Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að borist hefur bréf frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu um frestun á því að skriflegt svar berist við fyrirspurn á þskj. 290, um starfsemi skilanefnda, frá Kristjáni Þór Júlíussyni. Ástæður tafarinnar eru miklar annir. Því er þess farið á leit við forseta Alþingis að atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra verði veittur frestur til 29. nóvember næstkomandi til að svara fyrirspurninni.

Til svara eru forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, innanríkisráðherra og velferðarráðherra.

Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar að ekkert eitt mál geti skipt lífskjörin í landinu jafnmiklu og ef vel tekst til við afnám haftanna og stýringu á útflæði þess gjaldeyris sem þrýstingur er á um að greiða út úr landinu. Ef það mistekst hins vegar er voðinn vís. Þá getur gengi íslensku krónunnar verið í fullkomnu uppnámi og þar með eru miklar líkur á aukinni verðbólgu og lífskjararýrnun á Íslandi svo um munar. Þess vegna skiptir gríðarlega miklu máli að þingið fylgist vel með þeim aðgerðum sem nú eru í undirbúningi og fjallað er um af og til í fréttum af samningum við slit bankanna, nauðasamningum, og samhliða því aðgerðum sem stýrt er úr Seðlabankanum. Í morgun var sagt frá því í Viðskiptablaðinu að gamli Kaupþingsbankinn gerði ráð fyrir að ljúka nauðasamningum núna í desember eða jafnvel í janúar. Samkvæmt því gerir slitastjórn bankans ráð fyrir því að komnar verði reglur um útgreiðslu erlends gjaldeyris, en það eru einmitt þær reglur sem staðið hafa í vegi fyrir að hægt væri að ljúka nauðasamningunum. Hér eru svo stór mál undir, svo háar fjárhæðir að það getur varðað miklu um hvernig þróunin verður í íslenska hagkerfinu, eins og ég hef rakið hér. Þess vegna er það skoðun mín að það sé algerlega óásættanlegt að þessi mál séu til umræðu og samninga án þess að þingið komi þar að. Ég vil bera það undir hæstv. forsætisráðherra hvort henni þyki eðlilegt að um þá risastóru hagsmuni okkar Íslendinga sé samið án þess að þingið hafi þar hönd í bagga eða fái að eiga síðasta orðið. Ég minni á að þegar við vorum með Icesave-samningana til umfjöllunar á sínum tíma, árið 2009, var það meðal annars á grundvelli upplýsinga úr Seðlabankanum sem spáðu því að án Icesave-skuldbindingarinnar yrði hrein skuldastaða við útlönd um 700 milljarðar á árinu 2012, en nú segja nýjustu tölur að þeir hafi líklega vanmetið það um svona 

Virðulegi forseti. Ég er sammála því sem fram kemur í máli hv. þingmanns hve mikilvægt það er að skynsamlega sé farið í afnám haftanna og útgreiðslur úr þrotabúinu. Það eru mjög stór mál sem hafa mikil áhrif á efnahagsmálin og skiptir miklu hvernig á þeim er haldið. Ég held að við höfum öll tök á málinu. Seðlabankinn er með regluvaldið varðandi útstreymi  Nú er unnið að því á vegum fjármálaráðuneytisins að meta áhrifin af því að greiða út úr þrotabúum, þ.e. hvaða áhrif það hefur á fjármálastöðugleikann, svo dæmi séu tekin og auðvitað metur Seðlabankinn það líka. Ég tel ekkert því til fyrirstöðu að hv. efnahagsnefnd sé upplýst um stöðu mála og fái reglulegar upplýsingar um hver staða þeirra er. Ég get því vel tekið undir það. Það er mikilvægt að fara varlega í þessu máli, ekki síst þegar talað er um að krónuvæða erlendar eignir sem gætu haft alvarleg áhrif á efnahagsmálin og á traust umheimsins á Íslandi. En ég tek undir að það 

Frú forseti. Ég verð að segja að ég hef verulega miklar áhyggjur af svari hæstv. forsætisráðherra. Hún segir að við höfum full tök á málinu vegna þess að Seðlabankinn geti sett reglurnar og að efnahags- og viðskiptanefnd geti svo sem alveg fengið að fylgjast með, þingið geti fengið að vera á kantinum. Hér er um að ræða útgreiðslur gjaldeyris upp á hundruð milljarða. Þegar Seðlabankinn var að spá fyrir um þróun þessara mála fyrir einungis örfáum árum, árið 2009, sýnist mér að það hafi verið vanreiknað um um það bil 800 milljarða hvað þrýstinginn snertir. Það er algerlega skýlaus krafa að þingið verði ekki bara upplýst heldur verði einnig haft með í ráðum þegar menn búa um hnútana í svona mikilvægum hagsmunamálum og að það eigi síðasta orðið. Það er engan veginn ásættanlegt þegar um jafnstór mál er að ræða að þingið sitji hjá, sætti sig við að fá að fylgjast með og eftirláti einum manni endanlega ákvörðun í málinu. 

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ég hef fullt traust á því að Seðlabankinn haldi vel utan um málið. Það er ekki einn maður sem gerir það heldur fylgjast ráðuneytin, ekki síst efnahagsráðuneytið og fjármálaráðuneytið, mjög vel með þessum málum og eins ráðuneyti bankamála. Ég held að hv. þingmaður ætti að muna eftir því að lagafrumvarpið sem samþykkt var á Alþingi í mars síðastliðnum sem fól í sér að undanþága þrotabúa gömlu bankanna sem þeir höfðu í lögum um gjaldeyrismál væri afnumin. Sjálfstæðismenn voru á móti því en einmitt þau lög sem þar voru sett gera okkur kleift að hafa full tök á þessu máli og útgreiðsluferlið er háð reglum sem Seðlabankinn mun setja. Það hefði ekki verið hægt ef við hefðum ekki sett þau lög á sínum tíma sem sjálfstæðismenn voru á móti. Það er þá alveg tímabært að sjálfstæðismenn hafi áhyggjur af málinu 

Frú forseti. Hæstv. forsætisráðherra upplýsti rétt áðan að fjármálaráðuneytið fylgdist mjög vel með samningum við kröfuhafa gömlu bankanna. Nú spyr ég hæstv. fjármálaráðherra: Hefur Seðlabankinn umboð til að semja við kröfuhafa gömlu bankanna og á bankinn í slíkum viðræðum við kröfuhafana nú? Hæstv. forsætisráðherra sagði reyndar að Seðlabankinn biði eftir því að nauðasamningar kláruðust. Að Seðlabankinn væri í einhvers konar biðstöðu, biði eftir því að nauðasamningar kláruðust og mundi ekki fyrr setja reglur um útstreymi gjaldeyris. En á Seðlabankinn í viðræðum við kröfuhafa bankanna? Hefur hann umboð til þess og hefur hæstv. fjármálaráðherra eða fulltrúar hæstv. ráðherra komið að þeim viðræðum? Jafnframt spyr ég hvort gera megi ráð fyrir því að viðræðunum ljúki innan fyrirsjáanlegs tíma, til að mynda fyrir 1. maí árið 2013.

Virðulegi forseti. Ég held að við séum öll sammála um það hér inni að hér er um gríðarlega mikið og stórt hagsmunamál fyrir íslenska ríkið að ræða og skiptir mjög miklu máli að vel sé fylgst með því vegna fjármálastöðugleikans í landinu og mikilvægis þess að viðhalda honum. En það er mikilvægt að hafa í huga að nauðasamningurinn er hluti af slitameðferð sem tekur mið af lögum um gjaldþrotaskipti og eftir atvikum lögum um fjármálafyrirtæki þar sem um þrotabú fjármálafyrirtækja er að ræða. Seðlabankinn hefur í raun enga aðkomu að því ferli að öðru leyti en sem kröfuhafi í þrotabúinu. Það liggur hins vegar í augum uppi að framkvæmd nauðasamnings, þegar honum hefur verið komið á, er háð þeim lögum og reglum sem gilda í samfélaginu. Þannig má ætla að gengið sé úr skugga um það af þar til bærum aðilum hvort nauðasamningurinn uppfylli ákvæði þeirra laga sem hann snertir, eins og til dæmis ákvæði laga um gjaldeyrismál og reglur Seðlabankans sem lúta að fjármagnshöftum. Þess vegna hefur Seðlabankinn mjög mikið um það að segja með hvaða hætti útgreiðslur úr þrotabúum fara fram vegna þess að það er verkefni hans að tryggja fjármálastöðugleika í landinu. Það er líka verkefni hans að tryggja gjaldeyrisgreiðslujöfnuð þannig að það er algerlega klárt að sá hluti nauðasamninganna lýtur algjörlega reglum Seðlabankans og Seðlabankinn hefur á því fulla stjórn.

Frú forseti. Ekki er hægt að skilja hæstv. fjármálaráðherra öðruvísi en að Seðlabankinn, og þar með talinn seðlabankastjóri, hafi ekki umboð til að standa í viðræðum við kröfuhafa gömlu bankanna. Ég bið hæstv. ráðherra að leiðrétta mig ef það er ekki réttur skilningur á því sem fram kom hjá hæstv. ráðherra áðan. Seðlabankastjóri hefur ekki umboð til viðræðna við kröfuhafa bankanna. Jafnframt bið ég hæstv. ráðherra um að upplýsa þingið um hverjir eiga í viðræðum við kröfuhafa bankanna og hvernig þær viðræður standa. Er ekki hæstv. ráðherra sammála mér um að þingið verði að koma að þeim viðræðum, þ.e. að fá að fylgjast með þeim áður en þær eru leiddar til lykta? Þó að ríkisstjórnin hafi tröllatrú á seðlabankastjóra hefur reynslan því miður sýnt, eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson benti á áðan, að mat Seðlabankans á einmitt þessum málum hefur ekki reynst rétt. Þar hefur skeikað mörg hundruð milljörðum kr. 

Virðulegi forseti. Ég sagði áðan að Seðlabankinn hefði fullt umboð til að tryggja fjármálastöðugleika í landinu og einnig greiðslujöfnuð.

En ekki til samninga?

Seðlabankinn kemur mjög mikið að þessum málum í gegnum þá skyldu sína. Þar af leiðandi geri ég ráð fyrir því að Seðlabankinn sé í sambandi við þá sem sjá um þessi mál varðandi með hvaða hætti þessir þættir verði tryggðir í tengslum við nauðasamningana þó að hann komi ekki að samningunum sjálfum samkvæmt lögum. Virðulegi forseti. Ég tel að ferlið allt sé í ágætisfarvegi. Vissulega þurfum við að fylgjast mjög vel með þessum málum og það gerum við í fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Við höfum auðvitað miklar áhyggjur af því eins og hv. þingmaður og ég held að það væri ekki úr vegi að við tækjum umræðu um málin í þinginu á næstunni þannig að þingið geti fengið greinargóðar upplýsingar um stöðuna. Ég býð mig fram ef einhver vill eiga við mig sérstaka umræðu um málið.

Virðulegi forseti. Í gær ákvað Alþýðusamband Íslands að stefna íslenskum stjórnvöldum vegna skatts á lífeyrissjóðina. Þeir benda á að umrædd skattlagning lendi einungis á lífeyrisréttindum fólks á almennum markaði og brjóti gróflega, eins og segir í ályktuninni, gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Þeir færa fyrir þessu rök í sérstakri greinargerð, benda á að fyrir ári hafi ríkisstjórnin lagt fram frumvarp þar sem lagt var til að lagðar yrðu verulegar álögur á lífeyrissjóðina. Hæstv. forsætisráðherra og þáverandi hæstv. fjármálaráðherra hafði þá sent forseta Alþýðusambandsins og framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins bréf þess efnis að ríkisstjórnin mundi sjá til þess með beinum framlögum að ekki kæmi til fyrrgreindrar skerðingar. Síðan segir í greinargerðinni: „Ekkert hefur verið gert í því að koma í veg fyrir neikvæð áhrif umrædds skatts.“ Það er enn fremur rifjað upp að við endurskoðun kjarasamninganna í janúar á þessu ári lögðu oddvitar ríkisstjórnarinnar fram minnisblað um með hvaða hætti til stæði að afnema þessi lög með sérstöku samkomulagi um aðkomu lífeyrissjóðanna að áætlun Seðlabanka Íslands um útboð á aflandskrónum. Enn er sagt, með leyfi virðulegs forseta: „Minnisblaðið hafði mikil áhrif á að ekki kom til uppsagna kjarasamninga.“ Í febrúar síðastliðinn var síðan undirritað samkomulag milli lífeyrissjóðanna og þáverandi fjármálaráðherra um þátttöku lífeyrissjóðanna í þessum útboðum. Enn segir í greinargerð Alþýðusambandsins, með leyfi forseta: „Nú hefur fjármálaráðherra með stuðningi ríkisstjórnarinnar ákveðið að virða ekki þennan samning.“ Með örðum orðum, eins og segir í ályktun Alþýðusambands Íslands, er ekki bara búið að svíkja þessi loforð einu sinni, ekki bara tvisvar, heldur þrisvar. Um þessi mál segir forseti Alþýðusambands Íslands í útvarpsfréttum í gær, með leyfi virðulegs forseta: „Ég verð að viðurkenna að þetta er nú farið að jaðra við eitthvert heimsmet.“ Virðulegi forseti. Við vitum að fyrir löngu er hæstv. ríkisstjórn orðin Íslandsmethafi í því að svíkja gefin loforð og fyrirheit. Það Íslandsmet stendur og engar líkur á því að því verði nokkurn tíma hnekkt. En nú liggur fyrir að hæstv. ríkisstjórn er ekki bara Íslandsmethafi í því að svíkja loforð og gefin fyrirheit, heldur handhafi heimsmeistaratitilsins. Hún hampar þeim heimsmeistaratitli í því að svíkja gefin loforð og fyrirheit að mati forseta Alþýðusambands Íslands. Nú spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Ætlar hæstv. ríkisstjórn að verja þennan nýfengna en vafasama titil sinn 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé nú mikilvægt að þeir sem taka undir gagnrýni Alþýðusambands Íslands á þátt þeirra í þessum vaxtaniðurgreiðslum hafi heildarmyndina alla undir. Forsagan er að í desember 2011 var samþykkt viljayfirlýsing þar sem lífeyrissjóðirnir skuldbundu sig til að taka þátt í fjármögnun útgjalda vegna hækkunar á vaxtabótum sem áttu að nema um 18 milljörðum kr. Spurningin er því: Hver er að brjóta samkomulag ef í það er horft? Síðan var fallist á að draga úr þessum greiðslum, þ.e. hlut lífeyrissjóðanna í þeim, sem áttu að vera 6 milljarðar með bönkunum, skipt á milli bankanna og lífeyrissjóðanna á ári í tvö ár, þannig að 6 milljarðar áttu að koma í hlut lífeyrissjóðanna, og verulega hefur verið dregið úr þessu. Sett voru lög um það að lífeyrissjóðirnir skyldu greiða þessar greiðslur en þetta hefur verið lækkað verulega og fallist á að það yrði skoðað hvort þeir gætu mætt sínum hluta með því sem hv. þingmaður nefndi, þ.e. hagnaði af gjaldeyrisútboðunum. Það var reynt en útkoman var langt undir væntingum þannig að þar var aðeins um 400 millj. kr. að ræða sem kom út úr útboðum af þessum 6 milljörðum sem þeir áttu að greiða á tveimur árum. Ríkisstjórnin féllst á að falla frá seinni greiðslunni - þetta átti að koma á tveimur árum - þannig að eftir stóðu 2 milljarðar af þeim 6 milljörðum sem lífeyrissjóðirnir áttu að greiða. Það var nú allt og sumt. Menn skyldu athuga það að það eru ekki síst þeirra félagar sem höfðu ávinning af þeirri leið sem ríkisstjórnin fór í, þ.e. að fara í víðtækar vaxtaniðurgreiðslur sem náðu til þorra fólks sem var með skuldir. Mér finnst það því skjóta skökku við að ASÍ og lífeyrissjóðirnir ætli að fara í mál við ríkið út af þessu máli sem hefur haft 

Virðulegi forseti. Ekki veit ég nákvæmlega hvernig ég á að skilja þetta svar. Það sem mér virtist hæstv. forsætisráðherra vera að segja er að það séu lífeyrissjóðirnir með aðild verkalýðshreyfingarinnar sem séu að brjóta samninga. Ég vil að hæstv. forsætisráðherra segi þetta þá bara skýrt, það sé þannig, að mati hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórnarinnar, að lífeyrissjóðirnir og verkalýðshreyfingin hafi verið að brjóta gefin fyrirheit. Hæstv. forsætisráðherra er greinilega að boða okkur að fast verði haldið við þessa skattlagningu sem sérstaklega bitnar á almennu lífeyrissjóðunum eins og Alþýðusamband Íslands bendir á. Alþýðusamband Íslands er að rifja það upp hér að eins og málin eru núna lögð upp muni þessi skerðing, þessi skattlagning á lífeyrissjóðina, fyrst og fremst bitna á lífeyrisréttindum fólks á almennum vinnumarkaði. Er hæstv. forsætisráðherra ekki sammála því að þannig sé það, að það muni leiða til þess að lífeyrisréttindi fólks á almenna markaðnum muni skerðast? Hæstv. forsætisráðherra getur ekkert vikið sér undan því að fyrir liggur álit Alþýðusambands Íslands um það að ekki bara einu sinni, ekki bara tvisvar, heldur þrisvar í mjög veigamiklu máli hafi hæstv. ríkisstjórn brotið samkomulag. Þetta eru auðvitað ekki einu dæmin, 

Virðulegi forseti. Ég skal segja það alveg skýrt þannig að það fari ekki á milli mála að í desember 2010 var samþykkt viljayfirlýsing um hvernig staðið yrði að fjármögnun á 18 milljarða vaxtaniðurgreiðslum sem ríkið, lífeyrissjóðirnir og bankarnir áttu að taka þátt í. Það er spurning hver er að hlaupa frá samkomulagi í því máli þegar ríkið hefur fallið frá 4 milljörðum sem áttu að vera hlutur lífeyrissjóðanna í þessu, þ.e. 6, þannig að 2 standa eftir.  Varðandi það að þetta hafi áhrif á jöfnun lífeyrisgreiðslna kom fram í þessu samkomulagi og í bréfum sem fóru á milli að það sem hallaði á jöfnun lífeyrisgreiðslna á almennu lífeyrissjóðina, samanborið við þá opinberu í þessum greiðslum, yrði tekið með inn í heildarmyndina sem verið er að skoða þar sem verið er að skoða almenna jöfnun á lífeyrisréttindum. Mér finnst því ASÍ ganga ansi langt með því að 

Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram óundirbúna fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra sem snýr að Vaðlaheiðargöngum og framkvæmdum þar. Til að rifja upp forsögu málsins, sem er orðin tíu ára gömul frá upphafi, samþykkti Alþingi 13. júní sl. heimild til að fjármagna gerð jarðganga undir Vaðlaheiði með miklum meiri hluta atkvæða, eða 31 atkvæði gegn 18. Síðan hefur margt gerst en þó ekki nógu mikið. Spurning mín til hæstv. fjármálaráðherra er þessi: Hvers vegna dregst svo að skrifa undir verksamning við lægstbjóðanda að verkinu þar sem tilboð voru opnuð 11. október 2011 eða fyrir um 13 mánuðum? Nú veit ég, virðulegi forseti, að margt hefur gengið á hvað þetta varðar. Við þekkjum málþóf andstæðinga hér á Alþingi sem virðast ekki geta unað því að Alþingi hefur tekið ákvörðun. En í kerfinu virðist mér það vera þannig að allir séu að bíða eftir öllum hinum. Mér er kunnugt um að í innanríkisráðuneytinu lágu drög að samkomulagi eða yfirlýsingu frá innanríkisráðuneytinu frá 1. október sl. hvað það varðar. Spurning mín til hæstv. fjármálaráðherra eru einfaldlega þessar tvær: Hvenær verður skrifað undir verksamning við lægstbjóðanda og verkið byrjað? Eða, svo við setjum þetta yfir í samhengi sem er oft á hátíðarstund þegar svona verk fara í gang: Hvenær hyggst hæstv. fjármálaráðherra koma norður og sprengja fyrstu sprengjuna?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa spurningu. Varðandi seinni spurninguna er ég ekki viss um að ég nái því fyrir kosningar, þ.e. á meðan ég sit í þessu embætti, en við skulum sjá hvað verður. Varðandi verkefnið í heild er staðan þannig að lánasamningurinn er til skoðunar hjá Ríkisábyrgðasjóði og við eigum von á að fá niðurstöðu úr því í næstu viku. Verksamningurinn er í lokayfirferð í innanríkisráðuneytinu og mér er sagt að við munum líka fá hann í næstu viku. Ég á því von á að í næstu viku getum við séð umgjörðina tilbúna þannig að verkið fari að fara í gang. Ég vona svo sannarlega að það gangi eftir af því að ég veit að ég og hv. þingmaður erum bæði miklir áhugamenn um að atvinnuuppbygging fyrir norðan gangi vel og gangi eftir og þetta er stór liður í því. Hv. þingmaður og við öll förum vonandi að sjá verkefnið komast á fullt skrið í framhaldi af því að þessir tveir lykilþættir liggja fyrir í næstu viku. Þá er líka eftir einn þáttur og það er fjármögnun þeirra sem koma að verkinu með ríkinu, það er líka eftir að klára staðfestingu á þeirri fjármögnun, en ég held að það sé bara tæknilegt útfærsluatriði.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þetta svar og vonandi gengur það eftir. Hér kemur fram að enn er um að ræða tvo samninga, annars vegar samninginn sem liggur í innanríkisráðuneytinu, lokahnykkinn á verksamningnum, og hins vegar lánasamninginn sem snýr að Lánasýslu ríkisins. Virðulegi forseti. Ekki er hægt að una við það að kerfið, hvort sem það heitir í ráðuneytum eða Ríkisábyrgðasjóði eða Seðlabanka, taki sér þennan langa tíma sem þetta hefur tekið. Á meðan bíða verktakarnir eftir því að hefja verkið. Starfsmenn bíða eftir að fá vinnu og eftir því að fara að vinna verkið. Þjónustuaðilar bíða eftir að fara að selja þjónustu sína o.s.frv., og íbúar svæðisins bíða. Virðulegi forseti. Þessi framkvæmd er góð eins og oft hefur komið fram. Hún mun skapa og auka umferðaröryggi en hún var líka sett fram í stöðugleikasáttmála til að auka atvinnu. Þetta er mannaflsfrek framkvæmd. Ég heiti á hæstv. fjármálaráðherra að fylgja þessu máli vel eftir við þá sem eru að vinna þetta verkefni, opinbera aðila, sem eru öruggir um að fá laun sín greidd um næstu mánaðamót - en verktakar og starfsmenn bíða eftir því að hefja þetta verk og fá vinnu við það.

Frú forseti. Ég mun fylgja þessu máli vel eftir og tryggja að skýr svör fari að berast og botn að fást í málið þannig að verkefnið geti farið að hefjast. Eins og ég sagði við hv. þingmann hér áðan er þetta líka liður í stærra máli sem er atvinnuuppbygging á Norðausturlandi. Við, ég og hv. þingmaður, höfum bæði verið miklir áhugamenn um að það gangi vel fram. Og þar eru aldeilis jákvæð teikn á lofti, Landsvirkjun er farin að bora fyrir norðan og sömuleiðis eru samningaviðræður í gangi millum aðila um uppbyggingu á því svæði. Ég tel að þetta verkefni sé mikilvægur liður í að það allt saman geti orðið að veruleika og geti orðið af þeirri stærðargráðu sem við óskum. Að öðru leyti held ég og vona að ég og hv. þingmaður getum glaðst upp úr næstu viku, eða fljótlega, yfir því að sjá verkefnið fara af stað.

Virðulegi forseti. Í gær bárust okkur þær fréttir að hagvöxtur á fyrri hluta ársins hefði verið 2,4% en ekki 3,5% eins og ráð var fyrir gert. Jafnframt fengum við þau tíðindi að Seðlabankinn mundi hækka vexti um 0,25% þannig að seðlabankavextir eru orðnir þeir hæstu á Vesturlöndum. Ef maður skoðar fjölmiðla frá í gær þá kemur í ljós að starfsmenn Vinnumálastofnunar eru farnir að spyrja sig þegar þeir hugsa um vinnumarkaðinn: Hvert fór allt fólkið? Ljóst er að fjölgað hefur um 4.800 manns utan vinnumarkaðar. Vinnuaflinu, þ.e. starfandi og atvinnulausum, hefur fækkað um 8.400. Fækkun starfa er því í kringum 19.600 og er ekki nema von að starfsmenn Vinnumálastofnunar spyrji sig þeirrar spurningar: Hvert hefur allt þetta fólk farið? sérstaklega í ljósi þess hvernig forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar hafa talað í fjölmiðlum góðan hluta þessa árs. Ef litið er til fjárfestingar verður fjárfesting samkvæmt Peningamálum Seðlabankans í gær innan við 15% á þessu ári, sem er með því lægsta sem þekkist innan OECD jafnframt því sem það er langt frá því 21% sem er meðalfjárfesting á tímabilinu. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Hefur hún áhyggjur af hagvaxtartölunum sem Seðlabankinn birti í gær? Er hún samþykk því að vextir hækki um 0,25%? Og að lokum: Hyggst forsætisráðherra grípa til einhverra sérstakra aðgerða vegna þessara tíðinda?

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst segja varðandi stýrivaxtahækkunina í gær að hún olli mér verulegum vonbrigðum. Seðlabankinn ber fyrir sig slaka í hagkerfinu og bendir á lægra gengi og verðbólgu. Ég er mjög ósátt við að gripið skuli hafa verið til stýrivaxtahækkunar. Ég tel nauðsynlegt að hv. þingmaður horfi til þess að þó að hagvöxturinn hafi dregist aðeins saman er hann þó með því mesta sem gerist í Evrópu. Hagvöxtur upp á 2,5% um þessar mundir, miðað við það sem gerist og gengur annars staðar, er alls ekki slæmur og það er alveg ljóst að þó að við hefðum gjarnan viljað sjá fjárfestinguna aukast meira fer atvinnuvegafjárfestingin vaxandi. Hv. þingmaður ætti líka að horfa til þeirrar innspýtingar sem ríkisstjórnin gefur með þeirri fjárfestingaráætlun sem hún hefur sett fram sem hafa mun veruleg áhrif hér til að auka hagvöxtinn og bæta stöðuna á vinnumarkaðinum. Varðandi þá stöðu sem hv. þingmaður segir að sé á vinnumarkaðinum er alls ekki rétt að bera saman þær tölur sem koma frá Hagstofunni og tölurnar sem koma frá Vinnumálastofnun, sem fundnar eru út með allt öðrum hætti. Hagstofan reiknar tölur sínar út með viðtalskönnunum og í þeim könnunum eru miklar sveiflur, á meðan Vinnumálastofnun byggir tölur sínar á skráðu atvinnuleysi. Allt tal um að staðan á vinnumarkaði sé slæm er út í bláinn þegar horft er á tölur Vinnumálastofnunar og allar aðrar vísbendingar benda í sömu átt. 

Virðulegi forseti. Það er fróðlegt að hæstv. forsætisráðherra telji að það sé út í bláinn sem Vinnumálastofnun lagði fram í gær. Hún bendir á tölur frá Hagstofunni, að það sé miklu meira að marka þær. En nú vill svo til að grein Vinnumálastofnunar var studd með tölum frá Hagstofunni þannig að eitthvað gengur ekki upp hér. Hvað varðar fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar, þar sem setja á mikla peninga í skapandi greinar, sem ég er mjög fylgjandi, verðum við að hafa eitt í huga; ef við tökum sem dæmi að við áætlum að fjölga ljóðskáldum í landinu um 50 - ég er mikill ljóðaunnandi og væri því mjög fylgjandi - er það ómögulegt ef maður hugsar til þess hvernig áætlunin er fjármögnuð, með veiðigjöldum, að hugsa til þess að til að fjölga skáldunum hafi þurft að segja upp 50 sjómönnum hjá útgerðarfélaginu Ögurvík. 

Virðulegi forseti. Það eru auðvitað margar hliðar á atvinnuleysinu og þeim tölum sem alltaf eru reiddar fram í því máli. Hin svarta atvinnustarfsemi á örugglega sinn þátt í þessum tölum að því er varðar atvinnuleysi, fólk er í námi o.s.frv. Staðreyndin er sú að allt þetta ár hefur atvinnuleysi verið 1,5–1,9% lægra en árið 2011. Það sýnir okkur að við erum á réttri leið í þeim efnum. Varðandi fjárfestingaráætlunina sem hv. þingmaður nefndi fannst mér hann taka undir það að við værum þar á réttri leið. Þó skildi ég ekki af hverju hv. þingmaður nefndi ljóðskáld í því sambandi. Ekki er hann á móti því aukna fjármagni sem við leggjum í skapandi greinar. Það er ný stefna í atvinnumálum. Við horfum ekki bara á stóriðjueinstefnu heldur horfum við á skapandi greinar. Við horfum á grænan hagvöxt, við horfum á  
            

Virðulegur forseti. Ég vil minna frú forseta á mikilvægi þess að þinginu sé gert kleift að rækja eftirlitshlutverk sitt. Áðan horfði hæstv. forseti upp á tvo hæstv. ráðherra lýsa því yfir að gríðarlega mikilvægt væri að vel væri fylgst með viðræðum við kröfuhafa gömlu bankanna enda snerust þær viðræður um hagsmuni upp á mörg hundruð milljarða. Á sama tíma gátu ráðherrarnir ekki veitt nein svör eða vildu það ekki. Ekki var hægt að fá svar við því hvort viðræður við kröfuhafa bankanna standi yfir höfuð yfir, hverjir standi í slíkum viðræðum, ef þær standa yfir, eða hver hafi umboð til slíkra viðræðna. Hér er um að ræða hagsmuni upp á mörg hundruð milljarða og hæstv. ráðherrar vita ekki eða vilja ekki upplýsa um hvort viðræður standi yfir eða á vegum hvers. Því hvet ég hæstv. forseta til að fylgja málinu eftir og gera þinginu kleift að rækja eftirlitshlutverk sitt. Ég hef þegar beðið um sérstaka umræðu um stöðu þjóðarbúsins sem kemst vonandi á dagskrá sem fyrst. Hvað sem því líður hvet ég virðulegan forseta til að fylgja málinu vel eftir.

Virðulegi forseti. Ég vil bara árétta það sem mér fannst ég heyra hér áðan og ég held að forseti geti aðstoðað okkur þingmenn í því máli, hér komu misvísandi skilaboð að mínu viti. Sagt var að Seðlabankinn virtist hafa ákveðið vald eða hafa ákveðnu hlutverki að gegna og jafnframt komu fram þau skilaboð að Seðlabankinn gæti ekki gert ákveðna hluti. Mig langar því að fara fram á það við hæstv. forseta að hann beini því til hæstv. forsætisráðherra að skila okkur einhvers konar greinargerð eða minnisblaði um það hvert valdsvið Seðlabankans er nákvæmlega varðandi þá gjörninga sem hér eiga sér stað. Hvað getur Seðlabankinn gert og hvað getur hann ekki gert? Það er mjög mikilvægt að við áttum okkur á því. Þarf ekki að endurskoða það? Þarf ekki þingið að beita sér fyrir því að starfsemi Seðlabankans og yfirstjórn hans sé endurskoðuð frá grunni? Það getur ekki verið eðlilegt að það muni nærri helmingi á spám Seðlabankans og raunveruleikanum í dag, þar skeikar um 700 milljörðum. Menn hafa nú verið ásakaðir fyrir smærri upphæðir í Seðlabankanum.

Virðulegi forseti. Á undanförnum árum hafa borist fréttir af því að skipulögð brotastarfsemi hafi farið vaxandi hérlendis og að lögreglan standi frammi fyrir nýjum veruleika sem einkennist af meira ofbeldi og hörku en áður. Það er skemmst að minnast aðgerða lögreglunnar gegn meðlimum vélhjólagengis í byrjun október en tilefni aðgerðanna var rökstuddur grunur um að félagar í vélhjólagengi áformuðu hefndaraðgerðir gegn einstökum lögreglumönnum og jafnvel fjölskyldum þeirra. Almennt telur lögreglan að hún þurfi víðtækari rannsóknarheimildir enda sé Ísland veikur hlekkur í samstarfi Norðurlandaþjóða gegn skipulagðri brotastarfsemi. Krafan er að sjálfsögðu eðlileg þegar óskað er eftir því að lögregla búi hér við sömu skilyrði og lögreglan í nágrannalöndunum. Það er einnig mat þeirra sem ég hef rætt við að glæpastarfsemin sé miklu víðtækari en að hún sé bundin við einhver vélhjólagengi, erlendar mafíur horfi einnig til landsins og þá sérstaklega frá gömlu austantjaldsríkjunum. Í tengslum við fréttaflutning í því tiltekna máli sem ég fór yfir kom fram sú alvarlega staða sem lögreglumenn og fjölskyldur þeirra geta verið í vegna ósvífinna glæpamanna. Það er slæmt til þess að vita að þess séu dæmi að fjölskyldur lögreglumanna séu fluttar brott af heimilum sínum í öryggisskyni. Einhverjar fjárveitingar hafa verið á suðvesturhornið til að bregðast við þessu sérstaklega. Ég spyr hæstv. ráðherra: Telur hann lögregluna í stakk búna til að bregðast við slíkum aðstæðum? Hvernig eru lögregluembættin úti á landi í stakk búin til að bregðast við því? Okkur ber sem þjóð að standa vörð um starfsemi lögreglu og öryggi lögreglumanna. Ef þess verður ekki gætt er þess ekki langt að bíða að erfitt verði að manna stöður innan lögreglunnar einfaldlega vegna þess að ungt fólk fæst ekki til þessara mikilvægu starfa. Við getum öll sett okkur í þau spor, mörgum þingmönnum var nóg um þegar óeirðirnar voru á Austurvelli og aðgerðirnar beindust að okkur og starfsumhverfi okkar, en þá brást lögreglan ekki heldur stóð sína plikt með prýði, sama hvað á dundi. Reyndar er ógleymanleg og niðurlægjandi framkoma sumra þingmanna gagnvart lögreglunni af því tilefni. Það verður að bregðast við þeim veruleika sem herjar á löggæslu okkar. Ástandið er orðið óþolandi víða um land. Tryggja verður öryggi borgaranna og það er á ábyrgð Alþingis að svo verði gert. Ef eitthvað kemur upp á sem er gagnrýnisvert er viðbúið að margir muni gagnrýna lögregluna. En við skulum líta í eigin barm. Við skulum átta okkur á því að við höfum áhrif á aðstæður. Af því tilefni vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi kynnt sér skýrslu 22. júlí nefndarinnar í Noregi þar sem margar alvarlegar athugasemdir komu fram til dæmis er varðar viðbrögð lögreglu, tækjabúnað og stjórnun. Ef hæstv. ráðherra hefur gert það, hyggur hann á einhverjar breytingar vegna reynslu Norðmanna og niðurstöðu skýrslunnar? Ríkislögreglustjóri hefur bent á skýrsluna og komið fram með ábendingar varðandi hana. Nýverið heimsótti ríkislögreglustjóri öll lögregluumdæmi landsins og hélt fundi með þar þar sem rætt var um stöðu mála og upplifun lögreglumanna. Þar kom fram að lögreglumenn, sérstaklega úti um land, hafa miklar áhyggjur af því hversu ástandið slæmt er og í raun algjörlega óásættanlegt. Lögreglunni sé ekki lengur kleift að leysa þau verkefni sem henni ber vegna takmarkaðra fjárveitinga og fækkunar lögreglumanna. Það er nauðsynlegt að heyra viðbrögð hæstv. ráðherra við þeirri gagnrýni. Ég spyr: Stendur til á næstu missirum að auka valdheimildir umfram það sem hæstv. ráðherra hefur lagt til og hefur verið gagnrýnt? Er fjölgun lögreglumanna í landinu í farvatninu? Ríkislögreglustjóri hefur gert tillögur um að fjölga upp í 900 lögreglumenn, en þeir voru um 700 árið 2008 og hefur fækkað síðan þá um 80. Einnig hefur komið fram mikil gagnrýni á skort á búnaði og þjálfun lögreglumanna. Það þekki ég af eigin raun hversu mikilvæg þjálfun getur verið þegar kemur að öryggisstörfum. Reyndar er sagt að algjört skilningsleysi ríki gagnvart búnaðar- og þjálfunarmálum lögreglunnar. Þrátt fyrir að okkur sé öllum ljóst að spara þarf í ríkisrekstri og við berum ábyrgð á því sem fjárveitingavald þá berum við einnig ábyrgð á því að tryggja réttaröryggi borgaranna, öryggi almennings og ríkisins. Það erum við sem ákveðum hvert öryggisstigið í landinu á að vera og þegar kemur að því að ákveða fjárveitingar til lögreglunnar er það forgangsröðunin í þinginu sem gildir. Virðulegi forseti. Við skulum ekki 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. málshefjanda fyrir að taka þessa umræðu upp á Alþingi en grundvallarspurning hans var sú hvort ég teldi að lögreglan á Íslandi væri í stakk búin til að takast á við skipulagða glæpastarfsemi. Svar mitt er: Já, hún er það. Að sjálfsögðu ber að hafa fyrirvara á eins og í ýmsu öðru þegar til dæmis er spurt um kosti og galla íslenska heilbrigðiskerfisins til að takast á við þann vanda sem samfélagið á við að stríða í heilsufarslegu tilliti. Hann vísar í skýrslu sem samin var í Noregi eftir voðaatburðina þar á sínum tíma. Ég hef kynnt mér þá skýrslu og þar kemur meðal annars fram að í kjölfarið og eftir að ríkislögreglustjóri hafði farið yfir skýrsluna kom hann með ábendingar um að við þyrftum að efla lögregluna til að takast á við hugsanleg voðaverk af þessu tagi. Hann er þá að horfa til búnaðar og fjölda lögreglumanna sem og æfinga og annars af slíku tagi. Með öðrum orðum, þótt ég telji að lögreglan sé í stakk búin til að takast á við skipulagða brotastarfsemi má betur gera. Það er í grundvallaratriðum mitt svar. Það sem við höfum gert á tveggja ára tímabili er að verja 100 millj. kr. sérstaklega til þessa verkefnis, að efla lögregluna í að takast á við skipulagða glæpastarfsemi, brotastarfsemi, og þá er ég að horfa til rannsóknastarfs, skipulagsstarfs og aðgerða. Ég fullyrði að lögreglan hefur haft árangur af sínu starfi. Það hefur einnig komið til að það sem upphaflega var einskorðað við það sem er skilgreint í lögum sem brotastarfsemi hefur verið víkkað út. Við horfum núna til vændis og mansals auk þeirra þátta sem áður voru rannsakaðir. Annað hefur gerst í þróun þessa starfs og byggir á úttektum sem greiningardeild ríkislögreglustjóra hefur gert, lögreglan hefur eflt samstarf lögregluembætta úti á landi. Það er rannsóknarteymi sem hefur þetta verkefni með höndum fyrst og fremst en það er lögreglan á höfuðborgarsvæðinu, lögreglan á Suðurnesjum og að sjálfsögðu embætti ríkislögreglustjóra. Við erum að víkka þetta verksvið út annars vegar og síðan tryggja að það taki til lögregluembættanna í landinu öllu og þá er horft til þess að hafa samskiptin greiðari og stuðla að þjálfun og öðru slíku. Ég vil af þessu tilefni sérstaklega vísa til þess að gott samstarf hefur tekist á milli lögreglunnar og framkvæmdarvaldsins, innanríkisráðuneytisins og Alþingis. Þar horfi ég sérstaklega til starfs á vegum allsherjarnefndar Alþingis en hún beitti sér fyrir því að frumkvæði formanns nefndarinnar, hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar, að fyrir þingið var lögð tillaga um stefnumótun á þessu sviði sem síðan var samþykkt og á grundvelli hennar var byggð aukin fjárveiting til þessa málaflokks. Hv. þingmaður vék að öryggi lögreglunnar. Ég tek undir þær áhyggjur sem hann lét í ljósi hvað það snertir. Okkur ber að sjálfsögðu að gera allt sem í okkar valdi stendur til að tryggja öryggi þeirra lögreglumanna sem eru að glíma við hættulega glæpamenn og þá horfum við hugsanlega til öryggisbúnaðar við heimili lögreglumanna. Eins og hv. þingmaður vék einnig að þurfum við að horfa til mannaflans innan lögreglunnar og þeirra fjármuna sem er varið til þessarar starfsemi. Ég tek undir með honum að við eigum að sjálfsögðu að líta á lögregluna sem einn af undirstöðuþáttum í okkar velferðarsamfélagi. Við horfum á lögregluna og skilgreinum hana sem mikilvæga innviði í okkar samfélagi sem okkur ber að standa vörð um.

Virðulegur forseti. Framsóknarmenn hafa lagt mjög mikla áherslu á öryggi borgaranna og flutt hér mál í því sambandi, m.a. um að það beri að gera löggæsluáætlun fyrir okkur. Það var samþykkt í þinginu að það beri að koma á forvirkum rannsóknarheimildum og banna skipulagða glæpastarfsemi, þ.e. félagsskapinn, á grundvelli ákvæða í stjórnarskrá. Þetta eru allt mál sem þingið hefur verið að skoða og vonandi verða þau öll samþykkt. Ég er sammála því sem kom fram hjá hæstv. ráðherra, við lítum á lögregluna sem hluta af velferðarkerfi okkar. Við viljum að fólk geti búið við öryggi. En hver er staðan í dag? Eftir hrun höfum við því miður orðið að forgangsraða og skera niður. Það er rétt. Það er búið að skera niður hjá lögreglunni um 0,5% sem er reyndar minna en hjá mörgum öðrum en þó gríðarlega mikill niðurskurður. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra út í tvær tölur og vil fá þær staðfestar hjá honum ef hann treystir sér til að staðfesta þær: Er það rétt að búið sé að skera lögregluna niður frá hruni um 2,8 milljarða að núvirði? Er það rétt? Þetta er önnur talan. Hin talan er: Er það rétt að við höfum misst um 80 lögreglumenn úr okkar lögregluliði vegna niðurskurðar? Mér finnst mjög mikilvægt að ráðherra staðfesti þessar tölur vegna þess að hér er hæstv. ráðherra að hæla sér af því að við höfum sett 100 millj. kr. í aðgerðir gegn skipulagðri glæpastarfsemi alveg sérstaklega. Það er ágætt að skoða þá tölu í ljósi þess að að búið er að skera niður á sama tíma um 2,8 milljarða. Og það er rétt að þingið komi að því máli og muni halda áfram að reyna að styðja hæstv. ráðherra í því að fá meira fjármagn í lögregluna. Það verður að setja heildarpott núna með aukafjárveitingu við 2. umr. fjárlaga, í versta falli við 3. umr., upp á nokkur hundruð milljónir króna þannig að ráðherra geti deilt út fjármagni þar sem eldurinn brennur heitast í lögregluliði landsins.

Frú forseti. Ég vakti athygli á Alþingi í gær á þeim bráðavanda sem blasir við einstökum lögregluembættum á landsbyggðinni og að við honum verði að bregðast núna við fjárlagagerðina. Ég nefndi það sama og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir áðan, með óskiptum potti upp á nokkur hundruð milljónir króna við fjárlagagerðina núna sem innanríkisráðuneytið deilir út til þessara lögregluembætta til að koma í veg fyrir að það verði enn frekari fækkun í fámennu liði. Þetta er rækilega staðfest til dæmis í frétt í Morgunblaðinu í dag um það sem blasir við sýslumannsembættinu á Suðurlandi ef embættið fær ekki aðstoð til að greiða niður uppsafnaðan halla. Þetta ítreka ég nú við þessa umræðu hér. Í allsherjar- og menntamálanefnd í vetur og í starfi mínu sem formaður hennar hafa komið fram þungar og ítrekaðar áskoranir á okkar nefndarmenn og alþingismenn. Ég get fullyrt að það er einhugur í nefndinni um að það verði að bregðast við þessu núna til að koma til móts við stöðuna og þann bráðavanda sem blasir við. Fjárskortur lögreglunnar hefur sérstaklega leitt til fækkunar í þeim lögregluliðum víða um land sem hvað fámennust eru. Vegna fækkunar hefur lögreglan forgangsraðað verkefnunum þannig að brýn verkefni eru stundum látin sitja á hakanum og það þurfum að koma í veg fyrir að haldi áfram að gerast. Jafnframt þarf að gera þriggja ára framkvæmdaáætlun um eflingu lögreglunnar svo við getum tekið ákvörðun á grundvelli þeirra þegar til framtíðar er litið. Forgangsatriðið er þó að fjölga almennum lögreglumönnum sem annast útköll og almennt eftirlit. Á undangengnum árum hafa komið fram tölur um fækkun í lögregluliði á landsvísu. Til að halda í horfinu og koma í veg fyrir frekari fækkun og að þau fámennustu geti bætt við starfslið sitt þarf að koma til aðgerð núna á fjárlögum til að bregðast við bráðavandanum. Það er ánægjulegt að það komi fram stuðningur við þessi sjónarmið í mörgum flokkum, eins og komið hefur fram í nefndinni og umræðum þar á síðustu dögum.

Forseti. Hér er til umræðu skipulögð glæpastarfsemi og mig langar að benda á tvær fréttir frá 6. mars á þessu ári. Í annarri, á vef Ríkisútvarpsins, kemur fram að lögreglan hafi sérstakar gætur á 11 gengjum sem talið er að tengist skipulagðri glæpastarfsemi og að í þeim séu 89 meðlimir. Það er fullkomlega vitað hverjir eru í þessum gengjum. Í hinni fréttinni, sem er á mbl.is, kemur fram að á síðustu þremur árum hafi lögreglan farið 539 sinnum fram á það við héraðsdómstóla að fá heimild til símhlerana og í 533 tilfellum, þ.e. í tæplega 99% tilfella, var það bara samþykkt. Ég held að við þurfum ekki forvirkar rannsóknarheimildir en við þurfum að gera eitthvað. Ég held að við þurfum að breyta um tækni, ég held að stríðið gegn fíkniefnum sé tapað. Ég bendi á skýrslur Global Commission on Drug Policy þar sem því hefur verið haldið fram og þar sem fjallað er um þau mál af miklu meiri skynsemi en ég hef séð gert hér á landi. Við þurfum að bregðast við vandanum með öðrum aðferðum. Lausnin sem þessi hópur bendir á er meðal annars að líta á fíkniefnavandann sem heilbrigðisvandamál, hjálpa neytendum í vanda sínum en ekki ýta þeim út í þann jaðarheim afbrota og fíkniefnaviðskipta sem viðgengst og skipulögð glæpastarfsemi byggir á. Mér finnst mjög brýnt að skoða þetta og einnig hvort ekki sé rétt að reglufesta fíkniefnamarkaðinn með einhverjum hætti, afglæpavæða hann, taka út þá gríðarlegu hagnaðarvon sem drífur þennan markað áfram. Ólöglegur markaður er nefnilega frjálsasti markaður sem til er, þar gilda lögmál villta vestursins, þar þrífst mansal, þar þrífast nauðung, okur og ofbeldi og þar eru ekki greiddir skattar. Við verðum að nálgast þau mál með öðrum hætti og lausnin felst ekki í öflugri viðbúnaði 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér þarft mál. Það liggur fyrir að lögreglan þarf að fá í kringum 500 milljónir í auknar fjárveitingar frá því sem er í fjárlagafrumvarpi ef ekki á að fara illa. Eitt af meginhlutverkum ríkisins er að tryggja borgurunum öryggi. Það verður ekki gert með þeirri stefnu sem hefur verið rekin í löggæslumálum hér á Íslandi undanfarin ár og við sjáum í fjárlagafrumvarpinu. Ef við förum út um landsbyggðina sjáum við að það hefur verið skorið niður. Seinast í morgun voru fréttir af Suðurlandi þar sem talað var um að þyrfti að segja upp fjórum lögreglumönnum þannig að þeir yrðu 20 en matið hljóðar upp á yfir 30. Það er ljóst hvað það er sem lætur undan, það er öryggi borgaranna. Ef við höldum áfram og förum norður í land sjáum við til dæmis að í Þingeyjarsýslum er einn maður á vakt á svæði sem er stærra en sem nemur Ísrael og hluta af Egyptalandi. Það er einn maður á vakt. Maður sér að þetta gengur ekki upp. 

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að vekja umræðu um þetta mikilvæga mál. Hér hefur margt gott komið fram í umræðunni. Það leikur enginn vafi á því að umsvif skipulagðrar glæpastarfsemi eru að aukast hér sem annars staðar og lögregluyfirvöld eru vakandi yfir þessari þróun og þykir full ástæða til að vera á varðbergi, en skipulögð glæpastarfsemi er óumdeilanleg ógn við samfélagslegt öryggi. Það er dapurlegt hvernig þessi starfsemi hefur skotið rótum á landinu okkur nánast að óvörum en við erum frekar varnarlaus sem samfélag. Mitt helsta áhyggjuefni sem snýr að skipulagðri glæpastarfsemi varðar vændi og mansal. Samfélagið er varnarlítið gagnvart slíku nútímaþrælahaldi sem mansal er. Í mínum huga er mansal ein mesta ógn við lýðræðisskipulag á Vesturlöndum. Mansal er líka þriðja stærsta tekjulind skipulagðrar glæpastarfsemi í heiminum á eftir vopna- og fíkniefnasmygli. Á síðasta þingi, eins og hér hefur komið fram, lagði hv. allsherjar- og menntamálanefnd fram þingsályktunartillögu um aðgerðir gegn skipulagðri glæpastarfsemi. Þar kemur meðal annars fram að hér á landi hafi slík starfsemi verið tengd stórtækum fíkniefnabrotum, grófu ofbeldi o.fl. en vísbendingar eru um að brotasamtök hafi aðkomu að mansali og vændi. Ekki er bara um að ræða erlenda glæpahópa því að vísbendingar eru um að Íslendingar komi að skipulögðum vændisinnflutningi. Að versla með konur og börn er því miður ábatasöm starfsemi og því verðum við að breyta. Fram kom hjá innanríkisráðuneytinu á fundi allsherjar- og menntamálanefndar að það vantaði 300–350 millj. kr. til að halda í horfinu og 200 í viðbót til að bregðast við bráðavandanum. Mat á ástandinu er sýnu verra á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Við höfum gengið of nærri löggæslunni og því miður er staðan sú um hinar dreifðu byggðir landsins að lögreglumenn, eins og hér hefur komið fram, eru stundum einir á vakt og yfirferð um svæði óheyrilega mikil. Þegar starfsmenn eru aðeins tveir á vakt og annar veikist þá er sá sem eftir stendur á vakt og líka á bakvakt. Það sjá allir að við þessu verður að bregðast. Þetta hefur áhrif á öryggi lögreglumanna. Þeir fara oft einir í útköll  Ég treysti því að innanríkisráðherra og ríkisstjórnin bregðist við þessum bráðavanda því að öll treystum við á löggæsluna með einum eða öðrum hætti.

Virðulegi forseti. Hér heyrist greinilega að bæði stjórnarsinnar og stjórnarandstæðingar skora á hæstv. ráðherra og þingið sjálft að útvega lögreglunni upp undir 500 millj. kr. í óskiptan pott til að við getum staðið undir því að hafa öfluga löggæslu í landinu áfram. Ég vek sérstaklega athygli á því, því að þessi umræða er frekar neikvæð vegna þess að það vantar svo mikla peninga í grunnstoðirnar, að það er líka hægt að benda á ýmislegt jákvætt. Ég bendi á að á vef ríkislögreglustjóraembættisins má skoða afbrotatíðni í landinu og bera ár saman. Þar kemur fram að á undanförnum árum hefur þjófnuðum og innbrotum fækkað vegna þess að lögreglan hefur verið að forgangsraða með því að einbeita sér að síbrotamönnum og taka þá af götunni og úr umferð. Þetta er mjög jákvætt. Ég vil líka nefna að það er verið að þróa nýtt tæki, mjög öflugt tæki að mínu mati, svokallað vöruhús gagna, hjá lögreglunni þar sem hægt er að sjá rafrænt hvar verið er að fremja afbrot, hvar á landinu, hvar í borginni og hvers lags afbrot, sem sagt tegund afbrota. Þetta er uppfært á 10 mínútna fresti. Þarna er Ísland leiðandi í þróun tækis sem aðstoðar lögregluna við að einbeita sér að svæðum þar sem glæpir eru mestir. Þetta er ótrúlegt tæki. Það er margt mjög jákvætt að ske hjá lögreglunni þrátt fyrir að það hafi vantað frá hruni 2,8 milljarða, eins og ég skil það, í löggæsluna. Ég vil að endingu líka taka undir það sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, Jóni Gunnarssyni, að mikilvægt sé að við fáum upplýsingar um það starf sem hefur farið fram í Noregi í tengslum við svokallaða Breivik-skýrslu. Mér skilst að ríkislögreglustjóraembættið þar hafi greint þá skýrslu og komið fram með ábendingar. Það kom fram hér hjá hæstv. ráðherra 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka málshefjanda, hv. þm. Jóni Gunnarssyni, fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga efni. Höfum fyrst eitt á hreinu: Löggæsla er að mati þess sem hér stendur mikilvægur hluti af velferðarþjónustunni og eitt af lykilhlutverkum ríkisins er að gæta öryggis íbúanna og halda þeim frá ótta, þeirri óþægilegu tilfinningu. Höfum jafnframt annað á hreinu: Við urðum að skera verulega niður í ríkisútgjöldum eftir efnahagshrunið og við þurftum að skera mjög óþægilega niður. Það er af þeim sökum sem hæstv. ráðherra hefur unnið við afar óþægilegar aðstæður, en við urðum að skera niður. Það hefði farið verr ef við hefðum ekki gert það. Þess vegna blasir sú staðreynd við að lögreglan hefur þurft að hagræða í sínum ranni ekki síður en aðrir. Samt sem áður höfum við skorið mun minna niður þar en á öðrum póstum. Frú forseti. Sem varaformaður hv. fjárlaganefndar tek ég undir þær óskir að verja þurfi meiri fjármunum til löggæslunnar og mynda þar einhvers konar pott vegna þess að ég tel að löggæslan sé hluti af þeim viðkvæmu póstum sem þarf að koma til móts við. Þeir eru nokkrir en það ber hins vegar ekki að hlusta á allar þær kröfur sem nú eru uppi um meiri umframeyðslu. Ég legg jafnframt áherslu á að lögreglan fái þær heimildir sem almennt eru til staðar í löndunum í kringum okkur til að stemma stigu við útbreiðslu ólöglegrar starfsemi. Hana ber að uppræta og freista þess með öllum ráðum. Við sjáum að hún hefur fest rætur hér á landi og það er miður. Því hvet ég hæstv. ráðherra til að hlusta á fagmenn í þessu efni, 

Frú forseti. Þetta er þörf umræða og ég þakka hana. Það vakti athygli hér um daginn þegar birtust í fjölmiðlum miklar fyrirsagnir um að hefndaraðgerðir gegn lögreglumönnum væru fyrirhugaðar og því hefði verið farið í rassíu til að handtaka menn. Það sem mér finnst einkennilegt við það mál var að fjöldi manns var handtekinn en ekki haldið í gæsluvarðhaldi. Langflestum þeirra var sleppt sem bendir til þess að annaðhvort var fréttaflutningur af málinu rangur, grunur lögreglunnar rangur eða dómstólar taka ekki nægilega hart á þessum málum. Það þarf að upplýsa hvar hnífurinn stendur í kúnni í því máli. Af því að hér var minnst á búsáhaldabyltinguna áðan vil ég minna á að mótmælendur tóku sér stöðu á sínum tíma fyrir framan lögregluna og vörðu hana gegn óeirðaseggjum sem köstuðu grjóti í hana. Því skulum við ekki gleyma. Sem betur fer var mjög lítið um ofbeldi á þeim tíma, bæði af hálfu mótmælenda og lögreglu, og lögreglan sýndi aðdáunarverða rósemi í þeim erfiðu aðstæðum. Störf lögreglu eru mjög mikilvæg. Það þarf að fjölga lögreglumönnum og bæta kjör þeirra. Um það held ég að við getum öll verið sammála. Hvað aðrar aðgerðir varðar, eins og hleranir sem fólk hefur verið að tala um, þá leyfi ég mér að benda á að lögreglan í nágrannalöndum okkar hefur allar þær heimildir sem verið er að leita eftir en samt fáum við stöðugar fregnir af síauknum og meiri glæpum í nágrannalöndunum. Ég spyr því: Hvaða árangur bera þessar hleranir? Það má banna bófaflokka, ólöglega félagsstarfsemi, samkvæmt stjórnarskrá. Það er skref sem hæstv. ráðherra á að taka í þessu máli, banna þá einfaldlega og uppræta með þeim aðferðum sem til eru. Ég leyfi mér að taka undir það sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir sagði áðan. Í skýrslu sem hún nefndi, Global Commission on Drug Policy, er því lýst yfir í inngangsorðum að svokallað stríð gegn fíkniefnum sé tapað. Þetta er heimur sem þingmenn eru 

Virðulegi forseti. Hún er mikil ábyrgð þeirra þingmanna sem segja hér og fullyrða að það þurfi ekki frekari forvirkar heimildir þegar vitað er að við stöndum öðrum Norðurlandaþjóðum langt að baki í þeim efnum. Eru þessir hv. þingmenn tilbúnir að axla þá ábyrgð sem fylgir þessum orðum? 

Já.

Ég fullyrði að þessir þingmenn munu benda annað og segja á sama tíma: Ekki benda á mig! - ef eitthvað kemur upp á sem má rekja til þess að við höfum ekki haft þær heimildir sem um er að ræða. Ráðherrann svaraði líka játandi, hann taldi lögregluna ráða við verkefni sín en það mætti gera betur. Þá er spurningin: Hvað ætlar hann að gera? Stendur til að fjölga í lögreglunni? Stendur til að auka búnað? Stendur til að auka fjármagn í fjárlögum? Við skoðum forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í nýrri fjárfestingaráætlun. Maður veltir því fyrir sér hvort hæstv. ráðherra sé sáttur við þessa fjárfestingaráætlun þar sem verið er að setja milljarða kr. í skapandi greinar, fjárfestingar, netríkið Ísland, grænkun fyrirtækja og ég get lengi talið upp. Er þetta rétt forgangsröðun á sama tíma og við getum ekki keypt tæki inn á spítalana og við getum ekki staðið myndarlega að löggæslu í landinu? Verðum við ekki að huga að þessum grunnþörfum áður en við förum í svona dellufjárfestingaráætlanir sem eru byggðar á óskum til að uppfylla þarfir einhverra sem eru eins og munaðarvara á erfiðum tímum? Ég held að það sé mikilvægt við fjárlagagerð fyrir næsta ár að þingmenn íhugi ábyrgðina sem felst í því hvernig við forgangsröðum fjármagninu sem við höfum. Við horfum til grunnstoða samfélagsins sem liggja meðal annars í öryggi og heilbrigðisþjónustu. Það er algert lágmark að til þeirra sé horft. Það viðurkenna allir að við stöndum okkur ekki nægilega vel á þeim vettvangi. Erum við þá ekki öll sammála um að hlúa fyrst og fremst að þeim? 

Hæstv. forseti. Ég held að það liggi fyrir á hverju við þurfum að halda. Við þurfum á meira fjármagni að halda á Íslandi almennt. Spurt er hvort ég geti staðfest að dregið hafi úr útgjöldum til löggæslumála sem nemur 2,8  Hér er talað um rannsóknarheimildir lögreglunnar. Ég hef lagt fram frumvarp sem skýrir og skerpir þær reglur sem lögreglan vinnur samkvæmt. Eftir því hafa fagmenn innan lögreglunnar kallað. Ég verð við því kalli. En það stendur ekki til og mun ekki gerast á minni vakt svo lengi sem ég fæ nokkru ráðið, þó að ég virði að sjálfsögðu meirihlutavilja Alþingis í þeim efnum, að setja hér á fót leyniþjónustu.  
             Ég tek undir með þeim þingmönnum sem horfa til þess góða sem íslenska lögreglan hefur fengið áorkað. Vitnað var í tölur um hvernig okkur hefur tekist að kveða niður glæpi  
            

Forseti. Ég flyt framhaldsnefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar fyrir 3. umr. við frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2012. Nefndin fjallaði um málið á einum fundi eftir atkvæðagreiðslu við 2. umr. og leitaði skýringa hjá fjármálaráðuneytinu á breytingum á fjárheimildum. Meiri hlutinn gerir breytingartillögu við sundurliðun 2 sem nemur alls 88 millj. kr. til hækkunar gjalda. Á rekstrargrunni verða því heildartekjur ársins rúmir 529 milljarðar á móti heildargjöldum upp á 555 milljarða. Meiri hlutinn gerir einnig breytingartillögu við 4. gr. frumvarpsins, þ.e. 6. gr. fjárlaga, þar sem lagt er til að ráðherra geti heimilað Seðlabanka Íslands að afhenda hlut Íslands vegna hagnaðar af gullsölu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að fjárhæð 305 þús. SDR til sjóðs sem er á vegum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og er ætlaður til að hjálpa efnaminni aðildarríkjum að ná markmiðum sínum um að draga úr fátækt og efla vöxt. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur farið fram á að aðildarríkin annaðhvort afhendi umræddan hlut eða greiði samsvarandi fjárhæð til sjóðsins. Þá gerir meiri hlutinn einnig tillögur um breytt númer og heiti fjárlagaliða og tilfærslu þeirra í samræmi við breytta skipan Stjórnarráðsins, samanber ályktun Alþingis frá 11. maí sl. Ályktunin studdi fyrirhugaða breytingu á fjölda og heitum ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands í því skyni að gera Stjórnarráðið öflugra og skilvirkara og skerpa og skýra verkaskiptingu á milli ráðuneyta. Forsetaúrskurður um skiptingu Stjórnarráðs Íslands í ráðuneyti var gefinn út 30. ágúst sl. Breytingarnar fela í sér að í stað iðnaðarráðuneytis, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis, umhverfisráðuneytis, efnahags- og viðskiptaráðuneytis og fjármálaráðuneytis komi atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, fjármála- og efnahagsráðuneyti og umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Með þessum breytingum hefur ráðuneytum fækkað úr tólf í átta í tíð núverandi ríkisstjórnar. Tillögurnar miða að því að laga framsetningu á fjárveitingum fjárlaga að fækkun ráðuneyta og tilfærslu stofnana og verkefna undir ný ráðuneyti. Virðulegur forseti. Þær breytingartillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til við 3. umr. eru sem hér segir: Í fyrsta lagi er lagt til að fjárheimild æðstu stjórnar ríkisins verði aukin um 17 millj. kr. Í fjárlögum fyrir árið 2012 voru veittar 25 millj. kr. til lokaáfanga fornleifarannsókna á Alþingisreit. Verkið reyndist umfangsmeira en ráð var fyrir gert og nú þegar lokauppgjör liggur fyrir stefna útgjöldin í að verða um 42 millj. kr. Ákveðið var að ljúka framkvæmdum á árinu þar sem frestun verkloka hefði haft í för með sér að elstu minjarnar væru í eyðileggingarhættu ef svæðinu hefði ekki verið lokað. Í öðru lagi er gerð tillaga um að fjárheimild Fiskistofu verði hækkuð um 40 millj. kr. til að standa undir kostnaði Fiskistofu við álagningu og innheimtu veiðigjalda. Þessi tillaga er í samræmi við kostnaðarmat sem fylgdi frumvarpi til laga um veiðigjöld sem lagt var fyrir Alþingi í mars sl. Undirbúningur Fiskistofu hófst strax við gildistöku laganna og hefur í för með sér að fjölga þarf um að minnsta kosti fjóra sérfræðinga, m.a. á sviði lögfræði og reikningshalds. Gert er ráð fyrir að laun og annar starfstengdur kostnaður vegna þessa verði um 40 millj. kr. á ársgrunni en því til viðbótar fellur til á yfirstandandi ári ýmis einskiptiskostnaður, m.a. vegna upplýsingakerfa og ráðgjafarvinnu. Í þriðja lagi er gerð tillaga um að fjárheimild Bjargráðasjóðs verði hækkuð um 120 millj. kr. með millifærslu af fjárlagalið 09-989-1.90 Ófyrirséðum útgjöldum hjá fjármálaráðuneytinu. Ljóst er að mikið tjón varð vegna óveðursins á Norðurlandi í september sl. Bjargráðasjóði ber samkvæmt lögum að bæta tjónið en hann hefur ekki tök á því nema með auknu fjármagni í sjóðinn. Búið er að meta tjónið sem varð í óveðrinu en fé fennti í kaf og drapst og girðingar brotnuðu og eyðilögðust vegna snjóþunga. Þá liggur fyrir að vegna langvarandi þurrka í fyrrasumar er heyforði í lágmarki víða á svæðinu og heykaup því fyrirsjáanleg þar sem fé er komið á gjöf mun fyrr en gerist í eðlilegu árferði. Heildartjónið er metið á tæpar 143 millj. kr. Ekki er gert ráð fyrir að Bjargráðasjóður þurfi að bæta það allt þar sem fyrirhugað er að leggja fram frumvarp til laga um breytingu á búvörulögum sem heimilar gæðastýringargreiðslur út á tapað innlegg. Þær greiðslur eru áætlaðar um 15 millj. kr. og kæmu til frádráttar bótaþörf Bjargráðasjóðs. Jafnframt er gert ráð fyrir að Bjargráðasjóði verði heimilt að nýta umframfé sem sjóðurinn fékk vegna eldgosanna á Suðurlandi. Í fjórða lagi er gerð tillaga um að fjárheimild liðar í velferðarráðuneytinu, liðarins Sjúkrahús, verði hækkuð um 31 millj. kr. til viðbótar þeim 30 milljónum sem veittar voru við 2. umr. fjáraukalaga vegna aðgerða sem Landspítalinn hefur gert á konum með ígrædda PIP-púða. Safnliðurinn hefur verið nýttur til að greiða fyrir kostnað vegna aðgerðanna og er tillögunni ætlað að gera það kleift að fjárheimildir liðarins til annarra verkefna verði óskertar. Í fimmta lagi og tengt því sem ég nefndi áðan um Bjargráðasjóð er gerð tillaga um millifærslu af lið fjármálaráðuneytisins yfir á Bjargráðasjóð til að mæta því tjóni sem varð í óveðrinu á Norðurlandi í september. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef farið yfir og skýrt og gerðar hafa verið tillögur um á sérstökum þingskjölum. Undir þetta nefndarálit skrifa auk þess sem hér stendur Valgerður Bjarnadóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Björgvin Guðni Sigurðsson og Skúli Helgason. Nú þegar komið er að lokum umræðu um fjáraukalagafrumvarpið vil ég þakka þeim nefndarmönnum sem hafa unnið að því í fjárlaganefnd og unnið ágætt starf við að búa frumvarpið svo til umræðu og afgreiðslu sem ég tel til sóma, og auk þess starfsmönnum þingsins og sérstaklega fjárlaganefndar sem hafa sömuleiðis lagt hönd á plóginn við að útbúa frumvarpið hér til afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að vekja máls á því að hér er gerð tillaga um að auka fjárheimildir til Fiskistofu um 40 millj. kr. vegna álagningar veiðigjalds og greint frá því að gert hafi verið ráð fyrir því þegar það frumvarp var á sínum tíma kostnaðarmetið að auka þyrfti þessi umsvif Fiskistofu. Mig langar að spyrja hv. formann fjárlaganefndar hvort hér sé um að ræða varanlega hækkun, hvort um það sé að ræða að rammi Fiskistofu muni varanlega stækka um 40 millj. kr. og hvort þess sé þar með að vænta að gera þurfi ráð fyrir því með sérstakri viðbótarfjárveitingu með breytingartillögu fyrir fjárlögin fyrir 2013 eða hvort búið hafi verið að gera ráð fyrir því á árinu 2013. Það er líka dálítið athyglisvert að lesa að það þurfi að fjölga starfsmönnum um að minnsta kosti fjóra. Hvað er hér gefið til kynna? Er verið að gefa til kynna að menn reikni með því að þessi umsvif muni enn aukast? Svo vil ég vekja athygli á því að hér er verið að kóróna sköpunarverkið. Veiðigjöldin munu leggjast á útgerðir á landsbyggðinni. Hér er hins vegar verið að auka 

Virðulegi forseti. Já, það er gert ráð fyrir að um varanlega fjárveitingu verði að ræða enda kemur fram í breytingartillögunni sem ég mælti fyrir áðan að gert er ráð fyrir að árlegur kostnaður verði um 40 millj. kr. en það þurfi að bregðast við á yfirstandandi ári með ýmsum einskiptiskostnaði sem hleypur upp í þetta. Við höfum ekki rætt það í fjárlaganefnd hvar þessi starfsemi mun fara fram. Okkar hlutverk snýr að því að sjá til þess að rekstur stofnana gangi eftir samkvæmt þeirra plönum og að þær fái þá fjármagn til þess eða grípi til annarra ráða. Ég vonast hins vegar til þess og hvet Fiskistofu til þess auðvitað að sjá til þess að þessi starfsemi dreifist sem víðast um landið en verði ekki eingöngu til aukningar á umfangi stofnana á höfuðborgarsvæðinu.

Virðulegi forseti. Þá liggur sem sagt fyrir að þetta er varanleg hækkun, það er verið að auka umsvif Fiskistofu og það er afleiðing af veiðigjöldum. En hvað þýðir að minnsta kosti fjórir sérfræðingar? Er verið að boða að þetta sé einungis byrjunin, að það þurfi að horfa til þess að starfsemi Fiskistofu í Hafnarfirði, af því að ég horfi á hv. þm. Lúðvík Geirsson hérna, muni kannski vaxa ár frá ári vegna þess að þarna sé um að ræða svona vaxtarbrodd í atvinnustarfseminni, að leggja á veiðigjöld og hafa umsýslu með þeim? Hv. þingmaður sagði síðan að ekki hefði verið rætt um staðsetninguna en það er bara svoleiðis að þessi starfsemi er hafin. Fiskistofa er núna í verkefnum upp fyrir haus, m.a. að bregðast við ýmsu sem er að koma upp í sambandi við veiðigjöldin. Það er búið að fresta gjalddögum á veiðigjaldinu og ég geri ráð fyrir að þessi starfsemi sé hafin í höfuðstöðvunum í Hafnarfirði eins og hefur alltaf verið að stefnt og allir áttuðu sig auðvitað á. Ég hvet hv. þingmann til að beita þá áhrifum sínum, þó að hann sé 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hvað það þýði að segja að minnsta kosti fjórir starfsmenn. Það þýðir fjórir og kannski fleiri, ég reikna með því. Það eru þá að minnsta kosti fjórir og væntanlega eitthvað umfram það. Varðandi starfsemina sem slíka mátti auðvitað búast við því og það var gerð grein fyrir því í frumvarpinu um veiðigjöldin - þau voru rædd á þinginu í fyrravor og samþykkt - að það mundi auðvitað þýða aukið umfang Fiskistofu. Það kemur fram í umsögn fjármálaráðuneytisins um það frumvarp að umfangið mundi kosta um 40 millj. kr. á ári. Það er verið að bregðast við því hér þannig að það er ekkert nýtt í því. Auðvitað þýðir aukið umfang aukinn kostnað og aukinn mannskap. Ég get hins vegar tekið undir með hv. þingmanni að það ber að dreifa umfanginu og ég hvet til þess að Fiskistofa sjái til þess að starfsemin fari víða um land. Fiskistofa er með starfsemi víða um landið og henni er engin vorkunn í því að skipuleggja starfsemi sína þannig að hægt sé að auka umsvif hennar annars staðar en á höfuðborgarsvæðinu. 

Virðulegi forseti. Ég vil inna hv. þm. Björn Val Gíslason eftir því hverju það sætir að þetta frumvarp hefur ekki verið sent til Ríkisendurskoðunar til umsagnar.

Virðulegi forseti. Það var mat meiri hluta fjárlaganefndar að leita ekki til Ríkisendurskoðunar með fjáraukalagafrumvarpið vegna samskiptaörðugleika milli þings og Ríkisendurskoðunar.

Virðulegi forseti. Nú kann það að vera svo að þeir sem sitja í meiri hluta nefndarinnar hafi einhverjar skoðanir á Ríkisendurskoðun. En þannig er að frumvarpið þarf að fara til þingsins sjálfs, í þingsalinn þar sem sitja 63 hv. þingmenn. Það er krafa okkar margra hér inni að við séum ekki sett í þá stöðu að afgreiða jafnmikilvægt mál og fjáraukann án þess að fyrir liggi mat Ríkisendurskoðunar á frumvarpinu áður en það verður að lögum. Virðulegi forseti. Það er óásættanlegt að meiri hluti nefndarinnar skuli hafa komist að þeirri niðurstöðu og þannig svipt Alþingi Íslendinga möguleikanum á því að fá mat Ríkisendurskoðunar til að hægt væri að leggja það til grundvallar í umræðu í þingsalnum. Virðulegi forseti. Þessi vinnubrögð meiri hluta fjárlaganefndarinnar eru ekki boðleg.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi ber fjárlaganefnd og Alþingi engin skylda til þess, hvorki lagaleg né önnur, að vísa fjáraukalagafrumvarpi til Ríkisendurskoðunar eða annað. Það hvílir engin lagaleg skylda á fjárlaganefnd að gera það. Það var okkar ákvörðun að frumvarpinu væri betur komið án þess, að þessu sinni í það minnsta, og við stöndum alveg við það. Frumvarpið ber þess merki að það er tilbúið til umfjöllunar. Ég hef ekki séð eina einustu breytingartillögu frá minni hluta þingsins eða minni hluta fjárlaganefndar við fjáraukalagafrumvarpið. Ekki eina einustu breytingartillögu við þær fjölmörgu breytingar sem eru þó í fjáraukalagafrumvarpinu. Ekki eina breytingartillögu og það hlýtur þá að vera vísbending um að frumvarpið sé ágætlega búið til þingsins og tækt til afgreiðslu.

Forseti. Rétt til upplýsingar út af umræðu um Fiskistofuframlagið, þ.e. sundurliðun þessara 40 millj. kr. Það eru 14 milljónir í launakostnað, 7,5 milljónir í tölvu- og upplýsingakerfi, 8,5 milljónir í ráðgjafarkostnað, 5 milljónir í breytingar á húsnæði og svo eru 5 milljónir í annað ófyrirséð. Þetta er mjög sérstakt. Við fengum þetta svar í gær eða í morgun raunar. En það er athyglisvert að í öðru svari sem óskað var eftir varðandi kostnaðargreiningu Landspítalans á svokölluðum PIP-brjóstapúðaaðgerðum kemur fram að 42 millj. kr. fóru í 102 aðgerðir á tímabilinu febrúar til september. Nú er óskað eftir því að gerðar verði 50 aðgerðir í viðbót og þá er kostnaðurinn í 60 millj. kr. Hvernig stendur á því? Á fyrri hluta ársins er hægt að afgreiða slíka aðgerð með kostnaði upp 420 þús. kr. en á síðari hluta ársins kostar aðgerðin 1,2 millj. kr.

Virðulegi forseti. Það er nú mjög vafasöm reikniaðferð að ætla að deila heildarkostnaði af aðgerðum niður á fjölda aðgerða hvað þetta varðar. Hér er að mörgu leyti um misvísandi mál að ræða. Kostnaður getur fallið til á öðrum tíma en aðgerðirnar fara fram. Það er vægast sagt mjög einkennileg aðferð að mínu mati hjá hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni að deila þessu niður á einstakar aðgerðir og einstaklinga eftir því á hvaða tíma ársins þær aðgerðir eru framkvæmdar.

Forseti. Það er ekkert einkennilegt við það að lesa úr þeim tölum sem fjárlaganefndinni eru bornar svona. Ég er satt að segja að vona að það sé einhver misskilningur í því svari sem við fengum. 102 aðgerðir eiga að kosta 42 millj. kr. en 50 aðgerðir eiga að kosta 60 millj. kr. Ég fæ þetta einhvern veginn ekki til að ganga upp. Ég hefði til dæmis talið að svona atriði krefði fjárlaganefndina um betri vinnu og betri greiningu á þeim fjárbeiðnum sem koma fram. Þar af leiðandi er þetta ágætisdæmi um að nefndin hafi ekki gefið sér þann tíma sem hún þarf til að fara í gegnum þær fjárbeiðnir sem óskað hefur verið eftir. Síðan í öðru lagi varðandi umræðuna um Fiskistofu. Gert er ráð fyrir að þar verði fjögur störf; lögfræðingur, viðskiptafræðingur og síðan tveir sérfræðingar. Manni er spurn - af því að í fjárlögum næsta árs, 2013, er sambærileg fjárhæð, 40 millj. kr., ætluð í þetta - er þörf á því að vera með fjóra starfsmenn á þessum sviðum bundna við það að hafa eftirlit með einni reglugerð sem liggur að baki þessari gjaldtöku? Er ekki hægt að fela það tekju- og bókhaldskerfi ríkisins undir Fjársýslunni að annast um þetta?

Virðulegur forseti. Samkvæmt lögum um veiðigjöld fer Fiskistofa með stjórnsýslu veiðigjaldanna, þ.e. innheimtu þeirra og umsýslu alla, og okkur ber auðvitað að fylgja þeim lögum sem við samþykktum í vor hvað það varðar. Kostnaðurinn er þessi, alveg sama hvar hann fellur til. Þetta er aukið umfang, þetta er umfangsmikið mál. Það er verið að innleiða veiðigjöld í fyrsta skipti, verið er að reikna út arð af sameiginlegum auðlindum á annan hátt en áður hefur verið gert. Þetta er því umfangsmikið starf og umfangsmikil vinna sem þarna fer fram. Meðan við ákveðum ekki annað en að Fiskistofa hafi með þetta mál að gera sjáum við til þess að greitt sé fyrir það.

Virðulegi forseti. Það hefur verið ágætissamhljómur í fjárlaganefnd um aukinn aga við fjárlagagerðina og það er gott. Hafin hefur verið vinna við ný fjárreiðulög þar sem auka á agann og væntanlega koma í veg fyrir fjáraukalög eins og við erum að glíma við í dag og eru til umræðu. Mig langar til að spyrja hv. þm. Björn Val Gíslason hvort hann sé reiðubúinn að beita sér fyrir því að nýtt frumvarp til fjárreiðulaga komi fram á yfirstandandi þingi, það er fyrsta spurningin. Önnur spurningin er hvort einhverjar efnislegar ástæður séu fyrir því að Ríkisendurskoðun var ekki fengin til þess að fara yfir frumvarpið. Þingmaðurinn fullyrðir að þetta hafi verið mat meiri hlutans en svo virðist sem það mat sé 

Forseti. Fjáraukalagafrumvarpið sem við ræðum um er til vitnis um aukinn aga í stýringu á ríkisfjármálum. Ég fór yfir það við 2. umr. frumvarpsins á dögunum. Það stefnir í að við séum rétt við það að nálgast það sem þykir eðlilegt í öðrum löndum varðandi fjáraukalagafrumvörp, það sé sem sagt hlutfall af útgjöldum ríkisins. Það er ekki markmiðið að koma í veg fyrir fjáraukalagafrumvörp og að þau leggist af. Það er ekki markmiðið til dæmis með nýjum fjárreiðulögum heldur að þau verði betur búin og betur gerð og við fylgjum betur eftir þeim lögum sem þau varða, þ.e. hvað þau eiga að innihalda, sem er fyrst og fremst útgjöld sem eru ófyrirséð en ekki annað sem mætti sjá fyrir í fjárlagagerð, sem dæmi. Þar þurfum við að bæta okkur hins vegar. Fjárreiðulögin sjálf sem eru í smíðum - ég mun beita mér fyrir því að þau muni verða lögð fram á yfirstandandi þingi. Ég held að við göngum öll út frá því að það verði gert hvort sem við náum að afgreiða þau 

Virðulegi forseti. Ég hafði gert mér vonir um að við mundum samþykkja ramma og tillaga væri um það í nýjum fjárreiðulögum og að menn mundu halda sig innan rammans. Nú er það svo að Ísland situr neðst ásamt Ungverjalandi þegar kemur að mismun milli fjárlaga og ríkisreiknings. Ég held að við hv. formaður fjárlaganefndar séum einfaldlega ekki sammála um að þetta frumvarp til fjáraukalaga sé vitnisburður um aukinn aga. Ég get ekki séð að sé aukinn agi þegar eftirlitið með lögunum er nánast ekkert. Við höfum ekki fengið álit frá Ríkisendurskoðun. Það var enginn ráðherra kallaður fyrir nefndina. Það var fullyrt að ekki mundu koma fleiri fjárbeiðnir við 3. umr. Virðulegi forseti. Ég held að það sé mikilvægasta tækið, þ.e. að koma á aga í fjármálum til þess að stöðva þann verðbólguþrýsting sem hefur verið að undanförnu og koma skikki á fjármál 

Virðulegur forseti. Ég ætla að leiðrétta ýmsar rangfærslur hjá hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni. Í fyrsta lagi situr Ísland ekki á botninum ásamt Ungverjalandi hvað þetta varðar en við gerðum það. Það gerðum við en það var ekki eftir hrun, það var fyrir hrun.

Nei.

Þannig hefur það verið og það er hægt að skoða á hinu alþekkta interneti, þar er hægt að kalla eftir þeim upplýsingum og við höfum aldeilis færst upp listann eins og kom meðal annars fram á fundum nefndarinnar.

Nei, nei, þetta er ekki rétt hjá þér.

Í öðru lagi var ekki fullyrt að ekki yrði um frekari tillögur að ræða milli 2. og 3. umr. en það var stefnt að því, það er vissulega rétt, stefnt var að því.

Nú?

Já, það var vissulega stefnt að því að hafa það þannig. Í þriðja lagi, ef hv. þingmaður er ósáttur við það að fluttar séu tillögur á milli 2. og 3. umr. þá getur hann eins og allir aðrir flutt breytingartillögu þar sem þeim fjórum, fimm tillögum sem lagðar eru til á milli 2. og 3. umr. verði hafnað og ég skora á hv. þingmann að gera það.

Forseti. Enn og aftur kemur upp í umræðu um fjáraukalögin að agi og festa hafi aukist í umgengni framkvæmdarvaldsins við þau fjárlög sem þingið setur ár hvert. Þetta var staðhæft við 2. umr. og er staglað ofan í þingið við 3. umr. og á að vera til vitnis um þau gríðarlega góðu tök sem núverandi stjórnarmeirihluti hefur á því að framfylgja ákvörðunum Alþingis. Hvernig er þetta? Lítum aðeins yfir söguna. Það kann vel að vera að frávikið í fjáraukalögum og fjárlögum sé minna en hefur oft verið áður. Það kann vel að vera, en ég hef ekki áður upplifað að þeim skuldbindingum og fjárútlátum sem falla til á árinu sé ekki mætt á fjáraukalögum heldur geri menn allar ráðstafanir til að koma þeim útgjöldum sem leitt hafa af ákvörðunum ríkisstjórnar yfir í ríkisreikninginn og fela þau þar með. Þess vegna er samanburðurinn á fjárlögum hvers árs eftir fjáraukalögin og ríkisreikningi hvers árs ákaflega athygliverður. Þar sjáum við að frávikin á milli fjárlaga ársins og ríkisreiknings hafa aukist ár frá ári. Nægir í því sambandi að nefna til dæmis hallann á síðasta ári sem var helmingi meiri en ráð var fyrir gert, og hvernig farið var með útgjöld vegna Sparisjóðs Keflavíkur. Ég ætla einnig að nefna þriðja dæmið um útgjöld sem ekki er horft framan í, hvorki í fjáraukalagagerðinni fyrir árið 2012 né í fjárlagagerðinni fyrir árið 2013, sem lúta að Íbúðalánasjóði. Það er ekki með neinum hætti tekið á því í fjáraukalagagerðinni. Þegar þetta er gagnrýnt er sagt að menn haldi fram rangfærslum og fari ekki að neinu leyti með rétt mál. Það er ekki eðlilegt að halda slíku fram, mönnum væri nær að taka rökræðu um það á hvaða grunni þessar ábendingar séu vitlausar - sem þær eru ekki. Reynt er að þagga þetta niður eins og gert hefur verið í dag með því að bera mönnum á brýn rangfærslur þegar gagnrýnin er þannig að nefndarmönnum í fjárlaganefnd og stuðningsmönnum stjórnarmeirihlutans líkar hún ekki. Víkjum þá að orðum hv. þm. Björns Vals Gíslasonar um að engar tillögur hafi komið fram við fjáraukalagagerðina. Hvernig skyldi standa á því að minni hlutinn flytji engar tillögur til breytinga á því frumvarpi ríkisstjórnarinnar? Ástæðan er mjög einföld. Meiri hluti fjárlaganefndar sem er samansettur eðlilega af stjórnarþingmönnum liggur á öllum upplýsingum um fjáraukalagagerðina. Þeim er tutlað út af ríkisstjórninni í stuðningsmenn sína í fjárlaganefnd, í meiri hlutann, en þingmenn í stjórnarandstöðunni fá engar þær upplýsingar sem eftir er leitað. Aðstaða stjórnarandstöðunnar til að gera breytingartillögur er engin og meiri hlutinn veður yfir stjórnarandstöðuna með algjöru ofbeldi. Þetta er kallað meirihlutaræði og hefur ekki þótt mikið sæmdarheiti hingað til í máli margra stjórnarliða. Það er undarlegt að upplifa að þeir séu farnir að beita þessu sjálfir. Hvað er að því að stjórnarandstaðan óski eftir því að fá gögn sem liggja til grundvallar frumvarpsgerð? Ekki nokkur skapaður hlutur. Við höfum margoft og ítrekað gengið eftir því, síðast með því að reyna að beita ákvæðum þingskapa um að fá aðgang að gögnum, svo að við stæðum jafnfætis stjórnarliðum og værum betur í stakk búin að gagnrýna óskir ríkisstjórnarinnar. Við höfum margoft gengið eftir þessum göngum en sífellt verið neitað. Nú er svo komið að stjórnarandstaðan í fjárlaganefnd, sá minni hluti sem stendur að baki því áliti sem ég mæli hér fyrir, greiðir atkvæði gegn því í fjárlaganefnd að málið verði tekið út. Það er gert á þeim grunni að okkur skortir upplýsingar til að gera okkur hæf til að stunda það verkefni sem okkur er ætlað; að gagnrýna stjórnarathafnir meiri hlutans og hafa eftirlit fyrir hönd Alþingis með þeim ráðstöfunum sem gripið er til af ríkisstjórn gagnvart fjárlögunum. Okkur er ekki gert kleift að stunda okkar vinnu. Öðruvísi mér áður brá því þetta fellur ekki saman við þann hljóm sem kvað við hjá einstaka þingmönnum sem eru núna í hópi stjórnarliða - þótt þeim hafi fækkað óðum á undanförnum missirum eru enn þá nokkrir eftir - og þeir héldu á lofti, sérstaklega í aðdraganda kosninga 2009, um aukið gegnsæi, aukna upplýsingagjöf o.s.frv. Allt háttalag þeirra í umgengni við fjárlög íslenska ríkisins er litað af þeirri einföldu staðreynd að stjórnarandstöðunni er óheimill aðgangur að upplýsingum. Ég þarf ekki að rifja upp hvernig þetta hefur verið fyrir þeim fjölmörgu stjórnarliðum sem sjá sér fært að sitja við þessa umræðu, en þakka ber þeim sem hér sitja, hv. þm. Lúðvíki Geirssyni. Það þarf ekki að leita langt eftir dæmum um þetta á hverju einasta ári. Gleggsta dæmið var það mál sem snerti Icesave-samninga, ef menn muna hvernig það kom upp. Gögnin voru læst inni í hirslu og menn áttu ekki einu sinni að fá aðgang að þeim, jafnvel ekki stjórnarliðar. Það var búið að mata þá í báðum þingflokkunum, þeir voru krafðir um afstöðu án þess að þeir sem óskuðu eftir því og hæstv. núverandi forsætisráðherra hafði einu sinni lesið málið. Þannig hefur öll saga þessa stjórnarmeirihluta verið og umgengni hans við fjármál ríkisins, hún er lituð því að forsvarsmenn hverju sinni hafa tæpast, og oft og tíðum ekki haft hugmynd um hvað þeir væru að leggja fyrir þingið og krefjast afgreiðslu á. Ástæðan fyrir því að ég dvel við þetta er sú að mér ofbýður, forseti, hvernig meiri hluti fjárlaganefndar gengur fram í því að halda frá stjórnarandstöðunni upplýsingum. Núverandi meiri hluti í fjárlaganefnd treystir sér ekki einu sinni til að kalla eftir hlutlægu utanaðkomandi áliti frá Ríkisendurskoðun sem er sjálfstæð stofnun, starfar eftir lögum og hefur í rúman áratug á hverju ári gefið Alþingi mat sitt á fjáraukalögum hvers árs og fjárlögum. Ekki einu sinni í þessari stöðu treysta núverandi stjórnarliðar sér til að leggja verk sinn í dóm þessarar sjálfstæðu stofnunar. Þess í stað einbeitir forusta nefndarinnar sér að því að þagga niður í þeim embættismönnum sem þar starfa með því að gera lítið úr störfum þeirra og segja einfaldlega berum orðum úr ræðustóli að þeim sé ekki treyst til að sinna lögbundnu hlutverki sínu. Maður spyr sig í hvaða gír núverandi stjórnarliðar eru komnir þegar þeir reyna að tala niður sjálfstæðar stofnanir sem hafa mörkuð verkefni með lögum. Ég tel tvímælalaust að menn séu komnir út á mjög hála braut. Þetta er verklag sem áður var tíðkað í ráðstjórnarríkjum sem óþarfi er að nefna. Mér hugnast þetta afar illa og skil þetta ekki og hef ekki fengið neinar haldbærar skýringar þrátt fyrir tafsið í formanni fjárlaganefndar áðan í andsvari. Engar skýringar eru gefnar á því hvers vegna ekki er unnið skynsamlega að fjárlagagerð ríkisins heldur er hreytt í menn ónotum. Þjóðfélagið hefur ekki efni á slíku vinnulagi. Það er brýnt að koma þeirri áhöfn sem er við stýrisvölinn frá völdum, einfaldlega vegna þess að við sjáum á hvaða leið hún er með þjóðarskútuna. Ég nefndi að það má bera saman ríkisreikning hvers árs í stjórnartíð þessara ágætu stjórnarherra frá árunum 2009, 2010 og 2011 við fjárlög eftir fjáraukalög hvers árs, og þá sjá allir sem vilja sjá það og þora að horfast í augu við það að tökin á ríkisfjármálum, aginn og festan, eru engin. Ég ætla að nefna eitt dæmi úr nefndaráliti minni hlutans sem að standa sá sem hér flytur málið sem framsögumaður ásamt hv. þm. Birnu Lárusdóttur, Ragnheiði Ríkharðsdóttur og Höskuldi Þórhallssyni. Þetta er eitt dæmi um þann gríðarlega aga og þá festu sem núverandi stjórnarmeirihluti reynir að guma af við fjárlagagerðina. Ég staldra aðeins við það ráðuneyti sem heitir velferðarráðuneyti. Það er nýtt ráðuneyti eftir gríðarlega vel heppnaðar og löngu tímabærar breytingar í ráðuneytaskipaninni að mati núverandi stjórnarmeirihluta. Ég fullyrði að velferðarráðuneytið sem veltir rúmlega helmingi allra fjárlaga íslenska ríkisins er ákaflega illa í stakk búið til að halda þau fjárlög sem Alþingi setur, af hvaða ástæðum svo sem það er. Hvað þetta ráðuneyti varðar eru fjárlaganefnd gefnar þær skýringar að einfaldlega hafi gleymst að gera ráð fyrir verkefnum sem kosta hundruð milljóna króna. Sem dæmi er nefnt í minnihlutaálitinu að 212 millj. kr. vanti þar sem ekki var gert ráð fyrir greiðslu atvinnuleysisbóta til fólks í atvinnuleit erlendis. Það bara gleymdist. Þetta eru ekki nema 212 milljónir. Það var heldur ekki gert ráð fyrir 75 millj. kr. fjárheimild vegna tilraunaverkefnis um þjónustu við atvinnuleitendur sem byggðist þó á yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga vorið 2011 og hafði legið fyrir síðan þá að fara ætti af stað með þetta verkefni á árinu 2012. Það var bara ekki tekið með. Það skiptir ekki máli, þetta eru ekki nema 75 milljónir. En það vill svo til aðvíða í grunnþjónustu ríkisins er kallað eftir því að halda úti lögboðinni þjónustu með óskum um miklu lægri fjárveitingar. Nægir í því sambandi að nefna einstaka lögregluumdæmi, tækjakaup í heilbrigðisþjónustu o.s.frv. Nei, menn bera fyrir sig þá afsökun að þetta hafi einfaldlega gleymst eða ekki verið tekið á því í ráðuneytinu og það sullist þannig áfram að við förum bara með þetta inn í fjáraukalögin og tryggjum okkur fé þar. Allt tal um aga og festu er byggt á fullyrðingum sem standast ekki nokkra skoðun. Það væri í sjálfu sér hægt að telja lengi upp dæmi af þessu tagi en það þjónar ekki tilgangi. Miklu nær er að hvetja til þess að menn láti af þessum ósóma og veiti þingmönnum þær upplýsingar sem þeir telja nauðsynlegar til að geta rækt hlutverk sitt. Með þessu háttalagi hefur eftirlitshlutverk Alþingis verið veikt stórum og það er engum til góðs. Það er öllum til vansa þegar menn reyna að tala þvert um hug sér í þeim efnum. Það eru alveg hreinar línur að meðan þetta gengur svona óbrjálað, eins og sagt er, mun Alþingi ekki geta rækt skyldur sínar um eftirfylgni með þeirri lagasetningu sem kölluð er fjárlög. Ég gat um það áðan að minni hlutinn hefði mótmælt því að fjáraukalagafrumvarpið væri tekið út, af þeirri einföldu ástæðu að stjórnarandstaðan taldi að hún hefði ekki rannsakað nægilega vel frumvarp ríkisstjórnarinnar. Við höfum að mínu mati rakið mjög heiðarlegar ástæður fyrir því að við neyddumst til að greiða atkvæði gegn þessu. Það er ekki æskilegt. Maður þarf ekki að vera sammála öllum þeim ráðstöfunum sem gerðar eru í fjáraukalögum eða annarri lagasetningu en maður greiðir engu að síður ekki atkvæði gegn því að mál sé tekið út ef skynja má að það sé nægilega vel unnið og andstaða við það sé ekki neitt annað en tafagangur og því um líkt. Það er engu slíku til að dreifa nú. Nú er það einfaldlega þannig að við lítum á fjáraukalagafrumvarpið eins og það er úr garði gert fyrir árið 2012 í meðförum stjórnarmeirihlutans sem ákaflega marklítið plagg. Með sama hætti umgengst núverandi stjórnarmeirihluti, bæði í fjárlaganefnd og í ríkisstjórn, eigin stefnumörkun í ríkisfjármálum. Því miður viðurkenna menn ekki þennan vanda og horfast ekki í augu við hann heldur reyna að beita þeim aðferðum sem þeir telja bestar til að þagga niður eðlilega, heiðarlega, uppbyggilega gagnrýni. Það er sú pólitík sem stunduð hefur verið í tengslum við fjárlögin sem ég er að ræða hér, en það alversta í þessu, forseti, er að með þessu háttalagi hefur Alþingi verið gert ókleift að stunda lögbundið hlutverk sitt.

Virðulegur forseti. Það er um margt merkilegt að sitja sem aðalmaður í fjárlaganefnd Alþingis. Ég settist í þessa nefnd nú á haustdögum og þar hefur tíminn farið í fjárlög og svo fjáraukalög sem við afgreiðum til 3. umr. og væntanlega til atkvæðagreiðslu hér eftir helgi. Ég vil taka undir orð hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar um það að fjárlaganefndarmönnum, í það minnsta minni hluta, er gert erfitt fyrir að axla þá ábyrgð sem í því felst að vera fulltrúi í fjárlaganefnd þegar meiri hlutinn ákveður að neita minni hluta um þær upplýsingar sem óskað er eftir til að hægt sé að taka það sem stundum er nefnt ábyrga afstöðu til þess málefnis sem um er fjallað. Það er algjörlega ljóst, virðulegur forseti, að að baki fjáraukalögum liggja beiðnir ráðuneyta sem fara á borð ríkisstjórnar sem ákveður að ekki sé hægt að verða við þeim öllum. Engu að síður sjáum við hér að velferðarráðuneytið, sem er eitt stærsta ráðuneytið og fer með mesta fjármuni, fær á milli 2. og 3. umr. 1,2 milljarða í aukafjárlög frá því sem lagt er upp með í fjárlögum einhverra hluta vegna. Þetta ferli er umhugsunarefni, virðulegur forseti. Við leggjum fram fjárlög fyrir árið 2012. Þau eru samþykkt hér í þinginu. Nú ræðum við fjáraukalög vegna þess að fjárlögin standast ekki. Fjáraukalögin eru lögð fram til umræðu, þau breytast á milli 1. og 2. umr. og meira að segja á milli 2. og 3. umr., enn er aukið í. Síðan, virðulegur forseti, kemur að því að ríkisreikningur liggur fyrir. Þá kemur oftar en ekki í ljós að ekki hefur heldur verið staðið við þau fyrirheit sem gefin voru í fjáraukalagafrumvarpinu og enn þarf að bæta um betur. Síðasta skrefið, virðulegur forseti, eru svo lokafjárlög árs, segjum 2012, sem hugsanlega verður fjallað um að hausti 2013 eða að hausti 2014. Og hvað gerum við þá? Þá strikum við í raun út allt þetta ferli og enginn ber ábyrgð á því, hvorki að hafa farið fram úr fjárlögum og fengið til þess aukagreiðslur í fjáraukalögum né heldur að hafa farið fram úr fjáraukalögum. Það kemur fram í ríkisreikningi vegna þess að lokafjárlögin strika þetta allt út. Allar frammúrkeyrslur eru strikaðar út í lokafjárlögum og enginn ber ábyrgð. Virðulegur forseti. Þannig hafa hlutirnir alltaf verið en ekki er þar með sagt að við eigum ekki að reyna að taka okkur taki og breyta því. Það hefur ekki tekist. Þess vegna eru þau orð hv. formanns fjárlaganefndar um að agi og festa séu í ríkisfjármálum einfaldlega orðin tóm. Það er ekki þannig en ég vildi óska að svo væri. En ég segi: Þetta hefur verið svona fram til þessa, okkur er ekki að takast að breyta þrátt fyrir stór orð þar um. Virðulegur forseti. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson ræddi um að minni hlutinn hefði ekki lagt fram breytingartillögur við fjáraukann og gerði ágætlega grein fyrir því af hverju. Mig langar samt að nefna eina breytingartillögu sem kemur inn á milli 2. og 3. umr. vegna þess að ég sit í forsætisnefnd og reyndi að fylgja eftir óskum Alþingis um fjármuni inn í fjáraukalögin. Þar kom tvennt til. Á Alþingisreitnum eru fornminjar sem þurfti að loka nú á haustdögum og til að ljúka þeim verkefnum vantaði um það bil 17 millj. kr. Þegar beiðni Alþingis til fjárlaganefndar var rædd kom í ljós að meiri hlutinn hugðist verða við því að veita 190 milljónir vegna rannsóknarnefnda sem farið hafa fram úr því sem þeim var ætlað á árinu eins og ekkert væri, en það var út úr korti að leggja til 17 milljónir vegna fornleifauppgraftrar og því var hafnað. Það kemur hins vegar inn nú. Af hverju geri ég þetta að umtalsefni? Jú, vegna þess að meiri hluti fjárlaganefndar tekur þegjandi við öllum beiðnum framkvæmdarvaldsins um aukafjárveitingar í fjáraukalögum sem skipta tugum milljarða en hafnar beiðni Alþingis um 17 milljónir til að ljúka fornleifagreftri hér á svæðinu. Þetta er forgangsröðunin, þetta er áhugi meiri hluta fjárlaganefndar á sjálfstæði Alþingis og virðingu Alþingis. Þetta verklag og þetta vinnulag er með ólíkindum. Ég er líka hugsi vegna textans í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2012, það er eiginlega með ólíkindum að lesa hann. Ég leyfi mér, með leyfi forseta, að fara ofan í hann. Á bls. 83 í frumvarpi til fjáraukalaga stendur, þar sem verið er að tala um Atvinnuleysistryggingasjóð, með leyfi forseta: „Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að útgjöld sjóðsins aukist um 791,4 millj. kr. á núverandi fjárlagaári þar sem ekki varð af aðhaldsáformum velferðarráðuneytisins sem gert hafði verið ráð fyrir í fjárlögum 2012.“ Áfram segir: „Í öðru lagi er farið fram á 638 millj. kr. hækkun á fjárframlögum til að mæta kostnaði vegna vinnumarkaðsúrræða. Í forsendum fjárlaga 2012 láðist velferðarráðuneytinu að gera ráð fyrir útgjöldum vegna almennra starfsþjálfunarsamninga, reynsluráðninga, átaksverkefna o.fl. en áætlað er að þau verði um 300 millj. kr. á árinu.“ Síðan er hér rætt um verkefnið Vinnandi vegur . Það var þarft verkefni og meiri hlutinn og ríkisstjórnin hafa á umliðnum missirum hælt sér af því og það er í sjálfu sér allt í lagi. En í forsendum fjárlaga var ekki gert ráð fyrir átakinu og verkefninu. Og þrátt fyrir að Hagstofan hafi gert ráð fyrir að atvinnuleysi lækkaði úr 6,4% í 6% hafa útgjöldin engu að síður aukist um 338 millj. kr. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hefur gert hér grein fyrir ýmsum öðrum þáttum. Á bls. 84 í frumvarpinu er efnisgrein um umsýslukostnað Vinnumálastofnunar. Þar segir: „Lögð er til 170,7 millj. kr. hækkun á framlagi sjóðsins til að mæta umsýslukostnaði Vinnumálastofnunar.“ Samt, virðulegur forseti, er atvinnuleysi að minnka. Af hverju nefni ég þetta? Jú, vegna þess að hér kemur meiri hluti fjárlaganefndar og stærir sig af aga og festu í fjármálum. Þau orð, „agi og festa“, eiga ekki við, ekki þegar rætt er um fjármál ríkisins, hvað þá heldur fjáraukalög. Og þau hafa aldrei átt við. Nú kann að vera að ágætur meiri hluti þingmanna og ríkisstjórnin sjálf segi: Svona hefur þetta alltaf verið. En ég gef ekkert fyrir þá skýringu að hlutirnir hafi alltaf verið svona. Við höfum rætt það margsinnis frá því að við samþykktum skýrslu þingmannanefndar um rannsóknarskýrslu Alþingis að við ætluðum að breyta vinnubrögðum á öllum sviðum. Við ætluðum að sýna heiðarleika og gegnsæi í öllum okkar verkum. Við erum ekki að gera það, virðulegur forseti, okkur hefur mistekist. Frá því að við samþykktum skýrslu þingmannanefndarinnar um rannsóknarskýrslu Alþingis árið 2010 hefur okkur sem vinnum í þessum sal einfaldlega mistekist að breyta því vinnulagi sem við hétum að breyta. Það sést gleggst, virðulegur forseti, í störfum fjárlaganefndar þar sem minni hlutanum er synjað um upplýsingar sem þó eru nauðsynlegar til að hann geti tekið ábyrga afstöðu til þess verkefnis sem honum ber að vinna. Við erum ekki að gera það sem við sögðumst ætla að gera, við ætluðum að vinna af heilindum og við ætluðum að vinna að gegnsærri opinberri stjórnsýslu. Hún er ekki fyrir hendi á milli framkvæmdarvalds og fjárlaganefndar, að minnsta kosti ekki á milli framkvæmdarvaldsins annars vegar og minni hluta fjárlaganefndar hins vegar. Það er miður. Ég ítreka enn og aftur: Ég gef ekkert fyrir þau orð sem hv. meiri hluti fjárlaganefndar notar í ræðum sínum, um aga og festu. Þau orð eiga ekki við þegar við ræðum fjáraukalögin.

Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en brugðist við svo hörðum dómi sem heyra mátti í ræðu hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur hér á undan varðandi það að hún gæfi ekkert fyrir aga, festu og aðhald í ríkisfjármálum og las sínar skýringar á fjáraukalagafrumvarpinu. Nú liggur það alveg skýrt fyrir að með þeim aðgerðum sem menn hafa gripið til í ríkisfjármálum eftir hrun, til að efla aðhald, aga og festu, er viðbótarinnkeyrsla vegna fjárauka að lækka umtalsvert á síðustu árum frá því sem áður var. Auðvitað vildu menn hafa náð betri árangri og tryggt að þessi viðbót væri í algjöru lágmarki en það liggur þó alla vega ljóst fyrir að umtalsverður árangur hefur náðst í því að tryggja að fjárlögin síðustu ár endurspegli betur en áður hver hafa verið þau útgjöld sem stjórnvöld standa frammi fyrir hverju sinni, og það hafa þau svo sannarlega gert. Mér fannst hv. þingmaður taka nokkuð djúpt í árinni. Hún ætti nú að þekkja það sjálf, af fyrri störfum sem sveitarstjóri, að fæst sveitarfélög hafa komist hjá því að endurskoða fjárhagsáætlun sína vegna þess að upp á koma verkefni og atvik sem þarf að bregðast við. Þarna inni geta líka verið mál sem menn áttu að hafa upplýsingar um og áttu að geta gert ráð fyrir í áætlunum sínum og það er þar sem þarf að bæta og laga. En þegar menn eru að ræða þessi mál má líka spyrja, af því að sérstaklega var vikið að þinginu: Á Alþingi þá ekki að gefa fordæmi í þeim efnum? Hvernig stendur á því að þingið er að koma hér með óskir um viðbótarframlög sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum á sínum tíma, 

Virðulegur forseti. Ég var ekki að fara yfir mínar prívatskýringar á fjáraukalögum eða fjárlögum. Það sem ég fór hér yfir stendur klárt og kvitt í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2012. Það voru ekki mínar prívatskýringar. Þarna stendur nákvæmlega hvernig láðst hefur í ráðuneytum að gera ráð fyrir þeim fjármunum í fjárlögum sem nú er verið að óska eftir í fjáraukalögum. Það heitir ekki að það sé eitthvað ófyrirséð sem menn hafi þurft að mæta. Hv. þm. Lúðvík Geirsson nefndi mín fyrri störf og hann hefur sjálfur verið bæjarstjóri í sveitarfélögum og veit að á tíma var heimilt að endurskoða fjárhagsáætlanir sveitarfélaga. Ég fór yfir það sem stendur í frumvarpinu og það er ekki til að mæta ófyrirséðum atvikum í fjárlögum ríkisins heldur vegna þess að ráðuneytinu láðist að gera ráð fyrir einhverju, sinnti því ekki. Þó að starfshópar hefðu verið starfandi og ljóst var að taka þyrfti á verkefnunum í fjárlögunum 2012 var það ekki gert. Þetta eru ekki mínar prívatskýringar, virðulegur forseti. Hvað það varðar að Alþingi eigi jafnt að gera grein fyrir sínum fjárlögum og standast þau er ég hjartanlega sammála hv. þingmanni. Ég gerði hins vegar athugasemdir við að meiri hluti fjárlaganefndar tók þegjandi á móti aukatillögum ríkisstjórnarinnar við fjáraukalögin en sagði nei við tillögum Alþingis. Það var það sem ég gerði athugasemdir við, ég átti ekki við að þingið ætti ekki eins og aðrir að standa við gerð fjárlög og samþykkt fjárlög.

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Það er kannski einmitt mergur málsins hvort Alþingi og við sem störfum hér í umboði þess, fulltrúar þingsins, eigum ekki að gera enn ríkari kröfur til okkar sjálfra og þess hvernig þingið fer fram með sína fjármuni og sín verkefni og fjárveitingar. Það er kannski best að byrja heima fyrir, eins og einhvers staðar stendur. Þess vegna nefndi ég nú þetta dæmi. Hér falla þung orð og talað er í þeim takti að menn séu með allt niður um sig og að ekki hafi verið horft til þess sem við þurftum að læra af hruninu, að halda betur aga og festu í kringum fjármálin. Staðreyndin er hins vegar sú að allt öðruvísi er farið fram með þessi mál en var hér áður fyrr. Verulega vel hefur tekist til í þeim efnum að ná bættum árangri. Auðvitað vilja menn sjá enn frekar til lands og horfa til betri niðurstöðu, en við skulum ekki gera lítið úr því sem hefur áunnist. Við horfum á stórfellda hlutfallslega lækkun í fjárauka frá því sem var fyrir örfáum árum. Það hefur tekist vegna þess að menn hafa reynt að ná höndum saman, hvort heldur er í ráðuneytum eða af hálfu fjárlaganefndar og þeirra sem starfa hér á þingi, um að sýna meiri aga, eftirlit og ábyrgð í því hvernig haldið er utan um fjármál ríkisins.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Lúðvík Geirsson telur best að byrja heima fyrir. Ég bendi hv. þingmanni á að niðurskurður á Alþingi er töluvert meiri heldur en vöxturinn sem orðið hefur í stjórnsýslunni hjá ráðuneytunum, svo að það sé nú sagt, þannig að Alþingi hefur tekið til heima hjá sér. Ég ætla líka að minna hv. þingmann á að sú sem hér stendur lagði til að þær 190 millj. sem meiri hluti fjárlaganefndar var tilbúinn að leggja í rannsóknarnefndirnar yrðu látnar bíða og fornleifauppgröfturinn tekinn fyrir. Það er eitt af því sem þingmenn verða sjálfir að velta fyrir sér. Þegar þeir samþykkja í þinginu allar þær rannsóknir sem þeir óska eftir að farið verði í þarf sjálfsagt að skoða hvernig við ætlum fjármagna það vegna þess að við tökum ákvörðun um eitthvað sem ekki eru til fjármunir fyrir. Við viljum að farið sé í verkefnið strax án þess að fjármagn liggi fyrir. Það er eitt af því sem ég get verið sammála hv. þingmanni um að við þurfum að skoða. En Alþingi og alþingismenn geta ekki sinnt eftirlitshlutverki sínu, virðulegur forseti, ef þeir fá ekki þær upplýsingar sem þeir óska eftir til að geta sinnt því. Það þurfum við að lagfæra og því fyrr sem við gerum það því betra að mínu mati. Við getum karpað um hvort hlutirnir hafi verið einhvern veginn, fortíðina ráðum við ekki við en sem þingmenn getum við reynt að horfa til framtíðar og hvernig við ætlum að fara inn í hana og halda utan um það hlutverk sem okkur ber: Að setja ábyrg fjárlög, ganga frá fjáraukalögum í þeirri trú að þau standist og sinna eftirlitshlutverki okkar.

Virðulegi forseti. Ég tel að við hv. þingmenn sem ekki eigum sæti í fjárlaganefnd höfum verið settir í fremur erfiða stöðu. Það er löng hefð og venja fyrir því að fjárlaganefndin sendi frumvörp, bæði til fjárlaga og fjáraukalaga, til Ríkisendurskoðunar sem er sú stofnun sem Alþingi treystir á til að gefa sér hlutlaust mat og það er grundvöllur fyrir því að við getum átt umræðu í salnum. Meiri hluti nefndarinnar hefur sett okkur í furðulega stöðu, okkur vantar þetta mikilvæga gagn. Það þarf ekki að grafa djúpt í gagnabrunna og gömul dagblöð til að finna hástemmdar yfirlýsingar margra stjórnarliða, hv. þingmanna, um mikilvægi breyttra vinnubragða, vandaðrar stjórnsýslu og þess að við á Alþingi vöndum okkur í störfum okkar. Ég ætla að hlífa stjórnarliðum við því að rifja upp þeirra eigin ummæli í þá veru. Virðulegi forseti. Engar haldbærar skýringar hafa komið fram á því hvers vegna meiri hluti fjárlaganefndar tók þá ákvörðun að leita ekki eftir umsögn Ríkisendurskoðunar. Ég spurði hv. þm. Björn Val Gíslason, formann nefndarinnar, hverju þetta sætti og ekkert svar kom. Ég gerði mér grein fyrir því að sú ákvörðun var tekin af hálfu nefndarinnar en hvers vegna meiri hluti hennar ákvað, í augljósri andstöðu við minni hlutann, að hafa þetta verklag og þetta ráðslag er óútskýrt. Við erum nú við 3. umr. í þessu máli og gögnin hafa ekki borist. Það er óásættanlegt að við eigum síðan að ganga til atkvæðagreiðslu um þetta mál án þess að þau liggi fyrir. Ég hef tekið eftir því að margir stjórnarliðar kjósa að taka ekki þátt í þessum umræðum og kjósa að sitja ekki einu sinni í þingsalnum af því að auðvitað hlýtur það að vera svo að í því liði öllu saman fyrirfinnist hv. þingmenn sem eru ósáttir við vinnubrögðin. Ég trúi ekki öðru en að til dæmis hv. þm. Lúðvík Geirsson sé í hópi þeirra sem eru ósáttir og óánægðir með þetta ráðslag. Það eru álitamál hvað varðar fjáraukalögin, t.d. sem snúa að Íbúðalánasjóði. Við þekkjum hvernig var staðið að færslu fjármuna sem þurfti að greiða vegna yfirtökunnar á Sparisjóði Keflavíkur inn á reikninga ríkisins. Staða Íbúðalánasjóðs er um margt sambærileg hvað varðar aðferðafræðina. Það hefði verið mjög til gagns að fá afstöðu Ríkisendurskoðunar til þess álitamáls. Það hefði gert það að verkum að við hefðum getað rætt málið í þingsalnum með gögnin í höndunum. Hvers vegna í ósköpunum ákvað meiri hluti nefndarinnar að kalla ekki eftir þessu áliti? Það er óskýrt og óþolandi. Virðulegi forseti. Minni hlutinn í nefndinni kallaði einnig eftir gögnum um hvaða beiðnir hefðu komið frá ráðuneytunum um framlög í fjáraukalögunum. Af hverju er sú beiðni mikilvæg? Hvers vegna skiptir máli fyrir stjórnarandstöðuna að sjá þetta? Jú, þetta skiptir máli vegna þess að þá er hægt að leggja mat á hvaða kostnað ráðuneytin sjálf telja að sé til fallinn og verði að bregðast við með framlögum á fjáraukalögum. Sem sagt mat stofnananna, mat ráðuneytanna. Það er algerlega eðlilegt að minni hluti nefndarinnar fái slík gögn í hendurnar þannig að síðan sé hægt að leggja mat á afgreiðslu meiri hlutans á beiðnunum. Með öðrum orðum er spurningin þessi: Endurspeglar niðurstaðan í fjáraukalögum raunverulega þörf eins og hún birtist frá ráðuneytunum sjálfum? Er það svo? Með því að meiri hluti nefndarinnar hafnar því að minni hlutinn fái að sjá gögnin stuðlar hann að því að erfiðara er fyrir okkur þingmennina að taka afstöðu til þessara mála. Við getum ekki lagt sjálfstætt mat á hvort verið sé að bregðast við með réttum hætti með þeim ákvörðunum sem liggja fyrir í frumvarpinu. Virðulegi forseti. Það er hlutverk okkar sem erum hér að taka afstöðu til þess og tryggja að sú afstaða sé tekin á grundvelli haldbærra upplýsinga. Hvernig hefur hv. formaður fjárlaganefndar varið það og útskýrt að slík gögn hafi ekki verið lögð fram? Af því að gögnin eru sannarlega til. Hvernig stendur á því? Hefur komið svar frá hv. formanni nefndarinnar? Nei, það hefur ekkert svar komið. Því er ekki svarað hvers vegna þau gögn hafa ekki verið afhent. Þetta er óskiljanlegt og óásættanlegt. Það má velta því upp hvort áhugaleysi hv. þingmanna á því að taka þátt í umræðunni eigi sér nokkuð skýringu í því að eiginlega er ekki hægt að ætlast til þess að menn standi hér og ræði þessi mál án þess að hafa gögnin í höndunum. Enn og aftur: Hv. þingmenn stjórnarliðsins, sem margir hverjir hafa talað um mikilvægi þess að breyta stjórnsýslunni, breyta vinnulagi á Alþingi, tryggja gagnsæi og tryggja að umræðan sé bæði yfirveguð, skynsamleg og upplýst, hvar eru þeir í dag? Af hverju koma þeir ekki hingað og taka þátt í umræðunni með okkur og krefjast þess að upplýsingar sem búið er að biðja um, sem eru sannarlega til og skipta máli séu birtar? Svo að hægt sé að fara í gegnum umræðu um fjáraukalög, ein af mikilvægustu lögum sem Alþingi setur á hverju ári, með slíkar upplýsingar í höndunum. Það er algerlega furðulegt að við skulum ekki fá þetta í hendurnar og það skuli ekki í það minnsta fylgja einhverjar skýringar frá stjórnarliðinu hvers vegna svo er í pottinn búið. Einhverjar haldbærar skýringar aðrar heldur en þögnin ein. Virðulegi forseti. Þessi staða er uppi og sorglegt að svo sé. Því miður er komið svo að þessi umræða fer að klárast og útséð um það að gögnin berist 

Virðulegi forseti. Ég nefndi áðan í andsvari við hv. þm. Björn Val Gíslason að Ísland væri því miður sett á sama stað og Ungverjaland þegar kæmi að mismun milli fjárlaga og ríkisreiknings. Ég fékk þessar upplýsingar í fjárlaganefnd frá ráðuneytisstjóra. Ég spurði reyndar ritara fjárlaganefndar hvort ég myndi þetta ekki rétt, þetta hefði verið fullyrt á fundi nefndarinnar, og hann staðfesti það. Við höfum báðir skrifað þetta hjá okkur. Formaður fjárlaganefndar vildi meina að þetta hefði breyst. Það er jákvætt ef svo er frá þeim fundi sem átti sér stað fyrir skömmu en þetta lýsir kannski því vandamáli sem Alþingi á við að glíma. Því miður fjöllum við oft og títt um eitthvað sem við vitum ekki nákvæmlega hvernig er. Við höfum ekki allar staðreyndir og þá verður afskaplega lítið úr hinni efnislegu umræðu. Ég skrifa undir nefndarálit með félögum mínum í minni hluta fjárlaganefndar þar sem við fjöllum um það agaleysi sem því miður virðist enn ríkja við fjárlagagerð Alþingis. Menn í meiri hlutanum vilja meina að þetta sé allt að batna og horfi til betri vegar en þá mundi ég vilja fá staðreyndir og rök á bak við þær fullyrðingar. Ég held að sé mjög mikilvægt að við stöndum ekki hér uppi og fullyrðum eitthvað sem engin gögn og engin rök eru á bak við. Við höfum gagnrýnt það mjög harkalega að ekki hafi verið leitað álits frá Ríkisendurskoðun á því fjáraukalagafrumvarp sem hér er til umræðu. Í rauninni er algjörlega galið að svo sé ekki en það er því miður til marks um vinnubrögð sem hafa verið viðhöfð á Alþingi. Ég get tekið sem dæmi að við fjárlagagerð síðasta árs kom ekkert álit frá efnahags- og viðskiptanefnd um tekjuhlið frumvarpsins. Mér skilst að það hafi verið í fyrsta skipti en ég get ekki séð að með þessu sé verið að auka agann vegna þess að agi næst ekki nema eftirlitið sé í lagi. Ríkisendurskoðun hefur einfaldlega eftirlit með okkur á Alþingi, sama hvaða persónulegar skoðanir menn hafa á þeirri stofnun. Í rauninni er Ríkisendurskoðun eina eftirlitsstofnunin sem getur sinnt þessu hlutverki og hefur til þess lagaleg völd. Hún hefur vissulega sinnt sínu starfi. Það má gagnrýna hana eins og aðrar stofnanir, að sjálfsögðu, á málefnalegan hátt, en hún hefur komið með fjölmargar ábendingar sem við höfum tekið upp í fjárlaganefnd og öðrum nefndum þingsins, skrifað skýrslur og lagt til úrbætur. Þegar menn tala um að agi hafi aukist þyrftu þeir að leggja fram hvaða úrbætur hafa verið gerðar. Það hafa verið lagðar fram þingsályktunartillögur um að það eigi að gera útbæturnar en einhvern veginn bólar ekki á neinu efnislegu þar að lútandi. Ég hef talið þetta bagalegt fyrir íslenska ríkið og kannski miklu stærra mál en menn gera sér almennt grein fyrir. Vert er að nefna að ráðuneytin sjálf fara með eftirlitshlutverkið gagnvart ýmsum stofnunum eins og menntamálaráðuneytið fór með eftirlitshlutverk gagnvart Menntaskólanum Hraðbraut. Það var núningur á milli Ríkisendurskoðunar og ráðuneytisins um hver hefði átt að sjá um að fylgjast með þeim fjármunum sem Alþingi setti þar inn og það er nokkuð sem verður að laga. Þegar forstöðumenn stofnana fara fram úr heimildum virkar ráðherraábyrgðin ekki sem skyldi. Það er að mínu mati staðreynd. Stjórnsýslulög innihalda svokallað áminningarkerfi en ég held að reynsla síðustu ára sýni að þetta svokallaða áminningarkerfi virkar ekki sem skyldi vegna þess að ráðuneytin eru treg til að veita áminningar og það þykir kannski stærra og meira úrræði og í því fólginn meiri áfellisdómur en efni standa til. Eins og við bendum á í ályktun okkar virðist ráðherraábyrgð algjörlega gagnslaust verkfæri. Af hverju skyldum við þurfa þennan aga? Ég held að þetta sé stærsta og brýnasta mál Íslands í dag, þ.e. að koma á aga í ríkisfjármálum. Við búum hér við gríðarlega verðbólgu sem enginn getur komið böndum á. Seðlabankinn sendir frá sér skýrslur með spám sem standast ekki. Þær eru oft og tíðum eins langt frá raunveruleikanum og hugsast getur. Það er alvarlegt og helgast kannski af því að fjárlögin breytast líka ótt og títt. Vaxtakostnaður ríkissjóðs breyttist um 7 milljarða milli 1. og 2. umr. um fjáraukalagafrumvarpið. Jafnvel þótt kostnaðurinn sé mikill, hátt í 100 milljarðar, er 7 milljarða sveifla gríðarleg. Við erum endalaust að setja fjármuni inn í Íbúðalánasjóð og við þurfum að gera meira af því, en þetta er fyrirséð og gerir það að verkum að það er erfitt að henda reiður á hvernig ríkissjóður stendur þegar ríkisreikningurinn verður svo gerður upp á endanum. Ég er á því að hvort sem við ætlum að búa við íslenska krónu eða taka upp annan gjaldmiðil sé þessi agi nauðsynlegur. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að við eigum að búa við íslenska krónu, hef marglýst því í ræðustól Alþingis, en við þurfum að koma á aga til að búa til stöðugleika í hagkerfinu. Ég hef minnst á að það er nauðsynlegt að vera með sveiflur eins og Danir með sinn gjaldmiðil. Svíar sem eru aðilar að Evrópusambandinu kjósa að vera með eigin gjaldmiðil vegna þess að þeir vilja taka á sveiflunum í atvinnulífinu. Af hverju vilja menn takast á við sveiflurnar í hagkerfinu? Jú, til að koma í veg fyrir atvinnuleysi. Sumum dettur í hug að taka upp evru til að koma á einhvers konar föstu gengi en ég held að þær sveiflur sem óhjákvæmilega yrðu á Íslandi sökum smæðar hagkerfisins og stórra pósta sem sveiflast, því miður, eins og fiskurinn í sjónum og álverð á heimsvísu, gætu leitt til mikils atvinnuleysis. Fyrirtæki verða einhvern veginn að bregðast við minnkandi eftirspurn og þá er eina ráðið að segja upp mannskap meðan gengið er fast. Svo er eitt sem menn gleyma, því að til að við getum tekið upp evru verðum við að uppfylla hin svokölluðu Maastricht-skilyrði. Við erum því miður ansi langt frá því að uppfylla þau. Við erum með lán langt umfram það sem þykir eðlilegt og Maastricht-skilyrðin gera ráð fyrir. Í raun segja Maastricht-skilyrðin að hér þurfi að komast á mikill agi. Þeir sem eru hlynntir því að ganga í Evrópusambandið ættu að koma hreint fram og viðurkenna að ef eina löngun þeirra er að ná sér í þennan nýja gjaldmiðil er afar langt í að Ísland geti uppfyllt þau skilyrði sem sett eru fyrir inngöngu í gjaldmiðilssamstarfið. Þá komum við að því sem skiptir öllu máli, því að við þurfum að koma á aga í hagstjórn ríkisins til að geta búið við íslenska krónu. Við getum vel búið við íslenska krónu ef við sammælumst um það. Hvernig náum við því? Jú, eftirlitið með fjárreiðum ríkissjóðs verður að vera skýrt og Alþingi verður að bera traust til þeirra stofnana sem sjá um það hlutverk. Upplýsingar verða að liggja fyrir. Alþingi er ekki með svokallaða rannsóknardeild. Upplýsingadeild Alþingis eins og hún er í dag aflar gagna og upplýsinga fyrir alþingismenn en hún vinnur ekki úr þeim. Í Noregi fær rannsóknarnefnd nafnlausar fyrirspurnir frá alþingismönnum, aflar allra gagna og vinnur úr þeim fyrir þingmenn þannig að allir þingmenn geti séð svart á hvítu á hlutlausan hátt hvernig mál og tölur standa. Menn eru ekki endalaust að rífast um það þar eins og er því miður raunin á Alþingi. Umræðan um fjáraukalög hefur bara snúist um það að við höfum ekki fengið álit frá Ríkisendurskoðun, enginn ráðherra hefur verið kallaður fyrir nefndina og við höfum ekki fengið þau gögn sem minni hlutinn óskaði eftir. Því miður er það veruleikinn. Það sem skiptir kannski mestu máli er að ramminn utan um fjárlögin sé skýr. Í nýjum fjárreiðulögum skilst mér að það eigi að búa þau þannig úr garði að ramminn verði ákveðinn sérstaklega á vorin. Fyrsta mál Alþingis á hverju hausti er fjárlagafrumvarpið en ef þessi breyting næði í gegn mundum við ákveða rammann að vori. Við mundum takast á um hvort hann ætti að vera meiri eða minni en þegar menn eru búnir að ákveða rammann eins og í Svíþjóð hvarflar ekki að nokkrum þingmanni að lofa fjárheimildum sem færu út fyrir rammann. Það væri merki um ábyrgðarleysi og þætti pólitískt ekki gott að menn lofuðu fjármunum sem einfaldlega væru ekki til. Ég batt vonir við að fjáraukalög eins og við erum að ræða núna mundu heyra sögunni til. Ég hafði heyrt að það ætti að leggja það til í þessari vinnu þó að við getum að sjálfsögðu kvittað upp á að þegar eitthvað óvænt gerist eigi að vera hægt að veita auknar fjárheimildir í það en það er líka nokkuð sem menn ættu að gera ráð fyrir innan rammans og hafa þá liðinn óvænt útgjöld stærri en hefur verið. Í Svíþjóð varð hrun fyrir um 20 árum sem í rauninni helgaðist af því að þensla ríkissjóðs var óhófleg, ekki ósvipað því og þegar Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin voru í ríkisstjórn 2007–2009 og byrjuðu á því að auka útgjöld ríkisins um 20%. Það er gaman að geta þess þegar fulltrúar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar sitja í þingsalnum. Ég tel að þetta hafi verið einhver mestu hagstjórnarmistök sögunnar, hvorki meira né minna. Ég veit að ég tek stórt tekið upp í mig en menn vita, t.d. hv. þm. Illugi Gunnarsson sem hefur ýjað að því að menn hefðu kannski séð þetta fyrir að einhverju leyti sem og margir aðrir sjálfstæðismenn, að það var óráðsía að auka útgjöldin í allri þessari miklu þenslu. Ég man eftir að fulltrúi framsóknarmanna, Bjarni Harðarson, lagði fram tillögur um að útgjöld yrðu ekki aukin. Það var á þeim tíma þegar ríkisstjórnin ætlaði að gera allt fyrir alla en það heyrir væntanlega sögunni til, hv. þingmaður. Ég ætla ekki að hafa þetta öllu lengra. Ég hvet félaga mína í fjárlaganefnd eða þá sem vinna að nýju frumvarpi til fjárreiðulaga að koma fram með það. Ég tel mjög mikilvægt að það nái fram að ganga á þessu þingi. Við getum rætt það á vormánuðum og reynt að klára það fyrir kosningar. Nýtt þing ætti að koma að nýju skipulagi. Auðvitað eru einhverjir liðir sem mun taka tíma að innleiða en ef stefnan liggur fyrir held ég að fjárlaganefnd og Alþingi hafi unnið mikið og gott starf, starf sem ég held að flestir þingmenn séu sammála um að sé brýnt. Ég hef trú á að það muni efla vald Alþingis, minnka vald embættismanna, gera eftirlit betra og auka gegnsæi í fjárlagagerðinni. Við þurfum svo sárlega á því að halda. Við 2. umr. um fjáraukalagafrumvarpið um daginn var talað um að áætlanir ríkisstjórnarinnar um auknar tekjur mundu standast. Hæstv. fjármálaráðherra sagði að það lægi fyrir að tekjuáætlanir ríkissjóðs hefðu staðist og aukin skattheimta hefði skilað tekjum. Í nýjum fjárlögum virðist hins vegar eins og sumir tekjustofnar séu að minnka. Þetta verður til umræðu hérna í næstu viku. Það stendur til að leyfa aftur úttekt á séreignarsparnaði. Ég held að það sé ágætt að við veltum aðeins fyrir okkur hvað við erum að gera þegar við leyfum úttekt á séreignarsparnaði vegna þess að við erum einfaldlega að gera kröfur banka sem ekki eru aðfararhæfar - bankarnir og innheimtumenn hafa ekki haft leyfi til þess að innheimta séreignarsparnað eða sparnað einstaklinga - aðfararhæfar. Stór hluti af þessum séreignarsparnaði fer í að greiða lán í bönkunum. Það sem við erum líka að gera og er áhyggjuefni er að við erum að búa til hagvöxt sem er ekki keyrður áfram af atvinnulífinu og framþróun þess. Við erum ekki að búa til raunverulegan hagvöxt eins og fæst með því að auka atvinnu og efla verðmætasköpun. Það er alvarlegt, virðulegi forseti, ef hagvöxtur í landinu er knúinn áfram af úttektum á séreignarsparnaði og þá einkaneyslu sem helgast af úttektinni á sparnaðinum og kannski hækkunum í kjarasamningum. Þetta mun bitna á komandi kynslóðum, virðulegi forseti. Við eigum í vanda með þau lán sem Ísland hefur tekið. Vaxtakostnaðurinn er kominn langt úr hófi fram og því miður virðist hann aðeins eiga eftir að aukast ef eitthvað er. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra, virðulegi forseti. Eins og áður þakka ég fyrir ágætt samstarf í fjárlaganefnd. Það var góð samvinna um marga hluti og menn hafa reynt að stilla saman strengi eins og hægt er. Ég mundi vilja sjá í framtíðinni að við legðum ekki fram hver sitt nefndarálitið heldur væri bara eitt nefndarálit fyrir alla nefndina þar sem menn gætu verið sammála um einhvern megintexta en komið svo inn athugasemdum um hluti sem þeir væru ósammála um eða kannski með mismunandi túlkun á einstaka lagagreinum. Ég held að þetta mundi einfalda alla vinnu á Alþingi og gera hlutina skýrari og skilmerkilegri fyrir þá sem fylgjast með og þurfa svo að vinna með þau lög sem við sendum frá okkur.

Virðulegi forseti. Ég kem upp undir þessum lið til að gera athugasemd við það að formaður fjárlaganefndar er ekki í salnum. Ég hefði talið að við þessa umræðu hefði þurft að haga málum svo hann væri í salnum og tæki þátt í umræðum. Við höfum fundið að því að skort hafi á að gögn sem beðið hafði verið um af hálfu minni hlutans hafi verið lögð fram. Við höfum fundið að því að ekki hafi verið lagt fram mat Ríkisendurskoðunar eða komið í veg fyrir að eftir því væri kallað. Ég hefði talið í það minnsta eðlilegt þegar svo er í pottinn búið að formaður nefndarinnar sæti í þingsal og tæki þátt í umræðum þannig að hægt væri að varpa til hans spurningum og fá fram sjónarmið. Nú vil ég hafa þann fyrirvara á að það kunna að vera persónulegar ástæður fyrir því að formaður nefndarinnar getur ekki verið hér í dag og ef svo er þá dreg ég auðvitað þessi ummæli til baka, en ég hefði talið að farið hefði mun betur á því að umræðan gæti farið fram með formanninn viðstaddan.

Forseti hefur gert ráðstafanir til að koma þeim skilaboðum til formanns fjárlaganefndar.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að velta aðeins vöngum yfir því verklagi sem ég er að verða vitni að sem nýr þingmaður á Alþingi. Þetta er mín fyrsta seta hér og margt er fróðlegt og margt skemmtilegt, en einnig er að mínu viti margt athugavert við það hvernig þingið vinnur. Í það minnsta kemur ýmislegt mér nokkuð spánskt fyrir sjónir. Ég hef tekið þátt í störfum fjárlaganefndar þessa vikuna og þar komu vissulega þær tillögur sem hér eru til umfjöllunar á borð nefndarinnar. Ég vil taka undir orð Ragnheiðar Ríkharðsdóttur þegar hún veltir fyrir sér verklagi fjárlaganefndar. Það hefur löngum verið með þeim hætti sem nú er. Ég man að einhvern tíma hef ég meira að segja komið sem gestur á fjárlaganefndarfund og þótti það athyglisvert. Ég set spurningarmerki við skilvirkni nefndarstarfa þegar til dæmis minnisblað er borið á borð hjá nefndarmönnum, þeir lesa það ítarlega yfir og síðan koma þrír gestir inn á fjárlaganefndarfundinn, ágætir fulltrúar fjárveitingavaldsins, fjármálaráðuneytisins, sem í reynd gera fátt annað en að lesa minnisblaðið allir þrír svona saman. Þetta er ekki sagt til að kasta rýrð á störf opinberra starfsmanna heldur er ég að gagnrýna vinnulag nefndarinnar og að í raun var engu við þær upplýsingar að bæta sem þegar lágu fyrir nefndinni. Þetta er bara pínulítið sýnishorn af því sem hefur borið fyrir augu mín sem nýr þingmaður. Ég vil nefna sem dæmi um annað undarlegt verklag og það er annað mál sem Ragnheiður Ríkharðsdóttir nefndi áðan í ræðu sinni. Gerð var tillaga um að 17 milljónir yrðu veittar í fornleifarannsóknir á Alþingisreitnum til viðbótar því sem áður hefur komið fram, sem er auðvitað gott og blessað mál og nauðsynlegt að sinna þeim rannsóknum. En ég þykist vita að hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir var búin að reyna að vinna þessu máli framgang en hafði ekki erindi sem erfiði í nefndinni. Síðan er það á þriðjudag sem þingflokksformaður Vinstri grænna kemur í pontu og talar mjög skorinort um nauðsyn þess að þessir fjármunir fari inn í fjáraukalögin. Og þegar ég tek sæti í fjárlaganefnd daginn eftir er þetta orðið að tillögu meiri hluta nefndarinnar. Þetta kemur mér frekar spánskt fyrir sjónir. Það er nokkuð ljóst að það er ekki alveg sama hvaðan gott kemur, alla vega ekki ef það kemur frá fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd. Annað sem mér kemur undarlega fyrir sjónir, og þetta er allt af því að maður er að skoða þingheim og læra og átta sig á því hvernig kaupin gerast á eyrinni, að ég hefði varla trúað því að það gætu verið svona fáir þingmenn í sölum Alþingis við umræðu um fjáraukalög. Fjárlög eru helsta umfjöllunarefni Alþingis og helsta ábyrgðarhlutverk þess er að setja fjárlög og þess þá heldur fjáraukalög sem kalla á enn frekari útgjöld úr ríkissjóði en þingheimur hefur samþykkt áður. Framan af fyrir hádegisverðarhlé sátu lengi í salnum fjórir sjálfstæðismenn og einn samfylkingarmaður. Sá er af svipuðum toga og ég, í fjarveru annars þingmanns,  Nema hvað að ekki sést tangur né tetur af meiri hluta fjárlaganefndar, ég skil það ekki. Hér kemur formaður fjárlaganefndar og mælir fyrir fjáraukalögum en hann er hvergi í salnum og hefur ekki verið um alllanga hríð. Ég tek undir orð Illuga um að vissulega ef persónulegar aðstæður eru þar að völdum … 
            

Forseti biður þingmann um að ávarpa þingmenn fullu nafni og með tilhlýðilegum hætti.

Takk fyrir, virðulegi forseti, ég mun gera það. Hv. þm. Björn Valur Gíslason, formaður fjárlaganefndar, er fjarverandi og hefur verið svo um alllangt skeið. Ég velti vöngum yfir því hvort þetta sé til marks um almennt áhugaleysi meiri hluta fjárlaganefndar á þessu stóra máli. Framan af fyrir hádegisverðarhlé var einn ráðherra við umræðu, hæstv. iðnaðar - fjármálaráðherra. Ég er að reyna að læra öll þessi nýju nöfn upp á nýtt og gerði skyssu í ræðustóli í gær og ávarpaði ranglega hæstv. ráðherra. En hæstv. fjármálaráðherra hefur verið við umræðurnar fyrir hádegið og eftir hádegið líka og það er vel, en aðrir úr fjárlaganefnd og þeir sem eru virkilega að kynna þau gögn sem hér hafa verið unnin eru víðs fjarri. Ég vil taka undir það með félögum mínum úr minni hluta nefndarinnar að hér er mjög áberandi skortur á upplýsingagjöf og vissulega mjög sérkennilegt að ekki skuli vera áhugi fyrir því að leita umsagnar ríkisendurskoðanda. Fyrir mér hljómar nú alltaf orðið „gegnsæi“ þegar minnst er á þá ríkisstjórn sem nú situr við völd vegna þess að það var svo oft sagt fyrir kosningar, en ég hef ekki séð þess stað í þessari vinnu að það orð sé haft að leiðarljósi, alla vega ekki í því litla sýnishorni sem ég hef fengið hér. Örlítið um þingheim. Vissulega er það svo og vakin var athygli á því í fjölmiðlum í morgun að prófkjör standa yfir og þingmenn þurfa vissulega að sinna því, en ekki eru þó allir í því kapphlaupi og hefði verið ágætt ef bekkurinn væri örlítið þéttsetnari. Þetta vekur upp spurningar um hvort ekki sé þörf á breyttu fyrirkomulagi á þingstörfum á kosningaári þegar prófkjör eru allsráðandi og ég tala nú ekki um þegar nær dregur kosningum og þingmenn og þingmannsefni þurfa að ríða um héruð og boða fagnaðarerindið. Þá er mjög erfitt að sinna þingstörfum í leiðinni, sérstaklega fyrir þingmenn sem koma langt að. Ég mundi, ef ég mætti hvetja menn á þingi til dáða, leggja til að það yrði skoðað. Því var hvíslað að mér hér að Danir - ég hef ekki kynnt mér það sjálf - hefðu það fyrirkomulag að tveimur mánuðum fyrir kosningar væri gert hlé á þingstörfum og menn einhentu sér í kosningabaráttuna, hvort sem um væri að ræða prófkjör eða eiginlega kosningabaráttu. Rétt í lokin langar mig til að taka undir orð hv. þm. Norðvest., Einars Kristins Guðfinnssonar, þegar hann velti upp því aukaframlagi sem lagt er til að verði veitt til Fiskistofu vegna aukinna umsvifa í tengslum við lög um veiðigjöld. Heilar fjórar stöður sem vissulega væri gott að fá í hvaða kjördæmi sem er utan Reykjavíkursvæðisins. Ég held að ekki sé þörf á fleiri opinberum störfum á þessu horni landsins en ég ímynda mér að þau væru til dæmis kærkomin vestur á fjörðum eða austur á landi, þar sem hlutfall opinberra starfa er í engu samræmi við það sem við þekkjum á höfuðborgarsvæðinu, þannig að því sé til haga haldið. Hv. þm. Einar Kristinn spurði svo ágætlega: Er þetta nýi vaxtarbroddurinn, að auka við stöður opinberra starfsmanna í kjölfar lagasetninga?

Herra forseti. Við ræðum fjáraukalög fyrir árið 2012, það herrans ár, í pontu Alþingis og hefur umræðan um fjáraukann að mínu viti verið málefnaleg og uppbyggileg. Hægt væri að verja mörgum orðum um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2012 en ástæða er til að staldra við nokkra þætti í því máli. Krafan um eyðslu er mjög hávær um þessar mundir í samfélaginu enda hefur endurreisn samfélagsins gengið ágætlega þótt margir kvarti yfir að þeir hafi ekki enn þau efni sem þeir höfðu fyrir hrun. Það verður sennilega seint og kannski aldrei því að þau efni voru að mestu tekin að láni, jafnt af fyrirtækjum sem einstaklingum. Engu að síður er krafan um eyðslu og þar með umframeyðslu mjög hávær og hv. þingmenn sem sitja í fjárlaganefnd verða mjög varir við þrýsting frá ýmiss konar hagsmunahópum, félagasamtökum og stofnunum sem vilja fá hækkun á framlögum, jafnt í fjáraukalagafrumvarpi sem í fjárlagafrumvarpi fyrir næsta ár. Það er eðlilegt að hlusta á allar þær raddir en sá sem hér stendur ber meiri virðingu fyrir sumum þessara krafna en öðrum. Þá er spurningin hvar menn eiga að staldra við. Niðurskurðurinn á undanliðnum árum var nauðsynlegur. Ef ekki hefði verið farið út í hann af óþægilegum krafti sem bitnaði á mörgum viðkvæmum stofnunum hefði farið verr en raun bar vitni. Við urðum að grípa strax inn í ferlið eftir hrun og ganga hart til verks og auðvitað bitnaði það á mörgum stofnunum samfélagsins, félagasamtökum hringinn í kringum landið og á samfélaginu almennt. Við lestur á fjáraukalagafrumvarpi og á fjárlagafrumvarpi næsta árs hef ég sagt að það séu einkum fimm atriði sem við verðum að taka tillit til. Þau eru að einhverju leyti komin fram í fjáraukalagafrumvarpinu sem nú er til umfjöllunar. Það eru í fyrsta lagi tækjamál spítalanna, það er gleðiefni að við bætum 50 millj. kr. til tækjamála á Sjúkrahúsinu á Akureyri og 150 millj. kr. til Landspítala – háskólasjúkrahúss. Það er mikilvægt vegna þess að hér er um að ræða tvær mikilvægustu sjúkrastofnanir landsmanna. Þær eru báðar eins konar endastöðvar, sjúkrahús sem eiga í öllum atvikum mjög erfitt með að senda sjúklinga áfram til annarra stofnana. Þar á ég sérstaklega við Landspítala – háskólasjúkrahús. Þess vegna er eðlilegt að svara því neyðarópi sem barst frá þessum tveimur sjúkrahúsum og er það gert í fjáraukalagafrumvarpinu. Til að halda samræmi er rétt að geta þess að búast má við því að enn frekar verði komið til móts við þessar eðlilegu kröfur, jafnvel má kalla þær lífsnauðsynlegar, af hálfu spítalanna. Það verður einnig gert í fjárlagafrumvarpi næsta árs sem verður til umfjöllunar síðar í nóvember. Það er líka ástæða til að geta þess að hér er komið til móts við ófyrirséðar afleiðingar veðurhams á meginhluta Norðurlands í haustbyrjun eða síðsumars þegar íbúar þar fengu snjóflóð af himnum ofan. Það er myndarlega tekið á því máli og komið til móts við þá bændur sem urðu fyrir skakkaföllum af völdum óveðursins beggja vegna Tröllaskaga. Þeir töpuðu þar þúsundum fjár og mörgum kílómetrum af girðingum. Tel ég hér sé fyllilega komið til móts við bændur beggja vegna Tröllaskaga vegna þeirra erfiðu aðstæðna sem þeir lentu í. Fjáraukinn á að taka á þáttum eins og þessum. Hann á annars vegar að taka á ófyrirséðum aðstæðum eins og upp komu á Norðurlandi í ofsaveðrinu í byrjun september og hins vegar á hann að taka á afleiðingum nýrrar lagasetningar eða þingsályktunartillagna sem krefjast fjárútláta og voru eðli málsins samkvæmt ekki í fjárlagafrumvarpi þess árs sem samþykktirnar voru fengnar á hinu háa Alþingi. Það má alltaf deila um það í stjórn og stjórnarandstöðu hvort fjáraukalagafrumvarpið taki í raun á þessum tveimur þáttum öðrum fremur. Mér hefur sýnst nokkuð algengt að laumað sé inn fjárheimildum sem ekki eiga endilega heima í fjáraukalagafrumvarpi hvers árs. Það hefur verið árátta á undanliðnum árum og áratugum og þarf að taka á því. Mér sýnist hv. fjárlaganefnd vera svo að segja einhuga um að taka betur á því máli, að hún ætli að sýna fjáraukalagafrumvarpinu og eðli fjáraukans sjálfs meira aðhald. Það tel ég hafa verið gert núna og er það vel. Hins vegar er eðlilegt að taka tillit til breytts ástands sem skapast í samfélaginu á hverjum tíma. Þar er til dæmis tekið tillit til þeirra neyðarópa sem komið hafa frá spítölunum á undanliðnum mánuðum vegna ónógs eða lélegs tækjabúnaðar. Ég gat þess áðan að miklar kröfur eru á lofti um eyðslu fjár úr ríkissjóði og er eðlilegt að hlusta á þær raddir, en sumar þeirra eru að mínu viti skynsamlegri en aðrar og þarf því að hlusta betur á þær. Ég gat um tækjamálin á spítölunum sem koma verður til móts við og er það gert bæði í fjáraukanum og fjárlagafrumvarpi næsta árs. Ég nefni líka geðheilbrigðismál almennings, ekki síst ungmenna sem rík ástæða er til að koma til móts við með einum eða öðrum hætti svo sem fréttir undanliðinna vikna hafa borið vitni um. Ég tel einnig mikilvægt að koma til móts við framhaldsskólann, sérstaklega verknámið sem skorið hefur verið inn að beini á undanliðnum mánuðum og árum. Þar er nóg af aðhaldsaðgerðum. Ég nefni jafnframt þjónustu lögreglunnar í víðfeðmustu umdæmunum þar sem löggæsla er svo að segja horfin, hún er komin niður fyrir eðlileg þjónustumörk. Þeir þættir; tækjamál sjúkrahúsanna, geðheilbrigðismálin, framhaldsskólinn og löggæslan, eru komnir niður að mörkum þeirrar þjónustu sem við krefjumst af  Almennt vil ég segja, herra forseti, að fjárlagafrumvarp fyrir yfirstandandi ár og þær viðbætur sem gerðar hafa verið við fjárlagafrumvarpið eru í samræmi við eðlilegt aðhald. Hér er engan veginn öllum óskum hleypt að, óskirnar voru vissulega miklu fleiri en fram kemur í frumvarpinu. Það verður og á að vera hlutverk hv. fjárlaganefndar að meta þessar óskir og var það gert í þessu tilviki en niðurstaðan var engu að síður sú að hleypa að allra brýnustu verkefnunum, þeim verkefnum sem urðu til vegna ófyrirséðra aðstæðna og þeirra verkefna sem þurfti lífsnauðsynlega að taka á. Að svo mæltu legg ég til að umræðan verði áfram á málefnalegum nótum, að við getum skipst á skoðunum um eðli og umfang fjárlagafrumvarpsins, hvort þar hefðu átt að vera fleiri tillögur sem hefðu komið til móts við aðstæður á yfirstandandi ári. Ég tel að fjáraukalagafrumvarpið sé vel innan marka allrar aðhaldssemi og beri vitni um að betur er tekið á ríkisfjármálum en oft áður og er það vel.

Forseti. Ég þakka hv. þm. varaformanni fjárlaganefndar ræðu hans og vil eiga við hann orðaskipti um gerð fjáraukalaganna. Fyrstur manna skal ég verða til þess að taka undir ósk um það að geta átt málefnaleg skoðanaskipti um innihaldið í fjáraukalögunum. Ég verð að játa það að ég er ekki vel í stakk búinn til þess að leggja mat á þá tillögu sem ríkisstjórnin leggur fram við þingið um breytingar á fjárlögum ársins 2012 af þeirri einföldu ástæðu að ég hef ekki haft tækifæri til þess að leggja mitt sjálfstæða mat á þann grunn sem þær tillögur byggja á. Það er einfaldlega þannig að stjórnarandstaðan hefur ekki sömu tækifæri og stjórnarmeirihlutinn til þess að fá upplýsingar frá viðkomandi ráðuneytum. Því vil ég spyrja hv. þm. Sigmund Erni Rúnarsson nokkurra spurninga sem fyrrverandi fréttamann. Hann þótti mjög lunkinn í því starfi og það byggir á upplýsingaöflun, gagnaöflun og úrvinnslu gagna til þess að geta síðan lagt fram hlutlæga frétt. Ég spyr hv. þingmann því hvernig í ósköpunum hann geti fallist á það og staðið að því að mér, sem þingmanni með ákveðnar skyldur um aðhald við tillögugerð framkvæmdarvaldsins, sé meinaður aðgangur að þeim upplýsingum sem ég tel nauðsynlegar til þess að geta rækt mitt starf. Hvernig í ósköpum getur hv. þingmaður stutt þessi vinnubrögð?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir hlý orð í minn garð. Almennt séð eiga þingmenn hv. fjárlaganefndar að hafa aðgang að upplýsingum til þess að geta vegið og metið þær aðgerðir sem stjórnvöld standa í hverju sinni. Öðruvísi geta þeir ekki, eðli málsins samkvæmt, rækt sínar eftirlitsskyldur. Hlutverk Alþingis er jú þríþætt; það er eftirlitsskyldan, fjárveitingar og lagasetning og ég tel að eftirlitsskyldan sé nú kannski helgust af þeim. Ég hef heyrt hv. þm. Kristján Þór Júlíusson fara fram á þessar upplýsingar oftar en einu sinni í hv. fjárlaganefnd og skil vel hans óskir. Ég hef hins vegar átt erfitt með að skilja hvað hv. þingmaður er að fara fram á nákvæmlega. Nú er það svo að gögn eru með ýmsu móti innan kerfisins og formleg gögn hljóta að vera uppi á borðum en margt af þessu er óformleg gögn, hugmyndir sem hafa verið reifaðar og pólitískar málamiðlanir. Spurningin er hvort hv. þm. Kristján Þór Júlíusson sé að fara fram á slíkt, sem getur varla talist formleg gögn. Ég óska eftir því að hv. þingmaður útskýri nákvæmlega hvað hann er að fara fram á.

Forseti. Ég verð að segja það alveg eins og er að það er búið að ræða þetta margoft í fjárlaganefnd. Annaðhvort er ég svo óskýr í máli eða þá að viðtakandinn vill ekki skilja það sem farið er fram á. Það er til hugtak í blaðamennsku sem er kallað kranablaðamennska. Það er þegar menn taka við fréttatilkynningum opinberra aðila og birta þær gagnrýnislaust. Ég hef engan áhuga á að stunda slíka vinnumennsku. Meiri hlutinn kýs að stunda kranablaðamennsku. Stjórnarandstaðan vill stunda gagnrýnið eftirlit með því sem framkvæmdarvaldið er að gera og ósköp einfaldlega liggur fyrir út á hvað þetta gengur. Í 51. gr. þingskapalaganna sem okkur er ætlað að starfa eftir stendur, með leyfi forseta: „Ef að minnsta kosti fjórðungur nefndarmanna krefst þess að nefnd fái aðgang að gögnum frá stjórnvöldum út af máli sem nefndin hefur til umfjöllunar skal stjórnvald verða við beiðni nefndarinnar þess efnis eins skjótt og unnt er og eigi síðar en sjö dögum frá móttöku beiðninnar.“ Er eitthvað óskýrt í þessu? Akkúrat. Það er ekkert óskýrt í þessu. Þess vegna spyr ég hv. þingmann aftur sem fyrrverandi blaðamann og nokkuð lunkinn þannig. 

Herra forseti. Auðvitað tek ég undir þau tilmæli hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar að formleg gögn úr stjórnsýslunni séu uppi á borðum þegar kemur að aðhaldi hv. fjárlaganefndar. Það sem ég sagði hér áðan í minni tölu var að það hlýtur að vera erfiðleikum bundið fyrir stjórnsýsluna að afhenda gögn sem eru óformleg, trúnaðarskjöl sem varða hugmyndir  Ýmist með því að vitna í 51. gr. þingskapanna sem hv. þingmaður gat um hér áðan og er mjög skýr eða með því að kalla til sín gesti á fundi nefndarinnar, sem við gerum iðulega í hv. fjárlaganefnd, og kalla fram svör frá þeim eða óska eftir minnisblöðum sem varða spurningar hv. nefndarmanna í hv. fjárlaganefnd. Þannig að ég tel að félagar í hv. fjárlaganefnd séu í fullum færum til þess að ná í þessar upplýsingar. Formleg gögn eiga að vera uppi á borðum og ég tel að ef óskin snýr einvörðungu að þeim gögnum þá eigi að vera hægt að fá þau fram í krafti upplýsingalaga.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi á þingskjali 466 sem er 390. mál. Um er að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 61/2006, um lax- og silungsveiði, með síðari breytingum. Frumvarpið fjallar fyrst og fremst um deildir í veiðifélögum. Frumvarpið er samið að tilhlutan ráðuneytisins á grundvelli tillagna starfshóps sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skipaði hinn 17. nóvember 2011 til að endurskoða reglugerð nr. 1024/2006 um starfsemi veiðifélaga og einnig reglugerð nr. 412/2007 um arðskrár veiðifélaga. Báðar voru settar samkvæmt lögum nr. 61/2006, um lax- og silungsveiði. Forsaga málsins er sú að hinn 1. júlí 2006 tóku gildi ný lög nr. 61/2006, um lax- og silungsveiði, en við framkvæmd þessara laga hefur komið í ljós að gera þarf tilteknar breytingar og lagfæringar á þeim. Við vinnu framangreinds starfshóps kom í ljós að ákvæði 4. mgr. 39. gr. laga nr. 61/2006, um lax- og silungsveiði, sem hefur að geyma heimild til að stofna deildir í veiðifélögum er svo óljóst að ekki reynist unnt að byggja á því ný og ítarlegri ákvæði í reglugerð um starfsemi deilda í veiðifélögum með því efni sem starfshópurinn taldi nauðsynlegt. Lagði starfshópurinn af því tilefni til við ráðherra að unnið yrði frumvarp með þeim breytingum á lögum nr. 61/2006, um lax- og silungsveiði, sem nauðsynlegar yrðu taldar til að unnt yrði að setja nánari ákvæði um starfsemi deilda í reglugerð. Í framhaldi af því ákvað atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra að fela starfshópnum að semja frumvarp það sem hér er til umfjöllunar. Núgildandi ákvæði um deildir í veiðifélögum er að finna í 4. mgr. 39. gr. laga nr. 61/2006, um lax- og silungsveiði, en þar kemur fram að heimilt sé að ákveða í samþykktum að veiðifélag skuli starfa í deildum. Enda taki hver deild yfir tiltekið veiðivatn eða hluta vatns. Umrætt ákvæði 4. mgr. 39. gr. laganna hefur verið óbreytt í lögum frá árinu 1957 þegar sett voru lög nr. 53/1957, um lax- og silungsveiði. Framangreint ákvæði hefur verið framkvæmt með ýmsum hætti eftir að það var lögfest og ýmis álitaefni komið upp. Til dæmis varðandi ójafna stöðu félagsmanna við meðferð atkvæðisréttar í veiðifélögum sem ekki eru deildaskipt að öllu leyti og starfrækja deildir um hluta félagssvæðisins. Í þeim tilvikum hafa félagsmenn deilda atkvæðisrétt á svæði deildar og einnig atkvæðisrétt á fundum í veiðifélaginu þegar verið er að ráðstafa veiði á öðrum svæðum félagsins þar sem þeir eiga ekki beinna hagsmuna að gæta. Þetta fyrirkomulag leiðir til ójöfnuðar þar sem félagsmenn í deildum hafa í raun ríkari atkvæðisrétt en félagsmenn á öðrum svæðum í veiðifélagi sem ekki starfar í deildum. Einnig er sjálfstæði deilda samkvæmt núgildandi lögum mjög takmarkað. Margar deildir í veiðifélögum starfa hins vegar eins og um væri að ræða sjálfstætt veiðifélag. Deildir innan veiðifélaga hafa þannig haldið sérstaka arðskrá og deilt arði á félagssvæði deildarinnar þótt slíkt sé ekki í samræmi við reglur laganna um arðskrá í veiðifélögum. Þá hafa deildaskipt veiðifélög í einstökum tilvikum starfað sem fulltrúafélög deilda en heimild til þess er ekki í gildandi lögum. Af þessum sökum er nauðsynlegt að setja skýrari ákvæði í löggjöfina um þetta efni enda verður einnig að líta til skylduaðildar veiðiréttareiganda að veiðifélögum. Óljós ákvæði gildandi laga um starfsemi deilda innan veiðifélaga hafa leitt til ágreinings innan veiðifélaga og réttaróvissu við framkvæmd laganna þar sem sjálfstæði deilda er mjög takmarkað í gildandi löggjöf, eins og áður sagði. Við samningu frumvarpsins hefur verið reynt að lagfæra framangreinda annmarka á lögunum og tryggja að ákvæði um deildir í veiðifélögum í lögum nr. 61/2006, um lax- og silungsveiði, verði skýr og auðveld í framkvæmd þannig að jafnræði verði milli félagsmanna deilda og almennra félagsmanna í veiðifélögum. Með frumvarpinu hefur einnig verið reynt að tryggja að skýr lagarammi verði um starfsemi veiðifélaga og deilda innan þeirra og að lagastoð sé til staðar til að setja reglugerð um starfsemi deilda með því efni sem nauðsynlegt er talið. Lagt er til að áfram verði heimild í lögum til að starfrækja deildir í veiðifélögum en þá skuli skipta öllu veiðifélaginu í deildir. Einnig eru lagðar til ýmsar reglur um starfsemi deilda í veiðifélögum. Til viðbótar við framangreint eru í frumvarpinu lagðar til nokkrar minni háttar breytingar á lögum nr. 61/2006, um lax- og silungsveiði, sem talið var rétt að gera með sama frumvarpi. Meðal annars er lagt til að breytt verði ákvæði um tímamörk reglna sem veiðifélag eða veiðiréttarhafar, þar sem ekki starfa veiðifélög, setja um stangveiði á veiðisvæði sínu. Einnig er lagt til að ákvæði 1. málsliðar 5. mgr. 41. gr. laganna verði breytt og felldur verði brott 2. málsliður 5. mgr. 41. gr. laganna. Fyrrnefnda ákvæðið er ekki í samræmi við meginreglur laganna um gildistöku arðskrár sem unnin er af matsnefnd. Síðarnefnda ákvæðið hefur ekkert raunhæft gildi þar sem kærufrestur samkvæmt 4. mgr. er liðinn. Þá er lagt til að lögfest verði ákvæði til bráðabirgða þess efnis að samþykktum veiðifélaga sem starfa í deildum skuli breytt til samræmis við fyrirmæli frumvarpsins, ef það verður að lögum, í síðasta lagi innan tveggja ára frá gildistöku þeirra. Herra forseti. Ég vil árétta að ákvæði frumvarpsins fela í sér nokkrar breytingar á inntaki og framkvæmd starfsemi deilda í veiðifélögum. Hér er aðallega verið að fela deildum í veiðifélagi sjálfstæði til að fara með verkefni sem verður að teljast nauðsynlegt með hliðsjón af þeirri lagaheimild að ráðstafa veiði á vatnasvæði deildarinnar. Í því felst að deild geti samhliða ráðstöfun veiði ákveðið veiðiaðferð samanber ákvæði laganna um nýtingaráætlun. Einnig er deild veitt lagaheimild til að ráðstafa arði meðal félagsmanna deildar en þá heimild er ekki að finna í núgildandi lögum. Slík heimild felur í sér að réttur deildar til að halda arðskrá og að skjóta ágreiningi um hana til mats nefndar á grundvelli gildandi laga verði tryggður. Þá hefur frumvarpið að geyma nauðsynlegar formreglur um starfsemi deildar í veiðifélagi sem ekki er að finna í gildandi löggjöf um lax- og silungsveiði. Þá tekur frumvarpið af öll tvímæli um að deildaskipta skuli öllu veiðifélaginu, starfi veiðifélagið í deildum. Með þessu ákvæði er skerpt á þeirri hugsun að vegna skylduaðildarinnar að veiðifélögum skuli allir félagsmenn jafnir vera gagnvart lögum innan veiðifélags og gildi þá einu hvort veiðifélag starfar í deildum eður ei. Við samningu frumvarpsins var fjallað um tvo kosti við breytingu á lögunum. Það er annars vegar að fella brott ákvæði 4. mgr. 39. gr. laganna um heimild veiðifélaga til að starfa í deildum og þá hefðu þau að sjálfsögðu orðið öll einsleit og starfað á öllu veiðisvæði eða vatnasvæði viðkomandi sem í hlut átti. Hinn kosturinn er sá að gera áfram ráð fyrir því að veiðifélög geti verið deildaskipt en setja þá skýr ákvæði í lögin um starfsemi deilda og veiðifélaganna í heild miðað við þá niðurstöðu. Það var einmitt sá kostur sem var valinn og ég hef hér útskýrt. Ástæða þess að sú leið er valin fremur en hin, að fella niður heimildina til að deildaskipta veiðifélögum, er að mikill fjöldi deilda starfar í veiðifélögum í dag og fyrri kosturinn hefði því falið í sér miklum mun meiri röskun á því fyrirkomulagi sem er til staðar heldur en hinn, að leyfa áfram deildaskiptingu veiðifélaga en setja þá um það skýrar reglur. Á fylgiskjali með frumvarpinu er að finna venjubundna kostnaðarumsögn fjármála- og efnahagsráðuneytisins um frumvarpið og ekki meira um það að segja. Að öðru leyti vísa ég til ítarlegrar greinargerðar sem því fylgir en þar er rækilega gerð grein fyrir efni frumvarpsins og læt ég þar með máli mínu lokið, virðulegi forseti, og legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Herra forseti. Ég vil spyrja hæstv. atvinnuvegaráðherra og þar af leiðandi ráðherra yfir þessum málaflokki hvort hann telji að lax- og silungsveiði eigi að hlíta sömu lögmálum og veiðar í sjó, þ.e. hvort veiðarnar séu auðlind þjóðarinnar eða auðlind bænda, og hver sé munurinn. Þá vil ég spyrja hann hvort Fiskiræktarsjóður, sem var hér einu sinni, sé aflagður eða hvort þessi veiðifélög fái tekjur úr Fiskiræktarsjóði og þá hvað miklar.

Herra forseti. Svarið við fyrri spurningunni er að þessu er ekki hægt að jafna saman að öllu leyti því að þannig eru lög okkar og réttur og stjórnarskrá að ef klár einkaeignarréttur er á landi þá fylgja honum hlunnindi með viðkomandi jörðum og lengst af, og er held ég enn, hefur það verið þannig í lögum að þau megi ekki aðskilja jörðinni og eigi að fylgja henni. Laxveiðiréttindi, silungsveiðiréttindi og veiðiréttur í vötnum og öðru slíku tengist því landi sem að liggur og um eignarhald þess fer með venjulegum hætti. Þjóðin á á köflum talsverðan veiðirétt í þeim tilvikum þegar ríkið á jarðir eða þjóðlendur hafa verið úrskurðaðar þar sem um veiðiréttindi er að ræða, en þegar um er að ræða land í einkaeigu fer með það eins og annað sem tengist jörðunum og rétti eigenda þeirra gagnvart hlunnindanýtingu og öðru slíku. Að þessu leyti er um tvo algerlega ólíka hluti að ræða þar sem auðlindirnar í hafinu utan stórstraumsfjöruborðs og þá netalagna lúta ekki eignarréttarlegum lögmálum heldur hefur almennt verið talið að þær séu sameign þjóðarinnar þó að ganga hefði mátt betur frá því í lögum, a.m.k. framan af. Hafsbotninn er til dæmis lýstur þjóðareign í lögum og hið sama er í bígerð hvað varðar að styrkja ákvæðin um sameign þjóðarinnar á villtum fiskstofnum eða nytjastofnum hafsins. Varðandi seinni spurninguna veit ég að Fiskræktarsjóður er enn við lýði. Hann hefur ekki úr miklum fjármunum að spila en einhverja styrki veitir hann enn til starfsemi veiðifélaga og þá aðallega í þeim tilvikum, held ég, þegar verið er að gera vatnsföll fiskgeng.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það var nokkuð skýrt. Þá langar mig að spyrja: Hvernig stendur á því að veiðileyfi eru undanskilin virðisaukaskatti? Nú var hæstv. ráðherra eitt sinn fjármálaráðherra og hefði getað breytt því. Hvaða rök eru fyrir því að sala á veiðileyfum til útlendinga eða innlendra aðila er undanskilin virðisaukaskatti? Telur hæstv. ráðherra að þörf sé á því að styrkja veiðileyfisbændur með þeim hætti?

Herra forseti. Þetta er gamalt og nokkuð þekkt mál í þingsölum. Svar mitt er að auðvitað eru ekki gild rök fyrir því að undanskilja starfsemi af þessu tagi skattlagningu. Hins vegar hafa menn bent á, og haft nokkuð til síns máls í því, að það að setja virðisaukaskatt á mundi koma mjög ólíkt út eftir því hverjir í hlut eiga. Menn hafa bent á ákveðin tæknileg vandamál sem þeir hafa með réttu eða röngu notað talsvert í þessari umræðu, eins og að mismunandi staða aðila eftir því hvernig eignarhaldinu er háttað á bak við veiðiréttinn, ef ég man þetta rétt, mundi valda talsvert ólíkri aðstöðu fyrir þá sem í hlut ættu. Alla vega rifjast það upp fyrir mér að í umræðunni hafi í bland verið nefndir ýmsir tæknilegir vankantar á því að leysa þetta, burt séð frá því hvað menn telja hina eðlilegu skattlagningu. Ég tel reyndar að þörf sé á að fara yfir þetta og ýmislegt fleira sem tengist því hvernig með hlunnindi og ýmsa starfsemi sem er á mörkum atvinnurekstrar, ferðaþjónustu, afþreyingar, heimaframleiðslu, handiðnaðar, menningar og lista er farið. Það er satt best að segja allflókið og allmikið torf hvernig þessu er fyrir komið í virðisaukaskattskerfinu og alls ekki alltaf samkvæmni í því hvernig úr þeim hlutum er leyst. Ég get vel fallist á að ástæða geti verið til að fara yfir þetta en nú er það ekki í mínum höndum sérstaklega. Það vill svo vel til að fjármála- og efnahagsráðherra situr hér í salnum og það er auðvitað hún sem fer með skattamál nú um stundir. Auðvitað mundum við hafa á því áhuga og fylgjast með eða vera með í slíku ef þetta yrði enn á ný fært í skoðun. 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lögum nr. 84/2007, um opinber innkaup. Frumvarp um sama efni var lagt fram á síðasta þingi en fékk ekki afgreiðslu. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar sem fela í sér innleiðingu á tilskipun 2007/66/EB er varðar aukna skilvirkni í meðferð kærumála á sviði opinberra innkaupa. Miða breytingar frumvarpsins að því að auka réttarvernd hagsmunaaðila við meðferð kærumála á sviði opinberra innkaupa. Þá er í frumvarpinu að finna tillögur um breytingar sem miða að því að gera framkvæmd opinberra innkaupa skýrari en nú er. Loks er lagt til að innlendar viðmiðunarfjárhæðir við verklegar framkvæmdir hækki. Samkvæmt gildandi lögum verður samningur um opinber innkaup ekki felldur úr gildi eftir að hann hefur verið gerður, jafnvel þótt ákvörðun kaupanda um gerð samningsins hafi brotið gegn reglum um opinber innkaup. Að baki þessari reglu liggur það viðhorf að hagsmunir samningsaðila mæli almennt gegn því að samningar séu felldir úr gildi við þessar aðstæður. Aftur á móti séu hagsmunir brotaþola nægilega tryggðir með skaðabótum. Með tilskipuninni sem frumvarpinu er ætlað að innleiða verður áherslubreyting að þessu leyti. Tilskipunin byggir á því grunnviðhorfi að fyrirtæki skuli eiga þess kost að fá skorið úr um lögmæti innkaupaákvarðana áður en þær koma til framkvæmda með þeim afleiðingum að mögulegt verði að fá þær felldar úr gildi. Til að tryggja að þessum markmiðum verði náð er í frumvarpinu að finna ákvæði um biðtíma við gerð samninga, eftir að tilboð hefur verið valið, og reglur um sjálfkrafa stöðvun samningsgerðar vegna kæru um val á tilboði. Með þessu er kaupanda skylt að láta ákveðinn tíma líða á milli vals tilboðs og eiginlegrar samningsgerðar. Kæra innan biðtíma leiðir til sjálfkrafa stöðvunar á samningsgerð þar til kærunefnd útboðsmála hefur fjallað um kæru Núgildandi lög um opinber innkaup hafa þegar að geyma ákvæði um biðtíma sem að meginstefnu svara til ákvæða tilskipunarinnar. Hér er um að ræða óverulegar efnislegar breytingar. Hins vegar felur sjálfkrafa stöðvun samningsgerðar í sér breytingar á málsmeðferðarreglum frá því sem nú er. Annað nýmæli í frumvarpinu er ákvæði um óvirkni. Á grundvelli þess getur kærunefnd útboðsmála lýst samning óvirkan ef hann hefur að mati nefndarinnar verið gerður í andstöðu við tiltekin ákvæði laga um opinber innkaup. Hægt verður að beita ákvæði um óvirkni á samninga sem gerðir hafa verið heimildarlaust án auglýsingar, samninga sem gerðir hafa verið á biðtíma samningsgerðar og samninga sem gerðir hafa verið á meðan stöðvun samningsgerðar stendur og kærunefnd útboðsmála fjallar um málið. Óvirkni er nýtt réttarúrræði sem er sérsniðið að opinberum innkaupum og er ætlað að hafa sambærileg áhrif og ógilding samnings, enda þótt samningur haldi formlega gildi sínu. Þriðja nýmælið varðar reglur um „önnur viðurlög“ sem beint er gegn alvarlegum brotum þar sem óvirkni kemur af einhverjum ástæðum ekki til greina, að hluta eða í heild, t.d. vegna opinberra hagsmuna. Hér er lögð til sú meginregla að við tilteknar aðstæður sé skylt að beita öðrum viðurlögum sem geta annaðhvort verið stjórnvaldssektir eða stytting samnings. Öll framangreind nýmæli frumvarpsins eiga að tryggja að þegar alvarleg brot á reglum um opinber innkaup eiga sér stað leiði það til verulega neikvæðra afleiðinga fyrir kaupanda, ef ekki með óvirkni samnings þá með öðrum viðurlögum sem hafa viðhlítandi varnaðaráhrif. Fram til þessa hefur þeirri stefnu verið fylgt að í meginatriðum gildi sömu reglur um innkaup yfir innlendum viðmiðunarfjárhæðum og yfir viðmiðunarfjárhæðum EES. Í samræmi við það gerir frumvarpið ráð fyrir því að reglur er varða biðtíma og sjálfvirka stöðvun við kæru gildi um öll innkaup án tillits til fjárhæðar. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir að reglur um óvirkni og önnur úrræði við brotum á reglum um opinber innkaup gildi um innkaup undir viðmiðunarfjárhæðum EES. Að því leyti er tilskipunin ekki innleidd í víðtækari mæli en leiðir af skuldbindingum íslenska ríkisins samkvæmt EES-samningnum. Þau réttarúrræði sem nú þegar eru til staðar í lögunum verða þó enn í gildi fyrir innkaup undir viðmiðunarfjárhæðum EES. Með þessu er vikið frá fyrri stefnumörkun um að hafa eitt einsleitt regluverk sem ekki gerir upp á milli innkaupa yfir innlendum viðmiðunarfjárhæðum annars vegar og yfir viðmiðunarfjárhæðum EES hins vegar. Sú lagastefna sem liggur til grundvallar frumvarpinu byggist á því að það réttarvörslukerfi sem þegar hefur verið komið á fót sé þróað áfram og styrkt með hliðsjón af ákvæðum tilskipunarinnar. Í þessu felst einkum að réttarvarsla á sviði opinberra innkaupa mun áfram verða í höndum kærunefndar útboðsmála, þó þannig að almennir dómstólar gegna veigamiklu hlutverki. Hin nýju úrræði, þ.e. varðandi óvirkni og önnur viðurlög, verða því í höndum kærunefndar. Ákvörðunum kærunefndar má skjóta til dómstóla sem eiga með þeim hætti síðasta orðið um túlkun réttarreglna um opinber innkaup. Kærunefndin fjallar hins vegar ekki um fjárhæð bótakrafna og er það því áfram verkefni dómstóla að úrskurða um skaðabætur. Þau nýju úrræði sem felast í frumvarpinu ættu að leiða til þess að úrskurðir kærunefndar útboðsmála hafi meiri áhrif á hagsmuni fyrirtækja og kaupenda, sem og hins opinbera almennt, en verið hefur. Gera má ráð fyrir að þessar breytingar leiði til aukins álags á nefndina. Með vísan til þess er mikilvægt að styrkja málsmeðferð og starfsemi kærunefndar útboðsmála. Í frumvarpinu er sú breyting lögð til að tveir nefndarmanna skuli uppfylla hæfisskilyrði héraðsdómara, en í dag er hún skipuð einum sem uppfyllir þau skilyrði og tveimur sérfræðingum með alhliða viðskiptaþekkingu. Þær breytingar sem felast í þessu frumvarpi auka valdheimildir kærunefndar og mun nefndin, verði frumvarpið að lögum, hafa heimildir til að kveða á um sektir og óvirkni samninga. Umfjöllun og úrskurður um sektir og óvirkni samninga eru flókin lögfræðileg úrlausnarefni og í ljósi þess er talið æskilegt að meiri hluti nefndarinnar sé skipaður sérfræðingum sem uppfylla hæfisskilyrði héraðsdómara. Í frumvarpinu er einnig leitast við að ná þessu markmiði með heimildum til að skipa kærunefnd fimm manna í sérlega mikilvægum málum og með heimild nefndarinnar til að afla ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins. Frumvarpið felur í sér það nýmæli að gert er ráð fyrir að ráðherra eigi kærurétt vegna alvarlegra brota á reglum um opinber innkaup. Í ljósi þess eru lagðar til breytingar á tilnefningu í kærunefnd útboðsmála sem felast í því að Hæstiréttur tilnefni nefndarmenn, en í dag er skipan í nefndina að fullu á forræði ráðherra. Í frumvarpinu er tekinn af vafi um að kærunefnd útboðsmála hafi heimild til að leggja lögbann við ákvörðunum sem brjóta muni gegn úrskurði kærunefndar. Þá er lagt til að kveðið verði á um að kærunefnd útboðsmála beri ekki að úrskurða um innkaup sveitarfélaga undir viðmiðunarfjárhæðum á Evrópska efnahagssvæðinu enda falla innkaup sveitarfélaga undir viðmiðunarmörkum EES ekki undir lögin. Þá er lagt til að kærugjald til nefndarinnar hækki úr 50 þús. kr. í 150 þús. kr. Í frumvarpinu er einnig að finna tillögur um breytingar á tilteknum ákvæðum laganna með það að markmiði að skýra og styrkja núverandi framkvæmd betur. Þannig er ákvæði um skilyrði fyrir framlengingu á tilboðsfresti skýrt og aðlagað að reglum sem verið hafa í framkvæmd. Heimild kærunefndar útboðsmála til stöðvunar innkaupaferlis um stundarsakir er rýmkuð er varðar kærur er snúa að öðrum ákvörðunum kaupanda en ákvörðunum um val tilboðs. Þá er lagt til að heimildarákvæði um að hægt sé að krefjast þess í útboðsgögnum að bjóðandi upplýsi hvaða hluta samnings hann hyggst láta undirverktaka framkvæma verði breytt í skylduákvæði. Lagðar eru til breytingar á ákvæði laganna um gerviverktöku til að leggja áherslu á mikilvægi þess að óheimilt sé að gera samning um undirverktöku við einstaka starfsmenn þar sem ráðningarsamband sé til staðar. Að lokum er lögð til breyting á innlendum viðmiðunarfjárhæðum á útboðsskyldu við verklegar framkvæmdir, þannig að útboðsskyldan hækki úr 13,6 millj. kr. í 28 millj. kr. Tillaga að þessari hækkun er gerð þar sem mun flóknara og tímafrekara er að skilgreina og útbúa útboðsgögn vegna verklegra framkvæmda en staðlaðra vöru- og þjónustukaupa. Jafnframt er ekki talin þörf á því að lítil verk þurfi sömu formfestu og undirbúningskostnað og stærri verk. Við undirbúning frumvarpsins var það kynnt fyrir flestum þeim aðilum sem hafa sérstakra hagsmuna að gæta á þessu sviði. Ýmsar ábendingar og tillögur voru settar fram af hálfu þessara aðila og var leitast við að taka tillit til þeirra eins og mögulegt var. Þær breytingar á lögum um opinber innkaup sem lagðar eru til í frumvarpinu felast einkum í því að réttarvernd vegna brota á lögum um opinber innkaup er aukin. Með þessu eru skapaðar betri aðstæður fyrir virka samkeppni sem stuðla að skynsamlegri meðferð almannafjár við opinber innkaup. Opinber innkaup eru stór hluti af útgjöldum hins opinbera og því mikilvægt að lögum og reglum sé fylgt í hvívetna. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari.

Herra forseti. Ég vil nota það tilefni sem hér gefst vegna frumvarps til laga um breytingar á lögum um opinber innkaup, þar sem verið er að fjalla sérstaklega um aukna skilvirkni í meðferð kærumála, til að ræða opinber innkaup og sérstaklega útboðsskyldur og möguleika opinberra stofnana til að leita í raun eftir virkri samkeppni og lágum verðum á Evrópska efnahagssvæðinu. Herra forseti. Á 139. löggjafarþingi kom fram frumvarp, sem er að finna á þskj. 206, þar sem sett var inn ný 18. gr. a um innkaup í öðru ríki Evrópska efnahagssvæðisins. Þarna var opnuð leið til að miðlæg innkaupastofnun, eins og það er orðað, geti boðið út innkaup sem falla undir þessi lög á Evrópska efnahagssvæðinu, annaðhvort sér eða í samstöðu við erlenda aðila, systuraðila, eða í samstarfi við miðlægar innkaupastofnanir erlendis. Fyrir þessu voru sett ansi rík skilyrði, m.a. að viðkomandi ríki þar sem útboðið færi fram væri á Evrópska efnahagssvæðinu og að reglur um opinber innkaup þar hefðu verið innleiddar í rétt viðkomandi lands og sérheimild þyrfti í hvert sinn sem hægt væri að bjóða út innkaup með þessum hætti og rökstudda beiðni þar um. Auk þess þyrfti þetta útboð að þjóna hagkvæmni, virkri samkeppni eða öðrum lögmætum sjónarmiðum. Herra forseti. Opinber innkaup eru gríðarlega stór hluti ríkisútgjalda eins og við vitum. Þetta frumvarp til laga var meðal annars sett fram í tilefni af því að á árinu 2009 námu opinber innkaup á vegum heilbrigðisráðuneytisins, þ.e. nú velferðarráðuneytis, til heilbrigðisþjónustu 11 milljörðum kr. Stærsti hlutinn er auðvitað lyfjakaup frá útlöndum. Tilefni þessa frumvarps var einmitt áhugi hjá Landspítalanum á því að kanna í tilteknum tilvikum möguleika á sameiginlegu lyfjaútboði spítalans og systurstofnana í Noregi því að það er staðreynd að innkaupastofnun heilbrigðisstofnana í Noregi gerir mun betri kaup en við getum gert á Íslandi vegna stærðarhagkvæmninnar. Þar nýtur samkeppnin sín betur en hér því að því miður berst oft aðeins eitt tilboð og jafnvel ekkert í útboð á dýrustu lyfjunum. Ríkið, þ.e. Landspítalinn og nú væntanlega sjúkratryggingastofnun með S-merktu lyfin, þarf að greiða uppsett verð og það er oft mun dýrara en systurstofnanir spítalans ná í innkaupum sínum. Það er upplýst að vilji er til þess bæði á Landspítalanum og hjá innkaupastofnuninni í Noregi að hafa sameiginleg lyfjaútboð. Meira að segja í Danmörku hafa menn horft til þess hvað innkaupastofnun heilbrigðisstofnana í Noregi gerir góð kaup á lyfjamarkaðnum og hugleitt að fara inn í þetta sama ferli. Þetta frumvarp var til umfjöllunar veturinn 2010–2011. Í stuttu máli er hægt að segja að lyfjaiðnaðurinn, þ.e. lyfjaframleiðendur, sem eru óhemjusterkt hagsmunaafl í landinu, lyfjainnflytjendur og lyfjasalar, brugðust ókvæða við og þóttust merkja að verið væri að opna undankomuleið frá reglum um opinber innkaup sem ekki tryggði samkeppni og útilokaði jafnvel innlenda aðila frá því að bjóða í. En eins og ég sagði var þetta frumvarp bæði með belti og axlabönd. Sækja átti heimild í hvert sinn og upplýsa að kaupin þjónuðu hagkvæmni og virkri samkeppni eða öðrum lögmætum sjónarmiðum. Það var svo að í maí 2011 samþykkti Alþingi breytingar á lögum um opinber innkaup í þessa veru, en breytti frumvarpinu verulega þannig að sú heimild sem þarna var opnuð hefur ekki verið virk, það er ekki hægt að nýta hana. Með því að opna þessi lög er erindi mitt í ræðustól Alþingis að hvetja hæstv. fjármálaráðherra til að kanna hvort auka megi hagkvæmni í opinberum innkaupum á lyfjum með því að styrkja þá heimild sem hér var sett í lög þannig að hún virki. Ég tók á sínum tíma þátt í afgreiðslu þessa máls og var framsögumaður breytingartillagna sem hv. viðskiptanefnd flutti á þeim tíma og í trausti þess að þær breytingar sem nefndin gerði á frumvarpinu yrðu ekki til að eyðileggja málið studdi ég það, en því miður varð ekkert af því. Lögin eru ónýt að því leytinu til að þau ná ekki tilgangi sínum. Ég mun vekja máls á þessu aftur í þeirri nefnd sem fær málið til umfjöllunar, sem mun vera hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Ég vil einnig hvetja hæstv. ráðherra til að skoða þetta því að hér er um gríðarlegar fjárhæðir að tefla. Það er ekki eins og verið sé að koma sér undan útboðum eða eðlilegri samkeppni. Hver er munurinn fyrir lyfjarisann að bjóða í stórt útboð í Noregi þegar litli Landspítalinn er hluti af því eða bjóða hér heima? Því miður eru oft, eins og ég sagði, engin tilboð í dýrustu lyfin sem um ræðir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar, nr. 78/2002, með síðari breytingum. Tildrög þessa máls eru þau að mikil umræða hefur verið um lækkun húshitunarkostnaðar á þeim svæðum þar sem hann hefur verið hæstur. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því að við erum að ræða um svæði þar sem búa kannski um 10% þjóðarinnar, rúmlega 30 þús. manns. Um 30 þús. manns, 10% þjóðarinnar, búa við sligandi húshitunarkostnað sem veldur miklum búsifjum í rekstri heimila þeirra. Þetta þýðir að fólk sem býr við þennan kostnað hefur að öðru jöfnu lakari lífskjör en þeir sem búa við lægri húshitunarkostnað. Þessi mál hafa oft verið rædd og við vitum að í gegnum tíðina hefur stundum gengið betur og stundum verr þegar reynt hefur verið að lækka þennan húshitunarkostnað. Við höfum gert það fyrst og fremst með því að hvetja fólk til að fara yfir í aðra orkugjafa og þar hefur hitaveituvæðing landsins auðvitað spilað stærstu rulluna. Þar sem það hefur ekki verið hægt höfum við staðið fyrir niðurgreiðslum á húshitunarkostnaði í gegnum árin. Í því höfum við stundum náð ágætum árangri og stundum miður eins og ég nefndi. Í þessu sambandi vil ég vekja athygli á því að ef við lítum á tölurnar í sögulegu samhengi og skoðum þær upphæðir sem við verjum til niðurgreiðslu á húshitunarkostnaði frá árinu 2007 voru þessar niðurgreiðslur á árinu 2007 tæpir 1,6 milljarðar kr., tæpir 1,8 milljarðar kr. á árinu 2008, en verða samkvæmt frumvarpi til fjárlaga 1,2 milljarðar kr. Niðurgreiðslur til húshitunarkostnaðar hafa því að raungildi lækkað frá árinu 2008 um 500 millj. kr., um hálfan milljarð. Við getum sagt sem svo að þeir 30 þús. einstaklingar, sem eru kannski 10 þús. heimili hið mesta, taka á sig um 530 millj. kr. aukagjald vegna þess að niðurgreiðslurnar hafa lækkað að raungildi sem þessu nemur. Við erum að tala um að niðurgreiðslurnar hafa lækkað um 30% eða þar um bil frá árinu 2008. Við vitum auðvitað að ríkissjóður hefur ekki úr sömu tekjum að spila og áður en það er hins vegar alveg ljóst að niðurgreiðslurnar hafa tekið á sig hlutfallslega meiri lækkun en sem svarar lækkun á ýmsum framlögum ríkisins í gegnum tíðina og mun meiri lækkun en sem svarar t.d. heildarútgjaldalækkun ríkisins á þessum tíma. Við verðum einfaldlega að horfa framan í þessa staðreynd. Síðan hefur það gerst að almennt hefur verðlag hækkað og raforkuverð fylgt því og til viðbótar hefur hæstv. ríkisstjórn lagt sérstaka skatta á raforkuframleiðsluna í landinu. Þegar þetta er allt saman dregið saman blasir við sú mynd sem við þekkjum að húshitunarkostnaðurinn á þessum svæðum hefur rokið upp úr öllu valdi. Þess vegna er ekki skrýtið að á síðustu árum hefur komið fram miklu harðara ákall frá þessum byggðum um að hlutur þeirra verði réttur. Ég vek athygli á því að þessi heimili þar sem búa 30 þús. manns hafa tekið á sig aukalega, til viðbótar við allt annað, 530 millj. kr. byrði með lækkandi niðurgreiðslu. Ég hef oft hugleitt hvernig við getum komið þessu í fastari skorður. Á sínum tíma, árið 2009 eða 2010, lagði ég fram þingsályktunartillögu og fékk til liðs við mig flutningsmenn, þingmenn úr flestum stjórnmálaflokkum. Við stóðum sameiginlega að því að leggja fram þingsályktunartillögu um að ríkisstjórninni væri falið að skipa nefnd til að skipa þessum málum til einhverrar framtíðar. Stundum eru örlög manna dálítið sérkennileg því að svo vildi til að nokkrum vikum eftir að ég hafði lagt tillöguna fram lagði ríkisstjórnin leið sína til Ísafjarðar og hélt þar sérstakan fund. Afrakstur hans var meðal annars skipun nefndar, algerlega í sama anda og þingsályktunartillaga mín hljóðaði um, sem færi ofan í þessi mál og mótaði stefnu til framtíðar þannig að menn vissu að hverju þeir gengju og sveiflur í húshitunarkostnaði yrðu úr sögunni. Þessi nefnd skilaði af sér skýrslu um síðustu áramót. Ég kallaði eftir því hjá hæstv. iðnaðarráðherra á þeim tíma hvort þess væri ekki að vænta að tillögur nefndarinnar litu dagsins ljós í frumvarpsformi frá hæstv. ríkisstjórn. Því var heitið að það yrði gert á þessu hausti. Örlítil agnarögn úr þessum tillögum rataði inn í þingið í formi stjórnarfrumvarps á vordögum. Við í atvinnuveganefnd gerðum á því frumvarpi breytingu sem máli skipti. Hún felur í sér að niðurgreiðslur til þeirra sem hafa tekið upp hitaveitur eru framlengdar í tólf ár þannig að menn geta nýtt þær til að lækka stofnkostnaðinn við byggingu þessara hitaveitna. Það mun hafa heilmikið í för með sér því að hitaveitur sem fram undir þetta hafa verið taldar óhagkvæmar verða hagkvæmar. Það má því má reikna með að þeim muni fækka enn þá sem búa við þennan mikla húshitunarkostnað. Sú nefnd sem hæstv. ríkisstjórn skipaði skilaði áliti um síðustu áramót eins og ég nefndi og ég hafði vænst þess að sjá í haust frumvarp frá hæstv. ríkisstjórn sem byggði á þeim tillögum í samræmi við þau fyrirheit sem gefin voru á síðasta vori. Þess vegna voru það ósegjanleg vonbrigði þegar ég sá í málaskrá hæstv. ríkisstjórnar sem lögð var fram í upphafi þings að slíkt mál var ekki á dagskránni. Þess vegna ákvað ég að athuga hvort ekki væri hægt að skapa þverpólitíska samstöðu um að leggja fram beinharðar hugmyndir um hvernig hægt væri að lækka húshitunarkostnaðinn á grundvelli þeirra tillagna sem þessi stjórnskipaða nefnd hafði lagt fram. Það tókst mjög vel og hér eru mættir til leiks 14 hv. þingmenn úr fjórum stjórnmálaflokkum sem leggja það til að farið verði nákvæmlega eftir þeim tillögum sem nefndin kom fram með um lækkun húshitunarkostnaðar. Þessar tillögur eru í skemmstu máli þessar: 1. Lagt er til að grundvallarbreyting verði gerð á niðurgreiðslukerfinu þannig að flutningur og dreifing á raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis verði niðurgreidd að fullu. Þannig verði kerfið sjálfvirkt þar sem öllum breytingum á verði á raforkudreifingu yrði mætt með sjálfvirkum hætti án þess að sérstök ákvörðun þurfi að liggja þar að baki. 2. Gerð er tillaga um að breyta fjármögnun á niðurgreiðslum og í stað þess að þær komi beinlínis úr ríkissjóði eins og hingað til hefur verið, með þeim áhrifum sem ég hef nefnt, er tillaga hópsins sem við tökum undir í þessu frumvarpi að jöfnunargjald verði sett á hverja framleidda kílóvattstund sem nemi þeim kostnaði sem nauðsynlegur er á hverjum tíma til að niðurgreiða að fullu flutning og dreifingu raforku til upphitunar íbúðarhúsnæðis. Gert er ráð fyrir að 10 aura þurfi á hverja kílóvattstund sem seld er af orku til að standa undir þessu. Það er allt og sumt. Síðan hefur hópurinn lagt aðrar tillögur fram sem er í sjálfu sér ekki ástæða til að fara mörgum orðum um. Sumar hafa eins og ég nefndi áðan þegar verið framkvæmdar og aðrar þyrftu að koma til framkvæmda ef þetta frumvarp sem hér um ræðir yrði samþykkt. Ég ætla, virðulegi forseti, í sjálfu sér ekki að hafa fleiri orð um þetta. Við höfum rætt þetta mál mjög oft í þinginu og ég hygg að um það sé býsna mikil samstaða meðal þingmanna. Það er mikið ákall, ekki bara frá íbúum þessara svæða sem ég gerði að umtalsefni heldur líka frá Alþingi, um að við reynum að skipa þessum málum til frambúðar. Það sýnir þingsályktunartillagan sem ég nefndi áðan sem við stóðum að mjög mörg úr öllum flokkum og það sýnir að mínu mati líka sá hópur flutningsmanna sem stendur að þessu frumvarpi. Þetta hefur einnig margoft komið fram í umræðum í þinginu. Að öðru leyti ætla ég ekki að fjölyrða um þetta. Ég tel að með samþykkt þessa frumvarps væri stigið mikilvægt skref sem skipti máli. Það mundi auðvitað ekki ná utan um allan vandann en yrði sannarlega til þess að draga úr sárasta sviðanum og koma til móts við þau sjónarmið sem höfð hafa verið uppi. Sömuleiðis er það algjörlega í samræmi við tillögur þverpólitískrar nefndar sem ríkisstjórnin skipaði með aðild þeirra sem búa á hinum svokölluðu köldu svæðum. Ég trúi því að um þessar hugmyndir ætti að geta náðst bærileg samstaða á Alþingi.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni fyrir eindrægni hans í þessu máli um árabil. Húshitunarkostnaður brennur mjög á fólki víða um land. Eins og hv. þingmaður gat um er um minni hluta landsvæða að ræða en engu að síður er munurinn á húshitunarkostnaði þar sem hann er hæstur og þar sem hann er að jafnaði lægstur svo mikill, svo himinhrópandi, að ekki verður við unað nema ríkisvaldið grípi til jöfnunaraðgerða. Mikið er talað um jafnt vægi atkvæða nú um stundir en minna um jafnt vægi þjónustu. Sá sem hér stendur telur að jafnt vægi atkvæða eigi ekki að verða að veruleika fyrr en við séum að minnsta kosti komin til móts við jafnt vægi þjónustu. Þar brennur húshitunarkostnaðurinn mjög rækilega á fólki eins og ég gat um í upphafi. Ég minnist þess að hafa rætt við konu úti á landi sem hafði um stundarskeið flust til Reykjavíkur, var þar í stigagangi og gerðist gjaldkeri húsfélagsins. Hún áttaði sig á því eftir nokkra mánuði að hún hafði borgað húshitunarkostnaðinn fyrir allan stigaganginn, taldi þetta eðlilegan kostnað, var svo vön háu gjaldi að hún borgaði fyrir alla í ganginum. Við þetta ástand verður auðvitað ekki unað og ég vil varpa þeirri spurningu til hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar hvort þetta mál þurfi að taka saman með öðrum jöfnunaraðgerðum og hvernig því verði við komið á næstu árum.

Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt að ræða þessi mál í samhengi við það sem hv. þingmaður var að nefna. Við getum rætt um flutningskostnað og ýmislegt annað sem við höfum oft fjallað um í ræðustól Alþingis. En það sem fyrir mér vakir, og ég hygg að við sem höfum verið að tala um húshitunarmál á afmörkuðum stöðum sem búa við þennan vanda höfum lagt áherslu á það, er einfaldlega að þarna er um að ræða svo stórt mál, mál sem ég hef trú á að við getum sameinast um, að það er mjög mikilvægt að reyna að einbeita sér að því sérstaklega. Við getum sagt að það séu ákveðnar frumþarfir sem í því felast að geta haft efni á því að hita upp húsið sitt, það er krafa sem við hljótum að gera til lífsins að geta staðið undir því. Þegar kostnaðurinn er svona gríðarlega mikill á einstökum svæðum - og hann er náttúrlega mestur í dreifbýli, hann er enn þá meiri þar en í þéttbýli þrátt fyrir allt - blasir vandinn við. Hugsunin á bak við þetta er einfaldlega þessi: Dreifingarkostnaðurinn á rafmagninu sem er reiknaður út og leggst ofan á raforkuverðið er samfélagslegt verkefni. Það er ekki hægt að segja að þær sálir sem búa á þessum stöðum þurfi að standa einar undir því. Þess vegna er eðlilegt að við segjum sem svo: Þetta er verkefni sem við ætlumst til að við tökum öll á okkur, þjóðin. Hér er lögð fram tillaga um að þetta verði gert þannig að lagt verði gjald á selda raforku sem allir yrðu að taka á sig og standa þannig sameiginlega undir kostnaðinum. Eftir sem áður yrði illu heilli heilmikill munur en þarna er þó alla vega stigið skref í rétta átt, skref sem er í samræmi við tillögur sem fulltrúar ríkisstjórnarinnar og fulltrúar hinna köldu svæða sem sátu í nefndinni stóðu að. Ég hef trú á því að um þetta gæti orðið sæmileg samstaða.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir tölu hans í þessa veru. Það er mjög eftirtektarvert hve fáir Íslendingar gera sér grein fyrir því hversu mjög þetta mál brennur á fólki á köldustu svæðunum. Hér erum við að tala um frá fjórföldum mun og upp í tífaldan mun á kjörum á þessu sviði, og eins og hv. þingmaður gat um er þetta ein af frumforsendum þess að lifa af íslenskan vetur. Það er hins vegar vert að skoða þær leiðir sem hægt er að fara að þessu setta marki í heild sinni og þess vegna vildi ég færa þetta út á breiðari grundu. Við þingmenn og þeir sem fjalla um löggjöf hverju sinni þurfum að skoða möguleika á leiðum sem aðrar þjóðir í kringum okkur eru að fara í auknum mæli. Vil ég þar sérstaklega nefna Norðmenn sem hafa að einhverju leyti notað skattkerfið til að jafna þjónustukjör af þessu tagi. Það hefur ekki verið skoðað á Íslandi af miklum móð. Ég vil beina þeirri spurningu til hv. þingmanns sem þekkir þetta mál vel, komandi af Vestfjörðum, hvort jafna megi þjónustuvægið með því að nota skattkerfið eða einhvers konar tilfærslukerfi. Norðmenn hafa farið aðrar leiðir, t.d. með því að niðurgreiða námslán til ungmenna sem setjast að úti á landi, en aðallega hafa þeir notað skattkerfið til að jafna aðstöðumun fólks eftir því hvar það velur sér búsetu. Ég spyr því hv. þingmann hvort þetta sé leið sem eigi að skoða.

Virðulegi forseti. Ég er orðinn gamall sem á grönum má sjá. Fyrir mörgum árum þegar verið var að búa til núverandi kjördæmaskipan var sett niður nefnd sem átti meðal annars að fjalla um hinn byggðalega vinkil í ljósi þess að verið var að minnka vægi atkvæða, fækka kjördæmum og stækka kjördæmi. Við skoðuðum ýmsa þætti og eitt af því sem við veltum mjög fyrir okkur var einmitt sú skattalega leið sem menn vissu til að farin hafði verið í Noregi. Mér fannst þetta á þeim tíma mjög áhugavert. Það sem þá var reitt fram fyrir okkur af upplýsingum var að þessari aðferð væri beitt í mjög afmörkuðum mæli í Noregi á mjög afmörkuðum svæðum. Sannleikurinn var sá að fyrir nefndina komu ýmsir sérfræðingar, m.a. skattasérfræðingar sem fundu þessu máli allt til foráttu, þannig að það varð engin samstaða í nefndinni um að leggja þetta til. Það sem varð hins vegar samstaða um og við fórum mjög vel í gegnum hvort það gæti gengið upp praktískt var hugmynd um einhvers konar afslátt til menntaðs fólks sem settist að úti á landsbyggðinni. Ég man eftir því að Lánasjóður íslenskra námsmanna skoðaði þetta mjög rækilega fyrir okkur. Þeir sögðu að það væri tiltölulega einfalt praktískt að gera þetta, menn drægju bara upp byggðakort sem væri viðurkennt af ESA og Byggðastofnun hefur lagt slíkt fram. Hugmyndafræðin á bak við þetta var sú að það væru allt of fáir menntaðir einstaklingar víða úti á landsbyggðinni, eins og við sáum í nýrri skýrslu Byggðastofnunar, og þetta gæti virkað sem hvati til að draga að menntað fólk út á landsbyggðina sem væri auðvitað jákvætt í sjálfu sér. En því miður, þrátt fyrir að nefndin hafi náð um þetta þverpólitískri samstöðu, náði þetta mál aldrei neinu flugi. Ég hefði talið ástæðu til að byrja kannski á því að endurvekja þessa hugmynd úr því að hún var komin þó þetta langt. Ég tek eftir því að menn kalla mjög eftir því að norska leiðin verði skoðuð og ég teldi að það væri verðugt verkefni, t.d. fyrir Byggðastofnun, að fara ofan í það hvernig þetta er gert nákvæmlega í Noregi og hvort það gæti átt við á Íslandi.

Frú forseti. Það er held ég enginn pólitískur ágreiningur uppi í þessum sal um mikilvægi þess að jafna húshitunarkostnað á landinu og lækka húshitunarkostnað á köldum svæðum. Um það eru allir sammála og hafa lengi verið í orði kveðnu. Eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson vísaði til í framsögu sinni var sett á laggirnar nefnd sem skilaði tillögum til ráðherra um lækkun húshitunarkostnaðar og stjórnvöld hafa nú þegar beitt sér fyrir einni lagabreytingu í þá átt að lækka húshitunarkostnað, en betur má ef duga skal, það er algjörlega rétt. Hv. þingmaður talaði um að hér væri mjög stórt mál á ferðinni, talaði um frumþarfir sem ég get alveg tekið undir. Ég bý á Ísafirði og borgaði þar í síðasta mánuði 40 þús. kr. fyrir mína húshitun samanborið við 10 þús. kr. fyrir sambærilegt húsnæði hér í borginni. Ég þekki þetta á eigin skinni. Nú er það þannig að hv. þingmaður hefur verið þingmaður frá árinu 1991. Á þeim tíma hefur flokkur hans verið við stjórnvölinn allar götur til ársins 2009 í bullandi góðæri, þegar peningar streymdu úr ríkissjóði, menn einkavæddu hægri, vinstri meðal annars símann og grunnnetið með öllu saman. Hvernig stendur á því að í því bullandi góðæri, fyrst vilji hv. þingmanns er svo skýr og skilningur hans á málinu svo ríkur sem skilja má af orðum hans, að ekki vannst meira í góðærinu í þá átt að jafna húshitunarkostnað á landinu?

Virðulegur forseti. Fyrst vil ég segja að það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að stórt skref hafi verið stigið í þá átt að mæta þessum tillögum. Stigið var hænufet og tæplega það. Það var ein tillaga sem fjallaði um það að þær hitaveitur sem hefðu fengið styrki frá ríkinu yrðu ekki skertar með öðrum styrkjum. Það var nú allt og sumt. Síðan tókum við í atvinnuveganefnd, meðal annars eftir að ég hafði boðað það í umræðunni að það yrði gert ella, upp á okkar arma aðra tillögu úr þeirri nefnd og það var síðan gert að lögum. Það er það eina sem hefur gerst í þessum efnum. Hv. þingmaður sagði að lítið hefði áunnist á síðustu árum. Ég sagði áðan að það hefði gengið mjög misjafnlega. Ég rakti raunar í máli mínu þróunina frá árinu 2007. Þá var varið 1,6 milljörðum kr. til niðurgreiðslna, 1,8 árið 2008 en er núna 1,2 milljarðar kr. samkvæmt næsta fjárlagafrumvarpi. Þetta er allt á verðgildi núgildandi árs. Það munar þarna 500–600 millj. kr. Ég ætla ekki að gera óskaplega mikið úr því að við höfum verið að ná svo glæsilegum árangri. Þó vil ég draga það fram að miklu skiptir hvort við erum með tölur 30% lægri eða ekki, þær eru 30% lægri núna að raungildi en þær voru 2008, sem er mun meiri niðurskurður en svarar til niðurskurðar ríkissjóðs almennt. Ég ætla ekki að fara að stæra mig af því að okkur hafi gengið svo óskaplega vel. Ég benti einmitt á að það hefði gengið misjafnlega og þess vegna hafi það verið mín niðurstaða, meðal annars eftir áralanga setu á Alþingi, að við yrðum að finna varanlegri lausn. Hv. þingmaður var meðflutningsmaður minn að máli sem fól það nákvæmlega í sér að setja á laggirnar nefnd sem mundi hafa það verkefni að móta tillögur um þetta til frambúðar þannig að það væri eitthvað áreiðanlegra sem við hefðum á að byggja. Ríkisstjórnin má segja tók upp sams konar tillögu, ég er ekki að segja að hún hafi ljósritað tillöguna mína en það vildi þannig til að hún komst að sömu niðurstöðu um að setja á laggirnar sams konar nefnd og mælt var fyrir í tillögum okkar hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur og fleiri. Sú nefnd komst að þeirri niðurstöðu sem er hérna. Því miður er ekki að finna á 177 mála skrá ríkisstjórnarinnar neitt í þá veru 

Frú forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að ég hef staðið með honum í því að reyna að koma til leiðar frekari árangri í að lækka húshitun á köldum svæðum enda skil ég þann vanda mjög vel. Ég furðaði mig hins vegar á því þegar ég hlustaði á hv. þingmann og hugsaði til þess hvernig stæði á því að svo lítið hefði þokast í því máli meðan nægir peningar voru til. Við höfum hins vegar verið í þeirri stöðu núna frá hruni að ekki eru nægir peningar til nokkurs hlutar. Þó er verið að stíga skref núna með þeirri lagabreytingu sem gerð hefur verið af hálfu stjórnvalda til að lækka húshitunarkostnað. En eins og hv. þingmaður bendir réttilega á ná þær aðgerðir sem grípa þarf til einungis til um 10% landsmanna og þar af leiðandi ætti það að vera viðráðanlegt verkefni að jafna stöðu landsmanna hvað þetta varðar. Um það er enginn ágreiningur við mig og ég styð að það verði gert. Ég á eftir að kynna mér betur og vera viðstödd umfjöllun um frumvarpið í hv. atvinnuveganefnd sem mun taka málið til umfjöllunar. Vera kann að þær leiðir sem hér eru lagðar til séu árangursríkar og muni kannski ekki hafa í för með sér það mikinn tilkostnað að hafa þurfi áhyggjur af því. Við getum hins vegar ekki horft fram hjá því að við erum á erfiðum tímum núna hvað varðar rekstrarstöðu ríkissjóðs. Ríkissjóður er enn rekinn með halla þó svo að sá halli hafi verið lækkaður á síðustu fjórum árum úr 200 milljörðum í um 40–60 milljarða. Við erum í þrengra búi núna en við höfum verið um langt árabil meðal annars á þeim tíma sem hv. þingmaður hafði öll tök á því að beita sér með virkari hætti til að jafna húshitunarkostnað landsmanna, enda var hann ráðherra í ríkisstjórnum sem sátu á góðæristímanum.

Virðulegi forseti. Ef hv. þingmaður er að rifja upp ráðherratíma minn þá náði sá ráðherratími til áranna 2007 og 2008. Hér inni situr reyndar hæstv. fyrrverandi ráðherra úr þeirri ríkisstjórn líka. Þá voru niðurgreiðslurnar 500–600 millj. kr. hærri að raungildi en þær eru í dag  Niðurstaða mín í þessu máli er og var - sem ég hélt að væri niðurstaða hv. þingmanns líka af því að við fluttum um þetta sameiginlega þingsályktunartillögu - að við þyrftum að koma þessu í fastari skorður. Það þyrfti að búa til einhvern mekanisma sem gerði það að verkum að við hefðum fast land undir fótum. Ég tel að þær tillögur sem ríkisstjórnarnefndin skilaði af sér hafi einmitt verið í þeim anda og ég trúði því og hélt að um þetta gætum við náð saman á þinginu án þess að um það yrði neinn stórpólitískur ágreiningur. Málið var undirbúið þannig af ríkisstjórninni og ég vil hæla henni fyrir það. Þess vegna voru það mér mikil vonbrigði að frumvarpið kæmi ekki fram í haust. Og er þá ekki eðlilegt að þingmenn bregðist við sem hafa þá skoðun? Ég veit að ég er fráleitt einn um þá skoðun, við mörg erum mjög sammála um þetta og við tökum þá bara ómakið af henni og leggjum málið fram. Það er þá alla vega innlegg inn í umræðuna. Ef menn finna betri leiðir þá finna menn betri leiðir en þetta er þó viðleitni af okkar hálfu, 

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar, nr. 78/2002, með síðari breytingum (útreikningar fjárhæða, fjármögnun niðurgreiðslna). Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson er 1. flutningsmaður að frumvarpinu. Ég er einn af flutningsmönnum þess en þeir eru alls fjórtán talsins. Mér sýnist svona í fljótu bragði að fulltrúar allra flokka sem sæti eiga á Alþingi séu meðal flutningsmanna plús einn hv. þingmaður sem telst vera utan flokka. Ég hlustaði á það áðan hver tildrögin væru að frumvarpinu hjá hv. 1. flutningsmanni. Upphafið má rekja til fundar ríkisstjórnarinnar sem haldinn var á Ísafirði 5. apríl 2011 þar sem samþykkt var að unnið yrði að því með Samtökum sveitarfélaga á köldum svæðum að leita leiða til að lækka og jafna húshitunarkostnað. Í kjölfarið var skipaður starfshópur sem fékk ákveðin hlutverk í skipunarbréfi iðnaðarráðuneytisins. Í þeim hópi voru fulltrúar frá iðnaðarráðuneyti, fjármálaráðuneyti, Samtökum sveitarfélaga, Rarik, og Orkubúi Vestfjarða. Fulltrúi iðnaðarráðuneytisins var formaður starfshópsins. Sá starfshópur skilaði af sér skýrslu sem við sem sitjum í atvinnuveganefnd fengum kynningu á í vor, ef ég man rétt, frekar en í fyrra. Skipunarbréf iðnaðarráðuneytisins var svohljóðandi: Yfirfara lög nr. 78/2002, um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar, og koma með tillögur til úrbóta varðandi framkvæmd laganna. Setja fram tillögur um framkvæmd og fjármögnun niðurgreiðslna til húshitunar. Gera tillögur um viðmið fyrir húshitunarkostnað. Yfirfara þær aðgerðir sem nú er beitt varðandi orkusparnað á köldum svæðum og koma fram með tillögur um frekari aðgerðir á því sviði. Starfshópurinn skilaði áliti sínu í lok desember síðastliðnum og í frumvarpinu eru raktar í þremur liðum þær tillögur sem þar voru lagðar fram. Ég hygg að búið sé að fara yfir þær og ætla ekki að nefna þær. Virðulegi forseti. Þar að auki vil ég nefna til áréttingar við samþykkt ríkisstjórnarinnar frá fundinum á Ísafirði 5. apríl 2011 að þetta er eitt af megininntökum í byggðaáætlun sem var líka unnin í atvinnuveganefnd, sem þá hét iðnaðarnefnd, og var samþykkt samhljóða á Alþingi. Þar var fjallað um þann mismun sem er á húshitunarkostnaði á hinum köldu svæðum, þar sem 10% íbúar landsins búa, miðað við önnur svæði. Þetta hefur því líka stoð í byggðaáætlun og er eitt af merkilegustu og mikilvægustu atriðunum sem við fjöllum um til jöfnunar lífskjara í landinu. Virðulegi forseti. Það er nýbúið að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem spurt var um hvort atkvæði landsmanna eigi að vega jafnt sama hvar á landinu þeir búa - ég hefði sagt já við því, þegar búið væri og um leið og annað væri þá jafnað í leiðinni. Það er nefnilega ótrúlega auðvelt að jafna þessa þætti í gegnum skattkerfið á Íslandi vegna þess að landið er ekki stærra en það er, með 320 þús. íbúa. Með öðrum orðum, það er algjörlega óásættanlegt að 10% íbúa landsins skuli búa við a.m.k. 100% hærri upphitunarkostnað en er á höfuðborgarsvæðinu. Það er hægt að jafna í gegnum skattkerfið eða í gegnum þær tillögur sem settar eru hér fram. Virðulegi forseti. Ekki alls fyrir löngu ræddum við um nokkur fleiri atriði sem varða húshitun, þar á meðal frumvarp sem komið er til efnahags- og viðskiptanefndar um niðurfellingu á virðisaukaskatti á kaupum á varmadælum. Ég gerði það að umtalsefni þegar það frumvarp var rætt. Eftir þá umræðu fór ég austur í Neskaupstað og sá þetta þar með eigin augum hjá tveimur aðilum sem hafa af miklum myndarskap, framsýni og frumkvæði sett upp varmadælur á heimilum sínum. Það er annars vegar varmadæla, svokölluð loft í loft sem sparar tæplega 50% í hitunarkostnaði þess húss. Hins vegar er til önnur gerð af varmadælu sem gengur undir nafninu íspinninn og ágætur maður þar sem heitir Jeff Clemmensen setti upp. Ánægjulegt var að koma þangað um daginn og fá að skoða þær og sjá hvað verið er að gera þar. Stofnkostnaðurinn við loft í loft varmadælu var ekki hár en hann var hærri við hina sem sett var upp. Það er einmitt með svoleiðis aðgerðum eins og þar voru boðaðar sem koma verulega til móts við húshitunarkostnað almennings í landinu sem býr við háan orkukostnað. Hvers vegna nefni ég þetta? Vegna þess að ef við lækkum og fellum niður virðisaukaskattinn og aðflutningsgjöld, tolla og vörugjöld af varmadælum þá mun fólk setja þær upp. Það verður hagkvæmara að setja þær upp, fólk mun spara peninga og jafnframt mundu niðurgreiðslur lækka. Það er bara þannig, virðulegur forseti, að meðan kostnaðurinn er svona hár eins og raun ber vitni er lítið sem ekkert af þessu gert í landinu og þá fær ríkissjóður engar tekjur. Ef farið yrði í aðgerðir mundi það verða fólki í hag, ríkissjóður fengi ekki tekjur, en íbúarnir sem mundu gera þetta nytu hagnaðarins af því plús að niðurgreiðslur mundu lækka hvað það varðar. Virðulegi forseti. Af því ég nefndi heimsókn mína í Neskaupstað í þessu sambandi og tók dæmi um varmadælu þá má ég til með að segja líka sögu af íbúa í Neskaupstað sem var vanur að borga sína háu húshitunarreikninga. Hann þurfti að bregða búi og flutti suður í ekki mjög stóra blokk og fór í stjórn húsfélagsins. Það lenti á honum að taka við reikningunum og borga þá. Það var svoleiðis að hann fékk orkureikninginn sem var ekki mjög hár, tók hann og borgaði auðvitað. Það gerði hann mánuð eftir mánuð. Svo var haldinn aðalfundur húsfélagsins og þá kom í ljós að húsfélagið hafði ekki borgað neina rafmagnsreikninga. Hvað var það sem gerðist? Jú, virðulegi forseti, það sem gerðist var að þessi aðili leit á reikninginn sem sinn eigin reikning, fyrir sína íbúð og borgaði hann en það var þá óvart fyrir allt húsfélagið. Þetta er skemmtileg saga og þá sögu má líka lesa í töflum í frumvarpinu og skýrslu nefndarinnar, vegna þess að borinn er saman upphitunarkostnaður í fjölbýli, 100 fermetra, og raðhúsi, 140 fermetra, og einbýli, 180 fermetra, og þá sjáum við þann mikla mun sem er á upphitunarkostnaði. Enda var það á þeim stað þar sem ég hitti fólk sem borgaði fyrir 120 fermetra hús eða svo um 240–250 þús. kr., hér væri það hálfvirði miðað við sambærilegt húsnæði á höfuðborgarsvæðinu, enda kemur það fram hérna. Virðulegi forseti. Ég kem fyrst og fremst til að lýsa yfir stuðningi við það frumvarp sem lagt er fram enda er ég einn af flutningsmönnum þess. Það er sett fram til að hreyfa við þessu máli. Það er auðvitað svo að söknuður er í því að þetta skuli ekki koma fram sem tillaga stjórnvalda. En allt í lagi, úr því að það kemur ekki þá er það bara okkar þingmanna að flytja málið og upphefja þá umræðu sem hér er. Koma málinu til nefndar, til umsagnar, fá umsagnir, fá gesti og fara í gegnum þetta lið fyrir lið. Virðulegi forseti. Það er einfaldlega þannig að nú, árið 2012, starfar Alþingi allt öðruvísi en það gerði þegar ég kom fyrst á þing árið 1999. Sjálfstæði þingmanna er miklu meira en þá var. Þingmenn eiga að leyfa sér að flytja svona frumvarp eins og hér er gert án þess að vera hræddir við að það skuli ekki vera flutt af ríkisstjórn. Mér væri alveg sama hver ríkisstjórnin væri, ég hefði mína sömu skoðun. Við skulum þó ekki gleyma því sem vel er gert. Það eru hvorki meira né minna en 1.172 millj. kr. sem veittar eru á fjárlögum til niðurgreiðslu húshitunar í landinu. Það eru miklir peningar, 1.172 millj. kr. Þessi tala hefur hins vegar verið mjög lengi, sérstaklega frá hruni þar sem erfiðleikar hafa verið miklir í ríkisfjármálum eins og rætt hefur verið um og mikill niðurskurður og skattahækkanir. Þetta hefur því miður þurft að láta undan og hefur ekki haldið í við verðbólgu eða verðlagshækkanir. Það kemur hins vegar fram í reikningi þess hóps sem vann skýrsluna að til að jafna þetta hjá þeim 10% íbúa sem búa við þetta háa orkuverð þá vanti 500 millj. kr. upp á það árið 2011. Og eins og sagt er í skýrslunni að miðað við núverandi raforkuframleiðslu á Íslandi, 17 teravattstundir, mundi jöfnunargjald sem nema mundi 10 aurum duga fyrir heildarfjármögnun niðurgreiðslna. Og þar með talið, virðulegi forseti, hjá stórkaupendum, stóriðjunni, sem kaupir um 80–85% af allri raforku á landinu. Við skulum líka hafa í huga að þessi upphæð mun lækka með ýmsum aðgerðum sem hér eru boðaðar og meðal annars þeirri hugmynd sem ég ræddi um áðan að ef notkun varmadæla eykst mundi sú tala lækka á komandi árum. Hún mundi líka lækka ef fleiri orkukaupendur kæmu til landsins til að kaupa eitthvað af þeirri orku sem rennur til sjávar í dag. Ég hef heyrt þá tölu að í gegnum vélasamstæður orkufyrirtækja í dag renni vatn, sem ekki er notað, sem gæti gefið okkur 5–6 milljarða kr. á ári ef kaupandi væri að því. Og þá sjáum við hvað það mundi aukast og þá mundi þessi upphæð lækka sem því nemur. Virðulegi forseti. Ég fagna því frumkvæði sem hér er sýnt af þeim 14 þingmönnum sem frumvarpið flytja. Ég fagna umræðunni sem nú er og ég fagna því að það skuli fara til nefndar, fara til umsagnar og gestir komi til að fara yfir málið vegna þess að verið er að hreyfa einu brýnasta máli sem varðar jöfnun lífskjara í landinu. Virðulegi forseti. Það er með grunnþarfirnar, það er ólíðandi að það sé svo miklu, miklu dýrara hjá 10% íbúa landsins að hita húsin miðað við það sem lægst er. Við getum síðan tekið ýmislegt annað. Það er til dæmis gaman að segja frá því, virðulegi forseti, að nú á þessum krepputímum hefur í fyrsta skipti í sögunni verið búinn til flutningsjöfnunarsjóður. Hann er kominn til núna fyrir tilstilli núverandi ríkisstjórnar. Það var samþykkt á Alþingi og voru veittar í það ef ég man rétt 200 millj. kr. Vafalaust upphæð sem þyrfti að vera hærri, að sjálfsögðu, en þarna er kominn þessi vísir og það hefur tekist í því kreppuástandi sem hefur verið í landinu, með ríkisfjármálin eins og þau eru. En það tókst þó. Þetta er einn af þeim þáttum í viðbót, fyrir utan niðurgreiðslur til húshitunar, flutningsjöfnun o.fl., sem við getum nefnt. Virðulegi forseti. Ég get endað ræðu mína á eftirfarandi: Man fólk ekki þegar miklu dýrara var að hringja frá Siglufirði til Reykjavíkur en frá Reykjavík til Siglufjarðar? Það voru tvær ólíkar gjaldskrár. Síðan var þetta tekið og steypt saman í eina gjaldskrá, núna skiptir ekki máli hvar menn sitja þegar þeir hefja símtalið. Það var jöfnunaraðgerð en ekki er mjög langt síðan þetta var. Sú jöfnunaraðgerð sem boðuð er í raun og veru í gegnum skattkerfið, í gegnum gjaldskrár, er leið sem ég sem jafnaðarmaður er til í að fara og mér líkar vel við eins og hún er sett fram. Því fagna ég frumvarpinu og vona að það fái brautargengi í gegnum nefndir Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég ætla að koma örstutt upp til að taka undir með þeim sem hafa tjáð sig um frumvarpið sem liggur fyrir og fagna framkomu þess. Ég skynja það heima hjá mér vestur á fjörðum að þung undiralda er út af þessu máli vegna þess að í rauninni dregur á milli landsmanna þegar kemur að húshitun og húshitunarkostnaði. Það er mál að linni. Eins og ég hef skilið málið er ekki um bein fjárútlát ríkisins að ræða heldur jöfnunaraðgerð þar sem 10 aurum yrði bætt ofan á hverja kílóvattstund þannig að úr yrðu um það bil 500–600 millj. sem gætu nýst til þeirrar jöfnunaraðgerðar. Ég held að um mjög brýnt réttlætismál sé að ræða sem ég hef fulla trú á að þingheimur sjái ástæðu til að standa við bakið á. Þetta er forgangsmál eins og komið hefur ágætlega fram í máli flutningsmanna. Það að 14 þingmenn úr öllum stjórnmálaflokkum skuli standa að frumvarpinu hlýtur að sýna fram á samstöðuna sem á að geta ríkt um þetta mál. Ég held að það þjóni nú ekki neinum tilgangi að velta vöngum yfir því sem hefði átt að vera gert hér á árum áður. Vafalaust hefðu menn átt að spýta í lófana og gera betur en ef einhverjir aðrir stóðu sig ekki í stykkinu er það ekki ástæða til þess að gera ekki betur núna. Ég held og skynja það að enginn pólitískur ágreiningur er um þetta góða málefni. Mér þætti ekki verra að geta staðið á bak við svona frumvarp og veitt því brautargengi í þann stutta tíma sem ég fæ að sitja á þingi. Virðulegi forseti. Þetta er mikið hagsmunamál og ég óska þess innilega að þingheimur samþykki það.

Frú forseti. Ég mæli hér í þriðja sinn fyrir mikilvægu máli sem tengist starfsmannahaldi ríkisins. Málið hefur ekki fengist afgreitt áður. Fólk hefur komið í ræðustól og talað jákvætt um þetta mál og einnig á nefndafundum. Málið snertir réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, þ.e. starfsmanna ríkis og sveitarfélaga. Það er spurning um að horfa til framtíðar, breyta starfsumhverfi ríkisstarfsmanna þannig að það nálgist það sem tíðkast á hinum almenna markaði. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins sem hefur það að aðalmarkmiði að einfalda málsmeðferð við uppsögn ríkisstarfsmanna. Það má með sanni segja að þau lög sem nú eru í gildi séu barn síns tíma, en einhverra hluta vegna hefur verið afar erfitt fyrir þingmenn og ráðherra að gera breytingar á þeim sem eru í takt við þær breytingar sem orðið hafa í samfélaginu, meðal annars varðandi kröfur sem gerðar eru um meðferð opinbers fjár, skilvirkni ríkisstofnana o.s.frv. Ríkisendurskoðun hefur margítrekað ábendingar sínar, einkum um að endurskoða beri áminningarkafla hinna opinberu starfsmannalaga. Ljóst er að það er löngu tímabært að þessar breytingar verði gerðar. Þær hafa skírskotun til þess frumvarps sem ég mæli fyrir og til þess vísað í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Í frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á ákvæðum starfsmannalaga. Miða þær fyrst og fremst að því að fella niður skyldu forstöðumanns til að áminna starfsmann með formlegum hætti vegna brots á starfsskyldum hins síðarnefnda eða þegar starfsmaður hefur ekki staðið undir þeim kröfum sem gerðar eru til starfs hans. Ég tel að það eigi líka að gilda um það þegar ráðherra stendur frammi fyrir hugsanlegu broti eða þegar forstöðumaður ríkisstofnunar sinnir ekki starfsskyldum sínum. Ég bendi á að frumvarp nokkurn veginn sama efnis var lagt fram af þáverandi hæstv. fjármálaráðherra Geir H. Haarde árið 2004. Þá lagðist stjórnarandstaðan á þeim tíma, sem er í dag í ríkisstjórn, þar á meðal þáverandi hv. stjórnarandstöðuþingmenn, Ögmundur Jónasson, Össur Skarphéðinsson, Steingrímur J. Sigfússon og Jóhanna Sigurðardóttir, alfarið gegn því að hróflað yrði við starfsmannalögunum. Það er því kannski ekki líklegt að það verði gert núna. Engu að síður vil ég leggja frumvarpið fram því að ég hef orðið vör við nokkurn vilja innan stjórnarliðsins til að breyta þessu. Þar vitna ég til orða varaþingmanns Samfylkingarinnar, Magnúsar Norðdahls, sem er líka lögfræðingur ASÍ og einnig má vísa í orð þáverandi fjármálaráðherra fyrr á árinu, hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur, sem sýndi vilja til að breyta lögunum. En þegar við skoðum samhengi hlutanna er ljóst að ekkert hefur gerst og ekkert mun gerast hjá þessari ríkisstjórn varðandi breytingar á starfsmannalögunum, þá sérstaklega ekki varðandi þann þátt er snertir áminningarskylduna því að þessir einstaklingar vilja ekki breyta neinu þar og hefur framganga þeirra í þingsal í gegnum árin eindregið gefið slíkt til kynna. Þessir hv. þingmenn studdu mjög háværa kröfu forustumanna hinna opinberu stéttarfélaga, BSRB, KÍ og BHM, árið 2004 um að þáverandi hæstv. fjármálaráðherra mundi afturkalla málið. Ég ætla ekki að segja að öllu illu hafi verið hótað en það var eindregin krafa þessara félaga að málið yrði dregið til baka. Ég held að mikið vatn hafi runnið til sjávar á þeim níu árum síðan það frumvarp var lagt fram, ekki síst í ljósi aukins réttaröryggis. Við erum komin með sterkari stoðir og sjálfstæðar stofnanir. Ríkisendurskoðun stendur einatt í lappirnar í aðhaldi sínu gagnvart ríkisstjórninni og þinginu sem sumum þingmönnum og ráðherrum ríkisstjórnarinnar finnst óþægilegt að finna fyrir. Hin stoðin sem breytt hefur umhverfinu er umboðsmaður Alþingis sem hefur að sjálfsögðu sitt að segja varðandi það að ekki sé brotið á réttindum fólks innan stjórnsýslunnar. Ég undirstrika að ég tel löngu tímabært í ljósi þróunar umræðunnar um skilvirka stjórnsýslu að fjárlög séu bæði gegnsæ og áreiðanleg og að starfsumhverfi ríkisstarfsmanna taki breytingum. Í almennum athugasemdum við það frumvarp sem lagt var fram á árinu 2004 kom fram að markmið með setningu þeirra laga hefði einkum verið þríþætt. Í fyrsta lagi að jafna réttarstöðu ríkisstarfsmanna og starfsmanna á hinum almenna vinnumarkaði, sem er einmitt sama viðhorf og einn af þingmönnum Samfylkingarinnar lýsti stuðningi við í vor. Í öðru lagi að auka sjálfstæði forstöðumanna ríkisstofnana og möguleika þeirra til að taka ákvarðanir sem varða bæði stjórnun og starfsmannahald og í þriðja lagi að fella brott ýmis úrelt ákvæði eldri laga um réttindi og skyldur. Tilgangur þess frumvarps sem ég mæli fyrir er að sjálfsögðu að stefna að auknum sveigjanleika í rekstrarumhverfi stofnana ríkisins og hins opinbera og er þar tekið undir markmiðin sem sett voru í fyrra frumvarpi. Ég ætla líka að koma örstutt inn á sveitarfélögin á eftir, það er mikilvægt að þau hafi ákveðið svigrúm, ekki síst í ljósi aukinnar ábyrgðar varðandi fjársýslu og rekstur sveitarfélaganna. Við þurfum að tryggja að hið opinbera hafi á að skipa hæfustu starfsmönnum sem kostur er á hverju sinni sem sinnt geti þeim verkefnum sem þeim eru falin samkvæmt lögum og reglum og að fjármunir séu nýttir sem best. Við þurfum að einfalda málsmeðferðina þannig að við náum því marki. Ég vil í því sambandi nefna ítrekaðar ábendingar Ríkisendurskoðunar um það sem betur má fara í starfsemi hinna ýmsu ríkisstofnana. Það eru ábendingar sem ætlaðar eru til að skerpa á ákvæðum laga um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Þegar ábendingar komu fram í skýrslu sem kom út í janúar árið 2011 var sagt að kerfið allt væri mjög þunglamalegt og ferlið seinlegt áður kæmi til uppsagna ríkisstarfsmanns, það er mjög tímafrekt, ég þekki það sjálf. Það veldur því að starfsmenn sem brjóta af sér í starfi eða eru ekki hæfir til að gegna starfi sínu fá ríkari vernd en til er ætlast og mun ríkari vernd en gengur og gerist á hinum almenna vinnumarkaði. Ríkisendurskoðun leggur því til að málsmeðferð við uppsögn ríkisstarfsmanna verði einfölduð og ákvæði starfsmannalaga, sérstaklega hvað varðar áminninguna, verði endurskoðuð. Ríkisendurskoðun undirstrikar að flestir ríkisstarfsmenn njóti lögbundinnar verndar. Það er ekkert að því að hv. þingmenn og þingheimur hlusti á tilmæli frá Ríkisendurskoðun hvað það varðar. Það er umhugsunarefni í nútímasamfélagi að flestir ríkisstarfsmenn njóta lögbundinnar verndar í starfi umfram launþega á almennum vinnumarkaði. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar er einnig bent á að verndin birtist meðal annars í því að ef ríkisstarfsmaður brýtur af sér í starfi eða árangur hans er talinn ófullnægjandi verði yfirmaður að veita honum skriflega áminningu og gefa honum síðan kost á að bæta ráð sitt, en ekki megi segja ríkisstarfsmönnum upp nema hann brjóti aftur af sér og þá með svipuðum hætti. Geri starfsmaður það má ekki líða of langur tími milli brotanna því að þá teljist fyrra brotið fyrnt. Áminna þurfi starfsmanninn að nýju og gefa honum aftur kost á að bæta sig. Almennt er bent á það í skýrslu Ríkisendurskoðunar að deilt sé um hvort eðlilegt sé að ríkisstarfsmenn búi við meira starfsöryggi en launþegar á almennum vinnumarkaði. Enn og aftur bendi ég á skýrslu Ríkisendurskoðunar en þar segir að lagaákvæði sem verndar ríkisstarfsmenn geti komið niður á skilvirkni og árangri í opinberum rekstri og því sé nauðsynlegt að auka sveigjanleika í starfsmannamálum ríkisins. Það er veigamikill þáttur og gott fyrir okkur að hafa það í huga þegar við breytum lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Við skulum líka hafa það í huga, og það birtist í svari þáverandi fjármálaráðherra til mín, hversu sjaldan áminningum er beitt. Þær eru þunglamalegar, erfiðar og eins og þær eru núna munu þær ekki stuðla að aukinni skilvirkni í starfsemi ríkisstofnana, hvað þá að hægt sé að beita þeim til bregðast við ástandi sem hugsanlega er orðið óbærilegt. Hef ég þá sérstaklega eitt tilfelli í huga sem kom upp þegar ég var starfandi sem ráðherra. Það er mjög erfitt fyrir ráðherra og forstöðumenn ríkisstofnana að bregðast við þótt ábyrgðin sé þeirra. Þótt vilji sé fyrir því að ríkisstofnanir hafi tækifæri og möguleika til að starfa áfram með eðlilegum hætti hafa þeir sem ábyrgðina bera ekki tækin til að standa undir þeirri ábyrgð vegna þessara úreltu laga. Ég held að það skipti máli þegar við tengjum það þeirri skilvirkni sem við viljum að sé til staðar innan ríkisstofnana, ekki síst að þar sé hagkvæmur rekstur og vel farið með fjármuni almennings. Þegar ríkisstarfsmenn hafa leitað samkvæmt rétti sínum til umboðsmanns Alþingis hefur ráðherra oftar en ekki verið gerður afturreka þótt tilgangurinn hafi verið mjög skýr. Menn hafa sýnt fram á það að áminningin er ekki það aðhaldstæki sem hún þyrfti að vera. Áminningarferlið eins og það er í dag er þunglamalegt og leiðir til þess að skilvirkni innan stjórnsýslunnar verður ekki eins og æskilegt væri. Spyrja má hvort ákvæðið eins og það er í lögunum í dag gæti hagsmuna almennings, hvort það gæti hagsmuna skattgreiðenda í landinu. Ég efast um það. Á árunum 2004–2009 fengu 17 ríkisstarfsmenn áminningu, þar af þrír forstöðumenn. Við skulum hafa í huga að þá voru 24.000 ríkisstarfsmenn við störf, eins og segir í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Áminningunni er ekki beitt heldur eru farnar aðrar leiðir sem ekki eru eins þunglamalegar, en þær eru oft og tíðum mjög kostnaðarsamar fyrir ríkisvaldið. Ríkisendurskoðun segir að lögin mæli fyrir um ferli sem sé bæði flókið og tímafrekt og gefur könnun stofnunarinnar til kynna að margir forstöðumenn veigri sér við að beita áminningu en noti fremur önnur óformlegri úrræði ef þeir telja sig þurfa að segja upp starfsmanni. Það hefur komið fram í könnunum. Ég held að máli skipti að mjög neikvætt viðhorf ríkir til áminningar. Hún er jafnvel talin vera ærumissir fyrir þann sem fyrir henni verður. Ég tel það algjörlega ónauðsynlegt og rangt að segja að með því að beita áminningunni muni viðkomandi missa æruna. Það finnst mér vont. Áminningin er tæki sem enn er til staðar í löggjöfinni og okkur ber að breyta. Það er ágætt að hafa það í huga. Það er algjör óþarfi ef mönnum hefur orðið á í starfi að þeir burðist með áminningu fyrir það eitt að reynt var að hliðra til í starfi eða reynt var að færa þá til yfir í annað starf eða koma þeim úr starfi. Það er ekki sanngjarnt að viðkomandi einstaklingar sem einhverra hluta vegna hefur orðið á í messunni þurfi að vera með áminningu á bakinu, eins og það er stundum orðað. Allt bendir til þess að kerfið eins og það er í dag sé ekki í neinu samhengi við samfélagið, ekki síst þær ríkisstofnanir sem við viljum að starfi eftir ákveðnum reglum og skili árangri. Rétt er að geta þess í tengslum við það að forstöðumenn veigra sér við að beita áminningum að oftar en ekki eru gerðir starfslokasamningar við ríkisstarfsmenn. Ég beini því til nefndarinnar sem fjalla mun um málið að hún skoði það sérstaklega hvort setja eigi ákvæði um gerð starfslokasamninga við ríkisstarfsmenn í lög. Þrátt fyrir að engin ákvæði séu þar í lögum hafa 17% forstöðumanna engu að síður gert slíkan samning, til dæmis um að starfsmaður þurfi ekki að vinna uppsagnarfrestinn. Það eru alls konar samningar í gangi. Ég held að það sé verðugt verkefni fyrir nefndina sem fær málið til umfjöllunar að taka á því um leið og starfsmannalögum verður breytt og þau stokkuð upp. Þau rök sem færð hafa verið fyrir því að önnur lögmál gildi um uppsagnir ríkisstarfsmanna en starfsmanna á almennum vinnumarkaði eru að vernda þurfi ríkisstarfsmenn fyrir pólitískum afskiptum. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar er sagt að þau rök eigi ekki lengur við þar sem núgildandi lög byggi á lögunum frá 1954. Þau eru því að grunni til byggð á gömlum lögum sem áttu við umhverfi sem var þá en ekki það sem er í dag. Hvað hefur breyst síðan þau lög voru sett? Nú eru komin stjórnsýslulög og ég veit að fjárlaganefnd vill auka skilvirkni varðandi fjárreiður ríkisins enn frekar og skoða hvernig við gerum það gegnsærra. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar er bent á að stjórnsýslulögin sem slík verndi ríkisstarfsmenn, að þess sé krafist að ákvarðanir varðandi starfsmenn séu rökstuddar - en ekki hvað? - og að þær séu málefnalegar, með því hafi umboðsmaður Alþingis eftirlit. Umboðsmaður Alþingis var ekki starfandi árið 1954 á þeim grunni sem núgildandi lög byggja á. Frá því að gömlu lögin sem núgildandi lög byggja á voru samþykkt hefur umboðsmaður Alþingis tekið til starfa. Hann hefur svo sannarlega sýnt að hann tekur hlutverk sitt alvarlega og gætir þess að farið sé að lögum, þar með talið stjórnsýslulögum. Ég bendi á að Ríkisendurskoðun hefur líka eflt hlutverk sitt í gegnum tíðina allt frá dögum Halldórs V. Sigurðssonar til þeirra ríkisendurskoðenda sem gegnt hafa starfinu á eftir honum, þ.e. Sigurðar Þórðarsonar og Sveins Arasonar. Það er skammarlegt hvernig vegið hefur verið að Ríkisendurskoðun. Ákveðnir þingmenn hafa, í krafti valds síns, gagnrýnt Ríkisendurskoðun og veikt eina af meginstoðum réttarríkis okkar, aðhaldskerfið. Það hafa þeir gert með órökstuddri gagnrýni á Ríkisendurskoðun og er eins og þeim hlaupi alltaf kapp í kinn ef einhverjir hávaðaseggir ætlast til þess að hlutir séu með öðrum hætti en þeir eru. Það á ekki að vera hlaupa eftir einhverjum skoðanakönnunum eins og allt of oft gerist. En þetta var útúrdúr. Engu að síður undirstrikar þetta það hversu mikilvægt hlutverk Ríkisendurskoðunar er. Ríkisendurskoðun er aðhaldskerfi fyrir okkur Við eigum að læra af því sem hún setur fram. Það getur vel verið að við séum ekki alltaf sammála öllu því sem fram kemur af hálfu Ríkisendurskoðunar, við höfum til þess lögmætar ástæður, en það er algjörlega óþarfi að hjóla í fólk, í forstöðumenn og ekki síður í stofnunina sem slíka og rýra trúverðugleika stofnunarinnar sem heildar. Ríkisendurskoðun hefur svo sannarlega staðið vaktina og það hefur umboðsmaður Alþingis líka gert. Það eru stofnanir sem starfað hafa með allt öðrum hætti en árið 1954 þegar lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna voru samþykkt. Af því að við tölum um þá gagnrýni eða hræðslu sem komið hefur fram um að vernda þurfi ríkisstarfsmenn fyrir pólitískum afskiptum er rétt að benda á það sem segir í skýrslu Ríkisendurskoðunar að pólitísk afskipti eigi vart við um stóra hópa eins og langstærstu hópa ríkisstarfsmanna sem eru innan menntakerfisins og heilbrigðiskerfisins. Það eru athyglisverðar ábendingar frá Ríkisendurskoðun sem ég tel mikilvægt að við gefum meiri gaum og fáum tækifæri til að taka afstöðu til og breyta í átt til nútímasamfélags. Ýmsir þeir sem voru í hvað mestri andstöðu við breytingarnar árið 2004 eru nú komnir í ríkisstjórn. Það má líka segja að ákvarðanir innanríkisráðherra, hverjar sem þær eru, feli frekar í sér að núgildandi starfsmannalög með öllu áminningarferlinu, því flókna ferli, verði ítrekuð og staðfest, ekki síst hvað varðar starfsemi ríkis og sveitarfélaga. Það þýðir til að mynda að sveitarfélög eiga erfitt með að fara í ákveðna skipulagningu á skipuriti sínu. Það má alveg velta því fyrir sér hvort þetta og það umhverfi sem við búum sveitarfélögunum með starfsmannalögunum sé andstætt því sem við höfum samþykkt á Alþingi um sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga og ekki síður um ábyrgð sveitarstjórnarmanna varðandi rekstur og skipulag sveitarfélaga. Ég set það fram áheyrendum til umhugsunar hvort þessi lög veiki þá ábyrgð sem sveitarstjórnarmenn hafa á skilvirkum og ábyrgum rekstri sveitarfélaga. Sveitarstjórnarmenn taka hlutverk sitt alvarlega. En erum við búin að útbúa þau tæki sem þeir þurfa til að halda uppi ábyrgum rekstri sveitarfélaga? Hafa sveitarfélögin tæki til að sinna þeirri skyldu sinni að standa fyrir ábyrgum rekstri? Ég beini því til nefndarinnar að menn fari yfir hvort sveitarstjórnarmenn geti raunverulega sinnt þeirri skyldu sem lögð er á herðar þeim á grundvelli sveitarstjórnarlaga með þeim lögum sem gilda í dag um starfsmenn hins opinbera. Að öllu því sögðu mæli ég eindregið með því að málið verði sent til nefndar og að nefndin taki rösklega á því. Þetta er í þriðja eða jafnvel fjórða sinn sem ég mæli fyrir þessu frumvarpi. Ég lagði það fram í fyrra og í hittiðfyrra. Það er alveg ljóst að þótt þeir sem nú sitja í ríkisstjórn fyrir hönd stjórnarflokkanna hafi ekki mikla löngun til að breyta starfsmannalögunum frekar en fyrr á tíð, hvet ég þá sem eru í frjálslyndari kantinum innan stjórnarliðsins að fara betur yfir frumvarpið með það í huga að gera rekstur ríkisstofnana skilvirkan, sveigjanlegan og þannig að hann geti staðist þær nútímakröfur sem við gerum varðandi rekstur ríkisstofnana. Það er hugsað til að auka skilvirkni og ábyrgð innan ríkisstofnana. Ég tel að við þurfum að skerpa löggjöfina. Við þurfum að horfast í augu við breytt umhverfi. Við þurfum að taka málefnalega umræðu um það hvort fara eigi í breytingar á lögunum um réttindi og skyldur. Mér finnst vont að hafa hér tvísaga ráðherra þó að við eigum að vera búin að venjast því. Einn fyrrverandi ráðherra ríkisstjórnarinnar, hv. þm. Oddný Harðardóttir, sagði að verið væri að vinna að þessum málum í Stjórnarráðinu, innan fjármálaráðuneytisins.  Hvað get ég sagt því til rökstuðnings? Af hverju er ekki verið skoða það mál neitt að ráði? Ég vil benda á það sem Stefán Eiríksson, lögreglustjóri á höfuðborgarsvæðinu, sagði á síðasta ári. Hann sagði að hann teldi endurskoðun á lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna nauðsynlega. Hann undirstrikaði, eins og svo margir, bæði forstöðumenn og sumir þingmenn, að það væri löngu tímabært að endurskoða starfsmannalögin og að þau væru hindrun við starfsmannaráðningar og eðlilega innleiðingu mannauðsstjórnunar. Það sagði Stefán Eiríksson fyrir um ári síðan. Ég tek undir það. Á þeim sama fundi var embættismaður frá fjármálaráðuneytinu sem sagði það sem ég óttast mjög, að það væru engin áform uppi um að endurskoða þessi lög, a.m.k. ekki að sinni. Haft er eftir honum í frétt Morgunblaðsins um málið að þetta hefði verið rætt óformlega við stéttarfélög opinberra starfsmanna en samkvæmt lögum bæri að hafa samráð við þau við endurskoðun laganna. Félögin hefðu gefið það svar að þau væru að svo stöddu ekki tilbúin til að ráðast í endurnýjun laganna. Þau vildu, með fullri virðingu fyrir þessum félögum, ekki ráðast í neinar breytingar árið 2004, og lögðu fram mjög óbilgjarnar kröfur á hendur þáverandi fjármálaráðherra um að afturkalla allar breytingar á starfsmannalögunum. Við vitum að á meðan þau vilja ekki fara í þær breytingar og vinstri stjórn er í landinu verður ekki hróflað við þessu. Gott eða vont? Að mínu mati er það mjög slæmt. Miðað við orð embættismannsins úr fjármálaráðuneytinu hafa félögin svokallað neitunarvald, sem ég er algjörlega ósammála að þau hafi, og að ekki verði hægt að fara í neina endurskoðun á lögunum nema bera það undir starfsmannalögin. Að sjálfsögðu á að hafa samráð en það þýðir ekki að ekki eigi að halda áfram með lagabreytingar í þá veru að gera umhverfi þeirra sem starfa í ríkisstofnunum og umhverfi allra opinberra stofnana nútímalegt, sveigjanlegt og skilvirkt og þannig að við getum séð fram á eðlilega innleiðingu mannauðsstjórnunar. Það eru miklir hagsmunir í húfi í tengslum við það. Hér má minna á hagsmuni þeirra sem sjá vilja ábyrgan og skilvirkan rekstur hjá ríkisstofnunum og ábendingar Ríkisendurskoðunar, sem ég hef margsinnis farið yfir, en líka hagsmuni almennings, hagsmuni skattborgaranna. Þeir vilja að vel sé haldið á fjármunum ríkisins en þá verða þeir sem bera ábyrgð á því að hafa tæki og tól til að skila slíku verki, góðri og ábyrgri stjórnsýslu. En umhverfið í dag er úrelt og gamaldags og því ber að breyta.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um breytta framtíðarskipan refaveiða. Fyrsti flutningsmaður er sá sem hér stendur en aðrir flutningsmenn eru hv. þingmenn Gunnar Bragi Sveinsson, Vigdís Hauksdóttir, Birkir Jón Jónsson, Höskuldur Þórhallsson, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Einar K. Guðfinnsson, Ólöf Nordal, Jón Gunnarsson, Guðlaugur Þór Þórðarson og Árni Johnsen. Þessi þingsályktunartillaga gengur út á það, frú forseti, að fela umhverfis- og auðlindaráðherra að breyta framtíðarskipan refaveiða. Markmiðið verði að refastofninum verði haldið innan eðlilegra marka, svo það náist verða þessar breytingar að fela eftirfarandi í sér: 1. Að refaveiðar verði ekki bannaðar á ákveðnum landsvæðum líkt og nú er. 2. Að teknar verði aftur upp greiðslur úr ríkissjóði vegna fækkunar refa. 3. Að rannsóknir verði á hendi vísindamanna en veiðistjórnun, þ.e. skipulagning, stjórnun og leiðbeiningarþjónusta við veiðimenn, á hendi reyndra veiðimanna. 4. Að samið verði við Samband íslenskra sveitarfélaga eða landshlutasamtök sveitarfélaga um að sjá um skipulagningu veiðanna og greiðslur til veiðimanna. 5. Að greiðslur fyrir hlaupadýr og grenjavinnslu verði þær sömu um land allt. Þingsályktunin gerir ráð fyrir því að umhverfis- og auðlindaráðherra verði falið að leggja fyrir Alþingi fyrir 1. apríl 2013 frumvarp til laga um þau atriði sem krefjast lagabreytinga. Ég held að það sé gott að fara aðeins yfir aðdraganda málsins í upphafi. Staðreyndin er sú að þessi mál hafa verið í ákveðnum lamasessi undanfarinn áratug. Ref hefur fjölgað gríðarlega mikið en á síðustu árum hefur fjölgunin verið enn meiri. Það sætti töluverðri furðu að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra skyldi á sínu fyrsta ári á þessu kjörtímabili og sínu fyrsta ári í ráðuneyti leggja til að fjárveitingum til refaveiða yrði algerlega hætt. Það vakti sérstaklega furðu í ljósi þess að þegar hafði verið sýnt fram á að það fjárframlag sem ríkissjóður veitti til málaflokksins væri lægra en virðisaukaskattur af fjárframlaginu og mótframlagi sveitarfélaganna. Margir vöktu máls á því að þetta mundi að öllum líkindum leiða til þess að vegna fjárhagsvandræða ákvæðu sveitarfélög að nota tækifærið og hætta fjárstuðningi við refaveiðar. Þar með mundu tekjur ríkissjóðs lækka. Þetta hefur komið á daginn. Mörg sveitarfélög sem eru kannski með stórum þéttbýliskjörnum og landstór sveitarfélög hafa skorið niður fjárveitingar til refaveiða og þar af leiðandi hefur virðisaukaskattur til ríkissjóðs dregist saman. Það var líka talað um og varað við því að sú ákvörðun yrði tekin af hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra vegna þess að menn höfðu orðið varir við að ref hefði fjölgað mjög mikið á undanförnum áratugum. Í greinargerð með þessari þingsályktunartillögu kemur meðal annars fram að ref hefur fjölgað frá því að vera um þúsund dýr þegar hann var í lágmarki á árunum 1973–1975 en árið 2007 hafi áætluð stofnstærð verið um 10 þús. dýr. Þetta þýðir tíföldun á mjög skömmum tíma. Líkur má leiða að því að stofninn hafi stækkað með líkum hraða síðan 2007. Margir vöruðu við því að það að hætta fjárveitingum til refaveiða mundi stuðla að fjölgun dýrbíta og að fuglalíf á ákveðnum svæðum drægist meira saman en orðið er. Ég held að það hafi sýnt sig, frú forseti, að það átti við rök að styðjast. Við sjáum að á ákveðnum svæðum fjölgar dýrbitnu fé gríðarlega. Vanhöld eru mun meiri og fuglalíf, til að mynda á Hornströndum og fleiri svæðum, er ekki svipur hjá sjón. Þetta kallar auðvitað á að brugðist sé við og ætti hæstv. umhverfisráðherra að hafa forustu um það mál. Það er því gríðarlega dapurlegt að það ráðuneyti og sá ráðherra sem á að fjalla um umhverfismálin skuli taka þennan pól í hæðina fremur en að beita sér fyrir því að þetta sé skipulagt. Sumir hafa efast um að þetta hafi einhver áhrif á fuglalíf og það séu aðrir þættir sem búi að baki. Þeir sem fara mikið um landið, hafa farið um Hornstrandir, eru á fuglaveiðum, ganga til fjalla og annað því um líkt og búa í dreifbýli, hafa orðið varir við að fugli hefur fækkað mjög. Mófugli hefur fækkað mikið og það er ekkert skrýtið því töluvert mikið þarf til að fóðra einn ref. Til þess að vekja máls á því hversu mikið refurinn þarf ætla ég, frú forseti, í þessu samhengi að vitna í frétt sem var í Vikudegi á Akureyri 15. júlí 2011. Þar segir frá Hilmari Stefánssyni og Aðalsteini Jónssyni á Víðivöllum sem stundað hafa refaveiðar í Svalbarðsstrandarhreppi og á suðursvæði Fnjóskadals til margra ára. Þeir skutu ref á svæðinu í júlí og var refurinn með 23 þúfutittlingsunga í kjaftinum og var að bera æti í grenið - 23 þúfutittlingsunga. Með greininni fylgdi ljósmynd af refnum þar sem hann var búinn að koma þúfutittlingsungunum fyrir í kjaftinum og var að bera æti í grenið. Það þarf enginn að efast um að það er eitthvað sem refurinn étur. Sú gríðarlega fjölgun sem orðið hefur á ref allt í kringum landið veldur því að fuglum fer víða fækkandi, fuglalíf er orðið minna og meira verður um dýrbitið fé. Það liggja ekki fyrir rannsóknir á því hversu mikið refurinn étur en reyndir menn hafa bent á að ekki sé ósennilegt að til þess að koma upp ungum þurfti hvert refagreni um 80 kg af hreinu kjöti frá því að yrðlingarnir fæðast og þar til þeir skríða úr því. Sveinn Björnsson, refaskytta í Þingeyjarsýslu, hefur gluggað í þau mál og meðal annars notast við eldri rannsóknir og upplýsingar frá þeim sem reka hér refabú, og fleirum, og stuðst við rannsóknir dr. Páls Hersteinssonar sem reyndi að greina það á sínum tíma hvernig ætinu væri skipt í maga refs. Ef við áætlum að einn refur í búri éti um 210 kg af fóðri á ári og göngum út frá því að það sé sambærilegt því sem einn refur þurfi hér, og tökum inn í að koma upp yrðlingum og annað slíkt, reiknum það síðan upp og förum í rannsóknir dr. Páls Hersteinssonar sýndu þær að alla jafna má á ákveðnum svæðum reikna með að í maga refs sé: 15% rjúpa, 15% gæs, 12% fýll, 12% allir aðrir greindir fuglar, 13% ótilgreindir fuglar, 10% egg, 15% sauðfé, 4% úr fjörunni, þ.e. fiskar, hrognkelsi o.fl., og önnur 4% væru hræ, mýs og o.fl. Ef við reiknum út frá þessum upplýsingum hvað einn refur étur mikið á ári má reikna með að hann éti 63 rjúpur, 9 gæsir, 32 fýla, 175 fugla aðra en ofantalda, 263 egg og 1,26 lamb. Eins og ég kom inn á áðan hefur refastofninn farið úr því að vera um þúsund dýr upp í líklega 12–13 þús. dýr í dag. Ef við reiknum með 12 þús. dýrum erum við að tala um að allur refastofninn étur 750 þús. rjúpur, rúmlega 100 þús. gæsir, 380 þús. svartfugla, 2 millj. annarra fugla, 3 millj. eggja og um 15 þús. lömb. Það er nefnilega svo að refurinn þarf að éta. Ef reiknað er með því að það sé minna en 200 kg sem refurinn étur og farið niður í 100 kg eru þetta engu að síður gríðarlega háar tölur. Það kemur auðvitað heim og saman við að rjúpnaskyttur sem ganga til rjúpna í dag tala um að lítið sé af rjúpu. Þær tala um að það sé nánast sama hvenær menn fara að morgninum, hversu snemma þeir fara, ef það hefur snjóað um nóttina sé það ævinlega svo að þegar komið er á rjúpnaslóð sé refurinn búinn að vera þar á undan. Hann þræði allar rjúpnabrekkur, öll bæli og alls staðar séu refaslóðir þar sem rjúpan hefur verið. Frú forseti. Ég held að augu manna hafi kannski opnast fyrir þessu þegar við fengum fregnir af því að refurinn væri farinn að ganga í lifandi fé sem grafið var í fönn í bylnum í september. Ég held að þetta kalli allt á það að við förum að taka upp skynsamlega stefnu í þessum málaflokki. Það er það sem lagt er til í þingsályktunartillögunni. Hún leggur til að breytt verði framtíðarskipan refaveiða á Íslandi, ekki með það að markmiði að útrýma refnum heldur að halda stofnstærð innan ákveðinna marka. Með þingsályktunartillögunni er lagt til að ráðherra verði falið að leggja fram lagafrumvarp, eins og ég sagði hér áðan, með nauðsynlegum breytingum á lögum þar sem ákveðin verði hæfileg stærð refastofnsins, sem gæti legið nærri 4–5 þús. dýrum sem er um helmingurinn af því sem stofnstærðin er í dag, og kveðið á um að stofnstærðinni verði haldið. Til þess að það sé hægt verðum við að gera veiðarnar markvissari, tryggja að engin landsvæði verði undanskilin og að þetta sé skipulagt á stærri svæðum en er gert í dag. Með því getum við náð þessum mörkum. Við skulum líka hafa það á hreinu, af því ég kom inn á það áðan, að það er enginn að tala um að útrýma refnum. Sumir tala um að það megi ekki skjóta refi vegna þess að refurinn sé frumbyggi hér eins og við. Allt frá landnámi hefur verið reynt að takmarka stofnstærð refsins með veiðum þannig að hægt væri að lágmarka skaða hans á búfénaði og öðrum skepnum landsins. Við höfum fengið af því margar fregnir í gegnum tíðina. Það hefur verið notað eitur, refur hefur verið skotinn og annað því um líkt. Þegar ég er spurður að því hvort til standi að útrýma refnum og að refurinn eigi fullan rétt, vitna ég alltaf til sögu sem Indriði Aðalsteinsson, bóndi á Skjaldfönn, sagði mér eitt sinn. Hann sagði að ef hann kæmi að síðasta refagreninu mundi hann gera allt sem hann gæti til þess að tryggja að yrðlingarnir kæmust upp. Þetta er maður sem hefur stundað refaveiðar, fuglaveiðar og býr norður í Ísafjarðardjúpi. En ef hann kæmi að síðasta minkagreninu mundi hann gera allt sem hann gæti til þess að útrýma helvítis kvikindinu. Þú fyrirgefur orðalagið, frú forseti, þetta er haft orðrétt eftir þessum ágæta bónda,  Þetta segir okkur að þeir sem búa í náttúrunni, þeir sem hvetja til þess að þau mál verði endurskoðuð, hafa líka fullan skilning á þeim sjónarmiðum að refurinn er fallegt dýr. Refurinn er einn af frumbyggjum landsins og það er enginn að tala um að útrýma honum. Það er verið að tala um að við nálgumst þennan málaflokk af skynsemi. Að við nálgumst hann út frá því að við ætlum að halda stofnstærðinni þannig að ekki gangi á fuglalíf og búfénað í landinu, dýrbítar heyri sögunni til og annað því um líkt. Það gerist eins og ég sagði, frú forseti, með skynsamri nálgun. Ég held að þessi þingsályktunartillaga geri það að verkum að við munum nálgast málaflokkinn af meiri skynsemi og minni öfgum en við höfum séð undanfarin ár. Ég vona svo sannarlega, um leið og ég legg til að þessu verði vísað til umhverfis- og samgöngunefndar, að náttúrunnar vegna nái þingsályktunartillagan fram að ganga fyrr en seinna.

Frú forseti. Ég vil taka strax fram að ég tek undir þau orð hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar að það beri að nálgast þessi mál af skynsemi, og við lestur þessarar þingsályktunartillögu finnst mér menn einmitt reyna að nálgast málið öfgalaust og af skynsemi sem er svo mikilvægt. Ég tek því undir þá tillögu sem hér liggur fyrir. Ég tel einnig að það verði að skoða þróun refastofnsins með tilliti til rjúpnastofnsins. Við erum einmitt að ræða þetta mál á miðju rjúpnaveiðitímabili - það er varla hægt að tala um tímabil lengur, þetta eru bara tvær, þrjár helgar í dag. Mér finnst erfitt að treysta mati umhverfisráðherra, burt séð frá á hvaða gögnum er byggt, þegar ekki er tekið tillit til þess hvaða áhrif refurinn hefur á rjúpnastofninn, hvað þá að menn reyni að hamla viðgangi refsins. Ég segi eins og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason: Það er ekki um það að ræða að eyða refastofninum. En við verðum að horfast í augu við hlutina eins og þeir eru. Ref hefur fjölgað gríðarlega. Ég held að margir geti sagt ýmsar reynslusögur í því efni. Ég hef meira og minna alist upp í Ölfusinu, verið að minnsta kosti helming ævi minnar í sveitinni minni þar og hef gengið þar um reglulega mörgum sinnum á ári allt frá því ég man eftir mér - ætli ég byrji ekki að muna eftir mér í kringum 1970, er fædd 1965 - og þar er dýralíf og fuglalíf mikið. Ég man ekki til þess að hafa rekist þar jafnoft á ref og núna á síðustu fimm árum. Ég man reyndar bara einu sinni eftir því frá 1970 fram til ársins 2010 að hafa rekist á ref, en á síðustu tveimur árum hef ég rekist oftar á ref en nokkurn tímann áður eða þrisvar núna í sumar og tvisvar í fyrrasumar á þessu svæði. Við erum vön minknum. Ég tek undir að það ber að drepa það kvikindi tafarlaust enda setjum við fjármuni í það. Mín spurning til hv. þingmanns um leið og ég hvet hann til dáða að fylgja þessu máli eftir er: Hvaða fjármuni erum við að tala um? Hver er tímaramminn? Það er getið um að fara eigi í ýmsar rannsóknir og fleira, en hver er tímaramminn varðandi endanlega stefnumörkun? Hvað 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir orð hennar og tek undir með henni að það er kannski eðlilegt að setja þetta í samhengi einmitt núna á miðju rjúpnaveiðitímabili, ef tímabil skyldi kalla því þetta eru örfáir dagar. Þá vitna ég aftur til þess sem ég kom inn á áðan að ef við gefum okkur að stofnstærðin sé 10–12 þús. dýr og miðað við greiningar á því hversu hátt hlutfall er af rjúpu í maga refsins, um 15%, má reikna með því að refurinn taki um 750 þús. fugla á ári. Það er nú þannig. Varðandi tímarammann í þingsályktunartillögunni, hversu langan tíma stefnumörkunin ætti að taka, er gert ráð fyrir því að umhverfisráðherra verði falið að leita eftir samningum við Samband íslenskra sveitarfélaga eða landshlutasamtök sveitarfélaga og refaveiðarnar séu skipulagðar á grundvelli starfssvæðis hverra landshlutasamtaka fyrir sig, t.d. Samtaka sveitarfélaga á Vesturlandi, Fjórðungssambands Vestfirðinga, samtakanna á Norðurlandi vestra o.s.frv. Í dag sjá sveitarfélög um skipulagningu grenjavinnslu á sínum svæðum. Ég hallast að því að það sé skynsamlegri nálgun að hafa stærri svæði undir til skipulagningar. Hvað fjármuni varðar má reikna með því að á næstu árum, miðað við hvað stofninn hefur stækkað mikið, munum við þurfa að veita meiri fjármuni til refaveiða en ella. Þegar við erum búin að ná stofnstærðinni niður í 4–5 þús. dýr, ef menn meta það svo að það sé eðlileg stofnstærð, má reikna með því að á ársgrunni, miðað við að mótframlag komi frá sveitarfélögunum, geti upphæðin legið einhvers staðar á bilinu 40–50 milljónir. Þá bendi ég á í því samhengi, eins og ég kom inn á í ræðu minni áðan, að sveitarfélög og refaveiðimenn greiða síðan virðisaukaskatt af þeirri upphæð sem kæmi á móti og rynni í ríkissjóð, bæði af 

Frú forseti. Ég tel þetta fróðlegar upplýsingar sem hv. þingmaður veitir hér. Til að það sé alveg ljóst þá er mín skoðun sú að við eigum að fara að veiða ref. Ég vil gjarnan fá að vita hvort hv. þingmaður hafi innt hæstv. umhverfisráðherra eftir því hvernig hún sjái þróun refastofnsins fyrir sér miðað við óbreytt ástand. Árið 2007 var stofninn í kringum 10 þús. dýr, hann er örugglega kominn í 12–13 þús. dýr núna. Hvernig sér umhverfisráðherra fyrir sér framtíðina og áhrifin á náttúruna árið 2020 þegar refastofninn verður hugsanlega kominn upp í 16–18 þús. dýr? Hvaða áhrif hefur það á rjúpuna eða aðrar fuglategundir? Mér finnst liggja á að þetta mál fái afgreiðslu. Verði það afgreitt munum við að sjálfsögðu haga veiðunum eins og við höfum gert, hvort sem er í hvalveiðum eða fiskveiðum, við höfum ávallt byggt veiðar okkar í náttúrunni á sjálfbærni og skynsamlegri nýtingu. Eins og ég skil hv. þingmann verður engin breyting á því. En það er ekki hægt að horfa upp á gegndarlausa fjölgun refsins sem hefur í för með sér gríðarlegt tjón á fuglalífi, en ekki síður á eignum og náttúru landsins. Það er mín skoðun. Ég hvet því hæstv. eða hv. þingmann, sem hugsanlega verður einhvern tímann hæstvirtur, að veita umhverfisráðherra aðhald í þessu máli sem er sett fram af rökhyggju og skynsemi. Ég get ekki sagt að það sé hægt að taka undir þær ákvarðanir sem tengjast meðal annars rjúpnaveiðum meðan þessi stóri þáttur er látinn eftir alveg ósnertur.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Það má vel reikna með því að fari fram sem horfir sé ekki ósennilegt að stofnstærðin verði komin í 16–18 þús. dýr innan fimm til tíu ára. Þá hefur stofnstærðin fimmtán- til átjánfaldast á 35 árum. Það sjá allir hvaða afleiðingar það hefur í för með sér. Umhverfisráðherra hefur verið mjög einbeitt í málefnum refsins. Eins og ég rakti í framsögu minni lagði hún til á fyrsta ári sínu sem umhverfisráðherra að fjárveitingum yrði hætt til refaveiða, en hins vegar hélt hún áfram fjárveitingum til minkaveiða. Bent var á að virðisaukaskatturinn sem sveitarfélög og refaveiðimenn greiddu af þessu fjárframlagi og síðan framlagi sveitarfélaga væri að öllum líkindum hærra en fjárframlag ríkissjóðs. Á þeim tíma ákvað fjárlaganefnd, ég átti þá sæti í fjárlaganefnd, að veita fjármuni aftur inn og gerði þá tillögu milli umræðna. Um leið var þeim tilmælum beint til umhverfisráðherra að móta framtíðarstefnu í málaflokknum og leggja hana fram fyrir næstu fjárlög. Ári seinna tók hæstv. umhverfisráðherra hins vegar refaveiðarnar aftur út. Þá hafði hún greinilega unnið heimavinnuna betur því ekki var lengur meirihlutastuðningur við það í fjárlaganefnd að setja fjármagnið inn aftur. Síðan hefur hæstv. umhverfisráðherra sagt í þingræðum og nú síðast í fyrirspurnatíma í þarsíðustu viku að ekki væri sannað hver áhrifin væru af fjölgun refs, það lægi ekki fyrir að fuglalíf væri að dragast saman vegna fjölgunar refs eða að vanhöld af fjalli eða dýrbitið fé væri 

Herra forseti. Ég kem hingað upp í örstutt andsvar í þessu máli, um breytta framtíðarskipan refaveiða á Íslandi, sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason hefur mælt fyrir. Ég tek fullkomlega undir það með hv. þingmanni, um það ástand sem nú er hvað varðar refaveiðar og að halda ref í útbreiðslu og fjölda refa í skefjum, að mikilvægt sé að kafa ofan í þessi mál til að vita hvernig megi ná betri árangri. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að þessi mál eru skipulagslaus núna. Við sem erum fædd og alin upp í sveit vitum alveg hvað refum getur fjölgað hratt á ákveðnum svæðum við tilteknar aðstæður og haft staðbundin áhrif á annað líf, t.d. fugla sem hérna hefur verið rakið en líka á búpening eins og lömb. Við þekkjum þetta. Við vitum að refurinn verður að vera í ákveðnu jafnvægi við önnur dýr í lífríkinu. Við þekkjum líka þau staðbundnu áhrif og skaðann sem refurinn getur valdið. Þess vegna verður þetta að vera undir ákveðinni stjórn. Við berum mikla virðingu fyrir refnum sem dýri sem hefur frá upphafi barist við óblíða náttúru Íslands með þjóðinni. Ég spyr hv. þingmann: Liggja ekki fyrir rannsóknir um stærð refastofnsins? Hvernig er fylgt eftir 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta og tek undir margt í máli hans og er ánægður með að hann lýsi hér óbeint stuðningi við þessa þingsályktunartillögu. Þegar kemur að stofnstærð refsins liggja fyrir rannsóknir í því efni, t.d. hefur Melrakkasetrið í Súðavík fjallað um það. Það sem ég gat hins vegar fundið í gögnum um þetta voru aðeins rannsóknir eftir dr. Pál Hersteinsson sem stundaði rannsóknir á íslenska refnum í áratugi. Hann sagði í viðtali við Morgunblaðið 15. desember 2010 að íslenski refastofninn hefði verið um þúsund dýr þegar hann var í lágmarki á árunum 1973–1975. Árið 2007 mætti áætla að stofninn hefði samkvæmt hans athugunum og rannsóknum verið um 10 þús. dýr og hefði því tífaldast á 30 árum. Við getum leitt líkur að því að frá árinu 2007, á fimm árum, hafi stofnstærðin stækkað með sambærilegum hætti og sé jafnvel kominn í 10–12 þús. dýr því að ekki hafa verið stundaðar miklar refaveiðar. Það hefur ekki verið gott skipulag á þessu máli frá 2007, eins og hv. þingmaður þekkir. Allt bendir til þess að refastofninn sé enn að vaxa. Maður sér það bara á dýrbitnu fé. Það sést líka á því hversu mikið sést af ref og hversu nærri hann er kominn mannabyggðum. Hann er víða farinn að ganga alveg heim að bæjum. Ákveðnar 

Herra forseti. Það var ágætt hjá hv. þingmanni að minnast á Melrakkasetrið í Súðavík. Þar er verið að byggja upp bæði þekkingu og verkefni á þessu sviði. Ég tel einboðið að þessu setri verði einmitt falin aukin rannsóknar- og eftirlitsverkefni hvað varðar refastofninn í landinu, útbreiðslu hans og vöxt og viðgang, en líka í sambandi við þær aðgerðir sem gripið er til til þess að takmarka fjölda og útbreiðslu refsins í landinu. Refur hefur verið veiddur undanfarin ár, áratugi og aldir þannig að það hefur verið hægt að halda honum í ákveðnum fjölda miðað við stöðu lífríkisins annars. Það er enginn að tala um að fækka svo ref að stofninum geti stafað varanleg hætta af, alls ekki. Refurinn er einn af mikilvægum dýrum í lífríki Íslands og við ætlum okkur að standa vörð um hann sem slíkan. Hins vegar tek ég undir með hv. þingmanni í þessari tillögu um að farið verði yfir skipan refaveiða, eins og hv. þingmaður orðar það. Ég tel að það þurfi að fylgjast vel með stofnstærð og útbreiðslu og grípa til viðeigandi aðgerða til að takmarka útbreiðslu og fjölda refsins og að líka þurfi að grípa til aðgerða til að ekki verði tjón af ref 

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Jóni Bjarnasyni þegar hann segir að enginn sé að tala um að útrýma ref. Refurinn er einn af frumbyggjum landsins. Við eigum að bera virðingu fyrir honum sem slíkum. Það er hins vegar mjög mikið atriði að stofnstærðinni sé haldið innan ákveðinna marka sem gætu legið, eins og ég sagði í máli mínu áðan, á bilinu 4–5 þús. dýr. Í dag er áætlað að stofnstærðin sé um 10–13 þús. dýr. Það munar því töluverðu. Þegar hv. þingmaður kemur inn á starfsemi Melrakkasetursins og að fela því ákveðnar rannsóknir vil ég leggja áherslu á það sem kemur einmitt fram í 3. lið þingsályktunartillögunnar, að rannsóknir við stofnstærð og annað því um líkt verði á hendi vísindamanna sem gætu hugsanlega verið frá Melrakkasetrinu en veiðistjórnunin, þ.e. skipulagning, stjórnun og leiðbeiningarþjónusta við veiðimenn, verði hins vegar í höndum reyndra veiðimanna. Það skiptir grundvallarmáli í þessu að þarna sé skilið á milli þannig að rannsóknirnar séu á hendi eins aðila en að veiðistjórnun og skipulagi, þ.e. hvernig við nálgumst veiðarnar og annað því um líkt, komi fagmenn á því sviði, reyndir veiðimenn sem hafa þekkingu á þeim málum. Því miður eru uppi sjónarmið í samfélaginu um að alfriða eigi refi, að það eigi ekki að skjóta refi. Þess vegna er svo mikið atriði að skilja þarna á milli þannig að vísindamenn sem skoða þessi mál taki ekki ákvörðun um það hvort við ætlum 

Virðulegi forseti. Ég er einn af meðflutningsmönnum að þessu máli svo að engum blandist hugur um afstöðu mína til þess. Ég ætla að byrja þar sem þessari umræðu lauk rétt áður en ég gekk í ræðustólinn, á vangaveltum um stofnstærð refsins og skylda hluti. Mjög athyglisvert viðtal við þann góða vísindamann Ester Rut Unnsteinsdóttur, líffræðing og forstöðumann Melrakkasetursins í Súðavík, var í útvarpinu 15. október í fyrra þar sem hún greindi frá því að íslenski refastofninn hefði fjór- eða fimmfaldast að stærð á undanförnum fjórum áratugum. Hennar niðurstaða var sú að refum hefði fjölgað úr tæplega 2 þúsund á áttunda áratug síðustu aldar í 8–10 þúsund. Nú er kannski rétt að fara í frekara stofnmat á stærð refsins, en þessar tölur eru nægilegar fyrir mig þegar fyrir liggur að refastofninn hafi fjór- eða fimmfaldast á fjórum áratugum. Það sjá allir í hendi sér hvílíkt inngrip þetta er í lífríki okkar, ekki síst í ljósi þeirra talna sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason reiddi hérna fram um hversu mikið refurinn þarf að éta til að lifa af. Við sjáum auðvitað að þegar slíkt gerist er það á vissan hátt sprenging í lífríkinu, þegar ein tegund fjór- eða fimmfaldast að stærð á þremur til fjórum áratugum. Það þarf ekkert frekari vitnanna við. Þetta er ekki öllum ljóst því að umhverfisráðuneytið var nefnilega spurt um þetta í Morgunblaðinu 16. júní á þessu ári, vegna þess að blaðið hafði birt af því fréttir hvernig þróunin hefði verið og vitnaði meðal annars til margra veiðimanna og bænda sem sögðu frá því hversu stofnstærð refsins hefði aukist mikið. Blaðið sneri sér þá til umhverfisráðuneytisins, sem hefur náttúrlega með þennan málaflokk að gera, og spurðist fregna af þessu máli. Svar ráðuneytisins við fyrirspurn Morgunblaðsins um þetta var mjög afdráttarlaust, með leyfi forseta: „Umhverfisráðuneytinu er ekki kunnugt um rannsóknir sem styðja þá skoðun að ref hafi fjölgað mikið á landinu.“ Þetta útskýrir fyrir okkur afstöðu umhverfisráðuneytisins til þess sem við höfum praktíserað hér í áratugi, að styðja við það í fjárlögum Alþingis að halda refastofninum í skefjum með því að styðja við sveitarfélög að standa fyrir veiðum á ref og mink. Það sjónarmið sem hv. þingmenn hafa aðeins gert að umtalsefni, að refurinn er hér frumbyggi, hefur verið lagt til grundvallar. Menn hafa sagt þetta einhvern veginn svona: Refurinn kom hingað á undan Ingólfi Arnarsyni og hann hefur þess vegna meiri rétt en mannskepnan. Þess vegna verða hagsmunir mannsins að víkja fyrir hagsmunum frumbyggjans sem kom hingað á undan Ingólfi Arnarsyni. Þess vegna hafa menn komist að þeirri niðurstöðu að það eigi ekki að stunda veiðar á ref með stuðningi ríkisins. Ég þekki þetta sjónarmið mjög vel. Ég ætla að rifja aðeins upp gamla sögu. Á sínum tíma, þegar gamla Vestfjarðakjördæmið var til, hafði ég forgöngu um og var fyrsti flutningsmaður þingsályktunartillögu um að hefja veiðar á ref og mink í friðlandinu á Hornströndum. Meðflutningsmenn að þeirri tillögu með mér voru allir þingmenn kjördæmisins á þeim tíma. Þetta mál var aðeins rætt í þinginu. Það fór síðan til umsagnar og umsagnirnar skiptust algjörlega í tvennt. Heimamenn voru mjög ánægðir með þessa tillögu en stór hluti fræðasamfélagsins á höfuðborgarsvæðinu var mjög óánægður með hana. Sérstaklega er mér minnisstætt að ég hafði skrifað inn í greinargerð með þingsályktunartillögunni mjög svo bókmenntalega setningu sem ég var dálítið stoltur af og vitnaði til þess sem fólk sem kunnugt var á Hornströndum, þar sem ég þekki býsna vel til sjálfur, hafði sagt við mig um að þetta hefði haft mikil áhrif á fuglalífið og ég orðaði á þá leið að söngur mófuglanna hefði nú hljóðnað. Þótti mér þetta bæði falleg setning og bókmenntaleg með afbrigðum. Þetta ráku vísindamennirnir okkar mjög hnýfla sína í og sögðu að þetta lýsti fávisku þessarar tillögu því að það hefði aldrei farið fram nein rannsókn á söng mófuglanna áður en veiðibannið hófst og þess vegna gætum við ekki með vísindalegum rökum sagt að ástæðan fyrir því að söngur mófuglanna hefði hljóðnað væri sú að veiðibann hefði verið sett á í friðlandinu Hornströndum. Hvers vegna lagði ég þessa tillögu fram? Ástæðan er í raun og veru bakgrunnur hennar. Staðan sem er uppi núna, sérstaklega eftir að hæstv. umhverfisráðherra beitti sér fyrir því að hætta ríkisstuðningi við refaveiðar, er sú að þessi mál eru sums staðar í ólestri, tiltekin sveitarfélög reyna að sinna þessu eins vel og þau mögulega geta en nágrannasveitarfélög þeirra kannski minna af ýmsum ástæðum sem ég ætla ekkert að fjölyrða um en refurinn þekkir nefnilega ekki landamæri sveitarfélaga og fer á milli þeirra. Þegar dregur úr veiði í einu sveitarfélagi gerist það sama og gerðist á Hornströndum, þá yfirgefa yrðlingarnir óðul sín og færa sig um set og þaðan verður síðan stöðugur straumur, eins og menn hafa upplifað í innanverðu Ísafjarðardjúpi og á norðanverðum Ströndum, Árneshreppi svo að dæmi sé tekið. Menn upplifa náttúrlega þennan ágang refsins sem er auðvitað orðinn mikill vargur í véum. Ég ætla aðeins að vekja athygli á því hversu mikið hér getur verið í húfi fyrir einstök sveitarfélög sem eru nauðbeygð til þess að standa undir kostnaði við veiðar á ref og mink. Ég ætla að vitna í sveitarfélagið Skorradalshrepp. Oddviti þess góða sveitarfélags, Davíð Pétursson á Grund, upplýsti mig um tölur um kostnað þess sveitarfélags við vinnslu bæði á mink og ref. Kostnaðurinn fyrir þetta litla sveitarfélag er rúmlega 1,5 millj. kr. Það svarar til kostnaðar upp á 27.500 kr. eða þar um bil á hvern íbúa. Ég reiknaði kostnaðinn að gamni mínu úr sæti mínu hér áðan ef Reykjavíkurborg ætti í hlut, ef Reykvíkingar þyrftu að reiða fram 27.500 kr. á íbúa við verkefni af þessu tagi sem er í eðli sínu samfélagslegt. Kostnaðurinn fyrir Reykjavíkurborg væri á bilinu 3,2–3,3 milljarðar kr. Svo gera menn stundum grín að því þegar lítil eða fámenn landmikil sveitarfélög kvarta við þessar aðstæður og kveinka sér undan því að þurfa að taka á sig allan þennan mikla kostnað. Hér er nefnilega um grafalvarlegt mál að ræða fyrir tiltekin sveitarfélög í landinu. Ég fékk einu sinni svarað fyrirspurn um þetta mál sem varpar ljósi á þennan kostnað hjá einstökum sveitarfélögum. Það væri svo sem fróðlegt að rifja það upp. Þegar maður sá í hvað stefndi, að stöðugt var verið að draga úr fjárveitingum til refaveiða og síðan voru þær lagðar af, þá lagði ég fram frumvarp á sínum tíma sem kvað á um það að sveitarfélög sem stæðu fyrir veiðum á ref og mink fengju endurgreiddan virðisaukaskatt sem þau annars borga af þessu til ríkisins. Það teldi ég lítið skref í þessa átt. Það mundi strax lækka kostnaðinn hjá þessum sveitarfélögum um 20% og væri auðvitað skref í áttina og mundi að minnsta kosti skapa ákveðinn grunn til að byggja á fyrir sveitarfélögin og væri því að mínu mati til talsverðra bóta. Staðan sem komin er upp núna er þessi: Í stað þess að ríkisvaldið komi fram með einhver fjárframlög til þessa málaflokks eins og hefur tíðkast áratugum saman þá er staðan orðin sú að þetta er í raun og veru orðinn hreinn tekjustofn án útgjalda fyrir ríkið. Það er sérstakur skattur sem rennur inn í ríkissjóð frá sveitarfélögunum í formi þessa virðisaukaskatts án þess að nokkur þjónusta af hálfu ríkisins gagnvart þessu komi þar á móti. Ég rifja þetta upp og legg áherslu á það vegna þess að þetta getur skipt máli þótt það reddi ekki öllu fyrir sveitarfélögin. Svo er eitt í viðbót. Í bylnum mikla fyrir norðan í haust drapst, eins og við vitum, fjöldi fjár og refurinn fór þá heldur betur á kreik. Það sem er alvarlegast í því, sem veiðimenn og aðrir sem eru kunnugir náttúrunni hafa bent mér á, er að með þessu kemst refurinn á bragðið. Refir sem hafa ekki verið fram undir þetta dýrbítar verða það. Það sem mun gerast í vetur er að refurinn verður í hreinni veislu. Hin náttúrulegu afföll sem við þekkjum í hörðum íslenskum vetri verða í miklu minni mæli. Þess má því vænta að refastofninn muni eflast eða að minnsta kosti stækka á þessum slóðum. Síðan hitt sem menn hafa ætlað, að þetta breytir kannski eðli þessara dýra ef rétt er og þau verða aðgangsharðari gagnvart búfé bænda en þau hafa verið áður. Þetta mál er grafalvarlegt. Þetta er mikið hagsmunamál margra fámennra en landstórra sveitarfélaga. Þetta er verkefni sem við eigum að taka alvarlega og mér finnst ekki hægt, eins og mér hefur stundum fundist örla á í þessari umræðu, að menn afgreiði það af léttúð, 

Herra forseti. Ég vil koma hér upp í andsvar og þakka hv. þingmanni fyrir þessa mjög svo góðu ræðu. Ég veit að við erum miklir bandamenn í þessu máli. Ég ætla að taka upp boltann þar sem hv. þingmaður skildi við hann, en hann talaði um að hæstv. umhverfisráðherra hefði greinilega ekki þekkingu á þessu máli þar sem hún segði þetta ekki vera vandamál. Svo virðist sem hæstv. umhverfisráðherra sitji í þessu máli í háum fílabeinsturni og sjái ekki refina úr þeim turni. Það finnst manni vera svolítið raunin með umhverfisráðuneytið og hæstv. ráðherra þar fremstan í flokki, það skortir gríðarlega á þekkingu eða vilja til að setja sig inn í það sem er að gerast. Hv. þingmaður kom inn á frétt frá því í sumar um hvað stofnstærðin hefði vaxið. Ég kom inn á eldri rannsóknir sem sýna hið sama. Við fáum fréttir af því, eins og hv. þingmaður minntist á, að fuglum hafi fækkað. Fréttum af dýrbitnu fé er að fjölga og við höfum séð ógeðfelldar myndir af því. Hv. þingmaður kom vel inn á það í máli sínu, sem er hárrétt, að eftir óveðrið í haust lærir refurinn að ganga í lifandi fé, bíta lifandi fé og situr síðan á hlaðborði allan veturinn í þeim ám sem fennti yfir. Það eru yfirgnæfandi líkur á því að þeir refir muni síðan kenna yrðlingum næsta vor að haga sér eins. Þannig gerist þetta hjá þessum skepnum. Það sem mig langaði að velta upp við hv. þingmann, af því að nú hefur hv. þingmaður meiri þingreynslu en sá sem hér stendur, er hvað hann telji valda þessu gríðarlega skilningsleysi 

Virðulegi forseti. Þegar ég sá þetta svar frá umhverfisráðuneytinu um að því væri ekki kunnugt um rannsóknir sem styddu þá skoðun að ref hefði fjölgað mikið á landinu voru mín fyrstu viðbrögð að trúa varla mínum eigin augum. Þessi frétt var hins vegar í Morgunblaðinu þannig að ég efaðist ekki um að það væri satt sem stóð í henni. Þetta hefur heldur ekki verið borið til baka enda kom fram að blaðið hefði haft samband við ráðuneytið og fengið formlegt svar um mat þess. Það kemur mér satt að segja mjög mikið á óvart að þessar rannsóknir Páls Hersteinssonar þekkist ekki í ráðuneytinu eða þær upplýsingar sem ég hlustaði á í útvarpinu í viðtali við þann góða vísindamann Ester Rut Unnsteinsdóttur. Ég ætla svo sem ekki að hafa mikið fleiri orð um þetta en þetta kannski skýrir það að ráðuneytið hefur ekki talið ástæðu til þess að ríkið verði fé í það að vinna refinn. Mér finnst hins vegar stundum örla á því að menn taki þetta mál ekki mjög alvarlega. Á stórum landsvæðum í fjölmennustu sveitarfélögunum, til dæmis á höfuðborgarsvæðinu, er þetta ekki talið vera mjög mikið vandamál. Menn átta sig ekki á því að þetta hefur áhrif á rekstur lítilla, þ.e. fámennra en landmikilla sveitarfélaga og veldur því að þau eiga í erfiðleikum með að sinna annarri þjónustu sem þau gjarnan vildu sinna af því að þau eru nauðbeygð að reyna að halda refnum í skefjum á sínu svæði, þau verða að standa fyrir þessu, því annars hefur það svo alvarlegar afleiðingar, búsifjar, í för með sér. Það er verið að stilla þessum sveitarfélögum upp við vegg með mjög ósanngjörnum hætti. Þess vegna er svo mikilvægt fyrir okkur að reyna að efla skilning á málinu. Ég vil líka minna á það sem ég sagði áðan að ef eitt sveitarfélag vanrækir 

Virðulegi forseti. Ég dreg ekki í efa ummæli hæstv. umhverfisráðherra frá því í sumar því að það nákvæmlega sama kom fram í umræðum á þingi fyrir skömmu þar sem hæstv. umhverfisráðherra var spurð út í þessi mál. Hæstv. ráðherra sagði að engar rannsóknir styddu þetta og ef menn ætluðu að fara af stað og fækka ref þyrfti fyrst að fara af stað í rannsóknarvinnu. Ég tek því undir með hv. þingmanni. Hv. þingmaður kom inn á að hér ríkti kannski ákveðið skilningsleysi og það kann vel að vera rétt að menn taki þetta mál ekki nægilega alvarlega vegna þess að þeir þekkja ekki aðstæður og hvaða áhrif fjölgun refsins hefur. Um leið og ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þátt í þessari umræðu, hann er meðflutningsmaður að þessari tillögu, vil ég minna aftur á að ef við gefum okkur að stofnstærðin sé 12 þús. refir og refurinn borði 200 kg af fóðri á ári þá eru það, samkvæmt eldri rannsóknum um hvað refurinn er að éta, 750 þús. rjúpur, 108 þús. gæsir, 380 þús. svartfuglar, 2 milljónir annarra fugla en ofantalið er - og munum þá myndina af 23 þúfutittlingsungum sem refurinn var að bera í grenið - 3 milljónir eggja og 15 þús. lömb. Og ef við gefum okkur að refurinn éti helmingi minna eða 100 kg og deilum síðan í þessar tölur hér að ofan með tveimur, þá eru það engu að síður meira en 350 þús. rjúpur sem refurinn tekur. Það liggur algjörlega ljóst fyrir að fjölgun refs hefur gríðarleg áhrif á íslenska náttúru og það er fyrst og fremst í þágu umhverfisins að tekið verði á þessum vanda. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans góðu ræðu og stuðning við þetta mál. Ég vil taka fram í lokin að ég hef stutt tillögur 

Virðulegi forseti. Það sem hv. þingmaður var að segja varpar ljósi á það hversu veiðistjórnun til dæmis varðandi fuglaveiðar er í raun fáfengileg. Menn hafa haft uppi mikil áform um að reyna að draga úr veiðum á svartfugli, menn hafa fylgt ströngum takmörkunum varðandi rjúpnaveiðar en við sjáum auðvitað hversu fáfengilegt þetta allt saman verður þegar við gerum okkur grein fyrir þeim tölum sem hv. þingmaður lagði hér fram um áhrifin af inngripi refsins í þessa fuglastofna. Ég hitti í gærkvöldi einn af nágrönnum hv. þingmanns, bónda í Dölunum, sem sagði mér frá því að nágrannar hans hefðu sumir lent í mjög miklum afföllum í haust með sitt fé. Það var ekki vegna þess að þeir hefðu orðið fyrir veðurskaða eins og bændurnir á Norðurlandi hafa orðið fyrir. Þeir röktu þetta beinlínis til þess að ref hefði fjölgað svo mikið á þessum slóðum að það hefði valdið afföllum hjá einstaka bændum. Þessi bóndi sagði mér líka að fyrir ekki löngu síðan var það mjög oft þannig þegar hann var að slá að hann þurfti að stökkva út úr dráttarvélinni til að reka mófuglana úr slægjunni. Nú er því öllu lokið, þetta gerist ekki lengur vegna þess að mófuglunum hefur fækkað svo mikið. Söngur mófuglanna hefur nefnilega víðar hljóðnað en á Hornströndum. Ég held að það sé mikill misskilningur í gangi þegar menn segjast vera miklir náttúruverndarsinnar og vilji þess vegna ekki veiða ref en við hinir sem teljum að nauðsynlegt sé að veiða refinn séum hins vegar einhverjir umhverfissóðar. Það er nefnilega ákveðin sjálfbærni í því fólgin að veiða úr lífríkinu eins og gert hefur verið varðandi refinn. Ef stofninum verður ekki haldið í skefjum og ef hið opinbera kemur ekki að því verkefni og hjálpar til við það verðum við bara undir. Þá verður fuglalífið fábrotnara og það mun hafa margs konar afleiðingar og ekki síst fyrir þessi fámennu, landstóru sveitarfélög sem borga sem svarar 3,3 milljörðum kr. 

Forseti. Ég var að kíkja á fréttirnar áðan og þá kom í ljós að tvær manneskjur hafa kveikt í sér í dag í Tíbet. Það var ung stúlka eða kona, 23ja ára gömul, og táningur. Það þýðir að því miður hefur aukist við tölfræðina sem ég kem til með að rekja hér á eftir. Það virðist sem það örþrifaráð að kveikja í sér til þess að vekja athygli á ástandinu í Tíbet sé að verða að daglegum viðburði þó svo að lítið sé fjallað um það í fjölmiðlum. Ég ætla að lesa upp tillögu til þingsályktunar um framferði kínverskra yfirvalda gagnvart tíbesku þjóðinni. Meðflutningsmenn með mér í þessari þingsályktun eru Margrét Tryggvadóttir, Þór Saari, Björn Valur Gíslason, Mörður Árnason, Þráinn Bertelsson, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Lilja Mósesdóttir, Valgerður Bjarnadóttir, Skúli Helgason, Björgvin G. Sigurðsson, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Ólína Þorvarðardóttir, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir og Guðmundur Steingrímsson. Mig langar að þakka þeim öllum sérstaklega fyrir að vera með í þessu mikilvæga máli sem fær allt of litla athygli bæði hérlendis og annars staðar: Alþingi ályktar að lýsa yfir þungum áhyggjum af vaxandi ofbeldi og kúgun kínverskra yfirvalda gagnvart tíbesku þjóðinni og hvetur til að endurmenntunarþvingunum verði hætt tafarlaust en þær hafa meðal annars leitt til þess að 63 Tíbetar hafa kveikt í sér í örvæntingu síðan í mars 2011. Því miður hefur þessi tala hækkað og í kringum 70 Tíbetar hafa kveikt í sér síðan í mars 2011. Það liggur ekki fyrir hve margir þeirra hafa látist en í þessum texta stendur: Létust 53 þeirra ýmist í logunum eða síðar af sárum sínum. Alþingi fordæmir vaxandi hörku gagnvart friðsamlegum mótmælum í Tíbet undanfarna mánuði þar sem fjölmargir mótmælendur hafa verið myrtir og særðir lífshættulega. Alþingi hvetur kínversk yfirvöld til að aflétta herkví í Tíbet og til að hleypa alþjóðafjölmiðlum og alþjóðamannréttindasamtökum hindrunarlaust og án afskipta inn í landið. Alþingi hvetur Sameinuðu þjóðirnar til að senda sendinefnd til að kanna mannréttindabrot í Tíbet og til að beita sér fyrir því að kínversk yfirvöld hefji opinberar friðar- og samningsviðræður við sérstaka sendinefnd Dalai Lama. Alþingi hvetur íslensk stjórnvöld til að bjóða að vettvangur friðarviðræðnanna verði hérlendis, t.d. í Höfða. Ég held að sú hugmynd að hefja friðarviðræðurnar fyrir utan Kína sé mjög mikilvæg til að koma þessum viðræðum aftur á. Mikið hefur verið reynt af sérstakri sendinefnd Dalai Lama að fá fund með kínverskum yfirvöldum og ekki gengið. Ég held þess vegna að það sé kjörið að við sem smáþjóð beitum okkur fyrir því að stuðla að friði í heiminum og að meiri mannúð og mannréttindum. Ég nefndi þessa tillögu við framkvæmdastjóra mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna, hvað henni fyndist um þessa hugmynd. Það eru svona tvö ár síðan ég nefndi þetta við hana. Henni fannst það mjög góð hugmynd og sérstaklega í ljósi sögunnar, hvað ákveðinn fundur á milli Gorbatsjovs og Reagans í Höfða hafði mikil áhrif á heimssöguna. Út af þeim samræðum sem áttu sér stað þar búum við fyrir vikið í aðeins betri heimi. Mig langar að snúa mér aftur að Tíbet. Ég var að lesa mér aðeins til um þetta til að sjá hvort eitthvað nýtt hefði gerst. Ég var að vonast til þess og bind miklar vonir við að ný stjórnvöld í Kína muni vera tilbúnari til þess að hverfa frá þeirri ömurlegu stefnu sem hefur verið viðloðandi Tíbet mjög lengi og hefur verið meginástæða þess að sjálfsíkveikjur eru því miður orðnar að daglegum viðburði þar. Mig langar að vitna í orð ungs manns sem kveikti í sér fyrir nokkrum dögum síðan. Þessi ungi maður hét Nyingkar Tash. Ég hef lesið síðustu orð mjög margra sem hafa gripið til þessa örþrifaráðs en hans síðustu orð voru þessi: Ég kveiki í mér til að mótmæla kínverskum yfirvöldum. 6 millj. Tíbeta vilja frelsi fyrir Tíbet, sjálfstæði fyrir Tíbet, frelsi til að læra tungumálið okkar, frelsi til að tala móðurmálið okkar. Við Tíbetar krefjumst þess að Panchen Lama verði látinn laus og hans heilagleiki Dalai Lama fái að koma til Tíbet. Það er nefnilega það. Tíbetar mega ekki tala tíbesku í Tíbet. Ég skora á alla þá Íslendinga sem berjast mikið fyrir því að við fáum að tala og rækta tungumálið okkar til þess að gera sér grein fyrir hvernig það er að búa í sínu eigin landi og mega ekki læra eða tala tungumálið sitt. Í greinargerð með þessari þingsályktunartillögu stendur: Fjölmörg þjóðþing hafa ályktað um síversnandi ástand í Tíbet undanfarið, þar á meðal bandaríska, ítalska og japanska þingið sem og Evrópuþingið. Þá hafa tólf handhafar friðarverðlauna Nóbels, þar á meðal Desmond M. Tutu og Lech Walesa, sent frá sér bréf til forseta kínverska alþýðulýðveldisins, Hu Jintao, þar sem hann er eindregið hvattur til að halda áfram friðarviðræðunum við fulltrúa tíbesku þjóðarinnar. Eins og fram hefur komið hefur það ekki gerst í langan tíma og mér finnst full ástæða til þess að við beitum okkur fyrir því að svo verði. Herseta kínverskra yfirvalda í Tíbet hefur staðið í sextíu ár og á þeim tíma hefur ríkisstjórn alþýðulýðveldisins Kína innleitt miskunnarlausa stefnu aðlögunar og kúgunar. Mannréttindi eru markvisst fótum troðin gagnvart Tíbetum: Þeir eru sviptir öllum rétti til pólitísks frelsis, að tala sitt eigið tungumál og iðka þjóðmenningu sína. Ekkert raunverulegt trúfrelsi er í Tíbet. Það er til að mynda refsivert að eiga ljósmynd af Dalai Lama. Tíbetum er kerfisbundið haldið frá atvinnustarfsemi, atvinnutækifærum og aðgengi að menntun vegna þjóðernis. Tíbeska þjóðin vex ekki eins og aðrar þjóðir heldur hefur fjöldi Tíbeta staðið í stað um langa hríð. Tíbeska þjóðin er orðin að minni hluta í sínu eigin landi. Eina leiðin til að viðhalda þjóðmenningu þessarar merku þjóðar er í útlegð. En blæbrigði tungumálsins, sögur og söngvar fjara út dag frá degi. Flutningsmenn hafa áhyggjur af grófum mannréttindabrotum gagnvart Tíbetum, eins og t.d. þvinguðum ófrjósemisaðgerðum á tíbeskum konum, nauðungarflutningum hirðingja af hjarðlandi í einangrunarbúðir, kerfisbundinni afneitun á rétti munka og nunna til að iðka trú sína án afskipta, pyntingum og morðum á föngum. Þá er brýnt að Sameinuðu þjóðirnar sendi sérstaka sendinefnd til Tíbet til að kanna meðal annars hvað varð um þá sem hurfu í tengslum við handtökur á þátttakendum í mótmælaaðgerðum árið 2008. Sjálfsíkveikjurnar, sem eru því miður að aukast, sýna gríðarlega örvæntingu. Fram hefur komið ítrekað að litið er á þær sem einu leiðina til að vekja athygli á síversnandi ástandinu og algeru fálæti heimsbyggðarinnar gagnvart hljóðlátri en markvissri útrýmingu þjóðar og þjóðareinkenna Tíbeta. Í sextíu ár hefur heimurinn horft fram hjá mannréttindabrotum í Tíbet gagnvart tíbesku þjóðinni. Nú höfum við Íslendingar kjörið tækifæri til að sýna fram á að barátta þessarar merku þjóðar hefur náð eyrum okkar og að við bregðumst í orði og í verki við ákalli hennar. Ekki verður annað ráðið en að kínversk yfirvöld standi fyrir skipulegri útrýmingu á tíbesku þjóðinni og menningu hennar. Í því máli telja flutningsmenn að Alþingi beri að taka afstöðu, sér í lagi vegna þess að hingað koma í heimsóknir æðstu embættismenn kínverska alþýðulýðveldisins með reglulegu millibili. Ég á því láni að fagna að hafa verið valin til að vera í vinnuhóp, alþjóðasambandi þingmanna, sem lætur sig málefni Tíbets varða og hef fengið tækifæri til þess að hitta bæði Dalai Lama nokkrum sinnum, forseta tíbeska útlagaþingsins og nýskipaðan forsætisráðherra tíbesku þjóðarinnar í útlegð. Það er alveg magnað að fá að kynnast því sérstaka fólki og ég hef fengið að kynnast mörgum Tíbetum. Það eru því miður bara fimm Tíbetar á Íslandi en ég hef fengið að kynnast þeim öllum. Það er svo átakanlegt að horfa á það á hverjum einasta degi að þeirri friðsælu þjóð sem átti engin vopn og vildi ekki bera vopn er markvisst útrýmt menningarlega og núna líka í tölum. Það að engin þjóð þori að setja kínverskum yfirvöldum stólinn fyrir dyrnar finnst mér svo mikill aumingjaskapur af því að við vanvirðum ekki kínversk yfirvöld með því að benda á að við líðum ekki mannréttindabrot af þessu tagi. Við vanvirðum þau ekki með því að krefjast þess að Sameinuðu þjóðirnar fái að fara inn í Tíbet til þess að kanna ástandið. Við vanvirðum þau ekki með því að fara fram á að fá að vita hvað er í gangi þarna og við vanvirðum ekki nokkurn einasta mann eða þjóð með því að benda þeim á að ef við eigum að eiga í einhverjum samskiptum þarf að viðurkenna hvernig ástandið er. Það er hreinlega kjánalegt að hlusta á þá. Meira að segja í dag halda þeir áfram að segja að ástæðan fyrir því að fólk sé í örvæntingu að kveikja í sér í Tíbet sé vegna þess að Dalai Lama vilji það. Ég get sagt það hér og nú að hvorki Dalai Lama né nokkur Tíbeti vill að svona sé komið fyrir þjóðinni, að fólk sé að kveikja í sér, og þaðan af síður á að láta sér detta í hug að Dalai Lama vilji að fólk kveiki í sér. Þetta eru svo kjánaleg rök, þau eru rök rökþrota þjóðar. Ég hef orðið fyrir miklum vonbrigðum með að fólk láti sig ekki þessi mál varða. Ég vonast til þess að við höfum hugrekki til að afgreiða þingsályktunartillöguna og að ég geti flutt Dalai Lama og útlagastjórninni þau góðu tíðindi að þetta verði afgreitt í þinginu. Mér finnst kannski að mestu máli skipti í tillögunni að við beitum okkur fyrir því að ræða um málefni Tíbets við kínversk yfirvöld þegar þau ber hér að garði og að við bjóðum þeim að nýta Höfða eða einhvern annan stað á Íslandi sem vettvang fyrir áframhaldandi friðarviðræður á milli Tíbet og Kína. Ég held að það sé enginn skaði skeður með því að gera það. Nú hafa sumir þingmenn hér og fyrrverandi ráðherrar sýnt fádæma hugrekki miðað við aðra þjóðhöfðingja með því að þora að tala um málefni Tíbets í Kína. Ég vil enn og aftur hrósa hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir að hafa gert nákvæmlega það þegar hann var viðskiptaráðherra. Þegar honum var boðið af kollega sínum að ræða um viðskipti í Kína gerði hann það, ræddi um málefni Tíbet. Hann fékk margra klukkutíma skammarræðu frá gestgjöfum sínum í Kína. Ég mundi vilja skora á íslenska þingmenn, og er tilbúin til þess að aðstoða við það, við hreinlega óskum eftir því að fá að fara í heimsókn til Tíbet til þess að kanna ástandið þar sjálf eða hvetjum íslenska blaðamenn til þess að fara og kanna ástandið. Ég vona það virkilega heitt og innilega að heimsbyggðin fari að hlusta á ákallið um hjálp frá Tíbet. Þetta er einhvern veginn eins og Nancy Pelosi sagði í yfirlýsingu. Ég þarf að segja þetta á ensku, með leyfi forseta, þetta er illþýðanlegt. Hún kallaði versnandi ástand í Tíbet „a challenge to the conscience of the world“. Þar er ég henni sammála.

Virðulegur forseti. Þetta mál lætur lítið yfir sér, það er einungis tvær greinar og snýst eiginlega bara um lagatæknilega séð að setja punkt á annan stað en nú er í 5. mgr. 7. gr. laga um húsaleigubætur, nr. 138/1997. En þótt það láti lítið yfir sér varðar það fullt af fólki. Nú um stundir eru um það bil 900 stúdentar á biðlista eftir því að komast á stúdentagarða. Þessir stúdentar þurfa að bjarga sér á almennum leigumarkaði og þar er ástandið ekki beysið. Einna helst er framboð af stóru húsnæði sem stúdentar geta leigt saman, en það ríkir mikið ófremdarástand í þessum efnum. Það er verið að byggja stúdentagarða en mér reiknast svo til að þeir muni ekki nægja til að mæta allri þessari þörf og þörfin vex. Það voru 600 stúdentar á biðlista fyrir ári, nú eru þeir um það bil 900. Þetta frumvarp snýst um að gera það minnsta sem við getum þó gert og það er að opna fyrir það í lögum um húsaleigubætur að stúdentar sem leigja saman á almennum markaði fái húsaleigubætur. Núna eru ekki greiddar húsaleigubætur ef fólk deilir aðgangi að eldhúsi og baðherbergi, nema það leigi á stúdentagörðum. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir að þetta skilyrði verði tekið út og opnað fyrir það að stúdentar sem deila eldhúsi og baðherbergi á almennum markaði fái greiddar húsaleigubætur. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég veit að þetta er gríðarlega mikilvægt mál fyrir mjög stóran hóp og breytingin er einföld. Ég lagði þetta frumvarp fram á síðasta þingi og velferðarnefnd fór yfir málið og samþykkti einróma að það skyldi verða að lögum óbreytt. Það er hins vegar sorglegt að það gerist ítrekað hér í þinginu að góð mál og mikilvæg fyrir fjölda fólks kafna í málþófi í þinglok. Þetta var eitt af þeim. Í júní var hér ófremdarástand í þinglok, eins og svo oft áður, og fullt af góðum málum, þar á meðal þessu, sem nefndir voru búnar að vinna og vörðuðu lífsviðurværi og hagsmuni fjölda fólks, var ýtt út af borðinu. Ég geri því aðra tilraun, vandinn hefur bara vaxið síðan þá. Ég legg til að málinu verði vísað til velferðarnefndar og vonast til að nefndinni verði ljúft og skylt að samþykkja það óbreytt aftur.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um rannsóknir á umfangi og nýtingarmöguleikum sjávarorku á Íslandi. Þetta mál er flutt af 22 þingmönnum. Um málið er góð þverpólitísk samstaða því að flutningsmenn koma úr öllum þingflokkum og að auki eru meðal flutningsmanna þingmenn utan flokka. Efni þessarar tillögu er í stuttu máli að fela hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra að hefja vinnu við mat á umfangi og nýtingarmöguleikum sjávarorku við strendur Íslands með það að markmiði að greina hagkvæmustu nýtingarkosti sem við höfum sem þjóð til framtíðar. Jafnframt verði lögð drög að uppbyggingu gagnagrunns um nýtingu sjávarorku og mótuð stefna um framgang tækniþróunar á þessu sviði. Þá verði kannaðar leiðir til að Ísland geti orðið fullgildur aðili að alþjóðlegu samstarfi um nýtingu sjávarorku í nánustu framtíð. Lagt er til að ráðherra skipi starfshóp sem skili tillögum í þessa veru eigi síðar en 1. maí 2013. Þessi tillaga er nú lögð fram í þriðja sinn og í greinargerð hennar eru ítarlegar upplýsingar um virkjun sjávarorku í löndunum í kringum okkur, ekki síst á Bretlandseyjum, vísbendingar um nýtingarmöguleika á Íslandi, umfjöllun um mismunandi tegundir sjávarorku, sérstakur kafli um strandvirkjanir sem ætla má að gætu haft mesta þýðingu fyrir Ísland í framtíðinni og sömuleiðis reifað mikilvægi þess að byggja upp gagnagrunn og tryggja aðkomu Íslendinga að alþjóðasamstarfi á þessu sviði. Ég tel ekki þörf á að fara í smáatriðum í gegnum þessi atriði hér en vil nota þennan tíma til að reifa stuttlega nýjustu tíðindi sem tengjast rannsóknum og þróunarstarfi innlendra aðila á þessu sviði. Þar má nefna að verið er að þróa nokkrar gerðir af hverflum á vegum fyrirtækisins Valorku ehf., þar með talin sjávarfallahverfil sem ætlaður er til nýtingar hægstrauma utan fjarða. Þessi hverfill hlaut fyrstu verðlaun í hugmyndasamkeppni alþjóðasamtaka uppfinningafélaga árið 2011. Kerprófanir hafa staðið yfir á honum og fyrstu niðurstöður lofa góðu. Smíði hans er að mestu lokið og er ætlunin að prófa hann í Hornafirði næsta sumar en þar eru aðstæður sérstaklega góðar til prófana á sjávarvirkjunum. Þetta mun vera fyrsta tilraun hérlendis sem miðar að því að vinna raforku í sjó. Jafnframt er verið að vinna að umsókn til Evrópusambandsins um IPA-styrk til að fjármagna samstarfsverkefni um rannsóknir á sjávarorku. Þar koma að Hafrannsóknastofnun, fyrrnefnt fyrirtæki Valorka ehf. og Sveitarfélagið Hornafjörður. Verkefnið er tvíþætt. Meginþátturinn snýr að rannsóknum á sjávarstraumum á völdum stöðum í röstum kringum landið en hinn þáttur verkefnisins snýr að stuðningi við tækniþróun á sviði sjávarfallaorku. Yrði styrkurinn nýttur til flekaprófana í Hornafirði og til að hefja smíði frumgerðar sem gæti hafist næsta vetur ef prófanir standast væntingar. Eins og við þekkjum er Ísland auðugt að hreinni og endurnýjanlegri orku og við höfum stært okkur af því á alþjóðavettvangi að hér sé gnótt af jarðhita og vatnsföllum til virkjunar. Núna er á lokastigi umfjöllun fagnefnda um rammaáætlun um vernd og nýtingu náttúrusvæða sem er mikilvæg forsenda þess að skapa hér forsendur fyrir góðu jafnvægi milli umhverfisverndar og auðlindanýtingar í framtíðinni í orkugeiranum. Það er ljóst að jafnvel þó að enn sé mjög miklar orkulindir að hafa úr vatnsafli og jarðvarma eru nýtingarmöguleikar þeirra þó takmarkaðir og takmarkast meðal annars af umhverfissjónarmiðum og verndargildi einstakra svæða. Það er því ljóst að það er skynsamlegt fyrir okkur sem samfélag að huga jafnframt að því til lengri framtíðar að finna nýjar leiðir um orkuöflun og núlifandi kynslóð getur sannarlega lagt sitt af mörkum til að svo megi verða, t.d. með rannsóknum og gagnaöflun er tengjast virkjun sjávarorkunnar. Það er reyndar hollt að hafa í huga að það kann vel að vera að styttra sé í það en margir halda að við verðum uppiskroppa með þá orku sem raunhæft er að virkja í sátt við umhverfið. Í rammaáætlun er talað um 14–18 teravattstundir á ári sem enn megi virkja í sátt við umhverfið og það er ekki víst að slíkt magn dugi til að anna eftirspurn nema í svo sem eins og tvo áratugi. Það mæla öll rök með því að við hugum að nýjum orkugjöfum, ekki síst þeim sem ætla má að hafi óveruleg umhverfisáhrif eins og er um að ræða í þessu tilviki. Sambærileg tillaga var fyrst lögð fram á vorþingi 2011, 139. löggjafarþingi, en komst þá ekki á dagskrá. Hún var lögð fram á ný á síðasta þingi haustið 2011 og fékkst rædd í 1. umr. en var ekki afgreidd út úr nefnd og náði ekki fram að ganga. Nú standa vonir til þess að tillagan komist á leiðarenda í þriðju tilraun. Mig langar að hnykkja á því að þó að hér sé auðvitað ekki um skammtímahagsmunamál að ræða er enginn vafi á því í mínum huga að það er mikilvægt hagsmunamál til lengri tíma litið að ganga úr skugga um hversu umfangsmikil auðlind er hér á ferðinni og kortleggja með aðstoð færustu sérfræðinga og nýjustu tækni á hvaða stöðum á landinu kunni að vera hagkvæmt að nýta sjávarorkuna til hagsbóta fyrir land og þjóð. Til að koma málinu á hreyfingu þarf að samþykkja þessa tillögu hér á Alþingi og tryggja fjármagn til þeirra rannsókna sem eru forsenda þess að við getum metið umfang og nýtingarmöguleika sjávarorku fyrir íslenskan efnahag. Ég vil því skora á fulltrúa í hv. atvinnuveganefnd, ekki síst hv. formann sem stýrir hér fundi fyrir aftan mig, að setja málið á dagskrá hið fyrsta og vonandi afgreiða það á þessu þingi og leggja þar með grunn að því að við getum bætt nýrri stoð undir atvinnulíf okkar og auðlindanýtingu í fyrirsjáanlegri framtíð. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að tillögunni verði vísað til hv. atvinnuveganefndar.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um varðveislu og viðhald gamalla skipa og báta. Flutningsmenn tillögunnar auk mín eru hv. þingmenn Atli Gíslason, Ásmundur Einar Daðason og Lilja Mósesdóttir. Tillagan hljóðar svo, herra forseti: „Alþingi ályktar að fela atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra að skipa nefnd er hafi það hlutverk að gera tillögur um hvernig best megi tryggja varðveislu og viðhald gamalla skipa. Nefndin taki saman yfirlit yfir skip með varðveislugildi sem eru yfir tíu tonn að vigt, og léttari báta ef þeir hafa sérstakt varðveislugildi, skýri hvaða aðili hafi forræði yfir hverju varðveislu- og/eða viðhaldsverkefni fyrir sig, finni fjárstreymis- eða fjáröflunarleiðir til verkefnanna og móti reglur um meðhöndlun þess fjármagns sem til ráðstöfunar kann að verða og um forgangsröðun verkefna. Í nefndinni sitji fulltrúar frá greinum sjávarútvegsins, mennta- og menningarmálaráðuneyti, Þjóðminjasafni Íslands og héraðssöfnum.“ Herra forseti. Með þessari tillögu er greinargerð sem ég mun hér rekja. Þingmál þetta var lagt fram á 140. löggjafarþingi, þ.e. á síðasta þingi, en náðist þá ekki að mæla fyrir því. Viðurkennt er að hverri þjóð ber að varðveita sögu sína og menningararf. Hér á landi er það Þjóðminjasafn Íslands sem er höfuðsafn á sviði þjóðminjavörslu. Því ber lögum samkvæmt að stuðla sem best að varðveislu íslenskra menningarminja og miðla sögu þjóðarinnar. Þessu hlutverki sinnir Þjóðminjasafnið en einnig starfa fjölmörg önnur söfn á landsbyggðinni sem sinna mörgum og mismunandi verkefnum til varðveislu á minjum og menningu, að því marki sem fjármagn og aðstæður leyfa. Þá má einnig minnast á Sjóminjasafnið í Reykjavík. Einn þáttur í þessu starfi er varðveisla gamalla skipa, þ.e. stærri skipa sem hafa sögulegt gildi. Í viðræðum við fulltrúa Þjóðminjasafnsins kom í ljós að kostnaður við að varðveita slík skip er það mikill að hvorki Þjóðminjasafn né önnur söfn ráða við verkið nema til komi sérstök fjárveiting. Á þess vegum eru því engin verkefni á döfinni hvað varðar stærri skip. Þingmál hafa verið lögð fram með það að markmiði að marka sérstakan tekjustofn til þess að tryggja varðveislu og viðhald gamalla skipa og báta. Ég minni þar á þingmál á 125. og 131. löggjafarþingi, en þau mál náðu ekki fram að ganga. Á 125. þingi, veturinn 1999–2000, lögðu fimm þingmenn allra stjórnmálaflokka, sem þá áttu sæti á Alþingi fram frumvarp til laga um að Þróunarsjóður sjávarútvegsins fengi það viðbótarhlutverk að veita byggðasöfnum og sjóminjasöfnum styrki til varðveislu skipa. Fjárhæð styrks skyldi vera 50 þús. kr. á hverja rúmlest skips sem tekið væri til varðveislu eftir 1. janúar 1990. Fyrsti flutningsmaður að því máli var hv. þáverandi þingmaður Guðjón A. Kristjánsson og meðflutningsmenn voru þingmennirnir Jóhann Ársælsson, Guðmundur Hallvarðsson, Árni Steinar Jóhannsson og Hjálmar Árnason. Jón Bjarnason, sá sem hér stendur, lagði við þær umræður um málið áherslu á að eðlilegt væri að atvinnuvegurinn tæki jafnframt þátt í starfinu og væri ábyrgur fyrir sögu sinni og menningu. Afgreiðsla málsins á Alþingi varð sú að frumvarpinu var breytt í meðferð sjávarútvegsnefndar í nýja þingsályktunartillögu sem flutt var af sjávarútvegsnefnd um varðveislu báta og skipa. Tillagan var síðan samþykkt af Alþingi með 49 samhljóða atkvæðum. Með þeirri þingsályktun var ríkisstjórninni falið að undirbúa tillögur um hvernig staðið skyldi að varðveislu gamalla skipa og báta og móta í því sambandi reglur um fjármögnun sem Þróunarsjóður sjávarútvegsins tæki meðal annars þátt í. Nú við endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða er eðlilegt að staða þessara mála sé könnuð og fundin umgjörð. Vel má hugsa sér að sjóðir sjávarútvegsins eða veiðigjald hafi hér hlutverk við fjármögnun verksins. Á 131. þingi, veturinn 2004–2005, flutti þáverandi sjávarútvegsráðherra, Árni M. Mathiesen, frumvarp um breytingu á lögum um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Í því var gert ráð fyrir að sjóðurinn yrði lagður niður og eignum umfram skuldir, sem voru þá milli 400–600 millj. kr., skyldi ráðstafað til Verkefnasjóðs sjávarútvegsins og andvirði þeirra varið til hafrannsókna. Minni hluti sjávarútvegsnefndar lagði til með breytingartillögu að eignir umfram 400 millj. kr. færu til ríkissjóðs og yrði ráðstafað til varðveislu gamalla báta og skipa, sem væri í samræmi við vilja Alþingis frá árinu 2000 og þá þingsályktun sem þar var samþykkt samhljóða. Steingrímur J. Sigfússon, núverandi hv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, tók mjög undir breytingartillögu minni hlutans á þeim tíma um að marka farveg til varðveislu skipa í stað þess að vinna að förgun, „sökum einhverrar sjúklegrar tortryggni í garð fiskiskipa“, svo orðrétt sé vitnað í orð þáverandi hv. þingmanns, og jafnframt „að ekkert hefur verið gert með þann vilja Alþingis sem samþykktur var samhljóða á 125. löggjafarþingi, að menn reyndu að bæta fyrir syndir sínar sem orðnar voru.“ Hann minnti einnig á þann sorgaratburð þegar bátasafn Þjóðminjasafnsins brann. Herra forseti. Til upplýsingar er rétt að rifja upp hvaða söfn flokkast sem sjóminjasöfn og mundu teljast væntanlegir þátttakendur í umræddum verkefnum. Fyrst má nefna Byggðasafnið í Görðum, en safnið var stofnað 1959 og er starfssvæði þess Akranes og Hvalfjarðarsveit. Markmið sjóminjadeildar safnsins er að safna, skrá, varðveita, rannsaka og sýna minjar sem tengjast sjó og sjómennsku frá byggðarlaginu. Þess er skemmst að minnast að þar er til varðveislu Kútter Sigurfari, en það hefur verið verulegur höfuðverkur um það hvernig skuli fjármagna verndun hans og friðun. Það er í sjálfu sér enn óleystur vandi þó að menn séu að reyna að finna leiðir, en slíkt kostar verulegt fjármagn. Það má nefna Sjóminjasafn Austurlands á Eskifirði, en þar er að finna ýmsa muni sem tilheyra sjósókn og vinnslu sjávarafla. Það má einnig nefna Sjóminjasafnið á Eyrarbakka, Byggðasafn Garðskaga, Byggðasafnið á Hnjóti, Sjóminjasafnið á Húsavík, Byggðasafn Vestfjarða, Tækniminjasafn Austurlands, Síldarminjasafn Íslands og Víkina, Sjóminjasafnið í Reykjavík, sem hefur vaxið mjög og er alhliða sjóminjasafn á einum besta stað við höfnina í Reykjavík. Við safnið er varðveitt varðskipið Óðinn, ásamt því að sögð er saga gæslu og björgunar við Ísland. Ég held að okkur flestum sem höfum farið um borð í Óðin finnist það mjög fróðlegt og gaman og upplýsandi að upplifa sögu björgunar og landhelgisgæslu hér við land. Þá má nefna Sjóminjasafnið í Sjóminjagarðinum á Hellissandi og Bátasafn Breiðafjarðar, Byggðasafn Húnvetninga og Strandamanna á Reykjum í Hrútafirði, en þar er varðveitt hákarlaskipið Ófeigur. Það eru sjálfsagt fleiri söfn og aðilar hér á landi sem hafa tekið að sér verkefni á þessu sviði, það má nefna bátafriðunarnefnd sem er hópur áhugamanna, og hollvinafélag um varðveislu Húna II sem er gamall eikarbátur sem tekist hefur mjög vel að gera upp en þarf stöðugt viðhald og endurbætur. Víða vinna bæði einstaklingar og félög að varðveislu báta og skipa en eiga það sameiginlegt að berjast í bökkum við að fá fjármagn til þeirra verkefna. Við flutningsmenn þingsályktunartillögunnar teljum að okkur beri skylda til að koma þessum málum í fastan og öruggan farveg. Sjósókn og sjávarútvegur, skipakosturinn og saga hans, er samofin atvinnu- og menningarsögu þjóðarinnar. Þó að margt gott hafi verið gert á þessum sviðum, einkum hvað varðar hina minni báta, er líka margt ógert. Skip sem eru nokkuð stærri en þeir róðrarbátar sem fyrst og fremst hafa verið varðveittir liggja algjörlega óbætt hjá garði hvað varðar stefnu um varðveislu þeirra. Þessi þingsályktunartillaga er flutt til að farið verði skipulega í þessi mál, staðan greind, t.d. hvernig staða mála er varðandi varðveislu þeirra skipa sem nú eru til, skoðað hvernig bregðast eigi við til að tryggja að þau tortímist ekki og vinna að áætlun um það hvernig þau verða varin, endurgerð eða þeim viðhaldið, samkvæmt því sem skynsamlegast er að gera. Eins og rakið er í tillögunni eru mörg þessara verkefna fjárfrek og því eðlilegt að atvinnuvegurinn, atvinnugreinin, komi að þessu með beinum hætti, bæði til að meta menningar- og varðveislugildi þess sem hluta af sinni sögu en einnig að koma að þessu með fjármögnun. Þetta hefur verið gert í landbúnaðinum, ég nefndi ágætismiðstöð sem er landbúnaðarsafn á Hvanneyri. Víðar um land og á mörgum sviðum hefur landbúnaðurinn einmitt tekið þátt í varðveislu muna, minja og sögu sem tengjast greininni með því að sýna áhuga, leggja til fagþekkingu, hvatningu og einnig fjármagn eftir því sem hefur verið fært. Hið sama tel ég mjög mikilvægt að sjávarútvegurinn geri í enn ríkari mæli og það sé í föstum farvegi. Þar má gera verulegt átak. Ég vil í lokaorðum mínum skora á sjávarútveginn og greinar hans að taka þetta mál upp innan sinna vébanda, innan sinna samtaka og félaga, og veita þessu máli brautargengi. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni framsögu verði tillögu þessari um varðveislu og viðhald gamalla skipa og báta vísað til atvinnuveganefndar, af þeirri ástæðu að ég tel að atvinnugreinin eigi að koma beint að þessu máli þó svo að framkvæmdarleg forsjá á verkefninu sem slíku geti síðar verið falin öðrum. Herra forseti. Þetta er brýnt mál, okkur ber skylda til að varðveita sögu okkar og menningu í sjósókn og sjávarútvegi. Þau skip og þeir bátar sem hér um ræðir eru mikilvægir hlekkir, mikilvægir þættir í atvinnusögu okkar sem við eigum að standa vörð um.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um endurskipulagningu á lífeyrissjóðakerfinu. Í þessari þingsályktunartillögu er lagt til að Alþingi feli ríkisstjórninni að bregðast við upplýsingum um 480 milljarða tap lífeyrissjóðanna, það tap var til í bankahruninu 2008, með því að skipa nefnd sem vinni að endurskipulagningu og yfirferð lífeyrissjóðakerfisins á þann veg að jafnvægi náist milli lífeyrissjóðanna og almannatryggingakerfisins, eða jafnvel að þetta kerfi verði í meira mæli í átt að því að auka vægi gegnumstreymiskerfisins á kostnað almannatryggingakerfisins. Ástæðan fyrir því að lögð er til ákveðin breyting á lífeyrissjóðakerfinu er tvíþætt. Í fyrsta lagi hefur fjármálakreppan varpað ljósi á mikilvægi þess að hafa blandað kerfi sjóðsmyndunar- og gegnumstreymiskerfis. Sjóðsmyndunarkerfið vísar til lífeyrissjóðakerfisins, en gegnumstreymiskerfið til almannatryggingakerfisins. Ástæðan fyrir því að það þykir betra í ljósi reynslu okkar af fjármálakreppunni að hafa meira jafnvægi á milli þessara tveggja kerfa er sú að lífeyrir getur tapast og rýrnað. Hér á landi er kerfið þannig uppbyggt að lífeyrissjóðakerfið hefur mun meira vægi en almannatryggingakerfið og um 60% af lífeyrisgreiðslum koma úr lífeyrissjóðakerfinu sem er mun hærra hlutfall en gerist í nágrannalöndunum. Hin ástæðan fyrir því að hér er lögð til ákveðin breyting á lífeyriskerfi landsmanna er sú að það er stefna Samstöðu, flokks lýðræðis og velferðar, að auka vægi gegnumstreymiskerfisins í lífeyriskerfi okkar landsmanna og tryggja með þeirri breytingu að fólk fái, óháð því hvaða laun það hafði yfir starfsævina, viðunandi lífeyri auk þess sem það geti þá lagt í lífeyrissjóði og safnað upp viðbótarlífeyri. Samkvæmt nýlegri skýrslu úttektarnefndar lífeyrissjóðanna töpuðu lífeyrissjóðirnir, eins og áður segir, um 480 milljörðum frá því fyrir bankahrun og þar til eftir bankahrun. Þetta eru, herra forseti, 12 ára iðgjaldagreiðslur launafólks. Það er mikið tap fyrir fólk sem hefur verið að borga af launum sínum í 12 ár í þessa sjóði að sjá á eftir þeim peningum fuðra upp. Líkur eru til þess að þetta tap muni aukast þegar lífeyrissjóðirnir þurfa að leiðrétta virði eigna sinna við sölu þeirra og líka þegar ljóst verður hvað verður um Íbúðalánasjóð nú þegar hann á í fjárhagserfiðleikum. Tap lífeyrissjóðanna varpar ljósi á ókosti þess að byggja upp lífeyriskerfi þar sem lífeyrissjóðir leika aðalhlutverkið og sjá um samtrygginguna ásamt því að ávaxta viðbótarlífeyri á markaðsforsendum í mjög óstöðugu hagkerfi. Því var þannig farið fram að hruni að margir voru þeirrar skoðunar að við byggjum við besta lífeyriskerfi í heimi, en eftir hrun kom brot í þá mynd þegar í ljós kom að lífeyrissjóðirnir töpuðu miklu í hruninu og stóðu í vegi fyrir sanngjarnri kröfu almennings um að þeir tækju á sig hluta verðbólguskotsins sem fylgir alltaf í kjölfar bankahruns. Vörnin sem verðtryggingin hefur veitt sjóðunum eftir hrun hefur ekki dugað til að tryggja 3,5% raunávöxtun frá 2007, ekki heldur til að mæta að fullu tapinu sem varð í hruninu, þannig að sjóðirnir á hinum almenna vinnumarkaði hafa þurft að skerða réttindi um sem nemur 130 milljörðum. Í dag er staðan þannig að lífeyrissjóðakerfið okkar stefnir að óbreyttu í þrot þar sem eignir sjóðanna munu ekki duga til að greiða lífeyri sem sjóðfélögum hefur verið lofað. Það er ástæða þess að Fjármálaeftirlitið lagði til í júlí á þessu ári að iðgjöld yrðu hækkuð í lífeyrissjóðina, úr 12% í 15,5% á hinum almenna vinnumarkaði og úr 15,5% í 20% á hinum opinbera vinnumarkaði. Þetta var ekki það eina sem Fjármálaeftirlitið lagði til. Fjármálaeftirlitið lagði líka til að réttindi yrðu skert enn frekar og að lífeyrisaldur yrði hækkaður, en við búum í dag við einn hæsta lífeyrisaldur í Evrópu. Í raun er Fjármálaeftirlitið að leggja til að við herðum kapphlaupið við að safna í lífeyrissjóði með því að greiða hærra iðgjald í lengri tíma og sættum okkur við lakari réttindi, þ.e. sú kynslóð sem nú er á vinnumarkaði. Þessi tillaga Fjármálaeftirlitsins ætti að fá marga til að velta fyrir sér hvort ekki sé rétt að staldra við og kanna hvort við séum á réttri braut. Fjármálakreppan hefur afhjúpað veikleika lífeyrissjóðakerfis eða sjóðsmyndunarkerfis, en það kerfi byggir á þeirri forsendu að ávöxtun á fjármálamarkaði sé alltaf meiri en hagvöxtur eða aukning raunlauna og að þessi mikla ávöxtun náist vegna þess að sjóðirnir gera aldrei mistök í fjárfestingum, þeir hafa sem sagt fullkomnar upplýsingar. Jafnframt gera sjóðfélagarnir aldrei mistök þegar þeir velja sér sjóði. Með öðrum orðum að við búum við fullkominn markað þar sem allir aðilar haga sér rökrétt og hafa upplýsingar sem geri þeim kleift að sjá allt fyrir. En auðvitað er því ekki þannig farið í raunveruleikanum. Það kom berlega í ljós í þeirri kreppu sem ekki bara við höfum verið að fara í gegnum frá 2008, heldur allur hinn vestræni heimur. Fjármálakreppan afhjúpaði þá staðreynd að ávöxtun á fjármálamörkuðum getur jafnvel verið neikvæð í einhvern tíma eða minni en hagvöxtur. Auk þess afhjúpaði fjármálakreppan goðsögnina um yfirburði lífeyrissjóðakerfisins samanborið við almannatryggingakerfið, eða gegnumstreymiskerfið, við að takast á við fjölgun lífeyrisþega. Mikil eignaverðslækkun hefur nefnilega orðið frá 2008 og margir álíta nú að það sama muni gerast þegar digrir lífeyrissjóðir þurfa að hefja sölu á hluta eigna sinna til að fjármagna lífeyrisgreiðslur. Ef eignaverð lækkar við sölu eigna lífeyrissjóðanna munu fjármagnstekjur skattgreiðenda lækka. Vinnandi kynslóðir munu þá þurfa að taka á sig auknar byrðar vegna fjölgunar lífeyrisþega í gegnum lægri fjármagnstekjur. Það sama gerist í gegnumstreymiskerfinu, nema þá þarf að hækka skatta til að mæta fjölgun lífeyrisþega. Þannig að það skiptir í raun ekki máli í hvoru kerfinu þú ert þegar öldrunarvandamálið fer að tikka inn, vegna þess að það eru alltaf vinnandi kynslóðir sem þurfa að taka á sig auknar byrðar til þess að mæta því vandamáli. Við vitum sem sagt að eignir lífeyrissjóðanna geta bæði rýrnað og tapast. Það kom berlega í ljós núna eftir 2008. Auk þess hafa hagfræðingar alltaf vitað að lífeyrissjóðakerfi tryggi hvorki jöfnuð né lífeyri sem dugar til framfærslu fyrir hvern og einn. Ástæðan er sú að réttindi fara eftir launum viðkomandi yfir alla starfsævina. Ef fólk hefur verið á mjög lágum launum og borgað iðgjöld af mjög lágum launum eru allar líkur á því að lífeyrir sem viðkomandi fær muni ekki duga til framfærslu og líka ef lífeyrissjóðurinn verður fyrir áföllum og ávöxtun verður mjög lítil og eignir tapast, eru litlar líkur á að lífeyririnn sem verið er að greiða til hvers og eins dugi til framfærslu. Við vitum jafnframt að uppbygging lífeyrissjóðakerfis leggur mjög þungar byrðar á kynslóðirnar sem byggja þá upp, byggja sjóðina upp. Þær kynslóðir þurfa að greiða skatta til að fjármagna lífeyri eldri kynslóða sem ekki eiga rétt á lífeyri, vegna þess að lífeyrissjóðakerfið var ekki byrjað að greiða í lífeyrissjóði þegar þessar kynslóðir voru á vinnumarkaði. Þær kynslóðir sem byggja upp lífeyrissjóðakerfið borga skatta til að tryggja eldri kynslóðum lífeyri í gegnum almannatryggingakerfið og þær eru líka að greiða iðgjöld til þess að byggja upp sinn eigin lífeyri. Þannig að það er í raun og veru tvöföld skattlagning á kynslóðina sem byggja á upp lífeyrissjóðakerfið. Viðvarandi halli er núna á lífeyrissjóðakerfinu okkar. Samkvæmt úttekt Fjármálaeftirlitsins vantar um 670 milljarða inn í kerfið til að það geti staðið við núverandi skuldbindingar. Það má því segja að vinnandi kynslóðir í dag séu að gefa eftir réttindi sín í framtíðinni á meðan ekki er verið að taka á þeim halla. Það sem í raun er verið að gera er að það er verið að borga þeim sem hafa hafið töku lífeyris hærri lífeyri en það fólk ætti að fá, sem þýðir með öðrum orðum að kynslóðirnar sem greiða inn í lífeyrissjóðakerfið munu í framtíðinni fá minni lífeyri vegna þess að sjóðirnir geta ekki staðið við skuldbindingar sem þeir hafa gefið þeim kynslóðum. Á Íslandi hefur átt sér stað óvenjuhröð uppbygging lífeyrissjóðakerfisins. Eignir lífeyrissjóðanna eru nú tæp 140% af stærð hagkerfisins. Þessi mikla sjóðssöfnun er hvergi jafnmikil, nema í Hollandi. Eftir bankahrun hafa lífeyrissjóðirnir lokast inni hér á landi eins og flestir landsmenn. Þeir hafa fengið á hverju ári um 120 milljarða inn í iðgjaldagreiðslur sem þeir þurfa að finna ný fjárfestingatækifæri fyrir. Þau fjárfestingatækifæri hafa verið af skornum skammti, m.a. vegna þess að fyrirtæki hafa verið of skuldsett til að fara út í fjárfestingar og ríkið hefur verið að skera niður. Ríkið hefur ekki skorið mjög hratt niður og frá hruni hefur verið viðvarandi hallarekstur sem lífeyrissjóðirnir hafa meðal annars fjármagnað. Í dag er staðan sú að helmingur af eignum lífeyrissjóðanna er í verðbréfum sem ríki og sveitarfélög hafa gefið út. Það verður því mjög erfitt fyrir lífeyrissjóðina að finna örugg langtímafjárfestingatækifæri þegar búið er að skera niður halla ríkissjóðs og þrýstingurinn á stjórnvöld að afnema gjaldeyrishöftin á útstreymi lífeyrissjóðanna mun aukast verulega. Annað sem ég vil nefna varðandi ókosti þess að hafa svona stórt lífeyrissjóðakerfi er að allur sparnaður landsmanna hefur fram til þessa farið beint inn í lífeyrissjóðakerfið og það hefur þýtt að mjög lítið framboð er af áhættufjármagni hérna, sparnaði sem hægt hefði verið að nota til að fjármagna áhættusamar fjárfestingar eins og nýsköpunarstarfsemi og  Herra forseti. Þess vegna er mjög nauðsynlegt að gera breytingar á lífeyrissjóðakerfinu. Það er ósk mín að þessi þingsályktunartillaga fari til vinnslu í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og að nefndin taki