Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti minni hl. landbn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 46 frá 27. júní 1985, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Fyrst vil ég rifja upp, herra forseti, að þann 26. febrúar s.l. gerðust mikil tíðindi í þessu þjóðfélagi. Þá tókst samkomulag milli aðila vinnumarkaðarins, sem staðfest var með yfirlýsingu ríkisstj. og lagasetningu hér á Alþingi, um gerbreytta stefnu í efnahagsmálum. Nú nýlega höfum við rætt nýtt lagafrv. um nýja húsnæðisstefnu. Með þessu samkomulagi tóku aðilar vinnumarkaðarins að sér það ábyrgðarmikla hlutverk að hafa frumkvæði um nýja stefnumótum, bæði í efnahagsmálum og húsnæðismálum, og taka það frumkvæði af ríkisstjórninni. Þegar þetta samkomulag var gert lá það fyrir að ríkisstj. sjálf hafði almennt við afgreiðslu fjárlaga og lánsfjárlaga reiknað með 36% verðbreytingaforsendum milli ára og að verðbólga var á bilinu 35-40%. Sem afleiðing af þessu samkomulagi var þessum forsendum gerbreytt og stefnt að þeim markmiðum að ná verðbólgu mjög hratt niður, niður fyrir 10%, jafnvel niður í 7-8% sem afleiðingu af þeim efnahagsaðgerðum sem verkalýðshreyfingin með aðstoð vinnuveitenda knúði fram. Stjórnarsinnar hafa síðan reynt að eigna sér þennan árangur. Það er út af fyrir sig mannlegt þó það sé kannske ekki stórmannlegt og ekki aðalatriði málsins. Aðalatriðið er það að hæstv. ríkisstj. gaf út ótvíræð fyrirheit um það að hún vildi reyna að efna sinn hlut af þessu samkomulagi. Snar þáttur þessa samkomulags var ákveðin spá um verðlagsþróun á næstunni, þ.e. um breytingar á vísitölu framfærslukostnaðar, enda samningsákvæði skilyrt á þann veg að ef verðhækkanir verða meiri á tímabilinu en ráð er fyrir gert, þá kemur samkomulagið með sérstökum hætti til endurskoðunar. Af hálfu aðila vinnumarkaðarins er til þess ætlast að ríkisstj. fyrir sitt leyti leggi sig alla fram um það að við þetta samkomulag verði staðið, að verðlagsþróun verði haldið innan þeirra marka sem að er stefnt. Um það hefur ríkisstj. gefið út sérstaka yfirlýsingu. Hingað til hefur árangurinn verið viðunandi. Partur af þessu samkomulagi var í því fólginn m.a. að koma í veg fyrir hækkun á búvöruverði, auk þess sem það fólst í samræmdum aðgerðum, m.a. til þess að færa niður, til samræmis við breyttar verðlagsforsendur, tekjuskattsálagningu, útsvarsálagningu sveitarfélaga, vaxtaákvarðanir, verð á opinberri þjónustu, bensínverð. Með afnámi verðjöfnunargjalds af rafmagni voru orkureikningar lækkaðir. Því næst var samkomulag um lækkun á tollum, þar á meðal var hin umdeilda lækkun á tollum af fólksbifreiðum, það var lækkun á tollum af grænmeti, hjólbörðum, heimilistækjum. Það var niðurfelling launaskatts til eflingar samkeppnisstöðu útflutningsgreinanna, sem var ein af forsendum þess að ríkisstj. treysti sér til að reyna að hanga á völtu en sæmilega stöðugu gengi. Og því næst að lokum samkomulag um stóraukna upplýsingastarfsemi um verðmyndun og verðgæslu. Að lokum var þáttur í þessu samkomulagi sú hin nýja húsnæðisstefna sem Alþingi hefur nú fjallað um undanfarna daga. Það mál sem hér er flutt á síðustu dögum þings er ekki í samræmi við þetta samkomulag. Það er reyndar hreint og klárt brot á þessu samkomulagi af hálfu ríkisstj. Ég hef haft samband við t.d. forseta Alþýðusambands Íslands, sem því miður er eitthvað krankur þessa dagana, og hann heimilaði mér að hafa það eftir sér að hann liti á þessa frumvarpssmíð af hálfu ríkisstj. sem alvarlegt brot af hennar hálfu á því samkomulagi, sem ríkisstj. er aðili að við aðila vinnumarkaðarins, vegna þeirra álaga og verðhækkana sem af því munu hljótast fyrir neytendur í landinu. Í gær ákvað hæstv. fjmrh., eða ríkisstjórn, verulegar hækkanir á áfengi og tóbaki, sem nema a.m.k. 0,2% af vísitölu framfærslukostnaðar. Og það er alveg ótvírætt að ef þær heimildir verða nýttar, sem hér er verið að fá landbrh. til aukinnar skattálagningar og álaga á innfluttar kartöflur og efni unnið úr þeim, þá munu verðhækkunaráhrif þess í vísitölu vera talsvert meiri, ef þessar heimildir verða nýttar að fullu, heldur en hækkun áfengis og tóbaks. T.d. mundi liðurinn 200% hækkun innflutts hráefnis í franskar kartöflur og þess háttar gera 0,2% hækkun á vísitölu og liðurinn kartöflur og vörur framleiddar úr kartöflum nemur a.m.k. 0,46% hækkun á vísitölu. Ef þetta næði fram væri ríkisstjórnin sjálf að eigin frumkvæði með þessum þremur hækkunum, með samfelldum aðgerðum að lýsa því yfir að hún hefði engan hug og engan vilja á að standa við sinn hlut í gerðu samkomulagi, og það er mjög alvarlegt mál. Þess vegna verð ég að játa það að mér kemur mjög spánskt fyrir sjónir að tveir hv. þm., sem teljast til þingflokks Alþb., að annar þeirra skuli lýsa því yfir í útvarpsviðtali að þeir styðji þetta frv. - eins og gerði hv. þm. Ragnar Arnalds þegar það var lagt fram í hinni enn þá herfilegri mynd - og að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon skuli láta sér sæma að skrifa undir svona tillögur framsóknarmanna í tveimur flokkum, Framsóknar- og Sjálfstfl., þó með fyrirvara sé gert. Herra forseti. Það er ástæða til að fara nokkrum orðum um forkastanleg vinnubrögð sem viðhöfð eru í þessu máli. Fulltrúi Alþfl. í landbn., hv. þm. Kjartan Jóhannsson, hafði farið þess á leit að ég hlypi í skarðið fyrir hann þar sem hann hefur fjarvistarleyfi, en hann er erlendis í opinberum erindagerðum, og hafði jafnframt óskað þess sérstaklega að ég kæmi þeim óskum á framfæri, vegna þessa máls og vegna eðlis þess, að leitað yrði umsagna Alþýðusambands Íslands vegna þess að þetta mál snertir vilja stjórnvalda til þess að efna eða vanefna þann grundvallarsáttmála sem hér var gerður um kaup og kjör og verðþróun. Jafnframt að málinu yrði vísað til umsagnar Neytendasamtakanna vegna þess að þetta er stórt hagsmunamál fyrir neytendur en ekki bara fyrir örfámennan hóp verksmiðjueigenda eða bænda. Og að það yrði í þriðja lagi leitað álits t.d. lagadeildar Háskólans á því hvernig þessi lagasetning stenst alþjóðlegar skuldbindingar okkar, svo sem að því er varðar EFTA eða GATT. Og í fjórða lagi var það hans ósk að fulltrúi viðskrn. kæmi á fund nefndarinnar til þess að ræða það mál. Það er fljótsagt að þessum óskum var dreissugt vísað á bug eins og ég segi í mínu nál. Af hálfu formanns og meiri hl. nefndarinnar var m.ö.o. ekkert tekið undir það og því harðneitað, svo sjálfsögðum óskum um þinglega meðferð þessa máls, að fulltrúar þessara aðila, þessara fjöldasamtaka fólksins í landinu, fengju að segja álit sitt á þessu, ekki einu sinni við það komandi að þeir fengju að koma á fund nefndarinnar. En náðarsamlegast var að lokum fallist á það að fulltrúi viðskrn. mætti koma á fund nefndarinnar til þess að gera grein fyrir því hvernig þetta samræmdist alþjóðlegum skuldbindingum. Vegna orða frsm. meiri hl. hér áðan, að því er þann þátt málsins varðar, þá er rétt að það komi afdráttarlaust fram að þessi fulltrúi viðskrn. sem hér um ræðir viðurkenndi og sagði berum orðum að þetta frv. stæðist ekki skuldbindingar okkar gagnvart alþjóðlega tollasamkomulaginu, þ.e. GATT, og sérstaklega nú einmitt vegna þess að við höfum skuldbundið okkur til að virða hina svokölluðu "stand still"-reglu, eða reglu hins óbreytta ástands, vegna þess að fram undan eru viðræður um frekari aðgerðir til rýmkunar á hindrunum í alþjóðaviðskiptum og lækkun á tollum innan GATT-samkomulagsins. Þetta er þó engan veginn meginatriði málsins. Þó vil ég nefna það í þessu viðfangi að það skýtur svolítið skökku við þegar við annars vegar og viðskrn. íslenska er mánuðum og misserum saman í stríði við aðrar þjóðir út af sambærilegu máli - þá á ég við viðleitni okkar til þess að fá niðurfelldan 13 og 21% toll á saltfiskinnflutningi í Portúgal og Efnahagsbandalagslöndum, sem við getum ekki stutt beinum og skýlausum samningsákvæðum vegna þess að þessi tollur er tilkominn eftir að við gerðum okkar samkomulag um viðskipti við Efnahagsbandalagið - engu að síður höfum við mánuðum og misserum saman lagt á það megináherslu að það sé eitt stærsta hagsmunamál Íslendinga að fá slíka mismununartolla, svokölluð jöfnunargjöld eins og þau mundu heita þar, felld niður vegna þess að við stöndum þar í samkeppni við aðra sem fram hjá þessum tollum fara. Þar með er þetta raunverulega aðgerð sem getur haft þau áhrif að bola okkur út af mörkuðum þar og eru þar auðvitað gífurlega miklir hagsmunir í húfi. Og það fer ekkert milli mála að það er ekki sérstaklega hagkvæmt að á sama tíma og þetta mál er kannske að nálgast lokastig þá skuli þau tíðindi berast á Íslandi að við erum sjálfir hvenær sem er, þegar eftir er leitað af tiltölulega fámennum hópum, reiðubúnir að beita sams konar brögðum. Það verður áreiðanlega eftir því tekið og það er hvorki í þágu íslenskra útflytjenda, íslensks sjávarútvegs, eða þjóðarhagsmuna Íslendinga almennt. Þetta er að mínu mati alvarlegasti þáttur málsins. Þetta frv. sýnir að ríkisstj. er ekki treystandi. Hún er tilbúin til þess hvenær sem eftir er leitað af fámennum en áhrifamiklum hagsmunaaðilum að ganga í berhögg við forsendur þess samkomulags sem hún er búin að skuldbinda sig við að reyna að halda við hin fjölmennu samtök launafólksins í landinu. Og vinnubrögðin síðan aldeilis forkastanleg, hrokinn alveg yfirgengilegur, að virða ekki svo sjálfsagðar kröfur sem það er að þeir, sem hafa gert samkomulag við ríkisstj. um svona mál, eins og miðstjórn Alþýðusambands Íslands, skuli fá svo mikið sem leyfi til þess að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Þá er og á annað að líta, herra forseti, um vinnubrögðin. Hér er í fyrsta lagi verið að samþykkja, ef þetta verður að lögum, afar óviðfelldið valdaframsal úr höndum Alþingis til landbrh., þar sem hann á að hafa heimild til þess að ákveða þessa skatta eftir "behag" eins og það heitir á góðri skandinavísku. Landbrh. á bara að fá eina allsherjar heimild innan þeirra marka, allt að 200% gjald á tollverð hinnar innfluttu vöru og hafa það algjörlega að eigin geðþótta. Menn kann að greina á um það hvað þetta þýðir í upphæðum talið fyrir almenning og neytendur í þessu landi. Um það kunna að vera eitthvað skiptar skoðanir, enda talnagrundvöllurinn ekki sérlega traustur. Menn leyfa sér það hér á hinu háa Alþingi að leggja fram frv. til laga um framsal á skattlagningarvaldi Alþingis í hendur á einum ráðherra og það eru engar upplýsingar lagðar fram, engir útreikningar af neinu tagi um eitt eða neitt til rökstuðnings þessu. Nú vita menn það að ástæðurnar fyrir þessu eru auðvitað þær að hér eru reknar kartöfluverksmiðjur sem eru ekki samkeppnisfærar miðað við það hráefnisverð sem þeirra eigendur láta verksmiðjurnar borga. Eigendur eru sjálfir framleiðendur og þeir ákvarða sitt verð til verksmiðjanna og það verð er langt umfram það sem kallast mætti sambærilegt verð erlent eða heimsmarkaðsverð. Um það efni vísa ég til fskj. sem er verðsamanburður Verðlagsstofnunar á frönskum kartöflum, þá er ég að tala um smásöluverð, sem sýnir að verðmunurinn er þetta tvö- til þrefaldur. Þrátt fyrir þessar forsendur eru þessar "fabrikkur" ekki samkeppnisfærar og málið er flutt þess vegna. Menn vilja ekki hrófla við innkaupsverði verksmiðjanna og verðmunurinn er slíkur sem ég hef nefnt dæmi um. Það er auðvitað kveikjan að málinu. Þetta er m.ö.o. hagsmunamál og síðan er landbrh. bara gefið skattlagningarvald til að gera hvað sem honum þóknast til þess að rétta þennan mun. Það eru engir útreikningar lagðir fram og engar upplýsingar, hvorki um fjárfestingu þessara verksmiðja né heldur um rekstrarkostnað þeirra eða afkomu eða nokkurn skapaðan hlut. Þetta er m.ö.o. lagasetning eftir pöntun, bara eftir pöntun. Þetta ætti að nægja um vinnubrögðin. Þau eru forkastanleg hvort heldur er að því er varðar forsendur málsins sjálfs og meðferð þess hér inni á Alþingi og í landbn. Ef menn vildu nú fallast á að það væru einhver rök fyrir því að ríkið kæmi sérstaklega til aðstoðar þessum verksmiðjurekstri, þá er hin rétta aðferð í því efni allt önnur. Hún er sú að þá eiga fulltrúar ríkisstj., eða þingmeirihlutans að leggja hér fram tillögur á Alþingi Íslendinga við fjárlagaafgreiðslu, eða með öðrum hætti þótt ekki sé við fjárlög, um beina rekstrarstyrki. Þá hafa menn það á hreinu hvort meiri hlutinn þorir að leggja fram rök sem tekin væru góð og gild fyrir nauðsyn þess arna, og þá væru þessar upphæðir hér skráðar og menn tækju þá afstöðu til þess hvort þeir væru reiðubúnir að leggja skatta á allan almenning og neytendur til þess að dekka hallarekstur þessara verksmiðja. Þá væri málið m.ö.o. ekki feluleikur, þá þyrfti ekki að stunda eitthvert valdaframsal, og þá væru a.m.k. vinnubrögðin út af fyrir sig í þokkalegu samræmi við eðlilega starfshætti. Og þá kæmi auðvitað til greina að líta á niðurgreiðslureikning skattgreiðenda í heild og hvort ástæða væri til að færa hluta af niðurgreiðslunum, sem þegar eru lögfestar á fjárlögum, og nýta þær að hluta til með þessum hætti. Nú sagði ég, herra forseti, að miðað við það hversu forkastanlegt þetta mál allt saman er og illa undirbúið, engar heimildir lagðar fram og engar upplýsingar, málið bara keyrt í gegn með venjulegum framsóknarþjósti af landbúnaðarkerfinu, þá kunni menn að greina á um það hvað þetta gæti þýtt. En ég vil vekja athygli á því að af hálfu hagfræðings Verslunarráðs Íslands hafa verið settar fram tölur um það. Hann telur að ef þessar heimildir væru nýttar að fullu, þ.e. þessi geðþóttaskattlagning landbrh., ef hún væri nýtt að fullu, þetta 200% álag, og miðað væri við kartöfluinnflutning eins og hann hefur verið hingað til landsins s.l. fjögur ár, þá gæti falist í þessari heimild 2-300 milljón kr. skattur á neytendur af innfluttum kartöflum. - Og munar nú lítið um einn kepp í sláturtíðinni, segir einhver. - Því til viðbótar, segir hagfræðingur Verslunarráðsins, bætast álögur á innfluttar vörur unnar úr kartöflum. Skattheimtan gerir síðan innlendum framleiðendum kleift að hækka verð til neytenda þannig að í heild getur þessi skattheimta falið í sér álögur á neytendur miðað við þessar forsendur og fulla nýtingu á skattlagningarheimildum sem eru ekki undir einum milljarði króna. Ég skal út af fyrir sig ekkert fullyrða um það nákvæmlega hvernig þessar heimildir verða nýttar og um það getur enginn fullyrt, reyndar ekki meirihlutamenn sjálfir, þeir sjá það ekkert fyrir. En hitt er annað mál að það sem Alþingi er beðið um að samþykkja hér er skattálagningarframsal, til hv. landbrh. af öllum mönnum, sem gæti numið þessu ef allar heimildir væru nýttar til fulls. Auðvitað liggur ljóst fyrir að það er ekki verið að flytja þetta frv. að gamni sínu. Auðvitað liggur það fyrir - ef menn líta á muninn að því er varðar verðsamanburðinn frá Verðlagsstofnun, sem birtur er á fskj. með mínu nál. þar sem fram kemur að verðmunurinn á smásöluverðinu er þetta tvö- til þrefaldur - að það er meiningin að nýta þessa skattlagningarheimild. Og hún mun fela í sér verulegar álögur á neytendur í fyrsta lagi, og hún mun skapa svigrúm fyrir verksmiðjueigendur til þess að hækka enn verð á sínum framleiðsluvörum. Herra forseti. Ég hef farið nokkrum orðum um hin dæmigerðu vinnubrögð þeirra framsóknarmanna í svona málum - og með framsóknarmönnum þá á ég ekki endilega við þá framsóknarmenn sem eru í Framsfl., heldur framsóknarmenn þriggja flokka. Það er svo eftir öðru að því er haldið fram að hér sé verið að leggja á eitthvað sem eigi með réttu lagi að heita jöfnunargjald. M.ö.o. það er rökstutt með því að hér sé verið að koma til móts við niðurgreiðslur erlendis frá. Af því tilefni vil ég taka það fram að samkvæmt upplýsingum, bæði einstakra innflytjenda, Verslunarráðsins og viðskrn., eru engar niðurgreiðslur á kartöflum. Engar. Engum slíkum niðurgreiðslum til að dreifa, hvorki í löndum Efnahagsbandalagsins né heldur í Bandaríkjum Ameríku né Kanada, þaðan sem þessar vörur hafa verið fluttar inn. Engar niðurgreiðslur. Ekki af neinu tagi. Og þess vegna er algerlega út í hött að kalla þetta eitthvert jöfnunargjald. En það heyrir auðvitað undir sérstaka framsóknarhagfræði að ef neytendur kynnu að eiga þess kost að njóta þess í lækkuðu vöruverði að heimsmarkaðsverð á þessum vörum, óniðurgreitt, er tvisvar til þrisvar sinnum lægra en það verð sem verið er að krefja íslenska neytendur um, þá mega þeir ekki njóta þess. Hin hliðin á því máli er sú að ef þetta mál snerist um það og menn væru heiðarlegir í sínum málflutningi og segðu bara ósköp einfaldlega: Það eru pólitískir hagsmunir Framsfl. að koma þarna til aðstoðar tveimur verksmiðjum, - ef menn væru heiðarlegir í sínum málflutningi þá ættu þeir bara að leggja fram tillögu um það að þessi verksmiðjurekstur væri sérstaklega styrktur. En þá ættu menn líka að standa frammi fyrir því að það væri bein skattlagning eða nýting á skattfé almennings sem færi í það. Þá sæju menn það nákvæmlega hverja er verið að styrkja og hvaða kröfur er verið að gera og hvaða álögur er verið að leggja á neytendur. Herra forseti. Það er sérstök ástæða til að vekja athygli á ályktun Neytendasamtakanna sem þegar hafa látið til sín heyra í þessu máli. Sú ályktun á erindi inn í þingtíðindin og þess vegna vil ég kynna hana hér, með leyfi forseta. "Neytendasamtökin mótmæla fram komnu stjfrv. um heimild til handa stjórnvöldum til þess að leggja allt að 200% ofan á tollvirði innfluttra búvara. Neytendasamtökin telja, verði frv. að lögum, að það muni leiða til stórhækkaðs vöruverðs til neytenda, koma í veg fyrir samkeppni og draga úr viðleitni framleiðenda til þess að laga sig að markaðsaðstæðum og beita hagkvæmni við framleiðsluna. Neytendasamtökin fordæma jafnframt þær hugmyndir að neytendur eigi að þola stórhækkað vöruverð af þeim ástæðum einum að nokkrir framleiðendur stofna og reka úrvinnsluverksmiðjur fyrir framleiðslu sína. Vilji stjórnvöld stuðla að slíkum atvinnurekstri er eðlilegra að þau styðji hann með öðrum aðferðum en að hækka verð samkeppnisvara til neytenda. Slíkar þreifingar ofan í matarbuddu almennings eru ekki til þess fallnar að bæta kjör heimilanna. Nær væri að veita þessum fyrirtækjum beina rekstrarstyrki á fjárlögum. Þá væri kostnaðurinn ljós hverjum sem er og á valdi Alþingis hverju sinni að ákveða hvort halda skyldi slíkum stuðningi áfram." Herra forseti. Þessi ályktun mun hafa verið gerð þegar frv. var sett fram í sinni upphaflegu mynd, en þá ættuðu þessir sérhagsmunaseggir, sem að þessum málum standa, hvorki meira né minna en að framselja heimild til landbrh. um að leggja þetta 200% álag ofan á tollvirði innfluttra búvara eins og þær leggja sig. Í framhaldi af þessu, herra forseti, er rétt að það komi fram að fulltrúaráð sjálfstæðisfélaganna í Reykjavík hefur þungar áhyggjur af þessu máli og hefur beint mótmælum sínum og kröfum í því efni, eftir upplýsingum sem mér voru veittar símleiðis í gær, til þingmanna sinna. En þeir létu þau orð fylgja að þeir treystu það illa á atfylgi þingmannanna að þeir vildu vera öryggir um að þessi vitneskja kæmist til skila vegna þess að þeir lýstu því fyrir mér átakanlega hvernig þessi samvinnuflokkur Framsfl. er í þessum málum ávallt og ævinlega kúgaður í hverju málinu á fætur öðru þegar hagsmunir neytenda eru annars vegar. Kannske að við fáum eitthvað að heyra um þetta þegar hv. 2. þm. Reykv. Friðrik Sophusson tekur hér til máls á eftir. Vonandi hefur hann kjark til að staðfesta að rétt sé með farið um að slík ályktun hafi verið gerð. Herra forseti. Á þskj. 1066 leggur einmitt hv. 2. þm. Reykv. fram brtt. við þetta endemis frv. sem auðvitað er þakkarverð og væri til bóta ef hún næði fram að ganga. Hún er við 1. gr. og byggist á því að heimildin til að leggja slíkt gjald á vörur unnar úr kartöflum falli niður og svo sú galopna heimild til ráðherrans að ákveða hvaða vörur skuli gjaldskyldar. Auðvitað væri það til bóta en samkvæmt þeim upplýsingum, sem ég hef fengið hingað til, er lítil von talin til þess að þm. hafi nokkurn stuðning í sínum eigin þingflokki við svo sjálfsagða hagsmunagæslu fyrir neytendur. Herra forseti. Mönnum kemur það kannske á óvart í önnum þingsins af hverju lögð er slík áhersla á að fá þm. til að átta sig á að þetta mál er hið versta mál. Það gat vel farið svo í þeim asa, sem ríkjandi er hér seinustu daga þings, að þetta færi fram hjá mönnum. Þess vegna vil ég sérstaklega biðja menn að aðgæta að þetta mál er tekið mjög alvarlega af miðstjórn Alþýðusambands Íslands. Það liggur alveg ljóst fyrir að forsvarsmenn Alþýðusambandsins telja að með því að hleypa þessu máli óbreyttu í gegnum þingið sé verið að svíkjast ódrengilega aftan að alþýðusamtökunum og því samkomulagi sem gert var við aðila vinnumarkaðarins og milli þeirra og ríkisvaldsins um að ríkisvaldið reyndi fyrir sitt leyti að standa við þau fyrirheit sín, þau loforð sín að standa á móti hækkun á verði á þýðingarmiklum neysluvörum almennings. Þetta er einn prófsteinninn á það hvort nokkur hugur fylgi máli eða hvort nú er svo langt um liðið að ríkisstj. heldur að hún geti áhættulaust og umvöndunarlaust þjónað hagsmunum sérhagsmunahópa jafnvel þótt þeir gangi í berhögg við svo ríka almannahagsmuni. Menn skulu gæta að því að þetta er hið alvarlegasta mál því að ef ríkisstj. verður uppvís að því einu sinni og oftar en einu sinni að taka þetta samkomulag ekki alvarlega verður henni ekkert trúað til að gera slíka hluti aftur. Þá er hún raunverulega að leggjast á sveif með þeim sem með ansi yfirborðskenndum rökum og glamri hafa talið sig geta snúist gegn samkomulaginu og hafa lagt sig alla fram um að gera það tortryggilegt. Þetta er prófsteinn á það hvort má sín meira, virðing ríkisstj. fyrir gerðu samkomulagi, orðheldni hennar og heiðarleiki í samskiptum við aðila eða hvort hitt vegur þyngra þegar sérhagsmunaseggir framsóknarkerfisins setja undir sig hornin og ætla enn einu sinni að keyra yfir allt og alla til að tryggja sína sérhagsmuni og það með jafnógeðfelldum aðgerðum og hér hefur verið lýst, nefnilega með framsali á skattlagningarvaldi sem út fyrir sali Alþingis á ekki að fara. En það eru þeirra ær og kýr. Það er einkenni á vinnubrögðum framsóknarmanna, svo sem berlega hefur komið fram, ekki bara nú heldur í fleiri málum. Herra forseti. Ég legg eindregið til að Alþingi sjái sóma sinn í því að vísa svo gerræðisfullri lagasetningu á bug. Takist það ekki vil ég til vara gera þá tillögu að Alþingi leggi lið þeirri brtt. sem fram er lögð á þskj. 1066. En dugi það ekki til og ætli stjórnarmeirihlutinn að hafa sinn gang í þessu máli er ekki eftir annað en að vara þá við afleiðingunum þótt síðar verði.



Herra forseti. Vegna orða hv. 5. þm. Reykv. vil ég taka það fram að ég ætlast ekki til að þessi heimild, sem þarna er veitt ráðherra, verði notuð nema þegar sambærileg innlend framleiðsla er hér á boðstólum. En eins og við vitum er það stundum og hefur reyndar oftast verið svo að innlend kartöfluframleiðsla nægir ekki yfir allt árið þó að síðustu árin hafi það stundum gerst. Þá þarf að flytja inn kartöflur á meðan eða þegar framleiðsla er að þrjóta og eins þegar kartöflur eru að koma nýjar á markaðinn. Þá er mjög erfitt að vera með vörur á tvöföldu verði. Það er í þessu skyni sem lagt er til að þessi heimild verði veitt. Ég vil jafnframt taka fram að í mínum huga á þetta ekki að vera tekjuöflun fyrir ríkissjóð nema þá til að greiða niður innlendar vörur til neytenda, þannig að heildarútgjöld neytendanna verði ekki meiri en ella.



Herra forseti. Vegna fullyrðinga hv. 5. þm. Reykv. áðan um að með þessu frv. væri brotið það samkomulag sem gert var við verkalýðshreyfinguna vil ég taka fram eftirfarandi: Þetta frv. er eingöngu flutt til að heimild fáist til að vernda innlenda framleiðslu á kartöflum þegar um óeðlilega verðfellingu er að ræða á innflutningi eins og mér er tjáð að sé, sérstaklega með ýmiss konar framleiddar vörur úr kartöflum. Ég aflaði mér einnig upplýsinga um það hvort slíkt gæti orðið til þess að hækka framfærslukostnað og mér var tjáð að það væri ekki ef slíkar tekjur eru notaðar til að lækka verð á annarri framleiðslu sem á markaðinum er. Ég vil taka það skýrt fram að það er svo sannarlega ekki ætlun þessarar ríkisstj. að brjóta eitt eða neitt í því samkomulagi sem hefur verið gert. Ef svo reynist, sem hv. þm. lýsti, að þetta verði til þess að hækka framfærslukostnað mun þessi heimild ekki verða notuð.



Herra forseti. Senn líður að þinglausnum. Ég hafði reyndar hugsað mér að ræða nokkuð vanda kartöfluverksmiðjanna, en vegna lítils tíma mun ég stikla á örfáum aðalatriðum í örstuttu máli. 1. Þessi skattheimta, sem frv. gerir ráð fyrir, kann að stangast á við 40. gr. stjórnarskrárinnar. Hér er í raun verið jafnframt að gefa út óútfyllta ávísun sem gæti numið allt að 200% gjaldi á innflutning. 2. Skatturinn er kallaður jöfnunargjald en rétt er að benda á að í lögum, í tollalögum, er "dumping"-ákvæði. Eins er ástæða til að benda á að samkvæmt þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, munu kartöflur ekki vera niðurgreiddar í Vestur-Evrópu né Norður-Ameríku. Hins vegar er mikið framboð á kartöflum þar, sem hefur lækkað verð á þeim. 3. Minnt skal á skuldbindingar okkar við GATT og réttindi okkar á móti sem eru nauðsynleg fyrir útflutning íslensku þjóðarinnar. 4. 24% vörugjald, sem íslensku verksmiðjurnar hafa átt að reiða af höndum til ríkisins, hefur ekki verið innheimt heldur aðeins af innflutningi á vörum unnum úr kartöflum. 5. Álögur á innfluttar iðnaðarvörur, sem unnar eru úr kartöflum, eru líklega fast að 170% þegar allt er talið. Í því er fólgin óvenjulega mikil vernd. Þá er talið með það sem kemur fram vegna þess að innlendu verksmiðjurnar þurfa ekki að greiða vörugjald og ég get rakið það nánar. Í því er fólgin óvenjulega mikil vernd, eins og ég sagði áður. Samt eru þær innlendu dýrari en þær erlendu. 6. Íslensku kartöflurnar eru óhentugar til úrvinnslu. Hér er súr jarðvegur, lítið kalk, lítill mjölvi í kartöflum og kartöflur smáar. Það er af þessum ástæðum sem erfitt er að nota íslenskar kartöflur til úrvinnslu. 7. Kartöfluúrvinnsla er iðnaður. Lán til verksmiðjanna koma úr Iðnlánasjóði í samræmi við það. 8. Það er sjálfsagt að íslenskar kartöflur séu einar seldar hér á landi þegar þær eru til og ætar. Mér finnst hins vegar eðlilegt að verksmiðjurnar fái allt árið, ef þær vilja, að flytja inn kartöflur sem hráefni fyrir framleiðslu sína til að bæta þannig samkeppnisaðstöðu sína. Það er nefnilega slæmt að það skuli hækka verð á þessari afurð jafnt þegar hallæri skellur yfir og í góðæri. Það er rétt, sem hefur komið fram, að mótmæli hafa komið fram frá Neytendasamtökunum og ýmsum öðrum aðilum. Ég hef, herra forseti, flutt brtt. á þskj. 1066. Þær brtt. gera það að verkum, ef samþykktar yrðu, að ekki verði heimilt að leggja gjald á vörur unnar úr kartöflum, sem þýðir m.ö.o. að heimild ráðherra til álagningargjalds felst aðeins í því að leggja þetta gjald á nýjar kartöflur þegar þær eru í samkeppni við innienda uppskeru. Hins vegar vil ég segja það, herra forseti, að yfirlýsing hæstv. ráðherra hefur breytt afstöðu minni. Sér í lagi vil ég vitna til yfirlýsingar hæstv. forsrh. sem ég skil svo að þetta gjald verði ekki lagt á nema þegar um óeðlilega verðfellingu er að ræða, svo að ég vitni beint í mál hæstv. forsrh. eins og hann orðaði það hér í ræðustól og ég skráði niður á mín blöð. Það þýðir að þeir sem leggja á gjaldið verða að sýna fram á að um óeðlilega verðfellingu sé að ræða. Einnig sagði hæstv. forsrh. að séð verði fyrir því að framfærslukostnaður verði ekki hærri en hann er í dag og þar með ekkert brot á því samkomulagi sem gert var á milli aðila vinnumarkaðarins og hæstv. ríkisstj.

Framfærslukostnaðurinn hækki ekki.

Alveg rétt. Ég endurtek vegna þess að hæstv. forsrh. kallaði fram í að vegna þessa frv., sem við erum að fjalla um hér, mun framfærslukostnaður ekki hækka. Það verður séð fyrir því að framfærslukostnaður mun ekki hækka vegna aðgerða sem gætu komið í framhaldi af samþykkt þessa frv. sem við erum hér að fjalla um. Sýnist mér hæstv. forsrh. samþykkja þá túlkun. Að öllu þessu samanlögðu, herra forseti, tel ég rétt að kalla aftur þá till. sem ég hef flutt á þskj. 1066, en mun sitja hjá við afgreiðslu málsins.



Herra forseti. É.g hef skrifað undir nál. meiri hl., sem mælir með samþykkt þessa frv., með fyrirvara. Fyrirvarar mínir lúta að því sem hér hefur nokkuð verið til umræðu, þ.e. hvort þær ráðstafanir, sem gætu leitt af samþykkt þessa frv., verða til hækkunar á framfærsluvísitölu eða ekki. Ég minni á svör hæstv. forsrh. og hæstv. landbrh. áðan þar sem því var lofað úr þessum ræðustóli að framkvæmd laganna yrði með þeim hætti að til hækkunar á framfærsluvísitölu af þeim sökum kæmi ekki. Ég vil lýsa því yfir að stuðningur minn var algjörlega bundinn þeim fyrirvara að slík yfirlýsing yrði gefin. Ella hefði ég ekki treyst mér til að standa að þessu frv. Ég vil hins vegar segja það, vegna fullyrðingar hv. 5. þm. Reykv. um að með lagafrv. þessu sé um brot á ábyrgð ríkisstj. á gerðum kjarasamningum að ræða, að auðvitað felur lagafrv. sjálft ekki í sér þetta brot. Hins vegar er hætta á því að framkvæmd laganna, beiting heimildanna gæti orðið með þeim hætti að samkomulagi aðila vinnumarkaðarins yrði stefnt í voða, þ.e. að ábyrgð ríkisstj. á þeim samningum yrði brotin. Nú vil ég segja um þetta tiltekna atriði að þegar menn gera samninga treysta þeir annaðhvort þeim sem þeir semja við eða ekki. Hv. 5. þm. Reykv. var einn af ötulustu stuðningsmönnum þessarar samningsgerðar og lýsti þessu sem tímamóta samningagerð og mjög jákvæðri samningagerð, þar með talin auðvitað aðild ríkisstj. að málinu. Í því tel ég að felist sú afstaða hv. þm. að hann treysti ríkisstj. til að standa við sinn hlut samningsins ella hefði hann væntanlega ekki verið jafnánægður með samningagjörðina og raun ber vitni. Maður hlýtur þá að spyrja hvað valdi þeim sinnaskiptum hjá hv. þm. að hann treysti ekki ríkisstj. nú til að fá hér einfaldar lagaheimildir vegna þess að hann gefur sér það að ríkisstj. muni misnota þær og nota þær til að bregða forsendum kjarasamninganna. Hér er, hv. 5. þm. Reykv., eingöngu um heimildarákvæði að ræða. Nú hefur hæstv. forsrh. lýst því hér yfir, lofað því af þessum ræðustól - og þetta er nú ekki langt frá fótstalli Jóns Sigurðssonar - að þessar heimildir verði ekki notaðar ef þær brjóta á nokkurn hátt í bága við forsendur þessara kjarasamninga og valda hækkun á framfærsluvísitölu sem ekki rúmast innan þeirra. Ég vil einnig minna á að samningarnir og ábyrgð ríkisstj. eru í fullu gildi. Þess vegna er ekki rétt að einangra þetta mál og líta á það sem einstakan hlut. Verðbreytingar, sem kynnu að leiða af samþykkt þessa frv., yrðu hluti af almennum verðbreytingum og þar með talið hluti af búvöruverðsbreytingum. En í fylgifrumvarpi kjarasamninganna, sem við afgreiddum hér á hv. Alþingi og flestir hv. þm. studdu, 303. máli, stendur einmitt á baksíðu að ríkisstj. taki sérstaklega ábyrgð á búvöruverðshækkunum. Það er einn af þeim liðum í verðlaginu sem sérstaklega er tekið fram um að ríkisstj. muni beita sér fyrir að hækkanir verði innan tilsettra marka. Ég vil því líta á þetta mál og þær heimildir, sem ríkisstj. eða hæstv. ráðherra fær, í samhengi við alla samningagjörðina og sem hluta af meðhöndlun ríkisstj. á verðlagsmálum. Annað væri að mínu viti óeðlilegt. Nú held ég þessa ræðu ekki sem einn af ötulustu stuðningsmönnum ríkisstj. og ekki vegna þess að ég hafi öðrum þm. fremur traust á henni. Ég gæti út af fyrir sig sagt margt um efasemdir mínar um að þessi ríkisstj. sé til þess myndug að standa við sinn hlut að þessu samkomulagi. En gjört er gjört og menn skulu þá væntanlega hafa það traust á henni einnig í þessu máli sem þeir hafa annars og höfðu t.d. við samningagjörðina. Eða hefur eitthvað sérstaklega breyst sem veldur því að aðilar, sem studdu samkomulagið eða jafnvel gerðu það og treystu þar af leiðandi ríkisstj. til að fara með sinn hlut málsins, gera það nú ekki lengur? Efnislega mætti svo velta því fyrir sér hvort hér er skynsamlega að málum staðið, bæði frá sjónarhóli neytenda, einnig vegna aðildar okkar að fríverslunarsamningum. Það er rétt hjá hv. 5. þm. Reykv. og 2. þm. Reykv. að það kann að orka tvímælis hvort þetta er skynsamleg ráðstöfun af okkar hálfu einmitt í því samhengi. Ég vil þó, herra forseti, lýsa því að ég er ekki sammála túlkun hv. 5. þm. Reykv. á afstöðu fulltrúa viðskrn. sem kom á fund landbn. Ég skildi þann ágæta mann svo að hann teldi að þetta væri tvímælalaust ekki brot á okkar alþjóðlegu skuldbindingum að þessu leyti en væri umdeilanlegt og orkaði e.t.v. tvímælis. Það hefði einnig mátt velta því hér fyrir sér, herra forseti, ef tíminn hefði verið meiri, hvort ekki hefði verið réttara að ríkisstj. hefði gripið til annars konar ráðstafana en að leggja á svona gjald og nota það í þessu skyni, t.d. til beinna niðurgreiðslna innanlands á þeim vöruflokkum sem hér eiga í hlut og þá úr ríkissjóði. En tíminn leyfir naumast miklar vangaveltur um það. Ég vil þá að síðustu undirstrika það að stuðningur minn við þetta frv. með þeim fyrirvara sem ég hef gert grein fyrir er algjörlega bundinn þeim loforðum sem hæstv. landbrh. hefur í fyrsta lagi gefið um að þetta gjald verði ekki lagt á þann tíma ársins sem sambærilegar íslenskar vörur eru ekki á markaði. Það er yfirlýsing númer eitt sem hér var gefin af hæstv. landbrh. Yfirlýsing númer tvö var gefin af hæstv. forsrh. og skiptir algjörlega sköpum. Hún var loforð um að aðgerðir í framhaldi af setningu þessara laga yrðu ekki látnar leiða til hækkunar á framfærsluvísitölu.



Herra forseti. Ég hafði hugsað mér að tala hér alllangt mál, en eftir yfirlýsingu hæstv. forsrh. er kannske óþarfi að fara ítarlega út í þessi mál. Ég vil þó grípa á nokkrum atriðum. Ég vildi segja að á ýmsum sviðum hefur ríkisstj. - og er ég ekki mjög hrifinn af núverandi ríkisstj. - staðið að ýmsu leyti vel við þá samninga sem gerðir voru 26. febr. Það er verið að afgreiða hér nýtt húsnæðismálafrv. sem er í samræmi við þá samninga. Hér hafa farið greiðlega í gegn breytingar á lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð. Frægt er að hæstv. viðskrh. tók hressilega til hendi þegar bankar sem ríkisfyrirtæki ætluðu að fara að hækka sína þjónustu. En jafnframt því sem ég viðurkenni þetta vil ég benda á að það er ákaflega lítið svigrúm til að fara ekki yfir þau mörk sem gert var ráð fyrir. Eftir hækkun á áfengi og tóbaki minnkar það svigrúm enn. Menn geta haft sínar skoðanir. Margir kannast við einn virtasta læknaprófessor sem heldur því fram að það ætti að þrefalda allt tóbaksverð af heilbrigðisástæðum. Það viðhorf er ekki til staðar hjá hæstv. ríkisstj. Það er gert af tekjuástæðum. Prófessorinn vill þrefalda verðið til að draga úr reykingum. Ríkissjóður hækkar þetta til að auka sínar tekjur. Þetta vegur um 0,23%. En svigrúmið er innan við 1%. Þarna kom inn hækkun á tryggingum bifreiða. Þetta verður ákaflega naumt. Manni verður á að spyrja: Hvað meinar ríkisstj.? Hvert er hún að fara þegar hún kemur með frv., sem sjálfsagt er hægt að færa ýmis ágæt rök fyrir undir venjuleguni kringumstæðum, þar sem bókstaflega er samið um það og allt stendur og fellur með því að verðlagi sé haldið í skefjum má ríkisstj. ekki undir neinum kringumstæðum gera neitt til að sprengja þessar verðtakmarkanir. Ég veit að það vakir ekki fyrir hæstv. landbrh. að gera það, hann er þarna að hugsa um sína umbjóðendur. En þetta hefur áhrif sem ákaflega erfitt er að segja um hvað verða mikil. Þetta hækkar verðlag í landinu. Ég skal ekki vera að fárast yfir áfengis- eða tóbakshækkunum. Þær hafa þó þau áhrif að hækka lánskjaravísitöluna.

Lausn fyrir húsbyggjendur.

Ein af lausnum fyrir húsbyggjendur. Út af fyrir sig kom kannske ekki á óvart að þetta yrði. Hins vegar held ég að enginn hafi búist við þessu fyrr en liði vel á sumar. Ég vara hæstv. ríkisstj. mjög alvarlega við hversu uggvænleg áhrif slíkt hefur og ég efast mjög um að það sé á hennar færi ef hún gengur fram í hækkunum að hindra að aðrir geri það. Ef verkalýðsfélög eru að leggja í kostnað, sem sjálfsagt er og ekki er eftir talið, til verðgæslu þarf kannske fyrst og fremst að setja verðgæslu á hæstv. ríkisstj. Menn hafa lýst því hér yfir og m.a. hæstv. forsrh. að þetta muni ekki koma til framkvæmda nema um óeðlilega verðfellingu sé að ræða og muni ekki hafa áhrif á vísitölu. Ég sé satt að segja ekki hvernig þetta á að vera framkvæmanlegt. Ef það á að millifæra þarna, ef mikið er lagt á innfluttar kartöflur, háir tollar, seljast innlendar fyrst og fremst, en þá eru ákaflega litlar tekjur eftir til að greiða niður innlendar kartöflur vegna þess að tekjurnar sem áttu að koma af hækkuðum tollum á þær erlendu eru ekki til staðar. Ef hins vegar er lítið lagt á innfluttar kartöflur eru þær íslensku dýrari og frv. nær ekki tilgangi sínum. Ég er ekki einn um þessa skoðun. Ég hef borið þetta undir virtustu hagfræðinga, bæði aðila vinnumarkaðarins og aðra virta hagfræðinga. Það hefur enginn þeirra séð nokkra einustu smugu, ef það verði framkvæmt sem gert er ráð fyrir hér, öðruvísi en að hefði áhrif til að hækka vísitölu. Ég hef engan áhuga á því og hef ekki iðkað hér að tefja þingstörf eða vera með málalengingar eða ætta t.d. hæstv. landbrh. eitthvað sérstaklega illt í þessu. Ég ítreka að ég skal taka tillit til yfirlýsingar forsrh. og treysta á að hún standi. En ég vil að endingu aðvara hæstv. ríkisstj. Hún ætti ekki að ganga fram með svona mál vegna þess að þá mun sagt verða: Þegar svo er um hin grænu tré hvernig er þá með hin? Og hvað höfðingjarnir hafast að o.s.frv. Eftir yfirlýsingu forsrh. sé ég ekki tilganginn með þessu lagafrv. Ég held að hvort sem sá ágæti hv. 2. þm. Reykv. dregur sína till. til baka eða ekki ætti hæstv. ríkisstj. að draga þetta mál til baka því að nánast er forsrh. búinn að gefa út þá yfirlýsingu sem gerir það að engu eða verður ósannindamaður ella sem ég er alls ekki að brigsla honum um. Ég mun greiða atkvæði á móti þessu frv. verði það ekki dregið til baka og ég vara við því fordæmi og við þeim hættum sem af því skapast ef farið verður að tíðka slík vinnubrögð í hæstv. ríkisstj. Ég tel ekki séð fyrir afleiðingarnar af því.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð. Ef væri sett gjald á innfluttar kartöflur og vörur sem eru unnar úr kartöflum, við skulum segja 20 millj., og það væri notað til að greiða niður vörur sem mundu verka eins í vísitölunni er það ofvaxið mínum skilningi að það hefði áhrif á verðlag. Ég held að það sé þetta sem fyrir hæstv. landbrh. vakir þannig að þetta getur náð sínum tilgangi að vernda íslenska kartöfluframleiðslu og vinnslu úr þeim. Ég er ekki kunnugur því hvernig eru greiddar niður t.d. kartöflur til iðnaðar erlendis, en það er fullyrt við mig af mörgum aðilum að bæði í Hollandi og Belgíu sé þetta gert í nokkuð ríkum mæli. En það hlýtur að vera hægt að fá úr þessu skorið. Hv. 5. þm. Reykv. talaði mikið um heiðarleik og sannleika. Ég hef þekkt nokkra menn á minni lífsleið sem hafa sagt sem svo: Svei mér, svei mér, ég segi satt. En þá hafa þeir logið sem mest. Og það fór fyrir hv. þm. eins og þessum mönnum sem ég hef hitt á lífsleiðinni. Hann gat ekki einu sinni sagt frá því réttum orðum sem Sveinn Björnsson, fulltrúi frá viðskrn., sagði við nefndina eins og hv. þm. Steingrímur Sigfússon raunar sagði. Ég er heldur ekkert hissa á því þótt sjálfstæðismennirnir sumir hverjir hringi frekar í hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson en í sjálfstæðismenn vegna þess að hann er mesti frjálshyggjupostulinn innan þessara veggja.



Herra forseti. Í ræðu sinni áðan sagði hv. 2. þm. Reykv. að þetta frv. stangaðist á við 40. gr. stjórnarskrárinnar. Það er lögfræðingur sem var að tala. Hann vildi a.m.k. láta kanna mjög rækilega, því hefði verið haldið fram, hvort það stangaðist á við 40. gr. stjórnarskrárinnar þó að hann ekki fullyrti það. Hann sagði í öðru lagi að þetta frv. væri óútfyllt ávísun og hefur væntanlega þá átt við að hér hafi Alþingi verið að framselja skattlagningarvald. Hann færði í þriðja lagi rök fyrir því að þetta væri ekki réttilega nefnt jöfnunargjald vegna þess að upplýst er að það eru engar niðurgreiðslur stundaðar á Efnahagsbandalagssvæðinu né heldur í Bandaríkjunum né Kanada á kartöflum. Hann var ekki viss í sinni sök um hvort þetta stæðist skuldbindingar okkar gagnvart GATT. Það er rétt að staldra aðeins við þann punkt vegna þess að bæði síðasti ræðumaður og hv. þm. Steingrímur Sigfússon virtust ekki hafa skilið það fyllilega: Við í landbn. fengum fulltrúa viðskrn. á okkar fund og það var rætt við hann um hvernig þetta stæðist alþjóðlegar skuldbindingar, í fyrsta lagi út frá EFTA og í annan stað út frá tollasamkomulaginu. Fulltrúinn útskýrði rækilega fyrir nefndarmönnum að út frá lagabókstaf EFTA-samnings værum við í rétti. Því yrði ekki haldið fram með réttum rökum að þetta stæðist ekki EFTA-samkomulagið. Hitt tók hann fram berum orðum, svo að það fari ekkert á milli mála, að að því er GATT varðaði bryti þetta í bága við það sem hann kallaði orðrétt "standstill"-skuldbindingu sem er um það að ríkisstjórnir innan GATT skuldbinda sig til að gera ekki neitt af þessu tagi, þ.e. leggja á verndargjöld, meðan ólokið er næstu samningalotu sem miðar að því að útrýma viðskiptahindrunum. Þetta fer ekkert á milli mála og er hægt að fá staðfest hvenær sem er þannig að ég vísa til föðurhúsa öllum dylgjum um að þarna sé ekki farið rétt með. Hv. 2. þm. Reykv. gerði grein fyrir því hvernig innlendum verksmiðjuiðnaði í þessum efnum er hagað, þ.e. hvaða ívilnana hann nýtur að því er varðar vörugjald, og nefndi um það háar tölur, þegar allt er talið 170% að meðtöldu vörugjaldinu, og samt væru þær innlendu kartöflur dýrari. Þrátt fyrir allar þessar röksemdir, að þetta kynni að varða við stjórnarskrá, að þetta væri óútfyllt ávísun og ósæmilegt ásamt með framsali skattlagningarvalds, þetta væri ranglega nefnt jöfnunargjald, það væri ókannað hvort þetta stæðist skuldbindingarnar gagnvart GATT, sem það ekki gerir, þrátt fyrir allt þetta lýsir hv. þm. því yfir að hann sé reiðubúinn að draga till. sína til baka. Og hver er ástæðan? Ástæðan er sú að hæstv. forsrh. lét þau orð frá sér fara að þessar heimildir, sem hér er verið að framselja, yrðu ekki notaðar ef það leiddi til hækkunar á vísitölu framfærslukostnaðar.

Óvefengjanlega.

Já, já. Það fer ekkert á milli mála hvað hæstv. forsrh. sagði. En hin réttu rök eru auðvitað þessi: Til staðfestingar því að hæstv. forsrh. sé ekki að fara fram á óeðlilegt skattálagningarframsal af hálfu Alþingis dugar honum prýðilega ef þetta á bara að varða kartöfluinnflutning á þeim tíma sem nægilegt framboð er af innlendum kartöflum. Þá er tryggingin fyrir því nefnilega samþykkt þessarar till. Þessi till. er þess eðlis að þá er á hreinu að það á ekkert að nýta heimildir að því er kartöflurnar sjálfar varðar umfram þetta. Ég held því að í framhaldi af orðum forsrh. sé eðlilegast að gert verði samkomulag um að ef hv. 2. þm. Reykv. dregur till. sína til baka dragi hæstv. ríkisstj. og hæstv. landbrh. frv. til baka. Að öðrum kosti mun ég, herra forseti, taka þessa till. upp og flytja hana óbreytta í mínu nafni og óska eftir afbrigðum um að hún verði tekin á dagskrá. Röksemdafærslan fyrir því er mjög einföld. Ef orð forsrh. skulu standa, sem ég ætla engan veginn að vefengja fyrir fram, þarf hann ekki á heimildum þessa frv. að halda. Þá dugar sú lagaheimild sem fáanleg væri með þessu frv. Að því er varðar mál hv. þm. Steingríms Sigfússonar, þá er rétt að gera örstuttar athugasemdir. Hann talaði um traust til ríkisstj., það traust sem menn bæru til ríkisstj., það traust sem verkalýðshreyfingin bæri til ríkisstj. með því að gera við hana samninga og það traust sem ég bæri til þessarar ríkisstj. vegna þess að ég hefði mælt með þeirri leið sem verkalýðshreyfingin gerði tilraun með í síðustu kjarasamningum. Þessu er til að svara að það segir ekkert um traust á ríkisstj. og stjórnarstefnu þó að ég lýsi stuðningi mínum við tilraun verkalýðshreyfingar til að knýja viðkomandi ríkisstj. til að breyta sinni stefnu í þýðingarmiklum málum, bæði efnahagsmálum og húsnæðismálum. Í annan stað vil ég upplýsa hv. þm. um að ég ber ekki traust til hæstv. landbrh., bara alls ekki, og hefur það ekkert með að gera persónulega afstöðu mína til mannsins, sem kann að vera hinn mætasti maður, en traust til hans sem landbrh. ber ég ekki. Það lýsir sér í því að mér er gersamlega með öllu fyrirmunað að samþykkja till. um að leggja í hendurnar á honum skattlagningarvald sem Alþingi einu ber og breytti þar engu um þótt annar maður gegndi embætti landbrh. Ég ber ekki slíkt traust hvorki til ráðherrans né ríkisstj. Í þriðja lagi, hv. þm.: Þegar kjarasamningarnir voru til umræðu og þær efnahagsráðstafanir sem fluttar voru í frumvarpsformi á Alþingi þeim til staðfestingar kom mjög skýrt fram í okkar málflutningi að þó að við mæltum með því að þessi tilraun væri gerð vöruðum við mjög eindregið við því að sú leið sem ríkisstj. tók til að standa við sinn hlut af samkomulaginu, nefnilega sú að afla fjármuna eingöngu með lánum, væri mjög vafasöm. Við gagnrýndum hana mjög harðlega og töldum það vera veikasta hlekkinn í samkomulaginu með þeim eðlilegu rökum að skuldasöfnun ríkissjóðs er komin á það stig að sprengirými verðbólgunnar er einkum þar að finna. Það er mjög hætt við því að þegar ríkisstj. stendur ekki betur við sinn hlut fari að koma á daginn með haustdögum, ég tala nú ekki um ef eitthvað ber út af í ytri skilyrðum, að ríkisstj. verði um megn að standa við sinn samning. Þannig er alveg á hreinu að ég ber ekkert ofurtraust til hæstv. ríkisstj. og hefði kosið að hún gerði aðrar ráðstafanir til að standa við sinn hlut, þ.e. að spretta upp fjárlögum og lánsfjárlögum, draga úr erlendum lántökum og afla fjár að sumu leyti með skattheimtu. Þetta er hv. þm. vel kunnugt um, enda höfum við flutt um það tillögur. Þar hefur ekkert farið á milli mála. Kjarni þessa máls er ósköp einfaldlega þessi: Ef það er svo að ekki er verið að afla annarra heimilda en aðeins tímabundið á því tímabili sem nægilegt framboð er á innlendum markaði af innlendum kartöflum, nothæfum líka til verksmiðjuframleiðslu, þarf ekki að gera annað en samþykkja þær brtt. sem hv. þm. Friðrik Sophusson hefur lagt hér fram og þess vegna algerlega röng ályktun hjá honum að draga tillögurnar til baka. Það væri hins vegar prýðilegt samkomulag í málinu og mjög eðlilegt samkomulag í málinu, sér í lagi eftir ræðu hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar, sem er einn af persónulegum ábyrgðarmönnum samkomulagsins við ríkisstj., að hv. þm. Friðrik Sophusson 2. þm. Reykv. drægi til baka sína till. og hæstv. landbrh. staðfesti það til að undirstrika orð forsrh. að hann væri reiðubúinn að draga frv. til baka. Þá þurfa menn ekkert að vera að ræða út í bláinn um traust sem menn bera hugsanlega hver til annars. Þá stendur það að Alþingi er ekki að framsala meiri heimildum til álagningar á almenning en samrýmist þeirri yfirlýsingu sem hæstv. forsrh. gaf.



Herra forseti. Þetta er að verða nokkuð sérkennilegt þinghald hér í dag. Það hefur verið talað um það á milli flokkanna að reyna að ljúka þinginu í dag og menn hafa reynt að haga vinnubrögðum sínum þannig, hafa m.a. hleypt í gegn umræðulítið ýmsum málum sem hefði þó verið full ástæða til að kanna betur. Talsmenn meiri hl. nefnda hafa jafnvel borið það fyrir sig, eins og hv. þm. Páll Pétursson, að það séu rök fyrir því að skoða mál ekki vel að þinginu sé að ljúka í dag. Nú gerist það hins vegar, svo merkilegt sem það nú er, að klukkan er að verða 5, en það var sá tími sem hafði verið reiknað með til þinglausna að ég hafði heyrt áður. Hins vegar er mér ekki kunnugt um að það hafi verið rætt við nokkurn mann, hvorki í stjórn né stjórnarandstöðu, alla vega ekki í stjórnarandstöðuliði, ekki Alþb. a.m.k., að þessari tímasetningu sé breytt. Samt eru menn enn með opna dagskrá í báðum deildum og mjög óljóst hvernig málum þokar fram. Í Ed. eru óafgreidd tvö stórfrumvörp, annars vegar um Húsnæðisstofnun ríkisins, sem verður að afgreiða áður en þinginu lýkur skilyrðislaust, og hins vegar frv. til l. um málefni Arnarflugs. Þar hafa menn sparað við sig ræðuhöld, sem þó hafa verið efni til, vegna þess að menn töldu að þeir væru að standa að því að greiða fyrir málum á hv. Alþingi. Nú virðist allt annað komið upp og formenn þingflokka stjórnarliðsins hafa hér í hótunum um mál með þeim hætti að það er algerlega ólíðandi. Ef það er ætlunin að halda áfram næstu daga og eftir helgi er eðlilegast, herra forseti, að fresta þessum fundi nú þegar og vera ekki að þreyta menn á löngum fundahöldum til viðbótar við það sem þegar er orðið. Ég hef hins vegar hugsað mér að ljúka að sinni ræðu minni, þeirri sem ég hef kvatt mér hljóðs til að flytja, en ég vil biðja forseta að athuga hvenær ætlunin er að þinglausnir fari fram þannig að upplýsingar um það liggi fyrir á næsta hálftíma eða svo því að það er með öllu óþolandi að haga verkstjórn í þinginu með þeim hætti sem hér er gert núna. Ég vil þessu næst víkja, herra forseti, að því frv., kartöflufrv. sem svo er kallað, sem hér er til umræðu. Og af hverju ætli það sé sem menn vilja ræða þetta kartöflufrv. ítarlega? Á því eru mjög einfaldar skýringar og eðlilegar. Sem sé þær að fyrr í vetur voru gerðir kjarasamningar sem byggðust á þeirri grundvallarforsendu að menn reyndu allt sem hægt væri til að halda niðri verðlagi. Ég var og er þeirrar skoðunar að það væri valt að treysta ríkisstj. í þeim efnum. Ég var og er þeirrar skoðunar að niðurfærsluþáttur aðgerðanna í vetur hafi í rauninni verið vafasamasti hlutinn af þeim efnahagsráðstöfunum sem þá voru ákveðnar vegna þess að það væri ekki aflað fjár með eðlilegum hætti til að standa undir þeim aðgerðum. Ég tel þess vegna að í ákvörðunum ríkisstj. í framhaldi af kjarasamningunum sé verið að vísa á verðbólgu í framtíðinni nema annað væri gert. Það er tvennt sem þessu veldur. Í fyrsta lagi eru aðgerðir ríkisstj. ávísun á halla á ríkissjóði. Á því máli verður að taka og það er hætt við að það verði gert með því að magna hér upp verðbólguelda. Í öðru lagi er ljóst að ef ekkert verður aðhafst í málefnum sjávarútvegsins verður þar um að ræða hallarekstur þegar kemur fram á þetta ár upp á 6-8- 9%. Einnig það getur verið ávísun á verðbólgu ef ekki er þegar í stað reynt að gera ráðstafanir til að styrkja stöðu framleiðslugreinanna þannig að það þurfi ekki að koma til móts við þær með gengislækkun eða öðrum hliðstæðum ráðstöfunum þegar líður á árið. Horfandi á viðbrögð ríkisstj. í þessu efni standa menn á vakt í sambandi við hluti eins og þá sem hér er verið að ræða, líka þegar það gerist að hæstv. fjmrh. hækkar framfærsluvísitöluna með einu pennastriki í gær um 0,24%. Það er hinn mikli hugmyndafræðilegi leiðtogi þjóðarsáttarinnar sem þannig gengur fram fyrir skjöldu. Og auðvitað hefur þetta áhrif. Bensínlækkunin, sem jafnvel ríkisstj. hefur verið að hrósa sér af, sem er ekki hróss verð vegna þess að það eru OPEC-ríkin sem þar ráða en ekki hæstv. fjmrh. Þorsteinn Pálsson, er að renna út í sandinn út af ákvörðun fjmrh. Sjálfstfl. Auðvitað segja menn sem svo þegar svona frv. kemur frá hæstv. landbrh.: Á hér að fara að hækka? Á hér að fara að hækka landbúnaðarvörur, kartöflur og vörur unnar úr kartöflum, með þeim hætti sem hér er heimilt í raun eins og textinn lítur út? Hins vegar hefur hæstv. forsrh. verið svo vinsamlegur að lýsa því yfir að jafnvel þó að frv. verði samþykkt sem lög beri ekki að taka mark á því. Það sé ástæðulaus ótti. Það ber að fagna þessari nýjung sem aftur og aftur er gripið til í löggjafarstarfi þegar menn í stjórnarliðinu eru í kastþröng á hv. Alþingi. Auðvitað er það svo, herra forseti, að 200% hækkun á þeim vörum sem hér er verið að tala um hefur verðlagsáhrif. Hvað vega kartöflur og kartöfluvörur í vísitölunni? Þær upplýsingar hafa ekki komið fram hér, en þær vega 0,46% í vísitölu framfærslukostnaðar. 200% hækkun á þeim vörum, ef það eitt gerðist, vegur 0,92%. Þannig lítur þetta mál út og þegar ríkisstj. er farin af stað með verðhækkanir eins og gerðist í gær taka menn við sér þegar svona verðhækkunartillaga kemur hér og menn spyrja og fara yfir málin og knýja fram yfirlýsingar frá hæstv. forsrh., eins og hefur verið gert í umræðunum í dag. Það má svo deila um hvort það er rétt, sem hér er fullyrt, að þetta frv. sé í andstöðu við stjórnarskrána. Ég hygg reyndar að svo sé ekki. Ég hygg að það séu fjöldamörg dæmi um löggjöf og lagasetningu varðandi skatta og gjöld þar sem menn hafa kveðið mjög svipað að orði og hér er gert. Í 40. gr. stjórnarskrárinnar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: "Engan skatt má á leggja né breyta né af taka nema með lögum." Ég hygg að þrátt fyrir þetta ákvæði höfum við mjög mörg dæmi um að lög hafi verið sett með tiltölulega rúmar heimildir fyrir ráðherra til ákvörðunar eins og hér er gerð tillaga um. Þetta er ég að segja til skýringar vegna þess að ég tel ekki að hér sé um það að ræða að hv. Ed. eða aðrir sem að þessu standa séu hér með tillögu um stjórnarskrárbrot. Mér finnst mjög mikið í lagt að bera það hér fram nema þá að flutt séu víðtækari rök í þeim efnum. Því er einnig haldið fram af hv. 5. þm. Reykv. að hér sé ekki um að ræða brot á alþjóðlegum samningum. Það er vitnað í viðskrn. í þeim efnum og sagt sem svo að þetta sé ekki brot á samningum EFTA og Efnahagsbandalagsins. Ég vil segja það af reynslu, herra forseti: Ef viðskrn. finnur ekki meinbugi á máli af þessu tagi eru þeir ekki til því að viðskrn. á Íslandi er yfirleitt kaþólskara en páfinn í þessum efnum og gengur lengra í því að finna meinbugi á svona málum en góðu hófi gegnir að mínu mati. Hins vegar er ljóst að hér er um að ræða mál sem fer í bága við anda "standstill"-samkomulagsins sem gert hefur verið innan GATT meðan GATT-samningurinn er í endurskoðun. Sá samningur hins vegar, þetta sérstaka undirsamkomulag, "standstill"-samkomulagið, hefur ekki sama gildi sem alþjóðasamningur og GATT-samningurinn sjálfur vegna þess að "standstill"-samkomulagið er um vinnureglur meðan unnið er að endurskoðun GATT-samningsins í heild. Ég verð þess vegna að hryggja hv. 5. þm. Reykv. með því að ég sé ekki að hér sé um að ræða þau tilefni til stórkostlegrar gagnrýni varðandi stjórnarskrána og alþjóðlega samninga sem nefnt hefur verið, en ég er 100% sammála honum um að það er skylda okkar á hv. Alþingi að vera á verði þegar mál af þessu tagi koma upp. Það er engin ástæða til að treysta þessari ríkisstj. Það er engin ástæða til að treysta henni og slá því alveg föstu að það sem hún segir hljóti að standa. Reynslan sýnir annað og það er eins gott að vera á vakt og passa þetta lið. Ég tel, herra forseti, þrátt fyrir það sem síðast var sagt af minni hálfu, að yfirlýsing forsrh. í þessu efni skipti ákaflega miklu máli. Ég sé hins vegar ekki alveg hvernig á að framkvæma hana. Ég sé ekki með góðu móti hvernig það getur gerst að lagt sé á gjald sem hækkar vöruverð án þess að það hafi áhrif til hækkunar á vísitölu nema gjaldið sé tekið og það notað til að greiða niður vörutegund sem vegur þá 100% jafnþungt í vísitölunni. Þannig ganga vísitölumælingar ekki fyrir sig. Það gerist ekki þannig heldur hefur þetta verðhækkunaráhrif á einum tímanum og verðlækkunaráhrif á öðrum tíma. Það er ekki bæði um að ræða verðlækkunar- og verðhækkunaráhrif á sama tíma á annars vegar innfluttu og hins vegar innlendu efni. Ég hygg því að þrátt fyrir þessa yfirlýsingu, sem ég met mikils, frá hæstv. forsrh. sé býsna erfitt að tryggja að hér verði útkoman 0 eins og hæstv. ríkisstj. hefur lýst yfir að eigi að verða í framfærsluvísitölunni. En þá vil ég bæta því við: Ef það dugir ekki sem hér er gerð tillaga um, þ.e. ef fullur jöfnuður næst ekki með þeim peningum sem frv. fjallar um, lít ég svo á að yfirlýsing forsrh. þýði að það eigi að taka viðbótarfé af öðru niðurgreiðslufé til þess að dæmið verði 100% slétt. Ég sé að aldursforseti þingsins, hv. formaður landbn., tekur undir þetta og ég met það einnig mikils. Ég tel þess vegna, herra forseti, að það eigi að taka yfirlýsingu forsrh. gilda, en vegna þess hvað ég hef takmarkaða trú á þessari stjórn yfirleitt mun ég sitja hjá við meðferð þessa máls hér á eftir eða í næstu viku eftir því hvenær forustu þingsins þóknast að hafa þinglausnir.



Í sambandi við þau orð sem féllu hjá hv. síðasta ræðumanni hefur forseti Nd. verið boðaður á forsetafund nú kl. 5 þar sem rætt verður um þingstörfin frekar í dag.



Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um till. sem ég flutti, tók aftur og var tekin jafnharðan upp af hv. 5. þm. Reykv. Í umræðunum hefur hæstv. forsrh. lýst því yfir að gjaldið verði ekki nýtt umfram það sem gert er í dag nema þegar um óeðlilega verðfellingu er að ræða á innflutningi. Jafnframt sagði hæstv. forsrh. að aðgerðir í framhaldi af samþykkt frv. mundu ekki leiða til hækkunar framfærslukostnaðar. Þetta var ástæðan fyrir því að ég kallaði aftur till. Ég greiði ekki atkvæði um hana.