Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hinn 31. maí 1957 var samþ. þál. á Alþ. um að skora á ríkisstj. að láta athuga, hvort tiltækilegt sé að stofna lífeyrissjóð fyrir sjómenn, verkamenn, bændur og útvegsmenn og aðra þá, sem ekki njóta lífeyristrygginga hjá sérstökum lífeyrissjóðum. Með bréfi, dags. 20. des. 1958, skipaði þáverandi hæstv. félmrh. 5 manna nefnd til að athuga, hvort tiltækilegt sé að stofna lífeyrissjóð fyrir sjómenn, verkamenn, bændur og útvegsmenn og aðra þá, sem ekki njóta lífeyristrygginga hjá sérstökum lífeyrissjóðum. Í n. áttu sæti þessir menn: Guðmundur J. Guðmundsson, Gunnar J. Möller, Hjálmar Vilhjálmsson, Ólafur Jóhannesson og Sverrir Þorbjörnsson. N. þessi skilaði áliti 22. nóv. 1960. Till. n. voru í höfuðatriðum þessar: Sett verði löggjöf um almennan lífeyrissjóð, sem allir landsmenn eigi kost á að tryggja sig hjá. Í öðru lagi, slíkur almennur lífeyrissjóður veiti tryggingu, sem aðeins verði viðbótartrygging við almannatryggingarnar. Og í þriðja lagi, að unnið verði að breytingu á núverandi sérsjóðum, svo að þeir allir veiti framvegis aðeins viðbótartryggingu við almannatryggingarnar. Með l. nr. 40 frá 1963, um almannatryggingar, verður að telja, að 3. liður till. n. hafi verið framkvæmdur, og 1. og 2. liður till. voru síðan alllengi í athugun í ráðuneytinu. Eftir að lokið var síðustu endurskoðun almannatryggingal., þótti tímabært að taka málið á ný til athugunar og meðferðar, og með bréfi, dags. 8. júní 1964, fól félmrh. Haraldi Guðmundssyni fyrrv. ráðh. að semja álitsgerð um, hvort ekki sé tímabært að setja löggjöf um almennan lífeyrissjóð, sem allir landsmenn, sem ekki eru nú þegar aðilar að lífeyrissjóðum, geti átt aðgang að. Haraldur Guðmundsson skilaði síðan álitsgerð sinni til rn. um mánaðamótin ágúst –september 1965. Álitsgerð þessari hefur nú verið útbýtt hér á hv. Alþ. til allra alþm. og verður send dagblöðunum jafnframt. Niðurstaða Haralds Guðmundssonar í þessari álitsgerð er orðrétt þannig: „Það er fullkomlega tímabært að setja löggjöf um eftirlaunasjóð og eftirlaunatryggingu fyrir allt vinnandi fólk til viðbótar við gildandi lífeyristryggingar. Eftirlaunin séu miðuð við fyrri vinnutekjur og starfstíma, kaupmáttur þeirra tryggður og upphæð þeirra ákveðin með það fyrir augum, að ellibæturnar, þ.e. lífeyrir og eftirlaun samtals, nægi til þess að afstýra tilfinnanlegri kjaraskerðingu að loknu ævistarfi. Jafnframt lít ég svo á, að samtímis þessari lagasetningu þurfi að gera breytingar á gildandi lífeyristryggingum, svo að þær verði hæfilegur grundvöllur og undirstaða eftirlaunatryggingarinnar og lágmarksbætur við hæfi.“ Svo sem álitsgerð Haralds Guðmundssonar í heild ber með sér, kemst hann að framangreindri niðurstöðu sinni eftir mjög vandlega og nákvæma athugun bæði hér heima og erlendis, sér í lagi á Norðurlöndum, en þar hafa umr. um þessi mál verið ofarlega á dagskrá undanfarin ár. Eftir að Haraldur hefur gert samanburð á aðstöðu okkar til að hefja undirbúning að samningu frv. um lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn, segir hann enn fremur orðrétt í umræddri álitsgerð: „Framangreindur samanburður virðist mér eindregið benda til þess, að Íslendingar séu þess engu síður megnugir fjárhagslega en margnefndar grannþjóðir að auka eftirlaunatryggingu við gildandi lífeyristryggingar. Efnahagsþróun síðustu ára bendir eindregið í þá átt, og greining þjóðarinnar í aldursflokka virðist mjög hagstæð í þessu tilliti. Miklir möguleikar virðast og vera til áframhaldandi framleiðsluaukningar. Þessir möguleikar mundu enn aukast, ef fyrir hendi væri öflugur sjóður, er veitt gæti undirstöðuatvinnuvegunum aðstoð til að efla framleiðslustarfsemina með bættum vélakosti, aukinni tækni og margháttaðri vinnuhagræðingu, svo að afköst hvers vinnandi manns fari enn vaxandi. Jafnframt virðist mér ljóst, að óhjákvæmilegt sé að tryggja þeim, sem óvinnufærir verða vegna örorku eða aldurs, betri lífskjör og sambærilegri við kjör almennings en gert er með gildandi löggjöf. Sé það látið ógert, verður hlutskipti þeirra stórum verra hér á landi en hjá grannþjóðum okkar og kjör allra þeirra, sem ekki hafa safnað í kornhlöðu til elliáranna, alls ósambærileg við kjör félaga þeirra á starfsaldri og vinnandi fólks yfirleitt. Enn fremur mundi þá enn aukast hið tilfinnanlega ósamræmi, sem nú er á ellibótum þeirra, sem rétt eiga til eftirlauna úr sérstökum lífeyrissjóðum, og hinna, sem aðeins fá lífeyri almannatrygginganna.“ Frá því að umrædd álitsgerð barst félmrh., hefur hún verið til gaumgæfilegrar athugunar hjá ríkisstj. Ríkisstj. telur að athugun sinni lokinni, að málið hafi nú hlotið svo góðan undirbúning og athugun, að unnt sé nú þegar að hefja samningu frv. um lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn. Í rökréttu framhaldi af þessari niðurstöðu ríkisstj. og yfirlýsingu forsrh. hér á hv. Alþ. nú við upphaf þess mun nú fram á það farið, að þingflokkarnir tilnefni fulltrúa í 5 manna n. til að vinna að samningu þessa frv. á grundvelli þeirra athugana, er fram hafa farið. Það er skoðun ríkisstj., að hér sé mjög mikilsverðu máli hrundið af stokkunum, máli, er varði alþjóð um ófyrirsjáanlega framtíð, og því nauðsyn á, að vel sé til frumvarpssmíði þessarar vandað. Hin mikla og nákvæma undirbúningsvinna í málinu, sem þegar hefur verið af hendi leyst, greiðir fyrir, að svo verði. Þegar endanlega hefur verið lokið við samningu frv. um þetta efni og nauðsynleg athugun á því hefur farið fram, mun ríkisstj. leggja málið fyrir Alþ. til afgreiðslu. Þar sem um svo umfangsmikið mál er að ræða og því vandasama lagasetningu, verður þó að telja ólíklegt, að takast megi að koma málinu endanlega fram fyrr en í upphafi næsta kjörtímabils.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. félmrh. fyrir þá skýrslu, sem hann hefur hér gefið þingheimi. Um hana má segja það, að hún er ekki gefin vonum fyrr, því að satt að segja hafa býsna margir verið orðnir langeygðir eftir því að heyra eitthvað af þessu máli. Og nú fyrir nokkrum dögum var hér einmitt útbýtt fsp. á þskj. 130 frá 4. þm. Reykn., þar sem spurzt var fyrir; hvað liði framkvæmd þeirrar þál., sem samþ. var hér á Alþ. 13. maí 1964. Og þessi fsp. var lögð inn í síðustu viku, á miðvikudag, að ég ætla. Hvort sú skýrsla, sem hér er gefin, stendur að einhverju leyti í sambandi við þá fsp. eða ekki, skal ég láta ósagt, enda skiptir það í sjálfu sér engu máli. Gerð félmrh. er söm og jafngóðra gjalda verð, hvort sem það er að hans eigin frumkvæði eða að einhverju leyti fyrir þá ábendingu, sem fram hefur komið. Skýrsla hæstv. félmrh. var að mörgu leyti fróðleg og sjálfsagt að mestu leyti í samræmi við staðreyndir málsins. En þó hefði ekki skaðað að hafa hana fyllri um sum atriði, og ég mun nú leyfa mér að bæta aðeins örfáum sögulegum atriðum við í þá skýrslu. Það er rétt, sem hæstv. félmrh. sagði, að það var flutt hér á Alþ. árið 1957 till. til þál., og var hún flutt þar af nokkrum framsóknarmönnum, - sem fól í sér áskorun til ríkisstj. um það að athuga, hvort tiltækilegt væri að koma hér á fót lífeyrissjóði fyrir landsmenn alla. Þessi till. var þá samþ., og rétt var skýrt frá af hálfu hæstv. félmrh. um það, að hún hefði veríð samþ. Hins vegar held ég, að það hafi fallið niður hjá honum að geta þess, hverjir fluttu hana. Það er svo rétt, eins og hæstv. félmrh. skýrði frá, að á árinu 1958 skipaði þáv. félmrh. n. 5 manna til þess að sinna því verkefni, sem fólst í þessari þáltill., og í þeirri n. áttu sæti þeir menn, sem hæstv. félmrh. las hér upp. Þessi n. athugaði þetta mál og skilaði allýtarlegu nál. um það í nóvembermánuði 1960. Áður en hún hafði gert það, hafði hún haft samband við ýmis stéttasamtök m.a. og leitað umsagna þeirra um málið. Enn fremur hafði hún fengið tryggingafræðing, Guðjón Hansen, til þess að athuga málið, og hafði hann þá skilað rækilegri grg. um málið, sem einnig mun hafa fylgt með því nál., sem fór til ríkisstj. Og réttilega var skýrt frá um niðurstöður þessarar athugunar. Niðurstöður þessarar n. voru sem sé þær, að hún teldi rétt, að sett væri löggjöf um lífeyrissjóð fyrir landsmenn þá alla, sem ekki ættu aðgang að öðrum lífeyrissjóðum, í öðru lagi, sú lifeyristrygging, sem væri í þessum lífeyrissjóði, skyldi vera viðbótartrygging við almannatryggingarnar, og í þriðja lagi, að sem fyrst skyldi horfið að því ráði að gera hina sérstöku lífeyrissjóði að viðbótartryggingu við almannatryggingakerfið. Þessu áliti var sem sagt skilað inn til hæstv. ríkisstj. í nóv. 1960, en svo leið og beið. Það gerðist ekki neitt. Það varð ekki séð og varð ekki kunnugt um, að af hálfu ríkisstj. væru gerðar neinar ráðstafanir til þess að sinna þeirri till., sem fólst í þessu nál., að láta semja löggjöf um lífeyrissjóð. Og ekki var leitað til þeirrar n., sem starfaði frá 1958–1960, um það, en hún hafði ekki talið það verkefni sitt, heldur hafði hún talið verkefni sínu lokið, þegar hún hafði skilað þessu áliti inn til ríkisstj. Og þegar svo var loks komið, að ekkert - ekki hósti eða stuna - hafði heyrzt frá hæstv. ríkisstj. um þetta mál, var það svo á Alþ. 1963 – 1964, að enn báru nokkrir framsóknarmenn fram till. til þál. um það, að kosin skyldi á Alþ. 5 manna n. hlutfallskosningu til þess að semja löggjöf um lífeyrissjóð fyrir landsmenn alla. Þrátt fyrir þriggja ára athugun sína á málinu mun þó ríkisstj. þá ekki hafa verið viðbúin því að samþykkja þessa till., því að í meðferð Alþ. og hjá þeirri n., sem hana hafði til meðferðar, var till. breytt á þá lund að fela ríkisstj. að láta kanna til hlítar, hvort tiltækilegt væri að koma á fót lífeyrissjóði fyrir landsmenn alla og semja löggjöf um það efni. Nú má náttúrlega alltaf segja það, að ekki saki að athuga málvel og betur sjái augu en auga. En ég vil nú meina, að a.m.k. 3 af þessum nm., sem sátu í n. 1958–1960, hafi verulegan kunnugleika á tryggingamálum, svo að aðrir hér á landi hafi hann ekki meiri. Og þar til vil ég nefna forstjóra Tryggingastofnunarinnar, Sverri Þorbjörnsson, og í annan stað ráðuneytisstjórann í sjálfu félmrn., Hjálmar Vilhjálmsson, og í þriðja lagi Gunnar J. Möller hæstaréttarlögmann, sem um langt skeið hefur unnið að tryggingarmálum, og sleppi ég þá algerlega okkur Guðmundi J. Guðmundssyni og læt þessa þrjá nægja. En mér finnst það nokkuð hart að taka ekki meira mark á því, sem fram kom af þeirra hálfu, heldur en samþykkt till. frá 13. maí 1964 bar vitni um. Þegar sú till. var til lokaafgreiðslu hér í þinginu, tók ég til máls og lýsti einmitt þessari skoðun minni, að ég teldi þá athugun í sjálfu sér alveg óþarfa, hvort það ætti að setja hér löggjöf um þetta efni, það væri búið þegar að athuga það og það, sem nú þyrfti að gera, væri að vinda sér í það að semja slíka löggjöf. Vitaskuld væri það vandaverk, og öllum er ljóst, sem nokkuð hafa hugsað um þessi mál, að það tekur langan tima að semja slíka löggjöf, og þá fyrst þegar farið er að semja hana, vakna upp ýmis vandamál, sem menn verða að gera sér grein fyrir. En það var ekki tekið þá undir þessa ábendingu mína, og till. var afgreidd í því formi, sem hún var, 13. maí 1964. Nú hefði mátt ætla, að hæstv. ríkisstj. hefði verið viðbragðsfljót og unnið skjótt að þessu máli. En þá ályktun mína dreg ég af því, að í eldhúsumr., sem fram fóru á Alþ. nokkrum dögum eftir að þetta skeði, sáu tveir hæstv. ráðh. alveg sérstaklega ástæðu til þess að undirstrika nauðsyn þessa máls, og þar fór fyrir hæstv. menntmrh. og lýsti með stórum orðum því þriðja verkefni, sem Alþfl. ætlaði sér á komandi árum, en það var að setja upp slíkan lífeyrissjóð. Og hann taldi það vera eitt allra stærsta verkefnið, sem fyrir lægi á komandi árum, og er ég honum út af fyrir sig alveg hjartanlega sammála um það. Og á eftir hæstv. menntmrh. kom svo hæstv. landbrh. og sagði með sínum hætti, að það væri vitaskuld alveg rétt, að það þyrfti að stofna lífeyrissjóð fyrir landsmenn alla. Svo hefur ríkisstj. gert það í þessu máli, að hún hefur skipað ágætan mann, Harald Guðmundsson fyrrv. ráðh. og ambassador, til þess að kanna þetta mál, til þess að kanna til hlítar, hvort það væri tiltækilegt að koma slíkum lífeyrissjóði hér á fót og setja löggjöf um það, - ekki að setja löggjöfina, það er enn þá eftir, og að þessu verkefni hefur nú verið unnið í nærfellt tvö ár. Og þá kemur þessi skýrsla. Um þessa skýrslu er það að segja, að ég hef náttúrlega ekki átt þess kost að athuga hana. Ég geri ráð fyrir, að hún sé ágætlega samin og í henni séu margar merkilegar upplýsingar og í henni muni út af fyrir sig vera mikið gagn fyrir framhaldsmeðferð málsins. Og ég vil taka það fram, að ég tel náttúrlega, að Haraldur Guðmundsson hafi verið ágætlega vel fallinn til þessa starfs vegna síns fyrri kunnugleika á þessum málum. En ég tel samt, eins og ég taldi strax 1964 í sambandi við þá þáltill., sem þá var afgreidd, að það hefði verið heppilegra þá strax að fara inn á þá leið að kjósa mþn. til þess að fjalla um þetta mál og til þess í beinu framhaldi af skýrslu og starfi n., sem skilaði af sér í nóv. 1960, að semja löggjöf um þetta mál. Það hefði verið leikur einn. Og ef þannig hefði verið staðið að málinu, gæti frv. að slíkri löggjöf verið til nú og því verið útbýtt í staðinn fyrir þá skýrslu, sem nú er útbýtt og sjálfsagt er merkileg á alla lund. Ég hef aðeins talið rétt að rifja upp þessi atriði, vegna þess ekki hvað sízt, að mér hefur virzt bera á því að undanförnu, að sumum mönnum hætti dálítið við að gleyma forsögu þessa máls. Ég rak mig t.d. á það í annars ágætri grein eftir ritstjóra Alþýðublaðsins, hv. 5. þm. Vesturl., sem hann skrifaði um þetta mál í Alþýðublaðið 13. febr., að hann virtist vera merkilega ókunnugur forsögu þessa máls. Að vísu var auðsætt á yfirskrift greinarinnar, að hann hafði réttan skilning á því, hvernig í raun og veru hafði verið haldið á þessu máli, því að yfirskriftin var: Aðeins kominn hálfa leið. En í þessari grein sagði hann m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Haraldur Guðmundsson fyrrv. ráðh. fékk það hlutverk að gera fyrstu athugun á því, og hefur hann fyrir nokkru skilað ríkisstj. skýrslu.“ Þegar menn athuga það, sem ég hef hér sagt, og líka það, sem hæstv. félmrh. sagði í sinni skýrslu hér áðan, sjá menn, hve það er fjarri lagi, að þetta sé rétt, að Haraldi Guðmundssyni hafi verið falið að framkvæma fyrstu athugun á þessu máli. Það voru þvert á móti Sverrir Þorbjörnsson, Hjálmar Vilhjálmsson og Gunnar J. Möller ásamt tveim öðrum mönnum, sem framkvæmdu fyrstu athugun í þessu máli og skiluðu áliti um það í nóv. 1960, - mjög jákvæðu áliti. Og ég get ekki neitað því, að í annars mjög skemmtilegu viðtali, sem nokkrir ungir menn áttu við hæstv. núv. utanrrh. í ríkisútvarpinu fyrir skömmu, þá fannst mér brydda á því, að hæstv. fyrrv. félmrh., sem á í raun og veru allt í þessu máli, sem ég hef sagt, en núverandi félmrh. á þar ekki neitt, - hann lét brydda á því, að mér fannst, að Alþfl. hefði verið alveg sérstaklega mikið riðinn við þetta mál frá upphafi og eiginlega hefði ekkert í því gerzt, að mér skildist, fyrr en Haraldi Guðmundssyni hefði verið falið að athuga málið. Það er nú sjálfsagt, að þetta getur stafað af því, að tími hefur verið naumur til útskýringa þar, og mér dettur ekki í hug að vilja væna hæstv. utanrrh. um það, að hann hafi viljað fara þar með rangt mál. En mér virðist sem sagt bera á ofur lítilli tilhneigingu hjá Alþýðuflokknum að vilja eigna sér þetta mál sem einhverja séreign, og það vil ég ekki alveg á fallast, og það má kannske segja, að það sé einhver afbrýðisemi frá minni hálfu. En í annan stað vil ég segja það um Alþfl. í þessu sambandi, að mér finnst hann vel þola það, þegar rætt er um tryggingarmál, að sannleikanum sé algerlega fylgt um þetta mál, því að ég dreg enga dul á þá skoðun mína, að af öllum stjórnmálaflokkunum hér hefur Alþfl. unnið bezt að tryggingarmálum og á í þeim mestan þáttinn, þannig að hann þarf ekki á því að halda að vera að skreyta sig með neinum lánsfjöðrum. Þetta er mér ljúft að segja, um leið og ég tel sjálfsagt að hafa hið sanna í þessu máli, en vera ekki að reyna að brengla staðreyndunum í því. Ég verð hins vegar að segja það, úr því að ég minntist á grein ritstjóra Alþýðublaðsins, þá gladdi niðurlag hennar mig alveg sérstaklega, þar sem hann segir: „Hin nýja ellitrygging verður á komandi árum það mál, sem flokkurinn mun leggja hvað mesta áherzlu á.“ Þetta er gleðilegt. En sannleikurinn er sá, að það er ekki hægt að segja með sanni, að Alþfl. hafi lagt verulega áherzlu á þetta mál á undanförnum árum, því að það er búið að taka 9 ár að koma því á það stig, sem það þó nú er komið á. Þetta er rétt að komi fram. Það má svo segja auðvitað út af fyrir sig, að það, sem ég hef hér verið að tala um, séu aukaatriði, en aukaatriði, sem samt er rétt að komi fram. Aðalatriðið er auðvitað að koma á þessum almenna lífeyrissjóði og koma honum á sem fyrst, án þess þar komi nokkur metingur til greina um það, hverjir hafi staðið mest að því að koma þessu máli á framfæri og hverjir hafi verið einna daufastir til framkvæmda þar. Og þá vil ég aðeins segja það í tilefni af þeirri skýrslu, sem hæstv. félmrh. gaf, að ég heyrði það mér til mikillar ánægju, að hann gerði ráð fyrir því, að nú yrði hafizt handa um að semja þá löggjöf, sem til þarf að koma um þennan lífeyrissjóð, og hann gerði enn fremur ráð fyrir því, að sú löggjöf mundi verða samin af nefnd, sem flokkarnir tilnefndu menn í. Þetta er út af fyrir sig mjög ánægjulegt. Hins vegar vildi hann ekki gefa nein sérstök fyrirheit um það, hvenær því löggjafarstarfi og löggjafarundirbúningi gæti verið lokið, og það skil ég út af fyrir sig mjög vel, því að sannleikurinn er sá, að þegar á að fara að semja löggjöf um þetta mál, munu þeir reka sig á það, sem það eiga að gera, að þar koma margar spurningar, sem þeir verða að svara og gera sér grein fyrir. Ég veit ekki, hvort skýrsla Haralds Guðmundssonar geymir svar við þeim spurningum, - má vera að svo sé, dreg það þó í efa. Það þarf t.d. að gera sér grein fyrir því, hvort lífeyrissjóðurinn á að vera allur í einu lagi eða hvort það á að vera deildaskipting og sú deildaskipting að vera þannig, að deildirnar hafi sérskilinn fjárhag o.s.frv. Það verður að gera sér grein fyrir því, hvort þarna á að vera frá upphafi um algera skyldutryggingu að ræða eða hvort það á að greina eitthvað niður og heimila að einhverju leyti frjálsar tryggingar til að byrja með. Og þannig mætti lengi telja. Þau verða mörg atriðin, sem þarna koma til og þarf að athuga. Ég verð að fagna þeirri yfirlýsingu ráðh., að það skuli vera gert ráð fyrir því, að þetta frv. verði samið af n., sem flokkarnir eiga fulltrúa í, því að þannig álít ég og hef frá upphafi álitið að ætti að vinna að þessu máli. Og það var mín skoðun 1964, þegar þessi þáltill. var fram borin og afgreidd hér. Þá gekk hún í upphafi einmitt út á það, að kjósa skyldi 5 manna n. til þess að semja töggjöf um þetta efni. Það hefði verið miklu krókaminna að samþ. þá till. þá strax og kjósa þá n., í stað þess að eyða þessum tíma, sem síðan er liðinn, ég vil ekki segja til einskis, því að sjálfsagt eru margar gagnlegar upplýsingar í þessari skýrslu, en þeirra upplýsinga hefði sú n., sem kjörin hefði verið til þess að semja frv., hæglega getað aflað sér, eftir því sem á þurfti að halda. Og það hefði í raun og veru verið mjög auðvelt að fylgjast með í þessum málum og mikið efni verið um þau hægt að fá vegna þess, hvernig staðið hefur á hjá grannþjóðum okkar í þessu efni. Það má náttúrlega segja kannske, að það sé form eitt, hvort n. er stjórnskipuð og með þeim hætti, að flokkarnir tilnefni fulltrúa sína í hana, en eðlilegast hefði ég þó talið, að það hefði verið gengið hreint til verks og þingkjörinni n. beinlínis falið þetta verkefni. Ég skal svo ekki hafa þessi orð öllu fleiri. Af því, sem ég hef hér sagt, kemur það náttúrlega fram, að ég hef verið mikill fylgjandi þess, að hér væri stofnaður slíkur almennur lífeyrissjóður, og ég tel á því mikla nauðsyn. Ég tel, að það hefði átt að vera búið að gera í raun og veru. Ég tel, að verkefnið hafi orðið og verði því erfiðara, sem fleiri sérsjóðir hafa verið stofnaðir. En það hefur einmitt verið unnið að því af kappi nú á undanförnum árum, að koma á fót ýmsum sérsjóðum. Hver stéttin á fætur annarri hefur stofnað slíka sérsjóði. Og það er í rauninni erfiðara við þetta allt að eiga, þegar þannig er komið, því að sannleikurinn er sá, að þá sitja þeir einir eftir, sem erfiðasta og versta hafa aðstöðuna. Það er náttúrlega ekki rétt, heldur mjög ranglátt. Það er þess vegna réttlætismál að koma þessu máli í höfn og að allir geti setið hér við sama borð og að öllum séu í ellinni tryggð sæmileg lífskjör. En þó að almannatryggingarnar séu út af fyrir sig ákaflega góðra gjalda verðar og þær hafi hjálpað mörgum og verið mörgum ómetanleg stoð, er auðvitað óralangt frá því, eins og allir vita, að fólk geti lifað af þeim ellilífeyri, sem það fær hjá þeim. En þetta er ekki aðeins réttlætismál, að stofna slíkan lífeyrissjóð, almennan lífeyrissjóð. Ég tel, að það sé líka og geti verið mikið þjóðhagslegt atriði að vinna að og stuðla að sjóðstofnun með þvílíkum hætti, og það geti haft sína miklu þýðingu ekki aðeins fyrir þá aðila, sem að slíkum sjóði standa, heldur og fyrir þjóðarbúskapinn í heild, að haldið sé þannig á málunum. Og það hefur sýnt sig og þarf ekki að hafa mörg orð um það, hversu þýðingarmiklir margir þeir sjóðir hafa verið, sem stofnaðir hafa verið. Og það vil ég að lokum taka fram, sem ég þó hljóp yfir og gleymdi áðan, að ég tel þá breytingu, sem gerð var á almannatryggingalögunum síðast, að gera hina sérstöku lífeyrissjóði að viðbótartryggingu við almannatryggingarnar, til mikilla bóta. Og það var einmitt eitt af þeim atriðum, eitt þeirra þriggja atriða, sem n., sem skilaði af sér í nóv. 1960, gerði að sinni till., og það er eina till. hennar, sem hefur þó komizt í framkvæmd enn, en hinar eru, ef dæma má af skýrslu hæstv. félmrh., á góðri leið með að komast í höfn. Og mér er óhætt að segja, að það mun ekki standa á stuðningi framsóknarmanna við þetta mál. Það hafa þeir sýnt með sínum tillöguflutningi í því hér á undanförnum þingum, þar sem þeir hafa orðið að ýta á málið með þeim hætti, sem ég hef hér gert grein fyrir.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. v., sem hér talaði áðan, lýsti sig í öllum aðalatriðum fylgjandi þessu máli og því meðmæltur, að því væri komið í höfn, og ber að fagna því. Hins vegar hafði hann ýmislegt að athuga við það, hvernig unnið hefði verið að málinu, og vítti þann drátt, sem orðið hefði á því að hrinda því í framkvæmd, og sagði, sem sjálfsagt er rétt, að ég ætti þar bróðurpartinn. Það var aðeins eitt, sem hann beindi til núverandi hæstv. félmrh., að hann hefði ekki getið nógu skýrt um það, að það voru framsóknarmenn, sem fluttu till. 1958, og það var náttúrlega mjög stór synd, það skal ég játa. En ég skal með nokkrum orðum reyna að skýra það, af hverju það dróst, að málið fengi frekari afgreiðslu strax, eftir að n. hafði skilað sínu áliti 1960. Það var af því, að þá var þetta sama mál í deiglunni hjá öllum Norðurlöndunum þremur. Svíþjóð varð fyrst til að ríða á vaðið með þetta mál og setti um það löggjöf nokkru síðar. Norðmenn eru ekki komnir lengra en það í dag, að þeir hafa nýlega lagt fram frv. frá sér í Stórþinginu. Í Danmörku er það ekki komið lengra en það, að það er á umræðugrundvelli og ekkert opinberlega komið fram. Hvers vegna tekur þetta svona langan tíma? Það tekur svona langan tíma vegna þess, að málið er ákaflega vandasamt, og ég taldi 1960 og tel raunar enn, að það hefði verið óforsvaranlegt fyrir okkur að fara af stað með málið, áður en við vissum meira um, hvernig það mundi verða afgreitt hjá þessum nágrönnum okkar. Nú liggur það fyrir, og Haraldi Guðmundssyni var falið það tvöfaldaverkefni: Í fyrsta lagi að kynna sér, hvernig þeir hefðu staðið að þessu máli í Svíþjóð, Noregi og Danmörku, og í öðru lagi að leitast við að athuga, hvort sá fjárhagslegi grundvöllur, sem fyrir hendi væri, væri nægilega tryggur til þess að koma þessu á. En einmitt um það urðu heiftarlegar umr. í Svíþjóð, áður en málið var þar afgreitt með tiltölulega naumum meiri hluta. Það var vegna þess, að stjórnarandstaðan í því landi taldi, að það væri ekki, meira að segja ekki hjá þeim ríku Svíum, möguleiki fyrir hendi til að koma þessari viðbótartryggingu á. Nú hefur þetta verið gert þar og skýrsla um það mál mjög greinileg í skýrslu Haralds Guðmundssonar. Þar er líka greint frá því, hvernig málin standa í Noregi og hvernig þeir hafa að því staðið. Þar er enn fremur skýrsla frá Danmörku. Hann fór til þessara landa allra og kynnti sér málið eins náið og hægt var að gera, og hann hefur fengið þær upplýsingar, sem í skýrslunni eru, beint frá þeim mönnum, sem hafa staðið að því að setja þessar tryggingar á í þessum löndum og hafa framkvæmd þeirra með höndum í Svíþjóð. Þessir aðilar hafa allir veitt honum góðfúslega þá fyrirgreiðslu, sem hann hefur óskað eftir, og tel ég það mjög nauðsynlegan undirbúning undir íslenzka lagasetningu. Ég tel þess vegna, að það hafi verið sízt vanrækt það, sem hér átti að gera, heldur hafi málið verið einmitt tekið í þessari röð af því, hversu vandasamt það er. Þetta má segja kannske að skeri ekki úr, og ég er þeirrar skoðunar, að það skeri ekki úr, hvort málið kemur til framkvæmda einu ári fyrr eða seinna eða jafnvel tveim eða þremur, heldur miklu frekar hitt, að það sé traustur grundvöllur undir það lagður. Og það tel ég að hafi verið gert. Það var meiningin í upphafi, að þær athuganir, sem Haraldur hefur gert, væru gerðar, áður en n. yrði sett á rökstóla, því að reynslan er sú í öllu nefndarstarfi, að slíka upplýsingasöfnun eins og hér er um að ræða vinnur venjulegast einn maður bezt, en ekki heil n. Þar er ekki tekin bein afstaða til málsins, það er verk þingflokkanna, en gagnasöfnunin er nauðsynleg eigi að síður, og hún hvílir oftast bezt á eins manns herðum. Ég held þess vegna að að þessu máli hafi verið staðið eins og þurfti að gera með því einmitt að fara þá leið, sem hér hefur verið farin. Um hlut Framsfl. í þessu máli skal ég ekki fjölyrða. Hann hefur sjálfsagt átt þátt í því að flytja og flutt þessar till. 1958, ég skal ekkert vefengja það, og sannast sagna hefur afstaða Framsfl. til tryggingalaga og breytinga á tryggingalögum hér verið slík, að hann má ekki vel við því, flokkurinn sá, að það verði dregið af honum það, sem hann á með réttu.



Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni yfir þeirri skýrslu, sem hæstv. félmrh. hefur gefið hér varðandi þetta mál, og sérstaklega fagna ég því, að ríkisstj. hefur tekið ákvörðun um það að skipa 5 manna n. með fulltrúum frá öllum þingflokkum til þess að semja löggjöf um almennan lífeyrissjóð fyrir landsmenn. Mál þetta hefur nú verið alllengi til athugunar, eins og hefur komið fram í þessum umr., og ég hygg, að í meginatriðum sé enginn ágreiningur á milli þingflokka um, að það er orðin brýn nauðsyn á því, að löggjöf sé sett um almennan lífeyrissjóð. Það er alkunna, að margar starfsgreinar í okkar þjóðfélagi hafa þegar komið upp sínum lífeyrissjóðum og búa í þeim efnum við miklu betri kjör en fjölmennustu starfsstéttirnar gera, eins og stétt verkamanna, sjómanna og bænda, og sá mikli mismunur, sem af þessu kemur, verður ekki þolaður til lengdar. Því held ég, að það sé orðin mikil nauðsyn á því að reyna að leysa þetta mál á viðunandi hátt með löggjöf um almennan lífeyrissjóð, og ég fagna því, að þessu máli þokar nú áfram. Og ég vil leggja áherzlu á það sem sjónarmið okkar Alþb.-manna, að nú verði reynt að hraða þessu máli eins og tök eru á.



Herra forseti. Hæstv. utanrrh. vildi gera grein fyrir þeim drætti, sem hefur orðið í þessu máli, og réttlæta hann með því, að þegar áliti n., sem skipuð var 1958, hefði verið skilað til ríkisstj. í nóv. 1960, hefðu mál þessi mjög verið í deiglunni á Norðurlöndum og því hefði hann talið rétt að láta þetta mál bíða og sjá, hverju fram yndi á Norðurlöndunum í þessu efni, og fylgjast með því, sem þar gerðist. Þetta er að sjálfsögðu út af fyrir sig sjónarmið og út af fyrir sig mjög skynsamlegt sjónarmið. En það kom ekkert fram af hálfu ríkisstj. um það á árunum frá því í nóvember 1960 og þangað til þáltill. var flutt á ný á þingi 1963–1964, að stjórnin hefði þetta mál í athugun. Það kom ekkert fram um það, að hún væri að fylgjast með því, hvað gerðist í þessum efnum á Norðurlöndum. Og það er upplýst nú, að hún skipaði engan sérstakan mann til þess að fylgjast með í þeim efnum og afla gagna á þeim árum. Það var ekki fyrr en eftir að nokkrir framsóknarmenn höfðu á nýjan leik tekið málið upp á Alþ., þegar það var sýnt, að á þremur árum hefði ekkert verið gert af stjórnarinnar hálfu í málinu, og eftir að sú till. hafði verið samþ. á Alþ. 13. maí 1964, að stjórnin skipaði Harald Guðmundsson til þess að kynna sér þessi mál og fylgjast með þeim á Norðurlöndum. Ég hef, eins og þegar hefur komið fram, enga tilhneigingu til þess að gera lítið úr hans starfi og veit það, að hann hefur aflað mikilla gagna. En ég vil hins vegar halda því fram, að það hefði náttúrlega mátt afla allra þeirra gagna án þess að fara til þessara landa, sem um er að tefla, því að um þetta eru fyrir hendi ýtarlegar prentaðar skýrslur og prentuð frv. og nál. meiri og minni hl., bækur upp á mörg hundruð síður, sem hefði verið auðvelt að fá hingað og nefndinni, sem hefði fengið málið til meðferðar og átt að semja frv., hefði verið mjög auðvelt að fá til meðferðar og lesa. Og það, sem ég er nú hræddur. um; er það, að sú n., sem fær málið til meðferðar, verði nú, þegar hún sezt niður við það að semja frv., einmitt að fara að kynna sér þessi efni, þó að vafalaust sé henni léttir að því starfi, sem unnið hefur verið. En staðreyndin er, og fram hjá henni hefur hæstv. utanrrh. ekki komizt, að málið lá í hans skúffu, án þess að nokkuð væri í því gert, frá því í nóv. 1960 og þangað til samþ. hafði verið ný ályktun um það á Alþ. 13. maí 1964. Fram hjá þeirri staðreynd verður ekki komizt, og það er rétt, að hún komi fram, þó að ég efist ekki um áhuga Alþfl.-manna í þessu efni.



Herra forseti. Mér þykir rétt, að það komi fram, að skýrsla sú, sem hæstv. félmrh. gaf, var gefin í nafni allrar ríkisstj., eins og raunar ljóst var af hans orðum. En vegna þeirra yfirlýsinga, sem hér hafa komið fram af hálfu annarra flokka, er það rétt, að það sé ótvírætt, að Sjálfstfl. er ekki síður áhugasamur um framgang málsins heldur en aðrir þeir, sem hér hafa gefið yfirlýsingar. Ég skal ekki fara að deila hér um það, hver hafi verið áhugamestur í þessu máti eða mest rekið á eftir því. Ég vil einungis taka undir það, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. lagði á mjög ríka áherzlu, að þetta er ákaflega vandasamt mál, margþætt og erfitt að fá um það yfirlit. Og ég hef ekki öðlazt sannfæringu um það, að það væri eðlilegt, að Íslendingar gætu haft í slíku máli, jafnflóknu og erfiðu, forystu fram yfir þær þjóðir, sem í þessum efnum hafa mun meiri og lengri reynslu en við og miklu fleiri sérfræðingum á að skipa til að vinna að framgangi mála. Ég hygg, að málið hafi verið vakandi hjá ríkisstj. allan tímann, hún hafi fylgzt með því, sem gerðist. Eins og hæstv. utanrrh. tók fram, var málið mjög mikið deilumál í Svíþjóð á sínum tíma, og er ekki ýkjalangt, ég hygg eitthvað um það bil tvö ár, síðan það var leitt þar til lykta, en eftir harðar deilur. Það var fyrst á árinu 1963, sem málið varð mjög svo vakandi í Noregi. Eftir að samsteypustjórnin, sem þá tók við skamman tíma síðla á ári 1963, lýsti yfir áhuga fyrir málinu af sinni hálfu, varð ljóst, að það mundi bráðlega ná fram að ganga með samþykki allra. Þó er það ekki, þrátt fyrir þann undirbúning, sem áður hafði verið gerður, og þær yfirlýsingar, sem gefnar voru á árinu 1963, lengra komið en svo sem hæstv. utanrrh. nú lýsti yfir. Og í Danmörku er málið komið enn skemmra á veg. Eftir skýrslu Haralds Guðmundssonar er það ljóst, að málið mun verða leitt til lykta með nokkuð ólíkum hætti í hverju af þessum þremur Norðurlandaríkjum, sem um margt eru fyrirmyndir okkar í almennri löggjöf og þá ekki sízt í tryggingum. Og ég tel, að það sé síður en svo óeðlilegt eða lýsi sleifarlagi af hálfu ríkisstj., að hún vilji fá yfirlit um þessar mismunandi leiðir, áður en lagt er í svo viðurhlutamikla löggjöf hér á landi. Nú er ég ekki nákunnugur undirbúningsstarfi því, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. lýsti, að unnið hefði verið á árunum 1958–1960, en jafnvel þó að það hafi verið samið af mikilli framsýni, er það ljóst, að þeir góðu menn gátu ekki séð fyrir þá þróun, sem síðan hefur orðið í þessum málum hjá okkar nágrönnum, sem við, eins og ég segi, ekki aðeins í þessu máli, heldur ótalmörgum öðrum, styðjumst mjög við í okkar löggjöf og verðum mjög að styðjast við, einfaldlega vegna þess, að okkur skortir sérfræðinga til að vinna mörg þau verk, sem þeir hafa nægan mannafla til að láta leysa af hendi. Það er hins vegar enginn vafi á því, að um þetta mál eru mjög margar upplýsingar í þeirri skýrslu, sem Haraldur Guðmundsson nú hefur samið. Þar er lagður öruggur grundvöllur að lausn margra vafamála, sem upp hljóta að koma. Hvort þar eru öll þau vafamál, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. hefur gert sér grein fyrir frá þeim tíma, að hann vann að þessum málum sérstaklega, get ég auðvitað ekkert fullyrt um. Hitt þori ég að fullyrða, að þessi skýrsla, sem hér er lögð fram, er mjög merkilegt heimildarrít, sem verður án efa talið til einnar höfuðstoðar við þá lagasetningu, sem mér skilst að allir séu sammála um að setja eigi. En ég vildi einungis láta þetta koma fram, að það er ekki hægt að fallast á, að stjórnin hafi hér sóað tíma til einskis og látið sér lítt hugað um málið. Eins og málum er háttað, var ekki eðlilegt - ég vil ekki segja skynsamlegt að hafa á því hraðari gang en verið hefur. Og það er einnig ljóst eftir yfirlýsingar hinna flokkanna, að þar sem Sjálfstfl. er einnig að meginstefnu til samþykkur því, að slík löggjöf ætti að verða sett, standa vonir til þess, að sú löggjafarsamning gangi greiðlega, þó að hitt sé einnig ljóst, að vegna þess, hversu flókin hún er og hversu þetta varðar mörg efni, hlýtur hún að taka nokkur misseri.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð út af síðari ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v. Niðurstaðan af þeim orðum hans var sú, að fram hjá þeirri staðreynd, yrði ekki komizt, að málið hefði legið í skúffu ríkisstj. í 3 ár og hefði ekki verið upp tekið, fyrr en framsóknarmenn á Alþ. hefðu borið fram þá þáltill., sem hér er áður búið að nefna. Nú vil ég á engan hátt gera lítið úr því starfi, sem unnið hafði verið áður, m.a. af þessum hv. þm., né heldur vefengja áhuga Framsfl. á þessu máli. En ég verð samt að hryggja hann með því, að það var ekki þáltill. Framsfl., sem varð til þess, að Haraldur Guðmundsson var skipaður til þess að vinna þetta verk. Það var þróunin í nágrannalöndum okkar, sem ríkisstj. fylgdist með og vissi, hvað þar var að gerast, þó að hún bæri það ekki á torg og auglýsti það hér á Alþ. En það var grannt fylgzt með því, sem þar var að gerast, og við töldum þá, 1964, málin komin á það stig, að nú mætti fara að hefjast handa og hefjast handa á þann hátt að byggja á þeirri reynslu, sem hægt væri að fá í þessum löndum, bæði reynslu af framkvæmdinni í Svíþjóð og af undirbúningsvinnunni, sem var þá komin vel á veg í Noregi. Danmörk hefur aftur ekki komizt eins langt, en þó var mjög gagnlegt að vita, hvað þeir hafa aðhafzt í málinu. Þetta vildi ég aðeins láta koma fram. Mér þykir leitt að þurfa að segja það, að það hafi ekki verið till. framsóknarmanna, a.m.k. ekki eingöngu - það er bezt, að hver fái sitt, sem varð til þess, að málinu var hreyft, heldur hafi það verið vegna þróunarinnar, sem varð í nágrannalöndunum.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. v. hefur nú gefið hér yfirlýsingar af hálfu Framsfl. um stuðning við þetta mál og rifjað upp sögu þess, og þarf ég engu við það að bæta, get undir það tekið að sjálfsögðu. Það var aðeins ein setning, sem hæstv. utanrrh. sagði, sem gaf mér tilefni til þess að segja hér fáein orð og ég vil ekki láta standa athugasemdalaust í Alþingistíðindunum. Hann sagði eitthvað á þá lund, að Framsfl. hefði þannig sögu í tryggingamálunum, að hann mætti ekki vel við því, að það væri dregið af honum, að því er mér skildist, það, sem hann gerði vel. Ég verð að láta í ljós undrun mína yfir því, að hæstv. ráðh. skuli viðhafa þessi orð, og tel þetta mjög ósanngjarnt, og skal ekki segja hér langa sögu. En ég get ekki stillt mig um að upplýsa það, að í fyrsta lagi voru það Alþfl. og Framsfl., sem settu fyrstu löggjöfina á Íslandi um alþýðutryggingar gegn mjög harðri mótstöðu. Og það er eina tryggingalöggjöfin, sem hér hefur verið sett við verulega mótstöðu. Síðan hefur í raun og veru aldrei nein veruleg mótstaða komið fram í sambandi við endurbætur á alþýðutryggingunum. Og mér finnst satt að segja þetta vera dálítið ósanngjarnt af hæstv. ráðh. með tilliti til þess, sem þessir flokkar gerðu þá vel saman, því að það var ekkert smáræðis átak að koma þessu á þá, við þau skilyrði, sem þá voru, því að þau voru ekki ákjósanleg, þau skilyrði, langt í frá. Það var stórkostlegt átak og eitt það mesta. sem gert hefur verið í okkar þjóðlífi, að drífa alþýðutryggingalöggjöfina á við þau skilyrði, sem þá voru. Að því stóðu þessir flokkar saman tveir, og hefði ekki orðið gert, ef þeir hefðu ekki borið gæfu til að standa saman um það. En þá var hörð andstaða gegn málinu, og menn vita vel, hvaðan sú andstaða kom. Síðan hefur yfirleitt ekki verið um neina andstöðu að ræða við endurbætur á tryggingunum, því að þær hafa unnið sig áfram sjálfar. Enn fremur vil ég geta þess, að Framsfl. hefur, eftir því sem ég man bezt, ævinlega stutt allar endurbætur, sem síðan hafa verið gerðar á tryggingunum, þ. á m. gengið fram fyrir skjöldu í samvinnu við þennan ráðh. um að setja á atvinnuleysistryggingar. En aðeins í eitt skipti, eftir því sem ég man bezt, hefur Framsfl. lagt til, að veigamiklu frv. um endurbætur á tryggingalöggjöfinni yrði frestað, vegna þess að þá höfðu framsóknarmenn ekki haft neina aðstöðu til þess að fylgast með í undirbúningi þess og töldu, að ýmis atriði þyrftu nánari athugunar við. Þá fylgdi þeirri frestunartill. frá flokksins hendi yfirlýsing um, að hann vildi styðja sem fyrst að fullkomnun tryggingakerfisins. En það var lagt til að vísa málinu frá og fresta því með tilliti til þess að athuga vissa kafla í því betur. En það kom þá í Ijós, að einn mikilvægur kafli í þeirri löggjöf, sem okkur fannst með fullmiklum skyndingi sett, hefur aldrei verið framkvæmdur. Við nánari athugun þótti ekki fært að framkvæma hann. Ég verð að segja, að mér þykja þessi ummæli hæstv. ráðh. í mesta máta ósanngjörn, þegar sagan er höfð í huga.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja að neinu marki þær umr., sem hér hafa farið fram, og þar af leiðandi mun ég ekki blanda mér í þær deilur, sem hér hafa átt sér stað milli forystumanna stjórnmálaflokkanna um það, hver flokkanna eigi gylltasta fortíð í sambandi við tryggingamálin. En ég vil aðeins segja það, að ég fagna því, að þetta mál skuli vera komið á þann rekspöl, sem raun er á, og get tekið undir það með öllum öðrum, sem hér hafa talað, að ég tel æskilegt, að það verði leitt til lykta við fyrsta tækifæri, þó að ekki sé af öðrum ástæðum en þeim, að þetta er réttlætismál með tilliti til þess mikla misræmis, sem nú er orðið á milli kjara þeirra, sem aðeins hafa af ellilífeyri að lifa, og ýmissa annarra, sem njóta sæmilegra eftirlauna. Hitt er fullkomlega rétt, sem hæstv. forsrh. vakti athygli á, að málið er flókið og vandasamt. Það hefur valdið miklum deilum á Norðurlöndum, þó að þar hafi út af fyrir sig ekki verið um það ágreiningur, að æskilegt sé að efla tryggingalöggjöfina. En af hálfu þeirra, sem skemmra hafa viljað ganga í þessu efni, hefur verið bent á tvennt. Í fyrsta lagi, að það mundi leggja viðkomandi þjóðum á herðar of þungar byrðar að safna nauðsynlegum sjóðum til stóraukinnar ellitryggingar, og í öðru lagi mundi hin aukna kaupgeta, sem af tryggingunum leiddi, verða til þess að auka neyzluna verulega. En það var ekki til að ræða þessa hlið málanna, sem ég stóð hér upp, heldur til þess að vekja athygli á öðru, sem ég hef hreyft áður við svipuð tækifæri hér á hinu háa Alþ., en það er þetta, að í einu efni er aðstaða okkar töluvert önnur og erfiðari í þessu máli heldur en hinna Norðurlandaþjóðanna. En það, sem ég á við í því efni, er hið háa verðbólgustig, sem verið hefur hér á landi miðað við það, sem annars staðar hefur verið. Undanfarinn aldarfjórðung eða frá því að seinni heimsstyrjöldin hófst, mun verðlag hér á landi hafa hækkað um ekki minna en 10% á ári að jafnaði. Samsvarandi tala fyrir hin Norðurlöndin er varla meira en 3–4%. En það er undirstaða allrar eiginlegrar tryggingarstarfsemi, sem byggist á söfnun sjóða, að verðbólgu sé þó haldið nokkuð í skefjum. Að vísu höfum við haft almannatryggingar hér á landi þrátt fyrir þetta, það er vitað, og þær hafa aukizt. En grundvöllur þeirra hefur fyrst og fremst verið sá, að auk framlaga úr sjóðunum eru það fyrst og fremst skattborgararnir, sem undir þessu hafa staðið. Auðvitað var það betri leið en að gera almannatryggingarnar að engu í skjóli verðbólgunnar. En hér er um alveg sérstakt vandamál að ræða, sem verður að leysa, ef á að stórauka tryggingastarfsemi hér á landi. Ég gat ekki látið hjá líða, að þetta atriði kæmi fram, úr því að þetta mál hefur borið á góma hér í sameinuðu þingi.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að taka undir með þeim þm., sem hér hafa þakkað ríkisstj. fyrir þetta stórmerka spor, sem stigið er í félagsmálum þjóðarinnar. En það er enginn vafi, að á síðustu árum eru fá mál önnur, sem eru stærri fyrir allan almenning heldur en einmitt þetta. Mér fannst hins vegar í umræðum, sem hér hafa verið hafðar í frammi, að það legðist lítið fyrir suma þm. að minnast þess ekki, um leið og þeir hafa haldið því fram, að þetta mál hafi faktískt verið fundið upp með flutningi tveggja þáltill. hér innan veggja Alþ., að þetta mál er komið af stað hér á Íslandi utan veggja Alþ. Ég leyfi mér að minna hv. þm. á það, að á árunum 1953, 1954 og 1955 voru uppi mjög háværar kröfur í hópi margra stórra starfsstétta hér á landi um lífeyrissjóð fyrir sitt fólk. Á grundvelli þessara almennu krafna, sem ég vildi segja að hafi verið uppi, vil ég líka segja það, að það hefur fáum málum verið meir eða betur fagnað af þeim, sem vinstri stjórnin lét eftir sig, heldur en setningu l. um lífeyrissjóð togarasjómanna. Það fór líka á þann veg skömmu síðar, eftir að þau lög voru samþ., að félagssamtök sjómanna beittu sér fyrir stofnun lífeyrissjóðs fyrir farmenn, sem náðist fram í samningum nokkrum missirum síðar. Og þegar það atriði hafði fengizt í samningum, kom auðvitað strax upp, eins og komið hafði áður og talað var um í umr. um lífeyrissjóð togarasjómanna hér á Alþ. við setningu þeirrar löggjafar, krafan um lífeyrissjóð fyrir alla íslenzka fiskimenn. Þessari kröfu hefur alltaf verið haldið á lofti síðan af samtökum sjómanna og reyndar líka hér af einstökum hv. þm. innan veggja Alþ., og það hafa verið samin lagafrv. um þetta mál, að ég vil halda í a.m.k. tvígang, en m.a. hefur þetta mál stöðvazt vegna kröfu, sem fljótlega kom fram úr röðum útvegsmanna, að rétt væri, að smáútvegsmenn ættu kröfu á því að geta gerzt aðilar að slíkum lífeyrissjóði einnig. Á þessu voru hins vegar við athugun á þeim árum það miklir annmarkar, að talið var, að ekki þætti fært að ganga jafnlangt og nú virðist hugmyndin að ganga. En ég vil minna á það líka, að skref í þessa átt var stigið með setningu löggjafar á Alþ. fyrir nokkrum árum, í tíð núv. hæstv. ríkisstj., um sameiningu lífeyrissjóðanna, annars vegar þess, sem hafði verið myndaður með löggjöf hér frá Alþ. um lífeyrissjóð togarasjómanna, og hins vegar lífeyrissjóðs fyrir farmenn, sem náðst hafði fram í samningum. Ég vil líka láta það koma fram vegna þeirra umr., sem hér hafa farið fram, að það fór ekki hjá því, að í röðum sjómanna kæmi upp sú skoðun, að þegar þáltill. framsóknarmanna var flutt í fyrra skiptið, hafi þessi till. jafnvel verið flutt til þess að drepa á dreif þeim sterku kröfum og óskum sjómanna um það, að þá þegar fengist lífeyrissjóður fyrir alla fiskimenn. Þetta hins vegar var skoðun, sem forystumenn samtakanna vildu ekki láta heyrast og börðu niður fljótlega, vegna þess að þeir voru frá fyrstu tíð fylgjandi því, að sem flestir landsmanna gætu átt aðild að lífeyrissjóði. Ég vil svo að lokum aðeins endurtaka þakkir mínar bæði til félmrh. og hæstv. ríkisstj. fyrir þá yfirlýsingu, sem hér var gefin, og ég fullyrði, að þetta mál verður á seinni tímum talið eitt það almerkasta, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur látið frá sér fara.



Herra forseti. Það var einungis vegna þess, að hv. l. þm. Austf. vildi gera á því nokkurn mun, þeirri andstöðu, sem hann sagði að hefði verið á móti tryggingunum, þegar þær voru fyrst lögboðnar nokkuð almennt 1936, og svo þeirri andstöðu eða skorti á áhuga, skulum við segja, sem átti sér stað af sumra hálfu við stórbreytingar á þeim síðar. Nú skulum við auðvitað ekki vera að þeim barnaleik að láta svo sem það sé nokkur skömm eða nokkuð óvenjulegt, að flokkar breyti um skoðun og afstöðu til mála á heilum mannsaldri. Það væri mjög óeðlilegt og alveg fráleitt, ef menn breyttu ekki nokkuð sínum viðhorfum með breyttum tímum. En það er rétt að vekja athygli á því, að hv. þm. sagði um endurskoðun á tryggingalöggjöfinni - ég hygg 1964, þegar Páll heitinn Hermannsson gaf sína frægu yfirlýsingu og skar sig frá sínum flokksmönnum og greiddi atkvæði með endurbótunum í Ed., - hann sagði, að það hefði verið af sérstökum ástæðum, sem Framsfl. var þá almennt ekki með þeirri breytingu. Ég hygg, að hann hafi einnig verið mjög áhugalítill um endurbætur, sem gerðar voru á tryggingarlöggjöfinni, eftir að núverandi stjórn tók við, a.m.k. fyrir sumum breytingunum. Látum það vera. Flokkurinn hefur vafalaust getað fært fyrir því sérstakar ástæður, málefnalegar ástæður, sem hann hefur talið fullnægjandi á hverjum tíma. En þá vil ég einnig vekja athygli á því, að hið sama átti sér auðvitað stað af hálfu sjálfstæðismanna árið 1936. Hv. 1. þm. Austf. sagði, að það hefði verið nánast kraftaverk að koma tryggingunum þá fram, við þær erfiðu aðstæður, sem voru í þjóðlífinu. Og vitanlega voru það málefnalegar ástæður, sem þá voru fram færðar af hálfu þáverandi þm. Sjálfstfl. Það á enginn þeirra sæti á Alþ. lengur. Hv. 1. þm. Austf. sat þá á þingi ásamt hæstv. utanrrh. og nokkrum fleiri þm., sem voru fylgjandi þessari lagasetningu. Allir þeir sjálfstæðismenn, sem þá sátu á þingi, eru nú héðan horfnir, eiga ekki lengur setu á þinginu. Þeir fluttu málefnaleg rök fyrir sinni afstöðu, að því er ég bezt man, fyrst og fremst erfiðleika tímanna og annað það, sem andstæðingar mála oft bera fyrir sig og láta ráða úrslitum í sinni afstöðu. Hitt man ég mjög vel, að fyrir þann tíma höfðu ungir sjálfstæðismenn gert almennar samþykktir um stuðning sinn við víðtækar tryggingar. Það fer eftir atvikum hverju sinni, hvort flokkur telur, eins og á stendur, vegna sérstakra aðstæðna í þjóðfélaginu, vegna erfiðleika, sem uppi eru, það vera rétt að vera með einhverju máli, þegar það fyrst er fram borið. Alþfl. hefur, alveg eins og hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði, eflaust samfelldasta stuðningssögu við framgang trygginga. Ég held, að enginn geti efazt um það, það tjái engum þar að bera á móti. Þessu hefur oft verið lýst, a.m.k. af hálfu Sjálfstfl. Hvort það hefði verið hægt að halda eitthvað örlítið öðruvísi á því máli, sem við ræðum nú, þannig að það hefði gengið eitthvað fyrr fram, eins og hv. þm. framsóknarmanna vilja nú halda fram, sennilega vegna sinnar aðstöðu, má ætíð deila um. Við hinir, sem berum ábyrgð á framgangi málsins, teljum, að við höfum haft allan skynsamlegan hraða á því og haldið þannig á málum, að það væri ekki líklegt, að það gæti gengið hraðar en gert hefur verið. Þannig verður auðvitað að skoða hvert mál út frá aðstæðum hverju sinni, en ekki vitna til aðstöðu og segja í öðru tilfellinu: Það voru erfiðleikar tímanna, sem réðu því, sérstakar aðstæður, að flokkurinn var á móti, en láta ekki sams konar skýringu gilda um andstæðinga, um leið og ég viðurkenni alveg fúslega og dettur ekki í hug annað en viðurkenna, að viðhorf sjálfstæðismanna hefur verulega breytzt til almannatrygginga á síðustu 30 árum.



Herra forseti. Það eru aðeins fáein orð út af ræðu hæstv. forsrh. Ég greindi aðeins frá staðreyndum í þessum efnum og lagði engan dóm á þær. Ég skýrði frá því, að Framsfl. hefði ásamt Alþfl. staðið fyrir fyrstu .alþýðutryggingalöggjöfinni gegn mjög harðri mótstöðu, sem er alveg rétt, og síðan hefði Framsfl. stutt, að því að ég bezt vissi, allar endurbætur á alþýðutryggingalöggjöfinni og nýja tryggingalagabálka, eins og atvinnuleysistryggingar og annað slíkt, en aðeins einu sinni lagt til, að frv. um endurbætur á alþýðutryggingalögunum yrði frestað og málið undirbúið betur, en látið fylgja sterka yfirlýsingu frá sér um, að flokkurinn styddi fullkomnun alþýðutrygginganna. Þetta var það, sem ég rakti, og þetta eru staðreyndir. Ég skal ekki fara að ræða hér, af hverju Sjálfstfl. var á móti alþýðutryggingalöggjöfinni fyrst, - ég gerði það ekki í minni fyrri ræðu og skal ekki gera það frekar nú. Ég sagði aðeins frá staðreyndum. Þetta var lögfest af Alþfl. og Framsfl., en andstaða gegn því var mjög sterk af hálfu Sjálfstfl. Ég held því alveg óhikað fram, að þeir, sem unnu að því að koma á fyrstu alþýðutryggingalöggjöfinni við þessi skilyrði, hafi unnið þýðingarmesta og erfiðasta verkið í öllu málinu og það hafi verið miklu auðveldara að byggja ofan á síðan. Og það var ekki sízt þess vegna, sem ég vildi koma á framfæri þessum ummælum mínum í sambandi við það, sem hæstv. utanrrh. sagði.



Herra forseti. Ég hlýt að fagna þeim undirtektum, sem mál þetta hefur fengið nú við þessar umr. hér á hv. Alþ. og ættu að vera trygging fyrir því, að málið nái fram að ganga með svo skjótum hætti sem unnt er, þegar farið verður að vinna að lokaskrefinu í þeim efnum. Það eru aðeins tvö atriði í ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v., sem ég vildi skýra nokkru nánar, umfram það, sem þegar hefur verið gert af hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. Þm. gerði sérstaka fyrirspurn til mín eða a.m.k. tók ég það sem fyrirspurn, hvort tilkoma þessarar álitsgerðar og skýrslu ríkisstj. nú væri að einhverju leyti í tengslum við þá fsp., sem nú var verið að samþ. að leyfa hér á hv. Alþ. í dag. Ég hygg, að það verði ekki vefengt, að hvorki ég né hv. fyrirspyrjandi þeirrar fyrirspurnar vissum hvor um annan. Hugmyndin var, að þessi skýrsla yrði flutt á síðasta fundi Sþ., fyrir viku. Hugmyndin var að prenta álitsgerðina, en vegna anna í prentsmiðju reyndist það ekki unnt, og urðu nokkrar tafir á því, að hægt væri að koma skýrslunni fjölritaðri til þingmanna. Álitsgerðin er því ekki til komin hér á Alþ. nú í neinum tengslum við þessa fsp. Í öðru lagi lagði hv. þm. mesta áherzlu á það, sem þegar hefur verið svarað, að gengið væri fram hjá sögulegum staðreyndum og þá sérstaklega þeim, hverjir væru flm. þeirrar upphaflegu till. til þál., sem um þetta mál var á sínum tíma samþykkt. Ég lagði áherzlu á það við samningu þessarar skýrslu, að þar kæmi það fram í málinu, sem máli skipti og ekki hefði áður komið fram á Alþ. Forsaga málsins er til hér í þskj. og hverjir fluttu þessa þáltill. og þess vegna alger óþarfi að endurtaka það nú. En það annað, sem fram kom í minni skýrslu, hefur ekki verið rætt áður í sambandi við þetta mál, og ég lagði áherzlu á, að það kæmi fram nú. Að öðru leyti ítreka ég svo þakklæti mitt fyrir þær góðu undirtektir, sem málið hefur fengið, og vænti, að þessar góðu undirtektir komi fram í góðu og einlægu samstarfi um að gera þessa löggjöf sem haldbezta, alþjóð til heilla.



Herra forseti. Till. sú á þskj. 241, sem við flytjum þrír þm., snertir stórmál, einn hinn stærsta og umdeildasta þátt íslenzkra utanríkismála á síðari árum. Enda þótt svo sé, að aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu hafi jafnan verið og sé án efa enn deiluefni mikið, tel ég ekki að þessu sinni ástæðu til að fara út í þá sálma, nema þá sérstakt tilefni gefist til. Hitt vil ég undirstrika, og ég vil leggja á það ríka áherzlu, að ég tel nauðsynlegt, að á Alþ. fari fram oftar og með skipulegri hætti en verið hefur málefnalegar umr. um utanríkismál eða a.m.k. einstaka mikilvæga þætti þeirra mála. Það er til að mynda fráleitt, að ekki skuli a.m.k. árlega fara hér fram umr. um málefni Sameinuðu þjóðanna og afstöðu Íslands til þeirra helztu mála, sem þar eru ofarlega á baugi hverju sinni. Hið sama gildir að mínu viti um aðild Íslands að Norðurlandaráði og þátttöku í störfum þess. Loks má segja, að aðild okkar að Atlantshafsbandalagi geri það eðlilegt og sjálfsagt, að um málefni þessa bandalags sé rætt öðru hverju á Alþ., skýrslur fluttar, sem síðan leiði til almennra umr. um þær hér á þingi. Ég tek algerlega og eindregið undir þau orð ýmissa hv. þm., sem fram hafa komið að undanförnu, að það á að gefa Alþ. skýrslur um alþjóðaráðstefnur og mikilvæga fundi, sem fulltrúar þings og þjóðar sækja. Og ég ítreka það, að umr. um utanríkismál og íslenzka utanríkisstefnu þurfa að verða hér tíðari en verið hefur og þær þurfa að komast í sæmilega fast og ákveðið form. En til þess að slíkar umr. geti orðið málefnalegar og líklegar til að bregða sæmilega skýru ljósi á viðhorf og stefnur, er í ýmsum tilfellum nauðsynlegt, að aflað sé upplýsinga og gagna og þau gerð alþm. aðgengileg. Það er ekki sízt með hliðsjón af því, sem ég hef nú sagt, að till. á þskj. 241 er flutt. Tillgr. sjálf er á þessa leið: „ Alþ. ályktar að kjósa 7 manna n. til að kanna, svo sem við verður komið, hvaða hugmyndir eru uppi meðal aðildarríkja Atlantshafsbandalagsins um skipulag þess og framtíð. Jafnframt skal n. fjalla um afstöðu Íslands til Norður-Atlantshafssamningsins frá 1949, jafnt í ljósi fenginnar reynslu sem breyttra aðstæðna og þeirra upplýsinga, er fyrir liggja og fram kunna að koma um viðhorf aðildarríkja til samningsins. Skal n. með sérstöku tilliti til ákvæðis samningsins um uppsagnarheimild árið 1969 semja rökstudda grg. um málið og leggja hana fyrir næsta reglulegt Alþ.“ Þessi till. er flutt nú með sérstöku tilliti til þess, að eftir 3 ár rennur upp sú stund, að hvert aðildarríki Atlantshafsbandalagsins getur sagt upp samningi þeim, sem aðildin byggist á. Hinn svonefndi Norður-Atlantshafssamningur var undirritaður 4. apríl 1949 og gekk í gildi 24. ágúst sama ár. Í 12. gr. samningsins segir á þessa leið: „Þegar 20 ár eru liðin frá gildistöku samnings þessa, getur hver aðili sagt honum upp með eins árs fyrirvara talið frá afhendingu tilkynningar þess efnis til ríkisstj. Bandaríkja Ameríku, en hún skýrir ríkisstj. annarra aðila frá afhendingu slíkra tilkynninga.“ Við flm. þessarar till. teljum, að bæði frá sjónarmiði þeirra, sem voru fylgjandi aðild Íslands að Atlantshafsbandalagi, og frá sjónarmiði okkar hinna, sem höfum verið og erum henni andvígir, sé eðlilegt, að nú sé gerð rækileg gangskör að því að endurskoða þessi mál öll, bæði með tilliti til fenginnar reynslu svo og með tilliti til breyttra viðhorfa í heimsmálum frá þeim tíma, sem samningurinn var gerður. Það ætti að vera keppikefli allra, að um þetta mikilvæga mál gætu legið fyrir sem gleggstar upplýsingar, svo að þær rökræður, sem hljóta að fara fram um íslenzka aðild að Atlantshafsbandalaginu í framtíðinni, geti byggzt á sæmilega traustum grunni og þá væntanlega orðið málefnalegri en ella mundi. Eitt er það enn, sem ætti að hvetja Alþ. til sérstakrar athugunar þessara mála nú og á næstu missirum. Þess hefur mátt sjá ýmis merki að undanförnu, að þjóðir þær, sumar a.m.k., sem standa að Atlantshafssáttmálanum og eru í Atlantshafsbandalaginu, hugleiða mjög stefnu sína og viðhorf gagnvart bandalaginu og virðast þess albúnar að taka hana til endurskoðunar. Það virðist til að mynda að fullu ljóst, að stjórnendur Frakklands eru þess næsta ófúsir að eiga aðild að bandalaginu í algerlega óbreyttri mynd. Vitað er, að uppi hafa verið og uppi eru deilur um það, hvort heimila skuli Vestur-Þýzkalandi íhlutunareða umráðarétt yfir hluta af kjarnorkuherafla bandalagsins. Frakkar eru þessu mjög andvígir. Þeir eru því mjög andvígir, að Þjóðverjum verði veittur slíkur réttur, en hins vegar liggur það fyrir, að Bandaríkin og e.t.v. fleiri aðildarríki bandalagsins virðast sækja það nokkuð fast, að orðið verði við kröfum Þjóðverja í þessu efni. Þetta stóra mál er enn óútkljáð, en á lausn þess kann að vera afstaða sumra aðildarríkja til frambúðaraðildar að Atlantshafsbandalaginu. Í Noregi og víðar hafa verið uppi umr. um Atlantshafsbandalagið, stefnu þess og framtíð. Má og gera ráð fyrir, að slíkar umr. eigi sér stað í vaxandi mæli, eftir því sem nær dregur þeim tíma, er Atlantshafssáttmálinn heimilar úrsögn. Flm. þessarar þáltill. hafa frá upphafi verið algerlega andvígir aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu, og þeir eru það enn. Á hinn bóginn hefur mikill meiri hl. Alþ. verið fylgjandi slíkri aðild. Enda þótt sú skoðun meiri hl. Alþ. kunni að vera óbreytt, tel ég og við flm. það fyllilega tímabært og í alla staði mjög eðlilegt, að Alþ. afli sér sem víðtækastra og haldbeztra upplýsinga og gagna um þetta mál allt frá sem flestum hliðum. Hér er einungis til þess ætlazt, að slík gagnasöfnun verði framkvæmd, til þess að þær ákvarðanir, sem teknar verða í nálægri framtíð um aðild Íslands að bandalaginu eða úrsögn þess úr því, verði reistar á sem raunhæfustum forsendum. Það sé a.m.k. tryggt, svo sem við verður komið, að helztu efnisatriði málsins liggi fyrir, svo að enginn þurfi að velkjast í vafa um þau. Þetta eru að vísu sjálfsögð vinnubrögð í hverju stórmáli og þá ekki sízt í máli, sem djúpstæðum ágreiningi hefur valdið og líklegt er til þess að hafa áhrif á örlög þjóðarinnar jafnvel um ófyrirsjáanlega framtíð. Við flm. leggjum til, að Alþ. kjósi 7 manna nefnd til að vinna það rannsóknarstarf, sem till. fjallar um. Segja má að vísu, að ef allt væri með eðlilegum hætti um störf utanrmn., hefði fyllilega komið til mála að fela henni slíkt verkefni, og raunar mætti segja, að þess konar gagnasöfnun varðandi viðamikil utanríkismál ætti að vera eitt af verkefnum slíkrar n. og hún hefði sjálfkrafa frumkvæði að því. En það er nú kunnara en frá þurfi að segja, að utanrmn. hefur næstum því verið lögð niður, nema þá rétt að nafninu til, og tel ég það vissulega til lítils sóma fyrir Alþ. og til fullkominnar vansæmdar fyrir þann þingmeirihl., sem að slíkri ráðabreytni stendur eða hefur staðið. En þó að mér sé nú ekki fullkunnugt um, hvort utanrmn. virðulegs sameinaðs Alþingis er lífs eða liðin, vil ég nú gjarnan, að á þetta reyni, og legg þess vegna til, að till. þessari verði nú að lokinni fyrri umr. vísað til utanrmn.



Herra forseti. Ég skal fylgja fordæmi hv. flm. till. og láta vera að ræða aðalefnisatriði þessa máls, þ.e.a.s. um Atlantshafsbandalagssamninginn sjálfan og aðild Íslendinga að honum, heldur eingöngu með nokkrum orðum ræða þessa till., sem hér liggur fyrir. Hv. flm. las hana upp, og aðalatriði hennar er, að Alþ. kjósi 7 manna n. til þess að kanna, hvaða hugmyndir eru uppi meðal aðildarríkja Atlantshafsbandalagsins um skipulag þess og framtið. Þetta er annað atriðið. En jafnframt skal n. fjalla um afstöðu Íslands til Norður-Atlantshafsbandalagsins og gera till. um hana. Þetta er hitt atriðið, og þetta er hvort tveggja náttúrlega allnokkurt verkefni. Mér er þó ekki fyllilega ljóst, hvað fyrir hv. flm. vakir. Þeir lýsa yfir, að þeir séu andvígir þátttöku eða aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu og þeir séu þeirrar skoðunar nú, eins og þeir hafi verið. Hins vegar finnst mér, að í þessari till. felist, að það sé leitað upplýsinga um, hvaða hug menn hafa, aðildarríkin hafa, um framhald á starfsemi bandalagsins og þátttöku þeirra í því, þ.e.a.s. mér finnst það vera að nokkru leyti að kanna, hvort um endurskoðun á samningnum verði að ræða, og skil ég það þá þannig, að hv. flm., ef ekki fæst hér samkomulag eða samþykkt á því, að Ísland dragi sig úr bandalaginu, vildu þeir taka til athugunar einhverja endurskoðun á samningnum. Nú eru í samningnum, í 12. gr. hans, ákvæði. um endurskoðun, ef um hana væri að ræða eingöngu, og hún er heimil, eftir að 10 ár eru liðin frá gildistöku samningsins, svo að þessi endurskoðunarósk hefði getað komið fram 1959, og hún er heimil, eftir að þessi 10 ár eru liðin, hvenær sem er. Hins vegar er það rétt, sem hv. flm. sagði, að 1969 eða eftir að 20 ár eru liðin frá gildistöku samningsins er möguleiki til þess að losa sig við aðildina. Og mér finnst, að það sé ekki gott að gera upp á milli, hvað það er, sem vakir fyrir flm., hvort þeir vilji að einhverju leyti, að það sé tekin upp umr. um endurskoðun, ef ekki fæst samþykkt úrsögn úr bandalaginu. Um þetta er sjálfsagt hægt að fá upplýsingar. En hins vegar er það ljóst af grg., að það fer ekki á milli mála, hvað þessir hv. þm. vilja. Þeir vilja, að Ísland segi sig úr því, og lýsa því greinilega yfir í grg. Nú er um þessa aðild að Atlantshafsbandalaginu samningur frá 1949, en svo er líka í gildi samningur við Bandaríkin um varnir Íslands á vegum Atlantshafsbandalagsins, svo að auðvitað verður þá að taka hann til athugunar einnig, ef um endurskoðun er að ræða. Nú er það líka rétt, sem hv. flm. sagði, að ég teldi eðlilegt, að utanrmn. yrði falið þetta verkefni, ef á að samþykkja það, en það yrði ekki kosin í þessu skyni sérstök n. Og ef það vakir fyrir flm., að hér sé einungis um úrsögn úr bandalaginu að ræða, hef ég þá skoðun, og ég held, að það sé skoðun allrar ríkisstj., ég megi fullyrða það, að hún hafi ekki tekið neina ákvörðun um úrsögn úr bandalaginu 1969 né gert ráðstafanir til þess, að það verði gert, þannig að ef um það atriði er að ræða, er enginn vafi um afstöðu ríkisstj. til þess. Hins vegar tel ég sjálfsagt, að ef um einhverja endurskoðun væri að ræða, yrði það mál athugað. Nú er það að segja um endurskoðunina, að það eru haldnir af og til fundir fulltrúa þessara aðildarríkja, og þar hefur verið rætt um endurskoðun á samningnum, en án þess að þar sé um aðila að ræða, sem getur komið til greina með að taka neina ákvörðun, heldur er það aðeins ráðgefandi starfsemi, sem þar fer fram. Um gagnasöfnun eða upplýsinga held ég, að það sé ekki þörf á því að setja sérstaka n. til þess. Við hófum hjá Atlantshafsbandalaginu fastan fulltrúa, sem tekur þátt í öllum fundum ráðsins, og hann hefur svo sent skýrslur um þessa fundi, sem mestallt eru trúnaðarskýrslur að vísu og ekki hægt að birta. En það hefur ekki komið fram í þeim, svo að ég muni a.m.k., síðan ég tók við þessu starfi, að það hafi þar verið rætt um hvorki um endurskipulagningu á bandalaginu né heldur að nokkurt ríki hafi viljað segja sig úr því, þannig að gagnasöfnun í málinu er að þessu leytinu, vil ég segja, óþörf, vegna þess að það hefur enginn betri aðstöðu til þess að afla gagna heldur en einmitt þessi fastafulltrúi okkar í ráðinu, sem situr alla fundi og sendir utanrrn. skýrslur um þessi fundarhöld vikulega eða með mjög stuttu millibili. Það hefur verið orðað, að önnur lönd hefðu einhverjar till. uppi um endurskoðun eða jafnvel úrsögn. Ég man nú ekki, hvernig það er orðað í grg. hjá hv. flm., en það hefur sérstaklega verið talið, að Frakkar mundu vilja athuga mjög náið þátttöku sína í bandalaginu og ekki vera aðilar að því lengur, ef ekki fengist á því gerð veruleg breyting. Þetta eru að vísu blaðafregnir og ekki gott að segja, hversu mikið er til í þeim. En út af fréttunum um það, að Noregur væri að gangast fyrir einhverju varnarbandalagi Norðurlanda og mundi segja sig úr NATO, þá hefur því verið algerlega mótmælt og ekki talinn neinn fótur fyrir. Ég tel þess vegna, að þessi nefndarskipun sé meira og minna óþörf og raunar alveg óþörf, því að utanrmn. og fastafulltrúi okkar hjá Atlantshafsbandalaginu geti annazt það, sem þýðingu hefur í þessari till. og gert er beinlínis ráð fyrir, að athugað verði, ef það kemur til framkvæmda.



Herra forseti. Fyrir rúmum 5 árum flutti ég ásamt núv. 5. þm. Vestf. (HV) frv. til l. þess efnis, að öllum íslenzkum sjómönnum yrðu tryggðar úr almannatryggingum sérstakar örorku- og dánarbætur, allt að 200 þús. kr. við fulla örorku eða dauða. Þá stóðu mál svo, að sjómenn í ýmsum sjómannafélögum nutu slíkrar tryggingar í kjarasamningum, en ýmis félög sjómanna höfðu ekki fengið þessi réttindi fram, og þessara sérstöku bóta nutu engir sjómenn á bátum undir 12 tonnum að stærð, þar sem ekki er lögskráð á þá báta og engir kjarasamningar gerðir fyrir þá. Þessara sértrygginga samkv. kjarasamningum hinna ýmsu sjómannafélaga njóta því engir sjómenn á bátum undir 12 tonnum enn í dag. Frv. okkar, sem var ætlað að koma í veg fyrir þetta misrétti, náði ekki fram að ganga, og fluttum við þá till. til þál. þess efnis, að ríkisstj. léti undirbúa og leggja fyrir Alþ. lagafrv., sem tryggði öllum íslenzkum sjómönnum þessar örorku- og dánarbætur. Loks kom að því fyrir réttum tveimur árum, - það eru víst tvö ár á föstudaginn kemur, - að þáltill. okkar var samþ. nokkuð breytt og var þá svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að láta athuga, á hvern hátt megi tryggja, að allir íslenzkir sjómenn njóti sérstakrar slysatryggingar, eigi lægri en 200 þús. kr. miðað við fulla örorku eða dauða. Athugun skal lokið fyrir þinglok 1965.“ Þetta tímamark í lok þáltill. var sett samkv. ósk minni, og athugun þessa máls átti þannig samkv. samþykkt Alþ. að vera lokið fyrir þinglok 1965 eða í síðasta lagi fyrir um það bil ári. Þegar leið að þinglokum í fyrra og ekkert bólaði á niðurstöðu í þessu máli, lagði ég fram til hæstv. félmrh. sams konar fsp. og nú er hér aftur til umr., en hún er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta : „1. Hversu miðar þeirri athugun, sem gert er ráð fyrir í till. til þál. um sérstakar dánar- og örorkubætur sjómanna, sem samþ. var á Alþ. hinn 4. marz 1964? 2. Eru líkur á, að niðurstöður þeirrar athugunar verði lagðar fyrir Alþ. það, er nú situr?“ Af svörum hæstv. þáv. félmrh. hinn 28. apríl 1965 varð því miður ljóst, að slælega hafði verið að því staðið að tryggja framgang þess þingvilja, sem fyrir lá, að niðurstöður í þessu hagsmunamáli sjómanna yrðu fyrir hendi fyrir þinglok 1965. Þáltill. var samþ. hinn 4. marz 1964, og tíminn liður, án þess að n. sé skipuð til þess að vinna verkið. 30. júlí sama ár er skipuð n. til að athuga samkv. annarri þáltill., sem síðar var samþ., hvort unnt væri að breyta tryggingum, sem útgerðarmenn verða að kaupa, í eina tryggingu, og af svörum hæstv. félmrh. kom í ljós, að þeirri n. var svo einhvern tíma, - hvenær það var, veit ég ekki, - falið að framkvæma einnig þá athugun, sem þáltill. okkar hv. 5. þm. Vestf. fjallaði um. Þegar komið var að því tímamarki, sem hv. Alþ. setti um lausn þessa máls, þinglokum 1965, lá ekkert fyrir um, hvernig störfum n. liði, nema það, að þeim mundi ekki ljúka fyrir tilsettan tíma. Nú fara þinglok að nálgast aftur og ekkert bólar enn á niðurstöðum af störfum þeirrar n., sem átti að skila af sér fyrir ári. Að öllum líkindum er ekki lengri tími til þingloka en svo, að það má ekki dragast lengur, að niðurstöður af störfum n. verði lagðar fyrir Alþ., til þess að það geti gengið endanlega frá afgreiðslu málsins á þessu þingi. Ég hef því séð ástæðu til þess að spyrjast fyrir um málið á nýjan leik og legg þar fram sömu spurningar og ég las hér áðan og vænti þess, að svör hæstv. félmrh. geti verið jákvæðari en þau, sem veitt voru í fyrra. Ég skal ekki draga úr því, að það geti verið erfitt og vandasamt að finna lausn á því, á hvern hátt megi tryggja öllum íslenzkum sjómönnum sömu réttindi í tryggingarmálum. En ég hygg þó, að vandasamari mál hafi verið leyst á styttri tíma en þessi stjórnskipaða n. hefur haft til starfa, og sá dráttur, sem þegar er orðinn á afgreiðslu þessa máls, er óviðunandi.



Herra forseti. Ég get verið samþykkur hv. fyrirspyrjanda um það, að hér er spurt um mjög mikilsvert mál, sem nauðsyn er á að úrlausn fái. En þar sem hann lagði í inngangi sínum og skýringum á þessari fsp. aðaláherzluna á það að spyrja um störf þeirrar n., sem að málum þessum hefur unnið, vil ég upplýsa það, sem er meginástæðan fyrir því, að svar mitt verður að þessu sinni æðistutt, að fyrir 2 dögum, - ég man ekki, hvort það var í fyrradag eða daginn þar áður, - þá barst mér loks í hendur skýrsla þessarar nefndar. Og í meginatriðum er þar bent á tvær leiðir. Skýrslan er æði viðamikil, og ég hef ekki haft ástæðu til þess að kynna mér allt efni hennar, en bent er á tvær leiðir, till. eru nánast tvær, þ.e.a.s. í fyrsta lagi, að sú sérstaka trygging, sem hér um ræðir, verði sett inn sem viðbótartrygging í almannatryggingalögin, og svo hitt, að samin verði sérstök löggjöf um þetta efni, þannig, að hinum frjálsu tryggingafélögum verði falið að framkvæma þessar tryggingar. En eins og ég áðan sagði, ég hef ekki haft aðstöðu til þess á þeim örskamma tíma, sem síðan er liðinn, að mér barst í hendur þetta nál., að kynna mér það til hlítar og ríkisstj. þaðan af siður, því að hún hefur ekki séð skýrsluna sem slíka. Henni hefur ekki verið útbýtt til ráðh. allra. En ég get lýst þeim vilja mínum, sem ég efast ekki um, að sé vilji ríkisstj. allrar, að þessu máli verði hraðað svo sem kostur er og þær leiðir, sem n. bendir á til úrlausnar þessu, verði kannaðar til hlítar, þannig að afgreiðsla fáist á þessu atriði svo fljótt sem nokkur kostur er á.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir svör hans og fagna því, að nú að lokum skuli hafa verið skilað þeim till., sem samkv. ályktun Alþingis áttu að liggja fyrir, áður en þingi var slitið vorið 1965. Um efnisatriði tillagna þeirrar nefndar, sem athugun hefur haft á því, hvernig megi tryggja, að allir íslenzkir sjómenn njóti sértryggingarinnar, er að sjálfsögðu ekki hægt að ræða að þessu sinni. En tilgangurinn með fsp. minni, bæði í fyrra og nú, var fyrst og fremst sá að reka á eftir því, að þessi athugun yrði framkvæmd. Það er svo annað mál, sem kemur síðar til athugunar, hvernig nefndin hefur unnið þetta verk sitt, hversu heppileg sú lausn er á málinu, sem hún hefur lagt til. Eins og ég tók fram áðan, er ekki vandalaust að leysa þetta mál varðandi þá sjómenn, sem ekki eru lögskráðir. En ég legg áherzlu á það, að ég tei eðlilegt og sjálfsagt, að sjómenn njóti hærri tryggingar en aðrir landsmenn, a.m.k. á meðan almennar tryggingar eru ekki fullnægjandi. Þeir eiga að njóta sérstakrar tryggingar vegna þeirrar sérstöku hættu, sem þeir taka á sig við þjóðnauðsynleg störf, - hættu, sem er meiri en aðrir þjóðfélagsþegnar eru að jafnaði í við sín störf. Það er ekki hægt að koma í veg fyrir, að slys hendi á sjónum. En þeirri sérstöku hættu, sem sjómenn ganga í, á að mæta með sérbótum til þeirra og aðstandenda þeirra, ef illa tekst til. Það er eitt höfuðatriði þessa máls, að þótt þessi sértrygging sé staðreynd varðandi meginhluta sjómanna, er nokkur hópur þeirra afskiptur, og ef Alþingi lýkur þessu máli ekki á þann veg að tryggja öllum íslenzkum sjómönnum þessar sérbætur, heldur það áfram að gerast, sem hefur átt sér stað til þessa, að við sjóslys fá aðstandendur sumra sjómanna aðeins hinar venjulegu bætur almannatrygginganna, en aðstandendur annarra sérbætur að auki, 200 þús. kr. sérbætur. Úr þessu misrétti verður að bæta, og í þáltill. frá 4. marz 1969 kemur fram vilji Alþ. til þess, að það verði gert. Og þótt sú athugun, sem þáltill. gerði ráð fyrir á hugsanlegum lausnum á málinu, hafi dregizt lengur en þörf hefði verið á, vænti ég þess, að nú þurfi ekki að líða langur tími, þar til þetta mál verður farsællega til lykta leitt.



Herra forseti. Eftir þá löngu skýrslu og miklu umr., sem hér hafa orðið út af fsp. þeirri, sem ég hef borið fram, sé ég ekki ástæðu til þess, að hún verði tekin á dagskrá, og dreg hana því til baka.