Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það fer fram atkvgr. um að vísa til nefndar máli sem er eitt þeirra er aðeins getur orkað tvímælis um til hverrar n. skuli fara. Vissulega er það eðlilegt að fræðslumál fari til hv. allshn. En að því er varðar mál sem snerta heimsfriðinn þá mundu þau nú öllu fremur eiga heima í utanrmn. Mig langar, herra forseti, til að fara fram á það að hæstv. forseti Sþ. beini því til allshn., sem væntanlega fær málið til umfjöllunar, að hafa samráð við hv. utanrmn.



Já, fyrst göngum við frá því í hvaða n. þetta mál fer.

Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. menntmrh. hefur óskað að hv. allshn. hafi samráð við hæstv. utanrmn. við afgreiðslu þessa máls. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að slíkt geti átt sér stað. Öll samráð hljóta að vera af hinu góða.



Herra forseti. Það hafa að undanförnu orðið talsverðar umræður, bæði innan þings og utan, um samskipti Reykjavíkur, þar sem flestar valdastofnanir þjóðfélagsins eru saman komnar, og annarra landshluta. Það er eðlilegt að slíkar umræður séu uppi þessa dagana þar sem bæði hérlendis og erlendis eru ýmsar hreyfingar í þessum efnum, nýjar hugmyndir og gamlar eru teknar upp og ræddar. Það er einkennandi fyrir skipulag þessara átriða hjá okkur í dag að aðsetur flestallra valdastofnana þjóðfélagsins er hér í Reykjavík. Þetta er vafalaust arfur frá þeim tíma þegar ríkisvald fór að styrkjast, fór að taka að sér ýmsar sameiginlegar aðgerðir, t. d. í atvinnumálum, þegar endurbætur í landbúnaði og sjávarútvegi voru framkvæmdar, og þessum aðgerðum var stjórnað með samstilltu átaki og í mörgum tilfellum eftir lögum frá Alþingi og styrk af opinberu fé Þær takmarkanir sem þá voru á samgöngum milli landshluta vegna óbrúaðra áa og lélegra vega, aðrar takmarkanir á samskiptum, eins og hægar póstsamgöngur og kannske enginn sími, og ekki síst skortur á sérmenntuðu fólki úti um landið til ýmissa svona átaka, gerðu beinlínis kröfur til þess að aðgerðum ríkisvaldsins væri stýrt á einum stað, þ. e. frá Reykjavík þar sem þekking og aðstaða til stjórnunar var betri. Nú eru hins vegar tæknilegar aðstæður orðnar talsvert breyttar. Nú eru aðstæður fyrir náin samskipti og samstarfs milli fólks, jafnvel þó heimsálfur skilji á milli, látum vera þó örfáir kílómetrar innan lítils eylands eins og Íslands skilji að. Það var fróðlegt erindi nýverið í Ríkisútvarpinu á sunnudagseftirmiðdegi sem Sigfús Björnsson dósent við Háskóla Íslands flutti um það sem hann kallaði nærtæk skref til upplýsingaþjóðfélags. Í þessu erindi var varpað ljósi á ýmsa af þeim möguleikum sem við annaðhvort sjáum fyrir okkur eða eru þegar farnir að gera áþreifanlega vart við sig í samskiptaháttum fólks. Það er hægt að senda bréf frá einni ljósritunarvél til annarrar á örfáum sekúndum með kostnaði sem er kannske ekki nema tíundi partur af því sem kostar að senda bréf í pósti. Það eru samtengdar tölvur og samtengdir tölvuskjáir á skrifborðum fólks um allt land, sem geta verið virk samskiptaleið ef óskað er. Það er því svo komið að það eru allar tæknilegar aðstæður til að dreifa valdi eða dreifa ákvarðanatöku frá Reykjavík og út um landið þar sem verkefnin eru sem verið er að vinna að hverju sinni. Af þessum ástæðum svo og ýmsum fleiri ástæðum, sem við höfum heyrt að undanförnu, er sífellt meira horft til dreifingar valds og valdastofnana út um landið. Við sjáum ýmis merki þess að landshlutar, bæði hér og erlendis, eru að eflast og þeir sýna greinileg merki þess að vilja ráða sér sjálfir. Þeir finna til sérstöðu sinnar á mörgum sviðum, höfða til sérstöðu sinnar sömuleiðis og eflast að sjálfstæði. Eitt dæmi hérlendis er að það er mikil umræða um verkefnafærslu frá ríkisvaldinu í Reykjavík til sveitarfélaga. Við sjáum annað dæmi sem er að á síðustu árum hafa verið stofnaðar landshlutastofur ríkisstofnana eins og Vegagerðar og fleiri. Við sjáum merki um þetta í sambandi við fjölmiðlun á síðustu árum. Það hefur orðið gífurlegur vöxtur í landshlutablaðaútgáfu ýmiss konar. Annað dæmi er landshlutahljóðvarp sem komið hefur verið upp á Akureyri. Það eru uppi óskir annarra landshluta um að fá hliðstæða möguleika. Þetta verður vafalaust mikið rætt í sambandi við útvarpslagafrv. sem nú er á döfinni. Það má nefna nýlegar óskir skólamanna um aukið forræði landshluta sjálfra í skólamálum. Það má nefna styrkingu samtaka sveitarfélaga á einstökum svæðum sem hafa látið mjög kveða að sér að undanförnu. Ýmis samtök sveitarfélaga standa fyrir mikilsverðum rekstri. Nefna má Samtök sveitarfélaga á Suðurnesjum sem reka ýmiss konar þjónustu þar. Þetta eru örfá dæmi um að landshlutar eru að vakna til vitundar um eigin vilja, óskir og raunar möguleika til sjálfræðis sem eru af tæknilegum ástæðum greinilegri en fyrr. Af þessu tilefni hefur þingflokkur BJ flutt till. til þál. um þróunarstofur landshlutanna. Þetta er 209. mál á þskj. 372. Flm. eru auk mín hv. þm. Kristófer Már Kristinsson, Stefán Benediktsson og Kolbrún Jónsdóttir. Ályktunin hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa nefnd til að semja frv. til l. um þróunarstofur landshlutanna. Frv. þetta feli m. a. í sér eftirtalin atriði: 1. Þróunarstofur hafi forgöngu um mótun byggðastefnu og veiti alhliða ráðgjöf á öllum sviðum atvinnulífs. 2. Stjórnir þróunarstofa séu skipaðar fulltrúum lýðræðislega kjörinna landshlutasamtaka. 3. Þróunarstofur hafi sjálfsforræði til áætlanagerðar, ákvarðanatöku og fjármagnsútvegunar. 4. Þróunarstofur starfi í nánum tengslum við Byggða- og áætlanadeild (núverandi Framkvæmdastofnunar) sem verði sjálfstæð stofnun undir umsjón félmrn. 5. Þróunarstofur skuli m. a. a) sjá um gerð og framkvæmd byggðaáætlana. sé leitað til Alþingis eftir fjármagni til stuðnings byggðaáætlunum og það fjármagn samþykkt á fjárlögum skuli þróunarstofur bera ábyrgð á veitingu fjárins í samræmi við áætlanir; b) vera sameiginlegur vettvangur þess ráðgjafarstarfs sem þegar fer fram á ýmsum sviðum; c) varðveita iðnþróunarsjóði landshlutasamtaka; d) starfa í tengslum við landshlutastofur ríkisfyrirtækja.“ Í upphafi grg. með þáltill. segir svo: Þessi till. til þál. er hluti af stefnumörkun BJ á sviði byggðastefnu og valddreifingar. Á þskj. 4 (till. til þál. um gerð frv. um framkvæmd byggðastefnu sem mælt var fyrir hér í haust) birtist fyrsti hluti þessarar stefnu þar sem m. a. voru settar fram tillögur um ýmsar breytingar á starfsemi Framkvæmdastofnunar ríkisins. Að þessu sinni er gerð grein fyrir tillögum um skipulag þessara mála á heimaslóð og lagt til að settar verði á fót þróunarstofur í landshlutum. Almenn markmið tillagnanna eru þau að staðfesta frumkvæði heimamanna við gerð byggðaáætlana, umsjá þeirra með framkvæmd áætlana og ábyrgð þeirra á vörslu og veitingu fjármuna sem varið er til byggðastefnu úr sameiginlegum sjóðum landsmanna. Á þennan hátt má komast út úr þeim vítahring miðsóknar og miðstýringar sem einkennt hefur framkvæmd byggðastefnu og raunar flestöll samskipti stjórnvalda í Reykjavík og heimamanna úti um landið. Um einstaka liði í þáltill. má segja eftirfarandi: Í 1. lið er lögð áhersla á það tvíþætta hlutverk þróunarstofa að hafa forgöngu um gerð og framkvæmd byggðaáætlana annars vegar og hins vegar að vera uppspretta hugmynda, upplýsinga og víðtækrar ráðgjafar í daglegri önn atvinnulífsins í viðkomandi landshluta. Þess vegna er lagt til að þeir ráðunautar, sem þegar eru að starfi í ýmsum greinum, t. d. landbúnaði, iðnþróun, sjávarútvegi, fiskvinnslu, fiskeldi, skólamálum o. fl., hafi sameiginlegt aðsetur á stofunum. Um 1. lið má raunar ýmislegt fleira segja. Við teljum að með því að safna þeim aðilum sem þarna er talað um saman á einn stað verði þeir í fyrsta lagi aðgengilegri fyrir fólkið sem leitar þjónustu þeirra og í öðru lagi teljum við mikilvægt að þeir hafi sameiginlegt aðsetur þar sem þeir geta þegið ráð hver hjá öðrum og geta skapað sér örvandi umhverfi í því verkefni að hjálpa til við að þroska atvinnulíf í landshlutanum. Þannig gætu þeir myndað sér sameiginlegt umhverfi nýsköpunar og hugmyndasmíði sem við teljum að sé mikilvægt. 2. lið þáltill. er lagt til að stjórnir stofanna endurspegli á sem lýðræðislegastan hátt vilja íbúanna á svæðinu. Slíku samkomulagi er hægt að ná innan þeirra landshlutasamtaka sem nú starfa, enda er ekki hægt að reikna með öðru en að vilji fulltrúanna í þeim standi til lýðræðislegra vinnubragða. Í þessu sambandi má jafnframt benda á hugmyndir BJ um almennar kosningar fylkisstjórnvalda sem mundu auðvelda lýðræðislega lausn þessara mála. Í sambandi við þessa grg. má víkja að því að það hefur orðið ýmsum landshlutasamtökum erfitt að eins og er er stjórn þeirra víðast hvar á jafnréttisgrundvelli, þannig að þar hafa jafnmarga fulltrúa bæði þeir smæstu og þeir stærstu. Þetta hefur í einstökum atriðum valdið erfiðleikum þegar að því kemur að taka afstöðu til dreifingar stórra peningaupphæða eða reksturs á fjárfrekum framkvæmdum. Það má telja að ef vilji fólks standi á annað borð til samvinnu af þessu tagi, eins og lagt er til í till., ætti að vera hægt að leysa þetta. Auðveldast væri þetta mál leyst á þann hátt að til væru lýðræðislega kosin landshlutasamtök þar sem einn maður hefði eitt atkv. í landshlutanum og engum vafa væri undirorpið það umboð sem þeir hefðu. Í 3. lið þáltill. er lögð áhersla á frumkvæði og ábyrgð heimamanna í byggðamálum. Það er augljóst að þekking á staðbundnum landkostum, atvinnulífi, hefðum og lífsháttum er nauðsynleg undirstaða að markvissri sókn í byggðamálum. Það er jafnljóst að heimamenn eru best í stakk búnir til að fylgjast með og bera ábyrgð á því að aðgerðir í byggðamálum séu í samræmi við áætlanir. Í þessu sambandi langar mig aðeins að víkja að þáttum sem ég held að séu mikilvægir hvað þessu viðvíkur. Það er mikilvægt, þegar um er að ræða að hafa hönd í bagga með þróun atvinnulífs á ákveðnum stöðum eða landshlutum, að tækniþekking, sem komið er á fót eða aflað er í landshlutanum, sé í einhverju samhengi við menningu og daglegt líf fólksins á svæðinu. Þar er sem dæmi munurinn á milli sjávarbyggða og landbúnaðarbyggða. Það geta einnig verið á einstökum stöðum hefðir í t. d. iðnaðarmálum, eins og t. d. á Akureyri. Það er mikilvægt að fjallað sé um það af staðarmönnum hvernig atvinnuhættir séu vænlegastir til árangurs á svæðinu. Þetta gerist best með þeirra forsjá. Í öðru lagi langaði mig að geta þarna um hlutverk skólakerfisins sem eins og ég sagði áðan hefur verið til umræðu í þessu sambandi. Skólamenn hafa nýlega farið fram á að þeir fái aukið sjálfsforræði bæði til mótunar námsefnis og til rekstrar skólanna. Ég tel að það sé mjög mikilvægt atriði að skólar á hverjum stað geti auðveldlega aðlagað sig staðbundnum hefðum eða möguleikum í atvinnulífi. Það kemur sömuleiðis vel til greina í sambandi við skólana og skipulag þeirra að kenna grundvallaratriði í atvinnulífi og atvinnurekstri. Það má með námskeiðum skapa áhuga á slíku. Það má skapa áhuga á framtaki og nýsköpun í atvinnumálum. Það er því ýmislegt sem skólakerfið getur gert ef það er frjálst að því að taka eigin ákvarðanir eftir því sem hugur manna stendur til á hverjum stað. Það má nefna fleira sem þróunarstofur gætu aðstoðað fólk með. Eitt atriði væri þjálfun og aðstoð í eyðublaðafrumskóginum svokallaða. Menn gætu fengið aðstoð t. d. við lánsumsóknir, framtalsaðstoð, bókhaldsaðstoð eða rekstrarráðgjöf af einhverju tagi. Þetta er allt saman þjónusta sem er nokkuð dýr og kannske ekki á færi lítilla fyrirtækja að taka. Það má hugsa sér að á fyrstu stigum fyrirtækjarekstrarins væri þetta þjónusta sem væri veitt af þróunarstofum landshlutanna. Þetta eru örlítil dæmi sem ég vildi koma að í sambandi við þennan lið. Það er eitt atriði enn sem er kannske vert að minnast á í þessu sambandi. Það fjallar um fjármögnun. Í 3. lið þáltill. er talað um fjármögnun þar sem sagt er að þróunarstofur hafi sjálfsforræði til áætlanagerðar, ákvarðanatöku og fjármagnsútvegunar. Í þessu sambandi tel ég að það væri mjög við hæfi að virkja bankastarfsemi á hverjum stað meir til þátttöku í efnahagslífi. Við sjáum þess dæmi í ýmsum löndum sem við teljum að séu framarlega í eflingu atvinnulífs og þar sem orðið hafa verulegar efnahagslegar framfarir, eins og Þýskalandi og Japan, að þar standa bankar mjög nálægt fyrirtækjunum. Þeir eiga jafnvel fulltrúa í stjórnum þeirra. Þeir eru ráðgjafar þeirra í peningamálum. Þeir standa að framleiðsluáætlunum með stjórnum fyrirtækjanna og taka á þann hátt virkan þátt í eflingu atvinnurekstrarins. Þetta er atriði sem er langbest framkvæmt með þátttöku bankafólks og atvinnumanna hverra á sínum stað. Hugsanlega þarf ekki um þetta milligöngu þróunarstofa, en ef svo er væri það eðlilegt hlutverk þeirra. Í 4. lið þáltill. er lagt til að þróunarstofur starfi í samvinnu við þá aðila sem sinna byggðamálum undir stjórn ríkisvaldsins. Þannig fæst eðlilegt flæði upplýsinga og tækifæri til samræmingar markmiða í víðu samhengi. Það er óþarfi að ræða þetta frekar en það mætti hugsa sér þetta þannig, að byggða- og áætlanadeildir núverandi Framkvæmdastofnunar yrðu lagðar niður í núverandi mynd, en hlutverk þeirra yrði ýmiss konar úrvinnsla og söfnun upplýsinga, kannske á stærri grundvelli, og gætu þær verið nokkurs konar upplýsingabankar og ráðgjafarbankar fyrir þróunarstofurnar úti um landið sem stæðu í nánara sambandi við verkefnin sjálf. Í 5. lið þáltill. er lagt til að þróunarstofur varðveiti og annist greiðslur úr iðnþróunarsjóðum sem ýmis landshlutasamtök hafa þegar sett á fót. Þar er einnig rætt um að þróunarstofur starfi með landshlutastofum ríkisfyrirtækja, svo sem Vegagerðar, Pósts og síma og RARIK, svo dæmi séu nefnd. Um þetta þarf ekki að hafa mörg fleiri orð. Þörf samstarfs og samræmingar á störfum ríkisfyrirtækjanna innan landshlutanna liggur í augum uppi. Það getur verið óskynsamlegt að vinna að mörgum stórum verkefnum nákvæmlega sömu mánuðina vegna skynsamlegrar dreifingar atvinnunnar innan landshlutans. Þarna gæti líka komið sá þáttur að athuga með áhuga heimamanna á eða möguleika heimamanna til undirverktakastarfsemi í ýmsum þeim verkefnum sem eru á vegum ríkisfyrirtækjanna. Þó ekki væri annað er mikilsvert að kynna með góðum fyrirvara heima í héraði hver áform ríkisfyrirtækin hafa um framkvæmdir innan landshlutanna. Herra forseti. Ég óska þess að þáltill. verði vísað til atvmn.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár til að gera að umræðuefni það alvarlega ástand í atvinnumálum sem þegar er orðið og ekki verður annað séð en að fari dagversnandi eins og útlitið er. Ég held að fleiri alþm. en mér sé svo farið að þeir hafi af því miklar áhyggjur hvernig þessi mál hafa þróast og virðast ætla að þróast, verði áfram haldið þeirri stefnu sem þegar hefur verið mörkuð. Ég tel þetta svo mikilvægt mál að það sé ótvíræð skylda Alþingis að gefa sér tíma til að fjalla um það og að það þoli ekki bið, heldur verði það að gerast áður en lengra gengur í þessa átt, ef á annað borð á að reyna að sporna við því og gera ráðstafanir til að koma í veg fyrir að ástandið versni frá því sem nú er. Ég dreg enga dul á það að þær skuggalegu horfur sem nú eru í atvinnumálum og fara dagversnandi eru afleiðing þeirrar ákvörðunar meiri hl. Alþingis í desembermánuði að afsala sér svo ótvíræðu og mikilvægu valdi til hæstv. sjútvrh., nánast einræðisvaldi til að ákvarða stefnumörkun í fiskveiðum og ákvarða aflamagn sem veiða má. Um það getur vart verið ágreiningur að þetta er orsök þess ástands sem nú hefur skapast. Ég held að þó að sú kvótaskipting sem upp var tekin hafi átt sér nokkuð marga formælendur á þeirri tíð sem hún var ákveðin fari þeim nú fækkandi sem mæla með kvóta, a. m. k. í því formi sem hann hefur verið á settur og virðist eiga að reka hann. Ég gerði tilraun í morgun til að fá um það tölulegar upplýsingar bæði í sjútvrn. og hjá Fiskifélagi hversu margir bátar það væru nú þegar sem stöðvaðir hafa verið vegna þess að þeir eru búnir að fiska sinn kvóta. Um það virðast ekki vera til neinar haldbærar upplýsingar, ekki tókst mér a. m. k. að fá þær en augljóst virðist vera af þeim fréttum sem borist hafa að um nokkra tugi báta er að ræða sem þegar hafa stöðvast vegna þess að þeir eru búnir að fiska upp í sinn kvóta. Þetta hefur gerst þegar aðeins þrír mánuðir af árinu eru liðnir. Enginn vafi er á því að á næstu dögum og vikum fer þeim bátum ört fjölgandi sem lagt verður við bryggju vegna þess að þeir eru búnir að fiska upp í þann kvóta sem þeim hefur verið ætlaður. Hér spilar auðvitað ekki hvað síst inn í það aflamagn af þorski sem ákveðið hefur verið að leyfa á árinu 1984, 220 þús. tonn. Um það getur menn sjálfsagt greint á hvort sú tala er eðlileg undir þessum kringumstæðum. Allt bendir til þess það sem af er liðið árinu að þróunin hafi orðið mun jákvæðari að því er þennan fiskistofn varðar en menn gerðu ráð fyrir t. d. síðari hluta næstliðins árs. Öll aflabrögð og lífríki í sjónum benda til þess að horfur séu betri en fiskifræðingar töldu þá. Ég held ég hafi orðað það svo í umræðum um þetta alræðisvald til handa hæstv. sjútvrh. í fiskveiðum og raunar fiskvinnslu að ég teldi óumflýjanlegt, þrátt fyrir spá fiskifræðinga, að aflamagn þorsks yrði ekki undir 260–280 þús. tonnum á þessu ári. Ég sé ekki hvernig á að reka þetta þjóðfélag ef menn ætla að halda fast við þá ákvörðun sem tekin hefur verið um 220 þús. tonna aflamagn af þorski. Nú er það augljóst mál að þessi ákvörðun, kvótaskiptingin og ákvörðunin um aflamagnið, kemur fyrst og harðast niður á sjávarplássum víðs vegar um landið. Hennar er þegar farið að gæta verulega t. d. á Snæfellsnesi. Þar bendir allt til þess að a. m. k. á annan tug báta séu þegar bundnir við bryggju vegna þessa. Greinilegt er að á Suðurnesjum stefnir í sama ástand innan tiltölulega stutts tíma og enginn vafi er á því að á Vestfjörðum, a. m. k. sunnanverðum, er stutt í það að svipað ástand komi upp. Allt bendir því til þess að óbreyttu að viðvarandi fjöldaatvinnuleysi verði komið hér á landi í svo til flestum landshlutum fyrir mitt ár, ef menn ætla að halda þeirri stefnu sem nú er uppi og ekki verður séð enn sem komið er að menn ætli að breyta. Ég tel að stjórnvöldum og Alþingi beri skylda til að ræða þessi mál þegar svo alvarlega horfir sem raun ber vitni í dag og vitað er að fer versnandi ef ekki verður breytt frá þegar ákveðinni stefnu. Stjórnvöld hafa ekki leyfi til að halda að sér höndum. Ef þau ætta sér að halda við þennan ákvarðaða kvóta er augljóst að grípa verður til annarra ráðstafana þessu fólki og þar með þjóðarbúinu í heild til bjargar ef ekki er meiningin að láta hundruð ef ekki þúsundir manna ganga atvinnulausa um helming af árinu ef ekki meir. Allt stefnir í það að óbreyttu. Mér vitanlega hefur ekkert komið frá hæstv. ríkisstj. sem bendir til breytingar frá boðaðri og samþykktri stefnu. Ég tel of seint að grípa til aðgerða þegar búið er að vera viðloðandi atvinnuleysisástand í mörgum sjávarplássum svo vikum eða jafnvel mánuðum skiptir, inn í þetta þurfi að grípa áður en slíkt ástand hefur skapast, ég tala nú ekki um þegar séð er fyrir að það gerist innan stutts tíma. Ég á ekki von á því að hinn alræmdi kvóti verði afnuminn, því miður. En ég tel óumflýjanlegt að fá um það vitneskju frá stjórnvöldum hvað þau hafa í hyggju þar að lútandi eða á öðrum sviðum til bjargar því fólki sem nú er þegar atvinnulaust, og við horfum fram á að þar bætast stórir hópar við svo til dag frá degi. Ég er ekki í neinum vafa um það að nú gæti vaxandi efasemda hjá mörgum þeim hv. þm. sem studdu með atkvæði sínu þá stefnu sem fylgt hefur verið og alræðisvald til handa hæstv. sjútvrh. Margir þeirra eru farnir að guggna á að réttlæta þá ákvörðun. Og aðrir einstaklingar í þjóðfélaginu, sem um þetta fjölluðu, fulltrúar hagsmunahópanna svokölluðu, eru líka farnir að efast um að hér hafi verið valin hin rétta leið miðað við þær kringumstæður sem um var að ræða. Ég tel því nauðsynlegt að fá um það vitneskju nú þegar hvað hæstv. ríkisstj. hyggst gera í þessu efni. Ég hef kosið, herra forseti, að beina máli mínu til hæstv. forsrh. vegna þess að ég tel að hér sé fyrst og síðast um að ræða atvinnu- og efnahagsspursmál sem hann, sem heimilisfaðirinn á heimili hæstv. ríkisstj., hlýtur að svara fyrir. Auðvitað ber öll hæstv. ríkisstj. ábyrgð á þessu ástandi. En það er eðlilegt að mínu viti að það sé hæstv. forsrh. sem er spurður um hugsanlegar eða fyrirhugaðar aðgerðir hæstv. ríkisstj. í málinu eða hvort hæstv. ríkisstj. hyggst ekkert gera í því. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. forsrh. í fyrsta lagi hvort uppi séu hugmyndir um að auka leyfilegt aflamagn af þorski, 220 þús. tonn, bæta þar við. Í öðru lagi, ef svo er, hvaða aflamagn menn séu þá hugsanlega um að tala. Og í þriðja lagi hvenær vænta megi vitneskju um hvort slíkt verður gert. Ég tel að það skipti miklu máli - og kannske meginmáli, ef slíkt er í bígerð, að það verði gert sem fyrst. Það hlýtur að vera öllum hlutaðeigandi aðilum til góðs að fá um það vitneskju sem fyrst ef fyrirhugað er að bæta við það aflamagn sem þegar hefur verið ákveðið. Ef ekki liggja fyrir neinar hugmyndir hjá hæstv. ríkisstj. í þessum efnum nú, ef hún heldur enn fast við fyrirhugað aflamagn, 220 þús. tonn, þá er ekki síður ástæða til að spyrja hæstv. forsrh. hvaða ráðstafana ríkisstj. hyggist grípa til til að koma í veg fyrir fjöldaatvinnuleysi hér á landi a. m. k. upp úr miðju ári, ef ekki fyrr. Ég vil ekki trúa því að hæstv. ríkisstj. ætlist til þess að þeir einstaklingar sem hér eiga hlut að máli mæli götur meira en helming ársins á atvinnuleysisbótum. Ég held því að hæstv. ríkisstj. og raunar Alþingi sem heild verði að fara að taka til umræðu svo alvarlegt ástand sem hér um ræðir. Undan því verði ekki vikist. Það er ekkert lítið í húfi fyrir þjóðfélagið ef á að halda áfram að láta reka á þessari stefnu, að tugir eða hundruð fiskibáta verði bundnir við bryggjur fyrir mitt ár og liggi þar fram til áramóta. Þetta er ekki aðeins spurning um hagsmuni sjómanna, það er spurning um hagsmuni fiskvinnslufólks, það er spurning um hagsmuni bæjarfélaga, það er spurning um hagsmuni ríkisins alls, þjóðfélagsins sem heildar hvernig á þessum málum verður haldið. Mér finnst því, herra forseti, full ástæða til, og þó fyrr hefði verið, að hefja um það umr. hér á Alþingi hvert skuli stefna, hvort á að fylgja óbreyttri stefnu hæstv. ríkisstj. og hæstv. sjútvrh. eða hvort beygja skuli af frá því sem áður hefur verið ákvarðað. Hvort menn ætli sér virkilega að líða það ástand að fjöldaatvinnuleysi verði leitt yfir íslenskt þjóðfélag innan tiltölulega skamms tíma. Annað, sem kannske er ekki beint tengt þessu máli en er þó angi þess að því er sjómennina varðar og snýr að hæstv. sjútvrh., sem ekki er hér til staðar, en sjálfsagt veit hæstv. forsrh. um það einnig, er að ofan á þetta ástand, að sjómenn hafa misst vinnu, bætist það að sjómenn fá ekki greidda fæðispeninga vegna þess að hér í þinginu liggur stjfrv., sem ekki hefur verið afgreitt, um breytingu á Aflatryggingasjóði. Ég vil í framhaldi af því sem ég hef þegar spurt hæstv. forsrh. um beina því til hans hvort hann geti ekki komið þeim tilmælum til hæstv. sjútvrh. að ráðstafanir verði nú þegar gerðar til þess að greiða sjómönnum a. m. k. út fæðispeninga fyrir liðinn tíma, en það hefur ekki verið gert nú í nokkurn tíma. Þetta er til viðbótar því sem þeir nú þurfa að þola vegna kvótaskiptingar og aflatakmarkana. Ég dreg enga dul á það og hef ekki gert að ég er andvígur þessu kvótakerfi, tel að það hefði átt að fara aðrar leiðir sem hefðu skilað ekki minni varnaraðgerðum þorskstofninum til handa en hefðu komið betur út að því er varðar atvinnuspursmálið, þjóðartekjuspursmálið en kvótakerfið gerir. Það ætla ég þó ekki að gera hér að sérstöku umræðuefni. En ég vænti þess að hér séu fleiri þm. sem telja það þess vert að ræða svo stórt mál sem hér um ræðir á Alþingi, því að það er ekkert lítið í húfi.



Herra forseti. Ég skil mætavel áhyggjur hv. fyrirspyrjanda. Í ýmsum sjávarplássum um landið virðist stefna í að kvótinn verður nýttur fyrr en gert var ráð fyrir og að sjálfsögðu hefur það mikil áhrif á atvinnuástand. Ég fullvissa hv. þm. um að ríkisstj. hefur fjallað um þessi mál og fylgist með þróun mála. Ég geri ráð fyrir að sú atvmn., sem ríkisstj. ákvað að setja á fót fyrir alllöngu og óskaði tilnefningar í frá aðilum vinnumarkaðarins, verði fljótlega sett á fót. Því miður hafa ekki borist tilnefningar frá öllum, en ég vænti þess að það verði innan mjög skamms. Hins vegar sýnist mér, þegar ég hlusta á hv. fyrirspyrjanda, að réttara hefði verið að beina þessum spurningum til hæstv. sjútvrh. Ég skal að vísu svara nokkru um kvótann og fiskafla, en ég verð að taka það fram að þar lýsi ég eigin viðhorfi til þeirra mála. Ég vil fyrst segja eins og hv. þm. að ég er ekki kvótamaður fremur en hann. Hins vegar verð ég að segja að eftir að tillögur um samdrátt í þorskafla lágu fyrir frá fiskifræðingum sýndist mér ljóst að sú leið til stjórnunar fiskveiða sem við höfum farið yrði ófær við þessar aðstæður. Það verður að gera sér grein fyrir því að sú leið byggðist á því að skipta árinu í þrennt, takmarka veiðar innan hvers þriðjungs ársins og stöðva þær þegar náð væri ákveðnu hámarki. Miðað við að draga um helming úr afla t. d. bátaflotans var ljóst að bátaflotinn á Suðvesturlandi og víðast á Vesturlandi hefði fyllt þann kvóta sem honum yrði ætlaður á fyrsta ársþriðjungi ef ekki kæmu aðrar takmarkanir til. Það kerfi gekk því nánast ekki upp. Auk þess var það yfirlýst stefna og samþykkt hagsmunaaðila að rétt væri að taka upp kvóta á hvert skip. Ég verð því að segja að þó menn hafi sínar efasemdir held ég að önnur leið hafi vart verið fær. Ég vil einnig lýsa þeirri skoðun minni, að eftir þær leiðréttingar sem gerðar voru sé þessi fyrsta tilraun til kvótaskiptingar á veiðum eins vel gerð og gera má ráð fyrir í byrjun. Það koma ætíð í ljós einhverjir annmarkar. Á því er ekki nokkur vafi. Ég vek athygli á að þessar reglur eru unnar af fulltrúum þeirra aðila sem hér eiga stærstra hagsmuna að gæta og ég held að þeir hafi lagt sig fram við að móta reglur sem eru viðunandi. Ég vil einnig segja að samkv. þeim upplýsingum sem ég hef fengið víða af landinu er mér tjáð að því fari víðs fjarri að menn hafi fullnýtt kvótann og sums staðar reyndar langt frá því. Aflabrögð hafa sums staðar verið slök eins og t. d. um austanvert landið. Mér er einnig sagt og hef fyrir því ábyggilegar upplýsingar að í sumum sjávarplássum hafi menn brugðist þannig við kvótanum að þeir hafi beinlínis hægt á veiðum. Ég gæti nefnt dæmi um staði þar sem togarar hafa verið bundnir við bryggju þrjá, fjóra daga með það í huga að kvótinn nýttist lengur og að gefa bátunum á þessum tíma vissan forgang, en ég get líka nefnt staði þar sem ekkert hefur verið hægt á togurum og þeir hafa landað hingað og þangað um landið af því að vinnslustöðvar í þeirra sjávarþorpum gátu alls ekki tekið við aflanum. Ég verð að segja það fyrir mitt leyti að ég tel að slík nýting á kvóta sé ekki skynsamleg og ekki þá tekið tillit til mikilvægis þess að vinna haldist sem jöfnust í landi. Hv. þm. spurði hvort kvótinn yrði aukinn. Því get ég alls ekki svarað á þessari stundu. Þetta hefur að sjálfsögðu verið rætt við sjútvrh. Fiskifræðingar höfðu lofað endurskoðun tillagna fyrir lok þessa mánaðar. Þeir hafa nú fallist á að skila tillögum í næstu viku og með tilvísun til þeirrar áherslu sem menn hafa lagt á það í bak og fyrir að farið verði að tillögum fiskifræðinga trúi ég því varla að menn ættist til þess að sjútvrh., án þess að hafa viðbrögð fiskifræðinga og niðurstöður af leiðöngrum þeirra, auki kvótann á sitt eindæmi. Ég trúi því vart. En hann hefur tjáð mér að þeir hafi lofað sér því að hraða tillögugerð. Þeir eru nýlega komnir úr öðrum leiðangri og rannsóknarskip var sent nú einnig á Breiðafjörð til að skoða betur þorskgengd þar. Væntanlega verður því ákvörðun um viðbótarkvóta tekin í næstu viku. Hv. þm. sagði að óhjákvæmilegt væri að auka kvótann um 40 til 50 þús. tonn. Var það ekki rétt tekið eftir? Því vil ég vekja athygli á að slík aukning og reyndar hver sem hún yrði hlýtur að ganga jafnt yfir landið. Þeir staðir sem nýtt hafa kvótann fyrst geta alls ekki haft forgang yfir aðra sem kannske hafa gætt meiri forsjálni í að nýta sinn kvóta. Þetta mundi þýða u. þ. b. 15–16% aukningu því að ég hygg að þorskkvótinn með leiðréttingum sé kominn yfir 230 þús. lestir. Eins og aflabrögð hafa verið í sumum verstöðvum landsins sýnist mér að þetta þýddi svona eins og þrjár ferðir á bátana. Þetta leysir því ekki allan vanda á slíkum stöðum: Það sýnist mér alveg ljóst. Ég vek athygli á því að við nálgumst óðum þann tíma sem ætíð hefur verið þorskveiðistopp, þ. e. páskatímann. Það eru u. þ. b. 10–11 dagar í það að þorskveiðistopp hefði orðið skv. gömlu reglunni. Mér sýnist því e. t. v. of mikið gert úr þeim bráða vanda sem talinn er fram undan. Hitt viðurkenni ég, að ef svo fer að viss sjávarpláss hafa nýtt kvótann snemma á árinu bæði bátar og togarar, er þar mjög mikið vandamál, mjög stórt vandamál og vitanlega verður að taka á því. Reynt hefur verið að draga úr slíkri hættu með því að veita víðtæk leyfi til rækjuveiða og hefur það reyndar verið gagnrýnt á sumum stöðum landsins að þau leyfi séu allt of mörg og of nærri rækjumiðum gengið og kannske markaði, en að sjálfsögðu hefur það verið gert í þeirri viðleitni að draga úr hættu á atvinnuskorti. Ég vil jafnframt nefna að gert er ráð fyrir verulegri aukningu í veiðum á kola og dragnótaheimildir eru auknar. Á sumum þeim stöðum sem hér um ræðir eru áreiðanlega möguleikar til slíks ef menn vilja. Ég vil á þessari stundu fyrst og fremst fullvissa hv. fyrirspyrjanda og hv. þm. um að ríkisstj. er að fullu ljóst að sums staðar stefnir í vanda. Ég hygg hins vegar að það sé miklu staðbundnara en kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda og ég vil fullvissa hv. þm. um að hvert slíkt tilfelli verður vandlega skoðað.



Herra forseti. Hér er fjallað um mál sem er eitthvert brýnasta viðfangsefni sem við er að glíma í íslenskum þjóðmálum í dag. Mér finnst ástæðulaust, eins og hv. þm. Karvel Pálmason fjallaði um sitt mál, að gera kvótann tortryggilegri en hann er. Við skulum gera okkur grein fyrir því að það eru eins skiptar skoðanir um kvótann eins og menn eru hér margir inni. Og við skulum gera okkur grein fyrir því að kvótinn gekk fram vegna þess fyrst og fremst að búið var til ákveðið líkan, byggt á ákveðnum forsendum, sem átti að nota sem stjórntæki við ákveðnar aðstæður sem spáð var. Nær allir hagsmunaaðilar lögðust á eitt um að velja þessa leið. Þess vegna eigum við að fjalla um þetta mál á þann veg að meta hvort þetta tæki hefur orðið að því gagni sem reiknað var með, hvort þær forsendur sem það var byggt á hafi staðist. Það er mikill vandi sem blasir við. Eins og fram kom í máli hv. þm. Karvels Pálmasonar blasir við stöðvun og er þegar orðin staðreynd á bátum í ýmsum verstöðvum. Þetta vandamál er í verstöðvum allt frá Hornafirði suður um og að Húnaflóa. Þetta er mismikið vandamál enn í dag og þegar grannt er skoðað hefur verið missótt af mönnum á þessum tíma til veiða. Ég hef rætt við sjómenn í allmörgum verstöðvum víða um landið og mun aðeins koma inn á það í mínu máli. En ég vil undirstrika það að þegar haft er á orði að miðað sé við 220 þús. tonna aflamark í þorski er það rangt, það er þegar búið að leyfa mun hærra aflamark og ég mun færa rök fyrir því í máli mínu á eftir. Það er skynsamlegt að taka nýjar ákvarðanir. Ég segi nýjar ákvarðanir vegna þess að ég tel að nú sé komið að tímamótum varðandi framkvæmd kvóta og fiskveiðistefnu í landinu. Ef fram hefðu gengið spár um það að fiskveiði yrði mun minni á þessu ári en reyndin er hefði ekki þurft á þessu stigi málsins að kvarta yfir framkvæmd kvótans. Staðreyndin er hins vegar sú að aflinn er ekki minni þegar á heildina er litið. Ég trúi því að koma muni í ljós skv. skýrslum Fiskifélags Íslands á næstu dögum að meðalaflinn er u. þ. b. svipaður og á s. l. ári. Það segir mikla sögu þegar tekið er tillit til aðstæðna, þegar tekið er tillit til þess að sóknin á miðin er mun minni en á s. l. ári og margt sem spilar inn í sem veldur því að í rauninni hefði verið hægt að sækja talsvert meiri afla í fang sjávar. Tekið er tillit til sjónarmiða sérfræðinga, sjómanna og stjórnmálamanna sem eiga að taka af skarið, sem eigi að meta dæmið í heild og brúa ákveðið bil til þess að komast að skynsamlegri niðurstöðu. Við skulum gera okkur grein fyrir því að það hefur ekki alltaf staðist allt sem Hafrannsóknastofnun hefur látið frá sér fara og er ekki von því að margt er þar byggt á líkum og spám. Gleggsta dæmið er loðnuaflinn og þannig undirstrikast að það er hættulegt ef við ætlum okkur til lengri tíma að skipuleggja afla eins og við gerum með kvótafyrirkomulaginu með því að skipuleggja í rauninni mögulegan afla liðlega eitt ár fram í tímann. Við höfum gert það með þessu fyrirkomulagi vegna þess að í haust var ákveðið að þessi stjórnun yrði tekin upp og hún á að gilda sem tilraun a. m. k. eins og reiknað var með út árið. Þá er komið að spurningunni: Er hægt að færa rök fyrir því að tilraunin hafi gengið á annan veg en ætlað var, áð aðrar forsendur, aðrar staðreyndir blasi við? Ég tel að þær staðreyndir, sem við getum haldið í, sýni að skynsamlegra sé í okkar fiskveiðum að endurmeta þessa stöðu nú þegar. Við eigum að endurmeta hana og miða við það að hér er um mismunandi stöðu að ræða eftir vertíðum. Ég tel að reynslan hafi sýnt okkur á þessum tíma sem liðinn er að við eigum að meta á hverjum tíma, kannske 3–4 sinnum á ári, hvort það eigi að stöðva og hvað lengi. Það eru svo mörg vandkvæði sem hafa komið upp í framkvæmd kvótakerfisins að miðað við það að við erum ekki að tala um mikið minni heildarafla s. l. ár í kvótanum hefur kvótinn ekki þau rök að baki sér eins og við reiknuðum með. Segja má að ef valin er sú leið að meta stöðuna á ársfjórðungsfresti muni það eitthvað koma niður á stöðugleika vinnslu í landi. En fyrst og fremst hljótum við að verða að meta eftir staðreyndum, eftir stöðu sjávar og sjávarafla, eftir þessum staðreyndum sem eru borðliggjandi, hvort við eigum að halda sömu stefnu eða hvort eðlilegt er að breyta til. Ef við hefðum veitt 290 þús. tonna afla ársins 1983 fyrir 5 árum hefði sá þorskafjöldi miðað við meðalþyngd þá þýtt 380 þús. tonn miðað við hitastig, ætisskilyrði og vaxtarskilyrði í sjónum. Sá kvóti, sem Hafrannsókn byggði sínar tillögur og niðurstöður á, byggðist á fjölda fiska, ekki meðalþyngd. Þá spilar strax inn í að nú eru mun hagstæðari skilyrði til sjávar. Það er heitari sjór, það er fiskur fullur af átu hvar sem dregið er úr sjó. Þetta þýðir - án þess að fræðingar þurfi til að koma og eru þeir þó alls góðs maklegir - þyngri fiska, meiri afla, hærri aflamörk miðað við fjölda fiska sem gengið var út frá. Þannig þarf að horfa til margra átta í þessu efni. Það er ekki af neinni tilviljun að sjómenn halda því fram að með auknum hita í sjónum aukist átuskilyrði og fiskurinn þyngist. Þegar við búum við þær aðstæður að allt er tíundað sem upp úr sjó kemur getum við fylgst með þessu frá viku til viku, frá degi til dags. Þegar svo horfir að verulegur fjöldi báta mun þurfa að binda á næstu dögum og vikum og vera bundinn út allt árið hljótum við að verða að meta stöðuna að nýju og kanna til hins ýtrasta hvað sé skynsamlegt. Ég vil nefna dæmi að í Ólafsvík er búið að landa á þessu ári 5611 tonnum af fiski. Í fyrra var landað þar á sama tíma 4492 tonnum af fiski. Þarna munar u. þ. b. 20% hvað aflinn er meiri. Ég held einnig af samtölum mínum við sjómenn í ýmsum verstöðvum að verulega mismikil sókn sé frá ýmsum plássum á landinu, t. d. mikil frá Ólafsvík, enda hafa skilyrði verið góð þar til sóknar umfram ýmsa aðra staði. Stærsti hluti af þessum afla er þorskur, af þessum 5611 tonnum, sem nú hafa veiðst í Ólafsvík, eru 5383 tonn þorskur. Af aflanum á s. l. ári í Ólafsvík, 4492 tonnum, var þorskur 4356 tonn. Hlutfallið er svipað, aflinn er þetta mikið meiri og segir ákveðna sögu. Það er athyglisvert í sambandi við framkvæmd kvótans að vandamálið kemur fyrst upp hjá bátaflotanum. Það minnir á athugasemdir, sem gerðar voru í umr. um þessi mál, að hugsanlega væri skynsamlegra að gera þessa kvótatilraun á togaraflotanum. Þar er vandamálið ekki komið upp í dag a. m. k. Bent var á og ég hef bent á það í mínu máli í Sameinuðu þingi að ég teldi ógerlegt að framkvæma kvótann miðað við að afli væri skikkanlegur. Það var afsakanlegt stjórntæki með mun minni afla, enda hefði þá ekki komið til þess nú á þessu stigi að binda þyrfti bátaflotann, en reyndin er önnur. Ég vil nefna fleiri staði til viðmiðunar. Bátaaflinn sem nú er búið að landa í Vestmannaeyjum er 7232 tonn á móti 10 765 tonnum á sama tíma í fyrra. Þarna er talsvert minni afli, um 30% minni afli, en þess ber að geta að það er 8 bátum færra á netum, 6 bátum færra á trolli og það hefur verið mun minni sókn frá Vestmannaeyjum vegna kvótareglna á þessari vertíð en var í fyrra og er hefðbundin sókn á þeim miðum. Einnig hafa veður verið þannig á Suðurlandsveiðisvæðinu að það hefur verið hvað verst um langt árabil að stunda þar sjósókn í vetur. Þegar á heildina er litið og við könnum hver er meðalafli netabáta í Vestmannaeyjum á þessari vertíð og síðustu vertíð þá er hann mjög svipaður. Meðalafli á netabát 1983 var 12.7 tonn. Í 531 róðri var meðalaflinn á netabát 12.9 tonn 1973, hann var 12.7 tonn nú í 417 róðrum. Þetta sýnir að einnig á Suðurlandsmiðum er mun meiri afli en við var búist og í rauninni ekki minni afli en kemur í ljós hjá Ólafsvíkurbátum vegna þess að ég hygg að það sé staðreynd að sóknarþunginn hafi verið minni frá Vestmannaeyjum á þessari vertíð en frá Ólafsvík þegar á heildina er litið. Á Rifi var aflinn s. l. ár, fyrstu þrjá mánuði ársins, 2340 tonn, svo til allt þorskur. Nú er búið að landa þar 2865 tonnum. Þannig helst þetta í hendur og undirstrikar að meira kemur úr fangi sjávar af afla en reiknað var með. Á Akranesi hafa bátar landað 1128 tonnum á þessari vertíð. Þar af er þorskur 1054 tonn. Á árinu 1983 lönduðu bátar þar á sama tíma 1180 tonnum, þorskur var þar af 1047 tonn. Þetta eru svo til nákvæmlega sömu hlutföll með mun minni sókn sem hefur átt sér stað frá Akranesi á þessu ári. Þannig tel ég að þessar upplýsingar, sem eru borðliggjandi, gefi ákveðna vísbendingu. Við skulum þó umfram allt gera okkur grein fyrir því að kvótamiðstýringin drepur og dregur úr allri veiðivon fiskimannsins. Við erum með í landinu á annað þúsund fiskiskip og reikna má með að þörfin fyrir nýja, menntaða yfirmenn á ári sé um það bil 100 menn. Ef við ætlum að keyra á þessu kerfi án þess að hafa haldbær rök, án þess að hafa líkan sem stenst miðað við þær forsendur sem þær hafa byggt á, erum við komin í vanda vegna þess að hvernig eigum við að ætlast til þess að ungir menn fara til mennta í sjómennsku í dag ef þeir eiga ekki að fá neitt tækifæri til þess í framtíðinni að láta á sig reyna? Víst getum við verið sammála um að hyggilegast er að gera út á fiskimennina, þá sem eru fisknastir og mestu afburðamennirnir í þeim efnum og skila mestum arði fyrir minnsta vinnu, ná mestri nýtingu á tæki og mannafla. Það hlýtur að vera okkur kappsmál þegar á heildina er litið. Ég sagði fyrr í máli mínu að þær reglur sem við búum við í dag gerðu ráð fyrir mun meiri afla en 220 þús. tonna hámarksafla í þorski, eins og hv. þm. Karvel Pálmason minntist á áðan. Um er að ræða úthlutun á 531 þús. tonni af fiski, u. þ. b. 400 þús. tonnum af þorskígildum. Líkanið sem við byggjum á gerir ráð fyrir 42% niðurskurði á fiski fyrir það tímabil sem miðað er við, frá 378 þús. tonna meðalafla s. l. 3 ár í 220 þús. tonn. Þessi aflarýrnun kemur að sjálfsögðu mest niður þar sem þorskur vegur hvað mest í afla. Miðað við veiði þriggja ára þýðir þessi rýrnun þorskafla eftirfarandi lækkun á botnfiskafla eftirtalinna svæða: Á Suðurlandi 26.8% rýrnun, á Reykjanesi 19.9% rýrnun, á Vesturlandi 26.8% rýrnun, á Vestfjörðum 26.4% rýrnun, á Norðurlandi vestra 28.8% rýrnun, á Norðurlandi eystra 29.4% rýrnun og á Austfjörðum 27.1% rýrnun. Nýlega er lokið leiðréttingu á kvörtunum yfir 300 skipa í flota landsins. Þessi leiðrétting þýddi aukningu á þorskkvótanum úr 220 þús. tonnum í liðlega 226 þús. tonn. Miðað við aðrar leiðréttingar smærri báta hækkar þessi tala eitthvað. Síðan verður að taka inn í myndina að gert er ráð fyrir 10% aukningu á þorskafla miðað við ígildi afla. Það þýðir sem sagt að þar er gert ráð fyrir að þorskaflinn geti orðið allt að u. þ. b. 40 þús. tonnum hærri en 220 þús. tonn, í þessu tilviki 226 þús. tonn eftir leiðréttingar. Þá hækkar talan allsnarlega. Síðan verðum við að gera okkur grein fyrir því að það eru veruleg brögð að því að fiski sé hent í sjóinn. Þegar ég segi verulega á ég við að strax og það fer að verða bitastætt hlutfall í afla báta er það verulegt hvað hent er í sjóinn af slæmum fiski. Komið hefur fram í samtölum við sjómenn hér og þar í verstöðvum að þeir hendi þriggja og fjögurra nátta fiski. Þeim er vorkunn því að þeir eru með hálfónýtt og verðlítið hráefni bundið inn í þann kvóta sem þetta fyrirkomulag gefur þeim. Það hefur verið nefnt og staðfest að allt að 40% af afla í veiðiferð, þegar um er að ræða nokkurra nátta fisk, hafi verið hent í sjóinn. Þarna er um að ræða háa tölu í heild og allt leiðir þetta að sama marki, að við áætlum að veiða ekki minni afla en á s. l. ári. Þá undirstrika ég enn þá að meðalafli fiskjar er skv. upplýsingum sjómanna og mun væntanlega koma í ljós skv. upplýsingum Hafrannsóknastofnunar talsvert meiri en í fyrra. Þar sem líkanið var byggt á fjölda fiska, ekki meðalþyngd, hlýtur það einnig að mæla með því að við breytum nú starfsaðferðinni og tökum afstöðu til þess að það þarf að stjórna þessu á annan hátt en gert hefur verið. Þetta getum við þó ekki gert endanlega að mínu mati fyrr en þessar staðreyndir liggja fyrir. Ég veit að hæstv. sjútvrh. fylgist grannt með þessum tölum, þessum staðreyndum, en þar sem málið er komið upp í hæstv. Alþingi þykir mér rétt að þessar upplýsingar komi fram. Ég sé ekki annað en að það þurfi að taka og sé hægt að taka mjög fljótlega pólitíska ákvörðun um að hækka kvótann. Við skulum gera okkur grein fyrir því að á Austurlandi og Norðurlandi eru ekki óeðlileg aflabrögð á þessu. ári, þau eru ekki mikil, og þetta er mjög misjafnt á öllu suður- og vestursvæðinu. Það hefur, held ég, meira verið gert úr þeim mikla afla sem einstakir bátar hafa fengið. Það er ekki eins gott yfir heildina, vil ég meina. En að meðaltali er um að ræða, skv. þeim upplýsingum sem ég hef fengið bæði hjá sjómönnum og Fiskifélagi, mjög svipaðan afla og á s. l. ári með mun minni sókn, fyrir utan óvissar fölur, t. d. í afla sem hent er. Þess vegna held ég að ástæða sé til þess að íhuga mjög alvarlega hvort ekki séu tímamót í þessu máli, hvort ekki beri að taka af skarið, að hækka a. m. k. að hluta kvótann í prósentutölu á meðan verið er að ganga úr skugga um hvort hér séu staðreyndir sem hægt er að byggja á og ég tel í rauninni borðliggjandi.



Herra forseti. Ég vil taka undir orð hv. 3 þm. Vestf. um að það ástand sem er að skapast nú í íslenskum sjávarútvegi sé bein afleiðing þess valdaafsals og þeirrar kvótasetningar sem í framhaldi af því valdaafsali, sem átti sér stað hér fyrir áramótin, kom. Það er sem sagt að koma í ljós að sá kvóti sem við nú búum við er það gallaður að í sumum byggðarlögum blasir nú við atvinnuleysi, við því má búast eftir að kemur fram á mitt ár. Jafnvel þó að útgerðarmenn og fiskimenn sýni hina ýtrustu forsjálni, eins og hæstv. forsrh. nefndi áðan að þyrfti að gera við þær aðstæður sem við búum nú við, virðist mikill fiskur vera á miðum, t. d. við Snæfellsnes. Jafnvel þó að menn fækki netum og bátum fækki á sjó heldur áfram að berast mikill afli að landi. Eftir að bátum hefur fækkað gerist það, eins og gerðist í gærkvöldi, að það kemur metafladagur miðað við mörg undanfarin ár. Við þessar aðstæður er sumum útgerðum, sumum sjómönnum skipað að fara í land, sagt að binda báta sína og sækja ekki fisk í sjó. Slíkar aðstæður á Íslandsmiðum held ég að enginn hafi getað ímyndað sér fyrir ári síðan eða svo. Ástandið er þannig í Ólafsvík í dag t. d. að þar hefur 13 bátum verið lagt af líkast til um 30 bátum sem stunda þar sjó. Það hafa 9 heimabátar og 4 aðkomubátar af Norðurlandi þegar fyllt kvóta sinn og fara nú til Norðurlands til að leggjast þar og hafa ekki möguleika til þess að skapa þeim svæðum atvinnu. Sama er að gerast á Snæfellsnesi. Eftir u. þ. b. hálfan mánuð miðað við líklegt aflamagn verður meginhluti flotans við Breiðafjörð bundinn við bryggju vegna þess að hann er búinn með kvótann sinn, jafnvel þó hann hafi sýnt hina ýtrustu forsjálni við að sækja eins lítinn afla og eðlilegt mátti teljast. Sumir bátar við Breiðafjörð hafa á undanförnum vikum fækkað netum sínum í sjó og - það sem ég held að ekki hafi skeð almennt við fiskveiðar undanfarandi ár - hafa tekið upp net fyrir helgar. Ég veit t. d. um bát sem fyrir síðustu helgi tók upp hluta af trossum sínum og var ekki nema með 7 trossur í sjó, en kom með 32 tonn að landi í gær. Hann gat ekki forðast það, jafnvel þó hann sýndi hina ýtrustu forsjálni, að fiska þetta rösklega upp í kvóta sinn. Við þessar aðstæður mundu sjálfsagt sumir segja það sé heppni fyrir Snæfellsnes að fá svona mikinn afla að landi. En nú eru hlutirnir orðnir þannig að þetta er orðið óheppni. Það er mjög mikil óheppni fyrir Snæfellsnes og Breiðafjarðarhafnir að svona mikill afli skuli vera þar vegna þess að við það að aflinn berst í land á svo stuttum tíma verður hann að vinnast og það þýðir að við höfum ekki atvinnu fyrir okkar fiskverkunarfólk og sjómenn þegar fram á árið líður, þ. e. eftir að búið er að vinna úr því hráefni sem að landi berst. Ég tel því að sú spurning sem hv. þm. Karvel Pálmason lagði fyrir hæstv. forsrh. hafi verið nauðsynleg. Við þurfum að fá svar við því hvað ríkisstj. hefur hugsað til þess að leysa úr þeim vandamálum sem hljóta að koma upp og eru fyrirsjáanleg á þessum svæðum. Við vitum að það hafa verið að koma viss vandamál upp í þjóðfélaginu og það gerist árlega. Þá hefur það verið hlutverk ríkisstj. í hvert skipti að reyna að bæta þar úr. Í haust varð kartöfluskaði í Þykkvabæ og á Svalbarðsströnd. Hæstv. ríkisstj. hljóp þar vitaskuld undir bagga og gerði ráðstafanir til þess að það kæmi ekki þungt niður á atvinnulífi þeirra byggða. En ekkert hefur verið rætt um það sem við blasir í sambandi við íslenskan sjávarútveg og menn máttu vita að hlyti að koma um leið og þessi kvóti var settur á. Ekki hefur verið rætt um það að byggðir, sem eins er ástatt fyrir og byggðunum á Snæfellsnesi hljóta að eiga kröfu til þess að gerðar verði einhverjar ráðstafanir þegar það blasir við að þar verði ekki fyrir hendi nem atvinna. Þessir menn eiga ekki aðeins þá kröfu að þeir hafi möguleika til þess að geta sótt peninga til Atvinnuleysistryggingasjóðs, heldur á þetta fólk fullan rétt á því, þegar því er skipað að hætta að stunda sína hefðbundnu atvinnugrein, að fá betri kjör en þær lágu bætur sem úr Atvinnuleysistryggingasjóði koma. Ekki er nóg með að þetta blasi við í sambandi við fiskverkunarfólk og reyndar allt fólk á stöðum eins og nokkrum stöðum á Snæfellsnesi sem byggja alla sína afkomu á sjávarútvegi, heldur blasir það við í mörgum tilfellum að þær útgerðir, sem eru nú að hætta veiðiskap, standast það ekki að leggja þessum atvinnutækjum út árið eða svo. Margar þeirra hafa ekki möguleika á að leita fanga t. d. við djúprækjuveiðar eða að nýta sér aðra möguleika sem á hefur verið bent. Þessar útgerðir verða jafnvel ekki til taks að ári liðnu þegar horfið verður frá þessum kvóta ef þetta er, eins og nefnt hefur verið, aðeins tilraunakvóti til eins árs. Með þessu vil ég undirstrika að ég tel að sá kvóti sem við búum nú við sé mjög óhagstæður sem tilraunakvóti. Hann er mjög óhagstæður sem tilraunakvóti af því að hann getur haft það í för með sér að bátur sem ekki fær venjulegan kvóta getur ekki haldið uppi rekstri nema hluta ársins. Hann getur gert það að verkum með annars hæfa útgerð að öllu leyti að hún hafi ekki rekstrargrundvöll framar. Ég held að þarna hljóti að vera vandamál sem ríkisstj. hlýtur að líta á og huga að. Vestur á Snæfellsnesi, á þessum stöðum þar sem aflinn hrúgast nú í land og hver metdagurinn kemur á fætur öðrum, fóru ungir menn út í það ævintýri í haust að kaupa sér smábáta. Þeir gerðu sér ekki grein fyrir því að upp úr áramótum yrði settur kvóti sem yrði miðaður við það að ef þeir væru með bát sem væri stærri en tíu tonn mundi þeim verða skammtaður ákveðinn afli. Þarna eru um fjóra aðila að ræða á heimastöðvum mínum, þ. e. á Hellissandi og Ólafsvík. Þeir eru allir búnir með kvótann sinn, þeir fengu 54,5 tonn af þorski. Þeir bundu sig á haustdögum í skuldabagga og treystu því að íslenskt þjóðfélag og íslensk ríkisstj. tæki ekki af þeim möguleikann til þess að standa undir þessum rekstri sínum. Þetta gekk m. a. s. það langt núna með þeim leiðréttingum, sem komu síðast og áttu m. a. að lagfæra aðstöðu þessara bátastærða, að einn af þessum bátum var skertur. Það var minnkaður afli hans frá því að hann hafði 65 tonn, en hann varð endilega ð komast í hópinn og vera jafn og fá 54,5 tonn. Þetta er nú allt réttlætið með þeim leiðréttingum sem áttu sér stað núna síðustu daga hjá kvótanefndinni. Mín skoðun er sú að þeir þrír þættir sem nefndir voru til ágætis þessa kvóta, þ. e. að með þessum kvóta mundi útgerðin geta sparað í rekstri, hún mundi koma með betri afla og hægt væri að takmarka aflasóknina, séu núna allt að því rökleysa. Hv. þm. Árni Johnsen benti á hvernig komið væri fyrir aflatakmarkinu. Í útreikningnum sjálfum virðist aflatakmarkið hreinlega hafa farið úr 220 þús. tonnum upp í 250–260 þús. tonn ef við er bætt 10% aflaígildi og þeim viðbótarkvóta sem er leiðrétting og átti sér stað núna á síðustu dögum. Til viðbótar kemur svo sá þáttur, sem við vitum um að hefur átt sér stað og hv. þm. benti á og er kannske einn af mestu ókostum þessa kvóta, það er að afla er kastað. Í öðru lagi hlýtur að vera miklu meiri tilhneiging til þess við þessar aðstæður að reyna að komast fram hjá vigt en áður. Eitt af því sem kom fram í umr. um kvótann og leiðréttingarkvótann var að ýmsir hefðu bent á að þeir hefðu landað fram hjá vigt áður og vildu þar af leiðandi fá hækkaðan kvótann sinn. Það er voðalega hætt við því að ýmsir aðrir reyni nú að leika þennan leik einmitt af því að það er ákveðinn kvóti bundinn á hvert skip þannig að hver sem kemur einum bíl fram hjá vigt fær hann í auknum afla. Aftur á móti á það sér ekki beint stað þegar heildarkvóta er úthlutað. Þannig er aflatakmörkun nokkuð vafasöm. Ég tek alveg undir með þm. Árna Johnsen að allar líkur eru fyrir því að ekki verði sóttur minni þorskur á íslensk fiskimið í ár með þessum kvóta en var gert á síðasta ári. Og til hvers var þá verið að setja þennan kvóta? Af hverju gátum við ekki bara notað gamla fyrirkomulagið? Ég get svo sem viðurkennt það að sóknarþungi hefur minnkað. Af þeim ástæðum má reikna með því að betri afli hafi komið, menn hafi verið með færri net en áður. Hægt er að reikna með því að komið hafi betri afli. En ekki hefur verið mikið gert af hálfu opinberra aðila til að fylgjast með því hvort þarna ætti sér stað jákvæð þróun. Eitthvað hefur verið gert, litið á hvernig afli hefur borist að landi, en það hefur ekki verið mjög mikið eftir leitað og það hefði þurft að vera meira og hefði verið mikið eðlilegri aðferð til þess að draga úr afla en þessi kvótaregla sem í gildi er. Því miður held ég að sú aflahrota sem yfir Snæfellsnes dynur hafi ekki boðið upp á góða nýtingu úr þeim afla sem þar hefur borist í land. Ég hef ekki trú á því að mínir ágætu heimamenn, Sandararnir, hafi haft mikinn möguleika til þess að vinna úr þeim 300 tonnum sem þeir fengu í gær. Ég er ansi hræddur um að það séu ýmiss konar vinnubrögð sem eiga sér stað í kringum það og sumt af þeim afla fari beint í úrkast, kannske engin önnur leið til, því miður. Það tókst ekki vel þegar 500 tonn komu til Ólafsvíkur og á milli hafa verið að berast 100–150 tonn á þessa staði. En ekki er nokkur tilraun gerð til þess af opinberri hálfu að reyna að draga úr aflaþunganum. Það litla sem gert var var gert af mönnunum sjálfum. Það sem ég tel að ætti að gera fyrst og fremst til að draga úr aflasókn væri t. d. að skipa mönnum að draga upp net sín á laugardögum. En þeir gerðu það ekki, þeir háu herrar sem höfðu valdið í sjútvrn., heldur skömmtuðu þeir kg á hvert skip. Það hefðu engin 300 tonn borist á Rif í gærkvöldi ef það hefði verið regla um það að ákveðinn hluti af netunum skyldi vera dreginn í skipin á laugardagskvöldi. Hægt hefði verið að minnka þann afla um allt að því helming. Það voru líkur á því að borist hefði að landi verðmætur og góður afli. Hann hefur sjálfsagt verið góður sem barst í land í gær en möguleikinn til að vinna hann er ansi lítill. Það hefur verið frekar á annan veg sem hlutirnir hafa verið gerðir af hendi stjórnvalda heldur en að skipulagt hafi verið að betri afli bærist að landi og við fengjum verðmætara hráefni. Í fyrravor var samþykkt að minnka möskva þannig að við gætum sótt frekar í smáfisk. Núna er kenningin sú að við skulum nota hvaða veiðarfæri sem er til að sækja í þennan kvóta. Það blasir sem sagt við að þeir sem eiga eftir einhvern þorskkvóta geti dundað við það í sumar eins og þeir fengu að gera í fyrrasumar að sækja fiskinn með þorskanetum yfir sumartímann. Allir sem eitthvað hafa stundað sjósókn vita hvaða hráefni berst þá að landi. En kenning þeirra sem bjuggu til þennan kvóta er fyrst og fremst sú að lofa mönnum að velja sjálfum hvernig þeir sækja fiskinn í sjóinn. Útkoman er þessi sem við blasir fyrir vestan hjá okkur að við höldum áfram að sækja fisk í sjó og minnkum möskvann jafnvel. Kvótinn er að öllu leyti ranglátur. Hann er þó mismunandi ranglátur bæði gagnvart sjómönnum og útgerðum, en þó sérstaklega er hann óréttlátur gagnvart byggðarlögum. Enn skal ég vitna í Árna Johnsen. Hann nefndi tölur um það hvernig skerðingin kæmi út á landshluta. Ég tók svo eftir að þar voru ekki nefndar hærri tölur en 27% í aflamagni ef miðað var við heitan landshluta -  Menn hafa gert mikið úr því fiskiríi sem er vestur á Snæfellsnesi, fyrst og fremst í fjölmiðlum. En sem betur fer er afli að berast að landi víðar en á Snæfellsnesi. Enn vitna ég til þm. Árna Johnsen, en hann benti á að staðir eins og Vestmannaeyjar eru með svipaðan afla, ef litið er til aðstæðna og aflasóknar, og var á síðasta ári. Vestmannaeyjar voru þá með betri veiðistöðum. Sömu sögu er sem betur fer að segja víðar á Suðurlandi. En nota bene, aðalaflatíminn á Selvogsbanka og við Reykjanes er ekki kominn enn þá. Oft hefur svo sem vel fiskast á þessum tíma og betur en nú, en páskahrotutímabilið hefur vanalega sett allt á annan endann í Vestmannaeyjum vegna þess hve mikill afli hefur borist þar að landi og víðast við Suðurland - 

Ég er búinn að róa þar margar vertíðir.

Sá tími er ekki kominn. Mér finnst allar líkur benda til þess að þorskgengdin við Ísland sé varla afmörkuð við Breiðafjarðareyjar og hún eigi eftir að ganga á önnur svæði hér sunnanlands. Þess vegna tel ég að nauðsynlegt sé að bætt verði við þann kvóta sem við búum við til þess að fleiri og fleiri skip þurfi ekki að stöðvast og útgerðir að missa frá sér mannskap þannig að þær geti ekki hafið róðra aftur ef gripið verður til þess ráðs einhvern tíma síðar í vor. Ákvarðanataka, sem kæmi eftir páskafrí um aukningu á kvóta, kemur ekki að gagni nema að hluti þeirra skipa sem eru að sækja sjó í dag geri það áfram. Ef ekkert verður gert verða margir búnir með kvótann sinn, segja upp sínu fólki. Í öðru lagi munu þeir sem verða við það að klára kvótann varla gera ráð fyrir því að halda áfram útgerð eftir páska ef ekki verður komið eitthvert grænt ljós um það að þeir megi fiska meira eftir páska. Ég vil því leggja mikla áherslu á það að ef hæstv. sjútvrh. hefur ekki stöðu til þess að fá þessa tæknilegu undirstöðu til þess að taka ákvörðun þá taki hann um þetta pólitíska ákvörðun. Hæstv. forsrh. undirstrikaði það áðan að ekki væri eðlilegt að sjútvrh. tæki ákvörðun fyrr en hann væri kominn með umsögn fiskifræðinga um hvort þetta væri þorandi eða hvort hann mætti bæta við kvótann. Ég man ekki betur en hæstv. forsrh. hafi gripið til þess ráðs og bætt stundum við ákvörðun aflamagns umfram það sem fiskifræðingar lögðu til meðan hann var sjálfur stjórnsamur -  Við erum jafnvel í þann veginn að stoppa menn við veiðar sem gætu haldið áfram að fiska og færa afla í þjóðarbúið. Eftir stuttan tíma gæti sú sönnun legið á borðinu að þetta hefði verið rangt. Ég held að það sé miklu óráðlegra að standa við slíka ákvörðun þar til í óefni er komið en að slaka til og gefa möguleika til aukinnar aflasóknar næstu vikur. Ég held að það hafi verið rangt t. d. að leyfa ekki loðnuveiði hér fyrir Vesturlandi á síðasta ári. Það er ótrúlega lítið talað um það að fyrir Vesturlandi var mjög mikil loðna á árinu 1983. En hún var látin deyja drottni sínum. Hún var ekki veidd, heldur er loðnukvótinn færður yfir á þorsk og minnkar þorskstofninn okkar. Þá er það sú leið sem var talin heppilegust. Við skulum ekki láta það endurtaka sig sem skeði í fyrra, að fiskur gangi á miðin og við megum ekki sækja hann og gera hann að verðmæti fyrir okkur. Ég held að við eigum ekki að láta það ske að bátar stoppi nú hver af öðrum heldur gefa þeim tækifæri til þess að halda áfram, a. m. k. þangað til sú staða er komin upp að sjútvrh. geti tekið fullnaðarákvörðun, byggða á þeim vísindalega grundvelli sem hann býst við að fá frá fiskifræðingum.



Herra forseti. Ég gat því miður ekki hlustað á upphaf þessara umr. þar sem ég hafði fyrir löngu lofað því að mæta á stjórnarfund í Fiskveiðasjóði, sem hafði áður verið frestað, og gat ég ekki komið því við að fresta því nú. Ég var því bundinn þar kl. 4 og gat ekki losnað fyrr en ég kom hingað í salinn. Ég hef því því miður ekki fylgst með umr., sem hér hafa farið fram, að öllu leyti. Ég tel ekki ástæðu til að fara að efna til umræðna um skipulag og stjórnun fiskveiðanna. Sú umræða hefur hér farið fram. Þó er ekkert athugavert við að rifja ýmislegt af því sem þá var sagt upp og athuga hver reynslan hefur verið. Það liggur alveg fyrir að slíkri stjórnun fylgja ýmiss konar vandamál, margvíslegir gallar og erfiðleikar. Hitt er svo annað mál að ekki er rétt að nota þessa stund fyrst og fremst til að draga upp þá annmarka. Ég segi fyrir mig, eftir að ég hef hlýtt á hv. 4. þm. Vesturl., að ég heyrði ekki betur en hann vildi nánast að við í sjútvrn. værum eins konar útgerðarstjórar á hverju einstöku skipi, jafnvel á Snæfellsnesi, að við ættum að segja þeim til um hvenær þeir ættu að draga upp netin og hvenær ekki. Við teljum að það kerfi sem hefur verið byggt upp gefi mönnum ákveðið sjálfsvald og það sé enginn færari um það en sjómennirnir og útgerðarmennirnir að reyna að gera eins mikil verðmæti úr aflanum og hægt er innan þess ramma. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að það væri betur að stundum væru netin dregin upp í stærri stíl, en ég treysti mér ekki til að gefa slíkar fyrirskipanir almennt vegna þess að aðstæður eru svo misjafnar. Það má vel vera að hafnarskilyrði séu víða þannig, að sama sé hvað vont er veður og bátar það góðir að menn geti farið með öll sín net í land, en víða háttar þannig til að það verður að vera mál þeirra manna sem um borð í skipi eru hvernig að skuli staðið því að lítill bátur með öll sín veiðarfæri á dekki getur orðið ansi hættuleg fleyta. Ég tel því að mat þeirra manna sem þar stjórna verði að gilda. E. t. v. hefur margt ekki gengið vel í vetur, eins og hv. þm. sagði, og e. t. v. hefur orðið eitthvað ónýtt af fiski í þeirri verstöð sem tekur á móti 300 tonnum í dag eða gær, en ég býst við því að þessi 300 tonn hefðu getað verið 500 eða 600 tonn og hvað hefði þá orðið um það sem bættist þar við? Ég er helst á því að það hefði ansi mikið af því farið upp í hjalla og jafnvel eitthvað í gúanó, eins og oft hefur nú orðið þegar miklar aflahrotur hafa komið. Ég held að sannleikurinn sé sá, að það hafi aldrei, þrátt fyrir allt, orðið meira úr þeim fiski, sem á land hefur komið, en á vertíðinni í vetur. Ég kom í margar saltfiskverkunarstöðvar á Suðurnesjum s. l. föstudag og ég spurði á hverjum einasta stað sömu spurningar: Er ekki fiskurinn, sem þið eruð að verka núna, betri en í fyrra? Ég fékk alls staðar sama svarið, að það væri mikill munur á. Hversu mikill gat enginn fullyrt, en alls staðar var mér sagt að hráefnið væri miklu betra, meðferðin betri, færri net og meira af lifandi blóðguðum fiski sem kæmi á land. Um það hvað verður úr aflanum höfum við ekki enn tölulegar upplýsingar eða verðmætamat, það munum við fá síðar, en þær upplýsingar sem ég hef fengið benda til betri nýtingar en áður. Ég leyfi mér því að fullyrða að þjóðartekjur okkar verði allmiklu meiri vegna þeirrar fiskveiðistjórnunar sem var tekin upp en þær hefðu ella orðið. En um þetta má sjálfsagt lengi deila. Ég fullyrði einnig að aflinn dreifist meira yfir tímabilið og skapar þess vegna meiri atvinnutryggingu en óbreytt kerfi, þótt vissulega sé sú hætta fyrir hendi að til atvinnuleysis geti komið, ég hef aldrei dregið úr því. Aðalatriðið í þessu máli er: Erum við að tala hér um sókn í ótakmarkaða auðlind eða ekki og ætlum við að byggja okkar fiskstofna upp? Um það fjallar þetta mál. Það eru allir sammála um að okkur beri að umgangast þorskstofninn af varúð eins og nú standa sakir. Það er vissulega rétt að það hafa nokkrar aflahrotur komið, en víða er einnig dauður sjór. Mér er ekki kunnugt um að það sé mikill afli fyrir Suðurlandi þessa dagana. Mér er ekki kunnugt um að afli sé mikill fyrir Norðurlandi eða Austurlandi. Það hefur því komið ágætur afli á land á takmörkuðum svæðum. Við skulum vona að það viti á gott. Það hefur verið lögð á það sérstök áhersla við Hafrannsóknastofnunina að öllum rannsóknum verði flýtt til að hafa um það sem bestar upplýsingar hvernig ástandið sé eftir þeim aðferðum sem við best þekkjum. Auðvitað eru allar þær aðferðir bundnar óvissu og þar verður aldrei nein fullnaðarvitneskja. Bjarni Sæmundsson er nýlega kominn úr leiðangri. Það urðu nokkrar úrtökur vegna veðurs og hann gat ekki komist yfir allt það svæði sem til stóð. Hann þurfti því að fara út aftur s. l. laugardag, hefur að vísu lent í mjög slæmu veðri hluta af tímanum, en það er gert ráð fyrir að hann komi inn - trúlega til Þorlákshafnar - á fimmtudag. Þá hefur verið lokið þeirri yfirferð sem var fyrirhuguð um hafsvæði okkar. Það er einnig verið að draga saman upplýsingar eftir fyrstu þrjá mánuði ársins og útilokað að meta stöðuna öðruvísi en að hafa reynslu þriggja mánaða. Menn tala hér um að nú eigi að taka pólitíska ákvörðun. Vissulega verða allar ákvarðanir í þessum efnum pólitískar. En ég tel það í reynd út í hött, miðað við þá miklu áherslu sem hefur verið lögð á að flýta rannsóknum, að taka slíka ákvörðun fyrr en upplýsingar þessar liggja fyrir. Það gæti jafnvel orðið seint í næstu viku eða um aðra helgi. Ég hef lagt á það mikla áherslu að unnið verði eins hratt úr þessum upplýsingum og nokkur kostur er. Það er ekki hægt að draga enn þá miklar ályktanir af þeim rannsóknum sem hafa farið fram. Fiskifræðingar eru að safna öllum þeim gögnum saman og eru varkárir um að gefa miklar vonir. Ég tel rétt af þeim að vera varkárir vegna þess að stofninn var mjög illa á sig kominn miðað við þær upplýsingar sem við höfðum. En það er þó eitt gleðilegt, sem gerst hefur, að það virðist vera sem klakið í fyrra hafi tekist bærilega og það sé allverulega mikið af seiðum úr klakinu 1983. Og nú hafa skilyrðin í sjónum batnað mjög verulega. Við skulum vonast til þess að þau skilyrði geti haldist næstu árin. Þá skiptir að sjálfsögðu miklu máli að klak takist vel og hrygningarstofninn sé bærilega á sig kominn til þess að afli geti aukist hér í næstu framtíð. Ég segi fyrir mig að mér finnst að menn gleymi því ansi oft að til stendur að búa í þessu landi um ókomna tíð og menn ætli að lifa lengur en þetta ár. Það skyldi nú ekki vera að það væri betur gert við þá ungu menn, sem vilja stunda sjósókn í framtíðinni, sem hér hefur verið rætt um, ef haldið væri þannig á málum að stofninn næði sér vel upp aftur. Ég held að það sé meira um vert fyrir þá en að veiða óheft á þessum dögum. Ég vil aðeins segja að að sjálfsögðu verða þessi mál tekin til endurskoðunar, eins og alltaf hefur verið talað um. Það var rætt að gera það fyrir 15. apríl. Það verður því vel fyrir páska. Ef þorskkvótinn verður aukinn, - ég segi ef, ég vil ekkert um það fullyrða, - mun það verða gert fyrir páska eins og um var talað. Ég geri mér grein fyrir að það er mjög mikilvægt að upplýsingar liggi fyrir hið fyrsta, en ég mun ekki standa að slíkri ákvörðun fyrr en þær hafa mér borist. Það er of snemmt að ætla að hér komi til mikils atvinnuleysis, eins og hér hefur komið fram. Það er sem betur fer ekki til þess komið enn, en því miður hefur á nokkrum bátum verið sagt upp áhöfnum og þeir menn misst vinnu sína. Það er mjög miður. En það eru ýmsar aðrar veiðar sem standa til, eins og dragnótaveiði á skarkola, grálúðuveiði, rækjuveiði, humarveiði og e. t. v. eitthvað fleira. Ég tel því að það sé of snemmt að kvíða því að til mikils atvinnuleysis muni koma. Ég er svo bjartsýnn að ég tel að það muni ekki verða í miklum mæli og ég er sannfærður um að sú stjórnun sem við höfum upp tekið í fiskveiðunum hefur dregið verulega úr þeirri hættu.



Við höfum haft þessar utandagskrárumr. í hartnær tvo klukkutíma og fimm hafa þegar talað. Á mælendaskrá eru átta nú. Það er einsætt að þessum umr. verður ekki lokið á þessum fundi. Undir venjulegum kringumstæðum hefðum við freistað þess að halda eitthvað áfram, en nú stendur þannig á að fundinum verður að ljúka. Þess vegna er frestað þessum utandagskrárumr. Við höldum þessum leik áfram á næsta fundi.

Skip A hefur eftirfarandi kvóta: Þorskur 350 tonn Ufsi 150 tonn Ýsa 50 tonn Koli 10 tonn Til þess að reikna þorskígildi þessa kvóta er ýsuafli margfaldaður með stuðlinum 0,85 (þ. e. reiknað er með að ýsan sé 85% af verðgildi þorsks), ufsaafli margfaldaður með 0,55 og koli með 0,85. Útreikningurinn lítur út á eftirfarandi hátt: Kvóti Breytingar- Kvóti tonn stuðull þorskígildi Þorskur 350 1 350,0 Ýsa 50 0,85 42,5 Ufsi 150 0,55 82,5 Koli 10 0,85 8,5 560 483,5 Skv. þessum útreikningi er þorskígildi þessa 560 tonna kvóta jafnt og 483,5 tonn. Skv. reglugerðinni er því heimilt að breyta milli einstakra fisktegunda jafngildi 10% af þorskígildinu, eða 48,4 tonni. Hafi útgerðarmaður t. d. í hyggju að breyta öllum þeim ufsa sem honum er heimilt að veiða í þorsk leitar hann uppi breytingarstuðul milli þorsks og ufsa í töflunni, en hann er 1,82. Þannig jafngildir 48,4 tonna þorskígildi 1,82 x 48,4 = 88,1 tonni af ufsa. Eftir þessa breytingu liti kvóti þessa skips þannig út: Upp- Kvóti eftir haflegur heimilaðan kvóti Breyting tilflutning Þorskur 350 +48,4 398,4 Ýsa 50 50,0 Ufsi 150 -88,1 61,9 Koli 10 10,0 (Hér hefur tilflutningurinn einvörðungu átt sér stað milli ufsa og þorsks.) Dæmi 2. Um er að ræða sama kvóta og í dæmi 1, þ. e.: Þorskur 350 tonn Ýsa 50 tonn Ufsi 150 tonn Koli 10 tonn Útgerðarmaður hyggst nýta sér tilfærslurétt á þeim 48,4 þorskígildum sem hann hefur heimild til að flytja, þannig að ýsukvótinn verði aukinn í 80 tonn og kolakvótinn um það sem þá er eftir af heimildinni, en minnka á móti þorskkvótann. Þorskígildi Heimilaður flutningur 48,4 tonn Ýsukvóti úr 50 tonnum í 80 tonn, þ. e. 30 tonn af ýsu (30 x 0,85) 25,5 tonn Mismunur = eftirstöðvar heimildar = 22,9 tonn Skv. breytingarstuðli jafngildir 22,9 tonna þorskígildi 27 tonnum af kota (22,9 x 1,18 = 27 tonn). Kvóti skipsins liti því út á eftirfarandi hátt: Kvóti eftir Upphaflegur heimilaðan kvóti Breyting tilflutning Þorskur 350 - 48,4 301,6 Ýsa 50 + 30;0 80,0 Ufsi 150 150,0 Koli 10 + 27,0 37,0 560 586,6 Svo sem fram kemur í framangreindum dæmum, veitir heimild til flutnings milli einstakra fisktegunda nokkurt svigrúm varðandi kvótann. Að lokum skal það ítrekað að einvörðungu er heimilt að flytja sem nemur 10% af heildarþorskígildi kvótans milli fisktegunda. Breytingarstuðlar sem nota skal þegar afli er færður milli fisktegunda á aflamarki einstakra skipa. sbr. 21. gr. reglugerðar um stjórn botnfiskveiða 1984. Þorskur Ýsa Ufsi Karfi Skarkoli Grálúða Steinbítur Þorskur 1.18 1.82 1.82 1.18 1.67 1.33 Ýsa 0.85 1.55 1.55 1.00 1.42 1.13 Ufsi 0.55 0.65 1.00 0.65 0.92 0.73 Karfi 0.55 0.65 1.00 0.65 0.92 0.73 Skarkoli 0.85 1.00 1.55 1.55 1.42 1.13 Grálúða 0.60 0.71 1.09 1.09 0.71 0.80 Steinbítur 0.75 0.88 1.36 1.36 0.88 1.25