Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Iðnn. hefur haft þetta mál til athugunar og m.a. rætt við og fengið ýmsar upplýsingar hjá þeim dr. Jóhannesi Nordal, stjórnarformanni Landsvirkjunar, og Eiríki Briem verkfræðingi, framkvæmdastjóra Landsvirkjunar. Hér er um að ræða staðfestingu á viðaukasamningi við Swiss Aluminium um álbræðslu við Straumsvík. Efnislega er aðallega um tvö atriði að ræða, annars vegar hröðun á stækkun verksmiðjunnar um rúm 2 ár, eða frá 1975 til sept. 1972, og hins vegar ný stækkun hennar um 1/6 hluta og að þeirri stækkun verði lokið í júlímánuði n.k. Alkunnugt er, að raforkuverð frá stórvirkjunum er að jafnaði miklu hagstæðara en frá smærri virkjunum. Þó er það háð því skilyrði, að hægt sé að selja verulegan hluta raforkuframleiðslunnar fljótlega eftir að virkjunarframkvæmdum er lokið. Rétt er að hafa það í huga í þessu sambandi, að þessi stórhuga framkvæmd við Búrfellsvirkjun nærri þrefaldaði vatnsvirkjun þjóðarinnar, og gefur auga leið, að nýting landsmanna sjálfra á þessari miklu raforku hefur orðið sáralítil fyrstu árin, án sérstakrar raforkusölu til ÍSALs eða annarra stórra aðila, og hefði kostnaðarverðið til almennra nota orðið geysilega hátt fyrstu árin, a.m.k. fyrsta áratuginn og sennilega fram á 9. áratug aldarinnar. Í þessu sambandi hefur m.a. verið upplýst, að meðalkostnaðarverð á raforku frá Búrfelli verður nú í ár 47.4 aurar á selda kwst., þegar reiknað er með sölu til ÍSALs, en hefði orðið 224 aurar ef aðeins væri seld orka til eigin þarfa landsmanna. Með ráðgerðri sölu til ÍSALs er áætlað, að meðalkostnaðarverð verði á árinu 1977 komið niður í 20.1 eyri, en án sölu til ÍSALs yrði það 52.5 aurar á því ári. Þessar tölur sýna svo glöggt sem verða má, hve hagstæð áhrif raforkusalan til ÍSALs hefur á verð raforku til almennra nota í landinu. Einnig má benda á það, að hin mjög svo misjafna þörf fyrir raforku til almennra þarfa eftir árstíðum og hlutum sólarhringsins hefur mjög óhagstæð áhrif á raforkuverð og verður í rauninni að meta verðið miðað við þá notkun, sem gerir það að verkum, að meðalverðið á hverja kwst. verður miklu dýrara en ella. Áhrif þessa atriðis koma mjög skýrt í ljós, ef við hugsuðum okkur að álverksmiðjan væri aðeins starfrækt venjulegan 8 klst. vinnudag, þá yrði að selja henni raforkuna sem eins konar topporku, hvorki meira né minna en þrisvar sinnum dýrari, til þess að fá sömu tekjur af raforkusölunni. M.ö.o.: það hefði orðið að selja raforkuna á 79.2 aura hverja kwst. í stað 26.4 aura, sem nú er. Af þessu sést, að álverksmiðjan er framúrskarandi hagkvæmur raforkukaupandi hvað þetta snertir, ekki bara með tiltölulega jafna orkunotkun nótt og dag, heldur einnig sumar og vetur. Stjórnarandstaðan telur, að raforkuverðið til álbræðslunnar sé of lágt. Um það má að sjálfsögðu lengi deila og raunar erfitt að fá úr því skorið, hvort hægt hefði verið að komast lengra í samningunum en raun var á, eða hvort of snemma hafi verið upp staðið frá þeim samningum. Um það er í rauninni fánýtt að deila. Og ég fyrir mitt leyti treysti því, að þeir Íslendingar, sem að samningunum stóðu, hafi betri aðstöðu til að meta það heldur en þeir, sem nú deila á samningana með litlum velvilja. Og ótvírætt er, eins og ég hef þegar sýnt fram á, að orkusalan til ÍSALs hefur haft mjög hagstæð áhrif á kostnaðarverð raforku til almennra nota, svo mjög, að þessi stórvirkjun hefði ekki verið framkvæmanleg án þessarar sérstöku sölu. Sannleikurinn er sá, að raforkuverðið verður ekki einangrað úr þessu stóra og flókna dæmi og rætt eða metið eitt sér. Og það hefur Swiss Aluminium áreiðanlega ekki gert. Það hefur áreiðanlega miðað sína samninga við heildarútkomuna úr dæminu. Þeir hafa aðeins reiknað það út, hvað það kostaði að senda talsvert mikið unnið hráefni, þ.e. súrál, sunnan frá Afríku norður til Íslands ásamt öðrum hráefnum, kolaskautum og kreólíti, frá öðrum löndum til þess að ganga í gegnum þessa sérstöku rafmagnsmeðferð hér, í landi, sem engan markað hefur fyrir ál, svo að senda verður alla framleiðsluna aftur suður á bóginn. Staðsetning raforku og flutningskostnaður skiptir auðvitað miklu í sambandi við þetta mál. Staðsetning orkunnar í markaðslandinu væri hagkvæmari og staðsetning hennar við hráefnisnámurnar væri líka miklu hagstæðari, því að álið er ekki nema um helmingur þess súráls, sem notað er til framleiðslunnar, og koma þá önnur hráefni til. Þetta er svona mikið flutningaspursmál. Við höfum líka oft heyrt það, að við getum innan tíðar átt í erfiðri samkeppni við kjarnorkurafmagn, en það hefur m.a. þann kost, að það er hægt að staðsetja hvar sem er. Augljóst samhengi er líka milli raforkuverðs og framleiðslugjalds. Þegar raforkuverðið lækkar, þá vex að sjálfsögðu hagnaðurinn að öðru jöfnu, og um leið líka skattarnir eða framleiðslugjaldið. Allt þetta sýnir, að erfitt er að einangra raforkuverðið eitt út af fyrir sig, og mætti nefna fleira í þessu sambandi. Ef hins vegar er litið á samningana í heild, ættu allar deilur að vera óþarfar. Ég hef áður bent á hagstæð áhrif á raforkuverðið til almennra nota, mjög hagstæð áhrif, og það má einnig benda á það, að reiknað hefur verið út, að gjaldeyristekjur af raforkusölu og framleiðslugjaldi nægja til þess að endurgreiða öll lán virkjunarinnar með 7% vöxtum á fyrstu 15 árunum. En reikna má með, að slík vatnsaflsvirkjun endist í 60–90 ár, og ætti hún því að skila álitlegum hagnaði áður en lýkur. Enn er þó ótalinn margvíslegur óbeinn hagnaður, t.d. launatekjur þjóðarinnar við mannvirkjagerð, oft talsvert á annað þúsund manns, í hinu erfiða árferði að undanförnu og eftir hröðun framkvæmda og nýja stækkun vinna um 500 manns þarna við framleiðslustörf og gjaldeyrisöflun. Enn má bæta við margvíslegri innlendri þjónustu við þetta stóra fyrirtæki, hagnaði Hafnfirðinga af Straumsvíkurhöfn, útflutningi framleiðslunnar með íslenzkum skipum o.fl. Orkusölusamningurinn er undirstaða alls þessa, og ég hygg, að stuðningsmenn þessa máls þurfi ekki að kvíða dómi sögunnar. Mikilvægast af öllu tel ég þó, að skrifaður hefur verið nýr kapítuli í íslenzkri atvinnusögu með þessari þreföldun á vatnsvirkjun landsmanna og að undirbúningur er hafinn að öðrum stórvirkjunum. Þjóðin hefur um áratugi látið sér nægja að dreyma og yrkja um þjóðarauðinn í orkulindum landsins, en nú hefur verið hafizt handa. Öll þjóðin styður þetta framtak að undanskildum framámönnum stjórnarandstöðunnar, sem ekki þola algera forystu ríkisstj. í þessu stórmáli, en báru ekki gæfu til þess að stela frá henni glæpnum með því að gerast stuðningsmenn málsins frá upphafi. Eiturverkanir flúorvatnsefnis og ísinn í Þjórsá hafa brugðizt illa við liðsbóninni. „Sumarhúsa-hagfræðin“ er á undanhaldi eins og vera ber, enda var hún ekki miðuð við síðari hluta 20. aldarinnar eða aðstæður á þeim tíma. Það er ánægjulegt, að framsóknarmenn eru sem óðast að átta sig á eðli þessa máls, og væri jafnvel ástæða til að slátra alikálfi. Það er a.m.k. meira já en nei í nál. þeirra, en maður hefði nú sennilega hrokkið við, hefðu þeir sagt afdráttarlaust já, eftir allt það, sem á undan er gengið. Meiri hl. n. leggur til, herra forseti, að frv. verði samþ. óbreytt og vísað til 3. umr.

Frsm.1. minni hl. (Eðvarð Sigurðsson): Herra forseti. Iðnn. hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. Á þskj. 390 hef ég gert grein fyrir afstöðu minni til málsins. Frv. þetta er flutt til staðfestingar á viðaukasamningi ríkisstj. við Swiss Aluminium um stækkun álverksmiðjunnar í Straumsvík. Í þessum viðaukasamningi er gert ráð fyrir því, að sama raforkuverð verði til álversins og upphaflega var samið um. A sínum tíma, þegar samningarnir um byggingu álverksmiðjunnar í Straumsvík voru samþykktir, var uppi mikil deila um raforkuverðið. Í grg., sem þá var lögð fyrir Alþ., var áætlað, að framleiðslukostnaðarverð frá Búrfellsvirkjun yrði um 21.1 eyrir á kwst., en samningurinn gerði ráð fyrir 22 aura söluverði á kwst. til álversins. Hagnaður átti því að verða á sölu raforkunnar. Það var skoðun okkar Alþýðubandalagsmanna og raunar miklu fleiri á þeim tíma, að þetta áætlunarverð væri of lágt reiknað og mundi í raun reynast of lágt. Söluverðið yrði því lægra en framleiðslukostnaðarverðið. Nú hefur það komið í ljós, að byggingarkostnaður þessa áfanga Búrfellsvirkjunar hefur orðið hærri en áætlað var, enn fremur, að lánskjör hafa einnig orðið óhagstæðari en reiknað var með, og í þriðja lagi hefur stofnkostnaður gufuaflsstöðvarinnar farið fram úr áætlunum. Ef gengið væri út frá sömu forsendum við útreikninga á framleiðslukostnaðarverði raforkunnar frá Búrfelli og gert var í upphaflegum áætlunum, þá er ekki nokkur efi á því, að kostnaðarverð raforkunnar frá Búrfelli liggur nú nokkuð yfir söluverðinu til álversins. Þegar Alþ. tók ákvörðun um að heimila Swiss Aluminium að byggja verksmiðjuna í Straumsvík, lagði ríkisstj. ýtarlega skýrslu fyrir Alþ. varðandi það mál, í maímánuði 1965. Þar var skýrt frá og gert ráð fyrir því, að við yrðum að semja við þennan erlenda aðila um raforku á lægra verði en Norðmenn höfðu þá samið um við þennan sama aðila, um sölu á raforku til álverksmiðju í þeirra landi. Skýringarnar, sem gefnar voru fyrir þessu, voru þær helztar, að við værum hér með byrjunarframkvæmdir og ýmsir örðugleikar væru þess vegna, og eins hitt, að sú verksmiðja, sem hér stóð til að byggja, væri af minni gerð heldur en norsku verksmiðjurnar, þ.e. frekar lítil verksmiðja. En í þessu áliti eða þessari skýrslu kom það mjög greinilega fram, að gert var ráð fyrir því, að ef um stækkun á álverksmiðjunni yrði að ræða, þyrftum við ekki að sæta þeim kostum, sem við yrðum að gera í upphafi samninganna. Í þessari skýrslu ríkisstj. segir svo, með leyfi forseta, á bls. 24: „Á hinn bóginn er engin ástæða til þess, að jafngóð kjör yrðu í boði, ef til stækkunar kæmi, enda yrðu þá viðhorfin í virkjunarmálum allt önnur en nú.“ Á bls. 28 segir enn fremur, og það snertir sérstaklega það álit, sem Alþjóðabankinn hafði á þessum málum, - það kemur raunar víða fram í skýrslunni, að Alþjóðabankinn taldi þetta verð í lægsta lagi, - og um framtíðina segir svo, á bls. 28: „Verði alúminíumbræðslan stækkuð í framtíðinni, telur bankinn hins vegar ekki rök fyrir því að bjóða jafnhagkvæm kjör. Hann leggur því áherzlu á, að samningar við Swiss Aluminium nú innihaldi ekki óeðlilega hagstæð skilyrði fyrir stækkun bræðslunnar í framtíðinni.“ Það mætti nefna ýmislegt fleira úr þessari skýrslu, sem er á þessa lund, en eins og ég sagði, þá kom það mjög greinilega fram, að reiknað var með því, að við stækkun verksmiðjunnar yrði annað uppi á teningnum varðandi raforkuverðið. Þessar tilvitnanir sýna það, að Íslendingar áttu að geta búizt við mun hagkvæmari samningum um raforkusölu til álversins, þegar verksmiðjan yrði stækkuð, og það var í rauninni viðurkennt þá af fulltrúum stjórnarflokkanna, sem með samningana höfðu farið, að söluverð raforkunnar til álversins væri í lægsta lagi. Það hefur svo mikið verið rætt hér um raforkuverðið til álversins og einnig um kostnað við Búrfellsvirkjun o.s.frv., að ég ætla ekki að fara að rekja það neitt nánar núna, það kemur sjálfsagt á dagskrá bráðlega. En meginástæða þess, að ég get ekki fylgt þessu frv., er sú, að raforkuverðið er nú ákveðið hið sama í þessum viðaukasamningi og upphaflega var gert til álversins. Ég tel, að þetta verð sé óeðlilega lágt og það sé í engu samræmi við það, sem kom fram, þegar upphaflegu samningarnir voru gerðir um verðlag á raforkunni, þegar til stækkunar kæmi. Rök sem þau, að það borgi sig fyrir okkur að selja umframorku Búrfellsvirkjunar fyrir eiginlega hvað sem er, eru engin rök. Þeir, sem hugsa þannig, hafa tapað allri samningsstöðu fyrir fram. Slík samningsstaða er algerlega vonlaus frá upphafi. En væri nú talið hagkvæmt að selja umframorkuna fyrir miklu lægra verð en kostnaðarverð, þá er heldur enginn efi á því, að það mundu finnast margir íslenzkir aðilar, sem gjarnan vildu nota sér þau kjör. Það ber einnig að hafa í huga, að það er ekki bara hagur okkar að selja raforkuna. Það er ekki í gustukaskyni við Íslendinga, að álverksmiðjan kaupir raforkuna. Hún gerir það í hagnaðarskyni, og Swiss Aluminium stækkar ekki heldur verksmiðjuna í góðgerðaskyni við Íslendinga. Auðhringurinn gerir það af eigin hagsmunum. Ég held, að á þennan veg verði að hugsa, þegar slíkir samningar eru gerðir. Ég hef engan áhuga á því að stela þessum glæp frá ríkisstj. og stjórnarflokkunum, eins og hv. síðasti ræðumaður orðaði það, og ég legg því til, að þetta frv. verði fellt.



Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl. flutti hér skemmtilega ræðu, sem benti til þess, eins og vera ber, að hann er nú óðum að komast í hátíðarskap, en þar sem ræða hans heyrði nú eiginlega meira undir annað mál, sem er til meðferðar í þessari hv. deild og mun koma hér aftur til umr. innan tíðar, þá mun ég sleppa því að þessu sinni að svara ýmsum atriðum, sem komu fram í ræðu hv. þm., og geyma það til þess tíma, þegar till. um rannsóknarnefnd vegna Búrfellsvirkjunar kemur hér fyrir. Eins og lýst hefur verið yfir, þá fjallar sá viðaukasamningur, sem hér er til umr., um tvö meginatriði. Í fyrsta lagi um það, að byggingu síðari áfanga álbræðslunnar verði hraðað, þannig að honum verði lokið 1972 í stað 1975, og hitt atriðið er svo það, að heimilað verði að stækka fyrri áfangann, þannig að raunverulega stækki álbræðslan um 1/6 hluta. Það er augljóst mál, eins og er rakið í því nál., sem ég mæli fyrir, að ef uppbyggingu síðari áfanga álbræðslunnar verður hraðað, þá er einnig hægt að hraða síðari áfanga Búrfellsvirkjunar, sem virðist tiltölulega ódýr, miðað við virkjunina í heild. Og við þetta munu tekjurnar aukast, bæði af aukinni orkusölu og af framleiðslugjaldi. Hvað snertir ráðgerða stækkun álbræðslunnar og aukna orkusölu vegna hennar, þá er það líka ljóst, að það styrkir ótvírætt afkomu Búrfellsvirkjunar eða Landsvirkjunar næstu árin, að geta selt orku, sem annars færi forgörðum, jafnvel þó að ekki fáist fyrir hana fullt framleiðsluverð. Hins vegar getur þessi hagnaður tapazt aftur, ef samningurinn um orkusöluna er bundinn til langs tíma og ekki fæst nægilega hátt verð fyrir hana. Undir þessum kringumstæðum verða menn að meta það, hvort hagstæðara sé að nýta orku, sem annars fer forgörðum um skeið, jafnvel þótt verðið sé ekki nógu hátt, eða láta hana ónýtta í trausti þess, að hærra verð fáist fyrir hana síðar, þegar markaðurinn hefur aukizt. Ályktun okkar, sem stöndum að þessu nál., er sú, að eins og rekstraraðstöðu við Búrfellsvirkjunina er nú háttað, þá sé það heppilegra að taka fyrri kostinn, jafnvel þótt fullt framleiðsluverð kunni ekki að fást, en um það ætla ég ekki að ræða hér, því að það verður gert síðar, - og það er ástæðan til þess að við mælum með þessu frv. Mér finnst rétt að ræða það nokkrum orðum, að aðstaða Landsvirkjunar, sem rekur Búrfellsvirkjun ásamt öðrum virkjunum, verður miklu óhagstæðari næstu árin heldur en hafði verið gert ráð fyrir, þegar ráðizt var í að reisa Búrfellsvirkjun. Þær áætlanir, sem þá voru gerðar, hafa ekki staðizt. Segja má, að það hafi á sínum tíma legið fyrir þrjár megináætlanir. Fyrsta áætlunin fjallaði um stofnkostnað virkjunarinnar, og ég ætla ekki að ræða þá áætlun hér, því að um hana mun verða rætt meira í sambandi við það mál, sem ég minntist á áðan og síðar mun verða rætt hér. Önnur megináætlunin, sem var gerð í sambandi við Búrfellsvirkjun, var áætlunin, sem fjallar um fjármögnun virkjunarinnar. Og þriðja megináætlunin var sú, sem fjallaði um kjörin á þeim lánum, sem eru fengin til virkjunarinnar. Og það er um þessar tvær síðarnefndu megináætlanir, sem ég ætla að ræða nokkru nánar hér. Ég vík þá fyrst að áætluninni um fjármögnun Búrfellsvirkjunar. Hana er að finna á þskj. 265, sem er nál. meiri hl. fjhn. um till. til þál. um rannsóknarnefnd vegna Búrfellsvirkjunar. Þessi áætlun er birt þar í áliti þeirra Jóhannesar Nordals og Eiríks Briems og er að finna á bls. 5 í umræddu þskj. Þar kemur það fram, að gert var ráð fyrir því, að það þyrfti að fá fjármagn, sem næmi 45.6 millj. dollara, til byggingar Búrfellsvirkjunar. Og síðan er það sundurliðað, hvernig gert er ráð fyrir, að þessa fjármagns verði aflað. Sú áætlun er í stuttu máli á þá leið, að gert er ráð fyrir, að það þurfi að taka lán erlendis, sem nemi rúmum 30 millj. dollara. Þá er ennfremur gert ráð fyrir því, að ríkið láti í té lán, sem nemi 4.7 millj. dollara. Sem sagt, það átti að taka lán innanlands og utan til virkjunarinnar, sem næmu 35 millj. dollara. Eftir voru þá 10 millj. dollara og samkvæmt áætluninni átti þar eingöngu að vera um að ræða eigið fé Landsvirkjunar sjálfrar. Það var gert ráð fyrir því, að eigendur Landsvirkjunar, þ.e. Reykjavíkurborg og ríkið, legðu virkjuninni til upphæð, sem næmi 3.3 millj. dollara. Og þetta átti að sjálfsögðu að vera eigið fé virkjunarinnar, sem hún gat ráðið yfir og ávaxtað eins og henni sýndist. Í þriðja lagi var svo gert ráð fyrir því, að rekstur Landsvirkjunar yrði það hagkvæmur á árunum 1966-1975, að það mætti taka upphæð, sem næmi 7 millj. dollara, út úr rekstrinum og nota hana til uppbyggingar á Búrfellsvirkjun. Það var sem sagt reiknað með því, að á þessu tímabili yrði gróði hjá Landsvirkjun, sem næmi 7 millj. dollara. Nú hefur þetta því miður brugðizt. Niðurstaðan hefur orðið sú, að í staðinn fyrir það, að eigendur Landsvirkjunar áttu að leggja fram 3.2 millj. dollara, þá leggja þeir ekki fram nema 1.6 millj. dollara, eins og menn sjá á töflunni á bls. 6 í sama nál., þar sem er núverandi áætlun um fjármögnun Búrfellsvirkjunar. Framlagið hefur sem sagt lækkað um 1.5 millj. dollara. En mismunurinn verður miklu meiri, þegar um er að ræða það fé, sem Landsvirkjun átti að taka út úr rekstrinum og nota til Búrfellsvirkjunar. Það var áætlað að það yrðu 7.2 millj. dollara. Samkvæmt þeirri áætlun, sem nú liggur fyrir, er reiknað með, að þetta verði ekki nema 1.4 millj. dollara, þannig að hér er um lækkun að ræða sem nemur 6 millj. dollara, og í heild er niðurstaðan sú, að í staðinn fyrir að það var reiknað með því, að Landsvirkjun hefði til ráðstöfunar eigið fé, sem eftir væri til Búrfellsvirkjunar, sem næmi 10 millj. dollara, þá verður hér ekki um að ræða nema 3 millj. dollara. Þetta skiptir að sjálfsögðu mjög miklu máli fyrir rekstur Landsvirkjunar og Búrfellsvirkjunar í framtíðinni, því að ef Landsvirkjun hefði þannig getað lagt fram svona háa upphæð, eða 7.5 millj. dollurum meira en gert var ráð fyrir, sem eigið fé, þá hefði hún getað reiknað vexti af því og afborganir eins og henni sýndist hverju sinni, en í staðinn fyrir það þarf nú að taka lán sem þessari upphæð nemur, og það fer eftir því, hve vel tekst til á lánamarkaðinum, hve hagstæð þessi lán verða. Niðurstaðan verður í stuttu máli sú, eins og sést á núverandi áætlun um fjármögnun Búrfellsvirkjunar, sem er að finna á bls. 6 í sama þskj., að reiknað er með, að það þurfi að taka lán erlendis að upphæð 40 millj. dollara, í staðinn fyrir að upphaflega var ekki reiknað með, að það þyrfti að taka lán erlendis nema sem svaraði 31 millj. dollara. Ég tel, að það þurfi ekki að útskýra það fyrir þm., hvað mikil áhrif það hefur á rekstur virkjunarinnar og gerir hann miklu örðugri, ekki aðeins Búrfellsvirkjunar, heldur og Landsvirkjunar í heild, að eigið fé virkjunarinnar er þarna 7.5 millj. dollurum minna en gert var ráð fyrir, þegar ráðizt var í þessa framkvæmd. Ástæðurnar til þess, að þessi glæsilega áætlun, sem gerð var á sínum tíma, um gróða Landsvirkjunar á árunum 1966–1975, hefur brugðizt svona algerlega, eru ýmsar. Meginástæðan er þó sennilega gengisfellingarnar, sem áttu sér stað á þessum tíma og valda því, að í íslenzkum krónum talið hafa afborganir af erlendum lánum og vextir nærri tvöfaldazt frá því, sem áður var, þ.e. af gömlum lánum vegna Sogsvirkjunarinnar og fleiri framkvæmda, sem Landsvirkjun hafði staðið að. Sá gróði, sem átti að ganga til Búrfellsvirkjunar, hefur að verulegu leyti farið til þess að greiða þetta vaxtatap. Þá kemur það einnig til viðbótar, að þær áætlanir eða þær orkuspár, sem gerðar voru á þessum tíma, um það hve mikið raforkusalan mundi aukast á næstu árum, hafa hvergi nærri rætzt. Orkusalan og orkuaukningin hefur því orðið miklu minni en menn gerðu sér vonir um samkvæmt þessari áætlun, og þar af leiðandi hafa tekjur Landsvirkjunar á þessu tímabili, eða því sem liðið er af því, orðið stórum minni en gert var ráð fyrir. Þetta sýnir, að það getur verið óvarlegt að byggja á þeim áætlunum, sem koma frá Landsvirkjun eða Landsvirkjunarstjórn, þar sem hér hefur orðið breyting á um eigið fé Landsvirkjunar, sem nemur hvorki meira né minna en 7.5 milljónum dollara. Þannig hefur áætlunin um fjármögnun Búrfellsvirkjunar mistekizt með þeim afleiðingum, að rekstur Landsvirkjunar næstu árin hlýtur að verða miklu örðugri en menn gerðu sér vonir um. En þá er að líta á það, hvernig áætlunin um lánskjörin hefur staðizt. Eins og kom fram í þeim grg., sem fylgdu frv. um Búrfellsvirkjun og frv. um álbræðsluna á sínum tíma, þá var yfirleitt gert ráð fyrir því, að þau lán, sem yrðu tekin til Búrfellsvirkjunar, væru til 25 ára og með 6% vöxtum. Og í þeirri áætlun um lánskjörin var það reiknað út, að framleiðsluverð á orkunni frá Búrfelli yrði ekki nema 21.1 eyrir á hverja kwst., miðað við núverandi gengi. A þeim grundvelli var samið um það við álbræðsluna, að selja henni kwst. á 22.2 aura, miðað við núverandi gengi. Það kann að vera, að ef lánskjörin hefðu staðizt, eins og gert var ráð fyrir, að lánin yrðu yfirleitt til 25 ára með 6% vöxtum, að þá hefði að sjálfsögðu orðið miklu minni munur á þessu en við teljum að sé í dag, þ.e.a.s. við, sem teljum, að nú fáist ekki fullt framleiðsluverð fyrir orkuna. En það fer svo fjarri því, að þessi áætlun um lánskjörin hafi staðizt, því það er aðeins eitt af þeim lánum, sem tekin hafa verið, þ.e. Alþjóðabankalánið upp á 18 millj. dollara, sem stenzt áætlun. Það er með 6% vöxtum til 25 ára. Öll önnur lán eru með hærri vöxtum og til styttri tíma. Það er t.d. amerískt skuldabréfalán, 6 millj. dollara með 7% vöxtum til aðeins 15 ára. Það er bankalán frá Bandaríkjunum, einnig 6 millj. dollara, sem er með 8% vöxtum og er aðeins til 5 ára. Það er bankalán frá Vestur-Þýzkalandi, sem er með 7.5% vöxtum til 10 ára. Það er lán frá framleiðendum í Vestur-Þýzkalandi, 2.4 millj. dollara með 6.5 % vöxtum, og það er til 10 ára. Loks er svo innlent lán, ríkislán, að upphæð rúmlega 300 millj. króna, það er með 8% vöxtum, en alveg er ósamið um afborgunartíma. Þannig eru öll lán önnur en Alþjóðabankalánið með talsvert miklu hærri vexti en gert var ráð fyrir, og auk þess er afborgunartíminn miklu styttri. Þetta veldur því, að reksturinn hjá Búrfellsvirkjun og hjá Landsvirkjun verður miklu óhagstæðari næstu árin en gert hafði verið ráð fyrir. Ég ætla ekki að fara að deila hér um afskriftatíma og afborgunartíma, hvort það eigi að afskrifa lánin á 25 árum, 40 árum eða skemmri tíma. En ég vil aðeins rifja það upp í þessu sambandi, að stóriðjunefnd skýrði frá því í álitsgerð, sem hún sendi Alþ. 1964, - ég hygg að formaður hennar hafi verið Jóhannes Nordal og einn af nm. hafi verið núverandi iðnmrh., en e.t.v. hefur hann verið farinn úr n. þegar þetta álit var gefið út, en þá hefur Magnús Jónsson fjmrh. verið kominn í stað hans, - í þessari grg. stóriðjunefndar er komizt svo að orði um þetta atriði, með leyfi hæstv. forseta, - en það er þar sem verið er að segja frá viðræðum stóriðjunefndar við Alþjóðabankann um væntanleg lánskjör, - þar segir á þessa leið: „Í viðræðum um alúminíummálið var áherzla á það lögð frá upphafi, að verðlagning raforku á Íslandi hlyti að verulegu leyti að fara eftir þeim lánskjörum, sem fáanleg voru í sambandi við lántöku til virkjunarinnar. Eigið fé raforkukerfisins hér á landi er svo lítið, að afskriftatíminn getur ekki orðið lengri en lánstími þeirra lána, er til virkjunarinnar fást.“ Hér er það m.ö.o. niðurstaða stóriðjunefndar, að það eigi að miða afskriftatímann við afborganir á þeim lánum, sem fást til virkjunarinnar. Og ef menn leggja það til grundvallar, þá sjá þeir, hvað lánin, sem fengust til virkjunarinnar, eru stórum óhagstæðari en gert var ráð fyrir í áætlunum um lánskjör á sínum tíma. En þetta þýðir það, að afborganir, sem Landsvirkjun þarf að inna af hendi vegna Búrfellsvirkjunar á allra næstu árum, verða miklu þyngri og meiri en gert var ráð fyrir. Þetta sést kannske bezt af því, að samkvæmt upphaflegum áætlunum var talið líklegt eða raunar fullyrt, að á árunum 1970–1975 yrði sá hagnaður af rekstri Landsvirkjunar, að það mætti taka út úr rekstrinum sem svaraði 4 millj. dollara og nota til uppbyggingar á Búrfellsvirkjun. Nú liggur það hins vegar fyrir samkvæmt seinustu greiðsluáætlun Landsvirkjunar, sem fylgir áðurnefndu þskj., að það mun verða greiðsluhalli hjá Landsvirkjun á þessu tímabili, ef sá samningur, sem hér liggur fyrir, verður ekki gerður. Ef samningurinn verður gerður, þá er reiknað með því, að greiðsluafgangur Landsvirkjunar á þessu tímabili verði 70 millj. kr., sé samningurinn hins vegar ekki gerður, þá muni tekjur Landsvirkjunar rýrna um 197 millj. kr., en það er hagnaðurinn, sem gert er ráð fyrir að verði af þessum samningi á umræddu tímabili, og þá mundi hallinn á rekstri Landsvirkjunar á þessum tíma verða allt að 127 millj. kr. Ég tel mig ekki þurfa að rekja þetta öllu nánar til að sýna það, hve stórkostlega allar áætlanir um rekstur Landsvirkjunar hafa brugðizt og hversu miklu óhagstæðari reksturinn verður á næstu árum en gert er ráð fyrir. Það er meginástæðan til þess, að við, sem stöndum að þessu nál., teljum það rétt, að gera þann samning, sem hér liggur fyrir, því að ef hann er ekki gerður, þá er það fyrirsjáanlegt, að rekstur Landsvirkjunar verður miklum erfiðleikum bundinn næstu árin, og það svo, að ekki er nema um tvennt að ræða, annaðhvort að það verði verulegur halli á rekstrinum eða að enn þurfi að hækka verulega rafmagnsverðið til innlendra aðila. Undir þeim kringumstæðum teljum við það betri kost að ganga að þeim samningi, sem fyrir liggur, og selja þá umframorku, sem annars færi forgörðum, jafnvel þó að svo kunni að vera, sem ég ætla ekki að tala um að þessu sinni, að ekki fáist fullt framleiðsluverð fyrir þessa orku. Ég vil svo taka það fram að lokum, að þó að við mælum með því, að þessi samningur verði gerður, þá felst ekki í því neitt samþykki á því orkuverði, sem samið var um við álbræðsluna á sínum tíma. Þá var því haldið fram af meðhaldsmönnum þess samnings, sem þá var til meðferðar, að það gerði ekki svo mikið til þó orkuverðið væri nokkuð lágt í fyrstu, vegna þess að þá yrði auðveldara að fá það hækkað, þegar samið væri næst. Við framsóknarmenn héldum því hins vegar fram og bentum á reynslu Norðmanna því til sönnunar, að það mundi reynast erfitt að fá verðið hækkað síðar, því að sú hefur verið reynslan hjá Norðmönnum, að nýir stórir orkukaupendur hafa jafnan vitnað til þess verðs, sem annaðhvort þeir eða aðrir voru búnir að fá á undan, og gerðu kröfu um að fá hið sama. Sá samningur, sem hér liggur fyrir, hefur því miður staðfest þetta, vegna þess að vonir þeirra, sem reiknuðu með því að þeir fengju hærra verð í næsta áfanga, hafa ekki staðizt, heldur verða þeir að sætta sig við sama orkuverð og áður. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, en við, sem stöndum að þessu nál., leggjum sem sagt til, að frv. verði samþ. á þeim forsendum, sem ég hef nú rakið.



Herra forseti. Ég vil þakka n. fyrir afgreiðslu þessa máls, þó að afgreiðsla þess hafi nokkuð dregizt, en það er ekki að því að finna, því um það var samkomulag á milli þm. og einnig samkomulag við mig sem iðnmrh. Mér þykir vænt um og ég fagna þeirri samstöðu um frv., sem náðst hefur í n. Þó að það sé ekki einróma samstaða, þá tel ég það hins vegar mikils virði, að mikill meiri hl. n. mælir með samþykkt frv. Frsm. 2. minni hl., hv. 4. þm. Reykv., sem nú lauk máli sínu, ræddi þetta mál efnislega og ádeilulaust, þó það sé hins vegar ekki svo, að ég geti fallizt á allar hans niðurstöður í efnisumr. hans um málið. Hins vegar fjallaði hann um þá þætti málsins, sem eðlilegt er að menn þurfi að meta og leggja til grundvallar því, hvort þeir vilji vera með þessu frv. eða ekki, og niðurstöðurnar eru aðalatriðið, þar sem 2. minni hl. lýsir fylgi sínu við frv. og telur, að ég hygg réttilega, að það bæti mjög mikið greiðslustöðu og tekjuafgang Landsvirkjunar á næstu árum og einnig, eins og þeir benda á í sínu nál., að við þá stækkun, sem hér er um að ræða, og líka við aukinn hraða framkvæmda, þá aukist verulega tekjur af framleiðslugjaldinu. Hvaða ástæður liggi hins vegar til þess, að greiðslustaða Landsvirkjunar sé svo slæm á næstunni, það yrði auðvitað meiri ágreiningur um það, og ég skal aðeins að litlu leyti víkja að því. Hv. frsm. 2. minni hl. lagði það til grundvallar, hversu stórkostlega allar áætlanir hefðu brugðizt. Nú hafa áætlanir brugðizt, það er rétt, en að við getum talað um að allar áætlanir hafi brugðizt stórkostlega, það er allt of djúpt í árinni tekið. Stofnkostnaðaráætlunin er næstum því hin sama og upphaflega var gert ráð fyrir, því að samkvæmt þeim upplýsingum, sem liggja hér fyrir í öðru þskj., sem ég skal ekki fara út í að þessu sinni, upplýsingum ameríska ráðgjafarfyrirtækisins Harza, sem fram hafa verið lagðar, ásamt tölum úr bókum Landsvirkjunar, er áætlaður stofnkostnaður Búrfellsvirkjunar nú talinn 43 millj. dollara, en var árið 1966 áætlaður 42,8 millj. dollara. Það er svo hins vegar rétt, að síðan ýmsar grg. voru samdar 1964 og áætlanir gerðar 1966 hefur margt skeð hér á landi og í umheiminum, sem hefur raskað áætlunum. Hv. frsm. minni hl. nefndi þar m.a. gengisfellingarnar hjá okkur, sem eru afleiðingar af þeim stóru áföllum, sem við Íslendingar urðum fyrir á árunum 1966 og 1967, og vissulega stæðum við öðruvísi að vígi, ef þau áföll hefðu ekki dunið yfir okkur. Og m.a. af gengisfellingunum leiðir annað atriði, sem hefur þau áhrif, að áætlanir standast ekki fullkomlega, og það er orkuspáin. Orkuspáin stenzt ekki, því neyzlan á raforku minnkaði eflaust einmitt vegna þeirra efnahagserfiðleika, sem þjóðin lenti í á árunum 1967 og 1968. Menn spara meira við sig raforku og þess vegna reynist sú orkuspá, sem grundvölluð var fyrir þann tíma, ekki rétt, þegar til á að taka, og veldur erfiðleikum. Og þar sem við erum nú svo vanir því, að sjá svona furðulegar áætlunargerðir bornar saman við veruleikann hér á landi, held ég að okkur megi í stórum dráttum þykja furðulegt, hversu vel þær áætlanir, sem gerðar hafa verið og lagðar fram í sambandi við Landsvirkjun og álbræðslu, hafa staðizt. Það er rétt, að það komi fram, að áætlanir erlenda fyrirtækisins um byggingu álbræðslunnar hér á landi stóðust í verulegum atriðum. Og með svo stórt fyrirtæki getur það talizt einsdæmi hjá okkur. En ef ég má aðeins minnast á nokkur atriði úr framsöguræðum og nál., þá er hjá báðum minni hl. n. og í framsöguræðum bent á, að fyrr hafi verið lagðar fram skýrslur, sem ekki hafi staðizt, og svo eru dregnar af því ályktanir, eins og t.d. þegar hv. 4. þm. Reykv. vitnar í skýrslu stóriðjunefndar frá 1964, þar sem lögð er áherzla á að fá hagstæð lán til langs tíma. Þetta hafi svo alls ekki staðizt, og þar af leiðandi, af því að menn hafi ekki haft nóga fyrirhyggju til að áætla rétt þarna, þá þurfum við nú að horfast í augu við erfiðleika. En það er ekki nema nokkrum línum neðar en hv. 4. þm. hætti að lesa, sem nál. hans sjálfs segir eftirfarandi: „Líklegt er, áð vaxtakjör Alþjóðabankans yrðu nokkru betri en þetta,“ þá er verið að tala um 6% vexti, „en hins vegar eru ekki líkur til, að Ísland eigi kost á jafnhagstæðum lánum á hinum almenna lánamarkaði eins og gert var ráð fyrir í raun og veru að við þyrftum á að halda.“ Það er sem sagt beinlínis gert ráð fyrir því, að það séu ekki líkur fyrir því, að við eigum kost á þeim hagstæðu lánum, sem svo mikils virði yrðu fyrir þessa virkjun, enda varð sú raunin á, og það var m.a. vegna þeirra miklu sveiflna, sem þá var ekki hægt að sjá fyrir, sem á alþjóðapeningamarkaðinum hafa orðið. Vaxtakjörin hafa versnað svo gífurlega bæði á amerískum peningamarkaði og evrópskum, að þegar þessar áætlanir voru gerðar, þá býst ég við, að vaxtarkjör hafi verið kannske 4–5% í mörgum tilfellum, sem nú samsvarar 8–9% vöxtum á alþjóðlegum peningamarkaði. Það eru ótrúlegar stökkbreytingar, sem þarna hafa átt sér stað og ekki er hægt að ásaka neinn fyrir að hafa ekki séð fyrir, en það er alveg rétt hjá hv. 4. þm. Reykv., að auðvitað hafa svo erfið vaxtakjör og styttri lánstími það í för með sér, að það þarf að horfast í augu við aðra erfiðleika og meiri heldur en menn ella hefðu búizt við. Frsm. 1. minni hl., hv. 2. landsk. þm., telur sig ekki geta fylgt þessu frv. En ég held, að ástæðurnar, sem hann telur fyrir því í sínu nál. og áréttaði í ræðu sinni, séu á misskilningi byggðar. Hann telur að vísu, að það hafi verið samið um óbreytt raforkuverð til álverksmiðjunnar og það sé of lágt, - og um það skulum við ekki deila núna og leiða hjá okkur, eins og aðrir ræðumenn hafa gert, - og það sé ekki í samræmi við þær yfirlýsingar stjórnvalda, sem gefnar voru um hækkandi raforkuverð, ef til stækkunar samningsins kæmi. Þetta er á misskilningi byggt. Og þetta áréttaði hv. 4. þm. Reykv. líka í sinni ræðu, því að við, sem stóðum að þessu máli, hefðum í skýrslu um stórvirkjanir og álbræðslu gert ráð fyrir því, að þegar samið yrði næst, yrði raforkuverðið hærra. En hér verður að lesa betur heldur en hv. þm. virðast hafa gert í sínum nál. og sínum framsögum. Þeir vitna til nefndarskýrslu á bls. 24, - þetta er í nál. minni hl.,- og ég efast ekki um, að það sé rétt, með leyfi hæstv. forseta: „Á hinn bóginn er engin ástæða til þess, að jafngóð kjör yrðu í boði, ef til stækkunar kæmi, enda yrðu þá viðhorfin í virkjunarmálunum allt önnur en nú.“ Ég bið menn um að taka eftir þessu. „Ef allt gengur vel í þessum efnum, svo að Íslendingar teldu sér hag að frekari stækkun alúminíumverksmiðjunnar í framtíðinni, ættu Íslendingar að geta fengið svo að segja sömu kjör og Norðmenn þá byðu.“ Þetta segir í okkar skýrslu. - Um afstöðu Alþjóðabankans í þessu efni segir svo, á bls. 28 í sömu skýrslu: „Verði alúminíumbræðslan stækkuð í framtíðinni,“ ég bið menn um að undirstrika þessi orð líka, „telur bankinn hins vegar ekki rök fyrir því að bjóða jafnhagkvæm kjör.“ Við teljum, að ef stækkun yrði á þeirri álbræðslu, sem við erum að tala um, þá verðum við að fá hærra rafmagnsverð, enda verði þá viðhorfin í virkjunarmálunum allt önnur. En það rafmagnsverð, sem í þessum viðbótarsamningi er verið að semja um, er miðað við þau viðhorf í virkjunarmálunum, sem eru í dag. Þetta er ekki stækkun á álbræðslunni í framtíðinni, heldur er þetta innskot í byggingu álbræðslunnar gerð á einu ári, 1969–1970, en álbræðslunni átti eftir upphaflega samningnum að vera lokið 1975. Og þegar þetta með stækkun í framtíðinni, eftir að álbræðslunni er lokið, er ritað, þá erum við í raun og veru að tala um, hvað gæti skeð eftir árið 1975, og þá eru viðhorfin í virkjunarmálunum önnur, það er rétt. Við byrjuðum á hagstæðustu virkjuninni, þ.e. við Búrfell. Og það vill svo til, að orkuneyzla okkar sjálfra er minni en ráðgert var, og m.a. þess vegna er hægt að skjóta þessari stækkun og neyzlu þessarar stækkunar inn í okkar virkjunarframkvæmdir nú, enda þótt það þurfi svo að vísu síðar að hafa meiri hraða á virkjunum en ella hefði orðið, því að hér er verið að selja um 20 MW. En það, sem ég sagði áðan, að það væri á misskilningi byggt, að þetta raforkuverð í þessum samningi væri ekki í samræmi við yfirlýsingar stjórnvalda, sem gefnar höfðu verið um hækkandi raforkuverð, fær því miður ekki staðizt, þ.e. þær staðhæfingar minni hl., og það er meginástæðan, sem hann telur vera fyrir því, að hann geti ekki fylgt frv. Til þess að skýra þetta betur, vil ég segja frá því, að þegar við vorum að ræða um aukinn framkvæmdahraða við Swiss Aluminium, þ.e.a.s. flýta því að verksmiðjunni yrði lokið, 1972 í stað 1975, þá kom upp sú hugmynd hjá þeim að byrja að stækka verksmiðjuna meira, ekki um 10–11 þús. tonna ársafköst, heldur 20 þús. eða 40 MW. Og þeir vildu framkvæma þessa stækkun, og þeir vildu þá borga fyrir rafmagnið 2.5 mill, þ.e. sama raforkuverð og verið hefur. Við sögðum: Við getum ekki samið við ykkur um svona mikla stækkun, 40 MW, með þessu sama raforkuverði, en við teljum að athuguðu máli, að við getum skotið 20 MW sölu inn í viðbótarsamninga við ykkur með sama raforkuverði, því að það er okkur hagstætt. Fyrir því eru færð rök í skýrslu Landsvirkjunar, sem lögð var fram hér í maí í fyrra og er prentuð sem fskj. með frv., og minni hl. iðnn. hefur alveg fallizt á, að með því að selja 20 MW. á sama verði, gerum við bæði stöðu Landsvirkjunar miklu betri og einnig fáum við meira gjald af verksmiðjunni, en sem ég skal ekki blanda inn í þetta núna. En við treystum okkur ekki til að selja 40 MW fyrir sama verð, því að það hefði ekki getað bætt aðstöðuna, vegna þess að þá hefði það rekið svo mikið á eftir nýjum virkjunum í Þjórsá og svo örum stækkunum, að það var skoðun fróðustu manna, að við það yrði ekki ráðið. Þá yrði að koma til hærra verð. Það eru einmitt þessi breyttu viðhorf í virkjunarmálum, að virkjun aflsins og orkunnar verður dýrari, þegar fram í sækir, og það leiðir til þess, að í framtíðinni þarf hærra raforkuverð. Við getum ekki komizt hjá því, þegar komið er fram yfir þetta mark, sem nú er náð, að fá hærra raforkuverð heldur en samið var um í fyrsta samningnum. Þetta eru nú aðallega skýringar á málinu, en ég vil segja það í sambandi við það, sem Alþjóðabankinn sagði og vitnað var til, að í framtíðinni ættum við að geta fengið hærra raforkuverð. Að sjálfsögðu féllst Alþjóðabankinn á þetta raforkuverð í viðbótarsamningnum, sem hér liggur fyrir, og taldi, að það væri rétt að semja um það eins og það lá fyrir og hagkvæmt fyrir okkur, og hafði engar aths. fram að færa við það. Það staðfestir það, sem ég hef verið að segja, að í raun og veru þarf að lesa þessar tilvitnanir með svolítið meiri kunnugleika aftur í tímann, til þess að hægt sé að draga af þeim alveg réttar ályktanir. Ég skal svo ekki gera þessa hluti meira að deiluefni, og ég vil heldur ekki blanda mér inn í deilurnar um raforkuverðið, hvort það er kostnaðarverð eða ekki kostnaðarverð, og ég fellst alveg á að stofna ekki til neinna umr. hér, sem gætu skyggt á gleði manna í kvöld. En mig langar til á þessum vettvangi að láta hv. þm. í té upplýsingar, sem ég hef getað aflað mér, sem skipta nokkru máli. Þær eru algerlega ádeilulausar, en ég þykist vita það, að ýmsir þm. telji vera í þeim nokkurn fróðleik. Það hefur oft verið sagt, að við hefðum gert miklu lélegri samninga heldur en Norðmenn, bæði samið um lægra raforkuverð og gert að öllu leyti okkur óhagstæðari samninga, svo að á s.l. hausti óskaði ég eftir því við sendiráð okkar í Osló, að það aflaði upplýsinga um álsamninga Norðmanna. Nú væri búið að reka Husnesverksmiðjuna í tvö ár, og hvað hafa nú Norðmenn haft upp úr þessari verksmiðju og hvaða samanburð er hægt að gera á þessu? Það bárust svo á sínum tíma upplýsingar um þetta, og ég bað Hjört Torfason, sem er annar fulltrúi ríkisstj. í ÍSAL, að gera samanburð, sem fram kemur í grg. frá honum, á því með ýmsu móti. hvort ætla megi, að hagstæðari séu samningar okkar Íslendinga við ÍSAL og Alusuisse eða samningar þeir, sem Norðmenn gerðu við Alusuisse. Álbræðslan SURAL í Husnes framleiddi um 56 þús. lestir hvort árið, 1967 og 1968, og nú liggja reikningar þeirra ára fyrir. Athugað hefur verið, hvað þeir hafa greitt mikið í skatta á þessum árum. Hvað hafa þeir greitt mikið fyrir raforku? Og hvað er þetta svo í samanburði við, að álbræðslan hér framleiddi 56 þús. tonn á ári, og hvað er þetta samanlagt mikið á hverja kwst. og á lest? Ef við tökum skattinn fyrst, þá greiddi bræðslan í Husnesi samtals 37 237 750 kr. í skatta 1967 og 38 899 600 kr. árið 1968. Ef þetta er borið saman við skattgjaldið hjá okkur af 56 þús. tonna ársframleiðslu af áli, þá mundu þeir hafa greitt hérna eftir mismunandi töxtum, því að fyrst var greitt 12.50 dollara gjald á lestina og síðan, þegar álið hækkaði í verði, 16 dollarar eftir samningnum. Svo a að greiða 20 dollara og síðan 23.50, það fer eftir því, þegar rafmagnsverðið lækkar. En til þess að gera dæmið minna flókið, þá getum við miðað við það eins og það stendur í dag, þ.e. 16 dollara á lest, og þá mundi ÍSAL greiða af sömu framleiðslu og verksmiðjan í Noregi 78 millj. 848 þús. kr. eða 41 millj. 610 þús. kr. meira árið 1967 og 39 millj. 948 þús. kr. meira 1968. Þetta eru ekki svo smáar upphæðir. Það eru um það bil 40 millj. kr. hvort árið, sem ÍSAL mundi greiða meira í skattgjald heldur en verksmiðjan í Husnes, sem Alusuisse rekur og á að mestu leyti, hefur greitt í skatta. Þegar fram í sækir, verður mismunurinn enn þá meiri, þegar rafmagnsgjaldið lækkar, því þá hækkar skattgjaldið hjá okkur. En það skiptir kannske ekki öllu máli, vegna þess að ég kem síðar að samanburði á þessu samanlagt. Eins og sjá má af greiðslum ÍSALs, þá eru greiðslur þess á þessu ári miklum mun hærri en SURALs á þessu stigi málsins. Ef miðað er við árið 1968 hjá SURAL, þá verður munurinn gagnvart 1. taxta ÍSALs, áður en alúminíumið hækkaði, 62.6% og gagnvart 2. taxta, sem núna gildir, þ.e.a.s. 16 dollarar á tonnið, þá er munurinn 102.8%. Þannig er gjald ÍSALs meira en tvöfalt hærra. Á síðari töxtum verður hann þaðan af meiri, gagnvart 3. taxta rúmlega 150% og gagnvart 4. taxta sem næst 200%. Ef rafmagnsverð verksmiðjanna er tekið með í dæminu, er samanburðurinn hagstæðari Íslandi eftir sem áður. Rafmagnsverð Norðmanna til SURALs er miðað við kwst. og nemur 1.8 norskum aurum á kwst. plús 17%. Það eru sem næst 25.92 ísl. aurar á kwst. eða 2.94 mill á núverandi gengi. Og þetta verð mun gilda óbreytt hjá Norðmönnum a.m.k. til 1972, en rafmagnsverð ÍSALs er nú 26.4 aurar eða 3 mill á kwst., eins og kunnugt er. Það er m. ö. o. hærra en í Noregi. Það lækkar hjá okkur í 22 aura eða 2.5 mill árið 1975, en samtímis því mun framleiðslugjald ÍSALs hækka sjálfkrafa úr 1. og 2. taxta í 3. og 4. taxta, sem ég vék að áðan, þannig að heildargreiðsla félagsins breytist ekki. Má því segja, að hvort tveggja sé hærra hér en í Noregi um þessar mundir, skattgreiðslur félaganna og rafmagnsverð. Það er dálítið fróðlegt að gera samanburð á heildargreiðslum SURALs og ÍSALs miðað við 15 þús. kwst. orkuneyzlu pr. lest af áli, sem gilda mun hjá báðum félögunum. Ef þetta er í aurum talið á kwst., þá greiðir SURAL 25.92 aura í rafmagn, í skatta 4.63 aura, eða samtals í skatta og rafmagn 30.55 aura. En ÍSAL greiðir í dag 26.40 aura í rafmagn og í skatta 9.39 aura, eða 35.79 aura á kwst. M.ö.o., SURAL-verksmiðjan í Noregi greiðir 30.55 aura, en íslenzka verksmiðjan, ÍSAL, 35.79 aura á kwst., samanlagt í rafmagn og skatta. Ef þetta er reiknað í kr. á lest af áli, þá greiðir SURAL 1968 3888 kr. í rafmagn á hverja lest og í skatta 695 kr., eða í hvort tveggja 4583 kr. á lest, en ÍSAL mundi greiða 3960 kr. í rafmagn á lest og í skatta 1408 kr., eða 5368 kr. á lest, í staðinn fyrir að SURAL greiðir 4583 kr. Þetta breytist svo nokkuð með breyttum töxtum, sem er ástæðulaust að fara út í, held ég. Ef miðað er við ársafköst og orkuneyzlu SURALs, 56 þús. lestir og 840 millj. kwst., þá lítur dæmið þannig út, að SURAL greiðir árið 1968 í rafmagn 217.7 millj. kr. og í skatta 38.9 millj., eða samtals 256.6 millj. kr., en ÍSAL greiðir, eins og nú standa sakir, 221.8 millj. í rafmagn og 78.8 millj. í skatta, eða 300.6 millj. kr. samanlagt á móti 256.6 millj., sem norska verksmiðjan greiðir. Í hundraðstölum nemur munurinn rúmlega 17% okkur í hag. Nú var það kannað dálítið eftir að við fengum þessar upplýsingar um gjöldin, hvort það væru einhver gjöld, sem þeir greiddu, eins og söluskattur og annað, sem ekki væri reiknað með í þessu, og Hjörtur Torfason, sem vann að þessu, skrifaði þess vegna álbræðslunni í Husnes eftirfarandi bréf, með leyfi hæstv. forseta: „Ég sendi hér með til upplýsinga og athugunar meðfylgjandi samanburð, sem ég hef gert á greiðslum SURALs og ÍSALs á sköttum og rafmagni á grundvelli upplýsinga í bréfi Alusuisse til sendiráðs Íslands í Osló, dags. 24. nóv. s.l. Þætti mér vænt um, ef þér vilduð kanna, hvort útreikningar mínir fái staðizt. Þar sem ég er ekki viss um, að bréf Alusuisse gefi nægilega skýra heildarmynd af aðstöðu SURALs, þætti mér vænt um, ef kannað yrði, hvort hægt er að fá upplýsingar hjá Alusuisse um eftirfarandi gegnum telex eða með öðrum fljótlegum hætti: 1. Hvað SURAL greiðir mikinn söluskatt og hvort hann nái til svokallaðrar innri þjónustu, þ.e. þjónustu einnar starfsdeildar við aðra, sbr. mgr. 3102 b-i í aðalsamningnum frá 1966, þ.e. samningnum okkar, og 2. Hvort Alusuisse sé skattskylt í Noregi af greiðslum til þess frá SURAL, þ.e. á arði, verkfræðiþóknun, þóknun fyrir tækniaðstoð, söluumboðslaun o.s.frv.“ Þessum fsp. var svo svarað þannig:.Í Noregi er allur útflutningsiðnaður sem slíkur undanþeginn virðisaukaskatti, - sem er einna líkastur söluskattinum hjá okkur. Hins vegar greiða fyrirtæki virðisaukaskatt af aðkeyptum vörum og þjónustu, en eiga rétt á fullri endurgreiðslu, ef framleiðsluvörur fyrirtækisins eru síðan fluttar út. SURAL flytur alla framleiðslu sína út og fær því endurgreiddan þann virðisaukaskatt, sem þeir kunna að hafa greitt. Varðandi skattskyldu Alusuisse er það að segja, að Alusuisse er ekki skattlagt í Noregi af þeim greiðslum, sem minnzt er á, af arði og öðru, en hins vegar að sjálfsögðu í Sviss. En það a.m.k. kemur ekki fram í Noregi. Mér þótti rétt að láta þessar upplýsingar koma fram, því að þær hafa eiginlega ekki fyrr verið dregnar fram í dagsljósið. Við höfum oft rætt um þetta áður og hefðum kannske getað aflað þeirra fyrr, þegar við vorum að gera samningana á sínum tíma, en þá lá það ekki fyrir, hverjar skattgreiðslurnar yrðu, og var erfitt að áætla það hjá Norðmönnum, en nú eru þeir sem sagt búnir að greiða. Ég hef því miður ekki tölur fyrir s.l. ár. Það væri að sjálfsögðu rétt að kanna það, hvernig þetta hefur komið út hjá SURAL 1969, því í þessu er töluverður fróðleikur. Ég vildi láta þessar upplýsingar koma fram undir þessari meðferð málsins hér, um viðbótarsamninginn við álbræðsluna, án þess að blanda því inn í þær deilur um raforkuverðið, hvort það í sjálfu sér sé nógu hátt eða ekki, sem út af fyrir sig skiptir ekki máli í þessu sambandi, heldur eru þetta eingöngu upplýsingar um það, hvort við höfum samið þannig, að það standist samanburð við það, sem hliðstætt hefur verið gert í Noregi og oft hefur verið vitnað til. Mér þykir vænt um, að ekki hefur orðið verulegur ágreiningur um þetta mál nú, og deilurnar um sjálft raforkuverðið bíða að sjálfsögðu síns tíma, eins og fram hefur verið tekið.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er nú til umr., felur í sér staðfestingu á nýjum samningi, sem ríkisstj. hefur gert við Swiss Aluminium, um hraðari byggingarframkvæmdir við álverksmiðjuna og um stækkun verksmiðjunnar. Þessir nýju samningar byggjast í raun og veru á nýju samkomulagi, sem gert hefur verið um raforkusölu til álfélagsins frá Búrfellsvirkjun. Eins og öllum hv. alþm. er kunnugt, þá hafa að undanförnu staðið allmiklar deilur um það, hvað væri í raun og veru framleiðslukostnaðarverð raforkunnar frá Búrfellsvirkjun, og m.a. hefur komið hér fram till. um það, að skipuð yrði sérstök rannsóknarnefnd til þess að kynna sér málið og gefa Alþ. hlutlausa skýrslu um það. Það er í rauninni illt, að þessi skýrsla skuli ekki enn hafa verið gefin og hún skuli ekki liggja fyrir nú, einmitt áður en þetta mál verður afgreitt hér, því auðvitað er það grundvöllur þessa máls, hvað framleiðslukostnaðarverð raforkunnar frá Búrfellsvirkjun er hátt, þegar taka á afstöðu til þess, hvort rétt þyki að semja við álfélagið á nýjan leik um aukna raforkusölu á því verði, sem gilt hefur til félagsins hingað til. Þegar samningarnir voru upphaflega gerðir, um raforkusölu til álfélagsins, þá var talið í upplýsingum, sem komu hér fram á Alþ., að reikna mætti með því, að framleiðslukostnaðarverð á raforku frá virkjuninni, þegar hún væri fullnýtt, yrði í kringum 21.1 eyrir á kwst. En hins vegar var söluverðið til álfélagsins ákveðið 22 aurar á kwst. En hér á Alþ. urðu um það allmiklar deilur, hvort þessi áætlun um framleiðslukostnaðarverðið fengi í rauninni staðizt eða ekki. Ég hef verið á þeirri skoðun, að það verð, sem samið var um á raforku til álfélagsins, hafi strax í upphafi verið of lágt, og mér sýnist við frekari athugun á þessum málum, að allt bendi til þess, miðað við þær upplýsingar, sem nú liggja fyrir, að framleiðslukostnaðarverð á orkunni frá Búrfellsvirkjun muni vera talsvert hærra en söluverðið til álfélagsins er. Það er auðvitað ekki hægt að segja enn með neinni vissu, hver heildarstofnkostnaður Búrfellsvirkjunarinnar verður, vegna þess að enn er talsvert mikið óunnið að byggingu virkjunarinnar. En það liggja nokkrar áætlanir fyrir um kostnaðinn við það, sem enn er óunnið. Sé gengið út frá þeim áætlunum, sem stjórn Landsvirkjunar sendi frá sér nú um heildarstofnkostnað Búrfellsvirkjunar, þá gerir hún ráð fyrir því, að virkjunin muni kosta í kringum 43 millj. dollara, og auk þess komi svo til kostnaður við gasaflsstöð, sem nemi 3.18 millj. dollara. Við þessa nýjustu áætlun er það að athuga, að þar er gert ráð fyrir því, að það, sem enn er óunnið af virkjunarframkvæmdum, lækki allverulega í kostnaði frá því, sem upphaflega var áætlað. Þannig var síðari áfanginn við stækkun virkjunarinnar áætlaður kosta 5.10 millj. dollara, en er nú áætlaður 2.61 millj. dollara. Upphaflega voru miðlunarframkvæmdir við Þórisvatn áætlaðar kosta 2 millj. dollara, en eru nú áætlaðar 1.48 millj. dollara. Þegar maður hefur það einnig í huga, að það er aðeins rúmt ár liðið síðan Landsvirkjunarstjórn sendi hér inn til Alþ. skýrslu um áætlaðan framkvæmdakostnað við þessa sömu áfanga, sem ég hef hér rætt um, og óskaði eftir lántökuheimildum vegna þessara framkvæmda, sem þá var gert ráð fyrir, að mundu kosta í kringum 7.5 millj. dollara, þá getur maður auðvitað ekki varizt því að halda, að hér sé nú um heldur ógætilegar áætlanir að ræða um stofnkostnað í þessum nýjustu upplýsingum frá Landsvirkjunarstjórn. En þó að þessar nýjustu áætlanir Landsvirkjunarstjórnar séu teknar eins og þær eru og lagðar til grundvallar við útreikning á orkuverðinu, og sé gengið út frá samskonar forsendum við útreikninga á orkuverðinu og miðað var við í þeim upplýsingum, sem lágu fyrir Alþ., þegar ráðizt var í Búrfellsvirkjun og þegar samningarnir við álverksmiðjuna voru gerðir, þá kemur í ljós að raforkuverðið, miðað við þessa lágu áætlun, sem nú liggur fyrir um heildarstofnkostnaðarverð, er miðað við sömu forsendur fyrir útreikningum á reksturskostnaði virkjunarinnar. Þá mundi raforkuverðið frá virkjuninni vera 21.3 aurar á kwst. og sé við það verð bætt áætlunum Harza um hækkun á raforkuverðinu vegna rekstursins á gasaflsstöðinni, - en Harza telur, að það nemi 1.7 aurum á kwst. - þá mundi framleiðslukostnaðarverð orkunnar frá Búrfellsvirkjun nema 23 aurum á kwst. eða m.ö.o., vera nokkru hærra en söluverðið er til álfélagsins. Ég tel fyrir mitt leyti, að það beri að taka þessar nýjustu áætlanir um heildarstofnkostnað Búrfellsvirkjunar með mikilli varúð. Og því þykir mér sennilegt, að framleiðslukostnaðarverð orkunnar sé nokkru hærra en sem nemur þessum 23 aurum. Þegar Landsvirkjunarstjórn reiknar framleiðslukostnaðinn lægri en ég hef hér gert grein fyrir, þá byggist það á því, að hún breytir þeim útreikningsforsendum, sem hún hafði sjálf lagt hér fyrir Alþ. á sínum tíma. Nú er farið að reikna með því, að afskriftatími virkjunarinnar verði 40 ár, en í upphaflegum áætlunum, sem lagðar voru fyrir Alþ., var reiknað með 25 árum. Nú er reiknað með því, að heildarreksturskostnaður virkjunarinnar nemi 8.5% af stofnkostnaðarverði, en upphaflega var reiknað með 9.2%. Í upphaflegri skýrslu til Alþ. var talið, að beinn kostnaður við stjórnun og viðhald og annan tilfallandi reksturskostnað, næmi 1.5% af stofnverði virkjunarinnar. Nú er farið að reikna með, að þetta nemi 1%. Heildarreksturskostnaður virkjunarinnar, sem upphaflega var áætlaður 9.2%, byggðist þó á því, að vextir af lánum til virkjunarinnar væru 6% en nú er upplýst, að meðaltalsvextir séu 7%, þannig að það er í rauninni alveg augljóst, að eftir þeim forsendum, sem upphaflega voru gefnar, ætti fremur að reikna með hærri heildarreksturskostnaði en 9.2% heldur en lægri. Í þeim tölum, sem ég nefndi, er beinlínis gengið út frá þeim útreikningsforsendum, sem voru lagðar fyrir Alþ. á sínum tíma, um reksturskostnað virkjunarinnar, en þar var reiknað með því, að rekstursútgjöldin næmu 9.2%. Þá yrði raforkuverðið tvímælalaust nokkru hærra en söluverðið er til álfélagsins. Ég tel því, að það sé óeðlilegt að semja á nýjan leik við hinn erlenda eiganda álverksmiðjunnar um aukna raforkusölu á þessu lága verði, sem ég tel, að allar líkur bendi til, að sé undir framleiðslukostnaðarverði. Það hefði a.m.k. að mínum dómi átt að liggja hér fyrir ýtarleg skýrsla um það, hver stofnkostnaður Búrfellsvirkjunar væri nú þegar orðinn, hver heildarkostnaðurinn muni verða og hvað sé sennilegt framleiðslukostnaðarverð orkunnar frá virkjuninni, áður en nýr samningur yrði gerður. Þetta eru höfuðástæðurnar fyrir því að ég tel, að Alþ. eigi ekki að staðfesta þennan nýja samning, sem ríkisstj. hefur gert við Swiss Aluminium. Auk þess kemur svo það, sem hér hefur verið minnzt á, að þegar Alþ. var upphaflega gerð grein fyrir samningunum við Swiss Aluminium, þá kom það hér mjög greinilega fram í umr., að viðurkennt var, að umsamið raforkuverð til álverksmiðjunnar væri alveg í lægsta lagi, og það var einnig viðurkennt, að það væri mun lægra en vitað væri um, að samið hefði verið við aðra þá, sem stæðu í hliðstæðum framkvæmdum, þ.e.a.s. þá, sem keyptu raforku til aluminiumbræðslu. Við vitum, að í þeirri skýrslu, sem lögð var fyrir Alþ., var gerð ýtarleg grein fyrir því, hvernig á því stæði, að raforkuverðið, sem um væri samið, væri svona lágt, og ég tel, að þær viðbótarskýringar, sem hér komu nú fram hjá hæstv. iðnmrh., á þýðingum þeirra ummæla, sem þá voru gefin í þessum efnum, fái ekki staðizt með neinu móti. Í skýrslunni, sem hér hefur verið vitnað til, var verið að ræða þann grundvöll, sem Íslendingar höfðu í samningsaðstöðu sinni við hinn erlenda aðila, þegar um væri að ræða samninga um byggingu 30 þús. tonna álbræðslu. Og skýringarnar á hinu lága raforkuverði voru þær, að hér væri verið að semja um tiltölulega litla verksmiðju, minni verksmiðju en sama fyrirtæki hefði samið um í Noregi, og að hér væri einnig um byrjunarrekstur að ræða í þessum efnum á Íslandi, sem skapaði ýmiss konar byrjunarörðugleika og nokkra óvissu fyrir hinn erlenda aðila. En í beinu framhaldi af þessu er síðan sagt, að allt annað mál sé, þegar um framhaldsstækkun verði að ræða og menn verði komnir yfir byrjunarvandann, þá verði það sjálfsagt að krefjast hærra raforkuverðs. Í þessum skýringum segir alveg skýrum orðum, þar sem gerð er grein fyrir þessu, m.a. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Í fyrsta lagi hugsar Swiss Aluminium sér að byggja hér á landi minnstu stærð alúminíumverksmiðju, sem til greina er talin koma, þ.e.a.s. með 30 þús. tonna ársframleiðslu.“ Þessar skýringar voru gefnar Alþ. á þeim grundvelli, en um það var rætt í upphafi. Svo þegar samningarnir voru gerðir við Swiss Aluminium um þetta sama lága raforkuverð fyrir 60 þús. tonna verksmiðju, þá var að því fundið hér á Alþ., að þrátt fyrir það að nú væri samið við Swiss Aluminium um stærri verksmiðju, þá væri enn haldið í hið lága raforkuverð. En nú er í rauninni að mínum dómi bætt gráu ofan á svart, því að nú er hér enn einu sinni breytt fyrri samningum verulega, - eflaust til hagsbóta fyrir eigendur álverksmiðjunnar, því að annars stæðu þeir ekki í þessum samningum, - og einnig samið um nýja stækkun á verksmiðjunni umfram 60 þús. tonn, og enn er haldið í lága verðið, sem viðurkennt er, að sé mun lægra en í öðrum löndum. Það er því enginn vafi á því, að þau ummæli, sem hér hefur verið vitnað til, þar sem sagði skýrum orðum í skýrslu ríkisstj. til Alþ. á sínum tíma, að þegar kæmi til stækkunar, yrðu viðhorfin miklu hagstæðari fyrir Íslendinga og þá væri von á því, að við gætum fengið hærra verð, þau hafa engan veginn staðizt í reynd, sbr. þá samninga, sem hér liggja nú fyrir. Þetta orðalag, sem vitnað hefur verið til, þar sem segir: „verði alúminíumbræðslan stækkuð í framtíðinni, telur bankinn hins vegar ekki rök fyrir því að bjóða jafn hagkvæm kjör“, er nú reynt að túlka þannig, að „í framtíðinni“ þýði aðeins, þegar um væri að ræða stækkun eftir mörg ár. Hér er verið að semja um stækkun verksmiðjunnar, ekki aðeins úr 30 þús. tonnum upp í 60, sem búið var að gera, heldur einnig úr 60 og upp í 70 þús. tonna framleiðslu. Eins og ég sagði, voru þessar afsakanir, sem hér voru færðar fram fyrir hinu lága raforkuverði, í rauninni allar grundvallaðar á því, að þá var verið að tala um 30 þús. tonna verksmiðju. Því sagði m.a. í þessari skýrslu orðrétt á þessa leið: „Hins vegar er byrjunin alltaf langerfiðust, en eftir að 30 þús. tonna verksmiðja hefur verið byggð af Swiss Aluminium hér á landi, hlýtur samningsaðstaða Íslendinga varðandi frekari stækkun að verða miklu betri en ella.“ Þetta hefur í rauninni allt brugðizt. Og þá er aðeins spurningin þessi: Var samningsaðstaða okkar nú svo miklu óhagstæðari en gert hafði verið ráð fyrir, að við þyrftum að semja áfram um hið lága verð, sem mörgum sýndist, að væri of lágt þegar í upphafi? Þurftum við enn að semja um þessa stækkun á þessu lága verði? Ástæðurnar fyrir því, að ég vil ekki fyrir mitt leyti samþykkja það frv., sem hér liggur fyrir, eru fyrst og fremst þessar: Ég tel, að hér sé samið um of lágt verð á orkunni, hér sé samið um lægra verð en sem nemur beinum framleiðslukostnaði orkunnar, þegar um fullnýtingu virkjunarinnar verður að ræða, og ég tel einnig, að samningsaðstaða okkar við hinn erlenda aðila hafi ekki verið nýtt sem skyldi. Um þær upplýsingar, sem hæstv. iðnmrh. gaf hér um samanburð á gjöldum Swiss Aluminium í Noregi og hér, skal ég vera fáorður. En mér sýndist þar vera bornir saman algerlega ósambærilegir hlutir. Þar var rætt um skattgreiðslu Husnesverksmiðjunnar í Noregi og skattgreiðslu álfélagsins hér, og einnig um raforkuverð beggja aðila, en það, sem hér skiptir auðvitað höfuðmáli, er það, að framleiðslugjaldið, sem hér var samið um við álfélagið, var ákveðið hér til þess að koma í staðinn fyrir alla skatta og öll gjöld, sem innlendir aðilar verða að borga. Þetta var innifalið hér í einu gjaldi, og þarna var auðvitað að nokkru leyti tekið tillit til þeirra stórfelldu fríðinda, sem fyrirtækið samdi um varðandi tollagreiðslur og tollaundanþágur í mörgum greinum. Hinn erlendi aðili býr hins vegar í Noregi við allt aðrar kringumstæður. Þar verður hann að sæta sömu greiðslukjörum og önnur innlend fyrirtæki þar í einu og öllu, verður að borga tolla og þá skatta og gjöld, sem þar er um að ræða, alveg á sama hátt og hliðstæð framleiðsla í Noregi verður að gera. En þessi sami aðili nýtur hins vegar hér ýmiss konar sérstakra fríðinda, svo að samanburður á þessum grundvelli er ekki marktækur. Hér yrði þá að taka með ýmiss konar gjöld, sem falla eðlilega til, t.d. í sambandi við stofnkostnað, sem auðvitað hafa verið allt önnur hér heldur en gagnvart verksmiðjunni í Noregi, sem verður að lúta öllum þeim sömu reglum þar í landi og önnur norsk fyrirtæki verða að gera. En það var nú ekki meiningin að fara hér út í sérstakar umr. um það atriði, enda hef ég í rauninni ekki aðstöð til þess að átta mig til hlítar á þessum samanburði. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð að sinni. Ástæðurnar fyrir því, að ég get ekki fallizt á þetta frv., eru þær, að ég tel, að hér hafi verið samið um lægra verð en sem nemur beinum framleiðslukostnaði orkunnar frá Búrfellsvirkjun, og ég tel, að við höfum ekki nýtt samningsaðstöðu okkar við hinn erlenda aðila sem skyldi, því það þarf ekki að segja mér það, að hann hafi staðið í þessum samningum að þessu sinni eingöngu til þess að bjarga Búrfellsvirkjun og okkur. Hann hefur vitanlega haft sína miklu hagsmuni, og það er hagstætt fyrir hann að koma fram þessari stækkun. Hann þurfti á orkunni að halda, ekki síður en við þurftum að selja þá orku, sem við erum búnir að virkja eða leggja í kostnað vegna.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. Í sambandi við lokaorð hv. 4. þm. Austf. um, að þessi viðbótarsamningur hafi ekki verið gerður fyrir okkur Íslendinga, þá hef ég aldrei dregið neina dul á það frá upphafi vega, að þeir samningar, sem gerðir hafa verið, hafa hvorki verið gerðir fyrir okkur eingöngu né fyrir Svisslendingana eingöngu. Þetta er bara með þeim eðlilega hætti, þegar menn semja, að menn ná ekki samningum, nema báðir telji sér hag af samningnum. Og það hefur aldrei hvarflað að mér, að Svisslendingar mundu gera nokkurn skapaðan hlut fyrir okkur. Þeir gera þennan samning við okkur, af því að þeir sjá sér hag í samningnum. Við gerum þessa samninga heldur ekki fyrir Svisslendingana. Við gerum þá, af því að við teljum okkur hag í samningunum. Þetta liggur í hlutarins eðli. Svo ég víki aðeins að þessum samanburði, sem ég gerði hér áðan á SURAL og ÍSAL, þá finnst hv. 4. þm. Austf., að það sé borið saman eitthvað ósambærilegt. Þetta get ég ekki fallizt á. Ég stend í þeirri trú, að hér sé samanburður á algerlega sambærilegum hlutum. Ég er reiðubúinn til þess að halda þessum samanburði áfram í samráði við hv. þm. og aðra þm., sem óska þess, og að við reynum sameiginlega án allrar tortryggni að finna út úr því, hvort hér er borið saman eitthvað sambærilegt eða ekki sambærilegt. Á þessu stigi málsins veit ég ekki betur en bornir séu saman alveg fullkomlega sambærilegir hlutir, og því gerði ég grein fyrir þessu. En ég skal ekki hafa um það fleiri orð og ekkert vera að karpa um það, en ég er reiðubúinn fyrir mitt leyti og vil mjög gjarnan halda áfram að athuga þennan samanburð, og þá einkum frá árinu 1969, og sjá, hvernig hann kemur út, og fá hlutlausa umsögn um það, hvort hér vantar eitthvað upp á, því að það er mikils virði fyrir okkur og fyrir þá, sem í framtíðinni fjalla um þessi mál, að vita það rétta í því sambandi.

Kaupgreiðslurnar líka.

Kaupgreiðslur eru nú dálítið annað mál. Ég verð nú að segja það, að það var óþarfi að skjóta þessu inn. Ég veit ekki, hvernig við eigum að komast í samanburð í því sambandi. Við erum hér að tala um raforkuverð annars vegar og skattgreiðslur hins vegar, og það er bara vegna þess, að því er haldið fram, að skattgreiðslurnar, opinberu gjöldin, séu sambærileg.

Vísaðu þessu þá til n. og legðu áherzlu á þetta atriði.

Það vill verða svo, að þegar á að fara að bera það saman, sem deilt hefur verið um, þá er erfitt að fá menn til að sættast á það, en því býð ég þessum hv. þm. upp á sameiginlega skoðun á þessum samanburði. En varðandi raforkuverðið, sem ég gerði grein fyrir, að er lægra í Noregi heldur en við fáum greitt núna og til 1975 hjá ÍSAL, þá var rétt hjá hv. 4. þm. Austf., að við gáfum þær upplýsingar á sínum tíma, að raforkuverðið væri nokkru hærra. Ég þori ekki að fullyrða það, en það er eins og mig minni, að við höfum talað um 3.17 mill á móti 2.5 mill, og svo 3.3 mill, sem gilda nú og fram til 1975, meðan skattgjaldið er annað. En það er rétt, verðið er innan við 3 mill hjá Norðmönnum og þannig svolítið lægra heldur en hjá okkur. En þessi breyting, sem orðin er á, stafar af því, að það hefur orðið gengisfall hjá Norðmönnum á norsku krónunni og þeir sömdu í norskum kr., en við sömdum í dollurum. Það er í því, sem þessi mismunur liggur núna, þegar þetta er borið saman við hlutdeild úr dollara. Ég skal svo ekki elta ólar við gamlar skýrslur eða tilvitnanir í þær, en ég vil aðeins segja það, að menn verða að hafa það í huga, að við sömdum aldrei um 30 þús. tonna verksmiðju. Það var aldrei búið að gera samning um það, svo að það er ekki um það að ræða, að eftir að við vorum búnir að semja um 2.5 mill til 30 þús. tonna verksmiðju, þá höfum við samið aftur um 2.5 mill til 30 þús. tonna verksmiðju í viðbót, í stað þess að semja um hærra verð, eins og við vorum að tala um. Það voru aldrei neinir samningar 1964, og það var ekkert vitað um það 1964 yfir höfuð, hvort það næðust nokkrir samningar um álbræðslu á Íslandi. Við erum töluvert búnir að reyna að grennslast fyrir um það, hvort nokkrir möguleikar séu á hagstæðum samningum fyrir Ísland um aðrar álbræðslur hér á landi, síðan þessi samningur var gerður. Það hefur ekki mikið rekið á fjörur okkar, en hins vegar hefur orðið gífurleg aukning á álframleiðslu í heiminum, ekki sízt í Evrópu, og það meira að segja ráðagerðir um stórkostlega aukningu álframleiðslu í Evrópu. Út frá því sjónarmiði gætum við kannske hugsað okkur, að það væru möguleikar fyrir okkur á að geta gert nýja samninga og hagstæðari um aðra álbræðslu hér á landi, en um það er allt of snemmt að fullyrða nú. Ég sá t.d. fyrir nokkrum dögum úrklippu úr blaði, sem kunningi minn sendi mér, þar sem sagði að tvö stórfyrirtæki, franskt og amerískt, væru að tala um að hafa samvinnu um byggingu á einnar millj. tonna álbræðslum í Evrópu, en það væri ekki ákveðið enn, hvar þær ættu að vera staðsettar. En þar hefur orkuverðið verið mjög dýrt og ég held því, að það hljóti að byggjast á allt öðru orkuverði og væntanlega þá ódýrri kjarnorku, sem menn gera ráð fyrir, en ég er hins vegar alveg ókunnugur því. Varðandi þau atriði, sem snertu það, hvort raforkuverðið til ÍSALs væri neðan framleiðsluverðs eða ofan, sem hv. síðasti ræðumaður vék að, ætla ég ekki frekar en aðrir, sem hér hafa talað í dag, að víkja frekar að, heldur geyma það til þess tíma, þegar það mál kemur til umr.



Herra forseti. Það er hér aðeins fsp., til stuðningsmanna þessa máls, þessa nýja samnings. Ég held að báðir aðilar, meiri hl. og 2. minni hl. iðnn., hafi látið orð falla á þá leið, að það væri gróði fyrir Landsvirkjun að selja viðbótarorkuna jafnvel fyrir þetta verð, sem er nú mikið búið að ræða um, vegna þess að það séu engir kaupendur að henni, eins og sakir standa, nema álverksmiðjan. Þess vegna sé hagur í þessu og alveg hreinn gróði fyrir þjóðina að geta selt þessa orku fyrir þetta verð. Nú skilst mér, að viðbótarvirkjunin kosti eitthvað, svo að þessi viðbótarorka, sem talað er um, er ekki alveg ókeypis. En hitt get ég vel skilið, að framleiðsluverð hennar út af fyrir sig sé mun lægra en framleiðsluverð orkunnar í heild, og sé því a.m.k. ekki verra að selja hana með sama verði og hina fyrri. En þegar verið er að tala um gróða af þessum viðskiptum, þá vil ég fá að vita, við hvað þeir miða. Mér skilst, að þarna eigi að semja fyrir alla framtíð um viðbótarorkuna, sem fæst úr viðbótarvirkjuninni. M.ö.o., Íslendingar geti ekki nokkurn tíma hagnýtt sér þá orku, sem fæst úr þessari viðbótarvirkjun, og ef dæmið er reiknað í heild, þá held ég, að menn verði að bera það saman við væntanlega virkjun Íslendinga handa sjálfum sér, jafnmikla. Og hvað kostar hún? Við skulum hugsa okkur, að sú virkjun, sem Íslendingar þyrftu að byggja eftir örfá ár, kannske 4–6 ár, handa sjálfum sér, framleiddi orku, sem kostaði kannske helmingi meira en orkan frá Búrfellsvirkjun, og við það verð verða Íslendingar sjálfir að búa um alla framtíð. Hvað verður gróðinn þá mikill af því að afsala sér viðbótarorkunni núna fyrir þetta verð? Þetta langar mig til þess að heyra eitthvað um frá þeim, sem hafa rannsakað þetta mál mikið betur en ég.



Herra forseti. Ég er nú því miður ekki svo reikningsglöggur, að ég geti reiknað hér út í ræðustólnum, hvað viðbótarorkan um alla framtíð muni kosta Íslendinga, en af tilefni þessarar fsp. get ég þó sagt, að vegna þess að hér eru seld til viðbótar 20 MW, þá er núna tekin inn í reikningsdæmið sú 20 MW viðbótarvirkjun, sem þarf til þess, og áætlað hvað hún muni kosta. Eins og kemur fram í skýrslunni, sem lögð var fram í maímánuði á s.l. þingi og er sem fskj. með þessu frv., er gerð alveg sérstaklega grein fyrir því, að sú viðbótarvirkjun, sem þarf að komast fyrr í gagnið, vegna þessa innskots núna, er tekin inn í dæmið, þegar ákvarða skal, hvort rétt sé að selja þessa orku við þessu verði eða ekki. Svo er það í öðru lagi mikill misskilningur hjá hv. 1. þm. Vestf., að Íslendingar geti aldrei nokkurn tíma hagnýtt sér þessa orku. Þetta er tímabundinn samningur. Frá þeim tíma, sem við byrjuðum að selja orkuna, var hann til 25 ára, með framlengingarrétti á báða bóga til 10 ára fyrst og svo 10 ára aftur, þ.e.a.s. til 45 ára. Það eru hin endanlegu mörk. Eftir þann tíma geta Íslendingar skrúfað fyrir þessa orku til álbræðslunnar.