Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. hefur haft frv. þetta til athugunar og hefur tekið það fyrir á nokkrum fundum og rætt það ýtarlega. Áður en það væri afgr. úr n. þótti rétt að leita um það álits sérfræðinga, og kvaddi n. í því skyni formann stjórnar SR, Svein Benediktsson, til viðræðna um málið og til þess að fá hjá honum upplýsingar; enn fremur sendi hún frv. til umsagnar Þórði Þorbjarnarsyni, starfsmanni við atvinnudeild háskólans að ég hygg, og er svar hans prentað sem fylgiskjal með áliti n. á þskj. 328. Eins og fram kemur í grg., hefur stjórn SR athugað þetta mál gaumgæfilega og komizt að þeirri niðurstöðu, að nauðsynlegt væri að koma upp vinnslustöð til hagnýtingar þeirra efna, sem nú fara forgörðum við síIdarvinnsluna. Virðast líkur benda til, að slík stöð geti borið sig, miðað við áætlaðan kostnað og það verð, sem nú er hægt að fá fyrir vöruna á heimsmarkaðinum. Um þá kostnaðaráætlun, sem gerð hefur verið, gildir þó hið sama og aðrar slíkar áætlanir nú, að þær verður að taka með nokkrum fyrirvara. Mun þó sá verkfræðingur, sem gerði hana, hafa lagt sig fram um að vinna það starf af fullri samvizkusemi, og hæfni hans til þess dreg ég ekki í efa. Samt var nokkur efi í huga nm. um það, að áætlunin standist. Hefur n. því þótt rétt að vekja athygli á því í grg., að ef í þessa framkvæmd verði ráðizt, beri að gæta fyllsta sparnaðar og sérstaklega að athuga það, hvort ekki verði hægt að komast hjá því að byggja þegar í upphafi alla verksmiðjuna. Sú hugmynd hefur komið upp, að t.d. mætti spara verulegan hluta af stofnkostnaðinum með því að byggja ekki sérstakan ketil, heldur nota í byrjun katla síldarverksmiðjanna. Þetta hefur n. viljað benda á til athugunar fyrir þá menn, sem með málið hafa að gera. - Áð öðru leyti telur n. rétt að ráðast í bygginguna, í trausti þess, að áætlanir séu í svo góðu lagi sem frekast er kostur á. Þykir þó n. það of fast að orði kveðið, að ríkisstj. sé falið að láta reisa verksmiðjuna, en telur réttara að gefa henni aðeins heimild til þess. Væri það líka í samræmi við lögin um síldarverksmiðjur frá 1928. Í annan stað telur n. ekki heppilegt að slá því föstu, að verksmiðjuna skuli reisa á Siglufirði, því að líka virðist geta komið til mála, að hún yrði reist á Raufarhöfn t.d. Og vegna þess, að rök fyrir þeirri ákvörðun virðast ekki liggja nógu greinilega fyrir, telur n. ekki rétt að binda hendur ríkisstj. um þetta, heldur skuli það vera á hennar valdi að taka um þetta ákvörðun að fengnum till. síldarverksmiðjustjórnarinnar. Annars er það eindregið álit n., að lögin beri að samþykkja með þeirri breytingu á 1. gr., sem lögð er til á þskj. 328.



Herra forseti. Ég vil nú leyfa mér að þakka hv. sjútvn. fyrir afgreiðslu málsins, og það gleður mig, að hún er þeirrar skoðunar, að stuðla beri að því, að hægt verði að hagnýta framvegis að einhverju leyti þann úrgang, sem kallaður er síldarsoð og hingað til hefur farið forgörðum. Eins og vænta má og fskj. bera með sér, hefur málið verið lagt fyrir ráðuneytið af stjórn SR. og er frv. samið eftir till., sem þannig lágu fyrir. En hins vegar get ég vel fallizt á þá brtt., sem n. leggur til að samþykkt sé og gengur út á það, að í stað þess að beint sé lagt fyrir ríkisstj. að láta reisa þessa stöð, þá sé það aðeins heimilað og haldið opinni leið um það, hvort hana skuli heldur reisa á Siglufirði eða annars staðar. Persónulega er ég þeirrar skoðunar, að Siglufjörður verði fyrir valinu, en athugun sú, sem fram hefur farið, er e.t.v. ekki nógu tæmandi, og enn gætu óþekkt atvik leitt til þess, að athuga þyrfti staðsetninguna betur. Þess ber líka að gæta hvað heimildina snertir, að óvíst er, hvernig þetta verður kleift fjárhagslega, en framkvæmdir verða að fara eftir því, hver efni standa til, - og styður það till. n. Ég er ánægður með afgreiðslu n. á frv. og vona, að það fái greiða afgreiðslu í þessari deild og á Alþ. í heild.



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, var lagt fyrir Nd. af fyrrv. landbrh., Bjarna Ásgeirssyni; voru gerðar þar á því nokkrar breytingar á tveimur þskj., sem allar voru samþ., og kom frv. til okkar eins og það liggur nú fyrir á þskj. 273. Landbn. hefur borið það saman við lög um bjargráðasjóð og lánveitingar úr sjóðnum og að því loknu gert við frv. þær brtt., sem liggja fyrir á þskj. 323 og ég skal nú skýra nokkuð, en koma að því loknu inn á þær breytingar, sem verða á bjargráðasjóði, ef frv. þetta verður að lögum. Fyrsta brtt. er við 1. gr. og er orðalagsbreyting. Það þykir óeðlilegt að skilgreina ekki nafnið, en með þeirri breytingu, sem við leggjum til, er það gert með tilvísun til gömlu laganna, sem eru grundvöllur hinnar nýju lagasetningar. Önnur brtt. er við 2. gr., og er þar lagt til að hafa orðið „bjargráðasjóðsgjald“ í stað „bjargráðagjald“, og þótti okkur það eðlilegra. Þá er brtt. við 4. gr., sem líka er orðabreyting. og er þar gert ráð fyrir, að stjórn sjóðsins heiti bjargráðastjórn, en í frv. á þskj. 273 kemur það ekki fram. Annars vil ég benda á, að stjórn sjóðsins skipa nú 3, en ekki 5 menn, eins og áður. Hún var áður skipuð lögum samkvæmt af skrifstofustjóranum í atvinnumálaráðuneytinu, en þó það væru lög, var nú svo orðið, að skrifstofustjóri félagsmálaráðuneytisins var formaður sjóðsstjórnar. Ríkisstjórnin hafði breytt þessu þrátt fyrir lögin. Með honum voru tveir menn kosnir af fiskiþingi og búnaðarþingi, og formenn Fiskifélagsins og Búnaðarfélagsins,. Samkvæmt frv. á skrifstofustjóri félagsmálaráðuneytisins að vera formaður sjóðsstjórnar og formaður Búnaðarfélags Íslands og forseti Fiskifélags Íslands meðstjórnendur. En brtt. n. við 4. gr. er aðeins um nafnið á sjóðsstjórninni. Um 6. gr. hefur n. gert till.. sem er talsverð breyting, en þar er sagt, að reikningshald sjóðsins og reikningarnir skuli endurskoðaðir af endurskoðunardeild stjórnarráðsins og endurskoðendum ríkisreikninga án sérstaks endurgjalds. Hins vegar hafa þeir verið endurskoðaðir af þremur sjóðgæzlumönnum og átti svo að leggja þá fyrir Alþingi; en ég hef nú setið hér síðan 1934, og þeir hafa aldrei komið hingað; hins vegar er mér sagt, að sjóðgæzlumenn hafi athugað þá samvizkusamlega, en ekkert sé við þá að athuga. En eðlilegt virðist, að þessu sé hagað svo sem n. leggur til. Brtt. við 7. gr. er í samræmi við það, sem áður er sagt. Brtt. við 8. gr. breytir henni verulega frá því, sem er á þskj. 273. Við gátum ekki almennilega skilið, hvernig hún var hugsuð þar. Það eru fyrst og fremst innheimtumennirnir, sem reikna gjöldin út og þurfa að fá manntalsskýrslur prestanna í hendur sveitarstjórnirnar þurfa þess ekki. Og þess vegna breytum við 8. gr. í það horf, að innheimtumenn bjargráðasjóðs skuli fá skýrslurnar. Þetta eru aðalbreytingarnar. Þær brtt., sem hér koma á eftir, eru minni háttar, nema b-liður brtt. við 10. gr., sem er efnisbreyting. Þá er enn till. um það að bæta inn ákvæði við 10. gr. frv., sem miðar að því að hækka gjaldið í séreignarsjóðinn, þegar þess gerist þörf, en þó aldrei meira en sem nemur helmingi, það er að segja viðbótargjaldið getur ekki orðið meira en ein króna, sem sýslan getur lagt á með leyfi ráðherra. Þegar svo stendur á, að sýsla óttast einhver skakkaföll, getur hún þannig með leyfi ráðherra hækkað sitt framlag, og er lagt til, að ríkissjóður megi leggja fram helming á móti, eða aldrei meira en 50 aura. Það kann að vera, að þeir menn, sem alltaf vilja vita fótum sínum forráð, álíti, að þetta sé dálítið óviðfelldið í framkvæmd, þar sem ekki er hægt að reikna með þessu fyrir fram, en þess er þó að gæta, að fyrst þarf viðkomandi sýslunefnd að fjalla um þetta og samþykkja og sækja síðan um það til ráðherra, og venjulega er það nú svo, að þetta mundi eiga sér stað einmitt á sama tíma og Alþingi stendur yfir, því að það er alveg undantekning, að sýslufundir séu ekki einmitt haldnir á sama tíma og Alþingi stendur yfir. Ráðherra ætti því alltaf að vita um þetta það snemma, að hægt sé að taka tillit til þess á fjárlögum. Þess vegna er þetta ákvæði alveg áhættulaust fyrir þá að samþykkja, sem hafa fjárlögin efst í huga, og mér finnst ekki nema rétt og eðlilegt, að ríkisheildin komi á móti viðkomandi sýslufélögum, þegar svona stendur á. Þetta eru nú þær breytingar, sem við leggjum til, að gerðar verði á bjargráðasjóðslögunum, og má í fám orðum segja, að í því felist þær breytingar, að gjaldið í bjargráðasjóð er hækkað úr 25 aurum upp í 2 krónur. Hlutfallinu milli sameignarsjóðs og séreignarsjóðs er breytt. Stjórnina skipa þrír menn í stað fimm. Endurskoðun er hagað öðruvísi, en áður var. Heimild er veitt fyrir einstök sýslufélög að auka séreignarsjóði sína með því að auka gjöldin um eina krónu á mann, og komi framlag frá ríkinu á móti. Þá er lánveitingum breytt og hagað öðruvísi en áður var. Áður var heimilt að lána sýslu- og bæjarfélögum og fóðurbirgðafélögum, og var heimilt að lána til þess að tryggja fleira en það, sem var afleiðing harðinda, t.d. var heimilt að lána hreppsfélögum, er koma á fót hjá sér bústofnlánadeildum, og má segja, að þetta hafi verið dálítið notað hér áður fyrr, en hins vegar hefur þessi heimild ekki verið notuð nú um 20 ára skeið, og má segja eins og allar aðstæður eru, að litlar líkur séu til þess. að hún verði notuð. Hins vegar var áður óheimilt að lána einstökum mönnum úr sjóðnum. en núna má eftir 13. gr. lána þeim. Það getur oft komið fyrir, að einstaka menn verði hart úti af völdum náttúrunnar, þó að hrepps- eða sveitarfélög vilji ekki fara að taka lán fyrir þá. Nú væri hins vegar gott að hafa þetta ákvæði, sérstaklega þegar miðað er við harðindin síðast liðið vor, þar sem margir einstaklingar urðu mjög illa settir, en einstök sveitarfélög sjá kannske ekki ástæðu til þess að hjálpa þeim. Þá gerir þetta frv. enn ráð fyrir einni breytingu. Bjargráðasjóður var á sínum tíma stofnaður til þess að fyrirbyggja tjón af völdum hallæris og til þess að veita lán í sama skyni og koma í veg fyrir bjargarskort almennt, en hér er einnig tekið upp það atvik, þegar tjón af náttúrunnar völdum hefur í för með sér mikla röskun á afkomu manna, og er nýjasta dæmið um það skriðufallið í Neskaupstað. Þar er um að ræða tjón, sem þetta frv. heimilar viðkomandi bæjarstjórn lán til þess að laga þær skemmdir eftir ástæðum, en það er hins vegar ekki heimilt eftir gömlu lögunum. Tilfelli eins og þetta og það, þegar snjóflóðið drap féð á Snæfjallaströnd, komust ekki undir gömlu lögin. Þegar snjóflóðið drap féð á Snæfjallaströnd, þá var veitt fé úr ríkissjóði til þess að mæta þessu tjóni, en það hefði ekki þurft að gera, ef þetta ákvæði hefði verið í gömlu lögunum, því að þá hefði féð komið úr þessum sjóði. Þetta eru nú þær helztu breytingar, sem n. hefur fallizt á að gerðar væru. Þegar n. afgreiddi þetta frv., vantaði þá hv. 4. þm. Reykv. (HG) og hv. 7. landsk. þm. (FR.V) og hafa þeir því ekki tekið þátt í afgreiðslu málsins; get ég því ekki sagt um afstöðu þeirra, en við hinir 3 leggjum til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir á þskj. 273, með þeim breytingum, sem eru á þskj. 323.



Herra forseti. Mér skilst, að ef frv. þetta verður samþ. eins og hv. n. leggur til, með þeim breyt., sem eru á þskj. 323, þá eigi þessi sjóður ekki eingöngu að vera bjargráðasjóður fyrir landbúnaðinn, heldur einnig fyrir ýmiss konar áföll, og bendir 4. gr. eindregið til þess. En nú er ekki nægilega skýrt tekið fram í 1. gr., til hvers bæjarfélög megi nota sjóðinn. Það er ekki tekið annað fram en að það sé hallæri, ef bæjarfélög verði af náttúruvöldum svo illa stödd, að þau megna ekki af eigin rammleik að forða mönnum og skepnum frá harðrétti eða felli. Það skilst ekki nægilega vel, hvaða tjón af náttúrunnar völdum eigi að bæta, hvort það er af völdum snjóflóða, skriðufalla og jarðskjálfta og hvort annað tjón af náttúruvöldum eigi að koma hér undir, og hef ég þá sérstaklega Reykjavík í huga, því að þegar tillit er tekið til þess, hvað það er mikill hluti, sem Reykjavík leggur í sameignarsjóðinn og önnur bæjarfélög á móti ríkissjóði, þá finnst mér, að sjóðurinn ætti einnig að geta náð til annars tjóns, en af náttúruvöldum, að minnsta kosti fyrir bæjarfélögin, þegar búið er að áttfalda gjaldið í sjóðinn, svo að það kemur árlega á annað hundrað þús. kr. frá Reykjavik og jafnmikið á móti úr ríkissjóði, svo að mér finnst, að sjóðurinn ætti því að geta mætt öðrum áföllum en snjóflóðum og jarðskjálftum að því er það varðar. Þess vegna vil ég beina þeirri fyrirspurn til hv. frsm., hvort ekki sé nauðsynlegt að setja um það skýr ákvæði og tryggja, til hvers Reykjavík megi nota féð. Þá vil ég einnig beina þeirri spurningu til hv. frsm., hvort það sé almenn regla eða hafi verið það undanfarið, að sveitarfélögin greiði þetta sjálf af sínum tekjum, eða hvort þetta sé lagt á eins og hver annar nefskattur á hvern íbúa, án tillits til efnahags. Hefði ef til vill verið rétt að taka þetta fram í löggjöfinni, einkum ef það á að fara að gera breytingar hvort sem er. Það, sem olli því aðallega, að ég stóð hér upp, er það, að ég tel það eðlilegt, þegar svo er komið, að gjöldin eru 8-földuð og með leyfi ráðherra er hægt að hækka þau um 50% til viðbótar, að leitað sé umsagnar þm., hvort ekki sé rétt. að í stað „ráðherra“ í 10. gr. komi „fjármálaráðherra“ og eins í 8. brtt. nefndarinnar á þskj. 323, því mér finnst sannarlega nóg af því komið, þó ekki sé lengra haldið í þá átt, að láta ráðherra í annarri stjórnardeild en fjmrn. samþykkja stórfelldar útgjaldahækkanir fyrir ríkissjóð. Ég er hins vegar ekkert á móti því, að það verði látið koma í staðinn sameiginlegt leyfi viðkomandi ráðherra og fjármálaráðherra, ef nefndin gæti fallizt á það, en mér finnst það alveg ótækt að ganga fram hjá fjmrh. Reynslan hefur sýnt það, að það ástand hefur skapazt, að fjármálin hafa komizt í megnasta ólestur af því, að einstaka ráðherrar hafa óskað eftir valdi til þess að ákveða og ákveðið framlög, án þess að hafa um það nokkur samráð við fjármálaráðherra. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að ræða þetta frekar núna, en ég sé að þetta frv. muni hafa í för með sér um 300 þús. kr. aukin gjöld, sem sjálfsagt þyrfti að taka á fjárlög núna, og mun ég ef til vill ræða það nánar síðar.



Herra forseti. Viðvíkjandi þeirri fyrirspurn frá hv. þm. Barð., hver ætti að greiða þetta gjald, vil ég segja, að það kemur ákaflega greinilega fram í 2. gr., að það eru sveitarfélögin sjálf, sem eiga að greiða það af útsvarstekjum sínum. Það liggur ákaflega ljóst fyrir, en hv. þm. hefur bara ekki verið búinn að lesa það nógu vel. Ég skal svo lofa að taka það til athugunar í nefndinni, hvort ástæða er til þess að setja fjármálaráðherra í stað ráðherra, eins og það er nú í gr. Ég geri ráð fyrir því, ef eitthvert sveitarfélag vill leggja einnar krónu kvöð á hvert mannsbarn, þá leggi ríkið 1/2 framlag á móti, og áður en félagsmálaráðherra, sem sjóðurinn heyrir undir, tekur á sig þá kvöð, muni hann ráðfæra sig við fjármálaráðherra, en ég skal sem sagt athuga það milli umr., hvort nefndinni finnst ástæða til þess að breyta þessu á þann veg, sem hv. þm. Barð. benti á, eða hvort ástæða þyki til þess að hafa þá báða í sameiningu, félmrh. og fjmrh. Í þriðja lagi var það svo um Reykjavík. Já, það er alveg rétt, að gjöldin yrðu hækkuð í Reykjavík eins og annars staðar á landinu, og gjöldin eru til þess að mæta harðrétti og hallæri, en þó að Reykjavík hafi þá sérstöðu, að hún t.d. tekur 15–18 millj. kr. í útsvar af verzlunarágóða á vörum, sem fara út um land, og búast megi við því, að hún þurfi ekki að líða harðrétti eða hallæri, þá gæti þó svo farið, að stórir hópar manna þyrftu á aðstoð þessari að halda. Útgjöldin hækka, það er alveg satt, en það fer fyrst og fremst í sameiginlega sjóðinn, sem kaupstaðirnir eiga alveg sama rétt til og aðrir. Ég skal taka annað dæmi, ég skal ekki taka sjálft verulega dæmið, en ég skal samt taka dæmi. Ef það t.d. eyðileggst bryggja, sem íbúar þorps byggja afkomu sína að verulegu leyti á, þá væri það tjón af náttúruvöldum, og gæti þá bjargráðasjóðurinn hlaupið undir bagga og þannig stundum létt af byrðum ríkisins, sem stundum áður hafa fallið beint á herðar þess, eins og ég gat um áðan, t.d. þegar snjóflóðið drap féð á Snæfjallaströndinni og í sambandi við skriðuföllin í Neskaupstað. Það liggur alveg opið fyrir, að þetta ætti að bæta úr sjóðnum. Við munum nú athuga þetta nánar, en annars er það oftast svo, að það verður að vera á mati sjóðsstjórnar byggt, hvort ástæða er til þess að hlaupa undir bagga með viðkomandi aðilum, og einnig að meta það, hvenær skuli teljast hallæri og hvað harðrétti og hvað eigi að heyra undir hvað og hvar mörkin, eigi að draga. Það verður aldrei hægt að koma þessu öðruvísi fyrir en að láta það vera komið undir mati sjóðsstjórnar, það verður að vera matsatriði hverju sinni. Þetta skulum við athuga á milli umr., en ég trúi því samt varla, að Jónasi Guðmundssyni og Bjarna Ásgeirssyni takist betur en tókst 1913 að finna reglur, sem útiloka, að ekki þurfi einhvern tíma að koma til kasta sjóðsstjórnarinnar að meta.



Það eru aðeins nokkur orð, herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. þm. N–M. fyrir, það, að hann skyldi lofa, að þetta yrði tekið til nánari athugunar í n. milli umr. En út af orðum hv. þm. um Reykjavík, þá er það misskilningur, ef hann heldur það, að ég sé á nokkurn hátt að tregðast við því, að Rvík legði í sjóðinn, heldur vildi ég aðeins, að tryggt væri með ákvæðum í lögunum, til hvers hún mætti nota það fé, sem í séreignarsjóðinn kæmi. En það er ljóst, að séreignarsjóður Reykjavíkur kemur til með að aukast hraðar en annars staðar á landinu, og mér skilst, að það sé ekki hægt að nota hann nema eftir því, sem nú er tekið fram í 1. grein, og það eru þá ekki nema svo tiltölulega mjög fá atvik, sem þar undir gætu komið. En ef hins vegar ætti að fara að nota það til þess að gera við bryggjur, þá er ég hræddur um, að sjóðurinn dygði heldur skammt, því að sjóðurinn mundi þá bókstaflega þurrkast út á skömmum tíma. En ég benti á þetta vegna þess, að mér skildist, að það þyrftu að vera ákvæði um þetta, sem taka það nánar fram, hvaða kröfurétt viðkomandi staðir eiga í þessu efni á sjóðinn yfirleitt.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir, að frestað var umr. um þetta mál, til þess að n. hefði tækifæri til að ræða og athuga till., sem ég bar fram hér á þskj. 283. N. hefur athugað brtt. og hún hefur sent hana til umsagnar til stjórnar fiskimálasjóðs. Vil ég leyfa mér að lesa hér upp svarið frá þessari sjóðstjórn, með leyfi hæstv. forseta, þar sem n. þótti ekki ástæða til að gefa út framhaldsnál. og bréfið hefur þá ekki heldur verið prentað sem þskj., en það hljóðar svo: „ Brtt. á þskj. 283 við frv. til laga um breyt. á l. um fiskimálasjóð, sem fylgdi bréfi yðar, dags. 3. febrúar s. l., var tekin til umr. á fundi sjóðstjórnarinnar 3. febr. s. l. Sjóðstjórnin er því alveg mótfallin, að ákvörðunarréttur hennar á meðferð sjóðsins sé takmarkaður á þann hátt, sem brtt. ber með sér, enda er útilokað, að sjóðurinn geti staðið við skuldbindingar sínar um lánsloforð, ef brtt. verður samþ.“ Ég verð að segja, að mig undrar mjög, að stjórn, sem falið er svo mikilsvert verkefni sem hér á sér stað, skuli leyfa sér að senda hæstv. Alþ. svona bréf, sem fullt er af hroka annars vegar og fer alls ekki rétt með staðreyndir hins vegar. Í fyrsta lagi er það algerlega rangt, að ef brtt. verði samþ., þá geti ekki sjóðstjórnin staðið við þær skuldbindingar um lánsloforð, sem hún hefur gefið, svo framarlega að láns1oforðin séu ekki annað eða meira en hæstv. sjútvmrh. hefur samþ. og legið hafa fyrir þinginu. Og ég hef enga ástæðu til að ætla, að annað eða meira hafi verið af þeim loforðum gefið, enda er þá gengið nægilega langt, þar sem lofað er að ráðstafa fé á árinu 1950 og 1951, og virðist hér, sem sjóðstjórnin hafi alveg litið fram hjá þeim staðreyndum, að með því frv., sem búið er að samþ. hér í þessari hv. d. á þskj. 279, þá er sjóðnum tryggt einnar millj. kr. hærra framlag á hverju ári, en nú er. Um það hefur deilan staðið hér, hvort rétt væri að gera það, m. a. vegna þeirrar meðferðar, sem þessir menn hafa haft á sjóðnum. En úr því að svo er komið, að meiri hl. þessarar hv. d. vill, að þetta fé verði tryggt, og verði því ekki breytt í hv. Nd., þá er það raunveruleiki, að sjóðstjórnin hefur eins miklu fé yfir að ráða til útlánanna, þó að mín brtt. verði samþ., það er að leggja 60% af tekjum sjóðsins til útlána samkv. 4. gr. Þá hefði stjórn sjóðsins einmitt fé til útlána sinna eins og hún hefur í dag á þann veg, sem hún lánar út féð. Þess vegna eru þetta hreinar rangfærslur hjá sjóðstjórninni að fullyrða, að hún geti ekki staðið við skuldbindingar sínar um lánsloforð, ef samþ. verður mín brtt. - Hitt gegnir svo furðu, að þegar með ákvæðum í lögum er fyrirskipað, að einn sjóður skuli gera eitthvað sem aðalverkefni og það er enginn ágreiningur um það eftir l., hvert það verkefni er, þá skuli sjóðstjórnin leyfa sér ár eftir ár að taka langmestan hluta af tekjunum, sem sjóðurinn fær, til þess að framkvæma önnur verkefni, sem eftir lögum sjóðsins aðeins er heimilt fyrir sjóðinn að styðja, en eru alls ekki aðalverkefni sjóðsins. Það er vegna þessarar misnotkunar á fé sjóðsins, sem þessi brtt. er fram komin á þskj. 283, og það er ekki orðið lengur stætt á að gefa þetta vald til þessara manna að fara með þetta fé, eins og þeir hafa gert það á undanförnum árum, og vanrækt fullkomlega þau verkefni, sem eru undirstaðan undir því, að hægt sé að halda áfram sjávarútvegi í landinu, sem einnig eru þau verkefni, sem sjóðnum samkv. l. var aðallega ætlað að styðja og framkvæma, enda sýnir það sig, að kröfurnar, sem gerðar eru til Alþ. um fjárframlög til þess að standa undir kostnaði við framkvæmd á þeim verkefnum, þær eru svo háværar, sem eðlilegt er, vegna þess alveg sérstaklega, að þeir menn, sem farið hafa með þetta fé, sem fiskimálasjóðurinn hefur haft til umráða, hafa alveg brugðizt skyldum sínum í þessu efni. Það kom fram m. a. þess vegna þáltill. í hv. Sþ. um að láta svo og svo mikið fé beint úr ríkissjóði, auk þess, sem látið er hér í þennan sjóð, til þess að standast kostnað af síldarrannsóknum á þessu ári og á komandi ári og til þess að fylgjast með öllum þeim nýjungum, sem fram kunna að koma, innan lands og utan, í sambandi við síldveiðar, svo að það væri hægt að nota þær verksmiðjur, sem hafa verið byggðar m. a. hér við Faxaflóa, að vetrinum til og ná hér þeirri síld, sem vitað er, að stendur hér í flóanum allan veturinn, en hefur ekki tekizt að ná, vegna þess að ekki hafa verið til nægilega góð veiðitæki til þess að ná henni, og svo að það væri hægt að bæta stórkostlega hag útvegsmanna með áframhaldandi auknum síldveiðum og verksmiðjuiðnaði, sem á síldveiðum byggist. En fiskimálasjóðsstjórnin, sem hefur milljónir króna yfir að ráða og á fyrst og fremst að inna þetta verkefni af hendi, spyrnir við fótum og segir: Það er ekki þetta, sem ég vil. Ég vil gjarnan taka á móti 10 manna nefnd, sem sé skipuð til þess að athuga þetta mál, en ég vil ekki láta hana hafa neitt fé til þess að starfa fyrir. - Og þegar svo kemur hér fram till. í þinginu um að tryggja, að ekki sé hægt að fara svona með þessi mál, þá rís þessi stjórn upp og segir: Nei, við látum ekki bjóða okkur þetta. Við viljum hafa leyfi til að ráðstafa því fé, sem sjóðurinn hefur yfir að ráða, til þess, sem er aukaatriðið, en ekki til þess, sem eftir lögum sjóðsins er aðalverkefni hans. Ég skal ekkert um segja, hvernig hv. samþm. mínir í hv. þd. líta á þetta mál. N. sá ekki ástæðu til að leggja til að gera breyt. á till. Hún kemur hér náttúrlega til atkv. Ég vænti þess fastlega, að hv. þdm. sjái ástæðu til að samþ. brtt. Og ég teldi það mjög mikla skammsýni, ef á sama þingi, sem auknar væru tekjur þessa sjóðs um eina millj. kr. á ári, væri ekkert gert til að koma í veg fyrir, að þessir sömu menn, sem farið hafa með stjórn sjóðsins, fari enn lengra út fyrir þau takmörk, sem þeim eru sett í l. fyrir starfsemi sjóðsins.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara langt út í þetta mál nú. Það hefur verið rætt ýtarlega áður. Ég vil þó aðeins víkja að einu eða tveimur atriðum, sem fram komu í ræðu hv. þm. Barð. um leið og ég lýsi afstöðu minni til þeirrar brtt., sem fram er komin frá honum. Honum þótti furðu gegna orðalag og efni þessa bréfs, sem n. barst frá stjórn fiskimálasjóðs, og m. a. fullyrti sá hv. þm., að það væri gersamlega rangt hjá sjóðstjórninni, að hún gæti ekki staðið við skuldbindingar sínar, ef þessi till., um að binda 60% af árlegum tekjum sjóðsins í starfsemi samkv. 4. gr. l., yrði samþ. Og svo bætti hv. þm. Barð. við, að sjóðstjórnin gengi fram hjá þeim staðreyndum, að með frv. því, sem hér liggur fyrir, ef að lögum verður, sé sjóðnum tryggð ein millj. kr. árlega til viðbótar þeim tekjum, sem hann áður hefur haft, - algerlega tryggð, undirstrikaði hv. þm. Barð. Ég vil nú aðeins leyfa mér að biðja þá hv. þm., sem hér eru inni og kunna að hafa fylgzt með fyrri umr. um þetta mál, að bera þessa fullyrðingu hv. þm. nú, um það, að þetta einnar millj. kr. framlag sé alveg tryggt fyrir sjóðinn, saman við fullyrðingar hans í fyrri ræðum undir umr. um þetta sama mál, um það, að þessi l., þó að samþ. væru, yrðu aðeins viljayfirlýsing, pappírsgagn o. s. frv. Ég vil aðeins leyfa mér að benda hv. d. á það misræmi, sem mér virðist hér koma fram í málflutningi þessa hv. þm. Við höfum áður rætt nokkuð um heimildarleysi eða heimildir sjóðstjórnarinnar til þess að verja svona eða svona miklu af fé sjóðsins samkv. verkefnum 4. gr. l. og verkefnum 5. gr. l. hins vegar, og hirði ég ekki að fara út í það mál enn á ný. En afstaða mín til þessarar brtt., sem hér liggur fyrir, hún er í stuttu máli þetta, að ég legg til, að brtt. verði felld. Það er af tveim ástæðum. Fyrst og fremst því, að eins og sjóðstjórnin tekur fram, þá er mikið fé bundið, ef svo má segja, í loforðum, sem sjóðstjórnin hefur gefið um lán, sem og samþ. hafa verið af ráðh., að mér skilst. Og ég tel, eins og ég hef oft tekið fram, að eins og ástatt er þá sé mjög brýn þörf á, að hægt verði að uppfylla þessi loforð og veita þessi lán, og það heldur fyrr en síðar, - mjög brýn þörf. Í öðru lagi er svo það, að ég lít svo á, að þörfin fyrir fé á þessum sviðum geti verið svo breytileg frá ári til árs, að það sé ekki rétt að binda þetta ákvæði til langs tíma með lögum, og ég veit, að þar greinir okkur mjög á, mig og hv. þm. Barð. En ég fyrir mitt leyti tel þeirri skiptingu fjárins í næstu framtíð betur borgið í höndum sjóðstjórnarinnar og undir yfirumsjón sjútvmrh. - því að það skilst mér, að þessi mál hljóti að vera, - ég tel skiptingu fjárins betur borgið með því fyrirkomulagi en með því, að Alþ. nú ákveði takmörkin um þetta.

Frsm. minni hl. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Ég skal ekki deila mikið við hv. þm. um þetta atriði. En ég vil spyrja: Er hann að komast að þeirri niðurstöðu nú, að hann hafi gengið svo langt í þessu máli sem hann hefur gert til þess að hann sé aðeins að fá hér viljayfirlýsingu? Mér hefur ekki fundizt hann vera á þessari skoðun undanfarið, og það er um það, sem deilan hefur staðið á milli okkar, mín og hv. 2. þm. S-M. Ég hef bent á, að lögin verði aðeins viljayfirlýsing, nema tryggt verði fjárframlagið hverju sinni þannig, að þetta verði lagt fram til sjóðsins. En hv. 2. þm. S-M. hefur haldið fram, að með því að fá þessi ákvæði, sem í frv. eru, inn í lögin, þá sé tryggt, að þetta fé verði lagt fram. Er hann nú eitthvað að fá eftirþanka um það, að það þurfi að gera einhverjar sérstakar ráðstafanir til þess að þetta verði eitthvað annað en auglýsing austur í Suður-Múlasýslu? Það getur verið, að þessi hugsun hafi eitthvað svifið að þessum hv. þm. En gengið út frá því, sem hv. 2. þm. S-M. hefur fullyrt hér, að með því að gera þessar breyt. á l. um fiskimálasjóð, séu sjóðnum tryggðar meiri tekjur, - því að till. í frv. um breyt. á l. sjóðsins er ekki um annað en það, að það skuli með sérstökum l. ákveða, að taka skuli inn í fjárl. á hverju ári í tíu ár eina millj. kr. á ári, sem renni í fiskimálasjóð, í staðinn fyrir að í l. er nú, að þetta skuli greitt í sjóðinn eftir því, sem fé er veitt til þess á fjárl. hverju sinni, - gengið út frá fullyrðingum þessa hv. þm., þá skilst mér, að hann ætli sér að tryggja sjóðnum þessar tekjur með þessu frv., ef að l. verður, þannig að það sé þá skylda hv. þm. hverju sinni að sjá um, að þetta fé verði tekið inn á fjárl. Og gengið út frá þessu sé ég ekki annað, en að það sé rétt hugsun hjá mér, að sjóðurinn hafi yfir einnar millj. kr. meiri tekjum að ráða, ef frv. verður að l., en annars mundi. Ef hv. þm. S-M. er nú á annarri skoðun og álítur nú, að engin trygging sé fyrir þessu, þó að l. um fiskimálasjóð verði breytt, hvers vegna á þá ekki að geyma frv.? Því að hvers virði er það þá fyrir fiskimálasjóð, þó að það sé eitthvað verið að flagga með flutning svona frv. austur í Múlasýslu? Hvers virði er það fyrir þá, sem eiga að fá lánaða peningana úr sjóðnum, þó að flaggað sé með frv. heima í kjördæmi, ef féð til sjóðsins verður ekki greitt? En verði féð greitt í sjóðinn, þá stendur sú ályktun mín óhagganleg, að sjóðurinn hefur meira fé en hann hafði áður. Hv. þm. S-M. sagði, að hann liti svo á og legði þess vegna til, að brtt. mín yrði felld, að þessum málum sé betur borgið með því að láta þau liggja í höndum sjóðstjórnarinnar, eins og verið hefur, og sjútvmrh., heldur en að um ráðstöfun fjár sjóðsins sé ákveðið með l., eins og ég vil með brtt. Mér finnst þetta rekast nokkuð á við þær fullyrðingar, að hann vildi heldur lagabókstafinn um framlagið, en að eiga þetta undir Alþ. á hverju ári, hvort þessi eina millj. yrði greidd til fiskimálasjóðs á ári hverju í tíu ár. En látum reynsluna tala. Ég minnist þess - og ásaka ég þar ekki hæstv. sjútvmrh. -, að á þeim tíma, sem Áki Jakobsson var ráðh., þá eyddi sjóðstjórnin með leyfi ráðh., ekki með fyrirskipun ráðh., heldur með leyfi ráðh., stórkostlegum fjárfúlgum í að byggja hér iðjuver, sem kostar átta til níu millj. kr. og er engum til sóma né gagns. Þetta fyrirtæki hefur orðið engum til gagns, að það hefur verið ausið í það fé út úr sjóðnum, sem annars hefði gengið til aðila, sem nú á með brtt. minni að tryggja, að fái þetta fé, sem sjóðurinn hefur til umráða, aðila, sem samkv. l. sjóðsins fyrst og fremst ber að láta fá þetta fé til þess að styðja fyrirtæki þeirra. Þetta fyrirkomulag um það, hvernig varið hefur verið fé sjóðsins, samkv. því dæmi, sem ég nefndi, telur hv. þm. S-M. vera betri ráðstöfun málanna en að kunna fótum sínum svo forráð að ákveða nú með lagafyrirmæli, hvernig eigi að nota fé sjóðsins. En á sama tíma sem hann talar svona lýsir hann þar með yfir, að það sé ekki aðalgrundvöllurinn undir framtíð sjávarútvegsins að framkvæma þau verkefni, sem talin eru upp í 4. gr. laga sjóðsins, því að annars gæti hann ekki fullyrt, að hann áliti, að þessum málum væri betur borgið með því sleifarlagi á þeim, sem verið hefur, með því móti, að það hlutverk sjóðsins, sem í 4. gr. er sett fram sem aðalhlutverk hans, sé vanrækt, og með því gefur hann í skyn, að það, sem talað er um í 4. gr. l., sé miklu minna virði fyrir sjávarútveginn yfirleitt en það, sem leyft er samkv. 5. gr. l. að verja fé sjóðsins til, og þá fyrst get ég skilið hans afstöðu í málinu, ef reiknað er með þessu. En sannleikurinn er sá, að ef ekki á með tilstyrk sjóðsins að halda uppi þeim aðalverkefnum, sem sjóðurinn átti að styrkja og talin eru upp í 4. gr. laga sjóðsins, þá getur verið, að við þurfum ekkert á sjóðnum að halda. Ef á að láta niður falla að halda uppi rannsóknum, sem eru undirstaða undir því, að hægt sé að reka sjávarútveg á sem beztan og hagkvæmastan hátt, og ef á að láta niður falla markaðsleitir, sem tryggja, að öruggara sé að selja það, sem veitt er úr sjó, þá getur það komið til m. a., að frystihúsin verði látin standa auð og þau geti aldrei endurgreitt þessi lán, sem sjóðurinn hefur veitt. Það er þess vegna, að ég berst fyrir þessari till., að ég er á öðru máli en hv. flm. Hann er þeirrar skoðunar, að það geri ekkert til, þó að ekki sé gerð ný rannsókn á þessu sviði, það sé bara að láta kylfu ráða kasti með það. Það geri ekkert til, þó að það séu milljónir tonna af síld hér fyrir utan, sem ekki sé hægt að ná vegna þess, að við höfum ekki veiðarfæri af því tagi, sem hentar til slíkra veiða, það geri ekkert til, síldin komi að Norðurlandi, þegar hlýni í veðri. Það sé um að gera að lána nógu mikið fé til að byggja nóg af frystihúsum, sem kannske kemur ekkert í. Ég nenni svo ekki að ræða meira þetta mál, það er margrætt. Ég læt till. að sjálfsögðu koma til atkv. og vil gjarnan sjá, hvað margir menn vilja leika þennan skrípaleik, sem hv. flm. er hér að leika.

Frsm. meiri hl. (Vilhjálmur Hjálmarsson) : Herra forseti. Það er ástæðulaust að stagla mikið um þetta mál við 3. umr., eins og búið er áð ræða það mikið við fyrri umr. Hv. þm. Barð. er enn að tala um fiskiðjuver ríkisins í sambandi við þetta mál, sem nú liggur hér fyrir. Mér skilst, að hann vilji með sínum till. m, a. fyrirbyggja, að sagan um fiskiðjuverið endurtaki sig. Ég hélt, að hv. þm. væri það alveg ljóst, og ég veit vel, að honum er það ljóst, þó að hann vilji láta annað í veðri vaka, að með þeim ákvæðum um hámarkslán, sem sett voru inn í l. á sínum tíma, að vísu ekki fyrr en búið var að leggja milljónir í fiskiðjuverið, þá var það fyrirbyggt, að slíkt mætti eiga sér stað, að svo stórum hluta af fé þessa sjóðs væri varið í eitt einstakt fyrirtæki. Þetta veit hann vel, þó að hann vilji láta annað í veðri vaka nú. Viðvíkjandi því, að í ræðu minni hafi ég gefið tilefni til að ætla, að ég sé kominn á aðra skoðun um þýðingu þess að ákveða þetta gjald, án þess að tekjur séu ákveðnar á móti, þá er það misskilningur. Það eina, sem ég vildi gera og gerði, var að benda á, að það fær ekki staðizt hjá sama manni að hamra það fram hér í d., að slík lagasetning sé pappírsgagn, viljayfirlýsing o. s. frv., og koma eftir nokkra daga fram í sömu d. og segja, að með þessari sömu lagasetningu sé þeim sjóði, sem hér er um að ræða, tryggt það framlag, sem l. kveða á, - alveg tryggt. Svona málflutningur fær ekki staðizt, og það var aðeins þetta, sem ég vildi benda á.



Herra forseti. Fyrir nokkrum dögum minntist hæstv. dómsmrh. á það í þessari d., hvort forseti vildi ekki taka til athugunar, að tekin yrði upp sú regla hér í Ed. að láta fram fara atkvgr. hvernig sem á stæði, svo framarlega sem d. væri ályktunarfær, en sinna ekki óskum um að fresta atkvgr., þó að um það væri beðið. Nú vil ég gjarnan óska að heyra frá hæstv. forseta, hvort hann hefur athugað þetta mál og hvort hann hefur þegar ákveðið, að sú venja skuli tekin upp, en sé það ekki, þá hvort hann vilji ekki fresta þessari atkvgr. nú til næsta þingfundar. Ég set mig ekki á móti atkvgr. nú, ef þessi regla hefur verið tekin upp.

Forseti (BSt) : Út af þessu vil ég taka fram, að ég sé mér ekki fært að hafa um þetta aðra reglu í þessari d. en viðhöfð er í Sþ. og Nd. Nú hefur það verið venja að taka nokkurt tillit til þess háttar óska að fresta atkvgr. á öllum fundum í þinginu, og sé ég ekki fært að vera svo strangur að láta atkvgr. skilyrðislaust fara fram, þó að óskað sé, að henni sé frestað. Því hef ég þá reglu, ef ekki liggur sérstaklega á, að fresta atkvgr. í eitt skipti, en þá verður málið til atkvgr. á næsta fundi og fer þá fram. Allir þm. fá dagskrá, og geta þeir þá engum um kennt nema sjálfum sér, ef þeir eru ekki þá við atkvgr. Af þessum sökum mun ég nú fresta atkvgr. um málið. Er því atkvgr. frestað og málið tekið af dagskrá,