Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Baldvinsson Það var auðséð á atkvgr. við 2. umr. um þetta frv. hér í d. um daginn, að einhver tregða var í hv.þm. með að afgreiða frv. áfram. Þetta var nú raunar mjög skiljanlegt. Ákvæði þessa frv. eru einmitt á þá leið, að telja verður hér um bil víst, að þau dragi stóran dilk á eftir sér fyrir ríkissjóðinn, með auknum útgjöldum. Hér er ekki eingöngu um að ræða hin beinu útgjöld, sem leiða kann af frv., ef það verður að lögum. heldur miklu meira. Það virðist full ástæða til, að aðrir embættismenn vilji einmitt fara í kjölfar prestanna og vilji fá lögákveðinn styrk fyrir fleiri stéttir embættismanna en prestastéttina. Hv. þm. Snæf. benti á það við 2. umr., að ekki mundi minni ástæða fyrir lækna heldur en presta að fá sett lög um utanfararstyrki sér til handa, og því verður ekki neitað, að þar eru talsvert rík rök að baki, því að það er vitanlegt, að læknunum, og ekki síður þjóðinni, er þess full þörf, að þeir nái að fylgjast með framförum á sviði læknislistarinnar, eigi síður en prestum í sinni fræðigrein. Ég hefi verið hikandi með að ljá frv. þessu fylgi í því formi, sem það nú er, þó að ég sé því í aðalatriðum meðmæltur. Hefi ég því ráðizt í að koma fram með nokkrar brtt. við frv. í því augnamiði að gera það aðgengilegra með því að draga nokkuð úr styrkveitingum. Eru brtt. mínar á þessa leið: Við 1. gr. vil ég gera þá breyt., að árlega sé tekin inn í fjárlög sú upphæð, er hæsta má veita í allt á því ári í utanfararstyrki presta. Það ætti að vera föst regla, að öll útgjöld ríkisins væru ákveðin í fjárlögum. Með því hefði þingið meira vald á fjármálunum. Þegar mörg lög eru samþ., er bakað geta ríkissj. útgjöld, sem hvergi standa í fjárlögum, en eru þó fyllilega lögmæt, er engu hægt um að þoka, hvernig sem stendur á fyrir ríkissjóði, ef stj. á ekki að komast í andstöðu við sett lög, og eftir á hefir þingið ekkert vald til að blanda sér inn í það, hve mikið fé er veitt. Samkv. frv. eins og það liggur fyrir gæti stj. veitt prestum á hverju ári samtals 10 þús. kr. utanfararstyrki, og þannig mun það alltaf verða, ef frv. yrði samþykkt óbreytt. Brtt. mínar eru í 5 liðum, og legg ég mesta áherzlu á breyt. við 1. gr., sem ég hefi nú þegar talað um og er í fám orðum sú, að árlega verði ákveðið í fjárlögum, hver upphæð skuli veitt til utanfarar presta, sem þá yrði ákveðin eftir ástæðum í hvert sinn. Brtt. við 2. gr. er í samræmi við þá fyrstu og er á þá leið, að í stað 4 mánaða komi „eigi skemur en 2 mánuðir“. Vegna þess að styrkur getur orðið takmarkaður við lægri krónutölu en ákveðið er í frv., virðist eðlilegt, að linað sé á kröfunni um tímalengdina. Brtt. við 3. gr. er á þá leið, að binda ekki styrkveitingu til hvers einstaklings við 2 þús. kr., heldur allt að þeirri upphæð. Mundu jafnvel 1500 kr. sem styrkur vera mikill stuðningur fyrir þann, sem sigldi, sérstaklega ef ekki væri um nema 2 mán. dvalartíma að ræða. Ég ætla og, að það sé ekki venja að veita hærri styrk en 1500 kr. til slíkra utanfara sem þessara. Og ég hygg, að sá prestur, sem fengi það háan styrk, mundi þá ekki sjá í að leggja eitthvað fram sjálfur, ef honum væri það áhugamál að sigla. Við 4. gr. vil ég gera þá brtt., að fella niður 2. málsgr. hennar, af þeirri ástæðu, að það ákvæði bakar ríkissjóði aukin útgjöld. Í þessari gr. er gert ráð fyrir því, að ef nágrannaprestur geti ekki þjónað kalli þess prests, er færi utan, þá skuli kirkjustj. sjá um og kosta prest til að þjóna brauðinu á meðan. En ég tel, að kirkjustj. ætti ætíð að geta komið því svo fyrir, að nágrannaprestar þjónuðu kallinu.

Hvernig yrði það í Grímsey?

. Ég geri ráð fyrir, að presturinn í Grímsey mundi fara utan að sumarlagi. En væri hann aftur á móti svo „flott“ að fara utan að vetrarlagi og dvelja yfir veturinn á heitari stöðum, t. d. suður í Monaco eða Ítalíu, kristilegri kirkju til uppbyggingar, þá hefði hann sennilega ráð á því að kosta þjónustu embættisins á meðan. En þetta var nú útúrdúr, sem hv. 3. landsk. gaf tilefni til. - Ég álít, að það sé ástæða til að fella þetta ákvæði niður úr 4. gr. Þetta styðja og þau ummæli hv.þm. Snæf., að læknar, er styrk fá til utanfarar, njóti ekki þessara hlunninda, heldur verði þeir að greiða þeim, er starfar fyrir þá, meðan þeir eru í utanför. Þá kem ég að síðasta atriðinu, brtt. við 5, gr. Ég álit, að það sé ekki heppilegt að yfirfæra til næsta árs þá umsækjendur frá fyrra ári, sem ekki fengu þá styrk. Sennilegt er, ef frv. þetta verður að lögum, að flestir prestar sæki um styrk. Mun stj. þá áreiðanlega komast í nógu mikinn vanda við að velja úr umsækjendum, þó að ekki séu bundnar hendur hennar með því að flytja umsækjendur til frá ári til árs. Till. mín er þá sú, að fella gr. þessa niður úr frv., þar sem hún virðist aðeins mundu verða til þess að auka stj. vanda. Er þá lokið mínum brtt. Vænti ég þess, að deildin fallist á þær að athuguðu máli. Og ég hugsa einmitt, að prestunum væru þær kærkomnar, ef þeir vissu, hver forlög frv. annars munu búin. Því að jafnvel þó að það kynni nú að hafast í gegn óbreytt hér í deildinni, þá má ganga út frá því vísu, að því yrði slátrað í Nd. Læt ég þá útrætt um frv. að þessu sinni. Ég get gjarnan bætt því við sem almennum umr. um þetta mál, að ég tel, að stj. hefði átt að hafa frv. nokkru víðtækara en það er, með því að einskorða það ekki við eina stétt embættismanna, heldur láta það ná til fleiri, t. d. lækna, sem að vísu er nú ætlaður nokkur styrkur í fjárlögum til utanfara, og fleiri manna, er þyrftu að kynnast menningu stórþjóðanna í sínum sérfræðigreinum, svo sem sýslumanna, póstmanna, sem sannarlega veitir ekki af að fylgjast með, og símamanna, er nauðsynlega þyrftu að fylgjast sem bezt með hinum hraðfara teknisku framförum á því sviði, - og svona mætti lengi telja. Við Íslendingar. erum enn tiltölulega afskekkt þjóð og einangruð, þrátt fyrir bættar samgöngur við útlönd, símasambönd, útvarp og fleira þessháttar. En úr því gætum við mikið bætt með því að senda kunnáttu menn þjóðarinnar utan, til þess að kynna sér nýjungar, er þjóðinni mættu að gagni koma. Eðlilegra hefði verið, að stj. hefði fært frv. í þetta form, heldur en að binda það svo mjög við eina stétt. Ég sé ekki eftir þessu fé handa prestunum. Það er rétt, eins og tekið hefir verið fram áður hér í deildinni, að í þeirra hópi hefir þjóðin átt marga nýta menn. Þrátt fyrir þessar breytingar, vil ég samt veita prestunum stuðning, til þess að þeir geti farið utan og kynnt sér nýjungar. Það veldur kannske hneykslun að segja, að prestar skuli kynna sér nýjungar, því að sumir mega ekki heyra það nefnt, en ég sé nú ekkert á móti því. Því verður ekki leynt, að á síðustu tímum hefir verið reynt af vissum flokki í landinu að halda þeirri skoðun fram í blöðum, og þó einkum á þrengri fundum, að Alþýðuflokkurinn væri flokkur guðleysingja, sem vildu niðurníða alla sanna trú. Þetta hefir verið notað mikið sem kosningabeita, sérstaklega við bæjarstjórnarkosningarnar í vetur, að ég ekki tali um allar greinarnar um guðleysið í Rússlandi, sem á líklega að benda til þess, að Alþýðuflokksmenn ætli að framkvæma eitthvað svipað hér. Sem betur fer, hefir þessi þröngsýnisstefna ennþá ekki átt langan aldur á landi hér. Um og eftir aldamót ríkti hér talsvert víðsýni í trúmálum, og „innri missionin“, bókstafstrúin eða vítisstefnan svokallaða, átti hér formælendur fáa. Þó var vitað, að í nágrannalöndum okkar, t. d. Danmörku, átti hún sér mikilsmegandi forvígismenn. Einkum átti hún ríkt fylgi við dönsku hirðina. Þá var uppi í Danmörku preláti nokkur, Vilhelm Beck, sem predikaði vítisstefnuna óspart fyrir dönsku þjóðinni. En þetta náði ekki að festa rætur hér, heldur þvert á mót og ýmsir frjálslyndir menn, bæði innan klerkastéttarinnar og utan, töldu stefnuna illa. Mér skildist á þeim árum, að þeir menn, sem mest áhrif höfðu í stjórnmálum, væru frjálslyndir í trúarefnum og teldu ekki, að bókstafstrú biblíunnar væri eina sáluhjálpin. Þetta hefir því miður breytzt, þegar hinir frjálslyndari menn fellu frá, því að þótt það væri íhaldsstefna, sem réði þá, var hún ekki orðin „organiseruð“. En þegar íhaldsstefnan var búin að skipuleggja sig og var orðin ákveðinn stjórnmalaflokkur, þurfti hún á því að halda að nota trúarbrögðin til þess að gera andstæðinga sína tortryggilega. Íhaldsmönnum er að vísu dálítil vorkunn að taka þetta upp, því að þá skortir góð rök og góðan málstað; en fallegt er það ekki. Og sérstaklega hugsa ég, að þeim verði erfitt að standa fyrir máli sínu þar, sem þessir hlutir eru rökræddir opinberlega. Það getur verið, að á fámennum fundum megi tala til tilfinninga manna um hryðjuverk, sem pólitískir andstæðingar séu að fremja, en það er ekki hægt þar, sem rökræður fara fram, og það því síður, sem allir flokkar hafa innan sinna vébanda menn, sem viðurkenna ekki einhverjar kenningar kirkjunnar. Íhaldsflokkurinn á fjölda manna, sem eftir kenningum hans og baráttuaðferðum eru trúníðingar. Í Alþýðuflokknum eru margir, sem ekki vilja játa bókstafstrúna. En það eru einnig til í öllum flokkum menn, sem eru sannir trúmenn. Ég kem fram með þessar hugleiðingar í sambandi við frv. um styrk til utanfara presta, til að sýna, að ég vil alls ekki setja fót fyrir, að þeim verði veittur slíkur styrkur. Ég býst við, að flokksmenn mínir vilji það einnig, þótt við viljum ekki ganga svo langt sem í frv. er gert ráð fyrir, og sem gersamlega er vonlaust um að koma fram. Ég vísa til þess, sem ég hefi sérstaklega talað um brtt., og vænti þess, að þær finni náð fyrir augum hv. dm.

Jón Baldvinsson Ég veit nú ekki, hvað af því, sem hv. 6. landsk. flutti hér fram, getur talizt rök fyrir hennar máli, fram yfir það, sem búið var að segja áður. Það skyldi þá helzt vera dylgjurnar, er fólust í ræðu þm. og áttu sennilega að beinast gegn mér, að þetta væri allt af falsi og lævísi gert, sem ég hefði borið fram, og þar sem ég hefði talað um, að ég vildi veita prestunum stuðning, þá væri það ekki af heilindum mælt, því að brtt. mínar mundu skapa þeim erfiðari aðstöðu. Ég veit ekki, hvaða rétt hv. 6. landsk. hefir til þess að vera með slíkar dylgjur. Það eina, sem gæti réttlætt það, er, að hún hafi ekki treyst sér til þess að svara ýmsu af því, sem ég bar fram um störf íhaldsins og afstöðu í þessum málum.

Það kom ekkert málinu við!

. Jú, það kemur málinu mikið við. Og ef hv.þm. hefir fylgzt svona vel með um það, hvernig þingið hefir hagað sér gagnvart prestum, að það hafi sparkað í þá frá öllum hliðum, þá gæti hún séð, að þeir fengu fyrir nokkrum árum launauppbót; og ef hún rannsakaði það nánar, mundi hún sjá, að mitt atkv. réði því, að breytingarnar komust áleiðis. Ég hefi því í verkinu sýnt fulla velvild til prestastéttarinnar að því er launakjörin snertir. Og ég hugsa, að hún mundi heldur þurfa að leita í sínum flokki og berjast í honum, til þess að fá hann til að veita prestunum lífvænleg laun, heldur en að bregða okkur Alþýðuflokksmönnum um það. Fleira var það ekki, sem hv.þm. sagði, er svara þarf, annað en það, að hún sagðist heldur vilja hætta á að láta frv. fara fram eins og það er nú og eiga á hættu, að það felli, heldur en að draga úr því. En ég held sannast að segja, að ég fari fullt eins nærri um hvernig málinu mundi tekið hér í þinginu. Hv. þm. veit, hver tregða hefir verið hér í d. Við 2. umr. var rétt að það slysaðist í gegn við margendurtekna atkvgr. Þegar svo byrjar hér í Ed., held ég að ganga þess verði erfið í Nd. En þeir um það, sem álita það betur fallið. það breytir ekki afstöðu minni til brtt., og ég vona, að þær verði samþ., þótt þær dragi eitthvað úr frv. Það er betra fyrir prestana að fá einhverja bót þótt af skornum skammti sé, heldur en að allt frv. falli. Þar sem hv.þm. sagði, að prestarnir væru hraktir og hrjáðir og væru skotspónn fyrir dómum almennings, þá held ég, að það sé ofmælt. Hitt er ekkert undarlegt, að þegar prestarnir segja eitthvað hneykslanlegt í stólnum, þá sé talað um það á eftir, því að menn hafa ekki leyfi til að standa upp í kirkjunni og andmæla. Þetta verða þeir að þola, fyrst þeir eru svo einvaldir að geta haldið ræður sínar an þess að nokkur geti orðið til andsvara. En þar sem þeir eru góðir og dugandi menn, hafa þeir verið í miklum metum hjá almenningi. Hitt er eðlilegt, að þeir lélegri hafi orðið að sæta dómum. Það er eðlilegt, því að almenningur hér á landi er frjálslyndur í trúmálum og kann illa þröngsýnisstefnunni sem íhaldsflokkurinn hefir gert að flokksmáli til þess að troða upp á þjóðina, þó að hún eigi ekki neina stoð í óbreyttum íhaldsmönnum, heldur þyki hentugt mál hjá foringjunum til að nota á vissum tímum.

Jón Þorláksson Samþm. minn, hv. 2. landsk., var að gefa hv. d. upplýsingar um það, hvaða afstöðu flokksmenn hv. 6. landsk. mundu taka til launamála presta og kirkjumála. Það var ekki um að villast, við hverja hann átti; hann átti vitanlega við Sjálfstæðisflokkinn, þótt ekki nefndi hann það nafn, sem verkar alltaf á hann og samherja hans eins og kirkjuklukknahljómur á púkana, svo að það er eðlilegt, að hann geri lotið að því að taka sér það í munn. Ég vil taka það fram, þó að ég viti, að enginn, sem hlustaði á hv.þm., taki neitt mark á þessum orðum, að hann veit ekkert, hvaða afstöðu Sjálfstæðismenn muni taka til þessa máls. Ég get ekki stillt mig um, þó að það hafi verið gert áður, að benda hv. 2. landsk. á það ósamræmi, sem er í orðum hans. Hann segir, að við Sjálfstæðismenn höfum tekið einhverja eina trúarskoðun og gert hana að flokksmáli, og í hinu orðinu segir hann, að flokkurinn sé andvígur öllum trú- og kirkjumálum. Það er leiðinlegt, ef hv.þm. vill vera að eyða tíma fyrir okkur í þessari deild, að hann skuli ekkert geta sagt, sem er honum meinlausara en andmæli gegn því, sem hann hefir sjálfur sagt.

Jón Baldvinsson Það eru engar mótsagnir í því, þó að ég segi það um íhaldið, að foringjar þess noti vissar trúmálastefnur um kosningar, og þó að ég segi í öðru lagi, að sá flokkur sé erfiður viðureignar, þegar um launahækkun presta er að ræða. Flokkurinn er erfiður viðvíkjandi launakjörum allra, nema tiltölulega fárra launahæstu mannanna. Og þessi trúmalastefna þeirra er ekkert eftir þeirra sannfæringu. Það sest á því, að aldrei bólar á þessu nema um kosningar. Þeir álíta þetta bara heppilegt vopn. Þeir fylgja ekki innri missióninni eða bókstafskenningunni, en láta svo á vissum tímum, af því að þeir halda, að það verki þá í svipinn vel þeim til handa. Í afstöðu flokksins til launamálanna er sú sorglega reynsla, að frá því að flokkurinn fyrst varð til, hefir hann alltaf verið í andstöðu við lægst launuðu verkamennina. Hv. 6. landsk. sagði, að prestarnir væru þeir lægst launuðu. Við þá menn hefir Íhaldið aldrei viljað hækka launin. „Þeir eru hundrað að tölu“, segja þeir, „og því hefir það svo mikil útgjöld í fór með sér“. Það er ekkert ósamræmi eða andstæður í orðum mínum, þó að ég segi þetta um flokkinn. Alveg það sama kemur fram hjá flokknum viðvíkjandi síma- og póstmönnum. Þar er sama viðkvæðið, að þeir séu svo margir og þess vegna hafi launahækkun þeirra svo mikil útgjöld í fór með sér. En þeir vilja hækka laun hæstaréttardómaranna, af því þeir eru ekki nema þrír. Þetta er rétt lýsing á afstöðu Íhaldsins til launamálanna.

Halldór Steinsson Eins og ég tók fram við síðustu umr., þá finnst mér það aðallega athugavert við frv., að þar er tekin ein stétt manna og henni lögákveðinn styrkur til utanferða. Hér er í raun og veru um nýmæli að ræða, því að áður hefir læknum verið veittur styrkur í fjárlögunum aðeins fyrir hvert einstakt ár. Eins og ég tók fram við síðustu umr., er ég ekkert á móti því, að prestum sé veittur slíkur styrkur, en hinsvegar finnst mér eiga að vera jöfnuður á þeim styrkveitingum. Nú hafa komið fram brtt. frá hv. 2. landsk., sem ganga að nokkru leyti í rétta átt. Fyrsta till. fer fram á það, að styrkurinn skuli bundinn við það, að hann sé veittur í fjárl. í hvert skipti. Um þessa brtt. vil ég segja það, að mér finnst hún skynsamleg, því að hún gerir öllum embættismönnum landsins jafnhátt undir höfði. Eins og nú er, þá er læknum veittur viss utanfararstyrkur í fjárl. Eins mætti hafa það með presta. Það getur ekki orðið, eins og hv. 6. landsk. sagði, til að girða fyrir það, að þeir fái styrkinn. Þegar það er ákveðið í fjárlögum, að tiltekinni tölu presta skuli veita utanfararstyrk, þá mundu þeir prestar, sem leikur hugur á að fara utan, gefa sig fram við biskup og ríkisstj., og gæti þá stj. samkv. lögunum valið úr þeim umsækjendum. Ég álít því, að þeir muni ekki fara á mis við þennan styrk, þó að hann sé bundinn við fjárlagaheimild. Þetta er sú brtt., sem mér virðist mestu máli skipta. Aftur á móti get ég ekki verið samþykkur hinum brtt. Önnur brtt. fer fram á, að í staðinn fyrir 4 mán. komi 2 mán., og virðist mér hún aðeins til spillis, því að ef þetta er bundið við 2 mánuði, þá mundu notendur styrksins sama og engin not hafa af utanförinni og þá væri um hálfgert kák að ræða. Þá er þriðja brtt., að upphæðin skuli vera 2 þús. kr. Ég er ekki heldur með henni, því að ef lögin ættu að orðast svo: „allt að 2 þú. kr.“, þá er alls ekki bundið við að veita hærri styrk en svo sem 1–2 hundr. kr., og það er ekkert gagn í að veita svo laga upphæð.

Ef prestunum væri það nógur styrkur

. þeir þyrftu þá engan styrk, ef þeir gætu sætt sig við það. Ég vil, að þeir séu styrktir sæmilega, ef á annað borð er verið að því. Þá er 4. brtt. Ég get ekki fallizt á hana og ekki á þá 5., því að þá væri misrétti í þessu á milli lækna og presta. Hv. 6. landsk. minntist á það, að læknum landsins veitist ekki erfitt að fá réttarbætur, því að þeir séu óskabörn þjóðarinnar. Já, þeir eru svo lánsamir, að þjóðin kann að meta starf þeirra. Þó hafa engir embættismenn hér á landi átt eins erfitt á síðari um eins og læknar, og það er af því, að þeir eru olnbogabörn stjórnarinnar. Hv. 2. landsk. virtist halda því fram að Sjálfstæðisflokkurinn væri yfirleitt andvígur launabótum klerka. En af hverju? ég veit ekki til, að neinn úr þeim flokki hér í þessari hv. d. hafi látið í ljós skoðun sína í því efni, nema ég. Það var, þegar verið var að ræða um dýrtíðaruppbót embættismanna. Þá sagði ég, að nauðsynlegt væri að vísa málinu til nefndar, til þess að fram gætu komið kröfur um að bæta laun presta, og sagðist telja þá verst setta af öllum embættismönnum. Og þar sem hv.þm. hefir ekkert fyrir sér í þessu efni nema þessi orð mín, þá eru þessar staðhæfingar hans á litlum rökum byggðar.

Jón Jónsson Ég er hálfhikandi við að taka þátt í þessum umr., því að ég hefi ógeð á þessum blæ, sem á umr. hefir verið, þar sem verið er að draga kirkjumal inn í flokkadeilur. Mér finnst, og ég held, að ég þori að segja það líka fyrir hönd míns flokks, að trúmálin séu svo heilagur hlutur, að alls ekki eigi að blanda þeim inn í flokkadeilur. Viðvíkjandi brtt. þeim, sem hér liggja fyrir, vil ég segja það, að mér finnst þær ekki svo hreinlegar sem skyldi. Mér fyndist nærri því hreinlegra að leggja beinlínis á m6ti frv. en að koma með svona brtt. Ég álít, að ef þær verða samþ., þá sé frv. einskis virði. Nái þessar breyt. fram að ganga, þá er það komið undir fjárlögunum í hvert skipti, hvort nokkur utanfararstyrkur er veittur. Og þá er alveg eins hægt, þó að þessi ákvæði væru alls ekki til, að veita slíkan styrk, eins og gert var á síðasta þingi. Þetta frv. átti að tryggja prestum alltaf fjárveitingu til þessara hluta og tryggja það, að vænta mætti góðs árangurs af þeim fjárveitingum. Þau mótmæli hafa komið fram gegn þessu frv., að það mundi draga þann dilk á eftir sér, að aðrar stéttir fengju sömu hlunnindi. það er alveg sérstök þörf á þessu fyrir presta. Læknum hefir nú þegar verið veitt þetta, og þeir eru að því leyti betur settir, að þeir hafa hærri laun. Ég held, að það, sem hv.þm. Snæf. tók fram, raski þessu ekkert. Læknarnir eru ekki svo mikil olnbogaborn stj., þar sem þeim hefir nú að undanförnu gefizt kostur á utanferðum. Sýslumönnum er ekki eins mikil þörf á utanferðum eins og prestum. Prestarnir eiga að flytja ræður og vera andlegir leiðtogar safnaðanna og þurfa því alltaf að hafa eitthvað nýtt og gott að segja. Þess vegna þurfa þeir miklu fremur en lögfræðingar að færa út sjóndeildarhring sinn. Annars geta þeir orðið eins og grammfónsplata, það sama upp aftur og aftur, og það er ekki gott. Hv. 2. landsk. talaði um það, að eins mikil þörf væri á að bæta kjör póst- og símamanna. En nú er símstjóri alltaf að sigla og póstmalastjóri líka, svo að þar er ólíku saman að jafna. Ég vona eins og hv.frsm., að deildin sjái sér fært að fella þessar brtt., því að ég held, að ef þær verða samþ., þá sé ekkert gagn í frv.

Erlingur Friðjónsson Mér þykir nokkuð undarlegt, að hv. síðasti ræðumaður skyldi nú fyrst taka til máls, þegar hv.flm.brtt. er búinn að tala sig dauðan. Það er ekki þinglegt. Ég hefði ekki tekið til máls nú, ef þessi hv.þm. hefði ekki hagað sér svona. En fyrst ég stóð upp, þá vil ég gera grein fyrir minni afstöðu til þessara brtt. Ég skil vel tilgang þess að fá lög, sem ákveða prestunum styrk til utanfara. það er aðallega tvennt, sem prestar mundu vinna við það, Fyrst og fremst hafa þeir, á meðan þessi lög gilda, vissu fyrir utanfararstyrk, og í öðru lagi föst ákvæði um, hvernig þessum styrk skuli varið, hve langan tíma utanferðin skuli taka og hvernig þeir eigi að fara með þá menntun, sem þeir fá í utanförinni, þegar heim er komið. En eins og kunnugt er, þá er það ekki tekið fram í fjárl., eða a. m. k. ekki ýtarlega, hvernig fara skuli með styrki þá, sem þar eru veittir. En það er annað, sem gerir mig hikandi við að fylgja þessu frv., að þessar utanfarir prestanna muni ekki geta orðið að neinu gagni, þar sem prestar hér á landi eru um 100, en aðeins 2–5 eiga að fá styrkinn árlega. Þá gætu þeir allir ekki farið utan á skemmri tíma en 20–50 árum. Hér getur því varla verið um miklar umbætur að ræða, hvorki fyrir prestana né þjóðina í heild sinni. Vegna þess að lítil von virðist til þess, að mikið verði í aðra hönd, þó að frv. verði samþ., og í öðru lagi hætt við, að fleiri embættismenn kæmu á eftir, sem vildu fá svipuð hlunnindi, þá var ég hikandi við 2. umr., hvort ég ætti að vera með frv. eða ekki. Ég býst þó við að verða fylgjandi sumum þeim breyt., sem sessunautur minn, hv. 2. landsk., hefir lagt fram, því að þær eru til bóta að mínu áliti, a. m. k. fyrir ríkissjóð.

Flm. (Héðinn Valdimarsson) Þetta frv. hefir legið hér áður fyrir þinginu, en þá ekki náð fram að ganga. Er hinn sami vilji á bak við það sem fyrr frá hálfu Reykvíkinga, sem er sá, að fá enda bundinn á þetta mál, með því að jarðirnar Þormóðsstaðir og Skildinganes í Seltjarnarneshreppi, ásamt verzlunarstaðnum Skildinganesi við Skerjafjörð, verði lagðar undir lögsagnarumdæmi Reykjavíkur. Fólkinu fjölgar mjög á þessum slóðum, og ég hygg, að ég segi ekki of mikið, þó að ég segi það, að meiri hl. íbúanna á þessum stað kjósi fremur að heyra undir lögsagnarumdæmi Reykjavíkur, enda er það hagkvæmast fyrir báða aðilja, að þetta skot út úr hreppnum, sem er umlukt af Reykjavík á báða bóga, heyri undir Reykjavík. Eins og nú er, er lögreglueftirlit og tollgæzla sameiginleg fyrir Reykjavík og þennan hluta Seltjarnarneshrepps, en ýmis mál fleiri þyrftu að vera það, t.d. brunamál og skipulag á byggingum. Ég geri ráð fyrir, að þetta mál upplýsist betur áður en 2. umr. um það fer fram, og mun því ekki hafa þessi orð fleiri. Að lokinni umr. leyfi ég mér að vænta þess, að málinu verði vísað til allshn.

Ólafur Thors Ég hefði ekki séð ástæðu til að fara að ræða þetta mál nú, ef hv.flm. hefði ekki látið falla nokkur orð, sem voru þess eðlis, að mér þykir rétt að gera aths. við þau strax. Hv. flm. sagði, að hann teldi sig ekki segja of mikið, þó að hann segði, að meiri hl. þeirra manna, sem búa á þeim stað, sem hér er um að ræða, kysi heldur að heyra undir lögsagnarumdæmi Rvíkur. Ég hygg, að þetta sé mjög svo ofmælt hjá hv.flm. Annars vildi ég skora á hann að færa sönnur á réttmæti þessara orða sinna. Er það tiltölulega auðvelt, þar sem ekki þarf annað en safna undirskriftum þeirra, sem þarna búa, til staðfestingar þeim. Ef hv.flm. gerir það ekki, verð ég að telja, að hann fari hér með rangt mál. Þetta mál liggur hér að öðru leyti eins fyrir sem undanfarið. Þar sem það hefir verið mikið rætt, sé ég ekki ástæðu til þess að fara nú að nýju að færa fram þau rök, sem móti því mæla. Hér er um ekkert annað að ræða en ásælni Reykjavíkur - tilraun hins sterka til að kúga hann, sem er minni máttar. Þykir mér því ekki nema eðlilegt í alla staði, að hv. 2. þm. Reykv. skuli fylgja þessu máli jafnfast fram og hann gerir. Ég furða mig meira á sumum meðflm. hans. Vegna þeirra ummæla hv.flm., að málið mundi upplýsast meira en orðið er undir meðferð þess, mun ég ekki greiða atkv. á móti því, að frv. verði vísað til n., en ég reiði mig á það, fyrir hönd þess aðiljans í þessu máli, sem kúga á, að vilji Alþingis í málinu sé óbreyttur.

Flm. (Héðinn Valdimarsson) Út af orðum hv. 2. þm. G.-K. vil ég aðeins láta þess getið, að ég hefi séð skjal, undirskrifað af 80 fullorðnum mönnum, sem búa í Skildinganesi, þar sem þeir óska eftir því, að umræddur hluti Seltjarnarneshrepps verði lagður undir lögsagnarumdæmi Reykjavíkur, og er það meiri hluti kjósenda í hreppnum.

Ólafur Thors Ég sé ekki ástæðu til að véfengja það, að hv.flm. hafi séð eitthvert skjal þessa efnis. Hitt er ég vantrúaðri á, að undir þessu skjali hafi staðið nöfn 80 kjósenda í þessum hreppi. Ætli hér geti ekki verið um samskonar undirskriftir að ræða sem í fyrra, þegar verið var að gefa hæstv.dómsmrh. heilbrigðisvottorðið og börn voru látin flagga með nafni sínu fyrir heilbrigði ráðh., og það jafnvel löngu áður en þau voru skírð, ef aðeins var ákveðið, hvað þau ættu að heita. Það er allt annað mál, þó að einhverjir menn á þessu svæði óski ef til vill eftir að gera samninga við Rvík um þetta mál, enda mun ég ekki setja mig á móti því. Er það sitt hvað, þó að menn geri samninga sin á milli af fúsum vilja, eða að löggjafarvaldið fari að neyða menn til slíkra hluta.

Flm. (Halldór Stefánsson) Grg. fyrir þessu frv. er allítarleg, og má af henni sjá bæði hinar almennu ástæður fyrir málinu og hinar sérstöku ástæður fyrir einstökum atriðum þess. Sömuleiðis segir í grg. frá því, hvernig á frv. stendur. Er það svo til komið, að við starf mitt í mþn. í tolla- og skattamálum varð mér enn ljósara en áður, hversu brýn þörf væri á að koma betra skipulagi á sveitargjöldin og ákveða sveitarfélögunum nokkra fasta tekjustofna. Meðnm. mínir í n. gátu ekki fallizt á till. mínar og eiga því engan hlut í samningu frv. með mér. Vil ég taka þetta fram, til þess að koma í veg fyrir misskilning. Aðalatriði þessa frv. eru tvö. Er hið fyrra það, að sveitarfélögum eru með frv. áskildir að nokkru fastir tekjustofnar fram yfir það, sem nú er að l. Síðara atriðið er það, að settar eru reglur um niðurjöfnun útsvaranna. Vil ég þó jafnframt geta þess, að auk þessara tveggja atriða er vikið að þriðja atriðinu í grg. fyrir frv., og er það atriði í sjálfu sér ekki minnst virði, þó að ég hinsvegar hafi ekki gert neinar till. um það. Þetta atriði víkur að því, hversu gjöld til sveitarþarfa leggjast misþungt á gjaldendur, eftir því hvar þeir eru búsettir á landinu, en till. um rétting á því eiga ekki heima í þessu frv. Þó að allítarleg grein sé gerð fyrir þessum atriðum í nál. mínu, sem frv. fylgir, vil ég þó víkja nánar að þeim, og þá fyrst því atriðinu, að sveitarfélögum sé séð fyrir nokkrum föstum tekjustofnum fram yfir það, sem þau nú hafa. Ég tel þessa hina brýnustu þörf. Öllum er það kunnugt, jafnt þm. sem almenningi, að útgjöld sveitarfélaga yfirleitt fara vaxandi með hverju ári. Liggja aðallega 3 ástæður til þessa. Fyrsta ástæðan er hinn vaxandi framfarahugur, sem leiðir til meiri framkvæmda og þar af leiðandi aukinna fjárframlaga. Er auðvitað ekki nema gott eitt um þessa ástæðuna að segja í sjálfu sér. Önnur ástæðan er sú, að Alþingi hefir undanfarið lagt ýmsar skyldur sveitarfélögunum á herðar, sem leiða yfir þau aukin útgjöld. Má í því sambandi minna á það, að sveitarfélögunum er gert að bera kostnaðinn af heilbrigðis- og fræðslumálum að sínu leyti. Þriðja orsökin til þessa eru ýms atvik, sem sveitarfélögum eru ósjálfráð, svo sem vaxandi útgjöld til fátækramála. Þykir mér rétt að geta þess þegar í þessu sambandi, að þessi útgjöld falla mjög misjafnlega þungt á hin ýmsu framfærsluhéruð, beinlínis vegna þess skipulags, sem lögákveðið er á þessum málum. Eins og nú stendur munu útgjöld allra sveitarfélaga á landinu nema nál. 1/3 á móts við útgjöld ríkisins sjálfs, og þessi útgjöld sveitarfélaganna fara vaxandi með ári hverju. Þar sem nú ríkið sjálft, þ. e. löggjafarvaldið, á nokkurn þátt í þessu, eins og ég drap á áðan, væri ekki nema eðlilegt, að það sæi sveitarfélögunum fyrir auknum tekjustofnum til að standast þessar auknu og vaxandi álögur. En það er öðru nær en að svo hafi verið gert. Þvert á móti hefir ríkið, þ. e. löggjafarvaldið, jafnframt því, sem það hefir lagt aukin útgjöld á herðar sveitarfélaganna, svipt þau tekjustofnum, t. d. tíundinni. Auk þess vil ég í þessu sambandi sérstaklega benda á lög um tekju- og eignarskatt frá árinu 1921, þar sem mjög var gengið á þann nær eina tekjustofn sveitarfélaganna, sem þeim allt þangað til var að mestu leyti eftirskilinn. Ég á þar við tekjur og eignir, öðru nafni efni og ástæður, því að þau höfðu þann stofn nálega óskertan áður. Hv. þdm. munu kannast við það, að enn þykir ýmsum ekki nóg gengið á þennan aðaltekjustofn sveitarfélaganna. .4 ég þar við till.hv.þm. Ísaf., sem fara í þá átt að hækka tekju- og eignarskattinn til ríkissjóðs allverulega. Yrði með því gengið enn nær sveitarfélögunum en nú er gert, því að hér er um að ræða aðaltekjustofn þeirra. Það er því ekki einungis nauðsynlegt sveitarfélaganna vegna, heldur réttlætismál og bein skylda ríkisins, að sveitarfélögunum sé séð fyrir föstum tekjustofnum fram yfir það, er þau nú hafa. Aðalúrræðið að þessu leyti, sem ég hefi komið auga á. er það, að fasteignir verði gerðar að tekjustofni fyrir sveitarfélögin almennt, þannig að þau fái jafnmiklar tekjur af þessum stofni sein ríkið sjálft. Till. mínar í frv. að þessu leyti þýða þá í raun og veru það, að fasteignaskatturinn sé tvöfaldaður og falli að helmingi til ríkissjóðs og viðkomandi sveitarsjóða. Nokkur sveitarfélög hafa nú þegar tekjur af þessum stofni, en ákvæðin eru mismunandi í hinum ýmsu sveitarfélögum, hvað skatthæðina snertir. En það tel ég með öllu óhæft, að misjafnlega þungur skattur sé lagður á menn eftir því, hvar þeir eru búsettir á landinu. Þá er annað úrræðið, það, að láta hin ýmsu útgjöld bera sig sjálf - þ. e., að þeir, sem útgjöldin eru stofnuð fyrir, beri þau uppi með því að greiða tilsvarandi gjöld. Þetta er að vísu gert að nokkru leyti nú, en frv. gengur lengra í þessu efni. Hitt aðalatriði frv. er það, að setja fastar reglur um það, hversu útsvör skuli á lögð, og tillögurnar eru þær, að það skuli vera gert eftir sömu reglum og hluti ríkissjóðs af þessum sama stofni er heimtur. Að vísu er ekki hægt að tala um fast hlutfall á milli hluta ríkissjóðs annarsvegar og sveitarfélaga hinsvegar, því að hlutföllin breytast nokkuð frá ári til árs. Tekju- og eignarskatturinn sjálfur er nokkuð mismunandi frá ári til árs, og útsvör einnig, en láta mun nærri að meðaltali, að 3/4 gjalda af þessum skattstofnum, tekjum og eignum landsmanna, falli til sveitarfélaga, en 1/4 til ríkissjóðs. Það leiðir af sjálfu sér, að úr því að nauðsynlegt þykir að setja svo fastar reglur um 1/4 af þessum gjöldum landsmanna, þ. e. þann hlutann, er til ríkissjóðs fellur, þá muni ekki síður þörf á að setja reglur um hina hlutana. Hingað til hefir engum föstum reglum verið hægt að fylgja um niðurjöfnun útsvara, heldur aðeins svo ákveðið með almennum orðum, að þeim skuli jafnað niður eftir efnum og ástæðum af tilkjörnum nefndum eftir mati þeirra á efnum og ástæðum manna. Ég vil ekki segja, að þessar óákveðnu reglur hafi verið svo mjög óréttmætar, þegar þær voru ákveðnar í upphafi, á meðan þessi gjöld voru lítil. En eftir að þessi gjöld eru komin upp í 3–4 millj. kr. á ári, sýnist óhæfilegt að taka þau svo af handahófi sem nú er gert. Till. frv. til umbóta í þessu efni eru þær, að lögfesta skuli að útsvör skuli heimt eftir sömu reglum og ákveðið er um hluta ríkissjóðs. Reglurnar um álagning tekju- og eignarskattsins eru settar eftir vandlega athugun og hafa ítrekað verið endurskoðaðar. Þar hafa menn lagt saman um að finna sem réttlátastar reglur fyrir hluta ríkissjóðs af þessum skattstofni. Ættu þær reglur líka að geta verið sá réttlátasti grundvöllur fyrir álagningu útsvaranna. En með því að útsvör eru mjög misjafnlega há í hinum ýmsu héruðum, þá hrekkur tvöfaldur tekju- og eignarskattur ekki - ásamt hinum föstu tekjustofnum - til að bera uppi útgjöldin að öllu, nema aðeins í tveimur sveitarfélögum, sem léttastar hafa byrðarnar í hlutfalli við tekjur og eignir, Reykjavík og Akureyri. Þá er og stungið upp á öðrum dálítið frábrugðnum reglum til að ná því inn, sem á vantar. Má ef til vill segja, að þær reglur séu ekki jafnréttlátar, en það stafar af því, hve hár þessi skattur, útsvörin, er orðinn í hlutfalli við gjaldþol almennins, svo að vart er hægt að koma skipulegum reglum við. En það sýnir þá kannske ljósara en flest annað, hversu gífurlega þungt er lagt á þennan gjaldstofn hér á landi í raun og veru, þó að það hafi verið mörgum dulið til þessa og álitið, að tekju- og eignarskattur til ríkissjóðs væru þau einu gjöld, sem hvíla á þessum stofni. Ég vil heldur ekki segja, að ekki kunni að vera unnt að finna betri leiðir en ég hefi hér bent á. Þá kem ég að þriðja atriðinu, sem er það, hve misþungt þessi gjöld falla á í hinum ýmsu héruðum. Ég hefi áður reynt að vekja athygli þingsins á þessu, en ekki fengið áheyrn. Ég vil enn vekja athygli á þessu, ef það kynni að geta orðið til þess, að menn færu að gefa þessu atriði meiri gaum og yrðu fúsari til leiðréttingar á þessu misrétti. Eins og ég hefi þegar sagt og rakið er allítarlega í grg. frv., eru útsvör og tekju- og eignarskattur sami skatturinn. Hvort tveggja hvílir á sama stofninum, tekjum og eignum landsmanna. Hér er aðeins um tvö nöfn að ræða á sama skattinum. Tekju- og eignarskatturinn fellur til ríkisins, en útsvörin til sveitar- og bæjarfélaga. Þegar skatthluti ríkissjóðs hefir verið reiknaður út eftir þeim reglum, sem þar um eru settar, er það mat á því, hversu meta skuli þennan skattstofn til tekna. Þar með er fundin eining, sem hægt er að miða við. Fyrir þessu er gerð nánari grein í grg., og vísa ég til hennar. Til sönnunar því, hve misþungt útsvörin leggjast á gjaldþol manna í hinum einstöku héruðum, hefi ég gert skrá þá, er fylgir grg. frv. Það mundi taka of langan tíma, ef ég færi að lesa þessa skýrslu alla, en af því að ég tel rétt, að niðurstöður þessarar skýrslu sjáist einnig í umræðuparti Alþt., hefi ég samið útdrátt, sem ég vil leyfa mér að lesa upp. Skýrslan er þó eigi svo ítarleg, að hún sýni útsvarsþungann í einstökum hreppum, heldur aðeins meðaltal, innan hverrar sýslu. Ég hefi áður hér á Alþingi sýnt mismuninn á milli einstakra hreppa.

Munurinn verður enn meiri, þegar hrepparnir eru bornir saman

. Já, það er rétt. Ég hefi áður gert grein fyrir því, hvernig ég legg tekju- og eignarskattinn til grundvallar sem einingu fyrir gjaldþolinu. Fyrir hverjar 100 kr. í tekju- og eignarskatt eru goldnar í útsvör: í Rvík kr. 230 Á Akureyri – 236 - Seyðisf – 538 í Hafnarf – 630 Á Sigluf – 745 Á ísaf – 856 í Vestmannaeyjum – 1571 í Kjósarsýslu (meðaltal) – 523 - Skagafj.sýslu – 838 - Húnavatnss – 996 - Suður-Múlas – 957 - Borgarfj.s – 1117 - Vestur-Skaftafellss – 1114 - Eyjafjarðarsýslu – 1153 - Mýrasýslu – 1357 - Þingeyjarsýslum – 1377 - Gullbringusýslu – 1388 - Rangárvallas – 1390 - Austur-Skaftafellss – 1400 - Múlasýslu – 1454 - Strandasýslu – 1525 - Árnessýslu – 1588 - Dalasýslu – 1640 - Barðastrandas – 1800 - Ísafjarðars – 2067 - Snæfellsnes- og Hnappadalss. – 3133 Þessi útdráttur sýnir, að útsvörin eru tiltölulega langlægst í Reykjavík og Akureyri af kaupstöðunum, en í Kjósarsýslu af sýslunum. Samhliða því, sem ég hefi viljað sýna, hve misjafnt er lagt á gjaldþol héraðanna með útsvörunum, hefi ég viljað sýna, hver er höfuðástæðan til þess, og það er hin mismunandi þunga fátækraframfærsla. Að vísu stafa misþungar álögur líka á stundum af mismiklum framkvæmdum til umbóta. Svo mun t. d. vera í Vestmannaeyjum, þar sem bærinn hefir lagt í hafnargerð og aðrar framkvæmdir. En ef kaupstaðir og sýslur eru teknar á sama hátt og áður og athugað, hve þung fátækraframfærslan verður, miðað við hverjar 100 kr. í gjaldþolinu verður útkoman þessi: Akureyri kr. 50 Rvík – 91 Vestmannaeyjar – 168 Siglufjörður – 171 Seyðisfjörður – 206 Hafnarfjörður – 261 Ísafjörður – 410 Kjósarsýsla – 218 Húnavatnss – 278 Skagafjarðarsýsla – 281 Vestur-Skaftafellss – 329 Austur-Skaftafellss – 350 Suður-Múlasýsla – 375 Mýrasýsla – 429 Eyjafjarðarsýsla – 458 Þingeyjars – 459 Borgarfjarðarsýsla – 508 Barðastrandasýsla – 555 Rangárvallasýsla – 560 Norður-Múlasýsla – 591 Árnessýsla – 635 Dalasýsla – 640 Ísafjarðarsýsla – 767 Strandasýsla – 925 Gullbringusýsla – 1069 Snæfells- og Hnappadalss. – 1167 Þessi útdráttur sýnir, að fátækraframfærslan er tiltölulega langlægst á Akureyri, þá í Rvík, Vestm.eyjum, Sigluf., Seyðisf., en af sýslunum einnig í Kjósarsýslu o. s. frv. Í síðasta dálki skýrslunnar hefi ég með hlutfallstölum borið saman gjaldþol hinna einstöku héraða. En um það vísa ég til skýrslunnar, til að þreyta ekki hv.þdm. með fleiri tölum. Ég hefi með frv. og grg. þess haft þann aukatilgang, að vekja athygli á því, hversu þessum málum er komið, til að reyna að fá þingið til að gefa þeim meiri gaum og reyna að vekja vilja þingsins til að ráða bót á þeim. - Legg ég til, að frv. verði, að þessari umr. lokinni, vísað til allshn.

Magnús Guðmundsson Ég bjóst við, að hv.flm. myndi leggja til, að málið færi til fjhn. Annars hefði ég sennilega ekki kvatt mér hljóðs. Það er rétt hjá hv.flm., að þetta mál var borið upp í mþn. í skattamálum. Við nm. gátum ekki orðið sammála um það og klofnuðum í þrjá hluta. Þarf því hv.þm. Ísaf. ekki að vera eins afbrýðissamur út af sambandi okkar, míns og hv.flm., og hann virtist vera um daginn út af frv. um tekju- og eignarskatt. En útlit er fyrir, að stj. hafi ekki viljað fylgja hv.flm. að málum, úr því að hún tók ekki að sér að flytja frv. Hv. flm. sagði, að útsvörin næmu einum þriðja af gjöldum ríkissjóðs. Nú munu útsvörin venjulega nema um 4 millj. Eftir þessu getur ekki verið miðað við árið 1930, því að þá fóru gjöldin langt fram úr 12 millj., eins og kunnugt er. Aðalatriðið í frv. hv.flm. er tilraun hans til að losna við niðurjöfnun „eftir efnum og ástæðum“. Ég skal játa, að sú aðferð hefir sína galla, þar sem margir gjaldendur eru. í Rvík er hún t. d. heldur grófur mælikvarði. En í sveitum, þar sem fámennt er og hver þekkir annan, ætla ég, að engan mælikvarða sé hægt að finna betri. Ég hefði getað fylgt hv.flm. í því, að taka tekju- og eignarskattinn einfaldan til sveita og bæja eftir sömu reglum og til ríkissjóðs og jafna svo hinu niður eftir efnum og ástæðum. En ég get ekki verið meðmæltur svo stóru stökki sem lagt er til í frv. Eftir því á að taka tekju- og eignarskattinn tvöfaldan til bæjar- og sveitarfélaga, en eftir 5. gr. má þó hækka þennan tekjustofn um 50%. Þetta leiðir til þess, að útsvörin geta orðið tekju- og eignarskatturinn þrefaldur. Og þar af leiðir það, að ég fæ ekki betur séð en allar tekjur þeirra manna, sem hátekjumenn gætu kallazt, færi í greiðslur tekju- og eignarskattsins. 

Þeir hvíla á sama stofni

. Þeir hvíla á sama stofni, en þó ekki að öllu leyti. Hinsvegar er mér mjög illa við þá ráðstöfun, að afnema þau lög, sem nú eru um sýsluvegasjóði, því að það er öllum vitanlegt, að margar og miklar framkvæmdir hafa verið gerðar í skjóli þessara laga, sem gott hafa haft í för með sér fyrir sveitarfélögin. Og ég fyrir mitt leyti er þess fullviss, að sýslufélögin eru fúsari að gera ýmsar framkvæmdir, ef þau fá sjálf að ráða, hvernig þeim skuli hagað. Ég hefi orðið var við allmikinn ugg í bændum upp á síðkastið við það, ef skattmatið hækkaði, og er ég viss um það, að þeim þætti það slæm sending að fá fasteignaskattinn tvöfaldaðan. Og svo þetta sérstaka gjald, 1% af brúttotekjum umfram 800 kr. fyrir hvern mann, er gjaldandi hefir fram að færa. Mér er ekki alveg ljóst, hvað er skilið við þetta. Sennilega er átt við allar tekjur manna án tillits til gjalda til að afla þeirra. Hv. flm. eyddi nokkrum tíma ræðu sinnar í það að sýna, hvað útsvörin kæmu ójafnt niður, en með þessu frv. verður engin breyt. á því. Sú eina breyt., sem á þessu gæti bót ráðið, er sennilega sú, að gera allt landið eitt framfærsluhérað, að ríkissjóður taki að sér öll gjöld héraðanna og allar tekjur þeirra renni svo til ríkissjóðs. Af ástæðum þeim, sem ég hefi hér nefnt, get ég ekki fylgt þessu frv.

Sigurður Eggerz Ég býst við, að þessu frv. verði vísað til fjhn. að umr. loknum. Þar hefi ég tækifæri til þess að gera aths. við frv., en þó langar mig til þess að beina einni lítilli fyrirspurn til hv. fhn., út af því, sem hann sagði um 2. gr., þar sem gert er ráð fyrir, að tekju- og eignarskattur verði tvöfalt hærri Fyrirspurnin kemur fram í nafni hins skulduga manns. Vil ég nú taka dæmi um mann, sem skuldar 20 þús. kr. og hefir 20 þús. kr. í tekjur, og svo annað af manni, sem á 20 þús. kr. eignir og 20 þús. kr. tekjur. Er þá í þessu tilfelli maðurinn, sem skuldar, hinu herfilegasta ranglæti beittur, þar sem hann fær nærri eins mikinn tekjuskatt og sá, sem eignirnar á. Þegar jafnað er niður eftir efnum og ástæðum er þó hægt að taka tillit til hinnar mismunandi eignaraðstöðu. En ranglætið í garð hinna skuldugu manna í þessu tilfelli margfaldast, þegar tekjuskatturinn einnig er gerður að tekjustofni sveitarfélaganna.

Hannes Jónsson Hv. 1. þm. Skagf. er búinn að taka flest það fram, sem mér fannst athugavert við þetta frv. Þó vil ég árétta nokkuð það, sem hann sagði. Þessi skattur gengur út yfir nálega allar tekjur, ef farið er upp í hámark áður en farið er að leggja á eftir 3. og 4. gr. útsvarslaganna, og getur þá vel farið svo, að opinber gjöld verði miklu hærri en allar tekjurnar, og sýnir það bezt, hve óréttmætur gjaldstofn tekjurnar eru, og sýnir það ennfremur nauðsyn þess, að aðrir gjaldstofnar séu lagðir til grundvallar.

Haraldur Guðmundsson Ég er þeirrar skoðunar, að þess sé vart að vænta, að betra fyrirkomulag fáist en það, sem nú er samkv. gildandi útsvarslögum, ef lögum um tekju- og eignarskatt verður þá jafnframt breytt og þau löguð í þá átt, sem gert er ráð fyrir í frv. mínu um tekju- og eignarskatt, sem nú liggur fyrir fjhn. Ég tel, að þar sem ríki og félög nota sömu skattstofna, sé langeðlilegast, að skatturinn sé á lagður og innheimtur í einu fyrir báða aðila og síðan skipt á milli þeirra, eins og gert er ráð fyrir í frv. mínu. En frv. það, sem hér liggur fyrir, er svo meingallað og, að ég hygg, vanhugsað, að ógerlegt er að samþ. það. Ég gerði dálítinn útreikning að gamni mínu, til þess að geta gefið hv. d. ofurlitla hugmynd um, hvað leiða myndi af samþykkt frv. í tveim tilfellum. Skal ég þá fyrst taka dæmi af manni eða félagi, sem á 500 þús. kr. eignir og hefir í tekjur 100 þús. kr., og er ég hv.flm. meira en sammála um það, að einmitt á slíka gjaldendur eigi að leggja mjög háa skatta bæði til ríkis og sveitar eða bæjarfélaga. Hvað vill nú hv.flm. leggja á þennan gjaldanda? Fyrst ber honum að greiða í ríkissjóð tekju- og eignarskatt . . kr. 23100.00 því næst tvöfalda þessa upphæð til sveitar eða bæjar – 46200.00 Ennfremur til sömu sjóða tekju- og eignargjald a. m. k – 7800.00 og e. t. v. margfalt hærra, og loks, ef þetta ekki hrekkur, þá 50% viðauka við tvær síðustu upphæð- irnar – 27000.00 Eða samtals kr. 104100.00 - eitt hundrað og fjögur þúsund og eitt hundrað krónur í skatt af 100 þús. kr. tekjum. En það er 4100 krónum meira en allar tekjurnar. Sem skattafrv. er því frv. þetta fjarstæða. Að ætla að taka meiri skatt af tekjunum en öllum tekjunum nemur, nær vitaskuld engri átt, og það alveg eins, þótt um háar tekjur sé að ræða. Þá er hitt miklu sjálfsagðara og eðlilegra, að breyta þjóðfélaginu í það horf, að engir geti haft aðstöðu til þess að afla sér slíkra tekna, t. d. með þjóðnýtingu allrar meiri háttar framleiðslu og með hreinu eignarnámi. - Annars skal ég ekki fara lengra út í þá sálma nú. Þá ætla ég að taka annað dæmi. Maður, sem hefir 50 þús. kr. tekjur og 250 þús. kr. eignir, verður að greiða í skatt samkv. frv. alls 42000 kr. Látum það vera út af fyrir sig. Hann á 8 þús. eftir. En hvaða samræmi er í því, að láta mann með 50 þús. kr. tekjur fá að halda 8 þús. af þeim, þegar annar með 100 þús. kr. tekjur fær engum eyri að halda, en verður að greiða 4100 kr. meira í skatt en öllum tekjunum nemur? Ég skal ekki þreyta hv.þdm. á fleiri eða nákvæmari útreikningum. Hvernig á því stendur, að hv.flm. ber fram slíkan vanskapnað, þori ég ekki að fullyrða neitt um. En mér er nær að halda, að hann hafi komið auga á þá staðreynd, að útsvör og eignar- og tekjuskattur nema samtals h. u. b. ferfaldri upphæð tekju- og eignarskatts, og hafi svo af því dregið þá fáránlegu ályktun, að bezta leiðin til þess að taka þessa upphæð í einu lagi væri sú, að ferfalda skattstigann, sem nú gildir. Ef svo er, þá var ekki við betra að búast. Hæsta þrep tekjuskattstigans er 26%. Sé það ferfaldað kemur út 104 kr. skattur af hverjum 100 kr., eins og í frv. Skal ég svo ekki segja fleira um þetta frv. að svo stöddu, en vil aðeins mælast til, að sú n., sem fær málið til meðferðar, athugi, hvort henni finnst eigi full ástæða til þess að nota þessa skattstofna meira en nú er gert og af meira viti en frv. gerir ráð fyrir, og ef svo er, hvort henni finnst ekki réttari sú leið, er ég benti á í frv. mínu um tekju- og eignarskatt.

Sveinn Ólafsson Ég get verið hv.flm. frv. þakklátur fyrir það, að hafa með því gert tilraun til að finna fastan tekjustofn fyrir sveitarsjóðina. Ég hefi oft til þess fundið við niðurjöfnun útsvara, hve óheppilegt það er, að sveitarsjóðirnir skuli engan fastan tekjustofn hafa. Einkum er þetta þó tilfinnanlegt síðan fátækratíundin var úr lögum numin. En þótt ég lýsi almennri ánægju yfir því, að tilraun sé gerð til að bæta úr þessu, þá verð ég þó að geta þess, að ég felli mig ekki við öll ákvæði þessa frv. Og ég get tekið undir það með hv. 1. þm. Skagf., að aukaútsvörin séu réttlátlegust, ef trygging fengist fyrir því, að sanngjarnlega væri lagt á gjaldendurna. Ef aukaútsvörin eiga að falla niður með öllu og fastur skattur að koma í þeirra stað, þá gæti svo farið, að skattgjaldið yrði miklu þyngra á þeim, sem miður eru færir til að bera þungar byrðar, en ella mundi, ef jafnað væri niður eftir „efnum og ástæðum“. Ég fyrir mitt leyti tel æskilegast, að talsverður hluti af útsvörunum fengist með föstum tekjustofni, en þó ekki framar en svo, að nokkuð vítt svigrúm væri eftir fyrir niðurjöfnun, til þess að fá réttlát hlutföll eftir getu gjaldenda, svo sem kunnugum væri fært að meta. - Ég skal geta þess, að mér er kunnugt um það, að í nokkrum sveitarfélögum er farið að beita þeirri aðferð, að nokkur hluti útsvaranna er tekinn eftir skattskrá; þó mun það einungis vera tiltölulega lítill hluti. Mætti sjálfsagt nota þá aðferð meira en gert hefir verið, en þó ekki eins mikið og ráð er fyrir gert í þessu frv. Mér finnst ákvæðið um tvöfaldan tekju- og eignarskatt viðsjárvert. Ef ég hefði verið flm. þessa frv., þá hefði ég ekki lagt til, að hann væri ákveðinn meira en einfaldur og teldi þó nógu djúpt tekið í árinni. Svipað er að segja um fasteignaskattinn, þó ég telji reyndar, að þar sé ekki eins hátt skotið yfir markið. Ég vildi skjóta þessum aths. fram, áður en frv. fer til n. Ég held, að réttara væri að vísa því til allshn. en til fjhn. Mér finnst, að eftir eðli sínu eigi það frekar þar heima. - því var líka skotið að mér núna samstundis, að útsvarslögin hefðu á sínum tíma verið hjá allshn., en þetta mál er þeim alveg hliðstætt og á því að fara til allshn.

Bernharð Stefánsson Mér finnst langþýðingarmesta atriðið af þeim, sem hv.flm. nefndi í ræðu sinni, það, hve misjöfn útsvörin eru í sveitum landsins. Að þessu er líka nokkuð vikið í grg. frv. En ég sakna þess mjög, að engin till. er í frv. um að bæta úr því misrétti. Ég vildi því skora á hv.flm. að gera till. um þetta, jafnframt því, sem ég vil skora á þá n., sem fær frv. til meðferðar, að athuga það gaumgæfilega og einnig að taka þessa hlið til athugunar. Það hefir komið fram í umr., að eina leiðin til að jafna þetta misrétti væri sú, að gera allt landið að einu framfærsluumdæmi, eða jafnvel að öll gjöld til fátækraframfæris rynnu í ríkissjóð, og hann stæði síðan straum af öllu fátækraframfæri. Ef þetta væri eina leiðin, þá er vitanlega ekki hægt að koma því fyrir í þessu frv. En ég held, að nokkuð mætti vinna í þessa átt og fella ákvæði í þetta frv., sem jöfnuðu nokkuð mismuninn. Ég gæti hugsað mér fyrirkomulagið eitthvað á þann hátt, að því meiri sem sveitarþyngslin væru á einum stað, þeim mun meiri hluti af tekju- og eignarskattinum gengi til sveitarþarfa, en minna þá í ríkissjóð. En meira þá til ríkissjóðs þaðan, sem lítil sveitarþyngsli væru. Ég get jafnvel hugsað mér, að þar sem sveitarþyngslin eru mest, gengi allur skatturinn til sveitarsjóðsins. Einn hv.þm. sagði, að eftir þessu frv. gæti vel svo farið, að gjaldþegn yrði að greiða 104 af hundraði af tekjum sínum í skatta. Þetta er eflaust rétt. En ég get sannað það, að það hefir komið fyrir úti um land, að menn verði að greiða hærra útsvar heldur en afgangi tekna nemur, þegar frá hefir verið dregið það, sem skattfrjálst er til tekjuskatts. Ég hygg, að menn gjaldi þannig oft ekki einungis 104 af hundraði, heldur mörg 100 af hundraði.

Af hverju lifa þeir menn?

. Af skattfrjálsum tekjum. Skattskýrslurnar sína, að ég fer hér með rétt mál. Það er áreiðanlegt, að misréttið milli sveitarfélaganna er mjög mikið og fer versnandi með ári hverju. Og ég tel, að þingið geti ekki öllu lengur hliðrað sér hjá því að finna upp eitthvað, sem úr því dregur. Vil ég því endurtaka áskorun mína til hv.flm. og n., að ganga ekki fram hjá þessari hlið málsins við meðferð frv.

Ólafur Thors Það hefir komið fram till. um, að frv. þessu verði vísað til allshn. Ég hefði þó talið réttara, að því væri vísað til fjhn., og hefði þá sparað mér ræðu. En þar sem ég get búizt við, að því verði vísað til allshn., þá vil ég ekki láta hjá líða að gefa nokkrar bendingar nú þegar. Hv. þm. Ísaf. sagði, að eftir frv. yrði maður, sem ætti 500 þús. kr. eign og hefði 100 þús. kr. í tekjur, að greiða í skatta 104 þús. kr. - Ég er nú að vísu sammála um, að skattleggja bæri slíkan mann nokkuð hátt. En hér væri þó óneitanlega of langt gengið, að mínu áliti, enda er ég ekki eins gerður og hv.þm. Ísaf., sem helzt vill skattleggja svo, að enginn eigi neitt. Ég er þó, eins og ég sagði, sammála um, að slíkur maður ætti að greiða allríflegan skatt til ríkis og bæjarfélags. Ég býst nú reyndar við því, að í veruleikanum komi dæmi eins og þetta sjaldan fyrir. Ég vil nú nefna annað dæmi, sem vel getur komið fyrir, þar sem slíkur skattur kæmi enn þyngra niður en. í dæmi því, er hv.þm. Ísaf. nefndi. Það er hlutafélag, sem hefir 100 þús. kr. í hlutafé, og 200 þús. kr. tekjur eitthvert ár. Ég vil nú reyndar ekki segja, að þetta sé algengt dæmi, en mörg hlutafél. hafa ekki mikið hlutafé, en geta haft miklar tekjur annað árið en mikið tap hitt árið. Þetta félag, sem ég tók dæmi af, ætti samkv. frv. því frá stj., er nú liggur fyrir þinginu, að greiða í tekjuskatt og eignarskatt til ríkisins 51310 kr. Skattur skv. þessu frv. frá hv. 1 þm.N.-M. til bæjar- eða sveitarfél.: Skv. 2. gr 102620 kr. - 5. gr 54310 – - 106930 – Samtals 208240 kr. sem slíkt félag yrði að greiða til ríkis og bæjar- eða sveitarfélags. Það væri geigvænlegur skattur að greiða nærri 209 þús. kr. í því veltiári, sem til þess þyrfti, að slíkt félag sem þetta hefði 200 þús. kr. tekjur. Ég get tekið undir það með hv. 2. þm. Eyf., að útsvörin gangi oftlega nærri tekjunum. En þó mun það undantekning, að útsvörin á einstaklingum eða félögum séu hærri en tekjurnar, nema þá að efni séu sérlega mikil. En þetta dæmi, sem ég nefndi, gæti vel komið fyrir eftir þessu frv. Þó ég hafi komið fram með þessar aðfinnslur við frv. þetta, þá er ég samþykkur hugsun frv., sem er, að föst fyrirmæli séu sett um skattstofn til handa bæjar- og sveitarsjóðum. Ég vil því, að frv. þetta gangi til n. Geri ég það með ánægju að greiða því atkv. mitt þangað og í þeirri von, að það megi hljóta þar sæmilegan dauðdaga, eða þá nauðsynlegar lagfæringar.

Flm. (Halldór Stefánsson) Þrátt fyrir það, þótt frv. þetta hafi sætt allmiklum andmælum, og þrátt fyrir það, að það hefir sætt þeirri óvenjulegu meðferð, að rætt hefir verið um einstakar greinar þess, sem þó er ekki venja við 1. umr., þá eru þó andmælin ekki þannig, að ég sé neitt sérstaklega óánægður með þau, því þau sýna þó það, að frv. hefir vakið allmikla athygli. Ég átti ekki von á því, að rædd yrðu einstök atriði frv. Ég bjóst við, að umr. mundu snúast um þau tvö almennu aðalatriði: 1) hvort rétt væri að láta sveitarfélögin fá fasta tekjustofna, og 2) hvort rétt væri að setja reglur um niðurjöfnun útsvaranna. Ég bjóst einkum við umr. um þessi höfuðatriði. Það er engin tilviljun, að meðnm. mínir úr mþn. eru meðal þeirra, sem tekið hafa til máls. Það var ekki nema eðlilegt, að þeir gætu ekki fallizt á frv. nú, fyrst þeir vildu ekki vinna að því með mér í n. Að vísu var um lítil tækifæri að ræða til þess, af því svo nærri var liðið þinghaldi, þegar ég hafði málið til meðferðar í n., enda varð ég heldur eigi var við ítarlegan vilja hjá þeim til að vinna að þeirri athugun með mér, sem er undirstaða tillagna frv. - Ég verð þá, eins og umr. hafa gefið tilefni til, að víkja nokkuð að einstökum atriðum. Hv. 1. þm. Skagf. benti á, að svo líti út fyrir, sem ríkisstj. hefði ekki viljað fallast á þetta frv., þar sem hún tók það ekki til flutnings. Ég skal ekkert mótmæla, að svo megi vera. En ég vil geta þess, að frv. var ekki afhent stj. fyrr en um miðjan janúar síðastl. Var því eðlilegt, að hún væri ekki búin að kynna sér frv. svo og rannsaka, að hún vildi taka afstöðu til þess. Það verður því lítið ályktað út frá því atriði, þótt stjórnin bæri ekki frv. fram. Það væri þá heldur ekkert einsdæmi, þótt stj. féllist ekki á till.mþn. - Þá benti hv.þm. á, að hlutföllin milli tekjuskatts og útsvara væru ekki miðað við 1930. Þetta er að vísu rétt. En ég skil ekki, hversvegna hv.þm. fór að tala um þetta. Ég tók það einmitt fram í minni fyrstu ræðu, að ekkert fast hlutfall væri þar á milli. En ég byggði á því, sem mætti teljast vera nálægt meðaltali. Þá taldi hv.þm. og einnig hv.þm. V.- Húnv. sig sjá eftir fasteignagjaldinu til sýslusjóðanna, sem væru afnumin, ef þetta frv. gengi fram. Það er að vísu rétt, að hin ósamstæðu lagaákvæði um fasteignagjald til ýmsra sveitarfélaga eru afnumin; en þau fá í staðinn almennt fasteignagjald samkv. frv. Ég tel það vera mjög óskipulegt og óeðlilegt, að hafa mismunandi skattaákvæði í hinum ýmsu héruðum eins og nú er. Sumar sýslur hafa gert samþykktir um sýsluvegasjóði, en aðrar ekki. Kaupstaðirnir og sum kauptún hafa fengið leyfi til að leggja á fasteignagjald, en önnur ekki. Ég tel, að hið sama eigi að gilda alstaðar og gera fasteignagjald að föstum, almennum tekjustofni fyrir sveitarfélögin. Og þau sýslufélög, sem sýsluvegasjóðssamþykktir hafa nú, ættu ekki að standa neitt verr að vígi, þegar fastákveðið gjald kemur í staðinn; þau eru sjálfráð um það. ef þau vilja verja því til veganna. Að því er ávallt stór bót, að hafa ein lög í landi um sama efni. Þá vildi hv.þm. véfengja útreikninginn á því, hve álögin leggjast misþungt á. Ég vil taka það fram, að sá útreikningur, sem niðurstöðurnar eru byggðar á, er aðeins fyrir eitt ár. En þó þetta breytist vitanlega nokkuð frá ári til árs, þá sýnir þetta samt nokkurnveginn heildarblæinn á því. En þar sem hv.þm. sagði, að tekju- og eignarskatturinn væri ekki í framkvæmdinni eins alstaðar á landinu og að framkvæmd laganna væri bezt í Reykjavík, þá vil ég fyrst og fremst minna hv.þm. á, að um þetta gilda ein og sömu lög ,og reglugerð fyrir land allt. Ég hygg líka, að hv.þm. viti ekkert betur en aðrir um framkvæmd þeirra laga. Að framkvæmdin sé bezt í Reykjavík, skal ég ekki segja um. Það kann að vera, að svo sé nú. En ýmislegt, sem fram kom eftir fyrri skattstjóraskiptin, gæti bent til þess, að framkvæmdin hefði áður kannske hvergi verri verið en í Reykjavík. Þá nefndi hv.þm., að hann væri hikandi við að hafa háan fasteignaskatt. Jú, ég kannast nú við þetta frá viðræðum okkar. En hvers vegna gildir þá ekki sama hræðsla þar, sem sýsluvegasamþykktir hafa verið gerðar og skatturinn helmingi hærri en frv. leggur til, þar sem hann er ákveðinn í hámarki? - Þegar ræddar voru í mþn.till.hv.þm. Ísaf. um hækkaðan fasteignaskatt til ríkissjóðs, þá mælti ég á móti því, - ekki af þeirri ástæðu, að ég væri ófús á að taka til athugunar hækkun á fasteignagjaldi, en ég vildi láta hækkunina alla falla til sveitarfélaganna, en ekki ræna þau öllum möguleikum til fastra tekjustofna. Hefi ég látað þá skoðun mína í ljós, bæði í sambandi við þetta frv. og annarsstaðar. Ég verð að geta þess, að þegar rætt var í mþn. um hækkun á fasteignasköttum, þá bauð ég hv.þm. Ísaf. að hækka fasteignaskattinn eftir hans tillögum, en að hækkunin félli öll til sveitarsjóðanna, svo að þeir þar með fengju nokkurn almennan fastan tekjustofn. Að þessu vildi hv.þm. ekki ganga. Honum er allt um að gera, að reyta sem mest í ríkissjóð, en hirðir ekki um, þótt sveitarsjóðirnir séu rændir sínum möguleikum til tekjuöflunar. Þá var það, að hv.þm. Skagf. og einkanlega þó hv. 2. þm. Eyf. gerðu að aðfinnsuefni, að í þessu frv. væru engar till. til bóta á því mikla misrétti, sem ég hefði svo ljóslega bent á, að væri á álöguþunga hinna einstöku sveitarfélaga. Ég held, að það sé óþarfi fyrir báða þessa hv.þm. að gera þetta að aðfinnsluefni við mig og við þetta frv., fyrst og fremst vegna þess, að ég hefi í grg. gert grein fyrir, að það liggur ekki á verksviði þessa frv. að gera leiðréttingar á þessu atriði. í öðru lagi af því, er ég tók fram í framsöguræðu minni, að ég benti á þetta einmitt í því skyni, að hafizt yrði handa að gera leiðréttingar á þessu. Loks af því, að ég hefi gert tilraun til bóta á þessu atriði, en ekki fengið nægan stuðning þingsins til að koma umbótunum fram. Ég á hér við þá till. mína, að ákveða sveitfestina þannig, að hún sé bundin við lögheimili. Ég færði þá til ástæður fyrir því, sem ég hirði ekki að rifja upp nú, að miklar líkur væru til, að við það jafnaðist sem af sjálfu sér misrétti það, sem nú er á í þessu efni. Ég held, að ég sé sá þm., sem einna mest hefi vakið athygli á þessu, sá eini, sem hefi gert tilraun til að fá umbætur eins og ég hefi tekið fram og vakið athygli manna á, að ekki væri lengur við þetta unandi. Þá kem ég að fyrirspurn hv.þm. Dal., sem mér fannst þó raunar engin fyrirspurn og snertir þetta mál ekki, heldur annað mál, sem sé frv. um tekju- og eignarskatt. Ég vil geta þess, að ég held, að hann skilji ekki þau lög rétt. Hann talar um 2 menn með jöfnum tekjum, annar ætti 20 þús., hinn skuldaði 20 þús. Segir hann, að þessir menn borgi jafnháan skatt.  Þá verð ég að minnast á það, sem hv.þm. Ísaf. sagði. Hann talaði um, að þessar reglur, sem settar eru með frv., væru ranglátari en þær, sem nú eru. Hann var með útreikninga, sem áttu að sýna, að eftir frv. gæti svo farið, að tekið yrði meira en allar skattskyldar tekjur. Ég skal ekki neita, að með því dæmi, sem hann tók, getur þetta rétt verið. Þetta stafar ekki af því, að frv. sé svo fráleitt, heldur sýnir það aðeins ástandið eins og það nú er, hversu nærri gengið er með skattálögur. Hv. 2. þm. Eyf. kannaðist við í ræðu sinni áðan, að þetta gæti komið fyrir með því fyrirkomulagi, sem nú er á þessum málum. Ég þekki það einnig, ekki í neinum einstökum tilbúnum tilfellum, eins og í dæmi hv.þm. Ísaf. heldur almennt, að skattskyldar tekjur hrökkva ekki fyrir útsvörunum, heldur verða þau að takast að mestu leyti af eignum - ef eignir eru til - eða þá af lánstrausti meðan til hrekkur. Þau dæmi eru algeng, að menn verða að borga háar upphæðir í útsvör, þótt atvinnurekstur þeirra beri sig ekki, og þá er ekki af öðru að taka en annaðhvort af eignum eða lánstrausti. Þetta dæmi hv.þm. er því ekki aðfinnsla á þessu frv., heldur á því ástandi, sem nú er. Fyrst hv.þm. Ísaf. tók dæmi, hvernig farið gæti eftir reglum þessa frv., þá verð ég að taka dæmi af því, hvernig farið gæti eftir hans till. í skattamálum. Þegar hann ræddi um frv. sitt um tekju- og eignarskatt núna fyrir nokkrum dögum, þá sagði hann, að hæst gæti álagið orðið 40% af tekjunum. Nú er þess að gæta, að tekjuskatturinn er ekki nema nál. 1/4 af öllum skattinum samanlögðum, og þegar svo er búið að taka hina 3/4 partana til sveitarfélaganna, verður það ekki 104%, heldur 160% móti tekjunum, ef ekki á að heimta útsvörin eftir öfugu hlutfalli við tekjuskatt og eignarskatt, en ef svo ætti að verða, þá færi nú heldur að raskast réttlætishugsjónir hv.þm. ! Ég minnist þess, að þegar við ræddum um skattstigana, þá bauð ég honum að vera með honum í því að setja svo háan „skala“, sem nokkur skynsemi gæti verið í, en skipta svo skattinum eftir sömu hlutföllum eins og hann fellur nú til ríkis og sveita, 1 til ríkisins, 3/4 til sveita. En þetta vildi hann ekki. Hann hefir sennilega séð, að það er ekki svo lítið á þennan skattstofn lagt eins og hann lætur, heldur þvert á móti svo mikið, að hann treysti sér ekki að láta það sjást, hversu skattarnir eru í raun og veru háir. Um þetta var ágreiningurinn milli okkar, mín og hv.þm. Ísaf. Framsm. og Sjálfstm. viðurkenna alveg eins og Jafnaðarm., að tekjur og eignir séu réttlátur skattstofn. En það þarf að hafa skynsamleg takmörk fyrir skatthæðinni. Hvar hin skynsamlegu takmörk eru, um það er ágreiningurinn, einungis það. Ágreiningurinn er því aðeins stigmunur, en ekki stefnumunur. Hv. 2. þm. G.-K. bjó til dæmi um hlutafélag, líkt og hv.þm. Ísaf. hafði gert um einstakling, er sýndi, að reglur frv. gætu komið ranglátlega niður. Að öðru leyti tók hann sanngjarnlega í það, að setja þyrfti reglur um álagningu útsvara líkt og um tekju- og eignarskattinn. Ég játa, að reglur frv. um niðurjöfnun útsvara geta að sjálfsögðu staðið til bóta, en það hefir enginn gert tilraun til þess að setja slíkar reglur, nema ég, og ég er fús til samvinnu við alla, sem vilja vinna að málinu með einlægni. Ég hefi sjálfur í grg. frv. bent á, að þegar svo hátt er komið, að það þyrfti að taka tvö- eða þrefaldan tekju- og eignarskatt eða meir til sveitarsjóðs á móts við ríkissjóðsskattinn, þá væri ekki nema líklegt, að þá yrðu reglurnar ekki eðlilegar og réttlátar. Ég vil vekja athygli á því, sem ég hefi tekið fram í grg. þessa frv., að búast má við, að það verði ekki til langframa, að taka þurfi til skattstofna þeirra, sem seinast tekur til eftir frv. Ég vísa sérstaklega til aðgerða þingsins í fyrra, sem skipaði nefnd í tryggingarmálin, í því skyni m. a. að koma betra skipulagi á fátækraframfærsluna, en hún er það, sem mestu veldur um hinar misþungu álögur á skattþegnana. Hversu svo sem er um reglur frv. um álagningu útsvara, þá má ekki gleyma því, að útsvörin hvíla með nálega þreföldum þunga, að meðaltali, að baki ríkissjóðsskattsins á alveg sama skattstofninum. Ef svo er, að hátekjum og stóreignum sé misboðið með því að leggja útsvörin á eftir sömu stighækkun og tekjuskattinn, þá sýnir það eitt af tvennu: annaðhvort að stighækkunin er of ör og hámark hennar of hátt, eða hitt, að skatturinn allur er hærri en hófi gegnir. Hvort af þessu sem væri, þá reka till.hv.þm. Ísaf. í þessu máli sig hatramlega á það.

Magnús Guðmundsson Mér fannst hv.flm. vera nokkuð gustkaldur út af orðum mínum, en ég mælti sannarlega ekki öðruvísi til frv. en það átti skilið. Hann sagðist ekki hafa orðið var við einlægan vilja um samstarf í þessu máli. Ég get ekki viðurkennt, að það sé rétt; ég hefi þegar tekið fram, að ég hefi gert honum tilboð um að láta tekju- og eignarskattinn renna jafnháan til sveitarfélaganna eins og ríkissjóðs nú. En hann vildi það ekki. Það var hugsað hjá mér sem tilraun, en hann hafnaði því tilboði. Hann vill ekkert annað en bað, sem stendur í frv., og sagði, að óséð væri, hvað stj. vildi með þetta mál. Ég dreg þá ályktun, að úr því, að stj. hefir ekki flutt það, vilji hún ekki gera það að sínu máli. Hv. flm. skildi ekki, hvers vegna ég talaði um gjöld 1930. Það var af því, að þá voru gjöldin óvanalega há.

Ég tók meðallag

. Hefir hv.þm. fengið bréf fyrir því, að gjöldin verði lægri en á síðustu árum? Ég hefi ekki fengið bréf fyrir því. Hann kvaðst ekki skilja, af hverju mér væri illa við að nema burt lögin um sýsluvegina. Það er af því, að ef þau lög eru úr gildi numin, missa sýslufélögin kröfu gegn ríkissjóði um jafnt framlag á móti. Ég veit, að hann mundi segja, að sjálfsagt væri að hækka tillagið til sýsluveganna. En ég er ekki ánægður með það svar. Ég sé í fjárl.frv. stj. fyrir 1932, að það á að strika út framkvæmdir til vega. Það er allt annað að eiga kröfu til ríkissjóðs um ákveðna upphæð en að fara til þingsins í hvert skipti og æskja veitinga fyrir þessu fé. Ég verð að segja, að það er praktískt fyrirkomulag að segja við sýslufélögin: Eftir því sem þið leggið meira á ykkur, eftir því fáið þið meira úr ríkissjóði til ykkar framkvæmda. - Það er góð stefna, en með samþykkt þessa frv. er horfið frá henni. Hann kvaðst ekki geta skilið, að þessi grunur, sem ég lét í ljós um það, að skattaframtal væri ekki alstaðar eins á landinu, væri á rökum byggður. Má þó minna hann á það, að hann sjálfur hefir tekið undir þetta í skattanefndinni. Hann hefir viljað setja undir þennan leka með því að setja yfirskattanefnd til þess að samræma skattinn um land allt. En ef þess þyrfti ekki, því hefir þá hv.þm. greitt atkv. með því að stofna til þessa kostnaðar? Það, sem liggur bak við, er, að tekjuskattslögin eru ekki framkvæmd alstaðar eins á landinu. Annars verð ég að segja, að ég er þakklátur flm. fyrir að koma með frv., því ég viðurkenni, að hann stendur hér og forsvarar sína grundvallarstefnu, að því er tekjuskattinn snertir, en það er ekki það, sem hægt er að segja um hv.þm. Ísaf. Hann vill stanza við 50% og telur það réttmætt. En hvers vegna er það réttmætt? Það er miklu réttara hugsað hjá hv. 1. þm.N.-M., að það á hvergi að stanza nema þar, sem nauðsyn krefur. Ég verð aftur á móti að viðurkenna, að hv.þm. Ísaf. er praktískari í þessu. Hann sér, að ekki er hægt að koma þessu í gegn. Reyndar eru allir sömu gallar á till.hv.þm. Ísaf. í þessum skattamálum og hinum, sem hann nú fordæmir, en það kemur bara fram í smærri stíl, - munurinn á flísinni og bjálkanum, ekki annað.

Sigurður Eggerz Það eru aðeins örfá orð. Hv. flm. sagði, að í rauninni hefði aths. mín ekki komið málinu við, heldur snerti hún tekjuskattinn. En aths., sem snerta tekjuskattinn, snerta þær ekki þetta mál, þegar hann á einnig að vera gjaldstofn sveitarfélaganna? Ég tók dæmi þar, sem sýnilegt var, að tekjuskatturinn er ekki réttlátur. Dæmið var um 2 menn með 20 þús. kr. tekjum. Annar skuldaði 20 þús., en hinn átti 20 þús. Ég sýndi fram á, að þeir hafa líkan tekjuskatt, því sá, sem skuldar 20 þús., má að vísu draga vexti af skuldunum frá, en það munar í tekjuskatti ekki nema litlu. Ég geri ráð fyrir, að menn séu mér sammála í því, að það sé ólík aðstaða fyrir þessa 2 menn, annan, sem á, en hinn, sem skuldar 20 þús. Þegar á að gera tekjuskattinn að aðalskattstofni hjá sveitarfélögunum, þá er eðlilegt, að á þetta sé bent, því að við það tvöfaldast tekju- og eignarskatturinn og ranglætið margfaldast þá í sama hlutfalli. Enn verður þetta meira áberandi, þegar litið er á aðstöðu þess manns, sem hefir t. d. 20 þús. kr. í tekjur 1930, en 1931 5000 kr. Á árinu 1931 þarf hann þá af litlu tekjunum, sem hann hefir, að greiða háa tekjuskattinn frá 1930. Ef nú tekjur sveitanna verða á sama gjaldstofni í þessu tilfelli, þá fer mikið af laununum 1931 í skatta. Ef í þessu tilfelli er lagt á eftir efnum og ástæðum, þá fær maðurinn 1931 væntanlega mjög lítið gjald til sveitar. Ég hefi nú hlýtt á ræður þessara vitru manna, þar sem þeir eru að rannsaka, hvaða skattar séu heppilegastir og réttlátastir, en engum hefir tekizt að benda á neinn skatt, sem sé gallalaus. En sá galli, sem ég hefi nú um hríð gert að umtalsefni og vakið athygli d. á, er að mínum dómi svo áberandi, að engum ætti að blandast hugur um að greiða atkv. gegn frv. fyrir þá sök. Því fer svo fjarri, að með þessu frv. sé verið að nema burt ranglætið í núv. fyrirkomulagi, - nei, það er verið að lögfesta ranglætið, það er verið að bæta við nýju ranglæti, og hélt ég þó, að nóg væri fyrir af þvílíku og lítil ástæða til þess að bæta við. Þetta átti nú ekki að vera nema stutt aths., en ég hefi nú sýnt, að það var full ástæða til þess að bera hana fram og vekja athygli væntanlegrar n. á henni. Ýmsar aðrar athuganir leiða það ennfremur í ljós, að skatturinn getur í ýmsum fleiri tilfellum farið fram úr tekjunum, og er þess vissulega vert að leiða athygli manna að slíku.

Hákon Kristófersson Ég skal ekki vera langorður; ég styð till.hv. 1. þm. S.-M., um að þessu máli verði vísað til allshn., því þar virðist það helzt eiga heima, enda þótt tæplega sé þar að vænta nokkurrar lagfæringar, eins og þar er mönnum skipað í þeirri virðulegu nefnd. Þetta mál virðist ótvírætt eiga að ganga til sömu n. og t. d. útsvarslögin, en þau voru á sínum tíma send til allshn., og hlýtur því sama að gilda um þetta frv. Það er fjarri mér að gera lítið úr áhuga hv.flm. og hinni mjög svo lofsverðu viðleitni hans til umbóta í þessum efnum. En ég er alveg sannfærður um, að þetta frv., þó að lögum verði, bætir ekki hót úr þeim missmíðum, sem nú eru á skattheimtu bæjar- og sveitarfélaga til sinna þarfa, en eykur á hinn bóginn stórum á skriffinnsku og hverskyns umstang, sem ég hygg þó, að ærið þyki undir. Það er bersýnilegt, hversu hv.flm. er öldungis ráðþrota í því, er lýtur að framkvæmd þessara till., því þar gefst hann upp á miðri leið og leggur til að taka með nefskatti það, sem á vantar, að þessar tekjur, sem frv. fjallar aðallega um, hrökkvi fyrir gjöldum, sbr. 5. gr. frv. Ennfremur leggur hann til að taka vegagjaldið með nefskatti, sem fastákveðinn er fyrir allt landið skv. 2. gr. frv., og er hreppstjórum gert að skyldu að semja skrá yfir verkfæra kvenmenn, og er þeim gert að greiða 3 kr. í vegagjald. Þegar þess er gætt, að vegagjald er eftirstöðvar af eða kemur í staðinn fyrir dagsverkin áður, þá sýnist dálítið hlálegt að vera að leggja slíkar skyldur á kvenfólk, enda munu þess fá dæmi, að kvenfólk hafi unnið í hreppavegavinnu hér á landi, og kann ég hálfilla við þá nýbreytni, ef tekin verður upp. Mér skilst, að fyrir hv.flm. vaki það, að gera tekjustofna sveitarfélaga vissari en nú er.

Nei, setja reglur um þá og innheimtu teknanna

. Setja reglur! Til hvers svo sem? Hvað skyldi svo sem vinnast við það? Ég býst nú við, að tekjuskattur sveitarfélaga sé ekki sú höfuðsumma, sem hægt sé að byggja niðurjöfnun útsvara á eingöngu, því að ég býst alls ekki við, að þótt tekjuskattur sveitanna sé lítill, þá stafi það af lélegri framkvæmd tekjuskattslaganna.

Það er búskapurinn, sem ber sig illa

. Já, sennilega ræður það meiru um, og munum við hv. 2. þm. Árn. allkunnugir þeim hlutum. En það, sem hv.flm. virðist leggja mesta áherzlu á, er að forðast það, sem hann kallar handahóf í útsvarsálagningu og telur öldungis óviðeigandi og óviðunandi. En það er eftirtektarvert, að þegar allt kemur til alls, er það einmitt handahófið, sem er öryggishöfn hv.flm., því á einum stað í grg. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Væri þar með hægt að koma við leiðréttingu. ef þurfa þætti, á útsvarsálögurnar eins og þær verða eftir reglum frv., á milli gjaldenda innbyrðis í hverju sveitarfélagi að áliti eða mati niðurjöfnunarnefndanna“. Eftir þessum orðum að dæma er það einmitt niðurjöfnunin, sem á að bæta upp handahóf útsvarsálagningarinnar eins og hún er eftir þessu frv. Þess vegna viðurkennir hv.þm. það, að útsvarsálagningin, eins og hún er nú almennt, sé ekkert handahóf, heldur réttlátasta aðferðin, þegar öll kurl eru til grafar komin. Ég vil taka undir þetta hjá hv.flm., og er ég alveg á sama máli og hv. 1. þm. Skagf. um það, að útsvarsniðurjöfnun hreppsnefnda í sveitum er ekkert handahóf. Þeim getur að vísu yfirsézt í einstökum tilfellum, en annars jafna þær útsvörunum niður eftir því, sem þær vita sannast og réttast, og eru ekki aðrir, sem að jafnaði hafa betri þekkingu á gjaldþoli, efnum og ástæðum sveitunganna heldur en einmitt hreppsnefndirnar. Útsvörum er jafnað niður eftir efnum og ástæðum, en það er alkunnugt, enda rétt og sanngjarnt, að tekið er ekki síður tillit til ástæðna gjaldandans en efna hans. Ég geng út frá, að hv.þm. sé það vel kunnugt, að niðurjöfnunarnefnd eða hreppsnefndir leggja að öðru jöfnu vægar á t. d. ekkjur og þessháttar fólk, eða a. m. k. er þessu svo varið í þeim byggðarlögum, sem ég þekki til í. Ég verð því að álíta, að við niðurjöfnun sé almennt gætt hinnar ítrustu sanngirni, og þeir, sem að því vinna, eru kunnugri högum gjaldendanna en nokkrir aðrir. Ég tek því undir með hv. 1. þm. Skagf. og vil ekki viðurkenna, að hér sé um nokkurt handahóf að ræða. En enda þótt ég geti ekki verið hv.flm. sammála um þetta og önnur meginatriði frv., þá tel ég það alveg sjálfsagt, bæði vegna hv.flm. og málsins sjálfs að láta málið ganga til nefndar, og mun ég greiða atkv. með því. Hinsvegar hefi ég enga trú á framgangi þessa frv., enda get ég ekki séð, að í því felist nokkur leið til þess að losna við það, sem hv.flm. kallar handahóf. Með allri virðingu talað, þá álit ég skattaframtalið yfirleitt sízt minna handahóf en niðurjöfnun hreppsnefnda eða niðurjöfnunarnefnda. Skal ég svo láta úttalað um málið að þessu sinni. Ég tek undir með hv.flm., að umr. um einstök atriði frv. eigi ekki við við þessa umr., og skal ég því sneiða hjá því. En vel má vera, að ég láti eitthvað til mín heyra við síðari umr., ef mér býður svo við að horfa.

Haraldur Guðmundsson Það eru nokkur atriði úr ræðu hv.flm., sem ég get ekki alveg leitt hjá mér að svara. Hv. flm. viðurkenndi, að í einstökum tilfellum gæti skatturinn skv. þessu frv. farið fram úr tekjunum, en það kæmi af því, að tekjuþörfin væri svo mikil, að hjá þessu yrði ekki komizt. Ég mótmæli þessu algerlega; þetta er rangt. Og hv.þm. veit vel, að þetta er rangt. Skattskyldar tekjur hér á landi eru milli 35 og 40 millj. kr. alls, en upphæð sú, sem hv.flm. ætlar að fá í útsvör og tekju- og eignarskatt í meðalári, er um 6 millj. kr„ eða 16–17 % af tekjunum. Það er þess vegna fjarri öllu viti, að það þurfi að fara með skattinn upp úr 100% til þess að ná þessum 6 millj. kr., auk þess sem slíkt er hugsanarangt, því ekki verður meira tekið en til er. Ef um það er að ræða, hvort ekki má finna aðrar leiðir en þær, sem þetta frv. bendir á, þá er þess að geta, að ekkert er auðveldara en að semja skattstiga, sem sýnir hvernig hægt er að taka ca. 6 millj. kr. af 35 til 40 millj. kr., þegar vitað er, hvernig tekjurnar skiptast, en um það hefir hv.flm. fengið ítarlegar skýrslur. Mig furðar þess vegna mjög á frágangi þessa frumvarps, og hefði ég búizt við því, að hv. flutningsmaður gerði það betur úr garði að þessu leyti. Hv. flm. kvað það ekki mikið, þótt hann vildi taka 104% af tekjunum í skatt, og fullyrti, að skv. frv. mínum vildi ég taka 160% af þeim í skatt. Undarlegur skáldskapur er þetta, svo ég ekki noti sterkara orð og ónáði bjöllu forseta. Samkv. frv. mínum um tekju- og eignarskatt er gert ráð fyrir, að skattupphæðin tvöfaldist, og að viðbættu álagi sveitarsjóða þrefaldist, en ef hv.þm. heldur, að þessi hækkun sé fengin með því að þrefalda eða fjórfalda skattstigann, þá fer hann villur vegar. Slík skattspeki er honum einum sæmandi. í frv. mínu er saminn nýr skattstigi einmitt með tilliti til þess, hverjar tekjur ætlazt er til, að verði af skattinum. Út af ræðu hv. 1. þm. Skagf. er rétt að geta þess, að stighækkandi tekjuskattur getur varla farið fram úr 50%, svo að nokkru verulegu nemi. Ef stighækkandi skattur frá 50–100% er tekinn af tekjunum, liggur í augum uppi, að því minna verður eftir að skattinum frádregnum, sem tekjurnar eru hærri, unz skatturinn verður jafnhár tekjunum, þá verður ekkert eftir. En þetta sannar auðvitað alls ekki, að ekki sé hægt að taka meiri skatt en 50%, ef skatturinn er ekki stighækkandi, enda er ekkert því til fyrirstöðu, að slíkur skattur fari upp undir 100% en tæplega yfir það, eins og í frv. hv.flm. Eðlilegasta leiðin er að semja skattstiga, sem er stighækkandi, t. d. frá 1–50%, miðaðan við flokkun teknanna, þannig að hann gefi til uppjafnaðar 16–17% af öllum hinum skattskyldu tekjum, eða eftir því, sem tekjuþörfin segir til á hverjum tíma. Eða þá að öðrum kosti að taka vissan skatt, ekki stighækkandi, af hverjum flokki teknanna, líkt og gert er í Þýzkalandi og víðar. Hitt er alveg út í loftið hjá hv.flm., að tekjuþörfin sé svo mikil, að skatturinn þurfi að fara fram úr tekjunum ! Annars er þessi fullyrðing svo fráleit, að ekki er orðum að henni eyðandi. Aðalatriðið er að mínum dómi þetta: Einlægast er að taka, þar sem um sameiginlega skattstofna ríkis og sveita og bæja er að ræða, í einu lagi og eftir sömu reglum skattinn til beggja aðila, eftir því sem því verður við komið, líkt og ráð er fyrir gert í frv. mínu. En þá verður líka að semja skattstigann með tilliti til þessa, eins og þar er gert. En þetta frv. gengur vendilega fram hjá því meginatriði málsins, og sömuleiðis skattafrv. stj. Hv. 2. þm. G.-K. tók dæmi um það, hversu hlutafélög verða misjafnlega hart úti hvað skatt snertir, og fer hv.þm. sennilega með rétt mál í því atriði. En orsakir þessa liggja í ranglátri löggjöf og ranglátu fyrirkomulagi, að því leyti, að hlutafélög með litlu hlutafé verða að greiða miklu meiri skatt af sömu tekjum en hlutafélög með mikið hlutafé og stóra sjóði. Þetta er öldungis óviðunandi ranglæti, en á því finnst engin leiðrétting, hvorki í þessu frv. né skattafrv. hæstv. stj. í frv. mínu um tekju- og eignarskatt er hinsvegar lagt til, að úr þessu sé bætt. Út af dæmi hv.þm. Dal. er þess að geta, að því fer mjög fjarri, að í gildandi lögum sé tekið nægilega mikið tillit til eignamismunar manna, sem hafa sömu tekjur, t. d. á manni, sem á 20 þús. kr., eða manni, sem skuldar 20 þús. kr. Til þess að laga þetta er eitt ráð, nefnilega að hækka eignarskattinn, en framhjá því er algerlega gengið í þessu frv. Hinsvegar er lagt til í frv. mínu, að eignarskatturinn sé hækkaður yfir 100%, og jafnast því þetta ósamræmi, ef það verður samþ. Hv. 1. þm. Skagf. dró það Í efa, að skýrsla hv.flm. um útsvör og gjaldþol einstakra héraða væri rétt í öllum atriðum. Ég skal taka það fram, að ég hefi nokkuð kynnt mér þetta, og held ég, að skýrslan sé mjög nærri lagi, og fróðleg er hún á marga lund. Það er vissulega mikill munur á gjaldþoli einstakra héraða, en undarlegt má það heita, ef hv.flm. gerir sér vonir um, að þetta frv. bæti nokkuð úr í þeim efnum eða komi á meira réttlæti og samræmi í tekjuheimtun sveita-og bæjarfélaga. Þetta frv. ætlast til, að lögin um tekju- og eignarskatt séu grundvöllur undir fjáröflun sveita og bæja, en sá grundvöllur er í senn svo mismunandi og víða svo lítilfjörlegur, að lítil von er um, að tekjuþörfinni yrði fullnægt á þann veg, því að tekjuskattur heilla sveita nemur oft ekki meiru en nokkrum tugum króna, svo að jafnvel eftir hinu fráleita frv. flm. yrði þeim alls ekki séð fyrir nægum tekjum. Ég mun ekki beitast gegn því, að þetta frv. fari Í nefnd, og virðist mér það helzt eiga heima í fjhn. Þetta frv. stendur í beinu sambandi við ýms mál, sem sú n. hefir til athugunar, t. d. öll skattafrv. mín og hæstv. stj.

Flm. (Halldór Stefánsson) Ég sé, að umræðutími er að þrotum kominn, og mun því takmarka mál mitt og ekki fara langt út í einstök ágreiningsatriði, enda á það ekki við við 1. umr. Ég vil benda hv.þm. á það, að þótt þeir álíti þessar reglur ekki sem heppilegastar, þá verður ekki hjá því komizt - að - mínum dómi - að ráða bót á þeim misfellum, sem eru á tekjuöflun bæja- og sveita og gefa þeim einhverja fasta tekjustofna almennara en nú er. Mér þykir það lýsa helzt til miklu vantrausti á þeim reglum, sem tekju- og eignarskattslögin setja um öflun fjár í ríkissjóð af hinum sameiginlega skattstofni hans og sveitarfélaganna, ef þær reglur eiga að vera óhæfilegur grundvöllur undir tekjuöflun sveitar- og bæjarfélaga. Ber þess þó að gæta, að reglurnar um tekju- og eignarskatt eru settar af sjálfu þinginu eftir nákvæman undirbúning og íhugun, og það kemur því úr hörðustu átt, þegar þm. verða til þess að fordæma þær reglur, sem þeir sjálfir hafa sett. Og mér þykir það kynlega við bregða, ef t. d. hv.þm. Ísaf. telur þær hinar sömu reglur of lágar, þegar um tekjuheimtun ríkisins er að ræða, en of háar, ef um tekjuöflun bæjar- og sveitarfélaga er að ræða. Það, sem fyrir mér vakti með flutningi þessa frv., var fyrst og fremst það, að gera tilraun til þess að knýja fram umbætur á þessum sviðum, og kemur nú til kasta þingsins að taka afstöðu til þess. Og þó að flutningur frv. yrði ekki til annars en að koma umbótum Í þessum efnum á nokkurn rekspöl, þá tel ég, að nokkuð hafi unnizt, hversu sem fer um þetta frv. Ég geri ráð fyrir, að frv. verði látið ganga til n., og get ég því sparað mér fleiri orð að þessu sinni.