Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frá því að þetta frv. var síðast til umr. hér í þessari hv. d., hafa borizt umsóknir 4 erlendra kvenna, sem giftar eru íslenzkum ríkisborgurum, um, að þeim - þ.e.a.s. konunum - yrði veittur íslenzkur ríkisborgararéttur. Allshn. hefur athugað umsóknir þessara kvenna og sannfærzt um, að þær fullnægja þeim skilyrðum, sem sett hafa verið fyrir því, að erlendar konur giftar íslenzkum borgurum geti fengið íslenzkan ríkisborgararétt, og þess vegna hefur nefndin flutt brtt. á þskj. 417, þar sem lagt er til, að nöfn þessara kvenna verði tekin inn í frv., eins og það nú liggur fyrir.



Herra forseti. Í tilefni af brtt. hv. 2. landsk. þm. á þskj. 385, 2. tölul., þar sem segir, að óheimilt sé að hækka útsöluverð á iðnaðarvörum vegna gjalds þessa, vil ég upplýsa, að ákvæði 5. gr. frv. um 0.4% gjaldið ber að skilja á þann veg, að iðnaðurinn sjálfur eigi að taka það á sig. Kemur þetta fram í aths. við 5. gr. frv., en þar segir m.a.: „Með hliðsjón af því, að frv. gerir ráð fyrir nýjum verkefnum fyrir iðnlánasjóð, sem krefjast stóraukinna fjárráða, þótti óhjákvæmilegt að tryggja sjóðnum árlegar tekjur umfram ríkisframlagið og vexti af stofnfé. Eftir að leitað hafði verið álits stjórnar Landssambands iðnaðarmanna og stjórnar Félags ísl. inðrekenda, var ákveðið að leggja til, að lagt yrði gjald á iðnaðinn sjálfan, sem miðaðist við aðstöðugjaldstofn hvers greiðanda.“ Framleiðsluvörur iðnaðarins eiga því ekki að hækka í verði til neytenda vegna þessa gjalds, og vil ég leyfa mér að fara þess á leit við hv. flm., að hann dragi till. sína til baka.



Herra forseti. Í frv. þessu er í fyrsta sinn gert ráð fyrir því, að lagaákvæði séu sett um fjárhagsstuðning ríkisins víð íslenzka tónlistarskóla. Tónlistarskólar þeir, sem nú starfa í landinu, eru allir einkaskólar, en hafa notið fjárhagsstuðnings bæði ríkis og þeirra sveitarfélaga, þar sem þeir starfa. Þessi fjárhagsstuðningur hefur þó reynzt ónógur og staðið rekstri skólanna nokkuð fyrir þrifum, en aðsókn að ýmsum skólanna, einkum hinum stærstu, þ.e. tónlistarskólunum í Reykjavík, á Akureyri og í Hafnarfirði, hefur mjög farið vaxandi. Má hiklaust fullyrða, að tónlistarskólarnir gegni mjög mikilvægu hlutverki í íslenzkum skólamálum og í íslenzku tónlistarlífi. Í byrjun október s.1. boðaði menntmrn. skólastjóra allra tónlistarskólanna til fundar í Reykjavík til þess að ræða fjármál skólanna og skipulag. Er þetta frv. samið í samræmi við niðurstöður og ályktanir þess fundar, en höfundar frv. eru þeir Birgir Thorlacius ráðuneytisstjóri, Jón Nordal skólastjóri og Magnús Jónsson alþm. Engin ósk kom fram um það á skólastjórafundinum, að ríki eða sveitarfélög, annar hvor aðilinn eða þeir báðir í sameiningu, tækju að sér rekstur tónlistarskólanna. Allir skólastjórarnir voru á einu máli um, að æskilegra væri, að þeir yrðu áfram einkaskólar, en að stuðningur ríkisins og sveitarfélaga við þá yrði aukinn og þó einkum að föstu skipulagi væri komið á þennan fjárhagsstuðning. Í samræmi við þetta er í 1. gr. frv, ákvæði um, hvaða skilyrði tónlistarskólar skuli fullnægja til þess að geta notið ríkisstyrks. Í 2. gr. er síðan sagt, að þeir skólar, sem fullnægja skilyrðum 1, gr., skuli fá allt að 1/3 hluta rekstrarkostnaðar síns greiddan úr ríkíssjóði, en þó aldrei hærri fjárhæð en nemur framlagi hlutaðeigandi sveitarfélags til skólans. Má gera ráð fyrir, að afleiðing þessa frv., ef samþ. verður, yrði sú, að íslenzkir tónlistarskólar, sem fullnægja skilyrðum laganna, fái yfirleitt 2/8 hluta rekstrarkostnaðar síns greidda af opinberu fé, helminginn frá ríkinu og helminginn frá hlutaðeigandi sveitarfélagi. Er gert ráð fyrir því, að menntmrn. geri í sambandi við undirbúning fjárl. till. um fjárveitingu til hvers skóla um sig með hliðsjón af starfsemi og fjárhagsafkomu skólans á undangengnu starfsári. Þá er gert ráð fyrir því í 6. gr., að veita skuli tónlistarskóla styrk til hljóðfærakaupa í fjárl. og menntmrn. skipti styrknum með hliðsjón af þörfum skólanna. Styrkurinn má þó aldrei nema hærri upphæð en 1/3 hluta af andvirði hljóðfærisins. Heimilað er einnig að veita styrki til tónlistarkennslu á stöðum, sem ekki fullnægja skilyrðum 1. gr. um tónlistarskóla. Slíkar umsóknir skulu sendar menntmrn. eigi síðar en 15. júní ár hvert ásamt nákvæmri skýrslu um kennslu s.l. vetur og kostnað víð hana, svo og starfs- og kostnaðaráætlun fyrir næsta ár. Ef ástæða þykir til styrkveitinga, er gert ráð fyrir, að menntmrn, geri till. um fjárlagastyrk til slíkrar tónlistarkennslu með hliðsjón af því, hversu fullkomna og fjölþætta fræðslu er um að ræða. Í framhaldi af skólastjórafundinum á s.l. hausti var þeim Birgi Thorlacius ráðuneytisstjóra, Jóni Nordal skólastjóra og Magnúsi Jónssyni alþm, falið að gera till. um styrkveitingar til tónlistarskóla í sambandi við samningu fjárl. fyrir árið 1963. En það var sýnilegt, að ekki mundi takast að ljúka samningu frv. um fjárhagslegan stuðning við tónlistarskólana, áður en afgreiða þyrfti fjárlfrv. Í núgildandi fjárl. er farið eftir þeim till., sem þeir þremenningarnir gerðu. Á yfirstandandi ári eru framlög til tónlistarskóla í fjárl. að upphæð 889264 kr. auk 200 þús. kr. fjárveitingar til hljóðfærakaupa o.fl. Árið áður hafði ríkisstyrkur til tónlistarskólanna numið 550 þús. kr., og tætur því nærri, að fjárstyrkur ríkisins til tónlistarskólanna hafi verið tvöfaldaður á þessu ári. Ef þetta frv. verður að lögum, má gera ráð fyrir, að ríkisstyrkur til tónlistarskólanna aukist enn um rúmar 300 þús. kr. og verði rúmlega 1,2 millj. kr. á næsta ári auk fjárveitingar til hljóðfærakaupa. Á næsta ári mun ríkisstyrkurinn því verða næstum því þreföld sú upphæð, sem hann nam í fyrra, auk þess sem hann mun fara eftir föstum reglum. Er hér tvímælalaust um mikið framfaraspor að ræða, sem mun verða íslenzkum tónlistarskólum til stóraukins stuðnings og íslenzku tónlistarlífi þar með til mikillar eflingar. Í þessu sambandi er ástæða til að fara nokkrum orðum um þá sérstöðu, sem tónlistarskólinn í Reykjavík hefur meðal íslenzkra tónlistarskóla. Hann er ekki að öllu leyti einkaskóli, þar sem við hann starfar kennaradeild, sem hefur það hlutverk að sérmennta og útskrifa tónlistarkennara til starfa við barna-, unglinga- og framhaldsskóla. Var þessari deild komið á fót með reglugerð, sem gefin var út af menntmrn. 1. júní 1959 um kennaramenntun í söng og tónlist. Kennaraskólinn hefur áfram með höndum kennslu, sem veitir réttindi til söngkennslu í skólum skyldunámsins, nema i skólum, sem hafa sérkennara í söng. Tónlistarskólinn starfrækir hins vegar deild til að sérmennta og útskrifa tónlistarkennara til starfa við barna-, unglinga- og framhaldsskóla, og hafa tónlistarkennarar úr kennaradeild tónlistarskólans forgang til kennslu í þeim skólum, sem hafa sérkennara í söng. Er samstarf með tónlistarskólanum og kennaraskólanum um menntun söng- og tónlistarkennaranna. Skortur á slíkum kennurum hefur staðið kennslu í þessum greinum nokkuð fyrir þrifum undanfarið. Í námsskrá, sem menntmrn. gaf út 16. sept. 1960 fyrir skyldufræðslustigið, eru allýtarleg ákvæði um söng- og tónlistarkennslu. Án fjölgunar söng- og tónlistarkennara og bættrar menntunar þeirra væri ekki unnt að framfylgja ákvæðunum í hinni nýju námsskrá um söng- og tónlistarfræðslu. En kennaradeild tónlistarskólans hefur þegar útskrifað allmarga tónlistarkennara, og er aðsókn að deildinni góð. Þeir kennarar, sem starfa við kennaradeild tónlistarskólans, eru opinberir starfsmenn og sömuleiðis skólastjóri tónlistarskólans, sem jafnframt er skólastjóri kennaradeildarinnar. Að öðru leyti annast kennarar tónlistarskólans kennslu í kennaradeildinni, auk þess sem nemendurnir stunda nám í kennaraskólanum. Hinn 27. maí 1960 samþ. Alþingi svofellda þáltill. frá Magnúsi Jónssyni, Benedikt Gröndal og Kjartani J. Jóhannssyni, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta undirbúa löggjöf um tónlistarfræðslu, þar sem m.a. séu sett skýr ákvæði um aðild ríkisins að þessari fræðslu, hluta ríkissjóðs í greiðslu kostnaðar við tónlistarskóla og hvaða skilyrði skólar þessir þurfi að uppfylla til þess að njóta ríkisstyrks.“ Í þessu frv. eru ákvæði um öll þau atriði, sem nefnd eru í þessari þáltill. Ég er þeirrar skoðunar, að hér sé um mjög mikilvægt mál að ræða. Ef frv. þetta nær fram að ganga, má segja, að traustum stoðum sé rennt undir starfsemi íslenzkra tónlistarskóla og þeir eigi að geta dafnað vel á komandi árum íslenzkri æsku og íslenzku tónlistarlífi til gagns og örvunar. Ég vona, að samstaða takist um, að mál þetta nái fram að ganga á þessu þingi. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Með þessu frv. er gert ráð fyrir að leggja iðnlánasjóði nokkru meira fé en áður hefur verið, og er það tvímælalaust nauðsynlegt. Það er á hinn bóginn tvennt, sem mig langar til að gera að umræðuefni í sambandi við þetta frv., og hefur um hvort tveggja verið rætt áður og liggja raunar fyrir brtt. varðandi þau atriði bæði. Ég vildi leggja fáein orð í belg um þau samt. Það er þá fyrst varðandi stjórn stofnunarinnar. Það er gert ráð fyrir því, að meiri hl. stjórnar stofnunarinnar sé tilnefndur af stjórn Landssambands iðnaðarmanna og stjórn Félags ísl. iðnrekenda, en einn skipaður án tilnefningar. Þetta þýðir, að þeir, sem eru í Félagi ísl. iðnrekenda og Landssambandi iðnaðarmanna, hafa aðstöðu til að ráða því, hverjir fá lán til iðnrekstrar. Og það er ekkert ámæli í garð þeirra, sem standa að þessum samtökum, þó að það sé sagt, að það er vægast sagt óviðkunnanlegt að ganga þannig frá löggjöf, að þeir, sem fyrir eru í atvinnurekstri, eiga að ráða því, hverjir fá lán til þess að starfa að þess konar rekstri. Það er því mjög nauðsynlegt að breyta þessu ákvæði frv., og mér finnst það eiginlega dálítið einkennilegt, að þetta skuli standa í lagafrv. Þetta er áreiðanlega ekki heppilegt fyrirkomulag og tíðkast heldur ekki, þar sem aðrar atvinnugreinar eiga hlut að máli. Ég held, að engum mundi t.d. detta í hug að fela samtökum útvegsmanna meirihlutavald um það, hverjir fengju lán til þess að kaupa fiskiskip, að þeim samtökum gersamlega ólöstuðum, eða t.d. bændasamtökunum í landinu ákvörðunarvald um það, hverjir fengju lán til landbúnaðar. Þetta er áreiðanlega ekki rétt stefna og miklu réttari og eðlilegri stefna, að stjórn þessarar stofnunar sé nokkuð hliðstætt sett saman og tíðkast um aðrar stofnlánadeildir, aðrar stofnlánastofnanir í landinu. Hv. 3. minni hl. fer eins konar miðlunarveg í þessu og leggur til, að meiri hl. stjórnarinnar verði þingkjörinn, en þeir, sem starfa að iðnrekstri, hafi tvo fulltrúa, og leggur þá til, að það séu þrír aðilar, sem komi til greina í sambandi við tilnefningu fulltrúanna tveggja, þ.e.a.s. Landssamband iðnaðarmanna og stjórn Félags ísl. iðnrekenda og Samband ísl. samvinnufélaga. Þarna er ríkisvaldinu ætlaður meiri hl. í stjórn stofnunarinnar, eins og virðist vera alveg eðlilegt og sjálfsagt. En á hinn bóginn er þessum samtökum ætlaður minni hl., þ.e.a.s. tveir fulltrúar. Og þá er í till. hv. minni hl. bætt úr þeim furðulegu rangindum, sem eru í frv., sem sé þeim, að Sambandi ísl. samvinnufélaga er ekki ætluð nein íhlutun um stjórn stofnunarinnar, enda þótt iðnaðarsöluskatturinn, sem á að leggja á, verði að sjálfsögðu alveg eins lagður á framleiðslu samvinnufélaganna, iðnaðarframleiðslu þeirra, eins og aðra iðnaðarframleiðslu í landinu. En það er eins og vant er, það er um rangindi að ræða í garð samvinnufélaganna. Þeim er engin íhlutun ætluð um stjórn stofnunarinnar, og var þó sjálfsagt, að samvinnufélögin hefðu fulltrúa fyrir sinn iðnað eins og hinir, fyrst stjórnin á annað borð lagði til, að þessi samtök hefðu fulltrúa í stjórninni. Það er stórfurðulegt, að hæstv. ríkisstj. skuli treysta sér til þess að leggja fram uppástungu um rangindi eins og þessi. Hvaða rök eru fyrir því, að samvinnufélögin í landinu, sem reka stórfelldan iðnað, hafi enga íhlutun um þessi mál? Það væri mjög fróðlegt að heyra rökin fyrir því, hvers vegna samvinnufélögin í landinu eiga enga íhlutun að hafa um þessi mál, fyrst iðnrekstrinum yfirleitt er ætlað að hafa íhlutun um þau. Það kom auðvitað ekki til, að samvinnufélögin hefðu hér nokkra íhlutun um, ef stjórn sjóðsins hefði ekki verið skipuð af samtökunum. En fyrst hæstv. ríkisstj. vill hafa það svo, hvernig dettur henni þá í hug að útiloka samvinnuiðnaðinn frá þessari íhlutun? Það væri fróðlegt að heyra rökin fyrir þessu, eins og ég sagði áðan. Þá er annar þáttur í þessu máli, sem nokkuð hefur verið ræddur hér, og hann langar mig einnig til að drepa á. Og það er þetta: Það á að afla tekna í þennan iðnlánasjóð með nýjum söluskatti. En skatturinn, sem upp á er stungið í 5. gr., 0.4% gjald af iðnaðinum í landinu, þ.e.a.s. af iðnaðarvörunum, þessi skattur er innheimtur af iðnaðarvörunum, því að það er greinilega tekið fram í greininni, að það á að innheimta hann á sama hátt og aðstöðugjaldið, þ.e.a.s. þetta er söluskattur. Þetta er ekki skattur á fyrirtækin, þetta er söluskattur. Frsm. var að lýsa hér einhverju yfir áðan um, að það kæmi fram í grg., að iðnrekendum væri ætlað að greiða þetta gjald. Samt er augljóst, að fyrst á að fara með þetta gjald eftir lagagreininni eins og aðstöðugjaldið, þá kemur þetta gjald inn í vöruverðið, alveg eins og aðstöðugjaldið, alveg eins og veltuútsvarið nýja. Fyrirtækin greiða ekki nýja veltuútsvarið af sínum eigin nettóhagnaði. Aðstöðugjaldið kemur inn í vöruverðið, og það leiðir alveg af sjálfu sér, hvað sem stendur í grg., þegar farið verður að verðleggja vöruna, enda stendur í lagagreininni, að það eigi að fara með þetta eins og aðstöðugjaldið, þ.e.a.s. veltuútsvarið, og það kemur inn í vöruverðið. Að því leyti sem verðmyndunin er frjáls í iðnaðinum, kemur þetta vitaskuld strax inn í verðlagið eins og annar kostnaður, sem á er lagður. Að því leyti sem verðlagsyfirvöld fjalla um verðlagningu iðnaðarvara, yrði kannske byrjað með því fyrst að káka við að hafa þetta utan við verðlagninguna, en fljótlega mundi það að sjáifsögðu koma inn í verðlagninguna og inn í verðlagið, þar sem ekkert ákvæði væri til í 1., sem bannaði það. Það er því algerlega augljóst mál, að hér er um nýjan söluskatt að ræða, og þá kemur spurningin: Er nokkur ástæða til þess að vera að leggja á nýjan söluskatt, setja upp nýtt söluskattskerfí við hliðina á því, sem fyrir er, til að innheimta söluskatt af iðnaðarvörum og leggja í þennan sjóð? Það er vitanlega engin ástæða til slíks. Ríkissjóður innheimtir skatta upp á tæpa tvo milljarða króna, og það virðist ekki vera neitt óeðlilegt við að ætla iðnaðinum eitthvað af þeirri óhemjufúlgu sem framlag ríkisins til iðnlánasjóðsins, eins og hv. minni hl. n. leggur til. Það er auðvitað engin skynsemi í því að fara að kosta til þess sérstaklega að leggja á þennan nýja söluskatt aðeins út af þeirri fjárhæð, sem á að leggja til iðnlánasjóðsins. Það er vitanlega alveg sjálfsagt að taka það framlag, sem Almenningur á að láta til iðnlánasjóðsins, gegnum ríkistekjurnar, ríkissjóður leggi fram fé til sjóðsins. Hér er verið að leggja á nýjan skatt til viðbótar þeim, sem fyrir eru og ríkisstj. hefur beitt sér fyrir. Skal ég hlífa mönnum við því núna að lesa lista yfir þá skatta, sem bætt hefur verið við til ríkissjóðs á síðustu árum, þótt full ástæða væri til þess, og mun ég gera það síðar, ef mér þykir ástæða til. En hitt vil ég benda á, að það er svo sem síður en svo, að það sé nokkurt einsdæmi, að ríkisstj. bæti sérsköttum við þær álögur, sem hún hefur beitt sér fyrir til ríkissjóðsins. Það virðist vera stefna hæstv. ríkisstj. að bæta við nýjum sköttum og nýjum álögum í flestum stjfrv., og skal ég færa þessum orðum mínum stað. Í fyrsta lagi vil ég telja upp þennan nýja söluskatt, 0.4% á iðnaðarvörurnar, sem á að lögleiða með þessu frv. Þá vil ég einnig benda á, að hæstv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir stórkostlegri hækkun á útflutningsgjöldum á sjávarafurðir, eins og öllum er kunnugt. Og það var aðeins fyrir harðfylgi stjórnarandstöðunnar og samtaka íslenzkra útvegsmanna, að þessar nýju álögur á sjávarútveginn fengust til bráðabirgða settar inn í greiðslur til útvegsins sjálfs vegna tryggingariðgjalda, aðeins til bráðabirgða lét stjórnin undan og samþykkti að láta þessa stórhækkun, sem varð á útflutningsgjöldunum til sjávarútvegsins, renna inn í tryggingariðgjöld bátanna og skipanna. Þá hefur ríkisstj. beitt sér fyrir því, eins og kunnugt er, að sérstakur launaskattur verði lagður á bændur og renni til stofnlánadeildar landbúnaðarins. En þessi skattur er þeirrar náttúru, eftir því sem stjórnin hefur gengið frá honum, að það er bannað með öllu að láta hann ganga inn í verðlag landbúnaðarafurðanna. Þetta er persónulegur skattur, beinn skattur, tekjuskattur á bændurna sjálfa, þessi 2 % , sem lögð hafa verið á þá. Og slíkt ákvæði, að ekki megi taka toll eða skatt inn í vöruverð, á sér enga hliðstæðu í neinni löggjöf. Það eru aðeins baendurnir, sem búa við það, að það er bannað með lögum, að þessi 2% skattur gangi inn í landbúnaðarverðlagið. Það skal vera tekjuskattur, persónulegur skattur á bændurna, á þær tekjur, sem þeim er ætlað að hafa út úr búunum. Til viðbótar þessu hefur svo hæstv. ríkisstj. beitt sér fyrir almennum söluskatti á landbúnaðarafurðir, sem einnig á að renna í stofnlánadeild landbúnaðarins, 0.7%, ef ég man rétt. Það er að vísu ekki bannað að láta hann ganga inn í verðlagið, það er venjulegur söluskattur, venjulegur tollur á neytendurna, sem á að renna í stofnlánadeildina. Það er óþarfi að taka fram, að Framsfl. heldur uppi harðri baráttu fyrir því, að þessi launaskattur, einstæði launaskattur á bændurna verði afnuminn og einnig söluskatturinn á landbúnaðarafurðirnar og ríkið leggi fé í staðinn til stofnlánadeildanna af þeim óhemjufúlgum, sem ríkið leggur á landsmenn, og er fullt samræmi í þeirri afstöðu framsóknarmanna til þessara skatta og afstöðunni til þess að leggja nú nýjan söluskatt á iðnaðarvörur. Við erum á móti því, eins og við beittum okkur á móti álagningu launaskattsins á bændur og álagningu söluskattsins á landbúnaðarafurðirnar. Það var einnig í fullu samræmi við þessa stefnu okkar, að við tókum þátt í því að knýja hæstv. ríkisstj. og stjórnarmeirihl. til að skila sjávarútveginum aftur beint inn í reksturinn, þ.e.a.s. inn í iðgjaldakostnaðinn, hækkun útflutningsgjalds af sjávarafurðum. Undan því þorði stjórnarliðið ekki annað en láta, og það hafðist. A hinn bóginn hefur enn ekki unnizt sigur í skattamálinu á bændur, en þeirri baráttu verður haldið áfram og barizt á móti því að leggja nú sérstakan söluskatt á iðnaðarvörur í stað þess, að ríkissjóður leggi iðniánasjóði nokkurt fé. Nú hef ég talið hér upp fjóra aukaskatta: nýjan söluskatt á iðnaðarvörur, stórkostlega hækkun á útflutningsgjaldi af sjávarafurðum, sérstakan launaskatt á bændur og sérstakan söluskatt á landbúnaðarafurðir. En menn skulu ekki halda, að hér með sé allt talið af aukapinklunum, sem hæstv. ríkisstj. er að bögglast við að hengja á þjóðina þessi missirin. Í frv., sem hér liggur fyrir hv. Alþingi um rannsóknarstarfsemi ríkisins, er gert ráð fyrir að leggja nýtt gjald á sementsframleiðsluna í landinu, söluskatt á sement, sem framleitt er innanlands, til þess að styðja rannsóknir. Enn fremur er í sama frv. gert ráð fyrir nýju aðflutningsgjaldi, eins konar aðflutningssöluskatti eða hvað á að kalla það, á timbur og járn. Þá er enn fremur í þessu sama frv. um rannsóknaráð ríkisins gert ráð fyrir að leggja nýjan skatt á iðnaðinn, sem nemur 2% af öllu útborguðu kaupi verkafólks og fagmanna. Ég nefni þetta til dæmis um þá stefnu, sem fylgt er, að bæta sífellt ofan á þær álögur, sem hæstv. ríkisstj, og meiri hl. hafa beitt sér fyrir í ríkissjóðinn, sem eru þó svo stórkostlegar, að þær eiga sér engan líka í sögu landsins, - alls engan. Það er ekkert, sem áður hefur gerzt, sem kemst í hálfkvisti við það, sem nú hefur átt sér stað í þeim efnum. Og þrátt fyrir þessar gífurlegu álögur er svo að segja í hverju frv., sem hæstv. ríkisstj. leggur fyrir, eitt eða fleiri ákvæði um enn nýjar álögur, nýja skatta, nýja tolla, nýja söluskatta. Í því sambandi vil ég svo að lokum nefna eitt dæmið enn, en væri þó vafalaust hægt að nefna fleiri, því að ég hef ekki rannsakað þetta af neinni nákvæmni, nánast tekið það, sem ég mundi eftir á stundinni, og það er, að jafnvel í frv. um ríkisábyrgðir er nýr skattur. Ríkisábyrgðirnar eru skattlagðar til ríkissjóðs með 1-11/2 % af fjárhæð ábyrgðarinnar. M.a. er þar t.d. innheimt 1% af öllum ríkisábyrgðum vegna íbúðabygginga, og svo að segja hver einasti maður, hver einustu ung hjón, sem brjótast í því að koma sér upp íbúð, verða þar að borga nýjan skatt ofan á allt annað. Þetta getur numið þúsundum króna fyrir fólk, sem er að brjótast í því að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Skattaloppan er alls staðar. Og því er svo hægt að bæta við í þessu dæmi, að ríkið mun aldrei hafa tapað neinu á ábyrgðum sínum fyrir byggingarsamvinnufélög. Hvernig halda menn svo, að skattakerfið verði með þessu áframhaldi? Þetta er ríkisstj., sem sagðist ætla að beita sér fyrir því að gera skattakerfið einfaldara á allan hátt í framkvæmd. Það er sú sama ríkisstj., sem stingur upp á því að setja upp nýtt kerfi til að innheimta 0.4% söluskatt á iðnaðarvörur, annað kerfi til þess að innheimta 2% gjald af öllu útborguðu kaupi verkafólks og fagmanna í iðnaðinum, ofan á önnur dæmi, sem ég nú hef nefnt. Ég vil leyfa mér að mótmæla þessari stefnu hæstv. ríkisstj., og m.a. í því skyni að reyna að brjóta þá stefnu á bak aftur er flutt af hálfu Framsfl. till. um að fella út úr þessu frv. ákvæðið um sérstakan söluskatt á iðnaðarvörur til þess að standa undir framlaginu til iðnlánasjóðsins. Við álitum sjálfsagt, að þetta framlag sé greitt af ríkisfé.



Herra forseti. Hv. frsm. iðnn. hefur hér flutt yfirlýsingu þess efnis, að það sé ekki ætlazt til, að 0.4% gjaldið, sem um getur í þessu frv., leggist á útsöluverð iðnaðarvara, heldur eigi iðnaðurinn sjálfur að standa undir því. Út af fyrir sig er ánægjulegt að heyra þessa yfirlýsingu, sem ber að skilja, trúi ég, á þann veg, að þetta sé skoðun ríkisstj. og þannig sé hugsað að það verði í framkvæmd. Ég fæ ekki skilið, hvers vegna þá hefði ekki mátt taka þetta fram skýrum orðum í frv. sjálfu. En með hliðsjón af þeirri yfirlýsingu, sem hv. formaður iðnn. nú hefur gefið, mun ég taka 2. brtt. á þskj. 383 til baka til 3. umr., til þess að það gefist a.m.k. tóm til að athuga nánar, hvaða gildi þessi yfirlýsing, sem hér hefur verið gefin, raunverulega hefur. En eins og ég sagði, hefði ég talið miklu æskilegra og raunverulega það eina rétta, að lögin sjálf hefðu talað skýru máli um þetta efni, sem ekki virðist vera ágreiningur um, hvernig beri að framkvæma. Hins vegar verð ég að lýsa undrun minni yfir, að meiri hl. n. skuli ekki geta fallizt á að taka tillit til skoðana minni hl. um skipan stjórnar fyrir sjóðinn. Ég vil aðeins undirstrika það, sem ég sagði í gær varðandi stjórnina. Ég tel, að það sé algerlega rangt að farið, að stjórnin skuli vera skipuð eftir tilnefningu samtaka iðnrekenda og þeir því hafandi öll ráð. Hér er farið inn á nýjar brautir, sem ég tel að séu mjög varhugaverðar og beri ekki að gera. Það er aldeilis rétt, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að það þarf ekki að felast í því neitt vantraust til þeirra manna, sem hér er ætlað um að fjalla, þ.e.a.s. fulltrúa Landssambands iðnaðarmanna og Félags ísl. iðnrekenda, þó að þessar skoðanir komi fram. En það er mjög óviðkunnanlegt, svo að ekki sé meira sagt, að einmitt þeir, sem sjálfir eiga að njóta góðs af þessum sjóði, hafi allt ráðstöfunarvald hans í sínum höndum og ekki aðeins það fé, sem mætti kannske segja að þeir legðu fram, heldur og allt fé sjóðsins, bæði það, sem lagt er fram beint úr ríkissjóði, og þau lán, sem sjóðurinn kemur til með að taka og hljóta að verða, a.m.k. fyrsta kastið, hans höfuðfjármagn, lán, sem tekin eru á ábyrgð ríkissjóðs. Ég vildi mjög eindregið mælast til þess, að áður en lokið verður við þetta mál hér í hv. d., yrði þetta endurskoðað og athugað, hvort ekki eru möguleikar til þess að breyta þessu ákvæði, sem ég tel mjög mikilsvert að gert verði, og gera allt frv. eða l. á annan veg en þau eru með þessum ákvæðum. En eins og ég sagði, herra forseti, ég tek aftur till. til 3. umr.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Það er sannarlega ánægjulegt, að þetta frv. hefur fengið yfirleitt góðar undirtektir hér á hv. Alþingi, og bendir það til þess, að menn eru almennt farnir að hafa meiri skilning en áður á þörf iðnaðarins á að fá einhverja sambærilega stofnun eins og landbúnaður og sjávarútvegur hafa nú í dag. Það eru aðallega tvö atriði, sem deilt hefur verið um, þ.e. sú tekjuöflun, sem frv. bendir á, og svo einnig stjórnarfyrirkomulag sjóðsins. Ég held, að það sé alveg ljóst, að ef iðnlánasjóður á að geta gegnt hlutverki sínu, þurfi hann að hafa fastar árlegar tekjur, og ríkisframlagið, 2 millj, á ári, hefur hvergi nærri hrokkið til þess að fullnægja þessum þörfum. Það var því raunar ekki um nema tvær leiðir að ræða í þessu sambandi, annaðhvort að taka upp eitthvert svipað fyrirkomulag og gilt hefur um fiskveiðasjóð og nú um stofnlánadeild landbúnaðarins eða þá leggja auknar byrðar á ríkissjóðinn. Það er enginn vafi á því, að ef sú leið hefði verið farin, sem hv. fulltrúi Framsfl. í iðnn. leggur til, að ganga út frá því, að ríkissjóður legði 15 millj. kr. á ári til iðnlánasjóðsins, þá hefði það leitt til þess, að sams konar krafa eða kröfur hefðu einnig komið frá fiskveiðasjóði eða stofnlánadeild landbúnaðarins. Það er því raunar ekki um það að ræða, hvort ríkið hefði átt að taka upp á sín fjárlög 15 millj., heldur milljónatugi, og það gefur auga leið, að ef slíkt hefði átt að gera, þá hefði að sjálfsögðu orðið að tryggja nýjar tekjur og þá væntanlega finna einhvern nýjan skattstofn. Ég tel því, að sú leið, sem frv. fer í sambandi við tekjuöflunina, sé heppilegust, ekki sízt vegna þess, að bæði iðnrekendur og Landssamband iðnaðarmanna hafa tjáð sig samþykka þeirri leið. Ég skal viðurkenna, að það má sannarlega deila um það, hvers konar stjórnarfyrirkomulag eigi að gilda varðandi sjóðinn. En ég hygg, að það hafi ráðið, þegar frv. var samið, að til margra ára höfðu Landssamband iðnaðarmanna og Félag ísl. iðnrekenda átt þarna sína fulltrúa í sjóðsstjórninni og síðan þriðji maðurinn verið skipaður af ráðh. Það mætti segja mér, að þetta fyrirkomulag hafi gefizt vel, og því var ekki talin ástæða til að breyta þar til um. Einnig má í því sambandi benda á það, að einmitt með nýja gjaldinu hafa þessi samtök iðnaðarmanna og iðnrekenda tekið á sig vissar kvaðir, og það má segja, að það sé þá ekki ósanngjarnt, að þessi samtök hafi sömu aðstöðu til þess að ráða sjóðnum og þau hafa haft nú til margra ára áður.



Herra forseti. Það er eitt atriði, sem ég vildi gjarnan gera að umtalsefni, og kann þó að vera, að það sé byggt á einhverjum misskilningi hjá mér, í sambandi við þetta mál og ekki sízt í sambandi við það, að í 6. gr. er heimilað að taka á ábyrgð ríkisins allt að 100 millj. kr. lán til þess að lána hér út. Hvar liggja takmörkin, sem ætlazt er til að iðnlánasjóður megi lána út á, hvað snertir gerð iðnaðarfyrirtækjanna? Kemur fiskiðnaðurinn undir þetta, eða kemur hann ekki undir það? Ástandið er þannig núna hvað snertir stofnlánadeild bæði sjávarútvegsins og eins fiskveiðasjóð, að þrátt fyrir það, að í báðum þessum lögum séu ákvæði um, hvað megi lána til ýmissa fiskiðjufyrirtækja, og hins vegar, hvað megi lána út á báta, þá fást yfirleitt ekki veruleg lán út á fiskiðjufyrirtækin, en hins vegar endalaust út á bátana. Það þykir alveg sjálfsagður hlutur, og er ekki nema gott um það að segja, að til þess að byggja báta eða kaupa þá geti menn fengið lán, en þegar kemur að því, að það eigi að fara að koma upp fiskiðjufyrirtækjum, þá er a.m.k. venjulegast svo að segja neitað um lán í þessu sambandi. Nú eru fiskiðnaður og síldariðnaður auðvitað iðnaður, og ég hef ekki getað rekizt á neitt í þessum lögum, sem mundi banna samkv. l. að lána út á slíkt. Að vísu skal ég geta þess, að það er venjulega í öllum hagskýrslum og yfirlitum bankanna og öllu slíku einn endalaus ruglingur í þessu öllu saman, þannig að Ísland fylgir ekki þarna venjulegum fyrirmælum. Auðvitað er iðnaður hér á landi miklu, miklu sterkari en venjulega er talið og kemur í ljós, vegna þess að í t.d. megininu af skýrslum bankanna er fiskiðnaðurinn tekinn með sjávarútveginum, sem er alls ekki rétt. Þegar við erum að tala um iðnað hér heima á Íslandi, verðum við að gera okkur ljóst, hvaða iðnaður það er fyrst og fremst, sem við viljum efla í landinu. Og ef við ætlum að hugsa það raunhæft upp á samkeppni við aðra aðila, þá er það fyrst og fremst einn iðnaður og það er fiskiðnaður til útflutnings. Við skulum muna eftir, hvernig núv. iðnaður í landinu, sá, sem fyrst og fremst framleiðir fyrir innanlandsmarkaðinn, - það er að vísu ekki nema hluti af honum, - en sá, sem framleiðir fyrir innanlandsneyzlumarkaðinn, er að mjög miklu leyti vaxinn upp einmitt í þeirri gífurlegu tollvernd og vernd innflutningshaftanna, sem hér var lengi vel og er enn og hefur vaxið á síðustu árum í skjóli gengislækkananna og þar með raunverulega gífurlegra verndartollahækkana. Ef við erum þess vegna að tala um að styrkja iðnað Íslendinga, þá hlýtur það, ef nokkurt vit er í hugsuninni, að eiga við matvælaiðnað líka, matvælaiðnað til útflutnings, og það er a.m.k. nauðsynlegt, að menn geri sér það alveg ljóst, að hverju menn eru að stefna í þessum efnum, hvort t.d. á að halda því fram, að fiskveiðasjóður eigi að veita slíkt lán, af því að honum beri það. En hann gerir það ekki og hefur ekki gert það á undanförnum árum. Og ástandið hefur verið þannig með þennan nauðsynlegasta iðnað Íslendinga, að það hafa ekki fengizt lán út á þetta, þannig að hér hafa staðið hús, sem hafa verið byggð fyrir þennan iðnað, í 15–20 ár, án þess að það hafi getað fengizt lán til að fá almennilegar vélar í þau. Það er þess vegna, um leið og tekin er ákvörðun um, að það skuli heimilað upp á ríkisábyrgð að taka 100 millj. kr. og lána út hér innanlands, þá held ég, að það sé nauðsynlegt, að menn reyni að gera sér ofur lítið ljóst, í hvað menn ætla að lána þetta og í hvað er praktískast að lána þetta. Á að taka þetta lán bara til þess, að einhverjir menn úr Landssambandi iðnaðarmanna eða Félagi ísl. iðnrekenda geti úthlutað þessu eins og þeim þóknast? Er meiningin að taka 100 millj. kr. lán erlendis og láta einhverja og einhverja menn í Reykjavík útdeila því, eða á að vera einhver hugsun og vit og samræmdar aðgerðir í þessu sambandi fyrir þjóðarbúið? Eða á ríkið ekkert að skipta sér af þessu? Hvað er það, sem þörf er að gera fyrst og fremst hér á Íslandi nú í sambandi við iðnað? Það er að skapa iðnbyltingu í matvælaiðnaðinum. Hér vöðum við í slíkum auðæfum nú á hverju árí, að það er eins og við vitum ekkert, hvað við ætlum við þetta að gera. Við veiðum hér nú meira sakir nýrrar tækni í veiði af beztu síld, sem til er, og köstum 9/10 hlutum af henni í bræðslu, sama sem eyðileggjum hana, en gætum unnið úr þessu einhver fínustu matvæli veraldarinnar, matvæli, sem hvað kaloríuinnihald snertir eru jafngóð og svínakjöt og betri en allt annað kjöt hvað kaloríur snertir, þ. e. kílóið. En til þessa geta menn ekki fengið lán eða eiga a.m.k. mjög erfitt með það, og það eru engin ósköp hins vegar, sem þarf til þess að gerbylta um í þessum efnum. Alþingi hafði framtak um það fyrir nokkrum árum, að á Siglufirði var byggð af hálfu ríkisstofnana niðurlagningarverksmiðja, sem framleiðir alveg ágæta vöru, að því er ég býst við að flestum sé kunnugt, hefur að vísu enn sem komið er framleitt mest fyrir innanlandsmarkað, en auðsjáanlega svo góða vöru, að það er hægt að bjóða hana erlendis hvar sem er, um leið og menn vilja hafa slíka verzlunarpólitík, að menn kæri sig um að koma slíkri vöru út erlendis. Það er hægt að selja fyrir tugi og hundruð millj. kr. af þessari vöru, ef menn bara vilja hafa slíka verzlunarpóltík, að menn komi henni út. Ég man ekki betur en þessi verksmiðja - hún er að vísu ekkert mjög stór - hafi kostað eitthvað 21/2 eða 3 millj., og ég fyrir mitt leyti álit, að það, sem þyrfti að gera í svo og svo miklu af sjávarplássum Íslands, sé að koma svona verksmiðjum upp, líka hér syðra, og samræma með því okkar verzlunarpólitík, þannig að við flytjum þetta út í stórum stíl. Með 100 millj. kr. erlendu fé til að verja í að umbylta íslenzkum iðnaði þyrfti ekki nema part af því til þess að koma upp einum 10-15 slíkum niðurlagningarverksmiðjum, til þess að vinna miklu, miklu meira verðmæti úr síldinni, til þess upp undir það að tvítugfalda verðmætið á móts við það, sem við fáum fyrir það, þegar því er hent í bræðslu. Á iðnlánasjóður að aðstoða við slíka iðnbyltingu í matvælaiðnaðinum, eða á hann ekki að gera það? Ég veit, að bæði á Akureyri og í Reykjavík berjast fyrirtæki við mikla erfiðleika einmitt í sambandi við það, að þau fá ekki lán í þessa hluti, ekki nægileg lán a.m.k. Þetta er að einhverju leyti slíkum fyrirtækjum að kenna. Ef þeirra forstjórar eru ekki færir um að reka þau, þá mætti a.m.k. lána öðrum þetta. En hvað eftir annað hefur það gengið þannig, að slík fyrirtæki a.m.k. kvarta yfir því, að þau fái ekki lán, ýmist til þess að geta komið upp eða rekið svona fyrirtæki. Ég held þess vegna, að það væri gott að gera sér það ljóst í sambandi við iðnlánasjóð, hvernig er bezt varið því fé, sem ákveðið er að setja í þetta. Og ég vildi mega leggja fram þá spurningu: Mundi vera hægt að nota slíkt fé að einhverju leyti til slíkrar iðnbyltingar eins og ég hef I;alað um í matvælaiðnaði Íslendinga? Í öðru lagi, svo framarlega sem það er rétt, að hægt sé að nota svona lán til slíks, þá vildi ég leggja fram þá spurningu: Hverjir eru bezt fallnir til þess að stjórna slíkum iðnlánasjóði? Halda menn, með þeim sérhagsmunum, sem við allir vitum að gætir og er ekki nema eðlilegt að gæti, t.d. hjá Landssambandi iðnaðarmanna eða hjá Félagi ísl. iðnrekenda, að þessum samböndum algerlega ólöstuðum, - halda menn, að stjórnendur þessara samtaka taki fyrst og fremst tillit til meðlimanna í þessum samtökum núna eða taki fyrst og fremst tillit til þess, hvað þjóðinni er fyrir beztu upp á framtíðarþróun? Jú, það kann að vera, að einhverjir af þeim séu mjög framsýnir menn, en ekki er vist, að þeir séu nú þar í meiri hl. Ég held þess vegna, að það sé lífsspursmál, eigi að vinna eitthvað á þessu sviði og losa okkur út úr því barbaríi, sem við erum í hvað snertir meðferðina á okkar auði hér heima, okkar fiski og síld, þá þurfi fyrst og fremst að tryggja þarna menn, sem hugsi um heildarhagsmuni þjóðarinnar í þessu sambandi, hugsi um þróun iðnaðarins, hugsi um þá iðnbyltingu, sem við þurfum að skapa, og þá held ég, eins og hv. 2. landsk. þm. hefur lagt til, að stjórn slíks lánveitingasjóðs eigi að vera skipuð af Alþingi. Þrátt fyrir allt, sem sagt er um stjórnmálamenn og stjórn og hverjir eru í ríkisstj. á hverjum tíma og allt saman slíkt, þá er þó helzt von af hálfu þeirra manna, sem kjörnir eru í stjórn svona sjóðs af hálfu Alþingis, að það væri ekki tekið tillit eingöngu til sérhagsmuna einhverra iðnaðarmanna eða iðnrekenda í slíku sambandi, heldur til heildarhagsmuna þjóðarinnar og framtíðarmöguleika hennar. Mér þætti þess vegna ákaflega vænt um að fá upplýsingar um það einmitt frá hv. n., hvernig útlán úr þessum sjóði séu hugsuð í þessu sambandi, og þætti mjög vænt um, að það gæti komið fram nú, þannig að við gætum athugað það mál við þessa umræðu.



Herra forseti. Allshn. hefur á nokkrum fundum sínum farið yfir og rætt frv. til l. um lögreglumenn, og leggur n. til í heild, að frv. verði samþ. Með þeim breytingum, sem hún gerir sérstakar till. um og prentaðar eru á þskj. 409. Tveir nm., hv. 4. þm. Sunnl. og hv. 11. landsk. þm., áskilja sér þó rétt til þess að flytja og fylgja öðrum brtt., sem fram kunna að koma við frv. Allshn. sendi frv. til umsagnar og athuganir Dómarafélagi Íslands og Sambandi ísl. sveitarfélaga, og mæla þessi félagssamtök bæði með samþykkt frv. í öllum höfuðatriðum. Frv. þetta, ef að lögum verður, kemur í stað gildandi l. um lögreglumenn, nr. 50 1940, ásamt nokkrum breyt., sem á þeim l. hafa síðan verið gerðar. Er frv. miðað við breyttar aðstæður frá því, að áðurnefnd lög voru sett, og vaxandi þörf fyrir aukna og örugga löggæzlu í bæjum og héruðum. Einnig er með frv. komið til móts við eindregnar óskir sveitarfélaganna um, að ríkissjóður taki meiri þátt í kostnaði við löggæzlu en hingað til hefur verið gert. Eins og í grg. með frv. segir, eru þessar breyt. frá gildandi l. veigamestar: Í fyrsta lagi: Rýmkaðar eru reglur um heimild til lögreglumannahalds með tilstyrk ríkissjóðs, þannig að ríkisstj. er heimilt, að fengnum till. sveitarstjórnar eða sýslunefndar, að fyrirskipa, að í sveitar- eða sýslufélagi, þar sem eru 500 íbúar eða fleiri, skuli vera allt að einum starfandi lögregluþjóni á hverja 500 íbúa. Í gildandi l. er hins vegar miðað við, að í kaupstöðum eða kauptúnum, þar sem eru þúsund íbúar eða fleiri, megi hafa tvo lögreglumenn. Í öðru lagi: Ríkissjóður greiði almennt helming lögreglukostnaðar í stað 1/6 hluta í gildandi 1., og má segja, að þetta sé í rauninni veigamesta breyt., sem gerð er í frv. frá gildandi l. Þá er felld niður í frv. sú takmörkun gildandi l. um þátttöku ríkissjóðs í kostnaði við löggæzlu, að hún komi ekki til, nema a.m.k. einn lögreglumaður komi á hverja 700 íbúa, en í frv. er miðað við, að einn lögreglumaður verði á hverja 500 íbúa, eins og áður sagði. Í þriðja lagi er gerð sú undantekning frá þeirri reglu, að ríkissjóður greiði almennt helming kostnaðar af löggæzlu á móti sveitarfélögunum, að í Reykjavík skuli ríkissjóður aðeins greiða 1/3 hluta kostnaðarins. En allshn. hefur flutt brtt., þar sem hún leggur til, að í Reykjavík greiði ríkissjóður 2/5 hluta af þessum kostnaði. Það sjónarmið, að ríkissjóði beri ekki að greiða jafnmikinn hluta kostnaðarins af löggæzlu í Reykjavík og annars staðar á landinu, byggist á því, að Reykjavíkurborg nýtur að langmestu leyti þjónustu ríkislögreglumannadeildar, og er í frv. gert ráð fyrir, að tala ríkislögreglumanna verði ekki lægri en þriðjungur borgarlögreglumanna, en ríkissjóður greiði einn allan kostnað af ríkislögreglumannahaldi. Í fjórða lagi er heimilað að ákveða, að lögreglumenn sveitarfélaga gegni jafnframt tollvarðarstöðum og þá með aukinni hlutdeild ríkissjóðs í kostnaði. Í þessu sambandi má geta þess, að á Alþ, hefur oftar en einu sinni verið látinn í ljós sá vilji með samþykkt þáltill., að hafið yrði nánara samstarf milli tollgæzlu og löggæzlu til hagræðis og sparnaðar fyrir þá aðila, sem eiga að bera kostnað af þessum tveim þáttum löggæzlunnar. Í fimmta lagi: Markaðar eru reglur um störf héraðslögreglumanna, sem hafi fasta þóknun, en fái auk þess greiðslur fyrir unnin störf. Fasta þóknun héraðslögreglumanna og allan annan kostnað á sýslusjóður að greiða, en ríkissjóður endurgreiðir síðan helminginn. Ríkissjóður greiðir þó að öllu leyti kostnað við þjálfun, einkennisfatnað og annan búnað héraðslögreglumanna. Í sjötta lagi: Við embætti lögreglustjórans í Reykjavík verði starfræktur lögregluskóli, og er með því staðfest sú framkvæmd, sem orðin er á heimild gildandi i. um námskeið fyrir lögreglumenn. Verður að telja þessi nýmæli eðlileg og æskileg. Um brtt. allshn. á þskj. 409 er þetta að segja í fáum orðum: 1. brtt. n. er um það, eins og ég áður drap á, að ríkissjóður skuli endurgreiða 2/5 hluta af lögreglukostnaði í Reykjavik í stað 1/3 hluta, eins og ráðgert er í frv. Það er ekkert leyndarmál, að forráðamenn Reykjavíkurborgar töldu talsvert á sig hallað með því ákvæði frv., að ríkissjóður skyldi aðeins endurgreiða borgarsjóði 1/3 hluta löggæzlukostnaðar, miðað við það, að öðrum sveitarfélögum yrði endurgreiddur helmingur þessa kostnaðar. Þótti að athuguðu máli rétt að koma til móts við eindregnar óskir forráðamanna borgarinnar um, að þessu ákvæði yrði breytt þannig, að ríkissjóður greiddi 2/5 hluta kostnaðarins í stað 1/3 hluta, eins og frv. gerir ráð fyrir. Hins vegar stendur það óhaggað, að Reykjavíkurborg lýtur að langmestu leyti þjónustu ríkislögreglumannanna, en ríkissjóður greiðir allan kostnað af því lögreglumannahaldi, eins og ég áður sagði. Önnur brtt. n. er aðeins orðalagsbreyt., sem ekki er ástæða til að ræða. Í þriðja lagi leggur n. til að sú breyt. verði gerð á 5. gr. frv., að núv. tollvörðum verði ekki gert skylt að vinna störf lögreglumanna gegn vilja sínum, en í frv. er gert ráð fyrir, að þeim tollvörðum, sem ráðnir hafa verið til starfa, eftir að gildandi lög um lögreglumenn tóku gildi, sé skylt að vinna slik störf sem ríkislögreglumenn. Eðlilegt verður þó að telja og sjálfsagt, að hér eftir verði þeir tollverðir, sem ráðnir verða til starfa, þjálfaðir í lögregluskóla ríkisins. 3. og 4. brtt. n, leiðir aðeins af því, að þessu frv. hefur seinkað nokkuð, og er gildistaka l. af þeim sökum færð aftur um eitt ár, svo og tímamarkið fyrir þátttöku ríkissjóðs í kostnaði við löggæzlu og lögreglu. Ég tel svo ekki ástæðu til á þessu stigi að fara fleiri orðum um frv., en eins og ég áður tók fram, leggur allshn. í heild til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem hún gerir till. um á sérstöku þskj.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. allshn. á þskj. 408, er ég í öllum aðalatriðum samþykkur frv. til l. um lögreglumenn. Hins vegar áskildi ég mér rétt til að flytja eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma við frv. Í samræmi við þennan fyrirvara hef ég leyft mér að flytja brtt. við 1. gr. frv. Brtt. eru á þskj. 410 og eru á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: 1. Við 1. gr. Í stað orðsins „fyrirskipa í 1. málsgr. komi: „ákveða“. 2. Á eftir orðunum „á hverja 500 íbúa“ í sömu málsgrein komi: „Þó skal aldrei ákveða fleiri lögregluþjóna en sveitar- eða sýslufélag hefur samþykkt, enda hafi við ákvörðun sveitarstjórnar m.a. verið tekið tillit til umferðar og fjölda skemmtistaða í viðkomandi byggðarlagi. Nú ákveður hreppsnefnd eða sýslunefnd í sveitar- eða sýslufélagi, sem hefur færri en 500 íbúa, að hafa lögreglu, og skal ríkissjóður þá greiða helming kostnaðar skv. 1. málsgr. 2. gr. Þessar breyt. skýra sig að mestu leyti sjálfar. Aðalbreytingin er, að það skuli vera á valdi viðkomandi sveitar- eða sýslufélags, hvað vera skuli margir lögregluþjónar á hverjum stað, enda hafi þá við ákvörðun sveitarstjórnar verið tekið tillit til umferðar á vegum og fjölda skemmtistaða í viðkomandi nágrenni og viðkomandi byggðarlagi. Það virðist flest mæla með því, að viðkomandi sveitar- og sýslufélög fái hér nokkru um að ráða, enda er þessi breyt. flutt í samræmi við skoðanir fjölda þeirra manna, sem fást við stjórn sveitarstjórnarmála. Í frv., eins og það nú er, er tala íbúa þeirra sveitar- eða sýslufélaga, sem falla undir lögin, miðuð við 500 manns. Nú er það vitað, að víða um land eru staðir, sem hafa færri íbúa, en þar sem er þó hin mesta nauðsyn, a.m.k. vissa hluta árs, að hafa til staðar lögreglu. Væri hægt að tilfæra mörg dæmi þar um, þó að það verði ekki gert hér. Því hef ég talið rétt, að þar sem hreppsnefnd eða sýslunefnd í sveitar- eða sýslufélagi, sem hefur færri íbúa en 500 manns, hefur ákveðið að hafa lögreglu, skuli ríkissjóður greiða helming þess kostnaðar, sem af slíkri ráðstöfun leiðir skv. 1. málsgr. 2. gr. Finnst mér margt mæla með því, að þessi breyt. verði samþ. Það er vitað, að hvorki eitt né annað sveitarfélag fer að leggja á sig aukakostnað með því að ráða lögreglu, nema til þess sé alveg sérstök ástæða. En ef sú ástæða er fyrir hendi, virðist mér allt mæla með því, að viðkomandi stað verði þá greidd sama upphæð eða sami kostnaður og öðrum sveitarfélögum, sem hafa fleiri íbúa, er greiddur. Útgjöld fyrir ríkissjóð mundu af þessu ekki nema nema mjög lítilli upphæð. Breyt. við 1. gr. er aðeins orðalagsbreyting til samræmis við brtt. mínar, sem síðar koma. Ég hafði ákveðið að flytja brtt. við 5. gr. En á fundi í allshn. náðist samkomulag um orðalag um, að núv. tollvörðum verði ekki skipað að vinna lögreglustörf gegn vilja sínum. Taldi ég ekki þörf á frekari breytingu, enda mun þessi breyt. að einhverju leyti hafa verið gerð í samráði við tollverðina. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta, en ég vildi óska þess við hæstv. forseta, að hann bæri upp síðustu málsgr. í brtt. mínum sérstaklega. Óska ég, að um hana fari fram nafnakall.



Herra forseti. Það er nú um þetta mál eins og fleiri, sem tekin eru til meðferðar á þessum fundi, að það er tekið til umr. með afbrigðum, og er það þriðja málið í röð, sem til hefur þurft afbrigði, að umr. mættu fara fram. Afbrigðin í þessu máli þurftu til að koma vegna þess, að nál. hv. allshn. mun ekki hafa verið útbýtt fyrr en á þessum fundi, og er bagalegt að hafa ekki séð nál. fyrr og þær brtt., sem því fylgja, ekki sízt vegna þess, að mér virðist vafasamt, að þær till. sumar hverjar, sem n. leggur fram, séu til bóta frá því, sem í stjórnarfrv. stendur. Ég vildi leyfa mér að vekja sérstaka athygli á því, að í 4. brtt. á þskj. 409 frá n. er lagt til, sem ekki var í stjórnarfrv., að I. nr. 45 frá 5. apríl 1956 falli úr gildi. Ég vildi leyfa mér að vekja athygli hv. þd. á efni þessara l. frá 1956. Í þessum l. felst viðbót við l. frá 1940, um lögreglumenn, og þar segir, með leyfi hæstv. forseta, í þessari viðbót: „Lögreglumenn ríkisins og varalögreglumenn skv. 6. gr. annast löggæzlu frá 15. júní til 15. sept. ár hvert í kauptúnum, þar sem fjöldi aðkomufólks dvelur um stundarsakir vegna síldveiða, enn fremur á öðrum stöðum og árstíðum eftir ákvörðun ráðh., þar sem nauðsyn þykir til slíkra ráðstafana vegna hliðstæðra orsaka. Ráðh. er heimilt að láta lögreglumenn ríkisins og varalögreglumenn skv. 6. gr. annast löggæzlu á samkomum utan kaupstaða, ef hlutaðeigandi lögreglustjóri gerir grein fyrir þörf þess. Lögreglustjóri getur þá krafizt þess, að forráðamenn samkomuhalds annist hæfilega gæzlu innanhúss. Í reglugerð skal kveðið nánar á um löggæzlu skv. þessari gr. Þannig hljóðar það nýmæli, sem á sínum tíma fólst í lögunum frá 1956. Skv. till. hv. allshn. eiga þessi lög að falla úr gildi. Vera má, að það samræmist ekki fyllilega formi laga, að l. verði áfram í gildi, en þá þarf að íhuga það, hvort frá hinum nýju lögum er þannig gengið, að sú löggæzla, sem þarna er gert ráð fyrir að ríkislögreglan annist, falli ekki niður eða verði örðugri af fjárhagsástæðum fyrir hlutaðeigandi en hún er skv. þessum lögum. Ég vildi leyfa mér að benda á þetta, en jafnframt vil ég, úr því að ég er farinn að ræða þetta mál, aðeins láta þá skoðun í ljós, að mér virðist aðalefni till. hv. 11. landsk. á þskj. 410 mundi vera til bóta, eða a.m.k. síðari málsgr. 2. brtt. um það, að hreppsnefnd eða sýslunefnd í sveitar- eða sýslufélagi með færri en 500 íbúa geti ákveðið að hafa lögreglu og átt rétt á endurgreiðslu eða greiðslu á hluta af kostnaði úr ríkissjóði. Ég held, að það mark, sem þarna er sett, 500 íbúar, sé ekki einhlítt í þessu efni. Það kemur ýmislegt fleira til greina en íbúafjöldinn, eins og raunar var tekið til greina með lagasetningunni frá 1956. Og ég geri ráð fyrir því, að til séu hreppsfélög, sem hafi, þó að þau fylli kannske ekki íbúatöluna 500, ekki minni þörf fyrir lögreglu en önnur, sem ef til vill hafa nokkrum íbúum fleira. Með því að nál. og brtt. hafa ekki legið fyrir fyrr en á þessum fundi, hefði ég nú viljað mælast til þess við hæstv. forseta, að þessari umr. yrði ekki lokið að sinni, þannig að ráðrúm gefist til þess að athuga nánar þessar till., sem fyrir liggja, og þau atriði 1., sem þær snerta, og bera fram brtt., ef þurfa þætti. Og ég hygg, að það þyrfti ekki að tefja málið til muna, þó að það væri gert. Vildi ég mega vænta þess, að við því yrði orðið.



Herra forseti. Frv. því, sem hér um ræðir, var útbýtt á Alþ. 11. okt., eða daginn eftir að þing var sett. Því var visað til 2. umr. og allshn. þann 15. okt. og hefur legið hjá n. síðan. Þær brtt., sem íram hafa komið, bæði frá n. og einstökum þm., á þskj. 408, 409 og 410, svo og framsöguræða hv. frsm., benda ekki til þess, að nein ástæða hafi verið til að tefja þetta mál svo lengi sem raun ber vitni um í n. Það væri því fróðlegt að heyra um það hér við umr., hvaða önnur ágreiningsatriði það eru, sem hafa tafið þetta mál svo langan tíma í hv. allshn. Það væri mjög fróðlegt fyrir okkur alþm. að fá að heyra um það. Skal ég svo ekki ræða meir um það atriði sérstaklega. En ég vil ekki láta þetta mál fara hér úr þessari hv. d. nema gera grein fyrir minni afstöðu til löggæzlunnar yfirleitt. Ég lit svo á, að löggæzlumál eða lögreglumál séu eingöngu mál ríkissjóðs eða ríkisstj., en ekki sveitarfélaga eða bæjarfélaga, og því beri að stefna að því, þó að ekki sé hægt að gera það í einum áfanga, að allur kostnaður við lögreglumál sé greiddur úr ríkissjóði. Ég veit, að í þessu frv. er gerð tilraun til þess að minnka þá byrði, sem hvítir á sveitarfélögum og bæjarfélögum í sambandi við löggæzluna, og er það rétt stefna. En ég tel, að það eigi að taka alla þessa byrði af sveitarfélögunum. Og meginástæðan fyrir því er sú, að langsamlega mestur hluti af lögbrotum í landinu stafar frá víndrykkju, langsamlega mestur hlutinn vegna neyzlu á áfengi, og enginn annar aðili hefur verulegar tekjur af þeim viðskiptum en ríkíssjóður. Að vísu hafa þeir, sem selja áfengi, nokkrar tekjur og einnig sveitarsjóðirnir, þar sem útsölur eru, en langmestur hlutinn af tekjum af vínsölu rennur í ríkissjóð, og þess vegna ber þeim aðila að bera uppi hlutfallslegan kostnað við lögbrotin. Ég vil einnig leyfa mér að benda á, að það er vaxandi þörf tollgæzlu í landinu, einkum og sér í lagi síðan skip fóru að sigla beint frá útlöndum á hinar ýmsu hafnir. Og það er vaxandi krafa um það, að sú tollgæzla sé aukin. Nú er svo ráð fyrir gert í þessu frv., sem ég tel alveg rétt, að nota jafnframt löggæzlumenn til tolleftirlits, einkum á þeim stöðum, þar sem lítið er við löggæzlumenn að gera. Það bendir einnig til þess, að það sé réttmætt að gera kröfu um þetta, að ríkissjóður greiðir allan kostnað við tollgæzlu og hefur sameiginlegs verkefnis hér að gæta um tollgæzlu annars vegar og löggæzlu hins vegar. Ég vil því mega kasta þeirri spurningu hér fram: Er mögulegt, að hv. n. og hæstv. dómsmrh., sem hefur borið fram þetta frv. sem stjórnarfrv., vildu taka það til athugunar, áður en málið fer út úr þessari hv. d., hvort ekki sé hægt að setja inn ákveðin fyrirmæli í ákvæði til bráðabirgða um það, að stefna beri að því að ná því takmarki, sem ég þegar hef hér lýst, þó að því sé ekki náð með því frv., sem hér er nú, og ekki í einum áfanga, frekar en ætlazt sé til þess, að þeim kostnaði, sem hér um ræðir, sé að fullu dreift á þá aðila, heldur er þar ætlazt til, að þetta verði ekki að fullu komið yfir á ríkið fyrr en 1964? Og ég skil vel, að vegna þeirrar fjárhæðar, sem það kostar ríkissjóð, þurfi að hafa lengri umhugsunartíma en hér væri fyrir hendi. Þó vildi ég samt sem áður, að þetta væri tekið til athugunar, og ef mögulegt er, sett inn í bráðabirgðaákvæði, að að þessu máli skyldi vinna þannig, að á einhverju tímabili væri allur þessi kostnaður kominn yfir á ríkissjóð og tekinn að fullu af sveitarsjóðunum.



Herra forseti. Það er rétt, að það komi hér fram, að það var í samráði við mig og raunar eftir ósk minni, að hv. allshn. afgreiddi málið ekki fyrr en nú. Það voru viss atriði, sem raunar hv. frsm. gat um, sem þurftu nánari athugunar við. Það má segja, að þau hefðu getað lokizt fyrr en raun ber vitni. Staðreyndin er, að sú athugun tók þennan tíma, og það var ekki fyrir seinagang n., heldur þá athugun, sem ráðuneytið óskaði eftir að gera á málinu, sem á hefur orðið þessi frestur. Það er rétt, að þetta liggi alveg ljóst fyrir. Varðandi hina athugasemd hv. 1. þm. Vestf. vil ég einungis benda á það, sem hann raunar sjálfur gat um, að í þessu frv. er verulega stefnt í þá átt að létta kostnaði af sveitarfélögunum og taka hann yfir á ríkið. Á þessu stigi málsins þótti ekki fært að fara lengra í þeim efnum. En ef það að fenginni reynslu þykir ráðlegt að ganga lengra, þegar liðinn er sá frestur, sem miðað er við í bráðabirgðaákvæðum frv., þá er ekkert til fyrirstöðu, að Alþ. ákveði það á sinum tíma. Um hitt verður ekki deilt, að frv. er mjög veruleg réttarbót fyrir sveitarfélögin frá því, sem verið hefur. Hitt finnst mér eðlilegt, að betur verði athuguð brtt. sú, sem fram er komin frá hv. minni hl. hv. n., og eins athugasemd hv. 3. þm. Norðurl. e., og þess vegna bar ég fram þá ósk áðan, að umr. yrði frestað og málið tekið fyrir á næsta fundi, þegar unnizt hefur tími til þess að skoða málið. Það er rétt, að þegar mál er búið að liggja jafnlengi fyrir eins og þetta, þá er að vissu leyti óviðkunnanlegt að afgreiða það með afbrigðum. Ég tek fyllilega undir þá athugasemd.



Herra forseti. Fjhn. hv. d. hefur haft mál þetta til meðferðar og rætt það á einum fundi. Hún hefur sent það til umsagnar nokkrum opinberum aðilum, sem yfirleitt hafa verið meðmæltir samþykkt frv. N. hefur orðið sammála um afgreiðslu málsins og leggur til, að það verði samþykkt með þeim breyt., sem prentaðar eru á þskj. 354. Þær fela það fyrst og fremst í sér, að ábyrgðarheimildin sé hækkuð úr 60%, eins og gert er ráð fyrir í frv., upp í 85% til samræmis við sams konar heimildir í ríkisábyrgðarlögum, nr. 93 frá 1947. Í öðru lagi leggur nefndin til, að við greinina bætist, að endurlán ríkissjóðs verði bundin sömu skilyrðum um tæknilegan og fjárhagslegan undirbúning framkvæmdanna og tíðkast við vatnsveituframkvæmdir, sem fá ríkisábyrgð skv. fyrrgreindum lögum. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til, að frv. þetta verði samþ. svo breytt.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. fjhn. fyrir einróma meðmæli hennar með því frv., sem hér liggur fyrir. Við þær breyt., sem n. hefur gert við frv., hef ég ekkert að athuga. Hin fyrri er samræming við gildandi lög um þetta efni, og hina síðari tel ég eðlilegt ákvæði, þegar að því kemur, ef frv. verður samþ., að umrætt lán verði veitt. Ég leyfi mér að vænta fljótrar afgreiðslu á þessu máli í þessari hv. deild.



Herra forseti. Ég hef ásamt öðrum fjhn: mönnum skrifað undir nál. á þskj. 354 og mæli með því, að frv. þetta verði samþ. með þeim breyt., sem n. gerir till. um á þessu þskj. Fólkið, sem þar býr á landinu, sunnan landsins, hefur lengi átt í erfiðleikum sökum skorts á vatni, og er mikil þörf úr að bæta eg réttmætt, að það opinbera, þ.e.a.s. ríkið, komi þar til aðstoðar. Nú hefði mátt virðast eðlilegt og meira í samræmi við þá venju, sem tíðkazt hefur, að forráðamenn Vestmannaeyjakaupstaðar hefðu farið fram á það að fá ríkisábyrgð fyrir láni, sem þeir tækju sjálfir til þessarar framkvæmdar. Hins vegar hafa þeir komizt að þeirri niðurstöðu, að það væri erfiðara að leysa málið með þeim hætti, og fara því fram á það, að ríkisstj. verði heimilt að taka lán og endurlána Vestmannaeyjum til vatnsveituframkvæmdanna, og eins og ég segi, þá hef ég ekkert við þetta að athuga og mæli með því. En ég vil rifja það upp í þessu sambandi, að fyrir tveim árum voru sett lög hér á Alþingi um ríkisábyrgðir, og með þeim var gert nokkru örðugra en áður, bæði fyrir bæjar- og sveitarfélög og aðra aðila að nota sér þann möguleika að fá ríkisábyrgðir fyrir lánum til nauðsynjaframkvæmda heldur en áður hafði verið, og ég get búizt við, að það sé einmitt að rekja til þeirrar lagasetningar þetta, að hér er tekinn upp nýr háttur, farið fram á það, að ríkið taki lán og endurláni til framkvæmdanna. Þar kemur einnig til, að í þessi lög, sem ég nefndi um ríkisábyrgðir, var sett það ákvæði, að þeir, sem fá ríkisábyrgðir, skyldu borga gjald fyrir það, frá 1% upp í 11/2% af upphæð ábyrgðar. Þetta var nýmæli. Við framsóknarmenn beittum okkur á móti þessu gjaldi á Alþingi fyrir 2 árum, töldum ósanngjarnt að fara fram á slíkt gjald af þeim, sem þyrftu á ríkisábyrgðum að halda, en hins vegar var þetta gjald lögfest, samþ. af stjórnarliðinu. Nú er auðvitað með þessari aðferð, sem forráðamenn Vestmannaeyja hér vilja hafa, hægt fyrir þá að losna við þetta gjald, og ég tel það réttmætt, að þeir sleppi við það.  En ég vil, um leið og ég mæli með þessu frv., aðeins láta þess getið, að ég tel, að með afgreiðslu þessa máls skapist nokkurt fordæmi. Ég get vel búizt við því, að það verði fleiri en þeir, sem stjórna málum Vestmannaeyjakaupstaðar, sem vilja gjarnan losna við þetta ábyrgðargjald, og þess vegna feti þeir í fótspor þeirra þar suður frá og óski eftir því, þegar þeir þurfa að útvega fé til nauðsynjaframkvæmda, að ríkið taki lán og endurláni þeim. Og þá sýnist mér það eðlilegt, þegar þar að kemur, að Alþingi taki vel í slíkar málaleitanir, á sama hátt og það væntanlega gerir við þessa málaleitun þeirra í Vestmannaeyjum.



Herra forseti. Ég vil aðeins leiðrétta það hjá hv. 1. þm. Norðurl. v., að tilgangur minn með þessu frv. hafi verið sá að losna við gjald af lánum, sem tekin eru samkv. l. um ríkisábyrgðir. Ég satt að segja hafði ekki, hvorki þegar ég flutti frv. né síðar, haft þetta í huga, ekki hugsað um það. Það var svo fjarstætt mér, að það er langt frá því, að það sé ástæðan fyrir því, að þetta frv. er flutt í því formi, sem það er. Einasta ástæðan fyrir, að farin er þessi leið, er sú, að þessi umræddi kaupstaður, Vestmannaeyjakaupstaður, á í stórfelldum framkvæmdum, hafnarframkvæmdum, vegaframkvæmdum úr varanlegu efni, stórri sjúkrahúsbyggingu, sundhallarbyggingu o.fl., og þarf á geysilegu lánsfé að halda, hefur þurft og þarf í framtíðinni. Og þar sem hér er um alveg óvenjulega fjárfrekar framkvæmdir að ræða, taldi ég, að hann mundi ekki hafa átt tök á því til viðbótar þeim lánum, sem hann verður að útvega út á ríkisábyrgðir og annað, einnig að útvega fé til þeirra vatnsveituframkvæmda, sem hér um ræðir, og er það einasta ástæðan fyrir því, að þetta frv. er borið fram í því formi, sem það er gert.



Herra forseti. Ég tel engan vafa á því, að þó að þeir í Vestmannaeyjum standi í ýmsum stórræðum, þá hefðu þeir eins getað fengið lánið sjálfir gegn sjálfskuldarábyrgð ríkissjóðs. Þeir hefðu áreiðanlega getað fengið lánið með því móti, ekkert síður en ríkisstj. getur væntanlega tekið það.



Herra forseti. Út af þeim umr., sem farið hafa fram hér í sambandi við kostnað við lántöku, að hér sé farið inn á nýja braut til þess að komast fram hjá því að greiða ákveðið gjald fyrir ábyrgðir, þá vil ég taka það fram, að það er ekkert um það í þessum lögum, að ríkisstj. hafi ekki heimild til þess að setja hvaða lánskjör sem henni kann að þykja nauðsynlegt, þegar lánið er endurveitt. Mér þætti ekkert ólíklegt, að ríkisstj. m.a. greiddi ekki meira en 98% af upphæðinni, eins og gert er, þegar tekin hafa verið stór lán, og ég hygg, að þeirri reglu hafi verið fylgt nú, þegar lánið var tekið í Englandi, að greiða það ekki að fullu út. Og ég vænti þess, að að óbreyttum ábyrgðarlögunum gæti hæstv. fjmrh. þess, að ekki sé verið að gefa hér neitt sérstakt fordæmi fyrir eitt sveitarfélag frekar en annað, því að áreiðanlega mundi það draga töluverðan dilk á eftir sér, eins og hv. 1. þm. Norðurl, v. minntist á. Þess vegna er gert ráð fyrir því, að það séu alveg óbundnar hendur hjá ráðh. og að hv. fjhn. ætlist ekki til þess, að þetta lán sé veitt þannig, að ríkissjóður sé að gefa með því, heldur taki þar kostnað af láninu, eins og vera ber og eðlilegt er um slíkar lánveitingar.