Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að um klukkan tvö í dag, að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma, fer fram umræða utan dagskrár um stefnu ríkisstjórnarinnar í virkjana- og stóriðjumálum. Málshefjandi er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Iðnaðarráðherra, Össur Skarphéðinsson, verður til andsvara. Samkomulag er um ræðutíma og stendur umræðan í tvær klukkustundir.

Hæstv. forseti. Ég ætla að beina orðum mínum til hæstv. forsætisráðherra og ræða aðeins bankastarfsemi. Bankar eru gríðarlega mikilvægir hverri þjóð og það er engin spurning í mínum huga að bankarnir á Íslandi hafa orkað miklu á síðustu árum og skapað störf og mikil tækifæri fyrir Íslendinga í framtíðinni þó að þar hafi auðvitað orðið fall á eins og hjá bisnessmönnum seinni ára. Þeir verða auðvitað að bera ábyrgð á sínu tapi og engin ástæða í sjálfu sér til að vorkenna þeim en bankar eru mikilvægir og þeir þurfa að fá afl til að starfa áfram. Þeir hafa auðvitað fengið glýju í augun af gullinu og á mörgum sviðum gengið langt. Það sem ég ætlaði að minnast á við hæstv. forsætisráðherra er það að þegar bankarnir voru einkavæddir var dálítið rætt um það hvort viðskiptabanki og fjárfestingarbanki ættu að vera í einu og sama fyrirtækinu. Nú hefur þetta þróast með þeim hætti hér að stærð fjárfestingarbankanna er gríðarleg í bankakerfinu, ég hygg hátt í 80% en viðskiptabankarnir eru u.þ.b. 20%. Maður verður því mjög var við það að sú spurning er áleitnari hvort banki sé hlutlaus við þær aðstæður þegar hann er fjárfestingarbanki í leiðinni og á orðið fyrirtæki og rekur, gagnvart viðskiptavinum sínum og fyrirtækjum í ráðleggingum og ráðgjöf. Ég hef sett það fram að það þurfi í rauninni að fara vel yfir þetta faglega, hvort þetta eigi að vera með þessum hætti eða hvort við eigum að stíga ný skref til að skapa öryggi bæði fyrir viðskiptavini og fyrirtækin í hlutleysi. Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra hver sé hugsun hans í þessu efni og hvort hann hafi hugleitt þetta mál.

Herra forseti. Ég get tekið undir eitt og annað í máli hv. þingmanns um mikilvægi bankastarfseminnar í landinu og varðandi það að farið sé fram með fyllstu gætni og hlutleysi gagnvart viðskiptavinum o.s.frv. En þær reglur sem um þetta gilda, fjárfestingarbankastarfsemi annars vegar og viðskiptabankastarfsemi hins vegar, eru byggðar á samevrópskum reglum og ég hygg að við skerum okkur ekki neitt úr hvað þetta varðar miðað við nálæg lönd. Ég tel ekki að reynslan af þessu eins og þetta er núna á Íslandi sé neitt sérstaklega slæm, alls ekki. Hins vegar er það verðug spurning sem hv. þingmaður reisir hér hvort gera megi endurbætur á þessu og það er sjálfsagt að fara vel og vandlega yfir það. Það er hins vegar mjög mikilvægt við núverandi aðstæður að rasa hvergi um ráð fram þegar bankakerfið á í hlut og það er mjög mikilvægt að allir leggist á eitt um að styðja þannig við bakið á okkar bankakerfi að það geti komist í gegnum þá lausafjárkreppu sem nú er við að fást í heiminum og gerir þeim erfitt um vik að afla sér eðlilegs starfsfjár með lánum eins og við ræddum reyndar ítarlega, mörg hver, í umræðunni í gær. Ég hygg því að það væri óheppilegt að ætla að gera einhverjar róttækar breytingar á starfsumhverfi bankanna um þessar mundir.

Það liggur fyrir frumvarp.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir orð hans. Nú líkaði mér hæfi hans og gætni. Ég er sammála honum um að þarna má ekki rasa um ráð fram eða fara óvarlega að því það er ekkert til viðkvæmara en banka- og peningastarfsemi.  Ég vil segja að lokum að aðalmál bankanna, að þeir komist í gang til að hjálpa fólki og fyrirtækjum, er auðvitað að ríkisstjórnin vinni sitt verk. Þeir segja að stærsta málið sé að lækka vexti, eins og við framsóknarmenn, til að koma fólki til hjálpar og takast á við verðbólguna. Það er stærsta málið. En ég þakka þessi svör og virði þau.

Virðulegi forseti. Fyrsta verkfall íslenskra ljósmæðra frá upphafi blasir við á morgun og spurning mín til hæstv. ráðherra snýst um framtíðarlausnir á þessari deilu, langtímalausnir sem ríkisvaldið ber ábyrgð á. Ef við rifjum upp staðreyndirnar þá er það svo að undanskildum dýralæknum uppfyllir engin háskólastétt jafnmiklar menntunarkröfur og ljósmæður til að geta starfað við fag sitt, sex ára háskólanám. Samt eru ljósmæður í sjöunda neðsta sæti meðal 24 BHM-félaga í launasetningu. Til að fá námið metið að verðleikum í samræmi við aðrar stéttir með sambærilega menntun hjá ríkinu þurfa meðalgrunnlaun ljósmæðra að hækka um 24–25% og það er einungis leiðrétting á því misrétti sem ljósmæður hafa þurft að búa við í fjölda ára, misrétti sem aðrar fagstéttir hafa viðurkennt. Kostnaður við slíka launaleiðréttingu mun kosta ríkið um 10 millj. á mánuði. Sama ríkisvald hikar ekki við að eyða 100 millj. af fé íslenskra skattborgara í heræfinguna Norðurvíking sem nú stendur yfir. Ólíkari iðju en heræfingar og að taka á móti nýju lífi í þennan heim get ég vart ímyndað mér og ólíkt heræfingum spara störf ljósmæðra gríðarlegar fjárhæðir fyrir ríkisvaldið. Yfirseta ljósmæðra, heimaþjónusta og aðhlynning með tilheyrandi styttri sængurlegu sparar ríkissjóði miklar upphæðir fyrir utan að tryggja mæðravernd á heimsmælikvarða. Samkvæmt bjartsýnustu spám munu 44% stéttarinnar fara á eftirlaun á næstu tíu árum - hver og einn einasti vinnukraftur þessarar stéttar er því sérlega dýrmætur - og stefnir í fullkomið óefni. Ég spyr því í ljósi þess að ljósmæður eru einungis konur og augljóslega beittar mismunun í launum: Með hvaða hætti hyggst ríkisstjórnin efna þau loforð stjórnarsáttmálans þar sem skýrt er kveðið á um að endurmeta beri sérstaklega kjör kvenna hjá hinu opinbera, einkum þeirra stétta þar sem konur eru í miklum meiri hluta? Hvaða umboð hefur ríkisstjórnin veitt samninganefnd ríkisins um að leiðrétta kjör ljósmæðra? Hvers vegna gengur svo hægt og illa? Hvers vegna þarf fjöldi verðandi mæðra að skrifa opið bréf í dag og krefjast umbóta og hvernig ætlar ríkisstjórnin að tryggja að ekki komi til 44% brottfalls úr stétt ljósmæðra í náinni framtíð? [Lófatak á þingpöllum.]

Forseti vill biðja gesti á þingpöllum að sýna stillingu og gefa þinginu hljóð.

Herra forseti. Í þeirri samningalotu sem staðið hefur núna að segja má það sem af er þessu ári hefur tekist nokkuð átakalaust að semja við langsamlega flestar stéttir opinberra starfsmanna og reyndar líka á hinum almenna vinnumarkaði. Það eru einungis örfáir hópar sem ekki hefur náðst samkomulag við og hafa talið sig þurfa að leita eftir frekari og betri samningum eða meiri hækkunum en almennt hafa náðst fram í samningum að þessu sinni. Það er auðvitað svo að ekki eru allar stéttir í sömu stöðu á hverjum tíma og ekki óeðlilegt að það sé eitthvert svigrúm til að taka tillit til einstakra starfsstétta í samningum þó að mest af því svigrúmi sem er mögulegt í þeim efnum sé í stofnanasamningum en ekki í miðlægu samningunum. Það sem hefur einkennt þá samninga sem náðst hafa á síðustu mánuðum er að mínu mati mjög mikill samningsvilji þeirra sem að málinu hafa komið og hugsanlega hefur það líka markast af því ástandi sem við höfum verið að upplifa í efnahagslífi þjóðarinnar, þar hafa verið sviptingar og breytingar að gerast og koma fram, og einnig það að flestir þessir samningar eru til skamms tíma. Samningar sem eru til skamms tíma eru síður til þess fallnir að gera miklar breytingar á kjörum einstakra hópa eins og þeirra sem hér um ræðir og því er þrengra um vik að gera slíkar breytingar nú en þegar um lengri samninga er að ræða. Við vonumst þó til að hægt sé að ná saman áður en til verkfalla eða raunverulegrar hörku kemur og ég bind vonir við að það takist.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra vonast til þess að hægt verði að ná lausn en fyrsta verkfallið frá upphafi blasir við á morgun. Ég tel ljóst að það þurfi að vinna hratt. Ég minni á að ljósmæður eru kannski sú starfsstétt sem hefur ríkt hvað mest sátt um í samfélaginu allt frá upphafi vega. Heimspekingurinn Sókrates kallaði ljósmæðrastarfið göfugustu starfsgrein í heimi og kallaði sjálfan sig ljósmóður þekkingar. Við dagleg störf ljósmæðra eru ljósmæður með a.m.k. tvö mannslíf í höndunum. Ákvarðanataka þeirra getur bjargað eða hætt lífum skjólstæðinga. Þetta eru mjög dýrmæt störf. Ég vil minna á þetta út af tvennu, annars vegar að hér er um leiðréttingu að ræða sem hefur verið viðurkennd af öðrum starfsstéttum og hins vegar að þetta snýst um loforð sem er gefið í stjórnarsáttmála, orð sem féllu bæði fyrir og eftir kosningar. Ég minni á að formaður Samfylkingarinnar sagði í ræðu 1. maí að til að leiðrétta kynbundinn launamun sem hefði staðið í stað í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar væri vilji allt sem þyrfti. Ég minni því ríkisstjórnina á loforð hennar um að bæta kjör kvennastétta. [Lófatak á þingpöllum.]

Herra forseti. Þingheimur allur er vel meðvitaður um það sem kemur fram í stjórnarsáttmálanum hvað varðar að leiðrétta kynbundinn launamun og huga að störfum kvennastétta. Ég held að raunin sé sú að í þeim samningum sem þegar hafa verið gerðir hafi náðst ákveðnir áfangar í þá veru. Eins er ríkisstjórnin með ákveðið starf í gangi þessa mánuðina og gert ráð fyrir að skilað verði áfangaáliti hvað það varðar í haust. Ég held því að verið sé að vinna vel í þeim efnum. Það misvirðir enginn störf ljósmæðra eða gerir lítið úr þeim en staðan er einfaldlega sú í dag undir þessum kringumstæðum að erfiðara er um vik. Það er þrengra um vik til að gera jafnvel það sem menn kalla leiðréttingar eins og staðan er núna. Vonandi náum við niðurstöðu áður en til verkfalls kemur.

Hæstv. forseti. Ég vil beina þeirri fyrirspurn til hæstv. sjávarútvegsráðherra hvort hann geti upplýst okkur hér á hv. þingi um hvaða svör hann hafi fengið varðandi það erindi eða drög að svari til mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna sem hann lýsti hér á vordögum. Hefur ráðuneytið fengið viðbrögð við þeim svörum sem hann sendi frá sér og í hvaða veru eru þau þá? Mér er kunnugt um að lögmaðurinn Lúðvík Kaaber hefur fengið ákveðið svar við því erindi sem hann sendi til Sameinuðu þjóðanna sem varðar þetta sama mál. Þar kemur fram að þau atriði sem hann benti á verði tekin gaumgæfilega til athugunar. Ég vil líka láta þess getið að við í Frjálslynda flokknum sendum til Sameinuðu þjóðanna þýðingu á þeirri þingsályktun sem flutt var af okkur og vinstri grænum um réttarstöðuna sem við töldum að væri komin upp í málinu og yrði að leiðrétta. Það mál fluttu þrír þingmenn Frjálslyndra og þrír frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Ásamt því sendum við greinargerð okkar í Frjálslynda flokknum um það hvernig við teljum að þessi mál snúi við íslenskum þegnum að því er varðaði mannréttindi og réttarstöðu Íslendinga til að ná fram lagfæringum á því sem fundið var að í ályktun mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Eins og menn muna var það m.a. að ekki væri gætt jafnræðis. Þess væri ekki gætt að menn tækju aflaheimildir til sín frá ríkinu heldur yrðu að borga einhverjum öðrum handhöfum aðgang fyrir auðlindina o.s.frv. Þess vegna inni ég hæstv. sjávarútvegsráðherra, sem hefur forræði málsins í sínum höndum, um stöðu málsins.

Virðulegi forseti. Ekki hefur borist neitt svar í mínar hendur frá mannréttindanefnd sem hv. þingmaður var að vísa til þannig að mér er ekki kunnugt um að mannréttindanefndin hafi sent neitt annað erindi til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis. Í sjálfu sér fara þessi mál í gegnum dómsmálaráðuneytið en sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið hafði eðli málsins samkvæmt fyrirsvar fyrir því að svara erindinu og niðurstöðunni sem kom frá mannréttindanefndinni. Alveg eins og ég sagði í upphafi var að því stefnt að það yrði gert með fullnægjandi hætti á réttum tíma og við það var vitaskuld staðið. Þetta var mjög vel rökstutt svar þar sem við fórum yfir málin og brugðumst síðan með markvissum hætti við þeim ábendingum sem fram komu frá mannréttindanefndinni. Ég hafði að vísu fregnað það sem hv. þingmaður var nú að staðfesta að lögmaðurinn Lúðvík Kaaber, sem fór með mál tvímenninganna sem vísuðu þessu máli til mannréttindanefndarinnar, hefði borist erindi frá mannréttindanefndinni. Mér skilst að það hafi falið í sér að hann hefði rétt til að koma frekar fram sínum sjónarmiðum. Mannréttindanefndin hefur komist að niðurstöðu og við henni verður í sjálfu sér ekki haggað. En hins vegar var óskað eftir því af hálfu nefndarinnar að einhver stjórnvöld sendu viðbrögð og kæmu fram með svör um hvernig brugðist yrði við niðurstöðu nefndarinnar. Það var gert á réttum tíma með fullnægjandi hætti.

Hæstv. forseti. Það kom fram í máli sjávarútvegsráðherra að hann teldi að þessu erindi hefði verið svarað með fullnægjandi hætti og að eðlileg viðbrögð af hálfu stjórnvalda hefðu verið viðhöfð. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því hvenær við eigum þess að vænta hér í hv. Alþingi að inn komi einhverjar tillögur sem gangi í þá átt sem fólst í áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna að því að auka lýðréttindi, jafnræði í því kerfi sem stýrir hér fiskveiðum. Eigum við þess að vænta nú á komandi hausti að eitthvað komi frá ráðuneytinu eða tillögur frá ríkisstjórninni í þeim efnum eða er þess frekar að vænta þegar líður fram yfir áramót á næstkomandi þingi? Eða hvaða verklag hyggst ráðuneytið hafa í framhaldi af því svari sem gefið var?

Virðulegi forseti. Það kom m.a. fram í ítarlegu og vel rökstuddu svari okkar að ætlunin væri að setja á laggirnar nefnd sem hefði það hlutverk að vinna úr fyrirheitum sem komu fram í stjórnarsáttmálanum og taka jafnframt frekar til efnislegrar meðhöndlunar þær ábendingar sem fram komu frá mannréttindanefndinni. Ég vona að þessi nefnd verði skipuð nú alveg á allra næstu dögum eða vikum og að sú nefnd gæti þá farið að vinna í þessum efnum. Hv. þingmaður spurði hvort það væri að vænta sérstakra tillagna í þessa veru nú í haust og svarið er nei.

Herra forseti. Ég hafði hugsað mér að bera fram sambærilega fyrirspurn og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir gerði hér áðan varðandi deilu ríkisvaldsins og ljósmæðra enda finnast mér kröfur ljósmæðra vera sanngjarnar þar sem þær leggja fyrst og fremst áherslu á sambærileg kjör við karlastéttir með sambærilega menntun. En ég hef líka skilning á svörum hæstv. fjármálaráðherra. Það er erfitt að fjalla um svo viðkvæmt deilumál á því stigi sem það er. Ég leyfi mér þess vegna í framhaldi af þessu að minna á stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar þar sem segir: „Gerð verður áætlun um að minnka óútskýrðan kynbundinn launamun hjá ríkinu og stefnt að því að hann minnki um helming ...“ Og áfram: „Endurmeta ber sérstaklega kjör kvenna hjá hinu opinbera, einkum þeirra stétta þar sem konur eru í miklum meiri hluta.“ Mín fyrirspurn er þess vegna stutt og laggóð: Hvað líður gerð þessarar áætlunar? Hún hlýtur að vera áleitin og tímabær, sérstaklega undir þeim kringumstæðum sem nú blasa við í deilum ljósmæðra og ríkisvaldsins.

Já, herra forseti. Á vegum mín og hæstv. félagsmálaráðherra eru nú að störfum þrír hópar eða nefndir. Í fyrsta lagi er það hópur sem Jón Sigurðsson, fyrrverandi ráðherra, fer fyrir. Hópurinn á að kanna, meta og leita úrræða til að bregðast við kynbundnum launamun á almenna vinnumarkaðnum. Í öðru lagi er það samsvarandi nefnd sem kannar sömu atriði á opinbera markaðnum og hv. þm. Ólöf Nordal fer fyrir. Í þriðja lagi er það samráðshópur milli þessara tveggja þátta sem Lára V. Júlíusdóttir lögmaður fer fyrir. Þessir hópar hafa verið að störfum frá því á fyrri hluta ársins og ég geri ráð fyrir því, eins og ég nefndi í fyrri fyrirspurn, að skilað verði áfangaáliti nú á haustdögum þannig að hægt verði að hefja þá vinnu sem við teljum nauðsynlega til þess að bregðast við þessu. Það er auðvitað of snemmt að segja til um hvaða hlutir það eru nákvæmlega sem þarna verður um að ræða en ég geri ráð fyrir því að það séu fleiri þættir en þeir sem snúa að kjarasamningunum. Það séu hlutir sem snúa að stjórnun fyrirtækja og stofnana sem þarf að vera á betri veg en hún er núna. En auðvitað snýr þetta að kjarasamningum líka. Ég held að við höfum stigið skref í rétta átt í þessum efnum í þeim kjarasamningum sem núna er að mestu leyti náð. Alla vega held ég að það sé alveg klárt að við höfum ekki farið í öfuga átt og hef góða von um að okkur miði nú þegar áleiðis.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þessi svör sem ég skil þannig að eigi að gefa mjög ákveðið merki og vilyrði um að ríkisstjórnin ætli sér að ganga þessa braut og styrkja stöðu kvenna í þeim stéttum sem orðið hafa undir í launastríðinu á undanförnum árum. Enda þótt vonandi allir geri sér grein fyrir því að hér stendur karlmaður í pontu fer því fjarri að ég sé áhugalaus um launamál kvenna og jafnrétti á þessum vettvangi. Ég tel þetta vera ólíðandi ástand og að þessar stéttir þurfi á leiðréttingu að halda áður en þessu kjörtímabili er lokið. 

Herra forseti. Hér fóru í gær fram langar og miklar umræður um efnahagsmál og margt fróðlegt kom þar fram. Ástæða er til að þakka fyrir að efnt skuli til slíkra umræðna því að vissulega var full þörf á því. Hitt er aftur á móti jafnmikið í lausu lofti fyrir mér og öðrum sem hlýddu á þessar umræður hver stefna ríkisstjórnarinnar er og ég kalla eftir svörum frá hæstv. forsætisráðherra um hver hans afstaða er í þeim málum sem hér komu fram sem stjórnarliðar voru í rauninni mjög margsaga um. Sérstaklega voru þeir margsaga um það sem laut að því hvaða efnahagsúrræðum skyldi beita við núverandi aðstæður. Allmargir stjórnarliðar töluðu um að halda yrði uppi háu vaxtastigi til þess að stemma stigu við því að hér færi af stað ofsaþensla og framkvæmdaæði sem Framsóknarflokkurinn lúrði yfir að vilja koma á. Ég benti á að þótt sá flokkur væri göldróttur hefði hann nú ekki yfir því að ráða að geta kveikt slíkan neista í hagkerfinu eins og stendur. En það er alls ekki svo að allir stjórnarliðar hafi litið þetta þeim augum heldur komu hér líka stjórnarliðar sem töluðu af meiri skilningi um efnahagsástandið. Í raun og veru var ekki hægt að skilja annað á þeim en að þeir teldu, líkt og við framsóknarmenn, að vaxtastigið í landinu væri allt of hátt til þess að atvinnulífið gæti rétt úr kútnum. En ég er jafnnær um það hver afstaða ríkisstjórnarinnar er þegar óbreyttir stjórnarliðar hafa talað um þetta mál í ýmsar áttir og gat ekki merkt á ræðu hæstv. forsætisráðherra, þó að þar hafi margt gagnlegt komið fram, hver afstaða hans er í þeim efnum. Ég kalla því eftir því í fyrirspurn nú.

Herra forseti. Það liggur við að ég geti sagt það sama og hv. þingmaður að ég er litlu nær um það hver hans spurning eiginlega var. Við vorum gagnrýnd harkalega á síðasta þingi af hálfu hv. þingmanns og samflokksmanna hans fyrir að auka framkvæmdir í fjárlögum ársins 2008. Sjá ekki allir í hendi sér núna hvað sú gagnrýni var vitlaus og út í hött miðað við það ástand sem er að skapast hérna í þjóðfélaginu? Það er þörf fyrir framkvæmdir og þörf fyrir störf hjá fólki sem er verið að segja upp í byggingarstarfsemi og fleiru þess háttar. Það kemur á daginn að það var skynsamlegt að fara þá leið og það mun koma á daginn þegar fjárlagafrumvarp næsta árs verður lagt fram 1. október hver stefnan verður varðandi þetta á næsta ári. En auðvitað varðandi vextina hlýtur það að vera vilji og stefna okkar allra að koma þeim niður en það verður ekki hægt að reikna með því að vaxtastigið í landinu lækki fyrr en verðbólgan lætur undan síga. Sem betur fer bendir flest til að það geti orðið nú með haustinu og þá er vonandi ekki langt að bíða þess að vaxtalækkanir fylgi í kjölfarið.

Herra forseti. Ég þakka svar hæstv. forsætisráðherra svo langt sem það nær og skil hann þá svo að hann telji ekki beina nauðsyn á því líkt og sumir stjórnarliðar töldu í gær að halda hér uppi háu vaxtastigi til að berja á ímyndaðri þenslu. Um hitt vil ég aðeins fá að ræða, þ.e. um stefnu okkar framsóknarmanna við gerð síðustu fjárlaga. Við töldum ekki efni til þess að þá væru fjárlögin hækkuð um 20%, enda líkt og margir stjórnarliðar bentu á í gær og reyndar menn úr báðum liðum, að atvinnuleysi er ekki orðið enn í landinu og það er ekki enn þá orðin sú staða að ríkisvaldið hefði raunverulega þurft að auka útgjöld á þessu ári en það er allt annað hver staðan verður á næsta ári og var raunar alveg fyrirséð með nokkrum fyrirvara að sú lægð sem nú leggst yfir væri á leiðinni. Ég vísa því þannig algerlega til föðurhúsanna að Framsóknarflokkurinn hafi fylgt eitthvað rangri stefnu heldur einmitt eins og bæði Seðlabankinn og fjölmargir greiningaraðilar bentu á, að ríkisstjórnin fór of geyst við síðustu fjárlagagerð.

Verður þá gengið þeirrar utandagskrárumræðu sem boðuð var um stefnu ríkisstjórnarinnar í virkjana- og stóriðjumálum. Málshefjandi er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Iðnaðarráðherra verður til andsvara. Samkomulag er um umræðuna og stendur hún í tvær klukkustundir. Málshefjandi og ráðherra hafa 15 mínútur og aðrir flokkar 10 mínútur í 1. umferð. Í 2. og 3. umferð hafa ræðumenn flokkanna 5 mínútur. Í lok umræðunnar hafa málshefjandi og hæstv. iðnaðarráðherra 5 mínútur hvor.

Herra forseti. Eins og fram kom heitir þessi umræða eða yfirskrift hennar er stefna ríkisstjórnarinnar í virkjana- og stóriðjumálum, og það er ekki að tilefnislausu. Það er reyndar rétt að það komi fram að ég beindi umræðubeiðni minni til forsætisráðherra og vonaðist að sjálfsögðu einnig til þess að hæstv. iðnaðarráðherra og hæstv. umhverfisráðherra yrðu viðstaddir. Ástæðan er ekki síst sú að ég hef áhuga á því að reyna að grafast fyrir um það hver er hin raunverulega stefna ríkisstjórnarinnar út frá pólitískum, efnahagslegum og auðvitað umhverfislegum forsendum. En það er að sjálfsögðu hið besta mál að eiga orðastað um þetta við hæstv. iðnaðarráðherra og ekki spillir fyrir að hæstv. forsætisráðherra sé viðstaddur. Það er þannig að framan af að minnsta kosti voru yfirlýsingar mjög misvísandi og talsverð óvissa ríkjandi um það hver væri hin raunverulega stefna ríkisstjórnarinnar í virkjana- og stóriðjumálum. Samfylkingin gekk til kosninga með fyrirheit um stóriðjustopp og á grundvelli kosningastefnuskrár sem kölluð var Fagra Ísland og á þeirri stefnu voru engir fyrirvarar. Þeirri stefnu er þannig lýst í kosningaplöggum Samfylkingarinnar að vilji hennar standi til að, með leyfi forseta: „Slá ákvörðunum um frekari stóriðjuframkvæmdir á frest þangað til fyrir liggur nauðsynleg heildarsýn yfir verðmæt náttúrusvæði Íslands og verndun þeirra hefur verið tryggð.“ Þetta útlistaði formaður flokksins í umræðu um stefnuræðu forsætisráðherra 3. október 2006 á eftirfarandi hátt, með leyfi forseta: „Með þessari stefnumótun um hið fagra Ísland hefur Samfylkingin tekið þá skýru stefnu að sú stóriðjustefna sem ríkisstjórnin hefur fylgt á umliðnum árum og boðar á komandi kjörtímabili eigi ekkert erindi við framtíðina. Hún á ekkert erindi við framtíðina, nú er tímabært að stokka upp spilin, gefa upp á nýtt og gefa náttúrunni betri spil á hendi en hún hefur haft hingað til. Samfylkingin mun fylgja þessu máli fast eftir, þetta verður veganesti hennar inn í nýja ríkisstjórn.“ Svo mörg voru þau orð. Og spurð að þessu enn frekar síðar á sama þingi og nokkru áður en kosið var um stækkun álvers í Hafnarfirði sagði hæstv. núverandi utanríkisráðherra, formaður Samfylkingarinnar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, með leyfi forseta: „Ég sagði, virðulegur forseti, að það væri mikilvægt að taka í taumana og ég tel að til þess að við getum náð utan um þetta og tekið raunverulega í taumana þurfi að fresta þeim stóriðjuframkvæmdum sem fyrirhugaðar eru á næstu árum“ - þeim stóriðjuframkvæmdum sem fyrirhugaðar eru á næstu árum, ekki einhverjum öðrum - „og þar vísa ég auðvitað til áforma um stækkun í Straumsvík og álver í Helguvík.“ Svona nákvæmlega var þetta orðað samkvæmt skjalfestum heimildum, herra forseti. Nú er það að vísu upplýst á miðju sumri 2008 og virtist koma sumu samfylkingarfólki á óvart að Samfylkingin hafi gert málamiðlun þegar samið var um myndun núverandi ríkisstjórnar. Ef ráðið er í yfirlýsingar ráðherra samstarfsflokksins, hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra að undanförnu, þá tala þeir nú eins og sú málamiðlun hafi gengið út á allt sem í gangi er. Hæstv. forsætisráðherra talar um stuðning við tvö álver, hæstv. fjármálaráðherra sagði á dögunum að hann vissi ekki um neinn ráðherra í ríkisstjórninni sem væri á móti álveri við Bakka á Húsavík. Stækkun álversins í Straumsvík er á fullri ferð og til viðbótar þessu öllu saman er olíuhreinsunarstöð í undirbúningi á Vestfjörðum. Hún þarf að vísu ekki mikla orku úr dreifikerfinu en mundi losa gríðarlegt magn gróðurhúsalofttegunda í viðbót við það sem fyrir er eða í vændum er. Um losunarþátt málsins sem varðar þetta samhengi allt sagði einmitt formaður Samfylkingarinnar 6. febrúar 2006, með leyfi forseta, í ræðu á Alþingi: „Innan kvótans,“ þ.e. íslenska ákvæðisins margfræga, „rúmast annaðhvort stækkun eða eitt álver fram til ársins 2012. Er ekki rétt að segja það þá skýrt og vera ekki að láta menn gæla við þá hugsun að hér geti komið einhverjar framkvæmdir sem hvorki standast þær alþjóðlegu skuldbindingar sem við höfum gert né heldur þau markmið sem við höfum í hagstjórn?“ Þá er fyrsta spurningin til hæstv. iðnaðarráðherra: Með hvaða veganesti ætla ráðherrar ríkisstjórnarinnar á loftslagsfundinn í Kaupmannahöfn annað haust, í ljósi skýrra yfirlýsinga formanns Samfylkingarinnar um að það sé ekkert pláss nema fyrir annaðhvort stækkunina í Straumsvík eða eitt lítið álver, fyrri áfangann af fullvöxnu álveri eins og þarna var verið að vísa til? Í öðru lagi: Er það þá stefna ríkisstjórnarinnar þrátt fyrir ummæli formanns Samfylkingarinnar um hagstjórnarþáttinn að dæla á næstu árum inn í hagkerfið tveimur til tveimur og hálfu álveri í viðbót og jafnvel olíuhreinsunarstöð í kaupbæti? Það verður auðvitað að líta svo á að stækkun álversins í Straumsvík sem er í gangi þrátt fyrir andstöðu íbúa Hafnarfjarðar, upp á fleiri tugi þúsunda tonna í ársframleiðslu sé svo sem eins og þriðjungur eða kvartálver. Er þá ríkisstjórnin algerlega ónæm fyrir efasemdum um að arðsemi þessara fjárfestinga sé bara allt of lítil fyrir þjóðarbúið? Hefur ríkisstjórnin ekkert farið ofan í saumana á því hversu lítill nettóvirðisaukinn af álstarfseminni eða álbræðslunni er hér í hagkerfinu þegar upp er staðið? Hvað segir ríkisstjórnin? Hvað segir Samfylkingin um endurteknar tillögur Efnahags- og framfarastofnunarinnar OECD um að Íslendingar láti fara fram óháða, gagnsæja og breiða arðsemisúttekt á því hvort það sé yfir höfuð skynsamlegt fyrir íslenskan þjóðarbúskap að veðja á meira af því sama? Hvað segir ríkisstjórnin? Hvað segir Samfylkingin um röksemdir sem benda á að frekari og enn aukin álvæðing íslenskra orkumála og þjóðarbúskapar auki á nýjan leik einhæfni íslensks atvinnulífs í stað þess að auka fjölbreytni? Það sér auðvitað hver maður að ef svo fer að ekki bara 80–85% af öllum orkubúskap Íslendinga, raforkubúskap, verða beintengdir þessari einu breytu, heimsmarkaðsverðs á áli, heldur stór hluti þjóðarbúskaparins og útflutningsviðskiptanna í heild þá er mikið lagt undir í þessari einu álkörfu. Og eru menn þá tilbúnir til þess að gera Ísland á sinn hátt jafnháð heimsmarkaðsverðsveiflum á áli og óvissu sem því tengist inn í framtíðina eins og við vorum kannski fyrir 30–40 árum háðir sjávarútveginum einum? Hvað segja menn um ruðningsáhrifin gagnvart öðru atvinnulífi og þá staðreynd að ef svo heldur sem horfir þá verður orkan meira og minna öll frátekin í tvö til tvö og hálft álver á næstu árum? Norðurland er frátekið fyrir Alcoa, ég tala nú ekki um ef þar á að reisa 346 þúsund tonna álver. Suðurnesin, Reykjanesið og suðvesturhornið verða frátekin ef fyrsti áfangi álvers fer þar af stað sem auðvitað verður byrjað að undirbúa að stækka áður en þeirri uppbyggingu verður lokið því það byggir enginn og rekur 125 þúsund tonna álver í dag. Hvað segir Samfylkingin þá sem gekk til kosninga með háleitum loforðum, ekki voru þau minna glæsileg þar, um hátækniáratuginn? Hún vann verðlaun á nýsköpunarþingi fyrir hátækniáratuginn. Hvað átti að felast í honum? Að fjórfalda framlög til Tækniþróunarsjóðs. Það var ekki með fyrstu fjárlögunum sem Samfylkingin stóð að. Það var hækkað um skitnar 80 millj. kr. og samkvæmt þeim forsendum á að hækka um 500 millj. kr. á kjörtímabilinu. Það vantar sem sagt allmikið upp á að stóru orðin standi þar. Hvað er orðið um hátækniáratug Samfylkingarinnar ef í fyrsta lagi eru ekki settir í hann neinir peningar og í öðru lagi er orkan öll meira og minna frátekin fyrir álver? Það er búið að taka Ísland frá fyrir tvö til tvö og hálft stykki álver næstu árin. Þá kem ég að virkjunarþættinum því að gangi þessi ósköp öll eftir þarf að virkja og virkja mikið. Er það þá stefna ríkisstjórnarinnar að virkja að fullu í neðri hluta Þjórsár og mun iðnaðarráðherra veita heimildir til eignarnáms ef þær þarf til sem allt bendir til?

Þú mæltir með því.

Vegna þess að … Þegiðu nú Guðni, aldrei nokkurn tíma. Það á ekki að vera með svona fleipur hér, það er allt í lagi að kalla fram í ef það er eitthvert minnsta vit í því sem er sagt. 

Í samvinnurekstrinum.

Neðri hluti Þjórsár, er hún undir og mun iðnaðarráðherra veita heimildir til eignarnáms? Skjálfandafljót, verður því fórnað? Jökulánum í Skagafirði, verða þær teknar? Hvaðan á að koma orka í 346 þúsund tonna álver á Norðurlandi sem allar vísbendingar benda til að háhitasvæðin í Þingeyjarsýslu munu gefa minna en áformað eða áætlað var? Er það kannski þannig að menn renni enn hýru auga til hluta vatnanna sem falla til Jökulsár á Fjöllum? Er það þess vegna sem stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs er ekki barn í brók, að það vantar kaflann frá jöklum og niður að þjóðgarðinum í Jökulsárgljúfrum? Af hverju er Jökulsá á Fjöllum með Kreppu og Kverká ekki með? Er það kannski vegna þess að menn renna enn hýru auga til þess að veiða þaðan vatn?

Hræðsluáróður.

Hvað með Bitruvirkjun? Fer hún ekki á fulla ferð?

Að sjálfsögðu.

Og svæðið upp að Hveragerði? Já, að sjálfsögðu, kalla menn glaðbeittir fram í, sem sagt, það er allt undir, öll stóriðjuáform sem voru á fyrra kjörtímabili og allar helstu virkjanir og virkjunarmöguleikar sem menn hafa látið sér detta í hug. Engu að síður er það svo að þrátt fyrir allt talið um kreppu, erfiðleika og fréttir af uppsögnum og atvinnuleysi vill þjóðin ekki fleiri álver. Það er nóg komið, segir þjóðin. Skýr meiri hluti svarar því í nýjustu könnun Gallups og þó að menn séu að sjálfsögðu ekki andvígir hófsamlegri orkunýtingu og hlynntir því t.d. að nýjar greinar geti bæst við, eins og netþjónabú eða annað slíkt, þá finnst mönnum nóg komið af hinni blindu álverastefnu. Það er veruleikinn og þetta ættu ráðamenn að hafa í huga. Ágreiningurinn um þessi mál snýst ekki um það hvort eigi að nýta á einhvern skynsamlegan hátt og í hófsamlegum mæli orkulindir Íslendinga hér eftir sem hingað til. Hann snýst ekki um það heldur um hvort það verði gert á hverjum stað fyrir sig, hvernig, hvenær, í hve miklum mæli og í þágu hvers. Það er ekki ágreiningur um það að sjálfsögðu, að ef fyrst verði gengið frá rammaáætlun og hún lögfest, ef varúðarreglan og meginreglur umhverfisréttarins verði í heiðri hafðar, og hér stuðlað að sjálfbærri þróun í orkubúskap okkar og þjóðarbúskap almennt, þá getur einhver beislun orkulinda þar sem sæmileg sátt er um áfram verið hluti af valkostum okkar í atvinnuuppbyggingu, að sjálfsögðu. Það er afvegaleiðandi tal og það eru vísvitandi útúrsnúningar að halda öðru fram. 

Hræðsluáróður.

Og það er dapurleg staða fyrir þá sem unnu til verðlauna fyrir tillögur um hátækniáratuginn ef veruleikinn nakinn og kaldur birtist okkur þannig að það er búið að taka alla orkuna frá næstu árin í álver og ekkert nema álver og biðlistarnir sem hæstv. umhverfisráðherra státar af að séu á skrifstofunni hjá sér af mönnum sem eru með ýmsar aðrar hugmyndir, lítil og meðalstór fyrirtæki, nota miklu minni orku, hrein framleiðsla, þau komast ekki að, þau hrökklast jafnvel til Kanada. Meginspurningarnar um stefnu ríkisstjórnarinnar eru þá þessar: Er hún sem sagt þessi, getur þá hæstv. iðnaðarráðherra svo dapurlegt sem það er, staðfest að þetta sé allt í gangi? Er það niðurstaðan að öll stóriðjuáformin sem voru í undirbúningi á síðasta kjörtímabili, á tíma ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks séu á fullri ferð? Í öðru lagi með hvaða veganesti ætla ráðherrar og ekki síst ráðherra Samfylkingarinnar til Kaupmannahafnar annað haust? Er það þá þannig að menn ætla að keyra langt fram úr öllum viðmiðum, langt fram úr íslenskum undanþágum, langt fram úr heimildunum fram til 2012 og með hvaða veganesti ætlið þið til Kaupmannahafnar? Verður meira og minna öll virkjanleg orka næstu árin og er hún fyrir fram frátekin fyrir álver? Verður staðan þannig ef menn banka upp á hvort sem heldur er á Suðurnesjum, suðvesturhorni landsins, Norðurlandi, segjast hafa áhuga á iðnaðaruppbyggingu með hreinni framleiðslu og þurfi nokkra tugi megavatta raforku að þá verði áfram sagt: Nei, því miður, við erum búnir að skuldbinda okkur til að tala ekki við aðra? Er ríkisstjórnin þá að lokum og með stuðningi Samfylkingarinnar staðráðin í að ástunda þessar hrossalækningar líka í efnahagslegu tilliti, að keyra inn í hagkerfið með tilheyrandi þenslu, verðbólguhættu og hærri vöxtum en ella væri, tvö þrjú risavaxin stóriðjuverkefni á næstu missirum?

Forseti vill vekja athygli hv. þingmanna á því að gæta hófs í frammíköllum og orðavali þrátt fyrir að mikið gerist í hita leiksins og orðsins brandi beitt.

Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon skrúfaði eins og vænta mátti upp desíbelin í ræðu sinni en það var mjög erfitt að fylgja hinum rökræna þræði í ræðu hv. þingmanns. Í fyrsta lagi sagði hv. þingmaður að það væri ekki ágreiningur um að það mætti virkja svo fremi sem það yrði ekki til þess að skaða náttúruperlur. Í öðru lagi sagði hv. þingmaður að hann vildi gjarnan virkja til þess að fá hingað grænan hátækniiðnað til Íslands. Í þriðja lagi kom hv. þingmaður hér og jós úr skálum reiði sinnar yfir einhverja hugaróra síns eigin sjálfs um það hvað væri á teikniborðinu. Hv. þingmaður kom hér t.d. og velti því upp að þessi ríkisstjórn hefði áform um að virkja Jökulsá á Fjöllum. Það liggur alveg skýrt fyrir að það eru engin áform um það, þvert á móti er það einbeittur ásetningur núverandi ríkisstjórnar að allt vatnasvið Jökulsár á Fjöllum verði partur af Vatnajökulsþjóðgarði til þess að vernda þessa mikilúðlegu jökulelfi til framtíðar sem dæmi um ósnortna jökulá á Íslandi. Að því er varðar ýmsar aðrar spurningar vísa ég þeim til þeirra sem eiga og geta svarað þeim. Ég hef ekki hugmynd um hvað borgarstjórn Reykjavíkur ætlar að gera varðandi Bitru. Ég hef orðið þess áskynja að það er kominn endurnýjaður vilji, a.m.k. í parti borgarstjórnarinnar, til að skoða Bitru en ég veit ekkert um það. Afstaða mín t.d. til olíuhreinsistöðvar á Vestfjörðum hefur legið fyrir í meira en ár. Ég tel að það sé ekki jákvætt að fá þess konar iðnað inn á Ísland m.a. vegna mengunarhættu. Ég vísa til þess þegar ég lagði fram svar við skriflegri fyrirspurn að ég var ekkert að fela það að mér gekk illa að fá upplýsingar um hvers konar mengun kynni að stafa af þeirri verksmiðju miðað við það hvernig menn hafa hugsað sér hana. Hv. þingmaður fór skoplegum orðum um stefnu ríkisstjórnarinnar varðandi hátækni og græna iðju á Íslandi. Ég vil vekja eftirtekt hv. þingmanns á því og hann sá það strax í fjárlögum í fyrra að þar er ríkisstjórnin að hrinda í framkvæmd sinni yfirlýstu stefnu um að tvöfalda framlög til Tækniþróunarsjóðs á Íslandi. Það var m.a. út á það sem Samfylkingin vann til þeirra verðlauna sem hv. þingmaður nefndi hérna. Það er rétt að geta þess líka að okkur í ríkisstjórninni tókst að koma á laggir samlagssjóði upp á 4,6 milljarða sem á að vinna fyrir hátækniiðnað á Íslandi. Það tókst fyrri ríkisstjórn ekki en þetta hefur okkur tekist. Að því er varðar síðan það sem hv. þingmaður nefnir skort á orku fyrir það sem hann kallar lítil og meðalstór fyrirtæki í nýjum iðnaði þá vil ég að það komi alveg skýrt fram að það er alveg ljóst að á næstu árum, miðað við það sem blasir við, verður hægt að afla orku til þessara fyrirtækja. Hv. þingmaður spyr mig m.a. um Þjórsá og afstöðu mína til Þjórsár. Hvernig dettur hv. þingmanni í hug að óska eftir því að ég gefi yfirlýsingu um Þjórsá hér og nú í dag? Ég, samkvæmt lögum, er sá ráðherra sem að lokum á að skera úr um það í fyrsta lagi hvort þeir sem vilja virkja í Þjórsá fái virkjunarleyfi og í öðru lagi ef þörf krefur til þess að fá eignarnámsheimild, þá á ég að úrskurða það. Það kemur einfaldlega fram þegar ég hef uppfyllt þær lagalegu skyldur sem á mér hvíla varðandi það efni hvort til þess verður gripið. En það verður að upplýsa það í þessari umræðu að það var hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem sagði hér í þessum sölum fyrir nokkrum missirum að Þjórsá og virkjanirnar sem nú er deilt um í Þjórsá væru ákjósanlegri valkostur en margir aðrir. Það hefur enginn þingmaður í stjórnarliðinu tekið jafnmikið upp í sig og hv. þingmaður varðandi lofsöng til virkjunarkostanna í neðri hluta Þjórsár. Reyndar er það svo ef farið er yfir sviðið að þá blasir það einfaldlega við þegar ég skoða þá sem sitja í þessum sal að hér er enginn þingmaður staddur sem hefur jafnoft á sínum ferli stutt stóriðju á jafnmörgum stöðum á landinu og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. 
             Það er að vísu þannig að hv. þingmaður er búinn að skipta um skoðun núna og hann verður bara að eiga það við sig. En hann er búinn að vera í flokkum sem hafa stutt stóriðju á Húsavík, að vísu ekki ál, sem studdu stækkun Straumsvíkur á sínum tíma, sem hafa stutt álver á Grundartanga og þessi hv. þingmaður, sem kemur hér með öllum þessum hávaða, var í ríkisstjórn sem studdi álver á Keilisnesi sem að vísu aldrei varð.  Hv. þingmaður kemur síðan og ber mér og hæstv. utanríkisráðherra, sem er formaður Samfylkingarinnar, það á brýn að hafa gert einhverja leynisamninga við þessa herramenn í Sjálfstæðisflokknum. Það voru engir leynisamningar gerðir. Það sem við náðum var kjarninn í því sem kom fram í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar og honum finnst eftirsóknarvert vegna þess að hann segir: „Það má virkja og jafnvel til hefðbundinnar stóriðju ef það samrýmist loftslagsmarkmiðunum og ef það samrýmist rammaáætluninni.“ Meginkjarninn í því sem núverandi ríkisstjórn náði saman um á Þingvöllum þegar hún var mynduð var að í hvaða framkvæmdir sem menn ráðast, hefðbundna stóriðju, virkjanir vegna stóriðju nýja atvinnulífsins, grænu stóriðjunnar, hátækniiðnaðarins, þá verður ekki farið inn á verðmæt náttúrusvæði sem ekki er búið að raska. Og hv. þingmaður, þrátt fyrir allan hávaðann í honum, getur ekki bent á eitt einasta dæmi um það að þessi ríkisstjórn hafi gert það hingað til. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir kom hér tvisvar sinnum í fyrra með stöllu sinni hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur og hélt mikla ræðu um hin yfirvofandi svik iðnaðarráðherra varðandi merkilegt svæði fyrir norðan, Gjástykki. Jæja, afstaða mín liggur fyrir í því efni. Það kom sumum á óvart og sumum líkaði það ekki. Það sem ég sagði þá var að vísa til þess sem við náðum saman um við myndun ríkisstjórnarinnar og ég stóð við það. Ég lýsi því alveg klárt og kvitt yfir að þessi ríkisstjórn mun halda áfram að byggja upp íslenskt atvinnulíf með því að nýta auðlindir íslenskrar náttúru, þar á meðal auðlindir orkugjafa, af varúð og skynsemd gagnvart auðlindinni en líka af mikilli umhyggju gagnvart náttúrunni sjálfri. Það er leiðarstefið í öllu því sem við erum að gera, þ.e. að gæta þess að ekki verði með nokkrum hætti farið inn á þær náttúruperlur sem við teljum, þjóðin, Alþingi, að séu þess eðlis að það megi ekki raska þeim.  Hvar var Þjórsá og þær þrjár virkjanir sem við deilum núna um í þeirri röð? Númer eitt og númer tvö og Urriðafoss númer níu. Það var í krafti þeirrar niðurstöðu sem hv. þingmaður leyfði sér að segja það sem ég hef aldrei sagt að efri virkjanirnar tvær í neðri hluta Þjórsár væru ákjósanlegri virkjunarkostir en aðrir vegna þess að þá var hann samkvæmur sjálfum sér. Hann hafði óskað eftir ákveðinni vinnuaðferð, menn fóru í það, það kom niðurstaða og þá studdi hann það. Nú er bara annað uppi hjá hv. þingmanni, það er svo einfalt, það er ekkert öðruvísi. Núverandi ríkisstjórn hefur tekið sér sterkari stjórntæki en fyrri ríkisstjórnir hafa gert varðandi samspil náttúruverndar og stóriðju. Það er sú rammaáætlun sem ekki var búið að vinna gagnvart háhitasvæðunum. Það er þess vegna sem menn eru í þessari vinnu og þegar henni lýkur verður niðurstaðan lögð fyrir Alþingi Íslendinga og það verður hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem fær að fjalla um það, koma öllum sjónarmiðum sínum á framfæri, og það verða fulltrúar allra Íslendinga, löggjafinn, sem að lokum munu taka ákvörðun. Þetta er opið, gagnsætt og lýðræðislegt fyrirkomulag. Þetta er ekki eins og áður þegar það var lokað inni í ráðuneytunum, þegar upphafsskrefin voru alltaf tekin af orkufyrirtækjunum og embættismönnum í ráðuneytum og þrýst hingað inn. Alþingi tók síðan ákvörðun án þess að þessi tegund af áætlun lægi fyrir. Þá var að vísu til varnagli sem var sá að iðnaðarráðherra þurfti að skrifa upp á orkusölusamningana og við vitum öll hvernig þeir varnaglar voru. Í kjölfar þessa, eftir að ríkisstjórnin hafði tekið þessa ákvörðun fleygði ég út úr ráðuneytinu öllum þeim óskum um rannsóknar- og nýtingarleyfi á nýjum óröskuðum svæðum sem þar lágu inni og höfðu sum legið árum saman. Það voru t.d. svæði eins og Grændalur, Kerlingarfjöll og Fremi-Námar sem ég veit að hv. þingmanni er annt um. Það var líka þess vegna, til að undirstrika staðfastan vilja sinn í þessu efni, sem ríkisstjórnin tók sex mikilvæg háhitasvæði með einstakt verndargildi út fyrir sviga. Það voru svæði eins og Askja, Hveravellir, Torfajökulssvæðið. Ég man að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði að það skipti engu máli, engum dytti í hug að virkja þar. Ég upplýsi hann um það að innan Vatnajökulsþjóðgarðsins eru svæði sem ég hef séð skrifað í gömlum plöggum iðnaðarráðuneytisins sem ná allar götur til daga Hjörleifs Guttormssonar, fjögur, fimm svæði, að menn vildu virkja þar. Þökk sé honum og þinginu öllu að það er þó búið að vernda þessi svæði. Ríkisstjórnin sagði líka að ekki yrði farið í Langasjó í virkjunarskyni og hv. þingmenn vita það. Það er kannski blæbrigðamunur á milli afstöðu minnar og ýmissa í Sjálfstæðisflokknum varðandi Norðlingaölduveitu. Menn vita afstöðu mína í því. En það er þó samstaða um að vernda hin viðkvæmu votlendi Þjórsárvera og það er mikilvægasti áfangi sem náðst hefur í 20 ára baráttusögu þess. Aðeins varðandi þau tvö stóriðjuver sem nú eru í gangi. Þetta eru áform sem báðum var hrundið af stað í tíð síðustu ríkisstjórnar. Hvorki núverandi né fyrri ríkisstjórn hefur nokkru sinni komið með neinum formlegum hætti að Helguvík. Þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var að biðla til Sjálfstæðisflokksins um að komast í ríkisstjórn með honum í beinni útsendingu daginn eftir kosningar þá orðaði hann það með þeim hætti, það var ekki hægt að skilja það öðruvísi, að hann teldi að það væri tæknilega ókleift að stöðva Helguvík nema með lögum. Kristján Már Unnarsson fréttamaður spurði hann að því og hv. þingmaður, sem belgir sig hér út á kostnað félaga sinna í þinginu, sagði að það væri ekkert „ultimatum“ af hálfu VG. Með öðrum orðum, VG var á þeim tíma reiðubúið til þess að kaupa sig inn í ríkisstjórn gegn því að falla frá prinsippunum. Um Bakka gegnir allt öðru máli. Fyrri ríkisstjórn kom að því, ég kom líka að því fyrir hönd núverandi ríkisstjórnar. Ég styð Bakka og ríkisstjórnin gerir það. Ég held að það skipti máli fyrir samfélagið á þeim stað að fá þessi 1.200 nýju störf.  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir að hefja þessar umræður þótt betra hefði kannski verið ef málflutningur hans hefði verið annar en samhengislaus reiðilestur og hræðsluáróður.

Þá skalt þú reyna að halda þræði.

Viðfangsefnið er brýnt og nú þegar váleg tíðindi berast af efnahagsmálum þjóðarinnar og yfirvofandi atvinnuleysi er vert að spyrja: Hver er stefna ríkisstjórnarinnar í stóriðju- og virkjunarmálum? Skilaboðin sem berast af stjórnarheimilinu eru nefnilega ekkert sérstaklega skýr. Menn tala út og suður. Samfylkingin reynir eins og hún getur að sannfæra þjóðina um að plaggið Fagra Ísland sé á lífi en ekki dautt á meðan þjóðin hefur áttað sig á að það er ekkert annað en visið laufblað. Stefna Framsóknarflokksins er skýr í þessum efnum. Við viljum taka upp stjórnarskrárákvæði sem tryggir þjóðareign á orkuauðlindum. Þetta er að mínu mati algjört grundvallaratriði í íslenskum þjóðmálum og sú stefna sem Framsóknarflokkurinn hefur fylgt í um 90 ár. Við höfum líka lagt fram rammaáætlun um vernd og nýtingu náttúruauðlinda. Við viljum ganga hóflega um landið okkar, vernda umhverfið, en byggja upp atvinnu þar sem þess gerist þörf með nýtingu náttúruauðlinda okkar. Aðeins þannig verða til tekjur sem munu svo standa undir kostnaði við okkar dýrmæta velferðarkerfi. Það er líka alveg á hreinu að við munum standa með heimamönnum á Norðurlandi við að nýta þær orkuauðlindir sem þar er að finna, við að byggja upp atvinnu á svæðinu. Í Norðurþingi einu og sér hefur íbúum á aldrinum 18–40 ára fækkað um 26% á síðustu tíu árum. Þá hefur íbúum í sveitarfélögum í Þingeyjarsýslum fækkað um allt að 31%. Þetta eru háar tölur en sýna því miður svart á hvítu að ef fólk missir atvinnuna þá neyðist það oft til þess að flytja í burtu því það vantar fjölbreytni í atvinnulífið. Það er rangt að aðeins sé horft til stóriðju. Það vinna allir hörðum höndum við að sporna við þessari þróun. Sumt hefur gengið, annað ekki. Það hefur bara ekki dugað til. Við framsóknarmenn munum berjast fyrir því að komið verði á fót einhverjum umhverfisvænstu stórframkvæmdum í heiminum á Norðurlandi. Það verða framlög okkar Íslendinga til umhverfisverndar á heimsvísu. Það verður alltaf mun hagkvæmara að nýta endurnýjanlega orku en að knýja atvinnustarfsemi með kolum og olíu eins og tíðkast víðsvegar í Evrópu og umheiminum. Hér er spurt: Hver er stefna stjórnvalda í stóriðju- og orkumálum? Það komu fá svör frá hæstv. iðnaðarráðherra. Fyrst væri kannski best að fá úr því skorið hver stefna hæstv. umhverfisráðherra sé í þessu máli. Ráðherrann hefur nú á skömmum tíma fellt tvo úrskurði um sambærilegar framkvæmdir, annars vegar í Helguvík og hins vegar á Bakka við Húsavík. Úrskurðirnir stangast á. Um það verður ekki deilt. Það er þó verra að þegar Helguvíkurúrskurðurinn var kveðinn upp sagðist hæstv. umhverfisráðherra vera ósammála eigin úrskurði. Hæstv. umhverfisráðherra hafði með öðrum orðum tvær skoðanir á eigin gjörðum. En það er erfitt að vera í togstreitu við sjálfan sig þannig að þegar kom að því að kveða upp sams konar úrskurð varðandi framkvæmdir og orkuöflun á Húsavík var kveðinn upp sá úrskurður að framkvæmdir skyldu fara í sameiginlegt mat. Sú ákvörðun er fyrst og fremst persónuleg ákvörðun ráðherra en haldin þeim annmörkum að með henni voru þverbrotnar meginreglur stjórnsýsluréttarins um að gæta meðalhófs og jafnréttis. En af hverju að úrskurða að framkvæmdirnar skyldu fara í sameiginlegt mat? Þetta er sanngjörn spurning. Í fyrsta lagi þá er algjörlega útilokað að hægt sé að fullyrða að það sé betra hvað umhverfissjónarmið varðar að fara í sameiginlegt mat. Í raun væri hægt að fullyrða að sjálfstætt ítarlegt mat væri miklu betur til þess fallið að gæta umhverfissjónarmiðanna. Þá vissu menn heldur ekki hvað sameiginlegt mat fæli í sér. Hvernig er hægt að fullyrða að eitthvað sé betra út frá umhverfissjónarmiðum þegar enginn veit hvað felst í því? Á þessu áttuðu félagar mínir sig í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Þeir fagna úrskurðinum vegna þess að hann tefur og seinkar framkvæmdunum um að minnsta kosti eitt ár ef ekki verður veitt leyfi til nauðsynlegra rannsóknarborana sem fara áttu fram á næsta sumri. Ástæðan er jú að hinu sameiginlega mati verður ekki lokið fyrr en í fyrsta lagi í október 2009. En þarna liggur annar stóri misskilningurinn í málinu. Þeir sem standa að orkuöflun ætla sér að virkja hvort sem orkan verður seld til stóriðju eða ekki. Það er rík samstaða um málið. Viljayfirlýsing aðilanna gerir það vissulega að verkum að það er strax arðbært að ráðast í verkið. En það er ekkert í hendi um að álver rísi á Bakka. Allir samningar eru eftir. Heimamenn ætla sér að selja orkuna til þeirra sem vilja byggja upp atvinnu í heimabyggð sama hvaða nafni hún nefnist. Þá erum við kannski komin að kjarna málsins. Með hinum arfavonda úrskurði var fyrst og fremst verið að eyðileggja vonir heimamanna á Norðurlandi um atvinnuuppbyggingu á svæðinu. Það hefur í raun bara með þetta eitt að gera. Eru vinstri grænir búnir að yfirgefa rauða litinn sem ég hélt að táknaði samvinnu og atvinnu fyrir alla? Hefur hin gegndarlausa umhverfisöfgahyggja blindað mönnum þannig sýn að þeir standa upp og klappa þegar atvinnuuppbygging er stöðvuð úti á landi? Úrskurður hæstv. umhverfisráðherra hefur nefnilega valdið því að verktakar á svæðinu eru þegar farnir að missa verkefni tengd framkvæmdunum. Jarðvinnufyrirtæki og vélsmiðjur hafa minnkað umsvif sín sem og öll verslun á svæðinu. Í þessari dæmalausu umræðu fleygði hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon því fram þegar hann talað um svokölluð ruðningsáhrif að önnur atvinna fái ekki rúmast með stóriðju. Það er ekkert fjarri sanni. Í raun er nýting náttúruauðlinda forsenda þess að ný atvinnutækifæri bjóðast. Ef fólki fjölgar þá fjölgar þjónustufyrirtækjum einnig og þannig verður hægt að byggja upp heildstætt þjónustu- og atvinnusvæði fyrir heil byggðarlög. Við framsóknarmenn höfum þá stefnu að heilbrigðis- og menntakerfi eigi að standa öllum opið óháð efnahag og búsetu. Við teljum að stór hluti samneyslunnar eigi að fara í þessa þætti. Hvernig á að standa straum af þeim kostnaði sem fylgir þessum kerfum ef hvergi má nýta auðlindir til að standa straum af velferðarmálum okkar Íslendinga? Halda menn að tekjur ríkissjóðs verði til af sjálfu sér? Lifa menn kannski í draumaheimi, í einhvers konar draumalandi þar sem peningarnir vaxa á trjánum? Íslendingar standa nú frammi fyrir einum mesta efnahagsvanda í sögu þjóðarinnar. Um það eru menn sammála.  Hæstv. forsætisráðherra fullyrti hér í gær í umræðum um efnahagsmál að verið væri að vinna að lausn mála, að uppbygging atvinnu og nýting orkuauðlinda væri stór þáttur í því að snúa þessari óheillaþróun við. Hverjir haldið þið að trúi þessu þegar hæstv. umhverfisráðherra er nýbúin að setja fótinn fyrir atvinnuuppbyggingu á Norðurlandi? Ríkisstjórnin ber að sjálfsögðu öll ábyrgð á málinu. Hvernig ætlar hæstv. forsætisráðherra að beita sér fyrir því að framkvæmdum verði hraðað við álver á Bakka eins og hann hefur þegar fullyrt að verði? Ég hefði óskað eftir því að skýr svör hefðu borist hér í dag við því og að hæstv. forsætisráðherra hefði verið hér fyrir svörum því engin komu svörin frá hæstv. iðnaðarráðherra. Í gærkvöldi kom reyndar fram, í viðtali í sjónvarpsþættinum Ísland í dag, að hæstv. forsætisráðherra hefði í raun enga hugmynd um hvernig úrskurðurinn mundi ekki tefja framkvæmdirnar. Hann sagðist ekki vita það, vísaði bara á umhverfisráðherra, sagði að hún hefði fullyrt það og best væri að hún svari. Það er krafa okkar framsóknarmanna að þessari spurningu verði svarað sem allra fyrst til að steypa ekki framkvæmdum við atvinnuuppbyggingu á Norðurlandi í voða og ég hefði óskað þess að iðnaðarráðherra hefði komið með skýr svör í þessa veru. 
             Fjölskyldur, einstaklingar og fyrirtæki standa nú frammi fyrir vaxandi atvinnuleysi og vanskil og gjaldþrot blasa því miður við. Heil byggðarlög standa frammi fyrir mikilli fólksfækkun. Við framsóknarmenn munum áfram berjast fyrir því að skotið verði sterkum stoðum undir samfélagið okkar og að áfram verði haldið með atvinnuuppbyggingu. Hagvextinum verður að snúa við 

Virðulegi forseti. Í þeirri efnahagslægð sem gengur yfir veröldina leita allar þjóðir þeirra leiða sem færar eru til að verja og helst bæta lífskjör sín. Íslendingar njóta þeirrar gæfu að landið býr yfir miklum auðlindum sem gefa okkur færi á því að glíma við aðsteðjandi vanda á nokkuð öðrum forsendum en margar aðrar þjóðir. Við eigum alla möguleika á að auka verðmætasköpun þjóðarinnar með þeim hætti að nýta auðlindir landsins til þess að auka atvinnustarfsemi og útflutningstekjur þjóðarbúsins. Orkustofnun hefur lagt mat á mögulegar virkjanir eða orkuframleiðslu Íslands. Niðurstaða sérfræðinga er sú að við eigum möguleika á því að virkja allt að 50 teravattstundir í vatnsafli og jarðhita. Í dag nýtum við einungis um 16 teravattstundir eða einn þriðja af virkjanlegri orku og eigum því ónýtta möguleika sem nema tveimur þriðju af virkjanakostum þjóðarinnar. Þann fyrirvara verður þó að hafa á þessu mati að nokkur óvissa getur verið um mat á jarðhitaorkunni og í því sambandi má nefna að unnið er að rannsóknum á enn frekari nýtingu jarðhita með svokölluðum djúpborunum og ef þær gefa góða raun er ljóst að tækifæri okkar í orkuframleiðslu gætu aukist til stórra muna. Möguleikar okkar í þessum efnum eru því afar miklir og aðrar þjóðir líta þessa stöðu öfundaraugum. Nálægar þjóðir svo sem Norðmenn og Svíar hafa þegar nýtt um 60% framleiðslugetu sinnar í vatnsafli og líkast til er Sviss að nýta u.þ.b. 90% af getu landsins til að framleiða rafmagn í vatnsaflsvirkjunum. Þrátt fyrir að þessi lönd hafi virkjað svo stóran hluta vatnsfalla sinna geta sjálfsagt flestir verið sammála um að ekkert þessara landa þykir hafa haft uppi landeyðingarstefnu. Þvert á móti eru þetta traustar og vel stæðar þjóðir í löndum sem rómuð eru fyrir náttúrufegurð. Skoðanir eru mjög skiptar um nýtingu þeirrar orku sem landið býr yfir og oftar en ekki láta andstæðingar virkjana þeirra verðmæta sem hér um ræðir á þá lund að Íslendingar gangi svo hratt á þessi verðmæti að í óefni stefni og að hér á landi sé rekin nokkurs konar landeyðingarstefna. Nægir í því sambandi að minna á umræðu um Kárahnjúkavirkjun, neðri hluta Þjórsár, Bitru og e.t.v. mætti margt fleira tína til. Ég tel alveg ljóst að þrátt fyrir að vissulega höfum við þurft að færa ákveðnar fórnir til að byggja upp stóriðju hér á landi undanfarin ár, þá sé ábatinn og sá vöxtur sem hún hefur skilað okkur mun meiri. Það er hollt fyrir menn að velta því fyrir sér hvernig við stæðum í dag varðandi útflutning og viðskiptajöfnuð ef ekki hefðu komið til framkvæmdir og álverið fyrir austan. Við stæðum miklu verr að vígi og ættum lengra í land að ná því jafnvægi í hagkerfi sem við erum öll sammála um að þurfi að komast á. Ég minni líka á að ef ekki hefði verið fyrir Kárahnjúka sæjum við fram á færri tækifæri fyrir ungt menntað fólk til að snúa heim til landsins og nýta þekkingu sína og færni í þágu þjóðarinnar því að þessi atvinnustarfsemi hefði verið byggð upp í öðru landi hvort sem er þar sem rík þörf er í veröldinni fyrir framleiðslu stóriðjunnar. Þeirri spurningu er stundum velt upp hvort við Íslendingar eigum nokkuð að vera að standa í uppbyggingu í stóriðju og hvort við getum ekki gert eitthvað annað. Sumir halda því jafnvel fram að hér ráði för blind trú á álbræðslur í atvinnustefnu stjórnenda landsins. Ég tel að þessi málflutningur sé ekki skynsamlegur. Aðalatriðið er að hlutverk okkar stjórnmálamannanna er að móta það umhverfi sem ýtir undir blómlega atvinnustarfsemi Íslendinga, ekki að leggja stein í götu tiltekinna framkvæmda eða fyrirtækja. Hér á landi getur hæglega farið saman að reisa álver og gagnaver eða álþynnuverksmiðjur og þar fram eftir götunum. Það er ábyrgðarhluti okkar stjórnmálamannanna að standa ekki í vegi fyrir framkvæmdum og uppbyggingu. Nýlega fréttum við af vali norska fyrirtækisins REC um stað fyrir framleiðslu á sviði kísilhreinsunar. Líkur þóttu til að þessi starfsemi mundi byggjast upp í Þorlákshöfn en því miður varð sú ekki raunin heldur varð Kanada fyrir valinu og menn geta spurt sig hvers vegna. Gæti það hafa stafað af því að fyrirtækinu hafi þótt óspennandi að ganga inn í þetta verkefni í ljósi þeirra umræðna sem verið hafa um orkuöflun til starfseminnar, innbyrðis deilum í sveitarfélögunum eða gátu Kanadamenn boðið eitthvað annað eða betra en Íslendingar sem gerði útslagið? Það er sem betur fer liðin tíð að reist sé níðstöng gegn áformum sem þessum líkt og gert var þegar Járnblendiverksmiðjan í Hvalfirði var reist en engu að síður heyrast oft stórkarlalegar mótbárur gegn atvinnuuppbyggingu sem fremur eru byggðar á tilfinningum en staðreyndum. Það er illt til þess að vita að enn í dag eru stjórnmálaöfl í landinu sem leyfa sér að fagna því að unnið sé gegn ákveðinni tegund atvinnurekstrar sem sagan sýnir að fellur vel að íslenskum aðstæðum. Á þessum sviðum bíða ótal tækifæri og ábyrgðarhluti er að mínu mati að láta þau ganga sér úr greipum vegna seinagangs og þvermóðsku. Ég tek undir með forsætisráðherra sem sagði í gær að það væru hagsmunir almennings að stjórnvöld liðki fyrir arðbærri nýtingu auðlinda. Þegar litið er yfir sviðið sést ágætlega að Íslendingar hafa staðið sig framúrskarandi vel í þessum efnum og eru enn að sem betur fer. Unnið er að verkefnum á Bakka við Húsavík og við Helguvík sem hvort tveggja eru álbræðslur. Við stöndum á þröskuldi þess að fá einnig til landsins orkufreka starfsemi sem er meiri hátækni. Ég nefni sem dæmi Becromal á Akureyri, netþjónabú, sólarkísil eða hreinkísilframleiðslu fyrir sólarrafala og svo mætti áfram telja. Ég fagna öllum þessum áformum og vona svo sannarlega að fleiri tækifæri stór og smá sem styrkja og bæta lífskjör þjóðarinnar muni líta dagsins ljós á næstu missirum. Það liggur fyrir að mikill efnahagslegur ávinningur er að því að byggja upp stóriðju hér á landi. Það sem skiptir máli er nettóávinningurinn, þ.e. það sem verður eftir í landinu þegar búið er að greiða erlend aðföng og eftir þessu var spurt hér áðan af hv. framsögumanni Steingrími J. Sigfússyni. Það er fróðlegt að bera þetta saman við sjávarútveginn og áliðnaðinn á árinu 2008 út frá spám um útflutning á árinu. Þannig spáir Kaupþing að útflutningstekjur af áli verði 135 milljarðar og 119 milljarðar af sjávarútvegi. Að gefnum þeim forsendum að launahlutfall í áliðnaði sé um 10% þá mun þetta þýða að launagreiðslur í sjávarútvegi verði um 41 milljarður á móti 13,5 milljörðum í áli. Út frá þessum sömu spám um útflutningstekjur er unnt að áætla hvað áliðnaðurinn gefur af sér fyrir þjóðarbúið. Almennt er reiknað með að vöruútflutningur á Íslandi hafi skilað um 50% nettó í þjóðarbúið. Líklegt þykir að innlendi þátturinn sé um eða yfir 40% fyrir álið en gera má ráð fyrir 80% hlutfalli í sjávarútvegi. Hér er athyglisvert að setja það í samhengi við þorskinn, þá skepnu sem allt fram undir lok síðustu aldar réð mestu um lífsafkomu þjóðarinnar. Þorskafurðir hafa á undanförnum árum verið um 40% af útfluttum sjávarafurðum sem verður væntanlega lægra á árinu 2008 út af skerðingu. Samt sem áður þýðir þetta að nettóávinningur þjóðarbúsins samkvæmt þeim forsendum sem ég gat um áðan frá Kaupþingi er sá að 38,4 milljarðar skila sér í þjóðarbúið fyrir þorskinn á móti 54 milljörðum fyrir álið, þ.e. að á árinu 2008 mun þetta þýða að áliðnaðurinn gefur töluvert meira af sér umfram þorskinn inn í þjóðarbúið. Í framhaldi af þessu er óhjákvæmilegt að minnast á álverið á Bakka og hvernig undirbúningi framkvæmda þar miðar. Eins og ég hef áður sagt taldi ég úrskurð umhverfisráðherra vera óþarfan og óheppilegan. Með honum fór ráðherra gegn niðurstöðu og mati Skipulagsstofnunar og umsögnum fleiri aðila. Raunar er það svo þegar úrskurðurinn er lesinn í gegn og skoðað hvað umsagnaraðilar segja að einungis Umhverfisstofnun mælir með því að farið sé í heildarmat á umhverfisáhrifum en Skipulagsstofnun hafði talið heppilegra að hver þáttur framkvæmdanna yrði metinn sjálfstætt. Það sem er athyglisverðast er að Skipulagsstofnun taldi að það verklag mundi ekki einungis spara tíma heldur skila efnislega sömu niðurstöðu og heildarmatið sem mun tefja framkvæmdir töluvert. Lykilatriðið í þessu máli er að úrskurðurinn seinki ekki framkvæmdum við Bakka á Húsavík. Þar er grundvallaratriði að unnt verði að ráðast í rannsóknarborholur á næsta ári, á árinu 2009, og það ber að hafa í huga að þær er ekki hægt að vinna nema að sumri til. Og ég veit og ég treysti ríkisstjórn Íslands til þess að hafa forustu um að svo verði. Hæstv. forseti. Ég vil ljúka máli mínu með því að skora á þingheim að sýna ábyrgð og framsýni í þeim aðstæðum sem við stöndum nú frammi fyrir hvað varðar efnahagsmál þjóðarinnar. Við Íslendingar búum yfir miklum náttúruauðlindum sem við höfum margoft sýnt að við kunnum að nýta á skynsamlegan og arðbæran hátt og hefur þeim aðferðum og þeirri þekkingu sem er beitt hér á landi raunar ítrekað verið hampað og hrósað erlendis. En verðmætin vaxa ekki á trjánum og til þess að auka lífskjör í landinu verðum við að byggja upp.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram í umræðunni að það sé bæði rétt og skylt að nýta auðlindir lands og sjávar til að skapa þjóðinni betri lífskjör en hún hefur búið við fram til þessa. Það á ekki að vera neinn vafi, a.m.k. ekki í mínum huga og í mínum flokki, að ráðast á í það að nýta auðlindir landsins, orkuauðlindina, hvort heldur það eru fallvötnin eða jarðhitinn, til þess að vinna að því að skapa störf og verðmæti hér á landi. Menn eiga auðvitað að gæta að umhverfisáhrifum við ákvörðun slíkra mála og sjónarmið manna í þeim efnum hafa breyst mjög mikið á undanförnum áratugum og viðhorf til umhverfisverndar hafa styrkst skulum við segja frá því sem var fyrir t.d. 20 eða 30 árum þegar umræðan var líka mikil um þessi mál ekki síður en núna. Allt hefur það áhrif á mat manna á því hversu mikið umhverfisrask menn treysta sér til að þola við ákvörðun um nýjar framkvæmdir í þessum efnum. Meginatriðið á að vera að menn eiga að nýta auðlindir landsins. Þær eru best nýttar með því að breyta þeim í lífskjör fyrir þjóðina. Virðulegi forseti. Þær framkvæmdir sem hér hefur helst verið rætt um á undanförnum missirum, við Helguvík og Bakka, eru þess eðlis að enginn vafi er í huga míns þingflokks að við eigum að ráðast í þær. Við eigum auðvitað að gera það með hliðsjón af efnahagsmálum og gæta þess að setja ekki of mikinn þrýsting á þau eins og menn gerðu reyndar því miður með Kárahnjúkavirkjun. Um nokkurra ára skeið var of hátt gengi sem er að koma okkur dálítið í koll um þessar mundir og þess vegna er mikilvægt að tímasetningin sé rétt þegar ráðist er í framkvæmdir. Það er það langt í framkvæmdir við Bakka að engin ástæða er til að búast við því við núverandi aðstæður að hægja þurfi á þeirri framkvæmd frá því sem spár líta út um hvenær framkvæmdir geti hafist. En það þarf að skoða Helguvíkurframkvæmdir og setja þær af stað á þeim tíma að við bætum ekki í þenslu heldur verði búið að ná henni niður tryggilega sem vonandi verður ekki seinna en í vetur þannig að þær framkvæmdir muni ekki á nýjan leik setja í gang þenslu og verðbólgu sem við höfum mátt búa við síðan á vormánuðum. Ég held að við þurfum líka að huga að því að nýta þessar auðlindir landsins á þann veg að það styrki búsetu um landið. Auðvitað er þetta eign þjóðarinnar og það þarf að setja það inn í stjórnarskrá lýðveldisins að þessar náttúruauðlindir séu þjóðareign en þær á að nýta líka þannig að þær styrki búsetu í þeim landsfjórðungum þar sem auðlindirnar eru. Við leggjum mikið upp úr því að orkan í Þingeyjarsýslu verði nýtt með þeim hætti að það styrki búsetu á því landsvæði. Við bendum líka á að Sunnlendingar leggja mikið af orkuauðlindum til þjóðarinnar og það er eðlilegt að litið sé til þess við frekari nýtingu þeirra til atvinnuuppbyggingar í þeim landsfjórðungi. Þessi sjónarmið eiga rétt á sér og það á að hafa þau í huga, virðulegi forseti. Það er fráleitt eins og var á sínum tíma sem ég held að séu sem betur fer horfin viðhorf að það væri eðlilegt að virkja jökulárnar á Austurlandi og flytja raforkuna með línu þvert um landið endilangt til Keilisness á Reykjanesi eins og áform voru uppi um fyrir um 20 árum. Þetta þótti eðlilegt á þeim tíma, ég tel þetta ekki eðlilegt í dag. Ég teldi það algjörlega fráleitt ef menn væru að ráðast í Kárahnjúkavirkjun um þessar mundir að gera það með þeim áformum að láta alla atvinnusköpunina sem af framkvæmdinni verður koma fram í allt öðrum landsfjórðungi. Ég held að menn eigi ekki að hika mikið í þessum efnum og ég tek undir þær áhyggjur sem komu fram í ræðu áðan að kannski er ágreiningurinn um virkjunar- og stóriðjumálin í ríkisstjórninni hluti af ástæðunni fyrir því að ákveðið var að flytja stóriðju, sem til stóð að reisa í Þorlákshöfn, til Kanada. Kannski komu fleiri atriði þar að en ég er því miður uggandi um að sá harði ágreiningur sem verið hefur í þessum málaflokki í íslenskum stjórnmálum og er að finna í þeirri ríkisstjórn sem nú situr hafi dregið úr vilja manna til að ráðast í slíkar framkvæmdir í því umhverfi sem leiðir af slíkum átökum. Og þá held ég að komið sé að því sem er kannski aðalumræðuefni þessarar umræðu. Hver er stefna núverandi ríkisstjórnar? Hvað ætlar hún sér að gera í þessum efnum? Það er það sem skiptir máli. Það er alveg rétt sem komið hefur fram í þingsölum að það skiptir miklu máli að halda áfram að nýta auðlindir landsins til að skapa ný verðmæti til að bæta lífskjörin til lengri tíma litið og það hjálpar okkur til að komast út úr þeim þrengingum sem við göngum í gegnum um þessar mundir. En hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í þessum efnum? Ef við lítum á stjórnarsáttmálann þá er ekki eitt orð í honum um að halda eigi áfram að virkja með þeim krafti sem verið hefur. Það eina sem segir í stjórnarsáttmálanum um það efni, virðulegi forseti, er að stórframkvæmdir eigi að tímasetja í ljósi markmiða um lága verðbólgu og lága vexti. Það verður ekki skilið á þann veg að það sé yfirlýsing ríkisstjórnarinnar um að hún ætli sér að ráðast í tvær nýjar stóriðjuframkvæmdir á næstu árum, á þessu kjörtímabili. Hins vegar er langur kafli í stjórnarsáttmálanum um umhverfismál, um áherslur ríkisstjórnarinnar í þeim efnum. Þar segir, virðulegi forseti, að ríkisstjórnin einsetji sér að Ísland verði í fararbroddi þjóða heims í umhverfismálum og að ná víðtækri sátt um verndun verðmætra náttúrusvæða landsins og gera skýra áætlun um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda. Við vitum að ef það er markmið ríkisstjórnarinnar að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda á næstu árum þá verða ekki byggð fleiri álver. Ég held að það sé alveg ljóst. Það sem lesa má úr sáttmála ríkisstjórnarinnar er því ef eitthvað er stefna Samfylkingarinnar í stóriðjumálum. Ég er hér með áherslur umhverfisráðherra, virðulegi forseti, sem gefnar voru út á síðasta ári. Þar er sérstök áhersla lögð á það að vinna að því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og að styrkja þurfi stöðu náttúru og umhverfisverndar á Íslandi og tímabært að rétta hlut náttúruverndar sem farið hefur halloka gagnvart hagsmunum stóriðju. Þetta er stefna umhverfisráðherra ríkisstjórnarinnar. Það kom líka fram í ræðu þess ráðherra á umhverfisþingi á síðastliðnu hausti að sátt milli nýtingar og verndar verði að byggjast á því að jafna aðstöðu náttúruverndar gagnvart þeim öflum sem knýja á um frekari stórframkvæmdir. Hver eru þau öfl? Sjálfstæðisflokkurinn? Þar segir, með leyfi forseta: „Við sem nú lifum höfum ekki leyfi til að ráðstafa stórum hluta orkuauðlinda okkar og arfi komandi kynslóða á sem skemmstum tíma. En það hefur sýnst vera stefnan á undanförnum árum - full kapps og án forsjár.“ Tvö álver á þessu kjörtímabili og virkjanaframkvæmdir. Er það stefnan sem umhverfisráðherrann er að lýsa? Er það stefnan sem menn sjá í stjórnarsáttmálanum? Nei, virðulegi forseti, það sem menn sjá í stjórnarsáttmálanum og heyra á máli umhverfisráðherra ríkisstjórnarinnar er stefna Samfylkingarinnar. Og hvað verður gert á þessu kjörtímabili, virðulegi forseti? Verða auðlindir lands og sjávar nýttar til þess að bæta lífskjörin? Ég fæ ekki betur séð en að Sjálfstæðisflokkurinn sé í úlfakreppu. Hann kemur hér engu fram. Hann verður að láta það yfir sig ganga að stóllinn er settur fyrir álver á Bakka og hann verður að kyngja því. Ég fæ ekki séð að það sé líklegt að núverandi ríkisstjórn geri mikið á þessu kjörtímabili í að nýta orkuauðlindir landsmanna.

Hæstv. forseti. Við ræðum stóriðju- og virkjunarmál og stefnu ríkisstjórnarinnar í þeim efnum. Auðvitað hefur það verið leitt fram í þessari umræðu að í ríkisstjórninni ríkir mikið stefnuleysi í þessum málaflokki. Það gerði hv. síðasti ræðumaður með prýði í ræðu sinni. Að láta að því liggja að við, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, séum mótfallin atvinnuuppbyggingu og bættum lífskjörum þjóðarinnar talar sínu máli. Ég fullyrði að þar eru menn að tala gegn betri vitund. Þar eru menn að ætla okkur eitthvað sem er ósanngjarnt að ætla okkur. Varnarræða hæstv. iðnaðarráðherra hér áðan snerist upp í ómálefnalegar og ómaklegar árásir á hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, formann Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, og það veit hæstv. iðnaðarráðherra. Tilraunir hæstv. ráðherra til að grænþvo sig og sinn flokk voru að mínu mati afar aumkunarverðar. Þær lýsa sér sjálfar. Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin hefur í það rúmlega eina ár sem hún hefur starfað komið að stórvirkjunarframkvæmdum, undirbúningi þeirra. Það er sem sagt rangt sem hæstv. iðnaðarráðherra sagði áðan að hvorki þessi ríkisstjórn né sú fyrrverandi hefðu komið að málefnum álvers í Helguvík. Þetta er rangt vegna þess að búið var að undirrita viljayfirlýsingu sem fyrri ríkisstjórn átti aðild að og hæstv. núverandi viðskiptaráðherra tók eigin hendi fyrstu skóflustungu að því álveri ásamt fjármálaráðherra. Það er því rangt sem hæstv. iðnaðarráðherra segir hvað þetta varðar  Hæstv. iðnaðarráðherra talar um að við búum við opið, gagnsætt og lýðræðislegt kerfi hvað þetta varðar. Ég mótmæli því. Ríkisstjórnin hefur ekki verið þess umkomin að leiða í lög þær tvær stoðir Árósasamningsins sem enn á eftir að leiða í lög þannig að hér erum við að fara á svig við þá samninga sem við höfum undirritað á alþjóðlegum vettvangi. Það á að hleypa almenningi að ákvarðanatöku sem varðar umhverfismál. Það á að fara í lýðræðislegt ferli með þessa hluti. Það er ekki það sem ríkisstjórnin beitir sér fyrir eða hæstv. iðnaðarráðherra. Þvert á móti. Nú heyrum við ekki minnst á Árósasamninginn sem þessir hæstv. ráðherrar, hæstv. iðnaðarráðherra og hæstv. umhverfisráðherra, töluðu samt fjálglega um meðan þeir voru almennir þingmenn. Ég auglýsi eftir því að menn standi við orð sín og innleiði opið gagnsætt og lýðræðislegt kerfi sem er ekki til staðar í dag. Hæstv. ráðherra segist hafa hent út úr ráðuneyti sínu umsóknum um virkjunarleyfi, rannsóknarleyfi í jarðvarma. Ég ætla að minna hæstv. ráðherra á að ákvæði í lögum segja að búa þurfi til reglur um hvernig eigi að velja milli aðila sem sækja um rannsóknarleyfi. Við höfum ekki enn komið okkur saman um þessar reglur. Það er þess vegna sem hæstv. iðnaðarráðherra getur ekki veitt rannsóknarleyfi. Það er ekki vegna þess að hann sé svo mikill náttúruverndarsinni. Það er ekki af því að hann sé að bjarga háhitasvæðunum úr klóm þeirra sem vilja búa til raforkuvirkjanir fyrir stóriðju í jarðvarma. Og bara það eitt, hæstv. forseti, er ekki til marks um mikla umhverfisverndarstefnu eða mikla náttúruverndarsinna þegar menn eru að virkja jarðvarmann okkar til stóriðju. Þegar við erum búnir að metta hitaveitukerfi okkar eins og raun ber vitni er óráð að virkja háhitasvæðin til að framleiða rafmagn fyrir stóriðju. Í rafmagnsframleiðslu nýtum við í hæsta lagi 14% af þeirri orku sem upp kemur. Annað fer til spillis, 85%, nema okkur takist að dæla því niður í tankinn aftur, segja menn, og menn vita ekki enn hvort það tekst. Menn eru að gera tilraunir með það. Þess vegna segi ég, hæstv. forseti: Menn fljóta sofandi að feigðarósi og ríkisstjórnin styður að verið sé að virkja til stóriðju á svæðum sem við vitum ekki hvort geti borið slíkt. Viðkvæm háhitasvæði, ágeng nýting í boði Samfylkingarinnar. Hæstv. forseti. Það er allt of oft sem það gerist, líka núna undir þessari ríkisstjórn og valdi þessa hæstv. iðnaðarráðherra, að stjórnmálamenn, ráðamenn, koma sér saman um framkvæmdir áður en búið er að uppfylla lagaskilyrði um mat á umhverfisáhrifum. Síðan tala menn niður eigin ákvarðanir eins og hæstv. umhverfisráðherra gerði um daginn þegar hún talaði niður eigin úrskurð um álver til Bakka og sagði að það mundi ekki tefja það mál nema óverulega. Sem sagt, ríkisstjórnin lítur á umhverfiskríteríurnar sem óþægilega hraðahindrun í vegi framkvæmda.

Virðulegi forseti. Það segir allt sem segja þarf um stjórnarandstöðuna á Íslandi að hingað koma foringjar hennar, hv. þm. Guðni Ágústsson og Steingrímur J. Sigfússon, til þings eftir þriggja mánaða fjarveru til að standa í þessum ræðustól, ekki til að veita ríkisstjórninni aðhald heldur til að gera hróp hvor að öðrum. Virðulegur forseti. Ríkisstjórnin og þessi þjóð þarf á stjórnarandstöðu að halda sem getur hamið innbyrðis sundurlyndi sitt og veitt sér það nauðsynlega aðhald sem þarf að vera í landinu. Hún þarf málefnalegt aðhald og það er því þyngra en tárum taki að sjá hvað formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs kemur nestislítill til þings, bæði í dag og í gær. Er vandséð hvaða brýnu mál hann hefur borið hingað inn sem hefðu átt að kalla á að Alþingi væri kvatt sérstaklega saman í júlí til að heyra þær ræður. Það er gott að hv. þingmaður saknaði þess sem hér stendur. En heimsendaspár og blekkingar í boði formanns Vinstri grænna er það sem einkenna á þennan daginn. Draga á upp þá mynd að Samfylkingin hafi svikið og hér eigi að eyðileggja náttúru landsins frá fjalli til fjöru á fjórum árum. Þegar staðreyndin er sú, og ég fullyrði það, að það samkomulag sem náðist í umhverfismálum í þessum stjórnarsáttmála er samkomulag sem formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefði gert hvaða dag vikunnar sem vera skyldi við Sjálfstæðisflokkinn og hefði verið stoltur af. Þó að sannarlega væru ekki skilyrði fyrir því fyrir síðustu kosningar að stöðva þau stóriðjuverkefni sem hafin voru þá náðist það fram að ekki verði á þessu tímabili farið inn á óröskuð náttúrusvæði vegna verkefna í stóriðju. Það náðist líka fram að friða hvert mikilvæga náttúrusvæðið á Íslandi á fætur öðru.  Hinu leynir svo ekki sá sem hér stendur að í röðum okkar í Samfylkingunni voru margir efasemdarmenn um það verkefni í álbræðslu sem verið er að vinna að í Helguvík. En eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði sjálfur daginn eftir kosningar þá var það verkefni ekkert „ultimatum“ því það var hafið og of langt komið. Það hefði þurft að flytja sérstök lög til að stöðva það og það vita allir að fyrir því er ekki þingmeirihluti hvernig svo sem á málið er litið. Það er vandséð hvaða árangri hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefði skilað í stjórnarsamstarfi umfram það sem Samfylkingin hefur náð. Um leið og ástæða er til að gjalda varhuga við þessum heimsendaspám sem lýsa sér best í orðunum sem hv. þingmaður valdi hinum nýja þjóðgarði í sínu eigin kjördæmi. Hann sagði úr ræðustól Alþingis að Vatnajökulsþjóðgarður væri ekki barn í brók. 

Herra forseti. Ég veit ekki hvort hægt er að fagna þessari umræðu eins og hún hefur þróast hér í dag og eins og til hennar er efnt því að til hennar er efnt undir því venjulega fororði sem gilt hefur í stóriðju- og iðnaðarumræðu á Íslandi að flokka menn niður í stóriðjusinna og stóriðjuandstæðinga. Ég hafna þeirri flokkun algerlega. Ég tel að þetta sé uppsetning þeirra sem vilja einfalda hlutina niður í skotgrafarhernað sem mun síðan aldrei leiða af sér farsæla niðurstöðu. Í ljósi þessa var margt ágætt í ræðu hæstv. iðnaðarráðherra, margt sem ég get tekið undir, en hitt er miklu meira áhyggjuefni að hvorki stefna hans né nein önnur stefna virðist ráða í störfum ríkisstjórnarinnar þegar kemur að þessum málaflokki. Ríkisstjórnin er einfaldlega fálmkennd í þessu eins og eiginlega öllum öðrum athöfnum sínum - það eina sem ríkisstjórnin hefur illu heilli lagt til, einu afskipti hennar af málaflokknum, er að eyðileggja fyrir norðanmönnum uppbyggingu á Bakka við Húsavík með þeim hætti að það er óskiljanlegt. Það er ekki einu sinni hægt að fá það fram að þetta sé stefna ráðherra ríkisstjórnarinnar upp til hópa né heldur að á bak við þær tafir sem þarna eru settar fram liggi nokkur sannfæring fyrir því að niðurstaðan verði önnur eða hafi nein raunveruleg áhrif á gang málsins annan en þann að tefja málið. Það er því slæmt að þessi leið hafi verið farin varðandi Bakka. Hægt er að nefna fleira sem hefur farið miður í tíð núverandi ríkisstjórnar eins og uppbygging á sólarkísilverksmiðju í Þorlákshöfn sem er horfin okkur fyrir hreint klúður og handvömm og fyrir það að stjórnvöld hafa ekki stutt eðlilega við bakið á þessari framkvæmd. Hv. þm. Helgi Hjörvar kom í ræðupúlt og var honum mjög umhugað um að draga fram þann ágreining sem væri milli stjórnarandstöðuflokkanna. Þess misskilnings gætir innan stjórnarliðsins að stjórnarandstaðan eigi að tala einum rómi. Það er rétt að koma því hér á framfæri, ég hef reyndar bent á það áður, að það er stjórnarliðið sem á að sýna samstöðu. Stjórnarandstöðunni er algerlega frjálst hvaða aðferðir hún hefur við stjórnarandstöðuna og við að veita ríkisstjórninni aðhald. Auðvitað væri það auðveldara fyrir ríkisstjórnina að hafa andstöðuna bara úr einni átt og geta alltaf séð það fyrir að stjórnarandstaðan yrði að semja sig að einni niðurstöðu, þá væri staða ríkisstjórnarinnar vissulega einfaldari. En það er afskaplega barnalegt og í algerri andstöðu við það kerfi sem við búum við og við það kerfi sem ríkir í hinni vestrænu þingræðishefð. Um orðahnippingar þær sem urðu milli forustumanna stjórnarandstöðuflokkanna er ekkert annað að segja en að þær eru gamalkunnar. Það er gamalkunnugt að við framsóknarmenn höfum margir gagnrýnt afstöðu vinstri grænna til virkjunarmála í neðri hluta Þjórsár. Ég hef sjálfur alltaf verið mikill efasemdarmaður um að þessar virkjanir séu réttar. En ég bjó við það þegar ég kynnti mér þetta mál fyrst að á þeim tíma var við ramman reip að draga að ætla að vera á móti þessum virkjunum. Virkjunarsinnarnir höfðu nefnilega stóru umhverfisverndaröflin öll með sér undir forustu Steingríms J. Sigfússonar.

Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hv. þingmanni Steingrími J. Sigfússyni fyrir að hefja þessa umræðu í dag. Hún er mikilvæg vegna þess að frá Alþingi þurfa að koma skýr skilaboð um hvert stefni í þessum málaflokki. Það þarf atvinnulífið að vita. Það þurfa fjárfestar að vita, þeir sem stunda orkuöflun og ekki síst þeir sem leita til Íslands og hafa hug á því að byggja hér upp atvinnustarfsemi. Ég hef átt þess kost að vinna nokkuð að þessum málaflokki einmitt varðandi það að fá fjárfesta hingað til lands en því miður verður að segjast eins og er að sú neikvæða umræða sem hefur þróast hjá okkur varðandi einmitt virkjanir, umhverfismálin og stóriðjuuppbyggingu hefur fælt frá. Það má minna á fyrri tíma hvað það varðar þegar iðnaðarráðherra var úr röðum Alþýðubandalagsins og fór fyrir þessum málaflokki og árangurinn á þeim tíma var ekki mikill í uppbyggingu stóriðju. Það má líka fara aftur til þess tíma þegar alþýðubandalagsmenn töluðu sem hæst úr ræðustól á Alþingi og voru á móti álverinu í Hafnarfirði, á móti Búrfellsvirkjun. Hvar stæði okkar samfélag í dag ef málflutningur þeirra hefði náð fram og ekki hefði verið virkjað á Búrfelli á sínum tíma? Þá voru úrræðin þau að atvinnutækifæri væru í því að sjóða niður fisk í dósir og senda til Rússlands. Það voru mótvægisaðgerðirnar  Auðlindanýtingin, að sjálfsögðu eigum við Íslendingar að halda áfram að nýta auðlindir okkar. Við erum að reyna að stjórna fiskveiðunum af þeirri skynsemi sem við frekast megum og getum og við eigum auðvitað að nýta þær auðlindir sem felast í fallvötnunum og gufunni og vatnsaflinu eins og kostur er til þess að hér megi byggja upp áfram sterkt og öflugt samfélag. Við áttum þess kost í umhverfisnefnd Alþingis að fara í ferð til Skotlands. Þar kynntum við okkur meðal annars landskipulagsmálin. Þá kom fram einmitt að þar nota þeir umhverfisumræðuna, umhverfismálin til að vinna með og fyrir atvinnulífið þannig að atvinnulífið geti byggst upp og þar megi verða meiri hagvöxtur en áður hefur verið. Þannig eigum við að nota umræðuna um umhverfismálin. Við eigum að nota hana á jákvæðan hátt með atvinnulífinu og fyrir atvinnulífið og fyrir aukinn hagvöxt í okkar landi. Þannig eigum við að snúa þessari umræðu. En einhverra hluta vegna hafa tilteknir stjórnmálaflokkar eins og vinstri grænir getað nýtt sér umræðu um neikvæða umhverfisvernd og nýtt sér það í pólitískum tilgangi til að fá byr undir vængina og ná fylgi fólks og efnt þannig til áróðurs og andstöðu við heilbrigða atvinnustefnu og uppbyggingu og nýtingu þeirrar orku sem við höfum. Það er miður. Ég vil í örfáum orðum koma að því, hæstv. forseti, að í þeirri umræðu sem hér hefur átt sér stað hafa menn talað um einstök verkefni, einstaka virkjanir. Því vil ég benda sérstaklega á að við eigum að horfa til þess, eins og gert var fyrir austan þegar Kárahnjúkavirkjun var byggð, stíflan og virkjunin í kjölfarið, að nýta orkuna sem næst upprunanum. Það er umhverfismál. Það er stórt og mikið umhverfismál að stytta línur og nota orkuna sem næst heimabyggðinni þar sem hún er framleidd. Þannig minnkum við umhverfisáhrifin frá raflínunum. Að lokum þetta, forseti: Við eigum að sjálfsögðu að halda áfram að nýta orkuauðlindir í landinu til uppbyggingar samfélags okkar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kjartan Ólafsson sagði áðan að frá Alþingi þurfi að koma skýr skilaboð í virkjunar- og landnýtingarmálum og ég er honum algjörlega sammála. Þess vegna var hæstv. iðnaðarráðherra verulegur vandi á höndum þegar hann hóf hér mál sitt og fjallaði um þessi mál vegna þess að stefna ríkisstjórnarinnar og málefnasamningur hennar gefur satt að segja mjög takmarkaðar vísbendingar um hvað ríkisstjórnin hyggst fyrir í þessu efni. Þar hefðu þurft að koma fram skýr skilaboð, hv. þm. Kjartan Ólafsson. Þar var viðfangsefnið og þar áttu hlutirnir að koma fram. Ég fór sérstaklega yfir stjórnarsáttmálann með tilliti til þess hvar talað væri um virkjunarmál í stjórnarsáttmálanum og ég fann að fjallað var um það á einum stað þar sem segir, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun áfram kappkosta að virkja kraftinn í menningarlífi landsmanna ...“  Í kafla stjórnarsáttmálans Kraftmikið atvinnulíf er fjallað um þekkingarsköpun, að styðja menningu og listir, útrás íslenskra fyrirtækja, útrás orkufyrirtækja, mikilvægi öflugs landbúnaðar og stöðugleika í sjávarútvegi en það er ekki fjallað um stefnu ríkisstjórnarinnar í virkjunar- og stóriðjumálum. En í kaflanum Í sátt við umhverfið er sérstaklega fjallað um gerð rammaáætlunar og hvar ekki megi skerða eitt eða neitt. Þetta er ósköp rýrt og það er í sjálfu sér engin furða að hv. þm. Ellert B. Schram hafi rekið upp ramakvein í sumar og gert kröfu um að útbúinn yrði nýr stjórnarsáttmáli í samræmi við nýjan veruleika sem hv. þingmaður hafði áttað sig á að var orðinn til í þjóðfélaginu. Þá liggur fyrir að ráðherrar hafa gefið misvísandi yfirlýsingar. Hæstv. iðnaðarráðherra gefur út viljayfirlýsingu um álver í Bakka og lýsir því yfir að það sé stefna ríkisstjórnarinnar. Viðskiptaráðherra tekur skóflustungu að álveri í Helguvík. Formaður Samfylkingarinnar segist ekki vera hrifin af hugmyndinni um álver í Helguvík og umhverfisráðherra setur álvershugmyndina í Bakka í uppnám með kröfu um umhverfismat. Síðan kemur forsætisráðherra hér í gær og segir að við eigum að framleiða, framleiða og framleiða og rakti það í ræðum sínum í efnahagsmálunum að við ættum að nýta náttúruauðlindir okkar og virkja - eftir því sem ég gat best skilið - hvar sem því væri helst við komið. Ég hlustaði með óvenju mikilli athygli á ræðu hæstv. iðnaðarráðherra áðan um hvaða tökum hann mundi taka þetta mál vegna þess að vandamálið er að ekki hefur legið ljóst fyrir hvað ríkisstjórnin ætlaðist fyrir í þessu efni eða hvort það væri yfir höfuð samstaða um það hvernig ætti að taka á þessu viðfangsefni af hálfu ríkisstjórnarinnar. Hæstv. iðnaðarráðherra, eins og hans var von og vísa, flutti hér ágæta ræðu og smeygði sér fimlega fram hjá þeim vandamálum sem þurfti að smeygja sér fram hjá.

Hverjum?

Öllum þeim vandamálum sem hann þurfti að smeygja sér fram hjá. En eins og komið hefur fram hér í þessum umræðum þá erum við sammála um það - það er ekki ágreiningur um það - og það kom reyndar fram hjá hv. málshefjanda að við erum sammála um að landnýting verði í sátt við skynsamlega landvernd. Það er bara spurning hvernig við skilgreinum skynsamlega landvernd. Ég tel nauðsynlegt - og um það er einhugur í mínum flokki - að við virkjum fallvötn og orku í iðrum jarðar til að skapa atvinnu og bæta lífskjör. Við eigum hins vegar aldrei að ganga of nærri landinu þannig að aðgerðir okkar í dag leiði ekki til að unnið verði óbætanleg skemmdarverk eða tjón á landi eða vistkerfi. Það er grundvallaratriði. Það er hins vegar síðan skilgreiningaratriði hvar og hvenær við teljum að um slíkt geti verið að ræða. Það er tvímælalaust skynsamlegt nú að halda áfram með áform um álver á Bakka og í Helguvík og að virkja í neðri hluta Þjórsár til að tryggja nægilega orku. Alvarlegasti hluturinn í nútímasamfélagi er víðtækt atvinnuleysi. Við þurfum að reyna og vinna að því að koma í veg fyrir það 

Herra forseti. Hér var hæstv. iðnaðarráðherra gefið tækifæri til þess að skýra stefnu ríkisstjórnarinnar í stóriðjumálum. Hann þakkaði ekki fyrir það og reyndi það ekki einu sinni. Það er nú kannski ekki nema von því að manninum er nokkur vorkunn, ekki síst þegar litið er til þeirrar óeiningar sem öllum er ljós að er um framhald þessara mála í stóriðjumálum á landinu innan hans eigin flokks, Samfylkingarinnar. Það sem hæstv. iðnaðarráðherra sagði hér áðan var þó tvennt: Hann sagði að ríkisstjórnin styðji öll álver á Bakka og kallaði hér fram í að full eining væri á milli sín og hæstv. umhverfisráðherra. Ég er hér með viðtal við hæstv. ráðherra Þórunni Sveinbjarnardóttur þar sem hún segist hvorki styðja uppbyggingu álvers á Bakka, í Helguvík né annars staðar. Hún lýsir þar eindreginni andstöðu, segist ósammála þeirri skoðun hæstv. iðnaðarráðherrans að Íslendingar muni ná þeim skilningi alþjóðasamfélagsins að álver á Íslandi séu umhverfisvænni en álver sem knúin eru með kolum í viðræðum um loftslagssamninginn. Það var hitt atriðið sem kom fram í ræðu hæstv. iðnaðarráðherra. Hann svaraði engu um það hvaða nesti hæstv. umhverfisráðherra fer með til Kaupmannahafnar á loftslagsfundinn að ári. Hann var spurður beint um það og svaraði því engu. Nei, í hverri viku eru landsmenn minntir á þau miklu svik, stærstu kosningasvik við stefnuskrá sem menn þekkja til hér á landi. Fagra Ísland sem nú gengur undir nafninu magra Ísland eða þaðan af ljótari nöfnum. Það hefur kristallast í umræðunum í dag og reyndar í umræðunum um efnahagsmálin í gær að Vinstri hreyfingin – grænt framboð er eini flokkurinn sem við þær aðstæður sem við búum við í dag og alla daga lítur til annarra átta en til ofvaxinna fjárfestinga í stóriðju. Við stingum ekki höfðinu í sandinn og við lokum ekki augunum fyrir ruðningsáhrifum stóriðjuframkvæmdanna fyrir austan. Við leyfum okkur ekki að útiloka áhrif stóriðjuframkvæmdanna á þá stöðu í efnahagsmálum sem hér hefur verið mikið til umræðu. Við setjum heldur ekki kíkinn fyrir blinda augað þegar við horfum á náttúruspjöllin og segjum að arðurinn af þessum framkvæmdum sé svo mikill að þetta hafi allt saman borgað sig. Þetta er það sem við heyrum æ ofan í æ frá stóriðjuflokkunum gömlu sem ekkert hafa lært af Kárahnjúkamálinu og síðan heyrum við þennan söng úr Samfylkingunni líka sem vill ekkert læra af Kárahnjúkavirkjuninni. Það er hrópað hér á framkvæmdir og meiri virkjanir, að bræða meira ál og fá svo eina litla olíuhreinsistöð í eftirrétt ef mögulegt er. Við vitum öll hvað er í pípunum. Það eru álver fyrir norðan og álver fyrir sunnan. Það eru stækkanir í Straumsvík og jafnvel stækkun á Reyðarfirði. Það eru væntingar í Þorlákshöfn líka. Allt snýst þetta um ál. En orkan virðist hins vegar hvorki vera jafnaðgengileg né -auðsótt og ætlað var. Það er dapurlegt að það skuli eiga á altari þessara fyrirhuguðu framkvæmda ríkisstjórnarinnar að tutla hvert einasta háhitasvæði á Norðausturlandi og á Reykjanesi til þess eins að bræða ál. Það á að haga sér á nákvæmlega sama hátt og gert var í Kárahnjúkavirkjun þegar ekki aðeins stórárnar og hliðarár þeirra voru teknar heldur var hver einasta smáspræna tutluð á gjörvöllum hraunum og múla. Það er það sama sem á að fara að gera núna á jarðhitasvæðum bæði við Norðausturland og hér í nágrenni Reykjavíkur. Er það þetta sem þjóðin vill? Nei. Þjóðin telur að nú sé nóg komið. Þjóðin vill ekki fleiri álver. Ég held að það væri holl lesning þingmönnum að lesa grein Andra Snæs Magnasonar í Morgunblaðinu síðastliðinn mánudag sem heitir einfaldlega „Hvenær er nóg komið?“ Þeir umhverfisnefndarmenn sem kusu Samfylkinguna vegna Fagra Íslands eiga um þetta að velja. Þeir eiga að reyna að koma vitinu fyrir forustulið sitt eða að ganga til liðs við vinstri græna.

Af hverju gera þeir það ekki?

Það verður aldrei sagt að við höfum ekki reynt að koma vitinu fyrir þessa ríkisstjórn. En ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að það er komið að samfylkingarfólki 

Virðulegi forseti. Mikil er orðin örvænting Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þegar þeir standa hér í ræðustól Alþingis og kalla og hrópa eftir atkvæðum út í samfélagið. Þessi umræða hefur sannfært mig um að ríkisstjórnin er á réttri braut í þessum efnum. Annars vegar erum við sökuð um að bregða fæti fyrir atvinnuuppbyggingu þegar ákvarðanir eru teknar um umhverfismat og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson er stórhneykslaður á þessum langa kafla um umhverfismál í stjórnarsáttmálanum. Á hinn bóginn talar Vinstri hreyfingin – grænt framboð um kosningasvik og það eina sem þingmenn Samfylkingarinnar sjái sé ál, ál, ál. Þessi umræða frá hvorum sínum öfgunum hér í salnum hefur sannfært mig um að við erum á réttri braut. Við erum nefnilega á þeirri braut að forða þjóðinni frá því að klofna í herðar niður, klofna í tvær fylkingar um hvert einasta verkefni á sviði virkjana eða annarra stórframkvæmda hér á landi eins og við höfum séð á undanförnum árum og áratugum.  Ég er ekki reiðubúin til, sem mér heyrist reyndar að Vinstri hreyfingin – grænt framboð vilji gera, að láta þjóðina klofna aftur og aftur í tvennt í framtíðinni vegna þess að hingað til hafa verkefnin verið valin með tilviljanakenndum hætti. Ég held að Vinstri hreyfingin – grænt framboð vilji hafa ástandið svona áfram. Hún byggir tilveru sína á þessum deilum.  
             Orkuauðlindir okkar eru gríðarlega mikilvægar og þær eru mikil náðargjöf fyrir okkur Íslendinga. Það er því mikilvægt að við höfum skarpa sýn á það hvernig við ætlum að nýta þessar auðlindir og til hvers við nýtum þær. Það er eitt stærsta verkefni sem þessi ríkisstjórn ræðst í á þessu kjörtímabili, að móta hér alvöruorkupólitík. Alvöruorkupólitík sem tekur mið af nútíð og framtíð, orkupólitík sem tekur mið af skynsamlegri nýtingu og náttúruvernd og af uppbyggingu fjölbreyttari stoða í atvinnulífinu. Þetta er kjarni þess sem þessi ríkisstjórn er að gera, öfgalaus stefna. Stefna sátta. 
             Ég leyfi mér að fullyrða að aldrei hefur nokkur ríkisstjórn tekið jafnstór skref til þess að koma orkuöflun og orkunýtingu okkar Íslendinga í gagnsæjan, skynsamlegan og réttlátan farveg og akkúrat sú sem nú situr. Það hefur heldur engin ríkisstjórn, hvorki fyrr né síðar, ekki einu sinni sú ríkisstjórn sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, upphafsmaður þessarar umræðu, sat í, gefið náttúrunni jafngóð spil á hendi og þessi ríkisstjórn. Það hefur engin ríkisstjórn hingað til tekið og veitt náttúrunni jafnmikinn og góðan umbúnað eins og þessi ríkisstjórn er að vinna að. Þetta vita hv. þingmenn og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson veit þetta jafn vel og ég vegna þess að hann studdi þá ríkisstjórn sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sat í. Þar voru umhverfismálin ekki tekin jafnföstum tökum og þau eru nú. 
             Eins og menn vita  Virðulegi forseti. Ég tel eftir þessa umræðu og er enn og aftur sannfærð um það að við erum að móta hér skýran og skarpan ramma 

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að sýna ræðumönnum tillitssemi meðan þeir flytja mál sitt.

Virðulegur forseti. Í gær fór fram umræða hér í þinginu þar sem minnst var á stóriðjumálin. Það er mjög athyglisvert að skoða leiðarana í morgun varðandi þau mál af því þeir fjalla um þau skilaboð sem hér voru færð fram á mjög misjafnan hátt. Í Morgunblaðinu segir að það sé athyglisvert hversu samstiga stjórnarflokkarnir voru í umræðunum á Alþingi í gær um að frekari virkjun vatnsafls og jarðhita væri nærtækasta leiðin til að koma Íslandi upp úr núverandi efnahagslægð. Það er nú varla þannig að við sem hlustuðum á umræðurnar í gær getum alveg kvittað upp á það því að þar var ekki samhljómur. Leiðarinn í 24 stundum dregur það líka fram og hefur eftir Geir H. Haarde hæstv. forsætisráðherra að það séu hagsmunir almennings í landinu að stjórnvöld liðki fyrir arðbærri notkun orkuauðlindanna. Svo segir leiðarahöfundur í 24 stundum: Nú reynir á að samstarfsflokkurinn hans, þ.e. Sjálfstæðisflokkurinn, hlusti á hann. Það segir leiðarahöfundur í 24 stundum. En hver voru skilaboð forsætisráðherra í gær? Hvað sagði forsætisráðherra í ræðu sinni? Skilaboð hans voru eiginlega ákall til Samfylkingarinnar. Það er ekki hægt að túlka hans skilaboð öðruvísi. Hæstv. forsætisráðherra sagði að það bæri að liðka fyrir arðbærri nýtingu orkuauðlindanna. Skilaboð til hvers eru það? Það eru skilaboð til Samfylkingarinnar. Það eru skilaboð til hæstv. umhverfisráðherra að liðka fyrir, ekki leggja stein í götu og ekki að hinkra. Þetta eru mjög skýr skilaboð sem ekki er hægt að misskilja. Hvað segir hæstv. forsætisráðherra meira? Hæstv. forsætisráðherra fjallar um að nýta beri orkuauðlindirnar o.s.frv. og svo segir hann: Besta leiðin til að vinna okkur út úr tímabundnum erfiðleikum er framleiðsla, framleiðsla og aftur framleiðsla. Hvaða skilaboð eru þetta? Var ekki nóg að segja bara að nærtækasta leiðin væri framleiðsla, punktur?

Hann var í stuði.

Þarf að þrítaka þetta?  Ég ætla minna hv. þingmenn Samfylkingarinnar á að þeir studdu Kárahnjúkavirkjun meira og minna í þinginu. Það voru 44 sem greiddu atkvæði með henni, níu á móti og tveir sátu hjá. Össur Skarphéðinsson, hæstv. iðnaðarráðherra, greiddi atkvæði með Kárahnjúkavirkjun en það var nú mjög holur hljómur í því öllu saman af því að sami hv. þingmaður þá og nú hæstv. ráðherra vann ötullega gegn íslenska ákvæðinu í Kyoto-bókuninni og taldi allt því til foráttu að koma því ákvæði á. Hann sagði hér digurbarkalega í þinginu að þetta ákvæði yrði hlegið út af borðinu, það væri svo fráleitt og allt fundið því til foráttu. Á sama hátt talaði núverandi hæstv. umhverfisráðherra, Þórunn Sveinbjarnardóttir, en hún greiddi reyndar atkvæði á móti Kárahnjúkavirkjun og talaði líka gegn íslenska ákvæðinu í Kyoto-bókuninni. Það var auðvitað ákvæði sem var ein af forsendunum fyrir því að við gátum farið í þessar framkvæmdir. Samfylkingin hefur verið klofin í þessu máli um langan tíma og hefur að hluta til stutt Kárahnjúkavirkjun. Hún hefur þó líka talað gegn íslenska ákvæðinu sem var nú forsenda þess að við gátum farið í þær framkvæmdir. Núna stöndum við frammi fyrir næsta verkefni, þ.e. hvað á að segja í Kaupmannahöfn í haust. Kyoto-bókunin rennur út árið 2012. Það var samið um tímabilið 2008–2012. Í Kaupmannahöfn á að fara í næsta tímabil. Hvað verður þá sagt? Það eru fjórir hæstv. ráðherrar í nefnd sem á að undirbúa hagsmunabaráttu Íslands þar og við höfum ekki fengið skýr svör um hvernig á að halda á þeim málum. Samtök atvinnulífsins og fleiri hafa miklar áhyggjur af þessu. Það er alveg ljóst að hæstv. umhverfisráðherra vinnur ekki að hagsmunum Íslands að mínu mati í þessu máli, ekki frekar en varðandi undanþágur í fluginu. Þar gerði hæstv. umhverfisráðherra ekki neitt, ekkert. Og hæstv. samgönguráðherra er búinn að viðurkenna opinberlega að við náðum ekki að tala fyrir hönd Íslands innan Evrópusambandsins til þess að fá undanþágur á fluginu. Þingmenn Samfylkingarinnar hafa meira að segja sagt að Ísland hafi 

Forseti ítrekar við hv. þingmenn að gefa ræðumönnum sem hér tala tóm til að flytja mál sitt.

Virðulegi forseti. Sóknarfæri okkar liggja í frekari nýtingu, gnótt grænnar orku sem þjóðin er svo lánsöm að eiga. Það eru ríkari hagsmunir en nokkru sinni fyrr í heimi sem fær um 80% orku sinnar úr jarðefnaeldsneyti og býr við ógn gróðurhúsalofttegunda. Sú skoðun á umhverfismálum sem er bundin svona þröngt við landið á sér ekki valkosti að mínu mati, við þurfum að hugsa þetta miklu meira á hnattræna vísu. Við höfum mikið að bjóða þegar kemur að orku, vinnslu og þekkingu hennar á hinum náttúruvænu orkuauðlindum okkar. Það er sjálfsagt að leita til allra átta þegar leitað er tækifæra til atvinnuuppbyggingar í landinu, það er sjálfsagt að leita að fjölbreytni eins og hægt er þegar við leitum valkosta hjá fyrirtækjum sem vilja koma með starfsemi sína til Íslands. Álver eru þar reyndar ekkert undanskilin eða hvaða þjóð getur boðið heimsbyggðinni betri og umhverfisvænni vinnslu á áli en við Íslendingar? Það er margt gott sem fylgir nýtingu náttúruauðlinda. Ferðaþjónusta hefur t.d. notið mjög góðs af nýtingu og virkjunum sem við stöndum fyrir. Hver ætlar að halda því fram að þjóð, fámenn þjóð í stóru landi sem búin er að gera yfir 20% af stóru landi sínu að þjóðgörðum á meðan um 2% fara undir virkjanasvæði, hver ætlar að halda því fram að við séum ekki náttúruverndarfólk? Þau skilaboð sem hér hafa verið send frá stjórnvöldum og úr pólitíkinni af stjórnmálamönnum á undanförnum missirum eru mjög hættuleg. Við erum að upplifa tapaða orrustu í Þorlákshöfn og það er einni orrustu of mikið. Við vorum að tapa þar fyrirtæki sem framleiðir náttúruvæna afurð en þarf orku til framleiðslunnar, mikla orku og hefði skilað hér fjölda hátæknistarfa og mikilli framlegð og útflutningstekjum fyrir þjóðarbúið. Ég fagna orðum iðnaðarráðherra áðan, hann sendi skýr skilaboð um að hér stæði til að virkja og hér stæði til að stunda áfram stóriðju og það er það sem skiptir öllu máli. Ég er kannski ekki alveg sammála því að þessi rammaáætlun sé algjört lykilorð í framtíðinni í þessum efnum, ég held að við verðum alltaf að skoða hvern valkost fyrir sig. Ég vil líka fagna því að það stendur til að virkja fyrir vestan, það stendur til að virkja Hvalá og tryggja þar með þeim fjórðungi og því byggðarlagi næga orku til atvinnustarfsemi fyrir íbúa þess í náinni framtíð. Við getum ekki boðið fólki í Þingeyjarsýslu upp á það að vera tilraunadýr fyrir sameiginlegt umhverfismat sem umhverfisráðherra er að setja þar á. Það er engin skynsamleg lausn á því máli að mínu mati önnur en sú að umhverfisráðherra verði að draga ákvörðun sína til baka og ákvörðun Skipulagsstofnunar verði að standa. Við getum ekki boðið upp á svo misvísandi skilaboð og svo mikla óvissu sem þetta skapar í tímalengd, það er talað um 12–15 mánuði eða allt frá nokkrum vikum eða jafnvel nokkrum dögum upp í 12–15 mánuði. Það eru miklir fjármunir í húfi, það er búið að fjárfesta þarna fyrir 6 milljarða, þar af bera fátæk eða lítt burðug sveitarfélög hluta af miklum vaxtakostnaði af þeirri fjárfestingu. Það er ábyrgðarhluti þegar við tölum niður álver og segjum að öll orka sé frátekin. Það eru næg orkutækifæri í landinu, það er ekki öll orka frátekin fyrir álframleiðslu, við erum að leita miklu víðar. Við hlustum hér á fögur orð vinstri grænna um næga möguleika, þekkingu, mannauð og auðlindir sem við eigum að nýta sjálfbært. Þetta eru bara orðin tóm vegna þess að þegar kemur að aðgerðum virðist ekkert eiga að gera. Skynsamt fólk er tilbúið til að breyta afstöðu sinni og breyta ákvörðunum sínum og taka málefnalega á umræðunni. Það var þannig þegar álverið í Straumsvík var samþykkt með eins atkvæðis meiri hluta þá voru það vinstri menn sem voru hér á móti. Þá flúði fólk land. Við viljum ekki þetta atvinnuleysi, við viljum ekki slíka stöðu aftur í samfélaginu. Fólk flúði hér um allan heim. Það er eitthvað sem er á ábyrgð okkar stjórnmálamanna að endurtaki sig ekki. Við eigum dugmikla þjóð og það verður ekki hér kreppa fyrr en vinnufúsar hendur fá ekki vinnu. Okkar ábyrgð er sú að þau skilaboð sem við sendum umheiminum, sendum þeim fyrirtækjum 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir að hreyfa þessu máli þó svo að við séum hvor á sínum hólnum og sjáum þetta hvor með sínum augum. Ég hef lengi talið að við þyrftum að auka framleiðslu, við þyrftum að auka útflutningstekjur þjóðarinnar. Til þess að það sé hægt verðum við að virkja vatnsföll og þess vegna neðri hluta Þjórsár, sem er sennilega eitthvað það arðbærasta sem hægt er að gera í virkjunarmálum þessa stundina. Við þurfum að virkja jarðhita hvar sem er í landinu. Til gaman má geta þess að á Suðurnesjum erum við að nýta í dag um 200 megavött úr bæði Svartsengisvirkjun og Reykjanesvirkjun en það er talið að við getum nýtt þar 2.000 megavött, sem sagt tíu sinnum meira. Þá er ég ekki að tala um djúpborholuverkefni sem eru í gangi og munu kannski skila okkur enn þá meiri og jafnvel ódýrari orku í framtíðinni. Fallvötn, jarðhita, hugsanlega vindorku, hugsanlega flóð og fjöru getum við virkjað í framtíðinni. Við erum með velferðarkerfi sem við viljum flest bæta og laga og það verður ekki hægt nema með því að auka framleiðslu- og útflutningstekjur. Það er ólíklegt að okkur takist að gera það með öðrum hætti en að skapa fleiri störf sem gefa okkur skatttekjur og fyrirtæki geti nýtt sér orkuna til þess að skapa störf víðs vegar á landinu. Það má taka undir það eins og hefur komið fram hjá ræðumönnum að það er auðvitað ekki góður kostur að virkja austur á fjörðum eða fyrir vestan og flytja orkuna yfir allt landið. Það er eðlilegt að virkjað sé þar sem orkan er nýtt enda verða afföll af orkuflutningum þá minnst. Það er t.d. eitt sem er dálítið skondið að þrátt fyrir að Búrfellsvirkjun, efst í Gnúpverjahreppi, hafi starfað í 35 ár þá skuli ekki vera þriggja fasa rafmagn á efstu bæjum í hreppnum, þrátt fyrir að við séum búin að vera með raforkuframleiðslu þarna allan þennan tíma. Sama á við um efstu bæi í Rangárvallasýslu. Þetta er dæmi sem gengur ekki alveg upp í huga manns. Það sem er kannski vandamálið og hefur verið er að við höfum ekki fengið nein svör hér í dag. Það hefur verið spurt um ýmislegt, t.d. hvort menn ætli að fara á fundinn í Danmörku í haust og sækja um undanþágu eins og gert var í sambandi við Kyoto á sínum tíma, við fáum ekki svör við því. Við fáum ekki svör við því hvort við getum fengið undanþágur út á vistvænu orku, þ.e. að við mengum ekki með sama hætti og þeir sem þurfa að nota kol eða olíu til að knýja álver sín eða stóriðjur sem verið er að byggja hér og þar. Við höfum ekki fengið nein svör við þessu. Við höfum heldur ekki fengið svör við því hvort mengunarkvóti dugi fyrir Helguvík eða Bakka eða hugsanlega olíuhreinsistöð á Vestfjörðum. Okkur hefur ekkert verið svarað með þetta og það er auðvitað mjög bagalegt að ríkisstjórnin skuli ekki geta sagt okkur eða ráðherrar úr ríkisstjórninni skuli ekki geta sagt okkur hvað þeir telji að sé hægt að gera í þessum málum. Auðvitað fagnar maður því að Vestfirðingar fari að virkja Hvalá í Ófeigsfirði og nái þar jafnvel 37 megavöttum ef allt gengur að óskum en það vantar svör frá ríkisstjórninni, enda kannski ekkert skrýtið að ríkisstjórnin eigi erfitt með að svara. Það virðast vera skiptar skoðanir innan Samfylkingarinnar um hvernig eigi að standa að þessum málum. Sumir ráðherrar vilja virkja og aðrir ekki og sumir vilja álver og aðrir ekki. Síðan er það Sjálfstæðisflokkurinn en 50% ráðherranna kemur úr þeirra röðum 

Herra forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni að menn flúðu hér land unnvörpum á viðreisnarárunum enda voru þá við völd í landinu Sjálfstæðisflokkur og Alþýðuflokkur, í grófum dráttum sömu öfl og stjórna landinu í dag. Það er lán fyrir hæstv. ráðherra Össur Skarphéðinsson og okkur hin auðvitað að hann er tiltölulega einn um þá iðju sem hann stundar sem ákafast og er uppteknastur af. Hér eyddi hæstv. ráðherra tíma sínum, eiginlega öllum tíma sínum í útúrsnúninga og í að gera andstæðingum sínum upp skoðanir. Það var sláandi að þegar næsti ræðumaður, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, kom í ræðustól þá eyddi hann allri orku sinni og mestum tíma sínum í að veitast að Vinstri hreyfingunni – grænu framboði fyrir að við værum á móti öllum virkjunum og allri stóriðju. Hæstv. iðnaðarráðherra reyndi að sanna hið gagnstæða, að við eða a.m.k. ég sem hér stend væri með eiginlega öllum stóriðjuáformum sem mönnum hafa nokkurn tíma dottið í hug. 
             Ég hygg að Össur Skarphéðinsson sé í nokkurri sérstöðu meðal íslenskra stjórnmálamanna einfaldlega vegna þess að hann reynir vísvitandi að gera mönnum upp skoðanir. Hæstv. ráðherra veit auðvitað vel að ég hef ekki þau sjónarmið í umhverfismálum sem hann ber upp á mig en hann gerir það samt æ ofan í æ. Með öðrum orðum, Össur Skarphéðinsson er stjórnmálamaður þeirrar gerðar að væri hann í knattspyrnu færi hann yfirleitt í manninn en sjaldan í boltann. Ég lýsi því yfir að Össur Skarphéðinsson má tala um mig hér úr þessum ræðustóli og hann má blogga um mig á nóttu sem degi eins og honum sýnist, hefur til þess fullt leyfi frá mér. Hæstv. ráðherra Össur Skarphéðinsson má reyna að ljúga upp á mig eins og innræti hans framast býður honum  Það sem eftir þessa umræðu stendur er það eins og ég dreg það saman að í undirbúningi á Íslandi og á fullri ferð eru áform um tvö og einn þriðja - tvö og hálft álver. Það er olíuhreinsunarstöð í kaupbæti. Ráðherrar grípa stundum til þess ráðs að segja að þeir séu ekki hrifnir af viðkomandi verkefni en það er undirbúið á fullu samt og jafnvel með þátttöku stjórnvalda. Utanríkisráðherra er ekki hrifin af álveri í Helguvík, iðnaðarráðherra er ekki hrifinn af olíuhreinsunarstöð, umhverfisráðherra er ekki hrifin af álverum yfirleitt, en þau eru samt öll á fullri ferð. Með öðrum orðum, niðurstaðan er sú að Samfylkingin hefur selt Fagra Ísland eins og það leggur sig í samningunum við Sjálfstæðisflokkinn. Það er hér í gildi áfram algerlega óbreytt stóriðjustefna frá tíð fyrri ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Það er meginniðurstaða þessarar umræðu. Þrátt fyrir ýmsar yfirlýsingar í ýmsar áttir og þrátt fyrir eitthvert orðagjálfur í stjórnarsáttmála birtist okkur veruleikinn í að þessi áform eru öll á fullri ferð og þar með eru undir, þar með er hótað öllum þeim helstu náttúruperlum sem átökin hafa staðið um. Því miður er sem sagt ekki í boði og ekki í sjónmáli nein sátt um þessi erfiðu deilumál sem hafa rifið þjóðina sundur og skipt henni í tvær fylkingar undanfarin ár, það er bara veruleikinn. Átökin geisa á Suðurlandi, átökin geisa hér í nágrenni höfuðborgarsvæðisins og það eru mikil átök og verða enn meiri fyrir norðan þegar sá veruleiki birtist mönnum að í 346 þús. tonna álver þarf orku úr einhverju af fallvötnun norðan heiða, plús öll háhitasvæðin nálægt byggð. Að síðustu, herra forseti, er eitt alveg skýrt eftir þessa umræðu, mjög, mjög skýrt, og það hefur ekki farið fram hjá neinum sem hefur hlýtt á árásirnar frá fjórum þingflokkum á Vinstri hreyfinguna - grænt framboð, að það er bara einn umhverfisverndarflokkur á Alþingi Íslendinga.

Herra forseti. Öðruvísi mér áður brá, að víkingarnir skuli koma hingað í pontu og fella tár. Ég er ekki vanur því að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kveinki sér yfir því að tekið sé á honum. Þegar það hefur loksins gerst að hv. þingmaður hefur fundið klærnar sínar sem svolítið hafa verið til umræðu er ekki að búast við öðru en að hann sé klóraður til baka. Hv. þingmaður, þetta er ekki sunnudagaskóli. Þetta er Alþingi Íslendinga þar sem menn takast á með rökum. 

Öfgaflokki.

Ég ber mikla virðingu fyrir Steingrími J. Sigfússyni og mér finnst hann snjall stjórnmálamaður en ég hef verið í flokki með honum og þótt ég sé tekinn að reskjast hef ég ágætisminni og ég man skoðanir hv. þingmanns, ég man þetta allt saman. Ég man þetta ekki bara, ég á tilvitnanir í þetta allt saman. Það skiptir ekki máli, hv. þingmaður kom hingað til umræðunnar beinlínis til að láta eins og hann lét. Það var ekki til arða af málefnalegum málflutningi. Hv. þingmaður kveinkar sér undan því að menn séu að ljúga upp á hann. Ég hef ekki farið rangt með eitt eða neitt. Ég hef tilvitnanir fyrir þessu öllu. Hv. þingmaður kom hingað - og hvað talaði hann um margar ár sem ég hefði í einhverjum heimullegum tilgangi áformað að virkja? Hann talaði t.d. um Jökulsá á Fjöllum. Ég sat í nefnd með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni þar sem hann vann ákaflega gott starf ásamt mér og fyrrverandi umhverfisráðherra við það að undirbúa Vatnajökulsþjóðgarð og hann veit alveg mína afstöðu til Jökulsár á Fjöllum o.s.frv. Það sem hér hefur komið fram við þessa umræðu er það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði áðan og er væntanlega tilgangur hans með umræðunni. Hann hefur sýnt það vel að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur ákveðna sérstöðu í þessum sölum. Hún vill ekki virkja þó að hann tali með öðrum hætti. Það er mín niðurstaða að bara kategórískt vilji hann ekki virkja þótt hann tali allt öðruvísi af því að hann er svona aðeins að, ekki klóra en kitla suma kjósendur. Þetta er bara staðan og eftir þennan dag liggur það fyrir. Það var tilgangurinn auðvitað með öllu þessu írafári og allt í lagi með það. Við þurfum líka málsvara á Alþingi fyrir þau viðhorf. Þannig er lýðræðið. Hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa komið hérna og fyrir utan þessa merkilegu ræðu hjá hv. þingmanni töluðu hv. þm. Álfheiður Ingadóttir og Kolbrún Halldórsdóttir, m.a. um jarðhitasvæðið. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sagði að það væri verið að fara í jarðhitann. Tutla úr honum, sagði hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, hverja einustu örðu. Starfssystir hennar varaði við því vegna þess að orkan væri ekki nægilega vel nýtt og ekki með sjálfbærum hætti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að orkan við raforkuframleiðslu í jarðhitavirkjunum er ekki nægilega vel nýtt í dag. Það er verkefni okkar að finna leiðir til að nýta þessi 2.000 megavött sem hv. þm. Grétar Mar Jónsson greindi okkur frá hérna áðan og er ekki nýtt í dag. Það eru vandamál sem iðnaðarráðuneytið ásamt greininni er líka að spreyta sig á. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir veit væntanlega að ég hef tekið undir með henni varðandi sjálfbærni og endurnýjanleika jarðhitasvæða. Ég ber ákveðinn kvíðboga gagnvart því og þess vegna sendi ég, eins og hv. þingmaður hlýtur að vita, formlega beiðni til starfsfólks rammaáætlunar. Í fyrsta lagi yrðu gerðar skilgreiningar á því í hverju sjálfbær nýting jarðhitasvæða fælist og í öðru lagi hvernig umgengnisreglur ættu að vera á svæðunum sem hv. þingmaður hefur lögmætar áhyggjur af. Það mun ég síðan gera að reglu samkvæmt lagaheimild sem ég hef. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson kom hér og eftir að hafa skammað félaga sína í stjórnarandstöðunni kvartaði hann undan því að hinu og þessu hefði ekki verið svarað. En það voru allt saman spurningar sem hann gat ekki búist við að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon svaraði. Hann gerði að umræðuefni ákvörðun umhverfisisráðherra um heildarmat á Bakka. Það gerðu fleiri þingmenn. Ég spyr: Út af hverju er allt þetta írafár? Ég hef lesið þau lög. Ég var í salnum þegar þau voru sett og það var aldrei rætt svo að ég muni um þetta tiltekna ákvæði. Í greinargerðinni er varla neitt um það að finna. Ég sé engin lög mæla gegn því að tilraunaboranirnar sem menn tala um að hljóti að frestast hafi sinn eðlilega gang þrátt fyrir heildarmatið. Ég hef engin rök séð fyrir því. Hv. þm. Birki J. Jónssyni vil ég segja út af ræðu hans í gær að við búum á Íslandi. Þar vinna menn á vetrum.