Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Með því að hæstv.forsrh. er ekki við, þá ætla ég að leyfa mér að leggja til, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv.fjhn. En ég óska, að umr. verði geymdar þangað til við 2. umr.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég ætla ekki heldur að fara út í mjög langar umr. um þetta mál. En ég verð að segja, að það fer að verða erfitt fyrir stj. að lifa, ef hún má ekki fara eftir áskorun frá meiri hl. þingsins. Ég skal þó viðurkenna, að mér finnst það óviðkunnanlegt, að svona áskorun komi frá þingmönnum, þegar þinginu er nýslitið. En úr því hún kom, var erfitt fyrir stj. að neita að taka hana til greina. Og sérstaklega var það erfitt í því árferði, sem nú er, þegar menn á stórum svæðum af landinu segjast vera í mestu vandræðum með að komast af. Fjöldi sjómanna kom til stj. áður en bráðabirgðalögin voru gefin út, og sögðust þeir enga atvinnu hafa og að ekki væru líkindi til, að þeir gætu unnið fyrir sér, ef þeir fengju ekki þetta leyfi. Það er hart að neita mönnum um að fá að bjarga sér, ef þeir hafa möguleika til þess. Og þetta voru hreinir Íslendingar, en ekki Færeyingar eða Danir, eins og hv.þm.N.-Þ. var að tala um. Um það, hvenær Danir hafa fengið vitneskju um lagabreytinguna, þori ég ekkert að fullyrða. Hv. þm. sér, að bráðabirgðalögin eru gefin út í Kaupmannahöfn 6. júlí í sumar. Ég á ekki von á, að það vitnist neitt um það í Danmörku, þó konungur skrifi undir lög héðan. Ástæðan til þess, að dönsku skipin fóru að veiða hér svo fljótt eftir að lögin gengu í gildi, hygg ég að hafi verið sú, að þau hafa verið komin á stað áður. Þau hafa eflaust ekki komið hingað vegna lagabreytingarinnar, heldur hafa þau ætlað hvort sem var. Ég skil vel, að hv.þm.N.-Þ., sem alltaf hefir verið á móti þessu máli, komi þessi bráðabirgðalög illa. En ég get ekki viðurkennt, að hann með réttu hafi getað sagt kjósendum sínum, að ekki væri neinn efi á því, að bannið gegn dragnótaveiðum stæði óbreytt. Það var vitað, að áskorunum til stj. var safnað síðustu daga þingsins, og hv.þm. hlýtur að hafa orðið þess var, þar sem þetta var orðið allmikið hitamál hér. Um tilgang bráðabirgðalaganna er það að segja, að hann var eingöngu sá, að útvega sjómönnunum ofurlitla atvinnu í sumar, ef til vill ekki arðvænlega, en sem þeir samt gátu haft uppihald af. Hv. þm.N.-Þ. upplýsti sjálfur eftir blaði sjómannanna, Ægi, að að þessu hefir orðið allmikill styrkur; engin uppgrip að vísu, en þó svo, að þeir, sem dragnótaveiðarnar stunduðu, höfðu af því sitt uppihald.

Það stendur hvergi

. Það stendur þar, að það hafi hafzt „talsvert“ upp úr þeim.

Það stendur þar, að það hafi hafzt lítið upp, en verið mikill tilkostnaður

. Ég get lesið upp úr Ægi eins og aðrir. Hv. þm. talaði um, að það væru mótsagnir í því, sem Ægir segir um þetta mál.

Það eru alltaf mótsagnir hjá Fiskifélaginu

. En það er þó áreiðanlegt, að að þessari tilslökun varð mikil hjálp. Við meiru er ekki að búast nú, þegar allar vörur okkar hafa fallið mjög í verði. Yfirleitt eru atvinnuvegirnir svo staddir, að gott þykir, ef menn geta af þeim lifað, þó ekki sé um ágóða að ræða. Út af ræðu hv.þm. Borgf. þarf ég ekki að segja margt. Það er ekki að fara í bága við vilja þingsins, þó stj. geri það, sem fyrir liggja áskoranir um frá meiri hl. beggja deilda. Hitt er rétt, að vilji þingsins í þessu máli hefir ekki komið fram á hinn fyrirskipaða hátt. Og ég get gjarnan viðurkennt, að sú aðferð, sem hér var viðhöfð, á ekki að tíðkast eða vera almenn. En það, sem reið baggamuninn hjá mér, var það, að mér fannst ekki hægt, í slíku árferði sem nú er, að taka frá sjómönnum þessa leið til atvinnu, sem er þó fullkomlega lögleg. Það yrði of langt mál að fara út í það nú, hvort það er skemmdarverk eða ekki gagnvart fiskistofninum að leyfa kolaveiðar í landhelgi á þeim tíma, sem frv. gerir ráð fyrir. Um það hefir áður verið svo mikið deilt hér á þingi, að ég býst ekki við, að úr því yrði fremur skorið nú. Ég læt hér því staðar numið, en ef ég fyndi gott „citat“ í Ægi, skal ég lofa hv.þm.N.-Þ. og Borgf. að heyra það.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Viðvíkjandi því, sem hv.þm.N.-Þ. sagði síðast um skilning á 8. gr.l. um bann gegn dragnótaveiðum og bráðabirgðalögunum, skal ég aðeins taka það fram, að ég hefi ekki haft tíma til að athuga það atriði nú, og ég man ekkert eftir þessari fyrirspurn, sem á að hafa komið frá hv.þm.  Hv. þm. segir, að dönsku skipin hafi hlotið að vita um bráðabirgðal. áður en þau komu hingað. Þetta getur ekki hafa orðið á annan hátt en þann, að þegar lögin voru birt hér, hafi þau verið símuð til Danmerkur og svo þaðan aftur til skipanna, því lög, sem undirskrifuð eru í Danmörku af konungi, eru ekki birt þar fyrr en þau hafa verið birt hér heima. Það væri skyldubrot, ef þau væru látin af hendi áður en þau eru birt hér heima.

Björn Kristjánsson Það er aðeins örstutt aths. Hæstv. ráðherra segir, að bráðabirgðalögin hafi ekki verið sett vegna áskorana frá Dönum. Slíkt hefir mér aldrei dottið í hug. Ég veit, að stj. hefir sett þau í góðum tilgangi, sem að vísu byggist á ókunnugleik og misskilningi. Þess vegna deili ég heldur ekki svo mjög á hæstv. stj. fyrir það, að hún gaf bráðabirgðalögin út, heldur aðallega fyrir það, á hvern hátt hún hefir látið framkvæma þau og hvernig þau voru birt. Ég er í engum efa um, að það hljóti að vera rétt, sem ég hélt fram í fyrri ræðu minni, að dönsku skipin hafi fyrirfram fengið tilkynningu um, að bráðabirgðalögin voru sett, því annars er óhugsandi, að þau hefðu komið svona snemma. Og sú tilgáta hæstv. ráðh., að skipin hafi siglt hingað svona snemma án þess að vita um bráðabirgðalögin, er alveg óhugsanlegt, þar sem þau hefðu þá orðið að bíða hér aðgerðalaus í 11/2 mánuð, eða frá 15. júlí til 1. sept. Þetta sýndi sig líka í því, að þegar hreppstjórinn ætlaði að taka skipstjórann á dragnótaskipinu, þá var hann strax á því hreina með það, að veiðarnar væru ekki lögbrot, heldur væru þær löglegar samkv. nýútgefnum bráðabirgðalögum. Hæstv. dómsmrh. þótti ólíklegt, að ég hefði farið svo af síðasta þingi, að hafa ekki grun um, hvað til stóð í þessu efni. En ég get sagt honum, að ég var algerlega ugglaus. Ég taldi engan efa á því, að við Þingeyingar fengjum að njóta áfram okkar fiskimiða, óáreittir af dönskum og íslenzkum dragnótaveiðiskipum. Að vísu varð ég var við, að eitthvert skjal gekk á milli sumra þm. hér í d. daginn fyrir þinglok í fyrra, og grunaði, að það mundi vera áskorun um að rýmka dragnótaveiðina, en ég fékk aldrei að sjá það, og því síður vissi ég, hvað margir þm. skrifuðu undir það. Ég sá eftir, að hæstv.dómsmrh. minntist ekkert á skilning minn á bráðabirgðalögunum. Mér skilst, að þau afturkalli ekki bannið innan þeirra takmarka, þar sem áður var alfriðað. Það getur verið, að mér skjátlist í þessu, þar sem ég er ekki lögfróður maður, og þætti mér því gaman að heyra álit hæstv.dómsmrh. á því.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Frv. þetta er lagt fyrir Alþingi nú sökum þess, að hinn 6. júlí í sumar gaf stj. út bráðabirgðalög um breyt. á lögum nr. 55 7. maí 1928, um bann gegn dragnótaveiði í landhelgi. Það er skylda samkv. stjskr. að leggja fyrir þingið öll bráðabirgðalög, sem stj. gefur út, til þess að það geti tekið ákvarðanir um þau. Er frv. þetta því shlj. bráðabirgðal. frá 6. júlí síðastl. Ástæðan fyrir því, að lög þessi voru sett, er sú, að í þinglokin í fyrra bárust stj. áskoranir frá meiri hl. þm. í báðum deildum um að gefa út bráðabirgðalög um þetta efni; annars hefði hún ekki sett þessi lög. Hirði ég svo ekki að ræða mái þetta frekar nú, en óska því vísað til 2. umr. og sjútvn., að umr. þessari lokinni.

2980Björn Kristjánsson: Eftir að lögin frá 1928 um bann gegn dragnótaveiði í landhelgi gengu í gildi, komu þegar fram háværar raddir úr Norður- og Suður-Þingeyjasýslum um að fá alfriðað svæðið frá Eyjafirði norður að Langanesi. Ég talaði oft um þetta á sumarþinginu 1931 og fékk að lokum loforð fyrir því hjá þáv. atvmrh. Þó komst friðun þessi ekki á fyrr en í febr. í fyrra. Ástæðan fyrir friðunarbeiðni þessari var sú, að sjómenn þar nyrðra töldu sig hafa margfalda reynslu fyrir því, að dragnótaveiðarnar stórspilltu öðrum fiskiveiðum á þessum svæðum. Mér var því mikil ánægja í því að geta flutt kjósendum mínum þær fréttir, þegar ég kom heim af þingi í fyrra, að nú loks hefði stj. orðið við þessari kröfu þeirra, og mættu þeir því vera öruggir um það, að dragnótaveiði yrði ekki leyfð á þessum slóðum fyrst um sinn. En hvað skeður? Það liðu ekki nema fáir dagar þangað til það fréttist, að komin væru allmörg veiðiskip með dragnætur inn á hið friðaða svæði. Nokkuð af skipum þessum kom þegar að kvöldi hins 15. júlí. Hreppstjórinn á Þórshöfn brá þegar við og tók eitt þessara skipa, sem var danskt, og ætlaði að fá það sektað fyrir landhelgisbrot, en þegar skipstjórinn var leiddur fyrir rétt hjá sýslumanninum á Húsavík, þá hélt hann því fram, að sér væri heimilt að veiða á þessum slóðum samkv. nýjum bráðabirgðalögum, sem sett höfðu verið. Þessi danski skipstjóri vissi þarna betur en hinir innlendu löggæzlumenn, því þegar sýslumaðurinn símaði til stj. fyrirspurn um þetta, þá fékk hann staðfestingu á umsögn hins útlenda skipstjóra og varð að sleppa honum og biðja afsökunar, en ríkissjóður varð að kosta ferð hreppstjórans austur til Þórshafnar. Hreppstjóri og sýslumaður urðu þannig aðeins til athlægis hjá hinum dönsku sjómönnum. Af þessu er það augljóst, að lagasetning þessi hefir verið tilkynnt í Danmörku svo löngu fyrirfram, að hin dönsku skip höfðu tíma til að útbúa sig til ferðarinnar og komast til Íslands nákvæmlega á þeirri stundu, sem lögin gengu í gildi, en að birting laganna hér á landi hafði hinsvegar ekki verið talin nauðsynleg fyrr en nokkru eftir að þau gengu í gildi. Afleiðingin verður svo sú, að íslenzkir löggæzlumenn standa eins og glópar til athlægis fyrir útlanda fiskimenn. Verð ég því alvarlega að átelja þessa aðferð hæstv.dómsmrh. Eins og nærri má geta, vakti þessi tilslökun mjög mikla óánægju þar norður frá. Var því send fyrirspurn til stjórnarráðsins um það, hvort alfriðunin frá í fyrra væri ekki í gildi, en stjórnarráðið leit svo á, að hún væri úr gildi numin með bráðabirgðalögunum. Ég hafði ekki séð þessi bráðabirgðalög fyrr en ég kom hingað suður í vetur, og ég fæ ekki betur séð en að alfriðunin sé í fullu gildi þrátt fyrir þau. Þar stendur hvergi, að hún sé afturkölluð. Í 8. gr. laganna frá 1928 segir svo m. a.: „Nú berst atvmrn. krafa um frekari takmörkun eða bann gegn notkun dragnóta en í 1. gr. segir, og skal þá heimilt að setja ákvæði um það, en leita skal ráðuneytið þó, áður en ákvörðun er tekin í málinu, álits hlutaðeigandi hreppsnefnda og stjórnar Fiskifélags Íslands. Ákvæði, sem ráðuneytið setur í þessum efnum, hafa lagagildi“ o. s. frv. Grein þessi er alls ekki afturkölluð í bráðabirgðalögunum, heldur er bætt við nýrri málsgr., þar sem ráðuneytinu er heimilað að veita 2 mán. veiðileyfi umfram það, sem ákveðið er í lögunum. Sé þessi skilningur minn réttur, að hin umrædda friðun hafi alls ekki verið afturkölluð með bráðabirgðalögunum, þá hafa allir, sem veiði stunduðu með dragnótum á hinu friðaða svæði, drýgt lagabrot. Ég skal ekki fara að ræða mikið efni þessara laga; þau hafa mikið verið rædd og fengið misjafna dóma. Fiskifræðingar hafa haldið því fram, að þessi veiðiaðferð væri skaðlaus bæði fyrir kolann og aðrar fiskiveiðar. Ég fullyrði ekkert um það, hvort friðunin er í sjálfu sér nauðsynleg fyrir kolann, en hitt fullyrði ég, sem er tvímælalaus reynsla sjómanna, að dragnótaveiðarnar séu skaðlegar fyrir aðrar fiskiveiðar. Þessu til staðfestingar vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp ummæli fiskifulltrúans á Austurlandi, sem prentuð eru í nýútkomnum Ægi. Þar segir svo: „Alstaðar heyrist sama sagan, þar sem dragnótaveiði er stunduð á grunnmiðum, að hún spilli mjög fyrir annari veiði á sömu stöðum. Á Bakkafirði var mér sagt, að mikið af fiskungviði hefði rekið þar við flóann, eftir að dragnótaveiðiskip höfðu veitt í flóanum. Mest hafði þetta verið ýsuseiði, sem rak, en ekki gat ég fengið ábyggilegar upplýsingar um það, hve stór seiðin voru“. Þessi ummæli fiskifulltrúans koma alveg heim við það, sem fiskimenn á Þórshöfn, Raufarhöfn og Húsavík hafa sagt mér. Mun því verða í þessu sem öðru, að reynslan verði ólygnust. Frv. það, sem hér liggur fyrir, hefir verið borið fram sem bjargráð á krepputímum. Þó er það svo, að allmjög hefir greint á um það, hversu mikið bjargráð sé í því fólgið fyrir þá, sem dragnótaveiðarnar stunda. Reynslan hefir styrkt okkur, sem höfum verið vantrúaðir á ágæti þess, og vil ég í því sambandi benda á ummæli Kristjáns Bergssonar, forseta Fiskifélagsins, í hinu nýútkomna Ægishefti. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Margir bátar stunduðu dragnótaveiðar úr veiðistöðvum Sunnlendingafjórðungs, einkum yfir sumarið og haustið, eftir að lögunum um dragnótaveiðar var breytt; samt var skarkolaveiði yfirleitt treg og því lítið upp úr þeirri veiði að hafa, enda verðið mjög lágt“. Raunar bætir hann við í síðari hluta málsgreinarinnar þessum orðum, sem virðast vera í beinni mótsögn við fyrri hlutann: „Þó var þetta mikil hjálp í atvinnuleysinu, því hjá öllum þorra sjómanna er enga atvinnu hægt að fá þann tíma árs“. Hér er sama sagan sem alstaðar kveður við. Veiðin lítil og verðið lágt. Og þessi umsögn forseta Fiskifél. er sérstaklega eftirtektarverð, vegna þess að hann hefir á undanförnum árum talið þessa veiði mjög arðvænlega og jafnframt skaðlausa öðrum fiskiveiðum og barizt fyrir afnámi friðunarinnar. Fyrir norðan, þar sem ég þekki bezt, stunda engir íslenzkir bátar þessa veiði, heldur aðeins Færeyingar og Danir. En annarsstaðar, þar sem þessi veiði var stunduð, hefir reynslan orðið sú sama. Eftir því, sem hv.þm. Borgf. sagði í fyrra undir umr. um þetta mál, þá hafa veiðar þessar aðeins verið stundaðar til hagsbóta á tveimur stöðum hér við Faxaflóa, Garði og Keflavík. Væri nú hér um mikið hagsmunamál að ræða fyrir almenning, þá gæti ég skilið það mikla kapp, sem lagt hefir verið á það af ýmsum hv.þm. á undanförnum þingum, að fá lögin um bann gegn dragnótaveiði í landhelgi afnumin. En þegar ekki er um annað að ræða en að veita Dönum og Færeyingum sérréttindi til þess að hrifsa bjargræði frá bæjardyrum bláfátækra fiskimanna, þá er mér þetta kapp hinna hv.þm. með öllu óskiljanlegt. Ég vænti þess nú fastlega, að reynsla sú, sem fengizt hefir hin síðustu missiri um veiði þessa, hafi sannfært alla hv.þm. um það, að ekki sé rétt að fylgja þessu frv., og óska þess, að það verði fellt þegar við 1. umr., eða þá að öðrum kosti, að það fái þá afgreiðslu, að heimildin um alfriðun vissra svæða fyrir dragnótaveiði standi óbreytt, enda þótt undanþága verði veitt um lengri veiðitíma þar sem þess kynni að verða óskað af hlutaðeigandi héraðsstjórnum. Annars fæ ég ekki skilið, að þm. leggi það kapp á að eyða kolanum, að þeir þeirra hluta vegna vilji eyðileggja aðrar fiskiveiðar fyrir fátækum sjómönnum, til vandræða fyrir allan þorra manna og engum til gagns, nema Dönum og Færeyingum. Og ég vil a. m. k. mótmæla harðlega slíkri meðferð á kjósendum mínum.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Eins og hv.þm.N.-Þ. hefir bent á og öllum hv.þdm. mun kunnugt, hafa legið fyrir undanförnum þingum frv. um tilslökun á þessari löggjöf. Hafa till. þessar gengið mjög mismunandi langt. Á síðasta þingi var hin síðasta tilraun í þessa átt brotin á bak aftur, þar sem það felldi allar till. um tilslökun frá þessum umræddu lögum, og frv. sömuleiðis. Ég verð því að átelja stj. fyrir að hafa gefið út bráðabirgðalög þau, er hér liggja fyrir, þar sem þau í fyrsta lagi hafa enga stoð í löggjöfinni, og í öðru lagi hefir stjórnin með setningu þeirra gengið meir í berhögg við vilja og rétt Alþingis en nokkur stj. hefir heimild til þess að gera. Þó að stj. telji lög þessi byggð á yfirlýstum vilja meiri hl. þm. í báðum deildum, þá tel ég, að hún hefði frekar átt að taka tillit til þeirra úrslita, sem mál þetta fékk á löglegan hátt á Alþingi hér í fyrra, því að það leiðir af sjálfu sér, að stj. ber að taka mest tillit til þess, sem gerist í málunum á þinglegan hátt, og í þessu tilfelli er það afgreiðsla málsins. Mér finnst því illa farið, að undanþága þessi skuli hafa verið veitt, því með henni er gengið í berhögg við lögformlegan vilja Alþingis og unnið skemmdarverk á löggjöfinni. Ég er því sömu skoðunar og hv.þm.N.-Þ., að svo beri að taka á móti þessari tilraun, eins og hverri annari tilraun, sem gengur í þá átt að skerða fiskveiðalöggjöf okkar, að greiða atkv. á móti henni nú þegar. Mín afstaða til frv. þessa er því sú, að ég mun alltaf greiða atkv. á móti því.

Jóhann Jósefsson Það hefir venjulega verið töluverður mótþrói í þessari hv. d. á móti tilslökunum frá banninu gegn dragnótaveiði. Það var rétt hjá hv.þm. Borgf., að að nafninu til voru þær tilraunir, sem gerðar voru hér í fyrra um breytingar á þessari löggjöf, brotnar á bak aftur. En eins og hv.þdm. mun kunnugt, var meiri hl. dm. með þessari breytingu. Að frv. féll, var aðeins sökum þess, að einn dm. var fjarstaddur þegar atkvgr. fór fram. Að áskorun sú kom fram, sem minnzt hefir verið á, var og sökum þess, að meiri hl. þm. í báðum deildum vildi slaka til á þessu banni. Eins og vitanlegt er, er það tilgangur þeirra manna, sem hafa viljað og vilja gera þessa breyt., að skapa meiri lífsbjargarmöguleika í ýmsum sjávarplássum landsins. En það er eðlilegt, að fram komi andúð gegn því frá öðrum sjávarplássum, eins og t. d. þeim, sem hv.þm.N.-Þ. vitnaði til, sem ekki hafa, af einhverjum ástæðum, tök á að stunda dragnótaveiðar, en verða að horfa upp á menn úr öðrum héruðum, eða jafnvel útlendinga, gera það í skjóli laganna. Það er vorkunnarmál, þó mönnum á slíkum stöðum virðist, að það muni vera til skaða að slaka til. En það sannar ekkert um almenna gagnsemi þessarar veiði fyrir þau landsvæði, sem hana stunda. Og þó kannast megi við það, að afrakstur síðasta árs varð ekki mjög mikill hvað kolaveiðarnar snerti, þá urðu þær mörgum viðbótaratvinna. Og annað var ekki haft fyrir augun en að kolaveiðarnar fylltu dálítið upp í eyðu í atvinnulífi fiskimanna hér við Faxaflóa og víðar. Að vísu er það svo, að Íslendingar virðast yfirleitt ekki enn vera komnir vel á lagið með að fiska í dragnætur. Þar virðast t. d. Danir lengra á veg komnir, enda hafa þeir stundað dragnótaveiðar um langan aldur. Þó mun orsökin til þess, að forseti Fiskifél. lýsir yfir, að dragnótaveiðin hafi ekki orðið til eins mikilla hagsbóta síðastliðið ár og við hefði mátt búast, liggja meira í markaðsleysi, sem stafar aftur mikið af samgönguleysi, heldur en hinu, að ekki hafi verið eins mikil veiði eins og menn gátu búizt við. Þetta stendur allt til bóta. Og eftirtektarvert er, að það er einmitt Keflavík og Garður, sem bezt hafa staðið að vígi að koma kolanum á markað. Ég ætla annars ekki að fara að halda uppi löngum deilum um þetta mál, því hv.þdm. er það þegar vel kunnugt: En ég lít svo á, að þar sem sjútvn. lagði til á þinginu í fyrra, að lögunum væri breytt í þá átt, sem hér um ræðir, og þar sem sannprófað var, að meiri hl. beggja deilda var þeirri breyt. fylgjandi, þó svo slysalega vildi til, eins og kunnugt er, að hún var felld, þá hafi hæstv. stj. gert rétt, er hún gaf út bráðabirgðalögin. Og ég vænti þess, að þingið, sem er óbreytt frá því í fyrra, greiði veg þeirra áfram. Það má vel vera, að rétt væri að taka tillit til þeirra staða, þar sem sérstakar ástæður eru fyrir hendi, eins og t. d. Húsavíkur, en um það má ræða í n. og við 2. umr.