Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Till. til þál. um vegáætlun fyrir árin 1985–1988 er mjög ítarleg og henni fylgja margvíslegar upplýsingar fyrir þm. sem eru mjög greinargóðar og gefa mér tilefni til þess að tala mun skemur en ella. Með þessari vegáætlun er stefnt að því að hægt verði að ná þeim markmiðum sem sett voru fram í langtímaáætlun sem Alþingi samþykkti að gera skyldi og lögð var fram árið 1983. Vegna efnahagslegra þrenginga hefur ekki tekist að ná því marki að verja 2.2–2.4% af vergri þjóðarframleiðslu til vegamála. Þrátt fyrir það hefur til þessa að mestu verið hægt að framkvæma í nýbyggingum það sem í upphafi var ákveðið, en sá hluti nýbyggingarfjárins sem ekki var skipt og m. a. var ættaður til ófyrirsjáanlegra verkefna, sem taka þyrfti inn á áætlunartímabilinu, gekk allur út á móti tekjumissinum. Óskipta féð nægði þó eitt sér hvergi nærri til að bæta tekjutapið. Ef ekki hefði komið til fleira hefði ekki verið hægt að framkvæma allt það sem ákveðið var í langtímaáætluninni. Sérstaklega má nefna að af því sem kom nýbyggingunum til bjargar voru aukin útboð, hagræðing í rekstri hjá Vegagerðinni, hagkvæmari lausnir einstakra verkefna og niðurskurður á öðrum liðum áætlunarinnar, þ. á m. á viðhaldi. Ekki verður þó öllu lengur hægt að bjarga langtímaáætluninni með hliðarráðstöfunum. Skv. henni ætti í ár og næstu ár að verja 2.4% þjóðarframleiðslunnar til vegamála, en í ár er sú tala um 1.9%. Því er nauðsynlegt þegar á næsta ári að ná upprunalegu markmiði. Annars fer áætlunin úr böndunum. Ef vel er að gáð ætti ekki að vera vandi að rökstyðja þá ákvörðun að halda upprunalegu marki til streitu. Þar má til nefna arðsemi af fjárfestingu í vegagerð, hag afvinnuveganna af bættu vegakerfi, félagslegan ávinning og margt fleira. Það blandast engum hugur um hag þann sem er af því að byggja vegi upp úr snjó eða auka burðarþol þeirra svo að þeir þoli eðlilega þungaflutninga allt árið. Þó getur verið erfitt að tíunda þennan hagnað í tölum. Margt er þó hægt að sýna fram á með einföldum útreikningum, svo sem hag af styttingu flutningaleiða með nýju vali vegarstæða eða arðsemi þá sem leiðir af lagningu bundins slitlags á vegum sem uppfylla skilyrði um legu og burðarþol. Arðsemi liggur fyrst og fremst í sparnaði vegfarenda. Einnig getur komið til sparnaðar á viðhaldskostnaði vegar, einkum þó á vegum með meiri umferð. Til að nefna nokkrar tölur varðandi aksturskostnað, þá er talið að fyrir fólksbifreið sparist 15% í brennsluefni við að fara af vondu malarslitlagi yfir á bundið slitlag, 38% í sliti á bíl og 33% í viðhaldskostnaði. Fyrir vöruflutningabíla er sparnaðurinn enn meiri. Minni rekstrarkostnaður og tímasparnaður ætti því að geta komið fram í lægri töxtum til hagsbóta fyrir þá sem þurfa að láta flytja varning milli landshluta svo og neytendur í lægra vöruverði. Því meiri umferð sem er á veginum, því fljótar vegur sparnaðurinn upp kostnað við slitlag. Ef dæmi eru tekin, þá er arðsemi fjárfestingar af lögn slitlags á vegum: með 200 bíla á dag 15–25%, með 500 bíla á dag 36–60% með 750 bíla á dag 50–90%. Efri og neðri mörk arðseminnar gefa til kynna hvort farið er af góðum eða vondum malarvegi yfir á bundið slitlag. Á s. l. ári voru 163 km vega lagðir bundnu slitlagi. Með þeirri umferð sem á þeim voru sparast árlega 40–70 millj. kr. sem er 15–30% af kostnaði við slitlagslögnina. Ef litið er á þetta öðrum augum og þá út frá einstökum rekstrarliðum bifreiðanna er árlegur sparnaður í eldsneytisnotkun 400–750 þús. lítrar, í afskrift 25–50 bílar, í varahlutum 7–15 bílar og í viðgerðarvinnu 10–20 þús. klukkustundir. Hér að framan hefur verið sýnt fram á mikla arðsemi af lagningu bundins slitlags og þá sérstaklega á umferðarmeiri vegum. Áætlað er að árlegur akstur á vegakerfinu sé tæplega 500 millj. km. Af þeim eru í dag um 220 millj. km á malarslitlagi. Enn eru til margir malarvegir með mikla umferð. T. d. eru um 730 km malarvega með sumarumferð sem nemur 300 bílum á dag og af þeim eru 220 km með yfir 500 bíla umferð á dag. Undanfarin ár hafa að meðaltali 130 km verið lagðir bundnu slitlagi. Mikil arðsemi réttlætir fyllilega að reynt verði að ná stærri áföngum á næstu árum. Ljóst er að verulegt magn vegaframkvæmda getur borið lántökukostnað frá þjóðhagslegu sjónarmiði hvort sem lán eru tekin utanlands eða innan. Mikill hluti sparnaðarins er erlendur gjaldeyrir. Hefur verið reiknað út hvað hann er mikill í hlutfalli við þann erlenda kostnað sem er við slitlagslögnina. Ef tekið er dæmi af vegi sem hefur 300 bíla umferð á dag er árlegur sparnaður 15–30% af útlögðum erlendum kostnaði. Það er því engin goðgá að sækja erlend lán til slíkra framkvæmda að mínum dómi. S. l. sumar gerði Vegagerðin tilraunir með lögn 4 m breiðs slitlags á umferðarminni vegi í stað 6 m slitlags sem venjulega er lagt. Enn sem komið er bendir allt til að reynslan af þeim tilraunum verði jákvæð og er þetta þá leið til að hraða lögn bundins slitlags á umferðarminni vegi og þá sérstaklega þar sem erfitt er að finna gott malarefni. Jafnframt því eykst arðsemi þessara framkvæmda vegna minni tilkostnaðar, bæði í slitlagi og viðhaldi. Ekki má þó einblína um of á fjárhagslega ávinninginn. Um fleira þarf einnig að hugsa. Ef landið á að haldast í byggð verður að búa íbúum þess félagslegt og athafnalegt öryggi. Það verður ekki gert nema með öruggum samgöngum og ekki síst á landi. Það er ekki síst af þeim sökum sem umræður hafa orðið á þingi um mál eins og jarðgangagerð. Á undanförnum árum hafa verið lagðar fram eftirfarandi till. til þál. um jarðgöng: Till. til þál. um að skora á ríkisstj. að láta hraða gerð jarðganga um Ólafsfjarðarmúla (þingið 1982–83). Till. til þál. um könnun á þjóðhagslegu og félagslegu gildi jarðgangagerðar á Austfjörðum (till. á þingi 1983–84). Till. til þál. um langtímaáætlun í jarðgangagerð (á yfirstandandi þingi). Samhliða umræðum og samþykkt á svokölluðum Ó-verkefnum í vegamálum og langtímaáætlun, sem eru Ólafsvíkurenni, Óshlíð og Ólafsfjarðarmúll, en þessir vegir voru taldir sérstaklega hættulegir og úrbætur á þeim ákveðnar með hliðsjón af því og í fyrrnefndri röð, hefur verið unnið að jarðgangarannsóknum í Ólafsfjarðarmúla. Niðurstöður þeirra rannsókna sýna m. a. að aðstæður til jarðgangagerðar eru þar nokkuð góðar á íslenskan mælikvarða. Jarðgöngin verða um 3200 m löng og er áætlað að framkvæmdir við þau taki alls 3–4 ár. Þó að bergið virðist fremur hagstætt er reiknað með að það þarfnist víða styrkingar. Gerð hefur verið lausleg úttekt á mögulegum jarðgöngum á Austfjörðum og norðanverðum Vestfjörðum. Á báðum þessum svæðum voru margir möguleikar teknir til skoðunar, þ. e. mun fleiri en hugsanlega geta komið til framkvæmda. Búið er að vinna úr þessari könnun og skýrslur liggja fyrir. Jarðgangagerð hefur ætíð verið kostnaðarsöm og er svo enn þrátt fyrir mikla þróun í tækni og tækjabúnaði á þessu sviði, en á móti kostnaði þarf að meta hagræði vegfarenda; styttri vegalengdir, öruggara vegasamband, minni snjómokstur, minna viðhald o. fl. Ekki er við því að búast að jarðgangagerð á þessum slóðum sýni arðsemi skv. hefðbundnum aðferðum við slíka útreikninga í vegagerð. Eðlilegt er að taka inn fleiri hagræna þætti en þá sem snerta umferðina, eins og t. d. öruggari tengsl milli þéttbýlisstaða sem búa við erfiðar, hættulegar og stopular vetrarsamgöngur á landi vegna snjóþyngsla, hættulegra aðstæðna á fjallvegum eða í þverhníptum fjallshlíðum. Í sambandi við jarðgangagerð hefur nokkuð verið leitað eftir reynslu og þekkingu annarra þjóða, einkum Færeyinga og Norðmanna. Í ljós hefur komið að þó að jarðfræðilega séð séu jarðlög í Færeyjum skyld þeim íslensku eru aðstæður til jarðgangagerðar á þeim stöðum sem til greina kemur að gera jarðgöng á hér á landi á næstu áratugum það frábrugðnar því sem er í færeyskum jarðgöngum að beinn samanburður á kostnaði er hæpinn. Má taka fram að við gerð jarðganga í Blönduvirkjun, sem norskur verktaki framkvæmdi í samvinnu við Íslendinga, treysta Norðmennirnir sér ekki til að vinna við göngin án þess að sprauta steypulagi á þau öll jafnóðum og verkinu miðar áfram, en slíku er þeir ekki vanir frá sínu heimalandi. Framkvæmdir við jarðgöng hér á landi munu því fyrst og fremst taka mið af reynslu og þekkingu á staðháttum hér, en hún mun væntanlega aukast verulega við framkvæmdir á Blöndusvæðinu og enn fremur í Ólafsfjarðarmúla þegar að því kemur. Ég tel mikilvægt að alvarlega sé hugað að því að undirbúa áætlun um jarðgangagerð hér á landi og í sambandi við það einnig að huga að nauðsynlegustu tækjum sem notuð eru við slíkar framkvæmdir, en til þess að borgi sig að kaupa slík tæki verður eðlilega að byggja á áætlunum til nokkuð langs tíma. Ef litið er á áætlun þá sem hér liggur frammi er fyrst að geta tekjuhliðarinnar. Tekjur vegáætlunar eru eins og fyrr af mörkuðum stofnum og framlagi ríkissjóðs. Markaðir stofnar eru bensíngjald og þungaskattur. Í grg. eru forsendur tekjuáætlunar raktar, en hún var unnin í samvinnu við starfsmenn Þjóðhagsstofnunar. Tekjur af þungaskatti hafa aukist mjög á seinni árum með sívaxandi fjölda dísilbíla. Þungaskattur hefur frá fyrstu tíð runnið óskiptur til vegagerðarinnar. Ég vil taka fram að ég álít að kostnaðurinn við innheimtu þungaskatts sé allt of mikill og fyrirhöfn og kostnaður einstaklinganna séu einnig allt of mikil. Það mun láta nærri að miðað við s. l. ár hafi þessi kostnaður verið 5–6 millj. kr., fyrir utan allan þann kostnað sem einstaklingarnir bera. Ég hef því talið að það væri fyrir löngu kominn tími til að breyta um innheimtuaðferð með því að lita olíuna og leggja niður þessa mæla. En í okkar þunglamalega kerfi hefur ekki náðst samkomulag um að taka upp þessar breytingar því að sá aðilinn sem skattinn innheimtir telur að það sé ekki á verksviði þeirra sem eiga að njóta peninganna að hagræðis sé gætt. Hversu lengi kerfið á að ráða í þessum efnum get ég ekki um sagt, en ég er reiðubúinn að hnekkja þessu kerfi þegar í stað. Bensíngjald hefur frá upphafi verið meginuppistaðan í tekjum Vegagerðarinnar og er enn. Hins vegar hafa aðrir skattar á bensíni farið mjög hækkandi frá því að bensíngjald var fyrst tekið upp í vegalögum 1963. Þá nam bensíngjaldið 67% af heildarskatttekjum ríkisins af bensíni, en það hlutfall var komið niður í 39% fyrir um það bil tveimur árum eða jafnvel neðar. Því var það að ríkisstj. sem nú situr ákvað að 50% af heildartekjum ríkissjóðs af bensínsölu skuli að lágmarki renna til vegaframkvæmda skv. vegáætlun. Til viðbótar bensíngjaldinu koma aðrar skatttekjur af bensíni, svo sem söluskattur og tollur uns 50% markinu er náð. Í þessu sambandi vil ég gjarnan geta þess að í tíð margra fyrrv. ríkisstjórna hafa sérstök lán verið tekin af ríkissjóði til sérstakra tiltekinna vegaframkvæmda. Þau lán hafa ýmist verið tekin beint af ríkissjóði eða ríkissjóður staðið undir þeim. En a. m. k. tvær ríkisstjórnir, sem setið hafa á undan þeirri sem nú situr, höfðu nokkurn annan hátt á í sambandi við einstakar lántökur. Ríkissjóður tók ekki lánin beint, heldur B-hluta stofnun, áhaldahús Vegagerðarinnar, með uppáskrift samgrn. annars vegar og fjmrn. hins vegar. Ekki veit ég hvers vegna þessi háttur var tekinn upp og vil ekki heldur hafa uppi neinar getgátur í því sambandi, en það hefði legið beinast við að ríkissjóður hefði sjálfur tekið þessi lán. Það skeði í sambandi við lántökur til tiltekinna vegagerða á árunum 1980 og 1981 að þessi háttur var tekinn upp og á árinu 1983 borgaði fjmrn. með umframfjárveitingum til vegamála tæpar 14 millj. kr. í vexti af þessum lánum. En svo bregður við að á árinu 1984 er synjað um aukafjárveitingu til greiðslu á þessum lánum. Ég beini því þeim tilmælum til hv. fjvn., sem væntanlega fær vegáætlunina eins og jafnan til meðferðar, að hún gangi til fullnustu frá þessu máli þannig að tryggt verði að fjmrn. greiði afborganir og vexti af þessum lánum refjalaust og skilvíslega. Ella verður að lækka þegar hina ýmsu framkvæmdaliði til vegamála, ef hv. Alþingi fellst ekki á þetta álit mitt, sem þýðir að skera verður niður vegaframkvæmdir, sérstaklega á þessu ári, sem ég vona að komi ekki til því að ég sé enga ástæðu til annars en ríkissjóður greiði afborgun og vexti af lánum sem á sínum tíma voru tekin með vitund og vilja bæði fjmrn. og samgrn. - En þessu máli vil ég sérstaklega vísa til meðferðar í fjvn. Skipting útgjalda í II. kafla vegáætlunar á bls. 2 er gerð á hefðbundinn hátt. Hér verður ekki gerð sérstök grein fyrir hverjum lið útgjaldanna, heldur munu nokkrum þeirra verða gerð nokkuð ítarlegri skil í sjálfum aths. við þáltill. Þannig er t. d. full ástæða til þess að bæta nokkru við gr. 2.0. í aths. sem fjallar um starfsmannahald Vegagerðarinnar. Þegar ákveðið var í ársbyrjun 1983 að taka til hagræðingar alla verklega starfsemi Vegagerðar ríkisins og koma á kaupaukakerfi var ljóst og fyrir því reynsla að hagræðingaraðferðir og kaupaukakerfi mundu að einhverju marki leiða til fækkunar starfsfólks. Þótti því frá upphafi máls nauðsynlegt að viðhafa ýtrustu gát í starfsmannahaldi og gæta samræmingar milli starfsgreina og umdæma. Því var ákveðið að setja á stofn nefnd sem hefði eftirlit með ráðningu allra ársmanna hjá Vegagerðinni. Er óheimilt að ráða nýja starfsmenn án samþykkis nefndarinnar og einnig er óheimilt að ráða starfsmenn í stað þeirra sem hætta án samráðs við nefndina. Þegar hafist var handa um hagræðingaraðgerðir hillti undir aðra þróun í starfsemi Vegagerðar ríkisins, en það var veruleg aukning útboða. Leiddi sú þróun samhliða hagræðingaraðgerðum til þess að ekki varð hjá því komist að grípa til róttækari aðferða við fækkun starfsmanna, þ. e. til beinna uppsagna. Var í ársbyrjun 1984 farið í gegnum starfsemi Vegagerðarinnar á öllum sviðum og sett upp markmið fyrir næstu ár. Mannahald var síðan skoðað í ljósi þessara markmiða og gerð var áætlun um fyrstu aðgerðir í þróun þess. Að sjálfsögðu var og verður reynt að taka tillit til starfsmanna eins og kostur er og voru í því skyni settar upp reglur sem m. a. sögðu til um að leitast skyldi við að færa menn á milli starfa, starfsliða og jafnvel umdæma, ef áhugi væri fyrir hendi, og einnig að færa menn úr erfiðari störfum í léttari þegar þeir hefðu náð tilteknum aldri. Þá var ákveðið að segja ekki upp starfsmönnum sem væru orðnir 60 ára og hefðu starfað í a. m. k. 10 ár hjá Vegagerðinni. Sama gildir um starfsmenn sem eru 50 ára og hafa starfað í 30 ár hjá Vegagerðinni. Uppsagnir fóru fram með þeim hætti að viðkomandi starfsmanni var tilkynnt með a. m. k. sex mánaða fyrirvara að hann gæti ekki reiknað með fastri vinnu hjá Vegagerðinni áfram og mætti hann þá hætta þegar honum hentaði. Á síðasta ári var 15 starfsmönnum sagt upp með framangreindum hætti. Auk þessara 15 hættu 26 án þess að enn hafi verið ráðið í þeirra stað, þ. e. setnum stöðum fækkaði úr 449 í janúar 1984 í 408 í janúar á þessu ári eða um 41 stöðu. Ekki er líklegt að ráðið verði í nema átta eða tíu af þessum lausu stöðum og nemur þá raunfækkun starfsmanna á árinu 1984 rúmlega 30 stöðugildum. Ekki er fyrirsjáanlegt eða líklegt að í næstu framtíð verði mönnum sagt upp eða mönnum fækki í þeim mæli sem varð á s. l. ári. Þó liggur fyrir að á þessu ári verði um nokkra fækkun að ræða vegna uppsagna og af öðrum orsökum og má því gera ráð fyrir að starfsmönnum fækki á árinu um 12–15. Áfram verður gætt ýtrasta aðhalds varðandi endurráðningar með áframhaldandi aukningu útboða. Líklegt er að fækka þurfi vinnuflokkum og lenging bundinna slitlaga hefur væntanlega í för með sér minni þörf fyrir veghefla og þar með fækkun vélamanna, en á móti kemur a. m. k. að einhverju leyti aukin þörf á mannskap til viðhalds slitlögum. En þess er vænst að harðasta uppsagnarhrinan sé afstaðin og að fram undan sé hægari þróun. Það þykir ljóst að starfsmönnum Vegagerðar komi til með að fækka jafnt og þétt á næstu árum að einhverju marki, en ekki er hægt að segja fyrir nú hvar það mark liggur. Það skal tekið fram að flestir þeirra sem hættu störfum hjá Vegagerðinni á árinu 1984 hafa fengið starf við sitt hæfi. Um sumarviðhaldið skal það tekið fram að hækkun á milli áranna 1985 og 1986 í áætluninni er meiri en sem svarar verðhækkunum og er ástæðan sú að á árinu 1985 er dregið af viðhaldsfénu, eins og fyrr er getið, til að ekki þyrfti að fella niður þær nýbyggingar sem ákveðnar voru skv. fyrri áætlun og langtímaáætlun. Er reiknað með að á árinu 1986 verði viðhaldsféð komið í 86% af áætlaðri þörf, en það er ekki nema 77% af þörf þessa árs. Það hefur oft áður verið bent á nauðsyn þess að meira fé verði lagt í viðhald vega og að bæta yfirborð malarvega. Sýna má fram á að slíkt sé beinlínis arðsamt og komi fram í minna sliti á bílum. Miðað við þær fjárveitingar sem verið hafa undanfarin ár, er hætta á að nýlegir vegir grotni niður og eyðileggist. Þá má einnig benda á nauðsyn þess að yfirborði malarvega verði betur sinnt en nú er jafnhliða auknu átaki í slitlagslögn. Vetrarviðhald er einnig hækkað talsvert meira á milli áranna 1985 og 1986 en sem nemur verðhækkunum og er ástæðan sú að vetrarþjónustan hefur aukist umfram það sem spáð hefur verið. Nú er verið að breyta snjómokstursreglunum í samræmi við vaxandi þarfir um flutninga og önnur samskipti að vetrarlagi, enda þótt langt sé frá því að komið sé á móti öllum kröfum á því sviði. Ég tel að með hinum nýju reglum verði mjög bætt úr frá gildandi reglum um snjómokstur, enda fylgir í kjölfar þess að vegir batna að hægt er að nota fljótvirkari tæki sem eru ódýrari í reynd. Fjárveitingar til nýrra þjóðvega eru miðaðar við langtímaáætlun að því er varðar stofnbrautir og við að þjóðbrautir haldi sama hlutfalli af nýbyggingarfé og verið hefur. Á þessu ári verður ekki hægt að taka inn neinar nýjar framkvæmdir umfram þær sem eru inni í gildandi vegáætlun. Eins og áður er getið hefur að mestu verið hægt að framkvæma það sem langtímaáætlun gerði ráð fyrir. Verkefni sem ekki tekst að ljúka skv. áætlun þurfa að flytjast yfir á annað tímabil og er eðlilegt að þau verði tekin fyrir á árunum 1987–1988. Auk þessara verkefna er brýn þörf að flýta verkum og taka inn nokkur ný verkefni sem ekki voru með í langtímaáætlun, enda var gert ráð fyrir að óskipt fé í áætluninni, um 20% af fjárveitingum, gengi m. a. til slíkra verkefna. Verkefni af þessu tagi á stofnbrautum eru m. a.: gatnamótamannvirki á höfuðborgarsvæðinu, brýnustu úrbætur á Bröttubrekku, lögn bundins slitlags á þá malarvegi sem erfitt er að halda við vegna skorts á malarefni og fleiri. Með hliðsjón af þessu verður enn að leggja áherslu á nauðsyn þess að staðið sé við fjáröflun til vegagerðar skv. markmiðum langtímaáætlunar. Þá langar mig að drepa á stöðu langtímaáætlunar. Allar tölur í þeirri hugleiðingu eru á áætluðu verðlagi þessa árs, þ. e. vísitölu Vegagerðar 14.8. Skv. till. til þál. um langtímaáætlun í vegagerð var gert ráð fyrir að á fyrsta tímabili, þ. e. árin 1983–1986, yrði varið 2630 millj. kr. til framkvæmda á stofnbrautum og brúm á stofnbrautum, auk um 200 millj. kr. sem ekki var skipt á sérstök verkefni. Á fyrstu tveimur árum þessarar langtímaáætlunar, 1983–1984, hefur verið varið um 1180 millj. kr. til ofangreindra verkefna. Því ætti að vera ólokið framkvæmdum fyrir um 1450 millj. kr. af því sem áætlað var að ljúka á fyrsta tímabili miðað við að fjármagn hafi eingöngu runnið til verkefna á því tímabili skv. langtímaáætlun, þ. e. að ekki hafi komið til ófyrirséð verkefni sem óskipt fjármagn átti að renna til. Skv. úttekt á stöðu framkvæmda um s. l. áramót er talið að ólokið hafi verið verkefnum fyrir 1490 millj. kr. á fyrsta tímabili eða fyrir um 40 millj. kr. hærri upphæð en vera ætti skv. því sem sagt var að framan. Jafnframt verður þó að hafa í huga að lokið er nokkrum verkefnum sem vinna átti síðar, einkum á öðru tímabili. Heildarkostnaður við allar framkvæmdir á stofnbrautum skv. langtímaáætlun var áætlaður um 10 milljarðar 460 millj. kr. og ættu því eftirstöðvar að vera 9280 millj. Skv. þessari úttekt voru eftirstöðvar um síðustu áramót 9130 millj. eða 150 millj. kr. lægri en vera ætti skv. þeim fjárveitingum sem til verkefnisins hafa runnið til þessa. Ástæða þessa er tvíþætt: Annars vegar hefur kostnaður við nokkur verkefni verið endurmetinn. Hefur það í sumum tilfellum leitt til hækkaðra áætlana, en í öðrum til lækkunar. Vegur lækkunin þyngra á metunum en hækkunin þannig að heildarniðurstaða lækkar nokkuð af þeim orsökum. Hins vegar hafa ýmis verkefni reynst mun ódýrari í framkvæmd en áætlað var og munar þar mestu um nokkur stærri verk, t. d. Ólafsvíkurenni. Í heild verður því að telja að framkvæmdaleg staða langtímaáætlunar sé allgóð. Þrátt fyrir að minna fjármagni hafi verið varið til verkefnisins en áætlað var virðist hafa tekist að standa við fyrirhuguð framkvæmdaáform að langmestu leyti. Nokkur tilfærsla hefur orðið á verkefnum á milli tímabila, einkum á milli fyrsta og annars tímabils, en þó ekki meiri en eðlilegt getur talist. Hins vegar verður að vara við því að líkur á ófyrirséðum verkefnum, sem fjármagna átti með þeim hluta fjármagns sem ekki var skipt í sérstök verkefni, fara vaxandi eftir því sem lengra líður frá upphafi áætlunarinnar og er raunar þegar vitað um nokkur slík. Þá skal nokkuð vikið að lögn bundinna slitlaga. Við upphaf langtímaáætlunar í árslok 1982 var lengd bundins slitlags um 650 km og áætluð lengd að loknu fyrsta tímabili um 1140 km. Var því áætlað að leggja bundið slitlag á 490 km á fyrsta tímabili. Um s. l. áramót var lengd bundins slitlags orðin um 920 km þar eð lagðir höfðu verið 270 km, en um 220 km vantar til að markmiði langtímaáætlunar sé náð á þessu fyrsta tímabili sem vafalaust næst á þessu ári og næsta og meira til sem betur fer. Í þessu sambandi verður að hafa í huga að í þessum framkvæmdaflokki hefur orðið töluverð tilfærsla verkefna milli fyrsta og annars tímabils, fyrst og fremst þannig að lokið er við ódýra kafla sem skv. langtímaáætlun átti að framkvæma á öðru tímabili. Þá er rétt að geta þess sem er í lið 2.3.3., bundin slitlög á þjóðvegi í kaupstöðum og kauptúnum, að ræða það í samhengi við lið 2.7., til vega í kaupstöðum og kauptúnum. Í þáltill. um langtímaáætlun um vegagerð var gert ráð fyrir að á fyrstu fimm árum áætlunarinnar yrði sérstakri fjárveitingu til nýbyggingar vega varið til þess að flýta lögn bundins slitlags á þær götur sem skv. vegalögum og sérstakri reglugerð teljast þjóðvegir í kaupstöðum og kauptúnum. Í framhaldi af þessu var í vegáætlun fyrir árin 1983–1986 samþykkt fjárveiting til þessa verkefnis. Langtímaáætlunin gerði ráð fyrir að verkefni þessu lyki á umræddum fimm árum. Í reynd var fjárveiting sú, sem vegáætlun ætlaði til verksins, nokkru lægri en langtímaáætlun gerði ráð fyrir, auk þess sem annað fjármagn, sem runnið hefur til þjóðvega í þéttbýli skv. vegáætlun, er einnig nokkru minna en langtímaáætlun gerði ráð fyrir. Er því í till. til þál. um vegáætlun, sem hér liggur fyrir, lagt til að þessi sérstaka fjárveiting haldi áfram til ársins 1988. Heildarlengd þjóðvega í þéttbýli er um 163 km. Þar af eru um 14 km óakfærar götur sem aðeins eru til skv. skipulagi, eins og t. d. Fossvogsbrautin, og óvíst er hvort og hvenær verða lagðar. Af þeim 149 km sem þá eru eftir eru 16 km eða tæp 11% með malarslitlagi, en um 133 km með bundnu slitlagi. Reikna má með að meðalkostnaður við gerð hvers hluta gatna þeirra sem enn hafa malarslitlag, sem greiðsluhæfur er skv. vegalögum, verði um 9 millj. kr. á km á áætluðu verðlagi þessa árs. Skv. því má reikna með að heildarkostnaður við að koma bundnu slitlagi á þessa 16 km verði um 145 millj. kr. Íbúafjöldi þeirra 30 sveitarfélaga sem hér um ræðir eru um 27 þús. Ef gert er ráð fyrir að fjórðungur eða 25% sjóðs renni til þessa verkefnis gæti fjármagn til þessara staða numið um 150 milljónum kr. á áætlunartímabilinu og ætti því fjárveiting til þessa liðar að geta fallið niður að því loknu eða 1988. Í þál. um vegáætlun fyrir árin 1983–1986 er fjárveiting til 14 sérverkefna auk þjóðvega í Reykjavík skv. þessum lið. Þar af eru tvö verkefni aðeins með fjárveitingu á árinu 1983 og eitt aðeins með fjárveitingu á árinu 1986. Af þeim tólf verkefnum sem fjárveitingu eiga að fá skv. þál. á árinu 1985–1986 má gera sér vonir um að fjórum ljúki á þessu og næsta ári. Þau átta verkefni sem þá eru ótalin þarfnast hins vegar öll mjög verulegs fjármagns til viðbótar eigi að ljúka þeim og nánast útilokað að þeim verði öllum lokið árið 1988. Til þess að tryggja sem besta nýtingu fjármagnsins er mjög óæskilegt að byrjað sé á nýjum verkefnum sem heitið getur á meðan svo miklu er ólokið miðað við þau verkefni sem byrjað er á. Það mætti hugsa sér að í aðalatriðum yrði aðeins í gangi eitt verkefni í hverju kjördæmi á sama tíma skv. þessum lið vegáætlunar. Ég ætla að gera nokkuð að umræðuefni tillögur Vegagerðarinnar um sérstök verkefni, sem hún mun ræða við fjvn., og gera það í stuttu máli, en þar leggur Vegagerðin til tillögur um verkefni á fjárveitingaliðnum Stofnbrautir á þessu áætlunartímabili. Í því sambandi verður að hafa í huga að allar tölur á árinu 1985 eru á áætluðu verðlagi framkvæmda það ár. Tölur síðari þriggja ára, þar með taldar eftirstöðvar eftir 1985, eru á 15% hærra verðlagi. Þá er fyrst Eyrarbakkavegur um Ölfusárós. Það er lagt til að fjárveitingar verði 20 millj. á næsta ári, 63 millj. 1987 og sama upphæð 1988. 1986 er um byrjunarframkvæmdir að ræða, en brú yrði byggð á ósinn 1987–1988. Eftir yrði þá öll vegagerð vestan óss, slitlag á allan kaflann og fleira og er áætluð viðbótarfjárþörf 50–60 millj. kr. Þá er Biskupstungnabraut eða Suðurlandsvegur Þingvallavegur. Þar er tillaga Vegagerðarinnar að fjárveiting verði 10 millj. á þessu ári. Fjárveiting þessi nægir til að ljúka þessu verkefni sem staðið hefur yfir nokkur undanfarin ár. Þingvallavegur. Þar er lagt til að fjárveitingar verði 20 millj. á þessu ári, 20 millj. á næsta ári, 10 millj. 1987 og 15 millj. 1988. Er reiknað með að unnt verði að ljúka þessu verkefni, þ. e. vegi með bundnu slitlagi frá Stardal að Kárastöðum, fyrir þær fjárveitingar sem þarna eru lagðar til. Þá er Reykjanesbraut, Reykjavík - Hafnarfjörður. Það er lagt til að fjárveitingar verði 24 millj. 1985, 45 millj. á næsta ári, 29 millj. 1987 og 12 millj. 1988. Á þessu ári verði kaflinn frá Reykjavík, Breiðholtsbraut, undirbyggður, en á næsta ári yrði unnið að yfirbyggingu vegarins og ætti að verða unnt að opna hann til umferðar síðari hluta þess árs með fyrsta áfanga slitlags. Þá yrði einnig sett upp sú lýsing sem nauðsynleg er, en á árunum 1987 og 1988 yrði lokið við slitlag vegarins, lýsingu, frágang og tengingu milli Hafnarfjarðarvegar og Reykjanesbrautar við Arnarnesveg. Ætti þessum áfanga að ljúka að mestu á tímabilinu, en ljóst er að þá þurfa að taka við kostnaðarsamar aðgerðir við gatnamál. Vesturlandsvegur um Borgarfjörð. Þar er lagt til að fjárveitingar verði 5 millj. á árunum 1985 og 1986. Gert er ráð fyrir að fé þessu verði varið til rofvarnar og lokafrágangs mannvirkja. Um Holtavörðuheiði er lagt til að fjárveitingar verði 11 millj. á þessu ári 25 millj. á næsta, 20 millj. 1987 og 22 millj. 1988. Það er gert ráð fyrir að áfram verði haldið endurbyggingu vegarins frá Fornalivammi að Heiðarsporði og ættu fjárveitingarnar að nægja til að ljúka því verki og að leggja bundið slitlag á þann kafla og heiðina að Miklagili. Ólokið yrði þá af þessu verkefni uppbyggingu vegarins frá Sanddalsá að Fornahvammi og frá Miklagili niður að Brú. Vestfjarðavegur um Dýrafjörð. Það er lagt til að byrjað verði á því verkefni 1988 og fjárveiting það ár verði 13 millj. kr. sem verði varið til undirbúningsframkvæmda. Djúpvegur eða tenging Inn-Djúps. Þar er lagt til að fjárveitingar verði 12 millj. á þessu ári, 29 millj. 1986, 24 á þar næsta ári og 10 millj. 1988 og fyrir þessar fjárveitingar verði lokið vegagerð um Staðardal og byggður nýr rúmlega 19 km vegur um Langadal að Ísafjarðardjúpi. Á Norðurlandsvegi, sýslumörk Skagafjarðar. Þar er lagt til að fjárveitingar verði 10 millj. kr. 1985 og 12 millj. kr. á árinu 1986–1988. Fjárveitingar þessar ættu að nægja til að ljúka endurbyggingu vegar frá Vatnsskarði að Varmahlíð. Eftir yrði dýr vegagerð um Bólstaðarhlíðarbrekku og Vatnsskarð. Lagt er til að fjárveiting til vegarins um Héraðsvötn verði 3 millj. á þessu ári og 1986 og þessu fé yrði varið til varnargarða ofan brúa á Héraðsvötnum við Syðstu-Grund. Eyjafjarðarbraut vestri, Vaðlaheiðarvegur. Skv. gildandi vegáætlun er gert ráð fyrir 23.9 millj. kr. fjárveitingu til þessa verkefnis af almennum verkefnum stofnbrauta á þessu ári. Lagt er til að fjárveitingar af sérstökum verkefnum verði 45 millj. kr. 1986, 25 millj. 1987 og 29 millj. 1988. Þá er miðað við að á næsta ári verði byggð brú á Eyjafjarðará, veggfylling um Eyjafjarðarleiru yrði gerð 1987, slitlag og ýmis frágangur 1988. Ætti verkinu að ljúka að mestu það ár. Þó verður að reikna með að einhver frágangsverk verði eftir. Grenivíkurvegur - Illugastaðavegur. Þar er lagt til að fjárveiting verði 30 millj. á þessu ári og gert ráð fyrir að unnt verði að ljúka þessu verkefni með bundnu slitlagi fyrir þá fjárveitingu. Á Austurlandsvegi er lagt til að fjárveiting verði til vegarins Hof - Össurá 24 millj. á þessu ári, en 20 millj. árið 1986–1988. Reiknað er með að fjárveiting þessi nægi til að ljúka þessu verkefni og innifalið væri m. a. bundið slitlag á 29 km. Á s. l. ári var í fyrsta skipti sérstök fjárveiting til þjóðvega í Reykjavík. Er lagt til að áfram verði haldið fjárveitingu til þessa verkefnis, 8 millj. 1985 og 15 millj. á ári síðari ár áætlunarinnar. Það er mjög mikil og vaxandi þörf á ýmsum framkvæmdum við þjóðvegi við Reykjavík. Þar má nefna gerð Suðurlandsvegar í Smálöndum, breikkun Vesturlandsvegar, endurbætur gatnamóta og margt fleira sem of langt mál er upp að telja. Þá þykir mér rétt að gefa örstutt yfirlit um hina svokölluðu Ö-vegi. Það er þá fyrst Útnesvegur um Ólafsvíkurenni. Þar er lagt til að fjárveiting verði 7 millj. á þessu ári. Þessu fé verði varið til ýmiss lokafrágangs á verkinu. Verk þetta hefur unnist mun betur og orðið verulega ódýrara en áætlað var og lýkur því a. m. k. ári fyrr en reiknað var með í vegáætlun fyrir árin 1983–1986. Þá er Djúpvegur um Óshlíð, þ. e. vegurinn á milli Ísafjarðar og Bolungarvíkur. Þar er lagt til að fjárveitingar verði 30 millj. á þessu ári, 40 millj. 1986, 23 millj. 1987 og 10 millj. 1988. Hér er um meira fjármagn að ræða á árunum 1985 og 1986 en gert er ráð fyrir í vegáætlun fyrir 1983–1986. Það stafar af því að framkvæmdum við Ólafsvíkurenni lýkur fyrr en til stóð, eins og áður var frá skýrt. Áætlað er að á þessu ári verði undirbyggður kaflinn frá Haldi að Einbúa og lagt slitlag á um 3 km. 1986 yrði byggð vegþekja á Steinsófærugili og undirbyggður vegurinn frá sorpeyðingarstöð að Ófæru með Stiga. 1988 yrði byggð vegþekja á Hvanngjá ytri og lagt slitlag á það sem eftir er af veginum. Fjárveiting 1988 færi í lokafrágang í samræmi við upphaflegar tillögur, en hér er gert ráð fyrir að frestað veri gerð vegþekja í Hvanngjá innri og Ófæru með Stiga þar til komin er reynsla af þeim aðgerðum sem að framan eru taldar. Þá er vegurinn um Ólafsfjarðarmúla. Þar er lagt til að fjárveitingar verði 5 millj. 1985, 17 millj. 1987 og 54 millj. 1988. Fjárveitingu 1985 yrði varið til áframhaldandi rannsókna. 1987 yrði unnið að lokahönnun og byrjunarframkvæmdum, en 1988 yrði hafist handa við jarðgangagerð og er það 1–2 árum fyrr en áður var áætlað. Við vinnslu langtímaáætlunar var sett fram skiptiregla til að nota sem viðmiðun við skiptingu stofnbrautafjár á milli kjördæma. Þessi regla var höfð til viðmiðunar hjá fjvn. Þegar fjármagni var skipt á kjördæmi og tímabil var gengið út frá því að skiptitölur yrðu endurreiknaðar í lok hvers fjögurra ára tímabils. Það er þá í fyrsta skipti í ársbyrjun 1987. Við afgreiðslu vegáætlunar 1983–1986, sem tók til fyrsta tímabils, var fjármagni til stofnbrauta skipt í sömu hlutföllum og notuð voru á fyrsta tímabili langtímaáætlunar. Þetta átti við um öll fjögur árin samtals, en töluverð frávik voru á einstökum árum - fyrirvari þó jafnan hafður á um fé til Ó-vega. Þar var gengið út frá að fjármagn færðist til annarra Ó-verkefna ef kostnaður á einhverju þeirra yrði lægri en áætlun gerði ráð fyrir. Við endurskoðun vegáætlunar nú telur Vegagerð ríkisins eðlilegt að miðað verði áfram við þessa hlutfallsskiptingu með þeirri breytingu einni sem leiðir af færslu fjár á milli Óvega. Skipting fjármagnsins 1985 og 1986 verður þá með þeim hætti að öll kjördæmi fái það hlutfall fjárveitinga sem vera skyldi skv. skiptingunni hér á undan. Þessar breytingar stafa af því að kostnaður við Ólafsvíkurenni var verulega undir áætlun og flyst fjármagn úr því til Óshlíðar. Síðustu tvö árin, 1987–1988, verður fjárveitingu skipt með hliðsjón af hlutföllum annars tímabils. Þó ber enn að hafa í huga að einstök ár víkja frá hlutfallstölu tímabilsins, svo og að skiptitölur kjördæma verði endurskoðaðar í ársbyrjun 1987 og getur þurft að breyta hlutfallstölum annars tímabils til samræmis við nýjar skiptireglur. Rétt er að geta þess, til þess að ekki verði misskilningur síðar, að þær fjárveitingar sem kunna að renna til þjóðvega í Reykjavík verða utan við þessa hlutfallsskiptingu. Engum dylst að það eru fáir eða engir málaflokkar jafnilla á vegi staddir og vegamál. Við búum í stóru landi, fámenn þjóð, og við höfum í tiltölulega skamman tíma verið að byggja upp vegakerfið. Við megum ekki gera lítið úr því sem hefur áunnist, en við megum ekki heldur hverfa frá settum markmiðum þó að á móti blási. Ég hef í ræðu minni skýrt frá því og leitt að því ákveðnar röksemdir að það eru ekki allt bein útgjöld að taka ný lán til vegagerðar. Í þeim felst líka mikill sparnaður. Það eru líka verkefni sem hér er ekki minnst á, en sem eru brýn og væri æskilegt að geta leyst með einhverju öðru móti. Ég ætla ekki að fara út í að nefna nein tiltekin verkefni, en þó get ég leyft mér að nefna eitt ákveðið brúarverkefni sem er á hringvegi landsins. Það er brú yfir Markarfljót sem ég tel að sé mjög mikils virði að geta hraðað frá því sem er á langtímaáætlun. Ég gæti talið upp mörg önnur og fleiri, en læt þetta nægja. Það heyrist víða að við eigum að draga úr framkvæmdum og við þær aðstæður sem núna eru eigi að skera niður framkvæmdafé og þá sérstaklega framkvæmdafé til vegamála. Þær raddir hafa heyrst, bæði innan þings og utan og meðal stuðningsmanna ríkisstj. og einnig andstæðinga ríkisstj., að þetta beri að skera niður til að mæta erfiðleikum. En með því að skera það niður meira en þegar hefur verið gert erum við að hverfa frá þeim ásetningi að byggja upp vegakerfi landsins og tengja byggðir saman. Ég tel að eyðslu á ýmsum öðrum sviðum mætti frekar draga úr en þessu. Ég hef verið ófáanlegur til þess sem samgrh. að ganga lengra í þessum efnum en gert hefur verið og mín skoðun hefur þar ekkert breyst. Ég legg hér fram þessa vegáætlun þar sem ég tek á þessu ári, 1985, hliðsjón af afgreiðslu fjárlaga, en stilli upp vegáætlun hin þrjú árin með hliðsjón af langtímaáætluninni og eins og ég hef rakið hér í sambandi við framkvæmdir og miðað við langtímaáætlun hefur það tekist af þeim ástæðum sem ég rakti ítarlega fyrr í ræðu minni. Það er mikið um það rætt að það hafi verið jafnvel gengið of langt í útboðum og sumir telja að sýnd hafi verið fullmikil dirfska í því og það leiði til atvinnuleysis hjá ýmsum tækjaeigendum. En við skulum hafa í huga að með útboðum erum við að fara inn á nýjar brautir. Við erum að gera núna tvennt í senn: Við erum að draga úr framkvæmdum Vegagerðarinnar sjálfrar í stórum stíl, eins og ég hef getið hér um, sem leiðir af sér fækkun starfsmanna og samdrátt í vélaeign, og að því er markvisst stefnt, en fara meira út í útboð og verktakastarfsemi. Verktakastarfsemi hefur ekki átt upp á pallborðið hjá okkur Íslendingum fyrr en á allra síðustu árum, en hún er talin sjálfsögð hjá öllum nágrannaþjóðum okkar. Hins vegar verðum við að gæta þess að stilla þannig til að sótt sé til þeirra sem tæki eiga og vinna að þessum efnum. Ég held að þarna hafi verið gætt hófs og skilnings og ég tel sjálfsagt og eðlilegt að gera meira af því að fara í útboð, m. a. varðandi snjómokstur sem er að breytast og lítillega hefur verið gerð tilraun með núna á yfirstandandi vetri þó að snjór hafi verið litill sem betur fer þó að við getum ekki reiknað með því til frambúðar. Það eru verkefni sem einstaklingar geta boðið í. Í mörgum útboðum hafa þeir sem fengið hafa verkefnin gert samninga við fólk heima á stöðunum. En það er útilokað að reka ríkisstofnun eins og vegagerð þannig að hún skuli tryggja öllum þeim, sem tæki eiga, vinnu. Fyrir virkjunarframkvæmdir er keypt æðimikið af tækjum, jarðýtum og bílum o. fl. o. fl. Þegar þeirri vinnu lýkur verður ekki hægt að koma öllum að við vegagerð eða einhverjar aðrar framkvæmdir. Framkvæmdir breytast líka eftir landshlutum frá ári til árs, eins og allir þekkja og vita. En útboðin hafa fyrst og fremst gert það að verkum að við höfum haldið nokkurn veginn þeim framkvæmdamætti við nýframkvæmdir eins og ég hef greint frá í ræðu minni. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, en ég vænti þess að góð samvinna megi nást bæði innan fjvn. og innan þingmannahópanna í hverju kjördæmi. Hún hefur verið til fyrirmyndar samvinnan sem þm. kjördæma hafa átt við starfsmenn Vegagerðarinnar.

Ekki allir.

Hvað? Það hlýtur þá að vera fyrir austan.  Svo vænti ég þess að fjvn. vinni mjög fast og ákveðið að þessum málum. Mér er kunnugt um það, þó að málinu hafi ekki formlega verið vísað til n., að fjvn. hefur þegar haldið fundi eins og varð að samkomulagi á milli mín og formanns n. að hann gerði. Ég legg svo til að að lokinni þessari umr. verði vegáætluninni vísað til síðari umr. og fjvn.



Herra forseti. Ég hlýt nú að þakka hæstv. ráðh. fyrir fróðlega og um margt mjög ágæta framsögu þar sem vissulega er unnt að taka undir fjölmargt í hans máli. Ég vil sannarlega láta hæstv. samgrh. njóta sannmælis um það að hann er áhugamaður um þennan málaflokk og vill örugglega gera betur en hér er gert ráð fyrir. En enginn má við margnum, eins og þar stendur. Ég vil því taka það skýrt fram að þau orð sem ég segi hér til gagnrýni eiga við alla hæstv. ríkisstj. og stuðningsmenn hennar, sem hafa greinilega borið hæstv. ráðh. ofurliði að hann mætti ná vopnum sínum, svo að notað sé orðalag annars hæstv. ráðh. Við þessa framlagningu vegáætlunar skal ekki haft uppi langt mál þó að ærin séu tilefnin. Samgöngumál á landi snerta menn að vísu misjafnlega. Fyrir ýmsa er það spurning um byggð og búsetu, fyrir aðra spurning um einangrun margra mánaða, þó að um nokkurt þéttbýli sé að ræða. Eins og hæstv. ráðh. kom inn á þá höfum við lifað blessunarlega mildan vetur. Lengi mun hann í minnum hafður af þeim sökum, bæði hér í þéttbýlinu í samanburði við veturinn í fyrra og ekki síður úti á landsbyggðinni þar sem óvenjulega greiðar og eðlilegar samgöngur hafa verið vetrarlangt. Sparnaður af þessum sökum er mikill og hlýtur að koma ýmsum verkefnum þessa árs til góða á ýmsan veg enda mun ekki af veita að almættið komi til aðstoðar stjórnvöldum og bæti stöðu þeirra eitthvað, ekki síst í ljósi ýmissa stóryrða og glæstra gylliloforða ýmissa þeirra sem nú ganga hoknir til niðurskurðarverka. Af eðlilegum ástæðum staðnæmast menn fyrst við heildarfjármagnið, sem á þessu ári er áætlað til framkvæmda í vegamálum í heild, en óþægileg hlýtur mörgum að verða sú upprifjun, sem unnt væri að hafa uppi um markmið og efndir langtímaáætlunar, því að vitanlega er árið í ár það eina marktæka í þessari áætlun, eina áreiðanlega stærðin, sú sem sýnir raunverulegan hug stjórnvalda til þessa málaflokks. Hlutfallið af þjóðarframleiðslu átti nú að vera komið upp í 2.4% en er skv. því sem hér segir 1.9%. En vel að merkja, sú prósenta er ekki rétt, hún er of há, því að skv. nýjustu spám Þjóðhagsstofnunar um þjóðarframleiðslu í kjölfar reynslunnar frá s. l. ári einnig, þá fer þessi prósenta sennilega niður undir 1.8%. Á þessa miður þægilegu staðreynd er óhjákvæmilegt að benda og ekki er unnt að beita neinum brellum eða talnaleikjum þar sem langtímaáætlunin mælir fyrir um prósentu af þjóðarframleiðslu. Samdráttarhjalinu margumtalaða er því ekki unnt að beita í þessu tilfelli, eins og stjórnvöld núverandi hafa haft svo mikið yndi af, þó að Þjóðhagsstofnun hafi reyndar sagt allt annað núna um síðasta ár og árið í ár, og verður gaman að vita til hvaða afsakana verður gripið næst þegar skera á niður verklegar framkvæmdir sem fyrst og fremst snerta landsbyggðina. Það væri freistandi að rifja upp ýmis ummæli frá dögum síðustu ríkisstj. um efndir þá og mikla kokhreysti manna þá sem hugðust kippa öllu í liðinn um leið og þeir fengju til þess aðstöðu. Þeirra á meðal, af því að hæstv. ráðh. furðaði sig á fsp. frá mér eða frammígripi hér áðan, var einn af þeim sem ekki hefur viljað fallast á þá áætlun sem hæstv. ráðh. lagði fram í fyrra.  Það væri sannarlega freistandi að rifja upp ýmislegt af því sem þá var sagt því að svona prósentuniðurskurður var þó ekki á borðum manna þá og enn síður svo rækileg undanbrögð frá áætlun. Hins vegar þjónar karp um fortíðina í þessu efni ekki tilgangi, þó að á sé minnt í þessu sambandi hve menn ætluðu sér að eigin sögn stóran hlut og ótvíræðar efndir þegar í andstöðu var barist. Vissulega þýðir lækkun úr 2.4% í 1.9%, eða réttara sagt 1.8%, gífurlega minnkun heildarframkvæmda frá því sem vera hefði átt og kemur þá harðast niður á nýframkvæmdum sem og á viðhaldi að nokkru. Því er það miklu athyglisverðast við framlagningu þessarar áætlunar að þegar á næsta ári á aldeilis að breyta og bæta. Þá er sem sé allt í einu orðið svigrúm til þess að auka fjármagn til vegagerðar um 50% í krónum talið frá því sem er raunveruleiki ársins í ár, sem er hið raunhæfa í dag og þykir hæfilegt fjármagn í þeirri einu áætlun sem hér er marktæk, þ. e. ársins í ár, og hægt er að miða við. Hitt eru nánast fyrirheitin ein á móti staðreynd veruleikans. Það þykir sem sé við hæfi að hampa heildartölunni 2430 millj. á næsta ári, það er nú bara til að hafa þetta nógu myndarlegt, á móti 1650 millj. nú. Fyrr mega nú vera umskiptin, fyrr mega nú stjórnarliðar ætla að bæta ráð sitt. Eða búast þeir máske ekki við að þurfa að baksa í sameiningu við efndir á þessu? Ýmislegt bendir í þá átt, því að reimleikar eru áberandi hjá báðum aðilum þrátt fyrir nýlega ástarjátningu framsóknar sem á að mýkja íhaldið fyrir landsfundinn. En best er að eyða ekki dýrmætum tíma þingsins í þá gullnu stjórnarrevíu, sem báðir leika af lífi og sál, en víkja aftur að vegáætlun og frá nýframkvæmdunum horfið til viðhaldsframkvæmdanna. Því er ekki að neita, sem greinilega kemur fram og við þekkjum mætavel, að viðhald vega hefur um langan tíma verið alls ófullnægjandi til mikils tjóns og skaða. Brýn þörf er á að koma því sem allra fyrst upp í það að vera svo sem þarf og áætlanir Vegagerðar ríkisins kveða á um að sé nauðsyn, svo að vandræði hljótist ekki af, varanlegt tjón fyrir marga vegarkafla sem verða hart úti í þessum niðurskurði, þjóðbrautarkaflar alveg sér í lagi. Án þess að standa að fullu við áættaða þörf, sem áreiðanlega er aðeins sú brýnasta, verður margur þokkalegur vegarkafli að hálfgerðum troðningi á ótrúlega skömmum tíma. Inn á þetta kom hæstv. ráðh. hér áðan rækilega. Áætlun nú stendur til þess að bæta hér nokkuð úr og ber að fagna því. Rétt er hins vegar að leggja mikla áherslu á þennan þátt sem er svo veigamikill fyrir vegakerfið í heild og tekur bæði til malarvega og í vaxandi mæli til vega með bundnu slitlagi. Þegar til nýframkvæmda er litið er augljós sú skerðing framkvæmdafjár sem áður var minnst á. Ég ætla ekki að fara nánar út í það, það kemur niður á okkur sem þurfum að skipta þessu, og að sjálfsögðu munum við í stjórnarandstöðunni gera tilraun til þess að skipta þessu vegafé svo sem verið hefur. A. m. k. höfum við í Alþb. ekki skorast undan því að taka þar ábyrgð á málum þó að það hafi á skort hjá ýmsum öðrum þegar þeir hafa í stjórnarandstöðu verið. Það hefur oft verið tekist á um þessa áherslu hins vegar í nýframkvæmdunum, bæði í fjvn. og á þingi og eins úti í kjördæmunum þar sem aðstaða og aðstæður eru misjafnar. 

Það var rétt að fá það bara fram.

Já, það er rétt að rifja þetta upp fyrir hv. þm. úr því að hann hefur gleymt því.

Nei, það var ekki meiningin.

Án þess að draga úr mikilvægi þess að sjá vel fyrir framhaldi bundins slitlags á þá vegarkafla sem tilbúnir bíða þess þá hljótum við, sem eigum lökustu vegina í okkar kjördæmum, sveitavegina máske alveg sér í lagi, að leggja ekki minna vægi á uppbyggingu þeirra þann veg að þeir þoli venjuleg snjóalög sem best, séu byggðir upp úr snjó, eins og það er gjarnan orðað. Raunar gildir þetta um miklu fleiri vegi en svokallaða sveitavegi í mínu kjördæmi þar sem ástand margra vega er alls óviðunandi. Þá sögu geta auðvitað margir fleiri sagt. Ég nefni aðeins sem dæmi veginn til helsta þéttbýlisstaðarins, Neskaupstaðar, sem enn er að miklum hluta gamall ruðningur einn og er tvímælalaust versti vegarkafli á Austurlandi og þó langtum víðar væri leitað. Viðhald er þar erfitt við þessar aðstæður, enda hefur ekki verið eytt þar miklum fúlgum, þó að í haust hafi verið gerð bragarbót þó í tæpasta lagi hafi verið. Þannig er auðvitað unnt að rekja og tína til vegarkafla hvarvetna um land allt og skal ekki tafinn tími hér í að tíunda Austurlandið þar. En án þess að fara nánar út í þá sálma einu sinni enn þá hlýtur hinn stöðugi kjördæmasamanburður að vera býsna hvimleiður og e. t. v. ekki vænlegastur til árangurs. Þó hlýtur enn að vera minnt á þær reglur sem fjvn. og síðan Alþingi í raun samþykkti um skiptingu vegafjár milli kjördæma. Ég hef aldrei verið sáttur við forsendur þeirra reglna og tel að mat á ástandi vega m. a. hafi ekki verið nógu samræmt og mjög vafasamt að leggja þetta til grundvallar til langs tíma. Vægi hinna einstöku fjögurra þátta í þeirri formúlu sem notuð er til skiptingar hefur ævinlega komið illa út fyrir Austurland að mínum dómi. En þær reglur blífa og tjáir ekki um að tala og eins og kom fram í máli hæstv. ráðh. þá er enn langt í að þær reglur verði endurskoðaðar. Hitt er svo augljóst að þar sem umferð er hvað minnst og ástand vega hvað lakast hlýtur þessi skiptingarregla að koma illa við þá landshluta sem þetta gildir um. Ég skal ekki fjölyrða um þetta hér, því að til síðari umr. skal beðið með endurskoðun á skiptingu, enda sjást þá enn betur ýmis þau einstök atriði sem sköpum skipta fyrir hvert kjördæmi. Ég skal ekki heldur víkja nú nema lítillega að þeim mikla samdrætti sem orðið hefur hjá Vegagerð ríkisins í starfsmannahaldi, og er kallað hagræðingaráform, en er auðvitað bein afleiðing og kemur beint í kjölfar útboðsstefnunnar sem þar er nú í öndvegi illu heilli. Ég hef ásamt öðrum hv. þm. flutt till. til þál. um úttekt á hagkvæmni úfboða og setningu reglna um útboð smærri verka sem tryggi heimaaðilum ákveðinn forgang. Ég kýs að ræða þá till. í heild sinni, þegar þar að kemur, en get þó ekki stillt mig um að minna á það hér, svo sem ég hef raunar áður gert, við vegáætlunarumræðu. Ég get hins vegar ekki stillt mig, eftir lofsöng hæstv. ráðh. hér áðan um þetta mál, að minna á þetta hér og nú, ekki síst í ljósi þess þegar þessum fjárhagslega ávinningi er stöðugt hampað og jafnvel talað um auknar framkvæmdir í kjölfar þessara útboða. Þetta vil ég að verði kannað og komið á hreint, hvort það á í raun og veru við raunveruleikann að styðjast. Ég dreg það sem sagt stórlega í efa. Og heildarhagkvæmnina í sambandi við þetta mál allt vil ég skoða, m. a. með tilliti til byggðaþróunar og þróunar hinna ýmsu þjónustuaðila á landsbyggðinni og atvinnutækifæranna þar, þannig að menn komi þar ekki í stórum stíl, hinir stóru og sterku verktakar, og hrifsi til sín verk í æ ríkara mæli, drepi hina minni af sér smám saman og sitji svo einir uppi, kannske fáeinir stórir verktakar, sem verða svona svipaðir og einhver olíufélög í lokin með samtrygginguna eina að leiðarljósi. Ég held að full ástæða sé að minnsta kosti til að staldra við og athuga þetta mál og að inn í þessa mynd þurfi meira að koma heildarhagkvæmnin í þessu efni, m. a. fyrir landsbyggðina, en verið hefur. En ég læt hér útrætt um þetta nú en endurtekin viðvörun gagnvart blindri útboðsstefnu í vegagerð kemur nú fram í bergmáli æ fleiri og fagna ég því og þeirri umræðu á landsbyggðinni sem af þessu hefur skapast. Ótal atriði koma upp í hugann við framlagningu þessarar áætlunar. Allgóð skemmtan gæti t. d. orðið að því að rifja upp stóryrði ýmissa um markaða tekjustofna, bensíngjaldið, þungaskattinn og aðra bensínskatta, sem og hlut ríkisins í því efni og hlut Vegagerðarinnar í því efni, sem hétu nú á máli sumra aðstandenda þessarar áætlunar, og nú sakna ég hæstv. fjmrh., sem oft situr nú hér og reyndar annars staðar í húsinu einnig, og kannske frekar þegar áliðið er funda, sem gjarnan hafði á orði hræðilega óafsakanlega skattpíningu í þessum efnum, en nú hefur verið tekinn, m. a. undir forustu þessa hæstv. ráðh. ríflegri tollur af bifreiðaeigendum en nokkru sinni. Í þessu efni segi ég nú raunar aðeins: Batnandi mönnum er best að lifa, og gott að þeir hafa áttað sig á því að hér er um nauðsynlega og eðlilega skattheimtu að ræða ef menn eiga að komast eitthvað áfram í vegaframkvæmdum. Þannig gæti verið fróðlegt að líta yfir málasvið í heild og skoða það í ljósi fyrri svigurmæla um framkvæmdir, um skattpíningu og um áherslur, en það er framtíðin sem gildir. Til að gefa mönnum kost á því að efna að nokkru góð glæsiloforð þá höfum við þm. Alþb. flutt brtt. á þskj. 635 við þessa vegáætlun. Við viljum þannig standa að okkar hluta við bakið á hæstv. samgrh., sem hefur orðið að heyja harða glímu í ríkisstj. til þess að verða ekki enn verr úti í slagnum um fjármunina. Sú till. miðast við hækkun upp á 0.3% af þjóðarframleiðslu, þannig að talan verði 2.1 miðað við raunveruleikann samkvæmt þjóðhagsspá, eða 2.2 miðað við forsendur þessa plaggs sem hér er. Skipting þessa fjár er í sömu hlutföllum varðandi einstaka þætti framkvæmda og er í vegáætlun ríkisstj. Á það verður að reyna hversu menn vilja nú sýna inn í framtíðina í virkileikanum varðandi það eina ár sem hér er markað, en ekki með loftköstulum næstu ára eingöngu, eins og gert er í þessari áætlun. En ég sagði að það er framtíðin sem gildir og í tengslum við það legg ég að lokum áherslu á það, að Vegagerð ríkisins sem stofnun á vegum hins opinbera er um flest til fyrirmyndar, m. a. í því að færa verkefni út í byggðirnar, færa þangað vald - verkfræðilegt og tæknilegt - til ótvíræðra hagsbóta fyrir alla aðila. Útboðsstefnan er ekki þeirra sök. Þar koma fyrirmæli ofan frá, m. a. frá Alþingi í formi ályktunar, og geri ég Vegagerð ríkisins ekki ábyrga fyrir því. Ég legg hins vegar áherslu á sjálfstæði og visst frumkvæði í höndum þessarar stofnunar áfram og alveg sér í lagi nægilegt fjármagn til undirbúnings og rannsókna vegna vegagerðar og ýmissa framtíðarverkefna, sem Vegagerðin þarf að geta farið að snúa sér að, rækilega og vel í ljósi nýrrar tækni, aukinna möguleika á öðrum leiðum en þeim sem áður hafa verið farnar. Þessu verkefni þarf Vegagerð ríkisins að geta sinnt og aðilum þar treysti ég best til að vinna að þessum málum. Ég vara við tilhneigingum til að fela misgóðum einkaaðilum með takmarkaða þekkingu og yfirsýn þau verk. Það geta verið mín lokaorð.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að þakka hæstv. samgrh. fyrir framsögu hans hér áðan. Ég þakka honum fyrir það hvað hann hefur lagt sig fram um að halda utan um þá tekjustofna sem verja á til vegamála og tekist það a. m. k. að nokkru leyti. Það eitt þykir mér á skorta að mér finnst að helst til fáir hv. alþm. hafi verið hér í salnum meðan ræða þessi var flutt um svo merkilegt mál. Það er að vísu glatt sólskin úti og sjálfsagt fleiri freistingar á sveimi, en þó finnst mér það ekki réttlæta það að ekki skuli vera fleiri hér til að hlýða á svo mikilvægt málefni. Þetta mál er ekki eingöngu eitt helsta áhugamál okkar, hinna svokölluðu talsmanna landsbyggðarinnar, heldur miklu fremur mál allra landsmanna. Fátt er þjóðinni nauðsynlegra en að leggja kapp á að hafa sem greiðastar og bestar samgöngur um eigið land og geta þannig kynnst sjálfri sér og landi sínu á æskilegan máta. Þessi till. fjallar um vegáætlun frá 1985 til 1988. Að vísu má segja að ekki sé mikilvægra breytinga að vænta í sambandi við fjárframlög á árinu 1985. Þau eru að mestu leyti ákveðin áður. En á árinu 1986 er strax breytinga að vænta. Og þessi tillaga er að sjálfsögðu samin með hliðsjón af þeirri langtímaáætlun sem við höfum oft rætt hér á undanförnum árum. Reyndar er hún ekki samþykkt af hv. Alþingi en er þó höfð til hliðsjónar í þessum málum. Sem kunnugt er höfum við notið þeirrar náðar, alþm., að við höfum yfirleitt verið nokkuð sammála í því að reyna að einbeita okkur að heildarátökum í vegagerð, eins og þegar við ræddum hér fyrir nokkrum árum till. til þál. um gerð langtímaáætlunar í vegagerð. Þar lögðum við áherslu á nokkur atriði sem ég held að ekki sé úr vegi að rifja upp. Við lögðum áherslu á þau markmið að allir vegir skyldu byggðir með 10 tonna burðarþoli allt árið, að byggja þá vegi upp úr snjó sem við hefðum tök á, að leggja bundið slitlag á fjölfarnari vegi og að hafa hliðsjón af umferðaröryggi við uppbyggingu vega og framkvæmdir í umferðarmálum. Það er ekki ástæða til að hafa mjög mörg orð um einstaka liði þessarar þáltill., heldur minnast lítillega á nokkur atriði af því sem hefur komið fram í máli manna. Hæstv. ráðh. minntist á nokkur atriði sem varða vegagerð í nútíð og framtíð. M. a. taldi hann að ástæða væri til þess að leggja mjórri vegi a. m. k. á sumum stöðum en hingað til hefur tíðkast, þ. e. vegi með 4 metra slitlagi í stað 6. Það má vel vera að þetta eigi við sums staðar á hinum fáfarnari vegum. Þó verður held ég að fara að þessu með gát, því að þeir sem eru vanir að aka breiða vegi geta orðið fyrir miklum viðbrigðum ef þeir þurfa allt í einu að fara að aka veg sem mjórri er og erfiðara er að mætast á. Það væri svo að sjálfsögðu full ástæða til þess að víkja að tækni vegagerðar nú á tímum og því sem fram undan er í þeim efnum, jarðgangagerð o. fl. Ég vil aðeins minna á að framkvæmdir við hina svonefndu Ó-vegi hafa gengið vonum framar. Ég held að það sé yfirleitt ánægja ríkjandi með framkvæmd þá sem gerð var við Ólafsvíkurenni, og sá vegur hefur að mínum dómi gerbreytt samgönguháttum á Snæfellsnesi utanverðu til hins betra. Þá vék hæstv. ráðh. nokkuð að því sem hann nefndi hagræðingarmál. Vitanlega höfum við heyrt mikið um það talað að undanförnu að fækka þurfi starfsmönnum á vegum ríkisins. Nú skyldi báknið burt, og annað þar fram eftir götunum. Það hefur einhver nefnd starfað sérstaklega að þessum málum af hálfu Vegagerðarinnar þó að mér sé ekki nákvæmlega kunnugt um hverjir skipa þá nefnd. En að sjálfsögðu hefur maður ekki komist hjá því að verða var við ákvarðanir hennar og verk á ýmsum svíðum. Það er að sönnu góðra gjalda vert að fækka starfsmönnum ríkisins. Þó verður að gæta þess að fara mjög varlega í þeim efnum að mínum dómi. Það er alltaf vandgert við þá menn sem lengi eru búnir að þjóna og inna störf sín vel af hendi. Að sjálfsögðu er ekki hægt að vísa þeim á dyr fyrirvaralaust. Ég er ekki að segja að það hafi verið gert, en tel þó rétt að vekja athygli á því. Við höfum lagt mikla áherslu á útboð, alþm. og a. m. k. síðustu tveir hæstv. samgrh. En útboðin hafa a. m. k. tvær hliðar. Ég skal fyllilega viðurkenna að það hefur verið afar vinsæli að halda því fram að við ættum að bjóða út næstum því sérhvert verk til þess að fá það unnið fyrir minna fé. En þar þarf að mínum dómi margs að gæta. Ég hygg að flestir telji sjálfsagt að bjóða út hin stærri verk í vegagerð, svo sem framkvæmdirnar við Ólafsvíkurenni og hina Ó-vegina og aðrar stærri framkvæmdir. En þegar farið er að þræða þessa leið svo langt að bjóða út venjuleg viðhaldsverkefni og ýmis smærri verk þá þarf að gá til lofts að mínum dómi. Ég tel nefnilega að Vegagerðin beri miklar siðferðisskyldur t. d. gagnvart þeim vörubifreiðastjórum út um allt land sem eru búnir að vinna að vegagerð vel og samviskusamlega áratugum saman, jafnvel 20, 30 ár. Það verður að gæta þess að þessir menn standi ekki allt í einu uppi verkefnalausir og geti lítið annað gert en að horfa upp í loftið og reyna að hugsa til framtíðarinnar fyrir sig og sínar fjölskyldur. Ég varpa þessu nú aðeins fram sem atriði sem vert er að hafa í huga. Það er m. ö. o. ekkert athugavert við það og raunar sjálfsagt að Vegagerðin bjóði út hin stærri verk, en hún verður líka að taka tillit til þeirra manna sem hafa unnið henni lengi og vel með ágætum úti um allt land. Hins vegar líst mér ekki svo illa á, svo að ég taki dæmi, að bjóða út snjómokstursverkefni að vetrarlagi. Ég get vel trúað því að þar kæmu útboð mjög til álita. Það er nú svo að það munu vera nýjar snjómokstursreglur í undirbúningi, sem gengið verður frá á hausti komanda, eftir því sem mér er tjáð. Þetta eru að sjálfsögðu mjög viðkvæm mál en eigi að síður ákaflega mikilvæg. Ég ætla ekki að fara að ræða nánar hina einstöku liði eða skiptingu útgjalda í þeirri þáltill. sem hér er til 1. umr., þó að á marga liði mætti minnast. Og sjálfsagt er það svo að hér sem annars staðar ykir hv. þm. of smátt skammtað til sinna kjördæma. Ég ætla þó aðeins að leyfa mér að minnast á einn lið sem ekki er nú sérlega hár í loftinu. Það er hér á 2. blaðsíðu undir liðnum Til brúagerða, þar sem rætt er um rannsóknir á Gilsfirði, þ. e. að rannsaka Gilsfjörð með tilliti til þess að þar verði lagður vegur yfir ásamt brú. Við, sem höfum haft áhuga á þessu máli lengi, viljum óska þess að Vegagerðin og yfirmenn samgöngumála leggi kapp á að komast sem allra fyrst að niðurstöðu í þessum efnum. Það sem við biðjum um er fyrst og fremst að fá að vita sem allra fyrst hvort tiltækilegt sé að byggja brú og veg yfir Gilsfjörð og stytta þar með leiðina yfir 20 km ef ég man rétt. Ég sé að til þessara rannsókna eru ætlaðar 0.3 millj. á árinu 1985, en 1 millj. á árinu 1986. Ég verð að segja að það kom mér skemmtilega á óvart að þessi fjárhæð skyldi hækka á næsta ári, og ég legg þann skilning í það að á því ári eigi að ljúka þessum rannsóknum. Ég hef mikinn áhuga á þessu máli því að ég tel þessa leið um Gilsfjörð eðlilegustu og sjálfsögðustu samgönguleiðina milli Vesturlands og Vestfjarða. Þó að ástæða væri til þess að nefna mörg fleiri atriði ætla ég að láta hér staðar numið. Þessi þáltill. fer að venju til fjvn. og þar gefst tækifæri til þess að skoða hana miklu nánar. Þá mun ég reyna að hafa í huga þá athugasemd sem hæstv. samgrh. varpaði fram hér áðan og snertir lán og greiðslur afborgana og vaxta af vegalánum svo og fleira sem fram kom í ræðu hans.



Herra forseti. Ég vil taka undir þakkir annarra þm. til hæstv. samgrh. fyrir skilmerkilega ræðu til útlistunar á vegáætlun. Hann nefndi þar ýmsa hluti eins og fram hefur komið sem allir eru sjálfsagt tilbúnir að taka undir og benti á ýmis verkefni sem leysa þyrfti í nánustu framtíð. Ég harma það nú að ekki skuli hafa verið fleiri þm. hér viðstaddir til að hlýða á ræðu hæstv. samgrh. og þær umræður sem hér eiga sér stað. Ég vil vekja athygli á því og það hefur reyndar áður verið gert þegar vantað hefur heila þingflokka í salinn. En nú er það sá þingflokkurinn sem oftast hefur nefnt það að hér hafi verið fáliðað. Nei, fyrirgefið, hér er kominn inn núna einn fulltrúi Kvennalistans en var hér ekki á meðan hæstv. samgrh. flutti sína gagnmerku ræðu. Ég held að það megi benda á það að áhugi þess ágæta flokks hafi kannske komið fram í því að láta það eiga sig að fylgjast með þeirri gagnmerku ræðu sem hér var flutt áðan. Ég hef ekki heldur séð neinn þm. frá Bandalagi jafnaðarmanna. Og ansi eru fáir fjvn.-menn hér staddir. Ég hef ekki séð neinn fjvn.-mann frá Framsfl. undir þessari umr. Þegar ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar settist á valdastóla snemmsumars 1983 sló óhug á marga af landsbyggðinni. Ljóst var að með myndun þeirrar ríkisstj. var Framsfl. að ganga í lið með leiftursóknarliði Sjálfstfl. en leiftursóknarstefnan var í öllum greinum mjög neikvæð gagnvart uppbyggingu á landsbyggðinni. Samgöngumálin, tákn ríkisins, þ. e. vegagerð, flugvallabyggingar og hafnargerðir, eru málefni sem skipta sköpum fyrir þróun og viðhald byggðar úti um land. Það varð því mörgum mikill léttir þegar ráðherralistinn var gerður opinber og í ljós kom að samgrh. var ötull landsbyggðarþingmaður, ötull baráttumaður fyrir bættum samgöngum og berst þó sérstaklega fyrir stórátökum í vegagerð. Margir sögðu sem svo úti um land að þótt hinir ráðherrarnir yrðu slappir fyrir landsbyggðina þá mundi hæstv. samgrh. Matthías Bjarnason bæta þá upp með því að standa fyrir mjög auknum framkvæmdum við vegagerð. Það datt engum í hug við upphaf valdaferils núv. ríkisstj. að það yrði til umræðu að falla frá markaðri fjárveitingu til vegamála, fjármögnunarmarki langtímaáætlunar, 2.4 af þjóðarframleiðslu frá árinu 1985 og út gildistímann. Menn gerðu frekar ráð fyrir því að fjármagnið yrði aukið og með framkvæmd langtímaáætlunar kæmu í ljós ýmsir þættir sem leggja yrði aukna áherslu á. Umferðarþungi breyttist, uppbygging yrði mismunandi eftir landshlutum og héruðum, þar þyrfti aukið fjármagn að koma til til að jafna muninn. Þrátt fyrir leiftursóknaryfirbragð ríkisstj. voru menn samt sæmilega bjartsýnir. Vegamálin og reyndar samgöngumálin öll voru í góðum höndum, þar mundi engin samdráttarstefna eiga sér stað. Á landsbyggðinni eru nú afleiðingar stjórnarstefnunnar komnar í ljós. Sjávarútvegur stendur mjög höllum fæti. Það er eins og eldur hafi farið um eignir sjávarútvegsfyrirtækja á stjórnartíma núv. ríkisstj. Nú heyrist ekki lengur frá forkólfum framsóknar og Sjálfstfl. að hvert fyrirtæki þurfi að hafa eigið fjármagn í sínum rekstri og það sé markmið ríkisstj. að stuðla að því. Heldur er lausnin æ ofan í æ nýjar skuldbreytingar til að forða því að fyrirtæki stöðvist vegna bruna eigin fjármagns. Skuldbreytingarnar eru aðeins olía á þann eld. Sjávarútvegsstjórnunin hefur verið slöpp eins og búist var við og er þá lítið sagt. Staðreyndin er sú að síðan hæstv. núv. samgrh. fór úr sjútvrn. hefur íslenskum sjávarútvegi verið stjórnað niður á við úr því rn. En útskýring á þeirri hörmung tilheyrir víst ekki umræðu um vegáætlun og verður að bíða betri tíma. En allt fellur þetta inn í sama munstrið. Þeir sem lofuðu 80% lánum til húsbyggjenda hafa ekki hátt í dag. Þeir sem lofuðu lækkun erlendra lána steinþegja eða þá að þeir hafa skipt um skoðun. Þeir hafa allir verið slappir ráðherrarnir og það hefur m. a. orðið til þess að umræða um að skipta um menn í ráðherrastólum hefur verið í gangi. Það væri gott að losna við þennan. Það væri gott að losna við hinn. En nú er farið að tala um að dagar ríkisstj. séu taldir, það verði farið út í kosningar í sumar eða í haust. Gleggsta merki þess að stefnt sé að kosningum, dagar ríkisstj. séu taldir, er sú vegáætlun sem hæstv. samgrh. hefur hér mælt fyrir. Ég fullyrði það að hæstv. samgrh. Matthías Bjarnason er sá ráðh. sem landsbyggðarfólk hefur orðið fyrir minnstum vonbrigðum með af ráðherraliðinu. Það kemur til af því að honum tókst að hamla gegn niðurskurði á framlagi til samgöngumála, sérstaklega vegamála, á fjárlögum 1984. En nú syrtir í álinn. Ráðh. varð að láta undan síga gegn gróðapungunum hjá framsókn og Sjálfstfl. við fjárlagagerð fyrir árið 1985 í sambandi við hafnir og flugvelli. Og enn hefur hann orðið að láta undan síga í sambandi við fjárframlög til vegaframkvæmda nú í ár eins og vegáætlun ber með sér. Leiftursóknarstefnan hefur sótt í sig veðrið. Ekkert af þessum niðurskurði hefur þó sagt til sín enn. Allar samgönguframkvæmdir bíða sumarsins. Í sumar mun það segja til sín að öll umsvif í sambandi við þessa framkvæmdaþætti verða mun minni en áður. Margt af því sem menn gerðu sér vonir um að framkvæmt yrði í ár verður því að bíða og verður meira og minna frestað um óákveðinn tíma. Allar vonir um auknar framkvæmdir í vegagerð hafa verið falsvonir. Og þegar þessar afleiðingar fjárlaga fara að segja til sín, þegar 1.9 eða 1.8% markmið fer að koma fram í minnkandi vegaframkvæmdum er eins og þessi þáltill. um vegáætlun árin 1985–1988 eigi að vera svar við þeim vandræðum sem koma upp. Ekki svar til almennings í landinu, sem sér fram á aukinn mismun á búsetu, minni von um betri tíma, heldur svar hæstv. samgrh. til gróðapunganna sem hann hefur verið að berjast við og ekki fengið betri úrlausn en raun ber vitni um til samgöngumála. Fyrir árið 1985 er ráðh. skammtað til vegamála 1.8% markmið miðað við þjóðarframleiðslu. Ég undirstrika það að ég nota þessa tölu, 1.8%, út frá því sem hv. 2. þm. Austurl. benti hér á áðan, að nú hafa komið nýir útreikningar frá Þjóðhagsstofnun um þjóðarframleiðslu á s. l. ári og í ár og þeir benda til þess að viðmiðun miðað við þær tölur sem eru í vegáætlun muni vera 1.8%. Vitaskuld er þetta ákvörðun ríkisstj. og augljóslega stefnumótun til framtíðar. Slíkri lækkun framlaga til vegagerðar eða annarra þátta verður ekki náð upp aftur með neinum pennastriksaðferðum. Svar ráðh. með vegáætluninni finnst mér vera þetta: Þótt nú hafi svo farið að tekist hafi að lækka framlög til vegamála fyrir árið 1985 um hátt í 500 millj. kr. miðað við markmið langtímaáætlunar geri ég það ekki að minni stefnu. Hann tók það einmitt fram hér í ræðu sinni áðan að stefna hans væri allt önnur en það markmið sem fram kæmi í vegáætluninni. Hann vildi meiri hluti og stærri átök í vegagerð. Og hann nefndi að eitt af grundvallaratriðum og eitt af þeim atriðum sem fyrst og fremst þyrfti að gera stórátak í á landsbyggðinni eru einmitt samgöngumálin. Ég legg því til að á árunum 1986, 1987 og 1988 verði staðið við markmið langtímaáætlunar, 2.4% framlag til vegamála miðað við þjóðarframleiðslu. Ég nefni þetta í tillögu ráðh. Þetta er hraustleg tillaga en hún er ekki í vissu þess að sú ríkisstj. sem nú situr er á fallanda fæti og að í samgrh.-stólnum verði annar en núv. hæstv. samgrh. Matthías Bjarnason til þess að pína fjármagnið út úr leiftursóknarliðinu. Nema því verði forðað að þeir komist í ráðherrastólana. Með loforðum um betri tíma á að réttlæta þann niðurskurð sem á sér stað fyrir árið 1985. Það er ekki efnilegt að fara í kosningar með raunverulega stefnumörkun ríkisstj. sem framtíðarplan í vegamálum. Mér sýnist að undan því verði ekki komist nema með því að við meðferð þessarar till. hér í þinginu verði ráðstöfunarfé aukið stórlega og helst að því marki sem langtímaáætlunin gerir ráð fyrir, þ. e. í 2.4% af þjóðarframleiðslu fyrir árið 1985. Þm. Alþb. leggja til að fallið verði frá þessum niðurskurði. Ég hefði viljað að sú till. hefði gert ráð fyrir 2.4% markinu en fellst þó á rök félaga minna, að meiri líkur væru fyrir því að hún fengist samþykkt með því að ekki væri gert ráð fyrir meira en 2% á yfirstandandi ári. Ef sú hækkun yrði samþykkt, sem ég vænti, aukast líkur fyrir því að 2.4% markinu verði náð 1986. Mismunur milli ára verður ekki eins mikill. Það væri freistandi að fara nokkrum orðum um stöðu vegaframkvæmda, ástand vega og þá framtíðarsýn sem er í þeim málum. Ýmsu hefur verið komið í framkvæmd, sums staðar stórvirkjum, svo sem t. d. með vegagerð undir Enni. En því miður, framtíðin er ekki björt. Heilu héruðin sjá ekki fram á neinar afgerandi framkvæmdir næstu áætlunartímabil bæði í sambandi við stofnbrautir og þjóðbrautir. Slíkt ástand skapar vonleysi og kallar á búseturöskun. Ég mun láta þessa umfjöllun bíða síðari umr. vegáætlunar, enda munu þá mál liggja skýrar fyrir. Ýmsir aðrir þættir, snjómokstursreglur, útboð vegaframkvæmda, skipulagning vegaframkvæmda, bundið slittag skulu og bíða betri tíma til umfjöllunar frá minni hálfu. Þar er ýmislegt umræðuvert. Eins og ég sagði áðan virðist vegáætlunin vera að hluta kosningaplagg. Marktækari hlutinn, sem á að gilda fyrir árið 1985, er yfirlýsing um það að stefna núv. ríkisstj. er sú að hverfa frá markmiðum langtímaáætlunarinnar. Eftir öll stóru orð sjálfstæðismanna við umræður um og undirbúning þeirrar áætlunar og við umræður um vegáætlun 1983-1984 leggst nú lítið fyrir kappana. Það er því miður staðreynd að þrátt fyrir góðar vonir um að hæstv. samgrh. mundi standa sig í slagnum við gróðapungana, sem standa gegn fjárframlagi til samgöngumála, hefur hann orðið að láta þar í minni pokann og gerir sér það að góðu. Leggst þar lítið fyrir góðan dreng. Enn heldur hann þó einu vopni, atgeiri vel beittum, en einhvern veginn finnst mér að hann ættist til þess að aðrir bregði honum fyrir sig, enda nú allþrekaður eftir langa baráttu. Till. hæstv. samgrh. um að 2.4% markmiði verði náð 1986–1987 og 1988 er ósk hans um að aðrir standi sig betur í ráðherrastóli samgöngumála í baráttunni gegn kreppuliði íhalds og framsóknar en honum hefur tekist árið 1985. Þar veit ég að hann vildi gera miklu betur. Því miður er staðreyndin sú að á árinu 1985 eru allir ráðherrar ríkisstj. Steingríms Hermannssonar jafnslappir. Þeir standa ekki í stykkinu fyrir landsbyggðina, fyrir bættri afkomu og búsetutryggingu. Áætluð framlög til vegamála skv. þeirri vegáætlun sem hér er til umr. er staðfesting á því. Mál er að linni. Til þess að svo verði verður núverandi ríkisstj. að yfirgefa ráðherrastólana sem fyrst. Ég vil svo í lokin þakka starfsfólki Vegagerðar ríkisins fyrir sérstaklega góða upplýsingaþjónustu sem við þm. höfum notið þar, og fyrir það hvað forustumenn Vegagerðar ríkisins eru jafnan tilbúnir til skrafs og til að gefa upplýsingar um hin breytilegustu málefni í starfsemi Vegagerðar ríkisins, jafnt í einkaviðtölum og á fundum með þm.



Herra forseti. Mér heyrist menn vera farnir að flytja framboðsræður hver um annan þveran og undirbúa sig í kosningaslag. Ekki skal ég falla í þá gryfju að gera slíkt því að ég sé ekki að þess sé að vænta að hæstv. ríkisstj. sé að gefa upp andann. Mér sýnist, hvað sem aðrir segja, að hún ætli sér að sitja og sitja enn um sinn. Það er mín spá þó að ég vildi svo gjarnan að það kæmu betri tímar með betri mönnum. En út af því sem hv. síðasti þm. sagði um samanburð á samgrh., þá vil ég miklu heldur hafa núverandi ráðh. en forvera hans og það má hafa eftir mér hvar og hvenær sem er, en það var einmitt hv. þm. sem síðast talaði sem studdi forvera núv. samgrh. í síðustu ríkisstj. Ég skal ekki, herra forseti, tala lengi þó að vissulega sé nú til umr. eitt af stærri a. m. k., ef ekki stærstu, málum sem snúa að okkur dreifbýlisfólki og ástæða væri vissulega til þess að gefa meiri gaum og ræða meira en gert er á Alþingi. Það gefst væntanlega til þess tækifæri síðar við umfjöllun um þáltill. að ræða málið frekar. Ég tek að sjálfsögðu undir þakkir til hæstv. samgrh. fyrir allar upplýsingar sem hann gaf í sambandi við vegamál, vegaframkvæmdir og annað slíkt. Hins vegar hlýt ég að harma það, eins og raunar aðrir sem hér hafa talað, að hann skyldi verða undir í baráttunni fyrir því að halda fram þeim markmiðum fyrir árið í ár sem hv. Alþingi var sammála um að stefna skyldi að. Ég veit að hæstv. samgrh. er jafnóhress með þetta því að ég hygg að hann sé óvanur því að lenda undir. Ég dreg ekki í efa að hann hefði gjarnan viljað halda 2.4% markinu þó að greinilegt sé að það muni ekki takast í ár. Ég tók eftir því að hæstv. ráðh. sagði í framsöguræðu sinni áðan að hann hefði stillt upp næstu þremur árum með hliðsjón af langtímaáætlun. Ég held að nauðsynlegt sé að fá alveg á hreint og það sem allra fyrst hvort það er ekki ótvírætt af hálfu hæstv. ríkisstj. og meiri hl. Alþingis að langtímaáætlunin, þ. e. 2.4%, gildi á árinu 1986 og það sem eftir er þess tímabils sem hér er verið að ræða um. Ég held að nauðsynlegt sé að fá þetta fram vegna þess að það er tiltölulega nýtt fyrir mér að heyra hæstv. ráðh. vera svona hógværan í orðavali, að stilla upp þessu eða hinu. Það gefur til kynna, a. m. k. í mínum huga, að ekki liggi alveg ótvírætt fyrir af hálfu hæstv. ríkisstj. að t. d. á árinu 1986 eigi að miða við 2.4% eins og langtímaáætlunin gerir ráð fyrir. Það er nauðsynlegt, að mínu viti, að það komi fram sem fyrst. - Nú er verst að hafa ekki hæstv. fjmrh. til þess að fá hjá honum vilyrði varðandi þetta. Hæstv. samgrh. vék líka að einu máli sem er fullkomin ástæða til að fá úr skorið áður en sú áætlun sem hér liggur fyrir verður afgreidd. Það er í sambandi við afborganir lána sem tekin hafa verið af öðrum en ríkissjóði. Ef ég hef tekið rétt eftir nefndi hæstv. samgrh. að þarna væri um að ræða 14 millj. kr. á árinu 1983. Einhver skuld hlýtur að vera til 1984. Það væri ekki óeðlilegt að ætla að þarna væri um að ræða 30–35 millj. kr. sem enn hefur ekki verið tekin ákvörðun um að ríkissjóður standi skil á. Úr þessu verður auðvitað að skera og ekki skal ég liggja á mínu liði, hæstv. ráðh., í fjvn. að knýja fram að við þetta verði staðið.

Þakka þér fyrir.

Í öðru lagi tók ég ekki eftir því að hæstv. ráðh. nefndi það, en mér býður svo í grun, að um einhvern halla væri að ræða frá liðnu ári eða liðnum árum að því er varðar vegaframkvæmdir og þá sér í lagi líklega viðhaldið. Það er ekki laust við að ég óttist að fjmrn. sé ekki allt of vinsamlegt þegar að því kemur að standa skil á slíku sem þó var samþykkt á sínum tíma, og a. m. k. af hálfu fjvn., að gert yrði. Ekki veit ég hversu háar þær upphæðir eru, en ég hygg að þarna kunni að vera um nokkuð miklar fjárhæðir að ræða sem eru halli frá árinu 1984 og einhver trúlega líka frá fyrri árum. Hv. þm. Helgi Seljan vék að því áðan að það skyti nokkuð skökku við hversu menn ætluðu að vera miklu jákvæðari á næsta ári í fjárveitingum til vegaframkvæmda en menn eru í ár. Það virðist yfirleitt vera svo, líklega sama hvaða ríkisstjórn á í hlut, að menn ætla alltaf að gera betur á næsta ári en því sem þeir eru um að tala í hvert skipti. Ég hygg að það eigi ekki einvörðungu við um þessa hæstv. ríkisstj., en vissulega er hvimleitt að í þessu sem og öðru skuli ekki vera staðið við gefin fyrirheit og þær yfirlýsingar og áætlanir sem búið er að gera, þannig að þeim megi a. m. k. nokkurn veginn treysta. Ég tek undir það með hæstv. samgrh., og hef raunar gert það og gerði það síðast þegar vegáætlun var rædd, að ástæða sé til að taka fjármagn að láni til vegaframkvæmda þó um sé að ræða erlent fjármagn. Ég held að ég hafi sagt það við hæstv. samgrh. þegar þessi mál voru hér síðast til umr. að hvað sem liði öllum viðvörunum míns flokks í sambandi við erlendar lántökur, sem ég tek að sjálfsögðu undir, mætti hann eiga mig vísan vildi hann auka verulega framkvæmdir í vegamálum þó með erlendum lántökum væri. Ég tel að það séu svo arðbærar framkvæmdir og svo nauðsynlegar, ekki hvað síst fyrir okkur sem byggjum hinar dreifðu byggðir, að það sé fullkomlega réttlætanlegt að taka lánsfé til slíkra framkvæmda og það skili sér fljótlega aftur. Þá fundust mér athyglisverðar þær upplýsingar hæstv. ráðh. hve mikill væri beinn kostnaður, 5–6 millj. kr., af að innheimta þungaskatt. Ég held að ég hafi tekið rétt eftir því að beinn kostnaður sé milli 5 og 6 millj. fyrir utan það sem einstaklingar þurfa að greiða, við að innheimta þetta gjald. Ef ástæða er til að ætla að hæstv. ráðh. sé að fara úr stólnum ætti hann nú að taka sig til og hrista þetta af sér áður en hann yfirgefur samgönguráðherrastólinn, kippa þessu í liðinn og breyta til. Það er fjölmargt sem ástæða væri til þess að ræða í sambandi við vegáætlun, en ég skal ekki, herra forseti, bæta miklu við þau orð sem ég hef þegar sagt. Ég vil þó aðeins víkja að útboðsmálunum sem hér hefur líka borið á góma. Ég hygg að það kunni að vera rétt að hægt sé að afkasta meira fyrir minni fjárhæðir með útboðum. Þó kunna á því að finnast ýmsar hliðar. Ég tel nauðsynlegt að ganga úr skugga um hvort þær fullyrðingar, sem margir hafa haldið fram um hagkvæmni útboða í framkvæmdum, eru réttar. Í ljósi þess er sú þáltill., sem hv. þm. Helgi Seljan vék að áðan, fram borin. Ég held að æskilegt sé allra hluta vegna, allra aðila vegna, að fá úr því skorið hvort hér er um að ræða hagkvæmni og þá hversu mikla. Ég hef hins vegar verið mjög uggandi yfir því að útboð leiddu til verkefnaleysis ýmissa aðila sem hafa með nokkrum tilkostnaði a. m. k. byggt sig upp til þess að inna þessi verkefni af höndum - þá á ég við í heimahéraði. Ég held að nauðsynlegt sé, a. m. k. við smærri verkefnin, að huga að þætti heimamanna í slíkum framkvæmdum. Ég held hins vegar að það sé rétt, sem hæstv. samgrh. sagði, a. m. k. þar sem ég þekki til, að í stærri verkefnunum og kannske hinum smærri líka hafi tekist nokkuð þokkalegt samstarf milli verktaka þó utanaðkomandi væri, og heimaaðila. En ekkert tryggir til frambúðar að svo verði þó að svo hafi gerst á því svæði sem ég þekki kannske hvað best til. Kannske er þetta með öðrum hætti annars staðar og þar hafi ekki tekist slíkt samstarf. En það er nauðsynlegt að huga vel að því að heimaaðilum sé gert kleift að koma inn í þessa mynd að því er varðar framkvæmdir og jafnvel viðhald vega. Ég hlýt líka að taka undir þau orð hæstv. samgrh. að það beri að fara að huga að undirbúningi jarðgangagerðar hér á landi. Það hlýtur að vera framtíðin. Það kann að vera að við þurfum einhver ár að bíða eftir slíku. Vonandi verða þau sem fæst. En enginn vafi er á því að jarðgöng munu tengja saman hinar dreifðu byggðir hjá okkur í náinni framtíð. Þetta er auðvitað gífurlega dýrt fyrirtæki og því fyrr sem farið er að huga að slíku, því betra. Um þetta hygg ég að allir hljóti að vera sammála. Ég skal ekki, herra forseti, hafa öllu fleiri orð um þetta nú. Mér gefst tækifæri til þess í fjvn. að fá frekari upplýsingar um ýmsa þætti sem að þessu lúta. Bæði ég og aðrir hv. þm. vildum gjarnan fá miklum mun meira til ráðstöfunar í þessum verkþætti en hér um ræðir. Ég efast ekkert um að svo er einnig um hæstv. samgrh. Dragbítar eru auðvitað alltaf einhvers staðar. Þá er að finna innan núverandi stjórnarsamstarfs ekkert síður en áður hefur verið. Þeir dragbítar hafa orðið til þess að við búum nú við skarðari hlut en ætlað var þegar gengið var frá langtímaáætluninni. Allir voru þó um það sammála sem þá var gert. Vonandi tekst í góðu samstarfi og með þrautseigju að vinna bug á þessum dragbítum. Ekki skal standa á mér að halda með hæstv. samgrh. á atgeirnum og ýta við því liði, þeim þröskuldum, sem standa í vegi fyrir því að við getum haldið uppi þeirri áætlun sem Alþingi samþykkti samhljóða og okkur ber skylda til að standa við.



Herra forseti. Ég vil hafa nokkur orð um till. þá til þál. sem hér er til umr. og varðar vegáætlun fyrir árin 1985–1988. Ég vil snúa mér fyrst að því sem miður fer, að mínu viti, í þessari ályktun. Það er að sjálfsögðu, eins og hér hefur þegar fram komið og verið rakið af hálfu margra ræðumanna, að nú miðar okkur ekki nokkuð á leið heldur aftur á bak í þeirri viðleitni að hækka framlög til þessa málaflokks upp í það hlutfall af okkar þjóðartekjum sem menn sömdu með sér hér á einni tíð. Við hljótum að harma það, eins og menn gera gjarnan hér á hinu háa Alþingi að harma hlutina þegar mönnum miðar aftur á bak eins og óneitanlegt er í þessu tilfelli. Það er nógu slæmt að una því að þjóðartekjur skerðist og framkvæmdagildi þess hlutfalls í krónum talið minnki þó það bætist ekki við að á sama tíma og þjóðartekjur hafa dregist saman komi til viðbótar skerðing á því hlutfalli af þessum sama stofni, þjóðartekjunum, sem um ræðir. Ég er þeirrar skoðunar að það verði erfitt verk að ná upp í 2.4% í einum áfanga á einu ári hlutfallinu, jafnlágt og það virðist eiga að verða á þessu ári, árinu 1985 en sú leið er valin í þessari till. g geri því skóna að það stafi af því að vegna þeirrar miklu skerðingar sem verður á fjárveitingunum á þessu ári sé óhjákvæmilegt að binda þetta hlutfall við 2.4% þegar á næsta ári ef langtímaáætlunin sem slík eigi ekki að hrynja. Það er ekki síst á þeim grunni sem ég vil mótmæla þessu hlutfalli og þessari fjárhæð, sem á að verja í þetta í ár, því að ég fel að með því sé langtímaáætluninni stefnt í hættu og þeirri samstöðu sem um hana hefur náðst. Ég byrja á þessu, herra forseti, vegna þess að þetta skiptir auðvitað mestu máli í allri umfjöllun um vegamál og samgöngumál, þ. e. það atriði hversu miklum fjármunum við treystum okkur til að verja úr sameiginlegum sjóðum og af skattfé til þess að standa undir framkvæmdum í þessum efnum. Öll önnur umræða hlýtur að verða afleidd af þeirri staðreynd sem við göngum út frá í þessu efni. Það var margt athyglisvert sem kom fram í ræðu hæstv. samgrh. Sérstaklega þótti mér fróðlegt að heyra ummæli hans um bundið slitlag og þær hugmyndir sem nú eru uppi um að leggja fjögurra metra breitt slitlag til að reyna að hraða því að fáfarnari vegir komist í varanlegt form með þessum hætti. Ég hef sjálfur verið áhugamaður um þetta og ekki síst vegna þess að mér svíður það að horfa á fjármunina rjúka út í loftið eins og þeir gera yfirleitt þegar gengið er frá nýjum vegum með því að vinna með ærnum tilkostnaði á þá efni; leir, mala ofan í hann grjót, blanda þessu saman og keyra síðan út. Fróðir menn halda því fram að munurinn á því að leysa þetta í eitt skipti á varanlegan hátt með bundnu slitlagi og hinu að keyra út unnið efni, sem ekki er bundið, sé sáralítill. Þeim mun blóðugra er að henda peningunum í þessi verk á þennan hátt, svo að ekki sé minnst á viðhald og annað sem inn í þetta spilar. Ég birti það hér án ábyrgðar að einn af starfsmönnum vegagerðar úti á landi hefur fullyrt það við mig að þegar hann skoði þær tölur sem hann hefur undir höndum í þessu sambandi, þá sé kostnaður af þessari efnisvinnslu, mölun og úfkeyrslu allt að 60–80% af því sem komast mætti af með við bundið slitlag fjögurra metra breitt. Sjá menn þá í hendi sér hversu ákaflega óhagstætt er að þurfa að halda áfram við þetta í svipuðum hlutföllum og verið hefur. Ég hygg að það þurfi að koma verulega til skoðunar á næstu árum að breyta þessum hlutföllum og færa meira fé yfir í að ganga varanlega frá yfirborði veganna. Það mun skila sér á lygilega stuttum tíma, bæði vegna minna viðhalds og fleiri atriða svo að ekki sé nú minnst á afnotagildið og þjóðhagslegan sparnað í þessu sambandi. En herra forseti. Sá kafli í ræðu hæstv. samgrh. sem vakti einna mesta athygli mína var kaflinn sem hann flutti um jarðgangagerð á Íslandi. Ég hef flutt hér á hinu háa Alþingi, sem nú starfar, þáltill. um þetta mál, sem sé þá, að unnin verði upp langtímaáætlun um gerð jarðganga á Íslandi og hún verði felld inn í aðra áætlunargerð um samgöngumál og vegamál. Ég leyfi mér að túlka ummæli hæstv. samgrh. í meginatriðum svo, að hann sé að verulegu leyti efnislega sammála þeirri till. Annað gat ég ekki heyrt á hans máli en hann teldi þörf á því að vinna slíka skipulagsvinnu og hafa hliðsjón af henni í framtíðinni. Ég fagna því að sjálfsögðu ef bæst hefur liðsmaður í hóp þeirra sem áður höfðu tjáð sig fylgjandi þessari till. og hann ekki af léttari endanum, sjálfur hæstv. samgrh. Ummæli hv. þm. Karvels Pálmasonar hnigu í sömu eða svipaða átt og ég fagna einnig þeim stuðningi. Till. þessi hefur þegar gengið til nefndar og er þar væntanlega til vandlegrar yfirvegunar og unnið þar af röggsemi, eins og yfirleitt er í hinum háu stofnunum Alþingis. Ég vona að áður en þessi þáltill. um vegáætlun verður samþykkt takist að fregna af því hvernig till. minni miðar og hvaða horfur eru á því að fá hana samþykkta á því Alþingi sem nú situr. Ég þarf ekki að rekja hversu brýnt er, að mínu mati, að fara í þessa vinnu. Samgrh. lýsti því sjálfur á hvaða stigi þetta væri í meginatriðum, þ. e. að búið er að gera lauslega könnun á kostum í þessu sambandi bæði á Austfjörðum og Vestfjörðum. Talsvert meiri vinna hefur farið fram í sambandi við jarðgangagerð í Ólafsfjarðarmúla. Ég held að þessi verkefni séu þannig á vegi stödd að kominn sé tími til þess að taka ákvarðanir af því tagi sem gert er ráð fyrir í till. minni, þ. e. að marka sér stefnu til að vinna út frá í þessum efnum. Það er til mikillar fyrirmyndar hvernig stefnumörkun hefur verið, að mínu viti, í þessum málaflokki, þ. e. í vegamálum, og ég á þar við gerð og samþykkt langtímaáætlunar, og væri betur að hið opinbera og hið háa Alþingi ynnu á svipaðan hátt á fleiri sviðum og næðu hliðstæðri samstöðu um verkefnaskiptingu og fjárveitingar og hér hefur gerst. Jarðgangagerð og þau samgönguvandamál sem henni er ætlað að leysa á einstökum stöðum í landinu hlýtur að koma inn í þessa umr. Ég er þeirrar skoðunar, ég hef a. m. k. trú á því, að við Íslendingar séum það félagslega hugsandi að við getum náð saman um að leysa með sérstöku átaki vandamál þeirra byggðarlaga sem búa við alveg sérstakar aðstæður. Mér finnst það hljóti að vera keppikefli og markmið í sjálfu sér að koma öllu landinu, öllum byggðarlögum í sæmilegt ástand hvað þetta varðar áður en við förum að margfalda breiddir akvega og auka þægindi þeirra sem þegar búa að mörgu leyti við ágætar samgöngur þó að ég sé ekki að draga úr því að einnig þar þarf að halda framkvæmdum áfram. Ég held að fyrsta boðorðið í þessum efnum hljóti að vera að tengja byggðir landsins saman á þann hátt að það nýtist árið um kring. Menn hafa talað mikið um það, sem er almenn trú í þessu landi, að jarðgangagerð sé alveg óhemju dýr, það sé nánast mannsmorð eða svipað og að nefna snöru í hengds manns húsi að tala um hana þegar verið er að fjalla um samgöngumál og fjárfestingar til þeirra mála og það sé óheyrilegt ábyrgðarleysi að gera því skóna að fjöllin verði boruð sundur og saman, eins og sumir orða það í mín eyru. Ég held að menn grundi þessar skoðanir sínar á ákaflega litlum rökum. Í öllu falli eru þau að verulegu leyti úrelt. Það eru uppi breyttir tímar. Samgrh. vék nokkuð að því að breytingar hafi orðið með tilkomu nýrrar tækni og meiri þekkingar. Ég hef fullyrt úr þessum virðulega ræðustól og gef gert það enn að ýmis þau vandamál sem við áttum við að stríða í brautryðjendastarfi okkar, þegar fyrst voru lögð hér jarðgöng sem eitthvað munar um, yrðu núna auðleysanleg með nýtilkominni tækni og það sé aldeilis ósannað að kostnaður við þetta verk sé ekki talsvert lægri en menn hafa haldið fram í blöðum og öðrum fjölmiðlum og jafnvel hér á hinu háa Alþingi. Það á að reynast létt verk að ganga sæmilega úr skugga um hver sé hinn raunverulegi tilkostnaður í þeim efnum. Það er t. a. m. verið að vinna að jarðgangagerð í sambandi við virkjanir og þar fæst reynsla og þar fæst viðmiðun um það hvernig þessum verkum miðar við alíslenskar aðstæður. Ég held að það gangi vel. Þær fréttir sem ég hef þaðan eru þær að þrátt fyrir að byrjað hafi verið við mjög erfiðar aðstæður og vitað hafi verið fyrir að a. m. k. fyrsti hluti jarðganganna við Blöndu yrði í erfiðu bergi hafi gengið bærilega að leggja göngin. Það sannar ágæti hinnar nýjustu tækni. Það hefur gengið áfallalítið og án meiri háttar óhappa að vinna við göngin sem kallast vel að staðið við þær erfiðu aðstæður sem þar eru, eins og ég vék að. Ég er ásamt öllum öðrum þm. Alþb. flm. að brtt. við þessa þáltill. þar sem við leggjum til að fjárveitingar til nýframkvæmda verði hækkaðar. Ég þarf ekki að fara fleiri orðum um það. Við gerum þetta, eins og ég áður sagði, m. a. vegna þess að við höfum ekki trú á því að hlutfallið fari upp á við, ef menn leyfa sér að fara jafnneðarlega á þessu ári og áformað er, og því sé betra að reyna að taka jafnari skref auk þess sem framkvæmdagetan á þessu ári líður stórlega fyrir það ef þetta hlutfall verður látið fram ganga. Ég hef á því fullan hug og kann að skoða hug minn um að flytja þess utan brtt. við þau þrjú síðari ár sem hér eru til meðferðar, þ. e. árin 1986–1988, og þær mundu þá hníga í þá átt að taka ákveðna fjárhæð af þeim 2.4% sem áformað er að verja af þjóðartekjum til þess að hraða hinni svonefndu Ó-vegaáætlun og ýta undir möguleika á því að hefja samfellda vinnu við að leysa vandamál þeirra byggðarlaga sem horfa til jarðgangagerðar í þessu sambandi. Það er a. m. k. von mín að með því að stilla þeim verkum þannig upp, eins og ég hef gert tillögur um í áðurnefndri þáltill., megi takast að efna til samstöðu um þann verkaflokk og um að verja einhverju ákveðnu hlutfalli í þessu skyni. Það þarf ekki að vera hátt. Ég hygg að 0.1% af þessum 2.4% dygðu til þess að halda uppi nokkurn veginn samfelldri áætlun um jarðgangagerð og halda úti einum vinnuflokki allt árið í þessum efnum. Ég hygg að það væri raunhæft markmið í sjálfu sér að setja upp að eitt gengi og ein vélasamstæða ynni sem mest samfellt við slíka áætlun. Ef þetta væri gert skv. samþykktri langtímaáætlun sæju menn þó að eitthvað miðar áfram og þá væru menn líka búnir að semja um ákveðna framkvæmdaröð og þyrftu ekki að karpa um hver kæmi öðrum framar. Með því móti mundu menn ekki stíga skóinn hver niður af öðrum, heldur leggjast allir saman á það að ýta verkinu áfram. Þannig vildi ég helst sjá þetta gerast, herra forseti. Það kemur að því að ég legg slíka till. fram. Það þarf ekki að fara um það orðum hér hversu mikilvægur málaflokkur það er sem við höfum til umfjöllunar í hálftómum sölum virðulegs Alþingis þar sem eru vegamál og samgöngumál. Á það verður þó aldrei of oft lögð áhersla, að mínu viti, að þau mál eru eitt þýðingarmesta atriðið hvað varðar jafnan rétt og jafna aðstöðu íbúanna í þessu landi, þ. e. að gera samgöngur sem víðast á landinu sem jafnbestar, því að fátt hefur meiri áhrif á þróun mannlífs og athafnalífs í byggðarlögum en einmitt samgöngurnar þangað. Það þekkja þeir sem búið hafa í afskekktum byggðarlögum, sem búa við skertar samgöngur, alla þá gífurlegu erfiðleika sem það skapar og þau miklu áhrif sem það hefur á allt mannlíf. Ég held að nú á dögum uni fólk því hreinlega ekki til lengdar að búa við mjög lakar samgöngur. Maður finnur ákaft fyrir því t. d. í byggðarlögum eins og Ólafsfirði, þar sem við sérstök vandamál er að etja af þessu tagi, að samgönguerfiðleikarnir liggja eins og köld hönd á allri framþróun í þeim byggðarlögum og bættar samgöngur eru gjarnan það framfaramál sem íbúar þar nefna númer eitt, aðspurðir um hvað þeim megi nú helst til framdráttar og bjargar verða. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég endurtek það að ég, eins og við gerum gjarnan sem heitum þessu nafni, harma að hlutfallstalan hefur lækkað svo mikið. Ég vona að brtt. okkar þm. Alþb. fái hér sem víðtækastan stuðning.



Herra forseti. Ég mun ekki lengja þessa umr. mikið, enda er langt á hana liðið og fáir viðstaddir eins og þm. hafa komið að í ræðum sínum. Það er áreiðanlega af sem áður var, en það voru gamlir og reyndir þm. sem tjáðu manni að vegamálin væru ein þau heitustu mál sem til umræðu kæmu í þingsölum, væri þá sama hvort það væri í umr. í þinginu eða í þingflokkum. En það gefst tækifæri til að ræða þessa áætlun síðar við 2. umr. hér í hinu háa Alþingi. Það hefur verið komið að því hér að gildi vegagerðar væri mikið, þetta væri mikilvægur málaflokkur. Ég tek undir það. Gildi vegagerðar fyrir atvinnulífið í landinu er ótvírætt og vegagerð skiptir miklu máli fyrir mannleg samskipti og félagslíf í hinum dreifðu byggðum. En þó að þetta sé mikilvægur málaflokkur er þetta ekki sá eini sem mikilvægur er í landinu. Ýmis þörf og góð mál hafa orðið að þola niðurskurð í þeirri stöðu sem þjóðarbúið er. Þessi niðurskurður var óhjákvæmilegur, en að sjálfsögðu munum við reyna að vinna okkur út úr þessum vanda og auka framlög til vegagerðar á ný. Ég vil taka undir það sem hér hefur verið sagt í sambandi við jarðgangagerð og fagna því að samgrh. skuli hafa tekið þau mál sérstaklega til umr. í ræðu sinni. Ég vil taka undir það að nauðsynlegt er að gera áætlanir til langs tíma í þessum málaflokki, gera sér grein fyrir að hverju skuli stefnt þannig að hægt sé að hefja af fullum krafti undirbúning í þessum efnum. Þetta eru dýrar framkvæmdir, þetta eru framkvæmdir sem útheimta sérhæfingu í tækjum og vinnubrögðum. En ekkert mundi breyta aðstöðu einstakra byggðarlaga meira en að átak væri gert í þessum efnum, færa byggðarlög meira saman og skapa stærri heildir. Það mundi verða alger bylting og er hægt að nefna ótal dæmi því til sönnunar í hinum ýmsu landshlutum, en ég læt það liggja á milli hluta að sinni. Ein ástæðan til þess að ég tók til máls við þessa umr. er að hér var komið aðeins inn á útboðsmálin og útboð Vegagerðarinnar. Ég er einn af meðflm. þáltill. um þetta efni. Ég tel að full þörf sé á slíkri könnun sem þáltill. kveður á um og slík úttekt væri gott innlegg inn í þá umr. sem nú er um málið. Það er heit umr. um þessi mál á landsbyggðinni. Ég er ekki með því að segja að útboðin séu af hinu vonda né að ástæða sé til að leggja þau niður, það er langt í frá. Hins vegar er þörf á því að móta ákveðnar reglur um þessa miklu breytingu sem hefur verið á framkvæmdum Vegagerðarinnar, ákveðnar reglur sem tryggja að ákveðinni þjónustu sé haldið uppi á landsbyggðinni og verði til þess að þessi gildi þáttur, sem verið hefur í atvinnulífinu og byggist á vörubílaútgerð og vinnuvélaútgerð, haldist. Þar með er ég ekki að segja að engin breyting þurfi að verða í þessum málum. Þessir aðilar þurfa kannske að skipa sér í stærri heildir, breyta hjá sér skipulaginu, en um útboðin þarf að móta ákveðnar reglur. En ég ætla ekki að ræða þetta meira að sinni, enda gefst tækifæri til þess þegar þáltill., sem hér um ræðir, kemur til umr. Það mætti ræða lengi um skiptingu vegafjár milli kjördæma. Menn hafa sjálfsagt sínar athugasemdir við skiptinguna, en ákveðnar reglur þar um eru í gildi sem menn hafa sætt sig við þó allir vilji að sjálfsögðu meira og verkefnin séu næg alls staðar. Þessar reglur verða endurskoðaðar og munu þá menn koma sínum sjónarmiðum á framfæri í tengslum við endurskoðun þeirra. En um vegaféð, sem rennur til einstakra kjördæma, má segja að yfirleitt hefur verið góð samstaða meðal þm. um skiptingu þess þó að því miður hafi ekki allir þm. Austurl. staðið að skiptingunni eins og hefur komið hér fram. En ég get lýst því yfir að ég mun reyna að hafa góða samstöðu um þetta efni og fagna yfirlýsingum hv. 2. þm. Austurl. um það efni hér áðan og veit að samstaða þorra þm. Austurlands verður góð eins og hingað til. Ég vona að við megum allir fylgjast að nú þó að ég þori ekki að spá neinu um það á þessu stigi. Ég vil ljúka máli mínu nú því að ég ætla ekki að vera langorður við þessa umr., eins og ég segi gefst tækifæri til að ræða þessi mál nánar síðar. Ég vil ljúka máli mínu með því að þakka Vegagerðinni fyrir ágæta vinnu og taka undir þær þakkir til hennar sem fram hafa komið hér. Ég held að vinnubrögð í áætlanagerð og ýmsum framkvæmdum séu um margt til fyrirmyndar og vonast eftir að hafa við þá góð samskipti. Ég vil einnig þakka hæstv. samgrh. fyrir fróðlega og ágæta framsöguræðu um þetta mál áðan.



Herra forseti. Maður hefur á tilfinningunni að maður sé að fremja einhvern glæp með því að lengja þessa umr. umfram það sem orðið er, en það verður þá bara að hafa það. Það er kannske dæmigert að hér sitji eftir í salnum með örfáum undantekningum þm. landsbyggðarinnar, þm. þeirra kjördæma sem búa við samgöngur sem ekki eru fullnægjandi. Aðrir þm. eru víðs fjarri, þm. höfuðborgarinnar, með örfáum undantekningum, ég ítreka það, og þm. nærliggjandi kjördæma. En þetta sýnir okkur að þannig er nú komið að vegamál, samgöngumálin, snerta ekki alla íbúa landsins jafnt, þau gera það ekki, engan veginn. Þess vegna sitja menn ekki við sama borð þegar verið er að ræða um mikilvægi samgangna. Í ágætum texta segir: „Vegir liggja til allra átta.“ Það er vissulega rétt að vegir liggja til allra átta frá höfuðborginni, frá höfuðborg okkar, Reykjavík, sem við eigum öll og þurfum öll að sækja svo mikið til. Við höfum ekki efni á því að eiga margar höfuðborgir. Við þurfum að sækja gífurlega mikla og margvíslega þjónustu til höfuðborgarinnar. Þess vegna er okkur nauðsynlegt að komast til hennar á öruggan og fljótlegan hátt ef því er að skipta. Ég vil að samgöngumálin séu rædd í samhengi, að menn ræði um vegamál, ferðalög á sjó og í lofti í sömu andránni. Nauðsynlegt er að menn átti sig á því hvaða samgönguþættir það eru sem þjóna best hverju byggðarlagi. Við vitum að Herjólfur þjónar Vestmannaeyjum og það er hægt að komast með Akraborginni upp á Akranes. Þetta á við í þessum tilfellum, að nota sjóleiðina. Við vitum líka að ýmsir staðir búa við öruggar eða öruggari flugsamgöngur en aðrir. En ýmis byggðarlög og ýmsir landshlutar búa við lakastar samgöngur, m. a. Vestfirðir. Ég geri ráð fyrir að svipað eigi við um Austfirði og Norðurland.  Hér er til umfjöllunar vegáætlun fyrir árin 1985–1988. Menn hafa nú hver um annan þveran þakkað samgrh. fyrir ágæta ræðu hér áðan. Ég held að ég fari ekkert að þakka honum sérstaklega fyrir þetta. Ræða hans kom mér ekki á óvart. Hann hefur verið ötull fulltrúi landsbyggðarinnar allt frá því að ég man eftir og verður það vonandi áfram. Ég held að hann skilji betur en margir aðrir þau vandamál sem við er að etja í erfiðum kjördæmum. Ég harma það að sjálfsögðu að ekki hefur tekist að standa við þá áætlun, sem samþykkt var og upp hefur verið sett, að verja 2.4% af þjóðarframleiðslu árlega til þessara mála. Hitt er svo á að benda að það er samdráttur í þjóðfélaginu á þessu ári og það hefur verið samdráttarskeið sem við höfum verið að sigla í gegnum núna. Þess vegna er ekki við því að búast að samgöngumálin fái það sem þau hefðu ella fengið af þjóðarkökunni. Mig langar aðeins að fjalla hér um örfáa þætti og skal ekki vera mjög langorður, herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi lýsa því yfir að ég tel að Vegagerðin verði að fá tækifæri til að fylgjast með framvindu mála í sambandi við jarðgangagerð. Það er framtíðin, það er ekki hægt að tengja ákveðin byggðarlög saman á fullnægjandi hátt nema með jarðgöngum. Þess vegna vil ég leggja áherslu á að unnið verði að þessum málum, þau verði ekki látin liggja í láginni, heldur verði unnið markvisst að því að þegar kemur betri tíð með blóm í haga og þegar Íslendingar verða betur í stakk búnir til að leggja meira fé til vegamála verði unnið að vegamálum þannig að þar sé um nokkuð varanlega lausn að ræða. Þess vegna legg ég til að á meðan ekki eru til peningar til þess að ráðast í sjálfa framkvæmdina verði þessi mál undirbúin þannig að hægt verði að hefjast handa strax og aðstæður leyfa. Við hljótum að búa yfir þeirri tækniþekkingu sem þarf nú þegar. Sérstaklega vitna ég þar í framkvæmdir við virkjanir. Við getum því ráðist í jarðgangagerð þegar aðstæður leyfa. Samgöngurnar eru forsenda framgangs annarra mikilsverðra mála, þau eru grunnurinn að svo mörgu. Við skulum taka heilbrigðismálin. Heilbrigðismál verða ekki í góðu horfi nema samgöngumálin séu það líka. Atvinnumál og félags- og menningarmál ýmiss konar verða heldur ekki í góðu horfi nema samgöngumálin séu í góðu horfi. Þessi óvenju mildi og góði vetur, sem við höfum upplifað núna, hefur fært okkur heim sanninn um það hversu mikilvægt það er að menn komist á milli staða, hversu mikilvægt það er að menn geti blandað geði og hist og hvað það er mikils virði að hafa öruggar og góðar samgöngur á milli staða. Það hefur verið rætt hér um útboð verka. Það er mín persónulega skoðun að þegar um stór verkefni er að ræða sé rétt að huga að þessari leið. Við sáum að þegar vegargerðin undir Ólafsvíkurenni var boðin út kom fram mjög hagstætt tilboð sem sparaði geysilega mikið fé miðað við þær kostnaðaráætlanir sem Vegagerðin hafði gert í sambandi við þetta verk. Nú skal ég ekki um það segja hversu áreiðanlegar kostnaðaráætlanir Vegagerðarinnar hafa verið í þessu sambandi, hvort þær hafa m. a. tekið mið af því ástandi sem ríkti í framboði á verkefnum á þeim tíma sem útboðið fór fram. En mér sýnist að það sé augljóst mál að þarna hafi sparast verulegir fjármunir. En ég vil lýsa þeirri skoðun minni að ég tel að bjóða þurfi verkin út í smærri einingum þannig að heimamönnum, sem mikið hafa verið hér til umræðu í sambandi við útboðin, gefist kostur á með sínum takmarkaða tækjakosti að bjóða í þessi verk. Ég get ekki látið hjá líða að minnast örfáum orðum á áætlun sem gerð var í samgöngumálum Vestfjarða fyrir þó nokkuð mörgum árum, svokallaða Vestfjarðaáætlun. Það er gaman að vitna í það að hæstv. forseti, Þorv. Garðar Kristjánsson, átti þar stóran hlut að máli. Þessi áætlun, sem hrundið var í framkvæmd, skipti sköpum á þeim tíma í samgöngumálum Vestfjarða. Mér er spurn og beini því til hæstv. samgrh. hvort ekki sé tilhlýðilegt að huga að slíkri áætlanagerð í sambandi við samgöngumál okkar Íslendinga almennt. Eigum við ekki aðgang að einhverri aðstoð, einhverri erlendri aðstoð, t. d. frá vinum okkar og frændum á Norðurlöndum sem ekki vita aura sinna tal, t. d. Norðmönnum, í sambandi við þessi mál? Ég tel það mjög athugandi að ráðast í slík stórverkefni sem skipt geta sköpum í sambandi við framtíð byggðar í landinu öllu. Nú veit ég það mætavel og held að þeirri skoðun vaxi nokkuð fylgi að það séu ýmsir landshlutar sem ekki sé arðandi upp á í þessum efnum, m. a. Vestfirðir, þar sé mannlíf á þann veg að það sé aumkunarvert að búa á því landsvæði. Það kann að vera að það sé ekki meiri hluti þjóðarinnar sem hefur þessa skoðun. Eitt er víst að á Vestfjörðum býr fólk sem unir hag sínum býsna vel og vill búa þar. En að sjálfsögðu má betrumbæta aðstæður þessa fólks þar og annars staðar vítt og breitt um landið. En það þarf að hugsa stórt í þessum efnum, það þarf að leggja drög að því að tengja byggðirnar saman, eins og ég gat um hér fyrr í ræðu minni, þannig að fólkið geti betur unað þar saman. Fjöllin aðskilja fólkið í þessum landshluta eins og fleirum og það þarf að koma fólki í samband hverju við annað. Ég vildi aðeins gera þetta að umræðuefni hér og beina því til ráðamanna þjóðarinnar að þeir hugsi nú stórt í þessum efnum og reyni að leggja drög að því að ráðist verði í verkefni sem skipt geta sköpum í sambandi við byggð fólksins í landinu öllu.



Herra forseti, virðulega rest af þingheimi. Ég ætlaði nú reyndar bara að sitja hér og hlusta á þessi fróðlegu erindi, sem fram hafa gengið af munnum þm., en ég gat ekki á mér setið þar sem hv. 5. þm. Vestf. Magnús Reynir benti réttilega á að það er orðið fátt um fulltrúa þéttbýlis hér. Mér finnst náttúrlega hörmulegt að það þurfi að benda á slíkt og leiðinlegt að haldið sé áfram að draga landsmenn í tvo flokka, annars vegar þéttbýli og hins vegar dreifbýli, þar sem sérstaklega er hér um að ræða sameiginlegt hagsmunamál allrar þjóðarinnar, hvar á landinu sem hún býr, því að þeir fjármunir sem lagðir eru í aukin framlög til vegagerðar hljóta alltaf að skila sér til baka. Má m. a. benda á minni varahlutakostnað sem fylgir því að aka á betri vegum. Það er ágætt til þess að vita að hér skuli hafa verið lögð fram langtímaáætlun eða a. m. k. til næstu ára. Hins vegar er það leitt að ekki skuli vera hægt að eyða hærri prósentu af þjóðartekjum til þessara mála, því að bílaeign hefur aukist talsvert undanfarin ár og sér ekki fyrir endann á þeirri aukningu en hún hlýtur að hafa það í för með sér að þunginn á þjóðvegakerfinu vex. Hér hefur verið minnst á nokkur atriði og ætla ég ekki að fara að tína þau hvert og eitt til, en vil gjarnan benda á varðandi hugmyndir um jarðgangagerð að það þarf ekki að leita langt, því að frændur vorir Færeyingar munu vera afskaplega natnir við slíkar framkvæmdir og mætti kannske læra ýmislegt af þeim. Ég vildi bara benda á þetta.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Ég þakka öllum þeim þm. sem til máls hafa tekið fyrir þeirra innlegg í þessar umræður. Mér er alveg ljós óánægja manna með framlag til vegamála á þessu ári. En það er í framhaldi af afgreiðslu fjárlaga sem sú uppstilling er með þeim hætti sem þessi vegaáætlun gerir ráð fyrir. Varðandi það sem hv. 3. þm. Vestf. spurði um, honum fannst ég taka eitthvað hóflega til orða eða óskýrt, vil ég taka það fram að þetta er till. til Alþingis, till. sem ég legg fram með samþykki ríkisstj. Og þegar Alþingi hefur samþykkt till. þá er hún orðin samþykkt Alþingis þar með. Og þá skulum við vona að við getum öll skilið málið. Ummæli hv. 2. þm. Austurl. harma ég nú í fyrsta lagi af því að ég er orðinn svo gamalreyndur þm. Og þó að þm. Vestf. hafi stundum dálítið hátt hér í þingsölum, aldrei mjög hátt, en dálítið, þá hafa þeir alltaf náð saman í sambandi við skiptingu á vegafé. Við þyrftum því e. t. v. að fara að lána þarna austur a. m. k. einn og einn til þess að koma þessu saman fyrir þá. En út af því sem sami hv. þm. sagði um þetta mikla stökk í vegáætlun til fjögurra ára, úr 1650 millj. í 2430 millj. á næsta ári, síðan 2480 árið 1987 og 2530 millj. árið 1988, þá gerði nú till. til þál., sem lögð var fram snemma árs 1983, ráð fyrir útgjöldum samtals upp á 972 millj. á árinu 1983 að viðbættri 51 millj. til Ó-vega, en stökkið var upp í 1507 millj. 1984 og síðan 1603 og svo 1634, svo að þeir kunnu nú að stökkva líka sem studdu ríkisstj. á undan. En það er eitt enn verra við þá till. heldur en þessa. Í þeirri till. var gert ráð fyrir tekjustofni upp á 125 millj. 1983 sem átti að hækka í 175 millj. 1984 og framhald 1985 og 1986. En úr þessum tekjustofni varð ekki neitt, eins og menn muna, því að þessi þáltill. hlaut aldrei samþykki Alþingis. Hins vegar var mikið flautað hér úti fyrir þinghúsinu. Hér voru flestir langferðabílar landsins komnir og flautuðu allir í einu. Það féll því í minn hlut að taka við óformlegri vegáætlun, þar sem vantaði jafnviðamikinn tekjustofn eins og þennan, og koma henni áfram. Og það tókst á árinu 1983. Og ég get alveg sagt það hér, án þess að bera neinn kinnroða fyrir því, að það voru uppi miklu, miklu róttækari niðurskurðarhugmyndir en þessi áætlun ber vitni. Ég tek þess vegna ekki undir það sem einhver þm. sagði hér áðan að ég hafi orðið undir. Ég vann þó nokkurn varnarsigur. Ég minni á í sambandi við tal manna hér um útboð að við eigum að fara eftir lögum um skipan opinberra framkvæmda sem gera ráð fyrir útboðum. Og það er nú þetta sem verið er að leitast við að gera eins og allir vita. Hér hefur Vegagerðin fengið mikið hrós frá þm. almennt og það á hún að mínu mati skilið. Vitaskuld eru Vegagerðinni oft mislagðar hendur eins og öllum öðrum stofnunum og okkur öllum einstaklingum, því að það er enginn okkar fullkominn. En Vegagerðin hefur það fram yfir margar aðrar stofnanir að hún hefur haft alveg sérstaklega góða samvinnu við þingið og góða samvinnu við rn. og mjög góða samvinnu, miðað við allar aðstæður, við almenning í landinu. Það sem ég tel afar mikils virði hjá Vegagerðinni er það að forráðamenn hennar eru allir inni á því að auka þessi útboð og það hefur verið gert. En svo eru aftur aðrar stofnanir sem eru mjög á móti útboðum og hafa hreinlega dregið fæturna í sambandi við útboð af því að þær hafa sjálfar viljað vera með allar framkvæmdir innan sinna marka. En þetta er að breytast sem betur fer. Hér hefur verið talað mikið um fjarvistir og ég harma það að þegar rædd eru jafnmikilvæg mál eins og vegáætlun, sem er drög til fjögurra ára, þá skuli heilu flokkarnir vera fjarverandi. En mér finnst líka töluvert atriði að það sést ekki einn einasti fjölmiðlamaður. Hún hefur verið auð stúkan allan tímann þarna hjá þeim.

Þeir hafa ekkert gaman af þessu.

En ef hér væri eitthvert sjónarspil þá væri kominn sjónvarpsbíllinn með allan útbúnað og ljósagangur hér inn í salinn. Bara að hringja, þá koma þeir. Ég vildi segja þetta til þess að fá þetta inn í þingtíðindi því að ég tel að fjölmiðlum veiti ekki af að fá einstaka sinnum smá-áminningu. Og hún hefði mátt vera töluvert harðari. En ég læt þetta nægja. Varðandi fsp. hv. 5. þm. Vestf. um það hvort hugsanleg sé aðstoð annars staðar frá er auðvitað ekki hugsanleg nein aðstoð. Stærsta átakið sem gert var í samgöngumálum almennt var Vestfjarðaáætlun á sínum tíma. Það hefur ekki verið gert annað eins átak eins og þá var gert og náði til þriggja greina samgangna, eins og ræðumaður gat um. Hann nefndi vegamál og hafnamál. Hún náði einnig til flugvalla, tveggja flugvalla. Það eru auðvitað möguleikar á að fá erlend lán. En það eru ekki möguleikar á auknu fjármagni hér innanlands eins og fjármagnsmarkaðurinn er. Það eru m. ö. o. möguleikar á lánum, ekki á aðstoð. Hins vegar hef ég nú bara ekki tíma til að ræða norræna aðstoð. Þá færi ég að minnast á hið fræga síðasta Norðurlandaráðsþing, en þar hefur maður kannske ýmsar athugasemdir að gera. En ég býst nú við því að ef menn vildu hlusta á í alvöru sæju þeir að það er hagkvæmt fyrir þjóðarheildina að taka lán til vegagerðar. Ef menn vilja meta og vega það sem ég sagði í minni frumræðu hér í kvöld að væri hagnaður í fyrir þjóðfélagið, þá er ég ekkert hræddur við að taka erlend lán til nýbyggingar vega. Ég er auðvitað á móti því að taka erlend lán til viðhalds vega. Það eigum við að geta gert með innlendu fjármagni. Og ég er líka á móti því að taka erlend lán til þess að éta þau út. En þar sem við getum sparað gjaldeyri, þar sem við getum innleitt sparnað, þar eigum við ekkert að hika við að taka lán. Það eru aftur sumir menn sem telja að ef farið sé yfir eitthvert ákveðið mark í erlendum gjaldeyri þá muni eyjan sporðreisast. Ég er ekki einn af þeim mönnum sem hafa þetta að trúarafriði, alls ekki. g er fjarri því að vera það. Ég endurtek svo þakkir mínar til allra þeirra sem hér hafa talað, síðast en ekki síst til vegamálastjóra og verkfræðinga Vegagerðarinnar fyrir ágæta samvinnu bæði við gerð þessarar áætlunar sem og allt annað samstarf sem ég hef átt við þá, bæði sem þm. um langan tíma og sem ráðh. samgöngumála.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég tek undir með hæstv. ráðh. um fjölmiðlana alveg sérstaklega og þátt þeirra í fréttamati á störfum þingsins almennt. Það er mjög undarlegt, svo að ekki sé meira sagt, að þau mál sem skipta kannske mestu máli hér týnast yfirleitt hjá þeim fjölmiðlum sem helst ættu að halda þeim á lofti. Á ég þar við ríkisfjölmiðlana alveg sérstaklega þó að vissulega séu blöðin einnig sek um það. Og það er auðvitað alveg lýsandi um það að vafalaust hafa þessir ágætu menn hugsað sem svo: Ja, það verður bara vegáætlun hér á eftir og ekkert annað. Þar af leiðandi er okkur óhætt að fara heim. Já, hæstv. ráðh. undirstrikaði það sem ég sagði hér í ræðu minni að það væru trúlega kosningar fram undan, því að hann fór út í mjög mikla samlíkingu við árið 1983 og skaut þar óspart á hæstv. forsrh., fyrrv. samgrh., um það hvernig hann hefði stokkið þar á milli ára, 1983 og 1984. Ég ætla ekki að fara að taka þann hæstv. ráðh. í forsvar. En ég hélt einfaldlega að hæstv. ráðh. og flokkur hans hefði ætlað að gera stórum betur í vegamálum í heild sinni. Þeir sögðu það a. m. k. þá að þeir ætluðu að gera betur. Og ekki hefði ég nú í sporum hæstv. ráðh. farið að tala um óafgreidda vegáætlun 1983 og tekjustofn sem ekki hefði verið samþykktur, því að ekki átti hans flokkur minnstan þátt í því að ekki tókst að afgreiða það mál þá. Þeir áttu raunar aðalsökina, eins og öllum er kunnugt, á því að frá þeim málum var ekki gengið. Ég ætla aðeins að minna á það hins vegar að 1983, ef menn vilja fara út í samanburð þar, átti prósentan að vera 2.2%. Hún var þá rétt 2%. Það vantaði sem sagt á 0.2% varðandi hlutfall af þjóðarframleiðslu. Það var síðasta árið sem fyrrv. ríkisstj. sat að völdum. Árið 1984, fyrsta ár núv. ríkisstj., átti prósentan að vera 2.3% af þjóðarframleiðslu en varð rúmlega 2% og vantaði því 0.3% þar upp á. Nú, skv. áætlun 1985 og síðustu þjóðhagsspá þá vantar upp á 0.6%, ætti að vera 2.4 en er 1.8%, eða nær 1.8%. Þetta held ég að séu óyggjandi tölur og segja meira en mörg orð um það hvað 1985 er neðarlega í samanburði og réttilega hvað illa hefur nú verið farið með hæstv. samgrh. í núv. ríkisstj. í þessu máli, m. a. vegna þess að sumir ráðh. þar hafa hin undarlegustu trúaratriði, eins og hann vék réttilega að í máli sínu hér síðast.