Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta hefur verið afgr. shlj. frá hv. Ed. Það er þess efnis að heimila Happdrætti Háskóla Íslands að bæta einum flokki happdrættismiða við þá tvo flokka, sem nú eru gefnir út, samhliða flokki. Í grg. frv. er að því vikið, sem öllum hv. þdm. er kunnugt, að Happdrætti Háskólans er ætlað að standa straum af kostnaði við byggingar Háskólans og það eru að sjálfsögðu mjög brýnar þarfir, sem þar er við að glíma, og úr þeim þörfum hefur ekki dregið, þannig að það ber brýna nauðsyn til þess að reyna að greiða sem bezt fyrir því, að Háskólinn fái fjármagn til að sinna þeim aðkallandi verkefnum, sem hér er um að ræða. Það þótti því eðlilegt að verða við ósk stjórnar Happdrættis Háskólans um að heimila happdrættinu að auka starfsemi sína að þessu leyti. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja frekar um málið, það er mjög einfalt í sniðum og ég þykist viss um, að hv. þdm. hafi allir ríkan skilning á nauðsyn þess að bæta aðstöðu Háskólans að þessu leyti. Ég leyfi mér að leggja til, herra forseti, að frv. verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Áður en mál þetta fer til n., sem ég tel sjálfsagt, að það geri, þótt ég sé á móti þessu frv. og muni greiða atkv. gegn því, þegar það kemur frá 2. umr., þá vil ég leyfa mér að benda hv. þdm. á það, að hér er verið að leggja til að lögfesta eitt nýtt happdrætti í viðbót. Þetta hefur að sjálfsögðu gífurleg áhrif á önnur happdrætti, sem starfandi eru í landinu, og miðað við þær aðstæður, sem við búum við, þá er þetta ekki til annars heldur en að draga úr því fjármagni eða þeim ágóða, sem þau happdrætti nú búa yfir, vegna þeirrar sérstöðu, sem Happdrætti Háskólans býr við, að hafa einkaleyfi til þess að vera með peningahappdrætti. En um leið og mál þetta fer til n., sem, eins og ég sagði, ég tel sjálfsagt, að það geri, þá vil ég óska eftir ákveðnum upplýsingum frá n., þegar málið kemur frá henni aftur. Það er í fyrsta lagi varðandi þá flokka eða þau tvö happdrætti, sem Háskóli Íslands hefur nú leyfi til að reka, hvort Happdrætti Háskólans hafi þegar notað sér heimildina til þess að hafa 65 þús. miða í hvorum flokki eða hvort þeir séu 60 þús., og einnig hvaða fjármagn Háskólinn hafði til umráða t.d. á s.l. tveimur árum og hvernig það fjármagn var notað, sem hann hafði til umráða. Mér finnst, að það hafi svolitla þýðingu fyrir alþm. að vita um þetta, sérstaklega, þegar verið er að leggja til að auka svona fjárráð um þriðjung.



Herra forseti. Það verður að sjálfsögðu hver hv. þm. að marka sér sína skoðun til þessa máls eins og hans sannfæring segir honum, og hef ég ekkert við það að athuga, þó að ég hins vegar vænti þess að meginþorri hv. þdm. geti fallizt á að samþykkja frv. Ég skal ekki orðlengja um það, en aðeins taka það fram, til þess að það valdi ekki misskilningi, að hér er að sjálfsögðu ekki verið að heimila stofnun neins nýs happdrættis. Það er reginmisskilningur. Happdrætti Háskólans er þarna veittur réttur til þess að fjölga hlutamiðum, ef svo má segja, eða stofna nýjan flokk við sitt happdrætti, en það er ekki verið að tala um neitt nýtt happdrætti. Hvort sala viðbótarhlutamiða í Happdrætti Háskólans hefur þau áhrif, að menn kaupi eitthvað minna af happdrættismiðum í öðrum happdrættum, það verður fólk að sjálfsögðu að gera upp við sig og það hefur engin áhrif, hvorki á einn né annan veg, þetta frv. Það auðvitað verður ekki nein skylda fyrir einn né neinn að kaupa þessa miða fremur en hann vill. Vilji menn styðja Happdrætti Háskólans, gefst þeim kostur á að gera það með þessum hætti. Vilji þeir fremur styðja önnur lögleyfð happdrætti í landinu, þá ræður að sjálfsögðu hver þjóðfélagsborgari því. Ég vil ekki gera lítið úr hlutverki annarra happdrætta síður en svo, en ég held, að það sé alveg ljóst mál, að hér er um að ræða mjög mikilvæga kvöð, sem Happdrætti Háskólans á að standa undir, og það hefur mikið um það verið rætt hér innan hins háa Alþ. og víðar, að það væri brýn nauðsyn að efla starfsemi Háskólans. Húsakostur hans er orðinn mjög þröngur, og ég sé því ekki betur en það sé eðlilegt að reyna að kanna það, hvort almenningur í landinu vill þá taka þátt í þeim tilkostnaði með því að leggja til þess fé með þessum hætti, sem hér er gert ráð fyrir.



Herra forseti. Frv. þetta er stjórnarfrv. og samið af þeim dr. Finnboga Guðmundssyni landsbókaverði og Birgi Thorlacius ráðuneytisstj. að ósk menntmrh. Í því eru ekki nýmæli í l. um Landsbókasafn frá 1949. Eru flest þau ákvæði, sem í þessu frv. eru, þar, en það er nokkuð um orðalagsbreytingar, sem eru til bóta, og einnig nánar inn á viss atriði komið í samræmi við þá reynslu, sem orðin er af l. síðan þau voru sett. N. hefur lagt til að breyta einni grein frv. lítils háttar, en þar er ekki heldur um efnisbreytingu að ræða, heldur er sú breyting í samræmi við það, sem reynslan hefur kennt, að betur fari. Landsbókasafnið er nú talið 150 ára, ef með er talið það tímabil, sem það hét Stiftsbókasafn. Í fyrstu hafði það aðsetur á lofti Dómkirkjunnar hér í Reykjavík og síðar um skeið hér í alþingishúsinu, en þegar nýtt safnahús var byggt 1905–1908 var það flutt þangað og var það hús mjög veglegt á sínum tíma og þar var auk Landsbókasafnsins Þjóðminjasafn og Náttúrugripasafn, sem síðan hafa verið flutt í önnur betri húsakynni. Í Landsbókasafninu eru nú um 270 þús. bindi bóka og auk þess í Þjóðskjalasafninu, sem er í tengslum við það, um 12 þús. bindi handrita. Eins og að líkum lætur, hefur þetta safn vaxið ört á þessum tíma og er nú orðið mjög þröngt um það í húsakynnum þess. Menntmn. gerði sér ferð til að skoða safnið og hafa viðræður við landsbókavörð og þjóðskjalavörð og varð ýmissa hluta fróðari eftir þá för, sem var mjög ánægjuleg. Þó að þröngt sé þarna um bækur og skjöl, hefur þó ýmislegt verið fært til betra vegar upp á síðkastið með því að nýta húsakynni betur og betur. M.a. má geta þess, að þarna hafa nýlega komið upp mjög vandaðir skápar fyrir skjalageymslur. Þá skoðaði n. enn fremur bókbandsstofu, sem þarna hefur verið rekin alllengi, og enn fremur kom hún, þar sem gert er við íslenzk handrit, og vinna þar tvær stúlkur og virðist það vera mjög nauðsynlegt verk, sem þar er um hönd haft. Í Landsbókasafninu er enn fremur nú verið að gera spjaldskrá yfir helzta efni og höfunda, sem ritað hafa í blöð og tímarit frá fyrstu tíð. Þetta er ekki mjög langt áleiðis komið, enn sem komið er, en þetta er til stórkostlegra bóta og þegar búið er að vinna þetta verk enn betur en nú er og lengra áfram, þá er það ákaflega mikið hagræði fyrir alla þá, sem þurfa til safnsins að leita um lestrarefni og upplýsingar um höfunda og ýmisleg mál í þjóðfélaginu. Á Alþ. 1967 var samþ. ályktun þess efnis, að stefnt skyldi að því að byggja veglegt hús yfir bæði Landsbókasafn og Háskólabókasafn. Á fjárl. síðasta árs voru ætlaðar 500 þús. kr. í þessu skyni til undirbúnings og verður því að álykta sem svo, að nú sé gert ráð fyrir, að hafizt verði handa fljótlega um byggingu þessa. Ég tel ekki ástæðu til að ræða þetta frv. nánar. Það var nokkur grein gerð fyrir því í framsöguræðu og eins og fram kemur í nál., mælir menntmn. einróma með því að samþykkja frv., eins og það liggur fyrir, með þeirri breytingu, sem hún flytur á sérstöku þskj. og ég hef þegar minnzt á.



Herra forseti. Mig langaði aðeins með örfáum orðum að taka undir það, sem hv. frsm. vék hér að, að í menntmn. var rætt um þann vanda, sem hlýzt af þröngum húsakynnum hinna vísindalegu bókasafna. Það stoðar lítið fyrir okkur að setja skynsamleg lög um starfsemi Landsbókasafns, ef húsakynni koma í veg fyrir það, að hægt sé að framkvæma slík lög að gagni. Um þetta varð alger samstaða í n. Ég bar fram þá hugmynd þar, að n. sem slík samþykkti sérstaka áskorun til hæstv. ríkisstj. þess efnis, að tekin yrði ákvörðun á þessu þingi um framkvæmdir, sem væru við það miðaðar, að einhver verulegur hluti nýs bókasafnshúss yrði kominn upp árið 1974 í tilefni af 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar. En aðrir nm. töldu, að eðlilegra væri að fella þetta sjónarmið inn í nál. og það hefur verið gert. Þar stendur, að rík nauðsyn sé að taka sem fyrst ákvörðun um framtíð Landsbókasafns og Háskólabókasafns, gera áætlun um byggingu bókasafnshúss, er rúmi hin vísindalegu bókasöfn Íslendinga og stefna að því, að það verði reist í sambandi við 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar. Þetta er sem sé einróma álit menntmn., fulltrúa frá öllum flokkum. Um þetta er enginn ágreiningur í n. og ég hygg, að það sé enginn ágreiningur um þetta heldur í hinu háa Alþ. En í sambandi við þetta hefði ég haft hug á því að beina örstuttri fsp. til hæstv. forsrh., ef hann væri hér nærstaddur. Ég vakti athygli á því hér áðan í nokkrum orðum, að menntmn. Nd. lýsir sameiginlega yfir því í nál. sínu, að gera þurfi sem fyrst áætlun um byggingu bókasafnshúss, er rúmi hin vísindalegu bókasöfn íslendinga og stefna að því, að hún verði reist í sambandi við 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar. Um þetta varð fullt samkomulag í n. og ég hygg, að þetta sé hugmynd, sem njóti mjög almenns fylgis hér á Alþ. Hins vegar er ljóst, að þessu verður ekki komið í verk nema um þetta verði tekin ákvörðun á þessu þingi, og þetta mál er líka þess eðlis, að ég hygg, að því verði ekki hrundið fram nema til komi frumkvæði frá hæstv. ríkisstj. Því vildi ég beina þeirri fsp. til hæstv. forsrh., hvort ekki megi vænta þess, að hæstv. ríkisstj. flytji till. um þetta mál á þessu þingi.



Herra forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt, er sérstök nefnd, þar sem eiga sæti fulltrúar allra flokka, sem fjallar um tillögugerð um ráðstafanir vegna t 100 ára afmælis Íslandsbyggðar. Nú hef ég að vísu heyrt, að slík ráðagerð muni hafa verið uppi í þeirri nefnd og væntanleg sé till. um þetta. Ég get þó ekki með það farið með neinni vissu. Nefndin gerir sínar till. auðvitað sjálfstætt án minnar forsagnar, en um þetta hefur engin ákvörðun verið tekin af Alþ., og það er Alþ., sem þetta endanlega ákveður. Það getur ákveðið það að till. menntmn., en þá þarf að bera fram formlega till., og það getur tekið ákvörðun um það að till. hv. 6. þm. Reykv., það þarf ekki till. ríkisstj. um það. Ef það er vilji Alþ., þá verður það gert, en málið er sem sagt til meðferðar og athugunar í þeirri nefnd, sem Alþ. kaus til þess að fjalla um þetta og mun gera till. í heild strax og hún er reiðubúin til þess.



Ég ætla ekki að fara að hefja neinar deilur út af þessu máli. Það er ekki þess eðlis. Mér er það að sjálfsögðu ljóst, að ég get ósköp vel flutt till. um þetta mál hér á þingi.

Hvað?

Mér er það fullkomlega ljóst, að ég get ósköp vel flutt till. um þetta mál hér á þingi, en ég hygg, að það væri ekki vænlegasta leiðin til að fá því framgengt, og það skiptir umfram allt máli, að um það takist sem víðtækast samstarf. Þar tel ég, að til þurfi að koma frumkvæði hæstv. ríkisstj., og ég trúi ekki öðru en hæstv. ráðh. séu svipaðs sinnis eins og mér virðist, að alþm. almennt séu. Því vil ég mjög eindregið ítreka það, að hæstv. ríkisstj. vísi þessu ekki frá sér, hvorki til mín né hv. menntmn. eða þeirrar mþn., sem starfandi er, heldur að hún taki málið upp á sjálfstæðan hátt, því aðeins með frumkvæði hæstv. ríkisstj. nær þetta mál fram að ganga. Þarna er um svo stóra upphæð að ræða og svo mikið verkefni, að það verður ekki leyst með tillögugerð einstakra þm.



Herra forseti. Sízt af öllu vil ég hafna samvinnutilboði frá þessum hv. þm., þegar svo einkennilega bregður við, að hann vill leggja góðu máli lið. En minn háttur er sá að taka ekki ákvarðanir fyrr heldur en að athuguðu máli. Ég hef ekki enn þá fengið till. um þetta mál í heild og get þar af leiðandi ekki lýst yfir afstöðu til þess. En auðvitað er ég ekki hér einn til ákvörðunar. Ég ræð mínu atkv. og því fer fjarri, að ég vísi málinu frá mér. Því fer fjarri. Ég er einfaldlega ekki reiðubúinn til þess nú í dag fyrirvaralaust að gefa yfirlýsingu um mál, sem ég hef ekki athugað.