Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 104, hefur fjhn. þessarar hv. d. haft frv. þetta til athugunar og mælir með, að það verði samþ. Hér er um gamlan kunningja að ræða, sem hv. þdm. kannast við og áður hefur margsinnis verið samþ. á hv. Alþ.



Herra forseti. Frv. þetta til l., 96. mál á þskj. 112, er um lagagildi viðaukasamnings milli ríkisstj. Íslands og Swiss Aluminium um álbræðslu í Straumsvík. Eins og segir í 1. gr. er tilgangurinn með því að bera fram þetta frv. og fá það samþ. sem lög, að staðfesta samning milli ríkisstj. Íslands og Swiss Aluminium, dags. 28. okt. s.l., um viðauka við aðalsamninginn milli sömu aðila, dags. 28. marz 1966, um byggingu og rekstur álbræðslu við Straumsvík í lögsagnarumdæmi Hafnarfjarðar. Að formi til er þetta frv. byggt upp alveg í samræmi við aðalsamninginn á sínum tíma eða frv. um lagagildi aðalsamningsins, og þessi viðaukasamningur er prentaður sem fskj. með frv. þessu á íslenzku og ensku. Síðan fylgja aðrir samningar, viðaukasamningar, sem breyta þarf einnig og fylgdu á sínum tíma frv. um lagagildi aðalsamningsins 1966, en hafa út af fyrir sig ekki lagagildi, en verða að vera í samræmi við aðalsamninginn. Það kann við fyrstu sýn að virðast nokkuð erfitt að átta sig á því, hvað felst í viðaukasamningnum, en einfaldast er að fá yfirlit um það með því að fara yfir ath. lagafrv., þar sem efnisatriði málsins eru rædd. Um aðdraganda þessa frv. get ég vísað til grg. iðnrn. um aukinn hraða við byggingu álbræðslunnar við Straumsvík og stækkun hennar, dags. 13. maí 1969, en þessari grg. var útbýtt meðal þm., áður en þingi lauk í vor. Samningurinn, sem nefndur er hér I. viðauki við aðalsamninginn, fjallar efnislega um tvennt. Annars vegar er því slegið föstu, að byggingu síðari áfanga álbræðslunnar, þ.e. síðari kerskálans, og þeim mannvirkjum, sem honum fylgja, verði hraðað til verulegra muna frá því, sem fyrri skuldbindingar gerðu ráð fyrir, og skal þeirri byggingu að fullu lokið 1. sept. 1972, en fyrri frestur náði til ársins 1975. Þá var samkv. fyrri samningi gert ráð fyrir því, að þegar lokið væri fyrsta áfanganum, skyldi byggð innan þriggja ára viðbót við verksmiðjuna, sem hefði 60 MW málraun og um 30 þús. tonna ársafköst, og þrem árum þar frá skyldi lokið jafnstórri nýrri viðbót, sem svaraði til u.þ.b. 30 þús. tonna árlegra afkasta. Þessum framkvæmdum skal sem sagt hraðað til ársins 1972, þannig að þeim ljúki að fullu þrem árum fyrr en áður var ráðgert. Svo er jafnframt í öðru lagi skotið hér inn samningsgerð um stækkun á álbræðslunni. Stækkunin nemur 1/6 hluta umfram það mark, sem gildandi samningar náðu til, þ.e. úr 120 í 140 MW málraun, en í því felst stækkun, sem svarar til 10–11 þús. lesta ársafkasta á hrááli. Það hefur verið gert ráð fyrir því, eftir reynslu og nokkuð í samræmi við aukna tækni, að þar sem áður var reiknað með 60 þús. tonna ársframleiðslu, þegar álbræðslan væri komin í full afköst, þá gæti hún nú orðið allt að 66 þús. tonn, og með þessum viðauka gætu ársafköstin numið í heild 70–77 þús. lestum á ári samanlagt. Er gert ráð fyrir, að þessum viðbótaráfanga verði á vissan hátt skotið inn í framkvæmdirnar og honum verði lokið í júlímánuði á næsta ári. Það er ætlazt til þess, að þessi viðbótaráfangi verði að öllu leyti háður sömu samningsskilmálum og álbræðslan er nú, samkv. gildandi samningum frá 1966. Þá er einnig að geta þess, að nokkur breyting er gerð á hafnar- og lóðasamningnum, en efni málsins var áður þannig, að Íslenzka álfélagið skyldi greiða jafnvirði þess kostnaðar, sem fór í að gera höfnina, með árlegum greiðslum eða annuitetsgreiðslum í 25 ár, og kæmi sú greiðsla í stað vörugjalda í höfninni á þessu tímabili. Nú er í þess stað ráðgert, að félagið greiði kostnaðinn með afborgunum, sem lokið verði á 15 árum. Þetta er þannig hugsað, að afborganirnar eru felldar niður af láni, sem gert var ráð fyrir, að takast mætti að fá til þessara hafnarframkvæmda, og að vissu leyti má því segja, að greiðslunum sé þannig komið fyrir, að þær falli saman við greiðslur af þessu láni, og á vissan hátt verður því félagið beinn greiðandi á láninu. Með þessu móti eru ríkissjóður og Hafnarfjarðarkaupstaður firrtir þeirri áhættu að þurfa að greiða niður hafnarkostnaðinn á skemmri tíma en þeim, sem félaginu var ætlaður til endanlegrar greiðslu á honum. Af hálfu fyrirsvarsmanna Hafnarfjarðarkaupstaðar hafa þeir ekkert við þetta að athuga að öðru leyti, og hafnar- og lóðasamningarnir eru taldir þeim til hagræðis. Það, sem skiptir máli í þessu sambandi, er það, að mér þótti ástæða til þess að leita eftir því, skömmu eftir að álsamningarnir voru gerðir, - ég held, að það hafi byrjað snemma á árinu 1968, en þó einkum haustið 1968, - að þeim fyrirhuguðu framkvæmdum, sem þá voru til samningar um, yrði hraðað, þannig að lokamarkinu, um 60 þús. tonna álbræðslu, yrði náð þrem árum fyrr en ella, þ.e.a.s. 1972. Með þessu taldi ég, eins og á stóð í þjóðfélaginu, að framkvæmdirnar yrðu í beinna framhaldi hver af annarri og ávinningur fyrir okkur að ljúka þeim nú með meiri hraða, þó að við á sínum tíma, þegar samningarnir voru í undirbúningi, hefðum talið heppilegast, að framkvæmdirnar þyrftu ekki að ganga of fljótt, vegna hættunnar, sem við töldum þá, að kynni að geta stafað af skorti á vinnuafli. Skal ég ekki fara um það fleiri orðum, en hv. þm. er öllum ljós sú breyting, sem síðan hefur orðið á í þessu efni. Með þessari framkvæmdaáætlun yrði stækkuninni lokið um mitt sumar 1970 og undirbúningsframkvæmdir mundu þá þegar hafnar að lokastækkuninni, og mundu verklegar framkvæmdir væntanlega hefjast, eftir því sem gert er ráð fyrir, á árinu 1971 og verða svo lokið, eins og gert er ráð fyrir, 1. sept. 1972, svo að með þessu myndast samhengi í framkvæmdunum. Við, sem stóðum að gerð þessara samninga, bæði fyrir hönd ríkisstj. og Landsvirkjunar, töldum, að það væri verulegt hagræði eða hagsbót að þessari samningagerð. Byggðist það m.a. á því, að tekjuaukning mundi verða veruleg, bæði fyrir Landsvirkjun og einnig af framleiðslugjaldinu. Auðvitað var það okkar áhugamál nú eins og fyrr að geta fengið hærra raforkuverð en upphaflega var um samið, en þess var ekki kostur og við urðum þá að velja á milli þess að halda því, sem áður var um samið, eða að fara þá leið, sem hér er stungið upp á. Það kom fram í skýrslunni frá því í maí og er reyndar prentað hér í grg., að Landsvirkjun taldi mikið hagræði fyrir sig, að þessi samningsgerð gæti farið fram, og mér er ekki kunnugt um, að það hafi verið neinn ágreiningur um það. Þess er einnig getið á bls. 3 í skýrslunni um hagkvæmni Landsvirkjunar af stækkun bræðslunnar, að niðurstöður þeirrar fjárhagsáætlunar, sem fjallað er um hér að framan, er að finna á fskj. 2 með skýrslunni, sem fylgir einnig hér sem fskj. B. Samkv. því verður afkoma Landsvirkjunar allverulega betri, þegar gert er ráð fyrir stækkun bræðslunnar. Sem dæmi um það má einkum nefna eftirfarandi, og skal ég lesa upp þá liði, því að þeir greina einna gleggst frá því, með leyfi hæstv. forseta: „1. Nettótekjur Landsvirkjunar 1969–1985 áætlast 465.1 millj. kr. hærri með stækkun bræðslunnar en án hennar. 2. Sjóðseign Landsvirkjunar í árslok 1985 áætlast 148.7 millj. kr. hærri með stækkun bræðslunnar en án stækkunar, enda þótt afborganir með stækkuninni séu 110 millj. kr. hærri til ársloka 1985. 3. Á erfiðustu rekstrarárunum, þ.e. 1970–1972, er arðgjöfin af nettófasteign hærri með stækkuninni, eða 5.7% í stað 5%. Á árunum 1973–1985 er hins vegar arðgjöfin svipuð í báðum tilfellum, eða að meðaltali rúm 10%. 4. Þrátt fyrir 362.5 millj. kr. hærri fjárfestingu með stækkuninni eru lántökur 1969–1985 aðeins 136.2 millj. kr. hærri en án stækkunarinnar.“ Gerð er grein fyrir því í aths. við frv. á bls. 13, hver munur sé á greiðslu fyrir áætlaða rafmagnssölu með auknum framkvæmdahraða og viðbótarstækkun annars vegar, og að óbreyttum samningum án hraðaaukningar hins vegar, og þar er í fyrra tilfellinu reiknað með orkusölu fyrir 3734.4 millj. kr., en að óbreyttum samningum fyrir 2838 millj. kr., þ.e.a.s. brúttótekjur Landsvirkjunar eru taldar mundu verða 896.4 millj. kr. meiri. Síðan segir í skýrslunni, að af þessum brúttótekjum muni mjög verulegur hluti koma fram sem aukning á hreinum nettótekjum, þar sem framleiðslugeta Búrfellsvirkjunar nýtist miklu fyrr en ella. Og það er sú upphæð, sem ég nefndi áðan, 465 millj. kr., sem nettótekjurnar eru taldar mundu verða hærri með þessari stækkun heldur en ef samningar væru óbreyttir. En menn verða einnig að hafa það í huga, að þá er tekið tillit til þeirrar fjárfestingar í nýjum virkjunum, sem stækkunin kallar á, þegar frá líður, og það er áætlaður kostnaður af 20 MW virkjun, til þess að Búrfellsvirkjunin gæti enzt jafnlengi með þessari stækkun og gert var ráð fyrir í fyrri samningum, en þar munar, ef ég man rétt, tveimur árum, til 1974 ef bræðslan verður stækkuð, en til 1976 samkv. fyrri samningum. Kostnaður af slíkri aukningu er tekinn með, þegar reiknuð er út hagkvæmnin af þeirri stækkun, sem hér er gert ráð fyrir. Í annan stað er svo framleiðslugjaldið, sem svo hefur verið kallað. Það breytist náttúrulega, bæði vegna þess að framkvæmdunum er nokkuð hraðað, og sérstaklega vegna þessarar viðbótarstækkunar, þ.e. um 10–11 þús. tonna ársframleiðslu, sem einnig er gert ráð fyrir. Fyrir þessu er gerð grein á bls. 14 í aths. og niðurstöður þeirrar grg., sem ég skal ekki fara að þylja yfir hv. þm., eru þær, að ef reiknað er með framleiðslugjaldinu til 1. okt. 1994, þá yrði það, miðað við það framleiðslumagn, sem menn reikna með, samtals 3846.6 millj. kr., en að óbreyttum samningum án hraðaaukningar 3154.5 millj., þannig að mismunurinn á 1 og 2, þ.e.a.s. auknum framkvæmdahraða og óbreyttum samningum, er þar talinn mundu verða 692.1 millj. kr. Þetta mundi þýða, eins og fyrirhugað er að skipta þessu gjaldi, að Atvinnujöfnunarsjóður fengi á þessu tímabili í sinn hlut 2879.6 millj. kr., Iðnlánasjóður 157.7 og Hafnarfjarðarkaupstaður 809.3 millj. kr. En það er kannske rétt að minna á það, að það er gert ráð fyrir því, að fyrst í stað fái Hafnarfjörður 25% af gjaldinu, en síðan lækki það að nokkrum árum liðnum niður í 20%, en þá hækki um leið hluti Atvinnujöfnunarsjóðs úr 70.9% í 75.9%. Gert er ráð fyrir, að iðnlánasjóðsgjaldið verði óbreytt allan tímann, 4.1%, eins og upphaflega var um samið. Hins vegar er svo gerð grein fyrir því, að það, sem ég nú hef vitnað til, er byggt á því grunngjaldi, sem aðalsamningurinn gerði ráð fyrir, en það var fyrst í stað og til ársins 1975 12.5 dollarar á tonn, en hins vegar átti gjaldið að hækka í vissum hlutföllum við hækkun heimsmarkaðsverðs á áli. Og nú hefur það skeð, síðan samningarnir voru gerðir, að álið hefur farið ört hækkandi og er nú komið upp fyrir það mark, sem þurfti að ná, til þess að hækkun á framleiðslugjaldinu ætti sér stað, þannig að nú er framleiðslugjaldið reiknað miðað við 27.5 cent á enskt pund, og það veldur hækkun á framleiðslugjaldinu, sem nemur 3.5 dollurum á lest, þannig að í staðinn fyrir grunngjaldið, eins og það upphaflega var, 12.5 dollarar, er það núna orðið 16 dollarar. Ef við reynum að gera okkur grein fyrir, hvað þessi hækkun þýðir, þá er hér tafla um það, sem sýnir, að heildargjald með auknum framkvæmdahraða og viðbótarstækkun mundi til ársins 1994 nema 4 407.3 millj. kr., en að óbreyttum samningum 3 617 millj. kr., þannig að þarna yrði um 790.3 millj. kr. hækkun að ræða á þessu tímabili. Nú getur það tvennt skeð, að verðið á áli getur haldið áfram að hækka, þannig að þessi hækkun á framleiðslugjaldinu yrði þá meiri, en hún er hlutfallslega mikil miðað við hækkun á verðinu. Eins gæti hitt skeð, að álverðið lækkaði aftur niður fyrir þetta mark, og það mundi þá á hinn bóginn leiða af sér lækkun framleiðslugjaldsins á ný. En þó fer það aldrei niður fyrir upphaflega grunngjaldið, fyrr en verðið er komið niður í 22 cent, ef ég man rétt. Hækkunin kemur til greina, þegar það fer upp fyrir 27.5 cent, og svo lækkun aftur, þegar það fer niður fyrir 22 cent, þannig að við höfum töluvert upp á að hlaupa, áður en framleiðslugjaldið fer niður úr því, sem upphaflega var ráðgert. Ég veit nú ekki, hvort ég þarf að hafa ýtarlegri grg. af minni hálfu að svo stöddu um þetta mál, vegna þess að með þessu frv. fylgir ýtarleg grg. og útreikningar og einnig skilgreiningar á aðalviðaukasamningnum og svo hinum samningunum, sem sumir hverjir skipta nú engu máli í þessu sambandi. Í stórum dráttum er því niðurstaðan sú, að með þessum aukna framkvæmdahraða og þessari stækkun, sem ég hef gert grein fyrir, telur Landsvirkjun, að það feli í sér mikið hagræði fyrir Landsvirkjun. Við fáum betri útkomu af framleiðslugjaldinu og við fáum töluvert meira samhengi í framkvæmdirnar í Straumsvík, sem er okkur verulega mikils virði. Ég hef nú ekki látið reikna það út, hvað þetta getur numið miklu í vinnuaukningu, en það mun koma fram í stuttri grg., sem fylgir hér, sem gefin var af álbræðslunni, þegar hún hóf vinnslu sína, að það vinna þarna núna um 550 manns. Fjöldi starfsmanna við framkvæmdir í Straumsvík, að höfninni meðtalinni, fór upp í tæplega 900 s.l. haust, þ.e. haustið 1968, þegar ég hygg, að hann hafi náð hámarki. En í skýrslunni, sem er dags. 11. nóv., segir, að nú starfi í Straumsvík um 550 manns, þegar starfsmenn við rekstur áliðjuversins eru meðtaldir. Það var einhvern tíma áætlað, held ég, að um 500 manns þyrfti við rekstur þessarar verksmiðju, þegar hún væri komin í full afköst, en þá var talað um 60 þús. tonn. En nú er aðeins um að ræða um 30–33 þús. tonna afköst. En það er nú verið að vinna að lengingu keraskálans, eins og nánar er gerð grein fyrir hérna, og það þýðir það, að þessi stækkun um 1/6 hluta kemur öll í viðbót við keraskálann, sem nú er lokið. Næsti áfangi, sem ÍSAL er skuldbundið til að hafa lokið 1972, er keraskáli jafnstór og tangur og sá, sem nú er búið að ljúka með um 30–33 þús. tonna afköstum árlega. Hann verður þeim hluta styttri, sem nú er verið að bæta við keraskálann, þann fyrsta. Við erum ekki skuldbundnir til þess að leyfa neina stækkun á honum, en mér þykir líklegt, að álfélaginu muni á sínum tíma þykja mikill hagur að því fyrir sig að geta lengt þennan keraskála, annan keraskálann, þannig að hann yrði endanlega jafnlangur þeim, sem nú er byggður og verið er að byggja við, allt að því 900 m langur. Álfélagið lét líka í ljós vilja sinn til þess, að stækkunin yrði ekki 20 MW málraun, eins og hér er um að ræða, heldur 40 MW, en Landsvirkjun taldi sig ekki hafa aðstöðu til þess að ganga að slíkum samningum á sama rafmagnsverði, því að útreikningar hennar og áætlanir eru ekki það langt komnar, að hún hefði getað gert sér grein fyrir, hvað rafmagnið mundi kosta fram yfir það, sem hér um ræðir, og því bíður það síns tíma, hvort við teljum ástæðu til að samþykkja þá stækkun, sem þarna gæti verið um að ræða og kynni líka að vera hagkvæm. Þegar grg. um stækkun og hraða uppbyggingu álbræðslunnar í Straumsvík var útbýtt á þinginu í vor, varð ég ekki var við, að út af því spynnust neins staðar deilur, og ég leyfi mér að vænta þess einnig, að það verði ekki deiluefni hér í þinginu, þó að nú sé leitað eftir heimild til að löggilda þennan viðbótarsamning, sem ég hef undirritað fyrir hönd ríkisstj., með fyrirvara um samþykki Alþ., og segi ég það fyrst og fremst vegna þess, að það sýnist allótvírætt, hvað sem öðrum deilum kann að líða um þetta mál frá fyrri tíð, að það, sem hér er um að ræða, sé hagkvæmt fyrir okkur, hagkvæmara en hafna því og halda áfram fyrri samningagerð. Ég var reyndar minntur á það í gær, að það hefðu verið kosnar sérstakar nefndir hér í þinginu, þegar álsamningurinn var til umr. á árinu 1966, en það mátti teljast eðlilegt á þeim tíma. Þar var um mikla nýjung að ræða og mikinn samning. Hér er í raun og veru ekki um annað að ræða en lítils háttar viðauka við hann, sem ég tel ekki, að sé þess eðlis, að það sé nein ástæða til skipunar sérstakrar nefndar, og hafði því hugsað mér herra forseti, að leggja til, að málinu yrði vísað til 2. umr. og hv. iðnn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Frv. þetta um viðaukasamning milli ríkisstj. Íslands og svissneska álfélagsins var lagt á borð þm. í gær og er tekið til 1. umr. í dag. Þetta er býsna flókið mál og margþætt, eins og frv. ber með sér, og erfitt að fjalla um það í heild efnislega með svona stuttum fyrirvara. Til þess mun að sjálfsögðu gefast tækifæri síðar, eftir að málið hefur farið til umr. í n. og hefur fengið þá könnun, sem óhjákvæmileg er. Meginatriði þessa frv. er að sjálfsögðu samningurinn um sölu á raforku, og í sambandi við þetta frv. er sjálfsagt að benda á það, að hér hefur að undanförnu verið rætt sérstaklega um raforkusamninginn við álbræðsluna. Borin hefur verið fram till. um skipun sérstakrar rannsóknarnefndar og um þá till. er nú verið að fjalla í þn. Ég tel, að það sé með öllu fráleitt að gera samning um viðbótarsölu á raforku til álbræðslunnar, fyrr en búið er að framkvæma þá rannsókn, sem þarna hefur verið lögð til. Ég tel, að þm. verði að vita það með óyggjandi vissu, hvort raforkuverð það, sem þarna er gert ráð fyrir, stendur undir framleiðslukostnaði eða ekki. Ég vil því leyfa mér að bera fram þá mjög eindregnu ósk til hæstv. ráðh., að þetta frv. um viðaukasamninginn verði stöðvað og það verði ekki tekið til afgreiðslu fyrr en búið er að framkvæma þá rannsókn, sem við höfum gert till. um. Ég tel það ósæmilegt með öllu, að alþm. taki nokkra ákvörðun um viðbótarviðskipti við álbræðsluna, fyrr en þeir hafa gengið úr skugga um, hvers eðlis þessi viðskipti eru og hvort þau eru okkur hagkvæm eða ekki. Það urðu mjög langar umr. hér á þingi um raforkusamninginn, eins og kunnugt er. Og í lok þeirra umr. las hæstv. raforkumálaráðh. upp bréf frá bandaríska verkfræðifirmanu Harza. Það var eftir að ég hafði lokið ræðutíma mínum, svo að ég gat ekki gert neinar aths. við það þá og ætlaði mér raunar ekki að fara út í neinar almennar framhaldsumr. um raforkusamningana á þessu stigi málsins. En vegna þess, að það hefur verið staðhæft mjög í málgögnum hæstv. ríkisstj., að þetta Harza-bréf hafi gersamlega kveðið niður málflutning minn og hv. þm., Þórarins Þórarinssonar, vil ég leggja á það mikla áherzlu, að þessu fer víðs fjarri. Harza afneitar að vísu einum lið í hinni upphaflegu grg. sinni. Það afneitar þeim samanburði, sem verkfræðifirmað hefur þó birt ársfjórðungslega undanfarin ár á upphaflegri kostnaðaráætlun og kostnaði, eins og hann er núna, en sá samanburður Harza sýndi, að þarna var um að ræða 26% hækkun. Nú segir Harza, samkv. ósk hæstv. ráðh., að þessi samanburður hafi ekki verið raunhæfur. Pólitískar yfirlýsingar af þessu tagi skal ég láta liggja milli hluta, en á hitt vil ég benda, að tölum þeim, sem Harza birtir um endanlegan kostnað af virkjuninni, ber ákaflega vel saman við þær tölur, sem ég hef rakið í umr. Ég hef bent á það áður, að hæstv. raforkumálaráðh. lærði talsvert meðan umr. stóðu yfir, og þær tölur, sem hann var með, voru sífellt að nálgast þær tölur, sem ég hafði birt og þessar tölur frá Harza eru í ennþá meira samræmi. Harza segir í bréfi sínu, að fyrri áfangi muni kosta 32.6 millj. dollara, en þá eru ekki meðtaldir vextir á byggingartíma, gengistap af innlendum kostnaði, skattar, tollar o.fl. Þá segir Harza, að það hafi fengið þá vitneskju frá Landsvirkjun, - það eru ekki tölur Harza heldur Landsvirkjunar, - að þessir kostnaðarliðir, sem ekki voru meðtaldir, nemi 6.3 millj. dollara. Þá er heildarkostnaður við fyrri áfanga kominn upp í 38.9 millj. dollara. Þá er ótalin gasaflsstöðin, sem Harza segir, að kosti 3.2 millj. dollara. En þá er heildarkostnaður við fyrri áfanga kominn upp í 42.1 millj. dollara eða 3700 millj. ísl. kr. Þetta er svo til alveg sama talan og ég var með hér í ræðu minni við 1. umr. fjárl. Og ef reiknað er orkumagn og rekstrarkostnaður á þann hátt, sem allir íslenzkir raffræðingar hafa gert við allar rafstöðvar á Íslandi, þá verður sú staðreynd ekki umflúin, að þessi heildarkostnaður, sem Harza gefur upp, jafngildir raforkuverði, sem nú er um 45 aurar á kwst.; tvöfalt meira en álbræðslan greiðir, og er þá meðgjöf okkar um 120 millj. kr. á ári, meðan svona er ástatt, að Búrfellsvirkjun starfar á hluta af endanlegum afköstum. Og ég endurtek það, sem ég sagði áðan: Þetta eru tölur Harza. En hvað svo um síðari áfanga? Harza segir, að hann eigi aðeins að kosta 4.1 millj. dollara, og sömu tölur hefur hæstv. raforkumálaráðh. notað. Samt eru ekki liðnir nema 7 mánuðir síðan þessi sami hæstv. ráðh. lagði fram á þingi frv. um heimild til lántöku vegna síðari áfanga Búrfellsvirkjunar og greindi þar frá því, að síðari áfangi mundi kosta 7.5 millj. dollara. Ég hef þráspurt um það úr þessum ræðustól, hvernig farið sé að því að lækka þennan kostnað úr 7.5 millj. í 4.1 millj., eða um 3.4 millj., og það áður en nokkrar framkvæmdir eru hafnar. En ég hef ekki fengið neina skýringu. Ef við höldum okkur við þá tölu, sem hæstv. ríkisstj. gaf upp fyrir 7 mánuðum, þá verður heildarkostnaður af Búrfellsvirkjun 49.6 millj. dollara, en það er nákvæmlega sama talan og ég gaf upp í ræðu minni við 1. umr. fjárl. Ég held, að það skakki 5 millj. ísl. kr. Ef maður notar lægri töluna, sem fengin er með því að lækka þennan kostnað snögglega á algerlega órökstuddan hátt, þá verður heildarkostnaður engu að síður 42.6 millj. dollara, eftir þeim tölum, sem Harza gefur upp, og eftir þeim tölum, sem hæstv. ráðh. hefur notað. Og jafnvel með þeirri tölu leiðir heildarkostnaðurinn til þess, að framleiðslukostnaður á kwst. verður ekki undir 24 aurum. Hann verður allavega yfir því verði, sem álbræðslan greiðir. Þetta eru staðreyndir, sem menn verða að átta sig á, og ég ætlast til, að hver einstakur þm. kanni þessa hluti af eigin raun, taki ekki aðra aðila trúanlega, heldur sannfæri sig um það sjálfur, hvað er rétt og hvað er rangt í þessu máli. Þess vegna lít ég á það sem meginatriði, að rannsókn á þessu atriði verði lokið, áður en ákvörðun er tekin um viðbótarsamning á raforku til álversins. En í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir, langar mig að víkja örlítið að öðru atriði. Þegar samið var við álbræðsluna, var hún, sem kunnugt er, undanþegin öllum venjulegum sköttum og skyldum, en í staðinn átti hún að greiða fast framleiðslugjald, sem þá var ákveðið 20 dollarar eða 1760 kr. á núv. gengi á hverja lest. Og það var staðhæft, að þessi fasta greiðsla jafngilti því, að álbræðslan greiddi svipaða skatta og önnur fyrirtæki á Íslandi. En álbræðslan greiðir alls ekki þessa upphæð, eins og nú standa sakir, heldur var um það samið á sínum tíma, að hún greiddi aðeins 12.5 dollara. Það hafa að vísu orðið breytingar á þessum tölum núna, vegna verðhækkunar á áli, en hlutföllin eru hin sömu. Þessi mismunur hefur verið notaður til þess að greiða með raforkunni til Búrfellsvirkjunar, svo að hægt sé að bókfæra verðið á 26.4 aura í staðinn fyrir 22 aura. En hér er að sjálfsögðu ekki um að ræða neina hækkun frá álbræðslunni. Þetta er aðeins meðgjöf úr ríkissjóði. Ríkissjóður sættir sig við lægri skatta en upphaflega var samið um, til þess að sú upphæð verði í staðinn notuð í sambandi við viðskiptin við Búrfellsvirkjun. Og hér er ekki um neinar smáupphæðir að ræða. Samkv. þeim samningi, sem hér liggur fyrir til umr., hefði álbræðslan átt að greiða 630 millj. kr. í framleiðslugjald til íslenzka ríkisins fram til 1. okt. 1975. Hins vegar mun álbræðslan aðeins greiða 393 millj. á þessu sama árabili. Mismunurinn er 237 millj. og það er framlag úr ríkissjóði Íslands til þess að greiða niður raforkuverð. Þessa niðurgreiðslu greiða Íslendingar að sjálfsögðu. En af hálfu stjórnarvalda verður þessi upphæð vafalaust notuð til þess að reyna að villa um fyrir almenningi um raunverulegt eðli þessara viðskipta. Í grg. frv. og í ræðu hæstv. iðnmrh. hér áðan var viðbótarsala til álbræðslunnar á óbreyttu verði samt ekki fyrst og fremst rökstudd með því, að ágóði fáist af hverri kwst., heldur með hinu, að afkastageta Búrfellsvirkjunar sé svo mikil, að við þurfum ekki að nota alla orkuna, svo að það sé hagkvæmt að selja hana í stað þess að láta hana vera ónotaða. Greiðsla fyrir 20 MW í viðbót sé hreinn fjárhagslegur hagnaður fyrir Búrfellsvirkjun, vegna þess að annars hefði ekkert fengizt fyrir það orkumagn. En með röksemdafærslu af þessu tagi væri hægt að réttlæta hvaða viðskipti sem er og hvaða verð sem er. Jafnvel að það væri mannlegra og myndarlegra fyrir okkur að gefa raforkuna, en að láta þetta orkumagn ekki nýtast. En ef við höfum slík viðhorf í viðskiptum við erlendan aðila, þá erum við auðvitað að svipta okkur allri samningsaðstöðu. Í þessu felst það, að við teljum okkur ráðalausa og að við verðum að taka því, sem að okkur er rétt. En samningsaðstaða okkar er alls ekki svona léleg. Það er svissnesku álbræðslunni ákaflega mikið hagsmunamál að fá að stækka fyrirtæki sitt. Bræðslan er allt of lítil og þar af leiðandi óhagkvæm í rekstri. Og það er því stórfellt fjárhagsatriði fyrir hina erlendu eigendur að fá að stækka fyrirtækið. Við höfum fulla aðstöðu til þess að segja við viðsemjendur okkar, að við getum ekki selt þeim raforku nema tryggt sé, að greiðsla fyrir hverja kwst. standi a.m.k. undir kostnaðarverði. Og í tilefni af því, sem hæstv. iðnmrh. sagði hér áðan, að hann vissi ekki betur en Landsvirkjunarstjórn hefði staðið einhuga að slíkum samningum við álbræðsluna, þá get ég greint frá því, að þetta er ekki rétt hermt hjá hæstv. ráðh. Mér er kunnugt um það, að a.m.k. einn meðlimur Landsvirkjunarstjórnar lét bóka þann fyrirvara, að hann væri á móti raforkusölu, ef það væri ekki tryggt, að verðið stæði undir tilkostnaði okkar. Sú krafa, að við fáum greiddan kostnað við að framleiða raforku, er sannarlega ekki óbilgjörn. Og við þurfum ekki að standa frammi fyrir hinum erlendu aðilum sem neinir nauðleytamenn, vegna þess að það er hinn erlendi auðhringur sjálfur, sem hefur áhuga á að komast yfir orku okkar, breyta henni í markaðsverðmæti og flytja arðinn að verulegu leyti úr landi. Ég tel, að hæstv. iðnmrh. hafi haft allar forsendur til þess að halda fast á hagsmunum Íslendinga í þessu máli, og raunar hafði hæstv. ráðh. lofað Alþ. því, að þannig mundi hann halda á málum. Ég hef minnt á það áður hér í umr. á þingi og ég vil minna á það enn, að í skýrslu, sem þessi hæstv. ráðh. gaf Alþ. skömmu áður en álsamningarnir voru gerðir, lagði hann á það mikla áherzlu, að það raforkuverð, sem samið hafði verið um í upphafi, væri svona lágt vegna þess, að þarna væri um að ræða tilraunastarfsemi, en við mættum ekki fallast á jafnlágt raforkuverð, ef samið yrði um aukin viðskipti. Ég vil leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að fara hér með nokkra kafla úr þessari skýrslu, sem hæstv. ráðh. lagði fyrir Alþ. Í henni segir svo á bls. 24: „Í fyrsta lagi hugsar Swiss Aluminium sér að byggja hér á landi minnstu stærð alúminíumverksmiðju, sem til greina er talin koma, þ.e.a.s. með 30 þús. tonna ársframleiðslu. Hefur það greinilega komið fram af hálfu fyrirtækisins, að það treystir sér ekki til þess að taka meiri áhættu hér á landi, þar sem engin erlend fyrirtæki hafa reynslu af sambærilegri starfsemi hér. Svo lítil verksmiðja er hins vegar ekki eins arðbær og stærri verksmiðja, og þarf því á hagstæðari kjörum að halda.“ Neðar á sömu síðu segir svo: „Að lokum er rétt að benda á, að líklegt er, að Swiss Aluminium mundi vilja teygja sig lengra, ef það fengi um leið fyrirheit um möguleika til stækkunar verksmiðjunnar með sæmilega hagstæðum kjörum. Það hefur hins vegar verið skoðun n., sem Alþjóðabankinn hefur einnig lagt áherzlu á, að Íslendingar ættu ekki að binda sig í þessu efni nema sem allra minnst. Vegna þess, að fyrsti áfanginn í stórvirkjunarmálum er sérstaklega erfiður hjalli fyrir Íslendinga, mundu þeir samningar, sem nú virðast mögulegir, geta orðið Íslendingum mjög hagstæðir. Á hinn bóginn er engin ástæða til þess, að jafngóð kjör yrðu í boði, ef til stækkunar kæmi, enda yrðu þá viðhorfin í virkjunarmálum allt önnur en nú. Ef allt gengur vel í þessum efnum, svo að Íslendingar teldu sér hag í frekari stækkun alúminíumverksmiðjunnar í framtíðinni, ættu Íslendingar að geta fengið svo að segja sömu kjör og Norðmenn þá byðu. Eftir því sem alúminíumverksmiðjur stækka, verða þær hagstæðari, svo að Swiss Aluminium mundi tvímælalaust hafa áhuga á stækkunum, ef aðstæður í alúminíumiðnaðinum væru þá enn svipaðar og nú. Kemur þetta m.a. í ljós af því, að fyrirtækið hefur lagt mikla áherzlu á, að nægilegt rými væri á verksmiðjusvæðinu til stækkunar, jafnvel allt að 160 þús. tonna ársframleiðslu.“ Þarna segir hæstv. ráðh., að ef fallizt verði á stækkun verksmiðjunnar, höfum við full rök til að fara fram á sama verð og Norðmenn fá, en þeir fá nú 3.2 mill í staðinn fyrir þau 2.5, sem við fáum. Á bls. 28 í þessari sömu skýrslu er enn fremur komizt svo að orði um afstöðu Alþjóðabankans: „Alþjóðabankinn hefur lagt áherzlu á, að þau kjör, sem nú hefur verið rætt um að bjóða alúminíumbræðslunni, væru réttlætanleg vegna þeirrar þýðingar, sem alúminíumbræðsla hefur fyrir fjárhagslega afkomu 1. áfanga Búrfellsvirkjunar. Verði alúminíumbræðslan stækkuð í framtíðinni, telur bankinn hins vegar ekki rök fyrir því að bjóða jafnhagkvæm kjör. Hann leggur því áherzlu á, að samningar við Swiss Aluminium nú innihaldi ekki óeðlilega hagstæð skilyrði fyrir stækkun bræðslunnar í framtíðinni.“ Á bls. 30 og 31 er enn fremur komizt svo að orði um þetta atriði, undir fyrirsögninni: Framtíðarmöguleikar: „Það hefur verið lögð áherzla á það í þessari skýrslu, að bygging alúminíumverksmiðju af þeirri stærð, sem um hefur verið talað, hafi mikla þjóðhagslega þýðingu, þó að ekki megi á þessu stigi málsins binda hendur Íslendinga með viðskiptalegum skuldbindingum um stækkun hennar. Á hinn bóginn er það mikilvægur þáttur þessa máls, að það má telja víst, að alúminíumframleiðsla hafi mikla vaxtarmöguleika hér á landi, ef Íslendingar telja hagkvæmt að nota þá. Hins vegar er byrjunin alltaf langerfiðust, en eftir að 30 þús. tonna verksmiðja hefur verið byggð af Swiss Aluminium hér á landi, hlýtur samningsaðstaða Íslendinga varðandi frekari stækkun að verða miklu betri en ella.“ Ég vil fara með þessa kafla alla til þess að sýna hvað mikla áherzlu hæstv. ráðh. lagði á þetta, þegar hann var að gefa Alþ. fyrirheitin um áframhald þessara samninga. Enn segir hann svo í lokin sem ályktunarorð: „Æskilegt er, að slíkir samningar feli í sér sem minnstar skuldbindingar varðandi stækkun alúminíumverksmiðjunnar í framtíðinni, þannig að áframhaldandi þróun þessa iðnaðar fari eingöngu eftir reynslu Íslendinga af þessum 1. áfanga og efnahagslegum hagsmunum Íslendinga í framtíðinni.“ Ég tel, að hæstv. iðnmrh. beri skýlaus skylda til þess að standa við þessi fyrirheit, sem hann gaf Alþ., og ég tel, að Alþ. beri að tryggja það, að við þessa stefnu verði staðið. Ég vil raunar benda á enn eitt atriði í þessu sambandi, sem ég geri ráð fyrir, að allmargir hv. alþm. kannist við. Það hefur verið rætt um það, að nú fljótlega verði lögð fyrir Alþ. till. um, að Íslendingar gerist aðilar að EFTA. Það er á allra vitorði, að álfélagið hefur lagt á það mikla áherzlu, að það teldi sér það ákaflega hagkvæmt, ef Íslendingar gengju í EFTA; félagið teldi það samsvara verulegum tekjuauka fyrir sig. Og því hefur verið haldið fram, að Íslendingar yrðu látnir njóta þess, ef þeir héldu þannig á málum, að álbræðslan gæti notið þess, að fyrirtæki hér væru innan EFTA. Þetta hefði einnig verið röksemd fyrir hæstv. ráðh. að nota í samningum sínum um raforkuverð, en jafnvel þótt þessi röksemd hafi einnig verið á hendi ráðh., þá er árangurinn ekki annar en þessi, að það er talað um óbreytt raforkuverð. Ég hef áður vikið að því hér á þingi, að mér þótti aðferð hæstv. ráðh. í sambandi við þetta mál mjög óeðlileg. Hann skrifaði fyrst undir samning og hafði þar fyrirvara um það, að undirskriftin tæki því aðeins gildi, að Alþ. samþykkti hana. En í þessari aðferð er það að sjálfsögðu fólgið, að hæstv. ráðh. kemur með þetta frv. hingað sem eins konar úrslitakosti. Hann kemur ekki fyrst til Alþ. til að spyrja okkur, upp á hvaða býti sé unnt að semja við álbræðsluna, heldur semur hann fyrst og kemur síðan á eftir og krefst þess að Alþ. fallist á það, sem hann hefur gert. Ég vil spyrja hæstv. ráðh. að því, hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér, að ef Alþ. leyfði sér að breyta einum stafkrók á þessum samningum, þá væru þær undirskriftir, sem gerðar hafa verið, ógildar með öllu, þá yrðu að fara fram nýjar viðræður og nýjar undirskriftir. Ég hygg, að svo hljóti að vera, það liggur í hlutarins eðli, en vinnubrögð af þessu tagi eru að sjálfsögðu ótæk með öllu. Í sambandi við svona mál bar hæstv. ráðh. að kynna sér fyrst viðhorf Alþ. og reyna síðan að halda á þeim viðhorfum í samningum við hinn erlenda aðila. Í umr. um þetta frv. verður að sjálfsögðu ekkert sagt um almenna gagnsemi þessara viðskipta milli Búrfellsvirkjunar og álbræðslunnar. Við höfum heyrt og séð almennan áróður af þessu tagi, og okkur hefur verið sagt, að Búrfellsvirkjun og þessir samningar við álbræðsluna hafi tryggt Íslendingum mun lægra raforkuverð en menn hefðu annars orðið að greiða. En hver er reynsla manna af þessari staðhæfingu? Ég vil enn ítreka spurningu, sem ég hef borið hér fram áður: Hvað er ætlunin að hækka raforkuna til Íslendinga mikið um næstu áramót? Er það satt, að ætlunin sé að hækka útsöluverð á raforku frá Landsvirkjun um allt að því 30% um næstu áramót? Í því yrði það þá fólgið, að heildsöluverð á raforku frá Landsvirkjun hefði hækkað um allt að því 50% á einu ári. Ef það gerist, þá veit almenningur af sinni eigin reynslu, hver einasti viðskiptavinur rafstöðva á Íslandi, hverjir hafa farið með rétt mál í þessum umr.



Herra forseti. Þetta frv. var lagt fram hér á Alþ. í gær og þess vegna hefur verið takmarkaður tími til að kynna sér efni þess og hinar ýmsu skýrslur og tölur, sem því fylgja. Þess vegna verður það, sem ég segi hér, sagt með þeim fyrirvara, að ekki hefur gefizt tími né aðstaða til þess að íhuga efni þess nægilega. En mér sýnist svo við fljótan yfirlestur, að í frv. felist tvö meginatriði. Fyrra atriðið er það, að framkvæmdum við uppbyggingu álbræðslunnar verður hraðað um 2–3 ár og hún kemst af þeim ástæðum fyrr til fullra nota en ella. Hitt atriðið sýnist mér að felist í því, að heildarsala á raforku til álbræðslunnar verður aukin úr 120 í 140 MW, eða um rúmlega 20 MW, og samfara því fari fram stækkun á álbræðslunni, sem svari því, að hún framleiði 10-11 þús. lestum meira af áli, heldur en upphaflega var gert ráð fyrir, þannig að framleiðsla hennar verði eftir þessa stækkun frá 70–77 þús. smálestir í staðinn fyrir 60–61 þús. smálestir. Ég hygg, að það liggi í augum uppi í sambandi við fyrra atriðið, - þ.e. að framkvæmdum við álbræðsluna verði hraðað og afköst hennar verða þess vegna fyrr nýtt en ella,- að það sé óbeinn hagur að því fyrir okkur; hagur fyrir Landsvirkjun og þjóðina í heild að ýmsu leyti. Þetta þýðir t.d. það, að orka, sem ella mundi fara til einskis hjá Búrfellsvirkjun, nýtist fyrr og betur en ella, svo ég tel þetta atriði samningsins ótvírætt vera til hagræðis. Um hitt atriðið, sem snýst um það, að orkusalan verði aukin um 20 MW, - þ.e. heildarorkusalan þegar álbræðslan verður komin til fullra nota, - er það að segja, að hvort í því felst hagræði fyrir okkur eða ekki, byggist á því, hvort það verð, sem hér fæst, fullnægir til að mæta kostnaðarverði á orkunni frá Búrfellsvirkjun eða ekki. Um þetta kom fram ágreiningur í Landsvirkjunarstjórn. Að vísu mun það vera rétt, að allir þeir, sem þar eiga sæti, greiddu atkv. með samningnum, en tveir þeirra með fyrirvara, og ég veit að annar þeirra, Sigtryggur Klemenzson, greiddi atkv. með samningnum með þeim fyrirvara, að hann teldi þetta orkuverð of lágt. Mér finnst rétt að rifja það upp í þessu sambandi, hvernig áætlanir voru um orkuverðið, þegar frá álsamningnum var gengið hér á Alþ. vorið 1966. Orkusamningurinn var þá byggður á áætlun, sem var í stuttu máli á þessa leið: Það var gert ráð fyrir því, að fyrsti áfangi Búrfellsvirkjunar mundi kosta 31.5 millj. dollara miðað við þáverandi gengi. Það var gert ráð fyrir því, að lánin, sem fengjust til virkjunarinnar, yrðu með þeim kjörum, að vextirnir yrðu 6% og lánstíminn 25 ár. Og samkvæmt þessu átti kostnaðarverðið á rafmagni frá virkjuninni að vera 21.1 eyrir á kwst. Nú blasir það við, að þetta hefur hvergi nærri staðizt. Eins og komið hefur hér fram í umr., þá er kostnaður við 1. áfanga, sem nú er að verða búinn eða segja má, að sé lokið, orðinn 38–40 millj. dollara í staðinn fyrir 31.6 millj. dollara, eins og upphaflega var áætlað. Stofnkostnaðurinn er því orðinn einum 7–8 millj. dollara hærri en upphaflega var ráð fyrir gert, og það hlýtur að sjálfsögðu að hafa sín áhrif á rekstrarkostnaðinn. En meira munar þó í sambandi við þau lánskjör, sem eru á lánunum. Eins og ég sagði áðan, var gert ráð fyrir því í áætluninni, að vextir yrðu 6% og lánin yrðu greidd á 25 árum. En erlendu lánin, sem nú hvíla á Búrfellsvirkjun, eru í stuttu máli þessi: Lán frá Alþjóðabankanum upp á 18 millj. dollara, sem er með 6% vöxtum til 25 ára. Þar hefur það náðst, sem að var stefnt. En svo kemur 6 millj. dollara lán. Á því eru 7% vextir og það er aðeins til 15 ára. Þá kemur 4 millj. dollara lán. Á því eru 71/2% vextir til 10 ára. Og í fjórða lagi kemur annað 6 millj. dollara lán, og á því eru 71/2% vextir og það aðeins til 5 ára. Ég held, að það liggi í augum uppi, að lánskjörin eru þess vegna mun óhagstæðari en gert er ráð fyrir í þeirri áætlun, sem lögð var fyrir Alþ. vorið 1966 og orkusamningurinn við álbræðsluna var byggður á. Og ég held, að þegar þetta er athugað, þá sé framleiðsluverðið á kwst. frá Búrfellsvirkjun orðið miklu meira en 21.1 eyrir, sem gert var ráð fyrir, og í reynd miklu meira en þeir 22 aurar, sem við fáum fyrir kwst. af þeirri raforku, sem við seljum álbræðslunni. Við þetta er svo því að bæta, að hér er ekki reiknað með gasaflsstöðinni, en samkvæmt því, sem hæstv. raforkumrh. hefur upplýst, nemur kostnaðurinn af henni 11/2 eyrir á hverja kwst., sem Búrfellsvirkjun kemur til með að framleiða, þegar hún er fullnýtt. Mér virðist, að samkvæmt því, sem ég nú hef rakið, hljóti kostnaðarverðið á raforkunni frá Búrfellsvirkjun að vera orðið miklu meira en þeir 22 aurar, sem við fáum fyrir orkuna, sem við seljum álbræðslunni, ef áætlun sú er lögð til grundvallar, sem var lögð fyrir Alþ. 1966 og orkusamningurinn við álbræðsluna var byggður á. En það kann að vera, að við þær tölur, sem ég hef nú nefnt, megi gera einhverjar aths., og þess vegna er það eðlilegt og óhjákvæmilegt áður en frá þessum málum verður gengið, að það fari fram ýtarleg, vönduð og hlutlaus athugun á því, hvert raunverulegt framleiðsluverð er hjá Búrfellsvirkjun. Og ég segi það hvað mig snertir, að ef það kemur í ljós, að þær tölur, sem ég hef hermt, eru ekki réttar, þá skal ég fúslega viðurkenna það, en ekki fyrr en liggja fyrir fullnægjandi upplýsingar um að svo sé. Ef hæstv. ríkisstj. lítur svo á málið, að þessar tölur megi vefengja, þá sé ég ekki, að hún eigi að hafa á móti því, að slík athugun fari fram. Að sjálfsögðu verður Alþ. að hafa um það fulla vitneskju, áður en endanlega er frá þessu máli gengið, hvað er hið rétta í þessum efnum. Ég trúi ekki öðru að óreyndu, en að hæstv. ríkisstj. fallist á það. Ég vænti þess að fá svar um þetta atriði hjá hæstv. iðnmrh., helzt nú við þessa umr. Ég tek svo undir það, sem hér hefur komið fram, að ég tel eðlilegt, að áður en þetta mál verður afgr. liggi fyrir upplýsingar um það frá hæstv. ríkisstj., hvort hún fyrirhugar einhverjar hækkanir á raforkuverðinu innanlands. Ef sá samningur, sem hér liggur fyrir, er jafnhagstæður og iðnmrh. vill vera láta, þá finnst mér ólíklegt, að það þurfi að eiga sér stað nokkur hækkun á innanlandsverðinu. Mér finnst rétt að vekja athygli á einu atriði í sambandi við framleiðslugjaldið. Í grg. frv. er að finna marga útreikninga á því, hve miklar tekjur verði af framleiðslugjaldinu, langt fram í tímann. En í því sambandi vil ég vekja athygli á þeim fyrirvara, sem er í grg. á bls. 15–16. En hann er á þessa leið: „Á samanburðinn verður og að líta með þeim fyrirvara um endanlega fjárhæð gjaldsins, sem leiðir af ákvæðum málsgr. 27.05. í aðalsamningnum um endurgreiðslu þess að því leyti, sem það kann að fara fram úr 50% af nettótekjum ÍSALs á einhverju ári. Sá fyrirvari mundi þó aðeins hafa áhrif á gjaldtekjur áranna 1984–1994, ef á hann reynir á annað borð.“ Eins og hér kemur fram, þá er það ákvæði í samningnum, að álbræðslan þarf aldrei að greiða meira framleiðslugjald heldur en sem nemur 50% af nettótekjum ÍSALs. Nú var það á sínum tíma haft sem aðalröksemd gegn því að álbræðslan væri undir íslenzkum skattalögum, að það væri mjög erfitt að hafa eftirlit með framtali hennar, hún hefði það í hendi sinni að sýna mjög lítinn tekjuafgang og þar af leiðandi gæti hún að mestu komizt hjá sköttum. Mér sýnist, að samkvæmt þessu ákvæði hafi álbræðslan þennan möguleika eftir sem áður, og ef hún aðeins hagar framtölum sínum á þann veg að sýna mjög litinn tekjuafgang, þá getur hún fengið framleiðslugjaldið verulega lækkað. Það er vert að hafa þetta atriði einnig í huga. En það getur einnig átt sér stað, að nettótekjur álbræðslunnar blekki af eðlilegum ástæðum, og þá hefur það sín áhrif á hvert framleiðslugjaldið verður. Ég vil svo að lokum víkja að því, sem snertir næstu framkvæmdir í virkjunarmálum, en sá orkusamningur, sem hér liggur fyrir, hefur talsverð áhrif á þær. Ef þessi aukna orkusala ætti sér ekki stað, þá mundi raforkan frá Búrfellsvirkjun nægja til innanlandsnota fram til ársloka 1976, samkvæmt þeim síðustu útreikningum, sem hafa verið gerðir um þetta efni. En verði af þessari orkusölu, þá er gert ráð fyrir því, að orkan frá Búrfelli verði fullnýtt í árslok 1974. Þetta þýðir það, að við þurfum að vera fyrri til með nýjar virkjunarframkvæmdir, a.m.k. tveimur árum fyrr en ella. Ég sé í grg., að gert er ráð fyrir því, að til þess að brúa þetta bil verði ráðizt í 20 MW virkjun, er verði tilbúin fyrir árslok 1977. Ég vildi beina þeirri fsp. til hæstv. ráðh., við hvaða virkjun er hér átt, hvar ráðgert er að þessi 20 MW virkjun verði og hvað er svo ráðgert í framhaldi af henni? En það gefur auga leið, að ekki er hér langur tími til stefnu, því hér er ekki nema um 4 ár að ræða eða 6 ár, ef maður reiknar með þessari 20 MW virkjun til viðbótar, og þess vegna þarf að undirbúa alveg ákveðnar áætlanir um það, hvernig virkjunarframkvæmdir verða hér næsta áratug, ef ekki á að koma til raforkuskorts hér innanlands á þessu tímabili. Ég hygg, að það hljóti að vera svo, að Landsvirkjun hafi undirbúið einhverjar áætlanir í þessu sambandi, og þá væri fróðlegt að fá upplýsingar hæstv. ráðh. um, hverjar þær séu og hvort eitthvað sé farið að undirbúa fjáröflunarmöguleika í því sambandi og hvenær megi vænta þess, að framkvæmdir við þessar virkjanir hefjist. Það, sem ég vil að lokum leggja áherzlu á, er það, sem ég hef raunar áður tekið fram, að mér finnst nauðsynlegt, að áður en endanlega verður gengið frá afgreiðslu málsins hér á Alþ., þá liggi fyrir eins glöggar og óhlutdrægar upplýsingar og verða má um það, hvert sé hið raunverulega framleiðsluverð á orkunni frá Búrfellsvirkjun, því að á þeim upplýsingum hljóta menn að byggja að mjög verulegu leyti þá afstöðu, sem þeir taka til þessa frv.



Herra forseti. Ég get sagt eins og báðir þeir hv. þm., sem hér hafa talað, 4. þm. Reykv. og 6. þm. Reykv., að ég hafði ekki hugsað mér að gera neitt sérstaklega að umtalsefni þær deilur, sem spunnizt hafa hér í sambandi við annað þingmál, um kostnaðarverð orkunnar frá Búrfellsvirkjun. Sú rannsókn, sem þeir tala um, till. til rannsóknar, er í þinglegri meðferð hér í þinginu, og málið er eins og kunnugt er nú í n. Um það, hverjar till. n. verða eða afgreiðslu þingsins á þeirri ályktun, veit ég jafnlítið og þeir nú. Hins vegar þarf engan veginn að leggja neitt kapp á að hafa sérstakan hraða á afgreiðslu þessa máls, og þegar talað er um að þetta mál verði ekki endanlega afgr. fyrr en meiri vitneskja liggi fyrir um þau atriði, sem menn hafa þar verið að deila um, þá sé ég ekki, að það eigi að vera neitt því til fyrirstöðu, að málið geti gengið sinn vanagang hér við 1. umr. og farið til þeirrar n., sem mundi þurfa að fara í gegnum samningsuppköstin og annað slíkt, enda er þetta lagafrv., sem á fyrir höndum, eins og venja er til, þrjár umr. í báðum deildum. Nokkuð hafa hv. þm. kvartað undan því, að frv. hafi verið lagt fram fyrst í gær og síðan tekið strax nú til umr. Þetta má að vísu alveg til sanns vegar færa, að það sé ekki mikill tími til að athuga málið, en ég hafði þá bara í huga, að í raun og veru hafði allt efni frv. verið lagt fyrir í skýrslunni frá 13. maí s.l., sem afhent var öllum þm. áður en þinginu var slitið í vor. Þar var efnishlið málanna öll skýrð og gert ráð fyrir því, að frv. yrði lagt fram um þetta og þær formlegu breytingar, sem báðir aðilar þyrftu að gera til þess að geta lagt þær fyrir þingið. Ég hafði gert mér vonir um að þetta frv. gæti verið tilbúið strax og þing kom saman, en það tók nú lengri tíma en búizt var við að koma þessum málum formlega í höfn, þó að efnishliðarnar væru allar ljósar. Að þessu var unnið af fulltrúum Alusuisse, ÍSALs og ríkisstj., og fulltrúum Alþjóðabankans einnig, áður en þeir samningar voru undirritaðir, sem hér er lagt til að fái lagagildi. Það skiptir í sjálfu sér litlu máli þetta ákvæði, sem hv. 4. þm. Reykv. vék að, þ.e. sá fyrirvari, að framleiðslugjaldið fari ekki fram úr 50% af nettótekjum ÍSALs. Það var til umræðu á sínum tíma og ég gerði þá grein fyrir því, en í því sambandi vil ég aðeins minna á það, að í stjórn ÍSALs eru tveir umboðsmenn ríkisstj. Ég hygg, að við eigum þá að hafa mjög góða aðstöðu til þess að fylgjast fullkomlega með rekstri fyrirtækisins, bókhaldi þess, uppgjöri og öðru slíku, þannig að það sé af þeim ástæðum ekki þörf á því að ala á neinni tortryggni í garð fyrirtækisins í sambandi við fölsuð framtöl, sem gætu aðstoðað ÍSAL til þess að fá fram lækkun framleiðslugjaldsins samkvæmt þessari grein. Um 20 MW virkjunina, sem hv. 4. þm. Reykv. spurði um, þá veit ég ekki annað en það, sem kom fram í grg., að Landsvirkjun reiknaði með kostnaði vegna 20 MW vatnsaflsstöðvar, er tekin yrði í notkun í ársbyrjun 1975. Þar held ég að sé miðað við meðalverð, mér er ekki kunnugt um annað, svo að ég get ekki upplýst á þessu stigi, hvort um tiltekna vatnsvirkjun er þarna að ræða. En það er að sjálfsögðu rétt að reyna að afla frekari upplýsinga um þetta og koma þeim á framfæri við þm. og þá n., sem fær málið til athugunar. Landsvirkjun hefur ekki lagt fram grg., sem ég hef séð, um áætlanir á næstu árum, en það getur verið, að þess sé getið í þessum grg., þó að ég muni það ekki á þessu stigi málsins, að það sé nokkuð mótað nú þegar, hvað hér er um að ræða, þ.e. hvers konar virkjun og hver áætlaður kostnaður kynni að vera. Varðandi ræðu hv. 6. þm. Reykv., þá hef ég eiginlega litla ástæðu til þess að segja mikið um hana. Hv. þm. gerði mikið úr því, að ég hefði lagt fram skýrslu á sínum tíma, þegar málið var á undirbúningsstigi, og þá talað um að við ættum síðar meir að geta krafizt hærra raforkuverðs en í álsamningunum yrði. Þegar samningarnir voru gerðir vorið 1966, þá voru þeir miðaðir við 60 þús. tonna bræðslu, sem ekki yrði lokið fyrr en 1975. Hvort eitthvað kemur fram í þessari eldri skýrslu um það, hvenær gert var ráð fyrir, að þeirri virkjun væri lokið, get ég auðvitað ekkert sagt núna, man það ekki svo glöggt, en það liggur í hlutarins eðli, - og það las hv. þm. upp úr skýrslunni, - að einmitt þegar byggingu væri lokið og um það væri að ræða að stækka þá álbræðslu,- enda yrðu þá viðhorfin í virkjunarmálum allt önnur en nú, - þá yrði ekki hægt að byrja á því fyrr en eftir 1975. Ég hygg, að það verði að meta margt af þessu, sem hv. þm. las þarna upp, með hliðsjón af því, hvenær það er sagt og hvað þá var áformað, og bera það svo saman við það, sem er verið að gera núna. Það er það, sem ég legg megináherzlu á og ég gerði í sambandi við þessa samningsgerð, sem hér er til meðferðar, að þessari stækkun, sem við erum að tala um núna, þ.e.a.s. 10 þús. tonna ársframleiðsla, sem krefst 20 MW orku, er skotið inn í framkvæmdaröðina, þannig að hún á að vera búin 1970. En við erum þá með samninga í gildi um, að verksmiðjubyggingunni ætti ekki að vera lokið fyrr en 1975. Stækkuninni er skotið inn á þessu stigi, og eins og hv. 4. þm. Reykv. benti réttilega á, er það hagkvæmt fyrir Landsvirkjunina á þessu stigi málsins að auka orkunotkunina við þær virkjunarframkvæmdir, sem þegar hafa átt sér stað, til þess að geta á þann hátt á erfiðum tíma nýtt meira af orkunni, sem ella færi til einskis. Ég legg ekkert sérstakt upp úr því að elta ólar við fleira, sem sagt var, en ég hygg, að í raun og veru sé það, ef betur er að gáð, töluvert villandi, sem fram var sett af hv. þm., og það verði að meta með hliðsjón af aðstæðum nú þegar við erum að gera þessa samninga og selja 20 MW í viðbót á sama verði og frá árinu 1970. Mér er ekki kunnugt um það, að álbræðslan eða fyrirsvarsmenn hennar hafi lagt neina sérstaka áherzlu á, að við gengjum í EFTA, hvað þá að ég hafi nokkurn tíma heyrt, að þeir hafi haft orð á því, en þetta var nú orðað svona hjá einum hv. þm., að ef við gengjum í EFTA, þá skyldum við fá að njóta góðs af því á einn eða annan hátt. Þetta er mér alveg ókunnugt um. Ég veit hins vegar það, að ÍSAL eða Alusuisse, sem selur þetta hráál allt saman, hafði upphaflega gert ráð fyrir að hafa aðalmarkað sinn fyrir álið í Englandi. Svo í millitíðinni ráðast Englendingar í álbræðslubyggingar sínar með því móti að veita opinbera styrki til þeirra, sem nema einhvers staðar á milli 30 og 40% af kostnaðinum. Þá ættu þeir að hafa eigið ál á sínum markaði. Þó hygg ég, að það sé langt frá því að fullnægja því, sem enski markaðurinn tekur af áli. En ég held, að það sé svo, að það sé enginn tollur á hrááli við innflutning í Bretlandi, þannig að EFTA-aðild að því leyti skipti ekki máli. En ég man eftir því, að forstjóri Alusuisse, Meyer, greindi frá því haustið 1968, að þeir hefðu vegna breyttra kringumstæðna myndað dótturfyrirtæki í Bandaríkjunum, sölufyrirtæki, einmitt með hliðsjón af álframleiðslu hér og annars staðar, og ætluðu að leggja meiri áherzlu á það heldur en þeir upphaflega hefðu gert ráð fyrir, með hliðsjón af því, að brezki markaðurinn hefði ekki innan sinna vébanda neina álframleiðslu. Þetta er það, sem ég get sagt um þetta atriði, en ég held, að þetta tvennt tengist ekki neitt saman, þ.e. áhugi Alusuisse fyrir EFTA og hvort við eigum að ganga í EFTA eða ekki. Auðvitað er það rétt hjá Magnúsi Kjartanssyni, hv. 6. þm. Reykv., að það má lengi gagnrýna þá meðferð á málinu, sem hér er viðhöfð og var viðhöfð 1966, þ.e. að leggja fyrir gerða samninga, þar sem ekki er hægt að koma breytingum við. Ég viðurkenni, að það væri miklu æskilegra að geta haft aðra aðferð við slík mál. En í fjölmörgum milliríkjaviðskiptum og samningagerðum, sem við höfum samþ. og staðfest hér á Alþ., hefur ekki verið hægt að hafa annan hátt á. Sú ríkisstj., sem á hverjum tíma fer með svona mál, verður sjálf að taka á sig þá ábyrgð að kynna sér viðhorf í þinginu og vita, hvaða áhættu hún tekur á sig, áður en hún leggur málið fram. Ég er ekki að mæla þessari aðferð bót, en ég held, að hún sé óhjákvæmileg í svipuðum tilfellum og þessu og tilfellinu 1966, sem var nokkuð gagnrýnt þá líka. Ég man vel eftir því, að þá var erfitt að komast fram hjá málsmeðferð sem þessari. Hv. 6. þm. Reykv., Magnús Kjartansson, og hv. 4. þm. Reykv., Þórarinn Þórarinsson, spurðust fyrir um hækkun raforkuverðs um áramótin. Og hv. 6. þm. Reykv. sló því föstu, að ef rafmagnið hækkaði um áramótin, þá vissi hver einasti viðskiptavinur rafstöðva, hverjir hafa farið með rétt eða rangt mál. Þá væri það sannað, að rafmagnið þyrfti að hækka vegna raforkusamningsins við álverksmiðjuna. Það, sem hefur verið haldið fram af mér og fleirum, er haft eftir sérfræðingum, sem hafa reiknað það út, bæði íslenzkum og erlendum, að ef samningurinn hefði ekki verið gerður á sínum tíma við álbræðsluna, hefði raforkuverðið til Íslendinga orðið hærra. Það hefði engin önnur virkjun án álbræðslu getað gefið lægra verð. M.ö.o.: með því að virkja í tengslum við stóriðju þurfa Íslendingar að borga minna en ella. Á sama hátt mundi niðurstaðan af þessu verða sú, ef rafmagnið hækkar um áramótin, að það mundi hafa hækkað meira, ef við hefðum ekki verið í þessum tengslum. En þetta er ekkert nýtt, sem hér hefur komið fram, og svo ætla menn að tengja það við deilurnar um raforkuverðið núna og telja það eitthvert sönnunargagn fyrir því, að hv. 6. þm. Reykv., Magnús Kjartansson, hafi rétt fyrir sér í deilu um raforkuverðið í nóv. 1969, ef rafmagnsverð hækkar. Búið var að gera þm. í grg. frá því í maí í vor, sem var byggð á till. Efnahagsstofnunarinnar, grein fyrir þessari væntanlegu rafmagnshækkun, alveg án tillits til nokkurra deilna um það, hvort raforkuverðið til álbræðslunnar stæði undir kostnaðinum af orkunni frá Búrfellsvirkjun. Það kom greinilega fram hjá Landsvirkjunarstjórn, að hún taldi sig hafa gert fjárhagsáætlanir fyrir afkomu Landsvirkjunar til ársloka 1985, annars vegar miðað við, að bræðslan verði komin í fulla stærð 1972 án stækkunar, og hins vegar miðað við 10 þús. tonna stækkun 1970 og fulla stærð 1972. Í þessum áætlunum sínum byggði Landsvirkjunarstjórn m.a. á þeim forsendum, að heildsöluverð á rafmagni til rafveitnanna þyrfti að hækka frá 1. jan. 1970, og taldi það vera áfanga þeirrar hækkunar, sem í samráði við Efnahagsstofnunina fyrir ári var talin óhjákvæmileg vegna síðustu gengisbreytingar. Og ef þessi hækkun vegna síðustu gengisbreytingar á að vera sönnun fyrir því, hverjir fara með rétt eða rangt mál í þeim deilum, sem hér hafa staðið yfir, þá held ég, að þar sé skotið yfir markið. Ég fellst alveg á það með hv. þm., sem hér hafa talað, að það er auðvitað rétt og það stendur til, að þingið fái nánari grg. um raforkuverðið, sem deilt hefur verið um. Ég er búinn að tjá mig um það, að það þarf ekki að hafa neinn sérstakan hraða á afgreiðslu þessa máls, en hins vegar legg ég áherzlu á það, að við getum lokið 1. umr. og málið gangi eðlilega til n. En ég mun ekki á nokkurn hátt ætlast til þess, að framgangur þess verði slíkur, að endanleg afgreiðsla fari fram, áður en rannsóknartillagan títtnefnda hefur fengið sína þinglegu meðferð.



Herra forseti. Ég fagna því, að hæstv. iðnmrh. hefur lýst yfir því, að hann telji ekki ástæðu til þess að afgreiða þetta frv. fyrr en búið er að gera þá grein fyrir framleiðslukostnaði á raforku frá Búrfellsvirkjun, sem þm. telja viðunandi. Ég lít á þetta sem óhjákvæmileg vinnubrögð, og það er að sjálfsögðu fagnaðarefni, að hæstv. ráðh. er á sömu skoðun um það efni. Hæstv. ráðh. kvaðst ekki vilja á þessu stigi ræða raforkuverðið, og mun ég því ekki fara frekar út í það. Mig langar aðeins að víkja örfáum orðum að nokkrum atriðum, sem hæstv. ráðh. minntist á í ræðu sinni, og vék þar aðallega að því, sem ég sagði í ræðu minni hér áðan. Hæstv. ráðh. hélt því fram, að skýrsla sú, sem ég vitnaði til, hefði verið miðuð við 60 þús. tonna verksmiðju.  Hæstv. ráðh. vék að því, að það væri ekki ástæða til þess að óttast, að framtöl álbræðslunnar yrðu ekki rétt, því að í stjórn væru tveir fulltrúar ríkisstj., sem gætu fylgzt með þeim málum, eftir að hafa fengið langa reynslu af því, því að þetta kæmi ekki til fyrr en eftir alllangan tíma. Í þessu sambandi vil ég benda á það, að álhringurinn ræður yfir öllum framleiðsluferlinum frá námum og upp úr, þannig að hann hefur það á valdi sínu að ákveða verðlag á hverju einstöku þrepi þessarar framleiðslu. Hann getur hagað málum þannig að taka meira fé í sambandi við námugröftinn, minna við bræðsluna o.s.frv. Þetta er algerlega á valdi hins erlenda aðila, og í þessu þarf ekki að vera fólgin nein þess háttar fölsun, sem reikningsvísir menn, fulltrúar hæstv. ríkisstj., geti vefengt. Þarna er um að ræða atriði, sem allir þekkja, sem hafa einhverja vitneskju um starfsemi hringa af þessu tagi, að þeir geta hagrætt málum á þennan hátt, eftir því sem þeim hentar. Og að sjálfsögðu vofir þessi vandi yfir okkur einnig. Hæstv. ráðh. viðurkenndi, að það væri í sjálfu sér réttmæt aths., að þetta væri ekki góð aðferð, að gera fyrst samning, en leggja hann síðan fyrir þing sem eins konar úrslitakosti. Ég skal á móti fallast á það við hæstv. ráðh., að stjórnarvöldum er vissulega vandi á höndum, þegar um slík verkefni er að ræða. En ég held, að það sé mjög auðvelt að tryggja nánari samvinnu Alþ. og ríkisstj., þegar þannig stendur á. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri skylda ríkisstj. að kynna sér afstöðu þm. til slíkra mála, áður en frá þeim væri gengið. Mér er ekki kunnugt um það, að hæstv. iðnmrh. hafi gert neina slíka tilraun, a.m.k. ekki að því er snertir þann flokk, sem ég er í. Ég held, að það sé víða sá háttur á hafður erlendis, þar sem ég þekki til, að ríkisstj. kveður til þn. til þess að fjalla með sér um slík mál, og geri ég þá ráð fyrir því, að nm. hafi samband við flokka sína. Þetta hefur hæstv. ríkisstj. gert í sambandi við sum mál, sem fram hafa komið seinustu árin, en hæstv. iðnmrh. sá ekki neina ástæðu til þess að hafa þennan hátt á í sambandi við þetta mál. Og ég verð að telja, að þetta sé óeðlileg aðferð og að hæstv. ráðh. hafi þarna ekki haft þá samvinnu við Alþ., sem honum ber að hafa. Í sambandi við það, sem hæstv. ráðh. sagði um verksmiðjur í Bretlandi, - hann hefur oft minnt á það áður hér, - að brezk stjórnarvöld hafi lagt fram stofnkostnað til álbræðslu, 30–40%, vil ég minna á það, að þetta er gert til þess að fá álbræðslur til þess að fallast á raforkuverð, sem er mun hærra en almennt gerist. Raforkuverð til þessarar verksmiðju í Bretlandi er æ hærra en almennt gerist í Evrópu og langtum hærra en verðið á Íslandi. Þetta er gert til þess að fá bræðslurnar til að fallast á það óhagkvæma raforkuverð, sem þarna er um að ræða, og þetta verða menn að taka með í reikninginn, ef þeir eru að bera þetta saman. Sú hækkun raforkuverðs, sem vitað er að von er á, er ekki afleiðing af gengislækkunum. Það er kunnugt, að ráðamenn Landsvirkjunar hafa haft miklar áhyggjur af því, að afkoma Búrfellsvirkjunar sé ekki eins góð og Alþjóðabankinn gerði að skilyrði á sínum tíma. Og Landsvirkjun hefur fengið um það vísbendingu frá Alþjóðabankanum, að hann hafi áhyggjur af því, að afkoman sé of léleg. Þetta stafar að sjálfsögðu af því, að raforkusamningurinn við álbræðsluna hefur reynzt óhagkvæmur, og þessi met er reynt að jafna með því að hækka verðið á raforku til Íslendinga í staðinn. Þessi hækkun er, eftir því sem horfur eru á núna, allt að því 50% á einu ári. Og í þessu er auðvitað ekkert annað fólgið en það, að það er verið að leggja kostnað á landsmenn til þess að rísa undir þessum óhagkvæmu viðskiptum við álbræðsluna.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Já, svona gera þeir þetta í Bretlandi. Þeir gefa upp 40% af kostnaðarverðinu vegna rafmagnsins, af því að rafmagnsverðið er svo hátt. En er þetta ekki það sama og að láta verksmiðjurnar, sem þarna eru reknar, fá allt annað rafmagnsverð heldur en aðrir neytendur í Bretlandi fá. Ég hefði haldið það. En þetta skiptir ekki miklu máli. En út af meðferð málsins vil ég aðeins segja þetta: Hv. þm. kannast ekki við, að ég hafi leitað til hans eða hans flokks um meðferð þessa máls. Það er alveg rétt, og heldur ekki til hins stjórnarandstöðuflokksins. En ég vil minna á það, að ég lagði fram í þinginu grg. um efni málsins í maí, og þess vegna vissu stjórnarandstöðuflokkarnir fullkomlega hvað var í uppsiglingu, og þá var auðvitað tími til, ef þeir vildu óska eftir einhverri hlutdeild og samvinnu um málið af þeirra hálfu, að hafa samband við mig, eins og ég hefði frekara samband við þá heldur en að segja þeim í maímánuði, hvað til stæði, því þá var ekki neitt undirskrifað og engin binding komin í málið.



Herra forseti. Á þskj. 110 hef ég leyft mér að flytja smávægilega breytingu á lögum um almannatryggingar. Þetta er hvorki viðamikil breyting né líkleg til þess að hafa teljandi áhrif á útgjöld Tryggingastofnunarinnar, en eigi að síður tel ég mjög nauðsynlegt að gera þessa lagfæringu á lögunum. 16. gr. laganna heimilar tryggingaráði ýmiss konar úrskurði til hagsbóta fyrir fólk, sem lögin taka ekki beint til. Eitt af því, sem 16. gr. heimilar tryggingaráði að gera, er að úrskurða að greiða skuli einstæðum mæðrum, sem eru öryrkjar, barnalífeyri, þ. e. óafturkræfan barnalífeyri. Nú hefur það komið á daginn, að ef einstæð móðir, sem nýtur þessa barnalífeyris, andast, þá fellur þessi greiðsla niður. Þetta er bersýnilega ekki tilætlun löggjafans, og þess vegna flyt ég hér þá till., að inn í lögin verði tekin ákvæði um það, að þessi greiðsla geti haldið áfram, eins og sjálfsagt er, þó að móðirin andist. Ég ætla, að það þurfi ekki mikinn rökstuðning fyrir því, hvað þetta er sjálfsagður hlutur, enda hefur Tryggingastofnunin sjálf fundið fyrir því, að þetta er mjög óeðlilegt, að það skuli ekki vera heimild til þess að halda slíkum greiðslum áfram. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta, en legg til, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og heilbr.- og félmn. Það munu vera fleiri smávægilegar brtt. við tryggingalögin, sem fyrir þessu þingi liggja, og eðlilegt að þessi breyting verði tekin inn, a. m. k. ef einhverjar breytingar verða gerðar á lögunum.