Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Ég ætla að fjalla um nefndarálit um þetta frumvarp sem við höfum verið að fjalla um hér í dag. Mig langar fyrst að segja að það er aðdáunarvert það æðruleysi sem Grindvíkingar sýna á þessum tíma og við stöndum að sjálfsögðu heils hugar á bak við þá. Við erum auðvitað vanmáttug, manneskjan, þegar kemur að náttúruöflunum en með þessu frumvarpi er þó gerð einhvers konar tilraun til að bregðast við þegar kostur er. Við höfum í allsherjar- og menntamálanefnd farið yfir þetta frumvarp í dag og fengið til okkar fjölda gesta. Mig langar að byrja á að þakka öllum þeim sem brugðust hratt og vel við og komu í heimsókn til okkar í nefndinni og svöruðu spurningum okkar, en jafnframt liggja fyrir umsagnir í málinu. Með þessu frumvarpi er lagt til að ráðherra sem fer með málefni almannavarna verði veitt skýr lagaheimild til að taka ákvörðun á grundvelli tillögu ríkislögreglustjóra og að höfðu samráði við stjórnvöld og fleiri um nauðsynlegar framkvæmdir í þágu almannavarna sem miði að því að koma í veg fyrir að mikilvægir innviðir og aðrir almannahagsmunir verði fyrir tjóni af völdum náttúruhamfara sem tengjast eldstöðvakerfunum á Reykjanesskaga. Nefndin hefur fjallað um málið og telur brýnt að það nái fram að ganga svo unnt sé að grípa til nauðsynlegra aðgerða með það að markmiði að tryggja almannahagsmuni vegna aðsteðjandi náttúruvár sem fyrir dyrum er á Reykjanesskaga og er nánar fjallað um í greinargerð með frumvarpinu. Með frumvarpinu er mælt fyrir um takmarkanir á eignarrétti á grundvelli almannahagsmuna en um er að ræða stjórnarskrárvarin réttindi, sbr. 72. gr. stjórnarskrár lýðveldisins. Meiri hluti nefndarinnar tekur undir mikilvægi þess að heimilt verði að grípa til fyrirbyggjandi ráðstafana til að unnt verði að tryggja umsvifalaust nauðsynlegar framkvæmdir til að afstýra eða draga úr tjóni á mikilvægum innviðum og öðrum almannahagsmunum á grundvelli lögmætra og málefnalegra sjónarmiða. Meiri hlutinn áréttar það sem fram kemur í greinargerð þar sem segir hvað þetta varðar: „Þar sem framkvæmdir samkvæmt ákvæðum frumvarpsins eru sem fyrr segir bundnar skilyrði um nauðsyn myndi þó verða að áskilja að lágmarki að óvissustigi hafi verið lýst yfir, til þess að yfirleitt kæmi til álita að grípa til þeirra ráðstafana sem frumvarpið veitir heimild fyrir“. Meiri hluti nefndarinnar beinir því til dómsmálaráðherra að leita leiða til að tryggja eftirlit með framkvæmd þeirra ákvarðana sem ráðherra hefur heimild til að taka á grundvelli laganna. Í því sambandi horfir meiri hluti nefndarinnar til ákvæða skipulagslaga og til þess eftirlits með framkvæmdum sem mælt er fyrir um í þeim lögum. Þá beinir meiri hluti nefndarinnar því til dómsmálaráðherra að meta hvort þörf sé á að tilkynna frumvarpið eða ráðstafanir á grundvelli þess, svo sem til sameiginlegu EES-nefndarinnar eða Eftirlitsstofnunar EFTA. Hvað samráðið varðar við framkvæmdirnar er auðvitað mikilvægt að samráð eigi sér stað ef þess er nokkur kostur við þær stofnanir og þá aðila sem um ræðir. Það kom skýrt fram í heimsóknum til okkar í dag og hjá umsagnaraðilum að þar býr auðvitað líka mikil sérfræðiþekking og við brýnum fyrir ráðherra að nýta sér þá þekkingu og eiga í því samráði þegar því er við komið. Líkt og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu kann að vera mikilvægt að fá fram sjónarmið frá viðkomandi sveitarfélagi og stjórnvöldum „um skipulagsleg atriði, náttúruvernd, vernd menningarminja og innviða, ríkisfjármál og aðra þætti sem framkvæmdir samkvæmt ákvæðum frumvarpsins geta haft áhrif á og eðlilegt er að ráðherra taki eftir föngum tillit til við ákvarðanatöku um framkvæmdir og útfærslu þeirra“. Meiri hlutinn telur það sérstaklega mikilvægt með hliðsjón af þeim lagabálkum sem er vikið frá við undirbúning, töku og framkvæmd ákvörðunar á grundvelli 4. mgr. 5. gr. frumvarpsins. Skal ráðherra þá taka mið af tillögum og athugasemdum eins og kostur er þó að þær bindi ekki né hafi áhrif á gildi ákvörðunar ráðherra. Þá ætla ég að fjalla hér aðeins um forvarnagjaldið sem einnig er hluti af frumvarpinu og er fjallað um það í nefndaráliti en þar segir m.a., með leyfi forseta: „Þótt gjaldið renni í ríkissjóð er því ekki ætlað að bæta afkomu hans, heldur standa straum af þeim sérstöku framkvæmdum sem ráðist verður í á grundvelli 2. gr. frumvarpsins. Því er sérstaklega mikilvægt að gagnsæi ríki um ráðstöfun þeirra fjármuna sem renna til ríkissjóðs á grundvelli 4. gr. frumvarpsins. Meiri hlutinn beinir því til dómsmálaráðherra að viðhafa virka upplýsingagjöf til Alþingis um þær aðgerðir sem ráðist hefur verið í og útgjöld ríkissjóðs vegna þeirra.“ Þá kom jafnframt til umræðu í nefndinni og komu ábendingar um það að mögulega ættu lög um stjórn vatnamála, nr. 36/2011, við í upptalningunni í 4. mgr. 5. gr. þar sem listuð eru ákvæði laga sem gilda ekki um undirbúning, töku og framkvæmd ákvörðunar. Nefndin telur þó brýnt að lög um stjórn vatnamála haldi gildi sínu, sér í lagi með tilliti til 17. gr. þeirra laga því lögskýringin með henni nær til óviðráðanlegra ytri atvika sem frumvarp þetta nær til. Þannig að við erum sem sagt ekki að gera breytingu á frumvarpinu hvað þetta varðar. Hvað gildistökunnar varðar, 5. gr., þá segir: „Meiri hluti nefndarinnar beinir því hins vegar til ráðherra að leitast við að tryggja að áhrif þeirra framkvæmda sem ráðast á í hafi sem minnst áhrif á umhverfi og náttúru. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði að lögum en ítrekar mikilvægi þess að við beitingu ákvæða frumvarpsins verði ekki gengið lengra en þörf krefur hverju sinni til að bregðast við tímabundnu ástandi á Reykjanesskaga til að ná markmiðum um vernd almannahagsmuna og mikilvægra samfélagslegra innviða. Meiri hlutinn undirstrikar að þrátt fyrir að vikið sé frá stjórnsýslulögum, nr. 37/1993, varðandi undirbúning, töku og framkvæmd ákvörðunar skv. 2. gr. frumvarpsins þá verði ekki vikið frá óskráðum meginreglum stjórnsýsluréttar. Líkt og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu er áréttað að við framkvæmd ákvæða frumvarpsins beri ráðherra og öðrum stjórnvöldum „[…] að gæta að meðalhófi, jafnræði og öðrum stjórnsýslureglum eftir föngum, þrátt fyrir að ráðgert sé í frumvarpinu að ákvarðanir ráðherra sem teknar verða á grundvelli ákvæða þess séu undanskildar stjórnsýslulögum“. Meiri hlutinn leggur áherslu á að ráðherra gæti að framangreindum reglum við ákvörðunartöku. Í því felst m.a. að ráðherra gæti að hæfi sínu við ákvörðunartöku og leitist við að lágmarka áhrif á umhverfið. Þá telur meiri hlutinn rétt að allar ákvarðanir sem teknar eru á grundvelli laganna verði kynntar almenningi með tryggum hætti.“ Þá kem ég hér að breytingartillögunum sem liggja fyrir í nefndarálitinu og eru lítils háttar. Við gerum breytingartillögu við 1. mgr. 1. gr. þar sem meiri hlutinn „leggur til orðalagsbreytingu á 1. mgr. 1. gr. frumvarpsins þannig að vísað verði til hugsanlegra afleiðinga eldsumbrota í stað hugsanlegra eldsumbrota. Breytingunni er ætlað að taka af tvímæli um að markmið laganna sé ekki einungis að verja innviði og almannahagsmuni þegar eldsumbrot eru hugsanleg heldur einnig þegar þau eru hafin.“ Við gerum einnig tillögu að breyttri framsetningu á gildistökuákvæðinu en um er að ræða tæknilega breytingu sem skýrir sig sjálf í nefndarálitinu sem fyrir liggur. Undir þetta nefndarálit skrifa sú sem hér stendur ásamt hv. þingmönnum Birgi Þórarinssyni, Jódísi Skúladóttir, Hafdísi Hrönn Hafsteinsdóttir, Líneik Önnu Sævarsdóttur og Dagbjörtu Hákonardóttur. Ég hef þá farið yfir helsta helstu niðurstöður í nefndaráliti meiri hlutans. Mig langar að nota tækifærið og þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir samstarfið í dag. Við höfum setið á fundi frá því að forsætisráðherra mælti fyrir þessu máli hér upp úr hádegi. Mig langar líka að þakka nefndarriturum okkar og góðum lögfræðingum og aðstoð sem við höfum fengið frá nefndasviði og Alþingi í dag og ekki síst langar mig að þakka gestum og umsagnaraðilum sem mættu til okkar með litlum fyrirvara. Ég vona að þetta frumvarp fái hér framgang í dag og ég heyri ekki annað á þingmönnum sem eiga sæti í allsherjar- og menntamálanefnd en að það sé mikill einhugur um markmið og framgangs frumvarpsins þó að við kunnum að hafa einhverjar mismunandi skoðanir á einstaka greinum þess. Ég vona svo sannarlega að við náum í dag að afgreiða þetta sem lög frá Alþingi. Þau eru vissulega mikilvæg þótt þau séu örugglega ekki það eina sem við þurfum að taka hér fyrir, enda er váin mikil á þessu svæði og ljóst að við erum bæði að fjalla um það sem Grindvíkingar eru að horfa fram á en ekki síður erum við hér að koma í veg fyrir enn frekara tjón sem Reykjanesið allt og þjóðin öll gæti mögulega orðið fyrir.

Forseti. Ég mæli hér fyrir áliti minni hluta allsherjar- og menntamálanefndar. Álitið liggur fyrir. Píratar styðja þetta frumvarp. Við stöndum þétt við bakið á Grindvíkingum og styðjum heils hugar þá vinnu sem farin er af stað við að reisa varnarmannvirki til að reyna að lágmarka skaða gagnvart Grindavík, gagnvart orkuverinu í Svartsengi sem sér öllu Reykjanesi fyrir heitu vatni og rafmagni. Píratar munu því greiða atkvæði með þessu frumvarpi hér á eftir og liðka þannig fyrir að framkvæmdir geti haldið áfram eins hratt og hægt er á þessum hættutímum. Forseti. Við höfum ákveðnar athugasemdir varðandi frumvarpið sem við gerum grein fyrir í nefndarálitinu og leggjum til breytingar varðandi hvaðan fjármagnið til framkvæmdanna eigi að koma. En við látum það ekki standa í vegi fyrir því að hægt sé að grípa til nauðsynlegra varna fyrir grunninnviði á Reykjanesi enda styðjum við markmið frumvarpsins af heilum hug.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu við frumvarp til laga um vernd mikilvægra innviða á Reykjanesskaga ásamt félögum mínum í allsherjar- og menntamálanefnd, þeim Halldóru Mogensen frá Pírötum, Bergþóri Ólasyni frá Miðflokki, og Sigmari Guðmundssyni frá Viðreisn. Í breytingartillögunni segir að 4. gr. falli brott sem og 3. mgr. 5. gr. Við í Flokki fólksins, sem og flutningsmaður þessarar breytingartillögu, styðjum Grindvíkinga heils hugar á þessum erfiðu tímum í lífi þeirra og sveitarfélagsins. Mikilvægt er að við öll sem samfélag og þjóð stöndum með Grindvíkingum og Reyknesingum á þeim erfiðu tímum sem nú dynja yfir í þeim náttúruhamförum sem ganga yfir á Reykjanesskaga. Þessar náttúruhamfarir snúast fyrst og fremst um fólk og íbúa svæðisins og hvernig við sem samfélag bregðumst við þeim eldsumbrotum sem væntanleg eru. Við styðjum þetta frumvarp heils hugar en við teljum hins vegar óþarfa að setja í frumvarpið ákvæði um nýja skattlagningu vegna þeirra framkvæmda sem fyrirhugaðar eru. Af þessari ástæðu mæli ég fyrir brottfalli. 4. gr. 4. gr. frumvarpsins fjallar um upptöku svokallaðs forvarnagjalds, líkt og ákvæðið heitir í frumvarpinu. Í greinargerð frumvarpsins kemur fram að uppbygging varnargarðs í Svartsengi kosti um 2,5 milljarð kr. Samkvæmt 3. mgr. 5. gr. frumvarpsins öðlast gjaldtökuákvæðið, þ.e. 4. gr., gildi 1. janúar 2024 og fellur úr gildi 31. desember 2026. Alþingi ætlar sér að afgreiða í kvöld frumvarp til laga á einum degi. Það var mælt fyrir því eftir hádegi í dag og það fór til nefndar í vinnu í dag og svo erum við nú komin í 2. umræðu og ætlum að afgreiða þetta sem lög strax í kvöld. Í fyrsta lagi er hér um ákvæði að ræða sem ætlað er að taki gildi 1. janúar 2024. Slíkt ákvæði um skattlagningu á ekki að keyra í gegn á Alþingi á einum degi. Gildistakan er 1. janúar næstkomandi. Það sem meira er þá er kveðið á um varasjóð í lögum um opinber fjármál. Í ákvæði 24. gr. segir, með leyfi forseta: „Í frumvarpi til fjárlaga skal gera ráð fyrir óskiptum almennum varasjóði til að bregðast við útgjöldum sem eru tímabundin, ófyrirsjáanleg, óhjákvæmileg og ekki er unnt að bregðast við með öðrum hætti samkvæmt lögum þessum.“ Í fjárlögum þessa árs eru lagðir til 34,5 milljarðar kr. Á næsta ári er gert ráð fyrir að í varasjóði verði 45 milljarðar kr. Hér er um framkvæmd að ræða sem er á bilinu 2,5–3 milljarðar og það er fráleitt að ætla að setja skattlagningu á þjóðina og samfélagið í lögum sem eru ætluð til að bregðast við þeirri neyð sem nú er á Reykjanesi. Ég tel að þetta sé mikilvægt atriði þegar við erum að skoða útgjöldin sem hér eru að eiga sér stað. Í frumvarpi til fjárlaga á þessu ári er gert ráð fyrir útgjöldum upp á um 1.200 milljarða kr. Á næsta ári er gert ráð fyrir útgjöldum upp á um 1.400 milljarða kr. Hér er augljóslega verið að setja á skattheimtu sem er alger óþarfi og útgjöldin varðandi þessi viðbrögð, til að vernda mikilvæga innviði á Reykjanesskaga, á að taka úr varasjóði, svo einfalt er það. Einnig má benda á að í næstu viku kemur frumvarp til fjáraukalaga og við munum afgreiða 2. umræðu fjárlaga núna seinna í mánuðinum. Við eigum að nota varasjóðinn til þess að greiða þennan kostnað sem hér er verið að leggja í en ekki setja auknar álögur á borgarana.

Virðulegi forseti. Kæru Grindvíkingar - sem sitjið reyndar ekki heima að þessu sinni. Það er algjört lykilatriði í þessum áföllum sem á okkur dynja að Grindvíkingar sem og allir íbúar Reykjanesskaga upplifi að þjóðin standi með þeim. Við jafnaðarmenn teljum að hér þurfi að taka styrkum höndum saman og stuðla að samtryggingunni eins og við sjáum hér lagt til í fyrirliggjandi frumvarpi. Ég tel mig satt best að segja geta fullyrt það hér í kvöld að flestir ef ekki allir Íslendingar eru hver um sig að leita leiða til þess að geta lagt sitt af mörkum til þess að geta tryggt mikilvæga innviði og öryggi á svæðinu. Það er gífurlega erfitt að setja sig í spor þeirra sem fóru með fullar ferðatöskur úr húsum sínum í óðagoti í dag, í spor fólks sem þurfti að velja á milli verðmæta til að bjarga, vitandi lítið um það sem við tekur. Það er frumskylda okkar að standa með Grindvíkingum og hér í kvöld gefst okkur til þess mikilvægt tækifæri. Það er nauðsynlegt að missa ekki sjónar á viðfangsefninu sem er að tryggja öryggi fólks og innviði. Greint er frá því í almennum hluta greinargerðar með fyrirliggjandi frumvarpi, með leyfi forseta, „að yfirstandandi jarðhræringar gefi vísbendingar um að gos gæti komið upp nærri mikilvægum innviðum, svo sem við Orkuver HS Orku í Svartsengi og aðra innviði í nágrenni þess.“ Við þurfum að grípa til allra tiltækra aðgerða til þess að koma slíkum framkvæmdum fljótt og örugglega í farveg og það er hreinlega ábyrgðarhluti að umfangsmiklar og kostnaðarsamar aðgerðir sem þessar séu fjármagnaðar og það liggi fyrir um þær einhver plön á verðbólgutímum. Virðulegur forseti. Það er ekki að ástæðulausu að frumvarp sem þetta er lagt fram, þetta er fyrsta skrefið í bráðnauðsynlegum aðgerðunum sem þola enga bið. Við jafnaðarmenn höfum ríkan vilja til að leggja okkar af mörkum til þess að skapa þverpólitíska samstöðu, sem er algjört lykilatriði í málum sem þessum.  Virðulegi forseti. Við í Samfylkingunni treystum því að sú vinna sem lagt er upp með í fyrirliggjandi frumvarpi geti hafist sem allra fyrst. Ég treysti því líka, virðulegi forseti, að það verði ráðist í þessa vinnu á næstu dögum og vikum til að tryggja virðingarverða afkomutryggingu fyrir Grindvíkinga. Sú vinna mun eflaust vekja okkur til umhugsunar um hvar treysta megi sameiginleg kerfi okkar fram á veginn fyrir fleiri sem þurfa nú þegar að reiða sig á þau. Svo segi ég það bara aftur hér að lokum: Hugur okkar er hjá Grindvíkingum á þessum erfiðu tímum. Samstaða okkar er með íbúum, með Grindvíkingum. Hún er algjör. Það verður þingheimur að sýna í verki á næstu dögum.

Virðulegi forseti. Sem aðili sem hefur helgað síðasta aldarfjórðung viðbragði við náttúruhamförum, bæði hérlendis og erlendis, og sem sjálfboðaliði sem hefur á undanförnum dögum tekið þátt í stjórnun aðgerða þá tel ég að við séum nú að upplifa atburði á skala sem við höfum ekki séð hér á landi í a.m.k. 50 ár. Mikilvægi þess að við höfum öfluga vísindamenn og að við höfum fjárfest í mælitækjum kemur vel í ljós þessa dagana og þekking á því sem er að gerast neðan jarðar eykst með hverjum degi. Viðbragðskerfi okkar hér á landi er einstakt á heimsvísu og það hefur sýnt sig á síðustu dögum hversu öflugt það er að byggja upp kerfi þar sem sjálfboðaliðar vinna þétt saman í þágu þjóðar. Grindavík var rýmd á mettíma og þar sýndi sig hversu mikilvægt það er að við leggjum vinnu í að búa til viðbragðsáætlanir. Undanfarna daga hafa íbúar beðið þolinmóðir eftir því tækifæri sem gafst í dag, að komast til þess að sækja nauðsynjar og gæludýr. Allar ákvarðanir sem hafa verið teknar undanfarna daga hafa ávallt verið með öryggi íbúa og viðbragðsaðila að leiðarljósi. Því miður er það þannig að við erum að sjá að eyðileggingin í Grindavík er mikil og alls ekki allar skemmdir augljósar enn. Fram undan er mikil vinna en við megum ekki gleyma því að við erum enn þá í miðjum atburði. Landið er enn að síga og gliðna auk þess sem gos getur átt sér stað hvenær sem er og þá er mikilvægt að við setjum allan forgang í að verja þá krítísku innviði sem eru í hættu svo að afleiðingar þessara náttúruhamfara hafi ekki stórtæk áhrif langt út fyrir Grindavík, heldur líka um allt Reykjanes. Ég verð að segja að ég er djúpt snortinn yfir því hversu mikinn samhug íslenska þjóðin hefur sýnt Grindvíkingum á þessum erfiðu tímum. Enn og aftur sýnum við Íslendingar hversu samheldin við erum þegar á reynir. Nú er mikilvægt að við á Alþingi sýnum íbúum Grindavíkur að sú samheldni og samstaða sem er í samfélaginu nái inn á Alþingi. Við munum þurfa að forgangsraða vinnu okkar hér inni til að afgreiða þau fjölmörgu mál sem tryggja stuðning, bæði til stutts og langs tíma, til íbúa Grindavíkur. Auk þess þurfum við að huga að mögulegri uppbyggingu og framtíð Grindavíkur. Í dag þurfum við að slá skjaldborg um íbúa Grindavíkur og verja þau í þeim ólgusjó tilfinninga og erfiðleika sem þau munu upplifa næstu daga, næstu vikur, næstu mánuði.

Herra forseti. Þingflokkur Viðreisnar styður þetta frumvarp heils hugar og mun greiða því atkvæði sitt hér í kvöld. Það hefur verið á margan hátt mjög ánægjulegt að taka þátt í vinnu allsherjar- og menntamálanefndar við þetta mál og margt áhugavert komið fram þar. Ég ætla svo sem ekki að hafa langt mál um það að auðvitað er hugur okkar allra með íbúum Grindavíkur og öðrum þeim sem eru að ganga í gegnum erfiðleika vegna þess sem dynur nú á okkur. Óvissan er auðvitað mikil en við vitum þó að það er hægt að gera ákveðna hluti til þess mögulega að koma í veg fyrir mjög stórfellt tjón. Það er nú ástæðan fyrir því að við styðjum þetta mál, þingflokkur Viðreisnar. Ég vil hins vegar gera athugasemd við þá fyrirætlan sem skrifuð er inn í þessi lög um hvernig á að fjármagna þessar aðgerðir. Það er verið að tala um 2–3 milljarða sem gætu dottið í þetta á tilteknum tíma og það á að fjármagna þetta með nýrri gjaldtöku. Þó að við séum núna í miðju neyðarástandi þá berum við líka þá skyldu að hugsa alltaf vel um það hvernig Alþingi starfar og hvernig fjármunum er varið og okkur finnst ekki heppilegt að leggja á nýjan skatt til að fjármagna eitthvað vegna neyðarástands þegar neyðarástandið kallar í raun og veru ekki á þá fjármögnun, því að þannig er það svo sannarlega í þessu tilfelli. Það má vel vera til framtíðar litið að það sé heppilegt að gera þetta með þeim hætti sem frumvarpið gerir ráð fyrir, að fjármagna þetta með þeim hætti sem lagt er til. Það má vel vera og alveg hægt að færa mjög góð rök fyrir því. En úr því að það er verið að tala um gjaldtöku eða skatt sem hefur verið rökstuddur og útskýrður þannig að hann gæti jafnvel orðið varanlegur þá hefði ég a.m.k. viljað geta farið aðeins betur yfir ákveðna þætti sem snúa að því. Það er ekki þörf fyrir þessa auknu gjaldtöku vegna þess að við erum með varasjóð og það sem meira er, eins og hér hefur reyndar komið fram, er þessi varasjóður beinlínis til þess að bregðast við svona tilvikum. Á vef Stjórnarráðsins um þennan almenna varasjóð má lesa að honum sé einkum ætlað að mæta frávikum í launa-, gengis- og verðlagsforsendum fjárlaga og meiri háttar ófyrirséðum og óhjákvæmilegum útgjöldum, svo sem vegna náttúruhamfara. Þetta eru auðvitað meiri háttar ófyrirséð og óhjákvæmileg útgjöld vegna náttúruhamfara og því finnst mér eðlilegra að frekar en að leggja álögur á borgarana með svona rosalega litlum fyrirvara og í raun og veru minni vinnu í lagasetningu en við myndum telja æskilegt við fullkomnar aðstæður verði fjármagnið tekið úr þessum varasjóði, fremur en með almennri skattlagningu sem ætti mögulega að gilda langt fram í tímann þó að það sé vissulega í þessu frumvarpi bara gert ráð fyrir tímabundinni ráðstöfun í þá veru. Því ætla ég að taka heils hugar undir þá breytingartillögu sem hér hefur verið rætt um og snýr að þessu. Mig langar að segja það líka í þessu samhengi að sporin hræða. Í fyrra innheimti ríkið gjald í ofanflóðasjóð og upphæðin var tæpir 4 milljarðar en sjóðurinn fékk hins vegar bara 2,7 milljarða. Ríkissjóður rukkaði sem sagt fólk um gjald sem ríkissjóður lét svo ekki að fullu ganga inn í það verkefni sem gjaldinu var ætlað að standa undir. Mér finnst að við þurfum, jafnvel þótt við séum núna í neyðarástandi, að huga vel að þessu og vera ekki að leggja til framtíðarskatt þegar þess er engin þörf, vegna þess að við höfum varasjóð sem nákvæmlega er ætlað að mæta slíku. Ég vil ljúka þessu með því að segja að við dáumst auðvitað öll að því æðruleysi og þeim kjarki sem íbúar Grindavíkur sýna. Mér finnst almannavarnakerfið okkar vera að sýna það aftur og aftur að það kann að bregðast við. Við erum auðvitað stundum að velta því fyrir okkur af hverju skilaboðin geta verið pínulítið mismunandi með það sem þarna er í gangi en það er vegna þess að vísindamenn lesa ekki allir með sama hætti í fyrirliggjandi gögn. Það er einfaldlega mikil óvissa í þessu. Við þingflokkur Viðreisnar styðjum heils hugar þetta mál en ég vil gera athugasemd við það hvernig fjármagna á þessa varnargarða. Við getum farið aðra leið.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram hjá kollegum mínum á undan mér. Við í Flokki fólksins styðjum heils hugar allar varnir fyrir Grindavík og alla uppbyggingu til að reyna að koma í veg fyrir frekara tjón. Að sjálfsögðu stöndum við með Grindvíkingum. Þau eru ótrúleg og hafa sýnt ótrúlegt æðruleysi og kjark og það er ánægjulegt að sjá að núna hefur fólkið okkar fengið að fara heim og sækja kannski nauðsynlegustu hluti og það er að verða búið að bjarga flestöllum gæludýrum og dýrum líka. Nú bíðum við bara þess sem verða vill. Hins vegar er engin launung á því að Flokkur fólksins er alfarið á móti því hvernig á að fjármagna þessar aðgerðir. Það er í rauninni frekar döpur ásýnd á því að neyðarástand skuli vera nýtt til þess að koma á hér aukaálögum á borgarana, leggja hér á aukaskattheimtu á borgarana algerlega að ástæðulausu. Það er engin ástæða til þess að ganga svona fram gagnvart almenningi þegar við höfum í rauninni næga fjármuni til að takast á við þennan vanda og þeir liggja algjörlega á lausu. Hér hefur verið bent á varasjóðinn okkar sem taldi nú 34,5 milljarða um síðustu áramót og mun telja 45 milljarða á næsta ári. Honum er ætlað að takast á við ófyrirséðar afleiðingar og ófyrirséðar hamfarir eins og við erum að fara að takast á við núna og erum að horfast í augu við núna. Þannig að ég velti því nú eiginlega fyrir mér: Til hvers er hann ef það er ekki til þess einmitt að koma í veg fyrir það að vera að leggja aukaálögur og aukaskatta á borgarana? Þess vegna hefði mér þótt afskaplega ánægjulegt ef stjórnvöld í dag, ríkisstjórnin, meiri hlutinn, hefðu tekið utan um þessar athugasemdir sem við höfum verið að leggja fyrir og komið með breytingar á áður unnu frumvarpi til að koma til móts við það sem hér um ræðir. Það er ekki góður bragur á því að koma með aukaskattlagningu á borgarana og klæða það í þann búning að við þurfum á því að halda til þess að geta varið Grindvíkinga og innviðina þar. Við þurfum það ekki. Þannig að um leið og ég segi að við munum ekki geta gert annað en að styðja frumvarpið segi ég að það væri mikið fallegra ef það væri ekki verið að koma með aukaskattheimtu í leiðinni. Og ég segi líka: Það eru mér vonbrigði að einn stjórnarandstöðuþingflokkurinn skuli ekki standa með okkur öllum á þessu, sem er Samfylkingin. Það eru mjög mikil vonbrigði að þau skuli vilja leggja þessa aukaskattheimtu á borgarana og vera í rauninni komin í ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Þingflokkur Viðreisnar styður þetta frumvarp, styður þær aðgerðir sem hér er verið að festa í lög. Á tímum sem þessum er samstaðan mikilvæg og ég vona innilega að íbúar í Grindavík finni það að þjóðin stendur með þeim. Þessi lagasetning er fyrsta skrefið í þessa veruna en önnur mikilvæg skref sem snúa beint að íbúunum hljóta að vera næst á dagskrá hér á Alþingi því að það má ekki vera þannig að fjárhagsáhyggjur fólks bætist ofan á erfiða óvissuna núna. Ég styð þessar aðgerðir sem við erum að færa í lög hér í kvöld og gleðst yfir því að Alþingi ætli að takast að setja þessi lög strax sama dag og umræða hófst. Það er auðvitað grundvallaratriði núna að tryggja almannahagsmuni vegna aðsteðjandi náttúruvár með því að vernda innviði á Reykjanesi. Við sem fylgdumst með fréttum í kvöld sjáum auðvitað að það blasir þegar við mikil eyðilegging og tilfinnanlegt tjón. Mig langaði hins vegar að nefna að almennur varasjóður í fjárlögum hefur beinlínis það hlutverk að mæta ófyrirséðum útgjöldum ríkissjóðs vegna náttúruhamfara. Þessi varasjóður fyrir árið í ár geymir um 35 milljarða en ætluð útgjöld vegna varnargarðs og þeirra innviða sem ætlað er að verja eru samkvæmt frumvarpinu sjálfu um 2 milljarðar. Það fer að mínum dómi gegn markmiðum laga um opinber fjármál að ætla að sækja fjármunina með þessari skattheimtu sem ríkisstjórnin er hér að leggja til því að það er einfaldlega ekki þörf á því. Það er ekki þörf á því að fara í skattheimtu til að fara í þá vinnu, þá nauðsynlegu vinnu sem þetta frumvarp leggur til við að verja þá innviði sem ætlunin er að verja, því að til þess er hinn almenni varasjóður. Fjármunir fyrir svona ófyrirséð atvik eru geymdir sérstaklega þar, fyrir meiri háttar, ófyrirsjáanleg og óhjákvæmileg útgjöld eins og þau sem við okkur blasa til að vernda mikilvæga innviði núna fyrir afleiðingum hugsanlegra eldsumbrota. Það blasir við að það er vel hægt að mæta þessum útgjöldum án þess að fara þessa leið því að löggjafinn hefur nefnilega búið þannig í haginn að við sem þjóð eigum sameiginlegan sjóð til að mæta þungum, erfiðum og óvæntum áföllum sem þessum. Nauðsynlegur flýtir við að afgreiða þetta mál hér í kvöld útskýrir skattinn að mínu viti ekki heldur því að þessar tekjur á ekki sækja fyrr en á næsta ári, 1. janúar næstkomandi. Ég vildi bara nefna þetta sem nefndarmaður í fjárlaganefnd því að mér finnst þetta sérstakt og óþarfi þar sem þessi sjóður er til og slá dálítið skakkan tón í samtalið. Að öðru leyti en þessu styð ég þetta mál heils hugar og mun greiða atkvæði með því. Ég legg jafnframt áherslu á að við hljótum að vera að stíga fyrsta skrefið hér á Alþingi í kvöld. Okkar á Alþingi bíður það verkefni að mæta áhyggjum og mæta óvissu íbúa Grindavíkur og sýna þeim áfram í verki að við stöndum með þeim. Ég greiði atkvæði með þessu frumvarpi.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að senda öllum Grindvíkingum góðar óskir á erfiðum tímum. Það hefur verið átakanlegt að fylgjast með þessum náttúruhamförum sem dunið hafa yfir en jafnframt aðdáunarvert að sjá hvernig samfélagið hefur staðið saman í Grindavík og hvernig tekist hefur að bregðast við með því að fólk hefur þurft að yfirgefa heimili sín, sem hefur að sjálfsögðu verið afar erfitt og er óvissa um framtíðina. Ég vil þakka samstarfið í allsherjar- og menntamálanefnd við vinnslu þessa frumvarps og öllum þeim sem komu að því. Ég vil nota tækifærið og þakka formanni nefndarinnar sérstaklega og auk þess þeim fjölmörgum gestum sem við fengum fyrir nefndina í dag, margt mikilvægt sem þar kom fram og skipti okkur máli í þessari vinnu. Ég tel að hér liggi fyrir gott frumvarp sem sýnir það hversu megnugt Alþingi er að bregðast hratt og vel við ástandi sem við öll horfum til núna og við munum vonandi sjá líða hratt hjá. Ég vil koma aðeins inn á 4. gr. sem er forvarnagjaldið sem hér hefur verið gagnrýnt af stjórnarandstöðunni. Ég vil byrja á því að segja það, herra forseti, að þetta er ekki hátt gjald. Þetta eru um 8.000 kr. á ári fyrir fasteign sem er metin á 100 millj. kr. En það er ekki síst samstaða sem felst í þessu gjaldi, samstaða allrar þjóðarinnar með Grindvíkingum, og finnst mér skipta verulegu máli í þessu að við sendum þau skilaboð út að við ætlum öll að taka þátt í því að mæta erfiðleikum Grindvíkinga og verja svæðið og byggðina fyrir hugsanlegum náttúruhamförum, sem ég segi enn og aftur að við vonum að verði ekki. Þetta eru rúmar 600 kr. á mánuði, þetta gjald, og 8.000 kr. á ári en það skilar mikilvægum tekjum í ríkissjóð þegar við erum að glíma við verðbólgu og reyna að draga úr útgjöldum ríkissjóðs. Það er svolítið sérkennilegt að heyra í þeim hér sem vilja að þessir peningar komi bara beint úr ríkissjóði án þess að nokkur skattlagning liggi fyrir því að þeir hinir sömu hafa alltaf talað um að það eigi að draga úr útgjöldum ríkissjóðs. En þetta er nú veruleikinn í stjórnmálunum. Varðandi gjaldið og þann kostnað sem við stöndum frammi fyrir við að gera þessa varnargarða þá finnst mér persónulega ekkert óeðlilegt við það að t.d. tvö stöndug og mikilvæg fyrirtæki sem eru á þessu svæði, HS orka og Bláa lónið, kæmu jafnvel inn í þann kostnað með einhverjum hætti, tækju þátt í þessum kostnaði. Ég tel ekkert óeðlilegt við það og væri held ég alveg eðlilegt að taka upp viðræður við þessi fyrirtæki. En það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt líka að fyrirtækin sendi þau skilaboð út að þau ætli að styðja við starfsmenn sína og greiða þeim laun meðan þeir geta ekki sinnt starfi sínu og geta ekki farið til síns heima. Það eru nokkur útgerðarfyrirtæki í Grindavík sem hafa gert það. Ég hef ekki heyrt þau skilaboð frá Bláa lóninu enn þá en ég er sannfærður um að það komi, Bláa lónið er stór og mikill og mikilvægur vinnustaður. Ég segi þetta hér vegna þess að ég tel eðlilegt að það verði rætt við þessi fyrirtæki. Þetta er að sjálfsögðu mikilvægt fyrir allt samfélagið af því að þetta eru einkafyrirtæki sem hafa greitt arð og gengur vel, sem er gott, við eigum að vera ánægð þegar fyrirtækjum gengur vel og ég held að þau hafi alveg svigrúm til að koma aðeins að þessari vinnu. Herra forseti. Ég vil bara segja það hér að lokum að guð gefi að við þurfum ekki að horfa upp á frekari náttúruhamfarir eða tjón í Grindavík og Svartsengi.

Forseta hafa borist óskir frá a.m.k. tveimur þingflokkum um að gert verði örstutt hlé á þingfundi áður en til atkvæðagreiðslu kemur þannig að þessu fundi verður nú frestað til klukkan hálftólf, en fundur hefst þá aftur og eru þingmenn beðnir að gera ráð fyrir atkvæðagreiðslum þá þegar, klukkan hálftólf.

Virðulegur forseti. Agi í ríkisfjármálum er mikilvægur. Agi í skattlagningu og álögum á borgarana er enn mikilvægari. Í 40. gr. stjórnarskrárinnar segir: „Engan skatt má á leggja né breyta né af taka nema með lögum.“ Í greinargerð með frumvarpi til laga um opinber fjármál segir um 24. gr., sem heitir Almennur varasjóður, segir, með leyfi forseta: „Tilgangur óskiptrar fjárheimildar hefur m.a. verið að mæta hækkunum launa og verðlags ásamt ófyrirséðum útgjöldum, þ.m.t. gengisbótum vegna veikari stöðu gjaldmiðilsins en gert var ráð fyrir í forsendum fjárlaga, útgjöldum vegna eldgosa og náttúruhamfara …“ Samkvæmt þessu er augljóst að almenni varasjóðurinn er ætlaður - til hvers? Jú, til að mæta útgjöldum vegna eldgosa og náttúruhamfara. Það er mjög mikilvægt að við berum gæfu til þess að nota almenna varasjóðinn líkt og honum var ætlað í upphafi þegar lagaákvæði um almennan varasjóð var sett. - Ég segi já.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir góðar óskir til Grindvíkinga eins og aðrir kollegar mínir hafa gert fyrr í umræðum. Ég vil þó segja að hér er ábyrg tillaga að frumvarpi sem sett er fram á neyðartímum. Með 4. gr. frumvarpsins er styrkum stoðum rennt undir tekjuöflun ríkisins til stuðnings íbúum á Reykjanesskaganum. Við í þingflokki VG styðjum ekki þessa breytingartillögu fulltrúa minni hlutans, þ.e. allra nema Samfylkingarinnar. Ég segi nei.

Virðulegur forseti. Ég hef ákveðið að sitja hjá í þessu máli vegna þess að ég styð þetta mál eins og það liggur fyrir og er ekkert sérstaklega að hugsa um þetta forvarnagjald eða hvernig við ætlum að fjármagna þetta heldur bara um að það verði að fjármagna þetta. Það skiptir ekki máli fyrir mig hvort það er gert á þennan hátt eða með sköttum sem gætu þá verið nýttir í annað. Það sem er komið í ríkissjóð er hægt að nýta í áframhaldandi uppbyggingu sem þarf að eiga sér stað í Grindavík til framtíðar. Ég er ánægður með að það sé verið að grípa til aðgerða til að verja innviði á Suðurnesjum sem eru algjörlega nauðsynlegar, alger forsenda fyrir því að við getum haldið áfram að búa þarna. Þess vegna sit ég hjá í þessu máli.

Forseti. Viðreisn styður þessi lög sem eru hér til umræðu í dag og hugur okkar er með Grindvíkingum. Ljóst er að þeir atburðir sem þarna eru að eiga sér stað eru mjög umfangsmiklir og sérstakir í Íslandssögunni. Kostnaðurinn vegna þeirra mun verða umtalsverður. Það er víðtæk sátt um það í þessum sal að við ætlum sameiginlega að axla þær byrðar með Grindvíkingum að því marki sem fjárhagslegt tjón getur verið bætt. Við getum hins vegar ekki haft fyrirkomulagið þannig að í hvert einasta skipti sem við ætlum að rétta Grindvíkingum hjálparhönd, sem mun þurfa ítrekað á komandi mánuðum, þá semjum við um nýja skatta. Við hljótum að þurfa að taka þá umræðu út fyrir sviga. Fyrst ákveðum við að við stöndum með Grindvíkingum og síðan verður að taka um það sjálfstæða ákvörðun hvernig sá stuðningur verður fjármagnaður. Ég segi já.

Herra forseti. Þingflokkur Miðflokksins styður þær aðgerðir sem hér er lagt til að verði gengið til en við andmælum því harðlega að fyrsta lausnin í þessum efnum sé að auka skattheimtu borgarana í landinu. Hvernig getur það verið að þegar atburðir eins og þeir sem nú er að eiga við og eru í gangi sé fyrsta viðbragð ríkisstjórnarinnar að auka skatta? Ég hefði ekki trúað þessu á suma sem ríkisstjórnina styðja, en svona er þetta nú samt. Ég held miðað við að við höfum það í huga að ráðherrar ríkisstjórnarinnar valsa hér um dagana langa og útskýra að hér verði þjóðarhallir og dvalarheimili byggð innan úr varasjóðum ríkissjóðs og mæta síðan hér og eru ekki til í það að tilkynna að við ætlum að byggja þessa varnargarða þannig að mestar líkur séu á því að mestu verðmætum sé bjargað innan úr þeim fjármunum sem við höfum þegar ráðstafað til varúðar, heldur ætlum við að leggja á meiri skatta - það eru ekki skilaboð sem við eigum að senda elsku vinum okkar í Grindavík sem eiga nú um bágt að binda.