Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. um þetta frv. hafði ég framsögu fyrir heilbr.- og félmn. Eftir að 2. umr. var lokið, var athygli mín vakin á því, að villa er í fyrirsögn frv., og sér maður það glöggt, ef lesin er saman grg. eða aths. með frv. og fyrirsögnin, að þar er vitnað til rangs númers í l., þar sem í frv. segir, að það sé breyting á l. nr. 32, en á að vera breyting á l. nr. 82. Því hef ég leyft mér, af því ekki náðist til n. í heild, að flytja brtt. til þess að leiðrétta þessa villu í fyrirsögninni, og er þá brtt. að finna í þskj. 541, og vil ég leggja til, að sú brtt. verði samþ.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft til meðferðar frv. það, sem hér liggur fyrir, og eins og nál. á þskj. 538 ber með sér, mælir n. einróma með samþykkt frv., en einstakir nm. hafa þó áskilið sér rétt til þess að flytja eða fylgja frekari brtt. N. flytur á þskj. 539 tvær brtt. við frv., sem ég skal nú gera grein fyrir í örstuttu máli. Eins og hv. dm. mun kunnugt, hefur verið komið á fót tveimur lífeyrissjóðum úti á landi, sem gert er ráð fyrir eða ætlazt til af þeim, sem stofnað hafa þessa sjóði, að yrðu sjálfstæðar stofnanir án tengsla við lífeyrissjóðinn. Þetta hefur, eins og grg. frv. ber með sér, verið deilumál innan þeirrar n., sem um þetta fjallaði. Þess er getið í nál., að n. hafi kallað á fund sinn þrjá þeirra, sem áttu sæti í n., sem undirbjó frv., en það voru þeir Guðjón Hansen, sem vann sem sérfræðingur að undirbúningnum, Gunnar Hafsteinsson frá Landssambandi ísl. útvegsmanna og Jón Sigurðsson, formaður Sjómannasambandsins, fulltrúi sjómanna. Allir þessir menn tjáðu sig því andvíga á nefndarfundinum, að frekari heimildir yrðu veittar í þessu efni en þær, sem 2. gr. frv. gerir ráð fyrir, en samkv. henni skal ráðh. hafa heimild til að löggilda slíka sjóði. Þeir aðilar, sem hér áttu hlut að máli, töldu þó þetta heimildarákvæði ófullnægjandi og fóru fram á það, að skylt yrði a.m.k. að löggilda þá sjóði, sem þegar væru stofnaðir. Þess má enn fremur geta í sambandi við þetta, að mér hefur borizt bréf frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands. Mér barst það að vísu fyrst eftir að n. hafði afgreitt málið, en ég tel rétt að kynna hv. d. þetta erindi, en þar er tekið í sama streng, Farmanna- og fiskimannasambandið er andvígt skiptingu sjóðanna. Það hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Með skírskotun til samninga Farmanna- og fiskimannasambands Íslands við Landssamband ísl. útvegsmanna og laga nr. 2 18. febr. 1969, er það eindregin ósk vor, að ekki verði hvikað frá ákvæðum laga um, að bátasjómenn verði í einum og sama sjóði. Í öðru lagi, að ekki verði hægt að stofna til sérsjóða fyrir yfirmenn bátaflotans, nema samþykki Farmanna- og fiskimannasambands Íslands komi til við stofnun þeirra, þ.e. fyrir skipstjóra, stýrimenn og vélstjóra. Ekki mun Farmanna- og fiskimannasamband Íslands gera ágreining um stofnun lífeyrissjóðs fyrir Vestmanneyinga. Virðingarfyllst, f.h. Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. Ingólfur Stefánsson.“ N. taldi sig í töluverðum vanda stadda að samræma þau andstæðu sjónarmið, sem hér var um að ræða. Hún taldi að athuguðu máli ekki rétt að fara þá leið, sem kröfur höfðu komið fram um, eins og ég minntist á, að löghelga skilyrðislaust þá sjóði, sem þegar hefðu verið stofnaðir, en nota heimildarákvæði um aðra sjóði með tilliti til þess, að það verður nokkuð tilviljanakennt, hvaða sjóðir hafa þegar verið stofnaðir og hvaða óskir kunna að koma fram um það síðar að stofna nýja sjóði. Þess vegna hefur n. lagt til, að sú leið verði farin, sem fyrri brtt. á þskj. 539 gerir ráð fyrir, að ráðh. sé skylt að ákveða, að sjómenn, sem eru lögskráðir í tilteknum byggðarlögum eða landshlutum, skuli vera utan við sjóðinn, ef fram koma um það óskir frá félögum sjómanna og útvegsmanna á þeim stöðum og forsvaranlega er frá lífeyrissjóðsmálum hlutaðeigandi manna gengið. Samkv. þessu er það sett sem almenn regla, að slíka sjóði skuli löggilda, þar sem samstaða er um það milli aðila, en þó settur sá varnagli, sem við teljum, að skapi nokkra tryggingu fyrir því, sem auðsætt er, að mundi vera óæskilegt, að sjóðirnir verði ekki allt of smáir, að forsvaranlega verði að vera frá lífeyrissjóðsmálunum gengið. Það er svo komið undir dómi hv. d., hvort hún fellst á þá millileið, sem hér hefur verið lögð til. 2. brtt. n. er flutt samkv. ósk fjmrn., en það lagðist mjög gegn þeirri skipan, sem frv. gerði ráð fyrir, að lögskráningarstjóri skyldi innheimta iðgjöld sjóðfélaga. Hér er gert ráð fyrir samkv. brtt., að það ákvæði falli niður. En til þess að skapa aukið aðhald um innheimtu iðgjaldanna, eru sett ákvæði um það samkv. þeirri brtt., sem n. hefur flutt, að sé um vanskil að ræða af hálfu útgerðar, skal lögskráningarstjóri ekki skrá á hlutaðeigandi skip, ef krafa hefur komið fram um það af hálfu sjóðsstjórnar. Þetta eru þær brtt., sem n. hefur flutt. Ég tel rétt að segja frá því, að í n. var enn fremur ræddur sá ágreiningur, sem var í n. þeirri, sem undirbjó frv., um stjórn sjóðsins, en í því efni má að öðru leyti vísa til grg, fyrir frv., þar sem þessum ágreiningi er lýst. N. hefur þó ekki komið sér saman um flutning brtt. um þetta efni, en eins og ég gat um, þá hafa einstakir nm. áskilið sér rétt til þess að flytja eða fylgja frekari brtt. en þeim, sem n. flytur. Enn fremur tel ég rétt að skýra frá því, að það kom fram munnlega á stuttum fundi, sem ég átti með fulltrúum Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, að þeir óskuðu eftir, að athugaðir yrðu möguleikar á því að láta bráðabirgðaákvæði laganna ná til eldri yfirmanna á farskipum. Þetta mun n. einnig hafa til athugunar á milli 2. og 3. umr. Herra forseti. Að öðru leyti leggur n. til, að frv. verði samþ. við þessa umr. með þeim brtt., sem hún hefur flutt.



Herra forseti. Það er í sambandi við þessar brtt., sem n. flytur, sem ég vil gera örstuttar aths. Varðandi fyrri brtt. er það að segja, að ég hef ekkert við það að athuga, að stofnaðir séu sérsjóðir í ýmsum landshlutum, ef það fyrirkomulag er álitið hagkvæmara en hafa þetta allt í einum sjóði. En ég vil taka undir það, sem hv. frsm. sagði hér áðan, að þá er auðvitað höfuðatriðið, að það sé forsvaranlega gengið frá þeim lífeyrissjóðum, sem væntanlega á að fara að stofna. Og þá sýnist mér, að hér vanti viðbót við þessa brtt., sem flutt er á þskj. 539. Þar segir aðeins: „Og forsvaranlega er frá lífeyrissjóðsmálum hlutaðeigandi manna gengið.“ Þarna segir ekkert um það, hver eigi um það að dæma. Í sjálfu frv. er þó að sjálfsögðu út frá því gengið, þar sem rætt er um heimild ráðh. til þess að löggilda þessa sjóði, að það sé ráðh., sem meti það, hvort tryggilega sé gengið frá lífeyrissjóðsmálunum. Mér sýnist, að þetta sé algerlega óákveðið, ef það er ekki kveðið á um það, hvaða aðili það á að vera, sem á mat á því, hvort gengið er tryggilega frá lífeyrissjóðsmálunum. Það getur auðvitað ekki verið meiningin að selja hlutaðeigandi sjóðsstjórn í hverju umdæmi sjálfdæmi um það. Á þetta vildi ég aðeins benda. Ég held, að þetta liggi í augum uppi, að það verður að vera einhver aðili, sem sker úr því og metur það, hvort það er nægilega tryggilega frá lífeyrissjóðsmálunum gengið eða ekki. En aðalaths. mín lýtur að 2. brtt. Þar er lagt til að breyta um innheimtufyrirkomulag frá því, sem ráð er fyrir gert í þessu frv. Það álít ég sannast að segja mjög varhugavert. Í sambandi við lífeyrissjóð togarasjómanna og farmanna er það sannast sagna, að einir aðalerfiðleikarnir í sambandi við hann hafa verið innheimtuerfiðleikar. Ég geng út frá því, að þeim, sem sömdu þetta frv., hafi verið það ljóst og þeir hafi enn fremur gert sér grein fyrir því, að enn erfiðari yrði innheimtan, þegar þeir aðilar bættust við, sem þetta frv. fjallar um, en þeir eru margir og dreifðir og erfitt að ná til þeirra. Þess vegna hafa þeir auðvitað horfið að því ráði að fela lögskráningarstjórunum innheimtuna og binda lögskráninguna því skilyrði, að staðið hafi verið í skilum með greiðslur iðgjalda. Þetta fyrirkomulag er einfalt og eðlilegt að mínum dómi og í samræmi við það, sem tíðkast að ýmsu öðru leyti um innheimtu gjalda, að það séu lögskráningarstjórarnir, sem annast þessa innheimtu. Það held ég, að sé hið eina skilvirka innheimtufyrirkomulag í þessu efni. En ég held, að það sé mjög varhugavert, og ég vil vara eindregið við því að velja þá leið, sem þarna er stungið upp á í þessari brtt., þar sem gert er ráð fyrir, að sjóðsstjórnin annist innheimtu sjálf, og látum það nú vera. En það er jafnframt sagt, að það skuli ekki skrá á hlutaðeigandi skip, ef krafa kemur fram um það af hálfu sjóðsstjórnar. Með slíku ákvæði er sjóðsstjórn satt að segja sett í alveg óviðunandi aðstöðu og óþægilega, þannig að það er ekki nokkurt vit í slíku að mínum dómi. Þá er það þannig, að þegar á að fara að lögskrá á eitthvert skip, þótt vanskil verði, þá er farið að skírskota til sjóðsstjórnar og óska eftir því, að hún standi nú ekki í vegi fyrir, að skráð verði á þetta skip, mikið liggi við, að það komist út o.s.frv. Ég held, að þetta sem sagt sé mjög vanhugsað og óheppilegt í alla staði. Ég hefði a.m.k. talið ástæðu til, áður en slíkt ákvæði er samþ., að þá hefði verið haft samband við þá menn, sem eiga að sjá um framkvæmd á þessum l., og þá eru það fyrst og fremst starfsmenn Tryggingastofnunar ríkisins, sem hafa með framkvæmdina að gera. Ég verð að segja það, að ég hefði talið fulla ástæðu til að hafa samband við þá og leita eftir áliti þeirra á þessu atriði. Ég verð nú að segja það, að mér finnst, að það hefði verið mjög eðlilegt og í samræmi við venju, að þetta frv. hefði verið sent til umsagnar sjóðsstjórnar þess lífeyrissjóðs, sem hér á hlut að máli. Þó að þetta frv. byggist á samningi, sem gerður hefur verið, og ekki sé ástæða til þess að ætla, að út af því verði brugðið, þá er þó geri ráð fyrir því að fella þennan sjóð inn í annan sjóð, sem fyrir er, og fela sjóðsstjórn þess heildarsjóðs framkvæmd þessara mála. Það hefði að mínu viti verið eðlilegt, að leitað hefði verið umsagnar þeirrar sjóðsstjórnar um viss framkvæmdaatriði í þessu sambandi, og slíkt hefði verið mjög auðvelt að gera að mínum dómi, þar sem þetta frv. er flutt fyrir löngu og hefur verið hér lengi til meðferðar, og það hefði því engin töf af því stafað, þó að leitað hefði verið álits sjóðsstjórnarinnar um frv. Sannleikurinn er líka sá, að í l. um lífeyrissjóðinn, lífeyrissjóð togaramanna og farmanna, eru viss ákvæði, sem þörf væri á að breyta, og hefði að mínum dómi verið eðlilegt að nota þetta tækifæri einmitt til þess að breyta þeim í leiðinni. En það hefur ekki verið gert. Segja má, að tækifæri verði til þess síðar, en það hefði að mínum dómi verið eðlilegt að leita eftir því einmitt við sjóðsstjórnina, hvort væru ekki einhver önnur ákvæði í sambandi við þetta mál, sem óskað væri þar breytinga á. Enn fremur og að lokum vil ég aðeins minnast á skipun stjórnarinnar. Ef þetta frv. verður samþ. óbreytt, þá leiðir af því, að það er felldur niður einn aðili, sem hefur nú rétt til að skipa í stjórn þessa sjóðs. Ég hygg, að það sé heldur óvenjulegt og óeðlilegt að fara þannig að, þegar áður var búið að viðurkenna þann aðila þannig. að hann hefði tilnefningarrétt, og staða hans í sambandi við þennan sjóð hefur ekki á neinn hátt breytzt, að fara að svipta hann þessum rétti. Mér sýnist, að það hefði nú verið auðvelt að finna leið í þessu efni, annaðhvort þá, að Vinnuveitendasambandið og Vinnumálasamband samvinnufélaganna kæmu sér saman um tilnefningu manns eða tilnefndu mann fyrir sitt hvert tímabilið, eða þá, ef slíkt þætti ekki fært, að horfið væri þá að því ráði að fjölga um tvo í þessari stjórnarnefnd. Það getur auðvitað ekki skipt neinu meginmáli, hvort n. er skipuð 7 mönnum eða 9. Ég held, að það væri æskilegt, að um mál sem þetta væri samkomulag, og ég dreg í efa, að það sé að vilja sjómannasamtakanna, að einn aðili, sem hefur haft þennan tilnefningarrétt og haft mann í stjórninni, sé sviptur þessum rétti í sambandi við þetta mál. Ég dreg það alveg í efa. Og a.m.k. hefði verið full ástæða til þess að leita þá eftir skýrri umsögn þeirra samtaka, sem að þessum sjóði hafa staðið. Á þetta vildi ég nú aðeins benda. En umfram allt vil ég leggja áherzlu á það, að ég tel 2. brtt. á þskj. 539 sérstaklega varhugaverða, og ég mun fyrir mitt leyti greiða atkv. gegn henni. Ég vil sérstaklega mælast til þess, að n. taki þetta til frekari athugunar, að hún hafi samráð og kalli til viðtals við sig þá menn í Tryggingastofnun ríkisins, sem hafa með innheimtu að gera fyrir þennan sjóð, og leiti eftir áliti þeirra á því, hvor innheimtuleiðin muni verða heppilegri. Ég skil satt að segja ekki almennilega þau rök, sem hér voru flutt fram, að þetta væri gert samkv. beiðni fjmrh. eða fjmrn. Ég get ekki beint skilið það, hvað það getur haft á móti því, að lögskráningarstjórarnir annist þessa innheimtu. Með því úrræði, sem þarna er lögboðið, á það að vera þeim mjög auðvelt, þ.e.a.s. þeir lögskrái alls ekki, ef vanskil verða. Og í þessu efni þýðir ekkert annað en hafa þvílíka skýra og ótvíræða reglu. Annars verður þetta ákaflega erfitt í framkvæmd að mínum dómi.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af þeim aths., sem hv. 1. þm. Norðurl. v. gerði hér. Í fyrsta lagi var það við þá brtt., sem n. flutti um skyldu ráðh. til þess að löggilda þá sjóði, sem samkomulag yrði um milli aðila á viðkomandi stöðum. Hugsun n. var sú, þó að það sé ekki beint tekið fram, að það yrði ráðh., sem mæti það, hvort forsvaranlega væri frá lífeyrissjóðsmálunum gengið, og n. taldi ekki nauðsyn bera til, að það yrði skýrt tekið fram. Hins vegar mundi ég ekki fyrir mitt leyti í sjálfu sér hafa neitt við það að athuga, þó að það væri skýrt tekið fram, en n. taldi, að þannig hlyti þetta að verða skilið. Varðandi brtt. n. um það að fella niður skyldu lögskráningarstjóra til þess að innheimta iðgjöldin, þá vil ég leyfa mér að lesa hér upp - með leyfi hæstv. forseta - kafla úr bréfi frá fjmrn., sem n. barst um þetta, en á grundvelli þess taldi hún ekki annað fært en að koma til móts við óskir fjmrn. í þessu efni. Þetta hljóðar þannig: „ Hv. fjhn. Ed. Alþ. hefur nú til meðferðar frv. til l. um breyt. á I. um lífeyrissjóð togarasjómanna og undirmanna á farskipum. Frv. þetta er stjfrv., en við skoðun þess í þessu rn. hafa rn. yfirsézt ákvæði, sem það telur nauðsynlegt að taka til athugunar og endurskoðunar. Hér er um að ræða ákvæði í 5. mgr. 6. gr. frv., þar sem skráningarstjóri er gerður að innheimtumanni fyrir lífeyrissjóðinn. Þetta er breyting á fyrirkomulagi, sem er stefnubreyting frá því, sem verið hefur, og er varhugavert að því leyti, að nú eru í uppsiglingu mjög margir lífeyrissjóðir, sem eflaust mundu vilja njóta þeirrar fyrirgreiðslu að fá opinberan aðila sem innheimtumann fyrir sjóðinn. Skráning skipverja á skip hefur verið mjög umfangslítið starf, en með því að blanda þeirri starfsemi saman við innheimtu til þessa lífeyrissjóðs, yrði um að ræða mjög brotamikið kerfi, sem engin leið er að sjá fyrir endann á.“ Þetta eru þau rök, sem fjmrn. hefur fært fyrir því, að ekki sé fært að taka upp þá skipan, sem frv. upphaflega gerði ráð fyrir. Og n. treysti sér ekki til þess að ganga á móti þessu. Varðandi það atriði, að rétt hefði verið að vísa þessu frv. til umsagnar stjórnar núverandi lífeyrissjóðs, þá er það auðvitað alltaf álitamál, hverjir eigi að fella umsögn um þau frv., sem fyrir liggja. Það kom engin till. fram um það í d., og á það má benda í þessu sambandi, að sjóðsstjórninni hefur verið kunnugt um það, að þetta frv. hefur um nokkurt skeið legið fyrir Alþ., þannig að lægi henni eitthvað sérstakt á hjarta í sambandi við frv., sem hún óskaði eftir að koma á framfæri við n. eða Alþ., þá hefði það auðvitað verið hægt. En þetta verður auðvitað alltaf álitamál. Varðandi það atriði, sem ég drap að vísu á í framsöguræðu minni og hv. 1. þm. Norðurl. v. gerði aths. við, en það var um stjórn lífeyrissjóðsins, þá kemur það fram í grg. fyrir frv., að um þetta atriði var ágreiningur í þeirri n., sem undirbjó það, og enn fremur kemur það fram, að till. hafði komið um það í þessari n., að sá háttur yrði framvegis hafður á, sem verið hefur, að Vinnuveitendasambandið og Vinnumálasambandið tilnefndu mann sameiginlega. En það kemur einnig fram í grg. og á því fékk ég staðfestingu hjá Vinnuveitendasambandinu, að báðir aðilar lögðust gegn þeirri skipan, enda augljósir gallar á því, að tveir aðilar tilnefni þannig sameiginlega. Hitt hefði líka auðvitað getað komið til greina að fjölga í stjórninni, en stjórnarmeðlimir eru nú þegar 7, og okkur þótti það nokkuð viðamikið að setja þarna á laggirnar 9 manna stjórn. Hins vegar held ég, að mér sé óhætt að fullyrða það, að enginn nm. hefur haft neinn áhuga á því að útiloka þarna Vinnumálasambandið. En ef gera hefði átt upp á milli þessara tveggja aðila, Vinnuveitendasambandsins og Vinnumálasambandsins, þá mun Vinnuveitendasambandið vera þarna stærri aðili, og n., sem undirbjó frv., hefur a.m.k. litið þannig á eða meiri hl. hennar, að eðlilegra væri þá, að Vinnuveitendasambandið hefði sinn aðila. Annars eru þetta, sem ég sagði um stjórnina, aðeins mínar eigin hugleiðingar. Ég tók fram í framsöguræðunni, að þetta hefði verið rætt í n., en hún hefði ekki komizt að neinni sameiginlegri niðurstöðu um breytingu á þessu, en hins vegar hafa einstakir nm. rétt til þess að flytja og fylgja brtt. bæði um þetta atriði og önnur.



Herra forseti. Það er fyrst og fremst vegna fyrri brtt. á þskj. 539 frá hv. fjhn., sem ég kveð mér hér hljóðs í sambandi við umr. um lífeyrissjóðsmálin almennt, sem átt hafa sér stað að undanförnu, svo og þetta frv. sérstaklega. Eftir að það kom fram, þá hefur komið upp skoðanaágreiningur meðal manna um það, hvernig þessum málum ætti að skipa, og þá fyrst og fremst um það, hvort þau eigi að miða við að notfæra sér sjóði fyrir tiltekna stétt manna, sem séu þá sjóðir, sem taki til alls landsins, þ.e. allir einstaklingar í sömu atvinnustétt séu þá í þessum sjóði, sem sé eins konar landssjóður, eða hvort það eigi að byggja upp að hinu leytinu sjóði, sem bundnir séu við byggðarlögin, þar sem allar stéttir manna í viðkomandi byggðarlagi séu saman í sjóði. Þetta eru náttúrlega tvær ólíkar stefnur, og persónulega hallast ég fremur að því að hafa þetta landsskipulag á, að sama stétt manna um allt land væri þá í sama sjóði, er síðar komist svo langt, að það verði einn lífeyrissjóður fyrir alla landsmenn. En hvað sem um það má segja, hvort heldur menn aðhyllast þetta landsskipulag fyrir hverja stétt út af fyrir sig eða byggðarlagasjóði, þar sem margar stéttir eigi saman aðild að lífeyrissjóði, þá finnst mér, að lakast af þessu öllu sé, þegar verið er að blanda þessum tveimur kerfum saman, og það er einmitt gert hér í þessu frv., að vísu að takmörkuðu leyti, því að í niðurlagi 2. mgr. 2. gr. frv., þar sem fjallað er um bátasjómenn, segir, að ráðh. sé heimilt að ákveða, að sjómenn, sem þessi mgr. tekur til og lögskráðir eru í tilteknum byggðarlögum eða landshlutum, skuli vera utan við sjóðinn, enda komi fram um það eindregnar óskir frá félögum sjómanna og útvegsmanna á þessum stöðum og forsvaranlega sé frá lífeyrissjóðsmálum hlutaðeigandi manna gengið að dómi ráðh., segir í frv. - Ég er andvígur þessu ákvæði frv. og hefði helzt viljað fella það út. En þarna má þó segja, að ráðh. sé heimilt að víkja frá því, að allir sjómenn séu í þessum landssjóði, og ráðh. sé heimilt að stíga þetta víxlspor, en hann geti líka látið þetta ógert. En í brtt. n. er gengið það lengra að minni hyggju, að ráðh. er skyldaður til að stíga þetta víxlspor, ef tiltekin skilyrði eru fyrir hendi, og það finnst mér stefna í öfuga átt, og þess vegna mun ég greiða atkv. á móti þessari brtt.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 515 hefur umrætt frv. legið nokkuð lengi hér í d., sem stafar af því, að það var í nokkrum tengslum við mál, er d. fékk á sínum tíma, sem var 50. mál Ed., þ. e. a. s. frv. um Siglingamálastofnunina. N. hefur nú afgr. það frv., og til þess að hafa samræmi í texta urðum við að breyta orðalagi, og gerum við það í einni brtt., sem er á þskj. 516. Að öðru leyti er n. sammála um að mæla með frv., þar sem ekki er um efnislegar breytingar að ræða frá gildandi lögum, heldur samræmingaratriði.



Herra forseti. Ég get leyft mér að vitna í þann formála, sem ég hafði við afgreiðslu á 5. máli d. Það sama á við um afgreiðslu þessa máls. Hér leggjum við til breytingu á texta varðandi orðalag til samræmingar við frv. um Skipaskoðun ríkisins. Ég vil vekja athygli á því, að með samþykkt þessa frv. og samþykkt á frv. um Skipaskoðun ríkisins er Skipaskoðuninni fengið aukið valdsvið eða starfssvið, sem er viðurkennt í lögum. Reyndar var þetta á hendi stofnunarinnar áður, en var kallað Skráningarstofa, en nú er þetta tekið undir Skipaskoðun ríkisins, og er það aðeins formsatriði. Framkvæmdin mun verða hin sama og verið hefur. N. hefur þess vegna mælt einróma með frv., en gerir brtt. á þskj. 514 um orðalag.



Herra forseti. Frv. til l. um eftirlit með skipum hefur sjútvn. þessarar hv. d. haft til athugunar um alllangan tíma. Eins og fram kemur í nál. um málið, eru viss tengsl milli þessa frv. og annars máls, sem hér hefur verið til umr., þ. e. frv. til l. um Siglingamálastofnun ríkisins. Það varð því ekki hjá því komizt að fresta afgreiðslu þessa frv., þar til n. hafði lokið athugun sinni á frv. til l. um Siglingamálastofnun ríkisins. Með hliðsjón af afgreiðslu n. varðandi það frv. og í samræmi við það eru m. a. brtt. n. við þetta mál. Þar er fyrst lagt til, að í stað orðanna „Siglingamálastofnun ríkisins“ í þessu frv. komi: Skipaskoðun ríkisins. Aðrar brtt., sem n. hefur leyft sér að flytja við frv. á sérstöku þskj., eru í fyrsta lagi, að lagt er til, að við 38. gr. komi nýr töluliður, sem verður 4. töluliður, svo hljóðandi: „Að birta árlega niðurstöður rannsókna á sjóslysum.“ Samhljóða ákvæði þessu var fellt niður úr frv. til l. um Siglingamálastofnun ríkisins. Það var álit n., að þetta verkefni gæti farið saman við önnur verkefni siglingadóms, sem upp eru talin í 38. gr. frv. Hin alvarlegu sjóslys, sem átt hafa sér stað á íslenzka bátaflotanum, kalla á, að eitthvað raunhæft sé gert til þess að upplýsa orsakir sjóslysanna. Það er álit margra reyndra sjómanna, að með auknu eftirliti, fræðslu og leiðbeiningum um slysavarnir mætti draga verulega úr sjóslysahættunni. Í þeim efnum má einskis láta ófreistað. Það er álit sjútvn. þessarar hv. þd., að sjódómurinn einn út af fyrir sig leysi ekki þann vanda, sem hér er á höndum. Fyrir því hefur n. leyft sér að bera fram brtt. við frv., sem fela það í sér, að ráðh. skipi sérstaka nefnd til 6 ára í senn, Rannsóknarnefnd sjóslysa. Hlutverk n. skal vera m. a. að safna upplýsingum, sem gætu skýrt eða upplýst orsakir sjóslysa, og miðla slíkum upplýsingum til þeirra, sem hér eiga mest í húfi. Þessar brtt. n. eru við 43. gr. frv. og hljóða svo, með leyfi forseta: „44. gr. Ráðh. skipar 5 menn í Rannsóknarnefnd sjóslysa til 6 ára í senn, fjóra samkv. tilnefningu eftirtalinna aðila: Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Landssambands ísl. útvegsmanna, Sjómannasambands Íslands, Slysavarnafélags Íslands, og formann, sem ráðh. skipar án tilnefningar. Hlutverk Rannsóknarnefndar sjóslysa er að fylgjast eftir föngum með starfi sjódóma, safna saman upplýsingum, sem skýrt geta eða upplýst orsakir sjóslysa, miðla slíkum upplýsingum til sjómannaskóla, sjómanna og útgerðarmanna og gera tillögur um ráðstafanir til að draga úr slysahættu á sjó. 45. gr. Rannsóknarnefnd sjóslysa ræður í þjónustu sína siglingafróðan mann, sem hefur það verkefni að upplýsa orsakir sjóslysa og koma á framfæri leiðbeiningum um slysavarnir og varúðarráðstafanir. Ber starfsmanni n að mæta við sjópróf, ef um er að ræða manntjón eða veruleg meiðsli manna. Skal starfsmaður í samráði við n. og skólastjóra sjómannaskóla landsins skipuleggja meðal sjómannaefna kennslu í slysavörnum, er miðist við að skýra helztu orsakir sjóslysa hér við land og hvernig unnt sé að forðast þau. Verksvið starfsmanns Rannsóknarnefndar sjóslysa ákvarðast nánar með reglugerð, sem ráðh. setur að fengnum till. nefndarinnar. 46. gr. Ráðh. ákveður laun starfsmanns Rannsóknarnefndar sjóslysa að fengnum till. n. Ferðakostnaður starfsmanns og önnur nauðsynleg útgjöld Rannsóknarnefndar sjóslysa greiðast eftir reikningi, er ráðh. úrskurðar.“ N. taldi ekki rétt að kveða nánar á um laun starfsmanns Rannsóknarnefndarinnar. Það er eðlilegt, að reynslan skeri úr um það, að hve miklu leyti starfið samrýmist öðrum störfum, t. d. kennslu við sjómannaskóla eða annað þess háttar. Í VI. kafla frv., 29. gr., eru ákvæði um hleðslumerki skipa. Er þar vitnað til þess, að þau íslenzk skip, sem hleðslumerkjasamþykkt, er gerð var í London 5. apríl 1966, nái til, skuli hafa alþjóðahleðslumerkjaskírteini samkv. fyrri samþykktum. Þessi alþjóðasamþykkt tók gildi hinn 21. júlí 1968. Hún hefur þegar verið undirrituð af Íslands hálfu, en ríkisstj. hefur enn ekki staðfest hana, þar sem slíkrar heimildar hefur ekki verið aflað fyrr. Verði þetta ákvæði frv. samþ., öðlast ríkisstj. heimild til að staðfesta þessa alþjóðasamþykkt um hleðslumerki, en síðasti frestur til þess mun renna út í ágústmánuði n. k. Herra forseti. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta mál. Ég vænti, að hv. þdm. samþykki brtt. n. og að frv., þannig breyttu, verði að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.



Herra forseti. Þetta frv. til 1. um breyt. á l. um almannatryggingar var flutt í Nd. og var samþ. þar samhljóða. Í þessu frv. felst breyting á 2. mgr. 56. gr. tryggingalaganna, og er breytingin einvörðungu sú, að einstæð móðir, sem verður öryrki og hlýtur þar af leiðandi örorkubætur, missi ekki við það mæðralaun, en sú er reglan eftir gildandi lögum. Þetta frv. var sent til umsagnar Tryggingastofnunar ríkisins og mælti stofnunin með því, að það yrði samþ. óbreytt. Heilbr.- og félmn. Ed. fjallaði um þetta frv., og var n. sammála um að mæla með samþykkt þess, eins og fram kemur í nál. á þskj. 520.



Herra forseti. Enda þótt þetta frv. á þskj. 502 sé ekki langt, aðeins í rauninni ein tiltölulega stutt gr., þá er það býsna efnismikið og gefur vissulega tilefni til þess að ræða um ýmis atriði í sambandi við þróun verðlags og peningamála og raunar stjórnmálaþróunina yfirleitt á allmörgum undanförnum árum. En með tilliti til þess, að með frv. fylgir allítarleg grg., þá tel ég, að ég geti nú stytt mál mitt nokkuð, en þó sé ég ástæðu til að víkja að ýmsum forsendum þess, að ég flyt þetta frv. Það er ljóst, hvað í þessu frv. felst. Það er í stuttu máli að flytja ákvörðunarvald um stofngengi íslenzkrar krónu gagnvart erlendum gjaldeyri frá Seðlabanka Íslands og til Alþ., þar sem þetta vald var lengst af. Flutningur þessa máls gefur, eins og ég áðan sagði, tilefni til þess að rifja upp, hvernig ástatt var hér í íslenzku þjóðfélagi, þegar Seðlabankanum var fengið þetta vald í hendur, og með hvaða hætti það gerðist. Það muna margir, að á árinu 1959, - því ári, sem segja má, að væri undanfari þess stjórnarsamstarfs, sem hófst 1960 og staðið hefur alla tíð síðan, - var framkvæmd stöðvun kaupgjalds og verðlags af þeirri ríkisstjórn, sem þá sat, og jafnframt var á því ári framkvæmd allnokkur launaskerðing. Síðan, eftir að núverandi ríkisstjórn hafði séð dagsins ljós, fór hér fram stórfelld gengisfelling ,snemma árs 1960. Eins og jafnan, þegar um mikilsháttar gengisfellingar hefur verið að ræða, þá hækkaði verðlag allt í kjölfar þessarar gengisfellingar, og það var talið, að á árinu 1959 og 1960 hefði orðið um að ræða a.m.k. 25% launaskerðingu almennings. Launastéttirnar voru þó að segja mátti býsna rólegar á þessum tímum og töldu rétt, að það kæmi rækilega f ljós, hver áhrif gengisfellingarinnar 1960 yrðu, og þar með fengist nokkur reynsla af þeirri stjórnarstefnu, sem þá hafði verið upp tekin og kennd var við viðreisn. Það var ekki fyrr en vorið 1961, að verkalýðshreyfingin ákvað að hefjast handa og freista þess að rétta hlut sinn, eftir að alþýðustéttirnar höfðu á árunum 1959 og 1960 orðið fyrir launaskerðingu, sem nam um 25%, eins og ég áður sagði. Það fór svo, að samningar náðust ekki milli verkalýðsfélaga og atvinnurekenda, og almenn verkföll hófust í maímánuði þetta ár. Þá gerist það, eftir að verkföll hafa staðið stuttan tíma, sem þótti verulegum tíðindum sæta, að tvær sterkustu félagsmálahreyfingarnar, hreyfingar almennings hér á landi, samvinnuhreyfingin og verkalýðshreyfingin, báru þá gæfu til þess að taka upp samvinnu í sambandi við lausn kjaramálanna, og snemma í júnímánuði, eftir að verkfall hafði staðið í stuttan tíma, semja Vinnumálasamband Sambands Ísl. samvinnufélaga og ýmis kaupfélög, þar á meðal Kaupfélag Eyfirðinga, við verkalýðsfélögin á viðkomandi stöðum um 10–13% kauphækkun, um 6% orlof og um ýmsar fleiri réttarbætur félögum i verkalýðshreyfingunni til handa, þar á meðal um 1% af útborguðum vinnulaunum í sjúkrasjóði verkalýðsfélaga. Þetta samkomulag þessara aðila, samvinnuhreyfingarinnar og verkalýðshreyfingarinnar, var í rauninni stórtíðindi, og ýmsir vonuðu, að önnur og meiri mundu á eftir fara. Það var vissulega atburður, sem hlaut að vekja athygli, þegar þessar tvær langstærstu og öflugustu almannahreyfingar tóku þarna höndum saman til þess að leysa mjög víðtækt verkfall vorið 1961. Í rauninni var þetta stórpólitískur viðburður, og hefði betur farið, ef framhald hefði orðið á því heillavænlega samstarfi, sem þarna var hafið. En eftir að samvinnuhreyfingin og verkalýðshreyfingin höfðu samið og eftir að verkföllum hafði verið aflýst á Norðurlandi og að nokkru leyti hér á Suðurlandi við samvinnuhreyfinguna, þá héldu enn .þá áfram verkföll, vegna þess að þeir atvinnurekendur, sem voru í Vinnuveitendafélaginu, harðneituðu að semja. Þessi deila stóð lengi, eða um það bil mánuð, og harðast og lengst var deilt um sjúkrasjóðina og yfirráðin yfir þeim. Þessu mikla verkfalli lauk svo hinn 29. júní, eftir að það hafði staðið um mánaðartíma eða þar um bil. Nú er það alkunna, að ríkisstjórnin, viðreisnarstjórnin, sem þá var á öðru ári stjórnarferils síns, undi þessum úrslitum ákaflega illa, enda þótt hér væri ekki um annað að ræða en það, að verkalýðshreyfingin hafði náð samningum um 10 –13% kjarabætur eftir að hafa orðið að taka á sig kjaraskerðingu, sem nam um 25% á tveimur undanförnum árum. En þessu vildi ríkisstjórnin ekki una, og það mun hafa verið vegna þess, að ríkisstjórnin gat ekki eða taldi sig ekki geta unað því, að verkalýðshreyfingin næði þessum kjarabótum, að farið var að hugsa til þess, á hvern hátt þeim yrði náð aftur af launastéttunum. Og það mun hafa verið nokkur fyrirstaða, að því er ég hygg, meðal stjórnarliða, að því er snertir að ná þeim aftur með einu pennastriki, með gengisfellingu. En þá er það sem hæstv. ríkisstjórn og ráðunautar hennar í fjármálum taka upp á því snjallræði frá sínu sjónarmiði séð að taka með brbl. gengisákvörðunarvaldið af Alþ., sem hafði haft þetta vald, og flytja það yfir til Seðlabankans. Þetta var gert með brbl. frá 1. ágúst 1961, og gengislækkun var síðan ákveðin af Seðlabankanum hinn 4. ágúst um rúmlega 13%. Þessi gengisfelling í ágústmánuði 1961 með þeim atvikum, sem hún varð, og þá sérstaklega um að flytja valdið til gengisbreytinga olli miklum deilum, sem ég mun ekki rifja upp hér, en vísa til þess, sem segir um það efni í grg. þessa frv. Ég skal aðeins á það minna, að í sambandi við forsendur brbl. frá 1961 er sérstaklega lögð áherzla á, að það sé handhægara, eins og það mun hafa verið orðað í umr., og einfaldara að hafa gengisskráningarvaldið í höndum Seðlabankans en að verða að leita til Alþ. hverju sinni til að koma fram gengisbreytingu. Ég lít svo á, að hér sé síður en svo um að ræða meðmæli með því fyrirkomulagi, að Seðlabankastjórn og þá ríkisstjórn hafi þetta mikilvæga vald með höndum, en Alþ. .eigi þar ekki um að fjalla. Ég skal ekki fara mörgum orðum, eins og ég áðan sagði, um þær deilur, sem uppi voru 1961, um það, hvort sú ákvörðun að flytja gengisskráningarvaldið með brbl. hafi verið rétt stjórnvaldaathöfn samkv. stjskr. eða stjórnarskrárbrot. Um þetta var deilt, og ekki get ég annað sagt en að mér virðist, að full rök hafi verið færð að því, að þetta stappaði a.m.k. mjög nærri brotum á ákveðinni gr. stjskr., hafi það ekki verið beint stjórnarskrárbrot. En um þetta efni skal ég að öðru leyti vísa til grg. fyrir frv., sem fjallar nokkru nánar um þetta atriði. Það þarf ekki um það að fjölyrða, að rétturinn til þess að ákvarða gengi felur í sér ákaflega mikið vald, og sá aðili, sem hefur slíkt vald, getur svo að segja á einni dagsstund flutt til fjármuni í þjóðfélaginu milli einstaklinga og starfshópa, svo að hundruðum milljóna og jafnvel milljörðum króna skiptir. Með slíku valdi er vissulega hægt að raska verulega þeirri tekjuskiptingu, sem samið hefur verið um í frjálsum samningum, og sömuleiðis má með slíku valdi raska verulega ýmsum beinum ákvörðunum Alþ., ef ekki fara saman skoðanir Alþ. og þeirra, sem með ákvörðunarvaldið í gengismálum fara. Ég lít þannig á, að slíkt vald sem þetta eigi hvergi að vera nema í höndum Al,þ. Ég tel, að það séu einmitt þungvæg rök fyrir því, að Alþ. eigi að hafa þetta vald, en ekki Seðlabankinn, að það á ekki að vera neitt þægilegt verk eða fljótlegt eða létt að breyta genginu. Það á ekki að vera hægt að nota slíkt vald, eins og hefur borið á, að gert hafi verið, sem hótun, t.a.m. hótun gagnvart verkalýðshreyfingunni um það, að ef hún nái fram við atvinnurekendur i frjálsum samningum þeim kjörum, sem handhafar gengisskráningarvaldsins vilja ekki una, að þá sé hægt með einu pennastriki að raska öllum samningum og breyta öllum hlutföllum með því einungis að fella gengið. Þetta á að mínum dómi ekki að vera hægt að gera. Slíkt sverð á ekki að hanga yfir þeim aðilum, sem ganga til frjálsra samninga um kaup og kjör, að hægt sé á einni dagsstund að ómerkja að meira eða minna leyti niðurstöður af því, sem um kann að semjast. Í grg. þessa frv., sem ég mæli nú fyrir, er skýrt frá því og vitnað til nokkurra dæma um það, að annar stjórnarflokkurinn, Alþfl., hafi lengi verið þess sinnis, að Alþ. ætti að hafa þetta vald, en ekki Seðlabanki eða Landsbanki. Árið 1950, eftir gengisfellingu, sem þá var gerð, þá töldu þáverandi stjórnarflokkar rétt að flytja þetta gengisskráningarvald frá Alþ. til Landsbankans, sem þá hafði jafnframt seðlaútgáfuréttinn. Gegn þessu risu ýmsir, og þ. á m. Alþfl. allur og það mjög eindregið og ákveðið, og það voru einmitt forystumenn Alþfl., sem þá lögðu á það mjög ríka áherzlu, að við það væri ekki unandi, að bankavaldið í landinu gæti notað gengisskráningarvaldið til þess að hóta eða ógna verkalýðshreyfingu og atvinnurekendum og frjálsum samningsrétti þeirra með því að breyta nýgerðum samningum með gengisbreytingu, eins og raunverulega var gert sumarið 1961. Ég hef talið rétt, að flytja þetta frv. nú og láta á það reyna, hver er vilji a.m.k. þessarar hv. d. í sambandi við þetta mál. Ég geri það ekki sízt vegna þess, að nú að undanförnu hafa verkalýðsfélögin almennt verið að segja upp samningum, og það er vitað, að almennir kjarasamningar hljóta að fara fram nú í vor. Það er viðurkennt, að ég vil segja, af flestum eða öllum, þar á meðal af ýmsum áhrifamönnum í liði stjórnarflokkanna, að svo mikil hafi kjaraskerðing undanfarinna ára verið, að því er snertir allan almenning í landinu, að hann hljóti að eiga rétt á því að fá hag sinn eitthvað bættan við samningagerð nú, og það er einnig viðurkennt, að hagur atvinnuveganna hafi batnað svo mikið, að þetta sé kleift, að vissu marki a.m.k. Hitt verður svo trúlega, eins og oftast áður, deiluefni, hversu sem til tekst að leysa slíkar deilur, hvað atvinnuvegirnir væru taldir þola miklar kauphækkanir nú. Ég geri ráð fyrir, að um það verði skoðanir skiptar, eins og oft áður, enda þótt ekki liggi nú fyrir neitt ákveðið um það. Ég legg áherzlu á, að það verður að teljast óeðlileg samningsaðstaða, ef viðsemjendur um kaup og kjör og frjálsa samninga eiga það stöðugt á hættu, að Seðlabankastjórn og ríkisstjórn komi að samningum loknum og segi: „Þessir samningar, sem þið hafið gert, herrar mínir, atvinnurekendur og verkalýðsfélög, eru á þann veg, að við erum ekki ánægðir með þá, og þess vegna ætlum við að breyta niðurstöðum þeirra og við gerum það með gengisbreytingum.“ Það er óneitanlega örðugt að ganga til samningsgerðar undir slíkum kringumstæðum. Nú má að vísu segja, að þó að valdið til gengisskráningar verði aftur fært til Alþ., þá sé það engin trygging fyrir því, að þessu mikla valdi verði ekki einhvern tíma beitt, án þess að knýjandi nauðsyn beri til. Þetta er að vísu rétt, en þó held ég, að hitt megi teljast alveg ótvírætt, að með því að fela Alþ. þetta mikla vald á nýjan leik, þ.e.a.s., að ákvarða gengisskráningu með l., þá geri það gengisbreytingar heldur erfiðari viðfangs, heldur viðurhlutameiri en ella, og að menn hugsi sig e.t.v. tvisvar um, áður en út í slíkt er farið. Það tel ég vissulega kost, en ekki löst, því að hvað sem öðru líður, þá held ég, að menn ættu að geta orðið nokkuð almennt sammála um það, að gengisbreyting, án þess að mjög brýn og knýjandi nauðsyn sé fyrir hendi, sé jafnan af hinu illa, og þó verst, þegar þannig er ástatt, að hún sé knúin fram með offorsi og jafnvel í reiðikasti án sérstaks og knýjandi tilefnis, eins og ég tel og margir fleiri, að orðið hafi sumarið 1961 sællar minningar. Herra forseti. Ég skal svo ekki hafa þessi orð öllu fleiri, en æski þess, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og væntanlega hv. fjhn.



Herra forseti. Ég skal á þessu stigi málsins ekki hafa mörg orð um það frv., sem hér liggur fyrir, enda á ég sæti í þeirri n., sem lagt hefur verið til, að því yrði vísað til. En ég vil þó aðeins taka það fram, að ég er frv. með öllu andvígur, og ég tel, að í því felist síður en svo nokkurt öryggi fyrir launþegana eða verkalýðinn í landinu, þó að samþ. yrði. Þetta mál var auðvitað á sínum tíma, mjög ítarlega rætt hér á hv. Alþ., þegar sú breyt. var gerð sumarið 1961 með brbl. að færa gengisskráningarvaldið frá Alþ. til Seðlabankans. Við þær umr. var það upplýst, að það fyrirkomulag, að Alþ. ákvæði gengisskráninguna, væri hvergi í Evrópu vestan járntjalds a.m.k., nema í Belgíu. Skal ég ekki segja um það, hvort Belgir hafa sama fyrirkomulag í dag, en alls staðar annars staðar er það seðlabankinn í samráði við ríkisstjórnina, sem ákveður gengisbreytingarnar. Ekki er kunnugt um það, að það sé í nokkru Vestur-Evrópulandanna baráttumál verkalýðshreyfingarinnar, að þessu verði breytt, og ástæðan til þess, að svo er, er að mínu áliti augljós. Vitanlega eru gengisfellingar alltaf neyðarúrræði, sem ekki verður gripið til, nema óhjákvæmilegt sé að mati stjórnvalda. Ástæðan til þess, að slíkar ráðstafanir eru gerðar, eru venjulega þær, að verðlagsþróunin innanlands hefur farið úr skorðum miðað við það, sem er í helztu viðskiptalöndum, eða að það hefur átt sér stað meiri verðbólga innanlands en í viðskiptalöndunum. Slíkt hlýtur alltaf að valda útflutningsatvinnuvegunum miklum örðugleikum, og þegar sú leið er farin, sem engan veginn þarf alltaf að vera sú sjálfsagða, að leiðrétta þetta með því að breyta genginu, þá er það vegna þess, að það er að mati stjórnvalda þrautaminnsta leiðin. Það eru því engar líkur á því, að mínu áliti, að nokkur ríkisstjórn mundi fara út í gengisfellingu, nema hún ætti örugglega meiri hl. Alþ. á bak við sig í því máli. Ef einhver ríkisstjórn gerði slíkt, hlyti hún þegar í stað að hljóta vantraust. Að því leyti breytir það því að mínu áliti engu, hvort gengisskráningarvaldið er í höndum Seðlabanka og ríkisstjórnar eða í höndum Alþ. Hins vegar, ef þarf að breyta genginu og það á að vera háð því, að samþ. sé lagafrv., þá skapar það í fyrsta lagi mjög mikla hættu á spákaupmennsku, svörtum gjaldeyrismarkaði og öðru slíku, eins og reynslan hefur líka sýnt oftar en einu sinni, þegar gengislækkunarfrv. hafa legið í fleiri vikur fyrir Alþ., eins og var bæði 1960 og líka árið 1950. En auk þess hefur það bakað atvinnuvegunum mjög mikla örðugleika, þegar allar gjaldeyrisyfirfærslur, nema þær bráðnauðsynlegustu, eru stöðvaðar um lengri tíma. Það er því ekki öðrum en spákaupmönnum um gjaldeyri í hag að hafa þetta fyrirkomulag, en það veldur hins vegar öllum almenningi miklum óþægindum. Ég tel því fyrir mitt leyti mjög fjarri lagi, að það ráði bót á neinum vanda að breyta hér um. Að öðru leyti tel ég ekki ástæðu til þess að fara út í neinar deilur eða umr. um aðstæðurnar í efnahagsmálum árið 1961, það er þrautrætt mál. Á hinu vildi ég vekja athygli, að það fær, held ég, ekki að neinu leyti staðizt, að verkalýðurinn hafi orðið fyrir 25% kjararýrnun þá á einu til tveimur árum. Vegna gengislækkunarinnar hækkaði vísitala framleiðslukostnaðar um eitthvað 10–12%, þegar áhrifin voru öll komin fram. Það var að vísu ekki bætt með vísitölubótum, því að vísitölukerfið var þá afnumið í bili. Hins vegar komu á móti þessu skattalækkanir, hækkanir fjölskyldubóta og aðrar síðari ráðstafanir, sem gerðar voru til þess að bæta a.m.k. þeim verst settu kjaraskerðinguna af völdum gengislækkunarinnar, og þegar tillit var tekið til þess alls í framfærsluvísitölunni, þá hækkaði hún ekki nema um 3–4%. Nú segi ég ekki, að þetta hafi verið rétt mat á því fyrir alla, hvað kjaraskerðingin var mikil, en hitt held ég, að sé fjarri öllu lagi, að hún hafi getað numið 25%.