, því að ég fullyrði, að verkefni í þeim efnum fer vaxandi og þörfin fyrir framlagi af hálfu hins opinbera einnig. Að því er snertir áætlanir um það, hve miklar tekjur skatturinn muni veita, verð ég að segja það, að því er mig snertir, að ég hef ekki getað á þeim skamma tíma síðan þessu var breytt, gert áætlun, sem neitt megi á byggja, um það, hversu skatturinn nemur miklu. Hv. frsm. gat um áætlun, sem gerð var af fjármálaráðuneytinu á sínum tíma, og kom með áætlun um, hverju skatturinn mundi nema eftir þeim breyt., sem á hafa verið gerðar. Ég verð að segja, að við lauslega athugun finnst mér hæpið, að skatturinn muni nema þeirri upphæð, sem hv. frsm. nefndi. En ég hygg, að það sé rétt hjá hv. frsm., að þetta muni ekki svo stórkostlegu, að þetta þurfi að ríða neinn baggamun, að því er afgreiðslu málsins snertir. Ég hef komizt að raun um það, eins og ég drap á fyrr, að það er með öllu vonlaust að fá afgreidd samtímis á þinginu verðlagsákvæði og skattamálaákvæði, sem snerta verulega stríðsgróðann í landinu. Ég tel því rétt eftir atvikum, að nú að þessu sinni sé snúið sér að því að afgreiðsla málsins verði á þennan takmarkaða hátt, sem ég hef nú lýst, að ákveða þessa verðlagslækkun, sem í frv. greinir, og gera þá tilraun, sem í frv. greinir, um að ná samkomulagi um rétt hlutfall milli verðlags og kaupgjalds, en blanda ekki inn í þetta afgreiðslu þeirra skattamála, sem mjög snerta stríðsgróðann, og á ég þar sérstaklega við þann stríðsgróða, sem safnazt hefur á undanförnu ári. Ég mun því ekki bera fram að þessu sinni brtt. við frv. í þá átt að taka upp eignaaukaskatt eða slíka skatta. En ég geri ráð fyrir, að ég muni sýna till. þess efnis við allra fyrsta tækifæri eftir afgreiðslu þessa máls. Hv. 1. þm: Eyf. (BSt) ræddi í þessu sambandi um 7. gr. frv., sem lagt er til brtt. frá meiri hl. n., að felld verði niður. Hann orðaði það svo, að þó að hann teldi að vísu ýmsa annmarka á gr. og sérstaklega á því að setja hana í þetta frv., sem hér liggur fyrir, þá teldi hann þó til vinnandi að láta hana vera í frv. Ég fyrir mitt leyti álít, - þó að ég sé fylgjandi efni gr. í einstökum atriðum, - að ákvæðum skattal. um varasjóði og skattfríðindi varasjóðstillaga og annað slíkt þurfi heildarendurskoðun á, sem ekki hefur verið unnt að gera nú í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Og ég álít jafnframt, að löggjöfina um nýbyggingarsjóðina þurfi að bæta og breyta í verulegum atriðum, t.d. þurfi að tryggja það betur en nú er gert, að þessum sjóðum verði varið eingöngu til þess, sem tilgangurinn var samkvæmt l. og ætlazt var til, þegar ákvæðin um myndun slíkra sjóða voru sett, þannig að ekki megi láta þessa sjóði mæta taprekstri og fara í rekstrarhalla fyrirtækjanna, sem mundi draga þetta fé frá þeim nýbyggingum, sem þeim er ætlað að renna til. Þetta vildi ég aðeins benda á í sambandi v ið 7. gr. frv. Ég vil endurtaka það, sem ég fyrr sagði, að því fer fjarri, að ég telji, að með samþ. þessa frv. sé nokkur lausn fengin á dýrtíðarmálinu. Það er með því aðeins keyptur frestur til þess að gera tilraun til þess að finna varanlegri lausn á því máli heldur en nokkur möguleiki var á, að hægt væri að fá á þessu þingi. Og jafnframt er hér um að ræða heimild til þess að leggja fram fé úr ríkissjóði til þess að lækka dýrtíðina á þessu tímabili. En þessa lækkun, sem fram kemur þó gegnum þá lækkun á afurðaverði, sem frv. gerir ráð fyrir, hana á með röggsamlegri framkvæmd hjá verðlagseftirlitinu að mega nota til þess að koma fram örari og meiri lækkun á því sviði heldur en ella mundi. Samkv. upplýsingum, sem hæstv. ríkisstj. hefur gefið fjhn., þá er áætlað, að fyrir hver 10 stig, sem vísitalan lækkar, lækki útgjöld ríkissjóðs um 1500–1600 þús. kr. Og sjá þá allir, hversu miklu máli skiptir fyrir afkomu þjóðarbúskaparins, að eitthvað sé í þessu gert. Mér er einnig tjáð, að hjá einu einasta fyrirtæki hér, Eimskipafélagi Íslands, muni hver 10 stiga lækkun á vísitölunni samsvara 300–350 þús. kr. lækkun á árlegum gjöldum félagsins. Þó maður því verði að játa, að engin lausn er fengin á dýrtíðarmálinu með því að samþ. þetta frv., þá verður maður einnig að játa, að í viðbót við það hagræði og þann létti, sem ýmsar atvinnugreinar, sem nú eru mest aðþrengdar, fá með lækkun framleiðslukostnaðar, þá hlýtur lækkun vísitölunnar einnig að hafa veruleg áhrif til bóta á hag ríkissjóðs og ýmissa fyrirtækja, sem mikið er undir komið. Ég vil því, eins og ég áður sagði, mæla með því, að frv. með þeim breyt., sem við fjórmenningarnir (meiri hl. fjhn.) höfum lagt til, að á því verði gerðar, verði samþ., og byggi ég það á þeim forsendum, sem ég nú hef gert grein fyrir.



Herra forseti. - Ég minntist á það í gær, að eitt af því, sem tefur fyrir lausn þessa máls, væri það, að þjóðin væri ekki búin að gera upp við sig, a.m.k. hvort henni væri það eins mikið kappsmál að lækka dýrtíðina eins og oft af er látið. Ég segi þetta ekki til þess að gerast forsvarsmaður þess að halda dýrtíðinni uppi. En ég tel hins vegar, að þeim mönnum hafi borið skylda til þess að rannsaka þetta atriði til hlítar, sem hafa fundið hjá sér sterka hvöt til þess að berjast fyrir þessu máli. Og það dæmi, sem tekið var hér áðan af hv. 3. landsk. þm. (HG), að það sparaði ríkissjóði um 1600 þús. kr. á ári, ef dýrtíðin væri lækkuð um 10 stig, og Eimskipafélagi Íslands 350 þús. kr. gjöld á ári, það er ekki nema önnur hliðin á málinu. Það hefur ekkert verið rannsakað, hve þjóðarbúskapurinn á sama tíma fengi miklu minna fé frá hinu erlenda setuliði, og það þarf að taka til athugunar á móti þessum tölum, sem hv. 3. landsk. þm. nefndi. Og það hefði verið skylda hæstv. ríkisstj. að gera sér þetta alveg ljóst, áður en hún lagði þetta frv. fram. Því að ef það við þá rannsókn kæmi fram, að þjóðarbúskapurinn fengi kannske þessa sömu upphæð eða meiri frá hinu erlenda setuliði, þá horfir málið öðruvísi við. En þetta hefur ekki verið upplýst á nokkurn hátt, og er leitt, að það skuli ekki hafa verið gert og niðurstaðan af því lögð fyrir þingið, áður en það átti að greiða atkv. um þetta mál. Ég hef á þskj. 737 borið fram nýjar till. í þessu máli. Hv. fjhn. hefur haft þær till. til athugunar og ekki séð sér fært að taka neitt af þeim til greina, og mér skilst þá sérstaklega vegna þess, að hún álitur þær svo róttækar, að ef þær væru samþ., þýddi það sama sem að vísa málinu frá eða að það dagaði uppi. En ef það eitt er ástæðan fyrir því, að ekki beri að ræða þessar brtt. minar eða taka þær til greina, þá er hæstv. Alþ. að sjálfsögðu komið út á þá braut að gefa sér ekki tíma til þess að athuga þær till., sem fram koma í annarri d. þingsins, vegna þess hve hin d. hefur haldið málinu lengi, og það, hvort sem þær till. miða til hins betra eða ekki. Sú stefna var vitt hér í gær, og hún verður aldrei um of vitt, að koma í veg fyrir það með drætti á afgreiðslu máls í annari d., að hægt sé í stóru máli að taka til athugunar hverja þá till. frá hinni d., sem gæti orðið til bóta í málinu. Brtt. mín við 1. gr. frv. miðast fyrst og fremst við það, að ég tel algerlega óviðeigandi, að hæstv. Alþ. fari hvað eftir annað inn á þá braut að svíkja skattþegna sína. Slík aðferð í skattamálum kippir algerlega örygginu undan þjóðarbúskapnum yfirleitt og hlýtur að lenda út í öngþveiti fyrr eða síðar. Það er svo allt annað mál, hvort skattarnir eru kannske of háir. Því vil ég ekki blanda neitt saman við hitt, að svíkjast aftan að skattþegnunum. En það er ekki hægt annað en að viðurkenna, að þessi stefna, sem tekin hefur verið upp hér á þremur þingum í skattamálum, að láta l. alltaf verka aftur fyrir sig, er alveg óverjandi. Hún er svo siðspillandi í fjármálalífinu, að þar má hæstv. Alþ. alls ekki ganga á undan. Hún er svona líkt eins og maður færi að byrja að velja sér áfenga drykki, þætti þeir bragðvondir í fyrstu, síðan skárri, og síðast drykki hann þá vegna áhrifanna af þeim, hversu siðspillandi sem þeir eru. Ekki verður lokað augunum fyrir því, að hér þarf að afla tekna. Það er sérstakt atriði, sem ekki má blanda saman við það að svíkjast aftan að skattþegnunum. Þess vegna hef ég lagt til, að farið væri inn á alveg sérstaka leið um að afla tekna þeirra, sem alveg eru nauðsynlegar til þessara mála til þess að mæta þeim útgjöldum, sem hér er gert ráð fyrir til þess að lækka dýrtíðina. Ég vil nú dálítið gera grein fyrir þeim mismun, sem er á þessari aðferð samkv. brtt. minni móti því, sem gert er ráð fyrir í frv., eins og það liggur nú fyrir. Verzlanir í þessu landi held ég, að allir séu sammála um, að séu einmitt þær stofnanir, sem á þessum tímum séu langfærastar um að taka á sig einhverjar byrðar. Og ef einhver verzlun veltir t.d. 2 millj. kr., þá mundi hún samkv. brtt. minni verða að greiða um 20 þús. kr. í skatt. Kaupfélag Reykjavíkur og nágrennis, sem samkv. blöðunum hefur haft í hreinan ágóða um 125 þús. kr., mundi samkv. þessum skattaákvæðum, sem hér liggja fyrir í frv., eiga að greiða 18370 kr. auk þeirra skatta, sem það ætti að greiða samkv. gildandi skattal. En samkv. brtt. mínum yrði það að greiða 20 þús. kr. Auk annars hefur þetta fyrirkomulag um að ná þessum tekjum þann kost, að það er trygging fyrir ríkissjóð, að hann fær þetta gjald, sem þannig væri lagt á reksturinn strax. En það er engin trygging fyrir því, að ríkissjóður fái það gjald, sem lagt væri á reksturinn eftir á, því að oft ber það við, að ekkert fé er til að greiða með gjöld, þegar eftir á á að fara að innheimta þau. Það þekkja allir, sem við innheimtur fást, að greiðslur á gjöldum dragast oft árum saman eftir að þau eiga að greiðast. Því hefur verið haldið fram, m.a. í hv. fjhn., að það væri í raun og veru sama sem að hækka dýrtíðina að leggja á slíkan skatt. En að halda því fram er það sama og að halda fram, að verðlagseftirlitið sé einskis virði. Því að ef ekki er hægt með verðlagseftirliti að fyrirbyggja það, að skattur þessi kæmi á neytendur, þá er heldur ekki með sama hætti hægt að tryggja það, að eigendur verzlunarfyrirtækjanna tækju ekki sömu upphæð og áður í sinn vasa. Svo að þau rök á móti því að leggja á þennan skatt fá ekki undir neinum kringumstæðum staðizt. Till. mín hefur líka þann kost, að með því fyrirkomulagi er ekki gengið aftan að skattþegnunum né brugðizt þeim loforðum í l., sem gefin hafa verið út á Alþ. Í því sambandi vil ég vekja athygli hv. þdm. á því, hvort þeim þætti sanngjarnt að setja nú l. um að hækka alla tolla á vörum í landinu, t.d. allt útflutningsgjald á öllum afurðum bænda og sjávarútvegsins í landinu, og segja, að þetta skuli gilda fyrir allt árið 1942. En það mundi vera alveg sambærilegt við það, sem nú á að gera hér. Og ég er viss um, að ef sú leið væri farin, þá mundi öll þjóðin rísa upp og segja: „Hér er verið að svíkjast aftan að hverjum einasta þegni þjóðfélagsins.“ Og það væri rétt. Það er þessi skoðun mín á málinu, sem hefur orðið til þess, að mér finnst sjálfsagt að bera fram brtt., sem gerir hvort tveggja í senn, að benda á leið til þess að leysa málið; miklu heppilegri og betri leið en í frv. er bent á, og hins vegar að forða Alþ. frá þeirri smán, sem það nú er að lögbinda hér í þriðja skiptið á tveimur árum um að ganga á bak orða sinna um skattamálin almennt. En hitt, hvort skattarnir skuli vera, eins og hv. frsm. fjhn. minntist hér á, 96% af tekjunum eða eitthvað minna, það er annað mál, sem á að ræðast alveg sérstaklega. Hitt er ég svo sammála hv. 3. landsk. þm. (HG) um, að þessi mál hefði átt að leggja allt öðruvísi fram; það hefði ekki átt að blanda saman við afgreiðslu dýrtíðarmálanna afgreiðslu neinna skattamála, sem snerta sérstaklega mikið stríðsgróðann. Ég lít einnig svo á, að þegar hæstv. ríkisstj. og Alþ. hafa orðið sammála um, að það sé nauðsynlegt að lækka verðlagið í landinu með framlögum úr ríkissjóði, þá eigi um leið að gera sér grein fyrir því, hvort það sé rétt að láta þá byrði alla saman koma niður á einu ári. Sú hlið málsins hefur heldur ekki verið athuguð. Og það er þess vegna, sem ég hef lagt til í brtt. minni, að þessum málum verði haldið alveg sérstökum, þannig að fénu, sem til þeirra á að verja, sé haldið aðskildu frá ríkissjóðnum, með því að skapaður verði alveg sérstakur verðlækkunarsjóður, sem hefði það hlutverk með höndum að vinna á móti dýrtíðinni, eftir því sem rétt þykir og nauðsynlegt á hverjum tíma, og að sérstakir skattar séu teknir inn í þann sjóð, og ef nauðsynlegt þætti, einnig innanríkislán til þess að lækka dýrtíðina, eins og sýnist, að menn hafi komið sér saman um, að nauðsynlegt sé að gera og að þessum skattabyrðum verði dreift á fleiri ár, ef það þætti of þungur baggi að greiða þau gjöld á einu ári. Kæmi það svo fram við rannsókn, að það þætti ekki þörf á að nota þessa heimild til að dreifa þessum byrðum, þá er sjálfsagt að láta þessa gjaldakvöð ganga yfir á einu ári. En komi það fram, að landsmenn geti ekki þolað það með skaplegum hætti, þá er gersamlega rangt að láta þessi gjöld koma sem byrði á þjóðina á einu ári. Ég hef gert till. um það í brtt. minni, að verðlækkunargjaldið mætti ekki afnema fyrr en allt það fé er greitt, sem tekið kynni að vera til láns til þess að mæta útgjöldum vegna dýrtíðarráðstafananna, þó að það tæki mánuði eða ár að innheimta það hjá þjóðinni. Ég hef þá gert dálitla grein fyrir brtt. mínum viðvíkjandi 1. gr. frv. Mér er að sjálfsögðu ljóst, eins og málum er komið nú, að þá muni þær ekki ná fram að ganga. Sú stefna er hér uppi í þessari hv. d., að hversu nauðugt sem þdm. það er að samþ. þetta frv. eins og það er nú, þá verði menn að fylgja því, eins og hv. 1. þm. Eyf. (BSt) minntist á, til þess að komast eitthvað ofurlit:ð áfram í þessu máli. Þar að auki er mér líka ljóst, að þar sem hv. fjhn. d. hefur að miklu leyti orðið sammála um afgreiðslu málsins hér í hv. d., þá muni hv. þd. ekki samþ. þessar brtt. mínar, jafnvel þó að hún viðurkenni með sjálfri sér, eins og hv. 1. þm. Eyf. hefur gert hér, að þær hafi ýmislegt í sér, sem betur færi á, að samþ. væri, heldur en þær till., sem komið hafa fram frá hv. fjhn.

En þær eru ekki frá mér

. Þó að ég hafi sett þessar till. hér fram, sem ég gerði áður en ég sá till. meiri hl. fjhn., þá mun ég ekki halda því til streitu að láta þessa brtt. við 1. gr. frv. koma til atkv., ef það yrði á einhvern hátt til þess að trufla framgang málsins. Og mun ég þá taka brtt. aftur, eftir að hafa lýst afstöðu minni til þessa máls. En ég mun hins vegar, þegar þessi mál verða rædd hér, væntanlega á næsta þingi, taka málið upp á ný. Því að mér er fullkomlega ljóst, að það er ekki rétt í skattamálum almennt að fara þá leið, sem hér er farin og farin hefur verið á undanförnum þingum. Og ég tek þá líka aftur brtt. við 4. og 6. gr. frv.  Ég minntist áðan á það, að samkv. till. fjhn. eiga 3. og 6. gr. frv. að falla niður, og vil í því sambandi benda á, að það er náttúrlega ekki öryggi fyrir því, að þau ákvæði, sem þá standa eftir í 5 gr., komi í raun og veru að gagni í þessum málum. Í 5. gr. stendur, að ríkisstj. hafi heimild að fengnu samþykki Búnaðarfélags Íslands að ákveða verð á mjólk og kjöti, og var það raunverulega miðað við það, að bændur fengju þau fríðindi, sem 3. gr. ákveður. Nú skilst mér, ef 3. og 6. gr. falla burt, að vafasamt sé, hvort tryggt verður, að búnaðarfélagið veiti samþ. sitt, og þá koma fram erfiðleikar við framkvæmd 5. gr. Ég veit ekki, hvort fjhn. hefur gert sér þetta ljóst, en mér skilst, að þetta sé atriði, sem ekki megi loka augunum fyrir við afgreiðslu málsins. Ég mun ekki tefja umr. um málið á þessu stigi, en ég vil þó, áður en ég lýk máli mínu, minna á 7. gr. á þskj. 728. Þar er gert ráð fyrir, að skattfrelsi, sem hlutafélög hafa áður notið, bæði þau, sem hafa rekið verzlun, iðnað og hver önnur viðskipti, falli alveg burt og skattfrelsi þeirra, sem reka sjávarútveg, að því leyti til, að varasjóðstillag fari í nýbyggingarsjóð, og auk þess er líka sú takmörkun, að þetta megi ekki vera lengur en meðan sá sjóður er innan við eina millj. kr., eða, sem er líka nýmæli, jafnhár vátryggingarupphæð viðkomandi skips. Nú er ekki gert ráð fyrir því, hvernig með skuli fara, ef skip ferst, en það hefði mér þótt þurfa að taka nánar til athugunar. En út af þeim ummælum, sem áður hafa komið fram, að þetta sé ekki skerðing á rétti þeirra félaga, sem reka útgerð, þá vil ég leyfa mér að benda á, að það hlýtur raunverulega að fara saman, ef á að tryggja, að nýbyggingarsjóður komi að notum, og þar er ég sammála hv. 3. landsk. og hv. 5. þm. Reykv., að eigi að búa svo um hnútana, að það sé ekki hægt að nota nýbyggingarsjóð til neins annars en nýbygginga, og ég hef litið svo á, að það sé mikill galli á skattal. frá 1942, þegar ákveðið var, að mætti undir víssum kringumstæðum nota nýbyggingarsjóð til að greiða rekstrarhalla, en þá kemur sjóðurinn ekki að tilætluðum notum og fær ekki heldur þá samúð hjá þjóðinni, sem þörf er fyrir sjóð, sem er undanþeginn skatti. Til þess að hægt sé að fyrirbyggja það, þarf að búa svo um hnútana, að einhver hluti af ágóða viðkomandi fari í varasjóð, sem getur mætt tapi erfiðu áranna, en það er ekkert samræmi í að taka allan gróðann og leggja í bundinn sjóð, og þá er ekkert til að mæta skakkaföllunum nema þessi bundni sjóður, því að annars yrði viðkomandi félag að gefast upp, þegar enginn sjóður er til að eyða í erfiðu árunum. Þetta er ekkert vantraust á lánsstofnanirnar, því að það má ekki heldur lána út á þessa sjóði eða veðsetja þá. Það er því misskilningur, að verið sé að styrkja útgerðina með því að setja allan ágóðann í nýbyggingarsjóð eins og hér er farið fram á. Ég get ekki heldur fellt mig við 7. gr. eins og hún er, vegna þess að hún er rifting á l., sem áður hafa verið gefin út, og samkomulagi, sem gert var milli allra flokka þingsins, þegar skattal. voru sett, og ég hef lýst, hvernig ég tel þá braut hættulega, að fara inn á riftingu í þeim málum. Þá vil ég líka benda á, að með því að takmarka þessa upphæð við aðeins eina millj. kr., þá er togarafélögum, sem nú eiga allt að 7 skipum, gert ókleift að byggja nema í mesta lagi eitt skip, en það eru ákaflega mikil höft á því, að hægt sé að viðhalda flotanum, en ég held að allir viðurkenni, að sé þjóðarnauðsyn, að hann sé til, þó að um hitt séu skiptar skoðanir, hver eigi að eiga hann. Eins og nú standa sakir, fæst ekki einu sinni eitt skip fyrir þessa upphæð, en á venjulegum tímum gætu menn fengið skip af sömu stærð og okkar fiskiskip fyrir um 500 þús. kr., og verður vafalaust langt þar til slík skip fást fyrir minna en eina millj. kr. Ég er vitanlega algerlega á móti þessari miklu skerðingu á flotanum vegna alls þess almennings í landinu, sem á lífsviðurværi sitt undir þessari atvinnugrein. Ég hef þess vegna lagt til á þskj. 737, að þessari gr. verði gersamlega breytt. Þar er farið inn á nýmæli. Það er nokkurs konar skyldusparnaður, en þó frjáls leið. Það er heimild fyrir stj. til að taka innanríkislán, vaxtalaust, þangað til eftir ófrið, en láta þar koma á móti, að þær fjárhæðir, sem einstaklingar eða félög nota til þess að kaupa slík skuldabréf, megi draga frá hreinum tekjum viðkomanda. Því hefur verið haldið fram með rökum, að það væri eitt af aðalmeinum dýrtíðarinnar, hversu peningaflóðið væri mikið hér á landi, og ef það er rétt, þá væri það spor í rétta átt, ef hægt væri að draga frá almenningi svo og svo mikið af því peningaflóði, sem nú er á markaðinum, með því að binda það í ríkisskuldabréfum og eiga það eins og varaforða þjóðarinnar til erfiðu áranna, og ég er ekki í vafa um, að sú stefna er rétt, og það á að fá fólk til að leggja til hliðar undir umsjón ríkisins svo og svo mikið af því fé, sem það þarf ekki á að halda nú, og eiga það til erfiðu áranna. Til þess að tefja ekki um of tíma hv. d., mun ég lýsa yfir, eftir að ég hef skýrt afstöðu mína til málsins, að ég mun taka aftur brtt. mína á þskj. 737, þar til ég sé, hvernig fer um afgr. málsins við 2. umr., -– hvort till. fjhn. verða samþ., - því að það gerbreytir fyrir mér málinu, ef frv. verður afgr. þannig, sem ég álit til stórbóta frá því, sem það er nú, þó að þá yrði eftir sem áður í frv. sú ósæmilega fyrirskipun að taka skatt aftur fyrir sig, eins og gert er ráð fyrir í l. gr. En þó er þess að geta, ef nokkuð má marka það, sem sagt er á Alþ., að ekki er gert ráð fyrir, að þessi skattur sé tekinn nema eitt ár, og ég vænti þess, ef þetta verður samþ., að hv. þm. verði þess minnugir, að það sé aðeins gert til að bjarga þessu máli heldur en að láta það stranda á síðustu stund, en ekki fyrir það, að það sé kallað lagalega eða siðferðislega rétt að afgreiða slík lagaákvæði frá Alþ. Íslendinga.



Herra forseti. - Það litur út fyrir, að hv. þm. telji, að búið sé að finna svo góða lausn á málinu, að ekki þurfi að sinna því meir og hafi því engan áhuga fyrir því. Ég er ekki jafn viss um, að svo sé. Mér sýnist heildarmyndin af málinu nú vera sú, að lítið sé eftir af dýrtíðartill. annað en tilraun til að reyna að stöðva dýrtíðina, meðan verið sé að gera aðra till. í n., sem skipuð er til að reyna að finna grundvöll undir umr. um lausn málsins. Eins og málið horfir við og líklegt er, að það verði afgr., sýnist mér það vera í aðalatriðunum þannig, að það hefur verið reynt að ganga hina frjálsu leið í fimm mánuði, og árangurinn liggur hér fyrir. Við skulum vona, að árangurinn af næstu mánaða starfi verði eitthvað meiri. Það er auðsætt mál, - enda kom það fram hjá hv. þm. Barð., - að eftir að felld hefur verið niður 3. og 6. gr., sem gerðu ráð fyrir, að ef til vill væri hægt að komast að samkomulagi við félagasambönd launþega, þá er engin trygging fyrir því, að bændur vilji gefa það samþykki, sem ræðir um í 5. gr. Bændur eru yfirleitt á móti því, að varið verði peningum til að lækka vörur. Þeir kunna að hugsa sem svo, að þegar hætt verður að veita þannig fé til verðlækkunar, þá sé engin trygging fyrir, að vöruverð fari aftur upp í það, sem þyrfti að vera. Vonandi er, að til þess komi ekki, en óneitanlega er allt erfiðara viðfangs, þegar ekki er gert ráð fyrir gagnkvæmum tilhliðrunum, eins og gert var ráð fyrir í frv., þegar það kom til þessarar hv. d. Má gera ráð fyrir, að hvorugar stéttirnar hefðu viljað láta það um sig spyrjast, að þær skoruðust undan að verða við þeim tilslökunum, sem átti að fara fram á við þessar stéttir í sambandi við 3.–5. gr., en eftir að 3. gr. hefur verið felld út úr, eins og gert er ráð fyrir í brtt., sem hér liggur fyrir, þá er það alveg rétt, sem hv. þm. Barð. sagði, að það geta orðið erfiðleikar á framkvæmdinni. Ég fullyrði ekkert um þetta, en sjálfsagt er þó að hafa hliðsjón af þessu, þegar 3. gr. er felld niður, og þá er auðsætt mál, að þá er lítið eftir af dýrtíðartill. annað en að skipa 6 manna n. til að reyna að finna hlutfallið milli verðlags og kaupgjalds, og má búast við, að mikið af starfi hennar verði að rannsaka það, sem mest hefur verið deilt um hér á þingi í fimm mánuði, hvort verðlag á landbúuaðarafurðum hafi hækkað tiltölulega meira en kaup í landinu. Og þegar hv. 3. landsk. minntist á, að nokkurn tíma skyldi hafa verið farið út af grundvellinum, sem lagður var 1939, þar sem gert var ráð fyrir, að verð á landbúnaðarafurðum hækkaði um sömu prósenttölu og kaup í landinu, þá liggur það alls ekki fyrir í þessu máli, heldur er það einmitt það, sem mest er um deilt. Nú liggur fyrir sú lausn í dýrtíðarmálinu að rannsaka þetta sem grundvallaratriði undir, að hægt sé að fara einhverja frjálsa leið, því að vitanlega þarf. fyrst og fremst að leggja fyrir fullkomnar hagfræðilegar tölur um það, hvernig þessu atriði sé háttað. Ef á að fara einhverja frjálsa leið í þessu máli, þá er ómögulegt að hafa vinnubrögð eins og glöggt komu fram í Nd., þar sem hver stóð upp á eftir öðrum og sýndi og sannaði, að þetta grundvallaratriði er enn á því stigi í okkar þjóðfélagi, að þegar einn mjög glöggur fjármálamaður fullyrðir, að grunnkaup hafi hækkað um 48%, þá segir annar 51, sá þriðji 65, sá fjórði 71 og sá fimmti 16%. Ég hygg, að slíkt eigi sér hvergi stað annars staðar. Ég hef í því efni leitað mér upplýsinga erlendis, hvernig kaup og verðlag hafi þar hækkað, og þar stendur ekki á svörunum, heldur eru þar opinberar stofnanir, sem tilkynna, að svona sé það í dag. M.a. sendi ég símskeyti til Bandaríkjanna og fékk upplýsingar um, hvernig því er háttað þar. Við aftur á móti erum ekki lengra komnir en svo, að við erum að deila um það, og eini ávinningurinn er sá, að nú á að skipa 6 manna n., sem rannsakar þetta ásamt öðru, sem kemur í ljós við starf n., en að vísu liggur þessi grundvöllur ekki fyrir í dýrtíðarmálinu, þegar n. hefur lokið starfi sínu, nema hún verði öll sammála. Ég get ekki séð, að nú liggi fyrir önnur lausn en sú, að þessi n. eigi að finna umræðugrundvöll, ef hún verður sammála. Í þessum orðum mínum liggur þó engan veginn það, að ég sé að lasta, að svo verði gert, síður en svo. Þetta er einmitt nauðsynlegur grundvöllur til þess, að hægt sé að ræða málið og leysa það með þeirri aðferð, sem þingið hefur hugsað sér. Hins vegar er ekki að undra, þótt okkur veitist erfitt að færa dýrtíðina niður. Þó get ég ekki annað en mótmælt því, sem mjög er nú haldið fram, að þjóðina skorti enn skilning á þessum málum og vilji engu fórna, til þess að lausn þeirra megi takast. Ég held, að þjóðin hafi alltaf skilið þá hættu, sem stafar af aukinni dýrtíð, og ef fulltrúar hennar á Alþ. gætu orðið sammála, þá mundi að minni hyggju sízt standa á þjóðinni. Hins vegar er ekki því að leyna, að eftir því sem dýrtíð hefur staðið lengri tíma, venjast menn henni meir og meir, og allar greiðslur samræmast henni smám saman, svo að erfiðara verður að færa hana niður. Það, sem þjóðin hefur alltaf viljað ásamt Alþ., er að stöðva vöxt dýrtíðarinnar, en um niðurfærslu hennar hefur hins vegar ekki verið jafnóskiptur vilji. Og þegar við gefumst nú upp við þessi dýrtíðarmál eftir fimm mánaða víðleitni, þarf það ekki að koma okkur svo mjög á óvart, að ekki skuli hafa tekizt betur til um niðurfærslu dýrtíðarinnar, því að það hefur yfirleitt reynzt erfitt með öðrum þjóðum líka. Hins vegar er þjóðin nú eins og áður reiðubúin að leggja nokkuð á sig til að stöðva vöxt þessarar dýrtíðar. Þó að ég geri lítið úr því, sem áunnizt hefur í dýrtíðarmálunum, felst ekki í því ásökun í garð þingsins, því að ég hygg, að við eigum eftir að reka okkur á, að það verður erfitt, ef ekki lítt framkvæmanlegt, að færa dýrtíðina niður, nema dýrtíðin fari að sverfa svo mjög að mönnum, að af leiði stöðvun á atvinnulífinu, þannig að augu manna opnist fyrir því, að þeir komist ekki hjá því að leggja á sig nokkrar byrðar til að færa hana niður að verulegu leyti. Ég er nú svo bölsýnn, að ég geri ráð fyrir, að þótt við smeygjum málinu fram af okkur að þessu sinni og setjum það í n., þá munum við mæta sama vanda aftur, þegar n. skilar áliti. Annað atriði, sem mjög kemur til greina á þessu sambandi, er það, að stríðsgróðinn sleppur við skattlagningu. Á það hefur verið bent, að meira átak þarf til að færa niður dýrtíðina er stöðva vöxt hennar og þeir, sem mest hefðu grætt á hinu óeðlilega ástandi, yrðu einnig að fórna mestu. Sá maður, sem grætt hefur t.d. hálfa milljón kr. á styrjaldarástandinu, ætti að réttu lagi að borga nokkuð mikið af þeirri upphæð, því að þessi upphæð er meira virði, eftir að dýrtíð hefur verið færð niður, en áður, og eigandinn getur keypt fyrir hana meiri vinnukraft og önnur verðmæti. Niðurfelling dýrtíðarinnar er aukagróði fyrir þá, sem mikið hafa grætt áður, og því getur það ekki talizt nein fórn, þó að talsvert sé af þeim tekið. Auk þess ber að gæta þess, að þeir menn, sem safnað hafa fé vegna styrjaldarástandsins, eiga það fé á engan hátt hyggindum sínum eða sérstökum hæfileikum að þakka. Það er nokkurs konar rekagóss, sem borið hefur á fjörur þeirra. Það er sjálfsagt að gera mun á því, hvað er starfsgróði manns og hvað stríðsgróði hans. Það þarf því ekki að vera af neinni hneigð til að skattpína borgarana, þó að gengið sé eftir skatti af stríðsgróða manna. Nú kemur það einkennilega fyrir, að um leið og gengið er frá þessum dýrtíðarmálum með skipun n. til að finna grundvöll fyrir niðurfærslu kaupgjalds og verðlags, er skilið svo við það atriði, sem einna mest hefur verið rætt um, skattlagningu stríðsgróðans. að þar verður engin breyting á. Ég er satt að segja hissa á þessum vinnubrögðum, svo skýrar yfirlýsingar sem fram hafa komið um þetta atriði frá ýmsum þingflokkum. Það er gert ráð fyrir, að felld sé niður 7. gr. úr frv., og mér er sagt, að verkamannaflokkarnir hafi báðir gengið inn á þessa breytingu gegn því, að þeir fái af peningum þeim, sem inn koma samkv. skattaákvæðum 1. gr., þrjár millj. kr. til að endurbæta alþýðutryggingalöggjöfina. Nú má fullyrða, að peningar til að fullkomna alþýðutryggingarnar muni ekki verða vandfengnir eftir stríðið, því að verði menn sammála um nokkurn hlut eftir þessa styrjöld, þá munu þeir verða það um nauðsyn á bættri tryggingalöggjöf. Og víssulega mun ekki standa á okkur framsóknarflokksmönnum að styðja það mál. En það er auðsætt, að ef á annað borð á að fara að ræða um hlunnindi einstökum stórgróðafélögum til handa, þá eru í rauninni engin takmörk fyrir því, hvernig þau geta notað flokksaðstöðu sína og áhrif á þingi til að losna við nokkur hundruð þúsunda króna skatt gegn því að veita aukið fé úr ríkissjóði til alþýðutrygginga eða slíkra hluta. Slíkt væri ákjósanleg verzlun fyrir þessi fyrirtæki. En viðvíkjandi því, að fram hafi komið mótmæli við 7. gr. frá togaraeigendum og félagi farmanna, er það að segja, að þau mótmæli byggjast á misskilningi á gr., a.m.k. að því er farmannasambandið snertir. Ef gr. er rétt skoðuð, er auðséð, að varasjóðshlunnindin eiga að vera takmörkuð hjá þeim gróðafélögum, sem ekki stunda útgerð, og þeim, sem safnað hafa ákveðinni upphæð í varasjóð. En öll önnur félög, sem stunda sjávarútveg, mundu græða á þessu. Þá er ákveðið, að varasjóðstillag skuli allt renna í nýbyggingarsjóð í stað helmingsins, og væri það mikil trygging fyrir því, að hjá öllum félögunum nema hinum stærstu yrði varasjóðurinn meir notaður til endurbygginga en áður var. Farmannasambandið virðist ekki hafa gert sér grein fyrir þessu. Útgerðarfélögin öll nema hin stærstu mundu fá aukin réttindi, úr 1/5 í 1/3. Þegar þess er gætt, verður að telja undarlegt, að. fulltrúar verkamannaflokkanna hér í hv. d., sem fundu það helzt að fráfarandi ríkisstj., að hún gerði litið til að skattleggja stórgróðann, skuli nú sjálfir beita sér móti till. um þetta. Annars er þetta umræðuefni allt svo víðtækt, að of langan tíma tæki að ræða það hér til hlítar, enda óvíst, að dýrtíðarmálunum yrði þá lokið á þessu þingi. En allar líkur benda nú til þess, að 7. gr. verði felld úr frv. hér í hv. d., hvað sem hv. Nd. kann að gera. Og ef frv, fer út úr þinginu án 7. gr., er ekki hægt annað að segja en stríðsgróðamennirnir hafi komið ár sinni vel fyrir borð, því að það hlýtur auðvitað að verða miklum erfiðleikum bundið vegna hátíðar þeirrar, sem í hönd fer, að taka málin upp á næsta þingi og ljúka þeim, áður en ganga þarf frá þeim hjá skattan., enda mun tilgangurinn vera sá, að ekki verði skert hár á höfði stríðsgróðamannanna þetta árið. Brynjólfur Bjarnason: Ég get enn lýst yfir því, að ég er engan veginn ánægður með þetta frv. Ég var ekki ánægður með það eins og það kom frá hv. Nd., og er jafnóánægður með það enn, því að ég tel, að í því felist engin lausn á vandamálinu, heldur aðeins tilraun til lausnar. Ráðstafanir þær, sem gert er ráð fyrir í 5. gr., eru að mínum dómi ekki afsakanlegar nema sem óhjákvæmilegar bráðabirgðaráðstafanir, af því að afurðasölumálunum hefur þegar verið stefnt í öngþveiti. Það er engin lausn að gefa með landbúnaðarvörum, því að það lækkar ekki dýrtíðina á nokkurn hátt. Þó að það kunni að takast með þeim hætti að koma vísitölunni nokkuð niður á við, er dýrtíðin óskert í raun og veru. Kaupandinn greiðir þá aðeins nokkurn hluta vöruverðsins í búðinni, en hinn í skatta. Sá, sem neytir lítils af vörunni, greiðir þannig fyrir þann, sem mikils neytir. Hinir efnaminni, sem neyta t.d. lítils kjöts, greiða fyrir hina, sem hafa efni á að neyta kjöts eftir vild. Þetta kemur líka ranglátlega fram gagnvart bændum, því að stórbóndinn fær á þennan hátt meiri uppbót en smábóndinn. Hins vegar virðist mér alveg óhjákvæmilegt að fara inn á þessa leið, og það er afsakanlegt frá sjónarmiði neytenda, að þeir skattar, sem lagðir eru á, séu lagðir á þá efnaðri, á háu tekjurnar. Að vísu má svara því til, að það sé sama hver peningurinn komi í ríkissjóðinn, því að hann fari í einn sameiginlegan sjóð allra landsmanna. En á hitt ber að líta, að þessir skattar mundu ekki hafa verið lagðir á nema í þessu skyni, og það ríður baggamuninn og afsakar leiðina. Hitt ber að játa, sem komið hefur hér fram, að bæjarfélögin missa við þetta skatta, og þá einkum þau, sem enga stórgróðamenn hafa sem gjaldendur hjá sér. Því ber nauðsyn til þess á næsta þ. að gera ráðstafanir til nýrra skattstofna fyrir bæjarfélögin, og t.d. mætti afnema hámark útsvarsálagningarinnar eða láta meira af stríðsgróðaskattinum renna til bæjarsjóðanna. Í sambandi við umr. þessa um dýrtíðarmálin kemst ég ekki hjá því að taka fram, það sem ég álit, að fyrst af öllu hefði átt að gera til að minnka dýrtíðina, jafnframt því sem fastur grundvöllur hefði fengizt um verð landbúnaðarafurða, það var að minnka tollana og afnema þá af nauðsynjavörum. Hefði það strax getað lækkað dýrtíðina um 20–30 stig. - Það er fáránlegt og í raun og veru alveg óskiljanlegt, hvernig mönnum gat dottið í hug að ausa út tugum millj. kr. í þeim tilgangi að lækka dýrtíðina, en leggja síðan á skatta, sem aftur hækka dýrtíðina. Nú, svo háttar þannig til hér á hv. Alþ., að ekki er hægt að fá skynsamlega lausn á dýrtíðarmálinu. - Dýrtíðarl. þurfa að vera árangur sameiginlegs vilja á hv. Alþ., en nú er sá sameiginlegi vilji ekki fyrir hendi, því að þar gætir svo ólíkra sjónarmiða, og þessi ólíku sjónarmið munu halda áfram hér innan þingsalanna, svo lengi sem þjóðfélagsskipulag okkar er eins og það er í dag, þar sem andstæður stéttanna og hin ólíku sjónarmið eigast við. Á meðan þjóðfélag vort er þannig saman sett af andstæðum og stríðandi stéttum, þá er ekki við öðru að búast en að hv. Alþ. sé endurspeglun þess, sem er að gerast úti í þjóðfélaginu, þar sem fulltrúar stéttanna eiga þar sæti. Því er ekki nema eðlilegt, að árangurinn verði í samræmi við það. Ég tel, að dýrtíðarfrv. hafi í meðförum hv. fjhn. þessarar d. tekið breyt., sem til bóta eru að allverulegu leyti. Í fyrsta lagi, að lagt skuli til, að sleppt verði 3. gr. frv., þar sem gert er ráð fyrir, að leitað verði samkomulags við verkalýðsfélögin um 12% launalækkun í maí n.k. Í samræmi við þetta er svo lagt til, að 6. gr. falli einnig niður. - Það hefði í sjálfu sér ekki gert mikið hvorki til né frá, þó að þetta hefði staðið í l., þegar þess er gætt að harla litil líkindi hefðu verið fyrir því, að nokkurt samkomulag um kauplækkun hefði náðst, en vegna þess að það er blátt áfram ósanngjarnt að fara fram á slíkt við verkalýðinn, þá kann ég miklu betur við, að þetta atriði verði alveg þurrkað burt úr frv. Við verkalýðsfélögin var gerður samningur um dýrtíðaruppbótina, að hún miðaðist við mánuðinn, sem leið, og á þann hátt er lagt fyrir, að verkalýðurinn tapi á vaxandi dýrtíð, en græði aftur með lækkandi dýrtíð, þ.e.a.s., að kaupgreiðslan fari á þennan hátt eftir sveiflu dýrtíðarinnar upp og niður aftur, að svo miklu leyti sem hún breytist samkv. dýrtíðaruppbótinni. Að vísu er hér um frjálsan grundvöll til samninga að ræða, en fyrir þær sakir, sem ég hef þegar drepið á, tel ég ekki rétt, að þetta ákv. um samningaumleitanirnar verði haft í l. Aftur á móti teldi ég illa farið, ef svo ætti að ganga frá þessu eina skattafrv., að ekki væri neinu fé varið til breyt. á alþýðutryggingarl. En þær breyt. koma til með að kosta mikið, ef árangur á að nást. Tel ég því mjög ákjósanlegt, að 3 millj, kr. renni til þessa breyt., eins og ráðgert er. Um 7. gr. frv. er það að segja, að ég vildi, að ákvæði þeirrar gr. hefðu verið tekin upp í einhverju öðru formi og að jafnframt hefðu verið gerðar nauðsynlegar breyt. og endurbætur á skattal., sem gengju m.a. í þá átt að tryggja það, að meira fé fari í nýbyggingarsjóðina en nú fer þangað, svo og að tryggja smáútgerðarmönnunum meira réttlæti en þeir nú hafa. - Ég vil vona, að samkomulag náist um, að nauðsynleg ákvæði 7. gr. komist í framkvæmd. Hitt er aftur annað mál, að skattal. þurfa róttækari breyt. en þeirra, sem ákv. 7. gr. gera ráð fyrir, og í trausti þess, að skattal. verði endurskoðuð, þá þarf ekki að harma það neitt, þó að 7. gr., í því formi sem hún var, hafi verið alveg felld úr frv. Ég geri ráð fyrir því, að eftir því, sem hv. þm. hafa nú talað um skattamálin í sambandi við þetta mál, þá sé vilji fyrir hendi innan sumra flokkanna um breyt. á skattal., og því get ég lýst yfir, að ekki mun standa á Sósfl. að taka þátt í þeim breyt., sem nauðsynlegar eru á þeim l., sem lengra þurfa að ganga en ákvæði 7. gr. frv. fela í sér. Í fyrsta lagi þarf að breyta ákvæðunum um varasjóðina og tryggja meira fé í nýbyggingarsjóðina og enn fremur að sjá svo um, að það fé fari allt til nýbygginga, en sem stendur er engin trygging fyrir hendi í þá átt að fénu sé varið til þeirra hluta, og það tryggir heldur ekki 7. gr. þessa frv. - Enn fremur þarf einnig að fá miklu meira inn í ríkissjóð með eignaraukaskatti en lagt var til með till. stjórnarinnar. Hv. þm. Str. er að tala um, að stríðsgróðamennirnir hafi sýnt mikla stjórnmálakænsku í sambandi við skattamálin, að mér skildist. Mér þykir þetta dálitið athyglisvert hjá hv. þm. Str., því að það getur varla bent á annað en einhver af þeim flokkum, er vill réttláta skipan skattamálanna, ætlar að svíkjast úr leik.

Það eru nú víst tveir flokkar, sem það gera, Alþfl. og Sósfl.

. - Ég skal engu spá um afstöðu Alþfl. en mér þykir það næsta ólíklegt, að hann ætli sér að skerast úr leik í þessu máli, eftir yfirlýsingu hv. 3. landsk., en því get ég lýst yfir fyrir hönd Sósfl., að við munum fylgja fast fram miklu róttækari breyt. á skattal. en í 7. gr. frv. felst, og munum taka höndum saman við hvern þann flokk, sem sams konar till. hefur að flytja, til þess að þær breyt. nái fram að ganga. Hitt er annað mál, er varðar þetta frv., að þar sem ekki er hægt að komast að samkomulagi við Framsfl. um leiðréttingu þeirra galla, sem eru á frv. og þá þeirra, sem eru í 7. gr. sérstaklega, þá liggur ekki annað fyrir en taka þá gr. út úr á þessu stigi málsins. - Framsfl. er eini flokkurinn, sem ekki hefur fengizt til að falla frá þeirri kröfu að lækka kaup verkamanna, jafnframt því, sem hann hefur viljað ausa fé úr ríkissjóði í verðuppbætur landbúnaðarvara. Framsfl. hefur líka alltaf barizt á móti því, að lagt yrði fé í alþýðutryggingasjóð, hvað svo sem hann segir nú. Hefur hann gleymt afgreiðslu seinustu fjárl. í þessu sambandi eða afstöðu flokksins til þessa máls nú í fyrradag? - Annars er þýðingarlaust að vera að ræða um aukinn skatt á stórgróðann nema til að vita fyrir fram, til hvers á að nota peninga þá, er á þann hátt koma í ríkissjóðinn. Annars mætti jafnvel búast við, að þeir væru látnir ganga aftur til hátekjumanna, í einhverju formi, og er ekki langt að leita hliðstæðra dæma. Þá var hv. þm. Str. að tala um, að fé mundi á næstunni verða veitt til alþýðutrygginganna og að ekki mundi standa á Framsfl. í þeim efnum. Hvernig getur hv. þm. lýst þessu yfir, eftir að allur þingheimur hefur séð afstöðu þessa flokks í sambandi við þetta mál við afgreiðslu síðustu fjárl.? Hvernig getur þessum hv. þm. Str. dottið í hug að segja þetta í þessari hv. d.? Býst hann við því, að honum sé trúað? - Hv. þm. Str. er óhætt að ganga út frá því sem gefnu, að þessi ummæli hans verða ekki tekin alvarlega eftir afstöðu flokks hans til þessa máls við afgreiðslu seinustu fjárl. og eftir því, hvernig flokkurinn tók einnig atvinnuleysistryggingunum í vetur, þar sem hann lýsti sig vera á móti þeim. - Ég geng út frá því sem vísu, að þessar 3 millj. kr. gangi til atvinnuleysistrygginga, en það er engu líkara en verið sé að koma við hjartað í Framsfl., ef rætt er um slíkar tryggingar og einhver eyrir á að fara í slíkan sjóð. Þá var hv. þm. Str. að tala um bandalag við stríðsgróðavaldið, og var að segja, að sósíalistar væru í því bandalagi, sem auðvitað er ekkert annað en vitleysa. - En þessum hv. þm. ætti sízt að farast það að tala um bandalag við stríðsgróðavaldið, hann, sem árum saman var í bandalagi við Kveldúlfsvaldið á móti verkalýðnum. Er skemmst að minnast þess, að hann var aðalhöfundur gerðardómsl. - Nei - hv. þm. Str. verður að sýna einhverja stefnubreytingu, ef hann ætlast til þess að nokkuð mark sé á því takandi, sem hann segir. - Ég var að minnast á eitt atriði úr 7. gr. frv. sem ákjósanlegt væri að fá samkomulag um að láta vera eftir í frv., þ.e.a.s. að láta meira fé í nýbyggingarsjóðina og tryggja réttlæti gagnvart smáútvegsmönnum. - En ekki mun samt vera borin fram till. um það, nema hægt verði að komast að samkomulagi um það atriði, til þess að frv. verði ekki stofnað í hættu með því. Þá er loks eitt atriði enn, sem ég vildi leiða athygli að, en það er, að ég vildi láta það skýrt koma í ljós í frv., að mjólk utan Rvíkur skuli lækka í hlutfalli við þá lækkun, sem hér verður. En þetta atriði er mikið á huldu í frv., eins og það er nú. - Veit ég ekki, hvern skilning hæstv. stj. setur í þetta ákvæði um mjólkina, en væri mjólkin sett í 1.30 lítrinn hér í Rvík, en lækkaði ekki um leið hlutfallslega annars staðar á landinu, þá væri verið að koma aftan að launþegunum í landinu með slíku ákvæði. Þess vegna mun ég við 3. umr. koma fram með brtt., er tæki af öll tvímæli, hvernig þetta ákvæði frv. bæri að framkvæma, ef hæstv. stj. gefur ekki yfirlýsingu um að framkvæmd þessa máls muni verða samkv. því, sem ég hef hér talið rétt, að ætti að vera um útsöluverð mjólkur í landinu.



Herra forseti. - Mér virðast umr. tefjast nokkuð meira en ástæða virðist vera til, og skal ég verða við þeirri ósk hæstv. forseta að takmarka mál mitt svo sem mögulegt er. En um leið og ég segi þetta, vil ég leiða athygli hæstv. forseta að því, að mig ber í raun og veru að skoða sem frsm. minni hlutans í þessu máli. Hv. þm. Str. tók af mér ómakið að miklu leyti, því að hann benti á ýmislegt í sambandi við þetta mál, sem ég hefði einnig viljað láta koma hér fram við umr. málsins. - Þó þykir mér rétt að gera eina aths. við ræðu hans, þar sem hann hélt því fram eða gekk að því sem vísu, að brtt. hv. meiri hl. fjhn. við frv. yrðu samþ. - Ég er alls ekki eins viss um að svo verði, þó að ég verði að játa, að ég hef allmikið linast í þeirri trú við að hlusta á ræðu hv. 5. landsk. Skal ég þá víkja nokkuð að hv. 3. landsk. Ræða hans bar vott um, að það var fulltrúi Alþfl., sem var að tala. Afstaða hans var lík því, sem Alþfl. er vanur að taka til málanna. - Hann lýsti því yfir þessi hv. 3. landsk. þm., að hann væri ekki á móti 7. gr., heldur með henni, en ekki með henni í þessu frv., því að hún ætti heima í skattal. - Ég hafði sjálfur raunar látið í ljós álit mitt á því, að þessi gr. ætti betur heima í skattal. en í frv. þessu, enda mundi hún ekki vera látin standa lengi í frv. þessu, ef að l. verður, heldur samræmd þeim stað, er hún á betur heima. - En þetta út af fyrir sig afsakar ekki það að fella gr. burtu, og því grunar mig, að afstaða hv. 3. landsk. sé aðeins fyrirsláttur, að hann vilji ekkert við gr. gera, enda er þessi framkoma hans lík og sú, sem flokkur hans hefur alltaf, er hann sér sér færi á að skjóta sér með undanbrögðum undan öllu, sem máli skiptir, með því að finna eitthvað forminu til foráttu. - Þá talaði hv. þm. um það, að það, sem eftir yrði af frv., mundi verða gagnlegt til að hafa áhrif á verð landbúnaðarafurða á næsta hausti. - Þetta mun rétt vera, og jafnvel þó að samkomulag náist ekki, og er það rétt að því leyti til, að verð landbúnaðarafurða verður þó alltaf lækkað með framlagi úr ríkissjóði. Það má mikið vera, ef refirnir eru ekki til þess skornir hjá þeim, ef þeir ætla að vera með þessum leifum, sem eftir eru af frv., að þeir vonist til þess, að þetta geti orðið. En það er ekki alveg víst, eins og viðskipti manna eru orðin fjölþætt nú, nema bændur hafi lært eitthvað af verkalýðsforingjunum, ef ætti að beita þá kúgun í þessum efnum. Þessi hv. þm. sagði, að það væri vonlaust, að hægt væri að afgreiða verðlagsmálin samtímis skattaálagningu á stríðsgróðann. Mér hefur hingað til heyrzt kveða nokkuð við annan tón frá flokki þessa hv. þm. og frá Alþýðublaðinu, en það hefur sífellt klifað á því, að einmitt þetta þyrfti að afgreiða saman. Nei, nú er ómögulegt að afgreiða þetta saman, og skattamálin eiga því að bíða til næsta þings, og ætli að það bíði ekki lengur, að gerðar verði nokkrar ráðstafanir gegn stríðsgróðanum, sem þeir kalla svo? Ég læt þetta nægja til þessa hv. þm., enda sé ég ekki ástæðu til þess að svara honum orði til orðs. Hv. þm. Barð. hafði það eftir mér, að ég hefði sagt, að 7. gr. frv. væri ekki skerðing á rétti útgerðarfyrirtækja. Þetta er ekki alveg rétt hermt. Ég sagði, að það væri ekki skerðing á rétti flestra útgerðarfyrirtækja, þ.e.a.s. ekki nema hinna allra stærstu, og ég endurtek það, að 7. gr. frv. er ekki skerðing á rétti flestra útgerðarfyrirtækja, og hún er jafnvel til hagsbóta fyrir mörg þeirra. Að öðru leyti þarf ég ekki að svara hv. þm. Barð., enda veik hann ekki að öðru í ræðu minni, og ég er, eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, fúsari til þess að fylgja brtt. hans en till fjhn., því að þær eru virkilega róttækar till. til þess að lækka dýrtíðina, og mér finnst, að frekar ætti að ræða um þær sem samkomulagsgrundvöll, ef nokkur tími væri til, en svo er nú ekki, eins og hv. þm. er líka ljóst, þar sem hann hefur tekið flestar þeirra aftur, og þýðir því ekki, eins og sakir standa, að ræða nú frekar um þetta efni. Ég veit ekki, að hve miklu leyti ég á að svara hv. 5. þm. Reykv., en hjá honum kenndi margra grasa, og sanngirnin var ekki efst á baugi hjá honum frekar en venjulega. Mér skildist á honum, að höfuðmein dýrtíðarinnar væri það, að afurðasölumálum bænda hefði verið stefnt í öngþveiti. Ég hygg, að órækar sannanir liggi fyrir um það, að bændur hafi ekki fengið afurðir sinar og þar með kaup sitt hækkað meira heldur en í hlutfalli við verkamenn og jafnvel tæplega það. - Hann talaði um 1. gr. frv. og taldi það kost á frv., sem að vísu er rétt, að skattarnir væru ekki lagðir nema á háar tekjur og miðlungstekjur, en ekki á lágtekjurnar. En það er nú þó svo, að samkv. þessu frv. er enginn skattur lagður á hæstu tekjurnar, því að skatturinn á hæstu tekjunum endar í núlli.

Hvað er búið að taka mikið af þeim áður?

. En í frv. var annar skattur á þessar hæstu tekjur, sem þessi hv. þm. virðist hafa verið samþykkur, að væri felldur niður. Ég er þó ekki svo mjög að fást um það, en ég er með þessu að benda á samkvæmnina hjá þessum hv. þm. Hann kvaðst frekar hafa kosið, að 7. gr. stæði áfram í frv., og sagðist vona, að samkomulag næðist um hana, svo að hann virðist eiga von á því, að hún verði sett inn aftur. Mig furðar heldur ekki svo mjög á því, þar sem hún er komin frá hans eigin flokksmönnum, en mig furðar meira á því, að hans flokksmenn hér í d. skuli vera með því að fella hana niður. Það er ekki annað að sjá en flokkur hans hafi fengið iðrun mikla þegar „Mogginn“ fékk kastið hér á dögunum. Það hafa heyrzt loforð um það frá flokki þessa hv. þm., að hann skuli taka peningana, þar sem þeir séu til. Ég skal játa, að flokkur hans hefur enn ekki haft tækifæri til þess að framkvæma stefnuskrá sína, en nú hafði hann tækifæri til þess að stuðla að því, að allmikil skattahlunnindi væru tekin af þeim, sem betur mega í þjóðfélaginu, og þá bregzt hann. Það er erfitt að segja, hvort þetta sé fyrirboði þess, sem komu skal, ef hann skyldi fá meiri völd í þjóðfélaginu. Ég varpaði fram þeirri spurningu til hæstv. fors. þessarar deildar, hvort ætti að skilja afstöðu hans svo, að flokksmenn hans í Nd., sem settu 7. gr. inn í frv., ætluðu að vera með því að fella hana niður aftur. Hæstv. forseti hefur enn ekki svarað þessu, enda á hann óþægilegt með að svara, meðan hann situr í forsetastóli, en þess þarf heldur ekki, því að það var ekki hægt að skilja annað á flokksmanni hans, hv. 5. þm. Reykv., sem er formaður flokksins, en að hans flokkur ætlaði að éta ofan í sig allt það, sem hann sagði og gerði í Nd. og það, sem hann hefur sagt í þessu máli. Það var hans svar. Hann sagði, að það, sem hefði staðið í vegi fyrir lausn þessa máls, hefði verið það, að ómögulegt hefði verið að fá samkomulag við Framsfl. um það. Það er hægt að fara að eins og strákar, sem hafa verið að fljúgast á og kenna svo hver öðrum og segja hver við annan: „Þú byrjaðir“, „nei, þú byrjaðir.“ Ég ætla nú ekki að fara út í það, en það var hægt að fá samkomulag við Framsfl, um það að samþ. þetta frv. óbreytt, eins og það var lagt fyrir Ed. Með því var ekkert gengið á rétt verkamanna, þar sem ekkert mátti hrófla við kjörum þeirra nema samþykki þeirra sjálfra kæmi til. Hann sagði af sinni alkunnu sannleiksást, að það væri fyrst og fremst krafa Framsfl., að kaupið væri lækkað. Þetta er varla svaravert. Það er vitað, að meðan dýrtíðin var ekki nærri eins mikil og hún er nú, þá gerði Framsfl. alvarlegar tilraunir til þess að stöðva hana með aðstoð löggjafarvaldsins, ekki lækka hana, heldur stöðva hana. Þessi hv. þm. var að vita hv. þm. Str. fyrir gerðardóminn svo nefnda. Hv. þm. Str. getur svarað fyrir sig, en ég minnist þess, að í gerðardómslögunum voru ákvæði um það, að verð á innlendum afurðum mætti ekki hækka frekar en kaupið, og ég veit ekki til þess, að Framsfl. hafi nokkru sinni lagt til, að kaupið yrði lækkað, nema annað væri lækkað á móti. Búnaðarþingið er ekki fulltrúasamkoma Framsfl., en það er fulltrúaþing bænda, og það gerði till. um það að lækka jöfnum höndum kaupgjald og afurðaverð. Ég er óánægður með, að þessu frv. skuli vera breytt, bæði vegna þess, að ég óttast um það, ef því verður breytt, en þó er sá ótti minni eftir að hafa heyrt ummæli formanns Sósfl. og hv. 3. landsk., sem er háttsettur maður hjá Alþfl., því að ég hygg, að þau gefi í skyn, að samkomulag hafi náðst við Sjálfstfl. um að frv. skuli verða samþ., og ég er óánægður með, ef það, sem ég tel mikið atriði, að ná samkomulagi við eina fjölmennustu stétt landsins, sem segir í 3. gr., verður fellt niður. En þótt nokkrar óánægju gæti hjá mér yfir því að fá ekki frv. samþ. óbreytt, þá er ég þó ánægður með, að það skuli hafa komið í ljós, hvað þessir tveir vinstri flokkar vilja gera, þegar á hólminn er komið, þótt þeir tali hátt á fundum og skrifi mikið í blöð sin um það að þeir vilji taka fjármuni af þeim ríku. Slík heilindi hafa áður komið fram hjá Alþfl., en það er gott, að Sósfl. skuli einnig vera búinn að opinbera sitt sanna innræti.



Herra forseti. - Ég sagði áðan, að tíminn til þess að afgreiða þetta mál væri stuttur, og skal ég því ekki lengja mál mitt, þótt um margt væri þörf að ræða. Einnig hefur hv. 1. þm. Eyf. svarað nokkru af því, sem ég hafði skrifað niður, og mun ég því viðhafa þann sjálfsagða vinnusparnað að endurtaka það ekki nema sem minnst. Því hefur verið haldið fram af fulltrúum verkamannaflokkanna, að það þurfi að gera gagngerðar breytingar á skattal. og einnig þeim ákvæðum, sem um getur í 7. gr. þessa frv., og skal ég ekki neita því, að það sé nauðsynlegt. Ég held, að hv. 5. þm. Reykv. hafi tekið þetta fram og sams konar álit kom fram hjá hv. 3. landsk. Það, sem þeir hafa aðallega borið fyrir sig til afsökunar því, að þeir leggja til að fella niður ákvæði 7. gr. frv., er það, að þetta mál eigi að taka upp á næsta þingi, og þá einnig þau atriði, sem felst í gr. um eignaraukaskattinn. Það má gera ráð fyrir, að þetta sé ekki annað en fyrirsláttur, því að allir vita, að páskar eru skammt framundan og auðsætt, að þessu máli verður ekki lokið fyrir páska. Næsta þing yrði því að hafa langa setu, ef þetta mál ætti að ganga fram, og auðsætt er, að þessir skattar yrðu ekki lagðir á fár. Það er enda vitað mál, að þessi ákvæði 7. gr., sem sósíalistar í Nd. báru fram, hafa ekki verið flutt í þeim tilgangi að fá þau samþ., og þeir hafa ekki búizt við, að þau fengjust samþ. og þess vegna snúast þeir nú á móti þeim. Þegar þeir halda því fram, að ekki hefði átt að bera fram skattatill. í sambandi við þetta mál, þá hefðu þeir átt að sjá það strax í Nd. En nú er það vitað mál, að það hefði verið hægt að fá dýrtíðarfrv. afgr. jafnt fyrir það, þótt 7. gr. hefði verið áfram í því, því að þeir flokkar, sem standa að 7. gr., hefðu jafnframt getað samþ. frv. Þessir menn hafa einnig haldið því fram, að með 7. gr. hafi ekki fengizt þær fjárhæðir í alþýðutryggingasjóð, sem þeir vildu. Nú vil ég því spyrja þessa hv. fulltrúa þessara tveggja verkamannaflokka, hvort þeir vilji taka 7. gr. upp í frv. eins og hún var borin fram á Alþ. í fyrstu, að alþýðutryggingarnar fái þetta fé og það yrði meira, ef 7. gr. væri tekin upp hér í Ed. eins og hún var borin fram fyrst í Nd., heldur en ef hún væri samþ. óbreytt. Nú vil ég spyrja þessa menn, hvort þeir vilja taka hana þannig upp og fá hana samþ. hér. Ég bíð eftir svari þeirra við þessu. Ef þeir vilja hins vegar ekki gera það, Ef þeir vilja ekki samþykkja skattaálögur á stórgróðafyrirtæki, þá er að athuga, hvort þeir vilja fella dýrtíðarfrv. vegna sinna eigin till. Ekki fá þeir meira fé til alþýðutrygginganna með því. Ég geri því þessa fyrirspurn til fulltrúa verkamannaflokkanna hér og bíð eftir svari þeirra við henni. Það hefur verið minnzt á það, að Framsfl. hafi ekki verið fáanlegur til þess að samþ. fjárveitinguna til alþýðutrygginganna, nema kauplækkun ætti sér stað um leið. Með þessu er átt við það atriði, hvort verkamenn vilji samþykkja lítils háttar kauplækkun í einn mánuð til þess að fá þennan sjóð. Þetta fellur um sjálft sig, af því að það liggur fyrir, að Framsfl. er fús til þess að samþykkja till. eins og sósíalistar báru hana fram í Nd., og þannig fengju alþýðutryggingarnar meira fé og án nokkurra kvaða. Annars er það auðsætt mál, þó að alþm. séu misjafnlega fúsir til þess að samþykkja framlag til alþýðutrygginganna, að menn eru alveg sammála um það, að alþýðutryggingarl. ætti að endurskoða. Það er vitað mál. Þess vegna er þetta ekkert annað en fyrirsláttur hjá Alþfl. og Sósfl. Það er vitað mál, að enginn flokkur hér á Alþ., - a.m.k. ekki Framsfl., - sem hefur tök á því að endurskoða alþýðutryggingarl. og endurbæta þau, hefur neitt á móti því að veitt sé fé til þeirra, því fé, sem þarf til þess að gera á þeim skynsamlegar endurbætur. Hér hafa verkamannaflokkarnir góða aðstöðu til sóknar um það að endurbæta tryggingarlöggjöfina, eins og gert hefur verið í nágrannalöndunum. Það þarf ekki að kaupa það fyrir skattfrelsi hinna ríku í þjóðfélaginu að fá framlag til alþýðutrygginganna. Það er ekkert annað en fyrirsláttur, enda er það alveg auðsætt mál, að þeir, sem borga mestan skatt í þjóðfélaginu, eru sjálfsagt fúsir til þess að gera mikið af svona verzlun til þess að losna við að borga skatt. Hvers vegna skyldi ekki auðmaður vilja láta nokkuð af hendi til þess að hann geti persónulega grætt fé? Hitt er svo allt annað mál, hve lengi er hægt að taka peninga úr ríkissjóði, ef það ætti að halda áfram að gera svona verzlun. Það er satt að segja dálítið einkennilegt, að um leið og verið er að fella niður ákvæði 7. gr., þá er verið að fella niður þau hlunnindi, sem ætluð voru til handa smáútveginum og til þess að byggja hann upp, en öll stærstu stórgróðafélögin eiga að halda hlunnindum sínum. Fyrir það eitt, að 2–4 stórgróðafélög fái að halda hlunnindum sínum, er það unnið til að fella niður hlunnindi smáútvegsins og þar með möguleikana til þess að byggja hann upp. Annars liggur þetta atriði ljóst fyrir, því að hv. 5. þm. Reykv. sagðist vonast til þess, að hann gæti fengið 7. gr. samþ. litið breytta, enda er það vitað mál, að þegar farið verður að ræða þetta mál við útgerðarmenn, að fella 7. gr. niður, þá verður það óverjandi. - Eins og ég sagði áðan, þá er þetta stærra mál en svo, að það sé hægt að ræða það til hlítar á svo stuttum tíma, sem er til umráða í sambandi við þetta mál, og læt því útrætt um þetta atriði að sinni. En það er dálítið einkennilegt, að það hefur engin stétt í landinu verið endurtekin eins oft í sambandi við þetta mál, dýrtíðarmálið, eins og einmitt þessi stétt. Verkamenn og bændur munu aldrei fást til þess að leysa þetta mál með góðu móti, nema Alþfl. sýni vilja sinn í að láta stríðsgróðamenn fórna einhverju. Nú, þegar á að leysa þetta mál hér á Alþ., þá koma fram þau rök, að ekki sé hægt að leysa málið, ef því sé blandað inn í, að stríðsgróðamenn fórni einhverju. Þegar samkv. 7. gr. Er farið fram á, að það sé gert, þá koma fram þær raddir, að ekki sé hægt að koma málinu í gegn vegna þess, að þessir menn eigi að fórna einhverju. Út af þeim ummælum hv. 5. þm. Reykv., að mér farist ekki að tala mikið um þetta mál, því að ég hafi verið í bandalagi við íhaldið um skattamálin, og íhaldið hafi þá fengið að raka saman fjármunum. Það er þá komið að því, að hér séu komin skattal., sem þessi þm. og flokkur hans virðist ekki vilja beita. En hins vegar er það ljóst, að um leið og dýrtíðin fór að hækka verulega í þessu landi, þá var engin von til þess, að það gæti gengið, að stríðsgróðamennirnir væru ekki látnir fórna meiru heldur en áður, á meðan dýrtíðin var á byrjunarstigi. Skattar, sem voru ósanngjarnir áður, geta verið sjálfsagðir nú, eftir að dýrtíðin er komin svo hátt. Það er ekki hægt að leysa dýrtíðina nema með meiri fórnum heldur en þeim, sem áður töldust sanngjarnar. Ég vil ekki fara að ræða gerðardóminn. Það yrði of langt mál að fara að draga hann inn í þessar umr. En satt að segja efast ég um, að kjör verkamannanna í þessu landi séu nokkuð betri nú heldur en þau voru með þeim hlutföllum, sem með gerðardómsl. voru ákveðin. Með frjálsu leiðinni er nú komið svo langt, að við erum sammála um að skipa n., sem á að reyna að finna grundv., sem farið verði eftir. En á meðan við erum ekki komnir lengra en þetta með frjálsu leiðinni, þá held ég, að það sé bezt fyrir okkur að láta það liggja á milli hluta, að ræða um lögbindingarleiðina, sem ýmsar þjóðir hafa þó farið í þessum málum. Það gæti líka vel svo farið, að ekki næðist samkomulag í 6 manna n., þó að það væri óskandi, að samkomulag næðist. Og hver er þá árangurinn af frjálsu leiðinni? Við höfum nú setið hér á Alþ. í 5 mánuði yfir hinni frjálsu leið, og allir þekkja árangurinn. Það má hverjum manni vera ljóst, að haldi þessu áfram, og ekki náist samkomulag með frjálsum samningum, þá leiðir það ekki til nema einnar niðurstöðu, bæði fyrir þjóðfélagið í heild og verkamenn. Á meðan ekki er meiri árangur kominn í ljós af frjálsu leiðinni en þetta, þá held ég, að það sé bezt fyrir okkur að hætta að tala um lögbindingu í þeim tón, sem við höfum gert hingað til, ekki sízt þegar við sjáum aðrar þjóðir í kringum okkur, eins og t.d. Bandaríkin, fara þá leið. Þar í landi hefur ekki gengið betur en svo að halda dýrtíðinni í skefjum, að forsetinn hefur orðið að nota allt það einræðisvald, sem hann hefur á stríðstímum, til þess að taka fram fyrir hendur þingsins, svo að dýrtíðin fari ekki fram úr öllu hófi. Ég vil að lokum segja það, að ég vona, að þessi frjálsa leið til þess að færa niður dýrtíðina megi bera árangur. En hins vegar vil ég segja það, að við höfum enga ástæðu til þess að vera bjartsýnir, um leið og við skiljum við þetta mál hér á Alþ., þar sem þing annarra þjóða hafa ekki reynzt fær um að stöðva dýrtíðina og forseti Bandaríkjanna hefur orðið að nota einræðisvald til þess að taka fram fyrir hendur löggjafarsamkundunnar. Það er þess vegna bezt fyrir okkur að sleppa alveg umr. um gerðardómsl. að sinni, á meðan frjálsa leiðin hefur ekki sýnt meiri árangur heldur en hún hefur gert.



Herra forseti. - Ég sagði áðan, að tíminn til þess að afgreiða þetta mál væri stuttur, og skal ég því ekki lengja mál mitt, þótt um margt væri þörf að ræða. Einnig hefur hv. 1. þm. Eyf. svarað nokkru af því, sem ég hafði skrifað niður, og mun ég því viðhafa þann sjálfsagða vinnusparnað að endurtaka það ekki nema sem minnst. Því hefur verið haldið fram af fulltrúum verkamannaflokkanna, að það þurfi að gera gagngerðar breytingar á skattal. og einnig þeim ákvæðum, sem um getur í 7. gr. þessa frv., og skal ég ekki neita því, að það sé nauðsynlegt. Ég held, að hv. 5. þm. Reykv. hafi tekið þetta fram og sams konar álit kom fram hjá hv. 3. landsk. Það, sem þeir hafa aðallega borið fyrir sig til afsökunar því, að þeir leggja til að fella niður ákvæði 7. gr. frv., er það, að þetta mál eigi að taka upp á næsta þingi, og þá einnig þau atriði, sem felst í gr. um eignaraukaskattinn. Það má gera ráð fyrir, að þetta sé ekki annað en fyrirsláttur, því að allir vita, að páskar eru skammt framundan og auðsætt, að þessu máli verður ekki lokið fyrir páska. Næsta þing yrði því að hafa langa setu, ef þetta mál ætti að ganga fram, og auðsætt er, að þessir skattar yrðu ekki lagðir á fár. Það er enda vitað mál, að þessi ákvæði 7. gr., sem sósíalistar í Nd. báru fram, hafa ekki verið flutt í þeim tilgangi að fá þau samþ., og þeir hafa ekki búizt við, að þau fengjust samþ. og þess vegna snúast þeir nú á móti þeim. Þegar þeir halda því fram, að ekki hefði átt að bera fram skattatill. í sambandi við þetta mál, þá hefðu þeir átt að sjá það strax í Nd. En nú er það vitað mál, að það hefði verið hægt að fá dýrtíðarfrv. afgr. jafnt fyrir það, þótt 7. gr. hefði verið áfram í því, því að þeir flokkar, sem standa að 7. gr., hefðu jafnframt getað samþ. frv. Þessir menn hafa einnig haldið því fram, að með 7. gr. hafi ekki fengizt þær fjárhæðir í alþýðutryggingasjóð, sem þeir vildu. Nú vil ég því spyrja þessa hv. fulltrúa þessara tveggja verkamannaflokka, hvort þeir vilji taka 7. gr. upp í frv. eins og hún var borin fram á Alþ. í fyrstu, að alþýðutryggingarnar fái þetta fé og það yrði meira, ef 7. gr. væri tekin upp hér í Ed. eins og hún var borin fram fyrst í Nd., heldur en ef hún væri samþ. óbreytt. Nú vil ég spyrja þessa menn, hvort þeir vilja taka hana þannig upp og fá hana samþ. hér. Ég bíð eftir svari þeirra við þessu. Ef þeir vilja hins vegar ekki gera það, Ef þeir vilja ekki samþykkja skattaálögur á stórgróðafyrirtæki, þá er að athuga, hvort þeir vilja fella dýrtíðarfrv. vegna sinna eigin till. Ekki fá þeir meira fé til alþýðutrygginganna með því. Ég geri því þessa fyrirspurn til fulltrúa verkamannaflokkanna hér og bíð eftir svari þeirra við henni. Það hefur verið minnzt á það, að Framsfl. hafi ekki verið fáanlegur til þess að samþ. fjárveitinguna til alþýðutrygginganna, nema kauplækkun ætti sér stað um leið. Með þessu er átt við það atriði, hvort verkamenn vilji samþykkja lítils háttar kauplækkun í einn mánuð til þess að fá þennan sjóð. Þetta fellur um sjálft sig, af því að það liggur fyrir, að Framsfl. er fús til þess að samþykkja till. eins og sósíalistar báru hana fram í Nd., og þannig fengju alþýðutryggingarnar meira fé og án nokkurra kvaða. Annars er það auðsætt mál, þó að alþm. séu misjafnlega fúsir til þess að samþykkja framlag til alþýðutrygginganna, að menn eru alveg sammála um það, að alþýðutryggingarl. ætti að endurskoða. Það er vitað mál. Þess vegna er þetta ekkert annað en fyrirsláttur hjá Alþfl. og Sósfl. Það er vitað mál, að enginn flokkur hér á Alþ., - a.m.k. ekki Framsfl., - sem hefur tök á því að endurskoða alþýðutryggingarl. og endurbæta þau, hefur neitt á móti því að veitt sé fé til þeirra, því fé, sem þarf til þess að gera á þeim skynsamlegar endurbætur. Hér hafa verkamannaflokkarnir góða aðstöðu til sóknar um það að endurbæta tryggingarlöggjöfina, eins og gert hefur verið í nágrannalöndunum. Það þarf ekki að kaupa það fyrir skattfrelsi hinna ríku í þjóðfélaginu að fá framlag til alþýðutrygginganna. Það er ekkert annað en fyrirsláttur, enda er það alveg auðsætt mál, að þeir, sem borga mestan skatt í þjóðfélaginu, eru sjálfsagt fúsir til þess að gera mikið af svona verzlun til þess að losna við að borga skatt. Hvers vegna skyldi ekki auðmaður vilja láta nokkuð af hendi til þess að hann geti persónulega grætt fé? Hitt er svo allt annað mál, hve lengi er hægt að taka peninga úr ríkissjóði, ef það ætti að halda áfram að gera svona verzlun. Það er satt að segja dálítið einkennilegt, að um leið og verið er að fella niður ákvæði 7. gr., þá er verið að fella niður þau hlunnindi, sem ætluð voru til handa smáútveginum og til þess að byggja hann upp, en öll stærstu stórgróðafélögin eiga að halda hlunnindum sínum. Fyrir það eitt, að 2–4 stórgróðafélög fái að halda hlunnindum sínum, er það unnið til að fella niður hlunnindi smáútvegsins og þar með möguleikana til þess að byggja hann upp. Annars liggur þetta atriði ljóst fyrir, því að hv. 5. þm. Reykv. sagðist vonast til þess, að hann gæti fengið 7. gr. samþ. litið breytta, enda er það vitað mál, að þegar farið verður að ræða þetta mál við útgerðarmenn, að fella 7. gr. niður, þá verður það óverjandi. - Eins og ég sagði áðan, þá er þetta stærra mál en svo, að það sé hægt að ræða það til hlítar á svo stuttum tíma, sem er til umráða í sambandi við þetta mál, og læt því útrætt um þetta atriði að sinni. En það er dálítið einkennilegt, að það hefur engin stétt í landinu verið endurtekin eins oft í sambandi við þetta mál, dýrtíðarmálið, eins og einmitt þessi stétt. Verkamenn og bændur munu aldrei fást til þess að leysa þetta mál með góðu móti, nema Alþfl. sýni vilja sinn í að láta stríðsgróðamenn fórna einhverju. Nú, þegar á að leysa þetta mál hér á Alþ., þá koma fram þau rök, að ekki sé hægt að leysa málið, ef því sé blandað inn í, að stríðsgróðamenn fórni einhverju. Þegar samkv. 7. gr. Er farið fram á, að það sé gert, þá koma fram þær raddir, að ekki sé hægt að koma málinu í gegn vegna þess, að þessir menn eigi að fórna einhverju. Út af þeim ummælum hv. 5. þm. Reykv., að mér farist ekki að tala mikið um þetta mál, því að ég hafi verið í bandalagi við íhaldið um skattamálin, og íhaldið hafi þá fengið að raka saman fjármunum. Það er þá komið að því, að hér séu komin skattal., sem þessi þm. og flokkur hans virðist ekki vilja beita. En hins vegar er það ljóst, að um leið og dýrtíðin fór að hækka verulega í þessu landi, þá var engin von til þess, að það gæti gengið, að stríðsgróðamennirnir væru ekki látnir fórna meiru heldur en áður, á meðan dýrtíðin var á byrjunarstigi. Skattar, sem voru ósanngjarnir áður, geta verið sjálfsagðir nú, eftir að dýrtíðin er komin svo hátt. Það er ekki hægt að leysa dýrtíðina nema með meiri fórnum heldur en þeim, sem áður töldust sanngjarnar. Ég vil ekki fara að ræða gerðardóminn. Það yrði of langt mál að fara að draga hann inn í þessar umr. En satt að segja efast ég um, að kjör verkamannanna í þessu landi séu nokkuð betri nú heldur en þau voru með þeim hlutföllum, sem með gerðardómsl. voru ákveðin. Með frjálsu leiðinni er nú komið svo langt, að við erum sammála um að skipa n., sem á að reyna að finna grundv., sem farið verði eftir. En á meðan við erum ekki komnir lengra en þetta með frjálsu leiðinni, þá held ég, að það sé bezt fyrir okkur að láta það liggja á milli hluta, að ræða um lögbindingarleiðina, sem ýmsar þjóðir hafa þó farið í þessum málum. Það gæti líka vel svo farið, að ekki næðist samkomulag í 6 manna n., þó að það væri óskandi, að samkomulag næðist. Og hver er þá árangurinn af frjálsu leiðinni? Við höfum nú setið hér á Alþ. í 5 mánuði yfir hinni frjálsu leið, og allir þekkja árangurinn. Það má hverjum manni vera ljóst, að haldi þessu áfram, og ekki náist samkomulag með frjálsum samningum, þá leiðir það ekki til nema einnar niðurstöðu, bæði fyrir þjóðfélagið í heild og verkamenn. Á meðan ekki er meiri árangur kominn í ljós af frjálsu leiðinni en þetta, þá held ég, að það sé bezt fyrir okkur að hætta að tala um lögbindingu í þeim tón, sem við höfum gert hingað til, ekki sízt þegar við sjáum aðrar þjóðir í kringum okkur, eins og t.d. Bandaríkin, fara þá leið. Þar í landi hefur ekki gengið betur en svo að halda dýrtíðinni í skefjum, að forsetinn hefur orðið að nota allt það einræðisvald, sem hann hefur á stríðstímum, til þess að taka fram fyrir hendur þingsins, svo að dýrtíðin fari ekki fram úr öllu hófi. Ég vil að lokum segja það, að ég vona, að þessi frjálsa leið til þess að færa niður dýrtíðina megi bera árangur. En hins vegar vil ég segja það, að við höfum enga ástæðu til þess að vera bjartsýnir, um leið og við skiljum við þetta mál hér á Alþ., þar sem þing annarra þjóða hafa ekki reynzt fær um að stöðva dýrtíðina og forseti Bandaríkjanna hefur orðið að nota einræðisvald til þess að taka fram fyrir hendur löggjafarsamkundunnar. Það er þess vegna bezt fyrir okkur að sleppa alveg umr. um gerðardómsl. að sinni, á meðan frjálsa leiðin hefur ekki sýnt meiri árangur heldur en hún hefur gert.



Ég vildi segja fáein orð við þessa umr. út af þessu máli, sem í rauninni hefur verið aðalmál þingsins í allan vetur. Það munu vera liðnir 5 mánuðir, síðan þingið tók til starfa, og þingvinnan hefur að mestu snúizt um þetta mál, hvort hægt væri að stöðva dýrtíðina og hvernig ætti að gera það. Hin hliðin á þessu máli var stjórnarmyndunarmálið, en það er öllum ljóst, hvernið það gekk. Fyrst eyddust í það margar víkur að reyna að mynda 4 flokka stjórn, síðan voru reyndar aðrar samstæður, og þegar enginn árangur fékkst heldur af þeim tilraunum, þá var það, að ríkisstjóri fól 5 utanþingsmönnum að fara með stjórnarforustuna. Þá munu það hafa verið kommúnistar, sem töldu það, að þeir gætu sem oddaflokkur komið á nýrri stj. með tveim öðrum flokkum, Alþfl. og Framsil. Umræður um slíka stjórnarmyndun hafa síðan staðið yfir fram undir þetta, en ekki hefur kommúnistum tekizt að gera neina framkvæmd úr þessum draum sínum. Nú eru sem sagt farnir 5 mánuðir í þetta, og hér er komið frv., sem búizt er við, að verði samþ. í d. Frv. er um þessi efni sama sem einskis: virði, ef það ekki gerir skaða. Þessi er þá niðurstaðan af hinu langa þinghaldi. Það er auðséð, að það er óþekktur sjúkdómur í okkar pólitíska lífi. Það hafa verið gerðar ýmsar tilraunir, sem hefðu borið árangur á venjulegum tímum. Það er einkum tvennt, sem hefur einkennt okkar pólitíska ástand í vetur. Annars vegar er það, sem kalla mætti almennan ofmetnað þjóðarinnar allrar. Þetta nær ekki aðeins til þeirra, sem eru í tölu stríðsgróðamanna, heldur einnig til alls konar fólks, sem áður var fátækt, en veður nú í peningum og lætur það hafa áhrif á sig. Menn hafa í öllum stéttum lifað eins og kalífinn einn dag. Þetta er annar þátturinn. Hinn þátturinn er það, að inn í þingið hafa komizt 10 kommúnistar, en í enska þinginu er 1 og stundum enginn, í Bandaríkjunum enginn, í Danmörku voru 2–5 fyrir stríð, í Svíþjóð hafa þeir ekkert fylgi. Þessir menn vilja gjörbreyta því þjóðskipulagi, sem við búum við, en þetta virðast menn ekki enn hafa skilið, því að mikið af vinnu hinna flokkanna hefur gengið í það að tala við þetta fólk eins og þeir væru lýðræðismenn. Þessir menn hafa viljað rífa niður allt það, sem þm. hinna flokkanna hafa verið að byggja upp. Ég vona, að alþm., hv. stj. og kjósendurnir hafi séð af þessu, hvað að er.- Ríkisstj., sem nú situr, tók við, með því að ríkisstjóri sá, að hér varð að vera einhver framkvæmastjórn. Hún hefur margt gert vel, en einstaka hluti illa. Hún reyndi að fá þingið og þjóðina til þess að lækka dýrtíðina. En stj. skildi það ekki, að það er ekki hægt fyrir neina stj. að framkvæma það, sem þjóðin vill ekki sjálf nema þá með einræði. Nú eftir 5 mánuði liggur við borð hjá okkur að samþ. l., sem eru alls ekki þess megnug að leysa dýrtíðina. En við því er ekkert að segja, úr því sem komið er. Stjórnin hefur haldið sæmilega í horfinu, henni tókst að stöðva dýrtíðina og koma henni nokkuð niður með fjárframlögum úr ríkissj. - En þjóðin sjálf vill ekkert á sig leggja til þess að lækka dýrtíðina, menn finna enga löngun hjá sér til þess. Stríðsgróðamennirnir hafa enga löngun til þess að lækka dýrtíðina, togararnir selja vel, þessir menn græða mikið fé, verkamenn hafa aldrei haft meiri tekjur en nú, og sem stendur geta bændur með því verði, sem á afurðunum er, haldið nokkurn veginn í horfinu. En það er höfuðgalli þessa frv., að í því eru möguleikar til þess, að aðstaða bænda verði gerð miklu verri en hún er nú. Það hefur komið upp úr þessum umsvifum öllum. - Þess vegna er það eins og hæstv. fjmrh. sagði, áður en hann tók sæti í stj., að það eru tvær leiðir til í dýrtíðarmálunum. Önnur er sú að beita skynseminni, hin er, að neyðin komi. Nú hefur hæstv. fjmrh. og alþm. séð það, að það er ekki hægt að nota skynsemina, og þess vegna hefur svo litið gerzt í þessum efnum. En þá er hin leiðin, að láta neyðina koma. - Það virðist einsýnt að markaður fyrir útflutningsvöruna muni stórlega þrengjast, áður en langt líður. Það er vitanlegt, að vilji enginn fórna neinu til þess að lækka dýrtíðina, þá kemur neyðin til sögunnar. - Ég álít, að það mundi ekki vera til bóta að skipta um stjórn. Ef núverandi stj. segði af sér, yrði ríkisstjóri að setja aðra stj. svipaða. Einhverjir utanþingsmenn yrðu kvaddir til þess að fara með stjórn landsins, og ég álit, að það væri aðeins til leiðinda fyrir alla og jafnvel til skaða að skipta um stj. aðeins til að skipta. - Það virðist því vera ljóst, að þingið getur ekki leyst vandann, og þó er þingið ekki lakara en kjósendurnir. Það er ekkert, sem knýr þjóðina til þess að klifra niður stiga dýrtíðarinnar. Við viljum láta ýta okkur niður stigann. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta mál sérstaklega. Ég geri mér engar vonir um neitt gagn af því; kannske verður það ekki heldur til spillis. Ég álit, að sem fyrst eigi að slita þessu þingi og næsta þing eigi að standa sem stytzt í bili, svo eigi að koma þing saman í haust. Og þá sjáum við, hvort menn vilja taka skynsemina upp úr malpokanum eða hvort menn vilja bíða eftir neyðinni.



Ég mun reyna að stytta mál mitt, en það eru nokkur atriði, sem mér finnst ekki rétt að láta alveg fara fram hjá sér. Hv. þm. Str. er ekki hér, en við hann vildi ég segja nokkur orð, en áður en ég vík að því, vildi ég víkja nokkrum orðum að því sem hv. þm. S.-Þ. sagði, að önnur aðalmeinsemdin í okkar „parlamenteríska“ líkama væri, ef svo mætti segja, ofmettun þjóðarinnar, og sennilega væri hyggilegast að láta náttúruna lækna það sjálfa. Út af þessu vil ég segja nokkur orð. Ég hygg, að sú skoðun, sem kemur fram í ræðu hv. þm., eigi kannske nokkru meiri ítök í hugum manna en ætta mætti af þeim opinberu umr., að í rauninni sé bezt að láta þetta lækna sig sjálft. Þ.e.a.s., þegar misræmið á milli framleiðslukostnaðar og þess, sem hægt er að selja vöruna fyrir, er orðið svo mikið, að til fullkominnar stöðvunar leiðir, muni fylgja því lækkun á kaupi og lakari lífskjör fyrir það fólk, sem að þessu vinnur. Ætli það mundi ekki verða erfitt fyrir framleiðendur innanlands, eins og verði er háttað á innlendum afurðum, að fylgja með? Enda mun það vera þetta, sem hv. þm. Str. meinti, þegar hann talaði um að fram undan væri einhver sú ægilegasta kreppa í landbúnaðinum, sem komið hefði. Ég lit svo á, að þetta sé það, sem kallað er að láta reka á reiðanum. Það væri ekki að lækna. Það væri að gefast upp. Því hef ég frá því fyrsta reynt að bera fram till. til þess fyrst og fremst að stemma stigu við dýrtiðinni og svo lækna hana, en einmitt það, að þessi skoðun kemur fram hjá hv. þm. S.-Þ., skýrir kannske það fyrirbæri, að þrátt fyrir umr. flokkanna um þetta, virðist, þegar til á að taka, ekki vera alvara með að gera neitt. Það virðist ekki ótrúlegt, að þetta sé í sambandi hvað við annað. Ég tók eftir því, að hv. þm. Barð. sagði, að það væri mikið vafamál, hve mikið kappsmál það væri að lækka dýrtíðina með opinberum ráðstöfunum, og það er sami hugsunarhátturinn, sem þar kemur fram. Þá vil ég víkja örfáum orðum að ræðu hv. þm. Str. Þessum hv. þm. fer að sumu leyti broslega að vera með slíkar brýningar, sem hann er með í garð Alþfl., sem hann kallar verkamannaflokk. Hann talar um þennan flokk, sem alltaf hafi verið að tala um, að hann vildi skattleggja stríðsgróðann, en svo gengið á allt saman. Það er annað með Framsfl. Það eru nú karlar, sem ekki eru að fara í kringum þetta mál. Ja, ég verð nú að segja, að það er stundum ósamræmi milli orða og æðis, ekki siður þar en annars staðar. Ég man ekki eftir, að það mætti mótstöðu frá flokknum, þegar fellt var úr frv. stj. að takmarka afurðasölul. við það, sem þar var gert. Ég ætla líka að framsóknarmenn hafi verið með því að fella niður ákvæði um skattana í frv. stj. og hygg, að þeir hafi í fjhn. Nd. greitt atkvæði um að fella þetta úr frv. stj., en hafi svo til málamynda flutt till. í n., sem ekki náði samþykki, en svo samþykkt till. frá sósíalistum, sem svo er 7. gr. Þegar frv. kom til 3. umr., gat Framsfl. ekki sætt sig við, að peningarnir gengju til alþýðutrygginganna, og kom með till. um, að þeir gengju til raforkusjóðs og fékk þá till. samþykkta. Þannig má minna á ýmislegt fyrr og síðar hjá þessum flokki í sambandi við skattalöggjöfina. Ég man ekki betur en snörp átök yrðu um það, hvort gefa skyldi tapsfrádráttinn skattfrjálsan, og það var Framsfl., sem sigraði í samstarfi við Sjálfstfl. Þar var um að ræða 10 millj., sem þessi liður var hærri en hann er nú. Ég held, að hv. þm. Str. ætti fyrst að hugsa um það að gera hreint fyrir . dyrum flokks síns, áður en hann fer að tala til annarra. En ég er ráðinn í að fara mjúkum höndum um þennan mann, því að það er ástæða til að ætla, að á næstunni geti tekizt samvinna okkar á milli umfram það, sem nú er, og ég vil að sú samvinna geti tekizt. Ég vil aðeins halda mig að því, sem hann nefndi, úr því hann vill ræða þetta á þeim grundvelli. Mér þótti vænt um það, sem hann sagði um alþýðutryggingarnar, að það væri ekki vandi að fá peninga til þeirra, að það stæði ekki á því, að flokkarnir vildu veita fé til alþýðutrygginganna. Svo tók hann sig á og sagði: „A.m.k. ekki Framsfl“ En í n. flutti framsóknarmaður till. um að leggja í raforkusjóð það fé, sem búið er að samþykkja að leggja í alþýðutryggingarnar, í raforkusjóð, sem búinn er að fá 10 millj. og búið að binda handa honum 5 millj. kr. á ári. Á þessu tvennu tel ég mjög mikinn mun: brtt. flokksmanns hv. þm. Str. og ræðu hans. Ég segi um þetta svipað og um skattamálin, að ég vona, að svo verði efndir sem orð í þessu efni, og vil leita eftir því að fá samvinnu við hann um þessi mál framvegis. Hann fær áreiðanlega mörg tækifæri til þess að sýna vilja sinn í þessu efni. Hv. þm. Str. beindi fyrirspurn til Alþfl. og Sósfl., að því er mér skildist. Hún var um það, hvort Alþfl. væri tilbúinn að taka 7. gr. upp, ef alþýðutryggingarnar fengju allt það fé, sem þeim þar er ætlað. Hv. þm. Str. er þingvanur og hygginn maður. Hann veit, að honum er óhætt að spyrja um þetta núna, af því að búið er að gera samkomulag um málið, og hann veit, að ég svík ekki það samkomulag, sem ég hef gert. Honum var þess vegna óhætt að spyrja núna.



Eins og við mátti búast, hefur teygzt úr þessum umr., og er nú liðið á daginn. Ég mun því reyna að haga svo orðum mínum, að ég lengi ekki umr., enda vil ég segja það, að það hefur ekki margt komið fram í þessum umr., sem gefi beina ástæðu til andsvara. Umr. snúast mjög upp í krit milli hinna svokölluðu vinstri flokka í þinginu. Þeir eru í tilhugalífinu, og það er ekki að undra, þótt einn flokk gripi eins konar afbrýðissemi, þegar hann er hræddur um ótrúmennsku hjá hinum. En ég held, að þeir verði að hugga sig við það, að það er oft gott í tilhugalífinu, að snurða hlaupi á þráðinn og bara skerpir kærleikann. Hv. fyrri þm. Eyf. byggði mótmæli sín gegn till. n. á því, að málinu væri teflt í tvísýnu, ef það væri sent á milli d. Þessi hv. þm. kvaddi sér hljóðs hér í gær og hélt því þá mjög á lofti, að þessi d. yrði að sýna af sér þá röggsemi að láta málið ekki fara hér í gegn án þess að gera við það nokkrar verulegar athugasemdir, og hún yrði að láta skeika að sköpuðu um það, hvernig málið færi. Ég vil segja það, að hv. þm. er ekki í dag eins sár fyrir virðingu d. eins og þá, en hins vegar verð ég að segja það, að ég get ekki séð, eins og málið liggur fyrir, - þar sem um það virðist vera að mestu leyti samkomulag allra flokka í þinginu um afgreiðslu málsins, að því sé teflt í nokkra tvísýnu, þótt það sé sent aftur. Það ætti að geta komizt þangað í kvöld, og ætti þm. þeirrar d. ekki að vera vorkunn, þótt þeir þyrftu að leggja á sig vökur eina nótt, þar sem þeir eru búnir að halda málinu svo lengi. Þá eru hin mótmælin, sem hv. 2. þm. Eyf. hreyfði gegn till. n. Hann sagði, að með till. væri gerður mismunur á stéttunum, þar sem aðeins væri lækkað afurðaverð til bænda, en launþegar ættu ekki að fórna neinu. Ég skil ekki, hvernig hv. þm. getur fengið þetta út úr till. n. Eins og frv. mundi lita út, eftir að till. fjhn. hafa verið samþykktar, er ekki hægt að segja að bændur eða launþegar eigi að fórna neinu. Launþegum er ætlað að njóta uppbótarinnar án þess að sleppa nokkru, sem þeir hafa haft, og bændum er ætlað að fá fullar uppbætur í samræmi við vísitölu á hverjum tíma. Það er því misskilningur hjá hv. þm., að verið sé að gera upp á milli stéttanna með þessum till. Það má sjálfsagt til sanns vegar færa það, sem sagt hefur verið, að breyt. skipti ekki mjög miklu máli, en ég vil minnast á þá breyt., að 3 millj. kr. skulu samkv. till. okkar ganga beint til alþýðutrygginganna í staðinn fyrir að ganga í sérstakan sjóð. Á þessu er sá mikli munur, að það getur ekki liðið á löngu þangað til úr ríkissjóði þarf að leggja fé til alþýðutrygginga, og ef þessi upphæð er lögð þangað nú, ætti það að samsvara því, að hún hefði verið spöruð. Hins vegar er allt í óvissu um það, sem ætlazt er til í 6. gr., a.m.k. hvort ríkissjóði kemur það að nokkru gagni. Þá talaði þessi þm. um það, að frv. væri spillt með því að fella úr því 7. gr. þess, enda þótt hann játaði, að hún ætti ekki heima í þessu frv., heldur ætti að fellast inn í skattalöggjöfina. Þetta gerði hv. þm. Str. og mjög að umræðuefni og lagði á það aðaláherzlu í ræðu sinni, en því verður ekki móti mælt, að 7. gr. er, eins og frv. er núna, því algerlega óviðkomandi. Hún gerir ekki ráð fyrir neinum þeim ráðstöfunum, sem séu til lækkunar dýrtíðinni, og yfirleitt stendur sú fjáröflun, sem ráðgerð er þar, ekki í neinu sambandi við dýrtíðina. Hins vegar álíta þessir þm., að ein af mestu þjóðarnauðsynjunum sé að hækka skattana, án þess þeir hafi gert sér grein fyrir því, til hvers ætti að verja þessu fé, og ég verð að segja það, að það liggur við, að það sé furðulegt að hlusta á það, þegar þessir þm., sem tilheyra þessum flokki, sem er langíhaldssamastur í landinu - að heyra þá hella sér yfir kommúnistana fyrir það, að það sé ekki hægt að nudda þeim til þess að greiða atkvæði með nógu hárri skattalöggjöf. Það var þó annað að heyra á þeim, þegar þessi núgildandi skattalöggjöf var borin fram af þeirri stjórn, sem þessi hv. þm. var forsrh. í, þegar hann sjálfur og flokksbróðir hans, sem var fjmrh., töldu að nú væri svo langt gengið í skattalöggjöfinni, að lengra yrði ekki gengið, eins og vissulega var rétt. Það er vissulega rétt, að ef við ætlum að byggja þjóðfélag okkar á „kapítalistisku“ skipulagi, er ekkert vit í að hafa skattana eins háa og þeir eru, hvað þá hærri, og þetta játa menn úr öllum flokkum, jafnvel þeir, sem eru mótfallnir því kapítalistiska þjóðskipulagi, og það er alveg rétt, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði, að það er ekkert vit í því að bera fram nýja skattalöggjöf, nema um leið sé sýnt fram á, til hvers þarf að nota féð, en hv. þm. Str. virðist vera kominn á þá skoðun, að skattaálögur einar út af fyrir sig séu einhver blessun fyrir þjóðfélagið og björg, og það virðist að hv. þm. Str. sé ekki einn um þessa skoðun, heldur virðist hann og skoðanabræður hans vera búnir að telja allstórum hluta af þjóðinni trú um, að þetta sé svo. Um efni 7. gr. er það að segja, að það, sem ég hef mest út á hana að setja, er ekki það, að ósæmilegt er að miða ekki við flokka og stéttir, heldur við einstaklinga. En það er ekkert aðalatriði. En það, sem ég hef mest út á hana að setja, eru ákvæðin um hámarksálagningu. Eftir að löggjafarvaldið hefur hvatt til þess undanfarið að breyta öllum stórrekstri í hlutafélagarekstur með því að veita skattívilnanir með tilteknum skilyrðum, tel ég það fullkomlega ósæmandi að koma nú aftan að og svipta fyrirtækin öll þeim hlunnindum eða viðhalda sífelldum ótta um, að það verði gert. Það er e.t.v. enn meir öryggisleysið og óttinn heldur en sjálfar aðgerðirnar, sem lamað hafa framtak manna hér til atvinnurekstrar, óttinn við það, að ef vel gengi, yrði allt aftur af þeim tekið. Ég skildi ekki alveg fullyrðingar hv. þm. Str., þegar hann sagði, að öðruvísi hefði horft 1942 en nú, þá hefði dýrtíðinni verið haldið í skefjum og því siður ástæða til þess en nú að hafa skatta háa. Áleit hann, að meðan rekstrarkostnaður var ekki orðinn eins hár og nú og gróði því miklu meiri en nú, hafi síður þurft að skattleggja hátt, en nú þurfi þess, þegar þetta er svo breytt, að mörg fyrirtæki bera sig að vísu sæmilega, en örðugleikar vaxa og eru miklir fram undan. Ég hélt, að varlegar þyrfti að fara í skattlagningu, þegar misvel gengur og hjá sumum fyrirtækjum erfiðlega. Um. 7. gr. er það annars að segja, að við vorum sammála um það í n., að í slíkum lögum ætti hún ekki heima. Og það, sem fyrir mér vakti, þegar ég lagði nokkra áherzlu á, að hún félli niður, var, að atvinnureksturinn þyrfti ekki að búa við þann hringlandahátt, sem verið hefur í skattalöggjöf. Ekki er ástæða til að svara hv. þm. Str. um allt, sem hann ræddi um, og sumt litt skiljanlegt. Það liggur ekki fyrir, að ríkissjóður sé í þeirri fjárþröng, að slíkra stórbreytinga sé þörf. Ég get fallizt á, að ríkissjóður hafi þörf fyrir þann skatt, sem ákveðinn er í 1. gr., en lengra vil ég ekki ganga nú. Hv. þm. Barð. hefur tekið aftur allar brtt. sínar til 3. umr., og ræði ég þær því ekki nú. Að lokum vildi ég minnast á eitt atriði, sem hv. þm. kom tvívegis að í sambandi við 7. gr. Með því að fella hana burt er gengið nær nokkrum minni skattgreiðendum en ef hún stæði óbreytt, því að gert er ráð fyrir, að skattfrjálsu tillögin til nýbyggingarsjóða megi hækka nokkuð frá því, sem verið hefur. Ég get huggað hann með því, að n. var áður búin að ræða þetta og hugsar sér að koma með brtt. fyrir 3. umr. þess efnis, að þær ívilnanir rýrni á engan veg. Það gleður mig, að hann muni ljá því fylgi og beita áhrifum sínum í Framsfl. til þess, að hann fylgi því, og sjái til þess, að frv. tefjist ekki sakir þess atriðis, er það kemur aftur í Nd. Það hefur verið mikið rætt, að í frv. felist ekki nein lausn dýrtíðarmálanna. Enginn hefur haldið því fram, að vandræðin, sem dýrtiðin og verðbólgan hafa leitt af sér, séu leyst með frv. En tilraun er þar gerð til að leysa a.m.k. eitt hinna stóru vandamála, finna hlutfall milli verðlags og kaupgjalds. Þó að það sé dregið í efa, að hún beri árangur, sérstaklega af hv. þm. Str., sem gerir varla ráð fyrir að búnaðarfélagið fallizt á lækkun útsöluverðs á innlendum afurðum, þykir mér ólíklegt, að svo vitrir menn og góðgjarnir sem þar ráða mundu sjá sér fært að setja sig móti lækkun, er ríkið bætir bændum upp, eða vinna á annan hátt móti því, að ákjósanlegur árangur náist. Ég vil treysta á þegnskap þeirra. Árangur er annars mest undir því kominn, hvort þeir menn, sem að atvinnurekstrinum standa, vilja fá verðlagið niður eða ekki. Ef stærstu stéttir þjóðfélagsins vilja viðhalda dýrtíðinni, er engin leið til að lækka hana, fyrr en neyðin ein gerir það. Ég vil vonast til þess, að menn horfi þar ekki aðeins á stundarhag, heldur hugsi um, hvernig fer, ef dýrtíðin helzt og fer þá sennilega hærra, ef ekki er að gert.



Mér finnst þessar umr. orðnar óþarflega langar. Fram hafa komið dálítið einkennilegar skoðanir, sem hv. þm. Str. hefur aðallega verið formælandi fyrir. Hann hefur haldið því fram, að því er mér virðist sem einhverri meginkenningu, að skattar væru ákaflega nauðsynlegir út af fyrir sig, án tillits til þess, hvernig það fé er notað, sem fæst með sköttunum, - minnstu skipti, þótt því væri kastað í sjóinn eða seðlarnir brenndir í eldi. Það væri þjóðþrifamál, taldi hann, að leggja skattana á, þótt óvíst væri, til hvers það fé yrði notað. Sósfl. er með því að leggja þunga skatta á hátekjur og stríðsgróða og nota féð til hagsmuna fyrir meiri hluta þjóðfélagsins, en hann vill engan skatt í tilgangsleysi eða vegna skattsins sjálfs. Hann kærir sig ekkert um, að ríkisstj., sem hann treystir ekki, ráði því fé og noti það t.d. í pólitískar mútur og brask, eins og dæmi eru til, né til þess að kaupa vopn, sem nota megi í stéttabaráttu. Sósfl. hefur engan áhuga á þessu. Ég nefni vopn, af því að í hlut á fyrrv. forsrh. (HermJ), sem hefur notað fé til að kaupa vopn, og honum mun auðvitað þykja sómi að því frá sínu sjónarmiði að hafa gert það. Hann var að tala hér áðan um góða verzlun, sem stríðsgróðamennirnir hefðu gert, og þeir mundu alltaf vera til í slíka verzlun, að láta af hendi svo og svo margar millj., t.d. 10 millj., skildist manni, fyrir að sleppa við 1–3 millj. skattgreiðslur. Hann ætti að þekkja bezt sjálfur góðu boðin stríðsgróðamannanna. Vissulega er þá gott að verzla við þá og fá margar millj. fyrir hverja eina, ef til vill 10 millj. fyrir tvær. Hví skyldi maður ekki þiggja það? Hér er að ræða um peninga, sem teknir verða með sköttum. Sósfl. mundi aldrei fallast á, að þeir yrðu teknir með tollum. Það er auðskilið reikningsdæmi að bera saman frv. eins og það kemur frá Nd. og till. n. Samkv. frv. má gera ráð fyrir, að rösk millj. renni til alþýðutrygginga og ekki meira. Annað, sem inn kæmi af sköttum samkv. frv., er í óvissu, hvernig notað yrði, það er mest á valdi ríkisstj. Satt að segja treysti ég litið á nytsemi þess fjár, sem þannig er óráðstafað. Það mætti nota það til uppbóta, sem frá sjónarmiði okkar flokks er e.t.v. ekkert sérstaklega eftirsóknarverð notkun, og enn fleiri leiðir eru til að misnota það fé. Samkv. samkomulagi meiri hl. n. renna hins vegar 3 millj. kr. til alþýðutrygginga algerlega skilyrðislaust, og þannig hafa unnizt til þeirra 2 millj. kr. Getur hv. þm. Str. ekki skilið þetta? Þm. segir: „Það er ekkert að óttast, það fást nógir peningar til alþýðutrygginga, a.m.k. skal ekki standa á Framsfl. að veita þá.“ - Þó að ekkert annað hefði hafzt upp úr till. n. en þessi yfirlýsing um vilja Framsfl., væri ekki til einskis barizt. Hálfan annan mánuð höfum við staðið í samningum við Framsfl. um framlög til alþýðutrygginga og ekkert samkomulag fengizt. En í dag er allt falt ! Er það ekki árangur? Skilur þm. þetta? Ég hygg á hinn bóginn, að ekki sé sleppt færinu til að skatta hátekjur, þótt þessi háttur sé hafður á afgr. frv., vegna þess að það er margskjalfest yfirlýsing 3 flokka þingsins, að breyta Skuli skattal. í þá átt. Ég veit ekki annað en þessir 3 fl. séu um þetta sammála og um, að leggja eigi á háan eignaraukaskatt, enn fremur skuli dregið mjög úr skattfrelsi varasjóða, en hækkuð framlög til nýbyggingarsjóða og sett takmörk fyrir því, hve miklu einstök félög geti safnað í sjóðina, og ráðstafanir gerðar til að fyrirbyggja, að félögin geti misnotað sjóðina eða látið þá renna út í sandinn. Svo framarlega sem Framsfl. skerst þarna ekki úr leik, er tryggt, að þingið setur hin nýju skattalög við fyrsta tækifæri. Annars eru núgildandi skattal. sett af Framsfl. í samvinnu við aðra fl., og þá var Framsfl., eins og hv. 3. landsk. benti á, eindreginn móti því, að haggað yrði við því ákvæði l., sem leyfði tapfrádrátt, því að þá hefði verið allt of nærri gengið þeim fyrirtækjum, sem hlut áttu að máli. Þm. segir nú, að fyrirtækin standi miklu betur að vígi en þá, og ef dýrtiðin lækki, sé óhætt að leggja á þau því meiri skatta. Hvernig getur hann haldið því fram? Vísitalan var miklu lægri þá en líkur eru til, að hún geti orðið á næstunni, og gróði þessara félaga var þá miklu meiri en hann er nú, svo að þetta segir hann alveg út í bláinn. Ég er sammála honum um, að fyrirtækin þoli hærri skatta, en þau hefðu þolað þá enn betur þá en nú. Ef skattal. hefðu verið betur úr garði ger, hefði það þýtt um tíma margfaldan skatt í ríkissjóð við þann aukna skatt, sem nú er hægt að gera ráð fyrir. Þá var þm. móti því að taka hann, núna með því. Hvernig stendur á hugarfarsbreytingu þessa þm.? Ég veit það vel. Það var nefnilega svoleiðis, að hann var í þjónustu þessara afla, sem hann svo fagurlega kallar stríðsgróðavald. Hann barðist með þeim, þegar sett voru gerðardómslög  Hv. þm. Str. spurði um það, hvort Sósfl. og Alþfl. vildu ganga að því samkomulagi, að 7. gr. verði látin halda sér í frv. og allt fé, sem inn kæmi vegna þeirrar gr., yrði látið ganga til alþýðutrygginganna. Þetta er glæsilegt tilboð, en ég get upplýst hv. þm. um það, að þetta tilboð kemur ekki heilum sólarhring of seint. Honum hefur staðið allt þetta til boða til dagsins í dag. Nú hefur Alþfl. gefið það svar, að þetta sé of seint fram borið, því að flokkurinn er búinn að gera annað samkomulag. Það er ekki heldur hægt fyrir sósíalista, því að þeir hafa ekki til þess meiri hluta ásamt Framsókn, enda þurfa þeir ekki lengur á þessu höfðinglega tilboði að halda. Það var ekki fram borið fyrr en þeir þurftu ekki lengur á því að halda. Þeir fá kvaðalaust þessar 3 millj. Enn fremur er orðið samkomulag um, að í stað 7. gr. kæmi ákvæði, sem tryggja rýmra skattfrelsi fyrir smáútgerðarmenn í nýbyggingarsjóð, og loks höfum við fylgi Framsfl. og þar með meiri hl. Alþ. til þess, að skattal. verði breytt við næsta tækifæri, eins og við mundum helzt kjósa. Nú gæti hv. þm. Str. sagt: „Hvaða tryggingu hafið þið fyrir því, að minn flokkur svíki ekki?“ Ég verð að játa, að það er engin trygging fyrir því, og að það er ekki hægt að koma slíkum breyt. fram nema með aðstoð Framsfl. En gæti flokkurinn þá ekki líka svikið þetta tilboð, sem hann er að bera fram? Hann gæti svikið það í Nd. Nei, við verðum að treysta því, að Framsfl. standi við yfirlýsingu sína í skattamálum. Það var m.a. eitt í ræðu hv. þm. Str., sem ég hafði gaman af. Hann sagði ákaflega hátíðlega, að það væri ekki víst, að kjör verkalýðsins væru verri, þó að gerðardómsl. hefði verið framfylgt. Ójá. Gerðardómsl. mæltu svo fyrir, að ekki mætti hækka grunnkaup. Nú hefur þessi hv. þm. sjálfur haldið því fram, að grunnkaup verkamanna hafi hækkað um 60–70%. Ofan á þetta hafi svo komið full vísitala, sem hv. þm. heldur fram, að sé rétt, þannig að verkamenn hafi fengið dýrtíðina að fullu bætta. Hvernig getur þetta hvort tveggja staðizt? Ég þarf ekki að hafa um þetta fleiri orð. Ég minntist á það í dag, að ég teldi nauðsynlegt, að smábrtt. yrði samþ. við frv. á þá leið, að mjólkurverð lækkaði annars staðar á landinu til samræmis við lækkunina í Rvík, ef ekki kæmu upplýsingar frá ríkisstj. um, að l. yrðu framkvæmd þannig. Þar sem engin slík yfirlýsing hefur komið frá ríkisstj., mun ég bera fram þessa brtt. Ég vænti, að hún geti ekki valdið neinum ágreiningi og verði samþ., þar sem um fullkomið sanngirnismál er að ræða.



Herra forseti. - Ég gat um það í ræðu minni í dag, að andstaða mín mótaðist mest af þeirri stefnu, sem verið er að lögfesta og er í því fólgin, að komið er aftan að skattþegnunum. Margir þm. hafa talað í dag, en enginn þeirra, og ekki heldur fjmrh., hefur gert minnstu tilraun til að hrekja rök ræðu minnar fyrir því, að það væri þ. ósæmandi að ganga slíka braut. Hv. þm. Str. treysti sér ekki til að mótmæla þessu, en sagði þó, að það þyrfti nauðsynlega að ná til gróðans 1942. Ég vil út af þessu bera fram ákveðnar fyrirspurnir, og beini þeim einkum til hv. þm. Str. Hér á Alþ. í sumar var ákveðið með þál. að greiða uppbót til bænda, allt að 25 millj., eftir því sem komið hefur fram. Mundi hv. þm. Str. samþ., að þetta þ. setti l. um, að féð skyldi ekki greitt? Þetta er nákvæmlega hliðstætt því, sem nú á að gera. Ég vil líka benda á, að á sama þ. voru ákveðnar kjarabætur til embættismanna um grunnkaupshækkun. Mundi hv. þm. Str. og aðrir þm. vera sammála um að gefa út l. um, að þetta skyldi ekki greitt lengur en til dagsins í dag? Ég mundi telja það svik við þessa menn og ekki fást til að gera það. Hv. þm. Str. gat þess, að ekkert hár væri snert á höfði stórgróðamannanna með þessu frv. Ég vil benda honum á, að hann gengur alveg fram hjá ákvæðum 1. gr., nema hann telji, að það séu ekki stríðsgróðamenn, sem hafa 200 þús. kr. tekjur. En það er einmitt á þá lagður 23350 kr. aukaskattur. Það er upplýst af hv. frsm. meiri hl. fjhn., að um 170 þús. eru teknar af þessum gróða frá annari hlið, og þá eru eftir 4%, eða um 8000 kr. Ég sé því ekki, hvernig það getur staðizt, að ekki sé verið að skerða hár á höfði stríðsgróðamannanna. Er hv. þm., sem hefur verið ráðh. í mörg ár, svona óvandur að fullyrðingum sínum, eða setur hann sig svona litið inn í málið, að hann veit ekki, hvað hann er að tala um? Hv. 5. þm. Reykv. sagði, að það væri verið að koma aftan að verkalýðnum, ef 3. gr. yrði samþ. óbreytt. Ég er honum alveg sammála og vil því fella 3. gr. burt: En það er ekki verið að koma fremur aftan að verkalýðnum en skattþegnum yfirleitt með samþ. 1. gr. og 7. gr. Ég skil ekki, að menn, sem hafa tekið að sér að vera þm. þjóðarinnar, geti aldrei lítið út fyrir hagsmuni síns eigin flokks. Hv. 5. þm. Reykv. gerði fyrirspurn til ríkisstj. út af ákvæðinu í 5. gr., sem lýtur að útsöluverði mjólkur. Því hefur ekki verið svarað, og það einkennilega hefur skeð hér, að ríkisstj. og fjmrh. hafa eiginlega ekkert sagt um þessi mál, en ég mun líta svo á, að það verð, sem talað er um, eigi að gilda um land allt, kr. 1.30, og tel það sanngjarnt, því að vísitalan fyrir verkamenn úti á landi er reiknuð eftir þörfunum í Rvík, en ekkert tillit tekið til þess, hvort ódýrara er að lifa úti á landsbyggðinni. Ég veit hins vegar ekkí, hvernig ríkisstj. hugsar sér að framkvæma þetta. Í sambandi við skattal. og skattakerfið vil ég benda hæstv. fjmrh. á, að það er einmitt skattakerfið, sem átti mikinn þátt í dýrtíðinni. Þegar búið var að ganga frá skattal. þannig, að atvinnurekendum og stríðsgróðamönnum var ekki leyft að halda eftir nema sára litlu, var eðlilegt, að þeir vildu eins láta sína starfsmenn njóta þess eins og að féð færi í ríkissjóðinn. Ég benti á þetta í d. síðastliðið sumar, að þetta mundi reynslan sýna. Þetta hefur valdið meira peningaflóði í landinu en æskilegt var, og till. mín um breyt. á 7. gr. miðaði að því að kippa þessu í lag, ef henni hefði verið sinnt. Í sambandi við orð hv. 3. landsk. þm. um, að það hefði komið fram, að ég teldi ekki þjóðarböl að dýrtíðinni, vil ég segja, að ummæli mín voru á þá leið, að það væri ekki gert upp enn, hvort hún væri böl eða ekki, því að ef þjóðin sjálf vildi lækka dýrtíðina, mundu allir þm. keppast við að reyna það til að halda fylgi. En af því að þetta er óuppgert mál, þora þm. ekki að gera neitt. Mér finnst, að ríkisstj. beri að láta rannsaka vísindalega, hve miklu þjóðarbúið tapar af gjaldmiðli frá setuliðinu innan lands, ef dýrtíðin er lækkuð, því að það er sjálfsagt að gera upp, hvað ríkissjóður græðir við lækkunina og hvað þjóðarbúið tapar vegna sölu til setuliðsins fyrir lægra verð. Þetta hefur ekki verið rannsakað, en það er nauðsynlegt að gera áður en ákveðið er, hve mikið fé á að greiða úr ríkissjóði til að borga niður dýrtíðina. Mér fannst einkennilegt, þegar hv. 3. landsk. þm. og hv. 5. þm. Reykv. héldu því fram, að óhætt væri fyrir hv. þm. Str. að spyrja um samninga, því að þeir hefðu lofað og svikju ekki sína samninga. Þetta gaf til kynna, að það væri alltaf hægt í tíma að verzla við þessa menn, og væri t.d. hægt að taka þetta upp á næsta þ. Það er ábyrgðarhluti fyrir hvern kjósanda að gefa slíkum þm. fylgi sitt. Ég hefi aldrei séð grímunni kastað eins opinberlega og báðir þessir þm. hafa gert hér í d. í dag. Ég vona, að þetta sé ekki innræti þeirra, heldur sé það eitthvað annað, sem hefur komið þeim til að slá þessu fram. Að síðustu vil ég minnast á ummæli hv. þm. S.-Þ. Hann kenndi hinum tíu kommúnistum um allt ófremdarástandið í þ. og mælti ekki blíðlega til þeirra. Það er einkennilegt af formanni flokks, sem í tvo mán. er búinn að daðra við kommúnistana til að fá að vera með þeim í landsstj., að hella sér svona yfir þá nú. Hvernig hefði farið um þá landsstj., sem hann ætlaði að mynda með þessum vandræðamönnum? Það hefði verið ljóti krossinn á þjóðinni.



Ég hef nú aðallega orðið fyrir stórskotahríð frá þeim, sem gert hafa samkomulag um þetta mál. Ég er því að vísu ekki óvanur, en eins og hv. forseti tók fram, þá kemst ég ekki hjá því að svara því með nokkrum orðum. Ég hlýt þá fyrst að vekja athygli á því, að þær umræður, sem ég hef átt þátt í að halda hér uppi, eru ekki alveg tilgangslausar. Þær hafa sýnt vel órólegan og afkáralegan málaflutning veiks málstaðar þeirra, sem samkomulagið hafa gert. Í annan stað eru þær heldur ekki tilgangslausar, ef það verður ofan á meðal þeirra, sem ætluðu að fella 7. gr. alveg niður, að smáútveginum verður þó bjargað. En það, sem sérstaklega hefur verið beint til mín, skal ég nú athuga í stuttu máli. Það er þá fyrst það, sem hv. 3. landsk. sagði, og sýnir vel, á hve veiku stigi málafærsla hans er. Þótt við framsóknarmenn værum með því á sínum tíma, að fyrirtækjum væri gefið færi á að vinna upp töp sín, þá er það í hans augum goðgá að við skulum ekki áfram vera fylgjandi óendanlega stækkandi varasjóðum þeirra. Vitanlega gerir hv. þm. sér ljóst, að þetta eru engin rök og ekki honum sæmandi að beita þessu sem rökum. En hann grípur til þessa, af því aðstaða flokks hans er svo veik í þessu máli. Þetta sýnir ekki viðkunnanlegan blæ á málaflutningnum. Hv. 8. landsk. sagði, að enginn samningur hefði verið gerður um að afnema 3., 6. og 7. gr. þessa frv., heldur hefði n. aðeins verið eindregið sammála um það. Aftur á móti segir hv. 3. landsk., að gerður hafi verið um þetta samningur. Þá varð ræða hv. 5. þm. Reykv. til þess að sanna þau orð mín, að stríðsgróðafélögunum hefði verið hlíft við að missa hlunnindi sin, gegn því að 3 millj. gengju til alþýðutrygginganna. Hv. 8. landsk. segir enga samninga hafa verið gerða, en hv. 5. þm. Reykv. hælir sér af góðum samningum. Það hefur verið minnzt á það hér af hv. þm. Barð. og hv. 8. landsk., að í þessu máli kæmi fram einhvers konar leiðinleg afbrýðissemi hjá framsóknarmönnum, af því að þeir hefðu reynt að mynda stjórn með vinstri flokkunum, en ekki tekizt það. Ég ætla nú ekki að rekja það mál, en það er ástæða til að minnast á það í þessu sambandi, úr því að þessum ummælum er beint til mín, að ég kannast ekki við að hafa verið í neinni n. til að undirbúa stjórnarmyndun, og bjóst heldur ekki við, að það yrði framkvæmanlegt. Það vill nú svo vel til, að fyrir hendi eru nákvæm ummæli mín um það, hvernig sósíalistar mundu haga aðferðum sínum eftir kosningarnar í haust. Ég sagði, að fyrst mundu þeir látast vera óðfúsir til samstarfs, en síðan mundu þeir haga sér nákvæmlega eins og þeir hafa gert. Ég hygg, að enginn hv. þm. hafi greinilegar sagt fyrir um allt hátterni þeirra í þessum efnum en ég í Tímanum frá 8. október í haust. Þess vegna er því algerlega beint í skakka átt að tala um tilhugalíf frá minni hendi. Ég hef staðið nokkuð mikið í samningum fyrir minn flokk, en ég kannast ekki við að hafa staðið í neinum samningum um stjórnarmyndun. Þeir framsóknarmenn, sem stóðu í þeim samningum, gerðu það eftir ósk Sósfl. Sá flokkur mæltist til, að n. yrði skipuð til að athuga grundvöll fyrir stjórnarmyndun, og sá Framsfl. enga ástæðu til að skorast undan að skipa fulltrúa í þá n. Þessir hv. þm. ættu því að líta nær sér, og sízt ættu þeir að beina ummælum sínum til þm. Str. Ég átti víssa von á þessu samstarfstilboði, en víssi jafnframt, að ekkert mundi verða af samstarfinu. Það er rétt á takmörkunum, að hægt sé að ræða um það í fullri alvöru hér, þegar a.m.k. tveir hv. þm. tala um það, að ég líti á skatta út af fyrir sig sem blessun. Ég hef aldrei tekið mér í munn orð hæstv. fjmrh., að skattar væru ekki fórn, heldur friðþæging, þótt ég sé ekki frá því. En nú virðist því haldið fram í fullri alvöru hér, að ekki megi leggja á nokkurn skatt, án þess að honum sé ráðstafað um leið, annars sé eins og kasta honum í eld eða sjó. Þingmenn gerðu gott í að skilja, að þessu er ekki þannig varið. Þegar þess er gætt, að við erum ekki komnir lengra í afgreiðslu dýrtíðarmálanna en raun er á og ekkert fjárlagafrv. hefur verið lagt fram fyrir næsta ár, þá er ekkert vitað um, hvort nokkuð fé verður afgangs í reyndinni, þótt stórum upphæðum sé ráðstafað á pappírnum fyrirfram. Það á aðeins að gera tilraun til að leysa dýrtíðarmálin, og ef hún tekst ekki, þá hefur hún þó í för með sér tug eða tugi millj. króna í útgjöldum. Og svo heitir það ofsóknaræði eða „blessun“ á máli hv. 5. þm. Reykv. að leggja á skatta, sem ekki er ráðstafað um leið, þótt enginn viti raunverulega, hvort nokkuð verður eftir til að ráðstafa. - Það er varla hægt að tala um þetta í alvöru. Hv. þm. segjast heldur ekki skilja, að ég skuli hafa verið fylgjandi núgildandi skattalögum, en geta svo ekki verið með takmarkalausri sjóðssöfnun félaga og fyrirtækja. Halda þeir, að aldrei reki að því á mörgum stríðsgróðaárum, að takmörk þurfi að setja fyrir þessari söfnun. Er nokkurt ósamræmi í því? Nei, hér er höggvið gersamlega út í loftið, en þeir hljóta að skilja viðhorf mitt. Það reynir ekkert á hagsmuni bænda, verkamanna og annars almennings til þess að stöðva dýrtíðina. Það er fyrst, þegar á að fara að færa hana niður, og þá þarf að vinna stéttirnar til þess að vera með í því. En þær gera það ekki, nema stríðsgróðamennirnir gangi á undan og fórni einhverju. Þið eigið eftir að reyna það, hv. þm., að náist samkomulag fyrir 15. ágúst, þá verður þess krafizt, að stríðsgróðamennirnir gangi á undan leiðina til baka, enda er það rökrétt. Eins og nú horfir þurfa allir að fórna nokkru, og það er síður en svo ósamræmi í afstöðu minni í þessum efnum, sem sósíalistar hafa ekkert talið athugavert við fyrr en nú. Það var minnst á það af hv. 5. þm. Reykv. að með því að gera þennan samning væri öruggt, að hér kæmust á atvinnuleysistryggingar. En samkv. frv. sjálfu er aðeins gert ráð fyrir að efla alþýðutryggingarnar að undangenginni endurskoðun á þeim. Nánar er þar ekki ákveðið, og er hér þá um baksamning að ræða, ef þetta er eins og hv. þm. segir. En þegar til kemur er það þó á valdi þingsins og endurskoðunarinnar, hvernig þessum 3 millj. verður varið. Ég hef áður sagt það, að ég tryði því ekki, að standa mundi á Framsfl. til skynsamlegra endurbóta á alþýðutryggingunum. En satt að segja um þessar sjóðsstofnanir í sérstöku augnamiði, meðan dýrtíðarmálið er enn óleyst, þá eru það næsta brosleg vinnubrögð. Það er lítils virði að gera samning um ráðstöfun á 3 millj. til þessa eða hins, e.t.v. á kostnað dýrtíðarmálsins, meðan enginn veit neitt, nema það fé verði að engu vegna verðbólgunnar eða verði alls ekki afgangs. Það hafa verið lagðar 5 millj. í endurbyggingasjóð og 8 millj. í raforkusjóð. En hvar eru þeir sjóðir? Eru þessir peningar til? Mikið af þessu hefur orðið eyðslueyrir. Hvernig fer svo, ef greiðsluvandræði verða vegna þess að dýrtíðarmálið er ekki leyst? Ætli verði þá ekki sömu afdrif þessarar fjárupphæðar og hinna sjóðanna tveggja, sem enginn veit, hvað orðið er af á þessu stigi málsins. Ég hefði mikla ánægju af að heyra, að þessir tveir sjóðir væru til ósnortnir, þegar búið er að verðuppbæta landbúnaðarafurðirnar. Það skiptir því mestu máli að leysa málin þannig, að allir sjóðir verði ekki að engu. Þá minntist hv. þm. Reykv. á mig í sambandi við gerðardómslögin. Ég sagðist efast um það. og hef það eftir mörgum verkamönnum, að kjör þeirra væru nokkuð betri nú en þau mundu hafa verið, þótt þau l. hefðu verið í gildi, og er það vegna hinnar miklu dýrtíðar. Nú vil ég spyrja hv. þm., ef kaupgjald hefur hækkað um 60–70% og verðlag landbúnaðarafurða jafnmikið eða meira, eins og hann vill helzt halda fram, hverjar eru þá hinar raunverulegu kjarabætur verkamanna?

Er þá vísitalan skökk?

Hv. þm. má gjarnan taka fram í, en ég spyr aftur: Hver eru svo hin bættu kjör verkamanna, sem hann er að tala um? Sannleikurinn er sá, að hv. þm. er órólegur, af því að kjör verkamanna eru ekkert betri en þótt gerðardómslögin hefðu verið í gildi. Þau eru m.a.s. að því leyti verri, að atvinnuleysi er nú yfirvofandi, ef nokkuð ber út af. Hv. þm. er svo æstur og órólegur af því að hann veit, að vandræði bíða allra verkamanna, ef ekki tekst að leysa dýrtíðarmálið. Vinnan fer minnkandi, og svo kemur að skuldadögunum. Það kemur að þeim skuldadögum, að greiða þarf þann reikning að hafa spennt dýrtíðina upp. Þann reikning verður að gera upp seinna, og bæði verkamenn og bændur er farið að óra fyrir því. Hv. þm. sagði, að hann skildi, hvers vegna ég hefði skipt um skoðun. Ég hefði verið í þjónustu stríðsgróðavaldsins og verið rekinn þaðan. Ég get endurtekið það, að það hafa orðið hjá okkur hlutverkaskipti, eins og sjá má af 7. gr. og fleiru. En það ættu þá þm. að vita og geta farið rétt með, að ég hef hvorki verið rekinn úr þessari þjónustu né annarri. Ég óskaði ekki eftir henni, og sleit því samvinnunni, eins og honum er kunnugt sem öðrum, og getur hann farið rétt með það, ef hann vill. Ég óskaði ekki eftir þeirri þjónustu, og ég öfunda hann ekki af þeirri aðstöðu, sem hann er nú kominn í. Ég vona, að hann reynist það giftudrjúgur maður, að hann segi upp samstarfinu eins og ég. Hann verður ekki rekinn. Sjálfstæðisflokkurinn rekur engan mann úr þjónustu sinni, ef hann getur notað hann. Ég gæti gefið honum upplýsingar um það, og ég gæti trúað, að að þeim fengnum mundi hann segja upp samvinnunni fyrr en síðar.



Herra forseti. - Ég hafði ekki ætlað mér að blanda mér inn í þessar umræður, en ég vildi koma í veg fyrir misskilning, sem orð hv. þm. Str. kunna að gefa tilefni til, þar sem hann sagði eftir mér, að skattur þessi væri ekki fórn, heldur friðþæging. Ég mun hafa sagt það á einum stað í ákveðnu sambandi, að ef þessi skattur færi til þess að lækna það öngþveiti sem landsmenn hafa að miklu leyti skapað sér sjálfir, þá mætti líta á hann sem friðþæging, en ekki fórn, m.ö.o., friðþæging fyrir mistök. Ég vildi bara leiðrétta þetta, af því að það kom nokkuð út úr réttu sambandi. En úr því að ég stóð upp, þá vil ég færa fram mínar tölur, um skatta þá, sem gera má ráð fyrir, að fáist samkv. þessu frv., sem hér liggur fyrir. Mér skildist af hv. frsm., að honum teldist svo til, að kjöt- og mjólkuruppbótin mundi nema um 4 millj. kr., og þegar við er bætt 3 millj. í tryggingarsjóðinn, þá yrðu það samtals 7 millj. kr., sem þyrfti fram að leggja. Mér telst svo til, að kjötuppbótin verði 31/2–4 millj. kr., en skal taka það fram, að þá er einnig tekin til greina sú verðlækkun, sem gerð var á kjötinu. Mjólkuruppbæturnar munu nema 1,8 millj. en ekki 1 millj. Ef sjóðnum er svo bætt við, þá verða þetta 81/2 millj. kr. Ég vildi taka þetta fram, af því ég er vantrúaður á, að sá skattur, sem gert er ráð fyrir í frv., gefi þá fjárhæð, sem greind hefur verið. Viðvíkjandi því, er hv. þm. Str. sagði um rafveitusjóð og framkvæmdasjóð, vil ég taka það fram, að 5 millj. hafa verið lagðar í raforkusjóð í Landsbanka Íslands, eins og lög gerðu ráð fyrir, og 8 millj. í framkvæmdasjóð. Ég geri ráð fyrir, að á næstunni verði 5 millj. kr. lagðar í raforkusjóð til viðbótar, svo að hann verði 10 millj., eins og lög mæla fyrir um. Þetta verður mögulegt af því, að svo lítur út fyrir, að tekjuafgangur 1942 verði meiri en gert var ráð fyrir, þegar fjárl. voru til umr., og einnig vegna þess, að þær verðuppbætur, sem þá var gert ráð fyrir, verði nokkru minni, vegna þess hve vel tókst sala á þeim afurðum, sem seldar voru til Ameríku.



Ég skal reyna að verða við tilmælum hæstv. forseta að gera mitt til, að umræðum þessum verði lokið fyrir matmálstíma. Síðast þegar ég talaði, var ég að ræða við hv. 5. þm. Reykv. og hv. 3. landsk. Ég get látið þær viðræður niður falla, því fremur sem ég varð að bregða mér frá og veit ekki, hvernig svör þeirra hafa fallið. Það verð ég þó að segja, að af þeim umr., sem ég hef hlýtt á, finnst mér þeir berir að því, að hin stóru orð, sem þeir hafa viðhaft bæði í blöðum og á mannfundum, hafi verið ryk, sem kastað var framan í alþýðu. Út af þeirri skriflegu brtt., sem komin er fram frá hv. 5. þm. Reykv. um það, að verð á mjólk úti um land lækki hlutfallslega við það, sem verð á mjólk lækkar í Rvík, vil ég benda á, að þetta er alls ekki sanngjarnt. Það er öllum kunnugt, að kaupgjald úti um land hefur hækkað hlutfallslega meira en í Rvík og tilkostnaður við búrekstur hækkað hlutfallslega meira en hér í nágrenni Rvíkur. Það kann að vera, að það væri sanngjarnt, að mjólk úti um land lækkaði eitthvað meira en gert er ráð fyrir í frv., en það liggja engar upplýsingar fyrir um, hvað það ætti að vera mikið, og ég mun því gr. atkv. á móti till. hv. 5. þm. Reykv. Segi ég þó ekki, að ég mundi ekki vera fús til umtals um lækkun á mjólkurverði utan Rvíkur, á borð við það, sem í till. er ákveðið, ef fyrir lægju upplýsingar, sem hægt væri að byggja á. Ég hef frá upphafi tekið fram þá afstöðu mína til þessa frv. hér í hv. d., að ég er yfirleitt á móti því, að gerðar verði á því breyt. En það er nú yfirlýst hér í hv. d. að þrír flokkar, sem hafa mikinn meiri hl., hafi gert einhvers konar samning um að gera breyt. á því, og má því búast við, að við því verði ekki spornað. Frv. hljóti því að ganga til Nd., hvort sem það hrekst þá meira milli d. í nótt. Út af þessu vil ég lýsa einni brtt. og vænti þess, að hv. forseti leiti afbrigða fyrir henni. Samt sem áður lýsi ég yfir því, að ég mun taka þessa brtt. aftur við 2. umr. málsins, þar til séð verður, hvort það er ætlun d. að breyta frv. eða ekki. Þessi brtt. sem ég ætla að leyfa mér að leggja fram, er að undanþiggja smáútveginn þeim auknu skattabyrðum, sem mundu leiða af því, ef frv. yrði samþ. óbreytt eða með þeim breyt., sem meiri hl. fjhn. hefur gert og er því við 1. gr. frv. Ég lofaði hæstv. forseta því að lengja ekki mál mitt og skal því ekki færa fram mörg rök, en leyfa mér að vísa m.a. til ræðu hv. frsm. áðan og annarra, sem hér hafa talað. En þessi brtt. er þá þannig, að aftan við 1. gr. bætist ný mgr. svo hljóðandi: „Skattfrjálst nýbyggingarsjóðstillag, sem einstaklingum og sameignarfélögum, er stunda sjávarútveg sem aðalatvinnurekstur, er heimilað samkv. g-lið 14. gr. laga nr. 20 1942, skal hækka í 331/3% af hreinum árstekjum þeirra af útgerð. Þessi hækkun skal þó eigi koma til greina hjá þeim einstaklingum eða sameignarfélögum, sem lagt hafa í nýbyggingarsjóð 200000 kr. eða þar yfir. Ákvæði þessi koma til framkvæmda við álagningu skatta á tekjur ársins 1942.“ Hv. þm. Barð. talaði áðan um það, að það væri ekki rétt að koma aftan að skattþegnum landsins og breyta skatti, sem l. landsins gera ráð fyrir, þannig að hann verkaði aftur fyrir sig. Ég veit það má færa ýmis rök fyrir þessu, og býst við, að það verði ekki að því fundið frá þessu sjónarmiði, þótt þessi till. sé samþ., því að ég veit ekki til, að menn áliti illa að sér farið, þótt skattar séu lækkaðir. Þetta er að vísu breyt. frá gildandi l., en þannig löguð breyt., að ég hygg, að enginn, sem hún viðkemur, verði á móti henni. Ég afhendi því hv. forseta þessa till. með þeirri ósk, að hann láti prenta hana milli umræðna, en ég ætlast ekki til, að hún sé borin upp fyrr en séð verður, hvort breyt. verða gerðar á frv. eins og það kom frá Nd., heldur verði henni frestað.



Ég skal vera mjög stuttorður. Ég stóð upp til að lýsa því yfir, að ég mun taka brtt. viðvíkjandi verðlagi á mjólk aftur til 3. umr. í þeirri von, að hv. fjhn. athugi hana milli umræðna. En úr því að ég er staðinn upp, get ég rétt sagt nokkur orð við hv. þm. Str. Það er rangt hjá honum, að stríðsgróðamenn þurfi að sleppa við einn einasta eyri í skatt vegna þessarar afgreiðslu frv., svo framarlega sem Framsfl. stendur við orð sín. Það er algerlega undir Framsfl. komið. Ef Framsfl. stendur við orð sín, þá eru þessar umr. óþarfar, og ég skil ekkert í, að hv. þm. skuli halda áfram að bulla svona allan daginn.

Er hv. þm. nokkuð óvanur því að heyra hann gera það?

. Nei, maður segir nú svona. - Hvers vegna hefur fl. ekki flutt frv. um þessi efni á þessu þingi? Þannig má spyrja, og því þarf að svara. Þegar upplýst er, að til sé þingmeirihl. fyrir þeirri breyt. á skattal. að leggja á nauðsynlegan stríðsgróðaskatt, þá lítur það vissulega nokkuð einkennilega út, að þessu skuli ekki hafa verið komið í framkvæmd á þessu langa þingi. Það er rétt að upplýsa það hér, að Sósfl. fór þess á leit við Framsfl. snemma á þessu þingi og Alþfl. - að þeir undirbyggju og flyttu sameiginlega með fl. nokkur frv. um mál, sem þeir í yfirlýsingum sínum fyrir kosningar höfðu talið sig sammála um, m.a. skattamálin. Framsfl. tók vel í það að því leyti, að hann kaus menn til viðtals - og Alþfl. líka - og tók fram, að hann vildi líka athuga, hvort ekki gæti fundizt grundvöllur fyrir myndun vinstri stjórnar. Sósfl. var fús til að ræða það, en hitt var hans höfuðáhugamál að fá þegar samvinnu um þau mál, sem yfirlýst var, að fl. hefðu sameiginlega á sínum stefnuskrám. Þetta tókst ekki. Framsfl. vildi ekki samþykkja að vinna með Sósfl., nema hann vildi mynda stjórn með Framsfl. með þeim skilyrðum, sem Framsfl, setti, m.a. að kaup verkamanna væri lækkað. M.ö.o., þeir hafa haldið því fram, eins og þm: hafa heyrt, að þeir væru reiðubúnir að semja um hlutfall milli kaupgjalds og verðlags, en það kom í ljós, að þeir vildu ekki breyta verði landbúnaðarafurða frá því, sem það var, nema kaupgjald og afurðaverð væri lækkað í jöfnum hlutföllum. Nei. Tilgangurinn með pólitík Framsóknar var ekki að auka tekjur bænda, heldur bara að lækka kaup verkamanna. Í þeim tilgangi er svo afurðaverðið skrúfað upp. Þetta er eitt af þeim höfuðskilmálum, sem Framsfl. setur. Þess vegna talar hann svo mikið um þennan óskapa lúxus, sem verkamenn lifa í. Þetta er ástæðan fyrir því, að þeir tala um 60–70% kauphækkun verkamanna. Nú, þegar upp úr þessu slitnaði, þá getur Framsfl. ekki haldið áfram. Það hefur verið talað mikið um 60–70% kauphækkun og lúxuslíf verkamanna og að þeir væru of vel haldnir. Nú segir hv. þm. Str. að kjör verkamanna hafi ekki batnað þrátt fyrir kauphækkunina, og er það ofur skiljanlegt, þar sem afurðaverð hefur hækkað eins mikið og raun ber vitni um. Því hefur verið haldið fram, að vísitalan væri rétt, en það getur ekki staðizt, ef 60% kauphækkun kemur ekki að haldi. Þm. er hér kominn gegnum sjálfan sig, og er ekki hægt að gera betur.

Þetta er rökfals

. Þá talaði þessi hv. þm. um, að þýðingarlaust væri að leggja í sjóði, ef engar ráðstafanir væru gerðar til að lækka dýrtíðina. Virtist hann draga í efa að raforkusjóður væri til nokkurs gagns. Ég vil þá spyrja hvers vegna verið er að leggja í sjóði, ef þeir koma ekki að gagni. Í öðru lagi hvers vegna verið er að leggja til atvinnutrygginga, hvers vegna skattar eru lagðir á, hvers vegna lagt fé í ríkissjóð, ef hætta er á, að þetta komi ekki að neinu gagni. Hann sagði, að í þessu ætti að verja til þess að lækka dýrtíðina, en ég vil benda á það, að þótt haldið verði áfram að veita uppbætur, þá er það engin lausn á dýrtíðarmálunum. Þegar skattar eru lagðir á, er ákveðið, til hvers þeir eiga að fara og er óþarfi að leggja þá á, ef ekki er fundin leið, til hvers eigi að nota þá. Hv. þm. Str. kvað enga ástæðu til að setja frekari takmörk um skattfrelsi, eins og sakir stæðu. Það kom till. frá Sósfl. um takmörkun þess, en Framsfl. drap hana. Ástæða þessa þm. var sú, að hann var í þjónustu manns, sem hafði hagnað af þeirri lausn málsins. Hann sagði, að sér hefði ekki verið sagt upp vistinni, heldur hefði hann sagt henni upp sjálfur. Það er ekki í samræmi við það, sem þm. hefur sagt áður, að það hafi verið Sjálfstfl. Hann telur þetta hafa verið sultar líf og furðar mig á, að hann skuli hafa haldið það út í 3 ár. Ég hafði aldrei hugsað mér að ganga í þá vist, og sízt eftir að hafa heyrt þetta. Þegar ekki var hægt að gera gagn lengur, var vistráðningartíminn á enda, og krossmessan kom. Hv. 1. þm. Eyf. hafði borið fram brtt. um nokkuð sama efni og meiri hlutans, og var hún samþ. í höfuðatriðum. Allshn. ákvað að flytja till. við 3. umr., sem vonandi nær samþykki. En af því hef ég ekki borið fram formlega till., að ég vona, að hv. 1. þm. Eyf. sé samþ. frv.



Herra forseti. - Ég vil leyfa mér að lýsa yfir, að mér er með öllu ókunnugt um till. þá, sem síðasti hv. ræðumaður talaði um. Hefur hún ekki verið lögð fram í fjhn., þegar ég hef verið viðstaddur. Ég veik af fundi, áður en honum var lokið, og er því ekki viðriðinn það að till. var borin fram. Held ég, að ég hafi aðeins sagt, að gr. ætti betur heima í öðrum lögum.



Ég gat þess, að ég byggist við, að till. mundi koma fram í dag. Var ég fyrir fram að þakka hv. þm. Str., en þá hefur hv. 1. þm. Eyf. ekki verið viðstaddur.



Þótt ég telji það alveg ósamboðið Alþingi að ganga þannig á bak orða sinna, eins og hér hefur verið gert, mun ég greiða frv. atkv. og segi já. Brtt. 744,1 (ný gr., verður 2. gr.) samþ. með 10:4 atkv. 2. gr. (verður 3. gr.) samþ. með 14 shlj. atkv. Brtt. 744,2 (3. gr. falli niður) samþ. með 10:5 atkv. 4.–5. gr. samþ. með 15 shlj. atkv. Brtt. 744,3 (6. gr. falli niður) samþ. með 10:5 atkv. - 744,4 (7. gr. falli niður) samþ. með 11:5 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HG, KA, LJóh, MJ, PM, ÞÞ, BBen, BrB, EE, GJ, StgrA. nei: HermJ, IngP, JJ, PHerm, .BSt. 1 þm. (GÍG ) fjarstaddur. 1 þm. gerði svofellda grein fyrir atkv. sínu:



Í trausti þess, að við 3. umr. verði samþ. sú brtt., sem fjhn. flytur, og í trausti þess, að nauðsynlegar breyt. verði gerðar á löggjöfinni, segi ég já. 8.–9. gr. (verða 6.–7. gr.) samþ. með 14 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 15 shlj. atkv.