Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Fjh.- og viðskn. fjallaði um þetta mál í morgun og glöggvaði sig á breytingu sem gerð var í Nd. Sú breyting var gerð við 7. gr. frv. þar sem getið er um grunnfjárhæðir og breytingar á þeim með tilliti til byggingarvísitölu. Í 7. gr. frv., eins og það var lagt fram, stendur, með leyfi forseta: „Skulu þær (grunnfjárhæðirnar) breytast árlega í samræmi við breytingar er verða kunna á byggingarvísitölu frá upphafi til loka árs, í fyrsta skipti vegna innborgana á árinu 1986 miðað við breytingu á byggingarvísitölu frá 31.12.1984 til 31.12.1985. Ríkisskattstjóri skal fyrir upphaf tekjuárs birta nýju fjárhæðirnar.“ Breytingin sem gerð var í Nd. er sú að felld eru niður orðin „frá upphafi til loka árs“. Við fyrstu sýn virtist þetta vera gert beinlínis til þess að ekki væri neinn misskilningur á ferðinni, að árið hæfist 1. janúar. En líklega er nú breytingin ekki til þess gerð heldur einfaldlega til þess að koma í veg fyrir þversögn í orðalagi. Hins vegar hefði að mínum dómi allt eins mátt breyta um dagsetningu og segja 1.1. 1985 til 31. 12. 1985 í stað 31. 12. 1984 til 31. 12. 1985. Niðurstaðan varð nú samt þessi í Nd. að nema brott orðin „frá upphafi til loka árs“. Mér er sagt að þessar breytingar séu gerðar í fullu samráði við ríkisskattstjóra. Ég gerði tilraun til þess að ná til hans nú rétt fyrir hádegi en það tókst ekki. Hins vegar hef ég fengið nokkuð greinargóða lýsingu á því sem gerðist í Nd. í þessu máli hjá hv. formanni fjh.- og viðskn. Nd. Að þessum orðum sögðum legg ég til fyrir hönd fjh.og viðskn. að þessi breyting verði samþykkt í þessari hv. deild.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Þetta frv. var lagt fram á síðasta þingi en hlaut þá ekki afgreiðslu og hefur verið hér í meðförum Alþingis frá því í byrjun þessa þings. Ég sé ekki ástæðu til að hafa mikla framsögu fyrir þessu máli, það hefur verið mikið í umræðu. Það má víst segja að þessa dagana séu nokkurs konar tímamót í jafnréttismálum. Í fyrsta lagi hefur Alþingi nú staðfest sáttmála Sameinuðu þjóðanna um jafnréttismál og er það vissulega tímanna tákn, ekki síst núna í lok kvennaáratugarins. Í öðru lagi skeði það í meðferð þessa máls að allir stjórnmálaflokkar hér á Alþingi eða fulltrúar þeirra í félmn. Nd., ásamt öðrum aðilum sem ekki áttu aðild að félmn. tóku sér fyrir hendur að koma þessu máli í gegnum Nd. með því að flytja sameiginlega brtt. við frv. Er það vissulega mjög mikilvægt atriði til að ná samstöðu í þessu máli. Þær brtt. sem samþykktar voru samhljóða í Nd. í gær eru á þskj. 1160. Það var í fyrsta lagi að bæta við 3. gr. frv. samhljóða ákvæði eins og er í þeim sáttmála Sameinuðu þjóðanna sem Alþingi hefur staðfest, þ. e. eins og þar stendur: „Hvers kyns mismunun eftir kynferði er óheimil. Þó teljast sérstakar tímabundnar aðgerðir, sem ætlaðar eru til að bæta stöðu kvenna til að koma á jafnrétti og jafnri stöðu kynjanna, ekki ganga gegn lögum þessum.“ Það var að allra mati mjög mikilvægt atriði að fá þetta inn í lagafrv. enda er það, eins og ég sagði áður, í fullu samræmi við það sem stendur í sáttmála Sameinuðu þjóðanna. Enn fremur var hér gengið til móts við ýmsa aðila í sambandi við 17. gr. frv. Þar er bætt við: „Fallist viðkomandi aðili ekki á tilmæli ráðsins (þ. e. jafnréttisráðs) skv. 16. gr. er ráðinu heimilt að höfða mál til viðurkenningar á rétti aðila í samráði við hann. Gildir það einnig þótt ekki sé um skaðabótakröfu að ræða.“ Þetta var af jafnréttisráði og ýmsum fleiri aðilum talið mjög mikilvægt og var við því orðið. Sömuleiðis var sú breyting gerð á 22. gr. að hún orðist svo: „Félmrh. skal leggja fyrir ríkisstj. framkvæmdaáætlun til fjögurra ára í senn.“ Þessa áætlun er gert ráð fyrir að ráðh. leggi fyrir Alþingi til umræðu og á tveggja ára fresti á enn fremur að leggja fram á Alþingi skýrslu um stöðu og þróun jafnréttismála. Skv. þessu ákvæði á því að vera hægt að leiða þessi mál hér inn á Alþingi með reglubundnum hætti og ræða stöðu þeirra á viðunandi hátt. Ég vil svo, virðulegi forseti, leggja mjög mikla áherslu á að einnig hér í hv. Ed. náist sú samstaða sem náðist meðal allra þm. í Nd. Þar sem örstutt er væntanlega til þingloka eru það eindregin tilmæli mín og ósk til hv. alþm. í Ed. að þessari samstöðu verði fylgt eftir hér einnig með því að afgreiða hratt þetta frv. svo að það geti orðið að lögum. Eins og ég sagði áðan eru nú viss tímamót í þessum málum ef Alþingi samþykkir einnig þessi lög sem verða örugglega til styrktar því sjálfsagða réttlætismáli að jafna stöðu og rétt kvenna og karla á sem flestum sviðum. Ég vonast sem sagt til að þetta mál fái greiða afgreiðslu og óska eftir að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Virðulegi forseti. Eins og hv. þdm. rekur minni til þá var flutt brtt. við þetta frv. hér í Ed. þegar það var hér til umræðu. Hún varðaði fjárfestingarsjóðina og þarf ekki að skýra það frekar, það er öllum svo í fersku minni. Í Nd. var gerð breyting við ákvæði til brb. sem varðar ráðstöfun ónýtts skattafsláttar, þ. e. að meðan ákvæði laga um eignarskattsauka er í gildi skal með hann fara á sama hátt og eignarskatt varðandi ráðstöfun ónýtts skattafsláttar. Þessi till. skýrir sig að mínum dómi sjálf. Fjh.- og viðskn. Ed. hefur ekkert við þessa till. að athuga, síður en svo, og leggur til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu.



Virðulegi forseti. Aldrei er góð vísa of oft kveðin og aldrei of oft minnt á að við eigum að vera vönd að virðingu okkar hér á hinu háa Alþingi og samþykkja ekki aðra löggjöf en þá sem fær staðist og er rökrétt. Því var því miður ekki fyrir að fara með þau útvarpslög sem hér voru samþykki í gær, minnihlutalögin sem ég vil svo nefna, lög sem ekki njóta stuðnings meiri hluta þeirra manna sem sæti eiga á Alþingi. Ég flutti þetta frv. í gær áður en útvarpslögin voru samþykkt. Þetta er frv. til l. um breytingu á útvarpslögum nr. 19/1971. Efni þessa frv. er að við gildandi útvarpslög bætist ákvæði til brb. sem er svohljóðandi: „Þrátt fyrir ákvæði 2. gr. laga þessara er ráðh. heimilt að veita öðrum aðilum heimild til staðbundins útvarpsrekstrar á tilraunatímabili er hefst 1. janúar 1986 og lýkur 31. desember 1988.“ Síðan er hér fjallað um það hverjum skilyrðum þessi heimild skuli bundin. Í fyrsta lagi skal kjósa útvarpsréttarnefnd og geti leyfishafar sent þetta tilraunaútvarp út með þrenns konar hætti. Í fyrsta lagi með því að leigja dreifikerfi Ríkisútvarpsins á þeim tíma sem Ríkisútvarpið nýtir það ekki og nota það til útsendinga. Í öðru lagi með því að leigja rásir í boðveitukerfum sveitarfélaga. Í þriðja lagi með eigin senditækjum sem póst- og símamálastjórnin viðurkennir. Gert er ráð fyrir að leyfishafar geti aflað sér tekna til að standa undir útvarpsrekstri með tvennum hætti. Í fyrsta lagi með afnotagjöldum og í öðru lagi auglýsingum sem miðist við verslun og þjónustu á starfssvæði leyfishafa, enda fari hlutfall auglýsinga af útsendri dagskrá eftir nánari ákvörðun útvarpsréttarnefndar. Þetta frv. var flutt hér í gær, áður en minnihlutalögin voru samþykki, og það er raunar aðeins skynsamleg ábending um það með hverjum hætti hefði verið æskilegt að leysa þetta mál ef Sjálfstfl. hefði ekki rekið málið af slíku offorsi, mér liggur við að segja ofbeldi, eins og gert var þar sem hafnað var að fallast á till. til að koma lögunum í skynsamlegt horf. Verður sú afstaða, hygg ég, lengi í minnum höfð. Það verður náttúrlega líka lengi í minnum haft hvernig, við skulum segja Framsfl. og þriðji stjórnarflokkurinn, sem BJ virðist vera að verða, brugðust við í afstöðu til brtt. þar sem um var að ræða eins konar samspil um að gæta þess nákvæmlega að engin till. yrði samþykkt og fengi meirihlutastuðning þannig að málið þyrfti að fara aftur til Nd. BJ sá til þess með mjög eftirminnilegum hætti. Það er raunar skemmtilegt og skondið að flokkurinn sem talar í sífellu um að valdið eigi að færa til fólksins vill ekki sjö manna útvarpsréttarnefnd. Heldur vill hann fela ráðh. einum allt vald um framkvæmd laganna. Það er undarleg lógikk; það eru undarleg rök. En ástæðulaust er að hafa fleiri orð um það. Í þessu frv. sem hér er til umræðu nú er gert ráð fyrir að útvarpsréttarnefnd starfi. Það er eðlilegt, en þetta mál mun fara til menntmn. og verður sjálfsagt afgreitt þar. Nefndir þessarar hv. deildar eru mjög afkastamiklar í afgreiðslu mála nú og stendur hvergi á. Ólíkt höfumst við að í neðra og efra, eins og þar stendur, en ljóst er að eftir samþykkt útvarpslagafrumvarpsins í gær, minnihlutafrumvarpsins, þarf að gera breytingar á þessu frv. eins og það er núna vegna þess að auðvitað þarf að fella þau lög úr gildi og þetta bráðabirgðaákvæði sem kemur aftan við nýju útvarpslögin. Þó er kannske ekki víst að þurfi að fella lögin úr gildi núna vegna þess að þau öðlast ekki gildi fyrr en 1. janúar 1986, enda þótt menntmrh. sé nú ætlað að skipa ráð og nefnd samkv. lögunum hið fyrsta. En það kemur sem sagt tæknilega til athugunar í nefnd hvort þurfi að breyta þessu. Ólíkt væri það nú skemmtilegra og skynsamlegra að afgreiða málið með þessum hætti þannig að þessi heimild væri veitt í núgildandi útvarpslögum og þau stæðu síðan óhögguð meðan við værum að koma okkur upp bærilegum útvarpslögum, tækjum okkur til þess tíma og reyndum að ná um það samstöðu þannig að a. m. k. sæmilegur friður gæti verið um þetta mál. Ég ítreka það sem ég sagði hér fyrir tveimur dögum að ég er sannfærður um að ef Sjálfstfl. hefði ekki þverskallast í þessu máli og tekið þessa óskiljanlegu afstöðu, hefði verið hægt hér í Ed. að ná mun víðtækara samkomulagi um þetta mál en raun bar vitni. Ýmsir hv. nm. úr stjórnarflokkunum sýndu málinu fullan skilning og höfðu á því áhuga að samkomulag yrði á breiðari grundvelli en tekist hefur til þessa, og ég er alveg sannfærður um að okkur hefði tekist að búa til frv. sem hefði haft allnokkuð meiri stuðning og meiri hluta á Alþingi heldur en það frv., sem við vorum að fjalla um, þar sem engu mátti breyta. Þessi vinnubrögð eru auðvitað fyrir neðan allar hellur og mikil vanvirða við Alþingi og þessa deild að fara þannig að að læsa málinu með því að samþykkja frv. með öllum vitleysunum. Það var rækilega bent á ágallana en menn létu það bara sem vind um eyru þjóta. Ég ætta ekki, virðulegi forseti, að hefja hér upp nýja umræðu um þessi mál. Ég geri ráð fyrir að mönnum þyki útvarpslagamálið fullrætt. Hér er bara um að ræða leið til að leysa þetta mál með skynsamlegri hætti en ákveðið var í gær. Ég legg til að að þessari umr. lokinni verði málinu vísað til 2. umr. og menntmn.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð vegna ummæla hv. 5. landsk. þm. hér áðan í sambandi við spurninguna um nefnd eða ráðherra. Áður en ég sný mér að því að reyna að svara þeim get ég að vissu leyti tekið undir þá hugmynd sem í raun og veru býr að baki frumvarpsflutningi hv. 5. landsk. þm. Ég held að ef svona frv. hefði komið fram fyrr hefði verið mjög eðlilegt að taka með einhverjum slíkum hætti á þessu máli vegna þess að það frv. sem við samþykktum var mjög langt frá því að vera fullkomið. Ef menn á annað borð höfðu áhuga á að ýta þessum málum til þeirrar áttar í fyrsta lagi að afnema einkarétt Ríkisútvarpsins og hins vegar að heimila öðrum, og þá sem flestum sem það vildu, að reka eigin útvarpsstöðvar, þá mátti alveg eins fara þessa leið. Það er í raun og veru ergilegt, ef svo má taka til orða, að þetta frv. skuli ekki hafa komið fram fyrr eða eitthvað annað því svipað. Aftur á móti í sambandi við spurninguna um nefnd eða ráðherra verður kannske að grípa til einhverra líkinga til þess að skýra það mál örlítið nánar. Og án þess að vera að gera nokkrum eitt eða annað upp, til þess eins að menn skilji nógu skýrt hvað hér er á ferðinni, lít ég svo á að kjósendur séu nokkurs konar dómstóll um gerðir þeirra manna sem þeir hafa kosið og í því sé vald kjósendanna fólgið. Þeir framselja þetta vald til hinna kjörnu fulltrúa. Nú hefur það orðið venja hér á Íslandi, sem er alls ekki algild venja í þingræðislöndum samt sem áður, að niðurstöður kosninga eru framlengdar með þeim hætti að kjörnar eru nefndir af hálfu þingsins til alls kyns starfa á sviði framkvæmdavaldsins. Mörgum finnst þetta mjög eðlilegt og sjá í því að raunverulega sé verið að framlengja vilja kjósenda eða vilja fólksins. En ef við hugsum þetta dæmi upp aftur og reynum að ímynda okkur hvernig kjósendur eigi að gera upp hug sinn til starfa þessara nefnda í kosningum, þegar þeir hafa horft á störf þeirra og vinnu, hljóta allir að skilja hversu erfitt það er fyrir kjósandann að gera sér grein fyrir hvern hann á að draga til ábyrgðar þegar hann metur störf nefnda sem þessara. Þá er ég að tala um nefndir eins og útvarpsráð eða útvarpsréttarnefnd og ég er að tala um allar þær nefndir, stjórnir og ráð sem kosnar eru með þessum hætti hér á þingi. Tökum annað dæmi til skýringar, þ. e. að maður fremur glæp. Ef einn maður fremur glæp fer það ekkert á milli mála hvern á að draga til ábyrgðar fyrir þann glæp frammi fyrir dómstólum. Ef fimm menn fremja hann saman eru þeir allir samsekir. Ég held að í þessari einföldu uppsetningu á dæminu hljóti skynsamir menn að átta sig á því hvaða munur er á því að fela einstaklingi ábyrgð á verki eða fela nefnd ábyrgð á verki. Kjósandinn hefur ákveðna möguleika til að draga einstaklinginn, ráðherrann, sem fulltrúa einhvers stjórnmálaafls til ábyrgðar fyrir gerðir sínar í kosningu. Alþingi hefur möguleika á að draga þennan einstakling til ábyrgðar fyrir gerðir sínar í umboði kjósenda. En Alþingi er samsett af mörgum stjórnmálaflokkum sem síðan kjósa hver um sig fulltrúa í slíkar nefndir. Þeir hafa í raun og veru enga möguleika til að draga þessar nefndir til ábyrgðar. Þeir hafa það ekki nema valdaumboðið sé hreinna og skýrara en það er í dag. Ég held ég láti þessi orð nægja til þess að reyna rétt eina ferðina enn að skýra þau sjónarmið sem lúta að því að við í Bandalagi jafnaðarmanna berjumst fyrir öðruvísi stjórnskipan en við núna búum við. Menn tala af mikilli hneykslun um það að menn skuli vilja afnema þingræðið rétt eins og þingræðið sé eitthvað sem við höfum fengið í gjöf frá guði. Allir vita að þingræðið er í raun og veru bara ákveðið þróunarstig í sögu lýðræðisins. Þingræðið er þannig til komið á flestum stöðum að fyrstu lýðræðislega kjörnu þingin störfuðu til hliðar við framkvæmdavald sem skipað var að mestu leyti mönnum af aðalstign og úr erfðastéttum þjóðfélagsins, þeim stéttum sem höfðu þegið valdið frá guði, og þingræðið var bara ákveðin leið til að leysa þann vanda sem fólst í samskiptum lýðræðislega kjörinna þinga og sjálfskipaðs og spillts framkvæmdavalds aðalsmanna. Við vitum að til eru margar aðrar leiðir til að framlengja vald fólks, kjósenda og einstaklinga, en þær sem farnar eru í dag og að það stig sem við erum stödd á núna í sögu lýðræðisins, sem ekki er nú ýkja gömul. er auðvitað langt frá því að vera eitthvert endanlegt stig á því hvernig vilji fólks kemur fram við stjórn samfélaga, hvort sem um er að ræða sveitarfélög eða þjóðir. Og það held ég að blandist ekki nokkrum manni hugur um að því beinna sem lýðræðið er, því réttlátara er það í þeim skilningi að vilji meiri hlutans kemur fram í öllum aðgerðum stjórnvalda. Það er annað líka sem beint lýðræði býður upp á og það er að hafi kjósandinn beinan eða sem beinastan umfjöllunarrétt eða umfjöllunaraðild að löggjöf losnar stjórnmálamaðurinn með því á vissan hátt undan þeim þvingunum sem fólgnar eru í samskiptum hans við hagsmunasamtök í þjóðfélaginu, svokallaða þrýstihópa. Það væri óskandi að maður ætti eftir að sjá fram á þá tíð hér á Íslandi, að stjórnmálamenn gætu orðið sem mest óháðir þeim sterku þrýstihópum sem núna hafa hvað mest áhrif á stjórn í þessu landi, þrýstihópum sem ekki eru bornir uppi af lýðræðislegum kosningum þjóðarinnar heldur eru til komnir með allt, allt öðrum hætti og eiga þar af leiðandi í raun og veru engan rétt, hafa ekkert umboð til þess að hafa áhrif á ákvarðanir stjórnmálamanna. Ég er að tala um það að sú aðferð að stjórna stofnunum ríkisins sem hér hefur verið valin margsinnis og seinast í gær, að réttur manna sé mældur, veginn og metinn í nefndum, sem tilkomnar eru og kjörnar með þeim hætti að niðurstöður kosninga eru framlengdar inn í framkvæmdavaldið, þá á ég við útvarpsréttarnefnd sem var verið að lögleiða hér í gær, þær eru valdatæki sem kjósandinn hefur ekki nokkurn möguleika á að draga til ábyrgðar fyrir gerðir sínar.  Virðulegi forseti. Ég sé að þessi umræða fer mjög í taugarnar á sumum þm. hérna og ég sé ekki heldur neina ástæðu til þess að vera að tala yfir mönnum sem láta í ljós í raun og veru vanvirðu sína á umræðu sem þessari, enda hefur það náttúrlega oftast orðið reynslan hér að þegar hefur átt að fara að tala um grundvallaratriði í stjórnskipan landsins missa eiginlega flestallir þm. áhugann og finnst við vera komnir út í eitthvað sem þeir hafa enga ástæðu til þess að fjalla um. Mönnum lætur hér miklu betur að fjalla um ýmiss konar tæknileg atriði, smáatriði sem eru hluti af þeim stjórnmálaleik sem menn hafa vanist hér á þessu þingi.



Virðulegi forseti. Undir tvíhjólaðan vagn ríkisstj. er nú komið þriðja hjólið og kemur sér ekki illa þar sem eiginlega má segja að sprungið sé á öðru og orðið lint í hinu ef miðað er við hvernig stjórnarflokkarnir koma almenningi fyrir augu núna. En hv. þm. Bandalags jafnaðarmanna eiga alla mína samúð óskipta. Það versta sem hægt er að gera þeim er að biðja þá að reyna að skýra út stjórnkerfishugmyndir sínar. Ég bað reyndar ekki um þá skýringu. Hún kom óumbeðið af öðru tilefni. Það er nefnilega með ýmsar hugmyndir þessa ágæta flokks sem hann hefur sett á oddinn eins og ágætur maður eitt sinn sagði þegar honum var bent á að tilteknar tillögur væru ekki framkvæmanlegar: Ég veit það, en þetta hljómar vel. Í stjórnarmyndunarviðræðunum 1983 voru fulltrúar Bandalags jafnaðarmanna beðnir að skýra hugmyndir sínar um frjálst fiskverð. Það var ekki hægt. Það kom ekki nein skýring. Stjórnkerfishugmyndirnar eru byggðar á misskilningi á franska stjórnkerfinu. Það er heldur ekki hægt, a. m. k. ekki með skaplegum hætti, að skýra þetta. Þetta er allt saman einn misskilningur frá upphafi til enda. Það er leiðinlegt til þess að vita að menn skuli halda uppi löngu málrófi um tillögur sem fá ekki staðist þegar þær eru skoðaðar ofan í kjölinn. En það verður hver að eiga um það við sig og sína samvisku. Ég sé ekki ástæðu til, virðulegi forseti, að hafa um þetta fleiri orð að sinni.



Virðulegi forseti. Það er vissulega full ástæða til þess að halda uppi umræðu um stjórnskipan og stjórnkerfi íslenska ríkisins eins og hv. 8. þm. Reykv. sagði. Ég held að ekkert hafi skort á það fyrir seinustu kosningar að þau mál hafi verið rædd. Þau komu upp á fjölmörgum fundum, enda var þá Bandalag jafnaðarmanna að kynna þær hugmyndir sínar, sem ekki hlutu mikinn hljómgrunn, enda næsta óskiljanlegt hvernig þeim dettur í hug að afnema þingræðisskipan sem hér hefur verið um alllangt skeið og tíðkast í öllum nágrannalöndum okkar nema Bandaríkjum Norður-Ameríku og Frakklandi. Í Frakklandi er málum þannig komið að menn hafa miklar áhyggjur af þeirri stjórnarskrá sem þar er í gildi enda var hún samin við alveg sérstakar aðstæður og nánast handa einum manni. Það liggur nefnilega fyrir að þar geti farið eins og hefur gerst í Bandaríkjum Norður-Ameríku að framkvæmdavaldið styðjist ekki við þingmeirihluta og þá er kominn upp vandi. Það vandamál hafa Bandaríkin leyst m. a. með mjög sterkum hagsmunasamtökum, einmitt því sem hv. 8. þm. Reykv. telur af hinu illa og sé eitt af því sem valdi miklum glundroða og sé til mikils skaða í íslenska stjórnkerfinu og íslensku þjóðfélagi. Fulltrúaþingin voru ekki eitthvað út í bláinn. Fulltrúaþingin voru til komin vegna þess að ekki var lengur hægt að stjórna eftir þeirri fornu skipan að ákveðnar stéttir réðu, að konungsvald og framkvæmdavald væri allsráðandi og löggjafarvaldið, þ. e. fjárveitingavaldið væri í höndum stéttanna. Fulltrúaþingin voru hin mikla framför frá stéttaþingunum. Fulltrúaþingin voru svar hinna nýju ríkja, iðnríkja, þar sem mannfjölgun var mikil, þar sem taka þurfti tillit til fjölmargra aðstæðna í þjóðfélaginu, þar sem sjálf samfélagsgerðin krafðist þessa kerfis og svo er það enn í dag. Lýðræði og þingræði þarf ekki endilega að fara saman. En þingræðið er að mínu mati mjög veigamikill þáttur lýðræðisins því að lýðræðisskipanin er ekki einungis í því fólgin að meiri hlutinn ráði, heldur að sinnt sé þörfum og vilja og óskum hinna mörgu minni hluta sem byggja upp nútíma samfélag. Það er því næsta furðulegt að leggjast gegn því að Alþingi kjósi stjórnir og ráð ýmissa ríkisstofnana, þar sem þau ráð og þær stjórnir eru í fyrsta lagi spegilmynd af vilja þeirra mörgu minni hluta sem skipa þingið og í öðru lagi eru þessar nefndir og þessi ráð á ábyrgð þingsins og þingið getur vikið þeim frá eftir vild. Að færa slíkt yfir á ráðherra einan, að hann sé hinn eini aðili sem fólkið í landinu gefi snúið sér beint til og hann beri ábyrgð gagnvart fólkinu, er ekki rétt því það er gagnvart Alþingi sem ráðherra ber ábyrgð og það er einungis Alþingi, sá sami aðili sem skipar og setur af nefndir og ráð ríkisstofnana, sem einnig samþykkir og setur af ráðherra. Ég held að þau rök að skilja að framkvæmdavald og ríkisvald geti ekki talist jákvæð í nútíma samfélagi, heldur bjóði það miklu fremur upp á óþarfa átök, hagsmunabaráttu, lobbyisma, sem ekki hefur orðið til þess að styrkja það lýðræði sem fulltrúalýðræðið vissulega gerir.



Herra forseti. Auðvitað er það afsakanlegt að menn tali í dæmum. En það er samt sem áður að gera öðrum mönnum upp skoðanir og hugsanir að fullyrða ákveðna hluti og ganga síðan út frá þeim eins og gefnum staðreyndum, þó að menn hafi bent á að til séu aðrar leiðir til þess að framkvæma lýðræði heldur en sú sem við förum hér á landi. Þó að þær leiðir séu m. a. farnar í þeim tveim löndum þar sem lýðræðið á sér hvað lengsta sögu, Frakklandi og Bandaríkjunum, hefur því jafnan verið haldið fram að það væri ekki neitt sérstakt markmið okkar eða annarra að taka upp sömu stjórnskipan og þar er viðhöfð. Ég geri mér alveg ljósar þær staðreyndir, sem hv. 9. þm. Reykv. benti hér á, að sá aðskilnaður framkvæmdavalds og löggjafarvalds, framkvæmdur með þeim hætti sem á sér stað í Frakklandi, er ákveðið stjórnkerfi sem var nokkurn veginn skraddarasaumað fyrir mann sem hét de Gaulle og þess vegna engin ástæða til þess að gleypa það hrátt hér á Íslandi. Ég geri mér líka grein fyrir því að sá aðskilnaður framkvæmdavalds og löggjafarvalds og þær aðferðir sem notaðar eru til þess að kjósa fulltrúaþing Bandaríkjanna hafa leitt af sér mjög harðan og víðtækan lobbyisma enda engin ástæða til þess að taka slíkar aðferðir beint upp hér. Þvert á móti ættum við einmitt að stefna að því að sníða okkur það stjórnkerfi sem útilokar sem mest þá ágalla sem eru á stjórnkerfum annarra landa, m. a. lobbyisma. Það er til mjög ákveðin og afskaplega einföld leið til þess að losna við lobbyisma, að svo miklu leyti sem það er hugsanlegt, og hún er sú að láta þjóðina í sem flestum málum taka endanlega afstöðu til löggjafar.  Hv. 9. þm. Reykv. talaði hér áðan um dásemd fulltrúalýðræðisins sem birtist í því að með því að framlengja niðurstöður kosninga inn í stjórnir, nefndir og ráð framkvæmdavaldsins væri tryggður aðgangur minni hluta og réttur. Þá vil ég einfaldlega spyrja hann einnar samviskuspurningar: Telur hann virkilega að hlutfallskosningar á þingi í stjórnir, ráð og nefndir þingsins tryggi jafnan aðgang minnihlutahópa að þjónustu framkvæmdavaldsins? Og ef svo er, ef þetta er í raun og veru gulltrygging hins litla manns, til hvers í ósköpunum erum við þá að setja lög? Er þetta þá ekki það svokallaða „non plus ultra“ í okkar lífi að stjórna öllu þjóðlífi með þessum hætti? Það er kannske ofgert í þessari umr., þar sem við erum að ræða um útvarpslagafrumvarp flutt hér í kjölfarið á útvarpslagafrumvarpi ríkisstj. sem búið er að samþykkja, að taka hér til við umræðu um þingræði og lýðræði og hvort menn vilja fulltrúalýðræði eða beint lýðræði. En ég held samt sem áður að ég verði, og það skulu þá vera lokaorð mín hér, að benda á þá staðreynd að þegar hér var komið á lýðveldi gerðum við Íslendingar nánast ekkert annað en að skipta um nafn á stjórn þessa fyrirtækis. Við eignuðum okkur þá stjórnarskrá sem okkur hafði verið rétt af kónginum ekkert löngu áður og gerðum lítið meira en einfaldlega stroka kónginn út úr stjórnarskránni gagnstætt því sem önnur ríki, t. d. Bandaríkin, fóru að þegar þau voru stofnuð að þau hentu í raun og veru fyrir borð öllu því sem hægt var að henda og minnti á fyrri stjórnskipan og byrjuðu gjörsamlega frá grunni. Við Íslendingar eigum enn þá tækifæri til þess áð henda burt þeim gamla grunni sem við stöndum á, sem óneitanlega er grunnur erfðaeinveldisins. Þannig séð er íslenskt þingræði eins og víða annars staðar beinn arftaki erfðaeinveldis af einhverju tagi. Það hlýtur að vera hægt og það hlýtur að vera kappsmál þeim mönnum sem bera fyrir brjósti hag þess hugtaks og þeirra hugsjóna sem lýðræðið er, það hlýtur að vera þeim keppikefli að koma á hér, og þá hugsanlega annars staðar líka, þeirri tegund lýðræðis eða því stigi lýðræðis sem er eins fjarri hugmyndum erfðaeinveldisins og mögulegt er. Og til þess hljótum við að standa hér, þeir aðilar sem boðið hafa sig fram til þess að vinna að viðgangi og hagsmunum lýðræðisins.



Ekki vill forseti hefta málfrelsi hv. þm:, en nú þykir honum umræðan vera komin nokkuð langt til hliðar við dagskrármálið sem var útvarpslagafrv. og vill því beina því til hv. þm. að hafa það í huga að haldá Sig , sem mest við hvert dagskrárefni. En þessari umr. er nú frestað og fundinum jafnframt til kl. 4. Þá liggur væntanlega ljósar fyrir hvað verður um fundarstörfin áfram í dag.