Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Í dag fara fram tvær umræður utan dagskrár. Sú fyrri hefst um kl. 2, strax að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma, og er um málefni Ríkisútvarpsins. Málshefjandi er hv. þm. Katrín Jakobsdóttir. Menntamálaráðherra verður til andsvara. Síðari umræðan hefst um kl. 3.30 og er um samráð ríkisstjórnarinnar við launþegasamtökin. Málshefjandi er hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson. Forsætisráðherra verður til andsvara. Umræðurnar fara fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og standa í hálfa klukkustund hvor.

Hæstv. forseti. Ég hef séð ástæðu til þess að reyna að fá upplýsingar hjá ráðherrum um stöðu Icesave-ábyrgða og hvort það geti verið rétt sem Björgólfur Thor heldur opinberlega fram, að bæði Seðlabankinn og ráðherrann hafi vitað af því að unnt væri að flytja Icesave-ábyrgðirnar yfir í breska lögsögu gegn 200 millj. punda tryggingu. Það er mjög erfitt að henda reiður á því hvað skeði helgina þegar þessar viðræður fóru fram. Í fjölmiðlum segist t.d. seðlabankastjóri, Davíð Oddsson, í Morgunblaðinu hafa heyrt af því að Landsbankinn væri að reyna að flýta flutningi Icesave. Síðan segir hæstv. forsætisráðherra á Stöð 2: „En ég þekki ekki þetta nákvæmlega með þessi 200 milljón pund.“ Það er þetta orð „nákvæmlega“ sem vefst verulega fyrir mér. Ég hef kosið að spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í þessi mál. Ég fékk skriflegt svar sem barst reyndar mjög seint og var afar rýrt í roðinu. Ég verð að viðurkenna, virðulegur forseti, að ég átta mig ekki á svarinu sem borið er fram og sé því ástæðu til að halda áfram að elta ráðherrana með að gefa skýr svör. Ég tel að það verði að gefa þinginu skýr svör. Menn geta kannski komist upp með að gefa loðin svör í fjölmiðlum en ekki á þinginu. Í viðtali sem hæstv. ráðherra á við fjármálaráðherra Breta er minnst á þessi 200 millj. pund, fjármálaráðherra segist ekki hafa vitað af þessum ábyrgðum en segir að hann hafi talið að fjármálaráðherra Breta væri að vísa í fyrirgreiðslu sem Landsbankinn hefði farið fram á í Seðlabankanum en ekki fengið. Því spyr ég hæstv. fjármálaráðherra: Hvað þýðir það að fjármálaráðherra hafi „talið“? Vissi hann ekki um hvað var að ræða? 

Herra forseti. Ég verð að segja að mér finnst svolítið einkennilegt af hv. þingmanni að þráspyrja um sama hlutinn. Það getur varla verið skýrara svar en að gefa eitt orð, svarið „nei“ við því hvort ég vissi hvort komið hefði tilboð frá breska fjármálaeftirlitinu um að hægt væri að flytja Icesave-innstæðurnar gegn 200 millj. punda tryggingu. Nei, ég veit ekki um svona tilboð. Ég hef ekki fengið svona tilboð, veit ekki til þess að aðrir hafi fengið það heldur. Svarið getur ekki verið skýrara en það. Varðandi síðari spurninguna þar sem fjármálaráðherra Breta, Alistair Darling, spyr mig um 200 millj. punda lán verð ég líka að segja að ég á afskaplega erfitt með að setja mig inn í hugarheim þeirra sem beita hryðjuverkalöggjöf í tilfellum eins og þessum. Kannski er það þess vegna sem ég orða það svo að ég hafi „talið“ að hann væri að tala um þá fyrirgreiðslu sem Landsbankinn hafði beðið um hjá Seðlabankanum og fékk ekki. Ég veit ekki meira um það. Ef hv. þingmaður vill vita eitthvað meira um það verður hún að spyrja breska fjármálaráðherrann en ég taldi þegar ég svaraði honum í mínu samtali að hann hefði verið að vísa til þessarar beiðni sem ég veit ekki betur en að Seðlabankinn hafi fengið og Landsbankinn veitti ekki. Hafi verið um einhverjar aðrar 200 millj. punda beiðnir að ræða veit ég ekki um þær en veit ekki til þess að tenging hafi verið á milli þeirrar 200 millj. punda beiðni sem ég var að vísa til og þess að hægt væri að flýta tilflutningi á Icesave. Þegar þau mál voru í umræðunni þessa dagana var búið að hafna því að Landsbankinn fengi flýtiflutning á innstæðunum til Icesave. Getur þetta verið eitthvað skýrara en ég er að reyna að gera það fyrir hv. þingmann?

Virðulegur forseti. Hæstv. fjármálaráðherra segist ekki skilja hugarheim þeirra sem beita okkur hryðjuverkalögum en ef maður les viðtalið sem hæstv. fjármálaráðherra átti við fjármálaráðherra Breta skilur maður að fjármálaráðherra Breta hafi orðið mjög efins um hvað Íslendingar væru að gera. Þau svör sem hæstv. fjármálaráðherra, Árni M. Mathiesen, gaf voru fyrir neðan allar hellur. Það geta allir séð sem lesa viðtalið. Það er algerlega ljóst miðað við það sem seðlabankastjóri segir í Morgunblaðinu að hann, Davíð Oddsson, hafði heyrt af því að Landsbankinn væri að reyna að flýta flutningi Icesave. Ef það er rétt að fjármálaráðherra hafi ekki vitað af því sem fjármálaráðherra heldur hér fram spyr ég: Af hverju er ekki rætt saman í stjórnsýslunni? Er það eitt allsherjarklúður að tækifærið var ekki nýtt, ef það gafst, til að flytja reikningana í breska lögsögu? 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður hefur greinilega ekki heyrt það sem ég var að segja. Ég vissi að Landsbankinn var að reyna að flýta því að flytja Icesave-reikningana í breska lögsögu en flýtimeðferðinni var hafnað. Ég veit ekki til þess að sú flýtimeðferð hafi verið tengd við 200 millj. punda tilboð frá Fjármálaeftirlitinu. Það hef ég ekki heyrt um neins staðar nema frá Björgólfi Thor í blöðunum, það sem hann hefur sagt um það. Ég veit ekki til þess að það hafi komið til stjórnsýslunnar. Það kom a.m.k. ekki til mín. Ég er reyndar ekki endilega rétti aðilinn til að fá slík tilboð þannig að það gæti komið eitthvert annað. En það er greinilegt að hv. þingmaður hefur meiri skilning á hugarheimi þeirra sem beita hryðjuverkalögunum en ég og það var ekkert í því samtali 

Virðulegi forseti. Davíð Oddsson seðlabankastjóri mætti á fund viðskiptanefndar í síðustu viku og sagði aðspurður um það hvort Seðlabankinn hefði varað við yfirvofandi bankahruni að hann hefði sagt í júnímánuði sl. að það væru 0% líkur á því að íslensku viðskiptabankarnir mundu lifa af. Um þessi ummæli Davíðs hafa orðið nokkrar umræður í fjölmiðlum og hæstv. utanríkisráðherra hefur m.a. gefið út yfirlýsingar um að hún kannist ekki við þessi ummæli eða fund í júnímánuði hvað þetta varðar. Af þessu gefna tilefni þar sem seðlabankastjóri fullyrðir þetta, að hann hafi sagt að það væru 0% líkur á því að íslensku bankarnir mundu lifa af, hlýt ég að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Er það ekki starfsskylda seðlabankastjóra að láta vita og gera grein fyrir, a.m.k. forsætisráðherra, öllum þeim atriðum sem máli kunna að skipta varðandi efnahagsstjórn landsins og starfsemi viðskiptabanka? Í öðru lagi hlýt ég að spyrja: Gerði Davíð Oddsson seðlabankastjóri grein fyrir því á formlegum fundi í júní sl. eða síðar að hrun viðskiptabankanna þriggja væri yfirvofandi, Glitnis, Landsbankans og Kaupþings, og hvenær var það þá gert? Hafi Davíð Oddsson ekki gert grein fyrir þessari skoðun sem hann segist opinberlega hafa haft í júní, gerði hann þá grein fyrir þessari skoðun sinni með einhverjum öðrum hætti en opinberlega? Einnig vil ég spyrja hvort Davíð Oddsson hafi nokkru sinni gert ríkisstjórninni grein fyrir þeirri skoðun sinni að bankahrun væri yfirvofandi eða gert hæstv. forsætisráðherra grein fyrir þeirri skoðun sinni persónulega, og þá hvenær var það gert? Með vísan til þess sem seðlabankastjóri segir hlýt ég enn fremur að spyrja: Hafi þessu verið komið á framfæri, hvernig stóð þá á því að það var ákveðið að hafa sérmeðferð með Kaupþing?

Herra forseti. Það hefur legið fyrir að Seðlabankinn hafði áhyggjur af hver þróun mála væri varðandi viðskiptabankana. Mig rekur ekki minni til þess að haldinn hafi verið sérstakur fundur um þau mál og hef ekki séð það í mínum gögnum í júnímánuði sl. og kannast ekki við að sagt hafi verið við mig í samtali að 0% líkur væru á að bankarnir lifðu af. Ég kannast hins vegar við mörg símtöl og samtöl við formann bankastjórnar Seðlabankans um þessi mál þar sem við höfum rætt þessi atriði, bæði formlega og óformlega. Auðvitað hafði hann, eins og við öll sem að þessum málum komum, þungar áhyggjur af því hvað gæti hugsanlega gerst í þessum málum þó að ekkert okkar hafi átt von á því að svo illa færi sem fór.

Virðulegi forseti. Miðað við þau opinberu gögn sem liggja fyrir frá Seðlabankanum frá þessum tíma, frá því í maí og júní, liggur fyrir að því er haldið fram að eiginfjárhlutföll bankanna séu viðunandi og lausafjárstaða bankanna hafi verið góð en á hana reynir í ár - þetta segir í maí 2008. Gefin var út skýrsla sem heitir Fjármálastöðugleiki þar sem ítarlega er fjallað um þetta. Þar segir m.a. að góðar langtímahorfur séu í íslensku efnahagslífi og staða bankanna sé viðunandi. Ekkert bendir til þess að það sé sannleikanum samkvæmt það sem seðlabankastjóri segir að hann hafi fullyrt við íslenska ráðamenn á þessum tíma. Það sama kemur fram í skýrslu, Peningamálum, frá Seðlabankanum í júlí 2008. Miðað við það sem hæstv. forsætisráðherra upplýsir hér, að seðlabankastjóri hafi ekki gert sér grein fyrir þeim áhyggjum sem hann sagði á fundi viðskiptanefndar að hann hefði gert - fyrst seðlabankastjóri vissi hvað um var að ræða og taldi þetta bankahrun yfirvofandi en 

Herra forseti. Það lýstu margir áhyggjum sínum út af þróun mála hér á þessu ári í bankaheiminum. Við trúðum því fram undir það síðasta að úr þeim málum mundi rætast og ég bendi t.d. á álagspróf Fjármálaeftirlitsins í ágústmánuði sl. sem gaf til kynna að bankarnir stæðust öll slík próf. Það skipti máli í því sem gerðist á næstu vikum á eftir. Meðal annars þess vegna, og til þess hefur verið vísað hér á Alþingi, hélt ég því fram vikunni áður en þessir atburðir gerðust að bankarnir stæðu vel og gerði það í sjónvarpi í útlöndum. Ég vissi ekki betur og taldi það vera hið rétta á grundvelli álagsprófsins og á grundvelli þeirra upplýsinga sem ég hafði frá bönkunum sem héldu því fram að þeir væru búnir að fjármagna sig út árið 2009.

Herra forseti. Komið hefur fram í fjölmiðlum að jafnvel standi til að selja í næstu viku dótturfélag Kaupþings í Lúxemborg, hvort sem það verður lýbískur banki í eigu Gaddafi-fjölskyldunnar sem kaupir eða einhverjir aðrir. Fram kemur í fjölmiðlum í dag að skattrannsóknarstjóri fær ekki gögn frá skilanefndum gömlu bankanna um málefni dótturfélaga þeirra eða starfsemi þeirra í Lúxemborg. Tvær af þremur skilanefndum hafa neitað skattrannsóknarstjóra um gögn vegna yfirstandandi rannsóknar á fyrirtækjum sem hafa átt viðskipti þarna í gegn. Alþingi er með frumvarp um víðtæka heildarrannsókn á öllum þessum hlutum til meðferðar. Einnig er hér til meðferðar frumvarp um sérskipaðan saksóknara. Ætlar ríkisstjórnin að láta það gerast að mikilvæg lykilgögn, rannsóknargögn í þessum málum, gangi okkur úr höndum með því t.d. að dótturfélög eða starfsemi bankanna í nágrannalöndunum verði seld á næstu dögum eða vikum? Ætlar ríkisstjórnin ekki að hlutast til um það að skattrannsóknarstjóri fái öll þau gögn sem það embætti óskar eftir? Eru þessar skilanefndir, sem starfa í lagalegu tómarúmi, eins og ágætur lögmaður orðaði það, heilagar? Ætlar ríkisstjórnin ofan á allt annað sem við stöndum nú frammi fyrir að láta alla þjóðina horfa upp á að svona hlutir eigi sér stað? Ég skora á hæstv. forsætisráðherra að koma upp og taka tvennt fram, annars vegar að hlutast verði til um það að skilanefndirnar, Fjármálaeftirlitið og aðrir aðilar vinni með yfirvöldum að rannsókn þessara mála og hins vegar að sölu á eignum bankanna erlendis, sem geta varðað rannsóknarhagsmuni, verði frestað.

Herra forseti. Ég vil taka undir þau meginsjónarmið sem fram komu í máli hv. þingmanns. Það er mjög mikilvægt að rannsóknargögnum sem varða fall bankanna, hvort sem það er hér heima eða erlendis, verði ekki spillt. Auðvitað á að greiða fyrir því að skattrannsóknarstjóraembættið geti unnið sín störf. Það finnst mér að segi sig sjálft. Það er síðan álitamál hvort hagsmunum Íslands, þar með talið möguleikum á að afla rannsóknargagna, sé betur borgið í samstarfi við yfirvöld í Lúxemborg um að selja þann banka sem þar er eða halda honum í óbreyttu horfi og tapa þar með hugsanlega peningum og jafnvel eiga rýrari aðgang að upplýsingum úr bankanum. Gleymum því ekki hvernig kerfið í Lúxemborg er og hversu erfitt er að fá gögn út úr þeim bönkum. Mér er tjáð að mögulegt sé að koma eignum Kaupþings Lúxemborgar í verð sem skilanefndin er þá ábyrg fyrir í samstarfi við yfirvöld í Lúxemborg og Belgíu. En slíkt samstarf hlýtur að sjálfsögðu að vera háð því að íslensk yfirvöld afsali sér í engu þeim möguleikum sem þau hafa til að afla rannsóknargagna til þess að geta haldið áfram þeirri úttekt sem ætlunin er að setja hér í gang á grundvelli sérstakra laga. Ef eitthvað er ætti sú staða að styrkjast frekar en veikjast ef út í slíka sölu væri farið.

Herra forseti. Fyrri hlutinn af ræðu hæstv. forsætisráðherra hljómaði vel en seinni hlutinn hörmulega illa. Ég held að það gangi gegn öllum skynsamlegum sjónarmiðum að reyna að halda því fram að auðveldara verði að sækja gögn sem búið er að selja og eru komin inn í rekstur, í hendur nýrra aðila, og varin af bankaleynd. Hér eiga rannsóknarhagsmunirnir að ganga fyrir og ef þess þarf á að setja fyrirtækin í lögformleg skipti þannig að bankaleyndinni sé þar með aflétt. Ég skora á hæstv. forsætisráðherra hér á Alþingi Íslendinga að láta það ekki gerast að gögn glatist við þessar aðstæður. Núna er tíminn til þess að gera eitthvað í málinu þannig að skattrannsóknarstjóri verði kominn með heimild til að fá þessi gögn fyrir helgina og salan verði sett á ís þar til búið er að ganga frá því að öll gögn verði eftir sem áður aðgengileg. Við vitum hvernig um bankaleyndina er búið í Lúxemborg. Hún er einhver sú sterkasta í allri Evrópu, kannski að Sviss frátöldu, þannig að ég hef ærna 

Virðulegur forseti. Hæstv. ríkisstjórn hefur haft frumkvæði að því að kalla eftir lækkun launa æðstu embættismanna ríkisins, þeirra sem falla undir kjararáð, og ég þykist vita að svipaðar fyrirætlanir séu um stofnanir og fyrirtæki ríkissjóðs. Laun æðstu yfirstjórna í stofnunum og fyrirtækjum ríkissjóðs eru hins vegar umhugsunarefni. Við höfum mörg vaxandi efasemdir um það sem við höfum látið þróast hér á undanförnum árum, þar sem einstakir forstjórar eru komnir með hærri laun en æðstu ráðamenn ríkisins. Þannig er seðlabankastjóri með 1,8 millj. kr. á mánuði á meðan forsætisráðherra er með 1,1. Forstöðumenn stofnana eru með hærri laun en fagráðherrarnir og forstjórar ríkisfyrirtækjanna eru með hærri laun en fjármálaráðherrann sem skipar þeim í stjórnir. Ég vil því spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann sé því ekki sammála að til lengri tíma litið sé eðlilegast að heildarskipulag launakerfis ríkisins og samstæðunnar sé þannig að hæstv. forsætisráðherra sé hæstlaunaði forstöðumaðurinn hjá ríkinu. Ég spyr líka - þar sem nú er um heim allan verið að endurskoða himinhá laun og ofurlaun, og verður auðvitað hjá fyrirtækjum ríkisins eins og öðrum - hvort það sé komið undir hverri og einni stjórn og hverju og einu ráði að gera það eða hvort fjármálaráðuneytið muni hafa einhverja forgöngu um það, hvort það setji leiðbeiningar til leiðsagnar fyrir stjórnirnar við slíkar launaákvarðanir. Það er auðvelt að hrópa um lækkun hæstu launa, það getur hver maður gert. En allir sem hafa farið með framkvæmdarvald vita að auðveldara er um að tala en í að komast. Ég vil því líka biðja hæstv. fjármálaráðherra, vegna umræðunnar í samfélaginu, að reifa þau vandkvæði og þau ljón sem kunna að vera á veginum á slíkri endurskoðun.

Herra forseti. Eins og hv. þingmenn vita væntanlega skrifaði forsætisráðherra bréf til kjararáðs þar sem hann fór fram á að kjararáð endurskoðaði kjör þeirra sem undir kjararáð heyra. Í lok bréfsins nefnir forsætisráðherra að ríkisvaldið muni í framhaldinu hefja umræður við starfsmenn sína um svipaðar breytingar á launum. Ég hef litið svo á að það muni taka til þeirra stofnana og fyrirtækja sem heyra undir ríkið og það á meira en 50% í. Það er alveg ljóst, eins og kom fram hjá hv. þingmanni, að gríðarlega mikil breyting hefur orðið á launakjörum í þjóðfélaginu og ég tel að af því leiði að við þurfum að skoða launakjör hjá þeim stofnunum og fyrirtækjum sem eru á vegum ríkisins í þá veru sem hv. þingmaður nefndi. Ég tel mjög líklegt að það þurfi að gerast fyrir forgöngu fjármálaráðuneytisins. Ég get ekki sagt um það á þessari stundu hversu langt er hægt að ganga í þessu efni en hins vegar er ljóst í mínum huga að það sem þarf að gerast er sannarlega í áttina til þess sem hv. þingmaður er að tala um. Það geta verið ljón á þessum vegi og þau ljón eru fyrst og fremst samningar. En samningar hafa alla jafnan einhvern gildistíma þannig að þeir eru ekki eilífir. Því ætti að vera möguleiki á því að ná þeim markmiðum sem sett verða í fyllingu tímans.

Virðulegur forseti. Ég vil fyrst og fremst fagna þessum yfirlýsingum hæstv. fjármálaráðherra. Það er auðvitað þannig að stjórnum og ráðum ríkisins hefur verið nokkur vandi á höndum á undanförnum árum þegar mikið launaskrið hefur verið á hinum almenna markaði. Laun til að mynda seðlabankastjóra og hugsanlega í fjölmiðlafyrirtækjum og öðrum slíkum hafa verið hækkuð með tilvísun til þess sem var að gerast á almenna markaðnum. Nú hefur orðið gagnger breyting á launakjörum þar og verður enn meiri á næstu mánuðum og þess vegna er tímabært, og lag fyrir okkur, að endurskoða þetta. Ég ítreka þá skoðun mína að ég tel að til lengri tíma fari best á því að næst á eftir forseta Íslands sé hæstv. forsætisráðherra hæst launaði forstöðumaðurinn á vegum íslenska ríkisins.

Herra forseti. Fyrir sléttri viku barst inn á borð nokkurra tuga starfsmanna Tryggingastofnunar ríkisins bréf þar sem þeim var boðið að sækja um starfið sitt aftur en hjá nýjum atvinnurekanda, hjá Sjúkratryggingastofnun Íslands. Hið virta fréttarit Smugan skýrði frá þessu strax daginn eftir. Undir þetta bréf ritar Steingrímur Ari Arason, nýskipaður forstjóri Sjúkratryggingastofnunar, og þess má geta að allir starfsmenn Tryggingastofnunar fengu í gær annað bréf sem ekki er hægt að líta á öðruvísi en sem hótun. Þar er þeim sagt að ef þeir sæki ekki um starfið sitt fyrir morgundaginn verði það auglýst á almennum vinnumarkaði. Menn eru að vonum skelfingu lostnir í þessari stofnun enda átti að vera tryggt með lögum um Sjúkratryggingastofnun að fullt samráð yrði um verkaskiptingu á milli þessara tveggja stofnana, Tryggingastofnunar ríkisins annars vegar og Sjúkratryggingastofnunar hins vegar. Það átti líka, með bráðabirgðaákvæði í sömu lögum, að vera algerlega tryggt að allir starfsmenn fengju starf - ekki að þeir mættu sækja um starfið sitt heldur að þeir fengju starf hjá nýrri stofnun eða áfram hjá Tryggingastofnun ríkisins. Hér er um mikið dekurverkefni einkavæðingarsinna að ræða, Sjúkratryggingastofnun sem miklar deilur stóðu um. Í raun var komið í veg fyrir að þessi stofnun yrði 70–80 manna stofnun sem tæki yfir landlæknisembættið, Lýðheilsustöð og guð má vita hvað. Hún átti að vera svona temmilega stór og hafa þjónustusamning við Tryggingastofnun og fullt samráð um hvernig störfum skyldi skipt. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra, því að nú snertir þetta tvö ráðuneyti, hvort hann er tilbúinn til þess að beita sér fyrir því að þessi hótunarbréf verði dregin til baka og starfsmönnum verði tryggt það sem Alþingi lofaði með lögum um Sjúkratryggingastofnun, að þeir héldu störfum sínum.

Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að ég þekki ekki þau málsatvik sem hv. þingmaður lýsti hér en að gefnu þessu tilefni mun ég kynna mér hvað þarna er á ferðinni.

Herra forseti. Menn fullyrða að hér sé í raun á ferð mjög harkaleg deila milli stjórnarflokkanna tveggja og milli hæstv. félagsmálaráðherra annars vegar og hæstv. heilbrigðisráðherra hins vegar, og að þessi deila sé nú þegar komin inn á borð hjá forsætisráðherra og starfsmönnum Tryggingastofnunar hafi verið tilkynnt um það á föstudaginn var að svo væri. Mér þykir miður ef þessar upplýsingar um að hæstv. forsætisráðherra sé tekinn við málinu eru ekki réttar en ég fagna jafnframt þeirri yfirlýsingu að hann muni athuga málið. Ég vil vekja athygli á því að Lára V. Júlíusdóttir hæstaréttarlögmaður, sem hefur fengið það verkefni að gæta hagsmuna starfsmanna Tryggingastofnunar í þessum málum, hefur í bréfi til starfsmanna fullyrt - og bréfið er dagsett í gær - að það samrýmist ekki lögum að knýja starfsmenn til að sækja um störf með þessum hætti. Ég skora á hæstv. forsætisráðherra að stöðva þennan yfirgang í þessari nýju stofnun.

Virðulegi forseti. Ég vil gera málefni Ríkisútvarpsins að umtalsefni hér í dag enda er ástandið þar að mörgu leyti áhyggjuefni. Nú á dögunum var sagt upp fjölda fólks á fréttasviði stofnunarinnar en frá áramótum hefur fækkað um 25 stöðugildi á fréttasviðinu á sama tíma og þörfin fyrir sjálfstæðan og vandaðan fréttaflutning úti í samfélaginu hefur aldrei verið meiri. Þetta eru ekki réttu skilaboðin til almennings í landinu sem kallar eftir vandaðri umfjöllun og upplýsingum um ástand mála. Fréttamenn sem kom á fund menntamálanefndar Alþingis í síðustu viku lýstu miklum áhyggjum af stöðu fréttastofunnar, að hún væri í raun orðin of fámenn til að standa undir þeirri starfsemi sem ætlast er til. Við köllum eftir því að fjórða valdið, fjölmiðlar, standi sig og þar hafa stjórnvöld ákveðnar skyldur, að tryggja að ríkisútvarp í almenningseign geti starfað við góð skilyrði. Lykilatriði er auðvitað þar á meðal að fréttastofa RÚV geti sinnt hlutverki sínu með sóma og að fréttamenn geti kafað dýpra í einstök mál en starfi ekki undir eilífri pressu um að skila af sér fréttum í akkorði. Raunar má segja að atburðarásin innan Ríkisútvarpsins hafi verið með hreinum ólíkindum að undanförnu. Á sama tíma og útvarpsstjóri í hinu opinbera hlutafélagi hefur eina og hálfa milljón á mánuði er mun lægra launuðu starfsfólki á fréttastofu sagt upp. Launabilið hefur aukist jafnt og þétt í hinu nýja fyrirtæki sem svo er kallað og laun útvarpsstjóra fyrir þessa breytingu voru jú helmingi lægri en þau eru nú. Á sama tíma er launakostnaður orðinn ógagnsær, fólk ber jafnvel fyrir sig launaleynd þegar það er spurt. Starfsmenn búa við erfiðar aðstæður þar sem hótanir um brottrekstur og launalækkanir hafa verið hafðar í frammi. Skýringar eru ekki gefnar á brottrekstri, hamagangurinn er slíkur að trúnaðarmaður er rekinn í miðjum samningaviðræðum sem er ólöglegt enda sáu stjórnendur RÚV að sér og drógu uppsögnina til baka eftir að Rafiðnaðarsambandið blandaði sér í málið og mótmælti uppsögninni. Slík vinnubrögð eru ekki til þess fallin að vekja traust. Niðurskurðurinn virðist heldur ekki fylgja nokkurri áætlun, honum virðist kannski fyrst og fremst ætlað að vekja usla. Það er hótað að leggja niður morgunleikfimi. Svo er hætt við. Næst er hótað að leggja niður svæðisstöðvarnar. Svo er hætt við. Og ég velti því fyrir mér hvort það er ekki ástæða til þess að menntamálanefnd fái einhverjar áætlanir í hendur um hvernig þessum niðurskurði eigi að vera háttað svo þetta fari ekki hreinlega í að eitt sé nefnt í dag og annað á morgun, hætt við eitt á morgun og annað hinn daginn. Ég velti fyrir mér ábyrgð stjórnvalda gagnvart Ríkisútvarpinu. Auðvitað er kannski fyrsta spurningin sú að velta því upp hvort ekki sé eðlilegt að ríkið verji sín störf þegar efnahagskreppa eins og sú sem nú gengur yfir stendur yfir, hvort við viljum auka enn á atvinnuleysið með uppsögnum hjá ríkisstofnunum. Í öðru lagi spyr ég hvort stjórnvöldum beri ekki skylda til að tryggja almannafjölmiðlinum Ríkisútvarpinu öruggt starfsumhverfi svo fréttamenn og aðrir geti sinnt skyldum sínum. Nú er á leiðinni frumvarp um útvarpsgjald og hugsanlegar takmarkanir Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Ég reikna með að hæstv. ráðherra muni gera grein fyrir þessum hugmyndum á eftir. Ég ítreka þó mikilvægi þess að framlög til Ríkisútvarpsins séu tryggð og að stofnunin þurfi ekki að ráðast í niðurskurð. Vandi Ríkisútvarpsins er ekki síst sá að á einu og hálfu ári hafa 800 millj. sem RÚV ohf. fékk sem tannfé í eigið fé brunnið upp. Fjármagnskostnaður af lífeyrisskuldbindingum umfram það sem áætlað var hefur verið 400 millj. árlega. Við þetta hafa bæst skuldir af útvarpshúsinu. Ég spyr líka hæstv. ráðherra hvort ekki komi til greina að ríkið yfirtaki þessar lífeyrisskuldbindingar eins og gert hefur verið með önnur opinber hlutafélög. Í þriðja lagi hefur breyting Ríkisútvarpsins yfir í ohf. orðið til þess að stjórnvöld standa í auknum mæli á hliðarlínunni og axla ekki ábyrgð á Ríkisútvarpinu eða hafi sú orðið raunin er ábyrgð vísað eingöngu til stjórnenda stofnunarinnar. Hvar liggur ábyrgð okkar alþingismanna og ráðherra? Núverandi kerfi virðist reynast illa eins og raunar var spáð hér í þingsal. Breytingin yfir í opinbert hlutafélag hefur gert það að verkum að launabil og ójöfnuður hafa aukist, aðferðir við ráðningar og brottrekstur lúta sannarlega ekki reglum um gagnsæi, niðurskurður virðist ráðast af geðþótta og ekki vera byggður á rökum, a.m.k. er hætt við niðurskurðaraðgerðir sem virðast of óvinsælar sem segir mér það eitt að þær eru ekki byggðar á rökum, heldur eru tilviljanakenndar. Starfsmenn hafa sem stendur engan fulltrúa í stjórn og koma því ekki beint að málum. Ég spyr því að lokum hæstv. ráðherra: Þarf ekki að endurskoða stöðu Ríkisútvarpsins í ljósi reynslunnar af því hvernig hið opinbera hlutafélagaform hefur reynst þessari stofnun, stofnun sem ég vil trúa að við viljum standa vörð um og tryggja hag?

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir þessa umræðu. Það hefur nefnilega mikið verið rætt um fjölmiðla og fjölmiðlamarkað á Alþingi á undanförnum árum, en líklega hefur aldrei á síðustu áratugum verið jafnrík ástæða til að hafa áhyggjur af stöðu mála á fjölmiðlamarkaðnum og nú. Aðstæður í íslensku efnahagslífi hafa valdið íslenskum fjölmiðlafyrirtækjum eins og öðrum fyrirtækjum gífurlegum búsifjum. Það á auðvitað við um Ríkisútvarpið rétt eins og önnur fjölmiðlafyrirtæki, hvort sem um er að ræða ljósvakamiðla eða prentmiðla. Á síðustu vikum og mánuðum hefur mörgum tugum starfsmanna verið sagt upp hjá Skjánum, Árvakri, 365 miðlum, Viðskiptablaðinu og nú síðast Ríkisútvarpinu. Öll eiga þessi fyrirtæki í miklum rekstrarerfiðleikum og óvissa ríkir um framtíð sumra þessara miðla. Fjölmiðlafyrirtæki eru mjög næm fyrir breytingum í efnahagslífinu, enda eru auglýsingatekjur mikilvægur þáttur í rekstri þeirra. Þróunin á auglýsingamarkaðnum hefur versnað til muna og má segja að í október og nóvember hafi auglýsingamarkaðurinn dregist saman um ein 40% samanborið við síðasta ár. Að auki hefur gengisþróun verið fjölmiðlum óhagstæð en aðföng í erlendri mynt, hvort sem um er að ræða erlent sjónvarpsefni eða pappír, eru stór kostnaðarliður. Og eins og hv. þingmaður kom inn á eru fyrirtækin sum hver með skuldir í erlendri mynt en ekki síður hefur innlendur fjármagnskostnaður reynst fyrirtækjunum þung byrði. Það á auðvitað við um Ríkisútvarpið eins og önnur fjölmiðlafyrirtæki, það hefur ekkert með rekstrarform Ríkisútvarpsins að gera eins og ýjað er að. Þvert á móti held ég að segja megi að hlutafélagaformið geri Ríkisútvarpinu mun auðveldara fyrir að bregðast við þrengri aðstæðum. Og þær hafa svo sannarlega þrengst, herra forseti. Fjármagnskostnaður hefur verið langt umfram áætlanir og hefur gengið hratt á eigið fé félagsins af þeim sökum svo segja má að það sé nær uppurið. Þá hefur Ríkisútvarpið ekki farið varhluta af samdrætti á auglýsingamarkaði og eitt af því sem íþyngir Ríkisútvarpinu verulega eru þær lífeyrisskuldbindingar sem fylgdu með inn í félagið. Ég tek undir með hv. þingmanni, ég tel að það verði að skoða alvarlega hvort ekki sé rétt að aflétta þeim af félaginu hvernig sem það verður síðan gert, t.d. með kaupum á húseigninni í Efstaleitinu, til að rétta við eiginfjárstöðu þess. Ég var ósátt við það á sínum tíma og ég tel að þetta sé hlutur sem okkur beri að skoða og hv. menntamálanefnd gefst tækifæri til þess þegar hún fær til umfjöllunar frumvarp um RÚV. Ég hef að sjálfsögðu miklar áhyggjur af þessari stöðu á fjölmiðlamarkaðnum almennt, ekki eingöngu af Ríkisútvarpinu. Það er hverju lýðræðissamfélagi lífsnauðsynlegt að þar starfi öflugir og óháðir fjölmiðlar sem eru í stakk búnir til að vera virkir þátttakendur í upplýsingamiðlun og þjóðfélagsumræðu. Í ljósi þessarar alvarlegu stöðu skipaði ég fyrir nokkrum vikum starfshóp sem falið var það verkefni að fara yfir stöðuna á fjölmiðlamarkaðnum og skoða þá sérstaklega stöðu RÚV á auglýsingamarkaði. Það er ekki sjálfgefið að Ríkisútvarpið afli sér tekna með auglýsingum. Það er mjög mismunandi hefð í þeim ríkjum Evrópu þar sem reknar eru almannaþjónustustöðvar. Ég hef margsinnis lýst þeirri skoðun minni að ég tel að takmarka eigi svigrúm Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Það er mikilvægara nú en oftast áður til að auka svigrúm sjálfstætt rekinna fjölmiðla sem njóta ekki góðs af ríkisframlagi og eru nú í sárum vegna hruns auglýsingamarkaðarins og þróunar gengis- og fjármagnskostnaðar. Slíkar breytingar mega hins vegar ekki verða til þess að veikja Ríkisútvarpið. Ég tek undir með hv. þingmanni, við þurfum að hafa hér öflugt ríkisútvarp sem nú líkt og aðrir fjölmiðlar hefur orðið að taka ákvarðanir um sársaukafullan niðurskurð. Öllum breytingum á möguleikum Ríkisútvarpsins til að afla sér tekna með auglýsingum verða því að fylgja auknar tekjur á öðrum sviðum, enda er ekki markmiðið að veikja RÚV, heldur miklu frekar að veita öðrum fjölmiðlum svigrúm á markaði. Það skiptir okkur miklu máli. Að undanförnu hefur verið rætt um að ekki hafi verið staðið við þær skuldbindingar sem gerðar voru við Ríkisútvarpið á sínum tíma í tengslum við nýtt rekstrarform og þjónustusamning. Ef hins vegar er litið á þróun framlaga og greiðenda frá árinu 2006 hafa tekjur RÚV nokkurn veginn staðið í stað. Það verður sömuleiðis að hafa hugfast að Ríkisútvarpið, rétt eins og aðrar stofnanir og félög, getur ekki ætlað sér í rekstri tekjur umfram það sem fjárlög segja til um. Þær tekjur eru háðar nokkurri óvissu, þótt ekki væri nema vegna þess að ekki er hægt að ganga að þeim fjölda vísum sem greiðir afnotagjaldið. Það eru margar spurningar, herra forseti, sem ég á enn eftir svara. Það má einnig velta fyrir sér hvort ekki hefði átt að reyna að fjölga hlutastörfum og fækka þar með uppsögnum. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef var rætt innan Ríkisútvarpsins að fara þær leiðir en raunin var sú að í mörgum tilvikum er um að ræða vaktastörf þar sem óhentugt hefur reynst að koma við hlutastörfum. Í sumum tilvikum hefur þó verið samið um að lækka starfshlutfall eða yfirvinna skorin niður. Þá er rétt að gera ráð fyrir að 150 millj. skili sér í sparnaði með tímabundinni lækkun launa. Þrátt fyrir hagræðingu á ýmsum sviðum tel ég, herra forseti, 

Herra forseti. Það er rétt að þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir að taka upp málefni Ríkisútvarpsins. Oft hefur verið þörf en nú er nauðsyn. Það er grafalvarleg staða þar eins og hér hefur verið lýst. Eins og kemur fram hjá hæstv. menntamálaráðherra á þetta ekki bara við um Ríkisútvarpið, heldur almennt um fjölmiðla hér á landi. Er það auðvitað ekkert sérkennilegt miðað við þá stöðu sem ríkir í efnahagsmálum að það bitni á fjölmiðlum. Það er hins vegar meginhlutverk okkar við þessar aðstæður að tryggja að Ríkisútvarpið standi við það hlutverk að sinna almannaþjónustu eins og til er ætlast í þeim þjónustusamningi sem gerður var við stofnunina. Það er hins vegar eðlilegt að yfirstjórn Ríkisútvarpsins bregðist við þegar í ljós kemur að hallinn er um 750 millj. kr. Við getum auðvitað deilt um hvort nákvæmlega rétt hafi verið að verki staðið. Mér finnst eðlilegt að taka undir það hjá hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur að svo virðist sem ákveðið upplýsingastreymi hafi ekki verið eins og best verður á kosið. Það er eðlilegt að starfsfólk og raunar þjóðin öll fái að vita hvernig á að standa að slíku verki. Ég vek hins vegar athygli á því að miðað við upplýsingar mínar hefur sem betur fer verið einhugur um það í stjórn Ríkisútvarpsins að fara þær leiðir sem farnar hafa verið og rétt að vekja athygli á því að ekki bara stjórnarflokkarnir eiga fulltrúa í þeirri stjórn. Það er líka fagnaðarefni að þrátt fyrir að menn hafi hafið þennan leiðangur hafi þeir áttað sig á ýmsu sem betur mátti fara í upphaflegu tillögunum. Þar vil ég sérstaklega nefna að hætt var við að hætta við svæðisútsendingar sem eru auðvitað afar mikilvægt þegar í ljós kom að ekki aðeins var verið að spara útgjöld, heldur tóku menn líka ákveðnar tekjur af stofnuninni. Þegar málið var skoðað betur kom í ljós að rétt var að halda áfram svæðisútsendingum. Þetta tel ég til marks um það að fólk við stjórnvölinn í Ríkisútvarpinu áttar sig á að það gerir mistök eins og aðrir og hefur lært af þeim.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir að hefja þessar umræður. Í mínum huga þarf ekki að fjölyrða um mikilvægi Ríkisútvarpsins. Ekki bara til að halda uppi upplýstri umræðu heldur einnig sem dýrmætt öryggistæki fyrir land og þjóð, til sjávar og sveita. Fyrir einu og hálfu ári var ákveðið að breyta um hlutafélagaform á Ríkisútvarpinu. Því fylgdi loforð um að Ríkisútvarpið yrði eflt og ég held að endurskoða verði formið í ljósi nýjustu atburða. Þannig er með öll mannanna verk að þau krefjast endurskoðunar. Í byrjun ágúst var ljóst að ekki ætti að standa við það loforð. Ríkissjóður hefur á engan hátt komið með aukið fjármagn auk þess sem ekki hefur verið staðið við þjónustusamninga við Ríkisútvarpið ohf. og það er eitthvað sem ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir verða að bera ábyrgð á. Ég harmaði það að niðurskurðurinn í sumar bitnaði hlutfallslega meira á svæðisstöðvum úti á landi en á höfuðborgarsvæðinu. Þess vegna komu fréttir um að leggja ætti svæðisstöðvarnar niður flatt upp á marga. Vissulega var jákvætt að hugsanlega eigi ekki að leggja þær niður en ég vil taka fram að uppsagnirnar hafa ekki verið dregnar til baka og þá má segja að svæðisstöðvunum sé í rauninni gert ókleift að sinna því mikilvæga hlutverki sem þeim er ætlað að sinna. Í mínum huga hefur aldrei verið mikilvægara að reka öflugar fréttastofur um allt land sem sinna því hlutverki, sem okkur er svo mikilvægt, að halda uppi öryggissjónarmiðum og öflugri frjálsri fjölmiðlaumfjöllun.

Virðulegi forseti. Á öllum tímum er mikilvægt að eiga öflugt ríkisútvarp sem er sjálfstætt í fréttaumfjöllun sinni og hefur fulla burði til að sinna henni af miklum sóma. Sérstaklega er það mikilvægt nú á tímum þegar hinir svokölluðu frjálsu fjölmiðlar hafa hver af öðrum tapað trúverðugleika sínum. Fréttablaðið kastaði trúverðugleikanum út um gluggann þegar eigandi þess tók í sínar hendur að stýra því hvaða greinar birtust og lét birta grein eftir sjálfan sig sama dag og gagnrýni á hann birtist í Morgunblaðinu. Fréttablaðið er ekkert annað en áróðurssnepill eiganda síns og einskis virði sem fréttamiðill um þessar mundir. Morgunblaðið er á miklum tímamótum og óvíst hvað verður um þann ágæta fjölmiðil gegnum marga áratugi. Útvarp Saga er frekar dæmi um það sem ber að varast en einhvers konar fjölmiðill, þannig að mjög er treyst á um þessar mundir, virðulegi forseti, að Ríkisútvarpið standi sína vakt og sinni hlutverki sínu af alvöru, óháð stjórnvöldum. Þar kemur að þætti ríkisstjórnarinnar á undanförnum árum og sérstaklega menntamálaráðherra sem markvisst hefur grafið undan stöðu og styrk Ríkisútvarpsins og trúverðugleika þess sem ábyrgs fjölmiðils og mál er að þeim greftri ljúki og samstarfsflokkur Sjálfstæðisflokksins geri flokknum ljóst að ekki verði liðið að halda áfram á sömu braut.

Hæstv. forseti. Ég vil halda því fram úr þessum ræðustól að það hafi verið markviss ásetningur Sjálfstæðisflokksins síðustu tæp 20 ár að veikja Ríkisútvarpið svo sem mest hefur mátt. Þessari fullyrðingu minni til fulltingis vil ég nefna nokkrar tölur. Ég hef tekið saman þróun afnotagjalds Ríkisútvarpsins frá 1987 þegar Stöð 2 hóf göngu sína. Allan þann tíma hefur Ríkisútvarpið þurft að berjast blóðugum hnefum fyrir því að fá hækkun á afnotagjaldi og nú er svo komið að á þessum 20 árum sem liðin eru síðan Stöð 2 fór í loftið hefur áskriftargjald Stöðvar 2 hækkað 43% meira en afnotagjald Ríkisútvarpsins. Árið 1985 voru áskrift að Morgunblaðinu og afnotagjald Ríkisútvarpsins á svipuðum nótum. Þá var áskriftargjaldið að Morgunblaðinu 4.800 kr. en afnotagjald af Ríkisútvarpinu 5.300 kr. Þessar tölur eru enn þá mjög sambærilegar því í dag er ársafnotagjald af Ríkisútvarpinu 35.940 og ársáskriftargjald af Morgunblaðinu 35.400 þannig að enn er þetta allt saman á pari. En á sama tíma er áskriftargjald Stöðvar 2 68.200 kr. Það sem ég er að reyna að sýna fram á hér er að Ríkisútvarpið hefur átt undir högg að sækja þegar það hefur sótt um hækkanir á afnotagjaldi til að standa undir kostnaði við lögbundið hlutverk. Ríkisútvarpið hefur verið olnbogabarn Sjálfstæðisflokksins og því miður studdi Framsóknarflokkurinn Sjálfstæðisflokkinn til dáða þegar því var breytt í ohf. fyrir tæpum tveimur árum. Nú krefst ég þess að Ríkisútvarpinu verði aftur breytt í ríkisstofnun og þjóðinni fengin aftur þessi mikilvæga menningarstofnun því þjóðin vill hafa Ríkisútvarpið sitt. Hún á það og hún á að hafa það og hér á að hafa skoðanir á Ríkisútvarpinu.

Herra forseti. Ég vil eins og aðrir þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir að hefja þessa umræðu um málefni Ríkisútvarpsins. Ljóst er og við höfum tekið eftir því í fréttaflutningi að það er að mörgu leyti illa fyrir Ríkisútvarpinu komið. Ekki er hægt að loka augunum fyrir því að 700 millj. kr. niðurskurður er auðvitað þungbær fyrir Ríkisútvarpið en hann helgast af aðstæðum í þjóðfélaginu og efnahagsmálunum. Þungbærastar eru auðvitað uppsagnir sem stjórn félagsins þurfti að ráðast í vegna niðurskurðaraðgerðanna og nú hafa því miður margir starfsmenn Ríkisútvarpsins misst atvinnu sína. Vonandi verður breyting þar á í komandi framtíð en ekki er annað hægt en viðurkenna að þetta er mjög erfitt og þungbært fyrir þá sem í hlut eiga. En við verðum að skoða stöðu Ríkisútvarpsins og setja hana í samhengi við ástandið á fjölmiðlamarkaði almennt. Við höfum upp á síðkastið fengið fréttir af því að Skjár einn hefur sagt upp öllu starfsfólki sínu. Viðskiptablaðið kemur út núna einu sinni í staðinn fyrir fimm sinnum í viku. Morgunblaðið hefur ekki getað greitt starfsfólki sínu laun á réttum tíma, 365 eru í kröggum og svo mætti lengi telja. Með öðrum orðum er ástandið á íslenskum fjölmiðlamarkaði grafalvarlegt. Það er engin ástæða til að draga fjöður yfir þá staðreynd. Hæstv. menntamálaráðherra má eiga það að hann skipaði starfshóp sem ég á sæti í sem hefur fjallað um aðgerðir sem hafa það að markmiði að gæta hagsmuna Ríkisútvarpsins og annarra fjölmiðla. Vonandi skilar sú vinna árangri en ég held því miður að ástandið á fjölmiðlamarkaði muni ekki batna fyrr en efnahagslífið nær að rétta úr kútnum. Úr því að áskorun kom frá 

Hæstv. forseti. Þessi umræða sýnir að mörgum hv. þingmönnum þykir vænt um Ríkisútvarpið og þannig hefur það alltaf verið, svo lengi sem ég man. Enda hefur það sýnt sig í könnunum að Ríkisútvarpið er í raun vinsælla en nokkru sinni fyrr þrátt fyrir að búið sé að breyta því í ohf. eins og var rifjað upp að var gert fyrir nokkrum missirum síðan  Ég skal viðurkenna að mér varð ekki um sel fyrir nokkrum vikum síðan þegar fréttist að ætti að hætta með útsendingar á svæðisstöðvum og guði sé lof að hætt var við það og það ber að þakka. Eins og hér hefur komið fram er allur fjölmiðlamarkaðurinn meira og minna í rúst og það er umræðuefni sem hefur verið til meðferðar í ákveðinni nefnd sem hæstv. menntamálaráðherra skipaði og við eigum von á frumvarpi inn í þingið á næstu dögum sem varðar Ríkisútvarpið. Mín skoðun er sú að draga eigi úr forskoti Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Ég held að ekki verði hjá því komist og tel að það sé eitt af því sem þingið þurfi að fjalla um á næstu dögum og vikum og vil leggja áherslu á mikilvægi þess að vandlega verði farið yfir þá vinnu á hv. Alþingi. Svo vil ég segja að síðustu, hæstv. forseti, að í þessum samdráttartillögum sem eru að koma fram vona ég að Rás 1 fái að lifa áfram því hún er eins konar samnefnari okkar Íslendinga á þessum erfiðu tímum.

Virðulegi forseti. Ég fagna mjög þessari umræðu vegna þess að staðan sem uppi er - og ég tek undir með hv. þingmönnum - mjög alvarleg. Ég vil líka taka undir með hv. málshefjanda að staðan á fréttastofu RÚV er mjög alvarleg, sérstaklega í ljósi stöðunnar sem uppi er í þjóðfélaginu og aldrei hefur verið eins mikilvægt og akkúrat núna að við höfum öflugan fréttaflutning og rannsóknarblaðamennsku á því sem í gangi er, þannig að fjórða valdið geti sinnt hlutverki sínu. Ég er ekki sammála því að staða RÚV verði skýrð með almennum þrengingum á fjölmiðlamarkaði og hafi ekkert með rekstrarformið í núverandi mynd að gera. Að mínu mati - og ég hef alltaf talið það - er rekstrarformið mjög óheppilegt, ekki síst vegna þess að við setjum tæplega 3 milljarða kr. af almannafé inn í stofnunina eða fyrirtækið, sem svo heitir og tilheyrir svokölluðum E-hluta í rekstri ríkisins. Þegar þetta rekstrarform, virðulegi forseti, var sett á í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar var ákveðin tíska sem hafði gengið um lönd að breyta opinberum þjónustustofnunum í hlutafélög. Þetta var ákaflega umdeilt og gagnrýnt bæði frá hægri og vinstri. Frá vinstri vegna þess að menn litu svo á að þetta væri undanfari einkavæðingar en frá hægri vegna þeirrar staðreyndar, sem ég tek fullkomlega undir, að fyrirtækið er rekið á markaði, á markaðslegum forsendum en fær gríðarlegt magn af almannafé, í fjárlögum er gert ráð fyrir tæplega þremur milljörðum.

Hvað vill þingmaðurinn gera?

Þess vegna, virðulegi forseti, tel ég afar mikilvægt að þessu sé haldið til haga og þegar um er að ræða jafnmikilvæga stofnun og Ríkisútvarpið verðum við alltaf að hafa allt uppi á borðinu. Við megum ekki falla í kreddur heldur verðum 

Herra forseti. Ég fagna þessari umræðu um Ríkisútvarpið en ég tel að það eigi ávallt að vera á fjárlögum frá ríkinu. Það er ekki við það unandi að Ríkisútvarpið, bæði sjónvarp og útvarpsstöðvar, keppi við einkamiðlana. Það verður að vera samkeppni á eðlilegum forsendum og þegar Ríkisútvarpið er annaðhvort á fjárlögum eða innheimtir svokallaðan nefskatt er ekki eðlileg samkeppni hjá útvarps- og sjónvarpsstöðvunum. Ég held að hugmyndir sem eru í gangi um það að tempra auglýsingar í sjónvarpinu milli 7 og 10 á kvöldin sem eiga að vera dýrmætustu auglýsingatímarnir séu ekki nóg. Það er ekkert verið að tala um auglýsingar á Rás 1 eða Rás 2. Það á að vera óbreytt þar og það er ekki eðlileg samkeppni. Þess vegna eigum við bara að viðurkenna það að við viljum halda í Ríkisútvarpið og við eigum að hafa það á fjárlögum beint og sleppa þessum skrípaleik varðandi auglýsingar og annað. Við getum ekki boðið frjálsri samkeppni upp á það. Það er engin sanngirni í því ef Ríkisútvarpið fær 3–4 milljarða á fjárlögum eða í gegnum nefskattinn og getur síðan keppt á auglýsingamarkaðnum við aðrar útvarps- og sjónvarpsstöðvar. Þetta á að gilda bæði fyrir sjónvarp og útvarp. Það er auðvitað sorglegt með útvarpið að þar hafa verið óeðlileg pólitísk afskipti gegnum tíðina. Það hefur verið nóg að einstaka ráðherrar hafi urrað og þá hafa fréttamenn og aðrir orðið hræddir, ekkert síður en á einkareknu sjónvarps- og útvarpsstöðvunum. Það þarf að koma í veg fyrir að við horfum upp á að fjölmiðlar, hvort sem þeir eru í ríkiseign eða einkaeign, séu ekki frjálsir fjölmiðlar í alvörunni.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessar umræður. Ég held að það sé alveg ljóst að við hér í þessum sal berum auðvitað ábyrgð á því að Ríkisútvarpið lifi og dafni vel. Þetta er jú útvarp í eigu almennings. Ég fagna því að hæstv. menntamálaráðherra segist vera reiðubúin að skoða það að aflétta lífeyrisskuldbindingum RÚV með einhverjum hætti og að ef ráðist verði í takmarkanir á auglýsingamarkaði muni koma tekjur á móti. Hins vegar sýnist mér að það þurfi að bæta starfshættina á RÚV og ég er enn efins um að sú breyting sem ráðist var í á rekstrarformi hafi gefist vel. Mér þykir núverandi ástand sem ég fór yfir hér áðan með launaleynd, órökstuddum niðurskurðarákvörðunum, órökstuddum brottrekstrum og ráðningum sýna að það þarf að endurskoða heila málið, hvort hreinlega eigi að breyta Ríkisútvarpinu aftur í hefðbundna ríkisstofnun eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir nefndi áðan eða að minnsta kosti að endurskoða starfshætti og reglur innan útvarpsins. Þó að þetta félag sé núna það sem við köllum opinbert hlutafélag finnst mér það lykilatriði að almannaútvarp, ríkisútvarp, lúti almennum reglum um upplýsingagjöf og gagnsæi, að öllum séu ljósar ástæður og forsendur þeirra ákvarðana sem þar eru teknar, að stofnunin búi við eðlilegt rekstraröryggi og almenningi öllum sé ljóst hvernig staðið er að rekstrarmálum innan stofnunarinnar. Ég tel að það séu lykilatriði þegar við horfum á starfshætti Ríkisútvarpsins að þeir séu gagnsæir og öllum kunnir. Að öðru leyti vil ég þakka fyrir þessa umræðu. Mér sýnist hún benda til þess að ýmsir í þessum sal telji ástæðu til að endurskoða stöðu Ríkisútvarpsins, rekstrarform þess og hlutverk.

Herra forseti. Aðeins varðandi síðasta atriðið, menn verða líka að tala hreint út. Ætla menn þá að skila stofnuninni með halla eða stórhækka afnotagjöldin? Það er ekki hægt að gera allt í þessu. Þá verða menn annaðhvort að segja: Ég ætla að skila Ríkisútvarpinu með verulegum halla eða stórhækka afnotagjöld. Þess vegna segi ég: Þessi breyting varð til góðs því að við getum ekki skilað þessari ríkisstofnun með halla. Það þarf að taka á rekstrinum. Það er ábyrgð. Ég fagna því hins vegar sérstaklega, herra forseti, að það eru ekki mjög skiptar skoðanir hér í salnum. Við erum nokkurn veginn öll sammála um að við viljum hafa öflugt ríkisútvarp. Við viljum líka hafa fjölbreytta flóru á fjölmiðlamarkaði. Við viljum hafa hér fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði. Og hvernig ætlum við þá að samræma þær tillögur sem fram koma til þess að stuðla að þessu, sterku ríkisútvarpi annars vegar og hins vegar fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði? Þar erum við hins vegar ekki endilega sammála um leiðir. Þess vegna tel ég mikilvægt að þingið fái frumvarp mitt um Ríkisútvarpið sem fyrst til afgreiðslu og umræðu, til þess einmitt að varða veginn hvaða möguleika er best að nota og hvaða leiðir best að fara varðandi það að skerða hlutdeild Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði og hvaða leiðir við ætlum að fara til að styrkja aðeins betur undirstöður annarra fjölmiðla. Eins og ég sagði áðan ætlum við ekki að veikja Ríkisútvarpið. Við ætlum hins vegar að hleypa meira súrefni inn á hinn frjálsa og einkarekna markað sem veitir ekki af á þessum tímum. Ef þingið kemur með aðra tillögu sem við getum fylkt okkur um til þess að efla þessa tvo þætti er það fínt og við sameinumst að sjálfsögðu um þá þætti. Ég tek undir margt af því sem kom hér fram, við viljum sterkt ríkisútvarp. Ég treysti því að stjórnendur Ríkisútvarpsins geri sér grein fyrir mikilvægu hlutverki sínu, þ.e. að halda áfram öflugu ríkisútvarpi og það reki áfram öfluga fréttaþjónustu. Það er í þágu allra landsmanna, ekki síst nú á tímum.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar um umgengni um nytjastofna sjávar, breytingu á lögum nr. 57/1996, með síðari breytingum. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund Sigurgeir Þorgeirsson og Kristján Frey Helgason frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti, Illuga Gunnarsson, formann starfshóps sem ráðherra skipaði um málefnið, Steingrím Leifsson, Þorgrím Leifsson og Albert Svavarsson frá Samtökum fiskframleiðenda og útflytjenda, Guðberg Rúnarsson frá Samtökum fiskvinnslustöðva, Friðrik Arngrímsson frá LÍÚ og Arthur Bogason og Örn Pálsson frá Landssambandi smábátaeigenda. Umsagnir um málið bárust frá einum 13 aðilum og voru þær nokkuð á einn veg. Samkvæmt frumvarpinu getur ráðherra heimilað útflutning óvegins ísfisks, enda sé fiskurinn seldur á opinberum markaði sem vottaður hefur verið af Fiskistofu. Frumvarpið tekur á þáttum sem til þess eru fallnir að bæta aðgengi fiskkaupenda að afla sem fyrirhugað er að flytja úr landi. Það byggist á vinnu starfshóps sem ráðherra skipaði samhliða afnámi útflutningsálags á óunninn botnfisksafla sem fluttur var úr landi. Lagt er til að útgerðarmönnum sem hyggjast flytja afla úr landi sé gert skylt að senda upplýsingar um afla til Fiskistofu sem sendir síðan upplýsingarnar til birtingar á opnum uppboðsvef uppboðsmarkaðar með sjávarafla. Auk þess er gert ráð fyrir að gefið sé upp lágmarksverð fyrir aflann. Hæstv. forseti. Lögð er áhersla á auknar kröfur til vigtunarbúnaðar hjá fiskmörkuðum erlendis. Talið er nauðsynlegt að tryggja fullnægjandi eftirlit með þessari tegund af útflutningi á afla og í því skyni rýmkaðar heimildir Fiskistofu til að innheimta kostnað sem hlýst af eftirliti erlendis. Loks er lagt til að leyfi erlends markaðar til að taka á móti íslenskum afla verði afturkallað sé ekki farið að ákvæðum III. kafla laganna. Á fundum sínum ræddi nefndin tillögu þá sem lögð er til í frumvarpinu og telur meiri hlutinn ráðstöfunina vera vænlegan kost til að koma til móts við innlenda fiskkaupendur og til þess fallna að bæta aðgengi þeirra að afla sem flytja á úr landi. Telur meiri hlutinn að skráning afla sem flytja á út á uppboðsmarkað á þann hátt sem mælt er fyrir um í frumvarpinu auki jafnræði milli innlendra og erlendra aðila og tryggi frekari möguleika innlendra fiskverkenda á að bjóða í fisk sem ella yrði fluttur úr landi óunninn. Meiri hlutinn kom einnig inn á mikilvægi þess að styrkja innlenda fiskverkun, m.a. vegna þess fjölda starfa sem þar getur skapast og skiptir miklu máli þegar atvinnuleysi er að aukast eins og er um þessar mundir. Þá var fjallað var um skilyrði frumvarpsins um lágmarksverð og möguleg áhrif þess á viðskipti, auk þess sem rætt var um vigtunarreglur í tengslum við heimild ráðherra til að heimila útflutning óvegins afla og eftirlit Fiskistofu með þeim útflutningi. Loks var rætt um tæknilegar útfærslur á uppboðsferlinu. Fram komu sjónarmið um að lengri tíma þyrfti til að undirbúa jarðveginn, prufukeyra uppboðskerfið og samhæfa aðgerðir til að tryggja að ferlið gangi hnökralaust þegar farið verður af stað. Að mati meiri hlutans gæfist ekki tími til að vinna þessa undirbúningsvinnu ef miðað væri við núverandi gildistökuákvæði frumvarpsins. Því leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu að lögin öðlist gildi 1. febrúar 2009. Hv. þm. Atli Gíslason skrifar undir álitið með fyrirvara og áskilur sér rétt til að leggja fram og styðja breytingartillögur við málið. Gunnar Svavarsson og Jón Gunnarsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir nefndarálitið rita hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, Atli Gíslason, með fyrirvara, Kjartan Ólafsson, Helgi Hjörvar, Valgerður Sverrisdóttir og Karl V. Matthíasson.

Herra forseti. Það er rétt, ég skrifaði undir nefndarálit meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar með fyrirvara. Til þeirra breytinga sem ég boðaði vannst ekki tími í fyrsta lagi fyrir þær sakir að það er allsendis óljóst hvað mun felast í reglugerðarheimildum sem hæstv. sjávarútvegsráðherra er veitt með frumvarpinu. Ég óskaði eftir að það yrði kynnt, að þær yrðu lagðar fram að minnsta kosti í drögum þannig að maður sæi fyrir endann á því hvort frumvarpið næði þeim tilgangi sem að er stefnt. Ég vek líka athygli á því og gagnrýni það að boðað var til fundar um málið og gestir kallaðir fyrir nefndina á sama tíma og allsherjarnefnd fundaði og þar var ég algerlega bundinn en daginn eftir var svo fundarfall í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. En ég áskil mér rétt til að setja þessa tillögu fram síðar í ljósi þeirra reglugerða sem verða settar í kjölfar þess að frumvarpið verður að lögum. Við höfum reyndar lagt fram slíkar þingsályktunartillögur með ítarlegum greinargerðum, síðast á löggjafarþingi 2007–2008, þskj. 38, 38. mál, og ég vísa í ítarlegan rökstuðning þar. Þá að frumvarpinu. Þar er gerð sú tillaga í 1. gr. að 5. gr. laga nr. 57/1996 verði breytt og þar er ákvæði um að öllum afla skuli landað innan lands og hann veginn í innlendri höfn. Þetta er góð og gild regla en síðan er hún holuð út með heimildum til ráðherra þannig að í raun og veru getur þessi regla snúist í andstæðu sína. Það veit enginn hversu langt hæstv. ráðherra muni ganga en í 2. mgr. er ráðherra heimilað að veita heimild til þess að ísfiski sé landað í erlendum höfnum eða hann fluttur úr landi án þess að hann sé endanlega vigtaður. Það tel ég óforsvaranlegt, sérstaklega í ljósi þess, herra forseti, að afli sem er fluttur úr landi er nánast undantekningarlaust fluttur út í gámum. Honum er landað í innlendri höfn og síðan er hann fluttur út í gámum. Síðan er aftur heimild um að flytja hann út óvigtaðan og svo er ákvæði um lágmarksgjald sem ég tel ekki eðlilegt í þessu frumvarpi. Sem sé, heimildir ráðherra til að veita undanþágur eru allt of rúmar og geta orðið þversögn við 1. gr. ef gengið er of langt. Einn megingalli á þessu frumvarpi sem ég nefndi við ráðuneytisstjóra ráðuneytisins er að hér fer fram það sem heitir framsal á löggjafarvaldi. Ég taldi mun réttara að ákvæðin um undanþágurnar yrðu settar í lög, alla vega klár beinagrind að því þannig að þingmenn sæju fyrir sér hvað þessar undanþáguheimildir þýddu, það yrði nákvæmlega listað. Þetta er sem sagt framsal á löggjafarvaldi, opinn tékki á undanþágur sem ég á mjög erfitt með að sætta mig við, bæði gagnvart löggjafarstarfinu og ekki síður því að það er svo afar brýnt að tryggja fullvinnsluna hér á landi. Ég tel algerlega nauðsynlegt að tryggja að öllum afla sé landað innan lands og hann sé veginn hér á landi. Ef heimila á útflutning á fiski og setja fisk á uppboðsmarkað er ekkert því til fyrirstöðu, ég ítreka það, að hann sé vigtaður innan lands. Það þarf sem sagt að tryggja aðgengi fiskverkenda án útgerðar að öllum fiski sem veiddur er hér við land. Tækifæri til að bjóða í aflann verða að vera jöfn, það þarf að tryggja. Þetta er enn brýnna í dag, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, vegna þess að nú eru þessir gríðarlega erfiðu tímar atvinnuleysis sem mun fara stigvaxandi og því erum við þá að flytja út fisk frá Íslandi sem auðvelt er að vinna hér á landi, sérstaklega í hinum smærri dreifðu sjávarbyggðum. Það kemur líka sérkennilega fyrir sjónir, herra forseti, að við skulum þá ætla okkur að flytja fisk út frá atvinnulitlu Íslandi til þjóðar eins og Bretlands sem enn beitir okkur hryðjuverkalögum. Af hverju tökum við ekki slaginn við Breta, Breta sem beita okkur hryðjuverkalögum, gera hreina efnahagslega árás á landið og brjóta að mínu mati gegn samningum sem þeir eru bundnir af með aðild sinni að NATO? Það liggur líka fyrir að eftir að útflutningsálag var fellt niður á óvigtuðum óunnum fiski hefur útflutningur aukist verulega með mjög slæmum afleiðingum fyrir íslenskt fiskvinnslufólk. Ég hygg að útflutningurinn nálgist, og hæstv. ráðherra leiðréttir mig ef ég fer með rangar tölur, 56 þúsund tonn á ársgrundvelli, um eða yfir þá tölu. Það er þvílík atvinna sem fólgin er í vinnslu þessa fisks innan lands að það hálfa væri nóg. Undir þau sjónarmið sem ég hef hér flutt fram taka Samtök fiskframleiðenda og útflytjenda, SFÚ, og segja orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Í frumvarpið vantar mikilvæga skilmála sem með réttu ætti að lögbinda til þess að lögin geti þjónað yfirlýstum tilgangi sínum um bætt aðgengi íslenskrar fiskvinnslu að óunnu hráefni, sem afar mikilvægt er að nái fram að ganga. Því er brýnt að bætt verði úr þeim ágöllum þannig að í lögunum verði skýr ákvæði um framkvæmd þeirra. Að mati SFÚ sé ekki æskilegt að setja svo mikilvæg framkvæmdaatriði í reglugerð, eins og gert er ráð fyrir, heldur ættu þau að vera bundin í lögunum sjálfum. Samtök fiskframleiðenda og útflytjenda leggjast því gegn ofangreindu frumvarpi eins og það nú liggur fyrir.“ Sömu sjónarmið reifar Jón Steinn Elíasson, formaður þessara samtaka, í bréfi til sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, dags. 22. nóvember 2008. Það er auðvitað fullkomlega rétt í þeirri stöðu hremminga sem við erum í og mjög vaxandi atvinnuleysi þar sem afleiðingar kreppunnar eru því miður enn þá að verulegu leyti í pípunum, og þegar við stöndum frammi fyrir hugsanlegum landflótta, sem ég vona að verði alls ekki, að þarna er leið til að skapa atvinnu og koma í veg fyrir landflótta og þarna er líka leið til að okkar hæfileikaríka fólk sem er að missa atvinnu sína komist að til fullvinnslu þessara vara til að gera þær enn verðmætari en þær eru í dag. Ég hefði kosið og óska eftir því að málið fari til nefndar milli 2. og 3. umr. og fyrir lokaumræðu, 3. umr., liggi fyrir hvernig hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hyggst beita undanþáguheimildum sem frumvarpið heimilar honum. Útfærslan á undanþágunum verður að liggja fyrir. Ég skora að endingu á hæstv. ráðherra, sem hefur beðið um orðið, að hann upplýsi þingið til hlítar hversu víðtækar undanþágur hann hyggst heimila, að það komi skýrt og skorinort fram af hálfu hæstv. ráðherra, sem ég veit að víkur sér ekki undan, hversu víðtækar undanþágur hann hyggst heimila.

Virðulegi forseti. Frumvarpið felur það í sér að í raun og veru er verið að þrengja heimildirnar til að flytja óunninn fisk úr landi. Í gildandi lögum er gert ráð fyrir því að þær heimildir séu til staðar að menn geti flutt þennan fisk úr landi án þess að hann sé vigtaður. Hér er hins vegar gert ráð fyrir því að sá sem vill flytja fiskinn óunninn úr landi - sem geta auðvitað bæði verið hagsmunir sjómanna og útvegsmanna, þetta getur verið mjög arðbær útflutningsstarfsemi sem má ekki gera lítið úr - ef útgerðarmenn eða sjómenn ætla að flytja fiskinn óunninn úr landi og án þess að vigta hann þá ber þeim jafnframt að tilkynna það á þennan tilboðsmarkað. Það er því verið að opna aðgengi fiskvinnslunnar að fiskinum. Þetta er kjarni málsins, frumvarpið snýst um þetta, þ.e. að auka og bæta aðgengi fiskvinnslunnar að fiskinum. Svo ég svari spurningu hv. þingmanns þá er ekki ætlun mín að gera annað en nákvæmlega samkvæmt orðanna hljóðan í þessum lögum, þannig að heimildirnar til að flytja út verða auðvitað bundnar þessu lagaákvæði. Áður en menn flytja þennan fisk úr landi þurfa þeir að tilkynna það með fyrirvara eins og kveðið er á um í lögunum þannig að fiskverkendur geti gert ráðstafanir og boðið í fiskinn og aflað sér hráefnis með því móti. Ég er sannfærður um að þetta mun hafa þau áhrif í fyrsta lagi að stuðla að því að auka umsvifin á fiskmörkuðunum og í öðru lagi að bæta aðgengi fiskvinnslunnar að fiskinum og þjónar þar með þeim markmiðum sem hv. þingmaður talaði um og talar hér í raun fyrir og ég er alveg sammála honum um. Auðvitað viljum við reyna að stuðla að því að sem mest af fiskinum sé unnið hér á landi en við vitum það jafnframt að ef við settum um það ákvæði að allur þessi fiskur skyldi vigtaður hér á landi áður en hann væri fluttur út þá væri hann rifinn upp úr ís, það mundi hafa áhrif á hráefnisgæðin og draga þannig úr útflutningsverðmætum okkar og það getur ekki verið markmið okkar varðandi útflutning á fiski.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma í andsvör og upplýsa að hann hyggist þrengja heimildirnar. En enn hefur hæstv. ráðherra ekki upplýst hversu víðtækar undanþágur hann hyggist veita, enn er það óljóst. Hvernig verða reglugerðirnar sem hann hyggst setja á grundvelli undanþáguheimildanna? Hér er um að ræða, sem ég gagnrýndi, framsal löggjafarvalds, það er opinn tékki til framkvæmdarvaldsins um atriði sem þingið ætti að taka afstöðu til. Ég tel að það eigi að þrengja þetta eins og kostur er, a.m.k. tímabundið á meðan við göngum gegnum þær hremmingar sem fram undan eru, næstu 2–4 árin. Og ég sé engan tilgang í því að flytja fisk út til Bretlands sem beitir okkur hryðjuverkalöggjöf. Það er eitt líka í þessu frumvarpi sem er til þess fallið að hrekja menn út af markaðnum, frá því að bjóða í, og það eru ákvæðin um lágmarksverð. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann standi fast á því að halda uppi ákveðnu lágmarksverði.

Virðulegi forseti. Ég tel að lagatextinn sjálfur eins og hann birtist í frumvarpinu og kemur til afgreiðslu þingsins sé mjög skýr að þessu leyti. Hér er verið að segja það nákvæmlega að aðili sem vill fá að flytja fiskinn óunninn úr landi og hefur þar með heimild til þess samkvæmt lögum - hann hefur í rauninni þær heimildir í dag samkvæmt gildandi lögum - verður að tilkynna það 24 klukkustundum áður til að fá þá heimild. Hann verður að láta upplýsingar um fiskinn fara um tilboðsmarkað sem gerir það að verkum að fiskverkendur geta haft tækifæri til að bjóða í fiskinn. Þetta er gríðarlega mikil þrenging frá því sem áður hefur verið enda var tilgangurinn með frumvarpinu og þeirri vinnu sem lá að baki því nákvæmlega sá að reyna að tryggja að fiskvinnslan ætti núna rýmri möguleika á því að bjóða í fiskinn en áður. Kvartað hafði verið undan því, bæði fyrir og eftir afnám útflutningsálagsins, að fiskvinnslan ætti ekki þennan möguleika og gæti þess vegna ekki staðið jafnfætis fiskvinnslu í öðrum löndum. Og eftir að hafa legið vel yfir þessu og skoðað þetta frá ýmsum sjónarhornum hafa menn komist að þeirri niðurstöðu að skynsamlegast sé að gera það með því að opna þessa leið inn á tilboðsmarkað þannig að fiskverkendur á Íslandi hafi jafnan aðgang. Varðandi lágmarksverðið þá varð þetta einfaldlega niðurstaðan í þeirri vinnu sem fram fór. Ég veit að um þetta voru skiptar skoðanir, sérstaklega hafa útgerðarmenn fundið að þessu en þetta varð niðurstaðan og ég sé að meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar hefur komist að sömu niðurstöðu, að það væri skynsamlegast að hafa lágmarksverð þarna inni og ég tel einfaldlega skynsamlegast að láta reyna á það eins og frumvarpið gerir ráð fyrir.

Herra forseti. Nú veit ég ekki hvenær þetta frumvarp var samið í ráðuneytinu en mig grunar að það hafi gerst fyrir efnahagshrunið og þær miklu hremmingar sem við stöndum frammi fyrir. Ég er þeirrar skoðunar að forsendur fyrir því séu brostnar í því mikla atvinnuleysi sem við blasir og það eigi hreinlega að leggja til í dag að allur fiskur verði unninn innan lands, nánast allur nema sérstakar aðstæður mæli með útflutningi og hafa þær þá mjög verulega þröngar. Ég er ósammála hæstv. ráðherra að lagatextinn sé skýr. Þetta er gersamlega opinn tékki, þetta er framsal löggjafarvalds þar sem meginreglan er sú að landa á fiski innan lands og vigta hann hér. Til hvers er þá verið að mæla fyrir um það að veita megi undanþágu frá því að hann sé veginn hér á landi?  (Sjútv.- og landbrh.: Með gildandi lögum.)  Ég átta mig ekki á því fyrst hann kemur allur í íslenska höfn. Það er mér óskiljanlegt. Það eru sterk rök sem sjómenn og aðrir færa fyrir því að lágmarksverðið muni hrekja menn út af markaðnum. Ef til vill verður komið inn á það betur í umræðum um frumvarpið en staðan er þannig að við ættum að tryggja, herra forseti, að allur afli yrði unninn innan lands í hvernig vinnslu sem það er, hvort það er beint inn í kjörbúðir eða hvort hann er framunninn meira.

Hæstv. forseti. Ég vildi einnig bregðast aðeins við ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar. Ég tel ástæðu til að leggja áherslu á það sem kom fram í andsvari hæstv. ráðherra að nú þegar eru sams konar heimildir til að flytja út óvigtaðan fisk í gildandi lögum. Hér er verið að herða þær reglur og þær heimildir með því að kveða skýrt á um það að bjóða þurfi allan fisk upp á innlendum uppboðsmarkaði með tilteknum fyrirvara. Auðvitað er markmiðið með því að auka fisk til innlendrar fiskvinnslu. Þær tillögur sem hér eru byggjast á vinnu starfshóps sem ágætlega var farið yfir í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og þar var einmitt bent á að með nútímatækni á uppboðsmörkuðum, svokölluðu fjölneti, væri góður möguleiki að gera þetta. Ég tel mjög mikilsvert að þetta komist inn í lögin. Það hefur ekkert komið fram um það, eins og hér hefur verið ýjað að, að ráðherra muni beita þessum reglugerðarheimildum öðruvísi en gert er ráð fyrir hér. 

Herra forseti. Ég ítreka að eins og staða efnahagsmála á Íslandi er í dag þá eigum við að vinna allan þennan fisk innan lands. Það er algerlega skýrt. Að segja að nú séu heimildir til að flytja út óvigtaðan eða óunninn fisk, það er ekki neitt svar. Það er svona „svo skal böl bæta að benda á annað verra“-svar. Það er eins brýnt og hugsast getur að tryggja atvinnu í landinu og ekki er víst að það gerist með þessu frumvarpi. Tilgangurinn er góður. 1. mgr. 1. gr., sem er breyting á 5. gr. laganna, mælir fyrir um meginreglu sem er síðan holuð út með reglugerðum sem maður veit ekki hvernig verða. Ég vek athygli á því enn og aftur að á fyrsta fundi nefndarinnar um málið, ég hygg að þeir hafi nú verið tveir, kallaði ég eftir reglugerðinni. Ég kallaði eftir því hvernig þetta yrði útfært en það var ekki skýrt. Það er góð lagasetning og góð aðferð löggjafarvalds að slíkar reglugerðir liggi fyrir áður en heimildir eru veittar til undanþágu. Það gerðist til að mynda í Noregi varðandi matvælafrumvarpið, þar lágu fyrir drög að reglugerðum um allt sviðið þar sem reglugerðarheimild var veitt. Ég spyr: Af hverju er það ekki gert hér? Einnig hefði þurft að lögfesta bein ákvæði um þennan uppboðsmarkað, meginreglur um uppboðsmarkað og hvernig hann fer fram. Um þetta eiga að vera skýr ákvæði í lögum en ekki grein eins og 1. gr. þar sem fyrstu tvær línurnar eru lagasetning og hitt er valdframsal löggjafarvaldsins til framkvæmdarvaldsins, sem er algerlega óútfylltur tékki. Ég ítreka það.

Hæstv. forseti. Það er töluvert til í því að ágætt væri að hafa reglugerðina tilbúna en ég held að hún skipti í rauninni ekki meginmáli hér. Það sem skiptir máli er að núna gefist tími fyrir þá sem munu bjóða upp sinn fisk, fyrir fiskkaupendur og fiskmarkaðina sjálfa, til þess að fara yfir vinnuferlið og hvernig þessi framkvæmd á að vera. Þess vegna breyttum við gildistökunni til 1. febrúar þannig að þeir sem að málinu koma geti sniðið af alla hnökra í þessari framkvæmd. Ég held að það sé eitt af því sem ráðherra þarf að taka tillit til þegar reglugerðin verður smíðuð, hvort þarna séu einhver atriði sem menn hafa ekki séð fyrir. Okkur var sagt frá því í nefndinni að tilraunakeyrsla hefði verið einu sinni þar sem allir aðilar komu að. Þá var boðið upp á fjölnetinu með ágætum árangri. Það tókst að vísu ágætlega en mat þeirra sem að þessu koma er að í fyrsta lagi þurfi að kynna þetta mjög vel fyrir öllum aðilum, útgerðaraðilum, fiskverkendum og fiskmörkuðum. Ef fram koma einhverjir ágallar á framkvæmdinni er þá hægt að sníða þá af áður en lögin taka í rauninni gildi. Þarna er um mikið samstarfsverkefni að ræða og ég held 

Herra forseti. Hv. formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar segir hér blákalt að reglugerðir skipti ekki máli. Auðvitað skipta þær grundvallarmáli.

Ég sagði það ekki, hvaða vitleysa er þetta?

Það er grundvallaratriði að maður sjái sviðið fyrir framan sig. Hvert á að stefna? Hversu þröngar eiga undanþáguheimildirnar að vera? Hvernig á þetta að verða? Þannig að bæði þingmenn og hagsmunaaðilar sjái fyrir sér hvað verði. Heimildirnar eru óljósar. Við erum, og enn ítreka ég það, í miklum hremmingum atvinnuleysis og hugsanlegs landflótta og sú staðreynd liggur fyrir að fiskframleiðendum án kvóta hefur tekist að framleiða einna verðmætastar fiskafurðir á landinu. Þeir hafa verið afar fundvísir á matarholur á mörkuðum erlendis 

Herra forseti. Þetta frumvarp gengur út á að reyna að tryggja íslenskum fiskvinnslum betri aðgang að þeim mikla fiski sem fluttur er út. Að því leyti er þetta jákvætt frumvarp en það er þó að mínu mati að mörgu leyti mjög gallað þar sem óljóst er hvaða árangur verður af því. Hvað þetta mun þýða og hvernig þetta mun ganga fyrir sig? Í fyrsta lagi hef ég miklar áhyggjur af undanþágum sem ráðherra hefur, jafnvel að veita mönnum undanþágur frá því að fara með fiskinn á tilboðsmarkað. Í öðru lagi er verið að reyna að treina gildistímann. Eins og allir vita er gengið lágt hjá okkur í dag og ótrúlega gott verð fæst fyrir fisk erlendis. Það munar um hvern mánuð sem útgerðarmenn hafa þennan möguleika á að flytja út fisk. Á sama tíma er mjög hátt verð fyrir unninn fisk þannig að það kemur í sama stað niður, við fáum jafnvel enn meiri verðmæti fyrir unninn fisk. Auðvitað er einstaka útgerðar- og sjómanna sem fá hlut sinn út úr þessu freistað. Það er nú reyndar ekki svo með alla íslenska sjómenn að þeir fái hlut út úr hæsta fiskverði, bróðurparturinn af íslenskri sjómannastétt fær hlut sinn eftir svokölluðu verðlagsstofufiskverði. Þar er verið að tala um kannski þrisvar eða fjórum sinnum lægra verð en fæst á fiskmörkuðum erlendis. Lágmarksverðið er stóra málið í þessu og ég get tekið undir orð hv. þm. Atla Gíslasonar um það. Ég hyggst koma með breytingartillögu fyrir 3. umr. og óska eftir því að þetta frumvarp fari aftur inn í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og tala nú fyrir áliti minni hluta um gámaútflutning á óunnum fiski. Eðlilegt væri að lögin tækju gildi eigi síðar en 1. janúar. Tekin yrðu saman sérstök yfirlit frá Fiskistofu fyrir miðjan febrúar 2009 um hvernig til hefði tekist með það markmið að koma fiski, sem fyrirhugað var að selja á fiskmarkað erlendis, til sölu á innanlandsmarkaði. Tilgangur laganna væri einmitt sá að auka framboð á ferskfiski til innlendrar fiskvinnslu. Um þennan tilgang erum við öll sammála. Til viðbótar segi ég: Til þess að ná því markmiði að gera innlenda fiskkaupendur jafnsetta þeim sem bjóða í fisk á erlendum ferskfiskmörkuðum væri eðlilegt að setja stýrireglu. Hún ætti að byggja á því að reynist ásett lágmarksverð eiganda fiskaflans þ.e. útgerðar, sem ávallt hefur verið eitthvað hærra en söluverð fisksins erlendis á erlendum ferskfiskmarkaði, verði yfir eins mánaðar tímabil óeðlilegt verði viðkomandi útgerð óheimilt að skrá lágmarksverð næstu tvo mánuði á eftir á sinn ferskfisk sem flytja á úr landi. Eigandi fisksins, þ.e. útgerðin, verður þar með að una því næstu tvo mánuði að sætta sig við hæstu verð sem berast í aflann eins og aðrir seljendur ferskfisks á ferskfiskmörkuðum. Undanþáguheimild ráðherra frá þessum skyldum ætti því að fella út úr frumvarpinu. Lögunum er ætlað að auka atvinnumöguleika fiskvinnslufyrirtækja og fiskvinnslufólks. Ekki mun af veita eins og nú árar. Þau 56 þús. tonn af fiski sem flutt voru út óunnin á síðasta ári gætu aukið mikið atvinnu í fiskvinnslu og verðmæti útflutnings úr sjávarfangi ef þau væru unnin hér á landi. Ferskfiskverð erlendis getur stundum gefið hærra verð. Fyrirkomulag lágmarksverðs sem tekur mið af hæsta verði erlendis ætti að tryggja að þeir markaðir sem gefa best verð séu nýttir, enda verðið stundum afar hátt t.d. um jól, áramót og páska. Sé sett of hátt lágmarksverð getur það orðið til þess að innlend tilboð nái ekki lágmarksverði útgerðar og fiskur fari þar með úr landi. Þetta er inntakið í þeirri breytingartillögu sem ég hyggst leggja fyrir landbúnaðar- og sjávarútvegsnefnd hvað varðar þetta frumvarp fyrir 3. umr. Það er neyðarástand á Íslandi og við þurfum, hæstv. forseti, að gera ýmsar breytingar frá því sem hefur verið varðandi kvóta og fiskveiðar sem og nýtingu og vinnslu á fiski. Ég er efins um að fyrir einu og hálfu ári síðan hefði ég lagt til að svona frumvarp yrði samþykkt vegna þess að í einstaka tilfellum má segja að það sé hægt að fá fisk með haus og sporði á hærra verði en fullunnar afurðir hér heima, eins og var æðioft á árum áður t.d. í ufsa og sérstaklega karfa. En nú er tíðin önnur. Við stöndum frammi fyrir því að í þessu neyðarástandi sem við búum við þurfum við að gera sem best, skapa sem mesta atvinnu og gefa sem flestum tækifæri til þess að koma að þessum málum. Það þarf að skipta kökunni með öðrum hætti en hefur verið gert. Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til frumvarp um að innkalla allar veiðiheimildir, allar kvótabundnar tegundir, inn til ríkisins og láta síðan auðlindasjóð leigja út veiðiheimildirnar og skapa þannig tekjur fyrir þjóðarbúið. Við munum tala fyrir þessu frumvarpi við fyrsta tækifæri, við höfum ekki enn fengið tækifæri til þess, og það mun skýra betur hvað við viljum í þessum málum. Við þurfum líka að bæta við kvóta í flestum tegundum. Núna horfum við upp á að sníkjudýr sem hefur verið að angra síldarstofninn okkar er kominn í ýsu. Ég hefði haldið að við þyrftum að bæta verulega við síldarkvótann hreinlega til að reyna að nýta þessi 30–40% sem eru að drepast í hafinu - þau er hægt að nýta í bræðslu - og minnka líkur á því að aðrar tegundir eins og ýsa, koli og jafnvel þorskur og ufsi smitist líkt og virðist vera að gerast með ýsuna. Við þurfum líka að byrja hvalveiðar hér, stunda þær af miklum krafti og hafa af því gjaldeyristekjur og atvinnu. Það er talað um að það þurfi 200 manns til að vinna hvalafurðir til sjós og lands og þær muni gefa okkur verulegar gjaldeyristekjur. Þegar menn tala um fiskverð á Íslandi - þ.e. fisk sem er fluttur út, 56 þús. tonn af óunnum fiski voru á síðasta ári flutt út á ferskfiskmarkaðina í Grimsby, Hull og Bremerhaven aðallega, þótt eitthvað af ferskum fiski hafi farið beint til Frakklands og jafnvel Belgíu - þá skiptir þetta verulega miklu máli. Við erum að tala um það sem jafngildir vinnu í að minnsta kosti fimm frystihúsum eins og því sem Grandi er með við Reykjavíkurhöfn, frystihús sem vinnur 10–12 þús. tonn á ári. Þetta skiptir verulegu máli þegar töluvert á annað hundruð manns vinnur í hverju frystihúsi. Af því að ég segi „það er neyðarástand“ þá þurfum við að vinna og haga okkur öðruvísi en við höfum gert á nánast öllum sviðum í íslenskum sjávarútvegi. Við þurfum að bæta við í flestum tegundum og nýta betur allar veiðiheimildir sem við höfum. Við þurfum að skikka þá sem eru á frystiskipum til að koma með allt sem þeir veiða í land, hausa, beingarða og annað, því úr þessu öllu er hægt að gera mikil verðmæti. Auðvitað bitnar þetta þó á sjómönnunum og sumum öðrum en við verðum að horfa á þetta heildstætt og hugsa um allt og alla í þessu. Það er ekki nóg að hugsa um hvernig einstakir aðilar fara út úr þessu. Númer eitt, tvö og þrjú þurfum við að stokka upp þetta fiskveiðistjórnarkerfi sem við höfum haft. Það er búið að sanna sig og er raunverulega upphafið á þeim hörmungum sem við erum lent í núna, útrásarhörmungum okkar, þ.e. þegar menn byrjuðu að selja og leigja kvóta og fara með hann inn á verðbréfamarkaði, kaupa hlutabréf bæði innan lands og erlendis og fara út í þá vitleysu alla sem er búin að setja þjóðfélagið á hausinn. Ef nefna á eitthvað eitt atriði sem er orsök fyrir því hvernig komið er fyrir okkar þjóð í dag er það að kvótinn var afhentur fáum útvöldum, þeim leyft að leigja hann, selja og veðsetja. Það er síðan búið að rústa sjávarbyggðum víða um landið og gera marga atvinnulausa. Það má ekki gleyma því, þótt við séum í krepputali þessa dagana og kreppuástandi hér og nú, að það er búin að vera mikil kreppa víða hringinn í kringum landið síðustu 10–15 árin. Hún hefur bara verið í einstaka sveitarfélögum um tíma. Sum sveitarfélög og sumt fólk er ekki búið að ná sér út úr þeirri kreppu sem leidd var yfir það með því að veiðiheimildir voru teknar af sjávarbyggðunum. Enn og aftur vil ég taka fram að ég legg til að þetta frumvarp fari aftur í nefnd fyrir 3. umr. og ég mun koma með breytingartillögu sem mun auka líkur á því að útgerðarmenn misnoti ekki það að setja allt of hátt lágmarksverð sem enginn Íslendingur getur boðið í eða jafnað og sitji svo jafnvel uppi með að fá lægra verð en það lágmarksverð sem þeir setja. Fyrir almenning sem ekki áttar sig á málinu þá gildir þetta lágmarksverð fyrir íslenska fiskverkendur, íslenska fiskkaupendur sem vilja kaupa fiskinn en það er ekki hlustað á neitt lágmarksverð á mörkuðum úti í Grimsby og Hull. Þar er markaðslögmálið látið ráða ferð en ekki lágmarksverð. Að lokum vil ég segja að allur fiskur á Íslandi ætti auðvitað að fara á fiskmarkað. Ég hef áður haldið ræðu hér í þinginu um hvaða ávinningur væri að því. Í fyrsta lagi væru tekjur útgerða meiri sem og tekjur sjómanna, útsvarstekjur sveitarfélaga og tekjur hafnarsjóða. Sveitarfélögin nytu auðvitað góðs af útsvarstekjunum og ríkið af skatttekjunum. Það er ótrúlegt fyrirkomulag, þegar við erum komin inn í 21. öldina, að við skulum búa við þetta kerfi, að einhverjir geti fengið miklu stærri bita af kökunni en þeim nokkurn tímann ber eins og þessir fáu útvöldu sem hafa fengið auðlindina afhenta. Ég trúi ekki að þegar við förum að takast á við að byggja upp nýtt Ísland verði þetta ekki hluti af því sem við munum taka í gegn. Síðast en ekki síst út af því að núverandi fiskveiðistjórnarlög sem við vinnum eftir mismuna fólki hrikalega. Mannréttindi fólks eru brotin í tíma og ótíma. Þess vegna segi ég hiklaust að þetta er ein af grunnforsendum þess að við byggjum upp nýtt Ísland: að fiskveiðiheimildir verði innkallaðar til þjóðarinnar, þjóðin leigi þær út þeim sem treysta sér til að bjóða í þær og alvöruauðlindagjald verði tekið af þessu. Okkur veitir ekkert af peningunum til þess að byggja upp okkar samfélag og halda því í lagi. Öryrkjar, aldraðir og heilbrigðisþjónustan þurfa á auknu fjármagni að halda og það getur komið í gegnum þetta kerfi sem við boðum. Við munum gera það í sérstöku frumvarpi sem við fáum væntanlega að tala fyrir mjög fljótlega. Að lokum vil ég segja að fiskvinnsla án útgerðar sem þarf að kaupa allt sitt hráefni á hæsta verði hverju sinni þarf að tipla á tánum við að finna markaði í dag og leitar stanslaust að hæsta verði til þess að lifa af. Hún þarf að kaupa allt sitt á fiskmörkuðum á hæsta verði og selja út á hæsta verði. Mestur virðisaukinn í íslenskum sjávarútvegi í dag er af þessum fyrirtækjum og verður væntanlega áfram. Sum stórfyrirtæki, sem hafa fengið kvótann gefins og geta veðsett hann, selt og leigt, undirbjóða þessi fiskvinnslufyrirtæki án útgerðar á erlendum mörkuðum víða. Þess vegna segi ég enn og aftur að við þurfum að stokka alla þessa hluti upp, þessi atriði sem ég hef lagt hér fram varðandi þetta frumvarp. Þó að ég hafi kannski aðeins farið út fyrir frumvarpið sjálft er þetta allt partur af sjávarútvegsumræðu sem við þurfum að huga betur að nú en kannski nokkru sinni áður vegna þess að nú er virkilega þörf á að nýta allt sem mögulegt er úr hafinu.

Hæstv. forseti. Ég verð aðeins að bæta við þessa umræðu. Þetta er mjög merkileg umræða því við erum að tala um hvað við getum gert til þess að auka fiskvinnslu á Íslandi miðað við ríkjandi aðstæður og það fiskveiðistjórnarkerfi sem við höfum. Við erum að reyna að setja því nánari skorður og takmörk. Ég verð að segja eins og er, hæstv. forseti, að mér finnst að frumvarpið muni ekki ná alveg þeim tilgangi sem menn eru þó greinilega að reyna að stefna að, sem er að tryggja að hægt sé að bjóða í allan afla hér innan lands áður en hann fer úr landi og hins vegar að tryggja að það verð eða lágmarksverð sem útgerðum er heimilt að setja á afla sinn, þ.e. kveðið er á um að það megi setja lágmarksverð til uppboðs á innlendum markaði fyrir þann afla sem fyrirhugað er að flytja úr landi, sé eðlilegt og raunhæft og ekki notað í þeim tilgangi að hindra að réttmæt og eðlileg viðskipti með fiskafla sem er boðinn á uppboðsmarkaði eigi sér stað innan lands. Þetta mundi tryggja enn frekar stöðu fiskvinnslunnar og bæta atvinnuástandið í landinu og ekki veitir nú af um þessar mundir. Þess vegna held ég, hæstv. forseti, að mjög nauðsynlegt sé, og ég beini því til formanns hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, að milli 2. og 3. umr. verði skoðað sérstaklega hvort ekki þurfi að útfæra einhvers konar fyrirkomulag sem geri það að verkum að ef útgerðarmenn setja aftur og aftur, t.d. yfir heilan mánuð þannig verð á fiskafla sinn, þannig hámarksverð að það sé í raun og veru óraunhæft að ætlast til þess að íslensk fiskvinnsla nái upp í það verð og það verði til þess að fiskurinn fari ávallt úr landi, að þá verði það skoðað. Það er spurning hvað sé til ráða. Ég held að það sé eiginlega ekkert annað til ráða en að setja einhvers konar viðmiðun sem menn verða að standast, skoðun eftir á. Og komi það í ljós að ákveðnar útgerðir hafi sett þannig lágmarksverð, allt að 10, 15, 20% hærri en eðlileg verðmyndun gæti verið og sambærileg verðmyndun á erlendum markaði, þá hafi þeir einfaldlega t.d. tvo mánuði þar á eftir ekki heimild til að setja hámarksverð á aflann sinn og verði að una því næstu tvo mánuði að verðið sem boðið er í aflann, sem er auðvitað sams konar verðmyndun og á frjálsum markaði eins og allir aðrir sem eru að selja fisk á innlendum fiskmarkaði þurfa að una, þá yrðu þeir bara að una því að taka hæsta verðtilboði. Þannig yrði það næstu tvo mánuði að því er varðar viðkomandi útgerð enda hef ég litið svo á að útgerðin hefði með vísvitandi hætti sett svo hátt lágmarksverð að engar líkur og engin skynsamleg rök væru fyrir því að menn hefðu keypt aflann hér innan lands. Það hefði þá komið í ljós að allur afli viðkomandi útgerðar fór alltaf úr landi og menn gátu ekki verið samkeppnisfærir við þá viðmiðun sem stóðst svo reyndar ekki þegar selt var erlendis. Mismunurinn þar á milli væri einhver X% sem menn gætu skoðað og velt fyrir sér. Ég held að eðlilegast væri að miða þetta út frá brúttóverðinu, bæði á innlendum markaði og erlendum, frekar en að taka til kostnað erlendis. Það er auðvitað vitað um það bil hver kostnaður er við að selja á erlendum markaði og flytja fisk út í gámum og þá er hægt að setja prósentuna í samræmi við það. Á þann hátt er ætlast til þess að menn séu með svipaðar forsendur fyrir markaðssetningu á afurðum sínum, þ.e. á óunnum fiski, ferskum fiski á íslenskum fiskmörkuðum, eins og aðrir kaupendur hefðu ætlast til innan lands að því er varðar verðið. Ég vil beina orðum mínum til formanns nefndarinnar því mér sýnist tilgangurinn vera einmitt sá sem ég er að lýsa, þ.e. að reyna að tryggja íslenskum fiskvinnslum að þær geti keypt fisk á eðlilegu verði og eðlilegri verðmyndun. En þá verður líka að sjá til þess að kerfið sé þannig uppsett að menn komist ekki upp með óeðlilega viðmiðun sem leiðir það af sér mánuðum saman að ekki einn einasti fiskur frá viðkomandi skipum lendi í sölu á innlendum markaði vegna þess að þeim er frjálst að setja hámarksverð. Ég vænti þess, hæstv. forseti, að bæði orð mín og annarra sem hér hafa talað dugi til þess að hv. formaður nefndarinnar sjái ástæðu til þess að málið verði tekið til umræðu í nefndinni milli 2. og 3. umr. og skoðað út frá þessum forsendum. Því tilgangur frumvarpsins er, eins og við höfum bent á, að reyna að tryggja íslenskri fiskvinnslu jöfn samkeppnisskilyrði til að nálgast aflann, án þess að viðkomandi útgerðir verði fyrir skaða. En samt þannig að þeir sem hafa áhuga á að kaupa fiskinn geti keypt hann á eðlilegu verði og með eðlilegri viðmiðun.

Hæstv. forseti. Það hefur gefist okkur vel að leita eftir virku samráði við launþegasamtök og stéttarfélög þegar fjárhagsvandi og atvinnuleysi hafa steðjað að okkar þjóð. Ég hygg að það sé okkar sameiginlega reynsla og að slíkt samráð hafi verið til bóta. Eins og nú horfir í atvinnumálum eru því miður líkur á því að óbreyttri þróun mála að atvinnuleysi muni jafnvel nálgast 5% markið um áramót og að þá verði jafnvel allt að 9.000 manns hér á landi án atvinnu, þeir eru í dag þegar yfir 8.000. Verði svo sem hér var sagt er ljóst að enn getur harðnað á dalnum yfir háveturinn, þ.e. fram til marsmánaðar 2009. Þessi staða er grafalvarleg og ég spyr því hæstv. forsætisráðherra hvernig ríkisstjórnin ætli að vinna gegn því að staðan geti t.d. orðið sú á fyrstu mánuðum komandi árs að það verði jafnvel allt að 10.000 manns hér á landi án atvinnu. Hæstv. forseti. Mér er tjáð að engin efnisleg vinna sé farin af stað millum launþegasamtaka og verkalýðsfélaga við ríkisstjórnina um hvað megi verða til varnar í atvinnumálum, t.d. um forgangsröðun verkefna á vegum ríkisins og/eða sveitarfélaga með aðkomu ríkisins í svokölluðum mannaflsfrekum framkvæmdum sem m.a. ráðherrar hafa nefnt iðulega í ræðum sínum. Mörg verkalýðs- og sjómannafélög vítt og breitt um land sem og bæjar- og sveitarstjórnir hafa á undanförnum vikum og mánuðum tekið undir þá tillögugerð þingmanna okkar í Frjálslynda flokknum að auka þorskkvótann nú þegar á þessu fiskveiðiári. Ekki fer á milli mála að oft var þörf en nú er algjör nauðsyn að grípa til allra þeirra ráða sem geta aukið við atvinnu og tekjur þjóðarinnar. Oft hefur áður við atvinnubrest og tekjufall verið gripið til þess að afla meira til að komast yfir erfiðleikatímabil, t.d. 1968, við hrun norsk-íslenska síldarstofnsins og eftir 1984 þegar veiðar voru m.a. heimilaðar á svæðum í öðrum fisktegundum en þorskinum. Þá voru einnig gerðar víðtækar aðgerðir í lánamálum og vaxtalækkunum sem ráðherrar gætu jú kynnt sér og lært af. Áður en ég vík frá sjávarútveginum vil ég spyrja ríkisstjórnina hvort það hafi verið rætt að auka síldveiðar úr sýktum síldveiðistofni á veiðisvæðum til bræðslu enda líkur á því að stór hluti síldarinnar drepist hvort sem er. Það gæti hins vegar aukið smit í aðra fiskstofna og varla er nú á það ástand bætandi. Ég vil einnig nefna hvort ríkisstjórnin ætli sér að auka hvalveiðar, þar eru mörg atvinnutækifæri í boði. Atvinnuleysið vex nú hraðast á Stór-Reykjavíkursvæðinu og því spyr ég hæstv. forsætisráðherra hvað ríkisstjórnin viti um ný verkefni til aukinnar atvinnu. Er t.d. væntanleg aukning á starfsemi og uppbyggingu Elkems á Grundartanga að því er varðar kísilflöguverksmiðju og hvað er á borðinu um hin svokölluðu netþjónabú sem talsvert hefur verið rætt um? Hafa farið fram viðræður milli ríkisstjórnar og sveitarfélaga um horfur í atvinnumálum sveitarfélaga á landsbyggðinni annars vegar og á Stór-Reykjavíkursvæðinu sérstaklega vegna þróunar atvinnumála á því svæði? Hafa launþegasamtök komið að þeim viðræðum ef þær hafa átt sér stað? Eru einhverjar þær framkvæmdir tilbúnar til útboðs, t.d. í einkaframkvæmd, sem auðveldað gæti fjármögnun verkefna eins og nú árar fyrir skuldugum ríkissjóði? Ferðaþjónustan gæti einnig vaxið enn frekar og margt bendir í þá átt að vænlegt sé nú að efla kynningarstarf erlendis. Ekki veitir af að auka gjaldeyristekjur inn í landið. Ég spyr því hvort unnið sé að því að efla frekari stuðning við ferðamennskuna. Launþegasamtökin hafa lagt mikla áherslu á að ná niður verðbólgu og ná þannig að vinna gegn kaupmáttarlækkunum launafólks. Verðbólgan nálgast nú 20% og mælir vísitölu verðtryggðra lána. Þeir fjölmörgu sem keypt hafa húsnæði á síðustu 4–5 árum munu brátt eiga minna en ekkert í húsum sínum. Íslendingar hafa löngum litið svo á að eign þeirra í  Ég spyr einnig hér, hæstv. forseti, um verðtryggingar, 

Herra forseti. Hv. þingmaður kom víða við í yfirgripsmikilli ræðu sinni sem ég þakka honum fyrir. Meginspurningin, held ég, í ræðu hans og tilefni þess að hann tekur hér til máls er spurningin um samráð milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar, aðila vinnumarkaðarins, ríkisstjórnarinnar og sveitarfélaganna. Ég vil segja það að ég legg mikið upp úr slíku samráði og reynslan kennir okkur að slíkt samráð er eingöngu til góðs og getur ekki orðið til annars. Þess vegna höfum við í ríkisstjórninni lagt áherslu á slíkt samráð þó að ekki hafi verið fastir fundardagar í því ferli. Við áttum t.d. fund 28. nóvember, fulltrúar ríkisstjórnarinnar, aðilar vinnumarkaðarins, fulltrúar allra stéttarfélagasamtakanna og sveitarfélaganna, þar sem farið var yfir stöðuna í kjaramálum og líklega framvindu í þeim efnum á næstunni. Í dag höfum við einnig haldið fundi með ASÍ og SA og ráðgerum annan fund síðar í dag með öðrum samtökum stéttarfélaga til að ræða horfur í ríkisfjármálum. Við teljum mikilvægt að við þessi samtök öll sé gott og gjöfult samráð, samráð sem getur skilað árangri, og það er ekki síst mikilvægt núna þegar við búum á svo óvissum tímum sem raun ber vitni. Við höfum gengið hér í gegnum gríðarlega mikla efnahagserfiðleika eftir fall bankanna og erum núna u.þ.b. að sjá í gegnum það þykkni allt þegar heita má að fyrsta áfanga endurreisnarstarfsins vegna þessa fjármálaáfalls sé lokið. Samkomulagið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og önnur atriði sem því tengjast, samkomulag um lánafyrirgreiðslu, er í höfn og ýmis önnur atriði eru að komast í eðlilegan farveg. Það má segja að í öðrum áfanga sé mikilvægt að fylgja eftir þeim þremur meginþáttum samkomulagsins við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sem snúa í fyrsta lagi að endurreisn bankakerfisins og uppgjöri gömlu bankanna, í öðru lagi að stöðu opinberra fjármála og í þriðja lagi að peninga- og gengismálum. Það er vissulega ánægjulegt að sjá með hvaða hætti gjaldeyrismarkaðurinn fer af stað eftir að krónunni var fleytt, eins og það er kallað, því að hún hefur styrkst um u.þ.b. 25% á þremur viðskiptadögum þótt hún hafi aðeins veikst í dag miðað við nýjustu fréttir. Við þær aðstæður sem nú eru uppi tek ég undir það með hv. þingmanni að það er mjög mikilvægt að gera allt sem hægt er til að sporna gegn atvinnuleysi og nýta öll tækifæri sem í landinu finnast til að skapa atvinnu og verðmæti. Við eigum öll hér í þingsalnum að snúa bökum saman í því efni. Það á þess vegna að skoða allar hugmyndir og allar tillögur, hvort sem þær lúta að breytingum í sjávarútvegi, uppbyggingu orkufreks iðnaðar eða öðru slíku sem skapað gæti auð og vinnu. Ég get ekki svarað því nákvæmlega hvað er á döfinni hjá einstökum fyrirtækjum en auðvitað höfum við áhuga á því í ríkisstjórninni að stuðla að því að hér geti risið netþjónabú eða kísilflöguverksmiðjur svo ég nefni dæmi úr ræðu hv. þingmanns. Mannaflsfrekar framkvæmdir eru áhugamál bæði ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins og þá á ég við framkvæmdirnar sjálfar og einnig undirbúning þeirra sem kallar á sérhæfða vinnu hönnuða, bæði arkitekta og verkfræðinga. Allt skiptir þetta máli þegar svo erfitt ástand er á atvinnumarkaði sem nú hefur skapast, að ég tali ekki um tækifærin sem felast í ferðaþjónustunni og hv. þingmaður vék að í sínu máli. Við gerum okkur vonir um að verðbólgan geti gengið hratt niður nú þegar krónan er að ná viðspyrnu á gjaldeyrismarkaðnum. Við sjáum hvernig eldsneytisverðið hefur lækkað stórfellt með gríðarlegum sparnaði fyrir heimilin, fyrirtækin, ferðaþjónustuna og ýmsa aðra og það má gera ráð fyrir því að verðlag á innflutningi að öðru leyti muni brátt fylgja í kjölfarið. Þar með verður mjög lítill verðbólguþrýstingur á Íslandi. Við treystum því að verðbólgan geti þá gengið hratt niður og þar með þau neikvæðu áhrif sem hún hefur á það fólk sem er skuldsett og skuldar verðtryggð lán. Allt hangir þetta saman en samráðið sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni er vissulega 

Herra forseti. Það var öllum ljóst sem með því fylgdust fyrstu 12–15 mánuði þessa kjörtímabils að ríkisstjórnin lifði í einhverjum eigin draumaheimi og var lítt tengd við veruleikann. Á þeim tíma var iðulega kvartað undan því, sérstaklega af verkalýðshreyfingunni, að þar fengju menn ekki samráð við ríkisstjórnina og þá sjaldan til slíks var efnt var það innihaldslaust eins og yfirlýsingar ýmissa forustumanna verkalýðshreyfingarinnar í sumar og haust báru með sér og eru til vitnis um. Horfur í atvinnumálum eru grafalvarlegar, nú þegar eru 8.000 manns eða rúmlega það á atvinnuleysisskrá og atvinnuleysið ört vaxandi. Það er auðvitað mjög undarlegt að ríkisstjórn í jafnmiklum erfiðleikum og raun ber vitni skuli hafa afþakkað til að mynda myndun þjóðstjórnar á haustdögum og skuli ekki hafa náð upp neinu samstarfsandrúmslofti í samfélaginu. Þjóðarsáttin var mikil gæfa á sínum tíma - og um hvað snerist hún umfram allt annað? Jú, að ná niður verðbólgunni og það tókst árið 1990. Það er árangur þjóðarsáttarinnar sem nú hefur glatast í höndum Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar. Endurmótunar- og uppbyggingarverkefnið í íslensku samfélagi og íslensku þjóðarbúi er óviðráðanlegt, það er óleysanlegt nema það takist á nýjan leik að fylkja þjóðinni saman og sameina kraftana. Það þarf víðtækt þjóðarsamstarf um þetta verkefni og þar þurfa fleiri að koma að en bara samtök atvinnurekenda og samtök allra launamanna. Þar þarf að vinna með Bændasamtökunum, félagsmálasamtökum og fjöldahreyfingum, virkja þær, og það þarf ekki síst að vinna með sveitarfélögunum. Þar hefur stórkostlegur misbrestur orðið á, samanber t.d. það að sveitarfélögin voru ekki höfð með í ráðum þegar gengið var frá samningunum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og varðar hann þau þó miklu og hefur bein áhrif á tekjur þeirra sem hluta af hinu opinbera eins og skilmálarnir bera með sér. 

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu um aðkomu aðila vinnumarkaðarins að lausnum í sambandi við atvinnulífið og deili áhyggjum frummælanda af atvinnuleysinu, vaxandi atvinnuleysi og hugsanlegum afleiðingum þess á m.a. velferðarkerfið. Ég held að það sé einmitt mjög mikilvægt, og það kom fram í ræðu hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar að hann horfði til lausna, hann kom með vangaveltur um það hvað mætti verða til þess að auka hér atvinnu, hvort sem væri að auka útflutning eða efla innanlandsmarkaðinn til þess að minnka innflutninginn. Ég tek undir að það er akkúrat sú nálgun sem við þurfum að menn fari að líta til lausna í stað þessa að horfa aðeins á vandræði dagsins í dag. Það er auðvitað þannig, eins og kom fram í ræðu hans, að það á ekkert að undanskilja, það á að horfa til allra mögulegra lausna. Það er hægt að horfa til hvort sem er sjávarútvegs eða stóriðju, þetta verða menn að skoða hreinskilnislega og meta hvað kemur okkur mest að gagni. Dæmi um slíkt er að nú eigum við orðið ýmis fyrirtæki, sem hafa ekki verið í ríkiseigu áður, í gegnum bankana. Dæmi um það eru steypustöðvar sem m.a. eru að flytja erlent sement inn á íslenska markaðinn þar sem er mikil framleiðslugeta fyrir. Þannig gætum við sparað stórpening. Þar á ég við Steypustöðina Mest sem er í eigu Glitnis og er mér kunnugt um að Akurnesingarnir gætu vel keppt í verði við innflytjendur ef þeir fengju að framleiða til þessarar steypustöðvar. Ég tek undir þær skoðanir sem hafa komið hér fram, að það er mikilvægt að draga alla aðila að borðinu, þ.e. aðila vinnumarkaðarins, ASÍ og Samtök atvinnulífsins, Bændasamtökin og önnur opinber stéttarfélög, sveitarfélög og raunar ýmsa áhugahópa. Við getum haft þarna sem dæmi gott frumkvæði Bjarkar Guðmundsdóttur og þeirra félaga í sambandi við tillögugerð í atvinnumálum. Það á að nýta allar þessar tillögur, sprotafyrirtæki, ferðaþjónustu o.s.frv. til að leita leiða til þess að koma okkur út úr þessum vanda. Það er einmitt sú samstaða 

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að hefja máls á þessu efni en mig langar ekki í dag að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvað hann sjái fyrir sér, eða ríkisstjórnin. Mig langar að minna á að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar er talað um víðtæka sátt, það er talað um samstarf við alla flokka á Alþingi, það er talað um markvissan ríkisrekstur, jafnrétti í reynd og samráð á milli ríkisins, aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélaga um aðgerðir og langtímamarkmið á sviði efnahags-, atvinnu- og félagsmála. Þess vegna hefur verið virkilega undarlegt að horfa upp á þær miklu hamfarir sem dunið hafa yfir þjóðina síðustu tvo mánuðina þar sem hefði þurft að kalla til slökkvilið, sjúkralið, lögreglu, rústabjörgunarteymi, björgunarsveitir, leitarhunda, áfallahjálparteymi og hafa mikinn viðbúnað á heilbrigðisstofnunum en þess í stað standa örfáir slökkviliðsstjórar og krafsa í brakið með gamlan smalahund úr Seðlabankanum sér við hlið. Sjúkraliðinu er haldið fyrir utan girðinguna með norskri öryggisgæslu og löggan er á rúntinum. Vissulega hefur margt breyst frá því að ríkisstjórnarsáttmálinn var gerður en ef einhvern tíma var þörf á samráði og samvinnu við þá hagsmunaaðila sem mæla fyrir munn þeirra sem gefa stjórnmálamönnunum sitt umboð er það núna, og ekki seinna en strax. Ríkisstjórnin er einangruð, hún situr með verkefni í fanginu sem hún kemst ekki yfir og mun valda meiri skaða en nú þegar er orðinn með sama áframhaldi. Henni ber að taka tillit til og hafa eðlilegt samráð við þá sem réttilega fara með hagsmuni þjóðarinnar, henni ber að hleypa fleirum að borðinu til að finna bestu lausnirnar fyrir fólkið í landinu. Hér situr stór hópur vel menntaðra þingmanna með mikla reynslu, hópur sem tilheyrir bæði stjórn og stjórnarandstöðu og er tilbúinn til að búa til störf, hefja framleiðslu á verðmætum og taka í höndina á þeim sem virkilega þurfa á því að halda og leiða þá á meðan þess gerist þörf. Ég bið hæstv. forsætisráðherra að sýna djörfung. Hleyptu okkur inn, 

Herra forseti. Atvinnuleysið er það versta sem við fáum yfir okkur. Það versta sem fylgir þessari kreppu sem við erum í núna er atvinnuleysi, og aukið atvinnuleysi á næstu mánuðum mun gera okkur sem þjóð lífið mjög erfitt. Það er engin spurning um það og það er enn og aftur atvinnuleysið sem verður okkur verst. Þess vegna þurfum við að gera allt sem í okkar valdi stendur til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysi. Það er dálítið skrýtið að sjá ríkisfyrirtæki segja fólki upp, þau draga ekki saman vinnu hjá fólki um 10% eða 20% og reyna að hafa sem flesta í vinnu heldur segja þau fólki upp, reka það út á guð og gaddinn. Það er ýmsar leiðir hægt að fara í þessum málum. Við í Frjálslynda flokknum höfum verið að benda á leiðir sem er hægt að nota, búa til meiri gjaldeyri, skapa meiri vinnu og þá er ég að tala um í sambandi við að auka við kvóta flestra tegunda, sérstaklega í þorski og síld. Við viljum hefja hvalveiðar, þær skapa 200 manns atvinnu og gjaldeyristekjur fyrir þjóðina. Við viljum líka fara í virkjanir en til þess að hægt sé að fara í virkjanir er mjög líklegt að það þurfi að fá ríkisábyrgð á fjármagn - ef ríkið er einhvers staðar talið hæft til að ábyrgjast peninga - fyrir fyrirtæki eins og Landsvirkjun, Hitaveitu Suðurnesja, Orkuveitu Reykjavíkur og jafnvel einhver fleiri sem vilja fara í virkjanir. Við þurfum að bæta við og gera eitthvað í sambandi við ferðaþjónustuna. Síðast en ekki síst minni ég á það að við þurfum að koma á laggirnar hönnunarsjóði fyrir arkitekta og verkfræðinga sem hanni verkefni inn í framtíðina sem verður hægt að hefjast 

Virðulegi forseti. Einn styrkleiki íslensks samfélags er að hér starfar vel skipulögð og ábyrg launþegahreyfing sem nýtur almennrar viðurkenningar og stuðnings. Þá búum við jafnframt við mjög sveigjanlegan vinnumarkað sem er ólíkt því sem er í nágrannalöndum okkar. Óvíða er jafnsterk hefð fyrir aðild vinnandi fólks að stéttarfélögum og er samkomulag um fjárhagslegan grundvöll að starfsemi þeirra. Ýmis framfaramál síðustu áratuga hafa verið að frumkvæði stéttarfélaga og samningsaðila þeirra og er þar skemmst að minnast uppbyggingar lífeyrissjóðanna sem er skrautfjöður okkar á þessu sviði í samfélagi þjóðanna. Þegar efnahagsáföllin skullu á okkur í byrjun október kölluðu launþegasamtökin á aukið samráð og við þeirri beiðni var orðið. Þær aðstæður sem við nú stöndum frammi fyrir kalla á að öll svið samfélagsins tali saman, stilli saman strengi og séu samstiga. Með því verklagi munum við vinna okkur fyrr en ella úr stöðunni. Staða efnahagsmála nú eftir hrun bankanna í kjölfar alþjóðlegrar fjármálakreppu varðar alla. Hún hefur áhrif á heimilin í landinu með ýmsum hætti og hún kemur við kjör launamanna. Þegar hefur kaupmáttur launa skerst og spáð er auknu atvinnuleysi. Innkoma verkalýðshreyfingarinnar og tillögur hennar skipta miklu máli við lausn þess vanda sem við stöndum frammi fyrir. Á síðustu vikum hefur átt sér stað víðtækt samráð við verkalýðshreyfinguna eins og kom fram í máli hæstv. forsætisráðherra. Þannig hafa fulltrúar verkalýðshreyfingar komið með beinum eða óbeinum hætti að smíði aðgerðaáætlunar ríkisstjórnarinnar varðandi heimilin og fyrirtækin í landinu. Ljóst má því vera að ríkisstjórnin hefur leitað í smiðju launþegahreyfingarinnar um lausnir til að mæta áhrifum fjármálakreppunnar hér á landi til lengri og skemmri tíma. Svoleiðis er það og svoleiðis á það að vera.

Herra forseti. Íslensk þjóð hefur sjaldan, ef nokkru sinni, gengið í gegnum hremmingar í líkingu við þær sem við nú tökumst á við. Hrun efnahagskerfisins hefur haft gríðarlegar afleiðingar fyrir fjölskyldur og fyrirtæki í landinu. Stjórnvöld hafa ítrekað lýst því yfir að við séum öll á sama báti eins og það hefur verið orðað og bersýnilega ætlast til þess að þjóðin fylgdi ríkisstjórninni í þeirri vegferð sem hún er á, enda þótt það blasi við að stjórnin hafi glatað trausti þjóðarinnar. Óvissan um það hvert ferðinni er heitið, óvissan um afkomu næstu vikur og mánuði, óvissan um það hvort fólk heldur vinnu sinni eða ekki er eitt það versta sem mætir landsmönnum dag eftir dag. Óvissan helgast af því að stjórnvöld hafa hjúpað stefnu sína og aðgerðir leynd og pukri. Lítið hefur farið fyrir samráði við hina ýmsu hagsmunaaðila, að ekki sé talað um samráð við þjóðina sjálfa því að þar sem hún kemur saman þekkir ríkisstjórnin ekki þjóð sína. Hér hefur verið farið ítarlega yfir skort á samráði við samtök launafólks. Ég vil beina athyglinni sérstaklega að samráði, eða skorti á því öllu heldur, við sveitarfélögin í landinu. Þau eru hluti af hinu opinbera og fara með ríkt og ómetanlegt hlutverk gagnvart íbúunum. Þegar stjórnvöld voru í samningum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn var sveitarfélögunum haldið utan við, jafnvel þótt ríkið hafi síðan skrifað undir margvíslegar skuldbindingar og skilmála af hálfu sjóðsins sem beint varða sveitarfélögin. Sem dæmi má nefna að gert er ráð fyrir skuldaaukningu hins opinbera úr 29% í 109% af landsframleiðslu. Hver var hlutur sveitarfélaganna í þeirri skuldaaukningu? Á sama tíma var talað um lækkun skulda. Hver var hlutur sveitarfélaganna þar? Það er gert ráð fyrir verulegum skorðum í starfsemi hins opinbera og auknum byrðum á almenning. Hvernig kemur þetta við sveitarfélögin? Svo mætti áfram telja. Ríkisstjórnin hefur undirgengist margvíslegar skuldbindingar fyrir hönd sveitarfélaganna án þess að hafa mikið samráð við þau um það. Hið sama á við um marga aðra hagsmunaaðila eins og hér hefur komið fram. Þessi vinnubrögð, herra forseti, eru ámælisverð, það er vísasti vegur til að fá þjóðina á móti sér að tala aldrei við hana. Með því sýna stjórnvöld þjóðinni fullkomna lítilsvirðingu og stjórnvöld sem þannig 

Virðulegur forseti. Það kom skýrt fram í skýrslu um efnahagsmál þegar hæstv. forsætisráðherra flutti um hana ræðu að hann vilji hafa samráð og samvinnu við aðila vinnumarkaðarins til þess að ná samstöðu í þeirri baráttu sem menn sáu fyrir sér þá um kjaraskerðingar þannig að ég held að það sé góður vilji hjá hæstv. ráðherra til að vera í slíku samráði. Auðvitað hefur álagið verið alveg gífurlegt núna þegar bankarnir hafa hrunið í höndunum á okkur þannig að ég trúi því og treysti að samráðið verði eflt núna þegar það álag hlýtur aðeins að minnka. Það er mjög erfitt að horfa upp á að margt af fólkinu okkar ætlar sér að flytjast úr landi og flytjast þá sérstaklega til Norðurlandanna. Norræna félagið hefur verið með námskeið um það hvernig hægt sé að flytja héðan úr landi og það er mikið álag á sendiráðunum okkar úti, veit ég, þar sem fólk spyrst mikið fyrir. Það er geysilega mikilvægt að halda fólki hérna og halda atvinnu uppi. Þar skiptir samráðið svo miklu, að reyna að finna leiðir í því. Þegar hæstv. ráðherra flutti ræðu sína um stöðu efnahagsmála sagði hann að besta andsvar okkar við núverandi þrengingum væri að virkja auðlindirnar í auknum mæli með ábyrgum og sjálfbærum hætti, jarðhita jafnt sem vatnsafl, og ráðherra tók líka sterkt til orða og sagði að það ætti að vinna okkur út úr tímabundnum erfiðleikum með því að framleiða, framleiða og aftur framleiða. Þetta voru mjög skýr skilaboð og ég vil því nýta tækifærið hér og spyrja hæstv. ráðherra hvernig staðan sé gagnvart orkufrekum iðnaði. Það hefur komið fram hér, t.d. í fyrirspurn frá Valgerði Sverrisdóttur, að stóriðjan leggur mjög mikið fram í íslenskt þjóðarbú, líklega 4.500 störf, föst störf og afleidd, og útflutningstekjur okkar eru að aukast úr 17% í 30% á yfirstandandi ári vegna stóriðjunnar. Ég spyr því hæstv. ráðherra, fyrir utan það að taka undir með að við þurfum að efla ferðaþjónustuna, út í orkufrekan iðnað, 

Hæstv. forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram og þau svör sem hafa verið gefin. Ég met það svo af orðum hæstv. forsætisráðherra að hann hafi fullan vilja til þess að leita aukins samráðs en ég met það einnig svo, hæstv. forseti, að kannski hafi skort á að slíkt samráð hafi verið nægjanlegt hingað til. Eins og kom fram í máli hæstv. forsætisráðherra voru menn í dag m.a. að ræða við fulltrúa vinnumarkaðarins um stöðuna í ríkisfjármálum. Við vitum auðvitað að hún er erfið og það verður ekki auðvelt að koma saman fjármálum ríkisins. Allt að einu skiptir verulega miklu máli að einmitt ríkið og sveitarfélögin hafi stöðu til þess með einhverjum hætti, þó að skuldsett geti orðið, að taka stöðu með aðilum á vinnumarkaði í því að halda uppi atvinnu í landinu. Það skiptir afar miklu máli, hæstv. forseti. Það skiptir líka verulegu máli, hæstv. forseti, að litið sé til hinna smærri fyrirtækja sem eru oft og tíðum þeir vaxtarbroddar sem við byggjum á í framtíðinni og það þarf sérstaklega að huga að stuðningi við smærri fyrirtæki og smærri framleiðendur til þess að þeir geti haldið velli í þeim hremmingum sem við erum að ganga í gegnum en að við lítum ekki eingöngu til stærri fyrirtækja. Ég hef þá trú, hæstv. forseti, að í ferðaþjónustunni felist miklir vaxtarbroddar í framtíðinni og það sé rétt að styðja þar við með öllum tiltækum ráðum. Það er algjörlega ljóst, eins og hv. þm. Grétar Mar Jónsson sagði hér áðan, að atvinnuleysið er versti kosturinn sem við getum lent í. Við megum alls ekki við því að dýpka það atvinnuleysi sem við getum lent í, við þurfum akkúrat að vinna gegn því með öllum tiltækum ráðum og ég treysti því að hæstv. forsætisráðherra meini það 

Herra forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að það er hlustað á öll góð ráð í þessum efnum, sama hvaðan þau koma. Ég held að það sé sammerkt með þeim sem tekið hafa til máls hér í þessum umræðum að allir hafa miklar áhyggjur af því atvinnuleysi sem nú virðist vera í uppsiglingu og allir gera sér grein fyrir þeirri ábyrgð sem hvílir á þinginu í því efni en auðvitað fyrst og fremst á ríkisstjórninni og svo aðilum vinnumarkaðarins og atvinnufyrirtækjunum. Það þarf að búa þeim þannig aðstæður að síður komi til uppsagna og að þeir sem hafa vinnu haldi henni en að ný störf séu sköpuð fyrir þá sem missa vinnuna. Það er risavaxið verkefni þegar margt sérhæft fólk missir störfin sín í kjölfarið á bankakreppunni og í kjölfar þeirra erfiðleika sem sú staða hefur skapað fyrir atvinnulífið almennt í landinu. Ríkisstjórnin gerir hvað hún getur til þess að sporna gegn þeirri aukningu atvinnuleysis sem í uppsiglingu er en það er ekki alltaf einfalt mál. Ég tek undir það sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir sagði um orkumálin og nauðsyn þess að halda áfram uppbyggingu í þeim efnum. Ég tek eindregið undir það, og hef gert áður í haust, að við eigum að nota allar okkar auðlindir, þar með talið orkuna, til þess að skapa hér vinnu og verðmæti. Staðan er hins vegar þannig með sum þau verkefni sem nefnd hafa verið í því efni að slík verkefni eru líka að hluta til orðin fórnarlömb hinnar alþjóðlegu fjármálakreppu. Þau fyrirtæki sem hafa sýnt einna mestan áhuga á því að hasla sér hér völl með nýfjárfestingum eru líka lent í erfiðleikum vegna þess að kreppan sem við höfum orðið fyrir barðinu á er ekki einkamál okkar, hún blasir við um allan heim og birtist jafnvel stærstu fyrirtækjum eins og nú er komið í ljós. En að því marki sem við höfum tækifæri og möguleika sjálf til að nýta orkuna okkar í samstarfi við aðra eða upp á eigin spýtur eigum við að sjálfsögðu að gera það.