Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Magnús Jónsson: Mér hefir verið bent á það, sem ég vildi vekja athygli á, að í 5. gr. þessa frv. stendur: Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 1940. - Þar sem nú er komið fram yfir 1. jan. 1940, vil ég vekja athygli hv. þd. á því, hvort henni finnist það ekki óviðkunnanlegt, að láta þetta standa í l., að þau öðlist gildi áður en þau verða til. Vafalaust mætti leiðrétta þetta með skrifl. brtt. og láta í staðinn fyrir þessi orð koma: Lög þessi öðlast þegar gildi. Það mundi kosta, að frv. færi til Nd. aftur. en ég sé ekki annað en að það sé meinlaust, því að hér væri ekki um aðra breyt. að ræða en formsbreyt.

Forseti (EÁrna): Það er rétt hjá hv. 1. þm. Reykv., að þetta frv. þarf þeirrar leiðréttingar við, sem hann minntist á, og svo mun vera um fleiri frv., sem fyrir þinginu liggja. Ég bjóst við, að brtt. um þetta mundi koma frá n., sem hafði þetta mál til meðferðar - og mér hefir nú verið afhent skrifl. brtt. frá menntmn., svo hljóðandi [sjá þskj. 659] Brtt. er of seint fram komin, og auk þess skrifleg. Þarf því að veita tvenn afbrigði frá þingsköpum, svo að brtt. megi taka til meðferðar nú.



Ég gat þess við 2. umr. þessa máls, að ég mundi bera fram brtt. við 3. umr., sem liggja nú hér fyrir á þskj. 640, fluttar af mér og hv. 10. landsk. þm. Ég get verið fáorður um þetta mál, þar sem ég gerði allýtarlega grein fyrir afstöðu minni til þess við 2. umr. 1. brtt., a-liður, er við 2. gr. frv., þar sem ég legg til, að í stað 5 menn komi 10 menn, þannig að a. m. k. 10 menn þurfi að vera ásáttir um stofnun slíks félags með sér á hverjum stað til þess að heimilt sé, að það skuli stofnað. Ég tel nokkuð lítið, eins og frv. gerir ráð fyrir, að það séu aðeins 5 menn, því það er aðeins undantekning, að bátar séu þannig gerðir út, a. m. k. ef þeir eru af meðalstærð, að á þeim sé ekki nema 5 manna áhöfn. Þetta virðist mér sanngjörn breyt. með tilliti til þess, að í frv. er gert ráð fyrir, að óheimilt sé að ráða fasta starfsmenn hjá slíkum félögum, nema þeir um leið gerist meðlimir í félaginu. B-liður 1. brtt. ætlast til þess, að hér komi einn aðili til, sem leggi samþykki sitt á stofnun slíks félagsskapar, sem sé verklýðsfélag á félagssvæðinu. Þeir, sem mest mundu koma til með að eiga undir stofnun og rekstri slíkra útgerðarfélaga, sem hér er gert ráð fyrir, eru vitanlega menn, sem eru í verklýðsfélögunum almennt. Er það því ekki nema eðlilegt, að þessi félög séu ekki stofnuð í andstöðu við vilja þessara verklýðsfélaga. En ég lít svo á, að ef verklýðsfélag á viðkomandi stað telur rétt, að slík tilraun verði gerð að stofna hlutarútgerðarfélag, þá sé ekkert við því að segja. Og ég álít, að verklýðsfélög eigi að hafa jafnmikinn ákvörðunarrétt í þessum málum a. m. k. ekki minni en sveitarstjórnirnar, sem í frv. er ætlazt til, að hafi mikið um það að segja. 2. brtt. mín er við 3. gr. frv. Það má segja, að hún sé að efni til veigamikil, því að þar geri ég till. um, að 3. gr. frv. verði stytt allmikið, og hún er nokkur umorðun á 1. mgr. frv., en sú mgr. frv. gerir ráð fyrir því, að félagar hlutarútgerðarfélags geti þeir einir orðið, sem ráðast hjá félaginu, á skip þess eða í landi. Ég hefi í brtt. minni gert ráð fyrir, að skipverjar yrðu ráðnir upp á hlut. En ég tel ekki heppilegt að setja ákvæði í l. um það, að allir, sem í landi vinna hjá félaginu sem fastir starfsmenn, skuli vera í félaginu. Það má kannske þrátta um það. hvað teljist fastir starfsmenn. En í grg. frv. er gert ráð fyrir, að það sé einmitt verkafólk, sem átt er við með þessu. Ég legg því þann skilning í orðin „fastir starfsmenn“, að það sé verkafólk, sem átt er við, bæði karlar og konur, sem vinna við slíkt félag sem þetta í landi. Ég býst þess vegna við, að það gæti orðið allmikill ágreiningur milli hlutarútgerðarfélaga og verklýðsfélaganna um það, hvort ætti að launa verkakonur eða verkamenn, sem t. d. skipa upp salti og fiski o. þ. l. fyrir hlutarútgerðarfélögin, eftir taxta verklýðsfélags á viðkomandi stað eða eftir reglum hlutarútgerðarfélagsins, þannig að það fólk fái hluta úr afla fyrir vinnu sína. Ég legg því til, að þessi 2. mgr. 3. gr. falli niður, en 3. gr. orðist eins og sjá má í brtt. minni. Ég geri ráð fyrir því í brtt., að inn í þessi hlutarútgerðarfélög megi taka menn, þó að þeir séu ekki virkir þátttakendur, heldur vilji aðeins ganga í félagið af áhuga. En ég álít, að réttur þeirra manna eigi að vera miklu takmarkaðri heldur en þeirra, sem reka fyrirtæki félagsskaparins með það fyrir augum að hafa lífsuppeldi sitt af því. 3. brtt. mín er aðeins viðbót og um, að aftan við 4. gr. frv. bætist, að lögmætum félagsfundi sé heimilt að undanskilja bú látins félagsmanns frá þeirri ábyrgð, sem um getur í 4. gr. frv. og gert er þar ráð fyrir að hvíli á búi látins manns í 2 ár. Ég hygg, að þessi viðbót geti ekki valdið neinum ágreiningi. Í mörgum tilfellum getur það verið svo, að hér sé um blásnautt heimili að ræða, t. d. ekkju með börn, þó að hún kannske eigi lífeyri til ½ árs. Væri í slíku tilfelli harkalegt að ganga að slíkri ekkju með ábyrgðarkröfu til þess að taka af henni, ef hún kynni að eiga eitthvað lítilsháttar sem tryggingarfé, og gera hana þannig blásnauða. Ég vil því setja í þessi l. heimild til að víkja frá þeirri skyldu, svo að hægt sé að undanskilja slík dánarbú, ef um er að ræða. Ég get ekki skilið, að neinn geti verið á móti breyt. eins og þessari, hvernig sem menn annars líta á svona löggjöf. 5. gr. frv. hefi ég orðað um í 4. brtt. minni. Ég hefi að sjálfsögðu gengið inn á, að skipverjar séu ráðnir upp á ákveðinn hlut af afla og það sé greiðsla fyrir þeirra vinnu, en bæti við, að þar sé farið eftir gildandi reglum, sem viðkomandi verklýðsfélag hefir sett á þeim stað um hlutaskipti. Því að sumstaðar hafa verklýðsfélög sett reglur um slíkt. Ég get ekki séð annað en að hlutarútgerðarfélög geti haft sömu reglur um þetta og verklýðsfélögin hafa ákveðið. 5. brtt. mín er við 7. gr., og gengur a-liður út á það, að þær lágmarkstekjur, sem ákveðnar eru í gildandi kauptaxta á viðkomandi stöðum, skuli vera einnig gildandi fyrir þessa útgerð. M. ö. o., ef um slíka lágmarkstryggingu er að ræða, sem algengt er að hafa, til þess að menn þurfi ekki alveg að svelta, ef óhöpp koma fyrir þá, svo að þeir geti t. d. ekki unnið að fiskveiðum í mestu aflahrotunum á vertíðinni, þá skuli hlutarútgerðarfélög greiða ekki minni tryggingu. Þessi trygging er víðast ekki sérlega há; sumstaðar er hún 150 kr. á mán. og sumstaðar 200 kr. á mánuði. Þessar tryggingar hafa verið settar til þess að viðkomandi heimili þyrftu ekki að leita til sveitar um hjálp, því að það er hart fyrir menn að þurfa að leita slíkrar hjálpar, meðan þeir eru starfandi menn. Í b-lið 5. brtt. minnar við sömu gr. (7.) er gert ráð fyrir, að af óskiptum afla sé tekinn 1%, sem leggist í tryggingarsjóð, ennfremur, að jafnmikil upphæð skuli í hann renna frá viðkomandi bæjar- eða sveitarfélagi. En ég álít, að vegna þess að ríkið skiptir sér mikið af þessu máli, þá eigi ríkið að leggja jafnmikla upphæð í þessa sjóði eins og viðkomandi bæjar- eða sveitarfélagi á hverjum stað er gert að skyldu að leggja fram. Með því gæti ríkisstj. hjálpað til þess, að menn þurfi ekki að leita á náðir sveitar- eða bæjarfélaga í þeim tilfellum, sem ég gat um áðan. Ég sé ekki annað en að þetta sé sanngjörn og réttlát krafa. 6. brtt. mín er við 2. mgr. 9. gr. frv., og er um það, að styrktarfélagar í hlutarútgerðarfélögum hafi ekki atkvæðisrétt. Því að eftir frv. eins og það er nú, þá er það alveg sýnt, að styrktarfélagar gætu ráðið öllu fyrirkomulagi í félagsskapnum, og fiskimennirnir sjálfir hefðu þá í raun og veru ekkert um það að segja. Ég tel rétt að heimila mönnum að styrkja svona útgerðarfyrirkomulag, en hinsvegar, að slíkir styrktarfélagar fái ekki neinn möguleika til að ráða lögum og lofum í félagsskapnum, heldur aðeins að vera leiðbeinandi, þannig að þeir hafi tillögurétt og málfrelsi, en ekki atkvæðisrétt. Ég vil í þessu sambandi vitna í l., sem ég held, að séu um verkamannabústaði. Mig minnir, að í þeim l. sé ætlazt til þess, að styrktarfélagar hafi þennan takmarkaða rétt, aðeins málfrelsi og tillögurétt, en ekki atkvæðisrétt. Og er þetta ákvæði sett til þess, að þeir geti ekki orðið ofjarlar hinum eiginlegu virku félagsmönnum. Ég hygg það rétta skoðun, að styrktarfélagar eigi aldrei að geta orðið ofjarlar hinna annara félagsmanna í félögum yfirleitt. Þá kem ég að ákvæðunum um fundarboðunina. Ég get ekki að öllu leyti fellt mig við þau. Ég get ekki fellt mig við það, að við endurboðun fundar sé hann lögmætur, hversu fáir, sem á honum mæta, svo að nokkrir félagsmenn geti á þann hátt valtað og skraltað með félagið. Ég álít, að ekki sé mikill áhugi fyrir hendi í svona félagsskap, ef ekki fæst í fyrsta skipti helmingur félagsmanna, a. m. k., til að mæta á fundi. Ég sé því ekki, að það sé nein hætta, sem felst í því, að láta það vera reglu, að félagsfundur sé lögmætur, ef helmingur atkvæðisbærra félagsmanna er mættur. Það er líka heldur óvenjulegt að sjá það í l. fram tekið, að hversu fáir félagsmenn í félagi, sem mæti á fundi, þá geti þeir ráðið úrslitum mála. Þá kem ég að 7. brtt., sem er við 15. gr. Þar geri ég það að till. minni, að þessi félög yrðu látin vera algerlega skattfrjáls, því að ef mönnum er virkilega svona mikill áhugi á að koma slíkum rekstri sem þessum á fót, þá tel ég sjálfsagt að lyfta undir hann með því að undanþiggja hann opinberum gjöldum. Slík hlunnindi myndu áreiðanlega vera bezta ráðið til að koma virkilega fótunum undir slíkan rekstur. Ég hefi nú lýst mínum brtt. og ég sé ekki, að þær séu þess eðlis, að þeir, sem bera þetta mál mjög fyrir brjósti, geti ekki gengið inn á þær í aðalatriðum. Ég verð hinsvegar að segja það, að ég hefi ekki mikla trú á, að svona útgerðarfélög risi upp í stærri bæjunum. Það má vel vera, að í smærri kauptúnum séu einhverjir, sem vilji reyna svona fyrirkomulag. Ég mun nú sjá, hvernig fer um mínar brtt., og við það miðast svo að lokum mín afstaða endanlega til þessa máls.

* Frsm. 1. minni hl. (Ingvar Pálmason) : Það mætti náttúrlega margt um þessar brtt. hv. 2. landsk. segja, en ég sé enga ástæðu til þess sérstaklega. Það er í fyrsta lagi um þær að segja, að þær eru allar meira og minna til skemmdar á frv., að vísu misjafnlega mikið. Sumar af þeim eru sennilega sprottnar af vanþekkingu, en aðrar af yfirlögðu ráði í yfirboðsskyni. Þetta er og ekki óeðlilegt, þar sem að brtt. stendur sá hluti hv. d., sem vill málið feigt. Ég skal aðeins minnast á örfáar af brtt. 1. brtt. gerir ráð fyrir, að minnst 10 menn geti stofnað hlutarútgerðarfélag, í staðinn fyrir 5 í frv. Nú er það vitað, að mikill fjöldi báta er með færri manna áhöfn en 10 mönnum, og það er ekki sízt fyrir þessa báta, sem löggjöfin er sett. Þessi brtt. hlýtur því að vera borin fram af vanþekkingu, eða þá af einhverjum verri hvötum, sem ég ætla ekki að sé. Viðvíkjandi b-liðnum er það að segja, að það nær engri átt, að verkalýðsfélögin ráði því, hvort svona félög eru stofnuð eða ekki. Það er fjarstæða ein. Og svo er náttúrlega um flestar till. Ég skal geta þess út af 3. brtt., að mér þykir hún út af fyrir sig ekkert ósanngjörn, en af því að hún er borin fram af sama hug og hinar till., þá verður hún að sæta sömu meðferð og þær. Ég ætla ekki að rekja brtt. sérstaklega, en vildi að lokum minnast á 7. brtt. Ég verð að segja, að ég hefi hálfgerða skömm á þessari brtt. Hún er sama kyns og oft verður vart við. Þessir menn vilja svo sem þessum félagsskap allt það bezta. Ég verð að segja það, að ég hefi miklu meiri trú á þessum félagsskap en svo, að ég vilji ljá þessari till. fylgi. Ég hefi þá trú, að hann eigi að verða þess megnugur að greiða sín gjöld, eins og aðrir. Ég ætla svo að láta þetta nægja. Ég gæti tekið hverja brtt. fyrir sig og hrakið hana, en ég álit þess ekki þurfa. Ég legg eindregið gegn því, að nokkur af þessum brtt. verði samþ.

*Bjarni Snæbjörnsson: Það eru bara örfá orð. - Ég gat þess við 2. umr. málsins, að mér hefði fundizt það miklu réttara, að leitað væri umsagnar viðkomandi kaupstaða um málið áður en það yrði afgr. hér í d., og þess vegna var ég í sjálfu sér mótfallinn því, að málið yrði afgr. á þessu þingi. Enda sé ég ekki, hvað liggur á að afgr. það nú. Ég ætla ekki að fara að ræða elnstakar brtt., en vildi aðeins koma hér að einni skrifl. brtt. við 2. gr., sem er nokkru mildari en till. hv. 2. landsk. Hún er á þá leið, að í stað orðanna „ef 5 menn eða fleiri“ komi „ef að minnsta kosti 5 menn utan kaupstaða og 10 menn í kaupstöðum“. Mér finnst þetta vera heldur meiri trygging fyrir því, að ekki myndist of mikið af svona félögum í kaupstöðum, sem ég tel annars hæpinn ágóða fyrir kaupstaðina. Ég ætla annars ekki að ræða þetta nánar. Ég gerði grein fyrir afstöðu minni við 2. umr., og hún hefir ekki breytzt síðan.

Forseti (EÁrna) : Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. þm. Hafnf., svo hljóðandi: [sjá þskj. 663]. Till. er skrifleg og of seint fram komin, og þarf því tvöföld afbrigði til þess að hún verði tekin til meðferðar á fundinum.

*Magnús Jónsson: Ég var einn af þeim, sem greiddu atkv. með rökst. dagskrá 2. landsk. við 2. umr., og ég verð að segja, að ég á enn, eins og þá, allerfitt með að taka afstöðu til málsins með eða móti og vildi því heldur fá málið afgr. með rökst. dagskrá og óska eftir frekari athugun á málinu, og ég er enn sömu skoðunar. Ég er í sjálfu sér alveg samþ. tilganginum, sem reynt er að ná með frv., sem er sá, að byggja hér upp sérstaklega smærri útgerð á þann hátt, sem reynt hefir verið hér á landi og reynzt farsælt, ég vil segja öldum saman. En þetta fyrirkomulag byggist á gagnkvæmri ábyrgðartilfinningu allra þeirra, sem vinna við þennan atvinnuveg, en ég er ekki viss um, að þetta náist með því frv., sem hér liggur fyrir. Að sumu leyti er ég líka hræddur um, að of langt sé gengið aftur á bak í frv. Mér finnst jafnvel vera of nærri þeim gengið, sem eiga að vinna að þessu, t. d. með ákvæðinu um það, að þeir skuli ráðast upp á hlut án nokkurrar frekari kauptryggingar, fyrr en þá ef safnast í þessa kauptryggingarsjóði, en það fer þá eftir því, hvernig gengur. Ég skal ekki fara út í einstök atriði frv., enda á það ekki við við þessa umr. En mér finnst samt sem áður, að í þessu frv. séu einstök atriði, sem mér finnst - það er ef til vill af ókunnugleika - að gætu sett allt málið í baklás. Ég vil í þessu sambandi benda á ákvæðið um það, að ekki megi ráða fasta starfsmenn, nema þeir um leið gerist félagsmenn. Mér finnst, að ákvæði eins og þetta geti sett allt málið í baklás, a. m. k. ef l. eru sett í fullkominni óvild verkalýðsfélaganna og sjómannafélaganna, því að þetta getur þá bókstaflega strandað allt á því, að menn vilji ekki ganga í svona félag.  (Rödd af þingbekkjum: Þá verða þau ekki stofnuð)  . Vissulega er það satt, sem einhver greip fram í, að þá verða þau ekki stofnuð, en þá ná l. ekki heldur tilgangi sínum, því að hann er vitanlega sá, að félögin verði stofnuð. Ég get því beinlínis ekki tekið undir orð hv. þm. Hafnf. um það, að hann væri hræddur um, ef frv. yrði að l., að menn færu að rjúka saman í hópa og vilja stofna svona félög. Ef félögin eru byggð upp á heilbrigðum grundvelli, þá er áreiðanlega tilgangurinn sá, að útgerðin verði einmitt framvegis rekin með þessum hætti. Ég get þess vegna ekki séð, að það væri neinn ókostur ef menn rykju til og stofnuðu svona félög. Ég fyrir mitt leyti treysti mér ekki að gera brtt. við þessa gr. þannig, að tilgangurinn náist áfram, en á hinn bóginn sé siglt framhjá þessu skeri, sem ég nefndi. Augljós örðugleiki á frv. eru ákvæðin um þau gjöld, sem lögð eru á hlutaðeigandi bæjarfélög og hreppsfélög, þar sem þau eru skylduð til að leggja í varasjóði jafnt á móti hverju félagi. Að vísu má segja, að 2. gr. tryggi bæjar- og sveitarfélögin fyrir óhæfilegum útgjöldum í þessu skyni, þar sem þarf samþykki hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarstjórnar til að stofna svona félag, en ég vil benda á það, að aðstaða viðkomandi bæjarstjórnar verður þarna erfið. Við skulum segja, að það sé búið að stofna félög, sem bæjarstjórnin hefir samþ. Svo koma fleiri félög, og þá vex bæjarstj. fjölgunin í augum. Einhverstaðar verða auðvitað takmörkin að vera fyrir því, hvað mörg félög geta orðið stofnuð á þennan hátt. En verður ekki erfitt að skera sundur á réttum stað? Ég bendi aðeins á þetta. Ég treysti mér ekki að gera um þetta brtt., því að þetta verður að athugast miklu nánar áður en till. væru gerðar. Af þessum ástæðum, að ég viðurkenni fyllilega nauðsynina fyrir þessu máli og þá grundvallarhugsun, sem hefir komið því af stað, þá verð ég að harma það, að mér finnst, að ekki hafi verið leyst þau vandamál, sem leysa þarf í sambandi við það. Og mér fyndist eðlilegt, að svona mál, sem markar að nokkru leyti nýja stefnu, komi frá ríkisstjórninni. Ég vil þess vegna gera það að till. minni, að málinu verði vísað til ríkisstj., ekki af neinum fjandskap við málið, heldur aðeins til frekari athugunar. Hv. 2. landsk. hefir borið hér fram nokkrar brtt. Það getur vel verið, að þær brtt. séu ýmsar til bóta, en samt verð ég að taka undir það með 2. þm. S.-M., að þær muni vera frekar stílaðar til að verða málinu að fótakefli. Ég get sem sagt ekki fallizt á þær. 4. brtt. virðist mér eyðileggja alveg tilgang frv. Tilgangur frv. er augsýnilega sá, að allir, sem við fyrirtækið vinna, beri sameiginlega ábyrgð á rekstrinum og beri úr býtum það, sem hann gefur af sér, því annað er ekki hægt, þegar til lengdar lætur. Það er náttúrlega um stundarsakir hægt að safna skuldum með því að hafa hærra kaupgjald, en til lengdar getur það ekki gengið. 7. brtt. er líka fjarstæða. Ég veit satt að segja ekki, hvernig færi fyrir fjölda mörgum sveitarfélögum, þar sem aðalgjaldendurnir eru einmitt útgerðarfyrirtækin, ef ætti að fara að undanþiggja þá opinberum gjöldum. Ég held, að hv. 2. landsk. hljóti að sjá það sjálfur, að þessi till. getur ekki staðizt. Alveg sama verð ég að segja um aðrar till. hans. Ég kann ekki við þær. Þær breyta frv: ekki til hins betra, nema síður sé. Ég vil af ástæðum, sem ég hefi nú fram tekið, leyfa mér að bera fram þessa till., um að málinu verði nú vísað til ríkisstj. til frekari athugunar og aðgerða.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég get verið stuttorður. - Hv. frsm., 2. þm. S.-M., reyndi að gera mínar till. tortryggilegar, en satt að segja fann ég nú ekki rökfimina í hans ræðu, þegar hann ræddi um mínar brtt. Hann hefir stundum verið skeleggari um gagnrýni mála en í þetta skipti, því sannast að segja fann ég ekkert í hans gagnrýni, sem hægt væri að telja rök. Hv. þm. taldi fjarstæðu að miða fjölda félagsmanna við 10 menn og sagði, að það væri fjöldi báta, sem hefði minni skipshafnir. Ég þykist nú dálítið þekkja til um fjölda skipshafna. Ég veit, að „trillur“ svokallaðar hafa færri menn. Þessir bátar ganga mjög skamman tíma. Þetta eru bátar, sem sækja stutt og stunda veiðar aðeins þegar bezt er og blíðast. En jafnvel þó að um „trillubáta“ sé að ræða, þá hafa þeir oft fleiri menn en 5, því að þeir hafa oft menn í landi til að beita, sem hreint og beint eru skráðir sem hásetar. Færri en 10 menn eru helzt á bátum, sem stunda dragnótaveiðar, en aðeins stöku sinnum á bátum, sem t. d. stunda síldveiðar.

Eða handfæraveiðar

. Handfæraveiðar eru nú að mestu leyti lagðar niður, nema e. t. v. er gripið til þeirra einstöku sinnum. Menn hafa verið að gera tilraunir í slíka átt, en það þýðir ekki að ætla að lifa eins og á gömlum tímum. Menn eru yfirleitt ófúsir að dúlla með eitt og eitt færi í sjó nú á dögum.

Þeir geta haft þau fimm

. Ég held, að maður kannist nú við það, að hafa troll.

Það getur verið sinn maður með þvert færi

. Hv. 2. þm. S.-M. taldi það fjarstæðu, að verklýðsfélögin hefðu nokkuð um þetta að segja. En þessi hv. þm. hefir aldrei látið þau orð falla í mín eyru öll þau ár, sem við höfum setið saman á þingi, að verklýðsfélagsskapurinn væri ekki sá aðili, sem hefði meira eða minna um það að segja, fyrir hvaða lífskjör hann ynni. En nú ber hann sér það í munn, að þetta komi verkalýðsfélögunum ekkert við.

Útgerðarmenn eru ekki í verklýðsfélögum

. Margir menn, sem stunda árabátaveiðar og aðrar veiðar á smærri skipum, síldveiðar vissan tíma árs o. s. frv., og eru þannig útgerðarmenn í vissum skilningi, eru launþegar aðra tíma árs, á sama hátt og gerist um aðra sjómenn, eiga sömu hagsmuna að gæta og þeir, og eru í verklýðsfélögunum. Ég þekki það frá fornu fari, þegar rætt hefir verið um hlutarútgerð eða stofnun samvinnuútgerðar, hvert hítamál það vill verða í félagsskap sjómanna. Ég get upplýst, að á ýmsum tímum hefir það valdið miklum átökum í Verkamannafélaginu Dagsbrún og Sjómannafélagi Reykjavíkur, hvort verkalýðsfélög ættu að leggja út í útgerð af eigin rammleik. Ég man það var samþ. fyrir eindregna ósk manna að leggja út í sameignar- og samvinnuútgerð á einum togara. Það var reynt, en nú dettur engum í hug að leggja út í slík félög. Einnig að öðru leyti er málið viðkvæmt í verkalýðshreyfingunni. Að óbreyttu frv. myndi flestum þykja nokkuð á rétt félaganna gengið. Því má ekki gleyma, að þau eru lögfestur aðili í þessum málum, hvað snertir launakjör verkalýðsins, og hafa því sitt að segja, þegar farið er að ýta mönnum út í útgerð. Þó hér sé svo túlkað málið af forvígismönnum frv., að hér sé að eins um smáútgerð að ræða, þá er opin leið til þess, að togarafélög og önnur stór útgerðarfyrirtæki geti skotið öllum togaraflotanum undir það.

Ef bæjarfélögin leyfa

. Ég veit, að það hefir verið tilgangur og stefna flokks hv. 2. þm. S.-M. Sá flokkur hefir alllengi hampað því, að það ætti að koma allri stórútgerð undir hlutaskiptafyrirkomulag. Sá flokkur hefir lengi prédikað þetta bæði leynt og ljóst, og hv. 2. þm. S.-M. tekur undir það, að það ætti að koma á hlutaútgerðarfélögum undir yfirskini smáútgerðar. En Kveldúlfur gæti t. d. komið hverjum einasta togara sínum undir þetta. Ákvæðið um 5 manna áhöfn á hverju skipi er ekki annað en spor í áttina til þess að koma hlutaskiptum á alla útgerðina og þar á meðal kannske á hvern einasta togara. Ég veit, að okkur greinir geypimikið á um þetta atriði og það er svo djúpur stefnumunur milli mín og hv. 2. þm. S.-M., að það er ekkert óeðlilegt, að við deilum. Þriðja brtt. mín, við 4. gr., segir hv. 2. þm. S.-M., að sé sanngjörn, og hann talaði um, að þarna mætti gera undanþágu, en þó vill hann ekki samþ. brtt. En hversu fátæk ekkja sem í hlut á, er ekki hægt að gera neina undanþágu, nema þetta ákvæði sé í gildandi l., og þess vegna hefi ég borið fram þessa brtt. Ég hefi sannarlega ekki orðið þess var, þar sem ég þekki til, að þeim fátæku og smáu væri hlíft við svona áföllum, heldur gengið að þeim miskunnarlaust. Um tryggingarsjóðinn er það að segja, að hv. 2. þm. S.-M. vildi telja hlutverk hans að uppfylla þær kröfur, er menn gerðu til lágmarks lífeyris. En ég vil, að ríkið geri sitt til og leggi sjóðnum til fé. Ég tel það heppilegustu leiðina, ef eitthvað verður úr hlutaskiptum, að kauptrygging fáist með framlögum úr þeirri átt.

Kannske verklýðsfélögin vilji leggja sjóðnum til fé? Þá væru þau orðin aðilar

. Þau hafa yfirleitt ekki svo há iðgjöld, að þau gætu lagt mikið af mörkum. Ég finn ekki rök fyrir því, sem hv. 2. þm. S.-M. vildi meina, að brtt. mín við 5. gr. sýndi yfirlýstan fjandskap minn við frv. En þegar hann segir, að það sé fjandskapur við frv., þá hann um það. Í brtt. 5. gr. frv. segi ég ekki annað en það, að þar sem hlutaskipti eru, verði skipverjar ráðnir gegn ákveðnum hluta af afla, og sé hlutur greiðsla fyrir vinnu þeirra, þó þannig, að þeir sleppi aldrei með minna en gildandi kauptaxti eða samningar verkalýðsfélags á félagssvæðinu ákveða. Mér fundust bæði hv. frsm., hv. 2. .þm. S.-M., hv. 1. þm. Reykv. sammála mér um það atriði, að landsmönnum ætti að sleppa úr hlutaskiptum, en þó er ekki samræmi milli hv. 2. þm. S.-M. og hv. 1. þm. Reykv. um þetta. Á þeim stöðum, þar sem hlutaskipti eru tíðkuð, gilda um þau ýmsar reglur, og það stendur næst verklýðsfélögunum að semja um þær. Um það, að 7. brtt. mín sé yfirboð, vil ég taka fram, að þetta stóð einmitt í frv. eins og það var borið fram í upphafi. Var það yfirboð? Hv. 1. þm. Reykv. hefir þegar verið bent á þetta, og ég get nú minnt hann á það líka, að nú hefir stórútgerðinni verið veitt skattfrelsi og að mestu leyti útsvarsfrelsi. Ég get ekki annað séð, en að það eigi að veita smáútgerðinni sömu fríðindi og stórútgerðinni, því að það hafa komið óhöpp fyrir hana alveg eins og hina stærri útgerð. og ekki sízt þegar til þessa félagsskapar yrði stofnað af mönnum, sem yrði að hjálpa til að skapa sér einhverja atvinnu, alveg blásnauðum mönnum, sem ekkert hafa fram að leggja sjálfir til að koma upp útgerðinni og lifa, þar til hún fer að skila arði. Ef þessi útgerð gengur sæmilega vel og sýnir mikinn tekjuafgang, þá koma þarna nýir skattþegnar, sem hægt er að leggja á. Ég get minnt á samvinnufélögin. Samkv. l. greiða þau aðeins gjald miðað við verð fasteigna sinna. Þetta er gert og talið nauðsynlegt til að tryggja þau gegn allt of mikilli ágengni um útsvarsálagningu af hálfu sveitar- og bæjarfélaga. Ég sé ekki ástæðu til annars en að hið sama gildi um þessi félög. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að svara hv. 1. þm. Reykv. Ég mun greiða atkv. með till. hans um að vísa málinu til ríkisstj. Þó að brtt. mínar bættu nokkuð úr, ef samþ. yrðu, skal ég játa, að ég gerði þær á mjög skömmum tíma, og tel þær að vísu allar dálitla lagfæring, en hreint ekki fullnægjandi. Þess vegna get ég fallizt á, að málið eigi að fá þessa afgreiðslu á þessu þingi og bíða næsta þings.

*Magnús Jónason: Herra forseti! Það er aðeins örlítið, sem ég þarf að segja viðvíkjandi 4. brtt. hv. 2. landsk. við þetta frv. Ég segi, að það sé óeðlilegt og brjóti raunar í bága við tilgang þessa frv., ef á að fara að ákveða, að hlutargreiðsla verði miðuð við gildandi kauptaxta eða samninga verklýðsfélaga. Mér er það alveg ljóst og fullkunnugt uni, enda þótt ég sé ekki sérstaklega kunnugur þessum málum. og ekki nærri eins og hv. 2. landsk., að það eru víða til samningar einmitt viðvíkjandi hlutarparti og tryggingarfé, og ef á að fara að tryggja þetta, sé ég ekki, hvað er unnið með þessu frv., þó að l. verði. Hver er þá eiginlega bótin? Ég sé ekki, að hún sé nein. Menn skipuleggja sig í hlutarútgerðarfélög til þess að fá skattfrelsi. Ég vil alls ekki ganga inn á það, sem hv 2. landsk. sagði, að með því að samþ. ekki þessa till., sé verið að vinna að því, að hlutarútgerðarfélögin yrðu sett skör lægra en aðrir í því plássi. En nú er það svo, að menn eru í fullu frelsi að mynda slík félög. Þeir setja sig þá sjálfir skör lægra en aðrir. Þeir, sem stofna hlutarútgerðarfélög, koma inn sem sjálfstæðir atvinnurekendur og geta fengið minna en annars, en þeir geta líka fengið meira. Þetta er rétt eins og að selja sídarverksmiðjunum afla sinn fyrir fast verð, eða selja fyrir lægra verð, en eiga von á uppbót á eftir, og þá verða menn að velja um það, hvað þeir vilja leggja í hættu, hvort þeir vilja fá meiri borgun út í hönd, eða minni borgun út í hönd og hafa von um meira síðar. Þannig myndi það verða yfirleitt, að menn yrðu að treysta á sinn hlut, verði þetta frv. samþ. Ég sé ekki betur en að það sé tilgangur frv., og hv. 2. landsk. færði engin rök fram móti því í sinni ræðu. Þá ætla ég að segja nokkur orð viðvíkjandi skattfrelsi útgerðarfélaga. Samkv. þeim l., sem nú gilda um opinber gjöld togaraútgerðarinnar, eru útgerðarfélögin laus við tekjuskatt, og heimilað að undanþiggja þau frá útsvari, en það er sitt hvað, frelsi frá útsvari eða heimild til að vera undanþegin útsvari, og enginn myndi vilja skipta á því slétt. Þar við bætist, að þegar þessi heimild hafði verið veitt, voru línu bátum og mótorbátum einnig tryggð þessi sömu réttindi, en þá tókum við burt ákvæðin um útsvör, því að við treystumst ekki til að svipta bæjar- og sveitarfélög tekjustofnum meira en orðið er. Hvað viðvíkur mótorbátaútgerðinni og heimild til að undanþiggja hana frá útsvari, þá væri það ekki vegna þess, að við vildum setja hana neitt lægra, heldur vegna þess, að það stendur öðruvísi á um togaraútgerðina, sem aðeins er rekin frá örfáum kaupstöðum, aðeins fjórum kaupstöðum á landinu, og algerlega unnt að sjá, hvaða áhrif það muni hafa að veita henni undanþágu frá útsvari. En bátaútgerðin er rekin kringum allt land og fjöldi sveitarfélaga lifir algerlega á þessari útgerð, bæði allur þorri manna í sveitarfélögunum og sveitarfélögin sem heild. Það voru þessar ástæður, er urðu þess valdandi, að við treystum okkur ekki til að láta alveg sömu reglu gilda fyrir smábátaútgerðina sem fyrir togaraútgerðina; við sáum enga leið til að samþ. það. Ef till. hv. 2. landsk. yrði samþ., gætu sum sveitarfélög orðið algerlega uppiskroppa. En þessi hv. þm. fór ekki út í það, hvernig hagur sumra sveitarfélaga myndi standa, ef öll útgerðin yrði komin í hlutarútgerðarfélög og sveitarfélögin stæðu uppi tekjulaus. En sá góði maður talaði um tryggingarsjóð, en hvaðan á að taka fé í þann sjóð, ef engir greiða útsvör? Ég veit að hann sér það nú. Mér þótti vænt um þá till. hv. 2. landsk., að vísa málinu til ríkisstj., og mun greiða atkv. með henni og vildi óska, að hv. dm. samþ. hana. Ég er alveg sannfærður um, að það er bezt fyrir málið sjálft, sjálfsagt hverjir sem eiga sæti í ríkisstj. Sú ríkisstj. sem nú situr, er samsteypustj. og verður að gæta hagsmuna allra þeirra aðila, er eiga hagsmuna að gæta í þessum efnum. Við höfum sýnilega alveg nóg af frv., og það þýðir ekki að setja svona l. alveg í trássi við verkalýðshreyfinguna. Ekki er hægt að setja l. um þetta í beinni andstöðu við verklýðsfélögin, því að jafnvel þó menn héldu, að þetta væri nytsamlegt, þá myndu menn ekki rjúfa sín samtök, ef þau væru á móti því. Þess vegna á hæstv. ríkisstj., sem sérstaklega er skipuð mönnum úr þessum flokkum, að koma sér saman um frv., sem væri mögulegt að samþ. Geti hún það ekki, skulum við taka til okkar ráða og sjá til, hvað við getum sett upp af sjálfsdáðum. Það, sem ég vil segja, er, að ég held, að hv. 2. landsk. hafi alveg rétt fyrir sér í því, að vilja vísa frv. til ríkisstj.

* Frsm. 1. minni hl., (Ingvar Pálmason) : Ég vil byrja á því að taka það fram, að ég tel brtt. frá hv. þm. Hafnarf. þess eðlis, að það getur verið, að sumir geti rökstutt það, að ekki þurfi að, saka neitt, þó að hún yrði samþ., og tvímælalaust tel ég hana miklu réttari en brtt. hv. 2. landsk. Það er nauðsynlegt, að lágmark verði sett viðvíkjandi hinum smærri útgerðarstöðum, og ég tel það ekki neina verulega skemmd á frv., þótt sú brtt. kæmist á. Að því er snertir ræðu, hv. 2. landsk. sé ég ekki ástæða til að svara henni nema einu. Þótt hann bæri sig borginmannlega og segðist vera kunnugur útgerð við strendur landsins, og eftir ræðu hans að dæma, myndu víst fáir þm. vera þeim málum kunnugri en hann, þá held ég, að fáir séu jafnvel ókunnugri smábátaútgerðinni úti um land en hann. Ég ætla að taka fram eitt dæmi. Handfæraveiðar voru áður góðar og gildar, enda mun hv. 2. landsk. vera vel kunnugt um það, því að hann er gamall skákmaður. En hann segir að handfæraveiðar séu nú orðnar úreltar, en þær hafa þó verið talsvert stundaðar á undanförnum árum, og við Austurland eru eingöngu stundaðar veiðar með handfærum 7–8 mánuði af árinu. Það er engum vafa bundið, að fjöldi manna hefir grætt á þeim, og er auðvelt að staðfesta það. Ég get gefið hv. 2. landsk. þær upplýsingar, að á Austurlandi hafa tvö sveitarfélög verið í uppgangi nú hin síðari ár og bæði sjávarpláss. Samkv. kenningu hv. 2. landsk. er vafasamt hvaða ávinningur væri að stunda þar veiðar, því að þar eru fiskveiðar stundaðar á smábátum eingöngu með handfærum, bæði við Djúpavog og Stöðvarfjörð. Ég verð að telja, að ég sé manna bærastur að dæma um þetta, og tel ég, að ég muni hafa mesta þekkingu á sjávarútgerð á Austurlandi, og a. m. k. miklu betri þekkingu en hv. 2. landsk., sem ekki veit um það, að í vissum hlutum landsins eru enn stundaðar handfæraveiðar með mjög góðum árangri, og miklu fleiri verstöðvar er stunda þær veiðar en aðrar, t. d. Vattarnes, Hafnarnes, og margir úr Neskaupstað, og eina útgerðin, sem hefir borið sig síðustu árin þar, eru einmitt handfæraveiðar á smábátum. Ég hygg að einn maður, sem hefir stundað handfæraveiðar frá Neskaupstað einn á bát, hafi að jafnaði fengið milli 40-50 skp. á vertíð, og hefir þó engan bátsmann í landi. Ég vildi láta þetta koma fram, til þess að hv. 2. landsk. þurfi ekki að halda, að hann sé eini maðurinn hér, sem tali af viti og þekkingu um þessi mál. Þeir, sem eru málum kunnugir, telja, að þeir menn, sem hafa lagt afla sinn í íshús, hafi hagnazt vel. Maðurinn, sem ég nefndi, hefir þannig fengið 1400 kr. fyrir 14–l5 skip. af fiski. Þetta er töluverð útgerð miðað við það, sem á sér stað viða annarstaðar á landinu, og það er alveg áreiðanlegt, að þessir menn lifa við talsvert skárri kjör heldur en margir halda, sem ekki þekkja nægilega til, og ég held, að engan skorti þá þekkingu meira en hv. 2. landsk., sem þarf til að dæma um, hvaða atvinnuvegir séu úreltir og hverjir ekki. Hann endurtekur sífellt þá kenningu, að það sé lífsnauðsyn fyrir verklýðsfélögin að hafa eitthvað um þetta að segja, og mér heyrðist, bæði á hv. 2. landsk. og hv. 1. þm. Reykv., að þeim fyndist varasamt að setja l. um þetta efni í trássi við verklýðsfélögin. Ég er þar á alveg gagnstæðri skoðun; ég fel, að verklýðsfélögin hafi ekkert um þetta að segja, vegna þess að þetta frv. er þannig uppbyggt, að þessi félög eru alveg óviðkomandi verklýðsfélögunum og kauptöxtum þeirra, og þarna verða menn aðeins að gera það upp við sig sjálfa, hvort þeir vilja vera í þessum félagsskap eða ekki. Ég held, að það sé alger misskilningur, að þetta mál snerti á neinn hátt verklýðsfélögin. Ég held, að úr því að ég og hv. 1. þm. Reykv. erum sammála um, að eðlilegast sé, að hver einasti maður, sem í atvinnugreininni vinnur, eigi afkomu sína sem mest komna undir því, hvernig fyrirtækinu vegnar, sé rétt að samþ. frv. Hitt er auðvitað, að þeir, sem hugsa ekki um neitt annað en að tryggja, að aldrei sé unnið nema fyrir fullt faxtakaup, líta öðrum augum á málið. Þó að víst sé, að taka eigi upp hlutaskiptingu, sem verkalýðsfélögin ákveða, þá verð ég að segja, að ég lit svo á, að það sé ástæðulaust vegna þess, að hlutaskipti eru svo misjöfn, eins og gefur að skilja, þar sem um er að ræða allar stærðir af bátum, allt frá þeim, sem ekki eru á nema 3 eða 4 menn, upp í togara, sem á eru um 30 menn. Það er ómögulegt að búa til nokkurn viðeigandi taxta. Það verða þessi félög að finna út sjálf, enda er þeim langbezt trúandi til þess, en ekki verkalýðsfélögnnum, sem ekki hafa annað fyrir augum en að þeir, sem þessa atvinnu stunda, beri sem mest úr býtum. Ég álít, að rök hv. I. þm. Reykv., um, að þessu máli beri að vísa til ríkisstj., séu ekki rétt. Ég vil láta það fylgja frá mínu sjónarmiði, að ef svo skyldi fara, að þessu máll yrði vísað til ríkisstj:, og ef hún skyldi undirbúa frv. eitthvað líkt þessu fyrir næsta þing, þá verði skýrt tekið þar fram, að ekki eigi að fara með fjárhag þessara félaga eingöngu eftir þeim skoðunum, sem koma fram hjá verkalýðsfélögum, og að þessi félög eigi að vera alveg fyrir utan verkalýðsfélögin. Það var meira vit í rökum þeim, sem komu fram hjá hv. þm. Hafnf., að bæjarstjórnirnar ættu að athuga þetta, því bæjar- og sveitarstjórnir eru með þessum l. gerðar aðili, enda er sá varnagli sleginn í frv, að ekki megi stofna slíkan félagsskap nema með samþykki hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarstjórnar, svo að ef bæjarstjórn er mótfallin fyrirkomulagi félagsins, þá samþykkir hún ekki neitt félag innan bæjarfélagsins. Ég get nú látið útrætt um þetta mál, og látið skeika að sköpuðu, hvernig fer um afgreiðslu þess. Ég sé enga þörf á að vísa því til ríkisstj., því það er ekki annað en töf. Ég held, að málið sé nú komið í það horf, að ekki séu á því stórvægilegir gallar, þótt auðvitað geti verið á því einhverjir gallar, sem mér eru duldir. En ég segi fyrir mig, að ég mun greiða atkv. á móti því, að málinu verði vísað til ríkisstj.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Þetta skal verða stutt aths. Ég ætla ekki að fara að svara hv. frsm. í aðaldráttum frekar en ég hefi gert, en það er þessi metingur okkar á milli um handfæraveiðar. Hann er nú nokkru eldri maður en ég, svo það má vera, að hann hafi það meiri þekkingu á málinu en ég, sem hans ár eru fleiri en mín. Ég hefi alls ekki tekið af um„ að til væri handfæraveiðar í landinu, en þær eru stundaðar á þeim tíma, sem hluturinn er lakastur, og það mundi enginn fara að stofna félagsskap eins og þann, sem hér er gert ráð fyrir, upp á handfæraveiði eina saman. Hv. þm. var svo heppinn að finna tvo staði á Austurlandi, sem ég ekki vissi um, þar sem bandfæraveiði er stunduð. Um það skal ég ekki deila, en ég hefi tal af mörgum fiskimönnum, sem koma í bæinn, og ég fylgist eins vel og hann með þeim veiðiaðferðum, sem tíðkast um allt land. Ég vil bæta því við, að þegar út koma skýrslur um, hvernig fiskveiðin hafi verið hvert líðandi ár, þá byggi ég það á skýrslum Fiskifélagsins, með hvaða tækjum veiðin hafi verið stunduð, og ég hefi ekki getað orðið var við, að það væri nema hverfandi lítill hluti, sem handfæraveiðar væru stundaðar. Ég á ekki kost á að ferðast inn á hverja vík og hvern vog allt í kringum landið til að athuga, hvort menn séu þar úti með lóð sína eða dragnót, en hvort handfæraveiðar eru yfirleitt stundaðar, kemur ekki þessu frv. við, því það verða ekki stofnuð hlutaútgerðarfélög um handfæraveiðar. Það er áreiðanlega ekki tilgangur flm. Þetta frv. er hugsað lengra fram í tímann. Þessu fyrirkomulagi er hugsað að ná yfir stórútgerðina, að svo miklu leyti, sem hægt er að þvinga menn inn á þessa hraut.

Forseti (EÁrna): Þá hafa ekki fleiri kvatt sér hljóðs, og er umr. lokið.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég hafði komið að máli við hæstv. forseta um, að vegna fjarveru eins hv. þm. vegna lasleika hans yrði málinu frestað, og hafði hæstv. forseti góð orð um, að hann myndi a. m. k. geta frestað atkvgr., þótt umr. yrði ekki frestað. Ég vil leyfa mér að fara fram á það við hæstv. forseta, að atkvgr. verði a. m. k. frestað það lengi, að hægt sé að grennslast um, hvort maðurinn á þess nokkurn kost að koma.

Forseti (EÁrna): Ég get orðið við þeim tilmælum að fresta atkvgr. til næsta fundar, en ég mun ekki geta frestað henni aftur á morgun, þótt einhver hv. þm. kunni þá að vera veikur.

* Frsm. minni hl. Magnús Gíslason): Allshn. gat ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa máls og greindi þar nokkuð mikið á, þar sem einn nm. vildi fella frv. alveg, annar vildi láta samþ. það með miklum breyt., en mitt álit er, að ef ekki næst samkomulag milli réttra aðila um þetta, þá muni verða óhjákvæmilegt að skipa þessum málum með l. á þann hátt, sem hér er gert ráð fyrir. Að öðru leyti get ég fallizt á þær ástæður, sem tilfærðar eru í grg. fyrir frv., og vil ekki að svo stöddu segja meira um það.

*Ingvar Pálmason: Það er rétt hjá hv. frsm. minni hl. allshn., að það virðist svo sem n. sé klofin í þrennt um þetta mál, og vil ég víkja lítillega að minni afstöðu. Það eru þrjú meginatriði, sem í frv. felast. Fyrsta atriðið er það, að ekki skuli vera nema eitt stéttarfélag í sömu starfsgrein í hverju bæjar- eða sveitarfélagi. Ég skal játa það strax, að ég lít svo á, að þannig eigi það að vera, að ekki sé nema eitt stéttarfélag í hverju sveitarfélagi í sömu starfsgrein, en félögin geta auðvitað orðið mörg, þar sem margar stéttir geta verið í hverju bæjar- eða sveitarfélagi. Hinsvegar verð ég að játa, að ég tel það nauðungarúrræði að þurfa að skipa þessu með l. Ég get þó viðurkennt, að svo langt getur gengið að ekki verði hjá því komizt. Ég vil líta svo á, að ekki sé enn með öllu fullreynt, hvort ekki sé hægt að kippa þessu í lag án þess að til löggjafans komi. Annað atriði má segja að sé það, að þeim einum, sem eru starfandi í þeirri starfsgrein, sem stéttarfélagið er myndað utan um, sé heimilt að vera meðlimum þess. Ég álít, að þetta ákvæði sé mjög varhugavert. Ég skal ekki taka fyrir, að ekki mætti gera þetta öruggara með l. en mönnum finnst það vera nú, en það verður að fara varlega í það, og ég er því mótfallinn, að það sé gert á svipaðan hátt og gert er ráð fyrir í þessu frv. Ég skal ekki segja um, að ekki mætti gera það á einhvern annan hátt. Ef t. d. maður hefir verið verkamaður, en af einhverjum orsökum, sem geta verið margar, er það ekki lengur, þá er óréttlátt að svipta hann réttinum til að vera í þessum félagsskap. Hann hefir e. t. v. byggt upp félagið að meira eða minna leyti. Hitt er alveg rétt, að menn, sem aldrei hafa getað talizt vera í stéttinni, er ástæðulaust að láta hafa réttindi í slíkum félagsskap. En þetta tel ég allt svo viðkvæmt mál og vafasamt, að ég get ekki fallizt á frv. Þá er 3. atriði, sem felst í 2. gr., það er að fulltrúar stéttarsambandsins skuli kosnir með hlutfallskosningu. Ég er mótfallinn þessari breyt. fyrst og fremst vegna þess, að talið var að gera þyrfti þessa breyt. á l. um stéttarfélög vegna þess, hve mikið hefði borið á pólitískum klofningi í verklýðsfélögunum, að það hafi orðið þeim að falli. Ég er þeim málum ókunnugur og skal ekki um þau dæma, en ef reyna á með ákvæðum þessara l. að girða fyrir slíkan ágreining innan félaganna, þá eru ákvæði 2. gr. ekki vel fallin til þess, heldur bjóða þau beinlínis upp á, að innan félaganna þróist pólitískir flokkar, auk þess sem ég lít svo á, að verklýðsfélagsskapurinn sé þannig vaxinn, að hlutfallskosning geti ekki komið til greina. Ég lít t. d. á þau eins og bindindisfélagsskapinn, sem ég er vel kunnugur. Ég get ekki séð, að þar geti verið um hlutfallskosningu að ræða. Það getur komið upp ágreiningur innan félagsskaparins, t. d. geta verið þar bannmenn og andbanningar, en það er ekki hægt að leiða til lykta með hlutfallskosningu, heldur verður einfaldur meiri hl. að ráða. Mér finnst svipað ástatt með þetta og verklýðsfélag, þar sem t. d. ? hlutar félagsmanna væru kommúnistar og ? hlutinn væri annars flokks, t. d. sjálfstæðismenn eða alþýðuflokksmenn. Ég sé ekki annað en að það sé hreinasta ranglæti, ef svo á að hafa hlutfallskosningu í þessu félagi. Mér finnst miklu réttara, að meiri hl. skeri úr og ef kommúnistar eru í meiri hl., þá verða hinir að beygja sig fyrir því, og ég álít ekki, að slíku eigi að breyta með lagaákvæði. Um fleiri atriði sé ég ekki ástæðu til að ræða. Ég hefi tekið fram, hvað mér finnst vera aðalbreyt., sem frv. geri á gildandi l. um stéttarfélög. Ég hefi gert grein fyrir, að það er eitt atriði, sem lítur út fyrir að verði að komast inn í l., svo að l. verði þannig, að ekki verði nema eitt stéttarfélag í hverju sveitar- eða bæjarfélagi. En mér er ljóst, að það er varhugavert að gera þetta með lögboði, og það má ekki gera fyrr en öll önnur sund eru lokuð. Um hitt, að það skuli aðeins vera starfandi menn í hverri starfsgrein, sem séu meðlimir, þá hefi ég áður lýst minni skoðun á því. Frá mínu sjónarmiði er það allt of mikil harðleikni að meina þeim mönnum, sem verið hafa í starfsgreininni áður, að vera áfram meðlimir í félögunum, þegar þeir eru ekki lengur starfandi í þeirri starfsgrein. Hinsvegar gæti ég hugsað mér, að það mætti koma þarna inn ákvæði um það, að þeir einir mættu vera í þessum félögum, sem hefðu verið starfsmenn innan iðngreinarinnar. En ég vil taka fram, að um þetta atriði gildir hið sama og hin; ég tel heppilegast, að þetta væri lagað með l. viðkomandi félags. Ég get því ekki fylgt frv. eins og það er, en ég hefi ekki heldur séð mér fært að bera fram brtt., sem gæti fullnægt mínum skoðunum. Hinsvegar tel ég mjög æskilegt, að fram kæmi hjá hv. d. vilji um það, að d. væri því mjög meðmælt, að þessir agnúar gætu lagazt án íhlutunar löggjafarvaldsins. Eftir því, sem hæstv. atvmrh. fórust orð við 1. umr., vildi ég mega vænta þess, að ríkisstj. hefði með höndum ráðstafanir í þessu efni, svo það þyrfti ekki að koma til löggjafarvaldsins.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég held, það væri mjög æskilegt, ef hægt væri að semja um þetta mál án þess að sett væri um það löggjöf. Síðan þetta mál kom hér fyrst fram, hefir mikið verið gert til þess innan ríkisstj. og utan að reyna að ná samkomulagi um málið á svipuðum grundvelli og frv. er byggt á. Þess vegna má vel segja, að frv., sem hefir e. t. v. mikið ýtt undir þetta starf, sé ekki eins nauðsynlegt nú og ekki eins mikil nauðsyn á að samþ. það á þessari stundu og áður var. Það er eðlilegt að reyna að afgreiða þetta mál með samkomulagi án þess að taki til löggjafarvaldsins, og nú eru möguleikar fyrir hendi til að það takist; mun ég flytja dagskrártillögu við þetta mál, en það er verið að ganga frá henni. Vil ég biðja hæstv. forseta að doka við eftir dagskránni, sem ég geri mér vonir um, að hægt sé að samþ. Hefir mikið verið um hana talað á milli flokka, einmitt í sambandi við þá samninga, sem farið hafa fram, og eru samningarnir í anda þessarar dagskrár, sem ég hefi talað um.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég hefði óskað þess, að þessi dagskrá hefði legið frammi áður en ég tók til máls, en ég vildi þó nota minn þingmannsrétt til að segja nokkur orð, þótt ég við 1. umr. gerði málinu ýtarleg skil, eins og það var almennt rætt og eins og ég taldi, að ætti helzt að fara með það. Ég sagði þá og endurtek það nú, að þegar sú stjórn var mynduð, sem nú situr við völd og ég var samþykkur á sínum tíma að væri mynduð og ég ennþá styð, þá var svo tilskilið, að mér skildist, að meiri háttar deilumál milli flokka skyldu liggja niðri meðan þjóðstjórnin starfaði. Frá sjónarmiði okkar alþýðuflokksmanna höfum við reynt að halda þetta loforð svo vel sem kostur er á. Mér er ekki kunnugt um, að við höfum borið eitt einasta frv. fram, sem er svo mikið stefnumál flokkanna, að þurft hafi að rífast um það. Þótt ég saki ekki ríkisstj. þar um, þá hefir allmjög skort á af hálfu þm. beggja hinna flokkanna, að þetta áheit væri haldið, sbr. þetta frv. og sum önnur, eins og t. d. það, sem var verið að tala um áðan. Skal ég svo láta útrætt um þetta. Innan allshn. hefir þetta mál verið rætt allmikið og hvernig n. gæti afgr. það, en það endaði með því, að n. varð þrískipt um málið. Hv. 11. landsk. taldi sig geta fylgt frv. óbreyttu, hv. 2. þm. S.-M. taldi sig ekki geta fylgt því óbreyttu, og ég hefi þá afstöðu, að ég tel ekki að frv. eigi að samþ. í neinni mynd. Er skiljanlegt, að nokkur dráttur hefir orðið á afgreiðslu málsins, þar sem n. var í þrennu lagi, en nú liggur málið loks fyrir til umr. Ég vildi óska, að ég þyrfti ekki að endurtaka þau ummæli og rök, sem ég flutti hér við 1. umr., en ég verð að benda á, að á þeim tíma, sem liðinn er síðan frv. kom fram, hefir margt gerzt, sem gerir það að verkum, að ég tel, að jafnvel frá sjónarmiði hv. flm. muni minni ástæða til þess að gera það að l. nú en þegar þeir fluttu það. Eins og ég tók fram við 1. umr., tel ég, að sú hugsun, sem í frv. felst, sé byggð á allmikilli vanþekkingu á eðli verklýðshreyfingarinnar og á því, hvernig hún skuli skipulögð, svo ég get ekki annað en verið á móti frv. Það er vitað, að verklýðsfélög eru stofnuð innan margra þjóðfélaga og hafa að vísu fengið sína löggjöf, en sú löggjöf beinist aðallega að því, hvernig skuli fara með deilumál milli atvinnurekenda og verkamanna. Það er alstaðar farið minna út í það, hvernig félögin skuli upp byggð, enda aldrei verið svo til ætlazt, að löggjöfin gripi inn í það. Mér er ekki kunnugt um, að í hliðstæðum l. í öðrum löndum sé neitt um það, hvernig félögin skuli upp byggð. Þar hafa félögin skapað sér sjálf sínar eigin reglur og verkalýðurinn hefir þróað þær sjálfur stig af stigi, þar til hann hefir verið búinn að skapa sér það, sem ákjósanlegast var. Og ég held, að við eigum ekki að binda það með löggjöf, hvort þessi eða hinn maður eigi að hafa leyfi til að vera í einhverju félagi, og ef um sundurlyndi í skoðunum eða öðru er að ræða, tel ég ekki ná nokkurri átt að ætla að negla menn þannig saman í einn félagsskap. Því að þeim, sem ekki geta verið saman, er hollara að skilja. Þótt það eigi ekki frekar við um verkalýðsfélögin en aðra. En þannig hefir það verið innan verklýðsfélaganna, að það hefir skapazt þar svo mikill ágreiningur, að þeim hefir ekki verið vært að vinna saman. Annað hefir viljað fara í suður, en hitt í norður, og þar af leiðandi hefir þessi klofningur sprottið, sem öllum er kunnugur. Og við vitum, hvar orsökina er að finna fyrir þessum klofningi. Það eru yfirleitt kommúnistar í landinu, sem valda honum. Þeir hafa tekið upp þær starfsaðferðir, sem hinir raunverulega áhugasamari verkamenn geta ekki fellt sig við. Og kommúnistar hafa svo með allskonar bauki og bramli reynt að ná undirtökunum í sínum félögum, flæmt úr félögunum rólegri og hugsunarsamari verkamenn og setið svo eftir í félaginu með fámennan hóp. [frh.]:

Forseti (EÁrna): Ég vil biðja hv. 2. landsk. þm. að gera hlé á ræðu sinni meðan ég les upp till. til rökst. dagskrár, sem hæstv. forsrh. hefir afhent mér og hljóðar svo: „Í trausti þess, að samningar takist milli fulltrúa þeirra verkamanna, sem lýðræðisflokkunum fylgja, er leiði til þess, að einungis eitt félag fyrir hverja stétt verði á hverju félagssvæði og engir geti gerzt meðlimir þess aðrir en menn þeirrar stéttar, er félagið er fyrir; ennfremur að hið bráðasta verði gerðar nauðsynlegar breytingar á Alþýðusambandi Íslands til þess, að það verði óháð öllum stjórnmálaflokkum og tryggt verði, að öllum meðlimum félaga sambandsins verði veitt jafnrétti til allra trúnaðarstarfa innan viðkomandi félags án tillits til stjórnmálaskoðana, þá tekur d. að svo stöddu ekki afstöðu til frv. þessa og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þessi rökst. dagskrá liggur þá einnig fyrir til umræðu.

Sigurjón Á Ólafsson [frh.]: Ég hefi nú heyrt rökst. dagskrána, sem hér liggur fyrir. Ég skal halda áfram á þeim stað, sem ég endaði, og það snertir þessa dagskrá. Það er alveg þýðingarlaust að ætla sér með l. að negla saman menn í einn félagsskap, sem svo er orðið langt bil á milli, að annarsvegar eru kommúnistar, en hinsvegar eru þeir, sem telja sig til lýðræðisflokkanna. Slíkar andstæður eiga ekki að vera saman og geta ekki verið saman, hvort sem þeir telja sig til Framsfl. eða hvað það nú er. Ég færði rök fyrir því við 1. umr., að slíkur félagsskapur væri alveg óstarfhæfur. Hinsvegar er það eðlilegt og sjálfsagt, að verkamenn, hvort sem þeir eru til sjávar eða til sveita, finni þörf fyrir það að vera í einum og sama félagsskapnum, þar sem hagsmunir eru sameiginlegir. Og reynsla annara landa er sú, að yfirleitt eru menn í einum og sama stéttarfélagsskapnum á sama stað. Á Norðurlöndum fá kommúnistar ekki að ráða neinu í félagsmálum verkalýðsfélaganna. Við ættum að vinna að því, að verkamenn skilji sjálfir, hvað í raun og veru er verið að leiða þá út í með þeirri kommúnistísku stefnu, sem þegar hefir getað sprengt nokkur verklýðsfélög í landinu. Og þegar menn hafa séð, að þessi félög, sem kommúnistar hafa ráðið, hafa verið stjórnlaus og dauð, hafa menn fyrr eða síðar komið inn í hin virku fél. aftur. Hv. flm. veit, að þetta er svo. Og við vitum, að þessi klofningur fékk ekki byr í seglin fyrr en hv. 3. þm. Reykv. kom með liðsauka en er nú í orði kveðnu þegar búinn að skilja aftur við sína góðu flokksbræður. En þegar svo er komið, er ekki hægt að gera út um þetta með lögum. Ég benti á það við 1. umr., að hér í Reykjavík væru 5 félög í starfsgrein skipstjóra og stýrimanna, og þá langar ekkert til að láta fyrirskipa sér það með l., að þeir eigi að vera í einum og sama félagsskapnum. Í fyrsta lagi er það félag skipstjóra á verzlunarskipum. Í öðru lagi stýrimenn á verzlunarskipum. Í þriðja lagi skipstjórar á togurum. Í fjórða lagi stýrimenn á togurum. Í fimmta lagi skipstjórar og stýrimenn á mótorskipum og línuveiðagufuskipum. Svo kemur þetta stóra deilumál um trúnaðarstörfin, sem allir vita, að hefir verið vakið upp af kommúnistum á sínum tíma. Ég veit ekki betur en að í verklýðsfélögunum sé það þannig nú, að hver einasti maður, alveg án stjórnmálaskoðana, sé þar kjörgengur til stjórnar og hvaða starfs sem er, nema aðeins að mæta sem fulltrúi á þingum Alþýðusambands Íslands. Hann getur verið í stj. og hvaða n. sem er. Það er aðeins þetta eina, með fulltrúa á alþýðusambandsþingi, sem stafar af því, að Alþýðusamband Íslands hefir unnið að því að sameina Alþfl. í baráttu sinni. Hvað myndu sjálfstæðismenn segja, ef svo og svo margir Framsflm. kæmu á þeirra flokksþing, eða framsóknarmenn, ef svo og svo margir sjálfstæðismenn eða alþýðuflokksmenn kæmu inn á þeirra flokksþing? Nú veit ég, hvað menn segja. Það er ekkert annað en að skilja þá að, það er víst höfuðstefnan í þessu máli, að skilja flokka og verkalýðssambönd. Það er kannske kaldhæðni örlaganna, að ég var líklega einn af þeim allra fyrstu mönnum síðan Alþýðusamb. var myndað, sem var með því, að það ætti að stefna inn á þá braut, að verkalýðssamböndin væru ekki studd af neinum sérstökum stjórnmálaflokki. En ég segi nú, eftir að kommúnisminn fékk að festa hér rætur innan verklýðshreyfingarinar, þá er ég jafnmótfallinn því að undanskilja verklýðssamtökin því að þessu leyti að vera óháð stjórnmálaflokkum eins og ég var með því áður en kommúnistar komu til sögunnar. Ég held, að við forvígismenn Alþfl. höfum ekki farið ógætilega með okkar vald sem leiðandi fyrir Alþfl. En um leið og kommúnistum var gefinn kostur á að kjósa menn inn á þing verklýðshreyfingarinnar, þá voru þeir búnir að skapa sér sterkari aðstöðu en þeir nokkru sinni höfðu áður haft í verklýðshreyfingunni. Og ég býst við, að alltaf sé hægt, og ekki sízt á þessum tímamótum, að blása upp, kannske með fölsku yfirskini, óánægju meðal fólksins. Og þau áhrif yrðu kannske óeðlilega mikil, sem þeir gætu haft. Ég er á móti því, að slitin séu þau tengsl, sem nú eru milli Alþfl. og Alþýðusambands Íslands. Ég hefi umgengizt alla menn í verklýðsfélögunum kannske manna mest af hv. þm., og sjálfstæðismenn í verklýðshreyfingunni hafa sumir ekki látið sitt eftir liggja um að aðstoða kommúnista í kröfum þeirra. En stefna kommúnista er að sundra verklýðsfélagsskapnum, því að þeir meina ekkert með því, þó að þeir tali um að sameina verkalýðinn og skapa honum betri lífskjör, annað en það, að hann verði hið ráðandi afl í hinni komandi byltingu, sem þá dreymir um. Það er þeirra höfuðmarkmið, en ekki að skapa þá þróun, sem miðar að því, að verkamaðurinn geti fengið betri lífskjör frá degi til dags. Og það er þýðingarlaust að neita þessu, því að öll rit þeirra segja þetta og öll stefna þeirra á mannfundum, hvar sem er út um allan heim, játar þetta. En að skapa hina eðlilegu þróun, sem yfirleitt hefir verið reynt að efla innan verklýðshreyfingarinnar í flestum lýðræðislöndum, er þeim á móti skapi. Hv. 1. landsk., sem er fulltrúi kommúnista hér í d., mun sennilega svara þessu, en ég ætla að segja honum það, að hafi mér nokkurntíma komið til hugar að svara honum vegna stefnu hans, þá ætla ég ekki að gera það nú. Ég skal þá víkja nokkuð að dagskrártill. Ég fyrir mitt leyti myndi hafa kosið þessa dagskrártill. á einhvern annan veg. En þeir, sem að henni standa, gera ráð fyrir að hafa nóg atkvæðamagn til þess að koma henni í gegn. Og þó að svo fari, að ég greiði atkv. mitt með henni, til þess þar með að málið sé úr sögunni, má enginn skilja orð mín svo, að ég hafi  Ég endurtek það, að þó að ég greiði þessari dagskrártill. atkv., getur það ekki bundið mitt atkv. á sínum tíma um það, hvaða stefna verður tekin í þessu máli á þessu nýbyrjaða ári.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég sagði nokkur orð áðan um þessa dagskrártill. áður en hún kom fram. Ég vildi benda á, að efni hennar er fyrst og fremst það, að það sé eitt félag fyrir hverja stétt á hverju félagssvæði. Það komu fram efasemdir hjá hv. 2. landsk. um, að rétt væri að hafa eitt verklýðsfélag á hverju félagssvæði fyrir hverja stétt verkamanna, vegna ósamkomulags, sem væri í verkalýðshreyfingunni. Ég fyrir mitt leyti álít, að hægt sé að fullyrða það, að sú staðhæfing styðjist við reynslu, sem ekki verður véfengd, að það fyrirkomulag sé heppilegast, að hafa aðeins eitt félag á hverjum stað, það er ekki mögulegt að koma sæmilegum vinnufriði á í neinu þjóðfélagi, nema verkalýðsstéttirnar standi saman sem heild, bæði í hverju einstöku félagi og almennt í verkalýðsfélagsskapnum í landinu, og myndi eitt heildarfélag, sem samningsaðilar geti snúið sér til. Allt annað ástand miðar að því að halda uppi stöðugum vinnuófriði, sem er ófarsælt fyrir þjóðfélagið og verklýðsstéttina sjálfa. En það er annað atriði, sem ef til vill gæti valdið ágreiningi. Það hefir verið deilt um það, hvort enginn geti gerzt meðlimur þessara félaga aðrir en þeir, sem séu starfandi meðlimir þeirrar stéttar, sem félagið er fyrir. Hér er farinn sá meðalvegur, að menn, sem ekki hafa starfað í stéttinni síðustu ár og hafa ekki tekið þátt í samtökum hennar, en hafa starfað í þeirri stétt og eru vaxnir upp úr henni, ef svo mætti segja, geti gerzt meðlimir. Þess vegna er ætlazt til þess, að menn, sem tekið hafa þátt í störfum verkamanna og unnið síðan annað, geti tekið þátt í verklýðsfélagsskap í þeirri stétt, t. d. smiður, sem horfið hefir frá þeirri iðn og hefir tekið að sér annað starf í þjóðfélaginu, hvað sem það svo er. Maður hefir bezt dæmi um ýmsa slíka menn í nágrannalöndunum, þar sem verkalýðsfélagsskapurinn hefir náð miklum þroska, að þeir hafa tekið við ýmsum vandasömum störfum í þjóðfélaginu, og þeir hafa getað haldið áfram að vera meðlimir þess félags, sem þeir voru í meðan þeir voru í þeirri stétt og unnu þau störf, sem sú stétt stundar. Þá er ennfremur gert ráð fyrir því, að Alþýðusamb. Íslands verði óháð öllum stjórnmálaflokkum. En ég veit, að mörgum í Alþfl. þykir þetta eðlileg þróun frá því, sem áður hefir verið. Ég heyri það á ræðu hv. 2. landsk., að hann hefir verið því fylgjandi frá upphafi. En hann hefir látið þau orð falla, að hann hafi snúizt gegn þessu fyrir það, að kommúnisminn hafi náð nokkrum tökum á félagsskapnum, því að hann tekur það fram sem sína skoðun, að Alþýðusamb. Íslands eigi að vera óháð öllum stjórnmálaflokkum. En hv. 2. landsk. lýsti því jafnframt hér, sem ég get vel gengið inn á, að það muni vera rétt, að kommúnisminn væri nú eiginlega algerlega dauður í félögunum, og þess vegna ætti hv. 2. landsk. af sömu ástæðum og hann áður var því fylgjandi, að Alþýðusambandið ætti að vera óháð stjórnmálaflokkum, að vera því samþykkur nú, að Alþýðusamb. Íslands væri óháð stjórnmálaflokkum, þar sem kommúnisminn er dauður, því að þá er ástandið orðið eins og fyrst, þegar hv. 2. landsk. hafði þessa skoðun og barðist fyrir henni. Það er að vissu leyti eðlilegt, að Alþfl. vilji ekki breyta til í þessu efni. En þetta ákvæði hefir komið mjög illa við víða á landinu, og það hefir verið bent á, að þetta væri eðlilegt fyrirkomulag á byrjunarstigi félagsskapar og hafi verið tekið upp til þess að styrkja Alþýðusambandið og um leið Alþfl., meðan það hvorttveggja var á byrjunarstigí. En alstaðar hefir verið litið á það sem eðlilegan hlut, að frá þessu yrði horfið síðar. Og ég hygg, að margir Alþfl.-menn telji það rétt að breyta þessu. Ég get t. d. tekið það sem dæmi, hvernig þetta hefir komið við í því kjördæmi, sem ég er þm. fyrir. Það er verklýðsfélag á Hólmavík, - ég man ekki, hve margir meðlimir eru í því félagi, sennilega 60 til 70. Þeir þurfa að senda fulltrúa á alþýðusambandsþingið, en ég held, að í þessu félagi séu varla fleiri en 3–4 Alþfl.-menn  Ég skil ekki vel afstöðu hv. 2. landsk., sem mér virtist í raun og veru vera samþykkur þessari till. En hann vill tala varlega um þetta mál, því að vitanlega er síðasta atkv. um þetta ekki í höndum Alþ., heldur annara. Hinsvegar er málið afgr. í fullu trausti þess, að öll atriði málsins, sem fram hafa komið, verði tekin til greina.

*Brynjólfur Bjarnason: Herra forseti! Það var alger misskilningur hjá hv. 2. landsk., að ég myndi halda hér ræðu til þess að svara honum, því það nær ekki nokkurri átt að svara svoleiðis hringavitleysu. Hann sagði m. a., að það stæði í mörgum ritum kommúnista, að þeir vildu umbætur aðeins að yfirskini, annars væru þeir á móti umbótum vegna þess, að þeir vildu byltingu. Menn, sem segja slíkt, vantar alla kímnisgáfu, því að ekkert verður gert með þetta annað en hlæja að því. Ræða hæstv. félmrh. var samt ennþá spaugilegri. Hann hélt því fram, að það hefði ekki verið annars kostur en að Alþfl. hefði tekið að sér forustuna í Alþýðusamb., og engir aðrir færir til þess, nema Alþfl., vegna þess að það hefði ekki verið hægt að vinna með kommúnistum, því að þeir væru svo vondir menn. Hæstv. félmrh. sagði ennfremur, að kommúnistar hefðu tekið upp þann sið að syngja á alþýðusambandsþingum. Út af þessu var svo tekið það ráð, að setja það í l. Alþýðusambandsins, að engir skyldu vera kjörgengir á alþýðusambandsþing aðrir en Alþfl.-menn.

Sem ekki gátu sungið

. Setjum svo, að ég tæki upp á því að fara að syngja hér í hv. d. á fundi. Samkvæmt rökfærslu hæstv. félmrh. sé ég ekki annað en að sjálfsagt væri fyrir t. d. Framsfl. að koma með till. um það, að eftirleiðis skyldu engir kjörgengir vera til Alþingis nema framsóknarmenn. Þetta er alveg hliðstætt. Þessa menn skortir alveg kímnisgáfu. Það er náttúrlega misskilningur, að menn fari að svara slíku, en það er alltaf gaman að hafa grín í bland. Viðvíkjandi þessu ósamkomulagi, sem á að vera í verklýðsfélögunum, þá er það gripið úr lausu lofti. Það má segja, að meðal verkamanna í félögunum sé yfirleitt ekki um ósamkomulag að ræða í þeirra stéttarmálum. Það eru aðeins einstaka menn, sem hafa verið æstir upp af broddunum í Alþfl., sem eru að reyna að blása að ósamkomulagi í félögunum. Það er vitanlega mikil óánægja út af því ákvæði, að það skuli ekki vera nema einn pólitískur flokkur, sem hefir réttindi í Alþýðusambandi Íslands, og það flokkur, sem sennilega er í miklum minni hluta í verklýðsfélagsskapnum yfirleitt. Hv. þm. sagði, að það væri vegna þess, að það gæti verið, að kommúnistar fengju marga fulltrúa. Ég get ekki skilið, að þeir menn, sem alltaf eru að tala um, að þeir séu með lýðræðinu, geti varið það að menn megi ekki vera kjörgengir, úr hvaða flokki sem þeir eru. Þetta er svo mikið ranglæti, að það er einkennilegt, að menn skuli álíta það virðingu sinni samboðið að láta slíkt út úr sér. Viðvíkjandi því, sem er höfuðatriði þessa máls, er það að segja, að því er ekki að neita, að í þessari rökstuddu dagskrá frá hæstv. forsrh. er gert ráð fyrir, að samningar og samkomulag geti tekizt um það, að aðeins eitt stéttarfélag verði á hverjum stað í sömu grein og Alþýðusambandi Íslands verði breytt þannig, að menn hafi þar réttindi, í hvaða stjórnmálaflokki sem þeir eru. Í hinni rökst. dagskrá er gert ráð fyrir, að samkomulag geti tekizt um þetta milli ríkisstj. og hinna svokölluðu lýðræðisflokka, þ. á m. Alþfl., sem er nú þessi fíni lýðræðisflokkur, eins og ég var að lýsa áðan. Svo er það náttúrlega Sjálfstfl., en Framsfl. tekur ekki að nefna, því hann hefir svo lítið fylgi innan verklýðssamtakanna. Hverjir eru svo þessir fulltrúar verkamanna, sem eiga að semja við ríkisstj.? Það eru broddarnir í Alþfl., það er Stefán Jóh. Það eru kannske fulltrúar hinna, Eggert Claessen o. fl. Það er m. ö. o. þannig, að ríkisstj. semur við hina og aðra menn, sem kalla sig fulltrúa verkamanna. Þetta nær vitanlega engri átt. Þessir samningar, sem þarna eiga að fara fram, eru hlutur, sem verkalýðurinn vill ekkert hafa með að gera og verður að mótmæla kröftuglega fyrir hönd verklýðssamtakanna í landinu. Um þessi mái eiga þeir einir að semja, sem hlut eiga að máli, verkamennirnir sjálfir. Sannleikurinn er sá, að það hefði verið auðvelt að fá slíkt samkomulag, ef verklýðsfélagsskapurinn hefði fengið að vera óáreittur og ekki verið hnepptur í þær viðjar, sem hann hefir verið hnepptur í af Alþ. með vinnulöggjöfinni. Það hefði þá verið hægt að semja um þessi mál og koma þeim í það horf, sem nauðsyn verklýðssamtakanna krefst. Fyrirkomulag Alþýðusambandsins og svo vinnulöggjöfin hafa orðið til þess, að verklýðssamtökin hafa komizt í algert öngþveiti. Það hafa þess vegna verið uppi háværar kröfur frá þeim um það, að gerðar væru ráðstafanir til þess að bæta úr þessu, og þar á meðal hafa verið uppi háværar kröfur um, að gerðar væru ráðstafanir til þess að setja það í löggjöf, að ekki mætti vera nema eitt verklýðsfélag í sömu grein á sama stað. Því hefir verið haldið fram, að það væri óviðeigandi að setja löggjöf um slíkt efni, og það væri jafnvel brot á stjórnarskránni, því þar væri mönnum leyft að vinna í félögum í löglegum tilgangi. Það hefir sömuleiðis verið haft á móti öðrum ákvæðum frv., að það, að setja reglur um innri mál verklýðshreyfingarinnar, væri ekki verkefni Alþ. Ég er sammála þessum aths. við frv. Ég játa, að það eigi ekki að vera verkefni Alþ. að setja reglur um innri mál félaganna, og ég álít líka, að það nái í raun og veru engri átt að setja reglur um það, hvað mörg verklýðsfélög megi vera í hverri grein. Ég álít, að þetta eigi að vera málefni verkalýðsins sjálfs og þau eigi að vera leyst af honum sjálfum. Við skulum líta nánar á þetta eins og það er í raun og veru. Við skulum ekki líta á orðanna hljóðan, heldur á raunveruleikann. Hvernig er nú raunveruleikinn eftir að vinnulöggjöfin var sett og eftir að sá dómur hafði fallið, sem féll í félagsdómi út af Hafnarfjarðardeilunni á síðastl. vetri? Það er þannig, að eins og löggjöfin er nú og eins og hún er túlkuð af dómstólunum, þá jafngildir það því, að hægt né að banna alla verklýðshreyfingu í landinu. Samkv. þeirri löggjöf og samkv. skilningi félagsdóms á löggjöfinni, þá er hægt að stofna í hvaða starfsgrein sem er eins mörg verklýðsfélög og vera skal á sama stað, og allir meðlimir þeirra mega vera í öllum félögunum. Hver einasti atvinnurekandi getur stofnað verklýðsfélag, án þess að önnur félög fái rönd við reist. Þessi félög geta gert ákveðnar samþykktir, sem meðlimir félaganna eru skyldir að hlýða. Þessar samþykktir geta rekizt á. Þetta þýðir í raun og veru það, að menn eru skyldir að hlýða samþykktum, sem eru hver á móti annari. Samtökin eru því orðin eitt öngþveiti og hringavitleysa. Þetta þýðir það, að verklýðsfélögin eru máttlaus og einskis nýt. Það er í raun og veru sama og að banna verklýðsfélögin. Það kann að vera, að ýmsir vilji halda því fram, að það stafi ekki mikil hætta af þessu, því allir séu sammála um, að aðeins eitt verklýðsfélag eigi að vera á hverjum stað í sömu grein. En hver er svo raunveruleikinn? Hann er sá að Alþýðusamband Íslands, sem þykist vera samband verklýðsfélaganna í landinu, hefir á launum erindreka, sem kostaður er af félögunum til þess að ferðast um landið til að kljúfa verklýðsfélögin. Hann hefir verið á 2 stöðum, þar sem hann hefir reynt að kljúfa verklýðsfélög, í Vestmannaeyjum og í Neskaupstað. Hann fer m. ö. o. stað úr stað til þess að reyna að kljúfa þau, og hann gerir þetta í skjóli þessara ákvæða í vinnulöggjöfinni og þess skilnings, sem félagsdómur hefir lagt í löggjöfina. Raunveruleikinn er því sá, að löggjöfin er þannig, að hægt er að gera þannig lagað skurk í verklýðshreyfinguna, að það jafngildi því, að hún sé bönnuð. Það er þess vegna ekki vafi á því, að þó að maður undir venjulegum kringumstæðum hlyti að vera á móti því, að settar væru á Alþ. reglur um það. að aðeins eitt verklýðsfélag skuli vera í hverri grein á sama stað, þá er ástandið nú þannig, að það þýðir stórkostlega endurbót fyrir verklýðshreyfinguna, að hún verður í raun og veru miklu frjálsari en hún áður var. Það þýðir í raun og veru ekki hömlur á hana, eins og hún nú er, heldur þýðir það í raun og veru, að ráðin er bót á því ástandi, sem nú er og er óþolandi. Sama er að segja um þær reglur, sem snerta það, að menn skuli vera jafnréttháir, án tillits til þess, hvaða stjórnmálaflokki þeir tilheyra. Það, sem undir venjulegum kringumstæðum á að vera mál verklýðsfélaganna sjálfra, er nú nauðsynlegt, að settar séu reglur um, að lýðræði skuli ríkja í verklýðsfélögunum. Það á hvergi að vera svo, að menn séu látnir gangast undir skyldur félagsskaparins, en hafi svo engin réttindi á móti. Það eru ýms atriði í þessu frv., sem mönnum er þyrnir í augum, og það kom m. a. fram hjá hv. 2. þm. S.-M. Honum finnst hart að gengið, að mönnum, sem ekki eru í hlutaðeigandi starfsgrein, en lengi hafi starfað í hlutaðeigandi starfsgrein, sé meinað undir öllum kringumstæðum að vera meðlimir í verklýðsfélagi ákveðinnar starfsgreinar, ef þeir eru ekki í henni sjálfir. Ennfremur eru líka margir á öðru máli um það, að rétt sé að setja ákvæði um, að það skuli vera hlutfallskosningar í verklýðsfélögum, þó ekki sé um annað að ræða en kosningu trúnaðarmanna fyrir sambandsins hönd. Ég álít líka, að þetta eigi ekki að vera í löggjöfinni og það sé ekki nauðsynlegt að setja það í löggjöf. Ég álít að vísu, að það sé mikil nauðsyn á því, að verklýðsfélögin séu fyrir verkamennina sjálfa og þar sé ekki mikið af mönnum úr öðrum stéttum, sem geti komið til með að hafa afgerandi áhrif. Það er sérstaklega hættulegt, ef um atvinnuverkendur er að ræða. Hinsvegar finnst mér, svo framarlega sem um menn er að ræða, sem lengi hafa starfað í stéttinni eða með henni, að það sé ekki rétt að setja ákvæði, sem banni verklýðsfélögum að hafa slíka menn innan sinna vébanda, svo framarlega sem það er vilji viðkomandi félaga. Það á að fara þá leið, að banna atvinnurekendum að vera meðlimir í verklýðsfélögum, en setja reglur um það, að menn, sem ekki eru í viðkomandi starfsgrein, geti ekki verið meðlimir. nema þeir séu samþ. af svo og svo miklum meiri hl. atkv., t. d. ?. Ég álít ekki rétt að setja reglur fyrir verklýðsfélagsskapinn um það, að það verði að vera þar hlutfallskosningar. Það á að vera á valdi verklýðsfélaganna sjálfra. Ég er ennfremur sammála um það, að hlutfallskosningar í verklýðsfélögum séu yfirleitt ekki góðar. Ef um er að ræða fleiri en einn pólitískan flokk meðal verkamanna og í verklýðsfélögunum eru harðvítugar deilur milli þessara flokka á hinu pólitíska sviði, þá er það þýðingarmikið, til þess að slíkar deilur verði ekki til að hamla á móti heilbrigðri starfsemi verklýðsfélaganna, að það geti verið samkomulag um það milli aðila, hvernig stjórn sé mynduð og að hún sé mynduð af sem flestum af hinum deilandi aðilum, og þá fyrst og fremst tekið tillit til þess, hverjir eru hæfastir til þess að gegna þessu starfi. Það hefir yfirleitt verið vaxandi skilningur á því innan félaganna, hver nauðsyn er á því, að stjórn sé skipuð fulltrúum sem flestra hópa, og þá sérstaklega, ef um stríðandi aðila er að ræða. Sé ekki hægt að fá slíkt samkomulag, þá getur undir vissum kringumstæðum verið rétt að grípa til þess að hafa hlutfallskosningu, en það á þá að vera á valdi verklýðsfélaganna sjálfra, en ekki fyrirskipað með l. Það er þó yfirleitt rétt að reyna að komast hjá hlutfallskosningu, því hún er einskonar lögfesting á flokkaþrætunni innan félaganna, sem er auðvitað höfuðatriði að koma í veg fyrir að skapist þar. Þá er enn eitt, sem ég tel, að þurfi að taka til athugunar í þessu frv., en það er ákvæðið um, að félögin skuli vera opin öllum innan hlutaðeigandi starfsgreinar á félagssvæðinu, eftir nánar ákveðnum reglum í samþykktum félaganna. Nú er að því að gæta, að það verður að tryggja það fyrst og fremst, að félögin séu virkilega opin, ef sett er ákvæði um, að aðeins eitt félag eigi að vera starfandi í sömu grein á hverjum stað. Það verður að tryggja það og búa þar svo rækilega um, að félögin séu virkilega opin fyrir öllum. Ég álít, að það sé ekki nógu rækilega gengið frá þessu í frv. Það er talað þar um nánari ákvæði í samþykktum félaganna, en þær geta verið þannig, að það liggi í þeim tálmanir fyrir því, að menn geti gerzt félagsmenn. Þá er spurningin sú, hvernig dómararnir muni líta á það, eða hvaða kostir dómurunum eru settir. Við getum nefnt dæmi: Á Akureyri er klofningsfélag, félag, sem haldið er uppi til þess að halda við klofningi í verklýðsfélagsskapnum á Akureyri. Það hafa verið gerðar ýmsar tilraunir til þess að koma félögunum saman. Það hefir sérstaklega verið reynt að láta verkamenn úr því félaginu, sem er stærra og hefir samninga við svo að segja alla atvinnurekendur á Akureyri, ganga samt sem áður inn í hitt félagið, en það hefir ekki verið hægt. Það er ekki vegna þess, að verkamennirnir í því félagi vilji ekki taka á móti hinum, heldur er það af því, að Erlingur Friðjónsson er búinn að búa svo um hnútana, að þeir geta ekki fengið upptöku í félagið nema þeir séu samþ. af meiri hl. stjórnarinnar í því félagi. Svona hömlur geta orðið til þess, að það sé ekki nema á pappírnum, að félögin séu opin. Ég veit, að Erlingur hefir haft það á orði, að sér gerði það ekkert til, þó svona frv. væri samþ. Hann hefði í hendi sér hinar nánar ákveðnu reglur, sem eiga að vera í samþykktum félaganna, og hann mun treysta á það, að dómstólarnir dæmi sér í vil. Það er þess vegna þörf á að ganga betur frá þessu. Það er sama að segja um það ákvæði í frv., að stéttarsamband skuli vera opið fyrir verkalýðsfélög í þeirri starfsgrein, sem stéttarsambandið nær yfir. Það væri t. d. hugsanlegt, að hægt væri að knýja Alþýðusambandið til þess að veita meðlimum sínum jafnrétti, ef það fengi einhverjar sárabætur fyrir, eins og þegar þeir fengu 30 þús. kr. frá Norðurlöndum, því þessir menn eru svo ósjálfstæðir, að þeir geta ekki haldið uppi pólitískum flokki. Það liggur við, að þessir menn missi ráð og rænu, þegar um það er rætt að leysa flokkinn frá verkalýðsfélögunum, sem áður hafa haldið honum uppi tilneydd. Nú gæti svo farið, að þó hér fengist jafnrétti, þá segði stjórn Alþýðusambandsins sem svo: Við setjum bara einhverja nánari kosti um það, að þessi félög geti gengið í Alþýðusambandið. En meðal þeirra eru ýms stærstu félögin í landinu, því utan Alþýðusambandsins eru öll stærstu félögin í landinu, nema Sjómannafélag Reykjavíkur, verkakvennafélagið Framsókn, Iðja og félagið á Ísafirði. Það væri hugsanlegt, að settar væru reglur, sem hindruðu það, að eitt verkamannasamband gæti orðið. Ég álít þess vegna, að það þurfi líka að vera ákvæði, sem hindri það. Eins og ég sagði í upphafi máls míns, þá er hin rökstudda dagskrá frá hæstv. forsrh. þannig, að ég get ekki fallizt á hana. Ég álít réttara að gera nauðsynlegar breyt. á frv. hv. þm. Hafnf., og það eru þannig breyt., sem mér hefir skilizt á hv. ræðumönnum, að menn væru yfirleitt samþykkir. Ég vildi þess vegna leyfa mér að leggja þessar brtt. fram skriflega. Ég hefi ekki lagt þær fram áður, þar sem ég vissi ekki, hvort kæmi til 2. umr. um þetta mál. Ég held, að þessar brtt. feli það í sér, sem nauðsynlegt er að tryggja betur en gert er í frv. eins og það kom frá hv. flm. Þessar brtt. hljóða svo, með leyfi hæstv. forseta: 1.Við 1. gr. Meginmál gr. að orðunum: „Félagssvæði má“ o. s. frv. orðist svo: Stéttarfélag launþega skal opið öllum launþegum í hlutaðeigandi starfsgrein á félagssvæðinu, eftir nánar ákveðnum reglum í samþykktum félagsins, enda mega ekki felast í þeim neinar tálmanir fyrir því, að menn geti orðið félagsmenn, ef þeir skuldbinda sig til að hlíta samþykktum félagsins varðandi kaup og kjör og fyrirmælum þess um vinnustöðvanir. Mönnum, sem ekki eru í hlutaðeigandi starfsgrein, skal því aðeins heimil vera í stéttarfélagi starfsgreinarinnar, að samþykki löglegs félagsfundar með ? greiddra atkvæða komi til, enda séu þeir ekki atvinnurekendur, og ekki hafa þeir atkvæðisrétt um mál, sem varða kaup og kjör félagsmanna. Stéttarsambönd skulu vera opin öllum stéttarfélögum í þeim starfsgreinum, sem þau ná yfir.

Forseti (MJ): Mér hafa borizt brtt. frá hv. 1. landsk., en fundurinn er ekki ályktunarfær, svo ekki er hægt að bera þær upp til afbrigða, en það verður gert áður en þær koma til atkv.

*Bjarni Snæbjörnsson: Þegar við 1. umr. gerði ég skýra grein fyrir skoðun minni á þeim hlutum, sem frv. fer fram á, að lagaðir verði, svo ég álít það ekki nema endurtekningu, ef ég byrjaði á því sama aftur. Það hefir heldur ekkert komið fram í umr., sem gefi mér tilefni til þess að taka aftur til máls um þau atriði. Því, sem kom fram áðan frá hv. 2. landsk., hafði ég þegar svarað við 1. umr. og fer því ekki út í það aftur. Það er eingöngu út frá dagskrártill. hæstv. forsrh., sem ég vildi segja nokkur orð. Ég er þeirrar skoðunar og ég lýsti því þegar við 1. umr. þessa máls, að ég tel það hæpið, að hægt verði að ganga frá samningum milli þessara aðila þannig, að vel fari. Ég álít þess vegna, að það væri heppilegra að öllu leyti, að Alþ. tæki ákveðna afstöðu til þessa máls, sérstaklega með tilliti til þess, að vinnufriður haldist í landinu. En hæstv. atvmrh. var þá ekki alveg sömu skoðunar og ég. Það mætti segja, að hann hafi fullkomlega verið fylgjandi efni frv. og anda þess, en hann vildi heldur, að samkomu¬lagsleiðin væri reynd, enda veit ég, að meiri hl. þessarar hv. d. er því fylgjandi, að þetta mál verði ekki að svo komnu afgr. með lög¬gjöf, heldur verði reynt að fá samkomulag milli þessara aðila á þessu ári. Ég álít þess vegna eins og sakir standa nú, að afgreiðsla þessa frv. muni ekki fást á þessu þingi, þar sem skoðanir manna eru svo skiptar um það, hvernig beri að afgreiða það. En mikill meiri hl. þessarar d. er áreiðanlega þeirrar skoðunar, að eitthvað verði að gera í þessu máli. Ég vil því, þar sem ég álít, að í hinni rök¬studdu dagskrá frá hæstv. forsrh. séu tekin fram mjög svo mikilsverð atriði um það, hvað hv. d. álítur í þessum efnum, sætta mig við þá afgreiðslu málsins eins og nú standa sakir. En það er auðvitað mál, að ef ekki næst samkomu¬lag á þessu ári um afgreiðslu þessa máls utan þings, svo vel að það megi heita viðunandi, þá má búast við, að málið verði tekið upp aftur á Alþ. og þá leitað löggjafar. Ég vil ekki fara sérstaklega orðum um dagskrártill. Ég mun geta fellt mig við að greiða henni atkv., því að í henni felst mikil bót, móti því að málið hefði enga afgreiðslu fengið á þessu þingi, og ég sé fram á, að málið getur ekki fengið afgreiðslu í þeirri mynd, sem ég bar það fram. Ég læt svo útrætt um það atriði frá minni hálfu. Ég ætla ekki að fara að lengja umr. með því að fara að svara því, sem einstakir hv. þm. hafa sagt hér við þessa umr. Það hefir enga þýðingu fyrir málið, enda var því öllu svarað af mér við 1. umr. málsins. Ég vil þó geta þess, að það getur kannske valdið misskilningi, sem hv. 2. landsk. sagði, að hann vissi ekki til annars en að félögin hefðu fullkominn rétt til að velja hvaða mann sem þau vildu, hvaða stjórn¬málaflokki sem hann tilheyrði, í hvaða trúnaðarstöðu sem væri innan félagsins, en það hefir verið svo, að þeir hafa ekki getað verið kosnir á alþýðusambandsþing úr hvaða flokki sem er. Þessu er ætlazt til, að verði breytt samkv. dagskrártill., og hæstv. forsrh. tók skýrt fram, að það væri meiningin með dagskrártill. að reyna að fá því komið í kring, og þess vegna get ég sérstaklega eftir hans ummæli frekar verið með dagskrártill. en annars.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Það eru aðeins örfá orð. - Ég vil aðeins gera aths. við nokkur ummæli hæstv. forsrh. í sambandi við þessa dagskrá. Það er um skilning á þessum orðum „að engir geti gerzt meðlimir þess aðrir en menn þeirrar stéttar“. Ég legg þann skilning í þetta, að hver, sem ræðst til starfs innan hverrar stéttar, eigi að sjálfsögðu frjálsan rétt til þess að ganga í félagsskap viðkomandi stéttar. Það er t. d. í l. Sjómannafélags Reykjavíkur, sem er nú á 5. ári 3. tugar, að þeir einir, sem hafa skilyrði til þess að komast í skiprúm, eiga rétt á að vera þar félagar. En menn, sem hafa kannske verið í félaginu frá því að það var stofnað. en hafa fyrir ofbeldi og pólitík verið reknir úr því, vilja líta svo á, að sjálfsagt sé að leyfa slíkum mönnum aftur inn í félagið, ef þeir óska þess. Þá er annað, sem ég vildi aðeins leiðrétta hjá hæstv. ráðh. Hann sagði, að ég hefði lýst yfir, að kommúnistar væru dauðir í félögunum. Það sagði ég ekki, heldur að á Norðurlöndum væru þeir að mestu leyti þurrkaðir út.

Við erum á Norðurlöndum

. Ég meina Norðurlönd utan Íslands. Það getur vel verið, að eins fari hér, en því er ekki að neita, að í ýmsum félögum hefir verið nokkuð um þá, sérstaklega meðal hinna yngri manna. Hæstv. ráðh. sagði, að til væri skipulagt félag, þar sem enginn alþýðuflokksmaður væri. Ég er ekki nægilega kunnugur á þessum stað, Hólmavík, en grunur minn er sá, að þeir séu fleiri en 3. Þetta mun hæstv. ráðh. vita, þeir munu yfirleitt hafa léð honum kjörfylgi sitt við síðustu kosningar, eða a. m. k. mestur hluti þeirra, sem eru í því félagi, en ég hygg að þeir séu alþýðuflokksmenn. Að síðustu vil ég svo vara hv. þm. Hafnf., en hann dró nokkuð í efa það, sem ég sagði viðvíkjandi trúnaðarstörfum í félögunum. Þó hefi ég tekið skýrt fram, að það er ekki deilt um annað en trúnaðarstörf á alþýðusambandsþinginu, og það hefir verið það eina, sem hægt hefir verið að vitna í, að ekki væri algert jafnrétti um innan félaganna. Menn leggja svo mikið upp úr að hafa aðskilnað milli flokkanna í félögunum. En ég vil skjóta því fram, um leið og sú stefna verður ofan á, að ég tel mjög óviðeigandi, og þekkist enda hvergi í nokkru verkalýðsfélagi, að einn stjórnmálaflokkur myndi þar málfundafélag til þess að halda þar uppi sérstökum áróðri fyrir sérstakan flokk. Ég held, að slík félög verði að leggja niður, ef hægt á að vera að segja, að verkalýðsfélögin séu heildarsumtök, sem standi fyrir utan áhrif sérstakra stjórnmálaflokka. Þessu vil ég skjóta fram, því að þetta er ekki síður hættulegt fyrir verkamannahreyfinguna en þó að menn úr sérstökum flokki séu kosnir til að fara með mál félagsins á sambandþinginu.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég vil þakka hv. þm. Hafnf. fyrir undirtektir hans undir þessa rökst. dagskrá. Það mun vera rétt, að ekki sé þingfylgi fyrir frv. Hinsvegar eru margir þeirrar skoðunar, að þessi ákvæði eigi að koma í aðalatriðunum með samningum og samkomulagi við Alþýðusamband Íslands, og það er aðalatriðið í þessari dagskrá, en þar á bara að fara þenna milliveg. Viðvíkjandi því, sem hv. 2. landsk. var að tala um, að menn geti ekki gerzt meðlimir í stéttarfélögum, ef þeir tilheyrðu ekki stéttinni og ef þeir hefðu ekki tekið þátt í félagslífi hennar, meðan þeir tilheyrðu sömu stétt, vil ég benda á, að bæjarfógeti úti á landi, sem hefir verið verkamaður mikið af sinni æfi, en aldrei tekið þátt í störfum viðkomandi verkalýðsfélags, getur ekki gerzt félagi eftir að hann er orðinn sýslumaður, ef hann hefir ekki tekið þátt í félaginu, þó að hann hafi rétt til að vera þar félagi áfram, hvaða starf sem hann tekur að sér. Þetta álít ég þá eðlilegu leið, og þannig mun þetta hafa þróazt. Ég skal svo ekki fara út í málið frekar, en vil aðeins undirstrika það í sambandi við verkalýðsfélögin, að það sjá allir, sérstaklega þeir sem eiga að semja um kaup og kjör, hversu óviðunandi það væri, ef þyrfti, þegar búið væri að semja við eitt félagið, að fara þá að semja við annað félag á staðnum, og þegar því væri lokið, yrði ef til vill að semja við það þriðja. Það er ómögulegt að semja við verkamenn um kaup og kjör, nema þeir hafi aðeins eitt félag, því að það yrði alltaf kapphlaup milli félaganna um að fá vinnuna, og svo næðust kannske engir samningar. Þetta er staðreynd, sem hefir sannað sig. Um það, hve margir alþýðuflokksmenn séu í félaginu á Hólmavík, skal ég ekki deila meira. Ég býst við, að ég sé heldur kunnugri því en flestir aðrar. Eins og ég sagði áðan, þá tiltók ég 2–4, og þá meinti ég, að þeir væru ekki nema 2, og þá hefir þó komnúnistinn einu sinni haft rétt fyrir sér.