Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Brátt er nú liðinn einn mánuður frá því að fiskverð átti að taka gildi. Þriðjungur gildistíma almenns fiskverðs, sem átti að liggja fyrir 1. oki. s. l., er því liðinn. Í heilan mánuð hafa íslenskir sjómenn róið í hreinni óvissu og ekki aðeins nú, heldur er þetta að verða föst regla. Þetta er að sjálfsögðu ekki viðunandi ástand vegna þess að hið almenna fiskverð ákveður, eins og allir vita, almenn launakjör sjómannastéttarinnar. Það er ekki viðunandi, að menn þurfi á þriggja mánaða fresti að vinna vikum saman án þess að vita hvað þeir hafa í kaup. Eðlilega hafa sjómenn orðið mjög óánægðir með þetta ástand. Ég vil leyfa mér að skýra frá því, að á fundi stýrimanna- og skipstjórafélagsins Bylgjunnar á Ísafirði, sem haldinn var í gær, var samþykkt að ísfirskir skipstjórar og stýrimenn muni ekki halda til róðra eftir áramót ef fiskverð liggi þá ekki fyrir á réttum tíma. Sjálfsagt munu fleiri sjómenn og skipstjórnarmenn taka sömu afstöðu og skipstjórarnir á vestfirsku skipunum hafa þarna tekið. Í Morgunblaðinu í morgun er skýrt frá því, að hæstv. sjútvrh. hafi fengið oddamanni það verkefni að fá fram 5% fiskverðshækkun fyrir sjómenn skömmu eftir að allt annað launafólk í landinu hefur fengið tæplega 9% launahækkun. Í því blaði er jafnframt skýrt frá því, að hæstv. sjútvrh. hafi heitið fiskkaupendum 5% gengisfellingu í kjölfarið ef þeir féllust á að samþykkja þessa niðurstöðu oddamanns. Yrði það þá í þriðja skiptið á þessu ári sem hæstv. ríkisstj. fellir gengið og er meðalgengi erlendra gjaldmiðla þó orðið 43% hærra á tímabilinu jan.-sept. í ár en það var á sama tímabili í fyrra. Svo mikil gengisfellingarríkisstj. situr nú við völd í landinu þó að hún láti annað í veðri vaka. Ég vil aðeins af þessu gefna tilefni spyrjast fyrir um það hjá hæstv. sjútvrh., hvort þær fregnir, sem Morgunblaðið flytur í morgun af þessum málum, eigi við rök að styðjast. Herra forseti. Ég vil enn fremur vekja athygli í örstuttu máli á því, hversu alvarlegar horfur eru nú í sjávarútvegi. Hæstv. sjútvrh. hefur heimilað flutning til landsins á hverju nýju fiskiskipinu á fætur öðru þrátt fyrir hávær mótmæli sjómanna og skipstjórnarmanna, því að hvert slíki nýtt skip rýrir stórkostlega afkomuhorfur þeirra sem fyrir eru. Þá liggur fyrir að hætta er á að síldveiði stöðvist innan eins eða tveggja sólarhringa. Og í morgun fengum við uggvænlegar fréttir af stærð loðnustofnsins sem - ef marka má blaðafréttir - er nú svo til horfinn. Það mun að sjálfsögðu ekki aðeins hafa áhrif á loðnuveiðarnar heldur á almenna fiskgengd við Ísland á komandi vetrarmánuðum. Ég leyfi mér því að fullyrða, hæstv. forseti, að afkomu sjómanna sé nú stefnt í hrein óefni. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri en ítreka spurningu mína við hæstv. sjútvrh.: Er það rétt hermt hjá Morgunblaðinu í morgun, að oddamanni hafi verið falið af honum og ríkisstj. að ná samkomulagi um 5% fiskverðshækkun skömmu eftir að almennt launafólk hefur fengið 9 I launahækkun og í því sambandi hafi sjútvrh. gefið fiskkaupendum vilyrði um að í kjól



Herra forseti. Eins og ég skýrði hv. fyrirspyrjanda frá í gærkvöld, þegar hann hafði samband við mig, geri ég ráð fyrir að fiskverð fáist nú í vikunni. Ég geri mér satt að segja vonir um að sá fundur, sem er að hefjast nú, verði síðasti fundur um ákvörðun botnfiskverðs. Ég sagði honum það líka að ég teldi ekki eðlilegt eða reyndar til að greiða fyrir framgangi málsins að menn færu að deila hér um ýmis atriði sem eru til umr. á milli aðila að yfirnefnd. Að sjálfsögðu er það yfirnefnd sem ákveður þetta fiskverð og raunar enginn annar. Það er hún sem verður að komast að meirihlutaniðurstöðu. Ég get tekið undir það með hv. fyrirspyrjanda, að það hefur dregist of lengi að ná samkomulagi um fiskverð. Ég vil hins vegar fullvissa hann um að það er ekki sök ríkisstj., a. m. k. ekki hennar einnar, langt frá því, því að aðilar að yfirnefnd hafa - reyndar fleiri en einn - beðið um frest við ákvörðun á fiskverði núna og hefur oddamaður orðið við því. Það er heldur ekkert einsdæmi að dregist hafi að ákveða fiskverð fram yfir tilskilinn tíma. Engu að síður tek ég undir það með hv. þm., að vitanlega væri stórum æskilegra að unnt væri að ákvarða fiskverð um þau mánaðamót sem að er stefnt hverju sinni. Þyrfti sá háttur að komast á. Út af fréttum Morgunblaðsins vil ég segja hv. þm. að það er alrangt að lofað hafi verið gengisfellingu. Það er ekki fótur fyrir því. Hitt er alveg ljóst og vita allir, að það er verið að leita ýmissa leiða til að bæta afkomu vinnslunnar. T. d. samþykkti bankaráð Seðlabankans í gær að endurgreiða gengisuppfærslu bankans frá gengisfellingunni 26. ágúst og fyrir þinginu liggur brtt. við brbl. sem mundi heimila bankanum að greiða þá skuld sem er í frystideild Verðjöfnunarsjóðs. Ég vek einnig athygli á því, að bankaráð Seðlabankans samþykkti fyrr að breyta afurðalánum, sem eru í dollurum, í þann gjaldmiðil sem er skilað. Þar er um að ræða verulega endurgreiðslu til útflutningsatvinnuveganna, um það bil 23–24 millj. til frystingarinnar. Einnig vil ég vekja athygli á því sem hér var rætt fyrir nokkru, að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna lagði fram tillögur og ábendingar um enn frekari lækkun á fjármagnskostnaði - við skulum segja útflutningsatvinnuveganna eða atvinnuveganna almennt. Allt hefur þetta verið rætt við Seðlabankann og er í athugun. Ég hef áður lýst þeirri sannfæringu minni, að enn megi draga úr fjármagnskostnaði útflutningsatvinnuveganna svo að ekki þurfi að mæta erfiðleikum þeirra í verðbólgunni að öllu leyti með gengisbreytingu. Ég hygg að hv. þm. skilji það mætavel, að í 40% verðbólgu verður ætíð að breyta gengi annað slagið. Það er einlæg von mín, að ekki þurfi að gera það á næstunni. En rekstrargrundvöll atvinnuveganna verður að tryggja og því er verið að kanna allar leiðir til þess.



Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. sjútvrh., að ákvörðun fiskverðs gengur oft seint. Oft eru liðnir nokkrir dagar og jafnvel vikur af næsta verðtímabili áður en fiskverðsákvörðun liggur fyrir. Nú má segja að það sé meira en þriðjungur liðinn af tímanum því að fiskveiðar eru eiginlega engar síðasta hálfa mánuðinn af árinu. Það er að verða föst óregla að ákvarða fiskverð mánuði seinna en á að gera. Og þá spyrja menn: Hver er ástæðan fyrir því að þetta er að farið muni fylgja a. m. k. 5% lækkun á gengi? verða eins og raun ber vitni? Ástæðan er sú sem allir vita, að kostnaðurinn við öflun og vinnslu framleiðslunnar vex margfalt meira en tekjurnar sem hún hefur á erlendum mörkuðum. Þetta er ástæðan. Þegar núv. hæstv. ríkisstj. tók við var dollarinn í 400.70 kr., en þegar vinstri stjórnin tók við í sept. 1978 var gengið á dollaranum 260.40 kr. Um s. l. áramót var dollarinn kominn í 614.70 kr. M. ö. o.: frá því að ríkisstj., sem nú situr, tók við hafði orðið gengisfelling um rúmlega 50%. Í árslok sögðu talsmenn ríkisstj. að þessar gengisfellingar hefðu verið óhjákvæmilegar vegna kostnaðarhækkana innanlands til þess að halda útflutningsatvinnuvegunum gangandi. Nú liggur það alveg ljóst fyrir, að kostnaðarhækkun við framleiðslu er 50–60% á þessu ári eða jafnvel meiri í sumum greinum. Útflutningstekjurnar hafa ekki hækkað nema sem nemur gengisbreytingu tvisvar sinnum á árinu um 9%. Hæstv. sjútvrh. hefur ekki við að lýsa því yfir, hvað sér finnist gengislækkanir vera mikið óyndisúrræði. Það hefur aldrei í þessu landi verið gripið til gengisbreytingar fyrr en gengisbreyting hefur orðið og verið búin að vera um langan tíma. Ástæðan fyrir því, að sjútvrh. getur yfirleitt ekki komið saman fiskverði fyrr en í ótíma, er þessi staða, að það er rangt atvinnuhlutfall á milli kostnaðar innanlands og tekna í þessari atvinnugrein. Þetta er það sem liggur ljóst fyrir. Það þarf enginn að óska eftir gengislækkun. Gengislækkun er þegar orðin og hún er bölvaldur. Og forsenda þess, að gengislækkun verður, er hin innienda verðbólga. Þar er að leita ástæðunnar fyrir þessu ástandi. Og það er auðvitað hrein ósvífni hjá ríkisstj. að koma hér fram fyrir skömmu og flytja stefnuræðu þar sem brugðið er upp glansmynd af öllu í þjóðfélaginu og litið er fram hjá öllum þeim miklu erfiðleikum sem þar eru. Atvinnureksturinn er víðast hvar að stöðvast. En á aðeins að taka þá út úr, sem eru stöðvaðir, og moka í þá hundruðum millj. gkr. og láta hina veslast upp? Á ekki að gera nokkurn skapaðan hlut fyrr en allir eru komnir á hausinn, fyrr en búið er að löggilda alla aumingja? Þetta er stefna þessarar ríkisstj. í atvinnumálum. Það má enginn eiga neitt. Það skal taka allt af honum. Ekki er það betra í sambandi við sjómenn. Það er gengið á rétt sjómanna hvað eftir annað og við ákvörðun loðnuverðs falla forsvarsmenn sjómanna m. a. s. frá þeirri kröfu, að sjómenn eigi að fá hliðstæðar hækkanir og aðrir. Ég er alveg sammála hæstv. sjútvrh. um að það er ekki möguleiki til grunnkaupshækkana nú í landinu. En það er möguleiki til þess að auka kaupmátt launa og það verður ekki gert með því að sprikla eins og þessi ríkisstj. gerir í auknum umsvifum ríkisrekstrarins á kostnað atvinnustéttanna í landinu og launafólks.

Vill hv. þm. endurtaka þetta með grunnkaupið?

Er móttakarinn á formanni Verkamannasambandsins ekki í lagi? Ef hann er ekki í lagi, þá skal ég endurtaka það, en ef hann er í lagi, þá hlýtur hann að hafa heyrt og skilið hvað ég var að segja. Alþb. segir að ríkisvaldinu beri á hverjum tíma að tryggja að þau kjör og hlunnindi bjóðist sjómönnum sem ávallt geri starf þeirra verulega eftirsóknarvert. Það tekur þátt í öllum takmörkunum á hendur sjómönnum og sættir sig við þær, og sjútvrh. á í harðri baráttu við forsvarsmenn verkalýðshreyfingarinnar, Alþb.-menn í ríkisstj., sem vilja ekki hækka fiskverð til sjómanna neitt. Þeir eru mestu dragbítar þar eins og allir vita. Þegar þeir ráða má traðka á launþegum. En svo þegar þeir eru utan stjórnar, þá er um að gera að nota hvert tækifæri til þess að splundra og eyðileggja allt samkomulag á vinnumarkaðinum og eyðileggja framleiðsluhætti þjóðfélagsins. Þetta er flokkur sem er þess virði að vera kallaður til ábyrgðar. Þetta er flokkur sem nokkrir sjálfstæðismenn og framsóknarmenn hafa leitt til vegs og virðingar í þjóðfélaginu til að koma þessum ásetningi sínum fram. Hafi þeir skömm fyrir. Það liggur alveg ljóst fyrir, hæstv. sjútvrh., að gengisfelling er orðin. Það liggur bara ljóst fyrir enn þá, að núv. ríkisstj. þorir ekki að játa staðreyndir. Ráðh. leggja kollhúfur þessa síðustu daga og vikur og ástæðan er, segja samstarfsmenn sjálfstæðismanna í ríkisstj., landsfundur Sjálfstfl. Það er verið að bíða fram yfir hann. Atvinnulífið má stöðvast og einkaframtakið, það má tröllríða því alveg þessa dagana, en að þeir finni til meðvitundar, þessir þrír, það verður enginn maður var við.  Ég segi fyrir mitt leyti að sjútvrh., sem getur ekki viku eftir viku fengið því ráðið í sinni ríkisstj. að fiskverð sé ákveðið, hlýtur að taka ákvörðun um það, hvort hann á að sitja innan um slíka samstarfsmenn eða hvort hann ætlar að segja: Verið þið sælir, þið skuluð láta annan taka við til þess að liggja á undirstöðuatvinnuvegi landsmanna. Til viðbótar fsp. Sighvats Björgvinssonar, hv. 3. þm. Vestf., langar mig að spyrja hæstv. sjútvrh. að því, hvort ætlunin sé að banna eða takmarka loðnuveiðar frekar en gert hefur verið og hvort það standi til að svipta skip þeim kvóta sem þau eiga óveiddan af loðnu. Við vitum að það hefur ekki orðið neitt verðfall á loðnuafurðum, eins og látið er í veðri vaka. Það hefur ekki orðið. Það, sem hefur gerst, er að gengið hefur raskast. Tilkostnaðurinn innanlands vex, en þær þjóðir, sem kaupa af okkur í Evrópu og kaupa í dollurum, reikna auðvitað út frá eigin mynt. Þar hefur verðfallið orðið vegna þess hve gengið er rangt núna. Það er höfuðástæðan fyrir því, hvernig komið er. Hins vegar má segja að það hefur ekki orðið verðhækkun í þessum löndum, ekki til jafns við þá verðhækkun sem hér á sér stað. Ég vona að hæstv. sjútvrh. taki nú loks á honum stóra sínum við þá hina í ríkisstj. og sýni þeim fram á það, að ekki sé hægt hvað eftir annað að ganga á rétt sjómanna og útgerðar og fiskvinnslu í landinu. Það gengur út yfir aðrar greinar þjóðfélagsins ef svo heldur áfram sem hefur gerst að undanförnu.



Herra forseti. Ég tel að fram hafi komið hjá hæstv. sjútvrh. því sem næst afdráttarlaus yfirlýsing um það, að gengisbreyting muni ekki fylgja í kjölfar ákvörðunar fiskverðs. Er út af fyrir sig gott að hæstv. ráðh. skuli taka alfarið af skarið um það. Hæstv. ríkisstj. hefur á þessu ári þegar fellt gengið tvívegis. Eins og ég sagði í máli mínu áðan upplýsir Þjóðhagsstofnun þm. um að meðalgengi erlends gjaldeyris sé á tímabilinu jan.-sept. 43% hærra en það var á sama tíma í fyrra. Meðalgengi erlends gjaldmiðils hefur á einu ári hækkað um 43%. Slík hefur gengisfellingaráráttan verið hjá hæstv. ríkisstj. Ég fagna því, að það skuli koma fram yfirlýsing frá hæstv. sjútvrh. um að þess sé ekki að vænta, að þriðja gengisfelling á 10 mánuðum dynji yfir okkur alveg á næstunni. Hæstv. ráðh. virðist m. ö. o. vera sammála formanni þingflokks Alþb., sem sagði úr þessum ræðustól í gær að það væri engin ástæða til að hafa áhyggjur af afkomu fyrirtækja í sjávarútvegi, þau stæðu sig svo vel að þau gætu hvorki meira né minna en flutt inn dýra togara og fiskiskip án þess að þurfa á lánsfjárfyrirgreiðslu að halda. Hæstv. sjútvrh. virðist vera sammála formanni þingflokks Alþb. að þessu leyti. Ég fagna því út af fyrir sig að það skuli nú liggja ljóst fyrir, að gengisbreyting verður ekki gerð í kjölfar þeirrar fiskverðsákvörðunar sem tekin verður. Hitt vil ég taka fram, að það er ekki viðunandi fyrir launastétt í landinu eins og sjómenn að þurfa á þriggja mánaða fresti að starfa um margra vikna skeið án þess að hafa hugmynd um hvaða kaup þeir beri úr býtum. Þetta þurfa sjómenn að gera og hafa þurft að gera á þriggja mánaða fresti nú um nokkuð langt skeið. Nú eru þeir búnir að vinna í heilan mánuð án þess að hafa hugmynd um hvað þeim er ætlað að bera úr býtum, vegna þess að fiskverð liggur ekki enn fyrir. Eins og ég sagði hafa skipstjórar á norðanverðum Vestfjörðum tekið þá ákvörðun að láta ekki bjóða sér slíkt frekar og munu ekki halda til róðra ef fiskverð liggur ekki fyrir á réttum tíma um n. k. áramót. Hæstv. sjútvrh. svaraði því engu hvort það séu réttar fréttir hjá Morgunblaðinu, sem það er með í morgun, að hann hafi falið oddamanni í yfirnefnd fiskverðs að beita sér fyrir aðeins 5% fiskverðshækkun á sama tíma og allir aðrir launþegar hafa fengið 9% launabætur frá og með 1. sept. eða rétt tæplega 9%. Ég vil í þessu sambandi biðja menn að íhuga orð formanns Sjómannasambands Íslands, sem hann hefur við Dagblaðið í dag. Dagblaðið birtir viðtal við formanninn á baksíðu sinni. Þar varar hann mjög alvarlega við því, ef það er tilgangur ríkisstj. að ákveða nú að sjómenn fái aðeins hálfa þá launahækkun sem aðrar stéttir hafa fengið. Formaður Sjómannasambandsins lýsir því yfir, að séu þessar fréttir réttar megi búast við að sjómenn taki til sinna ráða. Ég vil einnig vara mjög við þeim atvinnuhorfum sem nú eru fram undan fyrir sjómannastéttina. Síldveiðar eru að stöðvast. Það hafa komið mjög uggvænlegar fréttir varðandi loðnuna. Þær fréttir munu ekki aðeins hafa áhrif á loðnuveiðina sjálfa, eins og kom fram hjá hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni áðan, heldur einnig á fiskigöngur við Ísland í vetur. Eins og menn vita hefur þorskfiskurinn elt loðnuna og lifir á henni, svo að menn geta rétt ímyndað sér hvað getur gerst við strendur landsins ef loðnan er nú horfin eða um það bil að hverfa. Ég vil vara menn við því ástandi, sem hér er að skapast, og harma mjög að hæstv. sjútvrh. skuli ekki geta gefið frekari svör um þau verkefni sem hann hefur falið oddamanni í yfirnefnd um fiskverð að annast. Harma ég það enn frekar þegar hæstv. ráðh. lýsir því yfir hér, að hann eigi von á að þessi ákvörðun verði tilkynnt hér í dag. Út af fyrir sig ætti hæstv. ráðh. því ekkert að vera að vanbúnaði að geta skýrt frá því, hvaða erindi hann hefur fengið oddamanni sínum í yfirnefndinni.



Herra forseti. Ég vil taka undir þá gagnrýni, sem hér hefur komið fram hjá hv. þm., varðandi þá ákvörðun sem nú hefur verið beðið eftir langtímum saman, ákvörðunina um fiskverð. En ég vil ganga enn lengra og ítreka og aftur ítreka þá spurningu sem hv. fyrirspyrjandi utan dagskrár, hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, var að enda við að beina til hæstv. sjútvrh. Hún er þessi: Er hann að beita sér fyrir að samkomutag takist um fiskverð með fiskkaupendum og oddamanni sem venjulega hefur farið að vilja ríkisstj. innan þessarar yfirnefndar? Er hann að beita sér fyrir því, að sjómenn eigi aðeins að fá 5% fiskverðshækkun? Það er ekki mjög langt síðan ég hlustaði á hæstv. ráðh., að vísu var þar mikill glasaglaumur, hvar hann sagði þau orð, og reyndar hefur hann endurtekið þau, að ekki væri hægt að ráða við verðbólguna með því að lemja á sjómönnum. Þetta voru hans óbreyttu orð, sem hann sagði þá og hefur endurtekið með litlum breytingum eftir það. Þetta er auðvitað alveg hárrétt. Það liggur fyrir og því hefur ekki verið mótmælt, að frá því að sú vinstri stjórn, sem nú situr að völdum og hefur setið með litlum breytingum frá 1978, tók við hefur hlutfallið á milli launataxta verkamanna og sjómanna rýrnað um 20% sjómönnum í óhag. Þegar við höfum þetta í huga og það á að halda áfram að vega í þennan sama knérunn er von að við spyrjum, og það er eðlilegt að fleiri sjómannafélög fylgi í kjölfar þeirra Vestfirðinganna, sem hafa lýst þessu yfir: Við munum ekki hefja róðra um áramótin öðruvísi en að fiskverð liggi þá fyrir. En það er enn eitt, sem er kannske miklu alvarlegra, að í nýframlögðum kröfum Alþýðusambands Íslands hefur komið fram að langstærsta og sterkasta sambandið innan Alþýðusambandsins, Verkamannasamband Íslands, hefur lagt að því drög að samningsréttur verði tekinn af öðrum aðilum í þessu landi, öðrum samböndum, þar á meðal Sjómannasambandinu. Hvernig fer ef sjómannafélögin ætla að sækja eitthvað af þeim 20%, sem þeirra hlutur hefur rýrnað um miðað við verkamann, og fara fram úr þeirri meðaltalshækkun sem verkamenn gera kröfu til? Hótunin liggur fyrir, að verkamenn muni þá segja upp aftur og mótmæla með öllum ráðum að nokkur fari fram úr þeim. Þetta gildir að sjálfsögðu samkv. orðanna hljóðan jafnt um sjómenn sem aðra. Mér finnst að þetta ætti líka að koma hér fram, og væri ekkert að því að hv. þm., ef hann væri hér við, form. Verkamannasambandsins, segði okkur eitthvað um hvort þetta sé virkilega það sem að sé stefnt. Það er alveg hárrétt, sem kom hér fram hjá hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni áðan, að í raun og veru hefur engin verðlækkun orðið á loðnuafurðum. Það hefur hins vegar orðið nokkur verðlækkun vegna þeirrar gengistilfærslu sem hefur orðið. Þegar upp er staðið er myndin sú, að ríkisstjórn Íslands hefur tekið það góða út úr hækkun dollars í stjórnartíð Reagans, en ríkisstj. hefur hins vegar ekki haft þrek í sér til þess að horfast í augu við vandamálin sem hafa skapast á mörkuðum Vestur-Evrópu. Ég veit að það verður fylgst mjög náið með þessu nú hjá íslenskri sjómannastétt, hjá hagsmunasamtökum sjómanna, þó að fulltrúi þeirra einn hafi hlaupið á sig í sambandi við ákvörðun um loðnuverð. Eins og þegar er farið að berast frá flotanum til hans og annarra forustumanna í sjómannasamtökunum mun verða horft mjög gaumgæfilega eftir því og hlustað á hvað fram fer næstu daga í sambandi við ákvörðun fiskverðs, og ég er viss um að það verða fleiri sem munu fylgja í kjölfar þeirra á Ísafirði sem gerðu sína samþykki í gær eða fyrradag um að hefja ekki róðra um næstu áramót öðruvísi en fiskverð liggi þá fyrir.



Herra forseti. Vegna spurningar hv. 1. þm. Vestf. um loðnumælingar nú vil ég upplýsa eftirfarandi: Það er rétt, að niðurstöður af rannsókn fiskifræðinga nú í október eru ákaflega alvarlegar. Niðurstaða þeirra er sú af mælingum, að loðnustofninn, sem þeir mældu, sé um 144 þús. lestir, en þeir mældu í fyrra á sama tíma hátt í 700 þús. lestir, eða 677 þús. lestir. Ef þetta er rétt boðar það náttúrlega ekkert annað en hrun loðnustofnsins. Hins vegar koma þessar niðurstöður mjög illa saman við spá þeirra frá því í vor. Loðnuveiðar í ár voru að öllu leyti byggðar á tillögum þeirra í vor, m. a. sá kvóti sem ákveðinn var fyrir íslensk veiðiskip. Sömuleiðis ber þessu illa saman við upplýsingar sem fengust af Jan Mayen-miðunum og birtar voru í norskum blöðum, - niðurstöður norsks rannsóknarskips sem þar skoðaði loðnustofninn í júlí og ágústmánuði og taldi hann vera allstóran. Þess ber jafnframt að geta í þessu sambandi, að þessar mælingar fara fram við ísröndina og að þarna er nýr ís yfir töluvert miklu svæði. Fiskifræðingar hafa sjálfir sagt að vel megi vera að loðnan sé undir ísnum. Ég vil geta þess, að ég átti í gær fund með einum 10 loðnuskipstjórum, en svo vildi til að þeir voru staddir hér í bænum, mjög fróðlegan fund, og þeir hafa vakið athygli á því, að iðulega hefur við slíkar aðstæður lítil sem engin loðna mælst, en hún síðar komið fram, jafnvel vikum seinna. Svo var t. d. 1979 þegar mjög var leitað að loðnu á nálægt öllu svæðinu af allt að 50 loðnubátum og fannst engin fyrr en töluvert seinna að hún kom undan ísnum norðvestur af Vestfjörðum. Ég vil því alls ekki útiloka að svo geti farið enn. Ég vil jafnframt geta þess, að stjórn Hafrannsóknastofnunar og ráðgjafarnefnd voru á fundum í morgun um þetta mál. Ég hef ekki fengið tillögur stofnunarinnar. Mér þykir því ekki rétt að segja fyrir fram hver niðurstaðan af þessu verður. En ég vil taka undir það með hv. þm., að það er gífurlegum erfiðleikum háð á þessari stundu að stöðva loðnuveiðar því að sumir bátar hafa nánast lokið við að veiða upp í sinn kvóta og aðrir varla hafið veiðarnar. Afli er góður núna og samkv. því ættu þessir bátar að þurrka upp þessi 140 þús. tonn á 7–8 dögum. Ég held að það trúi því ekki nokkur maður að það geti gerst. En þessi mál verða ákveðin í nánu samráði við Hafrannsóknastofnun og við loðnuveiðimenn og L. Í. Ú., og mun það að sjálfsögðu verða gert á næstu dögum. Við annað, sem hér hefur komið fram, hef ég litlu að bæta, en get látið nægja það sem ég sagði áðan. Þó þykir mér rétt, út af því sem hv. þm. Pétur Sigurðsson sagði um kaup og kjör sjómanna, að endurtaka það sem ég hef sagt áður, að ég tel að það kerfi, sem við búum við, hafi runnið sitt skeið, a. m. k. sé það ákaflega erfitt í framkvæmd á verðbólgutímum eins og við eigum við að stríða. Eins veit ég að hv. þm. er ljóst eins og mér og öðrum, að sjómenn búa þar við annað greiðslufyrirkomulag en menn í landi. Þeir búa við hlutaskipti. Ég veit að honum er eins vel kunnugt um það og mér, að samanburður á fiskverði og kauptaxta í landi er ekki einhlítur. Reyndar veit hann einnig að Þjóðhagsstofnun hefur lagt fram við hverja fiskverðsákvörðun samanburð á annars vegar tekjum sjómanna og kauptöxtum í landi. Þessi mál hafa verið til umræðu oft og verið umdeild. M. a. hefur verið um það deilt, hvort vinnuálag hjá sjómönnum hafi aukist verulega með hærri tekjum þeirra eða hvort þessar auknu tekju megi rekja til bættra tækja, meiri afkasta skipa o. s. frv. Þess vegna hef ég ákveðið að setja á fót starfshóp sem kanni hvað vinnuálag er mikið hjá sjómönnum við ýmiss konar veiðar og hvernig það hefur breyst á undanförnum árum. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að fá úr þessu skorið. Ég vil vekja athygli á því, að Verðlagsráði er samkv. lögum ætlað að ákveða verðlag, eins og þar segir, m. a. á grundvelli markaða og afkomu greinarinnar. Ég hygg að nokkurn veginn orðrétt sé þannig að kveðið í lögunum. Þetta hafa menn sætt sig við, en verr og verr á síðari árum. Krafa sjómanna hefur orðið ríkari um að þeir fái sömu hundraðshlutahækkun og verður í landi. Fyrir mitt leyti skil ég það mætavel. Þá vaknar hins vegar spurningin um hvort menn vilji hverfa frá hlutafyrirkomulaginu og að launafyrirkomulagi því, sem er í landi, eða hvort menn vilji komast niður á einhvern grundvöll til að meta tekjur hinna ýmsu stétta. Vitanlega eru tekjur á sama vinnutíma það sem gildir. Inn í þetta kemur framleiðni fiskveiða í mjög ríkum mæli. Því miður liggja ekki fyrir um framleiðni fiskveiða nægilega öruggar upplýsingar til að unnt sé að byggja þennan samanburð einhlítt á tekjum. En ég hygg að það efist þó enginn um að framleiðni í fiskveiðum hefur aukist alveg gífurlega á s. l. árum. Hv. þm. sagði að fiskverð hefði hækkað um 20% minna en kauptaxtar í landi. Hann mun þá eiga við frá 1974. Þetta er rétt, en hins vegar hafa tekjur sjómanna að áætlun Þjóðhagsstofnunar aukist um 20% meira frá 1974 en tekjur iðnaðarmanna og 12% meira en tekjur verkamanna. Þetta eru allt saman gamalkunn sannindi, sem menn hafa misjafnlega mikið fyrir satt að vísu og eru umdeild. Þar verður tvímælalaust úr að skera. Menn hafa einnig minnst hér lítillega á útgerðina, þó ekki mikið. Ég vil upplýsa það hér, sem ég hef lauslega nefnt í umr. í Ed. nýlega, að til að bæta nokkuð afkomu eða réttara sagt stöðu þess hluta flotans, sem verst stendur, og það er fyrst og fremst hluti af smærri togurunum og þeir stærri sem mestan fjármagnskostnað hafa og hafa ekki notið þeirrar millifærslu sem átti sér stað við gengisfellingu eftir gengisfellingu á undanförnum árum, að fjármagn er flutt yfir í Stofnfjársjóð fiskiskipa og notað þar til að greiða niður erlendar skuldir, þá mun ég beita mér fyrir því, að ríkisframlag til fiskveiðasjóðs verði lagt í Stofnfjársjóð fiskiskipa í þessum tilgangi og þá ráðstafað eftir þeim reglum sem áður giltu. Ég vil geta þess hér, að þetta hefur verið rætt í stjórn Fiskveiðasjóðs og fengið þar mjög jákvæðar undirtektir, enda er það sannfæring mín, að eitthvað slíkt sé nauðsynlegt ef þessi nýrri skip eiga ekki fljótlega að lenda hjá Fiskveiðasjóði, Byggðasjóði eða öðrum skuldheimtumönnum. Ég skal ekki ræða hér um loðnuverðið út af fyrir sig. Það er rétt, að í íslenskum krónum er hækkun á loðnuverði. Hins vegar lækkaði mjölverðið á próteineininguna úr um það bil 9 dollurum niður í 7 dollara, en það er vitanlega miklu meiri lækkun í dollurum en t. d. á síldinni, sem lækkaði um um það bil 6%. Dæmið í sambandi við loðnuna var því miklu verra en í sambandi við síldina. Það vantaði um þriðjung upp á að verksmiðjurnar fengju mætt vinnslukostnaði með um 450 kr. hráefnisverði. Mér þykja satt að segja furðuleg þau ummæli, sem komu fram hjá hv. þm. Pétri Sigurðssyni, að fulltrúum sjómanna hafi orðið þarna á mistök. Ég verð að viðurkenna að ég sé ekki aðra leið í þessu en að báðir aðilar reyni að mætast og leysa slík erfið dæmi. Mér finnst satt að segja að það sé sjómönnum mjög til hróss, vinnslunni reyndar líka, en ekki síður sjómönnum, sem samþykktu það, að samþykkja verðlækkun á hráefninu í þessari erfiðu stöðu. Það er alveg sama hvað menn segja hér um gengisfellingar. Ég hef engan mann heyrt leggja til að gengið yrði fellt til að mæta slíkum erfiðleikum loðnubræðslnanna eða vinnslunnar. Það hefur aldrei verið nefnt, enda hefði gengisfallið orðið svo gífurlegt að jafnvel hatrömmustu gengisfellingarpostular taka sér ekki slíkar tölur í munn.



Herra forseti. Aðeins örfá orð vegna orða hæstv. sjútvrh. þess efnis, að það væri erfitt að stöðva loðnuveiðar nú þrátt fyrir hinar svakalegu upplýsingar - ég vil orða það svo - fiskifræðinga um að loðnustofninn kunni að vera kominn niður í 150 þús. tonn. Ég verð að segja það sem mína skoðun, að deilur um loðnuverð eru hjóm eitt miðað við hversu alvarlegar fréttir hér eru á ferðinni. Mín skoðun er sú, að þær upplýsingar, sem nú hafa borist frá fiskifræðingum, hljóti að vera af því tagi að það sé rökrétt ákvörðun í framhaldi af þeim upplýsingum að loðnuveiðar verði stöðvaðar þegar í stað, a. m. k. á meðan verið er að skera úr um hvort þessar upplýsingar eru réttar eða ekki. Herra forseti. Ég vildi vekja athygli á þessu. Mér er ljóst að það standa mörg spjót á hæstv. sjútvrh. þessa dagana af ýmsum tilefnum og vegna ýmissa mála. En þetta mál finnst mér alvarlegra en nokkuð annað sem hér hefur borist inn í þingsali í langan tíma. Menn verða að gjöra svo vel að gera sér það ljóst, að loðnan er undirstöðufæðutegund þorskfisksins í hafinu. Ef við erum að veiða upp þennan stofn eru svo alvarleg tíðindi á ferðinni að við því verður að bregðast af fyllstu hörku. Ég vænti þess, að hæstv. sjútvrh. taki þetta mál eins föstum tökum og honum er framast unnt. Ég vil minna á það, að menn töluðu hér á sínum tíma, þegar síldarstofninn var að hverfa úr hafinu, á svipaðan hátt og nú er gert. Menn trúðu ekki upplýsingum fiskifræðinga og tóku stundum meira mark á skipstjórum síldveiðibáta. Hvernig fór? Annar stofninn af tveimur var veiddur upp. Ég vil af þessari ástæðu eindregið mælast til þess, að hæstv. sjútvrh. taki þetta mál eins föstum tökum og hægt er.



Herra forseti. Ég skal í einu og öllu taka undir orð hv. síðasta ræðumanns. Ég hef hins vegar ekki talið rétt að taka þátt í umr. um þetta gífurlega vandamál sem er hrollvekja hér í dag, vegna þess að mér er kunnugt um að ekki liggur enn þá fyrir h já hæstv. ráðh. afstaða þeirra hagsmunaaðila sem hafa komið við sögu með mótun sinna skoðana, t. d. í morgun, og á ég þar bæði við ráðgjafarnefnd, sem stendur að baki hluta stjórnar Hafrannsóknastofnunar, og reyndar stjórn Hafrannsóknastofnunar sjálfrar, sem er nýkomin af fundi. Ég efast um að ráðh. hafi borist vitneskja um viðbrögð þeirra aðila enn þá, þannig að ég sé ekki ástæðu til að ræða það nú, en vil heils hugar taka undir þau orð sem hv. þm. Árni Gunnarsson sagði, því að þar er hrollvekja á ferðinni ef satt reynist og rétt er. Vegna þeirra orða, sem hæstv. ráðh. viðhafði um tekjur sjómanna og aflaaukningu og framleiðslu o. fl., o. fl., vil ég benda hv. þd. á að það er nú komið á annað ár síðan hæstv. ráðh. varð vel kunnugt um að það eru framkvæmd lögbrot á hverjum einasta degi um borð í togurunum vegna aukins vinnutíma fram yfir það sem lög segja. Þetta veit hæstv. dómsmrh. líka og hann vissi það þá. Þeir hafa ekkert hafst að í þessu efni frekar en þeir hafi snúist gegn öðrum lögbrotum sem blasa við ráðherrum frá degi til dags. Það er alveg sama hvort það er í sambandi við vídeótæknina eða eitthvað annað. Þeir bara horfa á þetta og brosa. Það er alveg rétt, og ég tek heils hugar undir það með ráðh. vegna þess að ég þekki nokkuð til þeirra hluta, eins og hann náttúrlega manna best gerir, að ekki er hægt að tala um tekjur manna öðruvísi en taka til greina hver er sá vinnutími fólks sem liggur að baki þessum tekjum. En það liggur fyrir á togurunum, að þótt orðið hafi tekjuaukning hjá þeim hefur aflaaukningin orðið meiri í prósentum og vinnutíminn hefur líka stóraukist þar. Þótt seint sé í rassinn gripið hjá hæstv. ráðh. fagna ég því, að hann skuli ætla sér nú að láta fara fram alvarlega rannsókn á því, hvað þessi stétt manna hefur aukið vinnutíma sinn mikið. Krafa þjóðfélagsins alls er að stytta vinnutímann, eiga frí bæði kvöld og helgar, en það eru ekki nema örfáar stéttir í þjóðfélaginu sem verða að leggja á sig lengri vinnutíma meðan aðrir eru komnir niður á allt annan grundvöll og gera allt aðrar kröfur vegna þess að þeir geta það. Ákveðnar stéttir í þjóðfélaginu geta ekki sagt nei, en verða að vinna til að bjarga þeim verðmætum sem þjóðin lifir á. M. a. þess vegna hef ég hreyft þessu máli á annan hátt í hv. Sþ., með þáltill. sem ég hef þar flutt ásamt hv. þm. Halldóri Blöndal. Það er alveg rétt, að framleiðnin hefur aukist gífurlega á togurunum vegna þeirrar tæknibyltingar sem þar hefur orðið. En það þarf enginn að láta sér detta í hug að það sé hægt að auka framleiðni í neinni atvinnugrein neins staðar eða á neinu skipi þannig að vinnuaflið verði þar afskipt. Það þekkist ekki árið 1981 neins staðar í heiminum. Vinnuaflið verður að fá sitt út úr þessari auknu framleiðni vegna þess að vinnuaflið leggur til svo og svo mikið til þess að framleiðnin aukist. Þegar verið er að tala um miklar tekjur sjómanna held ég að fólk verði að hafa í huga hve miklu þeir verða að fórna til þess að hinum miklu tekjum sé náð. Hæstv. ráðh. er meira en vel kunnugt um hver vinnutíminn er. Ég man ekki betur en að í sambandi við Vestfjarðadeilu, sem er ekki mjög langt undan í fortíðinni, hafi honum verið tjáð og hann hafi vitað að þá voru vökulögin brotin, þ. e. lög um vinnutíma sjómanna á togurum. Ég skal svo ekki fara að etja frekar orðum út af ákvörðunum um það loðnuverð sem gildir, vegna þess að komið hefur hér alveg réttilega fram, að það er auðvitað hreinn hégómi hjá hinu sem blasir við ef rétt reynist það sem fiskifræðingar segja nú.



Herra forseti. Það er auðvitað hárrétt, sem hér hefur komið fram hjá ég held flestum, að sjómannastéttin í landinu hefur borið skarðan hlut frá borði varðandi verðákvarðanir og augljóst að það getur varla verið langt í að sú stétt láti meira í sér heyra og að þar fylgi á eftir aðgerðir sem stjórnvöld hljóta að koma til með að skilja. Ég held að hæstv. ríkisstj. þurfi ekki að búast við því, að sjómenn taki á sig aftur byrðar álíka því sem loðnusjómenn tóku á sig við verðákvörðun á loðnu nýverið. En það er eitt atriði í viðbót sem ég vildi skjóta inn í þær umr. sem hér fara fram varðandi fiskverðsákvörðun. Nú eru aðeins tveir mánuðir í það að aftur eigi að ákveða fiskverð, þ. e. um áramót, og þá hlýtur að koma inn í þá fiskverðsákvörðun hvernig verður farið með hið margumtalaða olíugjald sem núv. hæstv. sjútvrh. er a. m. k. tvívegis búinn að lofa að fella niður, en hefur ekki gert. M. a. s. hefur hann hækkað það stórlega frá þeim tíma sem hann lofaði að leggja það niður. Ég held að það sé alveg augljóst mál, að verði olíugjaldið ekki fellt niður við fiskverðsákvörðun um áramót liggi flotinn í höfn. Ég held að það sé gott, ekki bara fyrir hæstv. sjútvrh., heldur og ríkisstj. í heild að gera sér grein fyrir þessu. Sjómenn líða það ekki lengur að marggefin fyrirheit þeim til handa varðandi niðurfellingu olíugjaldsins verði svikin. Auðvitað varðar þetta fiskverðsákvörðun, og ég vil spyrja hæstv. ráðh. um það. Það mun hafa verið í gangi lengi nefnd sem átti að kanna leiðir til að fetta niður olíugjaldið. Hvað líður störfum slíkrar nefndar? Er þess að vænta að hún verði búin að skila af sér um áramót, eða er hún kannske búin að skila af sér? Verður hún búin að skila af sér fyrir áramót, þannig að menn geti skoðað fiskverðsákvörðun í ljósi þess? Vestfirskum sjómönnum var lofað því af hæstv. sjútvrh. í þeirri deilu, sem uppi var á sínum tíma við þá, að olíugjaldið yrði fellt niður. Hæstv. ráðh. lofaði að beita sér fyrir því, að olíugjaldið yrði fellt niður, en kom síðan þvert á það loforð með því að stórhækka það frá því sem það var. Það er ekki nema eðlilegt að sjómenn séu orðnir langþreyttir á því að fá slíki í bakið hvað eftir annað. Ég man ekki betur en því hafi líka verið lofað af hæstv. ráðh. í þeirri deilu, að það yrði sett á fót nefnd til að athuga um vinnutíma hjá sjómönnum. Þá er spurningin: Hvað er slíki nefndarstarf langt á veg komið, eða er það sá starfshópur sem hæstv. ráðh. er nú að tilkynna að hann hafi sett af stað nýverið eða ætli að setja af stað til að kanna þessi mál? Það er aðeins tæp vika síðan hæstv. forsrh. og aðrir hæstv. ráðh. lýstu úr þessum ræðustól sem afskaplega mikilli glansmynd stöðu þjóðarbúsins og afrekum hæstv. ríkisstj. í sambandi við efnahags- og atvinnumál. Mér sýnist að sú glansmynd sé nú þegar orðin mött, af orðum þeirra sjálfra að heyra. Það skyldi ekki vera að næstu dagar eða vikur færðu landslýð frekar heim sanninn um að það er ekki allt eins slétt og fellt í þjóðarbúskapnum og hæstv. ríkisstj. vill vera að láta. Þar eiga eftir að koma í ljós æðimargar kynjamyndir, miðað við það sem hæstv. ráðh. hafa látið í skina. Ég ítreka fyrirspurn mína til hæstv. sjútvrh. vegna þess að ég tel að það sé nátengt ákvörðun um fiskverð á næstunni: Hvað liggur fyrir í sambandi við að olíugjaldið verði afnumið eins og búið er að lofa?



Herra forseti. Ég biðst afsökunar á því að þurfa að fara yfir þetta einu sinni enn, en til mín hefur verið beint spurningu sem ég skal svara. Hv. þm. hefur endurtekið það héðan úr ræðustól aftur og aftur að ég hafi lofað því að olíugjaldið yrði fellt niður. Ég hef lesið fyrir hv. þm. og reyndar fyrir þingheim bréf það sem frá mér fór í sambandi við deilu þeirra á Vestfjörðum. Þar kom skýrt fram, að ég hef ekki lofað því, að olíugjald verði fellt niður. Hins vegar vil ég taka það skýrt fram við hv. þm., og ég veit að hann veit það í hjarta sínu, að ef olíugjaldið er fellt niður nú og ekkert kemur í staðinn stöðvast togaraflotinn. Það er alveg ljóst mál. Togararnir fara núna með frá 20 upp í 35% af aflaverðmæti sínu í olíukostnað. Þeir fá ekki staðist það án þess að fá eitthvað upp í þennan gífurlega kostnað, sem hefur hækkað svo mikið á undanförnum árum. Þess vegna hef ég lagt á það mjög mikla áherslu, að sú nefnd, sem fyrirrennari minn skipaði, skili áliti. Það hefur gengið hægara en ég hafði vonað. Málið er ákaflega viðkvæmt. Fyrir þeirri nefnd liggja nú ákveðnar tillögur formanns, Bolla Bollasonar, sem hann hefur lagt fram í nefndinni og eru þar til umræðu, um breytingu sem felur í sér að afnema olíugjaldið, en mæta hins vegar olíukostnaði á annan máta, en tryggja sjómönnum að þeir beri svipað úr býtum og þeir gera nú. Hvort nefndin lýkur störfum sínum fyrir áramótin skal ég ekkert um segja. Því miður hafa þau gengið hægar en ég hefði óskað. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, að það sé nauðsynlegt að taka á þessum olíumálum, og mín skoðun er óbreytt, að olíugjaldið, sem er greitt í hlutfalli við aflamagn, sé óeðlilegt, það eigi að greiða olíukostnað í hlutfalli við olíunotkun. Mín skoðun er að þessu leyti algjörlega óbreytt. Þetta var sú meginspurning sem hv. þm. beindi til mín. En svo bætti hann því við, að ég hefði jafnframt lofað að athuga um vinnutíma sjómanna. Ég bauðst í sama tilviki og áður getur til að láta athuga vinnutíma sjómanna. En mér var svarað að það mundi vera óþarft því það yrði gert innan samtakanna sjálfra. Nú hefur það hins vegar ekki verið gert og þess vegna hef ég ákveðið að beita mér fyrir skipun slíks starfshóps sem ég nefndi áðan til að athuga það mál.



Herra forseti. Það er leitt til þess að vita ef hæstv. ráðh. er farinn að gleyma því sem hann lofaði fyrir rúmu ári. Það var ekkert innifalið í því loforði, sem hæstv. ráðh. gaf vestfirskum sjómönnum, um að olíugjaldinu yrði breytt, heldur að olíugjaldið yrði afnumið. Meira að segja mun vera hægt að finna einhvers staðar í fórum Sjómannafélags Ísfirðinga skeyti frá hæstv. ráðh. í þessum dúr. Ég held að hæstv. ráðh. ætti að fara að hressa upp á minnið ef hann ætlar að fara að bera til baka þessi loforð hér á Alþingi. Hæstv. ráðh. lofaði því sem einum hluta af lausn deilunnar að hann skyldi beita sér fyrir að olíugjaldið yrði afnumið. Auðvitað er það breyting frá því að hafa það jafnhátt og hann hefur haft það, ef á að skilja orð hæstv. ráðh. á þann veg. Það ætti hæstv. ráðh. að muna og skilja, að það er liðin tíð að sjómannasamtökin láti draga sig þannig á asnaeyrunum mánuð eftir mánuð og ár eftir ár, að gefin séu loforð og fyrirheit sem öll eru síðan svikin. Hæstv. ráðh. á ábyggilega eftir að komast að þeim sannindum, að slíkt verður ekki liðið öllu lengur.