Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsögum. Augúst Flygenring: Eins og hv. deild mun kunnugt eru engin ákvæði til í lögum vorum, er reisi skorður við því, að hver og einn geti sett upp leiðarmerki, bygt vita o. s. frv. til leiðbeiningar skipum. Eru því allvíða umhverfis landið leiðarmerki og smávitar, er ekki eru háðir eftirliti landstjórnar, því að hún hefir að eins eftirlit með þeim vitum og leiðarmerkjum, er trygð eru á kostnað landsjóðs. Við svo búið má ekki lengur standa, því að eins og það á annan bóginn er mikilsvert að hafa sem flest leiðarmerki og vita, eins er það á hinn bóginn háskalegt er slíkum leiðarmerkjum er ýmist breytt eða feld niður án þess það sé auglýst, svo sem hingað til hefir átt sér stað um þau leiðarmerki, er sett hafa verið upp af einstökum mönnum, hreppum eða sýslufélögum, af því eigi hafa verið háð eftirliti landstjórnar. Leiðarmerki koma auðvitað því að eins að notum, að sjófarendur geti treyst á þau. Það er því álit nefndarinnar, að frv. það, er hér liggur fyrir sé á góðum rökum bygt, og það því fremur sem landsjóður leggur árlega mikið fé í byggingu nýrra vita og starfrækslu þeirra. Í frv. eru sem sé öll leiðarmerki og vitar lögð undir umsjón og eftirlit landsstjórnarinnar, og með því er ráðin bót á þeirri óreglu, sem hingað til hefir átt sér stað í þessu efni. Í sambandi við þetta skal eg geta þess, að þó það sé óhjákvæmilegt, að það sé landstjórnin, sem hafi þetta eftirlit nú, þá er eg þess hinsvegar fullviss, að þessu máli verður ekki komið í fyllilega gott horf, fyrr en umsjón og eftirlit með vitum og leiðarmerkjum í landinu verður falið sérstökum, óskiftum manni. Þetta liggur að vísu fyrir utan verksvið nefndarinnar, en eg vil þá taka það fram, að þessi lög verða varla langgæð án breytinga, því að þegar þessi mál verða falin sérstökum eftirlitsmanni, þá þarf að bæta við ýmsum fleiri ákvæðum, sem vanta í þessu frv. T. d. hefði þurft að vera í þessum lögum ítarlegri ákvæði um hættu, er getur stafað af skipsskrokkum eða því um líku og einkum um tilkynningu um slíkt til stjórnarinnar. Nefndin hefir að eins stungið upp á tveim litlum breytingum á frv., eins og tekið er fram í n. ál. Fyrri br.till. lítur að því ákvæði í 1. gr., er segir svo fyrir, að stjórnarráðinu skuli heimilt að nema burt þau leiðarmerki, er nú eru, eða synja um uppsetning nýrra, ef þau teljast gagnslaus eða skaðleg. Nefndin lítur svo á, að á meðan eftirlit með leiðarmerkjum ekki er komið í betra horf en nú er, þá sé ekki rétt að synja um að reisa leiðarmerki, nema það verði að teljast beinlínis skaðlegt eða villandi. Oft geta leiðarmerki komið að gagni fyrir bátalendingar og því um líkt, þó þau hafi enga þýðingu fyrir siglingar alment við landið. Auk þess má nærri geta, að enginn fer að biðja um leyfi til að setja upp leiðarmerki, sé það algerlega gagnslaust. - Við 7. gr. vill nefndin gera þá breytingu, að hafnarsjóður greiði ekki einn allan kostnað, hve mikinn sem verður, við að nema burt úr höfnum eða leiðum inn á þær skipsflök eða annað, er hefir sokkið þar. Við þekkjum dæmi til þess hér við land, að skip hafi sokkið á hafnarleiðum og kostnaðurinn við að nema þau burt, hafi verið ofvaxinn hafnarsjóði. Þessvegna viljum vér breyta greininni þannig, að ákveðið verði, að hafnarsjóður greiði í slíkum tilfellum að eins vissa upphæð, sem að vísu er ákveðin nokkuð af handa hófi upp í kostnaðinn, og að afgangurinn greiðist af landssjóði, þó með þeim takmörkunum, að hafnarsjóður beri einn allan kostnað af duflum og öðrum merkjum, sem sett eru til að gera hafnarleiðina hættulausa á meðan ekki er búið að nema flakið í burt. Nefndin áleit það hættulegt að ákveða að hafnarsjóður skuli bera allan kostnað án styrks úr landsjóði, meðan ekki er komið betra skipulag á þessi mál, og meðal annars ekki eru settar nánari reglur um það hvað leiðir inn á hafnir eru, þær eru auðvitað misjafnlega langar, geta verið þrefalt lengri en hafnarsjóður getur staðið straum af, og vitanlega geta verið skiftar skoðanir um lengd hafnarleiðarinnar. En um lengdir einstakra hafnarleiða, starfrækslu vita og sjómerkja og þessl., þarf að setja föst, ítarleg ákvæði þegar mál þessi eru sett í eitt kerfi undir sérstökum eftirlitsmanni, sem vonandi verður gert bráðlega. Því það er alls óviðunandi að þessi mál sé undir umsjón manns, sem hefir önnur störf á hendi, og getur því ekki gefið sig óskiftan að þeim. En þangað til þetta verður gert, verður að una við ákvæði þessa frv. eins og það er nú, þó mun nefndin ef til vill koma með br.till. í áminsta átt til 3. umr., en vonar að frv, verði samþ. í dag eins og það nú lítur út.

Framsögumaður (Kr. Daníelsson) Þetta mál er ekki margbrotið, og hygg eg að hv. deildarmenn muni eiga auðvelt með að ákveða afstöðu sína til þess, þó eg fari ekki mörgum orðum um það. Eins og sjá má af athugasemdum stjórnarinnar og n. ál. þá er tilefnið til frv. runnið frá biskupi; hann sneri sér til stjórnarinnar og leiddi athygli hennar að því að breyta þyrfti ákvæðum 1. gr. laganna frá 16. nóv. 1907 um laun sóknarpresta, og nefndin komst líka að þeirri niðurstöðu, að nauðsynlegt væri að bæta úr því misrétti og handahófi, sem verður í framkvæmd þessara laga. Þetta misrétti og handahóf kemur fram við það, að margir prestar hafa vígst eða fengið embætti á sama tíma. Þetta hefir komið fyrir og þessir prestar standa nú á takmörkunum með að flytjast úr lægri upp í hærri launaflokk. Árið 1886 vígðust 10 prestar, árið 1888 12 prestar og 1890 vígðust 8 prestar Misréttið kemur, eins og 1. gr. laganna hefir verið beitt í framkvæmdinni, fram á þann hátt, að sumir prestar hafa verið fluttir upp í hærri launaflokk meðan aðrir jafngamlir að embættisaldri, hafa orðið að bíða í lægri launaflokknum. Það er engin sanngirni í slíkum uppflutningi. Líklega hefir verið farið eftir aldri prestanna, þannig, að þeir, sem elstir voru mennirnir hafa fyrst verið fluttir upp, en þeir yngri orðið að bíða. Eins og segir í n. ál., má fyrirbyggja þetta misrétti, með því að fara eftir nákvæmum skilningi laganna. Það hefir ekki verið gert hingað til. Samkv. 1. gr. laganna getur enginn prestur fluzt upp í hærri launaflokk, nema hann sé orðinn eldri að embættisaldri en fullur þriðjungur eða fullir tveir þriðjungar allra sóknarpresta landsins. Sé greinin nákvæmlega rétt skilin og ákvæðum hennar nákvæmlega beitt, þá á, af tíu prestum jafngömlum að embættisaldri, enginn að geta komist upp í hærri launaflokk úr lægri, fyrr en þeir eru allir orðnir eldri að embættisaldri en einn þriðjungur eða tveir þriðjungar af prestum landsins. Þeir ættu því að bíða í lægri flokknum allir, þangað til svo margir hafa bæzt við hann, að þeir verða allir í einu fluttir upp í hærri flokkinn. Eg skal benda á það, að í niðurlagi 3. málsgr. í n.ál. hefir prentast setning, sem ekki átti að vera þar; það er setningin: „sem telja má víst, að lögin hafi ekki ætlast til, þó að svo hafi skipast um orðalagið“. Þessi orð eiga að falla í burt, því að það er upplýst, að til þess var einmitt ætlast, að ákvæðum laganna yrði beitt á þann hátt, sem eg hefi nú lýst, nefnilega að allir prestarnir bíði þangað til þeir gætu orðið fluttir upp allir í einu. En þá hafa þeir, er gengu frá lögunum tæpast haft fyrir augum tilfellin frá 1886 og 1888. Þeir hafa varla athugað það órétti, sem þessir prestar verða fyrir, eða hefðu átt að verða fyrir, ef lögunum hefði verið nákvæmlega fylgt, á móts við það, er einungis hafa verið vígðir í einu tveir eða þrír prestar. Eins og eg hefi nú útskýrt, hverfur misréttið milli prestanna og handahófið, sem nú er með réttu kvartað yfir, er haldið er við strangan, orðréttan skilning á lagagreininni. En þá kemur fram hitt handahófið og óréttið, að þeir bíða allir mikinn halla, og er það alveg ófært, því að með því móti er of lítið tillit tekið til embættisaldursins, og þeirra verðleika og reynslu, sem hljóta að leiða af langri starfsemi í embættinu. Það gerir engan mann verðugri til uppflutninga þó hann hafi verið svo heppinn, að fáir hafi vígst með honum, tekið embætti samtímis honum. - Nefndin komst því að þeirri niðurstöðu, að óhjákvæmilegt væri að víkja frá þessari skiftingu í þrjá jafna flokka. Hún vill að vísu halda þrískiftingunni, en miða hana við þjónustutíma prestanna. Í frv. stjórnarinnar er líka þessi regla tekin upp, og eru takmörkin sett 10 og 20 ára þjónustutími, og þannig gengið út frá, að prestar séu að meðaltali 30 ár í embætti. Nefndinni kom saman um, að af þeim tímatakmörkum, sem sett eru í stj.frv. mundi leiða meiri útgjaldaauki en það sjálft ætlast til, og þingið mundi vilja aðhyllast. Auðvitað er það óhjákvæmilegt, að nokkur útgjaldaauki leiði af slíkri breytingu á lögunum, vegna þeirra presta, sem vígðir voru 1886 og '88, en hann hverfur brátt, við það, að prestaköll verða lögð niður og margir prestar, sem nú eru í efsta í flokki, ganga burt, án þess nokkur komi í þeirra stað, svo að innan skamms tíma verður útgjaldaaukinn alls enginn. En til þess að lækka nokkuð þann útgjaldaauka, sem hlýtur að leiða af frv. í fyrstu, stingur nefndin upp á þeirri breytingu (þgsk. 63), að í stað 10 þjónustuára komi 12 ár, og í stað 20 ára komi 22 þjónustuár. Þá kæmust 12 ára prestar upp í miðflokkinn, og 22 ára prestar upp í efsta flokk Eg hygg nú að eg hafi útskýrt frv. og br.till. nefndarinnar nægilega fyrir háttv. deildarmönnum, og skal ekki þreyta þá með fleiri orðum, en bæti að eins við, að eg vona, að frv. verði samþykt með þessari breytingu, sem við höfurn stungið upp á.

Lárus H. Bjarnason Af því að svo má skilja athugasemdir stjórnarinnar og jafnvel nefndarálitið, sem kirkjumálanefndin, er undirbjó meðal annars lögin um laun sóknarpresta, hafi látið sér verða á „handahóf“ og jafnvel gefið tilefni til „misréttis“, leyfi eg mér sem fyrv. formaður nefndarinnar að geta þess, að nefndin flokkaði presta, svo sem þar er gert, af yfir lögðu ráði. Og gekk nefndinni það aðallega til flokkunarinnar, að hún vildi komast hjá að íþyngja landsjóði með launabreytingunni, enda tókst það. En úr því að eg stóð upp, vildi eg jafnframt leyfa mér að leiða athygli að 1 atriði, sem mér finst nefndin hafa farið nokkuð létt yfir, enda sitja í henni þrír geistlegir herrar - en það er kostnaðarspurningin. Kostnaðaraukinn verður 1. árið 17 margfaldað með 200, samtals 3400 krónur. Hinsvegar er ekki hægt að segja, hver kostnaðurinn muni verða framvegis á ári hverju, en ekki ólíklegt, að hann skifti alls tugum þúsunda. Og væri nógu gaman að heyra, hvort þeir tveir verzlegu herrar, sem í nefndinni sitja, háttv. 4. konungkj og háttv. þingm. Akureyrar hefðu athugað þetta. Vinur minn háttv. 2. konungkj., sem nú var að biðja um orðið, sat í kirkjum.n. með mér og getur vitnað um, hvort launaflokkaskipunin hafi eigi verið gerð með yfirlögðu ráði. Eg verð annars að játa, að eg ekki hef haft tíma til þess að athuga þetta mál sem skyldi. En rétt þykir mér, svo sem fjárhagnum nú er komið, að stofna ekki til ónauðsynlegra útgjalda landsjóði til handa, því að þó að prestlaunasjóður eigi í orði kveðnu að launa prestum, þá lendir þó það á landsjóði, sem prestlaunasjóður ekki orkar að borga.

Eiríkur Briem Háttv 5. konungkj. gat þess til, að eg mundi staðfesta orð sín. Það er líka alveg rétt, að launaflokkaskipun presta var hjá kirkjumálanefndinni gerð af yfirlögðu ráði, en ekki út í bláinn. - Aðalmarkmið kirkjumálanefndarinnar í þessu efni, var að haga svo til og hnitmiða skipun launaflokkanna svo, að í járnum stæði með kostnaðinn, og að breytingin hefði engan kostnaðarauka í för með sér fyrir þjóðfélagið. - Það er því engin tilviljun, að svo var um hnútana búið, að ekki gæti verið í 1. launafl., meira en þriðjungur presta; í 2. fl. annar þriðjungur o. s. frv. En þeirri frumreglu nefndarinnar að láta kostnaðinn við laun prestanna vera jafn mikinn, þegar breytingin væri öll komin á, eins og áður hafði verið, var jafnvel undir eins á þinginu 1907 raskað, og enn á þinginu 1909. Eg skal játa það, að eðlilegra finst mér, að miða launin við embættisaldur, og það duldist engan veginn nefndinni; en hún gat ekki fylgt þeirri frumreglu, er hún hafði tekið sér, ef hún miðaði við tölu embættisáranna, en úr því þeirri frumreglu er slept, þá virðist vel mega gera það. Í frumvarpi þessu er nú farið fram á, að launin hækki eftir þjónustuárum. Það hefir verið gert ráð fyrir, að meðalþjónustu aldur presta, sé 30 ár; nákvæmt er þetta nú líklegast ekki; en maður getur sagt, að hann muni vera á milli 30-36, þó nokkru nær 30. Nefndin hefir miðað allar sínar tillögur við það, að á sama mætti standa þegar fram liðu stundir fyrir prestlaunasjóð og landsjóðinn, hvorri reglunni fylgt væri. Fyrir nokkrum árum var alveg óvanaleg fjölgun presta hér á landi, þótt nú sé því nokkuð öðruvísi farið; og mundi t. d. eftir 1890 prestar hafa komist upp í 2. launafl. eftir mjög fá þjónustuár. Það er mikið rétt, að á næsta ári kostar breytingin 3400 krónur; úr því fer kostnaðurinn minkandi smátt og smátt, en það er ekki hægt að reikna þetta út og sýna nákvæmlega með tölum, hve mikið hann muni lækka hvert ár.

Steingrímur Jónsson Háttvirtur 5. konungkj. skaut máli sínu til okkar, hinna tveggja verzlegu manna, er í nefndinni sátu. Eg skal játa, að kostnaðurinn verður talsverður fyrst í stað. Fyrsta árið 3400 krónur. Á árunum 1886-1888 voru vígðir 24 prestar, sem hefðu þurft eftir núgildandi lögum að bíða 3-4-5 ár, til þess að komast í hæsta launaflokk. En aðalspurningin er ekki um það, hve mikill kostnaðaraukinn verði 2-3 næstu árin, heldur hvað við taki í framtíðinni, hvort kostnaðurinn við þessa breytingu, verði þá mikill, eða ekki. Eg hefði getað reiknað þetta út nokkuð nákvæmlega, hefði eg haft tíma til þess. En sem sagt býst eg ekki við, að breytingin verði landsjóði teljandi byrðarauki, en hún bætir augljóslega nokkuð úr því misrétti, sem prestastétt vor á að búa við undir nýju prestalaunalögunum eins og þau nú eru orðuð.

Kristinn Daníelsson Háttv. 5. kgkj. kannaðist við, að eg hefði bætt úr þeirri yfirsjón, að fallið hafði niður úr nefndarálitinu; en það hefir nú ekki svo mikla þýðingu fyrir mál þetta. Háttv. 2. konungkj. gaf þær upplýsingar, að nefndin hefði ekki viljað auka útgjaldabyrði þjóðfélagsins, og er það bæði satt og rétt. Þá gat og háttv 5. konungkj. þess, að í nefndinni sætu 3 geistlegir herrar, og gaf þar með hálft í hvoru í skyn, að tæplega mundi, af þeim orsökum, vera að vænta óhlutdrægni. Eg skal fúslega játa, að afstaða okkar er hvergi nærri góð, þar sem við erum að ýmsu leyti að dæma í eigin sök; en þó get eg fullvissað háttv. 5. kgk. þm. um, að við höfum unnið í máli þessu, eins samvizkusamlega og okkur frekast var unt. Um kostnaðaraukann er það enn að segja, að hann getur vel orðið töluvert minni en búist var við; en þess ber og að gæta, að menn mega ekki altaf einblína á skildinginn; málin þurfa líka að skoðast með réttlæti og sanngirni. Annars er það alþjóð kunnugt, að prestum hefir ekki altaf verið gert sérlega hátt undir höfði, og hygg eg að fáir aðrir embættismannaflokkar, mundu hafa sætt sig við þannig lagaða meðferð. Eg skal svo ekki þreyta hv. þingdeild með fleiri orðum um mál þetta, og treysti því að frv. fái fyrirstöðulaust að ganga til 3. umræðu.

Lárus H. Bjarnason Sessunautur minn hv. 2. kgk. þm. sagði, að prestarnir gætu reiknað út launin sín. Og það er mikið rétt. - En svo ætti jafnframt að vera umbúið, að við, sem sitjum kringum þetta borð, og eigum að láta hag landssjóðsins sitja í fyrirrúmi fyrir hagsmunum einstakra manna, gætum reiknað út hver byrðarauki launabreytingin yrði fyrir landssjóð. En það er ekki hægt. Og gagnið, sem þau gera nokkrum prestum sjálfgefið, þótt síðar verði, þó að breytingin komist ekki á nú, með því að tíminn bætir þeim það af eigin ramleik. Eg fyrir mitt leyti sé því ekki næga ástæðu til að breyta hinum nýju lögum, sem bættu mjög í búi fyrir prestum.

Framsögum. Kristinn Daníelsson: Mér skildist svo sem hv. síðasti ræðum. vildi ekki kannast við, að handahóf kæmi fram eftir eldri reglunni, er farið er eftir núgildandi lögum, og hann hélt því fram, að þar væri farið eftir fastskorðuðu „principi“. En eg fæ ekki séð, að þar sé um „princip“ að ræða. Menn verða að gæta þess, að regla og „princip“ er ekki hið sama. Eg kalla það ekki „princip“, sem leiðir til handahófs eða ef það, sem eg vildi kalla reglu, á skilið að kallast „princip“, þá er það „princip“, sem leiðir til handahófs. Því að hvað er handahóf, ef ekki það, að 9 eða 11 prestar verða að bíða eftir 10. eða 12. prestinum til þess að komast upp í hærri launaflokk. En ef til vill gætu þeir, ef það stæði ekki svona á, komist upp í hærri flokk. Eg játa fúslega, að það sé skylda vor þingmanna að gæta hagsmuna landssjóðs. En það verður líka að gæta hins, að öllum þjónustumönnum landsins sé gert jafn rétthátt undir höfði, að réttlætinu sé ekki gleymt. Þeir sem nú lifa og nú verða fyrir halla, fá engar bætur mála sinna, þó að seinni tímamenn verði ekki fyrir sama hallanum. Þeir fá enga leiðrétting mála sinna, er þeir eru dauðir.

Ráðherra (B. J.) Eg skal leyfa mér að tilkynna virðul. deild svar hans hátignar konungs við lausnarbeiðni minni. Það er svo látandi í íslenzkri þýðingu: „Lausnarbeiðni yðar meðtekin, þótt leitt þyki mér, og bið eg yður þjóna embættinu þar til er skipaður er eftirmaður yðar“. Þetta svar barst mér þegar á laugardaginn er var, og hefði eg tilkynt það í fyrradag, ef eg hefði eigi verið að hinkra við eftir því að meiri hlutinn kæmi sér saman um einhvern eftirmann minn. Eg skal sömuleiðis tilkynna virðul. deild að eg fékk í gær annað skeyti þess efnis, að konungur voni að haldið verði áfram tilraunum til að ná samkomulagi um eftirmann, og að hann verði látinn vita afdrifin, er hann kemur heim úr ferð sinni til Svíþjóðar 11. þ. mán. (marz).

Ráðherrann (B. J.) Eg vil hér með tilkynna hinni virðulegu deild, að eg hefi fengið svolátandi svar frá konungi við lausnarbeiðni minni frá 25. f. mán.: »Lausnarbeiðni yðar hefi eg meðtekið, þótt leitt þyki, en bið yður þjóna embættinu til þess er eftirmaður er skipaður«. - Í sambandi við þetta skal þess getið, að í gær hefir borist orðsending frá konungi, þar sem hann óskar, að alþingi haldi áfram umhugsun og ráðagerð um eftirmann minn, og vonast hann eftir skeyti um það, þegar hann kemur aftur frá Svíþjóð hinn 11. þ. m. Eg mundi hafa skýrt deildinni fyr frá þessu svari konungs, ef eg hefði ekki verið að bíða eftir samkomulagi um eftirmann minn. En nú sé eg, að ekki er til neins að bíða lengur. II. Á fundi deildarinnar 15. marz tilkynti forseti, að hinn nýskipaði ráðherra, Kristján Jónsson, þingmaður Borgfirðinga, er þá var staddur í deildinni, óskaði að taka til máls, áður en til dagskrár væri gengið.

Flutningsm. (Sigurður Sigurðsson) Það hefir ekki mikið að þýða að fjölyrða um þetta frumv. að svo komnu. Líkt frumv. þessu var borið upp á síðasta þingi, en fellt þá. Þetta frumv., sem nú liggur fyrir, er að vísu í dálítið annari mynd en frv. það, sem kom fram á alþingi 1909. Eg skal aðeins minnast á frv. fáum orðum, en ekki fara út í einstök atriði þess. Frumv. er fram komið af almennri óánægju manna við vegalögin. Það hefir þótt mikið bresta á, að flutningabrautir væru afhentar í fullgildu standi. Eg veit dæmi til þess, að vegir hafa verið afhentir í því standi að þeir að missiri liðnu hafa verið ófærir með köflum, svo að kosta hefir orðið stórfé til að bæta þá. Þetta stafar vafalaust af því, að verkfræðingur landsins hefir ekki haft tíma til að líta eftir úttekt brautanna og trúað öðrum fyrir henni. Þessvegna er farið fram á, að úttektinni sé komið fyrir á annan hátt, eins og 2. gr. frv. sýnir. Það er ósanngjarnt og stríðir á móti anda laganna, að héruðunum séu afhentir vegir, er þurfa nauðsynlegrar viðgerðar við þegar á næsta missiri eftir afhendinguna. Þetta kannast margir við og þótt ekki kæmi annað til greina en ákvæði vegalaganna um úttekt veganna, þá er það svo athugavert mál, að nauðsyn er að ráða bót á því, og vona eg að hin háttv. þingd. sýni þá velvild að skipa nefnd í málið.

Jón Jónsson (1. þm. S.-Múl.): Eg bjóst við því, að hinn háttv. flutningsm. mundi koma með betri skýringar við frv. Í mínum augum er 1. gr. frv. þess eðlis, að fyrir þá grein er frumv. með öllu óaðgengilegt. Með þeirri gr. er farið fram á að létta af héruðum á einu svæði landsins lögskipaðri viðhaldsskyldu. Verði þetta að lögum, leiðir af því, að viðhald allra flutningabrauta á landinu lendir á landssjóði. Við öðru er ekki hægt að búast. Eg vil beina þeirri spurningu til hins háttv. flutningsm., sem sjálfur á sæti í fjárlaganefndinni, hvort fjárhagur landsins sé svo, að þetta yrði ráðlegt eða tiltækilegt. Eg geri varla ráð fyrir, að spurningunni verði svarað játandi. Eg skal ekki orðlengja meira um frv., en þrátt fyrir það, þótt einhver bót kunni að vera í öðrum gr. frv., þá þykir mér 1. gr. þess ein ærin til að greiða atkv. á móti frv. og till. um að setja nefnd í það. Og það mun eg gera.

Einar Jónsson Eg bjóst við því, að háttv. deild yrði 1. gr. frv. þyrnir í augum. En þess ber að gæta, að hér er um þau sýslufélög að ræða, sem engin not hafa af strandferðunum. Í annan stað er hér um að ræða stærstu flutningabrautir á landinu og 2 hinar stærstu brýr, og að þær eru notaðar mikið af öðrum en þessum 2 sýslum. Að við flutningsmenn frv. höfum sett í það þessa 1. gr., kemur af því, að á þingmálafundum í okkar kjördæmum kom fram eindregin og megn óánægja gegn þessari viðhaldsskyldu sýslnanna, og óskað að þetta yrði lagfært. Á þinginu 1909 var borið upp líkt frv., en það sætti mótspyrnu og náði ekki fram að ganga, þrátt fyrir tilslökun flutningsmanna. Eg skal ekki segja, hvort meðflutningsmenn mínir muni gera nokkra tilslökun síðar, en eg fyrir mitt leyti vil vinna það til samkomulags, að breyta 1. gr. í sama form og fyrir lá á síðasta þingi. Sú breyting er fólgin í því, að Rangárvallasýsla sé undanþegin viðhaldsskyldu ? Flóavegarins og landssjóður kosti viðhald brautarinnar frá Reykjarétt að vegamótum Grímsnesbrautarinnar við Ingólfsfjall og þannig létt á Árnessýslu hlutfallslega. Eg vona því, að háttv.þd. sýni þá sanngirni að lofa frv. að ganga til nefndar. Eg styð það að 5 manna nefnd verði skipuð í málið og þykir vel við eiga, að hún væri kölluð samgöngumálanefnd, með því að ærið mörg önnur samgöngumál munu koma fram í þinginu, sem vísa mætti svo til þessarar nefndar.

Ólafur Briem Mér þykir það einkennilegt hjá háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. J.) að vilja fella málið frá nefnd. Hann bar það fyrir, að ákvæði 1. gr. frumvarpsins væru óheppileg. En eg hefi jafnan heyrt, að það væri sérstök ástæða til nefndarskipunar, að einhver ákvæði frv. væri óheppileg og þyrftu lagfæringar. Eg er samþykkur hinum háttv. meðflutnm. mínum (S. S.) að allmikil réttarbót felist í 2. gr. frv. og hygg að hann hafi leitt rök að því. 3. og 4. gr. eru minna virði, en hafa þó þá þýðingu, að minka starf hreppsnefndanna og gera það brotaminna, bæði að því er snertir reikningsfærslu og innheimtu hreppsvegagjalds. Það er óþarft að gera mönnum sem örðugast fyrir með innheimtu opinberra gjalda. Oss flutningsmönnum kom saman um að hafa eitt frv. um þetta, heldur en að skifta því í tvent. Það er og þýðingarmikil breyting, sem felst í 5. gr. frv., að nema úr gildi 55. gr. vegalaganna. Eg skal með leyfi hæstv. forseta leyfa mér að lesa upp 55. gr. Hún hljóðar svo: »Verzlunarstaðir, sem eru hreppsfélög út af fyrir sig, skulu lausir við að greiða þann þriðjung sýslusjóðsgjaldsins, sem þeim annars bæri að greiða eftir tölu verkfærra karlmanna þar, ef hreppsfélagið ver árlega til vegagerðar í verzlunarstaðnum að minsta kosti jafnmiklu fé úr sveitarsjóði, auk hreppsvegagjaldsins, sem þessi þriðjungur sýslusjóðsgjaldsins mundi nema«. Mig undrar stórum, að þessi grein skuli hafa komist inn í vegalögin, því að þar með sleppa kaupstaðir, sem eru hreppsfélög fyrir sig, næstum algerlega við að greiða sýslusjóðsgjald. Í fæstum kaupstöðum er sem sé sýslusjóðsgjald að nokkrum mun greitt af öðrum gjaldstofnum en verkfærra tölu, því að í kaupstöðum er ekki að ræða um fasteignir né heldur um lausafé svo nokkru nemi. Af þessu hlýzt það, að verzlunarstaðirnir sleppa sama sem algerlega við sýslusjóðsgjaldið. Það er sérstaklega þetta atriði, sem veldur því, að eg styð frv. og nefndarskipun í málið, þótt eg sé ekki samþykkur 1. gr.

Pétur Jónsson Eg ætla mér ekki að tala á móti því, að nefnd verði skipuð í þetta mál, því að eg hefi ekki haft tíma til að athuga það nógu rækilega. En viðvíkjandi 1. gr. frumv. hjó eg sérstaklega eftir því hjá háttv. 2. þm. Árn. (S. S.), að þau héruð, sem hér um ræðir, hefðu meðal annars sanngirniskröfu til þess að losna við viðhald þessara flutningabrauta, sökum þess að þau hefði svo mörgum vegum að viðhalda. Það er satt, að það eru fleiri og meiri vegir þegar bygðir í þessum héruðum en í nokkurri annari sýslu; í Norður-Þingeyjarsýslu er t. d. enginn vegur. Það er því eðlilegt, að viðhaldskostnaður þessara fólksmörgu héraða verði allmikill. En viðhaldsskylda héraða hvílir einungis á akfærum vegum innanhéraðs, og mundu flestir þakka fyrir, að vera búnir að fá sem mest af þeim bygt. Það er ekki nóg, að eiga þá óbygða á vegalögunum. Viðhaldsskylda þessara landssjóðsvega er hið dýrmætasta í vegalögunum, það er trygging þess, að héruðin heimti eigi vegagerðirnar nema þau vilji nokkuð á sig leggja til þeirra. Og þegar landsjóðsvegunum, þeim sem bygðir eru, fjölgar mjög úr þessu, myndi alt viðhald þeirra gleypa megnið af árlegu tillagi landssjóðs til vega. Hér er því frumregla, sem ekki má raska, sama og reynt hefir verið að halda uppi í símamálum hér. Það er hætt við, að ef skarð yrði höggvið í hana, þá mundu fleiri fara á eftir. Það er svo hætt við, ef að hróflað er við lögunum þing eftir þing, þá verði hlaupið á sig í þessu atriði. Vér, sem sæti höfum átt í fjárlaganefnd höfum orðið þess vísir, að ef alt viðhald vega færi fram á landssjóðs kostnað, mundi það með tímanum langdrægt nema eins miklu og nú er lagt til allra vegalagninga. Því má ekki gleyma, að sé akfærir vegir í bygð nauðsynlegir, hljóta næstu jarðir mjög að hækka í verði. Og þá er héraðinu hægra að ná sér niðri á þeim jarðareigendum, heldur en landssjóði.

Eggert Pálsson Eg skil ekki annað en að háttv. flutningsm. hafi fært næg rök fyrir frumv. þessu, að minsta kosti svo mikil að því yrði ekki styttur aldur strax, heldur fengi að minsta kosti að komast í nefnd. Að vísu veit eg, að 1. gr. frumvarpsins muni mörgum þyrnir í augum, en 2. og 5. gr. hafa þó án efa frá sjónarmiði mjög margra þingmanna svo bráðnauðsynleg ákvæði að geyma, að það væri hið mesta óhapp, ef frumvarpið félli nú þegar í stað. Þótt 1. gr. frumv., eins og hún nú er orðuð kunni að líta illa út í augum margra, þá ætti að vera hægt að umbæta hana svo, að allir gætu vel við unað. Mér fyrir mitt leyti hefir aldrei til hugar komið, að sú grein yrði samþykt óbreytt, með því að eg get ekki búist við, að stefna þingsins sé svo gerbreytt frá því sem átti sér stað þegar vegalögin voru búin til. Og mér er það sjálfum kunnugt, hversu allar umbætur á vegalögunum, að því er þessi héruð snertir, áttu þá erfitt uppdráttar. Fyrsta grein frumvarpsins, eins og hún nú er orðuð, byggist á þeirri skoðun, sem allir hljóta að viðurkenna að hafi mjög mikið til síns máls, að landssjóði beri skylda til að viðhalda góðum landvegi, ekki að eins austur að, heldur austur um þessar sýslur, sem hér eiga hlut að máli, vegna þeirra sérstöku staðhátta, að þær geta ekki haft not af strandferðunum, sem landssjóður leggur svo mikið fé til. En þótt menn vilji ekki ganga svona langt, þá verða þó allir að ganga inn á þá skoðun, að samband verði að vera eftir góðum vegi á milli þessara sýslna og Reykjavíkur, án þess að þessar sýslur kosti það sjálfar sérstaklega, því það samband er ekki síður nauðsynlegt fyrir Reykjavík en þær. En þetta samband er í raun og veru ekki til nema góður akfær vegur sé frá Reykjavík og austur að hinum eiginlegu flutningabrautum þessara sýslna, sem ganga út frá Eyrarbakka og Stokkseyri upp og austur, þar eð þessar sýslur verzla þar mest, að minsta kosti með alla þungavöru. Ef því Reykjavík sleppur alveg við viðhald þessa vegar, þá er og sjálfsagt að láta héruðin, sem eru við hinn enda hans einnig sleppa, en landssjóður aftur á móti hlaupi undir baggann. Landsjóður ætti því að sjálfsögðu að kosta viðhald vegarins héðan og austur að Ölfusá, í stað þess að nú kostar hann að eins viðhaldið austur að Reykjaréttum, svo að eftir er að eins spottakorn - yfir sjálft Ölfusið - að saman nái við hinar eiginlegu flutningabrautir þessara sýslna. Eg tel það því líklegt, að öllum gæti þótt sanngjarnt, að alt viðhald brautarinnar austur að vegamótum Grímsnesbrautarinnar hvíldi á landssjóði. Og yrði það lögleitt, þá gætu Rangæingar jafnframt losnað við þá skyldukvöð, að halda Flóabrautinni við að ? hluta, því einmitt það ákvæði vegalaganna, er ýkja óvinsælt og hefir valdið einna mestu um óánægju manna í Rangárvallasýslu með vegalögin, eins og þau eru, því menn telja það sem vonlegt er hina mestu fjarstæðu, að vera lögskyldaðir til að leggja fram fé til viðhalds vegum í annari sýslu, þegar jafn auðveldlega verður hjá því komist og hér á sér stað. Eg vona því að nefnd verði skipuð í málið og að henni takist að gera slíkar umbætur á frumvarpinu, að bæði hin háttv. deild geti sætt sig við það og hlutaðeigandi héruð telji það þó nokkrar umbætur frá því ástandi sem nú er.

Flutningsm. (Sig. Sigurðsson) Háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. J.) hefir horft sig svo starblindan á 1. gr., að hann hefir ekki tekið eftir neinu öðru í frv. En eins og sýnt hefir verið fram á af 1. þm. Skag. (Ó. Br.) og 1. þm. Rang. (E. P.), er 1. gr. ekki neitt höfuðatriði. Það er alls ekki rétt, sem sagt hefir verið hér í deildinni, að þetta frumvarp kæmi í bág við meginreglu vegalaganna. Það eru vegalögin sjálf, sem brjóta sína eigin meginreglu, er um þessa flutningabraut er að ræða. Vegurinn frá Reykjavík austur að Reykjaréttum er þjóðvegur. Sömuleiðis vegurinn að austan alt að Ytri-Rangá. Kaflinn þar á milli ætti því að réttu lagi einnig að vera þjóðvegur, sem landssjóður annast viðhald á. En samkvæmt gildandi lögum kemur landssjóður þar hvergi nálægt. Þetta hlýtur að vera auðsætt öllum þeim, sem hafa óskerta sjón, og vilja líta rétt á þetta mál. Það er annars einkennilegur hiti og ofstopi, sem hleypur í suma háttv.þm. þegar minst er á vegina austanfjalls og viðhald þeirra. - En hvað sem því líður, þá vona eg að nefnd verði skipuð í málið, og að henni hepnist að ráða því til farsællegra lykta.

Jón Jónsson N.-Múl. Út af 1. gr. frumvarps þessa og umræðunum um þetta frumv., verð eg að benda á, að Norður-Múlasýsla á að kosta til jafns við Suður-Múlasýslu viðhaldið á flutningabrautinni frá Búðareyri um Fagradal að Lagarfljóti, og þó liggur brautin öll í Suður-Múlasýslu. En landssjóður á að bera þriðjung viðhaldskostnaðarins, alveg eins og við brautina um Ölfus, Flóa og Holt að Ytri-Rangá. Sá er þó munurinn, að Fagradalsbrautin liggur mest öll um óbygð og er því ekki til almennra þæginda og hagsmuna fyrir þessar sýslur, nema hvað vöruflutning snertir, en hin brautin, sem hér er um að ræða, liggur um fjölmennar sveitir íbúunum til margvíslegs hagræðis Mér virðist því engin sanngirni í, að létta af þessum sýslufélögum útgjöldum, en láta Múlasýslur búa undir vegalögunum um viðhaldsskylduna. Eg vil því vekja athygli háttvirtra deildarmanna á því, að ef frumvarp þetta fær byr í þinginu, munum við þingmenn Múlasýslna koma fram með breyt.till. um að létta líka viðhaldskostnaði af Múlasýslum til Fagradalsbrautarinnar og koma honum á landssjóð. En við gerum það þá að eins út úr neyð, því að ekkert slíkt hefir vakað fyrir mér, fyr en eg sá þetta frumv., enda mun landssjóður hafa nóg á sinni könnu samt.

Pétur Jónsson Því hefir verið haldið fram hér í deildinni, að það væri ósanngjarnt, að 2 sýslufélög kosti sameiginlega viðhald flutningabrautar, en þar til er að svara, að vegalögin geta ekki ráðið við, á hvern hátt sýslufélögum er skift. Þessu verður að skifta eftir bygðarlögum, hvort sem þar eiga hlut að máli fleiri eða færri sýslufélög, og sýslufélögum er sífelt verið að skifta.  (Eggert Pálsson: Þá ætti Vestur-Skaftafellssýsla líka að taka þátt í kostnaðinum)  . Hér er um 2 sýslufélög að ræða í sama bygðarlaginu og er því eðlilegt, að þau hafi sameiginlegan kostnað af sameiginlegum samgöngubótum. Út af því, sem háttv. 2. þm. Árn. (S. S.) sagði, að rangt væri að nefna Flóaveginn flutningabraut, skal eg geta þess, að mín vegna mætti hann gjarna nefnast akfær þjóðvegur. En viðhaldskostnaðurinn hvílir á héraðinu eins fyrir því eftir vegalögunum.

Jón Ólafsson Herra forseti! Eg stend ekki upp til að mótmæla því, að nefnd verði skipuð í þetta mál, eg er þvert á móti samdóma háttv. 1. þm. Skagf. (Ó. Br.) um það, að margt í frv. er þess vert, að það verði athugað af nefnd. Það eru nú 30 ár síðan eg varð þingmaður, og minnist eg þess, að þegar á fyrstu þingárum mínum og oft síðan kom fyrir alþingi beiðni frá héruðunum austanfjalls um brýr og vegi, sem kæmu þeim í betra samband við Reykjavík. Og svo nauðsynlegt þótti þeim þá þetta samband, að þeir buðust til að standa straum af öllum kostnaði við viðhald á brúnum. Eg studdi þá þessa málaleitun, því að mér fanst, að þessi héruð hefði orðið út undan, að því er til samgöngubóta kom, vegna hafnleysisins. En nú segja fulltrúar þessara sýslna, að vegirnir séu eingöngu í þágu Reykvíkinga og að viðhaldskostnaður sá, sem á sýslufélögunum hvílir, sé ranglátur vegna þess, að vegirnir séu ekki til nauðsynja fyrir sýslurnar. En reka ekki Árnesingar og Rangæingar naut sín og kindur eftir vegunum til slátrunar í Reykjavík? Og flytja þeir ekki smjör sitt og ull og aðrar búsafurðir eftir vegunum til Reykjavíkur, og það ekki til að selja það hér, heldur til að koma því áleiðis til útlanda? Ef það er satt, að vegirnir séu sýslunum ónauðsynlegir, þá er alls ekki vert að vera að halda þeim við, því að Reykjavík þarf sannarlega ekki á þeim að halda; hún er sjálfri sér nóg og hefir ærið uppland annað. Reykjavík gerði það ekkert til, þótt himinhár múr girti þessar frjóu sýslur af frá öllum samgöngum við hana. Hún þarf ekki á þeim að halda - getur fengið allar nauðsynjar sínar annarsstaðar að. Mér finst í meira lagi ósanngjarnt að demba þessum kostnaði á landssjóð, enda mundi það draga dilk á eftir sér, því að fleiri sýslur mundu fara á eftir, þar sem svipað er ástatt með vegi. Eg vona að nefnd verði skipuð til þess að athuga frumv. og að henni takist að hreinsa úr því alla hreppapólitík.

Bjarni Jónsson Málsmetandi menn úr Dalasýslu hafa skorað á mig að koma fram með frumv., sem innihéldi þau ákvæði, sem eru í 3. og 4. gr. þessa frumv. Eg losna þá við þá fyrirhöfn og vil því fastlega mæla með, að nefnd verði skipuð í þetta mál.

Eggert Pálsson Eg skal ekki eyða mörgum orðum til að svara háttv. 2. þm. S.-Múl. (J. Ól.), ræða hans var þessi sami gamli sónn um það, að kaupstaðirnir þurfi ekki neitt samband við aðra landshluta, þeir séu ávalt og í öllum efnum sjálfum sér nógir. En hvernig háttv.þm. fer að sanna slíkt, er mér með öllu óskiljanlegt, og furðar mig á, að hann jafn skýr, gamall og reyndur maður skuli láta sér slíkt um munn fara. Háttv. þm. sagði, að Reykjavík hefði nægilegt uppland. En eg get ekki séð, að svo sé; eg held að lífið yrði ekki blómlegt hér, ef Reykjavík ætti eingöngu að standa í sambandi við nærsveitirnar, jafn berar og gróðurlausar sem þær eru, án þess að geta notið samgangna eða viðskifta við aðra hluta landsins. Þetta hafa menn líka fundið og þess vegna er á ári hverju varið, ekki síður Reykjavíkur vegna en annara landshluta, svo tugum þús. kr. skiftir til þess að samband geti átt sér stað á milli hennar og landshlutanna eftir sjóleiðunum. En slíku sambandi er ekki hægt að koma við á milli hennar og þeirra sýslna, sem hér er um að ræða, svo að það hlýtur að vera á landi. Og þetta samband er ekki síður Reykjavík en sjálfum héruðunum nauðsynlegt. Þetta ætti háttv.þm. að vilja viðurkenna. En þótt hann ekki sjái það nú, þá mundi hann þó sjá það, ef höfn yrði bygð í Þorlákshöfn, með járnbrautarspotta til Ölfusárbrúar, að Reykjavík væri ekki sjálfri sér nóg; þá mundi að líkindum koma annað hljóð í strokkinn og þm. telja samband við austursýslurnar nauðsynlegt fyrir Reykjavík. Og væri honum það ekki láandi, þótt ætlast hefði mátt til, að hann hefði séð það áður.

Flutningsmaður (Jón Jónsson N.-Múl.): Frumvarp þetta er ekki neitt nýmæli. Þetta mál hefir verið oft flutt hér á þingi, en aldrei náð fram að ganga nema á aukaþinginu 1886, en þá synjaði stjórnin því staðfestingar, eins og fleiri málum um þær mundir, þótt þörf væru. Það sem sérstaklega mælir með frv. þessu, er að fóðurskylda þessi hvílir eingöngu á 5 sóknum á öllu landinu, og þó ekki á öllum býlunum í þessum sóknum. Hér er því um herfilegt misrétti að ræða í samanburði við aðra landsmenn. Þá er nafnið sjálft, Maríu- og Péturslömb, ekki sem viðfeldnast. Virðist nokkuð úrelt og ósamboðið þessum tíma að láta þessa fáu bændur fóðra lömb fyrir Pétur postula og Maríu mey. Nú er sérstök ástæða til að flytja frv. um afnám þessara lambsfóðra, þar sem á síðasta þingi var með lögum um sóknargjöld afnumin fóðurskylda á heytollum. Margir litu svo á, að með þeim lögum væru Maríu- og Péturslömb úr sögunni. En landsstjórnin úrskurðaði, að svo væri ekki. Út af þessu hefir óánægjan brotist út á ný og liggja nú fyrir þinginu áskoranir um að afnema þetta. Ýmsar getgátur eru um, hvernig þessi lambsfóður séu til orðin, en líklegast er að þau hafi átt að vera endurgjald fyrir góðgerðir, sem menn á þessum býlum hafa þegið hjá hlutaðeigandi prestum, en svo hafi þetta loðað við síðan og komist í hefð. Í frumvarpi þessu er ætlast til að landssjóður borgi fóðrin, meðan prestar þeir, er nú njóta þessara tekna, eru í embætti, en svo falli gjaldið algerlega niður. Hér er að eins um tæpar 300 kr. að ræða, er landssjóður þyrfti að greiða árlega um nokkur ár. Er það smáræði, og vona eg að háttv. þingdeildarm. vaxi það ekki í augum. Óska eg að málinu sé vísað til 2. umræðu án nefndar.

Flutningsm. (Stefán Stefánsson) Eins og háttv. deild er kunnugt lá þetta mál fyrir síðasta þingi. Var því þá allvel tekið og vísað til landbúnaðarnefndarinnar, sem gaf því eindregin meðmæli sín, og síðan samþykt hér í deildinni með 19 samhlj. atkv. En svo feldi Ed. frv. við 1. umr. og hafði þá rætt það lítið og sumir deildarmenn að líkindum enn minna um það hugsað. Frumv. þetta er fram komið af því, að lögin um sölu kirkjujarða eru ekki vel ljós um það atriði, hvort leyfilegt sé að selja hjáleigur undan prestssetrum. En af viðtali við þá menn, er sátu í milliþinganefndinni í landbúnaðarmálum og undirbjuggu lögin um sölu kirkjujarða, og sömuleiðis af bréfi herra biskupsins til stjórnarráðsins, dags. 10. apríl 1908 er það ljóst, að sú hefir í öndverðu verið tilætlunin, að salan ætti að vera heimil að því skilyrði viðbættu, er við landbúnaðarnefndarmenn á síðasta þingi settum, að hjáleigurnar skyldu hafa sérstök ummerki á túni og engjum. Sé eg svo ekki að fjölyrða þurfi um þetta mál og heldur ekki nauðsynlega nefndarskipun, þar sem frumvarpið er með, öllu óbreytt frá því, sem það var samþykt hér í deildinni á síðasta þingi, en vænti þess, að frumv. fái að ganga til 2. umr.

Jón Jónsson (1. þm. S.-Múl.): Skýringar háttv. flutningsm. (S. S.) hafa ekki þau áhrif, að eg verði fremur hlyntur frumvarpinu en áður. Hann gerði ekki mikið úr þeim áhrifum, sem þetta hefði á hag landssjóðs, og ef svo er, þá væri þetta ekki jafn þýðingarmikið fyrir héruðin og hinn háttv.þm. lætur í veðri vaka. Byrðin að viðhaldsskyldunni yrði þá ekki svo mjög þungbær fyrir jafn fjölbygðar sveitir. Þótt hinn háttv.þm. léti í ljósi, að samskonar ívilnanir mundu ekki verða veittar öðrum héruðum landsins, þá er eg því ekki samdóma, því að það yrði bein afleiðing, að landssjóður tæki að sér viðhald annara flutningabrauta. Að tiltölu við fólksfjölda bera þessi héruð langt frá meira en önnur héruð. Til eru héruð, sem bera fjórfalt meira í samanburði við fólksfjölda. Og þótt óánægja sé með gjaldið hjá sýslubúum, þá er það algengt. En það væri hart, að þau héruð, sem mestu hefir verið kostað til, greiddu ekkert fyrir samgöngubætur, sem þau hafa fengið úr landssjóði.

Flutningsm. (Sigurður Sigurðsson) Eg skal taka það strax fram, að frv. þetta er í öllum atriðum samhljóða aðalatriðum, samhljóða núgildandi lögum, að því er snertir friðun skógs og kjarrs. Breytingar þær, er frv. ráðgerir, eru aðallega tvenns konar. Önnur breytingin eða fyrra atriðið er það, að hér er gerð tilraun til þess, að draga úr kostnaði við umsjón og eftirlit skóggræðslunnar, sem er geysimikill. Hitt atriðið er það, að hér er gefin heimild til þess, að afgirða stærra skóglendi en nú er til friðunar. Um hið fyrra atriðið, eftirlitið með skógunum, er það að segja, að á núgildandi fjárl. eru veittar 10,500 kr. hvort árið til skóggræðslunnar. Eftirlitið hafa á hendi 5 menn, skógræktarstjóri og 4 skógarverðir. Til launa handa þeim fjórum fara árlega 4,500 kr. og í ferðakostnað 2,500 kr., eða samtals 7000 kr. í laun og ferðakostnað. Þá verða ekki eftir til sjálfrar skógræktarinnar nema 3,500 kr., eða þriðjungur alls fjárins. Það sjá allir, að þetta er athugavert, að miklum meirihluta fjárins skuli vera varið í ferðakostnað og laun til starfsmannanna. Hitt er þó ef til vill öllu þýðingarmeira, að heimilt sé að taka skóglendi til friðunar, ef það er að ganga úr sér, og ætti landstjórnin þá að hafa heimild til að taka það gegn hæfilegri þóknun fyrir afnotamissi. Nú er eigi heimilt að friða á þennan hátt nema 10 dagsláttur, en frv. fer fram á, að taka megi alt að 25 hektara, eða 77 dagsláttur, og tel eg það mikla bót frá því, sem nú er. Eg skal svo ekki fjölyrða meira um þetta, en vænti að málið komist í nefnd, og skal eg leyfa mér að stinga upp á 5 manna nefnd.