Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jónas Þórbergsson Ég skal ekki lengja mikið umr. að þessu sinni. Ég flyt nú aftur brtt. þær, sem ég flutti við 2. umr., en tók þá aftur, af því að mér var bent á, að þær ættu frekar við 2. gr. laganna. Ég skal endurtaka það, að þessar till. eru því aðeins bornar fram, að framkvæmdanna er mjög mikil þörf fyrir þessi héruð, ár þær, sem þar eru teknar upp, eru mestu torfærur. Auk þess er óhugsandi, að á komist akvegur af Suðurlandsbraut til Stykkishólms, nema þessar ár verði brúaðar, en á þeirri samgöngubót er mjög mikil þörf, eins og kunnugt er.

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Ég ber fram brtt. á þskj. 505, og get ég sagt um þær það sama og síðasti ræðumaður, að þær eru bornar fram af mikilli nauðsyn. Ein þessara áa er sjaldan reið nema um hásumarið, annars verður að sæta sjávarföllum og komast yfir hana á fjöru. Mér heyrðist á hv. dm. við 2. umr., að þþeir hefðu í hyggju að bera fram margar brtt., því að vafalaust eru um allt land illfærar ár óbrúaðar. En ég sé ekki ástæðu til þess að lata ganga til atkv. um þessar brtt. mínar, því að ég vil ekki rjúfa það góða samkomulag, sem verið hefir í n. um þetta atriði, og því frekar, sem allir hv. dm., að undanskildum hv.þm. Dal., hafa látið sitja við hótanirnar frá 2. umr., og bera engar brtt. fram, og mun ég því taka brtt. mínar á þskj. 505 aftur. Ég held, að það sé aðeins til tafar að hrúga þessum ósköpum í Ill. kafla 2. gr. brúarlagafrv. Hér eru komin inn svo risavaxin fyrirtæki, að engin von er til þess, að sýslurnar rísi undir því að borga 1/4 hluta þess kostnaðar. Ég vil þar nefna til Jökulsá á Fjöllum, sem áætlað er, að kosti 200 þús. kr., og hafa Norður- og Suður-Þingeyjarsýslur vafalaust ekki bolmagn til þess að standa undir 1/4 hluta þess kostnaðar. Þessi brú er þó nauðsynleg til þess að tryggja vegarsamband við Austurland.

Jónas Þórbergsson Hv. þm.N.-Ísf. virtist vera hneykslaður á því, að ég skyldi einn dm. verða til þess að bera fram brtt. við brúarlagafrv. nú. Hann virðist hafa borið sínar brtt. fram í þeim eina tilgangi að hrella mig, með því að taka þær svona hátíðlega áður. Ég skal taka það fram, að ég hefði áreiðanlega getað tínt á mitt skjal miklu fleiri ár en ég gerði, en ég tók aðeins þær, sem allramest nauðsynin var á. Samgöngur á og umhverfis Hvammsfjörð eru hinar ófullkomnustu bæði á sjó og landi. Væri á því ráðin veruleg bót með vegi milli Vesturlandsvegar og Stykkishólms. En sú vegarbót er ekki hugsanleg án brúa á fyrrnefndar ár. Þótt ég skilji afstöðu hv. samgmn. og hv.þm.N.- Ísf., hefi ég hugsað mér að taka till. mínar ekki aftur, af því að mér hefir verið uppálagt af mínum kjósendum að fylgja þessu máli eins fast fram og hægt væri.

Sveinn Ólafsson Ég vil geta þess út af brtt. á þskj. 479, að þegar þetta mál var afgr. frá n., varð það að samkomulagi, að einstakir nm. fellu frá brtt. sínum, og voru þó sumar þeirra alls ekki smávægilegar. Þetta samkomulag í n. náðist einmitt vegna þess, að í 4. lið 1. gr. er gert ráð fyrir, að þau vötn, sem ekki eru talin í frv. þessu, geti tiltölulega auðveldlega komizt að samhliða þeim, sem nú eru talin, ef héruðin vilja eitthvað til vinna. Ég held, að hv.þm. Dal. hefði átt að láta sér nægja þessa huggun eins og við hinir, sem höfum dregið til baka till. um nýjar brýr, sem brýn nauðsyn er þó a, að komist inn í brúarlögin og byggðar verði fljótlega. Hv. þm. Dal. lét í ljós, að hann mundi ekki taka brtt. sínar aftur, eins og hv.frsm.n. gerði að sínu leyti og aðrir nm. hafa gert. Ég vonast enn til þess, að hann geri þetta, þótt ekki væri af öðrum ástæðum en þeim, að fylgja fordæmi n. í þessu máli. En vilji hann ekki falla frá þeim, mun ég greiða atkv. gegn þeim, því að ég sé enga ástæðu til þess að gera þessum smám hærra undir höfði en öllum þeim fjölda illfærra vatnsfalla, sem bíða óbrúuð víðsvegar um land.

Magnús Guðmundsson Samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir, að Súðavíkurhreppur í Norður-Ísafjarðarsýslu verði tekinn undan Ísafjarðarhéraði og lagður undir Ögurhérað. Ég hefi leyft mér að koma fram með brtt. við þetta á þskj. 501, þannig, að Súðavíkurhreppur verði framvegis eins og hingað til látinn fylgja Ísafjarðarhéraði. Út á þetta gengur 1. brtt. á þskj. 501. - Svo er 2. brtt. á þessu sama þskj., í þremur stafliðum. a-liðurinn er sjálfsögð afleiðing af fyrri brtt., og b-liðurinn er um það, að læknissetrið skuli ákveðið af héraðsbúum sjálfum; c-liður er afleiðing af hinum, ef samþ. verða. Ástæðan til þess, að ég hefi flutt þessar brtt., er sú, að ýmsir menn úr þessu héraði hafa látið þá ósk í ljós við mig, sérstaklega úr Súðavíkurhreppi, að fá að vera áfram í Ísafjarðarlæknishéraði. Ég er svo ókunnugur þarna, að ég get ekki sagt alveg nákvæmlega um ástæðuna fyrir því, en mér skilst helzt, að það sé bæði læknissetrið, sem um er að ræða, og svo hitt, að þeir vonast frekar eftir, að á Ísafirði verði betri læknir. Ég skil varla, að þetta geti verið kappsmál neinum hv.þm., að samþ. frv. óbreytt, því að venjan mun vera sú, að sá læknir gegnir, sem til er farið, hvort sem hann er skyldugur eða ekki. Ég get því ímyndað mér, að þetta atriði hafi ekki neina stórkostlega þýðingu, og býst við, að íbúar hreppsins myndu geta notið læknis á Ísafirði, jafnvel þótt þeir heyrðu undir Ögurhérað. En það eru ýmsar aðrar ástæður, eins og kostnaðurinn við að reisa læknisbústað o. fl. Ég veit, að hv.þm. Ísaf. og hv.þm.N.-Ísf. eru mjög kunnugir þarna, og þar sem hv.þm. Ísaf. er nú landlæknir og flm. þessa frv., þá geri ég ráð fyrir, að hann skýri frá, hvers vegna hann hefir gert þessar breyt., því að ég ætla þær fáar, ef nokkrar eru, breyt. á læknishéruðum, sem þetta frv. ráðgerir, að undantekinni þeirri, er hér um ræðir.

Jón Auðunn Jónsson Út af till.hv. 2. Skagf. vil ég geta þess, að mér koma þær ekki á óvart. Eins og ég gat um við 2. umr. málsins, hefir ávallt verið mikil deila þarna í Nauteyrarhéraði bæði um læknissetur, stærð hérðsins o, fl. En það er eðlilegt, að íbúar Súðavíkurhrepps séu óánægðir með að falla undan Ísafjarðarlæknishéraði, sérstaklega vegna þess, að þeir búast e. t. v. við, að þeir þurfi að einhverju leyti að standa undir þeim kostnaði, sem bygging læknissetursins hefir í för með sér. Hinsvegar eru í frv., eins og það liggur fyrir, ákvæði, sem tryggja þeim, að þeir hafi jafnt tilkall til Ísafjarðarlæknisins og áður. Um hina till., að láta atkvgr. innan héraðs ráða vali læknissetursins, er það að segja, að hún er sanngjörn. Sú leið hefir ekki verið farin í málinu, heldur hefir jafnan verið reynt með kosningu fulltrúa úr ýmsum hreppum að ná samkomulagi um læknissetur, en það hefir ekki tekizt, eins og réttilega er tekið fram í grg. frv. Hinsvegar virðist fyrirsjáanlegt, hvernig sú atkvgr. myndi falla, að óbreyttu því svæði, sem Nauteyrarhérað nú nær yfir, þar sem tveir fjölmennari hrepparnir hafa sent áskorun um það að hafa læknissetrið að Ögri, eins og frv. stingur upp á. Býst ég því við, að það myndi fara nokkuð á sama veg, en yrði heldur til þess, að menn sættu sig fremur við þessar breyt. Hinsvegar vil ég vænta þess, að tveim hreppum, og sérstaklega Nauteyrarhreppi, sem harðast verður úti við þessa breyt. á læknissetrinu, verði veittur nokkur læknisvitjanastyrkur, því að erfiðleikarnir á læknisvitjun verða miklir. Nauteyrarhreppur hefir reyndar í fjárl., eins og þau fóru héðan úr d., nokkurn styrk, en ég vænti, að hann verði hækkaður og styrk til Reykjarfjarðarhrepps bætt inn í fjárlfrv. Annars þykist ég sjá, að frv. verði samþ. eins og það. liggur fyrir. Hefi ég því ekki fleiri orð um brtt. eða málið í heild, því að mér eru þegar kunn afdrif þess hér í d. Þau munu hafa verið ákveðin, áður en frv. var lagt fram.

Vilmundur Jónsson Ég skal taka það fram, að ástæðan til þess, að farið er hér fram á þessa breyt. á takmörkum Nauteyrarlæknishéraðs, er sú, að eins og héraðið er nú, er það svo fámennt, að vandræði eru að fá þangað lækni til nokkurrar frambúðar. En með því að bæta Súðavíkurhreppi, sem er allfjölmennur, við Nauteyrarhérað, verður það nægilega fjölmennt, til þess að hægarleikur ætti að vera að fá sæmilegan lækni til að una þar. Af því Súðavíkurhreppur hefir til þessa heyrt til Ísafjarðarlæknishéraði og hreppsbúar þar kjósa sjálfir engin skipti, þá er þeim í frv. þessu tryggður sami réttur til Ísafjarðarlæknisins og áður. Má því segja, að aðstaða þeirra til læknisþjónustu sé betri en áður, í stað þess að vera síðri, og hafa þeir sannarlega undan engu að kvarta. Viðvíkjandi atkvgr. um, hver aðseturstaður læknisins skuli vera í þessu héraði, vil ég geta þess, að hún hefir þegar farið fram. Í lestrarsal þingsins liggja frammi áskoranir frá meiri hl. héraðbúa um það, að lækninum skuli valinn aðseturstaður í ögri. Hver einasti alþingiskjósandi í Snæfjallahreppi og Ögurhreppi - en í þeim hreppum er fullur meiri hluti Héraðsbúa - óska þess eindregið, og þar að auki allmargir úr Reykjarfjarðarhreppi. Raunar er það aðeins einn hreppur, Nauteyrarhreppur, sem telur sig verða hér hart úti - og verður það. En það er því miður sú minnsta óánægja, sem hægt er að gera ráð fyrir í sambandi við lausn þessa máls. Héraðið er svo illa lagað, að engin leið er að velja þann aðseturstað fyrir lækni, að allir geti vel við unað. Hvar annarsstaðar en í Ögri eða þar í grennd, sem læknirinn yrði settur niður, mundu tveir hreppar í stað eins hafa a. m. k. jafngilda ástæðu til óánægju. Ég vil taka undir orð hv.þm.N.-Ísf. um, að sanngjarnt væri, að Nauteyrarhreppsbúum væri ætlaður nokkur læknisvitjanastyrkur, ef þessi skipun kemst á, og eins vil ég láta þá skoðun í ljós, að það er aldrei nema rétt og eðlilegt, að þeir hreppar, sem hafa lækninn hjá sér, kosti meiru til læknisbústaðar en hinir, sem fjær liggja, enda býst ég við, að bæði Nauteyrarhreppur og Súðavíkurhreppur verði tregir til að leggja fram fé til læknisbústaðar í Ögri. En Ögurhreppsbúum og Snæfjallahreppsbúum ætti að verða því ljúfari útlátin, og fá það margfaldlega uppborið síðar í ódýrari læknisvitjunum. Ég vil leyfa mér að mælast til þess, að hv. d. felli brtt.hv. 2. þm. Skagf., því að verði þær samþ., yrði það ekki til annars en gera ef til vill nokkra fáa menn ánægða, en meiri hluta þeirra manna, sem hér eiga hlut að máli, mikinn órétt. Aftur á móti vil ég mælast til þess, að frv. verði samþ. óbreytt. Mótmæli þau, sem borizt hafa frá íbúum Súðavíkurhrepps gegn því, að hann verði sameinaður Nauteyrarhreppi eru að engu hafandi, því að þau eru á misskilningi byggð, þar sem engin réttindi eru frá íbúum Súðavíkurhrepps tekin, heldur þess í stað aukið við þau, þar sem hér er gert ráð fyrir, að þeim sé veittur réttur til tveggja lækna í stað eins, sínum til hvorrar handar.

Magnús Guðmundsson Hv. þm. Ísaf. áleit andstöðu Súðavíkurhreppsbúa gegn því að falla undir Nauteyrarhérað á misskilningi byggða. Um það býst ég við, að íbúar Súðavíkurhrepps vilji ekki hlíta hans dómi. Hitt virðist mér skína ú úr frv., að hv.þm., sem er flm. þess, telji einhverja sanngirni bak við þessar kröfur, þar sem hann leggur til, að íbúar Álftafjarðar, sem er í Súðavíkurhreppi, skuli hafa jafnt tilkall til héraðslæknisins á Ísafirði eins og til þess héraðslæknis, sem er þó þeirra læknir. Slíkt er ekki venja. Það virðist því benda til þess, að hv.flm. sé ekki viss í sinni sök, telji sig jafnvel hafa gengið eitthvað á snið við rétt íbúa Súðavíkurhrepps. Þessi réttur, að vitja læknis til Ísafjarðar, er aðeins bundinn við þá, sem búa í Álftafirði, og nær því ekki til allra íbúa hreppsins. Það má vel vera, að takmörkum læknishéraðsins eigi að breyta, sökum þess að læknirinn á Ísafirði vilji heldur vera laus við Súðavíkurhrepp. En það eru ekki óskir læknanna, sem eiga að ráða í þessum efnum, heldur óskir héraðsbúa sjálfra. Að segja, að menn þarna geti farið út í Ögur og sótt lækni, þegar þeir eru búnir að fara til Ísafjarðar og læknirinn þar vill ekki fara, er meira en hæpið, því að þau tilfelli geta komið fyrir, að ekki sé sama, hvað lengi er verið að ná í lækni. Auk þess sem það myndi hafa mikinn aukinn kostnað í för með sér að þurfa að senda í báða staðina. Annars þarf ekki mikið um þetta að ræða. Hv. flm. hefir með aths. sinni í frv. um hin sérstöku hlunnindi fyrir íbúa Álftafjarðar viðurkennt, hve nærri hann hefir gengið rétti Súðavíkurhreppsbúa, og því viljað slétta bót yfir það með þessu ákvæði frv.

Vilmundur Jónsson Það er ekki rétt, að ég hafi viðurkennt að hafa gengið nærri rétti Súðavíkurhrepps, með því að áskilja meiri hluta hreppsbúa eftir sem áður tilkall til læknisþjónustu frá Ísafirði. Ég er viss um, að ef það lægi nú fyrir að ákveða takmörk þessa læknishéraðs í fyrsta sinn, þá yrði það gert eins og lagt er til í frv. og læknisbústaðurinn ákveðinn í Ögri. Að ég hefi lagt til í frv., að íbúar Álftafjarðar hafi rétt til að sækja Ísafjarðarlækninn sem sinn lækni, er eingöngu vegna þess, að þeir hafa til þessa átt tilkall til þess læknis - eru orðnir vanir því - og hafa ekki óskað eftir skiptum. Slíkt ákvæði er ekki óþekkt. Það er alveg hliðstætt því, sem átt hefir sér stað um íbúa Kjósar- og Kjalarneshrepps í Hafnarfjarðarhéraði. Þeirra læknir situr í Hafnarfirði, en þó eiga þeir einnig samkv. l. rétt á lækni í Reykjavík. Og þetta komst inn í lögin sökum þess, að læknirinn bjó áður uppi í Kjós, en var síðan fluttur til Hafnarfjarðar. Það er með öllu tilhæfulaust, að læknirinn á Ísafirði vilji heldur vera laus við Súðavíkurhrepp úr héraði sínu. Hann þarf að jafnaði ekki að fara þangað nema 2–4 ferðir á ári, og um það munar hann ekkert. Honum má því alveg á sama standa og stendur áreiðanlega á sama, hvort hreppur þessi tilheyrir áfram læknishéraði hans eða er tekinn frá því. Þá er það misskilningur hjá hv.þm., að fara þurfi til Ísafjarðar í óvissu um að fá þar lækni og að menn geti átt á hættu að fá neitun þegar þangað er komið. Allt slíkt fer fram í síma, með því að símasamband er mjög gott þar vestra. Er því alls ekki farið til Ísafjarðar, nema full vissa sé fyrir um það, að læknirinn fáist. Ég held yfirleitt, að hv. dm. sé óhætt að treysta því, að hér sé ekki hallað rétti neins og eins sanngjarnlega gengið frá málinu og hægt er. Þegar frv. þetta er orðið að l., er það aðeins einn hreppur héraðsins, sem á fremur erfiða læknissókn, en honum má aftur bæta það upp með sérstökum læknisvitjanastyrk. Með þeirri skipun, sem nú er, eru það aftur á móti tveir hreppar með meiri hluta héraðbúa, sem eiga ekki aðeins erfitt um læknissókn að hinu lögákveðna læknissetri, heldur mega að miklu leyti heita útilokaðir frá allri þjónustu þaðan. Aðalatriðið, sem liggur til grundvallar fyrir því, að farið er fram á þessa breyt. á skipun þessa héraðs, er þó það, að eins og héraðið er nú, er það svo lítið, að undir hælinn er lagt, hvort hægt er að fá þangað nokkurn lækni, og við það er verst unandi fyrir alla héraðsbúa í heild, en með því að bæta þessum eina hreppi við það, býst ég við, að sá örðugleiki sé úr sögunni. Mér láðist áðan að geta hér um skriflega brtt., er ég hefi borið fram við frv. Nú við þessa umr. Hún er um það, að 1. gangi ekki í gildi fyrr en um áramót. Er það nauðsynlegt vegna þeirrar breyt., sem gerð hefir verið á frv., þar sem inn í það hefir verið bætt nýju læknishéraði, auk þess sem takmörkum annara héraða hefir verið breytt lítilsháttar. Vegna skýrslugerða er nauðsynlegt eða a. m. k. hagkvæmara, að slíkar tilfærslur eigi sér stað við áramót. Ég vildi því leyfa mér að fara fram á, að brtt. þessi verði samþykkt.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það er út af tvennu, að ég hefi kvatt mér hljóðs. Við 2. umr. frv. þessa hér í d. var bætt inn í það nýju læknishéraði. Í sambandi við það vil ég minna á, að mér hafa fyrir nokkrum árum borizt óskir úr kjördæmi mínu um að fá nýtt læknishérað þar, setur á Borðeyri, en héraðið nái yfir Hrútafjörð, Miðfjarðardali að nokkru og lítinn hluta Dalasýslu. Að ég þó ekki ber fram brtt. um það að fá þessu nýja læknishéraði bætt inn í frv. nú, er m. a. sökum þess, að þessa 3. umr. bar svo fljótt að, og í öðru lagi af því, að ég hefi líka tækifæri til þess að koma fram með hana í Ed., ef því þá ekki verður frestað í þetta sinn. Þá vil ég segja nokkur orð út af brtt.hv. 2. þm. Skagf. Það hefir borizt til mín bréf frá nokkrum mönnum í Nauteyrarhreppi, þar sem þeir leggja mjög fast á móti því, að læknissetrið verði ákveðið í Ögri, og skírskota til þess, að þessi hluti héraðsins eigi ákaflega örðuga aðstöðu um að ná lækni frá Ögri og verði því mjög hart úti, ef sú skipun verði gerð, sem lögð er til í frv. Ennfremur benda þeir á það, að fram til þessa hafi læknirinn ekki alltaf setið í Ögri, heldur einnig á Melgraseyri, 

Vilmundur Jónsson Hæstv. forsrh. hefir vist ekki tekið eftir því, að atkvgr. á heim grundvelli, sem hann minntist á, hefir þegar farið fram þar vestra um þetta mal. Eins og ég hefi áður tekið fram, liggja hér fyrir Alþingi einróma óskir frá tveimur hreppum, sem í er meiri hluti kjósenda héraðsins, og einnig frá talsverðum fjölda kjósenda úr hinum þriðja hrepp af fjórum alls, um að hafa læknissetrið í Ögri. Mál þetta er þrautrætt vestra, og meiri hluti héraðsbúa hefir sem sagt þegar tekið þá afstöðu til þess, sem ákvæði frv. eru byggð á. Þá minntist hæstv. ráðh. á, að hann hefði í hyggju að koma fram með brtt. við frv. um stofnun nýs læknishéraðs, vegna þess að bætt hefði verið inn í það hér við 2. umr. nýju héraði. Það er aldrei nema gömul venja hér í þinginu, þegar drepa hefir átt till. eða frv. um stofnun nýs læknishéraðs, að koma þá með uppástungur um fleiri ný héruð. Ég er þess alls ekki fýsandi að stofna mörg ný og smá læknishéruð, hvert á móti. En hvað snertir Ólafsfjarðarlæknishérað, sem hæstv. ráðh. mun hafa átt við, þá stendur nokkuð sérstaklega á um það. Þar hefir að undanförnu verið sérstakur læknir með allmiklum styrk úr ríkissjóði, er slagar hátt upp í laun þau, er hinum nýja héraðslækni mundu verða ákveðin. Íbúatatalan er um 800 manns, og fer alltaf fjölgandi. hér er því ekkert sambærilegt við þá tvo hreppa í Hrútafirði, sem hæstv. ráðh. minntist á, sem munu vera Bæjarhreppur og Staðarhreppur. Þar er íbúatalan í hæsta lagi 500 manns. Þori ég því að fullyrða, að þangað fengist enginn læknir, þó að læknishérað yrði stofnað þar. Vil ég því biðja hæstv. ráðh. að hugsa sig vel um, áður en hann kemur fram með brtt. þessa, því að hún gæti orðið til þess að tefja fyrir málinu í heild, en eins og kunnugt er og viðurkennt orðið, liggur því á afgreiðslu, ekki sízt vegna ákvæðanna um framtíðarskipulag læknamalanna hér í Reykjavík. Einnig þarf það meðal annars vegna gjaldskrarákvæðanna að vera sem mest samferða frv. mínu um lækningaleyfi o. fl., sem nú er komið til Ed. Vænti ég því, að hv.allshn. ýti frv. þessu áfram eins og frekast er kostur.

1668Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Brtt. um nýtt læknishérað í Hrútafirði liggur alls ekki hér fyrir og verður ekki borin fram við þessa umr. Er því engin ástæða til að taka málið af dagskrá hér eða tefja það hennar vegna. Ég mun geta komið henni að í hv.Ed., ef mér sýnist svo. Upplýsingar þær, sem hv.þm. gaf um mannfjöldann þarna norður frá, voru mjög ófullnægjandi. Hann gekk aðeins út frá mannfjölda í tveimur hreppum, en það er ekki minnsti vafi á, að svo framarlega sem læknir kæmi á Borðeyri, þá myndi hann sóttur t. d. úr Laxárdalsög Haukadalshreppum í Dalasýslu, a. m. k. að einhverju leyti. Einnig myndi hann í mörgum tilfellum verða sóttur fram í Miðfjarðardali. Um hitt atriðið, að rétt væri að leita álits héraðsbúa í Nauteyrarhreppi um læknissetrið, virðist hv.þm. sammála mér, en hann hélt því bara fram, að það væri búið að því. En við vitum baðir, hve miklu minna er að marka undirskriftasmölun, sem safnað er, og þá aðeins frá annari hlið, heldur en atkvgr., sem fer fram á fundi, eftir að málið hefir verið sótt og varið frá báðum hliðum. Ég tel því brtt.hv. 2. þm. Skagf. um að leggja málið undir atkvgr. héraðsbúa, fullkomlega réttmæta.

Magnús Guðmundsson Mér finnst hv.þm. Ísaf. óþarflega ráðríkur, er hann vill fá þessa stóru lagabálka sína samþ., án þess að nokkur brtt. við þá fái að komast að. A. m. k. verður hann að sætta sig við, að þær komi fram. Hann getur verið ánægður, ef hann fær þær allar drepnar. Hann sagði, hv.þm., að það væri ekki skylda fyrir hreppa að leggja fram fé til læknisbústaða. Ég veit það vel, að það er ekki lagaskylda, en einhvern veginn verður að leysa það mál. Get ég því vel búizt við, að svo framarlega sem hann verður áfram landlæknir, þá liði ekki á löngu, áður hann komi fram með frv. í þá átt að skylda íbúa læknishéraðanna til þess að taka þátt í kostnað við byggingu læknisbústaða, því að ég get búizt við, að hann reki sig fljótlega á það, að ekki sé gott, þegar heilir hreppar skorast undan að taka þátt í heim kostnaði. Um atkvgr. um læknissetrið í Nauteyrarhéraði verð ég að segja, að ég fæ ekki séð, að nein hætta sé á ferðum, þó að héraðsbúum sé gefinn kostur á henni. Ef það er rétt, sem hv.þm. heldur fram, að hún hafi þegar farið fram, þá er engin hætta á, að héraðsbúar óski eftir henni aftur. Og sé hv.þm. viss í sinni sök, um að meiri hl. vilji hafa læknissetrið í Ögri, þá er engin hætta, þó að atkvgr. fari fram af nýju. Ég skil vel, að þessi færsla Súðavíkurhrepps milli læknishéraða sé gerð til þess að jafna á milli héraðanna. Það er að vísu ástæða, en ekki fullnægjandi, því að ef farið væri út í þá sálma að jafna á milli læknishéraðanna og gera þau öll jöfn, þá er ég hræddur um, að víða yrði kurr. Að símasamband sé svo gott þarna vestur frá, að það kosti engin aukaómök að ná í lækni frá Ísafirði, trúi ég ekki. Þá sagði hv.þm., að læknirinn á Ísafirði óskaði ekki eftir að losna við Súðavíkurhrepp úr umdæmi sínu, en ég skildi hv.þm. einmitt svo í fyrstu ræðu hans, að læknirinn væri ófús að fara, þegar hans væri vitjað úr Súðavíkurhreppi, af því að hann hefði svo mikið að gera á Ísafirði. Það kom við hjartað í hv.þm., þegar honum var bent á, að þetta ákvæði í frv., að vitja mætti jafnt læknis í tvær attir, væri því nær einsdæmi í íslenzkri löggjöf. Hann nefndi Kjósarsýsluna til samanburðar, en aðstaða hennar er alls ekki sambærileg við það, sem hér á sér stað. Kjósarsýslubúar hafa sérstakan lækni hér í Reykjavík og dettur því aldrei í hug að fara til Hafnarfjarðar, en íbúar Súðavíkurhrepps mundu sennilega fyrst leita til Ísafjarðar, en að því frágengnu til hins læknisins. Þetta er því ekkert sambærilegt.

Vilmundur Jónsson Ég vil aðeins svara hæstv.forsrh. því, að allir íbúar þessa héraðs hafa haft sömu aðstöðu til þess að láta í ljós vilja sinn í þessu læknissetursmáli. Hér liggja fyrir óskir frá kjósendum í 21/2 hreppi um að hafa læknissetrið í Ögri, en aftur mótmæli gegn því frá einum hreppi. Það er því staðreynd, að slík atkvgr. sem hæstv.forsrh. talar um hefir þegar farið fram, og liggja fyrir greinilegar skriflegar yfirlýsingar um vilja allra þeirra, er hlut eiga að máli. Nauteyrarhreppur er á móti breyt., Snæfjalla- og Ögurhreppur, þ. e. meiri hluti allra atkvæðisbærra manna í héraðinu, eru henni fylgjandi, en Reykjarfjarðarhreppur er klofinn í málinu. Þetta er líka svo þrautrætt, að ekkert nýtt kæmi fram, þó að farið yrði að greiða atkvæði um það enn á ný, en yrði hinsvegar aðeins til þess að vekja af nýju úlfúð og óþarfar æsingar. Ég vil benda á það sem nokkra sönnun fyrir því, að hér er enginn varhugaverður reipdráttur á ferðinni, að milli mín og hv.þm.N.- Ísf. er enginn ágreiningur í þessu máli. Okkur kemur saman um það, að þar vestur frá muni aldrei verða eining um þetta mál, aldrei meiri eining en sú, sem þessi skipun gæti komið til leiðar. Ég skal einnig geta þess, málinu til enn frekari stuðnings, að fyrrv. landlæknir gerði sér ferð vestur fyrir fáum árum til þess að athuga þetta læknisbústaðarmál, og ég held, að frammi í lestrarsal liggi erindi frá honum, þar sem hann stingur upp á nákvæmlega sömu lausn og hér er farið fram á. - Viðvíkjandi því, að verið sé að leggja inn á nýja leið með því að leyfa íbúum í Álftafirði í Súðavíkurhreppi að sækja jöfnum höndum til læknisins á Ísafirði og í Ögri, er það að segja, að þetta er nákvæmlega sama fyrirkomulag og verið hefir í mannsaldur með Kjósar- og Kjalarneshrepp, eins og ég hefi áður tekið fram. Það hefir verið svo með Álftfirðinga, að þeir sækja ekki oft lækni til Ísafjarðar, og er sjaldan, að læknir fari þangað tíðar en 3–4 sinnum á ári. Mun nokkru valda, að læknirinn á Ísafirði á sjaldan vel heimangengt vegna mikilla anna þar. En ef Álftfirðingar hefðu lækni líka á hina hliðina, leiðir það af sjálfu sér, að læknarnir gætu oftar látið eftir héraðsbúum að fara þangað inn eftir eða út eftir þeim til hjálpar. Og vissulega gæti hinn skipaði héraðlæknir, sem sæti ætti í Ögri, haft miklu betra tóm til eftirlits með öllum heilbrigðismálum í hreppnum en nú er hægt frá Ísafirði. Um símann er það að segja, að ég man ekki eftir því, að kallað hafi verið á lækni á Ísafirði öðruvísi en símleiðis nú í mörg ár. Súðavíkurþorpið liggur utarlega við fjörðinn, þar liggur leiðin um, og hafa menn það fyrir vana að hringja þaðan til læknisins, til þess að vita, hvernig á stendur fyrir honum. Súðavíkurhreppsbúar þurfa því hér ekki undan neinu að kvarta.

Magnús Guðmundsson Ég hefi ekki heldur í þessari síðustu ræðu hv.þm. Ísaf. fundið gildar ástæður fyrir því, hvers vegna eigi að skilja Súðavíkurhrepp út úr sínu læknishéraði. En samanburðurinn við Kjósarhrepp var ekki sem bezt valinn. Ég viðurkenni, að þetta er í l. nú, en landlæknirinn vill einmitt afnema það fyrirkomulag með þessu frv. En í stað þess vill hann setja þetta fyrirkomulag á þar, sem það ekki var áður, svo að þetta einsdæmi haldi áfram að vera í l. Ég skil satt að segja ekki þessa tiltekt hv.þm.

Þorleifur Jónsson Ég vil leyfa mér að vekja athygli hæstv. forseta á því , að frsm. málsins er fjarstaddur, en hinsvegar allþýðingarmiklar brtt. við frv. frá mér og hv.þm. V.-Sk., og má búast við, að einhverjar umr. verði um málið. Ég vil því spyrja hæstv. forseta, hvort ekki muni rétt að fresta því.

2292Flm. (Haraldur Guðmundsson) Þetta frv. er flutt til að bæta úr atvinnuleysi og fyrirsjáanlegum vandræðum austanlands. Við 2. og 3. umr. fjárl. flutti ég brtt. um það, að ríkissjóður legði fram 200 þús. kr. til þess að innlent félag gæti sett upp síldarverksmiðju á Seyðisfirði. Þessi brtt. mín hlaut þá ekki betri viðtökur en svo, að hún fékk aðeins 3 atkv. Skilyrði fyrir síldarverksmiðju á Seyðisfirði eru hin ákjósanlegustu og þörfin brýnni en nokkursstaðar annarsstaðar á landinu. Niðurlæging sjávarútvegsins á Austfjörðum hin síðari ár hefir m. a. stafað af því, að ekki hefir verið hægt að hagnýta sér síldina. Mönnum hefir ekki verið unnt að gera út skip til að veiða síld til söltunar, þegar ekkert var hægt að gera við þann hluta síldarinnar, sem ekki varð saltaður. Firðirnir eru oft og iðulega fullir af síld bæði sumar og vor. Í haust fylltist Seyðisfjörður af síld í nóvembermánuði og hefir verið fullur af síld síðan allt fram á þennan dag. Ég hafði ástæðu til að ætla, að ef ríkissjóður hefði lagt fram 200 þús. kr. til innlendrar síldarverksmiðju, hefði verið hægt að fá lán og framlög nægileg til viðbótar. Þótt frv. það, sem hér liggur fyrir, verði samþ., get ég því miður ekki bent á neitt erlent félag eða mann, sem vissa er fyrir, að vilji nota sér leyfið. Ég skal játa, að þetta er mikill galli, en þörfin er svo mikil á aðgerðum í þessu efni og líkur svo miklar til þess, að einhver vildi nota sér slíkt leyfi, að ég flyt frv. allt að einu. Ég fæ ekki séð, að frv. þetta geti haft neina hættu í fór með sér. í fyrsta lagi er hér aðeins um heimild að ræða, sem ríkisstj. á að nota, og í öðru lagi er gert að skilyrði, að bæjarstj. Seyðisfjarðar mæli með beiðninni. Hér er ekki neitt frá neinum tekið eða við neinn keppt, þar sem engin slík verksmiðja er austanlands. Hinsvegar er augljóst, að slík verksmiðja myndi létta stórkostlega undir með útgerðinni og auka atvinnu á Seyðisfirði. Auk þess má benda á það, að allmiklar tekjur myndu renna til ríkissjóðs frá þessu fyrirtæki, ef það kæmist upp, bæði innflutningsgjöld af vélum og byggingarefnum og fleiru og útflutningsgjöld af síldarafurðum. Ég vil því vænta þess, að úr því hv. Alþingi hefir neitað um stuðning sinn til að innlend síldarverksmiðja gæti risið upp á Seyðisfirði, taki það þessu máli vel, og óska ég, að því verði að lokinni umr. vísað til sjútvn.

Bjarni Ásgeirsson Mér er illa við, að málið sé tafið úr því að það hefir einu sinni fengið að komast svo framarlega á dagskrána, að röðin er komin að því. En þótt önnur umr. fari fram nú, óska ég, að atkvgr. verði frestað, þar sem sumir flm. eru ekki í bænum, því að ég vil ekki stofna málinu í voða.

Og auk þess munu liggja hér fyrir brtt. frá fjarstöddum þm.

.

Forseti (JörB): Ég sé, að ýmis vandkvæði eru á því nú að taka málið fyrir, en nú er þó ekki lengur hægt að kvarta yfir, að það hafi ekki verið tekið á dagskrá.

Magnús Guðmundsson Hæstv. forseti veit, að hv.frsm. er ekki í bænum.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Þetta frv. er flutt af sjútvn. Ed. Eins og kunnugt er, voru afnumin síldarmatslög þau, er verið höfðu í gildi, þegar síldareinkasalan var sett á stofn, en reglum um matið fyrirkomið í lögum síldareinkasölunnar, er koma skyldi í stað hinna fyrri matslaga. Nú er síldareinkasalan lögð niður og öll lagaboð í sambandi við hana úr gildi fallin. Því hefir sjútvn. Ed. séð ástæðu til að bera þetta frv. fram. Sjútvn. þessarar hv. d. felst á, að nauðsyn sá á nærri lagasetningu um þetta efni, en er hinsvegar ekki á sama máli og sjútvn. Ed. um framkvæmd matsins. Þar sem sjútvn. Ed. gerir ráð fyrir, að skoðun og mat skuli fara fram á allri nýrri síld, höfum við að fróðra manna ráðum farið inn á aðra braut. Við teljum ekki þörf á mati á nýrri síld, og álítum eigi heldur, að slíkt mat veiti tryggingu fyrir því, að varan sé góð, þegar hún er látin í skip, nema þá fari fram á henni gagngerð skoðun, en slíkt hlýtur að hafa mikinn aukinn kostnað í för með sér. Því miður verður að viðurkenna, að þrátt fyrir mat og skoðun á síld undanfarið, ýmist nýveiddri eða þegar hún er afskipuð, koma íslenzk matsvottorð yfirleitt að litlu gagni. Enn hefir ekki tekizt að gera matið svo úr garði, að erlendir kaupendur telji fulla tryggingu í því fyrir gæðum vörunnar. Þetta skýtur skökku við saltfisksmatið, sem yfirleitt er viðurkennt og nýtur trausts hjá útlendum kaupendum. Takmarkið hlýtur að vera það, að koma síldarmatinu í sama horf með tíð og tíma. Sjútvn. Nd. hefir því eigi viljað leiða inn skyldu um mat á nýrri síld, heldur aðeins kveða svo á í frv., að ný síld skuli metin, ef aðilar óska þess. Þessi ósk getur komið fram af fleirum en einni ástæðu, en þó einkum af tvennu. Hún getur einkum komið fram þegar samningar eru á milli veiðiskipa og saltenda í landi og ágreiningur verður um gæði á síld. Í öðru lagi getur verið, að síld sé flutt út innan þess tíma frá söltun, sem hægt er að meta síldina sem saltaða síld, en sá tími er 3 vikur. Í slíku tilfelli getur vel komið fyrir, að seljendur óski mats á síldinni nýrri. Þetta getur að vísu komið fyrir af fleiri ástæðum, en oftast mun önnurhvor þessi ástæða valda því, ef slík ósk kemur fram. Aðalbreyt. frá frv. er sú, að sjútvn. liggur til, að nýja síld skuli því aðeins meta, að aðilar óski. Hins vegar vill n., að skylt sé, að síldin sé metin áður en hún fer á skipsfjöl. Við höfum einnig gert afbrigði frá frv. að því er snertir fjölda yfirmatsmanna. Í frv. er gert ráð fyrir, að þeir verði 4, með 2000 kr. árslaunum. Sjútvn. leggur hinsvegar til, að yfirmatsmaður verði aðeins einn með 4000 kr. launum. Þessi laun eru að vísu ekki há, en þar sem gert er ráð fyrir, að hann fái ferða- og símakostnað endurgreiddan, má telja víst, að fá megi hæfan mann fyrir þessi laun. En menn, sem aðeins fá 2000 kr. á ári, geta ekki haft matið að aðalstarfi. En þótt launin séu hér eigi áætluð hærra en 4000 kr., er hér tilætlunin, að yfirmatsmaðurinn hafi matið að aðfalstarfi, en undirmatsmennirnir séu valdir af lögreglustjórum eftir tillögum hans. Við gerum ráð fyrir, að yfirmatsmaðurinn ferðist á milli síldarstöðva til að leiðbeina um matið og fari til útlanda í samráði við atvmrh. til að kynna sér óskir og kröfur kaupenda og markaði fyrir íslenzka síld. Þetta eru þær tvær höfuðbreyt., sem n. hefir gert á frv., að ákveða útflutningsmat í stað söltunarmats og að hafa einn yfirsíldarmatsmann í stað fjögurra. Þá höfum við tekið upp í till. okkar samskonar ákvæði um ábyrgð matsmanna á verkum sínum og úrskurðum og eru í l. um fiskimat. Við ætlumst til, að ef það sannaðist, að matsmaður leggi hlutdrægan úrskurð á vöru, þá eigi sá, sem fyrir tjóninu verður af hans völdum í þessu efni, kröfu á hann til bóta á þeim skaða, er hljótast kynni af slíkum úrskurði. Þetta er eins og ég drap á, alveg í samræmi við þá ábyrgð, sem nýlega hefir verið lögð á herðar fiskimatsmönnum landsins í þeirra starfi. Til þess að koma þessum breyt. á, varð n. svo að segja að umsteypa frv.

Og eyðileggja það.

og koma með víðtækar brtt., eins og þskj. 400 ber með sér. Ennfremur má geta þess, að sjútvn. þessarar d. vildi taka tillit til þess, sem farið er að tíðkast með yngri síld en þriggja vikna. Það er vitanlegt, að seinni árin hefir verið tekið upp það ráð að flytja út léttsaltaða síld. Það fyrirkomulag hefir átt talsverðum vinsældum að fagna í Þýzkalandi, þar sem aðalmarkaðurinn er fyrir þá síld. Það er hin svo kallaða „matjes“-söltun, sem Skotar og Hollendingar nota og er alþjóðlegt heiti á þeirri söltunaraðferð. Sú síld, sem þannig er flutt út, á ekki að þurfa að vera matsskyld, þegar matið er bundið við fullsaltaða síld, sökum þess að regluleg saltsíld verður ekki metin fyrr en hún hefir legið a. m. k. 20 daga í salti. Í till. okkar er ekki gert ráð fyrir því, að mikið af saltsíld verði flutt út svo nýtt og létt saltað, að ekki komi til með neitt mat. Þessar till. eru afleiðingar af því, sem markaðurinn krefur, standa í sambandi við fengna reynslu og eru samkv. till. fjölda síldarverkunarmanna á síldveiðasvæðinu. Hv. 1. þm.N.-M. skaut hér inn í, að breyt. okkar miðuðu að því að eyðileggja frv. Þetta er alrangt. Ég held, að ég þurfi ekki að hafa fleiri orði um brtt.n. Sumar af till. frv. hafa verið teknar upp breyttar, aðrar lítið breyttar, þótt við séum frv. ekki sammála í þessum tveim höfuðatriðum, sem ég minntist á. Að öðru leyti ber þskj. 450 greinilega með sér, hverju við viljum fylgja í frv. og hverju ekki. Ég vil aðeins leggja áherzluna á það, að okkar till. eru fram komnar í sambandi við það, sem reynslan hefir sýnt og þörfin krefur nú um meðferð síldarinnar.

Jón Auðunn Jónson Mér finnst vanta í þetta frv. ákvæði um, að saltendur síldar séu skyldaðir til að gefa upp í lok hverrar viku, hve mikla síld þeir hafa saltað. Það er nauðsynlegt, og ekki sízt í síldarverzluninni, að vita, hve mikið er saltað af hverri tegund vikulega. Ég hafði í gærkvöldi lagt fram brtt. í því skyni að fá þetta inn í frv., en hún er ekki komin ennþá, og vænti ég, að hæstv. forseti vilji láta atkvgr. bíða þangað til hún kemur. Auðvitað get ég komið með hana skriflega. Ég held, að ég muni hana eins og hún var orðuð. En ég tel sjálfsagt, að þetta verði gert, því að það er ekki lítils virði fyrir verzlunina, að menn viti, hve mikið er til af vörunni á hverjum tíma. Þá er annað atriði, sem ég vildi minnast á, sem ég er samt eigi eins viss um, að setja beri ákvæði um í frv., en það er um það, hvenær síldarsöltun megi hefjast. Hitt veit ég, að sé byrjað mjög snemma, svo snemma, að síldin sé ekki orðin markaðshæf vegna megurðar, þá getur það skaðað verzlunina með þessa vöru og þar með síldarútveginn. Ég veit nauðsynina á þessu, en sé ekki í fljótu bragði, á hvern hátt er hægt að koma því fyrir í frv., en ég vildi þó vekja máls á þessu. Þegar síldin er metin við útflutning, er minni freisting til að salta lélega og óútgengilega markaðsvöru, og því mun vera hægt að fresta því á þessu ári að setja ákvæði um, hvenær byrja megi að salta. Hinsvegar er ákvæði í þessu frv. um, að kveðja má matsmenn til að segja til um, hvort síldin sé söltunarhæf. Ef t. d. einn maður kaupir af öðrum vissan tunnufjölda saltsíldar, þá getur hann krafizt þess, að matsmenn líti á síldina áður en söltunin fer fram. Ég tek undir það með hv. sjútvn., að aðaltryggingin fyrir gæðum síldarinnar er það mat, sem fer fram eftir að síldin hefir legið 2–3 vikur í salti. Flestir, sem fást við síldveiðar, eru orðnir svo kunnugir þessari vöru og vita, hvað þarf til þess, að hún sé hæf markaðsvara, að ég sé litlar líkur til, að þeir fari að gera sér stórskaða með því að salta lélega vöru, annaðhvort of gamla eða of magra síld.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Það er alveg rétt, sem hv.þm.N.-Ísf. sagði, að við hofum ekki í þessu frv. tekið upp ákvæði um aflaskýrslur. En það voru víst þær, sem hann átti við.

Já

. Okkur fannst þessar skýrslur ekki standa í beinu sambandi við lög um síldarmat. Hinsvegar er hægt að taka inn ákvæði um þessar skýrslur, og gæti n. t. d. í samráði við hv.þm.N.-Ísf. tekið þetta til athugunar til 3. umr., ef hann vildi, því að æskilegt væri, að þetta mál tefðist sem minnst héðan af. En um hitt atriðið, ákvæðin um, hvenær síldarsöltun megi hefjast, er það að segja, að fram hjá því hefir n. gengið viljandi, þar sem hún ætlaðist til samkv. þriðju brtt. sinni, að yfirsíldarmatsmaður og undirsíldarmatsmaður í umboði hans hafi úrskurðarvald um söltunarhæfi vörunnar. Þegar yfirmatsmaður hefir úrskurðarvald um söltunarhæfi síldarinnar, ætti ekki að þurfa önnur ákvæði um, hvenær byrja mætti söltunina. N. hefir yfirleitt viljað leggja sem mest vald í hendur yfirmatsmannsins, í því trausti, að til þess starfs verði valinn hæfur maður. En hún hefir líka lagt honum á herðar mikla ábyrgð í þessu efni. - N. virðist óheppilegt, að ákvæði, er snerta gæði vörunnar, komi úr annari átt en frá yfirmatsmönnum. En hinsvegar skal ég fúslega mælast til þess við form. n., að hann stuðli að því að þetta geti orðið, ef hv.þm.N.-Ísf. vildi eiga tal við n. um þetta atriði. Æskilegt væri, að málið fengi afgreiðslu á þessum fundi til 3. umr. og að hv.þm.N.-Ísf. vildi geyma till. sína til þess tíma.

Jón Auðunn Jónsson Ég vil einungis lýsa yfir því, að ég mun geyma brtt. mína til 3. umr.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Við 1. umr. þessa máls komu fram nokkrar aths. við frv., aðallega tvennskonar. Í fyrsta lagi, að ekki væri nauðsynlegt að lögfesta fyrirmæli þess, og í öðru lagi, að ef það yrði lögfest, mundi bezt fara á því að ákveða forgangskröfuréttinn ekki einungis fyrir símagjöld, heldur einnig fyrir afnotagjöld til útvarps. Vegna þessarar síðari aths. hefir meiri hl. samgmn. flutt brtt. við frv. á þskj. 481, og er það þó fremur um orðabreyt. að ræða en að efni. Út af því, að hér komu fram yfirlýsingar frá tveim hv.þm. í þessari deild við 1. umr. málsins um það, að óþarft væri að setja í lög einstök fyrirmæli um það, að símagjöld hefðu forgangskröfurétt við þrotabúaskipti sem önnur opinber gjöld, virðist mér ástæða til að minna á það af nýju, að einn skiptaráðandi hefir nú nýlega gengið gegn þeirri skoðun og fellt úrskurð gagnstætt þeim skilningi, sem hingað til hefir ríkt í þessum efnum, og virðist því vera sjálfsagt að ganga svo frá þessu, að skýlaus séu fyrirmælin um forgangskröfurétt símagjalda; tel ég af þeim ástæðum, að frv. eigi fyllsta rétt á sér og að rétt sé að láta það verða að lögum. Sé ég ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en að því er snertir brtt. á þskj. 481, sem ég áðan drap á, er hún aðeins orðalagsbreyt. og skýrir sig fyllilega sjálf.

Magnús Guðmundsson Mér þykir það undarlegt, að meiri hl. samgmn. skuli ekki hafa látið sannfærast af þeim rökum, sem hér voru færð fram við 1. umr. þessa máls um ónauðsyn þessa frv. - Aðalröksemdin fyrir málinu er sú, að felldur hafi verið úrskurður um forgangsrétt símagjaldanna, sem kemur í bága við fjölda af úrskurðum annara skiptaráðanda. Mætti það sannarlega æra óstöðuga, ef fara ætti að breyta lögum í hvert skipti, sem felldur er rangur úrskurður, og er enda ómögulegt og eins og hver önnur fjarstæða. En látum það nú vera, ef hér fylgdi ekki sá böggull skammrifi, að þessi upptalning á forgangsréttargjöldunum, sem er í frv., gæti leitt til þess, að forgangsréttur ýmissa annara gjalda yrði vafasamur. Sýnist mér, að þetta sé heppilegast orðað eins og það er í gömlu lögunum, sem kveða svo á, að öll gjöld og skattar til ríkissjóðs hafi forgangsrétt við þrotabúaskipti. Falla símagjöldin auðvitað undir þetta, enda hefir svo alltaf verið skilið, og er frv. því óþarft með öllu, og getur hinsvegar verið villandi, eins og ég benti á. Vil ég þess vegna skora á meiri hl. samgmn. að falla frá frv. og taka það aftur.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Það vill svo til, að ég er einn viðstaddur af meiri hl. samgmn., sem stendur að þessu frv., og get ég að sjálfsögðu ekki orðið við ósk hv. 2. þm. Skagf. um að taka frv. aftur fyrir hönd meðnm. minna, sem fjarverandi eru. - Það er að vísu rétt hjá hv. 2. þm. Skagf., að enginn vafi leikur á um forgangskröfurétt þeirra gjalda, sem beint renna í ríkissjóð samkv. lögum. Þar hefir réttarvenjan í sumum efnum skapað óskráð lög. En hér gegnir öðru máli, því að engin bein fyrirmæli eru til um það, að þessi gjöld, símagjöld og afnotagjöld útvarps, skuli renna í ríkissjóð, enda hefir réttarvenjan ekki ennþá bundið neitt fast við borð um þessi gjöld að því er þetta snertir, og úrskurður skiptaráðandans, sem ég áður nefndi, byggðist á því, að símagjöldin væru gjöld fyrir unnið verk, sem ekki yrði réttilega litið á eins og opinbera gjaldagreiðslu. Mér virðist því sjálfsagt, að sett séu lög um þetta atriði, svo að ekki geti leikið neinn vafi á um gjaldheimtuna.

Magnús Guðmundsson Ég mun ekki ræða þetta mál frekar, en vil aðeins gera það að till. minni, þar sem meiri hl. n. hefir ekki getað fallizt á að taka frv. aftur, að málinu verði vísað til stjórnarinnar til athugunar. Ber stj. þá væntanlega frv. fram á næsta þingi, ef hún sér ástæðu til þess, en ég er ekki í minnsta vafa um það, að hún mun ekki bera fram neitt slíkt frv.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Við 2. umr.fjárlfrv. gerði ég grein fyrir atvinnuhorfum á Seyðisfirði í sambandi við brtt., sem ég flutti þá við frv. Í stuttu máli sagt er atvinnuháttum þar svo komið, að síðastl. sumar voru þar verkuð rösklega 7 þús. skp. af fiski, og minna má það ekki vera til þess að komizt verði hjá atvinnubresti yfir hásumarið. Af þessum fiski voru aðeins 2200 skp. veidd á skip og báta frá Seyðisfirði. Undanfarið hefir það bætt mikið úr atvinnuþörfinni, að nokkuð hefir þar verið keypt af fiski úr útlendum skipum, sérstaklega úr færeyskum skipum. En nú er loku fyrir það skotið, þar sem engir peningar eru fáanlegir til að kaupa fiskinn fyrir, og heldur ekki heimilt að yfirfæra peninga til útlanda. Nokkuð hefir og verið keypt þar eða flutt þangað af fiski úr öðrum verstövum á landinu, en ekki eru horfur á, að það verði gert í sumar, vegna atvinnuskorts á þeim stöðum, nema ef vera skyldi frá Vestmannaeyjum eitthvað örlítið. Ég þekki að vísu bezt til á Seyðisfirði, en ástæðurnar munu vera svipaðar í öðrum verstöðvum austanlands, ef til vill ofurlítið skárri á Fáskrúðsfirði og Norðfirði, en engu betri á Eskifirði. Í engum þessum kaupstaða og kauptúna er svo mikið af skipum eða bátum til fiskiveiða, að þau geti veitt fólkinu þar atvinnu í landi svo sem þörf er a. Enda hefir nokkuð verið lagt þar upp af erlendum skipum að undanförnu, og á Eskifirði hefir verið gerður út togari, sem nú er seldur burtu eða hættur að leggja þar upp afla. Það liggur því í augum uppi, að ef ekki verða gerðar sérstakar ráðstafanir til þess að bæta úr ástandinu, þá verður afartilfinnanlegur atvinnubrestur eystra í sumar, til viðbótar við hið bága ástand, sem þar ríkir að öðru leyti. Hér er í þessu frv., sem við hv. 1. þm. S.-M. berum fram á þskj. 445, bent á tvær leiðir til þess að bæta úr þessu. Í 1. gr. frv. er ríkisstj. heimilað að veita samvinnufélögum sjómanna og verkafólks í verstöðvunum Seyðisfjarðarkaupstað, Neskaupstað og Eskifirði, eða sveitar- og bæjarstjórnum þessara staða, lán til þess að kaupa saltfisk, sem veiddur hefir verið frá öðrum verstöðvum landsins, en ella mundi seldur verða óverkaður úr landi. Frá Vestmannaeyjum, og þó einkum frá Suðvestur- og Norðurlandi, hefir allmikið verið selt af óverkuðum fiski út úr landinu undanfarið. Það liggur í augum uppi, að sú atvinna, er fæst með að verka þann fisk, fellur ekki íslenzku verkafólki í skaut. En ef farið er eftir ákvæðum frv., er tryggt, að atvinnan við fiskverkunina fellur í skaut landsmanna sjálfra, þar sem atvinnubresturinn er mestur. Gert er ráð fyrir, að ríkisstjórninni verði heimilað að veita samvinnufélögum eða bæjarstjórnum eystra lán til að kaupa fiskinn, og megi lánin nema allt að 90% af gangverði saltfiskjar á þeim tíma, gegn fyrsta veði í fiskinum og öðrum tryggingum, er stjórnin metur gildar. Jafnframt er gert ráð fyrir, að samvinnufélögin eða bæjarfélögin sjái um verkun fiskjarins án þess að veð þurfi að falla á hann fyrir heim kostnaði. Með þessu móti virðist áhætta ríkissjóðs útilokuð. Þá er og gert ráð fyrir, að strandferðaskip ríkissjóðs annist flutning á fiskinum til verkunarstöva gegn 1/3 af venjulegu flutningsgjaldi. Ætlazt er til, að þetta verði aðeins gert í áætlunarferðum og aðeins á áætlunarstaði, þótt ekki sé það tekið fram í frv. Myndi ég ekki hafa á móti, að það yrði sett inn í frv., ef tryggara hætti. Oft og tíðum er mikið ónotað rúm í strandferðaskipunum, er sigla sunnanlands, og yrði það því ekki tap, þótt flutningsgjald væri ákveðið svona lagt, heldur auknar tekjur fyrir Ríkisskip, ef ekki þarf að neita öðrum flutningi. Gert er ráð fyrir, að upphæð sú, er ríkissjóður lánar til fiskkaupanna, nemi allt að 600 þús. kr. hvort árið, og svarar það til 12–15 þús. skp. af saltfiski. Ef gert er ráð fyrir 14 kr. verkunarkostnaði á skp., ættu íslenzkir menn að fá 200 þús. kr. í verkalaun, sem annars færu út úr landinu. Þá er gert ráð fyrir að stjórnin megi til 1934 leyfa nokkrum erlendum veiðiskipum að leggja upp afla sinn og láta verka hann í verstöðvum austanlands. Þetta er gert í sama skyni og hitt, til að afstýra atvinnuvandræðum. Ég hefi áður sýnt fram á, að fiskveiðilöggjöf vor, sem að vísu hefir komið víða hart niður, hefir þó komið harðast niður á Austfjörðum. Ég held, að ástæðulaust sé að óttast, þótt nokkrum skipum yrði veitt slíkt leyfi, að það spillti fyrir sólu á íslenzkum fiski erlendis. En verði ekki einhverjar slíkar ráðstafanir sem þessar gerðar, er mér óskiljanlegt annað en hörmungar og skortur sé yfirvofandi eystra og fjöldi fólks reyni að komast þaðan burt. En nú mun víðast þykja fullsetinn bekkur, bæði í kaupstöðum, verstöðvum og sveitum, og hvert á þá þetta fólk að leita? Gert er ráð fyrir, að þessar ráðstafanir gildi aðeins til 1934, því að þá ætla bjartsýnir menn, að mesta kreppan verði um garð gengin og tilfinnanlegasta atvinnuleysinu af létt. - Óska ég, að málinu, að umr. lokinni, verði vísað til sjútvn. Meðflm. minn á sæti í þeirri nefnd og getur gefið nánari upplýsingar.