Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Allshn. hæstv. Alþ. fékk til umsagnar sem fyrsta mál þessa till. til þál. um friðun rjúpu, er hljóðar svo: „Alþingi ítrekar ályktun sína frá síðasta þingi um alfriðun rjúpu næstu 5 ár.“ Í grg. till. kemur það fram, sem vitað er, að á síðasta Alþ. var samþ. án mótmæla að fela ríkisstj. að alfriða rjúpuna hér á landi næstu fimm ár. Þá segir enn fremur í grg., að þótt undarlegt megi virðast, hafi þetta mál verið sett undir menntmrn. og að alþingismönnum hafi borizt bréf frá menntmrh., dags. 20. sept. s. l., þar sem neitað sé að taka þessa samþykkt til greina, nema hún sé endurnýjuð á þessu þingi eða síðar. Þá segja hv. flm. enn fremur, að það sé leiðinlegt og óvanalegt að taka fyrir mál, sem svo greinilega og ágreiningslaust hafi verið samþ. á síðasta þingi, en telja sig til þess neydda. Allshn. hefur nú rætt þetta mál og athugað þær ástæður, sem hér liggja fyrir. Og var nú ákveðið á þeim fundi, þar sem þetta var rætt í n., að fá til viðtals þann mann, sem mjög hefur verið í vitnað sem sérfræðing, sem og er víst sérfræðingur í þessum efnum, hr. Finn Guðmundsson. Svo var ákveðinn fundur aftur í n. og gerðar ráðstafanir til þess, að sá mæti maður fengist til viðtals við nefndina þar. En hann var þá að fara úr bænum og gat ekki orðið við þeirri beiðni. En þar sem það virðist nú vera orðið það áliðið, að annað tveggja sé að framkvæma þennan vilja Alþ., eins og hann hefur komið í ljós, nú þegar, eða þá að slá öllu slíku á frest um óákveðinn tíma, og að friðun, sem framkvæmd væri, þegar komið er miklu lengra fram á haust en nú er, hafi lítið að segja, þá vildi n. ekki tefja fyrir afgreiðslu málsins, þ. e. a. s. meiri hl. hennar hafði þessa afstöðu í málinu og var þessarar skoðunar. Ég segi ekki heldur, að minni hl. n. hafi viljað tefja fyrir málinu. En þarna skapaðist minni hl. í málinu. Og ég sé nú, að sá minni hluti hefur heldur ekki getað orðið samferða um afgreiðslu málsins. - Hvað meiri hl. n. snertir og hans álit, er skemmst frá því að segja, að það virðist hafa verið almennt álit hv. alþm. á síðasta þingi, að ástæða væri til að bera fram þessa ósk við ríkisstj., sem má leggja þann skilning í, að hún sé mjög eindregin. Þótt ekki kunni kannske að vera um fyrirmæli að ræða, þá er hún þannig til komin, að í flestum tilfellum mun ríkisstj. telja sér skylt að taka til greina slíkar samþykktir. Meiri hl. allshn. er á sömu skoðun og hv. flm. um það, að það er ákaflega óviðkunnanlegt að endurtaka þing eftir þing áskorun um sama efni til ríkisstj. Það hefur svona heldur veikjandi áhrif, finnst mér, á vald þingsins, ef slíkur háttur væri almennt upp tekinn. Nú er það svo, að í lögum um þetta efni er það tekið fram, að sá fugl, sem um ræðir, þ. e. rjúpan, skuli vera alfriðuð á tímabilinu frá 1. jan. til 15. okt. ár hvert. Og svo segir í l.: „Nú fækkar rjúpunni svo, að ástæða þyki til þess að friða hana allt árið, og er þá ríkisstj. heimilt að skipa svo fyrir með reglugerð um eitt ár í senn.“ Þarna er ekki gert ráð fyrir því, að Alþ. þurfi að hlutast til um slík mál. En ég álit, að þeir, sem voru á síðasta Alþ. og ákveðið greiddu atkv. með því að leggja fyrir ríkisstj. að framkvæma þessa friðun, og hinir, sem sátu hjá og höfðust ekki að, þeir hljóti að hafa litið svo á, að það væri ástæða til að friða rjúpuna, sú ástæða, sem um ræðir í þessum l. Og út frá því virðist það vera lítið tillit, sem tekið er til svona samþykktar af hálfu Alþ., ef þau svör eru ein fyrir hendi, sem lýst hefur verið, að Alþ. þurfi að endurtaka áskorunina, til þess að hún verði tekin til greina. Ef hæstv. ríkisstj. þykist ekki vera þess umkomin að taka eina áskorun frá Alþ. til greina í þessu efni, þá er ekki hægt að sjá, hvað fleiri áskoranir hefðu að þýða frá sömu þingmönnum. Það, sem enn fremur hefur upplýstst í þessu máli, er það, að sá sérfræðingur í þeim fræðum, sem hér á hlut að, hefur haldið fram og heldur fram alveg ákveðnum kenningum, sem mikið til styðjast við útlendar kenningar um sama efni, og að hans dómi virðist ekki vera um fækkun á þessum fugli að ræða. Ég ætla, af reynslu frá liðnum tíma, að það muni lengi geta verið ágreiningur um það efni, hvort rjúpunni fækkar eða fjölgar, ef litið er á eitt eða tvö ár til athugunar, og að það muni vera hægt lengi að deila um það. Enda liggja fyrir, svona í almannarómi, upplýsingar um það, að hér og hvar á landinu þykjast menn vissir um, að rjúpunni hafi fækkað, en annars staðar telja menn, að um enga fækkun sé að ræða. En enginn heldur á fullum gögnum í þessu efni til þess að skera úr, svo að einhlítt sé. Það kom fram sú skoðun hjá meiri hl. allshn., að vegna þess að það væri - eins og hv. flm. taka fram - leiðinlegt og óvanalegt að vera með slíkar endurteknar áskoranir, þá væri rétt að leggja til, eins og meiri hl. n. gerir á þskj. 57, að þetta mál fengi þá afgreiðslu, sem þar er lagt til, í formi rökst. dagskrár, í trausti þess, að hæstv. ríkisstj. vilji líta nokkuð á þann vilja, sem fram kemur hjá Alþ. í þessu máli. Ef gengið er fram hjá vilja Alþ. í einu, þá er opin leið að gera það í fleiri efnum. Það virðist heldur ekki vera svo stórkostlega afdrifamikið eða veigamikið mál fyrir hag almennings, þó að rjúpan sé nú friðuð eins og farið er fram á. Það kom fram sú skoðun í n., að þáltill. færi á þann hátt í bága við l., að l. gerðu ráð fyrir, að friða mætti rjúpuna frá ári til árs, eitt ár í senn, en þál., sem samþ. hefði verið, hefði gengið út frá friðun í 5 ár. Þetta hefur við tæp rök að styðjast. Og ég tel, að þáltill., sem samþ. var á síðasta þingi, hafi alveg fullt gildi þess vegna, því að vitaskuld er það auðgert fyrir hvaða ríkisstj. sem er að gefa út reglugerð fyrir hvert eitt af þessum árum, sem um ræðir. - Ég hef sagt það, og ég hygg, að það muni almenn reynsla sýna það, að það muni vera lengi hægt að deila um þetta atriði, hvort rétt hafi verið litið á það af síðasta hæstv. Alþ., að ástæða væri til að friða rjúpuna. Ég geng út frá því, að hæstv. Alþ. hafi þá litið svo á. Og með því að það álit lá fyrir, þá virðist mér, og ég held, að ég tali þar fyrir munn hv. meiri hl. allshn., að á þeim forsendum hefði hæstv. ráðh., sá sem með þetta mál fer, vel getað orðið við þingviljanum á Alþ. - Það er að vísu ákaflega löng og ýtarleg ritgerð, sem liggur fyrir frá einum náttúrufræðingi í þessu máli. En það er bara eitt innlegg, þó að frá náttúrufræðingi sé. Og ég ætla, að það út af fyrir sig, sem byggir allmikið á kenningum og reynslu annars staðar, geti nú ekki skoðazt sem alveg ákveðinn hæstiréttur fyrir ákvörðun Alþ. eða hæstv. ríkisstj. í svona máli. Ég fyrir mitt leyti og þeir, sem með mér skipa meiri hl. allshn., lítum hins vegar svo á, að hér sé að óþörfu efnt til þess, að deilt sé um atriði ja, mér liggur við að segja keisarans skegg á Alþ. ár eftir ár, af því að hæstv. ríkisstj. leitar eftir ástæðu til að verða ekki við óskum eða vilja Alþ. Hv. 2. minni hl. allshn. hefur, eins og ég áður lýsti, skilað sérstöku áliti. Þeir, sem skipa þann minni hl n., segja berum orðum í sínu nál., með leyfi hæstv. forseta: „Þegar mál þetta var til meðferðar á síðasta þingi, var litið svo á, að rjúpnastofninn hér á landi færi stöðugt minnkandi, og var þessi fækkun eingöngu sett í samband við ofveiði. Þótti því ástæða til að gripa í taumana og alfriða rjúpuna næstu árin.“ Svo bæta þeir því við, sem ég hef þegar lýst, að síðan hafi Finnur Guðmundsson náttúrufræðingur birt glögga og ýtarlega grg. um þetta mál. Og það virðist, að þær sterku líkur, sem hann færir fyrir því, að íslenzka rjúpan sé háð sama lögmáli og aðrir villtir hænsnfuglar, eins og þar er komizt að orði, hafi orðið til þess, að þeim hv. þm., sem skipa 2. minni hl. n., þyki ekki ástæða til að gera annað nú í málinu en að vísa því til ríkisstjórnarinnar. Þá hefur þriðji hluti n., hv. minni hl. talinn á þskj., sent inn nál. á þskj. 66, sem ég tel, að sé þannig orðað, að það sé ekki ástæða til að gera það hér að umtalsefni. Það gæti verið ágætt sem skammagrein um hv. alþingismenn í hans blaði, Þjóðviljanum. En sem þskj. er það þannig úr garði gert, að það er hv. þingmanni lítið til sóma og verðskuldar ekki annað en fyrirlitningu þagnarinnar af þeim, sem því er beint gegn. Sem sagt, meiri hl. allshn. lítur svo á, að þetta mál sé svo vaxið - og byggir þar á því, sem gerzt hefur í málinu á undanförnu þingi, því síðasta, - að það sé ástæða til að ætla, að hæstv. ríkisstj. fari að vilja þingsins, án þess að beinlínis sé enn á ný samþ. þáltill. um þetta efni, og leggur til, að dagskrártill. á þskj. 57 verði samþykkt. Í henni felst að vísu ítrekun á þingviljanum, sem þegar er fram kominn. En að forminu til er þar þó ekki um að ræða endurtekningu á þáltill., eins og sá hæstv. ráðh., sem sendi hv. alþm. bréfið umgetna, virðist hafa til ætlazt.



Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl. allshn. hefur nú talað hér langt mál og gert grein fyrir afstöðu hv. meiri hl. n. til þessa máls. Mér skildist reyndar á ræðu hans, að þetta væri ádeila á hæstv. ríkisstj., því að í ræðu hans var ekki nema að litlu leyti gripið á því, sem mér virðist og 2. minni hl. n. svo að segja mergur málsins. En af því að svo vill til, að ég er frsm. 2. minni hl. n. og er í þeirri aðstöðu, að ég skrifaði undir nál. í fyrra, sem mælti með friðun rjúpunnar, þykir mér hlýða að gera nokkra grein fyrir afstöðu minni og gangi þessa máls. Þannig var, í fáum orðum sagt, að þegar þetta mál kom fyrir á síðasta þingi, þá var það með talsverðum hraða. Það var afgreitt á einum fundi í n. Ég var ekki á þeim fundi, og ég játa fúslega, að það var komið með nál. til mín og ég skrifaði undir það með öðrum að lítt yfirveguðu ráði. Ég hafði ekki kynnt mér málið eins og mér kannske hefði borið skylda til, og verð ég vitanlega að taka ámæli fyrir það, og hygg ég, að svo hafi verið um fleiri. Þessi till. var samþ., eða skreið í gegn, á síðasta þingi. Eftir að málið kom svo fyrir á nýjan leik, þá taldi ég ástæðu til að athuga það nánar, og enda þótt ég skrifaði undir nál. í fyrra, þá hef ég þann hátt á, að ef mér hefur missýnzt, þá tel ég það skyldu mína að hafa það heldur, sem réttara reynist. Það hefur sem sagt komið fram í málinu síðan í fyrra, að birzt hefur ritgerð frá dr. Finni Guðmundssyni fuglafræðingi, sem ég býst við að sé á þessu sviði færasti maður núlifandi Íslendinga, en skýrsla hans er greinargerð fyrir rannsóknum, sem gerðar hafa verið með tilliti til þeirra sveiflubreytinga, sem eiga að vera á stofni ýmissa dýrategunda, sérstaklega hænsnfugla, en á þó sér og stað hjá öðrum dýrum, t. d. læmingjunum, en svo sem kunnugt er fjölgar þeim geysilega annað veifið, en stórfækkar hinn sprettinn. Dr. Finnur leiðir sterkar líkur að því, að þetta sveiflulögmál gildi um íslenzku rjúpuna, og birtir því til sönnunar skrá um útflutning á rjúpu um langt árabil. Þegar ég las þetta, þá fór ég að hugsa um eitt og annað, sem ég mundi frá æskuárunum, því að þá voru miklar rjúpnaveiðar, og heyrði ég umtal manna um það, að rjúpunni ýmist fjölgaði eða fækkaði. Veiðin var mjög misjöfn, stundum nær engin, en stundum aftur furðumikil. Þetta kemur og fram í útflutningsskýrslunum. Ég ætla ekki að ræða, hvernig á þessu stendur, en það skilst af ritgerð dr. Finns, að þetta er óskýrt náttúrulögmál. Þrátt fyrir allan lærdóm nútímans, er það margt fyrirbærið í náttúrunnar ríki, sem enn þá er óskýrt, enda þótt viðurkennt sé, að lögmálið sé til; og þetta er líklega eitt af þessum fyrirbærum. Við í minni hl. töldum, ef þetta væri svona, ástæðu til að fara varlega í þessar sakir og athuga málið frekar. Dr. Finnur Guðmundsson heldur því fram, að rjúpunni muni nú fara að fjölga, og ætti fjölgunin að ná hámarki sinu á árunum 1951–53, en þá muni henni aftur fara að fækka. Eins og bent hefur verið á, er það óneitanlega ákaflega fróðlegt að fá úr því skorið, hvort þetta stenzt, því að það hefur þýðingu í framtíðinni, og þetta er vísindalegt atriði, og er til íhugunar fyrir menn að láta þetta koma í ljós. Nú, að láta rjúpuna ófriðaða 15. okt. til 31. des., er það svo hættulegt, að þetta sé ekki gerlegt? Þetta er matsatriði, en ég ber engan kvíðboga fyrir því. Annað atriði, sem komið hefur fram, er það, að ég hef ábyggilegar fregnir um það, að gagnstætt því, sem var í fyrra og hittiðfyrra, þá sé rjúpunni nú að fjölga, a. m. k. í sumum héruðum. Þetta styður kenningu dr. Finns, en ég hef heyrt menn segja, að þetta segi bara þeir, sem langar til að skjóta, því að þeir sjái alls staðar rjúpur, en það væri undarlegt, ef þessar raddir heyrðust nú frekar en tvö undanfarin ár, ef ekki væri um fjölgun að ræða. Auk þess kemur ekki til mála að ætla, að hver maður, sem áhuga hefur á rjúpnaveiðum, sé reiðubúinn til að fara með ósannindi, það er alveg fráleitt. Ég hef nú fyrir satt, að rjúpunni sé að byrja að fjölga, og ætti að vera hægt að fá um þetta upplýsingar hjá trúverðugum mönnum, og komi það í ljós, að rjúpunni sé að fjölga, þá er fallinn grundvöllurinn undan því, að ríkisstj. hafi heimild í l. til að setja á friðun, því að heimildin er bundin við það, að rjúpunni sé að fækka. Hv. frsm. meiri hl. gat þess í sambandi við greinargerð dr. Finns, að hann væri enginn hæstiréttur í þessum efnum. Út af fyrir sig er það rétt, að hann er það ekki, en mér dettur ekki í hug annað en taka meira tillit til slíks manns en einhvers og einhvers, sem ekki hefur neina aðstöðu á borð við hann. Við verðum að taka tillit til vísindanna, því að þótt brjóstvitið sé ágætt, þá er vísindaleg reynsla það, sem þokað hefur okkur mest áleiðis. Ég harma, hvað þetta hefur verið gert að miklu kappsmáli. Ég lagði til, að n. ræddi við dr. Finn, og þá var talað um það, að hann mætti á fundi degi síðar, en þegar hann gat ekki mætt þann dag, þá lá þessu svo mikið á, að ekki mátti bíða, og var málið afgreitt. Þetta ber vott um það óþarfa kapp, sem lagt hefur verið á málið, því að ekki gat það skipt miklu máli fyrir rjúpnastofninn, hvort málið væri afgreitt degi fyrr eða síðar, og viðtal við dr. Finn skipti kannske ekki höfuðmáli vegna þess, hve greinargerð hans var skýr, en þó var það margt, sem ekki er í greinargerðinni, sem ég hefði viljað spyrja um. Ég hef nú gert grein fyrir áliti mínu, en till. okkar í minni hl. er sú, að málinu verði vísað til hæstv. ríkisstj. að þessari umr. lokinni.

Forseti (JPálm): Ég vil lýsa því yfir, að ég tel nál., sem hér hefur verið útbýtt á þskj. 66, ósæmilegt og vítavert, og vil ég benda á setninguna, þar sem vikið er að 36 hv. þm., stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj. Þar segir svo: „Samvizka þeirra sýnist ósnortin, þó að látin séu föl landsréttindi þessarar snauðu þjóðar.“ Og á öðrum stað segir svo: „Það er sem sé verið að opna öryggisloku, svo að innibyrgð niðurlæging vegna óþurftarverka og andlegra gjaldþrota fái farveg.“ - Ég get ekki látið slíkt plagg óátalið og víti harðlega framkomu þess hv. þm., sem það hefur skráð.

Frsm. 1. minni hl. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að lengja þessar umr., og get ég látið nægja að vísa til nál. míns á þskj. 66. Mér virðist sem sáryrði hæstv. forseta og hv. frsm. meiri hl. sýni ljóslega, að hitt hefur verið nokkuð nærri marki.

Viðskmrh. (Björn Ólafsson) : Herra forseti. Ég skal ekki að mínum hluta lengja mikið þessar umr. En það eru örfá atriði úr ræðu hv. frsm. meiri hl., sem ég vildi víkja að. Ræða hans var aðallega ádeila á mig sem ráðherra fyrir að hafa ekki farið eftir þál. frá síðasta þingi, og taldi hann slíkt framferði veikja áhrif og vald Alþingis. Ég tók það fram fyrr í umr., að það var ekki af þrjózku við þingið, að ekki var eftir þál. farið, og ekki af því, að ég vilji ekki framfylgja þingviljanum í öllu sem kostur er á, en ég benti einnig á, að það veikir kannske enn þá meira vald Alþingis að gera ályktanir, sem illmögulegt eða ómögulegt er að framfylgja, og það kom einmitt skýrt fram í ræðu hv. 2. þm. Skagf., að það virðast vera bein fyrirmæli l., að ekki sé hægt að friða rjúpuna, ef stofninn er í vexti. Nú telja margir og færa að því rök, að stofninn sé í vexti, og ef svo er, og ég sem ráðherra er sannfærður um, að svo sé, þá hef ég ekki rétt til að friða rjúpuna með reglugerð. Það má náttúrlega deila um fjölgun og fækkun rjúpnastofnsins fyrr og síðar, en fyrir mér vakir að fá úr því skorið, hvort kenningar náttúrufræðinganna eru réttar, því að með því yrðu kveðnar niður aldagamlar bollaleggingar um fjölgun eða fækkun rjúpnastofnsins, og geri ég ráð fyrir því, að hv. frsm. meiri hl. viðurkenni, að rök, sem fram hafa komið í málinu, hafa valdið því, að þm. hafa endurskoðað afstöðu sína. Þeir, sem þá fylgdu þáltill., trúðu því, að rýrnun rjúpnastofnsins stafaði af skotum, en við nánari athugun er ég í vafa um, að hægt sé að halda þeirri ástæðu fram, og því fannst mér sjálfsagt að gefa þeim tækifæri til að endurskoða afstöðu sína, og það þarf enginn að vera minni maður, þótt hann breyti áliti sínu á einhverju máli eftir þeim rökum, sem fram koma, og það er fráleitt að halda því fram, að menn þurfi að greiða atkv. eins og í fyrra, ef þeir eru nú sannfærðir um, að stofninn sé í vexti. Frá minni hendi er þetta ekkert hitamál, og það er til bóta að athuga málið rólega og mynda sér skoðun á því ettir fram komnum rökum og með skynsamlegum hætti.

Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Ég tel víst, að þessar nýju kenningar um sveiflubreytingar á rjúpnastofninum hafi valdið því, að hæstv. menntmrh. hefur ekki haft tilhneigingu til þess að framfylgja samþykkt síðasta Alþingis. En ef um það er að ræða að láta athuga svona mál ýtarlega, þá þurfti meiri rannsókn en það, að ein vísindaleg ritgerð sé lögð fram, og hér er því um allt annað en ýtarlega rannsókn að ræða, nema þá kannske frá einni hlið. Hæstv. ráðh. má vera ljóst, að það er hér eitthvað nýtt á ferð, ef takmarkalaust dráp á einni dýrategund hefur enga þýðingu fyrir stofninn. Hvað segja menn um takmarkalaust fiskidráp, hvaladráp og alls konar rányrkju? En nú er komin fram ný kenning, vísindaleg teoría um sveiflur og því um líkt á rjúpnastofninum eða þá ferðalög rjúpnanna um veröldina. Ef þessi kenning væri yfirfærð á hluti, sem standa okkur nær, svo sem ýmsa okkar nytjafiska, þá held ég að hægt væri með tiltölulega léttvægum, en náttúrlega hávísindalegum teoríum að koma í veg fyrir bann við ofveiði bæði til láðs og lagar. Um það að fá úr því skorið 1953, hvort rjúpunni hafi fjölgað eða ekki, þá vil ég bara spyrja: Dreymir menn um, að þá liggi fyrir fullkomnar og ótvíræðar niðurstöður? Það er varla þess að vænta. Þegar það lægi fyrir með glöggum rökum og vitnisburðum úr öllum héruðum, annaðhvort það, að mergð rjúpunnar sé þessi eða þessi eða stofninn sé í vexti eða rýrnun, þá gætum við eitthvað á því byggt, en einstakar raddir héðan og þaðan eru harla lítilvægar til þess að byggja á nú, en það má auðvitað fílósófera um þetta á einn og annan veg. Hv. frsm. 2. minni hl. taldi, að vísindaleg reynsla hefði þokað þessari þjóð bezt áleiðis, en ég hélt nú, að það, sem hefði þokað okkur lengst áleiðis, væri einmitt eiginleikar þessa hv. þm. og hans líka, dugnaður, athygli og forsjálni, en ekki vísindalegar kenningar, sem í dag blása úr austri, en á morgun úr vestri. En ef það kæmi í ljós ótvírætt, sem er langt frá því að sé nú, að miskunnarlaust dráp hafi enga þýðingu fyrir rjúpnastofninn, þá er tími til kominn að endurskoða afstöðu sína til friðunar svæða, þar sem önnur nytjadýr hafast við. Ráðherra taldi ógerlegt að framkvæma samþykktir þingsins, er hann ræðir um. En ég tel, að er Alþingi gerði þessa samþykkt, þá hafi verið einróma álit, að þessi fækkun lægi fyrir. Ég segi eins og ráðh., að engin ástæða er til þess að gera þetta að hitamáli. Mér finnst sjálfsagt, að atkv. séu látin ganga um, hvort senda skuli málið hæstv. ríkisstj., eins og 2. minni hl. vill, - allir vita, hvað það þýðir í praxis, - eða hins vegar að halda því trausti í heiðri, að hæstv. ríkisstj. fari eftir ályktun þingsins. Ég ætla ekki að spá um þessa fjölgun eða fækkun; það er alveg þýðingarlaust. Frsm. 2. minni hl. sagði, að skýrslan um útflutning á rjúpum hefði haft alger áhrif á sína skoðun. Nú liggja engar tölur fyrir um það, hvað skyttur hafi verið margar á ári, heldur aðeins, hver útflutningurinn hefur verið. Rjúpur hafa verið í misjafnlega háu verði, og ætla ég, að engar upplýsingar séu til um, hvern þátt markaðssveiflur hafi átt í því, að menn dræpu þær, og að útflutningsskýrslur séu ekki afgerandi um mergð rjúpna á hverjum tíma.



Herra forseti. Ég tel ástæðu til þess að segja örfá orð í tilefni af því, sem komið hefur frá hv. allshn., og viðvíkjandi ýmsu því, sem sagt hefur verið hér um þetta mál. Ég er þakklátur meiri hl. fyrir að leggja til að halda við það, sem samþ. hefur verið hér á Alþingi, og auglýsa friðun nú þegar. Og ég skil nefndina svo, að hún meini, að svo beri að gera næstu 4 ár. Skal ég víkja að nokkrum atriðum í mótmælum þeirra, sem þáltill. eru andstæðir. Koma þar til greina mótmæli frá frsm. 2. minni hl. og hæstv. menntmrh. um, að ríkisstj. hafi ekki heimild til þess að fara eftir vilja Alþingis í þessum efnum. Ég skal ekki þræta um, hvernig skilja beri lögin. En þetta er meira en lítið undarlegt frá núverandi ríkisstj., því að hún hefur gefið út sérstaklega mörg bráðabirgðalög, síðan Alþ. var slitið í maímánuði s. l., og ráðherra hefði verið innan handar að bæta litlum bráðabirgðalögum við syrpuna. Viðvíkjandi sveiflukenningunni ætla ég ekki að eyða mörgum orðum. Ég gerði grein fyrir áliti mínu um fjölgun og fækkun rjúpunnar í fyrri umræðu. Ég fæ ekki séð, að fram hafi komið nein gagnrök, sem samrýmzt geti heilbrigðri skynsemi. Andstæðingarnir segja, að rjúpunni hafi fjölgað á síðustu árum. Það er algerlega ósannað mál og ósannanlegt. Það er ekkert nema áróður skotmanna. Sprettur þetta af því, að harðindi hafa verið til fjalla og rjúpan leitað meira til byggða en áður. Bóndi nokkur sagði mér um daginn, að það hefði verið talinn viðburður, ef tvær rjúpur sæjust á Kjalarnesi, og svona er víðar. Það er gersamlega ógerningur að sanna, að fjölgun sé í rjúpnastofninum. Ég ætla að spyrja þá þingmenn, sem halda því fram, hvaða sannanir þeir hafi fyrir skoðun sinni. Hv. 2. þm. Skagf. sagðist álíta, að rjúpum væri að fjölga. Þessi meining áróðursmannanna hefur ekki við nein rök að styðjast. Eðlilegt er, að þeir berjist gegn þessu, enda eru boðnar 12 kr. fyrir rjúpuna hér í Rvík. Margir hafa einnig gerzt veiðiþjófar, þar eð þeir hafa ekki fengið leyfi til veiðanna í löndum annarra manna. En ég ætla ekki að fjölyrða um þetta atriði, heldur er þetta mál, sem fulltrúar sveitanna ættu að athuga. Viðvíkjandi því, að hægt sé að fá sannanir fyrir sveiflukenningunni, þótt rjúpan sé friðuð í 2–3 ár, þá er það með öllu ókleift, vegna víðlendis Íslands. Ástæða er til að víkja að því, að fleiri þing en þetta hafa viljað friða rjúpuna. Fyrst var hún friðuð 1915, síðan 1921–23 - eftir harðindi bæði skiptin - 1930–32, 1940–42. Í öll skiptin var talið nauðsynlegt að grípa til þessara ráðstafana til þess að koma í veg fyrir útrýmingu rjúpunnar. Kunnugt er það, að aldrei hefur verið eins mikil tækni til þess að ná rjúpunni sem síðustu árin. Ef nokkur fótur er fyrir því; að rjúpum hafi fjölgað frá í fyrra, mætti rekja það til þeirra orsaka, að rjúpan hélt sig til fjalla og heiða í góðviðrinu í fyrra, og hafi því fleiri rjúpur sloppið frá veiðimönnum en oft áður. En viðvíkjandi kenningu Finns Guðmundssonar vil ég lesa upp þrjú atriði úr Morgunblaðinu 20. þ. m.: „1. Við athugun á útflutningnum kemur enn fremur í ljós, að sveiflutíminn eða tímabilið milli tveggja hámarka eða lágmarka er í kringum 10 ár. 2. Reglubundnar sveiflur einkenna íslenzka rjúpnastofninn, og er sveiflutíminn um 10 ár. 3. Þessar sveiflur stafa ekki af ofveiðum og við getum ekki komið í veg fyrir þær með alfriðun.“ Samkv. þessu er svo sveifluhreyfingin í 4–6 ár, en í aðalatriðum er hún 10 ár. En hvað því viðvíkur eru engar líkur til, að hægt sé að fá sannanir fyrir fjölgun og fækkun hennar og hvort hún sé drepin eins miskunnarlaust og áður. - Viðvíkjandi útflutningsskýrslum hefur frsm. meiri hl. svarað því. - Að öðru leyti skal ég svo ekki fjölyrða um þetta. Ég geri ráð fyrir því, að þingmenn hafi gert upp við sig, hvort þeir vilji halda við ályktun sína frá síðastliðnu þingi. Vænti ég þess, að ekki verði skemmra gengið en að samþ. dagskrá meiri hl.

Frsm. 2. minni hl. (Jón Sigurðsson) : Af því að vikið hefur verið að mér nokkrum orðum, vil ég kvitta fyrir það. Frsm. meiri hl. kom fram með þá fullyrðingu, að það væri eitthvað nýtt, ef takmarkalaust dráp hefði engin áhrif. Hvað er þá takmarkalaust dráp? Jú, rjúpan er friðuð frá áramótum til 15. okt. Það er ekkert ótakmarkað dráp. Þetta er sýnishorn um þær öfgar, sem beitt er. Hann og 1. flm. ræddu um, að fráleitt væri að vænta úrskurðar eftir 1953, hvort rjúpunni fjölgaði á þessum árum. Við höldum því fram, að það sé ekki ótvíræður úrskurður, heldur bending. Ef haldið er áfram að skjóta rjúpur og þeim fjölgar samt á þessum árum, þá er það sterk bending um það, að kenningin sé rétt. Tel ég, að vel sé hættandi á að prófa þetta. 1. flm. sagði, að engin rök hefðu komið fram fyrir sveiflukenningunni. Ég veit ekki, hvað hann kallar rök. Búið er að sýna fram á, að slíkt eigi sér stað um dýr og skylda fugla í öðrum löndum, og líklegt, að það sé einnig sannað um rjúpuna hér. Hitt er svo annað atriði og ekki fullkomlega leyst, hvernig á því stendur. Það hefur ætíð verið svo, að menn hafa haldið fast við sinn keip, þegar þeir skilja ekki eitthvað. Það, sem mér finnst ekki hafa komið fram, er, hvaða hætta er að friða ekki rjúpu, fyrst hún hefur verið ófriðuð öll þessi ár og flestir segja, að henni sé jafnvel að fjölga. Nú er ástæðan talin sú, að þetta sé aðkallandi, því að nú fáist hærra verð fyrir hana. Mig minnir. að mjög hátt verð hafi fengizt fyrir hana í fyrra, og mér er ekki kunnugt um, að tæknin sé meiri nú en þá, og ef tæknin hefði verið meiri en áður, hefði hún átt að vera miklu hættulegri fyrir rjúpuna. - Misskilningur er það, sem varla er ástæða til að minnast á, að sveiflutíminn hafi verið 10 ár í grein Finns Guðmundssonar; hún þarf auðvitað 5 ár til að ná lágmarki og 5 ár til að ná hámarki. Þetta er því útúrsnúningur.



Herra forseti. Ég heyri sagt, að meiri hl. n. leggi mikið upp úr því, að ríkisstj. geri sér far um að virða vilja Alþingis. Ég virði nú reyndar vilja Alþingis mikils líka. En ég vil aðeins benda á, að ríkisstj. hefur hvað eftir annað virt vilja Alþingis að vettugi, og gæti ég nefnt dúsín mála því til sönnunar. En þetta var nú útúrdúr. Það hefur verið bent á það, að mun meira sé af rjúpunni í haust en undanfarin haust. Að vísu er erfitt að dæma þetta nú á haustin, því að þá er rjúpan engan veginn staðbundinn fugl. En það er annað þessu til sönnunar. Þó að rjúpan sé ekki staðbundin á haustin, er hún mjög staðbundin um varptímann, þannig að hún verpir á sömu svæðum. Og ef nú í sumar verpa 12 rjúpur þar, sem í fyrra verptu 5, er það ljóst, að henni er að fjölga. Allir, sem ferðazt hafa um varplönd rjúpunnar á vorin, kannast við það, að þá reynir hún að leiða athygli vegfarandans frá afkvæmunum með því að fljúga á undan komumanninum. Þannig flýgur hún einnig á undan bílum, sem aka gegnum varplönd hennar, og það eru dæmi þess, að rjúpur hafa flogið það nærri bíl, að þær hafi horfið sjónum þeirra, sem sitja í framsætinu, og bílstjórar hafa snarstanzað til þess að aka ekki yfir rjúpur á veginum. Með því að taka eftir þessu hef ég haft glöggt yfirlit yfir, hvað mikið væri af rjúpunni hverju sinni meðfram vegunum á Austurlandi. Og ég get lýst því yfir, að í vor var mun meira af rjúpu en undanfarið, og sömu sögu segja þeir, sem farið hafa um varplönd hennar s. l. vor. Að sömu niðurstöðu hafa þeir komizt, sem hafa það að venju að telja rjúpuhreiður, sem finnast í landareigninni á vorin, eins og gert er t. d. á einum bæ í Axarfirði. En þegar hv. frsm. n. telur, að sveiflukenningin sé algerlega ný, þá fer hann rangt með; það er langt síðan hún kom fyrst fram. Og þegar hann vill yfirfæra hana á fleiri dýrategundir, svo sem fiska sjávarins, þá held ég að hann sé kominn fram með alveg ný vísindi.

Má ég spyrja hv. þm., hvað hann ætlar að halda langa ræðu? Ég hef áhuga á, að málið verði afgr. á þessum fundi.

- Þar sem séð er, að rjúpunni hefur fjölgað undanfarið þrátt fyrir ný skotvopn og aukna skotfimi, tel ég rétt að sjá, hvort hún fylgi ekki sömu náttúrulögmálum og frændfuglar hennar á Norðurlöndum. Legg ég því til, að hún sé látin ófriðuð, svo að úr því fáist skorið. Þegar um þetta mál var fjallað hér síðast, var ég á móti tillgr. Hins vegar var till. í heild einróma samþ. með 27 atkv., en 24 þm. voru fjarstaddir, svo að meiri hl. var mjög lítill, ég sat þá hjá.