Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Menn muna, að við 2. umr. hér kom fram töluverður greinarmunur í skoðunum á einstaka atriðum. Landbn. hefur því tekið till. og orðalag hennar til athugunar að nýju. Dómsmrh. var óánægðastur með orðalag hennar og þótti kenna þar ósamræmis, og því var það, að þegar við vorum búnir að ganga frá till., bar ég undir hann, hvort nú kæmu nógu greinilega fram þau atriði, sem deilt hafði verið um, og taldi hann það vera. Var hann og till. samþykkur eins og hún er nú. Í stað umráðamanns eru það nú 3 aðilar, sem geta beðið um, að dómkvaddir menn meti, hvort jörð hefur rétt til ítaks eða ekki, eigandi, umboðsmaður hans og ábúandi. Einhver þeirra getur óskað þess, að mat fari fram. Þegar svo hinir dómkvöddu menn hafa kveðið upp dóm um, hvort heimilt sé að selja ítak, er tekið fram og ætlazt til í 2. gr., að til skiptingar geti komið. Þegar þannig stendur á, að sá, sem ítak hefur, telur sig ekki geta misst það og hinn aðilinn hefur líka þörf fyrir það, þá mega dómkvöddu mennirnir láta skipta því. - Loks er svo þessu bætt orðrétt inn í síðustu málsgr.: „honum í vil“, en á ella að skiptast að jöfnu. Vonast ég til, að allir aðilar geti vel við unað. Önnur brtt. hefur komið fram frá hv. þm. Barð., sem vill ekki, að sala fari fram fyrr en ábúendaskipti verða. N. hefur ekki rætt þessa till., en mér finnst hún vera ástæðulaus og það liggja í augum uppi, að ef jörð rýrnar, þá eigi að fara fram nýtt mat, og er það augljóst. Annars er mest af hlunnindunum út frá prestssetrum, en þau hafa ekki verið metin síðan 1918. Það mat hefur verið látið haldast síðan, þó að nokkuð mikil breyting hafi orðið á verðgildi íslenzku krónunnar, svo að það mat er orðið lágt. Þó held ég, að ekki þurfi að fara fram nýtt mat á prestssetrum, þó að þau kunni að missa ítök. Þeir búa við húsaleigumat, og þrátt fyrir l. hefur ekki verið lögð á það vísitala, og þeir borga 100 kr. um mánuðinn fyrir íbúðirnar, sem víða eru ágætar. Svo að þótt falla kunni einhver hlunnindi frá prestssetrum, þá skaðar það ekki, því að þau hafa ekki verið metin síðan 1918–20 og aldrei verið lögð á húsaleiguvísitala. Vona ég því, að menn geti verið samþykkir till. n. Eins og ég sagði áðan, bar ég hana undir dómsmrh. og skildist, að honum fyndist hún vel viðunandi og tekinn af sá vafi og mótsagnir, sem honum fundust áður, en ég áleit engar vera.



Herra forseti. Ég hef borið fram brtt. á þskj. 113. Hef ég stílað brtt. við frv. eins og það kom fram fyrir 3. umr. Mér var ekki ljóst, að það kæmi fram nein brtt. við 5. gr., og hefur mér því ekki unnizt tími til að athuga hana samkvæmt því. Ég hef borið þetta hér fram vegna þess, að ég hef fengið tilmæli frá bændum í mínu kjördæmi. Þeir hafa tjáð mér, að ef till. væri samþ. óbreytt, þá gætu þeir orðið að flæmast frá jörðunum, þar sem ítök jarðanna væru svo mikil, að ef þau væru felld niður, þá sæju þeir sér ekki fært að búa á þeim. Meðal annars á þetta sér stað með jarðir, sem hafa verið prestssetur. Þess vegna hef ég borið fram þessa brtt. Sýnilegt er, að ef till. nær fram að ganga, þá er með 1. riftað ábúðarsamningum. Má þá segja, að metið verði upp að nýju, hvað ábúandi eigi að greiða af jörðinni, en annað mál er það, að það verður ekki nóg til að vega upp á móti því raunverulega tapi, sem hann verður fyrir við að missa ítökin. Hugsum okkur dæmi. Ábúandi greiðir 200–250 kr. í afgjald, 3% fasteignamats. Hann á húsin sjálfur, eins og verða vill. Svo er tekið af honum svo stórt beitiland, að hann verður að minnka bú sitt um helming. Það er engan veginn hægt að bæta upp. Hann yrði því að flytja, nema hann kæmist að samningum við eiganda um að leigja ítakið. Tel ég því rangt, að hægt sé að beita l. gegn ábúanda. Frsm. mælti gegn till., en hafði þó ekki haft samráð við n. Finnst mér óeðlilegt, að hann flýti málinu svo og ræði það ekki við n. Nú getur verið, að álit hans og n. falli saman. Ég geri ekki ráð fyrir, að í henni ríki einræði og hv. frsm. segi, að hann einn ráði og einn skipi. Samt heyrðist ekki annað á ræðu hans. - Vil ég mælast til þess, að till. verði samþ. og ekki gengið þannig frá l., að hægt verði að ganga á ábúendur. Bind ég fylgi mitt algerlega við það, og ef brtt. verður felld, þá fylgi ég ekki frv.



Ég vil gera þá grein fyrir atkv. mínu, að ég tel, að n. hafi gengið þannig frá, að hún hafi sett eigendur og ábúendur á sama bekk. Brtt. 118 samþ. með 11 shlj. atkv. Frv., svo breytt, samþ. með 11:1 atkv. og afgr til Nd.