Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hæstv. viðskmrh. undraðist það í umr. í gær, að málflutningur stjórnarandstæðinga, eins og hann orðaði það, hafi verið linlegur, ekki nægjanlega harður. Hann hafi átt von á því, að hann yrði miklu harðari en raun bar vitni um. til þessu gaf hann svo sínar skýringar. Ég er ekki alveg viss um, að ástæðan fyrir því, að hæstv. viðskmrh. átti von á harðari umræðum, þegar rætt er um stöðvun verðlags, hafi verið þær skýringar, sem hann gaf, heldur hafi ástæðan verið miklu fremur sú, að hann hafi búizt við því, að í þessum umr. um stöðvun verðlagsins yrðu rifjaðir upp atburðir seinustu alþingiskosninga um verðlagsmálin og um það, að ríkisstj. markaði þá stefnu, sem hún kallaði verðstöðvunarstefnuna og lýsti því yfir við hvert tækifæri, sem hún fékk fyrir kosningarnar, að ef hún héldi velli í kosningunum, ætlaði hún sér að framkvæma verðstöðvunarstefnu í landinu. Ef þetta er borið saman við þróunina, sem orðið hefur á þessu kjörtímabili, þá finnst mér, a. m. k. ekki nema vonlegt, að hæstv. viðskmrh. hafi átt von á því, að umr. um þetta mál yrðu harðari en honum fannst þær vera hér í gær. Frv. þetta um ráðstafanir til stöðugs verðlags og atvinnuöryggis, eins og það heitir, virðist varla standa undir nafni, ef betur er að gætt. Öðru hverju gefst tækifæri til þess að ræða um efnahagsmálastjórn hæstv. ríkisstj., þ. e. þegar gengislækkanir skella á, þ. e. þegar verðstöðvunarfrv. eru til umræðna hér á hv. Alþ. fyrir kosningar. Það mætti margt segja um þróun íslenzkra efnahagsmála í valdatíð viðreisnarstjórnarinnar. Afleiðingar efnahagsmálastjórnarinnar eru staðreynd, sem ekki þarf að deila um. Það er óðaverðbólga í landinu og ört fallandi króna, sem nálgast gengishrun. Flóðmælska breytir í engu þessum staðreyndum. E. t. v. er bezti mælikvarðinn í þessum efnum að miða við gengislækkanir ríkisstjórnarinnar. Í febr. 1960 varð gengisfall hið fyrsta, þegar krónunni var breytt úr 16.32 kr. í 38 kr. gagnvart dollar. Það er alveg rétt hjá hæstv. forsrh., það er rétt að viðurkenna það út af fyrir sig, að í raun og veru var gengið svolítið lægra, en eigi að síður var þetta fyrsta gengisfellingin. Næsta gengisfellingin var í ágúst 1961, þegar krónan var felld úr 38 kr. í 43 kr. gagnvart Bandaríkjadollar. Þriðja gengisfellingin var 1967, þegar krónunni var breytt úr 43 kr. í 57 kr. gagnvart Bandaríkjadollar, og fjórða gengisfellingin var í nóv. 1968, þegar krónan var lækkuð úr 57 kr. í 88.10 kr. gagnvart Bandaríkjadollar. Og hvað hefur gerzt síðan í nóv. 1968? Vísitala vöru og þjónustu hefur hækkað á þessu tímabili úr 122 stigum, þegar miðað er við 100 í ágúst 1967, upp í 167 stig, ef miðað er við 1. sept. s. l., eða um 37%. Síðan 1. sept. hefur svo hver stórhækkunin rekið aðra. Hrunadans verðbólgunnar hefur sjaldan verið hrikalegri en undanfarnar vikur og mánuði. Uppgjöf ríkisstjórnarflokkanna við meginstefnuskráratriðið, að stöðva verðbólguna, er svo algert, að auðvitað ættu þeir að efna til kosninga nú þegar í stað þess að sjóða saman þetta frumvarpsörverpi í þeim tilgangi að leyna hinu raunverulega ástandi og þróun fram yfir kosningar. Hinn 31. okt. samþykkti verðlagsnefnd samkv. heimild í l. nr. 54 frá 1960, að frá og með 1. nóv. s. l. skuli óheimilt að hækka verð eða álagningu á hvers konar vörum og þjónustu nema með leyfi verðlagsnefndar. Og í dag, 10. nóv., er verið að ræða um hér á hv. Alþ. verðstöðvun með lögum, verðstöðvun, sem þegar hefur verið fyrirskipuð í öllum aðalatriðum. En munurinn á þessari verðstöðvun, sem verið er að ræða um hér á Alþ., og þeirri, sem verðlagsnefnd setti á, er eingöngu sá, að verðlagsnefnd getur breytt sínum ráðstöfunum, en þessi lög halda gildi sínu fram yfir alþingiskosningarnar. Það þarf í raun og veru ekki nema að lesa grg. fyrir frv. til þess að sjá hina háskalegu þróun efnahagsmálanna um þessar mundir. Ríkisstj. hefur fram til þessa horft á þessa þróun aðgerðarlítil og ráðalaus. Hún finnur vanmátt sinn til að hafa stjórn á þessum málum, enda vildi Sjálfstfl. láta ganga til haustkosninga, eins og kunnugt er. Honum leizt ekki á að setja á veturinn með Alþfl. Í stað þess að breyta um stefnu og starfsaðferðir á nú að endurtaka leikinn frá 1967 um málamyndaverðstöðvun fram yfir kosningar og freista þess að vinna fylgi almennings við óraunhæfa og ímyndaða stöðvun verðbólgunnar. Súrefnistjald á að setja yfir ríkisstj. hæstv., til þess að hún tóri fram yfir kosningar. Mergurinn málsins er auðvitað sá, að stefnan, sem ríkisstj. hefur fylgt í efnahagsmálum, er röng. Hún hefur leitt þjóðina út á enn háskalegri verðbólgubrautir en nokkru sinni fyrr. Það er staðreynd, sem enginn getur neitað. Af þeim ástæðum þarf að breyta um stefnu og starfsaðferðir. Stefna viðreisnarinnar er fullreynd, og árangurinn blasir við þjóðinni. Úrræðaleysi ríkisstj. speglast raunar í þessu frv., sem hefur í raun og veru þann eina tilgang að fleyta málefnum þjóðarinnar með einhverju móti fram yfir kosningar. En hvernig verður ástandið 31. ágúst 1971, þegar lögin falla úr gildi? Hæstv. forsrh. vildi vísa þessu til forsrh. Dana, en það er liðin tíð að vísa okkar málefnum til Dana og láta þá svara til. Hins vegar var hann svo heiðarlegur í sínum málflutningi, að hann viðurkenndi, að ný ríkisstj. mundi standa betur að vígi í ágúst heldur en ella, ef löggjöfin eða frv. væri ekki lögfest. Auðvitað á ríkisstj. að gera grein fyrir því, hvernig líklegt er að þróunin verði, til þess að rökstyðja nauðsyn á setningu þessa frv. Það er ástæða til að ætla, að ef haldið verður áfram sömu stefnu og 1967, eftir kosningar, megi vænta sömu þróunar og við höfum orðið vitni að á þessu kjörtímabili, sem nú er að ljúka. Ég lýsti áður hinni hrikalegu verðbólguþróun síðasta áratugs, sem gengisfellingarnar bera gleggst vitni um. Að vísu létu stjórnmálaflokkarnir kjósa um verðstöðvunarstefnuna fyrir alþingiskosningarnar 1967. Þetta hljómar nú eins og hrein og klár skröksaga, þegar haft er í huga, að vísitala vöru og þjónustu hefur hækkað um 70% á þessu tímabili miðað við 1. sept. s. l. Þannig hefur verðstöðvunarstefna ríkisstjórnarinnar verið í framkvæmdinni. Það er alveg rétt, sem margir segja, það verður fátt gott sagt um þessa óðaverðbólguþróun. Samfélagið býður margs konar tjón af verðbólgunni, en ríkisstjórnin, sem á að stjórna efnahagsmálum þjóðarinnar, hlýtur að bera höfuðábyrgðina. Fyrrv. forsrh. sagði á gamlárskvöld 1960, þegar hann ávarpaði þjóðina, að fram undan væri tímabil stöðugs verðlags. Og um áramótin 1962 og 1963 sagði hann: „Takist ekki að sigrast á verðbólgunni, gleypir hún fyrr eða síðar ávexti þess, sem bezt hefur tekizt. Er þá unnið fyrir gýg og beinn voði fyrir höndum.“ Í raun og veru skyldi aldrei hætta að útskýra skaðsemi verðbólgunnar fyrir almenningi í landinu, því að skuggahliðar hennar eru svo margar og margvíslegar. Ég vil nefna hér aðeins nokkrar. Framleiðendurnir, sem starfa við mikla verðbólguþróun, hugsa um of um það á verðbólgutímum að leggja peninga í ýmiss konar fjárfestingar, sem verðbólgan gerir verðmeiri, og hugsa meira um það en að fjárfesta í vélum og tækjabúnaði fyrirtækja sinna. Verðbólgan beinir því fjármagni þjóðarinnar og atvinnuveganna inn á verðbólgubrautir. Neytendur í landinu treysta ekki krónunni. Þess vegna vilja þeir ekki eiga hana. Þeir kaupa ýmislegt, sem þeir mundu kaupa seinna, ef þeir treystu krónunni, og þeir kaupa meira en þeir mundu kaupa, ef þeir treystu því, að krónan héldi verðgildi sínu. Eftirspurn eftir ýmsum vörum fer því vaxandi, og neytendurnir hugsa ekki um eins baganleg innkaup og þeir mundu gera, ef stöðugt verðlag væri í landinu. Verðbólgan ýtir þannig undir eyðslu meðal neytenda. Sparifjáreigendurnir, í stað þess að leggja inn peninga, sem þeir ekki þurfa að nota í svipinn, eyða þeim í alls konar kaup, bæði þörf og óþörf. Þegar hinar ýmsu verkanir verðbólgunnar renna saman, verður útkoman sú, að sparifé minnkar í lánastofnunum, atvinnuvegirnir verða fjárvana, fjárfestingin verður allt of mikil og skapar gífurlega þenslu. En verðbólgan er ekki aðeins skaðsamleg á sviði efnahagsmála, heldur bíður samfélagið margs konar tjón af henni. Eyðsla og óráðsía fer vaxandi. Mat ungmenna og annarra á gildi peninga verður óraunsætt. Alls konar spákaupmennska helríður þjóðfélaginu, að ekki sé talað um óeðlilegar eignatilfærslur, sem eiga sér stað og skapa mikið misrétti og óréttlæti í þjóðfélaginu. En kannske er þessi langvarandi þróun óðaverðbólgunnar alvarlegust, þegar horft er til atvinnuveganna, vegna þess að atvinnuvegirnir eiga auðvitað allt undir því að geta notið fjármagns til þess að byggja sig upp, til þess að kaupa þekkingu, til þess að kaupa nýja tækni, tæknibúnað, vélar og annað það, sem þarf fyrir atvinnuvegina til þess að fylgjast með í nútíma tækniþjóðfélagi. Niðurstaðan verður svo sú, að ef mikil verðbólga helríður þjóðfélaginu lengi, þá dragast atvinnuvegirnir aftur úr. Þjóðarframleiðslan fer minnkandi, arðsemi atvinnustarfseminnar fer minnkandi, og niðurstaðan verður sú, að atvinnuvegirnir verða ófærir um að borga hliðstætt kaupgjald og atvinnuvegir þeirra þjóða, sem við höfum mest samskipti við. Hætt er við, að voði steðji að, þegar til lengdar lætur. Ég er þeirrar skoðunar, að sterkustu öflin í þjóðfélaginu verði að gæta þess að gera sitt til að stemma stigu við óðaverðbólgu. En mestar skyldur hljóta að hvíla á þeim, sem með ríkisvaldið fara hverju sinni, því að þeir ráða þó alltaf löggjafarvaldinu, sem á að vera og er úrslitavald í málefnum þjóðarinnar. Almannaheill og hagur alþjóðar hljóta að eiga að sitja í fyrirrúmi. Og það er hagur allra, að í stað þess að flytja nú frv. sem frestar ástandinu, sé ráðizt gegn vandanum á allt annan veg en gert hefur verið. Vil ég minna á það í þessu sambandi, að Sjálfstfl., stærsti flokkur þjóðarinnar, vildi láta ganga til haustkosninga, sjálfsagt af þessum ástæðum, sem ég hef verið að lýsa. En er það nú svo, að hagur alþjóðar hafi setið í fyrirrúmi, og þörfin á því að breyta um stefnu nú þegar? Eins og ég sagði, þá hefur Sjálfstfl. lýst því yfir, að það hefði verið í þágu þjóðarhagsmuna, að kosningar til Alþ. færu fram í haust. Og hann lýsti þessu auðvitað yfir af þeim ástæðum, sem ég var rétt í þessu að lýsa. Það er auðvitað í verkahring sjálfstæðismanna að gefa þjóðinni svar við þeirri spurningu, hvers vegna hann vildi láta kjósa og hvers vegna hann taldi það vera í samræmi við þjóðarhagsmuni. En hvað sagði Alþfl. um þetta mál, Alþfl., sem einu sinni var jafnaðarmannaflokkur? Það er alkunna, að Alþfl. á í hinum mestu heimiliserfiðleikum og þarf bæði að vera í stjórn með Sjálfstfl. og reyna að tryggja það, að stjórnin sitji sem lengst og það verði kosið sem seinast, til þess að hann geti setið sem lengst í ríkisstj. fyrir kosningar, og jafnframt þarf hann að nota tímann fram að kosningum til þess að semja við aðra flokka um vinstri stjórn, til þess að hann geti í öllu falli tryggt stjórnaraðstöðu sína eftir kosningar. Þetta eru stóru hagsmunir pínulitla flokksins. Þegar rakin eru viðbrögð stjórnarflokkanna, liggur það fyrir, að annars vegar eru það hagsmunir Alþfl. að tryggja sér stjórnarsetu, bæði fyrir kosningar og eftir þær. Á hinn bóginn eru það hagsmunir þjóðarinnar, sem allir flokkar á Alþ. nema Alþfl. eru sammála um, að láta fara fram kosningar í haust og söðla um, marka nýja stefnu í efnahagsmálum þjóðarinnar, stefnu sem sé líklegri til þess að ráða bót á verðbólguþróuninni á annan veg en verið hefur s. l. áratug. Það er í raun og veru sorgarsaga að horfa upp á það, að hagsmunir minnsta flokksins skuli sitja í fyrirrúmi fyrir þjóðarhagsmunum. Það er vissulega hið alvarlegasta mál, að ríkisstj. skuli hafa brugðið á það ráð að reyna nú að leika sama leikinn og hún gerði við alþingiskosningarnar 1967. Auðvitað verður verðstöðvun að vera annað og meira en til nokkurra mánaða og verður að byggjast á traustum grunni nýrrar stefnu. Hér er verið að hlaða stíflugarð og safna uppistöðum skuldbindinga fyrir ríkissjóð, stíflu, sem hlýtur að bresta fram með verðbólguflóði, ekkert síður en varð 1967, ef fylgt verður sömu stefnu áfram. Í raun og veru liggur ekki fyrir nein heildarmynd af stöðunni, þótt því sé haldið fram af hæstv. ríkisstj., að endar nái saman. Ætli niðurstaðan verði ekki eitthvað svipuð því, sem varð árið 1967, þegar upp verður staðið eftir kosningar. Ríkisstj. er raunverulega hrædd. Hún óttast afleiðingar sinna eigin verka og sinnar eigin stefnu. Hún lofaði verðstöðvun eftir kosningar 1967, og nú er hún að bera fram frv. um verðstöðvun, nokkrum mánuðum fyrir kosningar. Henni er ljóst, að þróunin er háskaleg, hve háskaleg, virðist hún ekki gjörla vita, sbr. það, sem fram kom hjá hæstv. forsrh. í ræðu hans hér í gær. Þótt þessi málamyndaverðstöðvun verði sett á um nokkurra mánaða skeið, má öllum vera ljóst, að verði haldið óbreyttri stjórn efnahagsmála og óbreyttri stefnu, heldur hin háskalega verðbólguþróun áfram, eins og hún hefur gert á undanförnum árum. Ég vil taka undir það, sem einhver hv. þm. sagði hér í gær, að eini ljósi punkturinn í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er 3. gr. um fjölskyldubæturnar. Þó vildi ég segja örfáar setningar um það atriði. Í raun og veru eru fjölskyldubætur og eiga að vera skattamál, en ekki tryggingamál. Þannig er hagað málum á öllum Norðurlöndum. Þær eru hreint skattamál. Það er litið á fjölskyldubætur þar hreinlega sem framlag til fólks úr ríkissjóði, en það er greitt beint úr ríkissjóði hér einnig, framlag, sem ekki er þar skattskylt. Danir, Norðmenn og Svíar einnig hafa ekki ákvæði í sínum skattalögum um persónufrádrátt fyrir börn, heldur greiða þeir eingöngu barnapeninga beint úr ríkissjóði, sem ekki eru skattskyldir. Persónufrádráttur á börn kemur hátekjumönnum til góða. Hins vegar ekki þeim, sem eru skattlausir fyrir og hafa lágar tekjur. Fróður maður hefur sagt mér, að ef þessi háttur yrði tekinn upp hjá okkur, þá mundi það leiða til þess, að lágtekjumennirnir mundu hagnast á því. Þannig er það í raun og veru ekki rétt stefna að líta á fjölskyldubæturnar sem tryggingamál, heldur sem hreint skattamál, þannig að barnapeningar séu borgaðir beint úr ríkissjóði, séu ekki skattskyldir og heldur ekki metnir til frádráttar í skatti. En eigi að síður lýsi ég fylgi mínu við þetta ákvæði frv.



Herra forseti. Með frv. því, sem hér er nú til umr., er raskað grundvelli kjarasamninga verkalýðsfélaganna við vinnuveitendur, sem gerðir voru í sumar. Við gerð þessara samninga var að öllu leyti farið að þeim lögum og reglum, sem um slíka samningagerð gilda. Það frv., sem hér liggur fyrir, felur í sér ákvæði, sem er bein árás á slíkan frjálsan samningarétt. Helztu efnisatriði frv., sem að verkafólki og að verkalýðshreyfingunni snúa, eru í fyrsta lagi það, að hækkanir á vöruverði, sem eiga að skila sér í framfærsluvísitölunni, eiga síðan ekki að koma fram í kaupgreiðsluvísitölunni, eins og samningar þó segja til um. Í öðru lagi á að fella niður 2%-stig af þeim dýrtíðaruppbótum, sem launþegum ber samningslegur réttur til núna 1. des. Það er að vísu látið heita svo, að þessi 2% séu geymd til 1. sept. næsta ár, en ég held, að mjög sé varasamt að treysta um of á þá geymslu, sem þau eiga að vera í, og ekki víst, að þau finnist, þegar að þessum tímamörkum kemur. Ég hef látið hafa eftir mér í blaðaviðtali, að þetta frv. væri ögrun við láglaunafólkið, og ég get fullvissað hæstv. forsrh. um, að þar var ekki um neitt mismæli blaðamannsins að ræða. Það er sjálfsagt að rökstyðja þessa fullyrðingu. Ég get gert það í stuttu máli. Skerðingin á kaupi láglaunafólks, sem átti sér stað á árunum 1967–1969, var gerð með þeim rökum, að mikill aflabrestur hefði orðið og gífurlegt verðfall á útfluttum sjávarafurðum. Hvort tveggja þetta var að vísu fyrir hendi. Hins vegar höfðum við ýmislegt um það mál sérstaklega að segja og ég rifja upp hér nú. Þessi skerðing nam í marzmánuði s. l. miðað við sept. 1967 u. þ. b. 16% á kaupi Dagsbrúnarmannsins. Hvernig er nú umhorfs? Við höfum haft á s. l. ári og á þessu ári, sem nú er að líða, má segja, metaflabrögð, og útflutningsverðmæti hafa orðið meiri en nokkru sinni áður. Verðlag á útflutningsvörum okkar hefur hækkað miklu meir en það var komið í fyrir verðfallið, mjög miklu meira. Kauphækkunin í vor nam aðeins því að jafna þá skerðingu, sem orðin var á laununum, ekkert umfram það. Og nú vildi ég spyrja og ítreka spurningu, sem hér kom fram í gær: Hvers konar árferði í aflabrögðum og viðskiptakjörum þurfa að vera í þessu landi, til þess að kauphækkun sé möguleg, að ekki þurfi beinlínis að skerða kjörin? Þótt ekki sé tekið til neins annars en þessa í frv., þá er það ögrun við láglaunafólk. Hæstv. viðskmrh. - slæmt að hann skuli ekki vera viðstaddur, - hélt hér mikla ræðu, fjálglega ræðu í gær um frv. Það læddist að manni sá grunur, þegar maður hlustaði á þá ræðu, að hann hafi lært ýmislegt meira en til doktorsgráðu í hagfræði í Þýzkalandi á tímum Hitlers, ef ég man rétt. Ég held, að hann hafi lært einnig ákaflega mikið í þeirri áróðurstækni að vera ekki allt of vandur að sínum málflutningi. Hæstv. viðskmrh. sagði, að það væri alls ekki ætlunin með þessu frv. að raska kaupi launþega, þvert á móti þá ætti að varðveita gerða samninga og grundvöllurinn, sem allt byggðist á í frv., væri sá, að kaupmáttaraukningin, sem samið var um í sumar, haldi sér. Það er ekkert smáræði, sem sagt er, og þá kunnum við illa að lesa, ef þetta er mergurinn málsins í því frv., sem hér liggur fyrir. Við skulum athuga þetta ofurlítið nánar. Það er sagt í grg. frv., að kaupmáttaraukningin frá í maí í vor sé um 21.5%. Nú vil ég taka það skýrt fram, að það er röng viðmiðun, þegar talað er um samningsgerðina í vor, að hafa maímánuð sem viðmiðun, einvörðungu vegna þess og einfaldlega vegna þess, að af þeirri kauphækkun, sem samið var um, þegar samningarnir voru gerðir 19. júní í vor, þá er það kaup, sem þar var gert að grunnkaupi og sett 100, engan veginn sú kauphækkun, sem við sömdum um, heldur annað og meira. Þegar við fórum í verkfallið í vor, þá áttum við rétt á kauphækkun, sem nam 4.48% á 10 000 kr. mánaðarkaup. Þetta var sú hækkun, sem vísitalan sýndi, að orðið hefði á verðlaginu frá því 1. febr. og til aprílloka og kom fram í vísitölunni 1. maí, sem síðar átti að koma á kaupið samkv. gildandi samningum 1. júní. Sem sagt 4.48%, eða 448 kr. á 10 000 kr. mánaðarlaun og lægri, var jöfnun á þeirri hækkun, sem orðið hafði á verðlaginu, en ekki nein umsamin kauphækkun. Kauphækkunin, sem við sömdum um, var hins vegar í almennu verkalýðsfélögunum, eins og hér er margbúið að taka fram, 15–18%. Og það er kaupmáttur þessarar kauphækkunar, sem samningarnir frá í vor um vísitöluna áttu að tryggja, einvörðungu þetta. Við þekkjum hins vegar mjög vel, forystumenn í verkalýðsfélögunum, sem að þessum samningum stóðu, takmörkun þeirra. Við vitum vel, að við fáum verðbæturnar 3 mánuðum eftir á, þetta höfum við samið um og vitum, hvað er. Við vitum einnig, að hinn svokallaði búvörufrádráttur, eða kaup bóndans í verðlagsgrundvelli landbúnaðarvaranna, skilar sér ekki aftur í kaupgjaldsvísitölunni. Þetta vitum við um, þetta höfum við samið um og vitum, hvað er. En hvernig er nú gert ráð fyrir í frv. þessu að tryggja kaupmáttinn? Í grg. segir, að kaupgreiðsluvísitalan 1. nóv. muni hækka um 6.2% frá 1. sept. eða 1. ágúst. Við skulum ganga út frá, að þetta sé rétt. Um þetta liggja þó engar endanlegar tölur fyrir enn, en við skulum ganga út frá því, að þetta sé rétt. Nú vil ég biðja menn að taka eftir, að þegar þessi 6.2 stig eru nefnd, þá er búið að draga frá hinn svokallaða búvörufrádrátt, sem talinn er nema 1.4 stigum á þessu tímabili. Væri ekki búvörufrádrátturinn, væri kaupgreiðsluvísitalan þess vegna þeim mun hærri eða 7.6 stig. Þarna er komin fram sú skerðing á kaupgreiðsluvísitölunni miðað við framleiðsluvísitölu, sem við höfum samið um og vitum hver er. Þessum 6.2 stigum á síðan að eyða, þannig að kaupgreiðsluvísitalan verði óbreytt eða 4.21% hinn 1. des., og þetta er gert með því, að niður á að greiða samkv. þessu 4.2 stig. Fjár á að afla til þessara niðurgreiðslna aðallega á þrennan hátt. Í fyrsta lagi með hækkun á verði tiltekinna vara, áfengis og tóbaks, og hækkun verðs á þessum vörum, sem á að nota til niðurgreiðslna, á síðan ekki að skila sér aftur í kaupgreiðsluvísitölunni, og þar með er grundvöllur kaupgreiðsluvísitölunnar falsaður. Í öðru lagi er lagður á launaskattur, sem atvinnurekendur eiga að greiða, sem síðan á að standa undir niðurgreiðslunum, og í þriðja lagi á svo fjármagn ríkissjóðs að koma til. En það sem á vantar, þ. e. a. s. 2 stigin, á hins vegar að fella niður, og kaupmátturinn skerðist bókstaflega og beinlínis um þau. Ég nenni ekki að endurtaka um geymslu þeirra. Það er ennfremur gert ráð fyrir því, að í framtíðinni og það eftir 1. sept. 1971 verði kaupgreiðsluvísitalan a. m. k. 1 stigi lægri en framfærsluvísitalan sýnir, að hún ætti að vera, vegna hækkunar á þessum tilteknu vörum, og hækkun á tryggingagjöldum almannatrygginga, sem einnig er samið um, að eigi að koma inn í kaupgreiðsluvísitöluna, á nú ekki að koma inn. Varanleg skerðing, sem launþegar verða fyrir, þótt við reiknum með, að þessum 2 stigum yrði skilað aftur að ári liðnu, er þó aldrei minni en 1%-stig í kaupgreiðsluvísitölunni. Það var helzt að skilja á þeim hæstv. ráðh., sem hér töluðu í gær, að í stað 2 vísitölustiga, sem niður eiga að falla, kæmi lækkun á vöruverði og hækkun á fjölskyldubótum, og málgagn þeirra, Morgunblaðið, fullyrðir þetta í ritstjórnargrein í dag. Hér er auðvitað farið með örgustu blekkingar. Lækkun vöruverðs og hækkun fjölskyldubóta er til þess gerð að mæta þessum 4.2 stigum, sem á að eyða. 2 stigin eru hrein skerðing, og það er aldeilis furðulegt að sjá svona málflutning í víðlesnasta blaði landsins. Út af fyrir sig vil ég hér sem minnst segja um fjölskyldubætur. Þær eru góðar á sínum stað, sem tryggingamál eða sem skattamál, eins og hér var minnzt á áðan, sem einnig gæti komið til greina, en þeim á ekki að rugla saman við kaupgjaldsmál. Verkalýðshreyfingunni hefur aldrei til hugar komið að semja um mismunandi kaup vegna fjölskyldustærðar fyrirvinnunnar eða þess, sem vinnur, en það er í raun og veru það, sem verið er að gera, með því að blanda fjölskyldubótum á þennan hátt saman við kaupgjaldið. Það er auðvitað sjáanlegt og blasir við hverjum manni, að þegar fjölskyldubætur eiga að koma í stað kaupgjaldshækkunar, þá koma þær auðvitað ákaflega mismunandi niður. Hæstv. viðskmrh. ætti að reyna að hitta fjölskylduföður, við skulum segja, að hann eigi 3 börn, sem eru orðin 16 ára, en eru í framhaldsskólum. Ef ég man rétt í frv., þá fær þessi maður eitthvað hálft níunda þús. krónur miðað við ár, ef börnin eru undir 16 ára. En hvað fær hinn? Hann fær engar fjölskyldubætur, en hann fær á sitt bak hækkun almannatryggingagjaldanna vegna þessara unglinga. Hvað skyldi kaupmátturinn aukast mikið hjá slíkum fjölskylduföður? Hæstv. ráðh. gætu einnig reynt að tala við einhleypinga, sem verða að kaupa fæði sitt á matsölustöðum. Það mætti að vísu halda langa ræðu um, hvernig sífellt er farið með einhleypingana í þjóðfélaginu, en ég ætla ekki að gera það að þessu sinni. En trúa ráðherrarnir því, að matarkaup slíks manns lækki, sem nemur þeirri lækkun, sem verður nú á landbúnaðarvörum. Ætla þeir kannske að sjá til þess. Á matsöluhúsunum hefur verð farið hækkandi alveg fram á síðasta augnablik, sem löglegt var vegna verðstöðvunarinnar. Vandinn, sem við er að etja, er ekki kauphækkanirnar í vor. Til þess að þær gætu staðizt og orðið að veruleika og kaupmátturinn haldizt voru allar ytri aðstæður. Vandinn eru þær verðhækkanir, sem látnar hafa verið fylgja í kjölfarið. Að vísu skal ég ekki neita því, að kauphækkanir hljóti ekki í einstaka tilfellum að hafa í för með sér hækkun á vissum þjónustuliðum t. d., það er óhjákvæmilegt. En virðingarleysi hæstv. ríkisstj. fyrir gerðum samningum verkalýðshreyfingarinnar eða aðilanna á vinnumarkaðinum kemur einkum fram á tvennan hátt. í fyrsta lagi á þann veg, að atvinnurekendur eru ekki látnir standa við gerða samninga og taka á sig þær kauphækkanir, sem þeir hafa sjálfir samið um. Þeim er leyft að hleypa þeim út í verðlagið svo til algerlega óheftum, þannig að atvinnurekendur þurfi ekkert á sig að leggja vegna samninganna. Slíkir hlutir hljóta að sjálfsögðu að draga dilk á eftir sér. Í öðru lagi kemur virðingarleysi hæstv. ríkisstj. gagnvart gerðum samningum fram í efni þessa frv., þar sem gerðum samningum beinlínis er breytt, grundvelli þeirra raskað og samningsfrelsið að engu gert. Og trúa nú hæstv. ráðh., að verkalýðshreyfingin geti virt kaupgjaldsákvæði samninga, sem búið er að leika á þennan hátt, svo grátt sem það gert er? Eitt af afrekum hæstv. viðskmrh. hér í gær var að líkja saman þessum gerningi, sem í frv. felst, og því, sem gerðist í sept. eða ágúst 1956, þegar vinstri stjórnin svonefnda hafði nýlega tekið við völdum. Ég ætla ekki að eyða miklum tíma í að rekja það mál, en kemst þó ekki hjá aðeins að minnast á það. Ég hefði óskað eftir því, þegar hæstv. ráðh. var að flytja mál sitt hér í gær, að hann skýrði, á hvern hátt þessi 6 vísitölustig þá hurfu, en hann bara gerði það ekki. Vinstri stjórnin tók við mjög illa leiknu þjóðarbúi og var margs konar vandi á höndum. Verkalýðshreyfingin hafði trú á því, að þessi ríkisstj. ætlaði verulega að beita öðrum vinnubrögðum, taka á annan veg á efnahagsmálum og atvinnumálum þjóðarinnar en gert hafði verið í tíð næstu stjórnar á undan. Á margan hátt gerði vinstri stjórnin það, og við höfðum mikla trú á þessu í ágúst 1956. Það er svo önnur saga, að endalokin urðu ekki sem glæsilegust. Vísitalan átti að hækka um 6 stig 1. sept. 1956. Nú vil ég minna á, að vísitala þess tíma var öll önnur en vísitalan, sem við búum við nú, grundvöllur hennar allur annar. Þá voru landbúnaðarvörurnar afar veigamikill þáttur vísitölugrundvallarins og miklu þyngri á metunum en hann er nú. Við bjuggum þá við hið margfræga ákvæði um, að hækkun á kaupi bóndans, sem orsakaðist vegna hækkunar, sem orðið hafði á kaupi verkamannsins, skyldi ekki koma fram í kaupgreiðsluvísitölu. Þetta ákvæði var sett inn í gengislækkunarlögin 1950 og hefur verið í gildi síðan, þegar vísitala hefur á annað borð verið í gildi. Þá bjuggum við við þetta ákvæði. Það var vitað, að nokkrum dögum eftir 1. sept. átti verð á búvöru að hækka verulega mikið. Ég man ekki nákvæmlega prósentuna, ég held, að það hafi verið um 10–12%. Það lá alveg á borðinu, að vegna ákvæða gengisfellingarlaganna fengjum við ekki til baka í kaupið nema lítinn hluta af þessari hækkun, og þessi 6 vísitölustig, sem við áttum að fá 1. sept., hurfu svo að segja alveg, vegna þess hve landbúnaðarvörurnar voru þungvægar. Þá var gert samkomulag um, að landbúnaðarvörur hækkuðu ekki í útsölu og verðstöðvun yrði til áramóta. Um þetta gerði verkalýðshreyfingin samkomulag við vinstri stjórnina. Allir helztu forystumenn samtakanna um allt land voru aðspurðir og málið fyrir þá lagt og lagt undir þeirra dóm. Miðstjórn Alþýðusambandsins fjallaði um málið og samþykkti það. Stjórn fulltrúaráðs verkalýðsfélaganna í Reykjavík gerði það einnig. Síðan var haldinn sameiginlegur stjórnarfundur allra verkalýðsfélaga í Reykjavík og þar var málið samþ. með yfirgnæfandi atkv. Að þessu loknu gaf síðan vinstri stjórnin út sín brbl. Þetta er sannleikurinn um atburðina 1956, og það þarf brjóstheilindi til þess að jafna þeim saman við það, sem nú á að gera. Ég ætla aðeins að ræða hér tvö atriði, sem æði mikið hafa borið á góma og blandazt í umræður um þessi mál, bæði fyrr og síðar. Hið fyrra er hið svokallaða tilboð um gengishækkun, sem samningamönnum verkalýðshreyfingarinnar var gert í vor, og hið síðara varðar þær viðræður, sem fram hafa farið að undanförnu við aðila vinnumarkaðarins af hálfu ríkisstjórnarinnar. Hæstv. forsrh. sagði hér í ræðu sinni í gær, að að hans mati hefði hófleg kauphækkun og nokkur hækkun gengis verið farsælasta lausnin, sem hefði verið á boðstólum í vor. Ég held, að það sé alveg óhjákvæmilegt að koma aðeins nánar inn á þetta atriði. Við höfum aldrei gert það sérstaklega áberandi opinberlega, samningamenn verkalýðshreyfingarinnar frá því í vor. En það var svo laugardaginn fyrir hvítasunnu, að við vorum boðaðir á fund ráðh. og sérfræðinga ríkisstj. um efnahagsmál, og við áttum kannske erfitt með að trúa okkar eigin eyrum, en erindið var það, að þessir ráðh., sem staðið hafa fyrst og fremst að gengisfellingum og þeim fjórum á síðasta áratug, ræddu nú í alvöru, að því er virtist, um að hækka nú gengi íslenzku krónunnar. Sumum flaug í hug, - það var nú á hvítasunnunni, sem þetta gerðist, - að það varð hér í eina tíð, að heilagur andi kom yfir postula, og þeir töluðu tungum. Það var eitthvað svona svipað að hlusta á ráðh. Við eiginlega naumast trúðum þessu. En eitthvað var þetta ekki allt of þaulhugsað, því að þegar við fórum að spyrja sérfræðingana, fengum þá á okkar fund og spurðum þá út um ýmis mjög veigamikil atriði, grundvallaratriði varðandi málið, þá fengum við bókstaflega engin svör, sem svör væri hægt að kalla. En boðskapur ríkisstj. var í stuttu máli sá, að gengið yrði hækkað um u. þ. b. 10%, var nú sagt. Það var hins vegar líka sagt, að þessi 10% hækkun gengisins mundi skila sér með u. þ. b. 3% lækkun á almennu vöruverði í landinu. Þessi 3% voru þess vegna sú kjarabót, sem launþegarnir áttu að fá út úr gengishækkuninni. Til viðbótar var svo sagt, að til mála kæmi svipuð kauphækkun. Hvort hins vegar það hefði átt að verða 10% kauphækkun eða 3%, það fengum við aldrei að vita. Og vitum ekki enn í dag. Afstaða okkar var sú, að mæla ekki með þessari aðferð. Tíu dögum eftir að þetta boð barst okkur, barst okkur einnig í hendur rekstraráætlun fiskvinnslu í landinu fyrir árið 1970, framreiknuð frá árinu 1969. Þegar við fórum að skoða það plagg, þá leizt okkur nú ekki á, að tilboðið um gengishækkun hefði verið á traustum grunni reist. Ef við nú gerum ráð fyrir, - og því gerir nú þetta plagg ráð fyrir, og það vissum við nú raunar kannske áður, - að útflutningsverðmæti sjávarafurðanna væru 5 milljarðar króna, þá hefði 10% hækkun gengisins haft í för með sér 500 millj. kr. lægra verð í íslenzkum krónum til útflytjendanna. Við töldum, að kaup verkafólks við þessa framleiðslu væri hátt reiknað 20% af útflutningsverðmætum. Þá er af þessum 5 milljörðum 1 milljarður kaup verkafólksins. Niðurstaða þessa plaggs, sem við fengum, var allt önnur. Ég nenni nú ekki að fara nákvæmlega í það, en niðurstaðan varð sú, að hagnaður í skattlagningu miðað við endurmetnar afskriftir væri röskar 300 millj. króna miðað við ársgrundvöll, þ. e. a. s. það vantaði 200 millj. kr. upp á samkv. þessu, að sjávarútvegurinn hefði átt fyrir þessari gengishækkun, sem boðuð var. Þegar við fórum að ræða þetta plagg við sérfræðingana, þá varð svarafátt, og ég held nú, að þeir hafi ekki farið með neinum glæsibrag út úr þessu dæmi öllu saman. Þetta eru nú staðreyndirnar um tilboðið frá í vor, um gengishækkun, sem við vildum ekki mæla með. En við sögðum hins vegar, að auðvitað hefði ríkisstj. það í hendi sinni, hvort hún gerði það eða ekki, og að svo miklu leyti, sem það hefði áhrif á vöruverð, þá kæmi það fram í vísitölunni og kaupgjaldið yrði þá þeim mun lægra, sem vöruverðið væri lægra. En það var aldrei lagt út á þær brautir. Hitt, sem ég ætlaði aðeins að minnast á, - ég skal vera stuttorður - eru viðræðurnar svokölluðu. Ég skal ekkert um það fullyrða, hver hafi raunverulega verið hugmyndin eða viljinn að baki þess tilboðs, sem okkur barst 1. júlí um viðræður við ríkisstj. ásamt með samtökum atvinnurekenda. Ég vil aðeins segja það, að slíkar viðræður geta verið gagnlegar. Menn skiptast á skoðunum, það þarf enginn að láta af sínum hlut fyrir það. Á þessu tímabili hefur margt fróðlegt komið fram í viðræðum við ríkisstj., en ég vil alveg sérstaklega undirstrika, að í þessum viðræðum hefur ekkert komið fram, sem rennir stoðum undir það, að kjör láglaunafólks skuli nú skert, ekki einn einasti stafur. En það er annað varðandi þessar viðræður, sem ekki hefur verið jafn viðfelldið og þau orðaskipti, sem þar hafa farið fram, og það er, hvernig þessar viðræður hafa verið notaðar út á við. Mér er það minnistætt, ég held, að það hafi verið annaðhvort sama daginn eða daginn áður, að hæstv. ráðh. komu fram í sjónvarpi og útvarpi og tilkynntu, að það yrði ekkert af haustkosningum, það væri nú ákveðið. Og ein af höfuðröksemdunum, sem fram voru færðar, eða sárabætur eða hvað það nú var, var það, að nú hefði ríkisstj. snúið sér í alvöru að þessum málum og tekið upp víðræður við Alþýðusambandið og Vinnuveitendasambandið um þessi mjög svo erfiðu mál, sem fyrir lægju. Þetta var eins og nokkurs konar kóróna á það að hafa nú ekki haustkosningar. Þetta var nú byrjunin, síðan má segja, að eiginlega við öll tækifæri, möguleg og ómöguleg, hafi þessar viðræður mjög svo verið útbásúnaðar af hálfu stjórnarvaldanna, ráðherranna sérstaklega, og eiginlega gefið í skyn, að von væri mikilla átaka. Ég tel, að slíkar viðræður geti verið gagnlegar, og ég er alveg ófeiminn við það og tel mig ekki neitt þurfa að láta af mínum skoðunum eða sveigja mína afstöðu sérstaklega með tilliti til slíkra viðræðna, en ég vara mjög við þeirri sýndarmennsku, sem fram hefur komið í öllum áróðri hæstv. ráðh. í sambandi við þessar viðræður. Að lokum, herra forseti, óska ég leyfis til þess að lesa hér örstutta samþykkt, sem stjórn verkamannafélagsins Dagsbrúnar gerði á fundi sínum s. l. sunnudag og varðar efnisatriði þessa frv. Hún er þannig: „Stjórn verkamannafélagsins Dagsbrúnar mótmælir harðlega þeirri skerðingu á umsömdum kjörum verkafólks, sem stefnt er að með frv. ríkisstj. um ráðstafanir til stöðugs verðlags og atvinnuöryggis, er nú hefur verið lagt fyrir Alþ. Með frv. þessu er m. a. gert ráð fyrir að breyta, verkafólki í óhag, grundvelli kaupgreiðsluvísitölunnar, er samið var um í sumar og einnig, að ekki komi til útborgunar á kaupi 2%-stig, sem verkafólk á samningsbundinn rétt til. Stjórnin átelur harðlega það virðingarleysi æðstu stjórnvalda fyrir nýgerðum samningum, er fram kemur í frv. þessu, og skorar á Alþ. að fella það.“ Afstaða mín til þessa máls er hin sama og fram kemur í þessari ályktun.



Herra forseti. Það er nú búið að ræða allmikið um þetta frv. um verðstöðvun, sem hér er á dagskrá, og skal ég ekki lengja umr. með því að víkja mjög mikið að efnisatriðum þess. Ég lít á frv.-flutning þennan sem lið í þeim kosningaundirbúningi, sem er nú hafinn fyrir alþingiskosningar á næsta ári. Þetta er tafl, eins og teflt var fyrir seinustu kosningar, þegar verðstöðvunarfrv. var flutt þá af hálfu hæstv. ríkisstj. nokkrum mánuðum fyrir kosningar. Það hefur verið vikið að því hér áður, að tilgangurinn með frv.-flutningnum sé sá, að dylja enn þá um sinn, hvernig komið er í landinu í verðlagsmálum og kaupgjaldsmálum, dylja það fram yfir kosningarnar, og það hefur ennfremur verið bent á, að með þessu frv. séu engin af þeim grundvallarvandamálum, sem til staðar séu í þjóðfélagi okkar, leyst. Ég hygg, að öllum, sem þetta athuga, sé þetta ljóst og sé í reyndinni ekki um það deilt, að með frv. um verðstöðvunina þá sé ekkert af þeim grundvallarvandamálum, sem við Íslendingar höfum átt við að stríða í efnahagsmálum marga áratugi, leyst. En í leiðinni, vilja þeir, sem að frv. standa, líka ná þeim árangri, að þeir geti í kosningabaráttunni á næsta ári slegið á þá strengi, að þeir séu einhverjir sérstakir baráttumenn þess að halda verðbólgunni í skefjum, en við, sem stjórnarandstöðuna skipum, höfum ekki eins mikinn áhuga á því, og gerum raunar margt til þess að kynda undir þá verðbólguelda, sem logað hafa í þjóðfélagi okkar undanfarandi ár. Til samhengis þá vil ég í örfáum orðum rekja þann tilgang, sem frv. á að tryggja. Með því á að eyða, eins og sagt hefur verið, 6.2 vísitölustigum, sem ættu að öllu óbreyttu að koma fram í kaupgjaldi 1. des. n. k. Þetta á að gerast með því að fresta tveggja stiga hækkun allt til 1. sept. 1971. Í öðru lagi með því, að eins stigs hækkun vísitölunnar, sem verður vegna hækkunar á áfengi og tóbaki og vegna hækkunar á iðgjöldum til almannatrygginganna, er ekki tekin inn í vísitölugrundvöllinn, eins og þó er um samið. Og í þriðja lagi á að greiða niður 3.2 stig af vísitöluhækkuninni, og undir þeim kostnaði eiga atvinnurekendur, ríkissjóður, launþegar og bændur að standa. Ég sagði áðan í upphafi ræðu minnar, að ég liti á það sem annan megintilgang þessa frv. að leggja grundvöllinn að þeirri kosningabaráttu, sem núverandi stjórnarflokkar hyggjast heyja á næsta ári fyrir kosningarnar. Mér finnst því ekki óeðlilegt og raunar nauðsynlegt, til þess að nokkurt samhengi eða skilningur fáist á því, hvað hefur verið að gerast í verðlagsmálum og í verðbólgumálum að undanförnu, að víkja nokkrum orðum að sjálfri stjórnarstefnunni, sem óumdeilanlega ræður mestu um, hvernig til tekst í þessum mikilvægu málum í þjóðarbúskap okkar. Hæstv. forsrh. sagði þér í gær í umr., að jafnvægi í verðlagi væri undirstaða atvinnuöryggis landsmanna, og er ég hæstv. forsrh. algerlega sammála um þetta atriði, að jafnvægi í verðlagsmálum innanlands er forsenda atvinnuöryggis landsmanna. Hæstv. viðskmrh. sagði líka í umr. í gær, að ríkisstj. hefði fylgt réttri efnahagsstefnu. Mig langar nú í framhaldi af því, sem ég sagði hér í upphafi, og með hliðsjón af yfirlýsingum þessara tveggja hæstv. ráðh. að víkja nokkuð að þeirri reynslu, sem er óumdeilanleg og hefur fengizt á 10 árum, af þeirri stjórnarstefnu, sem hér hefur verið ráðandi á þeim tíma. Stefnan var, eins og hv. alþm. muna, mörkuð í ársbyrjun 1960 og birtist m. a. í bæklingi, sem þá var gefinn út og nefndur var „Viðreisn“, sem nú í dag er ekki í allra manna höndum og er ekki mikið hampað. En í þessum bæklingi segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í stefnuyfirlýsingu þeirri, sem ríkisstj. birti, þegar hún tók við völdum í nóv., taldi hún það höfuðverkefni sitt að koma atvinnulífi þjóðarinnar á traustan og heilbrigðan grundvöll. Hefur síðan verið unnið að athugun á þessu máli. Þótt ekki séu nema rúmir tveir mánuðir, síðan ríkisstj. hóf störf sín, er nú lokið þeim rannsóknum, sem taldar voru nauðsynlegar. Þegar stjórnin og stuðningsflokkar hennar höfðu kynnt sér þessar athuganir og niðurstöður þeirra, var ákvörðun tekin um, að ríkisstj. skyldi beita sér fyrir gagngerðri stefnubreytingu í efnahagsmálum þjóðarinnar og nauðsynleg frv. samin, þar sem hin nýja stefna er mörkuð. Hér er ekki um að ræða ráðstafanir sama eðlis og þær efnahagsráðstafanir, sem tíðkazt hafa svo að segja árlega nú um skeið og snert hafa fyrst og fremst breytingar á bótakerfi útflutningsins og nauðsynlega fjáröflun í því sambandi, heldur algera kerfisbreytingu samfara víðtækum ráðstöfunum í félagsmálum, skattamálum og viðskiptamálum.“ Síðar segir, þar sem talað er um heilbrigðan grundvöll, sem stefnan eigi að tryggja: „Það hefur verið augljóst einkenni allra þeirra efnahagsráðstafana, sem gripið hefur verið til árlega undanfarið, að þær hafa verið gerðar til bráðabirgða, enda ekki staðið nema stuttan tíma í senn. Að vísu verður aldrei tekið upp efnahagskerfi, sem ætla megi, að standi óbreytt um langt árabil. Hitt er þó víst, að árlegar breytingar á aðstöðu atvinnuveganna og hin mikla óvissa, sem svo tíðum breytingum hlýtur að fylgja, draga verulega úr afköstum þjóðarbúsins og tefja þar með, að lífskjörin batni eins ört og yrði að öðrum kosti. Af þessum sökum er það megintilgangur þeirrar stefnubreytingar, sem ríkisstjórnin leggur til, að framleiðslustörfum og viðskiptalífi landsmanna sé skapaður traustari, varanlegri og heilbrigðari grundvöllur en atvinnuvegirnir hafa átt við að búa undanfarandi ár.“ Hér kemur fram sú meginstefna, sem mótuð var af hæstv. ríkisstj. í ársbyrjun 1960. Til þess að tryggja þá stefnu í framkvæmd ákvað hæstv. ríkisstj. að afnema vísitöluna. Um það atriði segir svo í þessum sama bæklingi: „Til þess að koma í veg fyrir, að aftur hefjist það kapphlaup milli verðlags og kaupgjalds, sem tókst að stöðva á s. l. ári, leggur ríkisstjórnin til, að óheimilt sé að miða kaupgjald við breytingar á vísitölu. Reynslan hefur sýnt, að það vísitölukerfi, sem hér hefur verið í gildi síðan í byrjun heimsstyrjaldarinnar síðari, hefur ekki verið launþegum til neinna varanlegra hagsbóta. Þess vegna leggur ríkisstjórnin til, að það verði afnumið. Hins vegar eru ekki í tillögum stjórnarinnar nein ákvæði um grunnkaup. Það er stefna ríkisstjórnarinnar, að það sé og eigi að vera verkefni samtaka launþega og atvinnurekenda að semja um kaup og kjör. Þegar afkoma atvinnuveganna leyfir hækkun kaupgjalds, telur ríkisstjórnin hana eðlilega og sjálfsagða, en hún mun beita sér gegn því, að kaup verði hækkað og kostnaðinum við þá hækkun síðan velt yfir á herðar almennings í landinu með hækkun vöruverðs eða á annan hátt.“ Þetta er sú stefna, sem hæstv. ríkisstj. markaði sér í upphafi. Og fyrir nokkrum mánuðum var það ítrekað og því lýst yfir af hæstv. núv. forsrh., að hið nýja ráðuneyti hans mundi fylgja í öllum aðalatriðum sömu stefnu og þarna var mörkuð. En hvað hefur reynsla okkar sýnt um afleiðingar þessarar stefnu í þjóðarbúskap okkar á áratugnum 1960 til 1970? Hefur hún tryggt það, að ekki hafi þurft að grípa til árlegra aðgerða til þess að halda atvinnuvegunum gangandi og koma í veg fyrir viðtækt atvinnuleysi? Lítum lítillega á það, sem gerðist á þessu yfirstandandi kjörtímabili. Þá má sjá, að á árinu 1966 var framkvæmd verðstöðvun á mjög svipaðan hátt og nú er fyrirhuguð. Á árinu 1967 var grípið til margvíslegra ráðstafana, þeirrar stærstu, gengisfellingarinnar, auk margháttaðra uppbóta og annarra aðgerða til þess að koma í veg fyrir, að atvinnulíf landsmanna stöðvaðist. Á árinu 1968 var gripið til gengisfellingar, og nú í ár, árið 1970, á enn á ný að grípa til verðstöðvunar til þess að tryggja atvinnuvegina, að þeir verði í gangi a. m. k. fram yfir næstu kosningar. Þetta er þá reynslan af hinni nýju stefnu, að á síðasta kjörtímabili hefur orðið á hverju ári að grípa til aðgerða til þess að forða frá meiri háttar óhöppum í þjóðarbúskap okkar. Og hvernig hefur hin nýja stefna tryggt grundvöll atvinnuveganna? Hvernig hefur hún reynzt t. d. að því leyti að tryggja stöðugt verðlag í landinu? Ég hef hér fyrir framan mig tölur, sem Hagstofan hefur reiknað út um hreyfingu á vísitölu vöru og þjónustu á grundvelli verðlagsins 1914, og ef við lítum á þær hækkanir, sem orðið hafa á tímabilinu frá 1930 til 1970 og tökum hver 10 ár fyrir sig, þá sjáum við, að vísitala vöru og þjónustu hefur á áratugnum 1930–1940 hækkað um 35%. Á árunum 1940–1950 hækkar þessi vísitala um 263%, en ég bið hv. alþm. að hafa það í huga, þegar ég nefni þessa háu tölu, að þetta eru einmitt styrjaldarárin, sem að sjálfsögðu höfðu mjög veruleg áhrif á allt verðlag í landinu, og er því ekki óeðlilegt þegar af þeirri ástæðu, að hækkun vísitölu vöru og þjónustu sé há á þeim áratugnum. En svo kemur áratugurinn 1950–1960, sem sýnir, að hækkun vísitölu vöru og þjónustu er 123 stig, eins og hér hefur áður verið nefnt, en hækkun vísitölu vöru og þjónustu á síðasta áratug, frá 1960–1970, er 250 stig, þ. e. a. s. að hækkun vísitölunnar á síðasta viðreisnaráratugnum hefur verið meiri en tvöfalt hærri en á áratugnum á undan. Þessi staðreynd segir talsvert mikla sögu um það, hvernig til hefur tekizt um stjórn þjóðarbúsins á þessum tíma. Ég hef líka fleiri tölur, sem segja mikið mál. Ég hef hér tölur frá Hagstofunni um hækkun á nokkrum algengum neyzluvörum almennings frá 1958 til 1970, miðað við verðlag eins og það var þessi árin í ágústmánuði. Þar sést m. a., að magn af súpukjöti, sem kostaði 100 krónur 1958, kostar 1970 um 505 kr. Magn af kartöflum, sem kostaði 100 kr. 1958, kostar árið 1970 1421 kr. Magn af nýjum fiski, sem kostaði 100 kr. 1958, kostar 1970 775 kr., og hrísgrjón hafa hækkað á þessu tímabili úr 100 kr. upp í 1004 kr. Ég nefni ekki fleiri dæmi um þær verðlagshækkanir, sem hafa orðið á nauðsynjavörum almennings, en einnig þessar tölur segja nokkuð mikla sögu um þau rassaköst, sem hér hafa verið í sambandi við verðlagsmálin í þjóðfélagi okkar á undanförnum áratugum. Þá tekur ekki betra við, ef við reynum að bera þróun þessara mála í okkar þjóðfélagi síðasta áratuginn saman við það, sem hefur verið meðal annarra þjóða, sem nálægt okkur eru og við getum fyllilega borið okkur saman við. Ég hef hér tölur um þróun vísitölu verðlags á Norðurlöndum á tveim tímabilum, þ. e. a. s. í fyrsta lagi á árunum 1954–1958, sem segir, að á þeim tíma hafi meðaltalshækkun á hverju þessara ára verið þessi: 4% hækkun í Danmörku, 7% hækkun í Finnlandi, 6% hækkun á Íslandi, 3% hækkun í Noregi og 4% hækkun í Svíþjóð. En hins vegar á árunum 1958–1967 eru tölurnar þessar: Danmörk 4%, Finnland 4.5%, Ísland 10%, Noregur 3% og Svíþjóð 3.5%. Síðan hef ég tölur um hækkunina á Íslandi á árunum 1967–1970, en þar er meðaltalshækkunin 20%, en ég hef ekki sambærilegar tölur frá hinum Norðurlöndunum. Og þær upplýsingar fékk ég í gær hjá Efnahagsstofnuninni, að samkv. skýrslum frá O. E. C. D., Efnahags- og framfarastofnuninni, þá hafi meðaltalshækkun verðlags í löndum þeirrar stofnunar á tímabilinu 1963–1969 numið 4%, en á Íslandi hafi þessi hækkun numið um 12.8%, eða rúmlega þrisvar sinnum hærri en meðaltalshækkun verðlagsins í öðrum löndum O. E. C. D. Ef hv. alþm. minnast orða, sem mikilsvirtur, látinn stjórnmálaforingi íslenzkur sagði fyrir nokkrum árum, að flest eða allt væri unnið fyrir gýg í efnahagsmálum okkar, ef ekki tækist að ráða við eða hamla gegn verðbólgunni, þá held ég, að ekki geti leikið á því nokkur vafi, að í meginatriðum hefur stjórnarstefnan, sem hér hefur ríkt undanfarandi áratug, mistekizt svo hrapallega, að slíks eru engin eða a. m. k. fá dæmi úr sögu okkar, síðan við fluttum valdið í eigin málum inn í landið. Það er mikið sagt með þessu, mér er það fyllilega ljóst, en ef menn hafa þessar staðreyndir, sem ég var að nefna, í huga og rifja svo upp fyrir sér, hvað hæstv. viðskmrh. lét sér um munn fara hér í gær, er hann sagði, „við höfum fylgt réttri efnahagsstefnu“, þá sjá menn, hversu lítt grundvallaður málflutningur það er af hálfu hæstv. ráðh., þegar hann heldur fram slíkum staðhæfingum sem þessari, enda er það svo sannast sagna, að hjá flestum, sem fylgzt hafa með þróun þessara mála hér á landi undanfarin ár, þá hljóta yfirlýsingar sem þær, sem hæstv. viðskmrh. viðhafði í gær og ég var hér að endurtaka, að verka sem hreinasta öfugmæli: Ég held líka, að það sé hægt að renna verulega gildum stoðum undir þær staðhæfingar, að sjálf stjórnarstefnan eigi mikla sök, ef ekki meginorsök þess, hvernig hér hefur farið í sambandi við verðlagsþróunina í landinu. Það er staðreynd, að ríkið eða ríkissjóður hefur á undanförnum árum beitt stórtækari skattheimtu en þekkzt hefur áður. Það er rétt, að menn rifji það upp fyrir sér, að fjárlög spegla mjög vel þá stefnu, sem fylgt hefur verið af hálfu ríkissjóðs í þessum málum. Fjárlög 1960 sýndu niðurstöður upp á 1.5 milljarð, en samkv. fjárlagafrv. fyrir árið 1971, sem hefur verið dreift fyrir nokkrum vikum á borð hv. alþm., er gert ráð fyrir því, að niðurstöður fjárlaga þess árs muni nema um 10 milljörðum og 6 millj. kr., eða hafi að minnsta kosti sjöfaldazt frá því sem var á árinu 1960. Að sjálfsögðu er mér ljóst, að krónurnar eru ekki sambærilegar á næsta ári við þær, sem voru á árinu 1960. En þó er það öllum ljóst, að hér er um svo gífurlega mikla hækkun að ræða, í krónum, að hin óhóflega skattheimta, sem beitt hefur verið undanfarin ár, er öllum augljós. Þá er það breyting í sjálfri skattastefnunni, sem ég tel, að eigi verulega mikla sök á þeirri verðlagsþróun innanlands, sem orðið hefur undanfarandi ár og ég hef vikið að. Það er sú breyting, sem verið hefur að gerast á undanförnum árum, að óbeinir skattar og þá fyrst og fremst söluskattur hafa verið stórlega hækkaðir, en að sama skapi hafa beinir skattar minnkað og að söluskattur hefur nú verið lagður í æ stærra mæli á nauðþurftir landsmanna, en eins og menn vita, þá var þeirri stefnu fylgt áður að reyna að hlífa nauðþurftum landsmanna við álagningu söluskatts. Þriðja atriðið, sem er á valdi hæstv. ríkisstj. og hefur átt mjög mikinn þátt í þeirri verðlagsþróun, sem verið hefur í landinu, er sú stefna að gefa þeim, sem í þjónustustarfsemi starfa, mjög aukið álagningarfrelsi, sem hefur verið notað í mörgum tilfellum ákaflega gáleysislega. Ég held því, að þótt þetta frv. verði samþykkt, þá sé ekki á nokkurn hátt brotið blað í baráttunni gegn verðbólgunni. Verstu afleiðingum stjórnarstefnunnar verður að vísu frestað um sinn og væntanlega fram yfir kosningar, en með því er alls ekki á nokkurn hátt ráðizt að rótum þess vanda, sem við er að stríða og ég hef verið að reyna að lýsa, hver er. Ég hef t. d. aldrei skilið það, af hverju er ekki alveg eins hægt að semja um verðlag bæði vöru og þjónustu til einhvers ákveðins tíma, eins og við höfum hér í landinu haft um margra ára skeið samkomulag, eða jafnvel lög, um það, að kaup skuli hækka eftir vissum reglum, hvernig eigi að ákveða fiskverð í landinu og hvernig eigi að verðlegg a landbúnaðarvörur og þar fram eftir götunum. Ég fæ ekki skilið, af hverju megi ekki t. d. semja um verðlag til þriggja mánaða í senn, svo að maður nefni einhvern tíma. Þá er það skoðun mín, að verðlagseftirlitið, eins og það er framkvæmt núna, sé ekki í nógu góðu lagi. Ég held, að það eigi ekki að vera að fylgjast svo mjög með verðlagi einstakrar vöru í einstaka verzlunum, heldur ætti að taka ákveðna vöruflokka út úr og reyna almennt að fylgjast með þróun verðlagsins í þessum vöruflokkum. Ég held, að slíkt verðlagseftirlit yrði áhrifaríkara en það, sem nú er. Vel getur verið, að mér missjáist í því, en þó finnst mér, að sú reynsla, sem við höfum haft í sambandi við verðlagsþróunina hér innanlands undanfarin ár, hljóti að neyða okkur til þess að fara að skoða þessi mál í nýju ljósi, því að allar þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið á undanförnum árum til þess að halda verðlagi niðri í landinu, hafa brugðizt að meira eða minna leyti, eins og þær tölur, sem ég nefndi hér áðan, bera vitni um. Því hefur verið haldið fram, m. a. af mér, að það frv., sem hér er til meðferðar, gæti ekki leyst úr þeim grundvallarvandamálum, sem við eigum við að stríða. Mér sýnist, að allur undirbúningur að þessu frv. og efni þess reyndar líka, hljóti að gefa vísbendingu um, að reynslan af því verði ákaflega lík því, sem við reyndum árið 1966 og 1967. Það hefur komið fram hér í umr. að verðlag hefur hækkað frá því að verðstöðvuninni lauk 1967 og til þessa dags um 67 stig. Ég fæ ekki séð annað en að nákvæmlega sama muni gerast að öllu óbreyttu eftir 1. sept. m. k. og mánuðina þar á eftir. Hér hefur verið talað um, hvort frv. þetta feli í sér árásir á samningsrétt verkalýðsfélaganna. Hæstv. viðskmrh. vildi neita því í þeirri ræðu, sem hann flutti í gær og var að reyna að finna því stað. Ég verð þó að segja, að þau rök, sem hann flutti fyrir því, að svo væri ekki með þessu frv., sannfærðu mig ekki. Ég verð að segja, að ég tek fullt eins mikið tillit til álits þeirra tveggja ræðumanna úr verkalýðshreyfingunni, sem talað hafa um þetta, og báðir hafa haldið því sama fram. Annar talaði í gær, hv. þm. Hannibal Valdimarsson, og hinn í dag, hv. þm. Eðvarð Sigurðsson. Ég tel það ótvírætt, að sú ákvörðun stjórnar Alþýðusambandsins að slíta þeim viðræðum, sem í gangi hafa verið undanfarið á milli ríkisstj. og aðila vinnumarkaðarins, undirstriki þá skoðun stjórnar A. S. Í., að með frv. þessu sé einmitt ráðizt á samningsrétt verkalýðsfélaganna. Ég hef líka, eftir því sem ég hef aðstöðu til að kynna mér, ákaflega ríka tilhneigingu til að trúa því, að bæði afkoma ríkissjóðs á næsta ári, eins og hún verður bezt séð nú, og eins afkoma atvinnuveganna í landinu, sem nú er að mörgu leyti óvenjulega góð, sé slík, að ekki hafi þurft þeirra vegna að grípa til þess óyndisúrræðis, sem í frv. felst, að ráðast á samningsrétt verkalýðsfélaganna. Það er staðreynd, að hækkun á verðmæti útflutningsins á fyrri helmingi þessa árs, muni nema um 40%, og sennilega verður hækkunin á síðari helmingi ársins nokkru meiri, eða allt að 49%, að því er sumir telja, þannig að líkur benda til þess, að aukning þjóðartekna á þessu ári verði einhvers staðar á milli 10% og 11% miðað við árið í fyrra. Hæstv. forsrh. sagði í gær, að stjórnarandstæðingar hér á hv. Alþ. ættu að styðja þjóðþrifamál eins og þetta, eins og gerzt hefði með öðrum þjóðum. Sennilega hefur hann átt við það, sem gerðist í Danmörku og Svíþjóð nú fyrir nokkru, en þar hafa verið samþykkt lög um verðstöðvun. En á lagasetningu þar og hér er einn mjög veigamikill munur, eftir því sem ég bezt veit. Það munu ekki finnast í verðstöðvunarlögunum dönsku eða sænsku nein ákvæði, er hrófla við samningsbundnu kaupi launþega í þessum löndum. En eins og ég hef áður vikið að, þá eru ákvæði um þetta veigamikla atriði í því frv., sem hér er verið að ræða, og raunar standa þær deilur, sem um þetta hafa orðið á hv. Alþ. fyrst og fremst um þetta atriði, því að ég þori að fullyrða að engum hv. þm . dettur í rauninni í hug að vera á móti aðgerðum, sem í reyndinni væru í alvöru lagaðar til þess að stöðva þá verðbólguskriðu, sem hér hefur ætt fram undanfarin ár. Ég held, að enginn hugsi þannig. Það kom einnig fram í umr. hér í gær hjá hæstv. viðskmrh., og hann lagði á það mjög mikla áherzlu, að þrátt fyrir samþykkt þessa frv., þá yrði sá kaupmáttur, sem fékkst í samningunum frá 19. júní s. l. ekki skertur að neinu leyti. Hann sagði að 19. júní hefði verið samið um 21% kauphækkun, sem í reynd hefði þýtt 17% aukningu kaupmáttar launa. Og hann margsagði, að þetta hefði verið réttlát kauphækkun til launþega, sem þjóðfélagið hefði getað borið. Þær reikningskúnstir, sem hæstv. ráðh. notaði í gær til þess að rökstyðja, að kaupmáttur þessara kauphækkana væri í engu skertur með frv., voru ekki mjög sannfærandi að mínu viti. Að sumu leyti minntu þær á reikningskúnstir Sölva Helgasonar. Við höfum heyrt á hv. þingi og raunar annars staðar líka álit forystumanna launþegasamtakanna í landinu um þessa staðhæfingu ráðh. Báðir þeir þm., sem ég minntist á hér áðan, hafa mótmælt þessu sem röngu, og ég fæ ekki skilið þau rök, sem mér skildist, að lægju helzt á bak við þessa staðhæfingu hæstv. ráðh., er hann sagði, að vegna þess að kauphækkun, sem yrði vegna vísitölunnar, kæmi alltaf á eftir verðlagshækkunum, að þá yrði frestun á því, að 2 stig vísitölunnar kæmu fram í heilt ár, í stað þess að koma venjulega á þriggja mánaða fresti, mikil réttarbót. Herra forseti. Ég skal nú ekki orðlengja þetta öllu meira, en ég vil undirstrika, að með þessu frv. er að mínu viti verið fyrst og fremst að undirbúa þá kosningabaráttu, sem háð verður á næsta ári. Það á að gera það á svipaðan hátt og var gert í kosningunum 1967, sem gaf nokkuð góða raun fyrir stjórnarflokkana. Ég held, að það sé óyggjandi og raunar óumdeilanlegt, að með frv. er ekki höggvið að rótum þeirra meinsemda, sem orsakað hafa verðbólguna í landinu. Hún mun halda áfram með auknum krafti, þegar verðstöðvunartímabilinu lýkur, og gera ýmis þau vandamál, sem fyrir eru, jafnvel enn erfiðari viðureignar en þau eru þó nú. Það hlýtur því að vera ályktun mín miðað við það, sem ég hef áður sagt, að fyrst hv. stjórnarflokkar eða forystumenn þeirra eru ekki til viðtals um að breyta sjálfri stjórnarstefnunni, sem er meginorsök þeirra ófara, sem hér hafa orðið, þá sé ekki nema eitt ráð til og það sé að fella þann meiri hl. stjórnarflokkanna í næstu þingkosningum og freista þess á þann hátt að fá fram þær breytingar á stjórn landsmála, er tryggi betri og hagkvæmari lífskjör í landinu en þessi stjórnarstefna hefur verið fær um að gera.



Herra forseti. Þegar hæstv. viðskmrh. var kominn þar í ræðu sinni í gær, að hann var farinn að reyna að sannfæra hv. þm. um það, að það væri mikill hagnaður fyrir launþega að gefa eftir 3 vísitölustig af launum sínum, eins og gert er ráð fyrir með þessu frv., þá datt mér í hug saga af séra Árna Þórarinssyni prófasti, en samherji hans í prestastétt var að segja honum frá öðrum presti, sem þótti snjall áróðursmaður, en var ekki eins sinnaður í trúmálum og þessir tveir. Og þegar hann hafði lýst vinnubrögðum þessa prests fyrir séra Árna, þá bætti sögumaður við, að hann yrði nú ekki lengi að afkristna söfnuð sinn, og spurði svo séra Árna í leiðinni: „Þekkir þú nokkurn annan jafnsnjallan?“ Þá sagði séra Árni: „Ég þekki annan, sem er miklu betri, því að hann getur afkristnað heil sólkerfi og verið fljótur að því.“ Málflutningur hæstv. viðskmrh. var með þeim hætti, að það var hægt að gera ráð fyrir því, að hann ætlaði sér að vera fljótur að afkristna heil sólkerfi. Hæstv. viðskmrh. kvartaði yfir því, að við stjórnarandstöðuræðumenn hefðum verið linir í málflutningi okkar í gær, þegar við töluðum hér. Út af fyrir sig hef ég ekkert nema gott um það að segja, að það sé talið svo um minn málflutning, að ég noti ekki stóryrði, því að það tel ég mig ekki gera. En hversu linur ég var í þessum málflutningi, það verður ráðh. að meta. Ég hélt því fram, að hér væri um sýndarmennsku eina að ræða, það væri verið að undirbúa kosningarnar með þessari sýndarmennsku. Það segir hæstv. ráðh., að sé linlega að staðið. Af hverju? Af því að hæstv. ráðh. veit, að þetta er rétt. Ég hélt því líka fram, að það hefði verið heimild í lögum til þess að koma á þeirri verðstöðvun, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, og því væri það óþarft, og reyndar væri hæstv. ríkisstj. búin að gera þetta með ákvörðun sinni 1. nóv. En hún hafði áður verið búin að auglýsa eftir verðhækkunum, til þess að þeir, sem vildu búa sig undir, gætu gert það. Þetta segir hæstv. ráðh., að sé linlega að staðið. Hér er rétt með farið, og það er að dómi hæstv. ráðh. linlega að staðið, þegar þannig er skýrt frá málunum. Ég skýrði frá því hér í ræðu minni í gær, hvernig reynslan hefði verið af verðstöðvuninni 1967 og hvernig vinnubrögð hæstv. ríkisstj. hefðu verið. Um það nefndi ég mörg dæmi, en hæstv. ráðh. sagði hér linlega að staðið, því að það var aðeins sagt, sem rétt var. Út af fyrir sig, þá hef ég ekkert við það að athuga, þó að það sé að dómi hæstv. ráðh. linlega að staðið, þegar maður viðhefur réttan málflutning. Svo kom hæstv. ráðh. og sagði, að þetta frv. og þessi lausn væri sérstaklega vel undirbúið, alveg sérstaklega, óvenjulega vel undirbúið. En ef menn fara og leita í gögnum viðvíkjandi gengisbreytingunni, sem var gerð í nóv. 1967, þá finna þeir þessa setningu: „Engin gengisbreyting hefur verið jafn vel hugsuð og vel undirbúin,“ en hún dugði ekki í rúman mánuð. Þá var farið að lappa upp á hana, og það var verið að því í 10 mánuði, og á 11. mánuðinum var gengisbreytingunni kollvarpað og ný gengisbreyting gerð. Ekki er að undra, þótt hv. þm. yrðu hrifnir af því, þegar hæstv. viðskmrh. gefur út yfirlýsingu um, hvað mál séu sérstaklega vel undirbúin, og svo kom framhaldið, að þessi lausn væri skynsamleg og réttlát, sérstaklega skynsamleg og réttlát. Nú má það vel vera, að þetta sé svo frá sjónarmiði ráðh., en hvenær er það, hæstv. viðskmrh., sem þínar till. í málum eru ekki skynsamlegar og réttlátar frá þínum bæjardyrum séð? Þetta er ekki í fyrsta skiptið, sem hæstv. viðskmrh. lýsir því yfir, að hann fari með það eitt, sem sé skynsamlegt og réttlátt. Ég minni á það, að þegar verðstöðvunin 1967 var að fjara út, þá fór þessi hæstv. viðskmrh. í útvarpið og sjónvarpið og sagði að kvöldi 25. ágúst, og frá því var skýrt í Alþýðublaðinu hinn 26.: „En ég fullyrði, að rétta leiðin er ekki gengisbreyting, ég fullyrði, að rétta leiðin er ekki gengisbreyting.“ Hann var alveg sannfærður um það, hæstv. viðskmrh., að hann fór með rétt mál. Hann hafði aðstöðu til að meta þetta, og hann hafði gáfur og hæfileika til þess. Og rétta leiðin var ekki gengisbreyting, sem hann gerði þó í nóv., þ. e. þremur mánuðum seinna. En gengisbreytingin, sem þá var verið að gera, var þá eina rétta leiðin og allt annað var tóm vitleysa og ekkert nema til að glata fjárhagsgetu þjóðarinnar og sjálfstæði. Svona var þetta. Hæstv. ráðh. talar um það, að þetta sé réttlátt. Einu sinni talaði hæstv. núv. viðskmrh. um rangláta skatta. Og það var í okt. 1953. Þá sagði hæstv. núv. viðskmrh., Gylfi Þ. Gíslason, þetta um söluskattinn, með leyfi hæstv. forseta: „Við þetta allt saman bætist svo, að söluskatturinn er í eðli sínu ranglátur. Það er einhver ranglátasti skattur, sem lagður hefur verið á af íslenzka löggjafarvaldinu.“ En hvað er söluskatturinn nú? Hann er nú réttlátasti skattur, sem lagður hefur verið á af íslenzka löggjafanum að dómi hæstv. viðskmrh. Þannig túlkar þessi hæstv. viðskmrh. söluskattinn nú, þegar hann er hærri en nokkru sinni fyrr. Það er því ekki mikils virði, þó hæstv. viðskmrh. Lýsi því yfir, að hér sé um réttláta og skynsamlega leið að ræða, því að á morgun getur þessi leið verið sú eina ranga og önnur komin í staðinn. Þetta er aðeins sýnishorn af því, hversu mikils virði slík yfirlýsing er af hendi hæstv. viðskmrh. Hæstv. viðskmrh. vék að afgreiðslu efnahagsmálanna 1956. Hv. 2. landsk. þm. lýsti því í dag, svo að ég þarf þar litlu við að bæta. En það var nú annað viðhorf hæstv. viðskmrh. þá en nú, og það var líka öðruvísi staðið að því máli þá en nú. Í fyrsta lagi, eins og hann vék að í gær, þá var ástandið í efnahagsmálum þjóðarinnar 1956 ekkert sambærilegt við það, sem nú er. Í öðru lagi var svo að þessu máli unnið með þeim hætti, að það var ekki auglýst eftir verðhækkunum 1956, svo að það væri búið að gera þær, áður en að verðstöðvunin var ákveðin. Það kom einmitt fram í umr. hér á hv. Alþ. þá, að hæstv. ríkisstj. hefði ekki viljað auglýsa aðgerðir sínar af ótta við, að verðhækkanirnar yrðu gerðar. Hv. 2. landsk. þm. nefndi því líka í dag, að samstarf, sem haft var þá við verka- eða launþegastéttirnar og samtök þeirra, var með öðrum hætti en nú, þegar viðræður stóðu yfir við þessa aðila og upp úr þeim slitnaði, vegna þess að þeir vildu ekki samþykkja það, sem nú á að gera. Þess vegna er þetta ekki sambærilegt við það, sem hér er um að ræða. Hæstv. viðskmrh. sagði í ræðu sinni í gær, að hér væri um mjög torleyst mál að ræða í þessum efnahagsvanda, sem hér væri verið að fást við. Ef litið er aftur til haustsins 1967, þá vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp úr upphafi að athugasemdum við lagafrv., sem hæstv. ríkisstj. flutti þá um aðgerðir í efnahagsmálum. Það frv. var flutt, á meðan hæstv. viðskmrh. og aðrir hans samstarfsmenn voru á því, að gengisbreyting væri ranga leiðin, hún væri ekki rétta leiðin: „Eins og alkunna er, breyttust á árinu 1966 mjög til hins verra viðhorf í efnahagsmálum vegna verðfalls íslenzkra afurða á erlendum mörkuðum. Þessi viðhorf hafa enn versnað á árinu 1967. Verðfall, einkum á fiskimjöli og síldarlýsi, hefur orðið meira og staðið lengur en ástæða hafði í fyrstu verið talin til að ætla. Óvenjulegar ógæftir voru á vetrarvertíð og síldin hefur haldið sér langt burtu frá landinu í sumar.“ Þetta voru talin rökin fyrir því, að ástandið í efnahagsmálum væri mjög erfitt. Nú segir hæstv. viðskmrh., að efnahagsmálin séu mjög torleyst. Hver er ástæðan fyrir því? Er ástæðan sú sama og var vitnað til í grg. með frv. um efnahagsmálin 1967? Á þessu ári hafa verið óvenjugóð aflabrögð, óvenjugóðar gæftir og verð síhækkandi og það er nú hærra en nokkru sinni fyrr. Hvaða ástæða er þá til að halda því fram, að efnahagsmálin séu torleyst? Þar við bætist svo, að kaupgjald hér á landi fram á mitt ár 1970 og allt árið 1969, var að allra dómi talið svo lágt, að Ísland tilheyrði láglaunasvæði, eins og það var orðað, og að allra mati var talað um, að það þyrfti að breyta hér um. Hvaða ástæða er til þess, þegar kaupgjaldið er orðið með eðlilegum hætti, að hér séu torleyst efnahagsvandræði miðað við það ástand, sem nú er? Það er eitt af því sem hæstv. ráðh. eru alltaf sannfærðir um, þegar þeir tala um efnahagsmál, að þeirra stefna sé sú eina rétta, og alltaf finna þeir réttu lausnina. Hvað gerði hæstv. ríkisstj., þegar hlé varð á, eftir að samið var um launakjör 1968, eða fyrri hluta ársins 1969, til þess að reyna að halda verðbólgunni niðri? Hver voru viðbrögð hennar til að reyna að forðast það, að ný verðbólguskriða skylli á? Mér þætti vænt um að fá upplýsingar um það, hvað hæstv. ríkisstj. gerði til þess. Ég minnist þess hins vegar, að við Framsóknarflokksmenn fluttum í fyrra frv., eins og við höfum gert nú, um að afnema söluskatt af mestu nauðsynjum. Við héldum því fram, að þetta væri spor í þá átt að draga úr verðbólgu og það væri nauðsynlegt að nota nú tækifærið til þess að koma þessu á, áður en til nýrra átaka kæmi á vinnumarkaðinum. Hvað var sagt hér á hæstv. Alþ.? Það var talað um ábyrgðarleysi al okkar hendi, vegna þess að ríkissjóð mundi skorta þessa fjármuni í ríkiskerfið. Það var ekki hlustað á það, að þetta atriði væri nokkurs virði gagnvart verðbólgu. Ég vil leyfa mér í þessu sambandi að koma með eitt vitni, sem hugsaði þessi mál svipað og við flm. frv. um að fella niður söluskatt af nauðsynjum yfirleitt. Þetta vitni er Haraldur Guðmundsson, fyrrv. ráðh. og sendiherra, merkur þingskörungur. En hann sagði um söluskattinn, og tók þar undir með flokksbróður sínum, hæstv. núv. viðskmrh., að hann væri ranglátur. Þetta er í Alþt. frá haustinu 1953, og með leyfi hæstv. forseta, vil ég vitna til þess. Þar segir hann, að söluskatturinn sé ranglátur og óskynsamlegur og í öðru lagi segir Haraldur orðrétt: „Liggur í augum uppi, að söluskattur hlýtur að hækka verðlag í landinu og þar með dýrtíðina.“ Þetta var okkar skoðun, og við vildum halda því fram, að það væri nauðsynlegt að nota árið í fyrra betur til þess að forðast það að hleypa slíkum verðbólgugjafa inn í verðlagið og söluskatti á mestu nauðsynjum. En viðbrögðin urðu þau, að í staðinn fyrir að fella niður söluskatt af mestu nauðsynjum, var hann hækkaður upp í 11%. Við lögðum líka til, framsóknarmenn, að skattamálið yrði tekið með þeim hætti, að persónufrádráttur til skatts yrði hækkaður, til þess að launþegarnir m. a. þyrftu ekki að krefjast eins mikillar kauphækkunar og þeir yrðu að gera með þessum skattbyrðum. Á þetta var ekki hlustað. Ríkissjóður mátti ekki tapa tekjunum. Nú er það svo, að það mundi kosta ríkissjóð eitthvað hátt á fjórða hundrað millj. kr., ef söluskatturinn yrði felldur niður af þeim vörum, sem við lögðum til. En það mundi þýða aftur, að það mundi lækka vísitölustig, a. m. k. 1.8 til 2. Nú er hér á hv. Alþ. verið að fjalla um það að greiða niður vöruverð, og hér á að greiða niður landbúnaðarvörur um 3.6 vísitölustig. Það kostar 640 millj. kr. Eftir sömu reglum mundu á fjórða hundrað millj, kr. sparast aftur í þeim vísitölustigum, ef þessi skattur væri lagður niður. Og hvað segir svo sjálft fjárlagafrv. um afleiðinguna af verðbólgustefnu hæstv. ríkisstjórnar? Grg. fjárlagafrv. segir svo m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Frv. gefur hins vegar eftirtektarverða mynd af áhrifum hinna miklu launa- og verðlagshækkana á hag ríkissjóðs.“ Fjárlagafrv. hækkar um 2000 millj. kr. vegna verðbólgunnar m: a., og að því er höfundarnir segja, fyrst og fremst vegna hennar. En að tala um það að fella niður söluskatt af nauðsynjum eða lagfæra persónufrádrátt til skatts, það var ábyrgðarleysi stjórnarandstæðinga og sýndi, hvað þeir voru óhæfir til að fást við slíkt mál. Það var líka, þegar við stjórnarandstæðingar fluttum hér á Alþ. till. til breytinga í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna um að hækka fjölskyldubætur og aðrar bætur trygginganna í fyrra, sagt hið mesta ábyrgðarleysi. En þegar hæstv. ríkisstj. þurfti í sumar að laga til fyrir Alþfl., vegna þess hvernig hann fór út úr kosningunum í Reykjavík, og ákvað á miðju sumri að hækka ellilaun og slíkt, þá var það gert af ábyrgð. Þar voru menn að verki, sem tóku raunhæft á málefnum þjóðarinnar. Hitt var ábyrgðarleysi. Nei, það er ekki sama, hvernig á þessi mál er litið og að þeim staðið. Og halda hv. alþm., að viðhorfin við kjarasamningana í sumar hefðu verið hin sömu, ef 11% söluskattur hefði ekki verið á mestu lífsnauðsynjum, eða halda þeir, að þau hefðu verið hin sömu, ef persónufrádráttur til skatts hefði verið réttlátari en nú er? Það getur enginn haldið því fram með rökum, að það hefðu verið sömu viðhorf, ef það hefði verið búið að undirbúa þau átök, sem þá urðu. Hvað hefur svo hæstv. ríkisstj. gert, síðan samið var á s. l. vori? Það, sem hún hefur gert, er að auglýsa eftir verðhækkunum, eins og bent hefur verið hér á, með því að tilkynna það, að hún ætlaði að stöðva verðlagið með svokallaðri verðstöðvun, eins og nú er talað um að gera. Hver er þá ástæðan fyrir þessu ástandi, eins og hér er nú? Góðærið núna er eitt hið mesta, sem verið hefur. Þrátt fyrir þetta talar hæstv. viðskmrh. um torleyst verkefni í efnahagsmálum. Það skyldi þó aldrei vera, að það væri stefnan sjálf? Mér dettur ekki í hug að halda því fram, að hæstv. ráðh. fari að viðurkenna slíkt. Það væri óeðlilegt með öllu. Það, sem hæstv. viðskmrh. taldi „mottóið“ í sinni ræðu og sem allt byggðist á, var það, að kaupmáttur launa í landinu nú væri ekki verri en á verstu árum aldarinnar, eins og hann orðaði það, árunum 1956 og 1957. En kaupmáttur launanna, sem hann stærði sig af nú, er álíka og hann var á þeim árum, þessum árum, sem hæstv. ráðh. sagði sjálfur, að hefðu verið ein verstu ár aldarinnar. Það var út af fyrir sig einn skemmtilegur þáttur í þessari merkilegu ræðu, sem var nú öll í stíl, þetta, sem hann taldi svo vel að verið. Og þarf nokkurn að undra, þó að hæstv. ríkisstj. hefði ekki með aðgerðum sínum í efnahagsmálum verið búin að slátra kauphækkunum, sem launþegar urðu að vera í þriggja vikna verkfalli út af til að sækja í hendur atvinnurekenda, eftir 2–3 mánuði. Og þá værum við komnir aftur niður á það stig, sem við sjálfir sögðum, að væri láglaunasvæði, sem íslenzka þjóðin gæti ekki unað við. Hæstv. viðskmrh. vék að hinni leiðinni. Það voru höft og þess háttar, sem hin leiðin boðaði. Ég hef oft undrað mig á því, þegar hæstv. stjórnarsinnar og ráðh. eru að reyna að kenna Framsfl. alltaf um höftin, þó að þeir hafi sjálfir átt viðskmrh. í þeim ríkisstj., sem hafa orðið að beita höftum, vegna þess að að mati þeirra samstarfsflokka, sem að þeim stóðu, voru ekki aðrar leiðir færar til þess að leysa málefni þjóðarinnar þá. Á árunum 1947–1950 átti Alþfl. forsrh. í þeirri ríkisstj., er þá sat að völdum. Samt vill nú hæstv. ráðh. álíta það, að höftin tilheyrðu Framsfl. En það, sem hæstv. ráðh. virðist ekki átta sig á, - hann gerir það að vísu, en vill ekki viðurkenna það, - er það, að stefna Framsfl. er m. a. sú, að það eigi að reyna að draga úr framleiðslukostnaði, það sé leiðin, sem eigi að fara. Það eigi að draga úr framleiðslukostnaðinum og á þann hátt komast fram hjá gegndarlausri verðbólgu, gengisbreytingum og öðru slíku, sem hafa verið óskabörn hæstv. núv. ríkisstj. Framsfl. hefur alltaf haldið því fram, að það væri leiðin, sem ætti að athuga, og reyna þannig að koma atvinnuvegunum á heilbrigðan og traustan grundvöll. Hins vegar hefur hann líka haldið því fram, eða hélt því fram árið 1968, að hann væri undir það búinn að athuga fleiri leiðir, þegar væri búið að leggja það niður fyrir sér, hvað hægt væri að komast eftir þeirri leið. Þess vegna held ég, að hæstv. viðskmrh. væri það hollt að fara að kynna sér hina leiðina, og e. t. v. fer það nú svo, að það verði ekki langt þangað til, að hann verði orðinn einn bezti talsmaður hennar.



Herra forseti. Hér hafa nú þegar orðið alllangar umr. um þetta frv., og hefur ýmislegt komið hér fram í umr., sem vissulega gefur tilefni til þess, að vikið sé að því, en ég mun nú aðeins ræða hér örfá atriði til þess að lengja þessar umr. ekki um of. Það eru sérstaklega hér nokkur atriði, sem fram komu í ræðu hæstv. viðskmrh., sem mig langar til þess að víkja að. Í fyrsta lagi er það það atriði í ræðu hans, þar sem hann fullyrti, að hér væri um að ræða svipaðar ráðstafanir varðandi kaupgjaldsmálin og gerðar hefðu verið í tíð vinstri stjórnarinnar haustið 1956. Það hefur að vísu hér fyrr í þessum umr. verið vikið að þessum ummælum hæstv. ráðh. og sýnt fram á það með allljósum dæmum, að það, sem ráðh. sagði í þessum efnum, er alrangt. Það fær ekki staðizt. Það er svo út af fyrir sig sérstakt mál, að hæstv. núv. viðskmrh. var í þeirri ríkisstj., sem lagði fram till. 1956, sem hann vitnar til, og þá stóð hann með þeim till. og taldi, að þær væru þá fluttar á þeim grundvelli, að eðlilegt væri að samþykkja þær, þar sem verkalýðshreyfingin í landinu hefði fallizt á meginmál þeirra. En nú flytur hann mál sitt þannig, að hann lætur að því liggja, að þær till. hafi raunverulega jafngilt 3% launalækkun fyrir launafólk í landinu. En hvað var það, sem gerðist í þessum málum haustið 1956? Það er rétt, að það voru gefin út brbl. 28. ágúst 1956 um það, að 6 vísitölustig skyldu ekki verða reiknuð í kaupgjaldsvísitöluna þá eftir örfáa daga, eða þann 1. sept. og þannig skyldu þessi mál vera fram til áramóta. En eins og skýrt kom fram í umr. á Alþ. um þetta mál á sínum tíma, þá lá það fyrir, þegar þetta samkomulag var gert á milli vinstri stjórnarinnar og verkalýðshreyfingarinnar í landinu, að þá eftir 15 daga eða þann 15. sept. átti landbúnaðarvöruverð í landinu að hækka um 11.8% og launþegar í landinu hefðu þurft að standa undir þessari verðhækkun á landbúnaðarvörum frá 15. sept. til 1. des. bótalaust. Þeir stóðu því frammi fyrir því, að þeir gátu að vísu samkv. sínum samningum haldið 6 vísitölustigum í kaupi frá 1. sept. til 1. des. eða á næsta vísitölutímabili, en þeir urðu að greiða næstum á öllu þessu tímabili, eða frá 15. sept. til 1. des., 11.8% hækkun á landbúnaðarvörum. Auk þess, lágu svo fyrir nokkrar aðrar verðhækkanir, sem var alveg augljóst, að mundu ná fram að ganga, ef ekki yrði sett sérstök löggjöf til þess að koma í veg fyrir þá verðlagshækkun. Það, sem verkalýðshreyfingin í landinu gerði á þessum tíma, var það, að hún leit á þessi mál á raunhæfan hátt. Hún virti fyrir sér, hvernig dæmin mundu koma út kaupmáttarlega séð, og allir helztu forustumenn verkalýðshreyfingarinnar komust að þeirri niðurstöðu, að það væri, eins og málum þá var háttað, hagstætt að falla frá þessum 6 vísitölustigum gegn þeim skilyrðum, að engar vörur og þá ekki heldur landbúnaðarvörur hækkuðu á þessu tímabili, á þessum 4 mánuðum, og ríkissjóður tók að sér að greiða bændum sinn hluta beint úr ríkissjóði af þeirri kauphækkun, sem þeir áttu enn eftir að fá greidda. Síðan var haldið þannig á málinu, að ekki var um neina hækkun á landbúnaðarvörunni að ræða. Það kom skýrt fram í umr. á Alþ., þegar þessi mál lágu fyrir, að áður en brbl. voru sett, hafði málið verið borið undir svo til alla formenn í verkalýðsfélögum í landinu, og þeir höfðu lýst yfir samþykki sínu við, að þannig yrði haldið á málum. Í Reykjavík var haldinn fundur með öllum stjórnarmeðlimum allra verkalýðsfélaganna hér í Reykjavík, og þar féllu atkv. þannig, að 94 á þessum fundi greiddu þessu samkomulagi atkv., að þessi vísitölustig skyldu niður falla á þessu tímabili með þeim skilyrðum, sem sett voru þar, 15 voru á móti og 17 sátu hjá. Þetta voru sjálfstæðismenn, sem stóðu með sínum mönnum hér á Alþ. og vildu gera allt erfitt fyrir stjórnina. Miðstjórn Alþýðusambandsins hafði fjallað um málið og lýst sig einróma samþykka þessu samkomulagi. Stjórn fulltrúaráðsins í Reykjavík hafði líka fallizt á málið. Og formenn allra fjórðungssambanda Alþýðusambandsins höfðu líka fjallað um málið og samþykkt það. Hér var því gert samkomulag milli stjórnarvalda og verkalýðshreyfingarinnar í landinu á þeim grundvelli, sem forsvarsmenn verkalýðshreyfingarinnar töldu sér hagstætt. En svo kemur hæstv. viðskmrh. nú og segir: - Það, sem var gert á þessum tíma, er bara alveg það sama, sem verið er að gera nú. - Hefur hann eitthvert samkomulag við verkalýðshreyfinguna í landinu um þessa aðgerð? Eða skyldi hann fá eitt einasta verkalýðsfélag eða einn einasta forustumann í verkalýðshreyfingunni til að lýsa yfir því, að efni þessa frv., sem hér liggur fyrir, sé hagstætt fyrir launþega í landinu? Skyldi hann fá nokkurn? Það verður fróðlegt að sjá. Það er gamalt efni, að þeir sjálfstæðismenn, sem voru í stjórnarandstöðu haustið 1956, hafa verið að klifa á þessu ár eftir ár, að þarna hafi launþegar í landinu verið sviknir um þessi 6 vísitölustig og þeir börðust mjög fyrir því á eftir, að kaupgjaldssamningum yrði sagt upp í landinu á þessum grundvelli. En á þessum tíma stóð hæstv. núv. viðskmrh. gegn sjálfstæðismönnum, og taldi, að þeir færu þarna með rangt mál. En nú auðvitað snarsnýst hann og stendur með þeim, sjálfstæðismönnunum, og heldur því nú fram, að þarna hafi verið unnið eitthvert ódæðisverk á launþegum í landinu.  Það er svo annað atriði, sem mig langar til þess að víkja hér nokkuð að, af því, sem fram kom hér í ræðu hæstv. viðskmrh., en hann tók að sér hér í sinni ræðu að reyna að sanna mönnum það, að með þessu frv. væri ekki verið að hagga við launasamningum verkalýðsfélaganna í landinu. Hæstv. ráðh. sagði í sinni ræðu, - ég hef ritað það niður svona í aðalatriðum, ég vil ekki segja, að það sé algerlega orðrétt, - að með þessu frv. væri ekki verið að svipta launþega kaupuppbót, sem þeir eiga að fá. Og hann sagði ennfremur, að með frv. væri ekki verið að raska vísitölukerfinu. Og hann sagði ennfremur, að með frv. væri ekki raskað í neinu þeim umsamda rétti launþega að fá kauphækkun, ef verðlag hækkar. Við skulum nú víkja svolítið nánar að þessum fullyrðingum hæstv. ráðh. hverri um sig. Hann segir, að það sé ekki verið að svipta launþega kaupuppbót, sem þeir eiga að fá, þó að hann komi með frv., sem mælir svo fyrir, að það skuli strika út úr kaupgjaldsvísitölu 2 vísitölustig, og þau skuli ekki greidd, þau skuli falla niður bótalaust á meðan l. standa. Þótt þessi tvö stig eigi að falla niður bótalaust úr vísitölunni, þá segir hæstv. ráðh.: - Launþegar eiga að fá sína kaupuppbót eftir sem áður. - Það er hægt að fullyrða ýmsa hluti. Það er hægt að segja, að hvítt sé svart og svart sé hvítt. En það er bara alveg tilgangslaust, það er að berja höfðinu við steininn, það er að neita staðreyndum. Samningarnir af hálfu verkalýðsfélaganna um það, að það skuli vera vísitölutrygging á kaupinu, fólu það í sér, að vísitalan átti að tryggja það, að kaup hækkaði í hlutfalli við hækkað verðlag. Ef þessi regla er brotin, þannig að verðlagið er látið hækka, en kaupið fær ekki að hækka á móti jafnmikið, þá er vitanlega verið að skerða kaupið, þá er verið að minnka kaupmátt launanna. Það er því vitanlega alveg tilgangslaust fyrir hæstv. viðskmrh. að neita þessari staðreynd. Þá segir hæstv. ráðh. í öðru lagi, að það sé ekki með frv. verið að raska vísitölukerfinu. Treystir hann sér nú virkilega til þess að endurtaka slíka fullyrðingu? Vísitölukerfið, sem um var samið, mælti svo fyrir, að ef tilteknar vörur hækkuðu eða þjónusta hækkaði í verði, skyldi vísitalan hreyfast eftir þar til settum reglum. Nú kemur hæstv. ráðh. hér með frv., sem segir alveg hið öfuga, þó að áfengi hækki í verði, þó að tóbak hækki í verði, þó að almannatryggingagjöld hækki, þá skal slík hækkun ekki reiknuð inn í vísitölukerfið, ekki inn í vísitölugrundvöllinn, þveröfugt við það, sem samið hafði verið um. En þó að hæstv. ráðh. flytji hér till. um að breyta á þennan hátt vísitölukerfinu, þá segir hann bara alveg hikstalaust: - Vísitölukerfinu er ekki breytt. - Það er hraustlega mælt. Auðvitað sjá það allir menn, að þessi fullyrðing hæstv. ráðh. fær ekki staðizt. Hér er hann að segja alveg rangt frá. Vísitölukerfinu er í þessum efnum breytt, og því er breytt á enn frekari hátt en þennan, sem ég nefndi. Því er líka breytt á þann hátt, að lengur á ekki að miða kaupgjaldsvísitöluna við það verðlag, sem fram kemur einum mánuði fyrr en kaupgjaldsvísitalan kemur í gildi, eins og var í fyrra samkomulagi. Nú er skotið hér inn ákvæði um það, að það skuli taka inn í útreikning vísitölunnar það verðlag, sem verður á þeim degi, þegar kaupgjaldsvísitalan á að ganga í gildi, eða mánuði síðar en áður var. Þarna er auðvitað einnig verið að breyta þessu vísitölukerfi, því, sem um var samið. Og þriðja fullyrðing hæstv. ráðh. var sú, að það eigi í engu að raska þeim umsamda rétti launþega að fá kauphækkun, ef verðlag hækkar. En í fyrsta lagi á verðlagið nú að hækka, sem nemur 2 vísitölustigum, án þess að þeir fái bætur út á þá verðhækkun. Þar að auki á verðlag að hækka á tilteknum vörutegundum og tiltekinni þjónustu, án þess að bætur eigi að koma út á það. Ég veit, að hæstv. ráðh. hefur fyrir löngu gert sér grein fyrir því, að þessar fullyrðingar hans fái ekki staðizt. Þarna er um að ræða sams konar blekkingu frá hans hálfu og kemur fram í því, þegar hann heldur því fram, að þrátt fyrir þær aðgerðir, sem hér á að framkvæma samkv. þessu frv., muni kaupmáttur launa eftir sem áður vera jafnmikill og um var samið með kaupgjaldssamningunum s. l. sumar. En hæstv. ráðh. sagði í sinni ræðu, að þegar allt væri komið fram, sem framkvæma ætti samkv. þessu frv., yrði útkoman sú, að kaupmáttur launa hefði aukizt um 17% miðað við maímánuð. Þetta er ekki eins fjarri því og mönnum kynni að sýnast í fyrstu, ekki svo langt frá hinu rétta. En villan í þessu hjá hæstv. ráðh. eða blekkingin í þessu liggur í því, að það, sem verkalýðshreyfingin talar um varðandi kaupmáttaraukningu, er það, að hún ætlaðist til þess, að fá kaupmáttaraukningu, sem nam grunnkaupshækkuninni eða kauphækkuninni, sem um var samið 19. júní í sumar. Sú kauphækkun var 15–18%, eftir því við hvaða launastiga þar er miðað. Og það var gengið út frá því, að þessi 15–18% mundu skila í kaupmáttaraukningu nokkru lægri tölu en þessum 15–18% vegna ákveðinna samningsákvæða, sem hér hefur oft verið gerð grein fyrir í þessum umr., eða sem næst 14–17%. En hæstv. ráðh. tekur í fullyrðingu sinni, þegar hann segir, að hér verði kaupmáttaraukning miðað við maímánuð, sem nemur 17%, þann kaupmátt, sem enn var gildandi í maímánuði, þegar launþegarnir áttu eftir að fá reiknað á sitt kaup rúmlega 4% vegna þeirrar verðhækkunar, sem hafði orðið á fyrra tímabili. Auðvitað er enginn að tala um það, að hér hafi orðið kaupmáttaraukning hjá launþegunum fyrir það, að þeir hafa fengið ákveðnar vísitöluuppbætur á laun fyrir þá verðhækkun, sem átti sér stað frá því í febrúarmánuði og fram í maí, og heldur ekki vegna þeirrar kauphækkunar í krónum talið, sem orðið hefur núna á tímabilinu frá júní til sept., sem er 4.21%-stig. Það var ekki um að ræða neina kaupmáttaraukningu. Þar var um að ræða kauphækkun, sem kom á móti ákveðinni verðlagshækkun. Hið rétta er því það, að með því að framkvæma ákvæði þessa frv., sem fela í sér að strika út 2 vísitölustig og neita að taka gilt eitt vísitölustig vegna hækkandi verðlags, þá er verið að rýra kaupmátt launanna um um 3%. Sú kaupmáttaraukning, sem um var samið í júnímánuði og hefði átt að vera t. d. 15%, mundi því samkv. þessu rýrna niður í um 12% miðað við þetta frv. Á því er auðvitað enginn minnsti vafi. En ef menn leggja hins vegar við þetta vísitölubæturnar, sem komu inn í kaupið fyrir tímabilið frá febrúar til maí á þessu ári, þá fer ekki að verða ýkja langt frá því að út komi 17%, eins og hæstv. ráðh. er að tala um. En í þessum efnum getur ekki talan 17 ein út af fyrir sig bjargað hæstv. ráðh. út úr þessari talnaflækju. Hann verður að viðurkenna það, ef hann vill viðurkenna staðreyndir, að frv. felur í sér ákveðna kaupmáttarskerðingu, miðað við þá kaupmáttaraukningu, sem var samið um í júnímánuði. Ég hafði hér í minni fyrri ræðu drepið á það, sem ég taldi vera meginatriðin í þessu frv., og ég skal aðeins draga saman þessi meginatriði. Í fyrsta lagi segir þetta frv., að 2 vísitölustig skuli strikuð út á ákveðnu tímabili. Menn eiga heldur ekki, eins og hæstv. ráðh., að vera með nein látalæti eða einhverjar villukenningar um það, hvað sé verið að gera með þessum 2 vísitölustigum. Það er verið að tala um það, að þau falli nú ekki niður, þeim sé bara frestað. Þau eiga að falla niður úr kaupgjaldsvísitölunni, á meðan lögin standa. Það er það, sem gildir. Þeir, sem vinna og fá kaup sitt útborgað á þessu tímabili, tapa þessum 2 stigum. Kaupið út úr þessum 2 stigum verður ekki geymt. Það á ekki að skila því aftur. Þetta er eitt aðalatriðið í frv. Í öðru lagi er svo það, sem hér hefur verið rætt um, að grundvelli vísitölunnar er breytt. Það er vikið frá þeim grundvelli, sem búið var að semja um sem vísitölugrundvöll. Í þriðja lagi er svo það, að tiltekin verðhækkun, sem hefði átt að hækka vísitölu um 1 stig, verður ekki talin. Þetta þýðir í framkvæmd það, að launafólk í landinu tapar miðað við ársgrundvöll 3 vísitölustigum í kaupi, en það jafngildir 700 millj. kr. byggt á þeim grundvelli, sem frv. sjálft miðar við sem launagreiðslur í landinu. Þá er í fjórða lagi lagt til í þessu frv. að leggja á 15% launaskatt, en þessi launaskattur á síðan að notast til þess að borga niður verðlag á tilteknum vörum. og á þann hátt á að skekkja vísitöluna um sem nemur hálfu stigi. Í fimmta lagi er svo það, að það kemur fram í grg. frv., að beint framlag ríkissjóðs til þess að eyða þessum umtöluðu vísitölustigum er næstum ekki neitt. Í sjötta lagi er svo það, að þær niðurgreiðslur á vöruverði, sem gert er ráð fyrir í frv., og hækkunina á fjölskyldubótum á að framkvæma á þann hátt, að raunverulega er launafólk í landinu látið borga þetta með því að það á að lækka kaupið í landinu, sem þessu nemur. Í sjöunda lagi er það svo, að það er alveg ljóst, að allt er í fullkominni óvissu með þennan þátt mála að kosningum loknum. Í áttunda lagi tel ég, að það hafi verið staðið þannig að þessu máli öllu af hálfu ríkisstj., að það sé í rauninni reginhneyksli. Þetta eru aðalatriðin varðandi þetta frv. Ég skal svo ekki ræða það í lengra máli að þessu sinni, en ég verð að segja að lokum, að ég var farinn að halda, að Alþfl. væri búinn að fá nokkurn veginn nóg af þjónustu sinni við Sjálfstfl. í núv. ríkisstj. Ég hélt, að hann hefði fengið þannig áminningu hér í höfuðborginni í síðustu kosningum, að hann væri orðinn hræddur um sig. Og mér hefur satt að segja fundizt hann vera með nokkra tilburði í þá átt, og nokkrar samþykktir bentu til þess, að hann væri orðinn hræddur. En það er greinilegt á því, sem hér hefur komið fram í sambandi við þetta frv., að formaður flokksins hefur þó ekki orðið hræddari en svo, þó að hann hafi eflaust orðið hræddur í bili, að hann byrjar bara á nákvæmlega sömu vinnubrögðunum aftur, hann tekur að sér hér á Alþ. og frammi fyrir þjóðinni að reyna að verja þá íhaldsstefnu, sem felst í þessu frv., þar sem um er að ræða greinilega kjaraskerðingu hjá vinnandi fólki í landinu. Og hann heldur, að hann sleppi í gegnum þennan vanda, aðeins með því að segja, að hvítt sé svart og svart sé hvítt, með því bara að lemja höfðinu við steininn. En ég vil segja það við formann Alþfl., að haldi hann þessu áfram, þá lemur hann í sundur á sér kollinn í næstu kosningum.



Herra forseti. Ég skal reyna að vera stuttorður. Aðalástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs aftur, voru þau furðulegu ummæli hæstv. viðskmrh. í gærkvöldi, að efnahagsmálaaðgerðirnar sumarið 1956 hjá vinstri stjórninni væru hliðstæðar við þessi ósköp, sem við erum hér að fjalla um. En það hefur verið vikið að þessum málum af tveimur ræðumönnum hér í dag og mjög rækilega af hv. seinasta ræðumanni, og skal ég þess vegna stytta mál mitt um þessar fjarstæður, þessa blekkingu, sem hæstv. ráðh. fór með, því að þar talaði hann gegn betri vitund, þar sem hann var þátttakandi í þeim aðgerðum sumarið 1956 sjálfur. Hann fór með blekkingar og rangt mál, og því miður verð ég að fullyrða, að hann gerði það vísvitandi. Það er kórónan á slíka framkomu.  Það er búið að gera það mál nú ljóst, að sumarið 1956 voru þessi mál rædd við verkalýðshreyfinguna rækilega og ýtarlega, ekki bara leitað til stjórnar Alþýðusambands Íslands, heldur eins og hér var upplýst áðan, til fjöldamargra forustumanna verkalýðsfélaga og annarra samtaka eins og fulltrúaráðsins í Reykjavík, og að fengnum meðmælum þeirra með því, að ríkisstj. borgaði niður hina fyrirsjáanlegu hækkun á landbúnaðarvörum með haustinu, þá kæmi auðvitað afleiðingin af því ekki fram í hækkuðu kaupi. Það var búið að nema í burt orsökina, og þá sögðu verkalýðsfélögin já við því, að þau sættu sig við, að 6 stiga kauphækkunin, sem þau áttu að fá, ef engar aðgerðir voru gerðar, kæmi ekki til framkvæmda. Það er aðeins einn liður í þessu frv., sem fer líkar brautir eins og frv. frá 1956. Það er niðurfelling á vísitölustigum, sem eru borguð niður. En það er ekki meginatriði þessa máls, heldur árásin á nýgerða samninga verkalýðshreyfingarinnar, sem felst í þessu án nokkurs samþykkis þeirra. Ef það væri sannleiksneisti í þessu hjali hæstv. ráðh. um það, að það væri verið að bjóða verkalýðshreyfingunni kjarabætur með þessu, þá hefði hann ekki átt að vera feiminn við það í sumar að bjóða henni þessa kjarabót, og ólíklegt þykir mér, að verkalýðshreyfingin hefði neitað því að fá 2% í viðbót við kjörin, sem samið var um í vor. Ekki meira um þetta, en auðvitað sér hver heilvita maður það, að það væri fjarstæða að geta ímyndað sér það, að frv. til l., sem borið er fram vegna erfiðleika í efnahagsmálum til þess að reisa skorður við verðbólguflóði og dýrtíð, geti jafnframt verið kjarabótafrv. Hverjum getur dottið það í hug? Það er svo þykkt smurt hjá hæstv. ráðh., að það er gjörsamlega útilokað, að nokkur maður sé til svo fávís, að hann geti lagt trúnað á svona ýkjur, svona villukenningu. Það væri ekki frv. um sársaukafullar aðgerðir í efnahagsmálum, ef það væri hægt í leiðinni að bjóða einum eða neinum kjarabætur, enda er það svo, að hæstv. forsrh., sem skýrði þetta mál í upphafi umr., lét sér ekki til hugar koma að fara með slíkar gyllingar, þótt hann að vísu í öllum sínum málflutningi drægi, eins mikið og hann sá fært, úr þeim byrðum, sem á fólk væru lagðar með þessu frv., en að hann færi að halda því fram, að það væri verið að færa heilum stéttum kjarabætur, það datt honum ekki til hugar að segja. Hann sagði hins vegar, - ég tók það orðrétt eftir Morgunblaðinu, ég vona að það hafi prentað rétt hans ræðu, - með leyfi hæstv. forseta: „Á hinn bóginn má til sanns vegar færa, að með ráðstöfunum sem þessum sé verið að lækka tekjur einstakra aðila og ráðstöfun þeirra tekna til neyzlu og fjárfestingar frá því, sem þessir sömu aðilar höfðu gert sér í hugarlund.“ Þetta er hans játning um frv. Svo kemur bara hæstv. viðskmrh. og heldur því fram, að þetta sé nú eitthvað annað en það, að búið sé að raska vísitölugrundvelli gerðra samninga, skerða hana á nokkurn hátt. Það sé búið að auka kaupmátt launanna hjá verkafólkinu, ekki aðeins í bili, heldur og varanlega, meira núna heldur en á meðan lögin standi, því að svo verði þeim skilað 2% í viðbót, þegar þessu verðstöðvunartímabili ljúki, þá sé það bara tekið úr pokanum, líklega með vöxtum og vaxtavöxtum og með auknum kaupmætti. Nei, það fer oftast nær þannig, að þegar menn halda sér ekki nákvæmlega á brautum sannleikans, og fara síðan í vitnastúkuna og bera vitni, þá ber ljúgvitnum ekki saman, og það hefur farið þannig hér. Það fer ekkert á milli mála, að verðstöðvun er nafnið tómt og argasta blekking, nema tekið sé á meinsemdinni, sjálfri verðbólgunni, en hér er aðeins um það að ræða að fresta því að verðhækkanir komi fram, og hér er við ákveðinn tíma miðað. Það er ákveðið að fresta því, að verðhækkanirnar komi fram fyrr en eftir kosningar. Það var ekki skýrt svar, sem hæstv. forsrh. gaf við því, hvað mundi gerast, eftir að verðstöðvunartímabilinu lýkur þann 31. ágúst 1971. Hann sagði frá orðaskiptum sínum og danska forsrh., og þegar sá danski var spurður, þá gaf hann heldur ekkert svar, en bara brosti framan í íslenzka forsrh., þeir skildust með bros á vörunum báðir tveir, vafalaust tvírætt bros. Þessu sagði hæstv. íslenzki forsrh. okkur frá og játaði þar með, að hann hefði ekki fengið svar við því, hvernig þetta yrði í Danmörku að loknu verðstöðvunartímabili, og eins væri líkt um það að segja hér. En þann 31. ágúst 1971 og á dögum og vikum þar á eftir, þá kemur alveg ótvírætt í ljós, hvernig skila sér þá hin geymdu vísitölustig launþeganna, eitthvað 350 millj. króna verðmæti. Koma þau þá með vöxtum og vaxtavöxtum og auknum kaupmætti? Þá kemur það í ljós, hvort verðbólguþróunin hefur verið stöðvuð varanlega í raun með þessu frv. eða aðeins frestað. Það er þetta, sem gerist, það getum við alveg fullyrt, eftir 31. ágúst 1971. Það kemur þá í ljós, hvort það hefur verið skorið til meinsins, hvort það hefur verið ráðizt að rótum verðbólguþróunarinnar eða öllum vandanum bægt frá sér, breitt yfir hann og honum frestað, verðhækkunum tímabilsins safnað saman í poka eða skjóðu og síðan hellt úr þessari skjóðu yfir landslýðinn á árinu 1971. Það er þetta, sem kemur í ljós þá, og ég er ekki í nokkrum vafa um það, að það verður hið síðara, og þá þætti mér líklegt, að það yrði eitthvað annað en tvíræð bros, sem forsrh. vor skiptist á við forsrh. nágrannalandanna.  Áður hefur verið bent á, að ákaflega litlir tilburðir hafi verið hafðir uppi hjá stjórnvöldum 1966 og við hefðum horfzt í augu við afleiðingarnar 1967, og hverjar voru þær afleiðingar? Hvað kom eftir að verðstöðvunartímabilinu 1967 lauk? Það voru þrot hjá atvinnulífinu, það var nýtt dýrtíðarflóð, upp úr því atvinnuleysi, og svo komu aðgerðirnar, tvær gengislækkanir. Ekki ein gengislækkun, heldur tvær á 11 mánuðum. Ég vildi vona, að eitthvað yrðu nú afleiðingarnar af þessu tiltæki mildari, en þær gætu verið nógu sárar og viðkvæmar samt.



Herra forseti. Það fór þó aldrei svo, að þessar efnahagsumr. gætu ekki veríð dálítið skemmtilegar og hughreystandi, og þakka ég alveg sérstaklega síðasta þm., hv. 9. þm. Reykv., Hannibal Valdimarssyni, því að hann sagðist ekki vera í nokkrum vafa um það, að núv. ríkisstj. mundi verða við völd 31. ágúst 1971.  En út af því, sem hv. 9. þm. Reykv. vitnaði í ræðu mína áðan, þá stendur rétt á undan þessum setningum, og það vil ég, með leyfi hæstv. forseta, fá að taka upp: „Á undanförnum áratugum hefur hvað eftir annað orðið að grípa til hliðstæðra ráðstafana og nú til þess að stöðva örar verðhækkanir og tryggja atvinnuöryggi. Því hefur þá verið haldið fram, og svo mun sjálfsagt enn verða gert að þessu sinni, að með slíkum ráðstöfunum sé verið að leggja byrðar á þjóðina, og deilur hafa spunnizt um það, hvort þeim byrðum sé réttlátlega skipt á milli þjóðfélagsþegnanna. Þetta er hið mesta öfugmæli. Með þessum ráðstöfunum er ekki verið að leggja byrðar á þjóðina, heldur er þvert á móti verið að koma í veg fyrir, að hún þurfi að bera þær byrðar, sem minnkandi framleiðsla og samdráttur atvinnu að öðrum kosti mundi leggja henni á herðar. Framkvæmd þessara ráðstafana mun stuðla að því, að raunverulegur tekjur og neyzla allra þjóðfélagsþegnanna verði meiri á árinu 1971 en á árinu 1970.“ Þessi skoðun mín fer alveg saman við skoðun hæstv. viðskmrh., sem kom fram hér í gær og vitnað var til. Það eru ekki ýkjamörg atriði í þessum umr., sem ég þarf að víkja að, en þó vil ég sérstaklega taka eitt fram. Hér hefur verið margendurtekið, að ég hafi auglýst eftir verðhækkunum í landinu. Það var á ósvífinn hátt gert í sjónvarpinu af fleiri aðilum þar og alveg sérstaklega hv. 3. þm. Vesturl., og hann hefur margendurtekið þessar ósvífnu staðhæfingar sínar hér í þingsölunum, og hann lætur prenta þær eftir sér á forsíðunni í Tímanum í dag, en aðrir þm. hafa því miður fallið fyrir þeirri freistingu að taka undir þetta og þ. á m. hv. 9. þm. Reykv. En það, sem ég átel hérna, er, að því er haldið fram, bæði hér í þingsölum og í sjónvarpi, að það hafi verið boðaðar aðgerðir af mér um verðstöðvun nokkrum vikum fyrir framkvæmd hennar, svo að allir, sem áhuga höfðu, gátu fullnægt löngun sinni um hækkun á vörum og þjónustu og þar með ríkisstofnanir. Hér er ekki aðeins verið að fara með rangt mál, hér er ekki aðeins verið að fara með blekkingar, heldur er hér verið að fara með vísvitandi blekkingar, því að ég ætla engum þeirra þm., sem viðhafa þessi orð, að þeir viti ekki, hvernig verðlagslögum og verðlagsákvæðum er háttað hér á Íslandi. Ég gerði grein fyrir því í minni ræðu og að því hefur hvergi verið vikið og enginn vefengdi það, að það væri rétt, sem ég sagði um það. Ég hef fengið umsögn formanns verðlagsnefndar um þetta atriði, sem er alveg nákvæmlega í samræmi við það, sem ég sagði í minni ræðu, en ég vil leyfa mér að lesa það upp, með leyfi hæstv. forseta: „Því hefur verið haldið fram, að umr. um verðstöðvun í okt. hefðu magnað verðbólguþróunina stórlega. Í slíkum fullyrðingum felst ókunnugleiki á ríkjandi verðlagningarkerfi í landinu. Nær allar vörur, sem fluttar eru til landsins, eru háðar verðlagsákvæðum, og hefur svo verið frá því í des. 1967. Sama er og að segja um ýmiss konar þjónustu. Hafa verzlunar- og þjónustufyrirtæki því ekki haft heimild til að hækka álagningu sína nema með samþykki verðlagsnefndar. Svo til einu vörutegundirnar, sem eru óháðar verðlagsákvæðum, eru nokkrar íslenzkar iðnaðarvörur, þegar þær eru seldar frá verksmiðju, framleiðandanum, en í smásölu eru þær háðar verðlagsákvæðum. Lausleg athugun, sem gerð hefur verið á verðlagi þessara vara, bendir ekki til, að það hafi hækkað óeðlilega mikið undanfarnar vikur. Ef það kemur í ljós við nánari athugun, að óhóflegar verðhækkanir hafi átt sér stað, þá er það að sjálfsögðu á valdi verðlagsnefndar að ákveða verðlækkun.“ Ég skil ekki hv. þm., af hverju þeir vilja fara að koma fram fyrir þjóðina bæði í útvarpi og sjónvarpi og í þingsölunum með blekkingar, eins og hér hafa átt sér stað. En til viðbótar þessu hef ég einnig lista yfir ákvarðanir verðlagsnefndar um leyfðar verðhækkanir í okt., en eftir þennan tíma eru þær örfáar. En alveg sérstaklega eru það þó ákvarðanirnar 28. október, sem eru þrjár, og 30. október, sem eru fjórar, sem allar voru gamlar beiðnir, sem lágu hjá verðlagsnefnd, sem ákveðnar voru þannig, að ríkisstj. hafði hlutazt til um afgreiðslu þeirra með þeim hætti, að það var ekki leyfður nema hluti af þeim hækkunum, sem beðið var um, og sumar hækkanir, sem beðið var um, voru lagðar til hliðar í sambandi við þessar afgreiðslur. Allt er þetta þess vegna út í bláinn, og mig furðar á því, að það skuli margendurtekið hér. En hitt vil ég, að sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, fái nánari vitneskju um hið rétta hjá þeim verðlagsyfirvöldum, sem um þetta hafa fjallað. Það liggja fyrir listar, sem ég fer ekki nánar út í, um allar afgreiðslur verðlagsnefndarinnar frá því að verðhækkanirnar og kauphækkanirnar voru, og það er hægt líka að fá vitneskju um það, með hvaða hætti þær voru samþykktar, margar hverjar með shlj. atkv., sumar með engum mótatkv., sumar með nokkrum ágreiningi. Svo eru menn að fjargviðrast yfir því, að ummæli mín í sjónvarpi 13. okt. hafi kallað á einhverja skriðu verðhækkana, og eins og orðað hefur verið, að flestir gátu fengið seðju sína í því að hækka einmitt vegna þessa ógætilega tals míns, og því hefur einnig verið haldið fram, að öðruvísi sé þetta nú í öðrum löndum og ráðh., sem gerist sekur um slíkt, ætti að hegna alvarlega í ákveðnum landsdómi, ef hann þá ekki sæi sóma sinn í því að segja af sér sjálfur. Hvað hefur gerzt í nágrannalöndum okkar að þessu leyti? Danska ríkisstj. boðaði til fundar í sumar með stjórnarandstöðunni og aðilum vinnumarkaðarins þar, fjölda manna, og byrjaði þá að ræða ráðagerðir sínar í svipuðum málum og við erum að tala um hérna. Öll blöð voru uppfull af skrifum um verðstöðvun í sept., og 22. sept. gaf forsrh. Dana skýrslu aðilum vinnumarkaðarins og stjórnarandstöðunni um fyrirhugaðar aðgerðir í efnahagsmálunum. Og þar var beinlínis tekið fram, að einn þátturinn í þessum aðgerðum væri verðstöðvun, og frá henni yrðu engar undantekningar, nema um væri að ræða hækkun á hráefnum og hjálparefnum til framleiðslunnar. Þetta var 22. sept. Svo er lagt fram í danska þinginu 7. okt. frv. til verðstöðvunar. Það er afgreitt 9. okt. með gildistöku 15. okt. Eftir að þessi opinbera skýrsla forsrh. er gefin, þá líða 23 dagar, þangað til lögin taka gildi í Danmörku, 19 dagar frá ummælum mínum í sjónvarpinu, sem vitnað hefur verið til, og þangað til verðstöðvunin var tilkynnt og formlega gild. Samt koma menn hér skinheilagir hver á fætur öðrum og tala um einhvern ósóma, sem ég hafi gert af mér og sem þekkist ekki nokkurs staðar á neinu byggðu bóli eða með siðmenntuðum þjóðum. Ekki fleiri orð um það. Þá skal ég aðeins fara nokkrum orðum um stigin 6 frá 1956. Hæstv. viðskmrh. gerði grein fyrir því í gær, hvernig þá var farið að. Þá var með brbl. tekinn af launþegunum réttur til kaupuppbótar, sem þá var réttilega metin miðuð við 6 stig um 3%. Það er svo að vísu satt, að það var gert í sambandi við samninga, og verð hækkaði ekki, og greitt var niður af landbúnaðarvörum. Það er nákvæmlega hið sama, sem við erum að gera núna. Við erum að lækka verðið á landbúnaðarvörunum, þegar við erum að fresta 2 stigum. Það er rétt, að það eru önnur vísitölustig. Við eigum ekki í raun og veru að þurfa að vera að deila um það hérna, hvort það séu endilega sömu vísitölustigin eða ekki, efnisatriði málsins er það sama. Og það er rétt hjá hæstv. viðskmrh. Hv. 2. landsk., Eðvarð Sigurðsson, sagði, að þetta hefði verið gert með samþykki forustumanna verkalýðshreyfingarinnar, vegna þess að þeir hefðu haft þá barnalegu trú, að það væri góð stjórn á Íslandi. Nú verður auðvitað engin stjórnarathöfn betri eða verri, hvort sem Pétur eða Páll hafa meiri trú á því, sem gert er, eða ekki. Það hefur kannske komið einhver heilagur andi yfir forustumenn verkalýðshreyfingarinnar á þessu augnabliki, þegar þeir urðu uppvísir að að trúa á vinstri stjórnina. En það hvarf a. m. k. fljótt glansinn af þessari trú, eins og hv. þm. sagði sjálfur, því að það er svo annað mál, að endalokin urðu náttúrlega ekki glæsileg.  Þeir hafa talað hér fyrir hönd flokksins, minni spámennirnir úr þingflokknum, og því var haldið fram hér með miklum fjálgleik, að Framsfl. sé eini stjórnmálaflokkur landsins, sem látið hefur af völdum í ríkisstj., af því að honum tókst ekki að ná samstöðu um þá leið, sem hann taldi nauðsyn bera til í baráttunni gegn verðbólgu. Þetta er glæsilegur flokkur, bara eini flokkurinn á landinu, sem baðst lausnar, af því að hann réð ekki við neitt. Forsrh. kom hingað til þingsins og sagði: Það er ekki samstaða um nein úrræði í ríkisstj., og þess vegna hef ég beðizt lausnar. Svo gerði hann reyndar frekari grein fyrir því. Hvað var það, sem hann vildi ná? Hvað var það, sem hann hafði beðið um og fékk ekki? Hann hafði farið til stórþingsins, þings Alþýðusambandsins, og beðið um að fá að koma inn á þingið og bað fulltrúana þar, hvort þeir vildu vera með sér í því að fresta 17 vísitölustigum, og ég held, að hann hafi haft eitthvað einn af tíu með sér. Allir hinir sögðu nei. Þó sagði forystumaður þessarar ríkisstj.: - Það er bara í mánuð, herrar mínir, því að þá ætla ég að vera búinn að finna úrræði. - Þeir höfðu bara enga trú á því, að það yrði búið að gera það eftir fjórar vikur. Það hafði vafizt fyrir vinstri stjórninni allan tímann, sem hún hafði setið að völdum. Hitt er gott, og ég lasta það ekki, að háttv. þm. séu bóklærðir nokkuð í pólitíkinni og geti lesið upp úr eldri ritum um vísitölustig þá og þá og prósentuhækkun á dýrtíð o. s. frv., en það hefur aldrei þótt til sóma neinni ríkisstj., sem hefur þurft að biðjast lausnar, að hún hafi þá ekki sjálf gert grein fyrir því, að hún bæðist lausnar, vegna þess að hún næði ekki fram ákveðnum hlutum. Það gerði þessi ríkisstj. ekki. Alþ. fékk aldrei að vita um það, hvað viðkomandi ríkisstj. vildi, ekki neitt. En þessir menn segja, að það þurfi að breyta um stefnu, þá kannske að taka upp þessa stefnu frá 1956, að vita ekki neitt. Við sáum ríkisstj. í raun og veru sem stirnað lík í maí 1956 rísa aðeins upp við dogg þangað til í des. og leggjast þá aftur út af með þessum líka ummælum, sem ég hef vitnað til. Ég held, að þjóðin bjargist ekkert við að fá þessa menn til forystu. Mig furðar stórlega á ummælum háttv. 2. landsk. þm., þegar hann segir, að kauphækkunum hafi verið hleypt svo til óhindrað inn í verðið. Þetta er auðvitað mikill misskilningur. Þeim hefur ekki verið hleypt svo til óhindrað inn í verðlagið. Og alveg sérstaklega hefur það verið tekið fram og gerð grein fyrir því í frv., að kauphækkanirnar, sem urðu 1. sept., 4.2%, hafa hvergi verið leyfðar í verðlagi. Svo mega menn ekki halda, að allir þeir, sem greiða kaup, fái það beint bætt í verðlagi. Þetta er auðvitað höfuðmisskilningur og þar skipta langmestu, eins og ég hef vakið athygli á, útflutningsatvinnuvegirnir. Ekki fá þeir bætt í hækkuðu verðlagi, sem hér er leyft eða ekki leyft, hvort sem það er bundið eða frjálst. Þeir verða að bera það og taka skakkaföllunum, og ef á alltaf að miða við verðhækkun á erlendum markaði, er það mál út af fyrir sig. Það ræddum við m. a. á sínum tíma og höfum minnzt á í viðræðunum í sumar, að kaupgjald hækkaði að einhverju leyti í sambandi við verð á útflutningsframleiðslu, en þá verða menn líka að gera sér grein fyrir því, að það verður að lækka það, ef útflutningsverðmæti lækkar. Þetta eru kannske leiðir, ef við settumst niður og töluðum um, til betri lausnar á ýmsum vanda en við höfum fundið fram að þessu. Það var aðeins annað atriði, sem skiptir að vísu litlu máli, en mér kom það mjög á óvart hjá háttv. 2. landsk. þm., þegar hann viðhafði þau ummæli um viðræðurnar í sumar að vara við þeirri sýndarmennsku, sem ráðh. hefðu viðhaft í þeim umræðum. Þetta á ég mjög erfitt með að skilja og ég furða mig mjög á þessu, og ég spyr: Er skoðun annarra, sem í umræðunum voru með okkur, hin sama? Þetta er mjög ólíkt þessum háttv. þm., sem er mjög grandvar maður og sanngjarn í einu og öllu, eftir því, sem ég veit, og mér kom þetta mjög á óvart, og ég kannast ekki við að hafa viðhaft sýndarmennsku á neinn hátt í tengslum við þessar viðræður. Meginefni málsins, sem menn deila um með tölum og öðru, er, hvort aðstaða launþeganna skerðist frá því, sem þeir sömdu um 19. júní. Það gerir hún ekki. Þetta er hægt að sýna fram á tölulega, og fer betur á því að gera það í n. en að ég fari að bæta tölum ofan á tölur, sem hér hafa verið ræddar, en það er rétt, að kaupmáttur launanna minnkar ekki. Dæmið er mjög einfalt og þarf ekki allar þessar tölur í kringum það. Dæmið er þannig, að launin hafa hækkað um 26.5% núna, og með svipuðu áframhaldi og verið hefur, þá er áætlað, að það verði komin upp undir 40% launahækkun á næsta sumri. Við óttumst það, að slík launahækkun verði ofviða útflutningsframleiðslunni, bæði sjávarútvegi og sérstaklega hinum nýja unga útflutningsiðnaði, sem er að vaxa upp, því að það má vænta þess, að það verði ekki aðeins kauphækkanirnar, sem lendi sem aukinn tilkostnaður á atvinnuvegunum, heldur einnig verðhækkanir á aðfluttu hráefni, og á það ekki sízt við um iðnaðinn. En ef við höldum kaupinu niðri, eins og við gerum núna og gert er ráð fyrir með þessum verðstöðvunum, í 26.5%, þá eru líkur til þess, að atvinnuvegirnir geti borið það og kaupmáttur launanna verði hinn sami, en það, sem tryggist með því, er atvinnuöryggið, að fyrirtækin dragist ekki saman, að þau minnki ekki vegna óhóflegrar verðbólgu í landinu. Þess vegna er þetta mál mjög til hagsbóta öllum launþegum, og kaupmáttur launa minnkar ekki, það er ekki skerðing á samningsrétti þeirra. Launþegar í þessu landi geta ekki kvartað undan því ef löggjafi breytir að einhverju leyti aðstöðu frá því, sem samningar eru, meðan sú aðstöðubreyting er þeim í hag. Því eru byggðar á röngum forsendum bæði ályktun Dagsbrúnar, sem birt var hér í ræðustólnum, og einnig ályktun stjórnar Hannibalistanna, - liggur við að ég segi, ég ruglast alltaf í þessu góða máli, - Frjálslyndra og vinstri manna, sem gerði sína flokkssamþykkt og háttv. 9. þm. las einnig upp hér í ræðustólnum. Lúðvík Jósefsson, háttv. 4. þm. Austf., sagði, að það hefði verið gengið út frá því, að kaupmáttaraukningin yrði um 5%. Það mun reynast svo. Það er að vísu deilt um það, hvort eigi að miða við maí eða júní. Hún verður meiri, ef miðað er við maí. Hún verður kannske ívið minni, ef miðað er við júníkaupið, en það má deila um það, við hvað á að miða. En hún verður eitthvað í kringum þetta, það er mergurinn málsins. Þetta er kaupmáttaraukningin, eftir því sem bezt verður séð, ef ekki koma ný tilvik, sem enginn fær séð fyrir núna, sem við skulum vona, að verði ekki. En félli verðið á erlendum markaði t. d. og að öðru leyti yrði árferði lélegt hjá okkur, þá væri þeim mun meiri þörf á þeim aðgerðum, sem hér er verið að leggja til, að Alþ. samþykki, því að það er einlæg sannfæring mín, að án þeirra þá mundi reka að óbreyttu í strand í íslenzku atvinnulífi.



Herra forseti. Það er gott fyrir okkur litlu spámennina að kynna okkur, hvernig stóru spámennirnir tala hér á hv. Alþ., og mig undrar ekki, þótt við værum taldir linir í málflutningi, ef það er borið saman við ræðu hæstv. forsrh., því að hafi komið fram ósvífni í málflutningi, þá var það þar. Hæstv. forsrh. kvartaði undan því, að verðhækkanirnar í landinu hafi ekki orðið nógu miklar, og þetta væru öfgar hjá okkur að tala um, hvað þær hefðu bólgnað nú á síðustu vikunum. En af hverju þarf hæstv. ríkisstj. að safna saman á milli 800 og 900 millj. í eins árs tekjum til þess að reyna að halda verðlaginu í skefjum, eins og það var í maí í vor, samanber ummæli viðskmrh.? Er það ekki af því, að hæstv. ríkisstj. hefur látið verðhækkanir dynja yfir látlaust? Hæstv. forsrh. getur sagt, hvað sem honum sýnist um það, en þetta er staðreynd. Hæstv. forsrh. talar um það, að vinstri stjórnin hefði ekki ráðið við neitt, af því að hæstv. þáv. forsrh., Hermann Jónasson, lýsti því yfir hér á hv. Alþ., að það væri ekki samstaða um þá leið, sem hann taldi þörf á að koma fram, til þess að fylgja þeirri stefnu, sem hann hafði markað, og þá við síðustu alþingiskosningar, um að vinna gegn verðbólgunni.