Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls kom fram fsp. til mín um hvað mundi líða þeim ábyrgðum sem fallið hafa á Ríkisábyrgðasjóð á liðnum árum. Ég hef aflað þessara upplýsinga. Raunar eru þær líka birtar í ársskýrslum Seðlabanka Íslands. Árið 1984 voru innleystar kröfur af Ríkisábyrgðasjóði upp á 248.1 millj., en endurgreiðslur voru 121.5, þannig að nettó féllu á sjóðinn 126.6 millj., en eins og menn vita heldur Ríkisábyrgðasjóður kröfunum auðvitað áfram á skuldarana þó að greiðslur falli á hann og reynir að innheimta það sem unnt er. Árið 1983 voru innleystar kröfur af sjóðnum 193.1 millj., en endurgreiðslur 91.1, nettó 102 millj. 1982 eru innleystar kröfur 89.1 og endurgreiðslur 66.6 eða nettó 22.5 millj. kr. Eins og ég gat um hefur mér ekki tekist að afla upplýsinga fyrir þetta ár. Það er ekki að fullu uppgert.



Herra forseti. Samgn. hv. Ed. hefur skoðað frv. eftir afgreiðslu í Nd. og þykir reyndar að það sé ekki til sérlegra bóta sem gert hefur verið í breytingum þar, en mælir með því að það verði samþykkt.

Frsm. 4. minni hl. (Eiður Guðnason) (frh.): Herra forseti. Mér hefði ekki þótt verra ef hæstv. menntmrh. hefði séð sér fært að vera viðstödd hér í Ed.

Það er verið að gera henni viðvart.

þegar þessi umr. fer fram. Ég var þar kominn í máli mínu í gær, herra forseti, að ég var að gera grein fyrir þeim brtt. sem ég hef, ásamt hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni flutt við frv. til útvarpslaga og ég hafði aðeins gert grein .fyrir einni till., þeirri fyrstu á þskj. 1208. Hún er við 3. br., 7. tölulið, sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Óheimilt er að aðrir aðilar en sá, sem leyfi hefur til útvarpsrekstrar, kosti almenna dagskrárgerð þótt ekki gildi það um einstaka dagskrárliði." Nú er það svo að þessi setning er algerlega merkingarlaus eins og hún stendur hér í frv. og verður ekki skilin. Hún er merkingarlaus og.hún er óskiljanleg. Hvað eru lög? Lög eru samskiptareglur. Lög eru reglur um samskipti þegnanna í þjóðfélaginu. Þess vegna verða lög að vera þannig orðuð, skýrt og skilmerkilega, að það þurfi enginn að velkjast í vafa um hvað þau þýða. Nú skora ég á hæstv. menntmrh., ég geri ráð fyrir að hún kveðji sér hljóðs við þessa umr., að skýra nákvæmlega hvað í þessari grein felst, 7. tölul., sem hljóðar svo: „Óheimilt er að aðrir aðilar en sá, sem leyfi hefur til útvarpsrekstrar, kosti almenna dagskrárgerð þótt ekki gildi það um einstaka dagskrárliði.“ Hver er munurinn á almennri dagskrárgerð og gerð einstakra dagskrárliða? Hvað er þetta? Til þess að gera þetta skýrara og freista þess að fá einhverja merkingu í þetta er sú brtt., sem við höfum flutt, á þessa leið: „Óheimilt er að aðrir aðilar en sá, sem leyfi hefur til útvarpsrekstrar, kosti almenna dagskrárgerð eða einstaka dagskrárliði. Þetta gildir þó ekki um áður framleitt myndefni, svo sem kvikmyndir, eða fræðslu- og skemmtiefni af myndböndum.“ Það er ekkert víst að einhugur sé um efnisatriði þessarar breytingar, en með þessum hætti verður lagagreinin þó a. m. k. skiljanleg og sett er undir það að sjónvarpsstöðvar geti sýnt einstaka dagskrárliði, eins og kvikmyndir eða fræðsluþætti, sem hafa verið kostaðir af öðrum. Við getum tekið t. d. dæmi um fræðsluþátt sem Rauði krossinn lætur gera og kostar. Samkv. þessari brtt. okkar er fullkomlega heimilt og eðlilegt að sýna hann, en eins og greinin er orðuð í frv. er alls ekki ljóst hver er munurinn á almennri dagskrárgerð og einstökum dagskrárliðum. Einn svona þáttur er auðvitað almenn dagskrárgerð. Það fer eftir orðanna hljóðan og liggur í hlutarins eðli. Þá er hér næst, svo ég haldi áfram að gera grein fyrir brtt. á þskj. 1208, liður b. - Ég hef raunar, herra forseti, kosið að draga þann lið til baka - sem hljóðar svo: „Að því er varðar dagskrárefni á erlendum tungum skulu útvarpsstöðvar fylgja sömu starfsreglum varðandi þýðingar og textun og fylgt er hjá Ríkisútvarpinu.“ Flm. hafa dregið þessa till. til baka og flutt nýja brtt. Það var m. a. vegna þess að í Morgunblaðinu í gær, málgagni menntmrh., segir, með leyfi forseta: „Íslenskur texti eða tal fylgi erlendu efni. Menntmrh. hefur fallist á að setja í reglugerð um starfsemi sjónvarpsstöðva“ - Ég vek athygli á því að það er þegar byrjað að semja reglugerðir samkv. lögum sem enn hafa ekki verið samþykkt á Alþingi. - „ákvæði um íslenskt tal eða að neðanmálstexti skuli fylgja erlendu sjónvarpsefni. Ákvæðið hljóðar svo: „Erlendu sjónvarpsefni, sem sýnt er í íslenskum sjónvarpsstöðvum, skal jafnan fylgja íslenskt tal eða neðanmálstexti eftir því sem við á hverju sinni. Sé um að ræða beina útsendingu á erlendri tungu skal það vera meginregla að þulur kynni eða endursegi það sem um er fjallað nema bein ástæða sé til annars.“ Ég hef kosið að flytja brtt. við frv. þannig að þessi texti, sem mér finnst afar skynsamlega saminn, komi inn í þetta lagafrv. eins og hann er birtur í Morgunblaðinu. Ég held að þetta sé í rauninni betra en sú till. sem ég hafði látið prenta á þskj. 1208, án þess að ég hafi um það fleiri orð. Brtt. er raunar óþarfi að lesa upp. Hún er eins og fram kom í fréttaklausu Morgunblaðsins. Og ég ítreka að þetta er betra en sú till. sem er í brtt. á þskj. 1208. Þess vegna hef ég ákveðið að flytja þetta sem sérstaka brtt. og hlýtur hún að eiga stuðning hjá hæstv. menntmrh. Þá kem ég að 2. lið sem varðar menningarsjóð útvarpsstöðva. Ég held raunar að það sé enginn ágreiningur um að efla eigi innlenda dagskrárgerð og styðja við bakið á henni í hvívetna og veita auknu fjármagni til innlendrar kvikmyndagerðar og innlendrar dagskrárgerðar í sjónvarpi og útvarpi. En ég er ekkert viss um að þessi leið sé sú besta. Ég held að það komi margt annað til greina þar og ég held að ákvæðið um menningarsjóð útvarpsstöðva, II. kafli í frv., hafi verið sett inn til einhvers konar málamiðlunar og málamiðlunar sem menn séu samt hreint ekkert sáttir við. Og nú skal ég segja hv. þm. hvernig það kæmi út ef ákvæðið um menningarsjóð væri í gildi á þessu ári. Það er að vísu óþekkt stærð í því hvað hinar frjálsu útvarpsstöðvar mundu greiða. Tekjur Ríkisútvarpsins, hljóðvarps og sjónvarps, af auglýsingum eru um 250 millj. kr. eða verða það að öllum líkindum á þessu ári. Það þýðir, ef þessi lög væru í gildi, að Ríkisútvarpið mundi greiða 25 millj. kr. samkv. orðanna hljóðan hér. 10%, 25 millj., væru tekin frá Ríkisútvarpinu. Að vísu á samkv. 11. gr. líka að greiða hlut Ríkisútvarpsins af rekstrarkostnaði Sinfóníuhljómsveitarinnar af þessum 25 millj. Það er áætlað samkv. yfirlýsingum fjármálastjóra Ríkisútvarpsins. að þessi upphæð verði í kringum 8 millj. kr. á yfirstandandi ári. M. ö. o.: Ríkisútvarpið mundi á þessu ári samkv. þessum ákvæðum, sem ég veit að er mikil andstaða gegn innan Sjálfstfl., greiða 17 millj. kr. í menningarsjóð útvarpsstöðva. Enginn veit hvað hinar nýju útvarpsstöðvar mundu greiða til hans, það er óþekkt stærð, en Ríkisúfvarpið mundi láta af hendi rakna 17 millj.

Ætli það fengi ekki eitthvað af því til baka?

Jú, hárrétt, hæstv. menntmrh. Að líkindum fengi Ríkisútvarpið eitthvað af þessu til baka, en það er engin trygging fyrir því að það fengi það allt til baka. Ég er ekki að segja að Ríkisútvarpið yrði notað til að standa undir innlendri dagskrárgerð útvarpsstöðva í eigu annarra. Það er þó ekkert í frv. sem kemur í veg fyrir það. Auðvitað er hugsanlegt að setja í reglugerð ákvæði um að Ríkisútvarpið skuti aldrei fá minna til baka úr þessum sjóði en það borgar í hann. Um það hefur þó aldrei verið rætt, á það hefur aldrei verið minnst og um það vita menn ekki nokkurn skapaðan hlut. Þess vegna leggjum við til í brtt. okkar að þessi prósenta verði lækkuð niður í 4% . Þá mun Ríkisútvarpið greiða í þennan sjóð upphæð sem er töluvert meiri en rekstrarkostnaðurinn af Sinfóníunni, en upphæðin sem kemur þá frá útvarpinu í sjóðinn verður langtum lægri. Ég er ekkert að segja að þessi prósentutala, 4%, sé sú eina rétta, það getur verið álitamál, en hún er sett fram til að ákveða einhverjar tölur. Þá höfum við og flutt brtt. við 4. gr. sem er á sérstöku þskj., 1226. Hún varðar auglýsingamálið. Þar er komið inn á það að þeim sjónvarpsstöðvum sem senda efni um boðveitur í eigu sveitarfé.laga sé heimilt að afla sér tekna með auglýsingum. Tilgangurinn með því að setja þessa till. fram með þeim hætti sem þarna er gert er fyrst og fremst að fá alveg skýra afstöðu stjórnarliðsins til boðveitnanna með því að greiða atkv. um brtt. okkar sem mér sýnist ganga lengra en önnur till. sem hér er. Það kemur þá í ljós við þá atkvgr. hver afstaðan er til þessa máls. Við höfum einnig lýst því yfir, Alþfl.-menn, að að þeim ákvæðum föllnum er afstaða okkar til auglýsingamálsins ekki sú sama og áður var. Við áskiljum okkur rétt til að greiða atkv. gegn auglýsingafrelsinu ef ákvæðin um boðveitukerfin verða felld. Þá er ég kominn að 3. liðnum á þskj. 1208 sem er brtt. við 34. gr. frv. Ég held að till. þeirra sem að meiri hl. stóðu í Nd. sé byggð á einhverjum misskilningi vegna þess að þetta ákvæði er meira og minna út í hött eins og það er í frv. núna og illskiljanlegt. Ákvæðið hljóðar svo: „Hver sá, sem heimild hefur til rekstrar útvarps samkv. lögum þessum, skal varðveita í a. m. k. 18 mánuði hljóðupptöku af öllu frumsömdu, útsendu efni. Þó er heimilt að varðveita fréttir í handriti. Skylt er að láta þeim, sem telur misgert við sig í útsendingu, í té afrit af hljóðupptöku þeirrar útsendingar.“ Nú leitaði ég skýringa á þessu ákvæði í nál. meiri hl. í Nd. Þar stendur, með leyfi forseta: „Talið er eðlilegt að hæfileg skylda sé lögð á'útvarpsstöðvar til varðveislu á frumfluttu efni til að þeir sem telja misgert við sig í útsendingu eigi þess kost að fá afrit af hljóðupptöku.“ Eins og þetta er orðað í frv. eins og það liggur nú fyrir er talað um að geyma í 18 mánuði hljóðupptökur af öllu frumsömdu útsendu efni. Hvað er frumsamið efni og hvað er ekki frumsamið efni. Nú er það svo í útvarpi, og það þekkja þeir sem starfa að útvarpi og sjónvarpi, að ekki er alltaf talað eftir handriti og þegar talað er um frumsamið efni er venjulega átt við einhvers konar dagskrárefni. Ég geri ekki ráð fyrir að það sé almennur málskilningur að undir frumsamið efni flokkist t. d. kynningar þó að þær séu með vissum hætti frumsamið efni. En þetta ákvæði er alveg skelfilega klúðurslegt. Það sem átt er við er auðvitað að það á að skylda þessar stöðvar til að gera eins og Ríkisútvarpið gerir nú, þ. e. að taka upp alla útsendinguna frá morgni til miðnættis eða frá upphafi til enda. Þá er þetta tekið upp á afar hæggeng segulbandstæki sem snúast löturhægt allan daginn og taka upp hvert einasta orð sem sagt er í útvarpinu. Þetta er gert í öllum útvarpsstöðvum um víða veröld, eftir því sem ég best veit. Það eru ákvæði um þetta í útvarpslögum á öllum Norðurlöndunum og auðvitað miklu víðar. En að geyma þetta í 18 mánuði er eins og hver önnur vitleysa. Ef einhver telur misgert við sig í útsendingu kemur það venjulega upp næsta fljótt. Alls staðar þar sem ég þekki til eru geymsluákvæði í 3–4 mánuði látin duga. Það er auðvitað hinn eðlilegi tími. Ef engin eftirmál vakna á þeim tíma vakna þau yfirleitt ekki. A. m. k. á Norðurlöndunum eru 3–4 mánuðir látnir duga og hvergi þar sem ég þekki er slíkt geymt lengur en sex mánuði. Þó kann að vera að það sé til. En eins og þessi grein er núna tekur hún ekki af tvímæli um að það eigi að taka upp alla dagskrána frá upphafi til enda, eins og útvarpið gerir og eins og sjónvarpið gerir. Það er geymt, að ég hygg, í þrjá mánuði. Það er tóm vitleysa að vera að skikka þessar stöðvar til að geyma þetta í 11/2 ár. Af hverju þá ekki tíu ár? Af hverju er þá ekki farið eftir fyrningarfresti um málshöfðun vegna ærumeiðinga? Þetta ákvæði verður að laga. Þá kem ég að ákvæðum til bráðabirgða. Þar er þau ákvæði að finna sem brýnast er að laga vegna þess - og nú er hæstv. menntmrh. lögfræðingur - að þar eru ákvæði sem fá ekki staðist. Það verða alltaf slys við lagasmíðina öðru hvoru. Síðasta slysið er að í hv. Nd. er samþykkt breyting á lögum sem gengur þvert á stjórnarskrá og er stjórnarskrárbrot, eins og hæstv. forsrh. vakti athygli á þegar hann mælti hér fyrir frv. um ríkisendurskoðun. Í frv. um ríkisendurskoðun, eins og það er eftir 2. umr. í Nd., segir með leyfi forseta: „2. gr. Forstöðumaður stofnunarinnar, sem nefnist ríkisendurskoðandi, er skipaður af forseta Íslands eftir tilnefningu forseta Alþingis til sex ára í senn.“ Þetta samrýmist ekki stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Forseti Íslands getur ekki gert ráðstafanir af þessu tagi nema til komi atbeini ráðh. Forsetar Alþingis og forseti Íslands hafa skv. stjórnarskrá ekki vald til þess að gera það sem Nd. hefur kveðið á um í lögum og þess vegna verður að breyta því ákvæði og frv. mun fara aftur til Nd. Sams konar mistök hafa orðið í Nd. við útvarpslagafrv., þó ekki brjóti þau í bága við stjórnarskrá, og nú skal ég gera grein fyrir því. Við 39. gr. þessara laga segir: „Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 1986.“ Í ákvæði til bráðabirgða segir: „Útvarpsréttarnefnd skal kjörin fyrsta sinni við gildistöku laga þessara og sitja til ársloka 1989.“ Allt gott um það. Síðan segir: „Stjórn menningarsjóðs útvarpsstöðva skal skipuð fyrsta sinni fyrir árslok 1985,“ þ. e. það á að skipa stjórn sjóðs sem stofna skal skv. lögum sem hafa ekki tekið gildi. Ég hef borið þetta ákvæði undir þrjá lögfræðinga. Ég bar þetta undir prófessor Sigurð Líndal. Hans niðurstaða varð sú að þetta fengi ekki staðist eins og þetta er orðað. Ég hef borið þetta undir fleiri lögfræðinga, eins og ég sagði tvo aðra, og þeim ber saman um að þetta fái ekki staðist. Þetta er ekki hægt. Ráðh. fær ekki vald skv. útvarpslögum fyrr en 1. janúar 1986. Hann getur auðvitað skipað einhverja nefnd, sem ráðh. kallar stjórn menningarsjóðs útvarpsstöðva, en sú nefnd hefur ekkert vald að lögum vegna þess að lögin hafa ekki tekið gildi. 

Þetta verður í áramótaskaupinu.

Það færi vel á því, hv. þm.

Það er allt í lagi að skipa stjórnina þó að hún taki ekki til starfa fyrr en 1986.

Ráðh. getur ekki skipað stjórn skv. lögum sem hafa ekki tekið gildi. Ef menn hefðu haft rænu á því að orða þetta með þeim hætti: Þrátt fyrir ákvæðið um gildistöku laganna skal skipa stjórn menningarsjóðs á árinu 1985, þá er það sjálfstætt gildistökuákvæði. Nú veit ég að hæstv. menntmrh. er það vel að sér í lögfræði og svo vel að sér að auðvitað veit hún að mismunandi gildistökuákvæði geta mætavel átt heima í lögum, þ. e. mismunandi tími. En það er svo einfalt mál að eins og þetta liggur fyrir í frv. eins og Nd. afgreiddi það frá sér getur Ed. ekki afgreitt málið með þessum hætti. Málið verður að fara aftur til Nd. til að breyta m. a. þessu atriði. Ég tek alveg undir það sem hv. þm. Páll Pétursson, þingflokksformaður Framsfl., sagði í útvarpi í gærkvöldi, þegar þeir ræddust við, hann og hv. þm. Ragnar Arnalds, að auðvitað verðum við hér á Alþingi að vanda okkar vinnubrögð. Við megum ekki láta þennan asa og þrýsting þessa síðustu daga verða til þess að við afgreiðum frá okkur lög sem eru óvönduð, sem eru rökleysa, eins og hér er að finna, eða sem standast ekki, sem stangast á við heilbrigða skynsemi. Þessi gildistökuákvæði fá ekki staðist. Það eru alveg hreinar línur. Það er mjög einfalt mál fyrir okkur hér að koma þessu í skynsamlegra horf og senda málið aftur til Nd. sem vonandi staðfestir þá breytingu. Það er algert meginatriði í þessu máli að þetta gangi upp. Við getum ekki verið þekkt fyrir það hér að láta þetta mál fara frá okkur með þessum hætti. Ég veit að hæstv. menntmrh. er mér alveg sammála um að þannig er ekki rétt að fara að. Svo er annað í sambandi við ákvæði til bráðabirgða sem ég er ekki sammála og flyt brtt. um. Það stendur hér: „Lög þessi skal endurskoða innan þriggja ára frá setningu þeirra.“ Nú skal ég segja hv. þm. að nákvæmlega sams konar ákvæði er í lögunum um Kennaraháskóla Íslands sem Alþingi samþykkti 1971, að mig minnir. Ég er ekki með þau við hendina. Þar stendur m. a. s., hæstv. menntmrh: „Lög þessi skal endurskoða innan tveggja ára.“ Nú veit ég að hæstv. menntmrh. ber ekki ábyrgð á því sem gerst hefur í þessum málum fyrr á árum, en lögin um Kennaraháskóla Ístands hafa aldrei verið endurskoðuð eftir því sem ég best veit. Hæstv. menntmrh. leiðréttir mig þá ef það er rangt. Þetta ákvæði geta menn fundið í lagasafni, í lögum um Kennaraháskóla Íslands frá 1971: „Lög þessi skal endurskoða innan tveggja ára.“ Hér eru sams konar ákvæði. Það er alveg marklaust. Þess vegna þarf að ganga frá þessu með öðrum hætti til þess að tryggt sé að þessi lög verði endurskoðuð. Til þess er mjög einföld leið eins og farin var þegar tölvulögin, sem svo eru nefnd, voru samþykkt hér. Þá var einfaldlega sett ákvæði í þau um að lögin féllu úr gildi að ákveðnum tíma liðnum og að viðkomandi ráðh. skyldi leggja fyrir þingið nýtt frv. til tölvulaga ári áður en lögin ættu að falla úr gildi. Þetta var gert hér varðandi tölvulögin. Við erum nýbúin að samþykkja þau endurnýjuð með sams konar ákvæði um að þau falli úr gildi og verði endurnýjuð eftir ákveðinn tíma. Það gildir alveg það sama um þessi útvarpslög. Þetta eru hvort tveggja málasvið þar sem mjög örar tæknibreytingar eiga sér stað. Þess vegna er hæfilegt að setja löggjöf til þriggja ára og setja jafnframt mjög skýr ákvæði um að lögin skuli endurskoðuð þannig að tryggt sé að það verði gert. Þess vegna hljóðar brtt. okkar þannig: „Lög þessi falla úr gildi 31. des. 1988.“ Þau gilda þá nákvæmlega í þrjú ár. Og því næst segir: „Menntmrh. skal leggja fyrir Alþingi nýtt frv. til útvarpslaga á árinu 1988.“ Og síðan kemur 2. mgr. sem er nýmæli: „Menntmrh. skal árlega flytja Alþingi skýrslu um málefni Ríkisútvarpsins og framkvæmd útvarpslaga.“ Ég held, hæstv. menntmrh., ef hún má vera að því að ljá máli mínu eyra um stund, að það sé athyglisvert nýmæli að beinlínis sé kveðið á um það í lögum að árlega sé flutt hér á Alþingi skýrsla um málefni Ríkisútvarpsins og um framkvæmd útvarpslaga. Ég held að þetta sé nýmæli sem er mjög af hinu góða. Ég var búinn að gera grein fyrir síðari hluta brtt. okkar Karls Steinar Guðnasonar um boðveitukerfi, en eins og ég sagði í ræðu minni í gær eru þau alger forsenda þess að unnt sé að horfa hér á og nota kosti hinnar nýju tækni. Menn horfa ekki á sjónvarp hér frá gervihnöttum nema í mjög takmörkuðum mæli og utan þess tíma sem dagskrá íslenska sjónvarpsins er í gangi öðruvísi en að hér verði komið upp boðveitukerfi. Það er forsenda þess. Og það er hlálegt að Sjálfstfl. skuli standa gegn þessu. Það kom að vísu fram í gær að hæstv. menntmrh. sagði að þetta væri allt í góðri athugun h) á hæstv. samgrh. Ég hef ekki séð hann í þinginu í dag. Ég ætlaði að óska eftir að hann gæfi þá einhverja yfirlýsingu um málið þannig að hægt væri að meta hana og heyra hvernig hún hljóðaði. En ég hef ekki séð hann. Það má vera að hann sé hér. Í nál. Haralds Ólafssonar, Eyjólfs Konráðs Jónssonar og Árna Johnsen segir: „Það er álit 3. minni hl. n. að rétt sé að boðveitur, er flytji útvarpsefni, séu í eigu Pósts og síma og sveitarfélaga og hann treystir því að ákvæði þar að lútandi komi innan skamms í fjarskiptalög.“ Mikið er traust þessara ágætu manna. En ég verð að vekja athygli hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar og Árna Johnsen á samþykkt sem landsfundur Sjálfstfl. gerði. Ég veit að þetta er misskilningur hjá þeim og þeir munu taka þau orð til baka þar sem verið er að prédika að Póstur og sími eigi að eiga alla skapaða hluti. Á landsfundi Sjálfstfl. var samþykkt ályktun þar sem fjallað er um þessi mál: „Áherslan verði lögð á frelsi til útvarpsrekstrar án íhlutunarréttar hins opinbera um dagskrárgerð eða fjárhagsmálefni. Prentfrelsisákvæði stjórnarskrárinnar verði breytt þannig að það feli ótvírætt í sér frelsi til tjáningar án tillits til tjáningarforms. Einkaréttur Pósts og síma á breiðbandskerfum verði afnuminn.“ Landsfundur Sjálfstfl. vill ekkert hafa Póst og síma inni í þessu máli, en af því að við þm. Alþfl. erum að tala um að sveitarfélögin eigi slík kerfi, sem mér finnst fullkomlega eðlilegt og hið eina rétta, þá er farið að snúa sig úf úr málinu með einhverri yfirlýsingu um að hæstv. samgrh. sé að láta athuga þetta allt saman og að það sé í athugun að Póstur og sími eigi þetta. Mín skoðun er sú að Póstur og sími eigi auðvitað að samþykkja þær tæknilegu kröfur sem þarna er um að ræða, en Póstur og sími á bara ekkert að hafa með reksturinn á þessu að gera. Ég veit að við hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson getum verið alveg sammála um það þrátt fyrir það sem stendur hérna. Ég veit við getum verið alveg sammála um það.

No comment.

Nei, það er nefnilega það. Það segir mér allt. Ég þykist hér hafa fært töluverð rök að því að ekki er hægt að samþykkja þetta frv. eins og það liggur fyrir og ég get talið upp ótal, ótal mörg fleiri atriði sem ég hafði ekki nennu til að vera að skrifa brtt. um. Það stendur t. d. hér: „Ríkisútvarpið skal senda út til alls landsins og næstu miða tvær hljóðvarpsdagskrár og minnst eina sjónvarpsdagskrá árið um kring.“ Þröngt skýrt á Ríkisútvarpið að sjónvarpa alla daga. Það er ekkert undanskilið með fimmtudaga. Það segir: sjónvarpa skal árið um kring. Það væri ástæða til að þetta yrði ljósara. Það segir hérna líka: „Ríkisútvarpið skal starfrækja fræðsluútvarp“ - Gott og vel. Ekki hef ég á móti því. - „í samvinnu við fræðsluyfirvöld og skal veita til þess fé á fjárlögum.“ Þetta er heldur óvenjulegt orðalag í lögum. Það segir nú oftar a. m. k.: þegar fé er veitt til þess á fjárlögum. Og vera má að það sé þó algengt eða þess sjái víðar dæmi að svo sé tekið til orða. En ég vil benda á að algerlega er óskilgreint í lögunum hvernig þetta fræðsluútvarp á að vera. Það er ekkert um það, ekki eitt einasta orð. Þetta er góðra gjalda vert. Það er ýmislegt að gerast í þessum efnum sem við verðum að bera okkur eftir að fylgjast með og sjálfsagt er að gera og ég er ekki að hafa á móti þessu ákvæði. Ég bara bendi á að þarna þarf ítarlegri umfjöllun. Það er ýmislegt fleira sem hér mætti til taka. T. d. þetta með breiðbandskerfin sem eru sama og kapalkerfi, aðeins fullkomnasta útgáfa af þeim. Ég ítreka að það er ekki nokkur ástæða til að Póstur og sími eigi slík kerfi. Tvímælalaust eiga sveitarfélögin að eiga þau. Ég þykist hafa leitt hér rök að því að ekki er hægt að samþykkja þetta frv. eins og það er. Ef hv. Ed. samþykkir frv. eins og það liggur fyrir væri það meiri háttar hneisa að láta slíka löggjöf frá sér fara eins og hún er orðuð. En hvaða valkostum stöndum við þá andspænis núna? Fyrsti valkosturinn er sjálfsagt að breyta þessu frv., sníða af því verstu annmarkana, láta það annars laxera, reyna að gera það þannig úr garði að það sé okkur ekki til skammar og háðungar eins og nú er vegna þeirra annmarka sem ég hef þegar um getið. En þetta er ekki góður kostur vegna þess að þetta mál er illa unnið í alla staði og þetta frv., eins og það liggur fyrir, er óttalegt klastur, bastarður hafa sumir sagt, og það er ekki gott. Annar kostur er sá að setja nefnd í þetta mál í sumar. Það mætti vel hugsa sér að setja níu manna nefnd í það með fulltrúum allra þingflokka þar sem stjórnarflokkarnir hefðu hreinan meiri hluta. Ég gæti vel hugsað mér að formaður slíkrar nefndar væri forseti Sþ. sem ég veit ekki í hvað mörg ár, 15–20 ár, átti sæti í útvarpsráði og gjörþekkir málefni Ríkisútvarpsins. Slík nefnd gæti starfað í sumar og hún gæti komið lagi á þetta frv. Það væri hægt að leggja það fyrir í haust og hægt væri að láta gildistímann halda sér alveg óbreyttan. Það þyrfti ekkert að breyta neinu með það. Ég er alveg sannfærður um að það væri hægt að ná samkomulagi um þetta mál í sumar. Ég held að þetta væri mjög skynsamlegur kostur. Í þriðja lagi er sá kostur að leggja þetta vitlausa frv., eins og það nú er alveg til hliðar í bili, en bæta þess í stað bráðabirgðaákvæðum aftan við núverandi útvarpslög. Það var þessi leið sem skoðanabróðir og starfsbróðir hæstv. menntmrh., Lars Roar Langslet menntmrh. í Noregi, fór varðandi norsku útvarpslögin. Sem sagt: það voru sett bráðabirgðaákvæði sem áttu að gilda í þrjú ár eða eitthvað þar um bil hjá þeim, ég skal nú ekki alveg fullyrða um tímann, meðan menn væru að þreifa sig áfram með tilraunir á sviði nýrra útvarpsstöðva og nýrra sjónvarpsstöðva og endurskoða gildandi útvarpslög. Menn tóku sér þennan umþóttunartíma, þrjú ár. Það er mjög skynsamleg ráðstöfun. Þetta væri skynsamlegt að gera hér. Ég er með slíkar tillögur tilbúnar og gæti lagt þær hér fram og geri það kannske til að kynna þessa hugmynd. Ég hef enga von um að hún verði samþykkt. En ég held að það sé langtum skynsamlegri kostur að setja slík bráðabirgðaákvæði aftan við gildandi útvarpslög meðan við erum að ná áttum í þessu máli og í ljósi reynslunnar yrðu lögð fram ný útvarpslög. En það er enginn grundvöllur fyrir neinum skynsamlegum viðræðum við þá sjálfstæðismenn í þessu. Þeir eru búnir að rígbinda sig þannig að það má engu breyta. Þessi deild er sett í þá stöðu að hún á bara að samþykkja frv. með öllum vitleysunum eins og þær koma frá Nd. Ég segi fyrir mig: Ég læt ekki bjóða mér slík vinnubrögð. Þessi lög eiga ekki að taka gildi fyrr en 1. jan. 1986. Hvað liggur á? Af hverju má ekki samþykkja þau í skynsamlegra formi í haust? Undir hvaða þrýstingi er fólkið? Ég verð ekki var við þennan þrýsting. Það er mjög hávær minnihlutahópur, sem hefur tök á fjölmiðlum og sem á þar greiðan aðgang, sem hefur hátt í þessu máli. En er þetta mál sem fólk úti um hinar dreifðu byggðir landsins telur skipta meginmáli vera stórmál? Ég hef efasemdir um það. Ég er fylgjandi því að réttur til að útvarpa verði rýmkaður, en það verður að gerast með skynsamlegum hætti. Það verður að gerast með löggjöf sem er þannig að við getum a. m. k. horft framan í fólk eftir að hafa samþykkt þau. Það getum við ekki eins og þetta er núna. Hvers vegna má ekki vanda þessi vinnubrögð, hæstv. menntmrh.? Ég bara spyr. Þetta er tómt flaustur og kák. Ég lét þau orð falla í ræðu minni í gær að ég mundi ekki tala miklu lengur svo að ég skal nú fara að stytta mál mitt, forseti. Það væri vissulega freistandi að gera hér grein fyrir ýmsu sem fram kemur í skýrslu frá Evrópuráðinu frá því í september s. l. haust þar sem fjallað er um þessi mál. Það væri vissulega freistandi, en þá yrði þetta of langt mál að sinni. Ég áskil mér rétt til þess. Það er mjög ítarleg úttekt þar á því sem verið hefur að gerast í útvarps- og sjónvarpsmálum í Evrópu, þessu aukna frelsi, smástöðvunum, hinum nýju stöðvum. Það er fjallað um þetta frá ýmsum sjónarhornum varðandi tjáningarfrelsi, auglýsingar, rekstrarform og ýmislegt. Þetta er feiknafróðleg skýrsla. En hvað hefur verið gert hér af hálfu menntmrn. t. d. til að kanna þá þróun sem orðið hefur í Evrópu? Hefur eitthvað verið gefið út? Hefur eitthvað verið látið á þrykk út ganga um það hvað hefur verið að gerast? Ekki neitt. Þessum málum hefur ekkert verið sinnt þannig að gefnar hafi verið úf skýrslur eða greinargerðir eins og gert er alls staðar í löndunum í kringum okkur þar sem sérstakar nefndir fylgjast með þessu. Frá því að útvarpslaganefndin lauk störfum undir formennsku Markúsar Á. Einarssonar og þau fskj. prentuð sem eru með áliti hennar veit ég ekki til þess að frá rn. eða opinberum aðilum hafi komið einn einasti skrifaður stafur um þróun þessara mála í Evrópu. Ég spyr: Hvaða skýrslur hefur rn. samið eða gefið út og hvað hefur fólk hér fengið að vita um hvernig þessi mál hafa þróast í grannlöndum okkar? Ekki nokkurn skapaðan hlut. Fyrir skömmu, í síðasta mánuði eða nánar tiltekið í maí 1985, var haldin í Árósum í Danmörku ráðstefna sem hét „Nær-radio í Norden“. Þessa ráðstefnu sóttu tveir fulltrúar Ríkisútvarpsins. Ég hef lesið skýrslu sem annar þeirra skrifaði. Ég hef ekki leyfi til að vitna í hana hér vegna þess að ég hef ekki óskað eftir leyfi hans til þess og mun ekki gera það, en það veit ég að umræðurnar á þessari ráðstefnu komu fulltrúum Ríkisútvarpsins og útvarpsráðs ákaflega mikið á óvart vegna þess að þar var verið að tala um allt aðra hluti. Þar er verið að tala um smástöðvaútvarp þar sem er tjáningarfrelsi, sem er öllum opið. Það er ekki verið að tala um það sem við sjáum í einu dagblaðanna í dag, nánar tiltekið í DV. Þar er verið að tala um að voldugasti auðhringur Íslands, Samband ísl. samvinnufélaga, hrökklist nú út úr Ísfilmfyrirtækinu, þar sem hann hefur hreiðrað um sig með Reykjavíkurborg, Morgunblaðinu og fleiri góðum fyrirtækjum, og stofni sitt eigið fjölmiðlunarfyrirtæki. Til að gera hvað? Reisa keðju útvarpsstöðva hringinn í kringum landið. Ef menn halda að slíkt sé í bígerð á Norðurlöndunum og annars staðar í Evrópu er það misskilningur. Ég sé að ég hef ekki tekið þessa úrklippu með mér, en þetta er allt saman á baksíðu DV í dag og er slegið upp þar rækilega. Sjálfsagt óttast þeir DV-menn að þeir séu að fá þar keppinaut. Ég veit ekki hvort það er þetta sem menn telja að tryggi aukið tjáningarfrelsi hér á landi. Ég er ekkert viss um að tjáningarfrelsi almennings á Íslandi mundi aukast þó að Samband ísl. samvinnufélaga reisti eins og 100 útvarpsstöðvar á Íslandi. Hvað halda þm. um það? Hvað heldur hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson sem er mikill áhugamaður um útvarpsmál og árum saman flutti hér frv. um þau? Heldur hann að það sé mikil bót fyrir tjáningarfrelsi hins almenna borgara á Íslandi ef SÍS reisir eins og 100 útvarpsstöðvar eða ef Verslunarráðið reisti kannske aðrar 100? Ég er ekki viss um að almenningur á Íslandi ætti greiðan aðgang að þessum stöðvum.  Ég skal fara að stytta mál mitt, herra forseti. Ég er í grundvallaratriðum þeirrar skoðunar að búið sé að gera þetta mál mjög slæmt. Útvarpslagafrv. var ekki gott þegar það kom frá nefnd á sínum tíma, en það er langtum verra núna. Ég veit að hæstv. menntmrh. er réttsýn kona og henni hljóta að vera mætavel ljósir þeir annmarkar sem ég hef bent á. Ég ætla ekki að fara að nafngreina menn eða vitna í einkasamtöl en mér er alveg ljóst að mjög margir viðurkenna að þau sjónarmið sem ég hef hér talað fyrir og ábendingar sem ég hef flutt séu rétt. Ég hef fengið þann hljómgrunn. Hins vegar fæ ég jafnan þau svör, að hér sé allt geirneglt og niðurnjörvað og það sé engu hægt að breyta. Ég neita, herra forseti, að lúta þeim vinnubrögðum og lögmálum hér að Ed. beri að samþykkja þær vitleysur sem menn slysast til að samþykkja í Nd. Ég neita að fallast á það. Ég minni aftur á þá breytingu sem menn slysuðust til að samþykkja í Nd. og stangast á við stjórnarskrá landsins. Auðvitað verður að leiðrétta hana.

Ekki í þessu máli.

Nei, það er í öðru máli. Ég tók það skýrt fram áðan, hæstv. ráðh. Það er í málinu sem varðar ríkisendurskoðun. En í þessu máli hefur Nd. samþykkt ákvæði til bráðabirgða sem fá ekki staðist. Mér þætti ákaflega gaman ef hæstv. menntmrh. gæti leitt fram eitthvert lögbært vitni sem tæki undir það að þessi ákvæði stæðust. Það er ekki hægt að fela ráðh. vald skv. lögum sem ekki hafa tekið gildi. Þá fyrst öðlast ráðh. vald skv. lögum þegar þau hafa tekið gildi og skv. þessu frv. er það 1. jan. 1986. Fyrr getur ráðh. ekkert gert skv. lögunum. Hann getur auðvitað skipað allar þær nefndir sem honum dettur í hug, en þær eru bara marklausar, hafa engin völd skv. þessum lögum fyrr en þau taka gildi. Ef menn hefðu haft ráð og rænu á því að orða þetta með þeim hætti að þrátt fyrir ákvæði um gildistöku laganna skyldi á árinu 1985 skipa stjórn menningarsjóðs útvarpsstöðva, þá væri komið sjálfstætt gildistökuákvæði og fullkomlega í lagi. Þetta gerðu menn ekki og þess vegna verður annaðhvort að samþykkja að þessi nefnd skuli ekki skipuð fyrr en sama dag og lögin taka gildi eða að setja sérstakt gildistökuákvæði um skipun þessarar nefndar. Það er óhjákvæmilegt. Eins og orðanna hljóðan er í frv. getur hæstv. menntmrh. skipað þessa nefnd daginn eftir að lögin eru samþykkt. Og ótrúlegt er það að í Nd. komu þær skýringar fram að það mætti skipa nefndina eina mínútu fyrir miðnætti 1985. Hvort klukkuna vantar eina mínútu í miðnætti 1985 eða hvort það er 1. júní eða janúar 1985 má einu gilda. Það er samt árið 1985 þegar klukkuna vantar eina mínútu í tólf á gamlárskvöld eins og alla aðra tíma ársins. Það er árið 1985 og því verður ekkert breytt. Þess vegna er það aldeilis með ólíkindum að menn skuli hafa haft uppi þau rök að hægt væri að skipa nefndina á miðnætti. Ég ætla ekki að sinni, herra forseti, að hafa þessi orð fleiri, en það er langt frá því að ég sé búinn að segja hug minn allan í þessu máli. Ég á margt ósagt enn, en læt þó máli mínu lokið að sinni.



Herra forseti. Ég ætla að segja hér örfá orð og ekki að lengja umr. Það munu vera liðin um átta ár síðan fyrst var hreyft við því í formi frv. til laga að afnema bæri einkarétt Ríkisútvarpsins á útsendingum útvarps- og sjónvarpsefnis. Á sínum tíma fékk sú hugmynd frekar litlar undirtektir, en síðan hefur mikið vatn runnið til sjávar og skilningur manna á mikilvægi aukins frelsis á sviði fjölmiðlunar tekið miklum stakkaskiptum. Núverandi hæstv. menntmrh. hefur haft frumkvæði um að koma því frelsi í framkvæmd sem það frv. felur í sér sem hér er til afgreiðslu. Ég fagna því merka framtaki. Með samþykkt þessa frv. verður stigið mjög merkilegt, ég vil segja sögulegt, skref inn í hina svonefndu upplýsingaöld. Það mun ráða úrslitum í framfarasókn þjóðarinnar í menningar-, félags- og efnahagsmálum, svo nokkuð sé nefnt, hvernig Íslendingar hagnýta sér hið nýja frelsi á sviði fjölmiðlunar. Ég efast ekki um að einstaklingarnir munu notfæra sér hina nýju möguleika sjálfum sér og þjóðinni til heilla. Það er í samræmi við fyrri viðbrögð Íslendinga þegar þeim hafa staðið til boða nýir möguleikar, ný tækifæri til átaka í þágu lands og þjóðar. Samþykkt þessa frv. sem laga frá Alþingi er tímamótaákvörðun, ákvörðun sem losar um fornaldarlegt fyrirkomulag þessara mála og gerir Íslendinga frjálsari. Ég treysti því að hv. Ed. sameinist um það að samþykkja frv.



Herra forseti. Það eru fjögur atriði sem ég ætla aðeins að víkja að í sambandi við þetta frv. Í fyrsta lagi hefur verið rætt um hvernig framtíðarþróun í sambandi við boðveitur og aðra tækni komi inn í slíkt frv. sem hér um ræðir. Ég tel að breytingar í þeim efnum eigi heima í fjarskiptalögum. Nú hefur nefnd, sem skipuð var til að semja drög að reglugerð um fjarskiptalögin, sem tóku í gildi 28. maí á síðasta ári, nýlega skilað áliti og það hefur komið fram í ræðu hjá hæstv. samgrh. að hann hyggst skipa nýja nefnd til að endurskoða þessi lög m. a. með tilliti til þess hvernig boðveitur geti komið inn og þá mögulega með því að t. d. sveitarfélög geti verið eignaraðilar í lengri eða skemmri tíma að slíkum boðveitum, jafnt ríkisvaldinu. Þetta vildi ég láta koma fram. Það er verið að vinna að þessu og það skiptir miklu máli. Í menntmn. hv. deildar voru nokkur atriði sem má segja að hafi staðið sérstaklega út af í umræðum varðandi í fyrsta lagi auglýsingar, í öðru lagi íslenskan texta með erlendu efni í sjónvarpsstöðvum og svo árin þrjú sem reiknað er með að séu eins konar tilraunaár, þ. e. að lögin séu endurskoðuð og reynslan nýtt á þeim tíma til að kanna málið. Það kom fram í hv. nefnd að ástæða væri til þess, eins og reyndar sjálfsagt er, að semja reglugerð um fyrirkomulag auglýsinga og það kom jafnframt fram þar hjá flestum nm. að ástæða væri til þess að slík reglugerð væri mjög í samræmi við þær reglur sem gilda um Ríkisútvarpið í dag. Ráðh. hefur lýst sig samþykkan þeim sjónarmiðum og sendi nefndinni drög að slíkri reglugerð sem staðfesta þetta. Þá vil ég aðeins víkja að hugmynd að tillögu sem ég lagði fram í menntmn. um íslenskan texta í íslenskum sjónvarpsstöðvum sem væru þá að sýna erlent efni. Það kom fram í ræðu hv. þm. Eiðs Guðnasonar að honum líkaði vel sú till. sem hann gat um og vitnaði í og birtist í Morgunblaðinu. Það er ekkert undarlegt því að hann átti sjálfur hlut að máli við samningu þess texta. Því er ekki undarlegt þó að honum hafi líkað smíðin. Þar unnu menn saman að því að umorða og setja á blað texta sem gæti tryggt það sjónarmið sem kom fram um nauðsyn þess að setja reglur um textun. Hæstv. menntmrh. hefur lýst sig samþykkan þeim texta sem varð til í menntmn. og hljóðar svo: „Erlendu sjónvarpsefni, sem sýnt er í íslenskum sjónvarpsstöðvum, skal jafnan fylgja íslenskt tal eða neðanmálstexti eftir því sem við á hverju sinni. Sé um að ræða beina útsendingu á erlendri tungu skal það vera meginregla að þulur kynni eða endursegi það sem um er fjallað nema bein ástæða sé til annars.“ Nú hefur hv. þm. Eiður Guðnason tekið þennan texta upp sem brtt., en ég tel ástæðulaust að flytja um það sérstaka brtt. því að þetta getur auðveldlega verið reglugerðarákvæði, enda hefur ráðh. lýst sig samþykkan því og á því að vera tryggt að þetta sjónarmið nm. er í höfn. Varðandi endurskoðun á þessum lögum á þriggja ára tímabili, þá mætti óska eftir því að það verði nánar kveðið á um í nefndarskipun að gengið skuli eftir slíkri endurskoðun og hún framkvæmd á markvissan hátt, hvort sem það er með starfi útvarpsréttarnefndar eða í annarri nefnd sem gæti komið til greina í þeim efnum.



Herra forseti. Á þskj. 1224 hef ég ásamt meðþm. mínum 8. landsk. þm. Kolbrúnu Jónsdóttur flutt brtt. við þetta frv. til útvarpslaga sem eru að mestu leyti þær sömu og fluttar voru við frv. í Nd. með þeim undantekningum að tekið hefur verið tillit til þeirra breytinga sem á frv. urðu í meðferð þeirrar deildar. Ég tek undir það með hv. 1. þm. Reykv. að þetta frv. losar sannarlega um fornaldarlegt fyrirkomulag fjölmiðlunar hér á landi. Aftur á móti hef ég það að þessu frumvarpi að finna nú sem endranær að það losar um þetta fyrirkomulag innan ramma fornaldarlegs fyrirkomulags pólitískrar forsjár. Það er það sem ég hef einna helst að frv. að finna. Þess vegna höfum við gert þá brtt. við 2. málsgr. frv. að leyfi til útvarpsrekstrar sé nánast óskilyrtur réttur hvers og eins, að menntmrh. veiti slík leyfi einfaldlega samkv. 3.–6. gr. laganna og að það sé menntmrh. að fylgjast með að þeim ákvæðum sé fylgt, leyfið skuli vera tímabundið til þriggja ára hverju sinni og að farið sé með það með svipuðum hætti og gert er um mörg önnur opinber málefni, að umsókn viðkomandi aðila sé auglýst opinberlega og leitað eftir athugasemdum og þær skoðaðar og teknar til greina ef menn telja það eðlilegt, en að öðru leyti séu menn ekki háðir leyfum og samþykki pólitískra aðila. Í þessari deild sitja æðimargir fulltrúar Sjálfstfl. og ég verð að viðurkenna að mér er ekki að öllu leyti ljóst hvernig þessi fulltrúar Sjálfstfl. geta þjónað tveim herrum með þeim hætti sem ég hef grun um að þeir ætli sér að gera. Ég hafði ekki lagt mig eftir því að kynna mér landsfundarsamþykkt Sjálfstfl., áleit hana ekki það áhugavert plagg, því að reynslunni samkvæmt veit maður að það vill oft verða að þar er sagt eitt þó að gert sé annað. En ég get ekki betur séð en að í 9. gr. þessarar samþykktar, sem vitnað var til áðan, sé með afgerandi hætti tekið undir þau sjónarmið sem ég er hér að túlka í sambandi við skilyrðingu útvarpsréttar. Þar er sagt: „Áhersla verði lögð á frelsi til útvarpsrekstrar án íhlutunarréttar hins opinbera um dagskrárgerð eða fjárhagsmálefni.“ Þess vegna get ég ekki skilið, og ég býst við að það eigi margir aðrir líka erfitt með að skilja það, hvernig þm. Sjálfstfl. geta rétt hér upp hönd og samþykkt hverja greinina á fætur annarri í þessu frv. þar sem útvarpsréttarnefnd, pólitískum forsjáraðila, er falið það skömmtunarvald sem þau ákvæði þessara laga sem að því lúta veita þessari útvarpsréttarnefnd. Við leggjum til að ábyrgðin á framkvæmd þessara laga sé í höndum menntmrh. og að menntmrh. sé þar með sem framkvæmdavaldshafi ábyrgur gagnvart löggjafanum sem fylgist með því að lögunum sé framfylgt og rétti einstaklinga og félaga sé borgið, en ekki að ábyrgðinni sé - hvað eigum við að segja - dreift með þeim loðna hætti sem gerist með tilkomu nefndar eins og úfvarpsréttarnefndarinnar þannig að aldrei er hægt að draga nokkurn einn aðila til ábyrgðar fyrir það sem þar gerist af því þar gilda lögmál samtryggingarinnar þar sem fulltrúar allra stjórnmálaflokka - að vísu ekki BJ - sitja í þeirri nefnd. Þess vegna leggjum við til í c-lið 1. brtt. að hvarvetna þar sem stendur „útvarpsréttarnefnd“ í frv. komi: menntmrh. Í 2. brtt. er aðaláhersla okkar á seinustu setningunni, þ. e. að settar séu reglur um jafnan tíma er gilda skuli við stjórnmálaumræður, almennt í útvarpi og sjónvarpi. Þetta er gífurlega mikilvægt atriði og þetta er ákvæði sem er að finna í löggjöf eða reglugerðum flestallra landa sem annars búa við mjög mikið frelsi í útvarpsmálum, eins og t. d. Bandaríkjamenn. Við höfum haft, að því er virðist, nokkra sérstöðu í auglýsingamálum útvarpsstöðva að því leyti að við höfum nánast verið eini aðilinn sem bent hefur á þá mjög svo augljósu staðreynd að vegna fæðar Íslendinga er í raun og veru óhugsandi að menn geti rekið útvarpsstöð hér á áskrifendagrundvelli. Reynsla Norðmanna segir okkur það. Þeir hafa átt þar í mjög miklum erfiðleikum með slíkt og eru þó nokkru stærri þjóð en Íslendingar. Þess vegna teljum við eðlilegt að mönnum sé heimilt að afla sér tekna með auglýsingum til þess að auðvelda þeim aðilum sem annars ættu í mjög miklum erfiðleikum með það að halda úti rekstri sem þessum. Við erum á móti því að útvarpsréttarnefnd hafi nokkuð með það að gera hvert verðlag er á þessum auglýsingum því þar með erum við komin með pólitíska stýringu á þeim þætti og íhlutun ríkisvaldsins getur þannig mjög auðveldlega breytt og lagað samkeppnisaðstöðu aðila í hendi sér að sínum vilja. Í 4. brtt. eru brtt. við 5. gr. laganna um að sveitarstjórnir hafi einkarétt á uppsetningu kapalkerfa, en heimilt skal sveitarstjórn að framselja þennan rétt til einstaklinga eða félaga með samningum. Hv. 5. landsk. þm. hefur bent mér á að kapalkerfi hljóta að koma í kjölfar þess að við öðlumst möguleika á því að nota sjónvarpsefni frá öðrum löndum og að nauðsynlegt er að strax frá upphafi sé haldið nokkuð skipulega á þessum málum með svipuðum hætti og veitukerfi sveitarfélaga eru skipulögð og yfirleitt á hendi og í eigu sveitarfélaganna sjálfra. Ég tel eðlilegt að eins sé með það veitukerfi sem hér um ræðir. Aftur á móti tryggi önnur ákvæði þessara laga að aðilar eigi aðgang að þessum kapalkerfum samkv. þeim rétti sem þeim er gefinn í öðrum greinum laganna. Ég legg mjög mikla áherslu á seinni setninguna í brtt. sem er um að á eftir 7. gr. komi ný grein, sem verði 8. gr., um eignarhald á útvarpsstöðum. Það er um það að ræða að setja þau ákvæði inn í þessi lög sem útiloka hringamyndun í þessum rekstri, hringamyndun sem við upplifum í öðrum rekstrargreinum hér á landi, mjög sterklega, og mikil hætta er á að vaxi beint inn í þessa nýju rekstrargrein. Þar er um það að ræða að einstaklingum, sem eigi hlut í fyrirtæki í öðrum greinum fjölmiðlunar, svo sem dagblöðum, sé óheimilt að eiga hlutdeild að útvarpsrekstri og að þetta ákvæði eigi einnig við um fyrirtæki. Þá stendur hér - á það legg ég mikla áherslu - að sami aðill megi ekki reka fleiri en tvær stöðvar. Hv. 5. landsk. þm. minntist áðan á SÍS. Hann gat um frétt í DV, sem ég veit ekki hversu mikill fótur er fyrir, um að SÍS sé að draga sig út úr því fyrirtæki sem það stofnaði með fleiri aðilum hér á s. l. ári, og ætli sér sjálft að fara út í útvarpsrekstur um landið vítt og breitt þar sem SÍS mun þá reka stöðvarnar þar sem þær verða settar upp. Þarna erum við komnir með mjög hreint og skýrt dæmi hringamyndunar í þessari rekstrargrein. Ég tel að hvaða hug svo sem menn bera til samvinnuhugsjónar megi ekki rugla samvinnuhugsjóninni svo saman við aðra hluti að maður telji það eðlilegt að auðhringur eins og SÍS standi að útvarpsrekstri með þeim hætti sem gefið er í skyn að væntanlegt sé. Einnig leggjum við til nýja grein, sem verði 9. gr., um nefnd sem kosin verði til að fylgjast með framkvæmd þessara laga og þróun fjölmiðlunar og lagasetningar, bæði hér og annars staðar, og að sú nefnd skili Alþingi skýrslu árlega þar til endurskoðun laganna er lokið. Það er mjög nauðsynlegt að fylgjast náið með þeirri þróun sem verður, bæði hér og annars staðar, á næstu árum í þessum málum og þess vegna er þessi tillaga fram komin. Það er sorglegt að menn skuli ekki hafa áhuga á að fylgjast með þessum málum með þessum hætti sem hér er lagt til því að þegar gildistíma þessara laga er lokið þurfum við að taka á ný afstöðu til þeirra og þá er nauðsynlegt að það sé gert á grundvelli bestu gagna sem hægt er að afla sér. Þess vegna er lagt til að hér starfi stöðugt í þrjú ár nefnd sem vinni slíkt. Till. í tölul. 6.–11. á þskj. 1224 lúta að þeim kafla sem snertir Ríkisútvarpið og þær ganga í raun allar út á eitt og sama atriðið, þ. e. að taka útvarpsráð, hið pólitíska forsjárvald, út úr starfsemi Ríkisútvarpsins og setja í stað þess ósköp venjulega fyrirtækisstjórn sem er ábyrg gagnvart rn. og rn. síðan ábyrgt gagnvart Alþingi, þannig að völd og ábyrgð aðila í rekstri þessa fyrirtækis séu hreinni og skýrari en nú er og gagnrýni og hugsanlega hrós hvað þessu fyrirtæki viðkemur rati á réttan stað. Sefja skal í stað orðsins „útvarpsráð“ alls staðar: stjórn Ríkisútvarpsins. Forseti Íslands skipi útvarpsstjóra til fimm ára í senn og annist hann rekstur Ríkisútvarpsins o. s. frv. 19. gr. breytist þannig að stjórn Ríkisútvarpsins sé skilgreind, en hana skipi sjö menn, þ. e. útvarpsstjóri, þrír framkvæmdastjórar Ríkisútvarpsins, tveir fulltrúar rn. og einn fulltrúi starfsmanna. Menntmrh. efni til ráðstefnu árlega um málefni Ríkisútvarpsins. Það er þannig að hjá nágrannaþjóðum okkar á Norðurlöndum fer yfirleitt fram árlega, annaðhvort innan þings eða utan, umræða um málefni ríkisútvarpsins í viðkomandi landi. Þar er gerð allsherjar úttekt á því hvernig mönnum finnst hafa til tekist. Þetta er vissulega bæði gott aðhald að þessu fyrirtæki og þar taka menn gagnrýni þá sem fram kemur til greina að svo miklu leyti sem þeir telja hana sanngjarna og þeir geta líka staðið og varið gerðir sínar, hafa til þess vettvang utan fyrirtækisins. 11. liður þessara brtt. er að mínu mati mjög mikilvægur. Hann er mjög mikilvægur vegna þess að þegar þessi lög hafa tekið gildi, í hvaða mynd sem það verður, er Ríkisútvarpið komið í samkeppni við aðra aðila um dagskrárgerð. Ríkisútvarpið er eini aðilinn sem hefur nánast menntað og alið upp ákveðinn hóp sérhæfðra manna til þeirra starfa sem hér um ræðir og það er enginn vafi á því að það verður mjög mikil eftirspurn eftir þessum mönnum og að ný fyrirtæki munu sjálfsagt leitast við að ná starfsmönnum til sín, reyndum starfsmönnum, með tilboðum um betri laun og betri kjör. Þá stöndum við frammi fyrir því að þessir menn þiggja laun eftir launasamningum starfsmanna ríkisins og enginn hefur neitt umboð til að bæta þar um betur. Útvarpið hefur ekki tök á því að bjóða þessum mönnum eftir löglegum leiðum betri kjör ef um það er að ræða að halda í þá. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að útvarpsstjóri fái það umboð að gera beint kjarasamninga við starfsmenn Ríkisútvarpsins þannig að Ríkisútvarpið, sjónvarp eða hljóðvarp, eigi þess kost að bjóða mönnum betri kjör ef um það er að ræða að menn vilji starfa hjá útvarpinu, en geti það einfaldlega ekki vegna þess að þeim standi betri kjör til boða. Ég veit að það er sjálfsagt mjög erfitt að sætta sig við það á síðustu dögum þinghaldsins að gerðar verði brtt. við þetta frv. sem þýði að það fari aftur til Nd. og orsaki þar svipaðan jarðskjálfta og það gerði þegar það kom þar inn í fyrstu, en ég held samt sem áður að okkur sé sómi að því að breyta frv. þannig að við getum frekar samþykkt það hvað samvisku okkar snertir, sætt okkur við það og leiðrétt líka mjög augljósa galla. Þá á ég ekki bara við tæknilega galla. Ég á við hugmyndafræðilega galla sem eru á þessu frv. og ekki er mjög auðvelt að leiðrétta eftir á þegar skapast hefur ákveðin hefð fyrir framkvæmd þessara laga. Þá er ég enn og aftur að vitna til landsfundarsamþykktar Sjálfstfl. þar sem í 9. gr. var lögð áhersla á frelsi til útvarpsrekstrar án íhlutunarréttar hins opinbera um dagskrárgerð og fjárhagsmálefni. Ég álít að 2., 3. og 4. gr. frv. sem hér liggur fyrir geti ekki á nokkurn hátt samrýmst þessari samþykkt sem ég vænti að allir þm. Sjálfstfl. sem hér sitja inni hafi samþykkt á landsfundinum.



Herra forseti. Það er gömul saga að ekki sé alltaf tekið út með sældinni að brjóta mönnum leið til aukins frelsis. Það er ljóst að margir þröskuldar eru á veginum, en spurningin er þessi: Vilja menn sameinast um að yfirstíga þá? Í samningu þessa frv. hefur sú tilraun verið gerð. Ég þykist vita að svo fari að hv. þm. sameinist um nú að lokum að veita þessari tilraun brautargengi. Auðvitað er ljóst, eins og tekið var fram í upphafi þegar mælt var fyrir þessu frv., að hér er um málamiðlun að ræða. Þetta er frv. þar sem enginn einn hefur allt sitt fram. Það er eðli þess sem gerist þegar breytingum þarf að koma á er snerta ýmsar grundvallarhugmyndir manna. Í kjarna sínum snýst þetta mál um þetta: Vilja menn aukið frelsi í útvarpsmálum eða vilja menn það ekki? Ég held að svo mikið hafi verið unnið að því í langan tíma að ná á blað tillögum er sem flestir gætu sameinast um að verkið sé komið á það stig að nú sé ekki annað eftir fyrir Alþingi í bili en ákvörðun, með öllum þeim fyrirvörum þó sem segir í þessu frv. um endurskoðun og gildistíma leyfisveitinga með nokkrum hætti til bráðabirgða, ekki lengur en til þriggja ára. Það er því ekki hægt að segja annað en að þetta skref sé mjög varlega stigið skyldu menn halda að þarna væri um einhverja stórhættu að ræða. Ég er þó persónulega ekki þeirrar skoðunar að svo sé. Hins vegar er það bæði mín skoðun og minna flokkssystkina að þetta mál beri að samþykkja, það beri að stíga þetta skref þó að við höfum ekki fengið öllu því framgengt sem við framast vildum. Það gerum við okkur mætavel ljóst. Margt var það í máli hv. þm. Stefáns Benediktssonar sem gekk lengra í þá átt sem margir sjálfstæðismenn hefðu viljað. Hefði ég getað tekið undir það ef mér væri ekki ljóst að málinu væri stefnt í hættu ef slíkar breytingar væru á því gerðar sem þar voru lagðar til því að við höfum tekið það tillit til samstarfsflokks okkar í ríkisstj. og annarra flokka að við höfum ekki gengið eins langt í þessu efni og við vildum. Hins vegar voru önnur atriði í máli bæði þessa hv. þm. og annarra sem ég var minna sammála. Í þessari umr. hefur greinilega komið fram, sem reyndar kom einnig fram í Nd., að það sem virðist vera meginágreiningsefnið er e. t. v. ekki svo stórt atriði ef grannt er skoðað ef við lítum burt frá því að til eru þeir menn sem eru andvígir afnámi einkaréttar Ríkisútvarpsins á útvarpi, eins og t. d. þm. Kvennalistans og að ég held flestir Alþb.-menn. En að því frátöldu eru meginatriðin og þau sem mestan tíma hafa tekið í umræðunni í raun og veru ekki afskaplega stór. Menn hafa talið það til meginatriða að ekki beri að leyfa, eins og lagt er til núna í frv., auglýsingar í nýjum útvarpsstöðvum, þ. e. ekki í þeim þeirra sem notast við kapal sem tæknibúnað. M. ö. o.: það sem í þessu sjónarmiði felst, ef það væri framkvæmt, er að útvarpsstöðvum er mismunað á kostnað litlu kapalstöðvanna. Þeim væri bannað að hafa auglýsingar í sínum dagskrám gegn gjaldi. Ég efast ekkert um að það geti verið notadrjúg þjónusta í þeim byggðarlögum þar sem litlu kapalstöðvarnar eru reknar að þær mættu auglýsa. Það eru margar auglýsingar þess eðlis að þær eiga fyrst og fremst erindi við það umhverfi þar sem kapalstöðin er rekin eða við tiltekið sveitarfélag og nánasta umhverfi þess. Slík þjónusta gæti því þjónað tvennum tilgangi, annars vegar verið upplýsingaþjónusta og öryggisþjónusta fyrir það byggðarlag um leið og það væri fjáröflun fyrir viðkomandi stöð sem alla jafna hefur einungis lítinn hlustendahóp. Það mundi gefa þeim stöðvum betra tækifæri til að hafa fjölbreyttara efni og samið efni. Ég fæ þess vegna ekki annað séð en að í þessum hugmyndum felist ranglæti gagnvart þessum stöðvum úti um landið sem menn hafa rekið í nokkur ár, bæði án laga og án leyfa, en látið sér samt vel líka. Þetta atriði tel ég að væri illviðunandi ranglæti. Ég tel að það væri skynsamleg ráðstöfun í fyrsta lagi að gera þessar stöðvar löglegar með því að samþykkja þetta frv. eins og það er og í öðru lagi að gefa þeim heimild til að afla tekna með auglýsingum og hafa fjölbreyttara efni með því að veita þá upplýsingaþjónustu sem í slíku getur oft falist. Ég veit raunar ekki af hverju þessi hræðsla er til komin hér á landi við auglýsingar. Hér hafa risið upp hv. þm. og vitnað til þess að þetta geti verið varhugavert því að ekki hafi menn haft auglýsingar í Noregi og Svíþjóð t. a. m. Það er auðvitað alveg ljóst og það er ekki af því að þeir hafi reynslu af auglýsingum í útvarpi. Í þeim löndum hefur aldrei - ekki í ríkisútvarpinu einu sinni - verið auglýsingaþjónusta. Það hefur hins vegar verið hér á Íslandi og af Norðurlöndum erum það við og Finnar sem höfum reynslu af slíku fyrirkomulagi. Þess vegna vitum við út í hvað við erum að fara. Og við gerum okkur líka grein fyrir því að slík starfsemi þarf vitanlega að hlíta glöggum reglum. bæði hinum almennu lögum landsins og auk þess ýmsum ákvæðum sem setja yrði í reglugerð. Vegna þess hve þenkjandi hv. þm. hafa verið út af þessu og hve hræddir menn hafa verið við frelsið í þessu efni þótti mér rétt að skýra hv. menntmn. Ed. frá því á hvaða grundvallarhugmyndum ég byggði þegar ég hafði í huga þennan vanda, hvernig ætti að setja reglur eða semja reglugerð um auglýsingar. Og ég skýrði hv. þm. frá því að það væri einsýnt að taka mið af þeim reglum um auglýsingar sem gilda í Ríkisútvarpinu annars vegar og svo einnig af siðareglum Afþjóðasambands auglýsingastofa eða þeirra samtaka sem starfa á alþjóðlegum vettvangi og eiga að sjá til þess með reglum sínum að bæði sé fullnægt lagalegum, siðrænum og faglegum kröfum. Þessi atriði tel ég að skipti meginmáli og að slíkum skilyrðum fullnægðum er mér alveg fyrirmunað að skilja hvers vegna menn vilja mismuna sjónvarpsstöðvum á kostnað litlu kapalstöðvanna. Mér þykir það alveg óskiljanlegt og ég tel það andstætt þeirri byggðastefnu sem á sér marga og skelegga talsmenn hér á Alþingi. Hv. 3. þm. Suðurl. skýrði frá því að m. a. væri það ásetningur minn að mæla svo fyrir í reglugerð að auglýsingar, sem væru erlendar eða að einhverju leyti erlendar, væru ekki sendar út í íslenskum stöðvum nema með íslensku tali eða texta. Þetta eru svipaðar reglur og gilda í Ríkisútvarpinu. Ég hef velt því fyrir mér hvort hægt væri að setja einhverjar frekari takmarkanir á erlendar auglýsingar. Ég tel það eða taldi að það gæti verið hagsmunamál fyrir íslenska starfsemi, bæði þeirra sem starfa við auglýsingagerð og eins þeirra fyrirtækja, framleiðstu og iðnaðar sem hafa hagsmuni af auglýsingum og ætti þá e. t. v. í samkeppni við aðra. Ég velti því fyrir mér hvort hugsanlegt væri að leggja sérstakt gjald á erlendu auglýsingarnar, en hef komist að þeirri niðurstöðu að vegna alþjóðaviðskiptasamninga er það ekki hægt. Það er hins vegar svo, að í Bretlandi hafi stöðvarnar gert sérstakan samning við stéttarfélög um tiltekið gjald til þeirra í hlutfalli við magn hinna erlendu auglýsinga sem sendar eru út. Annað atriði, sem umdeilt hefur verið og þá einkanlega á milli hv. þm. Alþfl. og annarra, varðar eignarhald á boðveitum. Í fyrsta lagi held ég að hv. þm. séu nú allir sammála um að ákvæði um boðveitur eigi í eðli sínu heima í fjarskiptalögum. Ég tel að við verðum að virða hina stjórnskipulegu verkaskiptingu milli rn. og þess vegna tel ég að það sé sjálfsagt að fela þetta verkefni samgrh. Við höfum æskt þess, sjálfstæðismenn, við hann að hin nýja nefnd sem vinnur að endurskoðun nýju fjarskiptalaganna taki þetta efni sérstaklega til meðferðar.  Við gerum okkur grein fyrir því að þetta getur verið hluti af skipulagsmálum sveitarfélaga, sérstaklega þegar kaplar eru grafnir í jörðu og það sé gert ráð fyrir slíku við skipulag hverfa í sveitarfélögum, þannig að það eru mörg rök fyrir þessu. En ég er ósammála Alþfl.mönnum um að þetta sé grundvallaratriði sem ráði viðhorfi manna til þess hvort frelsi eigi að ríkja í útvarpsmálum eða ekki. Frá mínu sjónarmiði er þetta leið Alþfl.-manna út úr þessu máli þó að þeir hafi stundum verið allfrjálslyndir á þessu sviði eða svo hafi virst, t. d. þegar núv. formaður Alþfl. flutti að mestu óbreytt, að ég held, það frv. til útvarpslaga sem þeir höfðu unnið að hv. þm. Guðmundur Garðarsson, sem hérna situr, og hv. þm. Friðrik Sophusson. Frv. núv. formanns Alþfl., Jóns Baldvins Hannibalssonar, var flutt fyrir tveimur árum, má ég segja, og gekk miklu lengra í frelsisátt en nokkurn tíma það sem hér er á borðinu, en nú vilja hv. þm. Alþfl. tryggja að það sé opinber stjórn á öllu saman. Ég sé ekki betur en þetta sé í hnotskurn það að Alþfl. er einfaldlega á móti frjálsu útvarpi. Alþfl. er nefnilega þrátt fyrir fyrri frumvarpsflutning auðvitað ekki síst sósíalistaflokkur og það kemur fram í þessu viðhorfi. Alþfl. er ekki eins langt frá Alþb. í slíku grundvallarviðhorfi og stundum hefur virst. Þetta er nefnilega spurning um hugmyndafræði, það er alveg rétt. Þetta er spurning um hugsjónir. Þetta er spurning um hvort við trúum fólki fyrir eigin tjáningarfrelsi. Mörg atriði þessa frv. skipta miklu máli í því sambandi: Í fyrsta lagi afnám einkaréttar ríkisins á útvarpsrekstri og í öðru lagi auglýsingafrelsið. Það skiptir líka máli í sambandi við tjáningarfrelsi. Mér er alveg ljóst að þetta er þó miklum takmörkunum háð með öllum þeim fyrirvörum sem í frv. eru. En það er söguleg staðreynd að skref í átt til mannréttinda þarf stundum að taka mörg til að marki sé náð. Áfangasigrar hafa jafnan verið í mannréttindabaráttu. Á því sviði er skynsamlegra að taka skref í áttina en varpa tilraunum fyrir róða og segja: Við viljum annaðhvort allt eða ekkert. Þess vegna tel ég að það skipti höfuðmáli að Alþingi samþykki það frv. sem hér liggur fyrir. Ég vil, herra forseti, nefna eitt atriði enn sem nokkur ágreiningur hefur orðið um og það var reyndar atriði sem tengdist auglýsingunum. Það voru ákvæðin um menningarsjóð sem ætlað er að verði til af tekjum af auglýsingum. Ég er sammála þeim sjónarmiðum hv. þm. Eiðs Guðnasonar að e. t. v. hefði hlutfallið ekki þurft að vera jafnhátt og hér er gert ráð fyrir, en þetta var mikið kappsmál samstarfsflokki okkar sjálfstæðismanna í ríkisstj . og raunar hugmynd hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar. Ég skil rökin að með þessu sé tryggt að séð verði fyrir fé til innlendrar dagskrárgerðar sem horfi til menningarauka. Það segir sig auðvitað sjálft að það kemur Ríkisútvarpinu til góða rétt eins og öðrum stöðvum. Ég held að Ríkisútvarpið hefði síst á móti þessu. Ríkisútvarpið hefur gert ýmsar ráðstafanir einmitt til að stofna sjóði til að veita úr öðrum en þeim sem þar starfa. Dæmi um það er Rithöfundasjóður Ríkisútvarpsins. Ég held að hugmyndin um menningarsjóð sé bæði framkvæmanleg og geti orðið af henni mjög jákvæður árangur og þetta sé skynsamlegt á upphafsárum nýs fyrirkomulags í útvarpinu. Herra forseti. Mig langar til þess að andmæla því að þetta fyrirkomulag, sem við höfum mælt með, stuðli að alræðisvaldi fjármagnsins. Ég held einmitt að möguleikinn til fjármögnunar með auglýsingum auðveldi þeim sem ekki hafa mjög mikið fjármagn undir höndum að reka útvarpsstöðvar. Ég vil svara nokkrum spurningum hv. þm. Eiðs Guðnasonar og nokkrum aths. hans. Hv. þm. fór um það allsterkum orðum að það væru mjög torskildar sumar greinar í frv. Ég held nú að margt fari torskildara frá Alþingi en þetta. Það sem hv. þm. skildi ekki var þetta, að aðrir aðilar en sá sem leyfi hefur til útvarpsrekstrar kosti almenna dagskrárgerð. Ég skal skýra þetta fyrir hv. þm. Þetta er einfaldlega það að þeir sem leyfi fá til útvarpsrekstrar kosti sjálfir dagskrárgerðina í stöðinni. Ef það væri við skulum segja Jón Jónsson sem sækti um leyfi til útvarpsrekstrar, en svo væri það bara Sigurður Sigurðsson og Jóna Jónsdóttir kona hans sem sæju um alla dagskrá stöðvarinnar, þá er verið að sækja um leyfið á fölskum forsendum undir fölsku nafni. þá liggja ekki fyrir þær upplýsingar sem þurfa að liggja fyrir þegar leyfið er veitt. Það er ljóst að þetta verður að komast allt til skila strax þegar veittar eru upplýsingar sem útvarpsnefnd þarf að fjalla um. Hv. þm. talar um að það að útvarpa árið um kring hljóti að þýða útvarp líka á fimmtudögum. Ég held að það þurfi ekki að eyða tíma í þetta. Ég held að það skilji allir nema hv. þm. Það gæti verið árið um kring þó að það væri bara á sunnudögum.  Og það er ekki einungis í þessu sem reynt er að koma til móts við ábendingar hv. þm. Það hefur verið gengið mjög langt til þess að reyna að ná samkomulagi einmitt í þessu máli. Hv. þm. telur að það væri til samkomulags að setja málið í nefnd í sumar því að þetta sé illa unnið klastur. Við skulum líta á hverjir það eru sem hv. þm. gefur þessa einkunn. Það eru allir þeir sem voru í útvarpslaganefndinni sem samdi hið upphaflega frv.  Herra forseti. Það voru nokkur atriði sem hv. þm. óskaði eftir að ég fjallaði um frekar. Eina brtt. vil ég nefna. Það var um skýrslu til Alþingis um framkvæmd laganna. Ég tel að það sé skynsamlegt að taka þann hátt upp. Ég tel hins vegar óþarft að binda það í lögum. Um skipun stjórnar menningarsjóðs útvarpsstöðva og gildistökuákvæðið. Tilurð ákvæðisins skýrir þetta mætavel. Viðlíka ákvæði eru í mörgum lögum. Á lokastigi máls kemur oft ákvæði sem frestar gildistöku. Þá segir það sig sjálft að önnur ákvæði laganna koma til framkvæmda þegar gildistökudagurinn rennur upp. Þetta þýðir að hin formlega skipun stjórnar menningarsjóðs færi fram strax eftir gildistöku. Það mundi þýða í framkvæmd að formlega yrði það svo. Ég held, herra forseti, að ég hafi nefnt meginatriðin sem um hefur verið deilt í þessu frv. og ég vonast til þess að hin mikla vinna sem þm. úr öllum flokkum hafa lagt í þetta mál skili sér í því að menn sameinist um þá málmiðlun sem hér liggur fyrir og leggi þar með sitt af mörkum til þess að stuðla að meira frelsi í þjóðfélaginu, grundvallarmannréttindum, fjölbreyttara og opnara þjóðfélagi og umburðarlyndara þjóðfélagi.



Herra forseti. Ég vil áður en þessari umr. lýkur vekja athygli á nokkrum atriðum sem ég tel mikilvæg í sambandi við þetta frv. og afgreiðslu þess. Í fyrsta lagi, eins og ég tók fram í ræðu minni í gær, tel ég að þetta sé frv. sem enginn er ánægður með í raun og veru. Þetta er frv. sem hefði þurft að vinna miklu betur og á annan hátt. Öll umræðan um það í vetur virðist hafa fjallað um allt annað en það meginatriði sem ég tel að hefði átt að vera ríkjandi í sambandi við frágang og endanlega niðurstöðu þessa frv. Mér virðist sem allt of mikil áhersla hafi verið lögð á að ræða um þetta sem málefni fyrirtækja. Það er verið að ræða um rekstrargrundvöll útvarpsstöðva o. s. frv. miklu fremur en að ræða um það hlutverk sem svokölluðum frjálsum stöðvum væri ættað. Það er þannig að Ríkisútvarpið er hið raunverulega þjóðarútvarp og þrátt fyrir mikið tal um einokun og skort á frelsi efast ég um að önnur skipan útvarpsmála hafi veitt fleiri aðilum tækifæri til að koma skoðunum sínum og hugsunum á framfæri en Ríkisútvarpið og eins að vel hafi verið séð fyrir að greina frá í fréttum og umræðuþáttum öllum helstu hræringum þjóðlífsins. Ég held því að fjölgun útvarpsstöðva muni ekki verða til þess að auka tjáningarfrelsi, a. m. k. ekki að neinu ráði, og allra síst með því fyrirkomulagi sem mér virðist að mjög sterk öfl í samfélaginu, a. m. k. hávær öfl, hafi haldið fram. Ég vil taka fram í sambandi við auglýsingar og ekki auglýsingar að þar er ekki spurning um frelsi eða ekki frelsi. Það er spurning um fjárhagsgrundvöll Ríkisútvarpsins. Það er sú ástæða og sú ástæða ein sem hefur ráðið afstöðu Framsfl. til þess máls. Við teljum að með þeim skyldum sem Ríkisútvarpinu eru lagðar á herðar verði að tryggja framgang þess með því að koma í veg fyrir að auglýsingatekjur þess skerðist að ráði. Ef svo fer að auglýsingatekjur Ríkisútvarpsins skerðast verulega hlýtur að verða að koma til mjög mikilla fjárveitinga úr ríkissjóði til þess að Ríkisúfvarpið geti staðið við þær skyldur sem því bera að inna af hendi. Í sambandi við önnur almenn atriði tel ég að tvennt, auk auglýsingamálsins, hefði átt að koma inn í þetta frv. Það er í fyrsta lagi í sambandi við boðveitur. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt atriði og kannske mikilvægasta atriðið ef við í einhverri alvöru erum að tala um að auka tjáningarfrelsi, auka möguleika þjóðarinnar, fólksins í landinu til að nýta þessa tækni. Það hlýtur að vera framtíðin og ég hefði talið að það ætti að koma nú þegar sú skipan að boðveitur væru í eigu hins opinbera sem síðan leigði þær út og gæfi þannig mörgum aðilum tækifæri til að ná til mjög margra. Þar sem með slíkum sendistöðvum er unnt að takmarka móttöku við þá sem hafa til þess sérstakan útbúnað, sérstök tæki, þá er í lófa lagið að taka afnotagjöld við slík skilyrði og þar af leiðandi ætti það að koma upp í kostnað við eða a. m. k. að vera verulegur styrkur við slíkar útsendingar. Hitt atriðið sem ég vildi minnast á er að smástöðvarnar út um allt land eru verulega mikilvægar, og það má kannske segja að það sé í beinu framhaldi af þessu, mikilvægar til þess að veita mörgum aðilum tækifæri til að koma sínu efni eða sínum skoðunum á framfæri. Ég held að ákvæðin í frv. um að Ríkisútvarpið skuli efna til dagskrárgerðar og hafa aðstöðu til upptöku í öllum kjördæmum landsins sé að sínu leyti skylda sem er lögð Ríkisútvarpinu á herðar til þess að reka svæðisútvarp. Reynslan af starfseminni á Akureyri er með þeim hætti að það vekur vonir um að þar hafi Ríkisútvarpinu einmitt tekist að auka gífurlega starfsemi sína, auka hana á þann hátt sem ég tel æskilegan og raunar eftirbreytnisverðan. Ég tel að útvarpið eigi að ganga miklu lengra og auka þá starfsemi verulega. En til þess þarf fjármagn og það er einmitt það fjármagn sem við erum að reyna að standa vörð um með því að takmarka auglýsingaútvarp. Þessi atriði vil ég að komi skýrt og greinilega fram. Ég tel einnig að hér hefði átt að standa að með þeim hætti að það væri tilraunastarfsemi til 3–4 ára og á grundvelli þeirra tilrauna ætti að setja ný útvarpslög. Að öðru leyti ætla ég ekki að lengja þessa umr. Það er auðvitað fjölmargt sem hefði mátt ræða í þessu sambandi. Ég er ekki viss um að orðalag eins og að Ríkisútvarpið hafi haft einokun sé heppilegt. Í raun og veru hefur ekki verið um neina einokun að ræða. Það hefur verið um samstarf allrar þjóðarinnar að ræða um merkilegan fjölmiðil, merkilega menningarstofnun. Það mætti þá alveg eins tala um einokun skóla til að útskrifa fólk, einokun Háskólans til að útskrifa lögfræðinga, guðfræðinga o. s. frv., en það mundi væntanlega engum detta í hug. Það er einmitt þetta afriði sem ég held að skipti meginmáli, þ. e. að gera Ríkisútvarpið enn þá betra en það er, en veita jafnframt öðrum aðilum tækifæri til útvarpsstarfsemi án þess að það skaði Ríkisútvarpið.



Herra forseti. Það eru ýmis atriði úr ræðu hæstv. menntmrh. sem mig langar að víkja að, en sá er hængur á að kl. 17.15 hefur forseti Sþ. boðað þingflokksmenn og forseta til fundar um skipulag þinghaldsins í dag og geri ég ráð fyrir að forseti muni þá fresta fundi hér um skamma hríð. Mitt mál verður ekki langt nú, en þó treysti ég mér ekki til að ljúka því á þremur mínútum. Hæstv. ráðh. sagði að frv. það sem hér væri um að ræða væri málamiðlunarfrv. sem lengi hefði verið fjallað um og sem flestir ættu að geta sameinast um. Þetta er rangt, hæstv. ráðherra. Þegar þetta frv. var borið undir atkv. í Nd. voru það bara 16 af 39 þm. í hv. Nd. sem treystu sér til að greiða atkv. með málinu. Það get ég ekki kallað málamiðlunarfrv. Það eru tólf þm. á móti því og ellefu þm. velja þann kostinn að sitja hjá. Þess vegna er alveg útilokað að segja að þetta sé málamiðlunarfrv. Ég hafði líka uppi þau orð að þetta frv. væri klastur. Með því er ekkert verið að segja um þá nefnd sem samdi fyrir þremur árum upphaflega útvarpslagafrv. Það er allt annað frv. sem liggur nú fyrir. Það er heldur ekkert verið að segja um lögfræðinga menntmrn., ekki nokkurn skapaðan hlut. Það eru hv. þm. í Nd. sem bera ábyrgð á því hvernig þetta frv. lítur út núna. Hæstv. menntmrh. minntist á ábendingar útvarpsráðs. Ég taldi ekki viðeigandi, þó að ég eigi sæti í útvarpsráði, að ég væri að fjalla um frv. til útvarpslaga þar. Minn vettvangur til þess að fjalla um það mál er hér á hinu háa Alþingi. Ég kom ekki nálægt umfjöllun málsins í útvarpsráði. Minn varamaður mætti stundum á þeim fundum, en álitsgerð eða sérálit frá mér var þar ekki. Síðan ræddum við hér um eignarhald á boðveitum. Ég verð að segja alveg hreint eins og er að mér kemur afskaplega mikið á óvart og spánskt fyrir sjónir afstaða talsmanna Sjálfstfl., þ. á m. hæstv. samgrh. sem því miður er ekki á þinginu í dag. Mér var sagt að hann hefði farið til útlanda í morgun. Hann hlýtur að hafa átt þangað mjög brýn erindi að þurfa að víkja af þingi síðustu daga þess. Ég dreg ekkert úr því og geri ekkert lítið úr því að ráðh. hafi átt brýn erindi til útlanda og þurft að fara. Það hlýtur að vera svo, þegar menn víkja af þingi síðustu daga þess, að það sé eitthvað mjög brýnt sem kallar á og skal ég svo sem ekki gera neinar aths. við það. Ráðherrar hafa sínum embættisskyldum að gegna, en það hljóta að hafa verið einhver afar aðkallandi verkefni sem kölluðu hæstv. samgrh. burt úr þinginu núna.

Má ég biðja hv. ræðumann að gera hlé á máli sínu.

Já, að sjálfsögðu.

Ég hafði upphaflega frekar reiknað með því að hafa fund hér í kvöld. En það hefur ekki náðst fyllilega um það samkomulag. Þess vegna hefur verið boðað til fundar núna með forseta Sþ. og þingflokksformönnum til að ræða framhald þinghaldsins í dag og mun ég því fresta fundi núna í 15 mínútur, til hálfsex.

– Fundarhlé. Herra forseti. Ég var þar kominn í ræðu minni, sem ég sífellt þarf að gera hlé á ýmissa orsaka vegna, að ég var að ræða um boðveitukerfin og eignarhald á þeim og lýsa furðu minni á þeirri skoðun helstu forvígismanna Sjálfstfl. að boðveitukerfin eigi að einhverju leyti að vera í eigu Pósts og síma. Ég hafði áður á það bent að það gengur þvert á samþykkt síðasta landsfundar Sjálfstfl. og er furðulegt að heyra talsmenn flokksins halda fram skoðunum sem ganga þvert á landsfundarsamþykkt. Það er a. m. k. næsta óeðlilegt og ég harma það mjög að hæstv. samgrh. skuli í krafti síns embættis hafa þurft að halda til annarra landa og ekki vera hér því að ég hefði gjarnan viljað fá álit hans á þessu og ég áskil mér rétt til að fá það álit hans við 3. umr. málsins. Í öðru lagi er talað um nefnd til að endurskoða ákvæði fjarskiptalaga. Að vísu fullyrti hæstv. menntmrh. ekki að búið væri að skipa slíka nefnd, en á henni var að skilja að hún vissi ekki betur en slík nefnd hefði verið skipuð. Ég hef kannað þetta mál í samgrn. og þar hefur mér ekki tekist að fá staðfestingu á því að slík nefnd hafi verið skipuð eða hafi hafið störf. Ég leyfi mér því að draga það í efa að slík nefnd hafi verið skipuð. Ég skal þó ekkert fullyrða. Mér tókst ekki að ná í ráðuneytisstjórann. Ráðh. fór til úflanda í morgun, ráðuneytisstjórinn er í sumarfríi og sá fulltrúi í rn. sem mest hefur með þessi mál að gera var á samningafundi, en í samgrn. kannast menn ekki við að slík nefnd hafi verið skipuð. Þó má það vel vera og kemur það væntanlega í ljós. Ég skal ekki heldur fullyrða neitt í þessu efni, til þess hef ég einfaldlega ekki nógu traustar upplýsingar, en ég hef efasemdir um það að þessi nefnd sé komin á laggirnar. Ég lofaðist til þess að tala hér ekki lengi og ég skal standa við það. Ég spurði hæstv. menntmrh. um það ákvæði 7. tölul. 3. gr. að þeir aðilar aðrir en þeir sem leyfi hafa fengið til útvarpsrekstrar megi ekki kosta almenna dagskrárgerð og þó gildi það ekki um einstaka dagskrárliði. Ég er búinn að segja það hér áður að mér finnst þetta ákvæði merkingarlaust. Ég hef flutt brtt. við það til að koma merkingu í það. En ég verð að segja það alveg eins og er að eftir að hæstv. menntmrh. gerði tilraun til að skýra þetta ákvæði áðan skil ég enn þá minna, þá er mér enn þá síður ljóst hvað felst í ákvæðinu. Með leyfi forseta ætla ég - ég hef fengið útskrift af því sem hæstv. menntmrh. sagði hér áðan að lesa hér orð ráðh.: „Það sem hv. þm. skildi ekki var þetta, að aðrir aðilar en sá sem leyfi hefur til útvarpsrekstrar kosti almenna dagskrárgerð. Ég skal skýra þetta fyrir hv. þm. Þetta er einfaldlega það, að þeir sem leyfi fá til útvarpsrekstrar kosti sjálfir dagskrárgerðina í stöðinni. Ef það væri við skulum segja Jón Jónsson sem sækti um leyfi til útvarpsrekstrar, en svo væri það bara Sigurður Sigurðsson og Jóna Jónsdóttir kona hans sem sæju um alla dagskrá stöðvarinnar, þá er verið að sækja um leyfið á fölskum forsendum.“ Þetta skil ég. Sem sagt: ef aðili B sækir um leyfi til útvarpsrekstrar, en aðili A tekur að sér reksturinn á stöðinni. En ég hef hugboð um að það sé ekki hægt að skilja þessa grein með þessum hætti. Ég fæ ekki séð hvernig menn geta tengt saman þennan skilning hæstv. ráðh. og það sem stendur í greininni. Lög eiga að vera skýr. Það er engin leið að skilja 7. tölul. 3. gr. með þessum hætti. Það er ekki heldur neinn vegur að skilja hann yfirleitt eins og nú er og ég segi það aftur og enn: þessum lið verður að breyta. Hann er óskiljanlegur eins og hann er. Hann þýðir ekki þetta skv. orðanna hljóðan í frv. eins og það nú liggur fyrir. Ég hef fengið allt aðrar skýringar hjá þeim sem sátu í menntmn. Nd. á hvað þetta þýðir og það var raunar til að koma þeim skýringum, a. m. k. sumum hverjum, í orð sem ég flyt mína brtt. Herra forseti. Það er nýlunda að menn sitji að snæðingi inni í hv. þd.

Hver situr að snæðingi?

Ég sé hvar hv. þm. hefur verið að dreifa sölvum sem eru sjálfsagt hinn ágætasti matur en á ekki heima inni í hv. þd., leyfi ég mér að segja. Það er a. m. k. nýlunda sem ekki hefur borið við áður. 

Í þingsköpum eru engin ákvæði varðandi neyslu eins og annars, hvorki vökva né fastrar fæðu, þannig að ég sé mér ekki fært að skipta mér af slíku fyrr en það gengur út yfir almennt velsæmi.

Það verður hver að hafa sína siði - og borðsiði þá líklega líka. Það er enginn vegur að skilja þessa grein þeim skilningi sem hæstv. menntmrh. vildi vera láta í sínum skýringum áðan. Þegar ég leitaði skýringa á þessari grein var svo að skilja að þarna væri verið að setja undir þann leka að ekki væri leyfilegt að sýna t. d. kvikmyndir sem aðrir aðilar hefðu kostað. Herra forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst það afskaplega óviðkunnanlegt að menn skuli sitja að snæðingi í hv. þd. þegar verið er að flytja ræður. Það er nýmæli. Þó ekki standi neitt um það í þingsköpum finnst mér það ganga þvert á góða reglu í þd. Það verður að segjast alveg eins og er.

Hv. 5. landsk. þm. Í tilefni þessara orða verð ég að taka undir það að mér finnst þetta heldur ekki mjög smekklegt, en það er staðreynd að menn bryðja hér eitt eða annað, hálspillur og hvaðeina, til að viðhalda rödd og glöðu geði, þannig að þó að þessi óvanalega fæða sé komin á borð held ég að ég geti ekki aðhafst neitt í því máli.

Ef hv. þm. sem hér á í hlut telur það nauðsynlegt geðheilsu sinni að sitja hér að snæðingi skal ég svo sem ekki gera neinar sérstakar frekari athugasemdir við það, en mér finnst þetta nýmæli sem ekki sé nein ástæða til að endurtaka hér í Ed. Herra forseti. Ég hef talað viðlíka lengi og ég sagði hæstv. menntmrh. að ég mundi tala hér. Ég hef ítarlega lýst efasemdum mínum um þetta frv. Ég hef bent á fáein þau atriði sem breyta þarf. Ég hef líka sagt að á frv. séu þeir annmarkar að ekki sé hægt að samþykkja það óbreytt og hef þess vegna flutt brtt. Mér finnst eiginlega liggja við sómi deildarinnar að frv. verði ekki látið fara héðan með þeim alvarlegu annmörkum sem á því eru. Hæstv. menntmrh. sagði hér áðan um þá athugasemd sem ég gerði varðandi gildistíma og kosningu nefndar að stundum væru ákvæðin um gildistöku sett inn í seinna um annan tíma. Það er sjálfsagt alveg rétt, en það breytir ekki því að ákvæðin geta ekki staðið eins og þau standa í frv. eins og það kemur til okkar eftir 3. umr. frá Nd. Það gengur einfaldlega í bága við skynsemi og skilning flestra manna, held ég, ef Alþingi lætur frá sér fara lög með þeim hætti sem frv. nú er.



Herra forseti. Í þessari brtt. eru m. a. ákvæði þar sem vikið er að sjónvarpsstöðvum sem senda efni um boðveitur í eigu sveitarfélaga þannig að með afstöðu sinni til þessarar till. eru menn líka að taka afstöðu til þess máls. Við höfum lýst því yfir áður, Alþfl.-menn, að við teljum þetta slíkt lykilatriði í öllu þessu máli að sú afstaða okkar að styðja auglýsingafrelsi í stöðvunum komi til endurskoðunar að þessu felldu. Boðveituákvæðin hafa það í för með sér að Íslendingum gæti orðið kleift að fylgjast með sjónvarpi frá erlendum gervihnöttum og dreifa því með eðlilegum hætti þannig að fólk gæti átt margra kosta völ. Það er ekki hægt eftir því frv. sem hér er verið að greiða atkv. um og það er ekki hægt eftir þeim reglum sem nú eru í gildi. Þess vegna er þetta tilraun til að koma heilbrigðri skynsemi inn í þetta frv. Það er of lítið af henni þar. Við höfum lýst því yfir að afstaða okkar til auglýsingafrelsisins skuli skoðast í ljósi þess hvernig atkvgr. fer um þetta mál. Ég segi já.



Herra forseti. Við Alþb.-menn erum andvígir því að styrkur og áhrif einkasjónvarpsstöðva ákvarðist af því hversu auðveldan og greiðan aðgang þær eiga að auglýsingum og þess vegna erum við andvígir því að einkastöðvarnar megi selja auglýsingar. En með hliðsjón af því að þessi till. Alþfl. gengur þó þrátt fyrir allt skemur en frv. gerir í núverandi búningi segi ég já.



Herra forseti. Frá sjónarmiði Ríkisútvarpsins og sjónarmiði starfsmanna Ríkisútvarpsins væri mjög æskilegt að þetta gæti verið með þeim hætti eins og þessi brtt. fjallar um. En eins og þetta ákvæði er gengur þetta þvert á ýmis önnur lög og það eru engin ákvæði um það þarna að breyta þeim. Þess vegna er ekki hægt að samþykkja þetta eins og það stendur í brtt., enda þótt ég geti lýst stuðningi við þá hugsun sem í þessu felst og það beri að byrja að vinna að því að þetta geti orðið svona. Þess vegna greiði ég ekki atkv. um þessa brtt.



Herra forseti. Það verða sjálfsagt stoltir og hnarreistir þm. stjórnarliðsins sem ganga út í sólskinið á eftir þegar þessari umr. og atkvgr. er lokið. Ákvæði til lagfæringar á ákvæðinu til bráðabirgða hafa öll verið felld enn sem komið er. Heilbrigð skynsemi hefur beðið ósigur í þessari hv. deild og það er ákaflega miður að sjá fram á að Alþingi ætlar nú að samþykkja útvarpslög sem njóta stuðnings minni hl. þm. Þessa dags verður ekki minnst sem eins af rismestu dögunum í þingsögunni. Ég, herra forseti, segi nei.