Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess áður en gengið er til dagskrár að atkvæðagreiðsla um 4. dagskrármál, Hafnalög, verður tekið fyrir að loknu 10. dagskrármáli.

Þannig háttar til varðandi 3. dagskrármál, Skipun nefndar til að kanna útlánatöp, 237. mál, að því var reyndar vísað til allshn. án atkvæðagreiðslu áðan, en nú hafa komið fram athugasemdir í þingsalnum að e.t.v. væri eðlilegra að vísa þessu máli fremur til efh.- og viðskn. Ég sé að hv. varaformaður efh.- og viðskn. kinkar kolli, telur það eðlilegt. Forseti telur að það sé rétt að taka þetta mál upp og . . . 
            

Málið er afgreitt á fundinum.


            

Eðlilegast að flytja um það sérstaka tillögu að málið fari til efh.- og viðskn.

Það er búið að afgreiða málið.

Forseti ætlar að láta fara fram um það atkvæðagreiðslu að vísa málinu til efh.- og viðskn.

Forseti. Þetta mál snýst aðeins um það að skipa nefnd. Allshn. er fullfær um að fjalla um það mál.

Þetta er ákvörðun forseta að láta hér fara fram atkvæðagreiðslu um að málinu verði vísað til efh.- og viðskn.

Samkvæmt hvaða grein þingskapa starfar forseti þessa stundina? Er hægt að fá það upplýst?

Forseti hefur mikil völd í þingsalnum eins og hv. þm. er kunnugt og hefst nú atkvæðagreiðsla um það að vísa málinu til efh.- og viðskn.

Herra forseti. Hér í salnum sitja tveir þingritarar. Mér skilst að það sé reglan að þeir bóki jafnharðan það sem fram fer. Hafi þeir sinnt þeirri skyldu sinni hefur það þegar verið bókað að málið er komið til allshn. Það hefur ekki farið fram samþykkt um að taka málið úr allshn. Það hefur aftur á móti farið fram samþykkt um að senda málið til fjárhags- og viðskn.

Efh.- og viðskn.

Efh.- og viðskn. og er nú hv. 5. þm. Norðurl. v. nokkuð órótt og ruggar sér mikið í stólnum. Ég skil ekki hvers vegna talið er að málið þurfi að vera hjá tveimur þingnefndum og mér er ekki ljóst samkvæmt hvaða grein þingskapa hæstv. forseti starfar þessa stundina. Ég óska eindregið eftir því að fá skýr svör við því og það verði bókað af riturum þannig að ég geti farið yfir fundargerðabók þingsins. Samkvæmt hvaða grein þingskapanna er starfað þegar ákveðið er að vísa máli til tveggja nefnda?

Það hefur nú verið samþykkt að vísa þessu máli, 3. dagskrármálinu, til hv. efh.- og viðskn. og forseti hefur ekkert frekar um það að segja. Forseti vill taka fram um 4. dagskrármálið að atkvæðagreiðsla um það fer ekki fram fyrr en í lok fundarins undir kl. 4. Þá hefur orðið um það samkomulag að taka 12. dagskrármál á undan 11. máli.

Virðulegi forseti. Nú háttar svo til mínum degi að ég er búinn að ráðstafa honum svo að ég á erfitt með að vera hér viðstaddur rétt fyrir kl. 4. Mér þykir miður ef forseti ætlar sér ekki að láta greiða atkvæði um 4. dagskrármálið fyrr en þá. Hitt er mér kunnugt um að óskin um að flytja 12. dagskrármálið fram fyrir 11. er af svipuðum ástæðum annars þingmanns og ég vænti þess að hæstv. forseti taki tillit til beggja þingmanna þegar svona stendur á.

Forseta er nokkur vandi á höndum en það er ætlan forseta að láta fara fram atkvæðagreiðslu um 4. dagskrármálið undir kl. 4, sem sagt á fjórða tímanum og er vonast til að hv. þm. geti tekið tillit til þess og verið viðstaddir.

Hver er ástæðan fyrir því?

Það hefur komið fram beiðni um það frá hv. starfandi formanni þingflokks Sjálfstfl.

Virðulegur forseti. Frv. það sem ég mæli hér fyrir er flutt af félmn. en er samið af hagstofustjóra að höfðu samráði við félmrn. og nefndina. Frv. er flutt vegna breytinga sem gerðar voru á lögum um alþingiskosningar árið 1991 og skipta máli við sveitarstjórnarkosningarnar nú í vor. Þær breytingar sem bregðast þarf við eru tvíþættar. Annars vegar var ákvæðum um kjörskrá breytt þannig að í stað þess að miða skráningu manna á kjörskrá við lögheimili á tilteknum tíma er miðað við skráð lögheimili samkvæmt íbúaskrá þjóðskrár. Við þetta skapast misræmi milli kjörskrárákvæða alþingiskosningalaga og sveitarstjórnarlaga. Hins vegar var framboðsfrestur styttur úr fjórum vikum í tvær. Vegna tengsla sveitarstjórnarlaga og alþingiskosningalaga hefur síðari breytingin það í för með sér verði ekkert að gert að framboðsfrestur við sveitarstjórnarkosningar verður tvær vikur. Skráning manna á kjörskrá miðast við sama frest og er það óraunhæft. Í lögum um alþingiskosningar var allt fram til ársins 1991 kveðið á um að menn skyldu eiga kosningarrétt í því sveitarfélagi þar sem þeir áttu lögheimili 1. des. næst á undan þeim tíma er kjörskrá skyldi lögð fram. Sams konar ákvæði um kosningarrétt í sveitarstjórnarkosningum voru í sveitarstjórnarlögum fram til ársins 1986 er núgildandi ákvæði voru tekin upp. Í 4. mgr. 19. gr. sveitarstjórnarlaga segir nú að hver maður eigi kosningarrétt í því sveitarfélagi þar sem hann á lögheimili þegar framboðsfrestur rennur út í þeim sveitarfélögum þar sem sveitarstjórnarkosningar fara fram í maí. Í athugasemdum með frv. því til sveitarstjórnarlaga sem varð að lögum nr. 8/1986 kemur fram að með þessari breytingu var að því stefnt að færa tímamörk fyrir ákvörðun um staðsetningu manna á kjörskrá sem næst kjördegi. Með lögum nr. 10/1991, um breytingu á lögum um kosningar til Alþingis, var ákvæðum um hvar menn skyldu eiga kosningarrétt breytt, bæði í þeim tilgangi að færa tímamörkin sem við er miðað sem næst kjördegi og til að einfalda vinnu við kjörskrárgerð. Þessi ákvæði eru nú í 1. mgr. 15. gr. kosningalaga. Samkvæmt þeim skal taka á kjörskrá þá sem uppfylla almenn kosningarréttarskilyrði og skráðir eru með lögheimili í sveitarfélaginu samkvæmt íbúaskrá þjóðskrár sjö vikum fyrir kjördag. Þessum ákvæðum var fyrst beitt í alþingiskosningunum í apríl 1991. Þá var það talið til bóta að hætta að miða búsetu manna við 1. des. og færa viðmiðunartímann nær kjördegi. Hins vegar var það talið mjög til einföldunar að hætta að tengja kosningarrétt manna við lögheimili þeirra og binda hann þess í stað við skráð lögheimili samkvæmt íbúaskrá þjóðskrár. Eftir fyrri tilhögun varð oft ágreiningur um hvar lögheimili manna skyldi í raun og veru talið standa. Ýmis álitamál risu af þessu tilefni og leiddu til vandkvæða við kjörskrárgerð og til fjölda kjörskrárkæra og dóma. Tenging kosningarréttarins við skráð lögheimili samkvæmt íbúaskrá þjóðskrár veldur því að litið er fram hjá álitamálum um lögheimilisfesti. Þess í stað er skráning manna á íbúaskrá látin ráða, en með því eru bæði einstaklingarnir sjálfir og sveitarstjórnir gerðar ábyrgar fyrir því að menn standa á kjörskrá í réttu sveitarfélagi. Í alþingiskosningunum 1991 kom glöggt fram hvílíkt hagræði var að þessum ákvæðum, kjörskrárgerðin varð mun öruggari og einfaldari en áður og kjörskrárkærum og dómum fækkaði til mikilla muna. Þess má fastlega vænta að slíkur málarekstur hverfi nær alveg þegar festa hefur skapast um framkvæmd þessa ákvæðis. Auk þess sem að framan er rakið skal á það bent að í reynd sýnist ekki unnt að kjósa til sveitarstjórna að óbreyttum ákvæðum um tímamörk fyrir kjörskrárgerð. Samkvæmt 12. gr. sveitarstjórnarlaga gilda ákvæði alþingiskosningalaga um framlagningu kjörskráa, kærur og framboðsfrest í sveitarstjórnarkosningum. Þegar sveitastjórnarlögin voru sett kváðu alþingiskosningalög á um að framboðsfrestur rynni út fjórum vikum fyrir kjördag. Með breytingu alþingiskosningalaga árið 1991 var framboðsfrestur styttur í tvær vikur. Allir kærufrestir miðast við þessi tímamörk. Ef kosið yrði til sveitarstjórna samkvæmt gildandi lögum hefði þetta því í för með sér að miða ætti kjörskrá við lögheimili manna tveimur vikum fyrir kjördag. Ætla verður að við svo skamman frest færi frágangur kjörskráa úr böndum. Ekki ynnist tími til að gera kjörskrárstofna og kjörskrár svo að viðunandi væri. Enginn tími yrði til að láta kjörskrár liggja frammi en samkvæmt alþingiskosningalögum skal leggja kjörskrár fram almenningi til sýnis eigi síðar en 24 dögum fyrir kjördag. Ekki yrði unnt að koma við kjörskrárkærum nema með dómi því kærufrestur rynni út þann sama dag og skráning manna á kjörskrá miðast við. Í frv. þessu er lagt til að fyrrnefndum kosningarréttarákvæðum sveitarstjórnarlaga verði breytt til samræmis við ákvæði alþingiskosningalaga. Er það ótvírætt til bóta að sömu ákvæði gildi í þessum tvennum lögum þannig að sveitarstjórnir þurfi ekki að beita einni reglu við alþingiskosningar og forsetakjör og annarri við sveitarstjórnarkosningar. Hins vegar telur félmn. að tímamörk fyrir kjörskrá, sem ákveðin voru sjö vikur í alþingiskosningalögum, séu óþarflega rúm og óhætt sé að færa þau nær kjördegi. Er því lagt til að skráning manna á kjörskrá miðist við skráð lögheimili fimm vikum fyrir kjördag í stað sjö vikna í alþingiskosningalögum. Sem fyrr segir var framboðsfrestur til kosninga til Alþingis styttur úr fjórum vikum í tvær árið 1991. Tilgangurinn var sá að nægur tími gæfist til undirbúnings framboða þótt kjósa þyrfti til Alþingis með skömmum fyrirvara. Þetta á ekki við um sveitarstjórnarkosningar sem haldnar eru reglulega fjórða hvert ár. Kjördagur er jafnan þekktur og því nægur tími til undirbúnings framboða. Því þykir skynsamlegt að halda ákvæðum um framboðsfrest við sveitarstjórnarkosningar óbreyttum, þ.e. miða hann við fjórar vikur en ekki tvær eins og gildir um alþingiskosningar. Aðrar breytingar, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. eru ýmist leiddar af megintillögunni eða fela í sér minni háttar leiðréttingar á gildandi lögum. Að lokum legg ég til, virðulegur forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. en tel óþarft að vísa því til nefndar þar sem það er flutt af félmn. sem var samhljóða um þetta mál.

Virðulegi forseti. Hér flytur þingnefnd frv. en fremur fátítt er að slíkt sé gert. Ég vil vegna þess segja örfá orð um mína afstöðu til þess hvernig standa eigi að málatilbúnaði og tillögugerð þegar svo stendur á að flutningsmaður málsins er þingnefndin sem á að fá málið til athugunar og skoðunar á milli umræðna. Af eðlilegum ástæðum hefur það orðið venja í þau skipti sem þingnefnd hefur flutt mál á sínu málasviði að því hefur ekki verið vísað til nefndarinnar á milli umræðna þannig að í reynd hefur málið farið óathugað milli umræðna frá 1. til 3. umr. Þetta er auðvitað ekki góður gangur, sérstaklega þegar tekið er tillit til þess að þing starfar núna í einni málstofu. Ég beitti mér fyrir því að menn ræddu þetta sjónarhorn á málinu áður en það var flutt og tók það upp innan þingflokks Alþb. og óskaði eftir viðhorfum manna til þess hvernig að málum skyldi standa þegar mönnum þætti ástæða til þess að nefnd stæði að flutningi máls sem auðvitað getur verið. Þau sjónarmið komu fram að þegar svo stæði á þá væri rétt að standa þannig að undirbúningi málsins að í fyrsta lagi skyldi málið athugað af málsflytjanda eða nefndinni fyrir flutning og fengnir sérfróðir aðilar til þeirrar athugunar, aðrir en þeir sem sækja á um að málið sé flutt. Í öðru lagi yrði málið sent út til umsagnar fyrir flutning málsins. Í þriðja lagi mundi málið fara til þingnefndar milli umræðna ef einhver ábending eða athugasemd kæmi fram um það. Á þessum þremur forsendum hef ég fallist á það að málið yrði flutt af þingnefndinni og hef beitt mér fyrir því að sérstök athugun hefur farið fram á málinu umfram það sem áformað var í upphafi. Það hefur leitt til þess að málið tók breytingum og er því flutt núna öðruvísi en áformað var þegar það var sent nefndinni og óskað eftir flutningi þess. Ég tel því að þessi þrjú meginsjónarmið sem fram komu í umræðu um málið innan þingflokks Alþb. hafi verið virt og set það fram sem mitt sjónarmið að þingnefndir ættu að hafa þessi atriði að leiðarljósi í framtíðinni við athugun máls því auðvitað orkar það mjög tvímælis að þingnefnd taki upp þingmál og afgreiði það tiltölulega hratt í gegnum þingið án nokkurra athugunar á milli umræðna. Málið er hins vegar komið í búning sem ég get fyllilega sætt mig við en ástæða þess að málið er flutt rökstyður kannski fyrst og fremst að þörf er á að vanda undirbúning málsins. Því reynist nauðsynlegt að flytja frv. vegna þess að mínu mati að menn gættu ekki að sér þegar þeir gerðu síðustu breytingu á lögum um kosningar til Alþingis vorið 1991. Miðuðu þá breytingu einvörðungu við lögin um kosningar til Alþingis en gættu ekki að því að þá gerðu menn samtímis breytingu sem varðaði sveitarstjórnarkosningar og af þeirri ástæðu er óhjákvæmilegt að flytja lagafrv. til að rétta af málið eins og það stendur eftir þá lagabreytingu sem varð 1991. Að mínu mati unnu menn þá lagabreytingu ekki nógu vel og framkalla þá í staðinn þörf á nýju frv. sem nauðsynlegt er að flytja til þess að leiðrétta það sem þá gerðist. Enn fremur kemur fram í 3. gr. frv. að þar er verið að leggja til breytingu á sveitarstjórnarlögum sem er nauðsynleg til að leiðrétta það sem misfórst við lagasetninguna á sínum tíma. Þannig að þarna höfum við tvær ástæður sem segja okkur að því miður er það ekki reglan að menn vandi sig nægjanlega vel við málatilbúnað á þessu sviði og kalla á að menn ættu að ígrunda vel og athuga málin áður en þau eru flutt. Það eru þau sjónarmið sem ég hef staðið fyrir við undirbúning þessa máls. Virðulegur forseti. Ég vil geyma mér frekari umfjöllun um efnisatriði frv. til 2. umr.

Virðulegi forseti. Þær breytingar sem hér eru lagðar til á sveitarstjórnarlögum flytur félmn. Alþingis sameiginlega að beiðni Hagstofu Íslands og með samþykki félmrh. eins og hér hefur komið fram. Deila má um hvort slík frv. eigi að koma beint frá félmn. eða fagnefndum almennt. En þar sem þetta mál er í eðli sínu ópólitískt og þar að auki mjög brýnt þá varð það að samkomulagi innan nefndarinnar að við flyttum það sameiginlega. Það er rétt sem kom fram hjá hv. 5. þm. Vestf., Kristni H. Gunnarssyni, að það var lögð töluverð vinna í þetta frv. í nefndinni, ekki hvað síst að beiðni hans, og þær breytingar sem eru hér lagðar fram sem eru öðruvísi en fyrst var lagt upp með, þ.e. að fresturinn væri sjö vikur en nú er lagt til að fresturinn sé fimm vikur varðandi framlagningu kjörskrár, má þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni. En að öðru leyti er þetta frv. algjörlega í samræmi við önnur kosningalög til Alþingis og forsetakjörs og því nauðsynlegt að það væri samræmt. Og til að flýta fyrir þessu máli þá fannst mér og öðrum í hv. félmn. rétt að það gengi þannig fyrir sig að félmn. Alþingis flytti þetta frv. Enda er þetta gert í samkomulagi við Samband íslenskra sveitarfélaga sem samband hefur verið haft við um þetta mál. Ég vona að þetta geti gengið greiðlega fyrir sig. Þetta er orðið aðkallandi og áríðandi mál eins og fram hefur komið.

Forseti vill taka fram varðandi 4. dagskrármál, Hafnalög, að atkvæðagreiðsla um það mál fer ekki fram í dag að ósk formanna þingflokka stjórnarflokkanna.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1993, svokallaðra uppgjörsfjáraukalaga. Þetta er 452. mál þingsins og er að finna á þskj. 675. Með frv. þessu eru lagðar fyrir Alþingi niðurstöðutölur um greiðslur úr ríkissjóði á árinu 1993 umfram þær heimildir sem veittar voru af Alþingi í fjárlögum 1993 og lögum nr. 115/1993, fjáraukalögum fyrir árið 1993. Frv. að fjáraukalögum var lagt fram á Alþingi í október 1993 og með því fylgdi ítarleg greinargerð um framvindu ríkisfjármála á því ári og þær heimildir sem óskað var samþykktar á umfram heimildir fjárlaga. Þá var hinn 23. febr. sl. lögð fyrir Alþingi skýrsla um ríkisfjármál fyrir árið 1993 þar sem afkoma ríkissjóðs eftir endanlegt greiðsluuppgjör ríkisbókhalds er skýrð með samanburði við áform samkvæmt fjárlögum. Ónýttar fjárheimildir í árslok 1993 námu alls 3 milljörðum 558 millj. kr. en greiðslur umfram heimildir námu 759 millj. kr. Endanleg útgjöld ríkissjóðs reyndust þannig vera 2,8 milljörðum kr. lægri en heimildir fjárlaga og fjáraukalaga samanlagt. Af óhöfnum fjárveitingum í árslok 1993 tengjast 870 millj. kr. fjmrn., 830 millj. kr. menntmrn. og 690 millj. kr. heilbrigðis- og trmrn. Ég mun hér á eftir í ræðu minni gera grein fyrir innihaldi frv. í stórum dráttum. Í frv. er sótt um greiðsluheimildir vegna fyrrnefndra 759 millj. kr. umframgreiðslna. Þar vegur þyngst 315 millj. kr. greiðsla til Ábyrgðarsjóðs launa sem skýrist nær alfarið af breytingum á bókhaldi þannig að greiðslurnar eru nú færðar á gjaldahlið en ekki færðar til lækkunar á tekjum eins og áður var. Þetta hefur áður komið fram þegar þessi mál hafa verið til umræðu hér á hinu háa Alþingi. Einnig má nefna kostnað vegna innheimtu opinberra gjalda, umframgjöld hjá Gjaldheimtunni í Reykjavík og umframgreiðslur uppbóta á lífeyri. Hver þessara liða nemur um 40 millj. kr. Með gildistöku laga um aukatekjur ríkissjóðs á miðju ári 1992 fóru innheimtumenn ríkissjóðs og gjaldheimtur að greiða gjöld til ríkissjóðs fyrir útgáfu á stefnum, þingfestingum og fleira, auk þess sem hætt var við að fella niður stimpilgjöld þegar ríkissjóður átti í hlut. Þó svo að hér sé um að ræða aukningu rekstrargjalda kemur breytingin einnig fram á tekjuhlið ríkissjóðs og hefur í för með sér meiri tekjur fyrir ríkissjóð en útgjöld. Þess hefur ekki verið gætt sem skyldi að áætla fyrir þessum breytingum á gjaldahlið fjárlaga. Á móti nýjum greiðsluheimildum er lagt til að felldar verði niður óhafnar fjárheimildir samtals að fjárhæð 1.414 millj. kr. Þar vegur þyngst 449 millj. kr. fjárheimild til Atvinnuleysistryggingasjóðs sem ekki þurfti að nýta þar sem atvinnuleysi á síðasta ári reyndist minna en áætlað hafði verið við framlagningu fjáraukalaga sl. haust. Einnig er lagt til að greiðsluafgangur að fjárhæð 617,9 millj. kr. falli niður hjá fjmrn., fjárhæðin sundurliðast þannig að 268 millj. kr. er vegna vaxtagreiðslna, 209,5 millj. kr. vegna heimildarákvæða í 6. gr. fjárlaga, 133,4 millj. kr. vegna ríkisábyrgða og 7 millj. kr. er afgangur af kostnaði við framkvæmd EES-samninga. Af öðrum óhöfnum fjárveitingum sem lagt er til að falli niður má nefna 115 millj. í lífeyris- og slysatryggingum og 107 millj. kr. sem var ofáætlað til að standa undir samningsbundnum greiðslum í landbúnaði. Ég vil geta þess hér að gert er ráð fyrir að í frv. til fjáraukalaga 1994 verði sótt um flutning óhafinna heimilda til ársins 1994 sem nemur 2 milljörðum 150 millj. kr. og skerðingu á framlögum í fjárlögum 1994 sem nemur 227 millj. kr. vegna umframgreiðslna á árinu 1993. Af þessum óhöfnu heimildum eru um 1.100 millj. kr. rekstrarfjárveitingar og um 1.050 millj. kr. viðhalds- og stofnkostnaðarfjárveitingar. Það hefur sýnt sig að sú nýbreytni ríkisstjórnarinnar að óska eftir flutningi á greiðsluheimildum fyrir áramót hvetur til aukins aðhalds og sparnaðar í rekstri þar sem stofnanir hafa möguleika á að haga rekstri sínum með sveigjanlegri hætti en áður hefur verið. Ég vil þá geta þess að af þeirri 1.045 millj. kr. fjárveitingu sem ríkisstjórnin beitti sér fyrir sl. sumar í kjölfar almennra kjarasamninga og ætlað var til atvinnuskapandi aðgerða voru 719 millj. kr. nýttar á árinu 1993. Það sem eftir stendur um sl. áramót, 326 millj. kr., verður flutt til þessa árs og að auki verður sótt um flutning annarra óhafinna stofnkostnaðarheimilda frá fyrra ári að fjárhæð 723 millj. kr. Nánari sundurliðun þessara fjárhæða er að finna í fskj. með frv. þessu. Þetta sem hér er sagt gefur mér tilefni til að segja að ég tel að fyllilega hafi verið staðið við þann samning, það samkomulag sem gert var við forustumenn Alþýðusambandsins á sínum tíma. Því var lýst frá upphafi að sá milljarður, sem ákveðið hafði verið að veita til stofnkostnaðar og viðhalds á sl. ári, hefði ekki að öllu leyti nýst en það sem eftir er verður nýtt á yfirstandandi ári og til viðbótar gerist það að yfir 700 millj. kr. sem ekki tókst að nýta á sl. ári en fóru til verkefna sem voru á fjárlögum síðasta árs verða jafnframt nýttar á yfirstandandi ári og þarf það að sjálfsögðu að koma fram á fjáraukalögum næsta haust. Þetta vil ég að hér komi fram ekki síst vegna þess að í fréttum að undanförnu hefur hinu gagnstæða verið haldið fram af nokkrum aðilum á fundi eins stjórnmálaflokks hér í bænum. Ég sé ekki ástæðu til þess, virðulegur forseti, að fara mörgum orðum um frv. Þetta frv. skýrir sig að mestu sjálft. Það er sett upp með hefðbundnum hætti. Í skýringum með 3. gr. frv. er tekið fram undir einstökum ráðuneytum hvaða skýringar liggja að baki fjárupphæðunum. Í greinargerðinni er síðan vandlega farið yfir yfirfærslu heimilda og gjalda á milli ára. Það er skýrt mjög rækilega hvernig sundurliðunin er á milli gjalda umfram fjárlög og fjáraukalög, hvað séu óhafnar fjárveitingar og hvaða rekstur sé fluttur milli ára og hvaða rekstur sé fluttur sem umframgjöld í millj. kr. Loks er þetta sundurliðað á milli rekstrar- og stofnkostnaðar. Í fskj. sem fylgir frv. er síðan langur listi yfir yfirfærðar heimildir og umframgjöld milli áranna 1993 og 1994. Þar kemur fram í lokin það sem ég hef fyrr sagt í ræðu minni að samtals er gert ráð fyrir því að yfirfærður rekstur þar sem eru óhafnar fjárveitingar séu liðlega 1.100 millj. kr. þar sem ætlunin er að stofnanir, fyrirtæki undir A-hluta í ríkisreikningi greiði á þessu ári af sínum fjárveitingum vegna skulda sem mynduðust á síðasta ári eru 226 millj. kr. og síðan er sýnt hvernig stofnkostnaður og viðhald samtals eru rúmur milljarður. Þetta þýðir að nettó færist á milli ára upphæð sem er rúmlega 1.900 millj. kr. Þessi upphæð hefur aðeins vaxið á milli ára sem ekki er óeðlilegt en það kemur mjög glöggt fram sem ég hef áður sagt og áður hefur verið rætt hér í umræðum um fjáraukalög og fjárlög að sú nýbreytni að færa heimildir milli ára með þessum hætti hefur leitt til þess að stjórnendur í ríkisrekstri fara að með meiri gát en áður í útgjaldaákvörðunum sínum. Það er hins vegar deginum ljósara að það þarf að gera hinu háa Alþingi grein fyrir þessu á hverjum tíma þannig að öllum sé nákvæmlega ljóst hvernig skuldbindingar standa enda þjóna fjáraukalög þeim tilgangi fyrst og fremst að vera brú á milli annars vegar fjárlaga og ríkisreiknings hins vegar. Virðulegur forseti. Í fyrrnefndri skýrslu um ríkisfjármál árið 1993 er vikið að höfuðatriðunum í niðurstöðu greiðsluuppgjörs um tekjur, gjöld og lánahreyfingar ríkissjóðs. Ég vil að lokum vísa til þessa rits um nánari upplýsingar og legg að lokum til að frv. verði vísað til hv. fjárln. að lokinni 1. umr. og síðan til 2. umr.

Virðulegur forseti. Það frv. sem hér er nú til umræðu, frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1993, er eins og fram kom í framsöguræðu hæstv. fjmrh. nokkurs konar uppgjörsfjáraukalög, þ.e. hér er verið að fjalla um niðurstöðutölur um greiðslur úr ríkissjóði á árinu 1993 eins og þær endanlega líta út. Um þetta frv. má út af fyrir sig ýmislegt segja en þó kannski fyrst og fremst það að með því er auðvitað einu sinni enn staðfest hversu algjört skipbrot efnahagsstefna og ríkisfjármálastefna hæstv. ríkisstjórnar hefur hlotið. Ef við lítum aðeins á þessar tölur sem hér birtast sem niðurstöðutölur þá kemur í ljós að halli fjárlaganna hefur aukist um 54,4% frá því sem áætlað hafði verið þegar fjárlögin voru samþykkt í árslok 1992, fjárlögin fyrir árið 1993. Þá var gert ráð fyrir halla upp á 6,2 millj. kr. Hér er með þessum fjáraukalögum endanlega staðfest að hallinn verður 9,6 milljarðar eða 3,4 milljörðum meiri en fjárlögin höfðu gert ráð fyrir. Þetta getur nú vart talist góður dómur yfir efnahagsstefnunni eða ríkisfjármálastefnunni. Og þó eru ekki öll kurl komin til grafar við lestur þessara talna. Eins og menn rekur sjálfsagt minni til voru um mánaðamótin nóvember/desember samþykkt fjáraukalög fyrir árið 1993 þar sem fjallað var um greiðsluheimildir og áætlun um tekjur ríkissjóðs. Þá var gert ráð fyrir að hallinn kynni að aukast um 7,8 milljarða og niðurstaða þeirra fjáraukalaga var upp á 14 milljarða rúma sem átti að vera niðurstaða sl. árs. Nú geta menn auðvitað hælt sér af því að ástandið hafi þó ekki orðið svo slæmt, niðurstaðan sé 9,6 milljarðar en ekki 14 milljarðar eins og hér hefur áður komið fram. En ef við lítum á það sem fram kemur í greinargerð frv., og reyndar ítarlega einnig í máli hæstv. ráðherra, þá er gert ráð fyrir því að yfirfæra til ársins 1994 verulegar upphæðir. Og ef við leggjum þær saman og bætum þeim við þessa 9,6 milljarða sem fjáraukalög sem hér eru nú til umræðu gera ráð fyrir, þá sýnist mér að það séu tæpir 2 milljarðar kr. Hugsað er að yfirfæra heimildir upp á 2 milljarða 151 millj. kr. Frá því dregst að vísu skerðing á nokkrum stofnunum sem hafa farið umfram og ekki er gert ráð fyrir að verði bætt upp á 227 millj. kr. þannig að nettótalan er þá 1.924 millj. kr. sem kemur í viðbót við hina 9,6 milljarða, þannig að raunveruleg niðurstaða gæti þá orðið 11 milljarðar 567 millj. kr. ef allt er talið til. Þá hefur halli fjárlaganna hækkað úr 6,2 milljörðum í 11,5 milljarða eða um 5,3 milljarða eða 85,2% og það er kannski sú tala sem raunhæfust er og raunverulegust af þeim sem við erum að fjalla hér um, hæstv. fjmrh. Talan 9,6 milljarðar er aðeins greiðslustaðan um áramót, loforð og vilyrði hæstv. ríkisstjórnar um yfirfærslur. Út af fyrir sig tel ég að það sé góð vinnuregla að heimila stofnunum að flytja nokkuð af þeim fjármunum sem þeim eru áætlaðir til reksturs og stofnkostnaðar eða viðhalds yfir áramótin þannig að stjórnendur stofnana séu ekki bundnir við það nákvæmlega að hafa eytt öllum sínum fjármunum á áramótum eða eigi það þá ekki nokkuð tryggt að geta fengið eitthvað af þeim flutt yfir áramót. Ég tel að það sé góð stefna út af fyrir sig en það sýnir að talan sem við erum hér að höndla með segir í raun ekki alla söguna eins og ég hef reynt að draga fram og hinn raunverulegi halli er kannski um það bil 11,5 milljarður kr. Þetta er nú sagan um það hvernig ríkisfjármálastjórnin hefur gengið. Og ef við lítum aðeins nánar á þessa tölu þá er svo merkilegt með það að ýmsar stofnanir, kannski nánast flestar stofnanir hins opinbera, ráðuneytin og undirstofnanir þeirra, þar sem menn eru að glíma við að standa við fjárlög, hafa farið nokkuð eftir þeim ramma sem þeim var áætlaður og gert ráð fyrir. Þannig að það hefur því betur orðið breyting á hvað varðar fjármálastjórn hjá opinberum stofnunum. Forstöðumenn og forsvarsmenn ríkisstofnana reyna mjög að halda sig við þann fjárlagaramma sem þeim er ætlaður í fjárlögum hverju sinni. Breytingarnar sem hafa hins vegar orðið hér upp á rúma 5 milljarða kr. eða 85% hækkun á hallanum sem ráðgerður var í fjárlögum fyrir árið 1993 má hins vegar að mestu leyti rekja til ýmissa afleiðinga af efnahagsstefnunni og stefnu ríkisstjórnarinnar hæstv. Þar vil ég t.d. nefna ástandið í atvinnumálunum. Enda segir hér í skýrslu sem hæstv. fjmrh. vitnaði til um ríkisfjármálin fyrir árið 1993, sem lögð var fram hér á Alþingi hinn 23. feb. sl., að þessar breytingar megi að stærstum hluta rekja til skuldbindinga stjórnvalda m.a. í tengslum við gerð kjarasamninga, vegna meira atvinnuleysis en forsendur fjárlaga fólu í sér, vegna þess að tekjur hafa ekki gengið eftir eins og áætlað var og allt stafar það af efnahagsstefnunni. Það eru sem sagt þessar stóru tölur sem breytast sem er vegna þess hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur farið með stjórn í landinu. Ég sagði í upphafi að það mætti ýmislegt af þessu læra og ýmislegt ræða um þessar niðurstöðutölur eins og þær liggja hér fyrir. Það eru einmitt þessir þættir, hvernig staðið er að stjórnuninni af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, sem mestu skiptir. Ríkisstjórnin hæstv. hefur meðal annars hælt sér af því að tekist hafi að ná niður vöxtum í lok síðasta árs. Það er vissulega rétt að vextir lækkuðu verulega og hafa nú nálgast nokkuð það sem gerist í löndunum hér í kringum okkur þó enn séu samkvæmt upplýsingum í þessari sömu skýrslu, sem ég vitnaði til áðan, vextir hér taldir vera 1,5--3% hærri en er í nágrannalöndunum. Lækkunin hefur kannski fyrst og fremst verið að ná til baka þeim vaxtahækkunum sem hæstv. ríkisstjórn beitti sér fyrir í upphafi síns starfsferils. Um það höfum við margsinnis rætt hér í hv. Alþingi og þarf ekki út af fyrir sig að eyða mörgum orðum um það nú í viðbót við það sem áður hefur komið fram. Þar var um að ræða handaflsaðgerðir og betra er seint en aldrei, ríkisstjórnin sá að sér í þessu máli og knúði vextina niður aftur í lok seinasta árs. En óbætt stendur auðvitað öll sú gífurlega tilfærsla á fjármunum sem af þessu vaxtaokri leiddi frá veikum atvinnuvegum, frá atvinnufyrirtækjum sem áttu vissulega í erfiðleikum, voru skuldsett mjög og þoldu ekki þessa háu vexti, þessa hávaxtastefnu frá fjölskyldum og heimilum og frá einstaklingum sem skuldugir voru til hinna sem þetta fjármagn eiga. Þar er auðvitað um að ræða marga tugi milljarða sem hafa verið fluttir til á tveggja og hálfs árs valdaferli þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Þetta eru stóru tölurnar, virðulegur forseti, og stóru þættirnir sem standa upp úr þegar reynt er að lesa út úr þeim tölum sem þessi fjáraukalög og hin raunverulega niðurstaða ríkissjóðs ber með sér ef litið er yfir sviðið allt. Ástandið sem skapast hefur í atvinnulífinu hefur síðan leitt til gjaldþrota, til þess að fyrirtæki hafa lagt upp laupana, til þess að atvinnuleysi hefur stórvaxið, til þess að tekjur ríkissjóðs hafa dregist saman og ríkissjóður hefur auðvitað líka tapað miklum fjármunum á gjaldþrotum og erfiðleikum í atvinnulífinu. Þar eru breytingarnar, þar er misvægið á því sem fjárlög annars vegar gerðu ráð fyrir og því sem hin raunverulega niðurstöðutala segir okkur þegar upp er staðið. Það má svo auðvitað velta aðeins vöngum yfir því hvernig stendur á því að Alþingi samþykkir í desembermánuði fjáraukalög með 14 milljarða kr. halla þegar ekki eru nema 3--5 vikur til áramóta og ætti að vera nokkuð ljóst að hverju stefndi og hefði þess vegna sú fjáraukalagagerð getað verið nokkuð nákvæmari en raun ber vitni. Hér er um að ræða endurtekna sögu frá fyrra ári. Þá voru í árslok 1992 samþykkt fjáraukalög og síðan aftur fyrri hluta árs 1993 ný fjáraukalög sem voru hin endanlegu fyrir árið 1992. Þá stóðum við frammi fyrir alveg sömu sögunni eins og nú að fjáraukalögin, sem samþykkt voru í desember 1992, eins og þessi sem samþykkt voru í desember 1993, voru afar óraunhæf og langt frá hinni raunverulegu endanlegu niðurstöðu. Það er umhugsunarefni bæði fyrir okkur hv. þm. sem sæti eigum í fjárln. og fyrir hæstv. fjmrh. og fjmrn. eða starfsmenn þess ágæta ráðuneytis að reyna að færa sig nær þeim niðurstöðutölum sem mega nú vera nokkuð ljósar þegar svo nærri er komið áramótum. Vissulega er það svo að þegar frv. er lagt fram, sem er á haustin, kannski í þingbyrjun í októbermánuði, þá er e.t.v. ekki gott að sjá nákvæmlega hvert stefnir en þegar þingið fjallar um frv. eða málið í kannski 2--3 mánuði þá ætti að vera hægt að færa það nær raunveruleikanum en raun ber vitni. Mig langar síðan aðeins að fara örfáum orðum um það hvernig tekist hefur að nýta þær fjárveitingar sem ætlaðar hafa verið til viðhalds og stofnkostnaðarframkvæmda á sl. ári vegna þess að eitt af því sem ríkisstjórnin beitti sér fyrir í tengslum við kjarasamningana á síðasta ári var einmitt að auka fjárveitingar til opinberra framkvæmda til að reyna að bæta atvinnuástandið. Nú er það ljóst að af þeim rúma milljarði sem þá átti að úthluta til þessara verkefna var ekki eytt nema um 700 millj. kr. og 326 millj. standa enn út af. Við ræddum það bæði við gerð fjárlaganna sjálfra og við afgreiðslu fjáraukalaganna á seinasta ári að það hefði mátt standa betur að úthlutun þessara fjármuna og sjá til þess að þeir nýttust betur til þeirra verkefna sem þeim var ætlað. Í lista sem lagður hefur verið fyrir fjárln. um óhafnar fjárveitingar af þessum eina milljarði kemur fram að þar er um að ræða í mörgum tilfellum stórar upphæðir sem ekki hafa verið notaðar en hefðu sannarlega mátt nýtast betur í því atvinnuástandi sem bæði var og er og ég trúi því illa að ef farið hefði verið að þeim hugmyndum og þeim óskum sem minni hluti fjárln. setti ítrekað fram í fjárln. og hér í þingsölum að þessi fjárveitingalisti yrði tekinn til endurskoðunar og reynt að finna verkefni sem unnt væri að vinna án tafar til þess að bæta atvinnuástandið, það hefði mátt gera og nýta fjármunina þá strax betur en raun ber vitni. Það er e.t.v. ekki ástæða til þess að vera að nefna eða telja upp þessar tölur en þó má nefna nokkrar umtalsverðar upphæðir eins og t.d. fjárveitingu til Framhaldsskólans í Grafarvogi sem áætlað var að verja til rúmum 40 millj. en þar eru enn ónotaðar 36 millj. og þær 4 sem greiddar voru á sl. ári hafa trúlega farið í einhvern kostnað eða hönnun eða undirbúningsvinnu. Auðvitað er ljóst að framkvæmdir lágu þá ekki þegar ljóst fyrir og því ólíklegt að hægt væri að nýta alla þá fjármuni til verksins. Sömu sögu er að segja um ýmsar aðrar framkvæmdir. Ég nefni t.d. Hæstaréttarhús sem áætlað var til af þessum margumrædda milljarði 25 millj. kr. og eru enn þá ónýttar og samkvæmt þeim væringum sem eru í kringum þá byggingu og er út af fyrir sig ekki til umræðu hér, þá má hafa uppi efasemdir um það hvenær þessar fjárveitingar nýtast. Enn má nefna fjárveitingar til fjmrn. sem ætlaðar voru til stjórnarráðshúsnæðis upp á 35 millj. kr. eru enn þá ónýttar svo að ég taki nú aðeins nokkra stærstu liðina af þessum 326 millj. Við erum t.d. nokkrir þingmenn úr Norðurl. e. sem vitum að þar eru ýmsar framkvæmdir sem hefði mátt ráðast í og tillögur voru um að ráðast í strax á seinasta sumri, viðhaldsverkefni við skólamannvirki og aðrar opinberar stofnanir og hefðu þá þessir fjármunir sannanlega nýst vel á því svæði þar sem atvinnuástand er kannski einna verst af öllu á landinu um þessar mundir. Þetta höfum við gagnrýnt áður og í viðbót við þetta að þessar fjárveitingar hafa ekki nýst og viðbót við þennan lista, sem ég hef verið að vitna til, þá er auðvitað eins og fram kom í máli hæstv. fjmrh. um það bil 700 millj. kr. aðrar enn þá ónotaðar í ýmsar stofnkostnaðarframkvæmdir. Nú kann að vera að á því séu ýmsar skýringar sem eigi sér eðlileg rök og auðvitað er það svo að þegar úthlutað er fjárveitingum á fjárlögum til ýmissa verkefna, þá er ekki alltaf sýnilegt að hægt sé að nýta þær allar og lofsverð fyrirheit hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. fjmrh. að ætla að standa við það að þessum fjárveitingum verði eftir sem áður varið til þegar ákveðinna og umsaminna verkefna. En fyrst og fremst er gagnrýnisvert að þær fjárveitingar sem ætlaðar voru til að auka atvinnu og bæta atvinnuástandið skyldu ekki vera betur nýttar á seinasta ári. Í skýrslunni frá 23. febr. um ríkisfjármál fyrir árið 1993, sem ég vitnaði til áðan, er m.a. getið um það að rekstur sjúkrahúsa á Reykjavíkursvæðinu hafi frá árinu 1991 lækkað um rúmlega 400 millj. kr. að raungildi eða 4,1%. Ég hef beðið um það í fjárln. að fá upplýsingar um það hvaða fjárveitingar það eru sem hafa lækkað og hvaða sjúkrahús það séu sem þarna hafa fyrst og fremst verið að taka til í sínum rekstri og hverjir hafa mest lagt á sig í því efni. Við höfum oft heyrt um það rætt að með hagræðingu og breytingu á rekstri sjúkrahúsanna, m.a. með tilfærslu á verkefnum frá Landakoti til Borgarspítala, hafi náðst veruleg og umtalsverð hagræðing og sparnaður í ríkisútgjöldum sem ég leyfi mér að hafa uppi efasemdir um. Ég ætla ekki að eyða löngum tíma í umræðu um það hér eða nú en ég vil beina því til hæstv. fjmrh. að hann láti nú athuga það nánar hvernig að því hefur verið staðið og hvaða stofnanir það eru sem sýna raunverulegan árangur í rekstraraðhaldi ríkisstofnana. Mér býður í grun að meginhlutinn af þessari upphæð hafi sparast á Ríkisspítölunum þar sem stjórnendur og starfsfólk hafa lagt verulega hart að sér að standa við fjárlögin eða halda sig innan fjárlagarammans eins og þeim hefur verið gert, en allt það brölt, allar þær breytingar sem gerðar voru á rekstri hinna sjúkrahúsanna sem ég nefndi áðan hafa sparað minna eða skilað minnu en efni stóðu til og margsinnis hefur verið rætt um eða ályktað um. Virðulegur forseti. Tími minn við þessa 1. umr. er nú senn liðinn og ég sé ekki ástæðu til að orðlengja um þetta frv. frekar. Þetta kemur til meðferðar í fjárln. þar sem ég á sæti og mun auðvitað fjalla um málið þar nánar og ég get þá út af fyrir sig fengið allar þær upplýsingar sem við þurfum frekar á að halda. En niðurstaða mín af þessu frv. sem hér liggur fyrir og er til umræðu er fyrst og fremst sú að það er enn þá einu sinni rækileg staðfesting á því hve illa hefur tiltekist í efnahagsstjórn og stjórn ríkisfjármála hjá núv. hæstv. ríkisstjórn. Aðeins að lokum í þá einu mínútu sem ég sé að ég á hér enn eftir, þá langar mig að nefna það og undirstrika að hér er dregið fram að þær 300 millj. kr. sem ríkisstjórnin hefur þó stært sig af að hafa sett til rannsókna- og þróunarverkefna í fjárlögum á seinasta ári eru endanlega dregnar til baka. Við héldum því fram við afgreiðslu fjárlaganna fyrir þetta nýbyrjaða ár í umræðunum í desembermánuði að svo mundi fara að fjárveitingar til þróunar- og rannsóknaverkefna yrðu skornar niður. Þau voru út af fyrir sig skilyrt sölu ríkisfyrirtækja upp á 1.500 millj. kr. sem ekkert stendur eftir af. Ég held að eignasalan hafi numið 50 millj. kr. í staðinn fyrir 1.500 millj. samkvæmt lista frá fjmrn. og þá þýðir það það að 300 millj. sem átti að verða til rannsókna- og þróunarverkefnanna eru nú með þessum fjáraukalögum sem hér liggja fyrir endanlega skornar niður og það verður þá líka að segjast að það stendur lítið eftir af þeim stóru og merku fyrirheitum sem ríkisstjórnin hafði þó uppi við fjárlagaafgreiðslu fyrir sl. ár um það að þessa starfsemi skyldi sérstaklega styrkja.

Virðulegi forseti. Það hefur verið farið allvel í gegnum þetta frv. til fjáraukalaga hér af hv. 1. þm. Norðurl. e. og get ég tekið undir það sem hann hefur hér lýst. Mér finnst líka sérstaklega rétt að vekja athygli á því sem einnig kom fram í hans máli að við vorum að samþykkja frv. til fjáraukalaga í desember sl. þar sem gert var ráð fyrir að halli fjárlaga mundi aukast um rúmlega 7 milljarða kr. Það kemur síðan í ljós hér með þessu frv. að hallinn lækkar allmikið. Það kemur fram í þessu frv. að það sé um rúma 4 milljarða sem hallinn hafi lækkað en ef við bætum við þeim 2 milljörðum sem eru yfirfærðir þá lækkar hallinn um 2 milljarða kr. frá því sem áætlað hafði verið í desember. Hér erum við enn og aftur með frv. til fjáraukalaga við að loka fjárlögum ársins. Það gerist það sama hér við fjárlög fyrir árið 1993 eins og gerðist við fjárlög l992 að það virðist vera erfitt af einhverjum ástæðum að koma með raunhæfar tölur um lok fjárlaganna nokkru áður en fjárlagaárinu lýkur og verða það að teljast vera vinnubrögð sem við verðum að fá nánari skýringar á, hvernig á því stendur að ekki er hægt að áætla þetta betur rétt áður en fjárlagaárinu lýkur. Þarna tel ég að sé um allt of mikinn mismun að ræða. Hæstv. fjmrh. lagði mikið út af því áðan að það hefði unnist fyrir þann milljarð sem ákveðinn var til atvinnuskapandi verkefna á síðasta ári, náðst hefði að vinna fyrir rúmar 700 millj. kr. svo að ekki muni nema 300 millj. verða færðar á milli ára af þeim atvinnuskapandi milljarði sem talað hefur verið um. En jafnframt kemur það einnig fram í þessu fjáraukalagafrv. að 759 millj. af viðhaldi eða því sem átti að fara til viðhalds- og stofnkostnaðar er líka fært á milli ára. Og þó að ég sé út af fyrir sig líka sammála þeirri vinnureglu að menn þurfi ekki að keppast við það að eyða þessum fjármunum án þess kannski að skoða það nægilega vel hvernig þeim er eytt fyrir áramót bara til þess að missa ekki fjárveitinguna, þá tel ég að hér sé um nokkuð háa upphæð að ræða og ef við leggjum saman þessar tvær upphæðir, þ.e. það sem fært er á milli ára af stofnkostnaði og viðhaldi samkvæmt fjárlögum og því sem eftir stóð af milljarðinum, þá er hér í raun og veru um milljarð að ræða, þ.e. sá milljaður sem ákveðinn var til atvinnuskapandi verkefna á síðasta ári er í raun færður á milli ára ef við leggjum saman þær tölur sem hér um ræðir. Og maður spyr sjálfan sig að því hvort ekki hafi verið nægilega vel staðið að þessum undirbúningi sl. vor hvernig þessum milljarði til atvinnuskapandi verkefna skyldi varið eða hvað er hér á ferðinni. Í því sambandi langar mig enn og aftur að minna á það að ekki fóru eða áttu að fara af þessum milljarði nema 60 millj. kr. til atvinnusköpunar fyrir konur og það kom raunar fram í fréttum í sjónvarpinu í gærkvöldi að þeim 60 millj. kr. hefði verið mjög vel varið eins og sagði í þeirri frétt, með leyfi forseta: ,,Formaður starfshóps félmrn. sem sá um að úthluta milljónunum 60 til að skapa konum störf hefur ekki mikla trú á svokölluðum átaksverkefnum. Þau séu dýrar skammtímalausnir, skapi vinnu í nokkra mánuði og svo taki atvinnuleysið við á ný. Þá telur hún einnig að þau séu frekar sniðin að þörfum karla en kvenna. Starfshópurinn hafi því lagt áherslu á að skapa konunum vinnu til frambúðar.`` Jafnframt segir í þessari frétt að það hafi tekist að skapa um 200 atvinnutækifæri, 200 ný störf hjá konum fyrir þessar 60 millj. og þeir sem stóðu í þessum vinnuhóp notuðu þá vinnureglu að reyna með því að úthluta því að skapa vinnu til framtíðar. Ég get að sumu leyti tekið undir það að þau átaksverkefni sem efnt var til voru að mörg hver bara skammtímaverkefni. Það var verið að vinna einhver ákveðin verkefni sem ekki skiluðu sér sem framtíðarstörf. Það bætti að vísu úr atvinnuástandinu á ákveðnum tíma og gerði það að verkum að atvinnuástandið fyrir árið í heild varð ekki jafnslæmt og útlit var fyrir en það breytir ekki því að í dag er atvinnuástandið mjög slæmt og atvinnuleysið hefur vaxið meira en gert var ráð fyrir samkvæmt þjóðhagsspánni í desember sl. og það sýnir að það hefur ekki tekist með þeim peningum sem áætlað var að veita til atvinnuskapandi verkefna, það hefur ekki tekist að skapa störf til framtíðar nema þessi 200 störf. Líklega hefur þar tekist að skapa störf til framtíðar. Þess vegna verður enn og aftur að átelja það að því skuli ekki hafa verið meira sinnt að leggja meira til atvinnuskapandi verkefna fyrir konur og það er heldur ekki gert í fjárlögum yfirstandandi árs þar sem t.d. var 15 millj. kr. sjóðurinn sem hefur verið inni í félmrn. nú í nokkur ár, þrjú ár að ég held, hann var hækkaður um einar 5 millj. kr. þannig að í ár er hann 20 millj. kr. til atvinnuverkefna fyrir konur. En í staðinn var bætt inn stórum hópi þar sem áður átti þessi liður í fjárlögunum að vera til atvinnusköpunar fyrir konur á landsbyggðinni, en nú er hann til atvinnusköpunar fyrir konur þannig að allt suðvesturhornið, allt Reykjavíkursvæðið er komið inn í þetta. Það hefur sem sagt verið meira en tvöfaldaður sá hópur sem nú á að sækja um þennan styrk og hann var aðeins hækkaður um einar 5 millj. kr. Ég held að það sé vert að gagnrýna það hér enn og aftur. En eftir stendur að milljarður er eftir af því sem átti að fara til atvinnuskapandi verkefna. Ég ætla ekki endilega að fara nákvæmlega í þær tölur sem hér eru. Það hefur hv. 1. þm. Norðurl. e. gert mjög vel hér á undan. Ég vil aðeins nefna það að auðvitað endurspeglar fjáraukalagafrv. nokkuð ástandið í þjóðfélaginu þar sem Ábyrgðasjóður launa vegna gjaldþrota er sú upphæð sem mest fer fram yfir fjárlög eins og þau stóðu áður en þetta fjáraukalagafrv. var gefið út, þ.e. hann fer 314 millj. fram yfir heimildir. Og það endurspeglar auðvitað ástandið í þjóðfélaginu. Það er líka vert að vekja athygli á annarri stórri upphæð í fjmrn. sem hæstv. fjmrh. nefndi að nokkru leyti hér áðan, þ.e. gjaldheimtu- og innheimtukostnaður sem fer 85 millj. kr. fram úr heimildum og það er kostnaður m.a. vegna gjaldþrotabeiðna, en eins og menn muna trúlega, þá var kostnaður við að biðja um gjaldþrot hækkaður allverulega á síðasta ári og það kostar í dag 150 þús. kr. að biðja um að gjaldþrot sé gert hjá einhverjum. Þetta kemur auðvitað líka niður á ríkinu því að ríkissjóður þarf líka að fara fram á að einhver sé tekinn til gjaldþrotaskipta þannig að þessi kostnaður hefur þess vegna aukist allmikið hjá gjaldendum líka og það kemur fram í þessari tölu. Að öðru leyti er hér verið að stemma af sjóðbók ríkissjóðs við síðustu áramót. Það segir ekki alla söguna um það hvernig ríkisreikningur fyrir árið 1993 mun koma til með að líta út svo ég held að við getum geymt okkur að ræða það hvernig endanlegur halli fjárlaganna fyrir árið 1993 muni koma til með að líta út. Ég ætla ekki að nefna enn einu sinni þann ágreining sem er uppi um það hvað skuli færast í fjáraukalögum, fjárlögum eða ríkisreikningi. Ég held að menn séu búnir að fá alveg nóg af umtalinu um það í bili, enda var samkvæmt nýjustu fréttum haldinn fundur sl. föstudag þar sem ríkisreikningsnefnd kom sér saman um ákveðnar tillögur til framtíðar í þeim efnum og þær tillögur eigum við enn eftir að sjá. Að öðru leyti geri ég ráð fyrir að frekari umræður um fjáraukalagafrv. verði við 2. umr. og mun ég því geyma mér að fjalla frekar um það.

Virðulegi forseti. Þetta frv. sem hér um ræðir, fjáraukalagafrv., og er til 1. umr. er afstemningarfrv. en ég vildi eigi að síður áður en frv. fer til fjárln., þar sem ég hef tækifæri til að fá nánari upplýsingar um einstaka þætti þess, koma inn á örfá atriði varðandi málið. Hv. 1. þm. Norðurl. e. ræddi um halla fjárlaga sem hefur aukist verulega frá áætlun. Það hefur margsinnis komið fram, bæði í umræðum um fjárlög og fjáraukalög að stór hluti af þessum halla á rætur að rekja til þeirrar niðursveiflu sem hefur verið í efnahagslífinu. Hann á rætur að rekja til minnkandi tekna ríkissjóðs og aukinna útgjalda, m.a. vegna vaxandi atvinnuleysis. Það er því að vonum að það sé rætt þegar fjárlög og fjáraukalög eru til umræðu hvernig ríkisvaldið geti haft áhrif á þessa hagsveiflu, hvort það sé hægt að hafa áhrif á hana bæði til þess að auka atvinnu og auka tekjur ríkissjóðs og veltu í þjóðfélaginu. Það hefur verið baráttumál verkalýðshreyfingarinnar í landinu að auka opinberar framkvæmdir m.a. í þessu skyni. Og þetta baráttumál var þungamiðjan í kjarasamningum bæði í maí sl. og við framlengingu kjarasamninga í nóvember. Mig undrar það satt að segja nokkuð að heyra hæstv. fjmrh. halda því fram hér áðan þegar hann talaði fyrir þessu máli að við þessa samninga hefði verið staðið. Það stendur einfaldlega deila um það milli verkalýðshreyfingarinnar og ríkisstjórnarinnar hvort það hafi verið staðið við þetta ákvæði kjarasamninga eða ekki. Það hefur farið fram mikil leikfimi með þennan 1 milljarð, sem er vissulega mikið fé, hvernig honum hefur verið varið á síðasta ári og hvað hafi verið nýtt. Það kom fram að rúmlega 500 millj. voru gamlar heimildir frá árinu 1992. Afgangurinn voru nýjar heimildir, 700 millj. er upplýst hér, ég rúnna þetta af í hundruð milljóna, voru notaðar á síðasta ári þannig að eftir stendur að 100 millj. af nýjum heimildum voru notaðar til framkvæmda á árinu 1993. En kannski skiptir þetta ekki öllu máli því að í kjarasamningum var því lýst yfir af hálfu ríkisstjórnarinnar að viðhald og stofnkostnaður á árinu 1993 ætti á verðlagi árins að verða 17 milljarðar kr. og 16,4 milljarðar á verðlagi ársins 1994. Um það stendur deilan að forustumenn Alþýðusambands Íslands halda því fram að það standi upp á ríkisvaldið að framkvæma fyrir 1,7 milljarða kr. á þessu ári áður en samningstímabilinu lýkur til að standa við þessa samningsgerð. Það er satt að segja undarlegt hvað hæstv. ríkisstjórn hefur verið seinheppin í þessum málum eins og þetta mál er brýnt vegna afkomu ríkissjóðs, vegna atvinnustigsins í landinu því að atvinnuleysið er eitt hið versta og ég fullyrði að það er langalvarlegasta þjóðfélagsvandamálið um þessar mundir. Og þegar á annað borð er búið að semja um aukningu opinberra framkvæmda sem þar að auki koma ríkissjóði sjálfum til góða í minnkandi útgjöldum vegna atvinnuleysis og vegna aukinnar veltu sem því fylgir, þá skuli ekki takast betur til en þetta í vali á verkefnum að þessi verkefni skuli endalaust færð á milli ára. Ég undrast þetta satt að segja nokkuð og er enn meira undrandi á þeirri yfirlýsingu fjmrh. að við samningana hafi verið staðið í ljósi þeirrar deilu sem stendur við forustumenn verkalýðshreyfingarinnar um þessi mál. Ég þarf reyndar ekki að hafa ýkjamörg orð um þetta fjáraukalagafrv. við 1. umr. Það hefur verið farið nokkuð ítarlega í gegnum það af hv. 1. þm. Norðurl. e. og hv. 6. þm. Vestf. Ég vil eigi að síður undirstrika sérstaklega þetta atriði varðandi opinberu framkvæmdirnar og vil að það komi fram við þessa umræðu. Hér þarf að hafa hraðar hendur að bæta úr og endurskoða þau verkefni sem fram undan eru og hvaða verkefnum er hægt að koma í gang nú þegar til þess að bæta úr atvinnuástandinu sem er hörmulegt um þessar mundir. Þar að auki vil ég benda á það skipbrot einkavæðingarinnar og eflingu rannsókna í þjóðfélaginu sem þetta frv. sýnir. Það hafa aðeins selst ríkisfyrirtæki fyrir 148 millj. á síðasta ári þannig að öll þau fögru fyrirheit um eflingu rannsókna í þjóðfélaginu fóru þar með í vaskinn vegna þess að þau voru skilyrt því að selja ríkisfyrirtæki til þess að setja fallega grímu á einkavæðingaráformin til að selja þjóðinni þau áform. Það er svo aftur sérmál að eftir áramótin var gerð atrenna í þessu og eitt ríkisfyrirtæki selt ákveðnum aðilum á sanngjörnu verði en það kom í ljós og verður síðar rætt --- ég ætla ekki að gera það að umræðuefni í þessari umræðu --- um sölu Síldarverksmiðja ríkisins sem kom ekki til reiknings á árinu 1993 heldur árinu 1994. En þessi atriði vildi ég undirstrika við 1. umr. en hef að öðru leyti tækifæri til þess að vinna að málinu í fjárln. þegar það kemur þangað.

Hæstv. forseti. Ég þakka þeim hv. þm. sem tóku til máls við þessa umræðu en þeir munu allir eiga sæti í hv. fjárln. þannig að það er auðvelt að halda áfram umræðum þar um þetta mál. Það hleypur ekki frá okkur og verður þar til umfjöllunar á næstunni. Mig langar þó að nefna hér örfá atriði sem komu fram í máli hv. ræðumanna. Í fyrsta lagi kom það fram, sem er ekki nýtt þegar rætt er um ríkisfjármál, að stefna ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum hefði beðið skipbrot, eins og það var orðað. Þetta er nánast orðið viðlag í ræðum hv. stjórnarandstæðinga nema nú fundu þeir fyrst og fremst að því að hallinn hefði ekki orðið eins mikill og við var búist og það var okkur reiknað heldur til vansa og þetta væri annað árið í röð. Sannleikurinn er sá að það er minni munur að undanförnu á niðurstöðutölum og fjárlagatölum heldur en oftast áður. Um þetta hef ég látið gera skrá og það kemur í ljós að það er minni munur á niðurstöðutölum þegar fjárlögunum er lokað með fjáraukalögum og niðurstöðutölum fjárlaga. Ástæðan fyrir því að ekki er hægt að segja nákvæmlega fyrir um niðurstöðutölur við gerð fjáraukalaga þegar nýjar heimildir eru sóttar til þingsins eru þær að ekki liggur endanlega fyrir hverjar tekjur verða og ýmis uppgjör eiga sér stað mjög seint á árinu. Í desember þegar við ræddum þessi mál var hamrað á því af hálfu hv. stjórnarandstæðinga að greiðsluhallinn yrði milli 13 og 14 milljarðar. Hann er reyndar ekki nema --- ekki nema segi ég og ætti að hafa þetta nema í gæsalöppum að sjálfsögðu --- 9,5 eða 9,6 milljarðar eða þar um bil. Það er hárrétt sem kom fram hjá hv. 1. þm. Norðurl. e. að yfirfærslur eru tæpir 2 milljarðar. En við megum þá ekki gleyma því sem hv. 2. þm. Austurl. nefndi réttilega í sinni ræðu að yfirfærslur hafa orðið talsverðar á milli ára og ég á ekki von á því að þær hverfi á mili áranna 1994 og 1995. Það verður þá að sjálfsögðu einnig að taka tillit til þess að yfirfærslan er ekki eingöngu nú um síðustu áramót heldur má gera ráð fyrir því að svo verði einnig um næstu áramót. Þess vegna mundi ég ráðleggja hv. stjórnarandstæðingum að leggja ekki þessar tvær tölur saman og fá út úr því að hallinn sé svo og svo mikill. Ég skal hins vegar lofa þeim því að þeir fái nægan efnivið til að fást við í gagnrýni sinni því að mér sýnist eins og flestum öðrum að það verði mjög erfitt að halda fjárlögum yfirstandandi árs innan þess ramma sem hv. Alþingi samþykkti í desember. Á því eru eðlilegar skýringar, sem ekki er ástæða til að nefna nú, en auðvitað sjást vísbendingar mjög snemma á árinu hvort hægt er að halda ríkisútgjöldunum innan heimilda. Það sem gerðist á sl. ári og eru gleðitíðindi er það að landsframleiðslan varð heldur meiri en við hafði verið búist, en á móti kom að sá bati í efnahagsmálum, sem stundum er kallað að ná jafnvægi í viðskiptum við útlönd, kom einnig niður á ríkissjóði. Efnahagsbatinn sem birtist í því að við erum hætt að auka skuldasöfnun við útlönd gerir það með öðrum orðum að verkum að það verða ekki tekjur af þeim halla sem myndast þegar flutt er meira inn til landsins en úr landinu. En það er tekjustofn eins og allur innflutningur. Það hefði t.d. stórbætt ríkisfjármálin ef hallinn hefði orðið talsverður með miklu meiri innflutningi því að ríkið fær verulegar tekjur af innflutningi. Þessi efnahagsbati, sem er ákaflega mikilvægur fyrir íslenska þjóðarbúið kemur á vissan hátt niður á ríkisfjármálunum. Þetta verðum við að huga. Þegar rætt er um fjárfestingarlistann sem hv. ræðumenn ræddu talsvert um, þá verðum við að hafa það í huga að gengið var út frá því allan tímann að ekki yrði farið í viðhald og fjárfestingu nema þar sem um arðsemi væri að ræða, þar sem fjárfestingarnar hefðu varanlegt gildi. Ég held að það sé hárrétt hjá hv. 6. þm. Vestf. að auðvitað á ríkisvaldið eins og aðrir, sveitarfélögin og aðrir þeir sem eru að berjast við atvinnuleysisvandann, að reyna að finna verkefni sem eru varanleg. Það er lærdómur sem við getum dregið af viðbrögðum flestra annarra að reyna að leita varanlegra lausna en forðast skammtímaátök. Því miður er það svo að menn freistast til þess að halda úti vinnu sem er tímabundin og þegar slíkt er gert, sem ég ætla síst að útiloka, þá verðum við að velja þau verkefni sem eru þannig vaxin að þau geti verið til þess fallin að auka hagvöxt þjóðarinnar. Verkefni, t.d. samgöngur sem leiða til stækkunar atvinnusvæða, til samvinnu fyrirtækja, meiri hreyfanleika í efnahagslífinu, slíkar framkvæmdir eigum við að láta ganga fyrir. Þess vegna er alls ekki sama til hvaða framkvæmda á að grípa. Undir þetta vil ég taka og benda á að með reglugerðarbreytingu Atvinnuleysistryggingasjóðs eru möguleikar á að fá úr sjóðnum fjármuni einmitt til verkefna svo fremi sem þau verkefni spilla ekki samkeppnisstöðu fyrirtækja hér á landi. Þetta hefur auðvitað líka þýðingu. Ég vek einnig athygli á öðru. Það er þegar menn eru að leggja þessar tölur allar saman og segja síðan: Ríkisstjórnin stóð ekki við samninga sína við aðila vinnumarkaðarins. Þá vil ég benda á að fyrir fáeinum árum hefðum við bara strikað þessar tölur út. Þá hefðum við eftir áramótin sagt: Það tókst ekki að nýta fjárfestingartölurnar í menntamálunum, þá látum við það bara niður falla. Það er nýtt að við séum að teygja þessar fjárfestingar á milli ára og það er sérstaklega gert núna vegna þess að það stendur þannig á í atvinnumálum þjóðarinnar. Á þetta vil ég leggja áherslu því að ég tel það í meira lagi ósanngjarnt að halda því fram að við höfum engan veginn staðið við samninga okkar og samkomulag við verkalýðshreyfinguna. Það var farið yfir málið á sl. hausti. Fyrir fáeinum vikum átti ég fund með forustumönnum Alþýðusambandsins í fjmrn. þar sem farið var yfir þetta mál aftur. Þær viðræður standa yfir enn þá. Við megum heldur ekki gleyma því að sumt af því sem var á fjárfestingu sl. árs og ársins þar áður voru ekki framkvæmdafjármunir heldur fjármunir til þess að borga gamlar skuldir svo sem þegar verið var að gera upp við sveitarfélögin. Slíkir fjármunir gátu aldrei myndað fjárfestingar því að það var löngu búið að byggja fyrir þá peninga. Það þurfti auðvitað að taka tillit til þess einnig. Ég vonast satt að segja til þess að eðlileg niðurstaða fáist í viðræður milli fjmrn. og Alþýðusambands Íslands og ég vísa því á bug að það hafi ekki verið staðið við þetta samkomulag. Þvert á móti hefur ríkisstjórnin við öll hugsanleg tækifæri reynt að lýsa því yfir að ef ekki tekst að nýta fjármunina á tilteknu bili þá verði þeir nýttir síðar jafnvel þó það kosti að ríkisstjórnin verði að sækja sér nýjar fjárheimildir og að auka þannig hallann á því ári. Og það er auðvitað hárrétt að við erum með þessu að auka hallann á yfirstandandi ári og það gerum við þrátt fyrir að við fáum á okkur pólitíska hrinu þess vegna því að við viljum standa við þessa samninga. Þannig er ekki bæði hægt að skamma okkur fyrir það að hallinn vaxi af þessum sökum og svo hitt að við stöndum ekki við samningana eins og mér heyrist hins vegar stundum hv. stjórnarandstæðingar gera. En ég skil það vel að þeir verði að fara í lúsarleit til þess að finna eitthvað sem er að okkar fjármálastjórn og þakka ég þeim auðvitað hjálpina í þeim efnum en ekki viljum við lúsugir vera. Við höfum í þessari ríkisstjórn kappkostað að hafa sem best samband við aðila vinnumarkaðarins. Ég er ekkert uppnæmur fyrir því þegar flokksbundnir menn, t.d. í Alþb., eða hvaða flokki sem er, fara þar á fund og halda fram pólitískum skoðunum sínum. Ég hef aldrei gert kröfu til þess að Alþb. styddi þessa ríkisstjórn, aldrei, mér hefur ekki dottið það í hug. Og verkalýðsforingjar sem eru alþýðubandalagsmenn hafa auðvitað að sönnu rétt til þess að taka undir á fundum Alþb. þann söng og í þeim söng sem sunginn er gegn ríkisstjórninni. Fyrr mætti nú vera, út á það gengur pólitíkin í þessu landi og Alþb. er í stjórnarandstöðu. Hv. 2. þm. Austurl., Jón Kristjánsson, sagði síðan að nú væri þurrkaður út sá munur sem ríkisstjórnin hefði sagt vera á stefnunni í rannsókna- og þróunarmálum frá því sem áður var. Þetta er ekki að fullu rétt. Því þrátt fyrir að einkavæðingin hafi ekki gengið eins hratt eftir og við vonuðumst til þá fóru fjármunir til þessa verkefnis umfram, umfram það sem áður var. Þannig greiddi ríkissjóður hluta af þeirri prósentu sem hefði átt að koma til þessara verkefna af sölu ríkisfyrirtækja. Og vegna orða hv. þm. um einkavæðinguna þá vil ég nú óska okkur öllum til hamingju með að það gerðist í síðustu viku að allir flokkar á Alþingi skrifuðu undir nál. um einkavæðingu Lyfjaverslunar ríkisins. Það tel ég vera sögulegan atburð og sýna að allir pólitískir flokkar eru tilbúnir til að einkavæða og ég vil óska bæði Alþb., Kvennalistanum og Framsfl. til hamingju með að taka þátt í því. Ég held að það sé hluti af því sem á að gerast í nútímarekstri ríkisins að standa að slíkri einkavæðingu.

Ég lýsti nú stuðningi við það, virðulegur hæstv. ráðherra, úr þessum ræðustóli fyrr á þessu þingi. Það er ekki nýtt.

Nei, ég skal taka það fram til að það komist alveg skýrt til skila að fulltrúi Framsfl., hv. 1. þm. Norðurl. e., Guðmundur Bjarnason, lýsti skýrlega yfir stuðningi við það frv. og er ég honum ævinlega þakklátur fyrir stuðninginn í því efni sem og öðrum.

Virðulegur forseti. Það er nú hreinn útúrsnúningur hjá hæstv. fjmrh. að segja að fulltrúrar stjórnarandstöðunnar hafi með ræðum sínum og málflutningi hér áðan lýst óánægju sinni eða vonbrigðum með það að fjárlagahallinn skyldi ekki verða meiri heldur en hann er. Okkur þykir nú reyndar 9,5 eða 9,6 milljarðar, sem hæstv. fjmrh. leggur hér fram, vera alveg nóg og höfum reyndar efasemdir um að það sé rétt og að allt sé á uppleið. Ég reyndi að færa rök fyrir því hér áðan að það væri líklega nær 11,5 milljörðum sem væri hinn raunverulegi halli þegar upp væri staðið og við skulum bara bíða og sjá hvað setur í því efni. Ég hygg að það sé sú tala sem verður næst lagi þegar upp er staðið og við höfum þetta allt fyrir framan okkur. Hins vegar er það athyglisvert að hæstv. fjmrh. skuli telja 10--12 milljarða halla 70--80% halla umfram áætlun fjárlaga eins og lús, það var ekki einu sinni eins og mús, eins og menn segja nú stundum, heldur var það bara eins og lús. Þetta var bara eins og hver annar tittlingaskítur --- leyfist mér, virðulegur forseti, að orða þetta svona hér úr ræðustóli því að það er haft eftir hæstv. forsrh., þegar hann er að tala um deilumál stjórnarliðanna, Alþfl. og Sjálfstfl., þá er deilumálunum líkt við tittlingaskít og lá þó við að stjórnin spryngi út af því smáræði. Nú er 10--12 milljarða halli á fjárlögum ríkisins eins og lús í huga hæstv. fjmrh. Það er vissulega rétt að yfirfærslur fara vaxandi og við þurfum að hafa það í huga þegar við erum að tala um endanlegan halla á ríkissjóði eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra og það er eðlilegt að þessar yfirfærslur fari vaxandi á fyrstu árum nýrra starfsreglna þegar það er tekið upp að breyta þeim háttum sem áður hafa verið viðhafðir og ég hef lýst stuðningi mínum við það. Að lokum, virðulegur forseti, þá var það dálítið merkilegt að fá þá yfirlýsingu frá hæstv. fjmrh. að það væri þegar ljóst, nú í marsbyrjun, að fjárlög ársins 1994 séu óraunhæf og stefni langt fram úr áætlun.

Hæstv. forseti. Ég vil taka það skýrt fram að ég lýsti því ekki yfir að fjárlögin færu langt umfram áætlun. Ég sagði það hins vegar að það væri ljóst að það væri erfitt að halda fjárlögum innan þess ramma sem markaður var í fjárlagagerðinni í desember sl. Ég kem hins vegar hér upp einungis til þess að ítreka það að ég tel óvarlegt og ekki rétt að leggja yfirfærsluféð sem eru 1.900 millj. kr. við hallatöluna og segja að það sé hin raunverulegi halli. Menn verða að taka tillit til þess, einnig hv. þm., að við verðum að gera ráð fyrir því að það verði yfirfall um næstu áramót og þá þarf a.m.k. í góðu bókhaldi að draga þá fjármuni frá. Þetta vildi ég að kæmi mjög skýrt fram við þessa umræðu.

Virðulegur forseti. Það er aðeins örstutt. Ég tek það fram að ég er út af fyrir sig sammála hæstv. fjmrh. að það verður að skoða þessar yfirfærslur í sérstöku ljósi. En það sem ég tel að sé hægt að gera nú og ég bendi á er að þær auka hallann vegna þess að þær eru svo mikið vaxandi einmitt á þessum tíma, fyrstu árunum eftir að við tökum upp þessi breyttu vinnubrögð sem ég hef lýst stuðningi mínum við. Þegar komið verður nokkurt jafnvægi á það og það eru einhverjir kannski 2 milljarðar eins og nú meira eða minna sem kemur til með að verða viðvarandi yfirfærsla þá er auðvitað að sjálfsögðu rétt hjá hæstv. fjmrh. að þá ber ekki að leggja það við eða draga það frá þeirri endanlegu reikningstölu sem við stöndum frammi fyrir um áramót.

Virðulegi forseti. Ég vil vara hæstv. fjmrh. við því að ávarpa forustumenn verkalýðshreyfingarinnar þannig að þeir séu að leika leikrit þó þeir mæti á miðstjórnarfundi í þeim flokki sem þeir fylgja. Þessir menn eru fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar í landinu og réttkjörnir. Þessir menn líta svo á að þeir hafi verið að semja um ákveðin atriði í kjarasamningum. Þeir hafi verið að semja um ákveðnar framkvæmdir á ákveðnu árabili og þeir hafi verið að semja um framkvæmdir sem ætti að ljúka áður en samningstímabilinu ljúki um næstu áramót. Og þeir telja að á þessu ári þurfi að framkvæma um 1,7 milljarða kr. til að standa við þetta. Þetta er ekki flókið reikningsdæmi og þeir líta ekki svo á að það eigi að flytja þessar upphæðir á milli ára. Þetta er ekki flóknara en þetta. Ég vil vara við því að tala þannig um þessa samninga og þá sem þá gerðu að þeir séu að einhverjum leikaraskap þó þeir minni á þetta á þeim vettvangi þar sem þeir koma fram á fundum. Jafnvel þó það sé hjá flokknum þeirra. Ég veit ekki hvort það er þannig á miðstjórnarfundum Sjálfstfl. að menn séu að leika leikrit sem þar halda ræður. Það getur vel verið að svo sé. En ég vil vara sérstaklega við þessu.

Hæstv. forseti. Fyrir skömmu var fundur í fjmrn. með fulltrúum Alþýðusambandsins þar sem farið var yfir þessi mál. Það kann vel að vera að menn séu ekki nákvæmlega sammála um það hvort staðið hafi verið við samningana eða ekki. Ég hef margoft sagt að ég tel að svo hafi verið. Ég hef einnig látið það koma fram margoft í mínu máli að það hefur orðið töf á vissum framkvæmdum og þá er það yfirlýst að því verður mætt með þeim hætti að framkvæmdirnar færast til, færast yfir á þetta ár, af því að ég held að það sé óskynsamlegt sem stundum heyrist að taka fjármuni til bygginga, til samgöngumannvirkja, sem geta komið að gagni og setja þá í eitthvað sem skapar vinnu um tímabundið skeið. Þannig megum við ekki hugsa. Og ég vil nú bara segja að ég held að það hafi á margan hátt verið heppilegt að það fluttist af sl. ári yfir á þetta ár því ég býst við að þetta ár verði erfiðara hvað atvinnuleysi snertir. Þetta vil ég að komi fram. Ég vil einnig að það komi fram að það var rætt ítarlega um það hvernig átti að skilja þetta samkomulag. Þá var tekið tillit til nokkurra þátta sem ég ætla ekki að tala um hér sérstaklega. Það sem ég sagði opinberlega og hv. þm. eru að gera hér athugasemdir við var það að ég gerði ekki kröfu til þess að skrifa handrit verkalýðsforingjanna þegar þeir stigu á fjalirnar í leikritum Alþb. Ég orðaði þetta svona og ég sagði það m.a. vegna þess að forseti Alþýðusambandsins sagði það mjög skýrlega í útvarpi þegar hann var spurður um tillöguflutning Alþb. að hann hefði talað þar sem alþýðubandalagsmaður. Og ég var spurður af fréttamanninum hvort ég hefði athugasemd að gera um það og ég var að svara því með mínum hætti að ég gerði það að sjálfsögðu ekki vegna þess að forseti Alþýðusambandsins tók það sérstaklega fram að hann talaði þar sem alþýðubandalagsmaður.

Virðulegi forseti. Það má vel vera að forseti ASÍ hafi talað sem alþýðubandalagsmaður, ekki ætla ég að þrátta við hæstv. ráðherra um það. Hins vegar var hann að tala um samskipti Alþýðusambands Íslands við ríkisstjórnina. Og ég ætla ekkert að orðlengja það frekar, heldur var það mitt innlegg í þetta mál með því að vekja athygli á þessu í þessari umræðu að það þarf auðvitað að vinda að því bráðan bug að standa við þessa samninga. Og endurskoða þá verkefnaáætlun sem fyrir liggur ef það er ljóst að það er ekki hægt á þessu ári. Það er alveg rétt sem hæstv. fjmrh. sagði að atvinnuástandið verður áreiðanlega enn verra á þessu ári en á því síðasta. Enda spáir Þjóðhagsstofnun því. Hennar síðasti spádómur hljóðar upp á að það verði 5,5% atvinnuleysi á yfirstandandi ári. Þannig að það veitir ekkert af að láta hendur standa fram úr ermum til að við það verði eitthvað ráðið og dregið úr sárasta sviðanum.

Hæstv. forseti. Ég vil að það komi skýrt fram hér af minni hálfu að samstarf fjmrn. og Alþýðusambands Íslands hefur að mínu áliti verið mjög gott. Það standa núna yfir viðræður um það hvernig staðið hefur verið að fjárfestingum af hálfu ríkisins og við teljum að þær viðræður eigi að haldi áfram. Og ég vænti þess satt að segja að samstarf okkar verði héðan í frá með svipuðu sniði og það hefur verið hingað til. Ég vil hins vegar láta það koma fram að ég geri mun á því þegar fyrirliðar Alþýðusambandsins koma fram í krafti síns embættis á vegum Alþýðusambands Íslands til viðræðna við ríkisstjórnina annars vegar og hins vegar þegar þeir á vegum stjórnarandstöðuflokks taka þátt í yfirlýsingum sem eru yfirlýsingar um það að ríksstjórnin eigi að fara frá. Og ég er að segja að mér þykir það ekkert óeðlilegt að flokksbundnir alþýðubandalagsmenn í forustusveit Alþýðusambandsins taki þátt í því á þeim vígstöðvum. Ég verð að gera mun á því hvort þeir tala í krafti síns embættis sem forustumenn Alþýðusambandsins eða hvort þeir tala sem fulltrúar stjórnarandstöðuflokks sem eðli máls samkvæmt hlýtur að fara gegn ríkisstjórninni.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991, með síðari breytingum, á þskj. 365. Frvgr. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Aftan við 2. mgr. 36. gr. kemur ný málsgrein, svohljóðandi: Lagafrumvörp, sem varða breytingar á skattalöggjöf, skal leggja fram eigi síðar en sex mánuðum áður en þau eiga að taka gildi. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Í greinargerð með frv. er það rakið að um langt árabil hefur sú óheppilega venja ríkt á Alþingi að breytingar á lögum um skattheimtu ríkisins og sveitarfélaga eru unnar í tímaþröng rétt fyrir gildistöku laganna. Oftast er þetta bein afleiðing þess að frumvörp eru ekki lögð fram fyrr en á síðustu stundu. Það má öllum vera ljóst að hér er um ófullnægjandi vinnubrögð að ræða. Kemur þar bæði til að Alþingi gefst ekki tóm til þess að vinna að málunum sem skyldi og oft er hér um að ræða flókna löggjöf sem gerir miklar kröfur til þeirra sem eiga að vinna eftir henni. Hér er lagt til að frumvörp til laga um skattalagabreytingar verði lögð fram eigi síðar en sex mánuðum fyrir gildistöku þeirra. Þetta þýðir í raun að frumvarp að skattalagabreytingu, sem taka á gildi um áramót, verður að fá þinglega meðferð á næstliðnu vorþingi og frumvörp, sem verða að lögum á haustþingi, taka í fyrsta lagi gildi 1. apríl á næsta ári. Með þeim breytingum, sem hér eru lagðar til, yrði höfuðverkefni Alþingis á haustþingi, hvað varðar fjármál ríkisins, að vinna að fjárlögum samkvæmt fyrirliggjandi tekjuramma. Frv. þetta var lagt fram í desember þegar afgreiðsla skattalagafrumvarpa ríkisstjórnarinnar var í hvað mestri óvissu. Það er reyndar þekkt að um árabil hefur verið mikill seinagangur í framlagningu skattafrumvarpa í tengslum við fjárlagagerð. Ríkisstjórnir hafa verið að stoppa í fjárlagagötin fram á síðustu stundu. Afleiðingin af þessu er sú að skattastefnan er ómarkviss. Hún ræðst fyrst og fremst af því hvar fjmrh. finnur matarholur í hvert skipti. Þar ætla ég að nefna sem dæmi bifreiðaskatta en það er dæmi um skattlagningu sem er komin út yfir allt velsæmi og ræðst meira af tilviljun en markaðri stefnu. Þar vil ég nefna kílóagjald sérstaklega sem lagt var á bíla, fyrst 1987 en er nú orðið gildur eignarskattsstofn sem er lagður á ekki eftir verðmæti eignarinnar heldur þyngd. Með sömu vinnubrögðum bíður maður eftir því að hér verði lagður á nefskattur á einstaklinga landsins, ekki eftir efnum og aðstæðum eða jafnt heldur eftir þyngd manna. Þetta er svona álíka gáfuleg ráðstöfun. Síðan má nefna þá þróun í bensíngjaldi sem hefur orðið langt um fram það sem rennur til vegagerðar án þess að þar liggi nokkur mörkuð stefna að baki. Síðast en ekki síst vil ég nefna þær handahófskenndu breytingar sem voru gerðar í kringum þær breytingar að virðisaukaskatturinn var settur í tvö þrep um síðustu áramót. Svo ég nefni bara dæmi sem ég þekki af því hvernig þessi vinnubrögð komu niður, þá hringdu í mig tveir kunningjar mínir að morgni gamlársdags. Þeir eru framkvæmdastjóri og skrifstofustjóri í matvælafyrirtæki innan lands. Þeir höfðu heyrt það í fréttum að í tengslum við þessar breytingar ætti að leggja vörugjald á þá vöru sem þeir framleiddu. Þetta var á síðasta degi ársins og eftir því sem þeir höfðu frétt, þá áttu þeir að fara að vinna eftir þessum nýju lögum á fyrsta degi næsta árs en höfðu ekki fengið nokkurn skapaðan hlut í hendurnar um það hvernig þeir ættu að vinna að þessu, hvað þetta gjald hefur verið hátt, hvað þá að búið væri að setja um þetta reglugerð. Nokkrum dögum seinna kom ég við í kaupfélagi úti á landi sem rekur fjölþætta þjónustu, selur m.a. ís úr vél eins og víða er gert. Þar voru menn búnir að fá reyndar reglugerðina í hendurnar en þar var þeim upp á lagt að leggja 14% virðisaukaskatt á ísinn en ef þeir seldu sósu með skyldi hún bera 24,5% virðisaukaskatt. Þarna stóðu menn algerlega ráðþrota og höfðu engar leiðbeiningar um framkvæmd. Þetta er óhjákvæmileg afleiðing þess þegar skattalög eru unnin í eins miklum flýti og hér hefur átt sér stað. Nú ætla ég ekki að halda því fram að þetta sé neitt einsdæmi hjá þessari ríkisstjórn. En ég man þó að á haustþingi 1989, þegar var verið að undirbúa að virðisaukaskatturinn tæki gildi, þá vorum við í stjórnarliðinu að fá inn á þingflokksfundi hjá okkur í byrjun desember, og fannst það að vísu nokkuð seint, þær reglugerðir sem átti að vinna eftir þegar breytingin tæki gildi en því var ekki að heilsa að þessu sinni. Það er mín skoðun að hér verði að taka upp markvissari vinnubrögð. Það þurfi að vera meiri tími til að kanna áhrif skattkerfisbreytinga og hvernig þær falli inn í þá skattastefnu sem menn telja sig vera að framfylgja á hverjum tíma. Ég verð að segja í þessu sambandi að mér finnst flestar breytingar og aðgerðir þessarar ríkisstjórnar hafa gengið í þá átt að gera skattkerfið flóknara og óskilvirkara. Þessi ríkisstjórn tók við til þess að gera einföldu skattakerfi með einni prósentu bæði í virðisaukaskattinum og einnig í tekjuskattinum. Það er að vísu sagt að menn megi ekki láta skattastefnu ráðast af tæknilegum atriðum eins og þeim hvernig sé hægt að framfylgja henni. En ég hef reyndar þá trú að það skipti svolitlu máli, að það skipti máli fyrir trúverðugleika skattastefnu að hún sé sett upp svo skýr og skilvirk að með góðu móti sé hægt að framkvæma hana og skattþegnarnir hafi þá trú að verið sé að framfylgja henni. Ég vil einnig tengja þetta umræðu um starfshætti Alþingis og menn hafa alla vega sagt að þeir hafi verið að vinna að því að styrkja þingið á kostnað framkvæmdarvaldsins. En ýmislegt finnst mér ganga í þveröfuga átt í vinnubrögðunum. Ef þessi grein sem ég legg til væri lögfest, þá held ég að það væri örugglega í þá átt að styrkja þingið, þó svo það gangi út yfir það mikla vald sem framkvæmdarvaldið fer með í dag. Virðulegur forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til allshn. Það varð sú niðurstaða sem ég komst að. Það hefur að vísu verið umdeilt á þessum degi að vísa málum til allshn. en það var reyndar mín skoðun að breytingar á þingsköpunum ættu heima hjá allshn. frekar en efh.- og viðskn. en ég vildi biðja virðulegan forseta að skoða það með mér áður en þetta mál kemur til atkvæðagreiðslu.

Forseti er sammála hv. þm. en er að sjálfsögðu tilbúin til að skoða það.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja það í upphafi máls míns að ég hefði talið eðlilegt að hæstv. fjmrh. væri viðstaddur þessa umræðu. Þetta mál varðar hann og hans ráðuneyti. Að mínum dómi er hér um mjög þarft mál að ræða þótt auðvitað mætti velta því fyrir sér hvort hér sé um eðlilegan tímafrest að ræða. Í frv. er lagt til að lagafrumvörp sem varða breytingar á skattalöggjöf skuli lögð fram eigi síðar en sex mánuðum áður en þau skuli taka gildi. Þetta þýðir í raun að ef við miðum við það að breytingar á skattalögum taki gildi um áramót, þá þarf að vera lokið við að afgreiða þau á þingi að vori til. Það sem hér liggur að baki eru auðvitað þau makalausu vinnubrögð sem við höfum horft upp á ár eftir ár þegar verið er að koma með stórar og miklar breytingar á skattalögum á allra síðustu vikum þings fyrir jól og enginn tími gefst til að vinna málin almennilega, hvað þá að þeir sem eiga að fara eftir lögunum, hvort sem það er ráðuneytið sem á að útfæra þau í reglugerðum eða skattayfirvöld eða almenningur eða þeir sem reka fyrirtæki. Það er auðvitað ekki hægt að haga málum með þessum hætti. Ég held að þessi vinnubrögð séu arfur frá verðbólguárunum þegar menn sáu aldrei nema rétt fram á næstu mánuði og voru alltaf að reyna að bjarga hlutunum á síðustu stundu. En þetta þarf ekki að vera svona. Það er ekki nokkur hemja að það sé farið með jafnalvarleg og mikilvæg mál og skattalög með þessum hætti. Fyrsti flm. frv. rakti hér nokkur dæmi sem sneru að breytingum á virðisaukaskattslögunum fyrir jólin, en mér eru ýmis mál minnisstæð frá fyrri árum á þessu kjörtímabili þar sem menn voru nánast daglega að koma með nýjar útfærslur á skattalagabreytingum eftir því hvernig við samdist við aðila, oft á dag jafnvel, úti í bæ. Það leiðir hugann að því hvernig það hefur þróast hér á undanförnum árum að sífellt er verið að semja við aðila vinnumarkaðarins um skattalagabreytingar og mér þykir hafa verið gengið nokkuð langt í þeim efnum. Það er að vísu hægt að semja við ríkisvaldið um að létta af álögum en þegar kjarabætur felast í því einu að senda reikninginn til ríkisvaldsins þá er langt gengið. Þetta frv. snýr að mínum dómi ekki síst að þinginu sjálfu og þeim vinnubrögðum sem hér tíðkast og þeim verði hagað þannig að mál séu almennilega unnin og það gefist góður tími til að skoða þau og skattalagabreytingar séu samþykktar með góðum fyrirvara þannig að menn viti að hverju þeir ganga. Eins og ég nefndi hér áðan, þá gengur það ekki, hvort sem fyrirtæki eða einstaklingar eiga í hlut, að vita ekki nema kannski með hálfsmánaðarfyrirvara hvaða breytingar eigi sér stað á skattalögum fyrir næsta ár. Það sem ég hef hér sagt þýðir það að ég tek undir efni frv. en án þess að hafa hugsað það nákvæmlega, þá finnt mér ekki eðlilegt að vísa málinu til allshn. og er ég þá ekki að hugsa til þeirrar deilu sem hér var í dag. Við erum að tala hér um breytingar á þingsköpum Alþingis og við erum að tala um mál sem heyra undir efh.- og viðskn. og það er fyrst og fremst sú nefnd sem hefur reynslu af því að vinna með skattamál sem raun hefur borið vitni á undanförnum árum. Ég held að efh.- og viðskn. sé langsamlega best til þess fallin að leggja dóm á réttmæti þessarar tillögu þannig að ég skora á hæstv. forseta að íhuga það alvarlega að senda málið til efh.- og viðskn.

Virðulegur forseti. Ég get tekið undir það sem kom fram hjá síðasta ræðumanni að það hefði verið æskilegt að hæstv. fjmrh. hefði verið við umræðuna en við erum að verða vanir því þingmenn að hæstv. ráðherrar séu ekki í þingsölum nema það sem þeir nauðsynlega þurfa og að þeir fylgist ekki með þingmannamálum þó að þau snerti þeirra ráðuneyti. Þetta er kannski eitthvað sem við verðum að búa við þó vissulega finnist manni þetta hvimleitt. Sjálfsagt er hæstv. ráðherra farinn úr húsinu, virðulegur forseti, er ekki svo?

Hæstv. fjmrh. er í húsinu samkvæmt töflu í borði forseta og forseti hefur nú þegar látið gera honum viðvart og meira veit forseti ekki á þessari stundu.

Já, ég heyri að virðulegur forseti hefur gert það sem í hennar valdi stendur hvað þetta varðar. En það er varðandi þau tímamörk sem hér eru sett. Ég hugsaði þetta atriði töluvert og bar það undir þó nokkra aðila, en niðurstaðan varð sú að setja þetta fram í þessu formi sem í raun þýðir, eins og hv. síðasti þingmaður sagði, að skattalagabreytingar sem taka gildi um áramót verða að vera lagðar fram og fá afgreiðslu á vorþinginu. Ég held í sjálfu sér að þetta sé eðlilegt þannig að þegar kemur að aðallotu vinnunnar við fjárlagagerðina og hjá fjárln., þá hafi menn fyrir sér þann tekjuramma sem eftir verði unnið og það verði þá meginverkefni þingsins hvað snertir ríkisfjármálin á haustþinginu að skipa útgjöldunum. Síðan verði það aftur vorþingið sem taki á tekjumálunum og geri þær breytingar sem menn telja að þurfi að gera í skattamálum. Þessi málsmeðferð á að gera það að verkum að mínu mati að öll meðferð ríkisfjármála getur orðið markvissari. Ég sé að hæstv. fjmrh. er kominn í salinn en ég ætla ekki að endurtaka mína framsöguræðu í þessu máli. Hún var ekki löng, en ég vil þó nefna það hér, sem ég sagði í minni fyrri ræðu, að afleiðing þeirra vinnubragða sem hafa tíðkast á Alþingi varðandi skattamál, og nú er ég ekkert endilega að tala um hjá þessari ríkisstjórn, er sú að skattastefnan er ómarkviss og hún ræðst fyrst og fremst af því hvar fjmrh. finnur matarholur í hvert skiptið. Ég nefndi í því sambandi einn skatt sérstaklega, kílóagjaldið á bíla. Ég hef ekki þá trú að það hafi verið mörkuð stefna núv. hæstv. fjmrh. eða núv. hæstv. ríkisstjórnar að ganga þar út fyrir öll velsæmismörk í skattlagningu á bifreiðaeigendur. Eins og málið bar að mér, þá sýndist mér það þannig að menn væru að leita að einhverri holu til þess að finna eitthvað í til að hægt væri að stoppa upp í gatið þegar ákveðið var að lækka vaskinn á matarskattinum. Þá fundu menn það snjallræði að hækka bifreiðagjaldið um svona eins og 30%. Þarna er ekki um að ræða neina markvissa skattastefnu. Sama má segja um bensíngjaldið. Innkaupsverð á bensíni er nánast það sama í dag og það var fyrir þrem árum síðan. Bensínlítrinn kostar 66 eða 67 kr., ég man það ekki, en kostaði þá 49 kr. Ég hef ekki vitað til að það hafi nokkurn tíma mörkuð verið sú stefna, í það minnsta ekki af hálfu Alþingis, að nota bensíngjaldið sem almennan skattstofn í ríkissjóð. Þetta er bara dæmi af handahófi um það hvernig skattheimta þróast og það virðist ekki vera mikil vinna á bak við. Virðulegi forseti. Varðandi þá --- ég vil ekki kalla það deilu en þær umræður sem hér hafa orðið um það hvort frv. ætti að fara til allshn. eða efh.- og viðskn., þá held ég að það sé eðlilegt að ég fái að ræða það við forseta áður en kemur að atkvæðagreiðslu um málið. Það eru rök bæði með og móti og spurningin er sú hvort hin eðlilega málsmeðferð sé ekki sú að málinu verði vísað til allshn. en allshn. sendi það til umsagnar í efh.- og viðskn. Ég sé að hv. 18. þm. Reykv. hristir höfuðið þannig að það virðist vera erfitt að ná samkomulagi um mál af þessu tagi úr ræðustól í það minnsta í dag.

Virðulegi forseti. Í tilefni af þessum frumvarpsflutningi er full ástæða til að taka til máls og segja örfá orð. Ég tel að þetta frv. hljóti að fara til nefndarinnar og verða skoðað það. Til hvaða nefndar það fer verður þingið að ráða að sjálfsögðu. Ég vil þó fyrst segja að það er ekki rétt sem kom fram hjá hv. þm. að það hafi upphaflega verið tillaga fjmrh. að hækka kílóagjaldið á bíla. Þvert á móti er þetta ekki sá skattur sem ég hefði kosið að hækka. Í fjárlagafrv. sem lagt var fram á sl. hausti var lagt til að það yrði 0,5% sem yrði lagt á launamenn og gengi til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Alþýðusamband Íslands, í tengslum við framhald kjarasamninganna, afþakkaði það boð og benti á að það væri eðlilegra að leggja þetta á bíla. Þannig gerðust þessir hlutir og niðurstaðan varð sú að koma þessu aukakílóagjaldi en að hætta við þennan nýja launaskatt sem um var að ræða. Reyndar er það þannig að álögur á bíla og bensín hafa verið að aukast í okkar nágrannalöndum og eru ekki hér á landi tiltakanlega hærri og meiri en í okkar nágrannalöndum. Varðandi efni frv. þá held ég að það sé gagnlegt að það komi fram að í Bretlandi fjallar fjármálaráðherrann og þingið í fyrsta skipti um tekjur og gjöld samtímis og það þótti mikið framfaraspor að ræða um fjárlögin með þeim hætti. En áður hafði það tíðkast að fyrst var rætt um útgjöld og síðan tekjur. Þessu var breytt. Í Bandaríkjunum fer núna fram umræða um það hvort ástæða sé til þess að láta fjárlög ná til tveggja ára eða þriggja ára og hverfa frá árlegum umræðum um fjárlög, aðeins verði um leiðréttingar eða nokkurs konar fjáraukalög að ræða á árinu sem líður á milli. Þetta er gert til þess að ná betri tökum á fjárlagagerðinni og er tillaga sem aldrei hefur verið rædd hér þó menn hafi hins vegar rætt hér um að gera áætlun til fleiri ára sem er allt annað mál. Ég minni á að þegar við fjöllum um skattalög þá hefur áherslan legið á því að ekki mætti vera um afturvirkni að ræða. Menn hafa reynt í seinni tíð a.m.k. eða allt frá árinu 1978, hygg ég, að koma í veg fyrir það að um eiginlega afturvirkni væri að ræða. Þá hafa farið fram umræður víða um lönd um það hvort það eigi að skylda hv. þm. sem koma með tillögur um útgjöld úr ríkissjóði að koma með niðurskurðartillögur á móti. Og á undanförnum árum og áratugum hefur þess gætt mjög í okkar nágrannalöndum að rætt sé um það að stjórnarþingmenn eigi ekki að hafa heimild til þess að breyta fylgifrumvörpum fjárlaga. Með öðrum orðum felist í stuðningi þeirra stjórnarþingmanna sem styðja fjárlög einnig stuðningur við öll þau fylgifrumvörp sem fylgja fjárlögum í þessum löndum. Það hefur því miður stundum gerst hér, bæði nýlega og einnig fyrir mörgum árum, að menn samþykkja fjárlög en þegar síðan kemur að því að greiða atkvæði með erfiðum frumvörpum, sem eru nauðsynleg fylgifrumvörp fjárlaganna, þá hafa menn brugðist í því og frumvörp ekki náð fram að ganga. Allt eru þetta atriði sem tengjast umræðu á borð við þá sem hér er verið að ræða, þ.e. hvort það eigi að krefjast þess að sex mánuðir líði þar til skattalög taka gildi frá því að frv. er lagt fram. Ég tel og skal ítreka það að það væri góð regla. Sú regla þýðir þó væntanlega talsvert breytt vinnubrögð. Ég held að þetta væri hægt í meginatriðum en tel þó að það sé með þessa reglu eins og svo margar aðrar að það yrði að vera möguleiki til undanþágu. Eins og við þekkjum þá gerist það oft á síðustu vikum og mánuðum, jafnvel eftir að fjárlagafrv. er lagt fram, að mál, einkum skattamál, geta tekið nýja stefnu. Ég tel ekki ráðlegt nema í tengslum við mun stærri og viðameiri breytingu en þá sem hér er verið að tala um að hefta og binda hendur þingsins með þeim hætti sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Hitt er svo annað mál, hæstv. forseti, að ég held að það sé full ástæða til þess að hv. Alþingi og fastanefndir þingsins velti fyrir sér breytingum á þingsköpum á borð við þá breytingu sem hér er verið að leggja til til þess að þingstörfin megi ganga sem eðlilegast fyrir sig og til þess að lög, sem fólk á að geta treyst á, taki sem minnstum breytingum og þegar þau taka breytingum þá sé það gert með talsverðum fyrirvara. Ég deili satt að segja, þrátt fyrir mína reynslu af öllum þessum málum, áhyggjum með hv. þm. af því að skattalög hafa stundum tekið breytingum með örstuttum fyrirvara. Ég held hins vegar að lækkun á matarskattinum sé ekki gott dæmi vegna þess að ákvörðunin um það lá fyrir sex mánuðum, eða sjö mánuðum líklega, áður en gildistaka laganna átti sér stað með yfirlýsingu ríkisstjórnar sem styðst við meiri hluta á Alþingi. Þetta vil ég að komi fram og breytingar á virðisaukaskatti til hækkunar á sumum sviðum hafði verið í lögum í rúmt ár áður en gildistakan átti sér stað. Þetta eru dæmi um vinnubrögð sem ég hygg að hv. þm. sé að sækjast eftir.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir góðar undirtektir við málið. Varðandi það sem ráðherra sagði um að það yrðu að vera undanþágur frá þessu þá get ég verið ráðherranum sammála um það enda er þarna um að ræða einföld lög, þingskapalögin, og Alþingi getur samþykkt afbrigði gagnvart þeim. Í sjálfu sér er því þarna um viljayfirlýsingu að ræða, ef þetta yrði samþykkt, en vissulega mundum við reikna með því að eftir því yrði í flestum tilfellum unnið. Hæstv. ráðherra nefndi dæmi um kílóagjaldið og óvart væntanlega kom hæstv. ráðherra með skólabókardæmi um ómarkviss vinnubrögð. Ég skildi ekkert í hæstv. ráðherra að neita því að þetta hefði verið tillaga hans. Að sjálfsögðu var þetta frv. sem borið var fram af hæstv. fjmrh. en það sýnir bara hvað vinnubrögðin eru ómarkviss að hæstv. ráðherra lét aðila úti í bæ segja sér fyrir verkum á síðustu stundu. Það var ekkert staðið við þá stefnu sem búið var að marka. Þetta sýnir kannski betur en mín framsöguræða að það er full ástæða til að taka á þessum málum.

Virðulegi forseti. Þegar ég sagði að þetta væri ekki mín tillaga þá átti ég við upphaflegu tillöguna sem fram kom. Það er hárrétt hjá hv. þm. að ég flutti að sjálfsögðu það frv. inn í þingið en mín upphaflega tillaga kom fram í fjárlagafrv. og þar var gert ráð fyrir því að leggja 0,5% gjald á launamassann sem er um 200 milljarðar. Það verður hins vegar að rifja það upp að í kjarasamningum um vorið hafði verið gengist inn á það að lækka virðisaukaskattinn um rúma 3 milljarða á ársgrundvelli en jafnframt var það tekið fram í fullu samkomulagi við þá aðila að það yrði að ná í tekjur til þess að vega að einhverju leyti upp á móti þessu tekjutapi. Sú var ástæðan, eins og reyndar hv. þm. gat um. Þetta var meginskýringin á því hvernig þetta mál æxlaðist. Ég vil hins vegar að lokum segja að það kann að vera að það sé skynsamlegt, einmitt á tímum eins og við lifum nú, að grípa til þess ráðs að hreyfa til skattalögin. Þó að markmiðið hljóti að vera að hafa sem mestan stöðugleika í tekjumálum ríkisins og í sköttum og fólk eigi rétt á því að vita hvernig skattar séu frá ári til árs, þá kann að vera sá tími að það þurfi að gera undanþágur á þessu ef við erum að sækjast eftir enn eftirsóknarverðari markmiðum. Það varð niðurstaðan. Stöðugleiki á vinnumarkaði, lítil sem engin verðbólga og betri afkoma fyrir þjóðarbúið. Það var það sem menn sögðu, því viljum við ná fram, það er markmiðið, þess vegna skulum við víkja til skattalögum til þess að ná fram þessu samkomulagi jafnvel þó að það hafi verið gert með tiltölulega litlum fyrirvara en sá fyrirvari var reyndar rúmir sex mánuðir.

Virðulegur forseti. Varðandi röksemdafærslu hæstv. ráðherra varðandi þær breytingar sem gerðar voru á skattalögum rétt fyrir jólin þá vil ég minna hæstv. ráðherra á það að fulltrúar Framsfl. og Kvennalistans í efh.- og viðskn. sýndu fram á það með tillöguflutningi að þessum verðlagsmarkmiðum var hægt að ná og betur ef eitthvað var eftir mun einfaldari leið en þeirri sem ríkisstjórnin kaus að fara. Varðandi hins vegar vinnubrögðin þá er kannski einmitt aðdragandi þessara breytinga skólabókardæmi um það hvernig ekki á að vinna. Auðvitað á stefnumörkun í þessum málum að fara fram í Alþingi og hjá ríkisstjórn en ekki hjá aðilum úti í bæ, með fullri virðingu fyrir þeim aðilum og alveg sama hversu mikilvægir þeir eru í okkar þjóðlífi. Varðandi sex eða sjö mánaða fyrirvarann sem hæstv. ráðherra nefndi þá get ég bara rifjað upp fyrir honum dæmi sem ég nefndi í minni fyrri ræðu sem ég vissi persónulega af þar sem aðilar í framleiðslugrein, sem tengdist þessum breytingum og þurfti að leggja þar á vörugjald til þess að ná einhverjum ballans í verðlagsáhrifum, höfðu ekki fengið stafkrók um það að morgni gamlársdags eftir hvaða reglum þeir ættu að vinna þegar þeir kæmu til vinnu á fyrsta degi á nýju ári og náðu ekki einu sinni sambandi við nokkurn aðila í ráðuneytinu til þess að fá um það upplýsingar. Þetta eru náttúrlega vinnubrögð sem eru algjörlega óviðunandi og mega ekki eiga sér stað.

Hæstv. forseti. Ég þekki ekki þetta dæmi um vörugjaldið. Það má vera að það sé satt en það eru þá mistök vegna þess að ráðuneytið á auðvitað að senda frá sér reglugerð í tíma. En hv. þm. minntist á skólabókardæmi --- það er í annað skipti sem hann segir skólabókardæmi í sínum ræðum --- um það að valdið sé tekið af Alþingi og fært út í bæ til aðila sem ekki séu kjörnir til þess að fara með löggjafarvaldið. Ég vil taka það fram að sem betur fer er ríkisstjórnin ekki eini aðilinn í landinu sem fer með völd. Það eru aðrir sem hafa völd. Þar á meðal verkalýðssamtökin, vinnuveitendur og fjöldamargir aðrir sem taka það stórar efnahagslegar ákvarðanir að þær geta haft úrslitaáhrif á efnahagslíf þjóðarinnar. Það kann að vera eðlilegt fyrir ríkisstjórn á hverjum tíma að taka mark á þessum samtökum. Því ræður ríkisstjórnin, því ræður auðvitað hv. Alþingi og meiri hluti þess. Ég held að það sé hyggilegt þegar við erum að sækjast eftir markmiðum á erfiðum tímum, markmiðum sem hafa þýðingu fyrir efnahagslífið og við teljum að geti komið okkur til góða, við viljum vinnufrið, við viljum lága verðbólgu og stöðugleika í efnahagsmálunum, þá kann það að vera klókt og rétt að eiga samstarf við aðila sem kallaðir eru aðilar úti í bæ. Það verður hins vegar aldrei gert öðruvísi en þannig að meiri hluti Alþingis vilji eiga slíkt samstarf. Við lifum sem betur fer ekki í svo einföldum heimi að alþingismenn ráði einir öllu um allt sem gerist í landinu. Ég segi: Sem betur fer.