Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég vil lítillega nota þetta tækifæri og ræða um stöðu mála á þingi þegar óðum líður að fyrirhuguðum starfslokum. Eftir standa um 10 virkir dagar til að ljúka öllum verkefnum þessa þings ef starfsáætlun á að haldast, bæði til umræðna í þingsal og eins til nefndarstarfa. Hæstv. forseti boðaði okkur breytingu á áður ákveðinni starfsáætlun úr forsetastóli á síðasta fundi og það er auðvitað vel að forseti reyni að halda þingmönnum upplýstum um tilhögun mála hér en hitt vekur athygli að það bólar ekki á neinu frá hæstv. ríkisstjórn hvað það varðar að hún komi á framfæri óskum sínum um afgreiðslu mála af forgangslista eða tilkynni hvaða mál megi að ósekju bíða frekari umfjöllunar á seinni þingum. Þvert á móti berast nú á borð okkar þingmanna mjög síðbúin frumvörp, jafnvel um umdeild mál, og ætlast er til þess að við þingmenn, og þar á meðal stjórnarandstæðingar, greiðum því atkvæði að slík máli fái að koma á dagskrá með afbrigðilegum hætti. Ég held að menn hljóti að sjá réttmæti þess að við förum fram á það að einhverjar upplýsingar verði nú veittar um það hvort hæstv. ríkisstjórn hyggst leita eftir einhverju samstarfi um tilhögun mála undir þinglokin, sérstaklega þá hvað varðar þau mál sem hæstv. ríkisstjórn telur að hún þurfi að fá afgreidd og hvaða mál ekki. Maður verður að ætla að ríkisstjórnin hafi einhverja meðvitund í þeim efnum sjálf. Ef ekki, þá er ekki seinna vænna að hún fari að hugsa sinn gang. Þessi athugasemd mín, virðulegur forseti, snýr aðallega að því að ég óska eindregið eftir því að við þingmenn förum að fá skýrari línur í það hvers megi vænta um framhaldið og þinglokin.

Hæstv. forseti. Nú liggur það fyrir að hingað eru enn þá að berast ný mál og áttu þó að liggja fyrir samkvæmt starfstilhögun þingsins miðað við 1. apríl sl. Okkur er það alls ekki ljóst í stjórnarandstöðunni hvernig framhaldið verður á þessu þingi og ég spyr hæstv. forseta hvort hann viti til þess að fleiri mál séu að koma inn, jafnvel í stærri kantinum og jafnvel umdeild mál, sem við eigum svo að taka afstöðu til áður en þingi lýkur. Mér telst svo til að það séu um það bil 10 fundadagar eftir í þinginu, hæstv. forseti. Ég geri athugasemd við það hvernig virðist horfa um störf þingsins að þessu leyti og vildi fara fram á það að hæstv. forseti gerði okkur grein fyrir því ef hann vissi til þess að ríkisstjórnin væri á leiðinni inn með fleiri mál, og hvaða mál það væru þá.

Mér er ekki kunnugt um að fleiri mál séu á leiðinni. Ég taldi á hinn bóginn að það mundi greiða fyrir þingstörfum að flýta nefndardögum og hefur það legið í loftinu 

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir þær athugasemdir sem fram hafa komið um það að mál eiga að vera komin hér í dreifingu 1. apríl. Við þurfum að fara að skipuleggja mjög vel þessa síðustu daga, þá fáu starfsdaga þingsins sem eftir eru. Hins vegar er þeim tveimur málum sem hér er verið að biðja um afbrigði fyrir í dag þannig háttað, og sérstaklega þá frumvarpi frá hæstv. landbúnaðarráðherra um Lánasjóð landbúnaðarins, að ráðherra hafði samband við formenn þingflokka og óskaði eftir því að afbrigði yrðu veitt. Samfylkingin verður við því. Það gerum við á þeim forsendum að við teljum mjög nauðsynlegt að þetta mál komist í umræðu í nefndinni en ekki síður að það fái þá umfjöllun úti í þjóðfélaginu og umsagnir sem nauðsynlegt er að berist áður en Alþingi tekur afstöðu til málsins. Hið sama gildir í raun um stefnuna í fjarskiptamálum. Við munum styðja afbrigði í þessum tilvikum. Eftir samræður við hæstv. ráðherra og formenn þingflokka mun þingflokkur Samfylkingarinnar styðja þessi afbrigði en, hæstv. forseti, ég óska eindregið eftir því fyrir hönd þingflokks Samfylkingarinnar að fyrir þingflokksfundi á mánudag, þegar tveir nefndadagar hafa verið, liggi fyrir með hvaða hætti skipulagið verður og hvaða mál á að afgreiða fyrir þinglok.

Herra forseti. Það vekur athygli mína að hæstv. forsætisráðherra er í salnum en hefur ekkert til málanna að leggja. Þaðan er engin skilaboð að fá um það hvað hæstv. ríkisstjórn hyggst fyrir í þessum efnum. Nú mátti hæstv. forsætisráðherra væntanlega glöggt skilja það af máli okkar sem hér töluðum fyrir hönd stjórnarandstöðunnar að við vorum ekki síst að inna eftir því hvort hæstv. ríkisstjórn hefði einhver áform uppi, mundi sýna einhverja viðleitni til þess að leita eftir samkomulagi hér og samstarfi um þinglokin. En hæstv. forsætisráðherra hefur greinilega ekkert inn í þau orðaskipti að leggja. Varðandi þingmál sem hér eru að koma fram, fjarskiptatillögu og síðan ákaflega síðbúið og sennilega lítt undirbúið frumvarp frá hæstv. landbúnaðarráðherra, er mjög bagalegt að slík mál séu að koma hingað loksins þegar langt er komið fram yfir þann frest sem liggur fyrir í lögum og öllum á að vera kunnugur, að þingmál, þar með talin stjórnarfrumvörp, eiga helst að koma fram fyrir 1. apríl. Þetta er þeim mun hlálegra í tilviki hæstv. landbúnaðarráðherra sem það varð tilefni umræðna í vetur að ekkert, bókstaflega ekkert, kæmi frá hæstv. ráðherra. Landbúnaðarnefnd var verklaus og felldi niður fundi lengst af vetrar. Nú loksins koma afurðirnar af búinu og þá eru þær eins og raun ber vitni. Ég hef allan fyrirvara þegar málatilbúnaðurinn er með þessum hætti. Það er að sjálfsögðu, herra forseti, eins og fram kom hjá hv. þm. Margréti Frímannsdóttur allt í góðu lagi með að greiða fyrir því að mál komi fram og séu kynnt eða þau gangi til nefndar en það gegnir öðru máli ef á bak við liggur ásetningur um að knýja síðan undir lok þingsins fjölda umdeildra og illa undirbúinna mála í gegn, ef þá á að setja í gírinn, setja færibandið í gang. Það er meðal annars gagnvart slíku sem við viljum verja okkur hér, stjórnarandstæðingar.

Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon beindi engri fyrirspurn til mín. Hann beindi máli sínu til hæstv. forseta og ég hef að sjálfsögðu átt samtöl við hæstv. forseta um þessi mál. Við munum að sjálfsögðu vinna að framgangi mála með hefðbundnum hætti á Alþingi eins og við höfum ávallt gert. Ég vil upplýsa hv. þingmann og aðra þingmenn um að það eru engin önnur mál sem munu koma frá ríkisstjórninni á þessu þingi sem við munum leggja áherslu á að verði lokið. Tvö mál voru afgreidd frá ríkisstjórninni í morgun en við gerum ekki ráð fyrir því að þau verði afgreidd sem lög frá Alþingi að þessu sinni. Eitt mál var afgreitt að tillögu minni frá ríkisstjórninni á ríkisstjórnarfundinum þar á undan og við gerum ekki ráð fyrir að nein frekari mál muni koma fram sem við leggjum áherslu á að verði lokið. Hins vegar eru fjölmörg mál í nefndum sem er mikilvægt að verði lokið, búið að leggja mikla vinnu í. Ég vænti þess að það skýrist betur að loknum nefndardögum þannig að við gerum okkur þá betur grein fyrir því hvernig við getum lokið þingi með þeim hætti að þau mál sem skipta sköpum nái fram að ganga. Þau eru mörg, það er rétt. Mörg þeirra hafa komið of seint fram en ég vænti þess að við munum eiga gott samstarf um það, eins og endranær, á Alþingi.

Ég vil bæta við að ég átti fund með formönnum þingflokka nú fyrir þennan fund og þá urðum við ásátt um að hittast á mánudaginn, eins og fram kom hjá hv. 1. þm. Suðurk., Margréti Frímannsdóttur, og fara yfir málin.

Hæstv. forseti. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum að sjálfsögðu beint óskum okkar til forseta þingsins en jafnframt höfum við krafið ríkisstjórnina um upplýsingar um forgangsröð hennar. Hæstv. forsætisráðherra kemur í pontu og talar eins og að til stefnu séu margir mánuðir. Til stefnu eru 10 eða 11 þingdagar og fyrir þinginu liggja mörg mál sem eru mjög viðamikil. Ég nefni t.d. frumvarp um Ríkisútvarpið sem mundi umturna þeirri stofnun og svipta starfsmenn hennar mikilvægum réttindum, ef að lögum yrði. Ég nefni samkeppnislög sem gera ráð fyrir grundvallarbreytingum á því sviði. Ég nefni skattlagningu orkufyrirtækja, annað stórmál sem hér liggur fyrir þinginu, og vakin hefur verið athygli á því að ríkisstjórnin er í dag að biðja um afbrigði fyrir því að koma fleiri stórmálum inn í þingið. Hvers konar vinnubrögð er verið að kalla á? Það er eðlilegt að þeirri spurningu sé beint, ekki aðeins til stjórnar þingsins, heldur til ríkisstjórnarinnar um hver forgangsröð hennar sé. Hvaða mál eru það sem hún leggur áherslu á að fá til umræðu í þinginu, og hver ekki? Það er rétt sem fram kemur hjá hæstv. forseta þingsins, hann hefur óskað eftir umræðum um þessi mál, en það er mjög hljótt um forgangsröð ríkisstjórnarinnar. Það er eðlilegt að spurt sé um hana úr ræðustól.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á höfundalögum, nr. 73/1972, með síðari breytingum. Frumvarp þetta er samið á vegum menntamálaráðuneytisins. Meginefni þess er höfundarréttur og skyld réttindi í upplýsingasamfélaginu. Tilefnið er m.a. setning tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2001/29/EB frá 22. maí 2001 um samræmingu tiltekinna þátta höfundarréttar og skyldra réttinda í upplýsingasamfélaginu. Það er rétt að fara kannski aðeins yfir aðdraganda tilskipunarinnar en með tilkomu netsins hefur höfundarrétturinn orðið enn alþjóðlegri en áður. Í desembermánuði 1996 í Genf samþykktu 120 þjóðir á ráðstefnu Alþjóðahugverkastofnunarinnar tvo samninga til þess að takast á við þau vandamál sem fylgja hinni nýju tækni og eru þeir af þeim sökum í daglegu tali kallaðir internet-samningar WIPO. Annars vegar er samningur um réttindi höfunda og hins vegar samningur um réttindi listflytjenda og framleiðenda hljóðrita. Báðir samningarnir gengu í gildi á árinu 2002 þar sem tilskilinn fjöldi ríkja, þ.e. 30, hafði þá fullgilt samningana. Með tilskipuninni um höfundarrétt í upplýsingasamfélaginu gefa ESB-ríkin og EFTA-ríkin innan EES forskrift að samræmingu höfundarréttar síns til þess að mæta kröfum internet-samninga WIPO. Sameiginlega EES-nefndin samþykkti tilskipunina sem breytingu á XVII. viðauka EES-samningsins um hugverkaréttindi á fundi sínum 9. júlí 2004 og varð tilskipunin hluti af EES- samningnum 10. júlí 2004. Þegar hefur verið lögð fram á yfirstandandi þingi tillaga til þingsályktunar um staðfestingu framangreindrar ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 110/2004, um breytingu á XVII. viðauka við EES-samninginn, sem fjallar um hugverkaréttindi. Auk þess að laga EES-réttinn að ákvæðum WIPO-samninganna er tilskipuninni um höfundarrétt í upplýsingasamfélaginu almennt ætlað að samræma frekar höfundarrétt á EES-svæðinu til þess að misræmi í löggjöf ríkjanna hafi ekki skaðleg áhrif á starfsemi innri markaðarins. En tilskipunin um höfundarrétt í upplýsingasamfélaginu er sú sjötta í röðinni og hin umfangsmesta fram til þessa. Meginþættir og helstu nýmæli tilskipunarinnar eru: Í fyrsta lagi felur frumvarpið í sér útvíkkun á einkarétti rétthafa til eftirgerðar. Tekin eru af öll tvímæli um það að einkarétturinn til eftirgerðar nær einnig til eintaka á stafrænu formi. Rétthöfunum er þannig áskilinn einkaréttur til að heimila eða banna, með beinum eða óbeinum hætti, tímabundið eða varanlega, eftirgerð með hvaða hætti sem er og í hvaða formi sem er í heild eða að hluta, þar með talið á stafrænu formi. Einkarétturinn til eftirgerðar er veittur höfundum vegna verka þeirra, listflytjendum vegna upptakna á flutningi þeirra, framleiðendum hljóðrita vegna hljóðrita þeirra, framleiðendum frumupptakna kvikmynda vegna frumrita og afrita af kvikmyndum þeirra og útvarpsfyrirtækjum að því er varðar upptökur á útvarpi þeirra, hvort sem útsendingar eru um þráð eða þráðlaust, þar með taldar útsendingar um kapal eða gervihnött. Að mati höfundarréttarnefndar eru ákvæði 3. gr., samanber 2. gr. gildandi laga, nægilega víðtæk til að fela í sér allt framangreint eins og nánar kemur fram í greinargerð með frumvarpinu. Í tilskipuninni er í öðru lagi mælt fyrir um einkarétt til miðlunar verka til almennings og einkarétt til að gera annað efni aðgengilegt almenningi. Í hinu síðarnefnda felst réttur höfunda til að heimila eða banna hvers konar miðlun verka sinna til almennings, um þráð eða þráðlaust, þar með talið að gera verk sín aðgengileg almenningi með þeim hætti að hver og einn geti fengið aðgang að verkunum á þeim stað og á þeirri stund sem hann sjálfur kýs. Hér er átt við miðlun til almennings sem er ekki staddur á þeim stað þar sem miðlunin fer fram, t.d. á netinu. Einkaréttur til þess að gera annað efni en höfundaverk aðgengilegt almenningi er veittur rétthöfum hinna skyldu réttinda. Að mati höfundarréttarnefndar er hugtakið birting, samkvæmt ákvæðum 3., 4., 5. og 6. mgr. 2. gr. gildandi laga, svo víðtækt að það telst fela í sér allt framangreint eins og kemur einnig fram í greinargerðinni. Tilskipunin áskilur í þriðja lagi höfundum einkarétt til þess að heimila eða banna hvers konar dreifingu til almennings á frumritum eða afritum verka þeirra með sölu eða á annan hátt. Samkvæmt gildandi íslenskum höfundalögum má líta svo á að dreifingarréttur höfundar sé talinn vera hluti af einkarétti hans til birtingar á verki, sjá 3. gr., sbr. 2. mgr. 2. gr. höfundalaga. Tilskipunin felur jafnframt í sér að tekin skuli upp svokölluð evrópsk tæmingarregla. Í tæmingu dreifingarréttar felst í reynd að réttur höfundar til þess að hamla dreifingu verka sinna á markaði fellur niður þegar búið er að selja fyrsta eintakið af verkinu, enda standi höfundur sjálfur að sölunni. Yfirleitt er litið svo á að tæming dreifingarréttarins sé alþjóðleg, nema annað sé sérstaklega ákveðið, þ.e. að ef verk er komið löglega í dreifingu einhvers staðar í heiminum geti höfundur ekki stöðvað frekari dreifingu. Svæðisbundin tæmingarregla, eins og hin evrópska tæmingarregla samkvæmt tilskipuninni, hefur það hins vegar í för með sér að höfundi er áskilinn réttur til þess að hamla dreifingu innan EES nema fyrsta eintak þess hafi verið selt eða með öðrum hætti framselt innan svæðisins. Sem dæmi um beitingu hinnar evrópsku tæmingarreglu má nefna að höfundur, sem sett hefur eintök verks síns á markað í Bandaríkjunum, getur ákveðið að þeim eintökum megi ekki dreifa á EES-svæðinu. Í norrænum höfundarrétti hefur til þessa verið byggt á reglunni um alþjóðlega tæmingu, en nú ber að taka upp evrópska tæmingarreglu. Samkvæmt tilskipuninni um höfundarrétt í upplýsingasamfélaginu gildir tæming dreifingarréttarins aðeins um áþreifanleg eintök höfundaverks, en kemur ekki til álita þegar um þjónustu er að ræða og þá einkum beinlínuþjónustu. Í fjórða lagi geymir tilskipunin ákvæði um þær takmarkanir sem höfundar og rétthafar skyldra réttinda þurfa að sæta eða geta þurft að sæta á þeim einkaréttindum sem þeim eru tryggð með tilskipuninni. Takmarkanirnar þjóna þeim megintilgangi að auðvelda notendum, í sérstökum tilvikum, aðgang að efni sem fellur undir vernd höfundarréttar. Í forsendum tilskipunarinnar er lögð á það áhersla að endurmeta þurfi gildandi undantekningar frá réttindum og takmarkanir á þeim með hliðsjón af hinu nýja rafræna umhverfi. Bent er á að sá munur sem er á undantekningum og takmörkunum í ríkjunum hafi bein, neikvæð áhrif á starfsemi innri markaðarins fyrir höfundarrétt og skyld réttindi. Til þess að tryggja eðlilega starfsemi innri markaðarins beri að skilgreina slíkar undantekningar og takmarkanir á samræmdari hátt. Samræmingin að því er lýtur að undantekningunum er því aðallega fólgin í tveimur atriðum: Í fyrsta lagi var tekin upp ein undantekning frá einkaréttindunum sem skylt er að gera. Þessi undantekning heimilar, að uppfylltum tilteknum skilyrðum, tímabundnar og tilfallandi eftirgerðir, sem verða til í tækniferli, til dæmis við umferð gagna á netinu, og var nauðsynleg vegna þess að einkarétturinn til eftirgerðar í 1. gr. var skilgreindur svo víðtækt að hann nær meðal annars til þess háttar eftirgerða. Í öðru lagi var sett í tilskipunina skrá um tuttugu valfrjálsar undantekningar á einkaréttinum til eftirgerðar og einkaréttinum til miðlunar til almennings. Þessi skrá er tæmandi. Undantekningar í landslögum, sem ekki falla undir þessa skrá, ber því að fella úr gildi eða breyta þeim. Þess mun ekki gerast þörf að fella alveg niður neinar undantekningarheimildir sem nú eru í höfundalögunum, en í ýmsum tilvikum þarf að laga undantekningar að skilyrðum sem áskilin eru í tilskipuninni. Þær breytingar eru einkum bundnar við að notkun fari ekki fram í tilgangi sem skilgreina má sem fjárhagslegan. Í fimmta lagi hefur tilskipunin að geyma ákvæði um vernd tæknilegra ráðstafana. Með beitingu slíkra ráðstafana er ætlun rétthafa að koma í veg fyrir óheimil not af efni. Dæmi um tæknilega ráðstöfun er afritunarvörn á hljómdiskum og mynddiskum. Annars konar tæknileg ráðstöfun er til dæmis aðgangsstýring að efni á netinu, en allmikið er tíðkað að aðgangur að efni sé háður samningsskilmálum, meðal annars um greiðslu áskriftar, og ekki veittur öðrum en þeim sem hafa fengið úthlutað lykilorði. Óheimilt rof á tæknilegum verndarráðstöfunum og óheimil eftirgerð tæknilega verndaðs efnis hefur leitt til þess að óhjákvæmilegt er talið að veita tæknilegum ráðstöfunum rétthafa sérstaka vernd. Skylt er að veita lögvernd gegn því að farið sé fram hjá hvers konar skilvirkum tæknilegum ráðstöfunum, enda viti viðkomandi aðili eða hafi fulla ástæðu til að vita að hann stefnir að því marki. Tilteknar ráðstafanir til undirbúnings því að fara fram hjá þess háttar ráðstöfunum skulu einnig vera óheimilar. Þrátt fyrir víðtæka skilgreiningu á því hvað teljast vera „tæknilegar ráðstafanir“ eru það þó ekki allar þess háttar ráðstafanir, sem verndar eiga að njóta. Það skilyrði er sett að ráðstafanirnar teljist vera „skilvirkar“ þannig að tæknilegar ráðstafanir, sem naumast eru nema til málamynda og auðvelt er að sniðganga, njóta ekki verndar Ljóst er að sú lögvernd skilvirkra tæknilegra ráðstafana sem ákvæðum frumvarpsins er ætlað að tryggja tekur eingöngu til þeirra atriða er falla undir einkaréttindi höfunda og annarra rétthafa. Ákvæðum frumvarpsins um vernd tæknilegra ráðstafana er með öðrum orðum ekki ætlað að vernda ýmsar ráðstafanir útgefenda hljóð- og myndrita til að skipta heiminum upp í tiltekin markaðssvæði eða stjórna því að endurmiðlun slíkra verka geti aðeins fram farið í tölvum með stýrikerfi af tiltekinni gerð. Þvert á móti nær lögvernd tæknilegra ráðstafana er tengjast áþreifanlegum eintökum hljóð- og myndrita eingöngu til þess að varna óheimilli eftirgerð þeirra. Hafi eigandi hljóð- eða myndrits eignast það með lögmætum hætti og tæknilegar ráðstafanir varna honum að nýta það vegna framangreindra atriða telst vera um óheimila aðgangsstýringu að ræða sem ekki nýtur verndar að höfundarrétti. Við slíkar aðstæður kann eigandanum, að uppfylltum tilteknum skilyrðum, að vera heimilt að sniðganga hinar tæknilegu ráðstafanir. Í sjötta lagi hefur tilskipunin að geyma ákvæði um vernd upplýsinga um réttindaumsýslu. Vernda skal rafrænar upplýsingar um réttindaumsýslu sem höfundar og aðrir rétthafar, sem ákvæðið verndar, setja á verk sín og annað efni. Með upplýsingum um réttindaumsýslu er átt við upplýsingar sem rétthafar veita og sem auðkenna verk eða annað efni og auðkenna höfundinn eða aðra rétthafa eða upplýsingar um skilyrði og skilmála fyrir notkun verka eða annars efnis. Æskilegt þykir að rétthafar setji rafrænar upplýsingar um réttindaumsýslu á efni sitt. Slíkar upplýsingar eru hluti af ráðstöfunum rétthafa til að varna ólögmætum aðgangi að verkum og efni sem nýtur verndar samkvæmt höfundalögum og varna ólögmætri eftirgerð þess, jafnframt sem þær eru til þess fallnar að greiða fyrir samningum um afnot og eins til þess að fylgjast með notkun efnis. Eins og yfirlitið að framan um efni tilskipunarinnar ber með sér tekur hún sérstaklega á þeim vandamálum sem hin stafræna tækni hefur í för með sér fyrir eigendur höfundarréttar og skyldra réttinda, fyrst og fremst að því er varðar tónlist og kvikmyndir og þá ekki síst vegna möguleika til dreifingar slíkra verka á netinu. Þessi tækni gefur möguleika til svo fullkominnar afritunar verka og annars efnis á stafræna miðla, t.d. á geisladiska, að afrit ná fullum gæðum frumrita. Með tilkomu netsins skapast ný tækifæri til víðtækrar dreifingar efnis sem nýtur höfundarréttarverndar. Í því felast hættur fyrir höfunda og útgefendur því unnt er að miðla útgefnum verkum á stafrænu formi á augabragði heimshorna á milli með slíkum gæðum að ekki verður greint á milli frumrita og afrita verkanna. Er sú hætta einkum fyrir hendi með svonefndum skráardeiliforritum og skráarsvæðum sem gefa notendum netsins og annarra netkerfa kost á því að deila sín á milli afritum verndaðra verka um jafningjanet, samhliða vistun þeirra á skráarmiðlurum. Talið er að verk sem þannig er miðlað á milli aðila án heimildar rétthafa séu einkum tónlistar- og kvikmyndaverk, auk hugbúnaðar. Það gefur augaleið að sporna verður við því að hin nýja tækni, sem gagnast höfundum, öðrum rétthöfum og öllum almenningi með margvíslegum hætti, sé notuð til óheimillar hagnýtingar á efni sem nýtur höfundarréttarverndar. Auk hagsmuna höfunda, flytjenda og framleiðenda eru þjóðhagslegir hagsmunir síst minni. Í nútímaþjóðfélögum er framlag vöru og þjónustu, sem byggist á höfundarrétti, til þjóðarframleiðslunnar mikið og fer sífellt vaxandi. Í nýlegri bók kemur fram að framlag menningar til landsframleiðslu sé 4%, sem sé meira en öll veitustarfsemi og nær þrefalt meira en landbúnaður annars vegar og ál- og kísilframleiðsla hins vegar. Jafnframt kemur þar fram að 5 þúsund manns starfi við menningu hérlendis, sem er álíka fjöldi og starfar í útgerð annars vegar og hótel- og veitingarrekstri hins vegar. Aðrar helstu breytingar sem frumvarp þetta felur í sér frá gildandi höfundalögum eru breytingar á ákvæðum laganna um skilyrði réttarverndar varðandi útgáfu verka og listflutnings hér á landi og atriði sem ráða því hvort verk njóta vernda eða eigi, þ.e. vegna svokallaðra tengslaskilyrða. Þá er bætt við nokkrum ákvæðum um takmörkun á höfundarréttinum og önnur ákvæði þar að lútandi skerpt og skýrð. Við undirbúning breytinganna á höfundalögum vegna ákvæða tilskipunarinnar um höfundarrétt í upplýsingasamfélaginu og nokkur önnur atriði hafa þau ráðuneyti hjá Norðurlandaþjóðunum, sem með höfundarréttarmálefni fara, haft með sér samráð. Er löng hefð fyrir því að Norðurlandaþjóðirnar leitist við að hafa sem mest samræmi í höfundalöggjöf sinni. Við samningu frumvarpsins hefur sérstaklega verið höfð hliðsjón af ýmsum ákvæðum í frumvarpi Dana til breytinga á höfundalögum þeirra sem lagt var fram í danska þjóðþinginu 2. október 2002 og varð að lögum 11. desember sama ár. Ég vil taka fram að frumvarp þetta er fyrsti áfangi í heildarendurskoðun höfundalaga sem er orðin brýn vegna hraðrar lagaþróunar á sviði höfundarréttar. Áætlað er að að heildarendurskoðun höfundalaga muni taka allnokkurn tíma. Því var ákveðið að draga þá þætti út úr endurskoðuninni er snúa að innleiðingu tilskipunarinnar og mæla fyrir þeim sérstaklega í frumvarpinu. Höfundarréttarnefnd sem er menntamálaráðherra til ráðuneytis í höfundarréttarmálefnum skv. 58. gr. höfundalaga hefur farið yfir drögin að frumvarpinu og gert á því ýmsar breytingar. Er frumvarpið síðan lagt fram á Alþingi eins og höfundarréttarnefnd leggur til að það verði samþykkt. Virðulegi forseti. Í greinargerð með frumvarpinu er farið ítarlega yfir hverja efnisgrein frumvarpsins fyrir sig. Ég vil vekja athygli hv. þingmanna á þeirri ágætu greinargerð sem fylgir með frumvarpinu þar sem farið er nánar yfir helstu breytingar og mælt fyrir um útfærslu á höfundarréttarlögunum. Ég hef rakið ítarlega efni frumvarpsins. Eins og fram hefur komið er megintilgangur frumvarpsins að lögfesta ákvæði tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins um samræmingu tiltekinna þátta höfundarréttar og skyldra réttinda í upplýsingasamfélaginu. Með tilskipuninni og frumvarpinu er áréttaður einkaréttur höfunda, flytjenda og framleiðenda til að stjórna eftirgerð og birtingu stafrænna eintaka af verkum sínum og öðru efni, einkum á netinu. Í því felast mikilvægir hagsmunir, ekki síst þjóðhagslegir eins og ég hef þegar rakið. Jafnframt tel ég að leitast hafi verið við að gæta jafnvægis milli hagsmuna rétthafa og notenda með því að viðhaldið er núverandi undantekningum í höfundalögum með þeim breytingum sem tilskipunin kallar á. Enn fremur hef ég reifað sjónarmið um túlkun og beitingu nýrra tæknilegra verndarráðstafana þar sem tekið er sanngjarnt tillit til hagsmuna notenda. Að gerðum þeim breytingum sem hér eru lagðar til að höfundalögum er rétt að ítreka að tímabært er að fram fari heildarendurskoðun á lögunum. Er að því stefnt að hún geti hafist síðar á árinu. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. menntamálanefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Hér er mikið mál að vöxtum á ferðinni sem kemur inn á margt. Ýmsar athugasemdir og tillögur komu fram í bréfi frá félaginu Netfrelsi vegna frumvarps til laga um breytingu á höfundalögum og barst okkur þingmönnum í morgun. Þeir koma inn á mörg atriði sem lúta að rétthöfum annars vegar og notendum hins vegar og telja greinilega að það halli töluvert á notendur í málinu. Að mati Netfrelsis mun aukin skerðing á réttindum neytenda, svo sem vegna banns við sniðgöngu tæknilegra ráðstafana einnig hafa letjandi áhrif á sölu og stemma stigu við frekari sköpun. Þeir benda á margt annað sem þeir telja að halli á notendur, t.d. að höfundarréttarnefnd sé skipuð sex fulltrúum rétthafa og einum fulltrúa menntamálaráðuneytisins og því verði að breyta. En fyrst og fremst vil ég fá viðhorf hæstv. ráðherra til fullyrðinga Netfrelsis um að lagagerð þessi geti haft letjandi áhrif á sölu og stemma stigu við frekari sköpun og því sem félagið bendir einnig á að það halli verulega á notendur og ákvæði rétthafa séu of mikil en notenda fyrir borð borin sem stutt er með margvíslegum rökum í athugasemdum og tillögum við einstakar greinar frumvarpsins.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að málið er stórt og mikið að vöxtum og tæknilegt mál líka. Við förum í meginatriðum sömu leið og aðrar Norðurlandaþjóðir hafa farið, þ.e. að undirstrika það sem fram kemur m.a. í Evróputilskipuninni, að undirstrika þau réttindi sem rétthafarnir eiga. Ég fékk líka netpóstinn sem hv. þingmaður vitnaði í og að sjálfsögðu verða neytendur að undirstrika að þeir þurfa að hafa aðgang að ákveðnum réttindum og reyna að verja þau. En ef fara á þá leið sem fram kemur m.a. í netverjapóstinum verða aukin réttindi fyrir neytendur, en að sjálfsögðu á kostnað rétthafanna og má velta því fyrir sér hversu mikil sköpunin verður ef rétthafarnir hafa ekki tryggðan höfundarrétt á sköpunarverkum sínum. Ég fór held ég alveg ágætlega yfir það í framsöguræðu minni að mikil verðmæti verða til í kjölfar höfundaverkanna og hugverkanna sem skapast hjá listamönnum og öðrum þeim sem eiga höfundarrétt. Ég held að þarna séu hagsmunir sem vegast á, en engu að síður tel ég rétt að undirstrika höfundarrétt listamanna og þeirra sem hafa skapað hugverkin, því ef það á að gefa út algjört frelsi á netinu þannig að höfundarréttur þeirra verði ekki verndaður á þann hátt sem kveðið er á um í tilskipuninni og í frumvarpinu verður lítið um sköpun í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því að hæstv. menntamálaráðherra kom að því að þetta væri aðeins fyrsti áfangi í endurskoðun höfundalaga og þykir mér miður að ekki skyldi hafa verið stigið skrefið til fulls. Það er rétt eins og fram kom hjá hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni að höfundarréttarnefnd er skipuð með mjög sérstökum hætti þar sem neytendur koma nánast ekkert að. Ég nefni sem dæmi að lagður er 50 kr. skattur á hvern einasta geisladisk sem er fluttur inn til landsins án tillits til þess til hvers hann er notaður, enda hefur STEF ómældar tekjur af skattinum. Það eru til fyrirtæki á Íslandi sem vilja gjarnan framleiða ýmislegt efni á disk sem kemur höfundarréttarlögum og STEFI ekki nokkurn skapaðan hlut við. Ég nefni kvikmyndafyrirtæki, sem gæti skapað mörg störf, sem eru í samstarfi við önnur Norðurlönd og vinna alla vinnu frá a-ö nema að setja á diskinn, vegna þess að hann kostar 50 kr. hér, en diskurinn með ákomnu efni annars staðar frá Norðurlöndunum er á 30 til 40 kr. Hér er því nokkuð stórt mál á ferðinni. Ég endurtek það, virðulegi menntamálaráðherra, að mér þykir miður að vinnan skyldi ekki hafa verið stigin til fulls til þess að við hefðum getað skapað hér talsverð störf í þessu. Ég vænti þess að starfinu verði hraðað, því þetta er búið að vera hálfgert ófremdarástand um langan tíma og menn hafa beðið eftir lagabálkinum og að skrefið væri stigið til fulls hvað þetta áhrærir.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að ég hefði kosið að vinnunni hefði allri verið lokið, en eftir að hafa vegið málið og metið sá ég fram á að það hefði ekki náðst á þessu vorþingi. Þó verður að geta þess að ákveðin réttindi eru tryggð í frumvarpinu sem skipta miklu máli og menn telja rétt að hægt verði að fá þau í gegn á þessu þingi, því menn meta einfaldlega hagsmunina það mikla að þeir geti ekki beðið til haustsins. Einnig þurfum við að framfylgja tilskipuninni, það er líka annar punktur. Ég vil undirstrika það og tek undir með hv. þingmanni að tryggja þarf betri aðkomu neytenda að höfundarréttarmálefnum. Ég held að við komum tvímælalaust til með að líta til þeirrar heimildar sem kveðið er á um höfundarréttarráð, þar sem ég sé fram á að aðkoma neytenda að þessum málefnum verði tryggð og um leið heildarendurskoðuninni er varða málefni höfundarréttar.

Virðulegi forseti. Mér þótti gott að heyra svar hæstv. menntamálaráðherra. Það gengur ekki á því herrans ári 2005 að sérhagsmunahópar séu í einhverri nefnd eða störfum fyrir ráðuneyti og eru ekki varðgæsluhundar almennings, heldur eigin hagsmuna. Það gengur ekki. Ég fagna því orðum hæstv. menntamálaráðherra sem sagði áðan að þar verði breytingar á.

Forseti. Ég vil í upphafi þakka fyrir mikla vinnu sem auðsjáanlega liggur að baki frumvarpinu af hálfu ráðuneytis og ekki síður höfundarréttarnefndar. Þess er svo að geta að frumvarpið er nokkuð seint fram komið. Það var lagt fram 11. apríl og er nú í 1. umr. í dag, 19. apríl, en sem kunnugt er eiga þingmál að hafa borist forseta fyrir 1. apríl á hverju ári ef þau eiga að ná í umræðu. Þetta gildir a.m.k. um okkur dauðlega þingmenn og ég tel rétt að geta þessa í tilefni af umræðunni áðan að mér finnst að hæstv. menntamálaráðherra og aðrir hæstv. ráðherrar eigi að virða þá reglu líka. Danir, frændur okkar, lögleiddu svipaða hluti og hér er gert ráð fyrir árið 2002, en við erum nokkuð á eftir hinum suðlægu þjóðum í þessu efni. Svo mikið að sögn greinargerðarinnar að við hefðum átt að vera búin að ganga frá lögunum fyrir 10. janúar 2005, þ.e. fyrir u.þ.b. þremur mánuðum. Hér er um að ræða endurskoðun höfundalaga í samræmi við Evróputilskipun frá 2001 sem hefur tekið okkur fjögur ár að eiga við. Að vísu hefur það líka verið sameiginlegt verkefni EES-ríkjanna, þeirra sem eiga samstöðu gagnvart Evrópusambandinu. Aðaláherslan er á höfundarrétt við nýjar aðstæður upplýsingatækninnar. Sú leið virðist farin að beita nokkurn veginn ýtrustu hugsanlegum ákvæðum til þess að tryggja höfundarrétt í hinni stafrænu framtíð. Höfundarrétturinn er ákaflega mikilsverður og okkur ber að standa vörð um hann í samtíð og framtíð. Á hinn bóginn mega of strangar reglur um höfundarrétt ekki skerða eðlilegt svigrúm almennings sem ekki ætlar sér neins konar hlut af markaðslegum ávinningi höfundar. Höfundarrétturinn má ekki verða svo harðskeyttur að hann stöðvi eðlilega þróun og samskipti á sviði lista og menningar. Okkur þingmönnum hafa í tilefni af frumvarpinu borist athugasemdir frá félagsskapnum Netfrelsi, sem nefndur var áðan. Þær bera með sér hvin umræðu sem hefur geisað í grannlöndum okkar um þessi efni. Í menntamálanefnd þarf að gá sérstaklega að þeim rökum sem borið hefur hæst í þeirri umræðu á Norðurlöndum og víðar í Evrópu. Það komu líka athugasemdir frá starfshóp um höfundarrétt á vegum Upplýsingar, sem er félag bókasafns- og upplýsingafræða, fyrir svo skömmum tíma að ég hef nánast ekki náð að lesa þær yfir í heild. Þær varða m.a. rafræna miðlun verndaðra verka á bókasöfnum sem fer t.d. fram við millisafnalán. Þær varða miðlun á stafrænu efni á skólabókasöfnum vegna t.d. fjarnáms og aðgang að stafrænu efni á söfnum til fræðistarfa eða einkarannsókna sem þeim þykir vanbúið um í frumvarpinu. Þær athugasemdir verðum við einnig að skoða ákaflega vel. Við höfum bundist í félag með Evrópuþjóðum og af þeim ástæðum getum við ekki hagað okkur eins og okkur sýnist þegar um er að ræða alþjóðleg málefni af þessu tagi. Hins vegar hefur það borið við og reynslan hefur sýnt að í ráðuneytunum er ekki endilega gætt að sérstöðu íslensks samfélags þegar kemur að því að færa Evróputilskipanir í íslenskan búning og stundum er ekki gætt að raunverulegum pólitískum vilja hérlendis. Á Alþingi hefur ekki verið mikil aðstaða til að fara í gegnum mál eins og þyrfti að gera með þeirri forsögu og þeim alþjóðahljómi sem hér um ræðir. Ljóst er að mikið ríður á að mál af þessu tagi fái ítarlega meðferð í þeirri nefnd sem um ræðir hverju sinni, þar sé tryggt að allir aðilar máls og áhugamenn geti komið að sjónarmiðum sínum, eins og sést á þeim sendingum sem við þingmenn höfum strax fengið. Fyrir því hyggjumst við samfylkingarmenn beita okkur hvað varðar frumvarp þetta um breytingu á höfundalögum sem mælt er fyrir í dag, 19. apríl 2005.

Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram varðar þetta frumvarp mikilvæga hagsmuni, höfundarréttinn, og frumvarpið gerir ráð fyrir því að styrkja réttindi manna sem hafa skapað og sent frá sér hugverk. Eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu felur meginefni þess það í sér að innleiða tilskipun frá árinu 2001 sem stafar frá Evrópuþinginu. Það vill þannig til að hér fyrir þinginu hefur verið mælt fyrir tillögu til þingsályktunar um staðfestingu á þessari tilskipun. Sú þingsályktunartillaga hefur verið til meðferðar í utanríkismálanefnd. Fyrir þá nefnd komu helstu hagsmunaaðilar á þessu sviði, svo sem fulltrúar frá Sambandi flytjenda og hljómplötuframleiðenda, Hagþenki, Rithöfundasambandi Íslands, Myndstefi, Félagi íslenskra bókaútgefenda og Fjölís. Allir þessir aðilar lýstu yfir stuðningi við þetta frumvarp, þ.e. við þær efnisreglur sem fram koma í tilskipuninni og endurspeglast í því frumvarpi sem hér er til meðferðar. Ég heyrði að hv. þm. Mörður Árnason taldi að rétt væri að taka tillit til sjónarmiða félagsskaparins Netfrelsis. Ég tek í sjálfu sér alveg undir það að því leyti að það er rétt að hlusta á raddir netverjanna. Telur hv. þm. Mörður Árnason í ljósi þessara ummæla sinna að það sé rétt að gera tilslakanir hvað varðar vernd höfundarréttar frá því sem nú er?

Forseti. Það er alveg á mörkunum að ég treysti mér til að ræða við hinn, ekki aðeins vörpulega, heldur líka fluggáfaða og hnífbeitta hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson, um svo hálögfræðileg málefni sem hér eiga í hlut. Ég sagði í ræðu minni að höfundarrétturinn væri ákaflega mikilsvert mál. Hann skapar mikilvægum hópi manna nauðsynleg réttindi. Hér er ekki um það að ræða að skerða höfundarréttinn frá því sem nú er, þetta frumvarp fjallar fyrst og fremst um það hvernig eigi að verja hann í hinni stafrænu tækni sem er nú að umlykja okkur og gerir það enn frekar í framtíðinni. Það eina sem ég benti á var að til eru sjónarmið, sem hér hafa komið fram og mátti greina í ræðu hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar, um það að stundum beri að fara varlega í þessu efni. Jafnvel hinn göfuga höfundarrétt er hægt að misnota og fara svo langt með hann að það geti bitnað á öðrum sem ekki stóð til að hegna eða refsa. Það er í því ljósi sem menntamálanefnd, ég endurtek, menntamálanefnd, væntanlega skoðar þetta frumvarp og kallar til sín þá aðila sem henni sýnist.

Herra forseti. Ég verð að byrja á því að þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir hlý orð í minn garð. Við sem höfum fylgst með þessum höfundarréttarmálum og þjóðmálaumræðunni um höfundarrétt og frelsi netverja til að senda á milli sín og varpa fram á netinu og afrita gögn sem vernduð eru af höfundarrétti vitum að þeir aðilar hafa talað fyrir því að draga úr höfundarréttarvernd og leyfa í rauninni nánast, ef ekki alveg, frjálsan flutning á hugverkum á netinu. Þar á ég ekki bara við tónlist eða slíka listsköpun, heldur snýr þetta líka að myndverkum, hugbúnaði og fleiru sem mér hefur skilist að þessir aðilar vilji afnema vernd á. Hv. þingmaður mælist til þess að hlustað verði á þau sjónarmið. Mér finnst alveg rétt að gera það en við verðum að hafa það í huga að höfundarrétturinn er mikilvægur eins og hv. þingmaður benti á. Það má jafna honum við eignarrétt þeirra sem að þessari sköpun standa. Þess vegna spurði ég hv. þingmann að því, fyrst hann vill hlusta á þessi sjónarmið og fá fram rök þessara aðila, hvort hann sé þeirrar skoðunar að það eigi að slaka á höfundaverndinni sem núgildandi lög kveða á um. Það er ekki síst á tæknisviðinu þar sem taka verður þessi atriði til gagngerrar skoðunar og kanna verulega. Það er þarna sem hætturnar felast fyrir höfundarréttarhafa.

Forseti. Við hv. þingmaður erum sammála um að hlusta beri á allar þær raddir sem upp hafa komið í þessu efni, skoða þann veruleika sem þróun stafrænnar tækni hefur haft í för með sér, athuga hver viðbrögð séu réttilegust og best í því efni. Það auðvitað takmarkar umræðu okkar að Evrópusambandið og hinar EES-þjóðirnar sem við erum í félagi með hafa komist að ákveðinni niðurstöðu í þessum málum en það á ekki að þýða það að við förum orðalaust í kjölfar þeirra, heldur eigum við að skoða sjálfstætt þetta frumvarp. Við eigum að gera það í menntamálanefnd ef þau tilmæli hæstv. ráðherra verða samþykkt að vísa því þangað án tillits til þess hvað menn kunna að hafa gert í öðrum nefndum. Það er alveg rétt hjá Sigurði Kára Kristjánssyni, hv. þingmanni, og það vita menn, að þetta hefur verið mikið álitamál. Ég held að við eigum að nálgast það mjög varlega og ekki reyna að búa til gildrur handa hvert öðru hér í salnum. Höfundarrétturinn er mikilvægur en það eru líka til sjónarmið sem segja að hinar ýtrustu kröfur sem gerðar eru í hans nafni til þeirrar nýju tækni sem um ræðir kunni að vera ofætlan, kunni að hitta sjálfar sig fyrir að lokum. Það er auðvitað rétt að hlusta á þau sjónarmið en að sjálfsögðu fyrst og fremst með réttindi höfunda í huga og þá mikilsverðu skipan mála sem menn hafa náð fram hér á síðustu öld og ég hygg á ofanverðri þeirri næstsíðustu um þessi mál.

Herra forseti. Já, mál það sem liggur á borðum okkar er nokkuð mikið að vöxtum enda fjallar það um afar flókin mál, höfundarrétt og breytingu á höfundalögum. Orðaskipti þeirra þingmanna sem nú þegar hafa tjáð sig um málið gefa auðvitað til kynna hvers er að vænta í menntamálanefnd. Þar komum við til með að þurfa að vega og meta ólíka hagsmuni og þá ekki hvað síst hagsmuni höfundarréttarhafa annars vegar og hagsmuni neytenda hins vegar. Sjálf er ég þeirrar skoðunar eftir mjög lauslega yfirferð á frumvarpinu að ákvæði þess séu af hinu góða og það segir auðvitað sína sögu hversu langan tíma hefur tekið í Evrópu að koma þessum tilskipunum sem liggja hér að baki áleiðis og í höfn. Tilskipunin sem verið er að innleiða með þessu frumvarpi er samþykkt í maí 2001. Það kemur fram í greinargerð þessa frumvarps að það hafi tekið nokkuð langan tíma fyrir menn að sættast á þær niðurstöður sem hún hefur að geyma. Sameiginlega EES-nefndin samþykkti tilskipunina með breytingu á ákveðnum viðauka samningsins á fundi sínum 9. júlí og þar með var tilskipunin hluti af EES-samningnum. Þann 10. júlí 2004 er hún þá orðin hluti af EES-samningnum. Það kemur líka fram í greinargerðinni að Danir innleiddu þá hluti sem hér um ræðir í sín lög fyrir árslok 2002. Ekki ætla ég að álasa íslenskum stjórnvöldum fyrir það að hér skuli vera nokkur seinagangur á. Ég skil það mætavel því að ég veit að hér er um yfirgripsmikið mál að ræða. Það er ekki óeðlilegt þó að beðið sé eftir niðurstöðum í Evrópu og fyrirmyndum frá öðrum löndum. Ég held að það sé mjög vel að hér hafi verið litið til Dana í þessum efnum. Höfundarréttarlöggjöf okkar hefur kannski fyrst og síðast tekið mið af dönsku löggjöfinni. Hér virðist mér sem litið hafi verið til Danmerkur einu sinni sem oftar. Það er alveg ljóst að sú samræming sem hér er verið að reyna að koma á er að mörgu leyti takmarkandi. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að lagðar séu „takmarkanir á eftirgerð, dreifingu og notkun hugverka án samþykkis höfunda og annarra rétthafa“. Það er líka lagt til að það verði „að hafa undir höndum, þróa og eiga viðskipti með búnað sem hefur þann tilgang einan að komast hjá tæknilegri afritunarvörn“. Sömuleiðis er lagt til að „lögaðilum verði ekki heimilt að gera eintök af birtu verki til einkanota, heldur aðeins einstaklingum“. Að lokum er lagt til að „úrskurðarnefnd um fjárhæðir þóknana fái að auki það hlutverk að fjalla um tilvik þar sem aðilar sem nota kennsluefni geta ekki nýtt rétt sinn til efnisins án þess að afritunarvörn sé gerð óvirk“. Fjármálaráðuneytið sem hefur gefið umsögn með þessu frumvarpi segir að að öðru óbreyttu komi þetta frumvarp til með að hafa í för með sér „aukin útgjöld vegna þóknana til höfunda og annarra rétthafa efnis“. Það er alveg augljóst að þetta mál kemur til með að hafa ákveðnar afleiðingar í för með sér sem gera það að verkum að rétthafar og þá kannski ekki síst flytjendur efnis og höfundar ýmiss tölvuefnis koma til með að fá aukinn skerf af höfundalaunum sem hefur hingað til verið erfitt fyrir þetta fólk að sækja. Ég sé ekki annað en að hér sé staðinn vörður um réttindi þeirra sem hafa staðið að baki listflutningi og menningarstarfsemi og þeirra sem hafa lagt á sig ómælda vinnu við að semja efni, hvort það er þá í tónlist eða efni sem ætlað er fyrir tölvur. Auðvitað er þetta allt saman mjög flókið í hinum nýja heimi upplýsingasamfélagsins og margmiðlunarinnar. Vextir þessa frumvarps og tilskipunarinnar gefa það skýrt til kynna. Eitt langar mig til að nefna við þessa 1. umr. sem kemur til með að verða talsvert verkefni fyrir menntamálanefnd að setja sig inn í, og það er hugtakanotkun. Það kemur fram í fylgiskjali með þessu frumvarpi þar sem fjallað er um helstu ákvæði tilskipunarinnar og samanburð þeirra við gildandi lög að menn hafa lent í erfiðleikum með að samræma tungumálið eða finna réttu leiðirnar að hugtakanotkuninni. Ég er þeirrar skoðunar að þegar ný löggjöf er sett og ný hugtök innleidd sé það mikið vandaverk. Sá vandi hvílir auðvitað á okkur sem í þessum sal störfum að vanda virkilega vel til verka þannig að ég legg til að við leitum umsagna í þessum efnum til fagfólks í íslensku og fáum umtalsverðar upplýsingar hjá þeim sem best til þekkja í þeim efnum um það hvort í frumvarpinu eru lagðar til einföldustu lausnirnar eða viðunandi lausnir í þeim efnum. Það er alveg ljóst að menntamálanefnd bíður talsvert verkefni í þessum efnum, sama hvernig á það er litið. Að lokum vil ég nefna það hér að mér sýnist eftir frekar grunna yfirferð, hæstv. forseti, á þessu máli skynsamlegt að setja inn í frumvarpið það bráðabirgðaákvæði sem hér er lagt til. Það lýtur að 50. gr. b og c í höfundalögunum, með öðrum orðum 12. gr. frumvarpsins, en það eru greinar sem fjalla m.a. um tæknilegar ráðstafanir. Þetta eru greinar sem lúta fyrst og síðast að hinni nýju tækni. Það er eðlilegt að sett sé bráðabirgðaákvæði í frumvarpið, tel ég, sem gerir þeim sem starfa eftir þeim tilteknu greinum kleift að aðlaga sig og okkur hér í þessum sal að skoða þá aftur innan tveggja ára hvernig sú löggjöf sem hér er verið að leggja til að sett verði komi til með að arta sig í samfélaginu. Hæstv. ráðherra talaði um vægi listflutnings og menningarstarfsemi í þjóðarframleiðslu og hlutdeild menningar og listar í allri okkar efnahagsköku. Það er auðvitað einn verulega stór þáttur í þessu máli sem ég geri ráð fyrir að hv. menntamálanefnd komi til með að skoða. Ég treysti því að við fáum nefndarálit frá menntamálanefnd sem kemur til með að leggja áherslu á þann hlut. Hér er jú þegar öllu er á botninn hvolft verið að efla rétt listflytjenda, efla rétt þeirra sem framleiða efni fyrir t.d. tölvudiska eða hina nýju margmiðlunartækni. Ég held að hér sé til staðar mál sem þarf að skoða verulega vel, fá umsagnir mjög víða að því að svo margir koma að þessum málum. Ég sé ekki annað en að hv. menntamálanefnd hafi mikið verk að vinna. Hún er auðvitað fullfær um það og kemur til með að fá gesti og gott fólk til liðs við sig í þessu flókna og viðamikla máli.

Hæstv. forseti. Örstutt. Ég þakka hv. þingmönnum öllum fyrir þessa ágætu umræðu og þann áhuga og skilning sem þeir sýna þessum mikilvægu réttindum sem við erum að fjalla um í þessu frumvarpi, þ.e. hugverkaréttindum og höfundarrétti. Það er rétt og af því eimir eftir í umræðunni að auðvitað togast á ákveðnir hagsmunir. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir kom ágætlega inn á það að það eru að togast á ákveðnir hagsmunir höfundarréttarhafa annars vegar og hins vegar neytenda. Ég veit og geri mér grein fyrir því að þetta mun koma upp meðal gesta hv. menntamálanefndar sem að sjálfsögðu mun fara gaumgæfilega yfir allar þær athugasemdir sem henni berast vegna þessa mikilvæga máls. Ég held og ætla ekki að gera það öðruvísi en á þann hátt að ég vonast til þess að hv. menntamálanefnd klári engu að síður þetta mál með tilliti til þeirra mikilvægu hagsmuna sem búa þarna að baki. Ég lagði fram þetta frumvarp núna með þá von í brjósti, án þess að segja þinginu fyrir verkum, að þingið gæti klárað þetta. Það er röskt og gott fólk innan hv. menntamálanefndar sem ég veit að vinnur vel eins og kom fram áðan. Ellegar hefðum við þurft að bíða með þetta til haustsins og jafnvel fram á síðari hluta næsta þings því eftir er umfangsmikil vinna sem lýtur að heildarendurskoðuninni á höfundarréttarlögunum. Ég taldi því í ljósi þeirra hagsmuna sem felast í þessu frumvarpi og tilheyra og falla undir tilskipunina rétt að koma með málið eins og það lítur út núna fyrir hinu háa Alþingi. Að öðru leyti hef ég ekki mikið meira um þetta mál að segja. Benda má á að menn telja að hagsmunir neytenda hafi ekki skinið nægilega skært í þessu frumvarpi. Þó vil ég benda á eitt atriði þar sem verið er að undirstrika þann rétt sem neytendur hafa og tengist ákveðnu máli sem kom upp í Noregi varðandi DVD-Jón eins og hann er víst kallaður. Ég vek athygli þingheims á því að lögvernd tæknilegra ráðstafana er tengjast þessum áþreifanlegu eintökum nær eingöngu til þess að varna óheimilli eftirgerð þeirra. Hafi eigandi hljóð- eða myndrits, eins og þessi ágæti DVD-Jón í Noregi, eignast það með lögmætum hætti en tæknilegar ráðstafanir varni honum að nýta það þá má hann brjóta upp þessa vörn í þeim tilgangi að nota það í sinni eigin tölvu. Þarna er verið að undirstrika þau réttindi sem neytendur hafa. Ég held að allir hafi fyllsta skilning á þessu. Hv. menntamálanefnd mun fara vel yfir þetta og ég bíð og vona þess að hún klári það sem fyrst.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar á þskj. 1130. Þetta er mál 438, tillaga til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 110/2004, um breytingu á XVII. viðauka við EES-samninginn, um hugverkaréttindi. Hæstv. menntamálaráðherra hefur einmitt lagt fram frumvarp til laga um breytingu á höfundalögum til þess m.a. að innleiða efni þessarar tilskipunar og það mál var á dagskrá þingsins hér áðan og nokkrar umræður urðu um það. Það frumvarp fer að sjálfsögðu til menntamálanefndar. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES- nefndarinnar nr. 110/2004 frá 9. júlí 2004, um breytingu á XVII. viðauka við EES-samninginn frá 2. maí 1992, og til að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2001/29/EB frá 22. maí 2001 um samræmingu tiltekinna þátta höfundarréttar og skyldra réttinda í upplýsingasamfélaginu. Nefndin fékk til fundar við sig þau Ernu S. Hallgrímsdóttur frá utanríkisráðuneyti, Jón Vilberg Guðjónsson frá menntamálaráðuneyti, Ásmund Jónsson frá Sambandi flytjenda og hljómplötuframleiðenda, Sverri Jakobsson og Jón Yngva Jóhannsson frá Hagþenki, Ragnheiði Tryggvadóttur frá Rithöfundasambandi Íslands, Knút Bruun frá Myndstefi og Halldór Þ. Birgisson frá Félagi íslenskra bókaútgefenda og Fjölís. Með innleiðingu tilskipunarinnar í íslensk lög verður m.a. kveðið á um að höfundum og rétthöfum svokallaðra skyldra réttinda, þ.e. listflytjendum, framleiðendum hljóðrita, kvikmyndaframleiðendum og útvarpsfyrirtækjum, skuli tryggður einkaréttur til hvers konar eftirgerðar verka sinna og nánar tiltekins efnis. Einkaréttur höfunda mun þannig einnig ná til afrita í rafrænu formi. Þá mun höfundum einnig tryggður einkaréttur til hvers konar miðlunar og dreifingar með sölu eða á annan hátt til almennings. Rétthöfum skyldra réttinda, svo sem listflytjendum, framleiðendum og útvarpsfyrirtækjum, skal tryggður einkaréttur til að gera nánar tiltekið efni sitt aðgengilegt almenningi. Þá er gert ráð fyrir að styrkja almennt lögvernd þeirra réttinda sem höfundar og rétthafar skyldra réttinda njóta og taka m.a. á brotum sem felast í að farið sé fram hjá afritunarvörnum. Hæstv. forseti. Utanríkismálanefnd leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nefndarálit þetta skrifa hv. þingmenn Sólveig Pétursdóttir, Siv Friðleifsdóttir, Drífa Hjartardóttir, Rannveig Guðmundsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Sigurður Kári Kristjánsson, Jónína Bjartmarz og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar á þskj. 1131. Þetta er mál 604, tillaga til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 99/2004, um breytingu á II. viðauka við EES-samninginn, þ.e. tæknilegar reglugerðir, staðlar, prófanir og vottun. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 99/2004 frá 9. júlí 2004, um breytingu á II. viðauka við EES-samninginn frá 2. maí 1992, og til að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2002/98/EB frá 27. janúar 2003 um setningu gæða- og öryggisstaðla fyrir söfnun, prófun, vinnslu, geymslu og dreifingu blóðs og blóðhluta úr mönnum og um breytingu á tilskipun 2001/83/EB. Nefndin fékk til fundar við sig þau Ernu S. Hallgrímsdóttur frá utanríkisráðuneyti og Ingolf J. Petersen, Hólmfríði Einarsdóttur og Einar Magnússon frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti. Með innleiðingu tilskipunarinnar í íslensk lög verður markaður rammi um blóðbankastarfsemi. Gæði og öryggi blóðs og blóðhluta án tillits til ætlaðrar notkunar verður tryggt enn betur og frekar komið í veg fyrir útbreiðslu smitsjúkdóma við blóðgjöf. Innleiðing hennar krefst lagabreytingar hér á landi. Heilbrigðisráðherra hefur þegar lagt fram lagafrumvarp til að innleiða efni hennar, þ.e. þskj. 981, 649. mál og er það nú til meðferðar í heilbrigðis- og trygginganefnd Alþingis. Ég vek athygli á því, hæstv. forseti, að í nefndaráliti hefur misritast númer lagafrumvarps heilbrigðisráðherra sem ég gat um. Það er mál 649 en ekki 694. Utanríkismálanefnd leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nefndarálit þetta skrifa hv. þingmenn Sólveig Pétursdóttir, Siv Friðleifsdóttir, Drífa Hjartardóttir, Rannveig Guðmundsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Sigurður Kári Kristjánsson, Jónína Bjartmarz og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar á þskj. 1132. Þetta er mál 605, tillaga til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 106/2004, um breytingar á XII. viðauka við EES-samninginn. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 106/2004 frá 9. júlí 2004, um breytingu á XII. viðauka við EES-samninginn frá 2. maí 1992, og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2002/47/EB frá 6. júní 2002 um samninga um fjárhagslegar tryggingarráðstafanir. Nefndin fékk til fundar við sig þau Finn Þór Birgisson frá utanríkisráðuneyti og Hallgrím Ásgeirsson frá Seðlabanka Íslands. Með innleiðingu tilskipunarinnar í íslensk lög verða reglur um fjárhagslegar tryggingarráðstafanir samræmdar en slíkar ráðstafanir felast í tvíhliða samningum um veðsetningu og framsal verðbréfa og reiðufjár til tryggingar fjárhagslegum skuldbindingum. Tilskipunin er liður í aðgerðaáætlun framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins frá 11. maí 1999 um þróun fjármálaþjónustu og fjármagnsmarkaða innan Evrópusambandsins og er meginmarkmið hennar að stuðla að opnari og hagkvæmari fjármagnsmörkuðum og stöðugleika fjármálakerfisins. Innleiðing tilskipunarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi og hefur dómsmálaráðherra þegar lagt fram lagafrumvarp þess efnis sem er á þskj. 1015, 667. mál, og er það nú til meðferðar í allsherjarnefnd Alþingis. Hæstv. forseti. Utanríkismálanefnd leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nefndarálit þetta skrifa hv. þingmenn Sólveig Pétursdóttir, Siv Friðleifsdóttir, Drífa Hjartardóttir, Rannveig Guðmundsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Sigurður Kári Kristjánsson, Jónína Bjartmarz og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 81/2003, um fjarskipti. Með frumvarpi þessu eru lagðar til nokkrar breytingar á fjarskiptalögum nr. 81/2003. Helstu markmið breytinganna eru að lögfesta gerð fjarskiptaáætlunar og koma á fót samráðsvettvangi stjórnvalda og hagsmunaaðila um fjarskiptamál, auk ákvæða um geymslu gagna, um fjarskiptaumferð og upplýsingagjöf til lögreglu í þeim tilgangi að auðvelda rannsókn opinberra mála og draga úr hættu á refsiverðri hegðun á fjarskiptanetum. Hæstv. forseti. Verulegar breytingar hafa átt sér stað í fjarskiptamálum á undanförnum árum hér á landi sem m.a. hafa leitt til afnáms einkaréttar á fjarskiptamarkaði og aukinnar samkeppni og lægra verðs til neytenda. Breytingar á fjarskiptalögum undanfarin ár hafa miðað að þessu. Frá því að einkaleyfisrekstri ríkisins lauk hefur fjöldi nýrra fyrirtækja komið fram og er ákvæðum laganna um fjarskiptaráð ætlað að skapa vettvang fyrir þau til ráðgjafar við stjórnvöld og til að vinna að framgangi fjarskiptamála í landinu. Með fyrirhugaðri sölu hlutabréfa ríkisins í Landssímanum hættir ríkið afskiptum af rekstri fjarskiptafyrirtækja. Í þessu breytta umhverfi er nauðsynlegt að stjórnvöld setji framtíðarstefnu og meginmarkmið í fjarskipta- og upplýsingatækni fram með skýrum hætti og er það gert með stefnu ríkisstjórnarinnar um upplýsingasamfélagið 2004–2007, Auðlindir í allra þágu, og með tillögu til þingsályktunar um fjarskiptaáætlun sem þegar liggur fyrir á hinu háa Alþingi og lagabreytingin gerir ráð fyrir að fest verði í sessi. Ég mun á næstunni, raunar í dag, mæla fyrir þingsályktunartillögu um stefnu í fjarskiptamálum. Frumvarp þetta hefur að mestu verið unnið í ráðuneytinu í samráði við Póst- og fjarskiptastofnun auk þess sem leitað var álits og tillagna helstu hagsmunaaðila auk dómsmálaráðuneytis, ríkislögreglustjóra og Persónuverndar. Hæstv. forseti. Ég mun nú gera ítarlega grein fyrir helstu breytingum sem fyrirhugaðar eru með frumvarpinu. Í frumvarpinu er í fyrsta lagi gert ráð fyrir gerð fjarskiptaáætlunar á þriggja ára fresti. Hér er um nýmæli að ræða þar sem lagt er til að fyrir Alþingi verði lögð tillaga til þingsályktunar um stefnu í fjarskiptamálum á næstu sex árum Ég ákvað í upphafi ársins 2004 að hafist yrði handa um gerð fjarskiptaáætlunar fyrir árin 2005–2010 en með henni er í fyrsta sinn mótuð heildstæð stefna stjórnvalda í fjarskiptamálum á Íslandi. Breytingar í fjarskiptamálum undanfarin ár og samræmdri fjarskiptalöggjöf í Evrópu, sem m.a. hefur leitt til afnáms einkaréttar á fjarskiptamarkaði og aukinnar samkeppni, kallar á aðra nálgun stjórnvalda að þessum málum en hingað til hefur verið. Nauðsynlegt er að stjórnvöld setji stefnu sína í fjarskiptamálum fram með skýrum hætti og er það m.a. gert með þeirri þingsályktunartillögu sem hér verður til umræðu einnig í dag. Tilgangurinn með þeirri stefnumótun í fjarskiptaáætlun er að skilgreina nánar markmið stjórnvalda í fjarskiptamálum til næstu ára þar sem m.a. er tekið tillit til þarfa samfélagsins. Auk þess er með henni leitast við að ná fram víðtæku samstarfi hagsmunaaðila og stjórnvalda um stefnumótun á þessu sviði. Með samræmdri stefnumótun er m.a. leitast við að auka samkeppnishæfni Íslands, stuðla að framþróun atvinnulífsins, ná fram hagkvæmri nýtingu fjármagns og samræmdri forgangsröðun verkefna á þessum sviðum Í frumvarpinu er í annan stað gert ráð fyrir því nýmæli að skipað verði sérstakt fjarskiptaráð, en með því er leitast við að koma á sérstökum vettvangi hagsmunaaðila sem verður ráðgefandi fyrir ráðherra við stefnumótun í fjarskiptamálum. Fjarskiptaráð verður jafnframt vettvangur fyrir almenn skoðanaskipti um fjarskiptamálefni fyrir hagsmunaaðila á þessu sviði, enda sitji í því aðilar með víðtæka sérþekkingu á sviðinu. Ýmis fordæmi eru fyrir slíkum samráðsvettvangi á sviði samgöngumála, t.d. siglingaráð og hafnaráð, og fer ekki á milli mála að mjög góð reynsla er af þeirri tilhögun í þeim málaflokkum. Í þriðja lagi vil ég nefna að í frumvarpinu er kveðið nánar á um skyldur fjarskiptafyrirtækja varðandi hlerunarbúnað en um þær virðist hafa ríkt nokkur óvissa. Kveðið er á um skyldu fjarskiptafyrirtækja til að setja upp hlerunarbúnað í gildandi reglum Póst- og fjarskiptastofnunar. Fjarskiptafyrirtæki sem ekki hafa fjárfest í búnaði hafa borið það fyrir sig að ekki sé að finna næga stoð í lögum til þess að leggja slíkar skyldur á fyrirtækin. Eðlilegt þykir að fyrirtækin sjálf standi straum af því að byggja upp net sín á þann hátt að þessi aðgangur sé mögulegur. Því er hér lagt til að sett verði ákvæði sem kveði skýrar á um skyldur fjarskiptafyrirtækja í þessum efnum og að allur vafi verði tekinn af um ábyrgð fyrirtækjanna sjálfra á fjármögnun búnaðar til hlerunar og annarrar gagnaöflunar. Jafnframt þykir rétt, til þess að koma í veg fyrir að þessi skylda verði hindrun í aðgangi að fjarskiptamarkaðnum, að kveða á um að fyrirtæki með umtalsverða markaðshlutdeild skuli veita öðrum fyrirtækjum aðgang að hlerunarbúnaði ef eftir því er leitað gegn gjaldi. Í fjórða lagi vil ég nefna að í frumvarpinu er nýtt ákvæði um mat á rétti til greiðslu vegna alþjónustu. Með þessari breytingu er verið að skýra frekar reglur um mat á því hvort markaðsráðandi fyrirtæki eigi rétt á greiðslu úr alþjónustusjóði vegna alþjónustuskyldunnar. Sérstaklega á að skoða hvort byrðin af því að veita þjónustu sé ósanngjörn, það er gert ráð fyrir því að hún geti verið nokkur en að hún megi ekki verða ósanngjörn. Því er kveðið á um að við mat á þessari byrði skuli taka mið af markaðsávinningi af því að veita þjónustuna, þ.e. að einnig verði tekið mið af óefnislegum gæðum eins og viðskiptavild fyrirtækis sem veitir alþjónustu. Annars staðar í Evrópu hefur þessi byrði mátt nema allt að 2% af veltu fyrirtækja með alþjónustuskyldu. Í fimmta lagi er í frumvarpinu lagt til nýtt ákvæði um reiki og vil ég vekja sérstaka athygli á því. Með þessu ákvæði er kveðið á um tveggja ára biðtíma frá því að farsímastöð er sett upp þar til Póst- og fjarskiptastofnun getur kveðið á um skyldu til samninga um reiki. Tilgangur reikiákvæðisins í upphafi var að tryggja að unnt væri að koma á virkri samkeppni í farsímaþjónustu á öllu landinu, sem hefur tekist að mínu mati. Landssíminn er nú með 65% en samkeppnisaðilar eru með 35%. Nokkuð skortir þó á að tekist hafi að byggja upp landsþekjandi GSM-farsímanet með fullnægjandi hætti. Þau svæði þar sem GSM-farsímasamband næst ekki eru öll utan þéttbýlis þar sem arðsemin af slíkri framkvæmd er minni. Með þessu ákvæði er leitast við að hvetja fjarskiptafyrirtækin til að byggja upp fjarskiptanet sín og draga úr hugsanlegum neikvæðum áhrifum skyldusamninga til reikis. Þetta er gert með tveggja ára aðlögun eða forskoti þess fjarskiptafyrirtækis sem tilbúið er til að leggja í uppbyggingarkostnað til útbreiðslu á GSM-farskiptaneti sínu. Þetta skiptir afskaplega miklu máli þegar litið er til þeirrar hörðu kröfu sem er gagnvart fjarskiptafyrirtækjunum um að auka dreifingu í GSM-netinu. Í sjötta lagi nefni ég skyldu til varðveislu lágmarksskráningar gagna um fjarskiptaumferð. Sú breyting sem lögð er til með nýrri 3. mgr. 42. greinar miðar að því að veita lögreglu og ákæruvaldi nægjanlegt svigrúm til að upplýsa brot með því að tryggja tilvist gagna um fjarskiptaumferð. Breytingin sem hér er lögð til rúmast innan 15. gr. persónuverndartilskipunar ESB um vinnslu persónuupplýsinga og um verndun einkalífs á sviði rafrænna fjarskipta. Benda má á að nokkur ríki í Evrópu kveða á um lengri geymslutíma og að nokkur ríki innan ESB hafa þegar lagt fram tillögu í ráðherraráði ESB um að umferðargögn séu varðveitt í 12–36 mánuði. Með ákvæðinu sem hér er fjallað um er kveðið á um að gögn um fjarskiptaumferð, þ.e. gögn sem tryggja að fjarskiptafyrirtæki geti upplýst hver af viðskiptavinum þess var notandi tiltekins símanúmers, IP-tölu eða notandanafns, auk þess að upplýsa um þær tengingar sem notandinn hefur gert, tímasetningar þeirra, tímalengd, hverjum var tengst og um magn gagnaflutninga, verði varðveitt í eitt ár. Gert er ráð fyrir að þessum gögnum verði safnað og þau varðveitt með þeim búnaði sem þegar er til staðar vegna annarrar vinnslu fyrirtækjanna auk nauðsynlegs geymslurýmis. Ekki er gert ráð fyrir að fjárfest sé í tækjabúnaði til að aðgreina þessi gögn sérstaklega. Þá gera breytingarnar á greininni ráð fyrir að umferðargögnum sé eytt að ári liðnu auk þess sem fjarskiptafyrirtækjum beri að setja sér verklagsreglur um eyðingu gagna í samræmi við tilmæli Persónuverndar. Í sjöunda lagi vil ég nefna skráningu frelsiskorta. Breytingin sem hér er til umfjöllunar er nýmæli og miðar að því að gera fjarskiptafyrirtækjum skylt, ég endurtek skylt, að halda skrá yfir alla notendur símanúmera í símkerfum sínum, bæði í fastlínu og farsímum, þar með talið svokölluðu farsímafrelsi. Þessi breyting, sem fram er komin að ósk ríkislögreglustjóra, miðar að því að auðvelda rannsóknir lögreglu þegar frelsissímar eru notaðir til refsilagabrota, en með óskráðum númerum er mögulegt að stunda refsiverða hegðun í skjóli nafnleyndar. Þá eru vandkvæði þessu samfara tengd hlustun lögreglu á símtölum, einkum í tengslum við rannsóknir fíkniefnabrota. Óskráð númer eru oft skálkaskjól til afbrota og með breytingunni er reynt að sporna við því. Það getur hugsanlega verið á brattann að sækja í þessum efnum því að verulegur fjöldi frelsiskorta er í gangi, þ.e. yfir 100 þúsund kort, og ekki er víst að hægt verði að koma í veg fyrir að erlend frelsiskort komist í umferð hér. Ég tel rétt að vekja athygli á að bæði stóru fjarskiptafélögin telja að þau markmið sem að er stefnt með þessu ákvæði náist ekki, m.a. vegna fjölda óskráðra frelsisnúmera sem nú eru í umferð og vegna erlendra óskráðra frelsiskorta sem í framtíðinni verður hægt að nota hér. Nauðsynlegt er að vekja athygli á þessu því að sjálfsögðu hefur verið og verður væntanlega nokkur umræða um þessi ákvæði sem eru komin inn í frumvarpið, eins og fyrr er getið um, að ósk ríkislögreglustjóra af rannsóknarhagsmunum. Í áttunda lagi vil ég nefna heimild lögreglu til að fá upplýsingar um hver sé eigandi símanúmers og/eða eigandi og notandi vistfangs. Með ákvæðinu, sem er nýmæli, er gert ráð fyrir heimild til handa lögreglu til að afla upplýsinga án úrskurðar dómara um eiganda ákveðins símanúmers og notanda IP-talna með formlegri beiðni þar um. Heimildin nær ekki til aðgangs að upplýsingum um innihald fjarskiptanna eða aðrar tengingar, til þess þarf áfram sérstaka heimild dómstóla sem nauðsynlegt er að undirstrika. Hér er fyrst og fremst verið að auðvelda lögreglu öflun upplýsinga um eigendur eða notendur númera að því marki sem þeir eru þekktir en ekki aðgang að gögnum um fjarskiptaumferð. Fram að þessu hefur lögregla þurft atbeina dómstóla til þess sem oft er tafsamt og óskilvirkt með því álagi sem því fylgir fyrir réttarkerfið. Hæstv. forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar til frekari meðferðar.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra mælti hér fyrir frumvarpi um breytingu á lögum um fjarskipti. Það eru nokkur atriði sem ég vildi inna hann frekar eftir strax í upphafi. Í fyrsta lagi þar sem verið er að tala um jöfnunargreiðslur og kröfu vegna alþjónustu þá langar mig til að spyrja hverjar hafa greiðslur verið síðastliðin ár vegna svokallaðra jöfnunargjalda skv. 22. gr. og hver hafa verið framlög til fyrirtækja til að standa undir alþjónustukvöðum? Ég sé í greininni þar sem fjallað er um þetta að þar er talað um að nauðsynlegt sé að kveða nánar á um þessi mál. Í athugasemdum við 4. gr. frumvarpsins er sagt, með leyfi forseta: „Í úrskurði yfirskattanefndar nr. 137/2004, um beitingu álags vegna vanefnda á greiðslu jöfnunargjalds skv. 5. mgr. 22. gr. fjarskiptalaga, er ekki talin nægjanleg heimild í lögunum til að krefja greiðanda um álag vegna vanefnda á greiðslu gjaldsins.“ Það væri fróðlegt að vita hvaða gjöld hér er um að ræða. Hvað hefur verið gerð krafa um og hvað hefur innheimst og hvað hefur runnið til þess að standa undir þessum alþjónustukvöðum? Þá er hér líka grein sem lýtur að hugtakabreytingu þar sem verið er að breyta hugtakinu „umtalsverð markaðshlutdeild“ í „umtalsverðan markaðsstyrk“ fyrirtækja á fjarskiptamarkaði. Ég hefði gjarnan viljað heyra hæstv. ráðherra skýra nánar hvað þarna er átt við og hvernig það samræmist öðrum slíkum hugtökum á samkeppnismarkaði og í samkeppniseftirliti.

Virðulegi forseti. Ekki hefur enn komið til þess að hér myndaðist öflugur eða stór alþjónustusjóður. Þetta hefur fyrst og fremst snúist um það að Landssíminn hefur að sjálfsögðu sinnt þessari alþjónustuskyldu en í framtíðinni getur farið svo að það verði meira umfang í þessum efnum. Ég hef ekki þær tölur sem hér er um að ræða, enda er varla til þess komið eins og ég sagði að nýta þessar heimildir svo nokkru nemi. Aðeins varðandi þetta mat á markaðshlutdeildinni, það er verið að endurskilgreina þessa hugmyndafræði og hugtökin. Veruleg vinna er í gangi núna að svokallaðri markaðsgreiningu og verið að meta styrk þessara fyrirtækja og aðstöðu. Ég tel að sú breyting sem hér er lögð til sé líkleg til að gera þessa hluti skýrari og verði til þess að auðvelda Póst- og fjarskiptastofnun að taka á þeim kærumálum og úrlausnarefnum sem til stofnunarinnar koma vegna mats á markaðshlutdeild. Það væri mjög nauðsynlegt og í rauninni mikilvægt fyrir hv. samgöngunefnd að fara rækilega yfir þessa þætti til að skynja þau margháttuðu viðfangsefni sem Póst- og fjarskiptastofnun getur þurft að standa frammi fyrir hvað þetta varðar.

Frú forseti. Ég skil áhyggjur hæstv. ráðherra af skilgreiningunum á „markaðsráðandi“ og „umtalsverðri markaðshlutdeild“. Svo kemur nýtt hugtak, „umtalsverður markaðsstyrkur“. Mér finnst mjög mikilvægt að þessi hugtök séu skýrð og að það sé nokkuð samræmt í þessu viðskiptaumhverfi hvað við er átt þannig að ég varpa því hér inn og spyr hæstv. ráðherra: Eru þær breytingar sem hér er verið að leggja til á hugtökum eitthvað samræmdar? Ég tel að það eigi að vera samræmi á hugtökum hvað þetta varðar. Varðandi greiðslu jöfnunargjaldsins var ég að vísa til greinargerðar með frumvarpinu þar sem talað var um úrskurð yfirskattanefndar um beitingu álags vegna vanefnda á greiðslu jöfnunargjalds. Þetta mál virðist hafa farið það langt að það hefur lent í úrskurði hjá yfirskattanefnd. Þess vegna spyr ég: Hvernig hefur framkvæmdin verið til þessa með innheimtu á jöfnunargjaldi og greiðslu vegna alþjónustu? Auk þess hefði ég viljað spyrja hæstv. ráðherra um þann ágreining sem hefur komið upp milli Persónuverndar og ráðuneytisins varðandi mörg ákvæði þessa frumvarps sem lúta að hleruninni. Mun ég koma að því í ræðu minni. Mér finnst reyndar þessi hlerunarkafli óhuggulegur. Manni finnst maður vera staddur í einhverjum sögum, jafnvel allt að því skáldsögum eins og frá Stasi-tímanum í Austur-Þýskalandi 

Virðulegur forseti. Það sem er náttúrlega alvarlegt eru ástæðurnar fyrir því að það skuli þurfa að hlera en ekki viðbrögð samfélagsins við afbrotum. Ég tel að það sé afar mikilvægt fyrir hv. þingmenn að fjalla um þetta út frá því sjónarhorni. Aðeins út af innheimtu jöfnunargjalds vegna alþjónustunnar. Ég hafði of knappan tíma áðan til að nefna það en nú þegar hefur verið innheimt alþjónustugjald vegna Neyðarlínunnar. Símafyrirtækin eiga öll að greiða tiltekið hlutfall af veltu sinni vegna þeirrar mikilvægu þjónustu sem Neyðarlínan sinnir. Ef símafyrirtækin skila þessu ekki er innheimt með þeim ráðum sem eðlileg eru. Ég veit reyndar ekki nákvæmlega um það en með tilvísun til þess sem hv. þingmaður sagði virðist hafa þurft úrskurði skattyfirvalda til að ná því að innheimta þessi gjöld. Um það hef ég ekki frekari upplýsingar en aðalatriðið er að regluverkið sé skýrt. Út á það gengur sú breyting á fjarskiptalögunum sem við erum að fjalla um núna að hafa þessa hluti skýra og klára.

Frú forseti. Ég ætlaði einmitt að halda áfram og spyrja hæstv. samgönguráðherra út í hlerunaráráttuna. Það kemur fram í 7. gr. frumvarpsins að um er að ræða lágmarksskráningu, þetta sé algert lágmark þannig að e.t.v. er ætlunin að gera eitthvað að hámarki. Í þessu lágmarki sem á að skrá eru víðtækar upplýsingar, m.a. öll tölvunotkun einstaklings, allar tengingar notandans, tímasetningar, tímalengd, hverjum hann tengist og hvaða gögn hann er að sækja. Mér finnst þetta vera svolítið sérstætt. Hæstv. ráðherra kom inn á athyglisverðan punkt, þann að það væru ástæður fyrir þessu. Mér finnst kominn tími til að hæstv. ráðherra geri grein fyrir ástæðunum þannig að þær liggi ljósar fyrir áður en frumvarpið verður samþykkt. Mér finnst það vera lágmarkið. Þessi lágmarksskráning er mjög víðtæk og maður veltir fyrir sér hvað eigi að ganga langt.

Virðulegur forseti. Að gefnu tilefni vil ég undirstrika alveg sérstaklega að allt sem snýr að hlerun eða upplýsingagjöf um fjarskiptanotkun verður að sjálfsögðu að vera í miklu lágmarki og ekki framkvæmt nema mjög brýn ástæða þyki fyrir hlerun. Út á það gengur þetta allt saman. Ég endurtek það sem ég kom að fyrr, það er ekki gengið til þess að hlera símtöl nema að undangengnum dómsúrskurði. Það er vegna gruns um refsiverða háttsemi með hjálp fjarskiptanna. Ég tel afar mikilvægt að gæta hófs í þessu öllu saman og ég treysti að sjálfsögðu dómstólum til að meðhöndla þau mál þannig að alls hófs sé gætt. Fjarskiptalöggjöfin þarf hins vegar að tryggja eðlilegan aðgang að þessu. Það er það sem verið er að gera með þeim breytingum á fjarskiptalögunum sem ég hef mælt fyrir.

Frú forseti. Ég var ekki miklu nær um ástæður þess að svona víðtæk heimild þurfi að vera í lögum. Mér finnst miður að það liggi ekki ljóst fyrir áður en frumvarpið kemur til umræðu. Ég vil vekja athygli hæstv. ráðherra á því að í umræðunni er ætíð verið að minnast á það, a.m.k. annað veifið, að tölvur og tölvutengingar og fjölmiðlar séu að renna saman. Menn fá þá upplýsingar sem hægt er að geyma langan tíma, t.d. um það á hvað fólk er að horfa, um tómstundir og eitt og annað. Mér finnst umhugsunarefni hvort menn eigi ekki að ræða þessar brýnu ástæður og koma með þær hingað. Hvað ef við værum t.d. að ræða um það að fá upplýsingar um þær bækur sem fólk fær lánaðar á bókasöfnum, það sé hægt að geyma það 1–2 ár fram í tímann? Þetta er svona svipað mál og við erum að fara yfir. Það sem ég ætlaði að spyrja um í seinna andsvari varðar kostnaðinn. Mörg íslensk fjarskiptafyrirtæki eru ekkert mjög stór. Þessi kostnaður hlýtur að liggja ljós fyrir hjá ráðuneytinu áður en það fer að leggja kvaðir á fyrirtæki í landinu. Um hvaða kostnað er að ræða fyrir minni fyrirtæki sem eru að hasla sér völl? Það er fjarstæða sem fram hefur komið að það eigi að leysa málið með því að markaðsráðandi fyrirtæki taki að sér hlerun fyrir yfirvöld í viðkomandi litlum fyrirtækjum vegna þess að þá væri í rauninni verið að gefa markaðsráðandi fyrirtæki beinan aðgang að öllum rekstri fyrirtækisins. Það er barnaskapur að ætla sér að fara í þá hluti. Þess vegna hljóta yfirvöld að vera eitthvað búin að velta fyrir sér hver kostnaðurinn sé við að koma þessum búnaði upp.

Virðulegur forseti. Það ber að undirstrika mjög rækilega að geymsla gagna er til að nýta þau ef dómsúrskurður kveður á um að svo sé heimilt og leyfilegt. Það er ekki þannig að það sé frjáls aðgangur að þessum gögnum eins og mátti ráða af ræðu hv. þingmanns. Hvers vegna er þetta gert? Það er vegna þess að lögreglan hefur komist að þeirri niðurstöðu að GSM-símarnir séu notaðir til að skýla sér á bak við við ýmiss konar ólöglegar aðgerðir, sölu á fíkniefnum, alls konar dónasendingar til einstaklinga um GSM-símakerfin o.fl. Það er ekki að ástæðulausu sem ríkislögreglustjóri óskar sérstaklega eftir þessu en við, löggjafinn, verðum að gæta þess að það sé öryggi af þessu öllu saman og að hófs sé gætt. Það er algert grundvallaratriði. Að sjálfsögðu liggur fyrir að það verður nokkur kostnaður fyrir símafyrirtækin. Við reynum að gera þetta eins hagkvæmt og kostur er með því að setja það skilyrði að markaðsráðandi fyrirtæki þurfi að vera tilbúið til að veita þessa þjónustu þannig að litlu fjarskiptafyrirtækin þurfi ekki að fjárfesta. Það er þá gegn tilteknu hóflegu gjaldi fyrir þá aðstöðu. Ég held að það sé nauðsynlegt að hv. þingmenn geri sér grein fyrir þeim vandamálum sem fylgja notkun fjarskiptakerfanna og hefur leitt til þess að það er auðveldara fyrir lögbrjóta að athafna sig með því að nota GSM-símakerfið. Ég held að það hljóti að vera sameiginlegur vilji okkar þingmanna 

Frú forseti. Eins og hæstv. samgönguráðherra rakti í framsögu sinni er komið nokkuð víða við í þessu frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fjarskipti. Um langflest ákvæði þess ætla ég ekki að hafa mörg orð, a.m.k. ekki í 1. umr. Eitt ákvæðið fjallar um gerð fjarskiptaáætlunar sem ég sé ekki annað en að sé mjög æskileg breyting, þ.e. að stjórnvöld geri áætlun til lengri tíma um þessi mál eins og tíðkast svo víða annars staðar í auknum mæli, sem betur fer. Hér er komið inn á skipun fjarskiptaráðs. Hér er komið inn á ákvæði um vernd fjarskiptastrengja í sjó, ákvæði um álagningu og innheimtu álags á jöfnunarsjóðsgjald, ákvæði um mat á rétti til greiðslu vegna alþjónustu, kröfur um skráningu eigenda síma og síðan ýmis ákvæði, m.a. ótímabundin leyfi vegna þráðlauss sendibúnaðar o.fl. Um það sem ég hef talið upp ætla ég ekki að hafa mörg orð við þessa umræðu. Ég staldraði reyndar svolítið við fjarskiptaráðið og skipan þess. Ákvæðið í 1. gr. um skipan fjarskiptaráðs virkaði svolítið einkennilega á mig. Þar er talað um að samgönguráðherra skipi tvo fulltrúa í fjarskiptaráð án tilnefningar og skuli annar vera formaður en hinn varaformaður. Aðra fulltrúa úr ráðinu skipar ráðherra úr hópi helstu hagsmunaaðila eftir tilnefningu í samræmi við reglur sem hann setur þar um. Mér finnst í fyrsta lagi þetta ákvæði svolítið óskýrt og opið og löggjafinn vera þarna í raun að skrifa undir nánast óútfyllta ávísun um skipan þessa ráðs. Ég held að við ættum að skoða það í hv. samgöngunefnd hvort ekki sé hægt að kveða nánar á um skipan ráðsins heldur en þarna er gert. Það er ekkert talað um það hversu margir þeir eiga að vera og maður getur líka velt því fyrir sér hverjir séu helstu hagsmunaaðilar. Eru ekki neytendur á meðal þeirra. Mér þætti eðlilegra að það yrði tiltekið aðeins nánar í þessu ákvæði hvernig þetta ráð ætti að vera skipað. En við skipan ráðsins að öðru leyti og tilganginn með því geri ég ekki athugasemdir og held að það sé bara hið besta mál. Það eru fyrst og síðast ákvæðin um skyldu fjarskiptafyrirtækja til að veita lögreglu upplýsingar og til að fjárfesta í hlerunarbúnaði sem ég geri alvarlegar athugasemdir við og hins vegar skyldu til varðveislu lágmarksskráningar gagna um fjarskiptaumferð í eitt ár sem var komið lítillega inn á áðan í andsvörum. Það er með öðrum orðum einkum 2. gr. frumvarpsins og sú 7. sem ég ætla að gera að umtalsefni við 1. umr. Í 2. gr. segir að fjarskiptafyrirtæki skuli án endurgjalds tryggja þar til bærum yfirvöldum aðgang að búnaði til hlerunar símtala og annarrar löglegrar gagnaöflunar í fjarskiptanetum sínum eða fjarskiptaþjónustu. Hæstv. ráðherra hefur farið hér yfir það hver sé hugsunin á bak við þetta ákvæði. Við þekkjum þessa umræðu líka m.a. í tengslum við frumvarp sem var til umræðu á þinginu nú nýverið. Ég man ekki hvort það var fyrir áramótin eða hvort það er lengra síðan. En það var alla vega fyrir skömmu síðan sem við ræddum frumvarp sem kom fyrir allsherjarnefnd og frumvarp frá hæstv. dómsmálaráðherra um svipuð atriði. Þar var farið yfir það hvers vegna það væri nauðsynlegt lögreglu að hafa aðgang að svona búnaði. Í sjálfu sér skilur maður alveg rökin fyrir því þó ég telji eitt atriði gríðarlega mikilvægt að þegar verið er að gera svona breytingar því eins og hæstv. ráðherra sagði áðan þá er það hv. Alþingis, þá er það okkar að tryggja að farið sé mjög ítarlega að öllum reglum um persónuvernd í svona málum. Ríkislögreglustjóri vill að sjálfsögðu fá sem opnastar og víðastar heimildir til að rannsaka sín mál. Það er eðlilegt. En það er okkar að tryggja að ekki sé farið út fyrir mörkin í þessum efnum. Ég tók líka eftir því, a.m.k. ef marka má frétt í Fréttablaðinu nú nýverið, að þar kom fram að Persónuvernd hafi skrifað samgönguráðuneytinu og óskað eftir frumvarpi um breytingar á þessum fjarskiptalögum sem hefur verið lagt fyrir ríkisstjórn. En frumvarpið var ekki sent Persónuvernd til umsagnar, aðeins kynnt munnlega á fundi með stjórnendum stofnunarinnar, segir í þessari umræddu frétt. En í athugasemdum með frumvarpinu sem við ræðum hér segir að frumvarpið hafi veri unnið í samráði við Póst- og fjarskiptastofnun auk þess sem það hefur verið sent til umsagnar helstu hagsmunaaðila og Persónuverndar. Ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því hvort sé réttara. Var frumvarpið sent til umsagnar Persónuverndar eða var það einungis kynnt munnlega fyrir þeim sem hafa með þau mál að gera? Mér finnst mikill munur vera þar á þegar við erum að tala um jafnviðkvæm málefni og við erum að ræða hér. Þetta verður að vera algerlega skýrt. Ég tel reyndar eðlilegt að þetta frumvarp hefði verið unnið í samráði við Persónuvernd ekki síður en það hefur verið unnið í samræmi við Póst- og fjarskiptastofnun vegna þess að það viðkvæma í þessu máli er það sem snýr fyrst og síðast að Persónuverndinni. Það er ekki aðeins þessi skylda fjarskiptafyrirtækjanna til að tryggja aðgang að búnaði til hlerunar sem er athugasemdaverð heldur ekki síður það að verið er að skylda þessi fyrirtæki til að fjárfesta í slíkum búnaði eða til að tryggja yfirvöldum aðgang að honum. Ég velti því fyrir mér af hverju í ósköpunum sú skylda sé lögð á hendur fjarskiptafyrirtækja. Er raunhæft, virðulegi forseti, að leggja slíka skyldu á hendur litlum fyrirtækjum sem eru að hasla sér völl á þessum viðkvæma markaði? Eins og við vitum hefur það reynst mörgum ansi erfitt og ekki hafa öll fyrirtæki sem það hafa reynt náð að blómstra, því miður, á þeim markaði. Er raunhæft að leggja slíka skyldu á hendur fjarskiptafyrirtækjunum sjálfum? Er ekki nóg að kveða á um að þeim sé skylt að veita aðgang en ekki að þeim sé skylt að tryggja búnaðinn? Af hverju í ósköpunum er þessi búnaður ekki í eigu þar til bærra yfirvalda frekar en að verið sé að tryggja að símafyrirtækin sem slík veiti þennan búnað Fram hafa komið athugasemdir um þetta frumvarp til okkar þingmanna og ég heyri að í síðasta máli var vitnað í umsagnir félags sem kallar sig Netfrelsi. Þeir hafa líka sent okkur athugasemdir um þetta tiltekna frumvarp. Nú þekki ég ekki til þessa félagsskapar að öðru leyti en því að þeir segja í umsögn sinni að hann sé vettvangur netverja sem vilji tryggja frjálsa umræðu á netinu. Eins og ég segi þá þekki ég ekki mjög til þessa félagsskapar. En ég er að mörgu leyti sammála ýmsum athugasemdum sem koma fram í umsögn þeirra. Þeir mótmæla harðlega öllum fyrirætlunum um að leggja þá byrði á herðar fjarskiptafyrirtækja að útvega hlerunarbúnað því af þessu muni hljótast umtalsverður kostnaður sem mun lenda á viðskiptavinum fyrirtækjanna og ganga þvert á þau sjónarmið að lækka fjarskiptakostnað heimila í landinu. Eðlilegt er að fjarskiptafyrirtæki séu skyldug til að búa svo að fjarskiptanetum sínum að lögreglu sé fært að hlera á þeim netum en búnaður til slíks ætti að vera í eigu yfirvalda, segja þeir um þessi atriði. Það er fullyrt í athugasemdum við 2. gr. frumvarpsins að eðlilegt þyki að fyrirtækin sjálf standi straum af því að byggja upp net sín á þann hátt að þessi aðgangur sé mögulegur og því er lagt til að sett verði ákvæði sem kveði skýrar á um skyldu fjarskiptafyrirtækja í þessum efnum og allur vafi verði tekinn af um ábyrgð fyrirtækjanna sjálfra um fjármögnun á búnaði til hlerunar og annarrar gagnaöflunar. Ég set stórt spurningarmerki, virðulegi forseti, við að þetta sé eðlilegt. Ég er ansi hrædd um að þetta sé nokkuð sem við þurfum að taka ítarlega umræðu um í hv. samgöngunefnd, þ.e. hvort eðlilegt sé að leggja þessa skyldu á herðar fjarskiptafyrirtækjunum. Ég vildi koma lítillega inn á 7. gr. frumvarpsins líka í mínu máli. Þar er verið að gera breytingu á 42. gr. fjarskiptalaganna. Það var komið inn á það áðan í umræðunni að þar er kveðið á um að fjarskiptafyrirtæki skuli í þágu rannsókna opinberra mála og almannaöryggis varðveita lágmarksskráningu gagna um fjarskiptaumferð notenda í eitt ár. Lágmarksskráningin skal tryggja að fjarskiptafyrirtæki geti upplýst hver af viðskiptavinum þess var notandi tiltekins símanúmers, IP-tölu eða notandanafns, jafnframt því að upplýsa um allar tengingar sem notandinn hefur gert, tímasetningar þeirra, tímalengd, hverjum var tengst, magn gagnaflutnings hvort sem er til eða frá viðkomandi notanda. Fjarskiptafyrirtæki skal tryggja vörslu framangreindra gagna og er óheimilt að nota eða afhenda umræddar upplýsingar öðrum en lögreglu eða ákæruvaldi í samræmi við ákvæði 3. mgr. 47. gr. og væntanlega þá að undangengnum dómsúrskurði eins og hæstv. ráðherra rakti áðan. Eyða ber umferðargögnunum að þessum tíma liðnum enda sé ekki þörf fyrir þau á grundvelli 2. mgr. Virðulegi forseti. Þarna er eigi að síður, þrátt fyrir að aðgangur að þessum gögnum eigi ekki að vera heimill nema að undangengnum dómsúrskurði, verið að safna þarna gríðarlegu magni persónuupplýsinga og við það set ég spurningarmerki. Ef við tökum til samanburðar mál sem var hér til umræðu og kom fyrir allsherjarnefnd þá minnir mig að við höfum afgreitt það mál þannig frá allsherjarnefnd og frá þinginu að lokum að heimilt væri að kveða á um hlerun ef hún tengdist tilteknum einstaklingi, að ekki væri heimilt að kveða bara á um hlerun eins og opna heimild. En í þessu fyrirkomulagi, virðulegi forseti, er verið að safna gríðarlegu magni persónuupplýsinga. Maður veltir líka fyrir sér hver hafi þá skyldu að eyða þessum gögnum, hver tryggi að þeim sé eytt að einu ári liðnu o.s.frv. Aftur komum við að þessu mikilvæga atriði sem snýr að Persónuvernd sem hefur með að gera nákvæmlega mál eins og þessi og á að tryggja að eftir tilteknum reglum sé farið. Ég sakna þess að sjá ekki skýrt orðað í frumvarpinu um að Persónuvernd hafi fallist á að þetta megi gera með þessum hætti. Ég hef a.m.k. um það miklar efasemdir, virðulegi forseti, og ef maður skoðar líka umsögn Netfrelsis sem aftur gerir miklar athugasemdir við þessa grein þá segja þeir í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Með tillögu þessari að breytingum á 42. gr. fjarskiptalaga er hart vegið að friðhelgi einkalífsins og er Netfrelsi einstaklega mótfallið fyrirhuguðum breytingum. Um er að ræða varðveislu gagna sem ein og sér geta í besta falli verið leiðbeinandi við rannsókn máls. Tilskipun ESB nr. 2002/58/EB“ - sem vísað er í í frumvarpinu að krefjist þessara breytinga - „snýst að mestu leyti um að auka vernd einkalífsins og er því í hæsta máta undarlegt að einu valkostar ákvæði tilskipunarinnar sem áhugi er fyrir að leiða í lög að þessu sinni séu þau ákvæði sem ganga hvað harðast gegn tilgangi hennar. Að gefnu tilefni skal bent á að fyrirhugaðar breytingar myndu hafa í för með sér umtalsverðan kostnað fyrir fjarskiptafyrirtæki sem á endanum kemur úr vasa neytenda auk þess sem óæskilegt væri að samþykkja breytingar sem þessar án þess að fyrir liggi reglur um varðveislu gagnanna, aðgang að þeim og eyðingu.“ - Undir þetta vil ég sérstaklega taka.- „Í athugasemdum kemur fram að nota megi „búnað sem er nú þegar til staðar,“ en það er fjarri lagi að flest fjarskiptafyrirtæki haldi þessar upplýsingar nú þegar og því munu mörg þeirra þurfa að fjárfesta í búnaði til að standast þessar kröfur.“ Þetta fullyrða þeir í sinni umsögn. Ég hef svo sem ekki gert könnun á því hvað er til í þessu. En ef svo er, virðulegi forseti, þá hljómar þessi skylda afar einkennilega. Þeir fullyrða líka í umsögn sinni að tilskipun Evrópusambandsins krefjist ekki setningar umræddra lagaákvæða. Ég vil kannski inna sérstaklega eftir því, virðulegi forseti. Er það svo að tilskipunin krefjist innleiðingar þessara lagaákvæða eða erum við að fara lengra en okkur er skylt samkvæmt þessari tilskipun? Þeir benda líka á að einfalt sé að fela slóðir sínar á netinu og í símkerfinu og að fyrirhuguð breyting mundi einnig leggja þær byrðar á einstaklinga, fyrirtæki og stofnanir að stunda sambærilega gagnaöflun til verndar sér. Þeir benda á að hægt sé að áframsenda tengingar á netinu í gegnum óteljandi tölvur og einfalt er að áframsenda símtöl gegnum mörg símkerfi. Búast má við aukinni notkun slíkra úrræða sem og auknu framboði slíkrar þjónustu innan lands sem utan væri ákvæði frumvarpsins fært í lög og rannsóknir því torveldaðar. Þetta draga þeir fram í umsögn Netfrelsis. Virðulegi forseti. Ég held að ýmislegt, einkum það sem snýr að þessum tveimur ákvæðum frumvarpsins, 2. og 7. gr., þurfi að skoða rækilega og skoða betur og það er reynsla mín af því þegar Alþingi hefur verið að fjalla um persónuupplýsingar og meðferð þeirra að þá þarf að stíga mjög varlega til jarðar. Það er í mínum huga lykilatriði að í slíkum málum sé Persónuvernd höfð með í ráðum. Það er hennar hlutverk og til þess er hún til. Ég held að hv. samgöngunefnd þurfi þegar þetta mál kemur þangað til umfjöllunar að skoða ítarlega hvað sé til í því að þarna sé gengið í fyrsta lagi lengra en þörf krefur og hvort við séum að fara út á ystu nöf hvað persónuvernd varðar. Virðulegi forseti. Ég vil í lokin ítreka spurningar mínar til ráðherra. Er nauðsynlegt samkvæmt ákvæðum þessarar tilskipunar að innleiða þessar reglur eða erum við að ganga lengra en tilskipunin kveður á um? Var málið sent Persónuvernd til umsagnar formlega og fékk hún kost á því að tjá sig eða koma með athugasemdir um frumvarpið áður en það kom fyrir hið háa Alþingi og ef svo er hvaða athugasemdir hefur Persónuvernd þá gert við frumvarpið?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega ræðu. Hún spurðist fyrir um hvort tilskipunin gerði þessar kröfur. Það er ekki svo að við getum að þessu sinni skýlt okkur á bak við það að tilskipanir geri þessar kröfur. Hins vegar veitir tilskipunin heimild til að setja slíkar reglur. Þessar reglur um hlerun, geymslu gagna o.s.frv., eins og ég hef komið að bæði í ræðu minni og í andsvörum, eru settar inn að ósk ríkislögreglustjóra. Við teljum að þær séu innan þeirra heimildamarka sem tilskipunin setur okkur. Varðandi persónuverndina þá er það þannig að það er mismunandi hvernig frumvörp eru unnin. Ég lít svo á að það sé ekki skilyrðislaus krafa að ráðherra spyrji Persónuvernd um leyfi áður en hann leggur frumvörp fram í ríkisstjórn sem síðan fara til afgreiðslu í þinginu. Í ráðuneytinu var fundað með fulltrúum Persónuverndar og ég lít svo á að Persónuvernd hafi átt eðlilegan aðgang að samgöngunefndinni. Ég tel eðlilegt að samgöngunefnd vísi svona málum til umsagnar Persónuverndar þannig að ég tel að ráðherra sé á engan hátt skyldugur til að kalla eftir sérstöku leyfi frá Persónuvernd varðandi það sem hann leggur fram fyrir þingið. Það kom mér hins vegar mjög á óvart að Persónuvernd, vegna óánægju með ákvæði í frumvarpi, leiti til fjölmiðla fremur en að leita upplýsinga hjá ráðuneyti um tiltekin atriði frumvarpinu sem hér eru til umfjöllunar. Ég tel að það sé ekki eðlilegur framgangsmáti.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hæstv. ráðherra um að auðvitað er það ekki skilyrðislaus krafa og enginn sem gerir þá skilyrðislausu kröfu til ráðherra að hann leiti umsagnar Persónuverndar, jafnvel þótt um sé að ræða mál sem fjalla um persónuvernd. En, virðulegi forseti, það er hins vegar mjög skynsamlegt að gera það. Það er mjög skynsamlegt að leita til þess aðila þegar ráðuneytin undirbúa frumvörp um jafnviðkvæman málaflokk sem við ræðum um hér, að leitað sé til þeirra opinberu aðila sem hefur verið falið það hlutverk að gæta þess að farið sé eftir lögum um skráningu og meðferð persónuupplýsinga, í þessu tilviki Persónuverndar. Ég held að það hefði verið skynsamlegt og einnig auðveldað mjög vinnuna á hinu háa Alþingi. Auðvitað mun samgöngunefnd senda málið til umsagnar Persónuverndar, það er nokkuð ljóst tel ég. En ég held eigi að síður að skynsamlegt hefði verið fyrir ráðuneytið að gera það líka, sérstaklega í máli sem þessu, í viðkvæmu máli sem fjallar m.a. um hleranir. Það hefur sýnt sig, eins og ég nefndi áðan, m.a. í máli sem kom frá hæstv. dómsmálaráðherra fyrir nokkru síðan, að ýmislegt getur komið í ljós þegar Persónuvernd fær loksins að koma að málinu og gefa um það umsögn, sem hefði í raun og veru mátt gera í upphafi. Ég tel að það hefðu verið vandaðri vinnubrögð, að gera það í upphafi. Ég tel eðlilegt að vinna málið þannig en ég skil hæstv. ráðherra þannig að ekki hafi verið leitað formlegrar umsagnar heldur hafi málið verið kynnt munnlega eða eitthvað slíkt. Ég held að við ættum að gæta þess við samningu frumvarpa að farið sé ofan í þætti eins og þetta strax í upphafi. Ég held að það mundi auðvelda okkur öllum vinnuna í framhaldinu og væri þinginu og hæstv. ráðherra til sóma.

Virðulegur forseti. Ég vil undirstrika að fulltrúar ráðuneytis áttu ágætisfund með Persónuvernd í janúar síðastliðnum þar sem farið var yfir efni frumvarpsins. Þar komu fram ábendingar. Hins vegar var ekki farin sú leið að þessu sinni að leita formlegrar umsagnar enda gerðum við ráð fyrir því að Persónuvernd fengi gott tækifæri til að gera sínar athugasemdir fyrir samgöngunefnd. Hér vegast annars vegar á rannsóknarhagsmunir og svo hins vegar persónuverndarhagsmunir og ég tel í fyllsta máta eðlilegt að hv. samgöngunefnd fari vandlega yfir þetta og leiti allra leiða til að vanda vinnubrögðin eins og nokkur kostur er. Ég vil bara undirstrika að þessi ákvæði rata inn í frumvarpið að beiðni ríkislögreglustjóra. Ég tel að það sé ekki óeðlilegt þegar fjallað er um fjarskiptalöggjöfina, að samgönguráðuneytið taki tillit til eindreginna óska lögreglunnar, þeirra aðila sem sinna þeim vandasömu verkefnum að vinna að rannsókn á málum þar sem um lögbrot er að ræða. Engu að síður, eins og ég sagði, vegast hér á hagsmunir þeirra sem eru að rannsaka annars vegar - það þarf að gæta þess að þeir gangi ekki of langt, það er alveg ljóst - og hins vegar persónuverndarhagsmunir sem ég tel að við Íslendingar eigum að varðveita umfram allt annað fram að ystu brún þeirra hagsmuna sem snúa að rannsóknum.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að hæstv. ráðherrar fá kröfur úr ýmsum áttum um að gera ýmsa hluti. Í þessu tilviki er mjög skiljanlegt og eðlilegt að ríkislögreglustjóri geri þessa kröfu, eins og ég tók fram í ræðu minni áðan. Það er hins vegar skylda hæstv. ráðherra og um leið okkar sem tökum málið til meðferðar á Alþingi að tryggja að þegar við förum að slíkum beiðnum eða kröfum sé það gert innan eðlilegra marka. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég er ekki tilbúin að kvitta fyrir, a.m.k. eftir það sem ég hef heyrt hingað til við þessa umræðu málsins, að eðlilegt sé að verða við þessari kröfu þegar hún felur í sér að leggja þungar byrðar á einkafyrirtæki sem starfa á þessum viðkvæma markaði. Það getur þýtt ákveðin fjárútlát fyrir þessi tilteknu fyrirtæki. Eins erum við að tala um mál sem varðar friðhelgi einkalífs einstaklinganna og mér sýnist hugsanlega að gengið sé lengra heldur en nauðsyn krefur við að safna persónuupplýsingum. Allt eru þetta mjög stórir hagsmunir sem vega á móti þeim rannsóknarhagsmunum sem ríkislögreglustjóri telur nauðsynlegt að tryggja. Auðvitað mun það á endanum verða samgöngunefnd sem fer ítarlega ofan í þessa þætti. Mér sýnist, virðulegi forseti, að ýmsum spurningum a.m.k. sé ósvarað hvað þessa þætti málsins varðar.

Frú forseti. Það má segja um frumvarpið sem hér er til umræðu, frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjarskipti, að oft velti lítil þúfa þungu hlassi. Frumvarpið er sannarlega ekki mikið um sig, einungis 13 greinar að gildistökugreininni meðtalinni en felur í sér ansi stór mál og þau nokkuð mörg. Í fyrsta lagi vil ég nefna það sem kalla mætti ýmis mál, svo sem ákvæðið um vernd fjarskiptastrengja í sjó, ákvæði um ótímabundið leyfi vegna þráðlauss sendibúnaðar, tilkynningar og þar fram eftir götunum, um gagnsæi kostnaðar og samræmda hugtakanotkun. Þetta eru allt eðlileg og sjálfsögð atriði öll sem gera ekki annað en styrkja fjarskiptaumhverfið. Í annan stað hlýtur maður að fagna því að með þessu séu skyldur ráðandi fyrirtækja á markaðnum skýrðar og skerptar. Eins og við vitum var lengst af í fjarskiptasögu þjóðarinnar eitt fyrirtæki ráðandi og gerði það með myndarbrag. Með aukinni samkeppni hafa önnur fyrirtæki og þau nokkuð mörg ruðst inn á þennan stöðugt vaxandi markað. Eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra er Síminn með 65% markaðshlutdeild á móti 35% hlutdeild annarra fyrirtækja og virðist hafa gengið hnökralaust, þótt ekki sé það hnökralaust með öllu. Það er því af hinu góða að enn frekar skuli skerpt á skyldum ráðandi fyrirtækja á markaði til að örva samkeppni og skapa frekari samkeppnisskilyrði en það er það sem þessi markaður þarf fyrst og fremst á að halda með hagsmuni heildarinnar í huga. Í þriðja lagi má síðan taka undir það sem hæstv. ráðherra sagði um reikiákvæðið. Það er mjög mikilvægt að skerpa á því. Þó að reikiákvæði í gildandi lögum hafi gegnt hlutverki sínu með prýði og feli að sjálfsögðu í sér mikinn fjárfestingarsparnað þá er það einungis til bóta að skerpa á þeim ákvæðum þannig að þjóðin geti sparað fjárfestingu í stofnbúnaði. Það er í raun það sem býr á bak við ákvæðin um reikisamninga sem eru afskaplega mikilsverðir. Í fjórða lagi, frú forseti, vil ég nefna það sem hér hefur nokkuð orðið til umræðu, þ.e. um skyldur fyrirtækja á fjarskiptamarkaði gagnvart lögregluyfirvöldum, svo sem krafan um skráningu eiganda síma, skyldu fjarskiptafyrirtækja til að veita lögreglu upplýsingar og þar á meðal skyldu þeirra varðandi hlerunarbúnað sem hér hefur nokkuð verið rætt um, og síðan skyldu til varðveislu lágmarksskráningargagna um fjarskipti í eitt ár. Hér hafa verið töluverðar vangaveltur um eignarhaldið á hlerunarbúnaði, hvort það skuli í höndum símafyrirtækjanna sjálfra eða hins opinbera og má með sanni segja að það séu nokkuð gild rök sem netverjar hjá Netfrelsi hafa haldið fram, að það sé eðlilegt að hið opinbera eigi þetta. Hins vegar má segja að það sé ekki óeðlilegt að hin stærri símafyrirtæki komi sér upp slíkum búnaði og frumvarpið gerir beinlínis ráð fyrir því að þau hleypi minni fyrirtækjum að þeim hlerunarbúnaði þannig að sú kvöð verði ekki hamlandi fyrir ný fyrirtæki sem koma inn á markaðinn. Á hinn bóginn togast á það eðli netsins að vera frjálst og í raun villt í eðli sínu - það hefur falið í sér mikla upplýsingabyltingu um heim allan - og hins vegar takmarkandi ákvæði eins og hér hefur verið rætt um. Ég tel að persónuvernd sé gert nokkuð hátt undir höfði með þessu frumvarpi því að 7. gr. endar einmitt á því að fjarskiptafyrirtækjum skuli gert skylt að fara eftir þeim leikreglum sem Persónuvernd kann að setja. En að sjálfsögðu er eðlilegt að við í hv. samgöngunefnd förum rækilega yfir þann þátt. Þótt ég deili auðvitað áhyggjum manna að því leyti að við megum aldrei ganga það langt að öryggi einkalífsins sé ógnað þá megum við hins vegar ekki gleyma því að lögregluyfirvöld eru í blóðugu stríði við harðsvíraða glæpamenn, sérstaklega í fíkniefnaheiminum. Á þeim vígvelli eru farsímar eitt aðalverkfærið eins og fram hefur komið. Ég tel að almennur vilji sé til þess á Alþingi að fara í stríð við fíkniefnaglæpamennina, þann stóra og miskunnarlausa heim sem fíkniefnaheimurinn er. Við megum ekki vera það varkár að við gefum fíkniefnaglæpamönnum algerlega lausan tauminn. Að því leyti get ég ekki annað en tekið undir að settar séu slíkar kvaðir á fjarskiptafyrirtæki, einfaldlega vegna þess að það er nauðsynlegt í þessari blóðugu styrjöld gagnvart fíkniefnaheiminum, hvort sem við það verður tæknilega ráðið eða ekki.Við megum ekki vera það varkár að við gefum fíkniefnaglæpamönnum algerlega lausan tauminn. Við eigum að styðja við lögregluyfirvöld í hinni miskunnarlausu styrjöld sem háð er úti í samfélaginu gegn fíkniefnaheiminum. Að lokum, frú forseti, kem ég að langstærsta málinu í frumvarpinu og það er fjarskiptaáætlun. Eins og fram hefur komið hefur Síminn lengst af annast uppbyggingu fjarskipta með stjórnun sinni og sjálfstæði. En með sölu Símans og með aukinni samkeppni á þessu sviði er mjög mikilvægt fyrir stjórnvöld að lögfesta fjarskiptaáætlun, rétt eins og við gerum með vegáætlun og þar fram eftir götunum. Það tel ég standa upp úr frumvarpinu og hlýt að styðja að stjórnvöld skuli með Alþingi ætla sér að setja reglulega áætlun um uppbyggingu fjarskipta. Jafnmikilvæg og þau eru í nútímasamfélagi er gífurlega mikið framfaraspor og langþráður draumur að rætast að markvisst og kerfisbundið sé unnið að því samkvæmt áætlun að halda uppi öflugu og metnaðarfullu fjarskiptakerfi. Sú framkvæmdaáætlun sem rædd verður í næsta dagskrárlið ber þess einmitt vott að við ætlum okkur að hafa mikinn metnað og láta Ísland standast samkeppni við aðrar þjóðir hvað varðar fjarskiptamarkaðinn. Það tel ég vera langsamlega mikilvægast í frumvarpinu og styð heils hugar. Það þarf ekki meira um þetta að segja en við munum auðvitað fara rækilega yfir ýmis atriði í hv. samgöngunefnd.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjarskipti sem felur í sér margvíslegar breytingar. Sumar eru jákvæðar eins og að leggja eigi fram sérstaka fjarskiptaáætlun á nokkurra ára fresti, sem fram kemur í 1. gr. og ég tel vera mjög jákvætt. Annað tel ég miður í þessu og tel rétt að fara yfir. Fyrst ber að nefna, eins og hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir kom inn á, að fjarskiptaráð virðist vera ansi opið. Fram kemur að ráðherra skuli skipa tvo fulltrúa án tilnefningar og aðra fulltrúa úr hópi hagsmunaaðila eftir tilnefningu í samræmi við reglur sem hann setur þar um. Það er því allt opið um framkvæmdina og hvernig fjarskiptaráð verði skipað að lokum. Ég tel það algjörlega ótækt og að einhver mynd verði að vera á því hvernig ráðið verði skipað. Ef menn eru með einhverja hugmynd um hlutverk ráðsins hlýtur að vera hægt að ákveða hverjir eigi að sitja í ráðinu. Ég vara einnig við því að hæstv. ráðherra geri fjarskiptaráð að einhverri stofnun en í gær lagði hann til að gerð yrði enn ein ríkisstofnunin. Þá var það Ferðamálaráð, sem er að einhverju leyti að breytast í Ferðamálastofu og eftirlitsstofnun og ég vara við því að sama verði gert við þetta ráð. Mér finnst 2. gr. frumvarpsins vera mjög sérstök, að fjarskiptafyrirtæki skuli án endurgjalds tryggja þar til bærum yfirvöldum aðgang að búnaði til hlerunar símtala og annarrar löglegrar gagnaöflunar í fjarskiptanetum sínum. Þegar maður les 7. gr. um hvað eigi að afla víðtækra gagna setur að manni vissan ugg, sérstaklega í ljósi þess að heilmikil umræða var í fyrra um frumvarp hæstv. dómsmálaráðherra, hlerunarfrumvarpið, sem fól í sér að hlera mætti síma án dómsúrskurðar. Hér er verið að gera sama hlutinn að vissu leyti. Verið er að safna saman upplýsingum um alla landsmenn fyrir fram og síðan er hægt að kanna eftir á hvað viðkomandi hafi verið að aðhafast síðasta árið. Ég tel miklu nær ef lögregluyfirvöld hafa einhverja grunsemd um refsivert athæfi að þau ákveði að fylgjast eigi með þeim sem liggur undir grun og fara þá að safna gögnum í stað þess að safna gögnum um alla Íslendinga, allt sem þeir aðhafast. Ég fór inn á það í andsvari við hæstv. ráðherra að tölvutækni og fjölmiðlar væru að renna saman og þá væri verið að kanna t.d. ár aftur í tímann hvað viðkomandi væri að horfa á í sjónvarpi. Það er alveg með ólíkindum þegar hæstv. ráðherra kemur með svo víðtækt frumvarp sem gengur mjög nærri friðhelgi einkalífs að hann skuli ekki leita í ríkara mæli álits stofnunar sem þetta heyrir undir. Ég skil ekki hvað hæstv. ráðherra er að fara, nema þá að hann ætli að fara bakdyramegin að því markmiði sem stefnt var að í fyrra þegar hæstv. dómsmálaráðherra vildi fara að hlera síma án dómsúrskurðar, hér er verið að safna öllum gögnum holt og bolt um jafnvel fjölmiðlanotkun ár aftur í tímann. Áður en það er gert þurfa menn auðvitað að leggja fram einhverjar betri röksemdir en hæstv. ráðherra hefur gert. Það kom ósk frá ríkislögreglustjóra. Það hefur ekki komið fram hvaða brot það eru sem hæstv. ráðherra telur að þurfi að hafa eftirlit með ár aftur í tímann í fjölmiðlanotkun í landinu til dæmis. Mér finnst að ráðherra skuldi miklu greinarbetri svör hvað það varðar. Það kom heldur ekki fram hjá hæstv. ráðherra í andsvari áðan hver kostnaðurinn er sem liggur að baki. Mér finnst að það þurfi að liggja fyrir og kominn tími til þess að Sjálfstæðisflokkurinn fari að hugsa eitthvað um minni fyrirtækin af til. Sum fyrirtæki eru ekki með mjög mikla veltu og ekki nóg með það að kostnaðurinn sé mikill heldur eru kvaðir í 7. gr. að verklagsreglur eigi að vera um það hvernig geyma eigi og hvernig meðferð upplýsinganna eigi að vera. Auðvitað er þetta kostnaður sem leggst á minni fyrirtæki sem velta t.d. 10, 15, 20 millj. og þurfa kannski að fylla út skýrslur daginn út og inn fyrir ríkislögreglustjóra ef honum skyldi detta í hug að rannsaka einhvern sem liggur undir grun. Mér finnst miklu nær að ríkislögreglustjóri óski eftir því ef einhver liggur undir grun að haft verði eftirlit með honum í staðinn fyrir að hafa eftirlit með allri símnotkun og allri tölvunotkun í landinu. Ég held að hæstv. ráðherra hafi kannski ekki gert sér grein fyrir því sem verið er að fara fram á og hvað þetta eru geysilega mikil gögn. Verið er að leggja fram fjarskiptaáætlun og ræða um samkeppnishæfni. Þetta er auðvitað eitt af því sem kemur inn á samkeppnishæfni að vera ekki að láta lítil fyrirtæki standa í því að sendast fyrir ríkislögreglustjóra ef honum mögulega dytti í hug að rannsaka einhvern og kanna þá hvort sambærileg fyrirtæki erlendis þurfi að afla þessara gagna. Framvísa á skilríkjum þegar keypt eru símkort samkvæmt 8. gr. Það er hægt, eins og hæstv. ráðherra kom inn á, að nota erlend símkort. Er þá eitthvert gagn að þessu? Ef glæpamennirnir sem verið er að eiga við eru jafnharðsvíraðir og jafnmikil styrjöld er í gangi og hv. þm. Hjálmar Árnason lét í veðri vaka, ef eiturlyfjastyrjöldin væri blóðug, sem eru mjög dramatískar lýsingar, held ég að hinum harðsoðnu glæpamönnum munaði ekki um að senda einhvern úr landi með Iceland Express og kaupa nokkur símkort. Ég held að menn hafi ekki séð þetta fyrir, enda er gefið til kynna að hæstv. samgönguráðherra hafi ekki einu sinni séð fyrir endann á því hvernig fjarskiptaráð eigi að vera skipað. Ég tel vera ákveðna fljótaskrift á frumvarpinu og að fara þurfi miklu betur yfir þessa hluti. Engu að síður er vert að fara yfir það að stjórnvöldin sem fara fram á að safna gögnum holt og bolt fyrir fram um heiðvirða borgara, sem eru 99% Íslendinga a.m.k., til þess að eiga við nokkra harðsvíraða glæpamenn, eru sömu stjórnvöld sem leyna okkur og alla landsmenn hverjir greiða t.d. í kosningasjóði. Mér finnst mjög sérstakt að hæstv. samgönguráðherra, sem vill fara að skrá niður ár aftur í tímann hvað fólk er að horfa á, í hvern það hringir og hvað símtalið stendur yfir í langan tíma, telji eðlilegt að leyna kjósendur því hverjir greiða í kosningasjóði Sjálfstæðisflokksins. Sama á við t.d. um Framsóknarflokkinn. Þetta skýtur skökku við. Eins þegar við ræðum ýmis mál í þinginu, þegar verið er að biðja um skýrslur, það gerðum við í Frjálslynda flokknum ásamt Vinstri grænum, báðum um skýrslu um einkavæðingarnefnd og eitt og annað, m.a. vegna þess að einn nefndarmaður hafði sagt sig með hávaða úr nefndinni. Þá benda sömu stjórnvöld og vilja hlera allt og alla á einhverja heimasíðu. Þetta er með ólíkindum. Þegar ræða á t.d. fjárhagsleg tengst hæstv. ráðherra við mögulega kaupendur Símans er það jafnvel talinn dónaskapur. En sömu stjórnvöld vilja skrá niður sjónvarpsáhorf og í hvern borgararnir hringja, finnst það eðlilegt, og hvað símtalið stendur yfir lengi. Frú forseti. Ég verð að segja eins og er að ég tel þetta vera mjög öfugsnúið og skjóta mjög skökku við.

Virðulegi forseti. Það var merkilegt að hlusta á hv. þingmann fjalla um kosningasjóðina, hvernig hann gat tengt það málinu, enda er það bara grín það sem stjórnarandstaðan hefur verið að bjóða upp á og sagt: Það er í lagi að gefa í kosningasjóð ef það eru bara 499 þúsund kr., það þarf ekki að skrá það. En það má gefa margar 499 þús. kr. gjafir án þess að það komi til skráningar á flokkana eins og hér hefur verið talað um. Annað í sambandi við skráningu á upplýsingum. Ég minnist þess að hafa fengið miklar skammir sem formaður samgöngunefndar fyrir að hafa ekki tryggt betri aðgang að eldri gögnum í hugbúnaðarkerfum vegna þess að dæmi kom upp um öfugugga sem voru að misnota kerfið. Það var ekki svo greiður aðgangur að þeim sem höguðu sér þannig gagnvart borgurunum. Með frumvarpinu er verið að tryggja aðgang í fyrsta lagi, eins og segir í 7. gr., að því máli sem við tókumst aðeins á um. Verið er að tryggja að skjöl verði geymd í eitt ár. Það er með nákvæmlega sama hætti sem verið er að tryggja rétt borgaranna ef þeir verða fyrir óþægindum og síðast en ekki síst ef það þarf lögreglurannsókn í því máli er verið að tryggja að hægt sé að upplýsa málið. Er þingmaðurinn virkilega að meina að það eigi að loka öllu þessu og engan varði um það hverjir eru að klæmast á netinu, hverjir eru barnaníðingar og hverjir eru með símahótanir og eiturlyfjasölur? Það á allt að vera lokað þannig að menn geti hagað sér nánast eins og fáráðlingar án þess að opinberir aðilar, lögregla og löggæsla geti komið þar nálægt. Svo ætlar hv. þingmaður að tengja málið því að einhver kosningasjóður Sjálfstæðisflokksins þurfi sérstakrar aðgæslu með. Hvers konar andskotans kjaftæði er þetta?

Forseti vill biðja hv. þingmann að gæta orða sinna og vera ekki með blótsyrði í ræðustól.

Frú forseti. Hvað varðar fjármál stjórnmálaflokkanna vona ég að þingmenn almennt geri sér grein fyrir að þetta er ekkert grín. Þetta er háalvarlegt mál. Það er einmitt einn af hornsteinum lýðræðisins að menn viti hverjir greiða í kosningasjóði. Ég vona að sá dagur komi á hinu háa Alþingi að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins geri sér grein fyrir þessu og einnig að þetta er undantekning í hinum vestræna heimi. Almennt er þetta ekki viðhaft. Ég var ekki að mæla neinum glæpamönnum bót með því sem ég kom inn á. Ég sagði að rétt væri ef einhver lægi undir grun um fíkniefnasölu eða þess háttar að þá yrði hann rannsakaður en ekki að þjóðin öll lægi undir rannsókn. Málið sem við ræðum í dag snýst um það að verið er að safna gögnum um alla þjóðina vegna þess að það eru einhverjir misindismenn í samfélaginu. Ég tel að það skipti máli að við einbeitum okkur að því að safna gögnum um þá sem liggja undir grun en ekki um alla þjóðina. Það var kjarni máls míns.

Frú forseti. Í þessu kosningamáli um sjóði pólitískra flokka er það bara skrípaleikur þegar menn tala um að ekki eigi að gefa upp upphæðir undir 499 þús. kr. en upphæðir sem eru 500 þús. kr. eða 500 þúsund og ein króna skuli gefa upp. Við sjáum hvers konar skrípaleikur þetta er. Í því máli sem hér er verið að fjalla um, frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjarskipti, þá er alveg ljóst að starfsskilyrði stóru símafyrirtækjanna í dag eru háð því að þar sé til búnaður þar sem hægt er að hlera símtöl. Hins vegar hefur eitt fyrirtæki neitað þessu og telur að ekki sé nógu skýrt kveðið á um það í lögum til að verða við því ef lögregla óskar þess. En hér er bara verið að árétta hluti sem áður hefur verið gengið frá. Ég verð að segja að mér fannst kveða við allt annan tón hjá hv. þingmanni áðan þegar hann kom upp í ræðustól og svaraði mér í andsvari vegna þess að ég held að hann geri sér fulla grein fyrir því og mér fannst það liggja í orðum hans að hann áttaði sig á því að það er nú þannig í þjóðfélaginu að til að geta verndað borgarann verðum við að eiga aðgang að búnaði til að hlusta símtöl og einnig að skrá verður þau kort sem keypt eru í farsímana og þó að þar séu einhver undanhlaup ef menn geta keypt kort erlendis frá verður bara að bregðast við því með einhverjum hætti. En ég tel að með því sé ekki verið að koma á lögregluríki þar sem menn geta ekki stigið spor öðruvísi en að það sé grandskoðað, að það séu algerir öfgar eins og hv. þingmaður hefur lagt út af því.

Frú forseti. Við í Frjálslynda flokknum erum mjög stolt af hinu opna bókhaldi okkar. Við viljum ekki kalla það skrípaleik, alls ekki, heldur teljum við að með því við séum við að fara fram með góðu fordæmi og séum að leggja ákveðinn þunga á það að hitt gangi ekki lengur. Ég lít á hið opna bókhald sem hreinskilna leið en ef hv. þingmaður vill kalla það eitthvað annað en það er býð ég hér með hv. þingmanni að koma á skrifstofu Frjálslynda flokksins og þá getur hann skoðað þetta ágæta bókhald hjá framkvæmdastjóra flokksins, Margréti Sverrisdóttur. Ég vona að hann sjái þá að þetta er eitthvað sem við leggjum mikla alúð við. En hvað sem því líður og til að ekki sé verið að kalla þessa vinnu okkar sem við leggjum mikla alúð við einhvern skrípaleik vonast ég til að hv. þingmaður og aðrir þingmenn í stjórnarliðinu leggist á sveif með okkur sem viljum koma á lögum og eftirliti með bókhaldi og fjárreiðum stjórnmálaflokkanna vegna þess að það er nútíminn. Ef það gerist ekki á þessu kjörtímabili mun það samt gerast. Auðvitað eigum við að fara í þá vinnu og sameinast um það, frú forseti.

Virðulegi forseti. Það er um margt fróðleg umræða sem hér hefur farið fram. Komið hefur verið töluvert inn á það sem mestu máli skiptir, sem eru fráleit ákvæði að mínu mati að mörgu leyti að því er virðist við fyrstu skoðun, og það eru ákvæðin sem lúta að varðveislu gagna um fjarskiptaumferð og þar er klárlega að því er virðist vegið að friðhelgi einkalífsins. Um er að ræða ákaflega viðamiklar persónunjósnir þar sem virðist gengið miklu lengra en réttlætanlegt er út frá sjónarmiðum persónuverndar og friðhelgi einkalífsins. Þarna verður að stíga miklu varlegar til jarðar eins og fram hefur komið í máli ýmissa þingmanna í dag. Hér virðist gengið allt of langt bæði í hlerun og gagnaöflun. Um er að ræða svo yfirgripsmikið eftirlit með öllum og sérstaklega í ljósi þess sem blasir við, og við munum ræða síðar í dag í fjarskiptaáætluninni, sem er samruninn sem á sér stað einmitt þessi missirin í miðlun og fjarskiptum þannig að þetta rennur allt meira og minna saman. Fari stjórnvöld almennt að skrá og skrásetja alla notkun á fjölmiðlum og fjarskiptum ár aftur í tímann hjá öllum er um að ræða fráleitar persónunjósnir að mínu mati sem koma aldrei til greina út frá sjónarmiðum persónuverndar og friðhelgi einkalífsins. Þarna verður að ganga miklu skemur, það verður að sjálfsögðu að vera grunur um refsiverða háttsemi til að réttlætanlegt sé að svo langt verði gengið. Það frumvarp sem hér um ræðir felur í sér ákaflega róttækar breytingar um eftirlit með persónum, um persónunjósnir og hleranir, og hljótum við að verða að ræða það vandlega og breyta því mjög og milda mjög. Það er allt annað mál að veita lögreglu upplýsingar um tiltekin fjarskipti, miðlun o.s.frv. en þarna er gengið allt of langt, þarna er farið of langt yfir mörkin og þó svo að menn séu að sjálfsögðu að setja lög með jákvæð markmið sem eru þau að koma í veg fyrir og vinna gegn alls konar alvarlegum glæpum, eins og sölu fíkniefna, dreifingu klámefnis og fleiri slíkra hluta, verður að finna þarna eitthvert einstigi á milli rannsóknarhagsmuna og hagsmuna persónuverndar. Samkvæmt þessum frumvarpsdrögum eru þeir síðari að mínu mati fyrir borð bornir. Þarna eru persónuhagsmunir fyrir borð bornir á kostnað rannsóknarhagsmuna þótt að sjálfsögðu sé mikilvægt að ganga þannig fram að auðveldara sé fyrir lögreglu að nálgast þá glæpamenn sem verið er að elta uppi. En það er einfaldlega of langt gengið að safna gögnum um fjölmiðlaneyslu og fjarskipti allra eitt ár aftur í tímann. Slíkt kemur ekki til greina að mínu mati. Þarna verður að finna mörk og stíga miklu varlegar til jarðar en hér um ræðir, enda kannski ekki undarlegt þegar óskir ríkislögreglustjóra hafa verið svo ráðandi við vinnslu frumvarpsins en álits Persónuverndar t.d. ekki leitað í neinni alvöru við vinnslu málsins. Eins og fram kom í umræðunni fyrr í dag hefur Persónuvernd skrifað samgönguráðuneytinu bréf og óskað eftir því að fá að koma miklu meira að þessu máli. Margt annað er hér býsna róttækt fyrir utan aðgengi yfirvalda að gögnum og skrásetningu gagnanotkunar aftur í tímann. Önnur nýmæli eru, eins og hér hefur einnig verið rætt um, notkun símanúmera og kaup á frelsisnúmerum þar sem framvísa þarf skilríkjum. Því er öllu gerbreytt þannig að við kaup símakorts skal framvísa skilríkjum þannig að upplýsingar liggi fyrir um hver sé skráður eigandi allra símanúmera og/eða notandi vistfangs IP-tölu. Þetta hljótum við að skoða í nefndinni. Það eru vissulega sterk rök fyrir því að réttlætanlegt sé að ganga svo langt að leggja það til að ekki sé hægt að nota svokölluð frelsiskort með óskráðum númerum sem auðvelda bæði alls konar vitfirringum leið til að leggja fólk í einelti og ráðast gegn fólki, vera með dónaskap og einelti í garð fólks og alls konar slíkan óhugnað. Nafnleysið auðveldar slíku fólki þá ónáttúru með ýmsum hætti þannig að við hljótum að skoða hvort það er réttlætanlegt en þá um leið kemur það upp að auðvitað geta bæði glæpamennirnir og pervertarnir keypt slík númer erlendis en það er vissulega um lengri veg að fara og erfiðara að stunda þessa iðju ef bannað er að selja númer nema þau séu skráð og bannað að selja númer og símakort nema gegn framvísun persónuskilríkja. Við hljótum því að skoða þá breytingu með jákvæðum hætti. En það er, eins og ég nefndi áðan, mikið „stóra bróður“ yfirbragð á þessu frumvarpi sérstaklega þegar kemur að varðveislu gagna og við hljótum að viðurkenna að með frumvarpinu, með þessu stóra bróður frumvarpi, sé gengið mjög gegn friðhelgi einkalífsins. Það fer ekki fram hjá neinum sem skoðar málið. Svo viðamiklar eru persónunjósnirnar, svo viðamikið er eftirlitið með borgurunum að það hlýtur að flokkast undir einhvers konar stóra bróður frumvarp þannig að við hljótum að milda þetta ákvæði og endurskoða hversu langt þurfi að ganga án þess að gengið sé harkalega gegn friðhelgi einkalífsins eins og virðist vera lagt til í þessu nokkuð róttæka frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fjarskipti. Einnig hefur verið komið inn á það í dag að félagið Netfrelsi hefur sent vandaðar ábendingar til þingmanna, athugasemdir við það frumvarp sem hér um ræðir, og finnur sérstaklega að því og mótmælir því að fjarskiptafyrirtækjum skuli gert skylt að útvega hlerunarbúnað, að yfirvöld skuli ekki standa straum af því. En alvarlegri ábendingar eru við aðrar greinar frumvarpsins og hér segir, með leyfi forseta: „Varðveisla gagna um fjarskiptaumferð. Athugasemd við 42. grein. Með tillögu þessari að breytingum á 42. gr. fjarskiptalaga er hart vegið að friðhelgi einkalífsins og er Netfrelsi einstaklega mótfallið fyrirhuguðum breytingum.“ - Orðalagið „er hart vegið að friðhelgi einkalífsins“ er undirstrikað og ég tek undir að svo virðist nefnilega vera. - „Um er að ræða“ - segja þeir áfram, með leyfi forseta: „varðveislu gagna sem ein og sér geta í besta falli verið leiðbeinandi við rannsókn máls. Tilskipun ESB“ - og er tilvísað í hana - „snýst að mestu leyti um að auka vernd einkalífsins og er því í hæsta máta undarlegt að einu valkostir ákvæða tilskipunarinnar sem áhugi er fyrir að leiða í lög að þessu sinni séu þau ákvæði sem ganga hvað harðast gegn tilgangi hennar. Að gefnu tilefni skal bent á að fyrirhugaðar breytingar mundu hafa í för með sér umtalsverðan kostnað fyrir fjarskiptafyrirtæki sem á endanum kemur úr vasa neytenda auk þess sem óæskilegt væri að samþykkja breytingar sem þessar án þess að fyrir liggi reglur um varðveislu gagnanna, aðgang að þeim og eyðingu. Í athugasemdum kemur fram að nota megi búnað sem nú er þegar til staðar en það er fjarri lagi að flest fjarskiptafyrirtæki haldi í þessar upplýsingar nú þegar og því munu mörg þeirra þurfa að fjárfesta í búnaði til að standast þessar kröfur.“ - Þetta segja þeir netfrelsismenn um þessa grein frumvarpsins. Þeir fjalla um fleiri atriði og margar ábendingarnar sem frá þeim koma virðist mjög vandaðar og góðar. Þetta eru þeir sem standa vörð um þá sem lifa og hrærast á netinu. Hér segir, með leyfi forseta: „Þau gögn sem varðveita á eru leiðbeinandi um að atburður hafi átt sér stað, t.d. símtal eða sending tölvupósts, en gefa ekki mynd af því hvað fór á milli eða hverjir komu að samskiptunum. Sé litið á t.d. fyrirtæki, stofnun eða skóla gætu notendur bak við eina IP-tölu eða síma skipt tugum eða hundruðum. Gögnin hafa samt sem áður að geyma umtalsverðar persónuupplýsingar og verður að vega það þyngra en nokkra rannsóknarhagsmuni,“ segja þeir. Og áfram: „Einfalt er að fela slóðir sínar á netinu og í símkerfinu. Fyrirhuguð breyting mundi einnig leggja þær byrðar á einstaklinga, fyrirtæki og stofnanir að stunda sambærilega gagnaöflun til verndar sér. Hægt er að áframsenda tengingar á netinu gegnum óteljandi tölvur og einfalt er að áframsenda símtöl gegnum mörg símkerfi. Búast má við aukinni notkun slíkra úrræða sem og auknu framboði slíkrar þjónustu innan lands sem utan væri ákvæði frumvarpsins fært í lög, og rannsóknir því torveldar.“ Þeir sem best til þekkja í netheimum, áttundu heimsálfunni eins og internetið er stundum kallað í dag, segja að sú umfangsmikla persónuupplýsingasöfnun sem hér er lögð til kæmi jafnvel ekki að gagni við rannsóknarhagsmuni og við rannsókn slíkra mála þegar á reyndi. Um leið og slík lagasetning er orðin að veruleika mundu glæpamennirnir og pervertarnir og þeir sem misnota frelsi upplýsingabyltingarinnar einfaldlega finna aðrar leiðir, aðrar glufur, en eftir sætu stjórnvöld með sínar umfangsmiklu persónuupplýsingasafnanir þannig að fullkomlega óréttlætanlegt væri. Og markmiðin ágætu, sem að sjálfsögðu ber að virða og við eigum öll að vinna að, um að efla rannsókn og gæta þess að auðveldara sé að koma böndum á þessa menn, mundu hvort eð er ekki skila neinum árangri. Annað sem ég vildi vísa í hér við þessa 1. umr. og kemur fram hjá þeim netfrelsismönnum er athugasemd er varðar 47. gr., upplýsingar um notanda símanúmers eða IP-tölu án undangengins dómsúrskurðar, með leyfi forseta: „Óréttlæti er eina orðið sem lýsir fyllilega fyrirhuguðum breytingum á 47. gr. Telja verður að hér sé á ferðinni ein sú harkalegasta árás á réttláta réttarmeðferð sem sést hefur. Hafi notandi kosið að vera nafnlaus í sínum fjarskiptum verður að telja eðlilegt að krafa sé gerð til lögreglu að hún leiti heimildar dómara áður en gengið er á rétt notandans til friðhelgi einkalífsins. Það má telja eðlilegan hluta réttlátrar málsmeðferðar að dómari vegi og meti grundvöll þess að óskað sé eftir upplýsingum um hver sé notandi símanúmers eða IP-tölu, m.a. með tilliti til athugasemdanna sem við gerum við fyrirhugaðar breytingar á 42. gr. Réttlát réttarmeðferð og vernd persónunnar er grundvöllur lýðræðis og því sér Netfrelsi sér ekki annað fært en að leggjast alfarið á móti fyrirhugaðri breytingu í sterkustu merkingu þess hugtaks.“ Hér er sterkt að orði kveðið og ég tek undir margt af því sem kemur fram í athugasemdum og tilmælum þeirra netfrelsismanna um leið og ég þakka þeim fyrir að senda okkur svo vandaða yfirferð á málinu áður en það kemur hér til umræðu þannig að taka megi tillit til hennar, blanda henni inn í umræðuna og fá viðhorf hæstv. ráðherra til þeirra athugasemda sem þarna koma fram. Hér eru mjög alvarlegar athugasemdir gerðar við frumvarpið, hvernig það vegi að friðhelgi einkalífsins eins og hér segir, og er í öðru lagi „ein sú harkalegasta árás á réttláta réttarmeðferð sem sést hefur“. Þetta eru stór orð. Þau hljóta að kalla á viðbrögð yfirvalda, viðbrögð þess hæstv. ráðherra sem flytur frumvarpið. Þetta eru því athyglisverðar athugasemdir sem er mjög vert að gæta vel að. Ég hef farið yfir þau mál í þessu frumvarpi sem mér finnst mestu máli skipta hér við 1. umr. og vona ég að okkur takist í hv. samgöngunefnd að breyta þessu frumvarpi mjög og tóna niður umfang varðveislu gagna um fjarskiptaumferð og hvernig það að mínu mati vegur að friðhelgi einkalífsins. Við verðum að gæta hófs, leita allra leiða til að auka og efla og koma til móts við rannsóknarhagsmuni en að sjálfsögðu gæta um leið að persónuverndarhagsmunum, að þeir verði ekki algjörlega fyrir borð bornir með þeim árangri að eftir sitji stjórnvöld með umfangsmiklar heimildir til eftirlits með notkun fólks á fjarskiptum og fjölmiðlum, kannski til lítils gagns eða einskis. Glæpamennirnir finna alltaf glufurnar og fara þá aðrar leiðir til að stunda sína óhugnanlegu iðju. Þarna verður að stíga varlega til jarðar og því hlýtur að liggja til grundvallar að grunur um refsiverða háttsemi liggi fyrir áður en heimild er veitt til svo umfangsmikillar öflunar persónuupplýsinga um fjölmiðlun og fjarskipti einstaklinganna. Það hlýtur að vera lágmarkskrafa að mörkin liggi einhvers staðar þar og ekki verði gengið svo langt án þess að fyrir liggi grunur um refsiverða háttsemi. Hérna virðist gengið allt of langt, við verðum að gæta hófs, verðum að fara varlega, þó svo að engum blandist hugur um að það verði að efla eftirlit upp að einhverju marki, efla aðgengi lögregluyfirvalda að þessum glæpamönnum og svíðingum sem misnota internetið og upplýsingafrelsið og hve auðvelt er að hafa samskipti, níðast á öðru fólki í gegnum fjarskiptin og stunda glæpamennskuna og liðka til fyrir henni í gegnum fjarskiptin. Það á að sjálfsögðu að finna leiðir til að stemma stigu við því án þess þó að safna gögnum um fjölmiðla- og fjarskiptaneyslu hvers einasta Íslendings ár aftur í tímann.

Hæstv. forseti. Hér er verið að ræða breytingu á lögum um fjarskipti. Einnig er á dagskrá þessa fundar tillaga til þingsályktunar um stefnu í fjarskiptamálum. Ég hafði hugsað mér að taka til máls í öðru þessara mála en ákvað nú að gera það undir þessu frumvarpi, bæði vegna þess að ég átti sæti í samgöngunefndinni í fyrra og eins vegna þess að ég sat svokallaða samráðsfundi vegna fjarskiptaáætlunar. Ég get svo sem tekið undir margt af því sem félagar mínir úr Samfylkingunni hafa sagt í dag, það er ágætt skref að setja upp fjarskiptaáætlun eins og gert er ráð fyrir í lögunum og þingsályktunartillagan fjallar um. Ég verð hins vegar að segja að dálítið eru menn seinheppnir að setja upp fjarskiptaáætlun akkúrat þegar komið er að lokadögum í sölu Símans. Sannarlega hefði verið meiri ástæða til að hafa slíka áætlun uppi meðan nánast allar framkvæmdir hvað varðar fjarskipti í landinu voru á vegum hins opinbera. Auðvitað voru þær áætlanir gerðar á vegum Símans og allt það en kannski hefði verið ástæða til þess að menn hefðu fjallað þá meira um þær áætlanir á Alþingi eins og hugmyndin er að gera núna. Fjarskiptaáætlun hlýtur eðli sínu samkvæmt til framtíðar litið fyrst og fremst að vera hugmyndir hins opinbera og þá stuðningur við einstakar aðgerðir en ekki beinlínis þátttaka. Það eru einkaaðilar og fyrirtæki í landinu sem framkvæma að langstærstum hluta það sem hér verður um að ræða í þessari framtíð. Samt er hægt að taka undir það að gott sé að leiða saman aðilana eins og hið opinbera vill gera og ég ætla ekki að tala það niður þó að ég sjái ástæðu til að nefna það. Markmiðin sem eru sett hér þykja mér eðlileg, gott að menn skuli setja þau á blöð, en ég hef fyrirvara um framganginn nema því aðeins að með einhverju móti náist verulega gott samstarf með aðilunum á þessum markaði inn í framtíðina. Ég vildi bara hafa þessa almennu orðræðu hér fyrst en síðan ætlaði ég að ræða pínulítið um það sem hefur kannski verið talað mest um í dag, þessi ákvæði um hlerunarheimildir og -búnað. Ég tel fulla ástæðu til þess að hæstv. ráðherra svari því hvað menn telji að þessar tilfæringar komi til með að kosta og hvernig eigi að greiða þær. Ég hef við það töluvert mikinn fyrirvara að við getum gengið eins langt og þarna er gert ráð fyrir, að safna upplýsingum með svona gríðarlega víðtækum hætti eins og þarna er hugsað. Þetta er ekki bara sveitasíminn hleraður eins og var hér í gamla daga þegar menn hleruðu sér til skemmtunar, heldur er þetta bókstaflega hugsað sem allsherjargagnasöfnun um alla Íslendinga. Það skal geymt í ár sem safnast. Talað er um að eyða beri umferðargögnum að slíkum tíma liðnum. Þá hlýtur þessi tími að líða á hverjum degi og ég spyr í því sambandi: Er það tæknilega útfært að það sé hægt að eyða hverjum gögnum hvern dag þannig að þau séu nákvæmlega eitt ár í geymslu? Er það sjálfvirkur búnaður sem sér þá um þá hluti svo að það sé nokkurn veginn á hreinu að þetta sé rétta orðalagið í frumvarpinu? Ég ætla að minna á umræðu sem fór fram í þjóðfélaginu fyrir nokkrum árum vegna svarts kassa í flugvélum. Það urðu miklar umræður og átök við flugmannastéttina um það hve langt mætti ganga í því að nýta þau gögn sem hægt er að ná út úr þeim tækjum sem þar um ræðir. Ef ég man rétt varð niðurstaðan í því efni sú að ganga eins skammt og hugsanlegt var í því að nýta þessi gögn á kostnað öryggisins. Ég held að kannski sé hollt fyrir menn að rifja aðeins upp þessa umræðu í samhengi við það að hér eigi að fara að setja upp svartan kassa á öllum heimilum landsmanna til að fylgjast með öllum samskiptum, jafnvel milli heimilismanna. Nú er það þannig að menn tala orðið jafnmikið við ættingja sína og venslamenn í síma eins og einhverja allt aðra og menn telja bara ástæðu til að safna þessu öllu saman. Ég tek undir það sem menn hafa sagt um þetta, að það sé a.m.k. ástæða til að fara vandlega yfir það hvort glóra sé í að gera þetta. Mér er nær að halda að lögreglan í þessu landi viti nógu mikið um þá sem eru svona vafasamir í þessu samfélagi til þess að vita nokkurn veginn hvern á að hlera. Þess vegna þarf ekki þetta gríðarlega bákn af eftirlitskerfi sem hérna skín í. Ég held að þó að lögreglustjórinn hafi látið sér detta þetta í hug sé a.m.k. full ástæða til að menn fari vandlega í gegnum það hvort verða eigi við því. Í 7. gr. er talað um lágmarksskráningu gagna og ég spyr: Er skilgreiningin til staðar og mega menn svo safna einhverju hámarki? Eru þeir skyldugir til að safna lágmarkinu en er svo allt í lagi að safna bara hámarkinu, að það sé þá bara allt saman geymt sem um er að ræða? Mér finnst alveg ástæða til að menn átti sig svolítið á þessu. Svo er það kostnaðurinn því að fjarskiptafyrirtækin eiga að bera hann og ný fjarskiptafyrirtæki sitja þá uppi með þennan kostnað. Ég endurtek það sem ég sagði áðan, það er ástæða til að það komi svolítið skýrar fram hvað menn reikna með að sé þar á ferðinni, þ.e. í kostnaði. Ég ætlaði að nefna eitt í sambandi við 3. gr., hún fjallar líka um kostnað. Ef fjarskiptafyrirtæki sem telur að alþjónusta sem því er skylt að veita skv. 20. gr. sé rekin með tapi og því ósanngjörn byrði á fyrirtækinu getur það sótt um til Póst- og fjarskiptastofnunar. Hvernig líta menn á þetta ákvæði? Er þetta eins og að sækja um - hvað eigum við að segja - styrk á fjárlögum? Það er ekki eins og það sé einboðið að menn fái þessi framlög. Lítur hæstv. ráðherra þannig á að 3. gr. tryggi fjarskiptafyrirtækjum sem tapa á alþjónustu þá fjármuni sem þau leggja út? Ég spyr um þetta vegna þess að ég held að þá sé ástæða til að menn leggi líka fram hugmyndir um hvað við getum verið að tala um í upphæðum þarna. Getum við lent í því að ríkissjóður þurfi að greiða út mikla fjármuni með uppbyggingu símkerfis í landinu þar sem vantar upp á, GSM-kerfi, sendingar á tölvugögnum og allt þetta sem hæstv. ráðherra hefur marglýst yfir að sé ástæða til að gera? Á þá að nota eitthvað af söluhagnaði Símans til að tryggja fólki almennilegt samband á hin einstöku svæði, bæði í síma og á tölvutengingum? Þarf síðan líka að greiða fyrir kostnað sem fjarskiptafyrirtækin verða fyrir vegna alþjónustunnar og kannski sitthvað fleira sem virðist geta komið upp vegna þeirra krafna sem eru gerðar til þessara fyrirtækja? Til dæmis hlýtur að vera eðlilegt að spyrja hvort ekki verði gerðar kröfur um það að ríkissjóður borgi þann kostnað sem fyrirtækin verða fyrir vegna hlerunar og geymslu á gögnum sem á að geyma í ár. Hvað telja menn þá að við séum að tala um háar fjárhæðir í þessu sambandi? Ekki geri ég mér grein fyrir því hvað gæti verið þarna á ferðinni. Hæstv. forseti. Tveir samfylkingarmenn eru búnir að tala á undan mér og ég vísa til þess sem þeir sögðu um málið almennt en ég ætla að ljúka máli mínu með þeim orðum að ég bið hv. nefndarmenn að vanda sig við yfirferð þessa máls, sérstaklega vegna hugmynda um alhliða hleranir. Ég bið menn að setja þetta svolítið í samhengi við aðra umræðu sem hefur farið fram um svipuð málefni. Það voru æðimargir sem samsömuðu sig rökum flugmannanna sem gerðu þá harðsnúnu kröfu að gögn sem yrðu til í flugvélunum, á flugi, væru ekki notuð í dómsmálum af því að þau vörðuðu persónuleg samskipti manna. Svo kemur hæstv. samgönguráðherra með svartan kassa inn á hvert einasta heimili í landinu og leggur til að gögn verði geymd í heilt ár. Ég bið menn að gá að sér.

Virðulegur forseti. Ég kemst ekki hjá því að koma upp í andsvar og gera athugasemdir við samlíkingu hv. þingmanns þar sem hann ber saman annars vegar það sem hann nefndi svarta kassann, sem er í flugvélum og er notaður til að leita eftir skýringum á óhöppum sem verða í flugi, við þann möguleika sem hér er skapaður með þessu frumvarpi þar sem verið er að hlera vegna afbrotamanna. Þá er verið að gera kröfur um geymslu gagna vegna þess að lögregla krefst þess og fær að undangengnum dómi aðgang að gögnum. Þetta er svo gjörsamlega ósambærilegt að það er óhjákvæmilegt annað en gera athugasemdir við það. Í annan stað vek ég athygli á því að í dag eru þessi gögn öll geymd. Fjarskiptafyrirtækin geyma hvort eð er í tiltekinn tíma gögn vegna allra þessara samtala og fjarskiptanotkunar vegna reikningsgerðar. Með dómi er þá möguleiki á því, og fyrir því eru dæmi, að lögregluyfirvöld hafi aðgang að þessum gögnum, að undangengnum dómi eins og ég segi. Hér er hins vegar verið að setja það skýrt í lög hvernig á að standa að þessu og ég tel að það hljóti að vera umhugsunarefni hvort á nokkurn hátt sé sambærilegt að nefna þetta tvennt í sömu ræðunni.

Hæstv. forseti. Mér finnst alveg ástæða til að velta þessu fyrir sér. Flugmennirnir gerðu kröfu um það að samskipti þeirra yrðu ekki gerð opinber vegna einhvers konar rannsókna sem færu fram á slysum og ég tel að almenningur í landinu hljóti að eiga a.m.k. álíka rétt og flugmennirnir á flugvélunum hvað þessa hluti varðar. Þó að þessi fyrirtæki geymi gögn í einhvern tíma vegna þess að þau þurfa að skrá og búa til reikninga fyrir þjónustu sína hafa þau ekki leyfi til að nota þessi gögn, og það á að vera hægt að fylgjast með því hvort menn brjóta af sér hvað þetta varðar. Hér er hins vegar sú hugmynd uppi að þessi gögn skuli geymd tiltekinn tíma í því augnamiði að það sé hægt að opna þau hvenær sem lögregla gerir um það kröfu. Ég held því ekki fram að það sé ekki hugsanlegt að menn komist að þeirri niðurstöðu að þetta sé eitthvað sem eigi að verða. Mér finnst bara, og það voru orð mín, ástæða fyrir nefndina til að fara mjög vandlega yfir það hvort svo sé komið að það sé nauðsynlegt að menn gangi svona langt. Er ekki nóg að fá dómsúrskurð til að fylgjast með þeim aðilum sem lögreglan er búin að fá einhverja vitneskju um að ástæða sé til að fylgjast með í staðinn fyrir að fylgjast með hverjum einasta Íslendingi og safna upp gögnum um hann? Ég held að það sé alveg full ástæða til að stíga varlega til jarðar í þessu.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjarskipti. Nokkrar þær breytingar sem þar eru lagðar til eru að mínu viti til bóta. Í fyrsta lagi vil ég nefna að það verður bundið í lög að samgönguráðherra leggi fram þingsályktun um fjarskiptaáætlun líkt og gert hefur verið um samgönguáætlun þannig að þar séu dregnar fram áherslur, stefna og markmið í fjarskiptamálum. Það er til bóta. Okkur verður þó sjálfsagt nokkur vandi á höndum að gera slíka áætlun svo að raunhæft sé ef eitt meginfjarskiptakerfi landsmanna verður selt úr höndum þjóðarinnar eins og nú stefnir í. Fjarskiptin eru einn grunnþáttur í samfélagi okkar hvað varðar atvinnu, öll samskipti manna á milli og þróun, þá ekki hvað síst hefur þetta áhrif á búsetuskilyrði, samkeppnishæfni búsetu og atvinnulífs hvar sem er á landinu, þannig að þessi lög taka eiginlega til grunnþátta íslensks samfélags. Síminn var á sínum tíma stórkostleg innleiðing á tækni sem hjálpaði til við að skapa möguleika fyrir samskipti, móta okkur sem heila þjóð, og einnig samskipti við aðila erlendis. Þetta er í sjálfu sér stórmál sem við erum að fjalla um. Það er hryggilegt til þess að vita að sú ógæfa skuli ætla að reka núverandi stjórnvöld áfram í að selja þetta grunnalmannaþjónustufyrirtæki sem Landssíminn er og hefur verið, selja hann úr höndum þjóðarinnar í stað þess að nýta styrk hans og afl til að byggja upp öflugt og enn öflugra þjónustunet í fjarskiptum. Að því leyti til eru lögin um fjarskipti mjög ólík lögum um t.d. vegi sem við tökum m.a. á í samgönguáætlun. Þar eru vegirnir í eigu þjóðarinnar, meginsamgöngumannvirkin, og sá aðili sem annast framkvæmd, viðhald og þjónustu á vegunum, Vegagerð ríkisins, er í eigu þjóðarinnar og starfar í umboði hennar. Að því leyti til er hér ekki saman að jafna ef fer fram sem horfir. Ef við bærum hins vegar gæfu til þess að hætta við sölu Landssímans, a.m.k. grunnfjarskiptakerfis hans, hefðum það áfram í þjóðareign, gætum við hæglega sett upp fjarskiptaáætlun og fylgt henni eftir. Þetta held ég að sé mjög mikilvægt að við höfum í huga þegar við ræðum þessi mál. Við verðum að átta okkur á því hvað við erum með í hendi áður en við köstum því frá okkur og tökum síðan þeim afleiðingum sem það gæti haft í för með sér. Þó að við höfum talið rangt að markaðsvæða raforkukerfið þar sem raforkan er undirstöðualmannaþjónusta í samfélagi okkar völdum við samt að setja upp Landsnet sem annast dreifingu og flutning á rafmagninu á milli landsvæða og innan svæða og einnig dreifiveitur sem dreifa inni á ákveðnum svæðum. Stjórnvöld voru sett upp við vegg og þegar farið hafði verið nánar ofan í þær fyrirætlanir sem stjórnvöld höfðu uppi um einkavæðingu og markaðsvæðingu rafmagnsins ákváðum við að þetta skyldi þó vera áfram í opinberri eigu. Eftir alla einkavæðingardraumana í kringum rafmagnið sáu menn að sér hvað þetta varðaði, sáu að þetta væri ekki hægt og stofnuðu Landsnet um flutning og dreifingu á rafmagni. Nákvæmlega sömu rök gilda að mínu mati um fjarskiptakerfið. Ýmsir aðilar á orkumarkaðnum áttu sitt eigið flutningsnet áður en þetta var sameinað í Landsnet. Þeir ákváðu í megindráttum að setja sitt flutningsnet inn í þetta sameiginlega Landsnet því að þeir sáu fram á að það væri mjög óhagkvæmt ef þjóðin væri að byggja upp tvöfalt kerfi í flutningskerfinu á rafmagni. Nákvæmlega sama gildir um fjarskiptakerfið. Ýmsir eru að byggja upp fjarskiptakerfi, leggja fjarskiptanet, einkaaðilar, á arðsemisgrunni. En þeir leggja það eingöngu og alfarið á þeim stöðum og á þeim svæðum þar sem þeir sjá að þeir geta halað inn nægilegt fjármagn til þess að fá greiddan arð af þeirri fjárfestingu sinni. Þeir fjárfesta hvorki né veita þjónustu við t.d. dreifbýlli svæði þar sem þeir ná ekki sömu arðsemi út úr fjárfestingum sínum og haga sér bara eftir því hvar best er að fleyta rjómann. Landssíminn hefur haft þessar skyldur og þess vegna er mjög skrýtið núna þegar verið er að setja upp fjarskiptaáætlun og setja hér lög um fjarskipti að gera það þá undir því ljósi að verið sé að selja Símann. Manni hefði fundist nær að taka á þessum málum, setja stefnu í fjarskiptamálum ekki síst meðan þjóðin á Símann - við vonum að það verði sem lengst - og getur gert til hans kröfur, meðan ráðherra í umboði ríkisstjórnarinnar og Alþingis fer með eitt aðalhlutabréfið í Símanum og getur þess vegna beitt hann húsbóndavaldi þegar ríkisstjórn og Alþingi svo vilja. Enda höfum við þó séð að Síminn hefur skilað miklum arði eða milljarða kr. arði inn í ríkisbúskapinn án þess þó að því sé varið til fjarskiptanna sem hefði þó verið eðlilegt ekki síst í ljósi vanhugsaðra fyrirætlana um sölu á Símanum. Það hefði átt að nota þessi síðustu ár til þess að gera það. Ég held að það sé mikilvægt, frú forseti, að hafa í huga í hvaða ljósi við erum að ræða þessi mál. Ég kem betur að þessum atriðum í umræðunni um næsta mál sem er tillaga til þingsályktunar um stefnuna í fjarskiptamálum. Þar fer ég ítarlega ofan í þessa þætti, þ.e. að umhverfi fjarskipta væri í allt öðru ferli og öruggara ferli ef þjóðin ætti áfram grunnfjarskiptakerfi Landssímans og gæti gert til þess eðlilegar kröfur og gæti gert áætlun um næstu skref í eflingu fjarskipta. Ef Landssíminn verður einkavæddur og seldur þá er ósköp litlar kröfur hægt að gera og ég kem að því hérna aðeins síðar. Varðandi síðan þetta frumvarp um breytingu á lögum um fjarskipti þá hefur hér verið lögð áhersla á ýmis atriði. Ég vil fyrst nefna þetta fjarskiptaráð sem ætlunin er að stofna. Samgönguráðherra á að skipa fjarskiptaráð til þriggja ára í senn og síðan er tíundað hlutverk þess. Það á að vera samráðsvettvangur hagsmunaaðila um bætt fjarskipti o.s.frv. Það er svo sem margt gott um þetta fjarskiptaráð að segja. En því er haldið gjörsamlega opnu hversu margir eigi að vera í þessu ráði eða hverjir eigi að skipa það þannig að þetta er bara opið geðþóttaatriði sem ráðherra fer með. Ráðherra fær að ákveða að eigin geðþótta að því er virðist hvað hann ætlar að hafa marga í þessu ráði og hvernig þeim verður skipað. Ég hef alltaf verið skeptískur gagnvart svona ráðum sem einhverjir útvaldir fá að sitja í, taldir vera fulltrúar einhverra hagsmunaaðila, því að um leið og maður velur einn þá er annar útilokaður. Oft eru þessi ráð skipuð með þeim hætti að þau eru mjög þröng og þau eru fyrst og fremst bara hagsmunagæsluráð einstakra fámennra hagsmunaaðila. Ég tel að það væri á margan hátt miklu eðlilegra að ráðherra bæri þessa ábyrgð og leitaði ráða hjá þeim sem hann telur nauðsynlegt á hverjum tíma. Hagsmunaaðilar, hvort sem það eru fjarskiptaaðilar, neytendur eða hverjir sem þeir eru, geta á hverjum tíma komið óskum sínum á framfæri við ráðherrann og þá hafa í rauninni allir þar jafnan aðgang. En ef skipað er svona ráð sem milliaðili þá er verið að lengja bilið á milli einstakra hagsmunaaðila, einstakra notenda og samtaka þeirra og ráðherrans og það tel ég rangt. Ég tel það rangt og ég tel að ráðherrann eigi bara að bera beina ábyrgð og eigi ekkert að vera að fá neitt svona ráð sem hann annaðhvort getur skotið sér á bak við ellegar fengið misgóðar hvíslingar frá. Ég tel að þarna sé allt of opin heimild og ónákvæm með þetta ráð. Hvorki er tiltekinn fjöldi eða tiltekið hverjir eigi að skipa það. Hér hefur mikið verið rætt um hlerunarheimildir sem verið er að veita með þessu frumvarpi, þ.e. að skylda eigi öll fjarskiptafyrirtæki stór og smá, hvort sem þau eru með fjarskipti í gegnum síma, í gegnum tölvu eða annað, þ.e. öll fjarskiptafyrirtæki, til að koma sér upp hlerunarbúnaði. Þetta er að því er virðist hlerunarbúnaður sem nánast á að ganga daginn út og daginn inn til að safna gögnum sem skulu geymast í ár. Þá verður stöðug eyðing líka á móti að ári liðnu. Mér finnst þessi árátta, hlerunarárátta, þessi njósnaárátta komin alveg hreint út í hreinustu öfgar.

Hlerunar- og njósnaárátta?

Njósnaárátta, já, frú forseti. 

Var það forvitni þegar þú varst að hlera sveitasímann?

Það var forvitni, já, og þá vissu yfirleitt þeir á næstu línum að það væri verið að hlusta.  En nú á að fara að taka upp skipulagðar hleranir á öllu þjóðlífi Íslendinga. En hvernig er þetta nú framkvæmanlegt, frú forseti? Margir eru farnir að kaupa svokölluð frelsiskort eða staðgreiða símtölin sín þannig að þau koma hvergi á skrá hjá viðkomandi fjarskiptafyrirtæki heldur eru þau greidd fyrir fram og staðgreidd þannig að ekki er hægt að rekja þau. Ég held að í auknum mæli fari fólk að staðgreiða fyrir fram símtöl sín og verði með svona frelsiskort. Hvað með ferðamennina? Í frumvarpinu stendur að ekki megi afhenda venjulegum Íslendingi símkort nema hann sýni persónuskilríki, skírteini með mynd og kennitölu og öllu þess háttar. Hvers konar samfélag erum við að fara út í? Hvað eiga aumingja útlendu ferðamennirnir að segja þegar þeir ætla að fara að kaupa hér símkort og svo segir afgreiðslumaðurinn: „Heyrðu, ég þarf að fá hjá þér persónuskilríki og ég þarf að fá kennitöluna þína og ég verð að skrá þig því að þú ert stórhættulegur um leið og þú ert kominn inn í landið. Ég verð að fá að fylgjast nákvæmlega með þér.“ Hvernig á að framkvæma þetta? Ég er ekki viss um að hv. þingmenn yrðu hrifnir af því ef þeir erlendis væru að kaupa kort og yrðu þar að framvísa persónuskilríkjum og láta skrá sig á hálfgerða sakaskrá í viðkomandi landi til þess að mega kaupa símkort. Frú forseti. Einhvers staðar hljóta að vera takmörk fyrir því alvarlega rugli sem hér er á ferðinni. Ég minntist á það hér fyrr í andsvari að við hefðum eðlilega hneykslast á leynilögreglunni í Austur-Þýskalandi á sínum tíma, án þess að ég hafi haft neina persónulega reynslu af því aðra en af umræðunni hér, þar sem sagt var að fjöldi fólks var að taka upp og fylgjast með ferðum fólks og hlusta á hvað það sagði samkvæmt bestu tækni þeirra tíma. Við hneyksluðumst á þessu. Eðlilega hneyksluðumst við. En svo hér, og árið 2000 liðið, erum við að fara í enn verra far við að hlera nágrannann. Sé eitthvað gruggugt á seyði, eitthvað sem er ástæða til að fylgjast með, þá koma bara þar til bær stjórnvöld og óska eftir því að fá að fylgjast með, fá að hlera símtöl viðkomandi samkvæmt dómsúrskurði og borga þá þann kostnað sem því fylgir hjá viðkomandi fjarskiptafyrirtæki. Það er eðlilegt að mínu viti. En maður gengur ekki út frá því fyrir fram að allir Íslendingar séu glæpamenn og því þurfi að fylgja þeim eftir með þessum hætti og síðan eru þeir vinsaðir út að ári liðnu. Og hvernig fer sú vinsun fram? Hún var nú ekkert kræsileg lýsingin af þessum möppum sem lágu fyrir utan hús sýslumannsins í Reykjavík hérna á dögunum. Meðferð þessara upplýsinga og tilgangurinn með þeim verður náttúrlega að vera miklu ríkari en hér er verið að leggja til. Frú forseti. Ég frábið íslensku samfélagi svona njósna- og hlerunaráráttu sem hér er komin á fullt skrið. Hana verður að stöðva.

Virðulegi forseti. Ég vil stinga inn í umræðuna fáeinum orðum um frumvarpið sem hér er til umræðu, um breytingu á lögum um fjarskipti, þar sem lagðar eru til nokkrar breytingar á fjarskiptalögunum frá 2003. Fyrsta atriðið sem frumvarpið leggur til er að taka upp gerð svonefndrar fjarskiptaáætlunar og skipa fjarskiptaráð. Almennt má segja um þær tillögur að þær séu til bóta. Ég tel rétt að skoða þær í meðförum þingsins með jákvæðu hugarfari, að Alþingi ákveði reglulega áætlun í þessum efnum samkvæmt þeim markmiðum sem menn koma sér saman um. Þau sem nefnd eru í 1. gr. frumvarpsins eru að mínu viti mjög víðtæk þannig að ég sé ekki í fljótu bragði ástæðu til að nefna önnur atriði en þar eru tilgreind. Mér finnst þó að vísu að sum þeirra atriða séu ansi víðtæk og kannski meira vandamál að afmarka þau fremur en að tiltekin atriði kunni að vera út undan eða ekki talin upp í fjarskiptaáætlun. Almennt held ég að það sé til bóta að leitast við að gera slíka áætlun. Ég vil þó segja að þingsályktanir um þessi efni eru fyrst og fremst stefnumarkandi yfirlýsingar og hafa tilhneigingu til að raskast í meðförum þingsins vegna þess að í þeim felast ekki neinar fjárhagslegar ákvarðanir. Þær koma síðan fram í fjárlögum en við sjáum af samgönguáætlunum, bæði nú og fyrr, að áætlanirnar hafa tilhneigingu til að riðlast, sérstaklega vegáætlun. Skýrasta dæmið um það er samgönguáætlun sem liggur fyrir þinginu og var rædd í síðustu viku. Þar eru lagðar til verulegar breytingar á áætluninni sem samþykkt var fyrir tveimur árum. Það er kannski helsti gallinn við þingsályktanir, að stefnan sem mótuð er á hverjum tíma kann að vera ágæt en hún hefur tilhneigingu til að breytast, og stundum snögglega. Þær eru því ekki mjög áreiðanlegar, áætlanir sem ákveðnar eru með þessum hætti. Þó tel ég, þrátt fyrir þennan galla, til bóta að gera slíka áætlun. Ég tel fyllstu ástæðu til að þingið taki til athugunar hvernig megi ráða bót á helsta galla þingsályktana af þessu tagi. Það er afleitt mál að þær séu svo viðkvæmar fyrir breytingum og líklegt að þær taki breytingum fljótlega eftir að þær eru samþykktar. Það dregur verulega úr gildi þeirra. Ég hygg að besta leiðin til að reyna að ráða bót á þeim galla væri að tengja fjármögnunina eitthvað við ákvörðunina um stefnuna þannig að líklegra sé að ákvörðun sem tekin er til lengri tíma standist þegar fram líða stundir. Það er gert ráð fyrir því að fjarskiptaáætlun sé til sex ára. Í sjálfu sér geri ég ekki athugasemd við það. Hana á að endurskoða á þriggja ára fresti en í ljósi vegáætlunar sem er til fjögurra ára og endurskoðuð á tveggja ára fresti má heita öruggt að það sem menn setja niður í sex ára áætlun mun ekki standast. Reynslan af vegáætlun segir okkur að ákvarðanir fyrsta árið muni standast, á öðru ári sé líklegt að þær standist að mestu leyti en það sem áætlað sé lengra fram í tímann standist líklega ekki. Þetta er reynslan af því sem menn ákveða til fjögurra ára. Ég hygg að þegar menn gera áætlun til sex ára sé líklegt að breytingarnar verði meiri en þegar áætlun er til fjögurra ára. Þetta vildi ég nefna til að halda því til haga hver reynslan er af þessum áætlunum. Ég held að formið sé ekki það heppilegasta. Þessi þingsályktun er pólitísk stefnuyfirlýsing en engin skuldbinding sem fylgir henni. Hins vegar held ég að innihaldið, þ.e. áætlanagerðin, sé skynsamleg. Í öðru lagi, um fjarskiptaráðið, þá tek ég undir það sem hér hefur komið fram að ákvæði um skipan þess eru mjög óljós og þurfa að verða miklu skýrari. Ég beini því til samgöngunefndar að fara yfir það mál og búa í betri búning. Verksvið þess er líka opið. Það er út af fyrir sig ágætlega talið upp í stafliðum a–d en það er hins vegar opið að öðru leyti á tvo vegu, annars vegar er stafliður e, sem kveður á um annað sem ráðherra kann að fela þessu samkeppnisráði. Hins vegar er upptalningin á verkefnum sem það skuli sinna meðal annars, sem opnar fyrir að ráðherra getur ákveðið að eitthvað sem ekki fellur undir þessa upptalningu bætist við sem verkefni. Það finnst mér fullopið til að góður bragur geti talist á lagasetningunni. Það þarf í sjálfu sér ekki að vera ágreiningur um innihaldið af þeim ástæðum. Ég vil þá víkja að 2. gr. frumvarpsins, sem kveður á um að fjarskiptafyrirtæki skuli án endurgjalds tryggja þar til bærum yfirvöldum aðgang að búnaði til að hlera símtöl og til annarrar löglegrar gagnaöflunar. Varðandi þetta atriði vil ég segja að ég tel eðlilegt að fjarskiptafyrirtækin séu skyldug að heimila lögregluyfirvöldum aðgang að kerfinu eins og þarna er gert ráð fyrir en mér finnst óeðlilegt að leggja kostnaðinn á fyrirtækin sjálf. Ég mæli því með því að ríkið sjálft leggi fram búnaðinn og beri þann kostnað sem af því leiðir. Ég tel það m.a. eðlilegt í ljósi þess hvernig þessi markaður er saman settur, af tveimur mjög stórum fyrirtækjum og síðan öðrum sem eru mjög lítil í samanburði við þau tvö. Við þurfum á smærri fyrirtækjunum að halda til að líklegra sé að þessi fjarskiptamarkaður virki samkvæmt því sem við viljum. Við þyrftum að fá fleiri fyrirtæki til að keppa við þau sem fyrir eru og hvert við annað en það að leggja kvaðir á fyrirtæki virkar íþyngjandi og dregur úr möguleikunum á samkeppni. Ég tel að við megum ekki, í ljósi þess hvernig markaðurinn lítur út í dag, gera kvaðir af þessum toga, þ.e. ef kostnaður við það nemur háum fjárhæðum. Ég hef út af fyrir sig ekki tölur um það en ég geng út frá því að þetta sé umtalsverður kostnaður og ákveðin hindrun fyrir ný fyrirtæki. Auk þess finnst mér það út af fyrir sig eðlilegt sjónarmið að yfirvöldin, sem telja sig þurfa að hafa aðgang að þessum kerfum til að afla upplýsinga, leggi til þann búnað sem til þarf og hafi hann undir höndum og eigi hann. Í þriðja lagi vil ég víkja að 5. gr. frumvarpsins, um skyldu um reikisamninga, þar sem kveðið er á um að ekki er skylt fyrirtæki að veita öðrum aðgang að nýjum GSM-farsímastöðvum fyrstu tvö árin eftir að þær eru reistar. Ég er ekki alveg búinn að afla mér allra upplýsinga um þetta mál til að átta mig á því að hve miklu leyti þetta er nauðsynlegt, ef hægt er að rökstyðja þetta ákvæði með því að það sé nauðsynlegt til að fyrirtæki sem ræðst í fjárfestinguna geti aflað tekna fyrir henni áður en samkeppninni er hleypt um viðkomandi fjarskiptastöð. En ég set varnagla um þetta ákvæði. A.m.k. er augljóst mál að það dregur úr samkeppninni og dregur úr möguleikum fyrirtækja á að keppa. Miðað við útbreiðslu GSM-netsins í dag má ætla að nýjar stöðvar séu fyrst og fremst í dreifbýlinu, þar sem ekki hefur verið útbreiðsla á þessu. Ég held að það þurfi a.m.k. að skoða vandlega í nefnd hvaða áhrif þetta kann að hafa á stöðu notenda sem kunna að bætast við. Það kann að vera að önnur sjónarmið eigi við ef ný GSM-stöð er reist í þéttbýli þar sem fyrir eru aðrir möguleikar. Í fjórða lagi vil ég víkja að 6. gr. frumvarpsins. Þar er vikið að gagnaflutningi frá útlöndum. Þar er fjarskiptafyrirtækjum gert skylt að gefa áskrifendum sem þess óska kost á að sjá hvenær þeir greiða fyrir gagnaflutning frá útlöndum. Þetta fjallar um svonefnt niðurhal, t.d. um sæstrenginn sem menn sækja sér gögn um til útlanda og flytja til landsins. Ég held að við þurfum að skoða þetta mál alvarlega. Að svo miklu leyti sem ég er kunnugur í þessum efnum líta þau þannig út fyrir mér að þeir sem eiga sæstrenginn, þennan nýja, sem ég held að séu Síminn og Og Vodafone fyrst og fremst, hafa bundist samtökum um að rukka íslenska notendur fyrir gagnaflutninga frá útlöndum, einhvers konar landamæragjald. Það er ákaflega óeðlilegt í internetkerfinu sem slíku, sem byggir á því að notandinn geti farið um kerfið, sent gögn og sótt gögn án tillits til landamæra og gjaldskráin sé ekki með landamærastöðvum þar sem menn þurfi að borga sig inn og út úr landinu. Þessi gjaldtaka hefur að mínu viti verið ákaflega óeðlileg. Hún hefur verið íslenskum notendum dýr og hún er ástæðulaus. Þessir gagnaflutningar endurspegla fyrst og fremst þann veruleika sem er óháður vegalengdum og því ætti ekki að vera gjaldtaka við íslensku lögsöguna, þar sem tvö fyrirtæki sem hafa eignarhald á flutningsleiðinni sammælast um að okra á íslenskum neytendum. Það hefur verið gert og íslenski Síminn, fyrirtæki ríkisins, hefur verið í fararbroddi í þeim efnum. Þetta er óeðlilegt ástand að mínu viti og ég tel að svo eigi ekki að vera og íslenska ríkið, sem eigandi Símans og aðili að þessu máli, eigi að beita sér fyrir því að þessi gjaldtaka verði felld niður. Ég skora á hæstv. samgönguráðherra að beita sér fyrir því að svo verði. Í fimmta lagi vík ég að þessari margumræddu 7. gr. sem heimilar eða skyldar fjarskiptafyrirtæki til að geyma tilteknar upplýsingar um fjarskiptaumferð í allt að eitt ár. Ég held að menn ættu að hugsa sig vandlega um áður en þeir fara inn á þessar brautir. Þarna er ekki verið að setja í lög ákvæði sem tryggi lögregluyfirvöldum rétt eða möguleika á að afla sér gagna eða rannsaka mál. Þarna er gengið miklu lengra. Það á að vera skylda fjarskiptafyrirtækja að geyma víðtækar upplýsingar um notendur í miklum skrám sem lögregluyfirvöld geti síðan gramsað í þegar þeim sýnist. Þetta er algerlega óeðlilegt, virðulegi forseti, jafnvel þó ríkislögreglustjóri fari fram á það. Mér liggur við að segja að í ljósi fyrri tillagna frá því ágæta embætti sé þetta óeðlilegt, að hann skuli fara fram á það. Mér hefur fundist sem þarfir ríkislögreglustjóra fyrir upplýsingar væru svo yfirgengilegar að þær næðu ekki neinu tali, eins og kom fram í frumvarpi á síðasta ári. Enda var það mál snúið niður í þinginu sem betur fer. Ég spyr bara: Hvernig dettur mönnum þetta í hug, að fara að safna skrám um hvern og einn Íslending sem notar síma til þess að geta gáð að því seinna hvort hann hafi verið að gera eitthvað sem hugsanlega er ólöglegt? Það hlýtur að vera grundvallaratriði að þegar lögregluyfirvöld hefjast handa við að rannsaka atferli einhvers einstaklings liggi fyrir rökstuddur grunur um ólögmætt athæfi. Sú hlýtur að vera forsendan. Það hlýtur að vera forsenda þess að þau yfirvöld fari fyrir dómstóla, leggi grunsemdir sínar þar fram og fái úrskurð sem heimilar rannsókn. 
             Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að skylda fjarskiptafyrirtæki til að geyma allar upplýsingar án tillits til þess hvort nokkur grunur sé á ferðinni. Það er þar sem gengið er allt of langt að mínu viti, virðulegi forseti. Dettur nokkrum manni annað í hug en að þetta verði misnotað þegar allar skrárnar sem fylla hvern skjalaskápinn á fætur öðrum liggja fyrir? Veit einhver hér inni um það kerfi sem ekki hefur verið misnotað þegar menn hafa safnað víðtækum upplýsingum um einstaklinga? Er einhver hér inni tilbúinn til að fullyrða að það muni ekki verða misnotað? Nei, það er enginn tilbúinn til þess, virðulegi forseti. Svo mikið vil ég leyfa mér að fullyrða. Ég er alveg viss um að hæstv. samgönguráðherra er það skynsamur að hann mun ekki fullyrða það hér. Við eigum ekki að bjóða hættunni heim. Menn höfðu svona kerfi í kommúnistaríkjunum. Stasi hafði svona kerfi. Það var misnotað og það kom illu orði á þá stofnun. Það mun verða misnotað, þetta kerfi, ég bara leyfi mér að fullyrða það. Lögregluyfirvöld eru ekkert of góð til þess að fara eðlilegar leiðir til að fá heimildir fyrir því að taka upp rannsóknir. Ég velti fyrir mér hvernig erlend þjóðþing mundu taka á svona ákvæði, hjá milljónaþjóðum þar sem ekki eru einu sinni til þjóðskrár, þar sem allt verður vitlaust í þjóðfélaginu ef menn reifa þau mál að taka upp þjóðskrá eða gefa út persónuskilríki. Það voru háværar umræður og deilur í nokkrum þjóðfélögum árum saman yfir því. Menn telja það persónunjósnir. Hvernig halda menn að umræðan í slíkum þjóðfélögum yrði ef þau sæju tillögu af þessu tagi?  Nei, virðulegi forseti, við skulum ekki fara að búa til skjalaskápa persónuupplýsinga. Gerum það ekki nema þegar fyrir liggur rökstuddur grunur um ólögmætt athæfi. Fylgjumst ekki með einstaklingunum fyrr. Það eru mín sjónarmið í þessu máli. Fleira ætla ég ekki að segja um þetta mál. Það er af ýmsum toga, efnið í því, og afstaða mín er þá breytileg eftir þeim efnisatriðum. Að frátöldum þessum hlerunarmálum er ég tiltölulega jákvæður í þessu efni.

Frú forseti. Ég heyri að hv. þingmaður er á þeim sömu nótum og ég var hér í ræðu minni um þessar ofboðslegu persónunjósnir sem verið er að setja í gang. Ég velti líka fyrir mér hvernig þetta væri hjá öðrum þjóðum þar sem þessi víðtæka notkun á kennitölum er alls ekki leyfð. Mér finnst hún ganga hér allt of langt, nánast að hver gjaldkeri í banka geti flett upp reikningsstöðu viðskiptavina í öllum öðrum viðskiptabönkum. Hann minntist ekki á hvernig ætti að láta þetta virka í reynd, einmitt þar sem núna gilda ekki samræmdar reglur um heiminn. Ferðamenn koma hingað og þeir ætla að nota símann, þeir vilja kaupa hér símkort og eru þeir þá orðnir lögbrjótar ef þeir vilja ekki sýna eða geta ekki sýnt persónuskilríki? Hvernig ætlum við að safna þeim? Hvernig ætlum við að safna öllum þessu erlendu ríkisborgurum sem koma hingað til landsins? Eða hvað gerist ef við kaupum okkur kort erlendis og hringjum hingað heim? Hvernig ætlum við að gera það? Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson er stærðfræðingur og tölfræðingur og hefur velt þessu mjög fyrir sér. Hvernig eigum við að framkvæma þessa dellu? 

Herra forseti. Ég held að til þess að framkvæma þetta svo að öruggt sé að nái yfir alla verði menn að fara svipaða leið og símafyrirtækin hafa gert. Þau hafa verið með eitthvert landamæragjald á þá sem flytja gögn til landsins. Ég hygg að íslensk yfirvöld yrðu þá að tryggja að allir sem koma með síma inn til landsins hefðu þá þannig að hægt yrði að fylgjast með þeim eða skrá úr þeim þær upplýsingar sem menn telja sig hafa. Svo eru tölvurnar, menn flytja þær líka á milli landa. Ég held satt að segja að mikil vandkvæði yrðu á að framfylgja þessu, vandkvæði, erfiðleikar og ósanngjarnir hlutir. Lítum t.d. á þetta með erlenda niðurhalið, að vera með gjaldtöku innanlandsfyrirtækjanna til að tryggja sig fyrir erlendri samkeppni. Hún þýðir að íslenskir neytendur geta ekki vistað heimasíður sínar erlendis nema borga fyrir það sérstakt gjald. Þeir geta ekki sótt gögn af heimasíðum erlendis frá, jafnvel þó að þar eigi í hlut íslensk fyrirtæki, nema borga sérstakt gjald. Þessir hlutir eru einfaldlega ósamrýmanlegir þeirri tækni og því samskiptamynstri sem menn eru að tileinka sér í þeim heimi sem er að verða til í ljósi þessarar nýju tækni. Ég vildi, virðulegi forseti, kannski aðeins bæta því við að ég leggst gegn því að skylda fjarskiptafyrirtækin til að afhenda þessar upplýsingar og halda þeim saman. Mér finnst líka eiga að koma til álita að setja í lögin ákvæði sem takmarki möguleika fjarskiptafyrirtækjanna til að safna þessum upplýsingum og geyma þær af eigin hvötum.

Frú forseti. Ég held einmitt að þarna sé atriði sem vanti inn í þessi lög og eigi að setja, þ.e. hvernig eigi að koma í veg fyrir að fyrirtækin geymi þessi gögn, safni þeim hreinlega. Það vantar inn í frumvarpið. Hv. þingmaður var að velta fyrir sér hvernig við ættum að fara að ef erlendir ríkisborgarar kæmu inn í landið með tölvuna sína og símann sinn. Það er töluvert mikil skráningarvinna að skrá þetta allt saman við komuna til landsins ef þeir eiga síðan að geta farið og keypt frelsiskort á bensínstöðvum og eiga þá að framvísa einhverju nafnskírteini. Margar þjóðir eiga slíkt bara ekki til en hafa reyndar passann sinn, ella kæmust þeir ekki inn í landið. Sjáið þið það fyrir ykkur að erlendir ferðamenn standi í biðröð við að kaupa símkort og verði að láta fletta upp um sig öllum persónuupplýsingum og skrá sig á íslenskan njósnaralista? Mér finnst það bara alveg fráleitt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir mjög athyglisverða umræðu og gagnlega. Það segir okkur að það frumvarp sem hér er til meðferðar er efnismikið og þess vegna mikilvægt að fara rækilega yfir það. Það eru nokkur atriði sem ég vildi koma inn á, gera athugasemdir við og fjalla örlítið um. Í fyrsta lagi vil ég nefna það sem kom fram hjá nokkrum hv. alþingismönnum um skipan fjarskiptaráðs. Engin gagnrýni kom fram á nauðsyn þess að koma á þessum vettvangi, sem ég tel að sé mikilvægt, en hv. þingmenn veltu fyrir sér samsetningu ráðsins. Ástæðan fyrir því að í frumvarpinu er ekki tilgreint hvaða fulltrúar eigi þarna að vera er að í þessari grein er geysilega mikil hreyfing og mikill breytileiki. Það er alveg augljóst að í þeirri reglugerð sem gert er ráð fyrir að setja verður fjallað um skipan ráðsins að öðru leyti en því sem fram kemur í lögunum. Þar er nauðsynlegt að kalla til fulltrúa símafyrirtækja, neytenda og þeirra sem eðlilegt er að fá til þess að fjalla um fjarskiptamál á þessum vettvangi. Ég tel gagnlegt að nefndin taki þetta til skoðunar og meðferðar og hef ekkert við því að segja. Hv. þingmenn hafa gert hér mikið að umtalsefni ákvæði 2. og 7. gr., annars vegar varðandi búnað til hlerunar og hins vegar um geymslu gagna. Ég vil koma nánar að því á eftir en fyrst vil ég aðeins fara nokkrum orðum um það sem kom fram hjá hv. þingmanni Kristni H. Gunnarssyni, sem því miður er nú genginn úr salnum, um gildi áætlana. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir því að fjarskiptaáætlun sé samin og hún lögð fram og það er tilgreint í 1. gr. um hvað hún skuli fjalla. Vegna þess sem hv. þingmaður nefndi vil ég nefna að það er alveg deginum ljósara að hér er fyrst og fremst um það að ræða að fjarskiptaáætlun á að móta stefnu og leggja áherslu á meginatriði. Jafnframt er alveg ljóst að slíkar áætlanir eru ekki einhver óumbreytanlegur fasti sem tekur ekki tillit til annarra ytri aðstæðna. Þingmaðurinn tók til samanburðar samgönguáætlun en það er alveg ljóst að samgönguáætlun verður að taka tillit til fjárlaga hverju sinni, taka tillit til þeirra framlaga sem Alþingi ákveður að skuli fara til tiltekinna verkefna, alveg með sama hætti og aðrar áætlanir sem eru settar fram og samþykktar hér á Alþingi. Við þekkjum það bara í okkar eigin lífi að við setjum okkur áform og áætlanir um lífsstíl og ýmsa framvindu en allt verður það að taka tillit til aðstæðna hjá hverjum og einum. Hið sama hlýtur að gilda um þessar áætlanir. Að öðru leyti fagna ég viðbrögðum þingmanna hvað varðar þessi ákvæði en auðvitað þarf að sníða þau að veruleikanum sem við lifum við. Hvað varðar geymslu gagna er alveg ljóst að símafyrirtækin varðveita nú þegar, eins og fram hefur komið í umræðunni, gögn og þeim er safnað. Það er því ekkert nýtt. En í frumvarpinu, eins og fram hefur komið, er gert ráð fyrir ákvæðunum í 2. og 7. gr. að ósk lögregluyfirvalda. Ég vil að gefnu tilefni vísa til þess að sérstök lög um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga eru í gildi. Þau eru að sjálfsögðu geysilega mikilvæg og afskaplega mikilvægt að Persónuvernd fylgist vel með og sinni vel skyldum sínum. Hvað löggjöfina varðar hljótum við að sjálfsögðu að fara að þeim lögum, enda er beinlínis gert ráð fyrir því í frumvarpinu, sbr. 2. mgr. 7. gr. Ég held því að hv. þingmenn ættu ekki að hafa verulegar áhyggjur af því. Vegna þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram hlýt ég að minna hv. þingmenn á miklar umræður sem fram fóru á síðasta þingi að frumkvæði hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og ætla, með leyfi forseta, að rifja upp hluta úr ræðu hv. þingmanns, sem var að fjalla um fjarskiptalöggjöfina. Þar segir, með leyfi forseta: „Hæstv. forseti. Á Stöð 2 í gærkvöldi kom fram að lög sem Alþingi samþykkti í fyrra, þ.e. fjarskiptalög, auðveldi barnaníðingum iðju sína á netinu. Fram kom einnig að þetta væri mat lögreglunnar sem varaði Alþingi við því að samþykkja lögin. Ríkislögreglustjóri lagði til heimild í lögin í því skyni að varðveita gögn um fjarskiptaumferð í allt að sex mánuði sem samgöngunefnd tók ekki til greina. Staðan er því sú að ekki er hægt að rannsaka netnotkun með eðlilegum hætti vakni grunur um glæpsamlegt athæfi, eins og t.d. þegar reynt er að lokka börn til fylgilags, en lögreglan óttast að löggjöfin eins og hún er nú sé til þess fallin að hvetja til brotastarfsemi á netinu og draga athygli erlendra brotamanna að Íslandi. Það vekur vissulega furðu að samgöngunefnd hafi ekkert gert með þessar alvarlegu athugasemdir hjá ríkislögreglustjóra, sér í lagi í ljósi þess að hvers konar brotastarfsemi, ekki síst upplýsingar um aðgerðir barnaníðinga á netinu, er orðin óhugnanlega algengur atburður í þjóðfélagi okkar. Ríkislögreglustjóri hefur fengið til rannsóknar flestar tegundir brota á internetinu þar sem niðurstaða hefur oltið á aðgengi að gögnum á netinu. Ríkislögreglustjóri vísar í tilskipun um persónuvernd sem samgöngunefnd lagði ekki til að yrði beitt þar sem segir að ríkið geti í þágu þjóðaröryggis, almannaöryggis, til varnar rannsókn og saksókn afbrota tekið upp í lög úrræði til að tryggja varðveislu gagna í takmarkaðan tíma. Ég gerði samgönguráðherra viðvart um þessa umræðu sem hann gat ekki verið viðstaddur, var á förum til útlanda, en ég tel reyndar að málið snúi að Alþingi og það sé raunar skylda samgöngunefndar að taka það upp og leggja til nauðsynlegar breytingar sem reisi þær girðingar að lögreglan geti með eðlilegum hætti nálgast gögn á netinu sem nauðsynleg eru til að hindra eða rannsaka glæpi. Hvet ég til þess að ákvæði sem ríkislögreglustjóri hefur lagt til verði lögfest áður en þingi lýkur.“ Ég held að hv. þingmenn ættu að kynna sér þessa umræðu, ekki síst hv. þingmenn Samfylkingarinnar, samflokksmenn hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem tóku þátt í umræðunni. Hv. þm. Þuríður Backman tók þátt í henni og tók undir þau sjónarmið sem fram komu hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Ég held því að hv. þm. Jón Bjarnason ætti að fara í smiðju til hv. þm. Þuríðar Backman áður en hann heldur fleiri ræður um þessi efni. Ég mátti til með, virðulegur forseti, að rifja þetta upp vegna þess að ég tók mikið mark á athugasemdum hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og m.a. þess vegna er frumvarpið komið fram að höfðu samráði við ríkislögreglustjóra sem hafði áður komið þessum ábendingum á framfæri, eins og fram hefur komið fram í umræðunni og fram kom í ræðu minni. Ég undrast því satt að segja alveg stórlega þau viðbrögð sem hér hafa komið fram hjá hv. þingmönnum. Ég ber mikla virðingu fyrir hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og þeim þingmönnum sem vekja athygli á veikleika í löggjöf okkar. Ég tel það skyldu mína sem samgönguráðherra og ráðherra fjarskiptamála að huga að slíkum ábendingum. Ég vænti þess að hv. samgöngunefnd undir forustu hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar, sem hefur tekið þátt í umræðunni og vakið athygli á þessu, fari vandlega yfir þessi mál. Ég veit að hann mun leggja sig fram um að finna skynsamlegustu og bestu leiðirnar í málinu, enda frumvarpið samið m.a. að höfðu samráði við formann samgöngunefndar. Ég hef undrast stórlega viðbrögð hv. þingmanna en vona að þeir átti sig á því að þeir eru á fullkomnum villigötum að reyna að gera tortryggileg þau ákvæði sem miða að því að koma í veg fyrir misnotkun á hinu feiknarlega mikilvæga kerfi, fjarskiptakerfinu, og sérstaklega farsímunum. Virðulegur forseti. Að lokum vil ég ítreka að persónuverndarlöggjöfin er geysilega mikilvæg og öll ákvæði frumvarpsins miða að því að taka tillit til hennar. Öll ákvæði frumvarpsins leggja áherslu á það og er vitnað sérstaklega til þeirra. Með sama hætti tel ég að við þurfum að huga að öðrum liðum í frumvarpinu sem eru til bóta og ég vænti þess að hv. þingmenn vinni að afgreiðslu frumvarpsins í hv. samgöngunefnd í ljósi þeirra upplýsinga sem hér liggja fyrir.

Hæstv. forseti. Ég átti sæti í hv. samgöngunefnd á sl. ári og þar fjölluðum við um þær athugasemdir sem hæstv. ráðherra gerði að umtalsefni. Niðurstaða nefndarinnar var sú að flytja ekki tillögur um þær breytingar sem hæstv. ráðherra er að flytja tillögur um núna, sem hefur haft tíma til þess að skoða hlutina betur frá því að nefndin komst að þeirri niðurstöðu. Varnaðarorðin sem hér hafa verið töluð bæði af mér og fleirum í dag eiga fullkomlega rétt á sér. Ég vísa til þess að á síðasta ári var herferð á vegum lögregluyfirvalda í landinu þar sem margir voru teknir með alls konar efni, klámefni, barnaklám og hvað það nú var allt saman, án þess að slíkt ákvæði væri til staðar. Ég held að full ástæða sé til þess að menn skoði sig vel um, það var það sem við sögðum flest til í dag, a.m.k. ég, áður en menn setja löggjöf um svo ríka söfnun persónuupplýsinga og verið er að leggja til að verði gert. Hæstv. ráðherra ætti að hægja svolítið á sér því að stundum geta menn farið fram úr sjálfum sér og þurfa þá að sækja stuðning til einhverra sem þeir eru ekki vanir að sækja stuðning til.

Virðulegur forseti. Ég get ekki heyrt af ræðu hv. þingmanns annað en að hann hafi tekið heilmikið mark á þeim athugasemdum sem fram komu hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur á sínum tíma. Ég geri engan mannamun þegar ég fjalla um skoðanir fólks og hvort ég eigi að taka mark á þeim. Ég tel það af hinu góða að nýta reynslu þingmanns á borð við hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur til þess að fá frá henni hugmyndir og tillögur um úrbætur á viðkvæmri löggjöf. Ég tel að það sé fullkomlega eðlilegt og hef ekki á nokkurn hátt gefið í skyn eða það sé nokkurt tilefni til þess að efast um að ég sé reiðubúinn til þess að þiggja ráð frá svo reyndum þingmanni eins og hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur.

Hæstv. forseti. Ég man ekki betur en það hafi verið algjör samstaða um það í nefndinni í fyrra að flytja ekki tillögur sem þrýstingur var á um að yrðu fluttar um úrræði af því tagi sem nú eru að koma fram. Þess vegna taldi ég ástæðu til þess að blanda mér í umræðuna af því að ég tel að menn þurfi að fara mjög vandlega yfir það, menn þurfa að vera tilbúnir að standa mjög fast að þeim niðurstöðum sem verða um það sem hér um ræðir því að þetta eru mjög mikilsverð mál. Ég minni aftur á þá umræðu sem fram fór um aðgang að persónuupplýsingum í kringum málefni flugmanna þegar verið var að rannsaka flugslys. Þar var eingöngu verið að tala um persónuleg samskipti manna sem höfðu verið tekin upp á þar til gerð tæki sem átti að nýta eingöngu í öryggisskyni til þess að koma í veg fyrir slys í framtíðinni. Það ætti að vera ástæða til þess að menn gætu gengið býsna langt þegar um það ræðir, en annað virðist vaka fyrir mönnum nú þegar menn eru tilbúnir til þess að ganga í að safna öllum upplýsingum sem fara um hinar ýmsu samskiptaleiðir nets og síma í landinu og geyma í heilt ár til þess að geta flett því upp hvenær sem mönnum þóknast. Það kann vel að vera að það verði niðurstaðan en ég vil ekki að það gerist öðruvísi en að menn skoði sig vel um.

Frú forseti. Ég vil aðeins gera röksemdafærslu hæstv. ráðherra fyrir nauðsyn þess að beita hlerunum og gagnasöfnun að umtalsefni. Það er fjarri því að ætla mér eða öðrum að við viljum fara að skapa gróðrarstíu fyrir óleyfilega starfsemi í gegnum netið eða gegnum fjarskiptin, fjarri því, og að ekki sé full ástæða til að beita tiltækum ráðum eftir því sem hægt er til þess að komast að sakhæfu athæfi. Ég hefði þó í þessu sambandi viljað leggja enn meiri áherslu á hina samfélagslegu ábyrgð, uppeldi, samfélagslegt velferðarkerfi sem styrki innviði samfélagsins og geri þeim þannig siðferðislega kleift að standa gegn því mikla áreiti sem öll nútímasamfélög verða fyrir. Það held ég að sé meginmálið, að styrkja innviði samfélagsins til þess að takast á við þetta áreiti og lögregluhundar, lögregluvaktir og hleranir leysa það ekki. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Eru margar aðrar þjóðir með hliðstæðar reglur, svo strangar reglur í að taka upp, geyma fjarskiptasamskipti, hvort sem er í gegnum tölvur eða síma og þar sem krafist er persónuupplýsinga til þess að mega kaupa símkort o.s.frv.? 

Virðulegi forseti. Á vettvangi Evrópusamstarfs hefur verið heilmikil umfjöllun um hvernig skapa megi sem mest öryggi í kringum notkun internetsins og fjarskiptanna og mjög víða hafa þing og ríkisstjórnir og aðrir fjallað um það. Eins og ég gat um fyrr eru þau ákvæði í frumvarpinu sem lúta að aðgangsmöguleikum vegna rannsókna hluti af tilskipun sem heimilar útfærslu á þeim ákvæðum sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Mörg lönd hafa lagt lóð á vogarskálarnar í aðdraganda þess að þessar tilskipanir voru settar. Ég hef ekki við höndina upplýsingar um hvaða þjóðir það eru sem hafa tekið þetta upp en þær eru til. Aðalatriðið er að þessir rammar hafa verið settir á vettvangi Evrópusamstarfsins í formi tilskipana sem við erum að fikra okkur inn í með þeim ákvæðum sem hér er verið að fjalla um.

Frú forseti. Ég er ekki að segja að það afsaki okkur að taka upp svo víðtækar hlerunarheimildir eins og hér er verið að leggja til þó að það sé gert í öðrum löndum, en mér finnst samt skipta máli að vita hvaða aðrar þjóðir það eru. Meginþorri þjóða í heiminum, eins og kom fram í umræðunni, er alls ekki með neina þjóðskrá eða nein persónunúmer. Hvers vegna erum við svona miklu hættulegri en aðrar þjóðir? Ég vísa aftur til þeirrar áherslu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að styrkja samfélagið, styrkja velferðarþjónustuna, styrkja siðferðisþrek einstaklinganna innan frá frekar en að leggja áherslu á lögregluvaldið. Mér er spurn og hefur hæstv. ráðherra t.d. velt því fyrir sér hvernig á að fara með þá ferðamenn sem koma hingað til lands og kaupa símakort, frelsiskort, og koma með tölvuna sína og kannski eiga þeir hana ekki einu sinni. Hvernig sér ráðherra þetta í framkvæmd fyrir utan það hversu skynsamlegt er það? Við viljum náttúrlega ekki skapa möguleika fyrir aukna glæpastarfsemi en við erum samt samfélag einstaklinga og við eigum fyrst og fremst að byggja okkur upp siðferðislega innan frá en byggja ekki upp slíkt lögreglukerfi þar sem nánast hvert einstakt spor okkar er tekið upp eins og hér er verið að leggja til. Ég ítreka spurningu mína: Hvernig förum við með ferðamenn? Hvað með þær þjóðir þar sem engin slík skráning á íbúum er til?

Virðulegur forseti. Ég get tekið undir það með hv. þm. Jóni Bjarnasyni að auðvitað eigum við að leggja áherslu á að ala unga fólkið upp í guðsótta og góðum siðum.  Aðeins út af þeirri orðræðu að hér sé meira eftirlit en annars staðar, þá efast ég stórlega um það, satt að segja. Hvað varðar frelsiskortin svokölluðu og að menn komi með þau frá útlöndum, þá fjallaði ég alveg sérstaklega um að við náum aldrei utan um það allt saman. Menn geta farið til útlanda og keypt sér kort og það er partur af þeim glufum sem eftir sem áður verða í þessu kerfi öllu, en ákvæðin í frumvarpinu eru tilraunir til að girða fyrir þær keldur sem kunna að vera í kerfinu hjá okkur. Ég hlýt að gera þá kröfu til þingmanna að þeir geti sameinast um að finna leiðir til þess að velja bestu kostina og hv. samgöngunefnd fær að sjálfsögðu það verkefni eftir umfjöllun hér.

Frú forseti. Frumvarp þetta til breytinga á fjarskiptalögum felur í sér nokkra mismunandi efnisþætti sem eðlilega hafa verið ræddir tvist og bast í þessari umræðu. Þar fer fyrst 1. gr. frumvarpsins til breytinga á 2. gr. fjarskiptalaga þar sem stofna á lagastoð fyrir fjarskiptaáætlun þá sem reyndar fylgir svo á eftir á dagskrá þessa fundar og verður væntanlega rædd hér síðar eða einhvern næstu daga, af því að nú hallar degi og menn fara kannski að segja þetta gott í bili. Ég fagna því í sjálfu sér að slík vinnubrögð séu tekin upp. Það er mjög góðra gjalda vert að hér verði reynt að fara að vinna eftir samræmdri, skipulagðri áætlun á þessu sviði eins og fleirum slíkum. Ég held meira að segja að ég hafi sérstaklega lýst eftir því hér og gagnrýnt það á sínum tíma þegar samræmd samgönguáætlun eða drög að henni litu dagsins ljós að ég saknaði þar fjarskiptaþáttarins og hafi stungið upp á því að það yrði gert. Það má einu gilda hvort það er sjálfstæð áætlun eins og þessi eða hvort hún er færð inn í hina samræmdu samgönguáætlun, sem mér finnst að mörgu leyti eðlilegt og jafnvel fleiri rök mæla með en færri að tengja fjarskiptin og samgöngurnar á ljósvakanum eða í þráðum eða hvernig sem það er öðrum samgöngum. Auðvitað er ákveðin þörf fyrir samræmda heildarsýn á þá hluti að fjarskiptin séu tengd við önnur samgönguform í landinu. Hvað varðar áætlunina sjálfa þá ræðum við hana á eftir eins og áður sagði, það er best að eyða ekki miklum tíma í það, en því aðeins verður hún þessum málaflokki til framdráttar að alvara liggi að baki og það verði eitthvert kjöt á beinunum á bak við þau fallegu markmið sem þar er auðvelt að setja upp en kannski ekki alveg eins auðvelt að tryggja að gangi eftir og náist. Í öðru lagi er hér talað um nýmæli, og það er sömuleiðis í 1. gr. frumvarpsins og verður mjög myndarleg 2. gr. fjarskiptalaganna ef svo heldur sem horfir, og þar kemur líka inn ákvæði um fjarskiptaráð. Það er sjálfsagt hin ágætasta hugmynd og ég ætla ekkert að gera lítið úr því að það sé þá eðlilegt að slíkt fyrirbæri sé starfandi á þessu sviði, en ég ætla samt að leyfa mér þann stráksskap að gera örlítið grín að framsetningunni hér, því að maður hlýtur að mega láta eftir sér svolitla gamansemi af og til og nú undir kvöld. Í fyrsta lagi er það frekar losaralega skilgreint svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Það er eiginlega ekki verið að ákveða neitt nema að það skuli verða til svona fjarskiptaráð og að samgönguráðherra skuli a.m.k. hafa í því tvo menn, formann og varaformann, sem hann skipi. Að öðru leyti er þetta skilið eftir opið. Ef valinn væri minimal-kosturinn gæti þetta ráð samanstaðið af tveimur mönnum, formanni og varaformanni, sem samgönguráðherra skipi. Hitt er haft opið að leita til helstu hagsmunaaðila. Það er óskilgreint hverjir það eru og ekki er kveðið neitt á um fjöldann sem þarna gæti komið við sögu. Hann gæti sem sagt verið allt frá tveimur mönnum og upp í guð má vita hvað og þessa vegna marga tugi. Verkefnið er sömuleiðis losaralega skilgreint eða ekki mjög ítarlega útfært. Þetta ráð á m.a. að vera samráðsvettvangur hagsmunaaðila og það er auðvitað gott, vera stjórnvöldum og öðrum til ráðuneytis, mikil ósköp, að veita umsagnir um fjarskiptamál, að beita sér fyrir samvinnu við þá aðila, félög og samtök er um fjarskiptamál og öryggi fjalla. Þetta á vonandi ekki að vera neitt óhreint samráð heldur bara samvinna. Svo kemur e-liðurinn: „annað sem ráðherra felur því“. Einnig að þessu leyti hefur ráðherra nokkuð frjálsar hendur með að skilgreina verksvið þessa fjarskiptaráðs. Einhvern tíma hefði þetta verið kallað nokkuð rausnarlegt framsal á reglusetningarvaldi til ráðherra en ég er ekki að segja að það sé alvarlegt í þessu tilviki, því það geta varla verið mjög deildar meiningar um það að ágætt geti verið að svona vettvangur sé til og að ráðherra sé í reglugerð treystandi til þess að búa út starfsgrundvöll hans. Hitt er svo annað mál hvort þetta er alveg í fullu samræmi við frágang af öðrum sambærilegum toga. Ég held að oftast þegar stofnað er til svona formlegs aðila með lagalegt skilgreint hlutverk þá sé það jafnframt nokkurn veginn ákveðið hvernig sá aðili er saman settur. Ég hygg að það sé meginreglan að löggjafinn botni þá málið að því leyti af því að auðvitað geta skapast ágreiningsmál og álitamál og jafnvel orðið úlfúð út af því hverjir fái inni og hverjir ekki. Það má alveg velta því fyrir sér hvort hæstv. ráðherra sé endilega nokkur greiði gerður með því að skilja þann kaleik eftir hjá honum svona algjörlega óútfylltan. Ég minnist þess að stundum voru talsverð átök um hluti sem kannski skiptu ekki neinum sköpum á yfirborðinu en mönnum þótti kannski metnaðarmál að vera með í, eins og t.d. Ferðamálaráði sáluga á sínum tíma þegar það var allstórt batterí. Þá þótti voðalegt niðurlag að missa fulltrúa sinn út úr Ferðamálaráði eða eiga þar ekki innangengt og hagsmunasamtök og landssamtök urðu úfin mjög þegar svo var að þau voru ekki með þar eða setja átti þau út þegar fækkað var í ráðinu eða hvað það nú var. Þriðji og síðasti efnisþátturinn sem ég ætlaði aðeins að gera að umtalsefni og var kannski aðalástæðan fyrir því að ég fór að blanda mér í umræðuna, sem ég hef fylgst með bæði úr salnum og af skrifstofu minni, varðar þessar heimildir eða ákvæði til hlerunar og meðferð upplýsinga og gagna sem þar á að safna og geyma. Þá er ég að vitna í fyrri mgr. 2. gr. frumvarpsins og svo í 7. gr. Þar kemur þá fyrst til álita hvort ekki er nauðsynlegt og óumflýjanlegt að leggja þær skyldur á herðar þeim sem annast um fjarskipti að það sé mögulegt að komast í búnað þeirra til að koma við hlerunum þegar talin er brýn þörf til þess og öllum lögformlegum skilyrðum er fullnægt. Ég held að svarið við því hljóti að teljast jákvætt. Ég held að það sé óumdeilt að þær aðstæður geta verið uppi að það sé afar mikilvægt að hægt sé að koma slíku við. Ég leggst að sjálfsögðu ekki gegn því, enda löng hefð fyrir því og það alþekkt fyrirbæri hvað sem um það má segja að öðru leyti og hvernig sem það hefur verið meðhöndlað og notað eða misnotað í gegnum tíðina. Hitt er svo allt annað mál hvort það á t.d. að ganga þannig frá hlutunum að þeir sem hlerunarinnar krefjast geti alfarið lagt kostnaðinn, óþægindin og framkvæmdina á herðar fjarskiptaaðilans. Það finnst mér vera algerlega sjálfstætt álitaefni og ég hef mikla fyrirvara á því að það sé réttlætanlegt eða verjanlegt að ganga svo langt. Það var allt öðru til að dreifa meðan þessi starfsemi var hér einkaleyfabundin og einn stór opinber aðili varð þá að taka það á sig. Það var að sjálfsögðu allt annar hlutur og í raun bara spurning um hvernig hið opinbera framkvæmdi það. Hér er komið til sögunnar allt annað umhverfi og í bland lendir þessi kvöð, kostnaður og óþægindi jafnvel á litlum aðilum sem sinna afmörkuðu sviði fjarskipta eða gagnaflutninga. Það getur verið jafnvel tilfinnanlegur kostnaður og óþægindi fyrir þá að sæta slíku og þá held ég að menn verði að gæta sín og fara aðeins yfir það. Þetta er atriði sem ég held að hv. þingnefnd þurfi að athuga mjög vel hvaða afleiðingar mundi hafa ef þetta yrði gert svona. Er það sanngjarnt, er þörf fyrir það o.s.frv.? Það má jafnvel færa fyrir því viss rök að ef sá sem hlerunarinnar krefst, lögregluyfirvöld yfirleitt auðvitað, eða rannsóknaraðilar, þarf sjálfur að bera einhvern kostnað fari hann vægar í sakirnar og hugsi sig betur um. Það er síður hætta á því að menn fari offari ef þeir þurfa að einhverju leyti sjálfir að taka á sig kostnaðinn eða óþægindin vegna framkvæmdarinnar eða hvað það nú er. Ef það er algjörlega útlátalaust fyrir lögregluyfirvöld eða rannsóknaraðila að heimta hlerun og kostnaðurinn og óþægindin lenda alfarið hjá öðrum er það a.m.k. ekki hvetjandi til þess að fara sparlega með þessar heimildir og beita þeim ekki nema brýna nauðsyn beri til. Þannig ætti það hins vegar að vera. Það á að fara mjög sparlega með þessar heimildir og ekki nota þær nema ríkar ástæður séu til og það sé ástæða til að ætla að ávinningurinn af hleruninni verði umtalsverður í þágu þess að upplýsa mál eða ná sökudólgum. Svo kemur að þessu með varðveislu gagnanna. Það er sömuleiðis ákaflega viðkvæmt svið. Nú er það að sjálfsögðu þannig eins og hæstv. ráðherra ræddi í ræðu sinni númer tvö, ræðu rétt áðan, að það geta verið ákaflega ríkar ástæður til þess. Nefnd voru alvarleg brot á netinu, verið að reyna að ná til barna í vafasömum tilgangi eða ástunda þar einhverja aðra ólöglega starfsemi og fáir hafa auðvitað samúð með slíkum aðilum. Það breytir ekki hinu, frekar en endranær, að það verður að fara hófsamlega fram í þessum efnum og menn verða að vega og meta saman þá ákaflega vandasömu grundvallarhagsmuni sem þarna rekast á, a.m.k. upp að vissu marki, þ.e. annars vegar rannsóknarhagsmunirnir og vilji okkar til að taka á slíkum málum og uppræta þau, eins og t.d. kynferðislega misnotkun á börnum um netið eða dreifingu klámefnis og annað því um líkt, og svo hins vegar friðhelgi einkalífs manna, það að ekki sé farið offari í söfnun og varðveislu persónugagna. Þetta er auðvitað allt saman orðið sérstaklega viðkvæmt á tímum hinna rafrænu skráninga, rafrænu möguleika, vegna þess að upplýsingamagnið sem menn geta skráð og geymt er nánast ótakmarkað. Að því leyti til eru tímarnir mjög breyttir frá því sem áður var þegar þessa hluti þurfti að varðveita í efnisformi en ekki á rafrænan hátt eins og nú er. Ef ég tók rétt eftir var meira að segja lagt til að ganga ívið lengra en ríkislögreglustjóri var með hugmyndir um þegar þessi mál voru hér til umfjöllunar fyrir ári eða tveimur og samgöngunefnd hafði það til skoðunar hversu langt ætti að ganga í þessum efnum. Hún valdi, eins og ráðherra benti á, þann kost að taka þá ekki inn þær heimildir sem ríkislögreglustjóri hafði verið með hugmyndir um. Ég heyrði þar nefnda töluna hálft ár, þ.e. hvað varðar tímalengd þess að gögn væru geymd. Hér er núna talað um ár. Það er í sjálfu sér kannski ekki viðkvæmasti þátturinn í þessu, heldur fremur hitt hversu víðtækum gögnum er þá safnað annars vegar og hvernig þau eru sem sagt meðhöndluð hins vegar. Það er það sem ég held að menn þurfi að fara mjög rækilega yfir. Þessi umræða er auðvitað náskyld því t.d. sem mjög hefur verið uppi á borðunum eftir 11. september 2001, þ.e. hversu langt er réttlætanlegt og verjandi að ganga í söfnun persónuupplýsinga, skráningu þeirra og varðveislu í þágu markmiða sem menn hafa þá sett sér um að berjast gegn alþjóðlegum hryðjuverkum, skipulagðri glæpastarfsemi og öðru slíku. Hversu langt er verjanlegt og réttlætanlegt að ganga undir þeim formerkjum og á grundvelli þeirrar réttlætingar í því að rjúfa friðhelgi einkalífs manna og fara að safna um þá upplýsingum? Þessi viðfangsefni eru geysilega snúin í nútímanum vegna hinnar rafrænu tækni og vegna þess að upplýsingasöfnunar- og geymslumöguleikarnir eru nánast ótakmarkaðir. Þar geta þá elt mann uppi, bara með því að ýtt sé á einn takka, alls konar smáatriði og tittlingaskítur frá löngu liðinni tíð ef reglurnar eru þannig að engin takmörk séu á því hversu lengi slíkt er geymt. Þetta er líka náskylt þeim hlutum sem ræddir voru hér þegar við höfðum á dagskrá hvort Ísland ætti að gerast aðili að Schengen-kerfinu og upplýsingasöfnuninni sem þar er. Þar er á köflum gengið gróflega langt í því að safna persónuupplýsingum og geyma þær. Til dæmis getur aðild manna að rannsókn máls sem vitna leitt til þess að þeir skjóti upp kollinum í því kerfi blásaklausir sjálfir, alsaklausir á allan hátt án þess að nokkur skuggi hafi nokkurn tímann fallið á þeirra mannorð. Af því að þeir eru á skrá sem vitni í máli eða eitthvað slíkt geta þeir allt í einu skotið upp kollinum og það valdið þeim óþægindum. Svona hlutir koma upp. Það eru nefnilega ekki endilega svörtu sauðirnir sjálfir og sökudólgarnir sem fá fyrir ferðina og finna fyrir svona hlutum. Það geta líka verið, og það er ekki síður umhugsunarefni, algerlega saklausir og varnarlausir aðilar sem lenda í svona skráningum, heimilisfólk manna sem sæta hlerunum, skráð t.d. með sama heimilisfang. Það er mikið umhugsunarefni hvernig öll okkar tilvera og allt okkar líf í dag getur verið rakið frá A-Ö ef því er að skipta, ef menn fara offari í að beita þessari tækni. Það er stórhættulegt, ekki bara að tala í farsíma heldur hafa hann á sér. Það er vitað að stórveldin, a.m.k. Bandaríkin, geta hlerað hvert einasta orð sem sagt er í farsíma, hvar sem er í heiminum, það eru engar nýjar upplýsingar, en það þarf ekki einu sinni til. Þótt menn tali ekki einu sinni í símann, jafnvel þótt slökkt sé á honum nægir að ganga með hann steindauðan í vasanum, svo lengi sem rafmagn er á batteríinu er bókstaflega hægt að rekja ferðir manna fram og til baka alveg eins og fara gerist.  Það ganga tröllasögur af því að ákveðnir aðilar hafi komist inn í gagnabanka og rakið kortaviðskipti og annað því um líkt. Auðvitað vitum við að það er mögulegt að fara þá leið ef á þarf að halda vegna rannsóknar máls en aðrir segja að þess þurfi ekki einu sinni, það sé hægt að skrá hvert eitt fótmál og rekja með rafrænni tækni af þeim sem til þess hafa nógu öflugan búnað. Við erum ekki að tala um nein einföld smámál þegar kemur að þessu. Ég hvet til þess að þetta verði skoðað mjög vandlega og yfirvegað. Mér finnst að allsherjarnefnd ásamt með samgöngunefnd ættu sameiginlega að fara yfir þessi mál og fá til sín alla dómbæra aðila, bæði úr fjarskiptageiranum vegna þeirra áhrifa sem þetta kann að hafa þar og íþyngjandi kvaða sem á menn yrðu lagðar og líka síðan aðila af vettvangi Persónuverndar og mannréttinda hvað varðar friðhelgi einkalífs. Ég held að það sé tímans virði sem í það þá færi að skoða þetta vandlega og af yfirvegun. Fyrir mér er þetta ekki mál sem á að þurfa að vera flokkspólitískt eða leggjast í einhverja slíka farvegi, ég held að allir hljóti að vera sammála um að vilja eins og mögulegt er ná fram markmiðunum sem á bak við liggja, að heimila hlerun og upplýsingasöfnun þegar það er talið brýnt, en gera það af eins mikilli tillitssemi við persónuverndarhliðina og mögulegt er.

Herra forseti. Það sem stendur upp úr eftir þessa umræðu er að hæstv. samgönguráðherra hefur ekki svarað mjög mikilvægum spurningum með viðunandi hætti, í fyrsta lagi um kostnað vegna þessa eftirlits. Skiptir hann engu máli? Hvers vegna er því ekki svarað? Hefur kostnaðurinn ekkert verið kannaður? Ég benti á það fyrr í umræðunni að sum þessara fyrirtækja væru mjög smá og þess vegna hlýtur að skipta máli þegar hið opinbera leggur kvaðir á fyrirtæki hvað kvaðirnar kosta. Mér finnst það. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því. Síðan er spurning sem hefur ekki komið fram í umræðunni: Hvaða þjóðir viðhafa viðlíka skráningu og fram kemur í þessu frumvarpi? Það hefur ekki komið fram. Það eina sem hefur komið fram er að þetta er ósk ríkislögreglustjóra og síðan hefur hæstv. ráðherra leitað stuðnings hér í umræðu á þingi hjá ágætum þingmanni sem var að ræða allt annað mál. Þó blandaðist þetta inn í. Annað sem hefur þó komið fram í umræðunni og er vert að minnast á er að öll þessi njósnaskráning er ekki til að skrá eingöngu niður athafnir þeirra sem liggja undir grun, heldur er verið að skrá niður athafnir okkar flestra, allra landsmanna sem nota tölvur. Það yrði þá skráð hvert við hringjum, hvað símtalið stendur lengi, hvaða tölvum við tengjumst, allar tímasetningar, tímalengd og gagnaflutningar sem eru í gangi. Þetta eru umtalsverðar upplýsingar. Mér finnst vert að fara yfir þetta og vil að menn svari því berum orðum hvaða ástæður liggi að baki. Hvers vegna þarf skráningin og öll þessi upplýsingagjöf að vera svona mikil? Það hefur ekki komið fram. Annað stendur hér út af. Í frumvarpinu kemur fram að þetta er lágmarksskráning. Hæstv. ráðherra hefur vikið sér undan því að svara hvort þá megi skrá eitthvað enn þá meira, og hvað megi þá skrá. Það er mjög mikilvægt að það komi hér fram. Ef við erum bara að tala um eitthvert lágmark og að það megi þá skrá eitthvað enn þá meira finnst mér það vera alvarlegt. Eins og áður segir hefur hæstv. ráðherra ekki sótt leiðsögn til Evrópusambandsins, þetta er ekki vegna tilskipunar þaðan ef ég skildi hæstv. ráðherra rétt í umræðunni. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra: Er ekki eitthvað í Evrópureglum sem kemur í veg fyrir að þessar kvaðir verði lagðar á fyrirtæki? Ef fyrirtæki sem veita sambærilega þjónustu í Evrópu þurfa ekki að skrá niður allt það sem upp er talið í frumvarpinu hlýtur að vera ákveðin mismunun, fyrirtækin standa þá ekki jafnt að vígi í samkeppni. Nú er netið á alheimsmarkaði og það er ekki hægt að líta bara fram hjá því og sópa því út af borðinu. Ég hef undir höndum bréf frá Inter, samtökum þeirra sem veita þjónustu á þessu sviði, sem gefur til kynna að það sé ýmislegt í tilskipun Evrópusambandsins nr. 31/2000 um að það meini okkur mögulega að leggja þessar kvaðir á viðkomandi fyrirtæki. Það hefur komið fram að hæstv. ráðherra hefur ekkert hirt um að ráðfæra sig við Persónuvernd hvað varðar þetta frumvarp en þó mundi ég segja að til stæði að skrá mjög víðtækar upplýsingar á hvern og einn einstakling í þjóðfélaginu. Þá er í framhaldinu rétt að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi kynnt sér það hvort þetta frumvarp brjóti að einhverju leyti í bága við tilskipanir Evrópusambandsins. Eins og áður segir hefur hæstv. ráðherra engu svarað til um kostnað og hann hefur ekki sagt okkur frá því hér í umræðunni hvort það sé heimild til að skrá eitthvað enn þá meira en lágmarkið sem kemur fram í frumvarpinu. Enn fremur hefur ekki komið fram hvort hæstv. ráðherra hafi skoðað það hvort sambærileg skráning fari fram í öðrum löndum. Mér finnst vera mjög mikilvægt að þetta komi fram í umræðunni.

Virðulegi forseti. Óhjákvæmilegt er að koma aðeins inn á nokkur atriði vegna ræðu hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar. Fyrst er til að taka að ég hef komið inn á það áður og vil ítreka það hér og nú að þau ákvæði sem hér er verið að fjalla um og varða skráningu gagna o.fl. eru innan þeirra marka sem tilskipun um þessi atriði gefur okkur svigrúm til. Það er ekki ástæða til að vefengja það.  Hver kostnaðurinn við hleranir verður er afar erfitt að áætla. Það liggur fyrir að markaðsráðandi fyrirtæki hefur yfir þessum búnaði að ráða og sérstök ákvæði fjalla um það að til þess fyrirtækis megi leita. Ég tel hins vegar að það geti ekki verið þá neitt tiltökumál þó að hv. samgöngunefnd fari rækilega yfir það til þess að kanna betur hver þessi kostnaður er og hvaða byrðar muni leggjast á símafyrirtækin. Ég tel fullkomlega eðlilegt að vísa til þess. En ég hef engar ástæður til að ætla að þetta verði óbærilegar byrðar á fyrirtækjunum. Varðandi hvaða þjóðir viðhafa þessa skráningu þá hef ég sagt það fyrr í umræðunni að margar þjóðir hafa verið að fjalla um þessi ákvæði tilskipunarinnar. Ég held að langflest ef ekki öll stjórnvöld vilji hafa þessa hluti í góðu lagi til þess að koma í veg fyrir að fjarskiptakerfin séu misnotuð með þeim alvarlegu afleiðingum sem ég rifjaði hér upp með tilvitnun í ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Hv. þingmaður þrástagast á því sem hann kallar lágmark skráningar. Af því tilefni er nauðsynlegt að rifja upp 7. gr. frumvarpsins. Þar segir, með leyfi forseta: „Lágmarksskráningin skal tryggja að fjarskiptafyrirtæki geti upplýst hver af viðskiptavinum þess var notandi tiltekins símanúmers, IP-tölu eða notendanafns, jafnframt því að upplýsa um allar tengingar sem notandinn hefur gert, tímasetningar þeirra, tímalengd, hverjum var tengst, magn gagnaflutnings hvort sem er til eða frá viðkomandi notanda.“ Það er því fyrst og fremst verið að leggja það í vald viðkomandi símafyrirtækis að það skrái þær upplýsingar sem tryggja að fyrirtækið geti gefið nauðsynlegar upplýsingar til lögregluyfirvalda að undangengnum dómi. Menn tala í þessari umræðu eins og það geti bara hver sem er komist í þessi gögn. Það er ekki þannig. Það er fjarri öllu lagi. Það er að undangengnum dómi sem menn hafa aðgang að þessum gögnum. Það er auðvitað grundvallaratriði og skiptir miklu máli í öllu þessu samhengi. Hv. þingmaður efaðist um vilja ráðherra til þess að ráðfæra sig við Persónuvernd. Ég hef getið um það í þessari umræðu áður að fulltrúar Persónuverndar hafa mætt til fundar í ráðuneytinu við undirbúning þessa máls auk þess sem samband var haft við fulltrúa Persónuverndar síðar. Það er óþarfi að gera þau samskipti tortryggileg enda hef ég margítrekað og undirstrikað að persónuverndarlöggjöfin er svo mikilvæg að fram hjá henni verður ekkert gengið enda eru ákvæði frumvarpsins sniðin að sjálfsögðu að þeirri löggjöf eins og eðlilegt er. Að öðru leyti, virðulegur forseti, þakka ég fyrir þessa umræðu 

Herra forseti. Það er athyglisvert að hæstv. samgönguráðherra hefur í engu svarað hvaða kostnað þetta hefur í för með sér fyrir fyrirtækin. Mér finnst mjög sérstakt að menn hafi ekkert kannað það. Það virðist eins og það skipti engu máli fyrir Sjálfstæðisflokkinn hvaða kostnað verið er að leggja á fyrirtækin í landinu. Mér finnst það vera með ólíkindum. Það er ekki eingöngu verið að ræða um búnaðinn heldur snýst þetta einnig um það að verið er að leggja á fjarskiptafyrirtækin að safna upplýsingum og það eigi að vera ákveðnar verklagsreglur. Allt þetta kostar fjármuni. Auðvitað eiga menn að reikna þetta dæmi til enda og fara yfir það í samræmi við stærð og umfang fyrirtækja í landinu. Mér finnst með ólíkindum að hlýða hér á hæstv. ráðherra víkja sér undan því að svara þessu. Hvað varðar það að þetta brjóti ekki í bága við neinar reglur Evrópusambandsins þá er nú engu að síður bent á það að svo gæti verið með því að leggja þessa kvöð á þessi litlu fyrirtæki og á fyrirtæki sem veita þessa þjónustu. Ef svo er þá er náttúrlega málið dautt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um stefnu í fjarskiptamálum fyrir árin 2005–2010. Staða okkar Íslendinga í fjarskiptamálum er góð í alþjóðlegum samanburði. Við búum við afar gott aðgengi að fjarskiptum, hagkvæmt verð og rekstraröryggi kerfa er gott. Skyldur ríkisins, sem skilgreindar eru í fjarskiptalögunum sem alþjónusta, þ.e. aðgangur almennings að grunnfjarskiptaþjónustu, eru nær 100% uppfylltar hérlendis og gerum við betur en flestallar nágrannaþjóðir okkar í þessu efni. Þetta má fyrst og fremst þakka þeirri uppbyggingu sem fjarskiptafyrirtækin hafa staðið að og þeim breytingum sem þessi ríkisstjórn hefur staðið fyrir á undanförnum árum á löggjöf um fjarskipti. Þessi góða staða breytir því ekki að víða má gera betur og við verðum að setja okkur framsækin markmið á þessu mikilvæga sviði og fylgja þeirri hröðu þróun sem er í fjarskiptum og vera helst í fremstu röð. Hæstv. forseti. Ég ákvað í ársbyrjun 2004 að ráðist yrði í gerð fjarskiptaáætlunar fyrir árin 2005–2010 og að með henni yrðu lögð drög að heildstæðri stefnu í fjarskiptamálum á Íslandi. Í ljósi mikillar umræðu um þróun og kröfur í fjarskiptum ákvað ég að skipa sérstakan stýrihóp til að vinna að gerð þessa verkefnis. Var það í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar í málefnum upplýsingasamfélagsins sem hefur verið unnið eftir undir kjörorðinu Auðlindir í allra þágu. Stýrihópurinn hafði samráð við hagsmunaaðila til þess að mynda brú til þeirra sem annars ættu ekki aðild að þessu mikilvæga starfi. Auk þess var opnað sérstakt umræðuþing á heimasíðu samgönguráðuneytisins sem gerði almenningi og öðrum hagsmunaaðilum sem þess óskuðu mögulegt að koma að skoðunum sínum um gerð og innihald þessarar stefnu í fjarskiptamálum fyrir tiltekið tímabil. Hæstv. forseti. Hér er um tímamótaverkefni að ræða. Í fyrsta sinn er lögð fram heildarstefna í fjarskiptamálum þjóðarinnar til næstu framtíðar. Þær stórkostlegu breytingar sem hafa orðið í fjarskiptamálum hér á landi með breyttri fjarskiptalöggjöf undanfarin ár hafa m.a. leitt til afnáms einkaréttar og öflugrar samkeppni á fjarskiptamarkaði. Með þessum breytingum var lagður grunnur að hlutafélagavæðingu Landssíma Íslands og sölu hans. Jafnframt er sú tíð liðin að stjórnvöld geti beitt fyrirtækinu til þess að framkvæma vilja sinn og stefnu í fjarskiptamálum. Fjarskiptaáætluninni sem hér er lögð fram og stefnu tengdri henni er ætlað að taka við sem vettvangur og tæki stjórnvalda til þess að ná fram markmiðum ríkisstjórnarinnar á hverjum tíma í fjarskiptamálum í breyttu umhverfi fjarskipta almenningi til heilla. Hið breytta umhverfi fjarskipta leiðir til gjörbreyttrar aðkomu stjórnvalda að málaflokknum og tekur fjarskiptaáætlun mið af því. Stjórnvöld verða að tryggja laga- og viðskiptaumhverfi sem tekur mið af samkeppnisreglum. Gæta þarf jafnræðis og gagnsæis við ákvarðanatöku og um leið örva samkeppni. Jafnframt þessu þurfa stjórnvöld að gæta hagsmuna og réttinda neytenda, stuðla að jöfnun verðs og tryggja almenna grunnþjónustu. Mikilvægt hlutverk ríkisins er jafnframt að hafa eftirlit með fjarskiptum en um leið er ríkið stærsti einstaki kaupandinn að fjarskiptaþjónustu. Fjarskiptalöggjöfin setur stjórnvöldum skorður um afskipti af fjarskiptamarkaði og takmarkar einnig möguleika þeirra til að leggja kvaðir á fjarskiptafyrirtæki umfram þær sem þegar er kveðið á um í löggjöfinni. Hlutverk stjórnvalda verður m.a. að setja leikreglur á markaði og tryggja eftirlit með því að þeim sé fylgt, öllum landsmönnum til hagsbóta. Reynslan sýnir að markaðsöflin sjá sér hag í að veita fjarskiptaþjónustu til 90%– 98% landsmanna eftir tegund þjónustu. Dæmi um þetta eru ADSL-þjónusta, GSM-farsímaþjónusta og núverandi dreifing sjónvarps. Þátttaka ríkisins í uppbyggingu fjarskiptaþjónustu afmarkast því við þau verkefni þar sem markaðsaðilar sjá sér ekki fært að veita ásættanlega þjónustu og verð. Í fjarskiptaáætlun er skýrð aðkoma ríkisins annars vegar og markaðarins hins vegar varðandi þróun fjarskipta hérlendis. Er þar gert ráð fyrir að markaðsaðilar leiði uppbyggingu á fjarskiptamarkaði þar sem þeir treysta sér til. Þar sem markaðnum sleppir koma stjórnvöld að máli með stuðningi við uppbyggingu á grundvelli útboða. Það er alveg ljóst að ekki er ætlunin að ríkið hefji eigin fjarskiptarekstur. Aðkoma ríkisins að uppbyggingu fjarskiptaþjónustu afmarkast því við þau verkefni þar sem markaðsaðilar sjá sér ekki fært að veita ásættanlega þjónustu og verð. Í fjarskiptaáætluninni er skilgreind nánar aðkoma og markmið stjórnvalda í fjarskiptamálum til næstu ára, auk þess sem gerð er grein fyrir ástandi og horfum í fjarskiptamálum í landinu í ljósi alþjóðlegrar þróunar. Með samræmdri stefnumótun er stefnt að því að auka samkeppnishæfni landsins og stuðla að framþróun atvinnulífs og ná fram hagkvæmri nýtingu fjármagns og samræmdri forgangsröðun verkefna. Einnig er lögð áhersla á að jafna aðgengi landsmanna að fjarskiptum. Að þessu leyti er um mikilvægt byggðamál að ræða, í raun það mikilvægasta á síðari tímum. Vegna hlutverks fjarskipta við samruna upplýsingatækni og fjölmiðlunar er mikilvægt að endurgreina þá grunnþjónustu sem skal standa landsmönnum til boða þannig allir landsmenn geti tekið þátt í þróun upplýsingasamfélagsins á heimilum, í skólum og í fyrirtækjum. Einnig er mikilvægt að ný skilgreining á grunnþjónustu miði að því að tryggja öllum landsmönnum sem það kjósa aðgengi að fjölmiðlum. Aðgengi að upplýsingasamfélaginu er ein af forsendum byggðar í landinu. Til að tryggja öllum landsmönnum þau gæði er sú leið farin að skilgreina viðmið hér á landi umfram alþjónustu. Þessi nýju íslensku viðmið kallast samþjónusta. Til samþjónustu telst þjónusta í fastaneti, GSM-farsímaþjónusta og sjónvarpsdreifing í samræmi við það sem segir í áætluninni. Með þessu vil ég, sem ráðherra fjarskiptamála, fyrst og fremst flýta uppbyggingu þjónustu þar sem hún er lökust, þ.e. í strjálbýli, á miðum og á ferðamannastöðum. Við óttumst að landsbyggðin sitji annars eftir í örri þróun fjarskipta eða að uppbygging þar verði dýrari en ella. Því setjum við fram samræmd markmið um lágmarksþjónustu sem fullnægir kröfum nútímasamfélags. Í fjarskiptaáætlun eru eftirfarandi meginmarkmið: Alenningi standi til boða háhraðatenging á heimili sínu til flutnings á tali, mynd og gögnum. GSM-farsímaþjónusta verði aðgengileg á þjóðvegi 1 og öðrum helstu stofnvegum og á helstu ferðamannastöðum. Dreifing sjónvarpsdagskrár Ríkisútvarpsins, auk hljóðvarps Rásar 1 og Rásar 2, til sjómanna á miðum við landið og til strjálbýlli svæða verði stafræn um gervihnött. Þessi markmið auka öryggi landsmanna með því að þétta GSM-netið, tryggja að allir landsmenn geti tekið virkan þátt í upplýsingasamfélaginu og að allir landsmenn til sjávar og sveita hafi aðgang að stafrænu íslensku sjónvarpi. Þessum markmiðum er ætlað að tryggja að Ísland verði áfram í fremstu röð þjóða þegar kemur að fjarskiptum, upplýsingatækni og aðgengi að efni fjölmiðla og upplýsingaveitna. Ljóst er að markaðs- og tækniþróun næstu ára á fjarskiptasviðinu verður gríðarleg. Kemur þar margt til. Má nefna fyrirhugaða einkavæðingu Landssíma Íslands en með henni má gera ráð fyrir að frumkvæðisafl innan fyrirtækisins losni úr læðingi sem geri því enn frekar kleift að nýta þau tækifæri sem tækni og markaðsþróun bera með sér. Í öðru lagi má nefna þá byltingu sem orðin er í geymslu og miðlun stafræns efnis í formi talþjónustu með gagnasendingum og fjölmiðlaefni. Í þriðja lagi veldur aukning á bandbreidd því að nú er raunhæft að flytja sjónvarpsefni um flestar gerðir fjarskiptaneta. Sú þróun mun gerbreyta fjarskiptamarkaðnum og stuðla enn frekar að samruna fjarskipta, upplýsingatækni og fjölmiðlunar. Kröfum neytenda um aukið val, bætt aðgengi og þjónustu óháð stað og stund verður best mætt með virkri samkeppni í alþjóðlegu umhverfi. Sýnt hefur verið fram á að fjarskiptatækni og þjónusta á fjarskiptanetinu skiptir miklu máli fyrir hagvöxt í nútímasamfélagi. Fyrirsjáanlegt er að þróun upplýsinga- og fjarskiptatækni verður áfram ör og ein af grunnstoðum hagvaxtar. Íslendingar eru þegar í fremstu röð í að nýta sér þessa tækni. Það er staða sem verðugt er að viðhalda og nýta til atvinnuuppbyggingar og framrásar á nýjum sviðum. Íslendingar verða að vera í fremstu röð þjóða með hagkvæma, örugga, aðgengilega og framsækna fjarskiptaþjónustu. Það er og hefur verið stefna mín sem ráðherra fjarskiptamála. Hæstv. forseti. Ég mun nú fjalla nánar um meginmarkmið þessarar fyrstu fjarskiptaáætlunar. Með áherslu á forskot er horft til þeirrar byltingar sem nú á sér stað í fjarskiptum og upplýsingatækni og nýtingu nýrra tækifæra. Þess vegna setjum við okkur það markmið að þau tækifæri sem felast í góðum fjarskiptum, góðri menntun og tækniþróun, verði nýtt til að skapa störf og auka hagsæld um landið allt. Aðgengi að háhraðatengingum er lykilatriði í því að geta nýtt sér þjónustu upplýsingasamfélagsins að fullu, þar með talið miðlun stafrænnar sjónvarpsþjónustu. Mikilvægt er að almenningur, skólar og atvinnufyrirtæki hafi aðgang að öflugum háhraðatengingum til að eiga kost á að njóta og nýta sér kosti upplýsingasamfélagsins. Þetta eru sjónarmiðin að baki því markmiði áætlunarinnar, að allir landsmenn sem þess óska geti tengst háhraðaneti og notið hagkvæmrar og öruggrar fjarskiptaþjónustu og að menntastofnanir verði tengdar öflugu háhraðaneti. Notkun farsíma er afar mikil hér á landi. Almenningur og fyrirtæki hafa nýtt sér þessa nýju tækni og hefur það haft víðtæk þjóðfélagsleg áhrif þar sem hreyfanleiki er meiri, aðgengi bætt og öryggi aukið. Þrátt fyrir mikla útbreiðslu farsímaþjónustu hérlendis er samband víða gloppótt meðfram þjóðvegum, á ferðamannastöðum og á meginhluta hálendisins. Þetta veldur óþægindum og óöryggi. Mikilvægt er að þétta GSM-farsímanetið. Þrátt fyrir að það hafi ekki verið hannað sem öryggiskerfi gegnir það mikilvægu hlutverki sem öryggistæki fyrir almenning. Það er sú tilfinning sem almenningur hefur. Þetta eru sjónarmiðin að baki þeim markmiðum áætlunarinnar að GSM-farsímaþjónusta verði aðgengileg á þjóðvegi 1 og öðrum helstu stofnvegum, á helstu ferðamannastöðum eins og ég hef getið um áður. Eins er stefnt að því að háhraðafarþjónusta standi til boða um allt land eigi síðar en 2006 og langdræg stafræn farsímaþjónusta standi til boða um allt land og á miðum við landið eftir að rekstri NMT-kerfisins lýkur. Þegar er hafin umbreyting hliðrænna dreifikerfa sjónvarps yfir í stafræn kerfi. Þessi breyting mun auðvelda sjónvarpsstöðvunum og efnisveitum að miðla efni til almennings og jafnframt munu opnast möguleikar á auknu framboði slíkra aðila til almennings á sjónvarps- og afþreyingarefni. Aðgangur að slíku efni er lykilatriði varðandi búsetuskilyrði víða um land. Þegar er hafinn flutningur frá hliðrænni dreifingu sjónvarps yfir í stafræna tækni sem auðveldar dreifingu efnis og eykur val um leiðir til móttöku. Aðgangur að sjónvarps- og afþreyingarefni er að verða eitt af lykilatriðum við val á búsetu. Þess vegna setjum við okkur þau markmið að allir landsmenn hafi aðgang að gagnvirku stafrænu sjónvarpi, að útvarpað verði um gervihnött fyrir landið allt og næstu mið. Virkni fjarskiptakerfa og vernd almennings í upplýsingasamfélaginu er afar mikilvæg. Í fjarskiptaáætlun er að finna eftirfarandi markmið varðandi þetta: Öryggi almennra fjarskiptaneta innan lands og við umheiminn verði tryggt með fullnægjandi varasamböndum. Öryggi netsins verði bætt svo að almenningur geti treyst á það í viðskiptum og daglegu lífi. Aðgangur að greiðum, hagkvæmum og öruggum fjarskiptum er mikilvægt fyrir samkeppnishæfni landsins og í raun alla þegna þjóðfélagsins. Mikilvægt er að við Íslendingar sitjum við sama borð og aðrar þjóðir varðandi aðgang og verðlagningu fjarskiptatenginga við útlönd. Einnig er afar mikilvægt fyrir atvinnu- og byggðaþróun í landinu að aðgengi að og verðlagning á fjarskiptaþjónustu sé jöfnuð milli dreifbýlis og þéttbýlis. Þá veltur á miklu að samkeppni á fjarskiptamarkaði innan lands sé virk og þeim stjórntækjum sem stjórnvöld hafa til að örva samkeppni sé beitt með skilvirkum hætti. Þess vegna setjum við okkur eftirfarandi markmið: Unnið verði að því að bæta laga- og reglugerðaumhverfi og efla eftirlit á fjarskiptamarkaði til að auka samkeppni, gagnsæi og traust. Stuðlað verði að því að lækka einingarverð í fjarskiptatengingum milli landa. Stuðlað verði að því að jafna verð á fjarskiptaþjónustu um land allt. Stuðlað verði að því að bæta aðgengi að hagkvæmum og öruggum fjarskiptakerfum um land allt. Stuðlað verði að því að fatlaðir geti nýtt sér fjarskipti í upplýsingasamfélaginu. Hæstv. forseti. Ég hef aðeins fjallað um meginmarkmið áætlunarinnar. Fjarskiptaáætlun snertir með einum eða öðrum hætti flesta ef ekki alla landsmenn. Hún fellur undir ábyrgð margra ráðuneyta og stofnana ríkisins og fyrirtækja í landinu. Fjármögnun áætlunarinnar mun að sjálfsögðu ráðast af fjárveitingum frá Alþingi en gert er ráð fyrir að stofnaður verði sérstakur sjóður um framkvæmdirnar og að lagt verði til hans fé úr sölu Símans í samræmi við viljayfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Þegar hafa verið unnin drög að sérstakri framkvæmdaáætlun til að hrinda í framkvæmd einstökum þáttum í áætluninni og ábyrgð einstakra aðila skilgreind nánar.  Hæstv. forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og samgöngunefndar.

Herra forseti. Ég tel mjög jákvætt að setja sér markmið og það eru vissulega góð markmið í þessari fjarskiptaáætlun. En spurningin sem vaknar í þessu máli er: Er búið að meta kostnaðinn við að ná þessum markmiðum? Það væri fróðlegt ef hæstv. samgönguráðherra gæti gefið upp hvort búið er að kostnaðarmeta markmiðin að einhverju leyti þannig að menn viti að hverju þeir ganga. Annað er einnig mjög mikilvægt þegar menn setja sér markmið, þ.e. að menn hafi einhver mælanleg viðmið svo þeir sjái hvenær þeir ná árangri. Hver á þá að fylgjast með því og kannski gefa um það skýrslu á Alþingi hvort við höfum náð árangri á þessu sviði? Ég man eftir byggðaáætlun sem hér hefur iðulega verið rætt um. Þar eru engin viðmið. Þar kemur ekki fram fjöldi starfa, fækkun íbúa eða fjölgun á viðkomandi svæði. En þegar farið er af stað með slík verkefni er mjög æskilegt að menn setji sér einhverjar mælistærðir þannig að þeir viti hvort náðst hafi árangur en markmiðin séu ekki bara eitthvað út í loftið. Ég man eftir einu markmiði sem hefur nú ekki náðst, sem var sett af ágætum meindýraeyði. Það var „Rottulaust Ísland fyrir árið 2000“. Ég verð að segja það að markmiðin eru göfug, eins og þetta með rottulaust Ísland, en það væri mjög æskilegt ef hæstv. ráðherra færi yfir það hvernig ætlunin er að meta árangurinn.

Virðulegur forseti. Það er nú ekki gott til gjörða ef allir heilbrigðisfulltrúarnir fara á þing, þá verður náttúrlega rottulaust Ísland ekki að veruleika. En það liggur fyrir að við höfum að sjálfsögðu metið kostnaðinn við þau áform sem hér eru uppi. Annars vegar er um það að ræða að við gerum ráð fyrir því að það kosti um 900 millj. kr. að loka þeim götum á dreifikerfi GSM-kerfisins sem eru á fjölsóttum ferðamannastöðum og meginsamgönguleiðum. Jafnframt er talið að það kosti um 150 millj. kr. að koma á stafrænum sendingum um gervihnött til sjófarenda og þeirra sem búa í mesta dreifbýlinu. Ríkisstjórnin hefur samþykkt að það verði fyrsti áfanginn í þeirri framkvæmdaáætlun sem gert er ráð fyrir. Á hitt ber að líta, sem liggur ljóst fyrir, að við leggjum að sjálfsögðu aðallega traust okkar á samkeppni á fjarskiptamarkaði. Við leggjum traust okkar á að með sölu Símans og aukinni samkeppni á þessum markaði muni fjarskiptafyrirtækin keppast um að veita öfluga og góða þjónustu á forsendum þeirra áforma sem hér eru uppi en að sjálfsögðu verði reynt að lágmarka þau nauðsynlegu framlög sem kæmu úr Fjarskiptasjóði af hálfu ríkisins til uppbyggingar háhraðaneta. Í mínum huga eru það fyrst og fremst fjarskiptafyrirtækin sem eiga að taka til hendinni 

Herra forseti. Hæstv. samgönguráðherra leggur mikið traust á sölu Símans. Ég minni á þann sannleik að maður eyðir ekki sömu krónunni tvisvar sinnum. Menn virðast vera búnir að lofa andvirði Símans í margvísleg verkefni, t.d. í ýmis samgöngumannvirki, að byggja nýtt sameinað sjúkrahús á höfuðborgarsvæðinu og svo má lengi telja. Ég tel að það sé ekki alveg fast í hendi að menn geti farið í öll þau verkefni eingöngu út frá sölu Símans. Ég vil nota tækifærið af því við ræðum um stefnu í fjarskiptamálum og minnast á grunnnetið. Við höfum einmitt varað við því að selja grunnnetið vegna þess að það muni að öllum líkindum leiða til þess að ýmsar byggðir muni standa höllum fæti á eftir og það sé að mörgu leyti öfugsnúið að setja þessa gulrót, sölu Símans, sem mun líklega leiða til verri þróunar í fjarskiptamálum í hinum dreifðu byggðum, því miður. Það markmið sem hér kemur fram og leiðin að því, þ.e. að selja Símann, fer því ekki alveg saman.

Herra forseti. Það er hægt að fagna því að lögð skuli vera fram stefna stjórnvalda í fjarskiptamálum vonum seinna. Hins vegar veltir maður fyrir sér orðalaginu. Það stendur að stefnan sé að gera þetta og stuðlað verði að þessu og hinu, sem er lofsvert og fallegt, en maður veltir því fyrir sér hvernig stjórnvöld ætla að framkvæma þetta. Hver á að framkvæma þennan óskalista ríkisstjórnarinnar? Hvers vegna var þetta ekki gert á síðustu árum? Landssíminn hefur verið að skila milljarðagróða í ríkissjóð. Hvers vegna var Landssíminn ekki krafinn um að koma á GSM-þjónustu á öllum aðalþjóðvegum landsins og stofnvegum og öðrum stöðum þar sem fólk býr? Hvers vegna hefur það ekki verið gert? Ef Síminn verður seldur er þetta hjóm út í loftið, eða hver á að framkvæma þetta? Hugtakið samþjónusta er voðalega fallegt nýyrði. Hvers vegna var þetta ekki bara sett undir alþjónustu þegar við samþykktum lögin, alþjónusta, sem verður náttúrlega bara úrelt vegna þess að hún miðaði við einhverja stöðu sem var fyrir nokkrum árum þegar lögin voru sett og síðan engin þróun meir. Hvers vegna var samþjónustan þá ekki sett í staðinn fyrir alþjónustuna?

Virðulegi forseti. Eins og fyrri daginn virðist hv. þm. Jón Bjarnason alls ekki hafa áttað sig á því að við störfum innan hins Evrópska efnahagssvæðis. Við verðum að semja okkur að siðaðra manna háttum í viðskiptum á því svæði og fara að leikreglum. Fyrsta atriðið sem ég vil nefna í því er að alþjónustan, sem markaðsráðandi símafyrirtækjum á hinu Evrópska efnahagssvæði er gert að sinna, er skýrt skilgreind. Við getum því ekki búið til einhverjar sérstakar reglur hvað þetta varðar á Íslandi. Í annan stað af því að hv. þingmaður segir: Hvers vegna var ekki búið að gera allt þetta sem við leggjum á ráðin um í fjarskiptaáætluninni? Í fyrsta lagi var margt af því sem við gerum kröfur um í dag ekki til í fjarskiptum fyrir eins og þremur árum. Þess vegna segi ég að við þurfum auðvitað að gæta þess að fylgja þróuninni. Við getum heldur ekki, og það er partur af regluverki hins Evrópska efnahagssvæðis, skipað fjarskiptafyrirtækjum á samkeppnismarkaði að gera eitt eða gera annað. Þetta er viðskiptaumhverfi, samkeppnisumhverfi, sem um er að ræða. Það er því liðin tíð að samgönguráðherra geti gefið fyrirmæli um að eina símafyrirtækið í landinu eigi að gera hitt og þetta. Ef ekki er um að ræða að framkvæmdir gangi upp á viðskiptalegum forsendum er ekki um það að ræða. Þess vegna förum við þá leið sem fjarskiptaáætlun gerir ráð fyrir.

Herra forseti. Það er sjálfsagt að fagna þeirri áherslu sem sett er á GSM-væðinguna í viljayfirlýsingu hæstv. ráðherra. Ég minni á að ég hef flutt þingsályktunartillögu í þrjú eða fjögur ár um þetta atriði og hún kemur nánast orðrétt þarna inn.  Hitt er svo hræsni að koma með áætlunina núna og ætla samtímis að selja Símann, eina tækið sem hægt er að beita til þess að gera þessa hluti. Hver annar á að gera það ef það ólán vildi til að Landssíminn yrði seldur? Hver annar á þá að framkvæma vilja ríkisins og hver á þá að borga? Þó stofnaður væri einhver tímabundinn sjóður fyrir andvirði Landssímans er hann bara tímabundinn, auk þess sem byggja á hátæknisjúkrahús, vegi og fjarskipti og greiða niður skuldir ríkissjóðs og bara nefndu það, allt fyrir sölu Símans. Það er því svo mikil hræsni að telja fólki trú um að allt sem ég hef hingað til gert ætli ég að gera með því að selja bestu mjólkurkúna úr húsinu. Ég spyr: Hver á að framkvæma þennan vilja ríkisins? Hvaðan eiga peningarnir að koma, ef svo ólánlega vildi til að Síminn yrði seldur og búið væri að eyða söluandvirði Símans? Þetta er verulegt hræsnistal, herra forseti, því miður verð ég að nota það orð.

Virðulegur forseti. Það blasir algerlega við að hv. þm. Jón Bjarnason hefur verulegar áhyggjur af því að árangur verði af því uppbyggingarstarfi á sviði fjarskipta sem við stefnum að. Ég er undrandi að hv. þingmaður skuli tala með þeim hætti sem hann gerir. Hver á að framkvæma? Hv. þingmaður hefur verið opinber starfsmaður og sinnt því mikilvæga verkefni að reka stofnun á vegum ríkisins og þær aðferðir sem við höfum í dag eru vel þekktar, þ.e. við gerum ráð fyrir að bjóða t.d. út uppbyggingu GSM-kerfanna á þjóðvegunum. Um það gilda tilteknar reglur og ríkisstjórnin hefur lýst því yfir að hún muni leggja til fjármuni í það verkefni. Ég vil endurtaka það og undirstrika að við treystum að sjálfsögðu fyrst og fremst á það að fjarskiptafyrirtækin sem keppast við að ná viðskiptum til sín sinni þessum verkefnum með sama metnaði og fram kemur í þeirri áætlun sem hér er til meðferðar um uppbyggingu þjónustunnar. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að svo verði. Ýmsir hv. þingmenn þekkja vel til reksturs fjarskiptafyrirtækisins Símans og vita hversu mikill kraftur og mikil þekking er innan þess fyrirtækis og það er með ólíkindum hversu mikil gróska er á fjarskiptamarkaðnum hjá þeim fyrirtækjum sem sinna fjarskiptaþjónustu, svo sem eins og Og Vodafone. Ég ber því engan kvíðboga fyrir því að mönnum takist ekki að uppfylla þær kröfur sem verið er að setja um stefnu okkar í fjarskiptamálum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. heilbrigðis- og trygginganefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um meinatækna, nr. 99/1980, og lögum um heilbrigðisþjónustu, nr. 97/1990, með síðari breytingum. Í nefndaráliti er greint frá þeim gestum sem komu á fund nefndarinnar vegna málsins og eins þeim sem skiluðu umsögnum vegna málsins og vísa ég í nefndarálitið um það. Með frumvarpinu er ætlunin að breyta starfsheitinu meinatæknir í lífeindafræðingur og einnig að fella brott úr lögunum ákvæði um skilyrði þess efnis að meinatæknir starfi á ábyrgð og undir handleiðslu sérfræðings. Þá er jafnframt lagt til að sett verði í lögin heimild til þess að setja reglugerð um sérfræðiviðurkenningu lífeindafræðings. Nefndin telur breytinguna á starfsheitinu eðlilega þegar litið er til menntunar, aukinnar sérhæfingar, eðlis starfsins og breytinga hjá sambærilegum stéttum. Flestar umsagnir um þetta atriði frumvarpsins hafa verið jákvæðar. Nefndin fellst á það sjónarmið að samfara aukinni menntun er ekki rétt að gera skilyrðislausa kröfu um að meinatæknar starfi undir handleiðslu sérfræðings eins og verið hefur, frekar en aðrar heilbrigðisstéttir sem bera ábyrgð á störfum sínum sjálfar, heldur að það verði metið sérstaklega hverju sinni. Telur nefndin því fullnægjandi að leyfi frá ráðherra til starfrækslu rannsóknastofu verði grundvallað á faglegu mati landlæknis um hvort uppfylltar séu þær faglegu kröfur sem gera verður til starfseminnar og að læknisfræðilegar rannsóknir verði ekki framkvæmdar annars staðar en þar sem aðbúnaður og sérþekking er fullnægjandi að mati landlæknis. Loks leggur nefndin til að landlæknir gefi út viðmiðanir um hvernig flokka skuli rannsóknarstofur eftir starfssviði og eðli. Þar komi fram hvaða lækningarannsóknir megi framkvæma á rannsóknastofu í hverjum flokki og hvaða kröfur skuli gera til þeirra. Nefndin leggur til smávægilega breytingu á frumvarpinu sem varðar einungis málfar og leggur til að frumvarpið verði samþykkt með svofelldri breytingu: Í stað orðanna „gera þurfi“ í 6. gr. komi: gera þarf. Undir álitið rita allir hv. þingmenn í heilbrigðis- og trygginganefnd, auk þeirrar sem hér stendur, þ.e. Drífa Hjartardóttir, Ásta R. Jóhannesdóttir, Pétur H. Blöndal, Þuríður Backman, Siv Friðleifsdóttir og Guðrún Ögmundsdóttir. Í nefndaráliti segir að hv. þingmenn Bjarni Benediktsson og Ágúst Ólafur Ágústsson hafi verið fjarverandi við afgreiðslu málsins, en í stað þess að það standi Ágúst Ólafur, herra forseti, á að standa Einar Karl Haraldsson. Að þeim frátöldum standa allir nefndarmenn í hv. heilbrigðis- og trygginganefnd að áliti þessu.

Herra forseti. Þeirri tillögu til þingsályktunar sem hér er verið að ræða, stefnu í fjarskiptamálum fyrir árin 2005–2010, má í sjálfu sér fagna með þeim orðum að betra sé seint en aldrei. Ég get tekið undir öll markmiðin sem sett eru í þessari áætlun, enda hef ég á umliðnum þingum oft tekið til umræðu hér á hinu háa Alþingi, bæði í fyrirspurnum og ræðum, ýmislegt sem hér er sett fram sem markmiðslýsing núna á vordögum árið 2005. Ég sagði: Betra er seint en aldrei. Þessi tillaga er þá kannski líka um leið staðfesting á því metnaðarleysi hæstv. ríkisstjórnar sem hefur verið í þessum málum undanfarin ár. Á ég þá sérstaklega við háhraðatengingar til minni byggðarlaga sem setið hafa eftir í þessari samkeppni og farsímavæðingu GSM-kerfisins á helstu þjóðvegum landsins. Þetta er sannarlega, virðulegi forseti, staðfesting á því að það sem m.a. ég og aðrir hv. þingmenn úr stjórnarandstöðu höfum oft tekið til umræðu á hinu háa Alþingi hefur verið rétt og er staðfest í þessari áætlun. Hún er viljayfirlýsing hæstv. ríkisstjórnar í þessum málaflokki sem, eins og ég segi, er góð svo langt sem hún nær. Hér þarf að sjálfsögðu að koma dálítið kjöt á þessi bein með peningum sem settir verða í málaflokkinn, þ.e. eins og kom fram hjá hæstv. samgönguráðherra, að myndaður verði sjóður við sölu Símans sem verði tekinn frá í þennan málaflokk og þá þingsályktun sem ráðherra hefur hér fylgt úr hlaði. Það er ákaflega mikilvægt að það sé gert á þann hátt og það verði þannig sýnilegt, komi fram í nefndaráliti samgöngunefndar og komi inn í tillöguna áður en hún verður samþykkt. Hún er ekki nægjanleg, virðulegi forseti, sú markmiðslýsing sem hér er um að þetta fari eftir fjárlögum hvert og eitt ár og í samráði við viðkomandi ráðherra í viðkomandi málaflokkum. Engan veginn verður hægt að gera þetta á þennan hátt. Ég sagði áðan að betra væri seint en aldrei. Auðvitað hefði verið mjög smart ef þessi áætlun hefði náð frá árinu 2000 eða 2001 til 2010, eða jafnvel 2006. En það er sannarlega mikil framþróun á þessum markaði og í þessari tækni, samanber það að þegar við samþykktum alþjónustukvöðina með ISDN-sambandið var það orðið úrelt kerfi nokkrum missirum síðar. Ég legg því höfuðáherslu á, virðulegi forseti, um leið og ég fagna þessari tillögu og lýsi yfir stuðningi við hana, með þeim eðlilegu fyrirvörum sem gert er, að peningar verði sýnilegir, settir í sjóð sem tekið verði fram að sé sérstaklega í þetta verkefni og veitt verði fé úr. Áðan kom fram hjá hæstv. ráðherra að það kostaði um 1.050 milljónir það fyrsta, þ.e. að GSM-væða þjóðvegi landsins, ef svo má að orði komast, og 150 milljónir stafrænar sendingar um gervihnött til sjófarenda og annarra. Það er auðvitað hneisa að það skuli vera að gerast 2005, 2006 eða 2007, og átti náttúrlega að vera komið fyrir lifandi löngu. Hér er tekið upp hið fagra nafn samþjónusta sem á að gera okkur kleift að veita fé til að bjóða t.d. út uppsetningu senda við þjóðvegakerfið. Símafyrirtækin geta þá boðið í og aðrir fengið samning í því í gegnum reiki en þá verður það að gerast sem allra fyrst og með þeim peningum sem þarna verða teknir frá en ekki þannig að þegar hið háa Alþingi er að basla við að koma saman fjárlögum á lokadögum þings fyrir jól geti þetta dottið upp fyrir eða verði þannig að ekki verði veitt fé í samþjónustuna. Þessi sjóður verður að vera til, það verður að skilgreina hann og það verður að koma fram að mínu mati í nefndaráliti samgöngunefndar. Til að mynda breiða samstöðu um þetta mál þarf að mínu mati peningahliðin að koma fram í þessu máli. Þetta vildi ég segja aðeins um þetta en um samþjónustuna ætla ég að segja það sem kemur hér fram að menn eru að finna upp aðferð til að fara í raun og veru lengra en alþjónustukvöðin segir til um. Menn eru að finna leið til þess að Evrópusambandið komi ekki með tilskipunum sínum og eftirlitsstofnunum í bakið á okkur við þær aðferðir sem við erum hér að tala um. Það er með öðrum orðum verið að nota hér aðferð sem er vel þekkt úti um allan heim og kannski sérstaklega á því svæði sem við berum okkur saman við, Evrópu, að bjóða út hluti og athuga hvað fyrirtæki setja upp fyrir að veita ákveðna þjónustu. Í þessu sambandi nefni ég t.d. styrki í áætlunarflug til nokkurra minni staða. Auðvitað sakna ég þess, og vil koma því að enn einu sinni, að hæstv. samgönguráðherra skuli ekki beita sér fyrir sams konar leið gagnvart strandsiglingum. Það eigum við þó vonandi eftir að ræða síðar. Vegna þess sem liggur fyrir í þessari áætlun spyr ég hæstv. samgönguráðherra einnar spurningar. Hvað á að gera við litlu byggðarlögin þar sem menn eru óþolinmóðir og sætta sig ekki við að sitja í annars flokks tengisambandi gagnvart netinu? Hef ég oft tekið Hrísey sem dæmi. Íbúar þar fóru eigin leið og fjármögnuðu það sjálfir fyrir 2–2,5 millj. kr. að koma sér í háhraðatengingu. Nú á að fara þá leið gagnvart öðrum minni stöðum að bjóða tenginguna út og veita fé í hana. Hvernig á að koma til móts við þá íbúa litlu byggðarlaganna sem sjálfir hafa lagt út peninga, mikla peninga per íbúa, til að tengjast háhraðatengingum eins og gert hefur verið hingað til? Ríkisvaldið var ekki komið fram með svona áætlun eða peninga í þetta sem hér á að gera fyrir nokkrum árum, við getum sagt 2000–2001. Virðulegi forseti. Tími minn er á þrotum hvað varðar þessa þingsályktunartillögu, það er stuttur tími við 1. umr. Ég fagna því að geta unnið með þetta mál í samgöngunefnd og vil lýsa því yfir að ég er ánægður með það sem hér kemur fram en ítreka það sem ég sagði, um leið og hæstv. samgönguráðherra gengur í salinn: Hér þarf að fylgja 

Herra forseti. Það eru nýmæli að leggja fyrir þingið tillögu að stefnu í fjarskiptamálum. Ég tel að það sé til bóta að stjórnvöld marki sér stefnu í þeim efnum, eins og kom fram þegar við ræddum fyrr á þessum þingfundi um breytingu á lögum um fjarskipti. Þar er lagt til að sá háttur verði hafður á að setja stefnu til sex ára í senn í fjarskiptamálum. Í þeirri tillögu sem hér liggur fyrir er býsna margt sem hægt er að taka undir. Það eru háleit markmið um að koma á fót góðri þjónustu með miklum gæðum til allra landsmanna, hvort sem litið er til símasambands, tölvusamskipta eða útvarps og sjónvarps. Ef þessi markmið öll ganga eftir verða landsmenn allir býsna vel settir. Ég tel að það skorti í raun ekkert á metnaðinn í þeim markmiðum sem menn setja sér, það væri kannski frekar að menn gætu efast um möguleikann á að ná þeim fram á þeim sex árum sem menn ætla sér til starfans. Ég vil því lýsa ánægju með markmiðin sem slík, sem eru tilgreind bæði í almennum orðum og að nokkru leyti með nákvæmari hætti í þessu þingskjali. Ég vil þó segja um það sem þar kemur fram að ég tel að menn þurfi að huga vandlega að því að styrkja þann hluta netsins sem er með þræði, ljósleiðara netsins. Það er augljóst mál að ljósleiðaratengingin er langöflugasta tengingin sem völ er á um þessar mundir og miklu öflugri en t.d. fjarskipti í lofti og það er ákaflega þýðingarmikið að samskipti geti farið a.m.k. eftir öllum aðalleiðum eftir ljósleiðarakerfinu. Sá hluti netsins er ákaflega þýðingarmikill og að sama skapi þýðingarmikið að hann nái sem víðast um landið. Í þessu skjali kemur fram hver munurinn er á hraðanum á ljósleiðara eftir því hvort samskiptin eru flutt eftir ljósleiðara eða með öðrum hætti. Möguleiki er á því, t.d. sá sem nú þykir mjög góður víða um land, ADSL, og sem mörg minni byggðarlög sækjast eftir. Sum hafa fengið og önnur bíða. Samskiptahraðinn eftir ADSL-kerfinu annars vegar og ljósleiðara hins vegar er þannig að ef flutt eru gögn eftir ljósleiðara er það 1.250 sinnum hraðvirkara en ADSL-ið sem þó er líklega átta sinnum hraðvirkara en ISDN. Það skiptir miklu máli um möguleikana sem viðkomandi heimili eða staðir eiga kost á að menn geti flutt gögn eftir ljósleiðara, a.m.k. langleiðina að heimilunum. Þess vegna legg ég áherslu á það, virðulegur forseti, að menn geri ráð fyrir því í þessum áætlunum að koma á ljósleiðaratengingu um allt land þannig að menn hafi hringtengingu, bæði til að hafa hraðann og öryggið, og mér sýnist á því að skoða kort af útbreiðslu ljósleiðarans að dálítið vanti á. Mér sýnist vanta annars vegar á Snæfellsnesi, að tengja ljósleiðara frá Stykkishólmi og að leiðara norður og vestur í land til þess að hafa þar hringtengingu fyrir byggðarlögin í Stykkishólmi, og hins vegar ljósleiðaratengingu frá Ísafjarðardjúpi, frá Súðavík yfir til Strandasýslu og þaðan niður að Brú í Hrútafirði til þess að staðirnir sem í hlut eiga á Vestfjörðum og í Strandasýslu annars vegar og á Snæfellsnesi hins vegar búi við sæmilega gott öryggi varðandi gagnaflutninga. Í öðru lagi langar mig að spyrja, og bið hæstv. ráðherra kannski að upplýsa okkur um það síðar í umræðunni ef hann hefur tök á, um kostnað við að ná markmiðum sem hér eru sett og talin væntanlega raunhæf á næstu sex árum. Hingað til hafa þau verið talin óraunhæf vegna kostnaðar, eins og það að útvarpa og sjónvarpa um gervihnött fyrir landið allt og miðin. Það hefur oft verið rætt í þingsölum, sérstaklega að koma sjónvarpi á fiskimið landsmanna, en menn hafa talið ókleift að ná því fram sökum kostnaðar. Hefur eitthvað það breyst sem gerir það að verkum að kostnaðurinn er kannski orðinn viðráðanlegur og því raunhæft að stefna að því að ná þessu markmiði á allra næstu árum? Ég vil svo, virðulegi forseti, undirstrika það að eitt er að setja sér markmið, sem eru háleit og eftirsóknarvert að ná og ég hygg að almenn samstaða sé um að stefna að, og hitt er að ná þeim fram. Það er kannski það sem vantar á með þessa þingsályktunartillögu, það er ekki orð um það hvernig eigi að fjármagna  Við vitum það úr umræðunni um annað mál, sölu Símans, að menn hafa rætt um að leggja til hliðar í sérstakan sjóð ákveðna fjárhæð, sem ekki hefur verið tilgreint hvað verður há, til að standa straum af því að byggja upp ákveðinn hluta af fjarskiptanetinu, annars vegar GSM-samband um helstu þjóðvegi landsins og ferðamannastaði og hins vegar gagnaflutninga yfir á fleiri staði en nú er mögulegt, m.a. dreifbýli og minni þéttbýlisstaði. Það mun kosta töluvert fé en ég býst við því að hæstv. ráðherra sé með það í huga að sækja kostnað í þann sjóð sem samkomulag hefur orðið um milli stjórnarflokkanna að stofna. Ég vildi gjarnan fá það staðfest þannig að menn hefðu það í umræðunni að það væru áformin. Engu að síður er sá hluti málsins að efna og ná markmiðum ákaflega losaralegur í þessu skjali. Virðulegur forseti. Mig langar svo að lokum að spyrja hæstv. ráðherra nánar, og biðja hann að fara yfir það ef hann hefur tök á: Hverjir eru þessir helstu stofnvegir landsins sem á að tryggja að GSM-síminn náist á? Það er talað um hringveg 1, en mun það ekki örugglega líka eiga við um Vestfjarðaveginn, þjóðveg 61 og þjóðveg 60?

Herra forseti. Þessi tillaga til þingsályktunar um stefnu í fjarskiptamálum er í sjálfu sér tímamótaplagg. Ég verð að segja að það að hafa aðeins átta mínútur til þess ræða hana hér er ansi lítið. Það hefði verið sanngjarnt gagnvart svona viðamiklu máli að lengja ræðutímann til þess að hægt yrði að fara í gegnum þau atriði sem hérna er verið að taka á og líka að ræða frekar um framkvæmdina þar á. Ég hef áður sagt hér í umræðum um þetta mál að ég tel það góðra gjalda vert að það sé sest niður og gerð úttekt á stöðu fjarskiptamála í landinu, útbreiðslu á hinum ýmsu þáttum. Þó svo að hún hafi kannski svo sem legið fyrir í einhverjum atriðum er nauðsynlegt að taka þetta saman á einn stað og í framhaldi af því jafnframt reyna að meta horfur til næstu ára og setja um það stefnumörkun. Þá tillögu sem við höfum áður rætt hér um breytingu á lögum um fjarskipti sem felur í sér að lögð sé fram fjarskiptaáætlun á ákveðnu árabili, tel ég góðra gjalda verða. Þá verður væntanlega líka greint frá stöðu mála og hvað hefur unnist frá því síðast. Það er því alveg hægt að láta í ljós ánægju yfir þeim atriðum þessa máls. Einnig tel ég á vissan hátt til fyrirmyndar hvernig unnið hefur verið að því að gera þessa úttekt eða áætlun. Fenginn var til þess fjöldi manns úr heimi fjarskipta, neytenda, frá almenningssamtökum, stjórnmálaflokkum o.s.frv. að taka saman bakgrunn þessa máls. Hitt er svo annað mál að þegar þetta kemur hér fram og hæstv. ráðherra hefur gert grein fyrir því þá kemur þetta náttúrlega fram eins og óskalisti. Við erum í þeirri stöðu í dag að ríkisstjórnin er að berjast um á hæl og hnakka gegn vilja þjóðarinnar við að selja Landssímann sem er það öfluga tæki sem þjóðin á til að hrinda þeim óskalista í framkvæmd sem hæstv. ráðherra hefur hér mælt fyrir í von um að verði uppfylltur. Því er þessi tillöguflutningur í ákveðnu tómarúmi. Ef hér væri staðfastlega fyrir hendi ásetningur um að halda Landssímanum í þjóðareign þannig að við gætum beint styrk hans til þess að framkvæma allt það góða sem hér er lagt til þá værum við á góðum rekspöl. Þá værum við að feta okkur inn á sama vinnulag og gildir t.d. um vegáætlun, enda má segja að fjarskiptamálin séu hluti af samgöngumálunum og nátengd þróun í vegamálum. Þar gerum við vegáætlun. Þar gerum við framkvæmdaáætlun í vegamálum. Þar höfum við Vegagerð ríkisins til þess að sjá um hina framkvæmdalegu hlið málsins. Alþingi ákveður fjármagn á fjárlögum að því marki sem það er ekki þá bundið í föstum tekjustofnum. Engu að síður er það ákvörðun Alþingis á hverjum tíma. Þannig höfum við tök á málunum. Þannig gætum við líka haft tök á fjarskiptamálunum ef við hefðum Landssímann, hið öfluga fyrirtæki í hendi, og segðum: „Þetta eru þau verkefni sem við ætlum að leggja áherslu á, beita okkur fyrir að verði gerð og til þess rennur fjármagn, annars vegar frá fyrirtækinu sjálfu og hins vegar, ef á vantar, frá ríkissjóði. Það sem gert er er í almannaeign og við höfum þar hönd í bagga.“ Verði hins vegar Landssíminn seldur og við verðum algjörlega upp á einkaaðila komin með framkvæmd af þessum óskalista þá er þetta býsna haldlítið plagg. Þá er þetta bara eins og svona góð skálaræða og hefur litlu meira gildi en það, herra forseti, því miður. Nógu erfiðlega hefur okkur gengið að fylgja vegáætlun. Þó svo hún sé staðfest, bæði fjármagn og framkvæmd, þá hefur hún núna á síðustu þremur árum, á þriggja ára tímabili, verið skorin niður um 6 milljarða kr. Hvaða hald er þá í þessum óskalista ef Landssíminn verður seldur og enginn aðili er í reynd til að framkvæma það sem hér er verið að óska eftir? Hvers vegna var t.d. ekki arði Landssímans nú í ár beitt til þess að koma einhverju af því sem hér er verið að ræða í framkvæmd? Hvers vegna? Var verið að hlífa honum á einhvern hátt? Það var hirtur út úr honum arður upp á nokkra milljarða króna. Hefði ekki verið nær að beita styrk hans einmitt til þess að gera eitthvað af því góða sem hér er nefnt? En allt á þetta að gera næst, á næsta ári og þarnæsta ári. Uppbygging GSM-símkerfisins út um land hefur nánast staðið í stað í nokkur ár vegna þess að verið er að búa Landssímann, að því er sagt er, undir sölu, undir markaðsvæðingu og því má ekki leggja á hann að standa í framkvæmdum sem hugsanlega skila ekki uppsettum arði, 15% arði, 25% arði eða hver hann er. En hver er það sem setur arðsemiskröfuna? Það er auðvitað hluthafafundurinn þar sem ríkið á nærri 99%. 

Herra forseti. Ég hef áður látið það koma fram að ég tel að þau vinnubrögð sem þessi fjarskiptaáætlun eða þingsályktunartillaga um stefnu í fjarskiptamálum til tiltekins tíma, vísa á eða eru hluti af, séu jákvæð. Það er meira en tímabært að menn taki þetta mikilvæga svið þjóðlífsins sem eru fjarskiptin skipulega fyrir á þennan hátt og reyni að hafa einhverja meðvitund og stefnu og beita sér í því hvernig fjarskiptin þróast og af hvaða gæðum sú þjónusta er sem landsmönnum stendur þar til boða. Það er þeim mun mikilvægara því það eru að verða miklar breytingar í þessum efnum bæði tæknilega og rekstrarlega. Þessi starfsemi byggðist upp um áratuga og alda skeið á grundvelli einkaleyfa. Opinberar stofnanir veittu þessa þjónustu og þetta var skilgreint fyrst og fremst sem þjónusta, sem undirstaða undir aðra starfsemi en ekki sem atvinnurekstur eða gróðavegur. Þetta er nú allt saman á hverfanda hveli og miklum breytingum háð. Fjarskiptasviðið er og hefur á síðustu árum verið mjög undir sem enn eitt svið í samfélaginu þar sem einkavæðingar- og markaðsvæðingaröflin hafa meira og minna náð sínu fram og fært yfir á markaðstorg viðskiptanna, svið sem áður laut fyrst og fremst lögmálum opinberrar þjónustu. Um það allt saman mætti margt segja en er auðvitað ekki tími til í stuttri þingsályktunartillögu. En það skyldi nú ekki fara svo að menn eigi eftir að sjá að það tapast í öllu falli ýmislegt sem kemur til frádráttar því sem þeir telja að e.t.v. vinnist í þessum efnum. Þegar upp er staðið þá er ég nú ekki búinn að sjá að lítil þjóð í stóru og strjálbýlu landi komi endilega til með að búa við betri og hagkvæmari þjónustu í þessum efnum með því að fara þá leið að reyna að láta markaðinn leysa þetta og lappa svo upp á ágalla hans og þar sem honum er áfátt og það sem hann ekki leysir með opinberu inngripi. Það er auðvitað það sem hér á að reyna að gera. Með viðamiklu regluverki með því að skilgreina kröfur um ákveðna þjónustu og með því að halda síðan úti umfangsmiklu eftirliti með markaðnum er ætlunin að þetta eigi að ganga upp. Reynslan sýnir að á því munu verða brotalamir og árekstrar. Þær þjóðir sem hafa prófað þetta og hafa orðið nokkurra ára, svo ekki sé sagt áratuga, reynslu af því að gera þetta, hafa sannarlega fengið að kynnast því að þetta er ekki allt saman tekið út með sældinni. Hinar fallegu kenningar fræðanna ganga ekki alltaf upp þegar þær reka sig á veruleikann. Það breytir svo engu að sumir eru svo djúpt sokknir í trúarbrögð á þessa aðferðafræði að þá er það veruleikinn sem er skakkur en ekki kenningarnar. Auðvitað er einkarekstur á sviði fjarskiptamála ekki nýr af nálinni. Þannig var það mjög víða þegar fjarskiptin byggðust upp í árdaga. Þá voru einkaaðilar þar á ferð og í mörgum þróunarríkjum hafa einkaaðilar frá Vesturlöndum um áratuga skeið byggt upp þessa þjónustu, sumpart í umboði stjórnvalda í þeim löndum. Það gæti verið fróðlegt fyrir menn að kynna sér reynslu Suður-Ameríkuþjóða sumra af því að vestræn, amerísk og evrópsk símafyrirtæki komust þar víða í aðstöðu til að byggja upp og reka fjarskiptakerfi í skjóli einokunar. Þannig áttu t.d. sænskir aðilar að mestu leyti símann í Argentínu og mjólkuðu ekki lítinn arð úr landi um áratuga skeið út á þá eign sína og skildu svo kerfið eftir í rúst og áratugi á eftir tímanum hvað gæði varðaði þegar yfir lauk. Ég held að þessi áætlun sé góðra gjalda verð og markmiðin eru falleg og að mjög miklu leyti fullnægjandi, en það vantar það sem við á að éta. Það er hverjum manni ljóst sem fer yfir þessa áætlun og markmið hennar að þetta eru bara falleg orð á blaði og það er algerlega skrifað í skýin hvernig stjórnvöld ná þessum markmiðum fram. Hvorki eru settir fram fjármunir né eru stjórnvöld að sækja sér sjálfstæða lagastoð til þess að tryggja að þessi markmið, tímasetningar og lýsingar á gæðum hinnar veittu þjónustu gangi fram. Við vitum af reynslunni að það er ákaflega krókótt og mikil fjallabaksleið að færa þennan rekstur eða þjónustu alfarið yfir á hendur einkaaðila og grípa svo inn í með fjárframlögum og reglusetningu og kröfum um þjónustu vegna þeirra annmarka sem auðvitað eru á því að markaður í samkeppni leysi viðfangsefnið, sérstaklega þegar kemur út á landsbyggðina, strjálbýlli svæðin, þar sem reksturinn er síður ábatasamur. Á Íslandi mun verða mjög grimmileg fákeppni ef verður af sölu Símans sem nú er undirbúin. Tvíkeppni í besta falli verður hægt að kalla það, að langmestu leyti, á sviði fjarskipta. Reynsla okkar Íslendingar er ekkert sérstaklega góð af því að tveir og þó að það séu þrír aðilar sem skipti slíkum mörkuðum á milli sín og geti með auðveldum hætti samið þar vopnahlé og skammtað sjálfum sér álitlegan arð og verið áskrifandi að honum árum og jafnvel áratugum saman, eins og við þekkjum t.d. úr tilviki olíufélaganna. Það má líka spyrja hvers vegna sumt af þessu hafi ekki verið gert. Hvers vegna er ekki sumt af því nú þegar í fullum gangi sem hér loksins lítur dagsins ljós í formi fallegra markmiða á blaði, án þess að því sé fylgt eftir með fjárveitingum eða öðru slíku? Hvers vegna er t.d. GSM-kerfið jafngötótt enn þá og raun ber vitni meðfram meginvegakerfinu og gagnvart þjónustuaðilum og íbúum t.d. í strjálbýli landsins? Á það hefur verið bent, um það hefur verið beðið síðastliðin mörg ár, að þarna væru tilfinnanleg göt á ferðinni sem stæði mönnum fyrir þrifum í uppbyggingu atvinnurekstrar, t.d. á sviði ferðaþjónustu, en það hefur ákaflega lítið gerst. Það er fyrst núna sem stjórnvöld hrökkva allt í einu upp þegar fara á að einkavæða Símann. Það skyldi nú ekki vera að þessar ályktanir hér væru að einhverju leyti yfirbót, ég vil ekki beinlínis kalla það kattarþvott en það orð kemur þó í hugann, vegna þess að menn átta sig auðvitað á því að framtíðin er ákaflega ótrygg og það gætir mikillar tortryggni í garð áforma stjórnvalda um einkavæðingu á þessu sviði. Sú einkavæðing er knúin fram í andstöðu við vilja meiri hluta þjóðarinnar sem vill líta á þetta sem þjónustu og vill tryggja þessa hluti með öðrum hætti. Hæstv. ráðherra bendir á að sá tími sé liðinn sem stjórnvöld geti skipað fjarskiptafyrirtækjum í samkeppni fyrir verkum. Gott og vel. En sá tími er ekki liðinn meðan stjórnvöld eiga Símann og geta t.d. með því létta af honum arðgreiðslu í ríkissjóð á móti beitt honum sem tæki til að ná markmiðum sínum fram. Við erum með tækið í höndunum, við eigum það og við getum með einföldum hætti jafnað þá reikninga ef vilji væri fyrir hendi eða hefði verið fyrir hendi. Það hefur ekki verið gert og það er gagnrýnisvert. Ég er ákaflega tortrygginn á og því miður svartsýnn á að þetta muni reynast auðvelt og létt verk ef menn fara þá leið sem hér á að fara, jafnvel þó að falleg fjarskiptaáætlun sé sett á blað að nafninu til, það er ekki það sama og að málin séu í höfn, og alveg sérstaklega tryggir hún ekki landsbyggðinni og öllum landsmönnum án tillits til búsetu jafna stöðu í þessum efnum þegar fram í sækir.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmönnum sem tekið hafa til máls í þessari umræðu fyrir þær undirtektir sem fram hafa komið í ræðum þeirra við þingsályktunartillögu þeirri sem hér er til umfjöllunar. Fyrst vil ég rifja aðeins upp og minna hv. þingmenn, sem spyrja af hverju við vorum ekki búin að gera þetta og hitt og skipa Símanum til verka í þeim efnum, ekki síst vegna þess sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi síðast að við hefðum átt að beita Símanum til verka við uppbyggingu GSM-símakerfa o.s.frv., á það sem fram kemur í skýrslu stýrihópsins sem vann að undirbúningi þessarar þingsályktunartillögu og þeirrar áætlunar sem er til umfjöllunar, en í þeirri skýrslu segir m.a. á bls. 21 um samþjónustu, með leyfi forseta: „Tilskipun Evrópusambandsins 2002/22/EB skilgreinir alþjónustu sem þá lágmarksþjónustu sem ákveðnum rekstraraðila tal- og gagnaflutninga er skylt að veita öllum notendum á viðráðanlegu verði, óháð landfræðilegri staðsetningu. Fyrrgreind tilskipun heimilar ekki að lagðar verði kvaðir á fjarskiptafyrirtæki til að veita þjónustu umfram alþjónustu. Því verður að leita annarra leiða vilji stjórnvöld útvíkka þann ramma.“ Þetta er afar mikilvægt ákvæði í allri þessari umræðu. Ég held að almenningur sem fylgst hefur með umræðunni um sölu grunnnetsins og sölu Símans og öllu því, þar sem menn hafa talað eins og það væri sjálfsagt og það væri hægt og það væri eðlilegt að beita Símanum alveg sérstaklega, vegna þess að ríkið ætti meiri hluta í hlutabréfunum, til þess að framkvæma tiltekna stefnu stjórnvalda. Það er algerlega morgunljóst að á grundvelli þeirra tilskipana sem ég vísaði til er það ekki fær leið, heldur er eina færa leiðin sú sem við leggjum til hér, m.a. með hugmyndafræðinni á grundvelli samþjónustu. Hver er hún? Jú, frekar en að taka arðinn út úr Símanum og setja hann inn þar aftur þar sem ríkissjóður er einn af hluthöfum í Símanum - við megum ekki gleyma því að fleiri eiga Símann, ég veit a.m.k. um tvo inni í þingsalnum núna sem eru hluthafar í Símanum, við verðum að taka tillit til þess - en við getum ekki raskað þessum markaði með þeim hætti að skapa Símanum forskot með því að greiða inn í hann hluta af arði ríkisins af hlutabréfi ríkisins. Það er óframkvæmanleg leið, vegna þess að með því er ríkið að skapa Símanum forskot umfram önnur fjarskiptafyrirtæki. Þá förum við þá leið, eins og t.d. með þéttingu GSM-símakerfanna á þjóðvegum landsins og fjölförnum ferðamannastöðum, sem við höfum prýðilega reynslu af að bjóða út þjónustuna. Við höfum gert það á mörgum sviðum. Við höfum boðið út framkvæmdir í vegagerð, hafnagerð og á flugvöllum. Við erum að bjóða út þjónustu eins og rekstur ferja, Herjólfur er stærsta dæmið þar um, við erum að bjóða út þjónustu í flugi til jaðarbyggða. Við höfum ekki sett upp ríkisflugfélög. Nei, við höfum boðið út þessa þjónustu og þeir fá sem bjóðast til að framkvæma hana fyrir lægstan ríkisstyrkinn. Sama verður upp á teningnum hjá okkur með þessari aðferðafræði á sviði fjarskiptanna. Við ætlum okkur að bjóða út GSM-fjarskiptaþjónustu á þjóðvegum og fjölförnum ferðamannastöðum á sömu forsendum. Þeir fá sem eru tilbúnir til að framkvæma verkið fyrir lægstan ríkisstyrkinn. Ég tel að þetta sé langheilbrigðasta aðferðin. Þá röskum við ekki markaði. Við sköpum ekki samkeppnisforskot, við höfum þetta opið og gegnsætt og ýtum undir samkeppni á þessum markaði. Það er geysilega mikilvægt atriði og ég er alveg sannfærður um að þegar hv. þingmenn átta sig betur á þessari hugmyndafræði muni þeir fallast á þessa leið. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson velti fyrir sér stofnkostnaði við þær framkvæmdir á vettvangi fjarskiptanna sem blasir við að fara verður út í. Ég hef nefnt það áður í þessari umræðu að nú þegar eru það þrjú meginsvið. Það eru úrbætur á sviði GSM-símaþjónustunnar, úrbætur á sviði stafrænna útvarps- og sjónvarpssendinga um gervihnött, og úrbætur á netinu, þ.e. að háhraðatengingarnar verði bættar og sú þjónusta verði aukin um landið. Ef ég byrja á því síðastnefnda þá er ljóst að við leggjum mjög traust okkar á að tæknin hjálpi okkur og hins vegar að fjarskiptafyrirtækin leggi sig fram um að veita þá þjónustu sem við gerum ráð fyrir að veitt verði, það er auðvitað grundvallaratriði, án þess að til þess þurfi að koma að vera með sérstaka styrki. Við gerum engu að síður ráð fyrir þeim möguleika og þess vegna hefur ríkisstjórnin gert ráð fyrir að stofnaður verði sérstakur fjarskiptasjóður sem taki til þessara verka. Kostnaðurinn við aðgerðirnar hvað varðar háhraðatengingarnar liggur ekki fyrir vegna þess að það er spurning hvar mörkin liggja á milli þess sem fjarskiptafyrirtækin gera sjálfviljug og án nokkurs atbeina og þess sem ríkið þarf með einhverjum hætti að koma að. Ég tel að það sé fullkomlega eðlilegt að við gerum þetta svona og fikrum okkur áfram inn í þá metnaðarfullu veröld sem við erum að marka hér með þessari áætlun. Í annan stað eru hins vegar stafrænu sjónvarpssendingarnar um gervihnettina. Ríkisstjórnin hefur þegar tilkynnt þá ákvörðun sína að leggja 150 millj. kr. til þeirra aðgerða. Í þriðja lagi er síðan gert ráð fyrir uppbyggingu á hringveginum þar sem ekki er farsímasamband nú þegar, á fjallvegum á hringveginum og helstu leiðum, t.d. eins og hringtengingin um Vestfirði og norðausturhornið og hringtengingin á Vesturlandi. Á þessum meginleiðum um fjallvegi og víða annars staðar sem ég ætla ekki að tilgreina í smáatriðum. Gert er ráð fyrir að það kosti u.þ.b. 900 millj. kr. að ná þessum áföngum sem yrði í rauninni alger bylting í GSM-símasamböndum. Við höfum lagt þetta niður fyrir okkur í krónum og aurum með þessum hætti. 
             Hvers vegna gerum við þetta ekki strax? heyrist utan úr sal. Ég var einmitt að rifja það upp í hliðarsalnum áðan, þegar verið var að kvarta undan því að við værum ekki búin að gera þetta allt, að í ágætu háskólaumhverfi norður í landi, nánar tiltekið norður í Hjaltadal, var dugnaðarforkur við skólastjórn og gerði margt en engu að síður er núverandi ráðamaður á þeim bæ í ani við að framkvæma og koma á margs konar starfsemi sem auðvitað hefði átt að gera í tíð þess fyrri. Það er bara partur af framvindunni hjá okkur að við gerum ekki allt strax og ekki síst á sviði fjarskiptanna vegna þess að þar er þróunin er svo hröð að við höfum ekki undan að áforma að taka upp nýja tækni vegna þess að það er umsvifalaust komin ný til skjalanna. Það þarf því að velja og hafna og gæta sín á að fjárfesta rétt. Ég sé ekki eftir þeirri ákvörðun minni að fara ekki af stað með útboð á þriðju kynslóð farsíma á sínum tíma þegar verið var að því í Evrópu allri og ýmsir ágætir hv. þingmenn skömmuðu samgönguráðherrann fyrir að bjóða ekki út þriðju kynslóð farsíma og stórgræða. Morgunblaðið skrifaði leiðara og krafðist þess að samgönguráðherra færi strax í það að bjóða upp leyfi þriðju kynslóðar farsíma. Til allrar hamingju gættum við að okkur og fórum ekki þá leið eins og var gert úti í Evrópu þar sem símafyrirtækin reistu sér hurðarás um öxl með því að taka upp þessa tækni í boði ríkjanna sem veittu þessi leyfi og gátu síðan ekki selt. Við Íslendingar vorum svo heppnir að við fórum ekki þá leið. Við þurfum að horfa vítt um, gera áætlanir fram í tímann en reyna umfram allt að nýta okkur tæknina og láta hana fleyta okkur fram og hjálpa okkur við þessa uppbyggingu. Virðulegi forseti. Ég held að ég sé búinn að fara yfir þau atriði sem hér var spurt alveg sérstaklega um. Ég vísa því algerlega á bug sem hv. þm. Jón Bjarnason talaði hér um, að hér væri haldlítið plagg. Pappír út af fyrir sig er ekki mikils virði, aðalatriðið er að þeir sem eru við völdin hafi skýra framtíðarsýn. Sú þingsályktunartillaga sem hér liggur fyrir er dæmi um það að stjórnvöld, ríkisstjórnin, hafa mjög skýra sýn á sviði fjarskiptamála og eru studd af þingflokkunum dyggilega. Ég fagna því alveg sérstaklega hvað viðbrögðin við þessari þingsályktunartillögu eru góð engu að síður og þakka hv. þingmönnum sem hér hafa talað fyrir það hversu góðan skilning í rauninni þeir hafa á þeim áformum sem hér eru uppi þó að góðar ábendingar og gagnlegar hafi komið fram í þessari umræðu eins og jafnan er.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki miklu við þetta að bæta eftir það sem ég sagði í ræðu minni en mig langar að spyrja hæstv. samgönguráðherra út í það sem hann var að tala um, samþjónustuna, að bjóða út þjónustuna, ýta undir samkeppni og allt þetta til þess m.a. að þjóðvegakerfið allt saman verði GSM-vætt, ef svo má að orði komast: Hvað gerði það að verkum að þetta gat ekki gerst fyrir einu, tveimur, þremur eða fjórum árum? Hvað stoppaði hæstv. ríkisstjórn í að koma með þetta nýyrði, samþjónustu, og ætla að fara þá leið sem hér er verið að tala um?

Virðulegi forseti. Það er kannski partur af þróun sem verður í samfélaginu sem skýrir það hvers vegna við erum núna að fjalla um fjarskiptaáætlun, um leið og við erum að fjalla um frumvarp til laga um breytingar á fjarskiptalögunum sem fela það í sér, sem ekki var áður, að það sé lagaskylda að leggja upp slíka áætlun. Réttilega benti hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson á að ekki lægi sérstök lagastoð að baki áformum um gerð fjarskiptaáætlunar en í mjög merkilegri skýrslu um upplýsingasamfélagið, sem hefur verið nefnd Auðlind í allra þágu, var í fyrsta skipti skrifuð inn af samgönguráðuneytinu hugmyndafræðin um það að setja upp þessa fjarskiptaáætlun. Þróunin hefur verið mikil og hröð í þessu öllu saman. Það er alveg ljóst að ef við hefðum lagt í þann víkinginn að setja upp NMT-senda úti um allar jarðir þegar NMT-farsímakerfið var byggt upp á sínum tíma stæðum við frammi fyrir vanda. Sá búnaður er að verða úreltur. Ég held satt að segja að núna sé alveg rétti tíminn hjá okkur þegar það liggur nokk fyrir að GSM-símatæknin verður þróuð áfram og við getum notað sendana fyrir GSM-símana þangað til þriðja kynslóðin kemur. 

Hæstv. forseti. Hæstv. samgönguráðherra svaraði spurningu minni svo að það væri sennilega þróun sem hefði gert þetta að verkum. Ég held hins vegar að það hafi ekkert átt sér stað í þróun í þessum efnum síðasta ár eða tvö sem geri það að verkum að það sé akkúrat hægt að gera þetta núna. Ég held að það hafi eingöngu verið viljaleysi ríkisstjórnar að hafa ekki gert þetta fyrr. Ég tók í ræðu minni dæmi um íbúa í því litla fallega byggðarlagi sem heitir Hrísey sem tóku sig sjálfir til og borguðu 2–2,5 millj. kr. til þess að koma sér í háhraðatengingar vegna þess að þeir vildu ekki vera annars flokks borgarar. Hríseyingar vildu komast í þessa þjónustu, m.a. út af fjarnámi og öðru, og þeir þurftu að borga þetta úr eigin vasa. Aðrir Íslendingar, hvort sem eru í Stykkishólmi, á Siglufirði eða í Bolungarvík, fengu þetta beint frá þeim aðilum sem þar voru. Nú á hins vegar að setja upp gulrót og bjóða þetta út sem er ágætt. Ég hef aðra spurningu til hæstv. samgönguráðherra sem ég vona að hann geti svarað mjög skýrt í sínu seinna andsvari: Er það ákvörðun og er hægt að treysta því að af þeim peningum sem koma inn vegna Símans verði tekin frá upphæð - hér hefur verið nefnd talan 1.050 milljónir plús vegna þess að menn vita ekki hvað þarf að borga með háhraðatengingunum - og stofnaður sérstakur sjóður um það sem verður tekið út úr til að fara í þessa framkvæmd? Eða þurfum við að treysta á fjárveitingar Alþingis með fjárlögum hvert og eitt ár? Þetta er mikið atriði og kemur því verulega við hvernig muni vinnast í framtíðinni. Það þarf hreinlega að taka fé frá og það má ekki verða nein barátta viðkomandi samgönguráðherra við hæstv. fjármálaráðherra til að fá einhverjar krónur til að uppfylla það metnaðarfulla plagg sem hér er. Ég lýsi stuðningi við það - ef kjötið fylgir með á beininu.

Virðulegur forseti. Fyrst hvað varðar það sem gerðist í Hrísey. Það liggur náttúrlega alveg ljóst fyrir að þar voru mjög framsýnir menn á ferðinni sem leystu sín mál sjálfir eins og hefur gerst mjög víða um land. Þeir hafa notið arðsins af því. Þeir voru að sækjast í þetta  Hvort ríkisstjórnin hafi tekið ákvörðun um að leggja þessa fjármuni til hliðar? Já, það liggur fyrir. Það var gefin út yfirlýsing um það, um leið og ríkisstjórnin tók ákvörðun um að selja hlutabréfin í Símanum og tilkynnti það var tilkynnt um þann ríflega milljarð sem færi í þetta. Hins vegar vil ég ekki gera lítið úr því, eins og hv. þingmaður, að Alþingi sé tilbúið til að leggja fjármuni í framfaramál í gegnum afgreiðslu fjárlaga. 

Herra forseti. Það sem hér er að gerast er í hnotskurn að það á að einkavæða tiltekna starfsemi en um leið viðurkenna menn að markaðurinn muni aldrei leysa þetta verkefni sómasamlega af hendi einn og óstýrður. Þá grípa menn til þeirra ráða að leggja kvaðir á fyrirtækin og skilgreina ákveðna þjónustu sem þau verða að uppfylla. Auðvitað grípa stjórnvöld þar með strax inn í og það er viðurkenning á því að markaðurinn muni ekki leysa þetta með sómasamlegum hætti í þágu allra landsmanna. Þar sem það dugar svo ekki til að skilgreina kröfur um alþjónustu eða samþjónustu eða hvað menn velja nú að kalla það á að beita skattpeningum. Þá á að beita opinberu fé til að stoppa í götin. Þetta er krókótt leið. Þetta vandamál glíma menn víða við á byggðu bóli. Svíar hafa rætt það mjög mikið hver eigi að leggja síðustu míluna. Þeir hafa þegar reynt að glíma við vandann með þeim aðferðum sem hér á að fara að byrja á á Íslandi. Þeir hafa sett milljarðatugi sænskra króna í að reyna að breiðbandsvæða strjálbýlið í Svíþjóð með takmörkuðum árangri, sem þeir nú sjálfir viðurkenna, vegna þess að það er engin einföld, auðveld lausn á flóknu vandamáli af þessu tagi. Ég gagnrýni það og tel mig gera það á traustum fræðilegum grunni að ríkið sem eigandi Símans hefði að sjálfsögðu getað á umliðnum árum haft stefnu um það hvernig það fyrirtæki starfaði. Það hefði ekki brotið nein lög, hvorki guðs né manna, ekki hlutafélagalög, ekki samkeppnisreglur. Ríkið hefur því miður ekki markað sér stefnu. Síminn hefur hegðað sér eins og að nú þegar ætti hann einhver annar en hið opinbera. Það hefði að mínu mati verið góð fjárfesting ef Síminn hefði tekið skyldur sínar sem landsfyrirtæki alvarlegar á undanförnum missirum og lagt meiri fjármuni í uppbyggingu farsímakerfisins og hraðari breiðbandsvæðingu. Hann stæði sterkari að vígi í dag og með betri ímynd meðal þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í framsöguræðu minni fyrr í kvöld er staða fjarskiptakerfisins og þjónustunnar á Íslandi með því allra besta sem þekkist í Evrópu. Það er nú ekki verra en það.  Síminn hefur í gegnum tíðina staðið fyrir feiknarlega öflugri uppbyggingu eins og má lesa út úr þeim orðum mínum að hér er eitt allra öflugasta fjarskiptakerfið sem völ er á. Þar til viðbótar voru teknar ákvarðanir á sínum tíma um að það skyldi vera ein verðlagning í talsímaþjónustu alls staðar. Það er sama verð í farsímaþjónustu alls staðar. Ég stóð fyrir því að ráðuneytið gerði sérstakan samning við Símann um hið svokallaða ADM-net sem tryggði það að verð á gagnaflutningum lækkaði mjög mikið og það varð jöfnuður á svæðunum í verði. Þetta skipti miklu máli. Ég get hins vegar alveg tekið undir það með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að við höfum gert meiri kröfur. Við höfum gert meiri kröfur þrátt fyrir þessa góðu stöðu. Það er það sem við erum að leggja á ráðin um núna og stilla því upp með mjög skipulögðum hætti hvernig við stöndum að þessum úrbótum. Mikilvægustu úrbæturnar núna eru á sviði GSM-kerfisins vegna þess að þar er um að ræða öryggisþætti.

Herra forseti. Það er alveg rétt að Síminn, áður Póstur og sími, er gott fyrirtæki og hefur skilað Íslendingum miklum árangri gegnum áratugina með uppbyggingu sinni. Hann hefur gert ýmislegt vel og alveg fram á þennan dag. Ég bakka samt ekki með það að hann hefur haft afl til að gera enn betur. Það er rétt að kröfurnar sem við gerum eru miklar, sem betur fer vil ég segja því að það er einmitt forsenda þess að við, fámenn þjóð í stóru og strjálbýlu landi, getum búið hér í nútímasamfélagi og verið öll fullgildir þátttakendur í því. Það er ákaflega mikið í húfi. Nógu erfið er barátta hinna minni byggða og landsbyggðarinnar þó að ekki halli meira á menn í þessum efnum en raun ber þó þegar vitni. Varðandi gjaldskrárbreytingar og landið allt sem eitt gjaldsvæði í talsímaþjónustu getum við rætt þau mál við núverandi hæstv. samgönguráðherra, bæði ég, ræðumaður sem hér talar, og eins sá sem situr á forsetastóli. Að síðustu vil ég leggja á það áherslu að það er framtíðin og framtíðarþróunin sem hér skiptir öllu máli. Ástandið í núinu er að mörgu leyti bærilegt vegna þeirrar uppbyggingar frá umliðnum árum og áratugum sem við búum að. Jafnvel þó að tæknin breytist og margt nýtt hafi komið til sögunnar skiptir líka áratugauppbygging sem að baki liggur miklu máli og sú pólitík sem þar hefur verið lögð til grundvallar. Áhyggjur mínar liggja í því að það verði torsótt leið að sækja í gegnum markaðinn og hreinan einkarekstur þann jöfnuð og þá tryggingu að landsmenn, án tillits til búsetu, fái um ókomin ár að vera fullgildir þátttakendur í upplýsingasamfélaginu og njóta þar jafns réttar, bæði hvað varðar aðgang og verð. Einhverjir fjármunir í sjóð í eitt skipti núna og einhver fjárfesting, þó að ágæt sé, eru engin trygging fyrir því að eftir fimm ár eða tíu hafi ekki dregið aftur í sundur. Því miður sýnir reynslan frá löndum sem hafa hana, eins og Nýja-Sjáland, að þar liggja hætturnar.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon minnist oft á Nýja-Sjáland og hætturnar sem þar má finna og draga lærdóm af. Ég tek algjörlega undir með hv. þingmanni að við gerum miklar kröfur og við eigum að gera miklar kröfur vegna þess að bætt fjarskipti og öflug þjónusta skapar okkur Íslendingum svo mikla möguleika. Ég held því fram að þau áform sem uppi eru í þeirri áætlun sem er til umfjöllunar sé einhver mesta byggðaaðgerð sem við getum tekist á við. Ég held að það hljóti að geta verið býsna skemmtilegt viðfangsefni fyrir hv. þingmenn að fá slíkt tæki í hendurnar til að bæta búsetuskilyrðin um allt land. Unga fólkið sem býr í dreifbýlinu og einnig hinir eldri nýta sér internetið til að leita sér þekkingar, til náms og til viðskipta. Ferðaþjónustan á t.d. geysilega mikið undir því að fjarskiptin séu örugg, ódýr og aðgengileg. Með „aðgengileg“ á ég við að háhraðatengingar og GSM-símasambönd séu sem víðast sem tryggi viðskiptin. Heimasíður ferðaþjónustufyrirtækja eru meira og minna að verða lykillinn að viðskiptunum. Það eru bein viðskipti með sítengdum samböndum á milli þeirra sem eru að kaupa á markaði úti um allan heim og þeirra í ferðaþjónustu bænda sem selja þjónustu. Við eigum því mikið undir og þess vegna eigum við að 

Herra forseti. Ég ætla að vekja athygli forseta á því að hér hefur staðið fundur linnulaust síðan upp úr hádegi og orðið kvöldsett. Það er reyndar hið fegursta kvöld úti og væri ekki dónalegt að ljúka störfum og ganga út í góða veðrið. Ég ætla að inna sérstaklega eftir því hvort það eigi að rjúfa þá venju að gefa kvöldmatarhlé þegar svo langt er liðið á kvöld ef enn á að funda og ræða mikil mál. Það kemur mér nokkuð á óvart að forseti skuli ætla að halda mönnum hér sársoltnum við umræður lagt inn í kvöldið eða jafnvel nóttina. Er það virkilega ætlun forseta?

Það er sjálfsagt að verða við því að veita kvöldmatarhlé. Fundi er frestað í hálftíma. Ég vona að það sé nóg. Fundi verður fram haldið 25 mínútur fyrir níu.

Hæstv. Forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um Lánasjóð landbúnaðarins á þskj. 1164, 786. máli. Með frumvarpi þessu er lagt til að landbúnaðarráðherra verði heimilt að selja allar eignir og semja um yfirtöku skulda Lánasjóðs landbúnaðarins. Einnig er gert ráð fyrir því að söluandvirði sjóðsins, að frádregnum kostnaði við sölu og niðurlagningu hans, renni til Lífeyrissjóðs bænda. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að starfsemi sjóðsins verði hætt um næstu áramót. Gert er ráð fyrir því að störf starfsmanna Lánasjóðs landbúnaðarins falli niður frá og með sama tíma og fer um réttindi og skyldur þeirra samkvæmt lögum nr. 70/1998, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þegar starfsemi sjóðsins verður hætt tekur ríkissjóður við öllum réttindum og skyldum sjóðsins gagnvart einstaklingum og lögaðilum. Í athugasemdum við frumvarp þetta segir að gert sé ráð fyrir að einkavæðingarnefnd verði falin framkvæmd sölunnar og að nauðsynlegt sé að fram fari mat á væntanlegum kaupanda þar sem stór hluti skuldbindinga sjóðsins er í formi óuppgreiðanlegra skuldabréfa með einfaldri ábyrgð ríkissjóðs. Þá tel ég einnig mikilvægt í söluferlinu að hugað verði að hag starfsmanna sjóðsins svo og viðskiptavina hans, bændanna í landinu. Lánasjóður landbúnaðarins var stofnaður á grunni Stofnlánadeildar landbúnaðarins. Meginhlutverk sjóðsins er að tryggja landbúnaðinum aðgang að lánsfé til fjárfestinga á hagstæðum kjörum og stuðla að æskilegri þróun atvinnuvegarins. Miklar breytingar hafa orðið á síðustu árum á innlendum lánsfjármarkaði. Er nú svo komið að bankar og sparisjóðir geta í mörgum tilvikum boðið upp á sambærileg eða hagstæðari lán en Lánasjóður landbúnaðarins. Hefur það valdið samdrætti í útlánum sjóðsins. Þá hafa einnig aukist óútskýrðar uppgreiðslur lána hjá sjóðnum. Í ljósi þessa ákvað ég í upphafi þessa árs að skipa sérstaka verkefnisstjórn til að fjalla um stöðu og framtíð Lánasjóðs landbúnaðarins. Tilnefndu Bændasamtök Íslands tvo af fimm nefndarmönnum. Einn var tilnefndur af stjórn Lánasjóðs landbúnaðarins og tveir fulltrúar komu frá landbúnaðarráðuneytinu. Verkefnisstjórninni var falið að endurskoða framtíðarhlutverk og tilgang Lánasjóðs landbúnaðarins í ljósi þeirrar þróunar sem átt hefur sér stað á fjármálamarkaði hér á landi. Verkefnisstjórnin lauk störfum rétt fyrir páska og skilaði til mín áliti. Þar kemur m.a. fram, með leyfi forseta: „Það er mat verkefnisstjórnarinnar að miðað við núverandi aðstæður komi vart til greina að Lánasjóður landbúnaðarins verði rekinn áfram í óbreyttri mynd. Gjörbreyttar aðstæður á fjármálamarkaði, óvissa um framtíðarskipan búnaðargjalds og samkeppnisstaða sjóðsins sem fjármálafyrirtækis benda ótvírætt í þessa átt.“ Þá var fjallað um málefni lánasjóðsins á búnaðarþingi sem haldið var 6.–10. mars síðastliðinn en þingið samþykkti m.a., með leyfi forseta: „… í ljósi gjörbreyttra aðstæðna á fjármagnsmarkaði verði tæpast forsendur til áframhaldandi innheimtu búnaðargjalds til lánasjóðsins.“ Verkefnisstjórnin mat ályktun búnaðarþings þannig að þingið telji einungis tímaspursmál hvenær hætt verði innheimtu búnaðargjalds til Lánasjóðs landbúnaðarins. Ein af meginforsendum fyrir þessu mati er sú að nokkur hluti viðskiptavina Lánasjóðs landbúnaðarins hefur greitt upp lán sín og flutt viðskipti sín til annarra fjármálastofnana. Því er líklegt að krafan um að hætt verði innheimtu búnaðargjalds til lánasjóðsins verði sterkari eftir því sem fram líða stundir. Það er ljóst að sjóðurinn á í vök að verjast og niðurfelling búnaðargjalds mun að öllum líkindum hafa neikvæð áhrif á eiginfjárstöðu sjóðsins til lengri tíma litið. Þá er það athyglisvert að þótt sú verði raunin að búnaðargjaldið renni áfram til sjóðsins þá verður erfitt að viðhalda eigin fé sjóðsins í breyttu umhverfi en samkvæmt núgildandi lögum ber að viðhalda eigin fé sjóðsins að raungildi. Hæstv. forseti. Niðurstöðurnar af vinnu verkefnisstjórnarinnar eru í stuttu máli eftirfarandi: 1. Vaxtaáhætta vegna uppgreiðslumöguleika á útlánum sjóðsins en ekki á skuldbindingum hans er veruleg, sérstaklega í ljósi aukinnar samkeppni. Vaxtaáhættan er einkum vegna þess að útlán sjóðsins eru uppgreiðanleg án sérstaks gjalds en lántökur sjóðsins eru í óuppgreiðanlegum skuldabréfum. Uppgreiðslur á útlánum sjóðsins hafa aukist verulega frá júlí á síðasta ári og virðast þær auknu uppgreiðslur halda áfram á þessu ári. 2. Afnám búnaðargjalds mun neyða sjóðinn til að hækka vexti sem mun auka uppgreiðslur enn frekar. 3. Í ljósi lágra og lækkandi langtímavaxta virðist afar takmarkað rými til vaxtahækkana til að mæta rýrnun eigin fjár og virðist það rými bundið við útlán á lægri vöxtum. 4. Niðurstaða útreikninga bendir til þess að eiginfjárstaða rýrni um 2.250 millj. kr. árið 2015 við afnám búnaðargjalds að öðru óbreyttu, þ.e. ef búnaðargjaldið yrði afnumið og sjóðurinn rekinn áfram. 5. Niðurstöður útreikninga eru þær í meginatriðum að vextir útlána sjóðsins þurfi að hækka umtalsvert til að viðhalda raunvirði eigin fjár eða að lágmarki tæp 2%, en lánasjóðnum er skylt að viðhalda eigin fé sjóðsins samkvæmt lögum nr. 68/1997. Það mun enn frekar auka tilhneigingu skuldara til frekari uppgreiðslna. Verkefnisstjórnin taldi því erfitt fyrir lánasjóðinn að viðhalda eigin fé sjóðsins til lengri tíma litið vegna skertrar samkeppnisstöðu og því væri nauðsynlegt að bregðast hratt við. Líklegt er að stærri viðskiptavinir sjóðsins hverfi fyrstir og minni viðskiptavinir sitji eftir. Auknar uppgreiðslur þýða hækkun á handbæru fé sem leiðir til þess að sjóðurinn þróast í að verða einhvers konar fjárfestingarsjóður með fullar skúffur fjár. Í framreikningum er gert ráð fyrir að uppgreiðslur útlána beinist í auknum mæli að útlánum á hærri vöxtum. Þetta leiðir til þess að meðalvextir útlána fara lækkandi úr um 4,7% á þessu ári í um 4,05% árið 2015, miðað við niðurstöður verkefnisstjórnar. Sjóðurinn virðist of lítill með tilliti til rekstrarlegrar hagkvæmni. Hæstv. forseti. Með frumvarpi þessu er gert ráð fyrir að söluandvirði Lánasjóðs landbúnaðarins renni til styrkingar Lífeyrissjóðs bænda. Margvísleg rök eru fyrir þessari ráðstöfun en helst ber að nefna að undir lok 8. áratugar síðustu aldar var höfuðstóll Stofnlánadeildar landbúnaðarins orðinn neikvæður. Árið 1978 var tekið upp lánajöfnunargjald, 1%, sem lagt var á alla búvörusölu til viðbótar þeirri gjaldtöku sem fyrir var. Síðari árin var gjaldtakan samtals 2% og lagðist á heildsöluverð auk 0,25% hlutar í búnaðarmálasjóðsgjaldi sem lagt var á verð til framleiðenda. Frá árinu 1998 hefur verið innheimt búnaðargjald og hefur stór hluti þess runnið til Lánasjóðs landbúnaðarins eða um 140 millj. kr. á ári síðustu ár. Eigið fé Lánasjóðs landbúnaðarins hefur því myndast og verið viðhaldið á síðasta aldarfjórðungi af lánaviðskiptum við bændur og innheimtu sjóðagjalda sem bændur hafa borið. Einnig ber að minnast þess að þegar Lífeyrissjóður bænda var stofnaður, 1971, var ákveðið að taka sérstaklega á málum bænda, sem fæddir voru 1914 eða fyrr. Sjóðnum var ekki gert að greiða þeim lífeyri heldur tók ríkið það á sig að hluta, 62,5%, en Stofnlánadeild var gert að greiða hluta lífeyrisins, 37,5%. Lífeyrissjóði bænda var á hinn bóginn gert að lána Stofnlánadeildinni óverðtryggt um árabil til að mæta þessum kostnaði deildarinnar. Þá er í 11. gr. laga nr. 68/1997, um Lánasjóð landbúnaðarins, kveðið á um að arð af eigin fé megi einungis „nota til að lækka vexti af útlánum sjóðsins … nema raungildi sjóðsins hafi rýrnað“. Í athugasemd um þessa grein í lagafrumvarpinu sagði á sínum tíma: „Ákvæðið um að arð af eigin fé skuli einungis heimilt að nota til að lækka vexti á útlánum sjóðsins er sett vegna þess að eigið fé er byggt upp með gjöldum sem annars vegar hafa verið lögð á búvöruframleiðendur og hins vegar á búvöruframleiðsluna …“ Það var augljós vilji löggjafans á þessum tíma að bændur landsins skyldu njóta eigin fjár sjóðsins. Samkvæmt 6. gr. laga nr. 68/1997, um Lánasjóð landbúnaðarins, er búnaðargjald einn af tekjustofnum sjóðsins. Í 6. gr. laga nr. 84/1997, um búnaðargjald, sbr. 4. gr. laga nr. 166/2002, um breytingu á þeim lögum, kemur fram hlutfallsleg skipting tekna af búnaðargjaldi eftir afurðum. Ef frumvarpið verður að lögum er ljóst að breyta þarf lögum nr. 68/1997, um búnaðargjald, með áorðnum breytingum, þar sem kveða þarf á um hlut Lánasjóðs landbúnaðarins í búnaðargjaldinu. Þau lög þurfa að taka gildi fyrir 31. desember 2005. Ég geri ráð fyrir að koma með slíkt frumvarp á þingið í haust eða þegar landbúnaðarráðuneytið í samvinnu við Bændasamtök Íslands hafa komist að nýju samkomulagi um innheimtu búnaðargjalds og ráðstöfun þess. Ég mæli einnig fyrir breytingum á ýmsum lögum vegna sölu Lánasjóðs landbúnaðarins og niðurlagningu hans sem er nauðsynlegt til samræmis við það sem hér hefur verið rakið. Á þetta við um 47. gr. jarðalaga, 100. gr. laga um lax- og silungsveiði og 28. gr. laga um skógrækt. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbúnaðarnefndar.

Herra forseti. Það má sjálfsagt telja það tímanna tákn og hefði einhvern tímann þótt saga til næsta bæjar að hæstv. landbúnaðarráðherra, varaformaður Framsóknarflokksins, flytti frumvarp til laga um að einkavæða Lánasjóð landbúnaðarins, leggja hann niður, selja hann og færa verkefnið yfir í einkarekstur og afskrifa þann félagslega fjárfestingarlánasjóð sem bændur byggðu upp og var um áratugi ein af kjölfestustofnunum í uppbyggingu íslensks landbúnaðar og hefur óumdeilanlega leikið mikið hlutverk. Að sjálfsögðu er ekkert óumbreytanlegt og nýjar aðstæður geta kallað á nýjar lausnir. Það blasir við mönnum að rekstur Lánasjóðs landbúnaðarins er erfiður í óbreyttri mynd, a.m.k. eins og aðstæður eru í augnablikinu og vegna utanaðkomandi áhrifa á starfsemi hans, sérstaklega þau gylliboð sem sumar bankastofnanir hafa allt í einu séð sér fært að veita vel völdum viðskiptavinum sjóðsins, svipað og ákveðnar bankastofnanir fundu allt í einu upp á síðsumars, að þær gætu boðið almenningi miklu hagstæðari lán til húsnæðiskaupa en þær höfðu áður látið hvarfla að sér. Vel að merkja gerðist það ekki fyrr en sömu bankastofnanir höfðu tapað máli fyrir Eftirlitsstofnun EFTA þar sem þær hugðust knésetja Íbúðalánasjóð með þeim aðferðum. Þegar það tókst ekki fundu bankastjórarnir allt í einu forsendur í sínum ranni til að stórlækka vexti til íbúðalána, fara með hlutfall upp í 90% og síðan 100% um tíma og mætti margt um það segja. Ég held því að menn ættu í fyrsta lagi áður en þeir hrapa að niðurstöðum í málinu, að greina svolítið ástæðurnar sem að baki liggja og velta því fyrir sér hvers vegna tvísýnar horfur séu um áframhaldandi rekstur stofnlánadeildarinnar um sinn. Er það eitthvað sem er endilega komið til með að vera? Í öðru lagi verða menn auðvitað að spyrja sig að því, þó svo menn standi frammi fyrir einhverjum erfiðleikum, hvort einfaldasta leiðin að leysa þá erfiðleika sé að gefast upp, leggja niður skottið og gefast upp með það að landbúnaðurinn eigi sér trygga stofnfjármögnun til fjárfestinga og uppbyggingar í greininni sem tryggir aðilum jafnræði og aðgang að fjármagni án þess að þeir þurfi að ganga svipuð göng eftir aðstæðum hver fyrir sína lánastofnun og láta reyna á kjör sín þar. Ég verð að segja alveg eins og er að þegar maður horfir til reynslunnar sem margir mæra mjög um þessar mundir af einkavæðingu bankanna og einkavæðingu fjárfestingarlánasjóða atvinnuveganna, sjávarútvegsins og iðnaðarins í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins og síðan áfram leiðina í Íslandsbanka, eru tvær hliðar á því máli. Menn bera sig vel á veltitímum á meðan afkoma bankanna er góð og telja sig vera að sigra heiminn, en það er ekki sömu sögu að segja alls staðar á landsbyggðinni þar sem einyrkjar í útgerð eða menn sem eru að baksa við að byggja upp iðnað, utan við 101, segja. Ég geri ráð fyrir að hæstv. landbúnaðarráðherra, þó hann sé ekki nema af Suðurlandinu, þekki það að það hefur ekki verið þrautalaust hjá öllum sem fyrrum gengu að þessari grunnfjármögnun í atvinnuuppbyggingu sinni vísri. Ég veit dæmi um að menn hafa mátt berjast í bönkum í bókstaflegri merkingu mánuðum og jafnvel missirum saman til þess að fá fyrirgreiðslu til að fjármagna nýsmíði fiskiskipa, þó í boði væri 1. veðréttur í skipinu og jafnvel einhverjar veiðiheimildir að auki. Að vísu lyftist yfirleitt brúnin á bankastjórunum ef hægt er að setja kvóta einhvers staðar að veði. Jafnvel 1. veðréttur í fínasta skipi varð skyndilega einskis virði þegar búið var að leggja niður Fiskveiðasjóð, svo maður tali ekki um erfiðleika iðnrekstrar úti á landi til að fá fyrirgreiðslu. Það þýðir lítið að bjóða upp á veð í húsnæðinu sem á að byggja eða vélunum sem á að kaupa. Ef póstnúmerið er hærra en 1 vandast málin. Það er því ekki að sækja í þá reynslu þó hún sé auðvitað blendin. Þó stærri fyrirtæki og þau sem eru orðin nægjanlega burðug til að leita jafnvel tilboða í bankaþjónustu komist ágætlega af er ekki slíku að heilsa í öllum tilvikum þegar í hlut eiga smærri einyrkjar í rekstri í sjávarútvegi og iðnaði sem áður nutu mjög góðs af því kerfi sem þar hafði verið uppbyggt. Fiskveiðasjóður skilaði t.d. viðskiptavinum sínum ákaflega hagstæðri fjármögnun í áratugi og endurgreiddi hluta af vaxtagreiðslunum yfirleitt um hver einustu áramót inn á reikning viðskiptavinanna. Það er önnur hlið á því máli sem minna er talað um þegar sigurlýsingarnar vella út úr fjölmiðlunum. Það eru verulegir erfiðleikar ákveðins hluta atvinnugreinanna sem urðu fyrir breytingunum og sérstaklega bundið eftir landshlutum. Hvað halda menn þá með landbúnaðinn sem er í viðkvæmari og erfiðari stöðu á flestan hátt en eiginlega nokkur önnur atvinnugrein í landinu úti í hinu eiginlega strjálbýli landsins? Það er þá fyrst og fremst það eina veð sem þeir bændur enn hafa sem eiga sínar jarðir sem kynni að verða einhvers metið í dag vegna þess að það er í tísku að kaupa jarðir. Hæstv. landbúnaðarráðherra er ákaflega hrifinn af því að jarðnæði er unnvörpum að komast úr höndum þeirra sem stunda búskap í hendur einhverra stóreignamanna sem finnst fínt að eiga jarðir, jafnvel þó búsettir séu í útlöndum og líti þær eiginlega aldrei augum. En það er önnur saga. Ég held að landbúnaðurinn gæti átt eftir að reynast í ákaflegra viðkvæmri stöðu þar sem dragi hratt í sundur með þeim sem eru með sínar jarðir best staðsettar þannig að þær séu líklegastar til að halda háu endursöluverði, sem hafa framleiðslurétt í þeim greinum sem búa við hann og fá stuðning frá ríkisvaldinu, og svo aftur hinum sem eru lakar settir, sem búa fjær slíkum svæðum og hafa ekki rótgrónar eignir eða framleiðsluréttindi til að setja að veði. Með öðrum orðum, hvernig verður staða ungra bænda sem ætla að byggja upp á afskekktri bújörð til þess að fá einhverja fyrirgreiðslu? Verður hún mjög burðug? Verður mikill áhugi á að lána í slíkt? Ég held að menn ættu að velta því aðeins fyrir sér áður en þeir taka þá afdrifaríku ákvörðun að slá þetta af. Ég les það ekki út úr neinum þeim gögnum sem ég hef undir höndum varðandi málið að bændur séu með uppgerðan hug í því. Það er dálítið neyðarlegt að þurfa að lesa það í greinargerð með frumvarpinu þar sem svo er tekið til orða: „Verkefnisstjórnin telur að meta verði ályktun búnaðarþings þannig …“ Bíddu. Verið er að reyna að ráða í óljóst orðaða ályktun búnaðarþings sem var afgreidd við þær aðstæður að forsendur málsins lágu ekki fyrir, starfshópurinn hafði ekki skilað niðurstöðum. Ég held því að skoða þurfi málið miklu betur og ræða það, m.a. verði bændum og landbúnaðinum að gefast tóm til þess að fara rækilega yfir hlutina og meta hagsmuni sína og velta því fyrir sér hver vænlegasta kosturinn í stöðunni er. Það er engin slík tímanauð á ferðum að hrapa þurfi stórkostlega að einhverri afdrifaríkri og óafturkræfri ákvörðun, því hún getur reynst það a.m.k. fyrir landbúnaðinn og búsetuna í hinum strjálu byggðum. Mér finnst dálítið fljótræðislegt satt best að segja, þó menn hafi vaknað upp við vondan draum um áramótin og ráðherra skipað starfshóp í janúar sl., að leggja strax til fyrir miðjan aprílmánuð að gefast upp og selja sjóðinn, gefast upp og einkavæða lánasjóðinn. Ég sé hvergi þá kortlagningu á öðrum mögulegum ráðstöfunum og leiðum sem ég vildi sjá áður en ég veldi á mikilli slíkra kosta. Er ekki eðlilegt að gera það fyrst og leggja málið fyrir í ákvarðanatækum búningi fyrir Alþingi? Ég lít ekki á að það sé hér. Það lyktar af því að menn hafi gefið sér niðurstöðuna meira og minna fyrir fram, menn ráða eitthvert einkafyrirtæki, ráðgjafa og efnahagsspá, sem eðlilega miðað við tíðarandann lætur sér það helst til hugar koma að einkavæða sjóðinn, það er mjög í tísku, og virðist sem aðrir kostir hafi sáralítið verið skoðaðir. Staðan er þannig að ójafnvægið er innbyggt í starfrækslu lánasjóðsins eins og hún er í dag. Hverjir bera ábyrgð á því? Þeir sem hafa stýrt málum hans undanfarin ár og búið til lánasafn hans og fjármagnað hann með þeim hætti sem raun ber vitni og er ákaflega ógæfulegt auðvitað þegar það blasir við mönnum að þarna geti komið upp stórkostleg hætta á verulegu ójafnvægi í rekstri sjóðsins vegna þess að hann er með föst óuppgreiðanleg lán, fjármagnar sig þannig, en bændur hafa hins vegar möguleika til að greiða upp lán sín og þá getur skapast ójafnvægi í vöxtunum. Sú staða er innbyggð og hverfur ekki þó menn einkavæði sjóðinn. Hver segir mönnum að menn fái einhvern til að kaupa hann sem horfi fram hjá veilunum, lækkar ekki bara söluverðið sem því nemur? Maður skyldi halda það. Það sem lýtur að bættum rekstri sjóðsins og sparnaði í þeim efnum kemur mönnum auðvitað til góða. En ég skil ekki alveg hver hugsunin er í þessu, ef menn halda að það finnist kaupandi sem horfir fram hjá þessu ójafnvægi og getur tekið þannig við rekstri sjóðsins að sá vandi gufi bara upp. Er það hugsunin? Vill þá hæstv. landbúnaðarráðherra útskýra fyrir mér í hverju sú barbabrella verður fólgin því ég sé ekki af hverju einhver ætti að gera það. Vandinn er á ábyrgð ríkisins. Lánin eru með einfaldri ábyrgð ríkissjóðs, hin óuppgreiðanlegu skuldabréf, og eru til staðar og þau verður að virða hvernig sem á allt er litið. Séu líkur á því að vaxtastig og vaxtakjör þróist þannig og verði þannig á komandi árum að þarna verði verulegt misræmi á hverfur vandinn ekkert, þá verður einhvern veginn að bera hann og hann mun annaðhvort koma fram í lægra söluandvirði sjóðsins, ef hann verður seldur núna, eða að menn finni svo örlátan og miskunnsaman kaupanda að hann taki þetta yfir. Ég held að það þurfi aðeins að útskýra þetta betur. Ég er ekki hagfræðingur en maður hefur glímt við þetta dálítið m.a. í gegnum störf sín á þingi í yfir 20 ár og eitthvað segir mér að þetta sé ekki endilega hugsað í botn. Eru menn endilega að leysa vandann með þessu? Hverfur hann? Gufar hann upp í gegnum það að menn finni miskunnsama Samverjann einhvers staðar í fjármálaheiminum til að kaupa vandann af ríkinu sem þarna er til staðar. Við skulum kalla það hættu á eða lýkur á að þarna geti myndast ójafnvægi. Svo skulu menn muna að það er ekki víst að núverandi vaxtastig og núverandi aðstæður verði um aldur og ævi. Hvað gerist ef gengi krónunnar fellur innan árs, innan hálfs árs jafnvel, um 20–30 af hundraði? Breytast þá ekki aðstæður talsvert? Jú, ætli það ekki. Eigum við þá ekki að kíkja á vextina, hvernig þeir verða þá? Er víst að bankarnir gangi þá um, bjóðandi með sama hætti sömu kjör og þeir hafa verið að gera? Nei, það er ekki alveg víst, aðstæður gætu nefnilega breyst verulega hvað varðar vaxtamuninn milli Íslands og annarra landa og að það verði hægt að gera út á hann í öruggri vissu þess að stóriðjustefnan og skattalækkunarstefnan haldi uppi gengi krónunnar. Ef það bilar aðeins minnkar arðurinn af þeim útvegi, að gera út á vaxtamuninn milli Íslands og annarra landa í skjóli þess að genginu sé haldið uppi með handafli. Það getur mjög margt átt eftir að breytast hér innan jafnvel skemmri tíma en menn virðast gefa sér þegar þeir leggja niður fyrir sér forsendur þessa máls. Ég held að það sé fljótræðislegt að gefa sér að þetta þurfi endilega að blasa við með sama hætti ef aðstæðurnar teiknast eins upp innan eins árs, jafnvel hálfs. Það er engin slík brennandi brýn nauð eða vá fyrir dyrum að þetta þoli ekki svolitla skoðun, herra forseti. Ég hvet eindregið til þess að það verði gert. Það eru enda margir aðrir álitlegir möguleikar til þess að takast á við þá hluti sem takast þarf á við varðandi rekstur Lánasjóðs landbúnaðarins. Það er t.d. alveg augljóst mál og það er rétt sem fram kemur í greinargerð frumvarpsins að þetta er lítil eining og rekstrarkostnaðurinn vill verða allt of hátt hlutfall af ekki stærri einingu þegar svoleiðis er, 80 milljónir eða hvað það nú er af ekki meiri veltu. Þar væri alveg augljóslega hægt að ná miklum samlegðaráhrifum, t.d. með því að samreka Lánasjóð landbúnaðarins og Lífeyrissjóð bænda eða fela einhverri burðugri stofnun á grundvelli samninga, þótt það væri útboð, að forvaxta sjóðinn og halda utan um hann. Annað eins hefur verið gert. Veðdeild Húsnæðisstofnunar sem svo hét í gamla daga var um árabil ekki rekin af Húsnæðisstofnun sjálfri. Reksturinn var boðinn út, reyndar fyrst á grundvelli samninga við Landsbankann en síðustu árin var umsjón hennar boðin út þangað til Íbúðalánasjóður varð til. Þetta var mjög praktískt fyrirkomulag. Ég kynntist því. Ég sat í stjórn Húsnæðisstofnunar um skeið og tók þátt í því að meta þau mál og fara yfir og ganga frá því með hvaða hætti menn sömdu til ákveðins árafjölda í senn um þennan rekstur. Það var alveg borðleggjandi að það var til mikilla muna hagkvæmara en að reka þetta sem sjálfstæða, litla einingu, með yfirbyggingu, yfirstjórn og öðru slíku. Önnur leið gæti verið fær, breyta mætti talsvert áherslum sjóðsins, gera upp þann vanda sem þarna er sannarlega til staðar, eða verður, láta bara á það reyna hver hann verður, hann er hvort sem er á ábyrgð ríkisins eins og stendur, en halda eftir ákveðnum grundvallarþáttum í þessari starfsemi sem gætu að verulegu leyti tryggt áfram þau markmið sem gera átti á sínum tíma með stofnlánadeildinni og síðar lánasjóðnum. Svona grunnfjármögnunarsjóður sem þarf þá e.t.v. ekki að vera með jafnvíðtæka starfsemi og sjóðurinn hefur verið með að undanförnu, t.d. bara þannig að fjárfestingarlánaeining sem rekin væri í tengslum við Lífeyrissjóð bænda veitti jarðakaupalán tengd sjóðfélagalánum sem lífeyrissjóðurinn getur veitt, gæti myndað möguleika fyrir t.d. unga bændur gagnvart jarðakaupum og því að hefja búskap. Þegar menn væru síðan komnir lengra út í reksturinn væru þeir í allt annarri og betri stöðu til að leysa þau mál við viðskiptabanka sinn. Svo koma að lokum, herra forseti, auðvitað upp margar spurningar sem tengjast þessari sölu, spurningar sem verður að fara rækilega yfir og svara áður en menn halda lengra. Ef menn ætla t.d. að gera þetta sisvona og selja sjóðinn bara einhverjum kaupanda, ætla menn þá að selja bændurna með á fæti og viðskipti þeirra? Ef kaupandinn verður fjármálastofnun sem hefur enga afgreiðslustaði og enga þjónustu á viðkomandi svæðum, segjum að bændur þar séu almennt í viðskiptum hjá sparisjóði en þetta væri Íslandsbanki eða KB-banki - einstöku manni hefur dottið í hug að það sé hugsanlegt að KB-banki eigi að fá hnossið - ætla menn þá að selja bændurna á fæti yfir í viðskiptin við KB-banka og 1. veðrétt í bújörðum þeirra með? Er það þannig sem menn hugsa sér að standa að þessu? Er þetta í raun og veru forsvaranleg leið þegar tekið er tillit til þeirra sérstöku aðstæðna sem hér er við að eiga? Ég hef m.a. orðið var við það að bændur, margir hverjir, eru mjög órólegir þegar þessi staða fer að renna upp fyrir þeim. Þeir telja þrátt fyrir allt að það fyrirkomulag sem hér hefur verið hafi verið þeim hagstætt. Það er enginn vafi á því að þannig hefur það lengst af verið. Auðvitað hafa vaxtaniðurgreiðslurnar og gjöldin komið þar til. Þau hafa þýtt félagslega eða kynslóðarlega millifærslu innan greinarinnar sem hefur stutt við bakið á þeim ungu, þeim sem eru að byggja sig upp, og að sama skapi hafa þeir rótgrónari og ráðsettari í greininni lagt sitt af mörkum. Eðlilega. Að mínu mati hefur það verið félagslega merkilegt og jákvætt fyrirkomulag og mér er eftirsjá að því. Menn geta svo sagt að það sé allt saman misskilningur og liðin tíð og guð má vita hvað. Ætli menn endi ekki bara með því að fara að tala um hestasláttuvélarnar og moldarkofana ef maður leyfir sér að lýsa því sjónarmiði sínu að það geti verið eftirsjá að félagslegri hugsun og félagslegri samstöðu innan einnar stéttar af þessu tagi? Ég geri það nú samt og tek þá glaður við nafnbótunum sem því fylgja. Það skyldu þó ekki vera ýmis sannindi sígild þegar betur er að gáð. Það er harmsefni hversu holt er orðið, vissulega, undir stuðningi við þessa hugsun hjá bændum. Maður skilur af hverju það er, vegna þeirra miklu erfiðleika sem greinin hefur gengið í gegnum og vegna þess að sumir hlutar greinarinnar hafa nánast ekki verið í aðstöðu til að fjárfesta eða byggja upp áratugum saman. Eðlilega spyrja menn sig þá t.d. í sauðfjárræktinni sem eru að greiða á löngu árabili þessi gjöld, en greinin er varla í aðstöðu til þess að fjárfesta eða byggja upp, hvort þeir eigi að búa við þetta endalaust. Það skyldi þó ekki vera að vonin um að þetta breyttist væri m.a. fólgin í því að þá ættu menn tryggan aðgang að fjármögnun til þessara fjárfestinga sem lýtur engum markaðslögmálum þegar komið er út í fjölskyldubúrekstur í strjálbýlinu á Íslandi. Ef það er einhvers staðar í heiminum sem markaðslögmálin og frjáls samkeppni leysa ekki allan vanda er það þar. Þetta ætti nú hæstv. landbúnaðarráðherra Guðni Ágústsson frá Brúnastöðum að vita.

Herra forseti. Hér hefur hæstv. landbúnaðarráðherra og varaformaður Framsóknarflokksins mælt fyrir frumvarpi um einkavæðingu og sölu á Lánasjóði landbúnaðarins. Það er lýsandi dæmi um metnað - eða réttara sagt metnaðarleysi - ráðherrans fyrir þessum atvinnuvegi. Ég vil í upphafi aðeins gagnrýna þau vinnubrögð sem ráðherrann hefur haft við framlagningu málsins. Lánasjóður landbúnaðarins er í sjálfu sér félagslegt verkefni ríkisins og bænda. Þó að hann eigi að teljast í eigu ríkisins eru það jú bændur sem hafa átt þátt í að fjármagna hann og þess vegna er ráðstöfun á sjóðnum sem slíkum engan veginn bara einkamál ríkisins eða einkavæðingargræðgi Framsóknarflokksins. Maður hefði því getað ætlað að þessar hugmyndir yrðu lagðar fyrir bændur, yrðu t.d. lagðar fyrir búnaðarþing með formlegum hætti, þannig að samtök bænda hefðu getað fjallað um þær. Því er ekki að heilsa. Á nýafstöðnu búnaðarþingi var einungis greint frá því að verið væri að skoða lánasjóðinn, verkefnisstjórn eða hópur væri í að skoða stöðu sjóðsins, en hvorki neinar upplýsingar um þá skoðun né önnur gögn sem gætu skipt máli lögð fyrir þingið til að meta eða taka afstöðu til. Búnaðarþing var haldið 6.–10. mars og þá lágu ekki fyrir nein þau gögn sem ráðherra gæti lagt fyrir búnaðarþing til þess að meta stöðu sjóðsins, enda segir svo í ályktun þingsins, með leyfi forseta: „Búnaðarþing 2005 hefur fjallað um málefni Lánasjóðs landbúnaðarins. Starfshópur sem landbúnaðarráðherra skipaði til að fara yfir málefni sjóðsins hefur ekki lokið störfum og eftir er að leggja mat á nokkur atriði sem lúta að því hvernig þörf landbúnaðarins fyrir lánsfé verði best mætt á komandi árum.“ Þarna kemur skýrt fram að þessi gögn liggja ekki fyrir þinginu þannig að það getur ekki metið neitt á grundvelli þeirra. Síðan kemur, eins og hæstv. ráðherra vitnaði í, reyndar ekki í fyrri hluta ályktunarinnar, einungis í seinni hlutann, enda hélt hann að það passaði sér betur, með leyfi forseta: „Það er skoðun þingsins að í ljósi gjörbreyttra aðstæðna á fjármagnsmarkaði verði tæpast forsendur til áframhaldandi innheimtu búnaðargjalds til lánasjóðsins.“ - Tæpast forsendur, það er ekki tekið dýpra í árinni en að segja það svona. Tæpast forsendur, það er ekki kveðið skýrt á um það. „Verði það niðurstaða starfshópsins að við þessar aðstæður sé ekki mögulegt að halda áfram rekstri lánasjóðsins, leggur þingið þunga áherslu á eftirfarandi: Stærstur hluti þeirra lána sem bændur hafa tekið hjá sjóðnum er með breytanlegum vöxtum. Tryggja þarf hagsmuni og réttarstöðu skuldara lánasjóðsins ef rekstri hans verður ekki haldið áfram.“ Þarna er á engan hátt kveðið neitt á um eða samþykkt að eigi að leggja hann niður. Síðan segir: „Verðmætum lánasjóðsins verði ráðstafað til að styrkja lífeyrisréttindi bænda.“ Ég hef, herra forseti, rætt við bæði stjórnarmenn og búnaðarþingsfulltrúa sem komu að þessari tillögugerð og ályktun og þeir mótmæla því harðlega að í því felist að þeir séu að leggja til að lánasjóðurinn verði lagður niður, hvorki hafi þær forsendur legið fyrir þinginu - skrýtið, svo stutt síðan því lauk - að taka um það ákvörðun, né heldur hafi það verið rætt á nokkurn hátt. Mér finnst mjög langt seilst ef á að nota þessa ályktun m.a. sem röksemd fyrir því að leggja sjóðinn niður og selja hann eins og ráðherra leggur hér til. Það er líka mjög fróðlegt að sjá skýrslu þessarar verkefnisstjórnar sem ráðherra vitnaði til. Í frumvarpinu stendur að verkefnisstjórnin hafi ráðið fyrirtækið Ráðgjöf og efnahagsspár ehf. Ég verð að viðurkenna, herra forseti, að ég hef aldrei heyrt það nefnt fyrr. Þetta er sjálfsagt vænsta fyrirtæki en það væri fróðlegt að fá að vita hjá hæstv. ráðherra hverjir eiga það og reka, bara svona til upplýsingar svo að það sé ljóst. Þetta fyrirtæki, Ráðgjöf og efnahagsspár ehf., var notað til að meta samkeppnisstöðu lánasjóðsins og fjalla um hlutverk hans og framtíðarhorfur. Ég velti því fyrir mér hvers vegna ekki var leitað til annarra aðila. Tökum t.d. hagþjónustu landbúnaðarins eða hagfræðideild Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri. Hvers vegna var ekki leitað til aðila sem hafa meiri sérþekkingu á störfum og þörfum landbúnaðarins en ég leyfi mér að draga í efa að fyrirtækið Ráðgjöf og efnahagsspár ehf. hafi? Ég spyr hvers vegna það hafi ekki verið gert og spyr líka hver reki fyrirtækið Ráðgjöf og efnahagsspár ehf. sem þykir svona merkilegt að það skuli vera valið til að gera slíka úttekt sem svo afdrifarík ákvörðun er byggð á, að einkavæða og selja lánasjóðinn. Það er margt í þessu vinnuferli sem setja verður stórt spurningarmerki við. Það læðist óneitanlega að manni grunur í þessu einkavæðingarferli Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins á almannaeigum að ákvörðunin hafi verið tekin, herra forseti, fyrir löngu og síðan leiti menn allra ráða til að staðfæra hana og láta hana ganga upp. Það læðist að manni sá grunur í þessu ferli.  Þegar litið er á stöðu sjóðsins þá er alveg rétt að hann virðist hafa verið rekinn á frekar metnaðarlítinn hátt undanfarin ár. Það kemur fram í skýrslunni að fjármögnun sjóðsins sé í formi skuldabréfalána sem hann hafi tekið og þau skuldabréf nemi allt að 15 milljörðum kr. eða einhvers staðar á þeirri stærðargráðu, og lánskjörin sem sjóðurinn hefur á þeim eru að viðbættu ríkisábyrgðarálaginu meira en sem nemur 6% vöxtum, sem er óeðlilega hátt miðað við vexti sem eru á markaði núna. Vel má vera að á sínum tíma þegar þessi lán voru tekin hafi það reynst óhjákvæmilegt, en ég spyr: Hefur verið látið á það reyna hvort ekki sé hægt að semja við eigendur þessara skuldabréfa um lækkun á vöxtum þegar vextir sjóðsins eru að meðaltali í kringum 4,5%? Mér finnst a.m.k. ólíklegt annað en að kaupandi sem kæmi að sjóðnum og keypti hann byrjaði á því að semja um þessi bréf. Hvernig var það ekki með Spöl? Við ræddum um Spöl fyrr í vetur og þá var einmitt talið að ekki væri hægt að lækka gjaldið í Hvalfjarðargöngunum vegna þess að skuldabréfalánin sem hvíldu á göngunum væru bundin með háum vöxtum og ekki væri hægt semja um lækkun á þeim. En það reyndist þó hægt, bankastofnun gekk í málið og þau voru endurfjármögnuð og endursamið að einhverju leyti um þessar skuldbindingar. Maður veltir fyrir sér hvort þetta hafi verið reynt hér, herra forseti. Það er ábyrgðarhluti þegar verið er með handarsveiflu einni saman, bara af einkavæðingarlöngun Framsóknarflokksins, að einkavæða og selja félagslegan sjóð eins og Lánasjóð landbúnaðarins, selja þar með 1. veðrétt að nánast öllum jörðum í landinu, selja samninga sem bændur hafa gert í þeirri trú að þetta væri sjóður, þetta væri stofnun sem lyti félagslegri forsjá í samstarfi ríkis og bænda. Svo kemur allt í einu einhver einkavæðingarráðherra sem sér það eitt að einkavæða og selja og selur  Staðreyndin er sú að lánasjóðurinn hefur gegnt gríðarlega miklu hlutverki. Lánareglur sjóðsins hafa verið fullkomlega gagnsæjar. Þar hefur ekki verið nein mismunun, bændur hafa átt jafnan aðgang að þessum sjóði, óháð búsetu, eftir settum reglum. Sjóðurinn hefur verið gríðarlega mikilvægur fyrir uppbyggingu landbúnaðar í landinu. Í viðskiptabönkum þar sem einungis er hugsað um hámörkun á arði á eigin fé er starfað á allt öðrum grundvelli en hjá þessum sjóði. Margir hafa einmitt reynt það nú með viðskiptabankana sem hafa komist í þá aðstöðu að geta deilt og drottnað. Þeir ráða og meta á sínum forsendum hvar lán eru veitt og á hvaða kjörum þau eru veitt, þeir ákveða það á sínum forsendum. Það eru því engar líkur til þess að bændur frekar en aðrir geti átt þar einhvern rétt eða samningsstöðu sem heild til lánskjara. Við þekkjum það líka og heyrum um það að sumar jarðir eða sumir bændur eru eftirsóttir til að ná þeim í viðskipti en aðrir ekki. Ég sé ekki fyrir mér að einkavæddur og seldur Búnaðarbanki í höndum viðskiptabanka sem eingöngu hugsar um arðsemi eigin fjár fari að taka á sig samfélagslegar skyldur með því að lána til bænda og bújarða á svæðum sem að mati bankans munu ekki skila hámarksarði af fjármagni hans. Við skulum líka að skoða hvað hefur t.d. gerst í sjávarútveginum, viðskiptabankinn þar deilir og drottnar. Hann er farinn að stjórna því hvaða sjávarútvegsfyrirtæki fá að lifa og hvaða sjávarútvegsfyrirtæki eru látin deyja, því að fái þau ekki eðlilega fjármagnsfyrirgreiðslu hjá sínum banka hafa þau ekki góðan starfsgrundvöll. Þegar sami banki er kannski orðinn aðalfjármögnunaraðili á vinnslustöðvum í landbúnaði þá getur hann farið að stjórna því hvar hagkvæmast er að framleiðslan fari fram að hans mati. Þegar menn selja slík viðskipti með þeim hætti sem hér gæti orðið sjá menn ekki fyrir endann á því hvernig það færi. Herra forseti. Mér finnst þetta mál illa undirbúið, verið er að koma aftan að mörgum bændum og reyndar landbúnaðinum í heild með flutningi þessa frumvarps. Ef það gengur svo eftir að lánasjóðurinn verði seldur er verið að koma aftan að bændum sem hafa treyst á hann sem lánasjóð sinn og veitt honum veð í jörðum sínum, 1. veðrétt. Við upplifum það að ýmsir aðilar stunda nú raðuppkaup á jörðum og eru auk þess að kaupa upp framleiðslurétt á mörgum jörðum án þess að búa á þeim. Sú umgjörð sem verið hefur landbúnaðinum ákveðin stoð og stytta og skapað honum traust er að bresta. Þegar svo líka á að selja Lánasjóð landbúnaðarins, sem veitt hefur lán á jafnræðisgrunni til bænda, tel ég að miklir óvissutímar séu fram undan fyrir íslenskan landbúnað við þær aðstæður að ástæðulausu. Hitt er svo nauðsynlegt að endurskoða sjóðinn og aðlaga hann að öðrum þáttum. Ég hef einmitt lagt til, og reyndar við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, eins og kom fram í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, að skoða ætti aðra möguleika varðandi framtíð sjóðsins. Skoða ætti hvort samreka mætti hann t.d. með Lífeyrissjóði bænda eða annarri fjármálastofnun þar sem hann hefði áfram ákveðið grunnfélagslegt hlutverk í að veita bændum lán. Það mætti afmarka lánshlutverk hans við ákveðinn grunnstuðning við búskap, við jarðakaup, við frumbýlinga. Það mætti finna honum slíka sérstöðu svipað og verið er að gera t.d. með Íbúðalánasjóð. Það gilda nákvæmlega sömu röksemdir varðandi Lánasjóð bænda og Íbúðalánasjóð að það eru nógir til að slást um feitustu bitana í að lána fjármagn, en ákveðnir hlutar landsins munu verða afskiptir ef svo fer. Íbúðalánasjóður hefur það mikla félagslega hlutverk að gera öllum kleift að hafa aðgang að lánum, óháð búsetu, og sama á einnig við um Lánasjóð landbúnaðarins, hann hefur haft það hlutverk líka. Herra forseti. Ég tel að frumvarp þetta sé fullkomlega vanbúið, bæði er ekki hægt að keyra þetta mál áfram án þess að það sé gert í mun meira samráði við bændur og auk þess tel ég að kanna eigi miklu betur aðra möguleika fyrir sjóðinn til þess að bregðast við breyttum aðstæðum. Ekki eru nema nokkrir mánuðir síðan viðskiptabankarnir fóru að bjóða fjármagn á lægri kjörum og það getur breyst. Og hvað varðar að útstreymi úr sjóðnum hafi verið mikið þá skilst mér að það hafi stöðvast núna á síðustu mánuðum. Hlutverk sjóðsins sem jöfnunaraðili til að veita lán vítt og breitt um landið á jafnréttisgrunni er óbreytt og maður sér ekki neitt í farvatninu sem kemur í staðinn fyrir þau verkefni sjóðsins verði hann seldur.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi þakka þessa umræðu og kannski miklu frekar hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir um margt prýðilega ræðu og drengilega. Sú síðasta var á margan hátt með öðrum brag. Stundum finnst manni undarlegt að rígfullorðnir þingmenn skuli tala með eins strákslegum brag og þeir leyfa sér margir hverjir og eins og gert var í síðustu ræðu. Ég vil taka undir þau orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að það hefðu kannski þótt fréttir og stórtíðindi ef því hefði verið spáð að varaformaður Framsóknarflokksins og landbúnaðarráðherra stæði hér og flytti frumvarp um að leggja bæri þennan sjóð niður og selja eignir hans. Ég get alveg tekið undir það. Ég hef miklar tilfinningar til þessa sjóðs. Hann hefur verið landbúnaðinum mikilvægur í gegnum áratugi. Sjálfur var ég formaður hans um nokkra hríð og sat í stjórn hans, ég sat í stjórn hins nýja lánasjóðs landbúnaðarins þegar hann var stofnaður og ákveðið var að þessi fjárfestingarsjóður landbúnaðarins rynni ekki inn í banka eins og hinir sjóðir atvinnuveganna gerðu. Þeirra tími var þá liðinn. Nú stendur síðasti fjárfestingarlánasjóður atvinnuveganna á þeim tímamótum. Ég get lýst því yfir að þessi staða er ekki nein óskastaða fyrir mig. Ég hef miklar tilfinningar til sjóðsins og er auðvitað ekki alls kostar áhyggjulaus við þær breytingar. En mér ber skylda til að varðveita þau verðmæti sem þarna eru og láta þau ekki eyðast upp. Í ríkisstjórninni hef ég hef því sett annað markmið á oddinn við þessar breytingar. Bankastarfsemin hefur breyst með þeim hætti að vextir hafa lækkað og verðgildi jarðanna hefur vaxið. Bændurnir hafa náttúrlega ætíð verið skilvísustu menn. Ég minnist þess að þegar ég sat í bankaráði Búnaðarbankans var oft haft orð á því að bankinn hefði aldrei tapað á viðskiptum við bændur. Ég hygg að það sé í stórum dráttum saga hinna bankanna og staðreyndin er sú, hæstv. forseti, þrátt fyrir ummæli hv. þingmanna, að flestir íslenskra bænda eru tryggir viðskiptavinir einhvers viðskiptabanka eða sparisjóðs um leið og þeir hafa sótt réttindi og fjármagn til Lánasjóðs landbúnaðarins og Stofnlánadeildarinnar gömlu. Allt tal um að hér standi menn eftir án nokkurra viðskipta o.s.frv. er því út í loftið. Ég vil hins vegar hrinda þeim ummælum, ég tel þau ómakleg og ómerkileg, sem hér komu fram í umræðunni að hér standi ráðherra sem sé hrifinn af því að jarðir fari úr höndum bænda yfir til stóreignamanna. Þetta eru ómerkileg orð sem ekki á að þurfa að segja úr ræðustól enda vita hv. þingmenn betur um þær tilfinningar sem ég hef til sveitanna. Ég fagna ekki öllum þeim breytingum en ég fagna því þó að jarðir hafi hækkað í verði. Sveitin er dýrmætari og vinsælli og margir vilja setjast þar að. Auðvitað vildi ég sjá sem flestar jarðir undir góðum búskap, með ær og kýr þess vegna. En ég fagna hinum nýju greinum landbúnaðarins sem hafa þróast ört á síðustu árum. Ég geri mér grein fyrir því að þessum jörðum fækkar því miður, búin stækka, tæknin breytist o.s.frv. Þetta er þróun sem ég hef ekki leyft mér að stöðva með neinum hætti enda staðan sú að íslensk bú eru á mælikvarða heimsins eða nálægra landa ekki nein stórbú. Ég vil að þetta komi skýrt fram. Ég vil að það komi fram að bændur hafa fjallað um málið, ekki bara á búnaðarþingi. Síðan málið kom fram og ákveðið var að skoða leiðir til breyta sjóðnum hefur Landssamband kúabænda haldið ársfund og eins Landssamband sauðfjárbænda haldið ársfund. Þeir fundir ályktuðu í svipaða veru. Hæstv. forseti. Svo að ég lesi það skýrt sem búnaðarþing ályktaði í málinu, því að ég bað búnaðarþing að fara yfir þetta mál alveg sérstaklega og skoða það. Með leyfi forseta, ályktuðu þeir svo: „Búnaðarþing 2005 hefur fjallað um málefni Lánasjóðs landbúnaðarins. Starfshópur sem landbúnaðarráðherra skipaði til að fara yfir málefni sjóðsins hefur ekki lokið störfum og eftir er að leggja mat á nokkur atriði sem lúta að því hvernig þörf landbúnaðarins fyrir lánsfé verði best mætt á komandi árum. Það er skoðun þingsins að í ljósi gjörbreyttra aðstæðna á fjármagnsmarkaði verði tæpast forsendur til áframhaldandi innheimtu búnaðargjalds til lánasjóðsins.“ Svona ályktuðu þeir á búnaðarþingi og hafa ályktað í nokkur ár, með því að búnaðargjaldið yrði fellt niður. Þeir segja síðan: „Verði það niðurstaða starfshópsins að við þessar aðstæður sé ekki mögulegt að halda áfram rekstri lánasjóðsins, leggur þingið þunga áherslu á eftirfarandi: 1. Stærstur hluti þeirra lána sem bændur hafa tekið hjá sjóðnum er með breytanlegum vöxtum. Tryggja þarf hagsmuni og réttarstöðu skuldara lánasjóðsins ef rekstri hans verður ekki haldið áfram. 2. Verðmætum lánasjóðsins verði ráðstafað til að styrkja lífeyrisréttindi bænda.“ Svo mörg voru þau orð. Hér er lagt til að andvirði þessa sjóðs, ef hann selst og fæst fyrir hann gott verð, renni til lífeyrissjóðsins. Þannig er farið að þessari ályktun. Hvað fyrra áhersluatriðið varðar, að tryggja þurfi hagsmuni og réttarstöðu skuldara, þá var í umræðum hjá báðum hv. þingmönnum nánast látið liggja að þeim ómerkilega málflutningi að það sé verið að selja jarðir bændanna. Bændurnir eiga jarðir sínar og ég hygg að allir virði það og sem betur fer eru ekki allar jarðir stórskuldugar þannig að bændur ráða jörðum sínum. Ég vil segja um þetta að 1. veðréttur sjóðsins hefur ætíð verið umdeildur og hefur sú gagnrýni ekki síst komið frá bændum sem hafa viljað gefa lánasjóðnum meiri sveigjanleika í útlánum, m.a. með því að gefa eftir 1. veðrétt. Í sjálfu sér er ekkert að óttast fyrir skilvísa menn, eins og bændur eru upp til hópa, en ég veit að íslenskir bændur eru skilvísir og standa ávallt við skuldbindingar sínar. Ég óttast þetta því ekki, enda munu bændur áfram fara með ráðstöfunarrétt yfir eignum sínum. Ég vona að menn reyni ekki að halda því fram í umræðunni að þessi breyting verði til þess að jarðirnar verði teknar af bændum. Það er náttúrlega bara útúrsnúningur og allt annað mundi liggja fyrir ef af framkvæmdinni verður. Ég hef fyrir mitt leyti viljað sjá bændur hafa sem ríkastan ráðstöfunarrétt á eignum sínum. Þeir hafa kvartað yfir 1. veðrétti, þeir vinna úti í frá, eiga að fá lífeyrissjóðslán og fá þau ekki o.s.frv. Það hafa verið árekstrar við bankana þeirra og árekstrar við Íbúðalánasjóð og heilmikil átök. En ég sagði í upphafi að eitt það vandmeðfarnasta, sem vaka yrði yfir, væri að bændur eru í bankaviðskiptum. Ég sagði að það yrði að huga að réttindum starfsfólksins í söluferli sjóðsins og ekki síður að réttindum viðskiptavinanna, þannig að ég er meðvitaður um alla þessa þætti. Ég vil að það komi fram. Síðan reynir hv. þingmaður jafnan að gera lítið úr því ef einhver er fenginn til að skoða verkefni, t.d. þetta fyrirtæki, Ráðgjöf og efnahagsspár ehf., sem ég hygg að séu bara hinir mætustu menn úti í bæ, vel menntaðir á sínu sviði og þekktir sem góðir ráðgjafar og heiðarlegir menn. Nöfn þessara manna, fyrst að hv. þingmaður spyr eftir þeim, eru Sverrir Sverrisson, sem mun hafa doktorsgráðu í hagfræði, og Ingvi Harðarson, svo því sé hér haldið til haga og þeirri spurningu svarað. Hv. þingmenn fjallaði um óuppgreiðanleg lán. Hv. þm. Jón Bjarnason fór að tala um Spöl, eins og oft áður. Það liggur fyrir að Spölur hefur verið fjármagnaður þannig að hann hefur haft uppgreiðsluheimild á lánum sínum. Það er ljóst að þær skuldir eða þau skuldabréf sem lánasjóðurinn á úti í bæ hjá einstaklingum eru bréf í eigu fyrirtækja og einstaklinga úti í bæ sem sjóðurinn ræður ekki yfir í dag og hefur verið samið um. Það er því erfitt og sennilega engin leið að fara þá leið sem hv. þingmaður stakk upp á, að kalla þau inn og fjármagna sjóðinn upp á nýtt. Ég hygg að sjóðurinn hafi á árunum, þegar verðbólga var aðeins stígandi, tekið einhver lán sem voru aðeins óhagstæðari. Svo hafa vextir lækkað nú seinni árin. Varðandi samfélagslegar skyldur, sem hv. þingmaður ræddi um, þá tel ég félagshyggju og samfélagslegar skyldur mikilvægar, ekkert síður en aðrir hv. þingmenn. Ég hef barist fyrir þeim í minni pólitík og í raun einnig meðan ég var formaður Stofnlánadeildarinnar og stjórnarmaður í Stofnlánadeildinni. Þá leit ég á þær skyldur sem mjög mikilvægar, ekki síst úr af því sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon minntist á, að ein kynslóð var í þeim efnum oft að styðja aðra til uppbyggingar. Ég hafði mjög gildar skoðanir gagnvart þessu og ríkulegar og taldi þetta gott á þeim tíma. Nú stend ég hins vegar frammi fyrir því að greinarnar hafa þróast með öðrum hætti. Þeir bændur sem ekkert eru að byggja upp hjá sér, sauðfjárbændur eða bændur í öðrum greinum sem eru búnir að fjárfesta og þess vegna búnir að borga upp skuldir sínar segja í dag: Við viljum ekki borga þetta gjald til að byggja þessi risafjós eða framkvæmdir þeirra stóru. Við viljum frekar fá þennan pening í okkar vasa, segja þeir. Það getur vel verið að þetta sé breytt félagshyggja en það getur líka vel verið að það standist ekki tímans tönn að hafa slíkt kerfi í gangi öllu lengur, ég tala nú ekki um ef það er ekki sátt um það hjá atvinnugreininni eins og fram hefur komið. Ég geri mér auðvitað vonir um að það fáist gott verð fyrir Lánasjóð landbúnaðarins því að ég er sannfærður um að hann býr yfir heilmiklum verðmætum. Í honum er ,,good will“ til viðskipta. Hann á eigið fé upp á 3,5 milljarða kr. Í honum er mikil þekking á sviði þar sem er mikil gróska í dag, þ.e. fjárfestingum í sveitum. Það kann vel að vera að hann verði rekinn áfram af þeim, hvort sem það verður banki, fjárfestingarsjóður eða hver það verður sem kaupir hann. Það getur vel verið að hann verði rekinn áfram sem jarðadeild sem sérhæfi sig áfram á þessu sviði. Mér er efst í huga við þessar breytingar að ég geri mér grein fyrir því að aðrir eru tilbúnir að fjármagna framkvæmdir sveitanna, sparisjóðir og bankar landsmanna. Þeir eru tilbúnir til þess og hafa lýst þeim viðhorfum sínum. Þeir hafa, er mér óhætt að segja, allar peningastofnanirnar, stóru bankarnir þrír, viðskiptabankarnir, auk sparisjóðanna, haft samband og gert skýra kröfu um að fá að fylgjast með, geta verið aðilar að þessu ferli, geta tekið við sjóðnum og eignast hann og borgað fyrir hann fé. Ég hef heitið þeim því að jafnræðisregla muni ráða þar, að þetta verði opið og opinbert mál og skýrt jafnræði á milli aðila í þeim efnum. Stærsta von mín við þessar breytingar er sú að bændurnir fari ekki illa út úr þeim heldur fremur vel. Það getur vel verið að þeir fari mjög vel út úr því þegar annar tekur við þessum sjóði og skuldbreytir 

Herra forseti. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji að í ályktun búnaðarþings felist samþykki þingsins fyrir því að sjóðurinn sé seldur með þeim hætti sem hér er lagt til og hvort haft hafi verið nægilegt samráð við Bændasamtökin til að mega ganga fram með þeim hætti sem lagt er til í þessu frumvarpi. Í öðru lagi langar mig til þess að spyrja hæstv. ráðherra út í það sem fram kemur í bréfi verkefnisstjórnarinnar. Hún leggur nánast þennan eina valkost til, þ.e. að selja sjóðinn. Hún segir að vísu, með leyfi forseta: „Þá telur verkefnisstjórnin það ekki vænlegan kost að sameina lánasjóðinn öðrum sjóðum eða stofnunum ...“ Það eru ekki settir upp valkostir og þeir metnir út frá tölulegum rökum heldur er þetta bara sett fram sem fullyrðingar. Ég vil spyrja ráðherrann hvort hann vilji ekki endurskoða þetta og kanna aðrar leiðir til að taka á framtíð sjóðsins en með þeim hætti sem þarna er lagt til. Ég get ekki séð að í skýrslu nefndarinnar hafi aðrir valkostir verið settir upp heldur er bara gengið út frá einum og aðrir slegnir út af borðinu með því einfaldlega að segja aðra kosti ómögulega.

Hæstv. forseti. Ég hygg að bændurnir geri sér nú almennt grein fyrir því að sjóðurinn er formlega í eigu ríkisins. Þeir virða það við þessa ríkisstjórn og þessa skoðun að menn vilja nota fé sjóðsins til þess að styrkja stöðu lífeyrissjóðsins, þeirra sem reka sjóðinn. Ég er því ekkert að hætta samstarfi við bændurna. Þeir hafa ályktað. Þeir hafa ályktað með skýrum hætti og ég las það hér yfir að þeir komast nánast að þeirri niðurstöðu að hann verði ekki rekinn áfram með þessum hætti og leggja til að þessu verði varið til lífeyrissjóðsins. Í þessari undirbúningsnefnd sat og situr formaður Bændasamtakanna, Haraldur Benediktsson, og framkvæmdastjóri Bændasamtakanna, Sigurgeir Þorgeirsson. Ég mun halda áfram og samstarfi við Bændasamtökin og forustumenn landbúnaðarins er ekkert lokið. Ég ræddi þetta á aðalfundi sauðfjárbænda. Ég ræddi þetta á aðalfundi kúabænda og bað menn um viðhorf þannig að ég held áfram því samstarfi. Ég vil líka taka það fram, hæstv. forseti, að ég ætla hér ekki að skjóta mér á bak við einhverja nefnd eða ráðgjafa í þessu máli. Það er sem sé mín pólitíska niðurstaða eftir að búið er að fara yfir alla kosti þessa máls mjög rækilega að þetta sé leiðin sem verði að fara við þessar aðstæður. Ég tel að hún sé hyggileg og betri en að láta eigið fé sjóðsins étast upp þegar vilji er til að styrkja lífeyrissjóðinn og að sjóðurinn reki sig ekki með þessum hætti. Starfsemi bankanna í landinu er orðin allt önnur og þeir eru tilbúnir að fjármagna framkvæmdir sveitanna. Vonandi munu þeir gera það vel. Ég hef auðvitað kannað margar aðrar leiðir. Ég hef kannað þetta með lífeyrissjóðinn sem hér kom nú fram í utandagskrárumræðu við hv. þingmann. Ég fór yfir það mál og hef farið yfir það í mínu ráðuneyti. Það kemur í ljós að lög standa í veginum fyrir þeirri leið að sameina og reka sjóðinn inn í lífeyrissjóðinn. Það gekk því ekkert upp. Þetta er því hin pólitíska niðurstaða sem ég tek fulla ábyrgð á og skýt mér ekki á bak við neinn í þeim efnum og hef stuðning ríkisstjórnarinnar 

Herra forseti. Ég held það sé ágætt að það komi skýrt fram að þetta er einmitt pólitísk niðurstaða en ekki fagleg. Þó svo ráðherra hafi látið fara fram þessa vinnu þá er niðurstaðan pólitísk og aðrir möguleikar faglegir eru ekki í sjálfu sér kannaðir. Þetta er ekki metið á þeim forsendum. Þetta er fyrst og fremst pólitísk niðurstaða. Þó ég sé ekki sammála þeirri pólitísku niðurstöðu þá finnst mér ráðherrann maður að meiri að viðurkenna það samt. Það er þá bara pólitísk ákvörðun sem ég er ekki sammála. Varðandi það að styrkja lífeyrissjóðinn þá vil ég bara benda á að samfélagsleg ábyrgð er á Lífeyrissjóði bænda eins og öðrum lífeyrissjóðum. Það er núna verið að taka á Lífeyrissjóði sjómanna. Það er vitað að Lífeyrissjóður bænda á erfitt og ef heldur áfram að fækka í stéttinni og lífeyrissjóðsfélagar eldast þá mun vandi hans aukast. Þó svo að þarna kæmu 2–3 milljarðar inn í lífeyrissjóðinn í gegnum að selja þessa félagslegu eign sem ég tel nú lánasjóðinn vera þó svo að ríkið teljist eiga hann þá sé ég ekki að sú ráðstöfun leysi það vandamál og viðfangsefni Lífeyrissjóðs bænda til framtíðar. Það verður að taka á þeim þætti áfram. Það er bara samfélagsleg ábyrgð að tekið sé á málum Lífeyrissjóðs bænda óháð Lánasjóði landbúnaðarins, herra forseti.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason er meistari útúrsnúninganna. Þegar ég segi að þetta sé mín pólitíska ákvörðun sem ég hef stuðning við þá er hann fljótur að slá því upp og segja: „Pólitísk en ekki fagleg ákvörðun.“ Þetta er sem sé pólitísk ákvörðun sem er byggð á faglegum rökum margra sem yfir málið hafa farið. Ég hef af fullri ábyrgð leitað álits margra fleiri en hér eru tilgreindir. Ég hef leitað í smiðju þeirra og rætt þessi mál við aðila sem þekkja vel til á peningamarkaði og kunna með þessi mál að fara, fyrrum starfsmanna og til bændanna og peningamanna sem sjá framtíðina. Þetta er sem sé fagleg niðurstaða en pólitísk ákvörðun. Ég vil hafa það alveg skýrt að við höfum legið yfir þessu og lagt í þetta mikla vinnu til að undirbúa það. Við teljum líka mjög mikilvægt, hæstv. forseti, að þetta mál gangi dálítið hratt fyrir sig því peningastofnun sem ákveðið er að selja eða breyta er viðkvæm. Hún er eins og egg. Hún getur brotnað í þeim meðförum. Hún er mikið verðmæti í dag. Þess vegna þurfa öll svona mál og allar svona breytingar að ganga hratt fyrir sig. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að lífeyrissjóðurinn er veikur en sem betur fer lifa bændur langa ævi. Staðreyndin er sú að við 70 ára aldur eiga þeir tíu árum lengri lífslíkur samkvæmt rannsóknum en aðrir Íslendingar og stafar það sjálfsagt af þeirri hollu fæðu og miklu hreyfingu og lífsgleði sem hefur einkennt þeirra störf. En sú er staða sjóðsins að hún er veik og ég tel mikilvægt að semja um að styrkja  Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu.