Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Nefndin hóf athugun á fjáraukalagafrv. strax og það hafði verið lagt fram á Alþingi, þ.e. 2. okt. sl. Í stuttu máli má lýsa vinnubrögðunum þannig: Nefndin kannaði hvern lið frv. til hlítar og fékk skýringar fjmrn. og fagráðuneyta á óskum um greiðsluheimildir. Í nokkrum tilvikum er tilgreind lækkun heimilda eða niðurskurður en í flestum tilvikum er um talsverðar hækkanir að ræða. Nefndin gekk úr skugga um hvort greiðslur hefðu átt sér stað áður en fjárheimilda var leitað og kom fram að fjárgreiðslur úr ríkissjóði 1991 umfram lögbundnar fjárheimildir voru sem hér segir: Lánasjóður ísl. námsmanna 200 millj. kr. Var það gert að höfðu samráði við fjárln. Aðstoð við kúrdíska flóttamenn 70 millj., samkvæmt ákvörðun fyrri ríkisstjórnar. Kynningarátak um Leif Eiríksson 25 millj. kr., samkvæmt ákvörðun fyrri ríkisstjórnar. Ríkisábyrgð á launum 130 millj. kr. Samtals eru þetta 425 millj. kr. Að lokinni athugun á frv. kallaði nefndin fyrir sig forsvarsmenn ráðuneyta og ríkisstofnana. Var þeim gefinn kostur á að koma á framfæri við nefndina upplýsingum um greiðslustöðu ýmissa verkefna og óskum ef einhverjar væru. Nefndin kallaði eftir tillögum fagráðuneytanna sem ábyrg eru á viðfangsefnum og áliti fjmrn. Í flestum tilfellum féllst fjárln. á tillögur ráðuneytanna og mat fjmrn. á greiðsluþörf. Þá fylgir nál. fylgiskjal sem sýnir sundurliðun á niðurskurði þeim sem tilgreindur er í frv. Þá kem ég að skýringum við einstakar brtt. fjárln. Nefndin samþykkti samtals 18,6 millj. kr. hækkun á aukafjárveitingu til Alþingis sem verður þá samtals 37,7 millj. kr. Vissulega er þetta há upphæð en hér er um að ræða útgjöld sem breytingar á skipulagsháttum Alþingis og nýafstaðnar þingkosningar höfðu í för með sér. Fyrirsjáanlegt var að skipulagsbreytingar Alþingis kölluðu á verulegan aukakostnað í ár. Einnig var ljóst að í kjölfar kosninga þurfti viðbótarfjárveitingu, bæði hvað varðaði biðlaun, tölvukostnað o.fl. Þess skal getið að allar þessar fjárbeiðnir voru samþykktar af fyrri forsetum Alþingis og flest af því hafði þegar verið ákveðið af þeim er stjórnuðu þinginu sl. vetur. Eftirfarandi viðfangsefni voru samþykkt nú: Aðalskrifstofa 5,1 millj. kr. vegna launakostnaðar. Viðfangsefnið Fasteignir 1500 þús. vegna endurnýjunar á hljóðveri. Viðfangsefnið Tæki og búnaður 12 millj. kr. vegna kaupa á tölvubúnaði. Þá kem ég að menntmrn., almennir framhaldsskólar, viðhald og stofnkostnaður. Tekinn er inn nýr liður, Framhaldsskólinn á Húsavík 5 millj. kr. til byggingar framhaldsskólans, svo hægt sé að taka í notkun hluta byggingarinnar um næstu áramót. Listir, framlög. Tekinn er inn nýr liður, Íslenska óperan 10 millj. kr. Í lið 6.32 í 6. gr. fjárlaga fyrir árið 1991 er heimild til að semja við Reykjavíkurborg og aðra aðila um lausn á fjárhagsvanda Íslensku óperunnar. Nú liggur fyrir samkomulag þar sem gert er ráð fyrir að ríkissjóður greiði Óperunni árlega 30 millj. kr. fast framlag. Þessu til viðbótar veitir ríkissjóður mótframlag jafnhátt söfnuðum styrkjum að hámarki 5 millj kr. á ári. Þá er í samningnum ákvæði er banna Íslensku óperunni að afla fjár með lántökum og ákvæði er efla stöðu fjármálastjóra. Samhliða þessu liggur fyrir yfirlýsing frá Reykjavíkurborg um að hún muni auka stuðning sinn við Leikfélag Reykjavíkur þannig að fyrirhugað framlag til Leikfélags í frv. til fjárlaga 1992 geti flust til Íslensku óperunnar án þess að heildarstuðningur við Leikfélag Reykjavíkur skerðist. Hvað varðar landbrn. þá samþykkti nefndin eftirfarandi: Viðfangsefnið Jarðræktar- og búfjárræktarframlög hækkar um 35 millj. kr. og verður 42,5 millj. kr. sem er vegna uppgjörs á eldri skuldum. Búnaðarfélag Íslands, er farið hefur með framkvæmd jarðræktarlaganna, hefur ekki talið ótvírætt að heimildir til greiðslu styrkja takmarkist við framlög á fjárlögum hverju sinni. Til að taka af allan vafa við framkvæmd laganna hefur landbrh. ákveðið að beita sér fyrir breytingum á 12. gr. jarðræktarlaga sem taki af öll tvímæli þar um. Hvað varðar sjútvrn. þá hækkar viðfangsefnið Stjórn fiskveiða um 2,5 millj kr. Í athugasemdum Ríkisendurskoðunar á framkvæmd endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti af aðföngum til fiskvinnslu á árinu 1989 kemur fram að margar skekkjur hafa verið á framkvæmd endurgreiðslnanna. Þurfi því þessar 2,5 millj. til að leiðrétta greindar skekkjur. Hvað varðar dóms- og kirkjumrn. þá samþykkti nefndin viðfangsefnið Lögreglustöð í Grindavík sem hækkar um 2 millj. og verður samtals 3 millj. kr. Var það samþykkt til að unnt verði að ljúka innréttingu nýrrar lögreglustöðvar í Grindavík. Fyrir þrem árum var keypt húsnæði fyrir þessa starfsemi og er nú fyrst verið að ljúka innréttingum. Gamla lögreglustöðin er nú til húsa í gersamlega ónothæfu húsnæði og var fangaklefum hennar lokað að kröfu Hollustuverndar fyrir nokkrum árum. Þessar 2 millj. eiga að tryggja að unnt verði að ljúka innréttingum og flytja starfsemina alveg á næstunni. Þá verður unnt að selja þá fasteign sem áður var notuð sem lögreglustöð. Tekinn er inn nýr liður er varðar biskupsembættið, samtals 2,8 millj. kr. Af því er 400 þús. ætlað til nauðsynlegs viðhalds biskupsbústaðar, 1400 þús. til yfirstjórnar vegna vanáætlunar á launakostnaði og tekinn inn nýr liður, Alþjóðasamvinna 1 millj., vegna heimsþings alkirkjuráðsins sem haldið er á sjö ára fresti. Þá hefur biskup Íslands verið kjörinn í stjórnarnefnd lútherska heimssambandsins sem kemur saman einu sinni á ári. Í tillögu nefndarinnar vegna heilbrrn. er tilgreindur nýr liður, Sjúkrahúsið í Keflavík 3 millj. kr. Er það til komið vegna mjög einstæðs sjúkdómstilfellis á árinu 1990. Þegar það kom til var leitað til fyrrv. heilbrrh. um greiðslu kostnaðar og var það fyrirheit gefið að ráðuneytið mundi sjá til þess að greiðsla kostnaðar stæði ekki í veginum, enda um mjög sérstætt mál að ræða. Þá hækkar viðfangsefnið Ríkisspítalar um 21 millj. kr. Það er einnig vegna mjög sérstæðra sjúkdómstilfella. Í öðru tilfellinu þurfti í skyndi að fá lánuð sérstök tæki frá útlöndum til að meðferð gæti tekist. Kostnaður við þetta tilfelli var samtals 18 millj. kr. Í umsögn ríkisspítalanna segir að það hafi vakið athygli út fyrir landssteinana hve þessi sjúklingur náði góðum bata þrátt fyrir nær vonlaust útlit frá upphafi. Það getur vissulega verið dýrt að bjarga mannslífum en sjálfsagt geta allir hv. þm. verið sammála um að einskis megi láta ófreistað í þeim efnum. Í fjáraukalagafrv. er gerð tillaga um að veita framlag að fjárhæð 281 millj. kr. til ríkisspítala. Af þessari fjárhæð eru 27 millj kr. vegna tjónabóta vegna óveðursins á sl. vetri. Framlag þetta er tekið af óráðstöfuðu liðum vegna tjónabóta hjá fjmrn. Það sem eftir stendur, 254 millj. kr., er vegna loforða síðustu ríkisstjórnar vegna tölvukaupa og kaupa á segulómtæki, samtals að fjárhæð 125 millj. kr., sem leitað var eftir heimildum í lánsfjárlögum 1991 og 6. gr. fjárlaga. Afgangurinn, 129 millj. kr., er vegna rekstrarhalla frá árinu 1990 sem ekki fékkst afgreiddur við afgreiðslu fjáraukalaga fyrir árið 1990 í desembermánuði þessa árs þó að fyrir lægju upplýsingar um hann og búið væri að stofna til þeirra útgjalda. Mér þykir rétt að fram komi að forráðamenn ríkisspítalanna rituðu heilbr.- og trmrh. bréf þann 10. okt. 1990 um fjárvöntun ríkisspítala á því ári sem að mati spítalans var talin 207 millj kr. Erindi þetta kom til umfjöllunar í fjárveitinganefnd í tengslum við afgreiðslu fjáraukalaga sem afgreidd voru í desember 1990. Fjárveitinganefnd óskaði eftir umsögn heilbr.- og trmrh. um erindi ríkisspítala, sbr. bréf ráðuneytisins 2. nóv. 1990 til fjárveitinganefndar, og mælti ráðuneytið með fjárveitingu á fjáraukalögum að fjárhæð tæplega 150 millj kr. Í afgreiðslu nefndarinnar á þessari beiðni eru samþykktar í fjáraukalögum 75 millj. kr. en öðru frestað. Eins og fyrr er getið er í þeim fjáraukalögum sem nú eru til afgreiðslu gert ráð fyrir m.a. 129 millj. kr. til ríkisspítalanna sem uppgjöri á rekstrarhalla frá árinu 1990 sem sagt er að stofnuninni hafi verið lofað á sl. vori af fyrrv. heilbrrh. Þannig hafa ríkisspítalar fengið svo til alla þá fjárhæð sem þeir óskuðu eftir með bréfi sínu frá 10. okt. 1990 vegna rekstrarhalla þess árs. Annars vegar með fjárveitingu í fjáraukalögum frá því í desember 1990 og hins vegar með þeirri beiðni sem liggur fyrir í frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1991, en frestað var við afgreiðslu fjáraukalaga í desember 1990. Það sama virðist nú vera að endurtaka sig hjá ríkisspítölunum því að með bréfi, dags. 23. okt. sl., til heilbrrh., sem jafnframt var sent til fjárln., fara ríkisspítalar fram á 220 millj. kr. viðbótarframlag. Af þessari beiðni hefur fjárln. samþykkt 21 millj. kr. eins og ég greind frá hér að framan. Hvað varðar önnur atriði í tilskrifum ríkisspítalanna er greint frá því m.a. að ástæðurnar séu vanáætlanir í fjárlögum 1990, kostnaðarauki vegna kjarasamninga aðstoðarlækna sem gerður var á þessu ári og áætlun um auknar sértekjur vegna krabbameinslækna, en spítalinn hefur ekki fengið heimild til þess að innheimta þær af hálfu heilbrrn. Meiri hluti fjárln. telur að legið hafi fyrir í upphafi þessa árs að þáv. stjórnvöld væru ekki reiðubúin til þess að auka framlag til ríkisspítalanna og að þann kostnaðarauka sem var samfara kjarasamningum sem þáv. fjmrh. gerði við aðstoðarlækna var áætlað að spítalinn ætti sjálfur að bera. Þá getur nefndin ekki fallist á að stjórnendur spítalans taki sér ákvörðunarvald um aukin útgjöld vegna aukinnar þjónustu án fyrir fram heimilda. Í heilbrrn. er verið að skoða þessa beiðni sérstaklega og þess vegna er ekki tekin afstaða til málsins að þessu sinni. Fjárln. mun ekki una við síendurteknar aukafjárveitingar. Hver einasta stofnun verður að sníða sér stakk eftir vexti. Komi í ljós að ekki er vel farið með fé, áætlunargerð í molum og aðhald í minnsta lagi verður að snúa við á þeirri braut. Viðfangsefnið 6.01 hækkar um 700 millj. kr. og verður því 805 millj. kr. Í fjáraukalögum fyrir árið 1989 og frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1990 var sótt um viðbótarheimild að fjárhæð 328 millj. kr. vegna fjárlagaliðar hjá fjmrn., Ýmsar fasteignir ríkissjóðs, í tengslum við kaup ríkissjóðs á fasteignum. Í athugasemdum við bæði frv. er þess getið að sótt sé um þessar viðbótarheimildir vegna þess hluta af eignakaupum sem ríkissjóður fjármagnar með lántökum. Þar er þess enn fremur getið að ríkisbókhaldið sýni í uppgjöri sínu innan ársins fasteignakaup að fullu. Í frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1991 er ekki sótt um heimildir vegna þess hluta af kaupverði fasteigna sem ríkissjóður hefur tekið lán fyrir hjá seljanda sem nemur um 220 millj. kr. Í þeirri fjárhæð eru ekki meðtalin kaup ríkissjóðs á SS-húsinu. Á þessu ári fóru fram kaup og sala eigna vegna svonefnds SS-húss við Laugarnesveg í Reykjavík. Eign SS við Laugarnesveg var metin á 430 millj. kr. Þar af greiddi ríkissjóður í peningum 50 millj. kr., 80 millj. kr. með skuldabréfi útgefnu af ríkissjóði og afhentar voru fasteignir í eigu ríkissjóðs sem metnar voru á 300 millj. kr. Í fjáraukalögum fyrir árið 1991 var tekjufært andvirði þeirra eigna sem ríkissjóður lét í makaskiptum fyrir SS-húsið þó engar peningagreiðslur hafi átt sér stað en kaupverð eignarinnar er ekki gjaldfært á móti. Þannig er misræmi milli færslna á tekna- og gjaldalið sem sýndi betri afkomu ríkissjóðs en raun er á. Í bókhaldi ríkissjóðs til loka septembermánaðar hefur verið fært eftirfarandi vegna fasteignakaupa: Kaupverð fasteigna o.fl. til gjalda 1 milljarður 195 millj. Greitt með peningum 520 millj. Greitt með lánum 375 millj. Makaskipti til tekna 300 millj. Niðurstaðan er því núll. Í fjáraukalögum og fjáraukalagafrv. fyrir árið 1991 er gerð grein fyrir tveimur atriðum í þessu sambandi. Heimildum fyrir peningagreiðslum að fjárhæð 580 millj. kr. og tekjum vegna virði eigna sem ríkissjóður lét af hendi í makaskiptum. Hins vegar er ekki færður til gjalda sá hluti kaupverðs sem greiddur er með lánum eða sá hluti sem greiddur var með öðrum eignum. Hér um að ræða rúmlega 700 millj. kr. gjaldfærslu. Í fjárln., sem unnið hefur að fjáraukalagafrv. í góðu samkomulagi, er ágreiningur um þessa færslu. Meiri hluti nefndarmanna telur brýnt að sýna á hverjum tíma allar lántökur sem ríkissjóður hefur undirgengist með formlegum hætti til greiðslu á vöru og/eða þjónustu sem fært er í ríkisbókhaldi innan ársins. Þannig er gerð grein fyrir öllum nýjum fjárhagslegum ákvörðunum sem teknar eru á viðkomandi tímabili. Ástæðulaust er að sýna útkomu ársins betri í fjárlögum og fjáraukalögum en hún er í raun. Ágreiningur minni hlutans kemur fram í nefndarálitinu. Í raun er ekki um djúpan efniságreining að ræða. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar í nefndinni telja ekki tímabært að taka einn þátt skuldbindinga ríkissjóðs fyrir sérstaklega og uppfæra með þessum hætti, enda sé um flókið mál að ræða sem undirbúa þurfi vel. Mikilvægt sé að móta skýrar reglur um það með hvaða hætti kröfur teljast skuldbindandi og þar með bókunarhæfar fyrir ríkissjóð og að ákveðið sé að fjárlagafrv. fyrir árið 1993 verði undirbúið og sett fram í fullu samræmi við þessar breytingar. Það sem nefndarmenn greinir á fyrst og fremst um er að minni hluti nefndarinnar telur að færa eigi allar kröfur á ríkissjóð óháð því hvort gengið hafi verið frá skuldbindingum með formlegum hætti eða ekki á viðkomandi tímabili. Er þá verið að tala um hreint rekstraruppgjör eins og fram kemur í ríkisreikningi. Meiri hluti nefndarinnar leggur hins vegar áherslu á að færsla umræddra 700 millj. er á nákvæmlega sama hátt og gert var árin 1989 og 1990 en þá var af hálfu fjmrn. sótt um heimildir fyrir þeim hluta kaupverðs sem greitt var með beinum lántökum. Vissulega hefði verið mjög mikilvægt og eðlilegt að í fjáraukalögum kæmu fram öll ný fjárútlát sem fyrri ríkisstjórn hafði stofnað til og auka skuldir ríkissjóðs. Í sambandi við þær hugmyndir sem fjmrh. hefur sett fram í fjárlagafrv. fyrir árið 1992 um breytta framsetningu fjárlaga mun fjárln. taka þær hugmyndir til umfjöllunar í upphafi næsta árs. En mikilvægt er að ekki sé ágreiningur um framsetningu upplýsinga um fjármál ríkisins og að aðilar séu vissir um hvað viðkomandi upplýsingar eigi að segja. Til upprifjunar nefni ég atriði sem æskilegt hefði verið að taka inn í fjáraukalagafrv. nú. Fyrst er að nefna, og ekki er tekið tillit til, áætlaðan kostnað vegna kaupa ríkissjóðs á fullvirðisrétti á árinu 1991, en samkvæmt áætlun landbrh. er talið að kostnaður vegna þessa nemi um 1 milljarði 230 millj. kr. Áformað er samkvæmt búvörusamningi að kaupa fullvirðisrétt sem svarar til 3.700 tonna af kindakjöti. Uppkaup í ár svara til 1.860 tonna þannig að eftir standa 1.850 tonn sem þarf að kaupa upp á árinu 1992. Áætla má að kaup þessi nemi um 800 millj. kr. þannig að heildarkostnaður við uppkaup fullvirðisréttar sem svarar til 3.700 tonna framleiðsluréttar verði alls um 2 milljarðar kr. Ekki er gerð grein fyrir yfirtöku ríkissjóðs á lánum Byggðastofnunar samkvæmt heimild í lánsfjárlögum fyrir árið 1991. Samkvæmt samkomulagi sem undirritað var af fjmrh. 21. maí 1991 yfirtók ríkissjóður lán Byggðastofnunar hjá Framkvæmdasjóði Íslands að fjárhæð 1,2 milljarðar kr. Þá hefur ekki verið gerð grein fyrir yfirtöku lána hjá Hitaveitu og Rafveitu Siglufjarðar að fjárhæð tæpar 100 millj. kr. skv. 6. gr. fjárlaga. Báðar þessar yfirtökur hafa verið bókaðar á viðskiptareikninga í ríkisbókhaldi. Þá kem ég að samgrn., Flóabátar og vöruflutningar. Tekinn er inn nýr liður, Stofn- og rekstrarstyrkir. Til rekstrar Eyjafjarðarferja eru veittar 7 millj. kr. viðbótarframlag. Greiðsla framlagsins er háð samþykki fjárln. að undangenginni athugun á rekstri nýju ferjunnar, en ljóst er að rekstrargrundvöllur hennar er afar hæpinn. Ástæða er til að vekja athygli á vanda við rekstur annarra ferja. Þannig barst fjárln. beiðni um viðbótarframlag til Breiðafjarðarferjunnar Baldurs og vitað er að samdráttur er í flutningum Akraborgar. Þá var á árinu keypt ný ferja í Ísafjarðardjúp og nýr Herjólfur er væntanlegur á næsta ári. Brýnt er að fram fari heildarúttekt á rekstri allra ferja og leitað verði leiða til að minnka heildarkostnað við rekstur þeirra og lækka framlög ríkissjóðs. Þá er tekinn inn nýr liður, 6.20, Ferjubryggjur, 18 millj. kr. vegna ferjuaðstöðu í Þorlákshöfn. Búist er við að hinn nýi Herjólfur fari í rekstur um miðjan júní á næsta ári. Framkvæmdir við ferjuaðstöðu hafa verið boðnar út og er talið nauðsynlegt að þær geti hafist í desember. Við undirskrift verksamnings þarf að inna fyrstu greiðslu af hendi. Þess vegna er tillaga um þessar 18 millj. kr. Í frv. er gert ráð fyrir 10 millj. kr. niðurskurði í hafnamálum en með fyrrgreindri samþykkt verður hins vegar um 8 millj. kr. aukin útgjöld að ræða. Til rannsóknarnefndar flugslysa er ætlað 1,5 millj. kr. vegna kostnaðar af rekstri nefndarinnar. Tekinn er inn nýr liður, Hótel, framlög, 16 millj. kr. Þessi samþykkt er til komin vegna fyrri skuldbindinga fjárveitinganefndar. Eftir standa skuldbindingar að fjárhæð 16 millj. kr. að teknu tilliti til áætlaðra verðbóta frá áramótum. Þær skuldbindingar sem eftir standa eru vegna hótelanna Valaskjálf á Egilsstöðum og Árey á Hvolsvelli, en þær höfðu átt að greiðast á árunum 1992 og 1993. Samkvæmt samþykkt nefndarinnar er greiðslum þessum flýtt. Í ljós kom eftir að fjárln. hafði lokið umfjöllun frv. til 2. umr. að fjárveitinganefnd hafði og skuldbundið sig gagnvart hótelinu á Blönduósi. Verður það skoðað fyrir 3. umr. frv. Þegar tekið hefur verið tillit til þess er greiðslum þessum lokið. Hvað varðar iðnrh. þá hækka Ýmis framlög undir liðnum Ýmis orkumál um 3 millj. er verður því 5,5 millj. kr. Aðflutningsgjöld hafa að hluta verið felld niður af efni til stofnæða hitaveitna en litlar hitaveitur með fáar notendur hafa samt sem áður átt í erfiðleikum með að greiða gjöld sem þeim hefur verið gert að greiða. Eftir athugun fjmrn. og iðnrn. telur fjárln. nauðsynlegt vegna sérstakra aðstæðna hjá Hitaveitu Seyluhrepps og Hitaveitu Hvalfjarðar að veita styrk til þess að greiða hluta þeirra gjalda sem þeim hefur verið gert að greiða í ríkissjóð vegna stofnæðar. Með því á rekstur hitaveitnanna að vera tryggður. Þá kem ég að umhvrn. Tekinn er inn nýr liður, Veiðistjóri, 9,5 millj kr. Var þetta samþykkt vegna flutnings og halla á rekstri stofnunarinnar. Í júní sl. flutti stofnunin úr Bændahöllinni og tók upp sambýli við Náttúruverndarráð og Náttúrufræðistofnun. Er það hagræði fyrir báða aðila. Þá hefur myndast verulegur halli hjá stofnuninni vegna vangreiddra framlaga til sveitarfélaga vegna refa- og minkaveiða allt frá árinu 1989. Einkum eru það lítil og fátæk sveitarfélög sem eiga þessar greiðslur inni. Þrátt fyrir þessar 9,5 millj. er ljóst að uppsafnaður vandi áranna 1989 og 1990 er það mikill að út af standa 18 millj. kr. Þá er gert ráð fyrir að kostnaður ríkisins vegna veiða ársins 1991, sem á að greiðast árið 1992, verði um 37 millj. kr. Fjárln. telur nauðsynlegt að gera hlutaðeigandi ljóst að treysti fjárveitingavaldið sér ekki til að leggja fram fé til eyðingar refa og minka þá verður að finna aðrar leiðir til að greiða fyrir þetta verkefni. Fram hefur komið að fyrirhugað er að leggja fyrir Alþingi breytingar á lögum um eyðingu refa og minka þar sem tekið verður á þessu vandamáli. Fjárln. mun ræða þessi mál frekar milli 2. og 3. umr. Ekki er ástæða til að mínu mati að fresta því endalaust að greiða skuldbindingar sem óhjákvæmilegt er að greiða, einkum ef haft er í huga að úrbætur eru fyrirhugaðar sem væntanlega minnka kostnað ríkissjóðs. Þá er lagt til að liðurinn Landmælingar Íslands, Sérstök verkefni í kortagerð, hækki um 2 millj. og verði því samtals 5 millj. kr. Þessi stofnun hefur á undanförnum árum haldið sig vel innan marka fjárveitinga sem vissulega er lofsvert þegar aðrir eru teknir til samanburðar. Nú er vandi stofnunarinnar mikill vegna sérstakra verkefna í kortagerð sem ekki mega bíða og því er þessi breyting gerð. Hæstv. forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara meira ofan í þessa þætti nema tilefni gefist til. Eftir að fjárln. hafði lokið tillögum sínum og athugun á frv. fyrir 2. umr. urðu nokkrar umræður á Alþingi um Lánasjóð námsmanna. Þá komu forsvarsmenn sjóðsins til viðræðu við fjárln. í síðustu viku. Fram kom að nú skortir sjóðinn samtals 300 millj. kr. til að geta staðið við skuldbindingar sínar til áramóta. Hér er vissulega um stóra upphæð að ræða en væntanlega óhjákvæmilega. Mun nefndin ræða þessi mál fyrir 3. umr. og skila tillögum. Í viðræðum nefndarinnar við forráðamenn stofnana og embætta þegar athugun á frv. átti sér stað kom fram að í flestum tilvikum komu fram eðlilegar skýringar á því að kostnaður hafði farið verulega fram úr áætlun fjárlaga eða að áætlanir um útgjöld sem stuðst var við þegar frá síðustu fjárlögum var gengið voru alls ekki raunhæfar. Í öðrum tilvikum kom fram að ekki var nógu traustlega staðið að fjármálastjórn og var lögð áhersla á það af hálfu fjárln. að þar yrði bætt úr. Fram kom hjá öllum nefndarmönnum eindreginn vilji til þess að setja skorður við greiðslum úr ríkissjóði umfram heimildir fjárlaga sem fjárlaganefndarmenn eru sammála um að hafi gengið úr hófi fram á liðnum árum. Nál. fjárln. er undirritað af öllum nefndarmönnum, þeim Karli Steinari Guðnasyni, Pálma Jónssyni, Árna Johnsen, Gunnlaugi Stefánssyni, Sturlu Böðvarssyni, Einari K. Guðfinnssyni, Guðmundi Bjarnasyni, Jóni Kristjánssyni, Margréti Frímannsdóttur, Guðrúnu Helgadóttur og Jónu Valgerði Kristjánsdóttur. Öll nefndin leggur til að brtt. verði samþykktar. Minni hlutinn gerir fyrirvara um ýmis atriði sem hann mun væntanlega gera grein fyrir hér á eftir.

Virðulegi forseti. Fjárln. hefur nú fjallað um það frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1991 sem flutt er á þskj. 9 svo sem fram hefur komið í framsöguræðu hv. formanns fjárln. Eins og fram kom í máli hans varð samkomulag um nefndarálit allrar nefndarinnar, en þó af hálfu stjórnarandstöðunnar fyrirvarar um einstaka þætti. Veit ég að einstakir nefndarmenn munu gera grein fyrir einstökum atriðum í því sambandi af sinni hálfu. Þó eru sameiginlegir tveir meginfyrirvarar við einstaka þætti sem gerðar eru tillögur um af hálfu nefndarinnar og mun ég gera grein fyrir þeim aðeins síðar. Fjárln. hefur rætt við ýmsar stofnanir og fulltrúa flestra ráðuneyta um þetta frv. til fjáraukalaga. Eftir þær umræður og athuganir má segja að samstaða hafi náðst um flestallar brtt. Ég gat þess við 1. umr. um frv. að nauðsynlegt væri að halda þeim sið að leggja fram frv. til fjáraukalaga á ári hverju til þess að leiðrétta það sem kynni að einhverju leyti að hafa farið úrskeiðis og nauðsynlegt væri að taka á innan fjárlagaársins til þess að fjárgreiðslur úr ríkissjóði væru ávallt í samræmi við lög. Vissulega er það svo að í þessu fjárlagafrv. eru nokkur atriði, kannski má segja fjölmörg, sem rekja má til fyrirætlana fyrri ríkisstjórnar sem ekki náðu fram að ganga af ýmsum ástæðum sem hafa verið raktar í umræðum áður, bæði umræðum um fjáraukalögin, við 1. umr. fjárlaga fyrir næsta ár og í öðrum umræðum á þingi. Ætla ég ekki að eyða tíma í það frekar nú nema tilefni gefist til síðar í þessari umræðu. Vegna þessa þótti okkur full ástæða til að leita leiða og reyna að ná samtöðu um nefndarálitið sem tókst. Það felur þó ekki í sér neinar vísbendingar um að staðið verði að afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1992 með sama hætti. Ég reikna með að hæstv. ráðherrar skilji afstöðu okkar stjórnarandstæðinga í því efni því að í frv. til fjárlaga eru settar fram margar nýjar hugmyndir sem lýsa stefnumiðum núv. ríkisstjórnar sem stjórnarandstæðingar hvorki vilja né geta tekið undir. Mun ég auðvitað koma að því að ræða það síðar. Ég ætla ekki, virðulegur forseti, að fara yfir allar brtt., enda hefur hv. formaður nefndarinnar gert það ítarlega í sínu máli, en vil þó nefna sérstaklega nokkur atriði. Í nefndarálitinu er rætt um greiðslur án fjárheimilda og tilgreindir sérstaklega nokkrir liðir samkvæmt upplýsingum frá fjmrn. Út af fyrir sig höfum við stjórnarandstæðingar ekki ástæðu til þess að efast um að þar sé rétt og skilmerkilega frá greint. Þó eru ekki taldir upp nema fjórir liðir, allir nokkuð stórir, samtals upp á 425 millj. kr., og reyndar tekið sérstaklega fram um tvo þeirra að þeir séu samkvæmt ákvörðun fyrri ríkisstjórnar, þ.e aðstoð við kúrdíska flóttamenn og kynningarátak um Leif Eiríksson. Við þetta vil ég aðeins bæta að þessar fjárgreiðslur úr ríkissjóði munu hafa verið gerðar á þann hátt að vísað var á óskiptan lið sem ríkisstjórnin hafði til ráðstöfunar, en með þeim fyrirvörum að þegar kæmi að gerð fjáraukalaga fyrir þetta ár yrðu liðirnir teknir til skoðunar og fluttar um það tillögur að gert yrði ráð fyrir sérstökum fjárveitingum til viðkomandi verkefna eins og hér er lagt til. Þá langar mig að nefna einstaka þætti undir hinum ýmsu ráðuneytum og fyrst varðandi menntmrn. Ég bið formann fjárln. afsökunar ef hann hefur nefnt það, en ég minnist þess ekki, ég hef þá ekki tekið eftir því, að fulltrúar Lánasjóðs ísl. námsmanna gengu á fund nefndarinnar og báru fram með ósk um verulega viðbótarfjárveitingu vegna fjárlaga þessa árs upp á samtals 300 millj. kr.  Þá langar mig að þakka fyrir að í brtt. nefndarinnar er að hluta til tekið tillit til fyrirheita sem fyrrv. ríkisstjórn hafði gefið vegna bygginga einstakra framhaldsskóla. Þó er það ekki að fullu gert og langar mig að nefna sérstaklega bréf frá 18. mars sl. þar sem fyrrv. hæstv. menntmrh. gerir grein fyrir samkomulagi sem náðist við Ísafjarðarkaupstað vegna byggingar íþróttahúss á Ísafirði. Þar var gefið fyrirheit um viðbótarfjárveitingu til þessa mannvirkis við gerð fjáraukalaga fyrir yfirstandandi ár. Þetta höfum við ekki rætt sérstaklega í nefndinni, en málið kom upp á mitt borð seinustu daga og vildi ég nefna það hér og jafnframt hafa fyrirvara um að það kunni að verða tekið til skoðunar fyrir 3. umr. hvort hægt er að verða við fyrirheitum sem gefin voru af fyrrv. ríkisstjórn. Varðandi heilbr.- og trmrn. vil ég nefna það, ekki síst út af því sem fram kom í ræðu hv. formanns nefndarinnar, að málefni ríkisspítala hafa verið til umræðu hjá nefndinni. Vissulega er gert ráð fyrir verulegri aukafjárveitingu í frv. sjálfu upp á 129 millj. kr. sem er vegna uppgjörs frá fyrra ári. Við fjárlagaafgreiðsluna kom það fram, m.a. í ræðu hv. fyrrv. formanns nefndarinnar, núv. hæstv. heilbrrh., að það þyrfti að skoða málefni ríkisspítala sérstaklega á þessu ári í tengslum við gerð fjáraukalega. Í þeirri ræðu kom m.a. fram að ekki væri fyllilega orðið við óskum, og þörfum, spítalanna um fjárveitingar á þessu ári. Óskir spítalanna nú þurfa því ekki að koma neinum á óvart. Einnig var gert ráð fyrir því að ríkisspítalar fengju nokkra upphæð af sameiginlegum lið til sjúkrahúsanna í Reykjavík sem á að úthluta úr samkvæmt tillögum frá svokölluðu samstarfsráði sjúkrahúsanna í Reykjavík sem hefur stoð í lögum. Eftir því sem fjárln. hefur fengið uppgefið er gert ráð fyrir að ríkisspítalarnir fái 65--70 millj. kr. út úr þeim lið auk þeirrar 21 millj. kr. sem gert er ráð fyrir að bæta við fjárveitingar sem áður voru ráðgerðar í fjáraukalagafrv. sjálfu. Segja má því að hér sé mætt u.þ.b. helmingi þeirrar fjárþarfar sem ríkisspítalarnir telja sig nú standa frammi fyrir að upphæð 177 millj. kr. Ég tel nauðsynlegt að þetta verði skoðað frekar við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár því annars mun óhjákvæmilega koma til þess að ríkisspítalarnir þurfa að draga úr þjónustu. Eins og fram kom á fundi nefndarinnar af hálfu forsvarsmanna sjúkrahússins er það kannski auðveldast og fljótlegast með því að fækka annaðhvort hjartaaðgerðum eða bæklunaraðgerðum, nema hvort tveggja væri, því í þeim tilvikum er um að ræða kostnaðarsamar aðgerðir þar sem hægt er að spara hratt háar upphæðir ef dregið er úr þeim. En þá stöndum við líka strax frammi fyrir því að biðlistar muni lengjast og eru þeir líklega taldir ærnir einmitt hvað varðar hjartaskurðlækningar og bæklunaraðgerðirnar. Því tel ég ljóst, virðulegi forseti, að nauðsynlegt sé að skoða þetta mál nánar við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár. Tryggingastofnun ríkisins fær einnig nokkra leiðréttingu í fjáraukalögunum, enda ljóst að áætlaður sparnaður næst ekki þar m.a. af ástæðum, sem áður hafa komið fram, að samstaða náðist ekki í fyrrverandi ríkisstjórn um hvernig staðið skyldi að þeim hugmyndum sem settar voru fram við fjárlagaafgreiðsluna í fyrra. En þótt stjórnarandstaðan samþykki þessar tillögur eins og þær liggja fyrir felst ekki í því neinn stuðningur við framkvæmd þeirra sparnaðaraðgerða sem hæstv. heilbrrh. hefur beitt sér fyrir og gripið til. Ég hef áður lýst því að við teljum nauðsynlegt að grípa til annars konar sparnaðaraðgerða, róttækari skipulagsbreytinga varðandi innflutning, sölu og verðlagningu lyfja, heldur en fara þá leið sem við vitum að farin hefur verið, þ.e. að leggja fyrst og fremst áherslu á að notendur lyfjanna, sjúklingarnir, taki þátt í kostnaðinum. Varðandi brtt. sem eru gerðar tillögur um á málaflokkum samgrn., eins og t.d. hækkun á framlögum vegna reksturs Hríseyjarferju eða svokallaðra Eyjafjarðarferja, vil ég geta þess að í bréfi, sem liggur fyrir nefndinni frá samgrn. dags. 15. okt. sl., er sótt um 18,7 millj. kr. Niðurstaða nefndarinnar er samt sem áður að gera aðeins tillögur um 7 millj. kr. hækkun sem er samkvæmt tillögum fjmrn. um að þannig verði staðið að málinu á þessu stigi, en jafnframt gefin fyrirheit um að málefni þessara ferja, svo og reyndar annarra sem höfðu sent inn erindi eða nefndin hafði hug á að skoða, verði tekin til frekari athugunar og skoðunar fyrir gerð fjárlaga á næsta ári, enda nauðsynlegt að koma því á hreint til frambúðar hvernig að málum skuli staðið. Ég óttast þó að þessar 7 millj. séu of lág upphæð miðað við þann kostnað sem lítill hreppur, Hríseyjarhreppur, hefur nú þegar lagt til reksturs þessara ferja og e.t.v. er nauðsynlegt að líta á málið nánar milli 2. og 3. umr. um fjáraukalögin. Þá barst nefndinni bréf frá umhvrn. um málefni Náttúruverndarráðs þar sem ráðuneytið framsendir tillögur Náttúruverndarráðs. Reyndar er ekki að finna í þessu bréfi, sem er stutt, neina afstöðu til málsins. Þar segir aðeins, með leyfi forseta: ,,Hér með er nefndinni [þ.e. fjárln.] send til meðferðar umsókn Náttúruverndarráðs dags. 21. okt. 1991 um aukafjárveitingu á þessu ári að upphæð 5.485.641 kr.`` Engin afstaða er tekin til málsins og niðurstaða fjmrn. við athugun var sú að gera ekki ráð fyrir aukafjárveitingu nú til Náttúruverndarráðs en málið yrði rætt nánar og skoðað fyrir gerð fjárlaga fyrir næsta ár, enda verðum við að gæta þess að einstakir þættir Náttúruverndarráðs lamist ekki eða leggist jafnvel af eins og hætta kann að vera á ef ekki er tekið að einhverju leyti tillit til þeirra upplýsinga og óska sem hér koma fram. Þá langar mig að koma að þessum sérstöku fyrirvörum sem stjórnarandstæðingar í fjárln. hafa sett fram við afgreiðslu þessa frv. og getið er um í nál. Fyrst eru það fyrirvarar við niðurskurð á fjárveitingum til opinberra framkvæmda sem eru samkvæmt frv. til framhaldsskóla 40 millj., til bygginga sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva 21 millj., til vegagerðar 350 millj. og til hafnamannvirkja 10 millj. Reyndar fylgja með sem fskj. listar um þennan niðurskurð þar sem greint er frá hvaða verkefni það eru sem hafa verið lækkuð. Þessir listar hafa verið lagðir fram í nefndinni og kynntir en ekki ræddir þannig að nefndin í heild tæki afstöðu til einstakra efnisþátta. Því verður að lýsa því skýrt yfir að hér er um að ræða ákvarðanir ríkisstjórnar studdar af ríkisstjórnarmeirihlutanum, enda þessar ákvarðanir teknar í sumar meðan framkvæmdir stóðu yfir og vart um það að ræða að gera á því miklar breytingar í dag þegar langt er liðið á árið og framkvæmdatíma að mestu lokið. Því eru þessir niðurskurðarlistar og tillögur algjörlega á ábyrgð ríkisstjórnar og stjórnarmeirihlutans. Við fulltrúar stjórnarandstöðu í fjárln. lýsum því yfir fyrir okkar leyti að við tökum ekki ábyrgð á þessum tillögum. Hinn meginfyrirvarinn lýtur síðan að brtt. nr. 10 á þskj. 123 þar sem gert er ráð fyrir að útgjöld samkvæmt heimildarákvæðum séu hækkuð um 700 millj. kr., úr 105 millj. eins og gert er ráð fyrir í frv. til fjáraukalaga í 805 millj. Svo sem fram kemur í nál. er um að ræða færslu á skuldbindingum ríkissjóðs vegna eignakaupa, einkum kaupa á fasteignum, en án greiðslna, þ.e. verið er að færa þann hluta viðkomandi eigna sem tekinn hefur verið að láni eins og hv. formaður fjárln. gerði grein fyrir í sinni framsöguræðu. Ég vil taka það skýrt fram að af hálfu stjórnarandstöðunnar erum við ekki á móti því að tekið sé upp það form að færa skuldbindingar almennt og tek undir það sem formaður gerði grein fyrir áðan í sinni ræðu, að hér er ekki um að ræða djúpstæðan skoðanaágreining, heldur miklu fremur um að ræða ágreining um málsmeðferð, hvernig staðið sé að þessu við gerð fjáraukalaganna. Þetta mál hefur verið lengi í undirbúningi og viðræður farið fram milli Ríkisendurskoðunar og fjmrn. og sérstök nefnd verið að störfum til að komast að niðurstöðu um hvernig skuli uppfæra þessar skuldbindingar. Frá þessu er skýrt í grg. fjárlagafrv. fyrir árið 1992 í 8. kafla á bls. 382 og langar mig, með leyfi forseta, að vitna aðeins til þess sem þar er sagt. Þar segir m.a.: ,,Ríkisreikningsnefnd hefur nýlega lagt fram tillögur um breytingu á framsetningu fjárlaga til samræmis við þær breytingar sem gerðar hafa verið á ríkisreikningi. Í fyrsta lagi er talið nauðsynlegt að sem mest samræmi sé milli ríkisreiknings og fjárlaga. Í öðru lagi er ekki talið fullnægjandi að áfallnar en ógreiddar skuldbindingar ríkissjóðs séu færðar í ríkisreikningi eftir lok fjárlagaársins. Nauðsynlegt er að þær skuldbindingar sem ákveðnar eru eða falla á ár hvert sem hluti eða afleiðing af ríkisstarfseminni séu sýndar í fjárlögum. Yfirsýn yfir raunveruleg ríkisumsvif og breytingar þeirra frá einu ári til annars næst ekki annars. Eftir sem áður verða fjárlög að sýna innheimtar tekjur og greiðslur úr ríkissjóði, bæði vegna þess að ákvarðanir Alþingis um greiðslur ráða mestu um umsvif ríkisaðila á fjárhagsárinu og hins að raunhæfri stjórn og eftirliti með útgjöldum verður ekki við komið nema fjárlög beri beinlínis með sér ákvarðanir um greiðsluheimildir.`` --- Síðar í þessari grg. segir: ,,Ákveðið hefur verið að fjárlög verði framvegis sett fram samkvæmt þessum tillögum. Í fjárlagafrv. þessu er þannig í fyrsta sinn gerð grein fyrir þeim kröfum ríkissjóðs og skuldbindingum sem taldar eru myndast á árinu 1992. Í tillögum ríkisreikningsnefndar er gert ráð fyrir að skuldbindingar og greiðsluheimildir komi fram í öllum greinum frv., þar með talinni 4. gr. Er lagt til að sundurliðun í þeirri grein verði á rekstrargrunni, þ.e. sýni skuldbindingar á fjárhagsárinu, en jafnframt verði fyrir hvern fjárlagalið sýnd ákvörðun Alþingis um greiðslur á árinu. Þessa breytingu hefur hvorki gefist tími né ráðrúm til að útfæra í frv. Því er gert ráð fyrir að fjárlög ársins 1992 verði afgreidd lögformlega með sama hætti og áður. Í þessum kafla kemur hins vegar fram yfirlit sem sýnir áætlaðan rekstrarreikning ársins og þær breytingar sem talið er að verði á áföllnum kröfum og skuldbindingum. Þá hefur jafnframt verið ákveðið að eftir afgreiðslu fjárlaga fyrir 1992 verði þau sett fram sérstaklega samkvæmt tillögum ríkisreikningsnefndar. Fjárlagafrv. ársins 1993 verður svo undirbúið og sett fram í fullu samræmi við þessar breytingar.`` Hér er gerð ítarleg grein fyrir hvernig fyrirhugað er að standa að þessum málum og höfum við út af fyrir sig engar athugasemdir við það. Okkar fyrirvari er hins vegar fyrst og fremst sá að málið þurfi betri undirbúning eins og hér er lýst og kemur skýrt fram og ástæðulaust sé því og jafnvel óeðlilegt að taka á þennan hátt, sem hér er gerð tillaga um, aðeins einn þátt út úr og þjóni það í raun ekki neinum tilgangi. Í grg. með frv. til laga um samþykkt á ríkisreikningi fyrir 1989 er þetta einnig rakið ítarlega og rætt um nauðsyn þess að settar séu skýrar reglur og þar einnig greint frá eða rætt um nokkur atriði sem þarfnist sérstakrar athugunar og eru dregin þar fram. Mig langar einnig, með leyfi forseta, að vitna aðeins í þessa grg., en þar segir m.a.: ,,Ríkisreikningsnefnd leggur til að stefna beri að því að sýna allar skuldbindingar sem á ríkissjóði hvíla eins og þær eru best þekktar á hverjum tíma. Það er því mikilvægt þegar í upphafi að marka skýrar reglur um það með hvaða hætti kröfur teljast skuldbindandi og þar með bókunarhæfar fyrir ríkissjóð.`` Þetta er greinilega sett fram því að menn telja að það þurfi að skoða vandlega, marka skýrar reglur og reyndar er ekki ævinlega ljóst hvenær kröfur teljast skuldbindandi. Hér eru t.d. nefndir nokkrir þættir sem þarf að skoða ítarlega, það eru lífeyrisskuldbindingarnar, það eru skuldbindingar við sveitarfélög vegna framkvæmda og rekstrar, það eru vextir og það eru ríkisábyrgðir. Í kaflanum um vexti segir m.a.: ,,Álitamál er hvaða vexti skal gjaldfæra. Þar kemur tvennt til. Annars vegar að miða við beinan útreikning á áföllnum vöxtum samkvæmt ákvæðum lánssamnings, hins vegar að finna út raunvexti og gjaldfæra þá. Í því samhengi var einnig óútkljáð hvaða verðmæli á að beita við umreikning til raunvaxta.`` Þetta sýnir m.a. að ekki eru enn þá skýrar reglur um hvernig að þessu skuli staðið. Varðandi ríkisábyrgðirnar segir: ,,Til álita kemur að ganga lengra og færa til gjalda í A-hluta samsvarandi fjárhæð og Ríkisábyrgðasjóður afskrifar í sínum reikningi vegna affalla. Ákveðið var að bíða með frekari breytingar þar til fyrir liggur skilgreining vinnuhóps um flokkun ríkisaðila og skilgreiningu í málaflokka.`` Allt þetta finnst okkur fulltrúum stjórnarandstöðunnar sýna að málið sé á undirbúnings- og vinnslustigi og ekki tímabært að taka það inn í fjáraukalög. Mætti reyndar nefna enn frekari dæmi. Ég get t.d. nefnt að í tillögum fjárln. er gert ráð fyrir viðbótargreiðslu til framhaldsskóla á Húsavík upp á 5 millj. kr. sem er ekki nema hluti af skuldbindingunni við þennan skóla. Þar liggur fyrir samningur upp á 70 millj. Hefði þá ekki verið rétt í samræmi við hitt að taka þessar 70 millj. inn og gera síðan sérstaklega grein fyrir að af þessum 70 millj. ætti nú ekki að greiða nema 5 millj.? Um það snýst málið að alveg sé skýrt hvenær um er að ræða skuldbindingu, hvenær hún er orðin bókunarfær og síðan að alveg skýrt og greinilega komi fram hvað af þeirri skuldbindinu á að greiða út. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta öllu fleiri orð. Ég hef reynt að gera stuttlega grein fyrir þeim athugasemdum og fyrirvörum sem við stjórnarandstæðingar gerum sameiginlega við þetta nál., svo og nokkrum öðrum einstökum þáttum sem ég tel að þurfi að skoða nánar, annaðhvort milli 2. og 3. umr. eða við fjárlagagerðina fyrir næsta ár, en veit að einstakir nefndarmenn munu síðan gera frekari grein fyrir því sem þeir vilja hér láta koma sérstaklega fram.

Virðulegi forseti. Hér hefur verið lagt fram nál. fjárln. vegna fjáraukalaga fyrir árið 1991. Þar sem ég hef skrifað undir það með fyrirvara vil ég gera nokkra grein fyrir þeim fyrirvara. Ég vil byrja með að árétta það álit minni hluta fjárln., sem fram kemur í umræddu nál., þar sem talað er um fyrirvara vegna útgjalda samkvæmt heimildarákvæðum, en þar eru settar inn til viðbótar 700 millj. kr. frá því sem var í fjáraukalagafrv. Mín skoðun og annarra í minni hluta fjárln. er sú að þarna sé verið að fara inn á vafasama braut þar sem verið er að taka inn í fjáraukalög 700 millj. sem eru vegna skuldbindinga í fasteignakaupum á árinu sem gerð er með tilvísun í 6. gr. fjárlaga. Ríkisendurskoðun hefur í mörg ár gert athugasemd við að ekki skuli vera gerð grein fyrir slíkum skuldbindingum jafnhliða því sem greiðslur innan ársins eru sýndar. En svo sem þingmönnum er kunnugt eru fjárlög unnin á greiðslugrunni sem til framkvæmda á að koma innan hvers árs, en þar hefur ekki verið venja að fram kæmu skuldbindingar sem þó eru oftast gerðar um leið, enda sjaldnast um að ræða að t.d. fasteignakaup séu greidd að fullu á því ári sem stofnað er til þeirra. Ég get út af fyrir sig verið því sammála að það eigi að vera upplýst í hverju fjárlagafrv. til hvaða skuldbindinga er verið að stofna. Það getur þó verið erfitt að framfylgja því, þar sem oft er erfitt að átta sig á um hvaða upphæðir getur verið að ræða. Nægir í því sambandi að nefna búvörusamninginn og lífeyrisgreiðslur til opinberra starfsmanna. En eigi að taka upp þannig vinnubrögð við útfærslu fjárlagafrv. er ekki nóg að taka einn afmarkaðan þátt út og allra síst að troða þeim þætti inn í fjáraukalög sérstaklega þar sem raunverulega er verið að gera grein fyrir ófyrirséðum útgjöldum sem koma til greiðslu á árinu. Hvernig að því verður staðið að setja inn í fjárlög raunverulegar kostnaðartölur, sem gerðar eru í tengslum við hinar ýmsu skuldbindingar eða ákvarðanir Alþingis, þarf að gerast í samhengi. Því teljum við ekki tímabært að setja þetta inn í fjáraukalög eitt og sér án þess að gerð sé grein fyrir öðrum skuldbindingum jafnframt. 6. gr. fjárlaga er annars kapítuli sem þarfnast alveg sérstakrar skoðunar og umhugsunarvert hvort sú grein eigi að standa. Þar er um svo víðtækar heimildir til handa framkvæmdarvaldinu að ræða að Alþingi fær ekki rönd við reist gagnvart þeim skuldbindingum sem hægt er að gera innan þessarar greinar. Menn eru misjafnir, ráðherrar eins og aðrir, og mér sýnist þeir geti þarna valsað með fjármuni samkvæmt geðþóttaákvörðunum. Á þessu ári, þegar tvær ríkisstjórnir hafa staðið að framkvæmd fjárlaga, fer þessi liður a.m.k. 105 millj. fram úr heimildum á greiðslugrunni en skuldbindingarnar eru svo enn hærri. Þá eru fyrirvarar okkar í minni hluta fjárln. einnig vegna þess niðurskurðar sem fram kemur í fjáraukalagafrv. T.d. er framlag til viðhalds og stofnkostnaðar framhaldsskóla lækkað um 40 millj. þó að aftur komi viðbót upp á 12 millj. vegna Menntaskólans á Egilsstöðum, Flensborgarskóla og Menntaskólans á Laugarvatni, auk brtt. sem hefur verið lögð fram um 5 millj. vegna Húsavíkurskóla. Lengi vel fékkst ekki sundurliðað um hvaða stofnanir eða skóla væri að ræða þrátt fyrir ítrekaðar óskir en nú kemur í ljós að þarna er um 10 millj. til Vestmannaeyja að ræða og 15 millj. eru enn ósundurliðaðar. Þá er framlag til rekstrar framhaldsskóla lækkað um 200 millj. og virðist það engan veginn raunhæft á sama tíma og umtalsverð fjölgun nemenda í framhaldsskólum á sér stað. Jafnvel þarf að vísa nemendum frá vegna þess að ekki er fjárveiting til að sinna þeirri fjölgun. Sama gildir um grunnskóla almennt, en þar er farið fram á 20 millj. kr. niðurskurð óskilgreint og því háð duttlungum ráðuneytis um hvaða skóla er verið að ræða þó það hafi nú komið fram að einhverju leyti. Svo sem ég nefndi í ræðu sem ég flutti við 1. umr. frv. er athyglisverð sú aukning sem alltaf verður í rekstri aðalskrifstofa ráðuneytanna. Í frv. hefur kostnaður vegna skrifstofuhalds ýmiss konar, nefndastarfs og bifreiðakaupa, farið 86,2 millj. fram úr fjárlögum ársins 1991. Sama virðist einnig eiga að halda áfram samkvæmt fjárlagafrv. fyrir 1992, því þar aukast enn framlög til skrifstofurekstrar ráðuneyta í Reykjavík. Hvenær ætla menn sem ákafast predika niðurskurð að byrja á sjálfum sér? Ég hygg að þarna sé skýringa að leita á því að hinar ýmsu stofnanir ríkisins fara sífellt fram úr fjárlögum. Þær sjá dæmið fyrir sér í skrifstofuhaldi ráðuneyta. Ekki verður vart við annað en það sé tekið gott og gilt og þeir sem sífellt fara fram úr fjárlögum verðlaunaðir á kostnað þeirra sem líta á fjárlagarammann sem lög sem fara beri eftir. Þá vil ég benda á nokkur atriði þar sem áætlanir um byggingu hafa ekki staðist. Þjóðleikhúsið er hrikalegt dæmi um slíkt því þar þarf 250 millj. kr. meira til endurbóta en áætlað var til fyrsta áfanga. Sjálfsagt á það sér skýringar en samt sem áður finnst mér það vítavert. Einnig vil ég geta um meðferðarheimilið Tinda þar sem farið er fram á 20 millj. vegna viðgerðarkostnaðar við húsið sem keypt var til þessara nota og 6 millj. vegna búnaðar. Þegar sú ákvörðun var tekin að kaupa þessa fasteign var gerð áætlun um kostnað og fullyrt að ekki kæmi til frekari kostnaður. Áætlunin var samþykkt þrátt fyrir ítrekaðar athugasemdir fulltrúa Kvennalistans í fjárveitinganefnd sem benti á að bæði húsið og staðsetningin væri ekki heppilegur kostur til þessarar starfsemi. Hún benti einnig á að húsið væri mjög illa farið og hlyti að kosta meira að gera við það og breyta því en áætlunin sagði til um. Röksemdir hennar hafa fyllilega staðist þó að ekki væri tekið mark á þeim þá. Það sannast í þessu frv. þar sem heimilið fer í allt 30 millj. kr. fram úr fjárlögum. Ég vil þó taka það skýrt fram að þær athugasemdir áttu ekkert skylt við þá starfsemi sem þarna átti að reka. Fyrir löngu var orðið tímabært að huga að þeim vanda sem mörg ungmenni rata í og þjóðfélagið hafði ekki brugðist við. Það er miður að sífellt meiri þörf virðist vera fyrir slíka starfsemi því að þeim ungmennum fer stöðugt fjölgandi sem þurfa á aðstoð að halda vegna fíkniefnaneyslu. Vissulega verður samfélagið að hlaupa þar undir bagga en æskilegra væri að auka fyrirbyggjandi aðgerðir. Það væri heilbrigðara, og einnig ódýrari lausn til lengri tíma litið, ef hægt væri að byrgja brunninn áður en barnið dettur ofan í. Okkar stuðningur var við málefnið en við gerðum ítrekaðar athugasemdir við fasteignakaupin. Utanrrn. þarf talsverða umframfjárveitingu vegna samninga um EES. Þar er um að ræða 26,6 millj. kr. til viðbótar við það sem áður var ákveðið. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um það hér. Það hefur verið gert að undanförnu í þeim umræðum sem farið hafa fram um Evrópskt efnahagssvæði og þann samning sem hæstv. utanrrh. segist vera búinn að gera en hv. formaður utanrmn. segir að sé enginn samningur. Það mun ekki verða í síðasta skiptið sem þessi samningur verður okkur fjárhagslegur baggi. Ég efast mjög um að fjárhagslegur ávinningur af honum muni vega upp þann kostnað sem af honum mun hljótast á næstu árum verði hann samþykktur. Í þessu fjáraukalagafrv. eru ýmsir aðrir liðir þar sem um niðurskurð er að ræða. Má þar nefna lækkun til sjúkrahúsa og læknisbústaða, 21 millj. kr. Þar mun vera um nýframkvæmdir að ræða sem búið var að ákveða að ráðast í. Á tímum sparnaðar er ekkert við því að segja að frestað sé nýframkvæmdum sem mega bíða ef ekki væru á sama tíma nýttar heimildir í 6. gr. fjárlaga til fasteignakaupa sem deila má um hversu nauðsynlegar eru. Með öðrum orðum, framkvæmdarvaldið er að breyta ákvörðun löggjafarvaldsins en tekur sér jafnframt vald til geðþóttaákvarðana í að fjárfesta fyrir stærri upphæðir en þær sem verið er að skera niður í samþykktu fjárlagafrv. Einnig er lækkun um 15 millj. kr. til heilsugæslustöðva almennt og mun þar vera um að ræða að ekki hefur verið hægt að ráða í stöður í heilsugæslunni, sérstaklega í dreifbýli. Það er mjög alvarlegt mál að slíkar stöður séu ekki mannaðar, enda skapar það öryggisleysi meðal íbúanna og getur haft alvarlegar afleiðingar í för með sér. Ég nefni sem dæmi að ekki hefur verið ráðið í stöðu hjúkrunarkonu á Suðureyri og stöður hafa verið ómannaðar á Hvolsvelli. Á þessu þarf að ráða bót og er ekki fullnægjandi afgreiðsla að skera bara niður fjárveitingar til þessa þar sem ekki hefur verið ráðið í stöðurnar. Leita þarf leiða til úrbóta á þeim stöðum og fleiri þar sem sama ástand ríkir. Þarna er lækkun um 15 millj. eins og áður sagði en hins vegar er lögð til hækkun um 20 millj. vegna meðferðarstöðvar á Fitjum sem mér er sagt að sé rekin fyrir útlendinga. Ég verð að segja að þarna finnst mér um furðulega ráðstöfun á fjármagni íslenska ríkisins að ræða. Heilbrigðis- og tryggingamál eru fjárfrekasti liður hinna íslensku fjárlaga og vissulega full þörf á að leita leiða til hagræðingar þar. Sú hagræðing verður þó að gerast í fullu samráði við þá aðila sem að þessum málum vinna. Það hefur enda sýnt sig að ef þannig er tekið á málum næst árangur, en yfirlýsingagleði ráðherranna og ýmislegt sem kastað er fram í frv. til fjárlaga er ekki vænlegt til að byggja hugmyndir um samstarf á. Eins og ég sagði er þetta stór liður og má benda á að Tryggingastofnun ríkisins þarf hækkun í þessu fjáraukalagafrv. um 905 millj. kr., mest vegna lífeyristrygginga, sjúkratrygginga og slysatrygginga. Þar munu umferðarslysin vera stór liður, en einnig er yfirstjórn stofnunarinnar ætluð hækkun sem nemur um 45 millj. kr. sem sýnir að full þörf mun vera á að taka þann rekstur til endurskipulagningar. Tryggingastofnun ríkisins er orðin slíkt ríki í ríkinu að almenningur á þar ekki greiðan aðgang að afgreiðslu sinna mála. Þá er lögreglustjórinn á Keflavíkurflugvelli með aukafjárveitingu upp á 7,1 millj. kr. Þetta mun vera eitt dýrasta löggæsluembætti landsins og í fjárln. hafa komið fram athugasemdir um það og spurningar um hvers vegna svo sé. Ekki hafa komið fram nægilega góð svör um það, en í fjárlagafrv. fyrir árið 1992 er tekið á því máli og fjárveiting til þessa embættis skorin niður allverulega. Hvernig til tekst mun svo koma í ljós við afgreiðslu þess frv. Þá finnst mér að kynningarátakið um Leif Eiríksson hafi farið ótrúlega fram úr fjárlögum, en þar þarf að bæta við 25 millj. kr. Ég sé ekki að nauðsyn hafi verið á að leggja 30 millj. í þessa Leifskynningu og sýnist mér að þar hafi ekki verið farið vel með fjármuni ríkisins. Sjútvrn. og viðskrn. eru þau tvö ráðuneyti þar sem niðurskurður er upp á 1,5 millj. kr. hjá hvoru á heildina litið. Skýringin er sú að dregið er úr framlagi til ýmissar rannsóknastarfsemi en kostnaður við aðalskrifstofu fer þó fram úr fjárlögunum um 1,5 millj. kr. Lækkað er framlag til gæðaátaks, starfsmenntunar, markaðsöflunar og tilrauna í sjávarútvegi um 2 millj. kr., en sú upphæð er svo aftur greidd fyrir nefndastörf, sama upphæð. Með öðrum orðum, lækkun til rannsóknastarfa og hækkun vegna skrifstofustarfa. Hvort skyldi nú vera nauðsynlegra? Samgöngumálin eru sérstakt mál. Þar var lækkað um 350 millj. frá fjárlagafrv. fyrir 1991. Um þau urðu allmiklar umræður á þinginu í vor og skýringin er sögð sú að vetrarviðhald hafi lækkað nánast sjálfkrafa um 100 millj. Vestfjarðagöng eru lækkuð um 100 millj. og þar af er okkur sagt að 50 millj. séu færsla frá ári til árs, þannig að raunverulega sé ekki um neina lækkun að ræða og þar muni verða haldið áfram framkvæmdum eins og áformað var. Ég hef enga ástæðu til annars en að treysta því að svo sé þrátt fyrir að þessar lækkanir séu settar hér inn. Til nýbygginga vega og brúa er 150 millj. kr. niðurskurður og það er sundurliðað í skýringum með þessu fjáraukalagafrv. Þar mun aðallega vera um að ræða að sparnaður hafi náðst í útboðum og ekki að minna sé um þær framkvæmdir sem áformað var að gera. Hins vegar hefur verið viðtekin regla í þeim framkvæmdum að sparist í útboðum njóta viðkomandi vegarkaflar þess í framkvæmdum. Þannig að þarna er auðvitað verið að skera niður framlag til vegamála. Þá eru í þessu fjáraukalagafrv. ætlaðar 35 millj. til niðurgreiðslu á rafmagni samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar um jöfnun húshitunarkostnaðar. En ég vil benda mönnum á að þetta segir lítið í því að vega upp á móti þeim hækkunum sem á þessu ári hafa komið frá Landsvirkjun. Þar er um að ræða 5% hækkun 1. jan. sl., 5% aftur 1. júlí sl. og 5% 1. okt. sl. Þessar hækkanir á síðari hluta ársins eru fyrst og fremst vegna þess að rekstur Blönduvirkjunar kemur nú af fullum þunga inn í reksturinn. Jafnframt er því lýst yfir af Landsvirkjun að þessar hækkanir séu ekki nægjanlegar fyrir rekstur næsta árs. Við megum því eiga von á enn frekari hækkunum orkuverðs því að vitaskuld geta þær orkuveitur sem þurfa að kaupa rafmagn af Landsvirkjun ekki tekið á sig þessar hækkanir án þess að það komi fram í orkuverði til neytendanna. Hvar er nú þjóðarsáttin? Þær hækkanir sem ég nefndi hafa gert það að verkum að orkuverð hefur þurft að hækka hjá Orkubúi Vestfjarða um 12,5% á árinu frá 1. jan. og hafa þeir þó reynt að stemma stigu við hækkunum og ekki látið gjaldskrárhækkanir Landsvirkjunar koma að fullu fram í orkuverði til neytenda. Þar að auki vil ég benda á að þær fullyrðingar, að ríkið hafi yfirtekið skuldir Orkubús Vestfjarða og Rafmagnsveitna ríkisins þegar verðjöfnunargjald á raforku var fellt niður, eru hæpnar því hér er ekki verið að tala um að fella þessar skuldir niður eins og ég hugsa að flestir hafi skilið það. Þessi orkufyrirtæki misstu spón úr aski sínum þegar verðjöfnunargjald á raforku var fellt niður og í kjölfar þess kom síðan yfirtaka skulda. Hins vegar er þeim gert að greiða af þessum skuldum til ríkisins 70% af greiðsluafgangi fyrirtækjanna þegar tekin hefur verið frá föst tala til framkvæmda --- 70% af greiðsluafgangi, þ.e. þeim hagnaði sem verður áður en afskriftir og verðbreytingarfærsla er tekin inn. Þannig þarf Orkubú Vestfjarða að greiða vegna ársins 1989 32 millj. kr. vegna yfirtöku þessara skulda og vegna ársins 1990 58 millj. vegna þeirra ákvæða sem eru í skuldabréfinu. En á þessu ári, eins og ég sagði áðan, eru ætlaðar í fjáraukalögum 35 millj. til að niðurgreiða rafmagn, hitakostnað, á öllu landinu. Samkvæmt upplýsingum frá Orkubúi Vestfjarða hafði ekki verið reiknað með því að orkubúið þyrfti að greiða af skuldabréfinu á sama tíma og tap er á rekstri fyrirtækisins. En þessi afborgunarskylda er sem sagt miðuð við lausafjárstöðu. Á sama tíma og því er haldið fram af ríkisstjórninni að verið sé að greiða fyrir jöfnun orkuverðs með 35 millj. í aukafjárlögum á þessu ári hefur hæstv. fjmrh. fundið þarna smugu til að blóðmjólka þessi sömu fyrirtæki og gera rekstur þeirra erfiðari en ella hefði verið. Þarna er um að ræða margfalt hærri upphæð en þessi orkufyrirtæki fá til niðurgreiðslu á orku til húshitunar samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar. Ég tel að þarna sé vísvitandi verið að slá ryki í augu fólks. Það telur að verið sé að bæta rekstrarskilyrði orkuveitna með yfirtöku þessara skulda og koma til móts við óskir almennings um jöfnun orkuverðs. En þetta sem ég var að lýsa eru hins vegar staðreyndir málsins. Að lokum vil ég fara nokkrum orðum um þær brtt. sem hér hafa verið lagðar fram. Þær hafa verið ræddar í fjárln. og samþykktar af meiri hluta nefndarinnar. Við erum vitaskuld ekki á móti þeim fjárveitingum. Þó að í sumum tilfellum gangi þær allt of skammt þá getum við að sjálfsögðu ekki verið á móti því að einhverjar úrlausnir séu gerðar. Nefndin á síðan eftir að taka á nokkrum málum milli 2. og 3. umr., erindum sem ekki bárust nægilega tímanlega en nauðsynlegt er að fjalla um. T.d. er fjárvöntun Lánasjóðs ísl. námsmanna enn óafgreitt mál því þar vantar enn þá 300 millj. kr. eins og kom fram í máli formanns fjárln. hér áðan. Það hlýtur því að koma á borð fjárln. áður en til 3. umr. kemur. Við þessu verður að bregðast því afkoma margra fjölskyldna er undir því komin að Lánasjóður ísl. námsmanna geti staðið við greiðslur til þeirra sem reynst hafa lánshæfir á þessu skólaári. Það er þegar búið að skerða námslánin á þessu ári og það er ekki leið sem við mælum með. Vandi sjóðsins er fyrst og fremst vegna þess að honum hefur verið gert skylt að taka lán til starfseminnar, lán á dýrum vöxtum en ríkissjóður hefur ekki getað staðið við að greiða framlag til hans eins og lög gerðu ráð fyrir í upphafi. Það er vandinn í hnotskurn. En það leysir ekki mál dagsins í dag að ræða það fram og aftur og vandinn í dag er líka sá að mikil fjölgun námsmanna hefur orðið. En eins og ég sagði á enn eftir að afgreiða það mál innan nefndarinnar. Ég mun láta þetta nægja sem greinargerð og sjónarmið Kvennalistans með þeim fyrirvörum sem ég hef um þetta fjáraukalagafrv.

Herra forseti. Hv. 6. þm. Reykn., formaður fjárln., hefur gert glögga grein fyrir afgreiðslu fjárln. á fjáraukalagafrv. fyrir árið 1991, hér við 2. umr. Með sama hætti hafa hv. 1. þm. Norðurl. e. og 6. þm. Vestf. flutt hófsamar ræður og skýrt sína afstöðu í glöggu máli. Í sjálfu sér er ekki ástæða til fyrir mig að bæta miklu við. Ég vildi þó aðeins koma að örfáum atriðum. Í fyrsta lagi vil ég gjarnan gera grein fyrir því að verði þær tillögur sem liggja fyrir frá fjárln. samþykktar blasir við sú staða í fjármálum ríkisins á þessu ári að gert er ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs hækki einungis um 200 millj. en útgjöldin hækki hins vegar frá því sem fjárlög gerðu ráð fyrir um 5,9 milljarða. Það sést því að það hallast verulega á í afkomu ríkissjóðs miðað við það sem var þegar fjárlög voru afgreidd fyrir tæpu ári síðan. Við þetta vex halli ríkissjóðs frá því sem fjárlög gerðu ráð fyrir, sem var um 4,1 milljarður, í 9,8 milljarða. Nú er það svo að í sjálfu sér á þetta ekki að koma sérstaklega á óvart og þessi staða kemur mér ekki á óvart. Ég skal ekki fara að rifja upp það sem ég sagði hér í þessum ræðustól fyrir tæplega ári síðan --- og kannski hefur nú ræðustólnum verið breytt við nýskipan mála hér á Alþingi. En á þessum stað sagði ég fyrir ári síðan að ég liti svo á að þó að fjárlög væru afgreidd með 4,1 milljarða halla á pappírnum væri halli fjárlagadæmisins eins og það leit út þá eigi minni en 6--7 milljarðar. Sú tala var mjög varlega metin að minni hálfu því að tölulegar áætlanir mínar greindu 8 milljarða á þeirri stundu og ég sundurgreindi þær áætlanir mínar í einstökum atriðum en vegna ýmissa óvissuatriða sem geta haft áhrif á útkomuna var mín niðurstaða varlega metin á 6--7 milljarða. Nú er þetta þegar hærra og kannski óvíst hvort öll kurl séu til grafar komin eins og fram hefur komið í máli bæði formanns nefndarinnar og annarra nefndarmanna sem talað hafa á undan mér. Ég held að það blandist engum hugur um að þessi staða er alvarleg og eykur þann vanda sem við er að fást fyrir núv. ríkisstjórn í fjármálum ríkisins við afgreiðslu fjárlaga, bæði fyrir næsta ár og næstu ár, þ.e. á því kjörtímabili sem er nýlega hafið. Þennan lestur er ég nú búinn að flytja svo oft að ég ætla ekki að þreyta hv. alþm. sem hér eru viðstaddir á því að fara langt út í þá sálma að þessu sinni, en aðeins vekja athygli á þessum örfáu dráttum úr þeirri ásýnd sem nú blasir við í þessu dæmi. Ég skal heldur ekki fara langt út í það að greina það í sundur hvað af þeim hækkunum eða þeim breytingum sem verða á fjárlagadæminu við afgreiðslu frv. eigi rætur hjá fyrrv. eða núv. ríkisstjórn. Ég tel sjálfsagt að segja það sem rétt er að nokkuð af þeim hækkunum, sem hér er verið að fara fram á með frv. og með þeim brtt. sem fyrir liggja, eiga rætur sínar hjá núv. ríkisstjórn. Þar er einn liður langstærstur, þ.e. útflutningsbætur á kindakjöti til Mexíkó sem er flýting á útflutningsbótagreiðslum sem er ætlast til að sparist á næsta fjárlagaári sem þessu nemur. En það er um 390 millj. kr. Ég tel að þetta hafi verið rétt ákvörðun og betri leið en aðrar sem voru í augsýn varðandi ráðstöfun á kjötinu. Annar stærsti útgjaldapóstur í frv. sem er á ábyrgð núv. ríkisstjórnar er 35 millj. kr. vegna hækkunar á niðurgreiðslum á raforku til húshitunar. Ég geri ráð fyrir því að ekki séu gagnrýnisraddir varðandi þann lið. Aðrir liðir eru miklu smærri sem samtals nema nokkrum tugum millj. kr. En meginþunginn er því vegna ákvarðana eða fyrirheita sem tekin hafa verið af fyrri stjórnvöldum. Í sjálfu sér kemur ekki á óvart að svo skuli vera þótt ég og ýmsir aðrir hafi gagnrýnt að það hafi í ýmsum tilvikum verið helst til gáleysislega með farið. Það er svo aftur önnur saga, sem líka er gagnrýnt, að í frv. eru gerðar tillögur um niðurskurð á ýmsum liðum af hálfu núv. ríkisstjórnar og þær niðurskurðartillögur eru hærri en þær tillögur til aukinna útgjalda sem kenna má við þá hæstv. ríkisstjórn sem nú situr. Ég kýs að láta þessi orð duga varðandi þetta yfirlit sem ég hef drepið á í örfáum punktum. Nokkuð hefur verið rætt um uppsetningu á fjárlagafrv. og í tilefni af því að meiri hluti fjárln., --- ég var nú ekki sjálfur viðstaddur --- hefur tekið ákvörðun um að taka inn til gjalda skuldbindingar og útgjöld vegna fasteignakaupa á þessu ári um 700 millj. kr. Ég skal heldur ekki fara djúpt í þá umræðu sem aðeins hefur verið hafin um þetta efni. Ég vil þó segja það að ég hygg að það hljóti að vera markmið okkar allra alþingismanna það ætti að vera markmið hæstv. ríkisstjórnar á hverjum tíma og það ætti að vera markmið þeirra sem starfa í stjórnkerfinu, að uppsetning fjárlaga sé sem allra skýrust og sé þannig að ólíklegt sé að valdi misskilningi. Ég tel að það væri mjög mikill kostur að uppsetning fjárlaga væri í samræmi við uppsetningu ríkisreiknings eins og hv. 1. þm. Norðurl. e. vitnaði til þar sem hann las úr athugasemdum með fjárlagafrumvarpinu. Ég held að þessi mál séu yfirleitt það flókin að þó að við, sem erum búin að starfa að þessum málum í fjölda ára, skiljum hvað um er að vera þá væri það mjög til að auðvelda skilning hins almenna alþingismanns og hins almenna borgara í landinu ef ekki væri mismunur þarna á milli. Núna er verulegur mismunur á þessu. Þetta hef ég gagnrýnt á undanförnum árum. Ég tek eftir því að á borð þingmanna er komið frumvarp til laga um samþykkt á ríkisreikningi fyrir árið 1989. Ég hygg að niðurstöður í því frv. séu með býsna mikið öðrum hætti en var á fjáraukalögum fyrir árið 1989. Samkvæmt frv. greinist halli á ríkissjóði hvorki meira né minna en 64,4 milljarðar á árinu 1989. Það er hrikaleg tala og margfalt hærri en er á fjáraukalögum. Ég held að það væri keppikefli að samræmi væri í þessum efnum. Ég get nefnt eitt dæmi úr fjáraukalagafrv. sem liggur hér fyrir. Það er gert ráð fyrir að taka inn til gjalda 180 millj. kr. vegna útflutningsbóta sem fram fóru á árinu 1988. Og alla stund síðan hefur þessi tala verið einhvers staðar í leyni í skúffum ríkiskerfisins, fjmrn., og ekki komið fram í yfirliti um fjárhag ríkisins. Ég tel að þetta sé fullkomlega óeðlilegt og hefði betur verið sýnt í fjárlögum eða fjáraukalögum fyrir árið 1988 eða a.m.k. fyrir árið 1989. Ég álít að engum sé til góðs að haga reikningsskilum á þann máta að það komi ekki sem skýrast fram á hverjum tíma hvernig staðan er. Gildir alveg einu hvaða ríkisstjórn situr í landinu. Ég vil aðeins ljúka þessum almennu hugleiðingum um þetta atriði með því að segja það sem mína skoðun að mér lýst ekkert sérstaklega vel á þá aðferð sem boðuð er í athugasemdum með fjárlagafrv. fyrir næsta ár að setja upp fjárlagafrv. og fjárlög með tvenns konar hætti í sama plaggi. Það verður væntanlega ekki til að greiða fyrir því að skilningur manna á þessu sé öruggur. Að fá í hendur fjárlagafrv. og síðan væntanlega fjárlög sem eru með tvenns konar niðurstöðum. Í fyrsta lagi samkvæmt svokölluðum greiðslugrunni og í öðru lagi samkvæmt svokölluðum rekstrargrunni. Þetta er að mér sýnist ekki álitleg leið. Þar ofan í kaupið tel ég að við ættum að kappkosta að skipa þessum málum á þann veg að þeir sem með stjórnvölinn fara hverju sinni þurfi ekki vegna uppgjörsákvarðana að liggja undir gagnrýni frá Ríkisendurskoðun sem er óháð stofnun og á að hafa það verk með höndum að endurskoða og gagnrýna bæði formlega og efnislega meðferð þessara mála.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir þáltill. um útfærslu togveiðilandhelginnar á þskj. 120 sem hljóðar þannig: ,,Alþingi ályktar að fela sjútvrh. að skipa nefnd til að gera tillögur um útfærslu togveiðilandhelginnar umhverfis Ísland.`` Í grg. með tillögunni segir m.a. svo: Engum blandast hugur um að nú horfir ískyggilega í sjávarútvegi á Íslandi. Niðurskurður á aflaheimildum og minnkandi stofn, svo og misheppnað klak þorskstofnsins ár eftir ár án þess að á því séu viðhlítandi skýringar, kallar á skoðun annarra þátta en hingað til. Þorskveiði á grunnslóð er víðast sáralítil, jafnvel á miðum sem hingað til hafa verið talin meðal þeirra gjöfulustu, svo sem í kringum Vestmannaeyjar. --- Er þar skemmst að minnast að þann dag sem þáltill. var lögð fram á þinginu bárust fregnir af því að bæjarstjórn Vestmannaeyja hefði gert tillögu um útfærslu á landhelginni í kringum Vestmannaeyjar í þrjár sjómílur. Í mínum huga er ljóst að aðalmarkmið kvótakerfisins, sem komið var á 1983, hefur ekki náðst þ.e. að byggja upp fiskstofna og draga úr sókn á miðin. Allan þann tíma, sem kvótakerfið hefur verið í gildi, hefur stefnt í öfuga átt hvað varðar uppbyggingu fiskstofnanna. Álagið á miðin hefur heldur ekki minnkað. Að mínu mati hefur það alls ekki vaxið þó að smábátarnir hafi tekið meiri fisk úr sjónum, því að enn þá er veiði smábáta ekki nema í kringum 14% af heildarþorskaflanum, eða var það á síðasta ári, en hins vegar hefur afkastageta stóru skipanna vaxið stórkostlega. Eftir breytingar, sem gerðar voru á kvótalögunum á síðasta þingi, stefnir nú hraðbyri í að allar veiðar í atvinnuskyni við Ísland verði stundaðar af stærri skipum, aðallega togskipum, og aðrar veiðar leggist af. Mjög sterk rök má færa fyrir því að tilverugrundvöllur margra sjávarplássa á landinu sé þannig brostinn með tilheyrandi eignaupptöku eða stórfelldari bjargráðum af hálfu hins opinbera en nokkru sinni hafa sést hérlendis. Þegar Íslendingar stóðu í baráttu fyrir útfærslu landhelginnar í 12 sjómílur og síðar í 50 og 200 mílur var sú barátta ekki aðeins til að minnka sókn útlendinga á Íslandsmið heldur einnig og ekki síður að flytja togveiðar þeirra lengra frá landi eða eins og þá var sagt að ,,losna við ryksuguskipin út úr kálgörðunum``. Nú eigum við skip sem eru mörgum sinnum afkastameiri en fyrrnefndir ryksugutogarar og ég verð að segja það að ég hefði ekki trúað því fyrir 30 árum að hið háa Alþingi Íslendinga væri búið að samþykkja lög sem væru á góðri leið með að leggja af allar veiðar nema á stærri skipum og þá einna helst togskipum. Það er alveg ljóst að miðað við þá þróun sem núna er, þar sem þegar á þessu ári er búið að selja 300 smábáta, sem allir hafa verið keyptir eða aflaheimildir þeirra hafa verið keyptar af frystiskipunum og stóru togurunum, þurfa ekki að líða ýkjamörg missiri þar til að smábátaútgerð á Íslandi hefur lagst af. Ég held að við stöndum þá frammi fyrir, eins og ég sagði áðan, mun stærri vandamálum en við höfum nokkru sinni staðið frammi fyrir í byggðamálum og þykir þó mörgum nóg um. Allt frá því að land byggðist hafa verið stundaðar krókaveiðar hér við land án annarra takmarkana en náttúran ein setur. Frelsi til slíkra veiða er því að mínu mati einn af hornsteinum þjóðmenningar okkar og ber að varðveita hana svo lengi sem þess er nokkur kostur. Veiðar með línu og færi byggjast á allt öðrum forsendum en aðrar veiðiaðferðir. Þær geta hvorki ofveitt né spillt náttúru eins og við sjáum því miður dæmi um að önnur veiðarfæri geta gert. Hér hafa verið rakin nokkur rök fyrir því að ég flyt þessa till. en ýmislegt er þó hægt að skoða fleira í þessu sambandi. Mjög skiptar skoðanir eru meðal fiskifræðinga á áhrifum veiða úr einstökum stofnum og viðgang þeirra. Ég ætla ekki að fara út í þá sálma enda hef ég ekki þekkingarforsendur til þess. En hjá því verður ekki komist að setja fram nokkrar spurningar í því sambandi. Hvernig stendur á því að nýliðun í þorski er þeim mun minni sem hrygningarstofninn er stærri? Hvernig stendur á því að minna veiðist af stórþorski eftir að farið var að friða smáfisk? Hvort sem sú friðun er meira í orði en á borði því að ýmsir telja að enn þá sé mikið veitt af smáfiski en ég ætla ekki að vera með neinar getgátur í því sambandi. Þar sem hrognafjöldi í 50--100 þorskum mundi duga til að byggja upp eins og 300.000 tonna afla af þriggja kílóa fiskum finnst mér afar ólíklegt að takmarkalausar krókaveiðar við Ísland geti haft nokkur áhrif á það fiskmagn sem í sjónum er. Nema þá helst til bóta því að fiskur tekur beitu þegar of lítið er af æti og einnig ef fiskarnir eru of margir miðað við ætisframboðið. Ættum við ekki, á meðan jafnskiptar skoðanir eru um þetta mál að gera tilraun með því að leyfa alfrjálsar krókaveiðar í einhver ár, tvö eða þrjú ár? Einn algengasti ,,frasi`` eða orðaleppur, sem ég vil leyfa mér að þýða svo á íslensku, sem notaður er í umræðum um fiskveiðar nú á dögum er að nauðsynlegt sé að laga stærð fiskveiðiflotans að ,,afrakstursgetu`` miðanna. Hér er talað eins og afrakstursgeta miðanna sé einhver vel þekkt stærð, svona eins og lengd sólarhringsins eða stærð landsins. En ég held að flestum beri saman um að slíkt er gríðarlega ónákvæm stærð. Menn greinir að vísu á um það hversu miklu munar en hundruð prósenta til eða frá hafa verið nefnd í mín eyru. Ég skal ekkert segja um það hversu mikil skekkja er í því en það er alla vega miklu meira en sem svarar afla smærri báta á Íslandsmiðum á þessum árum. En í sambandi við fiskveiðistjórnunina eru líka ýmis önnur atriði sem hið háa Alþingi verður að taka afstöðu til. Hvert stefnum við ef aðeins er horft á þrönga hagræðingu í sjávarútvegi? Er það endilega þjóðhagslega hagkvæmt að 50 frystitogarar og annað eins af nótabátum sjái um allar fiskveiðar við Ísland í framtíðinni? Það er ljóst að miðað við afkastagetu nýjustu fiskiskipanna mundum við ekki þurfa meira ef við gefum okkur það að þessi afrakstursgeta miðanna sé einhver ákveðin stærð svipuð því sem nú er talið. Er það ekki einnig afar hagkvæmt, svo við tökum annað öfgafullt dæmi, að svo sem eins og hundrað 2.500 manna blokkaríbúðir mundu duga fyrir okkur Íslendinga til að búa í hér á suðvesturhorninu? Eða er það endilega hagkvæmt þegar 1.000 millj. kr. frystitogari leggur úr höfn í fyrsta sinn að þá er búið að úrelda vel nothæft afkastaminna skip, búið er að kaupa 25 smábáta og þar með gera kannski 50--100 manns atvinnulausa? Það er búið að úrelda frystihúsið á staðnum, gera fólkið sem þar vinnur líka atvinnulaust og það er búið að úrelda íbúðir alls þess fólks sem þar býr vegna þess að það hefur auðvitað ekkert við að vera þegar staðið frammi fyrir því að ekki er möguleiki á að fara á sjó þegar þessi þróun er hefur runnið sitt skeið á enda. Til þess að bæta svo gráu ofan á svart er Fiskveiðasjóður á þessu ári að lána 2000 millj. sem er í kringum 80% af því sem hann ætlar sér að lána til að kaupa fjóra frystitogara, þrjá stóra frystitogara og eitt heldur minna skip sem reiknað er með að verði breytt í frystitogara. Af því að ég veit að í salnum eru ýmsir sem hafa áhuga á laxveiðum get ég ekki stillt mig um að spyrja hvort ekki sé hagkvæmara að veiða allan lax sem gengur í íslenskar ár með nót en vera að þessu sargi með flugu eða maðki og einum öngli. Ég hef sjálfur tekið þátt í, ég get sagt það núna af því að það er fyrnd sök, að kasta smásíldarnót fyrir framan árós norður í Skagafirði fyrir um það bil 25 árum. Í þessu eina kasti fékk ég örugglega meira en það sem menn eru að sarga í ánum í heilan mánuð við að ná í. Með sömu röksemdafærslu og Kristján Ragnarsson notar núna gegn krókaveiðibátunum tel ég alveg einsýnt að takmarka ætti eða banna helst stangaveiði vegna þess að hún er svo óhagkvæm og snúa sér alfarið að nótaveiðinni. Ég er eins og komið hefur fram eindreginn stuðningsmaður þess að við leyfum frjálsar krókaveiðar af ýmsum átæðum. Ég tel raunar fyrir utan að þær eru undirstaða byggðar í landinu, þ.e. undirstaða byggðar er að ekki leggist af veiðar á stórum svæðum, séu krókaveiðarnar þannig að þær geti hreinlega stuðlað að jafnvægi í náttúrunni og að banna eða takmarka slíkar veiðar vegna þeirrar gríðarlegu tækni sem við ráðum orðið yfir til þess að slátra fiski tel ég álíka gáfulegt og aðaláhersla risaveldanna, sem núna keppast við að semja um niðurskurð á kjarnorkutólum sínum, beindist að því að reyna að fækka rifflum. Ég hef margsagt að þetta er í mínum huga langstærsta byggðamálið sem við þurfum að takast á við núna. Þar finnst mér samgöngur og önnur óumdeilanlega mikilvæg byggðamál koma á eftir. Við á Íslandi erum ekkert einir um þessa skoðun. Í Kanada þar sem hinar dreifðu byggðir byggja afkomu sína á fiskveiðum eru menn að vísa stórskipum út í hafsauga og telja það vera grundvöll þess að halda þessum svæðum í byggð. Þar eru menn að átta sig á að ekki er eingöngu hægt að líta á skammtímaarðsemi ryksuguskipanna, svo að ég noti það orð enn einu sinni, og það er tímabært fyrir okkur að gera það líka. Þar sem ég held að ég sé eini maðurinn hér inni, sem hef atvinnu af spámennsku, finnst mér ég eiginlega hafa sérstakan rétt á að spá svolítið í framtíðina í fiskveiðunum. Ég þykist sjá að stöðugt bættar samgöngur innan lands og milli Íslands og annarra landa svo og Evrópusamningarnir, sem við erum núna að ganga inn í ef að líkum lætur, bjóði upp á allt aðra möguleika en hingað til hafa verið til staðar. Nú erum við að bjóða svokallaðan ferskfisk til sölu á erlendum mörkuðum úr gámum eða skipum sem sjaldan er minna en viku gamall. Það er komið í ljós að algengast er að hann sé á bilinu 10--18 daga gamall. Ég spyr ykkur hv. alþm: Er það í ykkar munni matur að borða 10--18 daga gamlan ferskfisk? Ég mundi ekki bjóða kettinum mínum slíkan mat nema mér væri sérstaklega illa við hann. Það getur vel verið að meðal ýmissa þjóða sé þetta ferskfiskur og auðvitað verður að anna því ef nauðsynlegt er að komin sé ,,góð`` lykt af fiski áður en hann er boðinn upp. Ég held að í framtíðinni verði fiskur annars vegar hálfunninn og frystur úti á sjó eins og nú er gert, enda er það afbragðs matur, en hins vegar verði meira farið út í að koma ekki að landi með öllu eldri en 3--4 daga gamlan fisk. Það verða smærri bátarnir sem leika þar að mínu mati aðalhlutverkið. Ef það gerðist að fiskur, kannski ekki mikið eldri en 3--4 daga gamall kæmi að landi er þá ekki nútíma ísfisktogaraútgerð að verða úrelt að nokkru leyti? Verður hún það kannski í framtíðinni? Ég held að enginn vafi sé á því að stjórnun fiskveiða hér á landi er komin í öngstræti. Fram undan eru harðnandi þjóðfélagsleg átök og vaxandi misrétti þegna í milli og hætta er á að verið sé að eyðileggja fiskimiðin, stærstu auðlind þjóðarinnar. Þá er það einnig skoðun ýmissa löglærðra manna að með núverandi kvótakerfi sé verið að brjóta stjórnarskrá lýðveldisins. Slíkt er aðeins hægt að kalla einu nafni þjóðarslys. Ég hef ekki minnst á mikið hitamál í umræðunni um kvótann, þ.e. veiðileyfasölu eða aflagjald. Í samanburði við aðra þætti í fiskveiðistefnunni tel ég það vera smámál og engan veginn markmið í sjálfu sér að taka veiðigjald. Slíkt fyrirkomulag er þó fullkomið réttlætismál í því kerfi, sem nú er, til að einhver meining sé með því að fiskimiðin séu sameign þjóðarinnar og einnig til að koma í veg fyrir að hér myndist hópur forríkra aðila sem hafa fengið fjöregg þjóðarinnar að gjöf. Ég vona svo að þessi þáltill. mín fái jákvæðar undirtektir og í síðasta lagi verði búið að taka afstöðu til þessa máls um mitt næsta ár þannig að nefndin, sem núna er að fjalla um sjávarútvegsstefnuna, geti haft niðurstöðuna að einhverju marki að leiðarljósi.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að tillaga af þessu tagi skuli vera flutt. Ég tel að taka eigi þetta mál til gaumgæfilegrar athugunar. Þarna er auðvitað verið að leggja til að teknar verði upp meiri sóknartakmarkanir en hafa verið í gildi og ég held að það sé affarasælast fyrir okkur að fara inn á þá braut að stjórna fiskveiðunum sem allra mest með sóknartakmörkunum. Flm. tillögunnar benti á ýmsa þætti í stjórn fiskveiðanna og sókn í fiskstofnana sem styðja að menn beiti sóknartakmörkunum frekar en þeim aflatakmörkunum sem aðallega eru í gildi núna. Eitt er það sem mér finnst aldrei of oft sagt í sambandi við þessi mál og það er að ef menn einblína á þann eina þátt í sambandi við stjórn fiskveiðanna sem menn hafa talið stærstan og vera helstu röksemdina fyrir því kvótakerfi sem er í gildi núna, þ.e. þessi svokallaða hagræðing, þá hefur hún bara farið fram með einum hætti, að menn skoða hvernig rekstur viðkomandi fyrirtækja gangi og það eigi að ráða því hvar vöxturinn verði í sjávarútveginum. Þá stöndum við frammi fyrir því að núna græðir nánast enginn á útgerð nema hann geri út frystitogara. Skyldi þá vera hagkvæmt fyrir þjóðina að veiða allan fisk á frystitogara? Það væri gaman að sjá það dæmi reiknað út. Einnig væri gaman að sjá það dæmi reiknað út hvort það borgaði sig að veiða allan fisk við Ísland á togurum eingöngu og bera það saman við þegar notaðar eru blandaðar aðferðir við nýtingu fiskstofnanna eins og hefur verið gert undanfarin ár, en því miður höfum við verið að færa sóknina frá bátaflotanum yfir til togveiðanna meira og meira. Og það eru ekki bara stóru togararnir sem við höfum verið að færa veiðarnar til, heldur líka til minni togskipa. Við höfum verið að færa okkur nær landinu. Allt í kringum landið höfum við verið að færa okkur nær. Við högum okkur örugglega ekki betur á miðunum en var gert þegar við töluðum um ryksugutogara annarra þjóða og við eigum öflugustu skip sem hafa veitt við Íslandsstrendur fram á þennan dag. Það er svo sem ekki í fyrsta skipti sem menn hafa hreyft málum hér á Alþingi í sambandi við að auka sóknartakmarkanir og að setja sérstaka togveiðilandhelgi í kringum landið. Menn hafa óskað eftir að það væri gert á ýmsum stöðum í kringum landið í mörg ár. En ekkert hefur orðið úr þessum hugmyndum og oft og tíðum hafa fiskifræðingar t.d. ekki tekið undir þær hugmyndir sem menn hafa verið með um friðun svæða, sbr. t.d. friðun fyrir dragnót víða í kringum landið. Ég nefni t.d. hér í Faxaflóanum og fyrir Hvalfirði og víðar. Það hefur verið talið þyngra á metunum sem fiskifræðingar hafa sagt en það sem reynslan hefur sagt í gegnum tíðina, að eftir að dragnótinni var hleypt inn hefur afli minnkað nokkuð fljótlega. Þetta hafa menn rakið langt aftur í tímann og séð að það hefur endurtekið sig í hvert skipti. Samt sem áður hefur Alþingi samþykkt tillögur um að menn fái að nýta sér þessi veiðisvæði með dragnót. Nú hafa Vestmannaeyingar risið upp eina ferðina og heimtað landhelgi í kringum eyjarnar. Ég tel að gefa eigi gaum að því sem menn eru að segja um þessi mál og ég tel að það eigi að skoða með hvaða hætti borgar sig að veiða fisk við Ísland. Það eigi að bera saman kostina. Svo að ég nefni bara eitt einfalt dæmi, sem ég tek fram að er mjög ónákvæmt, mundi líklega þurfa 3000 tonn til þess að hafa handa virkilega sæmilegum togara til að veiða. Í kringum útgerðina á honum væru 25--30 menn, í hæsta lagi 35 ef við teljum alla sem eru með í landi líka. Hann þyrfti sem sagt 3000 tonna kvóta. Ef við veiddum þennan afla, til að hafa dæmið einfalt, á 30 10 tonna bátum og á þá þyrftum við 60 menn. Og við þyrftum menn í landi. Ætli við þyrftum ekki um 90 manns í kringum þessa báta sem mundu veiða sama og togarinn. Allir hefðu þessir menn þokkaleg laun miðað við fiskverð í dag, bara góð laun. Þetta þurfa menn auðvitað að skoða og gefa gaum að þegar verið er að hugsa um hvernig eigi að nýta landhelgina. Það sem mér finnst vera aðalatriði málsins, og úr því þurfum við að bæta og sem allra fyrst, er að menn viti hvað þeir eru að tala um, að það verði reiknað út og það sé til einhvers staðar aðgengilegt á blöðum þannig að menn hafi aðgang að upplýsingum um hvernig borgar sig að nýta fiskimiðin. Ég held því ekki fram að við eigum engin stórskip að eiga. Það er svo langt frá því, en við höfum í mörg ár verið að færa veiðarnar frá bátaflotanum og yfir í togaraflotann og það virðist vera alger einstefnuventill á þessu og við þetta verður ekki stoppað nema menn geri ráðstafanir til þess. Fleira er að gerast. Þetta kerfi sem er í gangi núna veldur því að ýmsar smærri byggðir í kringum landið lenda í ógöngum. Það er t.d. að gerast núna. Vegna fiskveiðilaganna sem eru í gildi, eru menn, sem hafa haft krókaveiðileyfi á smærri stöðum --- og reyndar líka á stærri stöðum hafa smábátar verið undirstaða atvinnunnar --- hamast núna við að reyna að ná sér í veiðiheimildir sem hugsanlega verður úthlutað á þessa báta árið 1993. Þó nokkir bátar hafa verið smíðaðir eða skipt út fyrir aðra fyrir menn sem eru núna að skapa sér aflaheimildir. Ef það verður gert, sem stendur í fiskveiðilögunum, þ.e. að aflamarki verði úthlutað á þessa litlu báta árið 1993, er búið að grafa undan því fólki sem hefur gert út litlu bátana vegna þess að þeir, sem hafa komið sér upp afkastamestu bátunum undir 6 tonnum, munu hirða langstærsta hlutann af þeim aflaheimildum sem hefur verið úthlutað. Hinir sem hafa verið að gera út minni báta í gegnum tíðina, kannski frá vori til hausts, og fiska við skulum bara segja 20--30 tonn munu lenda í því að þeirra afli verður stórlega skertur vegna þess að gert er ráð fyrir því í lögunum að ekki verði úthlutað til þessa hóps nema ákveðnu magni. Þetta mun hafa mjög slæmar afleiðingar og ég vonast til þess að menn reyni að finna samstöðu um að eyða óvissu á landsbyggðinni gagnvart þessum hlutum.

Herra forseti. Ég tel að hér sé hreyft mjög þörfu máli. Það er ekki höfuðatriðið að skipa eina nefndina enn heldur fyrst og fremst að taka þetta inn í þá endurskoðun sem núna á sér stað. Ég tek alveg undir röksemdafærslu hv. flm. í framsögu hans og í greinargerð. Ég vil gjarnan minna á að á meðan erlend togveiðiskip fiskuðu allt inn á firði og flóa var barátta að koma þeim út úr fjörðum og flóum. Það var mikil barátta að loka flóum og að koma síðan á 12 mílna landhelgi. Ekki voru síður átök við 50 mílna fiskveiðilögsöguna og síðast en ekki síst við 200 mílna fiskveiðilögsöguna. Sú var tíðin að bátarnir áttu alltaf í vök að verjast fyrir ágangi stærri skipa. Það er alveg eins með það og sá sem er lítill og hefur ekki mikinn kraft verður oft undir í samkeppni við þann stærri og sterkari og þess vegna var það hörð barátta að auka rétt bátanna á hinum hefðbundnu fiskimiðum. Ég er upprunninn í því héraði sem varð harðast úti vegna ágengni erlendra togveiðiskipa áratugum saman. Það var eiginlega daglegur viðburður að togarar fóru yfir veiðarfæri litlu bátanna og stundum urðu meira að segja slys af, bátar sukku og mannslífum var fórnað í þeirri baráttu. Þess vegna var það ein höfuðröksemd okkar fyrir því að færa landhelgina út og allt út í 200 mílur að losna við þessi stóru afkastamiklu skip af veiðislóðum og færa stærri skipin utar og það er meginefnið í rökstuðningi flm. þessarar tillögu. Undir það tek ég af heilum hug. Okkur öllum er ljóst að bæði lítil fiskiskip og stór verða að vera til. Stóru fiskiskipin, togararnir, hafa sitt mikilvæga hlutverk og hafa orðið mikil lyftistöng fyrir atvinnulíf vítt og breitt um landið en við megum ekki gleyma því að minni skipin eiga líka sinn tilverurétt og þau eru líka uppistaðan einkum á minnstu stöðunum og auka einnig fjölbreytni veiðanna. Sjávarútvegurinn á mjög í vök að verjast. Stór hluti þjóðarinnar sem virðist ekki skilja eða muna að sjávarútvegurinn er undirstaða atvinnulífsins og hornsteinninn að efnahagslegri stöðu Íslands og hefur verið í fjöldamörg ár og mun svo lengi verða enn. Hins vegar er mjög mikil sundurþykkja í sjávarútveginum. Þar skiptast á hagsmunir svo margra aðila og hefur verið gengið allt of langt í þeirri hagsmunatogstreitu. Við eigum auðvitað öll að geta hagnýtt fiskimiðin í sátt og samlyndi en þó með því eina móti að taka meira tillit til hvers annars innan þessarar atvinnugreinar. Þeir sem á stóru skipunum eru verða að taka tillit til þeirra smáu. Sama er að segja í sambandi við fiskvinnsluna. Það er ekki allt fengið með því að fiska og fiska en sjá ekki um það að halda uppi fiskvinnslu og fiskvinnslustefnu vítt og breitt um landið og þar skerast aftur hagsmunir manna. Sumir vilja fara með aflann oft óunninn úr landi og mæta þar óskum og kröfum erlendra þjóða sem vilja gjarnan fá þennan afla til vinnslu en við þurfum sannarlega á honum að halda. Þegar syrtir í álinn eins og nú og framtíðarvonir hafa brugðist er enn meiri ástæða til þess að huga að þessum málum í líkum anda og flm. tillögunnar tillögu gerir grein fyrir og skýrir í greinargerð. Ég endurtek það að ég fagna því að þessu máli er hreyft með þessum hætti og þakka flm. fyrir að hafa flutt tillöguna.

Virðulegi forseti. Frv. þetta fjallar um tilflutning og afnám skóla heilbrigðisstéttanna og var upphaflega flutt á 113. löggjafarþingi 1990 í samræmi við samkomulag heilbr.- og trmrn. og menntmrn. um tilflutning á þeim skólum sem störfuðu á vegum fyrrnefnda ráðuneytisins yfir til þess síðarnefnda. Í upphaflegu frv. var gert ráð fyrir tilflutningi Þroskaþjálfaskóla Íslands yfir til menntmrn. auk þeirra skóla sem hér eru nefndir og féllst Alþingi á þann tilflutning, sbr. lög nr. 30/1991, um breytingu á lögum um Þroskaþjálfaskóla Íslands, nr. 40/1985. Eftir stendur því að taka afstöðu til flutnings Lyfjatæknaskóla Íslands og að leggja niður Ljósmæðraskóla Íslands auk annarra nauðsynlegra lagabreytinga í tengslum við þessi atriði en ekki vannst tími til að taka á þeim þáttum á síðasta þingi. Á vegum heilbrrn. hafa verið starfræktir nokkrir skólar heilbrigðisstétta sem eiga það sammerkt að veita hlutaðeigandi stéttum starfsmenntun sem gefur rétt til ákveðinna starfa. Áður og fyrrum voru þessir skólar sex talsins, þ.e. Hjúkrunarskóli Íslands, Röntgentæknaskóli Íslands, Lyfjatæknaskóli Íslands, Þroskaþjálfaskóli Íslands, Ljósmæðraskóli Íslands og Sjúkraliðaskóli Íslands. Með breytingu á hjúkrunarmenntun var Hjúkrunarskóli Íslands lagður niður og náminu fenginn staður í Háskóla Íslands. Röntgentæknanám var fært undir Tækniskóla Íslands fyrir nokkrum árum og Þroskaþjálfaskólinn færður í fyrra undir menntmrn. sem sérskóli eins og áður segir. Sjúkraliðaskólinn var lagður niður samkvæmt samkomulagi ráðuneytanna frá og með 1. nóv. 1990 en sú ráðstöfun ein og sér kallaði ekki á lagabreytingar þar sem lagaákvæði um skólann, sem er að finna í lögum um sjúkraliða, eru almenns eðlis. Sjúkraliðanámi hefur verið komið fyrir innan fjölbrautakerfisins og er nú stundað í ýmsum fjölbrautaskólum víðs vegar um landið og veita þeir sjúkraliðum jafnframt möguleika á framhaldsmenntun með stúdentsprófi og aðgengi að hjúkrunarfræðibraut Háskóla Íslands. Samkvæmt áðurgreindu samkomulagi ráðuneytanna og þeirri stefnu að rekstur skóla, hvaða nafni sem nefnast, skuli vera á verksviði menntmrn. á eftir að taka afstöðu til tveggja skóla sem enn heyra undir heilbr.- og trmrn., annars vegar Lyfjatæknaskóla Íslands og hins vegar Ljósmæðraskóla Íslands. Með frv. þessu vill ráðuneytið freista þess að koma málum fyrir í samræmi við fyrirliggjandi samkomulag og jafnframt að gerðar verði nauðsynlegar lagabreytingar til þess að tryggja framgang málsins og eðlilegar leiðréttingar á lögum sem um þessa skóla fjalla. Gert er ráð fyrir því samkvæmt frv. að Lyfjatæknaskóli Íslands flytjist yfir til menntmrn. og verði sérstök námsbraut innan framhaldsskólakerfisins. Þetta kallar á breytingu á 15. gr. laga um lyfjadreifingu, nr. 76/1982, en þar er að finna lagastoð fyrir Lyfjatæknaskóla Íslands. Lagt er til að 1. mgr. 2. gr. laga um sjúkraliða, nr. 58/1984, með síðari breytingum, verði breytt þannig að ekki verði lengur vísað til Sjúkraliðaskóla Íslands, en hann er eins og áður hefur komið fram ekki lengur til sem sérstök stofnun. Enn fremur er lagt til að 4. mgr. 5. gr. laga um sjúkraliða verði felld niður en þar er vísað til náms í Sjúkraliðaskóla Íslands sem er óraunhæft eins og áður segir. Í samræmi við áðurnefnt samkomulag ráðuneytanna hvað snertir Ljósmæðraskóla Íslands sérstaklega er ekki lagt til að hann flytjist yfir til menntmrn. heldur að hann verði lagður niður við önnur áramót þannig að þeir nemendur sem hófu nám í fyrrahaust verði þeir síðustu sem ljúka námi frá skólanum, en ekki var tekið inn í skólann í haust. Rétt er að vekja athygli á því að ekki er með þessu verið að leggja niður ljósmæðranám heldur er út frá því gengið að menntmrn. annist framtíðarskipan námsins, hugsanlega í tengslum við námsbraut í hjúkrunarfræðum í Háskóla Íslands. Til þess að þetta nái fram að ganga er nauðsynlegt að breyta tvennum lögum. Annars vegar lögum nr. 35/1964, um Ljósmæðraskóla Íslands, þar sem gert er ráð fyrir því að lögin falli úr gildi við önnur áramót og hins vegar 1. mgr. 2. gr. ljósmæðralaga, nr. 67/1984, þar sem fjallað er um veitingu starfsleyfa. Að gefnu tilefni vek ég athygli á því að samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá 22. maí sl., og raunar samkvæmt ákvæðum landslaga þar um, skal umsögn fjmrn. vera fylgiskjal með öllum stjfrv. Svo er ekki hér fyrir misskilning. Ráðuneytinu hefur hins vegar borist umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. um frv. og verður umsögninni dreift til þingmanna. Staðfestir umsögnin það sem áður er sagt um kostnaðarlækkun, en umsögnin hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Umsögn um frv. til laga um breytingu á lögum um Lyfjatæknaskóla Íslands, sjúkraliða, Ljósmæðraskóla Íslands og á ljósmæðralögum. Helstu breytingar sem frv. felur í sér eru eftirfarandi: 1. Lyfjatæknanám flyst frá heilbr.- og trmrn. til menntmrn. og er stefnt að því að námið verði framvegis starfrækt við framhaldsskóla í samvinnu við samtök lyfsala. 2. Ljósmæðraskóli Íslands verður lagður niður og um leið breytast ljósmæðralög vegna veitingar starfsleyfa ljósmæðra. 3. Starfsleyfi sjúkraliða breytast til samræmis við það að Sjúkraliðaskóli Íslands hefur þegar verið lagður niður. Frv. þetta gerir ráð fyrir að lyfjatæknanám flytjist yfir til menntmrn. og að námið verði gert að sérstakri námsbraut innan framhaldsskóla. Skólanum er ætluð 10 millj. kr. fjárveiting undir heilbr.- og trmrn. í frv. til fjárlaga fyrir árið 1992. Við skólann eru 3,35 stöðugildi. Af heildarkostnaði við skólann eru um 3 millj. kr. sem telja má fastan kostnað, þ.e. húsnæði, skrifstofuhald og stjórnun, og má gera ráð fyrir lækkun hans verði skólinn lagður niður. Til Ljósmæðraskóla Íslands eru ætlaðar 2,6 millj. kr. í fjárlagafrv. fyrir árið 1992, einnig undir heilbr.- og trmrn. Skólinn hefur 1,5 stöðugildi. Skólinn starfar nú innan vébanda ríkisspítala og er honum ekki ætlaður sérstakur fastakostnaður. Nær allur kostnaður við skólann eru kennslulaun. Gert er ráð fyrir að ljósmæðranám flytjist til Háskóla Íslands og verði hluti af eða viðbót við hjúkrunarnám þar. Um aðrar breytingar þessa frv. þykir ekki ástæða til að fjölyrða.`` Ég legg svo til, virðulegi forseti, að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til heilbr.- og trn. og legg áherslu á að reynt verði að koma því svo fyrir að málið geti hlotið afgreiðslu fyrir áramótin.

Virðulegi forseti. Ég skal ekki tefja tímann mikið, heldur aðeins að lýsa stuðningi við þetta frv. sem hér hefur verið mælt fyrir af hæstv. heilbr.- og trmrh. Þessi mál hafa áður verið í vinnslu í ráðuneytum heilbrigðismála og menntamála eins og fram kemur í greinargerð og ræðu hæstv. ráðherra. Þegar hliðstætt frv. var lagt fyrir síðasta þing náðist ekki samkomulag um að afgreiða málið allt, þ.e. að leggja þessa skóla niður og flytja verkefni þeirra til annarra skóla eins og hér er mælt fyrir. Aðeins Þroskaþjálfaskólinn fékk afgreiðslu. Það mun hafa verið fyrir það að heilbr.- og trn. þingsins taldi sig þurfa meiri tíma til þess að fara yfir einstaka þætti málsins og jafnvel að ráðuneytin hefðu ekki staðið nægilega vel að undirbúningi málsins gagnvart forsvarsmönnum skólanna sjálfra. Ég vænti þess að nú sé búið að vinna heimavinnuna betur og menn séu sammála um að afgreiða þetta mál eins og hér er lagt til. Ég vildi undirstrika það líka að ég tel að heilbrrn., þó svo að það sé, eins og hér kemur fram, viðhorf þess að rekstur skóla, hvaða nafni sem nefnast, skuli vera á verksviði menntmrn., þurfi eftir sem áður að fylgjast með því nokkuð vel að námi af þessu tagi sé sinnt og þessi breyting verði ekki til þess að erfiðara reynist að fá fólk til starfa með viðeigandi menntun. Sumir hafa haldið því fram að svona breytingar geti leitt til þess að færri einstaklingar leiti í námið og þá verði erfiðara að fá hæft og sérmenntað starfsfólk, hvort heldur er á sviði þroskaþjálfa-, sjúkraliða- eða ljósmæðranámsins. Ég treysti því að svo verði ekki og tel eðlilegt að þetta falli undir menntakerfið í heild sinni en undirstrika samt að það hlýtur að vera verkefni heilbrrn. að fylgjast vel með því hvernig málunum reiðir af og að námsframboð á hverjum tíma í skólakerfinu tryggi að unnt sé að veita það nám sem hér er fjallað um.

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu styð ég þetta frv. og tek undir það að eðlilegt er að skólar heyri undir menntmrn. Það er dálítið gaman að því að fá þetta frv. til meðferðar, eins og á síðasta þingi, fyrst og fremst vegna þess að það hefur orðið stefnubreyting í þessum málum á undanförnum árum í menntmrn. Þegar ég gegndi starfi heilbrrh. á árunum 1980--1983 skrifaði ég allmörg bréf til menntmrn. og bað ráðuneytið um að taka við nokkrum skólum sem þá voru undir heilbrrn. Menntmrn. vildi ekki þessa skóla. Það hafði til þess ýmsar ástæður sem ég hirði ekki um að rekja hér en þetta voru mjög fróðleg skoðanaskipti og gott innlegg í skólamálasögu Íslands þegar hún verður skrifuð einhvern tímann. Síðan þetta gerðist hafa ýmsir skólar flust yfir til menntmrn., t.d. Röntgentæknaskólinn og Þroskaþjálfaskólinn og fleiri, eins og hæstv. heilbrrh. gat um áðan. Nú er verið að stíga frekari skref í þeim efnum og tel ég það fagnaðarefni. Ég tel einnig að þessi stefna, sem heilbrrn. tók upp fyrir rúmum áratug, og fylgdi fast eftir þrátt fyrir tregðu í menntmrn. um skeið, þyrfti einnig að líta við hjá öðrum ráðuneytum. Þá er ég að tala um fjölmörg önnur ráðuneyti sem eru með skóla á sínum vegum sem þyrftu að tengjast hinu almenna menntakerfi í landinu. Ég gæti í þessu sambandi nefnt félmrn. sérstaklega sem á síðasta þingi lagði fram frv. til laga um fullorðinsfræðslu í atvinnulífinu. Var gert ráð fyrir því að hún yrði á vegum félmrn. en væri auðvitað eðlilegra og betra fyrir alla hlutaðeigandi aðila að tengja menntakerfinu líka þannig að fullorðinsfræðsla, hvort sem hún er utan eða innan skóla, verði á vegum menntmrn. Ég vona að þessi stefna sem hæstv. heilbrrh. lýsti áðan og flutt er í frv. þessu takmarkist ekki við veggi heilbrrn. heldur smiti áhrif hennar eitthvað út, jafnvel til félmrn. líka.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi þakka ég þeim hv. þm. sem hafa talað fyrir stuðning þeirra við málið. Í annan stað vildi ég láta það koma fram að að sjálfsögðu mun heilbrrn., eins og önnur fagráðuneyti, vænti ég, sem fjallað hafa um menntunarmál löggiltra starfsstétta, fylgjast mjög náið með því áfram hvernig þeim málum miðar og styðja við þá menntun þó svo að hún verði í síauknum mæli færð yfir til menntmrn. Ætlun heilbrrn. er að styðja við framhaldsmenntun heilbrigðisstétta og fylgjast ekkert síður með þeim málum en gert hefur verið til þessa. Vegna þess að aðeins kom til umræðu frv. um starfsmenntun í atvinnulífi, sem sennilega liggur hér fyrir, ef það er ekki komið er það væntanlegt, þá vil ég láta það koma fram að við gerum ráð fyrir því að framhaldsmenntun þeirra stétta sem hafa löggildingu, hvort sem er í heilbrigðiskerfi, iðnaði eða annars staðar, verði áfram fyrst og fremst á vegum menntmrn. með stuðningi viðkomandi fagráðuneytis. Það er alveg ljóst að framhaldsmenntun löggiltra starfsstétta verður á þann veg skipuð en það breytir því ekki að annað ráðuneyti, í þessu tilviki félmrn., getur haft umsjón með menntun í atvinnulífinu sem ekki lýtur beinlínis að framhaldsmenntun löggiltra starfsstétta.

Virðulegi forseti. Það er kannski ekki ástæða til að vera að tala almennt um þessi mál undir þessum dagskrárlið. Ég vil þó segja það í tilefni af orðum hæstv. heilbrrh. að ég tel að það viðhorf sem hann lýsti í lok sinnar ræðu áðan í grundvallaratriðum rangt. Fyrst og fremst vegna þess að með því er verið að byggja múra milli starfsmenntunar annars vegar og skólaþjálfunar hins vegar. Það er slæmt. Vandi skólakerfisins á Íslandi felst ekki síst í því að það hefur verið lokað af. Ýmist hefur skólakerfið gert það sjálft eða að atvinnulífið hefur lokað á skólakerfið. Það þarf að brjóta þá múra niður. Það viðhorf sem fram kom hjá hæstv. heilbr.- og trmrh. þegar hann bar blak af frv. til laga um starfsmenntun í atvinnulífinu stuðlar að því að þessi gjá verði áfram til. Það er slæmt. Ég tel að heilbrrn. hafi stigið mjög mikilvægt skref með því frv. sem hér er á dagskrá vegna þess að þar er ekki eingöngu um það að ræða að menn séu að fjalla um þrönga fagmenntun. Menn eru að tala um t.d. lyfjatæknanám sem getur auðvitað tengst öðru námi líka. Það er þess vegna augljóst mál að hér er verið að gera menntun heilbrigðisstétta að almennum þætti í menntakerfinu í landinu og það er fagnaðarefni. Ég skora á hæstv. heilbrrh. að láta svo lítið þegar hann kemur hingað í stólinn, annaðhvort næst eða þar næst, að láta vita af því að hann hafi skilið þetta grundvallaratriði í menntamálum í landinu.