Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

[16:26] Herra forseti. Á þskj. 316 er lítið frv. til laga til breytinga á vatnalögum, nr. 15/1923, með síðari breytingum. Efni þessa frv. er að opna heimild fyrir sveitarstjórn að lækka eða fella niður holræsagjald sem tekjulitlum elli- eða örorkulífeyrisþegum er gert að greiða. Hinn 24. nóv. sl. barst mér erindi frá borgarstjóranum í Reykjavík þar sem komið var á framfæri áskorun borgarráðs þess efnis að ég flytti á Alþingi frv. um breytingu á 87. gr. vatnalaga. Sú breyting verði á þá leið að sveitarstjórnum verði heimilt að lækka eða fella niður holræsagjald sem tekjulitlum elli- eða örorkulífeyrisþegum er gert að greiða. Stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga hefur með sérstakri ályktun tekið undir þetta sjónarmið borgaryfirvalda í Reykjavík. Í 4. mgr. 5. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995, er heimild fyrir sveitarstjórn til lækkunar eða niðurfellingar fasteignaskatts sem tekjulitlum elli- og örorkulífeyrisþegum er gert að greiða. Það verður að telja eðlilegt að þess konar heimild sé einnig fyrir hendi varðandi holræsagjöld en vafi getur leikið á því að hækkun eða niðurfelling þeirra gjalda sé heimil án sérstaks ákvæðis í lögum. Því má við bæta að þetta frv. hefur að sjálfsögðu ekki áhrif á tekjur ríkissjóðs. Herra forseti. Ég mun ekki orðlengja þetta meira, enda er hér um afar einfalt mál að ræða og eðlilegt réttlætismál og ég legg til að að lokinni þessari umræðu fari þetta mál til athugunar í hv. félmn.

[16:29] Virðulegi forseti. Ég vil kveðja mér hljóðs til að vekja athygli á þessu sérkennilega máli, að það skuli þurfa að spyrja Alþingi um leyfi til þess að taka þær ákvarðanir sem þetta frv. mun leiða til að því er varðar álagningu tiltekins gjalds í Reykjavík. Það er nokkuð sérkennilegt að sveitarfélögin skuli vera í þessari stöðu, sveitarfélag eins og Reykjavík að það þurfi að leggja það fyrir Alþingi hvort það má lækka tiltekið gjald af elli- og örorkulífeyrisþegum í þessu tilviki. Af þessu tilefni vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. félmrh. hvort hann hafi í hyggju að beita sér fyrir því að sveitarfélögin fái rýmri heimildir í þessum málum en þau hafa í dag því það er augljóst mál að staða sveitarfélaganna í þessum efnum er óeðlilega þröng. Þá er ég ekki bara að tala um gjöld eins og þau sem hér um ræðir, fasteignagjöld eða fasteignatengd gjöld. Ég er líka að tala um ýmis önnur gjöld, t.d. það að komið hefur fram að því eru settar ákveðnar lagaskorður, og í raun og veru mjög þröngar lagaskorður, hvaða gjöld sveitarfélög taka fyrir tiltekna þjónustu, t.d. vatnsveitna, hitaveitna og rafmagnsveitna. Um þau efni gilda alveg tiltekin lögmál og tiltekin lög, t.d. er talið að það sé álitamál hvort stjórnvöld í þessu byggðarlagi hafi farið fullnærri þeim mörkum, en alla vega finnst mér að málið sé þannig að þarna sé allt of mikið þrengt að sveitarstjórnaryfirvöldum langt umfram það sem nokkur rök eru fyrir og beini þess vegna þessari fyrirspurn til hæstv. félmrh.

[16:30] Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir að koma inn með þetta mál. Ég tel að hér sé um réttlætismál að ræða mun beita mér fyrir því að það fái skjóta og góða afgreiðslu í hv. félmn. enda er þetta mjög einfalt mál. Varðandi ummæli hv. þm. Svavars Gestssonar um hinar þröngu heimildir sveitarfélaganna til gjaldtöku af ýmsu tagi, þá er það mál ekki eins einfalt og kannski virðist við fyrstu sýn. Við erum með til meðferðar í hv. félmn. frv. til laga um vatnsveitur og reyndar einnig frv. til laga um gatnagerðargjöld og í báðum þessum tilvikum kemur til athugunar með heimildir sveitarfélaganna til þess að ráða þessum gjöldum. Formaður Sambands ísl. sveitarfélaga Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson, hefur í nefndinni gert athugasemdir við þessar þröngu heimildir og við svona ákveðna forræðishyggju ríkisvaldsins hvað þetta varðar. En málið snýst m.a. um það að umboðsmaður Alþingis hefur gert athugasemdir við gjaldtöku af ýmsu tagi vegna þess að fólk hefur leitað til hans og málið snýst um það hvað eru skattar og hvað eru þjónustugjöld. Þegar um það er að ræða að sveitarfélögin skilgreini það gjald sem þau eru að innheimta sem þjónustugjald, þá er þeim samkvæmt áliti umboðsmanns óheimilt að innheimta meira en þjónustan kostar. Þetta er algjört grundvallaratriði og það hefur einmitt komið til tals varðandi vatnsveiturnar, og hitaveitur reyndar líka, hvort eðlilegt sé að sveitarfélögin hafi af þessum stofnunum sínum meiri tekjur en þjónustan kostar og hvort þeim sveitarfélögunum sé þá heimilt að nota þær tekjur til annars. Þetta er mál sem snertir t.d. Reykjavík gífurlega og skiptir mjög miklu máli því að þó að við höfum á undanförnum árum gagnrýnt það hvernig fyrrverandi meiri hluti í borginni fór með tekjur Hitaveitu Reykjavíkur og byggði mikla höll, Perluna, þá er ekki þar með sagt að maður fallist á það að hitaveitan eða vatnsveitan megi ekki hafa meiri tekjur. Þetta er að mínum dómi nokkuð flókið mál og spurningin sú hvort neytendur þjónustunnar eða þeir sem borga skattana eigi ekki alltaf að vita að hverju þeir ganga og það sé skilyrði hvort sem kveðið er á um það í lögum eða hvernig sem menn ákveða það, að þá sé alltaf vitað nákvæmlega hvert gjaldið er. En þetta er atriði sem þarf að skoða nánar. Varðandi þetta frv. ítreka ég að þetta er hið besta mál og fær vonandi skjóta meðferð á hinu háa Alþingi.

[16:34] Herra forseti. Það er eðlilegt að lagastoð sé fyrir hendi og þess vegna er þetta frv. flutt. Sama hlýtur náttúrlega að gilda um heimildir til annarra sveitarfélaga. Það verða að vera sömu heimildir til allra sveitarfélaga. Holræsagjald hefur verið innheimt í flestum stærri sveitarfélögum og ekki svo mér sé kunnugt um verið fellt niður á elli- og örorkulífeyrisþegum með sama hætti og fasteignaskatturinn. Lögvísir menn hjá Reykjavíkurborg komust að því að þegar hugmyndir komu upp um að fella niður þetta gjald hjá þeim sem verst voru settir, þá voru ekki lagaheimildir til og þess vegna sendi borgarráð mér þessi tilmæli. Ég brást að sjálfsögðu vel við þessu því að hér er um að ræða réttlætismál. Varðandi heimildir sveitarfélaga, eða rýmkun á heimildum sveitarfélaga, þá er að sjálfsögðu stefnt að því að efla sjálfstæði sveitarfélaganna í landinu. Það er eitt af þeim atriðum sem kemur til skoðunar við endurskoðun á sveitarstjórnarlögum sem ég mun fljótlega setja í gang.

[16:36] Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir, formaður félmn., sagði áðan að málið er ekki einfalt sem hér hefur verið hreyft og það má segja að það rekist á tvennt. Í fyrsta lagi ákvæði stjórnarskrárinnar, þ.e. þau ákvæði að skattlagningarvald er í höndum Alþingis og það má ekki framselja það, það er atriði númer eitt. Atriði númer tvö sem þetta mál rekst á, og þessi hugsun sem þetta mál hlýtur að vekja, er sú staðreynd að þjónustufyrirtæki sveitarfélaganna eru yfirleitt einokunarfyrirtæki. Það er Vatnsveitan í Reykjavík, það er Hitaveita Reykjavíkur, það er Rafmagnsveita Reykjavíkur. Þetta eru yfirleitt einokunarfyrirtæki þannig að það er ekki um að ræða samkeppnisaðhald að þessum fyrirtækjum. Þetta er alveg ljóst Hitt er líka ljóst að t.d. Reykjavík hefur orðið fyrir verulegri tekjuskerðingu frá því sem var með niðurfellingu aðstöðugjaldsins. Það munar heilum milljarði kr. að talið er á ári og það er alveg ljóst að það ásamt öllum stórbyggingunum sem hvíla á borgarsjóði hefur orðið til þess að fjárhagur Reykjavíkurborgar er afar erfiður um þessar mundir. Þess vegna finnst mér sem Reykvíkingi full ástæða til þess að fara fram á það við hæstv. félmrh. að það verði tekið á þessum málum með hliðsjón af lögum og reglum og pólitískri samstöðu í landinu og allt það, bæði á sveitarstjórnarlögum og lögum um tekjustofna sveitarfélaga og ég þakka hæstv. félmrh. fyrir það litla sem hann sagði um þau efni áðan. Mér finnst að það sé svona í áttina því að þetta skiptir miklu máli, það er allt of mikið þrengt að sveitarfélaginu Reykjavík og fleiri sveitarfélögum eins og sakir standa.

[16:42] Hæstv. forseti. Ég flyt svohljóðandi till. til þál. um almannavæðingu ríkisfyrirtækja. ,,Alþingi ályktar að einkavæðing ríkisfyrirtækja skuli fara fram á þann hátt: að fyrirtækjunum verði fyrst breytt í hlutafélög, og síðan verði öllum fjárráða Íslendingum afhentur endurgjaldslaust jafn hlutur í hverju fyrirtæki.`` Með leyfi forseta, vil ég lesa greinargerð: ,,Það hefur verið gagnrýnt að við sölu fyrirtækja í eigu íslenska ríkisins sé hagsmuna eigenda, þ.e. alls almennings, ekki nægilega vel gætt. Við þessu telur flutningsmaður að Alþingi þurfi að bregðast án þess að afstaða sé tekin til einkavæðingar sem slíkrar. Við sölu ríkisfyrirtækja á síðasta kjörtímabili var ljóst af þeirri umræðu sem fram fór að almenningi er umhugað um að endurskoðaðar verði aðferðir við einkavæðingu þannig að hagsmunir eigenda, þ.e. íslenskra ríkisborgara, séu vel tryggðir, það kerfi sem notað er sé gegnsætt og réttlátt, og að engin leynd hvíli yfir neinu. Ljóst er af reynslu annarra ríkja að við sölu ríkisfyrirtækja er verðlagning helsti vandinn. Í riti Alþjóðabankans frá 1992 um einkavæðingu og lærdóm reynslunnar er fullyrt að mat á verðmæti ríkisfyrirtækja til sölu séu ekki vísindi. Jafnvel á þróuðum fjármagnsmörkuðum sé sjaldgæft að tæknilegt mat á markaðsvirði eigna sem aldrei hafa verið seldar áður sé rétt. Ef sala Lyfjaverslunar ríkisins er tekin sem dæmi er greinilegt að matsverð var of lágt áætlað í upphafi. Matsverð hlutabréfanna, sem seld voru í upphafi, var á genginu 1,34. Gengið er nú 2,10. Þau hafa því hækkað um 63,9% á innan við ári. Langir biðlistar mynduðust eftir bréfum sem seldust upp á nokkrum klukkutímum og fengu miklu færri en vildu --- þannig var þegnunum gróflega mismunað. Sú aðferð að almannavæða ríkisfyrirtæki með því að afhenda ríkisborgurum hlutabréf hefur verið notuð m.a. í Bresku Kólumbíu í Kanada og einnig við einkavæðingu ýmissa fyrirtækja í Rússlandi, Rúmeníu og Tékklandi. Slík almannavæðing ætti einnig að vera auðveld í framkvæmd hjá svo fámennri og vel upplýstri þjóð sem Íslendingum. Afhendingin getur farið fram í áföngum til að aðlaga stjórnkerfi fyrirtækisins hægt að hinu nýja almenningseignarhaldi. Ríkissjóður tapar af sölutekjum en á móti kemur að skatttekjur af söluhagnaði afhentra hlutabréfa verða hærri. Jafnframt má búast við meiri umsetningu bréfa og þeim mun meiri skráðum söluhagnaði en þegar fáum aðilum er selt fyrirtækið. Enn fremur má gera ráð fyrir auknum óbeinum skatttekjum hins opinbera vegna meiri auðs almennings í kjölfarið. Hafa verður í huga að sala ríkisfyrirtækja á undirverði felur í sér skattlagningu allra nema kaupenda sem hljóta í raun styrk. Með þessari aðferð [þ.e. almannavæðingu] má forðast mistök í verðlagningu og spara umtalsverðan kostnað sem fylgt hefur sölu ríkisfyrirtækja.`` --- Má nefna það hér að kostnaður við sölu Lyfjaverslunar ríkisins var 10.750.000. --- ,,Ekki má heldur gleyma þeim mikla ávinningi sem felst í því að sem flestir landsmenn taki beinan þátt í og ábyrgð á atvinnurekstri í landinu. Allir landsmenn eru nú eigendur íslenskra ríkisfyrirtækja sem hafa verið keypt og byggð upp fyrir skattfé beint og óbeint. Nauðsyn ber til að hægt verði að koma í veg fyrir óeðlilega yfirtöku einokunarafla við sölu á ríkisfyrirtækjum.`` Ég vona að þessi tillaga fái góða umfjöllun hér á Alþingi og að við umræður og ákvarðanir um sölu ríkisfyrirtækja verði tekið tillit til þessara aðferða sem ég hef farið hér nokkrum orðum um, almannavæðingu og að hún sé tekin inn í umræður um þessi mál hér á þinginu.

[16:50] Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Það er flutt í tengslum við frv. um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Þannig er mál með vexti að ráðuneytið hefur nú um nokkurt skeið átt í viðræðum við viðræðunefnd frá Landssambandi smábátaeigenda sem hafa haft það að markmiði að ná samkomulagi um breytingar á gildandi lögum um veiðar þessara báta í þeim tilgangi að gera lögin skilvirkari og reyna frekar en orðið er að koma til móts við þau sjónarmið að tryggja betur lífsafkomumöguleika þeirra sem haft hafa krókaveiðar að aðalstarfi. Þessum viðræðum er ekki lokið og að því stefnt að ljúka þeim í byrjun næsta árs. Sérstök ósk kom frá Landssambandi smábátaeigenda um það að gerðar yrðu smávægilegar breytingar til leiðréttingar og til hagræðingar nú fyrir lok þessa árs. Ráðuneytið féllst á að leita eftir því við Alþingi að slíkar breytingar næðu fram að ganga. Önnur þessara breytinga lýtur að því að heimila ráðherra að úreldingarstyrkur vegna krókabáta geti numið allt að 80% af húftryggingarverðmæti þeirra. Í gildandi lögum er þetta hlutfall 45%. En með þeirri tillögu sem hér er lögð fyrir verður það hækkað verulega og heimild til þess að slíkt átak standi fram til 1. okt. á næsta ári. Það er samdóma álit ráðuneytisins og forustumanna smábátaeigenda að brýna nauðsyn beri til að gera slíkt átak. Það hefur komið í ljós að það þak sem nú er á úreldingarstyrknum hefur ekki leitt til þess að menn hafi talið það fýsilegan kost að úrelda báta sína þó að þeir kysu að gera svo. Með þessari ráðstöfun á að auðvelda þeim sem þess óska að hverfa frá þessum veiðum að gera það. Gert ráð fyrir því að Þróunarsjóðurinn geti á næsta ári tekið allt að 500 millj. kr. lán vegna þessa sérstaka átaks. Það er sama upphæð og hann fékk með heimild til þess að taka að láni á þessu ári. Að svo stöddu var ekki talin ástæða til að hækka þessa fjárhæð, en það kann auðvitað að koma til þess að sjóðurinn þurfi rýmri lántökufjárhæð ef eftirspurn eftir þessum úteldingarstyrkjum verður veruleg. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn. en mælist eindregið til þess við þingflokka og hv. nefnd að reynt verði að greiða fyrir framgangi málsins nú á þessu ári áður en Alþingi fer í jólaleyfi.

[16:54] Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á lögum um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Þróunarsjóður sjávarútvegsins var stofnaður á sínum tíma til þess að stuðla að alhliða þróun í sjávarútvegi þótt aðalhlutverk hans væri auðvitað að stuðla að endurskipulagningu flota og vinnslufyrirtækja. Það var hins vegar nokkuð rætt þegar lögin um sjóðinn voru afgreidd að mikilvægt væri að sjóðurinn gæti einnig staðið undir nafni hvað snertir aðra þætti í þróun sjávarútvegsins. Nú hefur það verið að gerast eins og kunnugt er að ýmis sjávarútvegsfyrirtæki hafa verið að efna til samvinnu við fjölmarga aðila víða um heim á sviði sjávarútvegs og tvímælalaust hefur það orðið til að styrkja þessi fyrirtæki, bæði útgerðarfyrirtæki og sölusamtök. Hins vegar hefur það komið í ljós eftir því sem mér er tjáð að stjórn Þróunarsjóðsins telur sig ekki samkvæmt orðalagi í gildandi lögum hafa heimild til þess að liðsinna þessu nýja sóknarstafi í sjávarútvegi án þess að orðalagi í lögunum sé breytt. Ég ræddi þessi mál lítillega hér utan þingsalar í vor þegar til meðferðar var minni háttar frv. um breytingar á Þróunarsjóðnum og í þeim viðræðum voru höfð góð orð um það að skoða þetta mál á haustþingi. Nú er flutt hér aftur frv. um Þróunarsjóðinn og þótt það snerti annan þátt en ég hef gert að umræðuefni þá tel ég það mjög mikilvægt að það sé rækilega skoðað í nefnd að gera jafnframt þá breytingu á lögunum að þau a.m.k. heimili stjórninni að taka til alvarlegrar skoðunar þátttöku íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja í þróun sjávarútvegsins á þeim sviðum sem ég hef hér vikið að. Ég held að slík breyting eigi ekki að verða neitt deiluefni hér í þingsölum. Ég held að það sé víðtækur stuðningur, óháð flokksaðild, fyrir því að íslenskur sjávarútvegur hafi tækifæri til þess að nýta þá miklu þekkingu, þá miklu uppbyggingu sem þar hefur átt sér stað, bæði í sölufyrirtækjum og í útgerð, og einnig að íslenskur sjávarútvegur geti rutt markaðsaðgang fyrir margvísleg iðanaðarfyrirtæki sem framleiða vélar og tæki, net og annan búnað og getur þess vegna orðið mjög mikilvægur þáttur í að efla íslenskan iðnað. Hér er ekki verið að tala um háar upphæðir. Það er einu sinni eðli þessara viðskipta að litlar upphæðir úr opinberum þróunarsjóðum geta mjög greitt fyrir því að íslensk fyrirtæki geti efnt til samvinnu við öfluga aðila víða um heim. Því miður er það þannig að það er engin slík starfsemi innan íslenska sjóðakerfisins en að mörgu leyti er eðlilegt að sjóði sem ber heitið Þróunarsjóður sjávarútvegsins og á sínum tíma þegar hann var settur upp átti m.a., þótt í litlu væri, að sinna þessu verkefni sé gert það kleift. Ég vil þess vegna mælast til þess bæði við hæstv. ráðherra og eins við hv. sjútvn. að það verði skoðað um leið og þetta frv. er afgreitt að gera þá breytingu sem þarf að gera, sem mér skilst að sé ekki mikil, á lögunum um Þróunarsjóðinn svo hann hafi heimild til þess að koma til liðs við þess verkefni. Ég er alveg sannfærður um að slík breyting mun skila sér mjög rækilega, ekki aðeins til sjávarútvegsins heldur til íslensks atvinnulífs almennt. Satt að segja er það farið að standa ýmsum möguleikum fyrir þrifum að eiga ekki aðgang að slíku framlagi. Ég ætla ekki nú við 1. umr. að ræða þetta nánar en fer vinsamlega fram á það við hv. nefnd og við hæstv. ráðherra að þessi þáttur sé rækilega skoðaður og er reiðubúinn að leggja þeim breytingum lið ef til kemur hér í þingsalnum.

[16:59] Herra forseti. Þetta er kannski ekki mjög mikið stórmál sem hér er á ferðinni en varðar framlengingu til eins árs um heimild til að greiða hærri prósentu vegna úreldingar krókaveiðibáta heldur en greidd er til annarra skipa eða gildir um önnur skip. Það er jafnframt lagt til að sú prósenta verði að hámarki 80% af húftryggingarverðmæti bátanna. Ástæðan er væntanlega ósköp einfaldlega sú að þrátt fyrir það tilboð sem í gangi hefur verið upp á 45% af sömu viðmiðun þá hefur nánast ekkert gerst í formi úreldingar úr þessum hluta flotans. Það á sér aftur þá skýringu að þau tilboð sem mönnum bjóðast í bátana í frjálsri sölu eru yfirleitt heldur betri en þeir fengju út úr þessari úreldingu. Af eðlilegum ástæðum velja menn frekar þann kost. Í ljósi þeirrar stefnu sem mörkuð var og afgreidd hér á þingi á síðasta vetri er eðlilegt úr því að svo hefur farið að menn reyni þá að fylgja þessu eftir með hærri tilboðum, hvað sem menn vilja svo segja um málið að öðru leyti og nauðsyn þess að draga sérstaklega saman í þessum hluta flotans. Eins og kunnugt er þá er ætlunin að gera það annars vegar með þessum tilboðum og hins vegar með mun strangari kröfum um endurnýjun eða úreldingu á móti endurnýjun báta þegar krókaveiðibátar eiga í hlut. En úr því að málefni Þróunarsjóðs sjávarútvegsins og úreldingarmál fiskiskipa eru hér á annað borð komin á dagskrá þá vil ég rifja upp orðaskipti sem urðu hér milli mín og hæstv. sjútvrh. fyrir nokkrum dögum og varða framtíðarstefnumótun almennt í sambandi við úreldingarkröfur varðandi fiskiskip og þá hreinlega spurninguna um framtíðarfyrirkomulag þessara mála, hvort reikna eigi með því um, ég segi nú ekki ókomin ár, en alla vega í næstu framtíð, að kröfur verði gerðar til þess að afköst minnki með þeim hætti sem gert hefur verið eða aukist að minnsta kosti ekki þegar endurnýjun er á ferðinni. Raddir hafa heyrst um að hverfa frá þessu fyrirkomulagi og láta aflamarkskerfið eitt og sér vera ráðandi stýritæki. Mönnum væri þá meira í sjálfsvald sett með hvaða hætti þeir tækju þann afla og á hvernig skipum. En á meðan þetta fyrirkomulag gildir hlýtur eðli málsins samkvæmt að vera afar bagalegt að hafa uppi einhverja óvissu um framtíð þess. Það sem ég lagði sérstaklega áherslu á í orðum mínum um daginn, og vil endurtaka við hæstv. sjútvrh., er nauðsyn þess að mótuð verði stefna og kveðið upp úr um það alveg afdráttarlaust að eitthvert tiltekið fyrirkomulag í einhvern tiltekinn tíma muni gilda í þessum efnum. Ég vil fyrir mitt leyti láta það sjónarmið koma fram að úr því að lögin sem slík, um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, eru hér til meðferðar verði a.m.k. í síðasta lagi við afgreiðslu þess máls hér frá þinginu búið að ganga frá því í formi yfirlýsingar eða einhverrar stefnumótunar hvaða reglur skuli gilda um þetta efni. Hér er einnig á dagskrá breyting á lögum um stjórn fiskveiða og þá eru hér undir þau tvö lagafrv. sem þetta kemur sérstaklega við. Ég held að það sé þá tilvalið tækifæri til þess að eyða þeirri óvissu sem skapast hefur á þessu hausti m.a. vegna umræðna og ályktana á þingi Landssambands íslenskra útvegsmanna og umræðna sem spunnust í kringum það. Ég held að það sé alveg lágmark að það liggi fyrir á hverjum tíma til að minnsta kosti næstu eins til tveggja ára hvernig þessum málum verði háttað þannig að þeir sem eru að taka stórar og afdrifaríkar ákvarðanir um endurnýjun í sínum fyrirtækjum, þar sem úreldingarkvöðin, tonnin, getur hlaupið á tugum og allt upp undir hundruð millj. kr. þegar stór skip eiga í hlut --- það er ekki boðlegt að ætla mönnum að hafa ekki eitthvert fast land undir fótum varðandi slíkar ákvarðanir. Lægi hins vegar fyrir með hvaða hætti þetta yrði eitthvað inn í framtíðina, jafnvel þó að þá kæmu til breytingar sem væru samkvæmt fyrir fram ákveðnu skipulagi þá væri um allt aðra hluti þar að ræða. Herra forseti. Ég ætla ekki við þessar aðstæður að fara að endurtaka það sem ég hef oft áður sagt, efasemdir mínar um fyrirkomulag þessara mála í heild sinni og nauðsyn þess að móta einhverja stefnu en búa ekki ár eftir ár við fyrirkomulag af því tagi sem við gerum að það er í raun og veru með þessari úreldingarkröfu, og þó sérstaklega með kauptilboðum Þróunarsjóðs á meðan þau voru jafnhagstæð og best varð, verið að leggja mikinn viðbótarkostnað á útgerðina í hvert skipti sem kemur að endurnýjun fiskiskips því í hverju einasta tilviki þarf að kaupa í raun tonnin sem í hinu nýja skipi verða og um leið keppa þá við tilboð Þróunarsjóðsins í þeim efnum. Meðan þetta er gert án nokkurrar yfirlýstrar eða mótaðrar stefnu um tilganginn, þ.e. hversu mikið eigi þá að draga úr afkastagetu í flotanum og hvort allar tegundir fiskiskipa skuli þar settar undir einn hatt, til að mynda núna nótaskipaflotinn þar sem enginn deila er um að mikil þörf hefur skapast fyrir endurnýjun. Flotinn er nánast eins og hann leggur sig úreltur, samræmist ekki kröfum tímans um meðferð hráefnis og hindrar að við Íslendingar getum þróað áfram okkar iðnað í þessum efnum í átt til aukinna gæða og sambærilegs verðs og er að gerast í nágrannalöndunum. Svo er komið að nú eru menn helst að reyna að endurnýja sinn nótaskipaflota með innflutningi á tíu til tuttugu ára gömlum nótaskipum frá nágrannalöndunum sem þó eru tæknilega mun betur búin heldur en obbinn af íslenska flotanum. Þetta hljóta allir menn að sjá að er vandræðaástand, nánast neyðarástand, og það sem hindrar alveg sérstaklega að menn komist af stað í þessari endurnýjun nótaskipaflotans eru úreldingarreglurnar eins og þær eru í dag, m.a. vegna þess að eigi að taka hina nýjustu tækni í gagnið í nýjum skipum, einangraðar lestir og kælikerfi, þá kostar það um 20% afkastaminnkun miðað við óbreytta stærð eða öfugt, að kaupa þarf á móti úreldingu sem svarar 120--130% af þeirri burðargetu sem á að nást í hinu nýja skipi. Þetta, herra forseti, held ég að sé í raun og veru öllum mönnum ljóst en af einhverjum ástæðum er algjör pattstaða uppi milli þeirra manna sem þarna vilja engar breytingar og hinna sem geta hugsað sér þær og hana verður einhvern veginn að rjúfa. Ég er líka þeirrar skoðunar og lýsti þeim sjónarmiðum þegar lögin um Þróunarsjóð komu hér fyrst fram á sínum tíma og nafni sjóðsins var breytt úr Hagræðingarsjóði yfir í Þróunarsjóð, að þessi sjóður væri síður en svo neinn þróunarsjóður í sjávarútvegi heldur þvert á móti samdráttarsjóður, sjóður sem væri sérstaklega settur á stofn á kostnað útgerðarinnar í landinu til að draga saman umsvif í íslenskum sjávarútvegi og úrelda út úr sjávarútveginum alla þá umfram afkastagetu sem ella yrði hvatning til að nota í annað, t.d. að sækja á fjarlæg mið eða í vannýttar tegundir. Ég stend við það enn að sjóðurinn eins og hann er hugsaður er tímaskekkja að langmestu leyti. Annan þátt gagnrýndi ég og margir fleiri á þessum tíma og það var að sjóðnum var, eins og frv. var upphaflega fram sett, alls ekki ætlað að standa fyrir neinum eiginlegum þróunarverkefnum í sjávarútvegi eða styðja þau. Þar varð að vísu nokkur breyting á í meðförum Alþingis á sínum tíma og það komu inn í lögin rýmri heimildir heldur en voru í upphaflega frv. til þess að sjóðurinn gæti ráðstafað fjármunum í stuðning við þróunarverkefni t.d. erlendis. En hér er nú upplýst að ekkert hafi orðið úr því enn sem komið er og að einhverju leyti sé þar við ágalla í löggjöfinni að sakast. Það er auðvitað sjálfsagt mál að líta á það hvort nauðsynlegt sé að gera breytingu þannig að sjóðurinn geti beinlínis styrkt eða stutt við bakið á álitlegum verkefnum á þessu sviði. Er það örugglega skynsamlegt að slíkt sé hægt þó margt hafi verið að gerast í þeim efnum fyrir eigin rammleik greinarinnar. Að síðustu segi ég það, herra forseti, að það er sjálfsagt mál að reyna að greiða fyrir þessari litlu breytingu þannig að hún komi til framkvæmda og frv. nái afgreiðslu fyrir áramót. Það sama á við um hitt málið sem hér er á dagskrá og tengist þessum málefnum smábátanna, og þó fyrr hefði verið, liggur mér við að segja því það er bagalegt að allt of langt líði á þetta fiskveiðiár áður en leikreglurnar að þessu leyti liggja ljóst fyrir.

[17:09] Herra forseti. Vegna þeirra athugasemda sem hér komu fram frá hv. 8. þm. Reykn. vil ég aðeins segja að auðvitað getur það komið til greina að gera breytingar á öðrum ákvæðum laganna um Þróunarsjóð. Ég hef hins vegar talið að það yrði að skoða í ljósi fjárhagsstöðu sjóðsins og skuldbindinga hans og hef gert ráðstafanir til þess að eiga fund með stjórn sjóðsins nú á næstunni til þess að fara yfir fjárhagsáætlun sjóðsins á næsta ári og á hvern veg sjóðstjórnin sér að skuldbindingum hans verði mætt á næstu árum. En ég vil alls ekki útiloka það að málefni eins og þetta sé rætt í tengslum við þetta mál en óska þó eftir því að það leiði ekki til tafa á framgangi þessarar sérstöku breytingar. Varðandi það atriði sem hv. 4. þm. Norðurl. e. ræddi hér um og lýtur að endurnýjunarreglum er það að segja að það er rétt að nokkur óvissa hefur skapast eftir að aðalfundur Landssambands íslenskra útvegsmanna óskaði formlega eftir því að gildandi reglur um endurnýjun fiskiskipa yrðu endurskoðaðar og flotastýringarákvæði núv. fiskveiðistjórnunarlaga yrði afnumið með öllu. Þetta mál hefur verið til skoðunar og ég hef áður tekið undir með hv. þm. um að það þarf að hraða niðurstöðum í því en það var útilokað annað fyrir ráðuneytið þegar beiðnin var sett fram með svo formlegum hætti en að taka málið til skoðunar. Ég hef látið það álit mitt í ljós að það sé spurning um tíma hvenær þetta flotastýringarákvæði hverfur en talin veruleg tormerki á því að gera það nú, fyrst og fremst vegna þess að umgengni um auðlindina hefur verið mjög slæm og enginn vafi á því að ein ástæðan fyrir því er sú að það er ójafnvægi á milli veiðiheimilda og veiðimöguleika flotans. Ég tel að það sé svo mikilvægt og brýnt verkefni að ná tökum á umgengni um auðlindina og koma í veg fyrir þá slæmu umgengni sem viðgengist hefur að við megum ekki við því að stíga nein skref sem geta hrakið okkur af leið í því efni. Þetta eru almennar hugleiðingar mínar um stöðu málsins en ég vænti þess að endanleg niðurstaða í málinu fáist innan skamms tíma en þakka að öðru leyti góðar undirtektir hv. þingmanns um framgang þessa máls.

[17:13] Herra forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða felur í sér lítils háttar breytingu. Í reynd er það svo að hér er verið að leggja til að leiðrétt verði mistök sem urðu við lagasetninguna á sl. vori. Ef hún stendur óbreytt verður ekki unnt að flytja veiðidaga frá vetrartímabilum krókabátanna yfir á sumartímabilin fyrr en á árinu 1997. Það var aldrei ætlun manna að svo yrði og því er lagt til að lögunum verði breytt þannig að þetta verði unnt þegar á næsta ári. Jafnframt gerir frv. ráð fyrir því að heimilt verði að flytja ónýtta daga með sama hætti, þ.e. að þó að veiði sé hafin á tímabili þá verði unnt að flytja þá daga sem ekki hafa verið nýttir yfir á sumartímabilið. En ég ítreka það sem ég hef áður sagt í umræðum um Þróunarsjóðinn að þess er að vænta að viðræðum ráðuneytisins við viðræðunefnd Landssambands smábátaeigenda ljúki í upphafi næsta árs og þá fáist heildstæð niðurstaða um nauðsynlegar breytingar á þessari löggjöf að því er lýtur að krókabátunum, en það er mjög mikilvægt að þessi afmarkaða breyting nái fram að ganga nú fyrir jólaleyfi þingmanna þannig að hún verði orðin að lögum í byrjun nýs árs. Ég vænti góðs samstarfs við hv. þm. um framgang þessa máls og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

[17:16] Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti og breytingartillögum frá efh.- og viðskn. vegna frv. til laga um breyting á lögum nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda, með síðari breytingum. Nefndin skrifar öll undir nefndarálitið, þó einn nefndarmaður, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, með fyrirvara. Nefndin hefur sent þetta frv. til umsagnar hjá hefðbundnum umsagnaraðilum slíkra frumvarpa og fengið á sinn fund fulltrúa fjmrn. og ríkisskattstjóra þar sem rætt var um breytingartillögurnar og þær athugasemdir sem fram höfðu komið. Nefndin gerir tillögu um breytingar á frv. Það eru fyrst og fremst viðbætur. Í fyrsta lagi bætist ný grein við frv. og hún er í tveimur liðum. Þar er um að ræða tillögu til breytinga á 18. gr. laganna, annars vegar að í stað orðsins ,,sex`` komi: fjóra. Þar er átt við að það er verið að ívilna fyrir námsmönnum með því að rýmkuð eru ákveðin skilyrði sem námsmenn þurfa að uppfylla til þess að geta fengið endurgreiðslu á staðgreiðslu og þar er um að ræða að námstíminn þarf ekki að vera nema fjórir mánuðir í stað sex áður. Við 5. mgr. eru gerðar breytingar þar sem fyrst og fremst er verið að tala um að bæta við álagi upp á 0,2% fyrir hvern mánuð, en það er hluti af þeirri kerfisbreytingu sem verið er að gera í lögunum um tekjuskatt og eignarskatt og tengdum lögum, að afnema sjálfkrafa uppfærslu vegna verðbóta en miða þess í stað við ákveðið álag. Hér er miðað við 0,2% fyrir hvern mánuð til samræmis við það sem gildir í sambandi við álag að öðru leyti sem er yfirleitt 2,5% fyrir hvert ár. Eins og áður segir, virðulegi forseti, skrifar nefndin öll upp á þetta nefndarálit nema Steingrímur J. Sigfússon sem skrifar undir með fyrirvara.

[17:18] Herra forseti. Efni þessa litla frv. og breytingartillagna efh.- og viðskn. er mestan part af hinu góða og tvennt sem þarna er á ferðinni eru tvímælalaust réttarbætur. Það varðar einkum og sér í lagi 1. tölul. brtt. á þskj. 325, um að við bætist ný grein sem verði 1. gr. frv. og færir þann tíma, sem námsmenn þurfa að hafa verið samfellt í námi til þess að sækja um breytingu á álagningu í staðgreiðsu, niður úr sex mánuðum í fjóra. Það er sjálfsagt réttlætismál og eðlilegt að menn geti, áður en allt of langur tími er liðinn og ljóst er að aðstæður þeirra eru að breytast vegna þess að þeir hafa tekið upp reglulegt nám og þá væntanlega einnig hætt vinnu ef slíku hefur verið til að dreifa, fengið eðlilegar lagfæringar á stöðu sinni gagnvart skattheimtunni. Í öðru lagi er verið að gera breytingu sem varðar áfrýjunarrétt og er sömuleiðis eðlileg, að menn geti skotið þeim úrskurði sem þeir hafa sætt til skattanefndar en það sé ekki ríkisskattstjóri einn sem fari með það mál. Þetta er í samræmi við ábendingu sem komið hefur frá umboðsmanni Alþingis og flokkast undir lagfæringu og réttarbót í skattkerfinu. Þriðji efnisþáttur þessa máls varðar svo það að í staðinn fyrir verðbætur á einum stað þar sem miðað hefur verið við lánskjaravísitölu og upphæðir færðar fram í samræmi við það, þá skuli nú koma tiltekið álag. Nú er það svo að fyrirvari minn lýtur ekki að því að þetta sé í sjálfu sér óeðlileg efnisbreyting ef aðstæður eru þannig og ákvörðun þessarar álagsupphæðar er þannig úr garði gerð eða þannig með farið að það komi sanngjörn útkoma. Hins vegar er það svo að á nokkrum stöðum í frumvörpum hæstv. ríkisstjórnar eru sambærilegar breytingar á ferð og fyrirvari minn, herra forseti, lýtur aðallega að því hvernig þessi mál eru fram sett af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Því ég hygg að nánast í flestöllum tilvikum sem þessi breyting er að gerast sé um það að ræða að verið er að afnema ákveðna tryggingu réttinda launamanna sem falist hefur í fastri viðmiðun eða verðtryggingu upphæða og þá er það þannig að menn gerast óskaplega heilagir og eru á móti allri slíkri sjálfvirkni og slíkri verðtryggingu og slíkum viðmiðunum og segja: Burt með það, burt með það og í staðinn skuli koma fastar upphæðir samkvæmt fjárlögum eða þá einhver föst álagsprósenta eða upphæð eins og hér á í hlut. Á hinn bóginn vottar ekki fyrir þessu sama þegar kemur að því að afnema þá verðtryggingu og sjálfvirkni skuldbindinga launamanna og þar er komið að hinni hlið málsins. Menn eru ekki samkvæmir sjálfum sér í þessum efnum. Það er til að mynda ekki verið að hrófla við verðtryggingu fjárskuldbindinga almennings, en hins vegar er verið að afnema mikilsverða tryggingu sem launamenn hafa haft í ýmiss konar verðbótum eða tengingu af þessu tagi. Það er gert undir merkjum þessarar krossferðar gegn sjálfvirkni og verðtryggingu í kerfinu, en margir óttast af eðlilegum ástæðum að það sem fyrst og fremst vaki fyrir mönnum eða á bak við liggi séu tilhneigingar til að skerða ýmis þessi réttindi sem þarna eiga í hlut. Ég hef þess vegna fyrirvara, herra forseti, á þessum málum sem slíkum, hvernig að þeim er staðið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Ég tel að í sumum tilvikum séu ekki efnisrök á ferð heldur málamyndarök og það til að mynda þó að þessi breyta í skattalögum væri áfram færð upp með verðbótum skiptir að mínu mati engum sköpum og er ekki í sjálfu sér neitt stórkostlegt réttlætismál að afnema það. Ég vek líka athygli á því að ef verðbólga er innan skikkanlegra marka, þá má í sjálfu sér einu gilda hvort einhverjar lítils háttar verðbreytingar sem mælast í 1--2 prósentustigum á hverju ári eru fram settar eða leiðrétt er fyrir þeim með verðtryggingu eða hvort einhver slík álagsprósenta upp á 0,2% af tiltekinni upphæð innan tiltekinna tímamarka er notuð. Það er auðvitað sama útkoman eða mjög svipuð útkoma. Hitt er afar afdrifaríkt hvernig staðið er t.d. að ákvörðun ýmissa réttinda launamanna og tengingu þeirra við verðlagsþróun almennt í landinu. Þar eru menn að rjúfa samhengi í mörgum tilvikum og smíða sér rök af þessu tagi sem ég hef verið að nefna og eru að mínu mati oft og tíðum málamyndarök. Þá eru menn í heilagri krossferð gegn öllu sem heitir verðtrygging og sjálfvirkni og guð má vita hvað. En ég hef ekki orðið var við það að menn væru af sama hetjuskap að afnema þá verðtryggingar yfirleitt, og þar með talið af því sem mestu máli skiptir fyrir almenning í landinu, þ.e. öllum þeim fjölmörgu skuldbindingum sem menn eru með á herðunum og eru verðtryggðar í hólf og gólf. Að þessu lýtur fyrirvari minn, herra forseti.

[17:25] Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 48/1992, um breyting á lögum nr. 65/1992, um skattskyldu innlánsstofnana, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið. Það snýst um að hnika til ákvæðum um það hvenær skattlagning hefjist á Iðnþróunarsjóði. Nefndin hefur sent þetta frv. til umsagnar hjá hefðbundnum umsagnaraðilum, fengið umsagnir frá Iðnþróunarsjóði, Verslunarráði Íslands og Sambandi ísl. viðskiptabanka og fengið á sinn fund fulltrúa fjmrn. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt.

[17:27] Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 39/1988, um bifreiðagjald, með síðari breytingum. Þessi breyting felst fyrst og fremst í því að hækka gjöldin með tilliti til þeirra verðbreytinga sem miðað er við í forsendum fjárlagafrv. Enn fremur er samkvæmt frv. verið að koma til móts við bifreiðaeigendur þannig að þeir geta fengið bifreiðar sínar skoðaðar án þess að það sé búið að greiða bifreiðagjaldið. Síðan er í frv. gert ráð fyrir því að flýta eindaga bifreiðagjalds um fjórar vikur eða einn mánuð, en nefndin gerir þær breytingar að eindagar bifreiðagjalds verði sex vikum eftir gjalddaga en ekki fjórar vikur eins og frv. hafði gert ráð fyrir Öll nefndin stendur að þessari breytingartillögu og nefndarálitinu.