Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Samkvæmt ákvörðun forseta og d. við upphaf þessarar umræðu var henni frestað með tilliti til þess, að n. allri hafði ekki gefizt kostur á að ræða þær brtt., sem þá hafði nýlega verið útbýtt á þskj. 310. Í skemmstu máli sagt hefur n. nú yfirfarið þessar brtt., og hefur meiri hl. n., þ.e.a.s. við aðrir nm. en hv. flm. þeirra brtt., sem á þskj. 310 eru, ekki getað fallizt á þær brtt., sem þar eru fram bornar, og vísum m.a. til þess, að það er svo skammt um liðið, síðan Alþingi ákvað þennan skatt í því formi, sem hann nú er, að enn þá hafa ekki komið fram nægjanleg rök til þess að gera þær breytingar, sem flm. brtt. fara fram á, á þessu téða þskj. Ég held, að það sé ekki þörf á því, að ég reki brtt. í einstökum atriðum, en þetta er sem sagt álit meiri hl. n., þ.e. annarra, en flm. brtt. Þeir geta ekki á þær fallizt af þeim sökum, sem ég áður nefndi. Hv. þm. V-Sk. hafði við lok fyrri hluta þessarar umr. óskað eftir því, að fjhn. aflaði sér upplýsinga um, hvernig skatturinn kæmi til með að koma niður á einstökum atvinnuvegum. Formanni n., hv. 1. þm. Eyf., var falið að leita eftir svörum um þetta efni, m.a. hjá skattstjóranum í Rvík. Svar frá honum hefur svo nýlega borizt, að ekki var unnt að leggja það fyrir nefndina á sínum tíma, og tel ég því rétt að lesa það svar hans, sem er þá jafnframt svar við fsp. hv. þm. V-Sk. Með leyfi forseta, er bréf skattstjóra á þessa leið: „Fjárhagsnefnd efri deildar Alþingis hefur spurzt fyrir um það, hvernig skattur á stóreignir hafi komið niður á einstaka atvinnuvegi, sérstaklega hvað fyrirtækjum sjávarútvegsins væri gert að greiða. Í þessu sambandi vil ég benda á: 1) Þar sem ekki er vitað, hvort eða að hve miklu leyti hin einstöku félög notfæra sér heimildina til að endurkrefja meðlimi sína um skattinn, er ógerningur að gera slíka sundurliðun, er á mætti byggja. 2) Enda þótt sá hængur væri eigi á málinu, er það hins vegar svo, að mjög verulegur hluti þeirra félaga og einstaklinga, sem greiða skattinn af stóreignum, stundar margþættan atvinnurekstur, þannig að oft er ógerningur að ákveða, hvernig flokka beri eftir atvinnugreinum skattgjöld einstakra gjaldenda. Slík sundurliðun sem hér er farið fram á yrði alltaf næsta handahófskennd, jafnvel þótt lögð væri í hana mikil vinna. 3) Þá er og sýnt, að skattálagning þessi muni taka allmiklum breytingum við kærur, en kærufrestur stendur nú yfir. 4) Margs konar félagssamtök og fleiri aðilar hafa farið þess á leit við skattstofuna að fá ýmiss konar upplýsingar og sundurliðanir í sambandi við álagningu skatts á stóreignir. Eins og kunnugt er, eru reglurnar við álagningu skattsins á þá lund, að upplýsingar um skattgreiðslur og skiptingu skattsins geta gefið nánari eða víðtækari upplýsingar um efnahag einstaklinga og félaga, heldur en nokkur önnur skattlagning. Hefur því skattstofan tekið þá afstöðu að hliðra sér hjá að gefa upplýsingar um þessi mál, enda vandséð, hvar eigi að draga mörkin, hverjar upplýsingar eigi að gefa og hverjar ekki. Með skírskotun til framanritaðs teldi ég æskilegast, að fjhn. vildi falla frá þessari beiðni sinni, a.m.k. fresta henni á þessu stigi málsins. Virðingarfyllst, Halldór Sigfússon.“ Eins og ég sagði í upphafi máls míns varðandi þær brtt., sem hv. þm. Vestm. og hv. 6. þm. Reykv. hafa lagt fram á þskj. 310, hefur meiri hl. n. ekki getað á þær fallizt og leggur því til, að þær verði felldar, með því, eins og ég áðan sagði, að svo skammt er um liðið, síðan Alþ. ákvað að leggja þennan stóreignaskatt á, í því formi, sem lögin ákveða, og ekki hafi enn þá sýnt sig þær ástæður, sem geri þessar breytingar nauðsynlegar. Meiri hl. n. leggur því til, að téðar brtt. verði felldar.



Herra forseti. Mér þykir leitt, að ég skyldi ekki koma um leið og fundur var settur. Ég átti smáerindi í bankann, þegar ég kom hér að dyrunum, og hitti annan skrifara þessarar hv. d. og bað hann að tjá forseta, að ég mundi aðeins þurfa að bregða mér frá, hélt, að sá tími yrði ekki eins langur og varð, svo að fyrstu málin á dagskránni hafa verið afgreidd á skemmri tíma, en ég ætlaði. Ég kom þó nægjanlega snemma fyrir tilhliðrun hæstv. forseta og hv. frsm. fjhn., að ég gæti heyrt álit skattstofu Reykjavíkur eða svar við bréfi hæstv. forseta deildarinnar frá 18. marz, sem sent var að tilhlutun hv. n. og þar sem spurzt var fyrir um það, hvernig stóreignaskatturinn hefði komið niður á einstaka atvinnuvegi, og sérstaklega það, hvað fyrirtækjum sjávarútvegsins væri gert að greiða. Mér virtist á því, sem ég nam af svari hv. skattstjóra, að hann færi þarna líkt og köttur í kringum heitan graut og vildi sem sagt „snakka sig“ frá að láta nokkurt álit í ljós á forsendum, sem eru að mínu áliti litið haldgóðar. Hann byrjar á því, eins og hæstv. forseti hefur heyrt, í fyrsta lið svarsins að bera í vænginn á þann hátt, að það sé ekki vitað, hvort eða hvernig hin einstöku félög notfæri sér heimildina til að endurkrefja meðlimi sína um skattinn, og það er ein ástæðan til þess, að honum virðist ógerningur að gefa nokkur skýr svör. Þá segir hann enn fremur, að jafnvel þó að þessi hængur væri eigi á málinu, sé það eitt til, að margir stundi ýmiss konar atvinnu, þannig að ógerningur sé að ákveða, hvernig flokka beri eftir atvinnugreinum skattgjöld einstakra skattgreiðenda, og bætir því við, að þessi sundurliðun, sem við höfum gjarnan óskað að fá fram, yrði alltaf handahófskennd, þó að jafnvel væri lögð í hana mikil vinna, En það virðist ekki vera, að hann hafi reynt að leggja mikla vinnu í að svara þessu. Hitt, að skattálagningin taki breytingum við kærur, kemur þessu máli í rauninni ekki við, því að það er vitaskuld frumskattálagningin, sem átt er við, þegar spurt er um, hvernig þetta skiptist niður á stofnanir og atvinnugreinar. Í fjórða lagi skýtur hv. skattstjóri sér á bak við þá almennu leynd, sem eigi að vera yfir efnahag einstaklinga og félaga, og segir: „Eins og kunnugt er, eru reglurnar við álagningu skattsins á þá lund, að upplýsingar um skattgreiðslur og skiptingu skattsins geta gefið nánari eða víðtækari upplýsingar um efnahag einstaklinga og félaga heldur en nokkur önnur skattaálagning. Hefur því skattstofan tekið þá afstöðu að hliðra sér hjá að gefa upplýsingar um þessi mál, enda vandséð, hvar eigi að draga mörkin, hverjar upplýsingar eigi að gefa og hverjar ekki.“ Þarna játar skattstjórinn, að hér sé um að ræða skattálagningu í algerlega óvanalegu formi, og er það viðurkenning á því, sem ég og margir aðrir hafa haldið fram, að hér væri ekki um eiginlega skattálagningu að ræða skv. lögum, enda hafði ég í frumræðu minni haldið því fram, að hér væri að margra manna dómi um freklegt stjórnarskrárbrot að ræða, og það hef ég kynnt mér töluvert síðan og fullyrði, að þetta liggur nú fyrir, að hér er um freklegt stjórnarskrárbrot að ræða. Þessi skattálagning er ekki í sama anda eða af sama tagi og venjuleg skattálagning hjá ríkinu, og mun ég leiða að því nokkur rök, ef mér gefst færi á, áður en þetta mál fer út úr deildinni, þ.e.a.s. frekari rök, en ég hef hingað til gert. Það er í því sambandi talsvert gott fyrir þann málstað, sem ég flyt, að það liggur hér skriflega fyrir frá sjálfum skattstjóranum, að reglurnar við álagningu skattsins séu á þá lund, að við það að rannsaka, hvernig skattálagningin verði til, komi fram miklu nánari skilgreining um efnahag einstaklinga og félaga, heldur en við nokkra aðra skattálagningu. Og af því segir hann, að skattstofan hafi tekið þá afstöðu að neita um slíkar upplýsingar. Hér játar þess vegna skattstjórinn sjálfur, að þessi skattur eigi ekki samstöðu við aðra skattálagningu til ríkissjóðs, sem er lögmæt, af því að hann finnur það sjálfur sýnilega, að hér er ekki um venjulega skattálagningu að ræða, heldur, eins og ég hef haldið fram, um eignarnám, sem er á móti bókstaf og anda stjórnarskrár þeirrar, sem við búum við. Hv. skattstjóri endar svo sinn málavafning í þessu að biðja fjhn. að falla frá sinni beiðni eða a.m.k. að fresta henni, á þessu stigi málsins. Ég get skilið það, að hann þykist eiga óhæga aðstöðu, þar sem á honum liggur „pressa“ auðvitað frá ríkisstj. um að gera enga tilhliðrun í þessu máli, og að hann þess vegna biðjist vægðar frá Alþingi um að leggja fram þær upplýsingar, sem hann gæti lagt fram, ef hann vildi leggja í það vinnu. Og ég fyrir mitt leyti lýsi yfir því, að ég mun sem fjárhagsnefndarmaður halda fast við það, að fjhn. gangi eftir svari, sem getur heitið svar við þeim spurningum, sem fyrir hann voru lagðar, og að það liggi þá fyrir við 3. umr. málsins, þó að ekki sé um annað plagg að ræða, hér núna, en hefur sýnt sig. Ég var fyrr við þessa umr. eftir megni búinn að rökstyðja þær brtt., sem við hv. 6. þm. Reykv. höfðum þá lagt fram. Um það mætti að vísu margt enn segja. En ég vil taka það fram, að ég tók þá til baka brtt. 3 á þskj. 310 og bað hæstv. forseta að fresta henni til 3. umr., en ég vil nú mælast til þess við hæstv. forseta, að hún gangi hér einnig undir atkv. við þessa umr. Það getur orðið nóg að tala um við 3. umr. fyrir því. Við flm. að þessum brtt. höfum veitt því athygli, sem raunar er eðlilegt, að þær eru einkum miðaðar við tvo aðalatvinnuvegi landsins, landbúnað og sjávarútveg, En við höfðum ekki eins ríkt í huga, þegar við sömdum þær, þriðja atvinnuveginn, sem er engu þýðingarminni, sem sagt iðnaðarstarfsemina í landinu, en vissum að vísu, þegar við sömdum þessar brtt., að þær voru engan veginn tæmandi og margt fleira mundi geta komið til greina, ef nokkur áhugi væri fyrir að lagfæra þessa löggjöf. Þó að við höfum nú horft framan í það, svo sem kom fram í ræðu hv. frsm. n., að n. muni ekki leggja til að fallast á brtt. á þskj. 310, leyfum við hv. 6. þm. Reykv. og ég, okkur að koma enn fram með brtt. í sambandi við þetta þskj. og hana skriflega í þetta sinn, og ég vona, að hún komist líka að við atkvgr. Brtt. er við brtt. á þskj. 310, að á eftir a-lið 1. tölul. komi nýr stafliður, svo hljóðandi: „Á eftir 2. málsgr. 1. tölul. komi ný málsgr., þannig: Frá matsverði dráttarbrauta, verksmiðja og annarra húseigna, sem notaðar eru við iðnaðarframleiðslu, skal draga 30% - þrjátíu af hundraði.“ Vil ég leyfa mér, áður en ég fer lengra í þessu máli, að afhenda hæstv. forseta þessa brtt. Ég kom að því stuttlega á dögunum, þegar ég flutti fyrri part ræðu minnar um brtt. okkar, sem prentaðar eru á þskj. 310, að hvað sjávarútveginn snertir virtist vera, að framkvæmd á þeim ákvæðum, sem hann snerta, sé þannig, að mikill hluti af því, sem á að teljast að heyra undir sjávarútveginn, sé ekki tekinn með í reglum þeirra manna, sem fara með skattálagninguna fyrir hæstv. fjmrh. Ég taldi þá upp nokkuð í þessu sambandi og veit, að ég er í fullu samræmi við þá, sem vit hafa á, þegar ég læt í ljós, að undir sjávarútvegsfyrirtæki heyra náttúrlega togaraútgerð og vélbátaútgerð og hraðfrystistofnanir fyrir fiskafurðir, enn fremur saltfiskverkun og allt, sem í kringum hana er, skreiðarverkun á sama hátt, síldar- og fiskimjölsframleiðsla, síldarsöltun, lifrarbræðsla og lýsisvinnsla, hvalveiðar og vinnsla hvalafurða, niðursuða og reyking fiskafurða. Allar þessar greinar atvinnuvegarins, sem í kringum sjávarútveginn eru, tel ég að eigi hiklaust að telja til sjávarútvegs landsmanna og láta þær undanþágur eða frádráttarreglur, sem gilda ýmist um togara eða önnur fiskiskip eða vélbáta eða hraðfrystistöðvar, gilda jafnt fyrir þær verkunarstöðvar, sem ég nú taldi upp. Vitaskuld ætti hið sama að gilda hvað landbúnaðinn snertir. Það er ekki á mínu færi í fljótu bili að telja upp, hve margar greinar iðnaðar eða atvinnu á landi eru beint tengdar landbúnaðinum, ég get ímyndað mér, að það sé nokkuð löng upptalning, ef út í það er farið. En ég tel skattayfirvöldunum og ríkisstj. skylt að gera þessum atvinnuvegum jafnt undir höfði og láta það, sem kynni að verða gert til hagsbóta fyrir sjávarútveg og landbúnað, ná jafnt til þeirra greina, sem heita öðrum nöfnum, en hafa þessa atvinnuvegi fyrir undirstöðu. Ég gat þess hér um daginn, að skatturinn, sem hefði átt að verða 80 millj., og í mörgum ræðum hæstv. fjmrh. á sínum tíma hefði verið orðuð einmitt talan 80 millj. og sums staðar alveg án aths., þó að sums staðar væru aths. við í hans ræðu, hefur nú reynzt í álagningu 135 millj., svo að skattkrafan eða þetta eignanám hefur orðið miklu grófara í höndum hæstv. ráðh. en sú löggjöf gerir ráð fyrir, sem hún á að vera byggð á. Eftir þeim upplýsingum, sem hægt hefur verið að ná þrátt fyrir alla mótspyrnu skattayfirvaldanna, hafa fróðir menn komizt að því, að það er ekkert óverulegur hluti af þessari skattálagningu, sem lendir á sjávarútveginum.a.m.k. má telja, að 30 millj. kr. lendi beint á sjávarútveginum og hans fyrirtækjum, og það gæti sennilega komið betur í ljós, ef ekki væri haldið þeirri leynd yfir framkvæmd skattálagningarinnar, sem hv. skattstjóri játar í þessu sínu bréfi. Sá atvinnuvegur, sjávarútvegurinn, berst, eins og allir vita, mjög í bökkum, og ríkið verður að neyta ýmissa bragða til þess að halda honum, ef svo mætti segja, gangandi. Verður þess vegna enn undarlegra, hvernig það sama ríkisvald, sem verður að vera að skattleggja borgarana almennt til að halda sjávarútveginum gangandi, getur leikið sér að því að ræna hann þarna 30 millj. kr. með nýjum svokölluðum skatti, sem ekki er annað en eignanám, en væri réttara að nefna eignarán. Það er stór mótsögn í því hjá ríkisvaldinu að taka þannig með annarri hendinni það, sem hún réttir að þessum mjög svo nauðsynlega atvinnuvegi með hinni, og ég hygg, að það sama muni gilda um aðra atvinnuvegi, bæði landbúnað og iðnað, ef ofan í kjölinn væri nokkuð leitað eða fengist leitað. Það er kunnugt af ótal athugunum og rannsóknum, sem hafa farið fram undanfarin ár, að sjávarútvegurinn og þeir, sem að honum standa, eru í miklum fjárhagsörðugleikum, og mundi það enn auka á vandræðin, ef þeim yrði gert að greiða milljónatugi í stóreignaskatt, sem byggist á því, að ýmsar eignir, sem reknar hafa verið með tapi mörg undanfarin ár, eru reiknaðar með sérstöku áætlunarverði, sem ekki er í neinu samræmi við afkomu og hag fyrirtækjanna. Það er sem sé vitað, að stóreignirnar hjá mörgum aðilum, ef ekki öllum, eru fengnar fram með því að meta eignirnar langt fyrir ofan sannvirði og láta menn svo gjalda skatt af því eða reikna skattinn þar út frá. Það var þetta, sem mér þótti vera réttast á dögunum að nefna falsaðar tölur, sem fengjust þannig út, og hæstv. ráðh. fyrtist svo mjög af sem kunnugt er. Ég veit ekki, hvaða nafngift á betur við það athæfi ríkisvaldsins, sem hér liggur fyrir til grundvallar, að láta fyrst meta eignirnar langt yfir sannvirði, hvort heldur það eru hús eða hlutabréf, og segja svo við viðkomandi: Ja, þetta mikið áttu, og svo reiknum við skattinn út frá því. Ég held, að það hafi verið réttnefni, sem ég valdi þessu athæfi á dögunum. Hv. frsm. lýsti því hér yfir, að hv. meiri hl. n. sæi sér ekki annað fært, en að leggja á móti samþykkt á brtt. okkar hv. 6. þm. Reykv. Á þeim eina fundi, sem haldinn var um þetta mál eða þessar till., virtist mér það koma helzt fram í ræðu formanns n., að Framsfl. væri sérstaklega mótfallinn öllum breytingum á þessu, vegna þess að fyrir lægi svokallaður stjórnarsamningur um að koma lögunum fram, og ég skildi hann þannig, að hv. samflokksmönnum hans og þá kannske líka fleirum fyndist það brjóta í bága við stjórnarsamkomulagið, ef nokkur breyting væri gerð á stóreignaskattslögunum. Ef ég fer rangt með það mál, þá veit ég, að hv. form. fjhn. mundi gera við það aths., en ég tel mig ekki muna það skakkt. Önnur ástæða var ekki tilgreind. Á þessum sama fundi var samþ. að spyrja skattstjórann spurninga, sem við höfum nú fengið svar upp á, sem er ekkert svar. Stjórnarsamningar geta verið og eru sjálfsagt mjög mikils virði fyrir þá, sem að þeim standa, en stjórnarsamningar geta ekki verið neinn grundvöllur undir því, að rofin séu lög á landsins þegnum, að brotin sé stjórnarskrá ríkisins og farið ránshendi um eignir þegnanna þvert á móti öllum venjum áður og lögum. Hæstv. fjmrh. vitnaði hér á dögunum í löggjöf, sem hann taldi Sjálfstfl. og Framsfl. hafa staðið að 1950 um stóreignaskatt. Það er satt, að hann var þá lagður á, að vísu í miklu minna mæli, heldur en nú og í sambandi við það stórfellda fall á peningunum, sem fór fram við gengisbreytinguna, þar sem krónan var skorin niður um 74%. Það þótti sýnt, að ýmsir mundu við þann niðurskurð fá eiginlega afslátt á sínum eignum og skuldum, og þá þótti réttlætanlegt að ná inn einhverju af þessum mismun með stóreignaskattinum, sem þá var samþykktur. Það nær engri átt að bera þann verknað, sem ég vil hvorki lofa né lasta, a.m.k. ekki lofa, saman við það rán, sem hér er verið að ræða um. Þetta var þá gert til þess að mæta þeim gengisgróða, sem sýnilegt var að margir mundu fá, þegar krónan var skorin niður um 74%, en stóreignaskatturinn, sem samþ. var á þinginu 1956, styðst ekki við neitt annað en það, sem hv. form. fjhn. nefndi á fundinum stjórnarsamkomulag eða stjórnarsamning. Hann styðst ekki við neitt annað en það, að þeir aðilar, sem að stjórninni standa, hafa pínt það fram, sem skilyrði sjálfsagt fyrir sinni þátttöku, og þá helzt kommúnistarnir, að farið væri þannig þessari ránshendi um eignir þegnanna og þannig stýrt að því að gera sem flesta atvinnurekendur ósjálfbjarga og að vinna að atvinnuleysi í landinu, sem vitaskuld kemur fram við það, þegar þessir menn eru lagðir í hlekki óréttmætrar fjárheimtu af hálfu þess opinbera, að þeir verða ekki eins burðugir til að halda uppi áhættusömum atvinnuvegi eftir á og áður var. Við höfum hér, flm. þessarar brtt., flutt þær í því skyni að milda að nokkru leyti áhrif þessarar óréttmætu löggjafar. Við höfum samt sem áður verið mjög hógværir í okkar till. og höfum sumir hverjir sætt aðfinnslum utan þessara veggja fyrir það, að við værum of hógværir. En það gerðum við með það fyrir augum, að þá ættu hv. alþm. hægra með að sinna þessum breytingum, sem horfa til bóta fyrir þegnana, ef þær væru ekki gerðar of stórtækar eða látnar gripa yfir of mikið eða margt eða of langt inn í málið. Ég sé ekki ástæðu til að tilefnislausu að ræða öllu meira um brtt. sjálfar, en ég hef gert. Þær voru fram fluttar, eins og ég hef þegar lýst, til þess að milda nokkuð það högg, sem vissir atvinnurekendur sérstaklega verða fyrir og vissir borgarar þjóðfélagsins. Sé það ráðið af hv. stjórnarflokkum að fella þessar brtt., þá er ekkert við því að segja af okkar hendi, þeir verða að bera þá ábyrgð, sem af því leiðir að hafa komið þessari löggjöf á og vilja á engan hátt milda hana, þótt fram á sé farið, jafnvel ekki verið léð máls á lengri gjaldfresti, en er í lögunum, sem er vitaskuld allt of stuttur fyrir stórar fjárhæðir, og vaxtakrafan af hálfu ríkisins þar sýnir ekkert annað en það, hvaða ránshugur hefur verið í þeim mönnum, sem áttu frumkvæðið að þessari löggjöf og stóðu að því, að hún var samþykkt. Þar er sagt, að ef menn fái 10 ára gjaldfrest, þá skuli þeir borga 6% vexti. Þess eru þó dæmi í mörgum greinum atvinnulífsins, ekki hvað sízt hvað snertir sjávarútveg, að um venjulega bankavexti er að ræða, þar sem undanþágur eru gerðar til að létta undir með mönnum. En hér gengur ríkisvaldið svo langt, að það fer eins freklega í vaxtakröfum og ef um væri að ræða réttmæta skuld, sem sá, er af hendi greiddi, hefði fengið eitthvað í aðra hönd fyrir að stofna til, en það er ekki hér. Hér er um einfalt ofbeldi og eignarán að ræða, sem þessir hv. stjórnarflokkar standa allir að og bera ábyrgð á fyrir guði og mönnum og hafa sér ekkert annað til afsökunar, en að stjórnarherrarnir hafi komið sér saman um, að þetta væri svona. En ég vil minna þá á, þessa hv. þm., að jafnvel þótt stjórnarherrarnir séu voldugir, þá eru þeir ekki þjóðin öll.

Forseti (BSt): Út af ummælum hv. þm. Vestm. um, að þau lög, sem hér er verið að ræða um breytingu á, væru stjórnarskrárbrot, er það að segja í fyrsta lagi, að ég man ekki eftir, að það kæmi fram nein krafa í hvorugri deildinni í fyrra um, að forseti úrskurðaði það, hvort frv. kæmi í bága við stjórnarskrána. Í öðru lagi er það, að hvort sem lögin eru stjórnarskrárbrot eða ekki, sem ég legg engan dóm á, fyrr en um það kynni að koma krafa, sem ekki getur eiginlega komið fram í þessu sambandi, þá vil ég benda á, að það frv., sem hér er til umr., getur ekki undir neinum kringumstæðum verið stjórnarskrárbrot, þar sem frv., eins og það liggur fyrir, er eingöngu um að lengja frest um einn mánuð til skattálagningarinnar.



Herra forseti. Í lok umræðnanna á dögunum, áður en þessu máli var frestað, beindi ég þeim tilmælum til hv. n., að hún aflaði sér upplýsinga um það, að hve miklu leyti stóreignaskatturinn lenti á atvinnuvegunum. Hv. þm. Vestm. (JJós) hafði spurzt fyrir um þetta við 1. umr., - spurt hæstv. ráðh. um það, en hann bar því við, að hann hefði engin þau gögn í höndum, að hann gæti svarað þessu þá í deildinni. Nú skilst mér, að hv. fjhn. hafi snúið sér til skattstofunnar með beiðni um að fá þetta upplýst. En eins og hv. frsm. sýndi fram á, er hann las bréf skattstofunnar um þetta efni, er það ekkert svar, hreinar vífilengjur og ekkert annað. Ég tel gersamlega ósamboðið Alþ. að taka á móti svona plaggi. Ef stofnun leyfir sér að svara ákveðinni fsp., sem Alþ. óskar eftir, á þennan máta, þá tel ég það ósæmilegt. Ég vænti þess, að hv. n. láti ekki við þetta sitja. Ég skora á hana að gera það ekki, því að það er augljóst mál, að ef það kemur í ljós, sem ég hygg að verða muni, að þessi skattur muni hvíla að verulegu leyti á atvinnuvegum landsins, þá er hér í alvarlegt efni komið; það skuluð þið sanna til. Alþ. hefur um allmörg undanfarin ár orðið að leggja þungar byrðar á þjóðina til þess að halda atvinnuvegunum gangandi. Þegar svo á að koma ofan á þetta skattheimta á þessa sömu atvinnuvegi, þannig að þeir hljóta að sligast að meira eða minna leyti, þá ættu menn að sjá, hverjar afleiðingarnar verða. Ég hygg, að ástæðan til þess, að ómögulegt er að fá upplýsingar um þetta atriði, sem hér er spurt um, sé sú, að það hefur komið í ljós, sem við spáðum hér á þinginu í fyrra margir hverjir, að þessi skattur mundi lenda æðiþungt á atvinnuvegunum. Ég minnist þess þá, að hæstv. fjmrh. tók þvert fyrir þetta, það kæmi ekki til mála. Ætli það sé nú ekki kominn á daginn okkar spádómur um þetta og þess vegna verði að leyna þessu fyrir þjóðinni? Ég leyfi mér að endurtaka áskorun mína til hv. fjhn., að hún fái fyllri upplýsingar um þetta atriði. Ég teldi í alla staði rétt og reyndar sjálfsagt að fresta atkvgr. um brtt. á þskj. 310, þar til þessar upplýsingar liggja fyrir, því að ef það reynist svo, að skatturinn hvíli þungt á atvinnuvegunum, þá veitir sannarlega ekki af að milda innheimtu skattsins.



Herra forseti. Ég tel nú ekki þörf á því að ræða málið frá þeirri hlið, sem hv. stuðningsmenn þeirra brtt., sem lagðar voru fram á þskj. 310, hafa rætt málið, því að það eru umræður um mál, sem afgreitt var héðan á síðasta þingi, og tel ekki þörf á að blanda mér inn í þær umræður. En það var aðeins örstutt aths. til hv. þm. Vestm. (JJós), sem ég vildi koma hér á framfæri. Ég held, að það sé rangminni hans, að hv. form, fjhn., 1. þm. Eyf. (BSt), hafi lýst því yfir, að það hafi verið ákvörðun einhvers sérstaks flokks um það að standa gegn þessum brtt. Hitt mun hann hafa sagt, að það hafi verið samkomulag stjórnarflokkanna um þetta mál í upphafi og þeirri afstöðu hefði enn ekki verið breytt. Sjálfum er mér kunnugt um, að ríkisstj. hefur nú rætt þetta mál að nýju, þá sennilega m.a. með tilliti til þessara brtt., og hefur ákveðið að fallast ekki á þær. Þetta mun og hafa verið megininnihald, að því er mig minnir bezt, í svörum formanns nefndarinnar við spurningu flm. um, hverjir stæðu í vegi fyrir því, að slíkar tillögur gætu orðið samþykktar. Ég vil aðeins leiðrétta þetta hér, vegna þess að hv. þm. Vestm. vék að þessu sérstaklega. Ég ítreka það svo, að meginhluti umræðna um þetta frv., sem er einungis um að gefa lengri frest til álagningar skattsins, hefur snúizt um lögin sjálf, þ.e.a.s. framhald á þeim umr., sem voru um málið hér á síðasta hv. Alþ., þegar lögin voru samþykkt. Ég tel ekki þörf á því, eins og ég áðan sagði, að blanda mér inn í þær umr.; það tel ég vera afgreitt mál. Þó að það sé hins vegar, eins og hér hefur verið lýst yfir, í alla staði þinglegt að ræða það, eins og hv. flm. hafa gert, þá tel ég mér sem frsm. þessa frv. ekki nauðdynlegt að svara í einstökum atriðum þeim umræðum.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að ræða þetta mál í heild sinni, heldur gefa aðeins örstutta skýringu á mínum gerðum viðvíkjandi meðferð málsins í fjhn. deildarinnar. Hv. 4. þm. Reykv. (EggÞ) hefur nú að mestu leiðrétt misminni hv. þm. Vestm. (JJós) um það, hvað ég hafi sagt, eftir að n. tók sér frest til að athuga brtt. hans og hv. 6. þm. Reykv. (GTh). Það, sem ég sagði, var það, að þegar lögin voru sett, hefði það verið samkvæmt samningi, sem gerður var milli stjórnarflokkanna um það mál, alveg á sama hátt og stóreignaskatturinn frá 1950 var settur eða lögin um hann voru sett samkvæmt samningi milli þáverandi stjórnarflokka. Ég sagði aldrei, að það mætti ekki róta við þessu, vegna þess að það hvíldi einhver helgi yfir þessum samningi, heldur hitt, að það væri ekki hægt, vegna þess að þetta var samningur, fyrir einn flokk að fallast á breytingar, nema með því móti að ræða það við hina flokkana og að það yrði samkomulag um það, og það er töluverður munur á því. Hv. þm. Vestm. var óánægður með svar, sem hefur borizt frá skattstjóranum, og þá var hv. þm. V-Sk. (JK) enn meira óánægður, og hann skoraði á fjhn. að láta ekki við svo búið sitja, heldur heimta skýr svör við þeim spurningum, sem fjhn. eða ég í hennar nafni bar upp við skattstjórann bréflega. Við þessu er það að segja, að fjhn. eða aðrar n. þingsins hafa ekki beinlínis vald til þess að krefja menn sagna, ef þeir vilja ekki gefa svör. Til þess að þingnefnd geti krafið menn sagna, þarf að skipa sérstaka nefnd samkvæmt ákveðinni grein stjórnarskrárinnar. Nefnd þannig kosin hefur ein vald til þess að krefja um skýrslur frá opinberum starfsmönnum eða öðrum. Náttúrlega gæti komið til mála, að fjhn. tilkynnti skattstjóranum, að hún teldi ekki svör hans fullnægjandi, og óskaði, að hann svaraði þeirri spurningu, sem borin var upp við hann, en hún hefur ekkert vald til að krefja hann sagna eins og dómari gerir. Það má kannske láta skattstjórann vita það, að n. telji þetta ekki fullnægjandi svör. En ég verð nú að segja, að mér finnst hans svör ekki eins fráleit og hv. þm. Vestm. og hv. þm. V-Sk., m.a. það atriði, að það er alls ekki endanlega gengið frá skattinum, meðan kærufrestur er ekki útrunninn, eins og skattstjórinn segir. Hv. þm. Vestm. sagði að vísu, að það væri frumskatturinn eða frumálagningin, sem n. hefði spurt um, en vitanlega kemur það mest málinu við, hver skatturinn verður, ekki hvernig hann hefur verið hugsaður í fyrstunni, heldur hver hann verður úrskurðaður endanlega. Eins og ég sagði, ætla ég ekki að fara út í málið. En ég verð þó að geta þess, að mér finnst hv. þm. Vestm. hafa verið nokkuð stórorður um stóreignaskattinn, sem lagður var á í fyrra, miðað við það, að hann sjálfur stóð að því að leggja á stóreignaskatt árið 1950 og hans flokkur. Mér er ómögulegt að skilja, ef skatturinn nú er stjórnarskrárbrot og rán, eins og hann orðaði það, að þá hafi ekki svo verið einnig um stóreignaskattinn 1950, og mér finnst töluvert vafasöm hans kenning um, að gengisfallið sérstaklega réttlæti stóreignaskattinn 1950 fram yfir það, sem atburðir síðustu ára gera nú. Ég held, að gengisfallið hafi ekki beinlínis skapað neinn gróða t.d. þeirra manna, sem áttu verðmæti önnur en peninga, - ekki beinlínis skapað gróða. Vitanlega hafa kannske fasteignir hækkað í verði að krónutali, en notagildi þeirra hefur ekki hækkað, þó að gengið væri lækkað. Mér finnst þessi kenning töluvert vafasöm. Samkvæmt þessum kenningum, að það komi í bága við stjórnarskrána að leggja á stóreignaskatt, er ákaflega vafasamt, að það sé þá frekar leyfilegt að leggja á eignarskatt. Mér finnst, að það geti ekki verið um það að ræða, hvað þetta snertir, hvort skatturinn er lágur eða hár. Annaðhvort er leyfilegt að leggja skatt á eignir ellegar það er ekki leyfilegt.  Mér finnst það liggja alveg eins nærri samkvæmt þessari kenningu að halda því fram, að stighækkandi skattar séu ekki leyfilegir, t.d. stighækkandi tekjuskattur. Ég ætla ekki að fara frekar út í málið. Þetta er nánast að gera grein fyrir mínum gerðum sem formanns fjhn., og að nokkru leyti fannst mér rétt af mér sem forseta að víkja að þessu, en þó ekki frá forsetastóli, þar sem það liggur engin krafa fyrir til mín um að úrskurða um þetta, enda ekki hægt að bera þá kröfu fram viðvíkjandi því frv., sem fyrir liggur. Það væri frekar hægt að bera þá kröfu fram viðvíkjandi þeim brtt., sem fyrir liggja, því að það er ekki hægt að skilja þær öðruvísi en svo, að í þeim felist viðurkenning þó á því, að einhver stóreignaskattur sé leyfilegur, því að annars hefðu hv. flm. tillagnanna borið fram þá einföldu brtt. að nema lögin um stóreignaskatt úr gildi.



Herra forseti. Ég hef nú heyrt bæði hv. frsm. n., hv. 4. þm. Reykv. (EggÞ), og hv. formann n., sem er hæstv. forseti sjálfur, tala um minnisleysi mitt frá fjhn.-fundi. 

Um þetta veit ég ekkert.

Nei, það var ekki frá hv. form. fjhn., það var í ræðu hv. 4. þm. Reykv., svo að það er líklegt, að þessir báðir hv. þm. hafi fengið sitt „stikkorð“ og leiki sína „rullu“ eftir því. Hv. 1. þm. Eyf. (BSt) var hér að ræða um stjórnarskrána að vissu leyti, og m.a. gat hann þess, að það hafi aldrei verið krafizt forsetaúrskurðar, þegar þessi löggjöf, sem ég vil gera breytingar á, var hér á ferðinni. Ég held, að ég hafi verið utanlands, þegar það frv. fór í gegnum þessa hv. d., svo að ég vissi ekki vel, hvað gerðist hér. En að því er snertir lagaskýringar á sjálfri stjórnarskránni, þá býst ég við, að við séum svipað staddir, hv. 1. þm. Eyf. og ég, með það, að við skiljum það eins og leikmaður skilur mælt mál, og maður veit, að jafnvel þótt skýrar greinar séu í lögum, þá geta lögfræðingar gert sér það að deiluefni. Eftir mínu viti og viti margra mér miklu skynsamari og fjöllesnari og lögfróðari manna hef ég sagt það og fullyrt, að lögin frá 1956, - ég á ekki við frv. það, sem hér liggur fyrir, - lögin um stóreignaskattinn hafi verið stjórnarskrárbrot og séu það; hvort nokkur hefur mótmælt því í þinginu á þeim grundvelli eða krafizt úrskurðar forseta, það breytir ekki stjórnarskránni, og það breytir ekki heldur lögunum, eins og þau standa skrifuð í dag. Hv. þm. taldi mig hafa verið stórorðan. Það er nú erfitt að tala hér um mál án þess að fá þá aths. frá hans flokki. Ég held, að ég geti ekki undirgengizt neinar kárínur frá hv. þm. í því efni, því þó að ég hafi sagt hér sitthvað um lögin og brtt., þá hef ég ekki gert annað, en reyna að undirbyggja það, að þær ættu að milda slæm áhrif laganna á atvinnuvegina, en um lögin sjálf er ekki hægt að segja, ef maður vill segja eitthvað, annað en að þau eru eignarnám og ólík öðrum skattalögum. Þó að hv. þm. væri að reyna að færa þau í flokk við önnur skattalög, sem frá öndverðu hafa verið í gildi og verið sett á smátt og smátt, þá eru þessi stóreignaskattslög með sérstökum hætti, og samanburður á þeim og lögunum frá 1950 verður alltaf til óhagræðis fyrir þessa síðari löggjöf, því að lagaákvæðin um stóreignaskattinn frá 1950 voru í beinu framhaldi af skerðingu gengisins og sett í gengisbreytingarlögunum sjálfum meira að segja. Þá vék hæstv. forseti að því, að í brtt. mínum og hv. 6. þm. Reykv. fælist viðurkenning á því, að stóreignaskattslögin væru réttmæt. Ég mótmæli því, að í þeim felist nokkur viðurkenning. Það er ekkert verið að fara fram á annað, en milda ákvæði, sem sett eru með ofbeldi á Alþingi af ríkisstj., sem ekki hefur hingað til ráðið við neitt annað, en að ráðast á skattborgarana á þennan hátt, og það er verið að mælast til þess, að þetta ofbeldi sé gert vægara, en ekki annað. Hins vegar getur það vel komið til álita, að út af þessum ummælum hæstv. forseta, hv. 1. þm. Eyf., spinnist umr. aftur á móti við 3. umr. þessa máls, en ég mótmæli því, að flutningur brtt. feli í sér nokkra viðurkenningu á réttmæti stóreignaskattslaganna. Það skeður á öllum stundum um allan heim, þar sem beitt er ofbeldi, að þá rísa borgararnir upp með ýmiss konar móti og reyna að afnema það eða draga úr því, og þessar brtt. eru ekkert annað, en tilraun til að draga úr áhrifum þeirra ofbeldiskenndu skattaálagna, sem þingið síðasta samþykkti og voru kallaðar stóreignaskattslög. Annars hafði ég lofað að tala ekki meira eða tala ekki lengi og fara ekki út fyrir það, sem hæstv. forseti minntist á, með því að það er enn eftir 3. umr. af þessu máli. En ég vil taka undir það, sem hv. þm. V-Sk. skoraði á hæstv. forseta gagnvart þessu svokallaða svari frá skattstofunni. Hann minntist á það, hæstv. forseti, þegar hann var í ræðustól sem hv. 1. þm. Eyf., að það væri ekki hægt að skylda skattstjórann til þess að gefa okkur upplýsingar, ef hann ekki vildi. Hann segir nú hvergi í þessu skjali sínu, skattstjórinn, að hann vilji ekki gefa það upp, en hann er með ýmiss konar vífilengjur og vafninga og fer fram á það að síðustu, að við föllum frá að vera að spyrja sig um þetta. Það er allt annað mál. Hann hefur ekki neitað því. Og ég vil styðja tilmæli hv. þm. V-Sk. og skora á hæstv. forseta, að hann ekki okkar vegna, heldur vegna sóma sinnar deildar fari fram á það enn við skattstjórann, að hann svari okkur við þeim spurningum, sem fyrir hann voru lagðar, gefi svör við því skýrt og greinilega fyrir 3. umr., ef hæstv. forseti álitur ekki réttara að fara þá leið, sem hv. þm. V-Sk. lagði til, að fresta þessari umr., þangað til skýr svör lægju fyrir frá skattstjóra.

Forseti (BSt): Það stendur þannig á, að mér er kunnugt um, að ýmsir hv. þdm. þurfa að víkja af fundi nú, en það lítur út fyrir, að umr. haldi eitthvað áfram um þetta mál við þessa umr. Er því umr. frestað og málið tekið út af dagskrá.