Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það til breytinga á gildandi tekjuskattslögum, sem er nú til 1. umr., hefur legið fyrir þinginu í tvo mánuði. Það hefur sætt sameiginlegri athugun fjh- og viðskn. beggja deilda Alþingis, en óneitanlega eru tveir mánuðir ekki langur tími til þess að fjalla um svo flókið og veigamikið mál. Engu að síður er nú ljóst að brýna nauðsyn ber til að ljúka afgreiðslu þessa máls hið fyrsta til að ekki verði nein vandræði við framkvæmd álagningar skatta á þessu ári. Lög nr. 40/1978 ásamt þeim breytingum, sem í þessu frv. felast, eru tvímælalaust róttækasta og viðamesta breyting sem hefur verið gerð á beinni skattlagningu frá því að almennur tekjuskattur var lögleiddur hér á landi. Slík breyting eða umbylting á svo viðamiklu sviði fer auðvitað ekki fram átakalaust eða erfiðislaust. Ég skýrði frá því við umræður í hv. Nd. fyrr í dag, að ýmsir hefðu orðið til að vara við því, að fen væri fram undan í þessum skattamálum, bæði vegna þess að mikil óvissa væri ríkjandi um það, hver yrðu áhrif þessarar lagasetningar, og eins um hitt, hverjar tekjurnar yrðu. Ég skýrði einnig frá því í þeim umræðum, að ég hefði rætt þetta mál ítarlega við ýmsa þá aðila, sem mest hafa undirbúið þessa breytingu, og lagt fyrir þá spurningar m.a. um það, hvort menn teldu að svo alvarleg vandamál væru framundan að ástæða væri til að hugleiða það í alvöru að leggja á samkv. gömlu lögunum og fresta þessu nýja skattakerfi um eitt ár. En það var samdóma álit þeirra manna sem ég ræddi við, að jafnvel þótt slíkt kynni kannske að hvarfla að mönnum, þá væri það óframkvæmanlegt, sporið hefði verið stigið og ekki yrði aftur snúið, lögin hefðu verið í gildi allt síðasta ár og það mundi hafa margvísleg vandamál og réttaróvissu í för með sér ef framkvæmd laganna yrði frestað. Hinu er ekki að leyna, að menn hafa þungar áhyggjur af því, að veruleg breyting verði í skattlagningu hjá mörgum einstaklingum og þá alveg sérstaklega í hópi hjóna. Nú hverfur skattfrádráttur vegna vinnu eiginkonu utan heimilis, og vissulega hefði manni fundist koma til greina að slíkt stökk hefði verið tekið í einhverjum áföngum. En það hefur nú orðið úr að skella þessu yfir í einu lagi, og er ekki lengur neitt um það að sakast. Því verður ekki héðan af breytt. Eins er það með þær áhyggjur sem menn hafa varðandi skattlagningu á atvinnurekstur. Það er ljóst, að samkv. þessum nýju lögum er unnt að skattleggja rekstraraðila sem rekur fyrirtæki með miklu tapi og á ekki einu sinni fyrir skuldum, einfaldlega vegna þess að verið er að færa verðbólguhagnaðinn, sem maðurinn hefur af skuldum sínum, sem tekjur og láta hann gjalda skatt af þeim. Vissulega hefði verið eðlilegra að gerð hefði verið rækileg könnun á því fyrir fram, hvernig atvinnureksturinn kemur út úr skattlagningu af slíku tagi. Það má vera að sumar greinar sleppi óþarflega vel, en aðrar komi mjög hastarlega út úr þessu. Ég hefði talið eðlilegast að svo sem 200–300 fyrirtæki hefðu verið tekin út úr og gerð könnun á því, hvernig þau koma út í þessari skattlagningu, og lögin endurskoðuð í ljósi þess. Því er ekki að leyna, að það að láta lögin koma nú til fullra framkvæmda er tilraunastarfsemi og getur brugðið til beggja vona hvernig fer með þá tilraun. En þrátt fyrir þá fyrirvara, sem ég hef hér gert, er skoðun mín, að meginefni þessara laga horfi til hins betra og á þeim séu margir góðir kostir og þá fyrst og fremst það, að reynt er að samræma tekjuhugtakið því verðbólguástandi sem þjóðin býr við. Auðvitað hefur verðbólgan átt hvað mestan þátt í misrétti í skattamálum á undanförnum árum. Eldri tekjuskattslög tóku að vísu visst tillit til verðbólgu á ákveðnum sviðum, en að meginstefnu var tekjuhugtak þeirra á því byggt, að verðgildi peninga væri stöðugt. Þetta olli því, að margir þeir rekstraraðilar, sem í raun bættu stöðu sína fjárhagslega á tilteknu skattatímabili, komu út með reikningslegu tapi og voru því skattlausir. Jafnframt voru svo einnig aðrir aðilar, sem stóðu fjárhagslega verr í lok tímabils en í upphafi þess, gerðir upp með reikningslegum hagnaði og því skattlagðir þrátt fyrir slæma afkomu. Þetta misrétti í skattamálum hefur svo aftur verið einn aðalhvati þess, að fjölmargir rekstraraðilar hafa beint kröftum sínum að því að hagnast á verðbólgunni með rekstrarlega óarðbærum en verðtryggðum fjárfestinum, t.d. í steinsteypu, í stað þess að leggja áherslu á arðbæran rekstur. Mikill hluti þessa frv. beinist að atvinnurekstrinum og er grundvallartilgangur þess að útfæra og fullkomna frekar þá stefnu sem mörkuð var í lögunum frá 1978 og lýtur að aðlögun tekjuhugtaksins að verðbólgunni. Frv. hefur sætt nokkuð miklum breytingum í meðförum í Nd., sem var að enda við að afgreiða málið. Það er orðið allmikið að vöxtum, en hafa ber í huga að í svo flóknum lögum sem tekjuskattslögin eru getur ein efnisbreyting kostað breytingar á texta fjögurra til fimm lagagreina. Eru því efnisbreytingar frv. alls ekki eins margþættar og viðamiklar og umfang þess bendir til. Ég tel ekki ástæðu til að tíunda allar þær efnisbreytingar, sem í frv. þessu felast, og vil leyfa mér að vísa til frv, og grg. sem því fylgir. Ef menn óska sérstaklega eftir ákveðnum skýringum á einstökum greinum er sjálfsagt að verða við þeirri ósk, en tímans vegna leyfi ég mér að stytta mál mitt eins og ég get. Það var ekki áformað að halda hér uppi umræðum lengur en fram að kvöldmat og ætlunin að reyna að koma öðru frv. til nefndar. Ég minni á það, að á þessu stigi eru ekki gerðar till. um skattstiga, persónuafslátt eða aðrar tölur eða hlutföll í tekjuskattsálagningarkerfinu. Verður frv. um það efni flutt að þremur vikum liðnum, þegar það mál hefur verið undirbúið frekar. Það er því ljóst, að tekjuskattslögin koma hér til umræðu og afgreiðslu á síðara stigi, og hafi menn einhverjar sérstakar till. og hugmyndir fram að færa, sem þurfa nánari athugunar við, þá gefst gott tóm til þess að undirbúa þær og láta athuga þær frekar. Það voru því tilmæli mín til Nd. Alþingis í umræðum áðan, að þær brtt., sem ekki væri samkomulag um í fjh.- og viðskn., yrðu dregnar til baka og bornar fram að nýju þegar frv. kemur aftur til meðferðar eftir 3–4 vikur. Brtt., sem fram hafði komið, var dregin til baka, en atkvgr. fór fram um tvær till. deildarmanna. Önnur till. var samþ. Var það till. frá hv. þm. Vilmundi Gylfasyni og Árna Gunnarssyni og snertir það atriði, að lífeyrir frá Tryggingastofnun ríkisins verði frádráttarbær til skatts. Ég hef spurt að því, hvort þetta atriði hafi ekki komið til umræðu í fjh.- og viðskn. þingsins á þeim tíma sem þær hafa haft málið til meðferðar, og mér er sagt að svo hafi aldrei verið, engin hugmynd af þessu tagi komið fram, engin till. Svo kemur fram till. í dag sem menn hafa ekki séð áður, og þá er því algjörlega neitað, að menn fái að skoða þessa till. neitt frekar eða átta sig á því, hvaða afleiðingar hún kunni að hafa eða hvort hún er rétt tilfærð inn í lagatextann. Nefnd fær ekki að skoða hana. Hún verður bara að koma til atkvgr. tafarlaust og þar er hún samþykkt. Svo þegar fundi Nd. lýkur hefst að sjálfsögðu ítarleg umræða manna á milli um það, hvort ekki muni eitthvað vanta í þessa till. og hvernig beri að skilja hana. Ég get upplýst það hér, að þeir, sem tóku þátt í þeirri umræðu að deildarfundinum loknum, höfðu jafnmargar skoðanir á því og mennirnir voru margir. Ég get því ekki upplýst hv. deild um það, hvað felst í raun og veru í þessari till. Sumir segja að þar felist nákvæmlega ekki neitt, því það hafi vantað ákveðin orð inn í till., aðrir segja að hún feli það í sér, að bæði eftirlaun og lífeyrir verði frádráttarbær til skatts, en þeir þriðju segja að það eigi einungis við um lífeyrinn. Það er því greinilegt, að fjh.- og viðskn. deildarinnar hefur verk að vinna, að kanna þetta atriði, átta sig á þessu máfi. Ég verð að segja það, að mér finnst það ekkert sjálfgefið að þeir menn, sem t.d. fá greiðslur úr fleiri en einum lífeyrissjóði - það eru dæmi um að menn fái greiðslur úr allt að þremur eða fjórum lífeyrissjóðum, t.d. fyrrv. ráðherrar - fái allan sinn lífeyri dreginn frá tekjum áður en skattur er á lagður. Það er auðvitað alls ekki sjálfgefið eða eðlilegt. En kannske á alls ekki að skilja till. á þennan veg. Má vera að þarna sé einungis átt við lífeyrisgreiðslurnar frá Tryggingastofnun ríkisins, þennan fasta lífeyri sem um getur í tryggingalögum. Þetta get ég ekki útskýrt frekar, en óska eindregið eftir því, að fjh.- og viðskn. skoði þetta sér á parti og geri þá tilraun til að lagfæra þetta, hugsanlega setja ákveðið hámark á það, sem er frádráttarbært í slíkum tilvikum, og jafnvel að samræma það þannig að það falli með eðlilegum hætti inn í lagatextann. Ég vil svo geta þess, að í brtt. frá hv. fjh.- og viðskn. var gerð till. um að breyta hámörkum einstakra frádráttarliða til samræmis við breytt verðlag, en þau eru nauðsynleg til þess að framteljandi geti fyllt út skattskýrslu sína. Þessi hámörk eru almennt 65% hærri en þau voru í lögunum frá 1978. Að lokum vil ég geta þess í framhaldi af því sem ég sagði áðan, að ég tel ekki að þeir, sem greiddu atkv. gegn þessari till. Vilmundar Gylfasonar og fleiri till. sem þar voru til umræðu, hafi verið að lýsa yfir andstöðu sinni við efni þessara till., en þeir töldu almennt nauðsynlegt og sjálfsagt að fá ofurlitið lengri tíma en gafst á þessum fundi deildarinnar í dag til að athuga málið. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til að frv. þessu verði vísað til fjh.-og viðskn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt urðu bændur á seinasta verðlagsári fyrir mjög verulegri tekjuskerðingu vegna óverðtryggðs útflutnings búvara. Á þinginu veturinn 1978–79 voru fluttar till. þess efnis, að Framleiðsluráði landbúnaðarins yrðu útvegaðar 3000 millj. kr. til þess að greiða bændum 2/3 hluta af því tekjutapi sem þeir urðu fyrir á því verðlagsári vegna hins óverðtryggða útflutnings. Eins og menn vita náðu þessar till. ekki fram að ganga hér á þinginu. Var þetta einn af meiri háttar pólitískum hvellum sem þann veturinn urðu hér með frægri útgöngu í Nd. Síðan hefur þetta mál verið ófrágengið með öllu. En í málefnasamningi þeirrar stjórnar, sem nú hefur verið mynduð, er kveðið svo á, að þessar 3000 millj. kr., verði útvegaðar, og um það fjallar það frv. sem hér er til umræðu. Í frv. er gengið út frá því, að Framleiðsluráð landbúnaðarins taki lán allt að 3000 millj. kr., en ríkissjóður ábyrgist lánið með sjálfsskuldarábyrgð. Lánið má vera verðtryggt miðað við lánskjaravísitölu eða jafngildi allt að 3000 millj. kr. í erlendri mynt, og ábyrgðin tekur jafnt til greiðslu afborgana, vaxta, verðbóta og annars kostnaðar. Gert er ráð fyrir að ríkisstj. fjalli um lántökuskilyrðin áður en frá lántöku er gengið. Í aths. við 2. gr. frv. segir: „Framleiðsluráð landbúnaðarins mun greiða bændum andvirði láns samkv. 1. gr. sem uppbætur á verð. Ákvæði 2. gr. gert heldur ekki ráð fyrir því, að Framleiðsluráð endurgreiði lánið af eigin fé.“ Það er sem sagt alveg ljóst, að ekki er ætlunin að þessi skuld lendi á Framleiðsluráði landbúnaðarins. Hins vegar er í 2. gr. gert ráð fyrir því, að verði heimild til greiðslu útflutningsbóta samkv. 12. gr. laga nr. 101 frá 1966 eigi fullnýtt á næstu árum hugsanlega, þá sé ríkisstj. heimilt að greiða úr ríkissjóði til lækkunar þessu láni það sem á vantar til þess að hámarki útflutningsbóta verði náð. Því er sem sagt haldið opnu, að verði svigrúm til þess að greiða af þessu láni af útflutningsbótakvóta allt að 10% eins og hann er samkv. lögunum, heimilt sé að gera það. En að öðru leyti og ef svo reynist ekki vera, þá er gengið út frá því að ríkissjóður annist afborganir, vexti og kostnað allan af láni þessu. Ég held að mér sé óhætt að fullyrða það, að mjög óheppilegt væri fyrir Framleiðsluráð landbúnaðarins að samþykkt þessa frv. drægist langt fram í næsta mánuð. Þess vegna fer ég fram á það við hv. Ed., að hún afgreiði þetta frv. hið skjótasta, og bið fjh.-og viðskn. að taka það þegar til meðferðar, þannig að unnt sé að afgreiða það áður en að því kemur, sem ekki hefur nú verið tekin ákvörðun um, að gert yrði nokkurt hlé á þingstörfum.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu auðvelt fyrir sjálfstæðismenn að greiða götu þessa frv. í gegnum Alþingi, því að eins og mönnum er í fersku minni varð um það samkomulag á milli þriggja stjórnmálaflokka á s.l. vori, að mætt skyldi verða óskum bænda um að greiða það sem á vantaði eða verulegan hluta þess sem vantaði á verðlagsuppbætur vegna útfluttra landbúnaðarafurða á framleiðsluárinu 1978. Eins og mönnum er líka væntanlega kunnugt um hafa sjálfstæðismenn flutt á Alþingi nú nýverið till. sem lýtur alveg að því sama og hér um ræðir, og eins og mönnum er kannske kunnugt um er hæstv. núv. landbrh. 1. flm. að þeirri tillögu. Í raun er enginn eðlismunur á þessum tveimur till., þar sem þannig er hér frá málum gengið að öll þessi greiðsla er bundin ríkisábyrgð og þar af leiðandi loku fyrir það skotið, að þarna geti orðið um að ræða lán sem hugsanlega félli á bændurna eða landbúnaðinn. Af þessari ástæðu, eins og ég hef skýrt að framan, er ekki nein fyrirstaða frá okkar hendi að greiða götu þessa máls í gegnum Alþingi. En vegna þess að ég kom nú hingað í ræðustól vil ég aðeins minna á það - og það væri gagnlegt að fá svör um það frá hæstv. ríkisstj. að það eru ýmsir aðrir hlutir óafgreiddir. Í því sambandi má minna á að á s.l. hausti, þegar nýtt verðlag á landbúnaðarvörum átti að taka gildi, var að tilhlutan þeirrar ríkisstj., sem þá hafði völd í landinu, frestað að láta verðlagið taka gildi. Þarna er um að ræða halla, sem hefur ekki enn þá verið greiddur, upp á tæplega 1/2 milljarð króna, að því er ég hygg. þáv. landbrh. lýsti því oftsinnis yfir, að þetta fé ættu bændur og þetta yrði greitt af ríkissjóði, og s.l. gaf hann yfirlýsingu á aðalfundi Stéttarsambands bænda sem fól þessi fyrirheit í sér. Það væri afar gagnlegt að fá það upplýst, hvað ríkisstj. hyggst gera í því að inna þessa greiðslu af hendi. Alllangt er síðan Framleiðsluráð landbúnaðarins sendi frá sér bréf eða reikning upp á þessa fjármuni til ríkisstj., og þótt þessi ríkisstj. hafi ekki lengi setið, þá er raunar útilokað að um þetta mál hafi ekki verið fjallað við gerð stjórnarsáttmálans og aðrar umræður varðandi landbúnaðarmálin síðar. Þá er það líka á allra vitorði, að þær verðlagshækkanir, sem bændur og sölufélög landbúnaðarins áttu rétt á 1. des., hafa ekki enn þá komið að fullu til framkvæmda. Við setningu Búnaðarþings lýsti hæstv. landbrh. því yfir, að þessar hækkanir yrðu heimilaðar og bændum bætt það tjón sem þeir hafa orðið fyrir af þessari ástæðu. Með sama hætti vildi ég fá upplýsingar um það, hvenær þessi fyrirheit verða efnd. Þegar dráttur á slíkum greiðslum verður beinlínis af völdum opinberra aðila er að sjálfsögðu útilokað annað en að bændur fái skaðann bættan. Þetta vildi ég láta koma hér fram, um leið og ég endurtek það sem ég sagði áðan, að það er sjálfsagt að afgreiðslu þessa máls verði hraðað hér í deild, og það mun ekki standa á sjálfstæðismönnum að svo geti orðið.



Herra forseti. Hér er ekki nýtt mál á ferðinni, en mér sýnist það vera stórmál. Þó hér sé aðeins talað um 3 milljarða að þessu sinni, þá er greinilegt af því, sem fram hefur komið þá fáu daga sem núv. ríkisstj. hefur starfað, að þar hafa framsóknarmenn þriggja flokka nú tekið höndum saman um að halda áfram þeirri röngu og rugluðu stefnu sem fylgt hefur verið í landbúnaðarmálum um langt árabil og leitt hefur íslenskan landbúnað í meiri ógöngur en dæmi eru til um áður. Engar horfur eru á því að hér eigi að verða nokkur minnsta breyting á, heldur á nú þvert á móti að ganga lengra en nokkru sinni fyrr. Það leynir sér ekki af því sem þegar hefur verið sagt og hæstv. landbrh. sagði - mér þykir leitt að hann skuli ekki vera viðstaddur - þegar hann ávarpaði Búnaðarþing fyrir fáeinum dögum. Í uppsiglingu er gífurleg skattlagning á neytendur og allan almenning í landinu, sem s.l. kemur fram í þessu frv., þar sem Framleiðsluráðinu er heimilað að taka lán að upphæð 3 mill jarða kr. og ríkið á síðan að borga þetta lán með öllum þeim kostnaði sem því fylgir. Og hvar endar sá reikningur? Hann endar hvergi annars staðar en hjá skattborgurum og neytendum. En þetta er ekki það eina. Það kom líka fram í ræðu landbrh., að ríkisstj. mun leita eftir viðunandi lausn, eins og það er orðað, á greiðsluvanda vegna útflutnings landbúnaðarvara á þessu ári, sem hefur verið upplýst að muni nema eitthvað á sjöunda milljarð kr. Og í þriðja lagi mun ríkisstj. sjá til þess, að bændur fái greidda þá hækkun á vinnslu og dreifingarkostnaði mjólkur og mjólkurvara sem síðasta ríkisstj. synjaði um. Upplýst er að þetta muni nema 1–2% hækkun á verði búvöru núna á næstunni. Þá hefur verið frá því greint, að ríkisstj. muni athuga um greiðslur á vaxtakostnaði vegna geymslu á kjöti. Í fimmta lagi mun Bjargráðasjóði verða útvegað lán að upphæð 1100 millj. kr. til þess að hann geti staðið við skuldbindingar sínar. Á sama tíma og þetta gerist tilkynnir hæstv. fjmrh. launþegum í landinu að nú sé enginn grundvöllur fyrir grunnkaupshækkunum. En á sama tíma á að taka 12–14 milljarða kr., varlega áætlað, og greiða til landbúnaðarins. Ég held að menn ættu að huga svolítið að þessu. Mér er ekki kunnugt um að fyrir liggi ítarlegar og nákvæmar skýrslur um það, hve slæmt ástandið sé hjá bændum. Það má vel vera og er áreiðanlega rétt, að einstakir bændur hafi orðið fyrir þungum búsifjum í fyrra. En ég held að það sé langt frá því, að efnahagur íslenskra bænda sé eins lakur og afkoma þeirra jafnléleg og að hefur verið látið liggja. Bændur og samtök landbúnaðarins hafa launað fulltrúa sem gera ekki annað en að telja fólki trú um hversu léleg afkoma bænda og landbúnaðarins í heild sé. Þessir menn vinna sitt starf með slíkum ágætum, að nú orðið trúa því víst velflestir, að bændur hangi á horriminni og eigi ekki málungi matar. Þetta er, held ég, önnur saga en blasir við þeim sem ræða við bændur. Afkoma þeirra hefur verið góð. Árið 1978 var eitt besta ár sem um getur að því er varðar afkomu bænda. Það er rétt, að árið í fyrra var ýmsum þungt í skauti, en þeir voru vel undir það búnir að mæta erfiðleikum, og í búgrein eins og landbúnaði verða menn auðvitað að vera undir það búnir að taka líka því þegar koma mögur ár. Ég held að það væri vissulega athugandi að láta fara fram gaumgæfilega athugun á því, hvort ástandið í þessum efnum er jafnhrikalega slæmt og þær ráðstafanir, sem nú hafa verið boðaðar, benda til. Og þvert á móti því, sem hæstv. fjmrh. sagði áðan, að það ætti að hraða þessu frv. sem allra mest í gegnum þingið, þá held ég einmitt að menn eigi að gefa sér tíma til að skoða þetta mál býsna vel. Það á að athuga hag og kjör -bænda ekki aðeins afkomuna og afurðaverðið, heldur líka hvernig háttað er skattgreiðslum bænda og hvernig þeirra lífs- og launakjör eru almennt miðað við aðrar stéttir í þjóðfélaginu. Ég hygg að þá muni koma í ljós að málað hafi verið of svörtum litum. Ég tel að sé brýn ástæða til að gera slíka athugun. Eins og ég sagði áðan eru auðvitað til þeir bændur sem þurfa á aðstoð og fyrirgreiðslu að halda. Og auðvitað á að greiða fyrir því, að hægt sé að veita þá aðstoð og fyrirgreiðslu. En í heild er ástandið áreiðanlega ekki eins slæmt og hér er af látið, og það, sem þarf auðvitað að gera fyrst og fremst, er að endurskoða stefnuna í landbúnaðarmálum. Það eru vissulega váleg tíðindi þegar hæstv. landbrh., sem er nýtekinn við því embætti, boðar þjóðinni það, að halda skuli áfram offramleiðslustefnunni, en ekki síga í þá áttina sem menn hafa þó verið að tala um hér og virst nokkuð gott samkomulag um, að laga þessa framleiðslu að þörfum innanlandsmarkaðarins þannig að draga megi úr útflutningi og hætta að borga milljarða á ári með mat ofan í útlendinga. Nú er horfið frá því að aðlaga framleiðsluna að þörfum innanlandsmarkaðarins. Þvert á móti á að halda offramleiðslunni áfram. Þarna er stefnt í óefni sem neytendum og skattþegnum þessa lands á eftir að verða dýrt ef ekki verður til baka snúið.



Herra forseti. Eins og komið hefur fram er hér um gamalkunnugt mál að ræða í sölum hv. Alþingis og ekki ástæða til að fara að fjölyrða mjög um það við þessa umr. En ég vildi vekja athygli á því, að a.m.k. get ég ekki séð að með þeim lagagreinum, sem eru lagðar fram í þessu frv., komi fram hvernig eigi að greiða lánið. Ríkissjóði er heimilað að ábyrgjast með sjálfsskuldarábyrgð lán allt að 3 milljörðum kr. og auk þess líka vexti og verðtryggingu þess láns, en það kemur alls ekki fram í raun hver eigi að greiða það, hvort það sé ríkissjóður eða með hvaða hætti eigi að endurgreiða lánið. Það er að vísu reynt að fara um það orðum í 2. gr. að fé verði tekið af útflutningsbótum í framtíðinni til að greiða lánið. En þegar ástandið er þannig, eins og kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, að á skortir í ár 6–7 milljarða kr. til að fullnægja útflutningsbótaþörfinni sýnist ekki vera vænlegt að greiða þetta lán með þeim hætti sem í frv. er látið í veðri vaka. Við sjálfstæðismenn höfum lagt fram frv. um þetta efni. Þar er skýrt fram tekið með hvaða hætti slíkt lán ætti að endurgreiða, svo sem eðlilegt og sjálfsagt er um ábyrga afstöðu til ríkisfjármála. Mér sýnist hér verið að heimila ríkissjóði að taka lán sem með engu móti er rökstutt hvernig verði endurgreitt. Ef um misskilning er að ræða hjá mér vil ég biðja hæstv. ráðh. að upplýsa með hvaða hætti hann hugsar sér að þetta lán verði endurgreitt, hvort hann gerir ráð fyrir að ríkissjóður endurgreiði það eða hvort bændur eiga með einum eða öðrum hætti að standa undir endurgreiðslu þess. Því hefur verið haldið fram meðal bænda, ef svo væri að bændur ættu að standa undir endurgreiðslu þessa láns, að það væri allnýstárleg leið, sem menn vildu fara til að bæta kjör manna, að láta þá slá lán til að auka tekjur sínar. Ekki hefur tekist hjá venjulegu fólki að bæta þannig kjör sín. Ég vona að hæstv. ráðh. sé mér sammála um að það muni ekki takast heldur hjá bændum.



Herra forseti. Út af fsp., sem hér kom fram frá Lárusi Jónssyni, hv. 3. þm. Norðurl. e., vil ég láta koma fram, að því er haldið opnu samkv. frv. hvernig endurgreiðslu verði háttað á þessu láni. Því er bersýnilega haldið opnu. Það er ekki ákveðið með hvaða hætti eða hvenær lánið verði greitt. Gengið er út frá því, að það verði ákveðið á síðara stigi. Hv. þm. spurði hvort það mætti kannske skilja textann á þann veg, að bændur ættu að standa undir endurgreiðslunni. Ég get alveg hiklaust svarað þeirri spurningu neitandi. Það kemur ljóslega fram í aths. við 2. gr. frv, að slíkt er ekki ætlunin. Hins vegar kemur líka ljóslega fram, að ríkið áskilur sér rétt til þess í fyrsta lagi að taka endurgreiðsluna af útflutningsbótunum, að svo miklu leyti sem það er hægt innan þeirra marka sem lög ákveða á síðara stigi, ef tilefni verður til, kannske ekki á næsta ári, en hugsanlega eftir 2–3 ár þegar framleiðslan hefur aðlagast meira markaðsaðstæðum en nú er. Þessu er sem sagt haldið opnu. Hinn möguleikinn er sá, að ríkissjóður láti einhvern annan aðila greiða þetta. Þess vegna er greinin orðuð á þann veg, að ríkissjóður annist greiðsluna. Það er hugsanlegt, að menn kæmust að þeirri niðurstöðu að rétt væri að fá fé úr einhverjum þeim sjóði, sem til væri, og ekki yrði staðið af öðrum undir þessari greiðslu. En því er alls ekki slegið föstu í frv. hvernig það verði gert eða að því staðið. Hv. þm. nefndi að hugsanlegt væri að Byggðasjóður greiddi þetta fé og þeir sjálfstæðismenn hefðu gert tillögu um það. Mér hefur fundist að slíkt gæti komið til greina En eins og komið hefur fram í umr. á Alþ. eru ekki allir á einu máli um það. Það verður að segja eins og er, að því er alls ekki slegið föstu hvernig þessu verði háttað í framtíðinni. Ríkissjóður á að greiða lánið ef ekki verða aðrir til þess. Það eru hreinar línur. Það er ekki hægt að velta þessari byrði yfir á bændur á síðara stigi. Það eru líka alveg hreinar línur. Hv. þm. Eiður Guðnason gerði tilraun til að tortryggja þetta mál á þann einfalda og gamalkunna hátt að etja launþegum þessa lands gegn bændum með því að vitna til þeirra orða minna, að ekki sé nú svigrúm til almennra grunnkaupshækkana í þjóðfélaginu, það sé nú aldeilis munurinn á meðferðinni sem launþegarnir sæti annars vegar og svo hins vegar bændur. Staðreyndin er sú, að flokkur hv. þm., svonefndur Alþfl., hefur sótt það af feikilegri hörku undanfarnar vikur og mánuði að skerða verðtryggingu launa hjá almennu launafólki og hefur að sjálfsögðu alls ekki verið til viðræðu um grunnkaupshækkanir, heldur þvert á móti sótt það af mikilli hörku að skerða kjörin með því að setja hámark á verðbótavísitölu og valda þannig talsvert mikilli lífskjaraskerðingu. Sem betur fer var ekki mynduð stjórn af því tagi að unnt væri að koma stefnu Alþfl. í þessu máli í framkvæmd. Þessi atlaga gegn launamönnum tókst ekki. Um bændur gegnir aftur á móti allt öðru máli. Þeir hafa orðið fyrir stórfelldri tekjuskerðingu nú þegar vegna þess að þeir hafa orðið að flytja út töluvert mikið af óverðtryggðum framleiðsluvörum. Hér er spurningin um hvort bændur eigi alfarið að taka á sig þá skerðingu eða hvort samfélagið ætlar að hluta til að hlaupa undir bagga með þeim. Ég vek á því athygli, að hér er ekki um að ræða að útvegað sé lán til að greiða að fullu það tap sem bændur hafa orðið fyrir. Hér er einungis gert ráð fyrir að bæta þeim 2/3 hluta af þessu tjóni. Það er allmikill munur á því, hvort ríkisvaldið hleypur undir bagga og auðveldar bændum að taka á sig stórfellt tjón af þessu tagi, og svo á hinu, hvort verið er að færa mönnum gjafir, hækka kaupið þeirra, veita mönnum almennar grunnkaupshækkanir og bæta þau kjör sem þeir höfðu fyrir. Á þessu tvennu er auðvitað reginmunur. Við teljum sjálfsagt og eðlilegt, að úr því að launamenn virðast hafa fengið tryggð núverandi laun sín þeir halda sinni verðtryggingu, hún verður ekki skert, m.a. vegna þess að Alþfl. er ekki í ríkisstj., þá liggi líka beint við - að kjör bænda verði ekki heldur skert. Þess vegna er þetta frv. flutt. Ég vil svo að lokum leggja til, herra forseti, af því að mér láðist að geta þess áðan, að þetta frv. fari til fjh.-og viðskn. að lokinni umr.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. fór héðan án þess að svara fsp. frá mér. Ég vil gjarnan ítreka að ráðh. gæfi svör við fsp. sem komu fram um það, hvenær bændum yrði bættur sá tekjumissir sem þeir hafa orðið fyrir tvívegis með stuttu millibili vegna þess að stjórnvöld hafa tekið þær ákvarðanir að fresta þeim greiðslum sem þeir hafa átt rétt á. En þetta var kannske ekki meginerindi mitt hingað í ræðustól að þessu sinni, heldur voru það orð ráðh. þar sem hann var að tala um ónýttar útflutningsuppbætur.

Hugsanlega.

Mér er alveg óskiljanlegt hvernig þær gætu orðið til að óbreyttum lögum. Eins og málum er nú kotnið er þessi greiðslutrygging miðuð við 10% af framleiðsluverðmætum landbúnaðarafurða. Í lögum er svo ákveðið, að því aðeins eigi að nota það fjármagn að það þurfi að greiða það vegna útflutningsuppbóta. Nú hefur hins vegar komið fram í stefnuyfirlýsingu hæstv. ríkisstj. að breyta eigi lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins. Við skulum vona að það verði til góðs. En yfirlýsing ráðh. verður tæpast skilin á annan veg en að þá eigi m.a. að breyta þessu ákvæði í framleiðsluráðslögunum þannig að landbúnaðurinn eigi að fá fé til ráðstöfunar sem svarar 10% af framleiðsluvörum og að það sé ekki nauðsynlegt að binda það einvörðungu við útflutning á landbúnaðarvörum. Með öðrum aðferðum geta þessar ónýttu útflutningsuppbætur, sem ráðh. var að tala um áðan, ekki orðið til.



Herra forseti. Út af orðum hv. 11. landsk. þm., Egils Jónssonar, vil ég segja það, að hugsunin, sem býr að baki 2. gr. frv., er ósköp einfaldlega sú, að ef þróunin verði á þann veg á næstu árum að úr framleiðslunni dragi, vegna þess að verið er að reyna að samræma framleiðsluna betur markaðsaðstæðum, og þær aðstæður koma upp að heimildin í framleiðsluráðslögunum verði eigi fullnýtt, þ.e. ekki þörf á að greiða á allt að 10% af framleiðslunni í útflutningsbætur þá megi nota mismuninn til að greiða af þessu láni. Hvort slíkt verður nokkurn tíma að raunveruleika skal alveg ósagt látið. Þessu er haldið þarna einfaldlega opnu. Hjá hv. þm. kom fram sú hugsun, að hér væri vandi á ferð vegna þess að framleiðsluráðslögin væru á ákveðinn veg í þessum efnum, það yrði þá væntanlega að breyta þeim. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem ég heyri fullyrðingu af því tagi, að þm. séu í vandræðum með afgreiðslu einhvers frv. til l. vegna þess að einhver önnur lög komi í veg fyrir að slík samþykkt sé gerð. Auðvitað er kjarni málsins ósköp einfaldlega sá, að lagaheimildin, sem hér er til umr., er nægileg til viðbótar við það sem stendur í framleiðsluráðslögunum. Ef koma upp aðstæður eins og hér er verið að lýsa er fengin lagaheimild til að inna greiðslu af þessu tagi af hendi og þarf ekki að breyta öðrum lögum í því skyni. Þetta eru lög, jafnfullgild og augljós þeim sem fyrir eru. Að lokum: Spurningum hv. þm. verð ég að geyma að svara. Ég held að það sé eðlilegra að landbrh. svari þeim spurningum. Þetta voru spurningar sem snertu starfssvið landbrh. og viðskrh. Ég tel eðlilegra að gefa þeim kost á að svara þessum spurningum við síðari tækifæri. Það ætti þá að gefast tóm til þess við 2. eða 3. umr. málsins.



Herra forseti. Ég ætla ekki að svara þeim kjaraskerðingarásökunum sem hæstv. fjmrh. var með áðan. Það hefur ævinlega verið auðveldur leikur á Íslandi að lofa öllum meira en hægt er að inna af hendi. Árangurinn hefur verið verðbólga. Mér sýnist að ýmsu leyti að það sé verið að halda áfram á þeirri braut. - En hitt er annað mál, að mönnum þótti náttúrlega nýung að því og nokkuð nýstárlegt þegar fjmrh. allt í einu eftir að hann var kominn í stólinn, gat lýst því yfir að fyrir grunnkaupshækkanir væri ekki svigrúm. Það svigrúm hafði greinilega orðið að engu við það að hann settist í stólinn.

Aldrei nefndar grunnkaupshækkanir.

Þá var málflutningurinn annar. En ég held að þjóðin sé í rauninni búin að fá nóg af þessari verðhækkunarskrúfu. Það hefur verið álit Alþfl. um nokkurn tíma, að nauðsynlegt væri að taka á öllum þáttum, og þ. á m. að vera með afmarkaða launastefnu og endurbætur á því vísitölukerfi sem hér hefur verið gildandi, og við það höldum við okkur hvort heldur við erum í ríkisstj. eða ekki. Annars var aðalerindið hingað að bera fram fsp. til fjmrh., sem ég óska eftir að hann upplýsi fyrir fjh.- og viðskn. þegar hún kemur til fundar í fyrramálið. Spurningin er þessi: Eru fordæmi fyrir því, að aðilar úti í bæ taki lán og fái ríkisábyrgð á því, en að ríkissjóður greiði lánið, eins og hér er yfirlýst, nema aðrir aðilar bjóði sig fram í þeim efnum, eins og mér skildist að væri helsta úrræðið til þess að ríkissjóður greiddi ekki? Eru fordæmi fyrir því, að aðill út í bæ taki lán sem ríkissjóður lýsir yfir að hann muni greiða?



Herra forseti. Sem svar við fsp. hv. þm. Kjartans Jóhannssonar vil ég einungis segja: Ég hygg að fordæmi séu fyrir þessu.