Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Sjútvn. hélt fund í morgun um afgreiðslu á þessu frv. um ráðstöfun aflaheimilda Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins til að vega á móti skerðingu þorskveiðiheimilda. Samkvæmt frv. er lagt til að aflaheimildum Hagræðingarsjóðs verði úthlutað endurgjaldslaust til þeirra skipa sem orðið hafa fyrir mestri skerðingu á því aflamagni sem þeim er úthlutað á milli ára. Samkvæmt þessari heimild sjóðsins er ljóst að þær nægja til að bæta þeim skipum sem orðið hafa fyrir meiri skerðingu á milli fiskveiðiáranna en nemur 9,8% þegar í þorskígildum er talið. Eftir að úthlutun hefur farið fram mun ekkert skip hafa orðið fyrir meiri skerðingu en þessari. Hér er um að ræða rúmlega 780 fiskiskip sem mundu fá úthlutað viðbótaraflamarki ef frv. þetta nær fram að ganga sem ég vona. Eins og allir vita eru aflaheimildir Hagræðingarsjóðs í þessum fisktegundum, þorski, ýsu, ufsa, karfa, grálúðu og skarkola. Það er gert ráð fyrir því að úthlutun fari þannig fram að hverju skipi verði úthlutað viðbótaraflamarki sem nemur þessari skerðingu umfram þau 9,8% í þorskígildum þannig að hlutfallsleg skipting milli tegunda sýni samsetningu tegundanna sem Hagræðingarsjóði var úthlutað. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. Nefndin var sammála um að mæla með samþykkt frv. þó að skammur tími væri til afgreiðslu og vil ég leyfa mér að þakka samnefndarmönnum fyrir góða samvinnu við afgreiðslu þessa máls. Tveir nefndarmenn voru fjarverandi afgreiðslu málsins en þeir eru Vilhjálmur Egilsson og Steingrímur J. Sigfússon. Anna Ólafsdóttir Björnsson, fulltrúi Samtaka um kvennalista, sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykk þessu áliti. Undir álitið rita auk mín Gunnlaugur Stefánsson, Stefán Guðmundsson, Árni R. Árnason, Jóhann Ársælsson, Guðmundur Hallvarðsson og Ólafur Þ. Þórðarson sem mætti í forföllum Halldórs Ásgrímssonar.

Hæstv. forseti. Ég skrifa undir nál. og mun styðja þetta frv. og tel ástæðu til þess að greiða fyrir því í gegnum þingið en það verður ekki hjá því komist að minnast aðeins á þá hörmungarsögu sem þetta mál hefur í fortíðinni. Hér hafa menn staðið í því að fá þessa gerð í langan tíma bæði fyrir síðasta ár og núna. Það er ekki séð fyrir endann á því enn þá, það er ekki búið að koma þessu í endanlegan farveg og ekki sjáanlegt að það sé samstaða um að klára þessi sjávarútvegsmál hér í þinginu þannig að menn vita auðvitað ekki hvernig þessu lyktar fyrir þarnæsta tímabil. Ég vil láta koma fram og rifja upp að þó svo ég styðji frv. tel ég að það hafi verið mikið slys að menn jöfnuðu ekki meira út því áfalli sem nú er að ríða yfir landsbyggðina vegna þorskskerðingarinnar. Það var hægt að gera það og var einfalt og auðvelt en menn kusu að gera það ekki. Ef aflaheimildum hefði verið úthlutað með það fyrir augum að jafna þessa skerðingu út þá hefðum við setið uppi með eitthvað í kringum 3% skerðingu á allan flotann. En menn völdu þá leiðina að verja eignakerfi á aflaheimildunum og mátu það meira en reyna að koma í veg fyrir þennan skell. Það er mikið áfall fyrir þær byggðir, sem byggja mest á þorskveiðunum, að það skyldi ekki takast að jafna þessu meira út en gert hefur verið. Það er mikill munur á að verða fyrir 10% skerðingu ár eftir ár eins og nú liggur fyrir eða ef það hefði tekist að koma henni niður í 3% eins og hefði verið hægt að gera. Þegar þetta mál kom til 1. umr. urðu töluverðar umræður um stöðu sjávarútvegsmálanna og það að sjómannaverkfall er yfirvofandi. Ég ætla ekki að setja á ræður um þau málefni núna vegna þess að það liggur fyrir nú að það verður fundur með forráðamönnum sjómanna og sjútvn. þingsins í dag og það var það sem ég og fleiri vorum að fara fram á í þeim umræðum að það kæmist á eitthvert samband og það yrði hægt að leita leiða til þess að þingið legði sitt af mörkum til að liðka fyrir því að þessi vinnudeila leystist. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég mun styðja þetta frv. og stjórnarandstaðan hefur sýnt ábyrgð og ekki verið með neitt málþóf og verður ekki svo ég viti til. Þrátt fyrir að hún hafi lagt þessar tillögur ítrekað fram og verið rekin til baka með þær af meiri hlutanum þá munu menn styðja eftir því sem ég best veit niðurstöðuna eins og hún liggur nú fyrir.

Hæstv. forseti. Í þessari grein er kveðið á um að skerða tekjur kirkjugarða varanlega um rúmlega 20%. Í umsögnum sem allshn. bárust er sterklega varað við þessari skerðingu, sérstaklega vegna kirkjugarða fámennra safnaða, enda voru með lögum um kirkjugarða frá sl. vori lögð á þá aukin útgjöld. Það sama kemur fram í bókun sem síðasta kirkjuþing lét fylgja með afgreiðslu þessara frv. og í niðurlagi þeirrar bókunar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Kirkjuþing treystir hinu háa Alþingi til að athuga þessa þætti gaumgæfilega er það fær þegar mál til meðferðar.`` Þar sem frv. kom svo seint til allshn. hafði hún ekki tíma til að verða við þessari beiðni kirkjuþings og mun ég því sitja hjá við atkvæðagreiðslu um þessa grein.

Virðulegur forseti. Í þessu ákvæði til bráðabirgða eru ákvæði um að selja tvær eignir ríkissjóðs, ákvæði um fjölskylduþjónustu þjóðkirkjunnar og starfsemi hennar, ákvæði um söngmálastjóra þjóðkirkjunnar og um Tónskóla þjóðkirkjunnar og að hann geti útskrifað tónlistarkennara og organista. Ég tel að hér sé um að ræða ótrúlegt lagafúsk og ég vil vekja athygli á því og mun sitja hjá við atkvæðagreiðslu þessa eða þá sem hér fer fram núna og ég reyndar skora á hæstv. dómsmrh. að beita sér fyrir því að þetta bráðabirgðaákvæði verði endurskoðað í heild hið allra fyrsta.

Virðulegur forseti. Þessi bálkur sem hér er til atkvæða kominn er enn einn subbuskapurinn af hálfu þeirra sem standa að samningi um Evrópskt efnahagssvæði. Hér úir og grúir af óvissuatriðum um grundvallarmál eins og fram kemur í áliti minni hluta allshn. og um viss atriði er vafi að þau fái staðist íslenska stjórnarskrá. Með vísan til þessa greiði ég atkvæði gegn 1. gr. frv. og mér sýnist að það eigi við um þær flestar nema þá helst ákvæði um útlendingaeftirlit sem séu tiltölulega meinlaus.

Hæstv. forseti. Í 1. tölul. þessarar greinar er kveðið á um skyldu leyfisveitinga í samræmi við samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Með því er verið að auka mjög réttindi útlendinga til kaupa hér fasteignir og leyfi til að stunda atvinnurekstur. Hins vegar er í 68. gr. stjórnarskrárinnar ákvæði sem takmarka mjög framsal slíkra leyfisveitinga frá Alþingi og því tel ég ekki rétt að hafa þetta svo opna heimild eins og hér er gert ráð fyrir í 2. tölul. og greiði því atkvæði á móti því.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er til afgreiðslu hefur ekki fengið þá umfjöllun sem nauðsynleg er um jafnviðkvæmt og flókið mál og skattamálin óneitanlega eru. Það er ekki góð stjórnsýsla að ganga frá jafnviðamiklu máli án þess að heildstæð skoðun fari fram á því hvernig bæta megi sveitarfélögum tekjumissi vegna afnáms aðstöðugjalds. Reglugerð um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga liggur til að mynda ekki fyrir. Furðulegar breytingartillögur hafa komið fram við frv. frá nokkrum hæstv. ráðherrum alveg á síðustu dögum. Frv. felur í sér hærri skattheimtu á einstaklinga og fyrirtæki og ríkissjóður er að næla sér í 400 millj. með millifærslum þrátt fyrir yfirlýsingar um annað. Virðulegi forseti. Minni hlutinn í félmn. greiðir þessu máli ekki atkvæði sitt.

Virðulegi forseti. Ég bað um að fá að gera grein fyrir atkvæði mínu vegna þess að ég er út af fyrir sig sammála því sem fram kom hjá hv. talsmanni minni hluta félmn. að öðru leyti en því að ég mun fyrir mitt leyti greiða atkvæði gegn þeirri tillögu sem hér liggur fyrir við 6. gr. um lágmarksútsvar þannig að sveitarfélögin megi ekki leggja á lægra útsvar en 8,4% sem byggist á makalausri yfirlýsingu þriggja ráðherra, forsrh., fjmrh. og félmrh., frá því hér á dögunum. Auðvitað þarf Alþingi að fella það ákvæði, en ég mun sitja hjá við þessa tillögu.

Frú forseti. Það ákvæði sem hér er til atkvæða felur í sér tilskipun frá ríkisstjórninni að lögbinda sveitarfélögin til að leggja á lágmarksútsvar og skylda þau þar með til meiri skattheimtu en sum þeirra hafa þörf fyrir. Ég tel að þörfin fyrir þessa aðgerð sé alls órökustudd og segi því nei.

Virðulegi forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um tillögu sem kemur fram að fyrirmælum þriggja hæstv. ráðherra sem allir eiga það sameiginlegt að vera þingmenn Reykjavíkur. Í þessari tilskipun felst að fyrst að fjárhag Reykjavíkurborgar er svo komið að hún neyðist til að hækka útsvar sitt svo mikið sem fyrirsjáanlegt er, þá skuli öllum öðrum sveitarfélögum gert skylt að hafa eigi lægra en 8,4% útsvar, svo ekki beri jafnmikið á þessari hækkunarþörf Reykjavíkurborgar. Í þessu felst líka tímamótasamkomulag milli Sjálfstfl. og Alþfl. í borgarstjórninni í Reykjavík um skattastefnu sem hefði einhvern tímann þótt tíðindum sæta fyrr á þessu kjörtímabili. Ég vil, virðulegur forseti, vegna þess að ég er þeirrar skoðunar að það eigi hér eftir sem hingað til að treysta sveitarstjórnarmönnum til þess að ákvarða þennan skatt að lágmarki til, segja nei.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að þessi tillaga þjónar þeim tilgangi fyrst og fremst að bjarga andliti íhaldsins í Reykjavík og því segi ég nei.

Virðulegi forseti. Það er furðulegt að félmrh. sem segist vilja efla sjálfstæði sveitarfélaga skuli nú beita sér fyrir því að Alþingi ætli að banna sveitarfélögum að vera með lægri skatta en hér er kveðið á um. Það er auðvitað í hrópandi mótsögn við allar yfirlýsingarnar um sjálfstæði sveitarfélaga. Hver er skýringin? Skýringin er áróðursþörf Sjálfstfl. í borgarstjórn Reykjavíkur til að geta sagt í kosningabaráttunni að þrátt fyrir það að Sjálfstfl. hækki útsvarið þá sé hann í lágmarkinu. Þetta er ómerkileg þjónkun við áróðursþörf Sjálfstfl. í næstu borgarstjórnarkosningum í Reykjavík og það verður fróðlegt að sjá hvernig hæstv. umhvrh., Össur Skarphéðinsson, greiðir atkvæði um þessa tillögu 

Virðulegi forseti. Með þeirri tillögu sem hér er lögð fyrir eru Alþfl. og Sjálfstfl. í sameiningu að fyrirskipa Reykjavík og öðrum sveitarfélögum að hafa útsvör ekki lægri en 8,4%. Ég er andvígur þessari forræðishyggju og er þess vegna á móti tillögunni. Hún hefur það í för með sér að skattahækkanir á einstaklinga verða í raun einna mestar í Reykjavík vegna þeirra breytinga sem hér eru að ganga yfir. Hér er verið að leggja á einstaklingana skatta sem fyrirtækin í þessu byggðarlagi hefðu átt að geta borið vegna þess að mörg hver eru sem betur fer þannig á sig komin. Ég mótmæli því að Alþfl. og Sjálfstfl. gangi fram í skattamálum Reykvíkinga með þessum hætti. Ég segi nei og lýsi því jafnframt yfir, hæstv. forseti, að þetta er örugglega ekki síðasta umræðan um þetta mál þó að Alþfl. kysi það gjarnan.

Hæstv. forseti. Það er eiginlega með ólíkindum hvað stuðningsmenn einnar stjórnar geta látið leiða sig langt. Í hvaða tilgangi? Í þeim tilgangi að létta borgarfulltrúum Sjálfstfl. í Reykjavík störfin í vetur. Það er verið að taka frá þeim þann kaleik að ákveða sjálfir að hækka gjöldin eins og þörf er á fyrir Reykjavíkurborg. Það er ekkert annað sem verið er að gera og létta þeim kannski að einhverju leyti baráttuna fyrir kosningarnar í vor. Hvers vegna eru stjórnarliðar að taka þátt í þessum leik og gera um leið hluti sem hafa áhrif? Hvaða þýðingu hefur það t.d. að fyrirskipa sveitarstjórn Skilmannahrepps að hækka útsvarið úr 3% í 8,4%? Að nærri þrefalda það sem kemur inn í sveitarsjóð á þeim stað. Það er enginn greiði við Akranes. Það vita allir að þessum peningum verður skilað með einhverjum hætti til baka til fólksins. Þetta er bara hreint og klárt rugl 

Hvað segir þingmaðurinn?

Ég segi nei.

Virðulegur forseti. Ég gekk eftir því við ráðherra í morgun hvaða ástæða lægi að baki því að setja gólf á útsvar. Það voru engin svör. Einu svörin sem fengust á hliðargöngum voru þau að þetta væri gert fyrir Akranes svo Akurnesingar mundu ekki flýja í Skilmannahreppinn. En hæstv. félmrh. sagði einnig í umræðunni í nótt að ef sveitarfélögin vildu lækka gjöld þá gætu þau farið aðrar leiðir. Þau gætu lækkað gatnagerðargjöld eða vatnsskatta. En ég veit ekki hvernig á að fara að þessu í þeim sveitarfélögum þar sem hvorki er rekin vatnsveita né stunduð umtalsverð gatnagerð. Virðulegi forseti. Ég held að það sem liggur að baki þessu sé alveg ljóst. Þetta er eingöngu gert til þjónkunar við íhaldið í Reykjavík 

Hvað segir þingmaðurinn?

Þingmaðurinn segir nei að sjálfsögðu.

Virðulegi forseti. Ég mun greiða atkvæði gegn þessari tillögu. Ég tel ekki fært a.m.k. fyrir þingmenn Reykvíkinga að taka þátt í þeirri endileysu sem hér er í gangi. Auðvitað ætti það heldur ekki að vera fært fyrir þingmenn stjórnarflokkanna t.d. af landsbyggðinni, en ég sé að það snjóar upp grænum lit á þessa hlemmi frá stjórnarþingmönnum utan af landi sem eru að lappa upp á borgarstjórnaríhaldið með þessum hætti. Ég segi nei, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Ég styð eindregið að málið fari til 3. umr. vegna þess að í því eru tvö ákvæði sem eru mjög söguleg og merkileg. Í fyrsta lagi er meiningin að lögleiða lágmarksútsvar í landinu. Í öðru lagi eru í frv. núna ákvæði, sem stjórnarliðið var að enda við að samþykkja, um að gera skattinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði varanlegan. Hann er ekki lengur tímabundinn heldur varanlegur skattur sveitarfélaganna. Ég óska hæstv. fjmrh. og öðrum leiðtogum Sjálfstfl. hjartanlega til hamingju með þennan áfanga í lífi þeirra.

Virðulegi forseti. Með þessu frv. liggur fyrir að höfuðborgin leggur mjög mikið af mörkum í sameiginlega sjóði landsmanna með því að útsvarsreglum er breytt. Ekki síður vil ég að það atriði komi fram að með því að hafa lágmarksútsvar auðveldar það að beita Jöfnunarsjóði eins og á að gera gagnvart sveitarfélögunum í landinu.