Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það um Iðnaðarmálastofnun Íslands, sem hér er til umræðu, á sér alllangan aðdraganda. Stofnun þessi hefur þegar starfað á níunda ár eða frá síðari hluta ársins 1953, án þess að um starfsemi hennar hafi gilt lagaákvæði, svo sem um allar aðrar ríkisstofnanir. Upphaflegt starf stofnunarinnar var byggt á reglugerð sem samin var af þriggja manna nefnd, sem skipuð var árið 1951 til þess að gera tillögur um framtíðarskipun iðnaðarmála. Næst á eftir er skipuð önnur nefnd til þess að semja á ný lög og reglur fyrir stofnunina. Frá upphafi hefur stofnunin því starfað á grundvelli reglugerðar, sem þó a.m.k. tvisvar hefur verið breytt, þ.e. 15. júní 1955 og aftur hinn 29. maí 1957. Þrisvar sinnum áður hafa frv. um stofnunina verið lögð fyrir hv. Alþingi: árið 1954, 1955 og s.l. ár, en ekki náð fram að ganga. Frv. það, sem nú liggur fyrir, er samið af stjórn stofnunarinnar samkvæmt ósk núverandi iðnmrh. Frv. er ekki mikill lagabálkur, aðeins 9 greinar, sem nánast ákvarða útlínur um starfsemi stofnunarinnar, sem vart getur verið ágreiningur um að nauðsynlegt sé að gert verði. En eins nauðsynlegt og það er, að til séu lagaákvæði um jafnvíðfeðmt starfssvið og Iðnaðarmálastofnuninni er ætlað, þá væri óskynsamlegt að múr- og naglfesta þar öll verkefni, svo að þeim sé ekki unnt að breyta með hliðsjón af þeim stórstígu framförum, sem sífellt eiga sér stað á vorum tímum og þá ekki sízt í tæknimálum almennt. Verður vart um það deilt, að ungum iðnaði, eins og hann verður að teljast hjá okkur Íslendingum, sé þörf á stofnun, sem gegni því hlutverki að halda okkur í nálægð við það bezta, sem fram kemur hjá þeim þjóðum, sem mesta og bezta reynslu hafa í hvers konar tæknimálum, og samhæfa þær niðurstöður íslenzkum staðháttum. Allar tæknirannsóknir útheimta mikið fé, og niðurstöður slíkra rannsókna kosta oft svimháar upphæðir, a.m.k. á mælikvarða okkar þjóðar. Iðnaðarmálastofnuninni eru ekki sérstaklega ætluð önnur rannsóknarstörf, enda aðrir aðilar, sem hafa það verkefni með höndum. Samkvæmt þeim starfsreglum, sem við stofnunina hafa verið í gildi og enn fremur felast í frv. þessu, er það eitt höfuðhlutverk hennar að auðvelda íslenzkum aðilum aðgang að því bezta, sem með öðrum þjóðum gerist í þessum efnum. Þessu verkefni hefur stofnunin gegnt á þann hátt, sem nú skal í stórum dráttum rakið, en ég hef reynt að afla mér lauslegs yfirlits um starfsemi Iðnaðarmálastofnunarinnar á undanförnum árum og tel þess vert, að hv. þdm. gefist kostur á að heyra það helzta, sem þar hefur verið unnið, en í ársskýrslum stofnunarinnar og tímariti hennar, Iðnaðarmálum, er að finna lýsingu á starfsemi stofnunarinnar frá ári til árs. Varðandi fasta starfshætti er í fyrsta lagi þess að geta, að elzti þáttur starfseminnar er tæknileg aðstoð og upplýsingaþjónusta fyrir iðnað landsmanna. Leita verksmiðjur og iðnaðarmenn og fleiri að staðaldri fyrirgreiðslu stofnunarinnar varðandi upplýsingar og aðstoð um allt, sem varðar hráefni, vinnslu, innanhúsflutninga, skipulagningu, framleiðslu og margt fleira. Hefur fjöldi skipulagsuppdrátta verið gerður í stofnuninni, frá því að hún tók til starfa, en þetta hefur m.a. stuðlað að betri nýtingu húsa, framleiðslutækja og hagkvæmari framleiðslu. Má í þessu sambandi geta þess, að stofnunin stendur í sambandi við fjölda tæknilegra stofnana, bæði í Evrópu og Bandaríkjunum og víðar, sem hafa öflun og miðlun tæknilegra upplýsinga með höndum. Á síðari árum hefur stofnunin auk þess veitt mörgum einstaklingum og fyrirtækjum aðstoð við áætlanagerð vegna nýframleiðslu eða stækkana og sömuleiðis yfirfarið slíkar áætlanir að beiðni banka. Nátengt upplýsingaþjónustunni er tæknibókasafn IMSI, sem er einasta almenningsbókasafn sinnar tegundar hér á landi. Verður að telja, að safn þetta, sem er nú á fjórða þúsund bækur, auk tímarita, hafi bætt úr brýnni þörf, enda eykst gestafjöldi um eitt þúsund á ári undanfarin ár og útlán safnsins aukast einnig stöðugt. Kvikmyndasafn stofnunarinnar er nú rúmlega 100 myndir, og eru þetta fræðslumyndir, sem margar hafa verið útbúnar með íslenzku skýringatali og eru að staðaldri lánaðar út til iðnaðarmannafélaga, iðnskóla, iðnfyrirtækja, og margra fleiri aðila. Sömuleiðis hefur stofnunin milligöngu um útvegun tæknilegra fræðslukvikmynda erlendis frá, aðallega frá filmusafni EPA eða Framleiðniráðs Evrópu í París, og annast sýningar fræðslumynda o.fl. Stofnunin hefur á liðnum árum haldið fjölda námskeiða fyrir iðnaðar- og verzlunarfólk, þar sem fjallað hefur verið m.a. um stjórn og rekstur iðnfyrirtækja, nýjungar í vörudreifingu og margt fleira. Á nýbreytni í smásöludreifingunni á síðari árum að verulegu leyti rætur sínar að rekja til þessarar starfsemi. Þá hefur stofnunin gengizt fyrir fyrirlestrahaldi og umræðufundum fyrir iðnaðarmenn og fleiri skylda aðila. Greidd hefur verið gata margra, sem farið hafa til skóla eða verknáms í erlend iðnfyrirtæki eða tækniskóla. Hafa einnig margir stjórnendur og starfsmenn íslenzkra fyrirtækja verið aðstoðaðir við að heimsækja erlend fyrirtæki í kynningarskyni á undanförnum árum. Iðnaðarmálastofnun Íslands hefur átt drjúgan þátt í undirbúningi að því að koma hér á fót fastri verkstjórafræðslu, og eru líkur til, að slík starfsemi geti hafizt hér á næstunni, og er nú reyndar þegar hafin. Í tímariti stofnunarinnar um iðnaðarmál birtast að jafnaði fræðilegar greinar um tækni, iðnað og vörudreifingu. Áskrifendur eru m.a. iðnrekendur, iðnaðarmenn, verkfræðingar, iðnfræðingar, arkitektar o.fl. Enskur útdráttur fylgir hverju eintaki, sem selt er úr landi. Stöðlun eða standardisering er starfsemi hér á landi, sem Iðnaðarmálastofnuninni hefur verið falið að annast, en er í öðrum löndum í höndum sérstakrar stofnunar. Tilgangur stöðlunar er m.a. að setja reglur til samræmingar um gæði og eiginleika ýmissar framleiðsluvöru í því skyni að auðvelda viðskipti og lækka vöruverð og vernda neytendur. Stöðlun er t.d. talin ein helzta hefðin til skipulegri og hagkvæmari framleiðslu og framkvæmda í byggingariðnaði, og hefur aðaláherzlan til þessa verið lögð á stöðlun í þessari grein iðnaðar. Nokkur verkefni eru búin og önnur langt komin, og verða fyrstu íslenzku stöðlarnir sennilega gefnir út á næstunni. Stofnunin hefur ýmist frumkvæði eða annast milligöngu um hagnýtingu erlendrar tækniaðstoðar, og er þetta allveigamikill þáttur í starfsemi hennar. Meðal alþjóðlegra stofnana, sem hún á samskipti við, eru European Productivity Agency, International Exchange Service og Sameinuðu þjóðirnar. Þá á hún einnig margvísleg samskipti við stofnanir í ýmsum öðrum löndum, sem veita oft hérlendum aðilum mikilvæga aðstoð og fyrirgreiðslu fyrir milligöngu stofnunarinnar. Á vegum stofnunarinnar hafa verið gerðar ýmsar athuganir í einstökum greinum atvinnulífsins, t.d. niðursuðuiðnaði, bifreiðaviðgerðum, tréskipasmiðum, prjónlesiðnaði og mörgu fleira með það fyrir augum að finna leiðir til eflingar þessum iðngreinum. Sömuleiðis hafa verið gerðar almennar athuganir, svo sem vegna skattamála og rannsóknarmála fyrirtækja, og enn aðrar athuganir hafa beinzt að möguleikum nýs iðnrekstrar, þ. á m. nýtingu úrgangsefna o.fl. Hafa verið gefnar út skýrslur um ýmsar þessar athuganir og sendar mörgum aðilum. Yfirlit um nokkur verkefni, sem nú eru á döfinni, er að finna í starfsáætlun stofnunarinnar fyrir árið 1961. Ég hef nú reynt að geta hér þess helzta, sem stofnunin hefur að undanförnu unnið að, og vona, að af þessu ágripi sé nokkru ljósara en áður, hve mikil nauðsyn er á því, að þessi verkefni séu af hendi leyst. Hv. iðnn. Nd. bárust undir umr. í fyrravetur umsagnir átta aðila um frv. Fjórir þessara aðila mæla eindregið með, að frv. verði samþ. óbreytt, en það eru Landssamband iðnaðarmanna, Samband ísl. samvinnufélaga, Vinnuveitendasamband Íslands og stjórn Iðnaðarmálastofnunarinnar, þó með fyrirvara um 2. gr. frv. Meiri hl. atvinnumálanefndar ríkisins mælir einnig með samþykkt frv., en leggur áherzlu á nauðsyn þess, að fullrar samræmingar verði gætt á milli ákvæða þessa frv. og tillagna þeirra, er n. hefur sent hæstv. ríkisstj. í frv. til laga um rannsóknir í þágu atvinnuveganna, en þar er m.a. gert ráð fyrir, að stofnunin heiti Rannsóknarstofnun iðnaðarins. Sérstaka áherzlu leggur n. á samræmingu þeirra verkefna, sem snúa að athugun nýrra framleiðslugreina, öflun og miðlun tæknilegra upplýsinga og hagnýtingu tæknibókmennta. Félag íslenzkra iðnrekenda og Iðja, félag verksmiðjufólks vilja koma fram breyttri aðild að stjórn stofnunarinnar. Landssamband íslenzkra verzlunarmanna fer einnig fram á aðild að stjórn stofnunarinnar og bendir á beiðni sinni til stuðnings, að Verzlunarráði Íslands sé t.d. ætluð aðild að stjórn stofnunarinnar, en þeim sem launþegasamtökum sé hins vegar ekki tryggður þar nokkur réttur til áhrifa á gang mála, þar sem Alþýðusamband Íslands geti ekki á nokkurn hátt komið fram fyrir þeirra hönd, enda hafi Landssambandi íslenzkra verzlunarmanna fyrir skömmu verið synjað um inntöku í þessi samtök. Með bréfi sínu sendir L.Í.V. afrit af bréfi Verzlunarmannafélags Reykjavíkur til iðnn. Alþingis 7. des. 1955, sem er álit félagsins á því frv., sem þá lá fyrir Alþingi um Iðnaðarmálastofnun Íslands. Persónulega finnst mér rökstuðningur L.Í.V. fyrir beiðni sinni um aðild að stjórn stofnunarinnar vera þess eðlis, að fram hjá þeim kröfum, sem þar eru gerðar, verði ekki til lengdar gengið. Hins vegar tel ég ekki heldur rétt að gera ágreining um þetta atriði nú, þegar málið er nánast komið á lokastig hér á hv. Alþingi. Sú breyting yrði að bíða síðari tíma. Við umr. í n. nú barst einnig bréf frá stjórn Verkfræðingafélags Íslands, þess efnis, að stjórnin væri með því, að 6. gr. frv. sé felld niður, og færð fyrir því þau rök, að ákvæði þeirrar gr. geti skert aðstöðu einstaklinga, sem slíka þjónustu vildu veita eða veittu nú þegar. Enn fremur hafði borizt bréf svipaðs efnis frá Jóni Brynjólfssyni verkfræðingi, sem áður gegndi því starfi hjá stofnuninni, sem um ræðir í umræddri 6. gr. Nefndin taldi, að reynslan yrði að skera úr um nauðsyn þess, að jafnmikilvægt ákvæði í starfsskrá stofnunarinnar yrði fellt burt, og synjaði því þessari málaleitan. Með þessum orðum tel ég, að hið helzta sé fram dregið úr umsögnum þeim, sem fyrir liggja í frv. Eins og í nál, á þskj. 291 segir, var iðnn. sammála um að mæla með samþykkt frv., en einstakir nm. áskilja sér þó rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., er fram kunna að koma.



Herra forseti. Síðustu áratugina hefur orðið talsvert markverð og mikil þróun í meðferð fávita. Þangað til var talið, að lítið annað væri hægt að gera fyrir vangefin börn og fávita en sjá þeim fyrir daglegum þörfum, en menn trúðu þá ekki almennt á fræðslu og þjálfun, álitu, að slíkt kæmi ekki að neinum verulegum notum. En menn hafa nú komið auga á, að mikið er hægt að gera fyrir þessa illa stöddu sjúklinga. Menn hafa fundið ýmsar orsakir til fávitaháttarins, og í vissum tilfellum má koma í veg fyrir hann. Þó að þessi fávitaháttur verði ekki læknaður til fulls a.m.k., má eyða vissum sjúkdómseinkennum, ef í tíma er tekið, þannig að börnin síðar meir verði kannske vart talin það sem nú er nefnt vangefin. Sömuleiðis má með kennslu og þjálfun gera börn, sem verr eru á vegi stödd, fær um að inna af hendi vandalítil störf og verða með því sjálfbjarga, í stað þess að verða þjóðfélaginu til byrði. Og sérstaklega vil ég leggja áherzlu á, að þessir sjúklingar, þessir fávitar eru ekki einasta þjóðfélaginu í heild til byrði, heldur sérstaklega fjölskyldum sínum og forsvarsmönnum, sem verða að ala önn fyrir þeim á heimilunum, af því að fyrir þá eru ekki til nægilegir dvalarstaðir, sem af opinberri hálfu eru reknir til þess að annast þá. Hér á Íslandi er eins og annars staðar talsvert mikið af þessu fólki, og hefur lauslega verið áætlað, án þess að um það liggi þó fyrir nægilega áreiðanlegar tölur, að þeir muni vera um 700–800, enda ber því saman við það, sem annars staðar er. Það er nokkurn veginn meðaltal, að þeir séu um ½% af þjóðinni, þar sem áreiðanlegar skýrslur eru til. Eins og ég sagði, hefur til skamms tíma verið lítið fyrir þetta fólk gert og fyrst nú nýlega, að nokkuð hefur verið reynt að bæta úr og hæli byggð til þess að taka á móti þessum fávitum. Hæli hefur verið byggt í Kópavogi, - það er stærsta hælið. Enn fremur er annazt um þetta fólk í Skálatúni í Mosfellssveit og Sólheimum í Grímsnesi, en það hæli er nú rekið af einkaaðila. Enn skortir mikið á, að hægt sé að verða við brýnustu óskum um úrbætur í þessu efni. Hið síðasta, sem gert hefur verið, er, að byggður var starfsmannabústaður í Kópavogi, en þannig hefur verið hægt að rýma verulegan hluta hælisins, svo að hægt hefur verið að bæta þar við milli 20 og 30 börnum. En bygging eins og Kópavogsbyggingin kostar í kringum 6 millj. kr., og er talið, að hvert sjúkrarúm fyrir þessi börn kosti um ¼ úr milljón fyrir hvert eitt, þannig að sýnilegt er, að hér þarf mikilla fjármuna. Ríkissjóður hefur komizt hjá því að leggja fram mikið fé í þessu skyni. En þó hefur hann lagt fram nokkuð, en ég vil segja aðeins mjög lítið, samanborið við það, sem í þetta hefur farið þó. En það, sem mest hefur dregið þessa starfsemi upp á síðkastið, er gjald, sem lagt var á gosdrykki og öl, 10 aurar á hverja flösku, fyrir nokkrum árum, sem nú er lagt til að verði hækkað upp í 30 aura eða þrefaldað. Það er raunverulega eina ákvæði þessa frv. að hækka þetta gjald úr 10 aurum upp í 30 aura á hverja flösku. Með því þrefaldast tekjurnar, sem hafa verið á undanförnum árum talsvert á aðra millj. kr. á ári, og ætti þá nokkuð að vera hægt að gera til þess að sinna þessum málum betur en orðið er. Ég skal aðeins í þessu sambandi geta þess, að ríkisstj. hefur einnig ákveðið að leggja fram næstu daga frv. svipaðs eðlis vegna öryrkjanna, og mun það koma fyrir á næstunni, þar sem lagt er til, að visst gjald verði tekið af sælgæti til þess að greiða götu þeirra og reyna að stuðla að umbótum á þeirra málum. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Frv. Það, sem hér liggur fyrir, fjallar um breyt. á l. nr. 35 frá 1940, um heilbrigðisnefndir og heilbrigðissamþykktir, og er flutt af heilbr.- og félmn. að tilmælum borgarráðs Reykjavíkur. Lögin nr. 35 frá 1940 fjalla um skipun og hlutverk heilbrigðisnefnda og efni heilbrigðissamþykkta. 8. gr. þeirra fjallar um viðurlög við brotum gegn staðfestri heilbrigðissamþykkt eða vanrækslu á að hlýða í tæka tíð fyrirmælum gefnum samkvæmt henni. Skv. þessari lagagrein má ákveða mönnum sektir, sem geta numið allt að 5 þús. kr., og einnig er í þessari sömu lagagrein heilbrigðisnefnd heimilað að láta vinna verk, sem hún hefur fyrirskipað, á kostnað þess, sem vanrækt hefur að vinna verkið eða láta vinna það. Á báðum þessum leiðum, sem heilbrigðisnefndum eru þarna heimilaðar til þess að halda mönnum til hlýðni við fyrirmæli sín, eru annmarkar í framkvæmd. Á sektaleiðinni, sem auk þess er seinfarin, er sá annmarki, að í ýmsum tilfellum nær hún ekki tilgangi sínum hreinlega vegna þess, að hinn brotlegi getur séð sér hag í óhlýðni sinni, þótt greiða þurfi sekt, vegna þess að óhlýðnin gefur honum möguleika til ábata, sem gerir meira en að vega á móti sjálfri sektinni. Hinni aðferðinni, að láta vinna verk á kostnað þess vinnuskylda, hefur mjög sjaldan verið beitt hér í Reykjavík t.d., og mér þykir trúlegt, að henni hafi enn sjaldnar eða kannske yfirleitt ekki verið beitt utan Reykjavíkur, enda er sú aðferð mjög þung í vöfum. Og út af fyrir sig má líka segja, að það sé óæskilegt, að heilbrigðisnefndir standi í framkvæmdum fyrir einstaklinga eða fyrirtæki, ef hægt er að afstýra slíku með öðrum ráðum. Sú aðferð, sem oftast er beitt til þess að halda mönnum til hlýðni við fyrirmæli heilbrigðisnefnda og vænlegust er til árangurs, er lokun eða hótun um lokun, og þó er sú leið ekki einhlít. Það er oft, sem alls ekki er hægt að beita henni, við skulum segja t.d. að loka fyrirtækjum, sem veita almenningi þjónustu, jafnvel öryggisþjónustu, sem ekki kemur til mála að niður megi falla, og því líkt. Með þessu frv. er lagt til, að auk þeirra ráðstafana, sem ég áður nefndi, verði einnig heimilað að beita dagsektum, allt að 1000 kr., til þess að halda mönnum til hlýðni við samþykktir heilbrigðisnefndar eða þvinga þá til hlýðni og að þeim fylgi lögtaksheimild. Dagsektir renni í bæjar- eða hreppssjóð eins og aðrar sektir samkvæmt þessari sömu lagagrein, og það verði lagt á vald heilbrigðisnefndar að ákveða mönnum slíkar dagsektir. Öll rök virðast hníga að því, að sú aðferð geti orðið fljótvirk og vænleg til árangurs, þar sem aðrar aðferðir henta ekki. Sú heimild, sem þarna er farið fram á til handa heilbrigðisnefndum með frv., á sér að því leyti fordæmi í íslenzkri löggjöf, að þess eru ýmis dæmi, að yfirvöldum sé veitt heimild til að beita dagsektum til þess að þvinga menn til hlýðni við lögmætar ákvarðanir sínar. Hliðstætt dæmi virðist það t.d. vera, þegar húsaleigunefnd var á sínum tíma veitt heimild til þess í húsaleigulögunum frá 1943 að skylda húseiganda að viðlögðum dagsektum til að taka upp aftur fyrri afnot húsnæðis til íbúðar, ef hann hafði heimildarlaust tekið það til annarrar notkunar. Auk þess eru mörg dæmi þess, að yfirvöld geta ákveðið mönnum dagsektir vegna vanrækslu á lögboðinni skýrslugjöf. Má t.d. nefna það dæmi, að samkv. lögunum um þjóðskrá 1956 getur hagstofan þröngvað mönnum með dagsektum til þess að láta tiltekin gögn í té, og mörg önnur dæmi mætti nefna. Í grg. með frv. er að því vikið, að ef húseigandi hefur að engu bann heilbrigðisnefndar við útleigu á óhæfu íbúðarhúsnæði, lætur ekki sektarákvæði hindra sig, þar sem ábati af leigutekjum gerir meira en vega á móti hugsanlegri sektargreiðslu, þá er ekki framkvæmanlegt að loka slíkum íbúðum, a.m.k. ekki til lengdar, og það er í rauninni fyrst og fremst þetta vandamál, sem var haft í huga, þegar óskað var eftir, að þetta frv. væri flutt, þótt hins vegar dagsektarákvæði samkvæmt því sé ekki einskorðað við útleigu á óhæfum íbúðum. Í þessu sambandi má minna á það, að Reykjavíkurbær hefur á undanförnum árum haft með höndum miklar íbúðabyggingaframkvæmdir til útrýmingar heilsuspillandi húsnæði. Þegar fólk flytur í þær íbúðir úr óhæfu húsnæði, reynist oft erfitt að fyrirbyggja það, að hið óhæfa húsnæði sé leigt út aftur þrátt fyrir bann heilbrigðisnefndar. Verði þetta frv. hins vegar að lögum, ætti ákvæði þess að geta orðið verulega að liði í baráttunni fyrir útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að lokinni Þessari umr. visað til 2. umr. Frv. er flutt af nefnd, og geri ég því ekki till. um vísun til nefndar.



Herra forseti. Við framsóknarmenn í þessari hv. d. fluttum á þinginu 1959–60 frv. unt, að ríkissjóður tæki að sér að greiða fyrir Ræktunarsjóð Íslands fimm erlend lán og fyrir Byggingarsjóð sveitabæja tvö erlend lán, sem á þessum sjóðum hvíla og sýnilegt var að sjóðunum mundi verða ofraun að standa straum af, eins og komið var. Þetta var í samræmi við það, sem áður hafði verið gert. Sjóðir þessir, sem reknir eru á ábyrgð ríkissjóðs og lána með lágum vöxtum til langs tíma, geta ekki staðið nema stutta stund undir lánsfé fyrir sig með hærri vöxtum oft til styttri tíma en útlán sjóðanna eru, það segir sig sjálft. Sama máli gegnir, þegar gengislækkanir verða og sjóðirnir verða fyrir gengistapi á erlendum lánum. Um þetta geta ekki verið skiptar skoðanir. Árið 1953 ákvað Alþingi af framangreindum ástæðum með lögum, að ríkissjóður skyldi taka á sig ca. 14.4 millj. kr. fyrir ræktunarsjóð og aðra eins fjárhæð fyrir Byggingarsjóð sveitabæja. Eftir 4 ár, eða 1957, ákvað Alþingi aftur með heimild í fjárlögum, að ríkissjóður skyldi létta af ræktunarsjóði um 32.3 millj. kr. og af byggingarsjóði um 4.3 millj. kr. Frv. okkar var því ekkert nýmæli. Það fól í sér endurtekningu sögunnar. En frv. fékkst ekki afgreitt, því var haldið föstu í nefnd, það sem eftir var þings. Á þinginu í fyrra fluttum við hinir sömu þm.. aftur sama frv. Það hlaut sömu örlög sem hið fyrra frv. Látið var þá í veðri vaka við umr., að vandamál sjóðanna væri í athugun hjá hæstv. ríkisstj. og þaðan mundi einhverra úrræða vera að vænta fljótlega. Við flm. höfum beðið átekta síðan þetta var. Það eru orðnir æði margir mánuðir - eða hátt í ár. Umbótatillögur frá hæstv. ríkisstj. hafa ekki sézt við sjónarrönd, hvað þá nær. Gengisfellingin s.l. sumar hækkaði enn erlendar skuldir ræktunarsjóðs um 22.3 millj. kr. og skuldir Byggingarsjóðs sveitabæja um 3.8 millj.,kr. Þessi hækkun skuldanna herðir enn á nauðsyn ráðstafana vegna sjóðanna, og var nauðsynin þó ærin áður. Í árslokin síðustu vantaði ræktunarsjóð reikningslega 52.6 millj. kr. til þess að eiga fyrir skuldunum, með gengisskráningunum báðum 1960 og 1961 höfðu erlend lán ræktunarsjóðs hækkað um samtals 100.6 millj. kr. Byggingarsjóður sveitabæja átti hins vegar 17.9 millj. kr. fram yfir skuldir við síðustu áramót. Gengisskráningarbreytingin 1960 og 1961 hafði hækkað erlendar skuldir hans alls um 22.5 millj. kr. Þessar fjárhæðir eru gengistap sjóða þessara og samtals að upphæð um 123.1 millj. kr. Nú er það till. okkar flm. samkvæmt þessu frv., að ríkissjóður taki að sér greiðslu gengistapsins hjá sjóðunum. Það er augljóst mál, að honum ber að gera það, og þegar gengistapið er tekið út af fyrir sig, er þetta mjög einfalt mál og óþarft um það að þræta. Ætlazt er til, að ríkissjóður greiði sinn hluta lánanna, það er gengistapið, árlega í réttu hlutfalli við lánin og gjöld þau afborganir og vexti - sem greiða þarf af þeim ár hvert til hinna erlendu lánardrottna. Mun árgjald ríkissjóðs verða sem næst vegna ræktunarsjóðs 8.5 millj. og vegna byggingarsjóðs 2 millj., eða samtals 10.5 millj. kr. Það bar til fyrir stuttu, að hæstv. ráðherra þessara mála lýsti því aðspurður yfir í umr. í sameinuðu þingi, að hann telji, að ríkissjóður eigi að bera gengisáhættu erlends lánsfjár, sem stofnlánasjóðir landbúnaðarins fá til að endurlána bændum. Faldi hann, að ríkissjóður hefði átt að taka lánin og endurlána féð í ísl. krónum til stofnlánasjóðanna án gengisábyrgðar af þeirra hálfu. Öllum má ljóst vera af þeirri yfirlýsingu hæstv-. ráðherra, að hann hlýtur að geta fallizt á þetta frv., sem hér er nú fram borið, af því að það gerir ráð fyrir því einu, að ríkissjóður borgi gengistapið vegna lánanna. Niðurstaðan er nákvæmlega sú sama og hann gaf til kynna í ræðu sinni að hann vildi vera láta, ábyrgð ríkisins og þátttaka hvorki meiri né minni. Frv. gerir ráð fyrir, að árgjöldin nái til áranna 1960 og 1961 svo og til yfirstandandi árs, enda er það sjálfsagt. Hins vegar voru þessi gjöld auðvitað ekki tekin á fjárlög áranna 1960 og 1961 og ekki heldur á fjárlög þessa árs. Hrökkvi tekjuafgangur nefndra ára ekki til þess að borga þessi árgjöld, tel ég opna leið með gengistapið í reikning ríkissjóðs hinn vaxtalausa hjá Seðlabankanum, sem stofnaður var til öryggis með efnahagslögunum 1960. Skírskota ég til grg. frv. um þetta. Annars er það ekkert aðalatriði, hvernig straumur verður staðinn af þessum þrennum árgjöldum sjóðanna. Hitt er aðalatriðið, að láta ekki gengistapið lengur vera eins og átumein í sjóðunum. Ég leyfi mér að vænta þess, að hv. þm. fallist á þetta frv. eða komi ella hið snarasta fram með annað, sem jafngott sé eða betra fyrir sjóðina, þá skal ég fyrir mitt leyti fallast á það, enda væri þá tilganginum með flutningi þessa frv. náð, en hann er sá einn að koma því til leiðar, að bættur verði hagur umræddra sjóða. Það hefur þegar dregizt allt of lengi. Herra forseti. Ég legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn. að lokinni þessari umr.