Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja eina brtt, við fjárlögin. Hún er á þskj. 203, VIII, um framlag úr ríkissjóði til byggingar stjórnarráðshúss, 1 millj. kr. Ég viðurkenni fúslega, að mér hefði þótt miklu betur viðeigandi, að þessi upphæð væri allmiklu hærri, en með hliðsjón af kringumstæðunum hef ég þó ekki séð mér fært að leggja til, að hærri upphæð en þetta verði áætluð á fjárlögum þessa árs í þessu skyni. Ég skal gera mjög stutta grein fyrir, hvernig þetta mál liggur fyrir, ef það skyldi vera hv. þm. úr minni liðið. Það var á hálfrar aldar afmæli innlendrar ríkisstjórnar eða frá því að stjórnin fluttist inn í landið, 1. febr. 1904, að tekin var ákvörðun um það innan þáverandi ríkisstj. að minnast þess afmælis með því, að ríkisstj. legði til við hæstv. Alþingi, að það samþykkti að byggja stjórnarráðshús á svæðinu milli Amtmannsstígs og Bankastrætis og ef til vill líka norðan Bankastrætis, og ríkisstj. ákvað þá jafnframt að beita sér fyrir, að eitthvert fé væri lagt til hliðar þá þegar í þessu skyni. Fregn um þetta var birt í útvarpi og blöðum, og tveir af ráðh., Ólafur Thors og Steingrímur Steinþórsson, fluttu þáltill. í Sþ. um fjárframlög til stjórnarráðshússins. Till. var samþ. 13. apríl 1954, og varðandi þessa hliðmálsins, - hún fjallaði um Skálholt líka, - var hún á þá leið, að „Alþingi ályktar að heimila ríkisstj. að verja úr ríkissjóði á árinu 1954 eða leggja til hliðar á því ári 2 millj. kr. til þess að reisa nýtt stjórnarráðshús í Reykjavík.“ Þessi till. var samþykkt, mig minnir með shlj. atkv. viðstaddra þm., og ríkisstj. skipaði svo nefnd til þess að hafa þetta mál með höndum. Formaður hennar var húsameistari ríkisins. Að öðru leyti áttu sæti í henni allir ráðuneytisstjórar, og svo hagstofustjóri síðar, en ritari nefndarinnar var deildarstjóri í stjórnarráðinu, Ásgeir Pétursson. Þessi nefnd ákvað svo að fela 3 arkitektum að vera til aðstoðar húsameistara ríkisins varðandi teikningar að þessu húsi, en húsameistarinn er formaður nefndarinnar og hefur aðalstjórn málanna. Þessir arkitektar voru Halldór H. Jónsson, Gunnlaugur Halldórsson og Skarphéðinn Jóhannsson. Frumteikningar að húsinu liggja nú fyrir, eða a.m.k. er óhætt að segja, að það væri hægt að byrja á verkinu fljótlega, ef mönnum litist svo. Rétt þykir mér að geta þess, að lóðirnar, sem um er rætt, og eru á kannske einum fegursta stað bæjarins fyrir slíkar byggingar, á milli Amtmannsstígs og Bankastrætis, kunna að vera í það minnsta. En sérstaklega hafa menn nokkrar áhyggjur af, að erfitt verði að koma fyrir nægum bílastæðum þar. Þó hygg ég ekki, að það muni geta skorið úr neitt um framkvæmdir í málinu. Rétt þykir mér að skýra frá því, að til greina hefur komið að reisa allstórt hús á bak við stjórnarráðshúsið gamla, þ.e.a.s. hvíta húsið við Lækjargötu, sem yrði þá sennilega sex hæða hús, þar sem ætlað væri að leysa bráðabirgðaþörf stjórnarráðsins og annarra opinberra bygginga, og raunar þó að stóra húsið væri byggt hinum megin við Bankastrætið, þá er áreiðanlega full þörf fyrir þetta hús eftir sem áður, enda er það svo, eins og upplýst hefur verið nú við umr, fjárl., að ríkið mun greiða 7–8 millj. kr. árlega í húsaleigu fyrir stofnanir, sem eru ýmist beint tilheyrandi stjórnarráðinu eða á vegum ríkisins, þannig að það er tæplega sæmandi að reyna ekki að bæta úr þessu. Það er of miklu fé á glæ kastað, og allir starfshættir eru óhentugri en þeir þyrftu að vera vegna þeirrar skipanar, sem á þessum málum er. Einnig að þessu húsi eru uppdrættir fyrir hendi, og það mætti þess vegna sennilega líka hefjast bráðlega handa um það. Það hús er ætlað nú eftir gengisbreytinguna að muni kosta 12–15 millj. kr. Að sönnu er þar ekki innifalin dálítil lóðarspilda, sem þarf að kaupa fyrir ofan stjórnarráðshúsblettinn að baki hvíta húsinu, og það er sjálfsagt nokkurt fé, sem yrði að verja í því skyni. Það hafa engir samningar farið fram við eiganda þeirrar lóðar um það mál. Kostnaðaráætlunin fyrir nýja stjórnarráðshúsið, hið mikla eða stóra stjórnarráðshús að sunnanverðu við Bankastræti, er 50–60 millj. kr. mjög lauslega áætlað eftir gengisbreytinguna. Til viðbótar þessu liggur svo fyrir að byggja eina hæð ofan á Arnarhvol, eða það hefur a.m.k. mjög komið til greina. Það mundi kosta eitt út af fyrir sig yfir 8 millj. kr. Það hefur ekki verið tekin endanleg ákvörðun um, að það verk skuli framkvæmt, en ég veit ekki nema það væri þó að athuguðu máli skynsamlegt að gera það, hvað sem öðru líður, einnig af því að það þarf að gera við þakið á því húsi, og maður þekkir nú, að þegar slíkar viðgerðir eru á annað borð hafnar, þá draga þær dilk á eftir sér, og ekki kæmi mér á óvart, að það færi fyrsta milljónin í það og raunar meira. Það, sem fyrir liggur, er þess vegna að bæta hæð ofan á Arnarhvol, sem kostar um 9 millj. kr. lauslega áætlað. Ég tek það fram, að ég fyrir mitt leyti mundi ekki vilja leggja til, að til þeirrar byggingar yrði varið því fé, sem nú kann að vera fyrir hendi til byggingar á stjórnarráðshúsinu. Það yrði að fást með öðrum hætti. Í öðru lagi liggur fyrir að leysa einnig aðkallandi þörf með byggingu þessa sex hæða húss á bak við hvíta húsið, stjórnarráðsbygginguna við Lækjartorg. Og í þriðja lagi, og það er auðvitað aðaltakmarkið, liggur fyrir að byggja varanlegt hús sem aðsetur íslenzkra stjórnarvalda að sunnanverðu við Bankastræti. Allt mundi þetta kosta eftir þeim áætlunum, sem fyrir liggja, minnst 75–85 millj, kr. Ég segi ekki, að það sé nauðsynlegt að gera þetta allt í einu, en það er álitamál, hvar á að byrja, og allt er það þarflegt. Og þó að við hefðum fengið öll þessi hús, þá hygg ég, að við hefðum ekki meira en fullnægt þeirri þörf, sem er fyrir hendi um stofnanir, sem ýmist tilheyra beinlínis stjórnarráðinu eða eru á vegum ríkisins. Fé fyrir hendi er mjög takmarkað í þessu skyni. Í sjóði eru þær 2 millj., sem samþykktar voru sem fyrsta framlag á árinu 1954, í öðru lagi voru samþ. á fjárl. 1955, 1956 og 1957 2 millj. hvert ár, og loks var veitt á fjárl. 1958 1 millj., þannig að alls hafa verið lagðar fram 9 millj. Á fjárl. 1959 var hins vegar engin fjárveiting til stjórnarráðshússins. Ég viðurkenni fúslega, að þessi eina millj., sem ég er að fara fram á, er bitamunur, en ekki fjár, hvort veitt verður eða ekki, en mér þykir þó rétt að biðja Alþ. um að gera þetta, þannig að við sýnum viljann til þess að halda þessu þarfa verki vakandi, og það er þá hvatning líka til stjórnarvaldanna, að Alþ. standi heils hugar að því, að hafizt verði handa í þessum efnum, og ég segi það hiklaust, að það verður ekki lengi dregið úr þessu. Ég læt útrætt um þetta mál í fullu trausti þess, að um þetta verði ekki mikill ágreiningur. Ég hefði haft talsverða tilhneigingu til þess að segja nokkur orð almennt út af þeim umr., sem hér hafa farið fram, viðurkenni þó, að sá málstaður, sem ég hefði viljað halda hér á lofti, hefur verið þannig fluttur við framsöguræðuna hjá hv. formanni fjvn. og raunar í hans svarræðu líka og í ræðu hæstv. fjmrh., að sennilega hefði ég ekki getað mikið þar af mörkum lagt. Það er hin innri þörf, sem hefði þó hvatt mig til þess að segja mínar skoðanir. En ég læt það undir höfuð leggjast. Ég veit, hvað hér er á ferðinni, hér þurfa ýmsir að tala um sínar tillögur, veit, að það hefur verið svo um talað að reyna að ljúka þessum umr. sæmilega tímanlega í dag. Ég tel mig ekki standa við það, sem hefur verið um þetta rætt milli formanna flokkanna, ef ég færi nú að halda hér langa ræðu, og læt þess vegna aðeins nægja að takmarka mig við þessa einu brtt., sem ég hef flutt, og láta í ljós það, að ég tek heils hugar undir bæði það, sem hæstv. fjmrh. og hv. formaður n. hafa sagt um þessi efni, og skal raunar viðurkenna, að hefði ég viljað nokkru við það bæta, þá hefði ég hvatt til enn þá meiri varfærni um afgreiðslu fjárl. heldur en nú er fyrir hendi, þó að ég geri mér fullkomlega ljóst, að það hefur verið mikið átak að geta þó lagt málið nú fyrir hæstv. Alþ., eins og gert er, með nokkurn veginn vissu um það, að hækkanir verði ekki verulega umfram það, sem hv. meiri hl. n. hefur lagt til. En ég tel þó, að menn megi hafa það hugfast, að enda þótt hér hafi verið gætt varfærni, eftir því sem við eigum að venjast hér á þinginu, þá er líka mikið í húfi, og spurningin er ekki sú, hvort við höfum verið of varfærnir, það getur aldrei skaðað. Verði tekjuafgangur eða greiðsluafgangur á árinu, þá nýtur þjóðin góðs af því í skattalækkunum eða öðrum formum á næsta ári. En ef við förum of ógætilega, þá held ég, að af því geti vel leitt, að þær tilraunir, sem nú eru gerðar til þess að komast inn á nýjar og farsælli brautir varðandi efnahagsmál Íslendinga, yrðu með því brotnar niður.

Frsm. l. minni hl. (Halldór E. Sigurðsson) [frh.]: Herra forseti. Ég var þar kominn í ræðu minni í gærkvöld, þegar fundi lauk, að hafa þakkað hv. formanni fjvn. fyrir þær upplýsingar, sem hann hafði gefið um það, að stöðvunarstefnan hefði lokið því hlutverki, sem henni hefði verið ætlað, að undirbúa jarðveg fyrir þá breytingu á efnahagskerfinu, sem nú er verið að gera, öll fyrirheit um framhald hennar hafi verið mælt út í bláinn og ekki haft við neitt að styðjast. Ég vil því byrja á því nú að endurtaka þakklæti mitt fyrir, að þessar upplýsingar skyldu vera hér gefnar, og ætla svo ekki að fara frekar út í það. Þá kem ég næst að því, sem hv. formaður fjvn, talaði um þá breyt., sem við gerum á tekjuáætluninni, og þær tillögur, sem við flytjum til þess að ráðstafa þeim peningum, og talaði þar um gegndarlausar útgjaldatillögur og annað eftir því. Eins og ég tók fram í gær, hefur það ekki verið stefna þeirra sjálfstæðismanna, sem var boðuð hjá formanni og nú síðast hjá hæstv. forsrh., að eðlilegt væri að hafa mikinn greiðsluafgang og þjóðin mundi njóta þess. Ég held, að það verði ekki um það deilt, að þjóðin naut þess greiðsluafgangs, sem varð í tíð hv. 1. þm. Austf., Eysteins Jónssonar, þegar hann var fjmrh. Þá var mesta uppbyggingartímabil í sögu þjóðarinnar, og einmitt góð afkoma ríkissjóðs kom þar mjög við sögu. Samt deildu hv. þm. endalaust á þetta, að fjárlagaafgreiðslan væri svo rúm og það væri varasamt að hafa svo mikinn greiðsluafgang eins og þar varð. Nú ætlast þeir samt til, að til þeirra verði afgreidd fjárlög frá hv. Alþ., sem fyrirsjáanlega eru með mun meiri greiðsluafgangi en þá átti sér nokkru sinni stað. Það eina, sem gæti borið á milli samkv. þessu, sem við höfum hér upplýst, er það, hvort sú almenna fátækt, sem þeir ætla sér að koma á, komi það fljótt til framkvæmda, að hún geti skorið kaupgetuna niður mjög bráðlega. Samkv. því, sem ég upplýsti hér í framsöguræðu minni í gær, eru allar tillögur þeirra um innflutning miðaðar við það, að hann sé skorinn niður um 14% – eða fast að því 20% , þegar miðað er við þá fólksfjölgun, sem átt hefur sér stað síðan 1958. Samkv. þeim tölum, sem við höfum lagt hér fram og sýnt og öruggar eru og eru í nál. okkar, þá er í verðtolli, vörumagnstolli, innflutningsgjaldi og söluskatti hér um 210 millj. kr. upphæð að ræða. Þar við bætist, að áætlunin af söluskattinum nýja er líka miðuð við þennan innflutning. Það er gert ráð fyrir í þeim áætlunum, sem þetta er byggt á, að innflutningur á neyzluvörum minnki á árinu 1960, miðað við 1958, um 40 millj. kr. Finnst mönnum það nú trúlegt, að þannig fari, að þetta geti átt sér stað, þegar tillit er tekið til fólksfjölgunar ofan á annað? Þá er líka gert ráð fyrir því, að innflutningur á olíu, benzíni og kolum minnki um 7 millj. kr. og rekstrarvörur sjávarútvegs og landbúnaðar um 10 millj., byggingarvörur um 36 millj., og þannig mætti lengi telja. Við höldum því hiklaust fram, Framsóknarflokksmenn, að þrátt fyrir það, þótt að því sé stefnt að skapa hér það mikla fátækt og það mikla erfiðleika í fjármálum, að kaupgetan hljóti að minnka, þá muni ekki vera hægt að koma því við á svo stuttum tíma. Og þegar svo er haft í huga, að það er verið að tala um frjálsan innflutning meira en nokkru sinni fyrr, þá stangast þetta mjög á. En það, sem hér er á ferðinni, er sá stefnumunur, sem er á milli okkar og þeirra. Okkar hugsun er, að fyrst þessar álögur eru allar teknar af almenningi í landinu, þá eigi að nota það til uppbyggingar, en ekki láta ríkisstj. hafa það til ráðstöfunar eftir sínu höfði. Hins vegar er það stefna stjórnarliða, að álögurnar skuli taka af almenningi, til þess að verði hægt að koma því efnahagskerfl við, að fátæktin verði skömmtunarstjóri. Það er þetta, sem er meginmunurinn á milli skoðana þeirra og okkar. Þeim er það fullkomlega ljóst, að hverjar sem áætlanir um tekjur á fjárlögunum verða, þá mun þetta koma í ríkissjóð. En þeir ætla sér bara að hafa það til ráðstöfunar sjálfir, og þeir þurfa að ganga svona langt í álögunum, til þess að efnahagskerfl fátæktarinnar fái að þróast hér. Eins og ég tók hér fram í framsöguræðu minni í gær, þá kom það greinilega fram hjá ráðuneytisstjóranum í efnahagsmrn., að hann gerir ráð fyrir því, að það verði verulegur tekjuafgangur á þessu ári, en þurfi að leggja á allar þessar álögur, til þess að nýja efnahagskerfið geti komið í framkvæmd. Ef við hefðum staðið hér frammi fyrir annarri mynd, þar sem ekki hefði verið gert ráð fyrir þessum álögum, sem hér eru nú til staðar, þá hefði líka okkar sjónarmið markazt af því. Hv. formaður fjvn. sagðist hafa reiknað með sérstakri ábendingu og stuðningi frá okkur við fjárlagaafgreiðsluna. Ég verð að segja það, að mér finnst hv. þm. geta einmitt sagt það, að þannig höfum við hagað okkur í fjárlagaafgreiðslunni. Við flytjum hér ekki neinar sýndartillögur. Við viljum bara, að Alþ. skipti meira af þeim tekjum, sem stjórnarliðið ætlar að taka. Við erum ekki að koma hér með sparnaðartillögur, sem eru óraunhæfar, og ég gerði grein fyrir því í gær, að við vildum ekki flytja slíkar tillögur, heldur hitt, að það yrði tekin upp allsherjarathugun, t.d. á utanríkisþjónustunni, með sparnað fyrir augum, og það yrði svo undirbúið, að það yrði ekki látið dragast lengur en til næstu fjárlaga að koma því í framkvæmd. Þess vegna eru okkar tillögur miðaðar við það, sem hv. þm. sagðist hafa treyst okkur til, og við erum auðvitað mjög ánægðir með að hafa ekki brugðizt því trausti hans, því að inn á sér veit ég að hann finnur það. Hitt er annað mál, að við ætlumst ekki til, að hæstv. ríkisstj. hafi óbundnar hendur til þess að valsa með stórar fjárfúlgur, sem hún er búin að ákveða að taka af þjóðinni umfram það, sem hún áætlar í fjárlögunum. Hv. 6. þm. Norðurl. e., frsm. fjvn., talaði um það í framsöguræðu sinni í gær, að þeir færu hér að eins og hygginn bóndi, sem væri búinn að framkvæma mikið og hugsaði sér, að nú skyldi verða stöðvun og hann ætlaði að draga úr framkvæmdunum í bili. Finnst ykkur það nú, hv. þm., að góðir bændur, hyggnir bændur mundu telja það hyggilegt að hætta við framkvæmdirnar, en auka rekstrarkostnaðinn svo gífurlega eins og hæstv. ríkisstj. gerir á fjárlagafrv.? Haldið þið, að sá búskapur, sem þannig væri rekinn, væri líklegur til þess að vera af hyggindum rekinn? Haldið þið, að bóndi, sem ætlaði sér að hætta að framkvæma, tæki eyðslulán, eins og núv. hæstv. ríkisstj. gerir, í staðinn fyrir uppbyggingarlán, eins og tekin hafa verið? Nei, hygginn bóndi mundi ekki hafa farið þannig að. Hann mundi hafa farið að eins og farið hefur verið að nú síðustu árin, byggja upp til þess að auka framleiðsluna, búa sig betur undir framtíðina. Hann mundi líka hafa ætlað sér að njóta þeirra verka, sem hann áður hefði gert, og hefði gert það og mun gera það, ef hann hefði haldið þeirri stefnu áfram, sem þá var fylgt. En í staðinn fyrir að halda áfram við uppbyggingarstefnuna á nú að taka eyðslulán og auka rekstrarkostnaðinn jafngífurlega og gert hefur verið nú á þessu ári. Það er greinilegt, að nú á tveim síðustu árum hafa fjárlög íslenzka ríkisins hækkað yfir 500 millj. kr., ef við bætum niðurgreiðslunni inn á fjárlögin 1958, en fjárframlög til samgangna og til atvinnuveganna hafa á sama tíma hækkað á fjárlagafrv., sem nú liggur fyrir, um 50 millj. kr. Þessi þróun er uggvænleg. Ég lýsti andstöðu minni á því við fjárlagaafgreiðsluna hér í fyrra, hvernig þá var haldið á fjármálum, þegar var farið að eyða 16 eða 17 millj. kr. í að greiða niður sjúkrasamlagsgjöld, sem nam 13 kr. á einstakling á mánuði. Þess háttar vinnubrögð í fjárlagaafgreiðslu eru ekki hyggileg. Það er nú haldið áfram á sömu braut. Það er búið að hafa hér niðurgreiðslur síðan 1943 eða 1944, en frá því í árslok 1958 til fjárlaganna nú hafa þær meira en tvöfaldazt. Það er þessi stefna, sem nú er að taka hér völdin, það er stefna fátæktarinnar, sem nú er verið að innleiða, og það er kannske ekkert, sem sannar betur, að ríkisstj. er ljóst, að hún er að innleiða hér fátækt, heldur en það, að hún skuli hér á hv. Alþ. telja það óeðlilegt, að fólk á bezta aldri geti séð fyrir einu barni. Þessi stefna ríkisstj., að það þurfi að tryggja fólk, sem á eitt barn, fyrir aðgerðum hennar, sýnir greinilega, hvert stefnt er. Það er því ekki undarlegt, þó að þeir séu í andstöðu við þá uppbyggingarstefnu, sem við framsóknarmenn höfum fylgt og fylgjum. En þeir eiga ekki á sama tíma að tala um það, að þeir fari að eins og hyggnir bændur. Ég mun ekki tímans vegna eyða lengra máli í að svara því, sem fram hefur komið í almennum umr. hér um fjárl., en víkja aðeins að brtt., sem ég flyt hér ásamt hv. 1. þm. Vesturl. Eins og fram kom í framsöguræðu minni um vinnubrögð í fjvn., var það gott dæmi um hina samræmdu stefnu hæstv. ríkisstj. að ljúka þeim brúm, sem fjárveitingar höfðu fengið á þessu ári, að á síðustu fjárlögum og fjárlögum þar áður var geymslufé til einnar brúar í Mýrasýslu, á Norðurá hjá Króki. Þetta geymslufé var 1/2 millj. kr., og samkv. þeim áætlunum, sem ég hafði fengið um brúargerðina við fjárlagaafgreiðslu í fyrra, átti það að vera nokkurn veginn öruggt, að fjárveiting fengist til þess, að verkið yrði unnið á yfirstandandi ári. Nú er það talið hyggilegt að láta þessa brú bíða, þó að hún ætti geymslufé upp á hálfa millj. Það var af því, að hv. fyrrv. þm. Mýr., núverandi 3. þm. Vesturl., hafði áhuga fyrir henni. En það var sanngjarnt, að aðrar brýr væru teknar fram yfir hana, sem þó átti svo mikla fjárhæð geymda. Þetta eru vinnubrögð hinnar nýju kjördæmaskipunar. Þetta er gott dæmi um samstarfið á milli þingmanna. Og svo laglega var þessum málum fyrir komið, að þó að við þingmenn Vesturlandskjördæmis legðum sameiginlega tillögur fyrir hæstv. samgmrh., þá var okkur ekki svarað, heldur var send till. í fjvn., hvernig með málið skyldi fara. Við höfum ekki fengið þær upplýsingar, sem við báðum ráðh. um og okkur var lofað. Ég geri till. um það, að inn á fjárlög þessa árs verði tekin 700 þús. kr. fjárveiting, svo að hægt verði að byggja þessa brú á yfirstandandi ári, og ég treysti því í lengstu lög, að það verði talin gild rök hér á Alþ., að verk, sem er farið að safna til fjárveitingu, ekki minni en hér var þó orðið, eigi rétt á sér til að hljóta afgreiðslu á borð við það, sem komið er með hér í fyrsta sinn, og þegar þar við bætist, að hér er um brú að ræða á slæmu vatnsfalli, og það á leið, sem hugsuð er framtíðarleið á milli Norður- og Suðurlands. Á sama þskj., þskj. 203, flytjum við einnig, við hv. 1. þm. Vesturl., till. um fjárveitingu til brúar á Haukadalsá í Dalasýslu. Það tókst nú einhvern veginn þannig til, að þessar tvær sýslur verða út undan um fjárveitingar í brýr að þessu sinni, Mýrasýsla og Dalasýsla, og er sennilega þar tilviljunin ein, sem ræður. Þá höfum við einnig flutt hér till. um, að fjárveiting til Akranesshafnar verði 2.3 millj. kr. Ástæðan til þess, að við flytjum þessa till. og hér er farið fram á svo háa fjárhæð, er sú, að gengisbreyting slík sem gerð var í febrúar s.l. skapar Akraneshöfn þessa útgjaldaaukningu á árinu 1960, skapar Akraneshöfn 2.3 millj. kr. útgjaldaaukningu á árinu 1960. Ég hef haldið því fram í fjvn., að engum manni hefði dottið í hug, að þessi höfn, sem svo mikið á inni hjá ríkissjóði, yrði án fjárveitingar á yfirstandandi ári. En þó að þessi till. okkar yrði samþykkt, þá þýðir það sama og Akraneshöfn hefði ekki fengið fjárveitingu, vegna þess að þetta er bara sú útgjaldaaukning, sem gengisfallið skapar höfninni á yfirstandandi ári. Það fékkst ekki tekið undir þetta í fjvn., og þess vegna gerum við hér tilraun til að fá þessu breytt hér á hv. Alþ. Til vara gerum við till. um það, að til þessarar hafnar verði veitt 1.5 millj. kr., og er það algert lágmark, þó að hitt sé ekki nema það eðlilega. Ég treysti hv. þm. til þess að koma til móts við þennan mikla framfara- og útgerðarbæ, Akranes, og láta hluta hans vegna efnahagsráðstafananna ekki verri en það, að hann fái enga fjárveitingu til sinnar hafnar, en þannig er útkoman, ef hann fær 2.3 millj. kr. Bæjarráð Akraness allt og hafnarnefnd hafa skorað á okkur þm. Vesturl. að beita okkur fyrir þessu máli, og ég treysti því, að á því muni ekki standa. Þá höfum við einnig gert till. um það, að hækkuð verði fjárveiting til hafnarinnar í Ólafsvík. Eins og kunnugt er, er það mikill útgerðarstaður og vaxandi, en hafnarskilyrði hafa verið erfið. Það er kunnugra manna mál þar heima fyrir, að þessi fjárveiting mundi nægja þeim til þess að ná þeim áfanga, sem þeir stefna að nú. Ég treysti því, að hv. þm. muni einnig hafa þessa skoðun á málunum, að það sé nauðsynlegt að styðja þennan stað. Að öðru leyti mun ég ekki ræða bessi mál frekar að sinni.



Herra forseti. Ég hef leyft mér hér að flytja nokkrar brtt. ásamt hv. 3. þm. Vesturl. (HS). Brtt. þessar, sem ég mæli fyrir, eru á þskj. 203. Fyrsta till. er um að fá hækkaða fjárveitingu til Fróðárhreppsvegar, en vegur þessi liggur úr Fróðárhreppnum og fyrir svokallaðan Búlandshöfða til Grundarfjarðar. Framkvæmdin er allkostnaðarsöm, og mun því varla af veita að veita meira fjármagn til þessa vegar en gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Þessir staðir, sem eiga þarna í hlut, annars vegar Ólafsvík og hins vegar Grafarnes, búa nálægt beztu fiskimiðum landsins, framleiðsla, atvinna og uppbygging á þessum stöðum hefur verið með mjög miklum blóma og myndarbrag á undanförnum árum og þarna býr dugandi og framtakssamt fólk. Og það mundi því glæða áhuga þess, ef því væri sómi sýndur af hinu opinbera við að bæta aðstöðuna til þess að afla fisks úr sjó, því að þessi samgöngubót mundi verulega bæta fyrir þessum sjávarþorpum, ef hún kæmist á. Þegar ekið er kringum Snæfellsnes, mundi leiðin styttast allverulega, þegar vegurinn kemst fyrir Búlandshöfða. Þegar farið er úr Grundarfirði til Ólafsvíkur, verður að aka fyrir Kolgrafafjörð yfir Kerlingarskarð og svo aftur vestur yfir Fróðárheiði. En kæmist þessi samgöngubót á milli Fróðárhrepps og Grundarfjarðar, mundi þessi leið styttast um nálega 90 km. þegar vegurinn kemst fyrir Búlandshöfða. Þessi samgöngubót kostar að vísu mikið fé. En hún sparar, þegar hún kemst á, allmikið fjármagn, bæði innlent og einnig erlent, þar sem hún mundi bæði spara talsvert í benzíni og öðru, sem bifreiðar þurfa til síns rekstrar. Svo er eitt í þessum málum, að Grafarnes mun tilheyra sama læknishéraði og Ólafsvík og það er mjög kostnaðarsamt að sækja lækni frá Grafarnesi, a.m.k. suma tíma árs, ýmist til Stykkishólms eða þá til Ólafsvíkur. En þegar vegurinn kemst fyrir Búlandshöfða, bætist þessi aðstaða mjög mikið. Fólki fjölgar mjög ört í Grafarnesi og auk þess dveljast þar miklu fleiri yfir vertíðina, og það er því mikið nauðsynjamál allra hluta vegna, að hægt sé að hraða þessari framkvæmd, þ.e. vegarlagningu fyrir Búlandshöfða, eins og unnt er. Till. sú, sem ég flyt hér ásamt hv. 3. þm. Vesturl., er svo hófleg, bar sem ekki er um nema 100 þús. kr. hækkun á fjárveitingu að ræða, að ég vænti þess, að hv. þm. sjái sóma sinn í því að samþykkja hana. Þá er hér önnur till. á sama þskj., og hún er varðandi vegarlagningu yfir Heydal. Flestum hv. þm. er þetta mál kunnugt frá undanförnum þingum, því að þar höfum við jafnan farið fram á, að þessari vegarlagningu væri hraðað meira en raun hefur borið vitni um. En það fjármagn, sem fengizt hefur til Heydalsvegar á undanförnum árum, hefur að mestu leyti verið notað til vegagerðar á Skógarströndinni. Og nú er senn þeirri vegarlagningu lokið að Bíldhóli á Skógarströnd, en þaðan er meiningin að vegurinn liggi yfir Heydalinn til Hnappadals í Snæfellsnessýslu, og þá er komið í vegasamband á þann veg, sem liggur til Stykkishólms og aftur til Reykjavíkur. En þessi vegur tryggir einkum samgöngurnar við innfirði Breiðafjarðar, þ.e. við Hvammsfjörð innanverðan og einnig Gilsfjörð. En það er altítt, að eins og nú er háttað, þegar snjóar og ísar ganga, þá eru þeir fjallvegir, sem nú liggur vegur yfir, eins og Brattabrekka, ófærir kannske marga mánuði, og á sama tíma getur Hvammsfjörð og Gilsfjörð lagt, þannig að það komist ekki bátur inn á neinar af þeim höfnum, sem liggja við þá firði. En Heydalur liggur það miklu lægra en Brattabrekka og miklu lægra en Kerlingarskarð líka, að þar eru að jafnaði ekki meiri snjóar en eru í byggð. Vonir standa því til, þegar þessi vegur kemst á, að hann tryggi samgönguöryggið við innsveitir Breiðafjarðar miklu meira en nú er hægt að segja um þær samgöngur, því að það getur komið fyrir, eins og vorið og seinni hluta vetrar 1949, að það verði ekki farið vestur í Dali, hvorki á bílum yfir Bröttubrekku eða á bátum inn Hvammsfjörð né á flugvél. - Þannig var það vorið 1949, og þó að hin síðari ár hafi slíkt ekki komið fyrir, þá getur það alltaf hent sig. Þess vegna ber að vera á varðbergi fyrir því að treysta samgönguöryggi, og það gerum við bezt með því að hraða vegarlagningu yfir Heydal. En miðað við vegalengd hygg ég, að þessi vegur verði ekki svo kostnaðarsamur, þar sem þarna er fremur jafnlent og ekki þörf á mörgum brúm, en það eru einkum ræsin og brýrnar, sem hleypa vegakostnaðinum upp, en þar sem er jafnlent og hægt að nota skurðgröfur, þar eru vegir yfirleitt ódýrir. Þarna er einnig farið fram á mjög hóflega hækkun eða um 100 þús. kr., og vænti ég því sömuleiðis, að þingmenn samþ. þessa till. Þá flytjum við hér einnig þriðju till. varðandi vegi, og það er um Gilsfjörðinn á Vesturlandsvegi. Nú fyrir skemmstu var opnuð ný leið til kauptúna og kaupstaða á Vestfjörðum, og því ber að sjálfsögðu að fagna. En leiðin til Vestfjarða liggur um Vesturlandsveg meðfram Gilsfirði, en þar er enn þá vegur slæmur og verður stundum að sæta sjávarföllum, til þess að hægt sé að komast leiðar sinnar. Hafa þetta orðið vonbrigði mörgum ferðamanninum. En þessi vegur meðfram Gilsfirðinum tengir í raun og veru Vestfirðina við alla hina landsfjórðungana og er því orðinn mjög fjölfarinn nú og mun verða enn þá fjölfarnari í framtíðinni, þar sem nú mun í fyrsta sinn á næsta sumri vera hægt að aka alla leið á bil til Ísafjarðar og fleiri staða á Vestfjörðum. Mér finnst því sérstaða þessa vegar vera þannig, að það beri að skoða hann sem hvern annan millihéraðaveg hér á landi. Og ég hygg, að hann muni ekki komast svo auðveldlega áfram, ef hann verður ekki tekinn í millihéraðavegatölu og fjár aflað til hans samkv. því, sem um þá vegi gildir. Það er líka nokkuð sérstakt við vegarlagningu í Gilsfirði, að þar er ekki hægt að taka veginn í smááföngum og hafa not af honum jafnframt, vegna þess að það er svo mikill halli frá því, þar sem vegurinn mun eiga að koma, og niður í fjöruna, að það er útilokað, að það sé hægt að taka fyrir smákafla og nota gamla veginn jafnframt. Það verður því að taka þennan veg á sem skemmstum tíma, svo að hann komist í notkun allur samtímis. Það er því höfuðnauðsyn, til þess að notist að vegagerð í Gilsfirði, að vegarlagningu þar sé hraðað mjög mikið, enda hygg ég, að ef veitt væri til Gilsfjarðarvegar rífleg upphæð í tvö ár, þá ætti að vera hægt að koma. þeim vegi í nothæft ástand. Og þar sem þetta mál er kannske engum landsmönnum jafnnauðsynlegt og Vestfirðingum, þá vænti ég sérstaklega þeirra stuðnings í þessu máli, því að ég veit, að þeir hafa öðrum fremur kvartað undan slæmum vegi þarna, og ég veit líka, að þeir munu nú, þegar þeir leggjast allir á eitt, reyna að gera sitt bezta í málinu, svo að vegur þessi komist á og vegarlagningu verði hraðað mjög mikið. Og standi þingmenn Vestfirðinga einhuga í þessu máli, þá efast ég ekki um, að það verður hægt að hefja framkvæmdir þegar á næsta sumri. Það má segja, að það sé nokkuð bitur staðreynd, að á sama tíma og verið er að margfalda stórkostlega alla skriffinnsku og þenja út ríkisbáknið hjá hæstv. ríkisstj., þá er jafnframt minnkað til stórra muna allt framlag þess opinbera til framkvæmda í landinu, því að yfirleitt eru sömu upphæðir látnar haldast vitandi það, að kostnaður við allar framkvæmdir verður stórum meiri en nokkru sinni hefur þekkzt í þessu landi áður. Mér finnst, að það hljóti að vera lágmarkskrafa þeirra, sem landið byggja, að þeir séu ekki sveltir inni sakir þess, að vegir séu þar slæmir eða ár óbrúaðar og að hafnarmannvirki grotni niður, enda gengur þessi stefna hæstv. ríkisstj. í andstæða átt við öll þau loforð, sem þeir flokkar, sem að henni standa, gáfu fyrir þær tvennar kosningar, sem fóru fram á s.l. ári. Sjálfstæðismenn lofuðu alls staðar gulli og grænum skógum, en eftir að þeir komust til valda, eftir að þjóðin hafði skapað þeim þann meiri hluta, að þeir gætu farið með völdin í landinu, þá blasir eymd og auðn við í staðinn fyrir loforðin um gull og græna skóga. Ég get ekki látið hjá líða að minnast hérna á það, að í þau tíu ár, sem ég hef átt sæti á þingi, hefur hagur ríkissjóðs aldrei verið svo slæmur, að það hafi ekki verið hægt að veita svo mikið sem eina smáupphæð á fjárlögum til brúargerðar í Dalasýslu, og mér er það minnisstætt, að á s.l. vori héldu sjálfstæðismenn því fram, ekki síður í Dalasýslu en annars staðar, að um leið og nýja kjördæmabreytingin öðlaðist gildi, þá væri það trygging fyrir auknum og öruggari framkvæmdum á landsbyggðinni. En hver er reyndin? Hver er reyndin fyrir Dalamenn? Hún er algerlega gagnstæð. Og þetta örlitla dæmi, að nú í fyrsta sinn á tíu árum skuli ekki fást nein fjárveiting til brúargerðar í Dalasýslu, talar sínu máli. Og það var það, sem margur gjörhugull maður í landi voru hugleiddi líka á s.l. vori, að kjördæmabreytingin yrði til þess e.t.v. að leggja í eyði, ekki einstök býli, heldur og jafnvel heilar sveitir á landsbyggðinni, og það er ég sannfærður um, að ef sú stefna, sem nú er verið að taka upp í þjóðmálum og ekki sízt að því er varðar framfarir og framkvæmdir í landinu, á að ráða á næstu árum, þá mun margur hverfa frá sinni yrkju úti á landsbyggðinni og á mölina í bæjunum, því að við vitum það ósköp vel, að svo mikið er ógert víða á landsbyggðinni, að þar má ekki stöðvast við, og það er lágmarkskrafa þeirra, sem dreifbýlið byggja, að ekki sé slakað á á sviði framfaranna, eins og nú er gert. En það kemur greinilega fram, hvar sem borið er niður, að það eru framfarir í þágu þjóðarframleiðslunnar, sem eiga að bíða hnekki við það, sem nú er verið að aðhafast í fjármálum hjá hinu opinbera. Ég vænti því þess, að sú stefna, sem hér er upp tekin, verði fljótlega stöðvuð og áfram haldið á þeirri uppbyggingarbraut, sem þegar var hafin, áður en þessi stjórn komst að völdum. Ég vil að lokum mælast til þess, að hv. alþm. samþykki þær brtt., sem ég hef hér lagt fram og talað fyrir, og einnig samþykki þeir þær brtt., sem ég flyt hér ásamt öðrum þingmönnum.



Herra forseti. Með örfáum orðum vildi ég gera hér grein fyrir þeim brtt., sem ég flyt við frv. til fjárlaga. Í framsöguræðu sinni í gær minntist hv. formaður fjvn. á úthlutun til tónlistarskóla og sagði eitthvað á þá leið, að engin vissa væri fyrir því, að úthlutun n. til hinna ýmsu tónlistarskóla sé í samræmi við starfsemi þeirra. Er þetta orð að sönnu, og ber úthlutunin því vitni, að nokkuð er rennt blint í sjóinn um úthlutunina, og skal ég benda á eitt atriði, sem sýnir, að orð hv. þm. eiga fullan rétt á sér. Tónlistarskóla Hafnarfjarðar eru ætlaðar 10 þús. kr. í till. n., en í þessum skóla, sem verður 10 ára á þessum vetri, eru 150 nemendur við hvers konar tónlistarnám. Við skólann starfa fjórir hinir færustu kennarar, og til skólans mun bæjarsjóður Hafnarfjarðar veita á þessu ári tugi þúsunda króna til hljóðfærakaupa og kennslu. Skólastjóri og aðrir kennarar skólans vinna hið merkasta starf að almennri tónlistarfræðslu, sem er ekki miðuð eingöngu við hina fáu, sem skara fram úr öðrum. Sést það bezt á því, að eins og ég áður gat um, eru í skólanum 150 nemendur, sem munu svara til 1600–1700 nemenda í tónlistarskóla Reykjavíkur, og kem ég þá að óhjákvæmilegum samanburði við aðra um úthlutun styrks á fjárlögum. Vil ég í því sambandi benda á, að tónlistarskólinn í Reykjavík fær til söngkennslu 40 þús. kr., - og hvað halda nú hv. alþm., að margir nemendur séu við það nám, sem styrkt er með 40 þús. kr., þegar 150 nemenda skóli fær 10 þús. kr.? Samkvæmt því, sem ég bezt veit, eru þeir sex, 6 nemendur. Þarna er því greitt um 100 sinnum meira með hverjum nemanda. Ég hef því leyft mér að flytja á þskj. 206 brtt. þess efnis, að fjárveiting til tónlistarskólans í Hafnarfirði verði hækkuð úr 10 þús. kr. í 40 þús. Svo sem ég gat um áður, kom það fram í ræðu hv. form. fjvn., að n. gerir sér ljóst, að engin víssa er fyrir því, að úthlutun til tónlistarskóla sé í samræmi við starfsemi þeirra. Ég hef nú bent á, að varðandi tónlistarskóla Hafnarfjarðar er ekki samræmi á þessu tvennu, og vænti. ég þess, að það verði leiðrétt. Ég vil taka undir það, sem hv. form. fjvn. sagði í ræðu sinni, að nauðsynlegt er, að fastar reglur verði settar um stuðning við þessa starfsemi, og þáltill., sem nú liggur fyrir Alþingi um tónlistarfræðslu, verður vonandi spor í rétta átt. En á meðan stuðningur við tónlistarstarfsemi fer fram með úthlutun hér á Alþingi, hljóta menn þó að vera sammála um að gera það, sem unnt er, til þess, að hún sé sem sanngjörnust og ekki af handahófi. Vera má, að í úthlutun þessari séu fleiri dæmi um ósamræmi en það, sem ég nefndi, og kemur það þá ef til vill fram í umræðum hér. Þá hef ég flutt till. um, að barnaheimilissjóði Hafnarfjarðar verði veittur byggingarstyrkur að upphæð 60 þús. kr. Á frv. til fjárlaga er ekki gert ráð fyrir neinni fjárhæð í þessu skyni, en fjvn. flytur á þskj. 174 till. um 20 þús. kr. fjárveitingu til barnaheimilissjóðsins. Barnaheimilissjóður Hafnarfjarðar hefur unnið hið merkasta starf með rekstri sumardvalarheimilis fyrir börn, og leggja þar margir fram mikið sjálfboðaliðsstarf. Er því eðlilegt, að ríkið stuðli að því, að þessum aðilum sé gert kleift að stofna til og halda uppi þessari starfsemi sem opinberir aðilar yrðu ella að annast á kostnaðarsamari hátt. Ég tel, að barnaheimilissjóður Hafnarfjarðar hafi orðið nokkuð afskiptur um byggingarstyrk, ef borið er saman við sams konar starfsemi t.d. á Akureyri. En hliðstætt félag á Akureyri fékk byggingarstyrk, áður en það hóf byggingarframkvæmdir, og hefur með samþykkt tillagna fjvn. nú fengið alls 100 þús. kr. til framkvæmdanna. Barnaheimilissjóður Hafnarfjarðar hafði hins vegar rekið starfsemi sína í tvö ár, áður en hann fékk byggingarstyrk, og hefur með samþykkt till. fjvn. nú fengið alls 60 þús. kr. Tel ég fulla sanngirni, að ekki sé gert upp á milli þessara aðila frekar en orðið er, og legg ég til á þskj. 206, að hv. Alþingi verði við ósk stjórnar barnaheimilissjóðsins um 60 þús. kr. byggingarstyrk. Þá hef ég leyft mér að flytja till. um, að framlag til rannsóknarkostnaðar jarðhitadeildar verði hækkað um 11/2 millj. kr. og verði þeirri viðbót varið til jarðhitarannsókna á Reykjanesskaga. Svo oft hefur hér á hv. Alþingi verið rætt um hina þjóðfélagslegu nauðsyn á því að nýta sem fyrst þá orku og varma, sem fæst við jarðborarnir og þá fyrst í nánd við mesta þéttbýlið, að um það þarf ekki sérstaka grg. í þessu sambandi. Um þessa nauðsyn munu flestir hv. þm. sammála, og vænti ég þess, að þeir muni í samræmi við það stuðla að því, að framkvæmdum í þessu efni verði hraðað með sérstakri fjárveitingu í því skyni.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér á þskj. 206 brtt. við 13. gr. fjárlaga um, að upp verði teknir nýir liðir, ferjubryggjur á þremur stöðum í Vestfjarðakjördæmi. Á undanförnum árum hafa slíkar ferjubryggjur verið byggðar á allmörgum stöðum á Vestfjörðum, við Ísafjarðardjúp, á Barðaströnd og í Vestur-Ísafjarðarsýslu. Hafa þessi mannvirki fyrst og fremst verið byggð til hagræðis fyrir bændur við afurðaflutninga þeirra, enn fremur til þess að skapa bætta aðstöðu við fólksflutninga, þar sem ferjubryggjur hafa verið byggðar í framhaldi af þjóðvegum milli landshluta. Að þessum mannvirkjum hefur, eins og ég sagði, orðið mikið gagn og þau átt ríkan þátt í því að viðhalda byggð og halda uppi þróttmikilli framleiðslu í blómlegum byggðarlögum, sem hætt er við að ella hefðu bognað undan vandkvæðum fólksfæðar og annarra erfiðleika, sem að strjálbýlinu hafa steðjað á undanförnum árum. Nú hef ég leyft mér að leggja til, að veitt verði fé til þriggja nýrra ferjubryggna. Í fyrsta lagi til byggingar slíkrar bryggju að Óspakseyri í Strandasýslu, 100 þús. kr. Á þessum stað er starfandi verzlun, kaupfélag, sem fær árlega töluverðan hluta af vörum, er fyrirtækið fær, sjóleiðis. Hins vegar er þar enginn bryggjustíflur fyrir, þannig að notast verður við aldargamalt fyrirkomulag. Það verður að flytja vörurnar á uppskipunarbátum í land úr strandferðaskipum, og síðan verða menn að bera þær á bakinu upp úr bátunum upp í verzlunina. Nú seinast fyrir nokkrum dögum sagði kaupfélagsstjórinn á Óspakseyri mér í símtali, að hann ætti von á strandferðaskipi með tilbúinn áburð til bændanna í syðri hluta Strandasýslu. Gerði hann ráð fyrir því, að þennan hátt yrði að hafa á um uppskipun úr skipinu. Ég tel, að hér sé um mikið nauðsynjamál að ræða. Hér er ekki verið að fara neinar nýjar leiðir. Hér er óskað aðstoðar við byggðarlag, sem orðið hefur út undan, - aðstoðar, sem veitt hefur verið fjölmörgum öðrum byggðarlögum í þessum landshluta. Í öðru lagi hef ég leyft mér að óska þess, að veittar yrðu 100 þús. kr. til ferjubryggju á Mýri á Snæfjallaströnd. Þar mun verða um skeið endastöð bjóðvegarins út með norðanverðu Ísafjarðardjúpi, og meðan ekki er akvegasamband um Djúpið til Ísafjarðar, væri stórmikið hagræði að því, að þarna yrði byggð ferjubryggja. Í þriðja lagi flyt ég till. um, að byggð verði ferjubryggja á Reykjanesi í Reykhólasveit í Barðastrandarsýslu. Undanfarin ár hefur verið unnið að undirbúningi slíks mannvirkis á þeim stað. Það hefur ekki endanlega verið ákveðið, hvar bryggjan skuli vera, og menn greinir nokkuð á um bað. Þess vegna hef ég leyft mér að orða till. þannig, að bryggjan skuli reist á Reykjanesi. Um allar bessar till. má segja, að þær gera aðeins ráð fyrir byrjunarframlögum til þeirra ferjubryggna, sem um er að ræða. Það hafa verið gerðar kostnaðaráætlanir um flestar þeirra, og munu þær kosta misjafnlega mikið, 2–3–4 hundruð þús. kr. En með því að taka þessar fjárveitingar nú upp í fjárlög væri stefnan mörkuð í þessum málum, og fólkið gæti treyst því að fá þessar nauðsynlegu umbætur. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þessar brtt., en vænti, að þær nái fram að ganga. Ég skal taka það fram, að ef hv. fjvn. vildi athuga þær nánar fyrir 3. umr., þá er ég reiðubúinn til þess að taka þær aftur til 3. umr. Þá höfum við, ég ásamt þremur öðrum hv. þm., ákveðið að flytja brtt. við 18. gr. frv. Henni hefur því miður ekki enn þá verið útbýtt, og ég neyðist til þess að flytja hana skriflega og biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir henni. Það er brtt., sem ég flyt ásamt hv. 5. þm. Vesturl., hv. 7. þm. Reykv. og hv. 4. landsk. þm., um, að tekinn verði upp nýr liður við 18. gr., Ásmundur Jónsson frá Skúfsstöðum, rithöfundur, 10 þús. kr. Um rökstuðning fyrir þessari till. þarf ég ekki að hafa mörg orð. Ásmundur Jónsson er þjóðþekktur maður, hefur gefið út tvær ljóðabækur með ágætum ljóðum. Þessi rithöfundur býr hins vegar við svo þröngan kost, að naumast er vansalaust, og þess vegna teljum við flm., að vel færi á því, að hv. Alþingi sýndi honum smávægilega viðurkenningu og samþykkti þessi 10 þús. kr. eftirlaun til hans á 18. gr. fjárlaga. Ég leyfi mér að óska þess, að hæstv. forseti leiti afbrigða fyrir þessari brtt. Ég vildi svo leyfa mér að fara örfáum orðum um nokkur hagsmunamál Vestfjarðakjördæmis, enda þótt ég hafi að þessu sinni ekki flutt fleiri brtt. um hækkun á fjárveitingum til þessa landshluta. Ég vil þá fyrst minnast á það, að samkvæmt brtt. hv. fjvn. er gert ráð fyrir fjárveitingum til 9 hafna á Vestfjörðum. Nú er það þannig, að sjávarútvegur er meginatvinnuvegur flestra byggðarlaga á Vestfjörðum, þó að þar sé einnig rekinn þróttmikill landbúnaður. Hafnirnar eru frumskilyrði þess, að sjávarútvegur verði rekinn með góðum árangri. Þær fjárveitingar, sem lagt er til að veittar verði til þessara 9 hafna á Vestfjörðum, eru flestar litlar og hrökkva skammt, sérstaklega á þeim stöðum, þar sem stórframkvæmdir standa yfir í hafnarmálunum. Má þar t.d. nefna Patreksfjarðarhöfn, Suðureyrarhöfn, Bolungarvíkurhöfn og Hólmavíkurhöfn. Á öllum þessum stöðum hefur að undanförnu verið sumpart unnið að stórframkvæmdum eða að undirbúningi stórframkvæmda. Til Patreksfjarðarhafnar er nú lagt til að veittar séu 100 þús. kr., til Suðureyrar 150 þús. kr., til Bolungarvíkur 500 þús. kr. óg til Hólmavíkurhafnar 500 þús. kr. Eins og ég sagði, þá hrökkva þessar fjárveitingar mjög skammt, og ég vil undirstrika það, sem hv. frsm. meiri hl. fjvn. sagði í sinni framsöguræðu, að vandamál þessara og margra fleiri hafna verða ekki leyst með öðru en stórfelldum erlendum eða innlendum lántökum í því skyni, að hægt sé að ná stórum áföngum á tiltölulega skömmum tíma í þessari mannvirkjagerð. Það voru, eins og kunnugt er, teknar 28 millj. kr. að láni utanlands til hafnargerða á s.l. ári. Þessu fé var skipt upp, að mig minnir á milli allt að 20 hafna um allt land, þar af til þriggja eða fjögurra hafna á Vestfjörðum. Ég álít, að óhjákvæmilegt sé að halda áfram lántökum í þessu skyni, og ég álít enn fremur, að ekki megi verða mikil bið á því, að þetta sé gert, vegna þess að hvert árið, sem hafnarframkvæmdir standa hálfkaraðar, er mjög dýrt og til stórkostlegs óhagræðis fyrir þau byggðarlög, sem út í þessar dýru og fjárfreku framkvæmdir hafa ráðizt. Ég legg því áherzlu á það, - og ég veit, að hæstv. núv. ríkisstj. hefur einnig fullan skilning á því, - að það verði haldið áfram á þeirri braut, sem mörkuð var á síðasta þingi, þ.e.a.s. að taka allstór erlend lán til hafnarframkvæmda í landinu. Í þessu sambandi leyfi ég mér að benda á það, að ég hygg, að með engum hætti sé á jafnódýran hátt hægt að auka framleiðslu þessarar þjóðar og einmitt með því að bæta hafnarskilyrðin. Við hinar meira og minna ófullkomnu íslenzku hafnir hafa verið byggð á undanförnum árum dýr framleiðslutæki, þar sem eru hraðfrystihús og fiskimjölsverksmiðjur og ýmiss konar fiskiðjufyrirtæki, en svo að segja öll þessi dýru framleiðslutæki, sem standa að mestu leyti undir útflutningsframleiðslu þjóðarinnar, eru ekki nýtt nema að nokkru leyti. Með því að hagnýta afkastagetu hraðfrystihúsanna til fulls er hægt a.m.k. að tvöfalda útflutningsverðmæti hraðfrysta fisksins. Nær sanni mun þó vera, að hægt muni vera að þrefalda framleiðslu- og afkastagetu hraðfrystihúsanna á einstökum stöðum. Mér er kunnugt um mörg ný hraðfrystihús og fiskiðjuver, sem byggð hafa verið á síðustu árum, sem gætu framleitt þrisvar sinnum meira, ef þau aðeins hefðu hráefni, og aðstaðan til þess að fá hráefni batnar mjög með því, að hafnarskilyrðin eru lagfærð. Vitanlega þarf fleira að koma til, en við vitum, að fiskiskipastóllinn er sífellt að aukast í öllum landshlutum. Af því leiðir hins vegar, að óumflýjanlegt er að bæta lendingarskilyrðin. Það er öllum hv. þm. kunnugt, að fjöldi vélskipa eyðileggst á ári hverju eða skemmist stórlega einmitt vegna þess, hversu hafnarskilyrði eru léleg á þeim stöðum, þar sem þau eru gerð út, og það kostar tryggingarfélögin milljónir króna árlega að bæta það tjón, sem verður á fiskiskipaflotanum í höfnunum. Ég álít þess vegna, að hér sé um mjög þýðingarmikið mál að ræða, ekki aðeins fyrir einstök byggðarlög á Vestfjörðum og í öðrum landshlutum, þar sem þróttmikil útflutningsframleiðsla er rekin, heldur og fyrir þjóðina í heild, því að það má öllum landslýð vera ljóst, hver sem afstaða manna er til þeirra viðreisnarráðstafana. sem nú hafa verið gerðar af hæstv. ríkisstj., að án aukinnar framleiðslu renna þessar ráðstafanir út í sandinn. Þá reynast þær ekki megnugar þess að standa undir þörfum þjóðarinnar. Þess vegna álít ég, að hv. Alþingi megi síður nú en nokkru sinni fyrr daufheyrast við kröfunum um aukin framlög og markvíssar framkvæmdir einmitt á sviði hafnarmálanna. Ég veit, að á þessu atriði ríkir skilningur og að hv. fjvn. og hæstv. ríkisstj. munu gera það, sem unnt er, í þessum efnum. En það verðum við að gera okkur ljóst, að með hinum litlu og lágu fjárveitingum á fjárlögunum til hafnarmálanna verður engum stórum áföngum náð. Það er fjöldi hafna um allt Ísland, sem eru hálfkaraðar vegna fjármagnsskortsins og vegna þess, að það hefur verið talið nauðsynlegra á undanförnum árum að taka erlend lán og innlend til flests annars fyrr en hafnargerðanna. Það er fyrst á s.l. ári, sem rofar nokkuð til í þessum efnum, og ég vænti, að með lántökunni þá, sem að vísu var aðeins tæpar 30 millj. kr., hafi verið mörkuð stefna, sem haldið verði áfram að framkvæma. Um vegamálin á Vestfjörðum skal ég ekki fara mörgum orðum. Ég hef oft bent á það á undanförnum þingum í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, að ástandið í vegamálunum er hvergi verra en á Vestfjörðum. Þetta hefur í raun og veru verið viðurkennt og nokkuð aukin áherzla verið lögð á vegaframkvæmdir þar vestra nú allra síðustu árin. Það tókst á s.l. hausti að gera hinn svokallaða Vestfjarðaveg, frá Vatnsfirði á Barðaströnd yfir í Arnarfjörð, slarkfæran. Það er of mikið að segja, að hann sé akfær orðinn, en það er hægt að komast þá leið á jeppum og hærri og sterkari bifreiðum. Það tókst að ná þessum áfanga á s.l. ári vegna þess, að allmörg byggðarlög á Vestfjörðum tóku sig saman um að útvega lánsfé til þess að gera stórt átak í framkvæmd þessarar vegagerðar. Nú stendur þetta mál þannig, að skuld Vestfjarðavegar mun vera um 3 millj. kr. Hins vegar er lagt til í fjárlögum, að til þessa vegar verði veittar um 1.5 millj. kr., og það fé mun rétt hrökkva til þess að borga þær skuldir, sem gjaldfalla á þessu sumri. Ekkert fé er því fyrir hendi til þess að ljúka veginum og gera hann sæmilega akfæran. Ég geri mér þess vegna von um það, að hægt verði að fá nokkurt fé af þeim 4 millj. kr., sem lagt er til að veittar verði til viðbótar til vegaframkvæmda, einmitt til Vestfjarðavegarins, þannig að unnt verði að fullgera veginn á komandi sumri. En ef vel hefði átt að vera, hefði þurft að fá miklu hærri fjárveitingu til vegarins, til þess að byggðarlögin á Vestfjörðum þurfi ekki að draslast með þunga skuldabagga um langt árabil vegna þessarar vegagerðar, sem að sjálfsögðu á að kosta af ríkinu einu. En það er merkilegur áfangi, sem næst með þessari vegagerð, og honum er fagnað af fólki um alla Vestfirði. Það var þannig þangað til s.l. haust, að 4–5 þús. manns á norðanverðum Vestfjörðum, í Vestur-Ísafjarðarsýslu, Ísafjarðarkaupstað og í utanverðri Norður-Ísafjarðarsýslu, voru án sambands við akvegakerfi landsins. Úr þessu verður nú bætt, eins og ég sagði, og er að því mikil bót. Ég álít, að það séu fyrst og fremst fjórir eða fimm vegir, sem leggja verður áherzlu á á Vestfjörðum á næstu árum og þá einnig á komandi sumri. Það þarf í fyrsta lagi að ljúka Vestfjarðaveginum sem fyrst og gera hann sem beztan og greiðfærastan, þannig að hægt verði að halda honum opnum, ekki aðeins yfir hásumarið, heldur meginhluta árs. Í öðru lagi tel ég, að leggja beri áherzlu á að ljúka veginum út með sunnanverðu Ísafjarðardjúpi, hinum svokallaða Ögur. og Fjarðavegi, sem tiltölulega hægt hefur þokað áleiðis undanfarið, en er þó nú kominn það út með Djúpinu, að aðeins 9 km eru eftir út að Ögri óruddir. Á þennan veg verður að leggja mikla áherzlu. Hef ég einnig hugsað mér, að nokkur fjárveiting fengist til hans af þeim 4 millj. kr., sem fjvn. leggur til þess að úthlutunarnefnd atvinnuaukningarfjár skipti niður í samráði við vegamálastjóra. Í þriðja lagi teldi ég mjög nauðsynlegt, að aukin áherzla yrði lögð á vegagerðina norður Strandasýslu, en nyrztu byggðir Strandasýslu munu vera einhverjar einangruðustu sveitir á Íslandi. Það hefur verið byrjað að leggja svokallaðan Reykjarfjarðarveg norður Bala. Hann er kominn mjög skammt áleiðis, en allur Árneshreppur, sem er einn stærsti hreppur Strandasýslu, er án akvegasambands og aðeins einstakir spottar hafa verið lagðir innan hans. Þm. Vestfjarða hafa komið sér saman um það að einbeita kröftunum að lagningu þessa vegar, og er nú lagt til, að fé sé einungis veitt til tveggja vega í Strandasýslu, þ.e.a.s. til Strandavegar sunnar í sýslunni og til Reykjarfjarðarvegar, 525 þús. kr. Vonandi tekst nú að koma nokkrum skrið á þessa vegagerð og koma nokkuð til liðsinnis því dugandi fólki, sem býr í þessari einni afskekktustu sveit á Íslandi. Enn fremur tel ég, að leggja beri aukna áherzlu á að bæta heiðavegina milli Ísafjarðarkaupstaðar og Vestur-Ísafjarðarsýslu. En þeir vegir lokast í fyrstu snjóum, og það er algengt, að vegurinn vestur í Önundarfjörð og Súgandafjörð frá Ísafirði lokist um miðjan september og opnist ekki fyrr en í júní. Ef þessir vegir væru hlaðnir upp uppi á heiðunum, eins og almennt er gert með heiðavegi nú orðið, þá er óhætt að fullyrða, að þeir yrðu opnir miklu lengri tíma ár hvert. Það hefði t.d. verið leikur að halda þessum vegum opnum svo til allan veturinn í vetur, sem hefur verið einkar snjóléttur. Innilokunin vestur á fjörðunum skapar athafnalífinu þar margvíslegt óhagræði, og það verður ekki við það unað til lengdar, að byggðarlögin séu gersamlega einangruð frá sambandi við höfuðstað Vestfjarða allan veturinn. Þess vegna hygg ég, að aukna áherzlu beri að leggja á einmitt þessa heiðavegi. Svipuðu máli gegnir raunar um vegagerðina milli Patreksfjarðar og Bíldudals og Tálknafjarðar, þar sem vegirnir eru mjög lélegir og lokast fljótt, til mikils óhagræðis fyrir atvinnulífið á stöðunum. Ég vil þá aðeins minnast á það, að þingmenn Vestfjarða hafa skrifað fjvn. og óskað þess, að hún mæli með því, að veitt verði ríkisábyrgð á þessu ári fyrir 3 millj, kr. láni vegna byggingar dráttarbrautar á Ísafirði, sem Marselíus Bernharðsson skipasmíðastöð h.f. hyggst ráðast í að byggja. Á öllum Vestfjörðum er ekki hægt að taka upp stærri skip en rúmlega 70 tonn. Hins vegar er mikill fjöldi báta þar nú um 100 tonn og þó nokkur hinna smærri togskipa, sem eru, eins og menn vita, 250 tonn að stærð. Það er gersamlega óviðunandi að þurfa að fara með þessi skip öll til hvaða smáviðgerða sem er hingað suður í Reykjavík eða norður á Akureyri. Þess vegna held ég, að hér sé um mjög mikið nauðsynjamál að ræða fyrir vestfirzka útgerð, og vænti ég því, að fjvn. taki erindi okkar vel. Á fjárlögum er gert ráð fyrir að þessu sinni samkvæmt till. fjvn., að fjárveiting verði veitt til eins flugvallar á Vestfjörðum, þ.e.a.s. 1.2 millj. kr. til flugvallargerðar á Ísafirði. Það er gert ráð fyrir, að þessi flugvöllur verði nothæfur í vor eða sumar, og er það til mjög mikilla bóta fyrir samgöngur við Ísafjörð og nágrenni. Hins vegar er ekki því að neita, að stórum hluta Vestfjarða er tiltölulega lítið gagn að flugvelli á Ísafirði. Þess vegna er óhjákvæmilegt að vinna að því að byggja flugvelli á mörgum fleiri stöðum, og hefur þá fyrst og fremst verið rætt um Þingeyri í Vestur-Ísafjarðarsýslu, á Patreksfirði, í Bolungarvík, Hólmavík, í Önundarfirði og að Melgraseyri við Ísafjarðardjúp. En þar má segja að flugvöllur sé raunverulega þegar fyrir hendi, þar sem tveggja hreyfla flugvélar geta lent þar, þarf aðeins smávægilegar lagfæringar til þess að gera þarna ágætan flugvöll. Ég tel það mjög miður farið, að hv. fjvn. hefur ekki treyst sér til að taka upp fjárveitingu nema til eins þessara flugvalla, sem ákveðið hefur í raun og veru verið af flugmálastjórninni að byggðir skuli. En við vitum um ástæðu þess. Það er nú eins og fyrri daginn, að það er ekki hægt að gera allt í einu. Ég sé, að mínir ágætu samþingismenn sumir hafa flutt brtt. um fjárveitingu til þessara flugvalla og fleiri nauðsynlegra framkvæmda. En þeir vita það eins vel og ég, að það verður á hverjum tíma að miða útgjöldin og fjárveitingar til einstakra framkvæmda við fjárhagsgetuna. En ég hef minnzt á þetta hér vegna þess, að stefnan hefur verið mörkuð í þessum efnum og þessir flugvellir verða að byggjast á næstu árum, eftir því sem fjárhagsgetan leyfir á hverjum tíma. Ég hygg þá, að ég hafi minnzt á sum aðalatriði, sem mér lágu fyrst og fremst á hjarta í sambandi við fjárveitingar til Vestfjarða. Það er engin tilviljun, að ég hef þar svo að segja eingöngu rætt samgöngu- og hafnamál. Aðstaða fólksins til lands og sjávar byggist að langsamlega mestu leyti á samgöngum og á hafnarskilyrðum, á því að geta gert út og flutt afurðir bænda til markaðanna. Þess vegna er það, að góðar hafnir og greiðar samgöngur eru frumskilyrði fyrir því, að líf og starf fólksins í strjálbýlinu beri árangur. Ég vil að lokum aðeins segja það og endurtaka það, sem ég hef oft sagt áður hér á hv. Alþingi, að ég lít ekki svo á, að með kröfum um fjárframlög til þessara framkvæmda sé verið að krefjast meira en góðu hófi gegnir af samfélaginu af hálfu þessa fólks. Við vitum það t.d. Vestfirðingar, að óvíða á Íslandi mun jafnríkur skerfur lagður fram , til gjaldeyrisöflunar og verðmætasköpunar í þjóðarbúið. Allir Vestfirðingar eru nú rúmlega 10 þús. manns. Á árinu 1958 framleiddi þetta fólk til útflutnings fyrir um það bil 130–140 millj, kr. í erlendum gjaldeyri. Ég held, að það fólk, sem þannig stendur í starfinu, teljist ekki sýna neina ótilhlýðilega kröfuhörku, þó að það óski þess, að framleiðsluskilyrðin séu bætt og aðstaða þess til þess að halda áfram að draga björg í bú verði gerð nokkru betri en hún er nú.



Herra forseti. Mér skilst, að í gær hafi orðið um það samkomulag milli formanna þingflokkanna að stefna að því að ljúka þessari umr. í dag, óður en kvöld er komið, og af því að mér finnst þetta samkomulag eftir ástæðum eðlilegt, þá vil ég alls ekki torvelda, að það geti orðið að framgangi, þó að ég hafi mjög margt við fjárlagafrv., sem fyrir liggur, að athuga og sömuleiðis ýmsar till. þær, sem fyrir liggja frá hv. fjvn. Sleppi ég af nefndri ástæðu að ræða frv. og tillögurnar. Ég ætla aðeins að gera stuttlega grein fyrir tveim till., sem ég stend að og hér liggja fyrir. Fyrst er það þá 5. till. á þskj. 203. Við leggjum hana fram fjórir þm. úr Norðurlandskjördæmi eystra og væntum þess, að þm. að athuguðu máli geti fallizt á hana. Þjóðskáldið Matthías Jochumsson átti heima, eins og allir vita, seinni hluta ævi sinnar á Akureyri. Hann bjó þar seinast og lengi í húsi, sem hann átti sjálfur og nefnt var Sigurhæðir. Þetta hús lenti til óviðkomandi fólks eftir hann látinn. En fyrir þrem eða fjórum árum tóku aðdáendur skáldsins á Akureyri sig til og stofnuðu félag, sem nefnist Matthíasarfélag. Tilgangur þessa félagsskapar er sá að heiðra minningu þjóðskáldsins með því. að kaupa húsið Sigurhæðir og koma þar upp minjasafni, Matthíasarsafni, vernda húsið og safna í það eftirlátnum munum skáldsins, búa það, ef unnt er, að nýju eins og það var, þegar skáldið bjó þar, gera það að musteri minninganna um þennan mikla andans mann, sem hafði hlotnazt gáfa af guðs náð, gáfa, sem þjóðin nýtur í ódauðlegum ljóðum hans og getur aldrei fullþakkað. Slíkt musteri er til þess fallið, að fólk gangi þangað til að gera sig hæfara en ella til þess að skilja skáldið og njóta ljóðanna. Það munu í framtíðinni Íslendingar gera, þegar þeir fara um Akureyri. Í Matthíasarfélaginu eru nú um 175 félagar. Eru þar á meðal ýmsir menn hér úr Reykjavík og víðar að. Félagar þessir greiða árgjöld í félagssjóð sem áhugamenn. Félagið er búið að kaupa neðri hæð hússins Sigurhæðir, en það er tveggja hæða hús og skáldið bjó á báðum hæðum þess. Þessi neðri hæð, sem búið er að kaupa, kostaði 255 þús. kr., og það er búið að borga kaupverðið niður í 105 þús. kr. En félagið telur að sjálfsögðu nauðsynlegt að kaupa efri hæð hússins líka, og hún mun kosta svipaða upphæð og neðri hæðin. Enn fremur þarf ýmislegt að gera að húsinu, og svo þarf að afla gripa í minjasafnið og það kostar allmikið fé, enda þarf að lagfæra þessa muni, sem hafa ekki allir hlotið góða geymslu. Þá þarf líka að hita upp húsið nú þegar og auðvitað fljótlega kosta allmiklu til rekstrar safnsins, þegar farið verður að hafa safnið opið til sýnis. Akureyrarbær hefur lagt fram samtals 100 þús. kr. fram að þessu ári og heitir á þessu ári 50 bús. kr. framlagi til viðbótar. Það má því telja, að framlag Akureyrarbæjar sé orðið 150 þús. kr. Ríkið hefur ekki lagt fram nema 25 þús. kr. til safnsins að þessu ári. Nú leggur fjvn. til, að í ár verði veittar 40 þús. kr. til safnsins, og það er út af fyrir sig hækkun, en ekki nóg, því að ef ekki yrði hærra framlagið nú, þá væri framlag ríkisins eftir árið í ár aðeins orðið 65 þús. kr., þegar Akureyri er búin að leggja fram 150 þús. kr., og þetta tel ég fyrir mitt leyti fráleitan mun. Hér er ekki eingöngu um menningarmál Akureyrar að ræða. Þetta er menningarmál allrar þjóðarinnar, og það væri alls ekki ofgert, þó að ríkissjóður legði jafnmikið fram og Akureyri gerir. Við fjórmenningarnir, sem flytjum brtt., göngum þó ekki svo langt að leggja til. að ríkið leggi fram í ár það, sem á vantar, að ríkisframlagið nái framlögum Akureyrar. Við leggjum til, að framlag ríkisins á þessu ári verði 75 þús. kr., og yrðu með því framlög ríkisins komin í 100 þús. á móti 150 þús. frá Akureyrarbæ, - muninn mætti svo rétta af í framtíðinni. En þegar svona stendur á, að ríkið hefur lagt miklu minna fram en Akureyrarbær, þá teljum við ástæðulaust að gera það að skilyrði, eins og stendur í till. fjvn., að Akureyrarbær leggi jafnmikið á móti. Við leggjum því til, að það falli niður, og orðum till. okkar á þessa leið: „Til Matthíasarfélagsins á Akureyri til þess að kaupa húsið Sigurhæðir og koma þar upp minjasafni um skáldið.“ Það finnst okkur vera eðlilegur texti. Mér þykir ólíklegt, að til sé nokkur Íslendingur, sem teldi of mikið á ríkið lagt vegna minningar Matthíasar með því að greiða til safns hans 75 þús. kr. nú, furðulegt, ef hér á hinu háa Alþingi fyndist nokkur svo andlega álútur að vilja fella brtt., svo hófleg sem hún er. Ég treysti því einmitt, að till. verði fúslega samþykkt. Þá á ég hér hlut að annarri till., sem ég vildi aðeins minnast á. Hún er á þskj. 206, og er það 14. tillagan. Búnaðarþing 1959 fól stjórn Búnaðarfélags Íslands í samráði við Landssamband hestamannafélaga og í samvinnu við fræðslumálastjórnina að beita sér fyrir því, að hafin yrði kennsla í hestaíþróttum. Stjórn Búnaðarfélagsins reit bæði hæstv. landbrh. og hæstv. menntmrh. og óskaði eftir því, að þeir kæmu því til leiðar, að ríkið veitti Búnaðarfélaginu 100 þús. kr. til þess að koma á kennslu í þessum greinum. Bæði hæstv. landbrh. og hæstv. menntmrh. sendu hv. fjvn. erindi Búnaðarfélagsins og mæltu með fjárveitingunni. Við þessa umr. kemur ekki í ljós, að hv. fjvn. geri till. um, að orðið verði við málaleituninni um fjárveitingu í þessu skyni. Þess vegna höfum við 3 þm., ég og hv. 5. þm. Sunnl., Sigurður Ó. Ólafsson, og hv. 5. þm. Reykn., Finnbogi R. Valdimarsson, sett hér fram þessa tillögu, og við leggjum til, að fjárveitingin verði 100 þús. kr. Við orðum till. þannig, að Búnaðarfélag Íslands fái 100 þús. kr., „vegna leiðbeiningarstarfs við tamningu og þjálfun hrossa.“ Hér er bæði um menningarmál að ræða og hreint hagsmunamál. Reiðhesta þarf að temja og þjálfa, til þess að þeir verði sá mikli yndisgjafi, sem góður reiðhestur er. Dráttarhesta þarf líka að temja og þjálfa, svo að þeir verði góðir og þægir og afkastamiklir vinnuhestar. Hesta til útflutnings þarf að temja og þjálfa í samræmi við þær kröfur, sem gerðar eru og gerðar verða til þeirra á mörkuðum þar. Komið hefur verið upp nokkrum tamningastöðvum í landinu. Ég veit um tamningastöð á Hellu í Rangárvallasýslu, að Laugarvatni, í Borgarfirði, í Skagafirði og á Akureyri. En nauðsynlegt má telja, að Búnaðarfélagið hafi leiðbeiningarstarf á hendi um þessi mál, sem ég leyfi mér að kalla fræðslumál, enda hefur yfirstjórn fræðslumála í landinu viðurkennt, að svo sé, og mælt með framlagi af ríkisins hálfu til þessarar starfsemi. Og þetta leiðbeiningarstarf, sem hér er gert ráð fyrir, þarf einmitt að ná til tamningastöðvanna, sem komnar eru og vitanlega hafa í þessu sambandi mikla þýðingu og tryggja það, að gagn verði að slíku leiðbeiningarstarfi. Ef nú hv. alþm. kynni að finnast till. um 100 þús. of há, sem hún er þó alls ekki, þá fylgir samt aðaltillögu okkar varatill. um 50 þús. kr. framlag, og ég vænti þess, að enginn telji það of mikið af mörkum lagt.



Herra forseti. Hæstv. forseti hefur mælzt til þess, að menn yrðu stuttorðir, og ég vil verða við þeirri ósk hans. Þrátt fyrir það, þótt ég hefði gjarnan viljað ræða að örlitlu leyti um það fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, þá mun ég nú við þessa umr. ekki fara inn á það. Í sambandi við brtt. á þskj. 206 eru nokkrar till„ sem ég er meðflm. að ásamt 1., 3. og 5. þm. Norðurl. v. Hv. 3, þm. Norðurl. v. hefur þegar gert grein fyrir þessum till., og hef ég í sjálfu sér ekki miklu þar við að bæta. Ég vil þó með nokkrum orðum ræða þessar till. Eins og flestum hv. alþm. mun kunnugt, er Siglufjarðarkaupstaður mjög einangraður frá öðrum byggðarlögum, Í flestum árum er vegasamband við fjörðinn lokað í 8–9 mánuði ár hvert vegna snjóa. Flestir, sem til þekkja, hljóta að vera sammála um, að slíkt ástand er lítt viðunandi, sérstaklega ef það er haft í huga, hvaða þýðingu Siglufjörður hefur í atvinnumálum þjóðarinnar. Siglufjörður er stærsti síldarbær á Íslandi. Þar eru á milli 20 og 30 síldarsöltunarstöðvar, og hefur söltun síldar sum árin orðið á annað hundrað þúsund tunnur. Í Siglufirði eru stærstu og fullkomnustu síldarverksmiðjur landsins, sem geta, ef þær eru í fullum gangi, brætt upp undir 30 þús. mál síldar á sólarhring. Eins og að líkum lætur, þarf mikinn fjölda fólks við vinnuhagnýtingu síldaraflans. Á hverju vori koma því til bæjarins hundruð og jafnvel þúsundir af verkafólki til vinnu við síldina. Má því segja, að frá því byrjun júní og fram í september sé sami straumur af fólki til og frá Siglufirði. Nú eru vegasambönd við fjörðinn þannig, að það er ekki óalgengt, að vegurinn yfir Siglufjarðarskarð lokist yfir sjálfa sumarmánuðina. Slíkt ástand er vitanlega óviðunandi og getur haft hinar alvarlegustu afleiðingar í för með sér. Það má benda á, að yfir sumarmánuðina fara vöruflutningar til kaupstaðarins fram á bílum að miklu leyti. T.d. öll sú mjólk og mjólkurafurðir, sem koma frá Skagafirði, er flutt landleiðina. Það er ekki óalgengt, að þessir flutningar stöðvist vegna snjókomu uppi í Skarði, en við það verður bærinn vitanlega mjólkurlaus í lengri eða skemmri tíma. Þegar slík hret koma, stöðvast vitanlega allar bilaferðir yfir skarðið, og komið hefur fyrir, að fólk, sem hefur ætlað sér að koma til Siglufjarðar til atvinnu, hefur orðið að bíða dögum saman vestur í Skagafirði, áður en það komst á áfangastað. Siglfirðingum hefur frá upphafi verið það ljóst, að bygging Skarðsvegarins var engin endanleg lausn á vegasambandinu við Siglufjörð, heldur aðeins bráðabirgðalausn. Í því sambandi má benda á, að Skarðsvegurinn hefur aldrei verið kláraður, t.d. eru stórir kaflar á þeim vegi, sem aldrei hafa verið malbornir, og sumir partar vegarins byggðir til bráðabirgða og allmjög horfið frá upphaflegum mælingum hvað breidd og hæð vegarins viðkemur. Allt þetta hefur að sjálfsögðu haft þær afleiðingar, að umferð um veginn hefur stöðvazt fyrr en ella, þegar snjór hefur komið. Um varanlegt vegasamband við Siglufjörð hefur oft verið rætt og mikið um það mál ritað. Flestum ber saman um það, að úr þessu verði að bæta. Ég minnist þess, að á öllum þeim stjórnmálafundum, sem ég hef verið á og hef haft fregnir af, þar sem þetta mál hefur borið á góma, hafa fundarboðendur, í hvaða flokki sem þeir hafa annars verið, lýst sig sammála því, að þetta mál yrði að leysa og það sem allra fyrst. En einhvern veginn er það nú samt svo, að áhugi sumra hv. alþm. eftir kosningar hefur ætið dvínað og þannig hefur ekki orðið úr framkvæmdum. Fyrir allmörgum árum var um það rætt, að bezta og tryggasta leiðin til lausnar vegasambandinu við Siglufjörð meiri hluta ársins væri að leggja nýjan akveg fyrir Stráka, þ.e. fjallið út með Siglufirði að vestan, út með Hvanneyrarströnd og inn fjallið að vestan, inn svokallaðar Dalaskriður og Almenninga og tengja þannig hinn nýja veg við Skarðsveginn rétt fyrir utan Hraun. Við rannsókn og athuganir, sem skrifstofa vegamálastjóra lét gera á hinu fyrirhugaða vegarstæði, komust verkfræðingarnir að þeirri niðurstöðu, að sjálfsagt væri að taka veginn í gegnum fjallið við svokallaðan Landsenda. Göngin í gegnum fjallið eru 900 m eða tæpur km. Árið 1955 var svo Strákavegurinn tekinn inn á vegalög, og þá eða um það leyti ákvað vegamálastjóri, að hinn fyrirhugaði vegur skyldi lagður í gegnum fjallið. Samkv. kostnaðaráætlun, sem vegamálastjóri hefur gert eða látið gera, var talið, að vegurinn mundi kosta yfir 12 millj. kr. Með þeirri kollsteypu, sem nú hefur verið gerð á öllu efnahagskerfl þjóðarinnar, er sú áætlun sem og aðrar áður gerðar áætlanir úreltar. Ekki skal um það fullyrt, hvað áætlunin hækkar mikið, en ekki er ólíklegt, að það muni nema mörgum millj. kr. Að tilhlutan bæjarstjórnar Siglufjarðar var á þinginu í fyrra flutt frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til lántöku vegna lagningar Siglufjarðarvegar ytri, að upphæð allt að 12 millj. kr., og var sú upphæð byggð á kostnaðaráætlun vegamálastjórans. Vextir af lánum skyldu greiddir með sérstökum bílaskatti, þannig að hver bifreið, sem færi gegnum bilagöngin. greiddi ákveðið gjald eftir nánara samkomulagi réttra aðila. Frv. var ekki samþykkt, en því var vísað til ríkisstj. með ósk um, að hún, þ.e. ríkisstj., greiddi fyrir málinu, eftir því sem ástæður leyfðu. Eftir því sem ég veit bezt, hefur fyrrv. hæstv. ríkisstj. og núverandi hæstv. ríkisstj. ekkert gert í málinu. Aftur á móti hefur framlag til Siglufjarðarvegar ytra, þ.e. Strákavegarins, lækkað úr 500 þús. kr. í 200 þús. kr. á fjárlögum fyrir 1960. Reyndar var fyrst lagt til, að vegurinn væri alveg settur út úr fjárlögum, með því að leggja til, að öllu því fé, sem áætlað var til Siglufjarðarvegarins, skyldi varið til að malbera veginn frá Selá til Haganesvíkur. Ég skal fúslega viðurkenna, að hin mesta nauðsyn er á því að ljúka við þennan vegarkafla og slíkur vegur er til mikilla hagsbóta fyrir alla þá, sem þurfa að leggja leið sína um Fljót og til Siglufjarðar. Hitt er jafnaugljós staðreynd, að vegasambandið við Siglufjörð er óleyst eftir sem áður og að mínum dómi óframbærilegt að leggja til að svo gott sem strika þennan veg út úr fjárlögum í ár. Enn þá er mikið verk óunnið, áður en t.d. hægt er að bjóða verkið við bilagöngin út, en það hefur verið talað um að gera það. Auk þess er alveg sjálfsagt að halda áfram með nauðsynlegan undirbúning að vegarlagningu út Almenninga og um Dalaskriður, en á því verki var byrjað s.l. sumar. Miklar líkur eru fyrir því, að bygging þessa vegar með jarðgöng í gegnum Stráka verði ekki framkvæmd nema með stórlántökum. Annars mundi vegarlagningin taka marga tugi ára. Hitt er jafnnauðsynlegt, að veitt verði álitleg upphæð til vegarins í ár, svo að hægt sé að ljúka öllum nauðsynlegum undirbúningi, þ. á m. að sprengja inn í fjallið a.m.k. 25 m til viðbótar þeim 25 m, sem þegar hafa verið sprengdir inn. Þá fyrst, þegar komið væri það langt inn í fjallið, verður hægt að gera sér glögga grein fyrir því, hvernig bergið er, en eins og nú er, er það ekki hægt. Fyrir því höfum við leyft okkur að flytja till. á þskj. 206, að fjárveiting til Siglufjarðarvegarins ytra verði hækkuð í 800 þús. kr. Önnur till., sem ég er meðflm. að, er, að á fjárlögum þessa árs verði veittar 300 þús. kr. til flugvallargerðar á Siglufirði. Flugsamgöngur við Siglufjörð eru mjög stopular. Þar er enginn flugvöllur og því aðeins flogið þangað með sjóflugvélum. Nú er þeim málum þannig komið, að sú eina sjóflugvél, sem þangað hefur verið flogið, er gömul og úrelt og mjög úr sér gengin og er nú t.d. tekin úr umferð til aðgerðar. Ekki eru miklar líkur fyrir því, að Flugfélag Íslands eða aðrir aðilar kaupi nýjar sjóflugvélar til innanlandsflugs. Siglufjörður verður því án flugsamgangna, ef ekki verður að því horfið að byggja þar“ flugvöll. Að dómi sérfróðra manna er hægt að byggja flugvöll austan fjarðarins á svokölluðum Skútugranda. Þarna mundi þurfa að fylla allmikið upp, jafnvel út á leiruna austan og innan við fjörðinn. Nægileg uppfyllingarefni eru þarna til á staðnum og því mikið af vinnunni vélavinna. Það þarf ekki að hafa um það mörg orð, hvers virði það er að hafa sæmilegar flugsamgöngur. Íbúar þeirra staða og héraða, sem nú þegar hafa slíka aðstöðu, ættu að geta skilið afstöðu okkar Siglfirðinga til þessa máls. Eins og nú er ástatt í þessum málum hjá okkur, þurfum við að fara annaðhvort til Sauðárkróks eða Akureyrar, ef ætlað er að fljúga hingað suður eða annað. Síðan hinn nýi póstbátur kom, er þetta ekki nema 4 klst. sigling í góðu veðri, en oftast nær verða menn þó að gista yfir nóttína og fljúga þá daginn eftir. Þessi óþægindi hafa vitanlega allmikinn aukakostnað í för með sér. Svona ástand getur vart talizt til fyrirmyndar. Siglfirðingar telja sig hafa fyllstu kröfu til þess, að að þeim sé búið með samgöngur á líkan hátt og flestir aðrir landsmenn búa við. Ég vil svo að lokum taka undir það, sem fram kom hjá hv. 3. þm. Norðurl. v. um nauðsyn þess, að fjárveiting til hafnarbóta á Hofsósi verði hækkuð úr 250 þús. kr. í 350 þús. Frá Hofsósi er töluverð smábátaútgerð, en vegna slæmra hafnarskilyrða eru bátarnir í yfirvofandi hættu, ef eitthvað er að veðri, en með bættum hafnarskilyrðum eins og þeim, sem fyrirhuguð eru, mundi vera hægt að ráða bót á því ófremdarástandi, sem þarna er í hafnarmálum. Í þessu sambandi má benda á hið sorglega slys, sem varð á þessum stað s.l. haust og ætti að verða til þess, að allt sé gert, sem hægt er, til þess að slíkir atburðir endurtaki sig ekki. öruggasta og eina leiðin til úrbóta í þessu máli eru stórbætt hafnarskilyrði. Hofsós er elzti verzlunarstaðurinn við Skagafjörð. Þar býr dugandi fólk, sem hefur ekki hikað við að sækja sjóinn, þrátt fyrir mjög erfið skilyrði. Það færi því vel á því, að Alþ. sýndi málefnum þessa staðar fullkominn skilning og nauðsynlega fyrirgreiðslu og samþykkti brtt. okkar á þskj. 206. Ég vil svo að síðustu alveg sérstaklega mæla með því, að till. okkar á þskj. 206, III, VI, IX, XVIII, verði samþykktar.



Herra forseti. Á þskj. 206, XV, flytjum við hv. 1. þm. Vesturl. og hv. 2. þm. Sunnl. till. til breyt. á því frv. til fjárlaga, sem hér liggur fyrir. Tilraunaráð búfjárræktar hafði sótt um að fá aukna fjárveitingu úr 200 þús. í 400 þús., og við tökum undir þessa till. Tilraunaráð búfjárræktar var stofnað með lögum 1940 og því ætlað það verksvið að ákveða og sjá um ýmsar tilraunir með fóðrun og kynbætur búpenings og afla vísindalegrar og hagnýtrar reynslu í undirstöðuatriðum búfjárræktar, svo að þeir, er landbúnað stunda, gætu byggt starf sitt á sem traustustum grundvelli. Samkv. 26. gr. nefndra laga kostar ríkissjóður þær tilraunir og rannsóknir, sem framkvæmdar eru, eftir því sem fé er veitt til í fjárlögum hverju sinni. Mörg fyrstu árin var mjög lítið fé til þessa veitt og hefur verið fram til síðustu ára, en þá hefur það vaxið og er nú tvö síðustu árin 200 þús. kr. Þrátt fyrir mjög takmörkuð fjárráð hafa verið gerðar margar og merkar tilraunir á vegum tilraunaráðs búfjárræktar. Það er óhætt að fullyrða, að því fé, sem ríkið hefur lagt til þessa starfs, hafi verið vel varið og ótrúlega mikið fengizt af hagnýtum niðurstöðum fyrir lítið fjármagn. Meðal þeirra tilrauna, sem nú standa yfir, er beitartilraun kúa og lamba á ræktað land og samanburðartilraunir með eldi kálfa til kjötframleiðslu, kálfa af íslenzku kúakyni og Galloway-blendingum. Sú tilraun er töluvert fjárfrek, því að kaupa þarf bæði kálfana, fóður og hirðingu. En að nokkrum tíma liðnum skilar þetta fjármagn sér væntanlega aftur, þegar gripunum verður lógað. Það eru mörg verkefni fram undan á þessu sviði og áriðandi, að ekki dragist allt of lengi að leita svara við ýmsum spurningum. Því er þessi till. flutt og í trausti þess, að þingheimi sé ljós þörfin fyrir þessa auknu fjárveitingu. - En ef hv. þm. þætti það ofrausn að tvöfalda upphæðina, þá leggjum við til til vara, að veittar verði 100 þús. kr. til viðbótar eða upphæðin í heild 300 þús. kr. Önnur till., sem ég tala hér um, er á þskj. 203, X, og stöndum við að henni hv. 1., 3. og 5. þm. Norðurl. e. Það lá fyrir fjvn. efnislega samhljóða erindi frá bæjarstjórn Ólafsfjarðar, hreppsnefnd Dalvíkurhrepps og bæjarstjórn Akureyrar um að óska eftir 1 millj. kr. framlagi til Múlavegar, þ.e. vegarins fyrir Ólafsfjarðarmúla, og áskorun til Alþ. um að veita ábyrgðarheimild fyrir allt að 3 millj. kr. láni til sama vegar. Fjvn. treystist ekki til að leggja til, að veitt yrði nema 300 þús. kr. af ríkisframlagi og 300 þús. kr. af millibyggðavegafé til þessa vegar. Ekki var heldur sameiginlegur áhugi í fjvn. fyrir því að veita ábyrgðarheimildina, og því er það, að við, þessir hv. þm., sem ég nefndi áðan, leggjum til, að ábyrgðarheimildin verði veitt. Múlavegur er mikið mannvirki. Vegamálastjórinn gaf fjvn. þær upplýsingar, að á verðlagi 1959 mundi þurfa 6.4 millj. til þess að ljúka honum, og fyrr en hann er búinn, verða naumast af honum not. Það er því ekki að furða, þótt þeim, sem mesta þörfina hafa fyrir þann veg, Ólafsfirðingum, þyki seint ganga og óvænlega horfa, ef ekki fæst þarna betur að gert en verið hefur. Annars er langt frá því, að þessi vegagerð sé nokkurt einkamál Ólafsfirðinga. Að þessi vegur verði lagður, er einnig áhugamál Eyfirðinga og Akureyringa eða allra þeirra, sem samskipti og viðskipti hafa við Ólafsfjörð. En með tilkomu þessa vegar styttist leiðin frá Akureyri til Ólafsfjarðar um nálega 3/4 og frá Dalvík til Ólafsfjarðar um nál. 14/15 hluta, svo að þarna er um mikið sparnaðarmál að ræða í samgöngum, þegar þessi vegur er kominn. Ég vona, að hv. þm. sé ljúft að leyfa þessa umbeðnu ábyrgðarheimild. Það hefur réttilega nokkuð verið rakið hér við þessa umr., að það er mikill munur á, hvernig hinir ýmsu liðir fjárlaga hækka frá undanförnum árum. Verklegar framkvæmdir hafa dregizt allmjög aftur úr, en ríkisreksturinn blómgazt á kostnað verklegu framkvæmdanna. Ef þetta er borið saman í tölum, yrði það á þessa leið, - ég vel til samanburðar bæði árin 1957-1960 og 1958–1960, og tölurnar, sem ég nefni, eru prósentvís hækkanir: Frá 1957 hefur hinn raunverulegi kostnaður ríkisrekstrarins, það er 8.–11, gr. fjárlaga, og á þeim greinum eru æðsta stjórn landsins, alþingiskostnaður, ríkisstjórn, utanríkismál, dómgæzla, lögreglustjórn, innheimta tolla og þess háttar, - frá 1957–1960 hafa þessir kostnaðarliðir hækkað um 67%. Sé aftur á móti athugað, hvaða fjármagni hefur verið varið til vega, brúa og hafna á þessum árum, þá kemur í ljós, að það framlag hefur hækkað um 37% eða nálega helmingi minna. Líti maður á, hverju hefur verið varið til landbúnaðarmála á 16. gr. Á á þessum árum, þá kemur í ljós, að það framlag hefur vaxið um 17%. Beri maður saman árin 1958 og 1960, þá hefur ríkisreksturinn, þessir sömu liðir og ég nefndi áðan, hækkað frá fjárlögum 1958 til fjárlagafrv. 1960 um 53%. Framlag til vega, brúa og hafna hefur hækkað um 35% og landbúnaðarmálin á 16. gr. Á um 13%. Það kemur harla glöggt í ljós, hvert stefnir í þessu. Ég held, að það sé hæpið, sem hæstv. fjmrh. sagði hér í gærkvöld, að aukning rekstrarliða fjárlaga væri bara í samræmi við eðlilega fólksfjölgun. Það er langt frá, að svo sé. Hún er miklu meiri. Það er aftur á móti fullt samræmi milli þessarar þróunar, aukningar rekstrarkostnaðar ríkisins, og þeirra ummæla hæstv. fjmrh. í gærkvöld, að það mætti vel vera, að framkvæmdir þær, er við í 1. minni hl. fjvn. viljum auka framlag til, séu gagnlegar. Já, hæstv. ráðh. sagði, að það mætti vel vera, að það væri gagnlegt að leggja vegi, byggja brýr og hafnir og hlynna að sjávarútvegi og landbúnaði og iðnaði. Þetta eru ekki litlar upplýsingar fyrir mig, sem sit nú í fyrsta sinn á Alþ. Ég hef fram til þessa haldið, að atvinnuvegirnir væru undirstaða fjárhagslegrar afkomu þjóðfélagsins og þjóðfélagsþegnanna og að það væri öfugþróun og leiddi til ófarnaðar, ef ríkisreksturinn í þrengstu merkingu eða yfirstjórn þjóðfélagsins þarf að taka til sín sífellt meiri og meiri hundraðshluta af ríkistekjunum, en það er greinilega stefnan nú. Það er kominn ofvöxtur í höfuðið á þjóðarlíkamanum. Það vex miklu hraðar en líkaminn, og ef svo fer fram sem nú horfir, hlýtur bráðlega að því að koma, að líkaminn veldur ekki þessu höfði. Það var hárrétt, sem hv. 1. þm. Vestf. (SB) sagði hér áðan, að allar efnahagsmálaaðgerðir núverandi hæstv. ríkisstj. renna út í sandinn, ef ekki er byggt á aukinni framleiðslu. Framleiðslan er undirstaðan, og hún verður að vera undirstaðan. Þess vegna má ekki þetta hlutfall halda áfram að skekkjast á þann hátt, sem ég benti áðan á að það nú gerir, - hlutfallið á milli framlags ríkisins til hins óarðgæfa og hins arðgæfa. Ég efa því ekki, að hv. 1. þm. Vestf. muni koma til liðs við okkur, sem leggjum þessa till. fram, og ekki aðeins einn, heldur einnig með hóp flokksbræðra sinna, sem hafa þetta sama sjónarmið og hann, og að þeir muni orka því, að báðar þessar till. okkar verði samþ. og margar fleiri, sem fluttar eru af flokksbræðrum okkar og aðrir hafa mælt fyrir, en stefna að sama marki, að því, að framleiðslan aukist. Hæstv. forseti hefur mælzt til þess, að menn væru stuttorðir, og enda þótt það hefði verið margt fleira, sem ástæða hefði verið til að ræða um í sambandi við þetta fjárlagafrv., þá skall ég ekki tefja tímann.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram brtt. við fjárlagafrv. á þskj. 203, VI. Með mér flytja þessa brtt. hv. 2. þm. Sunnl. (ÁÞ) og hv. 6. þm. Sunnl. (KGuðj). Það málsefni, sem hér er á ferðinni, er fyrirhleðslur á vatnasvæði í Rangárþingi á þrem stöðum, aðallega á vatnasvæði Markarfljóts og Þverár, svo og undir Eyjafjöllum báðum, annars vegar Írár- og Miðskálaársvæði og undir Austur-Eyjafjöllum Kaldaklifs-, Svarðbælis- og Laugarársvæði. Hér eru á ferðinni mikil mannvirki og mikil mannvirkjagerð og búin að standa lengi yfir. Er öllum a.m.k. eldri þm. fullkunnugt um, hvað hér ræðir um. Hafa verið unnin mikil stórvirki, sem stefna að tvenns konar marki, annars vegar að uppþurrkun lands og hins vegar að því að bæta og tryggja samgöngukerfið á stóru svæði. Þetta hvort tveggja hefur tekizt með miklum ágætum. En hins vegar þurfa þessi mannvirki öll mikið viðhald, og nýbyggingar eru fram undan. Þess vegna verður á næstu árum töluverður kostnaður við þessar framkvæmdir. Hið nýja efnahagskerfi, sem nú er tekið upp, hlýtur eðlilega að hafa þá verkun m.a., að sömu fjárhæðir og áður giltu duga ekki nú í dag. Það er þess vegna, sem við flm. leyfum okkur að bera fram þessa brtt. Er um nokkra hækkun á framlagi að ræða til þessara mannvirkja, og nemur hækkunin 30% frá fyrra árs framlagi, og viljum við þá ætla, flm., að hækkunin kunni nokkuð að vega upp á móti skerðingu þeirri á gildi ísl. kr., sem efnahagsráðstafanir ríkisstj. hafa í för með sér. Ég vona, að hv. alþm. sjái, að hér er mjög hóflega í sakir farið, en hins vegar til mikils að vinna og mikilsverðar framkvæmdir á ferðinni, enda er þess ekki að dyljast og ber að þakka, að hv. Alþ. hefur á mörgum undanförnum árum mjög stutt að þeim athöfnum, sem þarna hafa átt sér stað, og við væntum þess, flm., að svo verði enn. Það er sannast sagna, að í mínu héraði eru það þessar framkvæmdir, sem hafa í raun og veru stutt að því að halda uppi byggð í fjölda hreppa, og ekki nóg með það, heldur þar sem áður voru gráir aurflákar og svartir sandar, þar er nú ýmist gróið land eða land, sem grær mjög ört upp, og fyrir okkur, sem höfum trú á gróðrarmátt íslenzkrar moldar, er þetta sannarlega mesta gleðiefni. Til þess nú að ekki falli í sama far, í hinn fyrra farveg, er, eins og ég sagði áðan, nauðsynlegt að halda uppi a.m.k. lágmarksviðhaldi og bæta við fyrirhleðslur og ýmsa garða til þess að ýta frá hinum ægilega árflaumi, sem þarna er á ferðinni. Af þessum sökum öllum höfum við leyft okkur, þremenningarnir, að bera fram þessa till., sem er á þskj. 203. Hún er í þrennu lagi og á við þessar framkvæmdir á þrem stöðum í héraðinu. Það er þá í fyrsta lagi fyrirhleðsla Þverár og Markarfljóts, að í stað 475 þús. kr. komi 620 þús. Í öðru lagi fyrirhleðslur í Kaldaklifs-, Svarðbælis- og Laugarársvæði í Austur-Eyjafjallahreppi, að í stað 142500 kr. komi 185 þús. kr. Og í þriðja og síðasta lagi fyrirhleðslur í Miðskálaá og frá í Vestur-Eyjafjallahreppi, fyrir 35 þús. kr. komi 45 þús. Ég sé ekki ástæðu til þess að lengja mál mitt, enda hefur hæstv. forseti mjög lagt á það kapp, að menn yrðu hér stuttorðir, og kemur þá að sjálfsögðu ekki til greina að ræða það frv. nánar, sem hér liggur fyrir, að þessu sinni, þó að við stjórnarandstæðingar að sjálfsögðu höfum margt um það að segja og vildum hafa það í öðru horfi en fram hefur komið. Mun ég þá ekki eyða fleiri orðum að þessari brtt., en vænti þess, að henni verði tekið með velvilja, eins og þessum málum okkar Rangæinga hefur ætíð verið tekið hér á hv. Alþ., og að hún verði samþ. hér á hinu háa Alþingi.



Herra forseti. Ég ætla mér nú ekki að eyða tíma í það að ræða fjárlagafrv., hvorki almennt né einstaka þætti þess. Það hefur svo rækilega verið gert af frsm. 1. minni hl., að ég mun ekki bæta þar neinu við. Erindi mitt hingað í ræðustólinn er hins vegar það að mæla nokkur orð fyrir till., sem ég hef leyft mér að flytja ásamt hv. samþingismanni mínum, hv. 4. þm. Sunnl. (BFB), brtt. við fjárlagafrv., sem ég hef áður flutt hér á undanförnum þingum og þá ásamt hv. samþingismanni mínum, hv. 5. þm. Sunnl. (SÓÓ). Þetta er fyrsta till. á þskj. 206 og er um 500 þús. kr. framlag til byggingar fjórðungssjúkrahúss á Selfossi. Á Selfossi er nú orðið hátt á annað þús. íbúa, og Árnessýsla og Rangárvallasýsla hafa samanlagt eitthvað yfir 10 þús. íbúa. Ég veit, að ég þarf ekki að lýsa því fyrir greindum mönnum og reyndum, hversu mikil þörf er á því fyrir íbúa þessara sýslna að koma upp hjá sér sjúkrahúsi. Það er oft á vetrum, þegar leiðin hingað til Reykjavíkur lokast vegna snjóa, að þá kemur það fyrir, að skyndilega þarf að flytja fárveikan sjúkling til sjúkrahúsvistar hér og uppskurðar, en þá er engin leið að koma sjúklingnum leiðar sinnar, sökum þess að allir vegir eru ófærir. Það hefur þess vegna komið fyrir og það oftar en einu sinni, að sjúkir menn hafa orðið að deyja drottni sínum án þess að geta fengið þá læknishjálp, sem þeim hefur verið nauðsynleg. Þetta ástand, sem ég er hér að lýsa, var orðið svo óþolandi nú fyrir þrem árum, að þá var ráðizt í það að koma upp bráðabirgðasjúkraskýli á Selfossi, ef það mætti verða til þess að bæta úr brýnustu þörfinni, og þetta var gert á þann hátt, að héraðslæknirinn þar, Bjarni Guðmundsson, flutti úr læknisbústaðnum og lét hann eftir, til þess að honum yrði breytt í sjúkraskýli. Þar var hægt að koma fyrir nokkrum sjúkrarúmum, og nú hefur verið byggt ofur litíð við þetta pláss, svo að nú er þarna hægt að hafa 20 sjúklinga. En vissulega eru skilyrði öll ófullkomin og þess vegna ekki hægt að taka þarna sjúklinga til vandasamra aðgerða, miðað við þær kröfur, sem nú eru gerðar um aðstöðu í sambandi við hættulega holskurði. Það er þess vegna, eins og ég sagði, mikil þörf á því að reisa á Selfossi hæfilega stórt, - það þarf ekki mjög stórt, en hæfilega stórt sjúkrahús fyrir Suðurlandsundirlendið. Ég hygg, að þetta sé nú eins og sakir standa sá landshluti, sem einna verst er staddur að þessu leyti hér á landi. Ég vil nú fyrir hönd okkar flm. vænta þess, að þetta mál mæti hér hjá hv. alþm. velvild og skilningi og að till., sem mjög hefur verið í hóf stillt, upphæðinni, sem þar er farið fram á, - að hún nái hér fram að ganga. Við flm. erum að sjálfsögðu fúsir til þess að draga till. til baka til 3. umr., ef fjvn. vildi fá hana til meðferðar, og það væri fyrst og fremst okkar ósk, að fjvn. vildi mæla með tillögunni.



Herra forseti. Mér hefur skilizt, að hæstv. forseti óski eftir því, að menn verði frekar stuttorðir, og skal ég leitast við að verða við því, enda eru hugir manna farnir að snúast að öðru efni en brtt. við fjárlög eftir fundarsókninni að dæma. Samkv. till. meiri hl. hv. fjvn. er lagt til, að svipaðri upphæð verði varið til nýbyggingar vega í landinu og var á s.l. ári. En við framsóknarmenn getum ekki sætt okkur við þetta, því að auðvitað felst í þessu stórkostleg lækkun fjárveitinga til þessara hluta, þar sem nýtt dýrtíðarflóð er að skella yfir, og mun þetta samsvara því, að í raun og veru sé þetta allt að því þriðjungslækkun á framlögum til þessara opinberu framkvæmda. Við hv. 2. þm. Vestf. (BGuðbj) flytjum nokkrar brtt. við frv., sem eru byggðar á því, að hækkað verði í heild framlag til vega, brúa og hafna, og er sú skipting, sem við höfum gert á þskj. 206, miðuð við það, að hækkunin komi til þeirra framkvæmda, sem við teljum að mest sé þörf á. Fyrsta till. á þskj. 206, sem við flytjum, II, eru vegir. 1. liður er um Króksfjarðarnesveg og er aðeins 30 þús. kr., nýr liður. Króksfjarðarnes er eini verzlunarstaðurinn við norðanverðan Breiðafjörð, og sækja þangað 3 sveitir alla verzlun, en á þessum stutta vegi er kafli, sem verður ófær í snjóum og lokar öllum samgöngum við verzlunarstaðinn þegar vetrar. Það verður því ekki talið ósanngjarnt, að einum 30 þús. kr. sé varið til þess að bæta úr þessu. 2. liður í þessari till. er Gufudalsvegur í Austur-Barðastrandarsýslu. Til þessa vegar hefur árlega verið varið frá 70–100 þús. kr. En nú bregður svo við, að það á aðeins að veita 10 þús. kr. í veginn. Eins og kunnugt er þeim, sem hafa farið vestur Barðastrandarsýslu eða norður til Ísafjarðardjúps, þá er kafli á þessum vegi í Þorskafirði alveg óviðunandi, hefur aldrei verið lagður varanlega, og þarf að leggja þann kafla að nýju. Við leggjum því til, að fjárveiting til þessa vegar verði hækkuð úr þessum 10 þús., sem ætlað var til þess að borga skuld, upp í 70 þús., og er það þá sama upphæð og var veitt í fyrra í þennan veg, og er það ekki ósanngjörn tillaga. 3. liður er Rauðasandsvegur. Það er vegur milli Rauðasands og Patreksfjarðar. Um þennan veg fara fram mjólkurflutningar vetur og sumar. Þetta er stutt leið, ekki nema 12 km yfir fjall, en kafli á þessum vegi er stórhættulegur. Hann liggur niður snarbratta hlíð í sneiðingum, og vegna þess að aldrei hefur verið gerð vatnsrás meðfram þessum vegi, þá bólgnar vegurinn upp, stórkostlegir klakabunkar leggjast yfir veginn, og verður hann því hættulegur öllum þeim, sem aka um hann. Þannig hefur það viljað til tvisvar sinnum á stuttum tíma, að menn hafa hrapað fram af þessum vegi. annar í bifreið, hinn á dráttarvél. Þótt ekki yrðu stórslys í þau skipti, þá veit enginn, hvenær slíkt kann að gerast að nýju. Til þess að afstýra slíkri hættu eða a.m.k. til að draga úr henni leggjum við til, að fjárveitingin í þennan veg sé hækkuð úr 45 þús. í 75, eða um 30 þús. kr., og er vegurinn með lægri fjárveitingu en hann var í fyrra, þó að þetta yrði samþykkt. 4. liðurinn í till. okkar er Bíldudalsvegur norðan Hálfdáns, en fjallvegurinn Hálfdán er á milli Tálknafjarðar og Arnarfjarðar. Þarna vantar mjög mikið á, að vegurinn sé viðunandi, og var fjárveiting í þennan vegarkafla 90 þús. á s.l. ári, en samkv. till. meiri hl. fjvn. á aðeins að veita til hans 30 þús. Við leggjum til, að þessar 30 þús. hækki upp í 60 þús., og vantar þó mikið á, að þessi vegur fái jafnmikið og í fyrra. 5. liðurinn í þessum till. okkar er Bíldudalsvegur á Mikladal. Þetta er vegurinn milli Patreksfjarðar og Tálknafjarðar. Upphaflega var þarna ruddur bráðabirgðavegur, og við það hefur setið fram á þennan dag, nema gert hefur verið við allra verstu kaflana einstöku sinnum. En um þennan veg er mikil umferð milli tveggja útgerðarstaða, Tálknafjarðar og Patreksfjarðar. M.a. skal ég geta þess, að öll bein og fiskúrgangur frá útgerðinni í Tálknafirði er flutt til Patreksfjarðar til vinnslu í fiskimjölsverksmiðju þar. Það er mjög mikill einhugur um það að gera átak í þessu:m vegi, og það kemur nú reyndar fram hjá hv. fjvn., því að hún leggur til, að í þennan veg verði varið 200 þús. kr., en við leggjum til vegna þeirra hækkunartill., sem við teljum sjálfsagðar, að sú upphæð hækki í 300 þús. kr. Þá eru 2 vegir, Suðurfjarðavegur og Dalahreppsvegur í Arnarfirði, sem báðir höfðu á síðustu fjárlögum 50 þús. kr. Við leggjum til, að þeir hafi það sama núna, annar þeirra, Suðurfjarðavegur, hækki úr 20 þús. í 50 þús. frá því, sem er í till. fjvn., en Dalahreppsvegur hækki úr 30 þús. í 50 þús. Verða þá þessir vegir jafnir því, sem þeir höfðu í fyrra, og er það ekki til of mikils mælzt. 8. liðurinn er Ingjaldssandsvegur í Vestur-Ísafjarðarsýslu. Hann liggur yfir Sandsheiði til Ingjaldssands, er mjög ófullkominn og lokast mjög snemma, eftir að snjóa tekur. En þarna er auk þess mjög varasöm lending og oft algerlega ófær. Þegar vegurinn er ófær og lendingin líka, er þetta fólk innilokað. Af þessum ástæðum er það, sem við leggjum til, að til þessa vegar verði veitt 150 þús. kr. í staðinn fyrir 100 þús. kr. 9. liðurinn er Ísafjarðarvegur, Breiðadalsheiði. Í þennan veg hefur ekki verið fjárveiting nú um nokkurt skeið a.m.k. Breiðadalsheiði er eitt af hæstu fjöllum landsins, sem vegir liggja um, og vegurinn óviðunandi, víða jafnhár landinu í kring og sums staðar niðurgrafinn. Þessi vegur lokast á hverju einasta hausti, jafnvel á sumrin, ef hin minnsta snjókoma á sér stað. Um þennan veg er mikil umferð milli Ísafjarðar og kauptúnanna í Vestur-Ísafjarðarsýslu, en nú mun þessi umferð margfaldast við það, að Vestfjarðavegur hefur verið opnaður og þar með er Ísafjörður kominn í vegasamband við þjóðvegakerfi landsins. Það má því ekki bíða lengur, að hafizt verði handa um að gera viðunandi veg á Breiðadalsheiði, bæði uppi á háheiðinni og í Skógarbrekkunum, sem eru Önundarfjarðarmegin, en þar er vegurinn alveg óviðunandi. 10. liðurinn í þessum till. er Snæfjallastrandarvegur. Snæfjallahreppur er að vísu ekki margmennur nú orðið, það eru aðeins 4 bæir í byggð auk Æðeyjar, en hreppurinn er einangraður hvað vegasamband snertir um Kaldalón. Hins vegar eru engin sérstök vandkvæði á að koma hreppnum í vegasamband við Nauteyrarhrepp, þó að leggja þurfi inn fyrir Kaldalón, og er nokkuð komið áleiðis báðum megin frá að gera þetta. Í fyrra var fjárveiting í þennan veg 140 þús. kr., og leggjum við til, að hún verði 150 þús. kr. nú í stað 100 þús., sem hv. fjvn. leggur til. 11. liðurinn í þessum till. er Ögurvegur. Það er svipað um Ögurhrepp að segja og Snæfjallahrepp, að hann er einangraður hvað vegasamband snertir. Miðkaflinn úr Ögurvegi er ólagður enn þá, svo að Ögurhreppur er ekki í neinu sambandi við þjóðvegakerfið. Á þessum vegi er nú 380 þús. kr. skuld, og þó að veittar verði 575 þús. kr. í þennan veg, eins og hv. fjvn. leggur til, þá verður ekki hægt að vinna fyrir nema tæp 200 þús., en það er algerlega ófullnægjandi til þess að ná endunum saman á næsta sumri, eins og þó er tilætlunin. Við leggjum því til, að í þennan veg verði varið 700 þús. kr. 12. liðurinn í till. er Reykjarfjarðarvegur á Ströndum. Þessi vegur er mjög langur, nær úr Staðardal í Steingrímsfirði norður í Ófeigsfjörð, en langur kafli á þessum vegi er ógerður enn, og er það mikið átak að leggja þann veg. Árneshreppur, sem er einn af stærstu hreppunum, hefur veg innan hreppsins, en er ekki í neinu vegasambandi við þjóðvegakerfið. Nú hefur verið hækkuð fjárveiting skv. till. fjvn. í þennan veg, en með tilliti til þess, að við leggjum til, að heildarupphæð til vega verði hækkuð, eins og ég áður sagði, þá gerum við till. um, að þessi fjárveiting hækki úr 525 þús. í 700 þús. Á þessum vegi er 200 þús. kr. skuld, svo að ekki yrði þá unnið fyrir nema 500 þús., þó að okkar till. yrði samþ., en ekki nema fyrir um rúmar 300 þús., ef till. fjvn. verður samþ. Selstrandarvegur á að tengja Drangsnes við þjóðvegakerfið um Hólmavík. Hann hefur enga fjárveitingu í till. fjvn. Við leggjum til, að í hann verði varið 100 þús. kr. Loks er það Strandavegur, en hann nær alla leið frá Hrútafjarðarbrú norður í Staðardal í Steingrímsfirði. Till. fjvn. um framlag í þennan veg er 115 þús. kr., og á hún að ganga til þess að borga 115 þús. kr. skuld, svo að ekkert á að vinna í þeim vegi á næsta sumri. Með tilliti til þess, sem ég hef áður sagt um hækkun á vegafénu í heild, leggjum við til, að til hans verði varið 200 þús. kr. Á þessu sama þskj. flytjum við, ég og hv. 2. þm. Vestf., brtt. V, það eru brúargerðir. 1. liðurinn er brú á Holtsá á Barðaströnd. Holtsá einangrar 5 bæi í hreppnum frá öðrum bæjum sveitarinnar. Alltaf þegar nokkrir vatnavextir eru og allan veturinn eru þessir bæir einangraðir hvað vegasamband snertir, vegna þess að áin er óbrúuð. Vegamálastjórnin hefur rannsakað brúarstæðið og ákveðið það, framkvæmt mælingar og gert kostnaðaráætlun um brúna, og er það samkv. þeirri áætlun, sem við leggjum til, að til þessarar brúar verði varið 440 þús. kr. 2. liðurinn er Sunndalsá í Trostansfirði. Ég vil benda á, að það er prentvilla þarna í þskj., það á að vera Sunndalsá, en ekki Sunnudalsá. Dalurinn heitir Sunndalur. Trostansfjörður gengur inn úr Arnarfirði, og Suðurfjarðavegur er kominn að þessari á, en ekki lengra. Síðan á vegurinn að liggja upp á Vestfjarðaveg, en það er stutt leið, 5 eða 6 km. Þegar sá vegur kemur, fá Arnfirðingar og reyndar Tálknfirðingar líka miklu styttri leið norður til Ísafjarðar og Arnfirðingar fyrst og fremst miklu styttri leið til Suðurlandsins, þegar þessi stutti vegarkafli er kominn, en til þess þarf að koma á þessari brú. Þarna hefur brúarstæðið verið ákveðið, mælingar gerðar og kostnaðaráætlun, og er það samkvæmt þeirri áætlun, sem við leggjum til að varið sé 480 þús. kr. í þessa brú. Loks er það brú á Reykjarfjarðará á Ströndum. Sú brú hefur þegar verið ákveðin, og hefur verið veitt til hennar 200 þús. kr. fjárveiting, sem er geymd. Við leggjum til, að seinni hluti fjárveitingarinnar, 335 þús. kr., verði nú tekinn upp í fjárlögin, og er það nýr liður hjá, okkur, því að það er ekki till. um það hjá hv. fjvn. VIII. till. á þskj. 206, sem við þessir sömu þm. flytjum, er um hafnir og lendingarbætur. 1. liður er Brjánslækur á Barðaströnd. Þetta er ferjubryggja, sem varið hefur verið til nokkurri fjárhæð á undanförnum árum og síðast í fyrra 50 þús. kr. Sú upphæð er geymd. En nú virðist eiga að fella niður að veita fé til þessarar bryggju, þrátt fyrir það að ekki er lokið síðasta áfanga bryggjunnar. Við teljum, að það sé fjarri lagi að fella niður þessa fjárveitingu, og leggjum því til, að 50 þús. verði veittar til bryggjunnar eins og í fyrra, jafnvel þó að ekki verði unnið fyrir það á þessu ári, því að það er skynsamlegra að safna því heldur saman og vinna fyrir það allt í einu, enda verður það að sjálfsögðu gert, þegar um síðasta áfangann á bryggjunni er að ræða. 2. liðurinn er Drangsnes. Þar er aðkallandi nauðsyn að lengja bryggjuna, því að hinn nýi litli togari, Steingrímur trölli, sem á að leggja upp fisk í Drangsnesi, getur það ekki, nema bryggjan verði lengd. Er það því skiljanlegt, að heimamenn óski eftir því að fá nokkra fjárveitingu í þessa bryggju, og í samræmi við það leggjum við til, að til hennar verði varið 100 þús. kr., og getur það varla talizt há upphæð, fyrst á annað borð á að leggja fram eitthvað til þessara hluta. XI. liður á þskj. 206 frá okkur þessum tveimur sömu þm. er um Króksfjarðarnes. Þar vantar síðasta áfangann og hann ekki stóran til að ljúka þeirri stækkun á bryggjunni, sem staðið hefur yfir á undanförnum árum. Það eru 30 þús. kr., og þarf varla að hafa um það fleiri orð. Við leggjum því til, að orðið sé við þeirri beiðni að veita þessa upphæð. Þá er það Patreksfjörður. Þessi höfn er dýrt og mikið mannvirki, sem búið er að standa lengi yfir, og langt frá því, að sjáist fyrir endann á þeirri framkvæmd. Í till. hv. fjvn. er ætlazt til, að 100 þús. kr. verði varið til þessarar hafnar. Ég verð að segja, að það er vægast sagt broslegt að veita 100 þús. kr. til þessarar hafnar, sem þarf á milljónum að halda. Við leggjum til, að þetta sé hækkað upp í 200 þús., og skal ég ekki fara fleiri orðum um það. B-liður er um Reykjanes í Reykhólasveit. Í fyrra var fjárveiting til lendingarbóta þar 150 þús., og er sú fjárveiting geymd. Samkvæmt þessari till. er farið fram á það, að þessari væntanlegu bryggju verði breytt í ferjubryggju, þ.e. að ekki sé krafizt mótframlags frá heimahéraði. Er það vegna þess, að litlar líkur eru til þess, að sveitarfélag þetta geti lagt fram helming kostnaðar við þessa bryggjugerð. Það er eina efni þessarar till. að fá henni breytt í ferjubryggju, en fjárveitingin, 150 þús., er aðeins endurveiting. Það er upphæðin, sem er geymd, og er því hér ekki um neina hækkun að ræða. Þá er það 3. liður í XI. till. á sama þskj., Suðureyri í Súgandafirði. Þar standa til miklar endurbætur á hafnargerðinni, enda gersamlega óviðunandi ástand hjá útgerðinni þar að búa við það, sem nú er. Þeir hafa í raun og veru enga höfn heima hjá sér, heldur þó nokkuð utan við kauptúnið í skjóli við brimbrjót. En ætlunin er að hefjast handa um að endurbæta svo höfnina heima fyrir, að hún verði nothæf bátaútgerðinni á Suðureyri. Samkvæmt till. fjvn. á að veita í þetta 200 þús., en við leggjum til, að það hækki upp í 300 þús., og þarf ekki fleiri orð um það að hafa. Loks er það till. um, að fjárveiting til Tálknafjarðar, 100 þús., hækki upp í 200 þús. Er mjög svipað um það að segja og Patreksfjörð og Suðureyri. Á öllum þessum stöðum er vaxandi útgerð, sérstaklega á Patreksfirði og Tálknafirði, og er ekki unnt fyrir útgerðarmenn að búa við þau skilyrði, sem nú eru, og því full þörf á að bæta úr þessu ástandi. Viljum við sýna nokkurn lít á því með því að leggja til, að nokkru meira fé verði varið til þessara hafna en ætlazt er til í till. hv. fjvn. Á þessu sama þingskjali flyt ég brtt. við 20. gr. fjárlaganna, að liðurinn orðist svo: Til bygginga á prestssetrum 2115 þús., þar af 500 þús. til prestsseturshúss á Brjánslæk. Ég legg til, að liðurinn hækki um 500 þús. og það fari til prestshúss á Brjánslæk. Ástæðan til þessa er sú, að á Brjánslæk hefur verið prestlaust um langan tíma þar til nú í vetur, að vígður var prestur til Brjánslækjar. Hann fluttist vestur og fékk þar bráðabirgðahúsnæði á einum bænum handa sjálfum sér, en hann er fjölskyldumaður og hefur ekki að neinu íbúðarhúsi að koma þarna á Brjánslæk. Hins vegar mun vera full þörf fyrir þá fjárveitingu, sem fjvn. gerir ráð fyrir í sínum till., annars staðar en þarna, og verði þessi fjárveiting ekki hækkuð og á þennan hátt, þá mun ekki verða á næstunni vaxið neinu fé til að byggja yfir prestinn á Brjánslæk. Söfnuðirnir þarna hafa skrifað fjvn. og skorað á Alþ. að veita eitthvert fé til byggingar á prestshúsi þarna. Presturinn hefur komið að máli bæði við mig og aðra þm. Vestf. og skýrt frá sinni aðstöðu. Næstkomandi vor stendur til, að prestskosning fari þarna fram, en komi ekki nein fjárveiting nú til þessa prestshúss, þá flyzt presturinn í burt í vor og sækir ekki um brauðið og engin kosning fer fram, því að honum er ómögulegt að flytjast þangað, þegar hann getur hvergi verið inni með sig og sitt fólk. Fari svo, að þessi prestur verði mót vilja safnaðanna að flytast burt strax í vor, þá eru litlar líkur til þess, að kandídatar eða prestar sæki um Brjánslækjarprestakall, ef þeir mæta ekki meiri skilningi en þetta hjá hæstv. Alþingi um fjárveitingu til þess að byggja yfir prestinn. Þá eru miklar líkur til þess, að Brjánslækur fái að vera prestslaus fyrst um sinn. Það er því ekki hægt að líta öðruvísi á en svo, að verði synjað þessari till. eða einhverri annarri till., sem gerir sama gagn, þá er það yfirlýsing Alþingis um það, að engin þörf sé á presti á Brjánslæk, eða þannig lít ég á hlutina. Síðasta till. á þessu þskj., XXI er frá mér, hv. 2. þm. Vestf. og hv. 5. þm. Austf. Þann 30. nóv. s.l.. fluttum við, þessir sömu þm., frv. í hv. Ed. um heimildir ríkisstj. til að taka innlent lán, 6 millj. kr. á ári, til að bæta úr því misrétti, sem sumir landshlutar hafa orðið að búa við um langa hríð í vegamálum, og yrði slíku láni varið til nýbyggingar vega í þessum landshlutum, sem verst eru settir. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta, af því að ég vil verða við tilmælum hæstv. forseta að stytta mál mitt sem mest. Ég vil aðeins geta þess, að svo miklu verr eru þessir tveir landshlutar settir í vegamálum en aðrir landshlutar, að það er með ólíkindum. Ég skal aðeins nefna sem dæmi, að af óbyggðum þjóðvegum í landinu eru 2/3 hlutar þeirra í Vestfjarða- og Austurlandskjördæmum tveimur, en aðeins 1/3 þessara óbyggðu þjóðvega er í hinum fimm kjördæmunum utan Reykjavíkur samtals. 2/3 hlutar af óbyggðum þjóðvegum í landinu eru aðeins í þessum tveimur landshlutum. Þetta segir sannarlega sína sögu. Og meira en helmingur af ruddum þjóðvegum í landinu er líka í þessum tveimur sömu landshlutum, tæpur helmingur er í hinum fimm kjördæmunum til samans. Ég held, að þessar tvær tölur tali sínu máli um það, hvernig þessir tveir landshlutar hafa verið settir og eru settir enn í vegamálum. Það hefur verið sá siður á hæstv. Alþingi og er það líklega enn að láta nokkurn veginn svipaða upphæð fara í kjördæmin og áður var, og það er hætt við, að þessum sið verði haldið áfram. En misréttið milli landshlutanna verður aldrei leiðrétt, ef þessum sið verður haldið, og ég er ekki trúaður á, að með beinum fjárveitingum á fjárl. fáist þetta leiðrétt. Þess vegna höfum við flutt frv., sem ég nefndi, um heimild fyrir ríkisstj. til þess að taka lán í þessu skyni, og það ætti sannarlega að vera fær leið og tiltölulega auðveld leið að leysa þessi mál á þennan hátt. Sem dæmi um þetta vil ég nefna það, að þegar verið var að leggja síðasta og erfiðasta kaflann á Vestfjarðavegi í fyrra, til þess að hægt yrði að opna hann s.l. haust, þá lánuðu heimamenn þó nokkuð á aðra millj. kr. í þennan veg, til þess að hann kæmist á. Ég er því ekki í nokkrum vafa um það, að ef hæstv. ríkisstj. yrði veitt slík heimild og hún notuð, þá mundu heimamenn í héruðunum lána fé til vega til þess að koma þeim áfram, og það borgar sig fyrir ríkissjóð að fara þá leið og vinna stórátök í einu á víssum stöðum með þessum hætti. En þetta frv. okkar er nú búið að bíða í hv. fjvn. Ed. í 31/2 mánuð, og eru litlar líkur til, að það fáist samþ. á yfirstandandi Alþingi. A.m.k. eru ekki horfur á, að svo verði. Við flm. þessa frv. töldum því sjálfsagt, að þingviljinn kæmi fram um þetta mál, með því að flytja þessa till., sem ég nú hef lýst, og ég á bágt með að trúa því, að þessi hugmynd eigi ekki fylgi að fagna hjá hæstv. Alþingi. Vegna þessa er það, sem við flytjum till. við fjárl., til að fá sjálfan þingviljann fram um það, hvort þetta þyki ekki viðunandi leið til þess að bæta úr langvarandi misrétti milli landshluta. Við munum sannarlega taka til greina hvers konar óskir í þessa átt, þótt ekki náist það mark, sem við höfum sett. Við viljum heldur hálfan sigur en engan. Og ég geri ráð fyrir, að við tökum þessa till. aftur til 3. umr., ef hv. fjvn. vildi athuga hana milli umr.



Herra forseti. Á þskj. 206, XVI. lið, hef ég ásamt hv. 5. þm. Vesturl. flutt brtt. við till. hv. fjvn. á þskj. 174, að framlag til sjóvarnargarðs í Ólafsvik verði hækkað úr 50 þús. kr. í 100 þús. kr. Land það, sem Ólafsvíkurkauptún er byggt á, er mjög takmarkað að landrými og nokkur hluti þess lands háður eyðingu af völdum sjógangs. Ég undrast því nokkuð till. hv. fjvn., að hún skuli nú gera það að sinni till. að lækka framlag til sjóvarnargarðs í Ólafsvík um 50 þús. kr., en á fjárl. 1959 var varið til þessa mannvirkis 100 þús. kr. Þegar það er haft í huga, að Ólafsvík er mikill athafnabær, hefur mjög lítið landrými og nokkur hluti þess háð skemmdum eða eyðileggingu af völdum sjógangs, þá fæ ég ekki skilið, hvernig það hefur hent hina virðulegu fjvn. að lækka þarna allverulega það framlag, sem er mjög nauðsynlegt og þarf að halda áfram á næstu árum til þess að geta varizt þarna miklum landsspjöllum. Hin svokallaða Snoppulóð í Ólafsvík hefur verið mikilli eyðileggingu háð á undanförnum árum eða við getum sagt á undanförnum áratugum, og þarf mjög mikið átak og mikið fé til þess að sporna við, að sú eyðilegging haldi áfram. Hið háa Alþingi hefur einnig á undanförnum árum sýnt mjög mikla viðleitni til þess að veita fé á fjárl. í sambandi við eyðileggingu af völdum vatns, sjógangs og sandfoks, og ég held, að allir hv. alþm. séu á einu máli um, að það sé mjög nauðsynleg framkvæmd og sjálfsögð fjárveiting í því skyni. Hv. 6. þm. Sunnl. (KGuðj) fann hér ástæðu til á kvöldfundi í gær að færa fram vítur á hendur hv. meiri hl. fjvn. fyrir það að veita 300 þús. kr. á fjárl. til Hellissandsvegar af millibyggðavegafé. Ég var dálítið undrandi yfir málflutningi hans, því að hann má sjálfur vera minnugur þess, að aðeins fyrir fáum árum voru aðeins veittar 400 þús. kr. til Austurvegar, sem nú er gert ráð fyrir að fái 1.8 millj. af þeirri fjárupphæð, sem veitt er til millibyggðavega. Ég var undrandi yfir þeirri yfirlýsingu hans, sem hann taldi sig hafa eftir vegamálastjóra, að það væri ekki hægt að vinna neitt í þessum vegi. nema þá í einum áfanga, því að sá vegur, sem nú er notaður fyrir neðan Ennið og farinn er, þegar lágsjávað er, yrði strax gerður ófær, þegar byrjað væri að vinna í Hellissandsvegi. Þetta er hin mesta fjarstæða, og ég undrast, að þessi ummæli skuli vera höfð eftir vegamálastjóra, sem á að vera mjög kunnugur þessum málum. Ég fullyrði, að frá báðum endum má vinna fyrir a.m.k. 2 millj. kr. í þessum vegi, - ekki fyrir 300 þús. kr., heldur fyrir 2 millj., - án þess að nokkuð sé tafin umferð um veginn yfir sandinn undir Enninu. Það er fyrst, þegar kemur til að vinna versta áfangann, sem er undir miðju Enninu, að ekki er hægt að gera ráð fyrir að umferð geti átt sér stað á sandinum fyrir neðan Ennið. Ég vil þakka hv. fjvn. fyrir það, að hún hefur nú loks viðurkennt þá miklu nauðsyn, að byrjað verði á framkvæmd þessa vegar, og á hún vissulega sóma skilið fyrir það, en ekki hnútukast eins og kom fram frá einum meðlimi nefndarinnar, hv. 6. þm. Sunnl.

Forseti (FS): Svo hljóðandi bréf hefur borizt frá forseta Nd.: „Reykjavík, 16. marz 1960. - Mér hefur í dag borizt svo hljóðandi bréf frá Lúðvík Jósefssyni, 4. þm. Austf.: „Þar sem ég er á förum til útlanda og mun næstu vikur sitja ráðstefnu í Genf um réttarreglur á hafinu, leyfi ég mér hér með með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að fara þess á leit, að varamaður minn, Ásmundur Sigurðsson bankafulltrúi, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um, að þér látið fram fara í sameinuðu Alþingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Jóhann Hafstein, forseti neðri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Með bréfi þessu fylgir kjörbréf, gefið út til handa Ásmundi Sigurðssyni fyrrv. alþm. sem varaþm. Alþb. af yfirkjörstjórn Austurlandskjördæmis. Verður nú gert hlé á fundinum í nokkrar mínútur, meðan kjörbréfanefnd rannsakar kjörbréfið. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur athugað kjörbréf Ásmundar Sigurðssonar, varaþm. Alþb. í Austurlandskjördæmi, og mælir einróma með, að kosning hans verði tekin gild og kjörbréfið samþykkt.