Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! Það eru 2 atriði, sem breytzt hafa í Nd., sem mig langar til að fá nánari útskýringu á, og ég geri ráð fyrir, að sú nefnd, sem hafði málið hér til meðferðar, hafi athugað og geti gefið upplýsingar um. Fyrri brtt, er um heimild til að greiða uppbót á laun úr lífeyrissjóði ljósmæðra og barnakennara, og langar mig til að fá útskýringu á, hvort ætlazt sé til, að sú upphæð, sem þannig yrði greidd, yrði endurgreidd úr ríkissjóði. Nú mun lífeyrissjóður embættismanna vera fullar 2 millj. kr., og reynslan hefur sýnt, að í hann kemur meira en , úr honum greiðist. Hins vegar koma ekki allir embættismenn undir hann, og er hann því enn ekki kominn upp í þau útgjöld, sem hann kann að hafa seinna meir. Mig langaði til að vita, hvort athugað hafi verið, hvort þörf sé á, að þessi sjóður og lífeyrissjóður barnakennara, sem er víst fullar 800 þús. kr., fái það endurgreitt úr ríkissjóði, og mundu þeir ekki geta staðið undir þessu, án . þess að fá það endurgreitt úr ríkissjóði? Hafi málið ekki verið fullrannsakað á þessum grundvelli, þá vildi ég mælast til þess, að það yrði gert, þar sem lögunum er ætlað að falla úr gildi 1. júlí 1942, og þá kemur til næsta þings að framlengja þau. Fyrir þann tíma þarf að rannsaka, hvort þessir sjóðir geta ekki staðið undir þessu. Ég álít, að þeir muni geta það. Hitt er annað, að tekin hefur verið upp í 7. grein svolítil breyting. Þessi breyt. er þannig, að uppbótin greiðist mánaðarlega með laununum og miðast við vísitölu næsta mán. á undan. Mér virðist, að með þessu hafi farið líkt fyrir n. og í fyrra, að í lögin sé komið ákvæði, sem gerir þau lítt framkvæmanleg. Mér er ekki ljóst, hvernig á að framkvæma þetta með mann, sem byrjar að fá laun, og hvernig um áramót. Ég held, að þetta hafi alls ekki mátt falla úr greininni og þetta þurfi nánari athugunar við. Mér er ekki ljóst, hvernig framkvæma á greinina.

* Frsm. (Magnús Jónsson): Ég þarf væntanlega ekki að skýra það, hvers vegna n. hefur ekki gert víðtækar athuganir á þessu máli, frá því það var í Nd., því ég veit ekki til, að hægt hafi verið að ná saman þeim hv. þm., sem í fjhn. Ed. eru, síðan þetta kom í n. Það er sent hingað samstundis, svo að ég held, að hann sæki ekki miklar upplýsingar til n. um þetta mál. Ég er honum í raun og veru sammála um það; að lífeyrissjóður embættismanna sé byggður þannig í upphafi, að þeir, sem í hann hafa greitt, hafi fengið of lítið úr sjóðnum. Hann hefur stöðugt aukizt, ég hef ekki athugað nú hvað mikið, en ég veit, að hjá mörgum embættismönnum er óánægja yfir, að hann greiði ekki eins mikið og hann eigi að greiða og það safnist upphæðir þar fyrir. En ég get ekki fallizt á, að það sé sanngjarnt að láta það koma á móti þeirri uppbót, sem hér er talað um. Í raun og veru er það aldrei bætt fullkomlega, sem borgað hefur verið í sjóðinn. Ef svo er, að sjóðurinn reikni skakkt, þá eiga þeir, sem þar eru tryggðir, í raun og veru kröfu á frekari greiðslu úr sjóðnum. Ég held þess vegna, að þó að þeir gætu staðið undir slíku, sé ekki sanngjarnt, að Alþingi samþ. að láta þá bæta upp þá rýrnun, sem orðið hefur á gildi peninganna. Ég tel sanngjarnt, að Alþingi samþ. að bæta þeim upp á sama hátt og starfsmönnum ríkisins. Viðvíkjandi 7. greininni verð ég að segja það, að ég stend þar uppi eins og hv. þm., að ég veit ekki, hvers vegna þessi breyt. var samþ. Mér sýnist, að eins og gr. er nú, þá ætti eiginlega að greiða uppbótina fyrir fram. Ég get ekki betur séð. En mér hefur borizt til eyrna frá frsm. n. í Nd., að þetta hafi alls ekki verið tilætlunin. Ég held, að verðlagsuppbótin eigi að greiðast mánaðarlega samtímis því, að laun eru greidd, en þó þannig, að það sé eftir á, þannig, að sá, sem kemur nýr inn, hann taki ekki verðlagsuppbótina fyrr en næsta mán. á eftir. Ég hygg, að það hafi verið til þess að taka af tvímæli um, að þar væri vísað til framfærsluvísitölu 1. hvers mán., en þá ættu embættismenn og aðrir starfsmenn ríkisins að búa við vísitölu, sem væri einum mán. síðar en aðrir, Í stað þess, að aðrir fá uppbót, sem miðuð er við vísitölu næsta mán. á undan, fengju embættismenn og starfsmenn ríkisins greidda uppbót eftir vísitölu næsta mán. á eftir. Ég hygg, að tilætlunin sé, að sama vísitala gildi fyrir starfsmenn ríkisins og aðra. Ég hef borið þetta fram hér, svo það geti verið sem leiðbeining til þeirra, sem á sínum tíma eiga að úrskurða það, hvernig uppbótin á að greiðast. Ég álít, að það væri óheppilegt, að við færum að gera breyt. á þessum lögum, og gæti þá kannske þessi skýring dugað.

*Brynjólfur Bjarnason: Ég spurði að því, þegar þetta frv. var til umr. hér í Ed., ég man ekki hvort það var við 2. eða 3. umr., hvernig bæri að skilja 1. gr. frv., hvort ekki bæri að skilja hana svo, að verðlagsuppbót skyldi greidd öllum starfsmönnum ríkisins, hvort sem þeir væru fastir starfsmenn eða í lausavinnu. Að þessi spurning er fram komin, er vegna þess, að þetta var ekki framkvæmt eftir þeim lögum, sem giltu um verðlagsuppbót s. l. ár. Ég fékk ekki við þessu svar, hvorki frá frsm. n. né fjmrh. Nú hefur þessi sama fyrirspurn verið gerð í dag, og frsm. fjhn. Nd. svaraði þessu þannig, að það gilti fyrir alla starfsmenn ríkisins, að þeim skyldi greidd verðlagsuppbót, bæði föstum mönnum og þeim, sem hefðu íhlaupavinnu.

Til dæmis, ef einhver semur frv.2

. Ég á við starfsmenn eins og hjá póstinum. Ég tek ekki dæmi um menn, sem eru þar fastir. Hjá póstinum eru oft teknir aukastarfsmenn, sem í raun og veru eru fastir menn, vegna þess að alltaf eru teknir sömu mennirnir. Þessir menn fengu eftir lögunum, sem giltu fyrir s. 1. ár, ekki þá verðlagsuppbót, sem 1. ákváðu, því það var litið svo á, að þetta næði ekki til þeirra. Nú vildi ég spyrja frsm. n. í Ed., hvort hann liti ekki eins á þetta og frsm. fjhn. Nd.

Frsm. (Magnús . Jónsson) : Ég verð að segja, að ég treysti mér eiginlega ekki til að svara þessu, þó að ég sé frsm. n. Ég lít svo á, að í 1. gr. frv. sé tekið fram, hverjir það eru, sem fá þessa uppbót, sem sagt embættismenn og aðrir starfsmenn ríkis og ríkisstofnana. Og lít ég svo á, að þetta sé nokkuð ákveðinn hópur manna, og get ég ekki skorið úr um það, hversu víðtækt þetta er. Ég veit úr. minni eigin reynslu, að þegar ég var í skóla, kom það stundum fyrir, þegar mikill póstur kom, að ég vann þar 2 til 3 tíma við að færa inn í póstbækur, og mér kom ekki til hugar, að ég væri orðinn starfsmaður ríkisstofnunar. Ég veit, að þeir, sem endurskoða landsreikningana, þekkja, hvað borgað er fyrir hina og þessa vinnu og get trúað, að erfitt sé að finna mörkin. Það er svo óendanlega fjarri mér að vilja hafa uppbót af mönnum, sem ættu rétt á henni. Ég. get gefið fyrirspyrjanda það svar, að ég býst við, að þeir, sem úrskurða þetta á sínum tíma, muni leita allrar sanngirni í þessu. Þar sem búið er að koma allri vinnu, sem borguð er í landinu, undir verðlagsuppbót, þá veit ég ekki, hvernig þeir, sem vinna fyrir tímakaupi, ættu að verða út undan.

*Brynjólfur Bjarnason: Ég þakka frsm. fyrir þetta svar. Það var nú dálítið á annan veg en ég bjóst við, því hann hélt, að það næði til allra starfsmanna ríkisins, hvort sem þeir væru fastir eða lausamenn. Þetta skiptir ekki miklu máli fyrir þá menn, sem vinna einn eða tvo daga hjá póstinum, eða fyrir þá, sem semja frv. eða vinna annað, sem sérstakir samningar eru um. En það skiptir máli fyrir menn, sem ekki eru fastir starfsmenn, en hafa mikinn hluta. ársins starf hjá ríkisstofnunum. Nú gæti þetta verið sérstakt samningsatriði við þessar ríkisstofnanir, þannig, að þær borgi þeim að sama skapi hærra fyrir þessi störf, þó að þau ekki kæmu undir þessi lög. S. 1. ár var það þannig, að þær töldu sig ekki hafa heimild til þess, því þeir heyrðu ekki undir lögin. En eins og frsm. n. tók fram, er þetta svo mikil fjarstæða, að ekki nær nokkurri átt að framkvæma það þannig. Ég held, að eðlilegast sé að líta þannig á, að þessir menn eigi að fá verðlagsuppbót samkv. 1.



Tvær af þeim breyt., sem Nd. gerði á frv., hafa verið gerðar að umtalsefni hér í d., og ætla ég að víkja lítilsháttar að því. Hv. 1. þm. N.-M. minntist á, hvort ekki væri óþarfi að setja það ákvæði í 1. að endurgreiða lífeyrissjóðunum úr ríkissjóði þær upphæðir, sem sjóðirnir greiddu samkv. þeirri hækkun, sem hér er gert ráð fyrir. En eins og lífeyrissjóðirnir eru byggðir upp, þá er ekki gert ráð fyrir því, að meiri skyldur séu lagðar þeim á herðar en ákveðið er að lögum, og þau iðgjöld, sem menn greiða af launum sínum, eiga, eftir útreikningi, að vera nægileg til að standa straum af þeim skyldum, sem sjóðirnir þurfa að inna af hendi. Má deila um, hvort rétt sé áætlað í byrjun, en það er víst, að ekki er fengin reynsla fyrir, hvort þessi útreikningur stenzt eða ekki. Á s. l. ári var gerð athugun á þessu af tryggingarfróðum manni, og hann komst að þeirri niðurstöðu, að það mundu tæplega vera nógu há iðgjöld sem greidd eru í sjóðina nú, svo að þeir gætu staðið undir þessum gjöldum. Það er a. m. k, víst, að hér er um svo mikil útgjöld að ræða, að sjálfsagt er óvarlegt að leggja þær kvaðir á þá um óákveðinn tíma. En hvað hina breyt. snertir, virðist mér af nál., að n. hafi í raun og veru ekki viljað gera neina efnisbreyt. á greininni, heldur sé hún orðuð þannig til þess að taka af öll tvímæli. En mér virðist, að breyt. geti orkað tvímælis og hér sé ekki um efnisbreyt. að ræða, því áður er tekið fram með berum orðum í 7. gr., að verðlagsuppbótin skuli greidd eftir á. Þetta er fellt niður og mætti því líta svo á, að uppbótin yrði greidd fyrir fram með launum og lögin undirrituð þannig. Eftir viðtali mínu við form. fjhn. Nd. og eins eftir því, sem kom fram hjá frsm. í d., verð ég að líta svo á, að það sé tilgangurinn að gera enga breyt., og meiningin sé, að verðlagsuppbótin verði greidd eftir á. Að verðlagsuppbót á laun, sem greidd eru 1. apríl, sé miðuð við vísitölu, sem gildir 1. marz. Annars gæti verið um mikla breyt. að ræða frá því, sem upphaflega var ætlazt til. Ég verð því að skilja þessi ummæli þannig, að það megi framkvæma 1. á þann hátt, sem ætlazt var til, þegar frv. var samið.



Ég tók eftir í ræðu hv. 11. landsk., að hann talaði þar um það, sem frsm. fjhn. ræddi um, en það var svar hans til hv. 1. landsk. viðvíkjandi því, hvernig fara skuli með þá menn, sem eigi eru ráðnir fastir starfsmenn hjá ríkisstofnunum, heldur til mánaðar eða ef til vill skemmri tíma í senn. Öll sanngirni mælir með því, að þeir njóti algerlega sömu réttinda og aðrir starfsmenn ríkisins, sem ráðnir eru fastir til ársins. - Það mun vera orðið algengt á vissum tímum, að ýmsar stofnanir þurfi að auka starfslið sitt, eins og t. d. sú stofnun, er hv. 1. landsk. tók til dæmis. Ég get því ekki séð nokkur vandkvæði á því að láta sömu reglu gilda fyrir þá menn, sem ráðnir eru til styttri tíma en árs, og hina föstu starfsmenn ríkisins. Það er augljóst mál, ef menn íhuga það nokkuð, að fyrir þá menn, sem hér eiga hlut að máli, skiptir þetta ekki alllitlu. Nú þegar þingið er á annað borð að gera þessa bragarbót, þá ætti að gera það, sem frekast er unnt fyrir alla starfsmenn ríkisins og reyna að gera öllum aðilum jafnhátt undir höfði, hvort sem þeir eru fastir eða ráðnir til skamms tíma. En aðila kalla ég þá, sem vinna fyrir ríkið og verja til þess hvað litlu sem er af tíma sínum. Vitanlegt er, að í einkarekstri eins og t. d. verzlunum eru vissir mánuðir, sem ærið er að starfa, t. d. við afgreiðslu. Þá er aukafólk tekið fyrir alllangan tíma ár hvert. Hér finnst mér horfa líkt við eins og t. d. við afgreiðslu pósts, og fleira mætti telja í því sambandi. - Að lokum vil ég svo endurtaka það, að mér finnst fólk, sem ráðið er til skamms tíma, eiga að njóta sömu réttinda o:; fastir starfsmenn.

* Frsm. (Magnús Jónsson) : Ég vil aðeins segja hér örfá orð að þessu sinni. Mér fannst ég geta ráðið það af ræðu, hv. þm. Vestm., að ég væri mótfallinn orðinn hv. 1. landsk. - En það er ég alls ekki, heldur þvert á móti. Ég er í fyllsta máta samþykkur, að öllum starfsmönnum ríkisins, jafnt lausum sem föstum, verði greidd full uppbót. - Ég dró aðeins fram þá örðugleika, sem eru á því, að finna hér mörkin. Og vil ég hér nefna nokkur dæmi þess. Frá því að vera ráðinn til að fylgja gestum austur í sveitir eða þýða skjal og allt upp í að vera ráðinn til viku eða mánaðar, finnst mér engin ákveðin mörk vera. Það mun vera erfitt að ákveða, hvort slíkir menn geti talizt undir l. um verðlagsuppbótina. En mér finnst bæði sjálfsagt og eðlilegt, að þessum mönnum verði greitt á sama hátt og öllum öðrum, er nú vinna verk hér á þessu landi. Og ég vona, að menn sjái sóma sinn í að greiða verðlagsuppbót, hvort það heyrir undir l. eða ekki.

*Magnús Gíslason: Hvað viðvíkur verðlagsuppbótinni í fyrra, get ég gefið þær upplýsingar, að hana bar aðeins að greiða hinum föstu starfsmönnum, þó var reynt að bæta þeim upp, sem ekki heyrðu beint undir þessi l., t. d. tímakennarar fengu hækkun á hvern tíma, og var það allrífleg uppbót. En ef ágreiningur rís út af þessu, þá sker fjmrh. úr, og það er undir hans úrskurði komið, hvort uppbót verður greidd eða ekki. Til þess að hægt sé að greiða uppbót, þá þar í að vera einhver föst regla til að fara eftir, en ef svo er ekki, verður að semja við hlutaðeigandi aðila. Margt fólk hjá ríkinu fær sín laun eftir kauptaxta stéttarfélaganna, og um það getur enginn ágreiningur risið. - Eins og nú standa sakir, er svo mikil eftirspurn eftir fólki, að engin hætta ætti að vera á, að níðzt verði á því hvað uppbót snertir. En sem sagt, fjmrh. kemur þar til með að skera úr þeim ágreiningi, er rísa kann.

*Brynjólfur Bjarnason: Eins og hv. 11. landsk. tók fram, þá er það hv:. fjmrh., sem sker úr því, hvort uppbótin skuli greidd eða ekki því fólki, sem ráðið er til skamms tíma. Ég geri ráð fyrir, að fjmrh. felli tæplega úrskurð, sem ekki er í fullu samræmi við þingviljann, og mér virðist þingviljinn hafa komið skýrt fram í þessu máli. Frsm. fjhn., bæði í Ed. og Nd., hafa lýst yfir, hvað þeir telji rétt í þessu efni, að ekki komi annað til mála en að þessir menn fengju fulla uppbót með einhverjum hætti. Og ég tel, að því megi treysta, að úrskurður fjmrh. verði í fullu samræmi við þingviljann.