Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni - 
            

Forseti biður hæstv. ráðherra að ávarpa forseta með viðeigandi hætti.

Herra forseti. Ég ætla í stuttu andsvari að nefna hér þrjú atriði sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson spurði mig um, í fyrsta lagi Landspítala – háskólasjúkrahús þar sem vissulega er við mikinn vanda að etja. Það er ekki aðeins að gerð sé 2 milljarða kr. aðlögunarkrafa á sjúkrahúsið á næsta ári, heldur bætist þar við halli frá þessu ári upp á 1,2 milljarða kr. Þetta er mikið vandaverk og það er unnið hörðum höndum að því á spítalanum núna á hverjum degi að gera rekstraráætlun sem uppfyllir þessar kröfur fyrir næsta ár. Ég tel, sem betur fer, að það muni nást og ekki með uppsögnum 600–700 manna eins og tilkynnt var hér 1. október, eða 450–500 manna eins og Hulda Gunnlaugsdóttir nefndi, heldur sem betur fer með allt öðrum hætti. Í öðru lagi ætla ég í seinna svari mínu að koma að kragaverkefninu, en mig langar til þess að byrja hér á þessum flutningi hjúkrunarheimila yfir til félags- og tryggingamálaráðuneytisins. Ég ítreka það sem hv. þingmaður sagði, heilbrigðisráðuneytið ber áfram ábyrgð á gæðum heilbrigðisþjónustu alls staðar, líka á hjúkrunarheimilum, bæði samkvæmt lögum um málefni aldraðra, lögum um heilbrigðisþjónustu og reglugerð um Stjórnarráðið. Og það er sameiginlegur skilningur ráðuneytanna tveggja að það þurfi að auka möguleika til fjölbreyttari og meiri þjónustu fyrir aldraða, m.a. með heimahjúkrun og skammtímavistun, og að við ráðstöfun fjármagns megi ekki einblína á hjúkrunarheimili heldur færa fjárveitingar milli þjónustuúrræða í samræmi við þörf og óskir hinna öldruðu. Og það er nauðsynlegt að útfæra samkomulag sem gert var á milli ráðuneytanna 

Virðulegi forseti. Ég spurði hæstv. ráðherra ekkert út í hvernig gengi að ná fram árangrinum, eða réttara sagt rekstraráætlun næsta árs á Landspítalanum þannig að ég veit ekki af hverju hæstv. ráðherra var að svara því. Ég spurði hæstv. ráðherra hvers vegna hún hefði skipt um skoðun frá því að hún nefndi bæði í fjölmiðlum og í þinginu að hún teldi bagalegt að niðurstöður skýrslunnar sem er kennd við Huldu Gunnlaugsdóttur væri ekki komin í fjárlögin. Ég spurði annars vegar að því og svo spurði ég um faglegu rökin fyrir því að færa heilbrigðisþjónustu frá heilbrigðisráðuneytinu. Og það komu engin fagleg rök fram í þessu svari, engin. Ég sit í heilbrigðisnefnd, við höfum spurt eftir faglegum rökum og það hafa ekki komið nein svör. Auðvitað vita allir að það þarf að vera yfirsýn yfir þennan málaflokk og allir vita að það er æskilegt að hafa fleiri þjónustuúrræði en einungis hjúkrunarheimili. Það er það sem ég vann að sem ráðherra með mjög góðum árangri. Við fluttum sömuleiðis heimahjúkrunina yfir til Reykjavíkur og sameinuðum heimahjúkrun og heimaþjónustu sem er nokkuð sem hefur verið talað um í áratugi en við náðum sem betur fer að gera það. Virðulegi forseti. Ég á enn eftir að fá svör við þessum spurningum og ég vonast til að fá þau í næsta andvari. Af hverju skipti hæstv. ráðherra svona skyndilega um skoðun varðandi niðurstöður úr skýrslu frá Huldu Gunnlaugsdóttur, sérstaklega með þessi rök fyrir framan sig eftir þennan hóp sem hún var með sjálf? Það er önnur spurningin. Síðan 

Herra forseti. Það eru ekki tök á því í stuttu andsvari að endurtaka þá umræðu sem hér fór fram að frumkvæði Sivjar Friðleifsdóttur fyrir réttum þrem vikum um flutning hjúkrunarheimila og þjónustu við aldraða frá heilbrigðisráðuneyti til tryggingamálaráðuneytis. Það eru nokkur rök fyrir þeim flutningi og ég nefndi þau í framsögu minni, m.a. er það stefna og krafa samtaka aldraðra að ellin sé ekki sjúkdómavædd eins og það heitir. Það er líka ákveðin stefnumörkun að flytja þessa þjónustu til sveitarfélaga vegna m.a. samþættingar á heimaþjónustu og heilbrigðisþjónustu og svo stendur til samkvæmt stjórnarsáttmála að sameina þessi tvö ráðuneyti, heilbrigðis- og félags- og tryggingamálaráðuneytið. Ég lýsti því í þeim umræðum sem hér fóru fram að ég væri ekki sannfærð en ég sagði líka áðan að ég reiknaði með að ráðuneytin mundu nú finna leiðir til að tryggja fjármagn til eflingar heimahjúkrun vegna þess að það er aðalatriði en ekki hvar fjármunirnir liggja. Herra forseti. Ég vil nota tækifærið til að hrósa aftur þessari frábæru vinnu í kragaverkefninu sem hefur verið unnin núna á mettíma. Hún mun nýtast vel strax á næsta ári þeim stjórnendum heilbrigðisstofnana sem hafa lagt mjög hart að sér við að koma þessu verki í höfn og það enda þótt 1.400 millj. kr. séu alls ekki í hendi. Ég hef margskýrt það hver munurinn á þessu er, það er verið að tala um reksturinn eins og hann var fyrir hrun, á árinu 2008, og síðan er búið að breyta mjög miklu í rekstri allra þessara sjúkrastofnana. Meðal annars er búið að skera niður um 1.700 millj. kr. á Landspítalanum á þessu ári og um 500 millj. kr. í kraganum og 200–300 til viðbótar. Þessar tillögur verða áfram til skoðunar en þær náðu 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að sá sem hér stendur var búinn að ákveða þetta í sinni ráðherratíð. Ástæðan fyrir því að það gerðist ekki var að nýr ráðherra kom inn. Það er bara svo einfalt.

En mótmælin …?

Margar erfiðar ákvarðanir voru teknar í heilbrigðisráðuneytinu í minni tíð og sem betur fer skiluðu þær sér allar. Biðlistarnir hurfu ekki af sjálfu sér, lyfjakostnaður lækkaði ekki af sjálfu sér og ef menn halda að því hafi ekki verið mótmælt þegar það var gert er það mikill misskilningur. Ef menn halda að það hafi verið pólitískt sársaukalaust að setja faglega stjórn á Landspítalann er það mikill misskilningur. Hér eru engin rök og engin svör við spurningum mínum. Ég spurði hæstv. ráðherra hvað hefði breyst, af hverju hún hefði skipt um skoðun. Það hefur ekkert komið fram. Það er ekki rétt að þetta sé ekki í hendi, þetta er í hendi og meira að segja 1.400 millj. kr. þrátt fyrir lækkunina vegna þess að það er mikið inni í þeim þáttum sem á eftir að reikna. En segjum að það væri bara milljarður, það er ekki lítið. Varðandi rökin, förum yfir þau varðandi flutninginn. Ellin ekki sjúkdómavædd? Það hefur bara ekkert með hjúkrunarheimili að gera, það er enginn á hjúkrunarheimili nema hann sé veikur og það er bæði eldra og yngra fólk. Yfir til sveitarfélaga? Félagsmálaráðuneytið er ekkert ráðuneyti sveitarstjórnarmála, það er samgönguráðuneytið. Það er alveg hægt að færa þessa hluti beint yfir til sveitarfélaganna ef menn vilja. Ég fór með heimahjúkrunina yfir til sveitarfélagsins og samningar voru gerðir við Akureyri og Höfn í Hornafirði löngu fyrir mína tíð. Sameina félagsmálaráðuneyti og heilbrigðisráðuneyti? Ef það er að gerast er þá bara ekki skynsamlegast að bíða eftir þessu? Þetta snýst um það að hæstv. ráðherra hefur gefið eftir 

Virðulegi forseti. Hagstjórnartækjum er gjarnan skipt í fjármálastjórn og peningamálastjórn. Peningamálastjórn er á höndum Seðlabanka en fjármálastjórn á hendi Alþingis og ríkisstjórnar. Almennt samkomulag er meðal hagfræðinga um að seðlabankar eigi að vera sjálfstæðir og ekki lúta pólitískri eða með öðrum orðum stjórnmálalegri forskrift. Fjármálastjórn eða stjórn ríkisfjármála er á hinn bóginn eðli máls samkvæmt á hendi stjórnmálamanna. Ef vel á að vera þarf að vera samhljómur á milli peningamálastjórnar og fjármálastjórnar. Það liggur í augum uppi að ef þensla er í hagkerfinu kann það ekki góðri lukku að stýra að peningamálastjórn noti aðferðir sem draga úr þenslu en á sama tíma sé ríkisfjármálum stýrt á þann veg að þau leiði til þenslu í hagkerfinu. Þannig var það nú samt á árunum fyrir hrun. Ljóst er að á undanförnum árum hefur hvort tveggja mistekist fullkomlega hér á landi, fjármálastjórn og peningamálastjórn, enda hrundi hér efnahagskerfið og verkefni næstu ára er að endurreisa efnahagslífið undir og með leiðsögn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Virðulegi forseti. Ég vona að mér fyrirgefist að fjalla hér nokkuð um fjárlagagerð og hvernig að henni hefur verið staðið hér á landi undanfarin ár án þess að taka sérstaklega til það fjárlagafrumvarp sem hér liggur fyrir. Ég sit í þrem nefndum sem skiluðu áliti til fjárlaganefndar, utanríkismálanefnd, allsherjarnefnd og heilbrigðisnefnd, og skrifaði undir meirihlutaálit tveggja þeirra síðarnefndu með fyrirvara, til að vekja athygli á því að ég tel að það verklag sem viðhaft er við fjárlagagerð standist ekki þær kröfur sem þingmenn eiga að gera til starfa sinna. Ég hafði skrifað undir álit utanríkismálanefndar áður en ég gerði það upp við mig að ég gat ekki setið þegjandi hjá og verð ég að biðja þingheim að virða mér það til vorkunnar að ég var sein að hugsa. Áður en ég held lengra með mál mitt vil ég ítreka að fyrirvari minn er við það verklag sem verið hefur á Alþingi um áraraðir og beinist ekki sérstaklega að þeirri vinnu sem unnin hefur verið hér í haust. Við stöndum á tímamótum við að byggja hér upp nýtt kerfi og nýtt verklag við stjórn landsins og því finnst mér nauðsynlegt að segja skoðun mína í þessu máli. Á vefnum fjarlog.is er að finna kafla eða dálk sem heitir „fjárlagaferli stjórnvalda“. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Í fjárlagagerðinni er glímt í senn við helstu hagsmuni þjóðfélagsins, efnahagsleg áhrif ríkisfjármálanna og áherslur í verkefnum ráðuneyta og stofnana. Fjárlagaferlinu er ætlað að leiða til lykta margvísleg pólitísk og fagleg úrlausnarefni á þessum sviðum og færa niðurstöðurnar í fjárhagslegan búning fjárlaganna.“ Það má ljóst vera af þessu að hér er eitt veigamesta mál sem þingið tekur sér fyrir hendur ár hvert. Þegar þingið kemur að málinu hafa hins vegar allar veigamestu ákvarðanirnar verið teknar og þingið glímir við að rýna í meira en 1000 fjárlagaliði sem þingmenn hafa litlar eða engar forsendur til að meta hvort rétt sé úthlutað til. Á þessari sömu vefsíðu er því lýst hvernig undirbúningur fjárlagagerðarinnar fer fram að hætti rammafjárlagagerðar, aðferð sem miðar að því að efla hlutverk ríkisstjórnarinnar við stefnumörkun og ákvarðanatöku og veita ráðuneytum og stofnunum meira svigrúm við útfærslu þeirra. Aðferðin á að efla hlutverk ríkisstjórnarinnar við stefnumörkun. Það mun vera þannig að í upphafi árs ákveður ríkisstjórnin heildarútgjaldastigið. Eftir því sem mér er best kunnugt kemur Alþingi ekkert að þeirri ákvörðun, en þetta er einmitt veigamesta ákvörðunin í allri fjárlagagerðinni því að hún ber með sér áhrif ríkisfjármálanna á efnahagslífið. Ímyndum okkur að við búum við venjulegar aðstæður í efnahagslífi, þá veldur halli á ríkissjóði þenslu en afgangur dregur að sama skapi úr henni. Þetta eru hinar stóru línur sem dregnar eru með fjárlögum. Í mínum huga hlýtur Alþingi að eiga að koma að þeirri ákvörðun strax á fyrsta stigi því að það er þingið sem á að setja hinar breiðu línur og síðan á ríkisstjórnin að framkvæma. Rammafjárlögin ákveða ekki einungis hver hin efnahagslegu áhrif fjárlaganna verða, heldur er með þeim einnig ákveðið hversu mikið er til ráðstöfunar fyrir ríkið. Þá er komið að næststærstu ákvörðuninni í fjárlagagerðinni sem er þegar útgjöld til einstakra ráðuneyta eru ákveðin. Enn þá er Alþingi víðs fjarri, það er ríkisstjórnin sem ákveður það. Látum eins og við séum í venjulegu árferði. Þá er það ríkisstjórnin sem ákveður hvort auka eigi útgjöld til menntamála eða félagsmála, hvort draga eigi saman í samgöngumálum eða heilbrigðismálum. Kannski má einfalda þetta með að segja að það sé styrkleiki ráðherranna við ríkisstjórnarborðið sem ræður því hver þróun hinna ýmsu málaflokka verður. Það getur ríkisstjórnin gert án þess að ráðfæra sig við Alþingi. Hvenær kemur Alþingi svo að málum? Jú, það er fyrst þegar búið er að skipta milli 500 og 600 milljörðum niður á meira en 1000 fjárlagaliði. Plöggin eða öllu heldur bækurnar sem bornar eru fyrir þingmenn eru eins óárennilegar og hugsast getur. Enda virðist það vera sérfræði einhvers konar að sitja í fjárlaganefnd daginn langan allt haustið og rýna í tölur. Þeim þingmönnum sem ekki eru í fjárlaganefnd eru síðan afhentir svokallaðir safnliðir til útdeilingar. Safnliðir eru fjárhæðir sem úthlutað hefur verið óskiptum á hin ýmsu ráðuneyti. Hinum svokölluðu fagnefndum þingsins er ætlað að deila þessum peningum til ólíkra verkefna sem fólk, félagasamtök og fyrirtæki sækja um. Fyrir nefndarmenn mætir síðan heiðvirt fólk og flytur mál sitt, allt þjóðþrifamál. Og við þingmenn getum gert okkur digur með því að játa eða hafna beiðnum. Þetta árið er auðvitað minna útdeilt en oft áður, en gefur okkur kannski betra færi á að láta líta út sem við höfum einhver áhrif. Það var við þessa athöfn sem það rann upp fyrir mér að ég gæti ekki setið þegjandi hjá. Þegar vikið er að þessari útdeilingu safnliða og haft á orði að vinnulagið gangi ekki segja reyndir menn að þetta séu tiltölulega litlir fjármunir sem ekki skipti máli í heildarmyndinni - og vissulega er það rétt að þetta er lítill hluti fjárlaganna. Athugasemdir eins og þessar, að þetta séu litlir fjármunir, eru hins vegar gömul aðferð til að halda við gömlu og úreltu kerfi. Staðreyndin er sú að allt fjárlagakerfið þarf að endurskoða. Þingmenn eiga að ákveða stóru línurnar, rammann, og það er síðan framkvæmdarvaldsins að skipta niður á liðina 1000. Þingmenn eiga síðan að notfæra sér vinnu ríkisendurskoðanda sem vinnur mikilvægt starf og birtir fjölda skýrslna á hverju ári sem lítið eða ekkert er fjallað um. Þingið á að fjalla um þessar skýrslur og veita framkvæmdarvaldinu aðhald með því móti og ekki síður læra af því sjálft og bæta vinnubrögð sín. Virðulegi forseti. Fjárlagagerðin hér á landi er enn einn áfellisdómurinn yfir ríkisstjórnum fyrri ára. Hér lék allt í lyndi í nokkur ár. Þessi ár hefði átt að nota til að koma á nútímalegu kerfi við fjárlagagerð. Það var ekki gert. Það er nauðsyn að í þetta verði ráðist strax í upphafi næsta árs. Auk vinnulagsins sjálfs þarf að endurskoða framsetningu fjárlagafrumvarpsins og allra þeirra upplýsinga sem þeim fylgja. Við þingmenn þurfum að fá skýrari og einfaldari upplýsingar um ríkisfjármálin en við fáum í dag. Það mun ekki einungis koma okkur að gagni, heldur einnig öllum þeim sem hafa áhuga á að fylgjast grannt með þessum málum og þá um leið veita okkur aðhald í verkum okkar þegar við tökumst á við það ábyrgðarmikla verkefni að ráðstafa sameiginlegum sjóðum þjóðarinnar. Virðulegi forseti. Vissulega þarf einnig að taka á ýmsu í framkvæmd fjárlaganna. Ráðuneyti og stofnanir eiga að fara að fjárlögum og auðvitað skiptir máli hvort eða hvernig má færa fjárheimildir á milli fjárhagsára og auðvitað skiptir líka máli að varasjóður sé í fjárlögum til að eiga fyrir ófyrirséðum útgjöldum vegna frávika í þeim forsendum sem gefnar eru. Og það gengur ekki að nota fjáraukalög eins og gert hefur verið. En það skiptir ekki síður máli að fjárlagagerðin sjálf sé hafin yfir gagnrýni svo sem framast er unnt. Þar eru hæg heimatökin, það er undir okkur einum komið hér í þessum sal að standa þannig að fjárlagagerðinni að við gætum verið stolt af þótt seint muni þingheimur sammála um innihald fjárlaganna. Ég tel það eiga að vera forgangsverkefni þingsins strax á fyrstu mánuðum næsta árs að endurskoða allt vinnulag við fjárlagagerðina. Fyrsta skrefið í þá átt væri að Alþingi en ekki ríkisstjórnin ákvæði fjárlagaramma ársins 2011 strax í upphafi ársins.

Hæstv. forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að taka að mestu leyti undir þær athugasemdir sem fram komu hjá hv. þingmanni sem talaði á undan mér, Valgerði Bjarnadóttur. Það er rétt að vissulega er hálffurðulegt að vera nýr þingmaður hér og fylgjast með því hvernig fjárlagavinnan fer fram. Þar sem ég er gamall sveitarstjórnarmaður og sit enn í sveitarstjórn veit ég að þar er gríðarlega mikil áhersla lögð á gagnsæi í vinnubrögðum og ég tel rétt að viðhafa þau vinnubrögð jafnframt hér í þinginu, þannig að því sé haldið til haga. Hvaða aðgerðir eigi svo að fara í - ég tel að ástæða sé til að við þingmenn, sama úr hvaða flokki við komum, setjumst saman yfir það og reynum að finna einhverja leið. Fyrrverandi fjármálaráðherra, Friðrik Sophusson, beitti sér fyrir umfangsmiklum breytingum á íslenskri stjórnsýslu með nýskipan í ríkisrekstri, verkefni sem hann stýrði og Geir Haarde tók síðan við, og það urðu miklar breytingar í rekstri ríkisins og umgjörðinni allri á þeim tíma. Ég tel einfaldlega rétt að fara aftur yfir þá vinnu og fara með hana yfir á næsta stig. Ég fagna því að fleiri þingmenn séu á þeirri línu vegna þess að það er gríðarlega mikilvægt að við förum reglulega yfir vinnubrögðin og lagfærum það sem þarf að lagfæra. Ég held að það hafi vakið furðu flestra nýrra þingmanna að taka þátt í þeirri vinnu sem úthlutun safnliðanna er vegna þess að þetta vinnulag virkar ansi fornt miðað við það sem maður er vanur úr sveitarstjórnargeiranum. Það hlýtur að vera hægt að finna betri leið en þá sem hér er farin. Virðulegi forseti. Hér ræðum við fjárlagafrumvarp ársins 2010 og ég tel rétt að það komi fram að ríkisstjórnin hefur lýst því yfir bæði í ræðum og riti að nú eigi að taka upp ný, lýðræðisleg og gagnsæ vinnubrögð. Þess vegna er full ástæða til að stjórnarþingmenn sem vilja að farið sé í þá vinnu fylgi þeim yfirlýsingum eftir vegna þess að það er vart hægt að sjá að þessum nýju vinnubrögðum sem boðuð voru hafi verið framfylgt hér í þinginu, í þessari umferð a.m.k. Vissulega hef ég skilning á því að það eru skrýtnir og erfiðir tímar en engu að síður er sú ríkisstjórn sem hér ríkir búin að vera við völd í marga mánuði,  Herra forseti. Ég hef talsverðar áhyggjur af þeim lausatökum sem virðast vera á því hvernig tekið er á fjárlögum þess árs sem nú lýkur senn. Þeir starfsmenn stjórnsýslunnar sem stýra stofnunum ríkisins hafa enn ekki fengið skýr svör við því hvort og þá með hvaða hætti verði hægt að flytja fjárheimildir milli ára. Sú heimild sem kom einmitt í kjölfar hinna miklu stjórnsýslubreytinga sem Friðrik Sophusson og fleiri beittu sér fyrir var að stjórnendur stofnana og stofnanir gátu flutt með sér afgang á milli rekstrarára. Það gat verið hentugt í tilvikum þegar þurfti að gera ráð fyrir einhvers konar einskiptis útgjöldum sem þá var hægt að hagræða á einu ári og stofna til útgjalda á næsta ári. Þannig gátu menn unnið sér í haginn án þess að tapa þeim fjárheimildum sem úthlutað var. Með þessu var komið í veg fyrir þá stjórnsýslu sem áður tíðkaðist þegar í rauninni var alltaf verið að refsa þeim sem stóðu sig vel í ríkisrekstrinum. Ég tel gríðarlega mikilvægt að það sé farið skýrt í að viðhalda þessu kerfi að því leyti að þeir sem standa sig vel í ríkisrekstri beri ekki skarðan hlut frá borði þegar kemur að því að taka af þær fjárheimildir sem úthlutað hefur verið af hálfu ríkisins. Í allri fjárlagagerð, allri stjórnsýslu og fjármálaumsýslu, sama hvar það er, er gríðarlega mikilvægt að vinnureglur séu skýrar. Því vekur það mér mikla furðu að enn sé ekki búið að gefa út skýr skilaboð um hvernig eigi að fara með þessar fjárheimildir sem er óráðstafað á milli ára. Nú eru rúmar tvær vikur eftir af þessu ári og samkvæmt upplýsingum úr fjárhaldsbókhaldi ríkisins benda allar líkur til þess að verulegur fjöldi stofnana sem áttu ónotaðar fjárheimildir frá fyrri árum hafi notað þær á árinu. Það gengur þvert á fyrirætlanir stjórnvalda sem gefnar voru út í júní en þessu hefur greinilega ekki verið komið nógu skýrt til skila. Vísbendingar gefa tilefni til að ætla að einfaldlega hafi verið gefin misvísandi skilaboð um hvort það ætti að fylgja þessu eða ekki. Þannig liggur fyrir samkvæmt mínum heimildum í fjárlagavinnunni erindi eða bréf frá menntamálaráðuneytinu þar sem ljóst er að þessari reglu var ekki fylgt í því ráðuneyti og því er ástæða til þess að rannsaka hvort sama gildi um fleiri ráðuneyti. Þess vegna, herra forseti, má búast við því að þeir sem vilja standa sig vel í fjármálastjórn hafi ekki til þess þá nauðsynlegu hvata sem við blasa af því að það verður tekið af þeim sem ekki hefur verið eytt. Þarna erum við eiginlega komin mörg ár aftur í tímann, áður en verkefninu nýskipan í ríkisrekstri var hrundið af stað sem skilaði gríðarlegum bata í því hvernig fjármunum ríkisins er ráðstafað. Það er frekar sorglegt að horfa upp á þetta. Herra forseti. Allir landsmenn gera sér grein fyrir því að það er óhjákvæmilegt að skera niður í ríkisrekstrinum. Niðurskurðurinn verður okkur öllum erfiður og allir landsmenn eiga eftir að finna fyrir honum. Þó er mikilvægt að við þann niðurskurð verði beitt skýrri forgangsröðun og gætt jafnræðis þannig að þeir íbúar sem byggja þetta land hafi á tilfinningunni að svipaðar reglur eða samrýmanlegar gildi um alla þannig að það sé hægt að skilja verklagið og vinnulagið og það myndist ekki t.d., eins og sumir hafa óttast, gjá á milli landsbyggðarinnar og höfuðborgarsvæðisins í því hvernig verður skorið niður t.d. í opinberri þjónustu, í heilbrigðismálum og samgöngumálum. Nú hafa t.d. Vestmannaeyingar vakið athygli á því að til standi jafnvel að fækka ferðum Herjólfs til Eyja. Herjólfur er einfaldlega þjóðvegur til Vestmannaeyja og það er hálfankannalegt að það eigi að fækka möguleikum Eyjamanna til að ferðast eftir þjóðvegi landsins því að mér er ekki kunnugt um að gripið hafi verið til samsvarandi ráðstafana gagnvart öðrum landsmönnum. Þetta er bara eitt dæmi um það sem þarf að hafa í huga þannig að allir átti sig á því að vissulega sé verið að skera niður. Allir skilja að það þarf að gera en fólk þarf að vita að það sé forgangsröðun og jafnræðis sé gætt . Þetta fjárlagafrumvarp sem við ræðum nú uppfyllir ekki þessar kröfur, því miður. Ríkisstjórnarflokkarnir virðast einfaldlega ekki ráða við það verkefni að skera niður. Það eru hálfgerð vonbrigði að sjá það vegna þess að aldrei áður hefur verið jafnknýjandi þörf fyrir festu í fjármálum ríkisins og það er dapurlegt að við séum í þessum sporum. Ég held að íslenska þjóðin búist við því að okkur sem hér störfum auðnist að taka höndum saman og koma böndum á ríkisreksturinn. Það er nauðsynlegt til þess að hér flæði ekki yfir enn frekari skattahækkanir af hálfu ríkisstjórnarflokkanna og til þess að koma hlutunum þannig fyrir að atvinnulífið geti styrkst og atvinnutækifærum fjölgi. Þetta er gríðarlega stórt og mikilvægt verkefni. Nú hefur komið fram í umræðunum, herra forseti, að ýmsir hafa uppi þá skoðun að vernda þurfi heilbrigðiskerfið, menntakerfið og velferðarkerfið. Vissulega væri ágætt ef hægt væri að vernda þetta allt saman en það er hins vegar ekki raunhæft. Það þarf að skera niður á öllum sviðum og það verður að krefjast þess af öllum ríkisstofnunum að vel sé farið með þá fjármuni sem til skiptanna eru. Ég hef trú á því að ef rétt er haldið á spilunum verði efnahagslægðin skammvinn þó að það sæki vissulega að manni ýmsar efasemdir eftir að hafa lesið þetta nefndarálit frá meiri hluta fjárlaganefndar. Mín skoðun er sú að við niðurskurð í ríkisrekstri verði fyrst og fremst að taka mið af því að öryggi landsmanna sé tryggt. Þar á áherslan að mínu viti að liggja vegna þess að öryggi er sú grundvallarstoð sem samfélagið byggir á. Í því sambandi verður sérstaklega að líta til þeirra verkefna sem lögreglan sinnir og það verður að gæta að því að vega ekki of harkalega að þeim vegna þess að verkefnin á því sviði eru að aukast og það er gríðarlega mikilvægt að landsmenn allir finni fyrir því að grunnstoðir eins og löggæsla og sjúkrabílaakstur verði enn til staðar, sama hvar á landinu maður býr. Vissulega hafa heyrst raddir, m.a. af Reykjanesinu og eins af Suðurlandi, um að til standi að skera verulega niður þjónustu sjúkrabíla. Það er áhyggjuefni að forgangsröðunin sé sú og maður skilur þær athugasemdir sem fram hafa komið, m.a. í fjölmiðlum, um einstaka liði í fjárlagafrumvarpinu sem virðast í einhverjum tilfellum vera til nokkurs konar gæluverkefna á meðan menn horfa upp á að það eigi að skera niður á mikilvægum og lífsnauðsynlegum sviðum eins og í sjúkrabílaakstri. Herra forseti. Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins hafa lagt fram nefndarálit frá 1. minni hluta fjárlaganefndar - og ég tel reyndar að fulltrúi Framsóknarflokksins í fjárlaganefnd sé með á þessu áliti með fyrirvara, já, það er rétt - þar sem tekið er á helstu göllunum á fjárlagafrumvarpinu sem fyrir liggur frá ríkisstjórninni. Helstu athugasemdirnar sem gerðar eru í þessu nefndaráliti eru að tekjuhlið frumvarpsins sé ekki klár og að þegar hafi verið slakað á aðhaldskröfum milli 1. og 2. umr. Þar sé í rauninni verið að hverfa frá því að taka á þessum vanda af festu og í þriðja lagi varðandi þessar óráðstöfuðu fjárheimildir. Þá hafa sjálfstæðismenn bent á aðrar leiðir til tekjuöflunar, m.a. með skattlagningu séreignarsparnaðar og aukningu aflaheimilda auk þess að leggja til frekari sparnaðaraðgerðir sem útlistaðar eru í áliti 1. minni hluta fjárlaganefndar. Ég vonast svo sannarlega til þess, herra forseti, að það verði lagst yfir þessar tillögur á sanngjarnan hátt í fjárlaganefndinni og þær ábendingar verði teknar til yfirvegunar og skoðunar en ekki einfaldlega kastað fyrir róða af því að þær eru lagðar fram af Sjálfstæðisflokknum. Nú hefur manni heyrst í umræðunni, sérstaklega varðandi skattlagningu séreignarsparnaðar, að þessa hugmynd megi ekki ræða, þetta sé fyrir fram dæmt af fulltrúum stjórnarflokkanna sem tillaga sem sé ekki vert að ræða. Ég hef vissulega áhyggjur af því og ég tel að allir landsmenn hafi áhyggjur af því að þetta séu vinnubrögðin hér. Við stöndum frammi fyrir afskaplega stóru vandamáli og stóru verkefni í ríkisfjármálunum og okkur ber að leita allra leiða til þess að hindra að farið verði í það miklar skattahækkanir að við endum á því að dýpka kreppuna. Ég hef gríðarlegar áhyggjur af því að þessar ráðstafanir sem stjórnarflokkarnir leggja á borðið verði þess valdandi að kreppan dýpki. Ég vona svo sannarlega að ég hafi rangt fyrir mér, herra forseti, en reynsla annarra landa kennir okkur að í kreppu eins og þeirri sem hér herjar er ekki rétti tíminn til að fara í það viðamiklar skattahækkanir að þær setji kerfið okkar á hliðina. Ég óttast að það sé að gerast. Herra forseti. Mig langar til að fara í örstuttu máli yfir þær aðgerðir sem talað er um í nefndaráliti 1. minni hluta um sparnaðarkröfurnar. Þar er gert ráð fyrir að gerð verði 10% sparnaðarkrafa til stjórnsýslustofnana. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að við sendum þau skilaboð út í samfélagið að þarna eigi að byrja vegna þess að ég tel að við sem hér stöndum á Alþingi og erum í þessari fjárlagavinnu getum lært mikið af sveitarfélögunum. Vissulega eru þau minni einingar en ríkisbáknið sjálft en engu að síður gripu sveitarfélögin, flestöll sem höfðu tök á því, strax í fyrra til mikilla aðgerða við að herða vinnubrögð og eftirlit varðandi fjárhagsáætlunargerð til þess að búa sig undir það sem koma skyldi. Í þeim sveitarfélögum þar sem ég þekki best til var í rauninni byrjað á að skera niður í stjórnsýslunni, á toppnum, og síðan unnu menn sig niður allt kerfið. Ég tel einfaldlega að ríkið eigi að senda þessi skilaboð og að okkur sem hér störfum beri skylda til þess að horfa til þessarar reynslu. Þótt sveitarfélögin séu oft gagnrýnd fyrir að vera of lítil og sagt að þau geti ekki tekið á hinum og þessum málum af því að þau séu of smá og þess vegna sé nauðsynlegt að sameina þau með lögþvinguðum aðgerðum ná þau samt betur en ríkið að grípa til aðgerða gegn vágesti eins og efnahagslægðinni sem hér ríkir. Það er einfaldlega staðreynd og við eigum ekki að loka augunum fyrir því heldur sækja einmitt í þá reynslu og taka þaðan það sem hægt er að nota. Herra forseti. Ég kom aðeins inn á það áðan að vinstri stjórn hefur nú ríkt í landinu í ellefu mánuði og einhverja daga. Þess vegna er ekki hægt að benda á að þetta sé allt einhverjum öðrum að kenna, að þetta fjárlagafrumvarp og þessi vinnubrögð sem hér birtast okkur varðandi ríkisreksturinn séu öðrum að kenna og á ábyrgð annarra en þeirra flokka sem eru í ríkisstjórn. Það er einfaldlega ekki hægt að gera það og ekki trúverðugt. Nú er einfaldlega svo komið, herra forseti, að það er ekki lengur hægt að nota það sem afsökun að aðrir flokkar hafi ráðið fyrr á tímum. Nú eru menn búnir að hafa tæpt ár til þess að breyta hlutunum. Það átti ekki að breyta neitt litlu, það átti að breyta öllum grunnstoðum kerfisins. Það er ekki endalaust hægt að skýla sér á bak við aðra en sjálfan sig, menn þurfa að bera ábyrgð á eigin gerðum hvort sem þeir heita Vinstri grænir eða Samfylkingin. Menn þurfa að kannast við vald sitt. Ef við tökum dæmi eins og mál sem hefur verið mikið rætt hér á þinginu, Icesave-málið, þá eru þeir flokkar sem hér stjórna með valdið í sinni hendi um það hvort og með hvaða hætti samið er um Icesave. Það var gert á ákveðinn hátt. Við sjálfstæðismenn hefðum ekki leitt það mál til lykta á þann hátt sem núverandi flokkar í ríkisstjórn gerðu. Engu að síður koma menn hingað upp og segja að þessi niðurstaða sé Sjálfstæðisflokknum að kenna. Þetta þykja mér einkennileg vinnubrögð og mér finnst mjög skrýtið ef menn eru í framboði og pólitík eingöngu til þess að benda á aðra en sjálfa sig. Ég vonast til þess, herra forseti, að þessu fari nú að linna, að menn fari einfaldlega að vera í pólitík á eigin forsendum og tala fyrir eigin málstað en ekki til þess að lasta aðra eða vera á móti öðrum. Mér leiðist þessi lenska. Það eru helst eldri þingmenn sem gera þetta, herra forseti, og ég vonast til þess að menn vindi sér í að tala bara fyrir sjálfa sig. Þeir hljóta að vera í pólitík af einhverjum ástæðum, vegna einhverra hugsjóna sem þeir ætla þá að koma til framkvæmda þar sem þeir eru einu sinni með völdin í sínum höndum. Ég vonast til þess að sjá þessa breytingu með hækkandi sól á nýju ári en engu að síður verðum við að klára þessi fjárlög, okkur ber skylda til þess. Ég hef, eins og forseti og þingheimur hefur heyrt, miklar áhyggjur af öllum þessum skattahækkunum sem eiga eftir að koma til umræðu seinna í vikunni og ég mun tjá mig um þær þegar þar að kemur. Að mínu viti er gáfulegra að reyna að stækka kökuna og skapa þannig aðstæður að hér skapist fleiri störf þannig að fleiri einstaklingar komist út á vinnumarkaðinn til þess að afla sér tekna og afla jafnframt skatttekna fyrir ríkissjóð.

Herra forseti. Við ræðum hér fjárlög fyrir árið 2010. Margir hafa sagt að árið 2010 verði erfiðasta ár eftir kreppuna og strax árið 2011 verði farið að létta á og við farin að sjá til lands. Það er þó mjög háð því hvernig menn vinna úr þeim áhrifum sem orðið hafa og hvernig menn taka á og þar kemur fjárlagafrumvarpið mjög sterkt inn. Ef maður lítur á tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins, sem ég horfi kannski mikið á, og á fjárlagafrumvarpið í heild sinni eru á því ansi sterk vinstri merki. Það er kannski ekki undarlegt, þjóðin kaus vinstri menn. Hún kaus Vinstri græna sérstaklega, þeir voru sigurvegarar kosninganna. Þeir urðu reyndar sigurvegarar á grundvelli þess að sækja ekki um aðild að Evrópusambandinu, vinna ekki með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og samþykkja ekki Icesave. Þó er það allt komið til en þjóðin kaus sem sagt vinstri menn og hér er vinstri stjórn og allar þær hugmyndir sem við fjöllum um eru mjög í takt við það, og ég sætti mig alveg við það, ég sætti mig alveg við niðurstöðu kosninga. Í tekjuhlutanum horfum við á þrepaskiptan tekjuskatt. Þetta er draumur margra vinstri manna og ASÍ tekur undir það. Marga vinstri menn dreymir um að vera með margþrepa skatt og telja að þannig náist mest réttlæti. Vel má vera að þannig náist réttlæti og slíkt kerfi tíðkast mjög víða um lönd. Kerfið verður hins vegar mjög flókið og allt það sem við ræðum hér, frú forseti, er gífurleg flæking á kerfinu. Nú hef ég sagt það mörgum sinnum áður að flókið kerfi er um leið andfélagslegt, það er ekki gott fyrir þjóðina. Menntað fólk, og þeir sem eru mest upplýstir og fylgjast best með, geta notað sér allar þær smugur sem eru í flóknu skattkerfi en þeir sem minna mega sín í þjóðfélaginu eru ekki í þeim hópi. Þeir eru ekki með dýra lögfræðinga til að finna allar smugur í flóknu kerfi og þess vegna vill það oft verða svo að þegar kerfin eru gerð mjög flókin til að mæta hinum félagslega veiku eru það ekki þeir sem njóta þess. Þeir vita ekki af réttindum sínum og ef kerfið verður mjög flókið eru þeir alltaf í einhverjum útistöðum við kerfið af því að þeir skilja það ekki, fylgjast ekki með, hafa ekki rétta ráðgjöf o.s.frv. Einföld kerfi eru því í reynd, frú forseti, réttlátust, sanngjörnust fyrir þá sem þurfa að borga fyrir utan það að þau kosta þjóðfélagið miklu minna. Ekki er heill her af fólki við að vinna óarðbæra vinnu sem felst í skriffinnsku og ekki eru eins miklir möguleikar á undanskotum og svindli. Svindl er niðurbrot á siðferði og flókin skattkerfi bjóða því miður alltaf heim svindli. Þrepaskattur í tekjum, tekin eru upp fjögur þrep, það er 0% skattur og fyrsta þrep, annað þrep og þriðja þrep. Bent hefur verið á það í umræðum að þetta er mjög andfélagslegt. Fjölskylda þar sem annar aðilinn er kannski fjarri heimili, er t.d. sjómaður eða vinnur uppi á hálendinu, og hinn aðilinn, oft og tíðum konan, þarf að vera yfir börnum og sjá um allan rekstur heimilisins sem lendir þá alfarið á henni því að hinn aðilinn getur vegna fjarlægðar ekki sinnt því - konan getur verið með núll, engar tekjur, og hann með mjög háar tekjur og þá borga þau töluvert meira en hjón með sambærilegar tekjur þar sem bæði eru með jafnar tekjur og vinna bæði nálægt heimili sínu. Búið er að setja inn nýtt þrep í virðisaukaskatti og það er líka í samræmi við vinstri stefnuna að menn vilja hlífa þeim sem kaupa mat í þeirri trú að fólk sem er með háar tekjur borði jafnmikinn mat og þeir sem eru með lágar tekjur. Það er reyndar ekki rétt, rannsóknir hafa sýnt að þeir sem eru með háar tekjur eyða hlutfallslega meiru í mat en þeir sem eru með lágar tekjur, enda vita þeir sem hafa lent í kröggum og lent í að vera auralausir að það fyrsta sem fólk sparar er útgjöld í mat, það fer þá yfir í að kaupa baunir eða eitthvað slíkt. Búið er að setja inn auðlinda- og kolefnisgjald og það er í samræmi við stefnu umhverfisverndarsinna og náttúruverndarsinna. Auðlindagjald, það að láta menn borga fyrir auðlindina, á að takmarka notkun á henni, og kolefnisgjaldið er í anda þeirrar trúar eða kenningar að koldíoxíðmengun valdi hitnun jarðar. Að því leyti er þetta skynsamlegt og rökrétt og ég hef ekki athugasemdir við það. Ég hef hins vegar mjög miklar athugasemdir við hvernig þetta er gert því að hvort tveggja er framkvæmt mjög vitlaust. Frú forseti. Í hitaveitum alveg sérstaklega er auðlindagjald prósenta af því gjaldi sem borgað er af heita vatninu. Þær hitaveitur sem eru langarðbærastar eru ódýrastar þannig að þar sem auðlindin er mest virði þar borga menn minnst. Ég nefni Hitaveitu Sauðárkróks. Þar gusast upp mjög heitt vatn með litlum tilkostnaði og hitaveitan er mjög ódýr og þar af leiðandi borga menn lítið auðlindagjald. Þetta finnst mér alls ekki rétt og ég hef bent á þetta í hv. efnahags- og skattanefnd en menn voru ekki á þeim buxunum að fara að gera neinar breytingar þannig séð. Ég kem inn á það á eftir með allan hraðann. Ég get líka skilið þetta auðlegðargjald, frú forseti. Ég get alveg skilið að menn vilji ná í þá sem eiga milljarða. Ekki er verið að tala um þá sem eiga venjulegar eignir, reyndar fara mörkin dálítið niður, 100 milljónir þykir kannski ekkert voðalega mikið - jæja, það var skuldlaust einbýlishús nú er það kannski einbýlishús og sumarbústaður skuldlaust af því að verð hefur lækkað. En það er eiginlega útilokað að ná í það eða reikna það, það var líka bent á það í nefndinni. Menn hækkuðu svo tryggingagjald og það skil ég alls ekki því að það er ekki endilega í takt við vinstri stefnu. En það var gert að kröfu, eða það sögðu menn, Samtaka atvinnulífsins - mjög skrýtið og ég kem inn á það á eftir. Svo er ráðist á áhættufé. Margir vinstri menn hafa ímugust á áhættufé og tala alltaf illa um hlutafé og arð og kúlubréf og vexti, að það sé allt af hinu illa. Það sama fólk vill samt taka lán og fá vinnu hjá fyrirtækjum sem eru mynduð með áhættufé. Það er því mótsögn í þessu hjá vinstri mönnum. Þeir vilja biðla til áhættufjárins en tala illa um það alla daga og vilja ekkert hafa með það gera, hvað þá að vinstri menn fjárfesti í atvinnulífinu, það held ég að sé ekki mjög algengt. Þó getur það vel verið, ég þekki það ekki. Þetta fjallar um fjármagnstekjur, arð, húsaleigu og söluhagnað og annað. Það er merkilegt þegar maður skoðar þessar tillögur allar saman að þær eru í rauninni atlaga að atvinnu. Það er kannski það sem þjóðin þarf mest á að halda núna, það er atvinna. Það er atvinnuleysi og það er nokkuð sem ég hef lýst yfir að ég vilji ekki sjá. Ég vil ekki sjá, frú forseti, atvinnuleysi, hvað þá langtímaatvinnuleysi sem fer vaxandi. Það er eitthvað sem við, allir hv. þingmenn, eigum að berjast gegn af alefli. Engu að síður er niðurstaða þessara hugmynda allra atlaga að atvinnu. Af hverju segi ég það? Það er t.d. tryggingagjaldið. Fyrir það að hafa mann í vinnu borgar fyrirtækið ákveðið gjald. Í dag er það 7%. Meðallaun eru u.þ.b. 400 þús. kr. þannig að hvert einasta fyrirtæki í landinu borgar 28 þús. kr. fyrir að hafa mann í vinnu á mánuði, það er gjaldið fyrir það að ráða mann í vinnu. Nú á það að hækka upp í 34.400 kr. fyrir 400 þús. kr. laun. Það þýðir að mörg fyrirtæki sem eru mjög knöpp, standa mjög illa og berjast við það frá einum mánuði til annars að ná endum saman og geta borgað út laun, sjá allt í einu fram á 6.400 kr. á hvern einasta starfsmann sem aukagjald á mánuði. Vel má vera að það verði til þess að þau fari á hausinn og að við búum til atvinnuleysi. Þeir sem ætla að fara að fjölga starfsmönnum hljóta líka að reikna út að þeir borgi 34 þús. kr. fyrir hvern einasta starfsmann sem er með 400 þús. kr. laun og kannski hætta þeir við að ráða nýtt fólk. Til þess að búa til atvinnu, til þess að stofna fyrirtæki, þarf áhættufé. Það eru flestir sammála því, jafnvel vinstri menn. Sumir vilja reyndar að ríkið geri allt, sé í útgerð og hverju sem er, en það eru ekki margir í dag. Það á að koma eitthvert áhættufé einhvers staðar frá. Fyrir hrun voru óskaplega margir Íslendingar þátttakendur í áhættufjárfestingum eða í atvinnulífinu með því að eiga hlutafé. Þessi hópur manna varð langsamlega verst úti í kreppunni, ég fullyrði það. Svo tala menn um að fjármagnseigendur séu með allt sitt á þurru. Ég er svo aldeilis hissa. Ég er að láta reikna það út en ég hugsa að 60–70 þúsund manns hafi tapað að meðaltali svona 4 til 5 milljónum á mann, bara almenningur. Þessi hópur manna er illa brenndur því að hann tapaði öllu sem hann átti, og það er verið að reikna það út núna. Bara bankarnir þrír - frá einni viku til annarrar töpuðu 42 þúsund manns, ég er að tala eftir minni, að meðaltali 3 milljónum hver, bara á bönkunum þremur á einni viku. Þetta er almenningur og þar á meðal voru 11 þúsund aldraðir yfir 60 ára minnir mig eða 64 ára, 11 þúsund aldraðir sem töpuðu að meðaltali 3 milljónum. Nú eru aldraðir eitthvað um 30 þúsund og ef maður reiknar með því að töluvert sé um pör og hjón og annar aðilinn sé skráður fyrir hlutabréfunum má með grófri nálgun segja að helmingur aldraðra hafi átt í bönkunum þremur og hafi tapað að meðaltali 3 milljónum hver. Svo er alltaf verið að ráðast á áhættufjárfesta og segja að þeir hafi allt sitt á þurru og allt frumvarpið gengur út á það. Það á að hækka fjármagnstekjuskatt, það á að hækka skatt á arð, það á að hækka skatta af eigum, það á að hækka skatt af söluhagnaði, allt í takti við hugmyndir vinstri manna og ég bara horfi á það þannig. En um leið eru þeir að drepa viljann til þess að leggja peninga í atvinnulífið, til að skapa vinnu. Ég er því dálítið svartsýnn til framtíðar með það að menn vilji yfirleitt fjárfesta í atvinnulífinu, það er miklu skynsamlegra að kaupa spariskírteini eða vera bara ekkert að leggja fyrir. Það getur vel verið að það verði niðurstaðan hjá mörgum þó að reyndar sé mjög mikill vilji til sparnaðar eftir hrun. Það er aðallega vegna þess að menn hafa þörf fyrir öryggi. Ég hugsa að þessi atlaga að atvinnu sé ekki með vilja gerð, frú forseti. Ég er nærri viss um að þetta er ekki með vilja gert. Þetta eru mistök, þetta er hugsunarskekkja og kannski spurningin um aðra lífssýn. Ég veit ekki hvað vinstri menn halda; hvort fólk sé að fjárfesta í atvinnulífinu af hugsjón eða að gamni sínu eða til að þóknast einhverjum. Þegar menn leggja fyrir er það alltaf í formi þess að menn spara eitthvað, neita sér um neyslu. Það er alltaf þannig, menn geta ekki sparað nema neita sér um neyslu. Menn neita sér um ferðalög, menn neita sér um bílakaup, kaup á flatskjá eða dýr húsakaup og þannig geta menn sparað. Það gerist ekki öðruvísi. Ef ég kemst yfir það ætla ég að lesa einhverjar umsagnir því að nánast engin þeirra var jákvæð, frú forseti. Það helgast kannski mest af því hve hraðinn var mikill og hve illa þetta er unnið. Mikið var rætt um að þessar skattalagabreytingar sem við ræðum um, og munum ræða betur um í vikunni þegar þær koma úr efnahags- og skattanefnd, væru atlaga að atvinnulífinu. Menn tala um að nú þurfi að skattleggja og talað er um að það þurfi að skattleggja annars vegar og skera niður hins vegar, sem sagt að minnka velferðarkerfið og auka skattlagningu. Á það var bent að slíkt gæti verið mjög hættulegt og skaðlegt. Heimilin og fyrirtækin eru mjög löskuð eftir atburði haustsins 2008 þegar hrunið varð og mega ekki við því að borga mikla nýja skatta. Vel má vera að einstaka maður geti þetta alveg og ég efast ekkert um það en bent er á það í mörgum umsögnum að fjöldi heimila muni ekki geta þetta. Hvað gera menn þá, frú forseti, ef þeir sjá fram á að þeir geti ekki borgað skattana? Þá fara menn að huga enn frekar að því að fara til útlanda, því miður, það er þannig. Það er eitt af því versta sem gæti gerst og er þegar farið að gerast þó að menn vilji ekki horfast í augu við það. Fólk streymir til útlanda, sérstaklega þeir sem eru menntaðir og eiga kost á vinnu þar, og með hverjum og einum fer burt skattgreiðandi. Það er yfirleitt ekki þannig að þeir sem eru á bótum fari til útlanda, alla vega ekki á erlend bótakerfi. Þeir halda þá áfram að taka bætur hér á landi þannig að við höldum áfram að hafa kostnaðinn í ríkissjóði en við missum tekjurnar. Þetta er mjög hættulegt og ég ætla að biðja menn að skoða það nákvæmlega. Í sumar myndaðist hér mikil samstaða og ég var að vonast til þess að menn mundu áfram fara í þannig samstöðuham og reyna að finna lausn á þeim mikla vanda sem menn standa frammi fyrir. Reyndar gerðist ákvörðun um þessar skattlagningar mjög hratt. Ríkisstjórnin hefur frá því í maí haft tíma til að vinna þessar hugmyndir, og jafnvel frá því í byrjun febrúar, hugmyndir sem eru vinstri sinnaðar og allt í lagi með það. Maður hefði talið að þetta mundi liggja fyrir þegar þing kæmi saman en það var ekki. Það er bara sleifarlag, ekki er hægt að flokka það undir annað. Þó að menn hafi verið að gera ýmislegt annað, eins og Icesave, Evrópusambandið eða Seðlabankinn, að reka seðlabankastjórana o.s.frv., geta þeir ekki afsakað sig með því. Sú vinna lenti að mestu leyti á stjórnarandstæðingum á meðan stjórnarliðar hefðu getað dundað sér við að búa til almennileg skattalög í sínum anda. Það var ekki gert og þess vegna sitjum við uppi með mjög illa unnin og hroðvirknislega unnin skattalög og óskaplegan hraða. Nú á að fara að samþykkja eitthvað sem tekur gildi eftir tvær vikur, stórbreytingar á kerfinu, virðisaukaskattsbreytingar, tekjuskattsbreytingar. Það á að fara að borga út laun, bara strax 1. janúar. Þann 2. janúar borgar ríkið t.d. út laun og þá á að vera komið nýtt skattkerfi sem bæði greiðendur launa og þiggjendur eiga að skilja. Ég geri þá kröfu, herra forseti, öndvert við marga aðra, að borgarinn skilji það sem mætir honum í skattlagningu. Hvers vegna tala ég um samstöðu? Vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn hefur lagt fram hugmyndir um skattlagningu séreignarsparnaðar. Nú er Sjálfstæðisflokkurinn ekkert sérstakur vinur skattlagningar en hins vegar óar hann við því að fara að skattleggja löskuð heimili og fyrirtæki í þessari stöðu og þess vegna fóru menn að leita að öðrum leiðum, líta eftir því hvar ríkið ætti eignir. Það eru eignir ríkisins í ósköttuðu fé lífeyrissjóðanna. Ég var fyrst mjög andsnúinn því að skattleggja fé sameignarsjóðanna vegna þess að þar er um að ræða fé sem menn eiga í sameiningu. Ekki er um það að ræða að menn eigi séreign heldur er um tilfærslu að ræða milli kynslóða og einstaklinga. Sumir verða háaldraðir og taka miklu meira út úr kerfinu en þeir borguðu inn, aðrir lifa styttra, og sumir eru með maka og ómegð þegar þeir falla frá o.s.frv. þannig að það er alls ekki þannig að hver maður taki út það sem hann lagði inn en að meðaltali gerir hann það. Það er þessi tilflutningur á milli sem gerir það erfitt um vik að skattleggja það, fyrir utan það að þessi lífeyrir frá lífeyrissjóðunum er oft og tíðum grunntekjurnar hjá viðkomandi einstaklingi og lendir þá oft og tíðum undir skattleysismörkum þegar um er að ræða kerfi með skattleysismörkum yfirleitt. Við lögðum sem sagt til skattlagningu séreignarsparnaðar og sú hugmynd er þannig útfærð að hún kemur eiginlega ekki við neinn. Um næstu áramót yrði eignin skattlögð um 37,2% og hluti af því, 13,1%, rynni til sveitarfélaganna og restin til ríkisins. Þetta er gert með þeim hætti að lífeyrissjóðirnir, þeir sem það vildu, mættu borga með skuldabréfi, í stöðluðum einingum, hugsanlega milljón króna einingum eitthvað slíkt, sem semdist um milli þeirra og skattyfirvalda. Gjalddagi á þessum skuldabréfum, sem gætu verið kúlubréf en kúlubréf eru mjög sniðugt form þó að það megi kannski ekki segja það núorðið. Það yrði kúlubréf sem væri með svipuðum gjalddaga og séreignarsparnaðurinn sjálfur. Þá yrðu séreignarlífeyrissjóðirnir ekkert varir við þessa breytingu. Það eina sem gerist er að þeir mundu gefa út skuldabréf og ríkið og sveitarfélögin sem fengju útsvarið yrðu í rauninni séreignarsparandi við hliðina á manninum sem er séreignarsparandi. Lífeyrissjóðirnir þyrftu því ekki að selja eitt einasta snitti af eignum sínum, ekki eitt einasta, og ekki yrði um neina brunaútsölu eða neitt slíkt að ræða. Ef til þess kemur að maðurinn fái séreign sína greidda út, sem allir vita að á eftir að skatta, það á sjóðfélaginn að vita eða sá sem á inneignina, þá gerist ekkert annað en það að hann fær alla upphæðina sem eftir er greidda. Hægt er að færa til bókar að hann sé búinn að greiða skatta af þessari upphæð og það standi alla tíð á yfirlitum hvaða upphæð hann er búinn að greiða og hann sé búinn að borga skatt. Óttinn við að þetta sé tvískattað er á mjög veikum grunni. Auðvitað geta menn skattað alla möguleika tvisvar en þarna er mjög erfitt um vik því hægt er að færa það í yfirlitið. Maður sem lendir undir frítekjumörkum þegar hann tekur út sparnaðinn, það er sérákvæði um það til bráðabirgða að hann fái persónuafsláttinn greiddan, þeir sem lenda í þeirri stöðu, t.d. þeir sem taka lífeyri fyrr og eru kannski eitt eða tvö ár á séreignarsparnaðinum áður en þeir fara á almenna lífeyrinn. Þannig er þetta í stuttu máli, herra forseti, og í rauninni kemur þetta ekki við neinn, hvorki sjóðinn sjálfan né manninn sem sparar. Þetta breytir engu fyrir báða þessa aðila. En þessi bréf sem lífeyrissjóðirnir gæfu út væru væntanlega með bestu pappírum sem til eru. Ég gæti vel ímyndað mér að pappír sem Lífeyrissjóður verslunarmanna er skuldari að væri afskaplega góður pappír því að hann skuldar ekki mikið og eiginlega ekki neitt, hann á eignir. Þessir pappírar gætu þá orðið markaðsvara sem sveitarfélögin og ríkið gætu selt. Þetta á að gefa ríkissjóði, miðað við þær áætlanir að næsta ár verði 309 milljarðar í þessum sjóðum, tæpa 75 milljarða og sveitarfélögunum 40 milljarða og veitir ekki af á þeim bæjum því að illa er komið fyrir þeim mörgum. Ég sé því ekki annað en þetta sé afskaplega góður kostur á móti öllu hinu, að fara að skattleggja allt það sem menn eru að gera. Þarna mundi lágtekjufólk fá verðbætur á persónuafsláttinn og auk þess hækkun um 2.000 kr. um næstu áramót og 3.000 kr. um þarnæstu áramót, þannig að engu er breytt í kerfinu. Allir mundu borga lægri tekjuskatt en með þeim tillögum sem ríkisstjórnin leggur til og sérstaklega lágtekjufólk. Það er einmitt þetta sem ASÍ benti á í umsögn sinni, þeir voru mjög mikið á móti því að afnema verðtryggingu á persónuafslættinum sem nýbúið er að taka upp. Ekki er öll nótt úti um það að menn ræði þetta. Ég veit ekki hvað hægt er að gera á þessum örfáu dögum. Það er kannski ekki nógu gæfulegt, menn hafa unnið dálítið hægt, það hefði mátt vinna þetta hraðar. Ekki er einu sinni búið að ræða þessa hugmynd sjálfstæðismanna um tryggingagjaldið. Frumvarpið liggur fyrir órætt en menn geta að sjálfsögðu kynnt sér það og það var samþykkt í hv. efnahags- og skattanefnd að taka það til umræðu þó að ekki væri búið að ræða það á þingi en það er heimilt samkvæmt þingsköpum. Ég vonast til þess að meiri hlutinn sýni þann þroska að ræða þessa hugmynd, kosti hennar og galla, og fresta þá þessum skattlagningarhugmyndum sínum, jafnvel um eitt ár, vinna þær miklu betur og vera þá kominn með kerfi sem virkilega gengur upp og hægt er að samþykkja jafnvel á miðju ári þannig að allt atvinnulífið og þóðfélagið geti búið sig undir að taka það upp 1. janúar 2011. En þá, herra forseti, verður þjóðin, heimilin og fyrirtækin, miklu betur í stakk búin, eða það vonum við alla vega, til að taka á sig auknar álögur því að þá á að vera farið að birta til í atvinnulífinu og við komin yfir þann harða vetur sem allir reikna með að verði árið 2010. Ég vona því að menn gefi sér tóm og brjóti odd af oflæti sínu og ræði þessa hugmynd jafnvel þó að hún komi frá Sjálfstæðisflokknum. Ég ætla að ræða rétt aðeins um fjárlögin sem spá. Áðan var rætt um gerð fjárlaga og hve illa er staðið að þeim. Fjárlög eru alltaf spá og fjáraukalög eiga einungis að taka á þeim málum sem ekki voru fyrir séð þegar fjárlög voru sett. Þetta er þverbrotið aftur og aftur og á það hef ég bent í mörgum ræðum um fjárlög undanfarinna ára. Menn vinna þetta ekki nægilega vel og það á ekkert frekar við um þessa ríkisstjórn en aðrar, alls ekki. Ég er alls ekki að segja að þetta sé eitthvað sérstaklega slæmt - jú, reyndar er þetta sérstaklega slæmt núna. Það er eitt sem er alveg sérstaklega slæmt og það er asinn, hraðinn og óðagotið á öllu því sem menn eru að gera. Það er stórhætta á því að einhver mistök verði gerð, það er stórhætta að einhverjir liðir sem hefði mátt skera niður, eins og ég benti á, aukning á rekstrarkostnaði Íbúðalánasjóðs, sem á að hækka um 100 millj. kr. jafnvel þó að verkefnum sé að fækka og launin að lækka. Þarna þyrfti að koma alveg sérstakur rökstuðningur. Þetta er lítið dæmi um það þar sem mönnum hugsanlega yfirsést eitthvað sem ætti eðlilega að skera niður og kannski eru menn að skera of mikið niður annars staðar. Þetta þyrfti að vinna miklu betur og miklu vandaðra en gert hefur verið. Ég ætla ekki að fara í hvernig við stjórnarandstæðingar höfum verið meðhöndlaðir. Ég hugsa 5–6 ár aftur í tímann, þegar núverandi hæstv. fjármálaráðherra var hv. þingmaður Steingrímur J. Sigfússon og núverandi hæstv. forsætisráðherra var hv. þingmaður Jóhanna Sigurðardóttir og hv. þingmaður Ögmundur Jónasson var upp á sitt besta, hvað þau hefðu sagt ef þau hefðu verið meðhöndluð með sama hætti og stjórnarandstaðan núna? En ég er ósköp lítið móðgunargjarn, herra forseti, og tek þetta ekki óstinnt upp. Hins vegar verða menn að skilja að ég hef aldrei hlýtt flokksaga og ætla ekki að fara að byrja á þeim ósköpum og hv. þm. Ögmundur Jónasson er líka farinn að skilja að það er ekki gott að hlýða flokksaga. Hann hefur sagt það í ræðustól. Flokksaginn getur orðið mjög skaðlegur lýðræðinu, herra forseti, mjög skaðlegur. Allt í einu fara menn að gera eitthvað sem þeir mundu ekki gera ella og öll sannfæring og skynsemi og allt virðist vera farið. Í fjárlagafrumvarpið vantar mjög stóra liði, eins og t.d. Hörpu, nýja tónlistarhúsið. Ég var afskaplega óánægður með nafnið, ég hefði viljað nota nafnið 2007. Það hefði verið fallegt nafn, herra forseti, 2007. Æðibunugangurinn og flottræfilshátturinn sem þá var við lýði ætti að festast í þessu nafni því að húsið er ekkert annað en minnisvarði um flottræfilshátt. Núverandi ríkisstjórn getur ekki svarið það af sér að hafa samþykkt þetta því að hæstv. núverandi menntamálaráðherra skrifaði undir það. Það var vinstri stjórnin sem ákvað að fara út í þetta tónlistarhús og svo gerist það merkilega að hvergi er getið um það í fjárlögum. Það er eins og þetta hús detti af himnum ofan og enginn borgi. Ég hef margoft gagnrýnt það í gegnum tíðina, herra forseti, að menn eru að fela fyrir skattgreiðendum framtíðarinnar skuldbindingar sem ekki er hægt að bakka út úr. Nú eru mörg sveitarfélög og ríkið líka að lenda í vandræðum einmitt út af þessu, að menn eru búnir að taka á sig skuldbindingar til framtíðar, og það var falið. Ég nefni Egilshöll og ég nefni fjöldann allan af byggingum þar sem sveitarfélög hafa verið að selja eignir sínar og leigja þær síðan af þeim sem kaupa og geta ekki losnað út úr því. Þá er það skuldbinding og á að færast sem slíkt. Svo vantar náttúrlega Icesave inn í þetta frumvarp og ég held að við getum ekki rætt um fjárlagafrumvarpið án þess að geta um Icesave. Icesave er þvílík óskaparupphæð í þessu dæmi. Landsstjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á Íslandi sagði að þetta væri þriðja stærsta dæmið, Icesave, á eftir halla ríkissjóðs o.s.frv. Ég mótmæli því. Ég held því fram að þetta sé miklu meira vegna þess að menn eru að núvirða með mjög háum vöxtum og ná þannig niður kostnaðinum og svo reikna þeir líka með því að meira greiðist af eignum Landsbankans en raunverulega mun gerast. Icesave er t.d. búið að hækka. Hafi þetta verið um 660 milljarðar um síðustu áramót þegar þetta byrjaði að tikka á vöxtum, það byrjaði að tikka á vöxtum 1. janúar 2009 og er búið að tikka á vöxtum og gengishækkunum síðan þá. Mér sýnist að gengishækkanirnar séu, eftir því hvernig menn reikna gengið, um 15% hækkun sem þýðir um 107 milljarðar. Icesave-skuldbindingin hefur hækkað um 107 milljarða á þessu ári og ekki er búið að borga krónu niður, ekki krónu. Síðan hefur hún hækkað vegna vaxta um 45 milljarða, 5,55% af þeirri upphæð, þannig að þetta hefur hækkað um 150 milljarða á þessu ári, það eru þrjú sjúkrahús sem menn ætla að byggja. Um þrjú sjúkrahús hefur Icesave hækkað frá því í ársbyrjun til dagsins í dag og við getum ekki horft fram hjá þessu. Það sem vegur þyngst þarna eru vextirnir séð til langframa og þeir munu halda áfram að tikka með miklum þunga á þjóðinni nema við verðum svo heppin, herra forseti, að það verði verðbólga í pundum. Við þurfum að vonast til að það verði verðbólga í pundum. Ekki er búið að ganga frá Icesave og ég ætla að vona að menn fallist á það að í efnahags- og skattanefnd verði gengið að tilboði sem við fengum í það að gera áhættugreiningu á Icesave sem átti að taka tvær vikur en ég held að hægt sé að pressa það niður í kannski 10 daga. Það gengur út á það að meta hversu miklar líkur eru á því að við getum borgað Icesave með tiltölulega léttum hætti þegar þar að kemur. Það eru ákveðnar líkur á því og ég er að vona að það séu jafnvel 50% líkur á því að þegar upp er staðið árið 2016, þegar við byrjum að borga þetta, muni menn segja: Já, þetta var nú auðvelt mál. Hvað voru menn að gera svo mikið veður út af þessu árið 2009. Þá mun ég segja það sama og við manninn sem búið hefur í húsinu sínu alla tíð án þess að kviknað hafi í því: Já, það kviknaði aldrei í hjá þér vinurinn, þú ert bara heppinn. Það hefði getað kviknað í. Ég vil láta reikna út hve miklar líkur eru á því að við lendum í vandræðum með að borga þessar greiðslur, í fyrsta lagi töluverðum vandræðum og svo skelfilegum vandræðum. Þegar ég tala um skelfileg vandræði er þegar við getum ekki borgað vextina. Það er í mínum huga skelfilegt vegna þess að þá eru við komin í þá stöðu, herra forseti, að við erum vanskila þjóð, ríkissjóður Íslands getur ekki staðið við skuldbindingu sem Alþingi er búið að veita og skuldbindingin er á lán, ég vil alltaf undirstrika það, skuldbindingin er á lán ekki á einhverja stöðu. Og það er allt annað að skulda lán og það munu Hollendingar og Bretar segja: Já, en elskurnar mínar, þið skuldið lán, þið eigið bara að borga það. Ef við getum ekki borgað þá lendum við í því að þeir munu segja: Við viljum fá að veiða hérna eða við viljum fá að virkja. Við viljum fá Landsvirkjun í pant, þið getið selt okkur Landsvirkjun o.s.frv. Við verðum ósjálfstæð eins og þeir einstaklingar sem orðið hafa gjaldþrota á Íslandi hafa kynnst. Þeir aðilar ættu eiginlega að koma fyrir nefndina og segja hvernig upplifun það er að verða gjaldþrota, hvað maður er í rauninni algerlega háður þeim sem maður skuldar, missir húsið sitt o.s.frv. Mér finnst, herra forseti, að þessi staða megi ekki koma upp. Það má ekki koma upp sú staða, með engu móti, að við getum ekki borgað vextina sem Icesave-samningurinn gerir ráð fyrir að við eigum að gera. Við verðum að semja upp á nýtt þannig að við séum tryggð. Ég held að bresk og hollensk stjórnvöld, ef þau skilja málið, ef þeim er kynnt málið með réttum hætti, muni örugglega fallast á að taka yfir þessa tryggingu á Icesave sem um er að ræða. En við getum ekki rætt fjárlagafrumvarpið án þess að geta um Icesave. Ég ætlaði að lesa nokkrar umsagnir og kannski vinnst tími til þess. Ég er búinn að fara í gegnum frumvarpið sem Sjálfstæðisflokkurinn flutti. En ég ætla að lesa umsögn frá Bændasamtökum Íslands. Ég þekki einn bónda á þingi og hann er einmitt í salnum núna, hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, hann mun þá væntanlega hlusta með athygli. Bændasamtök Íslands segja, með leyfi forseta: „Breytingar á olíugjaldi og vörugjöldum koma þungt niður á íbúum landsbyggðarinnar. Minnt er á að við breytingu á álagningu þungaskatts yfir í olíugjald var ítrekað lofað úrlausn fyrir bændur til samræmis við það sem áður var og svikið með lækkun á framlögum til Lífeyrissjóðs bænda.“ Þetta var umsögn Bændasamtakanna og þau vara við þessu, sérstaklega út frá sjónarhorni landsbyggðarinnar. Flestar umsagnirnar voru í þessum anda, herra forseti. Þær voru neikvæðar. Hér er t.d. umsögn frá Félagi íslenskra bifreiðaeigenda. Þeir segja, með leyfi forseta: „Frá og með janúar 2010 þarf venjulegt íslenskt heimili að afla yfir 100 þús. kr. í launatekjur til þess eins að eiga fyrir auknum sköttum á bensínlítrann samanborið við sömu útgjöld fyrir ári síðan.“ Þeir segja sem sagt að þetta komi niður á öllum heimilum og líka lágtekjuheimilunum og kannski mest á þeim. Ég hugsa nefnilega að þær skattabreytingar sem verið er að gera komi verst niður á þeim sem lægstar hafa tekjurnar þegar á heildina er litið. Þarna eru menn óvart að skjóta á rangt mark og ættu kannski að gá betur að sér. Ég ætla að leita að umsögn ASÍ en þeir vöruðu eindregið við því að afnema verðtryggingu á persónuafslætti vegna þess að það var áfangi sem þeir börðust fyrir og náðu í gegn en á nú að afnema og það finnst mér líka mjög miður. Ég hefði talið að menn ættu að standa vörð um það ákvæði. Allt er þetta óþarfi ef menn fallast á að ræða hugmyndir sjálfstæðismanna um að skattleggja séreignarsparnaðinn, þá frestast þetta um eitt ár og menn geta gefið sér tíma til að gera þetta almennilega þannig að það meiði ekki þá sem lægstar hafa tekjurnar eins og þessar hugmyndir allar gera. Hagsmunasamtök heimilanna vara við þessu og segja að þetta komi bæði til skerðingar á kaupmætti og leiði til hækkunar á lánum heimilanna sem er ólíðandi fyrir heimilin og til verulegs tjóns fyrir hagkerfið í heild. Þeir vara eindregið við þessu. Þeir segja, með leyfi forseta: „Það er skoðun hagsmunasamtaka heimilanna að það sem hagkerfið þarf er aukin innanlandseftirspurn.“ Það er einmitt það sem hugmynd sjálfstæðismanna gerir. Hún býr til innanlandseftirspurn vegna þess að þau skuldabréf sem séreignarsjóðirnir gefa út munu sveitarfélögin og ríkið reyna að selja. Þetta verða góð bréf og þau munu gefa sveitarfélögunum og ríkissjóði peninga til ráðstöfunar til að fara í alls konar framkvæmdir, sérstaklega sveitarfélögunum, halda uppi atvinnu hver á sínu svæði og það að skattleggja ekki almenning gefur honum aukið svigrúm til útgjalda.

Um þinghaldið í dag vill forseti taka fram að samkomulag er um það milli formanna þingflokka og forseta að umræða geti staðið lengur en þingsköp kveða á um. Þá verður gert fundarhlé frá kl. 12.30 til kl. 14.00, m.a. til þingflokksfunda.

Frú forseti. Í stefnuskrá Vinstri grænna kemur mjög vel fram mikill stuðningur við þjóðaratkvæðagreiðslu og að leita eigi í auknum mæli til þjóðarinnar um stór og mikil mál. Það kemur líka fram í máli samfylkingarmanna sérstaklega fyrir kosningar. Nú ber svo við að þverpólitískur hópur, þvert á alla flokka, hefur hafið undirskriftastöfnun til að stuðla að þjóðaratkvæðagreiðslu varðandi Icesave. Við þekkjum þennan hóp, þetta er Indefence-hópurinn. Hann er þverpólitískur og hefur gengið vel í sinni undirskriftasöfnun. Ríkisstjórninni líður svolítið illa gagnvart því og það berast fréttir af óprúttnum einstaklingum sem eru að mínu mati að reyna að gera þessa undirskriftasöfnun allt að því ómerkilega. Það vill svo til að þessir óprúttnu aðilar koma m.a. frá Ríkisútvarpinu. Við vitum það vegna frétta frá Fréttablaðinu en svipað hefur líka heyrst frá fólki innan Stjórnarráðsins. Þá hlýt ég að spyrja ráðherra upplýsingamála og fjölmiðlamála hver skoðun hennar er á þessu máli, hvort hún ætli að beita sér fyrir því að þetta mál verði tekið upp bæði innan ríkisstjórnar og í þeirri undirstofnun sem Ríkisútvarpið er gagnvart ráðherra. Ég tel mikilvægt að fá fram hvort hún muni beita sér sérstaklega fyrir því að fram fari rannsókn á þessu máli því að ég er ekki bara að hugsa um þetta mál. Ég tel að það séu yfirgnæfandi líkur að í framtíðinni muni aukin krafa verða gerð í þá veru að það verði þjóðaratkvæðagreiðsla um margvísleg málefni. Þá ber ríkisvaldinu skylda til að tryggja að framgangur undirskriftalista, eins þess sem Indefence-hópurinn er með, sé ekki truflaður eða reynt að menga hann í Stjórnarráðinu, sérstaklega þegar um óþægileg mál er að ræða gagnvart ríkisstjórninni. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Hvað ætlar hún að gera í þessu máli sem ég lít mjög alvarlegum augum?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur þessa fyrirspurn. Við þekkjum það auðvitað að það er ekki nýtt þegar safnað er undirskriftum til að krefjast ákveðinna hluta eða þjóðaratkvæðagreiðslu, að fólk nýti sér þá lista í óæskilegum tilgangi til einhvers konar brandara eða gamansemi eða hvað við getum kallað það. En að sjálfsögðu er það alvarlegt mál því að það dregur úr trúverðugleika þeirra sem standa fyrir undirskriftasöfnuninni. Ég held því að við getum verið sammála um að þetta er ekki æskileg hegðun, það er ekki til þess fallið að ýta undir framgang lýðræðisins að gera slíkt. Það hafa borist fregnir af því að þetta hafi m.a. komið frá IP-tölum tengdum Ríkisútvarpinu, frá IP-tölum tengdum Fréttablaðinu og frá IP-tölum tengdum Stjórnarráðinu. Við þurfum auðvitað að hafa í huga í þessum efnum að fólk hefur auðvitað leyfi til að birta skoðanir sínar og meira að segja mjög mikið frelsi til þess, óháð sínum vinnuveitanda. Einmitt þess vegna hafa margir vinnustaðir þá starfsreglu að fólk nýti t.d. sín einkanetföng til að skiptast á skoðunum, þó að það sé með þessum hætti sem við getum verið sammála um að er ekkert sérstaklega málefnalegur, en nýti ekki netföng vinnustaðarins. Það á hins vegar ekki við um IP-tölur. Mig grunar að það sé svo að ef maður gerir það í vinnutíma og frá sínu einkanetfangi birtist IP-tala vinnustaðarins. Af því að mér fannst hv. þingmaður sérstaklega spyrja um Ríkisútvarpið og fjölmiðlamál, held ég að það sé mjög mikilvægt að Ríkisútvarpið ræði þessi mál innan húss því að við gerum þá kröfu til Ríkisútvarpsins að það standi að hlutlausum fréttaflutningi. En við munum líka að Ríkisútvarpið er sjálfstæð stofnun og þetta mundi heyra undir starfsmannamál þeirrar stofnunar. Ég mundi því telja mjög mikilvægt að þar yrði tekið á þessu máli eins og ég tel mikilvægt að 

Frú forseti. Við hæstv. ráðherra erum þá sammála um að alvarleiki málsins er mikill og ég er fegin að hún tekur undir með mér. Alvarleikinn er það mikill að tortryggnin er nú ráðandi gagnvart Stjórnarráðinu. Það eru bersýnilega menn innan Stjórnarráðsins, hugsanlega spunameistarar Samfylkingarinnar, sem skipta sér af þessu máli og reyna að setja einhvern ótrúverðugleikablæ á þetta. Það dugar mér ekki að heyra að það eigi bara að rabba um þessi mál yfir tesopa. Það verður að skoða þessi mál, ekki síst í ljósi þess sem ég gat um áðan. Það er ekki bara þetta mál. Við munum fá kröfur um þjóðaratkvæðagreiðslu í ríkari mæli í framtíðinni og þá verður ríkisvaldið að standa í lappirnar og standa sig í stykkinu við að skoða að það komi ekki einhverjar undirskriftir innan úr Stjórnarráðinu, sérstaklega í þeim málum sem eru óheppileg og óþægileg fyrir ríkisstjórnina sjálfa. Ég segi: Það á ekki bara að ræða málið, það þarf að rannsaka það til hlítar.

Virðulegi forseti. Ég reyndi að varpa ljósi á að auðvitað hafa starfsmenn Stjórnarráðsins sem og aðrir frelsi til að viðra sínar skoðanir. Hins vegar held ég að það sé mjög mikilvægt að þeir velji þann vettvang sem þeir nýta til að viðra sínar skoðanir á og það er kannski stóra málið sem við ræðum hér og ég held ekki að það sé eitthvað sem við þurfum að ræða yfir tesopa. Ég held að það skipti máli að Stjórnarráðið skoði hvaða reglur það muni hafa í gildi við að setja fram … 

Frú forseti. Mig langar að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra Álfheiði Ingadóttur um hvort hún telji að álag á starfsfólk Landspítalans hafi aukist eður ei, hvort hægt sé að fá einhverjar upplýsingar um þetta aukna álag, hvort frekari niðurskurður, sem mun væntanlega birtast í þessu nýja fjárlagafrumvarpi, muni stuðla að frekara álagi og hvort forsendur séu fyrir því að skera svo mikið niður hjá t.d. sjúkraliðum. Þá langaði mig að spyrja um hvort einhver niðurstaða hafi komið af fundi með ungliðahreyfingu Sjúkraliðafélags Íslands.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir þessa fyrirspurn. Á sérstakri ráðstefnu í síðustu viku á vegum sjálfstætt starfandi fyrirtækja í heilbrigðisþjónustu var til umræðu öryggi sjúklinga og starfsmanna. Hv. þingmaður spyr hvort álag hafi aukist á starfsmenn á Landspítala. Það verður að segjast eins og er að það fer af því tvennum sögum. Eflaust hefur álag aukist víða á spítalanum en á öðrum stöðum hefur dregið verulega úr því. Við þekkjum það að á undanförnum árum hefur öryggi inni á sjúkrahúsum verið talið stefnt í voða eða hættu vegna manneklu. Það hefur verið erfitt að fá fólk til starfa, sérstaklega hjúkrunarfræðinga og jafnvel sjúkraliða. Nú er öldin önnur og nú eru allar stöður fullmannaðar. Álag hefur því breyst. Það hefur væntanlega jafnast eitthvað og ég vil taka fram að starfsmönnum á Landspítalanum hefur fjölgað á þessu ári og launakostnaður aukist en fólki hefur ekki fækkað þar, eins og halda mætti í kjölfar kreppunnar, eða laun dregist saman. Ég átti fund með fulltrúa ungliðahreyfingar sjúkraliða vegna orðaskipta á þessari ráðstefnu, eins og hv. þingmaður nefndi, og niðurstaðan af þeim fundi var sú að við ætlum að vinna saman að því að skilgreina betur hvar hættumörkin liggja í álagi á starfsmenn. Það er alveg rétt að það hefur lögð verið höfuðáhersla á öryggi sjúklinga en öryggi starfsmanna vegna álags er líka mikilvægt. Ég vil taka fram að landlæknir var í síðustu viku beðinn um að kanna þetta sérstaklega, m.a. af því tilefni sem ég rakti, sem var þessi ráðstefna og ummæli ungliðanna þar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Mér skilst að á síðustu mánuðum hafi álag á starfsfólk aukist gríðarlega á Landspítalanum og þá ekki síst á sjúkraliðastéttina. Dæmi eru um að allt að 75% fækkun sjúkraliða á vakt vegna þess að fækkað hefur verið í stöðum sjúkraliða og ekki er kallað út í stöður þeirra sem forfallast af hinum ýmsu ástæðum nema í algerum undantekningartilfellum. Mér þætti því gagnlegt að fá að vita nákvæmlega hve mikil aukning hefur orðið samkvæmt mati hæstv. ráðherra á starfsfólki og hversu mikið launin hafa þá hækkað. Þá langar mig að fá nánari útlistun á því hvar nákvæmlega og hvernig hefur dregið úr álagi.

Frú forseti. Ég þekki þær upplýsingar eða það sem hv. þingmaður segir um að álag á sjúkraliða hafi aukist gríðarlega. Nefnt er að sjúkraliðum hafi fækkað um 75% og þá er átt við bráðamóttökuna á Landspítalanum í Fossvogi. Staðreyndin er að það er ekki kallað út núna vegna veikinda eða þegar forföll verða. Það er að nokkru leyti ekki mikil breyting frá því sem áður var vegna þess að það var svo mikil mannekla að yfirleitt var ekki hægt að bæta við mannskap. En það atriði sem hér hefur verið nefnt er með öðru til skoðunar hjá landlækni samkvæmt sérstöku bréfi sem var sent í síðustu viku. Hv. þingmaður spyr hve mikil aukning á mannafla og launum hafi verið á Landspítalanum á þessu ári. Ég er því miður ekki með þær tölur við höndina en get komið þeim upplýsingum til hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í viðtal sem var í Morgunblaðinu þar sem hún er harðlega gagnrýnd fyrir framgöngu við mótmæli sem áttu sér stað við Alþingishúsið. Þar gagnrýnir Snorri Magnússon, formaður Landssambands lögreglumanna, hæstv. núverandi heilbrigðisráðherra fyrir framgöngu hennar í mótmælunum á Austurvelli í fyrravetur. Það verður að segjast eins og er að hann er býsna harðorður gagnvart ráðherra vegna framgöngu hennar og telur að hún hafi m.a. beitt sér fyrir mótmælendur í þinghúsinu. Í frétt frá Ríkisútvarpinu 23. nóvember 2008 var viðtal við hæstv. núverandi heilbrigðisráðherra. Þar segir hún um handtöku ungs manns sem flestir þekkja, þegar hann var tekinn og settur inn á lögreglustöðina, að það hafi verið hefndarráðstöfun lögreglu gegn mótmælendum að handtaka manninn, að þar hafi lögreglan verið að hefna sín á mótmælendum. Í fréttinni segir frá því þar sem mótmælendur við Hverfisgötuna brutu a.m.k. fimm rúður í lögreglustöðinni, beittu gangstéttarhellum til að brjóta glugga og sóttu síðan stærðarinnar viðardrumb og reyndu að brjóta með honum innri hurðina í anddyri lögreglustöðvarinnar. Síðan segir: „Álfheiður kveðst ekki geta lagt mat á það hvort mótmælendur hafi gengið of langt.“ Er hæstv. ráðherra enn þá þeirrar sömu skoðunar að lögreglan hafi verið að hefna sín á mótmælendum þegar þetta átti sér stað? Telur ráðherrann ekki ástæðu til að hún biðji lögregluna afsökunar á sínum þætti í mótmælunum og þeim ummælum sem hún lét falla í kjölfar þeirra? Ástæðan fyrir því að ég spyr að þessu er m.a. sú gagnrýni sem komið hefur fram hjá lögreglunni og það er mjög mikilvægt að við vitum hvort þingmenn sem hér eru kjörnir treysti lögreglunni líkt og þorri þjóðarinnar gerir í öllum könnunum sem gerðar eru.

Virðulegi forseti. Sú sem hér stendur tók ásamt þúsundum Reykvíkinga og Íslendinga þátt í mótmælaaðgerðum sl. vetur. Að vera kjörinn á þing tekur ekki af mönnum stjórnarskrárvarinn rétt til að lýsa skoðunum sínum, hvort heldur er í orði eða með þátttöku í friðsamlegum mótmælum. 

Frú forseti. Það er ágætt að fá það staðfest hjá hæstv. heilbrigðisráðherra að hún er mjög ánægð með framgöngu mótmælenda og væntanlega einnig sína eigin þegar þetta átti sér stað. Hæstv. ráðherra hlýtur þá að velta því fyrir sér, fyrst hún er svona ánægð með framgönguna í þessu máli, hvað á þá að segja við þá lögreglumenn sem meiddust, slösuðust og hlutu jafnvel varanlegan skaða af því sem hún kallar friðsamleg mótmæli. Hvernig ætlar hún að réttlæta það fyrir því ágæta fólki sem hefur hlotið þann skaða af, ekki bara lögreglumönnum heldur jafnvel starfsmönnum þingsins, ef eitthvað er að marka fréttir? Mig langar að ítreka spurningu mína til hæstv. heilbrigðisráðherra sem ber ábyrgð á heilbrigðismálum landsins þessa dagana og þar á meðal væntanlega þeim sem hlúa og hugsa um þá sem slösuðust í þessum mótmælum: Telur hún ekki ástæðu til að biðjast afsökunar á ummælum sínum varðandi lögregluna þar sem hún gefur það í skyn að lögreglan hafi einfaldlega gengið fram af of miklu harðræði og sé að hefna sín á þeim sem voru að mótmæla?

Frú forseti. Í mótmælaaðgerðunum sl. vetur voru margir sem hlutu pústra, margir sem hlutu meiðsl, sérstaklega í augum og lungum, og ýmsir sem hlutu aðra áverka. Mér er ekki kunnugt um hversu varanlegan skaða menn hafa hlotið vegna þessa. En ég minni á að þegar mótmælendur mynduðu skjaldborg fyrir framan lögreglumenn við Stjórnarráðshúsið þar sem, samkvæmt viðtali við þann hinn sama formann Lögreglufélagsins og hv. þingmaður vitnaði til, ótíndir glæpamenn sem töldu sig eiga einhverra harma að hefna við lögregluna persónulega, notuðu tækifærið undir yfirskini mótmæla til að veitast að lögreglunni með grjótkasti í þeim tilgangi að meiða. Þar komu mótmælendur og mynduðu skjaldborg fyrir lögregluna 

Virðulegi forseti. Ég vil beina máli mínu til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra Gylfa Magnússonar vegna nýútkominnar skýrslu Ríkisendurskoðunar til Alþingis varðandi endurskoðun á ríkisreikningi síðasta árs. Í skýrslunni er farið í löngu máli yfir það tap sem ríkissjóður varð fyrir vegna Seðlabanka Íslands og rakið er nokkuð ítarlega hvernig til þess kom að Seðlabankinn komst í þrot þannig að ríkissjóður þurfti að leggja bankanum til umtalsvert fé til að forða honum frá gjaldþroti. Það kemur glöggt fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að stjórnendur Seðlabankans brugðust ekki við því alvarlega ástandi sem var að skapast í efnahagslífinu hér á landi fyrr en það var orðið of seint og þá var of lítið gert. Ríkisendurskoðun fullyrðir að stjórnendum Seðlabankans hafi mátt vera það ljóst í tíma í hvað stefndi og spurt er í skýrslunni hvers vegna í ósköpunum stjórnendur bankans brugðust ekki fyrr við og hefðu þannig geta dregið verulega úr því mikla tjóni sem ríkissjóður varð fyrir vegna bankans. Það er rétt að taka það fram að í athugun Ríkisendurskoðunar kom ekkert í ljós sem bendir til þess að starfsmenn Seðlabankans hafi ekki virt eða fylgt þeim vinnureglum sem þeim bar að vinna eftir varðandi þessi mál. Athugasemdir Ríkisendurskoðunar virðast því fyrst og fremst beinast að æðstu stjórnendum bankans. Í þessu ljósi og þess hversu alvarlegar afleiðingar aðgerðir Seðlabankans hafa haft á íslenskt efnahagslíf langar mig til að spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hvort ráðherrann telji ástæðu til að fram fari sérstök rannsókn á aðkomu stjórnenda Seðlabankans í aðdraganda efnahagshrunsins eða þá jafnvel hvort slík rannsókn sé þegar hafin að frumkvæði efnahags- og viðskiptaráðuneytisins. Sömuleiðis má spyrja að því hvort ástæða sé til að slík rannsókn eigi að ná lengra aftur í tímann hvað Seðlabankann varðar. Ég vil einnig spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji að endurskoða þurfi lög um Seðlabankann í þeim tilgangi m.a. að auka á ábyrgð æðstu stjórnenda bankans og þá með það að markmiði að reyna að koma í veg fyrir að axarsköft af því tagi sem má lesa úr skýrslu Ríkisendurskoðunar að æðstu stjórnendur Seðlabankans hafi gert sig 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er alveg rétt að komið hefur fram hjá Ríkisendurskoðun, og hafði raunar komið fram áður, að Seðlabankinn varð fyrir verulegu tjóni vegna lánveitinga til íslenska bankakerfisins. Ríkisendurskoðun virðist meta þetta sem um það bil 270 milljarða kr. en auðvitað eru ekki öll kurl komin til grafar og getur brugðið til beggja vona um hvort upphæðin verður á endanum hærri eða lægri. En það liggur alla vega fyrir að þetta er stærsta einstaka áfallið sem íslenskt þjóðarbú, eða alla vega íslenski ríkissjóðurinn, varð fyrir við fall bankanna. Upphæðin er veruleg og samsvarar ríflegum hálfum árstekjum ríkisins á næsta ári. Nú er auðvitað ekkert við því að segja að seðlabanki veiti bankakerfi lausafjárfyrirgreiðslu, það er eðli seðlabanka að gera það. Það má kannski velta því fyrir sér hvort lausafjárgreiðslan var of mikil en ég ætla ekki að fara út í það hér. Það er hins vegar alveg ljóst að Seðlabankinn gerði mjög afdrifarík mistök þegar hann ákvað hvaða veða hann krafðist fyrir þessum lánum. Þá má til samanburðar nefna þær kröfur sem Seðlabanki Evrópu gerði í gegnum Seðlabanka Lúxemborgar til íslensku bankanna þegar þeir báðu um lausafjárfyrirgreiðslu þar, en það voru tveir seðlabankar sem veittu íslenska seðlabankakerfinu fyrirgreiðslu, annars vegar sá evrópski og hins vegar sá íslenski. Sá evrópski gerði kröfu um veð, annars vegar um ríkisskuldabréf, bréf Íbúðalánasjóðs og annað slíkt, og hins vegar útlánasöfn bankanna. Þegar upp er staðið er allt útlit fyrir að hann tapi ekki einni einustu krónu eða öllu heldur ekki einni einustu evru á lánum sínum til íslensku bankanna, en íslenski Seðlabankinn tók hins vegar að verulegu leyti svokölluð ástarbréf að veði. Þau eru nú verðlítil eða verðlaus og því er tjónið jafnmikið og raun ber vitni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir svarið. Ég vil þó ítreka þá spurningu mína hvort ráðherrann telji þess ekki þörf að fram fari sérstök rannsókn á aðkomu Seðlabankans í aðdraganda hrunsins á æðstu stjórn Seðlabankans sem Ríkisendurskoðun virðist beina spjótum sínum að. Það kemur skýrt fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar, eins og ég benti á áðan, það er ekki verið að áfellast starfsmenn bankans að neinu leyti. Þeir hafi farið eftir öllum þeim vinnureglum sem þeim bar að gera. Gagnrýnin beinist að æðstu stjórnendum bankans, að þeir hafi brugðist þeirri skyldu sinni sem þeim ber að fylgja eftir lögum samkvæmt, þeir hafi brugðist of seint við. Ríkisendurskoðun bendir á fjölmargar aðgerðir sem þeir hefðu átt að grípa til til að forða því mikla og gífurlega tjóni sem íslenskt þjóðarbú varð fyrir vegna þessara afglapa og hæstv. ráðherra kom svo vel inn á áðan.

Virðulegi forseti. Það má vel vera að það sé tilefni til að efna til sérstakrar rannsóknar á þessu efni en ég vil þó ekki ganga svo langt að stuðla að slíku fyrr en fyrir liggur hver niðurstaða rannsóknarnefndar Alþingis verður m.a. varðandi þessa þætti. Ég tel að það sé eðlilegt að standa þannig að málum að fyrst komi sú skýrsla og að hún verði skoðuð. Ef hún gefur tilefni til að fara út í sérstaka rannsókn á þessum þætti eða endurskoða lög um ábyrgð stjórnenda Seðlabankans og, ef út í það er farið, Fjármálaeftirlitsins, verður það að sjálfsögðu gert. En ég tel rétt að bíða þangað til rannsóknarnefnd Alþingis hefur skilað skýrslu sinni áður en athugað verður eða ákveðið hvort farið verður út í frekari rannsóknir eða lagabreytingar.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að spyrja hæstv. ráðherra út í viðhorf hennar til lögreglunnar en svör hæstv. ráðherra ollu miklum vonbrigðum áðan, svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Það sem ég ætlaði að spyrja um er að við þekkjum það og það hefur komið fram hjá öllum þeim sem þekkja til að sú leið sem menn fara í þessum fjárlögum hvað varðar heilbrigðismálin er mjög hættuleg, hún mun skerða stöðu okkar sem þjóðar með bestu heilbrigðisþjónustu í heimi. Það liggur alveg fyrir að ef við förum þessa leið munum við sjá skerta þjónustu, við munum sjá biðlista sem við höfum ekki séð mjög lengi. Væntanlega af þeim ástæðum nefndi hæstv. heilbrigðisráðherra fljótlega eftir að hún tók við að hún teldi það bagalegt að ekki skyldi vera komið inn á fjárlögin í þeirri skýrslu sem unnin var undir forustu Huldu Gunnlaugsdóttur og af sérfræðingum og ber nafnið Frá orðum til athafna, sem miðar að skipulagsbreytingum á heilbrigðisþjónustu með það að markmiði að halda uppi þjónustustiginu. Í kjölfarið, og það var eðlilegt, lét hæstv. heilbrigðisráðherra sérstakan hóp á sínum forsendum reikna út afleiðingarnar af þeim hugmyndum í ráðuneytinu. Niðurstaðan í örstuttu máli er sú að í það minnsta er hægt að spara um 1,4 milljarða á ársgrundvelli án þess að skerða þjónustu. Er það varlegt mat og er ekki búið að taka alla þætti sem hægt er að nýta til sparnaðar. Ég vil því spyrja, virðulegi forseti, vegna þess að við sjáum að það er ekkert tekið á þessu í breytingum á milli umræðna í fjárlögunum: Hyggst hæstv. ráðherra gera eitthvað með þá vinnu sem hún setti af stað sem miðar að því að halda uppi þjónustunni 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir þessa fyrirspurn. Þetta er kærkomin skýrsla, kostnaðar- og ábatagreining á tillögum um tilfærslu verkefna milli kragasjúkrahúsanna og Landspítala. Það er rétt að niðurstaða hennar er að flutningur allra fæðinga og allra skurðaðgerða frá minni sjúkrahúsunum í kraganum á Landspítalann og flutningur legusjúklinga frá Landspítala út á kragasjúkrahúsin í meira mæli en nú er gert geti, miðað við þær gefnu forsendur sem hér eru, skilað 1,4 milljarði í sparnað eða hagræðingu án þess að skerða þjónustu. Þetta er auðvitað gríðarlega mikilvæg niðurstaða sem ber að skoða og fara mjög nákvæmlega ofan í. Hv. þingmaður spyr hvort ráðherra hyggist gera eitthvað með þessa skýrslu. Já, hér er svo sannarlega komið mjög gott verkfæri til að vinna áfram að hagræðingu og tilflutningi verkefna á milli þessara stofnana en það verður ekki gert með valdboði að ofan. Ég vil vekja athygli á því að þær 1.400 milljónir sem hér eru nefndar miðast við rekstur sjúkrahúsanna eins og hann var á árinu 2008, þ.e. fyrir hrun. Síðan hefur mikið vatn runnið til sjávar, m.a. hefur kostnaður við rekstur kragasjúkrahúsanna verið lækkaður um yfir 500 millj. bara á þessu ári og á næsta ári er fyrirhugað að lækka þann kostnað enn meira, um 300–400 millj. til viðbótar. Það er því alls ekki sami munur og var á þessum sjúkrahúsum 

Virðulegi forseti. Það er auðvitað gott að hæstv. ráðherra lítur á þetta jákvæðum augum en nú er það þannig að það er þingið sem ákveður hvað er gert, það er ekkert öðruvísi. Það er búinn að vera flatur niðurskurður á þessu ári. Það er gert ráð fyrir flötum niðurskurði á næsta ári. Hvað þýðir það? Það þýðir gríðarlega skerðingu á þjónustu, það þýðir aukið álag á starfsfólk og við sjáum þjónustuna minnka. Það er þingið sem getur tekið ákvörðun um að fara þessa leið, það getur enginn annar gert það, það liggur alveg fyrir. Hæstv. ráðherra vísar í að það er búinn að vera flatur niðurskurður. Forsvarsmenn stofnana og aðrir tala um það sem hægfara kyrkingu af góðri ástæðu. Það vita allir að flatur niðurskurður er sá versti fyrir þjónustuna og núna eigum við á hættu að skerða virkilega þá þjónustu sem er á heimsmælikvarða. Ef við breytum ekki hér gerir enginn það. Hver er skoðun hæstv. ráðherra? 

Frú forseti. Það er rétt að það er þingið sem hefur fjárveitingavaldið og það er þingið sem ákveður þess vegna hvaða fjármunum er ráðstafað m.a. til kragasjúkrahúsanna og Landspítala – háskólasjúkrahúss. Við munum ræða síðar í dag tillögur fjárlaganefndar til breytinga á því frumvarpi sem fyrir liggur og það mun væntanlega koma þar fram, sem kemur ekki á óvart, að það eru óverulegar breytingar á milli umræðna. Hv. þingmaður talar um flatan niðurskurð á þessu ári og á því næsta. Ég vil vekja athygli á því að miðað er við 5% niðurskurð í eiginlegri heilbrigðisþjónustu á næsta ári … 

Flatur.

Flatur, tönnlast hv. þingmaður á. 

Hæstv. forseti. Við tökum hér til 2. umr. fjárlög ársins 2010 og nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar, en fjárlögin eru komin til 2. umr. eftir ítarlega umræðu í fjárlaganefnd og öðrum nefndum þingsins. Alls voru haldnir 38 fundir í fjárlaganefnd. Erindi sem nefndin fékk til afgreiðslu voru um 900 og alls komu 338 gestir til fundar við nefndina og aðrar þingnefndir. Frumvörp um tekjuhluta frumvarpsins komu seint inn til Alþingis og biðu þar afgreiðslu vegna mikillar umræðu um annað mál og um tíma áætlaði fjárlaganefnd að fresta breytingum á tekjuhluta til 3. umr. eins og heimilt er. Á lokasprettinum tókst þó að afgreiða breytingar á tekjuhlutanum að undangengnu áliti frá 1. minni hluta efnahags- og skattanefndar, en reiknað er með að skoða málið enn betur á milli 2. og 3. umr. Helstu atriði í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar eru að fjárlögin í heild hafa verið unnin samkvæmt skýrslu ríkisstjórnarinnar um áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum fyrir árin 2009–2013. Hún var á þskj. 173 í sumar og var kynnt og rædd á Alþingi í júní sl. Hér við 2. umr. er tekið tillit til breyttra forsendna, svo sem áætlunar um minna atvinnuleysi og minni samdrátt einkaneyslu. Tekjuáætlun frumvarpsins hefur verið endurskoðuð og áform um skattlagningu lækkuð umtalsvert og stigið styttra skref til að ná jöfnuði í ríkisfjármálum en frumvarpið gerði í upphafi ráð fyrir. Umtalsverðar breytingar hafa verið gerðar á framlagi til Vinnumálastofnunar og Atvinnuleysistryggingasjóðs og vinnumarkaðsúrræði styrkt. Hætt er við skerðingu á barnabótum og vaxtabótum. Dómstólar eru efldir og fangelsismálin styrkt. Komið er til móts við fjölgun og aukna virkni nemenda í framhaldsskólum. Framlög til þingflokka og stjórnmálaflokka eru lækkuð um 10% og ráðstöfunarfé ráðherra lækkað um þriðjung, jafnframt sem ákveðið er að setja reglur um ráðstöfun þess. Ég mun í ræðu minni í dag gera nánari grein fyrir öllum þessum þáttum, bæði breytingum á tekjum og útgjöldum. Í upphafi ætla ég aðeins að fara yfir forsendur fjárlaga, þ.e. áætlaða útkomu á fjárlögunum fyrir árið 2009. Fjárlög þessa árs gerðu ráð fyrir að heildartekjur yrðu 402 milljarðar kr., heildargjöld um 555 milljarðar kr. og reiknað var með neikvæðum jöfnuði upp á 153 milljarða kr. Nú er gert ráð fyrir að útgjöld ársins 2009 verði 569 milljarðar kr., þ.e. hækkun sem nemur 8,2 milljörðum kr., 2,6%, og að heildartekjur verði um 417 milljarðar kr. sem er aukning á tekjum um 15 milljarða kr. Áhrif þessa á jöfnuð er að fyrirhugaður halli í fjárlögum 2009 geti verið nálægt upphaflegum markmiðum, um 151 milljarður kr. sem er 1,8 milljörðum kr. undir áætlun ársins. 3. umr. um fjáraukalagafrumvarpið er á dagskrá hér síðar í dag og gefst þá tækifæri til að ræða það frekar. Eins og áður sagði byggðu fjárlögin fyrir árið 2010 á áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum fyrir árin 2009–2013. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir að gerð áætlunar um stefnu í ríkisfjármálum til næstu fjögurra ára sé forgangsverkefni á sviði ríkisfjármála og að sú áætlun marki útlínur þess verkefnis sem fram undan er, jafnt í lækkun ríkisútgjalda sem aukinni tekjuöflun. Í kjölfarið lagði fjármálaráðherra fram í júní skýrslu fyrir Alþingi um áætlun ríkisstjórnarinnar um jöfnuð í ríkisfjármálum fyrir árin 2009–2013 eins og áður sagði og er innihald hennar í samræmi við samstarfsáætlun íslenskra stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Meginmarkmiðið er að koma á jafnvægi í ríkisfjármálum og þjóðarbúskapnum og þar með að skapa skilyrði fyrir nýrri uppbyggingu í efnahags- og atvinnulífi. Það er nýtt að Alþingi fái að sjá og ræða forsendur og markmið verðandi fjárlaga eins og gert var með áðurnefndri skýrslu og hljóta þingmenn að fagna þessum breyttu vinnubrögðum Frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2010, sem lagt var fyrir Alþingi í haust, byggir á þeim forsendum og áætlunum sem settar voru fram í áðurnefndri skýrslu. Í fjárlagafrumvarpinu var gert ráð fyrir að frumjöfnuður á árinu 2010, þ.e. jöfnuður án fjármagnstekna og fjármagnsgjalda, yrði neikvæður um 1,6% af vergri landsframleiðslu og að batinn yrði nálægt 7% frá þessu ári, árinu 2009, þar sem frumjöfnuður var áætlaður neikvæður um 8,6% í ár. Nú við 2. umr. er gert ráð fyrir að frumtekjur verði um 8,7 milljörðum kr. lægri en í frumvarpinu og að útgjöld aukist um 10,1 milljarð kr. á rekstrargrunni. Breytingar á tekjum og gjöldum ríkissjóðs munu leiða til þess að frumjöfnuður verður á bilinu 1–1,5% lakari en gert var ráð fyrir í frumvarpinu. Þessar breytingar rúmast hins vegar vel innan þeirra áætlana sem settar voru fram í sumar í samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um jöfnuð í ríkisfjármálum. Samkvæmt þeim hefur verið miðað við að frumjöfnuður batni að meðaltali um 3–4% af landsframleiðslu á ári þar til tekjujöfnuðurinn í heild verður orðinn jákvæður, en þó þannig að stærstu skrefin verði stigin á árinu 2010. Í frumvarpinu fyrir 2010 var í rauninni stefnt að heldur meiri bata í frumjöfnuðinum á næsta ári en samkvæmt samstarfsáætluninni, sem svarar til um 0,5%. Auk þess hefur frekari yfirferð og útfærsla á aðgerðaáformunum í ríkisfjármálunum, sem fól í sér bæði samdrátt og endurmat á efnahagslegum áhrifum, m.a. við gerð stöðugleikasáttmálans, leitt til þeirrar niðurstöðu að nokkuð er dregið úr þeim ráðstöfunum, sérstaklega hvað varðar nýja tekjuöflun. Í fjárlagafrumvarpinu er mikil ábyrgð lögð á herðar ráðuneytum og stofnunum á þeirra vegum. Ekki hefur í mjög langan tíma, ef þá nokkurn tímann, verið gerð jafnrík krafa um aðhald og ráðdeildarsemi í ríkisrekstrinum og nú. Oft hafa lausatök í ríkisrekstrinum birst í aukafjárveitingum í fjáraukalögum hvers árs vegna framlaga til nýrra verkefna, aukins umfangs eða rekstrarhalla stofnana umfram setta ramma. Á undanförnum árum hafa ráðuneyti og stofnanir ráðstafað fjármunum umfram heimildir á allt að fjórðungi fjárlagaliða sinna. Ábyrgð, agi og festa skipta miklu þegar kemur að fjármálastjórn og ráðstöfun fjármuna. Það er hlutverk allra aðila sem koma að fjárlagagerðinni og framkvæmd fjárlaga að tryggja að fjárlagarammar séu virtir og að framfylgja því skipulagi sem stjórnvöld hafa ákveðið. Stofnunum ber að miða rekstraráætlanir sínar við þær fjárheimildir sem hafa verið settar fyrir árið og geta ekki vænst þess að fá að efna til verulegra útgjalda úr ríkissjóði umfram það vegna afgangs á fjárheimildum frá fyrri árum eða með því að taka vaxtalaust lán í fjárveitingum framtíðarinnar og velta umframútgjöldum á undan sér milli ára. Aukafjárveitingar í fjáraukalögum eiga að sjálfsögðu líka að heyra til algerrar undantekningar og þá einungis til þess að mæta útgjöldum vegna atvika sem ekki var hægt að sjá fyrir þegar fjárlög voru sett. Hvarvetna á að gæta aðhalds og sparnaðar í ríkisrekstri. Til að tryggja að markmið um lækkun útgjalda náist munu stjórnvöld auka áherslu á ábyrgð ráðuneyta og stofnana og aukið almennt eftirlit með rekstri. Eftirlit með framkvæmd fjárlaga verður hert verulega þannig að ekki má búast við auknum framlögum til nýrra verkefna, aukins umfangs eða rekstrarhalla stofnana umfram setta ramma. Ákveðið hefur verið að stuðla að ýmsum breytingum á verklagi til að treysta umgjörð fjárlagagerðarinnar og framkvæmd fjárlaga. Þær áherslur voru birtar í sérstökum kafla í skýrslu fjármálaráðherra til Alþingis um áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum, þeirri skýrslu sem áður var nefnd. Frumvarp til fjáraukalaga þessa árs ber breyttum vinnubrögðum skýr merki. Vegna þess frumvarps sem hér er til umræðu mun sama verklag verða viðhaft við framkvæmd fjárlaganna. Málefni stofnana sem starfa ekki eða hafa ekki starfað innan þess fjárhagsramma sem fjárlög setja verða sett í nýjan farveg. Þar verður byggt á vandlegri greiningu á rekstrarstöðu og ráðstöfunum sem stjórnendur hafa gripið til. Í framhaldi af því verður gert samkomulag milli stofnunar og fagráðuneytis, með aðkomu fjármálaráðuneytis, um nauðsynlegar aðhaldsráðstafanir, úrbætur og aðlögun reksturs að fjárheimildum á tilteknu tímabili. Gert er ráð fyrir því að fjármálaráðuneyti og fagráðuneyti geri samhliða þessu samkomulag um hvernig uppsöfnuðum vanda verði mætt gangi aðgerðaáætlun stofnunarinnar eftir. Með samkomulagi á milli aðila er lögð höfuðáhersla á að laga rekstur viðkomandi stofnunar að fjárheimildum og að ákveðið verði fyrir fram hvernig brugðist verði við frávikum frá áætlunum og útgjaldarömmum. Nýjum verklagsreglum er ætlað að auka aga í framkvæmd fjárlaga, auka ábyrgð ráðuneyta en fyrst og fremst ábyrgð stofnana, auka almennt eftirlit með rekstri og festa betur í sessi skipulag og vinnubrögð rammafjárlagagerðar. Útgjaldarammar ráðuneyta eiga að vera bindandi og þeim á ekki að breyta eftir á. Ef allir sem hlut eiga að máli nálgast viðfangsefnið af ábyrgð, aga og festu eru allar líkur á að góður árangur náist. Frá því að fjárlagafrumvarpið var lagt fram hafa línur skýrst varðandi erlendar lántökur til að efla gjaldeyrisforðann og styðja við gengi krónunnar. Nú er orðið ljóst að ekki verður af láni frá Rússum en í frumvarpinu var reiknað með 500 milljóna dollara láni þaðan. Á móti kemur að ákveðið hefur verið að fresta til 2010 hluta af ádrætti á lánalínur frá Norðurlöndum sem áður hafði verið reiknað með að yrði í ár. Samtals leiðir þetta til um 50 milljarða kr. lækkunar á erlendum lántökum og endurlánum til Seðlabankans á árinu 2010 frá fyrri áætlunum. Í 2. gr. er gerð grein fyrir þessum breytingum með 50 milljarða kr. lækkun á viðeigandi liðum í sjóðstreymi ríkissjóðs. Það er nú einnig orðið ljóst að allt eins er líklegt að það geti dregist fram yfir næstu áramót að leiða til lykta niðurstöður um fjárhagslega endurskipulagningu sparisjóðanna. Vegna þess er lögð til sú breyting á 2. gr. að inn í hana bætist nýr liður, eiginfjárframlög til sparisjóðakerfisins, og gert þar ráð fyrir samtals 20 milljarða kr. framlögum úr ríkissjóði til sparisjóðakerfisins. Áætlun um samsvarandi framlög er einnig í fyrirliggjandi fjáraukalagafrumvarpi fyrir árið 2009 en vegna óvissu um það hvorum megin áramótanna niðurstaða fæst í málið er talið rétt að gera einnig ráð fyrir þessum framlögum í fjárlögum 2010. Í samræmi við tilkomu þessa nýja liðar í sjóðstreymið er lögð til breyting á heiti annars liðar þar sem gerð er grein fyrir öðrum eiginfjárframlögum og hlutabréfakaupum en til sparisjóðakerfisins. Þá er í 2. gr. gerð grein fyrir 40 milljarða kr. aukningu á annarri lántöku ríkissjóðs samkvæmt endurskoðaðri lánsfjáráætlun. Sú lántaka er áformuð með útgáfu ríkisskuldabréfa á innlendum markaði og skiptist jafnt milli áðurnefnds 20 milljarða kr. framlags til sparisjóðakerfisins og annarrar fjármögnunarþarfar, svo sem endurfjármögnunar á eldri lánum og til að bæta stöðu ríkissjóðs hjá Seðlabanka Íslands. Breytingar á 5. gr. eru af tvennum toga. Annars vegar er með breytingum á 1. tölulið gerð grein fyrir 10 milljarða kr. hækkun á lántökuheimild fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs þannig að hún verði 460 milljarðar kr. Það er 20 milljarða kr. hærri heimild en reiknað var með að lántökur yrðu í sjóðstreyminu þar sem talið er rétt að hafa borð fyrir báru ef aðstæður breytast. Hins vegar er með breytingum á 2. tölulið gerð grein fyrir 50 milljarða kr. minni endurlánum til Seðlabanka Íslands vegna lækkunar á erlendum lántökum eins og áður var nefnt. Í tengslum við 2. umr. fjárlagafrumvarpsins komu nokkur atriði til endurskoðunar hvað varðar þjóðhagsspá og 1. minni hluti efnahags- og skattanefndar vísar einmitt í umfjöllun sinni um endurskoðun tekjuáætlunar fjárlagafrumvarpsins í þessa uppfærðu þjóðhagsspá fjármálaráðuneytis um breytingar milli áranna 2009 og 2010. Þar er gert ráð fyrir minni samdrætti í einkaneyslu, þ.e. að samdráttur verði 4,3% í stað 6,1%, og minni aukningu á fjárfestingu, þ.e. að fjárfestingar aukist um 4,8% í stað 10,2%. Vísað er til þess að umfang tekjuskatts einstaklinga væri minna en í upphaflegri spá og að búast mætti við minni nýframkvæmdum í stóriðju. Þá er spáð 1 prósentustigs minna atvinnuleysi en í fyrri spám, þ.e. 9,6% í stað 10,6%. Í fjárlagafrumvarpi ársins 2010 voru kynntar nýjar umfangsmiklar tekjuöflunaraðgerðir en útfærslu þeirra var ekki lokið þegar frumvarpið var kynnt í byrjun október. Vinna við nánari útfærslu þessara aðgerða - sem fela í sér verulegar skattkerfisbreytingar - hefur nú séð dagsins ljós í formi skattfrumvarpa sem eru til umfjöllunar í efnahags- og skattanefnd. Má þar nefna mál nr. 239 (ráðstafanir í skattamálum), mál nr. 256 (tekjuöflun ríkisins) og mál nr. 257 (umhverfis- og auðlindaskattur). Áætlun um breytingar á tekjuhluta fjárlagafrumvarps ársins 2010 við 2. umr. miðast við að þessi frumvörp verði að lögum. Í nefndaráliti 1. minni hluta efnahags- og skattanefndar er talið að líkur séu á að uppfærð tekjuspá fái staðist. Engu að síður er hafður á sá fyrirvari að forsendur geti breyst og gefið tilefni til frekari umfjöllunar efnahags- og skattanefndar milli 2. og 3. umr. fjárlagafrumvarpsins. Þau tekjuöflunaráform sem var að finna í fjárlagafrumvarpinu hafa tekið töluverðum breytingum í átt til lækkunar eins og frekar verður lýst við 2. umr. þess. Tekjuáætlun fjárlagafrumvarps fyrir árið 2010 hljóðaði upp á 468 milljarða kr., en sú áætlun hefur nú verið lækkuð um tæpa 10 milljarða kr., þ.e. í 459 milljarða kr. Á greiðslugrunni er lækkunin heldur meiri, þ.e. tæpir 13 milljarðar kr., úr 456 milljörðum kr. í 443 milljarða kr. Skatttekjurnar hafa lækkað nokkru meira, um tæpa 12 milljarða kr., metnar á rekstrargrunni, en 15 milljarða kr. á greiðslugrunni. Þessi lækkun verður þrátt fyrir heldur betri þjóðhagshorfur nú en við gerð frumvarpsins sem auka tekjurnar um tæpa 2 milljarða kr. Skýringin er sem fyrr segir breytt tekjuöflunaráform ríkisstjórnarinnar, einkum hvað varðar tekjuskatt einstaklinga. Þær tekjuöflunaraðgerðir sem lýst var í fjárlagafrumvarpinu voru í meginatriðum fjórþættar. Í fyrsta lagi var fyrirhuguð kerfisbreyting í skattlagningu almennra launatekna og fjármagnstekna hjá einstaklingum þar sem stefnt var að sameiningu skattstofnanna tveggja, í öðru lagi viðbótaröflun af virðisaukaskatti með breikkun stofns og/eða breyttum skatthlutföllum, í þriðja lagi hækkanir á vörugjöldum af áfengi, tóbaki, bensíni og olíu og hækkun á bifreiðagjaldi og í fjórða lagi upptaka nýrra orku-, umhverfis- og auðlindagjalda. Heildartekjuáhrif þessara aðgerða voru áætluð nálægt 75 milljörðum kr. Nú hafa þessar aðgerðir verið endurmetnar og útfærsla þeirra hefur eins og áður var nefnt tekið umtalsverðum breytingum, auk þess sem nýjar tekjuöflunaraðgerðir hafa komið til frá því sem gert var ráð fyrir í haust. Hér á eftir eru nefndar veigamestu breytingarnar sem lagðar eru til á einstökum liðum tekjuáætlunar fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2010. Stærsta frávikið frá áætlun frumvarpsins kemur fram í tekjuskatti einstaklinga. Horfið hefur verið frá því að sameina almennar tekjur og fjármagnstekjur einstaklinga í einn skattstofn og verða þessir skattstofnar áfram skattlagðir hvor í sínu lagi á árinu 2010. Lagt er til að upp verði tekinn þriggja þrepa skattur á almennar tekjur jafnframt því að persónuafsláttur hækki um 2.000 kr. á mánuði. Neðsta þrepið verður óbreytt frá núverandi kerfi, þ.e. 24,1%, en efri þrepin tvö verða 27% og 33%. Í neðsta þrepi verða tekjur undir 200.000 kr. á mánuði, í miðþrepi verða tekjur á bilinu 200.000–650.000 kr. og tekjur umfram 650.000 kr. fara í efsta þrep. Ástæða er til að ítreka að prósentuhækkun miðast eingöngu við tekjur á því tekjubili sem nefnt er hér að framan. Þannig greiðir einstaklingur með 700.000 kr. mánaðartekjur 24,1% skatt af fyrstu 200.000, þ.e. því sem er umfram skattleysismörk, greiðir síðan 27% af næstu 450.000 kr. og 33% af 50.000 kr. Skattleysismörk tekjuskatts að meðtöldu útsvari fara úr u.þ.b. 113.500 kr. á mánuði í tæplega 119.000. Persónuafsláttur verður áfram að fullu millifæranlegur milli samskattaðra aðila, auk millifærslu úr þriðja þrepi í annað þrep hjá tekjuhærri aðilanum að uppfylltum tilteknum skilyrðum. Gert er ráð fyrir að fjármagnstekjuskattur muni hækka úr 15% í 18% og samhliða verði tekið upp frítekjumark við 100.000 kr. vaxtatekjur á einstakling. Þegar um leigutekjur er að ræða verða aðeins 70% teknanna skattlögð. Í fjárlagafrumvarpinu var reiknað með að tekjuskattur og fjármagnstekjuskattur einstaklinga mundu skila samtals 143,5 milljörðum kr. í ríkissjóð á árinu 2010 en sú áætlun hljóðar nú samanlagt upp á 123,1 milljarð kr. Þar af eru 99,6 milljarðar kr. af tekjuskatti en 23,5 milljarðar kr. af fjármagnstekjuskatti. Lækkun frá áætlun frumvarpsins nemur því liðlega 20 milljörðum kr. á þessum lið. Á móti kemur að fyrirhugað er að opna á frekari heimildir til útgreiðslu séreignarsparnaðar sem skilað gætu ríkissjóði um 5 milljörðum kr. í viðbótartekjur á árinu 2010 umfram það sem gert var ráð fyrir í áætlun frumvarpsins. Tekjuskattur á lögaðila verður hækkaður úr 15% í 18%. Hækkunin á að koma til framkvæmda frá 1. janúar 2010 og tekur því til rekstrarársins 2010, en mun hins vegar ekki hafa áhrif til hækkunar á tekjuhlið fyrr en við álagningu tekjuskattsins á árinu 2011. Áform um sérstaka fyrirframgreiðslu tekjuskatts hjá stóriðjufyrirtækjum mun hins vegar leiða til 1,2 milljarða kr. hækkunar á tekjuskatti lögaðila á næsta ári. Ljóst er að hagnaður dregst verulega saman í mörgum atvinnugreinum á árinu 2009 og mikil óvissa ríkir því um stærðargráðu þessa tekjustofns almennt á árinu 2010. Álagður tekjuskattur á hagnað lögaðila á árinu 2008, sem lá fyrir í lok október sl., var alls 35,4 milljarðar kr. og útlit fyrir að yfir 15 milljarðar kr. þar af muni skila sér í ríkissjóð á árinu 2009 sem er meira en reiknað var með í haust. Niðurstaðan er því að tekjuskattur lögaðila er hækkaður um 4,2 milljarða kr. frá áætlun frumvarpsins. Þá er gert ráð fyrir að tekinn verði upp tímabundinn auðlegðarskattur á einstaklinga sem eiga miklar eignir. Lagt er til að skatthlutfallið verði 1,25% á hreina eign, nettóeign, yfir 90 millj. kr. hjá einstaklingi og 120 millj. kr. hjá samsköttuðum aðilum. Áætlað er að þessi nýi skattstofn skili ríkissjóði um 3,5 milljörðum króna á árinu 2010. Ekki var reiknað með þessum tekjum í tekjuáætlun frumvarpsins en þeim er ætlað að standa á móti auknum útgjöldum í formi barnabóta og vaxtabóta, sem gerir okkur kleift að hverfa frá niðurskurði á þessum mikilvægu bótum fyrir fjölskyldurnar í landinu. Þá er um að ræða kerfisbreytingu á virðisaukaskatti sem var ætlað að skila 8 milljarða kr. tekjuaukningu í tekjuáætlun fjárlagafrumvarpsins. Dregið hefur verið úr þeim áformum og mun sú útfærsla sem nú liggur fyrir skila 5,2 milljörðum kr. á árinu 2010. Kerfisbreytingarnar eru í megindráttum tvær. Annars vegar er almenna skattþrepið hækkað úr 24,5% í 25,0% og hins vegar er tekið að nýju upp 14% skattþrep, og í það færast ákveðnar vörur og þjónusta sem í dag eru í 7%-þrepinu. Er þar um að ræða sölu veitingahúsa og kaffihúsa og einnig sykraðar mat- og drykkjarvörur. Sem fyrr segir munu þessar breytingar skila 2,8 milljarða kr. minni tekjum á næsta ári en til stóð, en á móti vegur heldur minni samdráttur í veltu en áætlaður hafði verið. Áformum um 16 milljarða tekjuöflun af orku-, umhverfis- og auðlindaskatti eins og miðað var við í frumvarpinu var breytt að undangengnum viðræðum við aðila vinnumarkaðarins, í tengslum við endurnýjun stöðugleikasáttmálans, og er nú áætlað að nýr umhverfis- og auðlindaskattur í formi kolefnisgjalds, gjalds á sölu raforku og á heitu vatni muni skila ríkissjóði tæpum 5 milljörðum kr. Munar þar 11 milljörðum kr. frá forsendum frumvarpsins. Minni hækkun er einnig fyrirhuguð á bensíngjaldi og olíugjaldi en ráð hafði verið fyrir gert í frumvarpinu, m.a. vegna upptöku kolefnisgjalds á bensín og dísilolíu. Munar þar um 300 millj. kr. Ýmsar aukatekjur ríkissjóðs sem og dómsmálagjöld verða hækkuð umtalsvert, en ekki hafði verið reiknað með hækkun á þeim gjöldum í frumvarpinu. Tekjuauki ríkissjóðs af þeirri hækkun er talinn nema 1,5 milljörðum kr. á árinu 2010 en á móti vega aukin útgjöld til dómskerfisins á gjaldahlið frumvarpsins. Atvinnutryggingagjald var hækkað um 1,66 prósentustig, úr 5,34% í 7,00%, um mitt ár 2009 og ekki var reiknað með frekari hækkun þess í tekjuáætlun 2010 eins og hún birtist í fjárlagafrumvarpinu. Nú er hins vegar reiknað með því að atvinnutryggingagjaldið hækki um 1,6 prósentustig til viðbótar, úr 7,00% í 8,6%, í upphafi árs 2010. Eru tekjuáhrifin af þeirri hækkun metin 12 milljarðar kr. á árinu 2010. Þessari viðbótartekjuöflun er ætlað að vega á móti minni tekjum af umhverfis- og auðlindasköttum, auk þess að mæta vaxandi fjárþörf Atvinnuleysistryggingasjóðs. Samtök atvinnulífsins vildu heldur fara þessa leið en að hækka umhverfis- og auðlindaskatta og var fallist á það. Þegar allt er lagt saman munu breytt áform varðandi skattbreytingar á næsta ári, eins og hér hefur verið lýst, minnka tekjur ríkissjóðs um nær 20 milljarða kr. frá forsendum frumvarpsins. Á móti vega heldur betri þjóðhagshorfur fyrir þetta ár og næsta sem skila munu ríkissjóði heldur meiri skatttekjum en miðað var við í tekjuáætlun frumvarpsins. Tekjur ríkissjóðs aðrar en skatttekjur eru hækkaðar um tæpa 2 milljarða kr. frá áætlun fjárlagafrumvarps. Áætlun um vaxtatekjur hefur verið uppfærð með hliðsjón af áætlaðri afkomu ríkissjóðs og áætlunum um lausafjárstýringu og ávöxtun fjármuna. Tekjur af arði hækka um 500 millj. kr. vegna viðbótararðs frá ÁTVR. Sem fyrr segir munu svokallaðar aukatekjur ríkissjóðs aukast um 1,5 milljarða kr. í heild, en stærstur hluti þessa tekjuauka kemur frá hærri dómsmálagjöldum, þ.e. rúmlega milljarður. Sá gjaldstofn er bókfærður sem aðrar tekjur. Þessi gjöld hafa haldist óbreytt um árabil á sama tíma og kostnaður að baki þeim hefur hækkað verulega. Hér er því verið að hækka þessi gjöld í takt við verðlag, auk þess að koma til móts við tekjuöflunarþörf ríkissjóðs á árinu 2010. Að lokum er ríkisábyrgðargjald hækkað um 1,2 milljarða kr. frá áætlun frumvarpsins. Um er að ræða leiðréttingu frá tekjuáætlun frumvarpsins þar sem láðst hafði að uppfæra tekjur af gjaldinu. Reiknað er með að gjaldið hækki úr 0,25% í 0,45% í ársbyrjun 2010, samkvæmt frumvarpi þar um, og að sú hækkun gildi fyrir alla aðila sem gjaldið greiða. Sný ég mér þá að helstu breytingum á útgjöldum hjá einstökum ráðuneytum og stofnunum. Í meðferð fjárlaganefndar á útgjaldaliðum frumvarpsins var tekið tillit til umsagna fagnefnda þingsins, tillagna ráðuneyta og viðtala við fjölmarga gesti. Ég mun hér greina frá helstu breytingum á útgjöldum í hverjum málaflokki eða ráðuneyti og fylgi þá röðinni sem er í fjárlagafrumvarpinu. Í fyrsta lagi er æðsta stjórnin, Alþingi, með hækkun upp á 80,5 millj. kr. Samkvæmt samhljóða tillögu forsætisnefndar Alþingis er gert ráð fyrir 95 millj. kr. til verndar fornminja á Alþingisreit. Stórmerkar minjar frá upphafi landnáms í Reykjavík hafa fundist á fyrirhuguðu framkvæmdasvæði á reitnum og talið mikilvægt að sem best takist til við að verja fornminjarnar. Forsætisnefnd er falið að meta framkvæmdina og fylgja henni eftir. Forsætisráðuneytið er með lækkun upp á 32 millj. kr. Samkvæmt tillögu allsherjarnefndar er þrengt að fjárlagalið forsætisráðuneytis sem heitir framlag til íslenska upplýsingasamfélagsins en þar er lækkun um 47 millj. kr. Peningarnir eru að hluta nýttir til að fjármagna annars vegar náms- og starfsráðgjafa við Fjölbrautaskóla Suðurlands sem sinnir ráðgjöf við fanga og að hluta til að styrkja meðferðarúrræði á Litla-Hrauni, verkefni á félagslegum grunni og til að veita atvinnuúrræði þar. Liðurinn mennta- og menningarmál hækkar um rúman milljarð. Ekki er þó farið í breytingar á einstökum skólum eða stofnunum almennt, en nokkrar breytingar gerðar þar, m.a. er aukið svigrúm ráðuneytis til að mæta aukningu á nemendafjölda í framhaldsskólum Í því skyni er gerð tillaga um 150 millj. kr. framlag til að mæta fjölgun og aukinni virkni nemenda í framhaldsskólum almennt, en jafnframt eru leiðréttar nemendatölur í þremur skólum, í Menntaskóla Borgarfjarðar þar sem gert er ráð fyrir 44,6 millj. kr. hækkun á framlagi til skólans, í framlagi til Framhaldsskóla Mosfellsbæjar upp á 36,6 millj. kr. vegna aukins nemendafjölda og loks 40 millj. kr. til Framhaldsskólans við utanverðan Eyjafjörð af sömu ástæðum. Þá eru umtalsverðar fjárhæðir í símenntun og fjarkennslu, þar á meðal 70 millj. kr. til fullorðinsfræðslu samkvæmt samkomulagi Samtaka atvinnulífsins og Alþýðusambands Íslands. Þá er gerð tillaga um 20 millj. kr. framlag vegna meistaranáms í haf- og strandveiðistjórnun sem Háskólasetur Vestfjarða býður upp á í samvinnu við Háskólann á Akureyri, en framlagið var upphaflega hluti af mótvægisaðgerðum og átti að falla niður árið 2010. Til bygginga- og tækjakaupa í Háskóla Íslands er veitt heimild til ráðstöfunar á happdrættisfé frá Happdrætti Háskóla Íslands upp á 185 millj. kr. Síðan er einnig 175 millj. kr. til að ljúka framkvæmdum við kennsluálmu Háskólans á Akureyri. Keilir, frumgreinadeild og vinnumarkaðsúrræði, fær 108 millj. kr. framlag sem er 10% niðurskurður frá yfirstandandi ári. Samkvæmt frumvarpinu féll upphæðin að öllu leyti niður enda hafði framlagið verið tímabundið til uppbyggingar og var hluti af mótvægisaðgerðum vegna niðurskurðar í þorskkvóta. Í tengslum við þessa ákvörðun er gerð sú krafa að Keilir starfi í samvinnu við viðurkennda háskóla eða aðrar stofnanir sem heyra undir mennta- og menningarmálaráðuneytið. Þá er 15 millj. kr. framlag til að tryggja annars vegar rekstur framhaldsdeildar á Patreksfirði í samstarfi við Fjölbrautaskóla Snæfellinga og hins vegar á Þórshöfn þar sem starfrækt er útibú frá Framhaldsskólanum á Laugum. Framlag til Lánasjóðs íslenskra námsmanna er lækkað um 200 millj. kr. frá forsendum frumvarpsins þar sem eiginfjárstaða lánasjóðsins er talin vera betri í árslok 2009 en áætlanir gerðu ráð fyrir og það á því ekki að skerða á neinn hátt lán til námsmanna heldur er eingöngu gengið á höfuðstól. Við fjárlagaliðinn Þjóðskjalasafn Íslands er gerð tillaga um 75 millj. kr. fjárveitingu til að halda áfram verkefni í grunnskráningu og endurskráningu á lítt eða óskráðum skjalasöfnum og vinnu við stafræna gerð manntals. Verkefnið hófst sem hluti mótvægisaðgerða vegna niðurskurðar í þorskkvóta og hefur tekist mjög vel. Nú starfa 32 einstaklingar við þetta verkefni á nokkrum stöðum á landsbyggðinni og þótti meiri hluta fjárlaganefndar rétt að halda þessari fjárveitingu áfram. Liðurinn Kvikmyndamiðstöð Íslands er hækkaður um 60 millj. kr. og dregið sem því nemur úr áformum frumvarpsins um niðurskurð. Jafnframt er starfsemi áhugaleikfélaga styrkt með 8,6 millj. kr. framlagi. Eins og áður kom fram stikla ég hér aðeins á stóru og skýri ekki allar þær tölur sem eru á bak við hækkun upp á rúman milljarð hjá mennta- og menningarmálaráðuneyti. Í utanríkismálum er hækkun upp á tæpar 214 millj. kr. Þar er liðurinn sendiráð Íslands þar sem er leiðrétting á verðlagsuppfærslu, sem einfaldlega gleymdist, og nemur skekkjan 235,7 millj. kr. Til mótvægis er sett frekari hagræðing og lækkun á rekstrarframlag til sendiráða sem nemur 50 millj. kr. Í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum er hækkun um 58 millj. kr. Stærstu útgjöldin í þessum málaflokki eru hækkun sem nemur 30 millj. kr. á endurgreiðslum til lýsingar í ylrækt, til að vega upp á móti framleiðslukostnaði hjá garðyrkjubændum og þá þeim hækkunum sem hafa átt sér stað á undanförnum missirum í rafmagnskostnaði. Þessu til viðbótar eru síðan 8,5 millj. kr. til að mæta 0,12 kr. raforkuskatti á hverja kílóvattstund, en miðað er við að garðyrkja og ylrækt verði undanþegin þeirri hækkun. Dóms- og kirkjumál hækka um tæpar 266 millj. kr. Framlög til Hæstaréttar hækka um 16 millj. kr. og framlög til héraðsdómstóla um 86 millj. kr. Þessar fjárveitingar eru til að mæta fyrirséðu álagi á dómstóla í kjölfar dómsmála sem tengjast falli bankanna. Á móti kemur hækkun dómsmálagjalda sem innheimt eru samkvæmt lögum um aukatekjur ríkissjóðs en frumvarp um þá hækkun liggur fyrir þinginu eins og áður hefur verið sagt. Þá er gerð tillaga um 107,2 millj. kr. aukið framlag til Fangelsismálastofnunar vegna fjölgunar um 16 fangarými í bráðabirgðafangelsi á Suðurlandi, fangelsi sem starfrækt verður í tengslum við Litla-Hraun. Jafnframt eru settar 30 millj. kr. til að styrkja meðferðarúrræði og verkefni á félagslegum grunni og til að mæta atvinnuúrræðum á Litla Hrauni. Þessu til viðbótar er undir menntamálum eins og áður hefur verið gerð grein fyrir tillaga um 5 millj. kr. til að halda áfram náms- og starfsráðgjöf fyrir fanga, starfi sem er á vegum Fjölbrautaskóla Suðurlands. Þá er tillaga gerð um 13,5 millj. kr. framlag til Rannsóknarmiðstöðvar Háskóla Íslands í jarðskjálftaverkfræði á Selfossi en framlag til stöðvarinnar var fellt niður í frumvarpinu í hagræðingarskyni. Í félags- og tryggingamálum er lækkun upp á rúmar 1.900 millj. kr. Þar eru nokkrar breytingar á framlögum til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Að hluta til eru breytingarnar vegna nýrrar spár um atvinnuleysi á árinu 2010 þar sem spáð er að atvinnuleysi lækki um 1 prósentustig frá frumvarpinu og verði að meðaltali 9,6% á næsta ári. Breytingarnar á fjárheimildum Atvinnuleysistryggingasjóðs eru nokkrar: Í fyrsta lagi þýðir 1 prósentustigi minna atvinnuleysi verulega lækkun útgjalda en að teknu tilliti til endurskoðaðrar áætlunar á kostnaði við vinnumarkaðsúrræði er gerð tillaga um að lækka þennan lið um 1.500 millj. kr. Í öðru lagi er gert ráð fyrir lækkun á atvinnuleysisbótum sem nemur 820 millj. kr. þar sem gert er ráð fyrir að draga úr bótarétti námsmanna og sjálfstætt starfandi einstaklinga. Í þriðja lagi eykst kostnaður vegna aukins umsýslukostnaðar Vinnumálastofnunar og er gerð tillaga um 130 millj. kr. vegna vinnumarkaðsaðgerða og aukins álags. Í fjórða lagi er gerð tillaga um 690 millj. kr. til að bregðast við vanda langtímaatvinnulausra og vaxandi atvinnuleysi meðal ungs fólks. Í fimmta lagi er gert ráð fyrir að vaxtagjöld sem Atvinnuleysistryggingasjóður greiðir til ríkissjóðs vegna fjármögnunar á útgjöldum umfram markaðar tekjur lækki um 440 millj. kr. frá því sem áætlað var í frumvarpinu. Áætluð hækkun atvinnuleysistryggingagjalds úr 2,21% í 3,81% eykur tekjur og minnkar þannig þörf fyrir fjármögnun frá ríkissjóði. Loks er gert ráð fyrir lækkun á greiðslum til foreldra utan vinnumarkaðar um 60 millj. kr. í kjölfar breytinga á ákvæðum laga um foreldra- og fæðingarorlof. Gerð er tillaga um hækkað framlag um 16 millj. kr. til Fjölmenningarseturs á Ísafirði. Í frumvarpinu var framlagið lækkað um 26 millj. kr. þar sem tímabundið framlag vegna úrræða í tengslum við þorskniðurskurð var runnið út. Með þessari fjárveitingu er rekstur setursins tryggður til lengri tíma en samkvæmt framkvæmdaáætlun um innflytjendamál er setrinu ætlað að stýra og samræma þjónustu við innflytjendur í landinu öllu. Í heilbrigðismálum verður hækkunin 1.449 millj. kr. Tillaga er gerð um 1.167 millj. kr. hækkun framlags vegna S-merktra lyfja stóru sjúkrahúsanna. Þessi liður var í fjárlögum 2009 færður frá Landspítalanum og Fjórðungssjúkrahúsi Akureyrar yfir á sérstakt viðfang hjá Sjúkratryggingum. Ekki hefur reynst unnt að ná tökum á þessum útgjaldalið af ýmsum ástæðum og er því gerð tillaga um hækkun á honum. Þá er gerð tillaga um að auka útgjaldaheimild Lyfjastofnunar um 200 millj. kr., en hækkunin er fjármögnuð af sértekjum stofnunarinnar og þannig útgjöld og tekjur samræmdar veltu stofnunarinnar og hafa í rauninni ekki áhrif á heildarútkomu. Loks er gerð tillaga um hækkun á fjárheimild vegna viðbúnaðar gegn heimsfaraldri svínaflensu en þar erum við með viðbótarupphæð upp á 55,3 millj. kr. Í fjármálaráðuneytinu er hækkunin 7.435 millj. kr. Mikilvægustu breytingarnar eru 1 milljarðs kr. hækkun á barnabótum og 2,3 milljarða kr. hækkun á vaxtabótum, til samræmis við framlög ársins 2009. Er þar með horfið frá áformum í frumvarpinu um skerðingu þessara bóta. Þessum útgjöldum vegna barnabóta og vaxtabóta er áætlað að mæta eins og áður sagði með tekjum af auðlegðargjaldi. Annar stór liður er tillaga um hækkun á kostnaði vegna fjármagnstekjuskatts sem nemur 1.940 millj. kr. Þessi upphæð færist jafnframt á tekjuhlið og hefur því ekki áhrif á afkomu ársins. Þetta er tekjuskattur sem ríkissjóður innheimtir samkvæmt þeim breytingum sem fyrir liggja um hækkun á fjármagnstekjuskatti en færist út og inn. Í frumvarpinu eftir 2. umr. er tillaga um 2.162 millj. kr. vegna kostnaðar ríkissjóðs vegna hækkunar á tryggingagjaldi, en þessi kostnaður verður færður á einstakar stofnanir, og hefur það raunar verið gert hér í frumvarpinu við afgreiðslu 2. og að lokum í 3. umr. Það er búið að sundurliða þetta í þeim gögnum sem lögð voru fyrir þingið við 2. umr. Áætluð er aukin fjárheimild til ríkisskattstjóra vegna breytinga á upplýsingakerfum embættisins í tengslum við breytingar á skattalögum upp á 62 millj. kr. Þá er reiknað með auknu framlagi til skattrannsókna sem nemur 20 millj. kr. Ef litið er á samgöngumál er hækkunin rúmur milljarður kr. Reiknað er með að flýta framkvæmdum við Landeyjahöfn að nýju og freista þess að taka hana í notkun á árinu 2010. Eins og kunnugt er stóð til að seinka þeirri framkvæmd til 2011. Þannig er gerð tillaga um 145 millj. kr. hækkun á framlögum til verksins en jafnframt er gert ráð fyrir 130 millj. kr. framlagi frá Hafnabótasjóði. Þessu til viðbótar er gerð tillaga um að framlag til Siglingastofnunar Íslands hækki annars vegar um 70 millj. kr. vegna sjóvarnagarðs við Vík í Mýrdal og þar með gert ráð fyrir að alls verði 100 millj. kr. varið í þetta brýna verkefni á næsta ári. Gerð er einnig tillaga um 30 millj. kr. til byggingar sjóvarnagarðs og bættra hafnarskilyrða í Reykhólahöfn. Þá er gerð tillaga um 792 millj. kr. hækkun á framlagi til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, undir liðnum um lögbundin framlög, í samræmi við áætlun um auknar skatttekjur. Nefndin ræddi nokkuð hugmyndir um fækkun ferða á ferjuleiðum til Grímseyjar, yfir Breiðafjörð og til Vestmannaeyja og var ákveðið að málið yrði skoðað betur milli 2. og 3. umr. Undir iðnaðarráðuneyti er hækkunin um 266 millj. kr. Þar ber hæst tillögur um aukningu um 50 millj. kr. á fjárveitingum til Tækniþróunarsjóðs og 20 millj. kr. aukningu til Nýsköpunarmiðstöðvar. Þá er tillaga um 40 millj. kr. hækkun til Ferðamálastofu, einkum til eflingar markaðs- og kynningarstarfi á markaðsstofum landsins. Síðast en ekki síst er tillaga um hækkun framlaga til niðurgreiðslna á húshitun þar sem ætlunin er að rafhitun íbúðarhúsnæðis verði undanþegin nýjum raforkuskatti. Í efnahags- og viðskiptaráðuneyti er hækkunin 75 millj. kr. Þar er einkum um að ræða flutning verkefna til ráðuneytisins og til Hagstofu Íslands sem heyrir undir ráðuneytið. Í umhverfismálum er hækkunin upp á 154 millj. kr. Gerð er tillaga um að setja inn að nýju framlag til endurgreiðslu til sveitarfélaga vegna veiða á mink og ref, samtals 17 millj. kr. Reiknað er með að skipuð verði nefnd í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga til að endurmeta þennan útgjaldalið og ákveða fyrirkomulag á þessum málum í framtíðinni. Gerð er tillaga um nettóhækkun á framlögum til Vatnajökulsþjóðgarðs um 60 millj. kr. til að mæta auknum rekstrarkostnaði þjóðgarðsins samhliða auknu umfangi starfseminnar og uppbyggingu gestastofa. Nokkur umræða varð um Snæfellsjökulsþjóðgarð sem er eini þjóðgarðurinn sem ekki er með eigin stjórn og hefur mætt afgangi í uppbyggingu þjóðgarða. Fjárlaganefnd hefur ákveðið að skoða málefni þjóðgarðsins betur milli 2. og 3. umr. Náttúrufræðistofnun Íslands fær 25 millj. kr. framlag til að mæta skerðingu á sértekjum stofnunarinnar. Svo má í lokin geta þess að til hverrar náttúrustofu landsins er ráðstafað 6,4 millj. kr. viðbótarframlagi. Þá er komið að því sem hefur verið kallað safnliðir og alls kyns styrkir sem veittir eru af fjárlaganefnd, að mestu að undangengnum tillögum frá fagnefndum þingsins. Við afgreiðslu svokallaðra safnliða, þ.e. erinda frá söfnum, listahópum, einstaklingum o.fl. til fjárlaganefndar, fjölluðu fagnefndir þingsins um þau mál sem heyrðu undir þeirra málaflokk. Nokkuð misjafnt var eftir ráðuneytum hve mikið þau höfðu skorið þessa liði niður. Nefndirnar skiluðu tillögum sínum til fjárlaganefndar og má heita að undantekningarlaust hafi þær tillögur farið óbreyttar í gegnum fjárlaganefnd sem tillögur til 2. umr. Almennt eru þessir liðir skornir meira niður en almennur rekstur ríkisins. Þannig lækkaði meiri hluti fjárlaganefndar þá liði sem komu til umfjöllunar og afgreiðslu nefndarinnar um 30%. Engum nýjum verkefnum er hleypt af stað. Fara þarf yfir allt þetta ferli við úthlutun styrkja til alls kyns verkefna og endurbæta það og endurskoða. Jafnframt hefur verið töluverð umræða í fjárlaganefnd um svokallaða safnliði, þ.e. fjárframlög til einstakra verkefna, í listum, til safna, til húsafriðunar o.s.frv. Í þessu skyni hefur verið rætt um að stofna starfshóp á vegum nefndarinnar til að skoða þennan þátt sem og alla afgreiðslu á framlögum til safna, lista og menningarmála hvers konar og ræða þá um leið með hvaða hætti mætti styrkja lögbundna sjóði sem eru starfandi og fjalla um styrkveitingar til einstakra málaflokka. Þarna þarf einnig að efla eftirlit með nýtingu þessara fjárveitinga. Einnig ræddi fjárlaganefnd um menningarsamninga ríkis og sveitarfélaga og virðist almenn ánægja með fyrirkomulag og framkvæmd þeirra samninga. Nokkurs ósamræmis gætir þó á milli svæða varðandi fjárframlög ríkisins til þessara samninga, auk þess sem ráðuneytin sem koma að samningunum skerða framlög til þeirra mismikið. Meiri hluti fjárlaganefndar telur mikilvægt að festa þessa samninga í sessi og kanna hvort rétt geti verið að auka hlutverk þeirra. Ég ætla aðeins að fjalla um það sem kemur til skoðunar fyrir 3. umr. auk tekjuáætlunarinnar sem mun hljóta frekari umfjöllun í efnahags- og skattanefnd og koma fyrir fjárlaganefnd að nýju. Þar hef ég áður minnst á Þjóðgarðinn Snæfellsjökul og ferjusiglingar en þessu til viðbótar verður tillaga um hækkun framlags til samtakanna Beint frá býli til umræðu milli 2. og 3. umr. Fjárlaganefnd gerir tillögu um 2 millj. kr. til samtakanna en ákvað jafnframt að skoða málið frekar á milli 2. og 3. umr. vegna óska frá sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Frá nefndinni kom tillaga um verkefni sem yrði unnið á vegum nefndarinnar. Það hefur orðið nokkur umræða um það í tengslum við fjárlög hvernig fara eigi með bókfærslu á ábyrgðum og skuldbindingum, bæði rætt um tónlistarhús og Icesave og raunar almennt um það með hvaða hætti eigi að bóka skuldbindingar sem ríkið tekur á sig. Eins og ég segi hefur verið til umræðu hvort og þá hvernig eigi að bókfæra skuldbindingar og framlög vegna byggingar Tónlistar- og ráðstefnuhússins sem nú heitir Harpa. Fjárlaganefnd beindi fyrirspurn til Ríkisendurskoðunar um þetta atriði og í bréfi til nefndarinnar í framhaldi af fundi 8. desember sl. er eftirfarandi svar, með leyfi forseta: „Leigugreiðslur ríkis (og Reykjavíkurborgar) eiga skv. samningi að hefjast í mars 2011. Búið er að festa niður þessa upphafsdagsetningu hvað sem líður afhendingu hússins. Samkvæmt þessu þarf ekki fjárheimild vegna leigunnar í fjárlögum fyrr en 2011.“ Engu að síður bendir Ríkisendurskoðun á að skoða þurfi færslur vegna undirbúningskostnaðar á næsta ári og mun það verða skoðað milli 2. og 3. umr. með hvaða hætti þarf að gera ráð fyrir þessu í fjárlögum fyrir árið 2010. Varðandi Icesave hefur verið rætt um með hvaða hætti eigi að bókfæra ríkisábyrgð á svokölluðum Icesave-lánum sem Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta áætlar að taka frá breska og hollenska ríkinu vegna greiðslu lágmarkstryggingar á Icesave-reikningum Landsbankans. Í rauninni hefur tekist samkomulag, ég get upplýst um það, um með hvaða hætti eigi að færa þessa skuldbindingu en skilningur meiri hluta fjárlaganefndar er sá að ekki sé hægt að færa þá skuldbindingu fyrr en samkomulag hefur náðst og ríkisábyrgð endanlega verið samþykkt. Þá hefur verið rætt nokkuð um færslu ónýttra heimilda eða skulda á milli ára. Það þarf að ræða sérstaklega og útfæra með hvaða hætti stofnunum eða ráðuneytum eigi að vera heimilt að færa ónotaðar fjárheimildir milli ára. Litið er á það sem hvatningu til aðhalds og hagræðingar að stofnanir geti fært á milli ára ónotaðar heimildir. Einhver takmörk verða þó að vera á þessu og hafa legið frammi hugmyndir um reglur þar að lútandi og þarf að leiða það mál til lykta á nýju ári. Allar heimildir voru frystar við lok árs 2008, en taka verður á því við afgreiðslu lokafjárlaga hvaða heimildir verða veittar, þ.e. hvaða fjárheimildir fá að færast frá árinu 2008 til 2009. Sama gildir um meðferð skulda stofnana, en ég nefndi áðan hugmyndir um hvernig farið skuli með þær þar sem reiknað er með að menn frysti þessar skuldir í raunveruleikanum á meðan menn eru að koma skikki á sinn rekstur og ef vel tekst til verður fjallað sérstaklega um það hvort þær verða felldar niður eða að hve miklu leyti stofnanirnar ráða við að borga þær. Hvort tveggja þarf að skýra betur og setja um það vinnureglur sem eru skýrar fyrir stofnanir og ráðuneyti. Ég hef nú gert í stórum dráttum grein fyrir þeim meginbreytingum sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til við 2. umr. á frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2010. Raunar hef ég þó sleppt ýmsum hlutum þar sem koma til millifærslur, m.a. frestun á því að breyta sýslumannsembættunum. Það sést í frumvarpinu, það er fært til baka út á einstök sýslumannsembætti sem hefur verið fært á einn lið í frumvarpinu og fleiri atriði má sjá í svokölluðum millifærslum í gögnum sem fylgja frumvarpinu. Það hefur verið álit meiri hlutans að bæta þurfi enn frekar allan undirbúning við gerð fjárlaga, fjárlagaferlið í heild, sem og að styrkja eftirlitshlutverk nefndarinnar og Alþingis. Þá þarf að styrkja alla lánasýslu í ríkiskerfinu þar sem vaxtakostnaður er orðinn einn stærsti útgjaldaliður fjárlaga. Ætlunin er að setja á fót vinnuhóp innan nefndarinnar þar sem farið verður yfir fram komnar hugmyndir og ábendingar um hvernig bæta megi þessa þætti, þ.e. fjárlagaferlið. Þar er grundvallarhugmyndin sú að Alþingi semji og ræði forsendur fjárlaga í upphafi árs hverju sinni, síðan taki framkvæmdarvaldið við og útfæri fjárlagafrumvarpið sem að lokum kemur til umfjöllunar og afgreiðslu Alþingis. Þannig er aðkoma Alþingis styrkt verulega. Skoða þarf fjárlög miðað við markmið og áform stjórnvalda hverju sinni, áætlanir sem Alþingi hefur samþykkt, hvort sem um er að ræða málefni barna, fatlaðra, innflytjenda eða byggðamál og kynjajafnrétti. Slík greining þarf að koma til í vinnuferli fjárlaga. Ég vitna hér til þess að fyrir liggja auðvitað ýmsar áætlanir, bæði varðandi börn, fatlaða og innflytjendur og eins yfirlýsingar varðandi byggðamál og kynjajafnrétti, og auðvitað þarf að gera úttekt á þessum þáttum þegar fjárlagafrumvarp er unnið hverju sinni. Og að því munum við stefna í framtíðinni. Að lokum langar mig að minnast á að sú venja virðist hafa skapast í umfjöllun um fjárlög og raunar afgreiðslur úr fleiri nefndum að minni hluti leggi ekki fram neinar breytingartillögur í nefndinni, nema ef vera kynni við einstaka safnliði eða styrki. Ég get því sem formaður haldið því fram að engar tillögur hafi komið frá stjórnarandstöðunni þó að ég viti að slíkar tillögur hafa komið fram og verða lagðar fram hér og kynntar við upphaf umræðunnar. Hafi menn hugmyndir um að auka samstarf stjórnar og stjórnarandstöðu þarf að breyta þessu. Hver veit nema að í tillögum stjórnarandstöðu leynist einhverjar tillögur sem hefðu getað ratað inn í afgreiðslu meiri hlutans við 2. umr. ef á það hefði reynt. Ég vil að lokum þakka starfsfólki nefndasviðs Alþingis og þá einkum starfsmönnum fjárlaganefndar fyrir frábæra vinnu, sem og þeim fulltrúum ráðuneyta og stofnana sem hafa lagt okkur lið, ásamt öllum þeim sem hafa með tölvupóstum, í bréfum eða heimsóknum og samtölum komið fram með ábendingar og tillögur til mín, nefndarinnar eða einstakra nefndarmanna. Allt skiptir þetta máli við afgreiðslu fjárlaga. Þá vil ég einnig þakka nefndarmönnum í fjárlaganefnd fyrir þeirra miklu vinnu og almennt gott samstarf.

Frú forseti. Ég er sérstaklega ánægður með yfirlýsingu hv. formanns fjárlaganefndar um að menn trúi ekki á Icesave og ætli ekki að bóka það vegna þess að líklegt er að það verði ekki samþykkt. Ég er mjög ánægður með það. Ég giska á að Icesave hefði kostað bara vegna gengishækkunar á árinu 105 milljarða því lánasamningurinn gildir frá ársbyrjun og gengið hefur hækkað gífurlega mikið síðan. Hann hefði kostað 45 milljarða í vexti sem er eitt stykki sjúkrahús á hverju einasta ári, frú forseti. Svo eru menn að skera niður úti um allt á sama tíma. Það er sérstaklega áhugavert. Nú er búið að eyðileggja fyrir mér hljóðfærið hörpu. Ég naut þess að hlusta á það en nú man ég alltaf eftir eyðslukló og 2007 o.s.frv, þegar ég hugsa um tónlistarhúsið heyri ég bara peninga klingja. Það er mjög merkilegt að nefndin skuli komast að þeirri niðurstöðu að þetta kosti ekki neitt. Auðvitað kostar þetta og við getum ekki hætt að borga t.d. leigugreiðslur. Þetta er nákvæmlega eins og lánaskuldbinding sem búið er að taka á sig. Þetta eru sveitarfélögin að rekast á núna varðandi Egilshöll og margt fleira. Þetta er skuldbinding, menn eiga að fara með hana sem slíka og horfast í augu við það fyrir hönd skattgreiðenda framtíðarinnar, litlu barnanna, því með Hörpu eru menn að taka á sig 30 ára skuldbindingu, svo ég nefni ekki Icesave. Hv. þingmaður talaði um að skera niður í ýmsum stofnunum. Íbúðalánasjóður gerir ráð fyrir því að auka útgjöldin um 10,6% á næsta ári í lækkandi launum, frú forseti, í minni umsvifum og ég spyr: Er ekki þarna hundraðmilljónkall til að skera niður?

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi erum við sammála um að það eigi að færa skuldbindingar. Aftur á móti get ég ekki tekið undir þann gegndarlausa hræðsluáróður sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur verið með að undanförnu og er kominn tími til að hann fari að reikna með sinni kunnáttu allt annað en verstu hugsanlegu útkomur því þegar hann ræðir Icesave er hann farinn að sjá djöfulinn í hverju horni. Það er rétt hjá honum að það er verið að tala um 40 millj. kr. meðan ekkert verður greitt niður af höfuðstólnum.

Nei.

Það er verið að tala um að þetta kosti um 200 milljarða sem eru tveir þriðju af því sem Seðlabankinn kostar okkur, líkt og eins árs halli á fjárlögum. Reiknaðu nú vextina ofan á það ef við borgum það ekki niður. Menn verða að hætta þessum hræðsluáróðri og reyna að setja málið fram eins og það er. Það er ekki Icesave sem hefur áhrif á fjárlögin þrátt fyrir alvarlegan og mikinn niðurskurð. Mér finnst þetta verða að koma fram vegna þess að hér hefur umræðan líka verið sú að ef við fellum Icesave hverfi skuldbindingin. Ég skora á hv. þingmann að sýna fram á að það geti gerst, að þetta komi ekki fyrir dóm og dæmd verði á okkur jafnvel tvöföld upphæð. Maður sem hefur tilhneigingu til að draga alltaf það versta fram ætti auðveldlega að geta reiknað það út að Bretar og Hollendingar kæmu fyrir Héraðsdóm og gerðu tvöfalda kröfu varðandi Icesave og við lentum í að borga það allt saman. Það er skylda okkar að fá að gera grein fyrir afleiðingum þess að við ljúkum ekki málinu. Við gerum þetta eins rétt og við getum og það er einmitt verið að lagfæra það eftir áratugasetu Sjálfstæðisflokksins að færa inn í bókhaldið þær skuldbindingar sem þar eiga að vera. Varðandi Íbúðalánasjóð sendi fjárlaganefnd bréf til allra stofnana, bæði í C-, D- og E-hluta, og óskaði eftir því að fá upplýsingar um með hvaða hætti tekið væri á niðurskurði bæði með tilliti til launa og annars kostnaðar en ekki síður byggðasjónarmiða. Við eigum því von á að geta farið yfir þennan þátt og tryggt að allar stofnanir taki hlut í þeim niðurskurði sem er svo mikilvægur á þessari stundu.

Frú forseti. Ég nefndi Icesave í framhjáhlaupi af því að nefndin ætlar ekki að reikna með því.

Til að hræða?

Nei, það er ekki til að hræða eitt né neitt. Ég hef margoft sagt að það eru ákveðnar líkur á því að við getum borgað Icesave. Ég hugsa að það séu um helmingslíkur á því að íslenska þjóðin geti borgað Icesave en það eru einnig ákveðnar líkur á því að hún geti ekki borgað Icesave og í þeirri stöðu vil ég ekki lenda, alveg sama hvað gengur og gerist. Þess vegna bað ég um í hv. efnahags- og skattanefnd að fá áhættugreiningu á þessum vanda. Hvað eru miklar líkur á því að íslenska þjóðin geti ekki greitt? Það eru ákveðnar líkur á því að hún geti greitt og það er allt í fína lagi.  Það sem ég talaði um með Hörpu og ógreiddar skuldbindingar, menn eru alltaf að leika þennan leik. Ég vil að hv. fjárlaganefnd taki skuldbindinguna vegna tónlistarhússins og segi við sjálfa sig: Hvað getum við hætt við án þess að lenda í skaðabótaskyldu og hvað getum við ekki hætt við? Það sem við getum ekki hætt við verðum við að færa sem skuldbindingu, annaðhvort sem lán eða annars lags skuldbindingu í ríkissjóð, þannig að við séum ekki að plata okkur sjálf og skattgreiðendur framtíðarinnar með þessum hætti. Íbúðalánasjóður er einmitt með 1.000 milljarða í rekstrarkostnað og ætlar að auka hann um 10,6% á næsta ári. Mér finnst bara sjálfgefið að Alþingi ákveði að þetta skuli vera óbreytt eða jafnvel lækkað eins og útgjöld hjá öðrum ríkisfyrirtækjum og stofnunum.

Hæstv. forseti. Ég held að við séum ekki ósáttir, ég og hv. þm. Pétur H. Blöndal, um að það eigi að bókfæra hlutina rétt. Það gerum við eftir þeim reikningsskilareglum sem hafa verið samþykktar og að ráði þeirra, það hefur verið unnið í samráði við Ríkisendurskoðun og fjármálaráðuneytið með hvaða hætti eigi að gera þetta. Hv. þingmaður getur haft þá skoðun að það eigi að loka og hætta við tónlistarhúsið. Það er þá sérákvörðun í þinginu en ekki ákvörðun fjárlaganefndar einnar og sér að stinga upp á slíku. Við ætlum fyrst og fremst að sjá til þess að þær skuldbindingar sem við tökum á okkur séu rétt færðar í bækur og áætlanir. Ég þakka hv. þingmanni líka fyrir að upplýsa það sem ég held að sé mikilvægt í umræðunni varðandi Icesave að áhættan sem oft er talað um, þ.e. að hugsanlega geti komið upp sú staða að við séum í vandræðum, að hann sætti sig ekki við meira en 3% líkur. Þá sleppir hann algerlega því sem er inni í samningunum, að það er gert ráð fyrir endurskoðun.

Hún er handónýt.

Hv. þingmaður getur haft þá skoðun að vilja mála skrattann á vegginn með því að lýsa því þannig að enginn muni taka mark á því sem þeir voru að skrifa undir. Ég er alls ekki sammála því og svara þessu svona skarpt vegna þess að mér finnst menn hafa gert allt of mikið úr þessum þáttum.  Varðandi Íbúðalánasjóð er auðvitað fleira inni í kostnaði hjá honum en launakostnaður en að sjálfsögðu þarf Íbúðalánasjóður eins og áður að gæta hagræðis og taka á sig niðurskurð eins og aðrar stofnanir í sínum rekstri. Það hefur sýnt sig að stofnunin er ein af þeim mikilvægustu í okkar lánakerfi og verður það áfram þannig að við skulum búa vel að henni 

Forseti minnir þingmenn á að gæta hófs í orðavali.

Hæstv. forseti. Það er margt í þessu máli sem vert er að ræða og margar spurningar sem vakna við yfirferð hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, formanns fjárlaganefndar, á þessu mikla máli. Ég ætla þó að reyna að einbeita mér að einu atriði og reyna að fá skýrari svör en það varðar ónotaðar fjárheimildir ríkisstofnana frá fyrri árum. Nú kom hv. þingmaður örlítið inn á að það liggur fyrir að taka ákvörðun milli 2. og 3. umr. um hvað á að gera í þessum málum, eða á næsta ári. Ég náði því ekki alveg og það væri ágætt að fá það skýrt fram. Frú forseti, á undanförnum árum hafa verið gerðar miklar breytingar á því hvernig forsvarsmenn stofnana og fjárlagaliða geta flutt með sér ónotaðar heimildir milli ára. Það er m.a. gert þannig að hægt sé að safna fyrir stórum útgjaldaliðum o.s.frv. Jafnframt hefur þetta valdið því að þeir sem hafa sýnt ráðdeild í rekstri hafa átt tök á því að fá þar hvatningu og hvata til að sýna slíka ráðdeild og ekki veitir af á þessum tímum. Hins vegar ríkir óvissa og hefur ríkt allt þetta ár varðandi þessar heimildir. Hún hefur sett stofnanir í mikinn vanda. Það er mjög misvísandi hvaða skilaboð stofnanirnar hafa fengið varðandi hvort það megi í fyrsta lagi nýta þær óráðstöfuðu fjármagnsheimildir sem þegar liggja fyrir vegna undanfarinna ára, ekki síst þegar kemur fram að ekki er búið að taka ákvörðun um hvað verður fyrir næsta ár. Ég held að ekkert okkar vilji sjá kapphlaup eins og var í gamla daga um að þessar heimildir fari allar í eyðslu í desember, þ.e. þegar forsvarsmenn stofnana reyna að klára sínar fjárheimildir til að verða ekki refsað fyrir ráðdeild með því að þær séu teknar af þeim. Mig langar að biðja hv. þingmann náðarsamlegast að útskýra þetta aðeins betur fyrir mér. Hver er stefnan? Það er mjög mikilvægt að við sendum skýr skilaboð.

Hæstv. forseti. Ég held að við deilum þessum áhyggjum, ég og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir. Það þarf að skerpa á þessu ákvæði og koma á reglu varðandi framtíðina. Ég nefndi þetta í ræðu minni vegna þess að það var ákveðið að frysta inneignir árið 2008 einmitt til að stofnanir mundu taka betur á og reyna að reka sig innan fjárheimildar á árinu og nýttu sér ekki ónotaðar heimildir til að forðast að fara í eðlilegan niðurskurð til samræmis við aðrar stofnanir. Jafnframt var sú yfirlýsing gefin út strax í júnímánuði og send formlega til allra stofnana að þannig yrði farið með málin. Einnig lá fyrir að skoðað yrði þegar upp væri staðið hvort menn hefðu geymt fjárheimildir vegna einhverra einstakra verka og það yrði þá tekið sérstaklega fyrir í lokafjárlögum fyrir árið 2008 en ekki í fjárlögum ársins 2010. Í frumvarpinu var gerð tillaga um að setja reglu þar sem menn mættu fara með 4% fjárheimilda yfir á nýtt ár og eiga allt að 10% af veltu sem inneign hjá viðkomandi stofnun. Þessi regla hefur í sjálfu sér ekki verið afgreidd og það hefur ekki verið full sátt um hvort hún sé ásættanleg. Ég held að við hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir séum sammála um að það er ekki hugmyndin að refsa fyrir ráðdeild og það er mikilvægt að menn geti gætt hagræðingar, sýnt aðhald í rekstri og fengið að nýta sér það í sambandi við rekstur viðkomandi stofnunar. Þó er jafnmikilvægt að menn tryggi að annars vegar sé rétt gefið í upphafi og í öðru lagi að menn sinni þeim verkefnum sem viðkomandi stofnun er ætlað. Það þarf að fara vel yfir þetta og það var rétt hjá hv. þingmanni að ég talaði um að sú vinna yrði að ná inn á næsta ár. Ég get ekki lofað því að hún náist fyrir 3. umr. en í lokafjárlögum ætti að koma fram ráðstöfun á því hvað mátti fara á milli áranna 2008 og 2009.

Frú forseti. Það er ágætt að ég og hv. þm. Guðbjartur Hannesson deilum áhyggjum af þessu atriði vegna þess að vissulega er ástæða til að hafa áhyggjur. Þó eru það vissulega vonbrigði, þar sem sú ríkisstjórn sem hér stjórnar lofaði að mikið verkstjórnarvit yrði innleitt sérstaklega með nýjum forsætisráðherra, að ekki sé skýr stefna. Nú eru tvær vikur eftir af árinu og það er svolítið sorglegt að ekki sé búið að vinna þessi skilaboð sem ættu að vera skýr. Þetta er bara spurning um að þora að taka ákvörðun. Hv. þingmaður vísaði til þess að þetta mundi allt saman skýrast þegar lokafjárlögin fyrir árið 2008 kæmu fram. Þá er vert að spyrja: Hver er staðan á því? Skildi ég hv. þingmann rétt að það sé ekki meiningin að þau komi inn og verði kláruð fyrir 3. umr. þessa máls sem við ræðum í dag? Það er þá miður og veldur því að þetta verður allt enn óskýrara. Þrátt fyrir þessa júníyfirlýsingu skilst mér að það liggi fyrir að einhver ráðuneyti hafi ekki unnið eftir þessu, þar á meðal liggja samkvæmt mínum upplýsingum frammi bréf frá menntamálaráðuneyti þar sem fram kemur að það hafi ekki verið gert. Þá langar mig að spyrja: Er það rétt skilið hjá mér að svo sé? Er algengt að ekki hafi verið unnið eftir þessari júníyfirlýsingu í ráðuneytunum og er þá ekki á hreinu að fjárlaganefnd viti af því? Mér skilst að upplýsingar úr fjárlagabókhaldi ríkisins bendi til þess að verulegur fjöldi stofnana hafi nýtt þessar ónotuðu fjárheimildir á þessu ári. Það gengur þá þvert á þessar yfirlýsingar stjórnvalda sem eru þá væntanlega ekki nógu skýrar.

Hæstv. forseti. Það má alltaf deila um hvort veldur, slök skýring eða slök móttaka, þegar skilaboð misfarast. Það er þó rétt sem hv. þingmaður segir að upplýsingar hafa komið fram um að menn hafi gert sér vonir og væntingar um að fá að nýta heimildir frá árinu 2008. Að einhverju leyti hefur fjármálaráðuneytið staðið í samningum við einstaka stofnanir varðandi árið 2008 sem lið í því að undirbúa lokafjárlögin fyrir árið 2008 en það er líka rétt sem hefur komið fram að einstaka stofnanir virðast ekki hafa tekið þessum skilaboðum. Auðvitað verður að vinna úr því en þeim er t.d. alls ekki veitt heimild í fjáraukalögum. Viðkomandi aðilar verða að mæta á árinu og þá væntanlega á næsta ári þeim niðurskurði sem þeim var ætlaður, m.a. með fjáraukanum sem kemur til umræðu síðar í dag eða á morgun. Þar er einmitt mun harkalegar tekið á því ef menn fá ekki fjáraukatillögur eins og menn hafa á undanförnum árum getað gert út á. Mjög stór hluti hefur komið fram í leiðréttingum í fjáraukalögum. Það er nánast alveg tekið af og Ríkisendurskoðun hefur einmitt fagnað því að menn skuli vera farnir að beita þeirri reglu mun stífar og gefi skýrari skilaboð til stofnana að þau verði að starfa innan fjárlaga. Varðandi verkstjórnina held ég að óhætt sé að fullyrða að hún hefur verið til mikillar fyrirmyndar og mikið gengið undan. Þar er unnið eftir því að hafa samráð við stofnanir og reyna að vinna það í sátt við starfsfólk ríkisins. Það er auðvitað mjög mikilvægt en tekur stundum aðeins lengri tíma. Eitt af því sem þarf að vinna úr er einmitt þessi tillaga um 4% og 10% sem ég kynnti áðan. Sú upphæð hefur mætt gagnrýni og þá verður að skoðast hvað sé eðlilegt í því sambandi, hvort 4% er of lág tala. Það er þó auðvitað mjög sérkennilegt að átta sig á því að hér voru inneignir einhvers staðar á milli 20 og 30 milljarðar sem hefðu hugsanlega komið inn í greiðslur á þessu ári ef ekki hefði verið stöðvað. Þær hefðu verið hrein og klár útgjöld fyrir ríkissjóð og það er auðvitað óásættanlegt þegar menn eru að vinna að niðurskurði og hagræðingu eins og við höfum verið að gera.

Virðulegi forseti. Um það mál sem hér liggur fyrir, frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2010 og þær tillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar gerir hér við 2. umr., má hafa mörg orð. Þegar maður lítur yfir vinnslu þessa máls og niðurstöður í tengslum við þær tillögur sem hér liggja fyrir hvarflar oft að manni sú hugsun að hér sé mikill losarabragur á verklagi og lausung í vinnu. Það sem þó er kannski alvarlegast í þessum efnum er að niðurstöður tillagna meiri hluta fjárlaganefndar, sem að hluta til eru unnar á grunni tillagna ríkisstjórnarinnar, virðast mér benda til þess að menn horfist ekki í augu við þann vanda sem ríkisbúskapurinn býr við og skirrist við að taka á þeim vandamálum sem þar er um að ræða. Ég vil geta þess að ég mæli fyrir nefndaráliti sem er á þskj. 394 um 1. mál þingsins. Nokkuð hefur borið á því í þeirri umræðu að fyrirmæli séu óskýr og það kom síðast fram í andsvörum hv. þingmanna við framsöguræðu hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, formanns fjárlaganefndar. Ég get tekið undir þá gagnrýni sem lýtur að þessari meðferð á svokölluðum ónotuðum fjárveitingum. Þar eru greinilega mjög óskýr skilaboð á ferð, það er eins og ekkert bóli á skýrum fyrirmælum og ekki sé vilji til þess að takast á við þennan vanda. Raunar má segja að meiri hluti fjárlaganefndar hafi tekið undir sjónarmið minni hlutans um þessa lausung því að í nefndaráliti hans segir frá fyrri umræðu, með leyfi forseta: „Ljóst er að agaleysi hefur verið og er í fjármálum ríkisins og eftirfylgni með fjárlögum óviðunandi. Hvetur meiri hlutinn því eindregið til breyttra vinnubragða við fjárlaga- og áætlunargerð ríkisins þar sem horft er til lengri tíma í senn og að markmið og stefnumótun liggi fyrir.“ Með vísun til þeirra orða sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson hafði hér áðan fögnum við í stjórnarandstöðunni að sjálfsögðu góðum áformum og hvetjum meiri hlutann til þess að leggja rækt við þetta verkefni að koma betri skikk á vinnubrögðin. Við lýsum því að sjálfsögðu yfir að við séum tilbúin og reiðubúin til þess að vinna að því máli með þeim. Ég minni raunar á þingsályktunartillögu sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson er 1. flutningsmaður að og lýtur að þessu verkefni. Hún snýr að því að fjárlaganefnd fái betri aðgang að upplýsingakerfum ríkisins við sína vinnu og störf. Þegar við erum í þessari umræðu um agann, lausungina og þau tök sem fjárlagafrumvarpið er tekið er full ástæða til þess að rifja upp yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar sem fram komu í fjárlagafrumvarpinu sem lagt var fram í október. Þar segir svo um trúverðugleika fjárlaganna, ég ætla að vitna með leyfi forseta orðrétt í texta ríkisstjórnarinnar með frumvarpinu: „Trúverðugleiki fjárlaga hefur afgerandi þýðingu þegar fram undan er árabil mikils og nauðsynlegs aðhalds í útgjöldum ríkissjóðs. Trúverðugleikinn er m.a. kominn undir vilja og getu ríkisstjórnar, ráðuneyta og stofnana til að halda útgjöldum ríkissjóðs innan heimilda fjárlaga. Áhersla er lögð á að öll lagafrumvörp sem tengjast fjárlögum 2010 og þurfa að afgreiðast frá Alþingi fyrir árslok 2009 hafi verið lögð fram á Alþingi fyrir miðjan nóvember nk. Þá er við það miðað að einstaka ráðherrar skili til ráðherranefndar um ríkisfjármál í byrjun desember nk. drögum að breytingum á reglugerðum og útfærðum ákvörðunum sem tengjast áformuðum samdrætti í útgjöldum ríkisins eða tekjuöflun. Fjármálaráðherra mun á haustdögum leggja fyrir ríkisstjórn til afgreiðslu verklagsreglur og viðmiðanir sem auka á trúverðugleika fjárlaga og styrkja framkvæmd þeirra.“ Ekki síst í ljósi þessara orða er rík ástæða til þess að spyrja hvernig og hverjar efndir ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans á þessum alvöruþrungnu og góðu orðum eru. Áður en ég nefni nokkur dæmi til staðfestingar á því er rétt að geta þess að þegar við höfum varpað upp gagnrýni í þessa veru í fjárlaganefnd hefur oft verið dreginn upp á borðið samanburður við gerð fjárlaga fyrir árið 2009 sem unnin voru í október til desember á síðasta hausti. Í mínum huga er slíkur samanburður alls ekki tækur, einfaldlega vegna þess að núverandi ríkisstjórn hefur haft tíu mánuði til að vinna að undirbúningi fjárlaga fyrir árið 2010 og að hluta til má segja að hún hafi tekið til höndum við gerð bandormsins þegar hann var samþykktur í júní. Það er ósanngjarnt að gera sömu kröfur til vinnu við fjárlög ársins 2010 og gera átti til fjárlagagerðar fyrir árið 2009, ekki síst í ljósi þess sem ég nefndi að aðdragandinn að fjárlagafrumvarpi ársins 2010 er til muna lengri en þær örfáu vikur sem Alþingi hafði á haustdögum í fyrra til þess að vinna nýtt fjárlagafrumvarp fyrir komandi ár algjörlega frá grunni. Fjárlagafrumvarp fyrir árið 2009 kom fram í byrjun október, síðan hrundi íslenskt fjármálakerfi og þá var það frumvarp sem þá var lagt fram algjörlega tekið í nefið og á nokkrum vikum varð að vinna fjárlög íslenska ríkisins fyrir komandi ár. Það er ósæmandi að bera það álag og vinnu sem Alþingi stóð undir þá saman við þann rúma tíma sem menn hafa haft til verka nú. Hvernig er þá staðan í ljósi þeirra áherslna sem ríkisstjórnin lagði í fjárlagafrumvarpi sem hún kom fram með í sl október? Tekjuhlutinn er í ólestri, það var einfaldlega viðurkennt, ekki síst í ljósi þeirra breytinga sem fyrirhugað er að gera á honum, boðuð skattafrumvörp í fjárlagafrumvarpinu áttu að koma fram um miðjan nóvember. Það liggur einfaldlega fyrir í vinnu Alþingis að það var mælt fyrir skattafrumvarpinu núna 5. desember sl. Fjárlaganefnd fékk tillögur ríkisstjórnarinnar varðandi fjárlagagerðina til meðferðar 7. desember og hafði einungis sólarhring til þess að liggja yfir þeim. Á þeim sólarhring tóku talnagögn fjármálaráðuneytisins stöðugum breytingum á meðan nefndin hafði þessi gögn undir höndum. Ég vil nefna sem dæmi að lykiltölur um sjóðsstreymi tóku umtalsverðum breytingum rétt áður en málið var tekið út úr nefndinni og það er rétt að nefna það hér hið fyrra sinn. Þetta er veruleikinn sem við blasir og í sjálfu sér er ekkert óeðlilegt þó að höfð séu uppi orð um að nokkur lausung eða losaratök séu á því hvernig með fjárlagafrumvarpið er og hefur verið farið. Í raun má segja að meginverkefni Alþingis sé tvíþætt í þeirri vinnu sem hér fer fram. Annars vegar að afla nauðsynlegra tekna fyrir ríkissjóðinn og skapa skilyrði til þess að af slíkum tekjuauka geti orðið. Það gerist ekki nema með því að ýta undir verðmætasköpun hvarvetna í þjóðfélaginu og leggja þannig töluvert af mörkum til þess að atvinna aukist og atvinnulífið taki við sér. Hitt verkefnið er að auka enn frekar aðhald í starfsemi ríkissjóðs ef menn vilja sjá til þess að við komumst út úr þeim vanda sem við er að glíma. Því má ekki gleyma í umræðu um fjárlagafrumvarp fyrir árið 2010 að við erum ekki eingöngu að taka til þess árs og verðum að horfa til lengri tíma. Það er óhjákvæmilegt miðað við þá stöðu sem uppi er í ríkisbúskapnum að það verði horft til verulegra aðhaldsaðgerða á árinu 2011 og ríkisstjórninni ber skylda til þess að taka þær ákvarðanir sem þvílíkum verkefnum fylgja. Engu að síður var gert ráð fyrir því í samstarfsáætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og íslenskra stjórnvalda að árið 2010 yrði erfiðasta árið varðandi þá aðlögun sem ríkisbúskapnum var ætlað að fara í. Þá er forvitnilegt að skoða hvernig tekið er á þessum efnum í fjárlagafrumvarpinu. Ef maður lítur fyrst yfir þetta svið í stórum dráttum blasir við að á tekjuhliðinni er gert ráð fyrir því að tekjur lækki frá frumvarpi til 2. umr. Þær eru áætlaðar rétt tæpir 460 milljarðar, heildargjöldin eru áætluð verða um 560 milljarðar og niðurstaðan af þessu tvennu leiðir til þess að heildarjöfnuður versnar um tæpa 15 milljarða kr. Hann er áætlaður í frumvarpinu eins og það liggur hér fyrir við 2. umr. neikvæður upp á tæpa 102 milljarða eða 6,5% af vergri landsframleiðslu. Frumjöfnuðurinn aftur á móti versnar um rúma 18 milljarða og er samkvæmt frumvarpinu orðinn neikvæður um 2,8% af vergri landsframleiðslu. Ég kem síðar að þessu atriði hér í ræðu minni. Tekjurnar lækka eins og ég gat um áðan um rétt rúma 9,5 milljarða, gjöldin í samstæðunni aukast um 4,8 milljarða sem stafar af því að upp á móti gjaldatillögum ríkisstjórnarinnar og tekjulækkun koma tekjur sem ætlað er að fáist fram í lægri vöxtum en frumvarpið gerði ráð fyrir. Ég vil enn fremur nefna hér í stórum dráttum heimildargreinina, sérstaklega 6. grein. Þar eru ýmsar breytingar gerðar frá frumvarpi til 2. umr. og ástæðulaust er að staldra við þær allar en ég vil þó geta einnar sérstaklega sem kom örlítið til umræðu hér áðan í tengslum við tónlistarhúsið margnefnda. Þessi heimild sem hér er ný lýtur að lið 7.15 í 6. gr. heimildunum og varðar Landspítala – háskólasjúkrahús þar sem farið er fram á heimild til þess að stofna hlutafé um byggingu hússins, leggja félaginu til nauðsynleg lóðaréttindi o.s.frv. Ég vil geta þess að þessi heimild er óútfærð og enn fremur hefur kostnaðarmat útboðsins ekki verið rætt eða kynnt sérstaklega í fjárlaganefnd. Það er ástæða til að taka þetta fyrir og ræða sérstaklega þar inni áður en til endanlegrar afgreiðslu kemur og jafnframt að ræða með hvaða hætti eigi að færa þessar stærðir sem þarna kann að leiða af inn í reikninga ríkisins. Sömuleiðis er tillaga í heimildargrein 6.21 til þess að leigja hentugt húsnæði fyrir bráðabirgðafangelsi. Hún er líka óútfærð og einnig leiga á húsnæði fyrir gæsluvarðhald fanga á höfuðborgarsvæðinu. Þetta þarf að skýra á milli umræðna. Þetta er stóra myndin af þeim breytingum sem gerðar eru á frumvarpinu frá því það var lagt fram í október til þeirrar umræðu sem við stöndum í hér og nú. Þess vegna er forvitnilegt að skoða aðeins efnahagslegar forsendur frumvarpsins. Þjóðhagsspá hefur verið lögð fram allnokkrum sinnum á þeim tíma sem frumvarpið tekur til. Í fyrsta lagi má nefna varðandi fjárlagaforsendur ársins 2009, í öðru lagi varðandi áætlun ársins 2009 en jafnframt liggur fyrir að sú áætlun hefur verið endurskoðuð. Ekki síst vil ég nefna að gerð hefur verið ný spá, að vísu ófullkomin eftir því sem fjármálaráðuneytið viðurkennir sjálft, um þjóðhagsforsendur og sú spá var birt okkur nú í síðustu viku í tengslum við 2. umr. fjárlaga. Það er mjög merkilegt að skoða niðurstöður þeirrar spár sem fyrir okkur var lögð. Ég vil þó gæta þess að það komi fram og sé undirstrikað að fjármálaráðuneytið taldi mikla óvissu ríkja um þessi efni. Af þeirri ástæðu tel ég fullkomlega eðlilegt að óskað verði eftir því fyrir 3. umr. um fjárlög að þessar upplýsingar um þjóðhagsspána verði gerðar fyllri en þær sem fjárlaganefndinni voru birtar. Þar er mjög merkilegt að skoða ákveðnar stærðir í þessari nýju spá sem lúta að sérstaklega vergri landsframleiðslu, hagvexti. Gert er ráð fyrir að hann dragist saman og verði neikvæður um 2,3%. Sömuleiðis er gert ráð fyrir því að verðbólgan aukist, fari úr forsendum fjárlagafrumvarpsins sem voru 5% í 6% sem staðfestir þá umræðu sem í þjóðfélaginu er um að undirliggjandi sé verðbólguþrýstingur sem menn taki ekki á. Hins vegar er ánægjulegt að horfa til þess að það er gert ráð fyrir að atvinnuleysi sem hlutfall af mannafla verði lægra en forsendur fjárlagafrumvarpsins gerðu ráð fyrir eða fari úr 10,6% í 9,6%. Það er engu að síður allt of hátt. Sömuleiðis er athyglisverð sú staðreynd sem kemur fram í þessari þjóðhagsspá, það tengist tekjuspánni sem við ræðum síðar, og það er varðandi fjárfestingu í landinu. Gert er ráð fyrir því í þessum endurmetnu þjóðhagsforsendum að hún dragist saman frá áætlun frumvarpsins eins og það kom fram í október. Nú er gert ráð fyrir því að fjárfesting nemi um 4,8% á móti því að gert var ráð fyrir í frumvarpinu að hún mundi nema um 10,2%. Fjárfestingin dregst verulega saman, hagvöxtur einnig, verðbólga er undirliggjandi og er að hækka. Þessar stærðir eru sérstaklega athyglisverðar og ég bið hv. þingmenn að hafa þær í huga þegar rætt er um þau skattalagafrumvörp sem ríkisstjórnin hefur lagt fram og tengja við áform um auknar tekjur ríkissjóðs af þeim skattalagafrumvörpum sem kynnt hafa verið. Niðurstöður þessarar spár benda til þess og styrkja þær röksemdir sem komið hafa fram varðandi skatttekjur ríkisins á næsta ári að þær séu ofmetnar í þeim frumvörpum sem lögð hafa verið fram. Þótt umfjöllunin um hagvöxt næstu ára sé ekki endilega efni þessa álits er óhjákvæmilegt að minnast á að þær spár fjármálaráðuneytisins sem hér liggja fyrir þar sem árið 2011 er gert ráð fyrir 2,8% hagvexti, 

Forseti vill spyrja hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hvort hann sé að koma að kaflaskiptum í ræðu sinni því að forseti hyggst fresta fundi nú klukkan hálfeitt.

Virðulegi forseti. Ég get alls staðar búið til kafla í ræðu mína og skal gera það með glöðu geði. Ég vænti þess að einhverjir séu svangir, eins og sagt var hér um daginn og skal með glöðu geði gera hlé á ræðu minni.

Forseti þakkar hv. þingmanni fyrir. Umræðunni er frestað og þessum fundi er frestað til klukkan 14:00.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér við 2. umr. fjárlagafrumvarp ársins 2010 og í ljósi þess hversu gríðarlegur áhugi er á þessu mikla máli fagna ég því að hér eru allnokkrir hv. þingmenn að hlusta sem er hið besta mál og raunar full þörf á, ekki síst í ljósi þess hluta ræðunnar sem ég ætla að fara yfir núna sem lýtur að jöfnuði í ríkisfjármálum. Það er alveg ljóst að gríðarleg áhrif urðu af þessu hruni íslenska fjármálakerfisins, sem margoft er búið að ræða, á fjárhag og afkomu heimila og fyrirtækja í landinu og þar með um leið ríkissjóðs. Því er afar áríðandi við aðstæður sem þessar að auka festu í útgjaldastýringu ríkisins  Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er gerð slíkrar áætlunar til þriggja ára sagt forgangsverkefni á sviði ríkisfjármála og í ljósi þess var í júní lögð fyrir Alþingi skýrsla um jöfnuð í ríkisfjármálum á árunum 2009–2013. Þar er stefnt að því að frumjöfnuður ríkissjóðs verði orðinn jákvæður árið 2011 og heildarjöfnuður sömuleiðis árið 2013. Vegna mikilvægis kröfunnar um aðhald, aga og festu er áríðandi að þeirri áætlun sem gerð var verði fylgt og nauðsynlegt að meta framgang hennar í tengslum við gerð fjárlaga ársins 2010 og þess viðfangsefnis sem við ræðum hér í dag. Eins og ég nefndi í upphafi ræðu minnar kom fram í greinargerð með fjárlagafrumvarpinu að fjármálaráðherra mundi leggja fram endurskoðaða skýrslu um aðlögunaráætlunina við þá umfjöllun sem hér á sér stað. Jafnframt voru gefin fyrirheit um að unnið yrði að nánari útfærslu stefnumörkunarinnar af hálfu ríkisstjórnarinnar, bæði varðandi tekjuöflun ríkissjóðs sem og um einstakar áherslur á gjaldahlið og útgjaldaramma ráðuneyta. Þar sem allnokkur lausatök hafa verið á framkvæmd fjárlaga ársins 2009 er bagalegt, svo ekki sé fastar að orði kveðið, að ríkisstjórnin hafi ekki jafnhliða þessari umræðu lagt fram endurskoðaða aðlögunaráætlun þar sem gert er ráð fyrir að lagfæra það sem úr lagi er gengið í ríkisfjármálum á skömmum starfstíma ríkisstjórnarinnar. Áætlun hennar miðaðist við að ná fram verulegum afkomubata ríkissjóðs á árinu 2010, frumjöfnuður átti að verða neikvæður um 25 milljarða kr. og heildarhalli ríkissjóðs áætlaður rúmir 87 milljarðar kr. Til að ná þessum markmiðum var gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs mundu aukast um 61 milljarð kr. og yrðu 468 milljarðar kr. og heildarútgjöld ársins 2010 voru áætluð 555 milljarðar kr. og gert var ráð fyrir að þau lækkuðu um 43 milljarða kr. að frátöldum launa-, gengis- og verðlagsbreytingum. Hver er svo veruleikinn nú við 2. umr.? Ríkissjóðstekjur eru áætlaðar rétt tæpir 460 milljarðar kr., heildargjöldin 560 milljarðar kr. og þá versnar heildarjöfnuður um 14,4 milljarða kr. Hann verður neikvæður um 101 milljarð kr. og neikvæð staða eykst um rúma 14 milljarða kr. Frumjöfnuður við 2. umr. er hins vegar áætlaður tæpir 44 milljarðar kr. og hann versnar um 18,3 milljarða kr. Þetta kemur ágætlega fram í töflu sem 1. minni hluti lét taka saman um breytingar á helstu lykiltölum fjárlagafrumvarpsins. Þar er augljóst að frumjöfnuður hefur ekki batnað um 3–4% af landsframleiðslu eins og áætlanir fjármálaráðuneytisins gerðu ráð fyrir, heldur hefur hann versnað. Fjármálaráðuneytið hefur í þessum útreikningum sínum miðað við að landsframleiðslan sé rúmir 1.600 milljarðar kr. í stað 1.520 eða 1.560 milljarða kr. sem gert var í útreikningum hjá okkur í 1. minni hluta. Tókum við þar upp tölur úr fjárlagafrumvarpinu og eins þær tölur sem fjármálaráðuneytið hafði notað allt fram undir miðjan þennan mánuð. Hins vegar liggur ekki fyrir neinn rökstuðningur fjármálaráðuneytisins fyrir því hvers vegna í ósköpunum það gengur nú út frá hækkaðri vergri landsframleiðslu um rúma 50 milljarða kr. Það er mjög athyglisvert að skoða og reyna að grafast fyrir um hvað veldur þessari spá fjármálaráðuneytisins um hækkaða verga landsframleiðslu, ekki síst í ljósi þeirra breytinga á þjóðhagsspánni og efnahagsforsendum frumvarpsins sem ég kom að fyrr í ræðunni. Við höfum ítrekað óskað eftir upplýsingum um árangur þeirra aðgerða sem að var stefnt í svokölluðum bandormi en ekki fengið fullnægjandi svör. Hins vegar höfum við óskað eftir því að Ríkisendurskoðun meti framkvæmd fjárlaga fyrstu 8–10 mánuði ársins og í skýrslu Ríkisendurskoðunar - ber að þakka þá vinnu sem sú stofnun hefur lagt í fyrir fjárlaganefnd til að við getum reynt að vinna okkar verk af þokkalegri skynsemi - kemur fram, með leyfi forseta, að „skattbreytingar sem gerðar voru í júní sl. og raktar voru hér að framan hafa ekki skilað sér nema að litlu leyti í auknum tekjum. Hins vegar má segja að þær hafi forðað því að tekjur drægjust meira saman en áætlað var í fjárlögum“. Jafnframt segir varðandi gjaldahliðina að óhætt sé að fullyrða að aðhaldsaðgerðir á miðju ári hafi ekki skilað sér nema að litlu leyti. Þetta eru mjög athyglisverðar staðhæfingar, virðulegi forseti, og af þeim má draga þá ályktun að þær aðhaldsaðgerðir sem boðaðar voru með lögum nr. 70/2009, um ráðstafanir í ríkisfjármálum, hafi ekki skilað sér eins og til var ætlast enda bera tillögur stjórnarmeirihlutans við 2. umr. fjárlaga þess glögg merki. Ég vil geta þess hér að samkvæmt óendurskoðuðu yfirliti sem keyrt hefur verið út úr bókhaldi ríkisins kemur fram að tekjuhlið fjárlaga er í heild sinni í samræmi við áætlanir og er ástæðan sú að skattur á fjármagnstekjur, vaxtatekjur og lánatekjur er langt umfram áætlanir, sem nemur tæpum 30 milljörðum kr. Hins vegar ber að geta þess að skattar á tekjur og hagnað einstaklinga eru 9% lægri en áætlanir gerðu ráð fyrir, skattar og tekjur lögaðila 17% lægri og virðisaukaskattur 9% lægri, sala eigna o.s.frv. Það er ljóst að einkaneysla hefur enn fremur minnkað umfram forsendur fjárlaga ársins 2009 og því er spáð að hún lækki um tæp 17%. Fjárfestingin dregst einnig saman á árinu um tæp 46%, atvinnuleysi eykst á þessu ári o.s.frv. Það er alveg ljóst af þeim upplýsingum sem liggja fyrir, í spám fjármálaráðuneytisins sjálfs og sömuleiðis í upplýsingum út úr bókhaldi ríkisins, að það er mjög veikur grunnur undir þeim áformum skattalagafrumvarps ríkisstjórnarinnar sem nú er til meðferðar til að skila þeim tekjum sem til er ætlast og í ljósi þess sem hér hefur verið rakið er alveg grundvallaratriði og forgangsverkefni sem ætti að vera af hálfu ríkisstjórnarmeirihlutans að koma gangverki þjóðfélagsins af stað til að fara að skapa hér aukin verðmæti og breikka þá skattstofna sem úr er að spila. Varðandi gjaldahliðina sérstaklega ber að geta þess að í tillögum meiri hluta fjárlaganefndar felst að fallið er frá nokkrum aðgerðum sem ætlað var að leiða til sparnaðar í rekstri ríkisins. Í því sambandi má nefna að nú hefur verið fallið frá sameiningu sýslumannsembætta, a.m.k. um sinn, sömuleiðis frá þeirri miklu skerðingu sem fyrirhuguð var varðandi fæðingarorlof. Jafnframt er búið að lýsa því yfir að persónuafsláttur muni hækka um 2.000 kr. þó að hann verði áfram aftengdur vísitölu, auk þess sem áform um lækkun vaxtabóta og barnabóta eru dregin til baka. Ég vil einnig geta þess að í frumvarpinu sjálfu, eins og það liggur hér fyrir við 2. umr., eru vantaldir ákveðnir þættir, sérstaklega sem varða stöðu sveitarfélaga, gagnvart ríkinu og sem varða greiðslu tryggingagjalds af launagreiðslum sveitarfélaga. Sömuleiðis hafa verið nefndir fyrr í umræðunni vextir vegna Icesave-reikninga og jafnframt nefni ég að ekki er gert ráð fyrir einkaframkvæmdum, svo sem byggingu Landspítalans, samgönguframkvæmdum, eins og Suðurlandsvegi og Vaðlaheiðargöngum, eða tónlistarhúsi. Ekkert af þessum atriðum er í núverandi frumvarpi þó svo að fyrir liggi álit frá ráðgjafarstofnun okkar, Ríkisendurskoðun, um að það beri að fara með þetta inn í reikninga ríkisins. Sparnaðaráformin sem birtast í því frumvarpi sem hér liggur fyrir eru aðallega fólgin í svokölluðum einskiptisaðgerðum, þ.e. þær koma bara einu sinni til framkvæmda, því að stór hluti aðhaldsins sem beitt er í frumvarpinu eins og það liggur nú fyrir liggur á tiltölulega fáum stöðum. Í fyrsta lagi er þetta á sviði samgöngumála þar sem gert er ráð fyrir 8 milljarða kr. samdrætti, sömuleiðis í félags- og tryggingamálaráðuneyti upp á 6 milljarða, utanríkisráðuneyti í svokölluðum sendiráðsbústöðum sem margoft hefur verið gerð tilraun til að selja, hér er áætluð 2 milljarða kr. lækkun útgjalda vegna þess, viðhalds- og stofnkostnaður í menntamálaráðuneytinu er 500 millj. kr. lækkun - ég ítreka að þetta er í frumvarpinu sjálfu - og aðrir liðir eru smærri. Samtals eru þetta á milli 17 og 18 milljarðar af þeim aðhaldsaðgerðum sem boðaðar voru í fjárlagafrumvarpinu. Þegar þetta er til umræðu er oft spurt hvert hlutverk minni hluta í umræðum um mál sem þetta eigi á að vera. Oftar en ekki hefur hlutverk minni hlutans verið skilgreint af þeim sem þar starfa, stjórnarandstöðunni, fyrst og fremst í það að veita stjórnarmeirihluta aðhald í því sem hann er að gera, en ég minnist þess mætavel hvernig stjórnarandstaðan bar sig að í afgreiðslu fjárlagafrumvarps á árinu 2007. Þá komu fram ótal tillögur um útgjöld til að ganga nær þeim afgangi sem fyrirhugaður var á rekstri ríkissjóðsins. Tillögur okkar í 1. minni hluta lúta að því að bæta afkomu ríkissjóðs enn frekar en ráð er fyrir gert við 2. umr. fjárlaga. Við erum ekki með beinar útgjaldatillögur, heldur göngum þvert á móti til þess verks að reyna að leggja stjórnarmeirihlutanum lið við það að ná tökum á þeim gríðarlega vanda sem við er að glíma í ríkisfjármálum. Ég ætla að nefna hér nokkur atriði, í fyrsta lagi skattheimtu. Skoðun okkar er sú að þau skattalagafrumvörp sem lögð hafa verið fram af hálfu ríkisstjórnarinnar séu jafngildi þess að kasta ísmolum inn í hagkerfið. Fyrir það fyrsta eru þau illa útfærð, í öðru lagi gefur tíminn sem fyrir höndum er til að vinna þau ekki tilefni til þess að ætla að það verði vönduð lagasetning eins og ber að gæta að þegar um er að ræða álagningu skatta og í þriðja lagi er mjög óvíst um þær tekjur sem umræddum frumvörpum er ætlað að skila ef þau verða að lögum. Þess í stað hefur þingflokkur Sjálfstæðisflokksins lagt fram frumvarp sem hv. þm. Pétur H. Blöndal er 1. flutningsmaður að og lýtur að því að ríkissjóður taki til sín …  Í annan stað viljum við nefna hér þá tillögu sem þingflokkar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hafa komið á framfæri, hvor með sínum hætti þó, um aukningu aflaheimilda. Það er alveg ljóst að við það að úthluta og auka aflaheimildir sjávarútvegsins munu tekjur ríkissjóðs aukast, hvort tveggja af útflutningsverðmæti en ekki síður er ljóst að auðlindagjald mun hækka í samræmi við þá aukningu sem veiðiheimildir mundu gera að óbreyttum lögum. Að okkar mati gæti þetta þýtt beinar skatttekjur á bilinu 2,5–4 milljarðar kr. og þá er hið margfræga auðlindagjald ekki tekið inn í myndina. Sömuleiðis leggjum við til breytingar á 6. gr. heimildum í frumvarpinu. Í minnihlutaálitinu frá okkur liggur fyrir tillaga um að fella niður allnokkrar heimildir sem allar lúta að því að ríkissjóður fari nú að kaupa eða leigja húseignir fyrir ýmsa starfsemi sína. Í fyrsta lagi er lagt til að falla frá heimild um að kaupa eða leigja nýtt húsnæði fyrir Vegagerð ríkisins, kaupa eða leigja húsnæði fyrir aðalskrifstofur ráðuneyta, kaupa viðbótarhúsnæði fyrir starfsemi Þjóðleikhúss, kaupa eða leigja húsnæði fyrir Vinnumálastofnun, kaupa viðbótarhúsnæði fyrir Listasafn Íslands, Tryggingastofnun ríkisins, Umferðarstofu, Veðurstofu Íslands og Vatnamælingar og sömuleiðis Náttúrurannsóknarstöðina við Mývatn, leigja viðbótarhúsnæði fyrir landlæknisembættið og kaupa eða leigja hentugt húsnæði fyrir þjóðskrá. Við leggjum til að þessum heimildum öllum saman verði ýtt í burtu.

Atvinnuskapandi.

Hæstv. utanríkisráðherra kallar að þetta sé atvinnuskapandi. Það kann vel að vera en meginatriðið er að menn verða að eiga fyrir þeim útgjöldum sem þeir vilja stofna til. Ég fullyrði að það er ekki til fé fyrir þessum fjárskuldbindingum sem hér er gert ráð fyrir, ekki fremur en þeirri umdeildu ákvörðun sem hæstv. utanríkisráðherra er gert að fylgja - ég segi kannski ekki í fullkominni andstöðu við vilja hans en með góðri og skapandi hugsun mætti fullyrða að hann hallaðist að því að framkvæma það sem er aðildarumsóknin að Evrópusambandinu á þessum tíma sem hér liggur fyrir.

Hvað kostar …?

Það er gert ráð fyrir því að kostnaður vegna þeirrar umsóknar, hv. þm. Pétur H. Blöndal, í frumvarpinu sé einhvers staðar á bilinu 300–500 millj. kr. á þessu ári fyrir utan að verið er að binda tugi ef ekki hundruð starfsmanna við þá vinnu. Þetta eru þær beinu tillögur sem við leggjum fram. Ég vil nefna sérstaklega, þó að það komi ekki fjárlagafrumvarpinu sjálfu við, að það er líka tillaga frá 1. minni hluta fjárlaganefndar að Vegagerð ríkisins, Vegagerðinni eins og hún heitir núna, verði heimilað að nýta geymdar eða ónýttar heimildir sem hún átti í árslok 2008 til þess að vinna í smærri framkvæmdum á sínu sviði og Vegagerðinni væri einfaldlega ætlað að ráðstafa því fé til brýnna verkefna, mæta þar með þeirri þörf sem verktakamarkaðurinn kallar eftir og reyna að forða því að hann hrynji gjörsamlega til grunna. Sömuleiðis er fjallað um margfræga sóknaráætlun forsætisráðherra, sem sumir hafa kallað sóknaráætlun gegn landsbyggðinni, m.a. úr öðrum ríkisstjórnarflokknum. Gert er ráð fyrir að kostnaður vegna þess verkefnis verði 25 millj. kr. í fjárlagafrumvarpinu og lagt til að því verði ýtt út. Hagræðing í rekstri A-hluta ríkissjóðs ætlum við að geti orðið 8 milljarðar kr. Við köllum eftir henni og erum milli 2. og 3. umr. tilbúin í samstarfi við meiri hluta fjárlaganefndar til þeirrar vinnu að útfæra þau sparnaðaráform sem hér eru lögð fram. Við teljum full færi til að ná enn frekara aðhaldi út úr rekstri ríkisins en tillögur stjórnarmeirihlutans gera ráð fyrir. Þetta er mikilvægt, einfaldlega vegna þeirra upplýsinga sem raktar hafa verið um að hallinn á ríkissjóði er að aukast um 18 milljarða kr. frá frumvarpi til 2. umr. Það er alveg ljóst að hallinn, að óbreyttu, miðað við það sem liggur í pípunum og kom fram í máli hv. formanns fjárlaganefndar hér áðan, mun aukast enn frekar fyrir 3. umr. ef ekkert verður að gert. Það eru þannig atvik, þannig hlutir í farvatninu að þeir munu að öllu óbreyttu leiða til enn frekari halla. Það er grundvallaratriði í allri þessari umræðu að fólk geri sér það ljóst að þessi staða mun ekki leiða til neins annars en þess að við verðum í enn frekari vandræðum með að fjármagna þá starfsemi sem við höldum úti nú þegar í dag. Þær tillögur til sparnaðar sem minni hlutinn gerir við þessa umræðu munu leiða til sparnaðar, munu leiða til breytinga á frumjöfnuði sem margfrægur er og er í rauninni markmið ríkisstjórnar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um að koma böndum á hallarekstur ríkissjóðs. Þessar tillögur sem við höfum lagt fram gera ráð fyrir því að hallareksturinn fari úr því að vera 102 milljarðar kr. í 75 milljarða kr. og frumjöfnuður lækki úr tillögu meiri hlutans, 44 milljörðum kr., í 17 milljarða kr. Sem hlutfall af vergri landsframleiðslu yrði þá frumhallinn á ríkissjóði 1,1% í stað þess tæplega 3% halla sem tillögur meiri hlutans gera ráð fyrir og er gjörsamlega óviðunandi niðurstaða þegar maður hefur í huga að samkvæmt samstarfsáætlun og þeirri áætlun sem keyrð er eigi árið 2010 að vera erfiðasta árið í niðurskurði sem þýðir að óbreyttu að við þurfum að taka enn fastar á á árinu 2011. Önnur atriði sem við nefnum í þessu áliti okkar eru að við gerum athugasemdir við þá fyrirframinnheimtu tekna sem ráðgerð er í samningum ríkissjóðs við stóriðjuna í landinu þar sem gert er ráð fyrir því að hún skili á þremur árum 3,6 milljörðum kr. Í sjálfu sér er ekkert óeðlilegt við að slíkir samningar séu gerðir á milli fyrirtækja og ríkisins en það er óeðlilegt hvernig farið er með þetta, þ.e. að færa þetta allt inn undir tekjur ríkissjóðsins, einfaldlega vegna þess að þarna er fyrst og fremst um að ræða lántöku ríkissjóðs hjá þessum fyrirtækjum. Það liggur ekkert fyrir um það hvernig skattamálum þeirra verður háttað, það er samkomulag um að fyrirtækin láni ríkissjóði og samkomulagið gengur út á að ríkið greiði til baka þessar fjárhæðir með eftirgjöf skatta ef og þegar þar að kemur. Ég nefni einnig skuldbindingar vegna Icesave-samninganna. Það er grundvallaratriði til þess að hafa heildarmyndina á tæru að þeir séu teknir inn í fjárlagafrumvarp ársins 2010. Sömuleiðis liggur það fyrir, ekki eingöngu vegna skuldbindingarinnar um tónlistarhúsið heldur ekki síður vegna þess að fyrir liggja upplýsingar hjá fjárlaganefnd, að kostnaður upp á 200 millj. kr. hefur fallið til á árinu 2009 vegna undirbúnings byggingarinnar. Það er óafgreitt mál í fjárlaganefnd, er ekki tekið á því í fjáraukalögum og það er heldur ekki tekið á því í tillögu meiri hlutans við 2. umr. Það hefur verið minnst á stöðu sveitarfélaga og ríkisins. Í því efni hefur sérstaklega verið nefnd greiðsla tryggingagjalda. Ég vil vísa til þess hlutar í álitinu þar sem um það er fjallað og sömuleiðis nefni ég að mat Sambands íslenskra sveitarfélaga er að ríkisstjórnin brjóti gjörsamlega í bága við samkomulag sem fyrir liggur á milli félagsmálaráðherra og fjármálaráðherra frá desember 2005 og sömuleiðis við samkomulag í október milli Sambands íslenskra sveitarfélaga og fjármálaráðherra og ráðherra sveitarstjórnarmála um svokallaðan vegvísi að hagstjórnarsamningi milli ríkis og sveitarfélaga. Þá þegar liggur fyrir að þetta er brotið og í fylgiskjali með áliti okkar í 1. minni hluta eru tilgreind þau atriði sem um ræðir og upplýsa þau mjög vel um þau óvönduðu vinnubrögð sem viðhöfð eru í samskiptum þessara tveggja aðila af hálfu ríkisvaldsins. Við viljum einnig að lögum um markaðar tekjur verði breytt í þá veru að þær renni allar í ríkissjóð og sé úthlutað hverju sinni samkvæmt ákvörðun þingsins. Við beinum einnig þeim tilmælum til meiri hlutans að skoða kostnað við upplýsingakerfi ríkisins. Við erum að tala þar um Fjársýsluna, ríkisskattstjóra, tollstjóra og tölvukerfi stjórnarráðsbygginga. Allt í allt má ætla að árlegur kostnaður við þetta nemi rúmum 2 milljörðum kr. og það er sjálfsagt að leita allra færa í því hvort ekki sé hægt að samræma, spara og hagræða í þessum efnum. Loks vil ég nefna framkvæmdir sem ég hef örlítið minnst á áður sem vantar að færa inn, í fyrsta lagi áform um byggingu Landspítala – háskólasjúkrahúss þar sem ekki er gert ráð fyrir þeim kostnaði í fjárlögum. Við beinum þeim tilmælum til meiri hlutans að möguleg fjárframlög vegna þessara framkvæmda, sömuleiðis Suðurlandsvegar, Vaðlaheiðarganga, annarra samgöngumannvirkja og miðstöðvar, verði tryggð á fjárlögum fyrir það fyrsta og komi síðan fram í ríkisreikningi. Ég vil undir lok máls míns undirstrika þá skoðun 1. minni hluta að frumvarpið eins og það liggur nú fyrir er þannig úr garði gert að allt of margar lykilstærðir í því eru óljósar og sem mikil óvissa ríkir um, sérstaklega á tekjuhliðinni, en það eru ótal þættir á gjaldahliðinni sem munu krefjast, ef menn vilja vanda til verka, fyllri, betri og ítarlegri yfirferð. Ég efast ekkert um vilja ríkisstjórnar og stjórnarmeirihlutans til að vanda til verka. Ég ætla mönnum einfaldlega það að standa þannig að verkum að þeir vilji gera sem best. Því hlýtur að vera skýr krafa stjórnarandstöðunnar til stjórnarmeirihlutans að skýra út hvers vegna þau áform sem birt voru í fjárlagafrumvarpinu sem kom fram í október um meðferð mála hafi ekki gengið eftir. Ég nefndi í upphafi máls míns örstuttan kafla úr fjárlagafrumvarpinu þar sem stjórnarmeirihlutinn gaf fyrirheit um meðferð mála tengd fjárlagafrumvarpinu. Með leyfi forseta ætla ég að vitna örstutt í þetta aftur. Í fjárlagafrumvarpinu sagði, með leyfi forseta: „Áhersla er lögð á að öll lagafrumvörp sem tengjast fjárlögum 2010 og þurfa að afgreiðast frá Alþingi fyrir árslok 2009 hafi verið lögð fram á Alþingi fyrir miðjan nóvember nk.“ Hvers vegna í ósköpunum var ekki unnið eftir þessu? Allt árið var til undirbúnings því að ég trúi því ekki að öll hæstv. ríkisstjórn hafi verið bundin við vinnuna við Icesave-málið í sumar líkt og Alþingi, eða í það minnsta fjárlaganefndin. Þess í stað koma þessi mál fram tveimur mánuðum eftir að fjárlagafrumvarpið lítur dagsins ljós í þinginu. Þá er skattaruglinu dembt inn í þingið og þar sitja menn og fárast yfir því. Við hljótum að krefjast skýringa, í það minnsta lít ég svo á að ríkisstjórnin skuldi Alþingi skýringar á því hvers vegna því er boðið upp á þetta vinnulag með því starfslagi sem hér er viðhaft. Til viðbótar þessu var tiltekið í þessari yfirlýsingu í fjárlagafrumvarpinu að við það væri miðað að einstakir ráðherrar skiluðu til ráðherranefndar um ríkisfjármál í byrjun desember drögum að breytingum á reglugerðum og útfærðum ákvörðunum sem tengjast áformuðum samdrætti. Ekkert af þessu liggur fyrir og nægir í því sambandi að nefna sérstaklega einn þátt sem lýtur að óráðstafaðri fjárheimild sem fjármálaráðherra er veitt upp á 5 milljarða kr. sem ætlað er að ráðstafa. Þó svo að það séu leiðbeinandi reglur í greinargerð með frumvarpinu getur maður ekki treyst því að þeim reglum verði fylgt fremur en þeim áformum og fyrirheitum sem gefin voru um það hvernig stóru málin tengd fjárlagafrumvarpinu kæmu inn. Því miður er staðan þannig og við hljótum að kalla eftir skýringum á því hvers vegna verklagið er með þessum lélega hætti, svo maður taki ekki sterkar til orða. Það er alveg augljóst í ljósi þeirra staðreynda sem liggja á borðinu í tillögum stjórnarmeirihlutans við 2. umr. fjárlagafrumvarps að ekki er nóg að gert af hálfu stjórnarmeirihlutans til að koma böndum á útgjöld ríkissjóðs. Í stöðugleikasáttmálanum milli ríkisstjórnar og aðila vinnumarkaðarins var gert ráð fyrir að aðlögunarþörf ríkissjóðs skiptist í 45% aðlögun á tekjuhlið og 55% aðlögun á útgjaldahlið. Strax við framlagningu fjárlagafrumvarpsins var búið að gefa eftir á útgjaldahliðinni og boðuð var 53% aðlögun þeim megin, og enn hefur verið gefið eftir í þeim efnum. Fyrir 2. umr. slakar með öðrum orðum stjórnarmeirihlutinn á aðhaldskröfu ríkisstjórnarinnar á útgjaldahlið fjárlaga. Ég hef nefnt að tekjuhliðin er enn í uppnámi og til meðferðar í efnahags- og skattanefnd og það er alls ófyrirséð hvernig þeim þætti fjárlagagerðarinnar lýkur. Hins vegar berast spurnir af því að stjórnarmeirihlutinn eigi í vandræðum með að standa að þeim ákvörðunum sem ríkisstjórnin hefur tekið á útgjaldahliðinni og því miður er ástæða til að óttast að gengið verði skemur í lokaafgreiðslu fjárlagafrumvarpsins en þó var ætlað við framlagningu þess. Eitthvert alundarlegasta dæmið í þessu háttalagi öllu saman er umræðan og verklagið varðandi Fæðingarorlofssjóð. Þar hafa hlutir gengið fram og til baka, lokaumræðan sem kom út til fjölmiðla var í fyrradag. Fyrir það hafði hæstv. félagsmálaráðherra lagt fram frumvarp í ríkisstjórninni um skerðingar á Fæðingarorlofssjóði. Hann var varla kominn niður tröppurnar á Stjórnarráðinu þegar hann mæltist til þess að félagsmálanefnd Alþingis ynni þetta frumvarp og tætti það í sig. Hann mæltist til þess að hans eigið frumvarp sem ríkisstjórnin hafði samþykkt yrði tætt og að menn formuðu aðrar reglur. Í hvaða tilgangi? Ekki til þess að draga enn meira saman í útgjöldum, nei, fyrst og fremst til að gefa eftir gagnvart þeirri kröfu sem uppi var. Það er sérstök ástæða til að vara við þessu vinnulagi. Það eru alveg hreinar línur að ríkisstjórnin kemst ekkert hjá því til lengri tíma litið að skera niður í ríkisútgjöldum. Öðruvísi er okkur ókleift sem þjóð að komast í gegnum þann brimskafl sem þetta hrun á fjármálamörkuðum rótaði upp í fyrrahaust. Ríkisútgjöldin hafa þanist út á liðnum árum og lætur nærri að þau hafi aukist um 50% á síðustu 10 árum. Mest hefur aukningin orðið í útgjöldum til velferðar- og menntamála auk þess sem útgjöld til annarra liða rekstrarins hafa stöðugt aukist. Þegar ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur segist svo ætla að byggja hér upp norrænt velferðarkerfi á grunni himinhárra skatta virkar það sem nokkurt öfugmæli þegar haft er í huga að á Íslandi hefur orðið til samfélag hóflegra opinberra álaga og framúrskarandi velferðarþjónustu jafnt ríkisins sem á vegum sveitarfélaga fyrir alla þjóðfélagshópa, ekki síst þá sem standa höllum fæti. Ég skal vera fyrstur manna til að gagnrýna það hversu mikið rekstur ríkisins þandist út á liðnum árum. Það hefði verið ástæða til þess þegar slátturinn í hagkerfinu var mikill að draga úr opinberum rekstri í stað þess að bæta stöðugt við. Í þessum orðum vík ég mér ekki undan þeirri ábyrgð sem í störfum mínum felst allt frá því að ég tók sæti á Alþingi. Þetta er veruleikinn sem við búum við og við þurfum að breyta honum Nú er staðan hins vegar sú að það er nauðsynlegt, hvort sem mönnum líkar það betur eða verr, að grípa til sársaukafullra aðhaldsaðgerða til að rétta þjóðarskútuna við. Því miður kemur í ljós að við þær aðstæður er stjórnarmeirihlutinn vanbúinn til slíkra átaka. Augljóst er að það eru átök á milli stjórnarflokkanna um þær leiðir sem fara á. Þetta birtist m.a. í því að stjórnarliðar í fagnefndum takast á um tillögur og þeir breyta ákvörðunum ríkisstjórnar, t.d. varðandi samdrátt útgjalda í Atvinnuleysistryggingasjóði. Það er nýjasta dæmið. Í stað þess að binda endi á þennan ágreining í nefndum eru málin tekin út með hraði, órædd og illa grunduð, samanber það einstaka tilvik í þingsögunni þegar fjárlaganefnd þurfti að taka fjárlagafrumvarp næsta árs tvisvar til afgreiðslu. Það er óforsvaranlegt. Í þingsköpum Alþingis er áskilnaður um að tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins verði send til umfjöllunar í efnahags- og skattanefnd sem í kjölfarið rýnir þennan þátt í heild sinni. Fengnir eru aðilar til að leggja heildstætt mat á tekjuhliðina og áhrifin á þjóðarbúskapinn. Gjaldahliðin er hins vegar til umræðu í fjárlaganefnd. Sú hefð hefur skapast að sá hluti fjárlagafrumvarpsins er ekki rýndur heildstætt í vinnu nefndarinnar. Að mati 1. minni hluta er ástæða til að breyta þessu verklagi. Það væri æskilegt að utanaðkomandi sérfræðingar yrðu fengnir nefndinni til aðstoðar til að meta heildræn áhrif gjaldahliðar frumvarpsins og setja fram gagnrýni á þessa hlið fjárlaga. Hluti af slíkri gagnrýni gæti t.d. verið athugun á því hvort farið sé með sambærilegum hætti með fjármuni ríkisins. Virðulegi forseti. Ég hef þá lokið yfirferð um grunninn að því áliti 1. minni hluta sem hér með er lagt fram. Ég vil við þetta tækifæri þakka sérstaklega starfsmönnum fjárlaganefndar fyrir þeirra góðu og miklu vinnu. Ég tel raunar það verklag sem boðið er upp á við afgreiðslu þessa máls óviðunandi og að við umræðu þessa hefði mátt gefa sólarhring til viðbótar til að vinna betur þann grunn sem liggur fyrir við 2. umr., þótt ekki væri nema til þess að forða villum úr þeim skjölum sem unnin eru. Ég tek sömuleiðis undir þakkir til allra þeirra sem hafa komið að þessu verki, hvort sem það eru einstaklingar eða stofnanir sem hafa lagt fjárlaganefnd liðsinni við það verk sem hún glímir við.

Frú forseti. Þetta var yfirgripsmikil og alveg prýðileg ræða hjá hv. þingmanni. Hann þekkir þessi mál manna best enda búinn að starfa lengi að ríkisfjármálunum, búinn að sitja töluvert mörg ár í fjárlaganefnd. Ég hef bara eina spurningu sem mér þætti fróðlegt að fá svar við af því að ég veit að ég geng ekki bónleiður búðar til hjá manni sem hefur þessa miklu þekkingu á fjárlögum íslenska ríkisins. Spurningin varðar staðhæfingu sem kom fram hjá hv. þingmanni sem ég hygg að sé rétt. Staðhæfingin var þessi: Á síðustu tíu árum hafa ríkisútgjöldin bólgnað út um 50%. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hversu stór hluti af þessum 50% varð til undir forustu Sjálfstæðisflokksins?

Virðulegi forseti. Með ánægju skyldi ég veita hæstv. utanríkisráðherra svar við þessari spurningu ef ég gæti en svo háttar til að hæstv. ráðherra hefur starfað lengur með Sjálfstæðisflokknum að vinnu við gerð ríkisfjármála en sá sem hér stendur. Síðustu tíu árin hefur hæstv. utanríkisráðherra lifað og starfað og unnið verk sín af trúmennsku hér á Alþingi og hefur unnið í þessum málum til muna lengur en sá sem hér stendur, það er rétt. Ég hef enga greiningu á því hversu stór hluti þessarar aukningar er Sjálfstæðisflokknum að þakka eða kenna. Ég skal upplýsa hæstv. utanríkisráðherra um það að Sjálfstæðisflokkurinn hefur að mestu verið í forustu ríkisstjórnar síðustu 18 árin og ber að sjálfsögðu gríðarlega mikla ábyrgð á þeim vexti sem hér hefur orðið í samfélagsþjónustunni, alveg tvímælalaust. Sem sjálfstæðismaður er ég ágætlega stoltur af því velferðarkerfi sem byggt hefur verið upp á Íslandi á síðustu árum en það þýðir ekki að ekki megi gera betur og það þýðir ekki að það eigi að vera sjálfkrafa vöxtur í því þó svo að tekjugrunnurinn hrynji saman. Ég stend í þeirri trú að vöxturinn í velferðarkerfinu hafi byggst á of miklum væntingum til atvinnulífsins um hvað það gæti lagt til velferðarþjónustunnar. Við höfum farið fram úr okkur í þeim efnum. Ég svara bara hæstv. ráðherra með þeim hætti að ég hef enga greiningu á því. Sjálfstæðisflokkurinn ber með öðrum flokkum tvímælalaust ábyrgð á þeirri stöðu sem uppi er, hvort tveggja því sem er gott og því sem miður hefur farið.

Svo ég fari í smálautarferð, frú forseti, væri nú gaman að hv. þingmaður greindi okkur frá því í síðari ræðum sínum hvað þetta góða er sem Sjálfstæðisflokkurinn, eins og hann segir, ber ábyrgð á. Ég ætla ekki að fara að deila við hv. þingmann um fortíðina en ég hygg að ýmislegt af því sem Sjálfstæðisflokkurinn gerði hafi kannski átt þátt í því sem við erum að berjast við afleiðingarnar af núna. Ég rifja upp fyrir hv. þingmanni að það var einu sinni þingmaður hérna sem talaði um tifandi tímasprengju. Hún sprakk heldur betur. Frú forseti. Það kemur fram hjá hv. þingmanni að hann getur ekki svarað mér því hversu stóran hlut Sjálfstæðisflokkurinn á af þeirri 50% útþenslu á ríkisútgjöldum sem hv. þingmaður nefnir að hafi átt sér stað hér síðustu tíu árin. Ég get upplýst hv. þingmann um að það er nánast allur parturinn, það var undir forustu Sjálfstæðisflokksins. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að við þær aðstæður sem við búum við núna þarf að sýna alveg sérstaka aðsjálni og fara út í hörgul í allt það sem varðar ríkisreksturinn. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um það. Hv. þingmaður vísar til hrunsins og segir að af þeim sökum þurfi auðvitað að taka á öllu. Ég spyr hv. þingmann: Giltu þau rök ekki líka fyrir einu ári? Þá var lagt hér fram fjárlagafrumvarp undir forustu Sjálfstæðisflokksins og ég spyr hv. þingmann: Þurfti þá ekki líka að taka á þessu? Ég spyr hv. þingmann vegna þess að hann var annar tveggja aðalhöfunda að fjárlagafrumvarpinu af hálfu Sjálfstæðisflokksins. Í sjálfu sér þarf hv. þingmaður ekki að svara þessu en ég bendi honum bara á að þegar hann beitir núna keyri sínu á ríkisstjórnina tek ég því alveg eins og það er sagt. Ég er alveg sannfærður um að hann hefur að mörgu leyti rétt fyrir sér, en menn verða líka að horfa í eigin barm. Hann tilheyrir flokki sem var ábyrgur fyrir þessari þenslu og hann tilheyrir flokki sem lagði fram fjárlagafrumvarpið í fyrra. Hann bar meiri ábyrgð á því en margur annar. Þá sá ég ekki mikil merki um 

Virðulegi forseti. Það vill svo til að hæstv. utanríkisráðherra segir satt um þátttöku mína við gerð fjárlaga fyrir árið 2009. Ég hef ákveðnar upplýsingar úr þeirri vinnu einfaldlega vegna þess að ég lagði til ákveðnar aðgerðir til lækkunar útgjalda fjárlagafrumvarps ársins 2009. Það voru ekki sjálfstæðismenn sem stöðvuðu þær, dýpra ætla ég ekki að fara í það 
             Ég hef starfað í stjórnarmeirihluta frá því að ég kom á Alþingi með hæstv. utanríkisráðherra og hans flokki. Ég ætla ekki að dæma einn flokk umfram annan í þeirri stöðu sem uppi er. Ég bauð fyrir hönd minni hluta fjárlaganefndar að við skyldum vinna með stjórnarmeirihlutanum að því að ná tökum á þessu. Það er annað boð en stjórnarandstaðan hefur haft uppi áður. Ég hvet hæstv. ráðherra til þess að taka í þessa útréttu hönd til þess að ráðast að þessum vanda í stað þess að detta í gamaldags hanaslag um hverjum þetta og hitt er að kenna. Geymum það. Tökum á. Við höfum ekki efni á því að haga okkur svona. Það er við allt önnur og stærri viðfangsefni að glíma en heiður einstakra stjórnmálamanna eða flokka. Hér er undir þjóðin og afkoma í ríkisbúskapnum. Til að upplýsa um hið góða sem gert hefur verið sl. 18 ár nægir að nefna bætur í almannatryggingum, þó ekki væri annað sem gengið er að og þarf að ganga að núna. 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir ágæta yfirferð og nokkuð veigamikið nefndarálit sem var nú bara að koma úr prentun þannig að ég hef ekki náð að lesa það nægilega vel. Ég vil líka þakka honum fyrir samstarfið í nefndinni hvað varðar ýmis mál. Þetta eru fyrstu fjárlögin sem ég sem nýr þingmaður fer í gegnum og ég vil taka undir með hv. þingmanni þegar hann nefnir að við eigum ekki að viðhafa gamaldags hanaslag, hvorki hér inni né í nefndinni, hvað varðar svona veigamikið mál. Þegar ég fór að skoða þetta nefndarálit frá Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum með fyrirvara vakti sérstaka athygli mína að bent er á ýmsar athugasemdir og breytingartillögur. Það vakti líka sérstaka athygli mína við vinnslu fjárlaganna í nefndinni að hv. þm. Guðbjartur Hannesson spurði ítrekað hvort einhverjar athugasemdir væru við eitt eða annað, hvort hv. þingmenn vildu koma að breytingum eða hugmyndum. Margt af því sem nefnt er í nefndaráliti Sjálfstæðisflokksins nefndu þeir ekki einu orði í nefndarstarfinu þegar óskað var eftir slíkum athugasemdum eða hugmyndum að breytingum. Þetta vekur því sérstaka furðu mína og mig langar að spyrja hv. þingmann á hvaða forsendum hann setji þetta fram nú en nefni þetta ekki einu orði inni í nefndarvinnunni þar sem þetta á heima? Þegar kemur að skattatillögunum hjó ég eftir því í máli hv. þingmanns að hann kom inn á að Sjálfstæðisflokkurinn hefði tekið þátt í að byggja hér upp samfélag þar sem hófleg opinber álög hefðu verið höfð að leiðarljósi. Þá langar mig líka að spyrja hann hvort það sé ekki rétt og hvort hann telji ekki að við séum á réttri leið þegar við erum nú að jafna kjörin að hluta til og hverfa frá því að þeir sem breiðust hafi bökin taki ekki þátt með sama hætti í að greiða skatta 

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst af öllu þakka hv. þingmanni hlý orð í garð stjórnarandstöðunnar og upplýsa hann, ekki síst í ljósi þeirra orða sem hv. formaður fjárlaganefndar hafði um að engar af þessum tillögum stjórnarandstöðunnar hefðu komið fram í vinnu nefndarinnar. Þungamiðjan í þessum tillögum er skattur af séreignarsparnaði. Sú áhersla sjálfstæðismanna hefur legið fyrir alveg frá því í vor. Það er ekkert nýtt í því, ekki nokkur skapaður hlutur. Frumvarpið er komið fram og ég benti á það í framsöguræðu minni að tekjur af þessu frumvarpi eru 18,7 milljörðum hærri en allt skattafárið og öngþveitið sem á að skapa með frumvörpunum um skattana. Lítum þá aðeins á gjaldahliðina. Hvað er nýtt í henni? Erum við ekki búin að þrástagast um það í fjárlaganefnd í allt haust hvernig eigi að fara með ónotaðar fjárveitingar? Hér er tillaga um að Vegagerðin fái að nýta 4,4 milljarða.  Hvernig í ósköpunum ættum við í stjórnarandstöðunni að koma fram með fullburða tillögur á fimmtudegi, sama dag og við fáum í hendur tillögur ríkisstjórnarinnar? Þær eru afgreiddar í hádeginu daginn eftir. Á ekkert að gefa mönnum tíma til þess að fara yfir þau gögn? Síðan koma menn og kveina undan því að við höfum ekki lagst yfir þetta og komið með fullburða tillögur. Ég er að vísu þeirrar skoðunar að þær tillögur sem við leggjum fram séu ábyrgar og 

Virðulegi forseti. Já, það er alveg rétt að þungamiðjan í þeim tillögum sem sjálfstæðismenn hafa lagt fram eru skattlagning á greiðslum inn í lífeyrissjóð. Af því hv. þingmaður kom svo sterklega inn á það langar mig að spyrja hvort hann hafi rætt þetta við forsvarsmenn lífeyrissjóðanna. Auðvitað hefur ekkert verið útilokað í þessu, þetta er eitt af því sem verið er að skoða og ég veit ekki til þess að nokkur maður hafi útilokað þessa hugmynd. Mér finnst þetta samt svolítið einfalt og Sjálfstæðisflokkurinn að mörgu leyti vera að fara einfaldari leiðina í þessum málum. Mig langar að spyrja hann hvort hann telji að þetta hafi ekki áhrif á þau verkefni sem lífeyrissjóðirnir koma að og ætla að fjármagna? Þeir hafa nú ekki tekið vel í þetta. Hv. þingmaður gagnrýnir meiri hlutann fyrir vinnubrögð en það var nú ekki lítið sem Sjálfstæðisflokkurinn hampaði tillögum sem þeir lögðu fram ekki alls fyrir löngu og töldust mjög ítarlegar tillögur að ríkisfjármálum, niðurskurði og öðru. Samt sem áður segir hér í nefndaráliti þeirra að þeir telji að það þurfi að skera meira niður en þeir eru ekki með neinar endanlegar útfærslur á þeim sparnaðartillögum og áskilja sér rétt til þess að skoða það í rólegheitunum þegar fram líður. Það hefði kannski verið spurning 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr: Er búið að ræða við forsvarsmenn lífeyrissjóðanna um þetta mál? Ég hef rætt við forsvarsmenn lífeyrissjóðanna. Ég hef líka rætt við eigendur lífeyrissjóðanna. Ég spyr á móti: Hafa stjórnarliðar rætt við skattgreiðendur um skattafrumvarpið? Mættum við fá að vita niðurstöður þeirra samræðna? Hið sama hlýtur að gilda um það. Þegar stjórnarliðar tala um að þessi átta milljarða hagræðingarkrafa sem við í stjórnarandstöðunni leggjum fram sé ekki nægilega útfærð, hvernig skyldi nú standa á því? Ég nefndi áðan að áður en málið var tekið út úr fjárlaganefnd hafði liðið sólarhringur frá því við fengum tillögur ríkisstjórnarinnar, sem eru burðarstólpi í nefndaráliti meiri hlutans við fjárlagagerðina. Þegar maður lagðist yfir það og fékk ráðrúm til þess að stilla því upp eftir að málið var farið út, hvað kom þá í ljós? Jú, hallareksturinn var að aukast um 18,2 milljarða kr. Dettur einhverjum heilvita manni í hug að manni hafi ekki brugðið við slíkar upplýsingar? Hvernig í ósköpunum er hægt að fara fram á það að við komum með ítarlega útfærðar tillögur á sama tíma og okkur er ætlað að skila nefndaráliti á mánudagsmorgni þegar málið er tekið út í hádeginu á föstudegi? Við bjóðum hins vegar upp á að leggjast yfir það með stjórnarmeirihlutanum milli umræðna að auka hagræðinguna í ríkisrekstrinum vegna þess að okkur óar við þeirri stöðu sem við blasir á grunni þeirra tillagna sem fram eru lagðar. Frumjöfnuður fer úr því markmiði að vera 1,6% af vergri landsframleiðslu upp í 2,8%. Tökum á saman. 
            

Virðulegur forseti. Við ræðum hér fjárlög sem orðið hafa til á einhverri erfiðustu stund ríkisfjármála sem um getur. Eðli málsins samkvæmt kannski hefur tafist að ganga frá þeim og það hefur tafist að ganga frá tekjuhliðinni. Ég hef mál mitt á því að segja að ég efast ekki um að hæstv. fjármálaráðherra eða starfsfólk fjármálaráðuneytisins hafi lagt sig fram um að gera þetta eins vel úr garði og þau telja mögulegt og hafi lagt mikla vinnu í þetta mál. Einhverra hluta vegna hafa tekjutillögurnar samt tafist úr hófi fram og má kannski gera ráð fyrir því að stafi þá af einhvers konar ósamræmi innan stjórnarflokkanna, sem eðlilegt er í þessu ástandi. En hvað um það. 2. minni hluti fjárlaganefndar hefur lagt fram nefndarálit um frumvarp til fjárlaga árið 2010 og mun ég fara nokkuð vel yfir það í upphafi ræðu minnar, en 2. minni hluti hefur farið vandlega yfir tekju- og útgjaldaáætlun fjárlagafrumvarpsins og þær þjóðhagsforsendur sem liggja henni til grundvallar. Að mati 2. minni hluta eru þær grundvallarbreytingar sem gerðar eru á skattkerfinu að mörgu leyti mjög til bóta og mikilvægur áfangi til leiðréttingar á þeim losarabrag sem verið hefur á skattumhverfi á Íslandi undanfarin ár. Að auki eru þær tímabær leiðrétting á þeim ábyrgðarlausu skattalækkunum sem gerðar voru á hámarki þensluskeiðsins síðasta og virkuðu sem olía á eld þenslunnar. Fjölþrepavirðisaukaskattskerfi þar sem markmiðið er að virðisaukaskattur á matvæli sé sem lægstur er æskilegt og þær breytingar sem nú eru gerðar með því að flokka t.d. gosdrykki ekki lengur sem matvæli eru til bóta, þótt 2. minni hluti telji að tveggja þrepa kerfi með einu lágu þrepi, um 7%, fyrir matvæli og öðru sem er hærra, eða um 20%, fyrir allt annað, væri til bóta vegna mikillar einföldunar. Fjölþrepatekjuskattskerfi er að mörgu leyti æskilegt og leiðir til meiri jöfnuðar þótt alltaf þurfi að varast að ganga of langt í að leggja einhvers konar hátekjuskatt á of lágar tekjur, sem og að hafa skattprósentuna það háa að hvatinn til vinnu dofni um of. Fjölmargir hagsmunaaðilar og sérfræðingar komu fyrir nefndina og lýstu áhyggjum af auknu flækjustigi skattkerfisins með fjölgun skattþrepa. Eins vöknuðu upp efasemdir um innheimtu skatts eftir á, sem verður til vegna vanáætlaðra tekna sem gera þarf upp við álagningu, en fram kom að heimturnar eru oft rýrar. Einnig var varað við hugsanlegum vandræðum vegna þess knappa tíma sem til stefnu er til að breyta þeim kerfum sem notuð eru við útreikning og innheimtu skatta. Þessi tímaþröng er mikið áhyggjuefni og erfitt að sjá annað en að gerð verði mörg mistök um áramót og á fyrstu mánuðum næsta árs vegna þeirra miklu breytinga sem gera þarf á tölvukerfum. Slík vandræði geta gert það að verkum að tiltrú manna á kerfið veikist og erfitt og tímafrekt er að fá nýtt skattkerfi sem fer af stað á brauðfótum til að standa almennilega í lappirnar. Veik tiltrú manna á skattkerfi eykur einnig til muna vilja til undanskota. Því er það að mati 2. minni hluta vel þess virði að gaumgæfa hvort hægt sé að fresta þessum breytingum þannig að meiri tími gefist til undirbúnings. Hins vegar telur 2. minni hluti að aukið flækjustig og innheimta eftir á þurfi ekki að verða vandamál vegna þess tækniþróaða umhverfis sem efnahagslífið býr við. Frú forseti. Hvað varðar áhrif skattbreytinganna á efnahagslífið almennt sem og þjóðarhag, telur 2. minni hluti að sá rökstuðningur sem birtist í kaflanum „Áhrif skattheimtu“ í frumvarpi til laga um tekjuöflun ríkisins, á þskj. 292, 256. mál þingsins, gangi ekki upp við þær aðstæður sem uppi eru í íslenskum efnahagsmálum. Rökstuðningurinn byggist á keynesískum kenningum hagfræðinnar þar sem gengið er út frá því að ríkisútgjöld sem fjármögnuð eru með skattheimtu hafi örvandi áhrif á hagkerfið í niðursveiflu, eða samdrætti, og það er talið til misskilnings að aukin skattheimta dragi úr eftirspurn í hagkerfinu. Einnig er því haldið fram að aukning á útgjöldum ríkissjóðs muni auka eftirspurn í hagkerfinu meira en sem nemur samdrætti einkaneyslu vegna samsvarandi skattheimtu. Rök þessi eru góð og gild við ákveðnar aðstæður og hafa reynst vel gegnum tíðina sem sveiflujafnandi og kreppuminnkandi aðgerðir. Kenningin sem slík gengur upp í reynd þótt ýmislegt beri að varast við notkun aðferðanna, sérstaklega hvað varðar þá freistingu að ofgera notkun þeirra og varanleika. Undir þeim kringumstæðum sem íslenskt efnahagslíf býr við um þessar mundir er þess hins vegar ekki að vænta að um verði að ræða samsvarandi eða meiri aukningu eftirspurnar en sem nemur skattheimtunni vegna bágrar skuldastöðu ríkissjóðs fyrir og þess takmarkaða svigrúms til útgjalda sem þar eru. Stór hluti ríkisútgjalda fer í að greiða vexti af lánum og allar auknar tekjur sem til falla vegna hærri skatta fara beint í þann útgjaldalið. Einnig er á sama tíma um að ræða umtalsverðan niðurskurð í ríkisútgjöldum með tilheyrandi samdrætti og uppsögnum starfsfólks í stórum stíl, þannig að það er í rauninni æpandi þversögn í beitingu þessara aðferða sem í rökstuðningi frumvarpsins eru sagðar auka eftirspurn. Því er hætt við að þessar skattahækkanir muni einfaldlega leiða til enn frekari samdráttar en þegar hefur orðið þar sem þær verða til þess að ráðstöfunartekjur heimila munu skerðast. Í þessu sambandi er vert að benda á að ef hugmyndin er að auka eftirspurn og einkaneyslu er myndarleg niðurfærsla á verðtryggðum höfuðstól íbúðalána heimila mun líklegri til að leiða til þeirrar auknu eftirspurnar sem frumvarpið vill ná fram og hafa góð sálræn áhrif á heimilin þar sem bjartsýni þeirra á framtíðina eykst. Aukin skattheimta hefði hins vegar þveröfug áhrif hvað þetta varðar. Um það er ekki deilt að staða ríkissjóðs er mjög slæm og einhvern veginn þarf að reyna að brúa þann gríðarlega halla sem blasir við. Ríkisstjórnin hefur valið svokallaða blandaða leið þar sem útgjöld eru skorin niður og skattar hækkaðir á almenning og fyrirtæki, leið sem 2. minni hluti telur við þessar aðstæður bæði óheppilega og í raun að mörgu leyti óþarfa. Frú forseti. Ljóst er að tekjuskattsstofnar ríkissjóðs hafa rýrnað mjög og sumir hafa allt að því horfið. Almennar launatekjur og tryggingagjaldið eru stöðugir og tiltölulega auðinnheimtir skattstofnar og því er freistandi að fara þá leið í leit að tekjum fyrir ríkissjóð. Í því efnahagsástandi sem við búum við nú eru þessir skattstofnar hins vegar viðkvæmir og geta auðveldlega rýrnað að upphæð og fjölda greiðenda ef brottflutningur frá landinu heldur áfram. Auknir skattar á heimilin eru erfið viðbót við þær hremmingar sem þegar hafa dunið á þeim og að sama skapi er tryggingagjaldið í raun gjald fyrir að hafa fólk í vinnu sem getur takmarkað enn frekar vilja fyrirtækja til mannaráðninga. Því telur 2. minni hluti brýnt að leita annarra leiða til að rétta við hag ríkissjóðs en þeirra sem fyrirhugaðar eru í fyrirliggjandi frumvarpi. 2. minni hluti leggur því til að í stað þeirra tekjuskattshækkana og niðurskurðar útgjalda til heilbrigðis-, velferðar- og menntamála sem gert er ráð fyrir í fyrirliggjandi fjárlagafrumvarpi og frumvörpum um tekjuöflun ríkisins, skuli leitast við að afla ríkissjóði tekna sem hér segir: Í fyrsta lagi er lagt til að tekið verði upp gistináttagjald sem leggist á hótel- og gistihúsarekstur. Gjald þetta verði um 5,5 evrur á gistinótt, eða um 1.000 kr. Miðað við gistinætur ársins 2008, sbr. skýrslur Hagstofu, gæti gjald þetta skilað tekjum upp á 2,7 milljarða kr. á ári. Lagt er til að dregið verði úr fyrirhugaðri hækkun tekjuskatts til samræmis við þetta. Gjald þetta skal renna í ríkissjóð árin 2010 og 2011 en eftir það vera eyrnamerkt til uppbyggingar á ferðamannastöðum. Í öðru lagi er lagt til að tekið verði upp auðlindagjald á raforkusölu til stóriðju í stað sérstaks skatts af allri seldri raforku. Gjald þetta verði 1 kr. á kílóvattstund af seldri raforku. Miðað við tölur Orkustofnunar um raforkusölu til stóriðju gæti þetta gjald skilað tekjum upp á u.þ.b. 12,4 milljarða kr. á ári. Þar sem raforkusala til Járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga er meitluð í stein hvað varðar verðbreytingar, verður leitast við útfæra auðlindagjaldið sem hlutfall af útflutningsverðmæti verksmiðjunnar þannig að það nemi samsvarandi upphæð og 1 kr. á selda kílóvattstund. Lagt er til að dregið verði úr fyrirhugaðri hækkun tekjuskatts til samræmis við þetta. Í þriðja lagi er lagt til að tekið verði upp auðlindagjald á úthlutaðar aflaheimildir til fiskveiða. Gjald þetta verði að meðaltali 50 kr. á úthlutað kíló. Miðað við úthlutaðar aflaheimildir ársins 2008, 553.600 tonn, gæti gjaldið skilað tekjum upp á 27,7 milljarða kr. á ári. Lagt er til á móti að fyrirhuguð hækkun tryggingargjalds falli niður og að því sem eftir stendur af tekjunum verði varið til styrkingar heilbrigðis-, velferðar- og menntamála. Slík skattheimta sem að ofan greinir er hlutlaus fyrir heimilin og leggst á þær greinar atvinnulífsins sem standa best allra í dag vegna hruns á gengi krónunnar. Hér er einnig um að ræða réttláta skattlagningu í þeim skilningi að þessar atvinnugreinar nota auðlindir landsins án endurgjalds, auðlindir sem eru sameign allrar þjóðarinnar. Auk þess er miklu auðveldara að innheimta auðlindagjald með þessum hætti heldur en með einhverjum hugmyndum um tekjuskatt eða veiðileyfagjald sem hlutfall af hagnaði. Hvað varðar útgjaldahlið frumvarpsins er augljóst að alvarlegir meinbugir eru á starfsemi Alþingis þegar kemur að þeirri hlið fjárlaganna. Nefndarmenn eru vikum saman með viðtöl við fólk frá alls konar félögum, stofnunum og jafnvel einstaklingum sem koma á fund nefndarinnar til að biðja um peninga. Þetta virðist nefndarmönnum eðlileg framvinda mála og mátti oft heyra á máli þeirra, og þá sérstaklega nefndarmanna stjórnarmeirihlutans, að þeir yrðu nú að snúa bökum saman fyrir sitt kjördæmi. Þegar gestir komu svo á fund nefndarinnar og sögðust vera spákonur, skrímslasérfræðingar og mývetnskir jólasveinaáhugamenn, gerði 2. minni hluti sér ekki grein fyrir því að alvara fylgdi máli en reiknaði með að hér væri bara enn eitt dæmið um hina alræmdu íslensku ofurkurteisi og að það væri hefð fyrir því að ræða við alla. Meiri hluti fjárlaganefndar ákvað hins vegar að taka þetta fólk alvarlega og afhenda þeim milljónir af skattfé landsmanna. Það er með þetta eins og fjölmarga aðra útgjaldaliði í tillögum meiri hlutans að hér er ekki verið að fara skynsamlega með almannafé og í raun er þetta á mörkum hins siðlega. Meiri hlutinn mokar hreinlega fjármunum í alls kyns gæluverkefni heima í héraði á einhverri mestu ögurstund íslenskra ríkisfjármála um leið og verið er að skera niður fé til heilbrigðis-, mennta- og velferðarmála. Það er ekki forgangsraðað í rétt í þessu fjárlagafrumvarpi. 333 millj. kr. til stjórnmálaflokka er svo enn eitt dæmið um hvernig sitjandi þingmenn reyna að tryggja sér áframhaldandi völd. Það er mat 2. minni hluta að öllum þessum svokölluðu safnliðum beri að fresta. Flestir rúmast nú þegar innan starfssviða ýmissa sjóða og hinum ætti tafarlaust að koma fyrir annaðhvort innan ráðuneytanna eða nýrra, t.d. svæðisbundinna sjóða sem gætu lagt faglegt mat á umsóknirnar og fylgt því eftir að fjármununum væri varið í þau verkefni sem ætlast er til að þeir færu í. Annar minni hluti vill að lokum lýsa undrun sinni á þeim vinnubrögðum sem viðgengist hafa við gerð fjárlaga, hvort sem um er að ræða efnahags- og skattanefnd eða fjárlaganefnd. Viðamiklar breytingar á viðkvæmum tímum eru mjög varasamar og ber ekki að afgreiða þær með þeim hætti sem hér er gert. Þótt erfitt geti verið að bæta eitthvað úr því sem komið er, mundu tillögur 2. minni hluta um nýja skattstofna gefa öllum hlutaðeigandi nægilegt svigrúm til að undirbúa betur breytingar á tekjuskattskerfinu og virka mun jákvæðar á almenning og fyrirtæki í landinu en þær fyrirhuguðu skattahækkanir sem frumvörpin gera ráð fyrir. Frú forseti. Þetta var úr nefndaráliti 2. minni hluta fjárlaganefndar. Það er að efninu til svipað og álit minni hluta úr efnahags- og skattanefnd en þar er ég líka fulltrúi og hef orðið vitni að þessum furðulegu vinnubrögðum sem viðgengist hafa við fjárlagagerðina. Hér var hrúgað inn gríðarlega mikilvægum, stórum skattabreytingum á síðustu stundu og fjöldinn allur af fólki kom fyrir nefndina. Það var í rauninni ómögulegt að henda reiður á hvað væri í gangi hverju sinni. Síðastliðinn miðvikudag hófust hér svokallaðir nefndadagar eftir að nefndasvið þingsins hafði útbúið mjög ítarlegt og fallegt plan um hvenær hver nefnd ætti að funda og á hvaða tímum. Gert ráð fyrir því að nefndarmenn reyndu eftir bestu getu að komast á fundi í þeim nefndum sem þeir eiga sæti í. Á fyrsta fundi fjárlaganefndar á þessum nefndadögum var þetta nefndarplan hins vegar tekið upp og lýst ónothæft af formanni fjárlaganefndar og sagt að fjárlaganefnd bæri ekki að fara eftir slíku skipulagi. Þetta riðlaði að sjálfsögðu fundarsetu fjölmargra þingmanna það sem eftir var vikunnar. Annað sem mig langar að gagnrýna í umfjöllunum fjárlagnefndar- og efnahags- og skattanefndar um fjárlagafrumvarpið er að það var lítil sem engin efnisleg umfjöllun um fjölmarga liði í fjárlagafrumvarpinu eins og oft er venjan. Þá kom fjöldi manns til viðtala og var svo kvatt með kurt og pí. Það var svo fyrst í gær að álit meiri hluta fjárlaganefndar dúkkaði hér upp þar sem búið var að taka ákvarðanir um fjöldann allan af útgjaldaliðum, þar með talið útgjöld til jólasveinaáhugamannafélags í Mývatnssveit, svo eitt dæmið sé tekið, sem sker nú svolítið meira í augun en önnur. Mér þykir ekkert sérstaklega gaman að þurfa að gera atlögu að hugarheimi þingmanna hvað jólasveina varðar, ég verð hins vegar að benda á að það þykir ekki fullsannað að jólasveinar séu til yfir höfuð, meira að segja 10 ára gömul dóttir mín er komin í hóp efasemdarmanna í þeim málum. En jólasveinahegðun er vissulega algeng. Þess má og geta að það hefur verið nefnt við mig að ég væri á móti frumkvöðlum vegna þess að ég gagnrýndi fjárveitingar til jólasveinaáhugamannafélaga. Ég leyfi mér að benda á að jólasveinar hafa samkvæmt hugarheimi þeirra sem á þá trúa verið meðal vor í þúsundir ára og eru þar af leiðandi ekki neinir frumkvöðlar, heldur hluti af sögunni. Ég leyfi mér líka að benda á, og afsaka þá enn á ný þá atlögu sem ég geri að hugarheimi fólks, að skrímsli eru ekki til, þau hafa aldrei verið til. Skrímslasetur eru góðra gjalda verð þeim sem það hugnast, en það á ekki að taka peninga úr vösum almennings til þess að greiða fyrir skrímslasetur eða önnur áhugamál af því tagi. Það er bara ekki viðeigandi. Ég varð vitni að ýmsu í störfum mínum fyrir fjárlaganefnd þegar hinir og þessir komu fyrir nefndina með fallega litprentaða bæklinga með myndum af þingmönnum kjördæmanna og sögðu að þetta væri nú mikið mál, merkilegt mál og þarft mál. Þeir klöppuðu hverjir öðrum á bakið og kvöddust svo. Þetta eru alveg dæmalaus vinnubrögð, frú forseti, og það er alveg ótækt ef Alþingi ætlar einhvern tímann að láta taka mark á sér sem alvörulöggjafarvald að þingmenn hafi heimildir til að ganga fram með þessum hætti. Þessum safnliðum svokölluðu verður einfaldlega að koma fyrir innan einhverra sjóða og það þarf að lögfesta að þingmenn megi einfaldlega ekki skipta sér af fjárhæðum sem eru lægri en til að mynda 50 millj. kr. og allar upphæðir þar yfir fari þá eftir einhverjum faglegum nótum. Ég geri ekki að álitamáli öll þau fjölmörgu verkefni sem komu fyrir fjárlaganefnd því að í eðli sínu eru mörg þeirra örugglega allra góðra gjalda verð og mörg þeirra í rauninni mjög áhugaverð. Það er annað mál að taka sig til og taka fé almennings til að styrkja það. Það verður einfaldlega að skera þar á milli og tryggja að verkefni sem þykja áhugaverð séu þá afgreidd á faglegum nótum og að eftirfylgni sé með því að fjármunirnir sem fara til þeirra séu notaðir til þess sem ætlast er til. Hér hafa meira að segja verið uppi hugmyndir um fjárveitingar til að byggja svalir á kaffihús úti á landi, svo eitt dæmi til viðbótar sé nefnt. Umræðan um öll þessi mál, hvort sem um er að ræða fjárlög, önnur mál hér á þinginu eða í samfélaginu yfir höfuð, er orðin dæmalaus og er í rauninni að megni til á einhverjum orwellískum forsendum. Það eru til nægar eignir á móti skuldum, það þarf ekki að hafa neinar áhyggjur af því, við höfum heyrt það. Kárahnjúkavirkjun er umhverfisvæn. Stríð er friður, sagði forseti Bandaríkjanna fyrir örfáum dögum þegar hann tók við friðarverðlaunum Nóbels. Icesave er besta leiðin, halda menn fram. Spara verður í ríkisrekstri og leggja svo fram fjárlagafrumvarp með þessum hætti. Aukin skattheimta er góð, segja menn. Það er verið að ræða hér mál á einhverjum nótum sem eiga sér enga stoð í raunveruleikanum. Það er verið að ræða um þau á nótum hálfsannleika og oftar en ekki á nótum blekkinga. Ef við höldum áfram á þessari leið komumst við aldrei upp úr þeim skafli sem við erum föst í í dag vegna þess að við lentum í þar vegna nákvæmlega þessarar orðræðu. Ég vona að Alþingi Íslendinga og nefndir þess nái að hrista af sér þessa ævintýramennsku sem viðgengst við lagasetningu hér á þinginu. Ég hafði ekkert sérlega mikið álit á Alþingi þegar ég kom hér inn í vor. Það álit hefur ekkert breyst til batnaðar síðan, því miður, en ég mun aftur á móti halda áfram, frú forseti, að benda á þá galla sem ég verð vitni að hér með þá von í huga að menn reyni að leggja eitthvað á sig til þess að laga þetta. Hversu lengi ætlum við að halda áfram með þessa orðræðu? Hún er ófær og leiðir ekki til annars en að niðurstaðan úr öllum málum verður í samræmi við orðræðuna, einhvers konar þvættingur sem enginn botnar í og skilar engu nema vondri niðurstöðu. Þess vegna óska ég þess við hv. Alþingi og fjárlaganefnd að í þessu frumvarpi verði teknir til endurskoðunar allir þeir liðir sem bent er á hér við 2. umræðu og hlutirnir verði færðir til betri vegar. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir um margt ágæta greinargerð og sérstaklega því sem sneri að tekjuhliðinni, ég veit að hann er vel inni í þeim málum. Mig langaði hins vegar og ætlaði að koma upp til að bera af mér sakir því að samkvæmt því sem hv. þingmaður sagði hér og hefur farið mikinn í fjölmiðlum undanfarna daga, er sá sem hér stendur ásamt 10 öðrum fjárlaganefndarmönnum svokallaðir holdgervingar spillingar ef lesa á út úr því hvernig hann hefur fjallað hér um ýmsa liði. Hann hefur réttilega komið inn á margt er varðar úthlutun safnliða sem fjárlaganefnd hefur á sínu borði. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að þegar farið er að skoða þetta og ef við tökum nokkur dæmi, ég get nefnt það sem hann talar um að sé hrein og klár spilling og að verið sé að moka fjármagni úr ríkissjóði í gæluverkefni heima í héraði, það eru verkefni eins og Gásar í Eyjafjarðarsveit, Selasetur á Hvammstanga, Þjóðveldisbærinn í Þjórsárdal, Þjóðtrúarstofa á Hólmavík, byggðasöfnin um allt land og sjóminjasöfnin um allt land. Þetta eru verkefni sem hljóta stuðning af svokölluðum safnliðum og mörg þessara verkefna eru að taka á sig mun stærri niðurskurð en til að mynda söfn og annað sem er á höfuðborgarsvæðinu og út um land með fasta samninga. Ég er ekki mótfallinn því að skoða þetta kerfi allt en mér finnst svolítið langt gengið þegar hv. þingmaður kemur hér upp og talar um að öll þessi góðu verkefni vítt og breitt um landið séu einungis gæluverkefni og til þess fallin að kaupa atkvæði úti í hinum dreifðu byggðum.

Frú forseti. Það hefur aldrei hvarflað að mér að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason væri spilltur maður og ég hef aldrei haldið því fram beinlínis að hér væri spilling í gangi. Ég hef aftur á móti sagt opinberlega að úthlutun fjármuna úr fjárlaganefnd beri keim spillingar og eðli spillingar og hún gerir það einfaldlega í mínum huga þegar fjárveitingar eru með þeim hætti sem þær eru og ég horfi upp á. Ef menn hafa áhuga á því að styrkja þessi verkefni sem eru úti á landi, eiga menn að fjarlægja sig aðeins frá þeim persónulega. Það er einfaldlega eðlileg afgreiðsla á fjárveitingavaldinu að þingmenn séu ekki að fá klapp á bakið og myndabæklinga af sjálfum sér upp í fangið frá þeim sem koma fyrir nefndina til að biðja um peninga. Eins og ég sagði í ræðu minni hef ég alltaf haldið því fram að mörg þessara verkefna úti á landi séu mjög þörf en við aðstæður sem við búum við í dag þar sem einfaldlega verður að forgangsraða útgjöldum ríkisins, ber ekki að forgangsraða þeim með þeim hætti að áhugamenn um jólasveina í Mývatnssveit fái peninga en Landspítalinn ekki. Það er röng forgangsröðun. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Við skulum átta okkur á því að mörg þeirra verkefna sem þarna er um að ræða hafa einmitt tekið á sig hvað mesta skerðingu. Ef við skoðum þetta hvað varðar safnliðina, eru það einmitt safnliðirnir sem hafa tekið á sig mesta skerðingu og mörg þessara verkefna taka á sig 50–60% skerðingu í höfuðstól eða sem sagt heildarsummu inn í þessa liði. Það er því ekki með nokkru móti hægt að halda því fram að þarna hafi ekki verið um forgangsröðun að ræða. Við verðum líka að hafa hugfast að einn mesti vaxtarbroddurinn núna er ferðaþjónustan vítt og breitt um landið og það eru einmitt mörg af þessum setrum og söfnum sem eru undirstöðuatriði í ferðaþjónustu. Hvað varðar jólasveinasetur í Mývatnssveit eða hvað það var sem hv. þingmaður nefndi, harma ég það ef dóttir hv. þingmanns er hætt að trúa á jólasveininn, því að ég get fullyrt það við hv. þingmann að dætur mínar trúa á jólasveininn og Stúfur kom í nótt og gaf þeim gjafir í skóinn.

Virðulegur forseti. Þessi umræða er komin hér úr öllum vitrænum böndum. Ég hef áður sagt það að mörg þessara verkefna úti á landi eru þörf og góðra gjalda verð, en það er einfaldlega í langstærstum hluta allra þessara safnliða verið að veita fjármuni til áhugamannafélaga sem fá hugmynd, sem í sjálfu sér getur verið alveg brilljant og frábær og skaffað viðkomandi einstaklingi eða vinum eða ættingjum atvinnu, en það er ekki þar með sagt að það eigi að fara ofan í vasa skattborgaranna til að greiða fyrir það. Þar skil ég einfaldlega á milli og vil að fjármunir sem þessir, sem og til annarrar starfsemi eða annarra útgjalda í fjárlagafrumvarpinu, hvort sem um er að ræða úti á landi eða á höfuðborgarsvæðinu, verði afgreiddir með faglegum hætti og persónulegri fjarlægð þingmanna frá viðfangsefninu þannig að þeir tengist því ekki beint. Það tel ég vera eðlilega afgreiðslu en ekki þá sem ég varð vitni að í fjárlaganefnd. Ég heyri að slíkt hafi verið rætt áður að þetta þyrfti að gera og að þetta hafi verið rætt oft áður en aldrei verið lagað. Og úr því að ég er kominn á þing með rödd sem nokkrir kannski hlusta á, legg ég það einfaldlega til með þessu áliti og með ræðu minni hér að þetta verði lagað og þessu verði breytt. Það eru til sjóðir, Húsafriðunarnefnd, Bókmenntasjóður og fjöldinn allur af sjóðum sem kunna að fara með þessa fjármuni á faglegan máta og fylgja því eftir að þeim sé varið í það sem sótt er um. Það tel ég vera réttu meðferðina.

Virðulegi forseti. Það var skemmtileg umræða sem skapaðist hér um trúna á jólasveinana og er ágætt að upplýsa það að ég trúi að sjálfsögðu á jólasveininn. Ég hef aldrei haft ástæðu til að efast um að þeir séu til og þangað til að einhver sannar annað mun ég halda minni barnslegu trú á þá og ég held að það sé ágætt að hefja ræðuna á þeim orðum. Eins og kom fram hjá talsmanni 1. minni hluta, Kristjáni Þór Júlíussyni, gagnrýnum við í 1. minni hluta þau vinnubrögð sem hafa verið viðhöfð. Það má kannski segja að umræðan hafi verið svolítið dauf og ég held að það stafi aðallega af því að menn eru einfaldlega ekki alveg öruggir með þær tölur sem þeir bera hér á borð fyrir þjóðina. Ég bendi á að þær tölur sem bárust frá fjármálaráðuneytinu voru að breytast dag frá degi síðustu daga áður en þetta var tekið út sérstaklega varðandi sjóðstreymi. Þar skeikaði á tímabili einhverjum 6 milljörðum, svo breyttist það og þá stóðu 2 milljarðar út af borðinu. En þetta eru þvílíkar upphæðir að ég er ekki viss um að fólk almennt geri sér grein fyrir því um hver miklar fjárhæðir er að ræða í þessu samhengi. Við framsóknarmenn höfum að undanförnu talað fyrir því að reynt verði með öllum ráðum að efla atvinnulífið. Við erum staddir á miðju stjórnmálanna og má kannski segja að við skerum okkur frá Sjálfstæðisflokknum og Vinstri grænum; frá Vinstri grænum í því að við viljum efla atvinnulífið og gera því kleift að standa undir öflugu velferðarkerfi með öllum þeim ráðum sem við eigum. Ég er þeirrar skoðunar að velferðarkerfið eigi að vera fyrir alla, óháð efnahag, stöðu og búsetu, ég tel mig vinstri sinnaðan í þeim efnum og hef verið á öndverðum meiði við Sjálfstæðisflokkinn þegar kemur að einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu til dæmis. Ég sker mig svo sannarlega frá Samfylkingunni hvað varðar aðild að Evrópusambandinu. Ég vil meina að stefna þeirra sé svona meira á reiki, þeir hafa ekki þá sögu og þurfa ekki að standa skil á langri sögu og engin slík stefna kannski lögð fram, þeir sveiflast meira með vindinum að mínu mati. Auk þess tel ég að þeir sem vilja ganga inn í Evrópusambandið hvað sem það kostar séu um leið að taka upp þá hægri stefnu sem Evrópusambandið keyrir mjög markvisst að mínu mati. Þetta er grunnurinn að því sem ég byggi mína pólitík á. Ég hef áhyggjur af því að hér sé verið að höggva skarð í það velferðarkerfi sem Framsóknarflokkurinn tók þátt í að byggja á sínum tíma. Þegar við skiluðum af okkur búi í heilbrigðisráðuneytinu gaf OECD út þann dóm að heilbrigðiskerfi okkar Íslendinga væri ekki bara vel statt og að aðrir ættu að taka það sér til fyrirmyndar, heldur væri líka sá árangur sem þar hefði náðst lofsverður. Það sem áhyggjur mínar beinast nú að er að ekki sé verið að afla tekna, þ.e. að menn ætli að sækja tekjurnar úr atvinnulífinu og um leið skerða þann tekjupóst til mikilla muna, sem mun svo seinna meir bitna verulega á velferðar- og menntakerfi landsmanna. Frá því að ég tók sæti á Alþingi hafa verið lögð fram þrjú fjárlagafrumvörp. Fyrir árið 2008 var það lagt fram af Sjálfstæðisflokki og Samfylkingu. Við gagnrýndum þá mjög að ríkisstjórnin væri að auka útgjaldaliðina um 20%. Við sögðum þá eftir að hafa verið í ríkisstjórn í þó nokkur ár að það væru veðrabrigði í lofti, við hefðum tekið þátt í að byggja upp efnahagslíf sem mætti líkja við hús þar sem styrkja þyrfti undirstöðurnar, húsið væri gott en menn þyrftu að styrkja undirstöðurnar og það mætti alls ekki byggja ofan á húsið. Það var einmitt það sem sú ríkisstjórn gerði, hún gætti ekki að undirstöðunum og ákvað að byggja ofan á það með 20% aukningu á þenslu sem var eitt af því sem mátti alls ekki á þeim tíma. Við vorum gagnrýndir fyrir það að vilja ekki taka þátt í eyðslufylliríinu sem þá átti sér stað en við vorum ábyrgir og ég held að reynslan og sagan hafi sýnt að sú ákvörðun sem var tekin þá hafi verið hárrétt; það var röng ákvörðun að auka ríkisútgjöldin um heil 20% á einu ári. Hér fór fram orðræða áðan milli talsmanns Sjálfstæðisflokksins og hæstv. utanríkisráðherra Össurar Skarphéðinssonar um það hverjir hefðu tekið þátt í þessari útgjaldaaukningu. Ég held að báðir flokkarnir verði að taka það til sín og má segja að sú ákvörðun, þegar menn ætluðu að gera allt fyrir alla vegna þess að ríkiskassinn átti að vera svo til skuldlaus, hafi verið mistök og þeir flokkar bera sameiginlega ábyrgð á því. Ég ætla mér ekki að falla í þá gryfju, eins og margir hafa gert hér í umræðunni, að halda því fram að ástandið núna sé hinum og þessum að kenna. Ég held hins vegar að það sé afar brýnt að við lærum af mistökum síðustu ára. Þess vegna hef ég ekki gagnrýnt mjög harkalega þá ríkisstjórn sem var fyrir um ári síðan sem stóð frammi fyrir því erfiða verki að þurfa að umbylta fjárlögum á nokkrum vikum. Það var erfitt verkefni sem þurfti að fara í í kjölfar fjármálahrunsins. Við framsóknarmenn tókum líka ríkt tillit til þess og vorum sanngjarnir í okkar fjárlagagerð, en við tókum það hins vegar skýrt fram þá og ítrekum þá afstöðu okkar núna að menn verða að vera það stórir að geta komið fram og sagt: Við gerðum mistök. Og menn hafa gert mistök. Ég ætla ekki að taka þátt í kapphlaupinu um hverjum þetta allt er að kenna en ef við sem höfum tekið við keflinu ætlum ekki að læra af mistökum fortíðarinnar er afar illa komið fyrir þjóðinni að mínu mati. Það er kannski á þeim forsendum sem ég gagnrýni hvað mest það fjárlagafrumvarp sem nú liggur frammi, að mér finnst ríkjandi meiri hluti ekki hafa tekið nægilegt tillit til þeirra mistaka sem hafa verið gerð á síðustu árum heldur keyra áfram sömu vinnubrögð, sem allir eru sammála um að þurfi að breyta og hv. þm. Þór Saari kom að í sinni ræðu að ef við breyttum ekki, hverjir þá? Ég tek heils hugar undir það með honum. Í Icesave-umræðunni, sem fléttast svo sannarlega saman við þetta mál, sagði hv. þm. Ögmundur Jónasson að hann gagnrýndi verk eigin ríkisstjórnar fyrir að breyta ekki verklagi fyrri ríkisstjórnar og skipti þá engu máli hvaða flokkar voru þar við völd. Ég held að við eigum einmitt að taka orð hans og annarra alvarlega og læra af þeim, en það hefur ekki verið gert við gerð þessa fjárlagafrumvarps. Jafnvel þó að ríkisstjórnin sjálf hafi komið fram með fögur fyrirheit um að nú væri tíminn til að breyta vinnubrögðunum, hefur það ekki verið gert. Þeim orðum hefur ekki verið fylgt eftir með athöfnum. Mig langar til að drepa hér niður, með leyfi forseta, í stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra þar sem hún sagði um hin svokölluðu nýju vinnubrögð sem átti að viðhafa: „Gamaldags skotgrafarhernaður sem of lengi hefur einkennt íslensk stjórnmál á ekki við á einum örlagaríkustu tímum í sögu þjóðarinnar. Það er kallað eftir þjóðarsamstöðu og það er kallað eftir nýjum vinnubrögðum. Það er kallað eftir gagnsæi, aukinni aðkomu almennings að ákvarðanatöku og lýðræðislegum vinnubrögðum í hvívetna.“ Þetta eru góð orð og þetta ætti í rauninni að vera það veganesti sem ný ríkisstjórn ynni með, en ég ætla að leyfa mér að fullyrða að nánast allt í þessum orðum hæstv. forsætisráðherra hafi verið vanefnt, hvert einasta. Minni hlutinn í fjárlaganefnd hefur ítrekað boðið fram aðstoð sína við aðkomu að gerð fjárlagafrumvarpsins. Því hefur alfarið verið hafnað. Við buðum fram aðstoð okkar varðandi Icesave-frumvarpið og það náðist ágætissamstaða sem leiddi til laga nr. 96/2009. En eftir að þau lög voru sett hefur stjórnarmeirihlutinn algjörlega hunsað stjórnarandstöðuna. Það leiðir bara til ergelsis og pirrings, svo hlutirnir séu sagðir eins og þeir eru, og um leið verður umræðan ómálefnaleg á tímum þar sem stjórnmálamenn eiga og verða að taka sér tíma til að leggjast vandlega yfir hlutina og greina rétt frá röngu. Áður en ég fer nánar í fjárlögin sjálf, verð ég að minnast á það að fyrir nokkrum dögum voru greidd atkvæði um einstakar greinar frumvarps sem varðar Icesave-samninginn. Eins og þjóðin veit skilur himinn og haf stjórnarmeirihlutann og stjórnarandstöðuna í þessu máli. Við erum að ræða hér tillögur stjórnarmeirihlutans þar sem þeir ætla sér, samkvæmt minnisblaði frá fjármálaráðuneytinu, að sækja rúma 57 milljarða af skatttekjum einstaklinga. Framsóknarflokkurinn eða minni hlutinn, 1. minni hluti hefur lagt til að þessar tekjur verði sóttar með því að leggja skatt á séreignarsparnað og þar eiga að nást 74 milljarðar. Þegar maður nefnir slíkar tölur hljóma þær gríðarlega háar. Þetta eru samt bara tveggja ára vextir af Icesave og ná ekki einu sinni upp í tveggja ára vexti af Icesave-samningnum sem íslenska ríkið, íslenska þjóðin á að borga á næstu árum. Okkur greinir á um hvernig við eigum að fara að því að sækja þetta fé, en allir þessir peningar fara nánast í vextina af Icesave og þá erum við ekki nálægt því að byrja að borga af höfuðstól til dæmis. En þetta er bara til að sýna fram á hvers lags monster, ef ég leyfi mér að sletta aðeins, Icesave-samningarnir og Icesave-skuldbindingarnar eru. Menn hafa enn þann dag í dag ekki hugmynd um hvernig íslenska þjóðarbúið á að greiða þessa peninga. Fjármunir verða ekki endalaust sóttir í vasa skattgreiðenda. Það er algerlega útilokað, sérstaklega þegar peningarnir fara ekki inn í hagkerfið heldur beint í það að borga skuld sem Íslendingum ber ekki einu sinni skylda til að greiða, eru neyddir til að greiða. Þetta eru hlutir sem menn verða að hafa á hreinu. Við getum sett þetta í annað samhengi þegar mönnum svíður að borga háa skatta. Tekjuskattur um 79 þúsund einstaklinga af um 180 þúsund skattgreiðendum fer í það að borga vextina af Icesave. Með öðrum orðum, tæpur helmingur þeirra sem greiða hér skatt, borgar hann beint í Icesave. Við erum að ræða frumvarp sem er ekki einu sinni með Icesave-tölurnar innifaldar, þær er bara hvergi að finna. Auðvitað verður umræðan skökk og dauf þegar menn átta sig á því að á meðan fjárlaganefnd er að reyna að finna tekjur og setja peninga í einstaka mikilvæg verkefni úti um allt land, eigum við eftir að setja Icesave-tölurnar inn. Svo finnst mönnum skrýtið að stjórnarandstaðan fari fram á að það komi fram áhættumat, það verði gerð greining á því hverjar skuldirnar verða og menn kalli ítrekað eftir þeim upplýsingum. En það er ekki skrýtið þegar þessar fjárhæðir eru settar í samhengi. Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn höfum stundum verið sakaðir um að vera neikvæðir í umræðum. Mér hefur þótt sú umræða ósanngjörn. Það má vel vera að þegar maður bendir á að staða þjóðarbúsins sé hugsanlega verri en stjórnarliðar vilja vera láta, hljómi maður svartsýnn, en það sem við framsóknarmenn höfum verið að benda á er það að við viljum að þjóðin, landsmenn, fái að vita sannleikann, blákaldan veruleikann. Ég er þeirrar skoðunar að það verði ekki fyrr en að þjóðin veit hver staðan er, hvort sem menn telja hana slæma eða ekki, að hún geti farið að vinna sig út úr vandanum. Tölurnar, allar upplýsingar, verða að liggja fyrir. Þá fyrst geta menn farið að vinna sig út úr vandanum. Ég held að vandræðagangur ríkisstjórnarinnar helgist fyrst og fremst af því að hún hefur ekki tölurnar sjálf á hreinu. Ég held að það hafi komið bersýnilega í ljós á síðustu dögum í fjárlaganefnd þegar allar tölur um sjóðstreymi ríkissjóðs breyttust á nokkrum klukkutímum. Að sjálfsögðu fallast mönnum hendur þegar þeir átta sig á því að verklagið er með þessum hætti. Við ítrekum, framsóknarmenn, að við viljum vinna að því með ríkisstjórninni að koma öllu upp á borðið og þó að ég sé þeirrar skoðunar að verklagið hafi ekki verið nægilega gott, ber ég þá von í brjósti að það breytist og menn taki leiðbeiningum og athugasemdum í þá veru á jákvæðan hátt. Í áliti 1. minni hluta kemur fram að í kjölfar hruns allra stærstu banka Íslands hafi erlendar skuldir íslenska ríkisins aukist verulega. Skiptir þá engu máli hvort litið er á vergar eða hreinar skuldir. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn nefndi í skýrslu sinni að hann teldi að erlendar skuldir Íslendinga hafi verið yfir 300%. Ég held að þau varnaðarorð og sú greining sem minni hlutinn hefur farið í, um að erlendar skuldir Íslendinga geti numið um 300% af vergri landsframleiðslu, beri að taka alvarlega. Við skulum minnast orða Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem nefndi á sínum tíma að ef þetta skuldahlutfall færi yfir 240%, teldi hann að staða þjóða væri einfaldlega þannig að þær væru tæknilega gjaldþrota. Nú sé ég að fræðimenn, forritarar og aðrir sem hafa skilning á þessum hlutum, segja að aðrar þjóðir séu hugsanlega með jafnslæmt skuldahlutfall. Ég er ekki viss um að það sé sanngjarnt að bera íslenska hagkerfið saman við t.d. breska hagkerfið sem er svo margfalt, margfalt stærra í sniðum en það hagkerfi sem við búum við. Við búum við sveiflur í okkar hagkerfi vegna þess að auðlindir okkar eru með þeim hætti. Það er ekki vitað fyrir fram hversu mikinn fisk við getum veitt úr sjónum og þess vegna reynum við að hafa stjórn á því með einum eða öðrum hætti, en það er sú tekjulind sem við höfum stólað á og munum stóla á í framtíðinni. Það hlýtur að skipta máli þegar skuldahlutfallið er orðið svona slæmt hversu stöðugt og stórt hagkerfið er. Það verður að takast með í reikninginn. Hreinar skuldir gætu numið um 80% af vergri landsframleiðslu í lok ársins 2009 og þá ber að horfa til þess að þó að það séu eignir þarna á móti, held ég að ekki detti nokkrum manni í hug að selja þær vegna mikilvægis þeirra. Þegar menn líta á sjálfbærni skuldastöðunnar verða menn að horfa til verðmætis útflutnings, innflutnings, lánskjara erlendra lána og ávöxtunar erlendra eigna Íslendinga. Takist ekki að skapa gjaldeyri til að mæta vöxtum og afborgunum verða menn einfaldlega að horfa á leiðir eins og frekari lántökur og jafnvel sölu eigna. Þetta er í rauninni vandamálið sem við blasir, vandamálið sem við þurfum að horfa á hér á næstu árum. Greiðslubyrði af erlendum lánum er þung og hátt hlutfall af vöru- og þjónustujöfnuði og ef fisk- og álverð helst svipað og það er um þessar mundir geta Íslendingar lent í erfiðleikum með að borga af þeim erlendu lánum. Vonandi hækkar álverð og hvað þá fiskverðið og það mun og getur haft jákvæð áhrif, og í því sambandi styð ég heils hugar að í þessu árferði og við þessar aðstæður aukum við fiskveiðikvótann eins og 1. minni hluti leggur hér til. Flutningsmaður 1. minnihlutaálits, Kristján Þór Júlíusson, fór ítarlega yfir þær tölur sem nefndar eru í álitinu. Ég ætla ekki að eyða miklum tíma í það en mig langar til þess að koma inn á þann áherslumun sem er á milli Framsóknarflokksins og ríkisstjórnarinnar annars vegar og Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins hins vegar. Meiri hlutinn leggur til að sækja eigi tekjurnar fyrst og fremst með því að skattleggja tekjur og fjármagnstekjur einstaklinga. Rætt er um að það eigi að gefa sér 123,1 milljarð kr. í stað 143,5 milljarða kr., sem er 20 milljarða kr. lægri fjárhæð en frumvarpið gerði ráð fyrir. Framsóknarflokkurinn telur afar mikilvægt að farið verði miklu betur yfir þær skattatillögur sem ríkisstjórnin hefur lagt fram. Ég er þeirrar skoðunar að það sé mun ráðlegra að vinna með það einfalda skattkerfi sem þjóðin býr við. Það fylgir því mikill kostnaður að auka flækjustigið og fara í jafnstórfelldar breytingar og ríkisstjórnin ætlar að ráðast í núna rétt fyrir jól. Við verðum að taka það með í reikninginn að það eru aðeins 13 dagar síðan ríkisstjórnin lagði fram skattatillögur sínar þó að hún hafi haft um 13 mánuði til að skoða það hvernig hún ætlaði að auka tekjur ríkissjóðs. Við framsóknarmenn höfum sagt að það sé miklu skynsamlegra og einfaldara að halda áfram með það kerfi sem nú er í gangi, flest okkar hafa haldið því fram, og ég er þeirrar skoðunar að það eigi miklu frekar að sækja tekjur með því að hækka tekjuskatt á einstaklinga en gæta jafnframt að þeim sem minna mega sín með því að hækka persónuafsláttinn um leið. Við höfum líka og ég í mínu minnihlutaáliti tekið undir með Sjálfstæðisflokknum um að skattur á séreignarsparnað verði lagður á. Í minnihlutaálitinu kemur fram að hægt sé að ná þar í tekjur upp á 74,6 milljarða, sem er mun meira en ríkisstjórnin hefur lagt til. Sjálfstæðisflokkurinn hefur lagt fram ítarlegar tillögur en við í Framsóknarflokknum teljum að það þurfi að fara betur yfir þær tillögur. Ég er sammála gjörningnum í sjálfu sér, tel reyndar að hægt sé að fara vægar í hann en hér er lagt til og ná fram sama tekjuauka og 1. minni hluti leggur til með því að hækka skattprósentuna og leggja um leið skatt á séreignarsparnað. Ég er þeirrar skoðunar að það sé mun hóflegra og skynsamlegra að fara blandaða leið þarna á milli og halda í það einfalda skattkerfi sem við höfum og að gæta um leið að því að skattleggja ekki allan séreignarsparnaðinn strax heldur skilja eitthvað eftir þar til að útgreiðslu kemur. Í þessu felst fyrirvari minn við álitið fyrst og fremst en ég tek fram eins og aðrir sem hafa talað í þessari fjárlagaumræðu að þetta þarf að skoða ásamt fleiri tillögum. Það hefur í sjálfu sér ekki gefist nægilegur tími til að fara yfir allar þær tillögur sem lagðar hafa verið fram, þótt ekki hefði verið nema um tvo daga að ræða í því sambandi hefði það getað skipt gríðarlega miklu máli. Ríkisstjórnin lagði til í sumar að sóttar yrðu tekjur og gjöld í hinum svokallaða bandormi. Ég held að það verði að gagnrýna það mjög harkalega að við höfum hvergi fengið að sjá það í fjárlaganefnd hvernig til hefur tekist. Það er einfaldlega svo að það átti að nást hagræðing með þeim gjörningi en það kemur hvergi fram, eins og Ríkisendurskoðun hefur ítrekað bent á, hvort þær aðgerðir hafa skilað árangri. Við verðum að hafa í huga að þá ákvað ríkisstjórnin, sem ég gagnrýndi mjög, að skerða tekjur til öryrkja og aldraðra um 3,5 milljarða á næsta ári, og um u.þ.b. 1,5 milljarða á þessu ári. Um leið var líka farið í það að setja hinn svokallaða áfengisskatt en ég held að engum blandist hugur um það núna að sá skattur hefur einfaldlega rýrnað í kjölfarið og er það miður að mínu mati. Ég ætla í ræðu minni að fara yfir þær tillögur sem minni hlutinn leggur til, bæði varðandi gjöld og einnig hvar við teljum að bæta megi í. Áður en ég hef þá umfjöllun, vil ég vekja athygli á því að í tíð fyrri ríkisstjórnar voru sett lög um að persónuafsláttur ætti að hækka í samræmi við verðlag. Þetta eru tillögur sem voru samþykktar m.a. í tíð Framsóknarflokksins. Því til viðbótar samþykkti núverandi ríkisstjórn til lausnar á kjaradeilu á vinnumarkaði að hækka persónufrádrátt um 7.000 kr. í þrem áföngum. Nú hefur fyrsti áfanginn komist til framkvæmda en ríkisstjórnin hefur ákveðið að fella niður annan áfangann en láta þann þriðja sem nemur 2.000 kr. hækkun koma til framkvæmda á næsta ári. Um leið er gefið í skyn að þetta sé ný ákvörðun og alfarið ákvörðun nýju ríkisstjórnarinnar en því verður að halda til haga að það var búið að ákveða þessa hækkun með lögum. Svo er eitt stórt verkefni sem við verðum að ræða að ríkisstjórninni hefur alfarið mistekist að takast á við meginverkefni sitt, að leysa skuldavanda heimilanna. Ég er þeirrar skoðunar að þær ákvarðanir sem hér er verið að taka komi til með að hækka skuldir verulega. Ég tel að þegar ríkisstjórnin heldur að hún hafi leyst einn vandann taki annar við og jafnframt sé hún um leið að ýta vandamálinu á undan sér. Þá verður líka að líta til þess að hækkun skatta veldur verri afkomu fyrirtækjanna í landinu, sem ýtir undir samdrátt í efnahagslífinu og stuðlar að auknu atvinnuleysi. Virðulegi forseti. Fyrsti minni hluti leggur til að aflaheimildir verði auknar. Ég tel að það sé mjög mikilvægt og að sú ákvörðun verði tekin að höfðu samráði við hagsmunaaðila og vísindasamfélagið. Þar erum við að tala um að áætlað útflutningsverðmæti sjávarafurða gæti aukist um 28 milljarða kr. Atvinnutekjur, og þá erum við að tala um fólk sem býr í mörgum tilvikum úti á landi, gætu numið um 9,8 milljörðum kr. og beinar skatttekjur ríkissjóðs gætu numið allt að 3,5 milljörðum kr. Ef við metum áhrif aflaaukningarinnar á landsframleiðslu má þrefalda útflutningsverðmætin, sem gæti samkvæmt þessu aukið landsframleiðsluna um allt að 84 milljarða kr. Þar erum við að tala um gríðarlega mikil veltuáhrif. Ég tel einnig mjög mikilvægt að gerð verði 10% almenn sparnaðarkrafa til stjórnsýslustofnana. Ef við metum saman heildarkostnað á aðalskrifstofum ráðuneytanna kemur í ljós að sparnaðurinn er mismikill. Til að mynda vekur það athygli að þrátt fyrir verkefnaflutning frá heilbrigðisráðuneytinu vaxa heildarútgjöld aðalskrifstofunnar um ríflega 8% á milli ára. Þá leggur 1. minni hluti til að ráðstöfunarfé ráðherra verði afnumið. Þannig mætti spara um 47,3 millj. kr. til viðbótar við það sem meiri hlutinn hefur þegar lagt til. Um leið mætti líka spara risnu og veislur á vegum ráðuneytanna. Það er kannski ágætt að benda á að meðan Alþingi hefur sætt miklum sparnaði - maður finnur það í því vinnuumhverfi sem við alþingismenn búum við - hafa einstakir ráðherrar verið að sanka að sér aðstoðarmönnum, pólitískt skipuðum. Ég held að það sé krafa, ekki bara okkar alþingismanna heldur samfélagsins alls, að ráðherrar taki á sig sömu skerðingu og aðrir. Svo er eitt atriði sem ég tel afar mikilvægt og það er að 1. minni hluti leggur til að Vegagerðinni verði heimilað að nýta óhafnar fjárveitingar frá síðustu áramótum. Þannig verði framlag til vegamála aukið um 4,4 milljarða kr. og síðan verði því varið til mannaflsfrekra framkvæmda um land allt og frekar til smærri verkefna en stærri. Eins og við vitum sem búum úti á landi getur ein lítil aðgerð skipt samfélagið gríðarlega miklu máli, jafnvel þó umfangið sé ekki stórt þegar litið er til alls landsins. Svo er lagt til að sóknaráætlun 20/20 verði felld út. Þegar fjárlaganefndarmenn fóru að grennslast fyrir um hvað þessi sóknaráætlun stæði fyrir, er það nú verulega á huldu. Hún hefur aldrei verið kynnt fyrir fjárlaganefnd. Þarna er um að ræða 25 millj. kr. sem forsætisráðuneytið ætlaði sér til að deila út til einhverra óskilgreindra verkefna, en lagt er til að það verði sparað. Það eru mörg önnur brýn verkefni sem mér gefst ekki tækifæri til að fara hér yfir eins og það að við leggjum til að það verði aukið fjármagn til jöfnunar á námskostnaði, þannig að nemendum sem þurfa að fara langt í skóla verði áfram gert það kleift. Við leggjum einnig til að það komi fjármunir í húshitunarkostnað, ég held að það komi bændum sérstaklega til góða. Eins og ég hef rakið í ræðu minni er mikill meiningarmunur á því verklagi sem stjórnarandstaðan hefði viljað viðhafa innan fjárlaganefndar og það er líka mikill meiningarmunur á því hvar menn ætla að sækja tekjurnar, það er ekki endalaust hægt að ganga í vasa almennings eða einstaklinga. Ég tel að það verði að skoða vel að skattleggja séreignarsparnaðinn og við framsóknarmenn leggjum því til 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirferðina. Nokkur atriði vöktu upp spurningar hjá mér og langar mig að beina þeim til hv. þingmanns. Það er í fyrsta lagi þegar hann kemur inn á skattamálin og fer að fjalla um skattatillögur ríkisstjórnarinnar í upphafi ræðu sinnar og talar um hversu vinstri sinnaður hann er og annað í þeim dúr, sem er vel. Hann talar einnig um að ekki beri að festast í skotgröfum. Ég ætla ekki að gera það en það liggur fyrir í mínum huga að margar af þeim skattalækkunum sem farið var í hér á þenslutíma voru ekki réttar. Því langar mig að beina þeirri spurningu til hv. þingmanns hvort hann telji ekki eðlilegt sem vinstri sinnaður maður að þær skattatillögur sem nú liggja fyrir, til að mynda varðandi þrepaskatt, þar sem þeim sem lægst launin hafa er hlíft og tillögur varðandi hærri fjármagnstekjuskatt með frítekjumarki þar sem þeim sem minnst hafa er hlíft - hvort hann er ekki fylgjandi slíkum aðgerðum þar sem hann titlar sig vinstri mann. Það vakti síðan nokkra furðu mína, ef ég á að vera hreinskilinn, þegar hann fer að tala um að þeir hafi alla tíð boðist til þess að aðstoða við fjárlagagerðina. Eins og þetta blasti við mér - og það er kannski vitleysa, ég er nýr þingmaður - virtist mér á öllum stigum málsins vera kallað eftir hugmyndum frá minni hlutanum og öðru þvíumlíku. Þá sá hv. þingmaður ekkert sem hann vildi koma inn í þessa vinnu. Ég var svo með spurningar sem ég kem inn á í seinna andsvarinu. Tíminn leyfir það ekki núna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Ég er framsóknarmaður, svo að það sé á hreinu, og tel mig ekki vinstri sinnaðan nema þegar kemur að velferðarkerfinu. Ég er ekki sammála Sjálfstæðisflokknum og einhverjum innan Samfylkingarinnar um að við eigum að fara í að einkavæða það kerfi. Ég held að hið opinbera eigi að standa undir því þannig að það verði opið öllum óháð efnahagsstöðu og búsetu. Það er minn skilningur. Þegar kemur að atvinnulífinu er ég hins vegar töluvert lengra til hægri en hv. þingmaður sem spurði mig þessara spurninga. Ég er ekki sammála þeim tillögum sem hér er farið út í. Ég tel þær fyrir það fyrsta vera of flóknar. Ég tel ekki ráðlegt á þessum tímum að við séum að flækja einfalt skattkerfi. Ég er einnig ósammála þeirri fullyrðingu að verið sé að gæta að þeim sem hafa það hvað verst í samfélaginu. Ég veit ekki betur en einnig sé verið að leggja skatt á það ágæta fólk. Ég hefði talið að hægt hefði verið að leysa vanda þess á einfaldari og betri hátt en lagt er til. Þó að ég sé þeirrar skoðunar og hafi verið að einhvers konar hátekjuskattur ætti rétt á sér má hann ekki vera það lágur að hann ráðist að millitekjufólki. Í því árferði sem við búum við gagnrýni ég þá ríkisstjórn sem nú er við völd fyrir að ætlast til þess að millistéttin í landinu, venjulegt fólk, ungt fólk sem hefur verið að koma sér þaki yfir höfuðið, eigi að bera allar byrðar fjármálahrunsins. Þó að menn telji að eitthvað skili sér með því að leggja auknar álögur á þá sem 

Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmaður veit lækkuðu skattar hér - hann talar um einfalt skattkerfi og það hefur einfaldlega valdið því að við höfum verið að hlífa þeim sem mestar hafa tekjurnar á kostnað þeirra sem hafa lægri tekjur. Þetta veit hv. þingmaður og algjör óþarfi að ræða það neitt frekar. Það er annað sem kom mér á óvart við að sjá hv. þingmann á þessu nefndaráliti. Hann fjallar hér um Sjálfstæðisflokkinn og Samfylkinguna, að þessir flokkar hafi aðhyllst hægri stefnu og einkavæðingu og annað þvíumlíkt, en nú liggur ljóst fyrir að í nefndaráliti minni hluta fjárlaganefndar, 1. minni hluta, er á engan hátt nokkur gagnrýni á Alþjóðagjaldeyrissjóðinn eða þann bratta niðurskurð sem nú er í gangi. Þvert á móti er í nefndarálitinu gagnrýni á að heldur hafi verið dregið úr þessum bratta niðurskurði, einmitt til þess að verja heilbrigðiskerfið, menntakerfið og grunnstoðirnar. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann hver hans skoðun sé varðandi þennan bratta niðurskurð og hvort hann sé sammála því sem kom fram í nefndarálitinu sem hann sjálfur er á - gagnrýni á að dregið hafi úr niðurskurðinum á milli 1. umr. og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég velti því oft fyrir mér þegar maður tekur þátt í hinu pólitíska harki hvort maður eigi að hrósa þeim sem kemur fram og segir: Ég ætla að skera svona hrikalega niður. Sami maður segir svo síðar: Sjáðu, ég ætla að taka til baka mína fyrri ákvörðun. Ég gagnrýni þann harkalega niðurskurð sem á sér stað.  Ég hef gagnrýnt Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og ég hef sagt að vera hans hér á landi sé landi og þjóð ekki til sóma, hvað þá þeirri ríkisstjórn sem hér er. 

Forseti. Formaður fjárlaganefndar hefur farið í ítarlegu máli yfir þær breytingar sem gerðar hafa verið á frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2010 frá því það var lagt fram hér á Alþingi í byrjun október sl. Frumvarpið ber skýr merki þeirra efnahagslegu erfiðleika sem við eigum við að stríða, eins og gefur að skilja. Það er einnig skýrt í frumvarpinu og málum því tengdu sem rædd verða hér á Alþingi samhliða frumvarpinu að farið verður inn á nýjar brautir við að afla ríkissjóði tekna þar sem leitast verður við að auka jöfnuð og sanngirni í skattheimtu, en okkur hefur borið verulega af þeirri braut á undanförnum árum. Sömuleiðis verður leitað nýrra leiða við að draga saman í útgjöldum ríkisins þar sem sömu markmið verða höfð að leiðarljósi, þ.e. að auka jöfnuð, verja störf og þjónustu sem mest má og gæta sanngirni gagnvart íbúum landsins. Líkt og áður hefur komið fram setja ríkisstjórnarflokkarnir sér það markmið að annað og betra vinnulag verði viðhaft við stjórn ríkisfjármála en oft hefur verið og efla eftirlitshlutverk fjárlaganefndar með framkvæmd fjárlaga sem og að fela þeim stofnunum sem með slíkt hlutverk fara, víðtækara hlutverk. Ekki er vanþörf á eins og hefði betur fyrr verið gripið til slíkra vinnubragða, eins og fjölmörg dæmi sýna. Eins og ég sagði hefur formaður fjárlaganefndar farið í ítarlegu máli yfir breytingar sem gerðar hafa verið á frumvarpinu frá því að það var lagt hér fram í haust. Ég sé ekki ástæðu til að fara í það sem slíkt eða endurtaka það sem áður hefur komið fram en mun fjalla um frumvarpið út frá öðru sjónarhorni. Í nýrri skýrslu Ríkisendurskoðunar til Alþingis um endurskoðun ríkisreiknings er fjallað á ítarlegan hátt um þátt Seðlabankans í efnahagshruninu sem varð hér á síðasta ári sem og aðgerðum og/eða aðgerðaleysi stjórnenda bankans í aðdraganda hrunsins. Þar kemur fram m.a. að langtímaskuldbindingar ríkissjóðs tvöfölduðust ríflega á síðasta ári og munaði þar mestu um 270 milljarða yfirtöku ríkissjóðs á veðlánum Seðlabanka Íslands. Seðlabankinn varð fyrir gífurlegu tjóni á árinu 2008 vegna ótryggra lána sem námu í árslok alls 345 milljörðum króna. Tap bankans af þessum sökum, sem var afskrifað strax í upphafi, nam um 75 milljörðum en ríkissjóður lagði bankanum til 270 milljarða kr. í formi skuldabréfs til að forða honum frá gjaldþroti. Í lögum um Seðlabanka er skýrt kveðið á um skyldur hans og meginhlutverk við stjórn efnahagsmála hér á landi, eins og segir í lögunum með leyfi forseta: „Seðlabanki Íslands skal sinna viðfangsefnum sem samrýmast hlutverki hans sem seðlabanka, svo sem að varðveita gjaldeyrisvarasjóð og að stuðla að virku og öruggu fjármálakerfi, þ.m.t. greiðslukerfi í landinu og við útlönd.“ Að mínu viti er augljóst að stjórnendur bankans hafa brugðist skyldum sínum hvað þetta varðar. Seðlabankinn stóð ekki vaktina, hann lengdi í taumnum þegar herða þurfti á og brást því hlutverki sínu að stuðla að virku og um leið öruggu fjármálaumhverfi eins og bankanum er þó skylt að gera lögum samkvæmt. Eins og áður segir yfirtók ríkissjóður kröfur Seðlabankans vegna veðlána fjármálafyrirtækja til að forða honum frá gjaldþroti. 175 milljarðar voru afskrifaðir strax í upphafi en ríkissjóður afhenti bankanum síðan skuldabréf að upphæð 270 milljörðum kr. til að loka málinu. Þess ber að geta að hér er um að ræða verðtryggð skuldabréf sem bera að auki 2,5% vexti sem eru umtalsvert óhagstæðari kjör en á öðrum lánum sem hafa verið til umræðu hér á Alþingi á undanförnum vikum og mánuðum. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar segir m.a. um aðkomu Seðlabankans að hruninu með leyfi forseta: „Seðlabankinn leit á það sem lögbundið hlutverk sitt að veita innlendum fjármálastofnunum lausafjárfyrirgreiðslu eins og seðlabankar annarra ríkja voru að gera. Í samræmi við þetta veitti bankinn innlánsstofnunum umtalsverð veðlán. Fram hefur komið af hálfu forsvarsmanna bankans að hann taldi sér ekki heimilt að draga úr vexti bankakerfisins. Seðlabankinn sé „banki bankanna‘‘ og eigi að sjá fjármálakerfinu fyrir lausafé til skamms tíma.“ Ríkisendurskoðun heldur síðan áfram og segir, með leyfi forseta: „Hins vegar liggur fyrir að ekkert hámark var á lánveitingunum svo lengi sem tryggingar voru veittar fyrir þeim.“ Í fréttum Sjónvarpsins föstudaginn 11. desember sl. bætir ríkisendurskoðandi því við að það hafi svo ekki verið fyrr en svo seint sem í ágúst á síðasta ári, nokkrum vikum fyrir hrunið, að Seðlabankinn herti kröfur sínar um veð í þeim bréfum sem kölluð hafa verið „ástarbréf“ og urðu bankanum að lokum að falli. Ef fyrr hefði verið brugðist við fyrirsjáanlegum erfiðleikum af hálfu Seðlabankans, að mati ríkisendurskoðanda, hefði tjón Íslands orðið mun minna. Meðal annars er í því sambandi fjallað með gagnrýnum hætti um þau viðskipti þegar hinir föllnu bankar öfluðu sér lausafjár með lánum frá minni fjármálafyrirtækjum sem síðan fengu lán hjá Seðlabankanum með veði í hinum ótryggu bréfum. Um þann hluta segir m.a. í skýrslu Ríkisendurskoðunar, með leyfi forseta: „Spyrja má hvers vegna Seðlabankinn brást ekki fyrr við þessum „leik‘‘ bankanna og herti kröfur um veð gegn lánum til minni fjármálafyrirtækja.“ Það vekur ekki síður athygli að ríkisendurskoðandi gerir einnig ráð fyrir því að rannsóknarnefnd Alþingis sé nú þegar að rannsaka þátt Seðlabankans í efnahagshruninu og því megi búast við því að skýrsla nefndarinnar upplýsi enn frekar en áður hefur verið gert um ábyrgð stjórnenda Seðlabankans hvað þetta varðar. Það er einnig rétt að vekja athygli á því að Ríkisendurskoðun telur að tap þjóðarinnar á Seðlabanka sínum verði meira en búast má við að verði vegna Icesave-ósómans sem ræddur hefur verið hér á Alþingi mánuðum saman. Það kom svo fram hér á Alþingi morgun í máli hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra að fall Seðlabanka Íslands hafi verið stærsti einstaki þátturinn í falli bankanna á Íslandi. Í því ljósi er áhugavert að velta því fyrir sér hvers vegna vægi falls Seðlabankans í umræðunni um efnahagshrunið á Íslandi er svo léttvægt sem það hefur verið í samanburði við Icesave-málið, svo dæmi sé tekið. Fall Seðlabankans hefur nú þegar valdið gífurlegum skakkaföllum í efnahagslífi þjóðarinnar og eru þó ekki öll kurl enn komin til grafar hvað það varðar. Þó að málefni Seðlabanka Íslands snerti ekki með beinum hætti gerð fjárlaga hverju sinni er staðan nú samt sem áður sú að fall bankans hefur haft miklar afleiðingar fyrir íslenskt efnahagslíf og þar með fjárhag ríkisins. Það er af einnig full þörf á því að vekja athygli á þessum þætti í skýrslu Ríkisendurskoðunar við umræðu um fjárlög ársins 2010. Fleiri dæmi mætti einnig tína til af sama meiði sem sýna að full þörf er á að endurskoða leikreglurnar við fjármálastjórn ríkisins og stofnana þess. Skýrsla Ríkisendurskoðunar er áminning um að við þurfum að tileinka okkur ný vinnubrögð á nær öllum sviðum efnahagslífsins og að herða þarf á regluverki um fjármálaviðskipti hér á landi líkt og þegar er byrjað að gera. Seðlabanki Íslands er þar ekki undanskilinn frekar en aðrar stofnanir. Nú þegar okkur er að takast að koma landinu fyrir vind eftir hrunið er þörf á að endurskoða vinnulagið við efnahagsstjórnina með opnum huga og með það að markmiði að ná betri og varanlegri árangri en við höfum gert hingað til. Um það hljóta allir að vera sammála. Lausatök í ríkisfjármálum heyra nú vonandi sögunni til og slíkt vinnulag verður vonandi hér eftir til eilífðar falið á sama ruslahaug sögunnar, eins og allt of margt annað sem reynslan á nú að hafa kennt okkur að hefði betur verið gert með öðrum hætti en reyndin er. Eins og fram hefur komið er það álit fjárlaganefndar að vanda þurfi enn frekar en hingað til allan undirbúning að gerð fjárlaga. Fjárlaganefnd verður að sinna betur eftirlitshlutverki sínu en verið hefur og ráðuneyti og stofnanir ríkisins verða að gæta enn meira aðhalds í rekstri en hingað til. Eins og fram kom í ræðu formanns fjárlaganefndar, hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, hér fyrr í umræðunni er ætlunin er að setja á fót vinnuhóp innan nefndarinnar sem ætlað verður að fara yfir hugmyndir og ábendingar um hvernig gera megi betur á þessu sviði. Efla þarf starfsemi þeirra stofnanna sem hafa það hlutverk að hafa eftirlit með rekstri ríkisins og einstakra stofnana þess. Gera verður meiri kröfur en hingað til hefur verið gert til þeirra sem höndla með fjármál ríkisins og auka verður ábyrgð þeirra sem hafa með höndum rekstur á vegum ríkisins. Öllum lausatökum verður að linna ef við ætlum okkur á annað borð að læra af reynslunni og feta okkur inn á aðrar og tryggari brautir en við höfum verið á. Við gerð næstu fjárlaga verðum við vonandi búin að móta okkur nýjar, betri og skilvirkari leiðir við að vinna að fjármálum ríkisins en hingað til hafa viðgengist. Það er full þörf á því, um það hljóta allir þingmenn að vera sammála. Forseti. Í áliti Ríkisendurskoðunar á framkvæmd fjárlaga 2009, þ.e. fyrstu átta mánuði ársins, er m.a. fjallað um það frumvarp sem hér er til umræðu. Þar segir m.a. af því tilefni, með leyfi forseta: „Ríkisendurskoðun hefur á undanförnum árum margítrekað þá skoðun sína að fjáraukalög, eins og þeim hefur alla jafna verið beitt hér á landi, dragi verulega úr aga í fjármálum ríkisins. Nægir í þessu sambandi að benda á skýrslur um framkvæmd fjárlaga ársins 2006 og 2007.“ Ríkisendurskoðun heldur áfram, með leyfi forseta: „Á undanförnum áratugum hafa fjárheimildir stofnana almennt hækkað í fjáraukalögum ólíkt því sem nú er útlit fyrir þegar til stendur að lækka þar fjárheimildir fjölmargra stofnana. Reglan hefur hingað til verið sú að þegar ráðuneyti hafa látið í ljós vilja til að auka fjárveitingar stofnana í fjáraukalögum hafa forstöðumenn þeirra alla jafna ekki gripið í taumana þótt rekstur færi fram úr heimildum. Þannig hefur viðbótarheimildum í raun verið ráðstafað fyrir fram, þ.e. áður en þær hlutu samþykkis Alþingis. Nú þegar til stendur að lækka fjárheimildir stofnana hefur orðið vart við tregðu hjá forstöðumönnum að bregðast við því fyrir fram á sama hátt. Þá er vísað til þess að Alþingi hafi samþykkt breytingar og því sé ekki hægt að ætlast til þess að unnið sé eftir þeim.“ Ríkisendurskoðun talar hér með skýrum og afdráttarlausum hætti um þau lausatök sem verið hafa á ríkisfjármálum síðustu árin og reyndar áratugina, eins og komist er að orði í áliti Ríkisendurskoðunar. Með þessu vill Ríkisendurskoðun vekja athygli á því að sá losarabragur sem greinilega hefur verið í fjármálum ríkisins á mörgum undanförnum árum að mati stofnunarinnar, verði að linna og sömuleiðis er hér um að ræða brýningu af hálfu Ríkisendurskoðunar til Alþingis um að gera betur. Áminning Ríkisendurskoðunar á að vera okkur hvatning til að gera betur en verið hefur og við eigum að taka henni sem sameiginlegri áskorun um að koma þessum málum í betri farveg. Ríkisendurskoðun kemst að þeirri niðurstöðu í áliti sínu á framkvæmd fjárlaga fyrstu átta mánuði yfirstandandi árs að fagna beri þeim áherslum sem fram koma nú við stjórn efnahagsmála sem að áliti Ríkisendurskoðunar fela í sér skýr skilaboð til framkvæmdarvaldsins um að taka beri rekstrarvanda ríkisins föstum tökum. Ríkisendurskoðun hefur farið yfir forsendur tekjuáætlunar fjármálaráðuneytisins frá því í sumar og sér ekki ástæðu til að ætla annað en að þær eigi að geta gengið eftir. Það kemur sömuleiðis fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að ljóst sé að stjórnvöldum hafi tekist að fylla í það gat sem um mitt ár leit út fyrir að yrði á tekjuhliðinni og rúmlega það, eins og segir í áliti stofnunarinnar. Ríkisendurskoðun bendir einnig á að þó að útlit hafi verið á því eftir fyrstu átta mánuði ársins að skattbreytingar þær sem ráðist var í sl. sumar muni ekki skila sér sem skyldi, hafi þær forðað því að tekjur hafi dregist jafnmikið saman og búist var við. Það er álit Ríkisendurskoðunar að þar á bæ hafi vaknað vonir um að vænta megi betra vinnulags við stjórn ríkisfjármála en verið hefur og flestir ættu að vera sammála um að megi taka jákvæðum breytingum. Nú strax í byrjun næsta árs þarf að fara fram opin og frjó umræða hér á Alþingi, í stofnunum ríkisins og meðal starfsfólks og sem víðast um það hvernig fjárlagagerðinni verður háttað í framtíðinni. 
             Síðast í dag var haldinn blaðamannafundur á vegum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hér á landi sem fór þar yfir stöðu ríkisfjármála hér á undanförnum missirum. Þar kemur fram að það er sameiginleg niðurstaða Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og stjórnvalda að efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar hafi leitt til þess að efnahagssamdráttur og atvinnuleysi er minna en gert var ráð fyrir í upphafi. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sér ástæðu til að fagna þeim áfanga sem náðst hefur við endurreisn efnahagslífsins. Fjárlög síðasta árs voru unnin við óvenjulegar aðstæður, svo ekki sé fastar að orði kveðið og ástæðulaust að gera lítið úr því. Efnahagshrunið leiddi til þess að þá nýframlagt frumvarp til fjárlaga varð nánast í einni svipan að úreltu plaggi sem þurfti að endurvinna að stórum hluta á stuttum tíma áður en hægt var að afgreiða það endanlega frá Alþingi. Frumvarpið varð síðan að lögum hér á Alþingi án mótatkvæða, eftir því sem ég best veit, sem ber vitni um að allir þingmenn hafi gert sér vel grein fyrir þeim alvarleika sem við landsmönnum blasti á þessum tíma. Það er því að nokkru leyti eðlilegt að ekki hafi allt gengið eftir sem ætlað var í fjárlögum ríkisins fyrir yfirstandandi ár og margt farið á annan veg. Í þeim lögum var m.a. gert ráð fyrir að halli á ríkissjóði yrði 153 milljarðar króna en fljótlega kom í ljós að hér var um verulegt vanmat að ræða. Í febrúar 2009, tæpum tveim mánuðum eftir samþykkt fjárlaga, var ljóst að það stefndi í enn meiri hallarekstur en gert hafði verið ráð fyrir. Þá leit út fyrir að halli á ríkissjóði á yfirstandandi ári yrði allt að 20 milljörðum meiri en fjárlög ársins gerðu ráð fyrir. Endurskoðun ríkisfjármála í maí sl. sem var gerð í samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn benti til enn vaxandi halla á ríkissjóði. Var sýnt að ef ekki yrði gripið í taumana yrði halli ríkissjóðs tugum milljörðum meiri í ár en áætlað var og stefndi í enn frekara og óviðráðanlegra tap ef ekkert yrði að gert. Strax eftir að ný ríkisstjórn var mynduð í sl. vor hófst mikil vinna við endurskoðun ríkisfjármála sem hafði það að markmiði að stöðva síaukinn halla á rekstri ríkisins. Afrakstur þeirrar vinnu birtist síðan í skýrslu um jöfnuð í ríkisfjármálum sem kynnt var á Alþingi. Í þeirri skýrslu kom fram áætlun þar sem dregin voru saman þau markmið í ríkisfjármálum sem íslensk stjórnvöld hafa einsett sér að ná á komandi árum og unnin hafa verið í samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þau miða að því að koma á jafnvægi og stöðugleika í ríkisfjármálum og þjóðarbúskapnum og þar með að skapa forsendur fyrir nýja uppbyggingu í efnahags- og atvinnulífi. Aðgerðir sumarsins gerðu ráð fyrir því að samdráttur í rekstri ríkisins ásamt nýjum tekjum mundi skila ríflega 20 milljörðum í ríkissjóð og koma þannig í veg fyrir frekari hallarekstur en orðinn var. Samkvæmt því sem Ríkisendurskoðun hefur komist að og samkvæmt þeirri niðurstöðu sem varð af fréttamannafundi Alþjóðgjaldeyrissjóðsins fyrr á þessum degi hefur árangurinn náðst að mestu leyti eins og til var ætlast. Til að ná þessum árangri var m.a. ákveðið að ráðast í breytingar á skattkerfinu með það í huga að styrkja það jafnframt því að gæta meiri sanngirni í skattlagningu en áður. Breytingarnar eiga að verða til þess að jafnræðis sé gætt betur í skattlagningu og að skattbyrðin dreifist með eins sanngjörnum hætti og mögulegt er. Þar fyrir utan á með skattbreytingunum að ná meiri jöfnuði í tekjudreifingu í þjóðfélaginu og tryggja betur félagslegt öryggi. Einnig verður fetað inn á nýjar brautir við að tryggja þjóðinni sem mestan hlut í arði af nýtingu auðlinda hennar. Í stuttu máli má segja að aðgerðir sumarsins hafi tekist að mestu eða öllu leyti, eins og ítrekað hefur verið af hálfu Ríkisendurskoðunar og nú síðast af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Með aðgerðum sumarsins voru lagðar línur varðandi ríkisfjármálin næstu árin og með þau markmið í huga var unnið að gerð frumvarpsins til fjárlaga ársins 2010 sem hér er til umræðu. Vissulega má segja að ef gripið hefði verið til kraftmeiri aðgerða í rekstri ríkisins strax í upphafi árs 2009 hefði mátt ná meiri og betri árangri en um það er ekki að ræða. Pólitískt ástand hér á landi gaf á þeim tíma kannski ekki mikið færi á að koma í framkvæmd nauðsynlegum aðgerðum eða að ná árangri í þeim efnum. Það breytir því þó ekki að okkur hefði vegnað mun betur fyrr á árinu ef fyrr hefði verið gripið í taumana. Forseti. Það vakti hjá mér undrun við gerð fjárlagafrumvarpsins, sem ég kem nú að í fyrsta skipti, hve illa leiknar margar stofnanir ríkisins virðast vera og hve veikar þær fjárhagslegu stoðir eru sem bera velferðarkerfið okkar uppi. Sama á við um fjölbreytt starf og rekstur annarra aðila um land allt sem haldið hafa úti starfsemi sinni í samstarfi eða samvinnu við ríkið. Má þar nefna margvíslega starfsemi í félags- og velferðarmálum, í menningar- og listalífi og nánast hvert sem litið er. Þegar á reyndi virðast fjárhagslegar stoðir samfélagsins bæði hafa verið veikar og fúnar og varla nægilega styrkar til að bera uppi þá þjónustu sem við ætluðumst til að fá. Þá kom í ljós að hvergi virtist hafa verið borð fyrir báru, boginn var spenntur til hins ýtrasta og hvergi mátti út af bregða til að illa færi. Það er því von að spurt sé hvað hafi orðið um allt góðærið, hvað hafi orðið um alla peningana sem virtust flæða hér um götur og stræti landsins um langan tíma. Hvernig stendur á því að okkur, þessari ríku og vel menntuðu þjóð, tókst ekki betur til en svo að í stað þess að treysta grunninn, efla innviðina, styrkja stoðirnar betur en við gerðum, lítur út fyrir að við höfum sóað þjóðarauðnum að mestu og safnað meiri skuldum en nokkru sinni í sögu lýðveldisins? Kannski er niðurstaðan sú að við höfum ekki efni á því að halda uppi þeirri þjónustu sem við teljum okkur þurfa á að halda, að við stöndum ekki undir því að reka menntakerfi, heilbrigðiskerfi og félagslega þjónustu með þeim hætti sem höfum verið að reyna að gera fram til þessa. Það verður þá líka svo að vera og við þurfum að laga okkur að raunverulegri getu okkar í stað þess sem okkur langar til að gera en getum ekki staðið undir. Vonandi verður þessi sára reynsla til þess að við, öll sem eitt, náum að læra af henni og munum hér eftir forgangsraða upp á nýtt og byggja á því sem við eigum og getum, byggja á traustu bjargi í stað þess sem að fara að ráðum þess heimska manns sem reisti hús sitt á sandi. Í verkefnaskrá ríkisstjórnar Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs segir m.a., með leyfi forseta: „Félags- og tryggingamálaráðuneytinu og fjármálaráðuneytinu verður falið að meta sérstaklega áhrif efnahagsástandsins á stöðu kynjanna. Ríkisstjórnin er einhuga um að við endurreisn íslensks efnahagslífs og uppbyggingu faglegra stjórnunarhátta verði jafnrétti kynjanna haft að leiðarljósi.“ Hinn 10. febrúar sl. samþykkti ríkisstjórnin síðan í samræmi við framangreinda yfirlýsingu að setja á fót vinnuhóp til að meta áhrif efnahagsástandsins á stöðu kynjanna og var þáverandi félags- og tryggingamálaráðherra falið að skipa í hópinn. Í vinnuhópinn, sem gengur undir nafninu „jafnréttisvaktin“, voru skipaðir fulltrúar frá félags- og tryggingamálaráðuneyti, fjármálaráðuneyti, heilbrigðisráðuneyti, Jafnréttisráði og Jafnréttisstofu. Í áfangaskýrslu jafnréttisvaktarinnar, sem kynnt hefur verið í ríkisstjórn, er lögð áhersla á mikilvægi þess að stjórnvöld hafi ávallt jafnréttis- og kynjasjónarmið að leiðarljósi við alla ákvarðanatöku. Jafnframt er lögð áhersla á að áhrif á stöðu kynjanna verði metin við allar ákvarðanir stjórnvalda, sérstaklega við allar breytingar í rekstri hjá hinu opinbera og í atvinnuskapandi aðgerðum. Efla verði hlutverk jafnréttisfulltrúa ráðuneytanna sem snúa að því að vakta áhrif efnahagsþrenginga og að lokum en ekki síst að tekin verði upp aðferðafræði kynjaðrar hagstjórnar við fjárlagagerð. Í lok apríl 2009 skipaði fjármálaráðherra verkefnisstjórn um stefnumótun og undirbúning að kynjaðri hagstjórn og fjárlagagerð í samræmi við áður nefnd áform ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum. Samkvæmt erindisbréfi verkefnisstjórnarinnar er hlutverk hennar að vinna álit og tillögur um aðgerðir til að innleiða leikreglur kynjaðrar fjárlagagerðar. Vinna verkefnisstjórnarinnar er þegar hafin en hins vegar er ljóst er að kynjuð fjárlagagerð krefst mikils undirbúnings og verður ekki komið á nema í áföngum. Markmiðið er að við gerð fjárlagafrumvarps ársins 2011 verði fyrsta skrefið stigið við innleiðingu kynjaðrar fjárlagagerðar á Íslandi á grundvelli tillagna frá verkefnisstjórninni. Kynjajafnrétti er einn af hornsteinum þess þjóðfélags sem við viljum byggja. Í þeim anda eru nú í fyrsta sinn sett fram þau markmið að kynjasjónarmið verði höfð að leiðarljósi við gerð fjárlaga. Um þetta segir m.a. í fjárlagafrumvarpi því sem við ræðum hér, með leyfi forseta: „Við ákvarðanir um útgjaldaramma til næstu fjögurra ára verði lögð áhersla á samstöðu um brýn velferðarverkefni, verndun starfa, kynjajafnrétti og áhrif á byggðirnar. Kynjuð hagstjórn verður höfð að leiðarljósi við fjárlagagerð og efnahagsstjórn. […] Brýnt er að verja störf samhliða því sem gripið verði til aðgerða til að störfum fjölgi. Allar aðgerðir taka mið af ólíkri stöðu kynjanna og mismunandi áhrifum á byggðir landsins. […] Áhrif kvenna í endurreisninni verði tryggð. Því mun ríkisstjórnin beita sér fyrir því að jafna hlutfall kynjanna á öllum sviðum samfélagsins og grípa til sértækra aðgerða sé þess þörf. Jafnframt verði kynjasjónarmið höfð að leiðarljósi í aðgerðum til atvinnusköpunar svo þær gagnist bæði körlum og konum með fjölbreyttan bakgrunn.“ Kynjuð fjárlagagerð verður ekki unnin af hópi sérfræðinga heldur verður hún á hendi þeirra sem eru að vinna frá degi til dags við útfærslu og innleiðingu á opinberri stefnu. Stærstur hluti verksins verður þannig unninn af kjörnum fulltrúum, embættismönnum og öðrum starfsmönnum. Kynjuð hagstjórn og fjárlagagerð er afar metnaðarfullt verkefni sem kallar á umbyltingu í hugsun og verki. Hún felur í sér að fleiri hagsmunaaðilar komi að hinu eiginlega fjárlagaferli en hingað til, sem aftur felur í sér endurskipulagningu út frá jafnréttissjónarmiðum. Áður en lagt er af stað í þá vegferð að taka upp kynjaða hagstjórn verða aðilar að gera sér ljósa grein fyrir því að verkefnið kallar á mikla vinnu og í flestum tilvikum á breytt skipulag hjá þeim aðilum sem að ferlinu koma. Því skiptir öllu að faglega sé staðið að undirbúningi að slíku verkefni og að skrefin sem tekin verða í fyrsta áfanga verði hæfilega stór. Nú má örugglega og með góðum rökum halda því fram að betur hefði mátt takast til á þessu sviði við gerð þess frumvarps sem við ræðum hér en raunin er. Það verður að segjast eins og er að vinna við gerð fjárlagafrumvarpsins hefur að þessu sinni sem oftast áður verið unnin af körlum að miklum meiri hluta  Á því eru margar skýringar sem ég ætla ekki að fara út í hér en ég vil hins vegar vekja athygli á því að með því frumvarpi sem við ræðum hér er verið að reyna að feta inn á nýjar brautir og það mun taka tíma að ná árangri á þessu sviði. Hver sá tími verður er undir okkur sjálfum komið, þingmönnum og ráðherrum. Við skulum heita okkur því að ná fljótt og vel árangri sem við getum verið stolt af og í leiðinni að auka jöfnuð í þjóðfélaginu sem skilar okkur öllum að lokum betri lífsskilyrðum. Fjárlagagerð og efnahagsstjórn snertir alla landsmenn með beinum eða óbeinum hætti. Efnahagslíf þjóðar hefur áhrif á líf íbúanna, jafnt konur sem karla, og það er þekkt að efnahagsþrengingar koma oftast næst verr niður á konum en körlum. Ég er þess fullviss að ef aðkoma beggja kynja að efnahagsstjórn landa heimsins á síðustu árum hefði verið jafnari en raunin er, værum við ekki að glíma við vanda af þeirri stærðargráðu sem við erum þó að slást við í dag. Það er því brýn nauðsyn að mínu mati að við gerum betur og að við hættum ekki fyrr en fullur jöfnuður hefur náðst á þessum sviðum. Ég ætlast til þess að þegar í upphafi næsta árs verði jafnréttisvaktin virkjuð til að rýna fjárlagagerðina sem við ræðum hér með markmið ríkisstjórnarinnar í huga og að fljótlega á næsta ári liggi fyrir álit hópsins á því hvernig til hefur tekist og þá jafnframt hvernig gera megi betur. Forseti. Fjárlög hvers árs fela ekki aðeins í sér krónur og aura, hvernig peningum er ráðstafað til ólíkra verkefna, þó að augu flestra beinist skiljanlega að þessum þætti, jafnmikilvægur og hann er. Fjárlög fela líka í sér stefnumörkun, skilaboð um það í hvaða átt Alþingi vill leiða þjóðina, að hverju skuli stefnt í hverjum málaflokki fyrir sig og hvernig leysa skuli þau vandamál sem við er að glíma hverju sinni. Fjárlög hvers árs eiga að fela í sér fyrirheit um framtíðina um það hvers konar samfélag við viljum skapa hér og búa í. Að mínu viti er að finna slík fyrirheit í því frumvarpi sem við ræðum hér í dag.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður sagði að nú yrðu tekin upp ný vinnubrögð og niðurskurðurinn mundi verða sanngjarn gagnvart öllum íbúum landsins. Því langar mig að spyrja hv. þingmann út í það að nú er verið að skerða þrjár heilbrigðisstofnanir úti á landsbyggðinni mjög mikið, á Blönduósi um 10,1%, á Sauðárkróki um 8,9% og á Patreksfirði um 8,7%. Á sama tíma og þetta er gert er 8,4% bætt við skrifstofukostnaðinn á aðalskrifstofu heilbrigðisráðuneytisins þó svo að það sé búið að færa til verkefni þar, sem eru sennilega um 20 milljarðar, yfir í félagsmálaráðuneytið. Kallar hv. þingmaður það sanngjarnt að gera þetta með þessum hætti, að skerða þjónustu við sjúklinga úti á landsbyggðinni en auka hér við skrifstofustörfin í Reykjavík? Er það sanngirnin sem þessi nýja ríkisstjórn boðar? Hv. þingmaður ræddi mikið um Ríkisendurskoðun, þá ágætu stofnun. Svo kemur fram í áliti Ríkisendurskoðunar við gerð fjárlaga núna 2010 að sú stofnun hefur miklar áhyggjur af þeim skattstofnum sem nú verið er að leggja mikla skatta og byrðar á, að það sé ekki til sá tekjuslaki í kerfinu sem reiknað er með að sé þar. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að skattstofnarnir séu það veikir að þær skattahækkanir sem fram undan eru muni ekki skila tilætluðum árangri? Það kom líka í ljós núna á haustdögum þegar Ríkisendurskoðun fór yfir hvað hefði gerst við þær breytingar sem urðu í svokölluðum bandormi, að tekjur höfðu ekki skilað sér eins og búist var við. Vaxtagjöldin vega þó upp á móti en það kemur í veg yfir að tekjurnar skili sér. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af þessum niðurstöðum Ríkisendurskoðunar?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir spurningarnar og viðbrögðin. Hv. þingmaður spyr að því hvort ég telji það sanngjarnt að verið sé að fækka og skera niður í heilbrigðiskerfinu í þeim mæli sem hann talaði um og nefndi í því sambandi einhverjar stofnanir á landsbyggðinni. Ég spyr á móti: Hvað er sanngjarnt við það hrun sem hér varð gagnvart íbúum landsins? Raunveruleikinn blasir við okkur eins og hann er og við verðum að laga okkur að honum. Það kom m.a. fram í máli hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar, fulltrúa í fjárlaganefnd, hér fyrr í dag að þetta er það sem við verðum að gera. Við verðum að laga okkur að raunveruleikanum eins og hann blasir við, verðum að laga okkur að þeim tekjum sem við höfum, útgjöldin mega ekki vera meiri. Þetta er það sem þarf að gera og það sem blasir við Alþingi í dag, það þarf að skera niður, það verður að fækka, m.a. í heilbrigðiskerfinu, í félagskerfinu, í menntakerfinu, það þarf alls staðar að taka til. Ég ætla ekki að dæma um þau tilteknu atriði sem hv. þingmaður nefndi hér áðan. Það er ósanngjarnt að íbúar landsins skuli verða svo hart fyrir barðinu á því hruni sem hér varð. Það er ekkert sanngjarnt við það, en þetta eru staðreyndirnar eins og þær blasa við okkur. Ég tek undir með hv. þm. Ásbirni Óttarssyni varðandi skattstofnana og þær áhyggjur sem hann hefur af því hvort þeir séu það illa leiknir að þeir komi til með skila áætluðum tekjum. Það er rétt að hafa áhyggjur af því og við eigum að efast um það í hvert einasta sinn þegar við breytum t.d. skattkerfinu hvort við munum ná árangri með því. Eins og staðan er í dag er allt útlit fyrir að það mundi standast. 

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að menn verða að skera niður í ríkiskerfinu, ég deili þeirri skoðun með honum. Við höfum lagt til í okkar áliti, 1. minni hluti, að fara jafnvel í enn frekari niðurskurð upp á 8 milljarða og réttum út hönd til þess að aðstoða stjórnarmeirihlutann ef hann vill vinna það á milli 2. og 3. umr. Ég tiltók þessar þrjár stofnanir, á Blönduósi, Sauðárkróki og Patreksfirði, sem fá niðurskurð í heilbrigðiskerfinu langt umfram allar aðrar. Ég er ekki að segja að það eigi ekki að skera niður þar en þessar þrjár stofnanir fá niðurskurð langt umfram allar aðrar stofnanir. Á sama tíma og þetta er gert á þessum stöðum er verið að auka útgjöld aðalskrifstofunnar í Reykjavík um 8,4% þótt verkefni upp á 20 milljarða séu færð þaðan yfir í félagsmálaráðuneytið. Þess vegna er þetta eðlileg spurning: Er rétt forgangsröðun að skera niður hjá sjúklingum úti á landi en bæta við skrifstofubáknið í Reykjavík?

Virðulegi forseti. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni að sjálfstæðismenn hafa gert tillögur um enn frekari niðurskurð í rekstrinum en þó er verið að fara í og ætla að fara nokkuð brattar í það en ríkisstjórnin hefur í hyggju að gera. Reyndar hefur ríkisstjórnin dregið í land og tekið til baka þær fyrirætlanir sem lagt var af stað með í sumar um brattan niðurskurð í rekstri ríkisins í menntakerfinu, heilbrigðiskerfinu og víðar. Við teljum okkur hafa rými til þess og það er m.a. niðurstaða fundar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í dag að sá árangur hafi náðst að við þurfum ekki að fara eins bratt í niðurskurð og verið hefur. Eins og ég sagði áðan ætla ég ekki að dæma um þær stofnanir sem hv. þingmaður nefndi, hvað sé sanngjarnt og hvað ekki í því. Markmiðið með fjárlagafrumvarpinu er þó, og það er markmið okkar allra í fjárlaganefnd eftir því sem ég best veit, að deila byrðunum jafnar niður á íbúa landsins en gert hefur verið hingað til.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Birni Vali Gíslasyni fyrir hans framsögu. Hann fjallaði í löngu máli um skýrslu Ríkisendurskoðunar og þá peninga sem töpuðust í bankahruninu í Seðlabankanum. Nú er ljóst að við hrunið voru 340 milljarðar af ótryggðum bankabréfum lagðir að handveði inn í Seðlabankann í endurhverfum viðskiptum. 70 milljarðar af þessu voru teknir af eigin fé Seðlabanka Íslands og 270 milljarðar voru færðir í skuldabréf frá ríkissjóði þar inn. Nokkurs misskilnings gætir með þetta allt saman. Í fyrsta lagi að það sem átti sér stað hafi verið ólöglegt eða skrýtið. Þetta tíðkaðist í öllum seðlabönkum heims. Í öðru lagi er sagt að Seðlabankinn hafi ekki sett neinar reglur. Snemmsumars í fyrra setti Seðlabankinn reglur um að það yrði svokallað 50% „haircut“ á þessum bréfum en þær reglur voru ekki komnar til framkvæmda að fullu þegar hrunið varð. Í þriðja lagi hversu mikið tap er af þessu. Ljóst er að bréfin lágu að handveði og þá ætti hv. þingmaður að vita að kröfur hafa færst til ríkissjóðs á þrotabú bankanna og sagt er að 30–40% í Glitni og Kaupþingi innheimtist aftur, sem gæti numið rúmum 100 milljörðum kr. Gerir hv. þingmaður sér grein fyrir því að ríkissjóður Íslands, Seðlabankinn, er orðinn einn af svokölluðum kröfuhöfum og eigandi bankanna í gegnum þessi viðskipti? 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni fyrir spurningarnar og viðbrögðin við ræðu minni. Ég held að það hafi ekki komið fram í máli mínu að hér hafi verið um ólöglegt athæfi að ræða af hálfu Seðlabankans. Ef það hefur skilist þannig dreg ég það til baka. Ég held að ég hafi ekki einu sinni gefið það í skyn. Ég vakti athygli á því fyrr í morgun í fyrirspurn minni til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra Gylfa Magnússonar hvort ekki bæri að taka málefni Seðlabankans sérstaklega upp, og kannski sérstaklega æðsta stjórnandans, því að það virðist vera hafið yfir allan grun að starfsmenn bankans unnu eftir öllum þeim vinnureglum sem þeim bar að gera varðandi starfsemi bankans á undanförnum árum. Spurningin er ekki hvort hér hafi verið um ólöglegt athæfi að ræða, ég tel ekki svo vera, en ég tel hins vegar að ábyrgð æðstu stjórnenda Seðlabankans sé gífurlega mikil. Tap ríkisins af falli Seðlabankans er gífurlega mikið. Líkt og kom fram hjá hæstv. ráðherra í morgun er tap ríkisins af falli Seðlabankans stærsti einstaki þátturinn í falli bankanna, að meðtöldu Icesave. Við skulum átta okkur á því. Í fjáraukalögum síðasta árs samþykktu þingmenn, a.m.k. þingmenn meiri hlutans, fjárlagafrumvarp þar sem gert var ráð fyrir að 270 milljarðar yrðu lagðir til Seðlabankans. Í fjárlagafrumvarpi síðasta árs samþykktu þingmenn stjórnarmeirihlutans fjárlagahalla upp á 153 milljarða sem þá blasti við. Samanlagðar þessar upphæðir á þeim vöxtum sem ríkið lagði inn til Seðlabankans - þ.e. á bréfinu sem ríkið lagði til Seðlabankans, þessir 270 milljarðar - samanlagðar þessar upphæðir ásamt vöxtum til ársins 2016 þegar Icesave-skuldbindingin verður 

Virðulegi forseti. Einhvers misskilnings virðist gæta. Ég var ekki að spyrja hann hvort það hefði verið löglegt eða ólöglegt, ég benti honum á að þetta tíðkaðist í öllum seðlabönkum í heiminum. Það sem ég var að benda honum á var að það eru eignir á móti þessum 270 milljörðum. Ef það eru ekki eignir þar á móti hefur annaðhvort orðið sú alvarlega handvömm að kröfum hefur ekki verið lýst í þrotabú bankanna eða þingmaðurinn telur að það fáist ekkert innheimt upp í kröfur í bönkunum. Hafandi sagt það og leiðrétt þennan misskilning bæði ríkisendurskoðanda og hv. þingmanns vil ég segja hv. þingmanni frá því að farið hefur fram rannsókn á þessu máli sem verður birt í skýrslu Alþingis í febrúar. Þar tjái 

Virðulegi forseti. Ég hef þá misskilið orð hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar hér áðan varðandi hvort ég teldi þetta vera ólöglegt athæfi og biðst afsökunar á því. Vissulega eru eignir á móti þessari yfirtöku ríkisins upp á 270 milljarða en það er óvíst hverjar þær verða á endanum. Það er ekkert víst að þær verði það miklar þegar á móti kemur. Það vekur hins vegar athygli mína, ef ég hef heyrt rétt það sem hv. þingmaður sagði, að þetta muni koma fram í rannsóknarskýrslu Alþingis í febrúar. Hann fullyrðir að í skýrslunni muni koma fram niðurstaða eða eitthvað um stjórn Seðlabankans og fall hans að hans viti. Hv. þingmaður vitnaði í að hann hefði í það minnsta fært rannsóknarnefndinni einhver tíðindi eða upplýsingar hvað það varðar. Þetta finnst mér athyglisvert. Það er þá búið að koma fram í 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni, varaformanni fjárlaganefndar, fyrir ágæta ræðu. Hann er enn þá í fortíðarhyggjunni og horfir til baka. Það er eins og ríkisstjórnin hafi ekki tekið við fyrir ellefu mánuðum. Hún er enn þá sem messagutti og allt er einhverjum öðrum að kenna. Ég man þá eftir því sem sagt er á íslensku „árinni kennir illur ræðari“, af því að hv. ræðumaður er sjómaður. Hann segir að fleiri hagsmunaaðilar komi að fjárlagagerðinni. Meira að segja nefndir þingsins komu ekki að fjárlagagerðinni. Málið var rifið út úr fjárlaganefnd í tvígang, sett inn aftur og umsögn efnahags- og skattanefndar var keyrð í gegn með offorsi þannig að það komu nú ekki margir að þessari fjárlagagerð. Hún er alfarið á hendi örfárra þingmanna. Aðrir þingmenn, hvað þá stjórnarandstaðan, komu ekkert að þessu og hvað þá einhver kynjuð hagstjórn. Mig langar til að spyrja í því samhengi, herra forseti, hversu margar konur eru sjómenn og skipstjórar, talandi um kynjaða hagstjórn?  Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Hvernig stendur á því að í fjárlagafrumvarpinu er ekki orð um Icesave, svo sem ekki tekið tillit til þeirrar skuldbindingar, eða um tónlistarhúsið og marga aðra þætti sem eru duldir og eiga víst að bíða ég veit ekki hvað lengi?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gaf í skyn að ég teldi að allt væri öðrum að kenna en núverandi ríkisstjórn varðandi efnahagsmál hér á landi.  Í ræðu formanns fjárlaganefndar fyrr í dag, hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, kom fram að fjárlaganefnd hefur haldið tugi funda á undanförnum vikum um gerð fjárlagafrumvarpsins. Fjárlaganefnd hefur tekið á móti hundruðum gesta og erinda við gerð fjárlagafrumvarpsins. Umræða um ríkisfjármálin og fjármálagerðina hefur tekið vikur og mánuði í vinnslu bæði á þingi, í nefndum þingsins og víðar í stjórnkerfinu. Ég blæs því á rök hv. þm. Péturs H. Blöndals um að fáir hafi fengið að koma að verkinu. Hvers vegna er Icesave-skuldbindingin ekki færð til bókar í þessu frumvarpi? Það er vegna þess að hún er ekki orðin virk. Hv. þingmaður hefur ekki haft dug í sér til að samþykkja frumvarpið um ríkisábyrgðina á Icesave-samningunum. Hefði það verið gert væri ábyrgðin orðin virk og þá væri þetta fært hér til bókar. Eins og formaður fjárlaganefndar sagði í ræðu sinni hér í morgun verður það gert og það er þegar komið á hreint hvernig með þau mál verður farið.

Herra forseti. Það má vel vera að undirskrift fjármálaráðherra hafi ekkert að segja. Það má vel vera að lög frá Alþingi, frá því í sumar, hafi ekkert að segja. Það er búið að setja lög um þetta, það er búið að skrifa undir og ég trúi ekki öðru en það gildi og eigi að koma inn í fjárlagafrumvarp sem hæstv. fjármálaráðherra flytur. Hv. þingmaður talaði um fyrirheit til framtíðar. Nú er það þannig að allt þetta frumvarp, lagabreytingarnar um tekjurnar, allt miðar að því að minnka atvinnu í landinu - það er verið að hækka tryggingagjald sem er ekkert annað en gjald fyrir atvinnu, það er verið að skerða allt áhættufé sem er samt sem áður vonast til að búi til atvinnu í landinu. Það er verið að ráðast á áhættufé frá öllum hliðum í tekjufrumvörpum ríkisstjórnarinnar eins og ríkisstjórninni sé alveg sérstaklega illa við það að menn skapi atvinnu í landinu. Ég vil spyrja hv. þingmenn: Hvernig má það vera að menn eru að hækka tryggingagjaldið á atvinnu og skerða umhverfi áhættufjár?

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að hér voru samþykkt lög í ágústmánuði, um ríkisábyrgð varðandi Icesave-samningana. Það var m.a. gert að hans kröfu að viðsemjendur okkar, Bretar og Hollendingar - svo við tökum þessa rispu undir þessum lið líka, það er búið að ræða þetta vikum og mánuðum saman - féllust á þau skilyrði sem þá voru sett og það gerðu þeir ekki. Þess vegna er engin ábyrgð orðin virk, þess vegna er skuldin ekki orðin virk í bókhaldi ríkisins og verður þar af leiðandi ekki færð þar til bókar. En ef þingmaðurinn tekur á sig rögg og fylgir stjórnarliðum í því að gera þessa fortíð sína upp verður það að sjálfsögðu fært til bókar honum til mikillar gleði. Ég gleymdi að svara hv. þingmanni varðandi kynjaða skipstjórn. Mér vitanlega eru þó nokkrar konur skipstjórar á Íslandi og þó nokkrar konur sjómenn en ég hef ekki fjölda yfir það. Ég skal afla þeirra upplýsinga fyrir hv. þingmann ef hann óskar eftir því.

Virðulegur forseti. Ég vísa til umsagnar efnahags- og skattanefndar, eða 1. minni hluta hennar, til fjárlaganefndar sem má finna á þskj. 383 og þingmenn geta kynnt sér. Ég mun aðallega fjalla nokkuð um tekjuhlið frumvarpsins eðli málsins samkvæmt því að efnahags- og skattanefnd fjallar um hana, kannski þó aðeins fyrst um útgjaldahliðina. Hér er á milli umræðna verið að bæta í á útgjaldahliðinni um 5 milljörðum króna sem gerir það þá að verkum að í krónutölu verða útgjöldin á næsta ári hærri en þau eru nú. En þau lækka verulega að raungildi á milli ára og ég held að það sem er kannski mikilvægast á þeirri hliðinni sé aðhaldið og eftirfylgnin. Það er sannarlega jákvætt að sjá þær vísbendingar sem við erum að fá í fjáraukalögum fyrir yfirstandandi ár um að hallinn verði heldur minni en menn töldu að hann yrði. Það er mikill viðsnúningur frá því sem verið hefur um langt árabil þar sem útgjöld hafa iðulega, ár eftir ár, farið langt fram úr þeim áætlunum sem fram eru lagðar. Ég held að það sé kannski mikilvægasta verkefnið á þessu stigi, í viðsnúningnum í ríkisrekstrinum, að halda aftur af útgjöldum en sjá líka til þess að þau fjárlög sem hér eru samþykkt séu virt, að þau haldi, að þeim sé framfylgt alls staðar úti í kerfinu og í því sé fyrsti og mikilvægasti áfangi sem við þurfum að sækja á útgjaldahliðina. Eins og þingmenn þekkja var í sumar gerð áætlun um það hvernig ætti að brúa á nokkrum árum þetta risastóra gat í ríkisrekstrinum sem er á milli tekna og gjalda. Í meginatriðum er gert ráð fyrir því að ívið stærri hlutur þess komi af gjaldahliðinni eða 55% en að tekjuhliðin standi undir því að brúa tæplega helminginn af þessum halla á nokkrum árum eða 45%. Hins vegar er meira lagt á tekjuhliðina og skattana á þessum upphafsmánuðum tímabilsins og fyrsta ári enda eru þær ákvarðanir sem við tökum og varða tekjuhliðina mun skjótvirkari en þær sem varða galdahliðina. Það tekur tíma að skera niður í ríkisrekstri. Til þess þarf að breyta skipulagi og gera margvíslegar ráðstafanir sem eru einfaldlega tímafrekar og þess vegna ekki óeðlilegt að ívið meira leggist á tekjuhliðina í upphafi tímabilsins en gert er ráð fyrir að geri að jafnaði yfir tímabilið. Ég held að við 2. umr. fjárlaga getum við sannarlega, hvað tekjuhliðina varðar, verið býsna ánægð með þær breytingar sem orðið hafa frá því að mælt var fyrir fjárlagafrumvarpinu 1. október. Ég mun fara aðeins yfir það í máli mínu en verð þó að byrja á því að undirstrika að við erum hér við ákaflega sérstakar aðstæður í íslensku samfélagi, efnahagslífi og ríkisfjármálum að takast á við þetta gríðarlega stóra verkefni. Hluti af því lýsir sér í því að tillögur eru seint fram komnar, skattamálin eru til að mynda tiltölulega nýbyrjuð í umfjöllun í efnahags- og skattanefnd, sem hóf umfjöllun milli 1. og 2. umr. um miðja síðustu viku. Með góðri vinnu, samhentu átaki allra nefndarmanna, hefur þó tekist að ljúka gestakomum fyrir nefndina vegna þeirra mála. Það eru komnar fram umsagnir frá fjölmörgum aðilum og ég hygg að nefndarmenn búi yfir nokkuð góðri yfirsýn yfir stöðu mála þó að enn eigi eftir að taka ákvarðanir um þær breytingar sem gera þarf á frumvarpinu og þeim áhrifum sem þær breytingar geta haft. Ég tel þó að það hafi engin megináhrif á tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins, ekki séu fyrirsjáanlegar breytingar á skattafrumvarpinu í neinu því umfangi né hafi neinir þeir annmarkar komið fram á málinu við umfjöllun í nefnd sem gefi ástæðu til annars en ætla að í öllum meginatriðum nái sú tekjuöflun sem frumvörpin gera ráð fyrir fram að ganga. Kannski er helst ástæða til að lýsa yfir ánægju með það milli umræðna að sú tekjuöflun sem gert var ráð fyrir í frumvarpinu við 1. umr. í tekjuskatti einstaklinga er nú eftir breytingar miklum mun minni en þá var ætlað eða sem nemur um 20 milljörðum kr. Gert var ráð fyrir því að tekjuskattur einstaklinga og fjármagnstekjuskatturinn mundu saman skila um 143 milljörðum sem frá núverandi tekjuskattsstigi í landinu hefði verið gríðarlega mikil hækkun. Það helgaðist auðvitað af þeim dökku horfum sem voru í efnahagsmálum á haustdögum og þeirri miklu aðhaldskröfu sem var við framlagningu frumvarpsins. Síðan hefur tvennt lagst á eitt og þó einkum það að hér eru betri horfur, m.a. hvað varðar vaxtagreiðslur ríkissjóðs og skuldastöðu. Það hefur því tekist að draga úr aðhaldskröfunni þannig að nú er gert ráð fyrir tæplega 10 milljarða minni tekjuöflun í heild. Þetta hefur þau áhrif á tekjuskattinn sjálfan að það tekst að haga honum með þeim hætti að í þeirri kerfisbreytingu sem gerð er í þriggja þrepa tekjuskatt þá speglar hún engu að síður að mörgu leyti svipaða álagningu eins og er í núverandi tekjuskattskerfi, tveggja þrepa kerfinu, og miðar að því að fólk undir 270 þús. kr. þurfi ekki að greiða hærri skatta á komandi ári og að álögum á hópana þar fyrir ofan sé stillt í hóf eins og frekast er kostur og fólk sé kannski að hækka í sköttum á bilinu 0–2%. Ég held að menn geti verið nokkuð sammála um að þar sé, miðað við þær aðstæður sem við búum við, reynt að stilla hækkun álagningar í hóf eins og hægt er og ekki sé um slíkt inngrip að ræða að ástæða sé til að ætla annað en spárnar um tekjuöflun af því muni í meginatriðum ganga eftir. Það sem hjálpar til eru ákvarðanir um að láta ýmsa aðra þætti bera byrðar heldur en tekjuskatt einstaklinga. Þar er auðvitað á ferðinni talsverð hækkun á fjármagnstekjuskattinum og þar er innleitt frítekjumark fyrir venjulegt fólk sem er með lítils háttar sparnað. Einnig er verið að leggja talsvert af álögum á atvinnulífið, annars vegar í formi umhverfis- og auðlindagjalda en síðan - og það raunar vegna áherslunnar frá atvinnulífinu í formi hækkunar á tryggingagjaldi sem hér hefur verið nefnd og er sannarlega umdeilanleg á tímum eins og þeim sem við lifum þegar miklu skiptir að auka á atvinnuna, og býsna hraustlega gert af atvinnulífinu, fyrst í sumar þegar þeir höfðu frumkvæði að því að leggja til hækkun á tryggingagjaldinu til að standa undir útgjöldum Atvinnuleysistryggingasjóðs. Á hitt ber að líta að það hefur verið sjónarmið í atvinnulífinu að það standi alltaf til lengri tíma undir útgjöldum Atvinnuleysistryggingasjóðs og betra sé fyrir það að taka þau gjöld til sín heldur en fá varanlegar skattahækkanir inn í skattkerfið. Þær verða þó nokkrar eins og kunnugt er í auðlinda- og umhverfisgjöldunum sem gert er ráð fyrir að skili um 5 milljörðum kr. Þá skila neysluskattabreytingar, ásamt nauðungargjöldum ríkissjóðs, á 2. tug milljarða en þar er því þannig háttað, eins og um ýmsa aðra tekjustofna, að það mun ráða miklu um árangurinn að tekjustofnarnir dragist ekki óhóflega saman. Það er vandasamt samspil að leggja ekki of mikið á tekjustofnana til að þeir skreppi ekki saman og skilji ríkissjóð eftir með minni tekjur eftir en áður og alveg ljóst að ýmsar tekjuspár munu ef til vill ekki ganga fyllilega eftir en þar þurfa skattarnir ekki að vera ráðandi stærð heldur einfaldlega sá samdráttur í einkaneyslu sem orðið hefur og hefur haft ákveðin áhrif á tekjur ríkissjóðs nú þegar á yfirstandandi ári. Ég held að heilt yfir megi segja að þær breytingar sem hér eru að verða milli umræðna á tekjuþættinum séu sannarlega jákvæðar og útlit sé fyrir að í öllum meginatriðum muni þau frumvörp sem fram eru komin ganga eftir í þinginu, vona ég, og tekjuöflun sú sem þau gera ráð fyrir sé í öllum meginatriðum með þeim hætti að líkur séu á því að hún gangi eftir. Við sem höfum verið lengi við umfjöllun um fjárlagafrumvarpið þekkjum það að sjálfar forsendur frumvarpsins hafa iðulega tekið miklum breytingum frá 1. október og fram undir jól þegar þjóðhagsstærðir komandi árs eru endurmetnar á tímabilinu vegna ýmissa breytinga. Það er að gerast núna og hefur verið að gerast og við lifum slíka óvissutíma að það er viðbúið að ýmislegt það geti orðið sem hefur áhrif á og breytir forsendum okkar. En ég vil þó segja að við þá yfirferð sem við höfðum um þjóðhagsforsendurnar í efnahags- og skattanefnd vakti það athygli hversu mikill samhljómur var með þeim aðilum sem hafa verið að rýna í þjóðhagsforsendurnar og þær mjög skiptu skoðanir, kannski sérstaklega á milli fjármálaráðuneytisins og Seðlabankans, sem stundum hefur orðið vart við í fjárlagagerðinni, kannski ekki síst hvað varðar mat á framleiðsluspennunni í samfélaginu - það sýnist að slíkri ósamkvæmni í sýn manna á komandi ár sé ekki til að dreifa í þeim mæli sem verið hefur. Það styrkir okkur í þeirri skoðun að miðað við þær upplýsingar sem við nú höfum og getum grundvallað þessar áætlanir á þá séu þær vel úr garði gerðar.

Virðulegi forseti. Ég byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu, ég get tekið undir margt með honum en þó reyndar ekki allt. En ég tek hins vegar undir það með honum að búið er að vera ákveðið aðhaldsleysi og lausatök í ríkisfjármálunum undanfarin ár, þar deili ég skoðunum með hv. þingmanni. Það sem hefur hins vegar gerst á undanförnum árum og þarf svo sem ekki að lesa mörg fjárlög til að komast að því og þeir vita það sem starfað hafa lengi í rekstri að í uppsveiflu áætla að menn tekjur ríkisins. Síðan á að vera afgangur upp á t.d. 30 milljarða en svo aukast útgjöldin og tekjurnar líka. Núna erum við með veika skattstofna og ég hef verulegar áhyggjur af því að skatturinn muni ekki skila sér eins og áætlað er enda kemur það fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að menn hafa miklar áhyggjur af því að þessi tekjuslaki sé ekki fyrir hendi í kerfinu. Því langar mig að spyrja hv. þingmann: Hræðist hann eins og ég að skatttekjur muni ekki skila sér eins og áætlað er vegna þess að skattstofnarnir eru svo veikir? Hv. þingmaður kom réttilega inn á það milli umræðna í frumvarpinu að búið er að draga saman um 20 milljarða í tekjuskatt á einstaklinga en hins vegar er niðurstaðan úr frumvarpinu sú að búið er að auka mínusinn um 15 milljarða. Það eru 4,2 milljarðar sem munar á milli umræðna, frá því að frumvarpið var lagt fram og núna, þá var reiknað með að tekjur lögaðila hækkuðu um 4,2 milljarða. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að þessir skattar muni hugsanlega ekki skila sér í ljósi þess að á árinu 2009, eftir að bandormurinn var samþykktur, skilaði þessi aðgerð 2,5 milljörðum minna og í ljósi stöðu fyrirtækjanna í landinu?

Virðulegur forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að við höfum langa reynslu af því undangengin ár að líkönin sem unnið er með hafa vanmetið tekjur í uppsveiflu og tekjur hafa iðulega orðið mun meiri, sérstaklega af veltusköttum, en ráð var fyrir gert. Það er auðvitað full ástæða til að hafa áhyggjur af því að því sé öfugt farið í samdrætti, að þau vanmeti þá tekjusamdrátt. Þó verðum við í því að hafa í huga þá reynslu sem við höfum fengið á yfirstandandi ári. Þar sjáum við að samdrátturinn í landsframleiðslunni er minni en menn óttuðust og aðrir opinberir aðilar eins og sveitarfélögin upplifa það að tekjur þeirra eru ívið meiri en þau gerðu ráð fyrir í áætlunum sínum þannig að þau virðast líka hafa ofmetið tekjusamdráttinn. Hér háttar svo ánægjulega til, eins og ég nefndi í ræðu minni, að fjáraukalagafrumvarpið bendir a.m.k. ekki til þess að við höfum ofáætlað tekjurnar að verulegu marki í þessu. En það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það er mikilvægt að vera á verði í þessu. Ég held að það skipti máli varðandi tekjuhliðina og raunar um gjaldahliðina líka, eins og hv. þingmaður þekkir eflaust úr rekstri að við gerum miklu meira af því að fylgjast með framkvæmdinni frá mánuði til mánaðar við þær sérstöku aðstæður sem við búum við, bæði í gjaldahlið og tekjuhlið, og séum viðbúin því í þinginu að við þessar algerlega sérstöku aðstæður getum við þurft að grípa inn í 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Mig langar að taka upp þráðinn þar sem frá var horfið í andsvari hv. þingmanns, þar sem við verðum að taka útgjöldin föstum tökum og fylgjast vel með rekstrinum. Það kemur líka fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að þær aðhaldsaðgerðir sem átti að fara í árið 2009 hafa ekki skilað sér nema að mjög litlu leyti. Það er vegna þess að við höfum ekki nógu mikið aðhald á rekstrinum og þeim sem stýra rekstrinum. Ég fagna sérstaklega þeirri yfirlýsingu hv. þingmanns um að hann telji að fjárlaganefnd eigi að fylgjast mun betur með og gera það mánaðarlega, bæði með tekjum og útgjöldum, vegna þess að það er einmitt sú umræða sem farið hefur fram í nefndinni. Við munum flytja nefndartillögu um að fjárlaganefnd og starfsmennirnir hafi aðgang að bókhaldinu til að hafa þetta aðhald. Ég vænti þess að hv. þingmaður taki vel í þá tillögu. Síðan langar mig að spyrja hann frekar út í þessi lausatök í ríkisfjármálunum. Ég geri mér fulla grein fyrir því að menn þurfa að taka erfiðar ákvarðanir í þessu skyni en nú er búið að ræða skerðingu í Fæðingarorlofssjóði og menn hafa komið þrisvar sinnum með mismunandi útgáfur af henni. Það var dálítið sérkennilegt að heyra hæstv. félagsmálaráðherra segja að frumvarp sem hann flutti væri nánast þannig að æskilegt væri að félagsmálanefnd tæki það og tætti það niður til að laga það því að á því væru miklir gallar. Því langar mig að spyrja hv. þingmann að því hvort það væri þá ekki eðlilegra að stjórnarliðar kláruðu þessi mál í nefndunum í staðinn fyrir að rífa þau út og setja þau aftur inn og þar fram eftir götunum. Þarf ekki að breyta þessum vinnubrögðum þannig að við náum þá tilætluðum árangri í því sem við ætlum að gera, að við setjum okkur markmið og tökum mun fastar á þeim verkefnum sem við vinnum að. Það kemur fram í 1. minnihlutaáliti fjárlaganefndar að við réttum út sáttahönd, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Ég vil ekki tjá mig sérstaklega um vinnubrögð í nefndum sem ég sit ekki í eða nefndafundum sem ég hef ekki tekið þátt í. Ég held að ég geti almennt sagt að við getum auðvitað bætt talsvert í okkar vinnubrögðum í þinginu, ég í þeim nefndum sem ég sit í og aðrir þingmenn eflaust líka. Varðandi það síðasta sem hv. þingmaður spurði um, þ.e. afstöðu til tillagna um niðurskurð, hefur mér ekki gefist tóm til að fara yfir þær en ég held að það sé almennt jákvætt að minni hlutinn, eins og meiri hlutinn, flytji fram tillögur og að það fari fram málefnaleg umræða. Ég held að það sé bara lofsvert. Þær tillögur sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa til að mynda haldið á lofti, um skattlagningu á séreignarsparnaði, held ég að hafi verið jákvætt innlegg í umræðuna og við nýtum það auðvitað að hluta til í tekjuöflun á næsta ári með því að heimila ákveðnar útgreiðslur á séreignarsparnaði. Það getur verið gott að eiga slíkar hugmyndir sem hægt er að grípa til ef á skortir í tekjuöflun eða samdráttur í útgjöldum gengur ekki eftir. En ég held að það sé ástæða til að taka undir með hv. þingmanni í því að það er mjög mikilvægt að fyrirætlanir um samdrátt í útgjöldum gangi eftir vegna þess að þær ákvarðanir sem núna er verið að taka um skattabreytingar eru náttúrlega þess eðlis að við munum ekki geta tekið aðrar slíkar ákvarðanir í þessum mæli að ári eða á þarnæsta ári. Við nýtum ákveðið svigrúm sem verið hefur á skattahliðinni sem ekki verður til staðar. Við göngum auðvitað býsna langt í álagningum á tiltekna vöruflokka. Það eru takmörk fyrir því hvað er hægt að ganga langt í tekjuskatti einstaklinga, fyrirtækja, fjármagnstekjuskatti án þess að tekjustofnarnir fari að bresta. Það er því gríðarlega mikilvægt að fyrirætlanir um niðurskurð útgjalda 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni, formanni efnahags- og skattanefndar, Helga Hjörvar, fyrir svo sem ágætiserindi. Reyndar fannst mér lýsingin á starfinu í efnahags- og skattanefnd ekki vera sérstaklega  Svo er það hraðinn á þessu öllu saman. Við ræðum um gífurlegar breytingar á skattkerfunum, þriggja þrepa tekjuskatt, þriggja þrepa virðisaukaskatt, auðlinda- og kolefnisgjald, sem ég hef gert miklar athugasemdir við. Finnst hv. þingmanni það virkilega eðlilegt að atvinnulífið eigi að sæta því að þurfa að fara að vinna eftir gersamlega nýju umhverfi eftir 2–3 vikur frá því að frumvörpin eru lögð fram? Hvernig fer þetta saman við að vinna nákvæmlega og vel að frumvörpum?

Virðulegur forseti. Fyrst um það síðasta. Auðvitað er okkur ætlaður lítill tími til þessa og ég hef gert grein fyrir því að það eru þær sérstöku aðstæður sem við búum við. Það er auðvitað eitthvað sem við kysum að hafa meiri og betri tíma fyrir en við höfum farið með ítarlegum hætti, eins og hv. þingmaður þekkir, í gegnum þessi frumvörp í efnahags- og skattanefnd. Við höfum farið í gegnum umsagnir aðila í heyranda hljóði með öllum nefndarmönnum til að tryggja að allar efnislegar athugasemdir komist á framfæri við nefndarmenn og að eftir þeim sé tekið. Það hafa verið miklar gestakomur og langar fundarsetur þar sem menn hafa farið yfir þær. En auðvitað hefði verið ákjósanlegt að hafa betri tíma til þeirrar umfjöllunar. Hvað atvinnulífið varðar eiga þær breytingar sem hv. þingmaður vísar til á neyslusköttum eða virðisaukaskattinum sem lúta að kerfisbreytingu, ekki að taka gildi núna 1. janúar heldur 1. mars þannig að það er ekki þannig að menn hafi bara tvær vikur til að undirbúa það. Það er einfaldlega sett inn á árið. Hvað varðar auðlinda- og umhverfisgjöldin er það kunnara en frá þurfi að segja að alveg frá 1. október hafa stjórnvöld verið í viðræðum við þessi atvinnufyrirtæki um útfærslur á þeim skattgreiðslum og með hvaða hætti þeim verði best fyrir komið og hvaða fjárhæðir sé þar um að ræða. Ég held að á endanum hafi tekist a.m.k. bærileg sátt um það. Ég vek athygli á því að til að hlífa fólki við hækkun á tekjuskatti er mikilvægt að sótt sé á skattstofna sem sannarlega eru þeir einu í landinu sem fara vaxandi, eins og tekjur í útveginum og í stóriðjunni sem njóta góðs af gengishruninu sem eiginlega allir aðrir gjalda fyrir.

Herra forseti. Það er rétt, við vorum frá morgni til kvölds, langt fram á kvöld í marga daga, að fara í gegnum umsagnir og taka á móti gestum. Það er svo merkilegt að í nánast öllum þessum umsögnum, öllum, ég man ekki eftir neinni sem var sérstaklega jákvæð, var neikvæðni í garð þeirra breytinga sem átti að demba yfir þjóðina með engum fyrirvara og kannski það fyrsta neikvæða sem nefnt var, var hraðinn. Menn kvörtuðu allir undan hraða, bæði því að þurfa að gefa umsagnir fyrir nefndinni með engum fyrirvara og því að þetta skylli á atvinnulífið með engum fyrirvara. Sú aðferð að skattleggja í kreppu með þessum hraða hefði getað komið fram miklu fyrr og öll þessi frumvörp hefði mátt ræða í miklu betra tómi. Það hefur legið fyrir, þessi ríkisstjórn er búin að starfa í 11 mánuði og hún hefði átt að vera búin að koma sér niður á einhverja stefnu í skattamálum. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins, og aðrir þingmenn í stjórnarandstöðunni hafa jafnvel tekið undir það, hefur lagt fram tillögu um skattlagningu séreignarsparnaðar til að þurfa ekki að skattleggja þjóðina og fyrirtækin í þeirri verstu stöðu sem hún mun lenda í. Það er samdóma álit flestra að árið 2010 muni verða hvað erfiðast fyrir þjóðina. Ég geri ráð fyrir því að bæði fólk og fyrirtæki gætu ráðið við þessa skatta miklu betur að ári liðnu. Þess vegna er svo mikilvægt að fylla upp í þetta gat þangað til með skattlagningu séreignarsparnaðar sem kemur í rauninni ekki við neinn mann. Hugmyndir ríkisstjórnarinnar um útgreiðslu séreignarsparnaðar eru ekkert annað en eyðilegging á sparnaðinum því að þá er hann greiddur út og það sem er greitt út er ekki lengur sparað.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ég tel að það sé nokkuð ofmælt af hv. þingmanni að allt það sem fram kom um skattafrumvörpin fyrir efnahags- og skattanefnd hafi verið neikvætt. Auðvitað voru ýmsar athugasemdir gerðar enda er það tilgangur málsins að kalla fram ábendingar um það sem mönnum þykir betur mega fara. Þær eru sem betur fer fjölmargar og við tökum einfaldlega málefnalega afstöðu til þeirra. Hvað varðar þau sjónarmið að þetta sé versti tíminn til að hækka skatta, kreppan sjálf, þá hefur hv. þingmaður nokkuð til síns máls í því. Það væri langtum betra að við þyrftum þess ekki en það orsakast af því að í góðærinu svokallaða gengum við á löggjafarþinginu því miður allt of langt í því að lækka skattprósentur, bæði í tekjuskatti og í virðisaukaskatti með hinum lága fjármagnstekjuskatti o.s.frv., þannig að sjálfar undirstöður tekjuöflunar ríkissjóðs eru of veikar. Nú þegar það er meginatriði fyrir ríkisvaldið að byggja upp trúverðugleika í ríkisfjármálum er einfaldlega nauðsynlegt að taka á þessum syndum fortíðarinnar, leiðrétta þær og styrkja tekjugrundvöllinn til framtíðar með þeim leiðréttingum sem hér eru gerðar. Ég vil alls ekki útiloka það að þegar við höfum lokið því kunni á næsta þriggja ára tímabili að vera gott að geta gripið til hugmynda um skattlagningu á séreignarsparnaði til að þurfa ekki að leggja á meiri tekjuskatt eða grípa til annarrar skattlagningar. Ég minni hv. þingmann líka á, þegar talað er um lítinn tíma, að í sumar var lögð fram heildaráætlun til margra ára í ríkisfjármálum sem oft hefur verið kallað eftir. Þar komu einfaldlega fram fyrirætlanir ríkisins um tekjuöflun og á útgjaldahliðinni sem atvinnulíf, sveitarfélög og aðrir aðilar í samfélaginu geta byggt áætlanir sínar á. Ég tel að þau vinnubrögð hafi verið til fyrirmyndar.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til fjárlaga. Það minnihlutaálit sem við sjálfstæðismenn skilum ásamt Framsóknarflokknum með fyrirvara felur í sér að hægt sé að bæta afkomu ríkissjóðs um 26 milljarða, þ.e. að hallinn á næsta ári fari úr því að vera tæpir 102 milljarðar niður í það að vera tæpir 76 milljarðar. Ég hvet því hv. þingmenn, stjórnarliða, til að kynna sér þetta mjög vel. Meginþunginn í þeim tillögum sem við flytjum hér er sá að taka svokallaðan ógreiddan skatt í séreignarsparnaði sem mun skaffa ríkissjóði um 75 milljarða. Það mundi líka skila sveitarfélögunum um 40 milljörðum þannig að það hefði mjög veruleg áhrif og mundi að sjálfsögðu skila sér inn til ríkisins til viðbótar því sem kemur inn til sveitarfélaganna. Þegar menn eru að fjalla um fjárlög ríkisins eða sveitarfélaganna eða bara heimilisins þá geta menn alla jafna gert þrennt, það er að auka tekjur, með því að hækka skatta í þessu tilfelli, draga úr útgjöldum eða selja eignir. Nú er staðan þannig á eignamarkaðnum að ekki er hægt að gera mikið þar. Menn munu því auka skattana og draga úr útgjöldum. Ég hef verulegar áhyggjur af áformum ríkisstjórnarinnar um skattbreytingarnar sem verið er að fara í núna. Það kemur reyndar fram í minnihlutaáliti okkar að þær eru gerðar með mjög skömmum fyrirvara af því að þetta eru mjög miklar breytingar. Nú ætla ég ekki að fara út í pólitíska umræðu um það hversu skynsamlegt það er að gera þessar breytingar en ég tel stórhættulegt að gera þær með svona stuttum fyrirvara. Ég hef mestar áhyggjur af því að verið sé að fara í skattkerfisbreytingar á veikum skattstofnum. Ég tel okkur vera að ofmeta getu skattstofna til að greiða skattana. Það blikka mjög skýr ljós um það vegna þess að þegar verið var að fara í skattbreytingarnar í vor, í svokölluðum bandormi, var niðurstaðan sú að skatttekjur, bæði á lögaðila og einstaklinga, skila sér ekki eins og reiknað var með. Ég hafði mjög miklar áhyggjur af því og hafði mörg orð um að það væri mjög óviturlegt að fara í slíkar skattahækkanir á veika skattstofna, það er grundvallaratriði. Stjórnarliðar hafa, sumir hverjir a.m.k., tekið undir þá tillögu okkar sjálfstæðismanna að fara strax í að taka séreignarsparnaðinn og taka tekjur upp á 75 milljarða beint inn í ríkissjóð, það er hugsanleg leið sem menn vilja skoða á næsta ári. Ég hræðist það mjög að ef við förum í þær breytingar, sem allt bendir til að stjórnarmeirihlutinn ætli að gera, sem hann er að sjálfsögðu búinn að kynna, munum við ná að eyðileggja skattstofnana og þá sé mjög varasamt að fara í hitt að ári. Ég held að við séum að fara í þetta í öfugri röð. Ég verð líka að segja það, virðulegur forseti, að ég skil ekki þennan asa á ríkisstjórninni. Mér finnst þetta alveg með ólíkindum. Látum nú vera, eins og ég sagði áðan, að menn hafi kannski skiptar skoðanir á því hvort betra sé að fara í þetta þriggja þrepa skattkerfi eða ekki. En ég skil ekki af hverju ríkisstjórnin fer ekki bara í aðrar aðgerðir og úthugsi svo skattbreytingarnar betur fyrir næsta ár. Það er verið að vinna þetta með mjög miklum hraða og hætt við því - enda hafa viðbrögðin við þessu verið, hjá flestum ef ekki öllum, á þann veg að menn eru mjög hræddir við þetta. Gildir þá einu hvort um er að ræða skattkerfisbreytingar á einstaklinga, lögaðila eða virðisaukaskattinn, það er verið að hækka alla skatta út í eitt. Ég hef verulegar áhyggjur af þessu.

Það má hækka eitthvað.

Hv. þm. Birkir Jón Jónsson kallar að þeir megi hækka eitthvað. Það getur vel verið að þeir megi hækka eitthvað en það eru bara til miklu skynsamlegri leiðir út úr kreppunni. Við skattleggjum okkur ekki út úr kreppunni. Við eigum að taka lífeyrissparnaðinn, taka hann inn og bæta við aflaheimildum og annað sem ég mun fara betur yfir á eftir. Margir stjórnarþingmenn hafa líka sagt að með því að skattleggja séreignarsparnaðinn séu menn að taka lán eitthvað inn í framtíðina. Það er algerlega rangt að mínu mati. Það eru ekki mörg ár síðan var verið að greiða séreignarsparnaðinn inn í því magni sem verið er að gera í dag - það má alveg orða það þannig að þá hafi stjórnvöld verið að búa í haginn til mögru áranna þegar á þyrfti að halda og þá á að gera það með þeim hætti. Það kemur æ betur í ljós að við náum ekki að halda utan um ríkisútgjöldin. Það er, held ég, samdóma álit allra í fjárlaganefnd að við þurfum að breyta þeim vinnubrögðum sem þar eru til að ná utan um það að geta fylgst með kerfinu. Það vantar skýrari skilaboð inn í kerfið, hvernig þetta á að vera. Ég vil sérstaklega nefna eitt dæmi í því tilfelli sem er svokallaður tilflutningur fjárheimilda milli ára. Ekki er enn búið að taka ákvörðun af hálfu ríkisstjórnarinnar um hvað eigi að gera í þeim málum. Það er hreint með ólíkindum að það skuli ekki liggja fyrir og segir kannski allt um það fát og stefnuleysi sem er á ríkisstjórninni, að ekki sé hægt að taka slíkar einfaldar ákvarðanir. Það sem mér þykir þó furðulegast við þetta er að á fund fjárlaganefndar í vor voru boðaðir allir forstöðumenn stofnana og ráðuneyta þar sem þeim var tilkynnt formlega að ekki yrði leyft að færa þessar fjárheimildir á milli ára. Samt eru menn enn að gæla við að þetta verði gert með einhverjum öðrum hætti. Sumar stofnanir hafa ráðstafað hluta af þessum heimildum sem segir allt um það að breyta þarf þessu verklagi. Virðulegi forseti. Ég ætla að fara aðeins yfir nokkrar lykiltölur. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, sem var framsögumaður nefndarálits okkar, fór vel yfir tölulegu hliðina þannig að ég ætla að fara öðruvísi yfir þetta en ég vil þó aðeins stikla á stærstu tölunum. Ég vildi vekja athygli á því að tekjur ríkissjóðs eru áætlaðar 458 milljarðar og heildarútgjöld eru 560 milljarðar sem þýðir að frá því frumvarpið var lagt fram og þar til núna, við erum í 2. umr., versnar niðurstaðan um 14,4 milljarða, annars vegar vegna aukinna útgjalda, sem eru þá 9,5 milljarðar, og hins vegar er lögð til aukning upp á tæpa 5 milljarða. Niðurstaðan er sú að við erum að skila ríkissjóði með 102 milljarða halla sem er gríðarlega mikill halli. Ég dreg ekkert úr því að menn verða að bretta upp ermarnar til að taka á þeim vandamálum. Menn verða að fara að stilla þjóðfélagið inn á þá getu sem við getum staðið undir og skattstofnar standa undir. Við búum ekki lengur við þær tekjur sem hafa valdið þenslunni á síðustu árum. Mig langar líka aðeins að fara yfir forsendurnar fyrir þessu, efnahagslegu forsendurnar. Gert er ráð fyrir að hagvöxtur lækki um 2,3% á milli ára, verðlag hækki um 6%, atvinnuleysi verði 9,6% og viðskiptajöfnuður nemi 2,1% af vergri landsframleiðslu. Þó að umfjöllun um hagvöxt á næstu árum sé ekki efni þessa álits getur 1. minni hluti ekki látið hjá líða að minnast á spár fjármálaráðuneytisins. Árið 2011 er gert ráð fyrir 2,8% hagvexti, 4,8% 2012 og 2,6% 2013. Þá er gert ráð fyrir að verðbólga hjaðni niður í 2,3–2,6% á þessum árum. Ég tel þessar hagvaxtarspár vera í hærri kantinum, og kannski sérstaklega hvað varðar verðbólguna, því að í landinu er undirliggjandi verðbólguþrýstingur. Mig langar líka að benda á annað sem varðar kröfurnar sem gerðar eru til okkar af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Við urðum dálítið ráðvillt í 1. minni hluta þegar við vorum að vinna nefndarálit okkar vegna þess að við fengum þessa útreikninga ekki alveg til að passa. Þá hafði verg landsframleiðsla verið hækkuð af hálfu ráðuneytisins, úr rúmum 1.500 milljörðum í 1.606 milljarða. Engin efnisleg umræða hefur farið fram um þetta í hv. fjárlaganefnd og kann ég ekki skýringuna á því. Ekki nema menn séu eitthvað að fikta við tölur til að ná einhverjum niðurstöðum sem þeir vilja, en ég neita að trúa því, virðulegi forseti. Menn verða líka að átta sig á því að þegar þeir fara í þennan niðurskurð og ef menn ná ekki tökum á honum eins og ætla mætti munum við á árinu 2011 líka þurfa að fara í mjög mikinn niðurskurð til viðbótar til að halda okkur innan þessa ramma. Það er því mjög mikilvægt að menn nái utan um þetta vandamál strax. Mig langar síðan aðeins að koma inn á - þar sem ég er að ræða þann losarabrag sem er á ríkisfjármálunum - þann aga sem vantar í þetta. Í bréfi Ríkisendurskoðunar, þeirrar ágætu stofnunar, til fjárlaganefndar í lok nóvember sl. segir að óhætt sé að fullyrða að aðhaldsaðgerðir á miðju ári hafi ekki skilað sér nema að litlu leyti. Þær aðhaldsaðgerðir sem ríkisstjórnin fór í á miðju ári hafa ekki skilað sér nema að litlu leyti. Það veldur mér miklum áhyggjum að þetta skuli vera svona. Menn setja inn ákveðnar forsendur sem þeir ætla að fara eftir en síðan skila þær sér ekki nema að mjög litlu leyti. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að menn taki þetta föstum tökum. Til að árétta hvað þetta er vitlaust í ríkiskerfinu þá er það þannig að ef stofnanir fara mjög mikið fram úr fjárhagsáætlunum þá gerist það með þeim hætti - og væntanlega eru þá þeir sem stýra þeim ekki hæfir til þess, ef þeir geta ekki haldið sig innan fjárlaga, en þá er ekki hægt að láta þetta fólk hætta heldur þarf að skaffa svokallaða tilsjónarmenn. Það kom mér verulega á óvart á fundi fjárlaganefndar þegar Ríkisendurskoðun upplýsti að sum ráðuneytin væru hugsanlega að útfæra frekar þetta tilsjónarmannakerfi. Ég spyr bara, virðulegi forseti: Hvernig ætla menn að ná tökum á útgjöldum ríkissjóðs ef það er með þeim hætti að þeir sem standast ekki fjárlögin og fjárhagsáætlanir fái þá tilsjónarmenn? Þetta er algjörlega óskiljanlegt og mun að sjálfsögðu ekki skila neinum árangri þannig að þetta er alveg hreint með ólíkindum. Þetta er nákvæmlega eins og að ef skipstjóri úti á sjó fiskaði ekki yrðu viðbrögðin þau að setja bara annan um borð og viðbótarskipstjóra að störfum við hliðina á honum. Auðvitað þarf að virkja áminningakerfið hjá ríkisvaldinu til að fá agann inn í kerfið og að mönnum sé bara gerð grein fyrir því að ef þeir standast ekki þær áætlanir sem þeir eiga að fara eftir, sem verða þá náttúrlega að vera sanngjarnar og eðlilegar en ekki mismunandi milli stofnana, og geta ekki fært eðlilegar skýringar verður bara að láta menn hætta. Þetta fjallar bara um það. Það þýðir ekki að vera með eitthvert gutl í kringum þetta. Það á bara að vera eins og í einkageiranum, þeir sem standast ekki áætlanirnar verða bara að hætta. Það þýðir ekkert að hrúga vandamálunum upp. Síðan eru viðbrögð ríkisvaldsins oft og tíðum þau að þegar menn eru algjörlega orðnir uppgefnir á mönnum sem standa sig ekki í stykkinu eru þeir bara sendir heim og þeim sagt að þeir þurfi ekki að mæta í vinnuna en fái áfram full laun. Þessu verður að breyta. Það er svokölluð hrein vinstri stjórn við völd og ef hún getur ekki breytt þessu gagnvart verkalýðshreyfingunni við þessi skilyrði er aldrei hægt að breyta því. Þetta er algjörlega óskiljanlegt, óþolandi og ólíðandi. Ég er að vinna við gerð fjárlaga á Alþingi í fyrsta sinn á ævinni og núna hefur komið í ljós að vinnubrögðin eru mjög sérkennileg oft og tíðum. Það á ekki við um starfið í nefndinni sjálfri, heldur það hvernig framkvæmdarvaldið kemur upplýsingum og skilaboðum inn í nefndina. Við höfum rætt þetta í hv. fjárlaganefnd og allir hv. þingmenn eru sammála um að þessu verði að breyta. Við munum væntanlega taka höndum saman og höfum þegar gert það að því leyti til að við erum búin að flytja nefndartillögu sem allir hv. þingmenn í fjárlaganefnd eru aðilar að sem fjallar um að fjárlaganefnd og starfsmenn hennar fái aðgang að bókhaldsgögnum ríkisins. Ef við ætlum að ná einhverjum tökum á þessu verðum við að geta fylgst með og veitt aðhald. Menn vita þá að það er verið að fylgjast með þeim. Bara það eitt og sér býr til töluverðan aga inn í kerfið, bara það að menn komist ekki upp með það að ekki sé fylgst með þeim. Ég vænti þess að sjálfsögðu að þessi nefndartillaga fái góð viðbrögð í þinginu þannig að hægt sé að bregðast við þessu. Síðan langar mig að koma inn á eitt, virðulegi forseti, sem ég er dálítið hugsi yfir. Nánast allar ríkisstofnanir eru með fjármálastjóra. Það vekur athygli vegna þess að þó að þær séu tiltölulega litlar að umfangi er alls staðar starfandi fjármálastjóri og það er verið að færa bókhald á öllum þessum stofnunum. Ég tel að þarna sé hægt að ná fram ákveðinni hagræðingu með því t.d. að færa bókhaldið á einum stað, sem er ekki flókið, heldur en að láta færa það á hverri einustu stofnun úti um allt. Til að undirstrika það hvernig fylgst er með gerð fjárlaga og framkvæmd þeirra hefur fjármálaráðuneytið ekki flutt eina einustu skýrslu í haust um hvernig framkvæmd fjárlaga hefur farið fram. Það er mjög bagalegt. Við höfum fengið viðbrögð frá Ríkisendurskoðun, þeirri ágætu stofnun, en það vantar að flytja þetta betur og að geta fylgst betur með þessu. Síðan langar mig aðeins að koma til viðbótar inn á það sem kemur fram í sambandi við tekjuhlutann. Eins og ég kom inn á í upphafi máls míns hef ég miklar áhyggjur af því að við séum að fara að leggja á háa skatta. Við erum að hækka nánast alla skatta og það er gert við þær aðstæður að skattstofnarnir eru mjög veikir og þá hef ég miklar áhyggjur af því að þær væntingar muni ekki skila sér til ríkissjóðs sem menn hafa til þess að hækka skattstofnana. Ég benti á það í vor að ég hefði miklar áhyggjur af þessu og vonaðist sérstaklega eftir því að ég hefði rangt fyrir mér þar, en því miður var það ekki þannig. Það var rétt sem ég hafði áhyggjur af, við fáum mun minna í skatta en við reiknuðum með að yrði. Það kemur reyndar líka fram í bréfi frá Ríkisendurskoðun að menn fari í raun og veru út á ystu nöf til að ná endum saman í ríkisfjármálunum og viðbúið er að slíkur tekjuslaki sé vart til staðar lengur í kerfinu. Af þessu hef ég verulegar áhyggjur, virðulegi forseti, að ekki sé fyrir hendi sá tekjuslaki sem menn reikna með. Bara til að árétta þetta, á árinu 2009, sem sagt í ár, eru skattar á tekjur og hagnað einstaklinga 6,6 milljörðum kr. minni en reiknað var með. Samt ætlum við að skattleggja enn þá meira og gerum okkur miklar væntingar. Þar kemur fram að virðisaukaskatturinn er 9,4 milljörðum kr. minni en var reiknað með, þetta eru engar smáupphæðir. Síðan eru skattar á tekjur og hagnað lögaðila núna 2,5 milljörðum kr. minni en var reiknað með og það finnst mér dálítið athyglisvert. Ég mundi ekki vilja standa í því sjálfur persónulega en menn reikna með því í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2010, sem við erum að ræða núna, að á milli umræðna sé 4,2 milljörðum kr. bætt við tekjuskatt lögaðila. Ég geri miklar athugasemdir við þessa tölu, virðulegi forseti, vegna þess að staða fyrirtækjanna í landinu er með þeim hætti að ég tel mjög óraunhæft að ætla að innheimta núna um 17 milljarða kr. í tekjuskatt af lögaðilum. Ég held að menn séu að fara á ystu nöf þarna eins og á við um svo margt annað í þessu. Ég hef verulegar áhyggjur af því að menn ofreikni sér tekjur. Ef maður rekur sig niður gjaldahliðina vantar klárlega inn í fjárlagafrumvarpið skuldbindingar vegna Icesave-samninganna og það þarf að finna út úr því hvernig það er fært. Þær liggja alveg fyrir og það eru útúrsnúningar ef menn segja að það þurfi einhver bókhaldsleg tækniatriði til að færa þær inn. Menn verða að færa inn þær skuldbindingar sem eru klárlega 35–40 milljarðar kr. þannig að skuldbindingarnar komi fram. Þó að menn hafi bent á að ekki sé búið að samþykkja frumvarpið er búið að samþykkja lög sem gera ráð fyrir því að taka á sig þær skuldbindingar sem nemur tiltekinni upphæð í lok ágústmánaðar og eins er þá hægt að segja, og það hefur komið fram af hálfu fjármálaráðuneytisins, að öll fjárlagafrumvörp séu að sjálfsögðu lögð fram með það að markmiði að öll lög ríkisstjórnarinnar taki gildi. Það er ekki búið að samþykkja skattafrumvörpin sem liggja hér fyrir þannig að það segir sig algjörlega sjálft að þarna á að gilda hið sama. Það sem mér finnst líka vanta til viðbótar inn í fjárlagafrumvarpið eru lífeyrisskuldbindingarnar, mér finnst þær vera vanáætlaðar vegna þess að eins og við vitum er lífeyrissjóður ríkisstarfsmanna með ríkisábyrgð og hann, Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins, varð að sjálfsögðu fyrir miklum skakkaföllum við bankahrunið. Það á eftir að koma meira inn, held ég, en reiknað er með í fjárlagafrumvarpinu árið 2010 þannig að ég tel að til viðbótar þurfi að reikna með frekari útgjöldum þar. Síðan langar mig örstutt að fara inn í það sem er verið að gera í sparnaðartillögunum í ríkisrekstrinum. Ef maður tekur þetta gróft saman, og ég renndi í fljótheitum yfir þetta, er mjög mikið verið í einskiptisaðgerðum. Við erum að fresta og slá af vegaframkvæmdir upp á um 8 milljarða kr., við erum búin að skerða í félags- og tryggingamálaráðuneytinu um rúma 6 milljarða kr., við erum að laga til í utanríkisráðuneytinu, spara þar 2 milljarða kr. með því að fresta því að kaupa sendiherrabústað. Menntamálaráðuneytið sleppir viðhalds- og stofnkostnaði upp á 500 millj. kr. þannig að við erum mjög mikið í einskiptisaðgerðum. Upp undir helmingur er svona aðhaldsaðgerðir á árinu 2010. Ég er rosalega hræddur við það að á árinu 2011 þurfum við að fara líka til viðbótar í mjög mikinn niðurskurð vegna þess að samkvæmt frumvarpinu erum við að fara að skila ríkissjóði með rúmum 100 milljörðum kr. í mínus, og þá þurfum við að fara í mjög erfiðar ákvarðanir árið 2011. Ég er hér um bil sannfærður um það, virðulegi forseti, að þær verða ekki auðveldari, heldur jafnvel erfiðari en við erum að fara í núna. Þá verður þegar búið að skera töluvert niður og við þurfum að skera enn frekar niður. Ég held að menn hefðu átt að taka betur til í sjálfum rekstri ríkisins. Eins og ég segi er mjög mikið atriði að menn geri þetta rétt þannig að menn fresti ekki vandanum, það mun bara auka hann, enda leggjum við hér til að fara í viðbótarniðurskurð. Við það að fara í svona miklar skattahækkanir núna erum við í raun og veru að frysta hagkerfið, ég hef verulegar áhyggjur af því að við munum frysta það. Við drögum úr öllu og munum frysta hagkerfið. Ég teldi mun skynsamlegra að fara þá leið sem ég talaði um áðan, að við færum í séreignarsparnaðinn til að koma því betur til skila. Virðulegi forseti. Nú ætla ég aðeins að koma inn á ákveðnar breytingartillögur okkar. Við leggjum til frekari viðbætur við það sem ríkisstjórnin hefur ætlað sér að gera. Í fyrsta lagi vill 1. minni hluti að Vegagerðinni verði leyft að nýta þá 4,4 milljarða kr. sem eru geymt fé sem var fryst á þessu ári. Reyndar hefur ekki enn verið tekin ákvörðun um hvernig með það verður farið en það er gríðarlega mikilvægt að menn fari í einhverjar verklegar framkvæmdir. Við leggjum til að þetta fari í mannaflsfrekar framkvæmdir, frekar smærri verkefni um allt land, til að skapa atvinnu, skapa virðisauka, tapa ekki verkþekkingunni og að allt fari ekki í rúst þegar við réttum okkur við aftur. Síðan mundi þetta koma í veg fyrir fjöldagjaldþrot meðal verktaka og ekki síst þeirra smærri. Ég tel mjög mikilvægt að við höldum áfram að framkvæma þarna en tökum til annars staðar í rekstrinum. Eins og ég kom inn á áðan er furðulegt að menn skuli ekki vilja gera það með þeim hætti heldur taka þessar einskiptisaðgerðir út og ætli síðan að fara áfram. Síðan langar mig aðeins að fara inn á það sem við leggjum til, að skattleggja séreignarsparnaðinn upp á 75 milljarða kr., þessa einskiptisaðgerð, og nota hann núna.  Það hefur líka komið fram í fréttum á undanförnum vikum, virðulegi forseti, að í kringum 2.000.000.000 kr. eru í bankakerfinu sem eru bara á vöxtum sem ríkið greiðir að sjálfsögðu vegna þess að við borgum miðað við vextina út úr Seðlabankanum. Þetta þyrfti ekki hafa áhrif á lífeyrissjóðina, þeir þyrftu ekki að staðgreiða þetta frekar en þeir vildu, en það er ekki mikið um spennandi verkefni hugsanlega núna fyrir lífeyrissjóðina til að fjárfesta í þannig að ég held að það væri mjög skynsamlegt að gera þetta. Menn eru alltaf að snúa út úr þessu með skattahækkanirnar, en einstaklingur sem er með 250.000 kr. mánaðartekjur þarf að greiða á næsta ári 100.000 kr. meira í skatta. Þetta mun fara að bíta á fólk þegar búið er að skera þetta með þessum hætti. Það er ekki endalaust hægt að skattpína fólk í þessu landi. Síðan leggjum við í 1. minni hluta líka til að aflaheimildir verði auknar. Það getur skilað okkur - við viljum auka aflaheimildir sem eru í kringum 27–28 milljarðar kr. sem gætu skilað atvinnutekjum upp á 8–10 milljarða kr., og þá gætu beinar skatttekjur ríkissjóðs numið 2,5–4 milljörðum kr., eða í kringum 3,5 milljarða, og þá værum við bara að tala um skatttekjurnar og tryggingagjaldið. Þá er ekkert verið að tala um neinar afleiður af því sem það mundi skapa störf og annað til viðbótar, ekkert tekið til greina hvað það mundi spara í atvinnuleysisbótum, hvað það gæti aukið svigrúm sveitarfélaganna, hafnarsjóðinn og þar fram eftir götunum og öll óbeinu áhrifin. Það er hins vegar algjörlega staðfest að ef menn auka aflaheimildir aukum við landsframleiðsluna um allt að 60–90 milljarða kr. Það segir kannski allt um áhrifin af svona aðgerðum. Það er einu sinni þannig, virðulegi forseti, að þegar við stöndum í þeim sporum sem við erum í í dag verður að fara að framleiða og draga saman seglin ef við ætlum að ná saman endum í ríkissjóði. Það er alveg kristaltært í mínum huga, öðruvísi komumst við ekki gegnum þetta. Það þýðir ekki að vera með neitt gutl eins og stjórnarmeirihlutinn hefur verið með, eða ríkisstjórnarflokkarnir, að þegar á reynir og þarf að taka af einhverri alvöru á málum eru menn spriklandi með þetta út um allt eins og til að mynda það sem ég nefndi áðan, þær breytingar sem eru tilætlaðar í Fæðingarorlofssjóðnum en þar er búið að henda því þrisvar á milli manna. Það er alveg með ólíkindum hvernig menn ætla að vinna þetta. Síðan leggjum við í 1. minni hluta til að gerð sé aukin sparnaðarkrafa á aðalskrifstofu ráðuneytanna og það eru engir smápeningar þar á ferð. Við leggjum til að það verði aukið um 3%, við erum mjög væg og leggjum því til þessi 3% sem mundu skila ríkissjóði kringum 160 millj. kr. á ársgrundvelli og síðan mundum við vilja skera niður ráðstafanir ráðherra sem eru um 47 milljónir eða tæpar 50 milljónir. Við erum því að tala um 210 milljónir. Það er nóg af verkefnum til að setja þessa peninga í, svo mikið er víst. Síðan verð ég líka að segja, virðulegi forseti, að það sem við þurfum að gera er að við þurfum að núllstilla okkur upp á nýtt. Það er alveg furðulegt að þurfa að vera að reikna með mörgum tugum milljarða í atvinnuleysisbætur og síðan verður maður vitni að því - þó að það sé rosalega sárt hjá því fólki sem missir atvinnu, það er rosalega sárt að horfa upp á það að við séum með þetta háa atvinnuleysisstig - að þegar þarf að fara að skaffa fólk til vinnu þá verðum við að flytja það inn. Það er alveg með ólíkindum. Ef þarf að fara í almenn störf þurfum við oft og tíðum að flytja inn erlent vinnuafl til að vinna þau störf og síðan sitjum við sum hver áfram heima. Það er algerlega furðulegt, frú forseti, að það skuli vera svo. Þarna þurfum við að taka mjög fast á hvernig þetta er gert til að koma þessu til betri vegar því að við getum ekki verið að borga fullt af fólki atvinnuleysisbætur heima en þegar hugsanlega er einhverja vinnu að hafa þurfi að flytja inn erlent vinnuafl til að leysa þau störf af hendi. Þeir tímar eru liðnir. Nú verða menn að taka sig á og bretta upp ermar. Það er nefnilega þannig, virðulegi forseti, að í fjárlagafrumvarpinu er enn þá fullt af sporslum og þær verður að taka út. Síðan er það eitt atriði sem er svokölluð sóknaráætlun 20/20. Eftir því sem ég best veit hefur þetta verkefni aldrei verið kynnt fyrir fjárlaganefnd. Þetta er gæluverkefni varaformanns Samfylkingarinnar, 25 millj. kr., sem hefur aldrei verið kynnt fyrir fjárlaganefnd, ekki einn einasti stafur. Það eru 25 millj. kr., sjálfsagður hlutur. Ég hef velt þessu fyrir mér enda veit ég ekkert um hvað þetta verkefni fjallar. Þetta hlýtur að vera eitthvert gæluverkefni þar sem varaformaður Samfylkingarinnar stýrir því. Síðan langar mig til að nefna, virðulegi forseti, í ljósi þess að menn eru að tala um þessa breyttu tíma, að það hefur komið í ljós á undanförnum dögum og vikum að búið er að ráða í um 50 störf frá því að þessi ríkisstjórn tók við völdum 1. febrúar, til ráðuneytanna án auglýsingar. Það er búið að hrúga fólki þar inn. Þetta eru vinnubrögð sem verður að breyta ef menn ætla að taka sig saman í andlitinu. Svo geta menn verið að skera niður alveg við trog við einstaka sjúkrastofnanir og annað, menn hagað sér þannig. Það er algerlega óþolandi, gersamlega. Við í 1. minni hluta réttum fram höndina, útrétta hönd og segjum: Við viljum á milli 2. og 3. umr. skera enn frekar niður í ríkisútgjöldum um 8 milljarða til viðbótar við það sem lagt er fram. Ég hvet stjórnarþingmenn, það kemur fram í þeirri tillögu, að við munum ræða það milli 2. og 3. umr. í fjárlaganefnd hvernig þetta verður útfært, hugsanlegir málaflokkar, einstök verkefni og þar fram eftir götunum. Við réttum út hönd okkar og segjum: Við skulum hjálpa ykkur í þessu. Við munum ekki vera hérna eins og gargandi stjórnarandstaða, eins og margir hverjir hv. þingmenn hafa verið í gegnum tíðina og sagt: Það vantar meira hér og meira þar og alls staðar. Við erum ábyrg stjórnarandstaða og segjum: Við skulum rétta út hönd, vinna með ykkur og standa við hliðina á ykkur við það að skera enn frekar niður. En við viljum gera það rétt, það er ekki sama hvernig það er gert. Það eru ákveðnar heimildargreinar í frumvarpinu sem eru hreint með ólíkindum margar hverjar. Við viljum að það sem snýr að húsnæði verði tekið út, t.d. eins og að kaupa og selja húseignir ríkisins, Borgartún 5 og 7, sem er Vegagerðin, kaupa eða leigja húsnæði fyrir aðalskrifstofur ráðuneyta, kaupa viðbótarhúsnæði fyrir Þjóðleikhúsið, kaupa eða leigja hentugt húsnæði fyrir Vinnumálastofnun, kaupa viðbótarhúsnæði fyrir starfsemi Listasafns Íslands, kaupa eða leigja hentugt húsnæði fyrir starfsemi Tryggingastofnunar ríkisins og kaupa eða leigja húsnæði fyrir Umferðarstofu, kaupa eða leigja húsnæði fyrir Veðurstofu Íslands, Vatnamælingar og þar fram eftir götunum. Þessu viljum við að verði hent út af því að nú eru þeir tímar, virðulegi forseti, að menn geta ekki verið í einhverju svona gutli lengur. Nú verða menn að sýna ábyrgð til að ná fram árangri en ekki ráðast alltaf á ellilífeyrisþega og öryrkja og hækka síðan skattana á hina. Nú verða menn að sýna eitthvað af viti. Það sem er í frumvarpinu og er búið að vera og vantar inn í fjáraukalögin 2009 - ég er verulega óánægður með það og vakti athygli á því í óundirbúnum fyrirspurnum við hæstv. fjármálaráðherra, að ríkisvaldið er núna að soga til sín tekjur frá sveitarfélögunum í landinu. Það er að soga tekjur frá sveitarfélögunum til að rétta af ríkissjóðinn en setur sveitarfélögin síðan í verri stöðu. Það eru mörg dæmi um þetta, t.d. að hækkunin á tryggingagjaldi 1. júlí þýðir um 700 milljarða aukningu á sveitarfélögin á árinu 2009, það þýðir um 1,3 milljarða á árinu 2010, þetta eru 2 milljarðar sem ríkið er að taka frá sveitarfélögunum inn til sín. Ég spyr þá hv. þingmenn sem geta haldið því fram að sveitarfélögin í landinu séu aflögufær af þeim peningum. Ég auglýsi eftir þeim. Staða sveitarfélaganna í landinu er grafalvarleg og ég held, virðulegi forseti, að margir hv. þingmenn verði að fara að gera sér grein fyrir því. Það er verið að færa tekjur frá sveitarfélögunum til ríkisvaldsins sem er algerlega óþolandi og ólíðandi. Þrátt fyrir að hæstv. fjármálaráðherra hafi sagt á fundi fjárlaganefndar - ég spurði hann sérstaklega eftir því þegar verið var að kynna bandorminn hvort það væri ekki alveg öruggt að sveitarfélögunum yrði bættur þessi tekjumissir, jú, hann sagði að svo yrði gert. Við það hefur ekki verið staðið, virðulegi forseti, og ég harma það mjög því það er furðulegt ef hæstv. ríkisstjórn heldur að hún geti gengið endalaust á hlut sveitarfélaganna, þá mun hún stefna sveitarfélögunum í þrot. Það er ekki flóknara en það. Síðan er eitt sem við leggjum til til viðbótar, virðulegi forseti. Á næsta ári mun Landhelgisgæslan fá afhent nýtt varðskip. Það var eitt æðið sem menn tóku þegar velsældin var sem mest. Við leggjum til að þetta varðskip verði selt eða leigt. Söluandvirði þessa skips er um 5 milljarðar, reikna þeir í dag ef hægt væri að selja það. Ég veit til þess að Norðmenn hafa hug á að láta smíða mjög svipuð skip og ég held að menn ættu að reyna að selja þetta skip til Norðmanna eða í það minnsta leigja það vegna þess að við höfum klárlega ekki efni á því að reka þetta skip, enda er ekki gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að öðru leyti en því að því yrði siglt heim. Það er nefnilega fullt af hagræðingarmöguleikum í ríkiskerfinu ef menn fara að vinna og rýna í það með þeim hætti að þeir ná árangri. Síðan bendum við á það, virðulegi forseti, að núna væri hugsanlega hægt að færa skipaflota Hafrannsóknastofnunar yfir til Landhelgisgæslunnar vegna þess að við eigum þar nýtt og glæsilegt hafrannsóknaskip, sem heitir Árni Friðriksson, en liggur því miður bundið við bryggju mjög marga daga ársins og þeir eru orðnir fleiri held ég en það er á sjó. Við gætum sannarlega samnýtt það skip til að vera líka landhelgisskip. Það er ekkert vit í því að kaupa varðskip upp á 5 milljarða og það eru tæplega 1.700 milljónir í fjárlagafrumvarpinu 2010 sem þurfa að fara sem lokagreiðsla á skipinu og það er núna sem menn þurfa að gera slíka hluti. Það er ekkert sem mælir á móti því, virðulegi forseti, að nýta Árna Friðriksson sem gæsluskip og eins sem hafrannsóknaskip því það væri þá úti á miðunum og gæti að sjálfsögðu bæði rannsakað miðin og fylgst með landhelginni. Það er ekki mjög flókið og í rauninni væri skynsamlegt að samnýta og jafnvel sameina allan skipaflota frá Hafrannsóknastofnun undir Landhelgisgæsluna og nýta hann á þann veg til að sýna sparnað og hagræðingu. Síðan komum við inn á og höfum miklar áhyggjur af því að við í 1. minni hluta teljum að huga þurfi betur að framlögum til löggæslumála því þau hafa dregist verulega saman, það er mjög varasamt á þessum tímum eins og við höfum séð. Það verður að tryggja öryggi íbúanna. Við teljum að þar sé farið dálítið harkalega, en ákveðin leiðrétting gagnvart löggæslunni þarf að fara fram, eins og reyndar lagt er til í fjárlagafrumvarpi, gagnvart dómstólunum í landinu, það er mikilvægt að það verði gert. Það er alveg ótrúlegt að upplifa það, virðulegi forseti, að á dögunum kynnti starfshópur hæstv. heilbrigðisráðherra niðurstöðu úr því sem hann var að vinna fyrir hæstv. félagsmálaráðherra, þ.e. hópurinn sem hæstv. heilbrigðisráðherra skipaði sjálf. Út úr þeirri vinnu kom að með því að hagræða á svokölluðum kragasjúkrahúsum er hægt að skapa 1.400 millj. kr. í hagnað með því að veita sömu þjónustu. Hér er einn hv. þingmaður, Guðlaugur Þór Þórðarson, sem hefur talað um þetta í allt sumar, er margoft búinn að benda á þetta í ræðustól á Alþingi og vekja athygli á þessu, en þá segir hæstv. heilbrigðisráðherra: Nei, þetta er bara ekki nógu gott. Það hentar ekki skoðunum hennar þó svo starfshópurinn hennar hafi skilað niðurstöðu. Það er eins og hann eigi að skila bara fyrir hana. Starfshópurinn bendir á að hægt er að spara rúmar 1.400 millj. kr. með því að fara í þessar breytingar án þess að skerða þjónustuna. En hæstv. ráðherra segir: Nei, þetta hentar mér ekki. Hún vill frekar fara í flatan niðurskurð, hrúga upp biðlistum án þess að fara í svona aðgerðir. Þetta er alveg með ólíkindum. Hvernig ætlum við, virðulegi forseti, að ná tökum á ríkisútgjöldunum ef við ætlum að hugsa og vinna svona. Ég kvíði því ekki þegar það kemur fram sem einmitt margir starfsmenn heilbrigðisþjónustunnar hafa bent á, að afleiðingin af þessu er að biðlistar hrúgast upp. En með því að fara í þessar breytingar þá geta menn sparað 1.400 millj. kr. og það er sama þjónusta, sama þjónustustig, segir þessi faglegi vinnuhópur, en af því að þetta hentar ekki hæstv. heilbrigðisráðherra þá virkar þetta ekki neitt. Ef við breytum ekki svona vinnubrögðum þá er illa komið fyrir okkur. Fyrst ég er farinn að ræða um hæstv. heilbrigðisráðherra langar mig að vekja athygli á einu til viðbótar af því að tíminn fjarar hratt út, virðulegi forseti, að núna liggur fyrir að hæstv. heilbrigðisráðherra virðist ekki ætla að gera það, þó að maður hafi þá von í brjósti, þ.e. að rétta af þær stofnanir sem verið er klárlega að skera mjög mikið niður miðað við aðrar, eins og t.d. þrjár heilbrigðisstofnanir á Norðvesturlandi, á Blönduósi um 10,1% á Sauðárkróki um 8,9% og á Patreksfirði um 8,7%. Þetta er langt umfram aðrar heilbrigðisstofnanir á landinu. Það er ekki verið að gera kröfu um að þær heilbrigðisstofnanir fái eitthvað meira en aðrar heldur er verið að tala um að þessar þrjár stofnanir skera sig úr að því leyti að þær lenda í miklu meiri niðurskurði en allar aðrar. Á sama tíma og hæstv. heilbrigðisráðherra er að auka útgjöld til aðalskrifstofunnar í Reykjavík um 8,4%, í skrifstofuhítina í Reykjavík, er verið að skerða þjónustu við sjúklingana úti á landi. Á sama tíma, sem vekur þó enn meiri athygli, er verið að færa fullt af verkefnum frá heilbrigðisráðuneytinu yfir í félagsmálaráðuneytið. Samt stækkar aðalskrifstofan. Ég spyr: Hvar er niðurskurðarhnífurinn þar? Bara hækkunin á aðalskrifstofunni í Reykjavík gæti tryggt afkomu þessara þriggja sjúkrastofnana úti á landi Nei, það skal fara í starfsemi hér og rökin eru hver? Ég hef ekki heyrt nein rök fyrir þessu, ekki nokkur einustu nema þá að þetta sé skýr stefna ríkisstjórnarinnar um að vinna skuli með þeim hætti að skerða hlut sjúklinga á landsbyggðinni en auka skrifstofubáknið í Reykjavík. Það eru þá skýr skilaboð, hin norræna velferð felst þá í því. Ég get ekki farið í ræðupúltið undir umræðu um fjárlögin án þess að nefna tónlistarhúsið. Nú stefnir allt í að lokakostnaðurinn við tónlistarhúsið verði um 27 milljarðar. Á sama tíma eru stjórnvöld að taka ákvörðun um að skerða hlut ellilífeyrisþega, örorkulífeyrisþega og hækka skattana á alla í landinu, en menn geta haldið áfram að byggja tónlistarhús. Nei, það þarf ekki að hugsa þar. Nógir peningar eru til í það. Halda skal áfram fyrir marga, marga milljarða og tugi milljarða og síðan munu menn að sjálfsögðu, virðulegi forseti, vakna upp við það eftir örfá ár að reka þurfi alla þessa hít. Þá munu það verða nokkur hundruð milljónir, ef ekki milljarðar, í fjárlagafrumvarpinu sem búið er að setja inn í þó svo ekki sé stafur á bók um það núna, það þarf að reikna með því. Það er hlutur sem við þurfum að breyta, reyndar er samkomulag um það í nefndinni að þetta verði að koma inn. Þetta eru fjárhagslegar skuldbindingar og koma því svo í gegnum hina svokölluðu 6. gr. Virðulegi forseti. Nú er tími minn því miður liðinn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir góða og kröftuga ræðu. Hann fór yfir mjög margt að vonum og ég verð að viðurkenna að þótt það séu ekki stærstu upphæðirnar þótti mér athyglisvert að heyra að kostnaður við varaformann Samfylkingarinnar sé 25 millj. kr. og að verkefnið, sem ég man ekki alveg hvað heitir og veit ekki til þess að neinn viti hvað er, hafi ekki fengið neina umræðu í fjárlaganefnd.  Ég vil fá að vita, virðulegi forseti, frá hvaða fagaðilum þið fenguð umsagnir og hvernig þið rædduð þetta í nefndinni.

Virðulegi forseti. Það fyrsta sem hv. þingmaður kom inn á var færslan frá heilbrigðisráðuneytinu yfir í félagsmálaráðuneytið. Þannig var, ég get upplýst hv. þingmann um það, að það fór akkúrat engin umræða fram um það í fjárlaganefnd, akkúrat ekki nein. Á fundi sem fjárlaganefnd átti með hv. heilbrigðisnefnd kom meira að segja fram gagnrýni frá stjórnarþingmönnum þar og þeir gerðu stórar athugasemdir við það að verið væri að færa allan hjúkrunarþáttinn, eins og hv. þingmaður bendir á, frá heilbrigðisráðuneytinu yfir í félagsmálaráðuneytið án þess að nokkur umræða um það fari fram í þingnefndum, í nefndum þingsins, ekki ein einasta umræða. Það kom mér verulega á óvart, ég viðurkenni það bara, virðulegi forseti, því að ég hafði reiknað með því og hafði ekki gert mér grein fyrir því að svona ákvarðanir yrðu teknar án þess en fara í gegnum fagnefndirnar. Það var aldrei fjallað um þetta í hv. heilbrigðisnefnd fyrr en búið var að afgreiða út fjárlagafrumvarpið. Maður hefði haldið að ákvarðanatakan í svona málum ætti að fara fram í fagnefndunum. Í raun og veru sýna ráðherrarnir og framkvæmdarvaldið fagnefndunum og þinginu óvirðingu með þessum vinnubrögðum. Auðvitað eru þessar fagnefndir til þess að fjalla um málin. Og það er auðvitað mjög gott og hæft fólk í öllum nefndunum sem hefur mikla þekkingu á einstökum málum. Ég bendi á að hv. þm. Þuríður Backman er formaður heilbrigðisnefndar, hefur góða fagþekkingu og einmitt þekkingu á þessum málaflokki. Það er mjög athyglisvert að þetta skyldi gert svona. Síðan spyr hv. þingmaður um áætlun 20/20, hún heitir það, ég man það en ég veit ekkert um hvað hún fjallar. Ég veit ekkert um hvað hún er vegna þess að hún hefur aldrei fengið kynningu og ég lít svo á að þetta sé bara eins og pólitískur bitlingur fyrir varaformann Samfylkingarinnar. Ég bendi á það líka eins og ég sagði í ræðu minni að frá 1. febrúar sl. er búið að ráða 50 manns 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Það er kannski spurning að skíra þessa nefnd Dags B. Eggertssonar 25/25 úr því að hann fær 25 millj. kr. í þetta. Það er auðvitað mjög alvarlegt þegar menn eru hér að slást um hverja krónu ef verkefni eins og þetta sem menn eru augljóslega búnir að setja í algjöran forgang er ekki kynnt fyrir fjárlaganefnd þótt það kosti milljónir. Svo er verið að reyna að bjarga mjög viðkvæmri þjónustu úti um allt. Það kemur vægast sagt á óvart að heyra að fjárlaganefnd hafi ekki verið búin að fara ítarlega yfir þetta stóra mál, flutning á hjúkrunarheimilunum, hvorki meira né minna. Það á að flytja hluta heilbrigðisþjónustunnar yfir í félags- og tryggingamálaráðuneyti. Rökin hafa verið þau að þjónustan sé fyrst og fremst við þá eldri - það er að vísu alrangt, það er líka yngra fólk á hjúkrunarheimilum - en sú hugsun að aldursskipta heilbrigðisþjónustunni er vægast sagt varhugaverð. Því eldra sem fólk verður þarf það almennt meira á heilbrigðisþjónustu að halda en ég held að það hvarfli ekki að nokkrum manni að skipta upp spítölum eða heilsugæslu eftir aldri. Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga er alfarið á móti þessu. Þeir tóku það upp hjá sjálfum sér að senda umsögn af því að þeir fréttu þetta, ekki vegna þess að þetta hafi verið kynnt fyrir þeim og ekki vegna þess að beðið hafi verið um umsögn. Þeir benda á að hér er farið þvert gegn því sem er búið að vinna að mjög lengi, m.a. því að hafa faglega og fjárhagslega stjórnun á sama stað. Og það liggur alveg fyrir að heildaryfirsýn í þessum málaflokki verður ekki lengur til staðar þegar menn stíga þetta skref. Það er ótrúlegt að heyra það 

Virðulegi forseti. Ég tek alveg heils hugar undir með hv. þingmanni, það er alveg hreint með ólíkindum. Það sem mér þykir þó verst er að þetta skuli ekki hafa farið fram í fagnefndinni sjálfri, í heilbrigðisnefnd. Þingnefndir eru skipaðar þeim einstaklingum sem hafa fagþekkingu á viðkomandi málaflokkum, ég nefndi hér hv. þm. Þuríði Backman sem er formaður heilbrigðisnefndar, hún hefur mikla þekkingu á þessum málaflokki. Það væri mjög æskilegt og mjög skynsamlegt að umræða um einmitt þessa hluti færi fram í fagnefndunum til að við fengjum þær niðurstöður sem við ætlumst til. Til þess eru fagnefndirnar. En þetta virðist með sama hætti og svo margt annað hjá þessari hæstv. ríkisstjórn - eða vonlausu - það er bara anað út í einhverja vitleysu. Menn sjást ekki fyrir í vitleysunni, það er tekin einhver ákvörðun og svo er bara hlaupið af stað, það er ekkert hugsað. Ég minni á þegar við ræddum sparisjóðamálið í sumar - hvernig var það? Þá var sagt að allt væri að hrynja, það yrði að redda þessu og þetta var keyrt í gegn. Fundir voru í viðskiptanefnd fimm sinnum á dag, allt keyrt í gegn, stjórnarandstaðan var að tefja af því að hún vildi fá einhverjar málefnalegar umræður. Nei, þetta varð að gerast einn, tveir og þrír. Hvað er búið að gera í málefnum sparisjóðanna síðan þá?

Ekki neitt.

Ekki neitt.

Ekki neitt.

Ekki neitt. Það er vegna þess að það vantar alla verkstjórn í þessa ríkisstjórn, og allt verksvit reyndar. Það er ekki nema von að þetta gerist með þessum hætti. Síðan sjáum við hvað gerist í skattbreytingunum núna. Nú ana menn bara út í þetta einn, tveir og þrír án þess að hugsa nokkurn skapaðan hlut í staðinn fyrir að gefa sér tíma og gera þessar breytingar frekar á ári. Og bara til þess að undirstrika það, af því að talað var um þessa sóknaráætlun 20/20 sem virðist vera gæluverkefni upp á 25 millj. kr., vil ég minna á að nú fer t.d. Heilbrigðisstofnunin á Blönduósi fram á það að fá leiðréttingu upp á miklu lægri upphæð en þetta, bara til þess að hún geti lifað. Hún þarf að taka mjög erfiðar ákvarðanir núna 

Frú forseti. Það er afskaplega athyglisvert þótt ekki sé meira sagt að hlusta á hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins ræða um galna fjárlagagerð. Þeir eru greinilega búnir að gleyma sinni eigin sögu frá síðustu árum og hún verður svolítið rakin í þessari ræðu. Virðulegi forseti. Hvernig öflum við tekna? Hvar öflum við tekna? Hvernig dreifum við gjöldum? Til hverra helst - og til hverra síður? Hverjar eru áherslurnar? Hver er forgangurinn? Þetta eru mikilvægar spurningar. Og menn velja misjöfn svör við þeim. Fyrir nokkrum missirum fór sá sem hér talar í heimsókn á vistlegt sambýli fyrir fatlaðra hér á landi. Forstöðumaðurinn bauð mér upp á vatn, nokkuð afsakandi, tjáði mér að kaffivélina hefði þrotið örendi fyrir nokkrum vikum og ekki hefði fengist fjárveiting til að kaupa nýja.

Icesave.

Þetta var gripur upp á röskar 20.000 krónur. Tæpu hálfu ári seinna átti ég aftur leið á þetta sambýli. Og nú fékk ég kaffi. Að vísu sagði forstöðumaðurinn mér að starfsfólk hefði safnað samskotum frá fyrirtækjum í grenndinni til að kaupa nýja vél en, vel að merkja, reyndar hefði hún ekki fyrr verið komin í hús en ákveðið hefði verið af æðsta yfirvaldinu í veraldlegum fötlunarmálum að skera niður kaup á kaffi fyrir starfsfólk, nú þyrfti það sjálft að kaupa sitt kaffi og vélin, kostuð af nágrönnum, malaði kaffi í boði starfsmanna. Mér nánast svelgdist á kaffinu þegar ég hlustaði á þessa sögu. Sér er nú hver aðgæslan í útgjöldum - og var það akkúrat þarna sem fitan fannst í rekstri hins opinbera? Þetta var það herrans ár 2007. Þenslan í hámarki. Sums staðar. Nákvæmlega sums staðar. Klárlega ekki alls staðar. Já. Hvernig dreifum við gjöldunum?  Virðulegi forseti. Þessar hugsanir hafa einatt leitað á mig síðustu vikur og mánuði þegar ég hef setið með frumvarp til fjárlaga næsta árs og flett því spjaldanna á milli, sem og gömlum fjárlögum, rýnt í tölur og fjárlagaliði, forsendur og breytingar. Vissulega hefur margt stungið í augu og margar spurningar vaknað. Af hverju fá Bændasamtökin, sem í grunninn eru hagsmunasamtök, meiri fjármuni úr ríkissjóði en Samtök áhugafólks um áfengis og vímuvarnir, SÁÁ, til að hjálpa þúsundum fíkla? Af hverju er skákheimurinn metinn svo í fjárlögum að hann þurfi tíu sinnum meiri peninga en Vetraríþróttamiðstöð Íslands sem á að sinna einni allra vinsælustu afþreyingar- og íþróttagrein landsmanna? Og af hverju í ósköpunum er Bridgesamband Íslands með hærri fjárframlög frá ríkinu en landssamtökin Þroskahjálp? Já, skemmtilegur bridds annars vegar og viðkvæm velferðarþjónusta hins vegar. Tvö grönd og eitt pass. 
             Er hobbí fullfrískra karlmanna metið meira en fagleg þjónusta við þroskahamlað fólk? Líklega er svarið já. Hér tala tölurnar sínu máli. Nokkuð afgerandi og miskunnarlaust. Virðulegur forseti. Það er nefnilega svo, og það er ein af niðurstöðum mínum við lestur fjárlagafrumvarpa síðustu ára, að framlög ríkisvaldsins til hinna ólíkustu málaflokka sé háð duttlungum, já, tilviljanakenndri embættisfærslu, að einhverju leyti þjónkun þingmanna og ráðherra við sérhagsmuni - og svo lifir auðvitað gamli íslenski klíkuskapurinn sínu sældarlífi í þessu frumvarpi sem hér er til umræðu, rétt eins og þeim sem afgreidd hafa verið á síðustu árum og áratugum. Þessu þarf að breyta. Þessu verður að breyta. Í frumvarpi til fjárlaga ársins 2010 er vissulega reynt að sníða marga vankantana af og ýmsir kvistir eru örugglega fyrirferðarminni en áður en betur má ef duga skal. Það má miklu betur, en duga skal. Fjárlög íslenska ríkisins verður að taka til gagngerrar endurskoðunar, frá fyrstu síðu til þeirrar síðustu. Fjárlögin, eins og þau hafa birst lesendum sínum á síðustu árum og áratugum, eru nefnilega ekkert sérstakur vitnisburður um réttláta og eðlilega meðferð á opinberu fé landsmanna, hinum sameiginlega sjóði þjóðarinnar. Því fer náttúrlega fjarri. Fjárlög síðustu ára eru því marki brennd að koma upp um tilviljanakennda stjórnsýslu. Þau sýna á tíðum gamaldags skömmtunarstefnu, samtryggingu, valdapot, vinargreiða. Í reynd eru fjárlög uppskrift að samfélagi. Þau sýna hlutföllin, skiptinguna á milli efnis, efnisflokka. Þau sýna hvar minnst er skammtað, sanna það hvar mest er í lagt, afhjúpa það sem á vantar og koma upp um það sem of mikið er af. Góð fjárlög eiga vissulega að byggja á nákvæmri áætlanagerð, ráðdeild og innra aðhaldi, en þau eiga líka að byggja á heiðarlegri pólitík, málefnalegri framsækni og sýna hvaðan upp er lagt og hvert er stefnt. Þau eiga að vera leiðarstef í átt til betra samfélags, sanngjarnara og réttlátara, upplýstara og gagnsærra, valddreifðara og lýðræðislegra. Góð fjárlög eiga að bæta samfélagið og umfram allt að tryggja það að fjármunir landsmanna rati þangað sem mest er þörf fyrir þá - mest er þörf fyrir þá - en síður þangað sem minnst er þörfin, allra síst þangað sem ekkert er við þá að gera. Af lestri fjárlaga síðustu ára verður ekki sagt að opinbert fé hafi alltaf ratað á rétta staði, allt of oft hefur verið eytt í óþarfa og allt of oft hefur verið ógætilega farið með þessa fjármuni. Ár eftir ár, án áminninga, án brottrekstra fyrir afglöp og endurtekna umframeyðslu. Hér þarf Alþingi og nefndir þess að taka sér tak og veita þeim sem við peningunum taka miklu meira aðhald en gert hefur verið. Miklu meira. Miklu oftar. Miklu víðar. Og það er einnig svo, virðulegi forseti, að allur almenningur sem að stórum hluta stendur undir tekjuöflun ríkisins þarf að vita miklu betur hvernig sjóðum hans er úthlutað. Fjárlög eru og eiga ekki að vera einkamál valdsins, kjörinna fulltrúa, framkvæmdarvaldsins og embættismanna. Fjárlögin eiga ekki aðeins að ráðast á fáeinum skrifstofum reykvískra ráðamanna. Þau eiga að vera í sífelldri umræðu, sífelldri endurskoðun alls fólksins sem leggur til fjármunina. Þau eiga skilið langtum meiri athygli almennings en þau hafa hingað til fengið, jafnt tilurð þeirra sem og eftirfylgni. Fjárlög hvers tíma eru nefnilega áskorun um að gera betur. Og núna, við augljós kaflaskil í efnahagssögu Íslendinga, eru þau áskorun sem aldrei fyrr. Þau eru áskorun um breytingar, varanlegar breytingar, endurskoðun og endurbætur, nýtt samfélag sem hefur efni á því sem það þarf sannarlega að gera, því sem það þarf sannarlega að sinna. 
            

Forseti spyr hv. þingmann hvort hægt sé að gera hlé á ræðu núna eða eftir nokkrar málsgreinar.

Má hv. þingmaður spyrja af hverju?

Það á að fara fram atkvæðagreiðsla sem hefur verið boðuð núna kl. 18.30.

Það er sjálfsagt mál.

Þegar kemur að hentugum kafla.

Það er sjálfsagt mál hér og nú.

Frú forseti. Ég held áfram með ræðu mína þar sem frá var horfið. Áskorun jafnaðarmanna og allra vinstri manna sem nú halda um stjórnartaumana í landinu er ekki einvörðungu sú að laga samfélagið að efnum þess og aðstæðum, heldur og að skipta sérhagsmunum út fyrir almannahagsmuni. Tiltektin eftir efnahagshrunið sem einkum má rekja til skefjalausrar frjálshyggju og oflætis í ríkisrekstri verður einkum og sér í lagi að miðast við þarfir og hag alls almennings. Það þarf fyrst og síðast að verja velferð venjulegs launafólks, svo og öryrkja, aldraðra og fatlaðra. Dýrkun gömlu valdaflokkanna á auðmannastéttinni fól í sér einhverjar mestu tilfærslur á fjármunum sem orðið hafa í samfélaginu. Verkfæri ríkisins voru óspart notuð til þess að hygla þeim sem mest báru úr býtum og þeim sem greiðastan aðgang höfðu að auðlindum landsins. Auknar álögur á láglaunafólk og millitekjufólk voru notaðar til að draga úr þætti ríkasta hluta þjóðarinnar í tekjuöflun þess. Það er nánast kátbroslegt að hækkun tekjuskatts á millitekjufólk sem boðuð er af illri og augljósri nauðsyn eftir efnahagshrunið er nálega sú sama og þessi hópur tók á sig í tíð stjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks þegar þau öflin reyndu hvað mest að skara eld að köku stóreignamanna í landinu. Með öðrum orðum kostaði þensla gömlu flokkanna venjulegt fólk jafnmikið í sköttum og hrunið gerir nú. Niðurstaðan að mati margra erlendra sérfræðinga eftir öll ósköpin er sú að óvíða hefur þekkst önnur eins óstjórn efnahagsmála á norðurhveli jarðar og einmitt sú sem varð til á Íslandi í kringum síðustu aldamót undir forhertu veldi gömlu stjórnmálaflokkanna sem af einurð og sérstöku tillitsleysi við þjóð sína úthlutuðu eignum ríkisins til örfárra vina og vandamanna sem ekkert kunnu með gjafirnar að fara. Það er vægast sagt undarlegt að sitja á Alþingi það herrans ár 2009 og hlusta á talsmenn þeirra flokka sem einkum komu þjóðarauðnum í fáar hendur. Það er líkast því sem þeir kannist ekkert við sögu sinna flokka, hvað þá að þeir viðurkenni gjaldþrot óbeislaðrar frjálshyggju sem óáreitt fékk að draga úr þrótti fjármálaeftirlits á landinu um langt árabil. Krafan var enda óbeislaður gróði - og helst þeirra þóknanlegu. Já, fram undan er mesta áskorun jafnaðarmanna sem þeir hafa staðið frammi fyrir. Hún felst í því að breyta samfélaginu til frambúðar. Hún felst í því að snúa af leið sérhagsmuna og einkavinavæðingar og hefja að nýju til virðingar þau gildi mannúðar og jöfnuðar sem aldrei munu komast í þrot. En þá er líka eins gott að missa ekki sjónar. Ráðast verður að gamalgrónu kerfi. Án undanbragða. Ellegar kæfir kerfið breytinguna. Það er nefnilega svo, virðulegur forseti, að auðveldara er að halda áfram því sem er en að breyta um takt og sið. Það er þægilegra að sækja í gamla farið en að koma sér upp úr því. Fjárlög næsta árs eru vonandi upptaktur að því sem koma skal, samfélagi jafnaðar og velferðar - en betur má ef duga skal. Fjárlög næstu ára verða að gera betur og festa enn frekar í sessi þann jöfnuð sem hverju samfélagi er hollastur og skipta tekjunum betur á milli þeirra sem helst þurfa á þeim að halda. Fjárlög næstu ára verða að vera í takti við efni samfélagsins og aðstæður. Þau eiga að sýna hvað samfélagið raunverulega getur og þau verða líka að sýna hvernig samfélagi við viljum búa í og hlúa að. Virðulegi forseti. Sú fjárlaganefnd sem nú situr á Alþingi er að mestu skipuð nýjum þingmönnum og vil ég nota tækifærið hér til að þakka öllum nefndarmönnum gott samstarf á liðnum mánuðum, jafnt stjórnarliðum sem stjórnarandstæðingum sem hafa veitt meiri hlutanum málefnalegt og þarft aðhald. Fyrir það ber að þakka. Gagnrýnislaust vald er hættulegt vald. Ríkt aðhald er auður lýðræðisins. Og hvernig hefur fjárlagagerðin komið þessum nýju þingmönnum fyrir sjónir? Hvað hefur komið á óvart? Hvað hefur vakið mesta furðu, undrun, jafnvel réttláta reiði? Ný fjárlaganefnd Alþingis er skipuð fólki hvaðanæva að af landinu, konum og körlum, frá ríflega tvítugu til sextugs, fólki sem þekkir það vel að stjórna skólum, sveitarfélögum, einkafyrirtækjum, búum og sjóförum, já, heilu skipsáhöfnunum, fólk sem margt hvert er vant því að búa til nákvæmar fjárhagsáætlanir fyrir stórar sem smáar einingar og bera ábyrgð á starfsmannahaldi, tækjum og eignum. Þessi hópur fjárlaganefndar úr öllum flokkum sem sæti eiga á Alþingi landsmanna er fráleitt sammála um alla hluti og getur vissulega látið í sér heyra þegar talið berst að ágæti ólíkra stjórnmálastefna, en líklega er hann á einu máli um eitt: Það þarf að laga langvarandi lausung í ríkisfjármálum. Ríkisrekstur á ekki endilega að lúta öðruvísi lögmálum en gengur og gerist á almennum vinnumarkaði. Og þar eiga menn að bera ábyrgð og sæta afleiðingum gjörða sinna, jafnt og annars staðar í þjóðfélaginu, en jafnframt að vera virtir fyrir það sem vel er gert. Í því fjárlagafrumvarpi sem hér er til umfjöllunar í sölum Alþingis er lögð mikil ábyrgð á herðar ráðuneytum og stofnunum á þeirra vegum. Ekki hefur í mjög langan tíma, ef þá nokkurn tíma, verið gerð jafnrík krafa um aðhald og ráðdeildarsemi í ríkisrekstrinum og nú. Og ekki er vanþörf á. Oft hafa lausatök í ríkisrekstrinum birst í aukafjárveitingum í fjáraukalögum hvers árs vegna framlaga til nýrra verkefna, aukins umfangs eða umframeyðslu og þess sem einfaldlega verður kallað lausung í fjármálum eins og áður var getið sem á mannamáli hefur stundum verið kallað óráðsía eða bruðl. Þessu verður að linna. Oft var þörf en nú er nauðsyn. Aldrei hefur verið jafnmikil og augljós ástæða fyrir því að fara sparlega og vel með fjármuni ríkissjóðs. Í þessu efni verður að gera ríkari kröfur til ráðuneyta um að þau haldi stofnunum sínum innan fjárheimilda. Fjárauki er einhver reglufastur happdrættisvinningur sem hægt er að ganga að sem vísum, umframeyðsla er ekki réttlætanleg, frá ári til árs, sakir aukinna verkefna eða ófyrirséðra atvika. Nú sem aldrei fyrr verða menn - og þar er ég að tala um forstöðumenn stofnana - að sníða sér stakk eftir vexti. Ef hann er þröngur ber fyrst að skoða hvort það er sakir fitu, en hitt ber síður að gera, eins og gjarnan hefur verið gert, að stækka stakkinn og víkka út fjárheimildirnar í það óendanlega eins og gerst hefur í ríkisrekstrinum á undanliðnum árum, oft sakir nauðsynjar, en líklega jafnoft að nauðsynjalausu. Og hver er þá ábyrgð ráðuneyta, deilda þeirra, forstöðumanna, fjárhaldsmanna; þeirra sem sýsla með fengið fé, þessa sameiginlegu sjóði sem hér eru til umfjöllunar? Hún er mikil, klárlega mjög mikil í orði og laganna hljóðan, en líklega síðri á borði. Það er athyglisvert að skoða nýlegt svar framkvæmdarvaldsins við spurningum hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur um tíðni áminninga sem opinberir embættismenn hafa fengið, m.a. vegna óreglu í fjárveitingum á síðustu fimm árum. Sárafáir forstöðumenn ríkisstofnana og fjárgæslumenn hinna opinberu fjármuna hafa fengið tiltal á síðustu árum. Það er reyndar hægt að telja þá á fingrum annarrar handar, fyrir hvert þessara ára, sem fengið hafa áminningu. Ég hirði ekki um að tala um þá sem hafa verið reknir vegna afglapa í fjármálastjórn, enda er þar sennilega engum til að dreifa - það væri sennilega of dýrt fyrir ríkið. Þetta er annars merkilegt plagg frá fjármálaráðuneytinu um veittar áminningar og skipun tilsjónarmanna yfir þrotabúum stofnana. Skoðum það nánar, við erum að ræða síðustu fimm ár: Forsætisráðuneyti: Engar áminningar. Efnahags- og viðskiptaráðuneyti: Engar áminningar. Fjármálaráðuneyti: Fjórar áminningar. Dómsmála- og mannréttindaráðuneyti: Tíu áminningar. Heilbrigðisráðuneytið: Engar áminningar. Iðnaðarráðuneytið: Engar áminningar. Samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti: Engar áminningar. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti: Engar áminningar. Umhverfisráðuneyti: Engar áminningar. Utanríkisráðuneyti: Engar áminningar. Og loks mennta- og menningarmálaráðuneyti: Þrjár áminningar og það er reyndar eina ráðuneytið sem skipað hefur tilsjónarmenn með rekstri stofnana í tveimur tilvikum. Lengra nær ekki ríkið í áminningum sínum. Já, tveir tilsjónarmenn á fimm árum - 17 áminningar. Það er allt og sumt, þrátt fyrir óheyrilega framúrkeyrslu á fjárlögum á síðustu árum sem nemur nokkrum tugum milljarða króna. Virðulegur forseti. Tugum milljarða króna - og hverjar eru afleiðingarnar? Jú, tiltal í fáein skipti og tveir tilsjónarmenn. Engin alvarleg eftirmál þrátt fyrir lausung í fjármálum sem skiptir nálega 100 milljörðum á síðustu 10 árum. Það er léttúðin í íslenskum fjárlögum síðasta áratuginn. Hvað veldur því, virðulegi forseti, að enginn tekur pokann sinn í þessum geira atvinnulífsins? Hvað veldur? Ekki er það góð fjármálastjórn sem er hafin yfir gagnrýni. Nei, lausungin er einfaldlega liðin, ógætilegur umframakstur er leyfður á vegum hins opinbera af því að fjárgæslumenn ríkisins eru svo vel verndaðir af ríkinu sjálfu að það er eiginlega óhugsandi og lagalega ófært að reka þá. Já, ógætilegur umframakstur er sum sé leyfður á vegum hins opinbera. Hjá einkafyrirtækjum eins og þeim sem sá sem hér stendur þekkir varðar slíkt hið sama við brottrekstur. En þingmenn, löggjafinn sjálfur, verða líka að líta sér nær í þessum efnum. Aukinn ríkisrekstur síðustu ára hefur verið næsta stjórnlaus. Hann hefur vaxið um tugi prósenta og langt umfram það sem getur talist eðlilegt í ljósi vaxtar samfélagsins og verðmæta þess. Hér hefur löggjafinn stofnað til útgjalda sem ríkið hefur sannarlega ekki haft efni á. Hér hefur löggjafinn oft og tíðum leikið sér að almannafé. Spurningin við gerð fjárlaga er nefnilega þessi: Í hvað á að eyða? Hvert er verksvið ríkisins? Á það að reka bridsklúbba? Á það að styrkja afþreyingu fullfrískra karlmanna? Á það að stofna til hvaða safna sem er um allt land án þess að hafa hugmynd um hvaða starfsemi þar fer fram? Á það að sinna ólíkustu ferðaþjónustufyrirbærum í víkum og fjörðum? Á það að reka krár sem eru skreyttar merkilegu ljósmyndasafni af sögu fiskveiða? Og hvernig ætlar það að velja á milli allra þeirra óska sem streyma inn til fjárlaganefndar ár hvert um nokkur hundruð þúsund króna styrki og allt upp í tuga, ef ekki hundruða milljóna króna kröfur um aðstoð við einkarekstur? Hvernig er farið með 1 milljónar króna umsókn sjálfboðaliðasamtaka sem annast geðsjúk ungmenni á sama tíma og flugklúbbur ágætlega stæðra karlmanna sækir um 40 millj. kr.? Er báðum umsóknum hafnað? Eða er skorið flatt niður? Er hin raunverulega þörf aldrei skoðuð? Hvað á ríkið að gera? Hvar á ríkið að vera? Og meginspurningin um þessar mundir er vitaskuld þessi: Hvað ber ríkinu nauðsynlega að gera á tímum mestu efnahagsófara lýðveldissögunnar? Svar mitt er þetta: Það á að standa vörð um velferðina, öryggi landsmanna, heilbrigði, menntun og menningu um allt land, en aukinheldur á það að skapa sem bestar aðstæður fyrir framsækið og heilbrigt atvinnulíf. Það er erfitt verk þegar stoppa þarf í 180 milljarða kr. halla á fjórum árum. En ekki ómögulegt. Meginlínur í fjárlagafrumvarpi stjórnvalda eru þær að skorið er niður um 10% í rekstrarliðum, 7% í menntakerfi og 5% í velferðarkerfinu. Auk þess koma til umtalsverðar breytingar á skattkerfinu sem eiga annars vegar að jafna byrðar og laga ójöfnuð, en sækja auk þess nauðsynlegar tekjur svo samfélagið verði endurreist á sem stystum tíma. Stefnt er að því að árið 2011 verði þjóðfélagið farið að afla þess sem það eyðir og árið 2013 verði það byrjað að borga niður skuldir. Hér þarf vissulega að fara varlega og hér er auðvelt að misstíga sig. Hér er næsta auðvelt að tapa ávinningnum af uppbyggingu velferðarkerfis síðustu ára og því er nauðsynlegt að ganga til þessa verks opin fyrir gagnrýni og aðhaldi alls almennings. Og hér þarf stjórnarandstaðan á Alþingi að leggja lið, koma með ábendingar, betrumbætur, tillögur. Og hér þarf stjórnarmeirihlutinn að hlusta.

Já.

Fjárlög næsta árs og næstu ára eiga ekki að vera einkamál ríkjandi stjórnvalda. Til þess eru þau allt of mikilvæg. Nú er tíminn til að standa saman. Virðulegi forseti. Því miður vannst ekki nægilegur tími til vinnslu fjárlaga fyrir næsta ár af margvíslegum ástæðum og vega þar mest afleiðingar efnahagshrunsins. Vinnan hefur samt verið mikil, við fjárlagagerðina voru alls haldnir 38 fundir í nefndinni. Erindi sem nefndin fékk til afgreiðslu voru um 900 og alls komu 338 gestir til fundar við nefndina og þingnefndir. Frumvörp um tekjuhluta frumvarpsins komu seint inn til Alþingis og biðu þar afgreiðslu vegna mikillar umræðu um umdeilda ríkisábyrgð vegna Icesave-óskapanna og um tíma áætlaði fjárlaganefnd að fresta breytingum á tekjuhluta til 3. umr. eins og heimilt er. Virðulegur forseti. Það er ekki óskastaða nýs þingmanns að sitja fjárlaganefndarfundi og þurfa að skera niður í viðkvæmustu fjárlagaliðunum og sækja aukinheldur kröftuglega fram í tekjuöflun, já, leggja meiri álögur á heimili og fyrirtæki. Hér ber að geta þess að niðurskurðar- og skattatillögur ríkisstjórnarinnar eru settar fram í neyð, þær eru í reynd rústabjörgun eftir afglapaskeið í efnahagssögunni og því er brýnt að galgopi og lýðskrum þvælist ekki fyrir tiltektinni og komandi endurreisn. Rómantíkin verður að víkja fyrir raunsæi. Stundargaman stjórnmálanna er ekki á dagskrá. Við sem hér sitjum í sölum Alþingis þurfum umfram allt að vanda okkur við það verkefni sem fram undan er. Ég bið ekki um algera samstöðu, en ég óska eftir málefnalegri vinnu sem hefur það að markmiði að koma samfélaginu sem fyrst til vegs og virðingar í samstarfi þjóðanna, en þó umfram allt að hún komi sínu eigin fólki til hjálpar og verði því til gagns. Það er í þessu ljósi sem mér - og líklega fleiri nýjum þingmönnum - gremst það að gömul hjólför stjórnmálanna virðast enn þá vera rásin sem heillar mest í orðaskiptum manna á Alþingi. Menn virðast sjaldnast komast upp úr þeim, þau halda hjóli pólitíkurinnar á sínum stað og gildir einu þótt heilu stjórnmálastefnurnar og heilu efnahagslíkönin hafi farið á hausinn, áfram skal barist með sömu vopnum. Þetta er miður. Í stjórnmálum á að virða það besta í fari flokkanna sem eiga, þegar að er gáð, meira sameiginlegt en það sem sundrar þeim. Þessa staðreynd ber að hafa í huga þegar fengist er við erfið þjóðþrifamál, svo sem eins og uppbyggingu Íslands út þeim rústum sem blöstu við landsmönnum fyrir ári. Þá er tími til að berja í brestina og tala kjark í þjóðina fremur en að hella myrkri yfir hana af því það kann að gagnast stundargamni stjórnmálanna. Þjóðin þarf á vasklegri framgöngu að halda, helst samstöðu allra þingmanna um að komast sem fyrst út úr vandanum með stórtækri tiltekt. Göran Persson, sá gamli sænski stjórnmálarefur, kom og skoðaði rústir íslensks efnahags fyrir réttu ári og hafði nákvæmlega rétt fyrir sér í ræðu sem hann hélt í hátíðarsal Háskóla Íslands: „Gangið hreint og hratt til verks.“ Já, gangið hreint og hratt til verks. „Ekki fresta vandanum.“ Ekki fresta vandanum. „Ekki ýta honum yfir á næstu kynslóðir.“ Ekki ýta honum yfir á næstu kynslóðir. Hér talaði gamalreyndur fjármálaráðherra og síðar forsætisráðherra sem bakaði sér um ómældar óvinsældir hjá þjóð sinni við Eystrasalt þegar hann skar niður í ríkisfjármálum á fyrri hluta 10. áratugarins eins og slátrari á haustvertíð. Efnahaginn varð að endurreisa, hiklaust, fumlaust. Og hann skar strax. Hann skar mikið. Já, ekki fresta vandanum. Gangið hreint og hratt til verks. Annar sjóaður fjármálaráðherra og síðar forsætisráðherra tekur undir þessi orð Görans Perssons í blaðagrein um nýliðna helgi. Hér á ég við Þorstein Pálsson, fyrrverandi formann Sjálfstæðisflokksins, sem segir á leiðarasíðu Fréttablaðsins á laugardag að með vissum hætti megi segja að það sé eins og að fara gegn straumnum að leggja gott orð til ríkjandi stjórnar - svona í ljósi þeirrar Hriflungatíðar sem gengið hefur yfir íslenskt stjórnmálasvið á síðustu vikum þar sem persónulegt hnútukast hefur einkennt umræðuna og rifrildið hefur á tíðum verið tekið fram fyrir lausnir, öskur þótt áhrifaríkara en orðaskipti. Fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins sem greinilega undrast formælingastríð stjórnmálamanna við þessar aðstæður sem nú blasa við í íslensku þjóðlífi segir, með leyfi forseta, að sannleikurinn sé samt sem áður sá að sumar ákvarðanir ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum nú um stundir beri bæði vott um skynsemi og ábyrgð. Orðrétt segir Þorsteinn Pálsson á téðri leiðarasíðu á laugardag: „Það bar til að mynda vott um ábyrgð þegar ríkisstjórnin ákvað að byggja á samstarfsáætluninni við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sem fyrri ríkisstjórn hafði gert. Eitt mikilvægasta viðfangsefnið sem sú áætlun mælir fyrir um er að ná jöfnuði í ríkisfjármálum. Niðurskurðaráformin í fjárlagafrumvarpinu eru í samræmi við markmiðin. Afgreiðsla fjárlaganna mun síðan sýna hversu raunhæf framkvæmdin er. Þar byrja vandamálin,“ segir fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins um helgina. Þetta er rétt. Og svo sem ekki annars að vænta frá jafnjafnvægisstilltum stjórnmálamanni og Þorsteinn Pálsson var - og er. Hann þekkir framvinduna, hann þekkir breyskleika stjórnmálanna og segir því gagnrýnið og hnitmiðað að kálið sé klárlega ekki sopið fyrr en í ausuna er komið. Þar er Þorsteinn líklega að vísa til þessarar 2. umr. þingsins um fjárlagafrumvarpið, en nákvæmlega þar byrja menn einmitt að linast, eins og hann e.t.v. þekkir frá sinni stjórnartíð. Þorsteinn segir enn fremur að umræður um útgjaldahlið fjárlagafrumvarpsins bendi til þess að verulega skorti á að aðhaldsáformin séu nægilega markviss. Í allt of litlum mæli búi þar að baki ákvarðanir um skipulagsbreytingar og nýjar skilgreiningar á þjónustustigi. Hringlandinn varðandi sparnaðinn á ýmsum sviðum hafi leitt í ljós að stöku ráðherrar sé haldnir þeirri blindni að aðhaldsaðgerðirnar séu aðeins tímabundnar; eftir skamman tíma verði hægt að auka útgjöldin á ný eins og ekkert hafi í skorist. Þetta er réttmæt og heiðarleg gagnrýni. Og hér er talað af reynslu, jafnt af hálfu Görans Perssons og Þorsteins Pálssonar; tveggja fjármálaráðherra frá 9. og 10. áratug síðustu aldar sem báðir urðu síðar forsætisráðherrar í sínum ríkjum. Orð þessara manna sem koma hvor af sínum enda stjórnmálanna eru saman tekin þessi: Ef það þarf að skera skerið þá strax. Ekki velta vandanum á undan ykkur. Og ekki guggna á niðurskurðinum. Ekki halda að hann sé bara tímabundinn sársauki. Það er hér sem stjórnmálamenn verða að tala skýrt, lausir við lýðskrum og stundarhagsmuni. Í eyðslusemi og lifnaðarháttum erum við að færa samfélagið nokkur ár aftur í tímann, kannski fimm ár, kannski heil tíu ár. Líklega meiðir það engan hastarlega, en kannski fækkar tegundum í hillum Kosts og Bónuss og e.t.v. koma fraktskipin léttari til landsins en þau fara frá því. Kannski náum við aldrei aftur þeirri tíð að kaupa flatskjái í flestöll herbergi hússins - en munum við sakna þess? Munum við gráta það? Og munum við kveljast sakir þeirrar nýlundu að ferðast meira um eigið land en útlöndin? Nei. Og líklega kennir neyðin naktri konu að spinna, neyðin á að geta þjappað okkur saman og vakið okkur af værum blundi eyðsluseminnar. Hún mun leiða til þess að við lítum okkur nær, kaupum okkur nær og keyrum fremur upp íslenskan efnahag en innfluttan efnahag. Virðulegur forseti. Fjárlög næstu ára munu laga ríkið að efnum þess. Samfélagið er í aðlögun, það er að átta sig á því á hverju það hefur efni og hvað það er sem það ræður ekki við. Líklega verður þetta samfélag seint helsta fjármálamiðstöð heimsins og vonandi aldrei torg hins himneska Mammons eins og margir vonuðust eftir í glýju krosseignaspíralsins þegar öll hin síðari tíma íslenska snilld fólst í því að taka lán fyrir láninu. Já, samfélagið er í aðlögun. Það er vissulega í áfalli. Og æðimargir skammast sín. Fjöldi manna er lemstraður, fjárhagslega og andlega, en þeir eru líka margir sem stóðu til hliðar og horfðu á veisluna í forundran. Öll verðum við að spyrja okkur núna eins og foreldrar í fokheldu húsi: Á hverju höfum við efni? Hvað getum við sparað? Hvað verður ekki sparað? Og ég held einmitt að við eigum að hugsa eins og heimilisfólk. Fjárlögin eru heimilisbókhald samfélagsins og þegar kemur að heimilishaldi vita allir hvað er nauðsyn og hvað er hjómið eitt og óþarfi. Virðulegur forseti. Ég hef verið gagnrýninn á margt í fjárlagagerðinni, enda fer vel á því hjá nýjum þingmanni sem hefur þurft að setja saman ófáar fjárhagsáætlanir á síðustu árum hjá einkafyrirtækjum og menningarfélögum. Og það er auðvelt að vera gagnrýninn á fjárlagagerðina, einkum í ljósi þeirrar reynslu úr einkageiranum sem ég gat um þar sem rangir útreikningar og ábyrgðarleysi hafa einfaldar og afdráttarlausar afleiðingar. Í þeirri fjárlagagerð sem hér er til umfjöllunar hefði ég vissulega viljað gera betur og einkum viljað hafa meiri tíma til að gaumgæfa skiptin á gjöldum á milli málaflokka, þarfir, hagræðingarmöguleika og breytingar á verkaskiptingu sem á köflum virðist ekki hafa haft áhrif á fjárlagagerð síðustu ára. Fjárlög hvers árs eru nefnilega flókið plagg og það er ekki nóg fyrir þingmenn, óvana sem þá reyndari, að taka fjárlagagerðina með áhlaupi á síðustu metrum ársins eins og mér hefur sýnst verklagið hafa verið á undanliðnum árum og áratugum. Fjárlaganefnd á í reynd að vinna að fjárlagagerðinni allt árið með aðhaldi sínu, eftirfylgni, inngripum og endurbótum á sjálfu verklaginu. Starfsaðferðir fjárlaganefndar hvað þetta varðar vil ég sjá breytast á komandi missirum og býst við að ég tali þar fyrir munn flestra ef ekki allra þeirra nefndarmanna sem á síðustu vikum hafa komið að fjárlagagerðinni. Hvað svo með inntakið, virðulegur forseti? Hvað þarf þar að breytast? Kannski ég minni á söguna í upphafi þessarar ræðu minnar; söguna af forstöðumanni sambýlisins fyrir fatlaða sem hafði ekki lengur fjármuni til að gera við kaffikönnuna á heimilinu og því næst var kaffipeningurinn tekinn af starfsfólki til að hagræða enn betur. Já, höfum fólkið í fyrirrúmi í fjárlögum hvers árs. Um það vil ég standa vörð. Ég vil fyrst og fremst standa vörð um jafnaðarmennskuna. Hún er mér merkilegri og meira virði en flokkur eða ríkisstjórn. Jafnaðarstefnan verður að mínu mati að vera leiðarstefið í fjárlögum næsta árs - og næstu ára. Þar þurfum við fyrst og síðast að huga að velferðinni, öryggi landsmanna, heilbrigði og menntun - og ég vil líka nefna menningu, hringinn í kringum landið. Viðkvæmasti hluti velferðarkerfisins, þjónusta við það fólk sem býr við lökust lífsgæði án þess að geta nokkuð gert að því hlutskipti sínu, getur og má ekki vera eilíf skiptimynt á borðum stjórnmálamanna. Við hljótum að vera orðin nægilega þroskað samfélag til að meta það svo að niðurskurður hjá sjúkasta og fatlaðasta hluta þjóðarinnar er ekki til umræðu; jafnvel þótt heilt efnahagshrun brjóti innviði þjóðarinnar. Við hljótum að vera búin að finna vísitölu velferðarinnar; rauða strikið sem ekki verður farið niður fyrir þegar kemur að viðkvæmustu velferðarþjónustunni. Virðulegur forseti. Þrátt fyrir erfiðleika þessa árs og næstu ára hefur íslensk þjóð enn þá efni á að sinna þjónustu við verst settu íbúa landsins með reisn og af nokkrum myndarskap. Við höfum efni á kaffivélinni, svo ég minni enn af söguna af sambýlinu, og við höfum enn efni á kaffiduftinu. Hér eigum við að doka við og ekki einasta í þjónustu við sjúka og fatlaða og aldraða, heldur og þegar kemur að sérþörfum í námi og á vinnumarkaði, í öllu grunnnámi og allri heilsugæslu. Þetta er grunnþjónusta samfélagsins, það er þarna sem rauða strikið er að finna og við höfum efni á því að láta það í friði. Við höfum efni á því. Gott og vel. En þá á kostnað hvers? kann einhver að spyrja sem von er. Á kostnað ósjálfráðra útgjalda. Á tæpum áratug hefur stöðugildum hjá hinu opinbera fjölgað um góðan þriðjung, farið úr rífum 37.000 árið 2000 upp í rösklega 51.000 á síðasta ári og lætur nú nærri að þriðjungur starfa í landinu sé hjá hinu opinbera. Þetta er gríðarleg fjölgun, virðulegur forseti. Þetta er 37, 2% aukning á innan við áratug, já, þvílík ríkisvæðing á einu landi í tíð sjálfstæðismanna. Ég endurtek, ríflega 37% fjölgun launafólks á reikning hins opinbera á sama tíma og landsmönnum fjölgaði um rösklega 15%. Með öðrum orðum, virðulegur forseti, hefur fjölgun ríkisstarfsmanna frá aldamótum verið meira en tvöfalt meiri en fjölgun landsmanna. En þetta er ekki allt, á mörgum sviðum tekur ríkið að sér verkefni sem það á ekki að eyða sameiginlegum fjármunum landsmanna í. Ég nefni hagsmunagæslu í atvinnumálum. Og á öðrum sviðum fer það fram úr sjálfu sér; ég nefni fjölda sendiráða, en aðeins á síðasta hálfa öðrum áratug hefur þessi 320.000 manna þjóð sett á fót tíu ný sendiráð og ræðisskrifstofur um heim allan. Þjóðin, sem hefur ekki efni á kaffivélinni á sambýlinu, opnar nálega eitt sendiráð á ári, nú síðast í Kína, Indlandi, Tókíó, Mósambík, Kanada, Austurríki, Ítalíu og Finnlandi. Ríkisútgjöld hafa hækkað ár frá ári síðasta áratuginn, veislan í Stjórnarráðinu hefur verið vægast sagt stjórnlaus. Frá 1998 til ársins 2007 hækkuðu útgjöldin um 150 milljarða kr. ef miðað er við fast verðlag, þ.e. þegar tekið er tillit til verðbólgu. Þetta er um 50% aukning á aðeins níu árum. Og tökum eftir einu, hæstv. forseti, tökum eftir einu í þessum tölum, hækkun ríkisútgjalda á síðustu árum samkvæmt tölum Hagstofunnar er áberandi mest á árunum 1999, en þá nam hún 7,7%, 2003, en þá var hún slétt 7%, og 2007 en þá mældist hún rétt tæp 9%. Og hvað eiga þessi ár sameiginlegt, virðulegur forseti, 1999, 2003 og 2007? Jú, þessi ár fóru fram alþingiskosningar. Sum sé, á kosningaári á Íslandi er ávallt slegið upp veislu og veitt óhóflega út á reikning sem í sjálfu sér enginn ber ábyrgð á þegar á beinið er komið. Virðulegur forseti. Tökum þetta saman. Nærri 100 milljarða kr. umframeyðsla á síðustu tíu árum. Opinberum störfum hefur fjölgað helmingi meira en fólkinu á síðustu tíu árum. Ríkisútgjöld hafa aukist um 50% á síðustu tíu árum. 
             Virðulegur forseti. Ætlum við svo að trúa þeim röddum að ekki sé hægt að skera niður fituna í ríkisrekstri? Jú, það er vel hægt, og það er klárlega hægt að gera án þess að ganga á þjónustu við fatlað fólk, sjúka og sérþarfir fólks í grunnnámi og á vinnumarkaði, svo og í námi og heilsugæslu. Það er vel hægt. Í ríkisfjármálum síðustu ára höfum við nefnilega hagað okkur eins og verðbréfadrengirnir í marmarahöllum mammonsáranna á Íslandi, það var engin EBIDTA í fötluðum, það var engin EBIDTA í sjúkum, það var engin EBIDTA í grunnnámi og heilsugæslu. Og það var miklu flottara að skála fyrir opnun nýrra sendiráða, skrifstofu ríkislögreglustjóra, Háskólans í Reykjavík, Þjóðmenningarhúss, Lýðheilsustöðvar, Matvælastofnunar og Varnarmálastofnunar en að mæta á opnun einhvers vistheimilis úti í bæ. Já, það var skálað víða. Veislan var fyrir útvalda. Hún var á kostnað velferðar.

Virðulegi forseti. Þetta var um margt áhugaverð ræða hjá hv. þingmanni en það sem ég hjó eftir hjá honum var það sem hann sagði um að fjárlögin væru í raun og veru ekki verk örfárra embættismanna í Reykjavík og menn ættu að njóta sannmælis um allt land. Hann nefndi að það væri klíkuskapur í þessu frumvarpi og nefndi sérstaklega brids og skák og þar fram eftir götunum. Honum hefur væntanlega sést yfir þessa 20/20 áætlun sem er 25 millj. kr. en hann kom líka inn á Göran Persson og vitnaði til þess að það ætti ekki að fresta vandanum heldur taka á honum. Því langar mig að spyrja hv. þingmann: Finnst honum að menn séu að taka á vandamálum ríkisins með þessu fjárlagafrumvarpi  
            

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir þessar ágætu spurningar sem eiga rétt á sér. Í ræðu minni var ég reyndar að vísa til fjárlagagerðar síðustu ára þar sem klíkuskapur og vinargreiðar hafa verið áberandi. Á þessu ber að taka. Fjárlagagerð þarf að vera í mun fastari skorðum en verið hefur og ég veit að þar erum við sammála, við hv. þm. Ásbjörn Óttarsson. Ég get tekið undir þau orð hans að það má gera miklu betur í niðurskurðinum. Ríkið hefur á síðustu árum þanist út og hefur tekið að sér verkefni sem það á sannarlega ekki að vera í. Þar erum við væntanlega sammála, ég og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson. Ríkið á miklu fremur að einbeita sér betur að því sem það á raunverulega að gera. Þar nefndi ég grunnþjónustuna sem má ekki vera skiptimynt í hvert einasta sinn sem við skerum niður.

Virðulegi forseti. Það sem gerist hjá hæstv. ríkisstjórn í þessu frumvarpi er að menn seilast í raun og veru í vasa sveitarfélaganna. Hér eru aðhaldsaðgerðir upp á 37–38 milljarða. Þær fara fram með einskiptisaðgerðum, að fresta vegagerð, fresta uppbyggingu, skerða ellilífeyrisþega og öryrkja. Það er ekki tekið á vandamálunum og þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann hvort honum finnist eðlilegt við þessar aðstæður að svona hart sé gengið að sveitarfélögunum. Það er klárlega búið að sýna fram á það. Bara með hækkun tryggingagjaldsins um 1,66% eru 2 milljarðar færðir frá sveitarfélögunum yfir til ríkisins. 2 milljarðar eru teknir af sveitarfélögunum bara í þessari einu aðgerð. Af því að hæstv. fjármálaráðherra sagði á fundi fjárlaganefndar að hjá sveitarfélögunum yrði þessi mismunur leiðréttur - og ég þykist vita að hv. þingmaður hafi setið þann fund - hvernig í ósköpunum stendur á því að menn ætla ekki að láta hæstv. fjármálaráðherra standa við þessi orð? Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að það væri þessi grunnþjónusta, sem ég er honum algerlega sammála um, sem menn verða að verja en það eru akkúrat sveitarfélögin sem eru að 

Virðulegi forseti. Enn og aftur kemur hv. þm. Ásbjörn Óttarsson með ágæta spurningu sem á vissulega rétt á sér og hefur jafnframt verið ofarlega í huga mínum. Ég er ekki skattaglaðasti maður í mínum flokki, ef ég þekki mig rétt, og ég hef ekki verið talsmaður þess að leggja svo miklar álögur á sveitarfélögin að þau ráði ekki við þær. Við þekkjum öll stöðu þeirra. Hins vegar þurfum við að afla tekna og það kemur niður á öllum sem þurfa að reiða þær tekjur af hendi. Ég hef hins vegar verið talsmaður þess um langt árabil að efla til mikilla muna það stjórnsýslustig sem sveitarfélögin eru. Það má þess vegna snúa hlutföllunum við, 70/30%, og færa æ fleiri verkefni til sveitarfélaganna, til nærþjónustunnar þar sem þau eiga miklu betur heima, einfaldlega sakir lýðræðiskröfunnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Þetta var mjög frískur tónn og ég man ekki eftir því að við sjálfstæðismenn höfum fram til þessa verið skammaðir úr þessari átt. Það hefur verið krafan hjá Samfylkingunni og Vinstri grænum að auka ríkisútgjöldin enn frekar og ef menn hafa tekið á agaleysi hafa þeir verið skammaðir blóðugum skömmum úr þeirri áttinni. Ég fagna því, að ég tali nú ekki um að vitna í Göran Persson. Hann lagði að vísu áherslu á tvennt fyrir samfylkingarmenn, alls ekki stjórnarkreppu og alls ekki kosningar, en það er eins og það varð. Hv. þingmaður fór alveg rétt með. Nú erum við hins vegar komin að spurningunni um hvað við ætlum við að gera. Hv. þingmaður hefur mikið um það að segja og spurning mín er einföld. Hún er um tvennt: 1. Hvað vill hv. þingmaður gera varðandi kragaskýrsluna sem var kynnt og þær hugmyndir sem þar eru uppi? Við þurfum að taka ákvörðun um það á næstu dögum. 
             2. Hvað vill hv. þingmaður gera varðandi færslu á hjúkrunarheimilum frá heilbrigðisráðuneytinu til félagsmálaráðuneytisins?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni þessar tvær mikilvægu spurningar. Mig langar að svara þeirri síðari fyrst. Hvað flutning á þjónustu hjúkrunarheimila frá heilbrigðisráðuneyti yfir til félags- og tryggingamálaráðuneytis varðar þykir mér það miður, og segi það hér og nú, að það mál hafi ekki komið inn til fagnefnda. Ég skil hreinlega ekki hvers vegna það gerðist ekki vegna þess að þetta mál á heima hjá fagnefndum og það ber að fjalla um það hjá fagnefndum. Ég hef ekki sannfærst í þessu máli, ég get ekki séð þau rök sem mæla með því að þessi flutningur verði framkvæmdur. Hvað kragasjúkrahúsin varðar tel ég mjög hættulegt að fara í flatan niðurskurð í heilbrigðiskerfinu. Ég tel að við eigum að taka innan úr því. Það eru miklir hagræðingarmöguleikar á þeim 50 km bletti sem Reykjavíkursvæðið er þar sem við erum með fjölda sjúkrahúsa, og hvert einasta þeirra getur ekki verið sérfræðisjúkrahús. Þess vegna eigum við að taka innan úr kerfinu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi greinargóðu svör, það er ekki aðeins að hér komi frískur tónn hjá hv. þingmanni. Þótt hann skammi okkur sjálfstæðismenn er það allt í lagi. Ég er hins vegar afskaplega ánægður með að heyra þessa skýru afstöðu hv. þingmanns til beggja þessara mála. Þetta er hárrétt hjá hv. þingmanni, flatur niðurskurður er stórhættulegur. Hv. þingmaður þekkir vel til á sjúkrahúsinu á Akureyri sem er bara annað sjúkrahús á landinu með gjörgæslu. Ef menn halda áfram í flata niðurskurðinum verður milljarði minna umleikis hjá þeim spítala 2012 en núna og umfangið er ekki meira en 4,5 milljarðar. Það mundi þýða endalaust sjúkraflug til Reykjavíkur sem enginn græðir á og þjónustan hrynur ef menn ætla að halda áfram á þessari leið. Nú reynir á hv. þingmann og okkur þingmenn að koma í veg fyrir þessi slys, þessi tvö slys, og ég 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa herhvöt úr munni hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar. Þetta er einmitt tónn sem þarf að heyrast mun oftar í þingsölum, að menn tali sig að niðurstöðu hvar í flokki sem þeir eru. Það getur ekki verið svo að flokkarnir geti ekki komið sér saman um einhverja hluti. Þegar við erum stödd frammi fyrir slíku ógnarverkefni sem við blasir í efnahagsmálum þurfum við sem aldrei fyrr á samstöðu í veigamiklum atriðum að halda. Við getum ekki, og ég endurtek það, farið hranalega í þennan niðurskurð. Við þurfum á niðurskurði að halda en hann getur ekki verið á þeim stöðum sem viðkvæmast er að skera og þar sem kannski verður ekki aftur snúið hvað varðar mjög viðkvæma og sérhæfða þjónustu sem hámenntaðir sérfræðingar höndla með.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst af öllu þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni skáldlega ræðu og vel uppbyggða þar sem hann fór mjög vítt um sviðið. Ég get þá alveg játað það hér úr ræðustóli að mér þótti hann á stundum vera kominn til liðs við okkur í stjórnarandstöðunni í fjárlaganefnd. Það er vel og því ber að fagna. Ég tók eftir því að hann vildi forðast pólitískar skotgrafir en engu að síður kom fram í máli hans ýmislegt sem má tengja við þær. Hann lýsti því ágætlega við upphaf máls síns að hann hefði orðið fyrir því að verkstjórnin í málefnum fatlaðra 2007 hefði verið með þeim hætti að þegar hann kom á sambýli var ekki til kaffivél og síðan var ekki til kaffi. Af því tilefni langar mig að spyrja hv. þingmann þeirrar spurningar varðandi verkstjórnina í þessum málaflokki hver hafi verið ráðherra félagsmála árið 2007.

Virðulegur forseti. Svarið er einfalt og það þekkir sjálfur hv. þm. Kristján Þór Júlíusson. Ég hygg að það hafi verið Jóhanna Sigurðardóttir en hún var að taka við búi eftir áratugalangt skeið sjálfstæðis- og framsóknarmanna í þessum málaflokki.

Virðulegi forseti. Eitthvað virðumst við mæla tímann misjafnlega, ég og hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson. Áratugalangt skeið Sjálfstæðisflokksins, það kann vel að vera að þetta vinni þannig í kolli þingmannsins, en ég minni á að í umræðu um það hvernig á að taka til hluta bera allir ábyrgð í þeim efnum. Hvort sem okkur líkar betur eða verr í umræðu um fjárlög ársins 2009 eða það sem gerðist á árinu 2007 ber Samfylking að sjálfsögðu sína ábyrgð í þeim efnum. Mig langar að heyra í því stutta sem eftir er af síðara andsvari hv. þingmanns hvar hann sér staðfestingu á gjaldahlið fjárlagafrumvarpsins fyrir þeim áherslum sem Samfylkingin stendur fyrir.

Virðulegur forseti. Við skulum ekki fara í mikla sagnfræði hér á þeim stutta tíma sem við höfum, svo sem eins og einni mínútu. 
             Fjárlagagerðin hefur verið mikið áhlaupaverk, eins og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson þekkir, og áherslna Samfylkingarinnar sér víða stað í þessu fjárlagafrumvarpi. Ég gat þess í framsöguræðu minni að auðvitað er þetta aðeins upptaktur að því sem koma skal. Það tekur nokkur fjárlög að breyta þessu móðurskipi sem er ríkisútgjöld íslenska stjórnkerfisins. Það gerist ekki á einu ári sem við breytum algjörlega um takt. Það gerist á svo sem eins og einu kjörtímabili og ég ætla að svara þessari spurningu enn betur við lok þess. Þá hygg ég að við verðum búin að breyta þessu samfélagi okkar til mun betri vegar, til jafnræðis, til jöfnuðar, og ég er sannfærður um að hv. þm. Kristján Þór Júlíusson verður mjög ánægður með þá leið. 
            

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir afskaplega áhrifamikla ræðu sem var kannski einum of leikræn fyrir minn smekk en kom inn á hluti sem eiginlega klingja bjöllum í mínum huga og eru englasöngur, þ.e. um aga í ríkisfjármálum. Fyrir þessu hef ég barist mjög lengi og ég er mjög ánægður með að hv. þingmaður tekur undir það. Hann sagði reyndar að mikil aukning hefði orðið á velferðarmálum, þ.e. að Sjálfstæðisflokkurinn hefði verið velferðarflokkur í 12 ár, hækkað laun kennara og bætur öryrkja og stóraukið fjármagn til málefna fatlaðra. Mig langar til að spyrja hv. þingmann fyrst við erum að tala um aga í ríkisfjármálum: Af hverju í ósköpunum er tónlistarhúsið ekki nefnt á nafn? Dettur það af himnum ofan, er enginn að borga það og er engin skuldbinding fólgin í þessu gífurlega mikla mannvirki sem er verið að reisa hérna niður við höfn og menn komast ekki hjá að sjá? Ég hefði viljað kalla það „2007“ eða bara „Eyðslusegg“.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir þessa góðu spurningu vegna þess að ég hef í þessum ræðustól áður sett spurningarmerki við smíði og lokafrágang tónlistarhússins við Reykjavíkurhöfn sem nú hefur reyndar fengið nafnið Harpa. Mér finnst forgangurinn þegar kemur að ríkisframkvæmdum ekki vera niðri við höfn, að reisa sér slíkt húsnæði yfir menninguna sem raun ber vitni. Ég tel að þessum fjármunum væri mun betur komið annars staðar, svo sem eins og í þeim öryggisþáttum samfélagsins sem ég nefndi í framsöguræðunni. Ég vek enn og aftur athygli á því að ég hef áður gagnrýnt þessa smíði í þessum ræðustól og tel þetta ekki vera part af því sem við þurfum helst að gera þegar verst árar í efnahag landsmanna.

Frú forseti. Ég verð að viðurkenna að enn hljómuðu orð hv. þingmanns sem englasöngur í mínum eyrum því að ég er alveg sama sinnis með tónlistarhúsið, mér finnst undarlegt að skera niður hjá öryrkjum og fötluðum og úti um allt kerfið, í heilbrigðisþjónustunni og hvar sem er, á sama tíma og menn gusa út milljörðum og tugum milljarða í tónlistarhúsið. Og það kemur ekki einu sinni fram í fjárlögum. Ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður muni krefjast þess að það komi fram í fjárlögunum. Þá kemur hin spurningin með agann, með Icesave, sem ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður samþykki ekki vegna þess að þar er enn meira agaleysi. Menn ætla ekki einu sinni að líta á dæmið. Það hefur komið fram í hv. efnahags- og skattanefnd að hægt sé að gera áhættugreiningu á því dæmi á tveim vikum og mér sýnist að meiri hlutinn ætli ekkert að gera það. Hann ætlar sem sagt að samþykkja þetta blindandi og þá kemur spurningin um agann. Ég reikna með því að hv. þingmaður geti ekki samþykkt Icesave ef hann veit ekki neitt um dæmið.

Virðulegi forseti. Ég get ekki tekið undir þau orð Péturs H. Blöndals að við séum að vinna í Icesave-ósköpunum - sem vel að merkja eru eitthvert ömurlegasta verkefni sem nokkur þingmaður hefur þurft að taka að sér á síðustu árum - í blindni. Um þetta mál hefur verið fjallað af mikilli festu og af mikilli upplýsingagleði  Ég tek hins vegar ofan fyrir mönnum sem hér sitja í sal, svo sem eins og Pétri H. Blöndal og Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, sem hafa komið með málefnalega gagnrýni á þetta mál. Fyrir það ber að þakka en þetta mál hefur hins vegar fengið gríðarlega mikla umfjöllun í nefndum og í sölum Alþingis 

Stjórnarandstæðinga.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til fjárlaga ársins 2010 sem er eitt af mikilvægari málum á haustþingi sem Alþingi tekur fyrir hverju sinni. Ég held að það sé alveg óhætt að fullyrða, frú forseti, að það frumvarp sem við ræðum hér er það frumvarp til fjárlaga sem hefur hvað verst verið unnið á seinni árum í sögu Alþingis. Af því að formaður fjárlaganefndar þingsins er kominn í salinn vil ég rifja upp þau ummæli hans sem hann viðhafði við fjölmiðla og ég held að ég hafi lesið í einhverju morgunblaðinu í morgun þar sem hv. þingmaður sagði að trúlega hefði fjárlagafrumvarp aldrei verið unnið eins vel og það frumvarp sem við ræðum hér. Ég spyr hv. þm. Guðbjart Hannesson, formann fjárlaganefndar, hvort hann ætli í alvörunni að standa við þessi ummæli sín. Ef svo er er hv. þingmaður því miður að gengisfella sig herfilega í almennri umræðu á Íslandi í dag. Ég tek stórt upp í mig með það og mig langar að nefna hér af hverju ég segi það. Þetta frumvarp er eitt það verst unna sem ég hef a.m.k. upplifað og er þetta sjöunda fjárlagafrumvarp sem ég hef unnið að. Ég bendi hv. þingmanni á að meiri hluti fjárlaganefndar tók málið út án þess að hafa fengið umsögn um tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins sem hv. efnahags- og skattanefnd átti að veita. Eftir að meiri hlutanum var bent á að þetta verklag gæti ekki gengið, því að þetta er sá hluti sem snertir innkomuna í ríkissjóð, hætti meiri hlutinn við að taka málið út, tók málið aftur inn og kallaði til sýndarfundar með fulltrúum í efnahags- og skattanefnd sem þá voru reyndar rétt hálfnaðir að hitta þá aðila sem áttu að veita umsögn um tekjuhlið frumvarpsins. Það var til málamynda, stuttum fundi skotið á, og að sjálfsögðu gat nefndin ekki veitt fullnægjandi álit um tekjuhlið frumvarpsins í ljósi þess að við vorum vart búin að hitta helminginn af þeim aðilum sem áttu að veita umsögn um tekjuhlið frumvarpsins. Það voru mikilvægir aðilar, m.a. aðilar vinnumarkaðarins, þar sem allt virðist því miður vera komið í háaloft í samskiptum ríkisins og aðila vinnumarkaðarins eins og ég mun benda á seinna í ræðunni. Málamyndafundur var haldinn þrátt fyrir að efnahags- og skattanefnd væri ekki búin að klára sína vinnu við það að meta tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins. Það hefur ekki gerst í mörg ár, frú forseti. Ég man ekki eftir vinnulagi sem þessu og þegar hv. formaður fjárlaganefndar segir í heyranda hljóði við fjölmiðla að trúlega hafi frumvarpið aldrei eða sjaldan verið eins vel unnið og nú vil ég meina að hv. þingmaður fari sannarlega með rangt mál sem hann verður að leiðrétta úr ræðustól Alþingis. Staðreyndin er sú að sé allrar sanngirni gætt getur efnahags- og skattanefnd í raun og veru ekki, meira að segja ekki í dag, lagt mat á það hver áhrifin eru er snerta tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins vegna þess að við erum enn að vinna að því að skoða grundvallarbreytingar á tekjufyrirkomulagi ríkisins sem eru breytingar á skattkerfinu. Nú skulum við tala um vinnulag, frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra sem ég sé glitta í í hliðarsölum lagði til gríðarlegar breytingar, grundvallarbreytingar er snerta íslenskt launafólk, atvinnulíf, íslenskt samfélag, og efnahags- og skattanefndar beið að klára þær á 13 virkum dögum fyrir áramót. Þvílíkt vinnulag. Enda hafa umsagnaraðilar, þá sérstaklega aðilar vinnumarkaðarins, gagnrýnt þetta vinnulag harðlega, að við tölum ekki um endurskoðendur sem vita hversu flókin skattalöggjöfin er. Þeir hafa lýst algjörri andstöðu við þetta vinnulag stjórnarmeirihlutans. Það er ekkert nýtt að ríkisstjórnin hafi þurft að leita leiða til að auka skatttekjur. Það eru 13 eða 14 mánuðir síðan bankahrunið íslenska varð og það er einfaldlega ekki ásættanlegt að hálfum mánuði, í virkum dögum, fyrir áramót komi það fyrir efnahags- og skattanefnd að breyta lögum um tekjuskatt einstaklinga, tekjuskatt fyrirtækja, virðisaukaskatt, sérstaka tekjuöflun í öðrum flokkum og almennar hækkanir á þeim liðum er snerta innkomu og tekjur ríkissjóðs. Að ætla efnahags- og skattanefnd þennan stutta tíma til að klára það er gjörsamlega óviðunandi. Eftir að hafa hlýtt á hagsmunaaðila vinnumarkaðarins, skattstjóra o.fl. sem hafa unnið í tengslum við íslenska skattkerfið á undangengnum árum vil ég meina að þær grundvallarbreytingar sem hér eru lagðar til í andstöðu við fjölmarga hagsmunaaðila í samfélaginu, sem á að kýla í gegn á nokkrum dögum - ég ætla að segja að vinnubrögð sem þessi eru aðför að innviðum íslensks samfélags. Þetta eru stór orð, en ég segi þau hér vegna þess að Alþýðusamband Íslands hefur fordæmt samráðsleysi ríkisstjórnarinnar við vinnslu þessa frumvarps. Samtök iðnaðarins hafa gert það líka og Samtök atvinnulífsins, og við okkur í stjórnarandstöðunni sem erum fyrir löngu orðin vön því að hæstv. ríkisstjórn hlusti ekkert á okkur hefur heldur ekkert samráð verið haft. Ég hef því miður afskaplega takmarkaðan tíma til að fara yfir þessar umfangsmiklu breytingar sem ríkisstjórnin leggur til en ég ætla að gera það eins vel og ég get á einungis 30 mínútum. Við erum að tala um mál sem snertir grundvallargerð íslensks samfélags, um það hvernig við ætlum að rísa úr öskustónni og hefja nýja sókn hér á landi, sókn fyrir atvinnulífið, fjölgun starfa þannig að það verði búsældarlegt á Íslandi framtíðarinnar. Það sem ríkisstjórnin leggur hér til og snertir tekjuöflun ríkissjóðs og mig langar að gera að umtalsefni, enda er ég í efnahags- og skattanefnd þingsins, er að verið sé að fara úr því staðgreiðslukerfi sem Íslendingar hafa búið við frá því á 9. áratug síðustu aldar, einu einfaldasta og gegnsæjasta skattkerfi í heimi þar sem 90% af launamönnum hafa einungis þurft að ýta á „enter“-takkann þegar skattframtalið hefur komið með rafrænum pósti. Við höfum á síðustu 2–3 árum næstum náð fullkomnum árangri í þessu kerfi er varðar auðvelt aðgengi og skilning almennings á kerfinu. Þessu kerfi á að varpa fyrir róða og til þess að umbylta því á að verja 150–200 millj. af íslensku skattfé. Það væri ágætt ef formaður fjárlaganefndar gæti upplýst okkur um það, og hæstv. heilbrigðisráðherra sem er hér, hvort ekki hefði mátt nota þessar 200 millj. til að efla starfsemina á Landspítala – háskólasjúkrahúsi. Hvað er verið að fara út í, algjörlega án samráðs við aðila vinnumarkaðarins og stjórnarandstöðuna? Það á bara að gera þetta á nokkrum dögum, nokkrum dögum fyrir áramót. Þessum vinnubrögðum hafna ég algjörlega og við höfum rökstutt það í efnahags- og skattanefnd að það væri hægt að ná svipuðum árangri í núverandi tekjuskattskerfi einstaklinga með því að hækka persónuafsláttinn og hækka tekjuskattsprósentuna. Við getum svo, án þess að ég vilji útiloka einhverjar breytingar á íslensku skattkerfi, tekið næstu mánuði í samráði við aðila vinnumarkaðarins, okkar helstu skattkerfissérfræðinga, til að fara mjög vandlega ofan í það hvernig við viljum breyta þessu kerfi. Nei, ríkisstjórnin hlustar ekki á það. Þetta skal í gegn á örstuttum tíma. Þurfum við að rifja það upp hér, hv. þingmenn, hvernig síðustu 13–14 mánuðir hafa verið í störfum Alþingis? Frumvörpin hafa komið inn í sali þingsins á leifturhraða undir mikilli tímapressu,. þingmönnum verið stillt upp við vegg og menn skulu gjöra svo vel og afgreiða viðkomandi mál á eins stuttum tíma og hægt er. Hver hefur afleiðing þess verið? Fjölmörg mistök höfum við gert í lagasetningu á Íslandi á umliðnum mánuðum, og hverjir munu bera skaðann af því, af þeim mistökum sem við erum að gera vegna þess að tíminn sem við ætlum okkur í að vinna mikilvæg mál er svo stuttur? Það er íslenskur almenningur. Það eru framtíðarkynslóðir okkar Íslendinga og er þá rétt að minnast þess hvernig stjórnvöld hafa haldið á umdeildu Icesave-máli frá upphafi vega, frú forseti. Í ljósi þess að íslenskir skattborgarar munu fara að greiða skattinn eftir á er það sannað, og kerfið frá 1986 hefur sannað það, að heimturnar í eftirágreiðslukerfinu í stað staðgreiðslukerfis eru miklu minni. Með því að fjölga skattþrepum líkt og í virðisaukanum og í tekjuskattinum eigum við á hættu mun meiri skattundanskot en við höfum upplifað í núverandi kerfi. Hvað þýðir þetta fyrir ríkissjóð? Hvað þýðir það að heimtur í eftirágreiddum sköttum verða mun minni fyrir ríkissjóð, að undanskot verði miklu meiri vegna þess að kerfið er flóknara? Þetta mun einfaldlega þýða að milljarðar munu tapast sem annars hefðu farið í ríkiskassann til að reka velferðarsamfélag okkar. Er það norræn velferðarstjórn sem hér hefur tekið við sem hagar málum með þessum hætti? Ég mótmæli þessum vinnubrögðum og við erum ekki ein í því í stjórnarandstöðunni. Ég ætla að fara aðeins yfir það að Samtök atvinnulífsins hafa mótmælt þessu mjög harðlega og Vilhjálmur Egilsson segir m.a. í pistli á heimasíðu Samtaka atvinnulífsins, með leyfi forseta: „Því miður hefur ríkisstjórnin oft verið að vinna gegn sinni eigin stefnu og þannig komið fram sem sinn versti óvinur.“ Síðan segir, með leyfi forseta: „Mikil vinna fór í að ná niðurstöðu um það hvernig tekjuöflun ríkisins frá atvinnulífinu skyldi háttað og náðist mikill árangur í því þrátt fyrir að út af standi t.d. nýtt virðisaukaskattsþrep sem er óásættanlegt. […] Nú hefur komið nýtt útspil frá ríkisstjórninni í skattamálum þar sem hún hyggst á nokkrum dögum nánast samráðslaust keyra í gegn veigamiklar breytingar á skattareglum atvinnulífsins. Nokkrar þessar breytingar eru afar skaðlegar og draga þannig úr tekjuöflunarhæfni skattkerfisins til lengri tíma.“ Að lokum segir Vilhjálmur Egilsson, með leyfi frú forseta: „Samtök atvinnulífsins geta vart annað en litið svo á að ríkisstjórnin sé að vísa þeim frá stöðugleikasáttmálanum verði þessi mál knúin fram í fullkominni ósátt. En hvort ríkisstjórnin vill eiga samstarf við Samtök atvinnulífsins eða ekki er í sjálfu sér aukaatriði miðað við það stóra hagsmunamál að starfsskilyrði atvinnulífsins verði með þeim hætti að Íslendingar komist út úr kreppunni á næsta ári en þurfi ekki að búa við hana til margra ára.“ Frú forseti. Alþýðusamband Íslands gagnrýnir ríkisstjórnina harðlega fyrir þetta vinnulag og það samráðsleysi sem blasir við okkur. Mig langar að taka niður í orð Gylfa Arnbjörnssonar sem komu fram á mbl.is, með leyfi frú forseta: „Nú hefur komið í ljós, að ríkisstjórnin hafði fyrir löngu ákveðið að taka ekkert tillit til afstöðu ASÍ, brjóta gegn ákvæðum gildandi kjarasamninga og svíkja þar með yfirlýsingar fyrri ríkisstjórna. Það er áleitin spurning fyrir okkur hvaða gildi slíkir samningar hafa. […] Í raun er verið að undirstrika að það sé mjög varasamt fyrir launafólk að treysta á aðkomu stjórnvalda við gerð kjarasamninga - slíkt sé stundarfyrirbrigði sem hafi lítið langtímagildi. Þetta er mikið hættuspor að mínu mati. Með þessu er ekki einungis verið að brjóta áratugalanga hefði fyrir nánu þríhliða samstarfi um mótun og viðhald stöðugleika heldur hitt að áframhaldandi samstarf er sett í uppnám …,“ segir Gylfi. Frú forseti. Okkur hlýtur öllum að vera það ljóst í ljósi orða þessara aðila sem skipta svo miklu máli þegar kemur að þjóðarsátt og uppbyggingu íslensks atvinnulífs til lengri tíma litið að ríkisstjórnin teflir með þessu framferði sínu hér þeirri uppbyggingu sem við mörg viljum sjá í íslensku samfélagi í hættu, og það einfaldlega með samráðsleysi, samráðsleysi og aftur samráðsleysi.

Já?

Ég heyri að hæstv. fjármálaráðherra segir já við því, enda er það rétt, samráðsleysi við okkur í stjórnarandstöðu hefur verið algert og samráðsleysi við helstu hagsmunaaðila á vinnumarkaði er með þeim hætti að Gylfi Arnbjörnsson og Vilhjálmur Egilsson hafa á síðustu dögum gagnrýnt ríkisstjórnina harðlega. Er þetta einhver tilviljun? Nei, þetta er engin tilviljun, frú forseti. Að lokum langar mig að nefna pistil frá 14.12. eftir Helga Magnússon, formann Samtaka iðnaðarins. Þar segir, með leyfi frú forseta: „Stórtæk áform ríkisstjórnarinnar um mestu skattahækkanir síðustu áratuga brenna nú á okkur Íslendingum. Ef við stóraukum skatta í kreppu þá lengjum við kreppuna og dýpkum hana. Það er mjög hættulegt að þyngja um of skattbyrði fólks og fyrirtækja á tímum síminnkandi ráðstöfunartekna. Keðjuverkunaráhrifin í ranga átt eru mikil og mér er til efs að stjórnvöld hafi metið þau til fulls í útreikningum sínum.“ Síðar segir, með leyfi frú forseta: „Ég vil fremur sjá vaxtarstefnu og aukna verðmætasköpun sem skilar auknum tekjum í sameiginlega sjóði en ekki kyrkjandi ráðstafanir sem draga okkur niður sem þjóð í stað þess að stýra okkur upp úr kreppunni. Ég vil fremur sjá ný störf sem skila skatttekjum og draga úr kostnaði við atvinnuleysisbætur heldur en að fyrirtæki neyðist til að segja upp fólki vegna ósanngjarnrar og íþyngjandi skattlagningar.“ Að lokum segir Helgi Magnússon, formaður Samtaka iðnaðarins, með leyfi frú forseta: „Þá er brýnt að menn geri sér ljóst að boðaðar fyrirvaralausar skattkerfisbreytingar munu valda glundroða við skattaframkvæmd á næsta ári. Fórnum ekki einföldu skattkerfi fyrir vanhugsaða hugmyndafræði.“ Það er þungt í manni eftir að hafa setið á fundum í efnahags- og skattanefnd í tugi klukkustunda undir því að heyra málflutning af þessu tagi þegar ríkisstjórnin segist í hinu orðinu hafa víðtækt samráð við aðila vinnumarkaðarins. Hér er hlutunum gjörsamlega snúið á haus og ég held að ríkisstjórnin verði að taka sér tak, setjast niður með okkur í minni hlutanum sem höfum ekkert fengið að koma að þeirri hugmyndafræði sem hér er rætt um, og jafnframt að setjast niður með þeim aðilum sem gerðu stöðugleikasáttmálann, þ.e. Samtökum atvinnurekenda, sveitarfélögunum og launafólki sem gerðu samstarfssamning um stöðugleika við ríkisstjórnina sem ríkisstjórnin hefur þverbrotið. Þá vil ég segja sérstaklega í þeim efnum að þær skattálögur sem fjárlagafrumvarp næsta árs felur í sér eru u.þ.b. 50 milljarðar kr. á fyrirtæki og heimilin í landinu. Mér er til efs, frú forseti, að heimilin og stórskuldug íslensk fyrirtæki séu undir það búin að greiða þennan dýra reikning. Í því samhengi, frú forseti, langar mig að vitna til mjög vandaðrar umsagnar Hagsmunasamtaka heimilanna. Hagsmunasamtök heimilanna hafa m.a. talað fyrir leiðréttingu á lánum skuldugra íslenskra heimila. Það höfum við framsóknarmenn líka gert. Ríkisstjórnin hefur á undangengnum mánuðum beitt sér gegn því að sú hugmyndafræði næði í gegn. Við höfum talað fyrir því að það væri svigrúm til að koma til móts við skuldug íslensk heimili, og hvað kemur nú á daginn? Arion banki býður íslenskum almenningi skuldaleiðréttingu af húsnæðislánum sínum vegna þess, eins og við framsóknarmenn sögðum allan tímann, að það var og er svigrúm til að koma til móts við skuldug íslensk heimili. Maður veltir því í alvörunni fyrir sér hver framtíðarsýn stjórnvalda sé gagnvart heimilunum í landinu. Mig langar að grípa niður í umsögn Hagsmunasamtaka heimilanna þar sem talað er um að þau verðlagsáhrif sem skattahækkanir ríkisstjórnarinnar muni hafa á skuldir íslenskra heimila á næsta ári muni hækka skuldir heimilanna um 11.900 millj. kr. Er það nú ekki á bætandi, frú forseti, þar sem íslensk heimili eru ein þau skuldugustu í heiminum. Mig langar að vitna í þessa umsögn, með leyfi frú forseta: „Það er mat Hagsmunasamtaka heimilanna að nærri helmingur heimila beri ekki auknar álögur vegna verulegrar kaupmáttarskerðingar og gríðarlegra hækkana á höfuðstól skulda. Hagsmunasamtök heimilanna hafa fullan skilning á aukinni tekjuöflunarþörf ríkisins í þessari stöðu en það er algjört forgangsverkefni að rjúfa bein tengsl skatta og verðlagsbreytinga við þróun höfuðstólshækkana lána heimilanna vegna áhrifa á verðbætur. Allir þeir þættir sem fjallað er um munu með beinum eða óbeinum hætti leiða til hækkunar á höfuðstól verðtryggðra lána heimilanna og koma þannig af tvöföldum þunga við heimili landsins, bæði til skerðingar á kaupmætti og leiða til hækkana á lánum heimilanna, sem er ólíðandi fyrir heimilin og til verulegs tjóns fyrir hagkerfið í heild.“ Áfram segir, frú forseti: „Það er skoðun Hagsmunasamtaka heimilanna að það sem hagkerfið þarf sé aukin innanlandseftirspurn. Allar tillögur ríkisstjórnarinnar virðast miða að því að draga úr þessari eftirspurn. Sjá samtökin fyrir sér að samdrætti fylgi aukinn samdráttur þar sem minni innanlandseftirspurn dregur úr veltu fyrirtækja og leiðir af sér fækkun starfa. Hvort tveggja veldur minni skatttekjum fyrir ríki og sveitarfélög, þessi hringur endurtekur sig svo lengi sem innanlandseftirspurnin dregst saman.“ Þetta eru eðlilegar áhyggjur sem Hagsmunasamtök heimilanna hafa af þeim áformum sem ríkisstjórnin leggur hér upp í með tugmilljörðum í aukna skatta og álögur á heimili og fyrirtæki. Við höfum bent á leiðir sem við vildum skoða að fara sem aðrir stjórnmálaflokkar hafa einnig bent á, eins og að skoða hvort ekki beri að skattleggja inngreiðslu séreignarsparnaðar og lækka þannig álögurnar með einhverjum hætti á heimilin og fyrirtækin, lækka þann mikla reikning upp á 50 milljarða kr. sem blasir við þessum aðilum á næsta ári. Ég vek athygli á því í þessu samhengi að vextir af Icesave-samningunum eru ríflega 40 milljarðar kr. þegar við tökum heildarsamhengi hlutanna til skoðunar. Ekki er því óeðlilegt að við á hv. Alþingi viljum skoða alla möguleika þess hvernig unnt sé að íslensk þjóð komi sem hagstæðast út úr þeim samningaviðræðum þar sem samninganefndir ríkisstjórnarinnar hafa því miður ekki náð tilhlýðilegum árangri. Okkur í stjórnarandstöðunni hefur algjörlega verið haldið utan við þær viðræður sem þar hafa farið fram. Ég vil líka með skattkerfisbreytingum horfa til þess að við myndum gegnsætt, einfalt og réttlátt skattkerfi. Hvaða réttlæti er í því ef áform ríkisstjórnarinnar ganga fram að hjón sem búa í sömu götu, búa í húsum hlið við hlið og hafa nákvæmlega sömu tekjur, að önnur hjónin þurfi að greiða hærri skatt en hin hjónin, fólk sem býr hlið við hlið? Það er allt vegna þess að á öðru heimilinu er karlmaðurinn heimavinnandi og konan með ágætar tekjur en á heimilinu við hliðina eru báðir aðilarnir útivinnandi og millitekjufólk. Nei, þá fara þau hjón verr út úr skattkerfinu þó að þau séu með nákvæmlega sömu tekjur þar sem einungis annar aðilinn er úti á vinnumarkaðnum. Hvers lags réttlæti er í þessu? Er þetta hin norræna félagshyggjustjórn sem gumar sig alltaf af velferðinni og réttlætinu? Það er ekkert réttlæti að hjón með sams konar tekjur séu meðhöndluð ólíkt af skattinum, það er ekkert réttlæti í því. Það eina sem við förum fram á í þessari umræðu er að vera höfð með í ráðum. Við útilokum ekkert að koma til móts við ríkisstjórnina í þeim efnum, að auka skatttekjur með einhverjum hætti, en að umbylta skattkerfinu á einungis nokkrum dögum með ófyrirséðum afleiðingum er Alþingi Íslendinga ekki samboðið og ekki íslensku þjóðinni. Við þurfum að innleiða vinnubrögð á hv. Alþingi þannig að þinginu sé sýndur einhver sómi. Það eru 13 eða 14 mánuðir síðan efnahagshrunið átti sér stað og það að fá skattbreytingatillögur ríkisstjórnarinnar örfáum dögum fyrir áramótin er náttúrlega ekki viðunandi. Það er ekki boðlegt gagnvart okkur í stjórnarandstöðunni og það er ekki boðlegt gagnvart þeim aðilum sem hafa reynt að semja við ríkisstjórnina á undangengnum mánuðum eins og aðilar vinnumarkaðarins sem hafa því miður verið sviknir um það samráð sem þeim var lofað. Frú forseti. Eins og ég segi fyndist mér það vel koma til greina - reyndar hefur bara gefist of lítill tími til að fara heildstætt yfir þessi mál - að við sammæltumst hér um þriggja ára áætlun um tekjur ríkissjóðs sem væri þá sambland af því að nýta á hverju ári eða dreifa á þrjú ár þeim tekjum sem gætu komið af skattlagningu á inngreiðslu séreignarsparnaðar og einhverra annarra skattahækkana. Ríkisstjórnin hefur enga tilraun gert til að nálgast okkur í stjórnarandstöðunni til að reyna að komast að sameiginlegri niðurstöðu. Þessi vinnubrögð eru óásættanleg. Í Reykjavíkurborg, þar sem meiri hluti Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks er, get ég ekki betur séð en að það sé ágætt samstarf á milli meiri hluta og minni hluta, til að mynda þegar kemur að fjárhagsáætlunargerð.

Betri minni hluti.

Í mörgum öðrum sveitarfélögum vinna meiri hlutar og minni hlutar sameiginlega að fjárhagsáætlunargerð og þar ná menn einhverri niðurstöðu. Nei, hér skal meirihlutastjórn Vinstri grænna og Samfylkingar ráða þessu ein, skítt með það sem stjórnarandstaðan segir hér, hvað þá Samtök atvinnulífsins, Alþýðusamband Íslands eða Samtök iðnaðarins. Er það nokkuð undarlegt þótt það sé farið að fjara undan þessari ríkisstjórn? Ríkisstjórn sem viðhefur vinnubrögð af þessu tagi verður aldrei langlíf og af skrifum aðila vinnumarkaðarins sýnist mér að framtíðarsátt á innlendum vinnumarkaði sé ógnað með þessu framferði ríkisstjórnarinnar. Því segi ég enn og aftur: Þetta háttalag og þessar starfsaðferðir eru aðför að innviðum íslensks samfélags á þeim tímum þar sem við höfum aldrei, hæstv. heilbrigðisráðherra, þurft eins mikið á samvinnu að halda í íslensku samfélagi, hvort sem það er í þessum sal eða á milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin getur haldið áfram að vera í sínum draumaheimi, í sínu einræði og fara sínu fram alveg sama hvað tautar og raular. En staðreyndirnar tala sínu máli. Aðilar vinnumarkaðarins hafa megnustu óbeit á því hvernig ríkisstjórnin hefur hagað störfum sínum að undanförnu og ríkisstjórnin verður að gera svo vel að fara að taka sér tak og fara að hlusta á fólkið í landinu. Að lokum bendi ég á þann regingalla sem mér finnst vera, sem er reyndar ákveðin málamiðlun hjá aðilum vinnumarkaðarins, þessa miklu hækkun á tryggingagjaldinu sem m.a. hefur það í för með sér að íslensk sveitarfélög þurfa að greiða 2 milljarða aukalega til ríkissjóðs vegna þeirrar hækkunar, sveitarfélög sem mörg hver eru að reyna að koma í gegn fjárhagsáætlun. Oftar en ekki voru meiri hlutinn og minni hlutinn að vinna að því saman en nú er ljóst að með því að hækka tryggingagjaldið þurfa sveitarfélögin að greiða 2 milljarða aukalega. Mér heyrðist á hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fjárlaganefndarmanni í dag að hann teldi sig hafa vissu fyrir því að fjármálaráðherra hefði lofað að koma til móts við þennan kostnað sem sveitarfélögin yrðu fyrir. Nú sé ég að hv. þingmaður er í salnum og hann má gefa mér smávink ef þetta er rétt eftir haft. Og svo er rétt. Þá spyr ég hæstv. fjármálaráðherra: Á að bæta sveitarfélögunum sem mörg hver berjast í bökkum, geta varla haldið úti skólaþjónustu, grunnþjónustu í sveitarfélögum sínum, þetta tekjutap líkt og hæstv. fjármálaráðherra hefur áður gefið í skyn? 8,6% tryggingagjald er gríðarlega há skattlagning á íslenskt atvinnulíf. Ef við horfum á stöðu margra millistórra fyrirtækja í dag, já, og þar sem vinnur fjöldi fólks, er verið að leggja aukalega gríðarlegar álögur á atvinnulífið í landinu á mjög erfiðum tímum. Þess vegna hefur mér dottið í hug, án þess að sú umræða hafi verið leidd til lykta, hvort mögulega mætti lækka þetta tryggingagjald með því að nota hluta af skattlagningu inngreiðslu séreignarlífeyrissparnaðarins til að íslenskt atvinnulíf geti veitt fleiri Íslendingum störf á næsta ári. Það er spáð að atvinnuleysi nái hámarki á næsta ári, 10,6%, sem er náttúrlega allt of mikið atvinnuleysi. Við verðum, frú forseti, að gera allt til að stuðla að sókn á íslenskum vinnumarkaði til að fjölga störfunum í þessu landi. Ef það verður ekki gert er hætta á að fólk leiti annað, til annarra landa rétt eins og þetta ár hefur sýnt okkur þar sem fjöldinn allur af Íslendingum hefur flutt burtu, sérstaklega til Norðurlandanna til að starfa þar. Við þurfum að koma í veg fyrir þetta. Frú forseti. Mig langar líka að ræða um bensíngjaldið sem verið er að hækka enn eina ferðina og hvenær verði komið nóg í þeim efnum. Á landsbyggðinni þar sem ég þekki sérstaklega til er bíllinn einfaldlega fætur fólks. Fólk þarf að fara langar vegalengdir og er upp á samgöngur komið. Þar eru ekki almenningssamgöngur og þar þarf fólk til sjávar og sveita að reiða sig á einkabílinn. Það er enn og aftur seilst í vasa þessa fólks með því að hækka olíuna og bensínið. Einhvers staðar liggja þessi mörk og í raun og veru er þessi hækkun ekkert annað en skattur, m.a. flutningsskattur á landsbyggðina, og það er gaman að horfa framan í hv. þm. Guðbjart Hannesson sem hefur í undangengnum kosningum talað fyrir því að lækka þennan kostnað. Hér er hins vegar beinlínis verið að hækka eldsneytisverð á heimilin, jafnt á höfuðborgarsvæðinu og ekki síður á landsbyggðinni. Það er því eðlilegt að spurt sé, og það væri ágætt ef hv. þm. Guðbjartur Hannesson gæti svarað því, hvar mörkin liggi. Hvar á bensínlítrinn að enda? Í 200 kr., 250 kr., 300 kr.? Hvar endar þetta?

Hann er kominn langt …

Við verðum, frú forseti, að fara að setjast niður og horfa á heildarsamhengi hlutanna, hvernig þessar skattahækkanir koma út fyrir heimilin í landinu. Ég spurði hæstv. fjármálaráðherra um daginn og fékk ekki svar við því hvort þeir hefðu gert úttekt á því hvort íslensk heimili gætu staðið undir öllum þessum hækkunum á sköttum og gjöldum sem nú eru í sigtinu. Mér er til efs að almennt séð verði það hægt. Þetta eru slíkar ofurhækkanir ofan á mjög erfitt landslag sem blasir við okkur hér. Að allra síðustu, frú forseti, vek ég athygli á því aftur að hér er að öllu óbreyttu verið að kasta fyrir róða mjög einföldu kerfi þar sem hægt hefði verið að hækka persónuafsláttinn allverulega og skattprósentuna og ná þannig svipuðum árangri og það kerfi sem hér er lagt til að taki gildi í miklum flýti. Mig langar að grípa niður í umsögn ríkisskattstjóra um skattalegu hliðina á fjárlagafrumvarpinu sem er tekjuhliðin, með leyfi frú forseta: „Ríkisskattstjóri vekur athygli á að upptaka á nýju virðisaukaskattsþrepi, 14%, eykur flækjustigið við framkvæmd laganna og eykur hættu á mistökum við tekjuskráningu, fyrst og fremst við innslátt í sjóðsvél. Þá aukast jafnframt möguleikar á undanskotum vegna freistingar til að færa veltu í lægsta þrep virðisaukaskatts. Allt eftirlit verður því erfiðara en ella.“ Eins og ég minntist á áðan verður kostnaðarauki ríkissjóðs af þessari breytingu sem á að gera í miklum flýti 150–200 millj. kr. Mig langar líka að vitna í umsögn skattstjóra Suðurlandsumdæmis þar sem segir m.a., með leyfi frú forseta: „Fram kemur í athugasemdum með frumvarpinu að vegna þeirra breytinga sem fyrirhugaðar séu á virðisaukaskattskerfinu þurfi aðlögun á tölvukerfum og kerfishlutum skattsins, og að útbúa þurfi ný framtalseyðublöð. Einnig að leggja þurfi í auglýsinga- og kynningarkostnað við kerfisbreytinguna. Bent er á að skattkerfið verður nokkuð flóknara eftir breytinguna en nú og að vinna við skattframkvæmd og eftirlit verði eitthvað umfangsmeiri en nú er.“ Að lokum segir Steinþór Haraldsson, skattstjóri Suðurlandsumdæmis: „Þeim fylgir veruleg hætta á skattundandrætti og ýmis óvissa fyrir gjaldendur, sem og erfiðleikar fyrir þá sem gæta þurfa reglna á vettvangi skattamálanna.“ Frú forseti. Hér hafa okkar færustu sérfræðingar, skattstjórar um landið, ríkisskattstjóri, bent á að það frumvarp sem fylgir fjárlagafrumvarpinu, þ.e. tekjuöflun þess, um að gera miklar breytingar á skattkerfinu muni kosta íslenska skattborgara 150–200 millj. kr. Samfélagslegur kostnaður fyrirtækja og heimilanna mun skipta milljörðum króna, fullyrði ég, þær kerfisbreytingar sem hér um ræðir og þau áhrif sem minni innkoma í ríkissjóð mun hafa vegna kerfisbreytingarinnar. Nú getur vel verið að hæstv. fjármálaráðherra sé ósammála þessu, en fram hefur komið hjá þeim aðilum sem hafa komið á fund efnahags- og skattanefndar að þetta sé einfaldlega staðreynd málsins. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Geta menn ekki sæst á að falla frá þessari breytingu, að hún verði unnin betur fram eftir vormánuðum í tengslum við helstu sérfræðinga í þessum efnum og að við náum þeim áformum sem ríkisstjórnin ætlast til í núverandi skattkerfi? Er engin leið að hæstv. fjármálaráðherra geti fallist á það í ljósi þess hrikalega litla tíma sem við höfum til að innleiða þessar breytingar? Mig langar að lokum að vitna aftur til þess ágæta manns, Steinþórs Haraldssonar, sem er skattstjóri Suðurlandsumdæmis, þar sem hann segir um þrepaskiptan tekjuskatt og hækkun persónuafsláttar, með leyfi frú forseta: „Hin fjögur skattþrep sem hér eru boðuð munu hafa í för með sér alls kyns flækjur og skattframkvæmdin verður dýr í rekstri.“ Síðan segir: „Eftirákröfur og umsýsla þeim fylgjandi eru þreytandi og á margan hátt jafnvel mannskemmandi og alls ekki í anda þess velferðarkerfis sem hér tjáðist ríkja.“ Frú forseti. Þetta hefur verið nokkuð hörð ræða, ég skal játa það. Það er búið að vera gríðarlegt álag í efnahags- og skattanefnd og það hefur verið rauður þráður hjá þeim aðilum sem hafa veitt umsögn um þetta mál að hér sé verið að gera kerfið ógagnsærra og flóknara, sem muni að öllum líkindum skila ríkissjóði minni tekjum en ella og muni kosta skattgreiðendur gríðarlega fjármuni úr ríkissjóði við að innleiða. 

Frú forseti. Þegar hv. þingmaður talaði sem mest um nauðsyn samstarfs í ræðu sinni áðan og lagði gott inn á þann reikning varð mér hugsað til þess sem einu sinni var á orði haft, að þeir segðu mest af Ólafi konungi sem aldrei hefðu heyrt hann eða séð.

Nohh!

Í öðru lagi talaði hv. þingmaður um að það væri bagalegt að þessi frumvörp kæmu seint fyrir þingið og til nefnda. Það er að sönnu rétt en þau hefðu getað verið 7–10 dögum fyrr á ferðinni ef stjórnarandstaðan hefði ekki þurft að tala svona mikið í einu ónefndu máli.  Það er ekki þannig að aðilar vinnumarkaðarins séu ósáttir við allt í þessum breytingum þó að þeir gagnrýni sumt eins og gengur. Alþýðusamband Íslands fagnar sérstaklega upptöku þrepaskipts tekjuskatts. Samtök atvinnulífsins hafa verið höfð með í ráðum og eru enn í samráði um breytingar á ýmsum atriðum sem varða fyrirtækin sérstaklega og aðilar stöðugleikasáttmálans hafa haft aðgang að miklum upplýsingum um þau áform sem í vændum eru í skattkerfinu allt frá því í vor. En að lokum verða ríkisstjórn, meiri hluti á Alþingi og Alþingi allt að bera ábyrgð á hinum pólitísku útfærslum og áherslum í skattkerfinu og um þær verða náttúrlega aldrei allir á eitt sáttir. Þannig er það auðvitað. Hv. þingmaður talaði mikið um nauðsyn einfaldleika og nefndi líka réttlæti í hinu orðinu. Einfaldast er auðvitað að leggja einn skatt í einni prósentu á allt landið og miðin, en er það réttlæti?  Af því að hv. þingmaður hefur áhyggjur af endurreisninni spyr ég hann 

Frú forseti. Jú, ég gleðst svo sannarlega yfir því ef hlutirnir ganga vel og ég hef á vettvangi Alþingis oft bent á hluti sem vel er staðið að. Ég get nefnt sem dæmi að ég held að hv. varaformaður Vinstri grænna kvarti ekki mikið yfir þeim ræðum sem ég hef viðhaft á þingi um menntamálin og margt það góða sem þar hefur verið gert, en ég kalla í fullri hreinskilni eftir - ég held að allir hljóti að sjá það sem á horfa og hlusta að ríkisstjórnin ætlar sér ekki að hafa neitt samráð við stjórnarandstöðuna í þingi þegar kemur að breytingum á skattkerfinu. Hún hefur ekki gert minnstu tilraun til þess. Þess vegna hvet ég hæstv. fjármálaráðherra til að gjöra þá svo vel að hætta að tala um samráð og samráðspólitík. Það að 34 þingmenn gegn 29 í minni hlutanum ætli að ráða öllu og valta yfir allt er ekki mjög lýðræðislegt og ég hef bent á að við skulum koma okkur upp úr þeim sandkassa sem vinnubrögðin á Alþingi eru einfaldlega í þegar við horfum til þess að á sviði sveitarstjórna víðs vegar um landið vinna oftar en ekki meiri hluti og minni hluti þessa dagana sameiginlega að erfiðum úrlausnarverkefnum er snerta fjárhagsstöðu sveitarfélaganna. Af hverju í ósköpunum er ekki hægt að koma því inn í verklagið á Alþingi Íslendinga? Hæstv. ráðherra getur örugglega vottað það að á sumarmánuðum buðum við fram aðstoð okkar við að móta nýtt fjárlagafrumvarp og koma að breytingum á skattkerfinu. Hæstv. ráðherra kom upp í andsvar við mig og sagði einfaldlega að það stæði ekki til að viðhafa slíkt. 

Frú forseti. Ég kannast ekki við þessa lýsingu hv. þingmanns á veruleikanum. Ég kannast ekki við að við höfum tekið illa í eða hafnað samstarfi við stjórnarandstöðuna ef það hefur verið í boði. Það þarf tvo til. Der skal to til, segir danskurinn og það gildir hér líka. Stjórnarandstaðan verður líka að velja sér baráttuaðferðir og taktík. Ég spyr: Hafa menn upplifað málflutning stjórnarandstöðunnar hér undanfarnar vikur og það hvernig hún hefur staðið að málum sem sérstök samstarfstilboð? Hefur það verið fólgið í framgöngu stjórnarandstöðunnar? Það er ekki nóg að segja það í framhjáhlaupi á milli þess sem lagst er gegn öllu og hamast gegn öllu. Það hefur því miður verið aðalframlag stjórnarandstöðunnar að undanförnu og ég leyfi mér að gagnrýna það á móti. Hv. þingmaður má að sjálfsögðu kvarta yfir því að hann sé ekki svo gott sem tekinn inn í ríkisstjórnina en það gerist ekki nema menn 

Frú forseti. Ég veit ekki í hvað hæstv. ráðherra er að vísa, hvort hann er að vísa í þann stuðning sem Framsóknarflokkurinn veitti minnihlutastjórn hans frá febrúarmánuði til kosninga. Ég hef ekki orðið var við þau heilindi sem stjórnarflokkarnir þá sýndu Framsóknarflokknum, m.a. í málefnum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Kannski væri efni í umræðu hér að fara yfir hvað menn ræddu þegar sú minnihlutastjórn var mynduð. Það hefur ekkert staðið á því. Ég stóð hér í ræðupúlti í sumar og spurði hæstv. fjármálaráðherra hvort við ættum ekki að taka fjárlagafrumvarpið fyrir og vinna í því á sumarmánuðum í ljósi einkennilegs ástands í íslensku samfélagi en hæstv. fjármálaráðherra neitaði því. 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson beindi til mín fyrirspurn í upphafi máls síns. Honum kom á óvart að ég hefði komið með yfirlýsingu um að aldrei hefði verið betur unnið að fjárlagafrumvarpi en núna eða a.m.k. hefði það verið með betra móti. Hann sá ástæðu til að vefengja þetta og kannski hefur hann upplýsingar um það frá sínum fulltrúa í fjárlaganefnd. Það sem ég átti við, og skýrði m.a. í ræðu minni hér í byrjun, er að það var óvenjulegt á þessu ári að unnin var mikil undirbúningsvinna og gerð skýrsla um ríkisfjármálin og jöfnuð í ríkisfjármálum fyrir árin 2009–2013. Þessi skýrsla var lögð fram á Alþingi, hún var rædd og skapaði raunar forsendur fyrir fjárlagafrumvarpið. Það er í fyrsta skipti sem það er gert, a.m.k. í mjög langan tíma. Þessu til viðbótar var haft mjög víðtækt samstarf í sambandi við stöðugleikasáttmálann og mikil vinna lögð í það. Mér er líka til efs að slík vinna hafi átt sér stað með svipuðum hætti, a.m.k. á síðastliðnum árum. Það var þetta sem ég vísaði til þegar ég talaði um að hér hafi verið betur unnið. Það er rétt sem þingmaðurinn segir að sum af þeim frumvörpum sem hér komu fram varðandi skatttekjurnar komu seint fram og það hefur m.a. verið skýrt af hverju, þar sem hér varð löng umræða um annað mál. Varðandi afgreiðslu fjárlaganefndar er það rétt hjá hv. þingmanni að við tókum málið til afgreiðslu tvisvar sinnum. Það er alvanalegt og það hefur verið staðfest af þeim sem hafa lengri reynslu. Ég geri ráð fyrir að hv. þm. Birkir Jón Jónsson geti staðfest að menn hafa stundum og nokkuð oft komið með tekjuhluta fjárlagafrumvarps beint inn í 3. umr. Það höfðum við ætlað okkur að gera að þessu sinni til þess að flýta fyrir en þurftum síðan ekki á því að halda þar sem umsagnir frá efnahags- og skattanefnd lágu fyrir. Málið var því afgreitt með eðlilegum hætti til 2. umr með 

Frú forseti. Ég sagði einmitt í ræðu minni hér áðan að umsögn fjárlaganefndar er varðar tekjuhlið fjárlagafrumvarps fyrir árið 2010 hefði ekki verið tilbúin á þessum degi. Það var ekki búið að taka á móti öllum þeim fulltrúum sem við óskuðum eftir að kæmu fyrir nefndina. Þeirri umfjöllun var ekki lokið þannig að hv. formaður fjárlaganefndar getur ekki fullyrt í fjölmiðlum að afgreiðsla málsins - það sem efnahags- og skattanefnd leggur fram sem sitt álit er að sjálfsögðu hluti af afgreiðslu málsins - hafi verið til fyrirmyndar. Hún var algjörlega ófullnægjandi. Í raun og veru bíður okkar vinna milli 2. og 3. umr. þegar við höfum séð hverjar endanlegar tillögur verða er snerta breytingar á skattkerfinu, sem er tekjuöflun ríkisins. Það liggur ekki fyrir. Þessi vinnubrögð eru dæmalaus að þessu leyti. Við erum reyndar vön því í efnahags- og skattanefnd að mál séu rifin þaðan út, eins og Icesave-málið, þrátt fyrir að beiðni liggi fyrir um fleiri gesti á fundi nefndarinnar. Þetta eru hin nýju vinnubrögð hér á Alþingi Íslendinga. Hv. þingmaður talar um þriggja ára áætlun í ríkisfjármálum en árin 2005, 2006 og 2007 lá alltaf fyrir fjögurra ára áætlun, langtímaáætlun í ríkisfjármálum. Það er því ekkert nýtt í þeim efnum. Vinnulag fjárlaganefndar núna hefur því miður ekki verið nægilega gott og ég bið hv. formann fjárlaganefndar að sýna okkur nefndarmönnum í efnahags- og skattanefnd - sem sannarlega komum því á framfæri að það álit sem við hefðum sent frá okkur væri ekki fullnægjandi í ljósi þess að okkur vantaði frekari upplýsingar, þyrftum að heyra í fólki og hafa samráð í samfélaginu - samráð sem ríkisstjórnin talar svo mikið um. Þau vinnubrögð voru einfaldlega ekki fullnægjandi.

Hæstv. forseti. Við getum karpað um hvað sé viðunandi að mati hv. þingmanns. Þessu fylgdi að það var ákveðið að taka málið til frekari umræðu á milli 2. og 3. umr. Slíkt er ekkert einsdæmi og það hefur heldur ekki verið talið til galla í fjárlagavinnu að menn þyrftu að vinna áfram á milli 2. og 3. umr. Það sem stendur upp á okkur og skiptir miklu máli að við náum árangri í er að við höfum búið við það á undanförnum tíu árum - hv. þingmaður upplýsti að hann hefði verið sjö ár á þingi og sjálfsagt í fjárlaganefnd töluvert mikið af tímanum og á tímabili formaður fjárlaganefndar - að framúrakstur á þessu tímabili er um u.þ.b. 100 milljarðar kr. Varla hefur það verið vegna mikillar og góðrar fjárlagavinnu eða eftirlits varðandi fjárlög. Við skulum meta að einhverjum tíma liðnum hverjir hafi náð bestum árangri varðandi þessi fjárlagamál og hvort fullyrðing mín standist til lengri tíma eður ei.

Frú forseti. Það er hægt að skoða þetta mál frá mörgum hliðum. Ég vil minna hv. þingmann á að frá aldamótum til ársins 2007 námu greiðslur úr ríkissjóði í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, B-deild, hátt í 100 millj. kr. Fjármunirnir voru því svo sannarlega nýttir til þess að minnka skuldir hins opinbera. Mig minnir að árið 2007 hafi ríkissjóður verið orðinn hér um bil skuldlaus. Síðan tók Samfylkingin við og jók umsvifin milli fjárlaga 2007 og 2008 um 20%, sem hafði ekki sést í mörg ár.  
            

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir ágætis ræðu og tilfinningaþrungna. Þó að hv. þingmaður sé mun yngri að árum en ég hefur hann mun meiri þingreynslu sem nemur bráðum heilum tugnum, eða sjö árum. Mig langar til að spyrja hv. þingmann. Nú ræðum við fjárlagafrumvarpið og við höfum setið saman í efnahags- og skattanefnd, ég og hv. þingmaður, og tekið á móti fjölda gesta, setið fram á kvöld og rauða nótt yfir helgar og annað slíkt til þess að hlusta á vitnisburð hagsmunaaðila í þjóðfélaginu - raunverulega úr öllum hópum, allt frá öryrkjum til atvinnurekenda og frá ríkisstofnunum til ég veit ekki hvers - og ég held að það sé komin ágætis mynd á þetta. Það er verið að umbylta skattkerfinu, hvort heldur sem er virðisaukaskattskerfinu eða tekjuskattskerfi fyrirtækja og einstaklinga, og ljóst er að gríðarlega mikill kostnaður mun fylgja því. Það sem mér finnst svolítið merkilegt er að alls þess kostnaðar sem er fyrirséður vegna þessara kerfisbreytinga sér hvergi stað í fjárlagafrumvarpinu. Er hefðbundið að menn breyti lögum á sama tíma og fjárlagafrumvarp er í smíðum og menn sleppi risastórum kostnaðarliðum? Er þetta hefðbundið og telur þingmaðurinn þetta eðlilegt?

Frú forseti. Nei, þetta er ekki hefðbundið og kannski merki um þann brag sem er á þessu máli öllu, þann ofboðslega hraða sem einkennir það. Það þarf að drífa þetta í gegn. Þetta var allt gert í mikilli tímaþröng hjá framkvæmdarvaldinu og þess sér stað í því að mörg útgjöld sem hv. þingmaður nefndi, sem snerta skipulagsbreytingar á þessu kerfi, koma ekki fyrir í útgjaldaliðum fjárlagafrumvarpsins. Það þarf greinilega að fara vel yfir það á milli 2. og 3. umr. Ég vil líka minna hv. þingmann á að í raun og veru er gert ráð fyrir í forsendum skattinnheimtunnar að við búum þar við sams konar kerfi, þ.e. sams konar skil og að undanskotin í ljósi þess að flækjustigið verður meira og mun ekkert minnka - það er þvert á það sem aðilar eins og ríkisskattstjóri og skattstjórar um landið hafa bent á að muni gerast eða alla vega að veruleg hætta sé á. Bæði er því að mínu mati verið að vanmeta útgjaldahlið frumvarpsins og ofmeta tekjuhliðina að mörgu leyti. Því tel ég að við þurfum að fara miklu betur yfir þetta mál á milli 2. og 3. umr. Eins og ég nefndi í ræðu minni áðan eru 14 mánuðir liðnir síðan efnahagshrunið varð og þá var ljóst að ríkisstjórnin þyrfti að fara í breytingar, m.a. á skattaöflun ríkissjóðs. Að fá frumvarp fram um mánaðamótin nóvember/desember og að efnahags- og skattanefnd eigi að afgreiða þetta mál á nokkrum virkum dögum. - Eins og hv. þingmaður hefur bent á höfum við verið um helgar og alla daga frá morgni til kvölds að taka á móti tugum aðila. Þeir hafa varað okkur við því að verklag sem þetta geti haft í för með sér mistök og ég hélt að við værum búin að gera nóg af mistökum hér á Alþingi á síðustu mánuðum undir mikilli tímapressu.

Virðulegi forseti. Ég ætla að höggva í sama knérunn nema ég ætla að fara frá hinu opinbera og kostnaðinum sem fellur á það og líta til fyrirtækjanna. Við fengum á fund til okkar félagsskap sem heitir Félag viðurkenndra bókara, eða eitthvað á þá leið, og þar voru tvær mætar konur sem bentu á að launakerfi fyrirtækja þyrfti að uppfæra í kjölfar þessarar innleiðingar á þrepaskatti. Þær mátu það svo að uppfærslan á slíku kerfi mundi kosta u.þ.b. 100 þús. kr. á hvert fyrirtæki sem er með tölvukeyrt launabókhald. Það er einfalt að sjá fyrir sér að ef u.þ.b. 2.000 fyrirtæki eru með svoleiðis launabókhald er kostnaðurinn bara við uppfærslu á tölvukerfinu í kringum 200 milljónir. 

Frú forseti. Nei, það er ekki eðlilegur framgangsmáti og ef við horfum til þess tíðaranda eða þeirra skilyrða sem íslenskt atvinnulíf býr við í dag er þetta eitthvað sem íslenskt atvinnulíf má síst við. Þetta getur m.a. leitt til þess, áhrifin á flóknara kerfi, að rekstrarumhverfi fyrirtækjanna verður að mörgu leyti mun erfiðara en ella og eins og ég benti á verður samfélagslegur kostnaður okkar af þessum breytingum gríðarlegur. Mér finnst allt of skarpt farið gagnvart þessum skattkerfisbreytingum. Ég hugsa að ríkisstjórninni eigi eftir að bregða á nýju ári þegar áhrifin af öllum þessum breytingum koma fram, þ.e. ef þær verða að veruleika. Ég er ansi hræddur um að þetta muni vega verulega að innviðum íslensks samfélags, hvort sem um er að ræða fyrirtæki eða heimili, því að hér er verið að fara í gríðarlega miklar 

Virðulegi forseti. Forsendur fyrir því fjárlagafrumvarpi sem lagt hefur verið fram fyrir árið 2010 er skýrsla fjármálaráðherra um jöfnuð í ríkisfjármálum 2009–2013, stöðugleikasáttmálinn sem gerður var í sumar við aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélög og það að verja kjör þeirra sem verst eru settir. Markmiðið er að ná efnahagslegum stöðugleika og honum verður ekki náð nema ríkisfjármálum verði komið á styrkan grundvöll. Alþingismenn, ráðuneyti og stofnanir hafa því haft skýrsluna til viðmiðunar í umfjöllun og vinnu við fjárlagafrumvarpið í hálft ár. Meginmarkmið frumvarpsins og útgangspunktar voru lagðir fram í sumar fyrir árin 2009–2013. Við 2. umr. um fjárlagafrumvarp 2010 eru gerðar breytingar bæði á tekjum og útgjöldum. Breytingartillögur þær sem eru til umfjöllunar nema samtals tæpum 5 milljörðum kr. til hækkunar á sundurliðun 2, þ.e. á Fjármálum ríkisaðila í A-hluta. Tekjuáætlun er lækkuð um 10 milljarða en skatttekjur lækka nokkuð meira eða um tæplega 11 milljarða á rekstrargrunni en 15 milljarða á greiðslugrunni. Fjárlaganefnd vísaði til annarra fastanefnda þingsins þeim þáttum frumvarpsins sem fjalla um málefnasvið þeirra. Hv. mennta- og menningarmálanefnd gerði grein fyrir áliti sínu við fjárlaganefnd og kom fram í áliti meiri hluta nefndarinnar meðal annars, með leyfi forseta: „Þegar draga þarf úr útgjöldum er augljóst að forgangsraða þarf verkefnum. Ekki verður um of áréttað mikilvægi þess að standa vörð um menntakerfið á öllum skólastigum í núverandi efnahagsástandi og þá er ljóst að eftirspurn í háskóla og framhaldsskóla eykst með auknu atvinnuleysi. Til að koma í veg fyrir að atvinnuleysi verði stærra félagslegt vandamál er nauðsynlegt að auðvelda fólki að fara aftur í nám. Þegar hefur verið gripið til aðgerða í þá veru með því að breyta reglum um tekjuviðmiðun þeirra sem fara í nám aftur eftir hlé og með því hækka grunnframfærslu námslána með tilheyrandi millifærslu frá atvinnuleysistryggingum til Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Í frumvarpi til fjárlaga er ljóst að menntun er raðað framar menningu í forgangsröðun mennta- og menningarmálaráðuneytis og telur meiri hlutinn slíkt eðlilegt við þær aðstæður sem nú eru. Ekki má þó draga úr samfélagslegu og félagslegu mikilvægi menningar og áréttar meiri hlutinn að þær aðhaldsaðgerðir sem farið er í verði tímabundnar þannig að aukning verði til fjárlagaliða er varða menningu og listir um leið og svigrúm er til í ríkisfjármálum.“ Nefndin lagði á það áherslu að tryggt yrði að fjármagn fylgdi nemendum háskóla og framhaldsskóla og skólum yrði gert kleift að taka við fleiri nemendum. Gerðar eru tillögur nú við 2. umr. fjárlagafrumvarpsins um breytingar sem auka svigrúm menntamálaráðuneytis til að mæta aukningu á nemendafjölda í framhaldsskóla. Í skýringum við breytingartillögurnar kemur m.a. fram að gerð er tillaga um framlag vegna aukinnar námsvirkni og fjölda nemenda í framhaldsskólum umfram forsendur fjárlaga 2009. Þær nemendatölur sem nú liggja fyrir gefa til kynna að þróun nemendafjölda á árinu 2010 verði með nokkuð öðrum hætti en áður. Þannig eru á milli 450 og 500 fleiri ársnemendur sem stunda nám í framhaldsskólum en reiknað var með. Þetta skýrist þó aðeins að hluta með fjölgun nýskráninga. Að stærstum hluta skýrist þessi þróun af breyttum aðstæðum í samfélaginu, nemendur stundi frekar nám í heimabyggð og samdráttur á vinnumarkaði leiðir til þess að mun minna er um að nemendur hverfi frá námi á 2., 3. eða 4. ári. Minni möguleiki er á vinnu við skóla og því eru nemendur síður í hlutanámi. Hér er því gerð tillaga um framlag vegna fjölgunar ársnemenda og að til þess verði varið 271,2 millj. kr. Þá eru umtalsverðar fjárhæðir lagðar til viðbótar í símenntun og fjarkennslu, þar á meðal 70 millj. kr. til fullorðinsfræðslu. Við undirritun stöðugleikasáttmálans var staðfest samkomulag á milli ríkisstjórnarinnar, Samtaka atvinnulífsins og Alþýðusambands Íslands um að fjárframlög til fullorðinsfræðslu yrðu aukin og að samið yrði um aðkomu opinbera vinnumarkaðarins að kerfinu. Þá er gerð tillaga um 20 millj. kr. framlag vegna meistaranáms í haf- og strandveiðistjórnun sem háskólasetur Vestfjarða býður upp á í samvinnu við Háskólann á Akureyri en framlagið var upphaflega hluti af mótvægisaðgerðum og átti að falla niður árið 2010. Um fleiri slík verkefni eru gerðar breytingartillögur en öll framlög falla niður vegna mótvægisaðgerða til að draga úr neikvæðum afleiðingum af tímabundnum samdrætti í aflamarki þorsks. Keilir, miðstöð vísinda og fræða á Ásbrú, fyrrum varnarsvæði á Suðurnesjum, var einnig styrkt með mótvægisframlagi um rúmar 120 millj. árið 2008 og aftur árið 2009. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir 32 millj. kr. til orku- og tæknifræðináms sem unnið er í samstarfi Keilis og Háskóla Íslands en sú breytingartillaga er lögð fram að Keilir fái auk þess 108 millj. eða 90% af framlagi ársins 2009 til frumgreinanáms og annarra vinnumarkaðsúrræða sem lúta að menntun. Jafnframt muni Keilir vinna í samvinnu með viðurkenndum háskólum eða með öðrum stofnunum sem heyra undir mennta- og menningarmálaráðuneytið að verkefnunum. Keilir gegnir lykilhlutverki í heildarþróunarverkefni Kadeco á Ásbrú. Keilir er fyrsta þróunarverkefni Kadeco, þróunarfélags Keflavíkurflugvallar, og myndar grundvöll undir alla þróun á Ásbrú. Í stóru þróunarverkefni sem þessu gegnir sá grundvöllur sem vísinda- og rannsóknasamfélag skapar mikilvægu hlutverki. Samhliða því er hlutverk Keilis margþætt, svo sem að skapa grundvöll til nýtingar á íbúðarhúsnæði á Keflavíkurflugvelli. Segja má að íbúðareign ríkisins á svæðinu sé einn viðkvæmasti hlutinn í öllu þróunarverkefninu. Ástæðan er afleiðing þess að selja íbúðirnar á almennum markaði. Slíkt hefði haft í för með sér alvarlegar afleiðingar á fasteignaverði á Suðurnesjum og reyndar á höfuðborgarsvæðinu öllu. Því var nauðsynlegt að skapa nýja eftirspurn eftir íbúðareignum á svæðinu og það var gert m.a. með því að bjóða námsmönnum og fjölskyldum þeirra sem stunda nám, bæði við Keili og háskóla á höfuðborgarsvæðinu, hagstætt húsnæði til leigu. Með stofnun og starfsemi Keilis varð því til eftirspurn eftir húsnæði sem gerði það að verkum að ríkið gat selt fjölda eigna. Einnig skapar starfsemi Keilis grundvöll fyrir menntun og rannsóknir á þeim meginsviðum sem Kadeco leggur áherslu á við þróun og uppbyggingu svæðisins. Það er nauðsynleg forsenda að þekkingar- og rannsóknarmöguleikar séu til staðar m.a. til að stuðla að nýsköpun í atvinnulífi, annars vegar að skapa aðstæður til að vinna með þekkingu sem síðan þróast út í sprota- og nýsköpunarverkefni og hins vegar að skapa grundvöll fyrir þau fyrirtæki sem ákveða að byggja upp starfsemi sína á Ásbrú með því að mennta og þjálfa starfsfólk. Af þessum ástæðum er Keilir beintengdur markmiðum Kadeco um þróun Ásbrúar, byggðarinnar sem áður hýsti bandaríska hermenn og fjölskyldur þeirra og taldi um 5.000 íbúa um tíma þegar mest lét. Virðulegi forseti. Breytingartillögur þær sem eru gerðar við frumvarpið á liðum sem heyra undir mennta- og menningarmál gera ráð fyrir hækkun framlaga að upphæð um 1.019 milljónir. Ég mun ekki fara yfir allar tillögurnar í ræðu minni en grein hefur verið gerð fyrir þeim í umræðunni í dag. Framlag til Lánasjóðs íslenskra námsmanna er þó lækkað um 200 millj. kr. frá forsendum frumvarpsins þar sem eiginfjárstaða lánasjóðsins er talin vera betri í árslok 2009 en áætlanir gerðu ráð fyrir. Afborganir námslána hafa skilað sér betur en búist var við og því þarf sjóðurinn ekki jafnhátt framlag úr A-hluta ríkissjóðs til að viðhalda eiginfjárstöðu sinni og gert var ráð fyrir í frumvarpinu. Liðurinn Kvikmyndamiðstöð Íslands er hækkaður um 60 millj. og þannig er dregið úr áformum frumvarpsins um niðurskurð frá fyrra ári. Á þskj. 391 er lögð fram breytingartillaga á heiðurslaunum listamanna. Þar er gert ráð fyrir að 29 listamenn fái 1.600 þús. kr. hver í heiðurslaun árið 2010. Launin voru 1.800 þús. kr. á árinu 2009. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir miklum niðurskurði á framlögum til safnliða og ljóst að ekki er hægt að verða við nema litlum hluta beiðna um styrk. Vegna þessarar stöðu lagði meiri hluti hv. mennta- og menningarmálanefndar áherslu á að styrkja verkefni sem stuðla að menntun og menningariðkun barna og unglinga eða að framlögin skapi atvinnutækifæri og stuðli að nýsköpun eða verðmætasköpun. Í áliti meiri hluta hv. mennta- og menningarmálanefndar og í umræðum meðal allra nefndarmanna hefur komið fram samdóma álit um að nauðsynlegt sé að fyrirkomulag við úthlutun fjárveitinga á safnliðum verði teknar til gagngerðrar endurskoðunar. Í þeirri endurskoðun mætti líta til hlutverks menningarsamninga við sveitarfélög og útvíkkun á hlutverki þeirra þannig að tryggja megi að tekið verði tillit til svæðisbundinna þarfa og auk þess verði eftirlit með nýtingu fjármuna auðveldað. Einnig mætti líta til verkefnisins Sóknaráætlun fyrir Ísland en liður í þeirri áætlun er m.a. að samþætta opinberar áætlanir og smíða m.a. áætlun til nýrrar sóknar í mennta- og menningarmálum, vísindum og nýsköpun, bæði fyrir landið í heild og einstaka svæði sérstaklega. Þannig verði stuðlað að betri nýtingu fjármuna, öflugu samstarfi stjórnsýslustiga og stofnana þvert á ráðuneyti. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar til Alþingis frá því fyrr á þessu ári er fjallað um íslensk muna- og minjasöfn og meðferð á nýtingu á ríkisfé til safnanna. Í skýrslunni kemur fram það álit að móta þurfi skýra stefnu um muna- og minjavörslu, bæði fyrir landið í heild og einstaka landshluta. Taka þurfi afstöðu til hvaða safna- og sýningarstarfsemi ríkið á sjálft að annast og hvaða starfsemi einkaaðilar og sveitarfélög eigi að sjá um. Mikilvægt sé að móta langtímastefnu um fjárveitingar til safnamála. Þar þurfi að koma fram hvernig fénu verður varið til uppbyggingar, rekstrar og verkefna og að það nýtist á hagkvæman og skilvirkan hátt. Stefnumótunin verði til að auka fagleg gæði safna og til að styrkja stöðu þeirra og hlutverk í samfélaginu. Einnig er áhersla lögð á að einfalda styrkjakerfið og setja fastmótaðar reglur um það þannig að allir sitji við sama borð. Ríkisendurskoðun leggur til að gerðir verði skriflegir samningar við styrk þeirra og þeir skyldaðir til að skila greinargerð um nýtingu styrkja. Þar sé nauðsynlegt að auka eftirlit með styrkjum og samræma þá. Án slíks eftirlits verði tæpast ályktað með nokkurri vissu hvort opinberu fé til málaflokksins sé varið á hagkvæman, skilvirkan og markvissan hátt. Um safnliðina alla var einnig töluverð umræða í hv. fjárlaganefnd, þ.e. framlög til einstakra verkefna í listum, til safna, til húsfriðunar og alls kyns verkefna. Eins og fram kom í ræðu formanns fjárlaganefndar, hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, hefur verið rætt um að stofna starfshóp á vegum hv. fjárlaganefndar til að skoða þennan þátt sem og alla afgreiðslu á framlögum til safna, lista- og menningarmála hvers konar, húsfriðunar o.fl. og ræða þá um leið með hvaða hætti megi styrkja lögbundna sjóði sem eru starfandi og fjalla um styrkveitingar til einstakra málaflokka. Þarna þarf einnig að efla eftirlit með nýtingu fjárveitinga. Meiri hluti hv. fjárlaganefndar telur að bæta þurfi enn frekar allan undirbúning við gerð fjárlaga, fjárlagaferlið í heild sem og að styrkja eftirlitshlutverk nefndarinnar og Alþingis. Skoða þarf fjárlög miðað við markmið og ákvörðun stjórnvalda hverju sinni og áætlana sem Alþingi hefur samþykkt. Stefnan þarf að vera skýr og mat þarf að vera á því hvar pólitískum markmiðum hafi verið náð. Hæstv. forseti. Áreiðanlega eru margir vonsviknir vegna þess að eitthvað sem tekið hefur langan tíma að fá framgengt er nú tímabundið tekið til baka með niðurskurði sem boðaður er á árinu 2010. Við erum reyndar öll vonsvikin vegna þeirrar atburðarásar sem leiddi okkur í svo slæma stöðu. Í sársaukafullu niðurskurðarferli hefur þeirri stefnu verið fylgt að fresta eða draga úr því sem hægt er að fresta eða draga úr á meðan efnahagslægðin gengur yfir. Það er mikilvægt að ásamt breyttum vinnubrögðum við fjárlagagerðina verði staða þeirra verkefna sem verða nú fyrir niðurskurði bætt og aðstæður skapaðar fyrir ný um leið og betur árar. Að lokum þetta: Ekki er vafi í huga þeirrar sem hér stendur um það að ef allir leggja sitt af mörkum muni áætlunarverkið takast sem er að ná jöfnuði í ríkisfjármálum á árinu 2013.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir fína ræðu og ég tek undir það sem hún sagði hér í lokin að við þurfum að taka höndum saman til að ná tökum á þeim vanda sem við erum í í dag. Ég hef orðið fyrir miklum vonbrigðum með þessa ríkisstjórn út af mörgu, en núna er hún að færa tekjur frá sveitarfélögum til ríkisins með því að hækka tryggingagjaldið. Vegna 1,66% hækkunar þann 1. júlí voru 700 milljónir færðar á árinu 2009 og svo 1,3 milljarðar á árinu 2010, samtals tveir milljarðar. Þegar ég spurði hæstv. fjármálaráðherra inni í fjárlaganefnd hvort sveitarfélögin fengju leiðréttingu á þessum tekjumissi svaraði hann því játandi. Ekkert í þessu frumvarpi eða fjáraukalögunum bendir til þess að standa eigi við þessi orð hæstv. fjármálaráðherra. Ég hef gríðarlega miklar áhyggjur af fjármálum sveitarfélaganna og spyr því hv. þingmann, sem hefur mikla reynslu af sveitarstjórnarmálum, hvort henni finnist ekki nauðsynlegt að leiðrétta þetta gagnvart sveitarfélögunum og hvort hún hafi ekki áhyggjur af stöðu sveitarfélaga í landinu? Nú þegar búið er að gera samning við stóriðjuna um að greiða árlega næstu þrjú árin 1,2 milljarða inn á væntanlegar tekjur áranna 2013–2018, langar mig til að spyrja hv. þingmann hvort ríkisstjórnin sé þá ekki að taka framtíðartekjur ríkissjóðs og ráðstafa þeim núna í stað þess að takast á við vandamálin eins og þau eru.

Virðulegi forseti. Í allri áætlanagerð fyrir opinber útgjöld skiptir miklu að skoða útgjöld ríkis og sveitarfélaga í samhengi. Það er algjört grundvallaratriði og gengið út frá því að niðurskurður á öðrum staðnum valdi ekki sama kostnaði á hinum. Hins vegar bind ég miklar vonir við samstarf sveitarfélaga og ríkisins þar sem mér er kunnugt um að öll þessi mál eru tekin upp á borðið og rædd og leitað að lausnum. Sem betur fer hefur samstarfið gengið ágætlega. Varðandi tekjuskattinn vegna fyrirframgreiðslna stóriðjufyrirtækja, þá er gert ráð fyrir 1,2 milljörðum í fyrirframgreiðslu og þetta er samkomulag Samtaka atvinnulífsins, stóriðjufyrirtækjanna og ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin þó að ég sé ekki alveg nógu sáttur við þau. Mér finnst að leiðrétta þurfi tekjumissi sveitarfélaganna út af tryggingagjaldinu vegna þess að sagt var að það yrði gert, en það á að svíkja. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, ekki er nóg að hittast og ræða málin, það verður að leysa þau. Ekkert í fjáraukalögunum og fjárlögunum bendir til þess að staðið verði við það af hálfu ríkisstjórnarinnar og því er ég mjög svekktur. Það sem ég átti við um fyrirframgreidda tekjuskatta frá stóriðjunni næstu þrjú árin er að þá fáum við tekjuskatt áranna 2013–2018, sem er að mínu viti lántaka fram í tímann sem ekki á að tekjufæra hjá ríkissjóði. Nú er gert ráð fyrir því á milli umræðna að bæta um 4,2 milljörðum við tekjuskatt lögaðila. Ég hef verulegar áhyggjur af þessu vegna þess að staða fyrirtækja í landinu er mjög erfið. Nú kemur í ljós að tekjuskattur lögaðila 2009 var 2,5 milljörðum lægri en áætlað var. Þess vegna finnst mér dálítið bratt hjá ríkisstjórninni að reikna með því að hækka þennan lið við þessi skilyrði og vil spyrja hv. þingmann hvort hún telji raunhæft að bæta 4,2 milljörðum við á milli umræðna. Við erum með mjög veika skattstofna, við endurskoðunaráætlunina 2009 kom í ljós að tekjuskattur á einstaklinga er 6,6 milljörðum lægri en reiknað var með. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að við leggjum skatta á veika skattstofna sem munu ekki skila sér og sitjum þá uppi með vandamálin þegar líður á árið og náum ekki þeim markmiðum sem stefnt var að?

Virðulegi forseti. Vegna þeirra aðgerða sem gripið var til í sumar var mögulegt að lækka tekjuskatta á einstaklinga um 20 milljarða frá því sem áformað var og einnig voru skattar á umhverfis- og auðlindagjald lægri en áformað var. Það er einmitt vegna þess sem við gerðum í sumar að við þurfum ekki að fara eins bratt í tekjuskattinn og áform voru um til að byrja með þannig að þetta er ágætis árangur. Ég deili ekki áhyggjum hv. þingmanns. Varðandi þær breytingar sem fyrirhugaðar eru á skattkerfinu eru þær ekki lítt þekktar heldur er margra ára reynsla á svipuðu kerfi í nágrannaríkjunum sem við munum auðvitað nýta okkur og ég hef ekki áhyggjur af því að þetta fari illa heldur muni dæmið þvert á móti ganga upp.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni, formanni menntamálanefndar, fyrir ræðu sína hér áðan. Mig langar til að spyrja hana nokkurra spurninga um það sem fram kemur í breytingartillögum við framlagt fjárlagafrumvarp og breytingar á milli 1. og 2. umr., t.d. um það sem varðar framhaldsskólana almennt. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að óskipt 140 millj. kr. tímabundið framlag til frumgreinadeilda á Suðurnesjum og Vestfjörðum detti út, en ég sé að það er komið inn aftur upp á 108 milljónir og framlag til framhaldsskólanna er óskipt upp á 165 milljónir. Mig langar til að spyrja hv. formann menntamálanefndar hvar þessi ákvörðun var tekin og af hverjum, þar sem þetta er með öðrum hætti en greint var frá í frumvarpinu og ekki rætt í menntamálanefnd að setja þetta fram með þessum hætti. Einnig langar mig til að spyrja hv. þingmann og formann menntamálanefndar um lið 4.51 sem er símenntun og fjarkennsla. Er það viðbót við það sem áætlað var? Var hætt við að skera niður? Hvar var sú ákvörðun tekin að hætta við að skera niður og setja þessa fjármuni inn aftur? Því ekki var hún tekin í fagnefndinni. Að lokum langar mig til að spyrja hv. þingmann, formann menntamálanefndar: Hver er aukning í milljónum talið á milli 1. og 2. umr. þegar kemur að menntamálanefnd og menntamálum?

Virðulegi forseti. Varðandi breytingartillögurnar sem hv. þingmaður spurði um var tillagan um framhaldsskóla almennt samþykkt af ríkisstjórninni og lögð fram af henni með rökum frá menntamálaráðuneyti og upplýsingum um raunverulega nemendafjölgun sem framhaldsskólarnir standa frammi fyrir. Tillaga um fjárveitingu til Keilis var lögð fram af fjárlaganefndinni sjálfri og tillaga um símenntun af ríkisstjórninni. Í heildina eru þetta 1.019 milljónir. Ég vona að ég hafi svarað spurningunni.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessar ágætu upplýsingar. Það er verulega fróðlegt að vita að fjárlaganefndin sjálf ákveði að fara inn í menntamálin, sem fagnefndin menntamálanefnd sér um, og auka fjármagn til einstakra þátta sem áður höfðu verið teknir út af ríkisstjórninni og menntamálanefnd ekki gert athugasemdir við. Það eru í sjálfu sér áhugaverðar upplýsingar og nálgun á hv. fjárlaganefnd. Líka þakka ég fyrir upplýsingar frá hv. þingmanni, formanni menntamálanefndar, um að ríkisstjórnin hafi ákveðið að breyta þessu. Ég vil jafnframt benda á að búið er að gera ráð fyrir þeim breytingartillögum sem hér liggja fyrir í þeim menntaskólum eða framhaldsskólum sem höfðu verið með of fáa nemendur, það er þegar búið að leiðrétta þetta í Fjölbrautaskóla Suðurlands, Menntaskóla Borgarfjarðar, Framhaldsskólanum í Mosfellsbæ og Framhaldsskólanum við utanverðan Eyjafjörð upp á tugi milljóna. En jafnframt er farið til baka með það sem á að fara í framhaldsskólana almennt. Það er bara gott ef við höfum efni á því að auka útgjöldin um rúman milljarð í þessu og að sú ákvörðun sé tekin af meiri hluta fjárlaganefndar. Þá hljótum við að segja bara: Góðan daginn og takk fyrir. 
            

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan var ákvörðun um nemendafjölgun tekin af ríkisstjórninni eftir raunupplýsingar frá skólum landsins. Varðandi það að hv. menntamálanefnd hafi ekki fjallað um Keili og fleiri menntastofnanir er það rangt vegna þess að í áliti hennar er fjallað um, ef ég man rétt, menntaverkefni sem studd hafa verið með mótvægisframlagi. Mótvægisframlög vegna þorskveiðikvótans voru öll tekin út og meiri hluti menntamálanefndar lagði áherslu á að þau yrðu skoðuð, sérstaklega þar sem margir nemendur og samfélög væru undir. Þar á meðal er Háskólasetrið á Vestfjörðum og Keilir á Ásbrú. Það er ekki rétt að tillagan um þetta hafi ekki komið frá hv. menntamálanefnd því í frumvarpinu stendur að við viljum láta athuga þetta, við rökstuddum hvers vegna og fjárlaganefnd tók ákvörðun um það.

Virðulegi forseti. Á mánudaginn í síðustu viku gerðu stjórn og stjórnarandstaða með sér samkomulag um meðferð á Icesave-málinu svokallaða, þ.e. liðum sem standa þar út af. Á föstudaginn var beiðni send til umsagnaraðila og þeir beðnir um að mæta fyrir nefndina og fjalla um álitamál. Þeir höfðu tæpan sólarhring til þess að koma með umsögn og síðan var tveggja tíma umræða á laugardaginn. Nú liggur fyrir að atriði úr samkomulagi stjórnar og stjórnarandstöðu frá því á mánudaginn í síðustu viku verða ekki efnd vegna þess að rífa á málið úr nefnd. Það sem mig langar til að spyrja hæstv. forseta um er: Mun forseti beita sér fyrir því að samkomulagið sem stjórn og stjórnarandstaða gerðu hér í seinustu viku um Icesave-málið verði efnt?

Herra forseti. Sá sem hér stendur stóð m.a. að samkomulagi milli stjórnar og stjórnarandstöðu, en eftir fund í efnahags- og skattanefnd í morgun hef ég áhyggjur af því að stjórnarliðar hér á Alþingi ætli ekki að standa við 16 liða samkomulagið sem þeir gerðu við stjórnarandstöðuna í síðustu viku um þessi mál. Það er mikilvægt upp á framhald málsins að störf þingsins á næstu dögum verði í sem bestri samvinnu, að við stöndum við þau samkomulög sem við gerum okkar á milli og að það liggi fyrir hvort stjórnarandstaðan fái að fylgja eftir þeim álitaefnum sem reifuð voru í samkomulaginu, fái skrifleg álit og allan þann tíma sem hún þarf til að fara yfir þetta mál, sem er eitt það stærsta á Alþingi í sögu lýðveldisins. Mikilvægt er að það liggi fyrir og skýrt sé að stjórnarliðar ætli sér að standa við samkomulagið.

Forseti vill taka það fram að hann er þeirrar skoðunar að þegar gert er samkomulag, hvort sem það er um þessa hluti eða aðra, beri öllum sem að því koma að standa við það.

Herra forseti. Í morgun bar ég upp tillögu um það að hv. efnahags- og skattanefnd gengi að tilboði IFS um að gera áhættugreiningu á Icesave-samkomulaginu, þannig að þingmenn viti hversu miklar líkur eru á því að allt gangi vel, hversu miklar líkur eru á því að allt gangi þokkalega og hversu miklar líkur eru á því að allt gangi illa, svo maður tali ekki um hversu miklar líkur eru á því að þetta fari allt í vaskinn og íslensk þjóð verði verulega fátæk. Þetta finnst mér að þingmenn þurfi allir að vita, herra forseti, áður en þeir taka ákvörðun um að gangast inn á þennan samning. Það var einmitt þetta sem ... 

Forseti biður þingmanninn um að ræða málið ekki efnislega heldur ræða um fundarstjórn forseta og vekur athygli á því að hér er á dagskrá umræða um fjárlög.

Tíminn er búinn.

Herra forseti. Hvað varðar fundarstjórn forseta fannst mér þetta inngrip með bjölluslætti nú rétt áðan mjög sérkennilegt. En í ljósi þeirra umræðna sem eru að verða undir þessum lið, herra forseti, um áhyggjur fulltrúa í efnahags- og skattanefnd, þá er eftir því sem ég best veit - best að hafa það alveg á hreinu - ágætt samkomulag um það hvernig málin eru unnin í fjárlaganefnd, því hefur verið komið í þokkalegan farveg. Mjög mikilvægt er, herra forseti, að efnahags- og skattanefnd verði ekki til þess að hleypa upp því samkomulagi sem gert var um það að setja Icesave-umræðuna í ákveðinn farveg. Ég vil beina því til herra forseta að hann beiti sér fyrir því að þessu verði kippt í liðinn því að ég trúi því, herra forseti, að um sé að ræða einhvers konar misskilning sem hægt er að eyða með einföldum hætti. Ef ekki er mikilvægt að hv. formaður efnahags- og skattanefndar útskýri málið.

Virðulegi forseti. Það samkomulag sem var gert hér síðasta mánudag, virðulegum forseta til upprifjunar, gekk út á það að samið var um hvenær farið yrði í atkvæðagreiðslu daginn eftir, á þriðjudeginum. Þá var jafnframt samkomulag um að þeir þingmenn, sem lægi eitthvað á hjarta, fengju að ljúka máli sínu aðfaranótt þriðjudagsins, sem var gert. Þeir þingmenn sem þurftu að tala og vildu tala gerðu það. Ég vil árétta þetta vegna þess að af ummælum virðulegs forseta mátti skilja að einhverjir þingmenn í stjórnarandstöðu hefðu ekki staðið við þetta samkomulag og ég hafna því algjörlega vegna þess að við höfðum staðið fullkomlega við okkar hlut. Það eru stjórnarliðar sem eru að brjóta samkomulagið núna með því að taka ekki fyrir þau 16 atriði sem beðið var um að tekin yrðu fyrir.

Forseti vekur athygli á því að sá forseti sem nú stýrir fundi tók þátt í fundi formanna þingflokka með forseta um það samkomulag sem hér er verið að gera að umtalsefni og er fullkunnugt um efni þess og þá umræðu og þau sjónarmið sem lágu þar á bak við og hv. þingmaður þarf ekki að kenna forseta neitt um það efni.

Hæstv. forseti. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir fjárlaganefnd að það samkomulag sem gert var á milli stjórnar og stjórnarandstöðu verði uppfyllt í hvívetna og mjög mikilvægt að hv. efnahags- og skattanefnd fái tækifæri til að fara yfir þau álitaefni sem fjárlaganefnd fól henni að taka til athugunar nú milli umræðna. Ég verð að viðurkenna að það tók töluverðan tíma fyrir fjárlaganefnd að koma erindi sínu til efnahags- og skattanefndar eftir að samkomulag var gert á mánudagskvöldið. Ég hygg að bréfið hafi borist efnahags- og skattanefnd á fimmtudag eða föstudag. Þar fór því miður tími til spillis en það er alveg klárt að þegar samkomulagið var gert var það í ljósi þess að efnahags- og skattanefnd hefði tök á því að fara rækilega yfir þau álitaefni sem að henni snúa. Ég sit í fjárlaganefnd og við berum miklar vonir í brjósti um að efnahags- og skattanefnd fái tækifæri til að koma með 

Forseti vekur athygli á því að hér eru á dagskrá fjárlög 2010 og ætlast til þess að ef gerðar eru athugasemdir við fundarstjórn forseta lúti þær að því máli fyrst og fremst.

Virðulegur forseti. Vegna umræðna um vinnslu á Icesave og aðkomu efnahags- og skattanefndar þá hygg ég að okkur hafi borist erindi fjárlaganefndar um að taka málið til vinnslu á fimmtudagskvöldið. Við tókum það erindi auðvitað strax til meðferðar og sendum út óskir um gesti eftir samráð við nefndarmenn. Ég held að full sátt hafi verið um það hvaða gestir voru kallaðir til og fundur var haldinn, einn af mörgum fundum efnahags- og skattanefndar, á laugardaginn með þeim gestum og farið yfir málin. Það var auðvitað með skömmum fyrirvara þannig að ég gerði gestum grein fyrir því að við hefðum tíma fram í miðja þessa viku til að taka við frekari viðbótarupplýsingum frá þeim. Þeim var síðan send árétting um það skriflega á sunnudag eftir að nefndarmaður hafði gert athugasemdir við þann skamma tíma sem aðilar hefðu haft til undirbúnings. Síðan er 

Forseti. biður hv. þingmenn um að virða þau tímamörk sem eru í þessum dagskrárlið.

Herra forseti. Ég vona að hæstv. forseti sé ekki að gera mannamun. Áðan stöðvaði hann mig þegar ég ræddi nákvæmlega það sama og formaður efnahags- og skattanefndar ræddi núna, nákvæmlega það sama. Ég ræddi um tilboð sem kom um að gera áhættugreiningu og það að nefndin ákvað að greiða atkvæði um það að fresta atkvæðagreiðslu um það mál. Það tekur fyrirtækið tvær vikur að áhættugreina Icesave-samkomulagið og ef við hefðum gert það strax hefðum við að sjálfsögðu verið búin með það á milli jóla og nýárs og hefðum getað tekið það fyrir og afgreitt það. Þá hefðu þingmenn vitað hvað þeir væru að gera, líka stjórnarliðar.

Vegna orða hv. þingmanns vill forseti taka fram að hann hefur margítrekað fyrir ræður bæði stjórnarandstæðinga og stjórnarliða undir þessum lið að hér eru á dagskrá fjárlög fyrir 2010 og umræður um fundarstjórn eiga að sjálfsögðu að lúta að þeim lið sérstaklega en ekki alls óskyldum liðum.

Hæstv. forseti. Ég tel rétt að blanda mér örlítið í umræðuna um fundarstjórn forseta þar sem gríðarlega mikilvægt er að enginn efi ríki í hugum þingmanna um það hvernig staðið verður við samkomulagið sem gert var og menn vísa hér til og ég heyri að töluverður órói er í þingmönnum um það og þá sérstaklega í ljósi þess hvernig fundur í efnahags- og skattanefnd fór fram hér í morgun. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að forseti fullvissi hv. þingmenn alla sem einn um það - ég sé að hv. þm. Helgi Hjörvar býr sig nú undir að, nei, ég hélt að hann byggi sig undir að koma aftur í ræðustól til að fullvissa hv. þingmenn um að vissulega verði farið að þessu samkomulagi í hvívetna. Það þarf bara að leggja fram áætlun um það hvernig og hvenær á að uppfylla þetta samkomulag og hvernig þetta á allt að nást á tilskildum tíma.

Forseti vill enn og aftur brýna fyrir þingmönnum að ræða fundarstjórn forseta en ekki fara í efnislega umræðu, eins og allmargir þingmenn hafa gert. Forseti hefur ítrekað haft á orði að menn eigi að ræða fundarstjórn þessa fundar.

Herra forseti. Ég vil gera þá athugasemd við fundarstjórn hæstv. forseta að mér sýnist að jafnræðis sé ekki gætt í meðhöndlun stjórnarandstæðinga og stjórnarliða þegar hæstv. forseti stýrir fundi. Ég varð vitni að því áðan að þegar hv. þm. Pétur H. Blöndal var rétt hálfnaður með ræðutíma sinn fékk hann ekki hljóð fyrir bjöllu hæstv. forseta fyrr en ræðutími hv. þingmanns var búinn. Á sama tíma komu stjórnarliðar og töluðu efnislega með sama hætti um málið og hv. þm. Pétur Blöndal en fengu algjöran frið til þess að ljúka málflutningi sínum. Það er því vinsamleg ábending mín til herra forseta að hann gæti jafnræðis því að herra forseti er forseti allra þingmanna sem sitja hér í salnum en ekki bara stjórnarliða.

Forseti tekur vinsamlega ábendingu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar til sín eins og ævinlega þegar hv. þingmaður á í hlut.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér fjárlög fyrir árið 2010, fjárlög næsta árs, en segja má að það hafi ekki verið nein venjuleg fjárlagagerðarsmíð sem sú fjárlaganefnd sem nú situr hefur þurft að taka að sér. Eins og hefur mátt skilja á ræðum sumra þingmanna, sem hér hafa talað á undan mér, hafa margir þeirra áhyggjur af því að núverandi ríkisstjórn geri með þeim tillögum sem hér koma fram fjárhagsstöðu fjölskyldna, atvinnufyrirtækja og þjóðarbúsins erfiðari en þyrfti að vera. Hæstv. forseti. Við erum í pólitík vegna þess að við höfum mismunandi lífssýn, mismunandi skoðanir, mismunandi áherslur og mismunandi stefnu og setjum þar af leiðandi mismunandi áherslur inn í fjárlögin. Ríkisstjórnin sem nú situr hefur lagt á það áherslu, eins og hægt er með fjárlagagerð, að koma á meiri jöfnuði, koma á meira réttlæti, reyna eftir fremsta megni að reisa efnahagslífið við, verja hag fjölskyldna og verja velferðarþjónustuna. 
             Hæstv. forseti. Það sem ríkisstjórnin gerði aftur á móti ekki, og þá allra síst sú hreyfing sem ég starfa fyrir og er þingmaður fyrir, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, var að eiga aðild að því hruni sem við erum að reyna að koma þjóðinni upp úr. Það er verkefni okkar að koma þjóðinni í gegnum þá erfiðleika sem við blasa og að því verkefni ættum við öll að standa, sama hvar í flokki við erum. Þó svo að við höfum mismunandi skoðanir á því hvernig eigi að gera það, hvaða leiðir eigi að fara, tel ég það vera siðferðislega skyldu okkar, sama hvar í flokki við erum, að standa saman í því að lýsa skoðunum okkar og greiða síðan fyrir því að sitjandi ríkisstjórn geti komið áhersluatriðum sínum í gegn og unnið að þeim. Það er ábyrg pólitík að mínu mati. Hrunið kom skyndilega, það skall í andlitið á okkur. Aftur á móti þýðir ekkert að tala um það að við eigum að lifa í fortíðinni. Við verðum að lesa skýrslu Ríkisendurskoðunar, sem hefur bent okkur á afleiðingar þeirrar efnahagsstjórnunar sem ríkti hér um árabil. Ef við rifjum það ekki upp reglulega og förum yfir það er hætt við því að við endurtökum sömu mistökin. Það voru gerð mistök, hér ríkti mikil frjálshyggja, það ríkti mikil markaðshyggja, það var pólitísk stefna að hafa afskipti og eftirlit hins opinbera í lágmarki. Það greip um sig ákveðin mikilmennska í þjóðfélaginu, oftrú á snilld okkar Íslendinga. Við blinduðumst í græðgi og við eigum að muna eftir því og læra af því. Við eigum að koma okkur niður á jörðina, viðurkenna hvar við stöndum, viðurkenna þann vanda sem við stöndum frammi fyrir, viðurkenna að við þurfum að ná jafnræði í ríkisbúskapnum á mjög skömmum tíma - of skömmum tíma að mínu mati, en það er það sem við verðum að gera. Við höfum svo aftur mismunandi sýn á það hvernig við eigum að ná því. Núverandi ríkisstjórn og stjórnarflokkar hafa valið að fara blandaða leið, þ.e. að hækka skatta og draga úr ríkisútgjöldum. Hv. formaður fjárlaganefndar hefur gert grein fyrir fyrirhuguðum skattabreytingum og tekjustofnum og undirstöðum fjárlaga þannig að ég ætla ekki að fara yfir það. Hæstv. forseti. Ljóst er að framlög til heilbrigðismála eru drjúgur hluti af fjárlögum ríkisins. Heildarútgjöld til heilbrigðismála eru tæpir 99 milljarðar kr. samkvæmt A-hluta fjárlaga. Sértekjur heilbrigðisráðuneytisins eru um 5,38% af heildarútgjöldum þess ráðuneytis. Útgjöld til heilbrigðismála vega því þungt í útgjöldum ríkissjóðs og skiptir miklu máli að vel sé haldið utan um þann málaflokk, faglega, fjárhagslega og ekki síst út frá öryggis- og byggðasjónarmiðum. Ég mun aðallega ræða hér um þá liði sem snúa að heilbrigðisnefnd og tala fyrir áliti meiri hluta heilbrigðisnefndar þar sem ég gegni formennsku. Fyrir nefndina komu fjölmargir gestir og fóru yfir fjárlagafrumvarpið eða þær tillögur sem þá lágu fyrir. Við kölluðum til okkar þær stofnanir sem mest mæðir á, eins og Landspítalann og aðrar stofnanir sem hafa átt í rekstrarerfiðleikum. Við reyndum að fá góða heildarmynd af þessum stærstu þáttum sem koma fram á sviði heilbrigðisráðuneytisins og heilbrigðisnefndar. Hvað varðar kröfu um niðurskurð í heilbrigðisþjónustunni hefur verið settur upp ákveðinn rammi við forsendur fjárlaga en í rammanum kom fram að ráðuneytinu og stofnunum sé ætlað að draga saman rekstur um 10% frá fjárlögum 2009 til þess að unnt sé að ná þeirri áætlun sem sett hefur verið fram í efnahagsmálunum. Hvað varðar síðan málaflokka heilbrigðisráðuneytisins fer 10% lækkun til stjórnsýslu og eftirlitsstofnana en velferðarstofnunum og velferðarþjónustunni er hlíft og eru niðurskurðarkröfur vægari þar eða um 5% og falla sjúkrahúsin þar undir. Krafan til heilsugæslunnar er enn minni þar sem krafan um niðurskurð er um 2,8%. Mikilvægt er að hafa í huga að þarna er um ákveðna forgangsröðun að ræða og vísað til forgangsröðunar ríkisstjórnarinnar. Í frumvarpinu er einnig gert ráð fyrir töluverðri yfirfærslu verkefna frá heilbrigðisráðuneyti til félags- og tryggingamálaráðuneytis. Nemur lækkun útgjalda heilbrigðisráðuneytis vegna reksturs öldrunarheimila tæplega 19 milljörðum kr. og 431,5 milljörðum kr. vegna sjúkratrygginga, þ.e. greiðslna daggjalda fyrir hjúkrunarrými. Meiri hluti nefndarinnar leggur áherslu á að vandað verði til þessara skipulagsbreytinga svo að yfirfærsla allrar öldrunarþjónustu til sveitarfélaga megi takast vel, eins og stendur í nefndarálitinu. Ég ætla ekkert að leyna því, hæstv. forseti, að heilbrigðisnefnd hefur rætt þennan hluta frumvarpsins töluvert og hefur af því nokkrar áhyggjur að undirbúningur þessarar yfirfærslu virðist ekki vera langt kominn. Við hefðum talið að við lokaafgreiðslu fjárlaga hefðu átt að liggja fyrir frekari upplýsingar um það hvernig útfæra ætti þessa breytingu. Því miður liggur það ekki fyrir í dag en nefndin hefur fundað nokkrum sinnum með verkefnastjórn sem sett hefur verið, verkefnastjórn fulltrúa frá heilbrigðisráðuneyti, félags- og tryggingamálaráðuneyti og fjármálaráðuneyti, til að útfæra þennan verkefnaflutning. Ég geri ráð fyrir að innan skamms komi yfirlýsing frá viðkomandi ráðherrum um það hvernig ganga eigi frá þessari útfærslu. Það er líka ljóst, og einhugur virðist vera um það hjá öllum nefndarmönnum, að stefna ber að því að nærþjónustan, þar með öldrunarþjónustan, þjónusta við íbúa hvers sveitarfélags, sama hvort það eru aldraðir, fatlaðir eða langveikir, sé sem mest í nærþjónustunni og þá mest í heimahúsum. Undir það tökum við og nefndin leggur áherslu á að til þeirrar yfirfærslu verði vandað og fylgst með því á komandi ári, ef af verður, hvernig til tekst, bæði faglega og eins hvað varðar framlögin. Nefndin leggur einnig mikla áherslu á að þess verði gætt að það fjármagn sem losnar út úr kerfinu við það að hjúkrunarrýmum fækkar færist yfir til heimahjúkrunar sem tekur þá í raun við af þessari stofnanaþjónustu. Vísað er til Finnlands sem fór þá leið fyrir um tveimur árum að fækka markvisst hjúkrunarrýmum og færa stofnanaþjónustuna yfir í manneskjulegri og nútímalegri búning, getum við sagt, yfir í annan hugsunargang. Með fækkun hjúkrunarrýma var sett aukið fjármagn í heimahjúkrun og heimaþjónustu og það verðum við líka að gera þannig að það fylgist að. Sú ákvörðun að færa öldrunarmál yfir til félagsmálaráðuneytis var tekin í stjórnarsáttmálanum árið 2007 og skilaði sér að hluta til inn í fjárlögin fyrir þetta ár, 2009. Í fjárlagafrumvarpinu var síðan stigið það skref að færa hjúkrunarrýmin yfir og hefur hv. heilbrigðisnefnd nokkrar áhyggjur af því og hefði viljað sjá það betur útfært en komið er í dag. Á þessu ári var gerð aukin hagræðingarkrafa, núna á miðju árinu. Eins og fram kom í ræðum í dag, þegar fram kom gagnrýni á undirbúning fjárlaga næsta árs, voru fjárlög þessa árs, 2009, unnin undir mikilli pressu og við mjög erfiðar aðstæður. Varla var búið að dreifa fjárlögum fyrir 2009 þegar hrunið reið yfir þannig að endursemja varð öll fjárlögin. Þegar leið á árið kom svo í ljós að bæta varð í niðurskurðinn til að ná fram aðhaldskröfum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eftir að í ljós kom að aðhaldsaðgerðir stofnananna höfðu ekki staðist áætlun. Við höfum gengið í gegnum mikið fjárhagshrun og fjárlögin endurspegla það og fjárlagagerðin og rekstrarstaða stofnana ber þess auðvitað merki. Ekki bætir úr skák að mjög margar heilbrigðisstofnanir og aðrar opinberar stofnanir voru með hallarekstur eftir árið 2008 og reyndist þeim mjög erfitt að fara inn í þetta ár, 2009, með skuldir. Enda hafa vaxtagreiðslur margra stofnana verið þeim þungar og eins hefur neikvæð gengisþróun íslensku krónunnar verið sérhæfðustu stofnununum, og þá sérstaklega Landspítalanum, mjög þung. Margar vörur eru keyptar að utan, lyf og fleira, þannig að þetta bætist við erfiðleika þessara stofnana sem er þá fyrir utan þær aðhaldskröfur sem gerðar eru í dag. Þrátt fyrir allt góðærið sem við erum búin að tala mikið um, sem var holt að innan, komu margar heilbrigðisstofnanir út í miklum rekstrarerfiðleikum eftir árið 2008. Það er líka ljóst að þegar svo miklar breytingar verða og kröfur um niðurskurð og aðhald, sem bæði voru á miðju þessa árs, fyrir næsta ár og greinilegt er að árið 2011 verður erfitt líka, getum við ekki haldið uppi óbreyttri þjónustu. Við þurfum að finna aðrar leiðir, þurfum að endurskipuleggja, ná samstarfi og sameiningu heilbrigðisstofnana til þess að ná niður kostnaði en standa um leið vörð um öryggi. Ekki er hægt að gera þá kröfu til hverrar og einnar stofnunar að hún sé rekin með lægri rekstrarkostnaði en haldi starfsemi óbreyttri. Við þessar aðstæður þarf líka að fylgjast mjög vel með því að sparnaður á einu sviði leiði ekki til útgjalda á öðru sviði. Er ég þá að hugsa til þess að breytingar á heilbrigðisþjónustu, sem er viðkvæm þjónusta, geta leitt til þess að álag verði meira á félagsþjónustu sveitarfélaga. Ég tel því mjög mikilvægt að um mitt árið fylgist velferðarvaktin, sem sett hefur verið á stofn, vel með því hvort hugsanlega hafi orðið tilfærsla á verkefnum, að niðurskurður í heilbrigðisþjónustu leiði til aukins álags á félagsþjónustuna ef hægt er að greina það. Því þarf að mínu mati að yfirfara reksturinn og þjónustuna, fara yfir fjárlagagerðina og meta næsta vor. Í samningum eins og við stöndum frammi fyrir skapast vissulega tækifæri og möguleikar til nýrrar hugsunar. Segja má að tækifæri til sameiningar eða samstarfs, sem ekki hefur verið mögulegt áður, sé nú inni í myndinni þegar menn sjá það sem einu hugsanlegu leiðina til að ná niður kostnaði og það er gott. Eitt af þeim verkefnum sem menn hafa verið að skoða er svokallað kragaverkefni, þ.e. sjúkrahúsin hér á höfuðborgarsvæðinu með Landspítalann sem flaggskip, frá Akranesi og suður í Keflavík - þar var skoðað hvort hægt væri að hagræða, flytja til verkefni eða flytja verkefni út af Landspítalanum. Í framhaldi af þeirri vinnu var í september settur niður vinnuhópur sem tók við skýrslu Huldu Gunnlaugsdóttur, sem gekk undir heitinu „Frá orði til athafna – Radíusverkefnið“, til að fara í frekari greiningu, kostnaðargreiningu og greiningu á verkefnum, sem í síðustu viku skilaði af sér mjög ítarlegri og góðri skýrslu. Hópurinn hefur að mínu mati unnið frábæra vinnu og ber að þakka þeim sem þar stóðu að verki. Þessi greining nefndarinnar getur skilað sér til annarra stofnana, inn á önnur svæði, þar sem hægt er að gera samsvarandi greiningu og samstilla kostnað við ákveðna verkþætti og gera samanburð á því í hverju kostnaðurinn liggur og reyna þá að vinna að því að taka niður óþarfa- eða umframkostnað ef það stendur út af. Þetta er verkefni sem verður unnið frekar með en hefur skilað sér inn í fjárlögin núna með tæplega 60 millj. kr. tilfærslu. Þegar verið er að tala um frekari sparnað í heilbrigðisþjónustunni tel ég mjög mikilvægt að lögð verði áhersla á að vinna áfram að rafrænni sjúkraskrá. Hún er forsenda þess að hægt sé að halda áfram að samræma og samhæfa stofnanir. Með rafrænni sjúkraskrá sem stofnanir hafa aðgang að þarf ekki endilega að tala um sameiningu, hægt er að ná mikilli hagræðingu og sparnaði með samstarfi og flutningi gagna. Hæstv. forseti. Ég vil geta þess að í þessum niðurskurði hef ég helst áhyggjur af litlum stofnunum vítt og breitt um landið sem eru það litlar að rekstrargrunnurinn er viðkvæmur. Ef verið er að fækka hjúkrunarrýmum án þess að til komi þessi nærþjónusta samhliða, heimahjúkrun á viðkomandi stað, sem tekur þá við og léttir á stofnuninni - ég tel að fylgjast þurfi mjög vel með rekstri lítilla heilbrigðisstofnana vítt og breitt um landið, að fjárframlög til þeirra verði ekki skert það mikið að gengið verði á nærþjónustu viðkomandi svæðis. Hæstv. forseti. Fjárlögin endurspegla það að meiri hlutinn telur að gera eigi átak í eflingu heilsugæslunnar, halda því áfram, og jafnframt að huga að tilvísunarkerfi til sérfræðinga að norrænni fyrirmynd. Við höfum leyft okkur mörg undanfarin ár að byggja hér upp mikla sérfræðiþjónustu, langt umfram það sem tíðkast annars staðar á Norðurlöndum. Það á sér margar skýringar en m.a. þá að heilsugæslan á höfuðborgarsvæðinu hefur ekki fylgt íbúaþróun eftir. Til þess að líkjast þeirri þjónustu sem er á Norðurlöndunum er mikilvægt að efla heilsugæsluna, efla nærþjónustuna og koma á tilvísunarkerfi til sérfræðiþjónustunnar. Við nefnum í áliti heilbrigðisnefndar hallann sem er á Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og eins halla Landspítalans og leggjum til að sérstaklega verði tekið tillit til þessara stofnana og annarra sem eru með uppsafnaðan vanda. Orðið verður við því og sérstaklega verður tekið á skuldahala Landspítalans og Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins. Þrátt fyrir þann gífurlega efnahagsvanda sem þjóðin stendur frammi fyrir verður að gæta þess að verja velferðarþjónustuna, þ.e. félagsþjónustu sveitarfélaga, heilsugæslu og öryggis- og bráðaþjónustu. Enn fremur verður að hafa í huga að aukið ofbeldi, m.a. kynferðisofbeldi, er líklegur fylgifiskur djúprar efnahagslægðar. Til þess þarf að taka sérstakt tillit í heilbrigðisþjónustu á komandi árum. Hæstv. forseti. Mikið hefur verið rætt um að breyta skuli vinnulagi þingsins við undirbúning og gerð fjárlaga. Meiri hlutinn leggur áherslu á að við endurskoðun þess verði afgreiðslu safnliða breytt. Telur meiri hlutinn að í stað safnliða sé æskilegt að styrkja til þess bært sjóðakerfi að taka við núverandi safnliðum. Við afgreiðslu fjárlaga verði tryggt að sjóðirnir geti staðið undir þeim verkefnum sem þeim er ætlað að sinna, ef ekki, leitar afgreiðsla styrkbeiðna aftur í sama farið. Úthlutun úr viðkomandi sjóðum ætti að fara eftir faglegu mati og forsendum sem ekki eru til staðar hjá fagnefndum í dag. Þrátt fyrir framangreinda galla fer meiri hlutinn að núverandi verklagi og leggur til skiptingu safnliðs 08-399-1.90 samkvæmt beiðni fjárlaganefndar. Við afgreiðslu safnliða í fjárlaganefnd telur meiri hlutinn að skoða verði sérstaklega stöðu Styrktarfélags krabbameinssjúkra barna, Ljósið, og Mænuskaðastofnunar Íslands. Meiri hlutinn telur rétt að vísa erindi Miðstöðvar foreldra og barna til heilbrigðisráðuneytisins til úrlausnar enda er um að ræða fyrirtæki sem ætlað er að sinna brýnum meðferðar- og forvarnaverkefnum, þjónustu sem meiri hlutinn telur mikilvægt að verði aðgengileg fyrir starfsmenn heilsugæslu og skóla. Álitinu fylgir tillaga nefndarinnar um skiptingu safnliða en undir það skrifa: Þuríður Backman og Sigmundur Ernir Rúnarsson, með fyrirvara vegna setu í fjárlaganefnd, Valgerður Bjarnadóttir, með fyrirvara. Aðrir hv. nefndarmenn eru Þórunn Sveinbjarnardóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Anna Pála Sverrisdóttir. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að rekja safnliðina, þeir liggja fyrir í nefndaráliti. Ég hef hlaupið aðeins yfir helstu atriði nefndarálits meiri hluta hv. heilbrigðisnefndar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ítarlega yfirferð yfir þann mikilvæga málaflokk sem heilbrigðismálin eru. Hv. þingmaður hefur, ásamt þeim sem hér stendur, haft mikinn áhuga á þeim málaflokki og að fjárframlög til hans séu með þeim hætti að íslensku samfélagi sé sómi að. Nú kemur það hins vegar fram í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2010 að lækka eigi fjárveitingar til Landspítala um tæpa 2 milljarða kr., lækka eigi framlög til heilbrigðisstofnana, og þá kannski ekki síst á landsbyggðinni, um 920 milljónir og um 273 milljónir til heilsugæslunnar. Þetta gerir um 2,65 milljarða kr. Ef við setjum það í samhengi við þá greiðslubyrði sem er á ári vegna vaxta af Icesave, sem eru ríflega 40 milljarðar kr., væri hægt 

Hæstv. forseti. Þær tölur sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson las hér upp koma fram í frumvarpinu. Ég vil benda hv. þingmanni á þá staðreynd sem blasir við, þ.e. að í fjárlagafrumvarpinu er gat sem þarf að brúa, í fjárlögum 2010, það fer ekki frá okkur. Icesave fer ekki frá okkur. Þetta er fórnarkostnaðurinn sem við verðum að greiða og þetta eru staðreyndir. Mér finnst sárt að draga þurfi úr fjárveitingum og veita þetta aðhald í heilbrigðisþjónustunni. Mér finnst enn sárara að sitja uppi með þennan reikning sem við hefðum aldrei átt að borga af því að aldrei hefði átt að heimila ógæfuför Icesave-reikninganna.

Ég þakka hv. þingmanni þessi svör. Það er alveg ljóst að það verður að skera niður vítt og breitt um landið í mikilvægri heilbrigðisþjónustu sem er undirstaða velferðar í mörgum samfélögum. Nú er hv. þingmaður í fjárlaganefnd og í því fjárlagafrumvarpi sem við ræðum hér er ekki gert ráð fyrir neinum útgjöldum vegna Icesave, ekki vegna vaxta Icesave sem eru rúmlega 40 milljarðar kr. Í raun og veru er gatið því miklu stærra en reifað er í fjárlagafrumvarpinu. Í ljósi þess er þá forsvaranlegt að samþykkja Icesave-frumvarpið eins og það liggur fyrir, í ljósi þess að gatið er miklu, miklu meira en kemur fram í annars mjög slæmum tölum í fjárlagafrumvarpinu? Ef við bætum þeirri skuldbindingu við þarf að skera enn þá meira niður. Telur hv. þingmaður að íslensk heilbrigðisþjónusta beri þann niðurskurð? Eigum við ekki að láta reyna á það til hlítar að ná betri samningum vegna 

Hæstv. forseti. Ástæðan fyrir því að Icesave-samningarnir eru ekki í fjárlagafrumvarpinu er sú að ekki er búið að ganga frá því máli. Þar af leiðandi er sá hluti útgjaldaliðar ekki í fjárlagafrumvarpinu. Ég tel því miður að við komumst ekki lengra með þessa Icesave-samninga. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirferðina. Nú hefur komið í ljós í umræðu um fjárlagafrumvarpið hér á þinginu í dag að tveir hv. þingmenn stjórnarliða, sem báðir eiga sæti í fjárlaganefnd, hv. þm. Þuríður Backman og hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson, hafa báðir lýst yfir efasemdum um flutning öldrunarþjónustu frá heilbrigðisráðuneytinu yfir í félagsmálaráðuneytið. Nefndin hefur þar að auki fjallað um málið og telur að ekki hafi nægilega vel verið staðið að áður en slík ákvörðun var tekin. Nefndinni hefur og borist bréf frá formanni hjúkrunarfélagsins þar sem þessu er mótmælt. Því spyr ég hv. þingmann hvort hann muni ekki bæði sem formaður heilbrigðisnefndar - sem og hv. þm. Sigmundur Ernir, varaformaður heilbrigðisnefndar, en bæði sitja þau í fjárlaganefnd - leggjast á eitt til að koma í veg fyrir þennan flutning?

Forseti minnir þingmenn á að nefna aðra þingmenn fullu nafni.

Hæstv. forseti. Ég lýsti því yfir áðan í ræðu minni að ég hefði áhyggjur af flutningi hjúkrunarheimila yfir til félagsmálaráðuneytisins. Ekki að það geti ekki gengið vel, ég hef áhyggjur af því að mér finnst undirbúningurinn ekki vera nægilega langt á veg kominn. Menn eru þó fljótir að bretta upp ermarnar og ég býst við að yfirlýsingar frá viðkomandi ráðherrum varðandi þennan flutning komi áður en við göngum frá þessu fjárlagafrumvarpi. Ég tel að ég hafi talað nægilega skýrt um þetta. Við viljum fá nærþjónustuna til aldraðra sem næst þeirra heimilum og inn á heimilin. Þetta hefur verið einlæg ósk félags eldri borgara. Hæstv. forseti. Ég fæ að ljúka máli mínu í seinna andsvari.

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi eru ekki eingöngu aldraðir í hjúkrunarrýmum. Í öðru lagi langar mig að spyrja hv. þm. Þuríði Backman, þar sem hæstv. heilbrigðisráðherra er í hennar flokki, varðandi það þegar talað er um þessi 360 rými sem á að byggja, 60 ný og 300 sem á að breyta úr fjölbýli í einbýli. Sveitarfélögin taka það að sér með 100% láni úr Íbúðalánasjóði, síðan á Framkvæmdasjóður aldraðra að koma að því að sjá um reksturinn í einhvern tíma, sem er náttúrlega bara tilfærsla úr hægri vasanum yfir í þann vinstri. Mig langar að spyrja hv. þm. Þuríði Backman hvort það hafi verið rætt með hvaða hætti sveitarfélögin ættu að taka þetta 100% lán til þess að byggja hjúkrunarheimilin, hver ætti að borga vaxtakostnað af slíku láni. Eru það sveitarfélögin eða ætlar ríkið að hlaupa þar undir bagga með sín 85% í byggingu hjúkrunarheimila? Hefur þetta verið rætt? 

Hæstv. forseti. Hvað varðar síðustu spurninguna vísa ég til félags- og tryggingamálanefndar þar sem þetta hefur verið rætt. Hvað varðar málið í heild á það sér nokkurn aðdraganda. Oft er erfitt að vinda ofan af hlutunum þegar þeir eru komnir af stað. Upphafið er í stjórnarsáttmála Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks árið 2007, það speglar inn í fjárlög þessa árs og heldur svo áfram að spegla inn í fjárlög 2010 með flutningi hjúkrunarheimilanna. Ég get líka lýst því yfir að ég hef áhyggjur af því að hafa ekki fengið betri upplýsingar um þá sýn sem þeir sem að þessu standa hafa til þeirra langlegusjúklinga sem yngri eru og til alzheimersjúklinga sem eru inni á þessum heimilum. Jú, ég hef af því nokkrar áhyggjur 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hún sagðist vilja endurreisa atvinnulífið og verja velferðarkerfið. Nú vil ég spyrja hana: Er ráð að endurreisa atvinnulífið með sköttum sem nánast allir umsagnaraðilar mótmæltu, bæði í umsögnum og viðtölum í hv. efnahags- og skattanefnd, bæði hraðanum og sérstaklega flækjustiginu? Hún vill verja velferðarkerfið en ég spyr: Er það gert með tilviljunarkenndum skerðingum? Rekstrarkostnaður heilbrigðisráðuneytisins sjálfs, aðalskrifstofunnar, hefur t.d. aukist um 8,5% og á sama tíma á að skerða háskólasjúkrahúsið og víðar í kerfinu. Á sama tíma er ekki einu sinni færður kostnaður við tónlistarhúsið sem nú heitir Harpa, svo ég tali nú ekki um Icesave. Fyrir vextina af Icesave mætti byggja eitt sjúkrahús á ári og fyrir verðbæturnar á þessu eina ári, sem eru 100 milljarðar, mætti byggja tvö sjúkrahús.

Hæstv. forseti. Þegar ég hlusta á nokkra þeirra hv. þingmanna sem vilja alls ekki að við semjum um Icesave finnst mér, eins og kom fram hjá hv. þm. Pétri Blöndal, 

Herra forseti. Það vill svo til að flutt hefur verið breytingartillaga hér á Alþingi um að skattleggja séreignarsparnað sem gerði alla þessa skattahækkanir óþarfar. Meira að segja á lágtekjufólkið. Verðtrygging á persónuafslætti mundi halda áfram og 2.000 kr. mundu bætast við hann um áramót, allt óbreytt og á þessu ári yrði eingöngu skattlagður séreignarsparnaður. Það gefur atvinnulífinu byr til þess að það sé tilbúið að borga kannski hærri skatta árið 2011. Að mati flestra verður árið 2010 erfiðasta árið fyrir atvinnulífið og heimilin en það má vel vera að ríkisstjórninni takist að keyra atvinnulífið og heimilin í kaf.

Hæstv. forseti. Það mætti halda að við keyrðum hér allt í kaf, flyttum öll úr landi og mundum ekki einu sinni líta til baka. 

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst nota tækifærið og leiðrétta það hjá hv. þingmanni og biðst undan því ef á að gera okkur sjálfstæðismenn að guðfeðrum og -mæðrum þess að flytja heilbrigðisþjónustuna í félags- og tryggingamálaráðuneytið. Allir sem kunna að lesa geta séð að heilbrigðisþjónusta var alltaf undanskilin þegar talað var um að flytja málefni aldraðra á milli. Ég rétt leyfi mér að vona að hv. þingmenn í stjórnarliðinu fari rétt með það. Virðulegi forseti. Hér er verið að tala um forgangsröðun og að reyna að halda uppi þjónustunni. Ég veit að hv. þingmaður ber hag heilbrigðisþjónustunnar fyrir brjósti. Ég heyri að hv. þingmaður ætlar að gefa eftir varðandi heilbrigðisþjónustuna í félags- og tryggingamálaráðuneytið en þá spyr ég varðandi kragaverkefnið. Þar er nú enn og aftur búið að reikna út og skoða málið. Þessi ríkisstjórn er búin að skoða það núna í 11 mánuði í samráði við alla aðila eftir því sem maður best veit. Það kemur í ljós að við getum haldið uppi 

Hæstv. forseti. Það verkefni sem fyrrverandi forstjóri Landspítala – háskólasjúkrahúss vann að, hið svokallaða kragaverkefni, var mjög góð vinna og greining. Í framhaldi af þeirri skýrslu og úttekt á tillögum var unnin, eins og ég lýsti áðan, kostnaðargreining og kortlagning sem mun nýtast hæstv. heilbrigðisráðherra mjög vel til að vinna áfram að skipulagsbreytingum, ekki bara á þessu svæði heldur eftir því sem tilefni er til úti um allt land. Þótt kragaskýrslan hafi sýnt ákveðna hagræðingu við ákveðinn flutning er það ekki gert bara einn, tveir og þrír eins og hv. þingmaður veit. Það þarf aðdraganda 

Virðulegi forseti. Að þessu kragaverkefni er aðdragandi og búinn að vera í rúmlega ár. Ef ég skil hv. þingmann rétt er hann eftir allan þennan undirbúning ekki tilbúinn til þess að fara í þessa nauðsynlegu hluti og þar af leiðandi halda uppi þjónustustiginu, því allt snýst þetta um þjónustuna. Þetta snýst um sjúklingana. Nei, þess í stað skal fara í flatan niðurskurð, því ég heyri á hv. þingmanni að það á ekkert að gera í þessum fjárlögum. Það er þá sem þarf að gera það. Á móti kemur að hv. þingmaður er tilbúinn til þess að henda heilbrigðisþjónustunni yfir í félags- og tryggingamálaráðuneytið á einni nóttu. Ekki er búið að ræða eitt einasta orð við forustumenn eldri borgara. Ég veit að þegar við hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir sátum með forustu þeirra samtaka var allt í lagi en þegar kemur að því að bjarga þjónustunni, að bjarga sjúklingunum - hægt er að færa rök fyrir að sá undirbúningur hafi staðið yfir í mörg ár og í það minnsta verið mjög mikill undanfarið ár - á ekkert að gera í því.

Hæstv. forseti. Þær fjárupphæðir sem vitnað er til sem á að vera hægt að ná með því að koma kragaverkefninu á nákvæmlega eins og það var lagt fram standast ekki alveg þegar þær eru skoðaðar betur. Sú kostnaðargreining sem var gerð núna miðast við árið 2008. Á þessu eina ári, 2009, og í þeim hagræðingarkröfum sem gerðar hafa verið hefur margt breyst. Samanburðurinn er því ekki sá sem kragaverkefnið miðaðist við. Nú þegar hefur verið hægt að færa til 60 millj. kr. innan núverandi skipulags. Það er byrjunin. Það verður haldið áfram að skoða þetta út frá áframhaldandi kostnaðargreiningu á fleiri verkefnum og það verður á grundvelli þess sem ákvarðanir verða teknar um hvernig megi hagræða og skipuleggja heilbrigðisþjónustuna hér á höfuðborgarsvæðinu.

Herra forseti. Ég vil í upphafi taka fram við hæstv. forseta að ég gleðst yfir öllum skrefum sem tekin eru til þess að bæta hag íslensku þjóðarinnar. Ég gleðst yfir öllu sem vel er gert og sem vel hefur tekist til en í þessari ræðu ætla ég að leyfa mér að gagnrýna það sem misfarist hefur og ég tel vera gagnrýni vert af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Ég vonast til þess að ég geti flutt ræðu mína án þess að fá yfir mig endalaus sjónarmið um að maður sé alltaf með svartsýnisraus. Þetta vildi ég segja strax í upphafi. Mig langar til að spyrja hæstv. forseta hvort hann geti upplýst okkur um á hvaða leiðangri íslenska þjóðin er með þessa ríkisstjórn sem situr í þessu landi? Hvert erum við eiginlega að fara á Alþingi Íslendinga núna 14. desember? Í hvaða veruleika er verið að ræða fjárlög íslenska ríkisins árið 2010 í 2. umr.? Í hvaða formi er þetta fjárlagafrumvarp nú þegar það kemur inn í þingið til 2. umr.? Þegar fjárlögin voru lögð fram 1. október fannst mér okkur vera nokkur vandi á höndum að ræða það frumvarp sem fyrir lá. Við vorum með til umfjöllunar drög að frumvarpi þar sem stóra liði vantaði inn í og aðrir voru óútfærðir, allir tekjuliðir fjárlagafrumvarpsins voru óljósir og við vissum ekkert hvað um þá yrði eða hvaða tillögur hæstv. ríkisstjórn mundi koma með í kjölfarið til að útskýra þá. Síðan hafa þær tölur sem settar voru inn í tekjuhlið þessa fjárlagafrumvarps breyst gríðarlega, menn hafa horfið frá ákveðnum sköttum og gert breytingar á málinu og það hefur gerst afar seint. Í þessu fjárlagafrumvarpi sem lagt var fram 1. október var sú stefnuyfirlýsing kynnt að það skyldi leggja fram öll frumvörp sem um þetta mál fjölluðu fyrir miðjan nóvember. Mörgum þótti það nú harla seint að sex vikum eftir framlagningu fjárlagafrumvarpsins skyldi lokahnykkur lagður á að leggja fram nauðsynleg frumvörp til fyllingar fjárlagafrumvarpsins. Raunin hefur því miður orðið önnur því þær mikilvægu skattatillögur sem ríkisstjórnin boðaði voru ekki lagðar fyrir þingið fyrr en í byrjun desember og fóru síðan í kjölfarið til umfjöllunar í efnahags- og skattanefnd þar sem ég hygg að sé ærið verkefni að fá botn í þær. Í þessum veruleika tók hv. fjárlaganefnd fjárlagafrumvarpið út til 2. umr. í tvígang í síðustu viku. Í fyrra skiptið var komið í ljós að ekki var hægt að taka frumvarpið til umræðu vegna þess að tekjuhlutinn var í ósamræmi miðað við upphaflegu tillögurnar og því neyddist meiri hluti fjárlaganefndar til þess að taka málið aftur inn í nefndina og afgreiða það aftur. Það vafðist auðvitað ekki fyrir meiri hlutanum sem einhenti sér í það á 20 mínútum eftir að hafa heyrt sjónarmið fulltrúa efnahags- og skattanefndar, það sem ég vil kalla bráðabirgðaskoðun á skattahlið frumvarpsins. Enda kemur í ljós þegar nefndarálitin frá þessum þremur minni hlutum efnahags- og skattanefndar eru lesin að menn eru enn þá í miðju kafi að taka á móti gestum. Sumir fulltrúar í efnahags- og skattanefnd neyddust til þess að skrifa álit sín á miðjum fundum, gestir voru enn að streyma inn og umsagnir höfðu ekki borist. Með slíkar upplýsingar í farteskinu var ekkert vandamál fyrir meiri hluta fjárlaganefndar að afgreiða þetta mál til 2. umr. Þess vegna segi ég að staðan sé sú að við erum enn að ræða drög að fjárlagafrumvarpi en núna 14. desember erum við komin í 2. umr. Það er full ástæða til þess að hafa áhyggjur af því hvað næsti dagur beri í skauti sér og eiga von á því að þetta fjárlagafrumvarp muni taka verulegum breytingum á milli 2. og 3. umr. Ég er nánast fullviss um að svo verði vegna þess að þær breytingar sem þegar hafa verið gerðar eru þess eðlis að hæstv. fjármálaráðherra hlýtur að þurfa að taka ákveðnar ákvarðanir til þess að reyna að rétta þær ákvarðanir af. Það er náttúrlega ófært að við stefnum inn í árið 2010 með mun meiri halla en hæstv. fjármálaráðherra lagði upp með í sínu frumvarpi 1. október sl. Allt veldur þetta manni verulegum áhyggjum. Enginn veit hvaða tíma það mun taka fyrir stjórnkerfið að koma þessum skattahugmyndum sem efnahags- og skattanefnd hefur hjá sér í framkvæmd. Ég verð bara að skrifa það á minn reikning, herra forseti, að ég skuli ekki skilja það. Ég á mjög erfitt með að skilja að ríkisstjórn sem ég hygg að ætli sér að sitja í fjögur ár þurfi að ráðast strax í allar þær hugsanlegu hugmyndir sem hún hefur haft á örfáum mánuðum. Mér finnst það mjög undarlegt. Ég hefði t.d. haldið að hvað varðar skattabreytingar og þrepaskipt skattkerfi, sem hefur verið áhugamál margra í þeim flokkum sem hér ráða ríkjum þótt Samfylkingin hafi reyndar ekki talað mikið um það í kosningunum í vor - hún talaði þeim mun meira um það í fyrri kosningabaráttu en það skilaði ekki tilætluðum árangri. Þess vegna hvarf hún frá því að ræða þetta þrepaskipta skattkerfi en var ekki fyrr komin í ríkisstjórn en farið var að tala um það. Það liggur svo óskaplega mikið á að koma þessu á að það þarf ekki að tala við nokkurn mann um það. Það þarf ekki að tala við aðila vinnumarkaðarins, það liggur náttúrlega fyrir enda sáum við í sumar í stöðugleikasáttmálanum að það borgar sig ekki að eyða allt of mörgum orðum í þá. Sama á við um embættismenn sem eiga síðan að glíma við þetta. Hvað með þá sem vinna í þessum fyrirtækjum um allt land og þurfa að breyta öllum sínum kerfum til að koma þessu á? Hvernig stendur á því að ríkisstjórnin vill ekki taka aðeins meiri tíma í þetta? Ég er ekki mikill talsmaður skattahækkana og það þarf ekki að koma hæstv. forseta á óvart en ég held að ég hafi tekið fram í hvert einasta skipti sem efnahagsmál hafa verið til umræðu hér í þinginu á þessu kjörtímabili að sjálfstæðismenn hækkuðu skatta um síðustu áramót. Þeir hækkuðu tekjuskatta og neysluskatta og gerðu ýmsar skattalagabreytingar til þess að mæta þeim vanda sem að okkur steðjar. Við teljum þó jafnframt að lengra verði ekki gengið að sinni. Ég vil samt spyrja hæstv. ríkisstjórn, sem er mjög ákveðin í því að nauðsynlegt sé að skattleggja þjóðina, hvort það væri ekki ráð að reyna að gera það í núverandi kerfi og gefa sér ögn tíma og andrúm til þess að fara í þessar stórmerku breytingar á skattkerfinu sem boðaðar eru. Það má alveg nota árið 2010 í það. Hvers vegna liggur svona mikið á? Það mætti halda að ríkisstjórnin héldi að hún lifði árið 2010 ekki af út af þessu, að það þurfi að koma öllu að fram til áramóta. 

Forseti tekur afsökunarbeiðni þingmannsins fyllilega til greina.


             Hæstv. forseti. Það er algjörlega ófært fyrir þessa ríkisstjórn að ætla sér að taka öll þessi mál til afgreiðslu, sem ég held að margar þjóðir mundu taka 10 ár í að gera, og gera það á örfáum mánuðum á sjálfri aðventunni. Þegar örfáir virkir dagar eru til áramóta á að keyra í gegn þessar óskaplegu breytingar. Ég ætla ekki að fara mikið út í það að þessu sinni en það fylgir eitt aukamál í farteskinu. Eitt lítið mál til viðbótar þarf að afgreiða, þetta svokallaða Icesave-mál sem hæstv. forseti segir að komi ekki því dagskrármáli við sem hér er til umfjöllunar. Ég fullyrði að Icesave-málið hefur afdrifarík áhrif á fjárlög íslenska ríkisins og er órjúfanlegur hluti af umræðu um fjárlög. Mér hefur líka þótt ansi kúnstugt í vinnu fjárlaganefndar við þetta fjárlagafrumvarp að alltaf er okkur sagt að það borgi sig ekki að setja vexti út af Icesave inn í fjárlagafrumvarpið núna vegna þess að það sé ekki búið að samþykkja það. Síðan þegar spurt er hvers vegna alls kyns ákvæði í frumvörpum sem ekki hafa verið samþykkt séu sett inn í þetta fjárlagafrumvarp er það náttúrlega vegna þess að hæstv. ríkisstjórn hefur þingmeirihluta og mun koma öllum málum í gegn sem varða þetta fjárlagafrumvarp. Þau fara öll í gegn, skattalagahugmyndirnar og breytingar á Atvinnuleysistryggingasjóði og Fæðingarorlofssjóði. Mér heyrist að í félags- og tryggingamálanefnd séu vöflur á mönnum um hvernig fara með skuli það. Það er náttúrlega sjálfsagt að hafa þetta allt með í fjárlagagerðinni vegna þess að ríkisstjórnin hefur þingmeirihluta en þegar kemur að Icesave-málinu, ríkisstjórnarmálinu - þrátt fyrir að Alþingi hafi í sumar tekið ákvörðun um að þessar byrðar skuli lagðar á þjóðina með vissri lagasetningu er samt ekki hægt að setja það inn í fjárlagafrumvarpið vegna þess að ekki er búið að samþykkja lagasetninguna. Mér þykir þetta mjög athyglisvert og reyndar stórundarlegt. Auðvitað eru þessi fjárlög afskaplega ískyggileg þegar við bætum 40 milljörðum til viðbótar og það er ekki gaman á sokkabandsárum ríkisstjórnarinnar að kynna slík fjárlög en hjá því verður ekki komist. Hjá því munu menn ekki geta vikið sér, þannig er hlutunum háttað núna. Mér er mjög hugstætt á hvaða leiðangri við erum með þetta. Ég held að þessi skoðun hafi heyrst áður en mikið óskaplega þætti mér vænt um ef við gætum reynt að komast að samkomulagi um einhverja hluti til þess að koma okkur lengra upp úr þessu. Ég hygg að sá vandi sem á íslensku þjóðinni hefur dunið á þessum stutta tíma hafi, þótt óveðursský hafi verið á lofti, komið mörgum svo í opna skjöldu að við erum enn þá í fárinu miðju og höfum ekki enn náð þeim þroska að tala saman þannig að það gagnist okkur Íslendingum. Það finnst mér mjög dapurlegt. Við eigum að halda áfram að reyna að koma því þannig fyrir að við náum samkomulagi um eitthvað sem til framþróunar er fyrir íslenska þjóð. Þess vegna segi ég og ætla að segja það aftur, frú forseti, að auðvitað gleðst maður yfir öllu því sem vel er gert, annað er ábyrgðarleysi. Á sama tíma hef ég þó fullt leyfi og fulla ástæðu til að gagnrýna þetta vinnulag sem hér ríkir á Alþingi. 
             Alls staðar þar sem ég hef rekist á umsagnir um þessi skattafrumvörp hafa menn gríðarlegar áhyggjur og þær eru réttmætar. Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ, hefur miklar áhyggjur, frú forseti. Hann segir svo í pistli sem hann ritar á heimasíðu Alþýðusambands Íslands, með leyfi forseta: „Í því samráði sem fram fór við undirbúning tekjulagafrumvarps ríkisstjórnarinnar lagði ASÍ áherslu á þrennt. Í fyrsta lagi að tekið yrði upp lægra þrep á lægri tekjur, í öðru lagi að hægt yrði að verja tímabundna frestun á verðtryggingarákvæði persónuafsláttar um ein áramót vegna upptöku lægra skatthlutfalls á lægri tekjur og í þriðja lagi að samkomulag ASÍ við gerð kjarasamninganna í febrúar 2008 um sérstaka 7.000 króna hækkun persónuafsláttar í þremur áföngum héldi gildi sínu. Þótt ASÍ hefði viljað hafa lægsta þrepið einu prósentustigi lægra lýstum við því yfir, á grundvelli fréttatilkynningar ríkisstjórnarinnar, að komið hefði verið til móts við kröfur okkar varðandi útfærslu tekjuskattsins, enda hafði ekkert af þessum áformum verið kynnt sérstaklega. Nú hefur komið í ljós að ríkisstjórnin hafði fyrir löngu ákveðið að taka ekkert tillit til afstöðu ASÍ, brjóta gegn ákvæðum gildandi kjarasamninga og svíkja þar með yfirlýsingar fyrri ríkisstjórna. Það er áleitin spurning fyrir okkur hvaða gildi slíkir samningar hafi. Langtímaáhrifin af þessari framgöngu ríkisstjórnarinnar eru ekki síður alvarleg. Í raun er verið að undirstrika að það sé mjög varasamt fyrir launafólk að treysta á aðkomu stjórnvalda við gerð kjarasamninga - slíkt sé stundarfyrirbrigði sem hafi lítið langtímagildi. Þetta er mikið hættuspor að mínu mati. Með þessu er ekki einungis verið að brjóta áratugalanga hefð fyrir nánu þríhliða samstarfi um mótun og viðhald stöðugleika heldur hitt að áframhaldandi samstarf er sett í uppnám við aðstæður þar sem fyrirsjáanlegt er að það muni einmitt reyna á slíkt samstarf á næstu árum á meðan við glímum við afleiðingar fjármálakreppunnar.“ Þetta segir Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ. Ég vona að fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna leggi við hlustir. Ég hygg að þeir hafi gjarnan tekið orð þessa manns alvarlega og ég vona að þeir geri það líka núna. Ég vona svo sannarlega að í þeirri vinnu sem eftir er í efnahags- og skattanefnd reyni menn að gera þær lagfæringar á þessu sem hægt er og ég býst við að enn þá sé tími til að gera það. Það er tími fram til áramóta og menn eiga að nýta hann vel til þess að reyna að koma eins miklu lagi á þetta og hægt er. Ég ætla að snúa mér að nokkrum atriðum sem varða þetta fjárlagafrumvarp og hvernig vinnu þess hefur verið háttað. Mig langar í fyrsta lagi að nefna að við þessar aðstæður sem nú eru hefði verið ástæða fyrir ríkisstjórnina og hæstv. fjármálaráðherra til að meta sérstaklega hvaða verkefni það eru sem ríkið þarf að sinna og hvaða verkefnum það þarf ekki að sinna, fara í svokallaða núllstillingu á fjárlagagerðinni. Þetta hefur verið rætt hér áður í tíð fyrri ríkisstjórna. Það hefur ekki tekist að fara í slíka vinnu en ég hygg að þegar svo mikill samdráttur er í þjóðartekjum sem nú er - það er oft á tímum umbreytinga að slíkir hlutir eru skoðaðir - sé ástæða til þess að skoða hvað sé nauðsynlegt fyrir ríkið að gera og hverju sé hægt að fresta. Á þessum stutta tíma sem fjárlagagerðin hefur í þinginu frá 1. október gefst ekki mikið tækifæri til að fara í slíka vinnu. Það þarf að hefja þessa vinnu, frú forseti, strax í upphafi árs. Það er mjög brýnt að menn átti sig á því hvaða hlutum er hreinlega hægt að sleppa tímabundið, hvað er hægt að sameina, hvaða verkefni er hægt að færa frá ríkinu og hvað er hægt að gera til að draga saman. Ég hef gríðarlegar áhyggjur af þessum halla sem hefur vaxið hjá okkur. Við höfðum gert ráð fyrir því að árið 2010 yrði þyngsta hallaárið í rekstri ríkissjóðs en því miður eru skýrar vísbendingar um að árið 2011 muni verða okkur fjarska þungbært. Í því sambandi held ég að það sé nauðsynlegt að menn fari nú í þann nauðsynlega sparnað í ríkisrekstrinum sem óumflýjanlegur er. Menn reyndu að skera niður töluvert fyrir árið 2009 en hugðu á meiri niðurskurð á árinu 2010. Þetta fjárlagafrumvarp ber það með sér, og þær breytingartillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur gert, að það er ekki verið að skera nægilega niður í rekstri ríkissjóðs. Það er verið að taka hluti af sem eru svokallaðar einskiptisaðgerðir, það leiðindaorð, en ekki er tekið á í rekstri ríkissjóðs. Það eina sem gerist ef menn draga þetta er að það verður sársaukafyllra og sársaukafyllra. Það er miklu betra að fara í þetta fyrr en síðar. Ég get sagt fyrir hönd okkar fulltrúa sjálfstæðismanna í fjárlaganefnd að við erum reiðubúin til slíkra verka. Við höfum lagt fram breytingartillögu milli umræðna þar sem lagt er til að farið verði í frekari niðurskurð á gjaldahlið fjárlagafrumvarpsins um átta milljarða króna og viljum þar með leggja inn milli umræðna hvort hægt sé að ná slíkum sparnaði fram. Ég er þess fullviss að það er hægt. Ég veit að þetta eru ekki vinsælar aðgerðir en það er engin vinsældakeppni í gangi og ég held að enginn í þessum sal telji að svo sé. Mjög mikilvægt er að menn einhendi sér nú í að fara í þessar nauðsynlegu sparnaðaraðgerðir. Það eina sem gerist ef menn ganga ekki nógu langt núna er að gríðarlega erfitt verður að semja fjárlagafrumvarp fyrir árið 2011. Þá verða menn jafnvel búnir að hækka skattana gríðarlega á grundvelli þessara skattahugmynda en hafa ekki tekið nógu vel á í niðurskurðinum og þá ætla menn kannski að snúa sér að þeim tillögum sem sjálfstæðismenn hafa haft um skattlagningu á séreignarsparnað. Það held ég sé öfug röð. Það þarf að gera þetta núna og snúa þessari röð við. Við þurfum að fá súrefni inn í íslenskt atvinnulíf og það þarf að nýta þá fjármuni sem eru til staðar til þess að ná þeim árangri. Við höfum líka lagt fram okkar tillögur um séreignarsparnaðinn og að það verði sú aðgerð sem verði farið í á tekjuhliðinni. Auk þess leggjum við til ýmiss konar minni aðhaldsaðgerðir til þess að reyna að mæta þeim vanda sem að okkur steðjar. Ég ætla ekki að fara sérstaklega yfir þær í þessari ræðu, til þess er tíminn of skammur, en ég held að ástæða sé til að nefndin gefi sér tíma á milli 2. og 3. umr. til þess að fara yfir alla hugsanlega möguleika sem fyrir hendi eru til þess að auka sparnað hjá ríkissjóði þannig að við getum betur tekist á við þennan vanda. Það eru nefnilega blikur á lofti, frú forseti. Það eru blikur á lofti í heiminum og á Íslandi. Við höfum ekki séð alveg fyrir endann á þessum vanda. Mér hugnast mjög illa þær fréttir sem berast frá sveitarfélögum í landinu og það veldur okkur verulegum áhyggjum á næsta ári ef svo fer fram sem horfir að sveitarfélögin á Íslandi muni lenda í vaxandi greiðsluvanda. Það voru slæmar fréttir að heyra að Álftanes skuli vera komið í þennan mikla greiðsluvanda. Þetta mun skila sér beint inn í Lánasjóð sveitarfélaga og þarna er vandi sem þarf að taka á. Þess vegna finnst mér mjög leiðinlegt að verið sé að leggja álögur á sveitarfélögin, gríðarlega þungar álögur í tryggingagjaldi og fleiri hlutum. Það var ekki rætt við sveitarfélögin um hvernig menn ætli að mæta þessu. Hins vegar hafa borist spurnir af því, og það kom reyndar fram í virðulegri fjárlaganefnd, að hæstv. fjármálaráðherra hygðist mæta þessu með einhverjum hætti en þær tillögur hafa bara ekki komið fram. Komið hefur fram í umsögnum Sambands íslenskra sveitarfélaga að þar eru menn furðu lostnir yfir þessu öllu saman. Menn eru furðu lostnir yfir að lesa fréttatilkynningar frá ríkisstjórnarheimilinu vegna þess að enginn veit hvað kemur næst. Menn eru alltaf að láta sér detta eitthvað nýtt í hug. Skattar á heitt vatn, skattar á þetta og skattar á hitt, allt án þess að talað sé við nokkurn mann. Það er afskaplega dapurlegt. Ég hélt á tímabili að þetta snerist bara um að tala ekki við stjórnarandstöðuna en það hefur komið í ljós að það er ekki bara stjórnarandstaðan sem ekki er ástæða til að tala við heldur einnig hálft atvinnulífið og sveitarfélögin í landinu. Það er ekki hægt að halda svona áfram, frú forseti. Þessu þarf að breyta og hæstv. ríkisstjórn verður að taka höfuðið upp úr sandinum, líta í kringum sig og fara að tala við fólk. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson orðaði það skemmtilega í dag þegar hann sagði að ríkisstjórnin ætti kannski að hafa samráð við skattgreiðendur þegar spurt er að því hvernig samráði við lífeyrissjóði hafi verið háttað. Ég segi þetta til gamans en líka með ákveðna alvöru í huga vegna þess að þegar menn ætla að fara í byltingarkenndar breytingar á þjóðfélaginu á örskammri stundu verður það ekki gert - í alvöru talað á ekki að gera það en ef menn ætla að reyna það er lágmark að þeir sem málið varðar fái upplýsingar um málið áður en þeir lesa um það í fréttatilkynningu ríkisstjórnarinnar. Ég held líka að ýmislegt þurfi að laga í þessari fjárlagagerð. Mér þótti mjög athyglisvert að hv. þm. Guðbjartur Hannesson skyldi lýsa því yfir í Morgunblaðinu í dag að hér hefði farið fram glimrandi góð fjárlagavinna og sjaldan hefði vinnan verið jafnvönduð og nú. Hann virðist ekki hafa nokkrar áhyggjur af því að við erum bara með hálft frumvarp. Ég held að það sé ástæða til þess að benda á ákveðna þætti sem þarf að laga í þessari fjárlagagerð og ég hygg að menn hefðu átt að vera búnir að því fyrir löngu. Ég tel að við sjálfstæðismenn hefðum átt að gera það þegar við vorum í ríkisstjórn. Það var ekki gert en það breytir ekki því að þetta þarf að breytast, þ.e. hvernig haldið er á gjaldahlið fjárlagafrumvarpsins. Þingsköpin gera ráð fyrir því að tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins sé send til hv. efnahags- og skattanefndar til umræðu og meðferðar. Hv. efnahags- og skattanefnd fær síðan til sín sérfræðinga til þess að meta tekjuhlið fjárlaga heildstætt en á gjaldahliðinni er engin slík heildstæð athugun gerð. Á gjaldahliðinni hefur sú hefð skapast að fjárlaganefnd tekur á móti gestum sem jafnan fara fram á ákveðnar breytingar á fjárveitingum en það er ekki gerð heildstæð athugun á gjaldahlið frumvarpsins. Ég held að þarna sé ástæða fyrir menn að breyta um verklag. Ég held að menn ættu með nokkuð sambærilegum hætti og gert er á tekjuhliðinni að rýna gjaldahliðina í heild sinni og fá sérfræðinga, hvort sem er úr háskólasamfélaginu eða greiningarfyrirtækjum eða hvernig sem það verkast til, til þess að fara yfir og meta gjaldahlið fjárlagafrumvarpsins og ríkisins í heild sinni. Undir slíka vinnu gæti fallið þetta sem ég nefndi fyrr í ræðu minni, að menn velti fyrir sér hvert hlutverk ríkisins sé á einstökum sviðum. Hvort fjármunum ríkisins sé varið með sambærilegum hætti og hvort hægt sé að gera einhverjar lagfæringar til hagsbóta fyrir ríkisreksturinn. Ég held að við þurfum að gera breytingar á þessu fjárlagaferli og fá fram betri vinnubrögð og meiri rýningu en verið hefur. Ég hygg líka að það sé bráðnauðsynlegt að framkvæmd fjárlaga verði með öðrum hætti en verið hefur. Ríkisendurskoðun hefur gert athugasemdir við framkvæmd fjárlaga og athugasemdir Ríkisendurskoðunar fyrir fyrstu 10 mánuði þessa árs liggja fyrir. Síðan kemur Ríkisendurskoðun og endurskoðar ríkisreikning. Hún lýkur ekki þeirri endurskoðun fyrr en á miðju ári en í lok ársins koma alls konar athugasemdir um ríkisreikninginn eftir að Ríkisendurskoðun hefur áritað reikninginn. Ég held að þarna þurfi líka að gera lagfæringar. Mér finnst þetta mjög einkennilegt vinnulag. Hvernig stendur á því að komið er með athugasemdir um ríkisreikninginn í lok árs þegar löngu er búið að árita hann? Reyndar finnst mér of seint að koma með þær í júní en þetta keyrir nú um þverbak. Ég er ekki að skammast út í Ríkisendurskoðun með þetta, ég veit að þar leggja menn sig fram. Ég er einvörðungu að benda á þetta vegna þess að þarna hefur viðgengist verklag sem þarf að taka til athugunar. Ég held að hæstv. ríkisstjórn ætti að snúa sér að þessu. Í stað þess að snúa þjóðfélaginu við á nokkrum vikum ætti hún að einbeita sér að verkefnum sem eru þess eðlis að hægt væri að ráða við þau á þessum tímum. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir eftirlitshlutverk þingsins að menn fari betur yfir framkvæmd fjárlaga. Ég vil líka sjá að fjárlaganefnd fari yfir hvernig gangi mánaðarlega, að við fáum að vita fyrir hvern mánuð hvernig rekstur ríkisins gengur. Ég vonast til þess að ríkisstjórn samráðsins muni nú snúa sér að þessu verkefni og ég held að stjórnarandstaðan verði reiðubúin til að leggja henni lið vegna þess að þarna er um að ræða hluti sem munu gagnast okkur. Það er nauðsynlegt fyrir hv. fjárlaganefnd að hafa góða tilfinningu fyrir því sem er að gerast í ríkisrekstrinum. Alþingi hefur veigamiklu hlutverki að gegna varðandi þetta og þessi knappi tími sem hefð er fyrir að fjárlagagerðin taki í lok ársins er ekki til þess að vekja manni von í brjósti um að þetta gangi allt ljómandi vel. Það er líka nokkuð sem ég hef verulegar áhyggjur af, frú forseti, í þessu verklagi sem hér er undir. Gallar í lagasetningu eru alltaf fyrir hendi. Það er alltaf hætta á að það komi fyrir villur í lagasetningu og menn hafa alltaf töluverðar áhyggjur af því að það geti orðið en sú óvissa sem nú er uppi veldur manni verulegum áhyggjum um að það verði villur í þeirri lagasetningu sem nú er fram undan. Það er ekki búið að rýna þessa hluti enn þá. Vitum við að við fáum þá skatta út úr þessu sem að er stefnt? Erum við viss um að það sé búið að rýna þessar greinar þannig að þar séu engar villur og ekkert rekist á? Það þarf að gefa sér nánari tíma í þetta. Þetta kerfi sem á að vera með hér, þrepakerfi og eftirágreiðsla skatta - reynslan kennir okkur að heimturnar eru ekki eins góðar með svona kerfi. Væri ekki ágætt fyrir hæstv. ríkisstjórn að skoða þetta nánar og koma síðan á næsta ári með þessar tillögur fullbúnar og tilbúnar en fara frekar í að nýta núverandi skattkerfi og hækka þá bara skattana, vegna þess að ég veit að hún hefur áhuga á því? Hún getur gert það algjörlega sjálf og óstudd og þarf ekki aðstoð við það. Það væri mun betra ef menn færu í slíka hluti. Milli umræðna voru gerðar breytingar á sjóðstreymi ríkissjóðs og þær voru gerðar rétt áður en málið var tekið og afgreitt út úr fjárlaganefnd. Þarna er um að ræða tölur í sjóðstreymi sem eru lykilkennitölur í ríkisreikningnum. Það er afskaplega vont að þetta skuli hafa verið gert með svona litlum fyrirvara. Ég hef samúð með því að það sé hreyfing á tölum ríkissjóðs um þessar mundir. Ég hef skilning á því að það sé ið á hlutunum en ég held að þrátt fyrir það geti ekki legið svo mikið á í afgreiðslu fjárlaganefndar að það megi ekki gefa sér sólarhring til þess að ígrunda þær tölur sem fram koma þannig að menn geti betur gert sér grein fyrir afleiðingunum. Þetta gerði náttúrlega að verkum að það var nokkuð snúið fyrir minni hluta fjárlaganefndar að koma saman nefndaráliti sem væri þess eðlis að við gætum verið stolt af því að leggja það fram og það hefði einhverjar tillögur í för með sér. Það var nokkuð erfitt þegar tölur frá ríkisstjórninni bárust svo seint sem raun bar vitni. Samt sem áður var það veruleikinn hjá okkur í þetta skiptið en ég vonast til þess að þetta muni ekki ganga svona mikið lengur. Ég ætla samt að ítreka þær áhyggjur sem ég hef af árinu 2011 þegar svona skammt er gengið í þessu núna. Við megum ekki horfa upp á að hallinn verði meiri en orðið er. Það þarf að grípa í taumana. Mig langar í lokin, virðulegi forseti, að nefna heimildarákvæði fjárlagafrumvarpsins. Ég var ekki komin á þessa virðulegu samkomu þegar ákvarðanir voru teknar um tónlistarhúsið en ég veit að það hefur verið verulega gagnrýnt að heimildarákvæðin séu notuð þannig að stórar fjárskuldbindingar ríkisins séu settar inn í 6. gr. ákvæðið. Ég hygg að þetta sé réttmæt gagnrýni og ég tel líka að það sé ástæða fyrir þá sem hafa gagnrýnt það mjög að láta af slíku verklagi og gera sér grein fyrir hvaða fjárskuldbindingar ríkið tekur á sig þegar um er að ræða 6. gr. ákvæði. Ég nefni þetta vegna þess að ég get ekki betur séð en að um sé að ræða verulegar væntanlegar fjárskuldbindingar út af Landspítalanum – háskólasjúkrahúsi. Það þarf að fá betri skýringar á því á milli umræðna hvaða skuldbinding þarna er að baki og jafnframt hvort ekki þurfi að gera grein fyrir því í frumvarpinu sjálfu en láta það ekki standa í heimildargrein. Ég held að við verðum að komst út úr þessu vinnulagi aftur og þótt menn hafi einhvern tímann tekið ákvarðanir sem orka mjög tvímælis skulum við reyna að koma í veg fyrir að slíkar ákvarðanir séu teknar slag í slag. Ég held að við öll hér inni hljótum að vera sammála um það. Að lokum vonast ég til þess að sú vinna sem hv. fjárlaganefnd fer í núna á milli 2. og 3. umræðu verði árangursrík og að menn geti reynt að ná saman um að bæta úr þessu frumvarpi. Ég vona einnig að þegar hv. efnahags- og skattanefnd lýkur sinni umfjöllun um tekjuliði frumvarpsins höfum við í hv. fjárlaganefnd tækifæri til þess að fjalla um það mál og gera síðan grein fyrir því hvað það merkir en það sé ekki drifið í hasti inn í 3. umr., þessi mikilvæga lagasetning sem fjárlagafrumvarp og fjárlög ríkisins eru. Hér er um að ræða stefnumarkandi plagg af hálfu hverrar ríkisstjórnar. Það er auðvitað ekkert launungarmál að stjórnarandstaðan er ekki sammála þeirri stefnumótun sem þarna kemur fram, enda snýst málið ekki um það. Þetta er stefnumótandi plagg. Það þarf að gefa því mikinn tíma og það þarf að þroskast. Þær tillögur sem þar liggja fyrir þurfa að fá umræðu í hv. fjárlaganefnd þannig að menn geti komist að vitrænni niðurstöðu um hvernig málinu skuli fram halda.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og ágætar ábendingar um ýmislegt sem betur mætti fara í vinnubrögðum. Ég vek þó um leið athygli á því að sú mikilvæga nýbreytni var tekin upp í sumar að lögð var fram í þinginu áætlun til nokkurra ára, um stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum, grundvallargagn við hagstjórn í landinu. Kallað hefur verið eftir því árum saman að slíkt plagg liggi fyrir, þ.e. langtímaáætlun í ríkisfjármálum, og það er mikið fagnaðarefni að það liggur fyrir. Hvað varðar áhyggjur af vinnunni í efnahags- og skattanefnd er hægt að upplýsa hv. þingmann um að nefndin hefur lokið gestakomum vegna þeirra mála sem hér um ræðir. Það er mitt mat og meiri hlutans að málin séu í öllum aðalatriðum með þeim hætti að þau muni ná fram að ganga og allar líkur séu á því að þær áætlanir sem liggja fyrir um tekjuöflun muni einnig ganga eftir. Þó verður að hafa í huga að við búum við mjög óvisst umhverfi. Ég tel líka að í frumvarpinu felist mjög miklar og jákvæðar framfarir, m.a. í jöfnun á skattbyrðinni, og gríðarlegur áfangi næst í því að brúa það gat sem hér er. Ástæðan fyrir því að ég kem hingað upp er sú að hv. þingmaður er sá eini sem ég man eftir úr þingflokki Sjálfstæðisflokksins sem gengst við því að Sjálfstæðisflokkurinn hafi líka hækkað skatta. 

Frú forseti. Ég hygg að hv. þm. Bjarni Benediktsson hafi lýst því yfir í ræðustól, gengist við því eins og hv. þm. Helgi Hjörvar orðaði það, að Sjálfstæðisflokkurinn hafi hækkað skatta í desember. Mér er ekkert að vanbúnaði að gangast við þeim skattahækkunum. Ég get upplýst að sumum okkar var þungbært að þurfa að gera það en að mati flokksins var nauðsynlegt að fara í slíkar hækkanir við þær aðstæður sem uppi voru. Það hefur jafnframt verið skoðun okkar að ástæða sé til að leita annarra leiða núna vegna þess að við hækkuðum skatta um síðustu áramót, vegna þess að við hækkuðum tekjuskatta, vegna þess að við hækkuðum álögur á bensín og fleiri hluti - við værum sem sagt komin að ákveðnum þolmörkum með skattahækkanir og teldum ástæðu til að leita annarra leiða til að afla tekna í ríkissjóð. Við höfum bent á ákveðna leið sem hv. þm. Helga Hjörvari er vel kunnugt um - ég vil taka það fram að hann hefur verið mjög jákvæður gagnvart þeirri hugmynd að skoða séreignarsparnaðinn og mér þykir gott að hafa fundið það hjá hv. þingmanni. Hv. þingmaður segir að Sjálfstæðisflokkurinn sé ekki tilbúinn að taka þær nauðsynlegu ákvarðanir sem þarf að taka við þessar aðstæður. Ég vil svara því til að ég tel að þær breytingartillögur sem sjálfstæðismenn í fjárlaganefnd hafa lagt fram, og ég get nefnt tillögur um að ganga þurfi lengra í að skera niður í ríkisútgjöldum, beri ekki vott um einhverja vinsældakeppni af hálfu þingmanna flokksins. Það væri kannski auðveldara að koma með tillögur sem gengju í þveröfuga átt. Það gerum við ekki. Við komum þvert á móti með tillögur um að hægt sé að fara í frekari sparnað og bendum á aðrar leiðir í tekjuöflun. Ég get því ekki verið sammála hv. þm. Helga Hjörvar um þetta atriði. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir upplýsingar um þá vinnu sem unnin hefur verið í efnahags- og skattanefnd. Það er mikilvægt að heyra að það gangi vel. Ég vona jafnframt, frú forseti, að tekið verði tillit til þeirra alvarlegu athugasemda sem þar hafa komið fram hjá umsagnaraðilum.

Virðulegur forseti. Það er mér sönn ánægja að lýsa enn og aftur ánægju minni með að Sjálfstæðisflokkurinn hafi flutt tillögur bæði á tekju- og gjaldahliðinni. Ég held að það sé sannarlega lofsvert í þeirri vinnu sem við erum í að það komi einfaldlega fram málefnalegar tillögur af því tagi og hægt sé að taka þær til umfjöllunar. Ég hef tekið, eins og hv. þingmaður vekur athygli á, með jákvæðum hætti undir ýmislegt í því. Það sem hins vegar truflar mig í þessu er að þolmörkin í skattahækkunum virðast ákaflega mikið vera bundin við það hvort flokkurinn er í stjórn eða stjórnarandstöðu. Þegar ég starfa með honum í meiri hluta er honum ekkert að vanbúnaði að hækka tekjuskatta eða vörugjöld á bensín, vörugjöld á tóbak eða vörugjöld á áfengi. En þegar hann skiptir um og er kominn í minni hluta verða allt í einu til mikil þolmörk og allsendis ófært að hækka tekjuskatta eða vörugjöld á áfengi, tóbak eða bensín. Þá eru komin fram ýmis sjónarmið sem þeir hreyfðu býsna lítið þegar þeir þurftu að axla þá ábyrgð að vera í meiri hluta. Þó að ég hafi tekið með jákvæðum hætti í tillögur um skattlagningu á séreignarsparnaði sem hluta af þeim úrræðum sem við gætum þurft að ráðast í í því gríðarstóra verkefni sem við eigum fyrir höndum í ríkisfjármálum finnst mér það óásættanlegt af stærsta flokknum í stjórnarandstöðu að leggjast gegn öllum öðrum hugmyndum um tekjuöflun ríkissjóðs. Það er algerlega ljóst að tekjugrunninn sjálfan verður líka að styrkja til framtíðar og skattlagning á séreignarsparnað er bara einskiptisaðgerð. Mér finnst að flokkurinn verði að kynna það í hvaða varanlega tekjuöflun hann er tilbúinn að ráðast, á hvaða öðrum sviðum, til að tillögur hans megi teljast heildstæðar um leið og ég fagna auðvitað að því marki sem flokkurinn hefur gert tillögur.

Virðulegi forseti. Það þarf kannski ekki að koma á óvart að áherslumunur og ágreiningur sé á milli sjálfstæðismanna, Samfylkingarinnar og Vinstri grænna þegar kemur að þessum þáttum í ríkisrekstrinum, hvernig leggja eigi álögur á menn og hvernig eigi að auka verðmætasköpun hverju nafni sem hún nefnist í samfélaginu. Ég er þeirrar skoðunar að sú kreppa sem er á Íslandi, sem hefur reynst okkur ansi erfið og verið býsna djúp, valdi því að okkur eru miklar skorður settar í því hvernig við leggjum álögur á Íslendinga. Margir hafa gagnrýnt það að Sjálfstæðisflokkurinn hafi lækkað skatta þegar slátturinn var sem mestur, það hafi ekki verið góð hagfræði að gera það. Þvert á móti eigi menn að hækka skatta þegar slátturinn er mikill í samfélaginu, þetta var gagnrýnt á sínum tíma. Ég segi á móti: Við skulum þá ekki gera sömu mistökin tvisvar. Þegar að kreppir segir hagfræðin okkur að við eigum einmitt að lækka skatta en ekki hækka þá. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að ekki er borð fyrir báru með það við þær efnahagsaðstæður sem eru á Íslandi þegar ríkissjóður er í þessum mikla vanda. En menn geta a.m.k. reynt að koma í veg fyrir stórfelldar skattahækkanir við þessar aðstæður sem gera ekkert annað en það að taka frekara súrefni úr efnahagslífinu, bæði inni á heimilunum og eins hjá fyrirtækjunum. Ég hygg líka að þessar skattahækkanir verði þungbærar þeim fyrirtækjum sem síst skyldi en það eru minni og meðalstór íslensk fyrirtæki. Það eru einu sinni þau sem eru burðarásinn í íslensku efnahagslífi. Þar er fjöldi fyrirtækjanna, þar eru tekjurnar og við verðum að athuga hvernig því er háttað.

Frú forseti. Við ræðum um fjárlagagerð fyrir næsta ár. Fjárlaganefnd hefur fundað stíft undanfarið og allt frá því að fjárlagafrumvarpið kom fram. Eins og formaður nefndarinnar kom inn á fyrr í dag voru haldnir 38 fundir í nefndinni, 900 erindi tekin til afgreiðslu og 338 gestir komu á fund nefndarinnar. Ég er nýr þingmaður og þetta voru fyrstu fjárlögin sem ég tek þátt í og var á margan hátt mjög fróðlegt að taka þátt í þeirri vinnu. Eðlilega var margt sem manni fannst að betur mætti fara en auk þess var margt sem maður taldi í fyrstu að ætti að vera öðruvísi en komst síðan að raun um að var ágætlega fyrir komið eins og það var. Starfið hefur verið mjög gott í nefndinni og í alla staði gengið vel. Áður en ég fer nákvæmlega yfir fjárlögin held ég að við verðum að byrja á því að fara í helstu forsendur sem liggja til grundvallar í frumvarpinu. Ef við skoðum árið í ár, sem er grunnurinn sem við þurfum að vinna út frá, verður fjárlagahallinn líklega 153 milljarðar, sem er þá það gat sem við þurfum að brúa. Áætlað er að útgjöld ársins verði 569 milljarðar og heildargjöldin 459 milljarðar. Gatið er þá 153 milljarðar og unnið er eftir áætlun sem kynnt var fyrr í sumar um jöfnuð í ríkisfjármálum sem er unnin af ríkisstjórninni ásamt Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Sú áætlun gerir ráð fyrir því að ná jöfnuði í ríkisfjármálum árið 2013. Byrjað var á þessum aðgerðum í sumar þar sem teknir voru 20 milljarðar til að leitast við að skila árinu 2009 hallalausu. Síðan er gert ráð fyrir 56 milljörðum og 43 og svo trappast það niður. Það er annað sem einnig hefur verið rætt í fjárlaganefnd og þarf klárlega að taka á, hvort sem það verður eingöngu gert í fjárlaganefnd eða einnig af Ríkisendurskoðun og fleiri aðilum, en það er að hafa þarf miklu strangara eftirlit með fjárlögum og koma í veg fyrir framúrkeyrslu eins og verið hefur undanfarin ár þar sem ævinlega hefur verið hægt að leiðrétta þetta í fjárauka þar sem nóg hefur verið aflögu. Á þessu þarf að taka og þetta þarf að koma í veg fyrir og hefur það verið rætt í fjárlaganefnd að hún muni í auknum mæli koma að þeirri vinnu. Það vekur sérstaka furðu að hlusta á umræðuna og þá sérstaklega hjá Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum sem farið hafa mikinn og gagnrýnt ríkisstjórnina og ríkisstjórnarflokkana fyrir það frumvarp til fjárlaga sem nú er verið að ræða. Svo virðist sem þessir flokkar séu algerlega búnir að gleyma því að þeir voru í ríkisstjórn og þau fjárlög sem verið er að ganga frá núna eru einfaldlega afleiðing þeirrar nýfrjálshyggju sem ríkti undir þeirra stjórn og þess algera stjórnleysis sem ríkt hefur á íslenskum fjármálamörkuðum undanfarin ár og við erum að súpa seyðið af. Ég ætla að fara örstutt yfir tekjuhlið frumvarpsins og að því loknu ætla ég að fara í gjaldahliðina. Gert er ráð fyrir að fara blandaða leið þar sem bæði verður ráðist í tekjuöflunarframkvæmdir og einnig niðurskurð. Helstu tekjuöflunarliðirnir, og það sem mest hefur verið rætt um hér, eru til að mynda breyting á skattkerfinu þar sem tekinn verður upp þrepaskattur. Þetta er gert með það að markmiði að létta skattbyrðina eða réttara sagt að þeir taki meira á sig sem hærri hafa tekjurnar og þeim verði frekar hlíft sem lægri hafa launin. Einnig er gert ráð fyrir því að fjármagnstekjuskattur muni hækka úr 15 í 18% og samhliða því er tekið upp frítekjumark við 100 þús. kr. Svo virðist vera sem margir sem hafa gagnrýnt þetta tali lítið um þetta frítekjumark því að stór hluti þeirra sem eru með fjármagnstekjur er ekki með miklu meiri fjármagnstekjur en það sem lægst er þarna. Gert er ráð fyrir tímabundnum auðlegðarskatti þar sem lagt er til að lagður verði skattur upp á 1,25% á hreina eign, þ.e. nettóeign, sem er yfir 90 millj. kr. hjá einstaklingi og 120 millj. kr. hjá samsköttuðum aðilum. Hópur í þjóðfélaginu á orðið gríðarlega miklar eignir og hefur gríðarlega háar tekjur og er það afleiðing þeirrar stefnu sem rekin hefur verið undanfarin ár þar sem bilið hefur breikkað á milli þeirra sem minnst hafa og þeirra sem mest hafa. Gert er ráð fyrir að þessi auðlegðarskattur verði nýttur til að hækka barna- og vaxtabætur þar sem ákveðið var að hætta við að skera þessa liði niður. Með kerfisbreytingu í virðisaukaskattinum er gert ráð fyrir því að hækka hærra þrepið úr 24,5% upp í 25% og bæta við nýju 14% skattþrepi, en ákveðnar vörur færast upp í það. Áfram er haldið inni 7% þrepinu og í það fer almenn matvara, svo sem kjöt, mjólk og fleira í þeim dúr, og er gríðarlega mikilvægt að svo verði áfram. Gert er ráð fyrir því að tryggingagjaldið verði hækkað aftur til að mæta auknu atvinnuleysi og einnig er gert ráð fyrir hækkun dómsgjalda og ýmsu fleiru. Ég ætla ekki að fara frekar yfir tekjuhlutann þar sem hann er enn til umfjöllunar og eins hafa aðrir komið mjög vel inn á hann í dag og eiga til að mynda sæti í efnahags- og skattanefnd sem hefur verið að ræða þetta. Nokkrar breytingar hafa orðið hvað varðar útgjaldahlið fjárlaganna frá því sem rætt var í 1. umr. og ég ætla að koma inn á helstu breytingar sem nefndar hafa verið og skýra þær lítillega út. Í fjárlagafrumvarpinu, sem kynnt var í 1. umr., var gert ráð fyrir því að taka út öll verkefni sem tengdust tímabundnu framlagi vegna niðurskurðar í þorskkvóta. Búið er að setja fjárhæðir í þau verkefni sem þar um ræddi og má þar til að mynda nefna Keili en þar hafa verið settar inn 108 millj. kr. til að koma til móts við það, auk skráningarverkefnanna sem hafa verið vítt og breitt um landið, á Egilsstöðum, Ísafirði, Hvammstanga og víðar. Þetta var bæði hjá Þjóðskjalasafninu og Þjóðminjasafninu. Þarna er verið að setja inn 75 millj. kr. Þarna er unnið gríðarlega gott starf og þessu fjármagni er vel varið. Settar hafa verið 50 millj. kr. til jöfnunar á námskostnaði og dregið úr niðurskurðinum sem boðaður var en þessi liður er mjög mikilvægur, sér í lagi fyrir hinar dreifðu byggðir, og þessar 50 millj. kr. þar inn gera mikið gagn í því að jafna þá möguleika sem nemendur á landsbyggðinni hafa til að sækja nám. Komið hefur verið til móts við fjölgun nemenda í fjölbrautaskólunum. Gert hefur verið ráð fyrir að auka það um 150 millj. kr. og hafa þrír skólar fengið aukningu, Menntaskóli Borgarfjarðar, Mosfellsbæjar og skólinn við utanverðan Eyjafjörð, 120 millj. kr., Kvikmyndamiðstöð Íslands hefur verið hækkuð og dregið úr niðurskurðarkröfunni á þá um 60 millj. kr. og þannig mætti áfram telja. Rannsóknamiðstöð Háskóla Íslands í jarðskjálftaverkfræði á Selfossi 13,5 millj. kr., miðstöð sem rækilega sannaði gildi sitt í jarðskjálftunum sem voru fyrir ekki svo löngu. Auk þess hefur verið komið inn á að dómstólarnir hafa verið efldir og fangelsismálin styrkt. Hvað dómstólana varðar er gert ráð fyrir 86 millj. kr. hækkun tímabundið til 1. janúar 2013 og fjölgun dómara í héraði úr 38 í 43. Þetta er gert til að koma til móts við það mikla álag sem verður á dómskerfinu í kjölfar bankahrunsins, og var m.a. rætt í utandagskrárumræðu ekki fyrir svo löngu. Fangelsismálastofnun var auk þess hækkuð um tæpar 140 millj. kr. og þar af vegur þyngst 107 millj. kr. hækkun vegna leigu á nýju bráðabirgðahúsnæði en öllum er ljós sá vandi sem Fangelsismálastofnun stendur frammi fyrir og því var ekki hjá þessu komist. Önnur verkefni hafa verið tekin inn, til að mynda verkefni er tengjast niðurgreiðslu á rafmagni. Þar er verið að auka niðurgreiðslu til garðyrkju. Garðyrkjan er nú undanþegin 12 aura raforkuskatti og sýnir það mjög jákvæða og greinilega stefnubreytingu fyrir garðyrkjubændur og hafa þeir lýst mikilli ánægju með það. Auk þess er sett inn 30 millj. kr. aukaniðurgreiðsla á lýsingu í ylrækt til að koma til móts við aukinn framleiðslukostnað. Þarna er um að ræða hreina og klára stefnubreytingu og því ber að fagna. Síðan er málefni sem rætt hefur verið mikið og sér í lagi í hinum dreifðu byggðum en það var fyrirhugaður niðurskurður á refaveiðum. Gert var ráð fyrir að ríkið mundi hætta að styðja refaveiðar og mundi þess í stað eingöngu fjármagna minkaveiðar. Þetta kallaði á mjög sterk viðbrögð úti í hinum dreifðu byggðum þar sem þetta hefur verið vaxandi vandamál. Nú hefur verið komið til móts við þetta og settar inn 17 millj. kr. en á móti þessum 17 millj. kr. eru ávallt að koma töluvert hærri upphæðir, 17 milljónirnar hafa alla jafna verið um 25–30% - á móti kemur töluvert hærri upphæð frá sveitarfélögunum og virðisaukaskattur af allri upphæðinni er alla jafna hærri en það sem ríkið setur í refaveiðarnar. Mörg sveitarfélög, sér í lagi þau þéttbýlli, höfðu í hyggju að leggja niður þetta framlag ef ekki kæmi framlag frá ríkinu. Í frumvarpinu er umhverfisráðherra einnig hvattur til að skipa nefnd til að fara yfir þessi mál. Hún upplýsti það í utandagskrárumræðu að hún hefði í hyggju að gera slíkt og fara heildstætt yfir allt sem tengist þessu. Síðan er eitt sem mikið hefur verið í umræðunni um störf fjárlaganefndar og ég get að mörgu leyti tekið heils hugar undir. Það er þegar kemur að hinum svokölluðu safnliðum, úthlutun þeirra og hversu faglega er að því staðið. Ég hef á þessu ákveðnar skoðanir. Eðlilegt er að skoða þessi mál og sér í lagi eins og sakir standa og skoða möguleikana á því að koma ýmsum af þessum verkefnum undir til að mynda menningarsjóðina o.fl. Það er alveg klárt að of mikill tími fer í það í fjárlaganefnd að vinna tillögur að því hvernig afgreiða eigi þessa safnliði. Því skal þó haldið til haga að mörg þeirra verkefna sem eru á stuðningi frá þessum safnliðum eru mjög góð og brýn. Þar má til að mynda nefna verkefnið Beint frá býli sem hefur verið að skila mjög miklu úti í hinum dreifðu byggðum í tengslum við ferðaþjónustuna og í tengslum við matvælaframleiðsluna. Við getum nefnt Gása í Eyjafjarðarsveit, þeir eru á safnlið. Við getum nefnt þjóðveldisbæinn á Suðurlandi og söfnin vítt og breitt um landið, byggðasöfnin. Við getum nefnt selasetrin, Selasetrið á Hvammstanga, og fleiri söfn sem eru á þessum safnliðum og njóta stuðnings þar og eru ekki minna mikilvæg en til að mynda stærri söfn og menningarverkefni sem ekki eru flokkuð undir þessa safnliði. Er eðlilegt að skoða þetta og velta því fyrir sér hvort ekki sé mögulegt að koma þessu í einhvern annan farveg. Þó ber að hafa í huga að á sama tíma ber að tryggja fjármagn inn í þau verkefni og tryggja þær reglur sem verða við úthlutun verkefna þar. Menningarsamningarnir sem nú eru í gildi fyrir ákveðna landshluta eru fyrst og fremst að styrkja ákveðna viðburði. Þeir eru ekki að styrkja stofnkostnað, þeir eru ekki að styrkja beint rekstur slíkra stofnana þannig að þá þarf að skoða og stokka þá upp, breyta hlutverki þeirra og vinnuaðferðum. Ég hef ekki lagst gegn því og tók þátt í vinnu í menntamálanefnd þar sem menntamálanefnd var algerlega sammála því að þetta þyrfti að stokka upp fyrir næsta ár. Ég bendi hins vegar enn og aftur á að mörg þessara verkefna skila mjög góðum árangri og eru langt í frá að vera spilling eða annað því um líkt. Það er staðreynd að sá niðurskurður sem fram undan er mun koma mjög harkalega niður á mjög mörgum. Í fjárlaganefnd og eins í fagnefndunum og innan ríkisstjórnarinnar hefur verið leitast við að forgangsraða með það að markmiði að tryggja hag þeirra sem minnst mega sín. Það á við hvort heldur sem er í forgangsröðun í skattatillögum eða í niðurskurðartillögum og þá nefnum við til að mynda heilbrigðisþjónustu, menntamál og annað því um líkt. Því miður er það svo að þessi mikli niðurskurður, það sem verið er að takast á við hér, bitnar einnig á þeim sem síst skyldi og alltaf er eitthvað sem mönnum yfirsést. Þegar hafa komið fram ýmsar ábendingar um atriði sem þarf að skoða milli 2. og 3. umr. Ég hygg að nefndin muni gera það og fara yfir þau atriði. Eins og ég gat um í upphafi var vinnan í nefndinni í alla staði mjög góð. Það sem kom mér einna skrýtnast fyrir sjónir var að á öllum stigum málsins var kallað eftir hugmyndum frá stjórnarandstöðu, hvort þeir hefðu einhverjar áherslur eða annað því um líkt hvað varðar niðurskurðartillögur. Fátt var um svör þó að samstarfið hafi að öðru leyti verið gott. Það kom mér mjög spánskt fyrir sjónir að sjá nefndarálit þar sem komið var inn á tillögur og svo virtist vera sem engin mótmæli hefðu verið hreyfð við þessum tillögum í nefndinni. Það kemur mér einnig spánskt fyrir sjónir þegar maður sér þingmenn fyrrum stjórnarliða, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, höfuðmeistarana að hruninu sem nú er verið að glíma við afleiðingarnar af, koma upp og tjá sig. Þeir virðast hafa gleymt öllu því sem á undan er gengið, skammtímaminni þeirra virðist vera lítið. Ég vonast til að þeir munu nú milli 2. og 3. umr. koma af meiri krafti inn í þessa vinnu og með hugmyndir um hvaða breytingar er hægt að gera á þessu og hugsanlega náum við saman um eitthvað af því. En ég á síður von á því að það verði því hér er forgangsraðað í þágu þeirra sem minna mega sín og það á bæði við í niðurskurðartillögunum og í skattatillögunum. Ég vil þakka fyrir vinnuna í nefndinni. Ég vonast til að málið fái áfram góða umfjöllun.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni fyrir ágæta ræðu nema þegar hann fer í bakgírinn sem ég kalla, þegar hann afsalar sér ábyrgð núverandi ríkisstjórnar á öllu sem gert er með því að vísa alltaf til fortíðar. Við erum ekki að fjalla um fortíðina, það er búið að ganga frá því og við breytum henni ekki. Það er búið að gangast við því, ég gekkst við því 30. október í fyrra og margir aðrir hafa gert það og við breytum því ekki heldur. Mér finnst það dálítið undarlegt þegar menn vilja ekki taka ábyrgð á því sem þeir eru að gera núna. Hv. þingmaður er bóndi og hann þekkir það kannski, ég veit það ekki einu sinni, að ef maður ofhleður hross, burðarhross, ber það meira og meira þangað til allt í einu að það kiknar. Þá ber það allt í einu ekki neitt og jafnvel varanlega. Mér finnst eins og menn séu núna að ofhlaða hrossið. Það er nefnilega þannig að atvinnulíf og heimili geta borið upp að vissu marki en þau eru löskuð eftir hrunið og nú er verið að skattleggja þau og ég þekki enga þjóð sem gerir slíkt eftir hrun að byrja á því að skattleggja, menn lækka skatta og menn létta álögur á atvinnulífið. Ég vil benda á það sem ASÍ segir í umsögn að lágtekjufólk mun búa við þyngri skattbyrði af tekjuskatti á næsta ári þrátt fyrir að tekið verði upp þrepaskattkerfi en að óbreyttu skattkerfi. Slíkt er með öllu óásættanlegt, segir ASÍ. Á sama tíma er búið að benda á leið sem gerir það að verkum að við þurfum ekki að fara í þessar miklu skattbreytingar fyrr en að ári þegar hrossið er búið að ná sér, orðið sprækt og búið að ganga um grösuga haga og getur þá tekið á sig meiri byrðar. En núna tel ég vera mjög óskynsamlegt að leggja á það byrðarnar og ég spyr hv. þingmann: Hefur hann skoðað þá leið sem er lögð til grundvallar á móti?

Virðulegi forseti. Þegar kemur að landbúnaðarfræðum getum við rætt um þau hér en ég held að það sé mjög mikilvægt, og það lærði ég líka í æsku, að gera sér grein fyrir fortíðinni og þekkja hana vel því að oft eru þær ákvarðanir sem maður er að taka í nútíðinni byggðar á ákvörðunum sem teknar voru í fortíðinni. Það er það sem ég benti á sem voru skattalækkanir ríkisstjórnar á þenslutímum sem voru ákaflega hæpnar. En hvað varðar þær hugmyndir sem lagðar hafa verið fram og snúast um skattlagningu inn til lífeyrissjóðanna þá hef ég persónulega ekki lagst gegn þeim og tel rétt að skoða þær en ég hef jafnframt bent á, og það veit hv. þingmaður, að við erum í viðræðum við lífeyrissjóðina um að fjármagna ákveðin verkefni og við hljótum að þurfa að spyrja okkur að því hvaða áhrif það hefði á fjármögnun þeirra verkefna. En þetta er eitthvað sem ég hygg að sé alls ekki búið að afskrifa og verði áfram til skoðunar í nefndum og mér heyrðist hv. þm. Helgi Hjörvar koma inn á þetta áðan í andsvari sínu. Ég vil bara ítreka það sem ég sagði áður og kannski beina spurningu minni til baka til hv. þingmanns, þó að það sé ekki vani: Taldi hann rétt að lækka skatta á þenslutímum?

Frú forseti. Það fer dálítið tvennum sögum af skattalækkuninni vegna þess að ég veit ekki betur en margir stjórnarþingmenn hafi undanfarið talað um gífurlega hækkun á sköttum vegna þess að ríkið tók alltaf meiri og meiri álögur af atvinnulífi og almenningi. Hvort er hækkun á sköttum þegar ríkið leggur meiri álögur á atvinnulíf og fyrirtæki eða þegar prósentan er lækkuð? Það er nefnilega þannig, og það sem hv. þingmaður þarf að skilja, að skattstofnarnir blómstruðu, þeir sprungu út, og nú er einmitt verið að skattleggja og hættan er sú að skattstofnarnir hnígi niður nákvæmlega eins og hrossið sem lagt er of mikið á. Það vantar dálítið mikið og ég vil endilega að þingmenn vinni saman að lausn þessa vanda. Við höfum lagt fram tillögu um að koma með aðra leið til að byrja með, síðan að ári geta vinstri menn komið með sína margþrepa skatta og allt sem þeir vilja með góðum tíma, þannig að búið sé að fara í gegnum alla þættina. Við höfum líka lagt fram niðurskurð á mörgum sviðum og það var ekki haft samráð vegna þess að hraðinn var svo mikil í nefndinni, í fjárlaganefnd, að það var ekki nokkur leið að gera nokkurn skapaðan hlut. Það vantar tvennt í fjárlagafrumvarpið, það vantar Icesave og það vantar tónlistarhúsið, gífurlegar upphæðir. Ég vil minna á að Icesave hefur frá því í ársbyrjun þessa árs hækkað um 100 milljarða vegna gengisfalls krónunnar, um 100 milljarða hefur þetta skuldabréf sem búið er að skrifa undir hækkað. Það er andvirði tveggja sjúkrahúsa, háskólasjúkrahúsa í Reykjavík, sem það hefur hækkað plús vextir sem eru 45 milljarðar. Mér finnst þetta vanta inn í umræðuna og hv. þingmaður hefur aldrei tjáð sig um Icesave hið síðara. Nú langar mig til að heyra örlítið um það.

Virðulegi forseti. Ég fór áðan yfir eitt lítið brot af skattkerfinu sem snerist um auðlegðarskatt þar sem lagður er 1,25% skattur á einstaklinga sem eiga eignir yfir 90 millj. og hjón yfir 120 millj. Jafnframt er gert ráð fyrir því og tekið fram að þessari upphæð skuli varið til að styrkja vaxtabætur og barnabætur. Þetta er dæmi um hvernig við notum skattkerfið til að jafna kjör í landinu. Hv. þingmaður veit mætavel að í stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins jókst munurinn gríðarlega á milli þeirra sem mestar höfðu tekjurnar og þeirra sem minnstar höfðu tekjurnar.

Er það svo?

Tekjumunurinn jókst margfalt hjá þeim sem lægstar höfðu tekjurnar og þeim sem hæstar höfðu tekjurnar. Af því að hv. þingmaður kom inn á Icesave-málið áðan, þá hef ég skoðað það og er að skoða það, rétt eins og allir aðrir þingmenn, og gerði grein fyrir því við atkvæðagreiðsluna á hvaða stigi það væri. Ég persónulega hef ekki neinu við það að bæta sem ég sagði við atkvæðaskýringuna. Ekki er eðlilegt að setja inn í fjárlagafrumvarp kostnað við eitthvað sem ekki er þegar búið að samþykkja á hv. Alþingi en ég hef engu persónulega að bæta við það sem ég sagði í atkvæðaskýringunni. Nú er málið í nefnd og það mun koma aftur til afgreiðslu og þá mun það ekki fara fram hjá hv. þingmanni þegar ég greiði atkvæði frekar en öðrum þingmönnum í salnum.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason dettur í þann pytt, og það er svo sem allt í lagi að velta honum aðeins upp úr því ef hann endilega vill, þingmaður í stjórnarliðinu, þingmaður í fjárlaganefnd, að reyna að afsala sér allri ábyrgð og bjóða þingheimi upp á að það að vel hafi verið unnið og faglega í þingnefndinni. Það eina sem ég heyrði hv. þingmann ræða um voru safnliðir.

Það er ekki rétt, þú varst ekki kominn í salinn.

Og stóru atriðin, hvernig voru þau afgreidd? Það var að það sé búið að vera svo gríðarlega erfitt að taka við þessu öllu saman því að þetta er allt einhverjum öðrum að kenna. Ég vil spyrja hv. þingmann einnar spurningar til að byrja með: Sáu vinstri grænir bankahrunið fyrir? Ég vil bara fá að vita það, fá það bara skýrt: Sáu þeir það fyrir? Vissu þeir af þessu? Það skiptir afskaplega miklu máli að þessu sé svarað algerlega skýrt. Í annan stað, hér er verið að tala um fjárlögin og hv. þingmaður talaði um að það væri erfitt að fá einhverjar hugmyndir um hvað væri að gerast þar og hvernig ætti að framkvæma þær. Það er nú svo að það liggja fyrir hugmyndir um að halda uppi þjónustustigi með því að minnka kostnað í heilbrigðismálum. Þetta eru tölur, nákvæmlega unnið enn og aftur í þessu tilfelli frá heilbrigðisráðuneytinu og ég vil spyrja hv. þingmann hvaða afstöðu hann hefur til þess. Sömuleiðis af því að ég efast ekki um að hv. þingmaður, af því að það var unnið svo vel í nefndinni, hefur farið almennilega yfir það að færa heilbrigðisþjónustuna og hjúkrunarheimilin frá heilbrigðisráðuneytinu í félags- og tryggingamálaráðuneytið, vil ég heyra rök hv. þingmanns fyrir því að þetta sé gert því að þau hafa ekki heyrst enn. Þetta eru þrjár spurningar.

Virðulegi forseti. Ef hv. þingmaður hefði hlustað á alla ræðu mína er það alls ekki svo að sá sem hér stendur sé að afsala sér einhverri ábyrgð á því að takast á við þá vinnu sem fylgir því að takast á við þann niðurskurð sem boðaður er, þvert á móti. Og það er alls kostar rangt að ræðan hafi eingöngu fjallað um safnliði. Sáu vinstri grænir bankahrunið fyrir? Ég held að engum dyljist að sá flokkur sem gagnrýndi það sem var í gangi og ofvöxtinn á þessu kerfi var Vinstri hreyfingin – grænt framboð sem ítrekað gagnrýndi þetta, en þá voru það einmitt þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem stýrðu landinu og börðu hausnum við steininn þegar allt var komið í þrot.

Sáu þeir það fyrir?

Vinstri hreyfingin – grænt framboð er sá flokkur sem varaði við þessu trekk í trekk og þessu getur hv. þingmaður flett upp, bæði í þingræðum, í greinum, ályktunum og fleiru sem flokkurinn hefur sent frá sér. Hvað varðar það að minnka kostnað án þess að skerða þjónustu. Það sem verið er að gera og sú vinna sem unnin hefur verið í fagnefndunum, í ráðuneytunum, í fjárlaganefnd hefur einmitt snúist um að reyna af fremsta megni að draga úr þjónustuskerðingu á sama tíma og nauðsynlegt er að skera niður. Þetta veit hv. þingmaður og hefur fylgst með hluta af þessari vinnu.

Svar.

Hvað varðar flutning frá heilbrigðisráðuneytinu yfir til félagsmálaráðuneytisins þá er það bara í ákveðnum farvegi og verið er að skoða það og komið hefur verið vel inn á það í ræðum fyrr í kvöld, til að mynda hjá formanni heilbrigðisnefndar. 

Virðulegi forseti. Þá vitum við það. Þeir sem bera langmesta ábyrgð eru hv. þingmenn Vinstri grænna sem sáu bankahrunið fyrir en sögðu ekki frá því. Reyndar var einn öflugasti forustumaður Vinstri grænna stjórnarformaður í LSR og sá lífeyrissjóður fjárfesti alveg eins og allir hinir og tapaði alveg eins og allir hinir. Þetta gerðu Vinstri grænir vitandi að það yrði bankahrun. Hvað sagði hæstv. ráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, þá þingmaður í stjórnarandstöðu, þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar var stofnuð? Hann sagði að hæstv. þáverandi viðskiptaráðherra væri hálfdrættingur af því að ráðuneyti hans væri svo lítið og ómerkilegt. Ég held að allir séu á því að við hefðum betur hugað meira að viðskiptaráðuneytinu en búið er að upplýsa að Vinstri grænir vissu þetta, þeir sögu bara engum frá því og það er mesta ábyrgðin. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason sagði að fjárlaganefnd væri búin að fara vel yfir málið og hann sagði að fagnefndir hefðu farið svo vel yfir málið. Nú er ég í heilbrigðisnefnd og við höfum ekki farið neitt yfir þessi mál, og það hefur komið fram hjá stjórnarliðum. Ég efast ekki um að hv. þingmaður, af því að hann er búinn að vinna þetta svo vel, viti þetta allt og ég vil fá rökin fyrir því að í fjárlögum er gert ráð fyrir að flytja hjúkrunarheimili eldri og yngri hjúkrunarsjúklinga til félagsmálaráðuneytis. Af hverju? Rökin fyrir því. Ekki verður heldur farið í það að ná hámarksþjónustu með því að spara eins og gert er ráð fyrir í kragaskýrslunni sem er frá hæstv. heilbrigðisráðherra Vinstri grænna. Ekki verður farið í það og væri ágætt að fá rök hv. þingmanns fyrir því af hverju það er ekki gert því að hv. þingmaður er búinn að fara svo vel yfir þetta í nefndinni, það er búið að vinna svo faglega í nefndinni.

Frú forseti. Ólíkt hv. þingmanni tel ég mig ekki vita alla hluti. Hv. þingmaður talar eins og sá sem allt veit og ég ímynda mér að hann telji sig allt vita. Hvað varðar umræddan flutning frá heilbrigðisráðuneyti yfir til félagsmálaráðuneytis þá lýsti formaður heilbrigðisnefndar fyrr í kvöld miklum áhyggjum af þeirri stöðu og því sem þar væri í gangi. Ég hef í sjálfu sér engu við það að bæta og treysti hv. heilbrigðisnefnd til að fara vel yfir það auk hæstv. heilbrigðisráðherra.

Þetta er fjárlaganefndarmál.

Hv. þingmaður kemur hingað upp með hroka og skæting þess efnis að Vinstri grænir hafi vitað allt um bankahrunið en ekki látið vita af því. Ítrekað vöruðu Vinstri grænir við þeirri þróun sem hér var í gangi 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki á hvaða andsvar hv. þm. Ásmundur Einar Daðason var að hlusta en það var örugglega ekki mitt andsvar. Það hlýtur að vera ágætur eiginleiki að geta ímyndað sér síðasta andsvar og talað út frá því. Ég veit ekki til þess að ég hafi nokkurn tíma haldið því fram að ég vissi allt. Reyndar var það þannig, ef það fór fram hjá hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni, að ég gekkst við því eins og flest okkar að ég hefði ekki áttað mig á því að bankarnir væru að hrynja. Það er bara þannig. Maður hefur ekki náð fullkomnun í að vera til og þegar maður lítur til baka hefði maður viljað gera ýmislegt öðruvísi hefði maður vitað hvað var í nánd. Og talandi um hroka: Hér koma hv. þingmenn Vinstri grænna og jafnvel Samfylkingarinnar sem voru í ríkisstjórn frá 2007  Ef við tökum einn helsta sérfræðing ráðherra í hæstv. ríkisstjórn, Ingva Örn Kristinsson, sem starfaði hjá Landsbankanum og starfar nú í félagsmálaráðuneytinu og förum yfir hans rök fyrir hruninu. Hann sá það fyrir og ég ætla ekki að efast um það, það hlýtur að vera. Allir þeir sem sáu þetta fyrir og segja frá því núna - ég ætla þeim ekki neitt annað en hafa kórrétt fyrir sér. Hvað sagði sá sérfræðingur? Hann nefndi að menn hefðu farið of geyst, menn hefðu farið út í virkjanir, tvær virkjanir, og hvaða virkjanir voru það? Það var annars vegar Hellisheiðarvirkjun og hverjir höfðu forustu um það, virðulegi forseti? Vinstri grænir. Orkuveita Reykjavíkur tók stefnubreytingu í tíð R-listans og þá var farið í virkjunarframkvæmdir, ekki fyrr og undir forustu Vinstri grænna. Það var ekki sá glæsilegi og virðulegi forseti sem er hér núna, en það hefði verið gaman að hafa þann sem var hér áðan, hann var einmitt í borgarstjórn og var í forustu fyrir því að Orkuveita Reykjavíkur fór í þessa virkjun. Svo að því sé til haga haldið voru Vinstri grænir á móti Kárahnjúkavirkjun, ekki út af þensluáhrifum heldur út af óafturkræfum umhverfisáhrifum. En ég man eftir kosningaplaggi frá Samfylkingunni þar sem hvorki meira né minna en formaður flokksins var með forustumönnum vinstri manna á Austurlandi að fagna því að verið væri að fara í þessa framkvæmd. Þannig að þar fór sá þátturinn. Sérfræðingurinn sem er í vinnu hjá hæstv. félagsmálaráðherra, hjá hæstv. vinstri stjórn, hvað segir hann? Hann bendir á það augljósa, að þingið hafi ákveðið að fara í íbúðalánamarkaðinn á allt of miklum hraða og með allt of miklum krafti. Ég hlustaði mjög vel á hvað hv. þingmenn VG og hv. þingmenn Samfylkingarinnar sögðu þegar við vorum að breyta því. Ég var þá í hv. félagsmálanefnd. Ég hafði miklar áhyggjur af því að við værum að stíga rangt skref og reyndar gerði ég hvað ég gat til að lágmarka það. Hvað gerðu hv. þingmenn VG og Samfylkingarinnar þá? Þeir vildu ganga lengra, þeir vildu ganga miklu lengra. Síðan er vísað til skattalækkana. Ég var að prenta hér út hvernig hv. þingmenn VG og Samfylkingarinnar greiddu atkvæði. Þeir greiddu ekki einu sinni atkvæði gegn skattalækkunum, ekki einu sinni gegn þeim. Útþensla hins opinbera var eitt af því sem sérfræðingurinn sem er í vinnu hjá hæstv. félagsmálaráðherra minntist á. Kannski hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem er í salnum, geti farið yfir það hvað vinstri menn sögðu varðandi útgjöld hins opinbera. Á sama tíma og þeir gagnrýndu hið opinbera stundum fyrir að taka á hlutfalli skatta, með öðrum orðum hafa of háa skatta - það var svo sannarlega það sem kom fram hjá vinstri mönnum - vildu þeir alltaf auka útgjöld hins opinbera. Þeim var ekkert kappsmál að greiða niður skuldir ríkisins sem hefði betur verið gert, þeim var ekkert kappsmál að greiða niður skuldir Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Virðulegi forseti. Ég hlýt að spyrja, úr því að hv. þingmenn eru svo afskaplega glaðir með fortíðina, hvað það er nákvæmlega sem þeir eru glaðir með? Ekki er hægt að benda á það að ef farið hefði verið að þeirra ráðum hefði staðan verið betri. Þvert á móti. Reyndar var það þannig að forustumönnum Sjálfstæðisflokksins var núið því um nasir að vera andvígir, fjandsamlegir stórfyrirtækjum í landinu af forustumönnum vinstri manna, hvorki meira né minna. Og það var ekki bara Samfylkingin með Borgarnesræðum heldur var það þannig að þegar hér var rætt um fjölmiðlamálið þá höfðu Vinstri grænir nýverið flutt sambærilegt frumvarp. Þeir treystu sér ekki til að styðja frumvarp ríkisstjórnarinnar heldur greiddu atkvæði gegn því. Rökin voru þau að verið væri að níðast á vesalings stórfyrirtækjunum og stóru aðilunum í þjóðfélaginu. Þetta eru staðreyndir sem liggja fyrir. Virðulegi forseti. Við ræðum fjárlög og bent hefur verið á það, og ekki að ástæðulausu, að menn eru að ganga í það að skattleggja - ekki vegna þess að það þurfi, ekki vegna þess að það sé lausnin á kreppunni, heldur vegna þess að vinstri menn vilja það. Þeir vilja hafa háa skatta, þeir vilja hafa skattkerfið flókið og nú skal fólk fá að finna fyrir því. Það skiptir engu þó að forustumaður ASÍ gagnrýni það, þó að allir þeir sem koma fyrir nefndina, endurskoðendur, þeir sem verða fyrir þessu, aldraðir eða öryrkjar eða hverjir sem eru, það skiptir ekki máli, það skal hækka skatta. Maður skyldi þá ætla að skatttekjurnar yrðu nýttar skynsamlega og verið væri að leggja upp í einhverja vegferð. Hæstv. ríkisstjórn hefur haft tíma frá 1. febrúar til að undirbúa fjárlagafrumvarpið og maður mundi ætla að menn væru búnir að vinna það vel. Þá er verið að spyrja hv. þingmenn, stjórnarliða, um hluti sem eru ekki litlir hlutir, þetta eru ekki safnliðir með fullri virðingu fyrir þeim, ég er ekkert að gera lítið úr því að það er mikilvægt. En ég er að tala um grunnstoðirnar. Ég er í þessu tilfelli að tala um heilbrigðiskerfi landsmanna. Við erum í fremstu röð. Við höfum nokkurn veginn útrýmt biðlistum á undanförnum missirum. Fyrir nokkrum árum var mikil umræða um biðlista BUGL, það var tekið á því. Það var langur biðlisti eftir hjartaaðgerðum og hjartaþræðingum, það var tekið á því. Það var langur biðlisti eftir aðgerðum á mjöðm og hnjám og fleira mætti telja, augnsteinar, allt var þetta unnið skipulega af því að við vildum vera í allra fremstu röð. Nú höfum við minna á milli handanna. Öllum er ljóst að verkefnið er það að halda okkur samt sem áður í fremstu röð. Hvort sem okkur líkar betur eða verr þá verðum við að ná betri nýtingu úr þeim fjármunum sem við höfum. Og það er hægt. Hvað gerir vinstri stjórnin? Hvað gerir norræna velferðarstjórnin? Í skjóli nætur ætlar samráðsstjórnin, sem vill ræða við alla, hafa samráð við alla, ekkert valdboð að ofan, að taka stóran hluta af heilbrigðisþjónustunni og skella því í félags- og tryggingamálaráðuneytið. Rökin hafa ekki enn komið fram. Rætt var um að þetta snerist um eldra fólk, eldri borgara.

Sérheilbrigðiskerfi fyrir þá.

Ef það væri nú rétt þá værum við að búa til aldursskipt heilbrigðiskerfi, það væri sérheilbrigðisþjónusta fyrir fólk eldra en 67 ára. Ég veit ekki til að það þekkist neins staðar. Ég veit ekki til að neinum hafi dottið þetta í hug. En þetta er ekki bara eldra fólk. Það er verið að flytja hjúkrunarheimilin og það eru sjúklingar sem þurfa að vera á hjúkrunarheimilum því á hjúkrunarheimilum eru sjúklingar. Hjúkrunarheimili eru ekki búsetuúrræði. Það er ekki þannig að einhver ákveði að búa á hjúkrunarheimili en ekki einhvers staðar annars staðar og það er fólk á öllum aldri á hjúkrunarheimilum ef undan er skilinn allra yngsti aldurshópurinn. Það skiptir engu máli þó að ályktanir komi frá Félagi hjúkrunarfræðinga sem fengu ekki að veita umsögn um þetta mál. Það fékk enginn að veita umsögn um þetta mál, enginn fagaðili fær að veita umsögn um þessa færslu sem er upp á tugi milljarða heldur er læðst í skjóli nætur. Hjúkrunarfræðingar tóku samt upp á því, ég vona að þeir hafi ekki móðgað hæstv. ríkisstjórn, að álykta og bentu á hið augljósa að þarna er af einhverjum óskiljanlegum ástæðum farið þvert á það sem menn hafa reynt að gera, þ.e. að skilja að faglega og fjárhagslega ábyrgð. Á sama hátt hefur verið bent á að engin heildaryfirsýn verður yfir þennan málaflokk lengur á einhverjum einum stað. Í minnisblaði um öldrunarmál, sem kemur frá heilbrigðisráðuneytinu, kemur m.a. fram, með leyfi forseta: „Hjúkrun og umönnun á hjúkrunar- og dvalarheimilum er einn hlekkur í heilbrigðisþjónustu landsmanna. Til að geta samhæft og veitt heilbrigðis- og umönnunarþjónustu á því þjónustustigi sem er eðlilegast miðað við þörf og ástand hins aldraða er mikilvægt að málaflokkurinn sé hjá því ráðuneyti sem hefur með framkvæmd þjónustunnar að gera og þar með heildaryfirsýn. Rekstur sjúkrahúsa, heilbrigðisstofnana, heilsugæslu, heimahjúkrunar, hjúkrunarrýma á heilbrigðisstofnunum og eftirlit með heilbrigðisþjónustu er á verksviði heilbrigðisráðuneytisins. Með flutningi á hjúkrunar-, dvalar- og dagvistarrýmum til félags- og tryggingamálaráðuneytisins er hætt við að þessi yfirsýn rofni og það verði mun erfiðara að samhæfa þjónustuna þannig að einstaklingar fái þá heilbrigðisþjónustu sem er eðlilegust miðað við þörf og ástand hins aldraða.“ Þetta eru fagleg rök en þau virðast engu máli skipta. Þessi hrokafulla hæstv. ríkisstjórn læðir þessu að í skjóli nætur. Samráðsstjórnin hefur ekki samráð við neinn, engan. Ef einhver heldur, virðulegi forseti, eina stutta stund að þetta muni ekki leiða til flækjustigs, aukins kostnaðar og þar af leiðandi verri þjónustu, þá getur sá hinn sami haldið því fram með sömu rökum að jörðin sé flöt, en það vita allir sem vilja vita að þetta mun leiða til þess. Það er algerlega útilokað fyrir hæstv. ríkisstjórn að segja að hún vilji viðhafa samráð á meðan hún tekur hlut eins og þennan og laumar honum í skjóli nætur, þ.e. hluta heilbrigðisþjónustunnar, yfir í annað ráðuneyti. Einhvern tíma voru rökin þau að þetta ætti að fara til sveitarfélaga og þess vegna væri gott að fara í félags- og tryggingamálaráðuneytið. Svo gleymdi ríkisstjórnin bara að sveitarstjórnarmálin eru farin í samgönguráðuneytið. Þetta er auðvitað gersamlega fyrir neðan allar hellur. Virðulegi forseti. Það er fleira. Við erum í þeirri stöðu að við þurfum, viljum og ætlum að halda heilbrigðisþjónustu á heimsmælikvarða. Við eigum aldrei að sætta okkur við neitt minna, aldrei. En hæstv. ríkisstjórn ætlar ekki að vinna að því markmiði því það er algerlega ljóst að sú ríkisstjórn sem fer í flatan niðurskurð er ekki að vinna að því markmiði. Ég ætla aðeins, virðulegi forseti, að leyfa mér að lesa úr viðtali við forstjóra Landspítalans sem hefur meiri þekkingu, meiri reynslu, ekki bara af íslenska heilbrigðiskerfinu heldur þeim heilbrigðiskerfum sem við berum okkur oftast saman við á Norðurlöndunum, meiri reynslu, meiri þekkingu, meiri yfirsýn en flestir ef ekki allir Íslendingar. Það má kannski segja að við finna megi forstjóra Karolinska sjúkrahússins, Birgi Jakobsson, eða einhverja slíka á svipuðum stað, en ég hef ekki heyrt einn einasta aðila mæla gegn því að hér fari manneskja með yfirsýn og þekkingu. Hún var liður í því í tíð síðustu ríkisstjórnar, eða þarsíðustu, Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar þegar við gengum í það verk að koma á faglegri stjórn á Landspítalanum sem gerði það að verkum að við náðum árangri gegn biðlistum og við náðum árangri í rekstri og við fengum örugglega enga aðstoð frá vinstri grænum hvað það varðar. Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa upp úr viðtali frá 5. október 2009, við Huldu Gunnlaugsdóttur en þá lá fjárlagafrumvarpið fyrir. „Sá flati niðurskurður sem stefnt er að á Landspítalanum er hættulegur, að mati Huldu Gunnlaugsdóttur, forstjóra Landspítalans. „Við höfum aðeins einn slíkan spítala á Íslandi, sem er öryggisnet fyrir allt landið. Þess vegna verður fyrst að leita allra leiða til að ná heildarhagræðingu í heilbrigðiskerfinu.“ Hún segist alltaf hafa verið á móti flötum niðurskurði. „Það er auðveldasta leiðin, en þá er ekki tekið á vandanum. Það þarf að gera stærri breytingar á þjónustu spítalanna og auðvitað er Landspítalinn þar ekki undanskilinn. En ef ráðist er í uppsagnir á 450–500 manns á Landspítalanum, þá hefur það áhrif á öryggisnetið. Samkvæmt nýlegri úttekt erum við með þriðju mestu gæðin í heilbrigðisþjónustu á OECD-svæðinu, og eflaust höldum við því ekki, en ég vil að þjónustan sé nógu góð. Við vitum að það verður ekki bara niðurskurður á næsta ári, heldur líka árin 2011 og 2012. Þess vegna verður að gera það sem rétt er og hagkvæmt.“ Hulda hefur skilað af sér aðgerðaáætlun til heilbrigðisráðuneytisins, sem hún vann ásamt fleiri sérfræðingum. „Þar er nákvæm heildarverkefnaáætlun fyrir árið 2010 með aðaláherslu á kragasjúkrahúsin, sem unnin var í samráði við stjórnendur þar. En það þarf að fara yfir alla starfsemina, spítala og heilsugæslustöðvar, og einnig stjórnsýsluna, heilbrigðisráðuneytið, landlæknisembættið, lýðheilsustöð og sérfræðiþjónustuna. Það þarf að búa til aðgerðaáætlun til þriggja ára um það hvernig mæta má þeim fjárhagslega niðurskurði sem ráðast þarf í vegna kreppunnar,“ segir Hulda. Í áætluninni sem verkefnahópurinn hefur skilað af sér, og bar yfirskriftina „Frá orði til athafna“, var miðað við að ráðherra gæti tekið ákvarðanir strax 9. október.“ - Ég endurtek: „Í áætluninni sem verkefnahópurinn hefur skilað af sér, og bar yfirskriftina „Frá orði til athafna“, var miðað við að ráðherra gæti tekið ákvarðanir strax 9. október.“ Í neðanmálsfrétt segir: „Hulda Gunnlaugsdóttir stýrði hópi sem skilaði aðgerðaáætlun um niðurskurð í heilbrigðiskerfinu til heilbrigðisráðuneytisins. Hún er forstjóri Landspítalans og fór í ársleyfi 1. október. Starfar þann tíma sem verkefnastjóri fyrir Óslóarsjúkrahúsið. Björn Zoëga er forstjóri í hennar stað.“ Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, ef hæstv. ráðherra er að hlusta, sem ég veit ekki hvort er, en virðulegi forseti getur kannski séð til þess að það gerist. Ég veit að hæstv. ráðherra er í húsi og ég vildi spyrja hæstv. ráðherra - veit virðulegi forseti hvort hæstv. ráðherra er að hlusta á okkur?

Hæstv. ráðherra er í húsi.

Hæstv. ráðherra heyrir. Þegar hæstv. ráðherra tók við sagði hún bæði í fjölmiðlum og í þingi að það væri mjög bagalegt að ákvarðanirnar, niðurstöðurnar úr þessum vinnuhópi hefðu ekki skilað sér inn í fjárlögin. Þetta voru orð hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra setti, til að vera alveg viss af því að búið var að reikna þetta allt út áður en það er nú allt í góðu, en til að vera alveg viss setti hæstv. ráðherra, núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, ekki sá sem var á undan og ekki sem var þar á undan heldur núverandi sem er iðulega á ráðherrabekknum, hóp á sínum forsendum, ákvað uppleggið hvað þann hóp varðaði og lét reikna þetta út enn og aftur alveg niður í smáatriði. Og það er upplýst að hver einasta tala hér inni hefur verið samþykkt af hverjum einasta forstjóra sem að þessu máli kemur. Niðurstaðan er skýr. Ef tekinn er bara fyrsti fasi greiningarinnar, þ.e. fæðingar og kvensjúkdómar, skurðlækningar og post-acute care, ekki seinni hlutinn, virðulegi forseti, ekki meltingarrannsóknirnar, grindarbotnsmeðferðin, samvinnurekstrarleg verkefni, myndgreiningarrannsóknir, heldur bara fyrri hlutinn, þá er hægt að ná sparnaði upp á 1.400 millj. kr. á ári. Það er alveg ljóst að ef menn taka síðari fasann þarf nokkur hundruð milljónir í viðbót. Og haldið sama þjónustustiginu. Hæstv. ráðherra hefur algerlega skýran valkost. Með því að spara með þessum hætti, í stað þess að fara í þennan flata niðurskurð í fjármálaráðuneytinu, þá getur hæstv. ráðherra haldið uppi þjónustustiginu. En ef hæstv. ráðherra og þessi hæstv. ríkisstjórn, hv. þingmenn VG og Samfylkingar, fara leiðina sem er í fjárlögunum, þá munu þeir skerða þjónustu, þeir munu búa til biðlista og langt verður í það að þeir nái því þjónustustigi sem við erum með núna. Svo einfalt er það, virðulegi forseti. Svo einfalt er það. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað gerðist frá því að hæstv. ráðherra sagði í þingsölum, sagði við fjölmiðla að það væri bagalegt að þessar tillögur væru ekki búnar að rata inn í fjárlögin. Hvað skeði á þessum vikum? Það þýðir ekki fyrir hæstv. ráðherra að koma og segja: Það hefur svo mikið breyst frá 2008 og það hafi verið sparað á þessu ári, skorið niður á þessu ári. Það var skorið flatt niður á þessu ári. Það breytir ekki hlutföllunum. Þetta snýst um það að menn eru að færa verkefni til til að ná hagkvæmni og það breytir engu þó að fjárlögin í ár hafi verið lægri en fjárlögin 2008, nákvæmlega engu. Þetta snýst um það að Landspítalinn er að gera ákveðna hluti með jaðarkostnaði vegna þess að það er svo að Landspítalinn getur afkastað meiru á mörgum sviðum. Þannig jukust t.d. fæðingar á milli ára á Landspítalanum um 300, held ég. Kostnaðurinn var hverfandi. Þetta snýst um það, t.d. varðandi fæðingarþjónustu og skurðþjónustu, að fasti kostnaðurinn er mikill hvort sem nýtingin er góð eða ekki. Það kemur fram að nýtingin á skurðstofum á kragaspítölunum er mjög lág. Hvað þýðir það? Hver aðgerð er dýr. Það er hægt að færa slíkar aðgerðir yfir á Landspítalann. Þar er meira öryggi en á smærri spítölunum og minni kostnaður. Hv. þingmenn stjórnarliðsins verða að skilja þetta. Ef þeir skilja þetta ekki þá er það eitt og sér mjög alvarlegt. Hér verður enginn afsláttur gefinn af því að hv. stjórnarliðar verða spurðir út í þetta. Og ef þeir svara þessu með þeim hætti eins og hér hefur komið fram, að þetta sé allt öðruvísi vegna þess að fjárlögin í ár séu lægri en árið 2008, virðulegi forseti, þá skilja þeir einfaldlega ekki málið. Þá hafa þeir ekki sett sig inn í málið. Hv. þingmönnum ber skylda til að setja sig inn í þetta mál. Hér er um heilbrigðisþjónustuna að ræða, hvorki meira né minna. Hæstv. ráðherra fær að svara því hvað breyttist því að hæstv. ráðherra kom líka í hv. heilbrigðisnefnd og það fór ekki fram hjá neinum að hæstv. ráðherra ætlaði að fara í þessa breytingu eins og allir sem komu að þessu. Þetta er ekki gert í fyrsta skipti, þetta hefur verið gert mörgum sinnum. Það er búið að reikna þetta mörgum sinnum út og menn komast alltaf að sömu niðurstöðu. Hulda Gunnlaugsdóttir stýrði þessum hópi og hví í ósköpunum skyldi hún hafa komið með þessa hugmynd og farið í þessa vinnu? Halda menn að Íslendingar séu þeir fyrstu sem hafa farið þessa leið? Það er nákvæmlega þetta sem er að gerast alls staðar annars staðar og menn lenda alltaf í sömu málunum. Það er erfitt að færa þetta til. Það er erfitt, það þarf kjark til að sameina spítala. Það þarf kjark til að leggja skurðstofur af. En menn gera það vegna þess að þá geta þeir haldið uppi þjónustustiginu með minni tilkostnaði. Þess er alltaf þörf í heilbrigðisþjónustunni en aldrei sem nú. Hinn hluti tillagnanna gengur síðan út á það að verið er að færa þjónustu í rauninni frá Landspítalanum yfir á svokallaða kragaspítala þannig að fólki er gert kleift, þar sem boðið er upp á slíka þjónustu hjá viðkomandi spítölum, að liggja þá nær heimabyggð sinni eftir aðgerðir. Það er auðvitað betra fyrir það fólk sem þarf á þjónustu að halda og það er líka hagkvæmara. Við eigum þessar byggingar, við höfum gott starfsfólk á þessum heilbrigðisstofnunum, auðvitað vill fólk ekki vera á spítölum en ég held að flestir vilji vera nær heimili sínu ef þess er einhver kostur. Virðulegi forseti. Þetta hefur enn og aftur verið staðfest. Þetta er ekki bara fjárhagslega hagkvæmt, þetta er líka faglega gott. Það er hærra þjónustustig á Landspítalanum en á hinum spítölunum og það er ekki einn „standard of care“ eins og það er kallað á þessu svæði, þannig að verið er að bjóða fólki upp á betri þjónustu. Ef við förum hina leiðina og komum með flatan niðurskurð, og eins og einhver spurði: er ekki sanngjarnt að allir fái flatt? þá skerum við alla þessa þjónustu. Við erum með einn Landspítala sem er opinn alla daga ársins, allan sólarhringinn og við skerðum þar þá þjónustu sem við viljum ekki skerða í mörgum tilfellum. Nákvæmlega sama gerist við hinn spítalann sem er í gjörgæslu á Akureyri. Ef við förum áfram í þennan flata niðurskurð mun sá spítali sem núna fær fjárheimildir upp á 4,5 milljarða fá 3,5 milljarða árið 2012. Ef einhver trúir því að sama þjónustustig verði á þeim spítala eins og er núna með því að fara þá leið, virðulegi forseti, þá er sá hinn sami að loka augunum fyrir staðreyndum. Það er algerlega ljóst, virðulegi forseti, að það mun þýða að stórauka þarf sjúkraflutninga frá Norðurlandi yfir á Landspítalann. Án nokkurs vafa mun það leiða til aukins kostnaðar annars staðar. Og alveg eins og Hulda Gunnlaugsdóttir vísaði til að leita verði allra leiða til að ná heildarhagræðingu í heilbrigðiskerfinu þá á það ekki bara við um Kragann, það á við um allt landið. Það á líka við um stjórnsýslustofnanirnar. Í minni tíð sem ráðherra var skrifað frumvarp um stjórnsýslustofnanir sem miðaði að því að taka fjórar stofnanir, Lýðheilsustofnun, landlækni, sóttvarnalækni og Lyfjastofnun og skipta þeim upp í tvær, annars vegar eftirlitskerfi fyrir heilbrigðisþjónustuna, sem er afskaplega mikilvægt, og hins vegar forvarna- eða heilsustofnun. Nú eru þessi verkefni tvist og bast hjá þessum stofnunum. Eftir því sem ég best veit var þessu stungið í skúffu en einn helsti spunameistari Samfylkingarinnar var fenginn til að leiða vinnuhóp um það hvernig ætti að vinna þessa hluti. Það hefur væntanlega dagað uppi. Ég veit ekki til að hann hafi neina reynslu á þessu sviði en þegar Samfylkingin fer af stað þarf ekki neitt slíkt. Ég held að ég sé ekki sá eini, virðulegi forseti, sem vill fá að vita hvað breyttist hjá hæstv. ráðherra hvað þetta varðar og hvort hæstv. ráðherra sé með einhver rök, sem við hin sjáum ekki, fyrir því að færa hluta heilbrigðisþjónustunnar, hjúkrunarheimilin sem eru fyrir sjúklinga, bæði eldri og yngri, í félags- og tryggingamálaráðuneytið. Virðulegi forseti. Það er ástæða fyrir því að enginn fær að koma með umsögn Það er alveg ástæða fyrir því. Það er vegna þess að þær umsagnir yrðu ekki góðar og það veit hæstv. ríkisstjórn. Þess vegna er þessu lætt inn í skjóli nætur. Og menn vonast til þess að umræðan um Icesave, um skattana, skuldirnar og alla þá hluti verði svo mikil og svo hávær að menn geti komist upp með þetta. Gengið er jafnvel svo langt að í nauðvörn sinni hafa stjórnarliðar - ég hef bara heyrt einn þingmann, núverandi hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra, reyna að mæla þessu bót úr ræðustól Alþingis og sá hæstv. ráðherra gekk svo langt - ég veit að ýmsir hv. þingmenn hafa verið að segja þetta sín á milli, ekki þorað að fara með þetta upp í ræðustól af ástæðu - að reyna að koma þeirri hugmynd inn að þetta hafi verið ákveðið í tíð Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingar. Það eru hrein og klár ósannindi, enda hefði ég sem heilbrigðisráðherra aldrei samþykkt að færa heilbrigðisþjónustuna í eitthvert annað ráðuneyti, gersamlega fráleitt og kom það alveg skýrt fram í öllum plöggum og því sem unnið var að og m.a. samþykkt á þinginu um verkefnatilflutninginn, að heilbrigðisþjónustan yrði í heilbrigðisráðuneytinu. Reyndar segir þar sömuleiðis svo varðandi reglugerð um Stjórnarráðið. Að reyna að búa til eitthvað annað úr hjúkrunarheimilum en heilbrigðisþjónustu er ekki fallegur leikur og ef menn í fullri alvöru ætla að reyna að búa til búsetuúrræði úr hjúkrunarheimilunum þá má það fólk sem þar býr, og verður að vera vegna þess að það er veikt, fara að vara sig. Reyndar er það svo að ef menn eru spurðir segja þeir að faglegt eftirlit eigi að vera hjá heilbrigðisráðuneytinu og svo verður einhver að útskýra það fyrir þeim hvaða skynsemi er í því að skipta þessu upp með þessum hætti. Hún er auðvitað engin. En það þarf ekki, virðulegi forseti, þegar norræna velferðarstjórnin er annars vegar. Þar er spuninn sem skiptir máli. Efnið og innihaldið er aukaatriði. Það er mjög slæmt í mörgum málum, virðulegi forseti, en hér er um heilbrigðisþjónustu landsmanna að ræða, hvorki meira né minna. Því miður og talandi um spunann þá var það þannig að hv. formaður fjárlaganefndar - ég vona að þetta hafi verið einhvers konar kímnigáfa hjá honum en það kom ekki neins staðar fram og hann hafi bara verið að grínast, en hann fullyrti í fjölmiðlum að aldrei hefði verið unnið eins vel í fjárlögum og núna. Því fer auðvitað víðs fjarri, virðulegi forseti. Við erum í þeirri stöðu núna á þessum tímum sem það hefði skipt máli og skiptir máli að við stöndum saman til að vinna að endurreisninni og vinna að þeim nauðsynlegu verkefnum sem við þurfum að fara í. Ég fullyrði að stjórnarandstaðan, ekki bara sjálfstæðismenn, er tilbúin til að vinna með ríkisstjórninni að þeim nauðsynlegu verkefnum en það hefur ekki verið gert í neinu máli sem ég man eftir í svipinn, auðvitað hljóta það að vera einhver en alla vega ekki þessum stóru málum. Við þekkjum Icesave, ég ætla ekki að fara yfir það hér. Það er mjög margt slæmt við vinnubrögðin í Icesave og það hefur skilað sér í niðurstöðunni. Eitt er það að í stað þess að hinkra með og vinna það mál betur hefur öll vinna fjárlaganefndar farið í það mál. Ég verð að viðurkenna að þegar menn gerðu samkomulag um Icesave þá hugsaði maður til þess hvernig í ósköpunum menn ætluðu að vinna fjárlögin í framhaldinu því að menn vissu hvaða verkefni voru eftir. En það hafði enginn hugmyndaflug í það að menn mundu ganga í að rífa fjárlagafrumvarpið út úr nefnd og ríkisstjórnin í samráði og hvað þetta heitir nú allt saman, fagleg vinnubrögð og öll þessi fallegu orð, þetta var kaldhæðnislegt af því að hér kom hv. þm. Ásmundur Einar Daðason og talaði um það að fagnefndirnar þyrftu að vinna þessa hluti en við í heilbrigðisnefnd vorum ekkert búin að fjalla um það sem sneri að heilbrigðismálum þegar búið var að rífa fjárlagafrumvarpið úr fjárlaganefnd. Það var búið. Okkur var falið að fara yfir þá þætti sem fagnefnd en það var bara búið að rífa þetta út. Þetta eru faglegu vinnubrögðin. Þetta er það sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson talar um sem bestu vinnubrögð við gerð fjárlaga, sem er auðvitað öfugmæli. Ætli þetta séu ekki verstu vinnubrögð sem hafa verið viðhöfð og hv. þingmenn gerast svo grófir að bera þetta saman við fjárlögin í fyrra því menn hafa þurft að skrifa aftur nýtt frumvarp eftir hrunið, hvorki meira né minna. En það er alveg ljóst að það frumvarp var unnið mun betur en þetta sem er núna þó að menn hafi haft heilt ár til að vinna það. Virðulegi forseti. Ég hef áhyggjur af mjög mörgu í frumvarpinu. Ég hef því miður bara nokkrar mínútur til að fara yfir helstu málin. Ég ákvað þess vegna að fara yfir það sem ég ætla ekki neinum öðrum hv. þingmanni annað en það sama og ég vil í þessu máli, þ.e. að halda þjónustunni eins góðri og mögulegt er. En ég veit alveg hvað þetta fjárlagafrumvarp þýðir og Hulda Gunnlaugsdóttir fór vel yfir það. Þetta eru ekki mín orð. Ég hef notað orð Huldu Gunnlaugsdóttur. En það er alveg sama þó að menn taki orð annarra forustumanna í heilbrigðismálum á Íslandi. Það eru allir sammála. Ég hef ekki heyrt einn einasta aðila mæla því bót að fara í flatan niðurskurð og hæstv. ráðherra getur ekki komið hér í ræðustól eins og hún gerði og sagt að það sé ekki flatur niðurskurður vegna þess að prósentan á milli stjórnsýslustofnananna og einstakra heilbrigðisstofnana sé misjöfn. Það er flatur niðurskurður. Það er bara misjöfn prósenta eftir því hvort það er stjórnsýslustofnun eða heilbrigðisstofnun. Það er flatur niðurskurður, enda sagði forstjóri Landspítalans, Hulda Gunnlaugsdóttir, það mjög skýrt þegar hún sá fjárlagafrumvarpið. Ég spyr því hæstv. ráðherra þessara tveggja spurninga: Hvað gerðist? Af hverju er hæstv. ráðherra ekki sömu skoðunar og þegar hún lýsti því yfir að henni fyndist bagalegt að þessar tillögur væru ekki í fjárlagafrumvarpinu og svo vildi ég gjarnan fá fagleg rök fyrir flutningnum.