Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eg þarf ekki að ræða málið mikið að þessu sinni. Það eru fáar breytingartillögur sem fram hafa komið, svo það er litlu við það að bæta, sem sagt var við 2. umr. Fjárlaganefndin hefir afráðið að leggja til að fjárveitingin til pósthúsins verði dregin út af aukafjárlögunum og tekin upp á fjálögunum. Þó að fyrir liggi ákveðið plan um viðbót við pósthúsið sem nú er, þá er það plan svo lauslegt, að það getur ekki verið nefndinni að skapi. Henni virðist jafnvel æskilegra að byggja sérstakt pósthús og ef til vill á öðrum stað, en hafa þetta hús, sem nú er bæði pósthús og símastöð, eingöngu fyrir símann. Fjárlaganefndin hefir rætt um þetta við póstmeiatarann og símastjórann og hefir þeim báðum borið saman um, hvorum í sínu lagi, að þetta mundi fult eina heppilegt. Það yrði ef til vill eitthvað dýrara, en um það verður ekkert sagt með vissu, því að fullkomna áætlun er ekki hægt að fá enn þá. En það hefir engum ágreiningi valdið, að pósthús verður að byggja, eða að bæta við þetta pósthús, sem nú er. Þá er önnur breytingartillaga frá nefndinni, um að fjárveitingin til Röntgensáhaldanna handa háskólanum verði hækkuð um 1000 kr. úr 5 þús. upp í 6 þús. kr. Það er samhuga álit nefndarinnar bæði eftir upplýsingum annars prófessorsins í læknisfræði og annara manna, sem kynt, hafa sér málið, að 5 þús. kr. hrökkvi ekki til þess að kaupa áhöldin svo fullkomin sem þörf er á. Nefndin var ekki svo að sér að hún gæti dæmt um málið upp á eigin spýtur, en það hefir verið stutt með rökum, að áhöld fyrir 5 þús. kr. skorti talsvert á að koma að tilætluðum notum. Fyrir því hikar nefndin ekki við að leggja til, að fjárveitingin verði hækkuð. Þá hefir þinginu borist beiðni frá Stúdentafélaginu um 600 kr. styrk til þess, að senda mann á 100 ára afmælishátið Stúdentafélagsins norska á komandi hausti. Nefndin leggur til að þessari beiðni verði sint, með því að hún verður að telja það heppilegt, að Íslendingar láti á sér bera með því að taka þátt í slíkum mannamótum, sérstaklega á Norðurlöndum. Fyrir þessu er líka fordæmi, því að Alþingi veitti, fyrir stuttu síðan, einum prófessornum við háskólann styrk til þess að sækja 100 ára afmæli háskóla Norðmanna. Það er því þriðja breytingartill. nefndarinnar, að þessi 600 kr. fjárveiting verði tekin upp á fjáraukalögin. Tvær breytingartill. hafa komið fram frá þingmönnum utan nefndarinnar og báðar Við sama liðinn um fjárveitinguna til fundarhalds þingmanna í Desembermánuði. Önnur breytingartill. á þgskj. 210 fer fram á, að liðurinn verði feldur burt, en hin á þgskj. 228 á að koma í veg fyrir að þetta geti orðið fordæmi fyrir eftirtímann. Nefndin hefir fallist á fjárveitinguna og verður því að leggja á móti fyrri breytingartillögunni. viðvíkjandi inni siðari, verð eg að minata koati að lita svo á, að fjárveitingin geti alls ekki gefið það fordæmi, að hver stjórn geti fengið fé úr landasjóði til flokkafundarhalda. Eins og þegar hefir verið margtekið fram, er hér ekki um neinn flokksfund að ræða, heldur var fundurinn, að því er eg hygg, bein afleiðing af ákvörðun, sem Alþingi hafði tekið.



Herra forseti! Eg á eina breyt.till. á þgskj. 228, við liðinn um fjárveitinguna til Desemberfundarins. Auðvitað dettur mér ekki í hug að vilja kasta fjárhagslegri ábyrgð á hendur hæstv. ráðherra né á hendur þeirra þingmanna, er fundinn sóttu. Eg lofaði líka þegar í vetur hæstv. ráðh. að greiða atkvæði með fjárveitingunni, og ætla mér ekki að ganga bak orða minna. Eg viðurkenni, að sérstakar ástæður hafi verið fyrir hendi, og fyrir því beygi eg mig loyalt, jafnvel þó að eg sjái, að það geti verið viðsjárvert fordæmi fyrir eftirtíðina, ef enginn varnagli er sleginn. En til þess að varna því, hefi eg leyft mér að leggja til, að orðunum: »án þess veiting þessi myndi nokkurt fordæmi« verði bætt aftan við liðinn, og verð eg að telja heppilegt að það verði samþykt.



Eg hefi leyft mér að bera fram breytingartill. á þgskj. 210 ásamt tveim öðrum þm. í þá átt, að fjárveitingin til flokksfundarhaldsins hér í Reykjavík í síðastliðnum Desember verði feld í burtu. Vér teljum það ilt fordæmi, sem með þessu er gefið, að meirihlutaflokkurinn geti haldið flokksfundi sina á alþjóðar kostnað. Það hefir verið rengt, að hér hafi verið um flokksfund að ræða, og því haldið fram, að á þessum fundi hafi setið þingmenn úr fleiri flokkum en sambandsflokknum einum. Á fundinum voru bæði þingmenn og utanþingsmenn, og sannleikurinn er sá, hvað sem hver segir, að vandlega var sneitt hjá því að boða á fundinn þá alþingismenn, sem verið höfðu í öðrum flokki á síðasta þingi, þótt þeir væri hér í bænum og líklega eins auðgert að ná til þeirra, eins og manna austan úr Seyðisfirði, Fljótshlíð eða ofan úr Hvítársíðu. En það eitt skildi, að þeir voru ekki flokksmenn, og því máttu þeir ekki koma á fundinn. Að vísu voru tveir eða þrír menn utan flokksbanda boðaðir á fund þenna, en einmitt í því trausti, að þeir mundu vinnast í flokkinn, enda hefir það tekist um einn þeirra síðan. Fundurinn var því helzt sú tegund flokksfunda, sem nefndir eru »útbreiðslufundir«, og fæ eg ekki séð að það sé hóti réttmætara fyrir þá sök að borga kostnaðinn við hann úr landssjóði. Það hefir verið sagt, og það er rétt, að meiri hlutinn á þingi hafi falið stjórninni í fyrra að reka erindi flokksins í sambandsmálinu suður í Danmörku. En hvað lá á að kunngera erindislokin fyr en Alþingi kom saman? Alþingi hafði falið stjórninni málið og það eitt átti heimtingu á að heyra málalokin. Auk þess var það vitanlegt hæstv. ráðherra, að hann var sendur til þess að komast að betri kjörum en fengust 1908. Hitt var honum gersamlega heimildarlaust og beint óleyfilegt að ljá sig til þess að taka í mál að flytja hingað uppkastið gamla, og þó allra helzt enn verri tilboð frá Dönum. Var ástæða til að verja landafé til þess að boða flokksmönnum, að hann hefði farið verr en erindisleysu, og að hann hefði fyrir sitt leyti gengið að smánarboðum Íslandi til handa, sem hann mátti vel vita, að fáir mundu vilja líta við, jafnvel innan flokksins? Gat hann að minsta kosti ekki látið sendibréf nægja, ef einhverjum bráðlá á fregninni ? Annars er breyt.till. hv. þm. S.-Múl. (J. Ól.) góð, og ef hún fær góðar undirtektir, leggjum við ekki svo mikla áherzlu á að okkar tillaga verði samþykt. Aðalatriðið fyrir okkur er ekki það, að horfa í þessi 700 króna fjárútlát landssjóða, heldur að fá viðurkent, að fjárgreiðslan sé röng og að girða fyrir slíkar aðfarir framvegis.



Eg get ekki séð að hægt sé að komast hjá því að samþykkja þessa fjárveitingu. Mig langar til að gera háttv. þm. skiljanlegt, að mínu atkvæði í þessu máli ræður ekki eigingirni, þó að eg væri einn af þeim mönnum, sem boðaðir voru á fundinn. Eg hefði álitið, jafnt fyrir það þó ekki hefði náðst til mín, alveg sjálfsagt fyrir háttv. ráðherra, að kalla saman þingmenn, þá sem tök voru á að boða, til viðtals, þar sem um jafnmikilsvarðandi mál var að ræða. Hann gat ekki tekið neina ákvörðun um það upp á sitt einsdæmi. Eins og háttv. þm. N.-Þing. (B. SV.) gat um, er fjárveitingin ekki ægilega stór, svo að fyrir þá sök er naumast ástæða til að setja sig upp á móti henni. Um hitt, sem sami háttv. þm. (B. Sv.) sagði, að nógur tími hefði verið að skýra frá málinu þegar á þing var komið, get eg ekki verið honum samdóma. Það var einmitt mjög mikilsvert að fá að vita, hvort nokkuð væri hægt að gera áður en þingið kom saman. Það verða allir að skilja, að sjálfsagt var fyrir háttv. ráðherra að fá að heyra undirtektir þingmanna svo fljótt sem unt var. Þó að háttv. þm. N.-Þing. (B. SV.) segði, að hann hefði átt að geta vitað undirtektirnar þegar hann hafði séð erindislokin, þá er það hrein og bein fjarstæða. Hæstv. ráðherra gat ekki dæmt um það einn og hafði ekki leyfi til að dæma um það, sérstaklega fyrir þá sök, að þingið hafði falið honum erindið. Eg sé því ekki betur en að hæstv. ráðherra hafi gert hárrétt í þessu máli. Um það má þræta, hvers vegna háttv. þm. N.-Þing. (B. Sv.) var ekki boðið strax á fundinn. En eg býst við að öllum skiljist, að það var vitanlegt fyrirfram, að hann hefði sett sig upp á móti hverju því sem fyrir hefði legið, úr því að það hét sambandsmál. Þetta var það sem eg vildi sagt hafa. Fyrir þær ár ástæður, sem eg hefi nú greint, get eg ekki fallist á breyt.till. á þgskj. 210. Vona eg að öllum skiljist, að mér gengur ekki eigingirni til þess að hafa farið þessa för, þar sem eg var að eins fyrir tveim dögum kominn heim hér frá Reykjavík þegar eg var kvaddur á þennan umrædda fund. Hefði eg miklu fremur viljað vera heima kyr, en fanst eg ekki hafa leyfi til þess vegna afstöðu minnar til sambandsmálsins, en finn á hina hliðina enga skyldu á því, að fá ekki borgun fyrir ómakið.



Eg mintist á það við 2. umr., að þetta atriði, sem nú er talað um að breyta, væri mjög svo athugavert. Eg hefi ekki getað sannfærst um annað en að svo væri, af þeim andmælum, sem fram hafa komið. Háttv. framsögm. fjárlaganefndarinnar (P. J.) tók fram, að það væri ófyrirsynju, að þessu atriði væri breytt, þar sem hér væri ekki um flokksfund að ræða, heldur hefði fundurinn verið bein afleiðing af ákvörðun þingsins. Þessu neita eg algerlega. Það var einmitt tekið fram á flokksfundi í Sambandsflokknum af ráðherra sjálfum, að hann skyldi senda þingmönnum skýrslu um málalokin. Á hinu lá ekki, og var engin ástæða til að kalla saman flokksfund. T. d. Var engin þörf á að kalla þingmenn frá Seyðisfirði hingað til Reykjavíkur til þess eins að heyra þeirra skoðun, af því ráðherra kom á Seyðisfjörð og gat talað við þá þar. En hann vildi einmitt fá þá á flokksfund. Eg verð að leyfa mér að halda því fram, að það sé rétta nafnið á fundinum, því að þeir einir voru á hann kallaðir, sem kunnugt var um, að voru hlyntir málinu sem fyrir lá, og það jafnvel allmargir utanþingsmenn, en þeir þingmenn aftur á móti ekki, sem grunaðir voru um að vera á móti því, þótt þeir væru í sjálfri Reykjavík og ekkert kostaði að kalla þá á fundinn. En auðvitað var, að þar sem hér var um stórt velferðarmál fyrir alt landið að ræða, þurfti báðum pörtum jafnt að gefast kostur á að kynnast málinu, ef þjóðinni hefði átt að verða nokkur leiðbeining að fundinum. Eg get ekki betur séð, ef féð er veitt athugasemdalaust, eins og nefndin ætlast til, en að þá sé þar með skapað ílt fordæmi. Og ef nú við þetta bætist, að þeir þingmenn, er fundinn sóttu og þágu fé fyrir, greiða atkvæði með fjárveitingunni, þá er komin siðspilling, »corruption«, inn í þingið. Því slæ eg hér með föstu. Því að hvað er »corruption«, ef það er ekki það, að þingmenn »wotera« sjálfum sér fé úr landssjóði.  (Sigurður Sigurðsson: Það er ekki í fyrsta skifti)  . Það kann að vera, en það hefir aldrei verið látið óátalið, heldur jafnan vakið mikinn óhug um land alt. Eg segi ekki með þessu, að eg vilji láta fjárútlátin skella á hæstv. ráðherra. Það mætti bæta honum þetta upp með persónulegri fjárveitingu sem þessu nemur. Eflaust hefir hann gert þetta í beztu meiningu. En eg segi með okkar fræga sálmaskáldi: »Góð meining enga gerir stoð«. Eg álít, að breytingartill. háttv. 1. þm. S.- Múl. (J. Ól.) bæti mikið úr. Aðalatriðið er að fjárveitingin skapi ekki ilt fordæmi, og við því slær till. varnagla. Eg mun því greiða henni atkvæði, ef hin br.till. fellur.

Ráðherrann (H.H.): Eg hafði ekki ætlað mér að tala í þessu máli, enda skal eg vera stuttorður. Eg verð að neita því, að fundurinn hafi verið prívatfundur, og eg skil ekki í þeim ofsa, sem háttv. þm. Sfjk. (V. G.) hefir erfiðað sig upp í út af því. Hann vissi vel, hvað eg hafði í hyggju þegar eg fór frá Höfn, og hafði ekkert á móti því þá. Hann vissi vel og veit enn, hvers vegna lá á því, að stjórnin kallaði saman þingm. til ráðuneytis. Spurningin var sú, hvort gera skyldi þá ákvörðun, að málið yrði lagt undir þjóðaratkvæði svo snemma, að semja mætti frumv. á þessum eða líkum grundvelli áður enn ráðherrann sigldi á konungsfund. Þá ákvörðun gat eg ekki gert upp á mitt eindæmi. Eg var bundinn því loforði, ef þeim tillögum, sem þingmenn höfðu komið sér saman um, fengist ekki framgengt að mestu óbreyttum, að bera það undir þá, hvort þeir vildu fallast á það sem í boði kynni að verða eða ekki, og hvort þeir teldu líklegt, að nægilegt fylgi fengist hjá þjóðinni, til þess að tefla ekki þessu máli út í innanlandsrimmur og ef til vill skipbrot. Þessu var því ekki hægt að fresta, ekki sízt fyrir þá sök, að viss blöð hér í bænum höfðu þegar fyrir fram byrjað á þeim fádæma ósannindum og getsökum um málið, að það mun fátítt að slíkt komi fyrir í nokkru siðuðu landi.



Fjárlaganefndin hefir eigi átt kost á að bera sig saman um breytingartill. á þgskj. 228, en hins vegar hefir nefndin óbeinlínis tekið afstöðu til tillögunnar á þgskj. 210 um, að fella burt fyrsta lið 9. gr. fjáraukalagfrumv. Það hefir nefndin gert með því að amast við liðnum. Eg fyrir mitt leyti mun greiða br.till. á þgskj. 228 atkvæði mitt, með því að hún slær því einu föstu, sem eg held hafi vakað fyrir fjárlaganefndinni. Brt. á þgskj. 210 ræð eg hins vegar til að fella. Út af því, sem hæstv. ráðherra sagði, að það hefði legið á að halda þennan fund, verð eg halda því gagnstæða fram. Það var alls engin ástæða til að halda nokkurn fund, með því að það átti að vera öllum fyrir fram vitanlegt, að kostirnir voru öldungis óboðlegir Íslendingum eftir millilandafrv. 1908. Sízt var ástæða til að halda fundinn svona snemma, þar sem hæstv. ráðherra fór ekki utan fyr en með vorinu. Og allra sízt var ástæða til að boða til fundar með jafnstuttum fyrirvara; fundurinn var boðaður 4. Desember og haldinn 9. og 10. s. m. Liggur í augum uppi, að á þessum stutta tíma var ekki hægt að hafa tal af nógu mörgum þingmönnum til þess að komast fyrir afstöðu þingmeirihlutans til inna framboðnu kjara. Hvort fundurinn er kallaður flokksfundur eða ekki, skifti eg mér ekki af. Á honum voru 16 Þingmenn, þar af voru allir úr »Sambandaflokknum« svo kallaða, nema tveir, Júlíus Havsteen og Kr. Jónsson, og þannig í rauninni allir af sama sauðahúsinu, því að mér er persónulega kunnugt um, að Kristján Jónsson hafði þegar 1911, nokkru fyrir kosningarnar, tekið vingjarnlega afstöðu til sambandamálsins.



Það sem meðal annars vakti fyrir mér, þegar eg bað um orðið í annað sinn, var að þakka hrósyrði þau sem eg hefi fengið. Háttv. þm. Sfjk. (V. G.) var svo góður að gefa mér óbeinlínis skýringu á sjálfum sér. Og held eg, að eg sé nú farinn að skilja hann. Hann sagði: »Góð meining enga gerir stoð«, og tók sér þar í munn orð bezta sálmaskálds vors. Getur hann ekki verið hreinskilinn maður, er hann segir slíkt, og mun það vera rétt lýsing á háttv. þingmanninum að sumra manna áliti. Annars furðar mig á því, að menn skuli segja, að ekkert hafi legið á þessu máli. Það lá einmitt á því að sýna, hvað í boði var, og fá álit sambandsmanna um það áður en hæstv. ráðherra færi aftur utan. Eg get ekki verið sammála hv. þm. Sfjk. (V. G.), þar sem hann sagði, að sjálfsagt hefði verið að heyra báða flokkana, því þegar kunnugt er að andstæðingaflokkurinn segir »nei« hvernig sem það frumv. er lagað, sem komið er með um sambandsmálið, get eg því ekki séð ástæðu til að kveðja hann til ráðagerða um málið. Það var heldur ekki haft neitt á móti því að þessir þingmenn kæmu á fundinn. Þeir gátu komið, ef þeim sýndist svo, og talað það sem þeim þóknaðist. En það lá alls ekki á að heyra það, sem þeir sögðu, en það lá á að heyra álit þeirra manna, sem samninga vildu og höfðu falið ráðherra þetta mál.



Eg ætlaði að eins að gera örstutta athugasemd. Sumir hafa haldið því fram, að rétt hafi verið að kalla ekki þá menn á fundinn, sem menn þóttust vita um, að segja mundu »nei« við hvaða boðum, sem »hann kæmi með«, eins og háttv. síðasti ræðumaður komst að orði. Mér finst þá sjálfsagt að rétt hefði verið að undanskilja líka þá menn, sem víst var um að segja mundu »já« við hverju sem »hann kæmi með«. Ef það hefði verið gert, hefði liðurinn, sem um er að ræða, orðið svo lítill, að ekki væri ástæða til að fárast um fjárhæðina; reyndar er það heldur ekki gert nú. Að öðru leyti skal eg ekki ræða þetta meir, en vildi að eins taka fram, að úr því að hæstv. ráðherra ekki kvaddi til andstæðinga sína, hefði hann heldar ekki átt að kveðja þá til fundar, sem víst var um, að segja mundu »já«. Eg vil ekki þar með segja, að háttv. þm., sá er síðast talaði, sé einn af þeim.



Eg hefi ekki fyrir nefndarinnar hönd ástæðu til að ræða um þetta mál, en út af athugasemdum, sem komið hafa frá háttv. þm. S.-Þing. (P. J.), vildi eg gefa hér skýrslu. Hann sagði við 2. umr. málsins, að starfskostnaðurinn við bankann væri óhæfilega mikill, þar sem störfin við hann hefðu ekki aukist. Eg svaraði þessu þá þegar, en af því að eg hafði engin skjöl við hendina, vildi eg gefa ítarlegri upplýsingar við 3 umræðu. Innheimta við Landsbankann, sem kreist mikilla atarfskrafta, hefir aukist töluvert þessi síðustu ár. Árið 1908 var innheimtufé 104,981 kr, árið 1909 kr. 82,897, árið 1910 kr. 176,226, árið 1911 kr. 266,5 í 1 og árið 1912 kr. 510,658. Innheimtan hefir því fimmfaldast frá árinu 1908, og eins og eg tók fram áðan, krefst hún mikilla starfskrafta. Enn fremur vil eg geta þess, að sparisjóðsfé og Viðtökuskírteini voru árið 1908 2;744,870 kr., en 1912 2,831,016 kr. Þá var og árið 1909 bætt við veltuféð 2 millíónum króna með láni, sem auðvitað var lánað út, og dróg meiri starfskrafta með sér. Umsetning bankans var árið 1908 26,780,000 krónur, en árið 1912 37,030, 000 krónur. Það munar æði miklu. Kostnaðurinn var, eina og eg tók fram um daginn, árið. 1909 kr. 49,996. Við það bætast laun bankastjóra og eftirlaun fyrverandi bankastjóra, sem til samans eru 10 þús. kr. Árið 1910 er kostnaðurinn töluvert hærri, enda var þá bankahúsið innréttað fyrir veðdeildina, sem við var bætt, kr. 8,645, sem eigi verður talið rekstrarkostnaðar, þó talið sé þar með. Auk þess var mikil aukavinna þetta ár, af ástæðum sem eg eigi vil gera að umtalsefni. Á reikningnum 1911 er kostnaðurinn kr. 65,443. Liggur það meðal annars í kostnaði út af bankavaxtabréfum. Ekkju bókarans var veitt dálítil upphæð, þannig að hún var látin halda launum manns sins til ársloka, þótt hann dæi í September. Árið 1912 var kostnaðurinn ekki nema 61,794 krónur. Hann hefir því lækkað, þrátt fyrir að velta bankans er langt um meiri það árið. Hún er kr. 37,030, 000 í stað kr. 28,946,000 árið áður. Getur maður því sagt, að kostnaðurinn sé einu og hálfu þúsundi minni en árið 1909, þó atarfið hafi aukist svona mikið. Loks vil eg geta þess, að veðdeildin Var 1908 kr. 4,677,400 en 1912 kr. 6,596,800. Hefir því aukist um hér um bil 2 milíónir króna og skapar það bankanum ákaflega mikla vinnu. Ennfremur vil eg minna á, að það bar aldrei venja að hafa bankann opinn á e eftirmiðdögum. Upp á því var tekið 1910 og eykur það starfið töluvert. Það er að segja atarfamönnunum verður minna úr störfum sínum, og vinnutíminn verður að vera lengri. Nú er skyldustarfstími Landabankans 8 klst. hvern virkan dag, en Íslandabanki ekki nema 51/4–51/2 klst. Út af því, sem um umboðsm. ráðh. (Kl. J.) sagði um daginn um hag Landsbankans gagnvart Landmandsbanken í Kaupmannahöfn, ætla ég að gefa skýrslu um hann fyrir árið 1912. Í blöðunum 1911 var Landsbankanum álasað mjög fyrir að eiga inni fé hjá Landmandsbanken. Inneignin stafar einkum af því, að veðdeildarafborganir greiðast í Október, Nóvember og Desember, en 2. Janúar eiga að innleysast öll útdregin bréf, sem liggja mest erlendis, og hálfs árs vextir af öllum Veðdeildarlánum allra deildanna, og 2 milíóna kr. láninu. Menn sjá líka af skýrslu, sem hér fer á eftir, að inneignin hjá Landmandsbanken hefir lækkað nálega um helming í Janúarmánuði: Landmandsbanken. Debet. Kredit 1912 .. Landsbankinn. Útbúin. Kr. au Kr. au Janúar 1. til góða kr. 558,308,02 0+ 262,703,09 821011,11 Febrúar 1. til góða 453715,06 Marz 1. skuldaði 12932,87 Apríl 1. - - 83050,38 Maí 1. - - 230655,59 júní 1. - - 366180,15 Júlí 1. - - 594814,02 Ágúst 1. - - 371419,01 Sept. 1. - - 345431,73 Okt. 1. - - 300484,34 Nóv. 1. - - 212431,20 Des. 1. til góða kr 445,579,19 + 248,814,58 694,393,77 En þrátt fyrir að bankinn á til góða,er honum ómögulegt að lána það fé út, heldur verður hann að láta það á vöxtu erlendis um tíma.



Eg hefi komið fram með þetta mál fyrir beiðni ábúandans á Mosfellsbringum. Sá sem býr þar nú, hefir búið þar í mörg ár og ræktað jörðina, sem var í eyði, er hann kom þangað. Var þar þá ekki annað en óræktar-bali í túns stað. Hefir hann nú óskað að fá kot þetta keypt, sem hann hefir sjálfur bygt hús á. Út af ósk hans voru kvaddir menn til að meta jörðina og töldu þeir hana 6 hundruð. Virtu þeir jörðina á 1500 kr. en afgjaldið af henni er nú 60 kr. Mat þetta var staðfest með eiði 14. Des. 1911. Sýslunefnd hefir samþykt söluna að sínu leyti og látið í ljósi, að ekkert væri til fyriratöðu að jörðin væri seld frá laganna hendi. Presturinn hefir sömuleiðis mælt með sölunni. Síðan var málið sent til stjórnarráðsins og neitaði það að selja jörðina, án þess að taka fram nokkrar ástæður fyrir neituninni. Öll skjöl eru til sýnis fyrir væntanlega nefnd - ef málið fær að komast í nefnd. Vil eg stinga upp á, að málinu verði að umr. loknum vísað til þjóðjarðasölunefndarinnar.



Eg get ekki skilið, að þetta mál eigi neitt erindi inn á þingið; mér virðist það eingöngu til þess að tefja tíma þingsins að ræða það. Fyrir mínum augum stendur þetta svo, sem ekkert vit sé í að fara nú að selja jörðina, því að hún er einmitt á þeim stað, sem járnbraut sú mundi liggja um, sem nú er verið að hugsa til að leggja. Stjórnin hefir neitað um sölu á jörðinni, því að hún er hluti af prestssetri og heyrir þess vegna ekki undir kirkjujarðar-sölulögin, og þó ekki væri svo, mundi hún hafa synjað af hinni ástæðunni, er eg nefndi.



Mér virðist að hæstv. ráðherra (H. H.) misskilji frumvarpið. Hér er ekki um það að ræða, að ákveða sölu jarðarinnar, heldur að gefa stjórninni heimild til þess að selja hana. Auðvitað getur stjórnin sett þau skilyrði, sem henni finst nægjandi til að salan komi ekki í bág við járnbrautarlagninguna. Mér virðist auðaætt, að meðan þessi lög um þjóðjarðasölu standa, beri að láta þau ná jafnt til allra. Sérstaklega finst mér sanngjarnt, að þau fái að ná til þessa manna, sem hefir gert jörðinni svo mikið til góða. Hann hefir ræktað það sem ræktað er á jörðinni og auk þess á hann öll hús, sem á henni standa.

Ráðherrann (H. H.) Hv. 1. þm. (G.-K. (B. Kr.) gat þess, að þessi bóndi ætti jafnréttiskröfu til þess að fá jörðina keypta eins og leiguliðar á þeim jörðum, sem falla undir þjóðjarðasölulögin og lögin um sölu kirkjujarða, eigi heimting á að fá ábýli sín keypt. Þetta er ekki svo, lögin um þjóðjarðasölu og sölu kirkjujarða eru engin skipun til stjórnarinnar, heldur eru þau heimildarlög með föstum takmörkunum. Í hverju einstöku tilfelli þarf að dæma um það, hvort rétt sé að selja jörð eða ekki; það hefir stjórnin gert, og henni finst ekki viturlegt að selja þessa jörð. Ef nú þingið samþykkir þetta frumv., þá væri það sama sem að skipa stjórninni að selja jörðina.



Mér skilst sem hér Sé blandað taman tvennu ólíku. Mér finst, að hér sé ekki um annað að ræða en það, hvort sett skuli nefnd í málið eða ekki. Það er ekki svo sem jörðin verði seld, þótt sett sé nefnd í málið. Nefndin er ekki sett til annara en að meta ástæður, sem mæla með og móti. Eg get ekki annað en litið svo á, sem rétt sé að setja nefnd í málið, þar sem skoðanirnar eru skiftar. Eg styð þess vegna uppástunguna um nefnd.



Mér virðist ekki nokkur ástæða til annars en að selja jörðina; mér virðist ekkert mæla móti því Í raun og veru skipa þjóðjarða og kirkjujarðasölulögin stjórninni að selja jarðirnar þegar þau atriði eru ekki til fyrirstöðu, sem hindrað geti söluna, og talin eru upp í lögunum. Hitt er annað mát, að stjórnin getur sett þau skilyrði og það verð á jörðina, sem hún vill fyrir sölunni. Meðan þessi lög eru í gildi, ber stjórninni að selja jarðirnar þegar salan riður á engan hátt í bág við þjóðjarðasölulögin. Annars geta menn orðið fyrir inu mesta misrétti.



Það er áreiðanlega misskilningur á lögunum, að þau skipi stjórninni að selja þjóðjarðirnar; lögin veita einungis heimild til þess að selja. Ef þetta frumv. heimilar stjórninni einungis það, sem hún hefir heimild til að lögum, þá hefir það ekkert að þýða, að vísa frumvarpinu til nefndar, eða fleyta því lengra; nema menn vilji skipa stjórninni að selja jörðina. En skyldi vera ráðlegt að flýta sér að því einmitt þegar ráðgerð er járnbraut um þetta svæði innan skamms?



Þetta frumvarp er fram komið hér vegna tilmæla frá nokktum varpeigendum við Eyjafjörð. Þeir hafa kvartað í bréfi, sem lagt hefir verið fram á lestrarsalinn, yfir því, að leifar frá síldarbræðsluverksmiðjunum við Eyjafjörð geri mikla brá á sjónum, og setjist hún svo á fiðrið á æðarfuglinum svo það rotni af og fuglinn drepist unnvörpum. Eg get alls ekki rengt, að það sé rétt frá þessu skýrt, og eg hefi frá óvilhöllum mönnum sannar sögur um það, að þessi brá er stundum svo mikil, að rák sést eftir endilöngum Eyjafirði. Þetta frumv. er bygt á sama grundvelli og lögin um hvalaleifar, sem banna hvalaleifar á þeim stöðum, þar sem þær geta grandað skepnum manna. Eg vona að hv. deild sjái, að þetta getur verið æðarfuglinum hættulegt, og að minsta kosti er hættulaust að samþykkja frumvarpið, því það fer ekki fram á neitt, sem ósanngjarnt er. Eg geri ráð fyrir að frumvarpinu verði vísað til nefndar, og vil eg þá stinga upp á að Vísa því til fiskiveiðanefndarinnar.



Eg stend að eins upp til þess að benda á, að mér þykir þetta óþarft frumv. Þetta mál heyrir undir heilbrigðismál að nokkru leyti, og sama sem frumvarpið fer fram á, fengist, ef heilbrigðissamþykt væri samin og henni framfylgt. Með leyfi hæstv. forseta vil eg lesa hér upp grein úr lögum um heilbrigðissamþyktir. Þar segir svo: »Fyrir kaupstaði, verzlunarstaði, sem eru hreppar út af fyrir sig, og önnur hreppsfélög má gera heilbrigðissamþyktir«. Ef nú heilbrigðissamþyktir ekki eru til fyrir þessa hreppa, sem hlut eiga að máli, má semja þær, og ef þeim er svo framfylgt, þá fæst það sama sem með þessum lögum. Á þetta vildi eg benda háttv, deild.



Það getur auðvitað verið heppilegt í mörgum tilfellum að setja reglur, er tryggja heilbrigðisástandið bæði hvað snertir menn og skepnur, en eg held að þetta frumvarp sé með öllu þýðingarlaust. Þetta frumv. mun vera fram komið fyrir tilhlutun nokkurra varpeigenda, en þeir eru oft óþarflega viðkvæmir fyrir ýmsum miður áreiðanlegum sögum um banatilræði við þessar uppáhaldsskepnur þeirra, æðarfuglinn. Eg tel það alveg ósannað mál, hvort þessi brá á sjónum, sem svo mikið hefir verið talað um, vinnur æðarfuglinum nokkurt tjón. Eg hefi athugað þetta nokkuð, en ekki orðið var við að svo væri. Ef til vill getur það komið fyrir með einstöku unga, en eg hygg að það geri fullorðnum fugli ekki neinn skaða. Hér stendur svo á, að þessi síldarbræðsla var áður fljótandi, nefnilega úti á skipi, en nú er hún flutt í land, svo að þetta kemur nú miklu síður fyrir. Eg get fengið vitnisburð margra manna um að svo sé, sem eg segi, að tjón það sem sagt er að fuglinn hljóti af þessu, er að mestu ekki annað en hugarburður, og virðist mér því, að á meðan þetta sé ósannað, hvort fuglinn hafi skaða af þessu, þá sé ekki rétt gert að leggja höft á þessar verksmiðjur eða þröngva kosti þeirra á nokkurn hátt. Nú hafa verið lagðar um 3 milíónir króna í þessar stofnanir og þær veita landinu talsverðar tekjur, sem munu fara vaxandi. Líka hafa þessar stofnanir gert það að verkum, að verð hefir hækkað til muna á þeirri síld, sem söltuð hefir verið, því að það er hvortveggja, að þær taka við allri skemdri og lélegri síld, svo ekki er saltað annað en góð vara, og annað hitt, að síðan þær tóku til starfa, hefir það ekki komið fyrir, að of mikið hafi borist að á markaðinn í einu af saltaðri síld, og það hefir auðvitað mikla þýðingu fyrir verðið. Eg tel það því mjög illa farið, ef þingið metur þessa umkvörtun nægilega til þess að gera eitthvað, sem sýnir að það vilji hefta þessa atvinnugrein.

Stefán Stefánsson Hv. 2. þm. S.-MúI. (G.E.) talaði um, að hægt væri að fyrirbyggja, að leifar færi í sjóinn, með heilbrigðissamþykt. Þar til er því að svara, að heilbrigðissamþyktir eru óvíðast til nema þá í kauptúnum og sjóþorpum, enda ekki til á þeim stöðum, þar sem mest er um síldarbræðsluna, og þó ekki sé mikils vert að koma á heilbrigðissamþykt, þá er það engu léttara en að búa til lög, er að eins snerta þessar einstöku stofnanir, ef annars þingmenn játa nauðsynina til opinberra afskifta að þessu leyti. Háttv. þm. Ak. (M. Kr.) sagði, að með þessu væri verksmiðjunum gert óþarflega erfitt, en eg hygg að svo sé alls ekki. Eg þykist sannfærður um, að síldarbræðslumenn gætu komið síldarleifunum frá sér á annan hátt en að kasta þeim í sjóinn; t. d. er mjög líklegt, að bændur mundu vilja kaupa leifar sem áburð, og yrði verksmiðjueigendum þá peningar úr þessum úrgangi, i staðinn fyrir að láta hann fara í sjóinn. Hins vegar er töluverð reynsla fyrir því, að æðarfuglinn þolir ekki lýsisbrána, sem breiðist út á yfirborði sjávarins frá verksmiðjunum. Fitan festist í fjöðrunum og klístrar þær saman, svo að fuglinn getur ekki hreinsast. Af þessu leiðir, að æðarfuglinn finst dauður svo talsverðu nemur, einkum í námunda við þessar bræðslustöðvar. Eg get sem sagt ekki séð, hvernig þetta frumvarp getur skoðast til meins verksmiðjunum, þó að þeim Sé með því gert að skyldu að fleygja ekki leifunum í sjóinn, þar sem vart er hugsanlegt, að ekki sé hægt að selja þær fyrir eitthvert lítið verð, þar sem vitanlega er töluvert fémæti í þeim til áburðar. Eg vona, að málið verði sett í nefnd og sting upp á að því verði vísað til sjávarútvegsnefndarinnar.



Herra forseti! Þetta frumvarp er mjög viðsjárvert og ætti ekki að ganga fram í deildinni. Heilbrigðissamþyktir er hægt að gera alstaðar um heilsu manna, en hæpið mun, að þær geti náð til þess að vernda heilsu ceóarfugla. Eg held líka, að hræðslan um tjón, það sem æðarfuglinn hafi af lýsisbrækjunni, sé hégilja ein. Eg er fæddur á prestssetri, þar sem var mikið æðarvarp (150 pd.), og hefi séð fugla synda með unga þar sem fult var af lýsisbrækju (eins og oft vill verða, þá er lýsi er brætt niður við sjó), án þess þeim yrði meint við það. Eg hefi líka horft á háa síldarbunka á Akureyri og rann úr þeim lýsið fram í sjóinn, og setti brá á hann, og var ekki að sjá sem fuglar, er þar voru á sundi, fældust eða yrði neitt flökurt. Og eitt er víst, að enginn mintist á þessa hættu fyrri en verksmiðjurnar komust á fót. Þá er fyrst hætta á ferðum. Eg er ofur-hræddur um, að hér geri vart við sig vor ljóti, en, því miður, algengi þjóðlöstur: öfundin. Á henni bólar í hverri kotungssál, ef einhver atvinna gefur einhverjum góðan arð. Það er eins og enginn geti vitað, að annar hafi meira að bita og brenna en hann sjálfur, þó að honum vegni vel. Og þessar kotungssálir finnast alt of víða meðal þjóðar vorrar - jafnvel á þingmannbekkjunum hér, eins og lýsir sér daglega, ef minst er á embættismenn, þótt á sveltilaunum lifi. Það hlýðir ekki að Alþingi leggi höft á svo mikilsverðan atvinnuveg, þótt aldrei nema »almæli« sé á því, að vitni háttv. 1. þm. Eyf. (St. St.), að lítils háttar spjöll verði á æðarvarpi. »Almæli« er teygilegt orð; það getur þýtt sama sem fárra manna mál, og það getur líka verið hjátrú ein, það Sem í almæli er. Alþingi má ekki hlaupa eftir slíku; Alþingi getur ekki tekið til greina annað en fulla sönnun. Það þyrfti að minsta kosti þingsvitni um málið. Eg skal ekkert fullyrða um nauðsyn þessa máls, en þær sannanir liggja ekki fyrir nú, að Alþingi geti tekið frumv. til greina.



Eg átti ekki von á því, að þetta litla frumv. mundi sæta svona miklum andmælum. Eg vil ekki eiga í þrætum um það á þessu stigi; vonast til að nefnd verði skipuð í það, og hún taki það til rólegrar íhugunar. Það hefir verið talað um það, að ekki mundi þurfa lög um þetta efni, því að hægt væri að taka ákvæði um þetta upp í heilbrigðissamþyktir. En sé þetta efni svo lagað, að ákvæði um það megi taka upp í heilbrigðissamþykt, þar sem slíkt á við, þá mega sömu ákvæði líka gilda á öðrum stöðum, þar sem eins til hagar. Og þá sé eg ekkert á móti því, að setja um það almenn lög. Hitt atriðið, sem haft hefir verið á móti frumvarpinu, tel eg athugaverðara, sem sé það, að það kunni að aftra síldarbræðslunni. Einmitt þetta atriði bar eg undir mann, sem er málinu kunnugur, þótt ekki reki hann þessa atvinnu sjálfur, eg á við háttv. þm. Ak. (M. Kr.). Eg sýndi honum frumvarpið í smiðum, og áleit hann það áhættulaust og að það mundi enga verulega hindrun gera síldarbræðslunni, ef eg strykaði út eitt orð, og það gerði eg. Hér er ekki um annað en þann sjálfsagða hluta að ræða, að þessum síldbræðslustofnunum sé bannað að kasta í sjóinn eða annarstaðar leifum, sem skepnum geti orðið að grandi. Eg sé ekki, að hér sé um nokkur höft á þessum atvinnuvegi að ræða eða neitt meira en alment hreinlæti heimtar, enda skoðaði eg ummæli háttv. þm. Ak. (M. Kr.) ekki öðruvís en svo, en að hann varaði við því að ganga lengra en frumvarpið fer.



Eg get ekki neitað því, að háttv. flutningsm. (P. J.) bar undir mig, hvernig mér litist á þetta frumvarp. Hann hefir nú kannast við, að mér hafi þá þegar þótt það varhugavert, og álitið nauðsynlegt að breyta því nokkuð. Það er einmitt vegna þess að þessi breyting hefir ekki verið gerð í samræmi við mína tillögu, að eg verð að mæla eindregið móti frumvarpinu. Háttv. 1. þm. Eyf. (St. St.) talaði um, að þetta frumv. kynni að verða hagur fyrir bændur, því að þeir mundu fá úrganginn fyrir lítið verð. Þetta er af ókunnugleika talað. Hér er um engar leifar eða úrgang að tala; alt er notað upp til agna, nema það, sem kann að síjast frá verksmiðjunum eða jafnvel veiðiskipunum sjálfum, sem ekki verður hjá komist. Ákvæði um þetta getur því verið hættulegt, þótt eg raunar óttist ekki, að því yrði beitt mjög stranglega. Háttv. 1. þm. Eyf. (St. St.) sagði ennfremur, að það væri almæli, að ungar fyndust dauðir í hrönnum af þessari ástæðu. Aldrei hefi eg heyrt þetta, og er eg þó kunnugur, og þótt svo væri sagt, væri það ósatt. En því get eg ekki neitað, að fundist hafa örfáir ungar dauðir. Eg Skal svo ekki fjölyrða um þetta. Nefnd álít eg óþarfa, en mun þó ekki setja mig á móti því, að frumvarpinu serði vísað til sjávarútsegsnefndarinnar. Eg vona að háttv. deild sjái, að hér er um óþarfa lagasetning að ræða, sem gæti orðið nauðsynlegum atvinnurekstri til ógagns og á því ekki að ná fram að ganga.



Menn kannast við lögin um kornforðabúrssamþyktir, þau er samin voru á þinginu 1909. Þau veita að eins heimild til þess að stofna kornforðabúr, eftir því sem samkomulag fæst til í því eða því bygðarlagi. En lögin gera ekkert til þess að örva menn til að stofna slík kornforðabúr, með styrk úr landssjóði eða því um líku. Alt öðru máli er að gegna um lögin um heyforðabúr; það er með lögum ákveðið, að kostnað við þau skuli landssjóður borga að tilteknum hluta. Nú hefir oss nokkrum mönnum komið til hugar, hvort ekki væri hægt að örva menn upp til þess að tryggja Sér kornforða, framar en nú á sér stað. Kornforðabúr eru enn mjög óvíða á komin; áhugi manna er ekki vaknaður í þeim efnum, jafnvel þótt Búnaðarfélag Íslands hafi stutt að stofnun þeirra og veitt til þeirra dálítinn styrk. Á hinn bóginn er mér kunnugt um það, að með vaxandi samkepni í verzlun og auknum vetrarferðum, þá eru verzlanir yfirleitt miklu ver birgar að korni síðari hluta vetrar, en áður var. Ef því skipaferðir einhverra orsaka vegna teppast, þá geta heil héruð orðið í hættu. Um þetta efni leyfi eg mér að skírskota til innar rækilegu ritgerðar Guðmundar landlæknis Björnssonar, sem nýlega er út komin; hefir hún fengið mikinn róm meðal manna og þótt orð í tíma talað. Það er alla ekki vel ástatt hér á landi, ef eitthvað ber út af um skipagöngur, og skepnufóður reynist ekki nægilegt. Þetta hefir oss nokkurum mönnum hér í deildinni komið til hugar að lagfæra mætti með lítilli uppörvun á þann hátt, að þar sem menn byndust samtökum um að tryggja sér korn, þótt ekki væri um bein forðabúr að ræða, t. d. semdu um það við kaupfélag eða kaupmann, að hafa nægilegt korn, þá veitti landssjóður dálitla aðstoð. Slíku skipulagi er nú að sögn verið að koma á í Eyjafjarðarsýslu, og liggur fyrir frv., er að því á að styðja. Með þessu frv. er farið fram á það, að hvar sem samþyktir eru gerðar í þessa átt, þá veiti landssjóður ofurlítinn styrk til þess. Eg hefi ekki beint lagt niður fyrir mér, hve miklu þetta mundi nema fyrir landssjóð. Ef landssjóður greiddi t. d. 80 aura fyrir hver 100 kgr. í þeim hluta forðans, sem ekki væri notaður, þá gæti ekki orðið um sérlega stóra upphæð að ræða fyrir landssjóð, en landsmönnum gæti orðið það til uppörvunar. Með 80 aurum fyrir 100 kgr. yrði styrkur landssjóðs 4000 kr. fyrir 5000 tunnur. Eg leyfi mér að mæla ið bezta með frv. Málið er svo einfalt, að eg álít ekki þörf á að athuga það í nefnd, enda gæti það orðið málinu til tafar, svo áliðið sem er þingtímann. Í raun og veru er líka sama sem málið hafi verið athugað í nefnd, þar Sem það er framborið af nokkurum þingmönnum eftir rækilega íhugun.



Eg hefi borið fram þetta frv. af því að eg tel ótryggilegt fyrir almenning, að hlutafélög og sjóðir velji hina og þessa menn til að endurskoða reikninga sína, án þess að nokkuð sé litið til þess, hvort slíkir menn séu færir um að leysa verkið af höndum. Eg vil að þessir menn séu tilnefndir af stjórninni eða dómkvaddir. Eg býst við, að menn séu alment á sama máli sem eg um þetta. Vona eg að menn taki frumv. hlýlega. Nú með því að eg hefi haft nauman tíma til að semja frumvarpið og varð að hraða mér með það, áður varptíminn væri á enda, þá er ekki víst, að það sé svo úr garði gert sem bezt væri. Því leyfi eg mér að leggja til, að 5 manna nefnd sé valin í málið.



Það eru nú liðin rúm 80 ár síðan Jón Sigurðsson á Böggvisstöðum í Svarfaðardal gaf þessa höfðinglegu gjöf, Sem nú er orðin nær því 55 þús. kr. Gjöfin var gefin í því skyni, að fyrirbyggja hungursneyð eða manndauða af hallæri í Eyjafjarðarsýslu. En gjafabréfið er þannig orðað, að ekki er hægt að gripa til gjafarinnar eða gera eiginlega nokkrar ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir almenna neyð, sem leiðir af harðæri, fyr en allar bjargir eru bannaðar og orðið um seinan. Þessu til sönnunar skal eg með leyfi háttv. forseta lesa upp nokkur orð úr gjafabréfinu. Það er er einmitt sá kaflinn, sem þetta frv. fer fram á að breyta. Hann hljóðar svo: »En þó að legatið svoleiðis sé lagt til amtsfátækrakassans, og standi undir stjórn amtmanns (og amtsprófasts) skal þó einasta Eyjafjarðarsýsla njóta góðs þar af í almennum neyðartilfellum á þann hátt, að ársrentum höfuðstólsins eða ársafgjaldi skal þá, verja til að koma fátækustu eða nauðstöddustu hreppum eða sveitum sýslunnar til hjálpar með innkaupi matarvöru í stórum almennum harðindum (hallæri) þegar liggur við manndauða, alt eftir amtmanns (og amtsprófasts) ákvörðun og ráðstöfun«. Hér er beinlínis það ákvæði, að ekki megi taka af vöxtum sjóðsins nema við hallæri og hungurdauða liggi. En nú eru þeir tímar komnir, að naumast getur orðið ballæri á Norðurlandi, nema með því eina móti að ís leggist svo að landinu að allar samgöngur tefjist um langan tíma. Sé bókstaf gjafabréfsins fylgt, geta því engin not orðið að sjóðnum, þó að mjög mikið liggi við, og með því móti getur hugsun gefandans ekki komist í framkvæmd. Nú í vetur var málið til meðferðar á sýslufundi í Eyjafjarðarsýslu og var þar kosin þriggja manna nefnd til þess að undirbúa málið fyrir þingmálafundi og jafnvel fyrir n. k. sýslufund. Nefndin skrifaði all-ítarlegt nefndarálit og beindi því til þingmálafunda í sýslunni, að skora á Alþingi að hlutast til um, að þessu ákvæði gjafabréfsina yrði breytt. Það kann að mega deila um það, hvort hér sé réttri aðferð beitt til þess að fá gjafabréfinu breytt, því nokkrir munu lita svo á, að réttara hefði verið að fara umboðs-leiðina. En þingmálafundir tóku nú þessa stefnu og því hefi eg leyft mér að flytja málið í þessu formi. Eg skil ekki að þingið sem slíkt geti haft nokkuð sérstakt á móti þessari breytingu, sem farið er fram á, einkum þegar þess er gætt, að tilgangur gjafabréfsins er augljós, og honum á í rauninni ekkert að breyta, heldur laga hann eftir þeim kringumstæðum sem nú eru. Eg vil leyfa mér að leggja það til, að þegar umræðunni er lokið, verði 5 manna nefnd sett í málið, hvaða leið sem hún leggur svo til að farin verði, hvort hún vill leggja til að málið fái að halda áfram í þessu formi, eða henni finst æskilegra að samþykt verði þingsályktunartillaga að skora á stjórnina að breyta gjafabréfinu að þessu leyti og fá þannig konungsstaðfestingu. Eg fyrir mitt leyti legg enga sérstaka áherzlu á það, en tel hins vegar þessa leiðina, löggjafarleiðina, fult eins tiltækilega, þó að sumir kunni að líta svo á, að umboðsleiðin sé heppilegi.



Eg vildi að eins taka það fram, að eg er í engum vafa um, að löggjafarvaldið getur sett lög um þetta efni. Geti »administrationin« það líka, þá er hitt enn viss ara, að þingið getur það. Það er að ýmsu leyti umsvifameira að breyta reglugerðinni og senda hana siðan til konungastaðfestingar, heldur en að fara þessa leiðina. Eg álit rétt að verða við þessari ósk. Hún er fullkomlega í samræmi við vilja gefandans. Ef hann hefði lifað nú, mundi hann ekki hafa orðað gjafabréfið eina og gert er, eftir þeim kringumstæðum sem nú eru. Eg sé enga ástæðu til að setja málið í nefnd.

Magnús kristjánsson: Eg þarf ekki að eyða orðum að því, hvort þörf er á, að breyta skipulagsskrá sjóðsins eða ekki. Mér finst það liggja svo í augum uppi, að það verður að gera, ef gjöfin á að ná tilgangi sínum. Eg vildi að eins taka það fram, að mig furðar stórlega á því að háttv. flutnm. (St. St.) skuli hafa orðað frumvarpið eins og hann hefir gert. Mig furðar og engu síður á því, að hann skuli ekki hafa gert mér vitanlegt, að hann hefði í hyggju að koma með þetta mál inn á þingið, þar sem mitt kjördæmi á hér hlut að máli, engu síður en hans. Þó að Akureyri sé nú fráskilin sýslunni, þá var hún partur af henni þegar gjafabréfið var samið, og ætti því að verða aðnjótandi styrks af sjóðnum, ef á þyrfti að halda. Eg mun koma fram með breytingartillögu við frumvarpið, sem fer í þessa átt. Eg tek þetta fram að eins til þess, að mönnum skuli ekki koma það á óvart, er frumvarpið kemur fram í breyttri mynd.



Hvað það snertir að ekki sé þörf á að setja málið í nefnd, þá get eg ekki fallist á það. Mér virðist full þörf á henni, þó að ekki væri nema vegna formsins, þar sem það orkar tvímælis, hvaða leið er heppilegast að fara til þess að fá gjafabréfinu breytt. Ummæli háttv. síðasta ræðumanns (M. Kr.) gera það og ekki ósennilegt, að tryggilegra sé að hafa nefnd. Hins vegar skil eg ekki að hv. þm. hafi ekki búist við því að þetta mál kæmi fyrir þingið, þar sem það lá fyrir til umræðu og sama tillagan samþykt á öllum þingmálafundum í sýslunni og sýslufundurinn, þar sem það var til meðferðar, var einmitt haldinn á Akureyri. Eg held þess vegna að því verði ekki dróttað að mér með réttu, að eg hafi farið á bak við þingmanninn með þetta mál. Það er líka nægur tími enn fyrir hann að koma fram breytingartillögur í þá átt, er hann gat um, og býst eg við að geta verið með þeim viðauka á frumvarpinu, þegar eg hefi kynt mér málið enn nánara. En það er einkennilegt, að á öllum þeim fundum - sýslufundi og þingmálafundum - þar sem þetta mál var rætt og athugað, kom aldrei neitt til tals um þetta atriði, sem hann vakti máls á, en með því er auðvitað ekkert um það sagt, hvort bæjarfélaginu ber ekki sami réttur og sýslunni. - Af þeim ástæðum, sem eg hefi greint, get eg ekki fallið frá nefndinni.



Herra forseti! Eg tek ekki til máls fyrir það, að eg hafi ið minsta á móti efni frumvarpsins. Eg vildi að eins ámæla háttv. flutnm. (St. St.) fyrir það, að koma með þetta mál hingað inn á Alþingi, því að það er ekki til annars en að eyða tíma þingsins. Þetta er konungsúrskurður, sem má breyta og á að breyta með konungsúrskurði. Eg heyrði, að stjórnin er fús til að gera þetta, enda ætti það ekki sízt að vera áhugamál þingmanni Eyfirðinga að fá þessu framgengt. Þingmenn hafa nóg að gera, þó að þeir eyði ekki tímanum við það sem ekki þarf að gera.



Viðvíkjandi því sem hv. síðasti ræðum. (J. Ól.) Sagði, skal eg geta þess, að eg hefi áður orðið var við slíkt álit. Og vegna þess var það, að eg fekk málið tekið út af dagskrá fyrir fáum dögum. En vegna álits hæstv. ráðherra hefi eg óskað að það væri tekið á dagskrá aftur. Eg læt þingið um að skera úr, hvor þeirra hefir réttara fyrir sér, hv. ráðherra eða hv. þm. S.-Múl. (J. Ól.).



Það er að eins örstutt athugasemd. Eg vil leyfa mér að styðja það að málið verði sett í nefnd. Ekki fyrir það, að málið sé ekki nokkurn veginn ljóst, heldur finst mér alt af varhugavert að breyta síðasta vilja manna í dánargjöfum. Það getur skapað ilt fordæmi ef þessu verður flaustrað af. Eg er á annari skoðun en háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. Ól.) að málið sé ófyrirsynju komið inn á þingið, eg álít þvert á móti aldrei of Varlega farið, þegar verið er að breyta síðasta vilja látinna manna.



Herra forseti! Það er út af því sem háttv. flutn.m. (St. St.) sagði siðast, að eg tek til máls. Eg tók grant eftir orðum hæstv. ráðherra, og hann sagði, að hægt væri að breyta gjafabréfi með konungsúrskurði.  (Lárus H. Bjarnason: Það er líka nýtt fordæmi fyrir því. Gjafabréfi Hannesar heitins Árnasonar var breytt þannig)  .