Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur athugað þessa þáltill. og leggur til, að hún verði samþ. óbreytt. Eins og mönnum er kunnugt, þá hefur farið fram töluverð athugun um byggingu þurrkvíar, sem tæki allt að 18 þús. smál. skip, og hafa, að því er virðist, tvær n. starfað að þessum undirbúningi, a. m. k. hefur tvisvar verið ráðstafað, að undirbúningur færi fram. Samt sem áður er það svo, að einn þáttur þessa undirbúnings hefur ekki farið fram, og það eru samningar við bæjaryfirvöld þeirra staða. sem til greina koma að áliti þeirra, sem áður hafa fjallað um þetta mál, bæði um land fyrir þetta mannvirki og annað í því sambandi. Till. fylgir ýtarleg grg., og auk þess flutti flm. málsins ýtarlega ræðu, þegar hann við fyrri umr. gerði grein fyrir till., og læt ég mér nægja að öðru leyti að vísa til þessa tvenns.



Herra forseti. Ég vil aðeins leyfa mér að þakka hv. allshn. fyrir skjóta og góða afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Það verður ekki dregið í efa, að það er mikil nauðsyn á, að skipulag og tækniútbúnaður hverrar byggingar fullnægi sem bezt þeim kröfum, sem til þeirra þarfa að gera um allt notagildi, Og vegna hins mikla byggingarkostnaðar er ekki síður þörf á, að vandlega sé fylgzt með öllum nýjungum um notkun byggingarefna, byggingaraðferðir og byggingartækni og allt slíkt sé hér tekið til fyrirmyndar, eftir því sem við getur átt og hentugt þykir, Þessa er ekki sízt þörf í sambandi við útihúsabyggingar í sveitum, og því verður þessi till. til þál. að teljast orð í tíma töluð. Fjvn. sendi teiknistofu landbúnaðarins till. til umsagnar, og mælti hún eindregið með henni. - Fjvn. leggur einróma til, að till. verði samþ. eins og hún er orðuð á þskj. 417. Efnisbreytingin er engin, till. aðeins nokkru ýtarlegri í þeim búningi, sem fjvn. hefur valið henni.



Ég tel þess ekki þörf á þessu stigi málsins að bæta miklu við það, sem í grg. þessarar till. felst. Þar er frá því skýrt, að mál þetta, að Íslendingar ættu rétt til Grænlands, hefur verið á baugi með þjóðinni um meira en hálfrar aldar skeið. Fyrri hluta þessa tímabils var þannig háttað stjórnarfarslega fyrir Íslendingum, að þeim var óhægt um sókn í málinu. Þrjá síðustu áratugina hefur því hins vegar ekki verið til að dreifa, enda þá fastar eftir gengið af áhuga- og hvatamönnum þess, að Íslendingar krefðust hér réttar síns í þessu efni. Árið 1925 kom mál þetta til kasta Alþingis og aftur 1931. Var þá gerð samþykkt um málið, sem allur þingheimur stóð að þar sem ríkisstj. var falið að gæta hagsmuna Íslands og réttar þess út af deilu þeirri sem þá var risin upp milli Noregs og Danmerkur um réttindi til yfirráða í Austur-Grænlandi. Var því þá slegið föstu á Alþingi, að Íslendingar gætu haft góða aðstöðu til þess að halda þar öllum sínum rétti. Fjöldi samþykkta hefur verið gerður víðs vegar um landið, er í fólust áskoranir og brýningar til Alþingis og ríkisstjórnar um að halda fast á þessum rétti vorum og að leitað yrði, ef með þyrfti, úrskurðar um réttarkröfur vorar á alþjóðavettvangi. Ég hef nú um meira en áratugsskeið gert mitt ýtrasta til þess að slá til hljóðs fyrir því á Alþingi, að þessa réttar yrði leitað og málinu skotið til alþjóðadómstóls, ef það fengist ekki útkljáð með öðrum hætti. En Alþingi hefur ekkert aðhafzt, enda engrar forustu notið í þessu efni hjá ríkisstjórnum þeim, sem verið hafa við völd á þessu tímabili. Til upptektar þessa máls á Alþingi þing eftir þing og áskorana og samþykkta utan þings mun þó mega rekja það, að þáverandi utanrrh. skipaði þriggja manna nefnd á árinu 1948 til þess að rannsaka réttarstöðu Grænlands. En þá hefst nú sorgarsaga þessa máls fyrir alvöru. Engir mundu þó bera á það brigður, að vel hafi verið vandað til vals á mönnum í nefnd þessa. En hitt er jafnaugljóst, að með öllu var óforsvaranlega að nefndinni búið frá því fyrsta til hins síðasta. Starfsskilyrði þau, sem henni voru búin til rannsóknar á svo umfangsmiklu, vandasömu og víðtæku viðfangsefni, voru gersamlega óviðhlítandi. Þessar aðstæður hlutu að verða þess valdandi, að til beggja vona gæti brugðið um niðurstöðuna. En ég skal nú ekki frekar rekja þessa sorgarsögu hér. Það er nokkuð gert í seinni hluta þeirrar grg., sem till. fylgir. Þar er einnig bent á þann reginmun, sem á því er, hvernig Norðmenn fóru að, þegar svipað stóð á hjá þeim, hversu þeir vönduðu til alls undirbúnings réttarstöðu sinnar til ákvörðunar um 4 mílna landhelgi við strendur Noregs. Okkur stendur og mjög nærri að minnast þessa, ekki sízt fyrir það, hve oss var að því mikill styrkur um aðgerðir vorar í landhelgismálinu. - Ég þarf ekki heldur að bæta miklu við það, sem í grg. segir um hina neikvæðu niðurstöðu nefndarinnar. Þær raska ekki í mínum augum neinu um rétt Íslendinga til Grænlands, sem Jón Þorláksson orðaði svo: „að Íslendingar telja sig hafa rétt umfram aðrar þjóðir til landsnytja í þessu landi“, þ. e. Grænlandi. Ég get ekki séð, að niðurrifstill. n. eða þess nefndarmanns, sem hún aðallega beitir þar fyrir sig, afsanni í einu eða neinu kenningar dr. Jóns Dúasonar og annarra íslenzkra og erlendra fræðimanna, sem hafa tekið í sama streng um réttarstöðu Grænlands og mikið gert til þess að rannsaka það mál. Svarrit dr. Jóns Dúasonar sýnir með mjög athyglisverðum hætti, hve höllum fæti þær kenningar standa, sem dæma vilja af Íslendingum í skaut Dana allan rétt til yfirráða í Grænlandi. Og það er bersýnilegt, að margt af því, sem andstætt er rétti Íslands til Grænlands í álitinu eða fært er þar fram til andstöðu í þessu efni, á rót sína að rekja beint og óbeint til þess, hversu starfsskilyrði þau, sem nefndin átti við að búa, voru gersamlega óviðhlítandi. Ég hef verið að bíða eftir því, að ríkis~tj. legði þetta mál fyrir Alþingi. Nú er komið á annað ár síðan kunnugt var um niðurstöður nefndarinnar. Það mun hafa verið á þinginu 1948, þegar ég bar fram fyrirspurn um það, hvað störfum n. liði, að þáverandi dómsmrh. lét orð um það falla, að hann teldi sjálfsagt að bíða með frekari aðgerðir í málinu þangað til niðurstöður nefndarinnar lægju fyrir. Lét ráðherrann orð falla á þá lund, að hvernig sem félli um niðurstöður nefndarinnar, þá mundi stjórnin að sjálfsögðu leggja málið fyrir Alþingi og það svo skera úr um það, hvað gera skyldi. Samkvæmt þessu hefði stjórnin átt að leggja þetta mál fyrir Alþingi strax í þingbyrjun. En þar sem á því hafa engar efndir orðið og langt er liðið á þing, hef ég nú lagt málið fyrir og þá vitanlega á þann hátt, sem ég tel að eigi að afgreiða það. Það leiðir af sjálfu sér, að Alþingi getur ekki hummað fram af sér lengur að taka um það ákvörðun, hvort það ætlar að gera réttarkröfur til Grænlands eða ekki. Grænland er auðugt af náttúrugæðum í sjó og á landi. Þar eru auk annarra náttúrukosta miklar námur í jörð. Er þó harla lítið enn vitað um öll þau náttúrugæði og auðæfi á því sviði, sem þar kunna að fyrirfinnast. Valda því danskir stjórnarhættir, sem lagt hafa á það alla áherzlu að einangra landið og útiloka íbúa þess frá öllum mannlegum félagsskap. En nóg er um þessi náttúrugæði vitað til þess, að þeim verður ekki öllu lengur haldið undir hespu og lás. Grænland er næsti nágranni Íslands. Náttúrugæði Grænlands, önnur en fiskveiðar við strendur þess, verða aldrei hagnýtt til neinnar hlítar öðruvísi en að Ísland komi þar til skjalanna, þannig að það verði birgðastöð, sem verðmætin verða flutt til þann skamma tíma, sem íslaust er á þeim stöðum mörgum á Grænlandi, þar sem auðæfin eru fólgin. Þetta verður Alþingi fyrst og fremst að gera sér ljóst. En meðan óútkljáð er um réttarstöðu Grænlands og engin ákvörðun um það tekin, hvað gera skuli af Íslands hálfu í því efni, má engan veginn til þess koma, að af hálfu þess opinbera verði farið að gera neina samninga við dönsk stjórnarvöld varðandi Grænland. Það verður því nú óhjákvæmilega á þessu þingi að taka um það ákvörðun, hvort Íslendingar ætla að gera réttarkröfur til Grænlands eða hvort þeir vilja með þögninni leggja blessun sína yfir það, að Danir verði áfram æðstráðandi til lands og sjós í hinni fornu nýlendu Íslendinga. Ég vil svo fara fram á - það við hæstv. forseta, að hann skipti umræðunni og að málinu verði vísað til allshn.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs eingöngu út af því, að hv. fim. þessarar till. lagði til, að henni yrði vísað til allshn. Mér finnst þessi till. þannig, sem virðist fjalla um hvorki meira né minna en það, að Ísland krefjist yfirráða yfir þessu stóra landi, Grænlandi, að ef nokkurt mál er utanríkismál, þá finnst mér þetta vera það. Ég vildi því leggja til, að till. yrði vísað til hv. utanrmn., því að þar á hún sannarlega heima. En ef svo færi, að Alþingi vildi ekki fallast á þá till. mína, þá vildi ég gjarnan fá ofur litlar upplýsingar frá hv. flm. till. Till. virðist fara fram á það, að Ísland geri kröfu á hendur Dönum til eignar á Grænlandi og yfirráða og þar með skilst mér til yfirráða yfir þeirri þjóð, sem þar býr og er ekki Íslendingar, jafnvel þó að þeir kunni að vera blandaðir Forn-Íslendingum, - því trúi ég nú og held, að sú kenning Jóns Dúasonar sé rétt. En þeir tala allt aðra tungu, og er ekki hægt að kalla þá Íslendinga, þó að einhver kynblöndun hafi átt sér stað. Það, sem ég nú vildi vita, a. m. k. ef till. á að vísa til allshn., er það, hvort það vakir virkilega fyrir flm. að ætlast til þess, að við Íslendingar förum að ráða yfir þessari framandi þjóð, eða hvort það er tilgangurinn að gera kröfu til þess, að við fáum að nota Grænland bæði til útgerðar og annarra hluta, þar sem það er óbyggt, sem vitanlega er mjög viða. Það er langt frá því, að ég viðurkenni rétt Dana til Grænlands, og mér finnst í fljótu bragði, að ég mundi vilja gjarnan samþykkja það, að Alþ. skoraði á Dani að gefa Grænlendingum sjálfstjórn, og svo gætum við samið við þá aftur um ýmis mál og verið þeim hjálplegir. En mér finnst það dálítið einkennilegt, ef það vakir virkilega fyrir tillögumanni, að Ísland eigi að fara að leggja undir sig enn minni þjóð en Íslendingar eru nú, ekki sízt þegar þess er gætt, að nýlenduþjóðirnar eru hver um aðra þvera að rísa upp á móti sínum yfirdrottnurum og heimta sjálfstæði. Samt sem áður ætla ég ekki að fara að ræða till., hvorki tjá mig henni meðmæltan né mótfallinn á þessu stigi málsins, þó að ég beri þessa fsp. fram, en ég endurtek það, að mér finnst hún þess eðlis, að hún eigi tvímælalaust að fara til hv. utanrmn.



Mér er eðlilega ákaflega ljúft að upplýsa það, sem hv. 1. þm. Eyf. og - að ég ætla - formaður allshn. fór fram á. Till. er alveg skýlaust orðuð þannig eins og meiningin er, að Íslendingar krefjist fulls réttar yfir Grænlandi, svo að á því er ekki neinn vafi. Og út frá því vænti ég, að hv. allshn., ef málinu verður nú vísað til hennar, meðhöndli till. Það er alveg skýlaust, að ég ætla, að að því er stefnt. Ég skal svo í þessu sambandi, - þó að mér þyki ekki ástæða til hér á þessu stigi að fara að ræða það sérstaklega, - benda hv. form. allshn. og nm. og öðrum á þau rök, sem fyrir liggja um þann rétt, sem þessi krafa er byggð á. Það er að vísu alkunnugt, að það hafa komið hér fram nokkuð mismunandi skoðanir um þetta efni og nokkuð gagnstæðar, en því flyt ég till. hér nú, eins og ég hef oft áður gert, að sá réttur stendur skýlaus í mínum huga, að Íslendingar hafi kröfu til þess, að þetta verði gert. Og ég álít, að Grænlendingum sé miklu hagkvæmara, miðað við þá stjórnarhætti, sem Danir hafa haft á Grænlandi nú um aldir, að komast í samband við Íslendinga. Það er áreiðanlegt, að Íslendingar skilja þeirra þarfir og aðstöðu miklu betur en reynslan hefur sýnt um Dani, enda er það svo, eins og hv. 1. þm. Eyf. benti á, að þeir eru að uppruna til miklu skyldari Íslendingum en Dönum og mótaðir af umhverfi, sem er ólíkt flatneskjunni í Danmörku, þó að máske einhver blöndun sé nú orðin á þessum kynstofni við langvarandi veru Dana að undanförnu í Grænlandi. Ég vil svo í sambandi við það, sem hér hefur komið fram hjá hv. þm., að réttara mundi vera að vísa þessu máli til utanrmn., benda á það, að þegar þetta mál hefur verið lagt hér fyrir áður, þá hefur ýmist verið gert að vísa því til utanrmn. eða allshn. En það hefur komið fram hjá utanrmn. í sambandi við meðferð þessa máls og raunar líka á öðru sviði, að utanrmn. lítur yfirleitt þannig á sitt starf, að hún sé ríkisstj. til aðstoðar á milli þinga, frekar en það að hún meðhöndli mál og afgreiði á Alþingi með svipuðum hætti og aðrar nefndir gera. Og þá reynslu hef ég í þessu máli fullkomlega fengið af starfi utanrmn. Þess vegna er það með það í huga að fá þessa till. nú afgreidda, sem ég geri það nú að minni till., að henni verði vísað til allshn., því að þessum málum er nú þannig komið, eins og ég gerði grein fyrir í minni stuttu ræðu áðan og einnig er nokkuð vikið að í grg., að Alþ. kemst ekki hjá því lengur að taka ákvörðun um það, hvort þessari kröfu verður framfylgt eða ekki. Það liggja fyrir óleyst verkefni í sambandi við hagnýtingu náttúrugæða á Grænlandi, sem ekki verða leyst öðruvísi en að Ísland komi þar að sem nauðsynlegur og óhjákvæmilegur aðili. Hins vegar kemur að sjálfsögðu ekki til mála fyrir Íslendinga, fyrr en þeir eru búnir að gera það upp við sig, hvort þeir ætla að gera alvöru úr því að halda fram þessari kröfu sinni, en þess er að vænta, að þeir reynist þar skeleggir, þegar til kastanna kemur, að fara að semja við Dani um afnot af landi voru í þeirra þágu í sambandi við Grænland. Það er vitanlega ógerningur að sporna við því lengur, að náttúruauðæfi Grænlands verði nýtt og notuð og að Ísland inni af hendi það hlutverk, sem á því kemur til með að hvíla í sambandi við þá framkvæmd, - það er nógu lengi búið að láta Grænland vera undir hespu og lás og svipta þjóðirnar afnotum þeirra hagsmuna, sem þar er um að ræða. Lengur hlítir það ekki, enda er nú Dönum orðið það ljóst, og það örlar loksins á viðleitni til ýmissa framkvæmda í því efni. Þetta Alþ. verður því að taka um það ákvörðun á annan hvorn veginn: Ætlar það að halda fram þessari kröfu sinni, eða ætlar það ekki að gera það? Mun ég ganga fast eftir því og leggja á það mikla áherzlu, að úr þessu fáist nú skorið á Alþingi því, er nú situr, og ég veit það, ef málið fer til allshn., að form. hennar muni sjá alveg fullkomlega nauðsyn þess, að úr þessu verði skorið, og beita sér fyrir því, að málið komi aftur inn í þingið og að um þetta verði gerð þingleg ályktun. Ég held þess vegna fast við þá till. mína, með skírskotun til þess, sem ég nú hef sagt, að málinu verði vísað til allsherjarnefndar.



Herra forseti. Það var nú ekki efnislega um till. Ég hef hlustað með mikilli athygli á hina skörulegu ræðu hv. frsm. og þau föstu rök, sem hann hefur fært fyrir máli sínu, en ég vildi frekar ræða um það, til hvorrar nefndar þetta mál á að fara. Mér finnst nú vera dálítið einkennilegt, að hæstv. forseti skuli hafa aðeins ákveðið eina umr. um þessa till. Í till. stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Ef danska stj. fellst ekki á þá kröfu, lýsir Alþ. yfir þeim vilja sínum, að leitað verði um málið úrskurðar alþjóðadómstólsins í Haag.“ Þetta ákvæði till., ef því verður ekki breytt, hlýtur að hafa stórkostleg fjárútgjöld í för með sér fyrir ríkissjóð. Þess vegna finnst mér, að till. eigi heima í fjvn., nema því aðeins, að hv. flm. hugsi sér, að það sé borin fram ný þáltill. um það, að málið sé lagt fyrir alþjóðadómstólinn í Haag, sem ég sé ekki að sé ástæða til, ef till. verður samþykkt. En tvímælalaust hefur þá till. mjög mikil útgjöld í för með sér fyrir ríkissjóðinn, svo framarlega sem ekki er gengið að kröfum Íslendinga. Það er alveg sýnilegt. Ég fellst hins vegar fullkomlega á þau rök hjá hv. flm., að það sé rangt að senda till. til hv. utanrmn. Við höfum fengið á því reynslu, byggða á þeim ummælum, sem hv. frsm. hélt fram, - m. a. hef ég persónulega fengið af því einnig reynslu, - að mál, sem vísað var til hv. utanrmn. og átti að afgreiðast þar, varð sama sem að vísa til hæstv. ríkisstj. og hefur aldrei verið afgreitt. Þess vegna er ég mjög samþykkur því, sem hv. flm. segir, að þangað eigi till. ekki að fara. Ég vil hins vegar gera það að till. minni, að málinu verði vísað til hv. fjvn., með tilvísun til þess, sem ég hef hér sagt, og vænti ég þá, að hv. formaður hafi allt vald á því, að málið verði afgreitt, eins og hann á kröfu á, á þessu Alþingi.

Forseti (JörB): Ég vil taka það fram út af ummælum hv. þm. Barð. vegna kostnaðar þess, er kynni að leiða af meðferð þessa máls, að ég bjóst ekki við því, að sá hraði yrði á þessu máli, að næsta Alþ. mundi ekki vera komið saman, áður en til þess kæmi að vísa málinu til alþjóðadómstólsins í Haag. Ég bjóst við, að þó að hæstv. ríkisstj. fengi málið nú til meðferðar og hún leitaði samninga við ríkisstjórn Danmerkur, þá mundi ekki meira en svo vera fengin afgreiðsla á því, þegar næsta Alþ. kemur saman, og væri þá hægur hjá að leita heimildar fyrir þeim greiðslum, sem kunna að verða af frekari meðferð málsins, og af þessum ástæðum var það, að ein umr. aðeins var ákveðin.



Herra forseti. Ég held, að það sé misskilningur hjá hv. flm. þessarar till., þm. Borgf., að utanrmn. sé einkum ætluð til þess og næstum eingöngu að vera ráðunautur stjórnarinnar á milli þinga. Við munum báðir ósköp vel eftir því, að mikilsverðum utanríkismálum, sem þingið hefur haft til afgreiðslu, hefur verið vísað til utanrmn., og ég man eftir málum, sem hafa fengið þar skjóta afgreiðslu. Og ef slíkt mál sem þetta, að gera kröfu til heils lands og það stórs lands, er ekki utanríkismál, þá veit ég ekki, hvað utanríkismál er, og ef þessi rök þeirra hv. þm. Borgf. og hv. þm. Barð. eru rétt, að það sé sama og að drepa mál að vísa því til utanrmn., ja, þá vildi ég segja það, að ég veit þá ekki, hvað hún hefur að gera. Það er þá bezt að leggja hana niður. Mér finnst alveg sjálfsagt mál, ef mín till. um að vísa þessu máli til utanrmn. verður annaðhvort felld eða kemur ekki til atkv., vegna þess að búið er að samþ. aðra áður, að þeir, sem að því standa, beri þegar í stað fram frv. til l. um breytingu á þingsköpunum og afnemi utanrmn. Hún hefur ekkert að gera, ef ekki má vísa svona máli til hennar, - ja, það væri þá helzt þetta á milli þinga, en ætli þessi n. sé þá miklu betri á milli þinga heldur en á þinginu? Ég skil ekki í því. Ég hygg, að það séu allt valinkunnir ágætismenn í utanrmn., og ég skil ekki, að það sé einhver hætta á ferðum að vísa mikilsverðu utanríkismáli til þeirrar n., sem um utanríkismál á að fjalla. Ég held, að það sé líka misminni hjá hv. þm. Borgf., að þessu máli hafi áður verið vísað til allshn. Ætli það hafi ekki verið í d., áður en utanrmn. Sþ. varð til? 



Mér þykir nú mjög miður og leiðinlegt, hvað hv. 1. þm. Eyf. leggur á það mikið kapp að losa sig við beina þátttöku í afgreiðslu þessa máls í n. Ég hefði talið málið svona að óreyndu mjög vel komið í þeirri n., sem hann er formaður í. Hann er kunnur að því að vinna vel að málum hér í þingi, og mundi hann að sjálfsögðu þegar um slíkt stórmál er að ræða eins og þetta, ekki draga af sér við afgreiðslu þess. Ég gerði grein fyrir því áðan, að reynslan hefði sýnt það, að utanrmn. hefur á undanförnum árum verið óvirk í því að afgreiða mál hér í þinginu, sem til hennar hefur verið vísað. Hún hefur litið þannig á sín störf, að hún væri fyrst og fremst og aðallega til þess til orðin að vinna með ríkisstj. á milli þinga. Ég dreg hér því eðlilegar og réttar ályktanir af þeirri reynslu, sem fengizt hefur á undanförnum árum um starfsemi þessarar n. hér í þinginu, og að því leyti þarf hv. þm. ekki að vera neitt að tala um það að drepa þessa n., því að hún er sjálfdauð fyrir löngu að því er snertir afgreiðslu mála í sölum Alþingis, þó að hún sé hins vegar vel lifandi og á verði með ríkisstj. um meðferð utanríkismála utan þings eða á milli þinga. Ég dreg þess vegna réttar ályktanir af því, hvernig þessari starfsemi hefur verið hagað að undanförnu, og ég get ekki trúað, að nokkur maður geti fellt áfellisdóm yfir mér fyrir að vilja vísa þessu máli til n., sem er lifandi í starfinu, en forðast þá n., sem dauð hönd athafnaleysisins hefur hvílt yfir að undanförnu innan þings. Ég vænti þess vegna og veit, að hv. alþm. skilja vel þessa afstöðu mína, að ég vil koma málinu til þeirrar n., sem er líklegust til skjótrar afgreiðslu málsins, en ekki fara að gera till. um eða stuðla að því, að henni verði steypt hér í þinginu í neinn drekkingarhyl. Það er lífið, en ekki dauðinn, sem ég kýs þessu máli eins og öllum málum, sem ég vil beita mér fyrir. Um kostnaðarhlið þessa máls, þá held ég, að hæstv. forseti hafi nú gert alveg fullnægjandi grein fyrir því, að það muni á öðrum vettvangi verða séð fyrir þeirri hlið málsins, þegar þar að kemur. Till. er byggð upp á því, eins og hann skýrði alveg réttilega, að áður en málinu yrði vísað til úrskurðar í alþjóðadómstóli, verði leitað samninga við þann aðilann, sem nú hefur í sínum höndum yfirráðin í Grænlandi, og þess vegna mundi gefast nóg tóm fyrir Alþingi til þess á þinglegan hátt að afgreiða þau fjárframlög, sem þyrfti til sóknar í þessu máli. En af því að hér hefur nokkuð verið að því vikið, að hér mundi ef til vill vera stofnað til nokkuð mikils kostnaðar, - og það má vel vera. - en ég ætla, að hér sé til mikils að vinna. Og ég vil á það benda, að ekki horfðu Norðmenn í kostnaðinn af því að búa vel í haginn fyrir sjálfa sig og eyða miklu til rannsókna, þegar þeir voru að afla gagna undir þá réttarstöðu, sem þeir töldu sig hafa til þess að ákveða 4 mílna landhelgi við Noreg. Og ég hugsa, að þeir líti svo á, Norðmenn, að þeim kostnaði, sem þeir lögðu í í því sambandi, hafi ekki verið á glæ kastað fyrir Noreg. Það hafa fleiri notið góðs af því, að Norðmenn horfðu ekki í þennan kostnað, því að ef dómur Haagdómstólsins hefði ekki fallið á þá lund, þá er ekki víst, að við Íslendingar stæðum í þeim sporum, sem við stöndum nú í um útfærslu landhelgi okkar. Við höfum að vísu fengið þetta kostnaðarlaust. En Íslendingar eru ekkert of góðir til þess frekar en aðrir að bera kostnað af þeim framfara- og hagsmunamálum, sem þeir vilja beita sér fyrir á hverjum tíma. Og þeir eru menn til þess að gera það, þannig að það er alveg ástæðulaust að vera að mála hér á vegginn kostnaðargrýlu í sambandi við þetta mál. Það mun reynslan á komandi tímum og komandi árum og áratugum sanna, að rétt sé hermt hjá mér.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að halda ræðu, heldur aðeins benda á, að í 16. gr. þingskapa stendur: „Til utanrmn. skal vísað utanríkismálum.“ Og svo kemur: „ Utanrmn. kýs úr sínum hópi með hlutfallskosningu þrjá menn til ráðuneytis ríkisstj. um utanríkismál, enda skal stjórnin ávallt bera undir þá slík mál, jafnt milli þinga sem á þingtíma.“ M. ö. o., þingsköpin fyrirskipa það beinlínis, að utanríkismalum, sem þingið fjallar um, sé vísað til utanrmn. Ég vona, að hæstv. forseti, að svo miklu leyti sem hann fær við gert, fari eftir þingsköpum.

Forseti (JörB): Það hefur komið fram uppástunga um að fresta þessari umr. og vísa málinu til n., og mun ég leita atkvæða um það. Hv. flm. þáltill. gerði uppástungu um að vísa málinu til allshn. Þá hefur komið fram till. frá hv. 1. þm. Eyf. um að vísa því til utanrmn. og loks kom uppástunga fram um að vísa málinu til fjvn., frá hv. þm. Barð. 



Herra forseti. Ég álít, að eftir að hæstv. forseti lýsti þingsköpum, þá hafi borið skylda til þess að bera fyrst upp að vísa málinu til utanrmn. Ég hef sjálfur borið fram till. um að vísa málinu til hv. fjvn., tek hana hér með aftur og segi já við því, að till. sé send til allshn.



Ég hef áður látið í ljós um eðli málsins,að það er í raun og veru utanríkismál, þó að vera kunni, að sitthvað mæli með, að hv. allshn. fengi það til meðferðar, og þar sem ég áður hafði látið í ljós, að hv. þm. gætu ákvarðað með atkvgr., til hvorrar n. málið fer, þá vil ég nú ekki grípa inn í þeirra dóm og greiði þess vegna ekki atkvæði.



Herra forseti. Hin síðari ár hefur sú spurning gerzt æ áleitnari í huga sívaxandi fjölda landsmanna, hvort þær ríkisstjórnir, sem með völd hafa farið hverju sinni, færu alltaf og í einu og öllu að réttum landslögum, og þó sérstaklega, hvort ýmis tiltæki þeirra gætu í raun og sannleika átt stoð í einhverjum lögum. Nagandi grunsemdir um, að svo væri ekki, hafa þjakað landsfólkið því meir, sem skuggalegri verk hafa verið unnin af þessum ríkisstjórnum, almenningi til óþurftar og sjálfri tilveru íslenzkrar þjóðar til tjóns. Ég skal nefna tvö dæmi í þessu sambandi, þar sem ólöglært alþýðufólk efaðist mjög um, að ríkisstj. sú, sem með völd fór, hefði farið að réttum landslögum. Hið fyrra var bátagjaldeyrisálagið svonefnda, sem nokkrir vissu þegar í upphafi og enn fleiri vita nú að átti enga stoð í lögum, en var þar að auki brot á alþjóðasamþykktum, enda voru íslenzkum veittar átölur þungar fyrir tiltækið frá alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Síðara dæmið er það, sem frægt er orðið, að það hefur verið staðfest við eina elztu og víðfrægustu menntastofnun veraldar. Parísarháskóla, af einum nafntogaðasta þjóðréttarfræðingi veraldar, próf. Rousseau, með viðurkenningu doktorsritgerðar, að stjórnskipunarlög hafi ómótmælanlega verið þverbrotin og sjálfstæði landsins stórlega skert með samþykkt og undirritun herverndarsamningsins hinn 5. maí 1951. Í þessum tveim tilfellum, sem ég hef nefnt, er lýðum ljóst, að um hrein lögbrot var að ræða af hálfu viðkomandi ríkisstj., og getur engum heilvita manni blandazt hugur um, að svo sé né heldur hve alvarlegs eðlis þau eru. Það má öllum ljóst vera, hvert stefnir um réttarfar almennt hér á landi og virðingu almennings fyrir landslögum, ef sjálfir löggjafar þjóðarinnar eða æðstu verðir laga og réttar halda ekki lögin í heiðri. Engir mega síður falla í freistni í þeim efnum en slíkir menn, ef halda á uppi tilhlýðilegri og nauðsynlegri virðingu siðaðrar þjóðar fyrir lögum og réttarfari. Engum ber ríkari skylda til að ganga á undan með góðu eftirdæmi í þeim efnum en æðstu vörðum laga og réttar. En því miður horfir uggvænlega í þessum sökum á Íslandi í dag. Nagandi grunur um, að íslenzkar ríkisstjórnir fari ekki alltaf að réttum landslögum, þjakar margan heiðarlegan hugsandi manninn. Af því tilefni og til þess að hið rétta komi í ljós hef ég leyft mér að bera fram fyrirspurn í tveim liðum til hæstv. ríkisstj., sem prentuð er á þskj. 378, út af einu minni háttar tilfelli í þessu sambandi, þar sem vafi getur leikið á því, hvort ákveðnar stjórnarathafnir hafi haft stoð í lögum eða verið beint lagabrot. En þó að þær stjórnarathafnir, sem spurt er um, séu ekki jafnalvarlegs eðlis í sjálfum sér og þau dæmi, sem ég nefndi áðan, er það engu þýðingarminna, hvort farið hefur verið hér að settum lögum eða ekki. Fsp., sem prentuð er á þskj. 378, eins og áður er sagt, hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „1) Samkvæmt hvaða lagaheimild hafa samtals 10 ráðh. úr fjórum stjórnmálaflokkum fengið eftirgefin aðflutningsgjöld af bifreiðum síðasta áratug, sbr. upplýsingar í grein eftir Hermann Jónasson alþm. í dagblaðinu Tímanum hinn 26. janúar s.l.? 2) Hvernig hljóðaði bréfið, sem fjmrh. skrifaði tollstjóranum í Reykjavík 17. des. 1953 um tollafgreiðslu á bifreið fyrir Hermann Jónasson alþm., og við hvaða lagaheimild var stuðzt í sambandi við fyrirmælin um þá tollafgreiðslu?“ Um aðrar ástæður en þær, sem þegar eru greindar, til þess að ég ber þessa fsp. fram, get ég verið fáorður. Um fyrri liðinn skal þetta tekið fram: Hinn 26. jan. s.l. ritar formaður Framsfl., hv. þm. Str., grein í dagblaðið Tímann, þar sem hann upplýsir, að a. m. k. 10 ráðh. úr fjórum stjórnmálaflokkum hafi fengið eftirgefin aðflutningsgjöld af bifreiðum, sem þeir hafa flutt inn fyrir sjálfa sig s.l. áratug. Þessar upplýsingar formanns Framsfl. urðu til þess, að ýmsir fóru að velta því fyrir sér, hvort þessi eftirgjöf á aðflutningsgjöldum ætti stoð í lögum eða ekki. Það vakti athygli, að formaður Framsfl., sem er lögfræðingur, vitnaði ekki í nein lög í umræddri blaðagrein, heldur talaði um samþykkt og venju. Hinir lögfróðustu menn, sem ég hef leitað upplýsinga hjá í þessu máli, hafa ekki getað gefið mér önnur svör en þau, að heimild væri í lögum til að veita lömuðu fólki og bækluðu eftirgjöf á aðflutningsgjöldum af bifreiðum, en að þeirra áliti væri ekki unnt að koma ráðh. síðustu 10 ára undir þá skilgreiningu, enda þótt nærri lægi í ákveðnum skilningi. Um síðari lið fsp. er það að segja, að hinn 17. des. s.l. ákvað fjmrh. að veita einum alþm., þ. e. a. s. hv. þm. Str., eftirgjöf á aðflutningsgjöldum af bifreið. Þegar ég spurðist fyrir um það mál í fjmrn., var mér neitað um þær upplýsingar, sem ég óskaði að fá, sem einstakt mun vera um meðferð opinberra mála. En mér var bent á, að ég gæti fengið þessar upplýsingar með því að leggja fram fsp. á Alþ. Það geri ég nú hér með, þó að það sé með öllu óviðunandi, ef taka á upp þá reglu, að þingmenn þurfa að leggja fram fsp. á Alþ., ef þá fýsir að fá upplýsingar um einhver atriði í meðferð opinberra mála.



Út af þessari fsp. vil ég leyfa mér að taka fram eftirfarandi: Eftir því, sem ég hef komizt næst, eru meira en 20 ár síðan ákveðið var, að hver ráðh. skyldi hafa bifreið til afnota fyrir sig og ráðuneytið. Upphaflega átti ríkissjóður ævinlega þessar bifreiðar, en á árinu 1941 var sú ákvörðun tekin á ráðherrafundi, að í stað þess að stjórnarráðið keypti og ætti bifreiðar til afnota fyrir ráðh., þá skyldi hver ráðh. eiga þess kost að kaupa sjálfur bifreið hjá bifreiðaeinkasölunni, sem þá starfaði, enda fengi hann þá bifreiðina tollalaust, en þeir ráðh., sem ekki gerðu þetta, skyldu hins vegar hafa bifreið frá ríkinu til afnota eins og áður hafði tíðkazt. Þegar þessi nýja regla var upp tekin 1941, áttu sæti í ríkisstjórn fulltrúar frá þremur stærstu stjórnmálaflokkum landsins. Löggjöf hefur hins vegar ekki verið sett um bifreiðaeign eða bifreiðarekstur stjórnarráðsins fremur en annarra stofnana ríkisins. Hafa ráðuneytin því að sjálfsögðu orðið að gera margháttaðar ákvarðanir og setja ýmsar reglur um bifreiðaeign og bifreiðaafnot, bæði stofnana og einstaklinga, í þágu ríkisins, stundum um greiðslur fyrir afnot af eigin bifreiðum manna í þjónustu ríkisins o. s. frv. Þetta hefur allt orðið að gera án þess, að sérstök lagaákvæði eða lagaheimildir hafi legið fyrir. Síðan ofannefnd regla var upp tekin hafa átt sæti í ríkisstj. ráðh. úr öllum flokkum þingsins nema einum, sem stofnaður var á síðasta ári. Það mun allan tímann hafa verið vitað af hv. alþm., hver háttur hér hefur verið á hafður. Einnig hefur yfirskoðunarmönnum ríkisreikninga vafalaust verið kunnugt um þessa reglu. Um síðari hlutann af fsp. vil ég segja þetta: Þegar fyrrv. ríkisstj. var mynduð, óskuðu tveir af ráðh. að gera samning um það, að þeir notuðu við embættið eigin bifreiðar, sem þeir áttu, þegar þeir gerðust ráðh., og þá, að þær yrðu notaðar í þágu stjórnarráðsins án endurgjalds, enda fengju þeir þá síðar rétt til þess að flytja inn bifreiðar samkv. framangreindri reglu. En hinir ráðh. allir tóku þá til afnota bifreiðar, sem ríkið átti. Þetta var talið eðlilegt og sanngjarnt, og var frá þessu gengið þá. Í október og desember s.l. var í samræmi við þetta samkomulag tollstjóranum í Reykjavík tilkynnt, að þeir Björn Ólafsson og Hermann Jónasson ættu að fá innfluttar bifreiðar samkv. reglunni frá 1941. Ég get ekki neitað því, að mér finnst nokkuð brosleg þessi rekistefna út af bifreiðanotkun ráðh. Það er alveg fullvíst, að enginn ráðh. á Íslandi mundi geta leyst af hendi það, sem af honum er krafizt, án þess að hafa bifreið til afnota. Ráðherralaun hér á landi eru þannig, að það kæmi ekki til mála, að nokkur ráðh. gæti staðizt greiðslu ferðakostnaðar síns af þeim launum. Ef ráðh. ættu að bera ferðakostnað sinn sjálfir, gætu engir nema vel efnaðir menn verið ráðherrar á Íslandi. Hér við bætist svo, að ráðuneytin þurfa að notfæra sér bifreiðar þessar og vinnu bifreiðarstjóranna með margvíslegu móti. Þegar það er svo athugað, að tæplega er til svo smávægilegt fyrirtæki á Íslandi, að það telji sér ekki nauðsynlegt að hafa afnot af bifreið, þá verður þetta nöldur út af bifreiðakostnaði ráðuneytanna blátt áfram hjákátlegt.



Herra forseti. Það er nú að vísu óþarfi að vera að bæta við þessi svör, sem hér hafa verið gefin, en af því að þessari fsp. er með nokkuð óvenjulegum hætti beint persónulega að mér, þykir mér rétt að segja um þetta nokkur orð. Það eru vitanlega ekki til nein lög um það, að nokkur embættismaður eigi að hafa bifreið, hvorki vegamálastjóri, póst- og símamálastjóri né allir þeir tugir, sem hafa bifreið og bifreiðarstjóra, og heldur ekki nein lög um það með ráðh. Það eru þess vegna nokkur hundruð manna, sem væru ólöglega með bifreiðarstyrki og bifreiðar, ef það þyrfti um það sérstök lög. Það þykir eðlilegt að greiða ferðakostnað embættismanna, og verður ekki hjá því komizt, hvorki hér né annars staðar, og þess vegna er það samkv. þeirri reglu, að ráðherrarnir hafa bifreiðar og bifreiðarstjóra. Það er rétt skýrt frá hjá hæstv. fjmrh., að það var sérstaklega um þessi mál samið, þegar við komum í ríkisstj., ekki fyrir það, að við óskuðum eftir því, heldur fyrir það, að það voru engar bifreiðar til fyrir tvo ráðh. Ein bifreið var fengin frá Bessastöðum handa einum ráðh., ein kom úr erlendri sendisveit, tvær voru fyrir. Fleiri voru ekki til. Í sambandi við þessa fsp., sem er beint að mér sérstaklega, og þar mun verið að gefa í skyn, að ég hafi auðgazt óheiðarlega á kostnað ríkissjóðs, sem er vitanlega aðalatriðið fyrir þm. að vita hvort er eða ekki, vil ég segja það núna hér á þessum stað, að ég skal bjóða ríkisstj. það, að hún láti dómkvadda menn meta, hvað kosti að eiga bifreið yfir árið, og ef hún vill endurgreiða það, sem þetta hefur kostað, og það, sem ég hef verið lægri í launum en allir aðrir ráðh., vegna þess að ég hafði þessa sérstöðu, því að það er náttúrlega gefið mál, að ef einum ráðh. eru lagðar til bifreiðar með bifreiðarstjórum, en aðrir leggja sér það til og borga vexti af því, sem bifreiðin kostar, og afskriftir af henni, þá eru það nokkrar fjárhæðir. Og nú getur ríkisstj. valið. Ég býst ekki við, að menn haldi því fram, að ég eða sumir af ráðh. eigi að vera lægri í launum en aðrir. Ég býst ekki við, að því verði haldið fram. En ég býð ríkisstj. það, að hún láti bifreiðaeftirlitið meta, hvað það muni hafa kostað okkur í útborguðum peningum að leggja bifreiðina til, og þá getum við verið laus við þetta jag um eftirgjöf á innflutningsgjöldum. En ég er ekki viss um, að ríkisstj. græði á því. Ég býst ekki við, að neinn haldi því fram, að ríkið eigi ekki að greiða þessa skuld, og ég er ekki í neinum vafa um, að ríkið á að greiða hana, af þeirri einföldu ástæðu, að einn ráðh. á ekki að þurfa að sætta sig við að vera lægra settur í launum en aðrir. Meira að segja skuldin er svo örugg á ríkið, að hver einasti dómstóll mundi dæma ríkið til að greiða mér og Birni Ólafssyni þessa upphæð. Þess vegna er ekki verið að fara fram á annað hér en það, að ríkið greiði sína skuld, og það hélt ég satt að segja að það hefði heimild til að gera. Ef menn draga þetta í efa, að upphæðin, sem ætti að greiðast samkv. því, sem ég hef nú talið, sé rétt, þá er þeim í lófa lagið, eins og ég segi, að láta dómkvadda menn meta það, meta, hvað ríkið skuldar fyrir það, að við höfum lagt því til bifreið, sem við áttum ekki að gera, og þá þarf enginn að vera að deila um það, hvort rétt sé eða rangt.



Herra forseti. Eins og ég tók fram áðan í máli mínu, spurðist ég fyrir um ákveðna lagaheimild til ákveðinnar stjórnarathafnar. Við þeirri fsp, hef ég ekkert svar fengið. Það hefur ekki verið vitnað í neina lagaheimild af þeim tveim ræðumönnum, sem hér hafa talað, heldur talað vítt og breitt um reglur eða venju eða samþykkt á stjórnarfundi o. s. frv. Þetta er sitt hvað. Ég mun í samræmi við fsp. mína vísa í nokkur lög. 1) Samkv. lögum nr. 62 1939, um tollskrá o. fl., 1. gr., 75. kafla, nr. 1 ber að greiða aðflutningsgjöld af fólksbifreiðum. 2) Samkv. lagafyrirmælum um söluskatt ber að greiða söluskatt af innfluttum fólksbifreiðum. 3) 1. málsgr. 40. gr. stjórnarskrárinnar hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Engan skatt má á leggja né breyta né af taka nema með lögum.“ Ég ætlaðist til þess, þegar ég lagði þessa fsp. fram, að svarið yrði þannig: ótvíræð tilvitnun í lagaheimild, eins og ég hef nú vitnað til. Það er augljóst hverju mannsbarni, sem komið er yfir fermingaraldur a. m. k., að enginn, hvorki einstaklingur í þessu þjóðfélagi, ríkisstj. né nokkur annar aðili, getur gert samþykkt (ekki heldur á ráðherrafundi 1941), sem gengur í bága við ótvíræð fyrirmæli sjálfrar stjórnarskrárinnar. Svar hæstv. fjmrh. verð ég því og hlýt eins og aðrir að skilja svo, að það sé ekki til lagaheimild fyrir þeirri stjórnarathöfn að veita ráðherrum eftirgjöf á aðflutningsgjöldum af bifreiðum. Bollaleggingar eins og þær, sem hv. þm. Str. var hér með, eru algerlega út í hött, beinlínis út í loftið. Hann taldi til skuldar hjá ríkissjóði fyrir að hafa ekki haft bifreiðarstjóra, meðan hann var ráðherra, rétt eins og það væri skylda, embættisskylda ráðherra, jafnvel lagaboð, að hafa einkabifreiðarstjóra. Þessu er engan veginn þannig farið. Það er engin lagaheimild fyrir því, að ráðh. hafi einkabifreiðarstjóra. Og þó að hæstv. fjmrh. sé að tala hér um nöldur út af bifreiðakostnaði ráðherranna, þá er það þessu máli algerlega óviðkomandi. Það getur vel verið, að honum leiðist, að það sé talað um þessi mál. Það er í sjálfu sér leiðinlegt að tala um þennan bifreiðakostnað ríkisstjórnarinnar. En það er því máli alveg óviðkomandi, hvort lög hafa verið brotin eða ekki brotin. Hv. þm. Str. hóf mál sitt á því að segja, að það væru ekki til nein lög um það, að embættismenn eigi að hafa bifreið, og ekki heldur um bifreiðarstyrki. Það voru ekki þessi lög eða lagaheimild um þetta efni, sem um var spurt. Það er þessu máli algerlega óviðkomandi í sjálfu sér, hvort þessi lög eru til eða ekki til. Það var spurt um lagaheimild til að veita ákveðnum mönnum eftirgjöf á aðflutningsgjöldum af bifreiðum, sem fluttar eru til landsins. Það er allt annað mál en hvort það eru lög fyrir því, að embættismaður megi hafa bifreið eða bifreið ekki. Eitt lagabrot er engan veginn afsakað á neinn hátt eða skýrt með því, að lög séu að einhverju öðru leyti og í einhverju öðru sambandi brotin líka. Ég býst við, að hæstv. fjmrh. skilji það, þar sem honum eru skattalög kunnari en önnur lög, að því er ég geri ráð fyrir, að það getur ekki skapazt nein löghefð með því að svíkja undan skatti. Það er vitanlegt, að menn svíkja undan skatti, telja ekki fram sínar tekjur og hafa ekki gert það árum saman sumir hverjir. En með því skapa þeir enga löghefð, þannig að þessi venja þeirra öðlist meira gildi en skattalögin sjálf. Þetta veit ég að hæstv. fjmrh. skilur, þó að hann kannske skilji ekki hitt eða vilji ekki skilja, að nákvæmlega það sama gildir um önnur lög, að þó að ríkisstj. geri einhverja samþykkt, sem gengur í bága við ótvíræð lög, meira að segja stjórnarskrána, þá missir ekki stjórnarskráin gildi sitt, og þessar samþykktir ríkisstj. öðlast ekki lagagildi.



Herra forseti. Allshn. Sþ. hefur athugað þessa þáltill. og leggur til, að hún sé samþ. Afstaða n. byggist á því, að eins og kunnugt er njóta verk höfunda í Bandaríkjunum fullrar verndar á Íslandi, ef þau eru aðeins gefin út fyrst í einhverju landi Bernarsambandsins, t. d. í Kanada, en þannig mun venjulega vera farið að. ef verkið þykir nokkurs virði. Njóta bæði skáldrit og önnur verk, tónverk og annað slíkt, þannig meiri og lengri verndar í löndum Bernarsambandsins en í sjálfum Bandaríkjunum, því að lög Bandaríkjanna veita þeirra eigin höfundum skemmri rétt en Bernarsambandið gerir. Ég hygg, að það hafi hér áður fyrr verið mögulegt að fá íslenzk verk skráð í Bandaríkjunum og að þau nytu þar höfundaverndar, eða áður en Ísland varð sjálfstætt ríki, því að það mun hafa verið einhver samningur um það á milli Dana og Bandaríkjanna. En þetta er orðið breytt nú, og íslenzkir höfundar njóta ekki verndar í Bandaríkjunum, nema hún sé veitt þeim sérstaklega, en það mun yfirleitt ekki vera gert. Þannig hefur gjaldeyrir, sem hefði verið réttmætt að til landsins rynni, farið forgörðum. Ég veit ekki, hvað mikil sú upphæð er, en sennilega er hún töluvert há. Nú var hér á Alþ. í haust samþ. þáltill., sem fjallaði um svipað efni, eða um það, að Ísland gerðist aðili að samningi, sem gerður var í Geneve milli ýmissa landa og þ. á m. Bandaríkjanna um höfundarétt, en sá samningur kemur þó ekki til framkvæmda fyrr en þing hvers lands hefur staðfest hann, og þykir ekki nægilegt til þess að ná því takmarki, sem að er stefnt, að íslenzkir höfundar njóti verndar í Bandaríkjunum. Þess vegna er sú till., sem hér liggur fyrir, fram borin. Eins og ég sagði í upphafi, telur allshn. þetta réttmætt og mælir með till., en um leið og ég lýsi því, þá vildi ég mega beina því til hæstv. ríkisstj., menntmrh. og sennilega utanríkisráðh. einnig, sem mundi gera samninginn, að það þyrfti að reyna að hafa samninginn þannig, að verk höfunda, sem gefin voru út, áður en Ísland varð sjálfstætt ríki, því að þau geta verið til enn og eru til, t. d. tónverk, nytu einnig verndar. Mér hafði komið til hugar að bera fram viðaukatill. við þessa till. um þetta, að ríkisstj. væri falið að reyna að ná samningi um það, en ég sá við nánari athugun, að það átti nú ekki beinlínis við. Þar sem till. er aðeins um það að fela ríkisstj. að gera gagnkvæman samning um vernd höfundaréttinda, þá átti ekki við að fara að beina til hennar í þeirri sömu till. sérstakri áskorun um að hafa samninginn svona, heldur leyfi ég mér að beina þessu til hæstv. ríkisstj. og vona, að það nægi.