Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá velferðarráðuneytinu þar sem óskað er frests til 28. mars nk. til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 558, um ferðaþjónustu fatlaðra, frá Lilju Rafneyju Magnúsdóttur.

Hæstv. forseti. Fyrir stuttu síðan birti Neytendastofa ákvörðun sína vegna kvörtunar yfir verðtryggðu húsnæðisláni Íslandsbanka. Með ákvörðuninni eru staðfest alvarleg brot bankans á ákvæðum laga um neytendalán og um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu. Neytendastofa staðfestir að lánveitendum verðtryggðra neytendalána hafi verið með öllu óheimilt að taka mið af 0% verðbólgu við útreikning árlegrar hlutfallstölu kostnaðar, heildarlántökukostnaðar og framsetningu á greiðsluáætlun. Talið er að stór hluti verðtryggðra neytendalána, þar með talin húsnæðislán, brjóti í bága við umrædd lagaákvæði. Samkvæmt niðurstöðu Neytendastofu hefur því verið með öllu óheimilt að innheimta verðbætur af verðtryggðum neytendalánum og jafnframt fasteignalánum einstaklinga frá ársbyrjun 2001. Herra forseti. Í sumar samþykktum við á Alþingi lagafrumvarp sem á að gefa fordæmisgefandi málum sem tengjast skuldamálum heimilanna hraðari meðferð í gegnum dómskerfið. Þar er lagt til að þeim dómsmálum, þar sem ágreiningur er uppi um lögmæti lána, skuli hraða og veita þeim forgang fram yfir önnur sambærileg mál sem bíða meðferðar hjá dómstólum. Í því felst að dómari sjái til þess að allir frestir í slíku máli séu eins stuttir og mögulegt er og að dómur verði kveðinn upp hið fyrsta. Á þetta bæði við um mál sem rekin eru fyrir héraðsdómi og Hæstarétti. Það er mín skoðun að dómsmál er varða lögmæti verðtryggingarinnar á neytendalánum og jafnframt á fasteignalánum fái þá flýtimeðferð sem lögin kveða á um. Ég leyfi mér að enda þessa ræðu á þessum orðum: Lán hafa verið dæmd ólögleg fyrir dómstólum. Það getur gerst aftur. Við verðum, það er mjög mikilvægt, að vita við hverju við þurfum mögulega að bregðast.

Hæstv. forseti. Nýlega kom fréttatilkynning frá Alþýðusambandi Íslands þar sem segir að umtalsverðar hækkanir hafi orðið á matvörumarkaði síðastliðna 18 mánuði. Þetta hefur gerst á sama tíma og gengi íslensku krónunnar hefur styrkst verulega gagnvart helstu viðskiptamiðlum en það dugar ekki til þannig að sveiflan er í raun miklu meiri en kemur fram í könnun ASÍ. Það er athyglisvert að samkvæmt upplýsingum Hagstofunnar er 35% vísitölugrunnsins á neysluvörur innfluttar neysluvörur og aðrar innfluttar vörur. Nú hefur það komið fram áður að síðustu 12–13 mánuði hefur gengi krónunnar styrkst að meðaltali um 13%, mismunandi eftir gjaldmiðlum. Ef helmingi af þessari styrkingu væri skilað til baka, 5%, mundi það leiða til 2% lækkunar á neysluvöruvísitölu næsta mánuð á eftir. Og hvað þýðir 2% vísitölulækkun, ágætu þingmenn? Það þýðir að verðtryggð lán almennings í landinu mundu lækka um 34 milljarða íslenskra króna. Þetta þýðir með öðrum orðum að meðan verslunin skilar ekki til baka styrkingunni sem hefur orðið á íslensku krónunni eru verðtryggðu lánin okkar allra, sem ættu að vera að lækka, að hækka. Og ég segi, herra forseti, að ábyrgð þessa fólks er mikil. Ég held að tími sé kominn til að menn horfist í augu við þá samfélagslegu ábyrgð sem þeir bera meðan sívaxandi samþjöppun á sér stað á þessum markaði.

Virðulegi forseti. Ég var á áhugaverðum fundi í morgun hjá Stofnun stjórnsýslufræða á Grand hótel og þar vorum við að ræða mál sem er mál málanna. Það ætti að vekja meiri eftirtekt hér á hv. Alþingi því að ég finn að almenningur er orðinn meira meðvitaður um mikilvægi stóra málsins sem er einfaldlega ríkisfjármál. Það er stóra málið. Hér tökumst við á um ýmis mál og við erum ekki alltaf sammála. Eitt ættum við þó að vera sammála um og það er að agi sé í opinberum fjármálum. Nú kann einhver að segja: Eru þetta ekki einhverjir draumórar? Þetta eru engir draumórar, þau lönd sem við berum okkur saman við eru í þeirri stöðu. Alveg sama hvar menn eru í stjórnmálum, til hægri, vinstri eða á miðjunni, þá er sátt um að það eigi að vera agi og ráðdeild í opinberum fjármálum. Menn deila um hvort það eigi að vera háir eða lágir skattar og hvernig eigi að forgangsraða, en menn eru sammála því að agi eigi alltaf að vera til staðar. Við erum búin að stíga fyrstu skrefin hvað þetta varðar, en við eigum eftir að taka mörg skref ef við ætlum að ná þeim árangri sem við erum í það minnsta í orði kveðnu sammála um. Þar tek ég upp vinnu frá fyrri fjárlaganefnd og við í núverandi meiri hluta í hv. fjárlaganefnd höfum verið að skoða reynslu frænda okkar, Svía. Þeir voru á svipuðum stað og við vorum fyrir rúmlega 20 árum. Þeir ákváðu, ekki bara stjórnarliðar heldur stjórnarandstaða, embættismenn, fjölmiðlar og almenningur, að snúa blaðinu við. Ég hvet okkur 

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að vekja athygli á stöðu menningarsamninga sem sveitarfélögin hafa gert við ríkið og eru nú í uppnámi. Ljóst er að það hefur gengið allt of hægt að þoka þessum málefnum áleiðis. Málið hefur verið í þeim farvegi síðan fyrir áramótin og því ekki fengið neinn niðurstöðupunkt. Ekki er búið að undirrita menningarsamninga sem þýðir, ef ég tek dæmi af mínu svæði sem er menningarráð Eyþings, að borist hafa 130 umsóknir þangað um verkefnastyrki, 28 umsóknir um stofn- og rekstrarstyrki, og auðvitað átti að gera ráð fyrir því, eins og vera bar, að úthluta styrkjum upp úr áramótum en því miður hefur það ekki verið hægt. Nú er svo komið að sumir hafa dregið þessar umsóknir til baka. Mjög mörg stór verkefni eru þarna undir. Það er mikilvægt að minna á að þetta eru ekki bara menningarverkefni, þetta er jú atvinnuskapandi verkefni og forsenda margra þeirra til þess að komast á koppinn er auðvitað styrkur menningarráðanna í gengum ríkissjóð. Mig langar að hvetja hv. allsherjar- og menntamálanefnd og formann hennar til að taka þetta mál upp og skoða þau verkefni sem þarna eru undir og skoða hvað veldur því að illa gengur að koma þessu á koppinn. Til að menningarlífið komist í gang og þau atvinnuskapandi verkefni sem þar eru undir, sem styðja við blómlega atvinnustarfsemi á landsbyggðinni, er afar mikilvægt að þessu verði komið í góðan og fastan farveg sem hefur því miður, eins og ég segi, ekki orðið enn sem komið er.

Virðulegur forseti. Gjaldeyrishöft há okkur ekki mikið í hversdagslífinu, en nýjar upplýsingar Viðskiptaráðs sýna að kostnaður okkar við þau er 80 milljarðar kr. eða hátt í 1 milljón kr. á hvert heimili í landinu og vex með hverjum degi. Þessi kostnaður verður til vegna þess að heimurinn hefur ekki trú á efnahagsáætlun Íslands. Þess vegna höfum við orðið að setja lög sem banna fólki að fara með peningana sína úr landi. Það leiðir til þess að hér verður ekki fjárfesting sem ella yrði. Það verður til þess að hér verða ekki til útflutningsviðskipti og verðmæti sem ella yrðu og á hverjum degi minnkar samkeppnishæfni okkar og lífskjör okkar rýrna. Erlendar skuldir okkar eru miklar og fram undan er endurfjármögnun stórs hluta þeirra. Við þær aðstæður hefur ríkisstjórn Íslands ákveðið að slíta viðræðum okkar við önnur ríki í Evrópu sem búa þó við efnahagslegt sjálfstæði. Það verður sannarlega ekki til þess að létta okkur það að lyfta gjaldeyrishöftunum og endurheimta efnahagslegt sjálfstæði íslensku þjóðarinnar, þvert á móti. Það er hættuspil og þessar tölur frá Viðskiptaráði undirstrika hversu grafalvarlegir hlutir eru á dagskrá Alþingis þessa dagana og í hverja tvísýnu verið er að tefla framtíð okkar.

Herra forseti. Ég sé ástæðu til að vekja athygli á og þakka fyrir þau lofsamlegu orð sem hæstv. forsætisráðherra viðhafði hér í gær í fyrirspurnatíma um efnahagsbatann á Íslandi undanfarin missiri, eins og hæstv. ráðherra orðaði það réttilega. Það var allt rétt hjá hæstv. forsætisráðherra en kom kannski úr óvæntri átt miðað við málflutning hans bæði fyrir og eftir kosningar. Hagstofan hefur nú birt áætlanir um hagvöxt á árinu 2013 upp á 3,3% og endurmetið til lítillegrar hækkunar hagvöxt á árinu 2012 þannig að að meðaltali hefur hagvöxtur á Íslandi verið 2,5% þrjú síðastliðin ár, 2011, 2012 og 2013. Það er sannarlega ekki svo slakur árangur í dauflegum samanburði við alþjóðaumhverfið og í ljósi erfiðleikanna í Evrópu. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson talaði hér eins og stundum áður um þörfina á aga í ríkisfjármálum. Mikið tek ég undir það. Þá er líka hægt að gleðjast yfir þeim tölum sem voru einmitt að koma, komu í þessari viku og í morgun, frá bæði fjármálaráðuneytinu og Hagstofunni sem staðfesta verulegan afkomubata hins opinbera á síðasta ári. Nýjustu upplýsingar um afkomu ríkissjóðs á árinu 2013 eru þær í sambandi við neikvætt fé frá rekstri að þar hafi staðan batnað um rúma 20 milljarða milli áranna 2012 og 2013 og munar um minna. Afkoma á rekstrargrunni liggur ekki fyrir en þó virðist stefna í a.m.k. 4 milljarða minni halla en fjáraukalög gerðu ráð fyrir fyrir tveimur mánuðum síðan eða svo. Hagstofan birti í morgun gögn um tekjuafkomu hins opinbera í heild eftir að niðurstaðan á fjórða ársfjórðungi lá fyrir og þar er sömuleiðis staðfestur verulegur bati á afkomu hins opinbera í heild. Allt eru þetta ánægjulegar fréttir og staðfesta að efnahagsbatinn á Íslandi 

Hæstv. forseti. Ég vil nota þennan dagskrárlið til að vekja sérstaklega máls á stöðu heilsugæslunnar í landinu og þá ekki síst á höfuðborgarsvæðinu. Ég tel að svo sé komið að ríkisstjórn og Alþingi verði að hlusta af alvöru á þau varnaðarorð sem berast nú úr þeim ranni. Í fyrsta lagi vísa ég í orð forsvarsfólks heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu, sem fram hefur komið í fjölmiðlum og lýst yfir þungum áhyggjum af þeim niðurskurði sem heilsugæslunni er gert að mæta á þessu ári. Í annan stað vísa ég í varnaðarorð formanns Félags heilsugæslulækna og annars forsvarsfólks heilsugæslulækna í sömu veru. Í þriðja lagi vísa ég í orð einstakra lækna sem hafa kveðið sér hljóðs á opinberum vettvangi, nú síðast Már Egilsson, ungur læknir, sem skrifaði opið bréf til ríkisstjórnar og Alþingis þar sem hann segist óttast að það sé verið að ganga að heilsugæslunni dauðri, eins og hann orðar það, og bendir á að með niðurskurðinum sem heilsugæslunni er gert að sæta og mæta sé verið að gera heilbrigðisþjónustuna dýrari þegar upp er staðið. Þá kem ég að fjórða aðilanum sem hefur tjáð sig. Það er Landspítalinn, það er bráðamóttakan á Landspítalanum sem segist ekki lengur ráða við álagið. Hvers vegna? Forsvarsfólk Landspítalans á þessu sviði segir: Jú, það er vegna þess að það er þrengt svo að heilsugæslunni að álagið verður fyrir vikið meira hjá okkur, fólk leitar til okkar á bráðamóttökuna. Þetta er því samofið. Ég hef heyrt þær raddir, sérstaklega frá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, að ráðið sé að einkavæða. 

Forseti. Í morgun áttum við í utanríkismálanefnd tvo mjög athyglisverða fundi, annan með Garrí Kasparov um ástandið í Úkraínu og hinn með sendinefnd frá Kólumbíu. Mig langar svolítið að velta því upp til stjórnarþingmanna og annarra þingmanna sem tóku þátt í að tryggja fríverslunarsamning við Kína hvað þingmönnum finnist um utanríkisstefnu okkar, sem mér finnst mjög óskýr og helstu vísbendingar um utanríkisstefnuna koma frá véfréttinni sem ekki á sæti á Alþingi en allir vita hver er. Ég hef pínulitlar áhyggjur af því að við munum ekki beita okkur nægilega til að þrýsta á rússnesk stjórnvöld fara að ráðum Garrís Kasparovs, sem mér þóttu mjög skynsamleg, og beita okkur í okkar alþjóðlega starfi til að settur verði alvöruþrýstingur á Pútín og hans meðreiðarmenn. Ég er pínulítið ringluð gagnvart utanríkisstefnu Íslands. Mér finnst við vera að færast nær löndum sem ég hefði ekki haldið að við ættum endilega mikla samleið með, eins og Rússlandi og Kína, á meðan við færumst frá Evrópu. Því langar mig að heyra í öðrum stjórnarþingmönnum um þetta mál. Ég vonast til þess að þegar hér fara fram efnislegar umræður á eftir um slit á Evrópusambandsumræðunni að ég fái að heyra í stjórnarliðum. Ég sé að það eru bara þrír úr þeirra liði sem hafa sett sig á mælendaskrá í umræðunum á eftir 

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hér hljóðs vegna þess að ég er farinn að hafa svolitlar áhyggjur af því að hið stórgóða mál sem kennt hefur verið við bjarta morgna, seinkun klukkunnar, sem er í raun leiðrétting klukkunnar, muni daga uppi í hv. allsherjarnefnd. Mig langar til að forvitnast um störf nefndarinnar hvað það góða mál varðar. Ég er ekki að saka nefndina um sofandahátt í þessu máli, einfaldlega að vekja hana til vitundar um að hér er um stórgott mál að ræða. Ég er ekki að hvetja nefndina til þess að fara að vakna fyrr á morgnana til að vinna það, en það ætti ekki að þurfa mikinn tíma á dagskránni. Málið hefur vakið mikið umtal, mikla eftirvæntingu, og hefur verið nefnt sem mál sem gæti verið mjög heppilegt að setja í þjóðaratkvæðagreiðslu að loknu ákveðnu tilraunatímabili þar sem þjóðin tæki sig saman um eitt eða tveggja ára skeið og prófaði að leiðrétta klukkuna þannig að við mundum njóta fleiri bjartari morgna. Ég vona að engan skugga hafi borið á samstarf nefndarmanna í þessu máli og að ekki reynist þörf til þess á lokastigum þingsins að fara að ræða þetta mál fram á nótt eða gera það að einhverju myrkraverki. Þetta er þvert á móti mál sem við eigum að draga fram í dagsbirtuna og ef skoðanir eru skiptar í því ættu þær bara að fá að heyrast og við útkljáum málið hér í þingsal. Ég vil því vekja nefndina til vitundar um þetta fína mál og hvetja hana til að setja það á dagskrá og afgreiða það hér inn í þingsalinn. Takk fyrir.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og ítreka það hér við þingheim að allsherjar- og menntamálanefnd er vakin og sofin yfir verkum sínum og gengur glaðvakandi til starfa hvern dag hér í þinginu hið minnsta. Þannig er staðan í allsherjar- og menntamálanefnd að okkur hefur verið falið að fjalla um ansi mörg mál á þessum þingvetri. Við höfum engu að síður verið ágætlega dugleg við að funda og haldið marga aukafundi til að komast yfir þann málafjölda sem okkur hefur verið falið að fara yfir. Í morgun afgreiddi nefndin þrjú mál, þar af tvö sem hún hefur sjálf flutt og eitt þingmannamál. Við erum enn með nokkur stór frumvörp frá ráðherrum ríkisstjórnarinnar til meðferðar sem taka þann tíma sem við erum búin að áætla nú næstu dagana en síðan sjáum við til hvaða pláss verður fyrir önnur mál á þeim vikum sem við eigum eftir til vinnslu mála í þinginu. Ég held að það sé alveg óhætt að segja að nefndin hafi unnið mjög vel, við höfum verið tiltölulega samhent og reynt að einbeita okkur að þeim verkefnum sem okkur hafa verið falin þannig að við náum að afgreiða mál. Það er rétt að benda á að af þeim 15 málum sem ráðherrar hafa lagt fram hafa 11 verið afgreidd frá nefndinni, ekki héðan úr þinginu heldur frá nefndinni. Þrjú þingmannamál hafa verið afgreidd út úr nefndinni og þau þrjú mál sem nefndin hefur sjálf flutt, þannig að ég tel að í ljósi sögunnar hafi tiltölulega mörgum málum verið sinnt vel í nefndinni, en að sjálfsögðu höfum við ekki náð að fara yfir öll þau þingmannamál sem borist hafa en ég tel að það sé rétt að þau hafi öll farið til umsagnar. Varðandi það tiltekna mál sem hv. þingmaður spyr um hafa borist 13 umsagnir, sumar jákvæðar, aðrar neikvæðar. Sumir vilja flýta, aðrir vilja seinka og enn aðrir vilja standa í stað þannig að um þetta eru mjög skiptar skoðanir miðað við þær umsagnir sem okkur hafa borist.

Forseti. Hér á árum áður var vinsælt að gera lítið úr því sem kallað var eftirlitsiðnaður. Það eru opinberar stofnanir sem eiga að fylgjast með því að farið sé að þeim reglum sem gilda eiga um ýmis málefni, um samkeppni, fjármálastofnanir, umhverfismál, matvælaöryggi og ýmislegt fleira. Við vitum hvernig fór fyrir fjármálastofnunum hér á landi og hvaða afdrif það hafði fyrir efnahagslífið í landinu og við munum eftir fréttum um að mengunarvörnum hafi ekki verið sinnt sem skyldi í sorpeyðingarstöðvunum, svo eitthvað sé nefnt. Ólafur Stephensen, leiðarahöfundur Fréttablaðsins, vekur í dag athygli á frétt sem barst í síðustu viku um fyrstu vettvangsathugun Eftirlitsstofnunar EFTA í íslenskum alifuglasláturhúsum og kjúklingabúum eftir að við tókum upp reglugerðir eða tilskipanir ESB eða EES í þessum málum. Það er sannast að segja ekki fögur lýsing og, eins og leiðarahöfundur bendir á, allt annar raunveruleiki en við teljum okkur trú um. Það er landlægt að við teljum okkur best og fremst í öllu og landbúnaðarvörur okkar séu öllum öðrum betri og fremri. Því miður er það ekki svo og við þurfum að vera á verði í þessum efnum eins og öðrum. Ég vek athygli á þessu hérna vegna þess að mér finnst nokkuð hafa borið á því síðustu mánuði að fólk sé farið að andskotast út í eftirlitsiðnaðinn svokallaða.

Ég bið hv. þingmann að gæta orðavals.

Ég hélt að það mætti nota „andskotast út í“, en ég biðst afsökunar. 
             Að reglur og eftirlit sé dragbítur á atvinnulífið í landinu. Auðvitað þurfa fyrirtæki að hafa ákveðið frelsi en það þýðir ekki að þau eigi ekki að fylgja þeim reglum sem settar eru um atvinnuvegina. Það virðist alls ekki vanþörf á að fylgja því eftir að svo sé. Það þarf að vera agi þar eins og í ríkisfjármálunum.

Hæstv. forseti. Árið 2010 var ákveðið að allir ökunemar þyrftu að ljúka námi í ökugerði eða ökuskóla 3 áður en farið væri í ökupróf. Þetta verklag felur í sér talsverðan kostnað og kemur niður á fólki sem býr langt frá höfuðborgarsvæðinu. Áður áttu þeir sem stunduðu ökunám aðeins að taka svokallaðan ökuskóla 1 og 2 sem eru bóknámsnámskeið. 2010 var ökuskóla 3 bætt inn en hann miðar að því að nemendur fari í ökugerði sem er aðeins starfrækt í Reykjavík. Ökuskóli 3 felur í sér að lágmarki þrjár kennslustundir í stofu og tvær kennslustundir í bifreið þar sem nemendum er kennt að aka og bregðast við í hálku. Nú veit ég ekki hvort allir gera sér grein fyrir því en til dæmis á Vestfjörðum og Austfjörðum er talsvert um snjókomu og nokkuð um hálku á vegum stóran hluta ársins. Nemendur sem sækja ökutíma hjá kennara eða forráðamanni á tímabilinu september til maí á þessu svæði komast sjaldnast hjá því að keyra í hálku og snjó, ef nokkurn tíma. Ég athugaði hvort nemendur þyrftu að fara til Reykjavíkur í ökuskóla 3 til að fá fullnaðarskírteini samkvæmt lögum en það er hvorki bundið í lög né reglugerðir að þeir sem sækja um ökunám þurfi að fara til Reykjavíkur til að stunda nám í ökugerði, en ökugerði er aðeins starfrækt í Reykjavík svo að það kemur út á eitt. Ökuskóli 1 og 2 með kennslugögnum kostar um 30 þúsund, verkleg kennsla með 15 ökutímum 115 þúsund, bóklegt próf 3 þúsund og verklegt 8.400 samkvæmt gjaldi Frumherja. Ökuskóli 3 kostar svo 36 þúsund og flugmiði frá Ísafirði eða Egilsstöðum til Reykjavíkur kostar 20–25 þúsund og fram og til baka er það þá 40–50 þúsund. Ég tel rétt að við endurskoðum þessa ákvörðun og athugum hvort ekki sé hægt að setja upp ökugerðisbraut í minni byggðum á vissu tímabili yfir vetrartímann eða leggja meiri áherslu á að nemendur stundi ökunám og setjist reglulega undir stýri allt árið áður en þeim er veitt ökuskírteini og komist þá ekki hjá því að aka í hálku og læra rétt viðbrögð. Það er varla sanngjarnt eða lögmætt að ætlast til þess að ólögráða einstaklingur ferðist þvert yfir landið  Ég mun 

Virðulegi forseti. Mig langar að ræða aðeins um störf þingsins sem ég tel að við flest hér inni, hv. þingmenn, lofuðum að bæta í síðustu kosningum og tel að við höfum gert. Alla vega hafa skoðanakannanir sýnt aukið traust á Alþingi. Þetta er eitthvað sem við þurfum að huga að og halda áfram að vinna að. Mörg mál hafa komið fram í þinginu. Eins og kom fram hér áðan hjá formanni allsherjar- og menntamálanefndar hefur starfið þar gengið mjög vel. Þessi mál hafa farið til nefnda og fengið þar málefnalega umræðu hjá okkur þingmönnum. Þingmenn hafa oft kvartað yfir því að fá ekki að koma nógu mikið að málum og framkvæmdarvaldið sjái of mikið um þetta, það var líka umræða um það þegar þingið hófst. En í nefndastörfum fáum við að koma að málum og öll þjóðin fær að senda athugasemdir við málin og koma sínu á framfæri ef hún vill með aðsendum erindum. Þessi mál hafa oftar en ekki komið mikið breytt og betrumbætt til baka inn í þingið og mörg þeirra bíða núna afgreiðslu. Sum hafa fengið afgreiðslu en mörg bíða afgreiðslu og vil ég nefna fjölda mála sem hafa komið frá allsherjar- og menntamálanefnd í sátt og samlyndi og ég tala nú ekki um náttúruverndarlögin frá umhverfis- og samgöngunefnd. Þau koma töluvert breytt hingað inn í þingið eftir meðferð þingsins og þingnefnda, þannig að allt hefur þetta gengið vel undir góðri stjórn hæstv. forseta Alþingis. Ég held að við ættum að halda áfram á þessari góðu vegferð, vinna saman að málum, finna réttu lausnirnar og tala okkur niður á lausn og hætta að gagnrýna fundarstjórn forseta sem hefur verið mjög góð hingað til.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að gera að umtalsefni loforðin sem voru veitt fyrir kosningar um að bera undir þjóðina hvort halda ætti áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið, ég held að það hafi verið orðað þannig. Klukkan hálftólf í morgun höfðu tæplega 50 þús. manns, nánar tiltekið 49.031, skrifað undir yfirlýsingu sem er svona: „Við undirrituð skorum á Alþingi að leggja til hliðar tillögu til þingsályktunar um að draga til baka umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu og boða til þjóðaratkvæðagreiðslu. Þar verði spurt: Vilt þú ljúka aðildarviðræðum við Evrópusambandið, sem hófust með ályktun Alþingis 16. júlí 2009, eða vilt þú slíta þeim?“ Eins og ég segi eru þetta tæplega 50 þús. manns. Það er 21% atkvæðisbærra manna í landinu. Þetta eru 25,7% þeirra sem tóku þátt í kosningunum sl. vor. Það eru 1.423 færri en greiddu Sjálfstæðisflokknum atkvæði sitt, það eru 2.894 fleiri en greiddu Framsóknarflokknum atkvæði sitt, nettó - má segja nettó, virðulegi forseti?

Með góðfúslegu leyfi forseta.

Takk fyrir. Það er sem sagt 1.471 fleiri en greiddu stjórnarflokkunum atkvæði í síðustu kosningum, í apríl sl. Þetta skiptir miklu máli, ekki síst í ljósi þess, eins og fram kom í umræðum hér í gær og hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir benti rækilega á, að ríkisstjórnin situr alls ekki í eins miklum meiri hluta og endurspeglast á þingi. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa vissulega 60% þingmanna en þeir fengu 51% atkvæða í kosningunum. Þetta stafar af kosningakerfinu, þetta stafar af ójöfnu vægi atkvæða og þetta stafar af því að 12% atkvæða féllu dauð í síðustu kosningum. Kosningakerfið veldur þessu. En þetta er sérstaklega mikilvægt vegna þess að loforðið um þetta stóra og mikla hagsmunamál var svo skýrt, að ekki skyldu teknar afdrifaríkar ákvarðanir í því án þess að spyrja þjóðina. Þá skiptir verulegu máli þessi mikla andstaða hér utan húss. Það er furðulegt ef menn ætla ekki að taka mark á henni. Mér finnst varla boðlegt að hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar komi og segi að þeir ætli góðfúslega að leyfa þinginu að fjalla um þetta í nefndum. Það er sú vinnuaðferð sem hér er og ekki neitt til að þakka ráðherrunum fyrir. En enn er fullt af fólki, ég þar á meðal, sem vonar að menn sjái sig um hönd. Við verðum líka að athuga að þetta bitnar ekki bara á Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum, það er kannski sérstaklega Sjálfstæðisflokkurinn sem svíkur þau loforð sem ég geri ráð fyrir að kjósendur hans hafi búist við að yrðu uppfyllt, heldur rýrir þetta traust á öllum stjórnmálamönnum. Þetta rýrir traust á því starfi sem við vinnum hér. Ég held að það sé eitt af því sem við eigum öll sameiginlegt, þ.e. að reyna að auka það traust sem menn bera til stjórnmálamanna. Störf þeirra skipta miklu máli. Traust á stjórnmálamönnum hefur ekki verið mikið undanfarin ár og það er síst gott að það minnki. Það eru líklega efnisatriðin sem menn fara í þegar þeir tala um þjóðaratkvæðagreiðslur. Forustumenn ríkisstjórnarinnar segja núna að ekki sé hægt að halda þjóðaratkvæðagreiðslu af því að ekki sé ákvæði um það í stjórnarskránni, þar séu engin ákvæði um bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu og þess vegna sé ekki hægt að efna loforðið sem kjósendum var gefið. Þá langar mig að spyrja og mér finnst rétt að ráðherrar svari, þeir eru nú engir hér nema utanríkisráðherra situr þarna, eða aðrir, sérstaklega þeir sem hafa talað um að ekki sé hægt að halda þjóðaratkvæðagreiðslu nema breytingar séu gerðar á stjórnarskránni: Ætla þessir menn þá að beita sér fyrir því að það verði gert? Ætla þeir að beita sér fyrir því, af því að þeir lofuðu því að það yrði þjóðaratkvæðagreiðsla á fyrri hluta kjörtímabilsins, að boðað yrði til kosninga og við notuðum bráðabirgðaákvæðið sem er í gildi núna og breyttum stjórnarskránni þannig að þeir geti efnt loforðið? Er það það sem þeir ætla að gera? Mig langar að spyrja að því. Síðan tala menn mikið um að ekki hafi verið þjóðaratkvæðagreiðsla áður en lagt var af stað í leiðangurinn og aðildarviðræður að Evrópusambandinu hófust. Ég segi frá mínum sjónarhóli að ég bauð mig fram fyrir Samfylkinguna og það fór ekkert á milli mála fyrir kosningarnar 2009 að það var baráttumál Samfylkingarinnar að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það hefðu verið svik ef við hefðum ekki gert það og verið í ríkisstjórn, svo skýrt var loforðið. Síðan stóð til að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla í lok aðildarviðræðnanna, þegar samningur lægi fyrir. Sannasta að segja hefur umræðan um Evrópusambandið, eðli þess og starfshætti verið þannig hér á landi að ég held að fólk geti ekki tekið upplýsta ákvörðun um neitt í þeim efnum af eða á fyrr en samningur liggur fyrir. Virðulegi forseti. Ég vil líka segja það hér að það er mjög mikill munur á því að leggja í leiðangur af því taginu sem gert var sumarið 2009 eða fara fram eins og menn vilja núna með gerræðistillögu hæstv. utanríkisráðherra og loka dyrum, að ég tali nú ekki um í því ástandi sem við erum í núna. Eins og kom fram í liðnum um störf þingsins áðan og var birt í Viðskiptablaðinu í morgun kosta gjaldeyrishöftin okkur 80 milljarða og ríkisstjórnin er ekki með neitt annað plan um hvernig væri hugsanlega hægt að aflétta gjaldeyrishöftunum. Nú er auðvitað alveg ljóst að það verður ekkert gert á einum degi, en aðild að Evrópusambandinu er þó plan og við hefðum þar stoð af ríkjunum sem eru í sambandinu. Ég vil einnig segja, virðulegi forseti, vegna þess að ég tel að EES-samningurinn hafi verið mikið heillaspor og ég er fegin að heyra að menn hafi ekki hugmyndaflug til þess, a.m.k. ekki enn sem komið er, að slíta honum, að við sitjum náttúrlega skör lægra þar en samstarfsríki okkar í Evrópusambandinu. Við erum ekki í herberginu þegar ákvarðanir eru teknar. Við höfum ekki neina möguleika til að taka þátt í þeim málamiðlunum sem verða í Evrópusambandinu yfirleitt þegar ákvarðanir eru teknar. Það er í besta falli barnaskapur að halda að við getum haft einhver meiri áhrif á þessa löggjöf alla ef við fjölgum í starfsliði í Brussel. Þetta var ekki langur tími sem ég hafði. Það voru þrjár tillögur undir, skildist mér, en það samkomulag er brotið þannig að ég tel að ég eigi eftir að tala í að minnsta kosti tíu mínútur um hinar tvær tillögurnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna. Hv. þingmaður fór yfir þær tölur sem nú liggja fyrir hvað varðar undirskriftasafnanir og mótmæli og því um líkt, sem eru orðnar ansi háar, alveg þannig að hægt er að mæla þær í fylgi stjórnarflokkanna. Hv. þingmaður nefndi enn fremur að það að ekki eigi að standa við þjóðaratkvæðagreiðsluna rýri traust almennings til Alþingis alls, ef ég skildi hv. þingmann rétt. Ég velti fyrir mér í því sambandi hvort þingmaðurinn telji að mótmælin sem eru hér fyrir utan beinist meira að Alþingi sem stofnun eða þessu tiltekna Alþingi, þ.e. þessari samsetningu af þeim ágætu hv. einstaklingum sem hér sitja, eða hvort mótmælin beinist meira gegn ríkisstjórninni, vegna þess að mótmælendur mótmæla gjarnan fyrir utan Alþingishúsið. Þess vegna velti ég fyrir mér hvort það séu ekki aðgerðir ríkisstjórnarinnar sem rýri traust fólks til Alþingis þegar rýrnunin á trausti ætti í raun að tengjast þeim aðilum sem taka ákvörðun. Mér er ljóst að það er ríkisstjórnin sem tekur ákvarðanir og virðist líta á þingið sem einhvers konar afgreiðslustofnun. En mig langar að inna hv. þingmann eftir viðhorfum hennar gagnvart þessu máli og þá hvort mótmælin beinist sérstaklega að Alþingi sem löggjafarsamkundu frekar en að ríkisstjórninni sem framkvæmdarvaldi.

Virðulegi forseti. Er það ekki stjórnmálamannsins að segja bæði og? Þetta er nokkuð flókið samspil held ég. Það er alveg ljóst að stjórnmálamenn hafa ekki notið mikillar virðingar og það er gjarnan sagt að þeir standi aldrei við neitt sem þeir segja. Það getur verið mjög misjafnlega erfitt að uppfylla loforð sem gefin eru, eins og með skuldaniðurfellinguna, átti hún ekki að vera 300 milljarðar? Nú er verið að tala um að hún sé 100 milljarðar. Menn eru þó alla vega að reyna eitthvað til að uppfylla það loforð þótt loforðið sé ekki uppfyllt. En þetta er bara svo skýrt í þessu tilfelli. Loforðin voru svo skýr, þau voru svo einföld og þess vegna kemur fólk og mótmælir. Og auðvitað held ég að það sé að mótmæla þessari tillögu ríkisstjórnarinnar en það er náttúrlega líka að hvetja það fólk sem situr hérna inni og meiri hlutann sem hefur 60% á þingi til þess að gera þeim sem leggja tillöguna fram ómögulegt að svíkja loforðið eins og menn virðast stefna óðfluga að. Mér finnst mótmælin núna dálítið öðruvísi en þau voru gjarnan á síðasta kjörtímabili. Mér finnst þau beinast meira bókstaflega að þessu eina tiltekna atriði heldur en gjarnan þegar verið var að setja hér þing, þau beindust meira að þinginu sjálfu. Það er svolítið erfitt að spjalla um þetta í ræðustól en ég geri það sem ég get.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það er rétt sem hv. þingmaður nefnir að ýmislegt er sagt um stjórnmálamenn. Maður lærir það fljótt, eftir að hafa orðið þingmaður, að það þykir nokkurn veginn í lagi að tala illa um stjórnmálamenn, alveg sama hvort þeir hafa gert eitthvað eða ekki, hvort þeir reyna að gera gott eða ekki, hvort þeir segja satt eða ekki. Það virðist engu máli skipta. Það er rosalega auðvelt að tala illa um stjórnmálamenn. Þetta er eitt af því sem ég vara sérstaklega ungt fólk við að gera vegna þess að þetta hefur fælingarmátt gagnvart því unga hæfa fólki sem mundi bjóða sig fram til Alþingis en elst upp í heimi þar sem allt í lagi er að líta niður á allt sem varðar stjórnmál. Það er mjög sorgleg þróun, mjög óholl fyrir lýðræðið að mínu mati. Hv. þingmaður nefnir sérstaklega það að stjórnmálamenn geri ekki það sem þeir segjast ætla að gera og svíki loforðin. Ég ber alveg virðingu fyrir því að erfitt getur verið að uppfylla sum loforð og það getur meira að segja verið erfitt að hafa það á hreinu hvað nákvæmlega sé loforð og hvað sé skoðun. En hér er einmitt um frekar skýrt loforð að ræða. Innt var eftir skýringum á kosningaloforði, sem var kynnt sem kosningaloforð, og svörin voru þau að það skyldi verða þjóðaratkvæðagreiðsla, og það var ítrekað gert. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að þetta var mjög skýrt loforð. En ég velti fyrir mér, sérstaklega sem minnihlutaþingmaður, mér finnst svolítið leiðinlegt að allt Alþingi þurfi að taka á sig skömmina sem kemur kannski frá ríkisstjórninni. Því velti ég fyrir mér hvort hv. þingmaður telji að ríkisstjórnin hafi, eins og hlutirnir eru núna, of mikið vald yfir því hvað Alþingi gerir.

Virðulegur forseti. Ég er vissulega þeirrar skoðunar að áhrif framkvæmdarvaldsins, með því að ráðherrar sitji sem þingmenn, séu of mikil og bein þátttaka þeirra í störfum þingflokka og þar fram eftir götum. Það er mín skoðun og ég hef fjórum eða fimm sinnum flutt tillögu um það að ráðherrar sitji ekki á þingi. Ég held að mörkin yrðu skýrari og þingið yrði sjálfstæðara ef aðeins meiri fjarlægð væri þarna á milli. Á hinn bóginn er náttúrlega ljóst að ríkisstjórnin, stjórnarmeirihlutinn, leggur fram þessa tillögu og auðvitað er það í höndum þingsins að fella hana. Það er engin spurning um það, það er í höndum þingsins. Ég held hins vegar að ef ráðherrarnir væru ekki svona innviklaðir í þingstörfin eins og þeir eru væri fjarlægðin meiri á milli og þá væri kannski ekki jafn sjálfsagt, fyrir ríkisstjórn sem hefur gefið jafn skýr loforð og stjórnarflokkarnir gerðu fyrir kosningar í þessum efnum, að leggja fram gerræðislega tillögu af þessu tagi, tillögu sem lokar á eina möguleikann, eins og ég sagði áðan. Það hefur ekki verið bent á neinn annan möguleika. Þetta er eini möguleikinn sem við sjáum í bili, kannski er hann ekki fær, það getur vel verið, en við megum ekki loka á hann, ekki klippa á þennan þráð áður en við látum á hann reyna.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Eins og kom fram í máli hennar eru þetta óþægilega stuttar ræður fyrir svo stórt mál en mikilvægt auðvitað að ræða svo stóra spurningu efnislega. Mjög stór meiri hluti þjóðarinnar er á því að þjóðin eigi að koma að fullgerðum samningi eða a.m.k. spurningunni um það hvernig þessu máli eigi að vinda fram. Hins vegar telur einhver hluti þjóðarinnar að Íslandi sé betur borgið utan Evrópusambandsins, einhverjir telja að þeir þurfi að sjá samninginn til þess að taka afstöðu og enn aðrir telja að það sé eina leiðin og besta leiðin að ganga í Evrópusambandið. Þá velti ég fyrir mér, af því að hv. þingmaður er úr þeim flokki sem hefur talað hvað skýrast í þessu efni: Telur þingmaðurinn eitthvað geta komið út úr samningaviðræðum, ef þeim yndi fram og við fengjum þann besta samning sem væri í boði, sem gerði að verkum að sú niðurstaða sem við þjóðinni blasti væri að ekki væri ráðlegt að ganga í Evrópusambandið? Hvaða þættir væru það þá, ef þeir væru einhverjir? Stundum hefur verið talað um tiltekna hagsmuni, stærstu hagsmuni þjóðarinnar að því er varðar fiskveiðar, landbúnað o.s.frv. Telur þingmaðurinn í raun og veru að það mundi breyta afstöðu þeirra sem skýrasta afstöðu hafa til aðildar að Evrópusambandinu og telja það einu leiðina, að eitthvað gæti komið út úr samningaviðræðum sem breytti afstöðu þeirra?

Virðulegi forseti. Ég held að það gæti verið. Ég held að þeir sem krefjast þess núna hér fyrir utan og með undirskriftum sínum að loforð um þjóðaratkvæðagreiðslu verði efnt muni ekki endilega allir segja að þeir vilji halda áfram aðildarviðræðum. Sumir segja ábyggilega: Nei, ég vil það ekki. Aðrir segja: Já - af því að þeir þykjast nokkuð sannfærðir. Svo eru enn aðrir sem vilja halda áfram en eru svo sem ekkert vissir um að neitt sem þeim þóknast geti komið út úr samningaviðræðum og vilja helst ekki ganga í þetta bandalag. Ég held vissulega, virðulegi forseti, að það gæti eitthvað gerst ef við náum ekki viðunandi samningi, það er alveg rétt. Mér finnst orðið „viðunandi“ ekki nógu gott en ég kann ekki annað orð til að lýsa nákvæmlega því sem ég á við. Ég tel það til dæmis skipta meginmáli að við getum rekið sjávarútveg. Sjávarútvegur hér er náttúrlega allt öðruvísi en sjávarútvegur alls staðar annars staðar í heiminum. Útgerðir eru bullandi gróðafyrirtæki. Það væri frágangssök, eins og sagt er, ef við gætum ekki stundað áfram sjávarútveg af sömu hagkvæmni og nú, það væri frágangssök fyrir mína parta. Á hinn bóginn vil ég líka að sjávarútvegurinn, eins og hann er rekinn í dag utan Evrópusambandsins, greiði meira í sameiginlega sjóði landsins en hann gerir nú, vissulega, það er alveg mögulegt.

Virðulegur forseti. Ég er sammála mati hv. þingmanns að þessir ríku hagsmunir kynnu við núverandi kringumstæður að breyta afstöðu þeirra sem hvað sterkastar skoðanir hafa að því er varðar þessa leið. Þá vil ég spyrja þingmanninn í framhaldi af þessu: Gefum okkur að sú staða væri komin upp að hér væri samningur á borðinu þar sem áðurnefndum hagsmunum væri ekki til haga haldið nægilega fyllilega og hann yrði þá felldur í þjóðaratkvæðagreiðslu, eða það sem gæti auðvitað gerst fyrr í ferlinu að stjórnvöld teldu einfaldlega samninginn vera þeirrar gerðar að hann væri ekki ásættanlegur undir nokkrum kringumstæðum, hvert væri þá hitt planið að mati þess flokks sem aðhyllist aðild hvað mest, sem er Samfylkingin? Ég held að alveg óháð því hvaða afstöðu maður hefur til aðildar að Evrópusambandinu þurfi maður að nálgast það þannig að maður hugsi líka leiðina ef þjóðin segir nei. Ég held að það sé spurningin um ábyrga afstöðu til svo stórrar spurningar og ég sakna þess í umræðunni vegna þess að hún hefur verið svo svart/hvít, og þá er ég ekkert að víkja mér undan ábyrgð á því að við höfum leyft okkur að vera með mjög svart/hvíta sýn á þetta, það sé annaðhvort inn eða út. En við þurfum að ræða okkur í gegnum þessa senu, þ.e. í gegnum hvern leikinn á fætur öðrum: Hver yrði þá staðan í hugum eindregnustu aðildarsinna ef þjóðin væri annað tveggja búin að hafna samningi eða þá einfaldlega að ásættanlegur samningur væri ekki í boði?

Virðulegi forseti. Af tveimur vondum aðstæðum sem hv. þingmaður nefnir hér, sem í báðum tilfellum þýðir að samningar næðust ekki, annaðhvort vegna þess að það væri fellt í þjóðaratkvæðagreiðslu eða vegna þess að samningar næðust ekki þá tel ég það sannast sagna miklu líklegra að ekki yrði gengið frá samningi ef ekki næst einhver - ég held að orðið sem eigi að nota núna sé „sérlausn“, sem gerir okkur kleift að reka hér sjávarútveg af sömu hagkvæmni og við gerum í dag, vegna þess að ég sé ekki að nein stjórnvöld mundu skrifa undir slíkan samning fyrir hönd þjóðarinnar. Varðandi hitt atriðið er það alveg ljóst að þá er það krónan, en það er mjög erfitt. Þá þurfum við að hafa aga í ríkisfjármálum fyrst og fremst, við þurfum að hafa aga í peningastjórninni. Það hefur okkur ekki tekist og þess vegna held ég að það sé svo nauðsynlegt að við förum inn í þetta samstarf vegna þess að þá mundu aðstæður krefjast þess að við héldum þeim aga sem nauðsynlegur er. Og þess vegna er nauðsynlegt, eins og ég kom inn á í störfum þingsins áðan, að hafa eftirlitsstofnanir sem fylgjast með og þar fram eftir götunum, vegna þess að maðurinn er ekki fullkominn. Þess vegna þarf hann að byggja í kringum sig eitthvert kerfi til að reyna að halda sig á beinu brautinni, 

Forseti. Við erum hér í efnislegri umræðu um býsna stóra ákvörðun sem í raun er tekin nokkuð einhliða af örfáum einstaklingum. Því finnst mér harla furðulegt að forsætisráðherra sé ekki hér til að taka þátt í umræðum. Mér finnst líka furðulegt að stjórnarliðar taki ekki þátt í andsvörum og vonast til að ræða mín gefi þeim tilefni til að koma í andsvör, til þess eru þau. Mér finnst líka furðulegt hve fáir stjórnarliðar eru í þingsalnum því að við í stjórnarandstöðunni höfum ávallt haldið því fram að við ætlum að fara í þessar ræður út frá efnislegum atriðum. Ég ætla því að vinda mér í þetta úr því að maður hefur allt of stuttan ræðutíma. Ég skil eiginlega ekki hvað við vorum að hugsa þegar við samþykktum að taka þessar umræður á þennan hátt. Mig langar að fjalla um tvo meginþætti í málinu. Einn er aðkoma þjóðarinnar en mikið er kallað eftir því að fá að taka þátt í þessari ákvörðunartöku. Hinn þátturinn er utanríkisstefna þjóðarinnar almennt séð. Hún hefur sífellt verið að færast nær þjóðum sem við fram að þessum tíma höfum ekki átt margt sameiginlegt með. Að sjálfsögðu er ekkert rangt við að fara út í viðskipti við þjóðir sem við eigum eitthvert erindi við. En það hefur vakið gríðarlega furðu mína, og margra annarra úti í samfélaginu sem hreinlega voru ekki meðvitaðir um það, að við höfum farið í fríverslunarsamstarf við Kína. Sú umræða var nánast ekki til, hvorki hér í þingsal né í fjölmiðlum. Ég hef rekið mig á það að mjög margir sem hafa áhuga á utanríkismálum voru hreinlega ekki meðvitaðir um þá miklu og stóru ákvörðun Íslands. Um er að ræða harla sérstakan samning og ef maður skoðar söguna um sambærilega samninga er ljóst að við höfum keypt köttinn í sekknum eins og það kallast. Núna eru vinir okkar í Grænlandi að fá til sín um það bil 4 þús. kínverska verkamenn. Ef eitthvað fer úrskeiðis á Grænlandi munum við hafa hugrekki til að standa með vinum okkar þar? Þar búa ekki nema rúmlega 50 þús. manns. Mig langar til að spyrja hæstv. utanríkisráðherra, ég vonast til að hann muni koma í andsvör við mig um það, hvort við munum eiga von á því að hæstv. utanríkisráðherra sé eins gagnrýninn á aðferðafræði þá sem vinir okkar í alþýðulýðveldinu Kína beita aðrar þjóðir, hvort við munum verða vitni að kólnun í því að gagnrýna þjóðir eins og til dæmis Rússa sem nú hafa farið langt yfir allt sem eðlilegt telst í utanríkisstefnu sinni. Við horfum upp á það að mjög sennilega hefst kjarnorkuvopnakapphlaup að nýju. Úkraína lét af kjarnorkuvopnum sínum og nú spyr fólk sig þar hvort það hafi verið skynsamlegt því að Úkraína er býsna varnarlaust ríki í dag þó að það sé stórt. Ég hef tekið eftir því að margir úr stjórnarliðinu eru mjög gagnrýnir á Evrópusambandið. Nú erum við í beinum samningum við önnur ríki og mér sýnist á öllu, miðað við ræður frá forseta Íslands, að við séum alltaf að færa okkur dýpra og dýpra í fangið á þjóðum sem búa við eins konar einveldi og mikla kúgun og þar sem illa er farið með það fólk sem býr þar og í nágrenninu, fyrir utan það hvernig farið er með umhverfi, mengun og annað slíkt. Ég er að lesa mjög merkilega bók sem heitir Collapse og fjallar meðal annars um Ísland en líka Kína og fleiri ríki um það hvernig samfélög kjósa að hrynja. Mér finnst mjög margt, í minni þekkingarleit um hvernig ástandið er í Kína og hvernig það mun sennilega þróast, hafa komið fram sem veldur því að ég er mjög áhyggjufull. Ég er mjög áhyggjufull yfir einstrengingshætti þessarar ríkisstjórnar þegar kemur að því að rjúfa frekar samvinnu okkar við lönd sem við teljum okkur eiga erindi við. Við teljum okkur væntanlega vera Evrópubúa. Ef það hefur eitthvað breyst þá væri mjög gagnlegt að fá frekari upplýsingar um það. Við teljum okkur tilheyra Evrópu frekar en Rússlandi eða Kína. Eins og ég hef sagt þá finnst mér ekkert rangt við það að hafa egg í mörgum körfum en það er nú þannig að í gegnum EES höfum við ofið okkur mjög þétt upp að Evrópu. Ég hef ekki orðið vör við að það hafi haft þannig afleiðingar í samfélagi okkar - nema útrásarvíkingar sem notuðu sér glufur í EES-samningnum til að ná sér í sparnað hjá öðrum en bara Íslendingum og þenja út bankakerfið. En almennt séð hef ég ekki orðið vör við að það hafi orðið okkur til skaða. Mig langar að vita hvort eitthvað hafi komið fram, undanfarið ár eða svo, sem gefur tilefni til að fara svona skarpt í að rjúfa samvinnu okkur við Evrópusambandið. Það hefur verið alveg ljóst að ef við ætlum að slíta samningaviðræðunum þarf að vera einhver áætlun um EES-samninginn því við erum náttúrlega að fara á skjön við þann samning þegar kemur að gjaldeyrishöftum. Ég hef ekki heldur orðið vör við neina framtíðarsýn um gjaldmiðilinn og nokkuð ljóst að ákveðin kynslóðaskil eru orðin hérlendis þegar kemur að framtíðarsýn. Eldri kynslóðin vill mjög gjarnan halda í gamla kerfið, halda sig við krónuna og verðtrygginguna, á meðan yngri kynslóðin sér ekki mikla framtíð hér. Ég er mjög hrædd um að sá flótti sem vart hefur orðið hjá ungu og vel menntuðu fólki muni halda áfram og að fólk komi ekki aftur heim. Ég veit að þingmenn Framsóknarflokksins, meðal annars hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, ræddu tillögu um að breyta námslánum til að þeir sem ætluðu að vera áfram úti fengju ekki námslán eða eitthvað slíkt. Ég man ekki alveg hvernig tillagan hljóðaði en það eru augljósar áhyggjur af þessu, meðal annars hjá samþingmönnum hæstv. utanríkisráðherra. Nú er ég næstum búin með ræðutímann en ég á eftir að tala um þjóðaratkvæðagreiðsluna. Ég vona að einhver spyrji mig út í það í andsvörum. Ég studdi tillögu frá hv. þm. Bjarna Benediktssyni um að við mundum halda þjóðaratkvæðagreiðslu um samningana áður en haldið væri í þá og afstaða mín hefur ekkert breyst. Mér finnst mjög mikilvægt að þjóðin fái að vera með í ráðum um framtíð sína. Það væri mjög gott að heyra í stjórnarliðum hvort þjóðaratkvæðagreiðslur séu bara eitthvert fyrirbæri sem sé í lagi ef maður er í stjórnarandstöðu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu sem fjallaði kannski að litlu leyti um dagskrármálið en almennt um utanríkismál. Það eru nokkur atriði sem mig langar að svara af því tilefni. Ég mun hins vegar ekki leggja það í vana minn að svara slíkum spurningum í þessari umræðu. Eigum við von á því að ganga í Kína eða ætlum við að gagnrýna aðferðafræði Kínverja ef þeir beita einhverja aðra harðræði? Já, við ætlum klárlega að gera það líkt og við erum að gera núna gagnvart Rússum. Við mótmælum framferði þeirra hástöfum. Við höfum sent fulltrúa okkar með eftirlitsnefnd ÖSE á Krímskaga til að reyna að fá að fylgjast með málum. Við tökum það alvarlega, við höfum kallað rússneska sendiherrann hér á landi til okkar og höfum tekið undir öll mótmæli sem Norðurlandaþjóðir, Eystrasaltsríkin og Evrópusambandið hafa sett fram. Við munum gera það við Kína og aðra sem brjóta mannréttindi eða níðast á öðrum þjóðum, að sjálfsögðu. Ég vona svo sannarlega að hv. þingmaður hafi rangt fyrir sér varðandi kjarnorkukapphlaupið. Auðvitað er alltaf hætta á að slíkt endurtaki sig, það hefur einu sinni gerst, en ég held við verðum öll að hjálpast að við að koma í veg fyrir að slíkt gerist aftur því að við viljum það alls ekki. Hv. þingmaður talar einhvern veginn þannig að við gætum dottið í fangið á vafasömum þjóðum. Alls ekki. Við eigum að reyna að koma í veg fyrir það og munum að sjálfsögðu gera það. Nálgun okkar í öllum samningum, hvort sem er við Kínverja, Breta, Bandaríkjamenn eða aðra, er alltaf hin sama, út frá forsendum um öryggi Íslendinga. Við erum alls ekki að rjúfa samvinnu við Evrópusambandið. Við segjum hins vegar: Við viljum ekki ganga í Evrópusambandið. Við erum á fullu við að leita leiða til að styrkja samband okkar við Evrópusambandið og einstök Evrópuríki. Við samþykktum í dag í ríkisstjórn sérstaka stefnu um það. Við viljum reyna að styrkja okkur í EES-samningnum. Menn gera grín að því hér 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra kærlega fyrir að koma í andsvör við mig, ég kann vel að meta það. Á fundi með Garrí Kasparov í utanríkismálanefnd í morgun komu fram hugmyndir hans um hvað best væri að gera til að fyrirbyggja að Pútín haldi áfram að þenja sig meira í Evrópu. Hann ræddi þar á meðal um efnahagsþvinganir. Mig langaði að spyrja hæstv. utanríkisráðherra, fyrst ég hef nú orðið, hvort það kæmi til greina að Íslendingar tækju þátt í slíkum aðgerðum, hvað hæstv. utanríkisráðherra finnst um slíka taktík. Ég hvatti ríkisstjórnina til að koma hreint fram, mér finnst það mikilvægt. Mér finnst gott að svona snemma á kjörtímabilinu sé ljóst hver stefna ríkisstjórnarinnar er varðandi Evrópumálin þó að ég hafi ekki átt von á ályktun af þessu tagi, sem fer vægast sagt illa í mjög marga og þar á meðal mig. Mér finnst svo mikilvægt, og mér er alveg sama hver situr við ríkisstjórnarborðið, að við höldum áfram á þeirri vegferð sem við hæstv. utanríkisráðherra vorum mjög samhent í, að heimila og hvetja þjóðina til að taka þátt í mikilsverðum ákvörðunum til framtíðar. Aðildarviðræður við Evrópusambandið eru svo sannarlega mikilsverðar og stór ákvörðun til framtíðar.

Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt þegar gripið er til aðgerða, sama hvort það er gegn Rússum í þessu tilfelli eða einhverjum öðrum ríkjum, að um það sé breið samstaða og sátt, annars bíta slíkar aðferðir voða lítið eða ekki neitt. Við munum ekki skorast undan því að svara þeirri spurningu þegar að því kemur hvort við viljum standa til dæmis með Evrópuþjóðum eða einhverjum öðrum að efnahagsþvingunum eða hvað þær kallast. Við munum fara eftir því kerfi sem við höfum komið okkur upp hér, ráðfæra okkur við utanríkismálanefnd og ýmislegt annað ef til þess kemur. Mikilvægast í þessu er hins vegar að menn nái samstöðu um hvernig á að bregðast við. Ég held að allir séu sammála um að það sem Rússar eru að gera í dag sé ólöglegt, þeir eru að brjóta samkomulag, þeir brjóta yfirlýsingar sem hafa verið gerðar. Við höfum mótmælt því og munum halda því áfram. En vissulega, ef þeir ætla að halda þessu áfram þurfum við mögulega að taka þátt í að bregðast sterkar við. Varðandi seinni hlutann af því sem hv. þingmaður nefndi, um aðkomu þjóðarinnar að mikilsverðum ályktunum, held ég að við séum sammála með stóru myndina um það að þegar kemur að mikilvægum ákvörðunum þurfi að skoða hvenær og hvernig við hleypum þjóðinni að því. Við megum samt ekki gleyma því að við erum líka með Alþingi, við erum með þingræði sem hefur ákveðið hlutverk. Við þurfum að vanda okkur vel þegar við ákveðum hvenær við eigum að taka það úr sambandi og hvenær ekki, hvenær ekki er lengur þörf fyrir þingmenn. Ég efast um að þær hugmyndir sem uppi eru í dag um þjóðaratkvæðagreiðslu um að halda viðræðunum áfram séu réttar. Ég hef hins vegar ekkert útilokað það með einhverju formi, til dæmis eftir umfjöllun í utanríkismálanefnd. Tillaga Vinstri grænna er mjög áhugaverð, ég hef líka sagt það, en mér finnst eðlilegt að þingið komi að þessu. Mér finnst eðlilegt að þingið fái að ræða málin. Mér finnst mjög sérstakt við fyrri umr., þegar umræðan er varla farin af stað, að þá séu menn farnir að tala um einhvern samning um hvernig eigi að ljúka málinu. Það kann vel að vera að á einhverjum öðrum tímapunkti sé rétt að ræða eitthvað slíkt en sá tími er varla kominn því að þingið 

Forseti. Mér finnst þetta ágætar fréttir og í sjálfu sér eðlilegt að við förum í gegnum málið í þinginu en á endanum, áður en við tökum afdrifaríkar ákvarðanir, hlýtur það að vera þannig ef þjóðin kallar svona sterkt og ríkt eftir því að við hlustum. Mér finnst það mjög mikilvægt, ekki bara fyrir þetta mál heldur til framtíðar og rjúfum ekki þær miklu breytingar sem hafa orðið til góða í samfélaginu eftir hrunið þar sem fólk hefur sýnt því miklu meiri áhuga en áður að vera þátttakendur í ákvarðanatöku í samfélaginu. Mér finnst það mjög jákvætt og mun gera allt sem ég get til að það rofni ekki. Það er líka mjög mikilvægt að fólk hafi það í huga þegar um þingsályktun er að ræða að ekki er hægt að skjóta henni til forseta Íslands og biðja hann að skrifa ekki undir. Núna erum við að tala um mál sem er algjörlega samspil á milli þings og þjóðar. Það er enginn forseti þarna á milli til að varpa ábyrgð á. Þetta verða allir að hafa í huga þegar þeir fjalla um málið. Það er oft þannig, út af því hvað þetta eru flókin og skrýtin störf sem oft eiga sér stað á Alþingi og mörgum sem eru fyrir utan hús óskiljanleg, að við verðum að muna að þetta er algjörlega samspil á milli þings og þjóðar. Forseti Íslands kemur þarna hvergi nærri, nema kannski á kaffihúsum með öðrum þingmönnum, það veit ég ekkert um, miðað við ýmsar kjaftasögur sem eru í gangi um ýmsa sem eru að hittast, en það er önnur saga.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir ræðuna þar sem hún fór yfir heildarsýn á samskipti Íslands við umheiminn ef svo má að orði komast. Það er varla hægt að ræða þessa tillögu hér án þess að taka þetta stóra samhengi inn í. Það sem hvarflaði að mér meðan ég hlustaði á hv. þingmann, því að hún var að vísa til þess sem hefur verið mikið í umræðunni um aukin samskipti Íslands í austurátt, við Rússland, Kína o.fl., er að það er vissulega rétt að það er ekki bara um fríverslunarsamning við Kína að ræða heldur er líka aukin áhersla á samstarf þessara þjóða, til að mynda hvað varðar norðurslóðir. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann: Hefur hennar stjórnmálahreyfing, Píratar, rætt þetta Evrópusambandsmál? Nú hefur sú stjórnmálahreyfing fyrst og fremst lagt áherslu á að þjóðin taki þessa ákvörðun. Hefur stjórnmálahreyfing Pírata rætt um að stefna eigi inn í Evrópusambandið og að það sé þá eðlilegt val í alþjóðasamstarfi miðað við þá valkosti sem hv. þingmaður lýsti hér sem er þá annað samstarf eða er þetta eitthvað sem þið teljið fyrst og fremst að þjóðin eigi að ákveða? Í öðru lagi langar mig að spyrja hv. þingmann um hennar persónulegu framtíðarsýn hvað varðar alþjóðlegt samstarf Íslands. Við erum lítil þjóð og þurfum á alþjóðlegu samstarfi að halda. Hvar eigum við að rækta samskiptin? Er best að gera það innan ESB eða er best að gera það með virku samstarfi við ólíkar þjóðir og þá ekki síst nærsamfélagið? Þá vitna ég til Evrópu en ekki bara Evrópusambandsins, Norðurlandanna og annarra samstarfsaðila.

Forseti. Ég þakka mjög góðar spurningar. Varðandi fyrstu spurninguna, um stefnu Pírata í Evrópumálum, höfum við enga einhlíta stefnu um þau heldur höfum við viljað setja fókusinn á að fólk geti tekið ákvörðun með þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort það vilji eða vilji ekki ganga upplýst inn í Evrópusambandið. Ég hef verið mjög hlynnt því í gegnum tíðina, spáð mikið í utanríkismál og samskipti þjóða o.s.frv., og mér finnst gagnlegt að við séum í samstarfi við margar þjóðir. Mér finnst alls ekki að við eigum annaðhvort að vera í ESB eða einhverju öðru samstarfi. Mér hefur fundist við oft og tíðum ná að gera mjög góða hluti í alþjóðastarfi okkar þó að við séum fámenn þjóð og hefur hernaðarleysi okkar án efa töluvert mikið að segja þegar kemur að friðarmálefnum og hugrekki til að standa með kúguðum þjóðum sem eru að reyna að taka sín fyrstu skref í átt til lýðræðis. Við mættum gjarnan gera miklu meira af því. Í gegnum tíðina hefur mér oft fundist ráðamenn hér frekar skammsýnir. Þó hafa verið hér víðsýnir þingmenn og framsýnir en til dæmis með norðurslóðirnar er nú allt í uppnámi út af Rússum og því sem er að gerast í Úkraínu. Við erum búin að hleypa Kínverjum og Rússum mjög djúpt inn í norðurslóðasamstarfið. Það hefur töluvert verið fyrir atbeina Íslendinga og menn meðal annars þakka fyrir það í fríverslunarsamningnum við Kína að við höfum hjálpað þeim að fá áheyrn þar. Mig vantar svolítið heildarsýn yfir utanríkisstefnuna okkar 

Virðulegi forseti. Þó að á síðari árum hafi kannski verið talsverð sátt um stefnu Íslands í utanríkismálum er það ekki algilt. Ég nefni sérstaklega Atlantshafsbandalagið sem mín stjórnmálahreyfing er enn á móti aðild okkar að. Það væri kannski ráð að við efndum til þjóðaratkvæðagreiðslu um stefnu okkar í utanríkismálum og spyrðum að því í leiðinni. Ég mundi gjarnan vilja heyra afstöðu þjóðarinnar til þess hvort við eigum að taka þátt í því hernaðarbandalagi. En það sem ég er að fiska eftir hjá hv. þingmanni er að það er talsvert um það í þeirri umræðu sem við eigum hér núna að ef við förum ekki inn í Evrópusambandið sé hættan sú að Ísland einangrist með einhverjum hætti, að við verðum einangruð smáþjóð sem lendir þá undir áhrifavaldi annarra ríkja. Hv. þingmaður nefndi hér að henni fyndist mikilvægt að við ættum samstarf í ólíkar áttir, við ýmsa aðila, ekki bara Evrópusambandið. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún telji raunverulega hættu á að við gætum einangrast. Það sem maður veltir líka fyrir sér er hvort jafnvel séu fram undan enn frekari breytingar á Evrópusambandinu sem eiga eftir að breyta talsvert landslaginu í alþjóðamálunum. Það er þó spurning sem ég veit að er mjög erfitt að svara á stuttum tíma. Valdajafnvægið í heiminum er að breytast um þessar mundir. Þegar við höfum í þessari umræðu aðallega verið að ræða hagsmuni Íslendinga, sérlausnir eða ekki sérlausnir, er dálítið mikilvægt líka að við horfum á stóru myndina, þ.e. hvert Evrópusambandið stefnir og hver staða þess verður. Getum við sagt hvar við ætlum að stilla okkur upp, hvort sem það er innan Evrópusambandsins, við hlið þess eða við hlið einhvers annars? Gæti hv. þingmaður haldið aðeins áfram á þeirri braut sem hún var á áðan með framtíðarsýn í þeim efnum í ljósi þess að það sé mikilvægt að vinna með mörgum aðilum? Hvernig sér hún fyrir sér að þetta landslag eigi eftir að breytast á næstunni?

Forseti. Það er mjög margt athyglisvert að gerast og alls konar hugmyndir uppi um einhvers konar samstarf milli Norðurlandaþjóðanna. Við gætum til dæmis gengið í Noreg ef Norðmenn vildu hafa okkur með og prófað að ganga inn í smærra bandalag ef svo bæri undir. Ég vil benda á eitt sem mér finnst svolítið mikilvægt, t.d. varðandi Kínasamninginn, ég er svolítið með hann á heilanum. Ég hefði kosið að við hefðum gert það í gegnum EFTA. Ég hefði kosið að við hefðum gert það eins og við höfum yfirleitt gert fríverslunarsamningana okkar. Það eru bara tvö önnur lönd sem við höfum gert sambærilega samninga við og það eru Grænland og Færeyjar. Þá er þetta dálítið stórt stökk og ég skil ekki alveg stefnubreytinguna þar. Við hv. þingmaður þekkjum það og höfum rætt það út og suður að það er til dæmis mjög slæmt að hafa bara álfyrirtæki því að þá verðum við undir of miklum áhrifum frá einni tegund af iðnaði. Nú sjáum við til dæmis að orkuverð til álfyrirtækjanna skilar ekki neinum hagnaði inn í Landsvirkjun heldur tapi. Ef við pössum okkur ekki að lenda ekki undir hælnum á einhverju fyrirbæri, einhverri þjóð eða fyrirtækjum er alveg hægt að missa stjórn á ríkinu og sjálfsákvörðunarréttinum á annan veg en bara í gegnum landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins. Ef ég stæði frammi fyrir tveimur valkostum á morgun, að ganga í ESB eða Kína, held ég að svarið væri mjög skýrt. Ég gengi frekar í ESB. Ég vonast til þess að við fáum meiri upplýsingar 

Virðulegur forseti. Það má segja að vitleysan ríði ekki við einteyming þar sem hæstv. utanríkisráðherra fer, einkum þegar kemur að Evrópumálunum. Við höfum undanfarið fengið að fylgjast með einhverri furðulegustu atburðarás sem ég hef á liðlega tíu ára ferli í þinginu orðið vitni að þar sem utanríkisráðherra byrjar á að leggja fram skýrslu til umræðu í þinginu en áður en umræðu um hana er lokið eða leitað hefur verið umsagna eða álits nokkurs aðila leggur hann fram tillögu um að slíta viðræðunum án þess að nokkur niðurstaða sé fengin í umfjöllun um úttektina á viðræðum. Nú bætir hæstv. ráðherra um betur og kemur í dag vonum seinna með Evrópustefnu, þ.e. fyrst er skýrslan, hún ekki rædd til fulls, þá tillaga um slit og loks stefna í málinu. Og það verður að segja að hvert og eitt þessara atriða ber sömu merki og röðin sem þetta ber að og málatilbúnaðurinn allur, það er illa ígrundað, viðvaningslegt og ber vott um takmarkaðan skilning á þeirri stöðu sem Ísland er í á þeim tímum sem við lifum nú. Tillagan um stefnu sem kynnt var í dag er ágætt dæmi um þetta. Þar leggur hæstv. utanríkisráðherra til að við eigum að byggja á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, EES-samningnum, og sækja rétt okkar og stöðu á grundvelli þess samnings og reyna að hafa sem mest áhrif þar á. Í fyrsta lagi er öll sú orðræða í miklu ósamræmi við niðurstöður Norðmanna um þau áhrif sem unnt er að hafa á stöðu ríkja innan Evrópska efnahagssvæðisins, en hið augljósa í því að reyna að byggja á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið er það vandamál sem er að vísu kunnuglegt fyrir ráðherra í ríkisstjórn Íslands nú orðið en samt sem áður í öllum samskiptum fólks, fyrirtækja og þjóða talsvert vandamál, þ.e. að við erum ekki að uppfylla samninginn um Evrópska efnahagssvæðið sem hæstv. utanríkisráðherra ætlar að byggja á. Hæstv. utanríkisráðherra hefur sennilega verið að kynna stefnu í dag um það að við eigum að byggja á samningi sem við erum brotleg við á hverjum einasta degi. Við uppfyllum ekki grundvallarkröfur samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Þar eru mikilvægustu stoðirnar um frjálst flæði, m.a. frjálst flæði fjármagns milli landa. Þann þátt samningsins uppfyllum við einfaldlega ekki vegna þess að við höfum neyðst til þess í vandræðum okkar að setja hér lög um gjaldeyrishöft. Við eigum stöðu okkar innan samningsins um Evrópska efnahagssvæðið algerlega undir viðsemjanda okkar vegna þess að við erum brotleg við samninginn og aðeins vegna þess að það er litið fram hjá því um sinn að sá er veruleikinn höldum við enn þeim réttindum sem samningurinn felur í sér. Það að ætla að byggja hagsmuni Íslands á samningi sem við uppfyllum ekki, höfum ekki uppfyllt í rúmlega fimm ár og höfum engar trúverðugar áætlanir um að geta efnt í fyrirsjáanlegri framtíð er þess vegna býsna kindarleg stefna svo ekki sé meira sagt, fyrir utan hversu lítil sýn það er um stöðu Íslands til framtíðar að ætla að láta samninginn um Evrópska efnahagssvæðið taka æ meiri völd af Íslandi, fullveldi okkar og sjálfstæði. Forsætisráðherra Breta, David Cameron, var spurður eitt sinn hvort til greina kæmi fyrir Bretland að hætta að vera aðili að Evrópusambandinu og verða þess í stað aðili að Evrópska efnahagssvæðinu. Forsætisráðherra Breta svaraði því ákaflega skýrt: Það kemur ekki til greina að Bretlandi verði stjórnað með faxtæki frá Brussel. Með því orðalagi er vísað til þess að við höfum sem aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu innleitt hér árum saman löggjöf sem einmitt er send með faxtæki frá Brussel, er í sjálfu sér bara afgreidd hér og stimpluð af þingmönnum á Alþingi og verður þannig að lögum hér. Að ætla að halda áfram að byggja á þeim ófullkomna samningi felur í sér enn meira framsal á fullveldi Íslands á komandi árum vegna þess að á Evrópska efnahagssvæðinu er hafin sú þróun að ekki bara löggjöfin liggur í Brussel heldur er nú í vaxandi mæli eftirlitið og framkvæmdarvaldið með eftirlitinu að flytjast til Brussel. Þar eru að verða til sameiginlegar eftirlitsstofnanir og valdheimildir til að loka atvinnufyrirtækjum, til að sekta atvinnufyrirtæki, til að hafa gríðarleg áhrif á einstakar atvinnugreinar - frá Brussel. Sá sem á enga aðild að Evrópusambandinu og fær bara bæði lögin með faxi frá Brussel og síðan í vaxandi mæli eftirlitið og framkvæmdarvaldið þaðan líka endar í þeirri stöðu að hann hefur ekki lengur neitt að segja um grundvallarþætti í sínu eigin ríki. Hann hefur þá ekki bara framselt löggjafarvald um heilu og hálfu þættina í okkar samfélagi, Íslandi, til erlendra ríkja án þess að hafa neitt um það að segja annað en bara að stimpla það í þinginu heldur hefur hann líka látið erlend ríki annast um eftirlitið án þess að íslenskar eftirlitsstofnanir hafi þar neitt að segja og án þess að Alþingi geti nokkurt eftirlit haft með þeim eftirlitsstofnunum, vegna þess að Alþingi er ekki hluti af þessu skipulagi, og þannig komist í þá stöðu að til að mynda flugstarfsemin hér í landinu sem er gríðarlega öflug atvinnugrein á Íslandi sé sett undir erlenda aðila þar sem við eigum enga aðkomu, þar sem stóriðjan er undirsett margvíslegum þáttum í umhverfislöggjöfinni og eftirliti sem við eigum enga aðild að, að í sameiginlegu evrópsku fjármálaeftirliti verði fólgnar valdheimildir til að loka íslenskum bönkum án þess að Alþingi eða íslenskir eftirlitsaðilar hafi þar nokkra aðkomu. Það hefur verið býsna merkilegur eftirleikur efnahagshruns að hafa ekki einu sinni átt neina aðild að þeim eftirlitsstofnunum sem áttu að koma í veg fyrir það. Nei, þetta er býsna snautleg framtíðarsýn hjá hæstv. utanríkisráðherra en hins vegar er ekki hægt að undirstrika nægilega hversu brýnt það er að við brjótumst út úr þeirri erfiðu og þröngu stöðu sem við erum í, að vera brotleg við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, helsta viðskiptasamning okkar, þann samning sem tryggir sjávarútveginum okkar aðgang að sínum helstu mörkuðum á bestu mögulegu kjörum og út úr þeirri stöðu að vera ekki efnahagslega sjálfstæð heldur hafa orðið að setja lög sem banna fólki að fara með peningana sína úr landinu. Þetta er svo gríðarlega mikilvægt verkefni. Við finnum að sönnu ekki mikið fyrir þessum gjaldeyrishöftum í daglega lífinu okkar á Íslandi vegna þess að við fáum gjaldeyri til að fara í sumarfrí erlendis og til að kaupa gjafir handa einhverjum ættingjum okkar í útlöndum og annað sem við þurfum til daglegs lífs en þessi gjaldeyrishöft kosta okkur 80 milljarða eða hátt í 1 millj. kr. á hvert heimili í landinu samkvæmt þeim tölum sem Viðskiptaráð kynnti í dag. Þessir 80 milljarðar eru teknir beint af lífskjörum okkar og þessi kostnaður heldur áfram dag frá degi, dregur þar með úr lífskjörum hér og gerir þau samsvarandi verri en þau eru í nágrannalöndunum og atvinnulíf okkar verr fært um samkeppni við atvinnulíf í öðrum löndum. Við erum mjög skuldug erlendis. Við eigum fram undan stóra endurfjármögnun á skuldbindingum okkar og það er ekkert eins mikilvægt fyrir okkur og að rækta samstarf við aðrar þjóðir og hafa trúverðuga áætlun um framtíð þessa lands, m.a. efnahagslega. Þess vegna er enga 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langar í fyrsta lagi að staldra við umræðuna um fullveldið. Hann kom aðeins að þeim sjónarmiðum sem hafa verið uppi að því er varðar framsal fullveldis eða stöðu okkar gagnvart EES-samningnum. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvaða sjónarmið hann telji koma til álita að því er varðar fullveldisspurninguna þegar ESB-aðild er annars vegar. Hvaða álitamál eru þar uppi? Fullveldisspurningin er býsna stór en hún hefur kannski ekki verið mjög áberandi akkúrat í þeirri umræðu sem hefur verið uppi. Mig langar til að spyrja þingmanninn um þetta. Hins vegar langar mig að biðja hann aðeins að fara með okkur í þingsalnum inn í einhverja framtíð þar sem Ísland væri aðildarríki að Evrópusambandinu. Hvert væri þá raunverulegt hlutverk eða raunveruleg staða Íslands í því að hafa áhrif á sameiginlega löggjöf Evrópusambandsins? Hvernig fer þetta fram ef hann dregur upp slíka mynd? Hvað eru margir fulltrúar fyrir Ísland og hvernig sitja þeir við borð? Eru þeir eitthvert þing þar sem menn skiptast á skoðunum og er Ísland með sterka rödd þar? Hvernig sér þingmaðurinn þetta fyrir sér og hvernig yrði þetta í raun? Erum við að tala um raunverulega aðkomu Íslands að löggjöf og grundvelli Evrópusambandsins að samþykktum samningi eða hver yrði þessi veruleiki sem hv. þingmaður telur svo eftirsóknarverðan?

Virðulegur forseti. Það sem vakti fyrst og fremst fyrir mér var að undirstrika hversu mikilli ógn fullveldi okkar stafar af núverandi stöðu okkar, vegna þess að við leitumst auðvitað við að líta fram hjá þeim erfiðleikum sem við erum að fást við, einfaldlega til þess að þrauka í gegnum þá. Menn standa til að mynda í ræðustól Alþingis og tala um erfiðleikana í Evrópu. Þá tölum við úr ræðustól ríkis sem hefur ekki efni á því að skila erlendu fólki þeim fjármunum sem það hefur komið með inn í landið. Fólk sem á þessu löggjafarþingi hefur sett lög sem banna fólki að ná í eignir sínar talar um erfiðleika í öðrum löndum. Ég held að ákaflega mikilvægt sé að við horfumst ískalt í augu við þá stöðu að við erum ekki frjáls og fullvalda þjóð meðan við erum í þessum höftum. Forsendan fyrir því að við getum kallað okkur sjálfstæð til framtíðar er að við brjótumst út úr þeim höftum. Um fullveldisspurninguna og samninginn um Evrópska efnahagssvæðið er það að segja að það er algert lágmarksatriði að eiga aðild; að eiga aðild að eftirlitsstofnunum sem hafa eftirlit með íslenskum atvinnufyrirtækjum; að eiga aðild að ákvörðunum um að sekta íslensk atvinnufyrirtæki; að eiga aðild að stofnunum sem geta lokað heilum atvinnugreinum á Íslandi; og eiga aðild að setningu þeirrar löggjafar sem gildir í landinu. Við munum ekki ráða henni ein, við munum auðvitað þurfa að leita samstarfs við aðrar þjóðir í því eins og öðru eftir því hvar hagsmunir okkar liggja á hverjum tíma. Við munum fyrst og fremst geta haft áhrif á afmörkuðum sviðum, það eru þau svið 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Samfylkingin hefur verið sá flokkur sem hefur haft hvað skýrasta afstöðu að því er varðar spurninguna um aðild að Evrópusambandinu. Björt framtíð hefur líka talað býsna skýrt og nánast einum rómi hvað varðar þá spurningu. Það sem ég hef kannski svolítið saknað í rökræðunni um það mál er svar eða vangaveltur um hvert er plan Samfylkingarinnar að baki þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem þjóðin hafnar aðild, ef það yrði niðurstaðan, eða þá að við fyndum engan flöt á frambærilegum samningi og við mundum einfaldlega snúa baki við aðildarviðræðum að því gefnu. Hvað telur þingmaðurinn og stjórnmálahreyfing hans að sé 

Virðulegur forseti. Það er auðvitað sannfæring mín að sá samningur sem hægt er að gera við Evrópusambandið muni tryggja best hagsmuni Íslands til framtíðar og að hann þess vegna - Íslendingar eru einfaldlega praktískt fólk - verði samþykktur í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef samningurinn verður felldur, það er kannski erfitt að gera grein fyrir því á einni mínútu. Það mun náttúrlega skilja okkur eftir í miklum vanda. Að mörgu leyti stöndum við frammi fyrir þeirri spurningu: Ætlum við í ríkjasamstarfi við aðrar lýðræðisþjóðir, sem eru frjálsar og fullvalda og efnahagslega sjálfstæðar, að vinna að framgangi okkar á þeim markaði sem við höfum verið hluti af? Eða ætlum við að einangra okkur sem eyríki sem þá mundi væntanlega leita til þess að gera eins og ýmis eylönd annars staðar í heiminum, að nota mynt einhverrar annarrar þjóðar og fá löggjöfina sína með faxi 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar ræðu hans. Mig langar til þess að spyrja út í eitt atriði sem ég held að hafi ekki verið gefinn nægjanlegur gaumur í þessari umræðu. Það eru fullyrðingar forustumanna ríkisstjórnarflokkanna þess efnis að það sé Evrópusambandið sem knýi á um svör frá Íslandi. Það mátti heyra á t.d. viðtali við hæstv. forsætisráðherra í Kastljósi í síðustu viku að það væri meginástæðan fyrir því að menn legðu núna fram þessa tillögu, annað væri óheiðarlegt gagnvart Evrópusambandinu. Nú hef ég lesið mig í gegnum þingsályktunartillögu hæstv. utanríkisráðherra oftar en einu sinni og oftar en tvisvar en ég finn þess ekki stað í greinargerðinni að þetta sé röksemd í málinu. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann þekki dæmi þess að menn haldi leyndri svo mikilvægri röksemd í einhverju máli, og hvaða skýringu hann hefur mögulega á því að þess sé ekki getið í greinargerðinni að þetta sé rótin að málinu. Mér finnst það mjög undarlegt satt best að segja. Fyrir mitt leyti undrar það mig að menn skuli ekki tína til þá röksemdafærslu. Hjá mér vaknar sú hugmynd, ja, eigum við að segja þær grunsemdir, að það geti verið að hér sé á ferðinni eftiráskýring. Ég vil biðja hv. þingmann um að bregðast við þessum hugleiðingum mínum.

Virðulegur forseti. Þetta eru auðvitað hreinar eftiráskýringar. Þeirra var hvergi getið í greinargerð og heldur ekki í aðdraganda málsins yfir höfuð. Óheiðarleikinn er allur ríkisstjórnarinnar. Afstaða Evrópusambandsins í þessu liggur alveg fyrir. Það er ekkert af þeirra hálfu sem kallar á slit viðræðnanna. Hæstv. utanríkisráðherra lét meira að segja vinna fyrir sig sérstakt lögfræðiálit síðasta sumar, ef ég man rétt, um að hann gæti bara einn og sjálfur hætt þessum viðræðum og þyrfti ekkert samþykki Alþingis til. Öllum er ljóst að viðræðurnar gætu verið áfram í hléi ef það væri vilji þessara flokka, ef Sjálfstæðisflokkurinn vill ekki efna kosningaloforð sín um að fara með framhald viðræðna í þjóðaratkvæðagreiðslu, ef Sjálfstæðisflokkurinn, eins og hæstv. forsætisráðherra hefur sagt, bað ekki einu sinni um það í stjórnarmyndunarviðræðum að fá þá þjóðaratkvæðagreiðslu sem hann lofaði. Og ef menn vilja ekki snerta á málinu þetta kjörtímabil þá gátu viðræðurnar náttúrlega verið áfram í hléi. Það er alveg ljóst hvað vakir fyrir forustumönnum ríkisstjórnarinnar með þessum tillöguflutningi. Fyrir þeim vakir að spilla samstarfi okkar við Evrópusambandið og spilla því með þeim hætti að ekki bara á þessu kjörtímabili heldur á mörgum næstu kjörtímabilum verði erfitt eða ómögulegt að taka viðræður upp aftur, jafnvel þó að þá verði vilji til þess í þinginu eða vilji til þess hjá þjóðinni að ljúka viðræðum og fá þjóðaratkvæðagreiðslu um niðurstöðuna. Þá verði með skemmdarverkastarfsemi á þessu þingi búið að eyðileggja þann möguleika.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég er sammála honum í þessum efnum. Menn hafa talað hér, sérstaklega forustumenn ríkisstjórnarflokkanna, af mikilli umhyggjusemi um Evrópusambandið, að það sé nauðsynlegt að koma heiðarlega fram við það, að það sé ekki teymt áfram á asnaeyrunum og menn séu ekki samkvæmir sjálfum sér ef þeir halda þessu máli í einhverju limbói. En mér finnst í þessum efnum mikilvægara að menn teymi ekki kjósendur á Íslandi á asnaeyrunum og séu heiðarlegir gagnvart þeim fyrst og fremst og séu samkvæmir sjálfum sér í þeim efnum sem þeir hafa borið fram í kosningum. Það væri síðan hægt að eftirláta Evrópusambandinu að slíta viðræðum ef því þykir ástæða til eða að málið hafi verið dregið úr hófi fram.

Virðulegur forseti. Þeir flokkar sem nú fara með stjórn landsins fóru hér mikinn í sölum þingsins á síðasta kjörtímabili og fyrir kosningarnar um mikilvægi þess að þjóðin fengi að ráða úrslitum stærri mála og mikilvægi þess að efla sáttina í samfélaginu. Og hvað gera þeir? Þeir fara fram með algera öfgatillögu um ýtrustu aðgerðir gagnvart Evrópusambandinu til þess að spilla samstarfi við þá og reyna að koma í veg fyrir að nokkrar viðræður fari fram við það næstu 10–20 árin og neita algerlega að leyfa þjóðinni að koma að því máli, jafnvel þó að annar stjórnarflokkanna, allir ráðherrar hans utan einn, hafi lofað því skýrt og fyrirvaralaust að þjóðin fengi það fyrir innan við ári síðan.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki alveg hvort á að kalla þetta andsvar en ég ætla alla vega ekki að falla í þá gryfju, sem hv. þingmaður gerði hér, að nota orð eins og óheiðarleiki, öfgar, að spilla, kannski svik hafi heyrst nokkrum sinnum; hv. þingmaður er stundum stóryrtur. Ég vil leiðrétta hv. þingmann með það, ég hugsa að það sé ekki af óheiðarleika sem hann nefnir það ekki heldur bara af misskilningi eða kunnáttuleysi, að Íslendingar hafa ekki brotið EES-samninginn. Það kemur fram í 4. mgr. 43. gr. samningsins að ríki geta gripið til þessara aðgerða þegar þau komast í vandræði með greiðslujöfnuð og annað og það sem meira er er að EFTA-dómstóllinn úrskurðaði í desember 2011 að Íslendingar hefðu ekki brotið samninginn.

Virðulegur forseti. Eins og kom fram hjá mér þá er það auðvitað þannig að menn hafa séð í gegnum fingur sér með þetta í fimm og hálft ár, enda er tekið tillit til þess að slíkar aðstæður geta komið upp hjá ríkjum í hinu evrópska samstarfi og það er ósköp eðlilegt eins og hæstv ráðherra vék að. Hitt er annað að frjálst flæði innan markaðarins er grundvallaratriði til að hann geti virkað og ríki sem hefur vikið frá því grundvallaratriði hlýtur að þurfa að hafa trúverðuga áætlun um það hvernig það ætli að komast út úr því og geta sýnt fram á að um sé að ræða tímabundið ástand. Hvernig er þessi staða orðin hjá okkur núna? Staðan er orðin þannig hjá okkur núna að í nærri því fimm og hálft ár hefur þetta frávik og neyðarástand varað. Við sjáum ekki í fyrirsjáanlegri framtíð neina raunhæfa áætlun um að frjálsir fjármagnsflutningar verði til og frá Íslandi og að við verðum aftur hluti af fjórfrelsinu sem er grundvallaratriði á hinum evrópska sameiginlega markaði. Hvernig í ósköpunum ætlar hæstv. utanríkisráðherra, sem ekki getur sjálfur uppfyllt grundvallaratriði í hinu evrópska markaðssamstarfi, að sækja á gagnaðilana réttindi og hagsmuni Íslands?

Virðulegi forseti. Ég held enn að það sé misskilningur en ekki óheiðarleiki þegar hv. þingmaður nefnir að menn sjái í gegnum fingur sér gagnvart Íslendingum. Ég minni á það enn og aftur að samkvæmt 43. gr. EES-samningsins getum við haft þessi gjaldeyrishöft á meðan ástand mála er á þann veg á Íslandi. Menn eru því ekkert að sjá í gegnum fingur sér með neitt. Við eigum rétt á þessu og við nýtum okkur að sjálfsögðu þann rétt. Um þetta hefur EFTA-dómstóllinn meðal annars fjallað. En það eru fleiri sem eru því miður í þeirri stöðu að þurfa að vera með gjaldeyrishöft og þar á meðal Evrópusambandsríkið Kýpur sem býr við það að þurfa að grípa til þess eins og við. Samkvæmt sama samningi, samkvæmt samningi EFTA-ríkjanna, þessara þriggja, og Evrópusambandsins, getur þetta gengið á báða bóga. Þess vegna gátu Kýpur og Evrópusambandið, kýpversk stjórnvöld, sett þessi höft á þar vegna þess að þau eru aðilar að sama samningi og við sem leyfir það, samkvæmt þessari grein, að setja höft. Þetta snýst ekki um það að menn þurfi að sjá í gegnum fingur sér. Ég held hins vegar að allir séu sammála um að við þurfum að lyfta þessum höftum sem allra fyrst. Það vill enginn hafa þau til lengri framtíðar.

Virðulegur forseti. Léttúð hæstv. utanríkisráðherra um þetta efni endurspeglar það óraunsæi og þann viðvaningshátt sem allur þessi málatilbúnaður er byggður á. Þetta er ekkert allt í lagi. Gjaldeyrishöftin kosta okkur 80 milljarða. Við eigum fullt í fangi með að ráða við efnahagslega stöðu okkar, við höfum ekki getað gert það nema með því að setja lög um gjaldeyrishöft. Við erum að missa hæfileikaríkt fólk úr landinu vegna þess að við getum ekki greitt því hærri laun. Það að áfram halli á lífskjör hér í landinu og samkeppnishæfni atvinnulífsins á næstu missirum og árum getur einfaldlega skapað grafalvarlega stöðu hér. Það er engin ástæða til að fjalla um það sem eitthvað sem sé bara samkvæmt reglunum allt í lagi.

Hæstv. forseti. Ég þakka þeim sem hafa talað í þessari umræðu um tillögu utanríkisráðherra. Ég get ekki sagt að það sé með neinni gleði í hjarta sem ég tek til máls um hana, mér finnst hún eiginlega með svo miklum ólíkindum í ljósi sögunnar, þess sem hefur gerst hér á síðasta ári og þess sem sagt var í kosningabaráttunni og sem stóð í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar, ekki síst í ljósi þeirra loforða sem nánast allir eða að minnsta kosti allir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins höfðu uppi í kosningabaráttunni um ESB og áframhald aðildarviðræðna. Ég hef oft haldið því fram, bæði í ræðu og riti, að Evrópusambandið sé ekki fullkomið. Það er ekki fullkomið frekar en landbúnaðarstefna Íslands. Það er ekki fullkomið frekar en sjávarútvegsstefnan okkar. Það er ekkert fullkomið í þessum heimi og örugglega allra síst Evrópusambandið. En það sem fær mig til að verða frekar svekktan yfir þessari tillögu er að á síðasta kjörtímabili fylgdist maður með mjög öflugri stjórnarandstöðu sem sveifst einskis til að þæfa mál, koma fram af mikilli óbilgirni og tefja mál. Eitt af því sem fékk mig til að fara í stjórnmál var vilji til að breyta þessu, ekki síst í ljósi þess að hér var gerð rannsóknarskýrsla Alþingis sem kostaði ríkissjóð 700–800 milljónir. Það sem fékk mig til að fara í stjórnmál öðru fremur var að mig langaði til að hjálpa til við að breyta stjórnmálamenningunni á Íslandi, að við ynnum í sameiningu að því að byggja upp gott og heilbrigt samfélag. Mér sýnist enginn hafa farið eftir þessari skýrslu og hún bara týnd og tröllum gefin. Mér finnst það eiginlega um allar skýrslur sem eru settar af stað á Íslandi, enginn fer eftir þeim. Skýrsla Hagfræðistofnunar var sett sem ein af forsendunum hvað varðar ESB og átti að kynna fyrir þjóðinni og þingi og í framhaldi af því átti svo að taka ákvörðun um áframhald. Gott og vel. Ég talaði um þessa skýrslu daginn eftir að tillagan kom fram frá utanríkisráðherra. Ég velti fyrir mér í hvaða leikriti ég væri staddur. Menn tala stundum um það í ræðustól að hér sé verið að setja eitthvert leikrit í gang og það kom fram í gær hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra að hér væri stjórnarandstaðan að setja á svið leikrit. Ég velti fyrir mér hver leikstjórinn sé í þessu leikriti. Hver er upphafsmaðurinn að því? Til hvers erum við hérna eiginlega? Þetta er spurning sem ég er alltaf að velta fyrir mér. Ég lít þannig á stjórnmál að við séum að vinna að hagsmunum þjóðarinnar. Allar þær ákvarðanir sem við tökum eiga að miðast að því að bæta hag og hagsæld þjóðarinnar. Nú hef ég ekki hugmynd um það frekar en nokkur einasti maður á Alþingi hvort það sé til hagsbóta fyrir okkur að fara í ESB. Ég hef bara ekki hugmynd um það. Ég vil samt trúa að það sé til hagsbóta, ekki síst í ljósi sögu Íslands, ekki síst í ljósi sögu gjaldmiðils okkar, þess hvernig staðan er á okkur núna og hvernig landinu hefur verið stjórnað alla tíð. Ég trúi því að með því að ganga í Evrópusambandið öðlumst við agaðri vinnubrögð. Ég hef hitt fólk sem hefur þurft að vinna að því að sækja um IPA-styrkina svonefndu og það sagði að það væri með ólíkindum hversu fagleg vinnubrögð eru lögð til grundvallar til að fá þessa IPA-styrki. Ég hef hitt fólk í kjördæminu sem hristir hausinn yfir þessari ákvörðun. Í mínu kjördæmi eru stjórnarflokkarnir gríðarlega sterkir, eiga átta þingmenn sem segir okkur að sveitarstjórnarfólk er líka mikið í Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum, og það fólk hristir hausinn, skilur ekki þessa ákvörðun og er felmtri segið yfir henni. Þetta kom öllum á óvart. Menn tala um svik og annað þar fram eftir götunum, ég er ekkert hissa á því og það sést ekki síst úti á Austurvelli trekk í trekk. 80% þjóðarinnar í skoðanakönnunum vilja klára þetta. Ég hef sagt það í ræðu áður að eitt það sorglegasta sem átti sér stað á síðasta kjörtímabili var landsdómur og hversu óskaplega það skemmdi móralinn í samfélaginu. Öll umræðan varð heiftúðug og verri fyrir vikið. Mér finnst þetta akkúrat vera það sama, að koma með þetta mál inn í þingið á þessum tímapunkti finnst mér ótrúlega ótaktískt og alger óþarfi. Ég sagði í kosningabaráttunni þegar ég var að ferðast um og tala við fólk að ég væri svo hrifinn af þessum kosningaloforðum Framsóknarflokksins að ef ég hefði ekki verið að brölta sjálfur í stjórnmálum hefði ég sennilega kosið flokkinn með allar þessar skuldaniðurfellingar og verðtrygginguna burt. Svo var sá vinkill að leyfa þjóðinni að ráða því hvort halda ætti áfram með þessar aðildarviðræður. Það var gríðarlega stór faktor í þessu öllu saman. Það kom líka alltaf skýrt fram að báðir þessir flokkar teldu hag þjóðarinnar betur borgið utan Evrópusambandsins. Ég hef aldrei fengið neina skýringu á því hvers vegna. Bara af því bara, af því að við fáum engar undanþágur, við fáum engar sérlausnir. Það var verið að tala um heiðarleika hér áðan í ræðustól og það hefði aldeilis verið heiðarlegt af þessum tveimur flokkum sem vilja ekki aðild að Evrópusambandinu að taka það skýrt fram í sinni kosningabaráttu að þeir ætluðu að slíta þessum viðræðum innan eins árs. Það hefði verið heiðarlegra og þá hefðu allir vitað að þetta mundi gerast. Nei, þeir gerðu það ekki vegna þess að þeir vissu að þá hefðu þeir aldrei orðið í meiri hluta á þingi. Það er alveg ljóst. Það segja manni viðbrögðin úti í þjóðfélaginu út af þessari ótrúlegu tillögu sem er lögð hérna fram. Forsagan er líka rakin í þessari tillögu, hvers vegna þetta fór af stað og var gert svona og hinsegin. Það má örugglega taka undir að vissulega hefði verið fínt hjá flokkunum í síðustu ríkisstjórn að fara með þetta í þjóðaratkvæði en það var ekki gert. Við breytum því ekki hér eftir. En þó var alltaf ljóst að niðurstaða þessa máls átti að koma fyrir þjóðina og hún átti að ákveða hvort hún vildi fara í Evrópusambandið eða ekki. Ég hef líka velt fyrir mér hvað hafi breyst. Ég hef lesið upp úr bloggi hæstv. núverandi forseta Alþingis, Einars K. Guðfinnssonar, þar sem hann talar um að sjálfstæðismenn hafi ætíð sett sjávarútvegsmálin fyrir sig. Þau eru helsti ásteytingarsteinninn og ástæða þess að fara ekki í Evrópusambandið vegna þess að sjálfstæðismenn telja að þeir missi yfirráðin yfir sjávarútvegsauðlindinni. Það hefur meira að segja komið fram á landsfundi þar sem Sigurður Kári Kristjánsson sagði beint út að ef Sjálfstæðisflokkurinn missti yfirráð sín yfir sjávarútvegsauðlindinni vildi hann ekki fara í Evrópusambandið. Í þessu bloggi talaði núverandi hæstv. forseti, Einar K. Guðfinnsson, meðal annars um að sjálfstæðismenn hafi ranglega notað sjávarútvegshagsmuni til að stífla þessa umræðu og skemma hana og þeir verði að hafa betri rök, slaka út fordómum og taka upp málefnalegri umræðu. Það er nákvæmlega það sem við erum að biðja um og það sem þjóðin biður um. Hann segir líka að allir flokkar, alveg sama hvaða flokkur er, verði að skoða inngöngu í Evrópusambandið án fyrir fram gefinnar niðurstöðu og án hleypidóma. Sú skylda hvílir á stjórnmálamönnum að skoða af fullri ábyrgð allar leiðir sem hugsanlega gætu bætt velsæld þjóðarinnar. Það gæti komið í ljós ef við kláruðum viðræðurnar að við ættum enga samleið með ESB. En við vitum það ekki. Við höfum ekki hugmynd um það. Menn gefa sér fyrir fram einhverja niðurstöðu. Þessi hagfræðiskýrsla er ágæt en það var líka gefin út skýrsla undir stjórn Björns Bjarnasonar 2007 sem segir nákvæmlega það sama. Það er endalaust verið að gefa út einhverjar skýrslur um þessi mál, það fer bara enginn eftir þeim. Það kemur vel fram í þessari skýrslu sem er skrifuð af valinkunnu fólki úr öllum flokkum að við getum ekki fengið sérlausnir eða undanþágur en það er bara samið áfram og svo eru einar tíu síður í þessari skýrslu sem sýna fram á undanþágur og sérlausnir. Ef eitthvert land í Evrópu hefur sérstöðu erum það við, lengst úti í ballarhafi. Það er bara þannig. Allar þjóðir sem hafa viljað það, t.d. Finnar og Svíar, hafa fengið undanþágu hvað varðar landbúnaðinn. Ég held að landbúnaðurinn á Íslandi mundi njóta mjög góðs af því að fara í Evrópusambandið. Nú þegar getum við selt 4–5 þús. tonn af skyri á ári til Evrópusambandsins ef við hefðum til þess leyfi. Íslenskir ostar, kókómjólk og ég veit ekki hvað og hvað hefur hlotið alþjóðleg verðlaun. Ég hef miklu meiri trú á landbúnaði en bændur þessa lands og ég hef miklu meiri trú á sjávarútveginum en útvegsmennirnir vegna þess að ég held að möguleikarnir innan Evrópusambandsins séu gríðarlegir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna um þetta málefni. Mig langar að velta upp nokkrum athugasemdum og spurningum í tilefni af henni. Eins og kunnugt er hefur Björt framtíð lýst því yfir að það sé mikilvægt að ljúka þessum viðræðum við Evrópusambandið og að þjóðin fái tækifæri til að taka afstöðu til aðildar. Eins og ég hef skilið stefnu hreyfingarinnar - hv. þingmaður má gjarnan skýra hana betur - telur Björt framtíð að þar sé framtíðarhagsmunum Íslands best borgið. Segjum sem svo að hér næðist einhver efnisleg sátt um ákvarðanir um framtíðina í þessum málum, hvort ljúka skuli viðræðum, hvort halda skuli af stað aftur inn í Evrópusambandið og hvort greiða eigi atkvæði um niðurstöðu samninga, og henni lyktaði þannig að þjóðin hafnaði þessari aðild, þjóðin teldi hagsmunum Íslands betur borgið utan Evrópusambandsins eða hreinlega vildi ekki taka þátt í þessu samstarfi. Það eru ýmsar ástæður sem þar kunna að vera að baki, hv. þingmaður er mér örugglega sammála um að þetta snýst ekki bara um landbúnað og sjávarútveg, þetta snýst um miklu fleiri þætti samstarfs og þá spyr ég: Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér valkostina hvað varðar Ísland og umheiminn? Ég held að það sé mikilvægt fyrir alla stjórnmálamenn og stjórnmálaflokka að reyna að kortleggja það dálítið. Ýmsar leiðir eru uppi. Ég tilheyri flokki sem hefur sagt að við eigum að standa utan Evrópusambandsins en hins vegar að það sé mikilvægt að styrkja samskipti við Norðurlöndin og önnur Evrópuríki. Hvaða áhyggjur hefur þingmaðurinn og hvaða möguleika sér hv. þingmaður ef þetta færi svona?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir þessa spurningu. Já, það hefur ekki farið fram hjá neinum að áherslur okkar eru að klára þessar viðræður vegna þess að við teljum það langsigurstranglegustu leiðina fyrir Ísland, ekki síst vegna þess að við virðumst vera með gjaldmiðil sem er ekki nógu góður og hefur aldrei reynst okkur nógu vel. Hvað varðar aðra valkosti verð ég að viðurkenna að ég er ekkert rosalega bjartsýnn á það hvernig við ættum að takast á við þetta. Einhvern veginn finnst mér að það væri þá algjört lykilatriði að finna aðra leið að upptöku annars gjaldmiðils. Það þyrftum við að gera í fullkominni sátt og samvinnu. Ég hef reyndar líka sagt í ræðustól að við höfum lagt á það mikla áherslu í Bjartri framtíð að við eigum að boða til mikils samráðs við alla hagsmunaaðila í þessu landi, Alþingi, sveitarstjórnir, öll hagsmunasamtök atvinnulífsins og verkalýðsforustuna, til að reyna að komast að einhverri niðurstöðu um það hvernig við getum til framtíðar byggt upp Ísland svo það verði samkeppnishæft gagnvart öðrum löndum. Ég á ofboðslega erfitt með að átta mig á hvernig við getum gert það, en við gerum það með víðtæku samráði. Ég hef ekki séð þessa ríkisstjórn núna koma fram með neina áætlun um það hvernig á að gera þetta. Ég held að við gerum það ekki með því að smíða áfram einhverjar áburðarverksmiðjur eða álver. Þetta er mjög stór spurning og erfitt fyrir nýjan þingmann að svara henni. Ég er með þá útópísku hugmynd að við getum öll starfað saman í sátt og samlyndi. Hún er kannski útópísk vegna þess að þetta virðist ekki geta verið svoleiðis á Íslandi. Hérna virðast svo ótrúlega ósamstæð öfl sem geta ekki náð saman. Það sést best á því hvernig þetta er núna. Ég átti von á því að það yrði miklu betra samstarf milli flokka á þessu nýja þingi, en sú er aldeilis ekki raunin.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Nú vil ég spyrja hv. þingmann að öðru. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum lagt fram tillögu sem við teljum ákveðna málamiðlun í þessu máli, þ.e. að áfram verði formlegt hlé á viðræðum en það verði efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu einhvern tímann á kjörtímabilinu. Því er alveg haldið opnu, hún gæti þess vegna verið eftir þrjá mánuði eða eftir þrjú ár, bara innan kjörtímabilsins, og það væri Alþingis að taka ákvörðun um það. Sú tillaga sem hér liggur fyrir og við ræðum sérstaklega núna lýtur að því að draga umsókn til baka, slíta viðræðum. Hvað telur hv. þingmaður um tillögu okkar, þingmanna VG? Telur hann að hún geti verið einhvers konar leið til að vinna að sáttum í málinu? Í öðru lagi: Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér áframhald vinnunnar? Ég heyri að honum finnst umræðan um þetta mál í þinginu ekki hafa verið góð og hér hefur auðvitað ekki náðst neitt samkomulag um málsmeðferð. Hvaða vonir bindur hv. þingmaður við þá vinnu sem er fram undan í utanríkismálanefnd þar sem ekki kemur bara fyrir tillagan sem er hér á dagskrá heldur líka aðrar tillögur, þeirra á meðal tillagan sem hv. þingmaður er flutningsmaður að og sú tillaga sem ég nefndi áðan?

Hæstv. forseti. Já, ég mundi vilja leita allra leiða til þess að þessu yrði ekki slitið. Mín afstaða hefur alltaf verið skýr og við komum fram með tillögu líka, Björt framtíð, sem er ekkert ósvipuð ykkar um að setja þetta á ís áfram. Ég er ekki alveg sammála henni, en ég er maður sátta. Ég vil alls ekki að þessum viðræðum verði slitið sem gerði það kannski að verkum að það yrði mjög erfitt að taka viðræður upp aftur. Við þyrftum kannski að byrja algjörlega frá grunni við að semja okkur í gegnum alla kaflana aftur. Ég held að það sé óðs manns æði og algjört ábyrgðarleysi, ekki síst í ljósi þeirrar umræðu sem hefur verið á þingi um sparnað og hagræðingu og allt þar fram eftir götunum. Svo væri tekin fjögurra ára vinna með gríðarlega öflugri samninganefnd og henni hent út um gluggann. Það væri algjört ábyrgðarleysi. Ég mundi vilja gera allt til þess að við hefðum þetta frekar opið. Ef þú vilt fá að vita nákvæmlega mína afstöðu er hún sú að við eigum að halda áfram aðildarviðræðunum án þess að hafa nokkra atkvæðagreiðslu, bara halda áfram með þessar viðræður, klára þær og leggja okkur öll fram við það. Menn tala um pólitískan ómöguleika. Hvaða ómöguleiki er það? Við erum kosin af þjóðinni til að vinna fyrir hana að heill og hamingju. Ef menn treysta sér ekki til að leiða þessa vinnu, ef það er svo mikill pólitískur ómöguleiki, eiga þeir að segja af sér, boða til kosninga eða eitthvað annað. Það er greinilegt að þetta er miklu stærra mál en menn gerðu sér grein fyrir. Ef menn geta ekki tekist á við það verða þeir að víkja, það er ósköp einfalt. Það er enginn pólitískur ómöguleiki í því. Ég vona að vinnan í nefndinni verði góð og menn komist að einhverri niðurstöðu um að slíta þessu ekki. Það er lykilatriði í þessu máli fyrir mig að þessu verði ekki slitið heldur haldið opnu og fólki gefinn möguleiki á að klára þessar viðræður og leggja aðildarsamning fyrir þjóðina.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég er sammála honum um að best væri að klára viðræðurnar, fá niðurstöðuna og leggja hana í dóm þjóðarinnar. Sennilega verður ekki farið að okkar ráðum hvað það varðar þannig að finna þarf aðrar leiðir. Þjóðin hefur kallað eftir þeirri leið að draga umrædda tillögu til baka og halda í framhaldinu þjóðaratkvæðagreiðslu. Hv. þingmaður kom inn á það að margar skýrslur hefðu verið gerðar og hann vissi svo sem ekki alveg svarið við því hvort það væri endilega hagur þjóðarinnar að ganga í Evrópusambandið, ég skildi hv. þingmann þannig. Mjög góðar skýrslur hafa einmitt verið gerðar og skýrsla Seðlabankans er ein af þeim betri en þar er fjallað um gjaldeyrismálin. Þar er hermilíkan sett upp og reiknað út hvað það mundi þýða fyrir Ísland ef við tækjum upp evru. Ein af niðurstöðunum þar er að innlendir raunvextir mundu lækka og landsframleiðsla á mann mundi hækka varanlega. Þarna er verið að tala um hag heimila í lægri vaxtakostnaði fyrir fyrirtækin og fyrir ríkissjóð. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort honum finnist ekki eins og nægilegar sannanir séu komnar fram fyrir því að það sé hagur þjóðarinnar að ganga í Evrópusambandið. Við eigum eftir að loka nokkrum köflum sem við höfum ekki fjallað um í EES-samningnum. Það er ekki bara sjávarútvegurinn, það eru líka efnahags- og peningamál, fjárhagslegt eftirlit og byggðastefna, allt kaflar sem við þyrftum nauðsynlega á að halda. Í raun virðist það aðeins vera sjávarútvegurinn 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda, hv. þm. Oddnýju Harðardóttur, fyrir þetta andsvar. Í skýrslu Hagfræðistofnunar kemur fram að það sé mjög bagalegt að ekki hafi verið búið að opna þessa kafla. Þeir sem hafa farið með þessi mál hafa skýrt frá því að ýmsar hindranir hafi verið í vegi og ekki hafi verið hægt að klára þetta. Ég tek þær skýringar trúanlega. Ég hef enga ástæðu til að efast um að það sé rétt hjá þeim. Hvað varðar vaxtastefnu og annað, það er eitt af því sem ég hef líka velt fyrir mér. Ég hef ekki lesið skýrslu Seðlabankans, ég viðurkenni það fúslega, en ég hef heyrt mikið um hana, að eina raunhæfa leiðin sé að taka upp evru og fara í Evrópusambandið. Ég vil líka trúa því. Fyrir mér eru nægar sannanir komnar fram fyrir því að betra sé fyrir okkur að vera í Evrópusambandinu. En ég þori ekkert að fullyrða um það, ekki fyrr en samningur liggur fyrir, ekki frekar en í öllum öðrum málum. Ef maður er að gera samning verður maður að sjá hann áður en maður getur tekið ákvörðun. Ég á góða vini sem búa í Danmörku. Þau keyptu sér hús fyrir fimm árum. Þau fengu að velja hvort þau vildu breytilega vexti, þeir færu aldrei yfir 5%. Þau völdu sér fasta 3% vexti. Og lánið þeirra lækkar í hvert skipti sem þau borga af því. Þau vinna bæði átta tíma á dag, hann er pípulagningamaður og hún er meinatæknir. Þau lifa mjög góðu lífi. Þau geta ferðast til Íslands þrisvar á ári, konan, sem er Íslendingur, og svo fara þau einu sinni á ári í ferðalag. Þetta er ekki hægt á Íslandi, það er bara ekki hægt. Dóttir mín er í námi í Bandaríkjunum. Hún þurfti að taka sér lán í Landsbankanum, það er með 12% vöxtum; 12% vextir, þetta er stórkostlegt. Mér skilst að stýrivextir í Evrópu séu 0,5%. Þetta er líka ein stór ástæða fyrir því að ég legg mikla áherslu á að við klárum viðræðurnar og getum svo jafnvel samþykkt samninginn. Það er einmitt það að á komist vextir sem fólk getur lifað við.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður kom inn á það að hann hefði farið út í stjórnmál af því að hann vildi breyta stjórnmálahefðinni. Nú þegar hv. þingmaður er kominn á þing, og horfir upp á stjórnarhætti hæstv. ríkisstjórnar og meiri hlutans hér á Alþingi, hvaða ráð kann hann til að taka á þeim málum? Við erum hér með stjórnvöld sem horfa ekki á 50 þús. undirskriftir, sem hlusta ekki á þúsundir manna sem koma hingað á Austurvöll dag eftir dag, sem velta ekki fyrir sér gildi kannana þar sem rúmlega 80% þjóðarinnar biðja um að fá að segja skoðun sína á fyrirætlunum stjórnvalda. Hvernig eigum við að taka á þessu? Getum við bara kurteislega látið hlutina yfir okkur ganga? Eða hvaða ráð höfum við? Við sem vorum hér á síðasta kjörtímabili höfum ekki komið auga á þau ráð, en hugsanlega hefur nýr þingmaður einhver ráð handa okkur. Ég er þeirrar skoðunar að alltaf sé betra að fara samningaleiðina, að vera kurteis og orðvar og allt það sem ýtir undir góð samskipti. Ég sé satt að segja ekki að það dugi í þeirri baráttu sem við erum í nú, baráttu sem við erum ekki bara í sem minni hluti á þingi heldur fyrir hag þjóðarinnar, baráttu fyrir því að þjóðin fái að segja skoðun sína í máli sem varðar hennar hag. Getur hv. þingmaður gefið mér einhver ráð í stöðunni?

Hæstv. forseti. Ég get gefið hv. þingmanni það ráð að lesa 8. bindi skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, bls. 179–184, þar sem fjallað er um stjórnmálamenningu á Íslandi, hvernig hún hefur þróast í gegnum tíðina, hvernig foringjaræðið hefur verið algjört í íslenskum stjórnmálum. Venjulegir þingmenn hafa ekkert að segja, allar ákvarðanir eru teknar inni í þröngum hópi foringjanna og síðan er bara haldið áfram. Þetta liggur þarna allt saman á borðinu. Þar er vitnað í stjórnmálamenn sem hafa starfað í íslenskum stjórnmálum áratugum saman þar sem þeir taka fram að það er töluvert síðan, 2003/2004, að stjórnmálamenn gáfust upp fyrir auðvaldinu og viðskiptaveldinu og hafa ekkert um það að segja hvernig íslenskum stjórnmálum er háttað. Þetta stendur þarna svart á hvítu, til dæmis er vitnað í Guðna Ágústsson, Styrmi Gunnarsson og fleiri málsmetandi menn í þessu þjóðfélagi sem hafa starfað í íslenskum stjórnmálum áratugum saman. Þetta liggur bara ljóst fyrir. Fyrir mér snúast stjórnmál um það að vinna að hag þjóðarinnar. Allar ákvarðanir sem við tökum eiga að miðast við að þeir sem eru verst settir njóti góðs af því fyrst. Mér finnst þessi ríkisstjórn ekki hafa gert það, því miður. Ég hef reynt af fremsta megni að koma fram af kurteisi og auðmýkt og ég hef hvatt ríkisstjórnina til góðra verka. Þið getið skoðað ræðurnar mínar ef þið trúið því ekki. Ég hef ekkert endilega litið á mig sem stjórnarandstæðing, ég lít bara á mig sem þingmann þjóðarinnar sem er valinn hérna inn til að gæta hagsmuna þjóðarinnar. Eitt af stærstu hagsmunamálum þjóðarinnar í mínum augum er innganga í Evrópusambandið eða aðildarviðræðurnar og það er búið að vera það í mörg ár. Það mun verða mitt baráttumál áfram. En við getum haldið áfram að svamla hér í kviksyndi fáviskunnar og taka afstöðu til hlutanna án þess að hafa kynnt okkur þá. Mér sýnist ríkisstjórnin vera að bjóða okkur upp á það.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu utanríkisráðherra um afturköllun aðildarumsóknar að Evrópusambandinu. Tillagan hefur vakið sterk viðbrögð, bæði á þingi og utan þess, sem ættu kannski ekki að koma neinum á óvart í ljósi þess að aðildarmálið hefur frá upphafi verið tilefni mikilla átaka, allt frá því að aðildarumsóknin var lögð fram í júlí 2009. Það er því mikilvægt að þingið gefi sér góðan tíma til að ræða tillöguna efnislega og vísi henni síðan til utanríkismálanefndar þar sem hún mun fá vandaða umfjöllun. Í ljósi þess hve umdeilt málið er ætti nefndin að gefa sér rúman tíma til að fjalla um það, kalla eftir umsögnum og jafnvel gera hugsanlegar endurbætur á tillögunni náist samstaða um slíkt. En hver eru helstu rökin fyrir því að afturkalla aðildarumsóknina? Að mínu mati eru ýmis veigamikil rök fyrir því að aðildarumsóknin verði afturkölluð en líklega skiptir mestu máli að sjálfan grundvöll aðildarumsóknarinnar vantar algerlega. Vilji til aðildar er ekki til staðar. Viðhorfskannanir hafa um árabil sýnt yfirgnæfandi andstöðu landsmanna við aðild. Þeir sem eru mjög andvígir aðild eru þrefalt stærri hópur en þeir sem eru mjög hlynntir aðild. Minna en þriðjungur landsmanna kveðst vera hlynntur aðild að Evrópusambandinu. Það er því hvorki heiðarlegt né skynsamlegt að þjóð sem ekki vill aðild óski inngöngu eða sé með stöðu umsóknarríkis. Væri aðildarumsóknin ekki afturkölluð mundi það jafngilda yfirlýsingu um að Ísland stefni að inngöngu í Evrópusambandið. Með slíkri yfirlýsingu væri Ísland a veikja stöðu sína að óþörfu á alþjóðavettvangi. Alþjóðasamfélaginu er fullkunnugt um að við inngöngu í Evrópusambandið mundu allir milliríkjasamningar sem gerðir hafa verið við Ísland falla niður. Það getur því skaðað hagsmuni Íslands á alþjóðavettvangi að gefa alþjóðasamfélaginu þau röngu skilaboð að aðild sé á döfinni. Í síðustu alþingiskosningum fengu þeir stjórnmálaflokkar sem telja hagsmunum Íslands betur borgið utan Evrópusambandsins yfirgnæfandi meiri hluta atkvæða. Mikill minni hluti þings og þjóðar hefur áhuga á aðild en sá áhugi er aðeins bundinn því skilyrði að góður aðildarsamningur náist. Hvað er átt við með góðum aðildarsamningi? Er eitthvað sem bendir til þess að hægt sé að ná góðum aðildarsamningi? Sagt er að góður samningur þurfi meðal annars að taka tillit til sérstöðu Íslands í sjávarútvegsmálum. Þegar aðildarumsóknin var lögð fram í júlí 2009 var samstaða í utanríkismálanefnd um ákveðin meginmarkmið í samningaviðræðum við ESB varðandi sjávarútveginn. Tryggja þyrfti forræði þjóðarinnar yfir sjávarauðlindinni og takmarka fjárfestingar erlendra aðila í íslenskum sjávarútvegi. Þjóðin ætti að hafa forræði yfir stjórn veiða og skiptingu aflaheimilda innan fiskveiðistjórnarsvæðisins. Íslendingar færu með samningsforræði yfir stjórn veiða úr deilistofnum. Meiri hlutinn taldi hægt að tryggja þessi atriði í aðildarsamningi. Eftir fjögurra ára samningaviðræður hefur kaflinn um sjávarútvegsmál ekki einu sinni verið opnaður og ekkert handfast um að hægt sé að ná fram þessum markmiðum. Í raun bendir flest til hins gagnstæða. Í skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands er fjallað um sjávarútvegsmál. Þar kemur fram að Evrópusambandið fari eitt með óskiptar valdheimildir yfir varðveislu auðlinda í fiskveiðistefnu sambandsins. Það setur reglur um hámarksafla, skiptingu kvóta milli aðildarríkja og fleiri atriði. Sambandið semur um deilistofna fyrir hönd aðildarríkjanna. Nýjum aðildarríkjum hefur ekki tekist að fá varanlegar undanþágur frá hinni sameiginlegu stefnu Evrópusambandsins í útvegsmálum þrátt fyrir tilraunir í þá átt. Talið er nánast útilokað að hægt verði að takmarka fjárfestingar erlendra aðila í íslenskum sjávarútvegi. Hugsanlega sé hægt að ná einhverjum tímabundnum undanþágum en þær haldi þá aðeins í þann tíma sem þeim er markaður eða þar til breyting kann að verða gerð á löggjög sambandsins. Að mati skýrsluhöfunda er mjög langsótt að Ísland geti fengið undanþágur sem tryggi þjóðinni varanlegt forræði yfir sjávarauðlindum. Þessari stöðu er mjög vandlega lýst í skýrslunni og viðaukum hennar. En jafnvel þótt varanlegar undanþágur fengjust frá sjávarútvegsstefnu sambandsins er ekki víst að þær héldu til lengdar. Þróun sambandsins hefur verið í átt að sífellt nánara sambandi og sú stefna kemur skýrt fram í Lissabonsáttmálanum. Leiðtogar sambandsins hafa talað opinskátt um að framtíð sambandsins sé sú að breytast úr sambandi í bandaríki. Við sérhvert skref í átt að nánari samruna yrði hinum varanlegu undanþágum Íslands hætta búin. Eftir að ríki er orðið aðili að Evrópusambandinu og hagsmunir þess orðnir samtvinnaðir sambandinu er mjög erfitt að ganga aftur út. Úrsagnarríki hefur enga milliríkjasamninga og hefur enga tryggingu fyrir fríverslunarsamningi við sambandið. Sambandið hefur enga hagsmuni af því að dekra við útgönguríki, þvert á móti. Aðildarríki kjósa því að una ýmsu mótlæti fremur en að grípa til úrsagnar. Varanlegar undanþágur, sérlausnir og annað í þeim dúr eru því ekki tryggar til lengri tíma. Þeir sem vilja ljúka aðildarsamningi þurfa að íhuga þetta og þessa staðreynd. Til hvers þá að eyða frekari tíma og fjármunum í að semja um undanþágur og sérlausnir frá meginreglum sambandsins ef ekki er hægt að treysta að slíkur samningur haldi til lengdar? Til hvers að eyða meiri tíma og fjármunum í aðildarferli að sambandi sem þjóðin vill ekki ganga í? Frá því að umsögnin var lögð fram höfum við fengið að sjá hvernig Evrópusambandið tekst á við efnahagskreppu í sínum aðildarríkjum. Nú er ljóst að aðild að sambandinu hefði ekki getað komið í veg fyrir efnahagsáföll á Íslandi. Evrulandið Kýpur hefur mátt þola bæði hrun og höft. Hagvaxtarhorfur eru dapurlegri í Evrópusambandinu en í öðrum heimsálfum. Hér eru þær bjartar. Atvinnuleysi í Evrópusambandinu er margfalt meira en hér og fer enn vaxandi. Vandamál myntbandalagsins eru enn óleyst og framtíð þess er hulin óvissu. Vextir íbúðalána eru mjög mismunandi í evruríkjunum og í sumum löndum eru raunvextir íbúðalána hærri en hér. Vandamál sambandsins eru í raun meiri en okkar. Svo virðist sem flestar forsendur aðildarumsóknar séu brostnar. Aðild að Evrópusambandinu átti að vera lausn á efnahagsvanda Íslands en sambandið glímir nú sjálft við mikinn efnahagsvanda. Aðild að sambandinu átti að vera framtíðarlausn á gjaldeyrismálum Íslands en vandi myntbandalagsins er talinn svo mikill að sérfræðingar draga í efa að það muni endast. Aðildarferlið átti að taka 18 mánuði en eftir fjögur ár var aðeins búið að loka 11 köflum af 33. Varanlegar undanþágur áttu að vera mögulegar, bæði í sjávarútvegi og landbúnaði, en eftir fjögurra ára samningaferli er ekkert í hendi í þeim efnum og sérfræðingar telja mjög langsótt að undanþágur geti verið varanlegar. Virðulegi forseti. Forsendur aðildarumsóknarinnar eru brostnar. Þjóðin býr ekki yfir einlægum vilja til aðildar. Það er því hvorki heiðarlegt gagnvart Evrópusambandinu né skynsamleg utanríkisstefna að hafa stöðu umsóknarríkis á meðan þjóðin sjálf vill ekki aðild.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans um málið. Það er tvennt sem ég vildi bregðast við og velta upp við hv. þingmann. Í fyrsta lagi notaði hann nokkurn tíma af ræðu sinni til að ræða um hugsanlegar sérlausnir eða undanþágur, einkum og sér í lagi hvað varðar sjávarútvegsmál, en auðvitað geta þær átt við um fleiri málaflokka að sjálfsögðu, en segir að ekki séu miklar líkur á því að það geti náðst og sé ólíklegt. Spurning mín er þessi: Er nokkur leið til að komast að því með óyggjandi hætti nema að ljúka aðildarviðræðunum og sjá hvað er á blaðinu? Við getum öll verið með vangaveltur um hvað sé líklegt og hvað sé ólíklegt á grundvelli þess sem hefur tíðkast áður eða ekki tíðkast. Er nokkur leið til þess að fá úr því skorið á óyggjandi hátt hvaða sérlausnir mundu fást og hvernig þær yrðu, varanlegar undanþágur eða tímabundnar, nema að fá endanlegan samning á borðið? Hin spurningin sem ég velti upp við hv. þingmann er um hvort hann telji ekki mikilvægt, meðal annars í ljósi þeirra mjög svo afdráttarlausu kosningaloforða sem Framsóknarflokkurinn gaf í kosningabaráttunni fyrir síðustu kosningar, að þjóðin eigi aðkomu að þeirri ákvörðun sem tekin verður í málinu. Þetta eru þær tvær spurningar sem ég vildi beina til hv. þingmanns.

Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir spurningarnar. Hann spyr hvort nokkur önnur leið sé til að komast að því hvort varanlegar undanþágur sé í boði en að ljúka aðildarsamningi. Líklega er það nú ekki hægt. Alla vega hefur Evrópusambandið ekki viljað gefa nein svör um það af eða á. Það eru engar könnunarviðræður í boði, heldur þarf að fara í gegnum allt aðildarferlið til að fá þau svör. Það er reyndar mjög sorglegt að fyrri ríkisstjórn sem hafði áhuga á aðild skyldi ekki nota tímann til að leiða þetta í ljós og að eftir fjögur ár skuli ekki vera búið að svara þeirri mikilvægu spurningu. Ég man eftir því, og eflaust man hv. þingmaður eftir því líka, að utanríkisráðherra sagðist ætla að leggja áherslu á að láta á þetta reyna snemma í viðræðunum, einmitt þessa hluti svo tíma yrði ekki varið til einskis við að semja um einhverja hluti sem kannski væri ekki tilefni til að semja um. Ég ræddi líka um það í ræðu minni að jafnvel þótt einhverjar undanþágur yrðu veittar og þær væru kallaðar varanlegar sé sambandið í stöðugri þróun. Og það gæti gerst yfir lengri tíma, mörg ár, að þótt við hefðum fengið fram undanþágur í aðildarsamningi mundum við á einhverjum tímapunkti vegna annarra hagsmuna eða breytinga í sambandinu eða breytinga á okkar högum ákveðið að láta þær eftir og þá væru þær farnar. Telur hv. þingmaður að það skipti þá sem eru andvígir aðild einhverju máli hvort varanlegar undanþágur séu í boði eða ekki? Meiri hluti þjóðarinnar er andvígur aðild. Er það vegna þess að undanþágur eru ekki í boði? Eða eruð þið bara almennt á móti aðild?

Herra forseti. Nú er ég í andsvari við hv. þingmann þannig að það er mitt hlutskipti að bera fram fyrirspurn og leita eftir svari. Ég get komið inn á hitt málið sem hann velti upp þegar ég kemst í ræðu mína á eftir. Ég spurði hann hvort það væri mikilvægt - það er mikilvægt sem hv. þingmaður sagði, það er mjög mikilvægt, að það væri líklega ekki hægt að komast að niðurstöðu um hvað væri í boði nema að samningsniðurstaða lægi fyrir. Þetta er ekki algengur tónn úr röðum Framsóknarflokksins, satt að segja, það er mjög mikilvægt. Hin spurning mín var þessi: Er ekki grunnur að sátt í málinu að þjóðin komi að ákvörðun um framhaldið? Þá vil ég inna hv. þingmann eftir því hvort hann telji ekki að sú þingsályktunartillaga sem er líka á dagskrá og er flutt af þingflokki Vinstri grænna geti orðið að minnsta kosti grunnur að einhvers konar sáttaleið, geti verið eins konar sáttatillaga sem menn að vísu taka til umræðu í utanríkismálanefnd, en að hún sé alla vega innlegg til sátta 

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir spurninguna. Ég mundi kannski ekki segja að það væri engin leið að komast að því hvað væri í boði. Ég er á þeirri skoðun að vel sé hægt að átta sig á því hvað er í boði í Evrópusambandinu með því að kynna sér sáttmála þess, Lissabonsáttmálann sem hefur verið þýddur yfir á íslensku. Og fyrir þá sem hafa áhuga á því að sjá endanlegan samning að lesa skýrslu Hagfræðistofnunar sem lýsir því á hvaða stig samningarnir voru komnir og hvað væri í boði. Varðandi aðkomu þjóðarinnar að ákvörðuninni held ég í sjálfu sér að ekki sé búið að útiloka það á nokkurn hátt að þjóðin muni eiga aðkomu að málinu. Það hefur hins vegar verið bent á ómöguleikann við að leggja ákveðna spurningu af ákveðinni tegund fyrir, en ekki er hægt að útiloka það í meðferð utanríkismálanefndar þar sem málið er til skoðunar að einhverjar breytingar verði og einhver þróun á því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hann var málefnalegur að vanda en ég furða mig svolítið á seinustu orðunum sem féllu um að aðkoma þjóðarinnar að málinu væri ekki útilokuð. Ég fæ ekki betur séð en að svo sé miðað við þá þingsályktunartillögu sem við erum að ræða hérna, en hún varðar það að slíta viðræðunum, ekki gera bara hlé á þeim. Það er munur þar á þótt smár minni hluti hv. þingmanna virðist vera á öðrum meiði. Það virðist vera sameiginlegur skilningur þeirra sem best til þekkja. Sömuleiðis velti ég sérstaklega fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi ekki áhuga á því að sjá hvernig t.d. sjávarútvegsumræður og landbúnaðarumræður við ESB mundu þróast. Ég spyr sérstaklega í ljósi þess að ef við gerum hlé getum við kannski tekið upp umræðurnar á nýjan leik á næsta kjörtímabili eða næst þegar kemur ríkisstjórn sem væri hugsanlega reiðubúin að halda áfram ferlinu og treysti sér til þess að beita faglegum vinnubrögðum í því efni. Nú hefur einmitt komið fram á bls. 137 í Skýrslu utanríkisráðherra um aðildarviðræður við Evrópusambandið (ESB) og um þróun mála innan sambandsins þar sem er m.a. upptalning á þeim þáttum sem mestu skipta í hinni svokölluðu nýju sjávarútvegsstefnu sem Evrópusambandið er að velta fyrir sér. Þar kemur til dæmis fram í lið 7, með leyfi forseta: „Aukin áhersla á svæðisbundna stjórnun og aukna ákvarðanatöku í héraði.“ Í 8. lið, með leyfi forseta: „Framseljanlegar aflaheimildir (e. transferable fishing concessions).“ Greinilega er einhver þróun í gangi í sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins, kannski ekki skrýtið með hliðsjón af því að sjávarútvegsstefna okkar skilar almennt arði sem er ekki normið. 

Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar spurningar. Ég hef að sjálfsögðu áhuga á að sjá hver þróun Evrópusambandsins verður. Ég held að við höfum fullt tækifæri til þess án þess að gerast aðili að sambandinu. Hv. þingmaður spurði einnig hvort ég mundi ekki vilja sjá hvernig samningi væri hægt að ná í köflum um sjávarútveg og landbúnað. Satt að segja hef ég ekki sérstakan áhuga á því, vegna þess að ég hef ekki áhuga á aðild og tel ekki hagsmunum Íslands betur borgið innan Evrópusambandsins, hvernig sem þeir kaflar mundu líta út, en kannski af öðrum ástæðum sem snúa að miklu almennari atriðum, lýðræðislegum. Ég veit að hv. þingmaður er mikill áhugamaður um lýðræði og áhrif fólks á þau lög sem eru sett í landinu. Ég hef áhyggjur af því að það væri miklu erfiðara að mótmæla fyrir utan þinghúsið í Brussel en fyrir utan þinghúsið hér á Austurvelli. Áhrifin sem Íslendingar hefðu á örlög sín innan svona stórs sambandsríkis yrðu afskaplega lítil. Það er eiginlega þannig. Auk þess hvað hagsmunir okkar og aðstæður eru ólíkar aðstæðum í Evrópusambandinu. Þetta er svona grundvallaratriðin. Ég held að ef við værum í Lúxemborg eða Belgíu hefði ég hugsanlega ekkert á móti því að vera aðili að Evrópusambandinu, enda þótt við hefðum lítil áhrif væru hagsmunir okkar svo svipaðir hagsmunum þeirra að ég gæti treyst þeim til að taka ákvarðanir sem væru okkur í hag öllum stundum. Hagsmunir okkar eru mjög ólíkir hagsmunum Evrópusambandsins. Við erum með gríðarlega miklar auðlindir. Þá skortir auðlindir, má segja. Við erum úti á jaðri svæðisins og þeir eru í miðjunni. Við erum svakalega lítil þjóð, fámenn, sem gæti nánast engin áhrif haft. Við höfum núna áhrif á þessi stóru mikilvægu mál og fullan aðgang að Evrópska efnahagssvæðinu gegnum samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Ég sé því ekki tilganginn með því að stefna að aðild.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Við höfum eins og er mjög lítið og oft ekki neitt að segja um þær reglugerðir sem koma til Íslands vegna Evrópska efnahagssvæðisins. Það er sú staða sem við búum við, hvort sem okkur líkar betur eða verr. Ef við förum ekki í Evrópusambandið mun það haldast þannig. Nýlega vorum við í hv. allsherjar- og menntamálanefnd að díla við EES-reglur sem ég mundi vilja mótmæla, en til hvers? Það er ekki eins og ég hafi neitt um þær að segja. Ef við erum í Evrópusambandinu höfum við alla vega eitthvað að segja. Það er eiginlega búið að segja þetta svo oft að þetta er orðin hálfgerð klisja. Svo er hitt, eins og hv. þingmaður nefnir réttilega, að íslenskar aðstæður eru sérstakar og því fullt tilefni til þess að ætla að ef Evrópusambandið er að endurskoða sjávarútvegsstefnu sína, og virðist fara eftir því sem hefur gefið góða raun, alla vega hvað varðar hagnýtingu,  
            

Ég þakka hv. þingmanni þessa spurningu. Til að vekja athygli á áhrifunum og áhrifaleysi innan Evrópska efnahagssvæðisins - yrðu áhrif okkar meiri innan Evrópusambandsins? Þetta er umræða sem kemur oft upp. Nú höfum við ekki mikil áhrif í Evrópska efnahagssvæðinu á þær gerðir sem koma hingað. Við getum haft einhver áhrif á frumstigum en í rauninni höfum ekki mikil áhrif í ákveðnum málaflokkum. Við höfum þó í þeim málaflokkum sem lúta að okkar mikilvægustu málum, eins og sjávarútvegi, landbúnaði, orkumálum og auðlindamálum, full yfirráð. Ef við göngum í Evrópusambandið fara þau áhrif niður í sex þingmenn af 800. Við fengjum að hafa sáralítil áhrif. Við fengjum kannski einn mann í framkvæmdastjórn og einhverja „rotation“ í kringum það. En áhrif okkar mundu snarminnka í mikilvægum málaflokkum en þau mundu ekki snaraukast í hinum áföngunum, því miður. Þau mundu eiginlega fara úr 0% upp í einhver 0,5%, innan við 1%. Þú getur reiknað þetta út, ég veit að þú ert mjög flinkur að reikna og þú mundir örugglega reikna það út að þetta væri slæm 

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Í upphafi ræðu sinnar færði hv. þingmaður rök fyrir því að við ættum að slíta aðildarviðræðum. Hann nefndi kannanir þeirri skoðun sinni til stuðnings, talaði um að meiri hluti þjóðarinnar væri á móti því að ganga inn í Evrópusambandið. Nú veit ég ekki hversu gamlar þessar kannanir eru, ég þekki það ekki, en hann nýtir sér niðurstöður í könnunum til að undirbyggja þá skoðun sína að slíta þurfi viðræðum. Þjóðin þurfi að vilja ganga í Evrópusambandið svo hægt sé að ganga leiðina til enda. Ég vil spyrja hv. þingmann hvað hann telji um þær kannanir sem nýlega hafa verið gerðar sem sýna að 82% þjóðarinnar vilji fá að segja skoðun sína á því hvort það eigi að slíta eða ekki, og hvort það séu ekki þung rök á vogarskálarnar að fara eigi að þessu ákalli þjóðarinnar. Þetta er deilumál hér í þingsal. Þetta er deilumál úti um allt samfélagið. Mundu stjórnvöld ekki sýna ákveðinn sáttavilja með því að leggja málið í dóm þjóðarinnar? Hv. þingmaður telur að þjóðin vilji ekki ganga í ESB, en vill hún klára aðildarviðræðurnar? Vill hún sjá hvaða samningar eru mögulegir? Ég vil líka spyrja hv. þingmann ef hann hefur tíma til að svara um stöðu nýsköpunarfyrirtækja. Það er nefnilega þannig að sumir vilja ganga í ESB til þess að geta búið á Íslandi. Hver er framtíðarsýn hv. þingmanns varðandi nýsköpunarfyrirtæki ef við höldum áfram með krónuna?

Ég þakka hv. þm. Oddný G. Harðardóttur fyrir þessar spurningar. Ef ég fer kannski fyrst í nýsköpunina þá þekki ég mjög vel til á því sviði. Ég hef ekki orðið var við að það sé sérstakt vandamál fyrir nýsköpun á Íslandi að vera ekki aðili að Evrópusambandinu eða að hér sé króna. Ég hef tekið þátt í nýsköpun eiginlega alla mína starfsævi og það hefur ekki verið aðalvandamálið, því get ég alveg lofað, að hér sé ekki aðild að Evrópusambandinu. Ég hef meira að segja komið að því að stunda nýsköpun innan Evrópusambandsins, þar hefur mér einmitt þótt umhverfið miklu svifaseinna og erfiðara en hér. Þannig að margt er gott hér. Ég er ekki viss um að við þurfum að sækja bætt umhverfi fyrir nýsköpun til Evrópusambandsins. Ég mundi frekar horfa vestur um haf til Bandaríkjanna þar sem er verið að gera mjög áhugaverða hluti, hluti sem við gætum líka gert hér og þyrftum þá ekki að bíða eftir að Evrópusambandið innleiddi þá hluti fyrir okkur. Við eigum að nýta smæðina og kraftinn til að verða leiðandi land í nýsköpun og ganga miklu lengra í því en ég held að Evrópusambandið geti leyft sér, enda eru aðstæður þar aðrar og aðrir markaðir. Ég er ekki á móti því að þjóðin hafi aðkomu að stórum ákvörðunum í þessu. Ég hefði t.d. talið mjög eðlilegt að hún hefði gert það, og ég kallaði eftir því, þegar aðildarumsóknin var lögð fram. Það var mikil ákvörðun í sjálfu sér, mjög stórt skref, miklu stærra skref að ákveða að senda inn aðildarumsókn og meiri breyting fyrir þjóðina en að hætta við aðildarumsókn. Þá sýndu einmitt skoðanakannanir svipað hlutfall manna sem vildi fá að greiða atkvæði um þetta í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég mundi kannski vilja spyrja hv. þingmann sem þá stóð að því að standa gegn því: Með hvaða rökum var þá staðið gegn því?

Virðulegur forseti. Ég mun fara í ræðu síðar, þá vona ég að hv. þingmaður komi í andsvör við mig, en núna ætla ég að nýta mína mínútu til að spyrja hann spurninga. Ég heyrði ekki betur á ræðu hv. þingmanns en að hann teldi að það væri gjaldeyriskreppa í Evrópusambandinu. En nú er farið ákaflega vel í gegnum þetta í riti Seðlabankans. Þar eru færð rök fyrir því að kreppan á evrusvæðinu sé ekki gjaldeyriskreppa. Hv. þingmaður virðist vera ósammála þessu. Ég vil biðja hann að fara yfir það. Eins spurði Hilmar Veigar Pétursson, framkvæmdastjóri CCP, á iðnþingi: Ætlum við að nota krónu? Er það planið? Honum fannst það ekki gott plan fyrir hagsmuni hans og fyrirtækja sem eru svipuð og fyrirtæki hans. Ég heyri að hv. þingmaður er líka ósammála þessu. Auðvitað tengist þetta gjaldeyrishöftunum sem eru einnig skaðleg fyrir nýsköpun. Mig langar að fá skýrari svör frá hv. þingmanni.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Ég reikna ekki með að ég hafi notað orðið gjaldeyriskreppa heldur talað um vanda myntbandalagsins almennt. Hann felst í því að þegar ólíkar þjóðir nota sama gjaldmiðilinn og sama seðlabankann getur orðið mjög mikil tilfærsla á peningum og sjóðum innan svæðisins. Maður hefur sé það í Suður-Evrópu að bankarnir hafa verið að skuldsetja sig mjög mikið, fólk hefur tekið peninga út úr þeim bönkum og fært yfir í aðra lögsögu. Þá tæmast bankarnir af peningum og seðlabankinn hefur þurft að veita stjórnvöldum lán til að endurfjármagna bankana. Þau lán eru á ábyrgð skattgreiðenda. Þessi gangur hefur gengið mjög langt innan Evrópusambandsins og er orðin mjög mikil gjá og mikil spenna innan myntsvæðisins sem er óleyst. Sérfræðingar og fjárfestar eins og George Soros hafa haldið því fram að þetta hljóti að enda með því að myntbandalagið brotni upp eða Þýskaland gangi úr myntbandalaginu eða eitthvað gerist. Ég vildi því bara vekja athygli á óvissunni sem núna ríkir um myntbandalagið. Varðandi krónuna er ég bjartsýnn á að hægt sé að stýra henni til framtíðar miklu betur en hefur verið gert hér 

Herra forseti. Í þeirri tillögu sem hér er til umfjöllunar, um að draga til baka umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu, er að mínu viti stigið stærra skref en þegar Alþingi ákvað að sækja um aðild að Evrópusambandinu sumarið 2009, öndvert við það sem hv. þm. Frosti Sigurjónsson hélt fram áðan. Mín rök fyrir því eru þessi: Í ákvörðun Alþingis 2009 var alltaf lagt upp með það að þjóðin ætti að hafa síðasta orðið í þessu máli, taka endanlega ákvörðun um tengsl okkar við Evrópusambandið. Það datt engum í hug - það datt engum neitt annað í hug - en að málið yrði lagt í dóm þjóðarinnar. Vissulega voru uppi skiptar skoðanir um hvort það ætti að gerast með þeim hætti að fara fyrst í þjóðaratkvæðagreiðslu og spyrja: Eigum við að sækja um aðild? Og þá að sjálfsögðu með því fororði að niðurstaða samnings yrði aftur borin undir þjóðina. Eða: Eigum við að fara í viðræður, fá samningsniðurstöðu og bera hana undir þjóðina? Það datt engum annað í hug. Sú leið sem þá var farin átti alltaf að enda í ákvörðun þjóðarinnar um tengsl sín við Evrópusambandið. Tillagan sem nú er á dagskrá fer algerlega í öfuga átt. Hún er að segja: Við ætlum að hætta þessum viðræðum, við ætlum að draga umsóknina til baka og við ætlum ekki að láta þjóðina taka ákvörðun um hvort það skref verður stigið. Að vísu er gert ráð fyrir því að þjóðin komi að málinu ef einhverjum dettur í hug að taka upp viðræður á nýjan leik. Það er bara allt önnur spurning. Við erum hér með ákveðna stöðu í þessu máli sem byggir á þingsályktun frá sumrinu 2009 þar sem Alþingi fól ríkisstjórninni að leggja inn þessa umsókn og ríkisstjórnin fór í þá vegferð. Ákvörðunin sem yrði tekin ef þessi tillaga yrði samþykkt eins og hún liggur fyrir er þess vegna að mínu viti stærra pólitískt skref en fólst í samþykktinni 2009. Þetta er mín skoðun. Ég heyrði að hv. þm. Frosti Sigurjónsson er annarrar skoðunar en það er ágætt í lýðræðissamfélagi að geta haft ólíkar skoðanir á málum, til þess erum við nú hér. Ég vil líka aðeins fara í upphaf þessa máls: Þegar Alþingi samþykkti þingsályktunina um að hefja viðræður við Evrópusambandið fylgdi því mjög ítarlegt nefndarálit. Tillögutextanum var breytt í utanríkismálanefnd, sem er ágætt fordæmi - ég vek athygli á því hér að utanríkismálanefnd hefur breytt þingsályktun frá utanríkisráðherra um ESB-mál, hún gerði það 2009, þannig að það má gera það aftur. Farið var ítarlega yfir meginhagsmuni Íslands í tengslum við Evrópusambandsaðild, mjög ítarlega. Það var líka farið yfir ferlið. Í þessari umræðu hefur alltaf verið sagt: Ja, það á bara að kíkja í pakkann. Það er ekki til. Fyrst átti að fara í viðræður um stóru kaflana, sjávarútvegs- og landbúnaðarmál, og eitthvað þess háttar. Í nefndarálitinu, á bls. 5, segir, með leyfi forseta: „Kjósi EFTA-ríki að sækja um aðild má telja líklegt að það gangi beint til viðræðna um þau atriði sem falla undir gildandi samninga EFTA við ESB og ljúki þeim.“ Þetta sagði í nefndarálitinu frá þeim tíma. Það var engin ástæða til að segja: Já, við förum fyrst í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálin af því að það eru erfiðu kaflarnir. Nefndarálit utanríkismálanefndar sagði annað. Í nefndaráliti utanríkismálanefndar segir hvergi að ferlið eigi að taka 18 mánuði, eins og líka er haldið fram í þessari umræðu, aldrei. Og ég sem formaður utanríkismálanefndar lét hafa það eftir mér í mörgum viðtölum að ég teldi - og það var árið 2009 - í fyrsta lagi mögulegt að þessu ferli yrði lokið 2013. Það voru sumir aðrir sem voru bjartsýnni og töldu að ljúka mætti þessu á skemmri tíma, þetta var mitt mat þá, í fyrsta lagi. Umsókn Íslands varð síðan ekki að veruleika fyrr en sumarið 2010, ári eftir að þingsályktunin var samþykkt, þannig að af því leiðir að það ferli hefði átt að taka enn þá lengri tíma. Ég vil halda þessu til haga í þessari umræðu af því að það er mikið sagt. Það er líka sagt í þessari umræðu að allir viti hvað felist í aðild að Evrópusambandinu. Já, margir vita það og margir hafa mjög sterkar skoðanir á því og það er bara virðingarvert. Margir hafa þá skoðun að við eigum ekkert erindi í Evrópusambandið, burt séð frá því hvernig aðildarsamningur kynni að líta út, sjávarútvegsmálin, landbúnaðarmálin, byggðamálin, umhverfismálin eða guð má vita hvað. Fínt, það er bara allt í lagi með þá afstöðu. Aðrir segja að við eigum erindi í Evrópusambandið og eigum samleið með Evrópuríkjum, það leysi gjaldmiðilsvandamál og lækki matarverð og vexti og verðbólgu og guð má vita hvað. Sumir hafa þessa skoðun. Ég held að stærsti hluti þjóðarinnar sé engu að síður á báðum áttum og vilji vita nákvæmlega hvað felst í aðildarumsókninni. Það er þessi hópur, stóri hópur, sem fær enga aðkomu að málinu og hefur ekki svörin fyrir framan sig af því að niðurstaða aðildarviðræðnanna liggur ekki fyrir. Þess vegna er ég andsnúinn þeirri tillögu sem hér liggur fyrir. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði gerum okkur hins vegar alveg grein fyrir því að það voru kosningar síðastliðið vor, eins og stundum er sagt í þessum ræðustól af sumum hv. þingmönnum. Það var kosið og Alþingi er öðruvísi samansett núna og önnur sjónarmið uppi og það er allt í góðu með það. Mín sannfæring er hins vegar sú að engin sátt verði um þetta mál, hvorki nú né síðar, öðruvísi en að þjóðin komi að ákvörðun í málinu. Ég bara hef þá sterku sannfæringu. Það má alveg segja: Af hverju var ekki farið í þjóðaratkvæðagreiðsluna 2009? Sumir vildu það. En framámenn, t.d. í Heimssýn, höfðu miklar efasemdir um það, þeir lögðust gegn því á þeim tímapunkti. Þeir hafa skipt um skoðun. - Jú, ég var í stjórn Heimssýnar og það þýðir ekkert að hrista hausinn, hv. þingmaður, ég veit allt um það. - Það voru margir forustumenn Heimssýnar sem sögðu: Ekki tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Af hverju? Af því að þeir óttuðust að jáyrði við því að fara í viðræður mundi binda hendur margra kjósenda þegar kæmi að síðari atkvæðagreiðslunni um niðurstöðu aðildarsamnings. Var það rétt eða ekki? Ég veit ekkert um það, en þessum sjónarmiðum var mjög haldið á lofti og við þekkjum þau mörg hver hér. Allt að einu var alltaf sagt: Þjóðin á að taka ákvörðun. Það var því enginn skaði skeður með því að fara í viðræðurnar í sjálfu sér, vegna þess að það var ekkert verið að fara með Ísland inn í Evrópusambandið, þjóðin átti alltaf að segja sína skoðun á því. Margir sem eru þeirrar skoðunar að við eigum ekki að fara í Evrópusambandið stóðu að þessari ákvörðun út frá þeirri hugsun, lýðræðishugsun, að þjóðin ætti að segja skoðun sína og við ættum að virða þá niðurstöðu þjóðarinnar hvort sem við værum fylgjandi eða andsnúin aðild að Evrópusambandinu. Mér finnst það mikilvægt. Við í þingflokki Vinstri grænna höfum hins vegar horfst í augu við það að núverandi ríkisstjórn vill ekki vera í þessum viðræðum og hefur talað um ákveðinn ómöguleika. Við erum ekki sammála því mati að það sé ómögulegt. En gott og vel. Ef hún vill ekki vera í þessum viðræðum er ekkert endilega ástæða til að vera að troða því upp á hana að vera í þessum viðræðum. Þess vegna höfum við lagt fram tillögu sem við teljum að geti verið grunnur að ákveðinni sátt: Setjum viðræðurnar í formlegt hlé, gerum formlegt hlé á viðræðunum, og sinnum þeim þess vegna ekki það sem eftir lifir þessa kjörtímabils, en uppfyllum það sem allir stjórnmálaflokkar hafa í raun sagt, að þjóðin eigi að taka ákvörðun í málinu. Efnum til þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir lok kjörtímabilsins þannig að þegar að næstu kosningum kemur verði búið að taka ákvörðun um það í þjóðaratkvæðagreiðslu hvert næsta skref verður. Ef þjóðin vill ekki halda áfram viðræðum, þá þarf ekkert að ræða það frekar. Það verður ekki einu sinni umræðuefni í kosningabaráttunni og enn síður við myndun næstu ríkisstjórnar. Ef þjóðin vill halda þessu áfram þá geta stjórnmálaflokkarnir sagt það við þjóðina fyrir fram: Ætla þeir að virða þann vilja eða ætla þeir ekki að virða hann? Ég tel að virða eigi þjóðarviljann, hver sem hann verður, í slíkri þjóðaratkvæðagreiðslu. Við erum hér að bjóða upp á leið sem felur þetta tvennt í sér: Koma til móts við þau sjónarmið sem ríkisstjórnin hefur haft í frammi, að hún vilji ekki vera í þessum aðildarviðræðum, virða þann ásetning og þá afstöðu ríkisstjórnarinnar. Það er ekki mjög algengt að stjórnarandstöðuflokkar rétti ríkisstjórn sáttarhönd með þessum hætti, ekki mjög algengt, en það er gert núna, einfaldlega vegna þess að við teljum mikilvægt að ná sem allra breiðastri sátt um framhald þessa máls. Setjum það á ís, efnum til þjóðaratkvæðagreiðslu áður en kjörtímabilinu er lokið og sjáum hver niðurstaða þjóðarinnar verður þá. Vill hún halda þessu áfram eða vill hún það ekki? Ef hún vill halda þessu áfram þá getur það orðið innlegg við myndun næstu ríkisstjórnar. Ég hvet hæstv. ríkisstjórn og stjórnarliða hér á þingi til að taka í þessa sáttarhönd, fara að minnsta kosti í efnislega umræðu um þá tillögu, bæði hér í þingsal og í utanríkismálanefnd, og sjá hvort við getum náð saman um einhverja góða leið sem sem allra flestir geta fellt sig við.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hér talaði einmitt sá aðili sem þekkir hvað best til þeirrar þingsályktunartillögu sem lögð var fram samhliða því að sótt var um aðild að Evrópusambandinu og stóð að því nefndaráliti sem þar var unnið, ítarlegu nefndaráliti. Mig langar að spyrja hv. þm. Árna Þór Sigurðsson hvort í framhaldi af því að umsóknin kom fram hafi einhver tímamörk verið nefnd eða hvort krafa hafi komið fram, á þeim tíma sem unnið hefur verið samkvæmt þessari tillögu, um að svör þyrftu að liggja fyrir, t.d. þegar ákveðið var að bíða með frekari umræður í aðdraganda síðustu kosninga. Nú var það ljóst og kom ágætlega fram í ræðu hv. þingmanns að verulega miklar kröfur voru gerðar, eða forsendur í þingsályktunartillögunni, meðal annars varðandi sjávarútveginn. Kom það einhvers staðar fram í framhaldinu, sem viðbrögð við þeirri þingsályktunartillögu, að Evrópusambandið, eftir að umsókn barst með þessum skilyrðum frá þinginu, teldi útilokað að fara í viðræður vegna þeirra forsendna? Var einhvern tíma sagt að það þýddi ekkert að gera þessar kröfur, það væri ekki hægt að biðja um það sem kom fram í þingsályktunartillögunni, eða reyndi aldrei á það? Í síðasta lagi, og ég geri ráð fyrir að hægt sé að svara því í tveimur lotum, hefur mikið verið rætt um aðlögunarferli, hvort við séum í aðlögunarferli eða samningum. Nú er þetta kannski orðhengilsháttur en mig langar að spyrja hv. þingmann út í það af því að ég hef sem fyrrverandi ráðherra í ríkisstjórn hvergi séð aðgerðir um aðlögun vegna aðildarumsóknar í neinu ráðuneyti á umræddu tímabili. Ég bið hv. þingmann að benda mér á ef einhver dæmi eru um slíkt og þá dæmi um aðlögun sem ekki er krafa frá EES eða sjálfstæð ákvörðun ráðuneytis vegna skynsamlegra breytinga. Það var nefnilega sett inn í 

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessar spurningar. Í fyrsta lagi hvort fram hafi komið tímamörk þá man ég ekki til þess og veit ekki til þess að fram hafi komið nein tímamörk, hvorki í viðræðunum sjálfum, að sett hafi verið fram tímamörk um hvenær þeim ætti að vera lokið eða einstökum þáttum þess, né þegar ákveðið var að hægja á ferlinu eða fresta því í ársbyrjun 2013 í aðdraganda kosninga, ég kannast ekki við það. Það er rétt að settar voru fram ákveðnar forsendur í þingsályktunartillögunni og það var tekið fram í tillögutextanum, sem var breyting frá utanríkismálanefnd, að í aðildarviðræðunum skyldu þau sjónarmið lögð til grundvallar, þau sjónarmið sem komu fram í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar skyldu lögð til grundvallar. Þetta nefndarálit var að sjálfsögðu þýtt og sent til okkar viðsemjenda í þessu máli. Ég kannast heldur ekki við að nokkurn tíma, á fundum sem utanríkismálanefnd eða við í þinginu áttum með kollegum okkar í Evrópusambandinu, hafi verið sagt að útilokað væri að ná því sem sett var fram, kannski ekkert mikið verið að tjá sig um það í sjálfu sér að öðru leyti en því að þetta væri það sem við legðum til grundvallar, þannig að ég kannast ekki við að það hafi verið sagt að útilokað væri að ná því. Auðvitað voru oft umræður um það hvaða sérlausnir eða undanþágur væru til staðar í Evrópusambandinu og hvernig þær virkuðu o.s.frv. Síðast varðandi aðlögunarferlið eða aðildarferlið, mér finnst engu máli skipta hvaða nafn menn gefa svona viðræðum. Þetta er orðhengilsháttur og orðaleppar í mínum huga. Það er hins vegar alveg ljóst að ekki var gerð krafa um að Ísland breytti lagaumhverfi sínu eða stofnanakerfi í átt að Evrópusambandinu á meðan á viðræðunum stæði. Það var bókað sérstaklega í viðræðum Íslands við Evrópusambandið, liggur þar fyrir í fundargerð, að ekki var gerð krafa um slíkt.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Það er mikilvægt að draga þetta fram hér vegna þess að þarna talar sá sem leiddi utanríkismálanefnd á umræddum tíma. Eftir að þessi þingsályktunartillaga var lögð fram samþykktu 28 lönd Evrópusambandsins að fara í viðræðurnar og vissu forsendurnar. Það kemur því á óvart að allir skuli fyrir fram segja: Nei, þeir vilja ekkert við okkur tala um þessi og hin atriði, það liggur allt fyrir í einhverjum reglum annars staðar frá. Það hefur ekkert komið fram um það mál nema vangavelturnar einar. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann um samningahópana sem voru skipaðir í hverjum málaflokki fyrir sig. Ég tel mikilvægt að draga það fram að þar voru settir saman hópar sem voru ekki skipaðir flokkspólitískt heldur reynt að draga viðræðurnar upp úr þeim farvegi og reyna að skapa breidd í sambandi við þá vinnu. Ég held að það sé mikilvægt að heyra frá hv. þingmanni hvort það sé ekki réttur skilningur hjá mér á því hvernig haldið hafi verið utan um þessa hópa hvað það varðar.

Herra forseti. Ég ætla fyrst að ljúka svari mínu við síðustu spurningu úr fyrra andsvarinu, þ.e. um hvaða dæmi hafi verið um aðlögun. Það hefur oft komið upp að gerð hafi verið krafa um að breyta löggjöf eða stofnunum. Ég hef spurt: Geta menn nefnt einhver dæmi, þótt ekki væri nema þrjú dæmi, um að Ísland hafi orðið að breyta löggjöf sinni eða stofnunum í viðræðuferlinu? Ég hef aldrei séð nein dæmi þar að lútandi. Þau kunna að vera til en ekki mér vitanlega, ég hef aldrei fengið að vita neitt um það. Varðandi samningahópana sérstaklega þá er það rétt að þeir eru auðvitað fjölmargir og komu úr ólíkum áttum. Það voru fulltrúar hins opinbera, ráðuneyta, stofnana, frjálsra félagasamtaka, hagsmunaaðila, vinnumarkaðarins, utan úr samfélaginu o.s.frv.; ég tel að vel hafi verið staðið að skipan þeirra og þeir hafi ekki verið skipaðir á neinum flokkspólitískum forsendum.

Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann var formaður utanríkismálanefndar þegar þessi umsókn var til umræðu og ég tók eftir því í áliti meiri hlutans, sem hv. þingmaður stóð að, að þar var talað um að raunhæfur möguleiki væri á því að fá varanlegar undanþágur frá sjávarútvegsstefnu sambandsins. Nú hefur hv. þingmaður haft góðan tíma til þess að fylgjast með framgangi þeirra mála. Því vil ég spyrja hann: Er hann jafn viss og áður? Og eftir að hafa lesið skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands þar sem sérfræðingar hafa sýnt fram á hversu miklum vandkvæðum þetta er bundið, er hann enn þá jafn sannfærður og áður um að hægt sé að fá varanlegar undanþágur? Hversu varanlegar telur hann þær geta verið? Og ef það er ekki mögulegt er þá til einhvers að vinna í svo umsvifamiklu aðildarferli að hans mati?

Forseti vill leyfa sér í allri vinsemd að biðja hv. þingmenn að beina máli sínu til forseta og ávarpa hann í upphafi máls síns.

Herra forseti. Undanþágur í sjávarútvegsmálum. Í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar voru sett fram þau meginsjónarmið og þær forsendur sem við töldum að ætti að leggja til grundvallar. Þau eru vissulega frábrugðin því regluverki sem gildir innan Evrópusambandsins í veigamiklum atriðum. Og við vissum alveg hvað við vorum að gera, þetta voru þau atriði sem við töldum að þyrftu að nást fram til þess að hagsmunum sjávarútvegsins og hagsmunum Íslands í þessum mikilvæga málaflokki yrði vel fyrir séð. Það var okkar sannfæring. Eru undanþágur líklegri núna en þá? Ja, um það veit ég bara ekki, ég verð að segja það alveg eins og er. Ég veit ekkert hver niðurstaðan úr samningaviðræðum yrði. Því miður tókst ekki að opna kaflann um sjávarútvegsmál og Evrópusambandið sýndi ekki á sín spil hvað það varðar. Það er margt sem orsakaði það, m.a. tímafrek endurskoðun á sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins þar sem, eins og hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson las upp hér áðan, verið er að feta sig frá þeirri miklu miðstýringu sem er í sjávarútvegsmálum yfir í að auka sjálfsstjórnarmöguleika einstakra svæða og ríkja, breyta framsalsreglum og öðru slíku og draga úr brottkasti sem er landlægt innan Evrópusambandsins. Ég verð því að segja að ég tel, eins og ég sagði áðan í andsvari við hv. þingmann, að engin leið sé betri til að fá úr því skorið hvort þessar undanþágur eða sérlausnir, varanlegar eða hversu varanlegar, séu líklegri en sú að sjá niðurstöður samninga. Og ég skil ekki af hverju það má ekki. Ég skil ekki af hverju það er hættulegt að fá þá niðurstöðu á borðið þannig að menn geti tekið afstöðu til hennar eins og hún liggur fyrir en ekki vegna einhverra getgátna sem koma fram í skýrslum 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessi svör en vil inna aðeins nánar eftir þessu. Nú hefur mér skilist að hv. þingmaður sé andvígur aðild að Evrópusambandinu í sjálfu sér eða telji ekki hagsmunum Íslands best borgið innan sambandsins. Mundi sú afstaða breytast ef hægt væri að fá undanþágur í veigamiklum köflum sambandsins í einhverjum efnum og hvaða köflum þá? Ég veit að einhverjir þingmenn, þegar þessi mál voru til umræðu í þinginu, kröfðust þess að þingið mundi áskilja sér fullan rétt til að slíta viðræðum ef ljóst yrði að ekki næðist í land að verða við þessum skilyrðum. Mundi þingmaðurinn aðeins vilja tjá sig um þetta?

Herra forseti. Ég þakka fyrir þetta. Það kom fram í framsöguræðu minni með nefndaráliti utanríkismálanefndar sumarið 2009, þá lýsti ég þeirri skoðun minni og hún kom fram frá fleirum úr mínum þingflokki, að ef fram kæmi í viðræðunum, í viðræðuferlinu sjálfu, eitthvað það sem gæfi tilefni til þess eða væri óyggjandi á þann hátt að þær forsendur sem við lögðum til grundvallar í nefndarálitinu næðust ekki áskildum við okkur rétt til að hætta viðræðum. Í mínum huga hefur enn þá ekkert slíkt komið fram. Það hefur ekki verið sagt: Nei, þessi lausn sem þið farið fram á gengur ekki. Það sem við sögðum og ég sagði í umræddri framsöguræðu að gæti orðið tilefni til þess að hætta viðræðunum hefur aldrei komið fram. Um spurninguna um það hvort það mundi breyta afstöðu minni þá hef ég mótað mér skoðun á Evrópusambandinu út frá mörgum þáttum, ekki bara sjávarútvegsmálum eða landbúnaðarmálum. Ég hef líka horft á umhverfismál, vinnuréttarmál, félagsmál, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir ræðu hans. Ég held að hann hafi farið í meginatriðum yfir ágreining og mismunandi sjónarmið og dregið þau skýrt fram. Það er tvennt sem ég vildi spyrja þingmanninn um. Fram kom í ræðunni að í þingsályktunartillögunni 2009 hafi ekkert verið talað um að fara ætti fyrst í sjávarútvegskaflann eða landbúnaðarkaflann. Ég vil spyrja hvort mig misminni eitthvað með það að utanríkisráðherra á þeim tíma hafi talið að það ætti að gera, og margsinnis sagt það á opinberum vettvangi, því að auðvitað mundi niðurstaðan, hvort viðræðurnar sigldu beinlínis í strand eða ekki, ráðast af þeim mikilvægu þáttum. Hin spurningin sem ég vildi spyrja hv. þm. Árna Þór Sigurðsson um varðar þjóðaratkvæðagreiðslu, þ.e. hvort þjóðaratkvæðagreiðsla, kannski rétt fyrir næstu kosningar, mundi binda næstu ríkisstjórn í sjálfu sér. Yrði slík þjóðaratkvæðagreiðsla nokkuð annað en ráðgefandi? Það gæti hugsanlega skipt máli í kosningunum. Ef stjórn yrði mynduð sem vildi ekki fara í sambandið og vildi ekki fara í viðræður þá mundi sú stjórn auðvitað ekki gera það. Hvaða þýðingu hefði slík þjóðaratkvæðagreiðsla í raun um áframhald í viðræðum?

Herra forseti. Ég hygg að hv. þm. Brynjar Níelsson hafi rétt fyrir sér í því að þau sjónarmið hafi komið fram að skynsamlegt væri að láta reyna á kafla eins og sjávarútvegs- og landbúnaðarmál snemma í viðræðuferlinu. Nú hef ég ekkert fyrir framan mig um það en ég hygg að ég muni það eins og hann að það kunni að vera rétt. Í viðræðum sem ég átti við ýmsa forustumenn Evrópusambandsins og Evrópuþingsins á þeim tíma komu fram þau sjónarmið að mikilvægt væri að farið yrði tiltölulega fljótt í þá kafla sem við vissum að yrðu tímafrekir í viðræðunum, vegna þess einfaldlega eins og ég segi, þeir eru tímafrekir og mundu taka lengri tíma, samhliða því að viðræður væru um kafla eins og EES-kaflana sem gætu gengið greiðar fyrir sig. Þau sjónarmið voru því alveg uppi. Það sem ég benti á áðan var að það var ekki veganestið frá Alþingi í þeirri þingsályktun sem var samþykkt 2009 burt séð frá því hvaða sjónarmiðum menn kynnu síðan að hafa haldið fram í umræðunni í framhaldinu. Varðandi þjóðaratkvæðagreiðslu vil ég segja þetta: Ég hef allan tímann verið þeirrar skoðunar að þjóðaratkvæðagreiðsla að lögum, fyrir hv. þingmann, er ekki bindandi nema til hennar sé stofnað vegna ákvæða í stjórnarskrá um þjóðaratkvæðagreiðslur. Hún er ráðgefandi, en hún getur verið pólitískt skuldbindandi fyrir stjórnmálaflokka. Þá minni ég á að þjóðaratkvæðagreiðsla um aðild Noregs 1993 var ráðgefandi, það var ekki bindandi þjóðaratkvæðagreiðsla, hún var ráðgefandi. Stórþingið norska þurfti að samþykkja málið í kjölfarið. Allir stjórnmálaflokkar í Noregi nema einn, allir aðrir stjórnmálaflokkar, líka þeir sem voru andsnúnir aðild að Evrópusambandinu, sögðu: Við munum virða niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar og greiða atkvæði í samræmi við hana í Stórþinginu eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna. Þær yfirlýsingar stjórnmálaflokkanna voru pólitískt 

Hæstv. forseti. Ég sé það auðvitað ekki fyrir mér hvaða binding það gæti verið í niðurstöðu slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu um að halda áfram viðræðum um eitthvað sem kannski er búið að kjósa um í kosningum áður, þ.e. flokkur segir: Ég ætla ekki að halda viðræðunum áfram, ég vil það ekki. Getur einhver slík þjóðaratkvæðagreiðsla, áður en kosningar til þings verða, bundið slíkan flokk? Mér er það algjörlega óskiljanlegt hvernig það er hægt, en það getur vel verið að menn vilji gera eitthvað í því. En það er vissulega lapsus við þetta og þetta er praktískt vandamál sem ég sé ekki í hendi mér hvernig verður leyst. Í lokin vil ég spyrja hv. þm. Árna Þór Sigurðsson hvort hann sjái fyrir sér einhvern mun á því að slíta viðræðum formlega eða taka ákvörðun um að viðvarandi hlé verði gert þar til annað kemur í ljós. Er einhver meiri hætta í kringum það?

Herra forseti. Ég tel að það geti verið mikilvæg pólitísk skuldbinding af hálfu stjórnmálaflokka, ef eitthvað er að marka yfirlýsingar stjórnmálaflokka yfirleitt, sem ég vil gjarnan trúa að sé, ef fram fer þjóðaratkvæðagreiðsla og stjórnmálaflokkar segja: Við ætlum að virða niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Svo geta aðrir stjórnmálaflokkar komið og sagt: Nei, við ætlum ekki að virða niðurstöðuna. Við ætlum bara að greiða atkvæði um þetta mál eins og stefnuskrá okkar segir til um alveg óháð því hver niðurstaðan verður í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Nú, þá liggur það fyrir fyrir kosningar. Kjósendur geta þá tekið afstöðu til þess hvort þeir vilja kjósa þá flokka eða ekki. Fyrir mína parta er ekkert vandamál að segja við þjóðina: Já, við ætlum að virða niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Ég mundi gera það. Varðandi seinni spurningu hv. þingmanns, hvort einhver munur sé á því að draga umsókn til baka eða gera hlé, þá tel ég að grundvallarmunur sé á því. Það er munur á því hvað varðar stöðu okkar gagnvart Evrópusambandinu og gagnvart umsóknarferlinu 

Hæstv. forseti. Evrópusambandið er merkilegt fyrirbæri. Upphaf þess má rekja til stofnunar Kola- og stálbandalags Evrópu árið 1951. Með stofnun þess varð til sameiginlegur markaður og yfirstjórn fyrir kol og stál í stofnríkjunum sex en þau voru Ítalía, Belgía, Vestur-Þýskaland, Frakkland, Holland og Lúxemborg. Þannig ákváðu ríkin sex að deila með sér fullveldi á afmörkuðu sviði. Þetta gerðu þau til að styrkja sig í sessi pólitískt og efnahagslega og skapa grunn að friði og stöðugleika í Evrópu. Árið 1957 ákváðu ríkin að víkka út samstarfið með undirritun sáttmálanna um stofnun Efnahagsbandalags Evrópu og Kjarnorkubandalags Evrópu. Efnahagsbandalagið lagði grunninn að sameiginlegum markaði. Á sjöunda áratugnum héldu aðildarríkin áfram að útfæra sameiginlega stefnu á sviðum tengdum utanríkisviðskiptum og landbúnaði. Nú eru ríki Evrópusambandsins orðin 28 og íbúar þess rúmlega 500 milljónir. Evrópusambandið fékk nafn sitt formlega árið 1993 þegar Maastricht-sáttmálinn var staðfestur. Nýjasti sáttmáli Evrópusambandsins, Lissabon-sáttmálinn, var síðan staðfestur árið 2009. Helstu stofnanir sambandsins eru Evrópuþingið, framkvæmdaráðið, ráðherraráðið, leiðtogaráðið, Evrópudómstóllinn og Seðlabanki Evrópu. Af þessari örstuttu sögulegu yfirferð má sjá að Evrópusambandið er vel skipulagt, byggir á sterkum grundvallarstofnunum og á sér áratugalanga og merkilega sögu. Tvær heimsstyrjaldir höfðu litað Evrópu blóði með skömmu millibili þegar sambandið var stofnað og því var þetta viðskipta- og friðarbandalag mikið framfaraskref á þeim tíma fyrir þjóðir Mið-Evrópu. Í lok níunda áratugarins og á þeim tíunda fóru múrar járntjaldsins að falla hver á eftir öðrum. Nýfrjáls ríki Austur-Evrópu sáu tækifæri í að verða hluti af Evrópusambandinu. Fyrir þau var það einnig mikið framfaraskref, skref í átt til nútímavæðingar, friðar og lýðræðis. Ríki Suður-Evrópu sóttust einnig eftir aðild því að þau sáu hag sínum betur borgið innan sambandsins en utan þess. En hvað með litla Ísland? Hvernig fellur það inn í þessa stóru Evrópumynd? Sögulegar forsendur okkar eru í fyrsta lagi allt aðrar en núverandi aðildarríkja Evrópusambandsins. Við höfum ekki verið beinir þátttakendur í heimsstyrjöldunum eins og ríki Mið-Evrópu, við vorum ekki undir hæl kommúnismans í áratugi með þeirri kúgun sem því ástandi fylgdi. Hér hafa fasísk stjórnvöld ekki drottnað eins og t.d. á Ítalíu og Spáni og hér hafa ekki verið háðar blóðugar borgarastyrjaldir. Samfélag okkar byggist á sterkri lýðræðishefð en því er ekki að skipta í sumum ríkjum Evrópusambandsins. Ísland er með sterka stöðu í alþjóðlegu samstarfi. Við eigum aðild að NATO og EFTA og höfum átt aðild að þeim í áratugi og átt einkar gott samstarf við aðildarríki Evrópusambandsins. Það góða samstarf mun þessi ríkisstjórn halda áfram að rækta. Íslendingar hafa gert fjölda fríverslunarsamninga gegnum EFTA og einnig beint við önnur ríki, t.d. Kína, þannig að við stöndum vel að vígi í samstarfi þjóðanna. Landfræðilega erum við einnig í annarri stöðu en önnur ríki Evrópusambandsins, við erum langt í burtu frá meginlandi Evrópu, við erum mjög norðarlega og síðast en ekki síst erum við eyja. Við byggjum tilvist okkar að stórum hluta á fiskveiðum og má segja að við byggjum velferð okkar og velsæld að mestu leyti á þeirri auðlind. Önnur ríki Evrópusambandsins byggja afkomu sína ekki að svo miklu leyti á fiskveiðum. Ísland er víðáttumikið land. Hér framleiðum við hreina matvöru og getum framleitt orku bæði úr fallvötnum og jarðhita. Tilraunir hafa verið gerðar með virkjun sjávarorku við strendur landsins sem lofa góðu og hugsanlega eigum við gas- og olíuauðlindir. Hér er nóg af hreinu vatni til ræktunar og manneldis þannig að við Íslendingar erum sérlega vel búin til framtíðar. Þetta er hins vegar ekki staðan í Evrópu. Þar skortir menn landrými. Þar þurfa menn að framleiða meira af matvörum fyrir ört vaxandi fólksfjölda. Þar neyðast menn til að nýta t.d. kjarnorku, gas og olíu og fleiri slíka orkugjafa sem falla ekki undir skilgreininguna á grænni orku. Skortur á landrými og orku og möguleikum til matvælaframleiðslu eru vaxandi vandamál í Evrópu, ekki á Íslandi. Við erum 300 þúsund, íbúar Evrópusambandsins eru 500 milljónir, þannig að segja má að við komum úr allt annarri átt. Forsendur okkar eru aðrar og hagsmunir okkar eru aðrir. Þarfir okkar eru ólíkar og harla ólíklegt að tekið verði fullnægjandi tillit til þeirra og við munum hafa sáralítil áhrif ef við göngum í Evrópusambandið. Niðurstaða mín er því sú að við eigum ekki heima innan Evrópusambandsins. En aðstæður geta breyst. Eins og ég sagði áðan er Evrópusambandið í örri þróun. Ísland er líka í örri þróun. Hver veit hvernig staðan verður eftir tíu, 20 eða 50 ár? Við vitum t.d. ekki hvort við munum byggja velferð okkar að mestum hluta á sjávarútvegi þá eins og við gerum nú. Allt er breytingum háð. Þar sem ég á sæti í utanríkismálanefnd Alþingis hef ég verið svo heppin að fá að hitta höfunda skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands um aðildarviðræðurnar við Evrópusambandið. Á fundum nefndarinnar fengum við tækifæri til spyrja fræðimennina spurninga sem hafa brunnið á okkur og ég leyfi mér að segja, herra forseti, samfélaginu öllu. Flestar spurningarnar hafa snúist um gerð Evrópusambandsins, undanþágur, sérlausnir og sjávarútveginn. Getum við fengið að kíkja í pakkann? Þetta er það sem fólk vill fá að vita. Við líka. Þegar umræðan barst að sérlausnum og undanþágum voru menn almennt sammála um að slíkt væri tæknilega og fræðilega mögulegt en þó yrði þar verulega á brattann að sækja. Fordæmi fyrir varanlegum undanþágum í sjávarútvegi eru ekki til staðar en hugsanlega væri hægt að finna einhvers konar sérlausnir varðandi einstök atriði. Það er heldur ekki hægt að útiloka fullkomlega að Evrópusambandið viðurkenni sérstöðu Íslands sem ríkis sem byggir afkomu sína að stærstum hluta á fiskveiðum, en slík niðurstaða er harla ólíkleg. Menn hafa tekið Möltu sem dæmi í þessum efnum en það dæmi er ekki sambærilegt miðað við stöðu okkar Íslendinga. Við gætum staðið utan við sjávarútvegsstefnu ESB ef öll 28 aðildarríkin mundu samþykkja það, en það er þá þeirra að ákveða og það er líka þeirra að breyta þeirri ákvörðun síðar ef þau kjósa svo, vegna þess að allt er jú breytingum háð. Grundvallarreglur Evrópusambandsins liggja fyrir. Landbúnaðar-, viðskipta- og sjávarútvegsstefna er sameiginleg innan sambandsins. Þau lönd sem óska eftir aðild að Evrópusambandinu gangast undir ákveðin grundvallarskilyrði. Í meginatriðum snúast þau um að aðildarríkin samþykki sáttmála Evrópusambandsins, markmið þeirra og stefnu. Gengið er út frá því að umsóknarríki sækist eftir aðild að sambandinu. Ekki er um að ræða könnunarviðræður eða samningaviðræður samkvæmt skilningi Evrópusambandsins, og hér vísa ég í bls. 32 í skýrslunni. Í skýrslunni kemur meðal annars fram að grundvallarbreytingar hafi orðið á umsóknarferlinu síðastliðin ár. Skilyrðin voru hert til muna þegar ríki frá Suður- og Austur-Evrópu fóru að banka upp á hjá Evrópusambandinu. Mikilvægt er að öll ríki sem sækja um aðild njóti jafnræðis, aðildarferlið er eins hjá öllum. Evrópusambandið setur stundum fram opnunarviðmið en alltaf lokunarviðmið við hvern einasta kafla sem tekinn er fyrir. Um samningaviðræður er ekki að ræða heldur skýrt afmarkað ferli þar sem Evrópusambandið setur reglurnar, enda er það rökrétt þar sem ríki sækja um aðild að Evrópusambandinu en ekki öfugt. Tímabundnar sérlausnir eru mögulegar, eins og áður segir, en það verður að teljast afar óraunsætt að ætla að Íslendingar fái varanlegar undanþágur frá meginreglum Evrópusambandsins, og nú vísa ég í bls. 37 í skýrslunni. Þá nefna sumir Noreg sem dæmi um þjóð sem hafnaði aðild að Evrópusambandinu tvisvar sinnum, í seinna skiptið árið 1994. Getum við ekki gert slíkt hið sama nú, klárað aðildarviðræður, kíkt í pakkann og kosið svo líkt og Norðmenn gerðu? Þessi spurning kom að sjálfsögðu upp á fundum nefndarinnar með sérfræðingunum og svarið sem við fengum: Það er af sem áður var. Evrópusambandið hefur breyst mikið síðastliðin 20 ár. Slíkar könnunarviðræður eru ekki lengur í boði, enda má geta þess að þegar aðildarviðræðum við Noreg lauk kom í ljós að varanlegar undanþágur voru ekki í boði varðandi fiskveiðarnar eins og Norðmenn sóttust eftir. Varðandi sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins almennt er rétt sem hefur komið hér fram að það hefur verið að þróa sína stefnu en verkefni Evrópusambandsins eru önnur en okkar Íslendinga og vandamálin sem það glímir við eru mjög ólík okkar. Heimildir Evrópusambandsins til stjórnar fiskveiða eru mjög víðtækar, þær snúast ekki bara um ákvörðun á heildarafla og sameiginlega sjávarútvegsstefnan mundi hafa mjög mikil áhrif á sjávarútveg okkar. Þó að við fáum einhvers konar sérlausnir er ekkert varanlegt í þessum heimi. Það kemur einnig fram víða í skýrslunni. Í þessu samhengi vil ég einnig nefna að það kostar mikla peninga að vera í aðildarviðræðum og einnig að vera aðili að Evrópusambandinu. Útgjöld vegna sjávarútvegs og landbúnaðar eru mikil þar sem stefnan er sameiginleg. Þá spyr maður sig líka: Er það hagkvæmt fyrir svona smáþjóð eins og okkur að leggja auð sinn í púkk hjá milljónasamfélagi? Ég held ekki, en við höfum ólíkar skoðanir á því. Mér sýnist að ég þurfi að fara að ljúka máli mínu en í lokin vil ég segja þetta: Það er mjög mikilvægt að þessi þingsályktunartillaga fái hefðbundna og góða þinglega meðferð og ég er ánægð með þingsalinn eins og hann er hér í dag. Góðar umræður, takk fyrir það. Ég vona að tillagan komist sem fyrst til umfjöllunar hjá utanríkismálanefnd þar sem málið mun fá að 

Hv. þingmaður á þess kost að tala öðru sinni í umræðunni ef þörf gerist.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég og hv. þingmaður deilum að mörgu leyti því viðhorfi að hag okkar sé betur borgið utan Evrópusambandsins, en ég er þar stödd í þessu máli öllu að ég tel að við eigum að horfa til þess að þjóðin fái að ákveða næstu skref. Mig langar að velta því upp við hv. þingmann hvort hún telji að þetta mál hverfi út úr umræðunni og verði ekki á dagskrá áfram ef aðildarviðræðum verður slitið núna, hvort það muni ekki dúkka aftur upp og halda áfram að vera þrætuepli þjóðarinnar og viðfangsefni okkar til framtíðar ef við tökum ekki það skref að ljúka þeirri vegferð sem við vorum komin á, hvort sem við vorum sammála þeirri vegferð í upphafi eða ekki. Er ekki betra að fá niðurstöðu í erfið mál en að hafa þau endalaust kraumandi undir niðri? Er ekki skynsamlegra að taka rökræðuna um kosti og galla þess að vera í Evrópusambandinu þegar það liggur fyrir kvitt og klárt út á hvað það gengur? Er það ekki sá tímapunktur sem menn eiga að skylmast um hvort hag okkar sé betur borgið innan eða utan Evrópusambandsins? Erum við ekki að berjast núna við einhverjar vindmyllur sem við vitum ekki almennilega hverjar eru? Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns til þessara spurninga.

Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir góðar spurningar. Það er rétt að það er mikil hætta á því að þetta mál haldi áfram að krauma. Ég held að okkur öllum finnist leiðinlegt að standa í deilum og hártogunum og almennum leiðindum. Auðvitað viljum við öll ró og frið. Það hefur samt sýnt sig, hvort sem lönd hafa gengið í Evrópusambandið eða eru að velta því fyrir sér, að alls staðar eru mjög skiptar skoðanir um ágæti þess og hvort það henti þjóðum að vera innan þess eða utan. Ég verð að segja alveg eins og er að ég veit ekki og get ekki sagt til um hvort við leysum þetta mál til framtíðar, hvort sem við klárum aðildarviðræðurnar eða ekki, hvort það muni halda áfram að krauma. Ég held að umræðan um þjóðaratkvæðagreiðslu snúist um það sem fólk vill og maður heyrir það á viðtölum að fólk vill fá upplýsingar. Fólk vill fá að vita hvað Evrópusambandið er, hvað það þýðir fyrir okkur. Það er eðlilegt að fólk hugsi þannig. Við sem sitjum á þingi höfum kannski fengið fleiri tækifæri og meiri tíma til að kafa ofan í málið. Ég tel að skýrslan sem kom út frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands með viðaukum sé mjög góð. Fólk getur nálgast hana á netinu. Við þingmenn höfum hana auðvitað öll fyrir framan okkur. Mér finnst hún vera mjög gott yfirlit yfir hvað Evrópusambandið er akkúrat og hvað það hefði hugsanlega að bjóða okkur. Þetta er mitt svar.

Herra forseti. Þessi skýrsla væri í sjálfu sér ágætt innlegg í umræðuna ef við værum núna að tala um hvort við ættum að sækja um inngöngu í Evrópusambandið eða ekki, værum á þeim tímapunkti, en við erum það ekki. Þar sem við deilum að mörgu leyti skoðunum í þessu máli vil ég spyrja hv. þingmann hvort hún hafi ekki áhyggjur af því að umræðan og meðferðin á þessu máli, eins og ríkisstjórnin ætlar að fara með það núna, að knýja áfram að slit verði, ýti því fólki sem er óákveðið nær því að vilja ganga í Evrópusambandið og eyðileggi í raun fyrir okkur sem viljum frekar vera utan Evrópusambandsins til lengri tíma litið. Telur hv. þingmaður tillögu okkar vinstri grænna ekki skynsamlega til að nálgast málið með ákveðinni yfirvegun og mæta ólíkum sjónarmiðum svo að hægt sé að ná niðurstöðu í þetta mál hjá þjóðinni á þessu kjörtímabili?

Ég vil enn á ný þakka hv. þingmanni fyrir góðar spurningar. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, það er viss hætta á því að fólk verði enn reiðara og óánægðara og snúist gegn þessu öllu saman og endi með því að vilja jafnvel bara ganga í Evrópusambandið sem væri ekki gott að mínu mati. Ég vona, eins og ég sagði í ræðu minni áðan, heitt og innilega að þegar málið kemst til nefndar muni það fá að þroskast og dafna og taka hugsanlega einhverjum breytingum. Ég get ekki sagt til um það, ég geri þó frekar ráð fyrir því en ekki. Þessar tillögur allar þrjár eiga að fara saman til nefndar og verða ræddar þar saman. Á sama tíma mun fólk, bæði við sem hér sitjum og aðrir úti í þjóðfélaginu, fá tíma til að skoða þetta betur og fara betur yfir skýrsluna. Ég hugsa að umræðan fari kannski úr þessum hártogunarstíl í efnislegri umræðu  Tillaga vinstri grænna er ágæt 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur fyrir mjög fróðlega og málefnalega ræðu þar sem hún fór ágætlega yfir sögu Evrópusambandsins og hvernig aðdragandi að stofnun Evrópusambandsins var og yfir stöðu okkar sem smáþjóðar með alla okkar kosti; orku, hreint land o.s.frv. Meðal annars ræddi hún sjávarútveginn sem er kannski eitt stærsta bitbeinið. Hv. þingmaður sagði einmitt hreinskilnislega, og mér finnst það mjög gott, að ekkert væri útilokað, þó væri það frekar ólíklegt að við fengjum sérlausnir. Er það ekki í hnotskurn það sem málið snýst um, að við erum einmitt með getgátur og þegar við förum af stað í þetta ferli setjum við strangar kröfur í þingsályktunartillögu sem ekki hefur verið hafnað? Af hverju klárum við ekki umræðuna og fáum þessi svör í staðinn fyrir að vera með getgátur? Það er líka sagt að gæta eigi jafnræðis gagnvart öðrum löndum og þar af leiðandi setji ESB sínar reglur. Þá kemur þetta sama upp, ESB þekkti nákvæmlega hvaða forsendur fylgdu umsókninni á sínum tíma og hefur ekki hafnað þeim hingað til. Af hverju er þá ekki ástæða til að fá svör? Síðan nefnir hv. þingmaður réttilega að þetta gæti kostað peninga, þetta gæti haft einhverjar afleiðingar fyrir okkur hagfræðilega varðandi tekjur og útgjöld, en svörin liggja ekki fyrir. Af hverju bíðum við ekki og skoðum það? Hv. þingmaður nefndi réttilega að mikilvægt væri að vera með opna og hreinskilnislega umræðu einmitt til að fá fram allar þessar staðreyndir til að við gætum tekið málefnalega afstöðu svo við gætum fengið upplýsingar. Nú vitum við að sú skýrsla sem unnin var af Hagfræðistofnun Háskóla Íslands var unnin að beiðni hæstv. ríkisstjórnar og var auðvitað afmörkuð. Það er von á annarri skýrslu. Eigum við þá ekki að bíða eftir henni og fá hana með í ákvörðunartökuna 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Hv. þingmaður verður að afsaka að ég náði ekki alveg millispilinu í spurningunum og vona að hv. þingmaður endurtaki þá spurninguna. En varðandi óvissuna með sérlausnir og sérstaklega þá varðandi sjávarútveginn er það bara mjög erfitt og snúið mál. Hagsmunirnir eru gríðarlega miklir. Það má gagnrýna þá málsmeðferð að sumu leyti sem málið hefur fengið hingað til. Þingsályktunartillagan kom mjög snemma fram, áður en skýrslan hafði að fullu verið rædd. Þess vegna segi ég enn og aftur að þegar þetta mál kemst til nefndar og fólk fer betur yfir það þá vona ég að umræðan komist upp á hærra og málefnalegra plan. Þetta er snúið mál. Mig langar, með leyfi forseta, til að lesa upp úr skýrslunni á bls. 65 varðandi niðurstöðuna sem þar er dregin fram í samantektinni: „Eins og áður greinir eru fordæmi fyrir því að unnt [sé] að ná fram tímabundnum undanþágum eða jafnvel annarri lagasetningu sambandsins í þágu íslenskra hagsmuna ef þær eru vel rökstuddar. Slíkar undanþágur haldast þó aðeins þann tíma sem þeim er markaður og/eða þar til breyting kann að vera gerð á viðkomandi löggjöf sambandsins. Varast ber að leggja mikið upp úr yfirlýsingum sem fylgja kunna aðildarsamningi a.m.k. að því er lögfræðilegt gildi þeirra varðar.“ Samkvæmt þessu er þetta mjög veikt og að mínu mati er mjög erfitt að byggja framtíð þjóðarinnar á slíkum sérlausnum eða undanþágum eða hvað menn vilja kalla það.

Hæstv. forseti. Það sem ég var fyrst og fremst að spyrja um og hefði mátt draga saman í eina spurningu er: Af hverju fáum við ekki svörin í staðinn fyrir að geta okkur til um niðurstöðurnar? Það er kannski meginatriðið sem ég vildi draga fram. Varanleikinn - það er búið að ræða það að allt sé breytilegt í Evrópusambandinu. Talað var um að evran mundi aldrei ná verðgildi dollars, að þetta yrði „óstabíll“ gjaldmiðill. Við erum að tala um stöðuna fyrir 14 árum. Hvað hefur gerst? Evran er 50% hærri en dollarinn og búin að vera það allan tímann frá því að hún var lægri upphaflega. Og við erum samt að tala um ótrausta evru. Það hefði verið ástæða til að ræða hér, og kannski kem ég inn á það í ræðu; hver er staða smáríkis sem ekki er í stóru bandalagi eða hvernig er það varið þegar kemur að því að skoða hagsmuni á norðurslóðum? Hv. þingmaður talaði réttilega um að hér kæmu inn þrjár tillögur sem allar yrðu ræddar í nefndinni og ég tek heils hugar undir það, en finnst hv. þingmanni ekki eðlilegt að við fáum tækifæri til að ræða hverja og eina þeirra? Ég sá að hv. þingmaður lenti sjálfur í vandræðum með tímann þó að hann hafi til viðbótar fimm mínútur í seinni ræðu. 

Hæstv. forseti. Þetta varpaði skýrara ljósi fyrir mitt leyti á spurninguna: Af hverju fáum við ekki svörin? Þessi skýrsla var mjög heiðarleg og góð tilraun til að ná fram þeim svörum sem þjóðin hefur kallað eftir, þ.e.: Hvað er í boði? Hvað er Evrópusambandið? Hver er grunnur þess sambands og hvers lags reglur setur sambandið og hvað segir sagan okkur um hvernig hlutirnir hafa verið? Einnig kemur fram í skýrslunni ákveðin framtíðarsýn á þróun sambandsins þannig að þetta var heiðarleg tilraun sem ríkisstjórnin byggir ákvörðun sína á að fara fram með þessa þingsályktunartillögu. En rétt er það hjá hv. þingmanni að allt er breytingum háð og ESB er að þróast, eins og ég sagði í ræðu minni áðan, og Ísland líka þannig að hver veit hvað verður? Það veit enginn og ekki ég. Ég tel þó að staða okkar sé sterkari utan ESB varðandi norðurslóðamálin. 
             Því miður get ég ekki útskýrt það hér nú.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, en ég verð að segja eins og er að mér finnst bæði ræða hv. þingmanns og svör við andsvörum eiginlega vekja fleiri spurningar en hún svaraði. Ég finn afskaplega margt í ræðu hv. þingmanns sem ég er hjartanlega sammála. Gallinn er sá að við erum á öndverðum meiði um hvað eigi að gera í þessari tilteknu þingsályktunartillögu sem hér er til umræðu. Til að hafa það skýrt, sem ég veit auðvitað að það er, erum við hér að tala um þingsályktunartillögu um að slíta viðræðunum. Við erum ekki í sjálfu sér að reyna að komast að endanlegri niðurstöðu um hvort Evrópusambandið sé góð hugmynd eða ekki. Við höfum ekki enn þær forsendur sem þarf til að draga slíka ályktun. Til þess þyrfti að klára viðræðurnar við Evrópusambandið. Hv. þingmaður nefnir sérstaklega að það væri óskandi að þessi umræða færi fram um Evrópusambandið með ítarlegri upplýsingum og meiri umræðu. Því er ég hjartanlega sammála en í því hefur legið gagnrýni svokallaðrar stjórnarandstöðu í gegnum allt þetta ferli. Okkur finnst sérstaklega erfitt að trúa því að í nefndastörfum leynist einhver hugur á því að breyta til eftir það sem á undan er gengið. Ég veit að það er ekki hv. þingmanni að kenna heldur eru það vinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar. Það er ekki endilega hægt að ætlast til að hv. þingmaður svari fyrir hæstv. ríkisstjórn í öllum þessum málum. Við vitum ekki, og hv. þingmaður virðist vera sammála, hversu langt við getum gengið í sérlausnum. Skýrslan svarar því ekki, hún segir að eitt sé erfitt og annað ekki óyfirstíganlegt. Finnst hv. þingmanni ekki eitthvað stórt vanta í þessa umræðu áður en við getum tekið ákvörðun um hvort við eigum að slíta þessum viðræðum eða ekki?

Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Sú þingsályktunartillaga sem um ræðir er mjög góð að mínu mati vegna þess að henni fylgir meðal annars skýrsla sem kom örfáum dögum áður og mér fannst skýrslan sérlega góð og viðaukarnir með henni. Hún svaraði mjög mörgum spurningum sem ég hafði. Mér finnst það mjög góður grunnur og tel að við getum dregið ályktun af þessari skýrslu. Mér finnst hún meiri háttar plagg, ekki minni háttar plagg. Það er algjörlega mín skoðun. Varðandi það af hverju við þurfum að slíta hefur það komið fram nokkrum sinnum, t.d. vegna þess að báðir stjórnarflokkarnir eru andvígir inngöngu í Evrópusambandið. Æðsti maður Evrópusambandsins, Barroso, sagði í ræðu síðasta sumar að það vildi fara að fá skýr svör. Klukkan tifar, sagði hann. Hann sagði þetta í samtali við hæstv. forsætisráðherra okkar, Sigmund Davíð Gunnlaugsson. Það er verið að kalla eftir ákvörðun þaðan þannig að á þeim forsendum ákvað hæstv. ríkisstjórn að leggja fram þessa þingsályktunartillögu og koma með skýr svör sem kallað var eftir. Það hefur komið fram hjá Evrópusambandinu að við getum sótt um aðild síðar. Við erum ekki að útiloka okkur frá einu eða neinu. Ef og þegar aðrir stjórnarflokkar taka við stjórnartaumunum er það þeirra að ákveða hvert skal halda í utanríkismálum þjóðarinnar. Ég tel að nefndastörfin á Alþingi séu mjög góð. Þar fer fram mjög góð vinna og við fáum til okkar gesti. Eins og hv. þingmaður veit er oft dýpri umræða þar sem varpar mun skýrara ljósi 

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið en ég er enn svolítið ringlaður. Skilningur minn er sá að formleg svör frá Evrópusambandinu hafi gert það skýrt að það sé engin krafa frá Evrópusambandinu um að við annaðhvort slítum eða höldum áfram. Við eigum alveg að geta gert hlé, enda hafa margar aðrar þjóðir gert það. Ég veit ekki til þess að það sé eitthvert stórkostlegt mál fyrir utan það að ég velti fyrir mér hvað í ósköpunum Evrópusambandið ætti að gera. Slíta viðræðunum við okkur? Væri það æðislegt vandamál að mati hv. þingmanns? Hvað sem því líður tek ég eftir því að hv. þingmaður virðist vera sólginn í meiri upplýsingar og meiri umræður. Þingsályktunartillaga Pírata, Samfylkingarinnar og Bjartrar framtíðar og önnur þingsályktunartillaga sem Vinstri grænir hafa lagt fram miða einmitt að því að það sé hægt að halda þessa umræðu og leyfa þjóðinni, hvort sem það er við sveitarstjórnarkosningar eða á einhverjum öðrum tímapunkti, að gefa þau skilaboð sem þjóðin vill gefa. 

Ég þakka hv. þingmanni aftur andsvarið. Þegar maður skoðar ræður sem ritaðar voru síðasta sumar sem Barroso flutti kemur þetta mjög skýrt fram. Það er óumdeilt að þetta var sagt, þeir kalla eftir svörum um hvert ríkisstjórnin ætlar að fara í þessu stóra máli. Í því hvernig sendiherra Evrópusambandsins talar nú er eins og hv. þingmaður benti á allt annar tónn og skýringin sem ég get gefið er sú að hann er að tala inn í það pólitíska landslag sem er hérna núna. Það er akkúrat vegna þess að hagur Evrópusambandsins er að við séum ekki að slíta. Það virkar ekki vel út á við fyrir þá að við slítum aðildarviðræðum við sambandið eða réttara sagt drögum umsóknina til baka. Ég legg aftur áherslu á að hin þinglega meðferð er bara rétt að byrja hér með fyrri umr. Síðan tekur nefndin við og að lokum fer málið í síðari umr. í þingsal. 

Virðulegur forseti. Ég hef hugsað um nokkurn tíma hvernig sé rétt að nálgast umræðu um þingsályktunartillögu meiri hlutans hér á þingi um slit á viðræðum við Evrópusambandið. Ég hef sett þó nokkuð mikla pressu á sjálfa mig um að segja einmitt akkúrat rétta hlutinn til að fá þá sem bera ábyrgð á þessari þingsályktunartillögu til að skipta jafnvel um skoðun eða breyta tillögunni þannig að hún verði ekki jafn afgerandi að mínum dómi og hættuleg fyrir hagsmuni Íslands til lengri tíma og skemmri. Ég geri mér samt sem áður grein fyrir því að þessi ræða mín er einungis dropi í hafið og allflest sem ég er að fara að segja hérna hefur nú þegar komið fram. En sem kjörinn fulltrúi hef ég það hlutverk að fylgja sannfæringu minni og vera rödd þeirra sem upplifa þessa þingsályktunartillögu sem jafn mikil vonbrigði og ég gerði, hvort sem þeir kusu mig eða gerðu það ekki. Vonbrigðin eru ekki einungis komin til vegna þess að þessi tillaga er ekki í takt við sannfæringu mína eða að hún ber með sér þá heimssýn sem ég deili engan veginn heldur eru vonbrigði mín líka þau að í síðustu kosningum gafst okkur ekki tækifæri til að skýra línurnar betur um framtíð okkar. Blákaldur sannleikur varðandi viðhorf ríkisstjórnarflokkanna um áframhaldandi viðræður við ESB liggur nú fyrir, tæpu ári eftir kosningar. Það er að mínum dómi betra að fást við sannleikann þó að hann sé manni ekki að skapi en að troða marvaða í lygi. Stefna Bjartrar framtíðar er skýr varðandi ESB. Við teljum mjög mikilvægt að ljúka aðildarviðræðum og bera samninginn undir þjóðina, fyrst og fremst til að útkljá þetta mál eins og siðmenntuð þjóð og taka upplýsta umræðu og fá upp á borðið endanlega þá valkosti sem standa okkur til boða, t.d. varðandi gjaldeyrismál og lausn á fjármagnshöftum eða samstarf á vettvangi sveitarstjórna Evrópu. Það er ekki rétt sem oft er haldið fram að okkur standi ekkert annað til boða en copy/paste af aðildarsamningi Kýpur. Það er heldur ekki rétt að okkur standi til boða autt blað sem við getum bara sniðið eftir okkar eigin þörfum. Þetta er ferli og í þessu ferli munum við bæði vinna og tapa. Ef við skilgreinum hagsmuni okkar og markmið út frá þeim og gerum þetta ferli faglega getum við náð góðum árangri og raunar var sá árangur að nást að miklu leyti. Það að erfiðir samningskaflar eins og um landbúnað og sjávarútveg hafi ekki verið opnaðir þykja mér ekki nægilega góð rök og að halda því fram að það hafi ekki verið vilji til þess vegna erfiðra óskyldra mála tel ég alls ekki nógu sterk rök. Mér þykir það sýna ákveðið metnaðarleysi fyrir hönd Íslands að gefa okkur ekki það tækifæri að takast á við erfið viðfangsefni og leysa þau, t.d. makríldeilu okkar, lambakjöt og annað. Það veldur mér vonbrigðum að sjá allt það góða starf sem búið var að vinna í aðildarferlinu glatast vegna pólitísks ómöguleika. Ég upplifi þessa stöðu alls ekki pólitískt ómögulega. Mér finnst öllu heldur stjórnarflokkarnir hafa komið sér í þennan pólitíska ómögulega með því að eiga ekki heiðarlegt samtal við kjósendur í aðdraganda síðustu kosninga. Ég lít svo á að ábyrgð þeirra sé mjög mikil í að leysa þessa stöðu svo að góð sátt geti ríkt um hana. Hæstv. utanríkisráðherra kom inn á það í andsvörum sínum í ræðu til hv. þm. Birgittu Jónsdóttur í dag að þessi tillaga fengi nú þinglega meðferð og við yrðum að treysta á þingið og meðferð málsins þar. Ég trúi því að tillagan geti farið inn í utanríkismálanefnd og komið betri út úr henni en hún er í dag. Tillaga VG um hlé á viðræðum er mér alls ekki að skapi enda tel ég okkur ekkert að vanbúnaði að fá úr því skorið hvenær og hvernig við getum búið til framtíðarplön byggð á einhverju aðeins sterkara en skyggnilýsingu. En úr því sem komið er getum við í Bjartri framtíð sætt okkur við hlé á viðræðum enda erum við ekki á þingi til að fá vilja okkar alfarið framfylgt. Þar komum við einmitt að kjarna málsins og raunverulegri ástæðu þess að ég og þúsundir annarra upplifum mikil vonbrigði og vanmátt. Í aðdraganda síðustu kosninga gáfu bæði formaður Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins frá sér mjög afgerandi yfirlýsingar um að ekki yrði haldið áfram aðildarviðræðum nema með aðkomu þjóðarinnar. Orðið slit eða umræða um hugsanleg slit átti sér aldrei stað. Tillagan sem hér um ræðir er mjög afdráttarlaus í því að slíta beri viðræðum. Hefði það legi fyrir tel ég allar líkur á því að úrslit kosninga hefðu orðið með öðrum hætti enda mikill meiri hluti sem vill ljúka aðildarviðræðum. Því má vera ljóst að sá stjórnarmeirihluti sem er á Alþingi hefur ekki að mínu mati umboð til að taka þessa ákvörðun og undirskriftir 49 þús. Íslendinga, sem er meira en kjósendur Framsóknarflokksins í síðustu kosningum, staðfesta þetta. Þetta segi ég alls ekki til að afvegaleiða umræðuna eða vera með almenn leiðindi heldur segi ég þetta vegna þess að það er ábyrgðarhluti að stíga fram og leggja á borðið fyrir kjósendur stefnu sína og sýn á framtíðina. Í aðdraganda síðustu kosninga var nánast einungis rætt um eitt mál, skuldamál heimilanna. Þegar færi gafst á að tala um önnur mál, eins og ESB og aðildarviðræðurnar, voru gefin fremur afdráttarlaus svör um að halda skyldi þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhald viðræðna. Hafi það svo komið í ljós eftir kosningar að innan þingflokks Framsóknar og Sjálfstæðisflokks sé ekki vilji til að halda aðildarviðræðum áfram er langheiðarlegast að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu sem fyrst og ef niðurstaðan yrði sú að þjóðin vildi halda aðildarviðræðunum áfram stæðum við frammi fyrir þeim sannleika. Þá væri tvennt í stöðunni fyrir núverandi ríkisstjórn, að ná sem bestum samningi eða horfast í augu við það að umboðið sem hún byggði þessa tillögu á væri ekki fyrir hendi. Hvorugt verður auðvelt. Það er hins vegar mjög mikilvægt í þeirri viðleitni okkar að brúa bilið milli þings og þjóðar sem kjörnir fulltrúar og öðlast þannig þá virðingu og það traust sem hvert og eitt okkar á skilið fyrir að stíga fram og vilja þjóna samfélagi okkar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna sem var firnagóð en það eru nokkur atriði sem ég staldraði við. Þingmaðurinn sagði í ræðu sinni að hún vildi ekki afvegaleiða umræðuna með því að minna á að þetta sé svikatillaga. Mig langar í tilefni af því að minna á að það er akkúrat ár síðan hæstv. ráðherra Illugi Gunnarsson sagði í viðtali í sjónvarpi, með leyfi forseta: „Ég er sammála því að það verði stöðvaðar þessar viðræður, að það verði ekki farið í það sem kallað er hægja á eða gera hlé, sem er auðvitað ekkert annað en að halda áfram en bara gera það hægar, og síðan verði þjóðaratkvæðagreiðsla og þjóðin fái að segja sinn hug í því hvort hún vilji klára þetta eða ekki. Ef það er þannig að þjóðin segi já við því þá eru allir menn og allir flokkar bundnir af þeirri niðurstöðu.“ Þetta sagði hæstv. ráðherra fyrir nákvæmlega ári síðan. Hann situr núna í ríkisstjórninni sem lagði fram þessa svikatillögu. Það var einmitt 10. mars. Kaldhæðni örlaganna. Hann hefur reyndar hlaupið undan orðum sínum en það eru þrír aðrir hæstv. ráðherrar Sjálfstæðisflokksins, þar á meðal formaðurinn, sem hægt er að hafa eftir svipuð orð þar sem þeir lofuðu kjósendum sínum þessu. Telur þingmaðurinn eðlilegt í ljósi kosningaloforða sem þessara sem svikin eru með þessari endemis tillögu að tillagan fari til nefndar? Er ekki eðlilegt að taka undir þá kröfu sem er mjög hávær, sem kallað hefur fram mótmæli í átta daga á Austurvelli, sem safnað hefur undirskriftum 20% kjósenda, að tillagan verði dregin til baka? Telur hv. þingmaður virkilega að þessi tillaga eigi erindi í þingnefnd, jafn mikil svik sem hún er við kjósendur?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Það má ekki skilja orð mín þannig að ég lýsi því hér með yfir að þetta sé næsta eðlilega skrefið, það er ekki það sem ég er að segja. Ég segi að ég trúi því að ef þessi tillaga fer til nefndar geti hún fengið það góða vinnu og komið þá út betri og sterkari en hún er í dag, en ég tek vissulega undir það að mér fyndist eðlilegra og betra ef þessi tillaga hefði aldrei orðið til. En úr því að hún er til þá væri hægt að leysa hana með því að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu eins og fram kemur á þeim vef sem hún vísar til.

Hæstv. forseti. Ég heyri að ég og hv. þingmaður erum sammála um að þetta er vond tillaga. Mér finnst það nefnilega skipta svo miklu máli að við hugsum um tillöguna í réttu samhengi. Þessi tillaga gjaldfellir stjórnmál, hún gerir lítið úr stefnuskrá flokka, hún gerir lítið úr stjórnmálamönnum. Mér finnst það vera hlutverk okkar í minni hlutanum að standa með kjósendum. Fyrir utan þá sem hafa undirritað þessa áskorun og þá sem mótmæla hér má sjá almenna andstöðu í skoðanakönnunum þannig að ég kalla eftir því að hv. þingmaður skipi sér í lið með okkur sem viljum þessa tillögu burt. 

Virðulegi forseti. Ég skil hvað hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir er að fara en ég verð að segja að ég held að hægt sé að finna þeim sjónarmiðum farveg sem fram koma í þessari tillögu. Þó að ég sé alveg jafn óánægð og hún með hvernig þau eru til komin þá finnst mér að finna megi þeim einhvern farveg innan þingsins úr því að þau eru komin fram. Þá getum við sýnt hversu megnugir og góðir stjórnmálamenn við getum öll verið með því að leysa úr jafn erfiðu máli og þessu þar sem beinlínis er farið illa með kjósendur í aðdraganda kosninga.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Nú deilum við því að við teljum báðar rétt að þetta mál fari fyrir dóm þjóðarinnar, þ.e. í þjóðaratkvæðagreiðslu. Mig langar að spyrja hv. þingmann þar sem hún er af yngri kynslóðinni og ég veit að margt ungt fólk horfir til Evrópusambandsins, að þar séu fleiri tækifæri og meiri möguleikar og að við munum fá ýmislegt sem við höfum ekki í dag með inngöngu í Evrópusambandið: Telur hv. þingmaður að við hér, löggjafinn í landinu, gætum ekki brugðist við ýmsum málum sem við teljum að við séum að sækjast eftir með inngöngu í ESB, að við sjálf gætum ekki með löggjöf okkar gert ýmislegt sem væri gott fyrir búsetu ungs fólks hér á landi varðandi nýsköpun og ýmsa aðra þætti, menntun og uppbyggingu, sem ungt fólk horfir til til framtíðar? Hvað stendur í vegi fyrir því að við sem löggjafi búum þannig um ungt fólk fyrir framtíðina að það verði enn betra að búa á Íslandi en nú er? Þurfum við Evrópusambandið til? Nú vitum við að það er gífurlegt atvinnuleysi hjá ungu fólki í Evrópusambandinu. Talað er um að það sé allt að 25% og að 11 milljónir atvinnulausra hafi verið það í meira en eitt ár. Það er mikið áhyggjuefni þetta mikla atvinnuleysi í Evrópu, sérstaklega hjá ungu fólki. Mig langar til að heyra viðhorf hv. þingmanns á því hvort við sjálf getum ekki gert ýmislegt sem við ætlum að sækja yfir lækinn til Evrópusambandsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég held að það sé í raun og veru alveg ótrúlegt hvað við höfum komist langt á eigin ágæti og fyrir það eigum við að vera mjög þakklát. Það horfir til dæmis þannig við mér að margt ungt fólk í kringum mig sér heiminn miklu stærri en bara eyjuna okkar og skilur ekki alveg þau mörk sem við setjum, eins og gjaldeyrishöftin og krónuna okkar, af hverju við erum að búa til og halda svona fast í þessa hluti. Ég hugsa heiminn í kringum mig ekki þannig að allt sem ég geti sótt mér til stækkunar verði hérna heima á Íslandi. Ég lít svo á að ég sé heimsborgari, ég er ekki bara Íslendingur, aðallega vegna þess að ég er fædd í Bandaríkjunum. Mér finnst þetta vera einhvern veginn þannig að við höfum ýmislegt að segja við aðra, fræðast um og sækja til þeirra. Mér finnst það ekki rétt hugsun og rétt nálgun að einskorða okkur bara við hvað við getum gert. Þá finnst mér Evrópusambandið geta boðið upp á ýmsa möguleika en ég er alls ekki á því að Evrópusambandið sé einhver patentlausn við öllum okkar vandamálum. En við höfum samt byggt okkur upp þannig kerfi að við erum að glíma við mjög litla mynt sem kemur í veg fyrir að mörg nýsköpunarfyrirtæki, sem margt ungt fólk vinnur hjá, geti stækkað í eðlilegu samræmi við fyrirtæki annars staðar. Ég vona að þetta svari einhverju.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Nú vitum við að evran er missterk eftir því hvaða ríki er um að ræða í Evrópusambandinu. Hún bjargaði ekki Írum í þeirra kreppu. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns til þess, ef niðurstaðan yrði sú að Íslendingar mundu hugsanlega fella einhvern samning um inngöngu í Evrópusambandið, hvernig hún sæi þjóðfélagið og hagkerfið þróast í framtíðinni með okkar gjaldmiðil. Það hefur komið fram að við þurfum að ná niður verðbólgu og búa við mikinn stöðugleika áður en við gætum tekið upp evru. Værum við þá ekki bara í ansi góðum málum þegar við værum þar stödd? Eru þeir erfiðleikar sem við höfum glímt við undanfarin 10–20 ár varðandi verðbólgu og háa vexti ekki fyrst og fremst innanhússmál á Íslandi og verkefni þeirra hægri stjórna sem hafa verið hér undanfarna áratugi?

Virðulegi forseti. Takk fyrir þetta. Ég deili því miður ekki sömu trú á íslenska hagstjórn. Mér finnst hagstjórnin ekki hafa verið þannig undanfarna áratugi að við sjáum fram á að geta einhvern tíma náð þeim stöðugleika í krónunni að geta byggt á henni til framtíðar. Við erum með krónu í höftum og það er ekkert fyrirsjáanlegt plan um hvernig við ætlum að leysa þann vanda. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem við erum með krónu í höftum. Mér finnst það vera mikill ábyrgðarhluti okkar sem stjórnmálamanna að útkljá þennan möguleika í stöðunni og fá þessari spurningu svarað, bæði fyrir okkur núna og fyrir framtíðarþegna þessa lands.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir alveg skellandi góða ræðu. Reyndar leiftraði svoleiðis af orðaskiptum þeirra hv. þingsystra minna áðan að ráðherrar, eins og hæstv. utanríkisráðherra, hrökkva út úr þingsalnum eins og dvínandi gneistar af sverði sem hert er í eldi. Ég held hins vegar að hæstv. ráðherra hefði haft gott af því að hlusta á þau orðaskipti. Hv. þingmaður benti réttilega á að með því þingmáli sem liggur fyrir eru þrír ef ekki fjórir, hugsanlega fimm hæstv. ráðherrar beinlínis að brjóta þau orð sem þeir gáfu kjósendum. Í umræðunni hefur komið fram að það eina sem þeir geta fært sem skjöld sér til varnar er hinn frægi ómöguleiki. Það er kannski tvennt til ráða varðandi það vandamál. Í fyrsta lagi er vel hægt að hugsa sér það að ef hæstv. ríkisstjórn treystir sér ekki til að lúta vilja kjósenda í þjóðaratkvæðagreiðslu, sem hún sjálf hefur lofað, verði settur sérstakur ráðherra sem með einfaldri breytingu á reglugerð um verkaskiptingu Stjórnarráðsins væri fólgið það verk að leiða samningana til lykta í samráði við þingið. Ég held að það yrði farsælt. Til þessa hefur þinginu og samninganefndinni sem var tekist að afgreiða 26 eða 27 samningsafstöður nánast í engum ágreiningi. Ég tel því að þetta sé hægt. Mig langar þó ekki að spyrja hv. þingmann út í þetta heldur hitt: Ef ríkisstjórn treystir sér ekki til að fara að vilja þjóðar í atkvæðagreiðslu, sem fer fram vegna efnda á hennar eigin orðum, er þá ekki langhreinlegast að slík ríkisstjórn einfaldlega víki? Er það ekki hreinlegast í stjórnmálunum í dag?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir. Hvað er einfalt og hvað er ekki einfalt? Ég sagði það í niðurlagi ræðu minnar að ekki væru margir leikir í stöðunni ef haldin yrði þjóðaratkvæðagreiðsla og hún færi þannig að ríkisstjórnin fengi ekki vilja sínum framgengt að slíta ætti þessum aðildarviðræðum. Ég legg það svo sem ekki upp sem eitthvert skilyrði að hún fari frá. Ég hef ekki þá trú og kannski er ég of barnsleg í einfeldni minni að halda að menn geti ekki farið samningaleið við Evrópusambandið þó að þeir vilji ekki endilega fara þangað inn sjálfir. Ég held nefnilega að það gætu einmitt verið bestu samningamennirnir sem eru ekkert sérstaklega áfram um að við förum inn í Evrópusambandið. Þeir mundu kannski þannig tryggja betur hag okkar til allrar framtíðar, við værum þá alla vega ekki að senda þangað einhvern jákór sem margir hafa verið hræddir við. Ég vil ekki líta svo á að það sé endilega svarið við öllum okkar vandamálum að núverandi ríkisstjórn fari frá, þó að það kunni að vera eitthvað sem maður hefur í flimtingum. Við viljum auðvitað byggja upp stöðugleika og við viljum byggja upp stöðugt stjórnmálakerfi þar sem við getum haldið kosningar á fjögurra ára fresti og það sem fólk segir í aðdraganda kosninga hafi einhverja merkingu. Það er ekki sérstakt kappsmál fyrir mig eða aðra félaga mína í Bjartri framtíð að búa til umhverfi þar sem allt logar í illdeilum og leiðindum og óstöðugleika sem hefur gríðarleg áhrif á allt okkar samfélag. Ég vil ekki alveg taka undir þetta.

Herra forseti. Það sýnir nú hvað ég er að þroskast að ég stilli mig um að neyta færisins og halda því fram að Björt framtíð vilji ekki koma ríkisstjórninni frá. Ég veit að það er ekki þannig. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að það mundi ekki leysa öll vandamál samfélagsins ef ríkisstjórnin færi frá. Hins vegar skal ég trúa henni fyrir því að það mundi leysa ákaflega mörg vandamál, að minnsta kosti það sem við erum að glíma við hérna. En menn verða alltaf að vera ábyrgir orða sinna. Það hef ég reynt sem stjórnmálamaður en ekki alltaf tekist að efna það sem ég hef sagt, en menn verða að sýna lit og vilja til þess. Í þessu tilviki er það þannig að ríkisstjórnin eða að minnsta kosti forustumaður annars stjórnarflokksins lofaði fyrir kosningar - hann hefði getað látið staðar numið í kosningum og sagt: Ja, það náðist ekki samkomulag um það, en hann endurtók það eftir kosningar. Og ef hann sjálfur telur ekki mögulegt fyrir sig að lúta vilja þjóðarinnar í atkvæðagreiðslunni sem hann lofaði, er þá einhver önnur leið eftir nema viðkomandi flokkur hopi á hæli og fari? Er það ekki lógík atburðarásar?

Virðulegi forseti. Takk fyrir þetta. Ég held að það sé hægt að fara marga hringi og fabúlera með framtíðina. Ég held að það sem við ættum að reyna að læra af þessari uppákomu allri, þingsályktunartillögunni sem heild og því sem gerðist á þinginu vikuna fyrir nefndaviku, sé að augljóslega er hægt að gera hlutina mun betur og hafa allt annan aðdraganda, þ.e. hvernig lofað var að hér yrðu lagðar fram skýrslur og farið í uppbyggilega og upplýsta umræðu og því síðan ýtt til hliðar. Ég held að fólk hafi virkilega lært af því, ég vona það. Hvað gerist í framhaldinu verður framtíðin bara að leiða í ljós. Ég trúi því alla vega að það sé vilji til að koma þessu máli áfram og leita að einhverri sátt. Ég held að okkur sé enginn sómi að því að hafa hlutina eins og þeir hafa verið að undanförnu.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu utanríkisráðherra um að slíta aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Ég vil byrja á því að þakka fyrir góðar og fræðandi umræður í dag. Mér finnst umræðan hafa verið málefnaleg og góð, jafn góð og mér þykir tillagan vera vond. Tillagan sem liggur fyrir þykir mér eiginlega arfaslök og eru þrjár sérstakar ástæður fyrir því að mér þykir hún alveg sérstaklega slæm. Í fyrsta lagi finnst mér mjög slæmt að hér er verið að loka á þetta stóra og mikilvæga mál fyrir framtíð lands og þjóðar með getgátum í raun og veru, með þeim rökum að hlutirnir séu einhvern veginn og byggt á m.a. einni skýrslu sem er ekki einu sinni fullrædd eða hefur ekki fengið fulla þinglega meðferð. Það þykir mér vera dálítið undarleg vinnubrögð, það er dálítið eins og að ákveða hvað sé undir jólatrénu áður en maður tekur pappírinn utan af gjöfunum. Í öðru lagi þykir mér mjög sorglegt að sjá mikla vinnu fara í súginn því hvað sem mönnum finnst um þá tilhugsun að Ísland gangi í Evrópusambandið á endanum eða ekki er alveg ljóst að mikil og góð vinna hefur farið fram á vegum samninganefndanna, á vegum ráðuneytanna, vinna sem ég held að stjórnkerfið íslenska hafi lært mjög mikið af og ég er viss um að við munum nýta okkur hvort sem við göngum inn eða ekki. Með þessari tillögu er gengið skrefi lengra en þegar viðræðurnar voru frystar fyrir kosningar með því að slíta þeim formlega þannig að þessi vinna fer öll í súginn. Ef svo vildi til að menn vildu byrja aftur þyrfti að byrja upp á nýtt. Það þykir mér ekki góð vinnubrögð. Síðan þykir mér afskaplega sorglegt að með þessari tillögu er gert ráð fyrir því að þingið taki ákvörðun um að neita þjóðinni um aðkomu að þessu máli yfir höfuð. Það hefur alltaf legið fyrir frá því að umsóknin var upphaflega send inn að samningur yrði lagður fyrir þjóðina í þjóðaratkvæði. Fyrir kosningar voru margir flokkar, þeirra á meðal stjórnarflokkarnir, sem lögðu til að áframhald viðræðnanna yrði lagt fyrir þjóðaratkvæði en nú er gert ráð fyrir því að ákvörðun verði tekin án þess að þjóðin fái nokkra aðkomu. Það þykir mér ekki vinnubrögð til fyrirmyndar. Það er ekki oft en það kemur fyrir og þetta er eitt af þeim tilfellum í þinginu þegar maður sýtir það að fá ekki að halda þriggja tíma ræðu vegna þess að þetta mál er svo stórt að engin leið er að gera því skil á örfáum mínútum. En mig langaði rétt í þessari fyrri ræðu minni að velta fyrir mér hvers lags fyrirbæri þetta Evrópusamband er sem um ræðir vegna þess að í umræðunni í þjóðfélaginu og mér finnst jafnvel örla á því hér í þinginu er eins og Evrópusambandið sé frekar illa skilgreint apparat, jafnvel einhvers konar ógnarfyrirbæri. Stundum í umræðunni líður mér eins og ég sé dottinn inn í bókmenntaheiminn og rifjast upp fyrir mér ágætar bækur og reyndar sjónvarpsþættir sem voru gerðir á sjöunda áratugnum sem hétu The man from U.N.C.L.E. eða Maðurinn frá frænda. Frændi sem þar um ræddi var skammstöfun fyrir, í íslenskri þýðingu, framkvæmdastjórn ráðgefandi gegn æsingum, njósnum, drápum og ýmsu fleira. Það apparat var spæjarasamkunda sem barðist við mjög vont afl sem var í raun og veru ekki skilgreint fyrir neitt nema illsku. Stundum mætti halda að Evrópusambandið væri einhvers konar framkvæmdastjórn í Brussel sem hefði sjálfstæðan vilja og jafnvel sjálfstæðan illvilja. En ég vil ítreka það sem ég hef sagt áður í ræðustól og hefur komið fram líka í ræðum annarra hv. þingmanna að Evrópusambandið er auðvitað samvinnuvettvangur. Það er í raun og veru stærsta samvinnuhreyfing í heimi og jafnvel í sögunni, samvinnuapparat sjálfstæðra þjóða þar sem þjóðirnar í Evrópu hafa tekið sig saman um að vinna saman að friði og að því að samþætta efnahag sinn og samþætta utanumhald utan um efnahagslíf, umhverfismál og fleira. Í svona stóru samningaapparati eins og Evrópusambandið er byggist upp stjórnkerfi utan um samningana. Í Brussel starfa - það fer eftir því hvaða stofnanir eru taldar til og hver er að telja - um 30–50 þús. manns í Evrópusambandinu, ef svo má að orði komast. Sá sem hér stendur er mikill áhugamaður um einföld reikningsdæmi og ég lék mér einhvern tíma að því að reikna út hvað væru margir íbúar Evrópusambandslandanna á bak við þessa starfsmenn alla enda hljóma þessar tölur, 30 þús. starfsmenn eða 50 þús. starfsmenn ógnarháar í íslensku samhengi. Hvað væru margir íbúar Evrópusvæðisins á bak við? Mér taldist svo til að miðað við þann fjölda væri það svipað því og það væru um það bil 60 íslenskir embættismenn í Evrópusambandsverkefninu. Það er ekki svo órafjarri þeim fjölda sem nú þegar starfar á vegum Íslands í Brussel, í sendiráði, í EFTA, í NATO o.s.frv. Evrópusambandið er samvinnuvettvangur og eftir því sem sá vettvangur hefur orðið dýpri hefur Evrópusambandið þróast út í meira beint lýðræði, þ.e. sitt eigið lýðræði. Framkvæmdastjórnin er auðvitað samansett af framkvæmdastjórum og þeim er ekki útungað í Brussel. Þeir eru tilnefndir af Evrópusambandsþjóðunum, það eru þjóðirnar sjálfar eða ríkisstjórnir viðkomandi landa sem útnefna þessa kommissara eins og við kölluðum þá. Síðan hefur vægi Evrópuþingsins aukist mjög mikið, sérstaklega með Lissabonsáttmálanum, þannig að Evrópuþingið er ekki lengur eingöngu ráðgefandi heldur er það skýr hluti af allri ákvarðanatöku í Brussel. Evrópuþingið er kosið af íbúum í löndunum og kerfið þar er að mörgu leyti mjög athyglisvert. Þar ríkir ekki fullkomið jafnvægi atkvæða heldur njóta minni ríki þess í raun og veru að þau hafa talsvert fleiri þingmenn en stærð þeirra telur og auk þess gilda um ákvarðanatöku þingsins ákveðnar reglur. Til að mál fái þar samþykki þarf vitaskuld meiri hluta, það þarf sömuleiðis að vera ákveðinn lágmarksfjöldi ríkja á bak við þann meiri hluta og sá meiri hluti þarf einnig að túlka vilja ákveðins hlutfalls, sem mig minnir að sé um 65% af öllum íbúafjölda álfunnar. Það segir sig því nokkuð sjálft að ákvarðanir innan Evrópusambandsins verða ekki teknar út frá þröngum hagsmunum örfárra stórra ríkja eða margra pínulítilla ríkja. Það er gætt ákveðins jafnræðis. Mér finnst þetta mikilvægur punktur í umræðuna vegna þess að við upplifum það á Íslandi, verandi hluti af EES og Evrópska efnahagssvæðinu í gegnum EFTA, að við höfum þar vissulega aðkomu að upplýsingum en ekki beina aðkomu að ákvörðunum. Mér þykir mjög mikilvægt að halda því til haga að í raun og veru muni Evrópusambandsaðild vera miklu lýðræðislegra form fyrir okkur á Íslandi. Mig langaði í ræðunni til að fara inn á það hvernig Evrópusambandið virkar, hvernig reglur eru og lausnir fyrir sérstakar tegundir af svæðum o.s.frv., en ég sé að tími minn er á þrotum. Sorg mín er mikil yfir því að hér skuli ekki leyfðar þriggja tíma ræður, en ég vonast til að geta komið inn á þessi atriði í seinni ræðu minni.

Forseti. Hv. þingmaður sýtir það að hafa ekki þrjá tíma til að fjalla um þetta mál. Hann kom engu að síður inn á margt í ræðu sinni um þá tillögu sem hér er til umfjöllunar. Mig langar samt að staldra aðeins við eitt eða tvennt sem kom þó ekki alveg skýrt fram í máli hans og skýrist kannski af því að ræðan var bara tíu mínútur en ekki þrír tímar. Það er í fyrsta lagi grundvallarafstaða hans til aðildar að Evrópusambandinu. Hann lýsti því hér yfir að þessi tillaga væri að hans viti vond. Ég skildi það þannig að hann teldi ástæðu til að ljúka aðildarviðræðunum en vil vita hvort hann geti sagt okkur aðeins meira um afstöðu hans til aðildar Íslands að Evrópusambandinu, hvort hann er almennt fylgjandi því eða andsnúinn eða hvort hann vill bara bíða eftir því að sjá hver niðurstaðan úr samningaviðræðunum verður. Hin spurningin sem ég mundi vilja beina til hv. þingmanns er þessi: Telur hv. þingmaður ekki mikilvægt að freista þess að ná einhvers konar víðtækri samstöðu eða sátt um afgreiðslu málsins í þinginu? Hvaða afstöðu hefur hann til að mynda til þeirrar þingsályktunartillögu sem þingflokkur Vinstri grænna hefur lagt fram og lýtur að því að gera formlegt hlé en efna engu að síður til þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir lok kjörtímabilsins?

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir hans góða andsvar. Þetta eru spurningar sem gaman væri að fá að svara í löngu máli en í grunninn er ég þeirrar skoðunar að ljúka eigi viðræðum þannig að við vitum í raun til hvers við erum að taka afstöðu. En ég er hins vegar jákvæður gagnvart þeirri sáttaleið sem fram kemur í tillögum Vinstri grænna og einnig því sem fram kemur í tillögum Pírata og Bjartrar framtíðar og í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar; að gert verði hlé og síðan haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort halda eigi áfram eða ekki. Ég er fyrir fram frekar bjartsýnn á að það geti verið góð lausn að svo mörgu leyti fyrir Ísland að ganga í Evrópusambandið. Evrópusambandið hefur sýnt það í byggðastefnu sinni, í félagsmálapakka sínum o.s.frv., að þar er sýndur mikill skilningur á svæðum sem eiga - eigum við að segja undir högg að sækja eða búa við sérstakar aðstæður, hvort sem það eru eyjar, fjalllend svæði, mjög dreifbýl svæði, norðlæg svæði o.s.frv. Allir landfræðilegir veikleikar sem tilteknir eru í reglum Evrópusambandsins eiga nú eiginlega við um okkar ágætu eyju hér á norðurhjara þannig að mér finnst mjög líklegt að það geti hentað Íslandi mjög vel að vera hluti af Evrópusambandinu í framtíðinni. Auk þess held ég að sá tími sé liðinn að lönd, alla vega þróuð lönd eins og við köllum það í Evrópu, geti búið í eigin hjúpi í miðjum sjónum eins og við gátum lengi þannig að ég tel það ekki fýsilega framtíðarsýn að vera ein á báti til lengri tíma.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir greinargóð svör. Nú á hv. þingmaður sæti í utanríkismálanefnd og þetta mál kemur að sjálfsögðu til umfjöllunar þar og líka þær aðrar tillögur sem einnig eru á dagskránni, tillaga frá þingmönnum Pírata, Bjartrar framtíðar og Samfylkingar annars vegar og hins vegar tillaga frá þingmönnum Vinstri grænna. Hver er afstaða þingmannsins á vettvangi utanríkismálanefndar? Hvernig sér hann vinnuna þar fyrir sér, t.d. að því er varðar umsagnir, gesti o.s.frv. og umræðu á þeim vettvangi? Telur hann að taka eigi allar þessar þrjár tillögur samtímis til efnislegrar meðferðar þar þannig að nefndin fari yfir þær og sendi þær saman til umsagnar, fái umsagnir og gesti að því er varðar þær allar þrjár og reyni síðan að vinna sig fram til niðurstöðu á grundvelli þeirra allra? Ég vil inna hv. þingmann eftir því hvort hann sé sammála því að reynt verði að tala fyrir slíku vinnulagi á vettvangi utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Bara svo ég klári að svara fyrri fyrirspurn þingmannsins þá tel ég að mjög erfitt sé að svara endanlega þeirri spurningu hvort Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið eða ekki áður en samningum er lokið. Ég vil taka undir ágæt orð félaga míns hv. þm. Páls Vals Björnssonar fyrr í dag. Ég á sæti í utanríkismálanefnd eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson nefnir sem einnig á sæti þar. Það er dálítið erfitt að sjá fyrir sér hvernig vinnan þar eigi að fara fram. Auk þeirra þriggja tillagna sem væntanlegar eru í nefndina á enn þá eftir að ljúka umfjöllun í nefndinni um skýrslu utanríkisráðherra um stöðu viðræðnanna þannig að líkur eru til þess að sú vinna muni öll blandast saman. Mér finnst mjög mikilvægt og eiginlega nauðsynlegt að svona afdrifaríkar tillögur séu mjög vel unnar í nefndinni og að leitað verði umsagna og þær teknar fyrir, en ég vil ekki hafa skoðun fyrir fram á því hvernig sú vinna eigi að fara fram nema ég tel ekki ástæðu til að endurtaka sömu vinnuna aftur og aftur um sama málefnið. En núna síðustu daga og vikur eftir að tillaga utanríkisráðherra var lögð fram hefur komið fram að það eru miklu fleiri en þingmenn sem hafa mjög sterkar skoðanir á þessu máli. Samtök um allt samfélagið og almenningur hefur mikinn áhuga á því að taka þátt í þessari umræðu og mér finnst mikilvægt að það samtal eigi sér líka stað en hverfi ekki inn í nefnd.

Frú forseti. Mér skilst að mér hlotnist sá sérstaki heiður að vera síðasti ræðumaðurinn hér í kvöld og ég skal reyna að fara vel með það vandasama hlutverk. - Ég er nú varla byrjaður, hv. þingmaður. Var það þetta sem stuðaði hv. þingmann svona svakalega að hann ákvað að biðja um andsvar? Ég skil það vel að hv. þm. Óttari Proppé þyki naumt að hafa bara 10 mínútur til að ræða þetta stóra mál og í raun og veru þrjár tillögur til þingsályktunar sem undir eru og hefði gjarnan notað til þess þrjá klukkutíma ef ég heyrði rétt. Sá er reyndar munur á mér og hv. þingmanni að ég hef átt þess kost alloft hér á þessum vettvangi að tala í þrjá klukkutíma og hef stundum gert það ef þess hefur þurft með. Ég tek vissulega undir það að það er miður að hafa ekki aðeins rýmri tíma. Það er eiginlega það undarlega að menn skyldu ekki reyna að ná a.m.k. utan um það að búa til rýmri ræðutíma í einni samfelldri umræðu um þessi þrjú þingmál. Ég ætla aðallega að halda mig við tillögu hæstv. utanríkisráðherra. Ég tek reyndar eftir því, m.a. í kvöldfréttum áðan þar sem var viðtal við hæstv. ráðherra, að kominn er eitthvað mildari tónn í hæstv. ráðherra en var hér fyrst um sinn eftir að hann ræddi skýrslu sína og kom fram með þessa tillögu. Batnandi mönnum er best að lifa en ætli það sé ekki bara raunsæi sem hafi einhvers staðar tekið völdin í herbúðum hæstv. utanríkisráðherra, hann sjái að sér og sé að reyna að friðmælast aðeins eftir framgöngu sem satt best að segja var hæstv. ráðherra ekki sérstaklega til vegsauka. Má ég þá minna á, þótt það sé svo sem vatn undir brúna eins og nú er farið að segja á íslensku, greinargerðina eins og hún var með tillögunni þegar hún kom fyrst fram. Auðvitað er sá blettur áfram á ferli hæstv. ráðherra að hafa látið sér detta í hug að bjóða þingheimi upp á þvílíkt og annað eins. Eins var það, og er sjálfsagt önnur ástæða fyrir því að ráðherra dregur nú sem óðast í land, að málatilbúnaðurinn var einstaklega óhönduglegur og tímasetning fruntaleg af hálfu hæstv. ríkisstjórnar þegar tillögunni var hent inn í miðja umræðu um skýrsluna sem átti að vera grundvallargagn í umræðum. Greinargerðin hefur vissulega verið löguð lítillega og skjalið prentað upp. Þó finnst mér hún enn þá meingölluð Það er ýmislegt í henni sem á þangað í sjálfu sér ekkert erindi og upplýsir málið ekki nokkurn skapaðan hlut. Það er eins og menn séu í heimastílum að reyna að rétta hlut sinn pólitískt eftir á. Hins vegar vantar það sem mér finnst vera allt of lítið rætt í þessari umræðu, það er greining á stöðu Íslands og mat á því hvar við stöndum með þessi mál og hvaða áhrif mismunandi skref okkar hafa á stöðu landsins, bæði inn á við og út á við. Loforðin sem forustumenn stjórnarflokkanna, fjölmargir ráðherrar í núverandi hæstv. ríkisstjórn, gáfu fyrir kosningar eru svo kapítuli út af fyrir sig. Það hlýtur að vera svakalegt fyrir Sjálfstæðisflokkinn að hafa látið Framsóknarflokkinn teyma sig til þess að flytja þessa tillögu, henda henni hingað inn í miðja umræðu um skýrsluna, ómerkja þar með í raun og veru það sem búið var að segja um mikilvægi þess að fá skýrsluna og ræða hana vandlega og svo kemur í ljós þegar fjölmiðlar fara að grafast fyrir um það og rifja upp kosningabaráttuna að allir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins á einum eða öðrum tímapunkti og sumir oftar en einu sinni lýstu sig eindregna stuðningsmenn þess að næstu skref yrðu ákveðin af þjóðinni. Það getur varla orðið nöturlegra fyrir stjórnarflokk. En hvað um það. Ég vil ekki eyða tíma mínum í það enda hafa margir aðrir gert það. Það sem mér finnst skipta máli er að rætt sé svolítið um þessa spurningu: Eru einhver færi í stöðunni núna til að koma málinu upp úr hjólförunum og takast á við það með hliðsjón af stærð þess og mikilvægi fyrir land og þjóð? Auðvitað er okkur öllum ljóst sem eitthvað höfum fylgst með og tekið þátt í þjóðmálaumræðu undanfarin 20 ár a.m.k. og jafnvel þó lengur væri að þessi vegamót eru í sjálfu sér þarna einhvers staðar fyrir framan Ísland, það er alveg ljóst. Og fyrr eða síðar, með einum eða öðrum hætti eins og Bessastaðabóndi mundi orða það, þarf að fá niðurstöðu í það mál. Það mun fyrr eða síðar gerast einhvern veginn og við víkjum þeim veruleika ekki frá okkur. Hvað er þá best til ráða við þær aðstæður, í stórmáli sem er umdeilt, þar sem skiptar skoðanir eru meðal þjóðarinnar og innan flokka, milli flokka og í hagsmunasamtökum og félagasamtökum í landinu? Veltum aðeins fyrir okkur, hvernig er líklegast að þjóðin uni niðurstöðunni sem best? Er það með því að hún sé knúin fram pólitískt, með handafli, í ljósi tímabundins meiri hluta um eina eða aðra niðurstöðu hér á þingi? Er það líklegt? Nei. Er það líklegt til að setja málið niður? Nei. Það mun hvorugt gerast við slíkt þannig að tillagan er þegar af þeim ástæðum að mínu mati meingölluð. Ég vísa ábyrgðinni á henni hvað varðar loforð stjórnarflokkanna til þeirra sjálfra. Þeir skulu kljást við það. Ég vil ræða hvernig Ísland stendur að vígi í þessum efnum, við sem þjóð og hvað er gæfulegast að gera fyrir okkur. Ég sem andstæðingur þess að Ísland gangi í Evrópusambandið gæti við venjulegar, hlutlausar óbundnar aðstæður að sjálfsögðu hugsað mér að greiða atkvæði með því að hætta viðræðum um það og fara bara í burtu frá því. Það væri efnislega sú niðurstaða sem félli að mínum skoðunum um að það sé að breyttu breytanda og að öllu samanlögðu væntanlega ekki hagstætt fyrir Ísland að gerast aðili að því. Það er algerlega óbreytt skoðun mín, hefur lengi verið og þarf sennilega heilmikið til að hún breytist. En þá kemur að því, hverjar aðstæður eru uppi í þessum málum? Er líklegt að slík niðurstaða hér og nú, fengin fram með einfaldri ákvörðun Alþingis, gegn loforðum og hafandi að engu loforð sem eiginlega allir flokkar meira og minna höfðu uppi, missterkt, um að þjóðin ætti að ráða sér sjálf, setji málið niður? Nei. Aldeilis ekki. Ef ég tryði því að það væri í boði að taka innan veggja Alþingis endanlega ákvörðun sem þýddi að málið væri afgreitt í 20 ár og það væri lýðræðislegt að gera það svo, væri ég auðvitað sáttur við það út frá minni afstöðu. En þannig er það ekki. Í öðru lagi er það veruleiki og staðreynd, hvað sem menn segja um upphaf þess, að við erum búin að eyða tíma og kröftum í það að ræða við Evrópusambandið og erum langt komin með að láta á það reyna hvers konar samningsniðurstöðu við gætum fengið. Já, það hefur gengið hægar. Já, það voru eftir stórir erfiðir kaflar en engu að síður var farið að sjá fyrir endann á því að við gætum knúið á um niðurstöðu hvað varðar m.a. stór og afdrifarík hagsmunamál eins og landbúnað og sjávarútveg. Í þriðja lagi er það pólitískur veruleiki að þjóðin upplifir það svo að verið sé að gefa henni langt nef ofan í allt sem sagt var og öllu því sem heitið var fyrir kosningar ef þetta yrði sisvona og allt í einu klárað núna. Meira að segja stjórnarsáttmálinn sem er birtur eftir kosningar gefur frekar en hitt fyrirheit um að þjóðin verði kölluð að borðinu. Það er ekki minnst einu orði á slit á viðræðum í þeim texta, hvergi. Þvert á móti er talað um að úttektin verði gerð og lögð fyrir þing og þjóð til umræðu og ekki haldið lengra í aðildarviðræðunum nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Það stendur ekki að það eigi að slíta viðræðunum. Nei, aldeilis ekki. Í fjórða lagi er svo það sem hefur áhrif á afstöðu mína til þessa máls að við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, eftir miklar umræður á okkar vettvangi, verandi þó flokkur sem er tiltölulega mjög samstæður, alla vega þingflokkur og forusta flokksins, um að við erum ekki stuðningsmenn aðildar að Evrópusambandinu, höfum fyrir löngu komist að þeirri niðurstöðu að þetta sé stórmál af því tagi sem þjóðin ein geti í raun og veru leitt til lykta og eigi að leiða til lykta, það sé lýðræðislegast og það sé eðlilegast. Um það ályktuðum við svo snemma sem á landsfundi okkar í byrjun árs 2009 og hefur verið okkar megináhersla í þessum efnum síðan. Það er hægt að fara nokkrar mismunandi leiðir að því marki að láta þjóðina taka hina endanlegu ákvörðun eins og kunnugt er en ég held að allar aðstæður eins og þær hafa núna teiknast upp og pólitískur veruleiki þessa máls sé sá að það sé algert óráð að taka úr þessu afgerandi ákvörðun til eða frá í eina átt eða aðra nema kalla þjóðina að því borði. Það er eina leiðin til að fá niðurstöðu sem einhver framtíðarfriður getur orðið um.

Virðulegi forseti. Ég var farinn að óttast á tímabili að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon væri farinn að efast í andstöðu sinni við aðild Íslands að Evrópusambandinu. Hann ítrekaði hana. Það léttir aðeins hugann hjá mér. Hv. þingmaður vék að því að þjóðin ætti að koma að máli og við getum rætt það. Þá vil ég vitna til þess að það hefði ekki verið farið í þessa vegferð, aðildarviðræður við Evrópusambandið, nema fyrir stuðning hv. þingmanns, þáverandi hæstv. fjármálaráðherra. Við værum ekki í þessum sporum ef ekki hefði komið til stuðningur hans. Þegar í umræðum um atkvæðagreiðsluna 16. júlí 2009 sagði hv. þingmaður, með leyfi forseta: „Öll eigum við það sameiginlegt, þingmenn VG, að áskilja okkur rétt til málflutnings og baráttu utan þings sem innan í samræmi við grundvallaráherslur flokksins og okkar sannfæringu. Það tekur einnig til þess að áskilja okkur rétt til þess að slíta samningaviðræðum séu þær ekki að skila fullnægjandi árangri á hvaða stigi málsins sem er sem og auðvitað að hafna óviðunandi samningsniðurstöðu.“ Þessi yfirlýsing þáverandi formanns Vinstri grænna, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, var mikilvæg vegna þess að hún fól í sér að þeir þingmenn Vinstri grænna sem studdu aðildarumsóknina áskildu sér rétt til að endurskoða umsóknina og allt samningsferlið. Með öðrum orðum, þeir áskildu sér rétt til að styðja tillögu að draga umsóknaraðild að 

Frú forseti. Mikið þótti mér vænt um að ég skyldi hafa róað hug hv. þingmanns svo honum líði nú betur í sjálfum sér á þessu ágæta þriðjudagskvöldi eftir að ég hef úr ræðustóli sagt það, sem ég hef sagt nokkrum sinnum áður og ég hélt að væru ekki fréttir, að afstaða mín í meginatriðum til Evrópusambandsmálsins er óbreytt. Varðandi það sem sagt var vorið 2009 má segja, já, að það hafi verið mikilvægt. Mér fannst eðlilegt að taka þetta fram en í raun voru þetta sjálfsagðir hlutir. Þegar menn fara í samningaviðræður eða viðræður um eitthvað svona lofa menn því að sjálfsögðu ekki fyrir fram að halda því áfram hvað sem tautar og raular. Nægir í þeim efnum að minna á nefndarálit meiri hluta utanríkismálanefndar frá þessu vori þar sem beinlínis er tekið sérstaklega fram að komi upp þær aðstæður í viðræðunum að þeim verði ekki lengra haldið nema að gefa eftir eitthvað af því sem skilgreindir hafa verið sem grundvallarhagsmunir Íslands skuli staðar numið. Að minnsta kosti komi málið þá aftur til þingsins til að ráðgast um hvað eigi að gera í framhaldinu. Ég sá það fyrir mér og sé það á þessum tíma augljóslega þannig að slitnað gæti upp úr svona viðræðum. Það gæti einfaldlega verið svo langt á milli aðila og svo fjarri því t.d. að Evrópusambandið féllist á okkar grundvallarhagsmuni að við settumst niður, mætum stöðuna og segðum: Þetta þýðir ekki neitt, við skulum bara hætta þessu. Auðvitað. Ég vildi bara hafa það á hreinu, verandi í ferlinu og viðræðunum, að slíkir fyrirvarar væru til staðar. Staðan núna er allt önnur. Nú erum við þar sem við erum. Ég fór í minni stuttu ræðu einmitt yfir umhverfið sem við stöndum frammi fyrir, yfir loforð stjórnarflokkanna til þjóðarinnar, sérstaklega Sjálfstæðisflokksins, og yfir svo margt fleira sem hlýtur að hafa áhrif á það 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það er hins vegar merkilegt að hv. þingmaður tók þátt í því í maí 2012 að koma í veg fyrir að efnt yrði til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort halda skyldi aðildarviðræðum áfram. Spurningin er af hverju hann gerði það þá, sérstaklega þegar ljóst var að öll þau tímaplön sem sett voru upp, m.a. samkvæmt áliti meiri hluta utanríkismálanefndar um að samningsferlið ætti ekki að taka nema 18 mánuði … 
            

Það stendur hvergi …

Heyrðu, það stendur 

Frú forseti. Mitt mat var það að á árinu 2012, a.m.k. langt fram eftir því ári, voru engin þau tímamót uppi sem kölluðu á að endurskoða viðræðurnar, hvað þá slíta þeim. Það var m.a. þannig að allt það ár fram á haust bundu menn vonir við að sjávarútvegskaflinn opnaðist. Eitt af mínum fyrstu verkum sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í janúar 2012 var einmitt að fara til Brussel og leggja ekki síst áherslu á það að Evrópusambandið drifi sig í að leggja fram rýniskýrslu sína þannig að við gætum farið í að ræða sjávarútvegsmálin eða sjá a.m.k. á spil Evrópusambandsins í því. Það var ekkert nýtt af okkar hálfu. Við höfðum lagt á það mikla áherslu. Í raun og veru er það sem er grætilegt eftir á að hyggja að okkur skyldi ekki takast að koma sjávarútvegskaflanum og eftir atvikum landbúnaðar- og dýraheilbrigðisköflunum lengra áfram þannig að við sæjum eitthvað meira hvar við stæðum í þeim efnum. Ég var og er mjög spenntur fyrir því að sjá það. Það er í sjálfu sér það sem eftir er til að við fáum einhverja mynd af því í hve ríkum mæli eða hvort Evrópusambandið býður upp á einhverjar þær sérlausnir fyrir okkur í þessum efnum sem gætu verið athugunarvirði. Það voru að mínu mati engin tilefni til að gera brot í þetta ferli á árinu 2012 fyrr en leið að lokum þess og eftir ríkjaráðstefnuna í desembermánuði. Þá var orðið ljóst að við yrðum engu nær þegar kæmi að kosningunum enda biðum við átekta fram yfir ríkjaráðstefnuna í desember. Í beinu framhaldi af því tóku stjórnarflokkarnir að ræða saman um að úr því sem komið væri yrði að horfast í augu við að mikið meira mundi ekki gerast í þessu ferli fyrir kosningar. Þá væri lýðræðislegast að hægja á því 

Forseti. Það er ljóst að við hv. þingmaður erum út af fyrir sig ekki sammála um endastöðina. Ég hef þá trú að við getum náð góðum samningi og verð þeim degi fegnust þegar við getum séð það á prenti. Engu að síður höfum við verið samferða og sammála um það hvernig þetta mál hefur verið rekið hér frá því 2009. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni að gerræðistillagan, sem ég kalla svo, væri ótímabær en við þyrftum að finna út úr því hvernig við gætum haldið áfram og hvað væri best fyrir okkur og þjóð okkar í þessari stöðu, bæði innan lands og á alþjóðavettvangi. Mikið hefur verið lagt upp úr því, finnst mér, sérstaklega af hv. þingmönnum Framsóknarflokksins, að það væri dónaskapur, ég veit ekki hvort ég á að nota það orð, að það væri ekki kurteislegt af okkur, að gera hlé á viðræðum eða vera í viðræðum við Evrópusambandið ef við værum það ekki af heilum hug. Mig langaði að heyra skoðun þingmannsins á þessu. Er það eitthvað sem við þurfum að velta fyrir okkur í stöðunni eins og hún er núna, að við séum að teyma Evrópusambandið á asnaeyrunum? Er einhver hætta á því að mati þingmannsins?

Frú forseti. Nei, ég held að það sé mikill misskilningur. Það sem skiptir máli í þessu er að koma heiðarlega og hreinskiptið fram, upplýsa Evrópusambandið um aðstæður okkar og hvernig við komumst að einhverri niðurstöðu og þá hafa þeir skilning á því. Reyndar held ég að við þurfum ekkert sérstaklega að vera að stafa ofan í þá hluti sem þeir hvort sem er fylgjast mjög grannt með sjálfir. Það var mín tilfinning í þessum samskiptum við þá á síðasta kjörtímabili að þeir væru býsna vel heima í því hvernig landið lá hér bæði pólitískt og á annan hátt. Talandi um það, halda menn að samningamenn Evrópusambandsubs séu óvanir að ræða við lönd þar sem svona mál eru umdeild? Menn hafa haldið því fram, gott ef ekki hæstv. ráðherra, að ekki komi til greina að ræða við Evrópusambandið nema það sé 99% stuðningur við að ganga inn og allir séu á því máli. Það verði að vera alger samstaða um það, hef ég heyrt menn segja. Þvílíkt endemis rugl. Evrópusambandið er alvant því að ræða við aðila þar sem þetta er tvísýnt og umdeilt. Hvernig var það í Svíþjóð þegar þeir voru að ræða við Evrópusambandið? Alltaf var meiri hluti á móti því að Svíar gengju í Evrópusambandið nema bara í kosningunum og svo var meira að segja meiri hlutinn andvígur því fljótlega eftir kosningarnar aftur. Þannig var það nú og þetta þekkja þeir vel. Mín reynsla er sú að ef komið er hreint fram þá hafa þeir alveg skilning á því. Þeim fannst sumt skrýtið í þessum aðstæðum þegar við vorum í þessum viðræðum, þar á meðal að stjórnarflokkarnir skyldu ekki vera sammála. Maður útskýrði það fyrir þeim og þeir bara sögðu: Þá er það þannig. Þetta með að við vildum ekki aðlögun og breytingar á lögum og reglum eða stofnunum fyrr en þjóðin væri búin að segja sitt álit, það fannst þeim líka dálítið skrýtið. En þeir sögðu: Gott og vel. Ef það er þannig þá bara höfum við það þannig. Mín reynsla er ekki sú að ekki sé hægt að upplýsa Evrópusambandið, að hafa þurfi áhyggjur af því að þeir skilji ekki svona hluti.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í það sem var samþykkt á ríkisstjórnarfundi í morgun þó að það komi kannski ekki beint ræðu hans við. Það kemur auðvitað inn á þetta mál, sérstaklega snart það mig vegna þess að ég hélt hér ræðu kl. 2 og þegar ég kom úr ræðustól frétti ég að ríkisstjórnin hefði mótað sér stefnu í Evrópumálum. Mig langar að fá álit hv. þingmanns á atburðarásinni í þessu öllu. Fyrst kemur skýrsla og áður en hún er rædd kemur þessi afdrifaríka gerræðistillaga, sem ég vil kalla svo, um að slíta viðræðum. Síðan þegar verið er að ræða þá tillögu þá dúkkar allt í einu upp Evrópustefna ríkisstjórnarinnar. Bara af því að þingmaðurinn er gamalreyndur í þessum bransa, hvað finnst honum um þessa atburðarás?

Frú forseti. Mér fannst þetta satt að segja hálfvandræðalegt og eiginlega fyndið. Ég upplifði þetta sem örvæntingarfullt krafs hjá hæstv. ríkisstjórn til að reyna að mæta í örlitlum mæli því sem hefur borið á góma eftir að þeir komu með sína tillögu hér.  Það er eiginlega hálfhallærislegt að kalla þetta nýja Evrópustefnu ríkisstjórnarinnar. Jú, jú, menn geta auðvitað sagt: Við ætlum að reyna að lappa upp á EES-samninginn. Við ætlum að reyna að vera ákafari í að framkvæma hann og við ætlum að fara að tala við Noreg og Liechtenstein og eitthvað svona. En er ekki stóra málið í þessu hvað verður um viðræðurnar? Hitt er að sjálfsögðu aukaatriði og afgangsstærð í mínum huga borið saman við það. Þetta er vandræðalegt yfirklór en til marks um það að ríkisstjórnin er þó ekki alveg ónæm fyrir þeirri vandræðalegu mynd sem hefur dregist upp, þar á meðal því að fátt hefur verið um svör þegar menn hafa spurt hæstv. ríkisstjórn, hæstv. ráðherra: Hvað þá? Hver er staða Íslands? Hvaða áhrif hefur þetta á stöðu bæði út á við og inn á við? Satt best að segja hef ég líka miklar áhyggjur af því hvaða áhrif þetta hefur inn á við. Ég er til dæmis að hugsa um ungt fólk sem finnst það afar fautalegt og ómálefnalegt að ætla að slíta þessum viðræðum sisona eins og bara að skella í lás og henda lyklinum. Ég finn það, þar sem ég er að ræða við fólk af yngri kynslóðinni, að mönnum finnst það mjög skrýtið. Ég hef engar áhyggjur af því að ef öll spilin lægju á borðinu og menn væru búnir að vega og meta vel hagsmuni Íslands - og þá hef ég ekkert síður trú á okkar yngri kynslóð en þeim sem eldri eru - að menn taki upplýsta og gáfulega ákvörðun um framtíð landsins. En ég skynja kynslóðamuninn að hluta til í þessu, að yngra fólkinu finnst það bara fráleit málsmeðferð að fá ekki spilin á borðið.