Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sveinbjörn Högnason Háttv. Ed. hefur gert nokkrar breyt. á þessu frv., sem hér liggur. fyrir til kosningal., og m. a. um atriði, sem hér í hv. d. var ágreiningur um, og tekið út það, sem þessi hv. þd. hafði samþ., sem eru nokkur atriði. Ég held, að mörg af þeim séu ekki mikils varðandi. En það, sem einkum skiptir máli og aðallega hefur verið barizt um, er, hversu margir kjördagar skuli vera ákveðnir í kosningal. Hv. Ed. hefur samþ. í ákvæðinu til bráðabirgða, að þar sem vitanlegt sé, að ekki sé hægt að kjósa á tilteknum aðalkjördegi - á þeim stöðum, þar sem ekki er hægt að kjósa nema í sex klst. þá skuli leyfilegt, ef kjörstjórnin er öll sammála um það, að halda kosningu áfram næsta dag. En í kosningal. hafði hv. Nd. sett skýrari ákvæði um 97. gr., um að kosningar almennt skuli ekki standa nema einn dag, þannig, að atkvgr. mætti ekki standa lengur en til kl. 12 á miðnætti. Og það er vitanlegt, að til þess er ætlazt samkv. gildandi l. Hins vegar mun hafa komið fyrir í kaupstöðum, þar sem hægt er á tiltölulega skömmum tíma að greiða atkv., að það hefur gengið fram á annan sólarhringinn að greiða atkv. Þess vegna var sett inn í þessa 97. gr. svo hljóðandi ákvæði: „Eigi má atkvæðagreiðsla standa lengur en til kl. 12 á miðnætti.“ M. ö. o., kjördagurinn er aðeins einn. Það er talinn óþarfi, þegar kosningar fara fram að vorinu, að hafa nema einn kjördag. En hér hefur verið breytt svo til, sem á að gilda við næstu kosningar, að tveir kjördagar eru heimilaðir í sveitum. En það hefur myndazt sá ósiður að taka tvo kjördaga í kaupstöðum. Og nú hefur hv. Ed. viljað fá þá reglu samþ. hreint og beint inn í kosningal. áfram, að þar, sem menn vilji í kaupstöðum, geti menn haft tvo kjördaga, með því að kosningar megi standa fram yfir kl. 12 á miðnætti. Ég sé ekki ástæðu til þess að breyta þessu ákvæði frá því, sem samþ. var hér í hv. d., um að kjördagurinn væri aðeins einn í kaupstöðunum, og vil ég því flytja brtt. aftur við 97. gr. frv. í samræmi við það, sem hv. Nd. samþ. áður um þetta, um, að síðasti málsl. 97. gr., „Nú getur kjörfundur“ o. s. frv., orðist svo: „Eigi má atkvæðagreiðsla standa lengur en til kl. 12 á miðnætti.“ Þessu vil ég breyta þannig, af því að eftir frv., eins og það er nú, er hægt að láta kjörfund standa ekki aðeins tvo, heldur þrjá eða jafnvel fleiri daga; því að þar, sem þúsundir manna eru í sama kjördæmi, er hægt með samtökum að láta kjósendur lengi mæta á lítið eitt minna en stundarfjórðungs fresti. En að hafa þannig lagað fleiri en einn kjördag í kaupstöðunum, þar sem samgöngurnar eru eins greiðar innan þeirra og þær eru, það er gersamlega ástæðulaust.



Herra forseti. - Ég ætla ekki að fara um frv. þetta mörgum orðum, eins og það kemur frá hv. Ed. Þar var bætt inn í 1. gr. þess „.... smærri kaupstöðum“. Við flm. frv. hefðum lagt áherzlu á að fella þetta ákvæði burt aftur, en þar sem orðið er svo áliðið þings, teljum við varhugavert að tefja málið með nýrri brtt. Við munum því greiða frv. atkv., eins og það nú liggur fyrir, þótt við séum óánægðir með breyt. þá, er það varð fyrir í hv. Ed. Við teljum, að kaupstaðirnir geti orðið fyrri til að nota sér fjárveitingar úr sjóðnum, svo að öllu minna verði eftir handa sveitunum. Og ekki er heldur vitað, hverjir þessir smærri kaupstaðir eru, sennilega þó ekki Rvík, Akureyri, Siglufjörður og Ísafjörður. Í fáum orðum sagt, þá er ég mjög óánægður með þessa breyt., en álít, að ný brtt. tefji málið um of.



Þetta frv. hefur nú verið sent með breyt. frá hv. Ed., og er ég sammála síðasta ræðumanni um það, að frv. hafi verið skemmt þar. Hins vegar þykir mér afstaða hans hálfeinkennileg, að hann skuli ekki gera tilraun til að færa frv. í þess fyrra horf. Hv. Ed. hefur gert breyt. á 1. gr. frv., þar sem talað er um tilgang sjóðsins. Þar er bætt inn í: „hinir smærri kaupstaðir“. Það er ekki greinilegt, við hvað er hér átt, en gætu þó allir kaupstaðir utan Rvíkur komið til greina. Nú liggja fyrir þessu þingi beiðnir um ríkisábyrgðir vegna rafveitna Akureyrar og Ísafjarðar upp á 3 millj. kr. Hér er um viðbótarframkvæmdir að ræða, því að þessir kaupstaðir hafa vatnsaflsstöðvar fyrir. Auk þess er Siglufjörður með beiðni um ríkisábyrgð vegna rafveitu upp á 6 millj. kr. Þetta eru samtals 9 millj. kr. Mér skilst nú eftir þessu frv., eins og það kemur frá Ed., að ráðh. geti fullnægt þörfum þessara kaupstaða, áður en nokkru fé er varið til sveitanna í þessu skyni. Þar að auki geta fleiri en þessir 3 kaupstaðir orðið á undan sveitunum. Frv. er því allt annað orðið en það var, og aðeins óverulegum hluta af tilgangi þess er náð, eftir því sem flm. þess sögðu, að fyrir þeim hefði vakað. Ég er ekki að segja með þessu, að ekki sé rétt að styrkja kaupstaðina í þessum efnum, enda hefur Alþ. gert það undanfarin ár með ríkisábyrgðum og margs konar aðstoð. En þegar þetta frv. var flutt hér fyrst, var einkum talið, að því væri ætlað að bæta úr raforkuþörfinni utan kaupstaðanna, en ekki að bæta við raforkuframkvæmdir kaupstaðanna. Ég efast ekki um, að Alþ. muni framvegis eins og hingað til mæta sanngjörnum óskum kaupstaðanna í þessum efnum. En ég er sammála síðasta ræðumanni um það, að kröfurnar mundu fyrst koma frá kaupstöðunum, ef þetta frv. er þannig samþ. Mér þykir því afstaða flm. frv. harla einkennileg, ef tilgangur þeirra er sá, sem yfirlýst hefur verið, að þeir skuli ekki reyna að fá frv. breytt. Ef þeir vilja ekki reyna, þá mun ég flytja við það brtt.



Ég held, að bezt sé fyrir þá, sem vilja þessu máli vel, að gera sem fæstar brtt. Það gæti orðið til þess, að málið dagaði uppi. Ég get þó fallizt á, að þessi brtt. sé ekki til batnaðar. En í sambandi við þau ummæli hv. þm. V.-Húnv., að með þessu væri kaupstöðunum einum hyglað og að þeir mundu ganga fyrir, þá vil ég draga mjög í efa, að svo sé. Ég vil aðeins segja fyrir Akureyri, að ég geri ekki ráð fyrir, að hún komi inn undir þessi l. Sá bær hefur nú afgert kaup á vélasamstæðu til viðbótar upp á 400 hestöfl, og ég mótmæli því, að ríkið hafi lagt einn einasta eyri til rafveitunnar á Akureyri. En það eru alltaf þessar eilífu eftirtölur á ríkisábyrgðum, enda þótt þær séu allt annars eðlis en beinn styrkur. Það getur ekki minna verið en að ríkið gangi í ábyrgð, þegar sýnt er, að fyrirtækið getur staðið undir sér sjálft. Það er litt sæmandi, að nokkur þm. skuli hafa þetta orðfæri og telja eftir ríkisábyrgðir til bæjanna í þessum efnum. Það mun áreiðanlega ekki vera meiningin með þessu frv. að styrkja kaupstaðina á kostnað sveitanna. Ég kann nú ekki við að tönnlast á þessu orði „dreifbýli“, en nota hið gamla og góða íslenzka orð, sveitir. Ég geri ráð fyrir, að séð verði fyrir sveitunum, en ekki kaupstöðunum, með þessu frv. Stærri kaupstaðirnir eru búnir að fá rafmagn og þurfa aðeins á ríkisábyrgðum að halda til þess að auka við orkuver sín, er standa undir sér sjálf. Ég tel því ekki, að bera eigi fram brtt. í málinu, ef menn vilja því vel, og að það fái fulla afgreiðslu nú.



Ég get tekið undir með þeim hv. þm., sem hér hafa talað um það, að breyt. frá Ed. sé til að spilla þessu frv. Tilgangur þess er að stuðla að rafveituframkvæmdum í sveitum, en ekki kaupstöðum. Þó má með nokkrum sanni segja, að lítill munur sé á kauptúnum og kaupstöðum, en ég geri ráð fyrir, að aðeins allra smæstu kaupstaðirnir kæmu til greina. En ég vil ekki, að málið dagi uppi á þessu þingi, og fylgi því engri brtt. Ég geri ráð fyrir, að ekki komi til neinna framkvæmda úr sjóðnum fyrir næsta þing, sem verða mun á þessu ári, og þá gefst tækifæri til nánari ákvarðana um starfsemi hans. Að öðru leyti tek ég fram það sama og hv. 5. landsk. og hv. þm. Ak. sögðu. Og þótt ég greiði atkv. gegn brtt. þeirri, sem hér er fram komin, þá er það ekki af því, að ég telji hana ekki sanngjarna.



Það er aðeins örlítil aths. Ég lít öðruvísi á þetta mál en þeir, sem hér hafa talað. Ég álít, að breyt., sem gerð var í Ed., sé þvert á móti til bóta. Ég sé ekkert nema réttmætt í því að leysa rafmagnsmál allra byggða landsins, sem ekki hafa fengið rafmagn, í einu kerfi. Ég tel vafasamt að þvæla málinu og er því á móti brtt. hv. þm. V.-Húnv. Ég tel ekki, að það þurfi nokkuð að skerða rétt sveitanna, þótt málin séu leyst í heildarkerfi fyrir sveitir og kauptún í senn, eða fyrir alla þá staði, þar sem þessi mál eru enn þá óleyst.



Ég held, að það gæti misskilnings hjá sumum hv. þm., sem talað hafa um tilgang þessa frv., sem í rauninni hefur verið borið fram á mörgum undanförnum þingum. Það er vitanlegt, að bak við það býr sú tilfinning að búa sveitafólkinu sömu þægindi og kaupstaðafólkinu. Því að meðan mikill munur er þar á milli, þá fækkar fólkinu eðlilega stöðugt í sveitunum, og þjóðarvoði er fyrir dyrum. Tilgangurinn hefur vitanlega verið sá að vega á móti þessu. Nú er fyrirsjáanlegt, eins og frv. er orðið og hv. þm. V.-Húnv. benti á, að svo getur farið, að lítið sem ekkert verði afgangs af þessu fé handa sveitunum, nema jafnhliða þeirri breyt., sem á frv. er orðin, verði sett inn í það ákvæði um, að ekkert fé megi veita úr sjóðnum, fyrr en gerðar hafa verið og lagðar fram nákvæmar áætlanir á hverjum stað, og jafnframt, að féð gangi jafnan fyrst til þeirra, sem erfiðasta hafa aðstöðuna. En ég gef ekkert fyrir þetta frv., eins og það er nú. Það er nú alveg í mótsögn við stefnu okkar, sem höfum staðið að frv. um þetta mál á undanförnum þingum, og nær ekki þeim tilgangi, sem þau voru borin fram til að ná, heldur er það í núverandi formi fallið til þess að láta þann áhalla verða enn meiri milli kaupstaðanna og sveitanna, sem verið hefur þar á milli í þessum málum. Og þá er vitanlegt, að þessar 10 millj. kr. fara til kaupstaðanna, áður en nokkur hlutur er gerður í þessum efnum í sveitunum. Þess vegna er ég fylgjandi brtt. hv. þm. V.-Húns. (SkG), þar sem miðað er við hið gamla sjónarmið, sem þetta frv. er flutt út frá. Og ég er viss um, að það er misskilningur hjá hv. þm. S.-M., að þetta frv. sé flutt með það fyrir augum, að það, sem á að vinnast með því, eigi að ná til allra, hvar sem er á landinu. Það er flutt til þess að vega upp muninn, sem hefur í þessum efnum verið milli dreifbýlisins og þéttbýlisins, því að kaupstaðirnir hafa getað bjargað sér í þessum efnum án þess að fá til þess framlag ríkissjóðs, ef þeir hafa fengið ábyrgðir. Og vafasamt er, hvort ekki er rétt að strika líka út „stærstu kauptún“, því að í langflestum tilfellum þurfa þau ekki beinan styrk til þessa. En ef kaupstaðirnir eiga að fá þetta líka, þá margfaldast því meira það, sem ríkið þarf að leggja fram, og það að óþörfu, ef ekki er haldið rétt á þessu máli, en þeir, sem verst eru settir, verða, ef till. hv. 1. þm. S.-M. er samþ. út undan og hjálparlausir í þessum efnum eftir sem áður.



Ég vil leyfa mér að benda á, að ég held, að þessar umr. séu óþarfar um þá breyt., sem í hv. Ed. var gerð á þessu frv., og það er af því, að þó að þetta frv. verði samþ. í þeirri mynd, sem það nú er í, þá verði ekki nein framkvæmd á þessu önnur en sú í bráð, sem er vitanlega höfuðtilgangurinn með þessu frv., eins og það liggur fyrir, að stofnaður verði þessi 10 millj. kr. sjóður á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í frv., og lagðar verði við hann 500 þús. kr. árlega. Því að það er vitanlegt, að framkvæmd í því verki að útdeila þessu fé er eftir, þó að sjóðurinn verði stofnaður, en hún á að verða framkvæmd eftir reglugerð, sem ríkisstj. setur. Um þetta verður að búa alveg á eðlilegan hátt með því að setja um það l., hvernig þessu fé skuli ráðstafað. Og mér hefur skilizt, að sú afgreiðsla þessa máls frá hv. fjhn. Ed. að taka út úr frv. einmitt ákvæðið um það, hvernig þessu fé skyldi ráðstafað, byggist á, að gengið væri úr frá því, að sett yrðu heildarl., sem ekki beinlínis ættu heima í þessu frv., heldur ætti að réttu lagi að ganga frá sem alveg sérstökum l. En um það geta menn haft mismunandi skoðanir, hvort eigi að færa verksvið frv. út, eins og gert er ráð fyrir. Ég er á móti því, því að afstaða mín til þessara mála er, eins og hún hefur verið, sú, að ég sé enga möguleika í náinni framtíð til þess að gera þær ráðstafanir, sem gera þarf í þessum málum, sem komið geti dreifbýlinu að haldi, en það tvennt, að ríkissjóður leggi fram fé og að einnig komi fjárframlög til þess frá þéttbýlinu. Þess vegna álít ég, að það þurfi ekki að vera neitt deilumál hér þetta, sem komst inn í frv. í hv. Ed., sem ég tel þó miður farið, að samþ. var þar. Því að megintilgangurinn með frv. er að slá því föstu, að af tekjuafgangi ársins 1941 og ársins 1942 skuli lagðar til hliðar 10 millj. kr. og svo áframhaldandi tillag úr ríkissjóði í þessu sama skyni. Og þetta er svo mikilsvert atriði, að þar sem samkomulag hefur náðst um þetta á hæstv. Alþ., þá verður ekki ágreiningur um smáatriði eins og málið liggur fyrir, sem gæti orðið því að fótakefli. Ég vil því eindregið gera þá till. um miðlun í þessu efni, og vænti þess, að um það geti orðið samkomulag, eins og þetta liggur fyrir, að þrátt fyrir mismunandi og skiptar skoðanir um atriði frv., verði því samt ekki stofnað í hættu nú á allra síðustu dögum þingsins með því að fara að hrekja það milli deilda. Okkur, sem staðið höfum að frv. um þessi rafmagnsmál á undanförnum þingum, en höfum ekki komið þeim málum fram, hefur eðlilega þótt mjög súrt í broti að geta ekki komið þessu máli áfram. Það hlýtur því að vera sameiginleg afstaða okkar, þar sem svo langt er nú komið afgreiðslu þessa frv., þá þurfi nú ekki enn þá svolítil þúfa sem þessi afgreiðsla málsins í Ed. að verða því að fjörtjóni.



Ég vildi aðeins taka það fram, að ég tek undir það með hv. þm. Borgf., að aðalatriði þessa máls og eini tilgangurinn með þessu frv. er að tryggja, að þessar l0 milljónir séu lagðar til hliðar. Og ég held, að við getum orðið sammála um það, að það er alveg óútkljáð mál af hálfu hæstv. Alþ., hvernig þessum 10 millj. kr. verði varið til þess að létta undir með sveitunum í rafmagnsmálunum. Það er eftir að ganga frá ráðstöfunum á þessu, áður en farið er að leggja fram fé úr þessum sjóði. Það er því ekkert annað í þessu frv. ákveðið en að leggja til hliðar peninga. Svo er sagt á öðrum stað, hvaða staðir geta komið til greina, þegar farið verður að leggja fram fé úr sjóðnum. Og svo var það sett inn í frv. í hv. Ed., að smærri kaupstaðir geti komið til greina í þessu sambandi. Það vakir fyrir mér, að þegar farið verði að ráðstafa fé úr sjóðnum, þá verði aðstaðan sú sama í þessum málum og nú, og hafi einhverjir kaupstaðir svo góða aðstöðu, að þeir þurfi ekki að fá neitt til þess að geta leitt til sín eða framleitt rafmagn hjá sér, eigi þeir ekki að koma til greina. Þeir eiga að koma til greina í þessu sambandi, sem rannsókn leiðir í ljós, að eigi að fá hjálp úr þessum sjóði. Þessi löggjöf á því aðeins að vera rammi. Það vakir fyrir sumum hv. þdm., sem komið hefur fram í sambandi við annað mál, að þessum málum verði komið svo fyrir í framtíðinni, að hægt verði að selja við sama verði rafmagn í dreifbýlinu eins og í kaupstöðunum. Þess vegna vil ég, að þetta verði samþ. nú, en svo komi þeir ekki til greina, nema sem hafa lakari aðstöðu, en hinir, sem betri aðstöðuna hafa, verði að láta sér nægja ábyrgð. Ég hugsa mér, að sú aðferð verði tekin upp í þessu máli, að settar verði á fót rafveitur fyrir heila landshluta. Það getur komið til mála og er sennilega skynsamlegast, að ríkið reisi þær rafstöðvar og inn í þær rafveitur geta komið sveitir, kauptún og kaupstaðir, eftir ástæðum. Það er augljóst, að þessi l. eru aðeins rammi, sem verður að fella inn í síðar. Og ég vil, eins og hv. þm. Borgf. (PO), að menn fari ekki út í langar deilur um þetta nú, því að aðalatriðið er að nota peningana í þessu skyni, en svo þarf að setja seinna nánari löggjöf um það, hvernig þeim verði varið, til þess að jafna aðstöðumuninn, sem er hjá landsmönnum í rafmagnsmálunum.



Það mætti segja, að það væri að einhverju leyti hægt að fallast á röksemdir hv. þm. Borgf. og hv. 1. þm. S.-M., ef einhver fyrirmæli væru í frv., sem þeir ætlast til, að sett verði um úthlutun þessa fjár. En þau eru hvergi í frv., heldur stendur þar: „Ráðherra setur í reglugerð nánari ákvæði um sjóðinn og styrkveitingar úr honum, að fengnum till. rafmagnseftirlits ríkisins.“ Það er því eftir þessu ákvæði þannig, að ef sá ráðh. situr, sem því vill beita, getur hann bara á næsta ári verið búinn að veita allar þessar 10 millj. kr. úr sjóðnum. Og það er áreiðanlegt, að það verður gengið hart eftir því af þeim, sem eru að reyna að stofna rafveitur, ef ekki verður gengið betur frá þessu heldur en nú er. Þessi ágalli er á frv. vegna þess, sem fellt var úr því í hv. Ed., en það hefur ekki verið aðgætt. Ef við samþykkjum frv., eins og það er nú, óbreytt, gætum við alveg eins búizt við því, þegar við kæmum saman til þess að semja löggjöf um það, hvernig verja skyldi fé úr þessum sjóði, þá væru bara þessar 10 millj. kr. allar á burtu. Þess vegna er þetta tómt mál að tala um á sama grundvelli og þessir tveir hv. þm. töluðu um það. Þeir hafa ekki gætt að því sem skyldi, hvernig ákvæði frv. eru að þessu leyti. Ég er sannfærður um, að ef frv. er samþ. í þeirri mynd, sem það nú hefur, kemur það að sáralitlum notum til þess, sem upphaflega var ætlazt til. Því að það er vitanlegt, að þeir, sem nú sitja á þingi, munu ganga eftir því hjá viðkomandi ráðh., þegar þm. eru farnir heim, að ráðh. setji reglugerð um það, hvernig þessu fé skuli varið.



Herra forseti. - Þeir, sem hafa mælt móti brtt. minni, hafa margir gert mikið úr því, að með því væri málinu stefnt í mikla hættu. Ég get ekki fallizt á, að þetta sé rétt, því að það er komið í ljós, að það er almennur vilji fyrir, að frv. nái fram að ganga, og er áreiðanlega auðvelt að fá frv. tekið á dagskrá í Ed. og fá það þar afgr. við eina umr. Ég er sammála hv. þm. Borgf. og hv. 1. þm. S.-M. að aðalatriðið er að fá þessar 10 millj. kr. En eins og hv. þm. V.-Sk. tók fram, þá er engin trygging fyrir, að þetta fé verði geymt, þar til allsherjarlöggjöf um raforkumál hefur verið sett. Það gæti verið, að því yrði eytt á þessu eða næsta ári. Þess vegna þarf heildarlöggjöf í þessu efni, áður en farið er að ráðstafa fé úr sjóðnum. Ég vil benda á, að fyrir þinginu liggur þáltill. um að skipa n. til að undirbúa slíka löggjöf og gera till. um fjáröflun til að koma rafmagni sem víðast um landið. Það er ekki vitað, hvernig þeirri till. reiðir af, því að hún er ekki enn komin lengra en til fyrri umr. á fundinum í gær, og var þá eftir að greiða atkv. um hana við þá umr. Það er því ekkert hægt um það að segja, hvenær slík heildarlöggjöf verður sett. Aðalatriðið er því nú að tryggja, að þessu fé verði ekki eytt, þar til gengið hefur verið frá heildarlöggjöf um þetta efni. Ef þeir hv. þm., sem hafa á móti brtt. minni, vildu breyta 4. gr. frv. þannig, að í stað þess, að þar stendur nú, að ráðh. skuli setja reglugerð um starfsemi sjóðsins, komi að fénu skuli ekki ráðstafað, fyrr en heildarlöggjöf hefur verið sett um þetta efni, þá get ég fallizt á að taka brtt. mína aftur. Eins og frv. er nú, þá er ráðh. skylt að setja reglugerð um notkun sjóðsins, og þá má gera ráð fyrir, að þeir staðir, sem nú eru bezt undirbúnir til rafvirkjunarframkvæmda, sem eru óefað kaupstaðirnir, mundu fyrstir verða til að njóta framlaga úr sjóðnum, en það er ekki fyrst og fremst tilgangurinn með þessu frv.



Herra forseti. - Eins og hv. þm. er kunnugt, legg ég litið upp úr þessu frv. Ég tel, að þessi mál verði ekki leyst, fyrr en þær stóru rafveitur, sem nú eru til, verða teknar eignarnámi og rafmagninu síðan dreift út frá þeim. Ég mun því ekki láta mig þetta mál miklu skipta. En mér þykir nú vera komið í óvænt efni með þetta frv. Það mun vera tilætlunin með því að tryggja, að hægt verði að leiða rafmagn út um sveitir landsins. Ed. hefur nú breytt frv. þannig, að stofna skuli 10 millj. kr. sjóð í þessu skyni. Nú er hafinn undirbúningur til rafvirkjunar á 4 stöðum, kauptúnum og sýslum, sem geta þá fengið fé úr þessum sjóði, ef l. eru þannig úr garði gerð, að stj. eigi, eins og stendur í 4. gr., að ákveða með reglugerð, hvernig megi verja fé úr þessum sjóði. Ég hef ekki borið minnsta traust til núv. stj. fyrr né síðar eða einstakra manna, sem í henni sitja. Ég get því verið nokkurn veginn viss um, að þegar dreifbýlið á að fá fé úr þessum sjóði, þá verður þessi stj., þó að hún sitji ekki nema tvo mánuði enn, búin að eyða öllum sjóðnum í rafveitur til kauptúna, sem hv. flm. vilja ekki láta hann fara til. Það getur verið, að þetta þing geti látið stj. vita betur en enn hefur orðið, að hún sé „fungerandi“ og hafi engan þingmeirihluta á bak við sig. En ég efast um, að ábyrgðartilfinning og sómatilfinning þeirra, sem sitja í ráðherrastólunum, sem reyndar er u oftast tómir, sé það mikil, að þeir hugsi mikið um, hvað þeir eiga að gera eða ekki að gera. Það er því á engan hátt því að treysta, að þeir ausi ekki fé úr sjóðnum, t. d. í Seyðisfjörð eða Akureyri, svo að ekkert verði eftir til dreifbýlisins. Ég mun því, þó að ég láti mig þetta mál litlu skipta, koma með brtt. um, að fé verði ekki veitt úr sjóðnum, fyrr en Alþ. hefur tekið ákvarðanir um, hvernig því skuli varið.



Ég skal taka fram, að mér hefur yfirsézt, þegar mig minnti, að Nd. hefði gengið þannig frá frv., að fé yrði ekki varið úr sjóðnum, fyrr en Alþ. hefði sett um það nánari fyrirmæli. Það var þannig í þeim brtt., sem ég lagði fram í fjhn. f. h. framsóknarmanna, en ég tók ekki eftir, að það hafði fallið úr till., svo að ekkert var í frv. um það, að það skyldi l. bundið, hvernig skyldi farið með þetta fé. Ég held, að það séu ekki nema tveir kaupstaðir, sem gætu komið til greina með rafvirkjunarframkvæmdir nú sem stendur.

Þeir geta orðið 7 eða 8.

Ég sé ekki, að það breyti verulegu. En þá er um tvennt að ræða: Að setja inn í frv. ákvæði um, að fé skuli ekki eytt úr sjóðnum, fyrr en Alþ. hefur sett um það nánari ákvæði, eða að fá nú yfirlýsingu frá hæstv. ríkisstj. um, að engu fé verði eytt úr sjóðnum, fyrr en löggjöf hefur verið sett um það, væntanlega á næsta þingi. Annars sé ég ekki, að það þurfi að tefja málið, þó að þessu verði breytt nú, ef menn eru sammála um, að málið skuli ná fram að ganga, og vil ég benda þeim á það, sem eru sérstaklega fyrir kaupstaðina, að ég gæti flutt slíka till. og teldi hana eðlilega, og þá með það fyrir augum, að menn sameinist um að tefja alls ekki málið.

Forsrh. ( Ólafur Thors) : Út af ummælum hv. 1. þm. N.-M. (PZ) vil ég lýsa yfir því f. h. stj., að ekki verður varið fé úr þessum sjóði, fyrr en Alþ. hefur sett nánari reglur um málið. Hv. þm. taldi það nægilegt til þess, að málið gæti gengið fram óbreytt.

Því treystir enginn.

Ég tel ekki miklu máli skipta, hvað þessi hv. þm. álítur, ef hv. 1. þm. S.-M. treystir því.



Ég vil benda á, að þrátt fyrir það, að hæstv. stj. gefi þessa yfirlýsingu, þá er það gefinn hlutur, að hún verður farin frá völdum, áður en Alþ. verður búið að ganga frá nánari reglum um sjóðinn, og þó að hún hangi valdalaus fram að næstu kosningum, þá er vitað mál, að það verður ekki lengur. Það tekur nokkurn tíma að ganga frá slíkri löggjöf, og er ekki að vita, hvaða stj. kann að koma, en það vita allir, að engin stj. mun skoða sig bundna af orðum þessarar stj., sem er gersamlega valdalaus og hefur á bak við sig aðeins 1/3 hluta kjósenda. Það væri sama og ég færi að gefa yfirlýsingu, þegar þessi stj. er að því. Hún er gersamlega valdalaus og verður enn þá valdaminni, þegar stundir líða. Það er því eðlilegt, eins og hv. 1. þm. N.-M. segir, að enginn treysti þessari hæstv. stj., sem tjaldar aðeins til einnar nætur og það í mjög lélegu skýli. Alþ. getur því ekki álitið hana geta skuldbundið neina ríkisstj. stundinni lengur, því að hún hefur ekki þingræðisvald nú, og þó enn þá síður, þegar stundir líða.

Forsrh. (Ólafur Thors) : Ég vænti, að hv. þm. hafi veitt því athygli, að hv. þm. V.-Sk. (SvbH) jafnaði til sín, þegar hann þurfti að finna sterk dæmi um, hve lítið væri að marka yfirlýsingar manna. Annars þarf ekki mikið að þrátta um þetta. Sá maður innan. Framsfl., sem menn munu telja ekki hvað sízt markverðan hér í d., hv. 1. þm. S.-M., hefur látið í ljós, að hann teldi nóg að fá yfirlýsingu frá stj., og þar með tel ég nokkuð sterkan úrskurð fallinn um það frá Framsfl. Annars verð ég að segja það, að ég tel þann söfnuð vel settan, sem hefur þann prest, sem alltaf er jafnfús að spretta á fætur og boða söfnuði sínum kristni eins og þessi hv. þm. er fús að spretta á fætur, ef hann getur mælt einhver orð öðrum til óþurftar.

Forseti (EmJ) : Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá hv. 1. þm. N.-M., svo hljóðandi: [sjá þskj. 196]. Brtt. er of seint fram komin og skrifl., og þar í tvenns konar afbrigði, til þess að hún megi komast hér að.

Sveinbjörn Högnason Hæstv. forsrh. segir, að ég hafi vitnað til sjálfs mín, þegar ég hafi talað um, hversu lítið vald hann hefði sem forsrh. Ég játa það, að mér dettur ekki í hug að gefa yfirlýsingu um, að ég hafi meira vald en ég hef, eins og hann hefur gert. Ég vil ekki gefa yfirlýsingu, sem ég get ekki staðið við. Ég vil ekki lýsa yfir, að ég hafi þingræðisvald á bak við mig, vitandi það, að þingið getur rassskellt mig næsta dag fyrir að hafa gert það, yfirlýsingu, sem stendur ekki lengur en nokkrar klukkustundir, en er aðeins gefin til að gera sjálfum mér ánægju, eins og hann hefur gert, en er engum til gagns, og sízt honum sjálfum. Ég veit vel, að ég hef ekkert vald til að gefa slíkar yfirlýsingar og alveg eins er með hann, en sá er bara munurinn að ég vil ekki gefa yfirlýsingar fram yfir það, sem mitt vald nær, eins og hann hefur gert. Ég get vel skilið, að hann öfundi þann kristna söfnuð, sem hefur þann mann, sem segir til og áminnir, ef hann álítur eitthvað miður fara. Ég held, að hæstv. forsrh. hefði gott af að vera kominn í slíkan söfnuð. Það virðist vera svo, að hann sé annars staðar, þar sem hann er óvanur, að honum sé sagt til, þegar hann hleypur á sig og fullyrðir það, sem hann getur ekki staðið við stundinni lengur. Ég vorkenni þeirri þjóð, sem hefur slíkan mann fyrir forsrh.



Það er út af tveimur málum, sem fóru til fjhn. og ég er flm. að. Öðru málinu var vísað til nefndarinnar 8. ágúst, en hinu 31. ágúst. Þar sem n. hefur lítið að starfa, vildi ég spyrjast fyrir um, hvort hún hafi ekki tekið þessi mál til meðferðar. Þau eru bæði um rafveitur á Snæfellsnesi.

Forseti (EmJ) : Ég skal að sjálfsögðu koma þessari fyrirspurn til formanns fjhn. og biðja hann að flýta afgreiðslu málanna, svo að þau fáist a. m. k. afgr. í þessari d., þótt tíminn sé nú orðinn naumur.