Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Það liggur náttúrlega alveg ljóst fyrir í skýrslu Ríkisendurskoðunar að hún álítur kaupverðið of lágt. Hæstv. fjmrh. sagði að það hefðu ekki aðrir verið tilbúnir að gefa meira fyrir fyrirtækið. Akureyringum gafst ekki tækifæri til þess að gera tilboð. Þeim var með bolabrögðum skákað út úr málinu í staðinn fyrir að gefa þeim eðlilega fresti. Þá þegar af þeirri ástæðu er meðferð málsins vítaverð. Hæstv. fjmrh. var í ræðu sinni að vitna í söluna á ,,rammanum`` og Siglósíld og ég ætla sannarlega ekki að fara að verja þær sölur. Að mörgu leyti var þó skár staðið að þessari en sölunni á ,,rammanum``, það skal ég viðurkenna. En það bætir hins vegar ekki hlut hæstv. fjmrh. og hæstv. sjútvrh. núna þó að illa hafi verið staðið að verki í tíð fyrrv. fjmrh.

Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt nokkuð langt gengið að ræða um þetta kaupverð sem við komumst seint að niðurstöðu um, a.m.k. sameiginlegri niðurstöðu hygg ég, en það er alltaf verið að reyna í þessari umræðu að gera verðið tortryggilegt og menn nota til þess öll brögð. Það er verið að reyna að gera þetta tortryggilegt og nú síðast greip hv. þm. til þess ráðs að draga 400 millj. frá verðinu til þess að það sýndist miklu lægra. En af hverju ræðir hv. þm. aldrei um þessar 1.300 millj. sem eru aðrar skuldir sem hvíla á fyrirtækinu og tekur það inn í kaupverðið og bætir því við? Það er vegna þess að hann kýs að horfa einungis á þá hlið sem hann býr til sjálfur á þessu máli. Það er alvarlegt þegar menn seilast svona langt í sínum reikningi eins og hv. þm. hefur gert í sinni ræðu.

Herra forseti. Varðandi umræður sem hafa verið um verð fyrirtækisins vil ég benda á bls. 23 í skýrslu frá Ríkisendurskoðun sem var dreift hér í dag. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Ríkisendurskoðun hafði aðgang að rekstraráætlunum bjóðanda og gat á þann hátt núvirt fjárstreymi á sama hátt og VÍB. Niðurstaða þess mats í samanburði við mat VÍB miðað við 15 og 20% ávöxtunarkröfu var eftirfarandi.`` Þar kemur fram að Jónas Aðalsteinsson hæstaréttarlögmaður fyrir hönd fjárfesta metur fyrirtækið á 1.090 millj. kr. miðað við 15% ávöxtun og 958 millj. kr. miðað við 20% ávöxtun. Þetta er mat kaupendanna. Síðan geta menn leikið sér að tölum um það hvort þetta hafi verið of hátt eða lágt verð. Ég held að ekki sé ofmælt að verðið sé tortryggilegt, ef svo má segja.

Virðulegur forseti. Þetta er allt saman rétt lesið úr greinargerðinni. En ef menn lesa áfram á næstu blaðsíðu, blaðsíðu 24 í lok kaflans þá segir Ríkisendurskoðun þar orðrétt, með leyfi forseta: ,,Ekki má draga þá ályktun af skýrslunni að Ríkisendurskoðun telji að bjóðendur hafi verið tilbúnir að fallast á verð sem lá nærri efri mörkum í mati VÍB.`` --- Það er í efstu línunni á bls. 24. Með öðrum orðum er eitt að reikna hluti út frá gefnum forsendum og annað að ákveða verð þegar tekið hefur verið tillit til annarra þátta sem hljóta að hafa áhrif á verðið eins og ég veit að hv. þm. þekkir sem er alvanur að vinna fyrir kaupfélög hér á landi sem þurfa að gera útreikninga eins og þessa.

Herra forseti. Ég vil þá lesa eina tilvitnun í viðbót sem hæstv. fjmrh. hljóp yfir og hún er svo, með leyfi forseta: ,,Ef rekstraráætlanir bjóðenda eru metnar á sama hátt og VÍB gerði við mat á framtíðarafkomumöguleikum SR-mjöls hf. má ætla að verðmæti fyrirtækisins hafi verið nokkru hærra en sem nam endanlegu kaupverði og frekar legið nærri efri mörkum mats VÍB.`` Ég skal ekkert segja um það nákvæmlega hvaða verð er sanngjarnt fyrir þetta fyrirtæki en það reyndi bara aldrei á það hvort þessi hópur var tilbúinn að borga hærra verð fyrir fyrirtækið. Hæstv. landbrh. fullyrti að þessi hópur hefði snúið frá en hann var bara einfaldlega ekki til 29. des. því það lá ekkert fyrir um hverjir mundu taka þátt í þessum kaupum þá.

Virðulegi forseti. Þetta er eins konar samlestrarnámskeið því að skýringin á þessu kemur líka fram í beinu framhaldi af því sem hv. þm. las. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Skýringin á mismuninum á þannig útreiknuðu verði og kaupverði liggur m.a. í því að þeir töldu nauðsynlegt að leggja í verulegar fjárfestingar til að viðhalda rekstrarhæfi fyrirtækisins. Í áætlun Jónasar A. Aðalsteinssonar hrl. fyrir hönd fjárfesta er fjárfestingarþörf talin vera að jafnaði 58 millj. kr. á ári næstu tíu árin. Í áætlun Haralds Haraldssonar fyrir hönd fjárfesta er fjárfestingarþörf þannig talin vera tæpar 30 millj. kr. á ári næstu fimm árin. Áætlanir þeirra eru að þessu leyti frábrugðnar áætlunum VÍB sem ekki virðist hafa gert ráð fyrir fjárfestingum.`` Hér er verið að reikna út frá gefnum forsendum en auðvitað þarf að taka tillit til fleiri þátta.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. lýsti því yfir úr ræðustól að hann vonaðist til að við eignuðumst ríkisendurskoðun sem hægt væri að treysta. Í reynd var hann að segja að við ættum ríkisendurskoðun sem ekki væri hægt að treysta. Sjálfstfl. skipaði þann mann sem stýrir þeirri stofnun í dag. Stór hópur undirmanna eru komnir úr fjmrn. Þetta er einhver mesta ósvífni sem ég hef heyrt úr ræðustól á Alþingi Íslendinga. Hæstv. ráðherra ætti að vita að íslenska þjóðin bíður eftir því að eignast ráðherra sem hægt er að treysta. Það er stóra málið.

Herra forseti. Að svo miklu leyti sem ég skildi ræðu hv. þm. þá var hann að halda því fram að ég hefði sagt að við ættum ekki ríkiendurskoðun sem hægt væri að treysta. Þar með leggur hann mér orð í munn. Ég hef sagt að ég hafi alvarlegar áhyggjur af stöðu Ríkisendurskoðunar af því að við þurfum á því að halda að hægt sé að treysta Ríkisendurskoðun. Síðan rakti ég það, og það gerði reyndar hv. þm. Svavar Gestsson líka, hvaða erfiðleikar væru fyrir hendi hjá Ríkisendurskoðun sem er sífellt að búa til greinargerðir og skýrslur jafnvel um mál sem hún hefur sjálf komið að framkvæmdinni á og það er þetta sem ég hef verið að benda á. Ég vona að hv. þm. leyfi sér ekki að endurtaka það sem hann sagði áðan því að ég treysti Sigurði Þórðarsyni sem persónu og sem endurskoðanda ákaflega vel, enda er það rétt sem hv. þm. sagði að Sigurður Þórðarson er góður og gegn sjálfstæðismaður en það nefndi hv. þm. sem mikið lof fyrir ríkisendurskoðanda og ég skal taka undir það með honum.

Herra forseti. Það er nú komið svo fyrir hæstv. ráðherra að hann hvorki tekur eftir því hvað aðrir segja né man stundinni lengur hvað hann sjálfur sagði. Ég sagði að Sjálfstfl. hefði skipað núv. ríkisendurskoðanda. Ég úrskurðaði ekki um það hvar hann væri í pólitík. Það hefur aftur á móti nú verið upplýst að á því hefur verið tékkað áður en skipunin fór fram. Hins vegar getur hæstv. ráðherra ekki hlaupið frá því að hann lýsti því yfir að hann væri að tala fyrir hönd alls þingsins þegar hann óskaði eftir því að við eignuðumst ríkisendurskoðun sem hægt væri að treysta. Þessi setning er út í hött nema sá skilningur sé í það lagður, sem á bak við býr, skoðun ráðherrans að í dag eigum við ekki slíka ríkisendurskoðun. Það var þetta sem mér þótti makalaus ósvífni. Það er umhugsunarefni að það er þá upplýst að það voru sjálfstæðismenn sem lögðu mat á söluna á Þormóði ramma og Siglósíld. 

Virðulegur forseti. Það getur vel verið að mér förlist og ég taki ekki vel eftir og muni ekki hluti mjög vel, en ég man þó ekki betur en Sigurður Þórðarson hafi verið ráðinn af forsætisnefnd Alþingis sem ríkisendurskoðandi eftir að Halldór V. Sigurðsson hætti og þótt 

Það er ekki forsætisnefnd sem ræður heldur forseti þingsins.

Hæstv. forseti. Ég tek undir það með hæstv. fjmrh. að ég deili áhyggjum hans af framtíð Ríkisendurskoðunar en af allt öðrum ástæðum en hann. Sannleikurinn er sá að meðan fjmrn. réð yfir Ríkisendurskoðun gat ráðuneytið haft Ríkisendurskoðun eins og því þóknaðist. Til þess var Ríkisendurskoðun færð undan framkvæmdarvaldinu og undir Alþingi beint að Ríkisendurskoðun væri sjálfstæð stofnun sem Alþingi bæri ábyrgð á. Síðan það gerðist hefur Ríkisendurskoðun ekki verið vært og í einu máli eftir öðru hefur Ríkisendurskoðun mátt sæta gagnrýni framkvæmdarvaldsins ef eitthvað annað hefur komið í ljós en því hefur líkað. Svo langt hefur þetta gengið um einfalda hluti, kannski ekki einfalda en þó mál sem ætti að vera hægt að leysa, að nefnd hefur setið að störfum nú um langt skeið til að reyna að bögglast við að ákveða hvernig ganga skuli frá ríkisreikningi. Síðast var fjárln. Alþingis lofað að þessi nefnd lyki störfum og skilaði okkur skýrslu 6. mars sl. Sú skýrsla er ekki komin enn og ég efast um að hún komi. Og ekki yrði ég hissa, eigi þessi lánlausa hæstv. ríkisstjórn einhverja lífdaga fram undan, þó það næsta sem við sæjum yrði lagafrv. um að ráðuneytið fengi aftur yfirráð yfir Ríkisendurskoðun. Það er eina ráðið til að hafa hana góða. Sú smekklausa umræða sem hefur átt sér stað hér í dag um persónu ríkisendurskoðanda er alveg óheyrð í sögu þingsins. Ég vil benda hæstv. fjmrh. á að ríkisendurskoðandi vinnur á ábyrgð Alþingis og það hefur komið fram í dag að meiri hluti Alþingis er honum sammála um gagnrýni í þessu máli. Meiri hluti þingsins er sammála Ríkisendurskoðanda og vænti ég svo að sú umræða verði látin niður falla að tala hér um og draga í efa að Ríkisendurskoðun vinni af heilindum við eftirlit með meðferð fjármuna þjóðarinnar. Þetta er fráleitt að hlusta á. Það ætti kannski að vera nokkur skýring á þeim æsingi sem er í þessu máli af hálfu þeirra hv. sjálfstæðismanna hver áhugi hæstv. landbrh. hefur verið á þessu máli í dag. Hingað til hef ég ekki haldið að þetta mál heyrði beint undir hans ráðuneyti. En það skyldi aldrei eiga sér skýringar? Alþingi Íslendinga hefur verið að horfa upp á það og næsta aðgerðalítið eða aðgerðalaust að það er verið að færa alla þætti þessa samfélags á hendur sama fólksins. Það verður einhver að segja þetta upphátt og ef enginn annar gerir það skal ég þá gera það. Margumræddur Benedikt Sveinsson hrl. var fulltrúi einna þriggja kaupenda. Skyldi nú aldrei vera að það vilji svo til að hann sé stjórnarformaður í Sjóvá-Almennum og bróðir hans Einar Sveinsson framkvæmdastjóri. Og þegar litið er á hluthafana og meðstjórnendur koma gamlir kunningjar í ljós. Þetta fyrirtæki á nú 7,5% í hinu nýja fyrirtæki. Önnur 7,5% á eignarhaldsfélag Alþýðubankans. Muna menn nokkuð hvaða önnur eignarhaldsfélög eða fulltrúar hvaða annarra eignarhaldsfélaga runnu þar inn? Minnast menn eignarhaldsfélags Verslunarbankans? Ég ætla ekki að fara út í það hvaða menn komu svo inn í stjórn bankans einn á fætur öðrum. Það skyldi ekki vera þetta sama fólk?  Auðvitað er þetta ástæðan fyrir því offorsi sem þetta mál var sótt af. Hvaða vit er í því að það skuli líða tveir mánuðir frá því að starfshópurinn er settur á laggirnar, nánar tiltekið frá 13. okt. til 28. des. og þá er bara allt um garð gengið? Mönnum er sagt: Ef þið kaupið ekki fyrirtækið sem á eignir upp á 5 milljarða á fjórum dögum þá fáið þið bara ekki neitt að kaupa. Hvers konar viðskiptahættir eru þetta? Og svo undrast menn að hér skuli haldið uppi umræðu um þetta. Þjóðin horfir agndofa á þessar aðgerðir, beinlínis agndofa. Síðan leyfa menn sér hér í fullri alvöru, eins og hv. 5. þm. Norðurl. v. í kvöld, að bera saman þetta fyrirtæki, sem vitað var þegar það var selt að það mundi skila 300 kr. arði á sl. ári og trúlega enn meiri arði í ár, og gjaldþrota fyrirtæki á hinum ýmsu stöðum á landinu þar sem enginn rekstur er í gangi. Án þess að blikna eða blána ber formaður Verslunarráðs Íslands saman slík fyrirtæki og Síldarverksmiðjur ríkisins eða SR-mjöl. Þetta er fráleitur málflutningur. Það verður sama sagan hér og hefur átt sér stað í öðrum slíkum fyrirtækjum að hringurinn á eftir að þrengjast. Það verður ekki verkafólkið, sem alltaf er notað til veðsetningar, það er almenningur, það er ekki verkafólkið sem er að kaupa þessi fyrirtæki. Það voru líka fátækir Íslendingar sem keyptu Eimskipafélag Íslands á sínum tíma, lögðu sinn síðasta eyri í þetta óskabarn þjóðarinnar. Það vill svo til að þrjú bréf frá þeim tíma eru enn þá til í minni fjölskyldu, að vísu búin að taka ýmsum breytingum síðan. Arðurinn af þeim kom í gær, 255 kr. Það er arður ársins 1993. Ætli það fari ekki svo að hinn fjölmenni hópur verkamanna hafi harla lítið upp úr SR-mjöli. En það gæti verið að þeir sem allt eiga hafi þeim mun meira upp úr því. Hæstv. forseti. Það verður að stöðva þetta. Hvar er nú hæstv. ráðherrann sem spurði einhvern tíma: ,,Hverjir eiga Ísland?`` Hann lætur ekki sjá sig. Kannski hann sé búinn að uppgötva hverjir eiga Ísland síðan hann fór að taka þátt í þessari ríkisstjórn. Hann vissi það augljóslega ekki þá þó að við hefðum getað sagt honum það. Ég vil mælast til að menn átti sig á því hvað er að gerast í samfélaginu. Halda menn að það hefði ekki verið nær að standa þannig að þessari sölu að hún væri boðleg? Það er alltaf sama sagan, sömu hótanir. Hér koma þingmenn þeirra kjördæma þar sem verksmiðjurnar eru staðsettar, mæra þá sem reka fyrirtækin, sjálfsagt að verðleikum, og skírskota til hins almenna manns sem á allt undir því að atvinnulífi sé haldið uppi í kjördæmunum og segja: Ef þið segið orð þá missið þið vinnuna. Haldið þið að þetta sé ekki gamalkunnug lumma? Sama gerist þegar verið er að setja fyrirtækin á hausinn á hinum ýmsu stöðum. Fólki er hótað öllu illu, ríkissjóði er hótað. Ef við fáum ekki peninga þá leggst byggðarlagið í rúst. Þetta heitir að veðsetja verkafólk í landinu og við erum orðin leið á að láta veðsetja það. Þetta verður að stöðva. Íslenska þjóðin lætur ekki bjóða sér þetta lengur. Hitt er svo annað mál, hæstv. forseti, að forsætisnefnd þingsins og Alþingi sjálft verður að gera upp við sig hvers konar stofnun það vill reka sem heitir Ríkisendurskoðun. Ef Alþingi vill ekki bera ábyrgð á Ríkisendurskoðun þá verður að breyta lögunum. Ef hæstv. fjmrh. líkar ekki við ríkisendurskoðanda, segir að margt sé illa gert í hans verkum, þá verður hann að koma til forseta Alþingis og segja: Það er ekki hægt að hafa svona ríkisendurskoðanda. Ég held hins vegar að hann hefði ekki meiri hluta fyrir því í þinginu. En menn verða að vita hvað þeir eru að gera. Það verður skemmtileg framtíðarsýn ef þessu vindur fram þegar þessir fáu einstaklingar leika sér að því að hafa fjöregg þjóðarinnar í hendi sér. Hverjir ætla svo að keppa við SR-mjöl? Hvar er samkeppnin? Hverjir ætla að keppa? Það verður einokun á því eins og það er einokun á flugi í landinu og einokun í siglingum. Ég er ansi hrædd um að menn ættu að kynna sér svolítið við hvern þeir ætli að keppa. Hvar er hin frjálsa samkeppni? Hæstv. forseti. Ég skal ekki orðlengja þetta. Ég býst við að landbrh. komi hlaupandi enn eina ferðina heiman að frá sér til að sýna þessu máli þennan sérkennilega áhuga sem hann hefur sýnt á því í dag.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir fór mikinn yfir því að hér væri að safnast saman á fárra hendur mikið vald með sölunni á SR-mjöli hf. og nefndi í því sambandi fyrirtæki nokkurt sem heitir Sjóvá-Almennar hf. sem er réttilega á meðal nokkurra annarra fyrirtækja sem eru stærstu hluthafar í hinu nýja fyrirtæki, SR-mjöli hf. En ég undrast þennan málflutning hv. þm. mjög þegar maður les síðan yfir þennan lista sem birtist í skýrslu hæstv. sjútvrh. um sölu þessa fyrirtækis og sér þar aðila og fyrirtæki á borð við Draupnissjóðinn hf., eignarhaldsfélag Alþýðubankans hf., hið myndarlega fyrirtæki Ingimund hf., sem rekur ágæta rækjuverksmiðju m.a. á Siglufirði, Lífeyrissjóð Austurlands, Lífeyrissjóð rafiðnaðarmanna, Lífeyrissjóð sjómanna, Lífeyrissjóð Vestmannaeyja, útgerðarmanninn Pétur Stefánsson og Sameinaða lífeyrissjóðinn svo að ég taki nokkur dæmi af þeim stóru hluthöfum sem eru í þessum hópi og heyra síðan þráðinn spunninn um að þetta sé allt til marks um það að hér séu að safnast á fárra hendur, að mér skilst hinna frægu fjórtán fjölskyldna, allt vald með sölunni á SR-mjöli. Mér finnst einmitt þessi listi sýna hið gagnstæða og ég fullyrði það að einmitt þátttaka útgerðarmanna og sjómanna og tuga starfsmanna SR-mjöls sýni að hér sé um býsna dreifða eignaraðild að ræða. Mig grunar að þróunin verði fremur sú á næstu árum ef fram heldur, sem eru áætlanir eigenda fyrirtækisins að opna fyrirtækið frekar til aukinnar hlutafjársöfnunar, að dreifing eignaraðildarinnar muni aukast fremur en hitt. Ég tel því að röksemdafærsla hv. þm. stangist gersamlega á við þær upplýsingar sem birtast í þessari skýrslu.

Hæstv. forseti. Það eru 14 þúsund hluthafar í Eimskipafélagi Íslands. Hverjir ráða Eimskipafélagi Íslands?

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara að ræða hér um innanbúðarmál Eimskipafélagsins við hluthafa Eimskips hf.

Ég er ekki hluthafi Eimskips.

En ég vil vekja athygli á því að í upptalningu minni áðan er um að ræða býsna marga lífeyrissjóði, fulltrúa fólksins í landinu, sjálfstæða útgerðarmenn og starfsmenn SR-mjöls sem eiga verulegan hlut í fyrirtækinu. Og þessi upptalning í skýrslu hæstv. sjútvrh. sannar einfaldlega það að hér er um að ræða mjög dreifða eignaraðild. Það vita allir sem hafa fylgst með þessum bransa að það var einmitt meining útgerðarmannanna sem standa nú m.a. að kaupum þessa fyrirtækis að tryggja það að þetta fyrirtæki yrði ekki markaðsráðandi. Menn vildu koma í veg fyrir það að eigendur loðnuverksmiðja annars staðar á landinu eignuðust þetta fyrirtæki og kæmu þannig í veg fyrir eðlilega verðsamkeppni. Ég fullyrði það að einmitt sú staðreynd að loðnuútgerðirnar í landinu komu með svona virkum hætti inn í kaupin á SR-mjöli hf. núna gerir það að verkum að það verði um að ræða virka verðsamkeppni á þessum markaði því að það er fyrst og fremst hagsmunir útgerðarmannanna, miklu stærri hagsmunir útgerðarmannanna, að tryggja að um eðlilega verðmyndun á þessum markaði verði að ræða til þess að rekstrargrundvöllur þeirra eigin skipa verði með eðlilegum hætti. Þess vegna held ég að það sé röng niðurstaða sem hv. þm. dregur af sínum málflutningi og dregur af þeim gögnum sem fyrir okkur hafa verið lögð á síðustu dögum að hér sé um að ræða dæmi um einkavæðingu sem hafi leitt til valdasamþjöppunar. Ég held að einmitt hið gagnstæða sé að líta dagsins ljós með þeirri einkavæðingu sem við erum að ræða um.

Hæstv. forseti. Enga ósk á ég heitari SR-mjöli til handa en að starfsmenn þess fái að sjá þetta fyrirtæki vaxa og dafna. En ég veit hins vegar hvernig það fer. Það getur vel verið að hv. 3. þm. Vestf. sé slíkur bjartsýnismaður og kannski svo nýkominn hingað á hið háa Alþingi að hann hafi ekki fylgst með hvernig farið hefur fyrir fyrirtækjum á borð við þetta. Þingmaðurinn ætti a.m.k. að muna eftir umræðunni um Samskip fyrir einu og hálfu ári. Hvernig hefur farið fyrir því? Það er auðvitað búið að gleypa það eins og allt er gleypt af fólki sem hefur ítök alls staðar og ekki bara í fyrirtækjum. Þetta fólk hefur ítök í bönkunum. Það ræður öllu sem það vill ráða. Og að ímynda sér að hinn venjulegi starfsmaður þessa fyrirtækis eigi að hafa eitthvað um það fyrirtæki að segja, haldi þingmaðurinn það vona ég að honum verði að ósk sinni en ég er ekki eins bjartsýn og hann.

Hæstv. forseti. Það hefur margt stórmerkilegt verið sagt í þessari umræðu og ég tel að þeir menn sem gengið hafa vasklega fram fyrir skjöldu skuldi öðrum sem hér hafa setið, fylgst með og hlustað á það að vera viðstaddir þegar að því kemur svo að menn vilja hugsanlega einhverju við bæta eða svara þeirra frammistöðu. Mér þætti t.d. ákaflega vænt um ef þeir heiðurssómamennirnir hv. þm. Tómas Ingi Olrich og hæstv. landbrh., báðir þingmenn Sjálfstfl. í Norðurlandi eystra, létu svo lítið sem að vera viðstaddir stundarkorn því mig langaði til að víkja lítillega að einum þætti þessa máls sem nokkuð hefur borið á góma og þeir báðir töluðu um sem er þáttur annars vegar Akureyrarkaupstaðar í þessu máli og hins vegar það sem þeir tíðræddu mjög um sem var óvissan sem þessu blessaða fólki í byggðarlögunum og starfsmönnum hefði verið búin ef fyrirtækið hefði ekki verið selt í svona hvínandi hvelli og strax eins og gert var. Er það nú ekki spurning, hæstv. forseti, hvernig er háttað ferðalögum eða viðveru þessara tveggja manna sem gerðust nokkuð rúmfrekir í umræðunni fyrr í kvöld, ef hæstv. forseti vildi aðeins upplýsa það.

Forseti sér ekki annað en hv. 5. þm. Norðurl. e. og hæstv. landbrh. séu í húsinu og ættu að geta hlýtt á mál hv. þm.

Mér þætti vænt um að forseti gerði þeim viðvart um að nærveru þeirra er óskað. Það sem kom fram í máli þeirra, ekki síst hv. þm. Tómasar Inga Olrich, var að það hefði ekki verið um annað að ræða en drífa í að selja fyrirtækið fyrir áramótin því að annars hefðu menn skapað svo mikla óvissu um hagi starfsfólksins og byggðarlaganna, atvinnuöryggi þar o.fl. Ég spyr: Hver skapaði óvissu í þessu máli? Hver hóf þetta mál? Er það stjórnarandstaðan með gagnrýni sinni á málsmeðferðina sem er að baka fólki óvissu úti í byggðum þar sem fyrirtækið er? Svarið er nei. Það er ríkisstjórn hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar sem hóf þetta mál með ákvörðun um að einkavæða fyrirtækið og standa svona að því. Og það er furðulegur viðsnúningur í málflutningi að koma svo hér upp eins og þeir gera, hæstv. landbrh. og hv. þm., og nánast ásaka þá þingmenn stjórnarandstöðunnar, sem hafa leyft sér að gagnrýna málsmeðferðina þar með talinn flýtinn, um það að menn hafi viljað viðhalda einhverri óvissu um málefni fyrirtækisins. Það er ein aðferð í röksemdafærslu að byrja á því að búa til óvissuna, koma svo og segja: Ég ætla að losa ykkur við hana með því að selja þetta fyrirtækið í hvelli. En þetta gengur ekki upp þegar betur er að gáð. Staðreyndin er sú að það bar enga nauðsyn til að hrapa svona að þessu máli. Jafnvel þó menn hefðu viljað breyta Síldarverksmiðju ríkisins í hlutafélag, þá gátu menn gert það í rólegheitum, menn gátu stofnað það hlutafélag og menn gátu rekið það hlutafélag og menn gátu eftir atvikum skipt því upp í áfanga með hvaða hætti því væri breytt eða fleiri teknir inn í það. Og ég hlýt að spyrja: Var það reynslan af rekstri fyrirtækisins fyrstu fjóra mánuðina í hlutafélagsformi sem pressaði svona á menn að selja fyrir áramótin? Er það reynslan af því að reka fyrirtæki sem hlutafélag í eigu ríkisins frá því 1. sept. 1993 til 30. des., eða hvenær það var sem skrifað var undir sölusamninginn, sem ýtir á eftir mönnum? Er það sú reynsla að fyrirtækið var rekið með 220 millj. kr. hagnaði á þessum tíma? Var eigandinn svona logandi hræddur eftir að hafa grætt 200 millj. á því að eiga fyrirtækið í fjóra mánuði að hann varð að selja það alveg eins og væru ótal eldflaugar í afturendanum á honum? Það mætti halda það. Þetta er merkilegasti eignarhaldari á nokkrum hlut sem ég hef fyrir hitt ef málið er svo í pottinn búið. Auðvitað er þessu akkúrat öfugt farið. Menn geta ekki borið það fyrir sig að með því að skapa fyrst óvissu, ugg og kvíða um meðferð málsins séu þeir síðan að koma eins og frelsandi englar og eyða henni með því að selja fyrirtækið á útsölu. Þá á ég sérstaklega við hraðann sem á málinu. Þetta er í fyrsta lagi, hæstv. forseti, stórkostlega gagnrýnisvert og um það fjallar Ríkisendurskoðun og bendir réttilega á að þeir frestir sem þarna voru settir samrýmast ekki neinum reglum, hvorki verklagsreglum ríkisstjórnarinnar sjálfrar né heldur almennri og góðri venju í svona framkvæmd. Það kemur hér fram að grunnupplýsingar um SR-mjöl voru ekki veittar fyrr en við afhendingu útboðsgagna hinn 17. des. 1993 og fyrirtækið er selt þann 29. Hvað þýðir þetta á mæltu máli? Þetta þýðir að óskyldir aðilar, sem ekki gátu aflað sér upplýsinga með einhverjum öðrum hætti, komist í þær eftir krókaleiðum, fengu fyrst 17. des. í hendur gögn til að meta stöðuna, þar á meðal Akureyrarbær. Það kemur fram í seinni greinargerð Ríkisendurskoðunar að í viðræðum kvörtuðu tilboðsaðilarnir undan því að þessi frestur væri allt of skammur, enda er hann miklu skemmri en tíðkast. Það segir hér á bls. 12 í þessari greinargerð frá Ríkisendurskoðun sem kom núna nýlega: ,,Í viðræðum Ríkisendurskoðunar við þá tvo aðila sem gerðu tilboð í bréfin töldu þeir báðir tímann frá afhendingu útboðsgagnanna of skamman til að gera tilboð á grundvelli þeirra. Þeir höfðu undirbúið söluna í langan tíma og notað til þess gögn sem þeir fengu eftir öðrum leiðum. Þegar slík sala sem hér um ræðir á sér stað er nauðsynlegt að gefinn sé hæfilegur frestur frá afhendingu útboðsgagna til opnunardags.`` Á sömu blaðsíðu kemur fram gagnrýni bæjarstjórans á Akureyri um það hvernig þeim var ýtt út af borðinu með því að gefa þeim ekki viðbótarfrest. Og ég endurtek það sem ég hef áður sagt: Þegar engin knýjandi nauðsyn er til þess að hraða sölunni, þá gengur mönnum eitthvað annað til en það að sannreyna hvaða verðmæti er hægt að fá fyrir fyrirtækið að afþakka það að öflugur kaupandi eins og Akureyrarkaupstaður, nærri 15 þúsund manna vel stæður kaupstaður, fái nokkurra daga frest til að kanna betur sín mál og leggja fyrir tilboð. Eða eru menn að segja að þeir hafi vitað að þetta væri bara í plati og upp á grín hjá Akureyrarbæ? Ég hef ekki ástæðu til að ætla það. Akureyrarkaupstaður lagði fram --- hvað lagði Akureyrarkaupstaður fram? Hann lagði fram ársreikning bæjarins. Hvað kemur fram m.a. í ársreikningi Akureyrarbæjar? Þar kemur m.a. fram eiginfjárstaða framkvæmdasjóðs Akureyrarbæjar og hún er ágæt. Og ég undrast þau ummæli sem hér féllu hjá hæstv. landbrh. að Akureyringar hefðu ekki peninga til að taka þátt í þessu verkefni. Auðvitað gat Akureyrarbær keypt þetta einn og óstuddur ef hann vildi. Hann hefur miklu meira en nóga fjárhagslega burði til þess. Eignarhluti Akureyrarbæjar í Útgerðarfélagi Akureyringa einn saman er verðmætari en það sem hér á í hlut. Það er bara þannig og meira en 50% eignaraðild í því fyrirtæki er meira en nóg trygging í gegnum framkvæmdasjóð bæjarins til þess að Akureyrarbær sé borgunarmaður fyrir þessu. Og ég tel líka rétt að það komi hér fram hver var hugsun Akureyrarbæjar í því að fara inn í þetta mál. Ég tel mig geta upplýst sæmilega hlutlægt um hana vegna þess að ég átti viðræður við forsvarsmenn bæjarins um svipað leyti og þetta var að ganga yfir. Þeir reka og eiga loðnubræðslu sem þeir höfðu og hafa vonandi enn mikinn áhuga á að koma inn í þetta samstarf, og það er skynsamleg ráðstöfun, bræðsluna í Krossanesi. Þeir höfðu auðvitað líka áhuga á því að sem mest af umsvifum þessa fyrirtækis og hugsanlega höfuðstöðvar þess færðust norður fyrir heiðar og yrðu t.d. á Akureyri. Er það nema eðlileg hugsun? Akureyrarbær hefði því með sinn fjárhagslega styrk, með Krossanesverksmiðjuna inn í fyrirtækið til að stækka það enn og efla og hugsanlega með myndarlegt viðbótarhlutafjárframlag inn í samstarfið orðið t.d. sá aðili sem safnaði að sér áhugasömum þátttakendum. Gat það þá ekki gengið jafn vel upp og það sem hér ber á góma? Við vitum það allir hv. þm. sem höfum eitthvað farið ofan í þetta mál að hinn svokallaði kaupendahópur var að verða til mestan part í janúarmánuði eftir að skrifað var undir kaupin. Það liggur alveg fyrir að viðræður hófust við lífeyrissjóðina og fleiri stóra fjárfesta í dæminu vikum eftir að undirritaður var kaupsamningur. Það liggur á borðinu. Og var þá Akureyrarbær verr að því kominn að fá sambærilegan tíma til að vinna sín mál ef út í það er farið? Ég held ekki. Ég vil því fyrir þann þátt málsins virkilega gagnrýna það hvernig menn stilla málum hér upp og segja að með því að Akureyrarbær var ekki með tilboð, sem hvorugur hinna aðilanna reyndar var, á réttum tíma þá hafi hann verið úr leik. Það er niðurstaða Ríkisendurskoðunar að hvorugt tilboðið hafi fullnægt skilyrðum þannig að í raun og veru var það þá þannig að samkvæmt öllum venjum og reglum átti að opna málið upp á nýtt og gefa fleiri fresti. Ef ekki það sem skynsamlegast hefði auðvitað verið að segja sem svo: Þetta mál er greinilega ekki nógu þroskað og við skulum gefa okkur viðbótartíma og þeim aðilum sem eru áhugasamir meiri tíma til að vinna sín mál. Það hefði auðvitað verið eðlilegast. Um verðið má auðvitað mikið segja, hæstv. forseti. Ég ætla í sjálfu sér ekki að fara út í það mörgum orðum, enda hef ég ekki tíma til þess. Það er ekki aðalatriði málsins í mínum huga sem hér er á ferðinni. Það má endalaust deila um það hvort 700 millj., 1.000 millj., 600 millj. séu nær eða fjær sanni. Það bara liggur þannig. Það er matsatriði og það er ekki hægt að gefa upp neinar nákvæmar tölur um slíkt. Mér er það vel ljóst. En mér finnst samt sem áður margt sem sagt hefur verið um það mál furðulegt, m.a. í ljósi þess að afkoma fyrirtækisins eins og það stendur í dag er jafngóð og raun ber vitni. Aðstaða fyrirtækisins er jafnsterk. Fyrirtækið er nú í mjög góðum færum til að skila góðum arði. Þökk sé m.a. uppbyggingunni á Seyðisfirði sem er verðmætasta eign þessa fyrirtækis í dag og sú sem getur gefið því langmestar tekjur og hagnað á næstu árum og mun væntanlega gera það. Ég held nú að það þurfi að athuga það aðeins betur heldur en hér er gert af hæstv. ráðherrum að fullyrða að uppbyggingin á Seyðisfirði hafi verið tímaskekkja, vitlaust tímasett. Hver hefur reiknað það dæmi í botn? Hvers virði er Seyðisfjörður búinn að vera núna á þeim góðu vertíðum sem hafa gengið yfir, tilbúinn í framleiðsluna um leið og loðnuveiðarnar jukust aftur? Ætli m.a. hagnaðurinn í ár og útkoman á síðasta ári og útkoman nokkurn veginn í jafnvægi á árinu 1992 skýrist ekki fyrst og fremst af því að þessi verðmæta framleiðslueining á Seyðisfirði með hágæðaframleiðslu var komin til og tilbúin til starfa þegar veiðar hófust aftur af auknum krafti? Sú staðreynd hefur ekki verið hrakin hér að nettótekjur ríkissjóðs af sölunni þegar upp er staðið verða kannski rétt í kringum 100 millj. kr. og reyndar minni ef út í það væri farið að núvirða yfirtöku ríkissjóðs. Ef við leyfðum okkur svo t.d. að draga frá minni skatttekjur vegna hækkunar á afskriftastofni, þá er sjálfsagt auðvelt að setja upp reikningsdæmi þar sem þetta er komið niður í núll. Menn geta svo endalaust hrist hausinn, en þetta er náttúrlega svona. Staðreyndin er sú. Kaupverðið var þetta, 725 millj. og síðan koma þessir frádráttarliðir. Og varðandi það að eigið fé fyrirtækisins hafi ekki verið nema 21 millj. um áramótin 1992--1993, hvert er það samkvæmt ársreikningunum hér? Hvert er það um síðustu áramót? Það eru 1.300 millj. Og urðu þær til úr engu? Er ekki hér á ferðinni býsna verðmæt eign? Ég ætla það. Staðreyndin er auðvitað sú að í þau 63 eða 65 ár eða hvað það nú er sem þetta fyrirtæki hefur verið rekið, þá hefur ríkissjóður nánast aldrei lagt því neina fjármuni fyrr en nú með yfirtökunni á þessum 400 millj. og ég fullyrði það að ef fyrirtækið hefði fengið þetta lánað tímabundið með ábyrgð ríkisins, þá gat það vel endurgreitt það fé aftur. Síldarverksmiðjur ríkisins hafa í 63 ár séð um sig sjálfar, auðvitað með sveiflum, tapi og hagnaði á víxl, það er einu sinni eðli þessarar starfsemi. Og þó að menn miklist yfir 90 millj. kr. tapi á ári nokkur undanfarin ár þar sem tvö loðnubreststímabil koma inn, þá ættu menn að muna það að hagnaðurinn hleypur líka á mörgum hundruðum millj. kr. þegar vel gengur og á þessum tíma er t.d. eitt ár með 360 millj. kr. hagnaði. Og slík ár eru fljót að breyta stöðu fyrirtækisins og það er nákvæmlega það sem í gegnum tíðina hefur verið styrkur þess að það hefur haft góðan hagnað þegar vel árar þó svo miður gangi á köflum. Hæstv. forseti. Það mætti margt um þetta segja. Ég held að það standi algjörlega óhaggað að málsmeðferðin í þessu sambandi er gagnrýnisverð í fjölmörgum atriðum. Því hefur ekki verið neitað hér og það hefur ekki verið hrakið. Menn geta sagt: Svo skal böl bæta að benda á annað verra, eins og hæstv. fjmrh. er að reyna hér. Það er ekki merkileg málsvörn í sjálfu sér. Við erum að ræða um þetta mál og það sem er gagnrýnivert í því og mér finnst það leiðinlegt og útúrsnúningur að reyna sífellt að vera að draga síðan kaupendahópinn inn í það mál. Það er ekki það sem hér er verið að gagnrýna, a.m.k. ekki af minni hálfu. Það eru margir sómamenn og ágætis útgerðaraðilar í þeim hópi og vel að því komnir að eiga hluti í loðnubræðslum. Það er ekki málið. Hvers vegna eru menn sífellt að drepa málinu á dreif með slíkum tilburðum ef það er ekki vegna þess að þeir hafa enga málvörn gagnvart því að það var hrapað að þessu máli? Menn flýttu sér um of. Það bar enga nauðsyn til að hraða svona sölunni. Menn gátu tekið sér tíma til að vanda það og standa vel að því. Að lokum vona ég svo, hæstv. forseti, og það skulu vera mín síðustu orð, að allur þessi gauragangur og málsmeðferð og klúður hæstv. ríkisstjórnar verði ekki til þess að skaða þetta góða fyrirtæki sem í gegnum tíðina hefur verið mikilvægur vinnuveitandi og fært mikla björg í bú. Það á betra skilið en það að þessi handarbakavinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar verði því til tjóns.

Herra forseti. Sú umræða sem hér hefur farið fram hefur nú staðið alllengi og satt best að segja hafa komið fram furðulegar kenningar af og til. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson komst að þeirri niðurstöðu að verðið væri allt of hátt. Það verður ekki skilið á þann veg en hann telji að Benedikt Sveinsson hafi ekki kunnað fótum sínum forráð í þessum kaupum og dregið heilan hóp manna með sér til að fjárfesta á óeðlilega háu verði. Það er mikil kokhreysti hjá hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni, þó hann sé framkvæmdastjóri Verslunarráðs, að halda fram öðrum eins þvættingi. Einn af fjármálamönnum Framsfl. sem ég kynntist ungur að árum sagði við mig: ,,Það skyldi enginn maður vanmeta mann af Engeyjarætt.`` Hann sagði þetta ekki einu sinni heldur tvisvar. Og árásirnar sem komu fram frá hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni á hendur Benedikt Sveinssyni með svona yfirlýsingum eru högg fyrir neðan beltisstað og honum ekki sæmandi. Ég ætla að bæta því við að mér þótti það nokkuð langt seilst í vopnaburði þegar hv. þm. Tómas Ingi Olrich, sem ég þarf ekki að taka fram að er læs, við vitum það öll að hann er læs, neitar að draga þá ályktun sem hv. þm. Sigbjörn Gunnarsson staðfesti þó í sinni ræðu að Ríkisendurskoðun fullyrti að kaupverðið væri of lágt. Það er hægt að kalla menn kommúnista, það er hægt að skamma mig fyrir það að ég sé á móti verkamönnunum á Raufarhöfn og Siglufirði, en hvaða sakir eru það sem valda því að formaður fjárln. ákveður að bera sannleikanum vitni í málinu? Fyrir hvað er það sem hann situr uppi með það að vera kallaður stjórnarandstæðingur fyrir vikið?

Það er hrósyrði.

Það er dálítið sérstætt að sjálfstæðismenn standa frammi fyrir þeirri staðreynd að annar stjórnarflokkurinn hefur látið sinn talsmann í þessari umræðu á mjög prúðmannlegan hátt en með skipulegum hætti koma því á framfæri að samþykkt ríkisstjórnarinnar um leikreglur hafi verið brotin, að Akureyrarbæ hafi með óeðlilegum hætti verið ýtt út af borðinu af því að það hafi engin tilboð komið sem stóðust þær kröfur. Og ég hygg að hæstv. sjútvrh. telji að sér hafi enginn greiði verið gerður með málflutningi hæstv. landbrh. Hvers vegna? Vegna þess að hæstv. landbrh. ýtti öllum hugmyndum um verð til hliðar. Það var ekki nema eitt aðalatriði í málinu. Fyrirtækið væri í góðum höndum. Sjálfur stóð hæstv. samgrh. að því að selja Ríkisskip og seldi það til Samskipa. Var hann þá að beita sér fyrir því að það væri í góðum höndum að hans dómi? Ég veit ekki hvaða hugsun liggur á bak við þetta. Ég veit það aftur á móti að hv. þm. Björn Bjarnason hafði þá skynsemi til að bera að blanda sér ekki í þessa umræðu. Þessi umræða á ekki að standa um það hvort þeir sem keyptu séu æskilegir eða óæskilegir kaupendur. Það hefur enginn af þeim sem hér hafa talað og gagnrýnt þetta mál haldið því fram að þeir séu óæskilegir kaupendur. Því hefur verið haldið fram að þeir hafi fengið þetta keypt á óeðlilega lágu verði og það er allt annað. Ég vil undirstrika eitt: Þegar hæstv. ráðherra Halldór Blöndal vill halda því fram, og þeir eru margir fleiri sem hafa viljað halda því fram, að það sé óeðlilegt að selja hlutabréf, það verði að selja fyrirtækið allt, þá eru þessir menn í reynd að segja að leikreglur hins vestræna lýðræðis, m.a. aðalleikreglurnar í sölu hlutabréfa í Bandaríkjunum, séu rangar, að láta markaðinn meta verð hlutabréfanna. Það eigi að selja fyrirtækin í heilu lagi. Er þá ekki verið að blekkja almenning þegar verið er að hvetja hann til að taka þátt í kaupum á hlutabréfum í gegnum hlutabréfamarkað á Íslandi? Er þá ekki verið að blekkja? Önnur reglan getur ekki verið svo heilög að hún útrými hinni. Hvers vegna lá svona rosalega mikið á að selja? Hver er skýringin? Hvers vegna voru allir frestir hafðir styttri en þegar menn eru að tala um miklu minni verðmæti? Því miður læðist að manni sá grunur að það séu ekki allir hlutir sagðir í þessu máli. Hæstv. landbrh. talaði á þann veg að ég er ekki lengur viss um að þegar ég beindi orðum mínum til hæstv. sjútvrh. af fullum þunga þá hafi ég verið að skamma réttan aðila. Er hugsanlegt að hæstv. sjútvrh. hafi aðeins verið hlýðinn þjónn en ekki gerandinn í þessari sölu? Er hugsanlegt að það vald sem samkvæmt lögunum átti að vera hjá hæstv. sjútvrh. hafi í reynd verið í annarra höndum? Hvers vegna vantreystir hæstv. landbrh. hæstv. sjútvrh. til að halda uppi vörnum hér í kvöld og ryðst fram þó að málið heyri ekki undir hann? Hann er með aðdróttanir varðandi Byggðastofnun. Ég þori fullkomlega að bera mín verk þar saman við verk hæstv. ráðherra Halldórs Blöndals. Hann er með aðdróttanir varðandi það að þeir sem tali og krefjist þess að leikreglur séu virtar séu á móti verkamönnum norður í landi. Er hæstv. ráðherra maður til að standa við svona yfirlýsingar? Er hann maður til að standa við svona aðdróttanir? Ég segi nei. Hann er enginn maður til að standa við svona aðdróttanir. Þær eru honum til minnkunar. Svo hreint er það mál. Það þarf að ræða þetta mál efnislega og það sem gagnrýnt hefur verið efnislega í þessu er að leikreglur hafa ekki verið virtar. Það þýðir ekkert að segja eins og hæstv. fjmrh.: Við gerðum þetta hér um bil rétt. Við gerðum þetta betur en áður var gert. Það er framför hjá okkur. Það er aldeilis lögfræðispeki sem liggur á bak við þetta. Ef menn lenda nú í annað skiptið hjá dómara fyrir afbrot og segja: Ég stal miklu minna núna en seinast, ætli það sé talin góð málsvörn? Nei. Annaðhvort eru menn að setja lög til að fara eftir þeim og það verður að segja um hæstv. sjútvrh. sem jafnframt er dómsmrh. að það var til fyrirmyndar hjá hæstv. ráðherra á sínum tíma að beita sér fyrir því að sett væru stjórnsýslulög. Það er ekkert vafaatriði að þegar farið verður yfir hans sögu í þessari ríkisstjórn, þá ber það af langt fyrir ofan allt sem hæstv. ráðherra hefur lagt til, að hafa beitt sér fyrir setningu stjórnsýslulaganna. Þess vegna er það enn þá erfiðara að þurfa að horfa upp á þá staðreynd að þegar kemur að því að ráðherrann sem ætlar öðrum að fara að reglum kemur sér sjálfur undan því að virða leikreglur. Það er tvöfalt siðgæði. E.t.v.er skýringin sú, eins og ég gat um hér áðan, að hæstv. ráðherra hafi aðeins verið hlýðinn þjónn í þessu máli. Valdið sem skipaði honum fyrir hafi verið það sterkt að hann hafi metið það svo að annaðhvort væri að hlýða eða að stóllinn væri í hættu. Auðvitað getur það verið að menn telji að þá sé réttara að verja stólinn og trúa því að þeir geti gert svo margt jákvætt að þó þeir virði ekki þessar leikreglur, þá geti þeir komið í veg fyrir annan skaða og meiri. Það má vel vera að hæstv. ráðherra hafi hugsað svo. En eftir stendur að það eru sjálfstæðismenn innbyrðis sem deila um þessa framkvæmd. Hæstv. fjmrh. lýsti því yfir að ríkisendurskoðandi væri sjálfstæðismaður. Ég er rengi það ekki, ég veit það einfaldlega ekki. Sé það rétt þá er það þungur áfellisdómur frá skoðanabróður sem þar kemur fram. Dr. Gunnlaugur Þórðarson, sem ég vitnaði í í minni framsögu, kvað upp þungan áfellisdóm og það er spauglaust að Morgunblaðið skuli birta þá grein sem ég vitnaði í og ber nafnið ,,Upptaka á almannafé``. Ef til vill er svo komið að sjálfstæðismenn innbyrðis geri sér grein fyrir því að þeir verða að fara að aga sitt eigið lið.

Herra forseti. Fyrst vildi ég víkja örfáum orðum að þeirri staðhæfingu 2. þm. Vestf. að ég hafi beitt mér fyrir flutningi stjórnsýslulaga á Alþingi. Vissulega studdi ég það mál og stóð að því í ríkisstjórn. En eins og hv. þm. er þó mætavel kunnugt var það mál flutt af hæstv. forsrh. sem ríkisstjórnarfrv. En að gefnu þessu tilefni er kannski ástæða til að velta því fyrir sér hvort sömu leikreglur og þar er kveðið á um fyrir stjórnsýsluna ættu ekki að gilda fyrir stofnanir Alþingis, til að mynda Ríkisendurskoðun. Ég hygg að hægt hefði verið að komast hjá margs konar misskilningi varðandi umfjöllun um þetta mál ef til að mynda andmælaréttarreglan gilti í meðferð og vinnslu skýrslu af þessu tagi þannig að aðilar máls ættu þess kost að koma að athugasemdum á frumstigi þannig að Ríkisendurskoðun geti áður en hún kemst að endanlegri niðurstöðu tekið tillit til þeirra röksemda sem fram eru færðar. Það held ég að væru miklu betri og vandaðri vinnubrögð og alveg spurning hvort þessar meginreglur stjórnsýslulaganna ættu ekki einmitt að eiga líka við um stofnanir sem heyra undir Alþingi. Sú umræða sem hefur farið fram á undanförnum klukkutímum hefur um margt verið athygli verð þó hún hafi ekki bætt mörgu nýju við þær upplýsingar sem legið hafa fyrir. Að mínu mati eru þó nokkur atriði sem ástæða er til að leggja áherslu á eftir alla þessa umræðu. Það er alveg ljóst að í þessari umræðu hefur því ekki verið haldið fram að það hafi verið rangt mat að Haraldur Haraldsson hafi ekki uppfyllt þau skilyrði sem sett voru og því hefur ekki verið haldið fram að borið hafi að selja honum fyrirtækið. Þetta er grundvallaratriði og er meginniðurstaða sem við komumst að við meðferð málsins og mér sýnist að ekki sé mikill ágreiningur um í þessari umræðu. Í annan stað er alveg ljóst að þrátt fyrir gagnrýni Ríkisendurskoðunar á einstaka þætti í meðferð málsins þá hefur hvorki Ríkisendurskoðun né hv. þm. komist að þeirri niðurstöðu í umræðunni að aðilum hafi verið mismunað í meðferð málsins ef undan er skilin sú ívilnun sem Haraldur Haraldsson fékk til þess að gera grein fyrir því hvort hann gæti uppfyllt skilyrðin og ég hef áður viðurkennt að var ívilnun honum til handa og ekki fyllilega í samræmi við settar leikreglur. Ekkert annað hefur komið fram í þessari umræðu og það staðfestir þá niðurstöðu Ríkisendurskoðunar að í meðferð málsins, þó að hún telji að þar hafi komið fram vissir ágallar, var ekkert það sem mismunaði aðilum eða benti til að ráðherra hafi verið að reyna að hygla einum á kostnað annars. Þetta eru grundvallaratriði sem eftir standa í þessari umræðu. Rétt vegna þeirrar umræðu sem orðið hefur um aðild Akureyrarbæjar þá er nauðsynlegt að minna á að Akureyrarbær hafði alla sömu möguleika og aðrir aðilar til að undirbúa tilboð í fyrirtækið og ekki við ráðuneytið að sakast þó þeir hafi seinna en aðrir farið að huga að því máli. Varðandi beiðni þeirra um frest þá er það svo, eins og hér hefur áður komið fram, að hún kom eftir að tilboðsfresturinn rann út. Það er alveg ljóst að komi fram beiðni um að framlengja frest áður en hann rennur út þá er hægt að taka það til skoðunar. En þegar frestur er útrunninn er ekki hægt að framlengja hann og það er kjarni þessa máls. Fyrir þá sök var ekki unnt að taka tillit til þessarar óskar frá Akureyrarbæ vegna þess að hún kom fram eftir að tilboðsfresturinn rann út og það er ekki hægt að framlengja frest sem er útrunninn. Að öðru leyti get ég alveg tekið undir það, eins og reyndar söluhópurinn og verðbréfafyrirtækið höfðu komist að niðurstöðu um, að Akureyrarbær uppfyllti skilyrði um þann fjárhagslega styrk sem til þyrfti til að geta tekið þátt í þessum kaupum. En ég hygg að það sé alveg rétt sem hv. 4. þm. Norðurl. e. dró hér inn í umræðurnar að aðaláhugi Akureyrarbæjar í þessu efni lá í því að koma Krossanesverksmiðjunni inn í Síldarverksmiðjurnar en rekstur þeirrar verksmiðju hefur verið mjög erfiður og mikill baggi á Akureyrarbæ eins og hv. þm. er kunnugt um. Það hafa eðlilega orðið talsvert miklar umræður um söluverðið. Það er eitt aðalatriði þessa máls og því eðlilegt að menn hafi fjallað ítarlega um það atriði. Aðeins vegna þeirra reikniæfinga sem hér hafa verið settar fram um að draga eigi 400 millj., sem ríkissjóður hafði áður yfirtekið af skuldum fyrirtækisins, frá kaupverðinu þá mætti með sömu röksemdum halda því fram að bæta ætti við kaupverðið þeim hluta skuldanna sem nýir eigendur þurfa að greiða niður um 1.300 millj. kr. en hvort tveggja er rangt. En það er nauðsynlegt að taka það fram til að sýna að þessar reikniæfingar eiga ekki við rök að styðjast. Þegar horft er á söluverð eignanna skulum við hafa það í huga að hlutaféð er skráð í stofnefnahagsreikningi og nýjum efnahagsreikningi félagsins samkvæmt úrskurði Ríkisendurskoðunar á 650 millj. kr. Í stofnefnahagsreikningi staðfestum af Ríkisendurskoðun er hlutaféð skráð á 650 millj. kr. Í annan stað skulum við hafa það í huga að samkvæmt þeim almennu viðmiðunum sem hafa verið í gildi á sölu hlutabréfa kemur í ljós að sala, miðað við innra virði eða bókhaldslegt verðmæti fyrirtækisins, var um 72% yfir meðaltali á hlutabréfamarkaði hér á sl. ári ef ekki er tekið með í reikninginn að búið var með endurmati að uppfæra verðmæti fyrirtækisins. En það er í sjálfu sér eðlilegur verðsamanburður vegna þess að önnur fyrirtæki eru ekki með uppskrifaðar eignir í sínum reikningi. Það er því eðlilegur samanburður. Sé hins vegar þessi samanburður ekki notaður og hlutfallið miðað við nýútgefinn reikning með uppskrifuðum eignum þá er verið að selja þessi bréf á svipuðu verði og hlutabréf í Íslandsbanka, Flugleiðum og Hampiðjunni voru seld á á sl. ári. Þessi vísbending gefur mjög glögga mynd af því að það var ekki verið að selja fyrirtækið á allt of lágu verði. Glögga mynd af því. Við skulum svo í þriðja lagi hafa það í huga að verðforsendurnar gera ráð fyrir því að snúa meðaltalstapi sl. tíu ára úr 90 millj. kr. yfir í 60 millj. kr. hagnað á næstu árum. Þá er hagnaður síðasta árs talinn með fortíðinni og þá er 350 millj. gróðinn sem hv. 4. þm. Norðurl. e. nefndi hér líka talinn með fortíðinni. En við væntum þess að næsta vertíð og jafnvel sú sem þar kemur á eftir verði góð en reiknum með því að loðnan verði duttlungafullur stofn á næstu tíu árum eins og hún hefur verið. Ég hef áður lýst eftir því: Getur nokkur fært önnur líffræðileg rök fram í því efni? Með öðrum orðum þarf umsnúning í rekstri upp á 150 millj. kr. á ári að meðaltali til að þessar verðforsendur standist. Þegar á öll þessi atriði er litið er alveg ljóst að mínu mati að við höfum fengið sanngjarnt verð fyrir fyrirtækið. Enda kemur það hvergi fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að fyrirtækið hafi verið selt við of lágu verði.  Það kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að hún gerir ekki athugasemdir við reikniaðferðir og verðbil eða verðmætamatið sem Verðbréfamarkaður Íslandsbanka gerir. Hér er fjöldi álitaefna og auðvelt eftir á að segja að verðið hefði átt að vera í efri mörkunum en ekki neðri mörkunum. Það er auðveldasti hlutur í heimi og allir gera sér grein fyrir því. En eins og segir í skýrslu Ríkisendurskoðunar þá er það á endanum markaðurinn sem ræður því hvað er eðlilegt verð. Og sú aðferð við að leita til markaðarins sem söluhópurinn lagði til er fullkomlega eðlileg, ein af fjölmörgum aðferðum sem viðurkenndar eru til að leita eftir viðbrögðum markaðarins. Ég held því, virðulegur forseti, að að lokinni þessari umræðu þá standi það eftir að fyrirtækið hefur verið selt við sanngjörnu verði. Það er í höndum traustra kaupenda, það er mjög dreifð eignaraðild að fyrirtækinu og þar koma að almannasamtök eins og lífeyrissjóðirnir í landinu, eignarhaldsfélag Alþýðubankans, lífeyrissjóðir, heimamenn og skipstjórar og útgerðarmenn eiga um 60% af hlutabréfunum. Það er alveg nýtt fyrir mér þegar talsmenn Alþb. gera svo lítið úr lífeyrissjóðunum í landinu að halda því fram að þar séu einhverjar fámennar klíkur á ferðinni en að baki þeim standi ekki alþýða manna sem borgar í lífeyrissjóðina. Það er alveg nýtt og ég hef reyndar aldrei heyrt það áður frá talsmönnum Alþb. að það beri að líta á þann veg á lífeyrissjóðina að þar fari einungis fámennar valdaklíkur en að baki þeim standi ekki hinn breiði fjöldi vinnandi fólks í landinu. Herra forseti. Ég ítreka þess vegna þá skoðun mína að fyrirtækið hafi verið selt við sanngjörnu verði til fjölmargra eignaraðila þannig að áform um dreifða eignaraðild hafi ræst og að við höfum tryggt eðlilegt viðskiptaumhverfi verksmiðjanna og sátt við heimamenn og starfsmenn. Það er meginatriði í þessu efni og ekkert óeðlilegt við það nema síður sé að ríkisstjórn og Alþingi taki eðlilegt tillit til mikilvægra atvinnuhagsmuna í þeim byggðarlögum þar sem verksmiðjur af þessu tagi eru. Því ber ég ekki á móti heldur ítreka hér að það var horft til þess að reksturinn yrði áfram í öruggum höndum og það væri sátt um hann í byggðarlögunum þar sem verksmiðjurnar eru og við starfsmenn verksmiðjanna.

Herra foreti. Ég tel að þar sem Haraldur Haraldsson í Andra er í málaferlum við hæstv. sjútvrh. þá sé rétt að dómstólar úrskurði en menn séu ekki hér með einhvern úrskurð í því máli út af fyrir sig. En ég undirstrika það sem stendur neðst á bls. 8 í skýrslu Ríkisendurskoðunar: ,,Þegar á heildina er litið telur Ríkisendurskoðun að hvorugt tilboðanna í hlutabréf í SR-mjöl hf. hafi uppfyllt þau skilyrði sem sett höfðu verið í útboðsskilmálunum.`` Þá tel ég rétt að það komi fram enn einu sinni að undir slíkum kringumstæðum átti að óska eftir nýjum tilboðum. Og þá var að sjálfsögðu Akureyrarbær sjálfkrafa aftur inni í myndinni. Herra forseti. Það er talað um að 15--20% arður hafi verið það sem lagt var til grundvallar. Fjmrh. talar um 5% ávöxtun ríkisskuldabréfa. Segir það ekki dálítið um verðmatið á fyrirtækinu?

Herra forseti. Hafi einhver efast um að núv. eigendur uppfylltu þær kröfur sem gerðar voru um fjárhagslegan styrk þegar samningurinn var gerður hefur reynslan leitt hið sanna í ljós. Hún hefur sýnt að þeir eru traustir kaupendur, hafa staðið í skilum með sínar greiðslur, og ekki minnsta ástæða til að ætla annað, og skapað traust og öryggi um rekstur fyrirtækisins, bæði gagnvart starfsmönnum og viðskiptamönnum.

Hæstv. forseti. Það er fyrst út af Akureyrarbæ og því sem hæstv. ráðherra sagði um það að ekki hefði verið hægt að framlengja frestinn vegna þess að hann hefði verið útrunninn þá segir í 6. lið í tillögum stjórnar SR-mjöls, sem hæstv. ráðherra segist hafa farið svo nákvæmlega eftir: ,,Tekið verður hagstæðasta tilboði að teknu tilliti til markmiða. Áskilinn verði réttur til að hafna öllum tilboðum og fresta sölu ef ekkert tilboð reynist viðunandi.`` Ég tel að þarna hafi verið ákvæði sem var rétt að nota í þessu tilfelli. Mig langar síðan að segja um það sem hæstv. ráðherra endurtók að það hafi verið réttur skilningur á virði félagsins að skoða 11 ára tímabil og finna út frá því hvers virði fyrirtækið var að menn verða að muna eftir því að þetta fyrirtæki er ekkert sambærilegt við það hvernig fyrirtækið hefur verið rekið á sl. 11 árum. Það er búið að byggja þetta fyrirtæki algjörlega upp á þessu tímabili, endurnýja verksmiðjuna á Siglufirði, smíða nýja verksmiðju á Seyðisfirði og nú verður aflétt kvöðum sem hafa verið á því fyrirtæki í gegnum langa tíð, þ.e. fyrirtækið hefur ekki mátt taka þátt í rekstri loðnuskipa.

Herra forseti. Það er vissulega rétt hjá hv. þm. að ríkið áskildi sér allan rétt til að hafna öllum tilboðum og fresta sölunni en það var ekki ástæða til þess þegar fyrir lá að það var traustur kaupendahópur fyrir hendi sem fullnægði þeim markmiðum að um dreifða eignaraðild og þátttöku heimamanna og starfsmanna væri að ræða og hópurinn var eftir viðræður reiðubúinn að kaupa fyrirtækið á sanngjörnu verði. Við þær aðstæður var ekki tilefni til að beita þeim fyrirvara.

Hæstv. forseti. Það þýðir víst ekki að ræða þetta við ráðherrann, hann er svo ánægður með þennan samning. En ég vil koma að öðru atriði. Hæstv. ráðherra sagði að hvergi hefði komið fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að það hefði verið um of lágt verð að ræða á fyrirtækinu. Það stendur hér og það hafa margir þingmenn lesið það fyrir hæstv. ráðherra í dag: ,,Samanburður á mati tilboðsgjafa á framtíðartekjuvirði SR-mjöls hf. og mati VÍB bendir til að verðmæti fyrirtækisins hafi verið hærra heldur en endanlegt kaupverð.`` Ég veit ekki hve oft þarf að lesa þetta fyrir hæstv. ráðherra til þess að hann átti sig á því að þarna er Ríkisendurskoðun að segja það skýrum orðum að hún telji að fyrirtækið hafi verið selt fyrir of lágt verð.

Herra forseti. Hér er verið að vitna til þess hvar innan verðmatsins eðlilegt verð hefði legið. Það kemur hins vegar hvergi fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að fyrirtækið hafi verið selt við of lágu verði. Ríkisendurskoðun bendir á þetta verðbil og segir að verðmatið hafi getað legið ofar en endanlegt söluverð en hvergi í skýrslunni eru nein ummæli um það að fyrirtækið hafi verið selt við of lágu verði.

Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. hefur gripið til nokkurra rangfærslna í vörn sinni í málinu. Hann sagði að við stjórnarandstæðingar hefðum haldið því fram að það ætti að draga 400 millj. frá kaupverðinu og menn ættu þá með sama rétti bæta skuldunum við. Ég hef ekki haldið því fram. Hins vegar hef ég haldið því fram að niðurfelling skulda upp á 400 millj. og yfirtaka lífeyrisskuldbindinga upp á 140 millj. auki verðmæti fyrirtækisins. Það er hið rétta í málinu varðandi verðið. Í öðru lagi er það ekkert þakkarvert þó að þeir sem hafa fengið þetta fyrirtæki á hóflegu verði standi í skilum með kaupverðið. Ég þakka þeim það nú ekki.

Herra forseti. Í verðmatinu sem gert var var búið að taka tillit til þess að 400 millj. höfðu verið yfirteknar af ríkissjóði. Þegar Ríkisendurskoðun er að fjalla um verðmatið þá er hún að viðurkenna og tekur það beinlínis fram að það verðmat sé gert á eðlilegan og réttan hátt og gagnrýnir engan veginn hvernig það var gert. Ég mótmæli þess vegna algjörlega þeirri staðhæfingu að ég hafi á nokkurn hátt verið að fara með rangfærslur í mínu máli.

Hæstv. forseti. Ég vil benda á að hæstv. sjútvrh. sagði einnig í dag að nýir kaupendur yrði að snúa rekstrarafkomunni við um 150 millj. kr. á ári næstu fimm árin. Hann minntist ekkert á það, eins og það kæmi málinu ekkert við, að þessar skuldir hefðu verið felldar niður. En það munar 40--50 millj. kr. á ári í rekstrarhagræðingu.

Herra forseti. Hér var verið að minnast á meðaltalstap á sl. tíu eða tólf árum miðað við þann hagnað sem gert er ráð fyrir í verðmatinu á næstu tíu árum. Stór hluti þeirra skulda sem hér um ræðir er til kominn vegna mjög nýlegra fjárfestinga þannig að þessi athugasemd hv. þm. á ekki heldur við.

Hæstv. forseti. Þetta gengur ekki þannig fyrir sig að hæstv. sjútvrh. komi hér upp í lokin á umræðunni og túlki daglanga umræðu þannig að hún hafi hvítþvegið hann af allri gagnrýni. Þetta er akkúrat öfugt. Niðurstaða þessarar umræðu er sú að allir höfuðþættir gagnrýni Ríkisendurskoðunar og þeirrar gagnrýni sem hér hefur verið flutt í dag standa. Það er meginniðurstaðan. Út af fyrir sig er það skiljanlegt að hæstv. sjútvrh. hefur ekkert annað til að halda sér í en sínar eigin yfirlýsingar um að þetta sé allt í lagi og nánast fullkomið. En það er ekki svo. Í öðru lagi er það dálítið merkilegt að heyra hæstv. sjútvrh. draga úr því á allan hátt að þetta fyrirtæki sé álitleg eign og geti spjarað sig með því að mikla hér og halda á lofti og veifa tölum um 90 millj. kr. tap að meðaltali sl. 10--12 ár. Hvernig eru þau 10--12 ár? Á þeim koma til tvær stórar fjárfestingar í fyrirtækinu, Siglufjörður og Seyðisfjörður, og tveir loðnubrestir. Þessi ár eru ekki dæmigerð tímabil í ævi þessa fyrirtækis eins og 63 ára saga þess, án þess að ríkið hafi lagt í nokkurt fé fyrr en núna að síðustu, sannar. Þetta er því enginn málflutningur hjá hæstv. sjútvrh.

Herra forseti. Þetta er að verða dálítið staglkennt og ég veit ekki hvað þýðir að halda þessu mikið lengur áfram. Það er eins og hæstv. sjútvrh. kunni ekki að lesa. Nú er hann maður sem maður hélt að kynni að lesa en það getur verið að honum falli ekki letrið á þeim texta sem við höfum fjallað um í dag. Ég veit ekki hvort hann þarf að fá sér gleraugu til að sjá hvað stendur í skýrslunni því hann hefur hvað eftir annað verið að túlka skýrsluna með allt öðrum hætti en raunhæft er. Niðurstaðan af umræðunum er þessi: Það var óþarfi að selja þetta fyrirtæki og ekki skynsamleg ráðstöfun. Það var kolóeðlilega staðið að sölunni. Það voru þverbrotnar reglur sem ríkisstjórnin hafði sjálf sett um hvernig skyldi standa að svona sölu og verðið fyrir fyrirtækið var allt of lágt. Það er búið að margsanna öll þessi atriði í þessari umræðu. Hæstv. ráðherra ber enn þá höfðinu við steininn. Að vísu er úr honum mesti vindurinn. Það var meiri galsi í honum fyrst þegar hann var að stressa sig upp í að reyna að verja þetta en hann er þó enn að tuða. Ég held að hann hafi ekki bætt alin við lengd sína með þessu máli. Þó að hann hafi komið fram vilja sínum, þó hann hafi komið fyrirtækinu í hendur aðila sem honum voru þóknanlegir og sjálfsagt koma til með að launa honum það einhvern tímann síðar vel og rausnarlega, þá er ástæðulaust að óska honum til hamingju með það vegna þess að þessi gerningur á eftir að fylgja honum á hans stjórnmálaferli.

Hæstv. forseti. Ég vil bara í allri vinsemd spyrja hvað standi til með fundarhaldið. Ég hafði gefið mér það satt best að segja að við hlytum að láta nótt sem næmi þegar þessari miklu umræðu lyki sem hefur staðið í allan dag í ljósi þess einnig að nú er búið að boða fund strax hálfellefu í fyrramálið sem er frekar óvenjulegt að í byrjun viku hefjist fundir dag eftir dag á þeim tíma. Hér hafa verið á dagskrá ýmist á nefndarfundum eða í umræðum síðan klukkan átta eða níu í morgun málefni sem tengjast sjávarútveginum nánast stanslaust og á morgun klukkan hálfellefu á að hefjast umræða um fyrirliggjandi mál á sviði sjávarútvegs og væntanlega standa til kvölds eða þess vegna fram á nótt. Ég segi alveg eins og er að mér finnst þetta vera orðið nokkuð stíft áframhald. Ef ég man rétt þá er ég á mælendaskrá, e.t.v. fyrstur, í því máli sem nú á að hefja umræðu um og ég hafði hugsað mér að fylgjast með. Ég tel mig í sjálfu sér ekki neitt heysknari við vinnuna en hvern annan og reyni að ástunda sæmilega mætingu og þátttöku í þingstörfunum en ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst þetta vera orðið ágætt í dag og miðað við framhaldið sem er hjá okkur á morgun og þau verkefni sem þá liggja fyrir er mér spurn hvort ekki sé hægt að hagræða þessu einhvern veginn þannig að ekki þurfi að standa hér lengri fundur í nótt. Ég vil inna forseta eftir því hvaða áform eru um fundarhaldið.

Forseti vill gera grein fyrir því að það hafði verið gert ráð fyrir þeirri tilhögun að reyna að ljúka umræðu um 7. dagskrármálið. Það er gert ráð fyrir því að hv. 15. þm. Reykv. mæli fyrir brtt. sem hér liggja fyrir í fyrstu og síðan verði gengið til mælendaskrár eins og hún liggur fyrir.

Hæstv. forseti. Ég hefði talið að það færi vel á því að við héldum örlítið áfram með umfjöllun 7. dagskrármálsins og reyndum að klára þá umræðu. Það hefur náðst mjög breið samstaða um það mál í nefndinni. Það hafa orðið deilur um örfá atriði en til þess að greiða fyrir afgreiðslu málsins hefur annars vegar verið dregin til baka tillaga á þskj. 1055 og hins vegar hefur verið lögð fram önnur brtt. frá formanni nefndarinnar á þskj. 1166. Ég átti von á því að hvort tveggja þetta yrði til þess að liðka fyrir afgreiðslu málsins og að við ættum ekki að þurfa að hafa mjög langar umræður þótt ég vilji auðvitað ekki að málfrelsi þingmanna sé skert á nokkurn hátt. En ég vísa til þess að það hefur verið góð samstaða um málið og þessar aðgerðir ættu einmitt að styrkja þá samstöðu þannig að við ættum að geta afgreitt málið á tiltölulega stuttum tíma.

Hæstv. forseti. Það er að verða dálítið liðið á nóttina og tvísýnt um það hvort skynsamlegt sé að halda þessum þingfundi áfram. Hér hafa menn mjög reynt á þrek sitt í dag og því hefur verið lýst yfir með þetta mál sem menn vilja fara að ræða í skjóli nætur að um það hafi verið að nást einhver samstaða. Ég hef séð að þetta er eitthvert mesta fyrirvaralið sem birst hefur á þingskjali því hver og einn einasti maður skrifar undir með fyrirvara en ég hef auðvitað sannar fregnir af því að hæstv. umhvrh. hafi mjög leitað og nefndarmenn lagt sig fram um að ná fram ýmsum breytingum og séu á góðri leið með það. Þess vegna teldi ég það heppilegt málsins vegna að umræðunni yrði frestað og þess freistað með skynsamlegum hætti að þingflokkarnir nái saman um þetta mál. Því er ekki að leyna, hæstv. forseti, að það eru gjörsamlega óþolandi vinnubrögð að láta sér detta það í hug að menn haldi þinginu svona til vinnu. Hér eru margir þingmenn boðaðir til nefndarstarfa hygg ég kl. 8 í fyrramálið og þingfundur skal settur klukkan 10.30. Bera þessir menn enga virðingu fyrir vinnulöggjöfinni sem hér starfa? Ég spyr. Ég get vel fallist á það að hv. 15. þm. Reykv. mæli fyrir brtt. og málinu síðan frestað eða alla vega að því loknu leitað samkomulags um það hve lengi á að halda áfram, hæstv. forseti. Ég held að það sé heppilegt upp á lok þingsins. Við höfum ekki langan tíma. Stjórnarliðið hefur boðað að þinginu skuli ljúka í þessari viku. Hér verður lítið um þinghald á miðvikudag og þess vegna er miklu betra að reyna að ná sátt um framhald þinghaldsins og gera það í samráði við bæði stjórnarflokkana og ekkert síður stjórnarandstöðuna. Ég ber mikla umhyggju og samúð fyrir þessu máli og að hæstv. umhvrh. haldi haus og fái eitthvað afgreitt. En ég legg til hans vegna að nefndin kynni sína brtt. og leiti síðan samráðs við okkur í þingflokkunum um fullnaðarbreytingar á frv.

Forseti vill taka undir það sem hv. þm. nefndi að það er mikilvægt að ná góðu samkomulagi, enda tel ég að síðustu daga og síðustu vikur hafi verið leitað náins samstarfs og samkomulags um þinghaldið og reynt að koma til móts við þær aðstæður sem hafa verið í þinginu. Forseti lítur því svo á að að sjálfsögðu verði reynt að gera það áfram.

Virðulegur forseti. Það mál sem hér er til 2. umr. hefur legið fyrir tveimur þingum áður. Nú hefur verið gerð mikil atrenna að þessu máli af umhvn. þingsins. Það hafa verið þó nokkrar væringar uppi í kringum málið á seinni stigum þess, eins og kom fram þegar það var rætt sl. föstudag. Þá var tekist á en síðan hafa orðið þó nokkur tíðindi í málinu. Hæstv. umhvrh. hefur beitt sér fyrir því að mjög umdeild brtt. var dregin til baka eins og lýst hefur verið úr forsetastóli. Formaður umhvn. hefur beitt sér fyrir breytingum á tillögum sem nefndin hafði boðað og reyndar kynnt svo að það er mitt mat að þetta mál sé komið á þann rekspöl að það sé skynsamlegt að þoka því í gegnum 2. umr. Menn geta þá gaumgæft málið að henni lokinni hvort það sé enn þörf einhverra lagfæringa á þessu ágæta plaggi, en ég býst nú við að fáir fái allar sínar óskir, virðulegur forseti, uppfylltar í sambandi við það, svo flókið og margþætt sem málið er. Auðvitað er sá kostur eftir að láta málið liggja til fjórða þingsins og taka þá til við það. Það er kannski það sem menn eru að sækjast eftir. Mér finnst það ekki skynsamlegt, frekar að reyna að gera breytingar að fenginni einhverri reynslu af frv. Virðulegi forseti. Ég skil eiginlega ekki þá ungu menn sem hafa komið einn af öðrum upp í ræðustólinn og beðist undan að nota þessa ágætu nótt til þess að ræða þetta mál svolítið frekar. Ég held að það sé alveg sjálfsagt að við förum nokkuð yfir málið og ræðum það. Ég er held ég fyrstur á mælendaskrá í því máli sem mér sýnist að sé á dagskrá í fyrramálið og ég var satt að segja að vona að ég slyppi við að fara heim og gæti tekið til máls kl. hálfellefu um stjórn fiskveiða, en ef ég man rétt þá er ég þar á mælendaskrá.

Er ætlunin að þingmaðurinn tali þangað til?

Virðulegi forseti. Ég tek eindregið undir orð hv. seinasta ræðumanns. Út af því sem hér hefur verið sagt um að þegar sé búið að ræða vel í dag þá er það alveg hárrétt. Hér hefur farið fram löng, gagnmerk og málefnaleg umræða. Satt best að segja vorum við þingflokksformenn svo bjartsýn á fundi okkar í dag að við áttum eins von á því að við lykjum umræðunni um SR-mjöl jafnvel um kvöldmatarleytið og yrðum komin langt á veg um þetta leyti með önnur mál þingsins. Það var hins vegar niðurstaða okkar á fundi síðar í dag að taka eingöngu eitt mál fyrir að loknu SR-mjöli og ég hef litið svo á að það væri nokkurt samkomulag um það. Það er mjög ánægjulegt að heyra að nefndin hefur náð samstöðu í máli sem var nokkur, maður getur sagt ágreiningur eða alla vega mismunandi sjónarmið uppi. Það er afar mikilvægt að við drífum okkur í það að hlusta á hver niðurstaða nefndarinnar er. Ég ætla líka að nefna það af því að hér var nefnd vinnulöggjöf. Ég held að það sé í gildi nákvæmlega sama vinnulöggjöf og var á síðasta þingi og síðasta kjörtímabili líka og ég hef tekið þátt í nokkrum næturfundum í þessum sal. Það hefur ekki verið mjög mikið um slíka fundi á þessum vetri og síðasta vika þessara, maður getur sagt þingloka hefur satt best að segja verið afskaplega létt. Við verðum aðeins skammt fram á eftirmiðdegi á föstudegi og frí á laugardegi og þetta er nokkuð létt fram undan því að mér sýnist að við hljótum að ná samkomulagi um það sem eftir lifir af málum. Þó stór séu og mikilvæg þá hefur þetta gengið afskaplega vel hjá okkur og þokast vel. Varla förum við í mikinn ágreining núna um að byrja á máli sem samstaða er um meðal nefndarmanna að taka fyrir nú. Ég hvet eindregið til þess að við göngum áfram til næsta máls.

Herra forseti. Ég vil lýsa óánægju með framkvæmd þinghaldsins. Það virðist vera þannig að formenn þingflokka eru kallaðir til funda hjá forseta og það er rætt um hvenær eigi að ljúka fundi. Mér er kunnugt um það að formenn þingflokka fóru fram á það á fundi með forseta í dag að fundi lyki svona einhvern tíma um miðnætti eða einhvers staðar þar í kring og því var ekki svarað. Það varð engin niðurstaða af því, sú ákvörðun var tekin að þumbast við og hafa enga niðurstöðu, hafa þetta opið og svona gengur þetta dag eftir dag. Ég held að það sé engin ástæða til og flýti ekkert fyrir þingstörfum að halda áfram næturfundum, hvorki um þetta mál né annað. Ef þetta mál er á svona góðum vegi og gott samkomulag í uppsiglingu um það þá er í lófa lagið að klára það á skikkanlegum tíma og mun áreiðanlega ekkert spilla fyrir framgangi þess þó að ekki sé verið að keyra það áfram á næturfundum. Ég hef áður látið þá skoðun í ljós að miða við það að hafa þinghaldið á daginn og kvöldin. Hér höfum við verið á kvöldfundum kvöld eftir kvöld. Það var einu sinni talað um að ekki væru nema tveir kvöldfundir í viku í mesta lagi, en það er löngu búið að afleggja þá reglu. Hér eru kvöldfundir dag eftir dag og byrjað á fundum kl. 10.30 á morgnana og nefndarfundir í hádeginu og í kvöldmatartímanum. Mér finnst að þegar þannig er haldið áfram á daginn þá eigi ekki að halda áfram fundum á nóttunni. Ég hef látið þá skoðun í ljós. Mér er alveg sama hvaða mál er á dagskrá, við eigum að leggja af næturfundi.

Forseti vill vekja athygli hv. þm. á því sem hér hefur komið fram, að formaður hv. umhvn. hefur beitt sér fyrir tilteknu samkomulagi innan nefndarinnar sem er auðvitað afar mikilvægt í þessari stöðu. Forseti hafði vænst þess að það mætti á grundvelli þess samkomulags ná fram þeim áfanga að ljúka umræðunni. Forseti vill auk þess hvetja hv. þm. til að stytta umræður sínar um stjórn þingsins ef það mætti verða til þess að samkomulag næðist um framhaldið.

Hæstv. forseti. Ég skal ekki gera frekari athugasemdir við fundarhaldið í nótt fyrir utan þá sem nú verður flutt. Ég var enga afstöðu að taka til þessa þingmáls þegar ég kom upp en bar fram einfalda og saklausa fyrirspurn, að ég taldi, um það hvað forseti ætlaðist fyrir um fundarhaldið. Það hafði alls ekki komið fram og hefur ekki komið fram, enda hef ég ekki talað í málinu enn þá, hver mín afstaða er til þess. Síðan er kynnt fyrir okkur um miðja nótt samkomulag sem orðið hafi meðal nefndarmanna í umhvn. í máli sem nýlega hefur verið til umræðu á grundvelli nefndarálits og breytingartillagna þar sem hin hv. þingnefnd klofnar í nánast allar frumeindir sínar. Hver einasti nefndarmaður skrifar undir með fyrirvara og fluttar eru misvísandi breytingartillögur út og suður. Þetta eru allt saman nýjar upplýsingar fyrir okkur óbreytta þingmenn. Ég hef ekki orðið þeirrar gæfu aðnjótandi að vera leiddur inn í þessar vígðu herbúðir og fá upplýsingar um þetta samkomulag fyrir utan eitt óformlegt símtal um miðjan dag í gær sem formaður nefndarinnar átti við mig og var þá að reifa hugmyndir um að e.t.v. væri unnt að ná samkomulagi í þessa veru. Þetta mál hefur ekki verið tekið fyrir í mínum þingflokki og var þó fundur þar í dag þannig að ég er að fá þessar fréttir í fyrsta sinn. Jafnvel þó svo mönnum kunni að lítast vel á þetta samkomulag, sem ég dreg reyndar ekki í efa því að við berum auðvitað djúpa lotningu fyrir hv. nefnd og vinnu hennar að þessu máli sem ku hafa á mörgum lærðum fundum rætt þetta í vetur meira og minna frá jólum, þá kunna menn að vilja láta í ljós einhverjar almennar athugasemdir og lýsa viðhorfum sínum til málsins, með því eða móti því og gera fyrirvara um einstaka þætti þess. Það er algerlega burt séð frá þessum tíðindum úr umhvn. Ég vil svo að öðru leyti segja það og sérstaklega út af orðum hv. 4. þm. Austurl. að ég tel mig ekki hafa verið öðrum mönnum sérhlífnari varðandi það að stunda fundi og hef yfirleitt ekki verið að kvarta undan fundarhaldinu og reynt að taka sómasamlega þátt í störfum þingsins hér. Hinu kann ég heldur illa að einfaldar athugasemdir og spurningar til forseta séu lagðar upp sem einhver sérhlífni eða aumingjadómur gagnvart því að sinna sínum þingskyldum og sérstaklega af hálfu ungra manna, eins og hér var sagt. Ég kann því satt best að segja ekkert sérstaklega vel. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð en held að menn ættu að minnast þess að menn eiga ekki að taka afstöðu til réttmætra og eðlilegra umræðna um tilhögun þinghaldsins út frá því og því einu hvort það mál sem nákvæmlega þá og þá er á dagskrá er þeim þóknanlegra eða ekki þóknanlegra en önnur. Það er tvennt aðskilið. Annars vegar aðstaða manna til viðkomandi mála og hins vegar það hvernig við högum starfinu og hvaða virðingu við berum fyrir í sjálfu sér eðlilegum óskum um hvíldartíma og skipulagningu þingstarfanna o.s.frv. sem hefð hefur verið fyrir að menn fengju að flytja hér sæmilega óáreittir.

Herra forseti. Ég er síst að mæla gegn því að gert sé samkomulag um þinghaldið til loka og er svo sem ekki verið endilega að mæla með því að menn vinni langt fram á nætur. Ég hef hins vegar lagt mikið upp úr því að við gætum rætt um það mál sem var búið að boða að yrði tekið fyrir á dagskránni og hef beitt mér mjög fyrir því að það yrði gert. Var ég að vonast til þess að menn gætu sæst á það að hér hæfust umræður og hægt væri að ljúka 2. umr. um málið. Ég ætlast alls ekki til þess að fólk talaði ekki í málinu og segði ekki álit sitt á því. Ég vil hins vegar taka það fram vegna þess sem hér kom fram, ég man reyndar ekki lengur í máli hverra, að þær breytingartillögur sem var talað um að ég mundi mæla fyrir eru breytingartillögur sem ég flyt, að vísu eftir samráð í nefndinni en það voru ekki allir nefndarmenn sem stóðu að þeim breytingartillögum, enda var nefndin búin að afgreiða málið. Eins og við höfum séð á breytingartillögunum þá er það ekki nefndin sem flytur þær sem heild. Hins vegar vil ég taka það fram að nú hefur verið fallið frá ákveðnum breytingartillögum sem gerðu t.d. það að verkum að ákveðnir fyrirvarar voru í nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar. Mér finnst hins vegar óeðlilegt að vera að lýsa því akkúrat hér og nú undir þessum dagskrárlið. Það er eðlilegra að lýsa því við umræðu um málið. Ég vildi bara taka það fram að ég hefði lagt mikið upp úr því að við hefðum getað rætt þetta mál hér og nú. Ég ætla hins vegar ekki að tíunda það nákvæmlega af hverju mér þykir endilega nauðsynlegt að gera það einmitt núna á þessum fundi. Það verður bara að koma í ljós ef menn vilja alls ekki ræða málin en ég vildi lýsa því að ég legg sjálf mikið upp úr því að við getum tekið þetta mál fyrir og rætt þær breytingartillögur sem hafa verið lagðar fram og hafði ég vonast til þess að það mundi liðka til fyrir málinu þó að ég geri mér alveg grein fyrir því að það verður seint hægt að komast að sameiginlegri niðurstöðu þannig að allir geti fengið sitt fram og vel við unað.

Herra forseti. Ég held að það væri skynsamlegt að láta staðar numið í nótt. Við höfum nú verið að meira og minna síðan snemma í morgun og hér hefur staðið þingfundur, að vísu með tveim litlum hléum síðan kl. hálfellefu og þetta er orðið út af fyrir sig forsvaranlegt dagsverk. Rétt er það að við gerðum okkur vonir um að umræður um skýrslu um SR-mjöl mundu ekki taka svona langan tíma eins og þær gerðu. Því miður kunni hæstv. sjútvrh. ekki að skammast sín og forhertir flokksbræður hans reyndu að halda hér uppi einhverjum vörnum og umræðan dróst mikið á langinn. Hæstv. umhvrh. er fjarstaddur og ég tel mikinn sjónarsvipti að honum við þessa umræðu og eiginlega ófært að ræða málið öðruvísi en hann sé við með sínar athugasemdir og útskýringar. Það getur vel verið að það sé mikil samstaða um þetta mál í hv. umhvn. en ég vil láta það koma fram að ég hef ekki orðið var við þessa samstöðu meðal annarra þingmanna því að hvort sem samstaða er í umhvn. eða ekki þá er þetta enn þá arfavitlaust mál. Frv. hefur skánað að sumu leyti, versnað að öðru leyti en enn þá eru sjálfsagt ein 20 atriði sem eru meira og minna aðfinnslu verð. Ég óttast það að ef á að fara að keyra málið núna verði hér endalausar umræður. Menn hafa verið að vitna til þess að það yrði að gera það fyrir hæstv. umhvrh. að afgreiða þetta mál á þessu þingi svo að hann héldi nú sóma sínum. Ég vil minna á að við erum nýlega búnir að afgreiða fyrir hann dýraverndarmálið og mér finnst að það dugi fyrir sóma hans á þessu þingi, honum sé alveg prýðilega borgið með því. Það mál var búið að ganga þing eftir þing áður en það komst í þann búning að það slyppi í gegnum lokaafgreiðslu. Ég held að það þurfi a.m.k. fjögur þing áður en þetta villidýramál verður í brúklegum búningi.

Virðulegi forseti. Það kom fram í máli hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur að það væri samkomulag um þetta mál í umhvn. Ég þarf að fá upplýsingar um það hjá hv. þm. hvar hún fær þær upplýsingar að það sé samkomulag um málið í nefndinni. Það var fundur í nefndinni kl. 7 í kvöld þar sem ég mætti fyrir Jón Helgason þar sem hann var fjarstaddur. Ég gerði þar allan fyrirvara við þetta mál og sagðist ekki styðja þær brtt. sem væru boðaðar þó að ég teldi þær til bóta við frv., enda, eins og kom fram hjá hv. formanni nefndarinnar, eru þær ekki fluttar af nefndinni. Þær eru fluttar af formanni nefndarinnar. Málið var upphaflega með fyrirvörum allra þeirra manna er í umhvn. sátu þegar það kom til 2. umr. Það var leitað eftir samstöðu í kvöld um ýmsar breytingartillögur. Samstaða er ekki meiri en sú að það er formaður nefndarinnar sem flytur málið. Þess vegna hefði ég gaman að vita hvar það hefur komið fram að um þetta mál væri samkomulag í umhvn. Ég skil það heldur ekki, sem fram kom hjá hv. 15. þm. Reykv., formanni umhvn., að það sé svo nauðsynlegt að mæla fyrir og afgreiða málið til 3. umr. akkúrat á þessum fundi í skjóli nætur. Það verður formaður nefndarinnar að skýra.

Herra forseti. Það er rétt sem kemur fram hjá hv. þm. Finni Ingólfssyni að það var ekki samkomulag um þær breytingartillögur sem formaðurinn flutti, enda er málið ekki til meðferðar hjá nefndinni. Hins vegar varð breið samstaða um nefndarálitið og þær breytingartillögur sem meiri hlutinn flutti sameiginlega. Það er rétt sem fram hefur komið að það var skrifað undir nefndarálitið með fyrirvara en sá fyrirvari var við tvö atriði í frv., annars vegar það atriði er varðaði brtt. við embætti veiðistjóra og hins vegar við 16. gr. sem varðaði selveiðarnar. Núna hefur annars vegar verið dregin til baka brtt. um veiðistjórann og hins vegar hefur komið fram tillaga frá umhvrh. um það að 16. gr. og það sem að henni lýtur annars staðar í frv. væri tekið út úr frv. Þess vegna hryggir það mig mjög að finna fyrir þeirri andstöðu sem er gegn því að taka málið á dagskrá hjá framsóknarmönnum þar sem þeirra fulltrúi skrifaði undir nefndarálitið með fyrirvara um 16. gr. en síðan hefur komið fram tillaga um það að hún verði tekin út úr frv. Ég er sannfærður um að það hryggir örugglega líka hv. þm. Jón Helgason að þetta skuli mæta þessari andstöðu hjá hans flokksmönnum.

Herra forseti. Ég var að vona að það væri ágreiningslaust hvaða dagur væri í dag. Ég finn enga dagskrá með þeim degi sem er í dag og hefði talið rétt að það væri dreift slíkri dagskrá. Seinasta dagskrá sem ég finn á mínu borði er frá dagskrá mánudagins 2. maí með 21 máli á dagskránni. Ég hefði því talið að það væri ráð hjá hæstv. forseta að slíta nú fundi og boða annan fund og láta þá dreifa dagskrá þannig að dagskráin sé í takt við þann dag sem um er að ræða. Það er mjög skýrt tekið fram af mönnum að hv. þm. Jón Helgason hafi skrifað upp á frv. Ég hefði gjarnan viljað fá smátíma til að spyrja hann út úr um efnisatriði þó ekki væri um annað en ábyrgð eigenda á heimilisketti ef hann færi á músaveiðar utan dyra. Ég átta mig bara hreint ekki á því hvort það yrði kötturinn sem yrði dæmdur eða eigandinn eða hvernig ætlunin er að standa að verki. En það mundi draga úr umræðunni ef við fengjum að heyra álit okkar fulltrúa í nefndinni á ýmsum atriðum frv.

Forseti vill ítreka það við hv. þm. að þeir ræði um stjórn fundarins óski þeir eftir að gera það.

Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að koma aftur til að ræða stjórn fundarins en ég tel skynsamlegt að ég svari því sem til mín var beint af hv. 11. þm. Reykv. Það er hárrétt að það er ekki rétt af mér að nota orðið samkomulag. Það er of í lagt í þeim skilningi að samkomulag væri um allt þetta stóra mál sem var með svo miklum fyrirvörum í nefndaráliti. Hins vegar legg ég mjög mikla áherslu á þá sátt sem náðist í nefndinni um afgerandi þætti málsins og m.a. það sem mestur fyrirvari var við. Ég vil því bara lýsa því að ég hafi notað of sterk orð um þetta þannig að það þurfi ekki að valda neinum misskilningi. Ég legg mikla áherslu á það að hv. þm. gangi nú til verka og hefji málefnalega umræðu um þetta góða og þarfa mál því að það er greinilega mjög erfitt fyrir þingmenn að koma hér og ræða stjórn fundarins eins og við höfum orðið vör við án þess að koma örlítið inn í efnislega umræðu. Ég legg mikla áherslu á að við höldum áfram og minni enn á það að hér hafa ekki oft verið næturfundir. Hér hafa verið óvanalega fáir kvöldfundir á liðnum vikum og nú skulum við bara einhenda okkur í þetta ágæta mál og sjá hvort við getum jafnvel ekki lokið því.

Hæstv. forseti. Klukkan er núna farin að ganga þrjú að nóttu þegar ætlunin er að taka nýtt mál til meðferðar á fundinum. Ég hlýt að taka undir með þeim sem krefjast þess að fundi verði núna slitið og þessi umræða hefjist ekki. Við erum búin að sitja hér síðan hálfellefu í morgun, í 15 1 / 2 tíma, farið að ganga vel á 16. tímann og ég verð að segja eins og er að mér finnst þetta ómanneskjulegt og mér finnst það engin rök í málinu þó að fáir næturfundir hafi verið. Það eru ákveðin rök fyrir því að halda áfram þegar menn eru að klára eitthvert tiltekið mál en að taka nýtt mál á dagskrá og hefja nýja umræðu klukkan að ganga þrjú að nóttu er ekki hægt. Það er ekki hægt við það að una. Ég vil enn fremur segja það að þó að hv. formaður nefndarinnar standi sig vel í að reyna að ná samstöðu um málið þá hef ég ekki orðið var við þá samstöðu. Við mig hefur ekki verið talað eitt orð. Þó hefur ákveðin andstaða af minni hálfu alla tíð legið fyrir frá upphafi þess að þetta mál kom hingað inn fyrir rúmum tveimur árum. Þar fyrir utan vil ég segja að þó að samstaða náist í nefndinni þá tekur hv. umhvn. ekki afstöðu til mála fyrir mína hönd þannig að sú afstaða gildir ekki lengra heldur en fyrir þá níu sem þar sitja, enda hefur það komið skýrt fram hjá öðrum nefndarmönnum. Það kom fram hjá hv. þm. Páli Péturssyni að hann hefði athugasemdir við a.m.k. 20 atriði. Ég hugsa að ég hafi eitthvað svipað þannig að mér þykir alveg einsýnt að ef það á að keyra áfram umræðu, þá mun hún fara inn í þann fund sem á að hefjast hér kl. hálfellefu í fyrramálið. Ég held að það sé alveg ljóst. Ég vil því frekar taka undir þá tillögu sem kom frá hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni að málið verði látið liggja og það fari í fjórða sinn fyrir þing því þá von að það komi aðeins skárra út úr nefndinni heldur en það er núna.

Það var ekki mín tillaga.

Þetta voru orð hv. þm. og ég greip það sem tillögu. Það má draga hana til baka. Ég vil aðeins segja vegna dylgna sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hafði í garð ungra manna þá finnst mér það nú ekki karlmannlegt þegar rosknir menn koma upp og reyna að hefja upp karlmennskuímynd sína á kostnað ungra manna.

Forseti vildi nú freista þess að ná einhverju samkomulagi um framhaldið á fundinum og mun gera 5 mínútna hlé á fundinum og vildi biðja formenn þingflokka að koma til skrifstofu forseta til þess að ræða um framgang mála. Fundarhlé. --- 02:12 Það hefur orðið sú niðurstaða hjá forseta að gera ráð fyrir því að ljúka þessari umræðu á þessum fundi með því að vera eina klukkustund til viðbótar og sjá til hvernig tekst að þoka þessu máli fram. Forseti væntir þess að það megi ná nokkrum árangri með því og þingmenn virði þá ákvörðun forseta.

Herra forseti. Það hafa orðið nokkur tengslarof við fortíðina varðandi venjur í þinginu. Þegar tilkynnt var að hér yrði 5 mínútna hlé á fundinum litum við á klukkuna til að átta okkur á því hvenær við ættum þá að mæta hér aftur. Og ég verð að segja eins og er að þetta er með lengri 5 mínútum sem ég hef lifað. Mér finnst að það sé nauðsynlegt að forseti viðhaldi þeirri fornu venju sem hér var að halda þá aftur til fundar og tilkynna að enn eigi að fresta fundinum en það sé ekki hægt að ætlast til þess að almennir þingmenn taki það sem góða og gilda vöru að það sé hægt að lengja 5 mínútur eins og mönnum sýnist. Það er alveg ný regla og ég veit ekki til að það hafi verið gerð nein breyting á þingsköpum sem réttlæti slíkt.

Forseti vill biðjast velvirðingar á því hve langar þessar 5 mínútur urðu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tveimur brtt. Í fyrsta lagi er um að ræða brtt. á þskj. 1057 sem ég flyt ásamt hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni og Ólafi Ragnari Grímssyni við 16. gr. frv. en sú grein fjallar um seli og rostunga. Í henni er gert ráð fyrir að umhvrh. fari með málefni að því er varðar sel, þó þannig að sjútvrh. kemur þar við sögu og kemur með tillögur að því er varðar afléttun friðunar á landsel, útsel, blöðrusel og vöðusel eins og þar kemur fram. Þessi brtt. hljómar þannig, með leyfi forseta: ,,Við 16. gr. Fyrri málsgrein orðist svo: Umhvrh. getur í reglugerð aflétt friðun landsels, útsels, blöðrusels og vöðusels á tilteknum svæðum og árstímum samkvæmt tillögum ráðgjafarnefndar um villt dýr. Umhvrh. hefur yfirumsjón með nýtingu selastofna og þeim aðgerðum af opinberri hálfu sem ætlað er að hafa áhrif á stofnstærð og útbreiðslu sela eða tjón af þeirra völdum.`` Við sem flytjum þessa tillögu teljum að engin rök mæli með því að sjútvrn. fari með vernd og veiðar á villtu dýri sem fyrst og fremst er nýtt af landi og innan netalagna og geta nytjar á þessu dýri á engan hátt talist til sjávarútvegs. Þess vegna teljum við eðlilegast að umhvrn. hafi umsjón með aðgerðum af opinberri hálfu sem ætlað er að hafa áhrif á stofnstærð og útbreiðslu allra villtra dýra og einnig sela. Það hafa verið mjög skiptar skoðanir að því er varðar það atriði undir hvaða ráðuneyti málefni er varða seli eigi að vistast. Að okkar mati er eðlilegt að það falli undir umhvrn. Við erum þeirrar skoðunar að styrkja eigi umhvrn. og það sé eðlilegt að málefni eins og þessi falli þar undir. Ég vil taka það fram, og það kom reyndar fram í máli hv. 2. þm. Suðurl. í umræðunni á föstudaginn var þegar rætt var um þessa tillögu, að það kom fjöldi undirskrifta frá samtökum selabænda að því er varðar þessa grein frv. þar sem þeir mótmæla því að þessi mál heyri að nokkru leyti undir sjútvrn. Ég vil af því tilefni lesa örlítinn kafla úr umsögn sem selabændur sendu nefndinni, með leyfi forseta: ,,Furðulegt er að blanda sjútvrh. inn í þessi lög sem annars eiga að heyra undir umhvrh. Lítið hefði verið hægt að segja við því þó að þessi málaflokkur hefði líka tilheyrt umhvrn. þó best hefði okkur þótt að selamál hefðu áfram tilheyrt landbrn.`` Þetta er örlítið brot af því sem selabændur sendu nefndinni þar sem kemur fram að þeir telja að það sé eðlilegra að málefni sem varða seli tilheyri umhvrn. heldur en sjútvrn. að hluta þó að þeir telji að eðlilegast sé að þau tilheyri landbrn. Eins og menn vita lagði umhvrh. fram brtt. þar sem hann leggur til að 16. gr. grein falli brott og að öll málefni sem varðar seli falli út úr frv. og fyrirkomulagið varðandi seli verði óbreytt frá því sem nú er. Ég verð að lýsa því að ég get ekki fallist á það fyrirkomulag sem umhvrh. lagði fram sem er brtt. á þskj. 1131. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um brtt. sem fjallar um að málefni er varða seli falli undir umhvrn. Ég ætla síðan að mæla fyrir brtt. minni á þskj. 1166 við 18. gr. frv. Eins og hér hefur komið fram fyrr, reyndar í umræðu um fundarstjórn forseta þó að það hafi kannski verið óheppilegt að það skyldi koma fram undir þeim lið því að það á auðvitað að koma fram undir þessu máli, þá hélt umhvn. fund í kvöld þar sem við ræddum hvort einhver möguleiki væri á því að meiri hluti nefndarinnar mundi flytja brtt., þ.e. sami meiri hluti og flutti allar aðrar brtt. sem eru lagðar til af hálfu meiri hluta umhvn. Eins og þingmenn vita þá er einn hv. þm. sem er með sérálit í þessu máli þannig að nefndin stendur ekki öll að málinu. En það hefur einnig komið fram að dregin hefur verið til baka brtt. frá fimm þingmönnum í hv. umhvn., þ.e. þeim þingmönnum sem hafa stutt ríkisstjórnina, ef maður getur orðað það svo. Sú brtt. olli miklum deilum og þá er ég ekki endilega að tala um í umræðunni núna heldur kannski fyrst og fremst annars staðar. Það hafa verið miklar deilur að því er varðaði þetta mál úti í þjóðfélaginu. Þess vegna taldi ég að það yrði til að liðka til fyrir málinu að þær brtt. voru dregnar til baka. Hins vegar hafa orðið mjög miklar umræður um að tillögur nefndarinnar gengju of langt í því að leggja til að það væri óheimilt að aflétta friðun á gæsum. Við höfum lagt til að dagsetningin flyttist frá 20. ágúst til 1. sept. Þetta hefur verið verulega gagnrýnt en við töldum það þegar við fluttum þessa brtt., og ég er enn þá þeirrar skoðunar, að það væri heppilegast að hafa þessa dagsetningu 1. sept. þannig að allar veiðar byrjuðu sama dag. Ég hef hins vegar talið það rétt til þess að reyna að liðka til fyrir því að menn gætu frekar sætt sig við frv. og þær breytingartillögur sem við gerum að flytja tillögu að því er varðar grágæs og heiðargæs og að veiðitímabilið á þeim gæti hafist þann 20. ágúst. Þetta er eitt af því sem hefur verið verulega gagnrýnt og ég tel rétt að reyna að koma til móts við þau sjónarmið sem þar hafa verið höfð í frammi. Þess vegna legg ég til að á eftir 1. tölul. 18. gr. komi nýr töluliður sem segir að frá 20. ágúst til 31. mars sé heimilt að aflétta friðun á grágæs og heiðargæs. Eftir sem áður er ekki hægt að aflétta friðun á þeim fuglategundum sem taldar eru upp í 2. tölul. 18. gr. frv. frá 1. sept. til 31. mars ef tillögur nefndarinnar ná fram að ganga. Síðan hefur einnig verið gagnrýnt í 3. tölul. 18. gr. um svartfugl en þar segir að það megi aflétta friðun á álku, langvíu, stuttnefju, teistu og lunda frá 1. sept. til 19. maí. Við höfum lagt til að dagsetningin 19. maí flyttist til 30. apríl. Ég og þeir nefndarmenn sem styðja brtt. viljum seinka þessu örlítið og legg ég því til að þessi dagsetning verði 10. maí, þ.e. það sé heimilt að aflétta friðun á þessum fuglategundum frá 1. sept. til 10. maí. Þetta er gert til að reyna að koma til móts við þau sjónarmið sem hér hafa komið fram og aðalgagnrýnina sem fram hefur komið á brtt. meiri hluta nefndarinnar. Þá er ég ekki að segja að það hafi ekki verið gagnrýni á ýmsa aðra þætti. Eins og ég hef sagt áður verður sjálfsagt seint hægt að gera öllum til hæfis að því er varðar svo stórt og viðamikið frv. Ég var að vona að hægt væri að ná nokkrum sáttum í þessu máli með því að flytja þessa brtt. og það vildi ég gera til þess að reyna að auka líkurnar á því að menn gætu fellt sig við frv. Ég hef sjálf talið að þetta væri orðið sæmilega gott mál þegar búið væri að gera þær breytingar sem nefndin leggur til og eru á þskj. 1053 og við erum búin að vinna að í nokkuð langan tíma. Við höfum reynt að taka tillit til ýmissa sjónarmiða. Við höfum fengið heilan haug af umsögnum, t.d. frá skotveiðifélögum víða af landinu. Þeir sem þær skrifuðu gerðu ýmsar athugasemdir en í heildina litið mæltu þeir með því að frv. yrði samþykkt. Þess vegna hefur komið mér mjög á óvart sú mikla gagnrýni sem hefur komið fram varðandi frv. en eftir því sem mér skilst er sú gagnrýni fyrst og fremst komin til vegna atburða sem ekki beinlínis tengjast frv. lengur, þ.e. ákvörðun umhvrh. varðandi veiðistjóraembættið. Sú gagnrýni hefur í raun gert það að verkum eftir því sem ég kemst næst að aðilar, og þá fyrst og fremst skotveiðimenn og þeirra félög, hafa lýst því yfir að þeir hafi fallið frá stuðningi við frv. Ekki vegna þess að í sjálfu sér hafi þeir fallið frá þeim grundvallarsjónarmiðum sem þeir lýstu í umsögnum sem þeir sendu umhvn. Það er fyrst og fremst framganga hæstv. umhvrh. varðandi veiðistjóraembættið og hvernig að því máli hefur verið staðið sem er orsök þess að menn hafa brugðist við eins og raun ber vitni. Það má kannski segja að upphafið hafi verið það sem kom fram fyrr í vetur þegar veiðitíma á rjúpu var styttur og síðan það, sem kom í beinu framhaldi af þeirri ákvörðun, að veiðistjóraembættið skyldi flytjast frá Reykjavík til Akureyrar. Það endaði með því að ákveðið var að sameina embættið Náttúrufræðistofnun Íslands sem síðan hefur verið fallið frá aftur í bili. Það er það sem menn gagnrýna einna mest og virðist vera ástæðan fyrir því að menn hafa hætt að treysta því að farið verði málefnalega að í þessu máli. Það er fyrst og fremst það sem menn gagnrýna. Auðvitað verð ég að taka undir þá gagnrýni sem fram hefur komið á framgöngu hæstv. ráðherra varðandi veiðistjóraembætti. Það kann ekki góðri lukku að stýra að fara fram með þeim hætti sem þar hefur verið gert, þ.e. að láta sér detta það í hug eftir hádegið á Þorláksmessu að nú sé best að flytja veiðistjóraembættið og það skuli ekki undirbúið eins og nauðsynlegt er til þess að slíkt megi heppnast vel. Ég tel nauðsynlegt að kanna það mál miklu betur og undirbúa það. Mér finnst að ríkisstjórnin ætti að lýsa því yfir að höfuðstöðvar veiðistjóraembættisins yrðu ekki flutt af Reykjavíkursvæðinu nema eftir eðlilegan og viðunandi undirbúning þannig að komið verði í veg fyrir að embættið verði lagt í rúst. Það er fyrst og fremst það sem maður sér fyrir sér núna og það sem þeir sem gagnrýna málsmeðferðina harðast utan þessa salar benda sérstaklega á. Það gengur auðvitað ekki að það sé hægt að flytja stofnanir fram og til baka um landið eftir geðþóttaákvörðun einstakra ráðherra. Það getur alls ekki gengið. Það þarf góðan og vandaðan undirbúning til þess að hægt sé að flytja heilu stofnanirnar sem hafa starfað farsællega og í sátt við þá sem þangað hafa þurft að leita. Ég hefði, virðulegur forseti, gjarnan viljað ræða ýmislegt fleira, t.d. framgöngu forstjóra Náttúrufræðistofnunar Íslands í þessu máli og hvernig gengið hefur verið fram hjá stjórn stofnunarinnar og ýmislegt í því sambandi sem kom fram í máli hæstv. ráðherra á föstudaginn. Ég ætla hins vegar að spara mér það í þessari ræðu, en þar er ýmislegt sem er mjög gagnrýni vert og þyrfti að ræða sérstaklega.

Virðulegi forseti. Það kom fram í máli hv. þm. Kristínar Einarsdóttur, formanns umhvn., að það væri búið að leggja mikla vinnu í þetta mál og það hefði tekið langan tíma. Af því hlýtur maður að draga þá ályktun að öll vinnubrögð sem snúa að málinu séu þannig að það sé vísindalega að öllu staðið. Því má ég til með að spyrja hv. þm. einnar spurningar. Hún leggur fram brtt., sem auðvitað gerir ráð fyrir þó nokkrum breytingum á frv. og ég hef sagt að sé til bóta. Í 2. tölul. 18. gr. frv. eru taldar upp ákveðnar fuglategundir og tímabil þegar þær skulu friðaðar en í brtt. hv. formanni nefndarinnar eru grágæsin og heiðargæsin sérstaklega teknar út og talið að veiðiþol þeirra sé meira en þeirra fugla sem tilgreindir eru í 2. tölul. 18. gr. Því vil ég spyrja hv. formann nefndarinnar: Hvaða upplýsingar liggja fyrir og frá hvaða aðila er þær að þessar tvær tegundir þoli meira álag skotveiðimanna en aðrar tegundir sem tilgreindar eru í 2. tölul.?

Herra forseti. Eins og ég sagði þegar ég gerði grein fyrir brtt. nefndarinnar á þskj. 1053 þá gerðum við ráð fyrir að stytta mögulegan veiðitíma allra þeirra fuglategunda sem taldar eru upp í 18. gr. en miðað við núgildandi lög eru flestar þessar fuglategundir friðaðar til 1. sept. Að því leyti var það til samræmis við núgildandi lög sem virðast hafa reynst nokkuð vel að því er það varðar. Að vísu tókum við út t.d. bjartmáv af því að hann er bara gestur hér á landi og við töldum óeðlilegt að það mætti veiða hann. Það sem liggur fyrst og fremst að baki eru upplýsingar frá fuglafræðingi Náttúrufræðistofnunar Íslands. Ég tek það fram að þetta er ekki varðandi veiðiþolið. Þetta er fyrst og fremst siðferðilegt spursmál um að fuglar séu ekki veiddir þegar þeir eru illa fleygir eða ófleygir. Það er ekki oft en það kemur nokkuð fyrir eftir því sem fuglafræðingurinn segir að þessir fuglar séu ekki orðnir vel fleygir í lok ágúst þannig að það er fyrst og fremst það sem liggur að baki. Það eru ekki vísindalegar rannsóknir sem við leggjum til grundvallar því að veiðiþolið sé endilega meira þó að ýmislegt bendi til að svo sé, heldur er það hins vegar það sem þarf að taka afstöðu til þegar á að aflétta friðun. Og eins og kemur fram í frv. og brtt. sem nefndin gerir verður það að aflétta friðun að byggja á tillögum ráðgjafarnefndar um villt dýr. Það er miðað við að sé gert miðað við veiðiþol stofnanna. En þegar verið er að hugleiða t.d. í hvort megi veiða dýr á varptímanum þá er það mjög oft siðferðileg spurning frekar en líffræðileg.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir þessar upplýsingar sem ég tel góðra gjalda verðar. En þá spyr ég í tilefni af brtt.: Liggja fyrir upplýsingar um það að grágæsin og heiðargæsin séu verr fleygar 20. ágúst en t.d. blesgæsin, helsingi og svo þær andategundir sem upp eru taldar? Það hlýtur að vera grundvallaratriði þegar svona brtt. er flutt við mál sem hefur fengið þessa gríðarlegu umfjöllun og vönduðu vinnubrögð í nefndinni, að menn séu með það alveg á hreinu frá þeim aðilum er gerst til þekkja hvort þessar tegundir séu verr eða betur á vegi staddar en aðrar.

Herra forseti. Eins og fram kemur í brtt. nefndarinnar var lagt til að allar fuglategundir yrðu friðaðar til 1. sept. vegna þess sem ég er að tala um. Það gilti reyndar það sama með svartfuglinn og þeir fuglafræðingar sem við höfðum samband við, nú getur vel verið að það sé deilumál en ég hef ekki orðið vör við það, bentu á að allir þessir fuglar geti verið illa fleygir eða ófleygir á þessum tíma. Það gildir nákvæmlega það sama með svartfuglinn. Hann fer að undirbúa varp upp úr mánaðamótum apríl/maí víðast hvar og hann er ekki farinn að verpa þá. Ef maður vildi vera á öryggismörkunum þá væri eðlilegast að fara alveg til 30. apríl. Ég vil benda á að t.d. á Norðurlöndum er ekki leyfð nein vorveiði á svartfugli, ekki frá áramótum. Sjálfsagt hefði því verið öruggast að friða hann frá þeim tíma. En þegar verið er að reyna að sætta ýmis sjónarmið þá teygir maður sig stundum eins langt og mögulegt er til þess að reyna að ganga ekki líffræðilega á stofnana, það má náttúrlega aldrei gerast, og eins líka siðferðilega. T.d. er alltaf bannað að veiða fugla í sárum. Það er ekki vegna þess að maður sé að velta því fyrir sér hvort stofnanir séu í hættu heldur er það siðferðileg spurning. Það verður líka að taka tillit til í þessu máli og ég bendi á að grundvallaratriðið í þessu frv. er að öll dýrin eru friðuð með ákveðnum undantekningum, þ.e. minkar, rottur og mýs. Það er grunnurinn. Síðan er miðað við að aflétta friðun og sú ákvörðun þarf að byggjast á vísindalegum rökum.

Virðulegi forseti. Í örfáum orðum vil ég mæla fyrir brtt. á þskj. 1131 um frv. til laga um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, öðrum en hvölum. Tillagan felur það í sér að frv. fjalli ekki um vernd, friðun og veiðar á selum og að núgildandi löggjöf um seli gildi áfram um sinn. Til að flýta fyrir afgreiðslu málsins á Alþingi varð að samkomulagi að taka 16. gr. út úr frv. og láta núgildandi löggjöf gilda áfram óbreytta á þessu stigi. Samkomulag er um það milli umhvrh., sjútvrh. og landbrh. að leggja fram frv. í haust um vernd sela og veiðar á þeim. Verður sumarið notað til að ná sátt í málinu sem er viðunandi fyrir alla aðila. Vegna þessa þarf að gera þær breytingar á frv. sem felast í tillögu minni og jafnframt þarf að fella burt 1. tölul. 22. gr. frv. eins og lagt er til í brtt. frá meiri hluta umhvrn. á þskj. 1153. Vegna orða hv. þm. Kristínar Einarsdóttur um umræðu um flutning veiðistjóra til Akureyrar þá tel ég hyggilegt, ekki síst í ljósi þess að vilji er hjá hv. formanni og raunar fleiri þingmönnum að liðka fyrir afgreiðslu þessa máls að í umræðum haldi menn sig við þau efni sem í frv. eru en láti önnur atriði, eins og flutning veiðistjóra sem er óháð frv. sem slíku, liggja í þagnargildi.

Herra forseti. Þegar 2. umr. um þetta mál hófst sl. föstudag þá bað ég um orðið og reiknaði með að þurfa að flytja langa ræðu. Hefði málið komið til atkvæða í þeim búningi sem það var þá hefði ég greitt atkvæði gegn því. Nú hafa verið boðaðar verulegar breytingar á frv. sem ég met mikils því að þær sníða verulega agnúa af þeim brtt. sem fluttar voru við 2. umr. eins og þær voru þegar hún hófst. Það hefur verið gerð grein fyrir þessum breytingum og ég skal ekki fara yfir það í mörgum orðum, en þær eru í stuttu máli þær að brtt. á þskj. 1055 verði dregnar til baka. Þær eru í átta töluliðum og snerta veiðistjóraembættið, þar á meðal þá fyrirætlan sem var boðuð í tillögunum að innlima það í aðra stofnun, Náttúrufræðistofnun Íslands. Ég skal ekki fjölyrða um það vegna þess að þessar tillögur hafa verið dregnar til baka, en aðeins geta þess að veiðistjóraembættið hefur byggt upp ákaflega þýðingarmikil tengsl við veiðimenn um allt land og einnig tengsl við bændur á mörgum svæðum landsins, verið til aðstoðar við veiði, verið til leiðbeiningar um veiði og lagt til í mörgum tilvikum tæki og annað það sem þarf til og hafa þau tengsl verið hin ágætustu. Með því að innlima það embætti í aðra stofnun sem ekki hafði sinnt slíkum tengslum er hætt við að þau hefðu rofnað og þær tillögur allar voru mjög svo óaðgengilegar og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir það að hafa beitt sér fyrir því að þær skyldu verða felldar brott. Í öðru lagi er fallið frá því að stytta veiðitíma gæsa og enn fremur að ekki skuli gengið jafnlangt og tillögurnar höfðu áður boðað að stytta veiðitíma svartfugls að vori. Ég vil aðeins segja vegna athugasemda sem komu fram í andsvari hv. 11. þm. Reykv. að það leynist ekki þeim sem fara um landið hvílíkur gífurlegur floti gæsa er víða hvar um landið og það er engin spurning að a.m.k. grágæsin, ég þekki minna heiðargæsina, að þar er veiðiþol þannig að það er ekki nokkur ástæða eða tilefni til að stytta þann veiðitíma sem hefur verið á þessum fugli. Ég hef bent á það áður í umræðum um þetta mál að ýmsar andategundir sem þar eru í sama flokki, þ.e. sem taldar eru upp í 18. gr., t.d. stokkönd, ég tala nú ekki urtönd, rauðhöfðaönd og duggönd, eru á sumum svæðum landsins nærri að verða aldauða og þar auðvitað sá mikli skaðvaldur í íslenskri náttúru, minkurinn, sem hefur ráðið þar mestu um því það urðu skjót og mikil umskipti þegar hann haslaði sér völl í lífríki og náttúrufari landsins. En ég skal ekki ræða það frekar en ég þakka einnig fyrir þessar brtt. sem mér finnst ganga mjög í rétta átt. Í þriðja lagi eru brtt. sem hér var mælt fyrir af hæstv. heilbrrh. varðandi það ágreiningsefni sem uppi hefur verið um seli og selveiðar og hvaða ráðuneyti skuli fara með þau mál. Skal ég engu bæta við það að öðru leyti en því að ég tel þær tillögur fullnægjandi og þær yfirlýsingar sem hæstv. heilbrrh. og starfandi umhvrh. hefur gefið. Ég met þessar breytingar það mikils að ég treysti mér til þess að standa með þessu frv. þrátt fyrir það að ég sé enn mjög óánægður með ýmsa þætti málsins og þá sérstaklega með það grundvallaratriði í þessari lagasetningu sem ég hef mest gagnrýnt, bæði á síðasta Alþingi og eins næst síðasta Alþingi, en það er þá miklu miðstýringu sem er í þessu frv., ef það verður að lögum, þar sem öll dýr og fuglar að heita má eru friðuð en síðan er það á valdi eins manns, hæstv. umhvrh., hverju sinni að ákveða hvernig gefnar verða undanþágur frá þessari friðun þó að því marki sem rúmast innan ramma þessara laga. Á þessum atriðum er ekki tekið og finnst mér það vitaskuld miður. Ég tel að það færi betur ef löggjöf um þessi efni væri skýr, það lægi ljóst fyrir hvenær og hversu lengi og hvaða dýr mætti veiða á tilteknum tímum ársins og ef þau dýr væru ýmist í verulegri hættu ellegar þá að veiðiþol þeirra væri miklu meira en áður hafði verið gert ráð fyrir þá hefði hæstv. ráðherra heimild til þess að veita frávik frá slíkri meginreglu. En þetta rímar auðvitað mjög vel við það nefndarálit sem hér er birt frá minni hluta nefndarinnar, undirritað af hv. þm. Tómasi Inga Olrich. Ég sakna þess auðvitað mjög úr því að hv. þm. birti nál. sem lýsir viðhorfi hans nokkuð með sama hætti og ég hef kynnt hvað eftir annað á hv. Alþingi um þessi efni og um þetta grundvallarafdrif í þessari lagasetningu að það skyldi þá ekki fylgja því nál. brtt. sem sá hv. þm. og nefndarmaður í umhvn. hefði unnið upp. Þrátt fyrir þessa ágalla og ýmsa smærri sem menn geta auðvitað deilt um eða togast á um sem ekki varða miklu þá get ég sætt mig við frv. eins og það liggur fyrir með þessum breytingum og mun sýna það að ég virði þá vinnu sem lögð hefur verið í það að bæta frv., bæði af hálfu hv. nefndar, hv. formanni umhvn. og eins fyrir tilstilli hæstv. ráðherra, þá mun ég treysta mér til þess að standa að afgreiðslu þess.

Herra forseti. Aðeins til áréttingar vegna orða hv. þm. um það að það væri á valdi eins manns að aflétta friðun, þá hefur nefndin einmitt lagt til breytingar á þessu frv. þannig að það er lögð áhersla á að það sé alltaf haft samráð við ráðgjafarnefnd um villt dýr, eða ,,villidýranefnd`` eins og hún er nefnd í frv. um það hvenær aflétta eigi friðun. Það sé leitað eftir umsögnum og það séu tillögur frá þessari nefnd en það sé ekki eingöngu í valdi ráðherra að taka allar þær ákvarðanir einn og sér, hann verði að hafa samráð við þessa nefnd. Þetta vildi ég að kæmi fram vegna orða hv. þm.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kristínu Einarsdóttur, hv. formanni umhvn., fyrir þessa ábendingu. Þess var að vísu ekki þörf, mér var það fullljóst að það er sett upp ráðgjafarnefnd í þessum efnum til að gefa hæstv. ráðherra góð ráð. Eigi að síður er það hann og hann einn sem hefur valdið til þess að kveða á um það hvenær og hversu lengi og í hvaða tilvikum þær heimildir skuli notaðar sem finnanlegar eru í þessu frv. Ég verð að treysta því að hæstv. ráðherra fari þannig með það vald að það ofbjóði ekki þeim sjónarmiðum fólks í landinu sem vill gjarnan að við nýtum með hæfilegu móti þennan hluta af náttúrufari landsins, okkur bæði til ánægju og framfærslu.

Virðulegi forseti. Ég taldi mig heyra það rétt hjá hv. þm. Pálma Jónssyni að hann væri ósáttur við þetta frv. eða það sem hann hefði athugasemd við væri miðstýringin sem fælist í því að ráðherra hefði svo mikið reglugerðarvald. Ég fyrir mitt leyti sé ekki að mikið hafi breyst frá upphaflegu frv. þótt það sé komið inn ákvæði um að það skuli hafa samráð við ráðgjafarnefnd því það er ekkert sem segir að eftir því skuli farið. Það er ekki kveðið sterkt að orði um þetta og við þekkjum það alveg úr slíkri löggjöf og slíkum ákvæðum að þó það sé ákvæði um samráð þá þýðir það ekki endilega að það sé farið eftir þeim ábendingum sem í samráðinu koma fram.

Hæstv. forseti. Hv. 6. þm. Vestf. virðist hafa komið upp í ræðustólinn til þess að staðfesta svar mitt við athugasemd hv. 15. þm. Reykv. Ég þakka fyrir það. Hv. þm. hefur áréttað svar mitt sem ég gaf rétt áðan.

Hæstv. forseti. Það gleður mig stórkostlega að fá loks tækifæri til að flytja þá ræðu sem ég hef lengi beðið eftir því ég bað um orðið einhvern tímann seint í síðustu viku og nú er nokkuð liðið á þessa nótt og hefur talsvert dregist að við kæmust til þess að ræða þetta gagnmerka mál. En ég ætla ekki að hafa um þetta ýkja mörg orð heldur koma eingöngu á framfæri athugasemdum mínum eða hugleiðingum í sambandi við þetta mál sem ég hafði hugsað mér að flytja og mun gera og eru í sjálfu sér að hluta til óskyldar þeim umræðum sem hér hafa orðið um breytingar og ekki breytingar fram og til baka á þessu frv. Satt best að segja verð ég að segja fyrir mitt leyti og mína hönd og vandamanna að mér finnst afgreiðslan á þessu vera svona nokkuð ruglingsleg. Kemur það m.a. fram í því að hver einasti nefndarmaður skrifar undir málið með fyrirvara og brtt. eru svo fluttar út og suður, hafa verið boðaðar fram og til baka, þar á meðal af hæstv. ráðherra og síðan dregnar til baka og fleira þar fram eftir götunum. Þannig að það er hugsanlegt, kannski leyfi ég mér að trúa að einn og einn maður sé pínulítið ruglaður í því hvernig þetta nákvæmlega eigi að afgreiðast og berast upp. Það sem ég í fyrsta lagi vildi gera að umtalsefni, hæstv. forseti, er reyndar grundvallaratriði þessa máls sem hér hefur nokkuð verið til umræðu og kemur auðvitað fram í mismunandi sjónarmiðum nefndarmanna og það er spurningin um framsetningu friðunar- eða verndunarreglunnar gagnvart aftur nýtingarsjónarmiðum á þessum tegundum. Nú má segja að það sé kannski í aðalatriðum akademísk spurning hvernig þetta er fram sett, a.m.k. tæknilega séð. Það er auðvitað smekksatriði næstum að segja hvort menn velja sér fyrst þá leið að banna hlutina en veita síðan undanþágu frá því banni eða öfugt, að leyfa hlutina en hafa inni heimildir til að banna þá og er svo sem alþekkt að menn þræti um þetta. Ég vil gjarnan líta á þetta út frá bæði sögulegum forsendum og réttarfarslegum að nokkru leyti og líka pólitískum og þá meina ég aðallega pólitískum út frá þeim nýtingarforsendum og þeirri nýtingarpólitík sem Ísland byggir sína tilveru á. Sem sagt, til að gera langt mál stutt, hæstv. forseti, þá leita á mig vissar efasemdir um það að sú almenna framsetning sem fram kemur fyrst og fremst í 6. gr. að villt dýr önnur en þrjár tegundir kvikinda sem þar eru talin upp, mýs, rottur og minkar, skuli friðuð nema annað sé tekið fram í lögum þessum eða reglugerðum byggðum á þeim. Þetta er grundvallarregla málsins eins og hún er sett fram hér og ég segi að það leita á mig efasemdir um að þessi framsetning eins og hún er fram borin ein og sér sé skynsamleg. Ég hefði gert mikinn greinarmun á því ef í sömu málsgrein eða sömu lagagrein verði jafnframt komið það sjónarmið að þrátt fyrir þessa almennu reglu eða útgangsreglu skyldu gilda og standa þau sjónarmið að rétt væri að stefna að nýtingu þeirra stofna sem nýtanlegir eru með sjálfbærum hætti ef það megi verða til aukinnar verðmætasköpunar og velmegunar landsmanna og í þágu matvælaframleiðslu eða annarra slíkra hluta. Þannig að þetta væri þá a.m.k. tengt saman með þeim hætti. Ég vil segja það að ég er að mörgu leyti nálægt þeim sjónarmiðum sem fram koma í nál. á þskj. 1054 hjá hv. þm. Tómasi Inga Olrich hvað þetta snertir. Þar gætir sennilega uppeldis ræðumanns í einhverjum mæli því ég er nú einu sinni fæddur nánast og uppalinn við það að vera síveiðandi og skjótandi svo lengi sem ég man eiginlega eftir mér í mínum uppvexti, tilheyrir enn því umhverfi sem ég er upp úr sprottinn. Það er náttúrlega erfitt að breyta þeim hugsunarhætti og innræti sem manni er þannig kennt, því lengi býr að fyrstu gerð, eins og þar segir. Þetta er þó að mínu mati nokkuð eftir því, þessi framsetning, hvað við á í hverju tilviki. Það er til að mynda þannig að ég held að þessi regla, framsett eins og frv. í byrjun gerði ráð fyrir, gagnvart sjávarspendýrunum sem þarna heyra undir, selir og rostungar, hefði getað verið varhugaverðari að mörgu leyti en gagnvart villtum dýrum að öðru leyti og þá er ég fyrst og fremst að hugsa til þess að það er stutt á milli þessara sjávarspendýra og hvalanna. Við erum í tiltekinni stöðu með þau mál og eigum undir högg að sækja í samfélagi þjóðanna vegna okkar afstöðu til þess að það eigi að nýta þann stofn eins og aðra. Og þá er spurningin auðvitað: Hefur það áhrif á vígstöðu okkar og viðhorf almennt hvor reglan er lögð til grundvallar, nýtingarreglan eða friðunarreglan? Nú eru þær ekki andstæður í sjálfu sér eins og málin eru fram borin og ég er ekki að gera mönnum það upp að í þessum framsetningarmáta endurspeglist endilega einhver vilji til þess að hafa beint áhrif á stefnu okkar á þessu sviði. En menn hljóta auðvitað að fara í gegnum það þegar þetta er rætt hvor framsetningin sé þá heppilegri. Sömuleiðis er það þannig, hæstv. forseti, að ég á satt best að segja í nokkrum erfiðleikum með þá hugsun að friða íslenska refinn, að ganga út frá því að hann skuli vera friðaður en eyðing hans sem ég er sannfærður um að muni hér eftir sem hingað til þurfa að koma til til að halda stofninum í jafnvægi skuli vera undanþæg regla. Og þá spyr ég menn náttúrlega að því hvort það sé ekki nokkuð mótsagnarkennt annars vegar að byggja á þeirri grundvallarreglu í löggjöfinni að tegundin sé friðuð en hins vegar veita til þess fé á fjárlögum hverju sinni að kosta eyðingu hennar beinlínis vegna þess að það sé nauðsynlegt að leggja til þess opinbera fjármuni frá ríki eða sveitarfélögum að halda niðri viðkomandi tegundum. Menn kunna að segja að sé þrætubókarlist og tittlingaskítur að vera að eltast við þetta hér en eins og ég lít á málið þá er það spurning hvort það er að öllu leyti rökrétt framsetning í löggjöf og stjórnsýslu að hafa grundvallarreglu í löggjöf að friðun en leggja síðan fjármuni í eyðingu á viðkomandi tegund í verulegum mæli. Þar gegnir t.d. öðru um minkinn sem á ekki að vera friðaður. Sama má víst segja um selinn því ég held ég fari rétt með það að enn séu lagðir fjármunir í það af hinni frægu hringormanefnd að hvetja til fækkunar og eyðingar á þeirri tegund. Þá fáein orð um önnur atriði þessa máls. Ég vil spyrja gagnvart ákvæðum 9. gr. þar sem er gífurleg upptalning á öllum þeim aðferðum sem ólöglegar skuli teljast við veiðiskap, svo sem að bana dýrum með grjótkasti og hvað eina. Þar kemur í lið 14 að hálfsjálfvirkum eða sjálfvirkum skotvopnum og þar vil ég spyrja í samhengi við síðustu málsgrein greinarinnar sem gengur út á það að umhvrh. geti heimilað notkun ofangreindra veiðiaðferða, þ.e. þeir sem búið er að telja upp í 17 töluliðum ef ég skil rétt, í vísindaskyni eða ef villt dýr valda umtalsverðu tjóni og aðrar aðferðir eru ekki taldar henta. Er það ætlunin að þetta ákvæði til að mynda nái yfir grenjavinnslu? Er þá meiningin til að mynda að áfram sé hægt að leyfa grenjaskyttum notkun á sjálfvirkum haglabyssum eða sjálfvirkum skotvopnum við veiðiskap? Ef svo er ekki þá bið ég um rökin fyrir því að falla frá því. Nú vita menn væntanlega sem til þekkja að velflestar grenjaskyttur landsins hafa fjárfest í eða eiga svona vopn og hafa haft til þess leyfi sérstaklega og undanþágur á undanförnum árum að hafa þau með höndum til þess og til þess eingöngu að nota þær við grenjavinnslu. Er sem sagt ætlunin að þessu verði breytt? Koma þá bætur fyrir af því að þessir menn hafa haft það að starfa að sinna þessum verkefnum og verið launaðir til þess af ríki og/eða sveitarfélögum og þessi vopnabúnaður hefur tilheyrt þeirra starfi. Sömuleiðis kunna ýmsir að telja þetta smávægilegt atriði en mér finnst rétt að málin séu rædd eins og þau liggja fyrir og staðreynd er að þessi útbúnaður hefur verið hluti af tækjabúnaði manna við þessa iðju á undanförnum árum. Ég vil gjarnan fá á hreint hvernig þetta liggur og vona að þó síðar verði komi svör við þessu áður en málið verður afgreitt. Eins er það örstutt, hæstv. forseti, um ákvæði 11. gr. um veiðikortin. Ég vil spyrja að því hvort aldrei hafi komið til álita að gera greinarmun annars vegar á sportveiði og slíkum veiðiskap og hins vegar hefðbundnum nytjum, t.d. bænda á eigin landi við veiðiskap eða manna við sjávarsíðuna gagnvart t.d. svartfuglaveiðum. Telja menn það nauðsynlegt samræmisins vegna að þetta gangi yfir allan veiðiskap og allar nytjar hversu óskyldar sem þær eru, allt frá hreinni sportveiðimennsku, t.d. rjúpnaveiðum á þeim takmarkaða tíma og yfir í, segjum þá, svartfuglaveiði manna við sjávarsíðuna? Mér finnst það svo sem spurning hvort þar hefði ekki mátt að einhverju leyti aðgreina mismunandi tegundir veiði. Þá vildi ég, hæstv. forseti, aðeins nefna fuglafriðunarákvæðin eða 18. gr. Þar er gert ráð fyrir því að hæstv. umhvrh. geti í reglugerð aflétt friðun sem er grundvallarreglan þannig að hún gildir meira að segja líka um þær tegundir sem réttdræpar hafa talist á Íslandi allt árið, svo lengi sem elstu menn muna held ég, eins og hrafn og svartbakur, en friðun skal það samt heita og síðan heimild til ráðherra til að aflétta þessu allt árið. Svo kemur að gæsinni og þar hefur orðið sú breyting, ef ég hef náð að nema rétt, að nú er lagt til á nýjan leik í 2. tölul. gagnvart þeim fuglum sem þar eru taldir upp að tímabilið skuli vera frá 20. ágúst til 31. mars. Þá kemur að því að ég vil í fyrsta lagi fagna því að veiðitíminn er lengdur í annan endann sem sagt. Áður gilti þarna dagsetningin 15. mars um a.m.k. nokkrar af þessum tegundum en þetta er fært aftur til 31. mars. Ég hefði að mörgu leyti talið rétt að skipta þessu upp því þarna er blandað saman tegundum sem að mínu mati eiga orðið fátt sameiginlegt eins og nokkrum tegundum anda sem réttilega kom fram áðan hjá hv. 2. þm. Norðurl. v. að í sjálfu sér er álitamál hvort það eigi að vera að leggja undir jafnmikla veiði og hér er opnað fyrir og hins vegar til að mynda gæsastofnum sem í raun og veru hefur fjölgað ískyggilega undanfarin ár og ef eitthvað væri væri ástæða til að hvetja til aukinnar veiði á. Það á bæði við um grágæs og heiðargæs af því að hv. þm. nefndi það. Ég þekki það vel af slóðum sem mér eru kunnar að heiðargæsin hefur verið að færa út kvíarnar í stórum stíl og ýta meira að segja grágæsinni af hefðbundnum varpslóðum á hálendi Norðausturlands og það er enginn vafi á því að báðar tegundir hafa verið í sókn. Ég er þeirrar skoðunar og vil láta það koma hér fram að það hefði verið gagnvart gæsinni fullkomlega réttlætanlegt að lengja vorveiðitímann, jafnvel fram til 10. eða 15. aprílmánaðar. Auðvitað var þessi regla um 15. mars eins og hún hefur staðið í lögum hreint út sagt hláleg því það heyrði til undantekninga að gæsir, aðrar en þær sem hafa hér vetursetu, sem eru nokkur hundruð stykki aðallega við Tjörnina í Reykjavík, sæjust á Íslandi fyrir þennan tíma. Þannig að það var hreint fræðilegt atriði að hafa þennan tíma til 15. mars. Sé hann hins vegar kominn um mánaðamót eða ég tala nú ekki um ef hann væri færður aftur til 10. apríl þá væri ákveðin vorveiði orðin möguleg á gæsinni og það mundi líka falla að því að gæsin er hinn mesti vágestur í túnum víða og fullkomlega réttlætanlegt að mínu mati að leyfa veiði á henni. Reyndar hefur verið heimilt, ef ég man rétt, að veita undanþágur ef sérstaklega hefur verið um það sótt og það blessað af sveitarstjórnum en því miður held ég að allt of fá dæmi hafi verið um það að slíkt hafi verið notað og fremur borið við jafnvel að eitthvað hafi verið um veiði án þess að slíkrar undanþágur hafi verið aflað. Og af því að ég var að ganga út frá nýtingarreglum og nýtingarhugsun í sambandi við minn málflutning þá vil ég láta það koma fram sem ég hef líka hugleitt hvort þessi alfriðun á álftinni sé ekki tímaskekkja. Þeirri tegund hefur líka fjölgað mikið og hún er býsna aðgangshörð að landinu þar sem hún fer um í miklum flokkum. Það á meðal annars við um nýgræðing á vorin þar sem hún gengur sérstaklega hart að landinu. Ég er þeirrar skoðunar að sú tegund eigi nákvæmlega með sama hætti að falla undir eðlileg nýtingarsjónarmið og aðrar, hef enga tilfinningasemi gagnvart því þó einn og einn maður hafi ort fallega um svanasöng á heiðum þá þekkist líka hugtakið ,,álftagarg`` á mínum heimaslóðum og þykir ekki alltaf jafnfallegt. Ég hefði talið að það kæmi til greina að með einhverjum hætti væri sömuleiðis hægt að opna fyrir eðlilega nýtingu á þeirri tegund, e.t.v. á öðrum og afmarkaðri tíma en hér er fjallað um. Þá vil ég líka koma að síðasta hluta frv., hæstv. forseti, þar eru tvö ákvæði sem ég staldra við. Það er í 1. tölulið 22. gr. að frv. gerði ráð fyrir að fella niður ákveðin ákvæði Jónsbókar sem fjalla um seli, rostunga og hvítabirni. Ef ég man rétt tel ég mig þó hafa fundið að nefndin leggi til að frá þessu verði horfið og ég fagna því og þakka það ef það er rétt skilið. Það er mér alveg sérlegur þyrnir í augum þegar menn eru að ólmast við það hér að fella úr lögum að ástæðulausu jafngöfugan og merkan rétt eins og þann sem enn er að finna í íslenska lagasafninu og er að verða elsti rétturinn í lögum í landinu sem eru ýmsir kaflar Jónsbókar fyrir utan tilteknar kristnitilskipanir sem eru enn eldri, þá eru þarna á ferðinni landlegubálkur, rekabálkur og fleiri slík ákvæði Jónsbókar að verða þau elstu sem í lögum finnast. Það á að sjálfsögðu ekki að vera að henda slíku út og allra síst ef ákvæði þeirra standast í raun og veru tímans tönn eins og þau gera furðulega vel þegar betur er að gáð. Sömuleiðis ætlaði ég að spyrja hvort það væri hugsun manna að fella úr gildi XII. kafla laganna um lax- og silungsveiði sem er um ófriðun sels. Nú er að vísu lagt til að ákvæðið um sel hverfi út úr þessu frv. og þá væntanlega einnig þetta, þessi 10. töluliður. En hvað er fjallað um í þessum ákvæðum laganna um lax- og silungsveiði, um ófriðun sels? Jú, það er m.a. 83. gr. þeirra laga í XII. kafla, en þar segir undir fyrirsögninni um ófriðun sels sem skilst vonandi enn þá: ,,Rétt er að skjóta eða styggja sel í veiðivatni og í ósi þess eða ósasvæði enda sé eigi öðruvísi mælt í lögum.`` Þetta er nokkuð fornlegt málfar en skilst vonandi vel og kannski nokkuð til vitnis um annan hugsunarhátt en þann sem gengur nú í gegnum lagasetningu þegar svona er tekið til orða að rétt sé að stugga sel úr ósum veiðivatna enda gera þeir þar hinn mesta óskunda. Það heyrði nánast undir kvöð á landeigendum sem áttu land að ósum mikilla veiðivatna á mínum heimaslóðum að sjá um það hlutverk að stugga sel úr ósi og var talið nánast falla undir kvaðir svipað og lögferjur og annað því um líkt. En þetta stendur sem sagt til bóta og ákvæði um ófriðun sels verða þá áfram í gildi ef þetta verður niðurstaðan að selahluti málsins falli úr gildi. Ég ætla tímans vegna, hæstv. forseti, ekki að blanda mér inn í þær spaklegu umræður sem nokkuð hafa orðið um það hvar skuli vista selamálin. Á því eru uppi ýmsar kenningar og menn hafa á því nokkurn áhuga, m.a. þeirri sögu sem komist hefur á loft að í ríkisstjórninni hafi verið gert magnað samkomulag um það hvernig með það mál skuli fara og hefur gengið út á það að útselur skuli heyra undir sjútvrh., landselur undir landbrh. og blöðruselur vera í umhvrn. og þótti Akureyringum a.m.k. nokkuð skondið og snjallt hvernig þessu máli hefði verið lent í ríkisstjórninni. En nú er sem sagt meiningin að setja þetta mál í gerð í sumar og hvort sem þetta verður niðurstaðan eða ekki þá held ég að það sé þrátt fyrir allt skynsamlega ráðið. Sönnu nær er þó að þetta mál hlýtur auðvitað að vera samstarfsverkefni og ég hefði talið ekki óeðlilegt að vistunin sem slík væri hjá umhvrh. en eðlilegt að um þau mál væri eftir atvikum haft samstarf við landbrh. þar sem svona hefðbundnar nytjar selabænda eiga í hlut á sínum eða fyrir sínum bújörðum en eftir atvikum einnig við sjútvrh. ef málið snýst um eitthvert jafnvægi í lífríki sjávarins. Og þá er nú aðeins eitt eftir, hæstv. forseti, sem ég ætlaði að nefna og það er veiðistjóraembættið. Nú eru boðuð mikil tíðindi í því að náðst hafi samkomulag um að hætta við að leggja veiðistjóraembættið niður og ég held ég verði bara að segja að ég fagna því. Mig tekur nokkuð sárt til þess embættis og þeirrar starfsemi sem þar hefur verið. Ég átti þátt í því á sínum tíma að ná samkomulagi um að það embætti væri flutt frá fyrri slóðum og yfir í umhvrn. þegar það var stofnað og reyndar er það þannig að á þeim tíma þegar umhvrn. varð til þá kom það í minn hluta sem landbrh. og samgrh. að leggja því embætti til flestar stofnanirnar ef svo má að orði komast, þ.e. þær flestar sem fluttust yfir í umhvrn. og mynduðu þann stofn kom frá þessum tveimur ráðuneytum, landbrn. og samgrn., eins og menn geta skoðað ef þeir rifja upp söguna. Það var hins vegar aldrei með í kaupunum að þannig yrði við veiðistjóraembættinu tekið og þannig með það farið að það yrði lagt niður innan skamms og hefði náttúrlega verið rétt að þinglýsa kvöð á afhendingarsamningnum að það skyldi rekið eða starfrækt um ókomin ár ef út í það hefði verið farið. En auðvitað er það ekki aðalatriðið eða mergurinn málsins heldur að fyrir þessari starfsemi sé séð og ég hef ekki haft þá sannfæringu að menn væru búnir að útbúa sig nógu vel til þess að fara í þessar breytingar eins og málin hafa staðið. Ég held að eftir atvikum hafi þarna verið unnið hið merkasta starf á ýmsan hátt og ástæða sé til að vanda sig gagnvart öllum breytingum á því. Vegna þess að umræða um flutning á þessu embætti sem nokkuð hefur komið í loftið hefur verið til umfjöllunar þá vil ég fyrir mitt leyti taka það fram að ég er stuðningsmaður þess almennt séð að leitað sé leiða til að dreifa verkefnum og hinni opinberu þjónustu úti um landið og það er ekki nokkur vafi á því að ýmis embætti og ýmsar stofnanir eða þættir í starfsemi þeirra geta og mega mjög vel flytjast til og ég held að það sé hægt að nefna dæmi um slíkt þar sem sæmilega vel hefur tekist. Þannig að ég er síður en svo að mæla gegn því að það sé skoðað að þetta embætti eins og önnur sé athugað í því sambandi. Með því er ég á hinn bóginn ekki að skrifa upp á hvernig að því hefur verið staðið af hálfu núv. hæstv. ráðherra án þess að ég ætli að fjölyrða um það mál á þessu stigi og um þetta leyti nætur frekar en hér hefur þá verið gert. Að síðustu þetta, hæstv. forseti. Ég dreg það ekki í efa enda væntanlega ástæðan fyrir því að hér hefur verið endurflutt æ ofan í æ frv. um þetta efni að þörf sé orðin á því að endurskoða ákvæði sem um þetta gilda og samræma þau í nýrri heildarlöggjöf og ég held að að langmestu leyti séu málin á réttri leið og ákvæðin til bóta. Ég tel einnig að þær breytingar sem hér hafa verið kynntar á málinu auðveldi afgreiðslu þess eða samkomulag um það hér en engu að síður er það þannig að ég hef haft um þetta mál tilteknar efasemdir sem ég hef gert grein fyrir og ég hef ekki endanlega gert upp hug minn um það hvort ég veiti þessu máli brautargengi með atkvæði mínu. Ég er miklu nær því nú heldur en ég var eins og það kom fyrir óbreytt og eins og það lá með hinni nokkuð svo margbrotnu afgreiðslu nefndarinnar en hef sem sagt ekki endanlega gert það upp við mig hvernig ég ráðstafa mínu atkvæði í þessu efni.

Hæstv. forseti. Ég vildi benda hv. þm. á að í brtt. á þskj. 1053, 9. tölulið, er gert ráð fyrir brtt. við 9. gr. sem hann vitnaði til. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Umhverfisráðherra getur í samráði við ráðgjafarnefnd um villt dýr veitt tímabundna undanþágu til að nota ofangreindar veiðiaðferðir í vísindaskyni eða ef villt dýr valda umtalsverðu tjóni og aðrar aðferðir eru ekki taldar henta.`` Þannig að það er í valdi þessarar ráðgjafarnefndar að meta það hvort heimilt sé að veita undanþágur frá þeim veiðiaðferðum sem þarna eru nefndar. Þannig að ég get ekki svarað því öðruvísi varðandi það hvort það muni ná til þeirra atriða sem hv. þm. nefndi því það er í valdi þessarar ráðgjafarnefndar og ráðherra að meta hvort það er talið nauðsynlegt. En meginreglan er auðvitað sú að það eigi ekki að nota þessar byssur sem hann nefndi. Síðan ætla ég að benda á að við 11. tölulið í brtt. af hálfu nefndarinnar er talað um hlunnindaveiðikort og þar segir, með leyfi forseta: ,,Hlunnindakort gilda fyrir eiganda og ábúanda og það fólk sem honum er nauðsynlegt að hafa með sér við nýtingu hlunnindanna og við varnaraðgerðir við ágangi tjónvalda.`` Það er því lagt til að gerður verði ákveðinn munur þar á af því að það var spurt sérstaklega að því atriði eða bent á það. Síðan vildi ég bara benda á það að því er varðaði brtt. við 18. gr. og ég skil ákaflega vel að þetta sé að verða dálítið ruglingslegt að fólk átti sig ekki á því, en það er einmitt gert ráð fyrir að það gildi sérstakt að því er varðar gæsir, þ.e. að veiðitímabil gæsa geti verið frá 20. ágúst til 31. mars, þ.e. að því er varðar grágæs og heiðargæs en síðan séu hinar fuglategundirnar sem taldar eru upp í 2. tölulið frv., það gildi um þær áfram 1. september til 31. mars. Ég skil mjög vel að það sé ekki mjög skýrt en svona er það samt. Þetta vildi ég skýra, virðulegur forseti.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessi svör. Þau skýra málið að nokkru leyti og sérstaklega þakka ég fyrir þessa ábendingu og brtt. nefndarinnar um sérstök veiðikort fyrir ábúendur hlunnindajarða eða þá sem eru að nýta hlunnindi og hefðbundnar, og ég vil þá leyfa mér að trúa, nytjar manna sem hafa haft af því tekjur eða umtalsverð störf að ástunda slíkt. En varðandi hið breytta orðalag á síðustu mgr. 9. gr. þá í sjálfu sér skýrir það ekki málið gagnvart þeim sem varpa fram þessari ósköp einföldu spurningu: Verð ég að henda þeim tækjum og eru þau mér ónýt sem ég hef kannski nýlega keypt í atvinnuskyni af því að ég er grenjaskytta? Það kann vel að vera að sú stétt njóti ekki mikillar samúðar hér en hún er til samt. Og þá mundi maður náttúrlega í næstu umferð spyrja: Gott og vel, þessi nefnd og ráðherra eiga í samráði að taka á svona málum en hver er stefnan? Er ekki hægt að gefa einhverjar upplýsingar um það? Hvaða afstöðu hefur t.d. hæstv. umhvrh.? Hvað vill hann gera? Er hann tilbúinn að segja hér að hann vilji leggja það til að menn geti notað þetta áfram eða notað út úr þeim tækjum sem þeir eiga eða eitthvað í þeim dúr? Staðreyndin er ósköp einfaldlega sú að þegar svona mál koma fram þá fá menn ýmsar spurningar af þessu tagi sem eðlilegt er. En ég svo sem tek það gilt að sumt af þessu er framkvæmdaratriði sem nýjar og fínar samráðsnefndir og ráðherrann eiga að leysa úr og auðvitað verður það alltaf svo að stjórnvöld þurfa að taka á einhverjum slíkum málum sem annast framkvæmdina. En ég held að það sé alveg ljóst samt, hæstv. forseti, að flest af því sem hér er verið að leggja til í þessum brtt. er til bóta svo langt sem það nær og þá vaknar náttúrlega enn sú spurning hvort þetta yrði ekki enn betra ef nefndin leggði það á sig að vinna pínulítið meira í þessu.

Það hefur orðið samkomulag milli þingflokka, sbr. 48. gr. þingskapa, um að fyrstu ræðumenn hvers þingflokks hafi allt að 30 mínútur í fyrri umferð og ráðherra allt að 45 mínútur. Að öðru leyti gilda ákvæði 48. gr. um að ræðumenn hafi allt að 15 mínútur í hvort sinn.

Frú forseti. Hér liggur fyrir skýrsla af minni hálfu um sölu á hlutabréfum ríkisins í SR-mjöli hf. Eins og þessi skýrsla ber með sér er hér um mjög viðamikið verk að ræða, sem var sala á hlutabréfum í Síldarverksmiðjum ríkisins, sem svo hétu. Undirbúningur að þessari sölu hefur staðið í alllangan tíma og af skýrslunni má glöggt ráða að niðurstaða þessa máls er augljóslega á þann veg að hér hefur vel tekist til. Það er ljóst að verksmiðjurnar hafa verið seldar við sanngjörnu verði. Það hefur verið tryggt að rekstur þeirra er í öruggum höndum. Það hefur tekist að koma þessari sölu fram í mikilli sátt við starfsmenn verksmiðjanna og heimaaðilana þannig að allt rekstrarumhverfi og starf í verksmiðjunum hefur gengið fyrir sig eins og best verður á kosið. En eins og hv. þingmönnum er kunnugt hafa einmitt þessi atriði oft verið hvað erfiðust og viðkvæmust þegar sala hefur farið fram á opinberum fyrirtækjum. Í öllum þessum meginatriðum hefur sem sagt tekist vel til og við höfum náð þeim árangri sem að var stefnt að selja fyrirtækið við sanngjörnu verði með mjög dreifðri eignaraðild, þátttöku heimamanna og starfsmanna. Þær umræður sem farið hafa fram síðustu vikur um söluna hafa á hinn bóginn gengið þvert gegn þessum raunveruleika málsins. Af hálfu talsmanna stjórnarandstöðunnar innan þings sem utan hefur því verið haldið fram að rétt hefði verið að selja Haraldi G. Haraldssyni fyrirtækið þó í ljós hafi komið þegar á frumstigi að hann hafi ekki getað sýnt fram á fjárhagslegan styrk til þess að kaupa fyrirtækið og sú skoðun hafi verið staðfest í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Með afstöðu af þessu tagi eru menn hins vegar að taka afstöðu gegn hagsmunum ríkissjóðs, gegn hagsmunum verksmiðjanna og gegn atvinnuhagsmunum starfsmannanna. Einn af starfsmönnunum lét þau orð falla að fyrstu kynni hans af viðleitni Haraldar G. Haraldssonar til að ná sambandi við starfsmennina hafi verið stefnan sem út var gefin. En kjarninn í þessari gagnrýni felst í því að þeir sem þannig ræða um þetta efni telja mikilvægara að þyrla upp pólitísku moldviðri og koma höggi á pólitíska andstæðinga en að gæta að raunverulegum hagsmunum ríkissjóðs, raunverulegu rekstrarumhverfi verksmiðjanna og atvinnuhagsmunum þeirra fjölmörgu starfsmanna sem hér eiga hlut að máli. Ef við víkjum svo að efnisþáttum þeirrar gagnrýni sem fram hefur verið borin má greina hana í þrjá meginþætti: Í fyrsta lagi hefur verið látið að því liggja í opinberri umræðu að ráðherrann sem fer með þessi mál hafi misfarið með opinbert vald sitt til að hygla gæðingum og koma eignum ríkisins yfir til kolkrabbans. Þetta hefur verið uppistaðan í þeirri ómálefnalegu umræðu sem fram hefur farið um þetta efni. Í annan stað hefur því verið haldið fram að ráðherrann hafi staðið fyrir því að gefa eignir ríkisins þessum áðurnefndu gæðingum. Þetta er uppistaðan í þeirri gagnrýni sem talsmenn stjórnarandstöðunnar hafa haldið fram. Í þriðja lagi má svo nefna þá gagnrýni sem fram kemur í skýrslu Ríkisendurskoðunar á einstaka efnisþætti í málsmeðferð söluhópsins sem skipaður var og ráðgjafafyrirtækisins, Verðbréfamarkaðar Íslandsbanka. Þessi gagnrýni er af allt öðrum toga og kemur hvergi nærri þeim stóryrðum sem hafa einkennt málflutning talsmanna stjórnarandstöðunnar og mun ég víkja að þeim þáttum síðar í ræðu minni. Til þess að sýna sem gleggst fram á að enginn fótur er fyrir þeim gífuryrðum sem legið hafa í málflutningi stjórnarandstöðunnar og þeirri gagnrýni er rétt að minna á hinn langa og vandaða undirbúning að þessu máli. Í tíð þessarar ríkisstjórnar hófst sá undirbúningur með sérstakri nefndarskipan, undir forustu Eggerts Haukssonar viðskiptafræðings, sem kannaði alla möguleika og allar aðstæður og gerði tillögur um hvernig með málið skyldi farið. Í þessum athugunum fóru fram ítarlegar viðræður við heimaaðila og starfsmenn til þess að unnt væri að átta sig á því á hvern veg hægt væri að koma sölunni fram án þess að raska þessum hagsmunum. Áður hafði, í tíð fyrri ríkisstjórnar, verið gerð svipuð athugun af nefnd undir forustu Helga Bergs og komst sú nefnd að svipaðri niðurstöðu. Í framhaldi af þessum viðamiklu undirbúningsathugunum og tillögum um það hvernig með málið skyldi fara var lagt fram frv. fyrir Alþingi sem síðan var samþykkt. Eftir að fyrirtækinu hafði verið breytt í hlutafélag fól ég stjórn nýja hlutafélagsins að gera tillögur um það hvernig staðið skyldi að framhaldi málsins, sölu hlutabréfanna. Þær tillögur voru sendar mér 7. okt. og eru ítarlegar og settar fram eftir langa og málefnalega umfjöllun stjórnarinnar um viðfangsefnið. Í tillögum stjórnarinnar segir: Með hliðsjón af framansögðu er það skoðun stjórnar SR-mjöls hf. að ekki eigi að reyna að selja SR-mjög hf. með almennu hlutafjárútboði. --- Ekki að selja það með almennu hlutafjárútboði. --- Þá er hinn kosturinn eftir, þ.e. að selja hlutabréfin til einstakra fjárfesta eða hóps fjárfesta. Síðan er skilgreint um hvaða aðila sé verið að ræða í því efni. Það er minnt á stóra rekstraraðila í sjávarútvegi, starfsmenn SR-mjöls hf., aðra stóra fjárfesta og e.t.v. sveitarfélög. Síðan segir: Stjórn SR-mjöls hf. telur mikilvægt að ná sem víðtækastri samstöðu um sölu félagsins þannig að hún nái fljótt og örugglega fram að ganga. Á það var lögð mikil áhersla að málið drægist ekki þannig að óvissa um framtíðina tæki ekki marga mánuði, hvort tveggja út frá rekstrarhagsmunum fyrirtækisins og atvinnuhagsmunum starfsmannanna. Undir þetta álit skrifar stjórnin, Arndís Steinþórsdóttir, Arnar Sigurmundsson, Hermann Sveinbjörnsson, Pétur Bjarnason og Þórhallur Arason. Í öllum meginatriðum féllst ég á þá tillögu um málsmeðferð sem stjórnin lagði til í þessu efni og þau markmið og þau vinnubrögð sem liggja skyldu til grundvallar sölumeðferðinni. Sérstakur söluhópur var skipaður samkvæmt þessum tillögum og óháð ráðgjafarfyrirtæki fengið til að framkvæma verðmat og annast milligöngu um söluna. Sérstökum óháðum aðilum var falið að meta eignir fyrirtækisins, allt samkvæmt þessum tillögum og ákvæðum í lögum um stofnun hlutafélags úr Síldarverksmiðjum ríkisins. Í einu og öllu fór ég að tillögum þeirra ráðgjafa sem hér áttu hlut að máli og í engu efni hefur verið sýnt fram á að ég hafi vikið frá þeim og í engu efni hefur verið sýnt fram á að ég hafi gert minnstu tilraun til að mismuna þeim aðilum sem hér áttu hlut að máli og sóttust eftir að kaupa hlutabréf í verksmiðjunum. Þetta er kjarni málsins um undirbúninginn og þau vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið í þessu efni. Síðan komum við að stóru fullyrðingunum um það að hlutabréfin hafi verið afhent sérstökum gæðingum. Sérstökum gæðingum ráðherrans, kolkrabbanum og öðru liði sem því tengdist. Horfum nú nánar á þessar fullyrðingar. Gerum okkur nú nokkra grein fyrir því hverjir eru hinir raunverulegu kaupendur að hlutabréfum ríkisins í SR-mjöli. 60% af hlutafénu er nú í höndum átta lífeyrissjóða, Eignarhaldsfélags Alþýðubankans, 77 starfsmanna, fjögurra sveitarfélaga þar sem verksmiðjurnar eru starfræktar og 19 skipstjóra og útgerðarmanna loðnuskipa. 60% eru í höndum þessara aðila. 37% þar af eru í höndum Eignarhaldsfélags Alþýðubankans, lífeyrissjóða og starfsmanna. Ætla menn svo að koma og halda því fram að hér hafi farið fram einhver sala til sérstakra gæðinga ráðherrans eða kolkrabbans, eins og gjarnan er talað um í umræðunni.  Það hefur verið gagnrýnt að fyrirtækið Sjóvá-Almennar sé meðal hluthafa. Það á 7,5% hlut í fyrirtækinu. Enginn einn aðili á meira en 7,5%, en það eru Sjóvá-Almennar og Lífeyrissjóður Austurlands og fáeinir aðilar aðrir. Með öðrum orðum, listinn yfir hluthafana sem hér er birtur hrekur allar fullyrðingarnar um að hér hafi farið fram sala til þess að afhenda gæðingum þetta fyrirtæki. Þær eru hraktar hér með þeim einfalda hætti að birta listann yfir hluthafana. Þá komum við að því atriði í gagnrýninni að fyrirtækið hafi verið gefið.  Í skýrslu Ríkisendurskoðunar segir svo um þetta efni, með leyfi forseta: ,,Erfitt er að segja til um hvert sé eðlilegt verð á fyrirtækinu. Það kemur ekki í ljós fyrr en kaupendur leggja fram ákveðið verðtilboð.`` Hér er auðvitað um kjarna málsins að ræða. Það er auðvitað markaðurinn sem segir mest um það hvers virði fyrirtæki eru og hér er það staðfest mat af hálfu Ríkisendurskoðunar. Á öðrum stað segir, með leyfi forseta, þegar vitnað er til útreikninga VÍB: ,,Þessir útreikningar voru byggðir á ákveðnum forsendum sem getið er hér að framan og byggjast á því sem þekkt er í rekstri verksmiðjanna.`` --- Loks segir: ,,Ríkisendurskoðun telur ekki ástæðu til að gagnrýna aðferðafræðina við mat VÍB en hún byggir eingöngu á óbreyttu rekstrarumhverfi í framtíðinni.`` Það er ekki sett fram gagnrýni á vinnubrögð VÍB við þetta verðmat, skýrt og skilmerkilega skrifað í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Höfum það líka í huga að hér er um áhætturekstur að ræða og á árunum 1980--1992 var meðaltap á hverju ári 90 millj. kr. á rekstri fyrirtækisins. Fór eitt árið upp í 350 millj. kr. hagnað, en var allt þetta tímabil samt að meðaltali með tap upp á 90 millj. kr. og er þá hagnaður síðasta árs inni í þeirri tölu. Þegar horft er til framtíðar og lagt mat á það við hvaða skilyrði var verið að selja fyrirtækið þá þarf að reka fyrirtækið til þess að það geti skilað eigendum eðlilegum arði með 60 millj. kr. hagnaði að meðaltali á næstu tíu árin, í staðinn fyrir 90 millj. kr. tap sem reynslan segir af síðustu árum. Með öðrum orðum, til þess að verðforsendurnar standist þurfa nýir eigendur að snúa rekstri fyrirtækisins við um 150 millj. kr. að meðaltali á hverju ári næstu tíu árin. Vonandi tekst það og vonandi má gera betur. En það getur líka farið á hinn veginn. Við fengum dæmi um það á síðustu tíu árum að gróðinn á einu ári gat farið upp í 350 millj. kr., en það breytti því ekki að að meðaltali hefur tapið verið 90 millj. kr. Ef einhver getur fullyrt hér að loðnustofninn verði minna duttlungafullur á næstu tíu árum en hann hefur verið á þeim síðustu, þá hlakka ég til að hlusta á þær röksemdir og þær líffræðilegu röksemdir sem færðar eru fram þeirri fullyrðingu til fulltingis. 
             Aðalatriðið í þessu er auðvitað þetta: Að með þessum tölum hefur verið sýnt fram á það með óyggjandi hætti að fyrirtækið var selt við eðlilegu verði. Og það kemur enda hvergi fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar hversu sem menn leita þar með logandi ljósi að fyrirtækið hafi verið selt á óeðlilegu verði. Ríkisendurskoðun heldur því hvergi fram. Og við skulum hafa það í huga að í stofnefnahagsreikningi sem Ríkisendurskoðun staðfesti er hlutaféð skráð á 650 millj. kr. Í nýjum stofnefnahagsreikningi sem Ríkisendurskoðun staðfesti er hlutaféð skráð á 650 millj. kr. Þetta eru þær staðreyndir sem fyrir liggja og hrekja með öllu gífuryrði um það að hér hafi farið fram einhver gjöf á eignum ríkisins. 

Er það líka skoðun fjmrn.?

Ekki frammíköll.

Frú forseti. Stjórnarandstæðingar eru greinilega ókyrrir í sætum sínum og þola illa að hlusta á staðreyndir þessa máls.

Við viljum fá fjmrh.

Það er rétt að taka þetta fram, vegna þess hversu formaður Alþb. er ókyrr hér og þolir ekki að hlusta á staðreyndir, að ákvörðun um þetta söluverð var ekki einasta tekin á grundvelli þessarar faglegu ráðgjafar eftir að ráðgjafarfyrirtækið hafði metið fyrirtækið, söluhópur sjútvrn. gert sér glögga grein fyrir því hvert væri eðlilegt söluverð, svo og fjmrn., þá kom söluhópurinn að ákvörðuninni og studdi hana og fjmrn., sem reyndar skrifar undir samninginn til staðfestingar. Þannig að í einu og öllu er hér um að ræða vandaðan undirbúning að yfirveguðu ráði margra aðila og með samþykki bæði sjútvrn. og fjmrn., sem bæði skrifa undir samninginn, svo öllu sé nú til skýrt svarað hér og öllum efasemdum eytt. Lítum þá aðeins á helstu gagnrýniatriði sem fram koma í skýrslu Ríkisendurskoðunar. En ég tek sérstaklega fram að þau gagnrýniatriði eru af allt öðrum toga og allt annars eðlis heldur en sá gífuryrðamálflutningur sem einstakir þingmenn stjórnarandstöðunnar og talsmenn hennar hafa haft í frammi á síðustu vikum og á reyndar fátt skylt við þann málflutning. Í skýrslunni er gagnrýnt að tímafrestir hafi verið of knappir. Auðvitað má alltaf deila um það. En ég minni á að stjórn verksmiðjunnar lagði mikla áherslu á að hér yrði unnið hratt og örugglega til að eyða allri óvissu og út frá þeirri ósk var gengið í allri vinnu, enda gátu allir aðilar fengið þær upplýsingar sem nauðsynlegar voru og komið sínum tilboðum á framfæri. Það er gagnrýnt að í einu og öllu hafi ekki verið farið eftir verklagsreglum einkavæðingarnefndar. Ég fullyrði að eins og starfshópnum var falið þá hafi starfshópurinn og ráðgjafarfyrirtækið í öllum meginatriðum haft hliðsjón af reglum einkavæðingarnefndar og í engum veigamiklum atriðum vikið þar frá og engum sem efnislegu máli skipta. Þá er því haldið fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að ekki hafi verið um að ræða fullgilt tilboð af hálfu þeirra sem endanlega var samið við. Nú er það vissulega svo að um þetta geta menn deilt en þar er fyrst og fremst um að ræða formsatriði en ekki efnisatriði og í nýrri skýrslu Ríkisendurskoðunar, sem kom í morgun, segir svo um þetta atriði, með leyfi forseta: ,,Í sjálfu sér sá Ríkisendurskoðun ekkert óeðlilegt við framgang málsins miðað við að aðilar hefðu tekið upp hefðbundnar samningaviðræður um kaup á hlutabréfunum.`` --- Og síðar: ,,Því má ekki skoða umrædda frásögn af atburðum sem ásökun á hendur seljendum um að halda ekki í heiðri reglur sem gilda um útboð og samþykki tilboða. Þar sem þeir á hinn bóginn líta greinilega svo á að um ásökun sé að ræða er beðist velvirðingar á þeirri ónákvæmni sem gætir í frásögninni af þessum þætti málsins.`` Með öðrum orðum kemur glöggt fram í svari Ríkisendurskoðunar um þetta efni að það er ekki neinn efnislegur ágreiningur um þetta atriði. Þá kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að ekki hafi verið um skriflegan samning að ræða við verðbréfafyrirtæki. Það er vissulega rétt og vissulega réttmæt ábending að heppilegra hefði verið að gera slíkan skriflegan samning. En í starfi þeirra aðila sem þarna komu að reyndi aldrei á þetta og aðalatriðið er svo hitt að það var lagt fram skriflegt tilboð af hálfu verðbréfafyrirtækisins og það skriflega tilboð var samþykkt með lítils háttar breytingu eða lækkun á söluþóknun. Það var skriflegt tilboð lagt fram og það var samþykkt. En ég get vel tekið undir það að betur hafði farið á því að hafa þetta skriflegan samning en sá ágreiningur kom aldrei upp í meðferð málsins að nokkurn tímann reyndi á þetta og þetta hefur því enga efnislega þýðingu um framgang málsins. Þá er að því vikið í skýrslu Ríkisendurskoðunar að þau skilyrði að aðilar sýndu fram á fjárhagslegan styrk hafi komið fram of snemma í atburðarásinni eða söluferlinu. Það er ekki gagnrýnt að slík skilyrði skuli sett og að menn verði að gera grein fyrir því að þeir geti keypt fyrirtækin, en það er talið að þau hafi komið fram of snemma. Á bls. 34 segir um þetta efni, með leyfi forseta: ,,Rétt er að undirstrika að þó svo að Ríkisendurskoðun þyki óeðlilegt að skilyrða afhendingu grunngagna á framangreindan hátt er að hennar mati fullkomlega eðlilegt að setja slík skilyrði fyrir þátttöku í útboðinu eða fyrir því að tilboð verði tekið gilt.`` --- Fullkomlega eðlilegt fyrir þátttöku í útboðinu og að tilboð verði tekið gilt. Hér er því ekki um neinn efnislegan ágreining að ræða við Ríkisendurskoðun en um þetta má auðvitað deila og ég ætla ekki að gera stórt mál úr því á hvaða stigi hefði átt að setja þessi skilyrði fram. Varðandi þær upplýsingar sem fyrir liggja er það alveg ljóst að allar meginupplýsingar lágu fyrir. Hitt má vel segja að stofnefnahagsreikningurinn hefði mátt koma fyrr fram en það hefur þó ekki efnislega þýðingu fyrir framgang málsins. Þegar þannig er búið að fara yfir öll helstu efnisatriðin í skýrslu Ríkisendurskoðunar sem söluhópurinn og Verðbréfamarkaður Íslandsbanka hafa gagnrýnt og Ríkisendurskoðun svarað er samt sem áður alveg ljóst að Ríkisendurskoðun kemur hvergi fram með þá athugasemd að aðilum hafi verið mismunað nema í einu tilviki. Það var þegar mér var ráðlagt að veita Haraldi G. Haraldssyni lengri frest en leikreglurnar sögðu til um til að sýna fram á að hann hefði fjárhagslegan styrk. Það var eina ívilnunin þar sem aðilum var mismunað og það er eina athugasemdin sem Ríkisendurskoðun gerir um það að í þessu ferli hafi verið þannig staðið að málum að ekki hafi verið gætt jafnræðis á milli allra aðila. Við yfirferð á skýrslu Ríkisendurskoðunar, þó að taka megi undir sumt í þeirra gagnrýni sem betur hefði getað farið í málsmeðferðinni, er þar því ekkert sem raskar efnislegum niðurstöðum og ekkert sem rökstyður fullyrðingar um að aðilum hafi verið mismunað. Það er kjarni málsins. Afstaða stjórnarandstöðunnar er á hinn bóginn býsna kynleg. Þrátt fyrir þessa niðurstöðu í skýrslu Ríkisendurskoðunar sem hefur sýnt fram á það að Haraldur G. Haraldsson hafði ekki þann fjárhagslega styrk sem nauðsynlegur var til að kaupa fyrirtækið og hagsmuna ríkissjóðs hefði ekki verið gætt ef við hefðum selt honum fyrirtækið, hagsmuna starfsmanna hefði ekki verið gætt og hagsmuna fyrirtækisins í heild hefði ekki verið gætt, þá er því enn haldið fram að það hefði verið rétt að selja fyrirtækið öðrum aðila en gert var. Þar með eru menn ekki að gæta hagsmuna ríkissjóðs og starfsmanna. Einn af talsmönnum stjórnarandstöðunnar hefur haldið því fram eftir að skýrsla Ríkisendurskoðunar lá fyrir að til álita komi að rifta samningnum. Hvaða áhrif mundi það hafa ef ríkið af fullkomlega ómálefnalegum ástæðum, án nokkurs málefnalegs rökstuðnings færi að rifta samningi sem það hefði gert? Það mundi raska svo starfsumhverfinu, rekstri verksmiðjunnar og atvinnuöryggi fólksins, svo ég tali nú ekki um fjárhagslegum hagsmunum ríkissjóðs, að það væri ekki verjandi með nokkru móti. Ég vildi ekki vera sá þingmaður og koma í heimsókn í þessar verksmiðjur og færa rök fyrir því að á þann veg ætti að bregðast við skýrslu Ríkisendurskoðunar. Ég vildi ekki þurfa að verja það fyrir starfsmönnum verksmiðjanna sem eiga atvinnuhagsmuna sinna að gæta. Skýrsla Ríkisendurskoðunar felur ekki í sér neinn áfellisdóm um það að vikið hafi verið frá settum leikreglum þannig að aðilum hafi verið mismunað. Hún felur ekki í sér neitt sem bendir til þess að meðferð málsins hafi verið með þeim hætti að ástæða sé til riftunar á samningnum. Og í þriðja lagi felur hún ekki í sér neina fullyrðingu um það að verðið hafi verið óeðlilegt. Enga fullyrðingu um það. Og ég er alveg sannfærður um það að yrði eftir því gengið þá mundi Ríkisendurskoðun staðfesta þessa túlkun mína á niðurstöðum skýrslunnar. Það liggur með öðrum orðum fyrir þegar farið hefur verið málefnalega yfir sviðið að það hefur tekist að selja verksmiðjurnar á sanngjörnu verði. Það hefur tekist að selja þær á þann veg að eignaraðildin er dreifð. Það hefur tekist að selja þær þannig að engin einn aðili á meira en 7,5% og að lífeyrissjóðir, starfsmenn og heimamenn og sjómenn og útvegsmenn eiga 60% í fyrirtækinu. Þó að Ríkisendurskoðun telji að á nokkrum stöðum hafi verið hnökrar í meðferð söluhóps og ráðgjafaraðila þá hefur því hvergi verið haldið fram af hennar hálfu að þeir hnökrar hafi leitt til mismununar sem réttlætt gæti riftun eða gagnrýni sem sett hefur verið fram af hálfu talsmanna stjórnarandstöðunnar. Mín niðurstaða er því alveg ótvírætt sú að hér hafi tekist vel til. Við höfum selt fyrirtækið á viðunandi verði og kjarni málsins í því öllu saman er sá að það tókst að leysa þau vandamál sem erfiðust eru þegar opinber fyrirtæki eru seld, að komast hjá ágreiningi við starfsmenn, að tryggja rekstraröryggið og eðlilegt samband verksmiðjanna eða fyrirtækisins við viðskiptamenn sína, bæða þá sem selja henni hráefni og hina sem kaupa afurðirnar. Óróleiki á þessum sviðum hefur verið meginvandi við sölu ríkisfyrirtækja. Allt þetta tókst að leysa. Engin misfella kom upp í aðalatriðum málsins. Niðurstaðan í þessu efni er því skýr. Hér held ég að hafi vel tekist til og í fullu samræmi við þau fyrirheit sem gefin voru þegar lögin um Síldarverksmiðjur ríkisins voru samþykkt á Alþingi.

Herra forseti. Ég hef ekki áður hlýtt á jafnæstan ræðumann fullyrða jafnoft að vel hafi tekist til í ákveðnu máli en ljúka svo máli sínu á því að lýsa því yfir ,,hér held ég að hafi vel tekist til``. Ef hann hefði nú talað í tvo tíma þá hefði hann trúlega komist að hinu gagnstæða, þ.e. hann hefði fullyrt: hér tókst illa til. Hæstv. ráðherra varð það nefnilega á að hefja hér miskunnarlausa skothríð með fúkyrðum og stóryrðum án þess að skilgreina sjálfur hvað hann var að tala um. Hver er kolkrabbinn? Vill hæstv. ráðherra svara því úr sæti sínu? Hver er kolkrabbinn? --- Hann brosir, hæstv. ráðherra, það er ekkert svar. Nú hlær hæstv. ráðherra. Hver er kolkrabbinn?

Frændi Páls Péturssonar.

Nú er svo komið að frændi Páls Péturssonar, hæstv. fjmrh., er farinn að hjálpa hæstv. sjútvrh. en það er ekki eining um svarið. Ég veit ekki til að ég hafi í mínum málflutningi nokkurn tímann haldið því fram að það bæri að selja einhverjum einum fremur en öðrum þetta fyrirtæki. Umræðan hefur ekkert verið á því stigi. Það vita allir að þegar það gerist að hópur þingmanna biður um skýrslu þá er það til að leita upplýsinga og sú skýrslubeiðni sem hér lá fyrir inniheldur hvergi ásakanir um að kolkrabbinn hafi verið að fá eitthvað. Hvar í skýrslubeiðninni eru þær ásakanir? Hvar er krafan um það að Haraldur í Andra hefði átt að fá þetta fyrirtæki? Hvar eru þessar ásakanir? Þær eru ekki til, hæstv. ráðherra. Þú býrð þér til fjandmenn og ferð að grýta þá. Maður spyr sjálfan sig: Hvernig hefur hæstv. ráðherra sofið undanfarnar nætur? Eru miklu fleiri í salnum en þeir sem við hinir sjáum þegar hæstv. ráðherra er kominn í ræðustól? Ég held að það sé óhjákvæmilegt að byrja á því að vekja athygli hæstv. ráðherra á samþykkt ríkisstjórnar Íslands á leikreglunum. 12. okt. 1993 eru samþykktar leikreglur um sölu á ríkisfyrirtækjum. Þessar leikreglur eru trúlega settar fram og samþykktar af ríkisstjórninni vegna þess m.a. að það eru tveir flokkar í ríkisstjórn og annar stjórnarflokkurinn, sem ekki kemur til með að hafa hönd í bagga með sölunni, vill hafa áhrif á það hvaða leikreglur eru notaðar. Er það óeðlilegt? Er ekki hægt að gera ráð fyrir því að Sjálfstfl. hafi á að skipa slíku liði vitsmunamanna að þeir geti samið leikreglur og staðið við þær? Þær eru samþykktar 12. okt. 1993 í ríkisstjórn Íslands og gildissviðið er skv. 11. gr., sem ég held að sé óhjákvæmilegt annað, herra forseti, en að ég lesi hana: ,,Reglur þessar taka til allra fyrirtækja sem ríkissjóður selur eða hyggst selja. Reglurnar taka einnig til eignarhluta í fyrirtækjum sem ríkissjóður selur eða hyggst selja. Viðkomandi ráðuneyti og framkvæmdanefnd um einkavæðingu bera ábyrgð á að farið sé að verklagsreglum þessum.`` Hvorki meira né minna. Það er ekki nóg að það séu settar reglur heldur eru settir ábyrgðaraðilar til að sjá til þess að farið sé eftir reglunum. Hvað segir svo Ríkisendurskoðun? Það var ekki annað á ráðherra að heyra en að skýrsla Ríkisendurskoðunar væri bara lofgjörð um framkvæmdina. Samt stóð ansi mikið á því að þessi skýrsla fengist birt. Ríkisendurskoðun segir svo í niðurstöðum, með leyfi hæstv. forseta, upphafsorð Ríkisendurskoðunar um niðurstöður: ,,Ríkisendurskoðun telur að þeim verklagsreglum sem samþykktar voru af ríkisstjórninni 12. okt. 1993 og fylgja skal við framkvæmd á einkavæðingu hafi ekki verið fylgt sem skyldi við undirbúning og sölu hlutabréfa í SR-mjöli hf. Að mati stofnunarinnar var sú ráðgjöf sem stjórnvöld fengu við söluna ekki að öllu leyti eins vönduð og æskilegt hefði verið.`` Þetta eru dómsorðin. Eftirlitsaðilarnir með að reglurnar skyldu virtar brutu reglurnar. --- Og nú er hæstv. sjútvrh. horfinn úr salnum.  Dómur Ríkisendurskoðunar er tvímælalaus. Reglurnar voru brotnar. Reiðist þá ekki hæstv. forsrh., æðsti yfirmaður eftirlitsins yfir reglunum? Nei, hann reiðist ekki. Og hver skyldi skýringin vera? Herra forseti, skýringin er merkileg. Hæstv. forsrh. skrifar undir sem fjmrh. þegar salan á sér stað. Það er skýringin á því hvers vegna hæstv. fjmrh. situr svo rólegur í stól sínum. Það er ekki sanngjarnt að skjóta á hann. Hann veit það, enda brosir hann og er kátur. Honum líður vel. Aldrei þessu vant líður hæstv. fjmrh. vel á þessu kjörtímabili. Hann hefur átt marga dapra daga, það skal viðurkennt. Sá dómur Ríkisendurskoðunar að reglurnar voru ekki virtar er jafnframt yfirlýsing um það að samstarfsreglur Alþfl. og Sjálfstfl. í þessu máli voru brotnar. Það merkilega er að Alþfl. getur staðið uppréttur í málinu og sagt: Þær leikreglur sem við settum voru brotnar. Það var ekki farið eftir þeim. Þá hlýtur að vera næsta spurning í málinu: Hvers vegna var markaðinum ekki treyst til að verðmeta hlutabréfin? Stórfyrirtæki eru alltaf af og til til sölu. Hlutabréfin eru seld í heilu lagi, þ.e. öll eða hluti af þeim, og þá er það markaðurinn sem verðleggur. Og hverjar eru hinar eðlilegu leikreglur þegar markaðurinn verðleggur? Ég ætla, með leyfi forseta, að reyna að lýsa því eins og mér sýnist eðlilegt að staðið sé að undir þeim kringumstæðum. Af hverju var ekki útboðið á hlutabréfunum með líkum hætti og þegar hlutafélög eru að fara í fyrsta sinn á almennan markað eða þegar hlutafélög á almennum markaði er að auka hlutafé sitt? Þá er algengt að verðbréfafyrirtæki útbúi útboðsgögn og hlutabréfin eru sett á markaðinn á ákveðnu gengi. Það fer síðan eftir viðtökum markaðarins hvort gengið er of hátt eða lágt. Með þessum móti eiga allir möguleika á að kaupa hlutabréf. Allir fá aðgang að nauðsynlegum upplýsingum til að meta hlutabréfin sem fjárfestingarkost og þar með ákvarðar markaðurinn verið á hlutabréfunum og því fæst hið rétta verð fyrir hlutabréfin. Í viðskiptum sem þessum eru hlutabréfin nánast undantekningarlaust staðgreidd. Ef framkvæmdin hefði verið með þessum hætti hefðu allir landsmenn og þar með talin öll fyrirtæki, stofnanir og sjóðir í landinu haft jafna möguleika á að kaupa hlutabréfin í þessu arðvænlega fyrirtæki. Hvað er þetta gamalt fyrirtæki? Þetta er 63 ára gamalt fyrirtæki sem hefur þá verið sett af stað á milli 1930 og 1940. Það er virkilegt umhugsunarefni þegar ung fyrirtæki hrynja í landinu hvert eftir annað þá líti menn svo á að þetta fyrirtæki búi við svo sveiflukennt ástand að menn þurfi nánast að geta séð fyrir hvernig loðnan hegðar sér, skilgreint það fram í tímann hvað hún ætli að gera, til að vera færir um að meta það á hvaða verði eigi að selja svona fyrirtæki. Þetta er 63 ára gamalt fyrirtæki og hvað segja stjórnendur þess um þetta fyrirtæki? Á bls. 10 í skýrslu sjútvrh. stendur, með leyfi forseta: ,,Síldarverksmiðjur ríkisins höfðu starfað í 63 ár er félaginu var breytt í hlutafélag. Framlög ríkisins til félagsins voru óveruleg ef nokkur allan þann tíma en þá eru undanskildar þær 400 millj. sem ríkissjóður er nú að yfirtaka af skuldum Síldarverksmiðja ríkisins.`` Hvert var svo staðgreiðsluverðið? Ef tilboðið sem samþykkt var upp á 725 millj. er fært yfir í staðgreiðslu þá er verðið 664 millj. kr. og um 250 millj. í reiðufé í fyrirtækinu. Ef við leggjum svo saman þær 400 millj. sem ríkið var búið að yfirtaka af skuldunum og bætum við peningunum sem eru inni, hvað er þá eftir, hæstv. ráðherra? Hver er þá hlutur ríkisins út úr sölunni þegar þetta er skoðað? Hæstv. ráðherra ætlar ekki að notast við tölvu að þessu sinni heldur leggja þetta saman á blaði fyrir framan sig og ég vona að það viti á gott. Hverjir eru vitnisbærir í svona máli? Hverjir hafa sannarlega engra hagsmuna að gæta þannig að hægt sé að segja að þeirra skrif um þessi mál mótist af viðhorfum þeirra? Þeir hljóta að vera til í landinu. Einn af þeim sem hefur skrifað um þetta mál er dr. Gunnlaugur Þórðarson. Dr. Gunnlaugur skrifaði líka um söluna á Útvegsbankanum á sínum tíma. Og það verður að segjast eins og er að hann hitti naglann á höfuðið í þeirri umræðu. Hvað skyldi hann kalla greinina sem hann skrifar um þetta mál? Hann kallar hana: ,,Upptaka á almannafé.`` Engar ásakanir um það að verið sé að selja kolkrabbanum, ef hann veit hvað kolkrabbinn er frekar en sá sem hér stendur. Sjútvrh. virðist hafa það á hreinu. Engar yfirlýsingar um að það hefði átt að selja Haraldi í Andra þetta fyrirtæki. Hann er þó jafnrétthár og hver annar til að mega bjóða í eignir á Íslandi og kaupa þær ef því er að skipta. Engar yfirlýsingar um slíkt, aðeins sett fram sú kenning að hér sé um að ræða upptöku á almannafé. Og það, hæstv. ráðherra, sýnist mér að hafi gerst. Það er komið í veg fyrir það að markaðurinn fái að verðleggja fyrirtækið. Markaðnum er ekki treyst. Markaðurinn er ekki einhverjir þrír menn, fjórir eða fimm, sem ákveða hvað hlutirnir eiga að kosta. Ef markaðurinn væri það þá hefði Sovétskipulagið staðist. Þeir voru með fleiri í æðstaráðinu til að ákveða hvað hlutirnir ættu að kosta. En þeir eru margir sem vilja nota rússnesku miðstýringuna 

Einkavinavæðing.

Markaðurinn á Íslandi er að vísu ekki í mjög skipulegu formi. Þó er kominn löglegur hlutabréfamarkaður í landinu þar sem einkafyrirtækin eru að selja hlutabréf. Sá markaður er nógu góður til að einkafyrirtækin treysti sér til að selja hlutabréfin á honum. Hvers vegna treystir íslenska ríkisstjórnin ekki markaðnum? Hvers vegna treystir hún ekki hlutabréfamarkaðnum til að verðleggja hlutabréfin? Það getur ekki verið nema ein skýring á því hvers vegna þeir treystu ekki markaðnum. Þeir vilja ráða því hver niðurstaðan verður um verðið og selja í samræmi við það. Það er ekkert skrýtið þótt hv. þm. Vilhjálmur Egilsson þurrki sér um augun. Það hefur margur gert það af minna tilefni.  Það er umhugsunarefni að ríkisstjórn sem vill markaðsvæðingu, vill einavæðingu, treystir ekki markaðnum til þess að meta verð á fyrirtæki eins og þessu. Auðvitað getur ráðherrann sagt að það hafi ekki orðið nein uppreisn í Síldarverksmiðjum ríkisins þó þessi sala hafi farið fram. Ég kannast ekki við neina uppreisn í íslenskum fyrirtækjum þó þau hafi verið seld. Að vísu hopaði yfirherdeild Reykjavíkurborgar fyrir strætisvagnabílstjórum. Það var þó ekki uppreisn af þeirra hendi, alls ekki. Þeir rétt létu síga á sér brýrnar. Rétt létu brýrnar síga og þá hopaði liðið. Hér er aftur á móti látið í það skína að ef ekki hefði verið staðið svona að þessu máli hefði orðið uppreisn í Síldarverksmiðjum ríkisins, kaupendurnir e.t.v. líka hætt að kaupa mjölið. Seljendurnir, þ.e. veiðiskipin, hætt að selja. Hver trúir svona rugli? Fyrir hvern er þessi málflutningur? Ég ætla að vitna í grein dr. Gunnlaugs Þórðarsonar aftur og vekja athygli á því sem mér finnst vera þar eitt af því stóra, með leyfi hæstv. forseta: ,,Á það má benda að nú stendur til að reisa fiskimjölsverksmiðju í Helguvík og er áætlað að hún kosti um kr. 700 millj. kr. en hin selda eign á velviðhaldnar voldugar verksmiðjur á fimm stöðum á landinu. Söluverð hlutafjár SR-mjöls er kr. 725 millj.`` Þá er hann að tala um það eins og það er skráð, ekki metið til staðgreiðsluverðs. Í Helguvík telja þeir arðbært að byggja verksmiðju upp á 700 millj. kr. Það er verið að selja fimm verksmiðjur á staðgreiðsluverði upp á 664 millj. kr.

Yfirteknar skuldir líka.

Hvernig skyldi það vera með hv. þm. Vilhjálm Egilsson, fulltrúa Verslunarráðsins? Ætli enginn ,,goodwill`` hafi verið með í þessari sölu hjá 63 ára gömlu fyrirtæki.

Enginn hver?

Hann er að leita. Hæstv. fulltrúi Verslunarráðsins er að leita í skjölunum fyrir framan sig að ,,goodwillinni``.

Vill þingmaðurinn íslenska fyrir landbrh.?


             Viðskiptavild.

Var þingmaðurinn að tala um dótturfyrirtæki sem var fallítt?

Nú hefur hæstv. landbrh., sem er manna mestur húmoristi þegar vel liggur á honum, það er að vísu bundið við það, tekið feil á því hvaða mál er á dagskrá og talið að það sé eitthvert dótturfyrirtæki. Svo er alls ekki. Hér er verið að ræða um fyrrum Síldarverksmiðjur ríkisins og það er ekki, hæstv. landbrh., verið að deila á kaupendurna. Það er ekki verið að deila á kaupendurna, ekki einu orði. Það kemur nefnilega í ljós að hjá þeim reyndist mun meira vit en á hinum staðnum. Ég vil nefnilega taka undir það hjá hæstv. sjútvrh. að ég held að þeir hafi haldið vel á sínum spilum. Og við eigum að meta það við menn þegar þeir halda vel á sínum spilum. Við eigum að meta það við þá. Það er spurning hvort ekki bæri að skipta. En hin staðreyndin blasir við, hvort sem mönnum líkar betur eða verr, að 63 ára gamalt fyrirtæki, sem ekki hefur verið á framfæri ríkisins, sett á stofn með ábyrgðum á sínum tíma, ekki sett á stofn með ríkisframlögum, er selt á þann hátt að það fæst ekki rétt verð fyrir eignirnar. Það veit hvert einasta mannsbarn í landinu að þetta var það sem gerðist. Og þeir sem eru fróðastir um það eru ráðherrarnir í ríkisstjórn Íslands. Þeir vita þetta allir með tölu. Þeir halda því fram að þetta hafi verið skynsamlegt til að koma í veg fyrir að það yrði uppreisn í verksmiðjunni, til að hægt væri að tryggja að þeir gætu keypt loðnuna, til að hægt væri að tryggja það að hægt hefði verið að selja. En þetta eru falsrök í málinu. Þeir vita að það var ekki þetta. Og enn einu sinni skal það tekið fram til að fyrirbyggja misskilning: Ég ætla ekki að kasta úr þessum ræðustóli einu einasta styggðarorði að þeim sem keyptu. Ekki einu einasta styggðarorði að þeim sem keyptu. Ég álasa mönnum ekki fyrir það að gera góð kaup.

Auðvitað ekki.

Auðvitað ekki, segir fyrrv. stuðningsmaður Sósíalistaflokks Íslands og núv. stuðningsmaður Alþb. og sérfræðingur í markaðsviðskiptum líka því hún hefur bent á að það sé hægt að græða á frímerkjum þegar Póstur og sími með einhverjum ástæðum skildi það ekki að frímerki eru verðmæt vara í sölu.

Enda sýndi það sig.

Enda sýndi það sig. Það getur vel verið að með ræðutækni sé hægt að standa hér upp, fullyrða að menn séu að bera sakir á ráðherrann fyrir einhverja hluti, fullyrða að það sé árás á ráðherrann, fullyrða að við séum að krefjast ákveðinnar niðurstöðu í sölumálunum en þetta eru blekkingar. Ég trúi því ekki að ræðutækni hæstv. sjútvrh., sem er mikil, dugi til þess að verja slíkar blekkingar. Það er aðeins eitt sem íslenska þjóðin horfir á í þessu sambandi og það orðaði dr. Gunnlaugur Þórðarson svo eftirminnilega, þ.e. upptaka á almannafé. Það er alveg ólíðandi að ekki sé hægt hér í sölum Alþingis að tala um það með eðlilegum hætti að selja fyrirtæki, sem við oft á tíðum teljum betur komin í höndum einkaaðila en ríkisins, vegna þess að við treystum ekki ráðherrum landsins til að annast söluna. Vegna þess að það er eins og það sé smitandi sjúkdómur hjá ráðherrum landsins að forðast það að selja fyrirtækin á réttu verði. Hæstv. sjútvrh. veit það mætavel að í þessum sal átti hann stuðning við að þetta fyrirtæki yrði selt. Hann veit það mætavel. Það þýðir ekki að koma með árásir eins og þær að við séum að fárast yfir því að þessi eða hinn hefði átt að fá þetta fyrirtæki. Deilan snýst ekki um það. Deilan snýst um hitt, enn og aftur, við viljum að eignir ríkisins séu seldar á réttu verði og við trúum því að það sé markaðurinn sem eigi að ráða. Hvernig er hægt að koma í veg fyrir það að markaðurinn ráði? Stundum er sú aðferð notuð að hafa svo mikið óðagot við söluna að menn séu ekki búnir að átta sig á því hvaða verðmæti eru boðin til sölu. Stundum er reynt að ýta öðrum út af borðinu eftir ýmsum ,,teknískum`` leiðum, talað um að það skuli vera traustir fjárfestar, það skuli vera ákveðnar fyrir fram svo nákvæmar tímasetningar að hægt sé að ýta út af borðinu aðila þó hann óski eftir fresti vegna þess að það liggi svo mikið á að framkvæma hlutina. Í skýrslunni stendur: ,,ekki var hægt að verða við`` þessu eða hinu út frá þessu sjónarhorni. Það er hægt að halda því fram finnst sumum að ef boðist er til að staðgreiða sé samt ekki hægt að treysta manninum til að kaupa. Nú gerist það ekki við staðgreiðslu að menn fái neitt afhent nema þeir borgi. Það er reglan í búðinni í það minnsta. Í sjoppunum hafa þeir ágætis ,,kontrol`` á þessu. Þeir afhenda bara ekki vöruna yfir borðið nema hún sé borguð, einfaldar leikreglur. Markaðurinn sér alveg um þetta og er ekki í neinum vandræðum. Ef það er staðgreitt þá er ekkert afgreitt nema það sé staðgreitt. Auðvitað geta menn deilt um það fram og til baka hvort 9 millj., sem ákveðið var að láta Verðbréfamarkað Íslandsbanka fá umfram það sem aðrir buðust til að vinna verkið fyrir, sé vinargreiði, þóknun, eða hvað við eigum að kalla það. 9 millj. eru náttúrlega 9 millj. En við skulum ekki vera þau börn að telja að það sé aðalatriði málsins. Það er skiptimyntin í þessu dæmi. Hæstv. ráðherra er ánægður, hann heldur að þetta hafi verið gott hjá sér, íslenska þjóðin veit betur.

Hæstv. forseti. Ég var æ meira undrandi á ræðu hv. þm. eftir því sem ég hlýddi lengur á hana vegna þess að hann talaði þar í öðrum tón en þegar ég hef rætt við hann m.a. í stjórn Byggðastofnunar um það öryggi sem verkafólk og sjómenn úti á landi þurfa að hafa í sambandi við vinnslustöðvar og úrvinnslu sjávarafurða. Það er rétt hjá honum að staðgreiðsla gildir í sjoppurekstri í Reykjavík en á hinn bóginn ef við erum að tala um öryggi þeirra verkamanna sem búa m.a. hjá Raufarhöfn, sem er að vísu ekki í Vestfjarðakjördæmi, á Siglufirði, sem að vísu er ekki í Vestfjarðakjördæmi, á Seyðisfirði, sem að vísu er ekki í Vestfjarðakjördæmi, ef við erum að tala um það og erum að tala um það að þeir sem kaupa síldarverksmiðjurnar er fjöldinn allur af lífeyrissjóðum, fjöldinn allur af útgerðum og verkafólkinu sjálfu sem leggur fram af sínum launum 100, 200 eða 300 þús. kr. þá sjáum við að á bak við þessa sölu er sterkur vilji þeirra sem á síðustu áratugum hafa alið aldur sinn á þessum stöðum, sem eiga lífsafkomu sína og allar sínar eignir undir því að þeir geti áfram búið á þessum stöðum. Mér finnst satt að segja undarlegt eins kröfuharður og hv. þm. er fyrir Vestfirði þegar svo ber undir og eins litla virðingu og hann sýnir á stundum fjármunum ríkisins þegar hans kjördæmi er annars vegar, að hann skuli leyfa sér að koma hér upp með þær dylgjur sem hann hefur komið með. Ég hlýt að láta í ljósi mikla undrun á því. Á hinn bóginn get ég sagt að ef ég hefði getað kosið mér þann mann sem ætti að hefja þessar umræður í þeim anda sem hv. þm. gerði þá hefði ég engan kjörið fremur.

Hæstv. forseti. Hér voru í reynd sagðir þeir hlutir sem hæstv. ráðherra hefði betur látið ósagða. Það er ekki nokkur deila um það að þessir menn séu æskilegir kaupendur. En jafnvel æskilegir kaupendur þurfa að greiða fyrir hlutina það sem þeir kosta. Ég man ekki eftir því að hæstv. landbrh. hefði haldið öðru fram, en er það svo að sumir eigi að greiða fyrir hlutina það sem það kostar en öðrum nægi að vera æskilegir kaupendur? Er það það sem er verið að segja? Og er það kannski svo að það hafi verið landbrh. sem seldi?

Hæstv. forseti. Það liggur fyrir að eftir þau 63 ár sem Síldarverksmiðjur ríkisins höfðu starfað var efnahagur þeirra ekki betri en svo að hið opinbera varð að hlaupa undir bagga til þess að reksturinn gæti haldið áfram. Það kom líka fram í umræðum sem voru mjög áberandi í fjölmiðlum að Landsbanki Íslands óttaðist um þau veð sem hann hafði á Síldarverksmiðjunum og það liggur líka fyrir að verulegar kröfur sem Síldarverksmiðjur ríkisins áttu m.a. á sitt dótturfyrirtæki voru mjög hæpnar og síðan hefur komið í ljós að það fyrirtæki varð gjaldþrota.

Síldarverksmiðjur ríkisins hafa alltaf . . .

Ég held við skulum gera okkur grein fyrir því að boginn var spenntur mjög hátt varðandi verðið og það er ekki rétt hjá hv. þm. að þetta verð sé lágt. Það er misskilningur. Það liggur þvert á móti fyrir að þeir aðilar sem keyptu Síldarverksmiðjur ríkisins voru ekki reiðubúnir til þess að fara hærra. Ég hygg að ég muni það rétt að hv. þm. Ólafur Ásgrímsson sem nú er formaður Framsfl. hafi einhvers staðar látið þau ummæli falla að hann telji  
            

Gefið ræðumanni hljóð.

Mig minnir að hann hafi látið falla orð um það að það væri æskilegt, ef Síldarverksmiðjur ríkisins yrðu gerðar að einkafyrirtæki, að þá væri nauðsynlegt að það yrði breiður grunnur á bak við það hlutafélag sem Síldarverksmiðjurnar keyptu. Það hefur verið gert. Ég var á sínum tíma gagnrýndur af þessum sama manni og þessum sama hópi fyrir það að selja Skipaútgerð ríkisins. Við erum að tala um einkavæðingu, við erum að tala um að skjóta styrkum stoðum undir rekstur síldarverksmiðjanna, við erum að tala um að halda þeim í höndum okkar Íslendinga, og við erum að tala um að þeir menn sem búa á stöðunum og þeir menn sem gera út á loðnuna standi einnig og beri ábyrgð á rekstri þessara verksmiðja af því að það er affarasælast bæði í bráð og lengd.

Herra forseti. Hæstv. landbrh. var ekki við nema brot af þessari umræðu og sennilega stafar hluti af hans málflutningi af því að sá sem ekki hlýddi á alla umræðuna er náttúrlega ófær um að meta það sem hér var sagt. En þegar fyrirtæki eins og Síldarverksmiðjum ríkisins er lánað fé þá er þar ríkisábyrgð á bak við, það veit hæstv. ráðherra, þannig að þar er verið að tala um 100% öruggar greiðslur. Ég efa að bankinn hafi tekið veð í einu einasta húsi, ég hygg að hann hafi látið sér nægja ríkisábyrgðina. Þess vegna er ekkert óeðlilegt þó að ríkisbanki hafi ákveðnar hugmyndir um það vegna þess að það er hægt að taka fé út úr svona fyrirtækjum, það er mjög auðvelt að gera það ef mönnum sýnist svo. Hæstv. ráðherra varð á ruglingur á nafni á formanni Framsfl., það leiðréttist af sjálfu sér, það eru mismæli sem geta hent alla. En deilan stendur ekkert um það hvort þessir aðilar eru æskilegir eða óæskilegir. Við erum ekki að sortéra menn í þessum efnum nema það sé þá innan Sjálfstfl. sem menn séu með tvenns konar flokksskírteini, aðrir sem eiga að njóta og hinir sem eiga að halda flokknum uppi. Það er út af fyrir sig spurning hvort það sé svo. Ég hef ekkert út á þá aðila að setja sem keyptu. Ég hef sagt það úr þessum ræðustól og segi það enn og aftur, málið snýst ekki um það, málið snýst um það hvers vegna markaðurinn fékk ekki að verðleggja bréfin. Hvers vegna var komið í veg fyrir það og notuð rússnesk aðferð við verðlagninguna?

Frú forseti. Það heyrir til tíðinda þegar hv. 2. þm. Vestf. skjöplast í röksemdafærslunni í umræðum á Alþingi en þau tíðindi hafa orðið hér í dag í ýmsum efnum. Ég bendi á þann kafla í ræðu hans þar sem hann var að fjalla um þá peninga sem til eru í sjóði félagsins en gleymdi því auðvitað, vonandi ekki af ásettu ráði, að fyrirtækið situr uppi með 1,3 milljarða í skuldum sem þarf að greiða. Síðan ræðir hv. þm. hér sem aðalatriði málsins að markaðurinn hafi ekki fengið að ráða. Auðvitað fékk markaðurinn að ráða. Það var höfð ákveðin aðferð við að leita eftir líklegum kaupendum sem gætu tryggt áframhaldandi rekstur fyrirtækisins. Þeim var gefinn kostur á að bjóða í fyrirtækið og sýna við hvaða verði þeir gætu keypt fyrirtækið þannig að hér fékk markaðurinn fullkomlega að ráða. Eins og skýrlega er bent á í athugasemdum Ríkisendurskoðunar hlýtur það svo að vera hin endanlega viðmiðun í þessu efni. En ég vil líka minna hv. 2. þm. Vestf. á það að tillagan um þessa málsmeðferð sem ég vitnaði hér til í upphafi ræðu minnar kom frá fyrrv. stjórn síldarverksmiðjanna og í henni átti m.a. sæti ekki ómerkari maður en fyrrum aðstoðarmaður núv. formanns Framsfl. og hann mælti með því að þessi aðferð yrði höfð við sölu á fyrirtækinu.

Herra forseti. Hér var það tekið fyrir að ríkisstjórn Íslands samþykkti ákveðnar leikreglur. Hér var það staðfest að Ríkisendurskoðun telur að þær leikreglur hafi verið brotnar, fullyrðir að svo sé. Voru þá leikreglur ríkisstjórnarinnar vitlausar, ónothæfar, einskis virði? Ríkisendurskoðun segir að þær hafi verið ásættanlegar en þær voru ekki virtar. Markaðurinn fékk ekki að ráða. Ég lýsti því hér mjög nákvæmlega hvernig stórfyrirtæki fara að því að markaðssetja sín hlutabréf, hvernig verðið er fundið. Aðferðin er talin ónothæf af hæstv. sjútvrh. Ef markaðurinn er einhverjir örfáir menn sem horfa fyrst til hægri og svo til vinstri og segja svo: Þetta er sanngjarnt verð miðað við það að loðnan er duttlungafull skepna, þá er náttúrlega markaðurinn eitthvað allt annað en ég hef skilið. Markaðurinn er það sem menn vilja greiða fyrir bréfin. Það er aðferðin sem stórfyrirtækin nota til að finna út hvernig eigi að verðleggja þeirra bréf.

Frú forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt eru ýmsar aðferðir til þess að leita eftir því að láta markaðinn segja til um verð á hlutabréfum. Sú leið sem hér var valin er ein af viðurkenndum leiðum í því efni. Hún er ekki mín uppfinning, hún er tillaga þáv. stjórnar fyrirtækisins, hún er tillaga óháðs verðbréfafyrirtækis, hún er tillaga söluhóps sem átti aðild að þessu máli og á þessum grundvelli fékkst fram hvað markaðurinn var reiðubúinn að greiða. Þetta eru staðreyndir málsins og fullkominn útúrsnúningur hjá hv. þm. að halda öðru fram. Þessi aðferð sem notuð var er viðurkennd aðferð til að leita til markaðarins og í fullu samræmi við þær leikreglur sem ríkisstjórnin setti og kenndar eru við einkavæðingarnefnd ríkisstjórnarinnar, enda gerði hún engar athugasemdir við að þessum leikreglum yrði fylgt og tók eðlilegan þátt í meðferð málsins og lokafrágangi þess og niðurstaðan staðfest af þeim ráðherra sem fer með yfirstjórn þeirra mála. Þannig að allar þessar fullyrðingar eru haldlausar hjá hv. þm. og sýna þann flótta sem hann er á í málinu.

Herra forseti. Mér er ljóst að það var mikið áfall fyrir fjmrn. þegar Ríkisendurskoðun var sett undir þingið. Þá var ekki hægt að skipa þeim mönnum fyrir eins og áður hafði verið gert. Hæstv. fjmrh. hefur í blaðagrein látið í það skína að hann sé farinn að efast um hæfni stofnunarinnar. Þessi stofnun hefur staðfest það að leikreglurnar voru brotnar, hæstv. sjútvrh. Hæstv. sjútvrh. hefur skýrsluna fyrir framan sig á borðinu. Hæstv. sjútvrh. hefur lesið skýrsluna. Samt lýsir hann því yfir að í þessari skýrslu sé ekki að finna slíkar ásakanir. Það er í upphafsorðunum í niðurlaginu sem þetta er. Hæstv. ráðherra fer hér með hrein ósannindi til að reyna að verja sitt mál. Hæstv. ráðherra verður að gera sér grein fyrir því að það er nóg áfall fyrir hæstv. ráðherra að hafa staðið að þessari sölu þó að hæstv. ráðherra leggist ekki svo lágt að þræta fyrir hvað standi í skýrslunni.

Hæstv. forseti. Hér er á ferðinni ákaflega alvarlegt mál. Það hafa verið bornar fram þungar ásakanir á hendur þeim sem hafa stýrt þessum einkavæðingarmálum ríkisstjórnarinnar og þar er ráðherra auðvitað undir mesta ámælinu sem aðalábyrgðamaður þessara hluta. Ég vil fyrst, vegna þess sem kom hér fram áðan til þess að það haldist í samhengi, vekja athygli á því að hæstv. ráðherra er ekki færri sinnum en þrisvar búinn að halda því fram að hann hafi farið alfarið eftir tillögum hópsins, þ.e. stjórnar SR-mjöls hf., við framgang þessa máls. Þá vil ég vitna, með leyfi forseta, í skýrslu Ríkisendurskoðunar en þar stendur á bls. 13 með hvaða hætti þessar reglur voru settar. Þar segir: ,,Í samræmi við vilja ráðherra sem kom fram á nefndum stofnfundi gerði stjórnin tillögur um framtíðarskipan fyrirtækisins. Stjórnin lagði fram tillögur sínar 7. október 1993.`` Helstu niðurstöðurnar voru hvernig ætti að standa að sölu fyrirtækisins. Það hafði ekkert farið á milli mála með hvaða hætti hæstv. ráðherra vildi að yrði staðið að sölu fyrirtækisins og stjórnin gerði þá tillögu eftir því sem ég a.m.k. veit best í fullu samkomulagi og samráði við hæstv. ráðherra. Þannig að hann var aldeilis ekki að hlaupa eftir einhverjum mönnum úti í bæ, hann var að framkvæma þá hluti sem hann hafði í fullu samráði við stjórn SR unnið að því að undirbúa. Hann virðist vera að segja sig frá þessum reglum núna, að hann hafi tekið þátt í því að undirbúa þær. Það eru feikilega miklir hagsmunir í húfi í þessu fyrirtæki sem við erum að fjalla um. Þetta fyrirtæki hefur starfað í 63 ár og ég vil benda á það sem stendur í skýrslu hæstv. sjútvrh. vegna þess sem hæstv. landbrh. sagði hér áðan að fyrirtækið hefði sótt peninga til ríkisins. En á bls. 10 í skýrslunni um SR-mjöl hf. stendur: ,,Síldarverksmiðjur ríkisins höfðu starfað í 63 ár er félaginu var breytt í hlutafélag. Framlög ríkisins til félagsins voru óveruleg ef nokkur allan þann tíma en þá eru undanskildar þær 400 millj. kr. sem ríkissjóður er nú að yfirtaka af skuldum Síldarverksmiðja ríkisins.`` Þetta lætur hæstv. ráðherra í sína skýrslu og mótmælir hvergi. Svo kemur hæstv. landbrh. og heldur því fram hér í ræðustól að það hafi verið mokað peningum í þetta fyrirtæki. Ég held því fram að upplýsingum um stöðu fyrirtækisins hafi ekki verið komið á framfæri með fullnægjandi hætti og ég mun rökstyðja það hér á eftir. Ég held því fram að söluverð fyrirtækisins hafi verið langt frá sannvirði. Ég held því fram að rangur tími hafi verið valinn til að selja fyrirtækið. Ég held því fram að tímafrestir í málinu hafi verið óskynsamlegir, þeir hafi verið allt of stuttir og kaupendur hafi ekki getað unnið með eðlilegum hætti að gerð sinna tilboða. Ég held því fram að öflugasti kaupandinn hafi ekki fengið tækifæri til þess að gera tilboð. Ég held því fram að fjölmargar ásakanir sem hafa komið fram um meðferð málsins frá hendi Ríkisendurskoðunar og öðrum aðilum séu sumar hverjar réttar. Ég held því fram að þarna hafi menn gengið fram í blindri trúarvissu um það eitt og stefnt að því eina markmiði að selja fyrirtækið hvað svo sem fengist fyrir það. Í þessari skýrslu sem hæstv. ráðherra hefur lagt á borð segir svo til fremst: ,,Í 3. gr. laga nr. 20/1993 eru ákvæði þess efnis að sjávarútvegsráðherra fari með eignarhlut ríkisins í félaginu og sé heimilt að selja hlutabréfin öll eða hluta þeirra.`` Það stendur líka, og þar er vitnað í greinargerð með frv., að meta þurfi sérstaklega hvenær aðstæður séu ákjósanlegar til sölu áður en til ákvörðunar kemur. Og á bls. 13 í skýrslunni stendur og ég vil vekja athygli á því að það er það eina sem kemur fram um það að menn hafi reynt að átta sig á því hvort aðstæður til að selja fyrirtæki væru heppilegar. En það er í lok skýrslu stjórnarinnar. Þar stendur: ,,Stjórn SR-mjöls hf. telur sig hafa orðið vara við áhuga fjárfesta á kaupum á hlutafé í fyrirtækinu. Samkvæmt upplýsingum Hafrannsóknastofnunar má vænta góðrar loðnuveiðar a.m.k. næstu tvær vertíðar. Með tilliti til þessara atriða telur stjórnin ekki eftir neinu að bíða og leggur til að starfshópurinn hefjist handa við að láta verðmeta hlutaféð og vinna aðra nauðsynlega undirbúningsvinnu þannig að sala geti farið fram sem allra fyrst.`` Þetta er það eina sem kemur fram í þeim gögnum sem hafa verið lögð fram í þessu máli og bendir til þess að reynt hafi verið að meta sérstaklega hvort aðstæður væru ákjósanlegar til að selja fyrirtækið á þeim tíma sem látið var til skarar skríða. Það segir á bls. 2 í skýrslunni, og ég ætla að fara í gegnum skýrsluna í þeirri röð sem málefnin eru þar talin upp þó það geti kannski verið svolítið ruglingslegt stundum. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Þegar þessari spurningu er svarað, er nauðsynlegt að hafa í huga að þegar framkvæmdanefnd um einkavæðingu mælti með því við sjútvrn. að samið yrði við Verðbréfamarkað Íslandsbanka hf. vissi enginn hverjir yrðu kaupendur að hlutabréfum í SR-mjöli. Á þeim tímapunkti hafði ekkert komið fram um hugsanlega viðsemjendur sem gaf tilefni til vanhæfis VÍB.`` Síðan kemur og ég sleppi úr þarna á milli: ,,Engin athugasemd kom þá fram af hálfu tilboðsgjafanna. Hefði einhver af væntanlegum tilboðsgjöfum viljað bera vanhæfi VÍB fyrir sig hefði átt að gera það þá, það hefði verið rétti tíminn.`` Þarna virðist vera einhver reginmisskilningur á ferðinni. Ásakanir á hendur þeim sem vildu bjóða í fyrirtækið um að þeir hefðu átt að gera vart við það að þeir væru óánægðir með þessa hluti. Vanhæfi af þessu tagi sneri ekki að þeim endilega. Ég tel að þarna hafi fyrst og fremst verið verkefni og umhugsunarefni fyrir hæstv. ráðherra þegar það kom í ljós hverjir áttu aðild að tilboðum í fyrirtækið að átta sig á því hvort þeir sem um þetta áttu að fjalla væru til þess hæfir úr því að þeir áttu óbeina aðild að kaupum á fyrirtækinu. Síðan stendur: ,,Verðbréfamarkaður Íslandsbanka skilaði söluhópi verðmati í lok nóvember --- sjá fylgiskjal 3. Hafa verður í huga að mjög miklar sveiflur eru í rekstri fyrirtækis á borð við SR-mjöl hf. þannig að mikil áhætta er fólgin í rekstri fyrirtækisins. Rekstur Síldarverksmiðja ríkisins gekk illa á árunum 1980--1992. Samanlagt tap tímabilsins var um 1.300 millj. kr. miðað við verðlag í ágúst 1993. Afkoman sveiflaðist mikið milli ára en að meðaltali töpuðu Síldarverksmiðjur ríkisins um 90 millj. kr. ár hvert.`` Þetta var nákvæmlega það sem hæstv. ráðherra vitnaði til áðan og vildi gera að aðalröksemdinni fyrir því að ekki hefði verið hægt að fá meira verð fyrir fyrirtækið. Ég vil vekja athygli manna á því að það hefur orðið algjör umsnúningur í möguleika fyrirtækisins til þess að vera rekið með hagnaði. Og ég held að þeim hlutum hafi illa verið komið til skila. Í fyrsta lagi þegar menn meta undanfarin ellefu ár fyrirtækisins verða menn að gera sér grein fyrir því að á þessum tíma hafa Síldarverksmiðjur ríkisins byggt gjörsamlega upp og endurnýjað verksmiðjur sínar t.d. á Siglufirði. Sú verksmiðja var algjörlega endurbyggð og það er stærsta og afkastamesta verksmiðjan í landinu. Það er líka nýlega búið að taka í notkun nýjustu verksmiðju fyrirtækisins á Seyðisfirði, algjörlega nýja verksmiðju sem framleiðir gæðamjöl sem fyrir fæst verulega mikið hærra verð heldur en annað mjöl. Það hefur fengist upp undir 40% hærra verð á stundum fyrir það mjöl sem sú verksmiðja framleiðir. Síðan er vert að vekja athygli á því að þær hömlur sem ríkisvaldið lagði á Síldarverksmiðjur ríkisins á meðan þær voru í eigu ríkisins eru ekki lengur fyrir hendi. Það var t.d. ekki leyfilegt að Síldarverksmiðjur ríkisins tækju þátt í útgerð loðnuskipa. Aðrar verksmiðjur í landinu hafa verið að gera slíka hluti og haft út úr því ákveðna möguleika, bæði til þess að fá hráefni til sín og hafa áhrif á verð á hráefni. Allt þetta þarf að meta þegar menn eru að velta því fyrir sér hvort þetta fyrirtæki geti skilað hagnaði á næstu árum. Þá kem ég að því sem ég vil segja að segi best söguna um það hvort rétt hafi verið staðið að sölunni á fyrirtækinu. Það er að þegar fyrirtækið var auglýst til sölu lýstu 14 aðilar áhuga sínum á kaupum á fyrirtækinu. Hvernig endaði svo sú saga? Hún endaði þannig að einungis einn aðili kom til greina samkvæmt mati þeirra sem stóðu að sölunni á fyrirtækinu. Og söguna þekkja allir. Þann 21. des. fengu menn frest til að skila tilboðunum fyrir 28. des., held ég að það hafi verið. Skyldi nokkrum lifandi manni sem hefði verið að selja eignina sína, við skulum bara segja húseignina sína, hafa dottið í hug að bjóða mönnum upp á það að selja þeim hana á þessum tíma, auglýsa hana, afhenda útboðsgögn og ganga frá hlutunum 21. des. og segja: Elskurnar mínar, nú klárum við þetta fyrir 28. des. því ég má ekki vera að því að bíða eftir þessu lengur. Síðan voru ýmis atriði sem starfshópurinn, sem bar ábyrgð á þessu en auðvitað ber ráðherrann fyrst og fremst ábyrgð í málinu, setti fram til þess að þrengja kaupendahópinn. Það virðist hafa verið að yfirlögðu ráði sem það var gert. Það er a.m.k. erfitt að skilja það öðruvísi. Það er t.d. alveg makalaust að þegar leið að áramótunum og þessi furðulegi frestur var að renna út þá kom beiðni frá öflugasta aðilanum, sem hafði áhuga fyrir því að kaupa fyrirtækið, en það var Akureyrarbær. Í skýrslu hæstv. ráðherra segir, með leyfi forseta: ,,Ekki var unnt að verða við þeirri málaleitan.`` Það er nákvæmlega ekki eitt einasta orð um hvers vegna það var ekki hægt. Ég vil biðja hæstv. ráðherra að gera þinginu skilmerkilega grein fyrir því hvers vegna í ósköpunum ekki var hægt að verða við þessari málaleitan, rökstyðja það þannig að menn skilji. Ég trúi því ekki að ef einkaaðilar hefðu verið að selja þetta fyrirtæki hefðu þeir ekki gefið jafnöflugum kaupanda og þarna var á ferðinni möguleika til þess að gera tilboð í fyrirtækið. Kannski er að finna einhverjar skýringar á þessu sem menn geta lesið út úr skýrslunum sem menn hafa í höndunum. Um verðmæti þessa fyrirtækis er hægt að ræða margt fram og til baka. Ég tel að það sem Ríkisendurskoðun segir um verðmæti fyrirtækisins geti verið rétt. Og það getur verið rétt að segja að það sé markaðurinn sem að lokum segir til um það hvert verðmæti fyrirtækisins er. En það hefur ævinlega verið hygginna manna háttur að láta ekki markaðinn ráða gjörsamlega yfir gerðum sínum og mér finnst furðulegt að hæstv. ráðherra skuli ekki fresta sölu á fyrirtækinu þegar hann sá hvað hann var að fá fyrir það. Það hafði komið fram í verðmætamati sem var gert á fyrirtækinu að það var talið 2 milljarða 362 millj. kr. virði. Það hafði komið fram að það hafði verið metið niður af þeim aðilum sem um þetta fjölluðu í 1.880 millj. kr. Það hafa komið fram ýmsar tölur um hvers virði þetta fyrirtæki geti verið. En skyldi það ekki segja einhverja sögu um það hvað menn eru með í höndunum að endurstofnverð þessa fyrirtækis nálgast 5 milljarða kr.? Það liggja fyrir útreikningar á því. Og þrátt fyrir að á því hvíli nokkrar skuldir er greinilegt af þeim hagnaði sem fyrirtækið skilaði á síðasta ári að hér er á ferðinni mjög sterkt og öflugt fyrirtæki. Mínar ásakanir í þessu máli eru ekki af því taginu að ég sé að setja út á það hvaða kaupendur hafa nú eignast fyrirtækið. Það sem ég set út á í þessu máli er fyrst og fremst málsmeðferðin. Og ég tel fullsannað að hagsmuna ríkisins hafi ekki verið gætt. Hver hefði látið sér detta það í hug að rjúka til og selja fyrirtæki sem búið er að reka áralangt með tapi, nýbúið að byggja upp með nýjum tækjum og loksins farinn að sjást hagnaður af rekstrinu, áður en upplýsingar um stöðu fyrirtækisins komast til skila út í þjóðfélagið? Ríkisendurskoðun segir t.d. í sinni skýrslu að það sé vafasamt að framlag ríkisins, 400 millj. í reiðufé og yfirtaka á skuldum vegna lífeyrisskuldbindinga, hafi komist til skila þannig að markaðurinn vissi það. Og það voru alveg nýjar fréttir að hagnaðurinn væri orðinn svona mikill af fyrirtækinu. Hafa menn t.d. gert sér grein fyrir því að í efnahagsreikningi fyrirtækisins um áramótin 1992--1993 þá var fyrirtækið talið eiga 21 millj. kr. í eigið fé? En ári síðar, á efnahagsreikningi næstu áramót á eftir, er eigið fé fyrirtækisins talið um 1.300 millj. kr. Það hafði nefnilega ýmislegt gerst á þessu tímabili og ég er ansi hræddur um að æðimargir sem hafa áhuga á að leggja peninga í hlutabréf í fyrirtækjum hafi ekki haft hugmynd um hvað var að gerast í þessu fyrirtæki. Hæstv. ráðherra gerði mikið úr því að stjórnarandstaðan væri með ósanngjarnar ásakanir á hendur honum um að hann hafi t.d. verið að gefa fyrirtækið og hafi brotið allar reglur. Ég kannast ekki við að hafa látið eitt einasta orð frá mér opinberlega í þessu máli fyrr en nú. Ég tel að aftur á móti hafi ýmsir aðilar, sem full ástæða er til að taka mark á, sett fram ásakanir sem ekki er hægt annað en viðurkenna að hafi við rök að styðjast. Ég tel að það hafi verið ástæða til að halda að menn hafi t.d. viljað ráða því hverjir keyptu þetta fyrirtæki. Allt ferli málsins bendir til að það hafi verið meiningin. Ég vil leggja mesta áherslu á það í þessu máli að gjörsamlega breytt rekstrarstaða fyrirtækisins var ekki kynnt og að það var ekki gert er að mínu viti kannski einn alvarlegasti hlutur þessa máls. Ég tel að það hafi ekki verið kominn tími til að selja þetta fyrirtæki. Ríkið átti að eiga fyrirtækið eftir að búið var að gera það að hlutafélagi um tíma á meðan verið var að gera markaðnum fulla grein fyrir því hvernig staða fyrirtækisins væri. Ég er ekki í nokkrum vafa um að þetta fyrirtæki verður sterkt og öflugt fyrirtæki áfram. Það hefði getað orðið það þó hæstv. ráðherrar hefðu ekki klúðrað sölunni á því. Hæstv. ráðherra kom í ræðustól og var mjög æstur. Það var hans fyrsta fullyrðing að vel hefði tekist til með söluna og sanngjarnt verð hefði fengist fyrir fyrirtækið. Það var sem sagt ekki meira virði en sem svaraði 130--140 millj. kr. því mismunurinn á því sem ríkið lagði fram í þetta fyrirtæki og því sem það fékk til baka var eitthvað um það bil 130--140 millj. kr. eftir að búið var að leggja í fyrirtækið 520 millj. á árinu eða verðmæti í kringum það. Þá er hæstv. ráðherra bara ánægður með niðurstöðuna að selja fyrirtæki sem á eigið fé upp á 1.300 millj. kr. og fá út úr því þessa peninga. Fyrirtæki sem er metið á að minnsta kosti tæpar 1.900 millj. kr. sem stofnvirði. Í sömu skýrslu kemur reyndar fram að upphaflegt mat var 2.300 millj. kr. Fyrirtæki sem þrátt fyrir þessa stöðu, sem menn virðast halda fram að hafi ekki verið góð, hafði þó rekstrarhagnað á árinu 1993 sem svaraði til 235--236 millj. kr. Það var ekkert minna. Hæstv. ráðherra sagði: ,,Langur og vandaður undirbúningur áður en kom að þessari sölu, ,,fór í einu og öllu að tillögu ráðgjafanefndarinnar``. Ég lýsti því hér áðan hvernig sú tillaga varð til, þ.e. fyrir frumkvæði hæstv. ráðherra. Hann sagði að eitt af markmiðunum hefði verið að vinna hratt og örugglega. Ég held að það hafi nú verið það markmið sem best var farið eftir. Það markmið var að minnsta kosti ekki svikið. Það var unnið hratt og örugglega. Og á gamlársdag gengu menn frá sölunni. Ég held að Alþingi Íslendinga þurfi að láta sér þetta mál að kenningu verða. Og að láta ekki svona stórt mál eins og þetta í hendur hæstv. ráðherra. Svona ákvörðun þarf að koma til Alþingis til staðfestingar eftir að ákvörðun hefur verið tekin. Alþingi hlýtur að þurfa að hafa einhverja möguleika til að taka á þegar eitthvað misferst eða þegar það kemst að þeirri niðurstöðu að ekki hafi verið nægilega vel staðið að málum. Ég er sannfærður um það að í þessu máli hefur ekki verið staðið rétt að hlutunum. Ég er sannfærður um að það hefði verið hægt að fá hærra verð fyrir fyrirtækið. Ég er sannfærður um að það hefði verið hægt að tryggja framtíð þess ekki síður með öðrum aðferðum en þarna var beitt. Það þurfti ekki að taka ákvörðun um það fyrir fram hverjir ættu að fá að kaupa þetta fyrirtæki og það var nógur tími fram undan til að selja það. Það horfir vel um rekstur þessa fyrirtækis og vonandi mun það ganga eftir sem menn eru að vona. Ég óska þessu fyrirtæki sannarlega velfarnaðar. En ég lýsi ábyrgð á hendur þeim sem fara með fjármuni ríkisins eins og raun ber vitni í þessu máli.

Virðulegur forseti. Það eru aðeins örfá atriði. Í fyrsta lagi vil ég segja: Verklagsreglum þeim sem ríkisstjórnin setti á sínum tíma var fylgt að áliti framkvæmdanefndarinnar sem hafði með þessi mál að gera og með framkvæmdina að gera. Það er enginn ágreiningur á milli framkvæmdanefndarinnar annars vegar og söluhópsins hins vegar. Í öðru lagi vegna verðsins á fyrirtækinu og endurstofnverðsins vil ég taka það fram að fulltrúi Ríkisendurskoðunar sem skoðaði reikninga Síldarverksmiðja ríkisins haustið 1991 varaði við framreikningi á stofnverðinu. Það var deila á milli fjmrn. og sjútvrn. um stofnefnahagsreikninginn og fjmrn. taldi hann of hátt metinn, vildi nefna töluna 725 millj. sem lá nær því að vera markaðsverð á fyrirtækinu, m.a. til þess að afskriftarverðið væri ekki of hátt. Það var tekist á um þetta á milli ráðuneytanna. Ríkisendurskoðun tók afstöðu til þessa máls og hefur tekið afstöðu með sjútvrn. málinu, ég vil láta það koma hér skýrt fram. Ríkisskattstjóri lýsti því síðan yfir að það væri ekkert sem bryti í bága við lög varðandi það þegar efnahagsreikningurinn var færður upp með þeim hætti. Og loks vil ég, virðulegur forseti, að það komi hér skýrt fram að það er ekkert sem hefur komið fram í þessum umræðum, ekkert sem hefur komið fram hjá Ríkisendurskoðun nema síður sé um að fyrirtækið hafi verið selt á einhverju röngu verði. Það held ég að hljóti að hafa verið niðurstaðan í þessum umræðum og ég er sannfærður um að menn eru tilbúnir til þess að staðfesta það, einnig þeir sem hafa verið beðnir um að skila skýrslu um málið.

Hæstv. forseti. Þetta síðasta fyrst. Auðvitað munu menn þræta um það endalaust hvort selt hafi verið á réttu eða röngu verði. En ég held nú að það að fara yfir stöðu fyrirtækisins síðustu tvö árin og skoða hvernig aðstæður hafa breyst, skoða hvaða fyrirtæki menn eru með í höndunum og bera það saman við þá fortíð sem fyrir liggur í þessu máli, hljóti að sannfæra hvern þann sem það gerir heiðarlega um það að þetta fyrirtæki getur skilað gífurlega miklum arði og að aðstæður þess til þess að skila þessum arði eru miklu betri en þær hafa verið og það er fáránlegt að taka síðustu 11 ár rekstrar fyrirtækisins og láta niðurstöðu af þeim rekstri ráða því hvað menn fá út úr rekstrarframtíð fyrirtækisins. Hæstv. ráðherra kaus að vekja athygli á því að það var ekki samkomulag á milli ráðuneytanna um það með hvernig þetta mál var farið. Það út af fyrir sig segir sína sögu. Ég er ekki hissa á því þó að hæstv. fjmrh. sé ekki kátur yfir því að þetta fyrirtæki mun þrátt fyrir góðan hagnað næstu ár ekki þurfa að borga mikið í skatta, einfaldlega vegna þess að efnahagsreikningurinn var þannig færður upp að það verður hægt að afskrifa býsna mikið þó að fyrirtækið væri ekki keypt á hærra verði heldur en þetta.

Virðulegur forseti. Það var að vonum lítið um svör hjá hv. þm. Fyrirtækið mun reyndar greiða skatt á þessu ári en það sem skiptir máli í því sambandi sem við erum að ræða hér og skiptir þá ekki máli hvort sá sem hér stendur er fjmrh. eða ekki er að Ríkisendurskoðun tekur afstöðu á bls. 23 í skýrslunni og segir, með leyfi forseta: ,,Miðað við þá útreikninga sem eignarmats- og tekjuvirðisaðferðir gefa til kynna telur Ríkisendurskoðun að stofnefnahagsreikningurinn sé ekki ofmetinn.`` Ríkisendurskoðun sjálf tekur þessa afstöðu til málsins, ég var því ekki sammála en ég hef fallist á niðurstöðuna, ekki síst eftir að ríkisskattstjóri hafði fjallað um málið og sagt að það bryti ekkert í bága við lög í þessu sambandi. Þeir sem nenna að lesa það sem fulltrúi Ríkisendurskoðunar sagði á sínum tíma um þetta mál, sjá það strax í hendi sér hve erfið staða fyrirtækisins var þannig að menn verða að skoða þetta mál í ljósi sögunnar. Loks hjó ég eftir því að hv. þm. mótmælti því ekki sem menn verða að taka tillit til, að verklagsreglurnar eru reglur sem framkvæmdanefndin á að fara eftir. Framkvæmdanefndin hefur sagt að söluhópurinn hafi farið að þessum reglum. Þetta er ekkert flóknara mál en svo. Menn verða að taka tillit til þess sem gerðist, sérstaklega þegar sjútvrn. var með málið í upphafi, þá voru þessar reglur ekki til. Svo einfalt er þetta mál. Það má hins vegar sífellt koma upp og gera málið grunsamlegt en ég verð að taka það fram sem ég hef sagt hérna til þess að menn skilji við hvað er átt þegar upp kom ágreiningur á milli ráðuneytanna, eðlilegur ágreiningur á sínum tíma. Niðurstaðan er fengin og fjmrn. sættir sig við niðurstöðuna m.a. vegna þess að Ríkisendurskoðun tók afstöðu með sjútvrn.

Hæstv. forseti. Það stendur nú í niðurstöðu Ríkisendurskoðunar að samanburður á mati tilboðsgjafa á framtíðartekjuvirði SR-mjöls hf. og á mati VÍB bendi til þess að verðmæti fyrirtækisins hafi verið hærra en endanlegt kaupverð þannig að skoðun Ríkisendurskoðunar liggur alveg fyrir í því efni. Það að fyrirtækið mun greiða skatta á þessu ári, þ.e. fyrir reksturinn á síðasta ári, segir ekki mikla sögu. Það þarf nefnilega töluvert mikinn gróða til þess að fyrirtækið borgi skatta á öllum næstu árum. Ef ég man rétt þá er það einhvers staðar langleiðina í 100 millj. kr. í hagnað á hverju einasta ári sem þarf til þess að fyrirtækið fari að borga skatta. Nei, ég held að það sé engin spurning um það að hvað sem menn segja í þessari umræðu þá hlýtur niðurstaðan að verða sú að hér voru á ferðinni allt of hroðvirknisleg vinnubrögð ríkisstjórnarinnar eða réttara sagt ráðherra úr ríkisstjórninni og hæstv. forsrh., sem skrifaði undir þetta, það er kannski út af fyrir sig skemmtilegt að það skuli vera með. Hæstv. forsrh. skrifaði undir þessa sölu og þannig hefur öll ríkisstjórnin af þessu auðvitað hinn mesta ama og mun hafa svo lengi sem menn ræða þetta mál.

Frú forseti. Auðvitað var það réttur tími sem var valinn til að selja verksmiðjurnar þegar vel árar og allar getsakir um annað eru út í bláinn. Þegar hv. 3. þm. Vesturl. spyr um það af hverju Akureyrarbær hafi ekki fengið frest þá liggur málið einfaldlega þannig að sú beiðni kom fram eftir að fresturinn var útrunninn. Akureyrarbær fékk öll sömu tækifæri og aðrir, hafði alveg sömu tækifæri og aðrir að fá sömu upplýsingar og hafði sömu fresti og fyrst hinir gátu sett fram tilboð þá hefði Akureyrarbær auðvitað getað gert það ef hann hefði tekið við sér í tíma. 

Við hverjum er verið að veita andsvar?

Hv. 2. þm. Vestf. sagði í sinni ræðu að það hefði skort á að markaðurinn hefði fengið að ráða. Hv. 3. þm. Vesturl. segir svo, það gekk of langt hvað markaðurinn fékk að ráða. Og svo eiga menn að taka mark á þeirri gagnrýni sem svona er borin fram og gengur hvor í sína áttina. Varðandi þau sjónarmið sem uppi voru um það hvort endurmeta hefði átt stofnefnahagsreikninginn þá er rétt að minna á það sem hæstv. fjmrh. hefur sagt að Ríkisendurskoðun staðfesti afstöðu sjútvrn. í því efni. Ef hin leiðin hefði verið farin þá hefði verðið orðið lægra og verksmiðjurnar hefðu eðlilega fengið að yfirfæra uppsafnað tap og hefðu ekki borgað skatta í mörg, mörg ár. En í stað þess borga þær núna á þessu ári væntanlega um 60 millj. kr. í tekju- og eignarskatta sem þær hefðu ekki greitt ef fyrirtækinu hefði ekki verið breytt og stofnefnahagsreikningnum hefði ekki verið breytt, þá hefði það enga skatta greitt til ríkisins á þessu ári eins og það mun hins vegar gera.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra heldur sig við það að það hefði auðvitað verið rétti tíminn til að selja. Ég er á allt annarri skoðun í því máli og ég tel mig hafa rökstutt það hér. Fyrirtækið var komið á allt annan rekstrargrundvöll en það hefur haft til margra ára litið og það hafði ekki komist til skila til markaðarins hvers konar ástand fyrirtækið var komið í. Það hlýtur hver maður sem vill hafa skynsemi á hlutunum að hafa hugsað sig um að fara að selja fyrirtækið áður en þær ráðstafanir sem búið var að standa yfir í mörg ár og voru gerðar til þess að koma þessu fyrirtæki í gott rekstrarform voru farnar að skila sér. Þetta er það sem var aðalatriði málsins. Ekki það hvort verið væri að spá í tveggja ára loðnuveiði því menn þurftu auðvitað að horfa til miklu lengri tíma þegar þeir voru að meta það hvort það væri rétt að selja fyrirtækið nú eða síðar. Um það að markaðurinn hafi fengið að ráða og það sé mismunandi skoðun á því hjá þeim sem hafa hér talað fyrir hönd stjórnarandstöðunnar, þá vil ég bara segja það að markaðurinn fékk að ráða með ákveðnum þvingunarráðstöfunum. Menn stjórnuðu bókstaflega öllu ferlinu til enda. 14 aðilar vildu fá tækifæri til að bjóða í fyrirtækið. Það var einn eftir að lokum sem hafði möguleika og aðstæður til að bjóða í það. Þannig var þessu máli stjórnað. Og auðvitað gat Akureyrarbær ekki boðið í fyrirtækið vegna þess að tíminn var ekki nægur til þess að gera þetta almennilega. Mér þykir það einkennilegt þegar hæstv. ráðherra kemur og seilist eftir rökum í skýrslu Ríkisendurskoðunar þar sem Ríkisendurskoðun segist ekkert hafa við það að athuga þó það sé sest að samningaborði við eitthvert fyrirtæki og menn séu ekki að líta á þetta sem tilboð. Í öðru orðinu tekur hann þetta sem rökstuðning fyrir málinu og svo mætir hann aftur í ræðustólinn og bendir á það að t.d. Akureyrarbær hefði átt að geta verið búinn að skila sínu tilboði því honum hefði ekki verið vandara um þó að fresturinn hafi verið stuttur, en öðrum fyrirtækjum.

Frú forseti. Ég minni hv. 3. þm. Vesturl. á það að eina athugasemdin sem Ríkisendurskoðun gerir um málsmeðferðina sem felur í sér þá gagnrýni að aðilunum hafi verið mismunað er sú athugasemd að ég hafi að tillögum ráðgjafa veitt Haraldi G. Haraldssyni rýmri frest en öðrum til þess að sýna fram á að hann hefði fjárhagslegan styrk. Þetta er eina athugasemd Ríkisendurskoðunar sem gengur út á það að aðilum hafi verið mismunað. Og ég get tekið undir þessa athugasemd, hún á vissulega rétt á sér þó ég hafi talið eðlilegt að gefa honum þennan rýmri frest.

Eina athugasemdin?

En þetta er eina athugasemdin sem gengur út á það að aðilum hafi verið mismunað og það á við nokkur rök að styðjast. Það er auðvitað grundvallaratriði að láta reglurnar gilda og við hefðum auðvitað fengið yfir okkur enn harðari athugasemdir ef við hefðum farið að framlengja frestinn vegna óska annarra aðila. Þetta held ég að hv. þm. hljóti að gera sér grein fyrir og er auðvitað grundvallaratriði þessa máls. Eftir þessa umræðu og ræðu hv. þm. þá stendur það enn óhaggað að í skýrslu Ríkisendurskoðunar segir hvergi að verksmiðjurnar hafi verið seldar við óeðlilegu verði. Þar er beinlínis tekið fram að það er ekki sett gagnrýni fram á verðmat Verðbréfamarkaðar Íslandsbanka. Þetta eru auðvitað lykilatriði í þessu sambandi og það hefur með skýrum rökum verið sýnt fram á það að salan á þessum hlutabréfum er í fyllilegu og algjöru samræmi við sölu á öðrum hlutabréfum í stórum fyrirtækjum á sl. ári.

Hæstv. forseti. Ég held ég verði að endurtaka það einu sinni enn að í niðurstöðum Ríkisendurskoðunar stendur skýrum stöfum: ,,Samanburður á mati tilboðsgjafa á framtíðartekjuvirði SR-mjöls hf. og mati VÍB bendir til að verðmæti fyrirtækisins hafi verið hærra en endanlegt kaupverð.`` Þetta eru orð Ríkisendurskoðunar í þessu máli. Það er ekkert verið að tala um hversu miklu hærra en það er sagt hærra. Hæstv. ráðherra getur ekkert haldið einhverju öðru fram hér í ræðustól. Síðan er hann mjög ánægður með sig yfir því að hann hafi mismunað aðilum Haraldi Haraldssyni í vil. Mér finnst það skrýtið að koma í ræðustól hvað eftir annað til að hæla sér að því. En ég endurtek það að það er líka undarlegt að hæstv. ráðherra skuli sækja sér vopnin í skýrsluna frá Ríkisendurskoðun þegar hann er að tala um þessi tilboð og þegar hann er að tala um að þessi frestur hafi verið lengdur en kemur síðan núna í ræðustól og fer að tala um allt aðra hluti. Það finnst mér furðulegt.

Virðulegi forseti. Þegar hæstv. ráðherra mælti áðan fyrir þessari skýrslu þá sagði hann að stjórnarandstaðan hefði lýst því yfir að það hefði átt að taka tilboði Haraldar Haraldssonar. Nú minnist ég þess ekki að ég hafi heyrt menn segja að það ætti að taka því tilboði. Hins vegar hefur því verið lýst yfir að það ætti að skoða það alveg jafnt og hitt tilboðið. Ef þessi tilboð voru á annað borð bæði metin af þeim hópi sem átti að skoða það mál, ef þau voru bæði metin jafnhæf, hvers vegna var þá ekki alveg jafnt skoðað hvort Haraldur gæti staðið við þetta? Það hefur einnig komið fram að hæstv. ráðherra vill ekki viðurkenna það að þarna hafi fyrirtækið í raun og veru verið selt fyrir umtalsvert lægra verð en hugsanlega hefði verið hægt að fá fyrir það þótt ekki sé verið að tala um nema þessa tvo aðila hér sem gerðu síðan tilboð í fyrirtækið. En það liggur alveg fyrir að milli þessara tveggja tilboða eru uppreiknaðar 107 millj. kr. Samkvæmt upplýsingum frá Ríkisendurskoðun þá eru hér uppreiknaðar 107 millj. kr. þótt við séum ekki að tala um annað en mismuninn á milli þessara tveggja tilboða. Stjórnarandstaðan hefur á engan hátt lýst því yfir að það hefði átt að taka þessu tilboði endilega vegna þess að það væri miklu betra tilboð, það væri öruggara tilboð. Það átti auðvitað að skoða þessi tilboð alveg jafnt. Hins vegar er ekki hægt að segja fyrir um það hvort þetta verðmat fyrirtækisins hefur verið rétt nema því aðeins að það væri metið af fleiri en einum aðila. Á bls. 24 í skýrslu Ríkisendurskoðunar segir, eins og hæstv. ráðherra reyndar vitnaði í hér hluta af áðan, með leyfi forseta: ,,Erfitt er að segja til um hvert sé eðlilegt verð á fyrirtækinu. Það kemur ekki í ljós fyrr en kaupendur leggja fram ákveðið verðtilboð. Það er síðan eiganda að meta það hvort hann vill selja á því verði sem boðið er. Engu að síður er nauðsynlegt fyrir eiganda að gera sér fyrir fram sem gleggsta grein fyrir virði fyrirtækisins og getur hann gert það á þann hátt að skoða efnahaginn, meta eignirnar og gera sér jafnframt grein fyrir framtíðartekjuvirðinu.`` Það sem ekki virðist hafa verið gert þegar ákveðið er að skoða þessi tvö tilboð og raunar ekki nema annað tilboðið þegar til kemur, er að menn hafa ekki fyrst verið búnir að gera sér grein fyrir því hvað þeir ætluðu að fá fyrir fyrirtækið. Þeir eru tilbúnir að setjast niður og fara að semja við það fyrirtæki sem þeir ákveða að semja við sem raunar hafði ekki lagt fram lögmætt tilboð, heldur aðeins lagt fram viljayfirlýsingu um að ganga til samninga en á þeim tíma er allt sem bendir til að ríkissjóður hafi í raun og veru ekki verið búinn að gera sér grein fyrir því hvert verðmat fyrirtækisins var. Við breytingu á Síldarverksmiðjum ríkisins í hlutafélag var fljótlega stefnt að sölu. Það lá fyrir við samþykkt þeirra laga. Það eru sett fram ákveðin skilyrði sem skuli vinna að við þá sölu. Síðan lýsir ráðherrann því yfir á stofnfundi fyrirtækisins í byrjun júlí að það muni verða stefnt að sölu hið allra fyrsta. Þetta er stórt fyrirtæki og þó að ríkisstjórnin sé ákveðin í því að framfylgja sinni einkavæðingarstefnu þá hefði hún átt að skoða þetta mál út frá því að hér er eitt stærsta einkavæðingarmálið og það er mikilsvert að vel takist til. Verklagsreglur einkavæðingarnefndar eru samþykktar 12. okt. og strax 13. okt. er skipaður þriggja manna starfshópur sem á að sjá um sölu á fyrirtækinu. Það er byrjað með því að óska eftir tilboðum frá verðbréfafyrirtækjum. Það koma tvö tilboð sem er verið að skoða, reyndar fleiri í upphafi, en í skýrslu Ríkisendurskoðunar eru fyrst og fremst nefnd tvö tilboð sem hugsanlega hefði verið hægt að taka. Landsbréf gerir tilboð upp á 1,9 millj. og VÍB tilboð upp á 11,4. Um þetta segir í skýrslu Ríkisendurskoðunar, með leyfi forseta: ,,Af hálfu framkvæmdastjóra Landsbréfa hf. kom fram að hann taldi Landsbréf hf. á engan hátt hafa verið vanhæft heldur hafi hann ákveðið að láta málið kyrrt liggja eftir samtal við formann framkvæmdanefndar um einkavæðingu.`` Þ.e. eftir að búið er að hafna því að Landsbréf sjái um söluna. ,,Landsbréf hf. hafi álitið að ef nefndin teldi einhverja hnökra geta komið upp þá væri betur heima setið en af stað farið. Framkvæmdastjórinn tók fram að Landsbréf hf. hafi átt farsælt og hnökralaust samstarf við framkvæmdanefnd um einkavæðingu. Þeir hefðu m.a. séð um undirbúning og sölu á hlutabréfum í Gutenberg hf. sem engan eftirmála hefði haft í för með sér. Í ljósi laga nr. 9/1993, um verðbréfaviðskipti, er það mat Ríkisendurskoðunar að litlar líkur hafi verið á því að Landsbréf hf. yrði talið vanhæft til að annast sölu bréfanna. Því hefði verið eðlilegt að látið hefði verið reyna formlega á tilboð Landsbréfa hf. í ljósi þess að félagið bauð rúmlega 9,5 millj. kr. lægra í verkið en VÍB og hefði auk þess áður sinnt sambærilegri þjónustu hnökralaust.`` Þetta er nú það fyrsta sem er einkennilegt við þessa málsmeðferð. Í öðru lagi eftir að tilboði VÍB var tekið er eins og segir í skýrslu sjútvrh. gerður samningur 3. nóv. 1993 á grundvelli tilboðs VÍB. Þar var sem sagt Verðbréfamarkaði Íslandsbanka falið að verðmeta eignir SR-mjöls og hafa umsjón með sölu hlutabréfanna. Það var ekki gerður skriflegur samningur og það er einnig gagnrýnt í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Hér er um stórt og mikið mál að ræða, mikla hagsmuni, og það hlýtur að verða að gera þá kröfu að það liggi alveg skýrt fyrir hvernig á að standa að þessu verki. Það var ekki talin þörf á því að gera skriflegan samning um vinnuna. Síðan fer allt ferlið af stað og raunar hefur hæstv. ráðherra viðurkennt það hér að tímafrestir hafi nú verið nokkuð stuttir. Þegar fyrirtækið er auglýst til sölu þá lýsa 14 aðilar áhuga á kaupum. Öllum þessum aðilum er tilkynnt með bréfi 7. des. að þeir þurfi að gefa seljanda bréfanna upplýsingar sem eru taldar upp í fimm liðum. Þær upplýsingar eiga koma fyrir kl. 16 mánudaginn 13. des. 1993. Síðan er jafnframt tilkynnt að haft verði samband við þátttakendur sem teljast fullnægja þessum skilyrðum fyrir kl. 12 föstudaginn 17. des. Það eru sem sagt aðeins þarna fjórir dagar á milli. Í framhaldinu á svo að óska eftir tilboðum í hlutabréfin með tilboðsfresti til kl. 16 þriðjudaginn 28. des. Hvers vegna var lögð svona mikil áhersla á að allt gengi svona hratt fyrir sig? Með því að lesa þær skýrslur sem hér liggja fyrir um málið þá kemur á engan hátt nein skýring á því, ef við erum að hugsa um hag ríkissjóðs, hvers vegna lá svona mikið á og hvers vegna var ekki fylgt venjulegum reglum um útboð og útboðsfresti. Það kemur einnig fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að þrír aðilar hafi síðan verið metnir hæfir til að bjóða í fyrirtækið. Þriðji aðilinn sem við höfum lítið rætt hér, Akureyrarbær, fór fram á framlengingu tilboðsfrests til 20. janúar 1994. Ekki var unnt að verða við þeirri málaleitan, segir í skýrslu hæstv. sjútvrh., og verður því ekki fjallað um þann tilboðsgjafa frekar hér. Nú hefur hæstv. sjútvrh. lýst því yfir að hann hafi gefið einum af þessum tilboðsgjöfum lengri frest en ástæða var til eða raunverulega löglegt var. Hvers vegna var þá ekki hægt að gefa Akureyrarbæ þennan frest til þess að skila inn tilboði? Það liggur fyrir að þeir hafa ekki fengið þau gögn sem þeir þurftu að nota fyrr en 21. desember. Það er ekki hægt að segja annað heldur en það að allir frestir í þessu máli eru mjög stuttir og það er ekki tekið eðlilegt tillit til þeirra sem þó hafa hugsað sér að bjóða í fyrirtækið. Það er líka athyglisvert að Ríkisendurskoðun metur það svo að af þessum þremur aðilum sem ætlað er að bjóða í fyrirtækið og eru metnir hæfir í fyrstu umferð þá hafi í raun og veru báðir þeir aðilar, sem síðan teljast hafa sent inn tilboð, ekki skilað inn löglegum tilboðum. Það má lesa það út úr skýrslu Ríkisendurskoðunar að í raun og veru hafi Akureyrarbær verið sá eini sem hafi verið hæfur til þess samkvæmt þeim reglum sem settar voru að leggja fram tilboð en þeim aðila er ekki gefinn sá frestur sem hann þurfti nauðsynlega til þess að ganga frá eðlilegu tilboði. E.t.v. hefði Akureyrarbær átt að gera eins og sá hópur sem síðan fékk þetta fyrirtæki. Hann hefði e.t.v. átt að gera eins og segja bara: Við lýsum yfir vilja til þess að ganga til samninga. Við erum tilbúnir að ræða málin og skoða hvað við getum gert og hverja við fáum til þess að vera með í tilboðinu hjá okkur því það er nánast það sem þeir aðilar gerðu sem síðan var selt fyrirtækið. Allt í kringum þetta mál er mjög einkennilegt og það er kannski ekki undarlegt að það hafi verið sagt í umræðum um þetta mál eftir að skýrsla Ríkisendurskoðunar kom út að það þurfi virkilega að skoða það hvort til álita komi að rifta þessum samningi. Það liggur þá fyrir að öll málsmeðferð í þessu máli hefur vægast sagt verið nokkuð einkennileg. Það má kannski minna á það að þegar hv. fjárln. fjallaði um þetta mál 12. jan. sl. kom fram eindregin ósk, sem lögð var áhersla á með bókun frá minni hluta fjárln., um það að ekki yrði gengið frá sölunni fyrr en skýrsla Ríkisendurskoðunar um málið lægi fyrir. Það hefur jafnframt komið fram að þeim aðilum sem tilboðinu var tekið hjá eða samið var við var gefinn frestur til 1. febr. til þess að ganga frá sínum málum og skila inn endanlegu tilboði. 12. janúar hefði því vel verið hægt að fresta að ganga frá sölunni og taka tillit til þeirra ábendinga sem komnar voru um það að mönnum þætti einkennilega vera staðið að þessari sölu. Á bls. 43 í skýrslu Ríkisendurskoðunar er farið yfir atburðarásina við sölu á hlutabréfunum í SR-mjöli og með leyfi forseta ætla ég að lesa það upp: ,,a. 17.--19. nóv. 1993 var tilkynning birt um að selja ætti hlutabréfin. b. 7. des. 1993 var áhugasömum aðilum sent bréf með skilyrðum fyrir þátttöku. c. 13. des. var lokadagur til að svara bréfinu frá 7. des. d. 17. des. voru útboðsgögn afhent. e. 28. desember voru tilboðin opnuð.`` Það var gert án þess að gefa tilboðshöfum færi á að vera við. Þeim var ekki boðið það. Í skýrslu hæstv. sjútvrh. segir að engin ósk hafi komið frá tilboðsgjöfum um það að vera viðstaddir opnun tilboðanna. Ég hélt bara að það væri viðtekin regla og viðtekin venja að þeim tilboðsgjöfum sem ættu tilboð í verk eða í eitthvert fyrirtæki væri boðið að vera við opnun tilboðanna. Það gildir a.m.k. á flestum þeim stöðum sem ég þekki til. En það er eins og annað í þessu máli. Það virðist ekki hafa verið fylgt viðurkenndum reglum og lögum. Af því sem hér er hægt að lesa má ráða það að tíminn frá tilkynningu til skilyrðabréfs er aðeins 18 dagar. Tími til að uppfylla skilyrði var 6 dagar og tilboðin voru opnuð 11 dögum eftir afhendingu útboðsgagna. Það voru sem sagt 39 dagar frá því að tilkynningin birtist um að VÍB hafi hlutabréf SR-mjöls til sölumeðferðar þangað til tilboð í hlutabréfin voru opnuð. Þess vegna sýnist nú vera rétt að benda á það að í bréfi Akureyrarbæjar til VÍB, sem er dagsett 28. des. sýnist með nokkrum rétti vera kvartað yfir of skömmum tíma til undirbúnings og tilboðsgerðar. Þar segir Akureyrarbær að þeir hafi ekki fengið gögnin fyrr en þriðjudaginn 21. des. Menn hafa nokkuð reynt að toga það hvort hér sé um venjulegt útboð að ræða, sem fylgja eigi reglum og lögum um útboð, eða hvort hér sé um almennt hlutafjárútboð að ræða sem fylgja eigi lögum um verðbréfaviðskipti. Í þeim lögum, þ.e. lögum nr. 9/1993, um verðbréfaviðskipti, er ekki að finna neinar sérstakar reglur um útboð eða sölu á hlutabréfum, a.m.k. er samkvæmt skýrslu Ríkisendurskoðunar ekki neitt sem getur átt við söluna á hlutabréfum í SR-mjöli. Aftur í lögum nr. 65/1993, um framkvæmd útboða, segir hér í skýrslu Ríkisendurskoðunar, með leyfi forseta. Þar er sérstaklega rætt um auglýsingar á útboði: ,, . . . en þar segir m.a. að almenn útboð skuli auglýsa í blöðum, útvarpi eða með öðrum almennum hætti þar sem fram komi hvar og hvenær útboðsgögn séu til afhendingar. Bjóðendur skulu hafa aðgang að upplýsingum um það sem verið er að bjóða. Þá skal kveða á um hæfilegan frest til að skila tilboði. Einnig er fjallað um hvernig meta eigi tilboð, eðli útboða, þ.e. hvort þau eru opin eða lokuð o.s.frv. Lög þessi gilda þegar útboði er beitt um verk, vöru eða þjónustu. Þau gilda ekki um útboð á fjármagns- og verðbréfamarkaði. Engu að síður sýnist mega hafa þessi ákvæði og sjónarmið sem að baki þeim búa til hliðsjónar við útboð á hlutabréfum af því tagi sem hér er rætt um.`` Þetta segir í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Og í reglum um innkaup ríkisins segir einnig: ,,Frestur til að skila tilboðum skal vera 21 almanaksdagur.`` Ég held að það sé vert að taka undir lokaorðin í skýrslu Ríkisendurskoðunar þar sem segir að ekki hafi verið veittur nægjanlegur frestur til að skila tilboðum og bendir Ríkisendurskoðun á að mikilvægt sé að útboðsskilmálar séu skilmerkilegir og í samræmi við almennar leikreglur. Þá telur Ríkisendurskoðun einnig að setja þurfi ákvæði í útboðsgögn um það í hve langan tíma bjóðendur þurfi að standa við tilboð sín. Það er auðvitað eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson sagði hér áðan endalaust hægt að velta því fyrir sér hvert verð fyrirtækisins hefði átt að vera, hvort það verð sem fékkst fyrir það er það eina sem hægt hefði verið að fá eða ekki. En það hlýtur þó að vera skilyrði þegar ríkissjóður er að selja eina af sínum stærstu eignum, sem ákveðið er að selja, þá sé einn mikilvægasti þátturinn og sá vandasamasti að meta virði þess sem á að selja. Samanburður á mati tilboðsgjafa á framtíðartekjuvirði SR-mjöls og á mati VÍB bendir til þess að verðmæti fyrirtækisins hafi verið hærra heldur en endanlegt kaupverð. Fyrirtæki hafi sem sagt verið selt of lágt. En vitaskuld er Ríkisendurskoðun ekki að fullyrða eða koma með ásakanir í þessari skýrslu. Samkvæmt lögum um Ríkisendurskoðun á hún að vera þingnefndum til ráðuneytis og um það sem snertir fjárhagsmálefni ríkisins og hún kveður ekkert upp neinn dóm eða úrskurð. Það er einfaldlega ekki hlutverk Ríkisendurskoðunar. Eins og segir í lögum nr. 12/1986, um Ríkisendurskoðun, þá á stofnunin að endurskoða reikninga ríkissjóðs og ríkisstofnana, hafa eftirlit með framkvæmd fjárlaga og vera þingnefndum til aðstoðar við störf er varða fjárhagsmálefni ríkisins en Ríkisendurskoðun fer ekki með úrskurðarvald af neinu tagi. Hún lætur í ljós álit en kveður ekki upp úrskurði. Það sem gerðist við fyrstu skýrslu sem um þetta mál var gerð, þ.e. skýrslu Ríkisendurskoðunar, er að hún er að svara fjárln. Alþingis sem með bréfi þann 12. jan. óskaði eftir því að gerð yrði athugun á því hvernig staðið var að undirbúningi og sölu á hlutbréfum í SR-mjöli. Það sem Alþingi hlýtur að vilja fá fram þegar það óskar eftir slíkri skýrslu er hvort rétt hafi verið staðið að málum. Hvort öllum lögum og reglum hafi verið framfylgt til hins ýtrasta. Hvort ríkissjóður hafi fengið fyrir þetta fyrirtæki, sem hann var að selja, það sem eðlilegt getur talist og hvort gætt hafi verið hagsmuna starfsmanna, sem var eitt af atriðunum í greinargerð með frv. því sem samþykkt var um að breyta Síldarverksmiðjunum í hlutafélag. Ég tel að í þessu máli hafi menn flýtt sér um of. Það er ekkert sem segir að á þessum fáu mánuðum hafi nauðsynlega þurft að selja þetta fyrirtæki sem var í góðum rekstri og hafði skilað yfir 200 millj. kr. hagnaði frá því að fyrirtækinu var breytt í hlutafélag þannig að það var þá útlit fyrir að eitthvað fengist upp í þann fjárfestingarkostnað sem ríkissjóður hafði lagt í með því að gera fyrirtækið að því sem það var orðið. Það var búið að endurnýja allar eignir fyrirtækisins og það var orðið samkeppnisfært við aðrar loðnuverksmiðjur. Það lá ekkert á þessu annað en það að ríkisstjórnin varð að framfylgja sínum einkavæðingaráformum og það varð að ganga hratt. Ég tel að það sem framkvæmdarvaldið, þeir sem falið er að standa að slíkri sölu og einnig við á Alþingi eigum að læra af þeirri málsmeðferð sem við erum hér að ræða sé það að þegar staðið er í slíkri sölu þarf að gæta þess að öll málsmeðferð sé með þeim hætti að hún sé hafin yfir gagnrýni. Það hafa áður verið seld ríkisfyrirtæki eða eignir ríkisins og engin eftirmál orðið af því. En í þessu máli var ekki unnið á þann veg. Og það er eðlilegt og í hæsta máta nauðsynlegt að Alþingi veiti framkvæmdarvaldinu aðhald og skýrsla Ríkisendurskoðunar og raunar einnig skýrsla hæstv. sjútvrh. staðfestir að það er full þörf á slíku aðhaldi.

Frú forseti. Hv. 6. þm. Vestf. sagði í ræðu sinni að gera yrði þá kröfu að öll tilboð væru skoðuð jafnt við sölu eins og þessa. Það er einmitt það sem gert var. Öll tilboð voru skoðuð jafnt og eins með þau farið. Eini mismunurinn sem gerður var, eins og hér hefur komið fram og kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar, var sá að Haraldur Haraldsson fékk rýmri frest til að sýna fram á hvort hann uppfyllti skilyrði um fjárhagslegan styrk sem hann síðar gat ekki sýnt fram á. En öll tilboðin, allir þeir sem sýndu áhuga fengu sömu meðferð. Og það kemur ekkert fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar sem bendir til þess að aðilum hafi verið mismunað í meðferð málsins. Það hefur enginn getað sýnt fram á og Ríkisendurskoðun gerir enda ekki tilraun til þess að halda því fram. Það var svo athyglivert að hv. 6. þm. Vestf. endurtók það sem hv. 3. þm. Vesturl. hafði reyndar áður sagt í sinni ræðu, að endalaust væri hægt að deila um verð af þessu tagi. Auðvitað eru engin ákveðin vísindi sem segja nákvæmlega fyrir um þetta og rétt sem fram kemur í skýrslu Ríkisendurskoðunar að á endanum er markaðurinn besti dómarinn í því efni en hann er ekkert óskeikull dómari eigi að síður. Það er líka rétt sem hv. 6. þm. Vestf. sagði að Ríkisendurskoðun fullyrðir ekkert um það að fyrirtækið hafi verið selt við of lágu verði. Á þetta hef ég margsinnis bent og þakka hv. þm. fyrir að taka það skýrt hér fram. Það var málefnalegt framlag af hennar hálfu í þessa umræðu og sýnir að sá fullyrðingarstíll sem er á þessari umræðu af hálfu sumra sem í henni taka þátt á ekki við rök að styðjast.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að það er hægt að deila um það en sá sem er að selja fyrirtæki hlýtur að verða að gera sér grein fyrir því fyrst hvað hann ætlar að fá fyrir fyrirtækið. Og það virðist ekki hafa verið gert hér. Ríkissjóður virðist ekki hafa gert sér grein fyrir því í upphafi hvað hann vildi fá fyrir fyrirtækið. Það hefur verið farið fyrst og fremst eftir því sem þessi eini aðili, sem sest var niður til að semja við, vildi greiða fyrir það og það voru ekki mjög margir sem fengu að gera tilboð. Það er líka athyglisvert í sambandi við tilboðin að þegar á heildina er litið telur Ríkisendurskoðun að hvorugt tilboðanna í hlutabréfin hafi uppfyllt þau skilyrði sem sett höfðu verið í útboðsskilmálunum. Þetta er nú það sem við erum hér að gagnrýna. Mér sýnist að hæstv. ráðherra geti á engan hátt hrakið það.

Frú forseti. Ég vil aðeins í þessu sambandi minna á að samkvæmt verklagsreglum einkavæðingarnefndar þá er aðeins gert ráð fyrir að eitt óháð fyrirtæki framkvæmi verðmat. Vel má vera að það sé rétt ábending að fleiri óháð fyrirtæki komi að þegar slík sala er gerð en verklagsreglurnar mæla ekki fyrir um það. Enda var ekki fleiri aðilum falið að gera það með formlegum hætti en söluhópurinn hafði vitaskuld gert sér grein fyrir því hvað væri eðlilegt verð í þessu efni. Það hafði fjmrn. einnig og þegar kom að því að meta tillögur ráðgjafarfyrirtækisins voru báðir þessir aðilar reiðubúnir að leggja á það mat vegna undirbúningsvinnu af sinni hálfu. Það er ljóst að endanlegt verð var innan þess verðmats sem verðbréfafyrirtækið hafði lagt á þetta. Það er líka ljóst að Ríkisendurskoðun gerir ekki athugasemd við reikningsaðferðir og vinnubrögð verðbréfafyrirtækisins að þessu leyti. Það liggur líka fyrir að verðið í hlutfalli við innra verðmæti eða bókhaldslegt verðmæti fyrirtækjanna er fyllilega sambærilegt við söluverð á öðrum hlutabréfum á markaði hér. Ef horft er á enduruppfært verð þá var hlutfallið um 68% á meðan hlutabréf í Flugleiðum, Íslandsbanka og Hampiðjunni voru seld á 70%. Ef horft er á reikninginn áður en uppfærslan átti sér stað þannig að samanburðurinn sé sambærilegur við önnur fyrirtæki þá var það selt á 72% hærra verði en almennt gekk varðandi sölu á hlutabréfum á sama tíma. Það eru þessar tölur sem eru besta og gleggsta vísbendingin um það hvort við vorum að fá sanngjarnt verð fyrir fyrirtækið eða ekki og þær liggja alveg skýrar fyrir.

Virðulegur forseti. Það var aðeins eitt fyrirtæki sem var metið hæft til að ganga til viðræðna um sölu. Það hefur verið rakið hér hve allir frestir voru stuttir. Hefði ekki verið eðlilegra að auglýsa aftur? Hvað lá á að ganga frá þessu á síðasta degi ársins 1993? Var það rétti tíminn? Það eru núna að koma fram ársreikningar fyrirtækja frá síðasta ári sem sýna hagnað. Við höfum horft upp á það núna síðustu dagana jafnvel að hlutabréf í Íslandsbanka, sem tapaði umtalsvert á síðasta ári, hafa hækkað mikið í verði. Virðulegi forseti. Ég tel að hér hafi ekki verið skoðað og það raunar sannað að þetta var ekki rétti tíminn til að selja fyrirtækið.

Virðulegi forseti. Í júlí 1991 skipaði sjútvrh. þriggja manna nefnd til að vinna að undirbúningi að breytingum á rekstrarformi SR og sölu á eignum félagsins. Þessi þriggja manna nefnd starfaði næstu mánuði ötullega að því verkefni sem henni var falið. Mér er kunnugt um að nokkuð skiptar skoðanir voru innan nefndarinnar um sölufyrirkomulag hlutafjárins. Þannig voru uppi sjónarmið um að sölunni yrði dreift á fimm ár þannig að einungis 20% hlutafjárins yrðu seld árlega. Þar að auki voru hugmyndir um að starfsmönnum yrði gefinn kostur á kaupum á allt að 8% hlutafjárins með 25% afslætti og greiðslukjörum, en slíkar reglur hafa gjarnan verið notaðar við einkavæðingu fyrirtækja erlendis, t.d. í Bretlandi. Þá var og gerð tillaga um að sjútvrh. og viðskrh. færu að hálfu hvor með atkvæði fyrir eignaraðild ríkisins. Eins og kunnugt er náðu þessar hugmyndir ekki fram að ganga í þeirri mynd sem gat um hér að framan. Hins vegar má segja að eitt meginmarkmiðanna, þ.e. að tryggja heimamönnum og starfsmönnum fyrirtækisins nokkurn forgang, hafi birst í athugasemdum með 3. grein frv. á sínum tíma, en ég mun víkja nánar að því síðar. Að því er ég best veit hefur tvívegis á síðustu árum orðið verulegur ágreiningur um hvort ráðherrar hafi farið eins og best verður á kosið með sölu hlutafjár í eigu ríkisins sem leitt hefur til þess að hið háa Alþingi hefur óskað eftir úttekt Ríkisendurskoðunar þar að lútandi. Hið fyrra tilvik var við sölu hlutabréfa í Þormóði ramma undir forustu þáv. fjmrh., hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, og hið síðara, sem hér er um fjallað nú, þ.e. sölu hæstv. sjútvrh. Þorsteins Pálssonar á SR-mjöli hf. Ég tel nauðsynlegt í þessu sambandi að líta til helstu niðurstaða Ríkisendurskoðunar varðandi sölu Þormóðs ramma hf. áður en lengra verður haldið. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Þó svo í lögum sé ekki að finna bein fyrirmæli eða reglur um það hvernig standa skuli að sölu hlutabréfa í eigu ríkissjóðs sýnist sem almennra jafnræðissjónarmiða hafi ekki verið gætt í nægilega ríkum mæli við sölu hlutabréfa ríkisins í Þormóði ramma hf. Þar kemur einkum til að hvorki sala hlutabréfanna né þeir skilmálar og skilyrði er sett voru fyrir sölunni voru auglýst opinberlega.`` Enn fremur segir: ,,Full þörf sýnist vera á því að setja með formlegum hætti samræmdar, almennar reglur um það hvernig standa skuli að sölu á eignum ríkisins með sama hætti og settar hafa verið reglur um hvernig standa skuli að opinberum innkaupum, sbr. lög nr. 52/1987.`` Þá segir og: ,,Miðað við þær forsendur sem Ríkisendurskoðun gaf sér við útreikning á virði Þormóðs ramma hf. og að teknu tilliti til þeirra skilyrða sem fjmrn. setti fyrir sölunni telst verðmæti alls hlutafjár í félaginu á söludegi vera á bilinu 250 til 300 milljónir króna. Við sölu hlutabréfa ríkissjóðs var hins vegar verðmæti þeirra metið á 150 milljónir króna.`` Lítum nú dálítið nánar á megininntakið í niðurstöðum Ríkisendurskoðunar varðandi söluna á Þormóði ramma og það hvort af þeim niðurstöðum hafi verið dreginn lærdómur. Í fyrsta lagi gagnrýndi Ríkisendurskoðun í Þormóðs rammamálinu, að hvorki hafi sala hlutabréfanna né þeir skilmálar og skilyrði er sett voru fyrir sölunni verið auglýst opinberlega. Með sama hætti gagnrýnir Ríkisendurskoðun í SR-málinu, og vitna ég beint í skýrslu stofnunarinnar, með leyfi forseta: ,,Grunnupplýsingar um SR-mjöl hf. voru ekki veittar fyrr en við afhendingu útboðsgagna hinn 17. des. 1993. Að mati Ríkisendurskoðunar var óeðlilegt að setja þeim sem áhuga höfðu á kaupum þau skilyrði fyrir afhendingu útboðsgagna að þeir hefði áður sýnt fram á fjárhagslegt bolmagn til kaupanna og reksturs fyrirtækisins, svo og gert grein fyrir lánveitendum og tryggingum sem lánveitendum væru boðnar ef kaupin yrði fjármögnuð með lántökum að einhverju leyti. Engu að síður má gagnrýna það að einn þeirra sem áhuga sýndi á hlutabréfunum fékk útboðsgögnin afhent án þess að uppfylla nefnd skilyrði. Slíkt fól í sér mismunun gagnvart öðrum er áhuga höfðu sýnt áhuga á hlutabréfunum en þeim var ekki gefinn kostur á að kynna sér útboðsgögnin án þess að uppfylla skilyrðin``. Af mistökum þeim sem ég tel að hafi orðið við sölu Þormóðs ramma hf. var nauðsynlegt að mínu mati að draga nokkurn lærdóm. Það var og gert. Ríkisstjórnin samþykkti á fundi sínum hinn 12. okt. sl. skýrar verklagsreglur um framkvæmd einkavæðingar. Vissulega hafa slíkar verklagsreglur ekki lagagildi. Ætla verður þó að það sé afdráttarlaus vilji ríkisstjórnarinnar að fara að þeim reglum í einu og öllu. Því tel ég að vafasamt hafi verið að skipa sérstakan starfshóp til að annast söluna á SR-mjöli hf. daginn eftir að nefndar verklagsreglur voru samþykktar. Því hefði verið sjálfsagt og eðlilegt að svonefnd framkvæmdanefnd um einkavæðingu hefði annast söluna. Þess ber og að gæta að nefndar verklagsreglur hljóta að hafa verið í undirbúningi um nokkurn tíma og varla verið þeim sem hlut áttu að máli ókunnugt um að setning þeirra stæði til. 3. grein verklagsreglnanna hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Auglýsingar. Fyrirtæki sem til stendur að selja skulu ávallt auglýst almenningi til kaups þannig að öllum sem áhuga hafa sé tryggður réttur til að bjóða í þau.`` Þessari reglu um auglýsingar fylgdi nefndin um sölu SR-mjöls hf. og setti að auki skilyrði sem bar að uppfylla. Ég tek undir með Ríkisendurskoðun að skilyrðin hafi verið óeðlileg og hafi farið á svig við 3. gr. verklagsreglnanna þar sem segir að öllum sem áhuga hafi sé tryggður réttur til að bjóða. Á sama hátt og Ríkisendurskoðun taldi að jafnræðissjónarmiða hafi ekki verið gætt við söluna á Þormóði ramma hf. 1990 tel ég að slíkra sjónarmiða hafi ekki verið nægjanlega gætt við söluna á SR-mjöli hf. Hafi menn hins vegar ekkert við hin auglýstu skilyrði starfshópsins að athuga er það vert gagnrýni að einn þeirra aðila sem útboðsgögnin fékk afhent uppfyllti alls ekki þau skilyrði sem sett voru. Þannig var hvorki fylgt þeim jafnræðissjónarmiðum, sem ég tel að í verklagsreglunum felist, né að jafnræðissjónarmiða gætti við ákvörðun söluhópsins um hverjir skyldu fá gögnin undir hendur. Í upphafi máls míns vitnaði ég til athugasemda við 3. grein frv. til laga sem síðar urðu lög nr. 20/1993. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Skal við söluna stefnt að dreifðri hlutafjáreign þannig að enginn einn aðili eignist meiri hluta. Frá þessu má þó víkja ef almenningshlutafélag á í hlut. Jafnframt skal við söluna sérstaklega horft til heimamanna og starfsmanna á þeim stöðum sem verksmiðjurnar eru starfræktar. Skal óskað eftir viðræðum við heimamenn og/eða samtök þeirra um hugsanleg kaup á hlutabréfum.`` Ég tel að starfshópurinn hafi við söluna gætt þess vandlega að hlutafjáreign dreifðist. Hins vegar tel ég að starfshópurinn hafi ekki farið að skýrum vilja löggjafans um það að óska eftir viðræðum við heimamenn og/eða samtök þeirra. Í það minnsta hef ég ekki heyrt af slíkum viðræðum og er það miður. Hitt er svo annað mál að heimamenn og starfsmenn komu síðar til samstarfs við þá aðila sem höfðu forgöngu um kaupin og er ekkert nema gott um það að segja. Ég tel hins vegar óhæft að starfshópurinn skyldi í raun framselja þá ótvíræðu kvöð sem á seljendum hvíldi að eiga viðræður við heimamenn. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar er að því vikið að vandasamasti og mikilvægasti þátturinn við sölu ríkisfyrirtækja sé að jafnaði mat á virði þess. Engum heilvita manni dettur í hug að mótmæla því. Ég tel hins vegar í fyllsta máta vafasamt að fullyrða, eins og Ríkisendurskoðun nánast gerir, að fyrirtækið hafi verið selt of lágu verði. Það gerir Ríkisendurskoðun á bls. 7 í niðurstöðum sínum, með leyfi forseta: ,,Samanburður á mati tilboðsgjafa á framtíðartekjuvirði SR-mjöls hf. og mati VÍB bendir til að verðmæti fyrirtækisins hafi verið hærra en endanlegt kaupverð.`` Ég fæ hins vegar ekki séð að Ríkisendurskoðun sýni með skýrum hætti fram á að það hafi verið gert. Nú hefur sá sem hér mælir hvorki næga þekkingu né forsendur til að leggja mat á söluverðið. Þá hlýtur jafnan að vera nokkuð huglægt hvað telst ásættanlegt verð í slíkum tilvikum. Hitt vil ég taka undir með Ríkisendurskoðun að ég tel mikilvægt að fela fleirum en einum aðila að meta framtíðartekjuvirði fyrirtækja þegar hið opinbera selur hlut sinn í fyrirtækjum sem SR-mjöli hf. Slík vinnubrögð munu einungis treysta það verk sem verið er að vinna hverju sinni. Ríkisendurskoðun gerir athugasemdir við að tilboði VÍB í sölu á hlutabréfum í SR-mjöli hf. skuli hafa verið tekið en ekki tilboði Landsbréfa sem var tæpum 10 milj. kr. lægra. Undir það verður að taka. Á hinum tiltölulega umsvifalitla fjármagnsmarkaði sem hér á landi er fæ ég ekki séð annað en einhver tengsl og hagsmunir hljóti að skarast í slíkum tilvikum. Hjá því verður vart komist. Ég tel hins vegar að Landsbréf hafi ekki haft þau tengsl við mál þetta að bannað hafi að taka tilboði fyrirtækisins. Það er álit Ríkisendurskoðunar að hvorugur þeirra aðila sem sendu inn tilboð í hlutabréf SR-mjöls hafi fullnægt þeim skilyrðum sem sett höfðu verið í útboðsskilmálum. Ég hygg að óumdeilt sé að annar aðilanna, sem fengu útboðsgögnin afhent, hafi alls ekki uppfyllt þau skilyrði sem sett voru. Með því hins vegar að afhenda honum gögnin hafi verið gengið á svig við jafnræðisreglur, eins og ég gat um hér á undan, að aðilum sem sýnt höfðu málinu áhuga hafi verið mismunað Um það má hins vegar deila hvort hinn hópurinn hafi uppfyllt þau skilyrði sem sett voru. Raunar tel ég að svo hafi ekki verið. Allt of almennt var komist að orði um þá aðila sem að hópnum stóðu, þ.e hvort fjármögnun hafi átt að vera af eigin fé eða lánsfé, svo og hverjir tilheyrðu hópnum. Í ljósi þess hversu gífurlegir hagsmunir voru í húfi tel ég að við þessar aðstæður hefði átt að lengja fresti og/eða hefja sölumeðferð að nýju. Við opnum tilboða kom bréf frá Akureyrarbæ um að frestur yrði lengdur til 20. jan. Þar kom einnig fram að útboðsgögnin hefðu borist bæjaryfirvöldum seint í hendur og ekki hafi unnist tími til að ljúka viðræðum við nokkra aðila um samstarf. Vissulega kom beiðni Akureyrarbæjar seint fram. Hefði Akureyrarbær hins vegar lýst vilja sínum til að ganga til samninga með svipuðum hætti og þeir gerðu sem síðar urðu kaupendur er erfitt að sjá að mögulegt hefði verið að ganga fram hjá Akureyrarbæ. Akureyrarbær gekk hins vegar fram í þessu máli í fullkomnu samræmi við þau skilyrði sem sett voru og taldi sig ekki uppfylla þau skilyrðin eins og ég tel raunar að enginn aðila hafi gert. Virðulegi forseti. Það er óumdeilt að samkvæmt lögum nr. 20/1993 var það alfarið sett í hendur hæstv. sjútvrh. að annast sölu hlutabréfanna í SR-mjöli hf. Hæstv. sjútvrh. kaus að fela sérstökum söluhópi verkið. Ég tel að það hefði verið heppilegra að fela framkvæmdanefnd um einkavæðingu verkið og tryggja þannig að farið yrði að þeim verklagsreglum sem ríkisstjórnin hafði samþykkt um slíka framkvæmd. Það er einnig óumdeilt að kaupendur fyrirtækisins hafi í einu og öllu staðið við kaupsamning þann sem gerður var til þessa og þannig reynst traustir kaupendur hvað það varðar. Hins vegar tel ég að þeim hafi ekki verið gert að uppfylla þau skilyrði til fullnustu sem sett voru í skilmálum VÍB og því ekki átt að fá útboðsgögnin afhent á sínum tíma. Ég tel að jafnræðis hafi ekki verið gætt sem skyldi. Því hefði verið heilladrýgst að lengja frestinn eða hefja sölumeðferð að nýju. Það sem upp úr stendur er þetta: Af mistökum þeim sem gerð voru við sölu hlutabréfa ríkissjóðs í Þormóði ramma hf. var dreginn nokkur lærdómur. Settar hafa verið verklagsreglur af ríkisstjórn um það hvernig staðið skuli að slíkri sölu. Það er hins vegar ekki nægjanlegt að segja reglur ef ekki er tryggt að eftir þeim sé farið. Því tel ég nauðsynlegt að færa slíkar reglur í lagabúning þannig að tekin séu af öll tvímæli. Með því verði tryggt að sala á hlutabréfum ríkissjóðs í framtíðinni verði með eins hreinlegum og ótvíræðum hætti og mögulegt er til þess að grunsemdir af nokkru tagi geri ekki vart við sig.

Hæstv. forseti. Margt af því sem kom fram hjá hv. þm. get ég tekið undir. Það er þó tvennt sem ég vil gera athugasemdir við. Í fyrsta lagi varðandi verklagsreglur þær sem ríkisstjórnin samþykkti þá ber að taka fram að sjútvrh. á ekki aðild að framkvæmd um einkavæðingu. Það er alveg ljóst að sjútvrn. fylgdist ekki með undirbúningi tillagnanna meðan sá undirbúningur átti sér stað en eftir að söluhópurinn tók til starfa var engin athugasemd gerð af hálfu framkvæmdanefndar um einkavæðingu sem fylgir eftir þessum reglum. Það er nauðsynlegt að þetta komi fram. Þegar rætt er um Þormóð ramma má heldur ekki gleymast með hvaða hætti var staðið að þeirri sölu á sínum tíma því það er skólabókardæmi um það hvernig ekki á að standa að sölu á opinberum eignum. Það kom í ljós vegna þess að virði fyrirtækisins var fært upp úr öllu valdi og síðan þegar andvirðið var greitt af hálfu kaupanda fyrirtækisins var það gert með húseign í Reykjavík sem reynst hefur metin tvisvar til þrisvar sinnum of hátt. Þetta er aðferð sem ekki ætti að sjást og athugasemd hefur komið við. Þetta vildi ég að kæmi fram þegar verið er að bera saman þessar tvær sölur sem eru ólíkar á miklu fleiri sviðum en hv. þm. sagði frá.

Frú forseti. Ég vil ítreka, eins og fram hefur komið af hálfu hæstv. fjmrh., að enginn ágreiningur var um það milli einkavæðingarnefndar og sjútvrn. hvaða háttur var hafður á um söluna og að skipa skyldi sérstakan starfshóp. Reyndar var starfsmaður einkavæðingarnefndarinnar einn af fulltrúum í þeim starfshópi og fullkomin samstaða á milli þessara aðila um framkvæmd málsins. En vegna þess sem hv. þm. sagði um afstöðu Ríkisendurskoðunar til þeirra skilyrða sem sett voru, að Ríkisendurskoðun hafi talið þau óeðlileg, þá hygg ég að það hljóti að byggja á misskilningi því að í skýrslu Ríkisendurskoðunar á bls. 34 segir svo, með leyfi forseta: ,,Rétt er að undirstrika að þó svo að Ríkisendurskoðun þyki óeðlilegt að skilyrða afhendingu grunngagna á framangreindan hátt er að hennar mati fullkomlega eðlilegt að setja slík skilyrði fyrir þátttöku í útboðinu eða fyrir því að tilboð verði talið gilt.`` Með öðrum orðum segir Ríkisendurskoðun: Það er eðlilegt að setja skilyrði eins og sett voru fyrir þátttöku í útboði og fyrir því að meta tilboð gilt en hún telur hins vegar ekki að það eigi að setja slík skilyrði fyrir því að gögn séu afhent. Þetta er sjónarmið sem vert er að íhuga en aðalatriði málsins er það að Ríkisendurskoðun telur eðlilegt að slík skilyrði séu sett fyrir þátttöku í útboðinu.

Virðulegi forseti. Aðeins vegna þessa. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar kemur fram að það var gagnrýnt á fundi framkvæmdanefndar um einkavæðingu að framkvæmdanefndin skyldi ekki annast verkið. Hvort þau skilaboð komust á leiðarenda skal ég ekki um segja. Það kom reyndar fram á fundi fjárln. nú á dögunum að formaður framkvæmdanefndarinnar skýrði okkur frá að rétt væri með farið í skýrslunni hvað varðar þessa gagnrýni. Í niðurstöðu Ríkisendurskoðunar segir efst á bls. 8: ,,Að mati Ríkisendurskoðunar var óeðlilegt að setja þeim sem áhuga höfðu á kaupunum þau skilyrði fyrir afhendingu útboðsgagna að þeir hefðu áður sýnt fram á fjárhagslegt bolmagn til kaupanna og reksturs fyrirtækisins`` o.s.frv. Ég tek undir þetta. Ég tel að jafnræðis hafi ekki verið gætt og það sé fólgið í verklagsreglum og sé sjálfsagt og eðlilegt að öllum sé gefinn kostur á að sitja við sama borð.

Frú forseti. Það liggur alveg skýrt fyrir að Ríkisendurskoðun telur ekki óeðlilegt að setja slík skilyrði fyrir þátttöku í útboðum fyrir að meta tilboð gilt. En hún segir að það hafi verið óeðlilegt að setja skilyrði fyrir afhendingu gagna. Þegar þetta hvort tveggja féll saman í tíma var örðugt um vik að bregðast á annan veg við en hér segir. En kjarni málsins er sá að þetta breytir engu varðandi jafnræði aðila. Allir aðilar sátu þrátt fyrir þetta við sama borð. Í þessu fólst engin mismunun milli aðila að öðru leyti en því sem áður hefur verið vikið hér að að Haraldi Haraldssyni var veittur lengri frestur en öðrum. Það gagnrýnir Ríkisendurskoðun og ég get í sjálfu sér tekið undir að það hafi verið gagnrýni vert. En að öðru leyti er alveg ljóst að þetta atriði leiddi ekki til mismununar á milli aðila.

Virðulegur forseti. Ég er fullkomlega ósammála hæstv. sjútvrh. vegna þess að ég tel einmitt að skilyrðin hafi leitt til mismununar. Það er rétt, og ég tók fram í ræðu minni, að hópur sá sem kenndur er við Harald Haraldsson uppfyllti alls ekki skilyrðin. Ég reyndi að sýna fram á það með rökum að hópurinn sem valinn var sem kaupandi hefði heldur ekki uppfyllt skilyrðin og vísaði þar til verklagsreglna. Hins vegar var Akureyrarbæ fullkomlega ljóst að þeir uppfylltu ekki skilyrðin eins og þau voru sett fram og þess vegna hætti Akureyrarbær við. Akureyrarbær treysti sér ekki til að vinna verkið til fullnustu á þeim skamma fresti sem gefin var.

Herra forseti. Það er fyrst til að taka að það vakti athygli mína hve þung skot komu frá síðasta ræðumanni til þeirra vinnubragða sem ríkisstjórnin hefur viðhaft í þessu máli. Ég átti satt best að segja ekki von á því að það gætti svo mikillar bersögli. Hér var staðfest af Sigbirni Gunnarssyni, hv. 7. þm. Norðurl. e., að Ríkisendurskoðun heldur því fram að verðið hafi verið of lágt. Það var staðfest. Hv. þm. staðfesti líka að hann telur að jafnræðis hafi ekki verið gætt en sá er stóri munurinn frá sölunni á Þormóði ramma og þeirri sölu sem nú fór fram að það er búið að samþykkja stjórnsýslulög í landinu og það var dómsmrh. sem að sjálfsögðu flutti frv. Þar er jafnræðisreglan nr. 11 en þau lög voru ekki í gildi þegar Þormóður rammi var seldur á sínum tíma. Alþingi Íslendinga var búið að stöðva frv. frá fjárveitinganefnd um fjárgreiðslur úr ríkissjóði þar sem ætlunin var að taka á öllum þessum þáttum. Ég er sammála því sem kom fram hjá hv. þm. Sigbirni Gunnarssyni að það þurfa að vera leikreglur. Þess vegna var samþykkt ríkisstjórnarinnar góð en það verður líka að fara eftir leikreglunum.

Virðulegur forseti. Það mál sem nú er til umræðu hefur vissulega valdið allmikilli umræðu í þjóðfélaginu og nokkrum deilum, málsmeðferðin öll og hvernig að hefur verið staðið. Það má segja að strax og fréttist af þessari sölu seinustu daga nýliðins árs þá upphófst hávær gagnrýni og hún var síður en svo aðeins hjá stjórnarandstöðunni eins og þó mátti helst skilja á orðum hæstv. sjútvrh. áðan. Þetta var almenn gagnrýni í þjóðfélaginu yfir því hvernig virtist þarna hafa verið hagað málum. Við þingmenn Framsfl. í fjárln. óskuðum fljótlega eftir að haldinn yrði fundur í nefndinni þar sem fjallað yrði um þetta mál þar sem við gætum gengið eftir eða óskað eftir upplýsingum og var vissulega fallist á það eins fljótt og mögulegt var eftir áramótin. Á fundi nefndarinnar 7. jan. lögðu fulltrúar stjórnarandstöðunnar fram hugmynd um það hvernig við vildum að staðið væri að málsmeðferðinni og hvað við töldum að þyrfti að skoða. Mig langar, með leyfi forseta, að lesa þá tillögu eins og hún var flutt af hálfu fulltrúa stjórnarandstöðunnar. Þar segir: ,,Fjárlaganefnd Alþingis fer fram á það að Ríkisendurskoðun geri athugun á hvernig staðið var að undirbúningi og sölu á hlutabréfum í SR-mjöli hf. og gefi nefndinni skýrslu þar um. Í skýrslunni komi m.a. fram álit Ríkisendurskoðunar á því hvort málsmeðferð samrýmdist reglum um útboð jafnframt því sem mat verði lagt á tilboðin sem bárust með tilliti til hagsmuna ríkissjóðs og hvort söluverð geti talist ásættanlegt. Ríkisendurskoðun hraði þessari skýrslugerð svo sem kostur er. Farið er fram á að sjávarútvegsráðherra fresti endanlegri afgreiðslu málsins þar til skýrsla Ríkisendurskoðunar liggur fyrir.`` Þetta var okkar ósk um málsmeðferð. Því miður treysti meiri hluti nefndarinnar sér ekki til að samþykkja þessa tillögu og bað um frest á málinu. Nokkrum dögum síðar var haldinn annar fundur í nefndinni þar sem í raun var fallist á það af fjárln. allri að biðja Ríkisendurskoðun að skoða málið. Það finnst mér út af fyrir sig vera nokkur staðfesting á því að ekki bara stjórnarandstaðan heldur ýmsir hv. alþm. höfðu hug á að fá upplýsingar um það af hálfu þess aðila sem á að aðstoða Alþingi og hv. alþm. í störfum sínum um það hvernig hún liti á söluna og framkvæmd málsins. Bréfið sem fjárln. sendi Ríkisendurskoðun er dags. 12. jan. 1994 og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Fjárlaganefnd Alþingis óskar eftir að stofnunin geri athugun á hvernig staðið var að undirbúningi og sölu á hlutabréfum í SR-mjöli hf.`` Undir þetta ritar hv. formaður nefndarinnar, Sigbjörn Gunnarsson, fyrir hönd fjárln. Alþingis allrar. Skýrslan var síðan lögð fram í nefndinni 26. apríl sl. og ég vil leyfa mér að fullyrða að í þeirri skýrslu séu staðfest flest þau atriði sem við fulltrúar stjórnarandstöðunnar í fjárln. gagnrýndum í upphafi máls og lögðum til að yrði skoðuð. Ef við lítum aðeins á þau atriði þá má í fyrsta lagi segja að leikreglum um útboð hafi ekki verið fylgt. Í öðru lagi að mat á tilboðum eru að áliti Ríkisendurskoðunar gagnrýnisverð. Í þriðja lagi er söluverð varla ásættanlegt. Í fjórða lagi er niðurstaðan sú að fresta hefði átt afgreiðslu málsins. Ég ætla að fara aðeins nánar yfir þessa þætti síðar, hæstv. forseti, ef mér gefst tími til. En það var alveg ljóst að óánægjan sem ríkti um málið og álitaefnin í umræðunni allri eru staðfest. Það er staðfest að ekki hafi verið nægjanlega vel að málunum staðið og málsmeðferðin því ekki nægjanlega vönduð. Ýmsa þætti má reyndar nefna því til staðfestingar, má þar nefna alla umræðuna sem er í gangi í þjóðfélaginu enn í dag og auðvitað hefði ekki þurft að hafa uppi og vera að gagnrýna málin ef engin umræða hefði verið um það og þetta hefði bara verið nöldur í einhverjum örfáum fulltrúum stjórnarandstöðunnar á þingi. En mig langar að nefna nokkur atriði. Í fyrsta lagi að allir þeir sem fengu útboðsgögn hafa gagnrýnt málsmeðferð. Það má fyrst nefna Jónas Aðalsteinsson og umbjóðendur hans. Þeir hafa lýst yfir óánægju sinni með það að Haraldi Haraldssyni skyldi gefinn lengri frestur til þess að sanna möguleika sína á að geta gert tilboð í fyrirtækið. Þetta hefur raunar hæstv. sjútvrh. staðfest einnig. Haraldur Haraldsson lýsir afstöðu sinni til málsmeðferðarinnar með því að leggja hana fyrir dómstóla þannig að varla hefur hann verið ánægður. Og þriðji aðilinn sem fékk útboðsgögn, þ.e. bæjarstjórinn á Akureyri fyrir hönd Akureyrarbæjar, Halldór Jónsson, telur að Akureyrarbæ hafi verið skákað út af borðinu með þröngum tímamörkum. Þetta er álit þeirra þriggja sem fengu útboðsgögnin á málsmeðferðinni. Í öðru lagi má síðan nefna það að framkvæmdanefnd um einkavæðinguna hefur látið í ljósi óánægju með málsmeðferð. Það kemur ítrekað fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Tímans vegna ætla ég ekki að lesa það upp en það má vitna til þess. Í þriðja lagi er það sem ég nefndi í upphafi að fjárln. öll óskar eftir að málið verði athugað í heild sinni. Ég er ekkert að gera einstökum nefndarmönnum upp neinar skoðanir í því efni, hvað hafi legið á bak við það, en þeir fallast á að það sé eðlilegt að Ríkisendurskoðun veiti Alþingi upplýsingar um málsmeðferð. Í fjórða lagi er mikil umræða í þjóðfélaginu um málsmeðferðina alla. Það má vitna til frétta í fjölmiðlum, það má vitna til leiðaraskrifa blaða, það má vitna til fjölmargra greina sem ritaðar hafa verið í blöðin um málið og svo auðvitað, þó að ég viti ekki hversu mikið á að leggja upp úr því, hafa síðdegisþættir í ljósvakamiðlunum, sem kalla má kannski þjóðarsálarþætti, ekki farið varhluta af þeirri umræðu. Það er því ljóst að einhverra hluta vegna hefur þótt mikil ástæða til þess að taka upp ítarlega umræðu um málið allt í þjóðfélaginu, virðulegur forseti. Skýrsla Ríkisendurskoðunar staðfestir síðan þessi atriði og sjónarmið í veigamiklum atriðum. Mig langar til að segja það út af því sem kom fram hjá hæstv. sjútvrh. áðan að einum hv. þm. hafi meira að segja látið sér detta í hug að til greina kæmi að rifta þessum samningi þá er það sá sem hér stendur. Ég skýt mér ekki undan því og leyfi mér að vitna til þess sem ég sagði við ljósvakamiðla, nánar tiltekið við sjónvarpið, 26. apríl. Það kom síðan fram í ellefufréttum sjónvarpsins þar sem fréttamaður sagði í inngangi fréttarinnar, með leyfi forseta: ,,Guðmundur Bjarnason Framsóknarflokki segir efni til þess að íhuga riftun á sölu fyrirtækisins.`` Síðar í þessari frétt er haft eftir þeim sem hér stendur að eftir þá gagnrýni sem kemur fram hjá Ríkisendurskoðun sé ástæða til þess að fjalla um það hér í þinginu hvort málið sé ekki hreinlega svo alvarlegt að það verði að rifta sölunni. Um þetta langar mig síðan að segja það, virðulegur forseti, að niðurstaða mín hefur orðið eftir umhugsun og athugun á málinu að sá kostur sé í sjálfu sér ekki fyrir hendi. Við sitjum vissulega uppi með orðinn hlut, hvort sem okkur líkar það betur eða verr. Þessi sala er frágengin og sá kostur ekki fyrir hendi sem ég setti fram í hita umræðunnar eftir að hafa lesið skýrslu Ríkisendurskoðunar. Eftir að hafa heyrt og hlýtt á þau rök sem þar eru sett fram og þá gagnrýni sem sett er fram á söluna veltum við því fyrir okkur hver sé afstaða Alþingis til málsins. Niðurstaða mín er sem sagt þessi sem ég hef út af fyrir sig gert grein fyrir og get alveg kinnroðalaust staðið við: Alþingi hafði samþykkt þessa málsmeðferð og Alþingi hafði fært hæstv. sjútvrh. ótvírætt vald í málinu og það er ekki ágreiningsefni að salan var á hans forræði. Hitt vil ég segja við hæstv. ráðherra að ég óttast ekki mjög viðbrögð starfsmanna við Síldarverksmiðjur ríkisins hvort heldur það er á Siglufirði eða Raufarhöfn þegar þetta mál kann að verða rætt við þá eða á þeim vettvangi af því að ég veit að þeir vilja allir saman að almennar leikreglur séu virtar og þeir vilja ekki að ríkiseignir séu gefnar. Það er ekkert sem segir það að þó að markaður í þessu tilfelli eða einhverju öðru gefi eiganda fyrirtækis eða eignar, jafnvel ef ég vil selja bílinn minn þá er enginn sem segir mér að þótt markaðurinn hafi búið til eitthvert verð á hann sé ég tilneyddur til að selja hann. Það hlýtur að vera mín ákvörðun og það var ákvörðun hæstv. sjútvrh. að selja fyrirtækið með þeim aðferðum sem við nú þekkjum og vitum um. Lagasetningin var á sínum tíma sem sagt ótvíræð, en það má minna á það að stjórnarandstaðan taldi á sínum tíma að það væri eðlilegt að standa öðruvísi að sölu fyrirtækisins en ákveðið var að gera í lögunum. Þar var lagt til að heimilt yrði að selja allt að 40% hlutafjárins, þó ekki fyrstu þrjú árin, og ef til frekari sölu ætti að koma þyrfti sérstakt samþykki Alþingis til þess. Þar var vilji stjórnarandstöðunnar til þess að standa öðruvísi að málinu heldur en niðurstaðan varð, þegar skjalfest og liggur fyrir. Auðvitað hefði mátt fara öðruvísi að þessu. Það mátti gera fyrirtækið að almenningshlutafélagi og markaðssetja fyrirtækið með almennu hlutafjárútboði, hugsanlega í einhverjum skömmtum, reyna með því móti að fá eðlilega verðmyndun sem kannski hefði myndast meiri sátt um og menn getað verið sammála um. Ég held líka að ekkert hafi í raun legið á í málinu en ég ætla að koma nánar að því á eftir. En það er einmitt verðið og tímasetningarnar sem hafa sætt mikilli gagnrýni við meðferð málsins. Ég vil taka það skýrt fram, virðulegur forseti, að athugasemdir mínar við málsmeðferðina beinast ekkert að þeim aðilum sem endanlega voru valdir og að það hefði átt að selja einhverjum fyrirtækið öðrum fremur. Ég hef aldrei sett fram neina skoðun eða álit á því. Ég held að þeir aðilar sem voru endanlegir kaupendur fyrirtækisins hafi unnið sína heimavinnu mjög vel. Þeir náðu víðtækri samstöðu um kaupin á fyrirtækinu við starfsmenn, við sveitarfélögin og ýmsa hagsmunaaðila og ber út af fyrir sig að fagna því. En ég hef fyrst og fremst talað um að það yrði að virða þær leikreglur sem við hefðum sett og að þeir sem hafa sýnt áhuga fái nauðsynlegar og eðlilegar upplýsingar og eðlilegan og nauðsynlegan tíma til þess að vanda vinnubrögð sín við kaupin á fyrirtækinu eða tilboð í það. Ég minnist þess ekki að ég hafi nokkurn tíma látið þau orð falla sem mætti skilja þannig að ég væri talsmaður Haralds Haraldssonar, eins af þeim sem fékk útboðsgögn og gerði tilboð í fyrirtækið. Ég hef hins vegar spurt bæði Ríkisendurskoðun og fulltrúa Verðbréfamarkaðar Íslandsbanka, sem gengu á fund fjárln., hvort ekki hefði verið réttlætanlegt að gefa Haraldi Haraldssyni og þeim aðilum sem með honum stóðu að tilboði frest í þennan hálfa mánuð sem hann bað um til þess að sanna möguleika sína á því að kaupa fyrirtækið. Niðurstaða Ríkisendurskoðunar, söluhópsins og VÍB var hins vegar sú að Haraldur hefði ekki getað fullnægt settum skilyrðum og ekki getað svarað því hvernig hann ætlaði að standa að þessu og ég hef út af fyrir sig ekkert gagnrýnt þá skoðun sem þessir aðilar hafa sett fram og tek hana sem svar við þeirri spurningu minni. Ég tel hins vegar að tímasetningar hafi allar verið of þröngar í málinu. Akureyrarbæ var nánast skákað út af og það eru ekki bara þessir tveir aðilar, sem þó gera endanlega tilboð ef hægt er að kalla það tilboð, sem hafa lýst því yfir að þeir teldu að tímaskortur hafi háð málsmeðferð heldur má segja líka að við vitum ekki hvað þeir 14 aðilar sem sýndu málinu alvöruáhuga hefðu gert ef þeim hefði verið gefinn tími líka til þess að bjóða í fyrirtækið. Ég sé, virðulegi forseti, að tími minn er því miður alveg að renna út. Ég á kost á því að koma hér aftur í ræðustól og láta í ljósi skoðanir mínar sem ég hef nefnt að ég vildi láta koma fram varðandi bæði tímasetningu og verð. Ef reynt er að draga saman í lokin niðurstöður Ríkisendurskoðunar sem koma fram í skýrslu hennar og ég gerði að umtalsefni í upphafi að hefði verið það sem við vorum að leggja áherslu á, þá er í fyrsta lagi sagt að Ríkisendurskoðun telji að málsmeðferðin og sú ráðgjöf sem stjórnvöld fengu við söluna hafi ekki verið eins vönduð og æskilegt hefði verið. Í öðru lagi er ítrekað að það sé óviðunandi að fela aðeins einum aðila að meta fyrirtækið. Það má að vísu segja að það sé skoðun Ríkisendurskoðunar en ekki brot á leikreglum. Í þriðja lagi er hér sagt: ,,Samanburður á mati tilboðsgjafa á framtíðartekjuvirði SR-mjöls og mati VÍB bendir til að verðmæti fyrirtækisins hafi verið hærra en endanlegt kaupverð.`` Það þýðir bara að fyrirtækið hafi verið selt of ódýrt. Að lokum segir: ,,Þegar á heildina er litið telur Ríkisendurskoðun að hvorugt tilboðanna í hlutabréf SR-mjöls hafi uppfyllt þau skilyrði sem sett höfðu verið í útboðsskilmálum.`` Þetta skil ég bara þannig að það hefði átt að fresta málsmeðferðinni og taka það upp aftur í nýju formi.

Virðulegi forseti. Vegna ræðu hv. 1. þm. Norðurl. e. vil ég segja að það var ekki með nokkrum hætti tekið undir gagnrýni stjórnarandstöðunnar á sölu SR-mjöls með því að óska eftir því að Ríkisendurskoðun gerði athugun á þessu máli. Því fór fjarri. Fyrir fjárln. komu fulltrúar m.a. úr söluhópnum og gerðu ítarlega grein fyrir hvernig að þessu máli var staðið og það var ekkert sem kom fram í þeim viðtölum sem gaf tilefni til þess að það þyrfti að skoða undirbúning eða aðdraganda að sölunni sérstaklega. Þetta vil ég að komi fram hér vegna þess að mér fannst að það kæmi fram í ræðu hv. þm. að með því að fela Ríkisendurskoðun athugun á málinu væri verið að taka undir gagnrýni á þetta mál.

Virðulegur forseti. Ég benti aðeins á það að hv. fjárln. hefði öll staðið að því að óska eftir því að Ríkisendurskoðun gæfi álit sitt á málinu, gæfi þinginu skoðun sína á málsmeðferðinni, tók það meira að segja fram, held ég, að ég væri ekkert að gera einstökum hv. nefndarmönnum upp neina skoðun á því hvað lá þar að baki heldur undirstrika að um það var samstaða og vilji fjárln. allrar að Ríkisendurskoðun fjallaði um málið og skilaði skýrslu sinni til nefndarinnar sem vita mátti að mundi að sjálfsögðu fara inn í þingið. Annað hef ég ekki um það að segja, virðulegur forseti, út af þessum ummælum hv. 1. þm. Vesturl.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. 1. þm. Norðurl. e. skuli staðfesta það sem ég sagði hér. Ég lagði á það ríka áherslu að Ríkisendurskoðun var falið að gera úttekt á þessu máli vegna þess að þetta er sérstakt mál, vandmeðfarið, og þess vegna nauðsynlegt að gefa mönnum færi á því að draga fram í dagsljósið allan raunveruleikann í því. Ég vil bara ítreka það sem ég sagði áðan að fulltrúar söluhópsins sem komu fyrir fjárln. gerðu mjög vel grein fyrir öllum aðdraganda og undirbúningi þessa máls og það kom ekkert fram hjá þeim sem gaf tilefni til þess að sérstök athugun yrði gerð á þessu máli. En vegna stærðar þess varð fjárln. sammála um að það væri sjálfsagt að athuga það.

Hæstv. forseti. Það er í senn athyglisvert og ánægjulegt að hv. þm. skuli hafa dregið það til baka að hann vilji rifta kaupunum. Það er líka í senn áhugavert og ánægjulegt að hv. þm. skuli lýsa því yfir að það beri að fagna því samkomulagi sem hafi náðst um þá sem stóðu að kaupum á SR, að það skyldi hafa tekist, eins og ég skildi hv. þm., vegna samsetningar fólksins, bæði vegna þess að í hópnum eru sveitarfélög, verkalýðsfélög, verkamenn og þar fram eftir götunum eins og ég hef hér áður rakið. Þetta hvort tveggja er ánægjulegt og sýnir að hv. þm. er svona orðinn vaklandi í málinu. Hitt er bara til þess að standa í hvorugan fótinn og reyna að vera engum trúr að halda því fram að þessi hópur hefði keypt Síldarverksmiðjurnar fyrir hærra verð. Það liggur fyrir að það hefði hópurinn ekki gert. Hópurinn hafði farið eins hátt og hann vildi og það var að sjálfsögðu rétt pólitískt mat að það var nauðsynlegt að Síldarverksmiðjur ríkisins lentu í góðum höndum.

Virðulegur forseti. Ég þarf ekki að tala frekar um þessar hugleiðingar mínar um riftun kaupanna, ég er búinn að því og ég get út af fyrir sig ítrekað það aftur að ég lýsi ánægju minni með það hvernig núverandi kaupendahópur er samsettur. Það segir ekkert um það að ég hafi verið ánægður með málsmeðferðina í heild sinni. Það segir ekkert um það að ég sé ánægður með verðið sem hópurinn kaupir á og það segir mér ekkert dag þó að þessi hópur segi núna: Við vorum ekki tilbúnir til að kaupa fyrirtækið á hærra verði. Hvað getur hann sagt annað? Dettur einhverjum í hug að þeir kæmu núna fram og segðu: Nei, við vitum það að 725 millj. eru allt of lágt verð. Við hefðum miklu heldur viljað kaupa það á 1 milljarð eða 1 milljarð og 11 millj. kr. sem var það mat sem VÍB lagði á og voru hærri verðviðmiðunarmörk þess ágæta fyrirtækis. Ýmislegt bendir til þess, álít ég, þó að ég hafi ekki tíma til þess nú að rökstyðja það, að það hefði mátt ná betra verði en tókst að ná með þeim samningi sem gerður var.

Hæstv. forseti. Við þekkjum það báðir frá þingmannsferli okkar fyrir norðan hvaða áhrif það hefur ef mikið óöryggi ríkir um Síldarverksmiðjur ríkisins, t.d. á Raufarhöfn, ég tala nú ekki um ef Síldarverksmiðjurnar lentu í erlendum höndum. Kjarni málsins er sá að það er ekki hægt að gera hvort tveggja í senn, að tryggja það að rekstur sem þessi lendi í höndum kunnáttumanna og að vel sé að honum staðið og segja í hinu orðinu að það hafi verið rétt að láta skeika að sköpuðu hverjir keyptu fyrirtækið á almennum markaði af því að fyrirtækinu hefði átt að breyta í almenningshlutafélag. Ég held að hv. þm. vær hollt sem þingmanni Norðurlands að rifja upp hvers vegna Síldarverksmiðjur ríkisins voru stofnaðar á sínum tíma, og honum væri líka hollt að rifja upp hvernig þeir menn líta á þessi mál sem eiga bæði atvinnu sína, eignir og annað undir því að Síldarverksmiðjur ríkisins séu fjárhagslega sterkt fyrirtæki og rekið af myndarskap og framsýni.

Virðulegi forseti. Ég hef kannski ekki miklu við að bæta almennar hugleiðingar hæstv. landbrh. og óskir hans um það að þetta fyrirtæki megi halda áfram að blómstra. Ég tek alveg undir það með honum. Ég veit að það hefur nú þegar veitt mörgum atvinnu og rekstur þess skipt sköpum fyrir bæjarfélögin og sveitarfélögin þar sem verksmiðjurnar eru starfræktar og fyrir þjóðarbúið í heild þegar vel hefur gengið, sem hefur því betur gerst oft þó að líka hafi á móti blásið. En ég ítreka það enn og aftur að mér finnst ekkert hafa komið fram hjá hæstv. ráðherra í andmælum hans sem raunverulega segir það að ég sé engum trúr í málinu og vaklandi í málinu. Ég hef sett fram mínar skoðanir á því og hef sama rétt og hann til að hafa þær. Ég tel að 725 millj. kr. með þeim greiðsluskilmálum sem á þeim voru geti verið til núvirðis metnar á kannski 665 millj. eða svo sem þýðir að það er komið undir lægri verðviðmiðunarmörk VÍB, sem voru 695 millj., að ógleymdum hagnaðinum sem var greiddur út örfáum dögum síðar að upphæð 65 millj. kr. Endanlegt söluverð er því kannski ekki nema 600 millj. kr. Það tel ég of lágt, hæstv. landbrh.

Virðulegi forseti. Vegna þess að hv. 1. þm. Norðurl. e. fullyrti það að fyrirtækið hefði verið selt á undirverði og kom þar inn á svipaðar athugasemdir og hafa komið fram í máli allmargra þingmanna, þar á meðal hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar, þá hefði ég gjarnan viljað fá upplýsingar um það hvar í skýrslu Ríkisendurskoðunar um sölu ríkisins á SR-mjöli hf. þessi fullyrðing kemur fram. Í niðurstöðunum segir, með leyfi forseta: ,,Samanburður á mati tilboðsgjafa á framtíðartekjuvirði SR-mjöls hf. og mati VÍB bendir til að verðmæti fyrirtækisins hafi verið hærra en endanlegt kaupverð.`` Á bls. 25 stendur einnig: ,,Ef rekstraráætlanir bjóðenda eru metnir á sama hátt og VÍB gerði við mat á framtíðarafkomumöguleikum SR-mjöls hf. má ætla að verðmæti fyrirtækisins hafi verið nokkru hærra en sem nam endanlegu kaupverði og frekar legið nærri efri mörkum mats VÍB.`` Hvar er sagt í þessum niðurstöðum að fyrirtækið hafi verið selt á undirverði?

Virðulegur forseti. Hv. 5. þm. Norðurl. e. svaraði sér auðvitað sjálfur í þessum fyrirspurnum sem ég held að hann hafi beint til mín. Hann las upp nákvæmlega það sem ég gerði í minni ræðu áðan og eru þau rök þegar maður les þessa setningu, ég get ekki skilið hana örðuvísi, ég ætla ekki að eyða tímanum í að lesa hana aftur, en í henni standi í raun á mannamáli, eins og stundum er nú sagt, að fyrirtækið var selt of ódýrt, fyrirtækið var selt á of lágu verði. Hann getur lesið þetta eins oft og honum sýnist fyrir mér án þess að það breytist, að þetta er niðurstaðan. Ég rakti það áðan í lok svars míns til hæstv. landbrh. hvernig mér sýndist hið raunverulega verð á fyrirtækinu vera kannski 600 til 650 millj. Það er undir því verði sem VÍB mat í lægri kantinum. Síðan má segja það og hæstv. sjútvrh. hefur sagt það í umræðunum að það er enginn sem segir að verðið sé nákvæmlega þetta eða nákvæmlega hitt. Það verður að vera tilfinning þeirra sem eru að selja og ég sagði áðan að ég teldi að verðið væri of lágt. Sjútvrh. er búinn að segja það með því að samþykkja söluna að hann hafi talið verðið ásættanlegt.

Virðulegi forseti. Það kemur skýrt fram í þessari skýrslu á bls. 24 þar sem talað er um forsendur verðmatsins. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Í verðmati því sem VÍB lagði fyrir sölunefnd SR-mjöls var annars vegar tekjuvirði núvirt miðað við 15% ávöxtunarkröfu og hins vegar 20% sem gaf líklegt tekjuvirði á bilinu 695 millj. kr. til 1.011 millj. kr.`` Með öðrum orðum er sagt hér að það sé ákveðið verðbil í gangi og niðurstöðutalan er innan þessa verðbils og þar af leiðandi er hvergi getið um það að um undirverð sé að ræða. Það er ekkert rétt verð til í þessum viðskiptum, hv. þm. Það er að sjálfsögðu ekkert rétt verð til og Ríkisendurskoðun er ekkert hæfari til þess að meta hvað sé rétt verðmið í viðskiptum en aðrir aðilar. Það ræðst að sjálfsögðu af því hverjir bjóða í fyrirtækið og á hvaða verði. Og verðið sem boðið var í var innan svigrúmsins.

Virðulegur forseti. Hv. þm. heldur sig við það að ég lesi eitthvað út úr þessu annað en það sem stendur í skýrslunni. Ég vísa því á bug. Það segir og hann las það sjálfur upp að áætlun VÍB um söluverðið sé á bilinu 695 millj. til 1.011 millj. kr. Ég hef út af fyrir sig ekkert gagnrýnt þann útreikning og dettur ekki í hug að gera það. Í fyrsta lagi var það verð sem tekið var, 725 millj. kr., í lægri kantinum og Ríkisendurskoðun gerir því skóna á tveimur stöðum, sem hv. þm. er búinn að vitna til, að það hefði mátt áætla það af því sem fram hefur komið við athugun málsins að verðið hefði getað verið hærra og að þeir sem gerðu tilboðin hafi metið það svo að verðmæti fyrirtækisins væri hærra en endanlegt kaupverð var. Fyrir svo utan það, sem ég reyndi að segja hv. þm. hér í tvígang, að ég tel að í raun hafi ekki fengist fyrir fyrirtækið þær 725 millj. sem þó eru, eins og sagt er hér, núvirði en það er það ekki þar sem ekki er um staðgreiðslu að ræða.

Frú forseti. Ég er ekki sammála hv. 1. þm. Norðurl. e. um ályktanir þær sem hann dregur af skýrslu Ríkisendurskoðunar um verð fyrirtækisins. En ræða hans var hins vegar um margt málefnaleg. Það er athygli vert að hann staðfestir hér þá skoðun sína að það hafi ekki komið til greina að selja Haraldi Haraldssyni bréfin á grundvelli þeirra gagna sem fyrir lágu. Hann lýsir því sem sinni skoðun eftir nánari athugun á þeim gögnum sem fyrir liggja að það sé ekki tilefni til að rifta. Þetta eru hvort tveggja mjög mikilvæg atriði og ég met það málefnalega framlag hv. þm. í þessu efni. Hann sagði að það hefði mátt gera þetta fyrirtæki að almenningshlutafélagi. Sannleikurinn er sá að það finnst varla traustara almenningshlutafélag en einmitt SR-mjöl hf. í höndum núverandi eigenda, 177 eigenda þar sem enginn einn aðili fer með meira en 7,5%, þar sem heimaaðilar og starfsmann eru þátttakendur, þar sem 19 skipstjórar og útgerðarmenn sem skipta við verksmiðjurnar eru meðal hluthafa. Ég held því að þessu markmiði hafi að fullu verið náð og fagna því að það er raunverulega skoðun hv. þm.

Virðulegur forseti. Um Harald þarf ekki að ræða frekar. Ég las það upp sem stendur í skýrslunni og þau svör sem fjárln. hefur fengið við hans tilboði og ítreka ég það. Út af því sem kom fram áður frá hæstv. ráðherra að einstakir þingmenn stjórnarandstöðunnar hafi verið að gerast sporgöngumenn einhverra ákveðinna aðila eða jafnvel umboðsmenn þeirra við þessa sölu hafna ég alfarið og vísa því frá mér. Ég hef ekki einu sinni gerst sérstakur umboðsmaður Akureyrarbæjar í þessu sem ég tel þó að hafi verið farið heldur illa með í málsmeðferðinni allri. Ef þeir hefðu fengið aðeins lengri tíma og hæstv. ráðherra hefði ekki legið svona á, þá hefði hugsanlega verið hægt að fá fleiri aðila, trausta og trúverðuga, til þess að gera tilboð í þetta fyrirtæki og gerast kaupendur að því. Það var kannski ekki alveg rétt haft eftir mér hjá hæstv. ráðherra að ég hafi viðurkennt að það hafi ekki verið tilefni til að rifta. Ég sé ekki að það séu neinir möguleikar á því. Staðan er sú við málsmeðferðina að við eigum ekki þann kost fyrir hendi. Það er ekkert til í myndinni. Við verðum að sætta okkur við þær leikreglur sem þingið hefur samþykkt og lögfest þó að við sumir stjórnarandstæðingar höfum verið ósammála því þegar frv. var til meðferðar hvernig að samþykkt þess var staðið.

Frú forseti. Ef það væri tilefni til að rifta þá væru möguleikar fyrir hendi. Ég hygg að þrátt fyrir allt séum við hv. þm. sammála um að það sé óskynsamlegt og ekki tilefni og ekki ástæður til að rifta samningunum vegna þess að fyrirtækið er í traustum höndum og það hefur tekist að selja það á þann veg að við getum treyst áframhaldandi rekstur þess, við getum treyst á atvinnuöryggi og atvinnuhagsmuni fólksins í byggðunum. Það var mjög mikilvægt að líta til þeirra sjónarmiða. Ég geri fyllilega ráð fyrir því að hv. þm. sé mér sammála í því að það sé eitt af höfuðatriðunum við sölu fyrirtækis af þessu tagi að líta til þeirra sjónarmiða og hafa það í huga því að það væri mikið ábyrgðarleysi að selja fyrirtækið ef einhver hætta væri á því að rekstur fyrirtækisins raskaðist og atvinnuhagsmunir fólksins í byggðunum væru ekki tryggðir. Ég lít svo á og var að hrósa hv. þm. fyrir það að ég teldi að við værum sammála um þessi meginatriði.

Virðulegur forseti. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra að ég vona svo sannarlega að rekstur þessa fyrirtækis sé tryggður. Ég tel afar mikilvægt að svo sé fyrir þá sem eiga svo mikið undir því að fyrirtækið starfi. Ég ber ekki neitt vantraust í brjósti til þeirra aðila sem nú eru eigendur þessa fyrirtækis að þeir haldi því ekki áfram. Ég treysti því svo sannarlega að þeir geri það og vona það vegna þess hversu mikilvægt þetta fyrirtæki er í þeim byggðarlögum sem það starfar í. Það breytir ekki því, virðulegur forseti, að okkur kann að greina á bæði um málsmeðferð og um endanlegt kaupverð. Það er svo aftur bara annað mál og það hefur komið alveg skýrt fram að ráðherra hefur sínar skoðanir á því og ég mínar og þar er eitthvert bil á milli. Varðandi það að rifta eða ekki rifta, þá liggja lögin fyrir, eins og ég segi, og við vitum hvaða möguleika við höfum í því efni. Það er ekki fyrir hendi. Það er líka mikill ábyrgðarhluti þegar maður athugar það nánar hvort nokkurt vit er í slíkri gjörð. Hún mundi auðvitað kalla á skaðabótakröfu á hendur ríkinu og mundi stefna rekstri fyrirtækisins í mikla óvissu sem ég vil ógjarnan vera valdur að.

Hæstv. forseti. Hér hefur farið fram allítarleg umræða í dag um sölu ríkissjóðs á hlutabréfum í SR-mjöli en strax í upphafi dugði hvorki ræðutækni hæstv. sjútvrh. né hinir löngu sérhljóðar til þess að sannfæra hv. þingheim um að þarna hefði verið allt með felldu. Hæstv. ráðherra hóf mál sitt með því að segja ósatt. Það er ósatt að nokkur úr stjórnarandstöðuflokkunum hafi lagt á það áherslu að selja hefði átt Haraldi G. Haraldssyni Síldarverksmiðjur ríkisins. Það hefur enginn maður sagt og er alveg óþarfi að blanda honum yfirleitt í þetta mál. Hans mál er á öðrum stað og er fyrir dómstólum og er þessari umræðu að mestu óviðkomandi. Síldarverksmiðjur ríkisins eru milljarðafyrirtæki, segja menn. Það þarf að vera traust og öflugt. Samt voru þessar síldarverksmiðjur seldar á 725 millj. kr. sem hafa verið greiddar eins og hér segir: 1. febr. 1994 voru greiddar út 125 millj. 15. mars voru greiddar 100 millj., og það er allt sem greitt hefur verið hingað til. 1. sept. í haust verða greiddar 100 millj. og 1. des. 1994 200 millj. Síðan verða síðustu 200 millj. greiddar í desember 1995. Þegar horft er til þess að áður hafði ríkissjóður leyst til sín 400 milljarða skuldir auk þess sem mikil uppbygging og miklar endurbætur höfðu farið fram á verksmiðjunum, þá verða þetta að teljast afar hagstæð viðskipti og hagstætt verð og ekki að undra þó að þjóðinni sem á þetta fyrirtæki blöskri. Þegar litið er til þess hvernig að þessu var staðið verður fólki ljóst að þetta tók ekki langan tíma. Það er ekki tímafrekt verk að selja milljarðafyrirtæki sem hundruð manna eiga atvinnu sína og lífskjör undir eins og hér hefur svo fallega verið sagt. Lög nr. 20/1993, um að breyta Síldarverksmiðjum ríkisins í hlutafélag, voru sett 5. apríl 1993, fyrir réttu ári síðan. SR-mjöl er síðan stofnað 6. júlí 1993 og starfshópur til að annast söluna er ekki stofnaður fyrr en 13. okt. í haust. Og allt er síðan um garð gengið 28. des. eða rúmum tveim mánuðum seinna. Og þó ekkert væri nú annað, þá er ærin ástæða til að undrast hvernig það má gerast að svona sé rokið í hlutina á örskömmum tíma eins og allt sé að farast. Fljótlega eftir áramótin varð fólk þó enn þá meira undrandi þegar ljóst var að 300 millj. ágóði yrði af fyrirtækinu á árinu 1993. Þá skyldu nú skynugir menn halda að þessu bæri vitaskuld að fagna og þessi ágóði yrði notaður til að greiða skuldir fyrirtækisins eða ógreidd hlutabréf. En hvað gerðist? Samstundis eru 65 millj. greiddar hinum glænýju hluthöfum í arð sem enn eiga eftir að greiða ríkissjóði 500 millj. og 1,3 milljarða í skuldir. Það verður hver sem vill að lá landsmönnum þó þeir undrist þessar aðfarir. Það var því ekkert að undra að fjárln. hins háa Alþingis óskaði eftir að það yrði kannað hvort hér hefði verið að staðið eins og ætlast verður til lögum samkvæmt. En þá upphófst þetta vandræðamál sem síðan hefur orðið til þess að nær allir hafa orðið sér til minnkunar, það verður að segjast eins og er, fjárln. Alþingi og ríkisstjórnin. Þetta mál hefur því satt að segja á sér heldur ömurlegan svip. Hér er búið að fara í mörg atriði þessa máls og ég mun þess vegna ekki endurtaka það sem allir aðrir eru búnir að segja. En ég vil aðeins gera örfá atriði að umtalsefni. Það eru allir sammála um að verðmæti fyrirtækisins hafi verið mun meira heldur en endanlegt kaupverð og ég held að við þurfum ekkert að deila um það lengur. Það er auðvitað lofsvert að hæstv. landbrh., sem hefur sýnt þessu máli verðugan áhuga og satt að segja lofsverðan, hafði orð á því í dag að ,,réttir aðilar`` hefðu orðið hlutskarpastir við sölu fyrirtækisins. Ég hefði gaman af að spyrja hæstv. landbrh. hvort hann telur þar með að Akureyrarbær, sem var sópað út af borðinu, eins og menn sögðu í dag, hafi ekki verið ,,réttur aðili`` til að kaupa Síldarverksmiðjur ríkisins eða SR-mjöl. Það væri fróðlegt að heyra hæstv. ráðherra og þingmann Norðurlandskjördæmis eystra lýsa því yfir að þeir aðilar sem hnossið hrepptu hafi verið æskilegri og réttari en Akureyrarbær. Allt hefur þetta mál verið með þeim endemum að fram hjá öllum venjulegum viðskiptareglum hefur verið farið, tímafrestirnir svo litlir að nær ógerlegt var öllum öðrum aðilum en þeim sem hnossið hrepptu að ná áttum áður en einhver niðurstaða fengist. Þegar fyrirtækið er síðan auglýst til sölu eftir miðjan nóvember 1993 þá hafði VÍB ekki einu sinni lokið vinnu sinni við mat á verðmæti þess. Eins og Ríkisendurskoðun segir þá er þetta í ósamræmi við tillögu stjórnar SR-mjöls hf., en þar segir í 4. lið: ,,Félagið verði auglýst til sölu strax að lokinni verðlagningu.`` Hvernig í ósköpunum á að gera tilboð í fyrirtæki sem enginn veit hvað kemur til með að kosta eða hvers virði er? Þá verður það að teljast með ólíkindum að svo virðulegt fyrirtæki sem VÍB skuli ekki ganga frá skriflegum samningi um laun fyrir sína vinnu. Það er kannski að bera í bakkafullan lækinn að minnast á þetta vegna þess að enginn hefur mótmælt þessari gagnrýni okkar alþýðubandalagsmanna. Þó að þessum stórfyrirtækjum þyki 11,4 millj. kannski ekki peningar þá erum við mörg önnur ekki lengra komin en svo að okkur finnst það vera heilmiklir peningar og í raun og veru fráleitt að ganga ekki frá því á sérstökum samningi hvernig þeim greiðslum skyldi háttað. Það verður að segjast VÍB til hróss að þeir hafa þegar viðurkennt að þarna hafi ekki verið eðlilega að farið. Þá verður það enn að teljast undarlegt að bjóðendum skuli ekki hafa verið gefinn kostur á því að vera viðstaddir opnun tilboðanna. Ég held að það hljóti að vera afar óvenjulegir viðskiptahættir. Við opnunina voru einungis viðstaddir söluhópurinn, starfsmenn VÍB og formaður framkvæmdanefndar um einkavæðingu. Það er ánægjulegt að sjá að hann hefur þó haft eitthvað í þessu máli að segja vegna þess að það er afar erfitt að sjá hvert hans hlutverk hefur verið í þessu máli. Ég hélt að framkvæmdanefnd um einkavæðingu ætti að annast einkavæðingu en hún er kannski bara til þess að halda einhverju fólki á launum. Sú nefnd virðist hafa gert það eitt að fela öðrum að annast söluna. Síðan þegar efasemdir t.d. hv. þingmanna í fjárln. koma fram og Ríkisendurskoðun er beðin um skýrslu gerist sá undarlegi hlutur að ríkisendurskoðandi vill ekki afhenda skýrsluna. Á því máli kann ég satt að segja engin skil og það eru auðvitað mikil mistök, bæði hv. fjárln. og enn alvarlegri mistök hv. forsætisnefndar að skýrslan skyldi ekki koma fram þá þegar. Sjáum við nú kjánalegt útspil þess máls þar sem ríkislögmaður heimtar nú upptöku málsins sem er fyrir dómi. Þó var það ástæðan fyrir því að skýrslan var ekki lögð fram að málið væri fyrir dómi og er það satt að segja ekki nokkrum manni í þessu húsi til sóma. En loks kom skýrslan og þá fara menn að gefa út aðrar skýrslur og það birtist greinargerð starfshóps um sölu hlutabréfa ríkissjóðs í SR-mjöli hf., rituð í tilefni af skýrslu Ríkisendurskoðunar um sölu ríkisins á SR-mjöli hf. eins og það heitir. Í söluhópnum er auðvitað stjórnarmaður SR-mjöls sem að sjálfsögðu var mjög annt um að þessi sala færi fram og því auðvitað engan veginn hlutlaus þannig að það er nú eitt sem mætti kannski gera athugasemd við en hvað um það. En hæstv. forseti. Orðbragðið á þessari greinargerð er á þann veg að við það verður ekki unað. Það er ekki verkefni embættismanna ríkisins eða starfsmanna ráðuneyta að tala til Ríkisendurskoðunar sem heyrir beint undir Alþingi Íslendinga á þann veg sem gert er í þessari skýrslu og skal ég leyfa mér að taka nokkur dæmi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Í skýrslu Ríkisendurskoðunar er í löngu máli`` segir hér ,,sett fram gagnrýni. Þessari gagnrýni vísar starfshópurinn á bug.`` Á öðrum stað stendur, virðulegi forseti: ,,Og því virðist starfshópnum sem þessi aðfinnsla Ríkisendurskoðunar sé nánast rökleysa.`` Á enn einum stað segir: ,,Sú spurning hlýtur að vakna í því sambandi hvort Ríkisendurskoðun telji að stjórnvöld séu bundin af slíkum pólitískum leikreglum gagnvart Alþingi og að Ríkisendurskoðun sé þar af leiðandi hinn rétti aðili til að úrskurða um hvort reglunum hafi verið fylgt eða ekki.`` Þessu má svara þannig að Ríkisendurskoðun hefur allt vald til að hafa þá skoðun sem henni sýnist, hún er sjálfstæð stofnun sem heyrir einungis undir Alþingi sjálft. Hér stendur enn: ,,Furðulegt er því að Ríkisendurskoðun skuli taka þær inn`` þ.e. fundargerðir framkvæmdanefndar um einkavæðingu ,,og meta sem gögn í málinu.`` Enn segir: ,,Raunar er það líka ranghermi í skýrslunni að formaður framkvæmdanefndar um einkavæðingu hafi gengið frá slíku samkomulagi við VÍB. Einkavæðingarnefndin gerði tillögu um það til ráðuneytisins og ráðuneytið gekk síðan frá samkomulaginu við VÍB.`` Svo segir loks: ,,Ríkisendurskoðun kýs hins vegar af einhverjum ástæðum að líta algerlega fram hjá þeirri staðreynd að einhver þekking á þessu atriði kunni að hafa verið fyrir hendi hjá þeim aðilum sem falið hafði verið að undirbúa söluna, þ.e. hjá seljandanum sjálfum.`` Hæstv. forseti. Hér er meira að segja Ríkisendurskoðun lýst á bls. 3 með upphrópunarmerki á eftir. Og þar segir síðar á blaðsíðunni, með leyfi hæstv. forseta: ,,Starfshópnum virðist sem Ríkisendurskoðun geri í þessu sambandi ekki greinarmun á hugtökunum hæfi og hæfni.`` Og loks segir: ,,Ríkisendurskoðun var gerð grein fyrir þessu þegar unnið var að skýrslu stofnunarinnar, en hún hefur af einhverjum ástæðum kosið að fjalla ekki um þessar skýringar í skýrslu sinni.`` Hæstv. forseti. Hér bera starfsmenn sjútvrn. og annarra ráðuneyta og starfsmenn starfshópsins Ríkisendurskoðun þungum sökum og ótal dylgjum sem hlýtur að verða að víta. Auðvitað hafa menn leyfi til að vera ekki á sömu skoðun og Ríkisendurskoðun í öllum málum. En Ríkisendurskoðun hefur þá stöðu að við hana ber að ræða af virðingu. Það er ólíðandi að láta svona skýrslu frá sér fara. 

Já, tíminn er búinn.

Þá ætla ég að segja að lokum og ég geri mér grein fyrir að ég verð að biðja aftur um orðið að varðandi þá dreifingu sem átti að vera á hlutabréfunum ætla ég að lesa síðar í kvöld um samhengið í þeirri tilveru hverjir eiga hvað, hverjir fengu hvað og hverjir eru skyldir hverjum. Ég bið um orðið aftur, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Hér hafa umræður um SR-mjöl eða söluna á Síldarverksmiðjum ríkisins staðið lengi dags og margir tekið til máls en þrátt fyrir það eru ýmis atriði í þessu máli sem mér finnst við ekki hafa fengið svör við og ég mun koma inn á seinna í mínu máli. Að mínum dómi snýst þetta mál fyrst og fremst um tvennt: Það er í fyrsta lagi það hvort Síldarverksmiðjur ríkisins eða SR-mjöl eins og fyrirtækið hét þegar það var selt var selt á of lágu verði, þetta hafi verið á einhvers konar útsölu, og svo hitt atriðið hvort rétt hafi verið að málum staðið við sölu hlutabréfa í fyrirtækinu. Ég vil taka það skýrt fram að við kvennalistakonur höfum aldrei nefnt það einu orði að fyrirtækið hafi verið selt röngum aðila eða það hefði átt að selja það öðrum þeim sem gáfu sig fram og sýndu áhuga á fyrirtækinu. Hitt er svo annað mál hvernig hópurinn er saman settur sem keypti fyrirtækið. Eins og hér hefur komið fram er eignaraðildin mjög dreifð, mjög margir sem hafa komið þar að verki, en þar eru líka inni á milli býsna sterkir aðilar sem eiga víða í fyrirtækjum. Varðandi fyrra atriðið, það hvort fyrirtækið hafi verið selt á of lágu verði, þá er eins og kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar erfitt að segja til um það hvert er eðlilegt verð á fyrirtæki eins og Síldarverksmiðjum ríkisins og þar er auðvitað komið inn á megingagnrýnina í skýrslu Ríkisendurskoðunar sem er það atriði að ekki skuli hafa verið leitað til fleiri aðila þegar verið var að meta verðgildi fyrirtækisins. Þetta er mikill galli og þó að það komi fram hjá hæstv. sjútvrh. að stjórn fyrirtækisins hafi haft hugmyndir um það hvers virði fyrirtækið væri þá er það aðeins einn aðili sem mat það hvað fyrirtækið ætti að kosta eða hvers virði það væri, aðeins einn óháður aðili, og ég tek undir þá skoðun Ríkisendurskoðunar að ég held að þegar um svona stórfyrirtæki í eigu ríkisins er að ræða þá sé eðlilegt að fleiri komi að því mati. Þetta er auðvitað langstærsta dæmið um einkavæðingu sem við erum hér að ræða og í fyrsta sinn sem verulegar deilur verða um það hvernig staðið er að málum og eins og við höfum horft upp á þá eru hafin málaferli vegna þessarar sölu. Það er ekki rétt sem fram kom í máli hæstv. sjútvrh. að allt hafi þetta gerst í sátt við starfsmenn því að BSRB er að undirbúa málaferli vegna réttinda starfsmanna hjá Síldarverksmiðjum ríkisins eins og þær hétu þá. Ef maður reynir að átta sig á því hvort fyrirtækið hafi verið selt of lágu verði þá er vert að huga að því hvað var verið að selja og í fyrsta lagi er þar að nefna gríðarlegar húseignir á nokkrum stöðum á landinu, þar á meðal mikil verksmiðjuhús og nýuppgerð verksmiðjuhús og reyndar verksmiðjur og vélar, bæði á Siglufirði og Seyðisfirði. Ég hef skoðað báðar þessar verksmiðjur og komið m.a. í Síldarverksmiðjur ríkisins á Siglufirði sl. sumar áður en breytingin átti sér stað. Það er náttúrlega verið að selja allt innbúið í þessum húsum, þ.e. vélarnar, rannsóknastofurnar og jafnframt er líka verið að selja 63 ára reynslu af rekstri síldarverksmiðja og með allri þeirri þekkingu og reynslu sem starfsmenn hafa og það er líka verið að selja ákveðna viðskiptavild. Inn í þetta fléttast svo sú áhætta sem eins og hér hefur réttilega komið fram fylgir rekstri af þessu tagi og þessi 63 ára saga ber vott um, en ég spyr mig samt sem áður: Eru 725 millj. kr. sanngjarnt verð fyrir þessar gríðarlegu eignir og þá gríðarlegu möguleika sem þessar verksmiðjur hafa? Auðvitað kemur þarna inn í að fyrirtækið er skuldugt, skuldir upp á um það bil 1.300 millj. kr. en eignirnar eða matið á sjálfum eignunum er þá langt umfram skuldirnar og þessar skuldir stafa að hluta til vegna mjög nýlegra fjárfestinga sem hafa gert fyrirtækið mun öflugra og sterkara. Ég hef að sjálfsögðu ekki forsendur til þess að meta það hvort þarna sé um of lágt verð að ræða en mér finnst nú mjög margt benda til þess. Mér finnst alveg með ólíkindum að svona miklar eignir skuli ekki metnar á hærra verð, mér finnst það alveg með ólíkindum. Ég hlustaði á fulltrúa VÍB sem sá um þetta mat. Hann skýrði frá því á fundi fjárln. hvernig það hefði farið fram og hvernig að því hefði verið staðið. Hann nefndi það sem síðustu aðferðina til þess að meta verðgildi fyrirtækisins að láta markaðinn ráða og get ég tekið undir það. Þar komum við að þeirri spurningu, fékk markaðurinn að ráða? Gafst í rauninni ráðrúm til þess að leyfa nógu mörgum aðilum að bjóða í verksmiðjurnar, að bjóða í hlutabréfin? Gaf þessi mikli hraði, sem var á verkinu, rétta mynd af verðgildi verksmiðjunnar? Ég leyfi mér að draga það í efa. Þá kem ég að síðara atriði, sem ég nefndi hérna áðan, þ.e. hvort rétt hafi verið að málum staðið og eins og fleiri sem hér hafa talað í dag þá hlýtur maður auðvitað að velta fyrir sér hvers vegna lá svona mikið á. Hvers vegna þessi mikli hraði og hvaða áhrif hefur það á markaðsverð fyrirtækis þegar ljóst er að það er pressað á um sölu fyrirtækisins? Það er upp á líf og dauða verið að selja fyrirtækið. Ég get ekki annað en tengt þetta einkavæðingaráformum ríkisstjórnarinnar. Það lá fyrir þegar við vorum að ræða frv. til fjárlaga fyrir árið 1994 að einkavæðingaráform ríkisstjórnarinnar höfðu algerlega mistekist. Samkvæmt því frv. sem þá var lagt fram stefndi í það að eignir ríkisins yrðu seldar fyrir 100 millj. kr. í stað 1.500 millj. Það var sem sagt mínus upp á hvorki meira né minna en 1.400 millj. kr. í frv. til fjárlaga fyrir árið 1994. Það er náttúrlega ljóst að sá árangur var algert skipbrot fyrir einkavæðingarstefnu ríkisstjórnarinnar og því lá mjög á að reyna að rétta kúrsinn af, selja Síldarverksmiðjur ríkisins hvað sem það kostaði til þess að reyna að forðast þetta skipbrot sem þarna var fram undan. Ég get ekki annað en lýst ábyrgð á hendur hæstv. sjútvrh. fyrir þann mikla hraða sem var á sölunni og ég spyr: Hvers vegna var ekki beðið eftir niðurstöðum úr ársreikningum fyrirtækisins þannig að það lægi fyrir hvernig reksturinn gengi? Hvers vegna var ekki beðið eftir því að loðnuvertíðinni lyki þannig að menn hefðu allt dæmið frammi fyrir sér og sæju hvernig staðan væri? Það vakna auðvitað stórar spurningar varðandi þennan hamagang við söluna og þó að það sé alveg ljóst að það var stjórn verksmiðjunnar, stjórn SR-mjöls sem lagði til að það yrði gengið fram með þessum hætti, þá getur maður ekki annað en spurt sig: Hvernig stendur á þessu? Þegar frv. um Síldarverksmiðjur ríkisins var lagt fram sagði þar í greinargerð og kemur reyndar margsinnis fram í gögnum og reyndar hefur hæstv. sjútvrh. ítrekaði í ræðu sinni á Siglufirði þegar breytingin á fyrirtækinu átti sér stað, þá var þar margsinnis sagt, með leyfi forseta: ,,Meta þarf sérstaklega hvenær aðstæður eru ákjósanlegar til sölu áður en ákvörðun verður tekin þar um.`` Ég hef ekki enn þá fengið svar við þeirri spurningu hvaða ákjósanlegu aðstæður voru til staðar þessa síðustu mánuði ársins 1993. Hvaða ástæða var fyrir því að stjórn SR-mjöls komst að þeirri niðurstöðu að best væri að gera þetta með þessum hætti og með þessum mikla hraða sem raun bar vitni.

Það var gróði af fyrirtækinu.

Já, það kann vel að vera, ég veit að stjórn fyrirtækisins hefur verið ljóst hver staðan var og það er það sem manni finnst erfitt upp á að horfa að fyrirtækið sé selt með þessum stórgróða og það byrjar á því að hann rennur í vasa nýrra eigenda. Þetta er allsérstætt upp á að horfa hvernig þarna er að málum staðið. Ég ætla aðeins að koma hér inn á það sem snýr að VÍB. Það kemur fram gagnrýni í skýrslunni á það að ekki skuli hafa verið gerður samningur við fyrirtækið. Því svara forsvarsmenn þess þannig að þeir sendu bréf með ákveðnu tilboði og það var litið á það bréf sem ígildi samnings. Það sem aðallega snýr að VÍB er þetta atriði hvort fyrirtækið hafi verið hæft til þess að meta verðgildið. Ég lít þannig á að þegar vinnan fer af stað, þá var VÍB hæft til þess að vinna þetta verk, en þegar það er komið fram að eigendur Íslandsbanka og hluthafar Íslandsbanka eru inni í þessum hópi, hópi hugsanlegra kaupenda að Síldarverksmiðjunum, þá er VÍB kominn þarna í ákveðin óæskileg hagsmunatengsl þó að ég sé ekki að gera því skóna að eigendur bankans séu á nokkurn hátt að skipta sér af rekstri þessa verðbréfafyrirtækis eða hvernig þar er að verki staðið, þá verður samt ekki fram hjá því horft að þarna voru eigendur þessa fyrirtækis komnir inn í málið og þá hefði auðvitað verið rétt að fyrirtækið drægi sig til baka og aðrir tækju við þessu verki. Ég held að menn hljóti að verða að horfa betur á þessi mál í framhaldinu ef og þegar kemur að einkavæðingu annarra fyrirtækja. Ég minni á það að við erum hér með tvö einkavæðingarfrumvörp til umfjöllunar í þinginu, um Lyfjaverslun ríkisins og um Áburðarverksmiðju ríkisins. Ef til þess kemur að þær verði seldar þá verður að standa miklu betur að verki en hér hefur verið gert. Þau átök sem hafa orðið í kringum þetta mál eiga að verða okkur víti til varnaðar. Menn verða einfaldlega að vanda sig betur í vinnubrögðum þannig að það sé ekki verið að kalla yfir ríkið og starfsfólk endalaus málaferli. Þetta er að verða sorgarsaga í kringum þessa ríkisstjórn að það eru endalaus málaferli út af öllum mögulegum hlutum. Virðulegi forseti. Við höfum á undanförnum árum horft upp á mikla einkavæðingaráráttu þessarar ríkisstjórnar. Ég get ítrekað það hér enn og einu sinni að ég er þeirrar skoðunar að það eigi að skoða það rækilega í hvers konar rekstri ríkið eigi að vera. Ríkið á ekki að vera að skipta sér af rekstri atvinnufyrirtækja sem eru í beinni samkeppni við önnur fyrirtæki svo framarlega sem þar er ekki um það að ræða að reyna að halda verðlagi í skefjum eða halda uppi ákveðinni þjónustu. En þegar um er að ræða fyrirtæki sem þjóna öllum almenningi í landinu eins og Lyfjaverslun ríkisins, þá horfir málið öðruvísi við. Hér var nokkuð breið samstaða um það að breyta Síldarverksmiðju ríkisins á þeim grundvelli að þar er dæmi um rekstur sem á rætur að rekja til fortíðarinnar og svo sem engin rök mæla fyrir að ríkið stundi. Þess vegna vorum við kvennalistakonur samþykkar því að breyta fyrirtækinu en höfðum fyrirvara varðandi starfsmannamálin sem valda vandræðum í hverju málinu á fætur öðru. Hins vegar hefur verið þannig að verki staðið í þessu máli að Alþingi hlýtur að segja: Hingað og ekki lengra. Við hljótum því að fresta þeim tveimur málum sem þingið hefur nú til umfjöllunar um einkavæðingu Lyfjaverslunar ríkisins og Áburðarverksmiðju ríkisins.

Virðulegi forseti. Mig langar að segja nokkur orð í þessari umræðu. Það fyrsta sem mig langar til er að líta á þetta mál út frá sjónarhóli bæjarfélagsins Siglufjarðar. Það er ekki langt síðan að á Siglufirði voru helstu atvinnufyrirtæki bæjarins í ríkiseigu en á síðustu tíu árum eða svo hafa helstu atvinnufyrirtæki bæjarins verið einkavædd. Það er athyglisvert að í öllum þessum tilfellum hefur salan á viðkomandi fyrirtæki verið umdeild. Við getum fyrst nefnt Siglósíld þegar hún var seld. Síðan fóru þeir kaupendur á hausinn. Ríkissjóður gekkst fyrir því að selja það fyrirtæki aftur. Nú stendur það fyrirtæki með ágætum blóma. Við getum nefnt söluna á Þormóði ramma. Vissulega var sú sala umdeild á sínum tíma. Nú stendur það fyrirtæki með miklum blóma. Við getum síðan verið fullviss um það að eftir að búið er að einkavæða Síldarverksmiðjur ríkisins mun það fyrirtæki ekki starfa af minni myndarskap heldur en hin tvö. Í rauninni hafa allir flokkar komið að sölu fyrirtækja á Siglufirði með einum eða öðrum hætti og allir hafa verið skammaðir fyrir sína aðild að því máli en þegar upp er staðið þá stendur Siglufjörður miklu sterkari en áður og eitt myndarlegasta sjávarplássið á landinu þar sem hvað mestur uppgangur ríkir. Það er annað að koma til Siglufjarðar í dag og skoða bæjarbraginn miðað við það sem var fyrir nokkrum árum. Varðandi Síldarverksmiðjur ríkisins sérstaklega er spurningin þessi: Hvernig átti að selja fyrirtækið? Það var mikið rætt um það hvort ætti að selja það í bútum. Átti að selja Siglufjarðarverksmiðjuna sér, Seyðisfjarðarverksmiðjuna sér o.s.frv.? Það var mikið rætt um það hvort það væri eðlilegt að selja fyrirtækið í heilu lagi eða hvort það ætti að selja það smátt og smátt, að ríkið færi niður í 90%, 80%, 70% o.s.frv. Ég hygg að þeir sem hafa skoðað þetta mál hljóti að vera sammála um að það hafi verið skynsamlegt að selja fyrirtækið heilu lagi, ekki að brjóta það upp, vegna þess að í því felst styrkur þess að vera keðja af verksmiðjum á mörgum stöðum á landinu. Ég hygg líka að ef menn skoða málið hvort ríkið hefði smám saman átt að losa sig við sinn eignarhlut eða selja hann í einu lagi þá hafi ríkið fengið mest út úr fyrirtækinu með því að selja það í heilu lagi. Það hefði fengist lægra verð á hlutnum í heild með því að selja fyrirtækið í smáskömmtum. Til þess að koma út svona fyrirtæki, við erum að tala um stórt fyrirtæki á íslenskan mælikvarða, þá þarf að búa til öfluga kaupendur sem hafa hagsmuni af því að reka fyrirtækið og geta veitt því forustu og það verður ekki gert með því að dreifa því út í smáskömmtum. Þess vegna held ég að það hefði ekki verið skynsamleg leið að mjatla inn á hlutabréfamarkaðinn einhverjum milljónatugum á nokkrum árum. Það hefði þegar upp er staðið ekki skilað ríkinu því verði fyrir fyrirtækið sem það fékk. Menn hafa velt því fyrir sér hvort kaupendurnir hafa að einhverju leyti ekki þekkt fyrirtækið eða hvort þeir hafi ekki fengið neinar upplýsingar. Ég tel mig vita nægilega mikið um þetta mál og hafa talað við nægilega marga til þess að vita að fjölmargir aðilar vissu mikið um þetta fyrirtæki, voru búnir að kynna sér rekstur þess og voru búnir að bíða eftir því að þetta fyrirtæki kæmi á markaðinn og höfðu fylgst með því í langan tíma.

Hvað varð af þessum fjölmörgu aðilum?

Þeir buðu í fyrirtækið. Útgerðaraðilarnir, sem eru á hluthafaskránni, sem þú getur hér lesið, slógu sér hins vegar saman, hv. þm., og tóku meira að segja í lið með sér ágætan framsóknarmann á Siglufirði, bæjarfulltrúa þar sem stendur að þessu með þeim.

Það er einn framsóknarmaður í hópnum.

Þeir eru miklu fleiri, hv. þm. Þú ættir að vita betur en ég hverjir eru í Framsfl.

Hvað eru þeir margir?

Virðulegi forseti. Ég nenni ekki að eyða hér dýrmætum tíma í það að svara hv. þm. mjög oft. Varðandi það sem kemur næst upp er spurningin: Var nauðsynlegt að vinna hratt? Var nauðsynlegt að salan færi fram tiltölulega hratt eftir að búið var að ákveða að selja fyrirtækið á annað borð? Og ég segi já. Það er nefnilega þannig að fyrir svona fyrirtæki er óþolandi staða að vera í lausu lofti með það hvort selja á fyrirtækið, hverjum á að selja fyrirtækið, fyrir hvað, hvað tekur það langan tíma o.s.frv. Það er nauðsynlegt fyrir starfsandann í fyrirtækinu, vinnu þeirra sem eru að stjórna fyrirtækinu, skipulagningu til framtíðar að það sé unnið hratt, ákveðið og örugglega. Þá kemur næsta spurningin um verðið. Var það of hátt eða lágt? Ég hygg að það megi frekar segja að verðið hafi verið of hátt en of lágt. Ég hygg í rauninni að það megi segja það að verksmiðjan hafi verið seld á uppsprengdu verði ef eitthvað er og ég skal rökstyðja það. Kaupverðið er 725 millj. Það er tekin yfir stór skuld upp á 800 millj. en berum síðan þetta verð saman við söluverð annarra verksmiðja sem hafa gengið kaupum og sölum á síðustu missirum. Verksmiðjan í Bolungarvík er í upphafi vertíðar seld á 50 millj. og kaupverðið meira og minna lánað. Og hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson er að standa að því að selja verksmiðju á Seyðisfirði, Hafsíldarverksmiðjuna, af Byggðastofnun á 64 millj. Og það er skuldlaust fyrirtæki. Það eru borgaðar bara 64 millj. fyrir allar eignirnar og engar skuldir yfirteknar. Og sama á Bolungarvík, 50 millj. og engar skuldir yfirteknar. Hérna erum við að tala um 725 millj. og yfirtaka á skuldum upp á 800 millj.,  Annað sem kemur inn í þessa mynd er það að þeir sem hafa vit á þessum rekstri og þessum fjárfestingum fullyrða það að erlendis megi fá notaðar verksmiðjur fyrir minni pening en verið er að setja núna í Síldarverksmiðjurnar og flytja þær hingað til lands og setja upp.

Já, eina kvörn.

Eina kvörn. Það er verið að tala um stóra verksmiðju sem hægt væri að kaupa fyrir sambærilegt verð. Ég hygg því að ef við skoðum bara gangverð þeirra verksmiðja sem hafa verið seldar á síðustu missirum þá geti enginn haldið því fram að það sé verið að selja Síldarverksmiðjur ríkisins fyrir eitthvert gjafverð, þvert á móti. Næsta sem má tala um er hvernig var staðið að málunum við það að velja kaupendur. Nú verð ég að viðurkenna það að Haraldur í Andra er einn af mínum nánu, persónulegu vinum og ég á líka marga ágæta vini og samherja í hópi kaupendanna.

Það er engin skömm að því.

En ráðherrann mat það þannig að Haraldur hefði ekki fjárhagslegt bolmagn til þess að kaupa þetta fyrirtæki. Það var hans hlutverk að meta það og hann tekur á sig fulla ábyrgð af því mati, en ég hef líka sagt að ef Haraldur í Andra er óánægður með það og telur sig hafa verið hlunnfarinn þá á hann að sjálfsögðu líka fullan rétt á því að fara í mál, sem hann hefur og gert. Og úr því verður skorið fyrir dómstólum hvort ráðherrann hefur farið offari í því að meta það að Haraldur hefði ekki bolmagn til að kaupa verksmiðjuna og hvort hann hafi staðið að þessu með ósanngjörnum hætti. Ráðherrann hefur tekið á sig fulla ábyrgð. Ég virði hans mat, en úrskurðurinn verður alltaf fyrir almennum dómstólum en ekki í einhverju pólitísku réttarhaldi í þessum sal. Að lokum vil ég ræða um eitt. Að sjálfsögðu hlýtur Alþingi að hafa eftirlitshlutverk með því hvernig framkvæmdarvaldið stendur að þessum málum. Það getur enginn í sjálfu sér kvartað undan því að Alþingi taki þessi mál til meðferðar og gagnrýni ráðherrann ef því finnst ástæða til. Það er hlutverk Alþingis og menn verða að uppfylla þá skyldu sína sem þingmenn á löggjafarþinginu. Um annað er ekki að ræða. En það þarf líka að huga að því að Síldarverksmiðjur ríkisins eru ekki eitthvert dautt apparat eins og steinn. Síldarverksmiðjur ríkisins eru lifandi fyrirtæki sem er í fjárfestingum, hyggst fara í fjárfestingar. Það þarf að endurnýja á Siglufirði. Það þarf að byggja upp verksmiðjurnar á Raufarhöfn og Reyðarfirði. Þetta er fyrirtæki sem þarf að fara út á lánsfjármarkaðinn, jafnvel á erlendan lánsfjármarkað, til þess að afla sér lána til að byggja upp fyrirtækið. Þetta er fyrirtæki sem stendur í samningum um sölu á mjöli úti um allan heim og þetta er tiltölulega þröngur heimur í sjálfu sér þessi mjölbransi, eins og maður getur orðað það. Það skiptir miklu máli að meðan Alþingi er að rækta það hlutverk sitt að veita framkvæmdarvaldinu aðhald sé ekki gengið svo langt að það skaði fyrirtækið sjálft, að mennirnir sem stjórna fyrirtækinu og fólkið sem vinnur þar fái starfsfrið. Það hefur verið kvartað undan því af hálfu þeirra sem eru að stjórna þessu fyrirtæki í dag og eru að reyna að halda uppi atvinnu víðs vegar um land og byggja fyrirtækið upp að þeir hafi því miður ekki haft nægilega góðan starfsfrið í þessu máli. Að það hafi verið þyrlað upp miklu, pólitísku moldviðri sem nái út yfir eðlilegt hlutverk löggjafarvaldsins að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Og ég vil biðja hv. þingmenn að veita vissulega framkvæmdarvaldinu aðhald en gera það af þeirri hófstillingu og með þeim hætti að það skaði ekki fyrirtækið sjálft því að ég get ekki ímyndað mér að það sé vilji eins einasta þingmanns að standa þannig að verki að fyrirtækið sjálft skaðist hvernig sem menn vilja koma til skila gagnrýni sinni á ráðherrann.

Herra forseti. Það undrar mig þegar hv. þm. Vilhjálmur Egilsson segir að meira að segja framsóknarmaður á Siglufirði sé hluthafi. Hvers lags ósvífni er þetta? Veit hann ekki að framsóknarmenn eru í hlutafélögum vítt og breitt um allt land í atvinnurekstri? Hvaðan er maðurinn að koma? Var það eitthvað svo stórkostlegt að það skyldi vera framsóknarmaður í hópnum? Ég vona að þeir séu fleiri, ég segi það hreint út. Þetta segir nefnilega merkilega sögu. Það er hugsanlegt að á einum stað hafi verið farið yfir listann til að skoða þetta og merkja hvar menn væru í pólitík. Og fulltrúi Verslunarráðsins, hv. 5. þm. Norðurl. v., fór í að skoða þetta eftir að búið var að merkja.

Og borið saman við kjörskrána.

Og borið saman við kjörskrána. Þetta er alveg furðulegt að hv. þm. skuli leyfa sér slíka ósvífni úr ræðustól og ég vona að það gerist aldrei aftur að menn fari að blanda pólitík inn í hlutafjárkaup hjá ríkinu.

Virðulegi forseti. Það kemur skrýtilega út þegar hv. þm. Ólafur Þórðarson er að tala um að það sé verið að blanda pólitík inn í þetta mál. En tildrögin að því að ég fór að líta á þennan lista eru þau að sessunautur minn á ská hinum megin við ganginn hér, hv. þm. Guðni Ágústsson, var að kalla til mín að hæstv. sjútvrh. hefði afhent kolkrabbanum fyrirtækið. Ég fór því að kíkja á þann lista sem innihélt nöfn hluthafa og ég verða að segja að ég sá þar marga vini mína og kunningja og þar á meðal ýmsa frá Siglufirði og frá öðrum stöðum á landinu og þar á meðal einn ágætan framsóknarmann á Siglufirði sem er ágætisvinur minn. Ég var bara mjög ánægður með það að sjá hans nafn á þessum lista.

Kolkrabbinn er ekki í Framsfl.

Herra forseti. Ég hef ítrekað óskað eftir skilgreiningu kolkrabbanum. Hvað er það sem menn eru að tala um þegar þeir tala um kolkrabba? Hvað á ræðumaður við? Hæstv. sjútvrh. upplýsir það ekki hvað hann á við þegar hann talar um kolkrabbann. Hv. 5. þm. Norðurl. v. talar um hann eins og einhvern einkavin sinn sem þurfi ekki að skilgreina frekar, hvorki búsetu, nafnnúmer eða nokkurn skapaðan hlut, það er bara kolkrabbinn. Og það er orðið tímabært að þeir fari að gera grein fyrir því hvaða skepna þessi kolkrabbi er þannig að við hinir komumst inn í umræðuna.

Virðulegi forseti. Það var sessunautur minn sem var að gauka þessu að mér og ég er bara búinn að fá ágæta skýringu á því hvað kolkrabbinn er. Það er þessi listi, hérna er hann.

Hæstv. forseti. Það komu hér fram tvær alveg ótrúlegar fullyrðingar í máli hv. þm. Vilhjálms Egilssonar. Sú fyrri var réttlæting hans á því að halda brunaútsölu á fyrirtækinu eins og lífið lægi við að selja það bara einn, tveir, þrír. Og að bera það á borð að það séu skynsamleg vinnubrögð að neita sterkum áhugaaðilum eins og Akureyrarbæ um nokkurra daga frest gengur ekki upp, hvorki í markaðslegu tilliti né á nokkurn hátt. Það vita allir. Þá gengur mönnum eitthvað annað til en að fá hæsta verð fyrir fyrirtækið. Svo kom þetta með verðið. Að það mætti í raun og veru segja að fyrirtækið hefði verið selt á uppsprengdu verði og alveg bara óskaplegt hvernig farið hefði verið með þessa menn að okra svona á þeim og fyrirtækinu. Að heyra það sagt og rökin sem hv. þm. flutti voru náttúrlega alveg ótrúleg þegar staðreyndin liggur á borðinu að ríkið hafði nettó 130 millj. kr. út úr því að afhenda þetta mikla fyrirtæki með endurstofnverði upp á líklega 4 milljarða kr. og splunkunýjar verksmiðjur eins og á Seyðisfirði og afkastamestu verksmiðju landsins eins og á Siglufirði. Þetta er þvílíkt fleipur og þvílíkur málflutningur að ég held að hv. þm. ætti ekki að segja meira í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra hefur skýrt hér ágætlega hvernig málin stóðu af sér með Akureyrarbæ og ég ætla ekki að endurtaka það. En út af verðlagningunni vil ég bara minna hv. þm. á það að við fórum tveir saman í ferðalag austur á firði á vegum sjútvn. og þar komum við í loðnuverksmiðju á Eskifirði sem var verið að endurnýja. Það var verið að setja í hana 200--300 millj. kr. fjárfestingu. Þá var verið að tala um nýjan þurrkara til þess að búa til svokallað hágæðamjöl. Ég fullyrði það að með því að setja sambærilegan pening t.d. í verksmiðjuna á Bolungarvík sem leggur sig á 50 millj. í Hafsíldarverksmiðjuna á Seyðisfirði sem leggur sig á 64 millj., þar af 4 millj. borgaðar út og hitt á 10 árum, þá væri hægt að ná mjög góðri og frambærilegri verksmiðju sem framleiddi af svipuðum styrk og Seyðisfjarðarverksmiðjan.

Hæstv. forseti. Þetta er auðvitað algjör fjarstæða. Hv. þm. veit greinilega ekkert hvað hann er að tala um. Það að bera þetta saman við kaup á t.d. þurrkara inn í fullbyggða verksmiðju, einu tæki inn í framleiðslurásina, eru gersamlega ósambærilegir hlutir. Ég held að hv. þm. ætti að kynna sér hvað það kostar að byggja Seyðisfjörð upp. Ætli það sé ekki bara í nágrenni við milljað kr. eða rúmlega það? Þar stendur það mikla mannvirki klárt. Það að kaupa einn og einn þurrkara eða eina og eina kvörn eða eina og eina pressu inn í verksmiðju sem að öðru leyti er fullbyggð eru bara ósambærilegir hlutir. Bæði Hafsíld á Seyðisfirði og Bolungarvíkurverksmiðjan eru verksmiðjur sem þarfnast mjög gagngerrar enduruppbyggingar ef þær eiga að komast í sambærilegt horf hvað gæði snertir og hinar. Og bara til að fara aftur með þessar tölur, hæstv. forseti, um verðlagninguna, þá er þetta svona: Kaupverðið er 730 millj. Yfirteknar skuldir upp á 520 eða þar um bil. 65 millj. í arð í viðbót og 15 millj. í einkavæðingarkostnað. Eftir standa 130 millj. sem ríkið fær nettó. Og er það uppsprengt verð, hv. þm.? 130 millj. fyrir þetta mikla fyrirtæki?

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvar hv. þm. hefur verið þegar við löbbuðum saman í gegnum verksmiðjuna á Eskifirði. Það var verið að gera þar miklu meira heldur en að skipta um þurrkara, hv. þm. Það var verið að gera gagngerar breytingar á þeirri verksmiðju til þess að gera henni kleift að framleiða hágæðamjöl. Það var verið að setja í þessa verksmiðju 200--300 millj. til þess að gera hana í stand til að vera samkeppnisfær. Ég fullyrði að það væri hægt að gera Hafsíldarverksmiðjuna og Bolungarvíkurverksmiðjuna klárar í hágæðamjölsframleiðslu fyrir svipaðan pening. Þetta eru algerlega pottþétt rök og pottþéttar staðreyndir fyrir því að sýna fram á það að kaupverðið á SR var frekar of hátt heldur en of lágt. Styrkur SR liggur nefnilega ekki í hverri einni verksmiðju um sig, heldur í því að þetta er keðja af verksmiðjum sem hægt er að reka saman með miklu rekstraröryggi allt eftir því hvernig loðnan gengur á hverri vertíð.

Virðulegi forseti. Hv. 5. þm. Norðurl. v. lagði á það áherslu, og þykir mér það vel, að löggjafarvaldið ætti að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Ég vil benda á að það væri náttúrlega langeðlilegast að Ríkisendurskoðun gæfi umsagnir um slíka sölu áður en sala fer fram. Þannig á eftirlitið að vera. En það vildi svo til að því var hafnað og því er nú verr. En ég fagna því sannarlega að hv. 5. þm. Norðurl. v. telur að eftirlitshlutverk Alþingis eigi að vera, en þannig hefði það átt að fara fram.

Hæstv. forseti. Þessar umræður hafa á marga lund verið mjög fróðlegar, einkanlega fyrir þær sakir hversu sannfærðir sumir þingmenn virðast vera um það að unnt hefði verið að ná fram betri kosti og betri kjörum en gert var með sölunni á Síldarverksmiðjum ríkisins. Það er athyglisvert í ljósi þess að við höfum áratuga reynslu fyrir því hvað það þýðir ef fyrirtæki eru rekin með þeim hætti að á bak við þau standa ekki sterkir eigendur sem eru reiðubúnir til þess að leggja fé af mörkum ef hallar undan fæti. Við getum litið í kringum okkur, við getum farið hingað til Reykjavíkur, við getum farið um landið allt. Ég hygg að ef við byrjum á þeim punkti sé það sennilegt að samstilltur og heilsteyptur hópur hefði staðið að baki nýju fyrirtæki á grunni Síldarverksmiðja ríkisins ef efnt hefði verið til almennra útboða á hlutabréfamarkaði eins og hér var gefið í skyn áðan. Og er líklegt að frv. af því tagi hefði náð samþykki hér á Alþingi? Er líklegt að þingmenn sem eru kunnugir atvinnuháttum, eru kunnugir atvinnusögu og þekkja vel til á einhæfum sjávarplássum --- vegna þess að ég heyrði að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði um útsölu, er trúlegt að hann eða einhver annar þingmaður hér hefði verið reiðubúinn til þess að ríkið hefði í einu vetfangi skorast undan þeirri miklu ábyrgð sem það hefur með því að hafa rekið þessar verksmiðjur sem opinberar verksmiðjur í 63 ár, er það þá þeirra skoðun að ríkið geti undir slíkum kringumstæðum kastað fyrirtækinu á markaðinn og látið sig engu skipta hverjir það eru sem hefðu kosið að kaupa einstök hlutabréf?

Hver er að segja það?

Mér heyrðist það á hv. þm. Steingrími Sigfússyni. Er það líklegt?

Kjaftæði.

Hann segir kjaftæði. Nú er það svo að ef við horfum til þeirrar síldarverksmiðju sem er á Þórshöfn sem hv. þm. ber mjög fyrir brjósti, þá er það að vísu rétt að Síldarverksmiðjur ríkisins hlupu undir bagga með þeirri verksmiðju á sínum tíma og það var mjög gagnlegt og átti m.a. þátt í því að styrkja undirstöður þess. Með sama hætti var svo niðurstaðan hjá síðustu ríkisstjórn meðan Ólafur Ragnar Grímsson var fjmrh. . . .

Hv. þm.

að bjóða fram sérstök kostakjör á Siglufirði til þess að fyrirtækið sem þar er gæti fengið styrk af mönnum sem hafa mikla reynslu af útgerð og fiskvinnslu, mönnum sem hafa síðan sýnt sig í því að reka það fyrirtæki til mikillar fyrirmyndar þannig að það er enginn vafi á því eftir á að hyggja að sú fórn sem ríkið færði þar var á rökum reist. Með hvaða hugarfari aftur stofnað var til þeirra viðskipta veit ég ekki, en eitthvað var verið að reyna að verja það með því að keyptar voru eignir í Reykjavík skömmu síðar af Sláturfélagi Suðurlands og var hluti söluverðsins ónýtir skúrar hér í Reykjavík þannig að undir þeim kringumstæðum var áreiðanlega um það að ræða að ríkið tók þátt í viðskiptum sem ekki eru venjuleg eða tíðkast á hinum almenna hlutabréfamarkaði ef framsóknarmenn og alþýðubandalagsmenn vilja halda sig við það. Það var sem sagt alveg ljóst hér á Alþingi þegar við vorum að tala um það að einkavæða Síldarverksmiðjur ríkisins að til grundvallar yrði að liggja í fyrsta lagi að það yrði áfram sæmilegt atvinnuöryggi í þeim sjávarplássum þar sem Síldarverksmiðjurnar höfðu haslað sér völl. Þá er ég bæði að tala um Seyðisfjörð, ég er að tala um Siglufjörð, ég er að tala um Raufarhöfn, svo að ég taki hinar stærstu. Það var alveg ljóst í öðru lagi við þær umræður að enginn þingmaður var reiðubúinn til að lýsa því yfir þá að ekki væri eðlilegt að taka tillit til vilja verkalýðshreyfingarinnar á viðkomandi stöðum, til starfsmanna Síldarverksmiðjanna á þessum stöðum eða til vilja sveitarfélaganna á þessum stöðum. Og það var líka alveg ljóst í þeim mörgu viðræðum sem hafa átt sér stað, m.a. við Raufarhafnarbúa og líka á Seyðisfirði, um það að ef þessar verksmiðjur hyrfu úr ríkiseign væri þýðingarmikið að fá til þess að taka þátt í áframhaldandi rekstri ýmsa þá útgerðarmenn sem eiga yfir loðnuskipum og loðnukvóta að ráða. Þessa alls var gætt. Það er ekki ein einasta gagnrýnisrödd hér inni um það að þessi viðskipti hafi haft það í för með sér að verið væri að stofna sveitarfélögum í hættu, að verið væri að stofna atvinnu fólks í hættu, að hér sé ævintýramennska á ferðinni vegna þess að hinir nýju eigendur standi ekki undir þeim sjálfsögðu kröfum sem óhjákvæmilegt er að gera til slíkra viðskipta. Ég vil líka minna á annað atriði. Síldarverksmiðjur ríkisins voru á sínum tíma stofnaðar til þess að tryggja það að þessi rekstur yrði í íslenskum höndum. Og þegar við lítum á hinn mikla fjölda hluthafa í SR nú sjáum við að fyrir því er mjög vel séð að yfirráð þessara mikilvægu framleiðslutækja séu bæði beint og alls ekki óbeint í eigu íslenskra aðila. Þar er ekki farið í kringum neitt. Þar er gengið hreint til verks. Á bak við það stendur sú samstaða lífeyrissjóða og verkalýðsfélaga sem stóðu að þessum kaupum. Og það er sannast sagna undarlegt þegar umræður af þessu tagi vakna hér á Alþingi að þeir alþingismenn sem taka til máls skuli ekki ræða málið út frá þessum sjálfsagða grundvelli. Við höfum fyrir okkur dæmi um fyrirtæki sem ríkið hafði átt meirihlutaaðild í, eigum við að segja um aldarfjórðung eða eigum við að láta okkur nægja að segja síðan 1971 eða svo, og þá er ég að tala um Slippstöðina á Akureyri. Þegar erfiðleikar komu upp í því fyrirtæki kom fljótt og snöggt í ljós að það var ekki mikil trygging fyrir þá sem þá unnu að eignaraðilinn var sterkur, ríkið sjálft. Ég hygg að sama niðurstaðan sé hjá þeim sem vildu halda því fram á sínum tíma að það væri þó eitt sem mætti ganga út frá í sambandi við samvinnuhreyfinguna, að atvinnutækifærin hlypu ekki burtu því að samvinnuhreyfingin yrði kyrr á sínum stað. Við getum horft í kringum okkur. Okkur er kunnugt um það að ýmislegt hefur verið brallað og það hefur ýmislegt verið gert til þess að reyna að treysta og standa á bak við þann rekstur. En við sjáum líka að í því rekstrarformi var sá veikleiki sem ekki getur staðist í nútímaþjóðfélagi og er óþarfi að hafa um það mörg orð. Í sambandi við Síldarverksmiðjur ríkisins aftur á móti horfir málið þannig við að þar eru einstaklingar, þar eru sjóðir og þar er á bak við sterkt afl sem hefur ráð á því ef erfiðleikar koma upp að standa á bak við þetta fyrirtæki í þeim erfiða rekstri sem stundum kemur í sambandi við loðnuveiðarnar og loðnuvinnsluna í heild. Áhættan er svo mikil í sambandi við loðnuna að tekin var ákvörðun um það hér á Alþingi að sú sérstaða skyldi gilda um loðnubáta vegna þess að það væri óvíst að loðnan héldist við landið að heimilt yrði að taka kvóta frá þorskveiðibátum til þess að afhenda loðnubátunum ef loðnan skyldi hverfa. Og auðvitað var það ekki gert hugsunarlaust, enda kemur það fram í máli þeirra manna sem hafa metið söluverð loðnuverksmiðjanna að hér er um áhættusaman rekstur að ræða, kannski einhvern áhættusamasta rekstur sem við vitum um í landinu. Það er auðvitað alveg rétt, vegna þess að við erum að tala hér um hið gamla fyrirtæki, Síldarverksmiðjur ríkisins, sem því miður eru ekki jafneignasterkt fyrirtæki og maður hafði vonast til, að auðvitað er skýringin þessi mikla áhætta, ekki aðeins í loðnunni heldur líka í síldinni áður. Eða eru þingmenn hér að gera því skóna að þeir muni ekki eftir því þegar loðnuveiðar voru með öllu bannaðar hér á landi? Þykjast þingmenn ekki lengur muna eftir því? Það gefur alveg auga leið að hér er um áhættusaman rekstur að ræða, og það gefur líka auga leið að spurningin stóð um það hvort þeir sterku aðilar sem komu að þessu máli væru reiðubúnir til þess að kaupa Síldarverksmiðjur ríkisins við því verði sem þær voru seldar eða ekki. Því er spurningin þessi, og það er ekki hægt að leggja hana öðruvísi fyrir nema vera óheiðarlegur: Eru þingmenn hérna inni sem hefðu kosið að einhverjir aðrir, þótt verðið hefði kannski verið 10 eða 15 millj. hærra, hefðu komið að verksmiðjunni eða stendur vilji þingmanna hér til þess að sá samstæði og breiði hópur sem kemur að þessu máli fái að spreyta sig á þessu verkefni sem er upp á líf og dauða fyrir þetta fólk sjálft? Auðvitað vitum við að hver þingmaður hér sem hefði komið að málinu fyrir fram, áður, þá hefðu menn ekki talað svona gegn þessum viðskiptum. Halda menn að þingmaður á Austurlandi hefði talað gegn því að lífeyrissjóðirnir þar kæmu með þessum hætti inn í atvinnulífið til þess að tryggja atvinnugrundvöllinn á Austurlandi? Halda menn að þingmenn á Norðurlandi eystra mundu mótmæla þessum kaupum, mótmæla því að verkalýðshreyfingin sjálf komi með þessum hætti að því að styrkja atvinnugrundvöllinn? Eða hvers vegna skyldi það vera að jafnvel Lífeyrissjóður Dagsbrúnar kemur að þessu máli? Ber það vott um að að sé einhver spilling í þessu máli? 

Hv. þm.

að það hefði verið nokkurn veginn sama

Hver var að mótmæla ...?

Ekki frammíköll.

það má vera að það sé nokkurn veginn sama, Svavar Gestsson,

Hv. þm.

á hvaða tíma rætt hefði verið um það við þá menn sem ungir hölluðust að þeim hugsjónum sem voru austan járntjalds og fóru þar til mennta --- ég heyri að hv. þm. Guðrún Helgadóttir hlær líka --- þetta hafa nú ekki verið þeir þingmenn sem hafa talað af mestri þekkingu, bjartsýni og raunsæi um einkarekstur í landinu og atvinnulífið yfir höfuð að tala, þannig að þó að þessir þingmenn sem ánetjuðust sósíalismanum í æsku sinni og hafa ekki getað hreinsað sig af honum, þótt þessir þingmenn séu á móti því að við stöndum fyrir einkavæðingu og við viljum standa fyrir því að fyrirtæki séu vel rekin, að við viljum standa fyrir því að þau geti greitt eðlilega skatta til ríkisins og staðið undir traustu atvinnulífi, þótt menn af þessu tagi með þessar skoðanir og þessar hugsjónir og þetta uppeldi séu því andvígir, þá kemur það og þarf ekki að koma neinum manni á óvart. Kjarni málsins er auðvitað sá að í þessari umræðu erum við öðrum þræði að tala um lífsskoðanir. Við erum öðrum þræði að tala um það hvort við viljum horfa raunsætt á það erfiða rekstrarumhverfi sem nútíminn býður upp á. Það gefur auga leið að þegar við erum að verja Síldarverksmiðjur ríkisins og þá miklu tryggingu sem í því felst að sú verksmiðja sé í réttum höndum, þá er það auðvitað bæði í anda sjálfstæðisstefnunnar, það er í anda frjáls markaðsbúskapar og það er líka í þeim anda að menn beri virðingu fyrir sögunni, beri virðingu fyrir þeim atvinnurekstri sem byggður er upp á þessum stöðum og tali hvorki né geri eitthvað í þeim efnum sem geti með einhverjum hætti skert atvinnuöryggi þessa fólks og spillt eigum þeirra.

Fjórir hv. þm. hafa óskað eftir að veita andsvar og verður tímanum skipt þannig að hver fær eina mínútu í hvort sinn.

Hæstv. forseti. Þessi ræða hæstv. landbrh. var nú með þvílíkum eindæmum að henni verður ekki svarað í stuttu andsvari. Hæstv. ráðherra byrjaði á því að bera mönnum það á brýn að þeir vildu kasta fyrirtækinu á markað og hélt um það mikla tölu í upphafi hvílíkt ábyrgðarleysi það væri, endaði svo á því að fara hér með ástarjátningu til frjáls markaðsbúskapar og einkavæðingar. Þannig var samfellan í málflutningnum. Loðnuverksmiðja Hraðfrystistöðvar Þórshafnar er þessu máli óviðkomandi. Það er rangt sem hæstv. ráðherra sagði að menn hefðu fengið einhvern sérstakan stuðning við uppbyggingu hennar frá Síldarverksmiðjum ríkisins. Sú verksmiðja var keypt af heimamönnum og byggð upp af þeim. Gagnrýni mín og reyndar annarra sem ég hef heyrt tala hér í dag beinist ekki að því að þessir kaupendur hafi ekki verið jafngóðir öðrum eða jafnvel betri til að kaupa fyrirtækið. Málið snýst ekki um það, hæstv. landbrh. Það væri til tilbreytingar gott fyrir hæstv. ráðherra að hlusta einu sinni á það sem sagt er í þessum umræðum. Málið snýst um það hvernig að þessu var staðið. Málið snýst um málsmeðferð. Það er hún sem Ríkisendurskoðun og þingmenn hér hafa gagnrýnt en ekki hverjir eru kaupendurnir.

Hæstv. forseti. Það liggur alveg ljóst fyrir að hér er verið að ræða um kaupin og söluna á Síldarverksmiðjum ríkisins. Það er umræðuefnið.

Það er rétt.

Ef hv. þm. er andvígur því að þetta fólk, þessir aðilar, verkalýðshreyfingin, útgerðarmennirnir, verkamennirnir fengu þessa verksmiðju með þessum kjörum og þessum skilmálum, þá á hann að segja það opinskátt en ekki að reyna að fela sig. Staðreyndin er sú að þetta verð er hátt. Staðreyndin er sú að Síldarverksmiðjur ríkisins er mikill áhætturekstur eins og sést best á því að ríkissjóður varð að hlaupa undir bagga með þessum rekstri með 400 millj. kr. nú nýlega. Auðvitað sýnir þetta áhættuna. Það sýnir líka áhættuna að hér varð að banna loðnuveiðar með öllu til þess að byggja þann stofn upp á nýjan leik þannig að þetta er áhætturekstur. Það sem hv. stjórnarandstaða er að reyna að gera er auðvitað að grugga vatnið en hún þorir hins vegar ekki að koma hreint fram í málinu.

Það er nú, hæstv. forseti, langt síðan legið hefur svona mikið við hjá hv. þm. Engeyjarættarinnar að tala í máli hér á Alþingi, ( Forseti (SalÞ) : Hæstv. ráðherra. hæstv. ráðherra, með þessum tilþrifum sem hér gerist og spyr svo ef menn séu á móti því að þetta fólk, þessir aðilar fái að kaupa fyrirtækið, þá eigi þeir að segja það hreint út. Það er margbúið að segja það hér, bæði af mér og öðrum, að málið snýst ekki um það. Hins vegar er það greinilegt að málstaður íhaldsins er svo lélegur að þeir hafa þá einu vörn fram að færa hér vegna þeirrar réttmætu gagnrýni á málsmeðferðina sem hefur fram komið að reyna að snúa þessu upp í deilu um það hvort þessir aðilar eða einhverjir aðrir hafi átt að kaupa fyrirtækið. Málið snýst bara alls ekki um það. Það hafa allir tekið fram. Þetta er ónýt málsvörn, hæstv. ráðherra, gjörsamlega ónýt. Og ég tel það vera til afhjúpunar á afspyrnulélegum málstað gagnvart þeirri gagnrýni sem fram hefur komið að reyna að snúa út úr málinu með þessum hætti. Það hefur enginn maður í þessum umræðum gagnrýnt það út af fyrir sig að kaupendahópurinn væri samsettur með þessum hætti 

Hæstv. forseti. Það lá fyrir að þessi hópur var ekki reiðubúinn til þess að greiða meira enda var verðið hærra en áður hafði verið búist við og það lá alveg ljóst fyrir að þessi hópur hefði ekki keypt verksmiðjurnar hærra verði. Spurningin er þess vegna bara sú hvort menn vildu selja þessum hópi verksmiðjurnar við þessu verði eða ekki. Við höfum heyrt það sem hv. þm. Steingrímur Sigfússon segir. Hann segir að það hafi átt að standa öðruvísi að þessu, það hafi átt að reyna að fá meira fyrir það. Þá hvarf þessi hópur frá sem þýðir á mæltu máli, ef menn eru hreinskilnir við sjálfa sig og reyna ekki að hlaupa frá staðreyndum, að hann vildi að aðrir menn yrðu kvaddir til fremur heldur en að selja þessum hópi verksmiðjuna við þessu verði.

Herra forseti. Ég hygg að hæstv. landbrh. hafi flutt einhverja sérstæðustu ræðu sem hann hefur nokkurn tíma flutt. Öll ræðan fór í að sanna að það væru tveir Jónar í þessu landi, Jón og séra Jón. Og í þessu tilfelli hefði það verið séra Jón, hinn rétti sem hefði fengið þetta. Öll ræðan fellur um sjálfa sig nema hæstv. ráðherra vilji lýsa því hér yfir úr ræðustól að það hafi verið óæskilegt að Akureyrarbær keypti verksmiðjurnar ásamt öðrum aðilum. Þar eru verkamenn. Þar eru útgerðarmenn, þar er venjulegt fólk. Er hæstv. ráðherra reiðubúinn að lýsa því yfir að það hafi verið venjulegir Jónar og það hafi verið óæskilegt að þeir keyptu? Ég bíð eftir svarinu og ég vil heyra það svar.

Hæstv. forseti. Þeir sem stóðu að kaupum á Síldarverksmiðjum ríkisins við þessu verði --- mönnum var frjálst að koma að því tilboði eins og tilboðið ber með sér þannig að þarna var ekki um lokaðan hóp að tefla og það er hv. þm. mjög vel kunnugt.

Herra forseti. Nú eru vonbrigðin mikil. Bæði hæstv. samgrh. og landbrh. brast kjark til að svara einfaldri spurningu. Það hefði verið betra að fara ekkert í stólinn heldur en að leggja á flótta undan þeirri einföldu spurningu: Var Akureyrarbær óæskilegur kaupandi? Það er það sem var inntakið í allri ræðunni sem hæstv. ráðherra flutti hér áðan. Þetta er vopnaburður, hæstv. ráðherra, sem ekki gengur upp. Menn þora að segja eitt og annað. Ég hélt að hæstv. ráðherra þyrði að lýsa því yfir að hann væri á móti því að Akureyrarbær keypti á þeirri forsendu að það væri sósíalismi eða eitthvað því um líkt.

Hæstv. forseti. Ég hygg að hv. þm. viti það jafn vel og ég að auðvitað kom það ekki til greina að Akureyrarbær einn keypti Síldarverksmiðjur ríkisins. Auðvitað kom það ekki til greina eins og þær lögðu sig. Þeir fjármunir sem til þess hefði þurft væru slíkir að auðvitað kom það ekki til greina eins og á stóð.

Hæstv. foreti. Getur það verið að menn láti sig það engu skipta hverjir fá að kaupa Síldarverksmiðjur ríkisins? sagði hæstv. ráðherra hér áðan. Og síðan talaði hann um að það hefði verið mjög mikilvægt og eitt það mikilvægasta af þessu öllu að þetta lenti í réttum höndum. Ég held að það sé ástæða til að velta því fyrir sér hvort skýringanna á því hvernig með þetta mál var farið sé að leita í orðum eins og þessum. Hér í skýrslunni um SR-mjöl segir t.d. þar sem vitnað er í stjórn fyrirtækisins: ,,Ekki er útilokað að aðrir fjárfestar, t.d. stórfyrirtæki og lífeyrissjóðir svo einhverjir séu nefndir, hafi áhuga á að hasla sér völl á nýju sviði. Sveitarstjórnir Reyðarfjarðar og Raufarhafnar hafa lýst því yfir að ef brjóta eigi fyrirtækið upp (sem sveitarfélögin eru reyndar alfarið á móti) hafi þau áhuga á ,,sinni`` verksmiðju. Hins vegar má velta fyrir sér þeirri spurningu hvort það flokkist undir einkavæðingu að sveitarfélög kaupi SR-mjöl hf.`` Gæti það nú verið að ástæðuna fyrir því að ekki mátti skoða tilboð frá Akureyrarbæ væri að finna í þessari skoðun stjórnar Síldarverkmsiðja ríkisins?

Hæstv. forseti. Það voru viss rök sem gátu hnigið að því að Síldarverksmiðjur ríkisins yrðu ekki seldar allar í einu lagi. Það var auðvitað hugsanlegt að selja þær líka þannig að Síldarverksmiðjurnar á Siglufirði yrðu boðnar út sérstaklega og einnig á Raufarhöfn o.s.frv. Auðvitað var það hugsanlegt. Aðalatriðið í þessu máli er að sveitarfélögin á þeim stöðum þar sem Síldarverksmiðjurnar eru komu að þessu máli, verkalýðshreyfingin kom að þessu máli og það er búið að byggja upp mjög trausta samsteypu sem á að tryggja hvort tveggja í senn að verksmiðjan verði rekin og eins hitt að íslenskir sjómenn sitji þar við sambærilegt borð og íslenskir útgerðarmenn þannig að íslenskir hagsmunir eru tryggðir.

Hæstv. forseti. Mér finnst liggja í orðum hæstv. ráðherra að hann hafi ekki treyst forgöngumönnum Akureyrarbæjar fyrir því að leiða slíka samsetningu hóps sem ætti að fá að kaupa Síldarverksmiðjur ríkisins. Það virðist liggja nokkuð ljóst fyrir að það sé niðurstaðan af þeim orðræðum sem hafa farið hér fram um þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég hef hlustað með athygli á þessar umræður allar frá því í dag þangað til núna og það hefur margt merkilegt komið fram. En það langmerkilegasta er í raun og veru ræða hæstv. landbrh. og samgrh. og árásir hans á mig og hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur persónulega hér áðan sýndu bara það að hæstv. ráðherra hefur vonda samvisku í þessu máli. Það sem hann hefur verið að segja hér í allt kvöld er það að hann treystir ekki fulltrúum Sjálfstfl. í bæjarstjórn Akureyrar til að meta það hvað er Akureyrarbæ fyrir bestu og það er auðvitað alveg kostulegt að reyna að breiða yfir vantraust sitt á flokksfélögum sínum með þessum ómerkilegu árásum á mig og hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur sem allt í einu gaus hér upp úr hæstv. ráðherra áðan. Það stendur svo upp úr, hæstv. forseti, í þessari umræðu allri sá veruleiki að ekki einu einasta orði í ábendingum Ríkisendurskoðunar hefur verið haggað, ekki einu einasta orði. Og ég skora á þingmenn að lesa einmitt þessar athugasemdir yfir og sjá að þær standa allar að fullu og það er það auðvitað líka sem veldur hæstv. ráðherra þessum innantökum sem birtast hér í ræðustólnum með þeim hætti að hann minnir á ekki neitt nema sjálfan sig fyrir fjórum árum eða svo.

Hæstv. forseti. Það er athyglisvert að heyra það þegar hv. þm. Svavar Gestsson kallar það persónulegar árásir þegar rifjað er upp hversu hraustlega og djarflega hann á sínum yngri árum barðist fyrir sósíalisma.

Ég líka.

Og hv. þm. Guðrún Helgadóttir og er kannski svolítið undarlegt að þessir hv. þm. skuli ekki einmitt þakka fyrir það að einhver skuli muna eftir þeirra góðu frammistöðu. En skýringin er kannski sú að þeir finna nú eftir á að þar hafi verið falskur strengur sleginn  Hitt er svo örlítið skemmtilegt og gaman að því þegar menn eru hér að reyna að eggja mig með því að þeir Akureyringar skuli ekki hafa keypt Síldarverksmiðjur ríkisins. Þeim stóð það áreiðanlega til boða eins og öðrum að hafa samband við þennan hóp. Það liggur fyrir að Akureyrarbær hefur lagt mjög mikið fjármagn til atvinnurekstrar og fyrirtækja nú á síðustu missirum. 

Virðulegi forseti. Sú forræðishyggja sem birtist hér í ræðum hæstv. landbrh.

Sósíalismi.

að hafa vit fyrir bæjarstjórnarmönnum Sjálfstfl. á Akureyri er auðvitað alveg með ólíkindum. Aðalatriðið er það sem ég benti hér á áðan og hæstv. ráðherra hefur ekki treyst sér til að svara einu einasta orði, aðalatriðið þetta: Allar ábendingar Ríkisendurskoðunar standa. Hverjir segja það? Stjórnarandstæðingar segja það, en það segir líka hv. þm. Sigbjörn Gunnarsson, 6. þm. Norðurl. e. sem þekkir gjörla til í þessu máli og er auk þess formaður fjárln. Sjálfstfl. stendur aleinn og berstrípaður í þessu máli. Það er niðurstaða umræðunnar, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Þessi síðasta ræða hv. þm. Svavars Gestssonar var að því leyti sérstök að hann vék ekki einu einasta orði að því frekar en aðrir stjórnarandstæðingar hér að Síldarverksmiðjur ríkisins eru mjög traust fyrirtæki, sterkt fyrirtæki eins og þær eru byggðar upp. Það kom raunar líka fram í hans máli áðan að hann treysti sér ekki til að gagnrýna það hverjir komust að Síldarverksmiðjunum og að það sé vel staðið að málum. Hins vegar eru þessar órökstuddu aðdróttanir hv. þm., ég vil ekki segja óvenjulegar hér í þingsölum, en þær falla dauðar niður. Það er búið að hrekja skýrslu Ríkisendurskoðunar lið fyrir lið, ekki einungis af pólitískum ráðherrum heldur einnig af öðrum mönnum sem að þessu hafa komið. Þannig er nú staðreyndin í málinu. Síldarverksmiðjur ríkisins eru í góðum höndum. Þeir menn sem hjá þeim vinna finna að í þeim er meiri styrkur en áður og eru öruggari um atvinnu sína og atvinnuöryggi.

Hringdu norður.

Virðulegi forseti. Allt frá því að lög nr. 20/1993, um stofnun hlutafélags um Síldarverksmiðjur ríkisins, voru samþykkt hér á Alþingi var ljóst að um sölu hlutabréfa fyrirtækisins yrðu deilur. Í atkvæðaskýringum við afgreiðslu málsins á síðasta ári kom fram hjá hv. 1. þm. Norðurl. v. að verið væri að splundra þjóðþrifafyrirtæki sem á undanförnum áratugum hefði malað þjóðarbúinu gull. Þá kom fram hjá hv. þm. að hann spáði óvissu í þeim byggðarlögum sem Síldarverksmiðjurnar hafa starfað í og verið þar burðarás atvinnulífsins og öryggi starfsmanna yrði stefnt í hættu. Á þessari stundu bendir ekkert til þess að þær hrakspár rætist, því starfsmenn, sveitarfélög, viðskiptamenn, lífeyrissjóðir og fleiri úr þeim byggðum þar sem verksmiðjurnar eru reknar hafa orði eigendur hluta í fyrirtækinu. Það bendir vissulega til þess að þeir aðilar sem eiga svo mikið undir þessum rekstri treysta þeim hópi sem fer fyrir eigendum fyrirtækisins. Í samræmi við 3. gr. laganna um SR-mjöl hf. var hlutafélag fyrirtækisins selt eins og hv. þm. vita. Í skýrslu hæstv. sjútvrh. sem hér liggur fyrir og í ræðu hæstv. ráðherra hér fyrr í dag var gerð ítarleg grein fyrir aðdraganda, öllum undirbúningi og viðbrögðum ráðuneytisins við þeirri gagnrýni sem hefur komið fram vegna sölunnar. Þá liggja fyrir skýrslur um málið hjá hv. fjárln. hjá Ríkisendurskoðun og þeim sem að sölu hlutabréfanna stóðu fyrir hönd sjútvrn. Öll þessi gögn eru mikilvæg til þess að við þingmenn getum sem best áttað okkur á því hvað megi betur fara við framkvæmd sölu ríkisfyrirtækja sem munu verða seld á næstu mánuðum og næstu árum. Í samræmi við þingsköp og lög um Ríkisendurskoðun óskaði fjárln. eftir því að Ríkisendurskoðun athugaði hvernig staðið var að undirbúningi og sölu á hlutabréfum SR-mjöls hf. Sú samþykkt var gerð vegna umfangs málsins og í ljósi þeirra umræðna sem fram fóru hér í þinginu. Þá þegar var af hálfu stjórnarandstöðunnar reynt að gera málið tortryggilegt og sköpuð neikvæð umræða um einkavæðingu ríkisfyrirtækja. Vegna málareksturs fyrir héraðsdómi Reykjavíkur hefur þetta mál fengið mikla umfjöllun og verið sett í mjög sérkennilegt ljós fjölmiðlanna. Það var því við því að búast að skýrsla Ríkisendurskoðunar mundi fá aðra umfjöllun en æskilegt er þegar hún var lögð fram á Alþingi og reyndar kynnt fyrir fjárln. fyrst. Hins vegar hefur sú skýrsla sem hæstv. sjútvrh. hefur lagt fram um málið fengið minni umfjöllun í fjölmiðlum en eðlilegt hefði verið að mínu mati þegar hún kom fram hér á þingi. Við þessa umræðu vil ég, virðulegi forseti, gera að umræðuefni nokkur atriði sem koma fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar um sölu SR-mjöls hf. en skýrslan er til umfjöllunar og athugunar í fjárln. ásamt þeim greinargerðum sem hafa verið lagðar fram vegna þessa máls. Ég vil nefna, virðulegi forseti, sex þætti sem einkum koma fram og hafa verið til umræðu í dag hjá mörgum þingmönnum. Í fyrsta lagi hefur verið nokkuð rætt um verklagsreglurnar sem settar voru upp. Þær reglur sem ríkisstjórnin samþykkti og þær vinnureglur sem farið hefur verið eftir við undirbúning þessa máls. Vissulega er mikilvægt að settar séu skýrar reglur um sölu ríkisfyrirtækja. Það er afar mikilvægt og nauðsynlegt. Það kemur fram gagnrýni hjá Ríkisendurskoðun á framvindu málsins, en ég tel að sú gagnrýni sé fyrst og fremst leiðbeinandi, hún breytir ekki í neinu í grundvallaratriðum framvindu þessa máls, né heldur að hún bendi til þess að ef ekki hefðu komið fram þau atriði sem gagnrýnd eru hefði hópurinn eða hæstv. sjútvrh. komist að annarri niðurstöðu um verðlagningu eða framkvæmd þessa máls. Þess vegna tel ég að ábendingar Ríkisendurskoðunar séu fyrst og fremst mikilvægar leiðbeiningar í þessu afar mikilvæga máli. Í öðru lagi hefur verið gagnrýnt og kemur reyndar fram ábending og athugasemdir frá Ríkisendurskoðun um mat á virði þessa fyrirtækis. Það átti ekki að koma nokkrum manni á óvart og allra síst hv. þingmönnum að það gæti orðið mismunandi túlkun og mismunandi mat manna í þjóðfélaginu og ekki síst hér á hinu háa Alþingi um hvert verð ætti að vera fyrir þetta stóra og mikilvæga fyrirtæki. Það er gagnrýnt m.a. í skýrslu Ríkisendurskoðunar að það hafi ekki verið fenginn nema einn aðili til þess að meta virði fyrirtækisins. Ég get út af fyrir sig tekið undir þá athugasemd en ég tel samt sem áður að það hafi verið sýnt fram á það bæði í skýrslum söluhópsins og þeirra ráðgjafa sem unnu fyrir söluhópinn og sjútvrn. að þetta hafi út af fyrir sig ekki skipt sköpum en vissulega ber að taka þessar ábendingar Ríkisendurskoðunar til greina og læra af þeim og hafa til hliðsjónar þegar undirbúin er sala á þeim fyrirtækjum sem kunna að koma til sölu á vegum ríkisins. En ég get ekki séð, virðulegi forseti, að neitt komi fram í þeim gögnum sem hér liggja fyrir, í þeim skýrslum sem liggja fyrir, sem bendir til annars en að viðunandi verð hafi fengist fyrir fyrirtækið. Í þriðja lagi vil ég nefna það sem gagnrýnt er um þátt Landsbréfa en Landsbréf buðust til þess að vinna að sölu SR-mjöls hf. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég tel, með hliðsjón af þeirri hörðu gagnrýni og þeim miklu athugasemdum sem forsvarsmenn Landsbankans settu fram um það leyti sem var verið að undirbúa söluna, þá fannst mér það eðlileg niðurstaða hjá söluhópnum að líta svo á að það væri ekki æskilegt að Landsbréf, sem er hluti af Landsbankanum, væri sá aðili sem væri meginráðgjafi við sölu fyrirtækisins. Þess vegna get ég ekki fallist á þann þátt í gagnrýninni. Í fjórða lagi er svo minni háttar athugasemd frá Ríkisendurskoðun varðandi það að ekki hafi verið gerður skriflegur samningur við Verðbréfamarkað Íslandsbanka um ráðgjöf. Út af fyrir sig er það auðvitað rétt ábending og gagnrýni, auðvitað ber að gera skriflega samninga um svo viðamikið viðfangsefni. En það hefur komið hér fram að gengið var að tilboði, skriflegu tilboði, þar sem öll atriði komu fram sem skiptu máli og fallist á það, þannig að í raun var þar um skriflegan samning að ræða þó hann væri ekki formlegur. En þetta er auðvitað ábending sem ég tel að sé eðlilegt að taka til greina. Í fimmta lagi hefur verið gagnrýnt að sett væru svo ákveðin og ströng skilyrði um fjárhagslega getu þeirra sem ættu og fengju að bjóða. Ég get ekki fallist á þá gagnrýni sem hefur komið fram um það. Ég tel að það hafi verið eðlilegt af söluhópnum að setja ströng skilyrði um það með hvaða hætti efnahag þeirra væri háttað sem fengju að ganga til þess að bjóða í fyrirtækið. Þannig að ég get ekki fallist á þær athugasemdir, en auðvitað þarf samt sem áður hvað þann þátt varðar að líta til þess sem Ríkisendurskoðun hefur fram að færa í þessu sambandi og eins og ég hef nefnt fyrr, læra af því og meta hvað af þessum athugasemdum getur orðið innlegg í góðan undirbúning og vönduð vinnubrögð í framtíðinni hjá þeim sem standa fyrir sölu ríkisfyrirtækjanna. Í sjötta lagi vil ég svo nefna það, virðulegur forseti, og velta fyrir mér þeirri spurningu hvort bjóðendur hafi uppfyllt þau skilyrði sem sett voru. Þessir tveir, einkum og sér í lagi, sem styrinn hefur staðið um, annars vegar sá hópur sem hreppti nú hnossið og hins vegar Haraldur Haraldsson og fleiri. Í athugasemdum Ríkisendurskoðunar kemur fram að í raun hafi hvorugur aðilinn uppfyllt skilyrðin. Þetta er auðvitað mjög mikilvæg niðurstaða hvað varðar þann aðilann sem hefur síðan höfðað mál fyrir dómstólum til þess að ná fram rétti sínum. Á hinn bóginn vil ég vekja athygli á því að þessi niðurstaða Ríkisendurskoðunar er ekki afdráttarlaus, eins og segir á bls. 41 í skýrslunni, með leyfi forseta: ,,Jafnframt er að mati stofnunarinnar umdeilanlegt hvort þeir hafi uppfyllt margnefnd skilyrði 3. og 5. liðar í bréfi VÍB frá 7. des. 1993.`` --- Þá var verið að fjalla um þann hóp sem Jónas Aðalsteinsson hæstaréttarlögmaður og fleiri stóðu fyrir.  En þegar litið er yfir þetta mál með sanngirni, virðulegi forseti, hljótum við að komast að þeirri niðurstöðu að sjútvrh. hefur lagt allt kapp á það að vinna sem best að undirbúningi þess og gefið fyrirmæli um vandaðan undirbúning, ekkert annað hefur komið fram að mínu mati. Hins vegar hefur það orðið til þess að skerpa umræður um mikilvægt hlutverk Ríkisendurskoðunar og nauðsyn þess að í gildi séu skýrar verklagsreglur um sölu ríkisfyrirtækja. Hins vegar verður að setja verklagsreglur að sjálfsögðu og endurskoða þær í ljósi hvers viðfangsefnis hverju sinni þó að meginreglur og lagafyrirmæli séu og þurfi að vera skýr. Við þingmenn verðum að varast að draga embætti Ríkisendurskoðunar inn í pólitísk deilumál eins og hér hefur verið gert og notfæra okkur faglegar athugasemdir og ágreining um aðferðafræði viðskiptanna í pólitískum tilgangi. Meginatriði þessa máls hlýtur að vera það að fyrirtækið er í höndum 176 eigenda, einstaklinga, sveitarfélaga, lífeyrissjóða og félaga, sem hafa fest kaup á fyrirtækinu. Um það er friður meðal þeirra sem reksturinn varðar mestu, þ.e. sjómanna, útvegsmanna, starfsfólks í landi og heimamanna allra, sem eiga svo mjög undir því að verksmiðjurnar verði vel reknar og séu í traustum og öruggum höndum. Allar þessar umræður draga hins vegar fram þá staðreynd að okkur er nauðsynlegt að marka skýrari verklagsreglur og/eða lagafyrirmæli um skýrslugerð Ríkisendurskoðunar til þess að tryggja stöðu Ríkisendurskoðunar og sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Við þingmenn megum hins vegar ekki sýna þeim embættismönnum sem í góðri trú hafa unnið í málinu það virðingarleysi sem mér hefur fundist örla á hér í umræðunum þegar því er haldið fram að málið sé litað af annarlegum tilgangi eða óvönduðum vinnubrögðum sem ég tel fjarri öllu lagi. Að lokum vil ég taka undir það, virðulegi forseti, sem segir í skýrslu Ríkisendurskoðunar sem var lögð fyrir fjárln. í morgun að viðfangsefni af því tagi sem hér er til úrlausnar er mjög viðkvæmt og vandasamt. Það á ekki síst við þegar málið er í meðferð dómstóla landsins. Virðulegi forseti. Ég tel ekkert hafa komið fram í þessari umræðu sem gefur tilefni til frekari umræðu eða aðgerða af hálfu þingsins. Því ber að fagna.

Virðulegi forseti. Sala hlutabréfanna í SR-mjöli er stærsta átak sem gert hefur verið til einkavæðingar hér í þessu landi. Það verður því að ræða mjög ítarlega reynsluna af því máli því þetta mál verður auðvitað fordæmi fyrir frekari aðgerðir á þessu sviði ef til þeirra kemur og ef til þess kemur að enn þá meiri aðgerðir verða gerðar í þessa átt. Ég hef tilhneigingu til þess að líta á þetta mál frá sjónarhóli fjárln. því þannig kom það fyrst til minna kasta. Við fjárlaganefndarmenn báðum um skýrslu um málið og töldum sjálfsagt að Ríkisendurskoðun yfirfæri þetta mál og lögðum inn beiðni um það í fjárln., sem var að vísu ekki samþykkt á þann hátt sem við vildum, að sölunni yrði frestað þangað til sú skoðun lægi fyrir. Eigi að síður var beðið um hana og grundvöllurinn að henni var að gera sér grein fyrir því hvort það hefði verið haldið nægilega vel á hlut ríkisins í þessum viðskiptum, hvort hagsmuna ríkissjóðs hefði verið gætt nægilega vel með því verði sem gefið var fyrir fyrirtækið. Þetta verð hefur verið mikið til umræðu í dag, verið rætt ítarlega og skiptar skoðanir um það og ég kem að því síðar. Ég vil undirstrika það að mér finnst mikilvægt atriði í þessu efni að reglur varðandi slíkt útboð og slíka sölu hlutabréfa verði bættar og þingið dragi lærdóm af því sem hér hefur farið fram. Ég tel þátt Ríkisendurskoðunar í því máli vera afar mikilvægan. Ég tel að við allar slíkar meiri háttar sölur ríkiseigna eigi Ríkisendurskoðun að gefa umsögn. Ríkisendurskoðun er ekki dómari í þessu máli, viss þáttur þess er fyrir dómstólum, en eigi að síður er rétt að mínu mati að Alþingi standi þannig að eftirlitshlutverki sínu gagnvart framkvæmdarvaldinu. Afstaða Framsfl. til sölu hlutabréfa í SR-mjöli liggur fyrir og hún lá fyrir í brtt. við frv. til laga um stofnun Síldarverksmiðja ríkisins, sem var flutt af minni hluta sjútvn. Þær brtt. voru á þá leið að heimilt væri að selja 40% hlutafjár í fyrirtækinu, þó ekki fyrstu þrjú árin. Og til frekari sölu þyrfti samþykki Alþingis. Hins vegar var farin önnur leið og fyrirtækið selt í einu lagi og á þeirri sölu var mikill flýtir. Margt bendir til þess að sá mikli flýtir sem var hafður við að ganga frá sölunni hafði orðið til þess að það var ekki sannreynt hvort það væri hægt að selja fyrirtækið á hærra verði þrátt fyrir fullyrðingar hæstv. landbrh. --- og er nú verst að hann er ekki viðstaddur --- þar um. Hæstv. landbrh. fullyrti í sinni ræðu að sá hópur sem keypti að lokum SR-mjöl hefði horfið frá ef sett hefði verið upp hærra verð. Það vill nú þannig til að þessi hópur var ekki til þegar gengið var frá sölunni. Mér er alveg fullkunnugt um það að t.d. Lífeyrissjóður Austurlands, sem er einn af stærstu hluthöfunum, hafði ekkert ákveðið um að taka þátt í þessu þegar gengið var frá sölunni. Þessi hópur sem kallað er og þeir sem stóðu fyrir þessum kaupum fengu frest til 1. febr. til að ganga frá sínum málum og safna þessum hóp saman. Þannig að ef Akureyrarbær hefði fengið möguleika til að spreyta sig á málinu þá liggur ekkert fyrir um annað en að Akureyrarbær hefði getað safnað í kringum sig hópi af traustum aðilum til að kaupa fyrirtækið. Því hefur verið haldið fram hér að við sem höfum gagnrýnt vissa þætti þessarar sölu séum að vantreysta þeim mönnum og þeim aðilum sem hafa keypt fyrirtækið. Ég vantreysti þeim ekki neitt. Það má vel vera og er líklegt og vonandi gengur það eftir að þeir geti rekið þetta fyrirtæki á traustan og öruggan hátt. Það er mikið í húfi enda tóku lífeyrissjóðir, starfsmenn og sveitarfélög þátt í þessum kaupum til þess að tryggja það að þarna yrði áframhaldandi rekstur. En það er alveg rétt, þetta er áhætturekstur. Hins vegar var að heyra á máli hæstv. landbrh. áðan að þessi hópur væri svo traustur að reksturinn væri algjörlega óforgengilegur og það gæti ekkert komið fyrir framar. Vonandi verður það svo. Þetta er afar mikilvæg starfsemi fyrir þau byggðarlög sem þarna eiga hlut að máli og landið í heild. Það reyndi því í raun aldrei á það hvort það væri hægt að fá hærra verð fyrir þetta fyrirtæki, flýtirinn var svo mikill í þessu máli. Hæstv. sjútvrh. talaði um það í ræðu sinni í dag að eitt af atriðunum sem gerir það að verkum að þetta er áhætta var að nýir eigendur yrðu að snúa rekstri fyrirtækisins til betri vegar á næstu árum og sá viðsnúningur yrði að verða mjög mikill. Nýir eigendur yrðu að snúa rekstrinum við til betri vegar sem svarar til 150 millj. kr. næstu árin ef ég hef tekið rétt niður ummæli hæstv. ráðherra. Ég tók ekki eftir því að hæstv. ráðherra minntist á það í þessu sambandi að í greinargerð VÍB frá 28. apríl 1994 kemur fram að afkoma SR hafi verið um 90 millj. kr. tap árin 1980--1982 en í tekjuvirðismati VÍB er gert ráð fyrir 60 millj. kr. hagnaði að meðaltali næstu tíu árin frá og með 1993. Það verður að hafa í huga í þessu sambandi að ríkissjóður yfirtók 400 millj. kr. langtímalán og 140 millj. kr. eftirlaunaskuldbindingu áður en félaginu var breytt í hlutfélag. Ég tók ekki eftir að þetta kæmi fram í máli hæstv. ráðherra. Af þessu leiðir auðvitað að fjármagnskostnaður vegna eftirlaunaskuldbindinga er til muna lægri hjá hlutafélaginu en var hjá Síldarverksmiðjunum og fjármagnskostnaður vegna skulda til muna lægri þannig að munar tugum milljóna. Þegar afkoma Síldarverksmiðjanna á undanförnum árum og áætluð afkoma í framtíðinni er metin verður að hafa þetta í huga. Þetta mál er því ekki svo einfalt í sniðum sem hæstv. ráðherra vildi vera láta. Það er rétt að þessi rekstur felur í sér áhættu en það vill nú svo til að fram undan er gott útlit og það er áætlað að góð loðnuveiði muni verða á yfirstandandi ári og á árinu 1995. Það er ljóst að salan á SR-mjöli átti sér stað í byrjun uppsveiflu í loðnuveiðum og vinnslu. Það er því eðlilegt að spurt sé hvort þessi tímasetning á sölunni og þessi flýtir hafi ekki verið rangur. Það vannst ekki einu sinni tími til að ljúka reiknisskilum fyrir tímabilið ágúst til desember árið 1993 þegar salan á hlutabréfunum átti sér stað. Svo ekki sé meira sagt vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort það hefði ekki verið betra að bíða e.t.v. eitt ár, t.d. fram í febrúar 1995 eða fram á mitt ár 1994 því líklegt er að fjárhagsstaða félagsins hefði þá verið mun betri og e.t.v. hefðu verið möguleikar á að greiða þann arð sem hluthafar greiddu sér út um áramótin í ríkissjóð. Ég held að af þessari sölu verði að læra. Það er rangt sem kom fram í máli hæstv. sjútvrh. og fleiri að við stjórnarandstæðingar séum talsmenn einhverra ákveðinna kaupenda. Það reyndi einfaldlega ekki nógu vel á það hvort hægt væri að fá meira fyrir þessi bréf. Þó það hefði munað 50 millj., 100 millj., þá eru það verulegir peningar. Þó það sé ekki há upphæð á mælikvarða fjárlaganna þá munar ríkissjóð um það fjármagn. Ég vil taka það fram að ég ber að sjálfsögðu fullt traust til þeirra sjóða, þeirra starfsmanna og þeirra sveitarfélaga sem hafa keypt þetta fyrirtæki og vona að rekstur þess gangi vel. Ég hef ekki ástæðu til að væna þá um að hafa einhverjar annarlegar hvatir með kaupum þessa fyrirtækis en hitt réttlætir ekkert þær aðferðir sem hafa verið hafðar við söluna. Þær má bæta. Ég er ekkert að halda því fram að í þetta hafi ekki verið lögð veruleg vinna af þeim embættismönnum sem undirbjuggu hana, að þeir hafi unnið verk sitt eftir þeim fyrirmælum sem þeir fengu frá sínum yfirmönnum. En þær pólitísku ákvarðanir sem teknar voru um flýtinn á þessu máli eru á ábyrgð hæstv. sjútvrh. og hæstv. starfandi fjmrh., sem er hæstv. forsrh. Hann sat í stól fjmrh. á þeim tíma sem þessar ákvarðanir voru teknar. Af þessu máli eigum við að læra, endurbæta þær aðferðir sem eru hafðar við slíkar sölur ef til þeirra kemur í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Í því máli sem er til umræðu í kvöld, skýrslu um sölu ríkisins á SR-mjöli hf., hafa umræðurnar gengið nokkuð vítt um völlinn. Ég mun aðeins taka á þremur þáttum þessa máls. Í fyrsta lagi þeim aðfinnslum almennt sem koma fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar, á þeirri gagnrýni að of hratt hafi verið staðið að málinu. Ég mun koma inn á athugasemdir Ríkisendurskoðunar um hið rétta verð, sem mörgum þingmönnum hefur orðið tíðrætt um í kvöld, og ég mun einnig minnast lítillega á hlut Akureyrarbæjar í þessu máli. Að sjálfsögðu gerir stjórnarandstaðan fyrst og fremst athugasemdir við það að í skýrslu Ríkisendurskoðunar koma fram fjölmargar ábendingar um að ekki hafi að öllu leyti verið staðið að þessu máli með hagsmuni ríkissjóðs í huga. Stjórnarandstaðan reynir fyrst og fremst að gera sér mat úr því sem hún leyfir sér að lesa úr þessari skýrslu sem gagnrýni á að ekki hafi verið staðið að málum með hagsmuni ríkissjóðs í huga. Að sjálfsögðu er það svo að Ríkisendurskoðun lítur á þetta mál frá upphafi til enda frá þröngu sjónarhorni ríkissjóðs enda ber Ríkisendurskoðun að gera það. En þá vaknar sú spurning hvort þetta mál snúist eingöngu um hag ríkissjóðs. Þó að Ríkisendurskoðun geti litið svo á að málið snúist ekki um annað þá vaknar sú spurning hvort ríkisstjórnin eða þingið geti litið svo á að málið snúist um hagsmuni ríkissjóðs eingöngu eða hvort þar eigi að koma til álita hagsmunir fleiri aðila. Ég tel óhjákvæmilegt að beina athygli þingsins að því að sala hlutabréfa í SR-mjöli hf. er stærsta einkavæðingarmál sem ríkisstjórnin hefur haft með höndum til þessa. Fyrirtækið er að því leyti til sérstætt að það rak verksmiðjur í fjórum sveitarfélögum, með öðrum orðum vítt og breitt um landið, og hagsmunir þessa fyrirtækis tengdust því hagsmunum íbúa í byggðarlögum víða um landið. Það var þess vegna ekki einungis um hagsmuni ríkissjóðs að ræða í þessu máli þótt Ríkisendurskoðun hafi fulla heimild til þess að líta á málið frá þeim þrönga sjónarhóli. Það var að sjálfsögðu einnig um þjóðhagslega hagsmuni að ræða en einnig um verulega atvinnu- og byggðahagsmuni að ræða sem tengdust sölu þessa fyrirtækis. Fólkið sem býr á stöðum þar sem verksmiðjur SR-mjöls hf. starfa hafði mikinn áhuga á þessu máli og líka miklar áhyggjur af því. Það er alveg ljóst að það var fylgst með framgangi þessa máls af miklum áhuga en jafnframt með nokkrum áhyggjum yfir því hvernig það mundi þróast. Í því erfiða atvinnuástandi sem hér ríkir var að sjálfsögðu mjög brýnt að vinna að málinu með tilliti til hinna margvíslegu hagsmuna sem tengdust því. Hér var sem sagt á ferðinni afar viðkvæmt mál sem hefði hæglega getað orðið brennandi deilumál milli byggðarlaga eða landshluta. Í frv. til laga um stofnun hlutafélags sem tæki við rekstri Síldarverksmiðja ríkisins kom þessi þáttur málsins fram í athugasemdum með 3. gr., en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Skal við söluna stefnt að dreifðri hlutafjáreign þannig að enginn einn aðili eignist meiri hluta. Jafnframt skal við söluna sérstaklega horft til heimamanna og starfsmanna. Á þeim stöðum þar sem verksmiðjurnar eru starfræktar skal óskað eftir viðræðum við heimamenn og/eða samtök þeirra um hugsanleg kaup á hlutabréfum.`` Upplýsingar um þetta atriði málsins höfðu borist frá lögmönnunum Benedikt Sveinssyni og Jónasi Aðalsteinssyni sem svar við bréfi Verðbréfamarkaðar Íslandsbanka hf. Þar kom fram að starfsmönnum félagsins yrði gert kleift að kaupa hlut í félaginu og að starfsmannafélag verksmiðju SR-mjöls hafi lýst yfir stuðningi við kaup hópsins á hlutabréfum í félaginu. Svo var einnig um þau sveitarfélög sem verksmiðjur SR eru staðsettar í. Það er rétt að benda sérstaklega á það að sá hraði sem hafður var á málinu tengist að sjálfsögðu því hversu miklir hagsmunir voru í héraði við það hvernig málið gengi fram. Og það vekur nokkra undrun mína að heyra hv. þm., ég nefni sérstaklega hv. þm. Jón Kristjánsson sem mæltist til þess að beðið hefði verið í eitt ár með að ganga frá kaupunum, að þeir skulu alveg horfa fram hjá hagsmunum heimabyggðanna sem höfðu atvinnu af því að þessi fyrirtæki gengju vel og að framtíð þeirra yrði tryggð. Þegar viðræður voru teknar upp við lögmennina og kaupsamningur var gerður var samið um breytingar á kaupendahópnum sem upphaflega hafði verið tilgreindur. Í þeim viðræðum bættust við 77 starfsmenn SR-mjöls hf. og þau fjögur sveitarfélög þar sem verksmiðjurnar voru starfandi ásamt fjölda annarra heimamanna. Auk átta lífeyrissjóða og annarra fjárfesta var með þessum hætti verið að tryggja mikla dreifingu hlutafjáreignar þar sem enginn einn aðilinn ræður yfir stærri hlut en 7,5% hlutafjárins. Kaupendurnir voru samtals 177. Þegar litið er yfir listann sem birtur er í fylgiskjölum yfir eigendur fyrirtækisins fer það ekki fram hjá neinum hve vel hefur tekist til að koma til móts við þá miklu og dreifðu hagsmuni sem tengdust sölu fyrirtækisins. Það er kannski rétt að menn hugleiði það einnig að með þessum hætti varð mjög almenn þátttaka í kaupum á félaginu af hálfu heimamanna. Mér telst svo til að um 27 aðilar á Reyðarfirði, 31 aðili á Siglufirði, 33 aðilar á Seyðisfirði og 21 aðili á Raufarhöfn séu meðal hluthafa á hluthafaskránni sem birt er í fylgigögnum með þessu máli. Langflestir þessara aðila eru einstaklingar sem leggja sína eigin fjármuni, mismunandi mikla en allt frá 20 þús. og upp í nokkur hundruð þús. kr. í hlutafé í félaginu. Og þótt hlutur hvers og eins sé að jafnaði ekki mjög stór þá endurspeglar þessi dreifða hlutafjáreign og þessi mikla þátttaka heimaaðilanna þá miklu staðbundnu atvinnuhagsmuni sem málinu tengjast. Að öðru leyti en þessu dreifist hlutafjáreignin mjög víða um landið og kemur því þetta fyrirtæki til með að hafa rætur í nánast flestum byggðarlögum og landshlutum. Ég held að það sé óhjákvæmilegt annað en að undirstrika það hversu mikilvægt það er að þessu máli skuli hafa verið lokið með þeim hætti að mjög víðtæk sátt, hygg ég, hafi myndast um það í heimabyggðum verksmiðjanna að svona væri á málinu haldið. Ein af höfuðástæðunum fyrir því að nokkuð hratt var gengið fram í málinu er sú staðreynd að það voru mjög margir í heimabyggðunum sem töldu sínum hagsmunum nánast teflt í uppnám ef lengi væri beðið eftir úrlausn málsins. Að þessu leyti er einnig rétt að minna á það að stjórn SR-mjöls ályktaði um það sérstaklega að málinu skyldi hraðað af þessum ástæðum. Ég ætla síðan að koma að því er menn hafa margsinnis vikið að í þessari umræðu í dag að fyrirtækið hafi verið selt á undirverði. Ég endurtek það sem ég hef þegar sagt í andsvari að þess er ekki að finna neinn stað í skýrslunni að fyrirtækið hafi verið selt á undirverði. Það kemur skýrt fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að við mat á fyrirtækinu var notuð ákveðin aðferð. Sú aðferð leiddi til ákveðins svigrúms. Menn mátu það svo að verðmæti fyrirtækisins gæti verið á bilinu tæplega 700 millj. kr. og upp í rúmlega 1 milljarð. Aðferðin við að meta þetta er ekki gagnrýnd af Ríkisendurskoðun. Ríkisendurskoðun lætur ekki gera neitt sjálfstætt mat á virði fyrirtækjanna. Engu að síður telur Ríkisendurskoðun sig hafa heimild til þess að fullyrða að á einhverju ákveðnu bili á svigrúmi matsins sé hið rétta verð. En í markaðsviðskiptum hefur Ríkisendurskoðun að sjálfsögðu alls ekki nein tök á því að meta hvað er hið rétta verð. Það er ekki neitt rétt verð í þessu tilfelli. Það er til mat þeirra aðila sem að sölunni standa á því innan hvaða verðbils slík verðlagning geti verið skynsamleg og síðan verður söluaðilinn að vega það og meta þegar tilboð liggur fyrir hvort hann gengur að því eða ekki. Tilboð lá fyrir frá þeim aðila sem hafði verið metinn með hæft tilboð og var gengið að því. Auðvitað var það mat kaupenda að ekki væri bjóðandi meira í fyrirtækið en þetta. Og svo geta menn deilt endalaust um það í þingsalnum hvort þetta hafi verið hið rétta verð eða ekki. En enginn er þess umkominn að ákveða hvað er rétt verð fyrir fyrirtæki af þessari gráðu í markaðsbúskap, hvorki Ríkisendurskoðun né einstakir þingmenn, virðulegi forseti. Það þarf ekki að geta þess neitt sérstaklega að auðvitað hlýtur sú mikla óvissa sem er um þennan rekstur og rekstrargrundvöll fyrirtækja af þessu tagi að auka það bil, það svigrúm, sem menn hafa um að skilgreina raunvirði félagsins. Að lokum vil ég koma aðeins inn á það að hér hefur verið talað nokkuð fjálglega um það að Akureyrarbær hafi ekki haft tækifæri til að koma með tilboð og Akureyrarbæ hafi verið skákað burtu af tilboðsmarkaðnum. Ríkisendurskoðun kemur inn á þetta lítillega í sinni skýrslu en fer ekki um það mörgum orðum, segir aðeins, með leyfi forseta, á bls. 36 um opnun tilboða: ,,Bréf kom frá Akureyrarbæ en það var ekki tilboð heldur beiðni um að opnun yrði frestað til 20. jan. 1994.`` Það kemur ekki fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar, sem er mergurinn málsins í sambandi við þennan þátt, að tilboðsfresturinn, eins og fram hefur komið í máli hæstv. sjútvrh., rann út kl. 16.00. Sá tilboðsfrestur hafði verið ákveðinn fyrir fram og tilkynntur og beiðni Akureyrarbæjar barst ekki áður en fresturinn rann út. Hún kom eftir að fresturinn hafði runnið út, raunar rétt eftir að fresturinn rann út þá barst þessi beiðni á símbréfi. Auðvitað er það svo að ef menn setja slíkan frest þá verður að halda fast við hann og það er ekki hægt að samþykkja það að einn aðili fái að skila tilboði eftir að fresturinn rennur út. Það gengur ekki. Það mætti segja mér ef það hefði gerst þá hefði Ríkisendurskoðun fundið sér tilefni til harðrar gagnrýni. Þetta vildi ég láta koma hér fram, virðulegi forseti, í umræðum um þetta mál.

Virðulegur forseti. Það er fyrst út af ummælum hv. 5. þm. Norðurl. e. að hann undraðist þau ummæli hv. þm. Jóns Kristjánssonar að hugsanlegt hefði verið að finna annan heppilegan tíma fyrir sölu á þessu fyrirtæki, t.d. að fresta því um hálft ár eða jafnvel eitt ár af því að með því hefði hann verið að setja fyrirtækið í uppnám, afkomu þess fólks sem vinnur við fyrirtækið í uppnám og leiddi að því líkur að það hefði eitthvað það verið að gerast í fyrirtækinu nú um áramótin eða nú þessa dagana eða vikurnar sem hefði leitt til þess að fyrirtækið var bara að stoppa eða allt að hrynja. Ég skildi ekki hvaða athugasemd þetta var hjá hv. 5. þm. Norðurl. e. og finnst hún algjörlega úr lausu lofti gripin. Hinu langar mig að koma að einu sinni enn. Það er varðandi matið á verði fyrirtækisins. Auðvitað er það rétt eins og hv. þm. sagði áðan og ég hef lýst líka að þetta er spurningin um það hvað eigandinn telur ásættanlegt, hvað hann vill selja fyrirtækið á. Ég hef lýst því yfir hér og ég hygg að það séu margir hv. þm. mér sammála um það að okkur finnst að valin hafi verið tala sem er í lægri kantinum ef talan er ekki hreinlega óásættanleg en hæstv. sjútvrh., sem fer með málið, hefur talið þetta ásættanlegt og ákvað að selja fyrirtækið á því verði. Hins vegar komu fram í greinargerð Ríkisendurskoðunar, sem fjárln. fékk í dag um þetta mál, miklar, við getum sagt vangaveltur um að það hefði kannski átt að koma betur fram í umsögn og áliti Verðbréfamarkaðarins hvernig fyrirtækið liti út eftir einkavæðingu, eftir sölu og vitnað til verklagsreglnanna ríkisstjórnarinnar þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Áður en viðkomandi ráðuneyti tekur ákvörðun um sölu fyrirtækisins fer fram ítarleg úttekt á rekstri fyrirtækisins og rekstrarumhverfi þess og hvernig einkavæðing hefur áhrif á þessa þætti.``  Það er þessi skoðun 

Virðulegi forseti. Ég held að það þurfi ekki að leita langt skýringanna á því hvers vegna heimaaðilar töldu að það væri mikilvægt að ganga sem fyrst frá þessu máli. Í augum þeirra hefði málið sannarlega verið í uppnámi ef það hefði verið látið bíða í eitt ár og ég held þess vegna að ákvörðun stjórnarinnar að setja það fram sem sérstakt áhersluatriði að frá þessum kaupum yrði gengið hið fyrsta hafi verið rétt og skynsamleg og ef engir aðrir sérstakir annmarkar hafi verið á því þá hefði verið rétt að láta það ganga þann veg og það voru engir sérstakir annmarkar á því, hv. þm.

Virðulegur forseti. Ég vona að hv. 5. þm. Norðurl. e. misskilji mig ekki í því að ég á ekki við að eftir að málið var komið í þann farveg sem það fór í um áramótin væri um frestun að ræða. Við erum að tala um það, og það hygg ég að hv. þm. Jón Kristjánsson hafi nefnt líka, að ríkisstjórnin hefði valið þann tíma hvenær hún vildi bjóða fyrirtækið til kaups yfir höfuð. Og ekki hefði átt að fara af stað með það ferli í októbermánuði eða nóvembermánuði sl. eða hvenær sem það var sem það hófst, heldur annaðhvort núna í vor eða jafnvel að ári þegar e.t.v. væri útlit fyrir að það væri betri tími til að markaðssetja fyrirtækið. En mín athugasemd á alls ekki við að það hefði átt að fresta málinu nú eftir að það var allt komið í gang og þetta ferli hafið. Það átti hins vegar að gefa betri tíma til allra þeirra þátta sem lagðir voru upp. Við höfum rakið það og ég ætla ekki að fara yfir það allt saman aftur, hæstv. forseti, að frestir um viku eða tíu daga til þess að annast alla tilboðsgerð og svara fyrir um þau gögn sem þurfti að leggja fram tel ég að hafi verið of skammur frestur og óaðgengilegur fyrir tilboðsgjafana. En aðalatriðið sem ég var að andmæla hv. þm. var það að ég hafði skilið hv. þm. Jón Kristjánsson svo að hann meinti að það hefði átt að velja annan tíma til að markaðssetja fyrirtækið og fara ekki af stað með það ferli í haust heldur kannski núna fyrri hluta þessa árs eða jafnvel að ári þegar við sæjum hver afkoma fyrirtækisins hefði verið og í ljósi þeirra væntinga sem menn hafa um góða loðnuvertíð.

Virðulegi forseti. Aðeins örstutt. Um það atriði málsins hvort það hefði verið skynsamlegra að bíða lengur til þess að sjá hvort markaðsstaða fyrirtækisins batnaði er hægt að deila endalaust. Ég held að það þjóni ekki miklum tilgangi í þingsölum að fara að deila um þetta atriði. Ég er þeirrar skoðunar að tímasetningin á þessu hafi verið rétt.

Herra forseti. Það eru tíðindi að hv. þm. Tómas Ingi Olrich flokkar Sigbjörn Gunnarsson með stjórnarandstöðunni. Það má merkilegt vera ef hv. þm. Sigbjörn Gunnarsson, formaður fjárln., er almennt flokkaður með stjórnarandstöðunni. Ég hygg að það séu tíðindi þegar menn halda þannig á máli í ræðustól að kalla þá alla stjórnarandstæðinga sem tala gegn málinu. Annað: Ríkisendurskoðun komst að þeirri niðurstöðu að hvorugt tilboðið sem barst væri fullnægjandi. Akureyrarbær var af þeirri ástæðu einfaldlega með inni í næstu rúllettu hefði verið haldið áfram. Það hefði þess vegna engin gagnrýni komið frá Ríkisendurskoðun. Það er gjörsamlega tilbúið að það hefði kostað einhverja gagnrýni þó að það hefði verið boðið út á nýjan leik og látið reyna á það hvort að menn hefðu þá lagt inn fullnægjandi tilboð. Ég skil ekki þennan málflutning nema þá að reynt sé að fela það hér og reynt að fela það fyrir norðan að þingmenn Sjálfstfl. úr Norðurlandskjördæmi eystra voru andvígir því að Akureyrarbær keypti ásamt öðrum þetta fyrirtæki. Það er málflutningurinn sem þeir eru orðnir uppvísir að í kvöld og njóti þeir vel norðan heiða. Það er merkilegt að hlusta á það þegar menn tína út úr skýrslu Ríkisendurskoðunar það sem þeir telja að sé rétt, hitt er bara vitlaust. Svona málflutningur á ekki upp á pallborðið hjá mönnum sem vilja halda uppi rökrænni umræðu.

Hæstv. forseti. Ég verð víst að hryggja hv. þm. Ólaf Þ. Þórðarson með því að ég verð að endurtaka hluta af því sem ég sagði hér áðan. Það hefur verið gefin fullnægjandi skýring á því hvers vegna Akureyrarbær fékk ekki frest til þess að bjóða í félagið. Það hefur verið gefin fullkomlega gild skýring á því að beiðni hans um frestun barst eftir að fresturinn rann út og þessi ágæti þingmaður hlýtur að skilja það að slík viðhorf hljóta að vera tekin gild. Að því er varðar svo meintan fjandskap okkar þingmanna í Norðurlandskjördæmi eystra við það að hagsmunir Akureyringa hafi verið fyrir borð bornir í þessu máli þá get ég ekkert gert að því þó hv. þm. kjósi að fara sömu leið og sá prúði riddari Don Kíkóti, sem á reyndar ekki holdarfarið sameiginlegt með þessum virðulega þingmanni, hann réðist á vindmyllur. Í þessu tilfelli er þetta hugarburður þingmannsins sjálfs. Auðvitað er ekkert hægt að fullyrða um það að Akureyrarbær hefði haft áhuga á því að bjóða í fyrirtækið á þessum grundvelli en hann fékk ekki tækifæri til þess vegna þess að beiðni hans barst of seint. Þess er hins vegar að geta ef litið er yfir hluthafa í skrá yfir hluthafa sem er að finna í fylgigögnum málsins þá sést þar að hagsmunir Akureyringa eru þar inni eins og hagsmunir víða af að landinu. Við höfum þann háttinn á velflestir þingmenn Norðurlandskjördæmis eystra að við lítum almennt vítt á þessa hagsmuni sem eru í húfi á Akureyri. Þar fara bæði hagsmunir bæjarfélagsins, sem þarf á sínum peningum að halda til ýmissa hluta, en einnig hagsmunir atvinnulífsins sem að hluta til eignaðist hlut í þessu fyrirtæki.

Herra forseti. Það er ekki til að hryggja hv. þm. Tómas Inga Olrich að ég sé mig knúinn til að lesa það sem stendur neðst á bls. 8 í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Þar stendur svo, með leyfi forseta: ,,Þegar á heildina er litið telur Ríkisendurskoðun að hvorugt tilboða í hlutabréf í SR-mjöl hf. hafi uppfyllt þau skilyrði sem sett höfðu verið í útboðsskilmálum.`` Svo mörg voru þau orð. Þar með var ekkert tilboð gilt. Þar með hlaut rúllettan að fara af stað aftur ef menn vildu vinna heiðarlega. Þar með hefði Akureyrarbær átt kost á því að koma inn aftur. Svo einfalt er það mál. Auðvitað getur vel verið að stjórnarsamstarfið meiri hlutans á Akureyri hafi verið á þann veg að alþýðubandalagsfulltrúinn hafi viljað kaupa en sjálfstæðisfulltrúarnir verið á móti og hringt suður í sína menn og sagt: Þið stoppið þetta hér. Það getur vel verið. Þess vegna séu þeir svona rólegir að vinna gegn Akureyrarbæ. Þeir hafa viljað koma vitinu fyrir þá fulltrúa sem þar sitja. E.t.v. getur líka ástæðan verið sú að þeir telji bara að þetta séu ekki nógu hæfir menn til að meta hvað Akureyri sé fyrir bestu. Þeir vísu menn séu hér á þingi sem viti hvað Akureyri er fyrir bestu. Þeir taki skynsamlegar ákvarðanir og svo þegar þeir komi norður þá segir þeir þeim einfaldlega frá því: Þið áttuð ekki peninga fyrir þessu, við vissum það, en það er miklu skemmtilegra að falla á þeirri forsendu að þið hafið ekki haft tíma til að gera þetta heldur en að upplýsa það fyrir alþjóð að þið hafið ekki átt peninga til að kaupa. Nei, ég hygg að þeir þurfi að endurskoða sinn málflutning, þingmenn Norðurlandskjördæmis eystra sem tilheyra Sjálfstfl. í þessu máli. Hann er með eindæmum.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson kann að lesa og las rétt textann á bls. 8. Hins vegar ef hann lítur yfir texta Ríkisendurskoðunar á bls. 41 þá sér hann að það má, ef menn hafa á annað borð eitthvert sjálfstæði gagnvart skýrslu eins og þessari sem hv. þm. virðist ekki hafa . . .

Sjálfstæði?

Sjálfstæði já. Þegar þú lest út úr þessu plaggi og reynir að leggja mat á það sjálfur hvort það er rétt eða ekki sem hér er sett fram, þá má gagnrýna það það hvort þessi niðurstaða sem er birt á bls. 8 sé fyllilega í samræmi við þá umfjöllun sem er að finna á bls. 41. Þar er gerður talsverður greinarmunur á þeim annmörkum sem sagðir eru vera á tilboði Jónasar Aðalsteinssonar og Benedikts Sveinssonar annars vegar og tilboði sem Sigurður G. Guðjónsson gerði hins vegar. Það er verulegur munur þarna á þó svo að menn kjósi að komast að þeirri niðurstöðu að þarna hafi enginn munur verið á. Ég legg það mat á þetta, sem ég leyfi mér að gera sem þingmaður, að það beri ekki að skilja þetta svo að tilboð Benedikts Sveinssonar og Jónasar Aðalsteinssonar hafi ekki verið í samræmi við útboðsskilmálana enda segir það í raun og veru hvergi hér. 
            

Virðulegi forseti. Aðeins í beinu framhaldi af orðum hv. 5. þm. Norðurl. e. núna og þeim orðaskiptum sem fóru fram um það mál þá stendur á bls. 41: ,,Að mati Ríkisendurskoðunar verður tilboð Jónasar A. Aðalsteinssonar hrl. og Benedikts Sveinssonar hrl. ekki talið verðtilboð í skilningi útboðsgagnanna heldur fremur staðfesting á áhuga þess hóps sem þeir fóru fyrir`` o.s.frv. Þetta er niðurstaðan. Þannig að hvorugur aðilinn er með gilda niðurstöðu samkvæmt þessum texta þó að að því er varðar Sigurð Guðjónsson hrl. sé fastar að orði kveðið en í hinu tilvikinu.

En breytist merkingin ef sjálfstæðir þingmenn skoða þetta?

Það er þess vegna útúrsnúningur að setja hlutina upp eins og hér var gert áðan, hæstv. forseti. Virðulegur forseti. Ég tel að hér hafi farið fram að mörgu leyti mjög merkileg umræða. Ríkisendurskoðun sendir okkur skýrslu og það hefur tekið talsverðan tíma að fá þá skýrslu, koma henni til umræðu og fá hana til eðlilegrar meðferðar. Ríkisendurskoðun fær við útgáfu þessarar skýrslu býsna alvarlegar ásakanir yfir sig frá hæstv. fjmrh. sem segist hafa verulegar áhyggjur, að ég segi ekki stórkostlegar áhyggjur af Ríkisendurskoðun, vegna þessarar skýrslu og í framhaldi af henni koma síðan nokkrir aðilar og gera athugasemd við skýrsluna. Hvað gerist þá? Ríkisendurskoðun sendir hér inn í dag nýja skýrslu upp á 24 vélritaðar A4 síður þar sem í rauninni öll þau atriði sem eru talin gagnrýniverð í hinum skýrslunum eru tekin til meðferðar og þeim er svarað fullum hálsi og með fullum rökum í þessu plaggi. Ég held að það sé nauðsynlegt að hafa það í huga að hér er ekki um það að ræða að Ríkisendurskoðun, þessi stofnun Alþingis, hafi látið fjmrh. eða aðra aðila á hans vegum eða annarra berja sig niður. Ríkisendurskoðun heldur fast við sín sjónarmið í þessu máli. Mér finnst það satt að segja dálítið alvarlegur hlutur ef þessi virðulega stofnun ætlar að segja sem svo: Við látum það sem vind um eyru þjóta. Ég tel að oft megi gagnrýna Ríkisendurskoðun. Ég tel að það sé nauðsynlegt að leggja á það áherslu að það sem Ríkisendurskoðun segir er ekki dómur heldur umfjöllun og niðurstaða stofnunar. Engu að síður er það svo að í þessu máli er sérstök ástæða til þess að hlusta og hvað hefur svo komið fram í dag? Í þessum löngu, miklu umræðum um málið hefur þetta komið fram, með leyfi forseta: Í fyrsta lagi segir Ríkisendurskoðun að reglur um framkvæmd einkavæðingar hafi ekki verið framkvæmdar eins og þær voru samþykktar í ríkisstjórninni. Það er viðurkennt af öllum. Það er gagnrýnisatriði númer eitt og viðurkennt af öllum aðilum. Í öðru lagi: Ráðgjöfin er ekki eins vönduð og æskilegt hefði verið. Ég viðurkenni út af fyrir sig að þetta er mat Ríkisendurskoðunar en það er ekki hægt að hrekja það í sjálfu sér með þeim yfirlýsingum sem fram hafa komið m.a. frá hæstv. sjútvrh. Í þriðja lagi segir: Það er óviðunandi að fela einum aðila að meta framtíðartekjuvirði fyrirtækisins. Þessu mótmælir enginn og hæstv. fjmrh. viðurkenndi fyrir nokkrum dögum í umræðum um Lyfjaverslun ríkisins að það væri eðlilegt að fela fleiri en einum aðila að meta framtíðartekjuvirði fyrirtækja sem væri verið að fjalla um að selja. Í fjórða lagi segir Ríkisendurskoðun: Eigandi á við þessar aðstæður, þ.e. ríkið, að gera samanburðarúttekt á málinu áður en hrapað er að niðurstöðu. Því mótmælir enginn. Í fimmta lagi er sagt í skýrslu Ríkisendurskoðunar á bls. 7 og rökstutt síðar: ,,Verðmæti fyrirtækisins var hærra en endanlegt kaupverð.`` Fyrirtækið var selt á undirverði, segir Ríkisendurskoðun. Í sjötta lagi segir: Það vantaði skriflegan samning um þjónustu sem veitt var vegna sölu þeirra hluta sem þarna var um að ræða. Og enginn mótmælir því. Í sjöunda lagi er það gagnrýnt að það er tekið, ekki lægsta heldur næstlægsta tilboði í þessa þjónustu sem er 9,5 millj. kr. hærra en það hefði þurft að vera. Enginn mótmælir því að hér hafi verið gengið furðu langt fram af þeim aðilum sem seldu fyrirtækið, eins og fram kemur á bls. 20. Loks er það svo, sem Ríkisendurskoðun gerir í sjálfu sér ekki svo mikið úr en ég tel sérstaklega gagnrýni vert, að fresturinn er fáránlega stuttur. Sjá menn ekki hvað það er fráleitt að ætla sér að selja fyrirtæki, tilkynna það 21. des. og fresturinn sé til 28. des. Hvað eru margir vinnudagar frá 21. til 28. des.? Þeir eru þrír. Það var alveg útilokað fyrir aðila eins og bæjarstjórn Akureyrar að ná saman sínu fólki til eðlilegra fundarhalda og samráðs og kalla til enn fleiri aðila til að ná lendingu í málinu og til að gera tilboðið. Ég dreg þess vegna þá ályktun, hæstv. forseti, að það hafi vísvitandi verið haldið þannig á málum að það var útilokað fyrir aðila eins og Akureyri að gera tilboð í þetta fyrirtæki. Auk þess er það svo þannig, hæstv. forseti, þegar maður les þessa skýrslu nokkuð grannt að á fjórum stöðum er sýnt fram á það að reglur hafa verið brotnar, eðlilegar og venjulegar reglur. T.d. er á bls. 18 vitnað í fundargerð framkvæmdanefndar um einkavæðingu. Á bls. 21 er einnig fjallað um þessi mál sérstaklega úr fundargerð framkvæmdanefndar um einkavæðingu þar sem talað er um allt of mikil afskipti söluhóps af málinu sem gæti leitt til vandræða o.s.frv. Á bls. 44 er fjallað um reglur sem í gildi eru almennt um innkaup ríkisins, þar sem stendur: ,,Frestur til að skila tilboðum skal vera . . . `` --- hver? --- ,,21 almanaksdagur.`` Þetta eru fjögur atriði í reglum sem ríkið hefur samþykkt og gefið út sem hafa verið brotin. Í öðru lagi, hæstv. forseti, er það kannski enn alvarlegra að það er sýnt fram á það með beinum hætti í skýrslu Ríkisendurskoðunar að lög voru brotin. Lög sem voru sett á Alþingi. --- Hvenær? Í fyrra. Fyrir rúmlega einu ári, þ.e. 1. mgr. 15. gr. laga nr. 9/1993. Í þriðja lagi er það ljóst að jafnvægis og jafnræðis á milli aðila er ekki gætt. Reglum er hagað eins og raun ber vitni um til að útiloka aðila eins og Akureyri. Þess vegna er það mín skoðun að það átti að auglýsa aftur og setja nýja fresti og það eru afglöp hjá ríkisstjórninni í þessu máli að gera það ekki og standa ekki þannig að málum. Í fjórða lagi, hæstv. forseti, liggur það einnig fyrir sem niðurstaða mín eftir þessa umræðu og kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar: Verðið sem niðurstaða varð um að nota í þessu sambandi er bersýnilega vitlaust, að ekki sé talað um þá tölu sem fram kom áðan í máli hv. 4. þm. Norðurl. e. og nú ætla ég að leggja fyrir hæstv. fjmrh. Uppsetning málsins er svona: Verðið var 725 millj. kr. Framlag ríkissjóðs til fyrirtækisins hafði verið 540 millj. kr. Hagnaðurinn sem féll í hlut hinna nýju kaupenda var 65 millj. kr. Kostnaðurinn við einkavæðinguna var 15 millj. kr. Samtals er þarna um að ræða 620 millj. sem er rétt að draga frá verðinu upp á 725 millj.  Ég segi eins og er, hæstv. forseti, er þetta boðlegt? Er það boðlegt að hæstv. sjútvrh. setji málin upp í dag eins og hann gerði, eins og ekkert væri að málinu? Það er ekki rétt af ráðherra að setja hlutina upp þannig. Og þá komum við að því sem við þyrftum auðvitað öll að reyna að læra af þessari umræðu. Hvað er það? Það er það sem hv. 1. þm. Vesturl. nefndi fyrr í kvöld. Það þarf að setja skýrar verklagsreglur um sölu ríkisfyrirtækja og helst að binda þær reglur í lögum. Það á ekki að vera þannig að um það komi ævinlega upp flokkspólitískar deilur, liggur mér við að segja, eins og þær eru núna þegar Sjálfstfl. segir, rétt eins og það sé stefna Sjálfstfl., að fresturinn hafi verið hæfilegur, eins og síðasti ræðumaður sagði. Það er í raun og veru meira en lítið bogið við Alþingi Íslendinga og vinnubrögð þar þegar hlutirnir eru settir upp þannig að það hefjast ævinlega flokkspólitískar deilur milli stjórnar og stjórnarandstöðu um sölu ríkisfyrirtækja eða hluta í ríkisfyrirtækjum. Þetta er frumstætt kerfi að þessu leyti sem við búum við. Ég tel þess vegna að það eigi að setja reglur og að binda þær í lög um það hvernig fara að við sölu ríkisfyrirtækja, um frestina, um matið, um greiðslurnar, um alla þessa hluti lið fyrir lið. Þar á ekki að vera neitt hér um bil og kannski eða hér um bil nokkurn veginn. Við hljótum að spyrja okkur að því, hæstv. forseti: Hver er það svo sem ber ábyrgð á þessu máli? Þjóðin spyr að því. Þjóðin segir: Alþingismenn standa þarna langtímum saman og ræða þessi mál eins og eðlilegt er en hver ber ábyrgðina og hver axlar ábyrgðina? Er um það að ræða að þetta fyrirtæki hafi verið selt þannig að ríkið hafi tapað mörgum hundruðum milljónum kr. Hver ber ábyrgðina? Hinn formlegi ábyrgðaraðili er ráðherrann, sjútvrh. Það er náttúrlega býsna sérkennilegt að vera með stjórnkerfi sem er svo ófullkomið og frumstætt, rétt eins og í svörtustu Afríku, svo ég vindi mér þangað, að úrslitamatið í þessu máli --- á hvern er það lagt? Er það einhver fagnefnd? Dómnefnd? Matsnefnd? Nei, það er lagt á ráðherrann. Eða eins og hv. 1. þm. Vesturl. sagði fyrr í kvöld sem er setning dagsins að mínu mati: ,,Ráðherra tekur á sig fulla ábyrgð á því mati að Haraldur hefði ekki bolmagn til að kaupa fyrirtækið.`` --- Ráðherrann mat það svo. Ég segi alveg eins og er, hæstv. forseti, stjórnkerfi sem er svo frumstætt að það er ætlast til þess af okkar ráðherrum að þeir hafi vit á málum af þessu tagi í einstökum atriðum er stjórnkerfi sem þarf að breyta. Ég tel þess vegna fulla ástæðu til þess að menn sameinist um það að reyna að læra af því sem hér hefur gerst. Hér hafa átt sér stað alvarleg mistök. Ríkisendurskoðun stendur jafnrétt eftir alla þessa umræðu með sínar athugasemdir og gagnathugasemdir. Menn eiga að sameinast um að læra af þessari umræðu en ekki að hrista sig með kokhreysti eins og mér finnst því miður að hæstv. sjútvrh. hafi einvörðungu gert hér í dag.

Virðulegi forseti. Hv. þm. dró þá ályktun af skýrslu Ríkisendurskoðunar að SR-mjöl hf. hafi verið selt á undirverði, eins og hann komst að orði. Ég tel að það sé alröng ályktun sem hv. þm. dregur af þessari skýrslu. Í fyrsta lagi komst það fyrirtæki sem reyndi að verðmeta SR-mjöl, Verðbréfamarkaður Íslandsbanka, að því að óvissan við verðmatið var u.þ.b. 300 millj. kr. Annars vegar var um að ræða verð sem var tæplega 700 millj. kr. og hins vegar verð allt að rúmum milljarði. Ef við hins vegar skoðum seinni skýrslu Ríkisendurskoðunar þá kemur í ljós að Ríkisendurskoðun vekur á því athygli að hvergi í sinni fyrri skýrslu hafi því verið haldið fram að kaupendahópurinn, sem markaði markaðsverðið, hafi verið tilbúinn til að greiða hærra verð fyrir fyrirtækið en sem nam 725 millj. kr. Og síðan hitt, og það er mjög merkilegt, og hefur ekki komið fram í þessum umræðum í kvöld, að verðmat Verðbréfamarkaðar Íslandsbanka byggðist á því að þeir gerðu ekki ráð fyrir því að á næstu tíu árum ættu sér stað neinar fjárfestingar sem nokkru næmi í fyrirtæki sem þó rekur fimm loðnuverksmiðjur. Ég held að það þurfi ekki mjög kunnuga menn í þeim rekstri til að gera sér grein fyrir því að það er óhugsandi. Það er gjörsamlega óhugsandi að hægt verði að komast hjá því við annan eins rekstur og þennan að þar eigi sér stað verulegar fjárfestingar. Þeir sem þekkja til í þessum rekstri og hafa verið að fylgjast með fréttum úr þessum rekstri upp á síðkastið vita það að þegar um er að ræða verulegar umbætur, eins og þurfa að eiga sér stað á nokkrum þessara verksmiðja, þá erum við ekki að tala um fjárfestingar upp á 10, 20, 30 millj. heldur erum við að tala um fjárfestingar upp á hundruð milljóna. 

Hæstv. forseti. Nýjasta útgáfan af stefnu Sjálfstfl. í þessu máli, hæstv. forseti, er sú að fyrirtækið hafi verið allt of dýrt. Það hafi verið selt á uppsprengdu, svívirðilegu verði. Næsta tillaga sem verður bersýnilega flutt af hæstv. sjútvrh. og hv. þm. Einari Guðfinnssyni er um það að lækka verðið og endurgreiða mönnum eitthvað af þessum peningum. Þvílík kokhreysti. Veruleikinn er sá að fyrirtækið var selt á 725 millj. kr. 540 millj. höfðu verið greiddar af ríkissjóði til að rétta fyrirtækið við á síðustu missirum. 65 millj. voru hagnaður sem kom í hlut kaupendanna. 15 millj. kr. fóru í kostnað við að einkavæðinguna. Samtals eru þetta 620 millj. kr. Hvað hafði ríkið upp úr krafsinu? 105 millj. kr. fyrir fyrirtæki sem er á endurstofnverði upp á 4--5 milljarða. Svo kemur það eins og einhver frétt frá hv. þm. Einari Guðfinnssyni að það þurfi 50--60 millj. kr. á ári til að fjárfesta í þessu fyrirtæki. Auðvitað þarf að gera við þetta fyrirtæki og sinna því eitthvað, fyrir kannski eins og 10% af endurstofnverði þess eða reyndar er það 1% sem hv. þm. er að tala um. Hér er verið að setja hlutina upp með ótrúlegum hætti að mínu mati og það versta er það að ungur þingmaður í fjárln. fyrir Sjálfstfl. skuli ekki, þegar hann kemur upp í andsvari á eftir minni ræðu, taka undir það aðalatriði að menn setjist niður og semji verklagsreglur þannig að vinnubrögð af því tagi sem hér er um að ræða, þegar verið er að gefa ríkisfyrirtæki, endurtaki sig ekki framar.

Hvað á að endurgreiða mikið?

Virðulegi forseti. Það hendir sig oft þegar menn eru komnir í alvarleg rökþrot eins og bersýnilega átti sér stað með hv. þm. Svavar Gestsson þá búa menn sér bara til rök til þess að glíma við. Ég hélt því aldrei fram að þetta fyrirtæki hefði verið selt of dýru verði. Ég var einfaldlega að mótmæla því sem hv. þm. sagði að þetta fyrirtæki hefði verið selt á undirverði. Ég tel að niðurstaðan við verðmatið hafi verið afskaplega eðlileg á þeim grundvelli sem það verðmat fór allt saman fram. Þess vegna var það mjög sérkennilegt þegar hv. þm. fór hér út um víðan völl og var að glíma við einhver rök sem hann bar upp á mig sem ég hafði aldrei þó sagt. En þetta er dæmigert fyrir menn sem vita ekki hvernig þeir eiga að bregðast við heilbrigðri skynsemi og heilbrigðum upplýsingum sem hér líta dagsins ljós í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Því var einfaldlega aldrei haldið fram af mér að þetta fyrirtæki hefði verið selt of dýru verði. Hv. þm. segir að ég hafi komið með það sem einhverja frétt að það þyrfti að fjárfesta í þessu fyrirtæki. Ég sagði það að hver einasti maður sem minnsta inngrip hefði í rekstri á síldar- og loðnuverksmiðjum vissi það að slíkar verksmiðjur eru mjög fjármagnsfrekar og þurfa mikið viðhald og þurfa mikla fjárfestingu. Hins vegar vakti það athygli mína að verðmat Verðbréfamarkaðar Íslandsbanka, það hefur verið upplýst í skýrslu Ríkisendurskoðunar hinni síðari, byggðist einfaldlega á því að þar hafi ekki verið gert ráð fyrir fjárfestingum. Þetta voru þær fréttir sem ég var að færa hv. þm. og ég held að hv. þm. ætti að vera þakklátur fyrir það að ég skyldi flytja honum þessar fréttir því þær virtust hafa farið fram hjá honum þegar hann var sjálfur að leggja mat á verðmæti fyrirtækisins. Ég er hins vegar alveg sammála hv. þm. um það að það eiga að vera í gildi skýrar reglur um sölu ríkiseigna og það þarf ekkert hann eða mig eða einhvern hér og nú til þess að segja okkur þetta því þessar reglur liggja fyrir verklagsreglum einkavæðingarnefndar. Ég vænti þess að hv. þm. geti tekið undir það að eftir þeim reglum eigi að fara.

Virðulegi forseti. Það er nú ekki eins og guð hafi sagt það þó það liggi fyrir í verklagsreglum einkavæðingarnefndar. Auðvitað eru hlutirnir þannig að það þarf að fara yfir þessa hluti og reyna að skapa um það pólitíska samstöðu á Alþingi. Einhverjar verklagsreglur sem eru samdar uppi í Stjórnarráði af Sjálfstfl. svo að segja einvörðungu koma í raun og veru þessu máli mjög lítið við, en ég spyr: Af hverju var þá ekki þessum góðu reglum fylgt úr því að þær eru eins góðar og hv. þm. var að segja? En úr því að hv. þm. vænir mig um það að fara með rangt mál þá les ég fyrir hann á bls. 7, með leyfi forseta, en ég vona að þingmaðurinn sé kominn þangað, bls. 7, önnur greinarskil. Hér stendur: ,,Samanburður á mati tilboðsgjafa á framtíðartekjuvirði SR-mjöls hf. og mati VÍB bendir til að verðmæti fyrirtækisins hafi verið hærra en endanlegt kaupverð.``

Herra forseti. Það vakti athygli mína að ekki var hægt að skilja orð hv. þm. öðruvísi en svo að hann hefði fremur kosið að Haraldi í Andra yrði seld verksmiðjan en þeim hópi sem fékk hana og var það mjög athyglisvert í ræðu hv. þm. Ég vil í öðru lagi benda á að í síðari skýrslunni er tekið ýmislegt til baka af því sem áður var sagt og skýrt tekið fram og áréttað að heimildir sjútvrh. til þess að ganga frá sölunni með þeim hætti sem hann gerði séu ekki dregnar í efa. Þetta er tekið fram skýrt og afdráttarlaust. Í þriðja lagi vegna þeirrar talnaþulu sem hv. þm. fór með er rétt að rifja upp að vegna þess að síðasta ríkisstjórn tímasetti á vitlausum tíma þær framkvæmdir og þá fjárfestingu sem gerð var á verksmiðjunni á Seyðisfirði var óhjákvæmilegt að hlaupa undir bagga með síldarverksmiðjunum á sl. ári um 400 millj. kr. vegna þess að það stóðu ekki tekjur undir þeim kostnaði sem þar var kominn. Þannig að það má rekja þær greiðslur og það að ríkissjóður neyddist til að taka þær skuldir yfir beinlínis til óráðsíu síðustu ríkisstjórnar.

Virðulegi forseti. Það er bersýnilega erfitt ástandið í Sjálfstfl. á Akureyri þegar menn þurfa að grípa til útúrsnúninga af þessu tagi til að reyna að verja sig á síðkvöldum hér á þessum fallega vordegi. Satt að segja finn ég frekar en hitt til með hæstv. landbrh. og nenni ekki að svara skætingi hans frekar, hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég tók eftir orðavali hv. þm., hann var ráðherra í síðustu ríkisstjórn. Á meðan hann sat í henni var m.a. ráðist í það að selja hlutabréf í Þormóði ramma og er í skýrslu Ríkisendurskoðunar á þeim tíma mjög harðlega gagnrýnt hvernig var staðið að þeirri sölu og munar miklum fjárhæðum hversu minna fékkst fyrir hlutabréfin en eðlilegt var talið af Ríkisendurskoðun. Eins og ég sagði áður þá hefur síðar komið í ljós að hinir nýju eigendur standa vel að rekstri síns fyrirtækis og kunna til verka og þetta hefur orðið styrkur fyrir Siglufjarðarkaupstað. Í annan stað ítreka ég það sem ég sagði áðan, skýringin á því að ríkissjóður þurfti að taka yfir skuldbindingar Síldarverksmiðja ríkisins var og er sú að fjárfestingin á Seyðisfirði var vitlaust tímasett. Það er auðvitað algjörlega út í hött að koma og draga það hér inn í umræðuna á einhverjum öðrum forsendum. Þeir menn sem eru yfirskoðunarmenn ríkisreiknings og fjalla um mál eins og þessi eiga auðvitað að tala um þetta með réttum hætti og í fullri alvöru en ekki að vera með skæting hér uppi sem er auðvitað ekki undarlegt af hv. þm. með hliðsjón af fortíð hans og með hliðsjón af því hvernig hann hefur í gegnum tíðina litið til einkavæðingar og heilbrigðs markaðsbúskapar.

Herra forseti. Í upphafi þessarar umræðu staglaðist hæstv. sjútvrh. á því að þessi sala hefði tekist vel. Menn hafa verið að hneykslast á því í allan dag en ég er ekki hissa. Vilji ráðherrans náði nákvæmlega fram að ganga. Því miður var þessi vilji ráðherrans almenningi dýr. Mig langar til, herra forseti, að lesa nokkur orð sem ég sagði þegar frv. til laga um að breyta Síldarverksmiðjum ríkisins í hlutafélag var hér til umræðu, 28. okt. 1992. Þá sagði ég, með leyfi forseta: ,,Hér er um að ræða skref til einkavæðingar. Eins og ríkisstjórnin hefur meðhöndlað einkavæðinguna til þessa og eins og hún hefur birt áform sín um einkavæðingu og unnið að málinu hlýtur maður að hrökkva við þegar maður heyrir einkavæðinguna nefnda. Það er sannarlega ekki til fyrirmyndar hvernig haldið hefur verið á henni. Þetta er tekið í tveimur skrefum. Fyrst er stofnað hlutafélag og hvað breytist við hlutafélagsstofnunina? Jú, ráðherra kemur til með að hafa vald á stjórninni með öðrum hætti. Hún kemur ekki til með að starfa í umboði Alþingis. Ráðherra velur stjórnarmenn. Þetta á almennt við um þá breytingu að gera ríkisfyrirtæki að hlutafélögum. Ég er ekki búinn að sjá að þessi breyting skipti verulegu máli. Það er auðvitað ágætt fyrir ráðherrann að geta raðað þarna flokksbræðrum sínum. En að stjórnin verði starfhæfari fyrir það, því hef ég ekki trú á. Næsta skref, sem líka er í þessu tilfelli ýjað að að tekið verði, er að selja þetta fyrirtæki. Það væri kannski eðlilegra fyrir þá að tala um að afhenda fyrirtækið því það hefur venjulega verið reynslan þegar ríkisstjórnin hefur verið að einkavæða, að afhenda það sem fémætt er af eignum ríkisins einhverjum þóknanlegum aðilum. Hér er farið vinsamlegum orðum um að heimamenn geti gjarnan keypt þetta. Ég geri heldur lítið með það. Það er ekkert alveg víst að heimamenn hafi á hverjum stað tækifæri eða peninga til að ráðast í þessa fjárfestingu.`` Þetta var það sem ég sagði 28. okt. 1992. Síðan er mikið vatn til sjávar runnið en þessi spádómur hefur ræst nákvæmlega og hæstv. sjútvrh. hefur tekist ætlunarverk sitt og ég verð að segja að hann hefur sýnt ekki litla dirfsku. Hann hefur reyndar gert meira því hann hefur sýnt kristilegt hugarfar eins og kirkjumálaráðherra ber. Hann réttir þarna kolkrabbanum hinn vangann. Hann reiddist ekkert við kolkrabbann, hann var ekkert að erfa það við hann þó að kolkrabbinn hafi magnað á hann Davíð Oddsson á sínum tíma til þess að steypa honum úr formannsstóli í Sjálfstfl. Nei, nei, hann var bara góður við hann.

Hvað er kolkrabbinn?

Það er hæstv. fjmrh. sem slapp og það er von að hann sé kotroskinn, þessi hæstv. frændi minn, í fjármálaráðherrastól sínum. Það er vegna þess að Davíð Oddsson gat þarna unnið dálítið fyrir þingsætinu sínu og skrifað undir. Hæstv. fjmrh. var úti í löndum einhvers staðar að pissa og hæstv. forsrh. fór með fjmrn. og skrifaði undir gerninginn og þar af leiðandi verður þessi hv. frændi minn, fjmrh., sýkn saka í málinu. Það eru valdir kaupendur, sérvaldir kaupendur, fyrirsvarsmenn til að taka við fyrirtækinu og síðan er farið að vinna að því að koma fyrirtækinu í hendur þeirra fljótt og örugglega og fyrir náttúrlega mildilegt verð. Það var ekki hægt að gefa Akureyringum frest. Það var ekki hægt að ganga siðmannlega að þessari sölu. Hæstv. sjútvrh. var að veifa hér löngum lista um kaupendurna, hve óskaplega breiður hópur hefði keypt þetta fyrirtæki. Og VÍB var falið að markaðssetja fyrirtækið og annast söluna. Af hverju vildi hæstv. sjútvrh. láta VÍB taka við þessu, jafnvel þó að VÍB þyrfti 9,5 millj. meira fyrir að annast söluna en Landsbréf buðust til þess að gera það? Jú, það var vegna þess að Verðbréfamarkaðurinn er tengdur Íslandsbanka og kaupendurnir voru, ýmsir þeirra, töluvert mikið tengdir Íslandsbanka. Það var betra að vera ekkert að láta þá Landsbankamenn vera að krafsa í þessi mál. Í þessum breiða lista kaupendanna eru sjö aðilar sem eiga samtals 278 millj. eða eru skrifaðir fyrir. Þeir hafa ekki þurft að borga þessar milljónir. Það eru sjö aðilar sem eiga rúm 42% í fyrirtækinu. Það eru 17 aðilar sem eiga 10--16 millj. eða samtals 232,5 millj. eða tæp 36%. Þarna sýnist mér að komin séu 78% á 24 hendur. Það eru 16 aðilar sem eiga 5--10 millj. eða rúm 15% og þá eru það orðin 93% og svo kemur breiði hópurinn sem hv. 5. þm. Norðurl. v., Vilhjálmur Egilsson, var að tala um, Siglfirðingarnir og Seyðfirðingarnir og Raufarhafnarbúarnir með sína 100 þús. kr. eða 50 þús. kr. Þeir eiga samtals 39 millj. kr. Þessir 140 aðilar sem þarna eru á þessum langa lista þeir eiga samtals 7% í fyrirtækinu og það verða ekki þeir sem ráða því. Stóru hluthafarnir koma til með að ráða fyrirtækinu og þeir eru flestir tengdir þessum fræga Íslandsbanka og hann er tengdur sjávardýri sem ég ætla ekki að nefna. Smáu hluthafarnir fara ekki að ómaka sig, þessir sem eiga 50 þús. kr., þeir fara ekki að ómaka sig á aðalfundi SR-mjöls til að gera þar byltingar. Þeir verða ánægðir og taka við arðgreiðslunum þegar þær verða sendar. Það verða auðvitað þessir sjö aðilar sem eiga 42% í fyrirtækinu, það nægir þeim alveg. Þeir ráða þessu alveg. Þetta eru snilldarmenn, þ.e. harðskeyttir menn. Ég dái þá að vissu leyti fyrir hvað þeir hafa staðið snilldarlega að þessari yfirtöku. Þeir fóru um landið, þeir komu sér vel við fólkið, þeir buðu því að eiga þetta með sér. Þeir ætluðu bara að eiga 42% eða rétt um helming. Hinir mættu eiga restina. Svo komu menn með 50 þús. kr. sínar og 100 þús. kr. sínar, nei, þeir komu ekki með þær því þeir þurftu ekki að borga þær. Þeir þurftu að borga pínulítinn part af þessum aurum sem þeir skrifuðu sig fyrir. Þessi hópur sem stjórnar núna eru harðskeyttir bisnessmenn og ég trú þeim vel til þess að reka þetta fyrirtæki með verulegum hagnaði og það er alveg ábyggilegt að í árslok geta þeir greitt út arð a.m.k. ekki minni en þessar 65 millj. sem þeir sendu út mánuði eftir að þeir tóku við fyrirtækinu. Þessir menn hafa loðnuflotann á bak við sig. Þeir hafa mikinn hluta loðnuflotans á bak við sig. Þeir fengu þetta fyrirtæki fyrir ákaflega lítið verð, miklu minna en hálfvirði. Það hefur komið fram að það kostar upp undir milljarð að byggja verksmiðju eins og er á Seyðisfirði, fyrir utan allar hinar eignirnar. Það var ekki erfiðara að kaupa fyrirtækið, þeir tóku það ekki nær sér en það að þeir gátu borgað 10% arð strax nokkrum dögum eftir að þeir tóku við því. En með því að hafa loðnuflotann á bak við sig, með því að vera búnir að fá þessar verksmiðjur í hendur þá er þetta fyrirtæki innan örfárra ára orðið algjörlega markaðsráðandi í fiskimjölsiðnaði á Íslandi og þá ræður þetta fyrirtæki loðnuverði til sjómenna. Þá kann að vera komið annað hljóð í strokkinn. Auðvitað njóta þessir menn fyllsta trausts viðskiptamanna sinna og eins og hér hefur komið fram þá var í þessum samningum ekkert minnst á viðskiptavild. Það er ekki seld svo ómerkileg sjoppa að viðskiptavild sé ekki metin til fjár. Þetta fyrirtæki þurfti ekkert á því að halda. VÍB var ekkert að vesenast í svoleiðis smáatriðum. Málið er það að það þurfti ekkert að gera SR að hlutafélagi. Það var alveg óhætt fyrir ríkið að eiga það. Þær 400 millj. sem hæstv. landbrh. var að býsnast yfir áðan að ríkið hefði yfirtekið frá SR á sínum tíma voru fórnarkostnaðurinn við að gera fyrirtækið að hlutafélagi. Það var bara fórnarkostnaðurinn við það. Það var alveg óhætt fyrir ríkið að eiga þetta fyrirtæki. Það þurfti ekkert að selja það, það þurfti ekkert að selja þessum hópi Benedikts Sveinssonar eða Haraldar í Andra. Það þurfti ekki einu sinni að selja Akureyrarbæ. Af þessum þremur hefði ég talið eðlilegast að Akureyrarbær hefði fengið tækifæri til þess að eignast fyrirtækið eða bjóða í það. Hér er náttúrlega um að ræða einkavinavæðingu eins og hún er ógeðfelldust hjá þeim stjórnarherrum. Hér er um ákaflega spilltar stjórnvaldsaðgerðir að ræða og hæstv. sjútvrh. hefur orðið sér til minnkunar í þessu máli, hann er ánægður með að hafa getað þjónað sínum flokki og sínum sjávardýrum en hann hefur hagað sér eins og rangláti ráðsmaðurinn.

Virðulegi forseti. Hv. síðasti ræðumaður hafði af einhverjum ástæðum orð á því, og lagði lykkju á leið sína, að sá sem hér stendur pissaði í útlöndum. Nú er það svo að hv. þm., frændi minn Páll Pétursson, fer mjög oft til útlanda og það vona ég að guð gefi að hann pissi í útlöndum því bara hans vegna og þeirra sem í flugvélinni eru að hann passi sig nú á því að halda ekki svo lengi í sér að hann geymi það þar til hann kemur heim. Þetta segi ég við hv. þm. sem þurfti að hafa sérstaklega orð á þessu hér og kem þessari ábendingu til skila.

Hefur ráðherrann lent í þessum vandræðum?

Nei, ég hef ekki þurft að hafa neitt með hv. þm. að gera þannig að ég hef ekki lent í neinum vandræðum með hann. Það var líka athyglivert að hlusta á það að hv. þm. Páll Pétursson kom til þess að bjarga Framsfl. við í þessari umræðu sem hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson hóf af þeirra hálfu. Og aðalerindi hv. þm. Páls Péturssonar í þennan ræðustól var að sýna fram á það að svokallaður kolkrabbi hefði keypt þetta fyrirtæki. Þetta var þeim mun athygliverðara sem það kom mjög rækilega og skýrt fram hjá hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni að hann gerði ekkert með það hverjir hefðu keypt fyrirtækið og hann spurði margsinnis um það hver væri þessi kolkrabbi. Því hefur aldrei verið haldið fram að einhver kolkrabbi hefði keypt þetta, það kæmi ekki málinu við. Örskömmu síðar kemur flokksbróðir hans 

Hvort heldur þú að sé rétt?

Það sem hér hefur verið rætt í dag og kannski skiptir mestu máli í þessari umræðu er það, eins og flestir ræðumenn hafa komið að, þeir sem efnislega hafa fjallað um þetta mál, hvort rétt hafi verið að sölu fyrirtækisins staðið í fyrsta lagi og hvort söluverðið sé eðlilegt. Ég vil í fyrsta lagi taka það fram að ég tel að verklagsreglum ríkisstjórnarinnar í þessum efnum hafi verið fylgt allt frá því að söluhópurinn, sá starfshópur sem skipaður var til þess að fara með söluna, tók það starf að sér. Það er álit framkvæmdanefndarinnar og ég hef orð framkvæmdanefndarinnar fyrir því. Ríkisendurskoðun bendir reyndar á að það hafi verið mismunun í því eina tilviki að Haraldi Haraldssyni hafi verið gefinn kostur á umfram aðra sem að þessu máli komu að fá að sjá ákveðin gögn og ég taldi það á sínum tíma vera sanngjarnt. En vissulega má segja að í því felist mismunun á milli þessara aðila Haraldi Haraldssyni í vil. Í öðru lagi spyrja menn: Er söluverðið eðlilegt? Og ég vil að það komi skýrt fram að af hálfu fjmrn. sem auðvitað ber skylda til að fara með eigur ríkisins eins og best verður á kosið, að fá sem mest fyrir þær verði þær seldar, þá telur fjmrn. og fjmrh. að söluverðið sé afar eðlilegt. Það er hins vegar rétt að það komi fram og hefur komið fram áður í umræðunni að það voru deilur á milli ráðuneytanna tveggja, fjmrn. og sjútvrn., eða ágreiningur um það hvernig setja ætti upp stofnefnahagsreikning fyrirtækisins. Fjmrn. vildi að markaðsverð fyrirtækisins, söluverðið, væri látið ráða. Það væri svona á að giska 700--750 millj. sem áttu að fara í stofnefnahagsreikninginn en sjútvrn. vildi hafa hærri tölu og Ríkisendurskoðun hefur tekið undir það. Ástæðan fyrir því að fjmrn. vildi hafa lægri tölu var að lægri tala hefði gefið lægri afskriftarstofn og þess vegna verið meiri möguleiki á því að fyrirtækið greiddi skatta fyrr en ella. Ríkisendurskoðun gekk í lið með sjútvrn. og það er ekkert við því að segja. Það voru færð rök fyrir því og það hefur verið bent á að þetta hefði líka áhrif á söluverð fyrirtækisins hvernig stofnefnahagsreikningurinn var settur upp. Ríkisskattstjóri var spurður og ríkisskattstjóri sagði: Það fer ekkert í bága við lög að setja reikninginn upp með þessum hætti. Þetta vil ég að komi fram og það er ekkert við þetta að athuga. Ég vil benda á í leiðinni að Ríkisendurskoðun hefur komið að framkvæmd þessa máls og eitt af því sem ég tel vera gagnrýnisvert er að Ríkisendurskoðun sé að fjalla efnislega með gagnrýnum hætti um mál sem Ríkisendurskoðun hefur komið að sjálf. Ég vil taka það fram, ég er ekkert að ofsækja þá eða ásaka þá með neinum hætti, heldur bendi ég á þetta vandamál sem getur komið upp og kemur margoft upp að Ríkisendurskoðun kemur að máli en er síðan beðin um að líta yfir málið á síðari stigum. Slíkt er auðvitað mjög óþægilegt, ekki síst fyrir stofnunina sjálfa. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir velti fyrir sér hvort fjármagnið sem fengist hefur fyrir fyrirtækið mundi koma inn á síðasta ári eða yfirstandandi ár. Samkvæmt greiðsluuppgjöri kæmu fjármunirnir inn á þessu ári, en skuldbindingin í ríkisreikningi væntanlega sl. ár, þó er það ekki alveg ljóst og ég verð að viðurkenna að það er ekki alveg öruggt mál hvernig færa skuli, en ég vil þó taka fram að það hafði enga þýðingu þegar var verið að ákveða það hvenær fyrirtækið var selt, hvort fjármagnið sem fékkst fyrir söluna kæmi inn á árinu 1993 eða 1994. Það er mikill misskilningur ef menn halda það. Það hefur verið rætt nokkuð um Ríkisendurskoðun og menn hafa verið harla ánægðir sumir hverjir með það sem frá Ríkisendurskoðun kemur og ég skal taka undir það að sumt er auðvitað ágætt og annað er því miður mjög slæmt. Ég tek hér eitt dæmi sem mér finnst vera eitt það lakasta sem ég sé og ekki hefur verið nægilega mikið rætt hérna. Það má lesa það á bls. 12 og 13 í greinargerð Ríkisendurskoðunar. Söluhópurinn vísar á bug þeirri staðhæfingu sem kom fram í sjálfri skýrslunni að í viðræðum söluhópsins við þá Benedikt og Jónas kæmi fram að sjútvrn. gæti fallist á söluverð fyrir öll hlutabréfin sem væri á bilinu frá 700--750 millj. kr. Starfshópurinn vísar þessu á bug og síðan gerir Ríkisendurskoðun tilraun til þess að svara því. Þegar það er lesið, þá sér maður hvernig Ríkisendurskoðun fer Krýsuvíkurleiðina í sínu svari og svarar þessu aldrei heldur kemur einungis fram í greinargerðinni að þeirri hugmynd hafi verið velt upp af Jónasi Aðalsteinssyni að rétt væri að VÍB og þeirra reiknimenn kæmu sér saman um hvað væri eðlilegt verð fyrir fyrirtækið. Auðvitað kom það aldrei til greina að hópurinn léti þessa upphæð fara til þeirra sem voru hugsanlegir kaupendur en það er ekki einu sinni tekið á því í greinargerðinni heldur látið liggja að því að það sé verið að svara þessu. Þetta er nokkuð athyglisvert hvernig farið er að. Það mætti nota orðið útúrsnúningur um þessa greinargerð en í raun og veru held ég að það sé rétt að segja að þetta er ekkert svar við því sem kemur fram frá hópnum, þetta er ekkert svar. Menn eru að reyna að koma sér hjá því að svara því sem varð tilefni þeirrar athugasemdar sem ég minntist á. Nú er það svo að það er auðvitað ákaflega erfitt fyrir Ríkisendurskoðun að fara yfir mál eins og þetta og ég hef lýst því yfir að ég hafi verulegar áhyggjur af því að Ríkisendurskoðun geti skaðast við sitt starf. Þó er það svo að miklar breytingar hafa orðið á undanförnum árum af ýmsum ástæðum. Þar á meðal höfum við þrjú verðbréfafyrirtæki, við höfum verklagsreglur ríkisstjórnarinnar þannig að við höfum margt lært. Það er t.d. athyglivert að fletta hér upp í skýrslu Ríkisendurskoðunar frá janúar 1991 um Þormóð ramma og lesa þar, með leyfi forseta, þessa setningu hér: ,,Þó svo að í lögum sé ekki að finna bein fyrirmæli eða reglur um það hvernig standa skuli að sölu hlutabréfa í eigu ríkissjóðs sýnist sem almennra jafnræðissjónarmiða hafi ekki verið gætt í nægilega ríkum mæli við sölu hlutabréfa ríkisins í Þormóði ramma hf. Þar kemur einkum til að hvorki sala hlutabréfanna né þeir skilmálar og skilyrði sem sett voru fyrir sölunni voru auglýst opinberlega.`` Þetta er hörð árás á þáv. fjmrh. Ef við lítum á skýrsluna núna þá er hvergi nærri því vikið með föstum skotum að sölu fyrirtækisins, sem við erum að fjalla hér um, einfaldlega vegna þess að menn hafa bætt vinnubrögðin sem betur fer. Síðan segir í þessari sömu skýrslu, ég er að lesa niðurstöður í skýrslunni um Þormóð ramma, með leyfi forseta: ,,Miðað við þær forsendur sem Ríkisendurskoðun gaf sér við útreikning á virði Þormóðs ramma hf. og að teknu tilliti til þeirra skilyrða sem fjmrn. setti fyrir sölunni, telst verðmæti alls hlutafjár í félaginu á söludaginn á bilinu 250--300 millj. kr. Við sölu hlutabréfa ríkissjóðs var hins vegar verðmæti þeirra metið á 150 millj. kr.`` Með öðrum orðum, þetta er nánast tvöföldun á upphæðinni. Menn sjá auðvitað hérna að sú gagnrýni sem kemur hér fram er margfalt alvarlegri því að Ríkisendurskoðun hefur sagt í sinni fyrri skýrslu að það hafi mátt fá hærra verð en þetta er auðvitað margfalt alvarlegra sem hér kemur fram í þessari gömlu skýrslu. Ég ætla ekki að áfellast fyrrv. ráðherra fyrir þetta vegna þess að ég held að sem betur fer hafi verklagsreglurnar breyst og batnað og við höfum miklu betri tæki í höndunum í dag til að fást við þessa hluti en þá var þannig að ég get ekki vegna þessa atriðis ráðist á fyrrv. ráðherra. Hins vegar er það mjög sérkennilegt þegar maður les síðan um söluna á Siglósíld að sjá hvernig það var gert. Ég held að hv. þingmenn ættu að skoða það því að slíkt kemur varla fyrir held ég aftur. Þar gerist það að til þess að hækka nafnverð á Siglósíld, þá er tekið við eign Ingimundar sem var kaupandi fyrirtækisins og sagt: Hún er 117,5 millj. kr. virði. Á sama árinu er þessi eign síðan afhent Sláturfélagi Suðurlands og hvert er þá skráð verðmæti eignarinnar? 54,5 millj., meira en helmingi lægra heldur en nafnverðið var þegar Ingimundur keypti Sigló, svo fær ríkið eignina í Súðarvogi og borgar með henni og þá er hún orðin helmingi lægri. Ég get bætt við þessa sögu að fulltrúar Sláturfélags Suðurlands komu síðan á minn fund og buðu mér þessa eign á rúmlega helminginn af því sem þeir höfðu tekið hana á. Þetta mat sem er kannski þrefalt til fjórfalt er sett mat til þess að hækka nafnverð á fyrirtæki, þetta mundi aldrei geta gerst í dag einfaldlega vegna þess að við höfum betri tæki, við höfum mun betri tæki en fyrrv. ráðherra hafði á sínum tíma. En þetta segir kannski sína sögu hvers konar gífurlegur munur er á því sem er að gerast núna og hinu sem gerðist fyrir nokkrum árum síðan og á þessu hafa menn auðvitað lært, þessi ríkisstjórn og vonandi þær sem eiga eftir að koma. Ég lýsti því í umræðu um Lyfjaverslun ríkisins að ég hefði alvarlegar áhyggjur af stöðu Ríkisendurskoðunar og ég hef það vegna þess að ég veit og ég held að ég tali fyrir hönd allra hv. þingmanna þegar ég segi að okkur er nauðsynlegt að hafa Ríkisendurskoðun sem hægt er að treysta og vinnur sitt verk faglega. Það er gífurlega mikilvægt. Þegar ég var að segja þetta var það ekki neinn dómur yfir Ríkisendurskoðun. Ríkisendurskoðun er oft af þingmönnunum sjálfum og nefndum þingsins og stjórnendum þingsins sett í slíka stöðu að það er ákaflega erfitt fyrir hana að starfa. Ég var að benda á það, og það ætla ég að gera að mínum lokaorðum, hvað það er t.d. erfitt fyrir stofnunina að þurfa að fást við mál þar sem Ríkisendurskoðun hefur komið að málinu eins og t.d. í þessu dæmi hér. Fulltrúar Ríkisendurskoðunar sem Ríkisendurskoðun skipaði fyrir sína parta endurskoðaði reikninga SR og ef menn lesa t.d. reikningana frá 1991, þá held ég að menn þyrftu ekkert annað heldur en lesa þá yfir og skoða hvaða álit Ríkisendurskoðun hafði á málum þá til þess að sjá hve erfitt er fyrir fyrirtækið í dag að skrifa hlutlausa skýrslu um það hvað hefur gerst núna þegar fyrirtækið var selt einkaaðilum. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég vona aðeins að þessi umræða sem ég tel að hafi verið góð sýni það að stjórnvöld eru smám saman að ná miklu betri tökum á sölu slíkra fyrirtækja eins og SR-mjöls en áður var hægt og ég hef rakið það hér með dæmum sem ekki er hægt að hrekja.

Nú hafa fimm hv. þingmenn óskað eftir að veita andsvar við ræðu hæstv. fjmrh. og verður því að takmarka ræðutíma hvers og eins og mun verða byrjað á því að miða við eina mínútu hverju sinni.

Virðulegi forseti. Ég er sammála því í fyrsta lagi að það er auðvitað alveg afleit staða sem Ríkisendurskoðun er sett í aftur og aftur þegar henni er ætlað að undirbúa mál og endurskoða síðan sömu mál og stofnunin hefur fjallað um. Það er ósiður sem Alþingi á auðvitað að venja sig af að setja Ríkisendurskoðun í. Í öðru lagi segi ég það að þær tölur sem ég nefndi hér áðan varðandi verðið á fyrirtækinu og að ríkið hafi haft upp úr krafsinu 105 millj. kr., ég hefði gjarnan viljað að hæstv. fjmrh. hefði farið einhverjum orðum um það mál. Og loks svo það sem hæstv. ráðherra gerði að aðalgagnrýni sinni á stofnunina, Ríkisendurskoðun. Ég tel að í raun og veru komi það fram á bls. 13 hvaðan þær upplýsingar eru sem mótmælt er með feitu letri á bls. 12 og ég hef því miður ekki tíma til að lesa, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Hv. 9. þm. Reykv. fór með reikningsþraut áðan. Hann sagði að í raun og veru hefði salan numið 105 millj. kr. og það fékk hann með því að taka 725, draga frá 540 sem er 400 sem er framlag ríkisins plús lífeyrisskuldbindingar, 65 í hagnað og 15 í kostnað. Ég vil taka það fram af þessu tilefni að ríkið hefði þurft að taka á sig skuldbindingarnar hvort sem var, a.m.k. þessar 400 og jafnvel þessar 540 sem auðvitað eru ofmetnar því að það þarf að núvirða þá tölu. Í öðru lagi, eigið fé fyrirtækisins var 25 millj. kr. fyrir yfirtökuna, 21 millj. kr. og það láðist hv. þm. að geta um og í þriðja lagi er auðvitað um yfirtöku á skuldum að ræða, það þarf ekkert að taka nettótölurnar og það veit ég að hv. þm. er svo góður í reikningi og það góður í bisness að hann hlýtur að skilja.

Virðulegi forseti. Það er enginn kostur á að skiptast á ítarlegum upplýsingum, skoðunum eða rökum um málið í andsvaratíma. En mér fannst hæstv. ráðherra ekki hrekja það sem ég sagði áðan að það sem ríkið hafði upp úr krafsinu út úr þessu 4--5 milljarða fyrirtæki hafi verið svona um það bil 100 millj. kr. Ég ætla síðan að endurtaka það sem mér fannst mikilvægt og ég gat ekki leiðrétt eða komið á framfæri hér áðan, að á bls. 13 í skýrslu Ríkisendurskoðunar frá í dag segir svo, með leyfi forseta: ,,Bókanir úr viðtölum við tvo úr starfshópnum og forstjóra VÍB eru algerlega samhljóða um að málið hefði gengið fyrir sig eins og lýst er í skýrslunni``. Ég tel að í raun og veru sé þarna staðfest hvernig það er til komið að það er nefnt í skýrslu Ríkisendurskoðunar að menn hafi verið með þær upplýsingar í höndunum að sjútvrn. gæti hugsanlega fallist á að söluverð fyrir öll hlutabréfin væri á bilinu 700--750 millj. kr.

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég segja út af fyrirtækinu að ég hafi samþykkt töluna 105. Ég hef samþykkt hana reikningslega. Það er ekkert rangt við það sem hv. þm. sagði þegar hann lagði töluna saman, en það átti eftir að núvirða skuldbindingarnar og ég vil taka það fram að fyrirtækið hefur verið rekið með gífurlegum halla, 90 millj. halla á ár, undanfarin ár og það verður auðvitað að taka tillit til þess. Í öðru lagi er vitnað til bls. 13 í greinargerð frá Ríkisendurskoðun. Ég vil bara benda á að í klausunni sem tekin er úr þessu minnisblaði kemur ekkert fram sem bendir til þess að þeir sem í hópnum voru hafi gefð upplýsingar til Jónasar Aðalsteinssonar og Benedikts Sveinssonar jafnvel þótt Jónas Aðalsteinsson hafi beðið um það. Ef þetta er lesið grannt þá veit ég að hv. þm. hlýtur að samþykkja það sem ég sagði hér áðan að það er ekkert í textanum sem sýnir fram á það að þau mótmæli sem komu frá starfshópnum séu röng.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. spurði hvort eðlilega hefði verið staðið að sölunni. Það er búið að sanna það 100 sinnum úr þessum ræðustól í dag að svo var ekki. Nú hótar hann Ríkisendurskoðun og segir að hún geti skaðast af þessu máli. Hann spurði líka hvort söluverðið væri eðlilegt. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar á bls. 24 kemur fram að verðmat VÍB miðað við tekjuvirðisaðferð sé á bilinu 695--1.111 millj. kr. Í kaupsamningnum sem var undirritaður hinn 29. des. er söluverð hlutabréfanna 725 millj. Greiðslur eru hvorki verðtryggðar né vaxtaberandi. Sé kaupverðið núvirt miðað við 10% ávöxtunarkröfu kemur í ljós að núvirt kaupverð er um 664 millj. og því vaknar sú spurning hvort þetta kaupverð sé ekki lægra en lægstu mörk í verðmati VÍB. Hinir nýju eigendur SR-mjöls hafa ákveðið skömmu eftir þeir eignuðust félagið að greiða sér 10% arð eða 65 millj. sem var næsta auðvelt því að í árslok 1993 er handbært fé félagsins 255 millj. kr. Og þá kemur mjög til álita að líta á þessa arðgreiðslu til hluthafanna sem lækkun á kaupverði þeirra á hlutabréfunum. Sé það gert er eiginlegt kaupverð hlutabréfanna í hendi kaupenda um 600 millj. kr. og það er ekki eðlilegt kaupverð.

Virðulegi forseti. Það má auðvitað alltaf deila um það hvaða kaupverð sé eðlilegt og hvaða kaupverð sé sanngjarnt. Það hefur komið fram í umræðunni að það sem ég sagði var það að fjmrn. hefur ekki gert athugasemdir við kaupverðið og telur það vera eðlilegt. Það getur vel verið að hv. þm. Páll Pétursson treysti sér til að selja fyrirtækið á hærra verði. Niðurstaðan er sú að það voru ekki neinir aðilar tilbúnir til þess að gefa meira fyrir fyrirtækið á þessari stundu nema Haraldur Haraldsson og hann gat ekki samkvæmt því sem hópurinn komst að niðurstöðu um sýnt fram á það að hann væri með það fjármagn sem til þyrfti. Þetta er það sem skiptir máli og ég tel að það megi ekki lesa það út úr orðum Ríkisendurskoðunar að þeir telji að kaupverðið sé fyrir neðan lægstu mörk eins og hv. þm. gat um í sinni ræðu. Þvert á móti telja þeir ef ég les þetta rétt og les í þeirra mál að það sé innan þeirra marka sem um var talað þótt auðvitað megi fabúlera um annað.