Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að eftir að lýkur afgreiðslu á tveimur fyrstu dagskrárliðum, eða kl. 11, mun fara fram utandagskrárumræða skv. beiðni hv. 4. þm. Norðurl. e., Steingríms J. Sigfússonar, um ummæli hæstv. forsrh. í fjölmiðlum um starfshætti á Alþingi. Sú umræða fer fram eftir fyrri mgr. 50 gr. þingskapalaga sem þýðir að hún má standa í hálftíma.

Forseti hafði tilkynnt að utandagskrárumræðan færi fram kl. 11 og það eru því 20 mínútur þangað til það gerist ef forseti ætlar að standa við þau orð. En þar sem ljóst er að allir hv. þm. eru viðstaddir sér forseti ekki ástæðu til annars en hefja þessa utandagskrárumræðu nú þegar nema óskað sé eftir því að gera hlé á fundinum. Það er rétt að minna á það og leggja áherslu á að umræðan fer þannig fram að málshefjandi hefur þrjár mínútur og getur talað tvisvar en aðrir þingmenn og ráðherrar tvær mínútur tvisvar ef tími vinnst til þess. --- Og nú verður forseti að vonast til þess að hann nái nöfnum allra þingmanna sem hafa beðið um orðið og mun reyna að skrifa niður.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna ýmissa ummæla sem forsrh. hefur á síðasta sólarhringnum rúmum látið falla í fjölmiðlum og utan þings um Alþingi og störfin hér, um fyrrv. ráðherra og jafnvel um nafngreinda þingmenn. Í stuttu máli má segja að ummæli forsrh. hafi falið í sér eftirfarandi: Forsrh. segir að á Alþingi ríki afskaplega mikið klúbbástand. Forsrh. segir ábyrgðarkennd dálítið öðruvísi og minni en í borgarstjórn. Forsrh. segir ástandið á Alþingi líkjast fundi í gagnfræðaskóla eða slíku. Forsrh. telur vanta upp á markvissa vinnu á Alþingi. Forsrh. segir í Morgunblaðinu í dag að vinnubrögð á Alþingi séu allt önnur og lakari en í borgarstjórn. Forsrh. segir á sama stað að á Alþingi sé mikið um alls konar uppákomur með hálfgerðum gagnfræðaskólabrag. Forsrh. segir: ,,Maður ber nú ekki mikla virðingu fyrir svona vinnubrögðum og sumir þingmenn hafa vakið sérstaka athygli mína.`` Um ráðherra og fyrri ríkisstjórn segir hæstv. forsrh.: ,,Það eru þar nokkrir ráðherrar úr fyrri stjórn sem eru með svona fráhvarfseinkenni`` og síðar að ,,þeir`` þ.e. fráfarandi ráðherrar ,,geta ekki alveg tekið þátt í venjubundnum störfum.`` Árásir forsrh. á einstaka þingmenn rek ég ekki hér. Það munu þeir væntanlega gera sjálfir, t.d. hv. 5. þm. Reykv. og hv. 8. þm. Reykn. En ég vil leggja eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. forsrh.: 1. Lýsa þessi ummæli sem hæstv. forsrh. hefur viðhaft utan þings raunverulegum viðhorfum hans til Alþingis Íslendinga? 2. Er hæstv. forsrh. reiðubúinn til að staðfesta eða endurtaka þessi ummæli hér innan veggja Alþingis eða vill hann draga þau til baka og ef svo er, mun hann þá biðjast velvirðingar á þeim? 3. Telur hæstv. forsrh., sem setið hefur á Alþingi samtals í liðlega 10 vikur, sem aldrei hefur verið óbreyttur þingmaður, sem aldrei hefur starfað í þingnefnd, sig hafa næga reynslu til að kveða upp dóma um störf þingsins? 4. Hyggst hæstv. forsrh. rökstyðja þau ummæli sín að fráfarandi ráðherrar geti ekki sinnt störfum sínum með eðlilegum hætti sökum fráhvarfseinkenna eða vill hann draga þau til baka, og ef svo mun hann þá biðjast velvirðingar á þeim? Og hæstv. forseti. Ég mun afhenda hæstv. forsrh. spurningar þessar til að auðvelda honum greið svör.

Virðulegi forseti. Ég hygg að fyrirspyrjanda sé ljóst að á þeim tveimur mínútum sem ég hef til umráða get ég ekki svarað öllum þessum spurningum. En ég vil segja það almennt um þetta tilefni að ég hef lýst þeirri skoðun minni og stend við hana að ég hef á marga lund orðið fyrir vonbrigðum með málatilbúnað og þá ekki síst stjórnarandstöðunnar hér á þinginu. Mér hefur fundist og reyndar finnst kannski þessi atburður núna vera talandi tákn um það með hvaða hætti menn vilji sumir hverjir að þingstörfin fari fram. Fundadagar þingsins hafa verið 33. Þingfundatími hefur alls verið 149 klukkustundir, þar af þingskapaumræður, sem eru eðli málsins samkvæmt athugasemdir við stjórn forseta eða annað þess háttar, í 9:43 klukkustundir eða tæplega 10 klukkustundir. Utandagskrárumræður hafa staðið í næstum 35 klukkustundir á þessum stutta tíma. Það kemur fram að stjórnarandstaðan hefur hafið utandagskrárumræður 14 sinnum á þessum tíma, 14 sinnum á þessum skamma tíma og þingskapaumræður 126 sinnum á þessum tíma. Stjórnarsinnar, utandagskrárumræða tvisvar og þingskapaumræður 49 sinnum þannig að menn sjá á þessu með hvaða hætti störfin hafa verið. Og ég get ekki annað en lýst því að ég tel stjórnarandstöðuna í upphafi þessa þings hafa hagað sér með mjög ómálefnalegum hætti. Ég verð að lýsa því, það er mín skoðun og ég held reyndar að flestir þeir sem fylgjast með séu þeirrar skoðunar. Það er rétt hjá málshefjanda að ég hef ekki setið lengi á þingi. Ég var þó þingfréttaritari í eitt ár fyrir Morgunblaðið og Þingsjármaður fyrir útvarpið í annan tíma og ég sé mikinn mun á þeim málatilbúnaði sem ég sé hér í haust frá því sem þá var. Og mér hefur ekki fundist sá málatilbúnaður vera stjórnarandstöðunni til sóma.

Herra forseti. Það fer ekki á milli mála að hæstv. forsrh. svaraði hér eftir bestu getu þeim fyrirspurnum sem fyrir hann voru lagðar og í þeirri röð sem þær voru upplesnar og skilmerkilega eins og hans var von og vísa. Hann hefur aftur á móti getið þess að hann hafi nokkurn samanburð á þeim störfum sem hér eru unnin og þeim störfum sem hér voru áður unnin. Þá mun honum sérstaklega vera minnisstætt hvernig t.d. hv. 1. þm. Vestf. starfaði þegar hann var þingfréttaritari og þegar hann var hér á vegum útvarpsins. Sá hv. þm. hefur aftur á móti haldið því fram að nokkur breyting hafi orðið á umræddum manni á þessum tíma. Hann telur að hann hafi fengið högg á höfuðið og hæstv. forsrh. standist því ekki mál. Þetta eru okkur venjulegum þingmönnum ærin umhugsunarefni að búa við það því að auðvitað hefur sá hv. þm. einnig ærinn samanburð á milli forsrh. eftir 30 ára veru á Alþingi Íslendinga og samanburðurinn er ekki beint hagstæður hæstv. forsrh. Ég tel þess vegna að það hljóti að vera umhugsunarefni fyrir hinn almenna þingmann hvort hann er ekki nauðbeygður til að taka frá tímann á milli 8 og 9 á morgnana til að fylgjast með útvarpsumræðum, átta sig á því hvort ný gusa af ósvífnum athugasemdum dynji á þessu þingi. Ég hef tjáð formanni allshn. að miðað við ástand þeirrar viku sem nú er að líða treysti ég mér ekki til að mæta þar á nefndarfundi, tvo aukafundi í viku eins og ég hef gert að undanförnu. Ég hef trúað því að við hefðum vinnufrið. En miðað við það að menn hafa komið glaðhlakkalegir til mín eftir þá nefndarfundi og sagt: Hlustaðir þú ekki á útvarpið, og talið mig rakið fífl að nota tímann til nefndarstarfa, þá tek ég að sjálfsögðu nokkurt mark á því og mun gefa mér tíma til að fylgjast með útvarpsfréttum á þessum tíma.

Virðulegi forseti. Það hlýtur hver að tala út frá sínum reynsluheimi og nú höfum við fengið innsýn í reynsluheim hæstv. forsrh. En það líkingamál sem hann kýs að nota eru klúbbar, gagnfræðaskólar og fráhvarfseinkenni. Hann biður okkur að fá að tala svona í nafni málfrelsis. Auðvitað. Við höfum ekki kvartað undan því að hæstv. forsrh. talaði of mikið. Stundum höfum við meira að segja kvartað undan því að hann talaði of lítið og svaraði ekki þeim spurningum sem fyrir hann eru lagðar. Ég ætla ekki að misbjóða hv. Alþingi með því að segja hvað slíkt væri kallað í gagnfræðaskóla, svo og það að vera ekki á staðnum þegar ætlast er til. En þetta snýst einmitt um málfrelsi, einnig okkar sem erum í stjórnarandstöðu og kannski er það þar sem hnífurinn stendur í kúnni. Málfrelsi okkar er m.a. það að taka brýn mál upp í utandagskrárumræðu og málfrelsi okkar er einnig að ræða þingsköp sé ástæða til þess. Auk þess er það okkar málfrelsi líka að fá að segja okkar meiningu en það verður að gerast hér á Alþingi um þingstörfin og til þess eru þessar umræður. Okkur þykir því skjóta skökku við að þurfa að hlusta á útvarp til þess að fá að heyra skoðanir hæstv. forsrh. því ekki heyrast þær alltaf svo gjörla á Alþingi þótt undantekningar séu til og kalla raunar oft á hörð viðbrögð þegar svo er. Það er ekki hægt að ætlast til þess að þingheimur sitji hér með vasadiskó með útvarpi og hlusti á hæstv. forsrh. En því miður, ef framhald verður á því hvernig hæstv. forsrh. ætlar að tjá sig, þá sýnist mér að sú muni verða raunin.

Virðulegi forseti. Það er ástæða til þess að tala tæpitungulaust um mál og ekki síst mál og verklag alþingismanna. Það er engin spurning að það er óeðlileg staða í Alþingi og hefur verið í haust. Það er dæmi um eitt slíkt svipað ástand á löngu árabili, eftir kosningarnar 1987. Og þegar talað er um ákveðna menn, sem nefnt hefur verið að vinni eins og ákveðinn klúbbur, þá er ekkert undarlegt að taka þannig til orða. Það eru nefnilega sömu menn sem eru í þessum kvartett og voru 1987, sami kvartett. Og ég held að við eigum öll að horfast í augu við það að við eigum að gera meiri kröfur til okkar en gert er í dag. Við eigum að gera meiri kröfur til okkar allra um meiri markvísi og skilvirkni í vinnubrögðum. Þau eru slök í dag. Þegar nær 50% af fundatíma Alþingis hefur farið í umræður um þingsköp og utandagskrárliði þá er það ekki eðlilegt hlutfall og það er margföld breyting miðað við fyrri þing. Þingskapaumræðan er margföld og menn hafa leikið það, við skulum segja það hreint út sagt, menn hafa leikið það að tefja fyrir, að draga inn þætti í þessar umræður í Alþingi án þess að byggja það á málefnalegum rökum. Ástandið var verst fyrstu fjórar vikurnar, lagaðist síðan um stund en versnaði aftur. Það er ekkert undarlegt þó að menn fjalli um þetta af hispursleysi og segi hlutina eins og þeir eru. Það gerist oft hér í þingsölum að menn verða að halda sig á mottunni og taka ekki til máls til þess að tefja ekki fyrir framgangi mála þótt þeir gjarnan vildu en það verður líka að ætlast til þess að þingmenn almennt hafi það sjónarmið að virða rétt annarra. Það er nefnilega ekki eingöngu um að ræða, virðulegi forseti, rétt þingmanna, það er líka um að ræða skyldur. Og ég vil í lokin aðeins spyrja: Var það eðlilegt að formaður Alþb. dreifði í gær, meðan umræður stóðu yfir í þingi, morgunspjalli forsrh. úr útvarpi, dreifði því um salinn meðan almennar þingumræður stóðu yfir?

Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé í fyrsta skipti sem ég tek þátt í utandagskrár- eða þingskapaumræðu hér á hv. Alþingi en geri það nú vegna þess að mér ofbýður og er reyndar einnig misboðið mjög vegna þeirra ummæla sem hæstv. forsrh. hefur látið falla um störf þingsins, störf einstakra þingmanna og störf fyrrv. ráðherra seinustu dagana. Ég verð að lýsa því yfir að ég get ekki á nokkurn hátt sætt mig við þessi ummæli og setið undir þeim án þess að taka þátt í umræðunni hér. Auðvitað verða menn að fá að hafa sínar skoðanir og fá að setja þær fram eins og hæstv. forsrh. hefur sannarlega gert og það er líka gott fyrir þjóðina að fá að vita hvað þessi ágæti maður hugsar um löggjafarsamkomuna, hvert hugarfar hans er til þeirra manna sem hér starfa og hér hafa unnið. Hæstv. forsrh. leyfir sér að segja í útvarpi að hann ætli ekki að falla inn í það klúbbástand sem hér ríki og bætir svo við aðspurður: ,,Var klúbbástand þar?`` ,,Afskaplega mikið klúbbástand og reyndar að hluta til enn. Það kom mér mest á óvart eftir að ég kom úr borgarstjórninni að svona ábyrgðarkennd er dálítið öðruvísi og ekki alveg eins mikil og var til að mynda á borgarstjórnarfundum.`` Þar kom hæstv. forsrh. úr vernduðu umhverfi, eins og stundum hefur verð nefnt. Þar var hann í vernduðu umhverfi og við allt önnur vinnuskilyrði heldur en hér eru. Síðan líkir hann þessum störfum við gagnfræðaskóla. Ég verð nú að benda mönnum á það að það væri fróðlegt að lesa ræður hæstv. forsrh. hér í þingi undanfarnar vikur þegar hann hefur svarað fyrirspurnum þingmanna t.d. um efnahagsmál, atvinnumál, vaxta- eða byggðamál og velta því svolítið fyrir sér hversu málefnaleg sú umræða hafi verið og hvar hún hefði kannski best átt heima, þær setningar sem þar hafa fallið. Oftast nær hafa ræðurnar byrjað á því að reyna að gera lítið úr fyrirspyrjandanum, hinum almenna þingmanni, og ég leyfi mér að fullyrða að stundum hafi þær verið haldnar aulafyndni, hefðu kannski betur átt heima annars staðar en hér í þingsölum. En síðan segir hæstv. forsrh. í útvarpi í fyrradag að hann líki fyrrv. ráðherrum við að þeir séu með fráhvarfseinkenni. Því verð ég að segja þetta, virðulegur forseti, ég hef stundað mín störf hér í þinginu af fullum heilindum. Ég hef lagt mikla vinnu í störf í fjárlaganefndinni. Ég hef setið þar fundi flesta daga síðan 25. sept., hvern einasta fund sem boðaður hefur verið og ég frábið mér þess vegna þær fullyrðingar sem hér koma fram hjá hæstv. forsrh. og eru orðréttar svona: ,,að þingmenn, hæstv. fyrrv. ráðherrar, geti ekki tekið þátt í venjubundnum störfum Alþingis.``

Virðulegi forseti. Það er stundum sagt að sannleikanum verði hver sárreiðastur. Ég hygg að forsrh., sem er hér nýr þingmaður eins og fram hefur komið, hafi verið í fullum rétti að túlka sín viðhorf til þingstarfanna á þessu hausti. Og ég hygg að þegar grannt er skoðað, þá þurfi engum að koma á óvart að hann skuli hafa talað eins og hann hefur gert. Ég tel að ef þingmenn stjórnarandstöðunnar skoða nú sinn hug, þá séu þeir að blekkja sjálfa sig ef þeir gera sér ekki grein fyrir því að þingskapaumræða hefur á tíðum hér í haust verið misnotuð og að umræður um einstök önnur mál hafi jafnframt líka verið misnotaðar. Ég hygg að forsrh. eins og aðrir þingmenn eða ráðherrar sé í fullum rétti að segja það sem honum finnst um þessi mál.  Málið er það að hér hefur með mörgum hætti verið óeðlilegt ástand í haust. Stjórnarandstaðan kennir því um, m.a. hv. 4 þm. Norðurl. e. í útvarpinu í morgun, að það sé vegna þess að stjórnarandstaðan sem er hér í minni hluta fékk ekki meiri hluta í forsætisnefndinni. Það getur auðvitað hver dæmt fyrir sig hvaða málefnalegur bakhjarl er hér að baki. Ég vil svo taka það fram vegna ummæla hv. þm. Önnu Ólafsdóttur Björnsson að það hafa fáir ráðherrar setið jafndyggilega á þessu hausti og hæstv. forsrh. Það vita allir að það geta verið einstakir dagar eða tímar þegar ráðherrar geta ekki verið við. Þannig var það í gær. Það voru engin mál sérstök sem heyrðu undir forsrh. á dagskrá og ekki gert ráð fyrir neinum atkvæðagreiðslum þannig að hann var að gegna sínum störfum á öðrum vettvangi. Ég harma það síðan og það staðfestir kannski það sem hér hefur komið fram, m.a. hjá forsrh., ef stjórnarandstöðuþingmenn ætla nú að neita að taka þátt í nefndastörfum á Alþingi vegna þessara ummæla. Það er kannski ekki til betri staðfesting á þessu heldur en fram kom úr reynsluheimi hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar.

Virðulegi forseti. Við stöndum vissulega frammi fyrir mjög alvarlegu vandamáli. Þó að þetta sé umræða sem af hálfu forsrh. og annarra er rekin á heldur strákslegu og lágkúrulegu plani, þá er hér vissulega um að ræða mjög alvarlegt vandamál fyrir þingið. Satt að segja þekki ég ekki hliðstæðu og veit ekki heldur hvernig er best að bregðast við þessu vandamáli sem heitir Davíð Oddsson og núna gegnir starfi forsrh. Þegar hann kemur hér upp eftir ræðu hv. 4. þm. Norðurl. e. þá svarar hann engu fyrirspurnum hv. þm. Hann virðir fyrirspurnir að vettugi og gengur fram hjá þeim í einu og öllu. Hann varpar fram orðaleppum eins og þeim að við sumir séum haldnir fráhvarfseinkennum og getum ekki gegnt þingmennsku þess vegna. Hann fullyrðir að einstakir þingmenn séu að slá sig til riddara í skjóli harmleikja, hv. þm. Ingi Björn Albertsson, Steingrímur Hermannsson, Guðrún Helgadóttir, Ólafur Ragnar Grímsson, Árni Mathiesen. Hann segir að Alþingi sé eins og málfundur í gagnfræðaskóla. Ég spyr: Hvers eiga gagnfræðaskólarnir að gjalda miðað við samlíkingar þessa manns? Og hann segir að hér ríki klúbbástand. Ég hef reyndar aldrei verið í klúbbi, ég veit ekki alveg hvað hann á við. Og hann endar með því, t.d. í Morgunblaðinu í dag að hann rekur hv. þm. Inga Björn Albertsson úr Sjálfstfl., vísar honum vinsamlegast á dyr og segir honum að fara í fjórða flokkinn sem er auðvitað nokkuð hart fyrir gamlan meistaraflokksmann eins og Inga Björn Albertsson að lenda í 4. flokki. Á þessu eru hins vegar skýringar sem þjóðin og þingheimur verða að átta sig á. Skýringarnar eru þær að þessari ríkisstjórn, sem hæstv. forsrh. leiðir, hefur mistekist allt. Hún ætlaði að reisa hér álver, það hefur mistekist. Hún ætlaði að koma hér á með miklum látum samningum um Evrópskt efnahagssvæði. Þar er utanrrh. staðinn að ósannindum. Efnahagsmálin eru í ólestri. Það er klofningur í Sjálfstfl. m.a. í byggðamálum. Og þjóðin sér auðvitað að keisarinn er ekki í neinu og hann er að reyna að gera sig dýrlegan með skotum og árásum af því tagi sem hér var rakið á undan og er býsna alvarlegt og í rauninni sorglegt fyrir Alþingi. Forsætisnefnd Alþingis hefur ekki ráðið við sín verk heldur að þessu leyti og henni er kannski vorkunn vegna þess að erfitt að ráða við forsrh. af þessu tagi sem ræðst á Alþingi og forseta Alþingis og forsætisnefndina með þeim hætti sem hæstv. forsrh. hefur gert. Ég skora á forseta Alþingis og formenn þingflokkanna að taka á þessu alvarlega vandamáli sem heitir Davíð Oddsson. Það er nauðsynlegt fyrir þjóðina að á málinu verði tekið. Landið vantar verkstjórn, þjóðina vantar forustu. Það er sú alvarlega staðreynd sem blasir við.

Virðulegi forseti. Ég held að að sumu leyti sé þetta þörf umræða en skylt er auðvitað að geta þess að það eru ekki allir þingmenn stjórnarandstöðunnar undir sömu sök seldir í þessu máli. Umræðan hér á haustþinginu hefur verið óvenjuleg og hún hefur verið furðuleg og hún hefur auðvitað einkennst af því að ýmsir leiðtogar og þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa talið sér skylt að tala um þingsköp í tíma og ótíma. Og ég spyr og ég held að það séu margir, margir í þjóðfélaginu sem spyrja: Voru þessir þingmenn kosnir á þing beinlínis til þess að þvælast fyrir gangi þingstarfa, koma í veg fyrir að þingið starfaði með eðlilegum hætti með eilífum umræðum utan dagskrár og um þingsköp, umræðum sem ekki hafa verið um þingsköp í eiginlegri merkingu þess orðs. Við sátum hér, við hv. þm. Svavar Gestsson sem þingfréttaritarar Þjóðvilja og Alþýðublaðs á sínum tíma og ég hygg að við séum örugglega sammála um að margt hefur breyst á þeim árum sem eru kannski orðin nokkuð mörg. Hér halda menn langar ræður og telja á rétt sinn gengið, mjög langar ræður ef gerðar eru athugasemdir við það, en í rauninni eru þeir menn sem halda lengstu ræðurnar að ganga á rétt sinna félaga og samstarfsmanna í þinginu. Ég kemst ekki hjá því, virðulegi forseti, að mótmæla mjög harðlega þeim orðum sem hv. 9. þm. Reykv. Svavar Gestsson viðhafði hér áðan um utanrrh. Hann sagði orðrétt: ,,Utanrrh. hefur verið staðinn að ósannindum.`` Þetta er alrangt og ég leyfi mér að efast um að hv. þm. hefði látið sér þessi orð um munn fara ef hæstv. utanrrh. hefði verið staddur hér í salnum, ég leyfi mér að efast um það. Hv. þm. fann orðum sínum engan stað, ókyrrist nú og vildi kalla fram í.

Þetta eru ómerkilegar ... eins og hv. þm. hefur haldið fram.

Ég vísa því til forseta hvort þetta sé þingleg athugasemd hjá formanninum og ég vek athygli á því líka að orðanotkun, orðaforði og kannski ég segi orðbragð sem þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa notað hér t.d. í þessum umræðum er ekki eins og áður var hér á Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég held að ég geti fullyrt að þetta eru þeir döprustu dagar sem ég hef átt á Alþingi þau 17 ár sem ég hef hér setið og ég sé satt að segja ekki hvernig við komumst út úr þeirri stöðu sem við stöndum nú í. Það hefur gerst að hæstv. forsrh. hefur ráðist að Alþingi og reynt að gera sem minnst úr störfum þess. Því miður hefur ekkert heyrst frá forsætisnefnd þingsins um það hvert hennar álit er á þessum störfum. Ég get ekki annað en látið í ljós vonbrigði mín með það um leið og ég hlýt að skora á hana að reyna að ná hér annarri skipan mála á. Hæstv. forsrh. hefur sagt: Ég get gert það sem ég vil og geri það. Og það virðist að fylgismenn hans hér á Alþingi hafi tekið það þannig að þeir þurfi svo sjálfir ekkert að gera. Ég hef setið nefndarfundi í allshn. Alþingis þegar þeir hafa verið boðaðir og að undanförnu hefur komið þar formaður til þess að geta haldið uppi fundum og stjórnarandstæðingar. Það var aðeins einn stjórnarliði á nefndarfundi í morgun, annað voru stjórnarandstæðingar. Það er auðvitað eðlilegt að stjórnarliðum finnist þeir ekki þurfa að vinna þegar það er forsrh. sem ætlar sér að gera allt. En hvernig er komið í okkar þingræðislandi þegar þannig er á málum haldið? Ég hef einu sinni áður a.m.k. kvatt mér hljóðs um þingsköp hér á Alþingi. Það var rétt í upphafi þings. Þá lét ég í ljós undrun mína á því að stjórnarþingmaður óskaði eftir umræðu utan dagskrár um fjárlög áður en fjmrh. hafði mælt fyrir frv. og að fjmrh. fjarstöddum. Þetta eru alveg furðuleg vinnubrögð en það voru ekki tafir stjórnarandstæðinga á þingstörfum sem þarna var um að ræða.

Hæstv. forseti. Enginn einn maður hefur tafið þingstörf jafnmikið og hæstv. forsrh. hefur gert þessa viku sem nú er að líða með ótímabærum, óviðeigandi, ódrengilegum og upp að vissu marki ósönnum ummælum í viðtölum við fjölmiðla. Enginn einn maður. Tilefni þessarar umræðu í dag er viðtal sem var við hæstv. ráðherra á Rás 2 í gær. Það viðtal er yfirfullt af því sem ég var hér að lýsa. Því miður leyfir tíminn ekki að ég fari í það. Þetta blað er allt útstrikað af rangfærslum og ódrengilegum ummælum. Ég ætla hins vegar aðeins að segja um þetta það sem stendur á hornsteini Alþingishússins og ég mun afhenda forsrh. það hér á eftir. Þar stendur: ,,Sannleikurinn mun gjöra yður frjálsa.`` Þetta mun ég afhenda hæstv. forsrh. hér á eftir. En forsrh. heldur áfram dag eftir dag eftir dag og í Morgunblaðinu í dag lætur hann enn hafa við sig viðtal. Með leyfi forseta ætla ég að fá að lesa upp úr því. Þar er spurt: ,,Hvað um þau átök sem átt hafa sér stað á milli þín og Inga Björns Albertssonar, þingmanns Sjálfstæðisflokksins? Var þetta ekki ágreiningur sem hefði átt að fjalla um í þingflokknum og mun þessi deila ykkar hafa einhver eftirmál í för með sér?`` Svar forsrh.: ,,Ingi Björn er bara einn af þeim sem hefur misnotað þingsköp. Í tvígang fór hann tvisvar upp undir heitinu þingsköp og notaði tímann svo til þess að ráðast persónulega á mig, en hann átti að fjalla um fundarsköp Alþingis og meðferð þeirra.`` Þessi ummæli eru náttúrlega alveg makalaus. Er hæstv. ráðherra búinn að gleyma tilefni og orsakavaldi þeirrar þingskapaumræðu sem hér fór fram? Tilefnið var það að hæstv. ráðherra ætlaði að meina þingmanni að notfæra sér rétt sinn samkvæmt þingskapalögum. Það var tilefnið og það fór í taugarnar á honum, það kallaði á þessa þingskapaumræðu. Í tilefni af því ætla ég að halda áfram að færa ráðherranum gjafir. Ég ætla að gefa honum þingsköpin vegna þess að mér þykir alveg ljóst að hann hefur ekki lesið þau og hann kann þau ekki nógu vel til að tjá sig um þau. Hæstv. forseti. Það er meira í þessu viðtali í dag sem kannski skýrir tilgang þeirrar árásar sem ég hef orðið fyrir að undanförnu af hendi hæstv. forsrh. en það er mál sem ég á að taka upp inni í þingflokknum þótt ráðherrann geri sér ekki grein fyrir því.

Virðulegi forseti. Hér fer fram allsérstæð umræða en það er ætlunin hér á hinu háa Alþingi að sjálfsögðu að menn hafi málfrelsi og hér hafi menn tækifæri til þess að tjá sig á þann eðlilega hátt sem hér gefst færi á að gera. En tilefni þess að ég tek til máls í þessari umræðu er að forsætisnefndin hefur verið dregin inn í umræður svo sem vænta mátti. Í viðtali við hv. málshefjanda, Steingrím J. Sigfússon í morgun í útvarpinu, þá lét hann að því liggja að óróann hér í þinginu mætti e.t.v. rekja til kjörs forsætisnefndarinnar. Þessu vil ég mótmæla. Í forsætisnefndinni hefur verið unnið af fullum heilindum og ég vil minna á það að í þingskapalögum er gert ráð fyrir því að forsætisnefndin taki þau verkefni sem forsetar deilda og forseti sameinaðs þings höfðu áður. Og vegna þess að stöðugt hefur verið látið að því liggja að stjórnarsinnar í forsætisnefndinni misnoti aðstöðu sína, þá vil ég minna á það, og það þekkja auðvitað hv. þm., að stjórnarflokkar höfðu yfirleitt forseta deilda og forseta sameinaðs þings, þannig að sú breyting sem átti að verða með nýju þingskapalögunum átti að leiða til þess að stjórnarandstaðan hefði fulltrúa í forsætisnefndinni en því hafnaði stjórnarandstaðan og auðvitað hörmum við það. Ég sagði það í upphafi að umræður eru hér eðlilegar um þetta sem annað í störfum þingsins en ég verð að segja alveg eins og er sem nýr þingmaður á Alþingi að margt í vinnubrögðum hefur komið mér á óvart og ég vænti þess að þessi umræða verði til að úr verði bætt. Störf í nefndum ganga með miklum ágætum og ég vil taka undir það með hv. 1. þm. Norðurl. e. að störf í fjvn. hafa gengið mjög vel, en ég vænti þess að hv. þm. dragi nokkurn lærdóm af þessari umræðu og við tökum til hendi við að vinna sem best hér á Alþingi.

Virðulegi forseti. Þegar hæstv. forsrh. kom hér til þings í vor var honum vel tekið. Mér er kunnugt um það að allir þeir þingmenn sem ég ræddi við voru reiðubúnir að eiga góða samvinnu af heilum hug og drengskap við hinn nýja þingmann og hinn nýja forsrh. Nú hefur það hins vegar gerst á síðustu vikum að hæstv. forsrh. hefur kosið þann sið að svara engu hér í þingsalnum þegar hann er spurður en fara síðan í öflugustu fjölmiðla landsins og ráðast þar á þingið sjálft, á einstaka þingmenn, á samflokksmenn sína úr Sjálfstfl. og fjölmarga aðra. Hér í dag hélt hæstv. forsrh. áfram þessum sið. Hann var beðinn að svara fjórum spurningum, einföldum. Hann svaraði engri og sagði strax í upphafi: Ég ætla ekki að svara neinu. Kaus í staðinn að fara með nýjar árásir og furðulegan talnaleik sem ekkert í felst nema blekkingar því að skýringin á mörgum þingskapa- og utandagskrárumræðum hér í vetur er einfaldlega sú að ágreiningurinn í Sjálfstfl. og ágreiningurinn í stjórnarliðinu hefur framkallað þessar umræður. Þegar hv. þm. Ingi Björn Albertsson óskaði eftir svari sagði hæstv. forsrh.: Ég kýs að svara ekki, og þingið var í upplausn í röska klukkustund vegna þess, en hann var knúinn til að svara. Þegar hv. þm. Halldór Ásgrímsson bað um svar við einföldum spurningum um efnahagsmál svaraði hæstv. forsrh. engu en réðst með ómerkilegum hætti að fráfarandi forsrh. Það er ein meginskýringin á þeim vanda sem hér er upp kominn að hinn nýi og ungi forsrh. Íslands kýs ekki að ræða við Alþingi. Hann kýs frekar að nota Bylgjuna, Rás 2, Stöð 2 og Morgunblaðið til þess að ráðast á einstaka þingmenn og þjóðþingið. Hér er því miður allt í upplausn þegar að þjóðinni steðjar mikill vandi. Ég vona að virðulegur forsrh. endurskoði sinn hug og endurskoði sín vinnubrögð því að þetta eru ekki gæfuspor fyrir íslenska þjóð.

Virðulegi forseti. Hér á undan mér var í ræðustólnum maður, hv. þm. sem hefur lagt það í vana sinn umfram aðra þingmenn að notfæra sér þann aðgang sem stjórnmálamenn hafa að blöðum og fréttastofum. Hafi einhver hv. þm. skorið sig úr þessum hópi fyrir það að vera þar svo til daglegur gestur og þrýsta þar á ef ekki hefur verið eftir sótt, þá er það sá hv. þm. sem hér lauk máli sínu áðan. Það er svo sem í samræmi við fortíð þess flokks sem hann er nú formaður fyrir að hann ætlist til þess að það sé formaður flokksins einn sem hafi rétt til þess að fara í fjölmiðla með sínar skoðanir. Ef einhver þingmaður þarf að biðjast afsökunar á einhverju, virðulegi forseti, þá er það þessi hv. þm. sem þyrfti að biðjast afsökunar á fortíð þess flokks sem hann nú stýrir. Ég held að þeir sem fylgjast með umræðum hér á Alþingi og hafa fylgst lengi eins og ég hef gert eigi engin dæmi um það að Alþingi hafi starfað eins og það hefur starfað á þessu hausti. Hæstv. forsrh. hefur í þeim efnum ekkert sagt annað um störf þessa þings en fólkið á götunni segir og álit þess er, m.a. fjölmiðlamanna sem fylgst hafa með þingstörfunum vegna þess að það er staðreynd að þó að Alþingi sé kosið til að setja þjóðinni lög, þá eru þingmenn hér sem hafa kvatt sér hljóðs miklu oftar og talað miklu meir og miklu lengur utan dagskrár og um þingsköp á þessu þingi heldur en þeir hafa stigið í ræðustól til að taka málefnalega á lagasetningum sem er þeirra fyrsta og síðasta hlutverk. Virðulegi forseti. Hæstv. forsrh. hefur aldrei sagt: Ég ætla mér að ráða því sem ég vil. Hann hefur sagt: Við búum í lýðfrjálsu landi. Þar hefur hver og einn, forsrh. ekkert síður en aðrir, leyfi til skoðanafrelsis og leyfi til að láta sínar skoðanir í ljós. Og skoðanir hæstv. forsrh. á störfum þessa þings eru þær skoðanir sem almenningur hefur haft sem fylgst hefur með þingstörfum á þessu hausti.

Virðulegur forseti. Ég get því miður ekki þakkað hæstv. forsrh. svörin því þau voru engin, alls engin og það er ekki hægt að þakka það sem ekkert er. Þess í stað notaði hæstv. forsrh. áfram tíma sinn til árása, almennra árása á Alþingi og stjórnarandstöðuna. Ég bar fram fyrir hann fjórar tölusettar spurningar, gagnorðar, og ég afhenti honum þær en hann kaus að svara engri þeirra. Þessi hæstv. forsrh. sem í upphafi þings í haust beitti sér fyrir því að rjúfa samstöðu um stjórn þingsins og beita ýtrasta valdi við skipan forsætisnefndar. Þessi hæstv. forsrh. sem með sprengjukasti sínu hefur valdið meiri óróa og meiri truflun á störfum þingsins en nokkur annar maður. Og þessi hæstv. forsrh. sem er formaður þess flokks hvers augljós klofningur hefur í raun valdið meiru um störfin hér á Alþingi á þessu hausti heldur en nokkuð annað. Það hefur tekið meiri tíma en nokkurt annað einstakt atriði þær ræður sem hv. stjórnarsinnar hafa þurft að halda til að bera af sér og verja sig fyrir stefnu ríkisstjórnar, t.d. í byggðamálum. Ég mótmæli ummælum hæstv. forsrh. um Alþingi og alþingismenn Ég tel þau dauð og ómerk. Þau eru órökstudd, mælt af fáfræði og hroka sem dæmir sig sjálft. Alþingi Íslendinga stendur óhaggað. Slíkar órökstuddar dylgjur og sleggjudómar um störf þess breyta engu um stöðu Alþingis og þúsund ára sögu þess. Það er hæstv. forsrh. sem enn hefur orðið sér stórlega til minnkunar.

Virðulegi forseti. Mér finnst sérkennilegt að tilteknir þingmennn sem verða fyrir því að fundið er að vinnubrögðum þeirra skuli telja að það sé árás á Alþingi. Það er of mikið sagt um stöðu þessara hv. þm. þó að þeir séu virðulegir í hvívetna en það var einmitt það sem hv. 2. þm. Suðurl. gerði. Hann taldi að af því að ég fann að vinnubrögðum tiltekinna þingmanna, þá væri það árás á Alþingi í heild. Það er það auðvitað ekki. Málshefjandi taldi að ég hefði ekki svarað spurningum hans. Ég gerði það ekki í hinni talnalegu röð. En ég býst við því að ef hann af sanngirni ber saman svar mitt þegar það liggur fyrir skrifað við spurningar sínar, þá sér hann að efnislega hefur þeim öllum verið svarað. Ég vona og ég reyndar tel að þessi umræða, tilurð hennar og hún sjálf hafi staðfest, því miður, allt það sem ég hef fundið að störfum þingsins hér í haust. Og ég vona það og vænti þess og trúi því að þessu hljóti fljótlega að linna. Formaður Alþb., hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, fann að því að ég væri mikið í fjölmiðlum. Mönnum fannst það að vonum hér í umræðunni koma úr hörðustu átt. En það var einmitt þessi þingmaður sem hélt blaðamannafund á fyrsta virkum degi eftir hið hörmulega slys til að sýna fram á það og sanna að hann hefði ákveðið að láta kaupa þyrlur og aðrir drepið því máli á dreif. Menn vita um sannleikann í því máli. Og menn vita þess vegna hversu viðeigandi gagnrýni formanns Alþb. er að þessu leyti til.

Fleiri hafa kvatt sér hljóðs. Því miður eru hér enn nokkrir á mælendaskrá en þessari umræðu er hér með lokið.

Virðulegi forseti. Þetta hefur nú verið býsna fróðleg lota og umhugsunarverð satt að segja, ekki síst það að forustumenn þingflokka ríkisstjórnarinnar á Alþingi hafa steytt hnefann framan í stjórnarandstöðuna og kjósa greinilega að hafa stríð í þinginu. Það auðvitað er alvarlegur vandi að slíta í sundur friðinn á Alþingi um vinnubrögð eins og hv. þm. Geir Haarde gerði, hæstv. umhvrh. og hæstv. heilbrrh.

Ég vil biðja hv. þm. að halda sig við að gera athugasemdir við þingsköp.

Ég er að tala um þingsköpin. Ég er nákvæmlega að tala um þingsköp vegna þess að þessir menn, forustumenn stjórnarflokkanna hér á Alþingi, hafa bersýnilega ákveðið að haga hér vinnubrögðum og starfstíl stál í stál. Hæstv. forsrh. heldur uppteknum hætti í ræðu sinni hér áðan og lýkur svarræðu með sérstakri árás á hv. 8. þm. Reykn. Ég vil mótmæla þeim árásum sem ódrengilegum og segja að vinnubrögð af þessu tagi eru fyrir neðan allar hellur og spyrja forseta: Hvar stendur það í þingsköpum að ráðherra skuli ævinlega vera síðastur í þessum umræðum? Það stendur hvergi. Ég vil beina því til formanna þingflokkanna að það verði tekið til athugunar á fundum með forseta að sá siður verði aflagður að ráðherra hafi skilyrðislaust lokaorðið í þessum hálftíma umræðum. Það er bersýnilegt að það er ekki hægt að treysta a.m.k. sumum ráðherrum fyrir þeim trúnaði sem í því felst að vera síðasti ræðumaður í umræðu þegar forsrh. notar þessar ræður sínar og þennan rétt aftur og aftur til að ráðast að þingmönnum með ódrengilegum og óheiðarlegum hætti.

Herra forseti. Það hlýtur að vera alvarlegt umhugsunarefni þegar tekin er fyrir umræða á hálftíma fundi hvernig skipta beri ræðutíma á milli þeirra sem hér eru í salnum. Mér sýnist það einsýnt að þeir sem aldrei hafa talað en hafa beðið um orðið eigi ríkari rétt til að koma upp í ræðustól og tjá sig en þeir sem eru að gera það öðru sinni. Forseti hefur aftur á móti tekið þá ákvörðun að koma í veg fyrir það að þingmenn, sem hér hafa svo sannarlega ekki tekið af tíma Alþingis til að tjá sig hér í þessum stól, séu sviptir þeim rétti að mega taka til máls undir þessari umræðu. Og mér finnst það umhugsunarefni, hæstv. forseti, þegar ég horfi á það t.d. í þessari umræðu að hv. 5. þm. Vesturl. hefur kvatt sér hér hljóðs og ég skora á hæstv. forseta að kynna sér það hvort hann muni nú hafa misnotað sitt málfrelsi hér í þinginu, hvers vegna honum er ekki gefinn kostur á að tjá sig undir þeim kringumstæðum. Ég vil líka vekja athygli hæstv. forseta á því að ef umræður um þingsköp eru misnotaðar hér eins og fram hefur verið haldið, því er haldið fram af hæstv. forsrh. að umræðurnar hafi verið misnotaðar, þá á sú misnotkun sér stað á ábyrgð forseta og því um beina árás á hæstv. forseta að ræða, beina árás. En ég vil líka vekja athygli á því að það sem hv. 3. þm. Suðurl. hefur fundið að störfum hér í þinginu 

Forseta þykir það miður ef hv. 2. þm. Vestf. telur að forseti hafi beitt einhverja einstaka þingmenn órétti um það að gefa þeim tækifæri til að taka til máls. Forseti reynir að gæta sanngirni í hvívetna og skipta ræðutímanum þannig að bæði þingmenn stjórnar og stjórnarandstöðu fái tækifæri til að tjá sig. Og ef hv. 2. þm. Vestf. hefur áhuga á því, þá getur hann litið yfir mælendaskrá forseta hér á eftir og kynnt sér hvort þar hefur ríkt ósanngirni í garð hv. þm. Forseti tók það fram að því miður væru enn þingmenn á mælendaskrá og þar á meðal hv. 5. þm. Vesturl. og hv. 3. þm. Vestf. og hv. 5. þm. Norðurl. e. en varð að stoppa til þess að reyna að standa við þingsköp og hafa þessa umræðu ekki lengri en þau gera ráð fyrir. Þetta vill forseti segja við hv. 2. þm. Vestf.

Frú forseti. Er nú ekki mál að linni þannig að þingið geti tekið til óspilltra málanna og fjallað um þau mál sem eru á prentaðri dagskrá þessa fundar og dreift var til undirbúnings honum.

Virðulegi forseti. Varðandi ræðu þá sem hv. 9. þm. Reykv., Svavar Gestsson, flutti hér áðan, þá langar mig til að rifja upp þau orð sem hann lét falla í sams konar umræðum fyrr á þinginu þegar hann sagði, og ég held að ég muni það orðrétt: Það verður ekki hægt að stjórna þinginu og það á eftir að koma ykkur í koll.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hæstv. viðskrh. að nú er mál að linni. En það hefði farið betur að hann hefði sagt þetta við sessunaut sinn, forsrh., fyrst í fyrradag, svo aftur í gær og svo aftur í morgun áður en forsrh. kom hér upp. Og hæstv. viðskrh. hefði einnig getað sagt við forsrh. áður en hann steig í stólinn undir lok þessarar umræðu: nú er mál að linni, vegna þess að hæstv. forsrh. kaus að nota þann rétt eða misnota þann rétt sem síðasti ræðumaður hér til að hefja nýjar árásir og flutti beinar svívirðingar og aðdróttanir í minn garð. Ég ætla ekki að svara þeim, virðulegi forsrh. En ég vil hins vegar segja að það er viss heiður að því að vera kominn í hóp með hv. þm. Inga Birni Albertssyni, þann hóp sem fær slíkar kveðjur frá virðulegum forsrh. En erindi mitt hingað upp í stólinn, virðulegi forseti, var að óska eftir því að gert yrði hlé á fundum þingsins nú. Ég tel að það sé ekki skynsamlegt að halda þessari umræðu áfram. Við eigum ekki að láta stíl og tón forsrh. trufla þetta lengur. Ég vil óska eftir því, virðulegi forseti, að nú verði gert hlé á þingfundum. Við höfum tækifæri til þess að ræða málin í þingflokkum utan fundar svo að við höldum áfram þeirri virðingu og því verklagi sem Alþingi Íslendinga hefur sýnt með sóma um langt árabil. Þetta er formleg ósk mín, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég vona að forseti telji ekki að ég sé að fara út fyrir þingskapaumræðu þó að ég komi hér með upplýsingar sem tengjast mjög þeirri umræðu sem hér hefur átt sér stað og munu nú, virðulegi forseti, væntanlega verða til þess að staðfesta góða stjórn forseta á þinginu í vetur. Ég fór hér fram og fékk útskrifað stöðu stjórnarfrumvarpa eins og þau standa núna. Þar standa mál þannig að frumvörp sem þingið er búið að afgreiða til nefndar með atbeina og góðum vilja stjórnarandstöðunnar eru 28. Umræðu bíða tíu mál, þar af tvö sem bíða 3. umr., eitt sem er í umræðu og þrjú sem eru nýkomin inn i þingið. Út frá þessum upplýsingum má það vera ljóst að hér hafa stjórnarandstæðingar ekki tafið fyrir þingstörfum í vetur. Þetta vil ég biðja þá hæstv. ráðherra sem hér hafa farið upp og sumir með miklum fyrirgangi að taka til athugunar. Ég vil einnig, virðulegi forseti, minna á það að stjórnarandstæðingar hafa mætt vel og unnið vel í nefndum til þess að koma þessum málum aftur inn í þingsali. Ég vil einnig, virðulegi forseti, minna á það að þingið og ekki síst stjórnarandstaðan bíður eftir mikilvægustu málum haustþingsins. Við bíðum enn þá eftir því að hæstv. ríkisstjórn komi fram með tekjuöflunarfrumvörpin sem verða að vera komin til þess að hægt sé að afgreiða fjárlög. Ég vona að þessi ræða mín staðfesti að á engan hátt er hægt að sakast við stjórnarandstöðuna um hvernig staða mála hér í þinginu nú í haust er.

Virðulegi forseti. Það er slæmt að við skyldum ekki hafa fengið aðeins rýmri tíma. Ég hefði þurft að eiga orðastað við hæstv. forsrh. því að ég hef svo sannarlega mátt þola þar vægast sagt ærumeiðandi ummæli. En ég kem hér ekki síður upp til þess að tala við hv. 3. þm. Suðurl., Árna Johnsen, sem segir að það skorti á skilvirkni í vinnubrögðum okkar þingmanna. Ég vil segja þessum hv. þm., Árna Johnsen, að mér finnst að þetta komi úr hörðustu átt frá formanni byggingarnefndar Þjóðleikhússins, ég held að hann ætti að taka til í eigin garði og þrífa betur slóðann upp eftir sig þar áður en hann fer að senda okkur tóninn.

Virðulegi forseti. Hér hafði verið gert ráð fyrir því að funda til kl. 15 í dag. Það hefur komi fram ósk, formleg ósk svokölluð, frá hv. 8. þm. Reykn. um að gert verði hlé á þessum fundi. Ég vil út af fyrir sig ekki setja mig upp á móti því að hér verði gert hlé í um það bil hálftíma til að mönnum gefist tóm til þess að ræða saman í þingflokkum. En ég vil þá jafnframt fara fram á það að þingfundur síðar í dag verði framlengdur sem nemur því hléi. Okkur veitir ekkert af að einbeita okkur að löggjafarstörfum. Ég vek athygli á því að það eru átta mál á dagskrá þessa fundar sem enn hafa ekki komist að, þar af tvö mál frá stjórnarandstöðunni, frá tveimur hv. þm. stjórnarandstöðunnar sem sérstaklega voru sett á dagskrá að þeirra beiðni. Ég tek undir það að mál er að þessu fjasi um þingsköp linni og við snúum okkur að meginhlutverki okkar sem er löggjafarstarf í þágu þjóðarinnar.

Þá hefur forseti hugsað sér að verða við þeirri beiðni sem fram hefur komið um að gera hlé á þessum fundi. Áður vill forseti þó svara þeirri fyrirspurn sem hv. 9. þm. Reykv. beindi sérstaklega til forseta og er skylt að svara. Sú regla sem forseti hefur farið eftir er að málshefjandi og ráðherra sem málshefjandi á viðræður við í utandagskrárumræðum tala venjulega síðastir. Þetta er regla sem hefur verið viðhöfð frá 1985 og forseta hefur ekki dottið í hug að breyta út af þeirri venju. En nú verður þessum fundi frestað. --- Fundarhlé.

Virðulegi forseti. Núna í hléinu höfum við borið okkur saman, formenn og varaformenn þingflokka stjórnarandstöðunnar, og rætt um þá alvarlegu stöðu sem upp er komin á Alþingi. Við höfum einnig lýst áhyggjum okkar við hæstv. forseta Alþingis og lagt fyrir hana þá spurningu hvernig hún hyggst í vinnulagi sínu og verkstjórn gera það sem hún getur til þess að verja Alþingi, heiður þess og sóma. Við höfum farið yfir þessi mál mjög rækilega í hóp okkar formanna og varaformanna þingflokka stjórnarandstöðunnar og við munum halda því áfram. Við teljum að hér séu alvarleg tíðindi á ferð. Viðræðum okkar við forseta er ekki lokið. Þeim verður haldið áfram en við teljum að hér sé um að ræða óviðunandi ástand.

Hæstv. forseti. Fjárln. hefur frá því er 2. umr. lauk fjallað um þau viðfangsefni er ég greindi frá við það tækifæri og frestað var afgreiðslu á. Einnig komu ný mál til umfjöllunar. Haft var samráð og samvinna við fulltrúa fjmrn. um afgreiðslu málanna. Einnig veittu þeir allar upplýsingar sem leitað var eftir. Þá hefur öll nefndin verið sammála um að flytja þær brtt. sem greindar eru á þskj. 176. Við 2. umr. var 12. brtt. á þskj. 123 dregin til baka til 3. umr. Var það gert vegna þess að hv. þm. þótti óeðlilegt að í brtt. fælist hækkun fjárveitingar jafnframt niðurskurði sem margir voru ósammála. Nú gerir nefndin sjálfstæða brtt. um þetta efni á þskj. 176, þ.e. 5. töluliður. Þá kom fram í umræðunni að liðurinn 10-211 Vegagerð ríkisins, var settur upp á annan hátt en tilgreint var í sundurliðun á fskj. Því var tillagan einnig dregin til baka til 3. umr. Nú hefur uppsetningu verið breytt að höfðu samráði við fjmrn. og Vegagerð ríkisins. Samkvæmt fjárlögum 1991 skyldi aflað lánsfjár, 350 millj. kr. til jarðganga á Vestfjörðum. Var þessi upphæð hluti af fjármögnun jarðganganna en var samt talin sem sérstakur liður, 611 Jarðgöng á Vestfjörðum, á fjárlögum. Við afgreiðslu vegáætlunar í mars sl. var láninu breytt í ríkisframlag og jarðgöngin þar með fjármögnuð eins og aðrar nýbyggingarframkvæmdir. Jafnframt var fjáröflun á mörkuðum tekjustofnum aukin um 170 millj. kr. sem verja á til nýframkvæmda í vegamálum. Heildarframlög til vegamála námu í fjárlögum ársins 1991 alls 5 milljörðum 370 millj. kr. Því til viðbótar koma 170 millj. kr. vegna hækkunar á mörkuðum tekjustofni til vegamála og var því heildarframlagið áætlað 5 milljarðar 540 millj. kr. eins og vegáætlunin gerir ráð fyrir. Í maí sl. ákvað ríkisstjórnin að lækka útgjöld til vegamála um 350 millj. kr. Það er jafnmikið og ríkisframlagið átti að vera og verða því heildarframlög til vegamála 5 milljarðar 190 millj. kr. á árinu 1991 að teknu tilliti til niðurskurðarins. Brtt. á þskj. 177 felur í sér að fjárlagaliðurinn Jarðgöng á Vestfjörðum fellur burt en hann var 350 millj. kr. í fjárlögum ársins. Enn fremur fellur burt brtt. í frv. til fjáraukalaga um viðhald vega. Með þessari breytingu er gert ráð fyrir að framlag til Vestfjarðaganga sé hluti af framlagi til nýframkvæmda í vegáætlun. Þá mun ég gera grein fyrir brtt. nefndarinnar sem eru tilgreindar á þskj. 176. Tillaga 1 gerir ráð fyrir 10 millj. kr. til íþróttahúss á Ísafirði. Er þessi tillaga gerð til að unnt verði að ljúka bráðnauðsynlegum áfanga við byggingu íþróttahússins. Þess skal getið að fyrir lá fyrirheit um þessa fjárveitingu frá fyrrv. menntmrh. með vitund fjvn. Hvað varðar tillögu 2, þá komu forsvarsmenn Lánasjóðs ísl. námsmanna til viðræðu við nefndina. Þar kom fram að upplýsingum sem lágu að baki áætlunum Lánasjóðs ísl. námsmanna frá því í maí sl. hefur skakkað í veigamiklum atriðum. Fjárln. telur mikilvægt að svo verði búið um hnútana hjá sjóðnum að rekstraráætlanir innan ársins gefi réttari mynd af raunverulegri stöðu en verið hefur undanfarin ár. Fjárþörf lánasjóðsins hefur vaxið verulega á síðustu árum og er ljóst að ríkissjóður stendur frammi fyrir gerðum hlut hvað varðar þær 300 millj. kr. sem talin er fjárvöntun sjóðsins á þessu ári. Framlag til Lánasjóðs ísl. námsmanna og lántökuheimild sjóðsins samkvæmt fjárlagafrv. 1992 gefur augljóslega ekki svigrúm til að færa skuldbindingar milli ára. Fjárln. telur því að veita verði umbeðna fjárhæð og gerir því tillögu um 300 millj. til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Meiri hluti fjárln. gerir þetta að því tilskildu að úthlutunarreglum sjóðsins og lögum verði breytt þannig að tryggt verði að fjárveiting samkvæmt fjárlagafrv. 1992 nægi fyrir skuldbindingum sjóðsins á næsta ári. Þriðja tillaga er um Tryggingastofnun ríkisins, Lífeyristryggingar. Fyrir 300 millj. kemur 400 millj. Í áætlun um greiðslu lífeyristrygginga er ekki gert ráð fyrir greiðslu desemberuppbóta til bótaþega. Hér er gerð tillaga um þessar 100 millj. svo Tryggingastofnun verði unnt að greiða desemberuppbót. Því hækkar liðurinn Tryggingastofnun ríkisins Lífeyristryggingar úr 300 millj. í 400 millj. kr. Tillaga 4, Flóabátar og vöruflutningar, Stofn- og rekstrarstyrkir, gerir ráð fyrir að í stað 7 millj. komi 94 millj. og 900 þús. Verulegur fjárhagsvandi er í rekstri ferja og flóabáta. Bæði er að rekstrarstyrkir í fjárlögum duga ekki til að ná jafnvægi milli tekna og gjalda og einnig að afborganir og vextir af lánum, sem tekin voru vegna kaupa á skipum, eru í vanskilum. Þá blasir fjárhagsvandi við rekstri þessara skipa á næstu árum vegna endurnýjunar ferja. Talið er að vanskil ferja og flóabáta nemi 95 millj. kr. í árslok að óbreyttu. Þar af eru 41,4 millj. kr. vegna rekstrar og 53 millj. kr. vegna vanskila á lánum hjá ríkisábyrgðasjóði. Því leggur fjárln. til að inn í fjáraukalög verði bætt framlagi að upphæð 88 millj. kr. til viðbótar við þær rúmlega 7 millj. kr. sem þegar hafa verið teknar inn. Ég ætla að gera grein fyrir því hvernig þessu verður varið. Þá kemur fyrst að skipinu Baldri. Þörf er á 10 millj. kr. rekstrarstyrk til að mæta uppsöfnuðum rekstrarhalla útgerðarinnar. Báturinn Sævar. Með tilkomu Sæfara dró úr flutningum Sævars þannig að sá styrkur sem hingað til hefur dugað rekstrinum er ekki nægur. Til að jafna uppsafnað tap vantar 8,3 millj. kr. Skipið Sæfari. Þær væntingar, sem gerðar voru til rekstrar þessarar nýju ferju sem þjóna átti Grímseyingum og fleirum, hafa brugðist. Til viðbótar þeim styrk, sem er á fjárlögum þessa árs, er þörf á 9,1 millj. kr. til að mæta halla þessa árs og síðasta árs. Einnig er þörf á að veita styrk til greiðslu lána sem tekin voru vegna kaupa skipsins. Vanskil við ríkisábyrgðasjóð nema nú um 12,5 millj. kr. og í upphafi desember koma til greiðslu 6 millj. kr. Akraborg. Flutningar með Akraborginni minnka sífellt. Á fyrstu 10 mánuðum þessa árs hefur orðið 5% samdráttur á flutningum ferjunnar frá sama tíma í fyrra. Til að endar nái saman í rekstri skipsins á þessu ári er nauðsynlegt að verja til þess 14 millj. kr. og 35 millj. kr. til að gera upp vanskil útgerðarinnar. Gert er ráð fyrir að á næsta ári verði skuldbreytt láni fyrirtækisins hjá ríkisábyrgðasjóði þannig að seinasta afborgun gamals láns verði breytt í 10 ára lán. Með því lækkar næsta árs afborgun lána úr tæpum 93 millj. kr. í 25,8 millj. kr. Það er alveg ljóst að útgjöld ríkisins til ferjurekstrar muni aukast verulega á næstu árum nema eitthvað sé að gert. Þannig má gera ráð fyrir að í stað 173,2 millj. kr. framlags í fjárlagafrv. 1992 verði þörfin 376,9 millj. kr. Árleg fjárörf fari síðan vaxandi þegar við bætast afborganir af nýja Herjólfi og nái hámarki árið 1995 og verði þá 435,9 millj. kr. Eftir það verði framlagið um 400 millj. kr. til aldamóta. Það er oft gaman að bera saman tölur. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir 376,9 millj. kr. til þessara hluta. Mér dettur í hug að það sem ætlað er Framkvæmdasjóði fatlaðra eru 320 millj. og er það reyndar í fyrsta sinn sem nokkur ríkisstjórn treystir sér til að standa við lög hvað varðar veitingu fjármagns til þessa sjóðs. Á þessu sjáum við að oft er það að menn meta --- eða alla vega hefur það verið þannig --- þörf okkar minnstu bræðra oft minna en ástæða er til. Reyndar er það skoðun mín að margt megi bæta úr varðandi rekstur þessara ferja og það þurfi að taka á því máli. Reyndar er það svo að meiri hluti nefndarinnar gerir þessa tillögu um framhald í fjáraukalögum 1991 í trausti þess að ríkisstjórnin sjái til þess að lagðar verði fram tillögur um hvernig strandflutningar og rekstur ferja og flóabáta verði leystur með verulega lægri tilkostnaði ríkisins en nú horfir að öllu óbreyttu. Hvað varðar tillögu 5 þá sagði ég nú aðeins frá henni áðan. Þessi tillaga var dregin til baka í 2. umr. vegna þess að henni var blandað saman við niðurskurð. Nú er hér gerð sérstök tillaga um nýjan lið við 3. gr. Hafnarmannvirki, Þorlákshöfn, 18 millj. kr. sem fara í að ganga frá samningum vegna aðstöðunnar í Þorlákshöfn vegna væntanlegrar ferju sem kemur á næsta ári og gerði ég grein fyrir því frekar við 2. umr. Þá kem ég að tillögu 6. Við 2. umr. var fjárlagaliðurinn Hótel, framlög að upphæð 16 millj. kr. samþykktur. Sú samþykkt var komin til vegna fyrri skuldbindinga fjárveitinganefndar. Eins og ég greindi frá við þá umræðu hafði nefndin skuldbundið sig einnig gagnvart Hótel Blönduósi en það vannst ekki tími til að taka það í þeirri umræðu. Því er það að nefndin gerir tillögu um að 3 millj. kr. verði varið til Hótel Blönduóss til að gera upp við ferðamálasjóð. Hvað varðar 7. tillögu Veiðistjóri koma 67,5 millj. í stað 9,5 millj. Er það vegna eyðingar refa og minka. Ógreiddar skuldbindingar ríkissjóðs vegna eyðingar refa og minka eru taldar um 27,5 millj. kr. vegna veiða á árinu 1990 og um 40 millj. kr. vegna veiða á árinu 1991. Að lokinni 2. umr. um fjáraukalögin er fjárveiting að uppæð 9,5 millj. kr. til að mæta þessari skuld ríkissjóðs. Eftir stendur 58 millj. kr. skuld. Því verður þessi upphæð samtals 67,5 millj. kr. Innan skamms verður lagt fram stjfrv. til laga um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum öðrum en hvölum þar sem gert er ráð fyrir umtalsverðum breytingum á gildandi löggjöf um veiðar á refum og minkum sem felst í breyttu skipulagi og minnkuðum kostnaði ríkissjóðs. Fjárln. gerir þessar tillögur á þskj. 176. Fjárln. er einhuga um að gera þessar tillögur og meiri hluti fjárln. flytur brtt. á þskj. 177. Leggur meiri hlutinn til að sú tillaga, þ.e. á þskj. 177, verði samþykkt og öll nefndin leggur til að brtt. á þskj. 176 verði samþykktar.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli hv. formanns fjárln., hv. þm. Karls Steinars Gunnarssonar, hefur fjárln. nú lokið umfjöllun sinni um fjáraukalög fyrir árið 1991 og er málið komið hér til 3. umr. Eins og fram kom í máli hans stendur nefndin öll að brtt. á þskj. 176, en þar er fjallað um ýmsar tillögur sem var búið að ræða um í nefndinni fyrir 2. umr. en sumum þeirra frestað til 3. umr. eins og t.d. málefnum Lánasjóðs ísl. námsmanna. Jafnframt gerði ég grein fyrir því í ræðu minni við 2. umr. um fjáraukalögin að sérstaklega þyrfti að skoða málefni flóabáta og vöruflutninga, þ.e. málefni einstakra ferjubáta eða skipa og það hefur nefndin nú gert eins og fram kom í ítarlegri greinargerð hv. form. Auk þess óskaði ég eftir því við 2. umr. að nefndin skoðaði sérstaklega málefni framhaldsskóla og vitnaði þar til fyrirheita frá fyrrv. hæstv. menntmrh. um málefni Menntaskólans á Ísafirði og byggingu íþróttahúss þar. Þetta hefur nefndin nú tekið til athugunar og flytur um brtt. á þskj. 176 sameiginlega. Þá vil ég aðeins geta um það að ég gerði athugasemdir við atkvæðagreiðslu við 2. umr. við tvo liði, annars vegar um brtt. um liðinn 10-333 Hafnamál, og eins við atkvæðagreiðslu um lið er varðar málefni Vegagerðar ríkisins, lið 10-211. Varðandi liðinn um hafnarmannvirkin var brtt. dregin til baka og kemur því til umfjöllunar nú við 3. umr. á nýjan leik og stendur nefndin öll að þeirri brtt. Varðandi málefni Vegagerðarinnar vil ég aðeins segja að ég gerði athugasemd við atkvæðagreiðsluna á þeim forsendum að mér fannst ekki samræmi í uppsetningunni í fjárlaukalagafrv. eins og það var upphaflega lagt fram og hins vegar þeim lista sem fylgdi sem fskj. með nál. fjárln. við 2. umr. á þskj. 122 þar sem gerð var grein fyrir því hvernig ríkisstjórnin hafði í sumar áætlað að niðurskurður eða sparnaður í framkvæmdum á vegum Vegagerðarinnar skyldi koma fram. Í þessu fskj. var greint frá því að viðhald skyldi lækkað um 100 millj. kr., Vestfjarðagöng um 100 millj. kr. og nýbygging vega um 150 millj. eða samtals 350 millj. Mér fannst ósamræmið við fjáraukalagafrv. vera fyrst og fremst í því að þar var aðeins greint frá niðurskurði á framkvæmdum við jarðgöng á Vestfjörðum og þar tilgreindar 250 millj. Nú ætla ég ekki, virðulegi forseti, að eyða frekari tíma í þetta mál en meiri hluti fjárln. hefur skoðað þetta nánar og flytur brtt. á þskj. 177 þar sem þetta er sett upp í samvinnu við fulltrúa Vegagerðarinnar og starfsmenn Alþingis um það hvernig setja skuli fram þessa brtt. Ég verð að vísu að láta það koma fram að mér sýndist þar ekki vera greint frá því eins og ég taldi rétt að gera, að sérstaklega kæmi til niðurskurðar á almennum vegaframkvæmdum um 150 millj. og að það kæmi þá fram líka að það er í raun breyting á samþykktri vegáætlun, þál. um framkvæmdir í vegamálum, en greinargerð fyrir þeim breytingum var reyndar sett fram í listanum sem ég nefndi áðan sem kom sem fskj. með nál. á þskj. 122. Ég hélt að þetta þyrfti að koma öðruvísi fram í brtt. en hér er gert en geri ekki athugasemd um það frekar, virðulegi forseti, en vildi aðeins láta þessa hugsun koma betur fram og gera nánari grein fyrir þeim athugasemdum sem ég gerði við 2. umr. Ég geri ráð fyrir því að það verði eins með þessa brtt., sem flutt er á þskj. 177, og þær breytingar sem áður voru fluttar við fjáraukalagafrv. og voru til meðhöndlunar við 2. umr. varðandi niðurskurð til framkvæmda við framhaldsskóla, við hafnir, við sjúkrahús og heilsugæslustöðvar og nú við vegamál að stjórnarandstæðingar eftir atvikum sitji hjá við þessa atkvæðagreiðslu eða greiði atkvæði gegn henni en fulltrúar stjórnarandstöðunnar í fjárln. höfðu fyrirvara við allar þessar brtt. við 2. umr. og sá fyrirvari stendur enn af okkar hálfu. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að eyða frekari tíma í þessa umræðu. Ég tel að nefndin hafi unnið vel og málefnalega að þessu og um það hafi verið að mestu leyti, má kannski segja nánast öllu leyti, fullkomin samstaða hvernig þessi mál voru unnin í nefndinni utan við þessa fyrirvara sem ég hef hér greint frá. Ég vil þakka formanni og meðnefndarmönnum mínum fyrir samvinnu við afgreiðslu þessa frv.

Virðulegi forseti. Ekki get ég nú sagt, og tekið þar undir með hæstv. forsrh., að síðasta ræða hafi verið mjög ómálefnaleg. Ég held þvert á móti að hún hafi verið dæmi um þær ræður sem stjórnarandstaðan hefur verið að flytja á þessu þingi. Varðandi þessar brtt., sem eru komnar fram, tek ég undir það sjónarmið hjá formanni nefndarinnar að það þurfi að fara yfir málefni flóabáta og strandsiglinga og reyna að finna flöt á því að vinna þau mál þannig að menn komist af með minna fé en nú er, en ég undirstrika að í mínum huga þýðir það ekki að á nokkurn hátt eigi að draga úr þeirri þjónustu sem menn búa við í dag. Eins vil ég líka láta koma fram að það er í raun og veru eðli þessara flutninga, sérstaklega flóabáta, að þeir eru nauðsynlegir til að mæta þeim kröfum um þjónustu frá hendi samfélagsins sem íbúar á svo fámennum og afskekktum stöðum setja fram. Hvað varðar brtt. á þskj. 177 vil ég láta það koma fram að ég er í raun og veru andvígur þeirri tillögu, sem hér liggur fyrir, að taka út úr núgildandi fjárlögum 350 millj. kr. framlag til jarðganga á Vestfjörðum. Það er alveg ljóst að þessi breyting verður til þess að skerða aðrar framkvæmdir í vegamálum á móti með því að ýta þessu fé yfir á almenna vegáætlun. Ég er andvígur því að stilla málum þannig upp að menn séu látnir gjalda þess í raun í öllum kjördæmum landsins, gjalda fyrir framkvæmdir á Vestfjörðum. Ég tel það ekki heppilega uppsetningu á málinu og ekki málinu til framdráttar, hvorki fyrir okkur Vestfirðinga né aðra þá sem eru áhugamenn og fylgjendur þess að jarðgöng verði boruð. Það kom ekki fram með skýrum hætti í framsöguræðu formanns nefndarinnar hvort þessi tillaga um breytingu eða lækkun á framlögum til Vestfjarðaganga hafi áhrif á framkvæmdir. Ég vil því beina því til formanns nefndarinnar hvort þessi breyting um að lækka framlag til Vestfjarðaganga um 350 millj. hafi í för með sér samdrátt í framkvæmdum á þessu ári og líka hitt hvort í framhaldi af þessari tillögu, verði hún samþykkt, komi þá þar á móti aukið framlag til þessara verkefna á næsta ári. Ég þykist vita að menn séu að flytja til greiðslur að einhverju leyti og ef menn létta greiðslum af sér á þessu ári, með því að flytja þær yfir áramót, verður óhjákvæmilega að koma til sérstök fjárveiting á næsta ári til að mæta því. Ef það er ekki gert kostar það sérstakan niðurskurð á öðrum framkvæmdum. Þetta vil ég biðja hv. form. nefndarinnar að skýra frekar varðandi framlög ríkissjóðs til jarðganga á Vestfjörðum.

Hæstv. forseti. Varðandi þá spurningu, sem hér hefur verið lögð fram, vil ég segja að þessi breyting hefur engin áhrif á framkvæmdir í ár og í fskj. sem lagt var fram við 2. umr. var greint frá þessari skiptingu. Hvað varðar næsta ár þá á ég ekki von á breytingu en það kemur náttúrlega til umræðu þegar við ræðum fjárlögin. Eftir því sem vegamálastjóri hefur fullyrt við mig og hefur verið lýst yfir áður verður ekki nein breyting hvað þessar framkvæmdir varðar.

Virðulegi forseti. Hér er flutt frv. um breytingu á lögum um Hagræðingarsjóð sem mér þykir ástæða til að fara fáeinum orðum um og rekja málið nokkuð því fram voru settar fullyrðingar í framsöguræðu sem mér er nokkuð til efs að séu sannar. Einnig þykir mér hitt nauðsynlegt, að setja þetta frv. í samhengi við stefnu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvort hæstv. ráðherra verði viðstaddur þessa umræðu.

Forseti veit ekki hvort ráðherra er í húsinu eins og er en ég mun gera ráðstafanir til að kanna það.

Ræðumaður vill láta það koma fram að hann telji óhjákvæmilegt að hæstv. ráðherra verði viðstaddur þessa umræðu, ekki bara að hluta til heldur alla, a.m.k. hvað mína ræðu varðar.

Forseti mun gera ráðstafanir til þess að kalla hæstv. sjútvrh. í salinn.

Er hann í húsinu?

Já, sjútvrh. er í húsinu.

Virðulegur forseti. Það sem ég vildi fyrst gera að umtalsefni er ákvæði II til bráðabirgða í núgildandi lögum um Hagræðingarsjóðinn --- hér kemur hæstv. ráðherra og hefur hraðann á og ég þakka honum fyrir skjót viðbrögð. Í þessu ákvæði stendur, með leyfi forseta: ,,Sjávarútvegsráðherra skal fyrir árslok 1992 láta endurskoða lög þessi. Hafa skal samráð við sjávarútvegsnefndir Alþingis og helstu hagsmunasamtök í sjávaútvegi við þá endurskoðun.`` Hér kemur greinilega fram hver vilji Alþingis var, þegar það samþykkti þessi lög, um það hvernig standa ætti að endurskoðun þessara laga. Það kom fram í máli hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar sem á sæti í sjútvn. að ekki hefði verið haft samráð við sjútvn. þingsins við undirbúning og vinnslu að þessu frv. Ég fæ því í raun ekki séð annað en ráðherra hafi hunsað þarna lög og virt nefnd þingsins að vettugi þegar unnið var að þessu frv. Ég heyrði það ekki í ræðu hæstv. ráðherra að haft hefði verið samband við helstu hagsmunasamtök í sjávarútvegi við þessa endurskoðun og vil inna hann eftir því hvort svo hafi verið og til hvaða samtaka hafi þá verið leitað. Það er mjög mikilvægt að leggja áherslu á þetta atriði vegna þess að þegar þingið samþykkti þessi lög og lögin um stjórn fiskveiða, sem nú er í gildi, var lögð sérstök áhersla á að þessi lög væru samtvinnuð og menn yrðu að afgreiða þau samtímis. Það kom mjög skýrt fram í máli ræðumanna um þetta mál og í nefndarálitum að svo yrði að vera og því er það til komið að sams konar ákvæði er í báðum þessum lögum um endurskoðun, augljóslega vegna þess að þingið ætlaðist til þess að hvor tveggja þessi lög, lögin um Hagræðingarsjóðinn og lögin um stjórn fiskveiða, yrðu endurskoðuð samtímis og í samhengi, og ætlaðist til þess líka að við þá endurskoðun yrði haft samráð við Alþingi sjálft, þingnefnd þess og hagsmunasamtök. Þar sem fyrir liggur, að ekki var haft samráð við þingið eru menn að taka þetta mál út úr þeim farvegi sem það var lagt í á sínum tíma og færa það í raun yfir á stjórnarflokkana eina. Með þessu frv. er ríkisstjórnin að hafna öllu samráði hér í þinginu, ekki bara í lögum um Hagræðingarsjóð heldur líka í lögum um stjórn fiskveiða og það tel ég mjög alvarlegt, virðulegur forseti, þegar orð manna og samþykktir í lögum standa ekki lengur en raun ber vitni. Það hefur verið bent á áður í öðrum málum að Sjálfstfl. hefur haft þrek til að skipta um skoðun frá því að vera í stjórnarandstöðu yfir í að vera í stjórn og skipta um málflutning og hér er í raun eitt dæmi enn um það þar sem menn ganga á bak sinna fyrri orða. Ég vil í þessu sambandi vitna í skjöl og ummæli manna einmitt um þetta atriði þegar þessi tvenn lög voru til umfjöllunar, lögin um stjórn fiskveiða og lögin um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Það segir t.d. hér í nál. frá minni hluta sjútvn. frá 112. löggjafarþingi á þskj. 1282 í Nd. svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Frumvarp þetta er svo nátengt frumvarpi um stjórn fiskveiða að það verður hvorki rætt né afgreitt nema samhliða því. Vísast til nefndarálits 4. minni hl. um stjórn fiskveiða um efnislega greinargerð fyrir afstöðu hans.`` Og undir þetta rita Hreggviður Jónsson, Matthías Bjarnason og Kristinn Pétursson. Í Ed. eru líka nefndarálit um þetta sama frv. sem þá hét reyndar frv. til laga um Úreldingarsjóð fiskiskipa. Í nefndaráliti frá 3. minni hl. í sjútvn. segir, með leyfi forseta: ,,Frumvarp þetta er svo nátengt frumvarpi um stjórn fiskveiða að það verður hvorki rætt né afgreitt nema samhliða því. Vísast til nefndarálits 4. minni hl. um stjórn fiskveiða um efnislega greinargerð fyrir afstöðu hans.`` Og undir þetta rita Halldór Blöndal og Guðmundur H. Garðarsson. Þetta var afstaða Sjálfstfl. í báðum þingdeildum á sínum tíma að það væri ekki hægt að sundurskilja þessi tvö frumvörp. Það vekur því mikla athygli, a.m.k. mína, þegar hæstv. sjútvrh. og með stuðningi Alþfl. rýfur þetta samhengi því að það verður ekki skilið öðruvísi en sem vísbending um það hvernig þeir vilja að lögum um stjórn fiskveiða verði breytt. Ég vil vitna til afstöðu Alþfl. í þessu máli sem kom fram í umræðum í þinginu á þeim tíma sem ég er með í ljósriti. Þar segir, í bókun þingflokks Alþfl., hér er ekki bara um afstöðu eins manns að ræða heldur bókun þingflokks Alþfl. frá 23. apríl 1990 og hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Það er skoðun þingflokksins að á næstu árum eigi að stefna að því í áföngum að rjúfa tengslin milli skipa og veiðiheimilda þannig að aflasjóður, sem heitir nú Hagræðingarsjóður, fái aukna veiðiheimild til ráðstöfunar. Þingflokkurinn telur eðlilegt að ákvæði frumvarpa til laga um Úreldingarsjóð fiskiskipa verði felld inn í frv. um stjórn fiskveiða, enda eiga þau þar heima eftir eðli máls.`` Það er því afstaða beggja þingflokka á þeim tíma að hér væri um að ræða óaðskiljanleg mál. Ég hlýt að inna menn úr báðum þessum flokkum eftir rökstuðningi fyrir breytingu á þeirra afstöðu. Ég hlýt að inna hæstv. sjútvrh. eftir rökstuðningi fyrir þeirri breytingu á afstöðu Sjálfstfl., sem orðið hefur, og ég hlýt að gera slíkt hið sama og beina því til formanns þingflokks Alþfl. sem jafnframt situr í sjútvn. að gera þinginu grein fyrir því hvers vegna að þeirra mati stjórn fiskveiða og Hagræðingarsjóður eru nú aðskilin mál, sérstaklega með hliðsjón af þeim nefndarálitum sem ég las hér upp og þeirri bókun þingflokks Alþfl. sem ég las hér upp. Það verður ekki skilið öðruvísi í raun, ef maður reynir að draga rökréttar ályktanir í þessu máli, en svo að ríkisstjórnin sé þegar búin að ákvarða að gera breytingar á lögum um stjórn fiskveiða í takt við þær breytingar sem hún leggur hér fram um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Það er enga aðra rökrétta ályktun hægt að draga af þessari stefnubreytingu. Og ég hlýt að spyrja talsmenn beggja þessara flokka: Er það rétt ályktað að það sé niðurstaða ríkisstjórnarinnar að breyta lögum um stjórn fiskveiða á þann veg að taka upp veiðileyfagjald eða auðlindaskatt? Ég vil þá snúa mér að næsta atriði sem eru þær breytingar sem er verið að gera á Hagræðingarsjóðnum. Þær breytingar, sem mestar eru í raun og veru, eru þær að taka út þann kafla í núgildandi lögum sem lýtur að aðstoð við byggðarlög. Það segir í frv. í grg. að það sé eðlilegra að Byggðastofnun eða öðrum stjórnvöldum sé falið að grípa til þeirra ráðstafana sem þurfa þykir til að hafa áhrif á byggðarþróun í landinu. Ég hef ekki séð neinar tillögur frá hæstv. ráðherra eða frá öðrum ráðherrum um hvað eigi að koma í staðinn fyrir þetta ákvæði í lögum um Hagræðingarsjóðinn. Það eina sem þingið hefur fyrir framan sig í þessu máli er sá vilji ríkisstjórnarinnar að taka út úr byggðaþáttinn og engar aðrar tillögur komi í staðinn. Og ég spyr: Hvenær koma þær tillögur? Ég get ekki tekið það gott og gilt að vísa á Byggðastofnun í þessu efni, sérstaklega með hliðsjón af skoðunum hæstv. forsrh. um Byggðastofnun og störf þeirra sem þeirri stofnun hafa stjórnað á undanförnum árum, einkum hv. 1. þm. Vestf. Matthíasar Bjarnasonar sem fær þann stimpil, ásamt tveimur núv. ráðherrum í ríkisstjórn landsins, að hafa ekki virt gildandi lög um stofnunina. Ég get því ekki tekið það gott og gilt sem rök að Byggðastofnun eigi að taka við þessu hlutverki þegar fyrir liggur vilji hæstv. forsrh. og drög að reglugerð sem gera Byggðastofnun fullkomlega ókleift að taka við því og ég hlýt að spyrja talsmenn beggja flokka: Hvað á að koma í staðinn? Hvað ætla þessir flokkar að leggja fram í þinginu til að treysta stöðu byggðarlaga í landinu, sérstaklega þeirra byggðarlaga þar sem menn standa frammi fyrir því að missa í gjaldþrot sitt höfuðfyrirtæki og tapa þeim aflaheimildum sem eru í byggðarlaginu?  Við þessar aðstæður kemur Hagræðingarsjóðurinn að notum. Menn geta deilt um sjóðinn í sjálfu sér en það er óumdeilanlegt að við þessar aðstæður kemur sjóðurinn að notum. Þið hv. stjórnarþingmenn leggið til að fella þetta niður og án þess að koma fram með tillögur um eitthvað annað í staðinn. Því spyr ég: Hverjar verða ykkar tillögur? Þurfa íbúarnir á þessum stöðum, sem eru margir um land allt, að sæta því að þurfa að kaupa fullu verði allar þær aflaheimildir sem þeir þurfa á að halda til að geta rekið sitt samfélag? Eru það skilaboð ykkar til Bolvíkinga að þeir eigi að borga 1000 millj. fyrir réttinn til að búa á staðnum? Eru það skilaboð ykkar til Bolvíkinga?  Ég hef margoft í ræðum bent á að besta leiðin væri að breyta lögunum um stjórn fiskveiða á þann veg að kvótinn fari ekki með skipunum, að kvótinn verði í raun og veru eign þeirra byggðarlaga þar sem hann er nú. Ég sé ekki aðra leið sem menn geta notað með skaplegum hætti meðan verið er að ganga í gegnum þær þrengingar sem óhjákvæmilega munu dynja yfir nú á næstu missirum. Ég sé ekki aðra leið. Og ég sé ekki að það sé nokkurt réttlæti í því að fólk þurfi að borga fleiri hundruð milljónir fyrir það sem öðrum var gefið og þurfti ekki að borga fyrir og það sem heitir í lögunum sameign þjóðarinnar. Hvers konar sameign þjóðarinnar er það sem menn þurfa að fara að borga fullu verði fyrir upp á mörg hundruð millj. Ég gæti nefnt mörg sjávarpláss þar sem menn standa frammi fyrir þessu vandamáli og það er nákvæmlega þetta vandamál sem fólk hefur mestar áhyggjur af. Nógu slæmt er að glíma við erfiðleika í fyrirtækjum og jafnvel þá möguleika að það fari á hausinn, þurfa að axla þá örðugleika sem því fylgir. Það er mjög erfitt verkefni þó svo að menn bæti ekki því við að fólk þurfi að kaupa heimildirnar til að fara á sjóinn. Það er ekki hægt annað en ganga nokkuð fast eftir svörum frá hv. stjórnarliðum þegar þeir eru að leggja til þá breytingu að taka úr lögum eina hálmstráið sem þetta fólk sér. Ég vil þá víkja að öðru atriði og það er hvers eðlis Hagræðingarsjóður er nú og ef þessar breytingar ná fram að ganga. Hæstv. ráðherra sagði við framsögu málsins að frv. ætti ekkert skylt við auðlindaskatt, og eru þau ummæli höfð eftir honum í Morgunblaðinu í dag þannig að það er hægt að vitna í þau orðrétt ef þörf krefur.  Í umræðum í efri deild 8. des. 1989 um þetta mál, sem þá hét Úreldingarsjóður fiskiskipa, segir hv. þáv. þm. Þorvaldur Garðar Kristjánsson, með leyfi virðulegs forseta: ,,En ég fullyrði að bein hætta er á því að kvótakerfið leiði fyrr eða síðar til auðlindaskatts . . . Það er rétt að þetta [þ.e. frv. um Úreldingarsjóð] er ekki nema lítið skref sem stigið er með sölu veiðileyfa til tekjuöflunar fyrir Úreldingarsjóð. Það er rétt sem hæstv. ráðherra lagði áherslu á. En allar leiðir hefjast á einu skrefi, hvort sem það er leiðin til ljóssins eða helvegur.`` Ótvíræð afstaða hv. þm. Þorvaldar Garðars Kristjánssonar um það að hér væri um að ræða auðlindaskatt. Og eins og menn muna þá var hann þingmaður Sjálfstfl. Ég er með fleiri tilvitnanir. Hér er ég með tilvitnun í Halldór Blöndal, sem nú er ráðherra. Hann segir með skýrum hætti að frv. leggi auðlindaskatt á sjávarútveginn. Hann segir það með alveg skýrum hætti. Og svo ég lesi nú aftur þá tilvitnun sem hv. 1. þm. Austurl. var með í gær, til þess að undirstrika afstöðu þingmannsins Halldórs Blöndals enn frekar um það að Hagræðingarsjóður væri auðlindaskattur vil ég lesa hér, með leyfi forseta: ,,Þetta er nú satt að segja hálfgerð fimmáraáætlun eins og hjá Jósef Stalín sáluga á sínum tíma, sem fór nú eins og hún fór, og næsta ömurlegt að þessi hugsunarháttur skuli gægjast fram hér á Alþingi á því herrans ári 1990, en lýsir auðvitað því sem hér er verið að gera. Það er verið að leggja á auðlindaskatt öðrum þræði til þess að reyna að hafa stjórn á byggð í landinu, sem ekki gengur, og svo öðrum þræði til þess að reyna afla fjár í eyðsluhít ríkissjóðs, sem er auðvitað næsta skrefið.`` Þetta var afstaða þingmannsins þá og ég á ekki von á öðru en að hún sé óbreytt. Það segir okkur að það sé afstaða hæstv. landbrh. að hér sé um að ræða auðlindaskatt og tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Ég er hér líka með annan talsmann Sjálfstfl. í sjávarútvegsmálum á þessum tíma, Guðmund H. Garðarsson. Hann sagði hér, með leyfi forseta: ,,Þar á ég við það sérstaklega að með þessu frv. er verið að fara inn á braut auðlindaskatts, sem mun gjörbreyta ekki aðeins útfærslu íslenskrar útgerðar og fiskvinnslu heldur einnig eignastöðu og eignarhaldi Íslendinga sjálfra og hugsanlega andspænis auknum áhrifum erlendra aðila í sambandi við íslenska útgerð. Ég vara hv. þm. við því, og sérstaklega þá sem hugsa sér að greiða frv. þessu atkvæði hér á eftir, að afleiðingar þess geta orðið mjög alvarlegar, ég vil segja hrikalegar, fyrir landið og þjóðina, það fólk sem býr hér og vill búa.`` Þetta var afstaða talsmanns Sjálfstfl. í Ed., Guðmundar H. Garðarssonar, þegar verið var að ræða frv. til laga um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Báðir þessir aðilar, talsmenn flokksins í Ed. og Nd., voru sammála um að það frv. þýddi ekkert annað en auðlindaskatt. Og annar þeirra tekur sérstaklega fram að það sé ekkert annað þar að auki en bein tekjuöflun í ríkissjóð. Hvort tveggja stangast fullkomlega á við það sem hæstv. ráðherra hefur haldið fram, bæði í framsögu fyrir málinu og áður. Ég get líka vitnað í annan þingmann Sjálfstfl., sem heitir Kristinn Pétursson, sem lýsti yfir þessu sama viðhorfi, að hér væri um að ræða auðlindaskatt og ekkert annað. Ég vil að lokum, til að innsigla afstöðu Sjálfstfl., eins og hún var á þeim tíma, þannig að mönnum sé það alveg ljóst hver hún var, vitna í nál. 4. minni hl. sjútvn. í Ed. um frv. til laga um stjórn fiskveiða. En eins og áður hefur komið fram var það afstaða sjálfstæðismanna að þessi tvö frv. yrðu ekki aðskilin svo þeir skiluðu sameiginlegu nál. fyrir þau bæði. Í þessu minnihlutaáliti segir m.a. um Hagræðingarsjóðinn að sannmæli væri að kalla sjóðinn Óhagræðingarsjóð sjávarútvegsins, svo ekki hafa þeir haft mikið álit á honum. Og enn fremur segir, með leyfi forseta: ,,Í brtt. ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir að skerða fiskveiðiheimildir um 12.000 þorskígildistonn frá einu ári til annars. Síðan á að gefa útgerðarmönnum kost á að kaupa helminginn til baka við opinberu verði sem næst markaðsverði. Með því er stigið fyrsta skrefið til auðlindaskatts.`` --- Með því er stigið fyrsta skrefið til auðlindaskatts, virðulegur forseti. --- ,,Þótt þessum heimildum séu þröngar skorður settar í brtt. er eftirleikurinn auðveldur. Það er að rétta skrattanum litla fingurinn og er ekki það laust sem skrattinn heldur``, segir í nál. sjálfstæðismanna frá 1990 og undir það rita Guðmundur H. Garðarsson og Halldór Blöndal. Ég ætla ekki að falla í sömu gryfju og þeir tveir menn sem vitna þarna í skrattann, að fara að velta mér upp úr því hver það er í þessu tilviki sem máltækinu er beint að. Ég tel að sjálfstæðismenn verði að útskýra það sjálfir. En þetta er ótvírætt afstaða þess flokks á þeim tíma að þessi tvö frv. um Hagræðingarsjóð og stjórn fiskveiða séu óaðskiljanleg og að lögin um Hagræðingarsjóð séu ekkert annað en lög um auðlindaskatt. Því geri ég mjög alvarlegar athugasemdir við það að hæstv. ráðherra skuli taka annað málið sjálfstætt frá hinu og flytja sérstakt frv. um það, frv. sem felur í sér þær breytingar að styrkja auðlindaskattinn í sessi. Það er meginbreytingin í frv. --- að fara yfir í auðlindaskattinn. Það hlýtur því að vera ályktunin sem menn draga af þessu að það sé stefna ríkisstjórnarinnar að breyta lögum um stjórn fiskveiða þannig að taka upp auðlindaskatt. Aðra skynsamlega ályktun er ekki hægt að draga. Ég get líka vitnað í hæstv. núv. sjútvrh. því til stuðnings að hér sé um auðlindaskatt að ræða, þó að það þurfi í raun og veru ekki frekari sannanir fyrir afstöðu Sjálfstfl. til Hagræðingarsjóðs. En ráðherrann segir í DV 19. sept. sl., þar sem hann er að kynna þær breytingar sem hann hyggst leggja fram á lögum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins, með leyfi forseta: ,,Mín ætlan er að breyta hlutverki sjóðsins þannig að í stað úreldingar og byggðaaðgerða`` --- í stað byggðaaðgerða, takið eftir --- ,,verði þeir fjármunir sem fást fyrir kvótann notaðir til hafrannsókna. Þannig tel ég peningunum best varið. Þessi aðgerð stendur í engum tengslum við fiskveiðistjórnunina heldur er hún hrein ríkisfjármálaaðgerð.`` --- Hún er hrein ríkisfjármálaaðgerð. Með öðrum orðum segir hæstv. ráðherra: Við erum bara að taka hérna upp sjálfstæðan skatt til þess að fá tekjur í ríkissjóð. Auðvitað er það ekkert annað en auðlindaskattur. Hvernig svo sem hæstv. ráðherra reynir að telja mönnum trú um að frv. eigi ekkert skylt við auðlindaskatt þá er hið gagnstæða uppi á borðinu í öllum þeim skjölum sem menn fletta og þeim ummælum sem menn lesa frá þingmönnum Sjálfstfl. og reyndar frá hæstv. ráðherra sjálfum. Ég teldi Sjálfstfl. vera heldur viðkunnanlegri og þeir menn innan hans menn að meiri ef þeir þyrðu bara að viðurkenna að þetta er þeirra stefna. Menn eiga ekki að vera að plata kjósendur, segja eitt og meina annað. Það hefur að vísu verið dálítið áberandi með Sjálfstfl. hvað hann hefur verið tvöfaldur í roðinu, en ég held að í þessu máli verði hann að ganga hreint fram. Verði að ganga hreint fram, hv. þm. þingflokks Alþfl., sem er manna hreinskiptastur ef því er að skipta.

Ég tók eftir þessu.

Ég vil þá snúa mér að Alþfl. því hann hafði líka skoðun á þessu frv. á sínum tíma og þessum lögum. Ég hef þegar rakið að hann taldi lögin um Hagræðingarsjóð og lögin um stjórn fiskveiða vera óaðskiljanleg og ætti raunverulega að fella þau saman í ein lög. En hver skyldi hafa verið afstaða Alþfl. til Hagræðingarsjóðsins sjálfs? Hún kemur fram í afstöðu fulltrúa Alþfl. í sjútvn. á þeim tíma, Jóns Sæmundar Sigurjónssonar. Þegar hann er að mæla fyrir málinu úr nefnd nefnir hann sérstaklega málinu til gildis, með leyfi forseta: ,,Og í þriðja lagi hvernig sjóðurinn hagar sér við það mikilvæga hlutverk að veita aðstoð til eflingar vinnslu sjávarfangs í byggðarlögum er höllum fæti standa.`` Það var eitt mikilvægasta hlutverk sjóðsins, byggðahlutverkið, að mati fulltrúa Alþfl. Enn fremur kemur fram í nál. því sem hann undirritar að meiri hluti nefndarinnar telji að breytingar þær sem gerðar voru á frv. í meðförum Ed. séu til bóta og til þess fallnar að tryggja betur trausta atvinnu og jafna búsetu um land allt. --- Tryggja betur trausta atvinnu og jafna búsetu um land allt. Þetta var afstaða Alþfl. fyrir einu og hálfu ári til Hagræðingarsjóðsins og sérstaklega til þess þáttar er lýtur að byggðahlutverki sjóðsins. Ég beini þeirri spurningu til formanns þingflokks Alþfl.: Hefur afstaða Alþfl. breyst? Telur hann ekki lengur nauðsynlegt að sjóðurinn hafi þetta byggðahlutverk? Hefur Alþfl. skipt um skoðun í þessu máli? Ef svo er, hvað telur Alþfl. að koma eigi í staðinn? Eða er kannski ekki þörf á neinum sérstökum byggðaaðgerðum? Ég ætla a.m.k. að leyfa mér að vona það að formaður þingflokks Alþfl. ætli ekki að fara að halda því fram að ekki sé þörf á sérstökum byggðaaðgerðum eins og staðan er núna nánast um allt land. Ég vil svo að lokum, til þess að öllu sé til haga haldið fyrir hæstv. sjútvrh. um afstöðu hans flokks meðan hann var formaður í þeim flokki, draga hér fram ummæli Halldórs Blöndals í umræðum um stjórn fiskveiða, þar sem hann fer í þeirri ræðu einnig yfir Hagræðingarsjóðinn. Hann sagði, með leyfi forseta: ,,Tilgangurinn er auðvitað sá til lengri tíma litið að draga fé í ríkissjóð í gegnum þennan sjóð, skattleggja sveitarfélögin úti á landi, byggðirnar úti á landi, og skattleggja sjómennina og útgerðina. . . . Það á að taka nákvæmlega eftir orðanna hljóðan þannig að þar er hvergi hægt undan að víkjast og væri fróðlegt að spyrja hv. þm. Stefán Guðmundsson`` --- sem hér situr enn --- ,,hvað hann kallar það að taka 6.000 þorskígildistonn af flotanum til að selja sömu mönnum aftur.``  Skýrar geta menn nú ekki kveðið að orði í afstöðu sinni til máls en þingmenn Sjálfstfl. gerðu í umræðum og nefndarálitum um þetta mál fyrir tæpum tveimur árum. Síðan kemur hæstv. sjútvrh. núna, í nóvember 1991 og segir: Þetta á ekkert skylt við auðlindaskatt. Maður fer nú að halda að það sé víðar fortíðarvandi en hjá stjórnarandstöðunni. Menn mættu leggjast í að lesa og kynna sér fortíðina, þingmenn og ráðherrar Sjálfstfl., áður en þeir fara að hafa uppi miklar fullyrðingar um hvað sé ekki í þeirra frumvörpum. Þessi stefnubreyting Sjálfstfl., sem ekki er tekin í gegnum samþykktir flokksins á landsfundum eða slíkum samkomum sem eru til þess bærar að breyta stefnu hans, svo mér sé kunnugt um, eru í raun og veru ekkert annað en svik. Þetta eru ekkert annað en svik við fólk. Sérstaklega eru þetta svik við það fólk sem kaus Sjálfstfl. úti á landi. Þetta eru ekkert annað en svik við þá tæplega 2.000 Vestfirðinga sem kusu Sjálfstfl. á Vestfjörðum því þeir stóðu í þeirri meiningu allir sem einn að Sjálfstfl. væri á móti auðlindaskatti. Það eru fleiri en ég sem hafa tekið eftir þessum svikum. Ég bendi mönnum á að lesa leiðara í DV frá því í október sl., sem ber yfirskriftina: ,,Þeir lugu sig inn á þjóðina.`` Það er verið að tala um núverandi ríkisstjórn. Og það er ýmislegt fróðlegt sem segir í þeim leiðara. Þar segir t.d.: ,,Skýrar getur einkavæðing og frjálshyggja ekki orðið gjaldþrota. Hraðar getur stefna nýrrar ríkisstjórnar ekki orðið gjaldþrota.`` Og svo segir einnig, með leyfi forseta: ,,Blekkingar hafa löngum verið hornsteinn íslenskra stjórnmála. En fátítt er að ríkisstjórn hafi logið sig inn á þjóðina með jafngrófum hætti og þessi ríkisstjórn.`` Þetta eru ummæli leiðarahöfundar DV. Mér er ekki kunnugt um að hann sé í Alþb. eða Framsfl. eða Kvennalistanum. Hann er ekki í þessari stjórnarandstöðu sem hæstv. forsrh. telur óalandi og óferjandi. Menn standa hér dag eftir dag á öndinni yfir ummælum ráðherrans. Hann er ekki frá okkur kominn þessi leiðari. Hann er ekki kominn frá okkur þessi dómur um ríkisstjórnina, að þar séu menn sem ljúgi sig inn á þjóðina. Þetta er komið frá frjálsu og óháðu dagblaði.  Ég vil að lokum fara yfir nokkur atriði í frv. önnur en þau sem ég hef þegar gert að umtalsefni. Sérstaklega vil ég minnast hér á úreldinguna sjálfa, það hlutverk að úrelda fiskiskip eða kaupa skip til úreldingar. Miðað við þann tekjustofn sem þessi sjóður á að hafa, og það er gefið upp í grg. að tekjurnar verði um 80 millj. á ári, þá sýnist mér að sjóðurinn muni ekki vera stórtækur í skipakaupum til úreldingar. Það má búast við því að hann muni þá fyrst og fremst verða til þess að kaupa upp litla báta. Og ég er ekki viss um að það sé að öllu leyti rétt þróun því ég tel að sú breyting hafi gengið of langt að menn séu að sækja aflann á stórum togurum. Menn hafa fært sóknina að mínu mati of mikið í þá átt, sem m.a. kemur fram í því hvernig aflinn er saman settur, meðalþyngd á þorski sem t.d. er að verða býsna lítil. Ég held að það væri æskilegt að reyna að breyta sóknarmunstrinu og það væri æskilegt að reyna að úrelda fyrst og fremst stóru togarana sem eru mönnum mikil byrði, sérstaklega mikil byrði í mörgum sjávarplássum, að gefinni þeirri forsendu að menn hafi ekki meiri kvóta til að veiða en er í dag. Og þá tel ég brýnast að unnt sé að úrelda togara og greiða þannig fyrir að menn geti sameinað útgerðarfyrirtæki og notað þá sameiningu til að taka einn togara úr umferð eða svo. Ég sé ekki að þessi sjóður með þessum tekjustofni hafi þá burði að hann ráði við það, þannig að ég vil nefna þetta mönnum til umhugsunar. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra, þar sem sú breyting er gerð að í stað þess að sjóðurinn fái það álag næstliðins árs sem lagt er á við það að flytja óunninn fisk úr landi, þá fær hann bara 12.000 tonn, punktur. Eru áform uppi af hálfu ráðherrans að breyta ákvæðum um álag á útflutning? Og hvert á það að renna ef svo er ekki, ef áform eru um að hafa það áfram, hvert á þá þetta álag að renna? Ég vil einnig benda á það, sem stingur mest í augu í þessu frv., að 1. gr. markar í raun og veru allt það sem á eftir kemur, því 1. gr. segir okkur hvert hlutverkið er. Og hlutverkið er samkvæmt 1. gr. að stuðla að aukinni hagkvæmni með því að laga stærð og afkastagetu fiskiskipastólsins að afrakstursgetu nytjastofna sjávar. --- Þetta er nú dálítið óþjált og í raun og veru dálítið óljóst hvort tveggja, hver sé afkastageta flotans og afrakstursgeta sjávarstofnanna. Hvort tveggja er tiltölulega óljóst en látum það nú vera. Og hvernig á sjóðurinn að stuðla að þessari hagkvæmni í útgerð? Jú, hann á að gera það með því að veita styrki til að úrelda skip. Og þar með er hlutverk sjóðsins upp talið. En síðan segir í 4. gr. að öllum tekjum Hagræðingarsjóðs af sölu aflaheimilda eigi að verja til að standa straum af Hafrannsóknastofnun. Þetta er í engum tengslum við tilgang sjóðsins. Ekki nema menn skilgreini Hafrannsóknastofnun sem eitthvert fiskiskip. Auðvitað er það ekkert svoleiðis. Hafrannsóknastofnun er ekki togari sem á að úrelda. Hér er því um að ræða verulegan fingurbrjót í uppsetningu frumvarpsins, að í 4. gr. frv. kemur upp að það eigi að ráðstafa peningunum í eitthvað annað sem er í engu samhengi við 1. gr. þar sem hlutverkið er rakið og afmarkað mjög þröngt. Hlutverkið er afmarkað þannig að það á að kaupa skip, punktur. Ekkert annað. Ég velti því bara upp, getur þetta staðist? Geta menn sett lög sem hafa einhvern afmarkaðan tilgang en í seinni greinum frumvarpanna kemur svo allt annar tilgangur fram og eru í raun og veru, eins og fram hefur komið, ekkert annað en tekjustofn fyrir ríkissjóð? Ég held að það væri þá nær að menn settu þá klásúlu bara beint inn í fjárlög. Ég hef nú fjallað nokkuð um þetta frv. enda mikið mál á ferðinni og full ástæða til að menn fjalli um þetta mjög ítarlega og gefi sér allan þann tíma sem til þarf til þess að fara yfir frv. því hér er um svo veigamiklar breytingar að ræða og mikla stefnumörkun að það er óhjákvæmilegt annað. En ég vil skora á hæstv. ráðherra í allri vinsemd og með allri virðingu að draga þetta frv. til baka. Virða bráðabirgðaákvæði II í núgildandi lögum og draga frv. til baka og láta fara fram samtímis, eins og segir í lögunum, endurskoðun á lögum um Hagræðingarsjóð og lögum um stjórn fiskveiða og gera það þannig, eins og mælt er fyrir í báðum þessum lögum, í samráði við Alþingi og hagsmunasamtök. Það kann ekki góðri lukku að stýra að rjúfa þennan farveg sem búið er með lögum að setja málið í. Ég óttast að það geri ekkert annað en að efna til ófriðar, mikils ófriðar um þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég mun í tengslum við þetta frv. sem hér er til umfjöllunar ræða nokkuð bæði þá endurskoðun fiskveiðistefnunnar sem yfir stendur og eins afkomu í sjávarútvegi og tengsl þeirra hluta við byggðamál. Ég held að það sé óhjákvæmilegt, úr því að þessu máli er hreyft með þeim hætti sem raun ber vitni, að þetta berist inn í umræðuna. Sú breyting, sem á lögunum um Hagræðingarsjóð verður með frv. hæstv. sjútvrh. á þskj. 129, ef að lögum verður, er að þá hverfur út úr verkefnaskrá sjóðsins það meginverkefni hans annað að geta komið til aðstoðar í þeim tilvikum þar sem atvinnuástand er slæmt vegna þess að veiðiheimildir hafi horfið í burtu eða með öðrum hætti sú sjávarútvegsstefna sem í gildi er leiði af sér atvinnubrest í byggðarlögum. En fyrst er ástæða til að ræða lítillega þá stöðu sem er í málinu í heild sinni, þ.e. varðandi fiskveiðistefnuna og gildandi lög um veiðar í fiskveiðilandhelginni og fiskveiðistjórnun. Það er allt saman til endurskoðunar, eins og menn þekkja, á grundvelli bráðabirgðaákvæðis í lögunum. Fyrir árslok 1992 skal þeirri endurskoðun lokið, ef ég man rétt. Sömuleiðis áttu lögin um Hagræðingarsjóð að koma til endurskoðunar og er væntanlega hér aftast í þeim lögum, sem samþykkt voru á Alþingi 5. maí 1990, ákvæði um að sjútvrh. skuli fyrir árslok 1992 láta endurskoða lög þessi, þ.e. lögin um Hagræðingarsjóð. Ég hlýt að byrja á því, herra forseti, að lýsa þeirri skoðun minni að ég tel það afar slæmt að á meðan á þessari endurskoðun stendur skuli eitt af þeim þýðingarmestu atriðum sem lágu til grundvallar málamiðlunum um afgreiðslu laganna um fiskveiðistjórnun hér á þingi á sínum tíma tekið út úr því samhengi með þessum hætti. Það er ekkert launungarmál að það var býsna erfið fæðing þegar það frv. var afgreitt hér á Alþingi 1990 og gert að lögum, bæði lög um fiskveiðistjórnun og eins lög um Hagræðingarsjóð, og sú útfærsla sem hér er á lögum um Hagræðingarsjóð var liður í málamiðlun til þess að sætta ólík sjónarmið og koma sérstaklega til móts við þá sem hafa haft áhyggjur --- og það með réttu því miður --- af áhrifum núgildandi fiskveiðistefnu á byggðamál. Þá voru m.a. nefnd alveg sérstaklega af þáv. sjútvrh., bæði í ríkisstjórn þegar hann kynnti málið þar og eins hér á Alþingi, hygg ég vera, einstök byggðarlög landsins, hver hefðu getað fengið úrlausn ef ákvæði af því tagi sem hér eru um Hagræðingarsjóð hefðu þá verið í gildi í lögum. Ég man það mjög vel að hæstv. sjútvrh. nefndi sem dæmi Kópasker, því þannig háttaði til að þá hafði nýlega verið selt í burtu einasta fiskiskip Kópaskersbúa sem eitthvað kvað að og með því fór 500 tonna djúphafsrækjukvóti, svo til allur kvóti sem þessi staður, Kópasker, hefur yfir að ráða fyrir utan einhverja tugi tonna af bolfiski sem þar hafa verið. Hæstv. sjútvrh. nefndi einmitt þessi dæmi og sagði: Með þessum breytingum verður unnt að bregðast við slíkum vandamálum, ef þau koma upp, og lifa við það ástand á gildistíma laganna og þangað til þau hafa komið til endurskoðunar. Þetta var eitt veigamesta atriðið sem lá til grundvallar þess t.d. að sá sem hér talar og ég hygg þeir sem með honum voru í flokki á sínum tíma og stóðu að því að afgreiða lögin vorið 1990, létu að lokum til leiðast með einni undantekningu þó, hygg ég vera, að sættast á þetta frv. Það að inni í Hagræðingarsjóði yrðu þessar heimildir til viðbótar því að lögin yrðu tímabundin og fiskveiðistefnan í heild sinni kæmi til endurskoðunar var það sem þarna var lagt til grundvallar. Þess vegna hlýtur hæstv. sjútvrh. að vera það ljóst að hann er að opna hér upp geysilega stórt mál með þessum breytingum. Ég verð að segja það alveg eins og er að mér þykir það miður að hæstv. sjútvrh., sem ég ber góðan hug til og ég veit að vill standa sig í sínu erfiða og þýðingarmikla starfi, skuli þurfa að eiga þessi spor hingað inn með frv. í þessum búningi. Það er satt best að segja mjög slæmt að það skuli yfir hæstv. sjútvrh. þurfa að ganga. Ég vona að hæstv. ráðherra sé og verði til viðtals um það á næstu vikum og mánuðum ef svo vill í þinginu að leita samkomulags í þessum efnum, þ.e. reyna að skapa eftir því sem kostur er samstöðu um eitthvert ástand í þessum málum á meðan sú endurskoðun fiskveiðistefnunnar sem í gangi er gengur yfir og henni lýkur. Þar er að mínu mati á ferðinni eitthvert mikilvægasta verkefni Alþingis og í raun og veru eitt stærsta hagsmunamál þjóðarinnar allrar á næstu mánuðum og árum, þ.e. að ná landi og einhverri sátt í þjóðfélaginu um stefnuna í sjávarútvegsmálum. Þetta er ekki góð byrjun á því verki. Við heyrðum í gær afstöðu hæstv. fyrrv. sjútvrh. og þeirra sem með honum eru í flokki til þessara mála og fleiri munu væntanlega eiga eftir að lýsa miklum efasemdum um þessa tilhögun. Í öðru lagi verður ekki fram hjá því horft að þessi breyting, ef af verður á lögunum um Hagræðingarsjóð, hvaða nafngift sem menn nú vilja gefa því, veldur ýmsum áhyggjum af þeim sökum, menn óttast að þar séu fyrstu skrefin stigin --- eða skref stigin, hvort sem það eru þau fyrstu eða einhver sem á eftir koma --- í áttina til þess að selja veiðiheimildir holt og bolt hér í landinu. Ég þarf ekkert frekar en menn vilja að ræða það undir heitinu auðlindaskattur. Ef það fer í hinar fínu taugar einhverra hv. þm. eða hæstv. sjútvrh. þá get ég notað aðrar nafngiftir, mér er alveg sama. En þeirri staðreynd verður ekki mótmælt að ef þessi breyting verður þá verður það í framkvæmd þannig að 12.000 tonna veiðiréttur verður seldur fullu verði og afrakstur þeirra verðmæta tekinn í ríkissjóð. Og það er ekki hægt að mæla á móti því að þar með er a.m.k. þessi hluti veiðiheimildanna kominn í þann farveg að það er enginn eðlismunur á því og þeim hugmyndum sem dags daglega kallast auðlindaskattur eða veiðileyfagjald. Það eina sem mætti þá vísa í væri hugsanlega það, miðað við þær hugmyndir sem lengst ganga í frjálshyggjuátt varðandi veiðileyfagjald eða auðlindaskatt, að hér er ekki um opinn uppboðsmarkað á veiðiheimildunum að ræða heldur er um að ræða forkaupsrétt skipa eða útgerða í hlutfalli við þær veiðheimildir sem þau hafa á hendi. Þetta er nokkuð önnur útfærsla að vísu en hugmyndir þeirra sem lengst hafa viljað ganga í þá veru að bjóða upp á opinn markað með allar veiðiheimildir á Íslandsmiðum. Ég met og virði afstöðu hæstv. sjútvrh. í þeim efnum að standa fast gegn hugmyndum um slíka skattlagningu á útgerðina. Mér hefur þótt það eitt af því fáa virkilega ánægjulega í umræðu af hálfu hæstv. ríkisstjórnar á þessum haustdögum að hæstv. sjútvrh. hefur þó tekið mjög myndarlega og fast til orða gagnvart þeim hugmyndum að innleiða slíkt við núverandi aðstæður í íslenskum sjávarútvegi. Þess vegna þykir mér það í sjálfu sér miklu verra að þurfa að lýsa áhyggjum mínum vegna frv. í þá veru sem hluti veiðiheimildanna, sem þarna er þá tekinn inn í Hagræðingarsjóð, verður óumdeilanlega fénýttur með þessum hætti. Og þó að það sé tengt þeim útgjaldaverkefnum ríkisins að fjármagna rekstur Hafrannsóknastofnunar þá er það einfaldlega svo að ríkissjóður hefur greitt þann rekstur, hefur kostað þann rekstur á undanförnum árum og það hefur enginn eðlismunur verið á þeim útgjöldum ríkissjóðs og ýmsum öðrum, t.d. því að kosta rekstur annarra rannsóknastofnana eða hvern annan opinberan rekstur í landinu. Þetta er því eingöngu form, að búa til þessa tengingu. Eða hvað? Það verður ekki stofnað neitt sérstakt hólf í ríkissjóði, einhver sérstök skúffa sem ríkisféhirðir fer ofan í og tekur upp seðlana til að borga Hafrannsóknastofnun. Það verður ekki svo. Það verður áfram bara einn ríkissjóður í landinu. Og inn í þann ríkissjóð munu tekjurnar af fénýtingu veiðiheimilda Hagræðingarsjóðs ganga og út úr honum aftur fara peningar til að borga fyrir rekstur Hafrannsóknastofnunar. Þetta er svona, því miður. Þarna er eingöngu um form að ræða, þetta er hreint ,,pro forma`` atriði, gert til þess að reyna að skýla sér í erfiðu máli. Ég held að við eigum og verðum að ræða hér spurninguna um afstöðuna til veiðileyfagjalds eða auðlindaskatts. Það verður ekki komist hjá því að ræða það í tengslum við þetta mál. Og ég vil ekki að sú afstaða mín liggi í láginni að ég er algjörlega andvígur því að taka slíkt fyrirkomulag upp við núverandi aðstæður í íslenskum sjávarútvegi. Ég tel það fráleitan málflutning, eins og nú háttar til, að það geti verið skynsamleg sjávarútvegsstefna og efnahagsstefna hjá þjóðinni að láta sína höfuðatvinnugrein með þessum hætti borga aukalega og umfram aðrar inn í samneysluna skatt af þessu tagi sem flatt veiðileyfagjald eða flatur auðlindaskattur yrði.  Miðað við það ástand sem við stöndum frammi fyrir í íslenskum sjávarútvegi er þetta einhver hættulegasta og vitlausasta della sem nokkurn tíma hefur verið á borð borin. Það er því alveg nauðsynlegt að talsmenn þessara hugmynda, ef þeir eru einhverjir hér inni á þingi, og hinir, sem úti í þjóðfélaginu prédika þetta, hvort heldur er á síðum Morgunblaðsins eða annars staðar, útskýri það fyrir okkur hvernig á að hjálpa sjávarútveginum í núverandi stöðu og á næstu árum, eins og þau blasa við á þeim bæ, með því að leggja þessa viðbótarskatta á atvinnugreinina og draga þá út úr veltu sjávarútvegsins. Ef við tökum þetta í sinni einföldustu mynd þá skulum við biðja þessa snillinga að útskýra það fyrir okkur hvernig það hjálpar Útgerðarfélagi Akureyrar, hvernig það hjálpar Síldarvinnslunni í Neskaupstað, hvernig það hjálpar Hraðfrystistöð Þórshafnar, hvernig það hjálpar Granda, hvernig það hjálpar Kaldbak á Grenivík o.s.frv. að til viðbótar núverandi útgjöldum í sínum rekstri kaupi þessi fyrirtæki aflaheimildirnar af sjálfum sér fyrir tugi eða hundruð milljóna króna. Hvernig á það að hjálpa þeim? Í hverju liggur ,,trikkið``? Hver er brellan? Það á ekki að láta mönnum líðast að bera svona þvætting á borð viku eftir viku, mánuð eftir mánuð, í blaðagrein eftir blaðagrein eða ræðu eftir ræðu. Þetta er della. Við núverandi aðstæður í íslenskum sjávarútvegi mundi þetta leggjast sem alveg sérstök viðbótarbyrði á þau fyrirtæki sem, hvað sem um núverandi kvótakerfi má segja, hafa þó notið þess að hafa sínar veiðiheimildir á hendi og getað nýtt þær ár eftir ár án gjalds, það sem eftir er af þeim. Og það er auðvitað tilfellið um langstærstan hluta fyrirtækja í íslenskum sjávarútvegi. Það ótrúlega er að þessi umræða snýst eingöngu um hina hliðina. Menn einblína á það að einn og einn útgerðarmaður er að fá peninga í sínar hendur --- fyrir hvað? Fyrir það að afsala sér varanlega réttinum til að taka þátt í þessari atvinnustarfsemi. Jú, það er rétt, það fá ýmsir útgerðarmenn borgaðar talsverðar fúlgur. En hvað eru þeir líka að gera? Þeir eru að afsala sér réttinum til að taka þátt í þessari atvinnustarfsemi. Það er mikið rætt um þessa menn og það er allt í lagi. Og það koma út mörg ljót dæmi í því sambandi eða óskemmtileg.  Mér er þetta mikið alvörumál. Ég held að það sé tími til kominn að taka þessar hugmyndir til efnislegrar umræðu hér á þingi og fara yfir það. Er þetta eitthvað sem við eigum að láta þvælast fyrir okkur á næstu árum í íslenskum sjávarútvegi, þessar hugmyndir um veiðileyfagjald? Ég hef að sjálfsögðu hugsað mikið um þetta og reynt að skoða þetta hlutlægt frá báðum hliðum og ég er kominn að alveg eindreginni niðurstöðu í þeim efnum: Þetta er algjör vitleysa. Svo skulum við ekki gleyma því að hugmyndirnar um þessa skattlagningu byggja allar á því að núverandi kerfi aflamarks verði við lýði áfram --- með öllum göllum sínum. Með öllum göllum sínum til þá viðbótar einhverjum kostum sem sjálfsagt eru þar fyrir hendi, en menn hafa nú sífellt meiri efasemdir um. Við þurfum því líka að gera það upp við okkur: Ætlum við að festa í sessi um ókomin ár þetta kerfi framseljanlegs aflamarks? Og eru menn bara tilbúnir til að framlengja lífdaga þess í sjálfu sér óbreytta? Það er ég ekki. Og þá komum við að byggðamálunum og er nú ekki ástæða til að gleyma þeim, því miður, í þessu efni því að augljóslega hefur sú sjávarútvegsstefna sem hér er rekin úrslitaáhrif á þróun byggðar við sjávarsíðuna hringinn í kringum landið. Það hefur mönnum að sjálfsögðu lengi verið ljóst og miklar umræður hafa á undanförnum árum farið fram um þann þátt mála þegar sjávarútvegsstefnan hefur verið hér til umfjöllunar. Og það verð ég að segja að er kannski allra lakast í því sambandi að ræða þetta út frá frv. hæstv. sjútvrh. um breytingu á lögum um Hagræðingarsjóð að þar er alveg tvímælalaust verið að stíga skref aftur á bak. Það er tvímælalaust verið að stíga skref aftur á bak frá þeirri þó ófullkomnu skipan mála sem við höfum núna búið við síðastliðin ár. Og það er mjög slæmt ef slíkt skref verður nú stigið á því ári og með það ár farandi í hönd þegar ljúka á endurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða. Það er með öðrum orðum þannig., hæstv. forseti, að sú breyting sem lögð er til í frv. á 5. gr. laganna um Hagræðingarsjóð fellir út úr lögunum það ákvæði sem áður var og lýtur að því að heimilt er samkvæmt gildandi lögum að nýta allt að helming þess afla sem til Hagræðingarsjóðs fellur til --- eins og segir í lögunum orðrétt, með leyfi forseta --- ,,eflingar fiskvinnslu í byggðarlögum er höllum fæti standa, sbr. 9. gr., en að öðru leyti skulu aflaheimildir þessar framseldar samkvæmt ákvæðum 8. gr. til að standa undir kaupum á skipum til úreldingar.`` Og í 9. gr. segir síðan: ,,Sjóðurinn veitir aðstoð sína til eflingar vinnslu sjávarfangs í byggðarlögum, er höllum fæti standa, með því að framselja veiðiheimildir sem honum hafa verið úthlutaðar í því skyni skv. 5. gr. Aflaheimildirnar skulu framseldar gegn því skilyrði að aflanum verði landað til vinnslu í því byggðarlagi sem aðstoð hefur verið samþykkt við. Skal sveitarstjórn í viðkomandi byggðarlagi eiga ráðstöfunarrétt að veiðiheimildum þessum gegn endurgjaldi skv. 1. mgr. 8. gr. Neyti sveitarstjórn ekki ráðstöfunarréttar síns skulu veiðiheimildir framseldar til skipa og gilda ákvæði 1. og 2. mgr. 8. gr. þá um endurgjald fyrir veiðiheimildir þessar eftir því sem við á. Fáist ekki skip til veiðanna með þeim skilmálum getur stjórn sjóðsins, að fengnu samþykki ráðherra, ákveðið lægra endurgjald eða fallið frá endurgjaldi standi sérstaklega á.`` Og síðan segir að skilyrði fyrir þessari aðstoð sjóðsins til einstakra byggðarlaga sé að vegna sölu fiskiskipa hafi orðið straumhvörf í atvinnumálum viðkomandi byggðarlags þannig að fyrirsjáanleg sé veruleg fækkun starfa í því byggðarlagi. Nú má margt um þessa hluti segja og var reyndar býsna umdeilt mál hvernig ætti að útfæra þetta ef á annað borð yrði reynt að setja inn svona öryggisákvæði, svona öryggisnet undir fyrirkomulag núverandi fiskveiðistjórnunar. En um þetta tókst þó að lokum sæmileg samstaða, vil ég leyfa mér að segja, sæmileg samstaða. Að það væri í öllu falli til bóta vegna þeirra augljósu galla og þeirrar miklu áhættu sem fyrir einstök byggðarlög er fólgin í sölu veiðiheimilda, frjálsri sölu veiðiheimilda milli aðila, að þá væri það til bóta að hafa svona ákvæði. Þessu öryggisneti á nú að kippa undan. Það á að taka það í burtu. Og maður hlýtur þá að spyrja hæstv. sjútvrh.: Hvað á að gera? Hvað hyggst hæstv. sjútvrh. gera ef nú eftir sem áður koma upp nákvæmlega þessar aðstæður? Nú skulum við segja að í t.d. tveimur einangruðum, afskekktum byggðarlögum gerist það á fyrstu mánuðum næsta árs að máttarstoðir þeirra verði gjaldþrota og veiðiskip viðkomandi byggðarlaga fari á nauðungaruppboð og verði seld burtu úr byggðarlögunum, eftir standi tvö kauptún, heimildarlaus. Í raun og veru sigli lífsbjörgin út um hafnarkjaftinn á þessum stöðum einn góðan veðurdag, eins og við höfum séð gerast. Hvað ætlar hæstv. sjútvrh. þá að gera? Of ef hæstv. forsrh. --- sem ég efast nú um að ég óski framar eftir að komi í þennan þingsal af tilteknum ástæðum, af því að ég hef svo miklar efasemdir um að nærvera hans sé til bóta hér --- væri ábyrgðaraðili byggðamálanna þá væri auðvitað ástæða til að snúa máli sínu til hans. Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera? Hvað ætlar sá aðili sem ber ábyrgð á byggðamálum í þessari ríkisstjórn að gera ef nákvæmlega þessi staða kemur upp í janúar eða febrúar á næsta ári og búið verður að loka þeim eina möguleika sem fyrir hendi er í núgildandi lögum til að bregðast við slíkum aðstæðum. Hvað hugsa þeir sér að gera, þessir menn? Jú, það er eina setningu eða reyndar tvær línur að finna um það í þessu frv. Það er neðst á bls. 3, með leyfi forseta, þar sem segir: ,,Þá er í frv. lagt til að það hlutverk sjóðsins að koma til aðstoðar við einstök byggðarlög verði fellt úr gildi.`` Og síðan segir: ,,Mun eðlilegra er að Byggðastofnun eða öðrum stjórnvöldum sé falið að grípa til þeirra ráðstafana sem þurfa þykir til að hafa áhrif á byggðaþróun í landinu.`` Punktur. Þetta er allt og sumt. Þetta er svarið sem hæstv. ríkisstjórn býður okkur upp á. Og nú liggur það í hlutarins eðli að ef það gerist t.d. að eini skuttogari kauptúns, sem þar er fyrir hendi og leggur upp afla til vinnslu í eina stóra vinnustað plássins, frystihúsinu, er seldur í burtu þá er ekkert einfalt mál að leysa úr því vandamáli sem upp kemur. Mér er til efs að stjórnvöld hafi í raun á hendi þau tæki sem duga ef ekki er hægt að gera það í gegnum fiskveiðistjórnunina og sjávarútveginn. Það mun engu máli skipta þó að Byggðastofnun haldi fund --- með fullri virðingu fyrir henni --- og sé öll af vilja gerð. Því hvað á hún að gera? Hvað á Byggðastofnun að gera ef kvótinn er farinn burt af staðnum, ekkert skip er til að veiða hann og það er enginn kvóti á lausu? Hugsum okkur aðstæður í byrjun næsta árs. Hringinn í kringum landið við sjávarsíðuna verður erfitt atvinnuástand. Það verður mikil sókn í þann fisk sem kemur upp úr sjónum í 15--20% aflasamdrætti. Það verður ekki mikið á lausu. Menn munu ekki standa í biðröðum til þess að landa afla á Raufarhöfn eða Suðureyri við Súgandafjörð eða þar annars staðar sem ógæfan kynni að berja að dyrum næst. Það verður ekki svo. Góður vilji Byggðastofnunar og margir fundir þar munu því miður ekki leysa atvinnuástand og vá sem yrði fyrir dyrum við slíkar aðstæður. Og hef ég þó ekkert nefnt það, sem auðvitað er ástæða til að skjóta hér inn í, að síðan er hæstv. ríkisstjórn á sama tíma að gelda þessa stofnun sem hún vísar á. Á sama tíma liggur það fyrir að verið er að skera niður fjárveitingar til Byggðastofnunar og hæstv. forsrh. er að setja henni reglugerð, sem mun meira og minna loka á möguleika Byggðastofnunar til að gera nokkurn skapaðan hlut ef svona aðstæður skapast. Þannig að hér rekur sig algjörlega eitt á annars horn. Það er því óhjákvæmilegt að forsvarsmenn byggðamála í ríkisstjórninni komi í þessari umræðu og greini okkur þá frá því hvað menn ætlast fyrir. Ég veit að það er ekki sanngjarnt að krefja hæstv. sjútvrh. svara um þá þætti málsins. Hann er hæstv. sjútvrh., ekki byggðamálaráðherra Íslands. Þó svo að hann stýri atvinnugrein sem hefur mikil áhrif á byggðarþróun í landinu, vissulega. Þennan þátt málsins er, hæstv. forseti, óhjákvæmilegt að ræða og ég gæti sagt margt fleira um þetta efni, jafnþungt í huga og mér í raun og veru er af þessu tilefni og jafnmiklar áhyggjur og ég hef af þeirri stöðu sem uppi er vítt og breitt um landið. Ég hef baksað við þingmennsku fyrir landsbyggðarkjördæmi núna bráðum hátt á níunda ár og ég hef fylgst sæmilega vel með stjórnmálum í ein 15--17 ár, frá því ég var fyrst í framboði til Alþingis, ungur maður fyrr á öldinni, eins og félagi minn, 9. þm. Reykv., segir stundum. Og því miður verð ég að segja það að þetta er erfiðasta ástand og þyngsta andrúmsloft sem ég hef á þessum tíma upplifað á landsbyggðinni. Ég hef ekki fyrr heyrt jafnþungt hljóð, jafnmikla svartsýni og jafnmiklar áhyggjur á einum og sama tíma og ég hef gert á þessum haustmánuðum og núna á öndverðum vetri vítt og breitt um landið. Hef ég þó farið býsna víða því ásamt með formanni míns flokks hef ég líklega heimsótt öll kjördæmi landsins og farið um flestöll byggðarlög á Vestfjörðum, Vesturlandi, Suðurlandi, sunnanverðum Austfjörðum, norðausturhorni landsins og víðar og tel mig þess vegna geta borið um þetta af sæmilegri reynslu. Staðreyndin er auðvitað sú að það er geysilegur uggur í brjóstum manna og þar kemur margt til. Þar koma auðvitað fyrst og fremst til þessar versnandi ytri aðstæður og aflasamdráttur, sem menn sjá ekki í fljótu bragði hvernig þeir fá klofið, í byggðarlögum og í fyrirtækjum sem þegar berjast í bökkum en fá nú á sig 10, 12, 15, 18% aflasamdrátt og sambærilega veltuminnkun, án þess að hafa í mörgum tilvikum mikla möguleika á því að draga úr kostnaði. Það liggur í hlutarins eðli hvílíkt reiðarslag þetta er fyrir þau byggðarlög sem eru verulega háð t.d. þorskveiðum og grálúðuveiðum og fá þess vegna á sig þennan aflasamdrátt af fullum þunga þar sem sjávarútvegurinn einn stendur kannski fyrir 70--80% af atvinnutekjum í viðkomandi byggðarlögum. Fjöldinn allur af sjávarplássum hringinn í kringum landið er þannig settur að sjávarútvegurinn er einhvers staðar á bilinu helmingur til 80% af atvinnutekjum viðkomandi byggðarlags. Með öðrum orðum: Það er hátt í það sambærileg veltuminnkun í viðkomandi byggðarlagi og aflasamdrættinum nemur. Það þarf að margfalda það með svona 3 / 4 og þá er sá samdráttur kominn. Það þarf ekki flókinn reikning til. Allt þetta er óhjákvæmilegt að nefna vegna þess að eftir því sem ástandið er alvarlegra og útlitið dekkra er meiri nauðsyn til að hafa slíkar öryggisráðstafanir byggðar inn í lög um fiskveiðistjórnun og þar hafa verið. Það að taka þær út núna við þessar aðstæður er auðvitað að halda í öfuga átt. Ef eitthvað væri þá hefðu menn sagt núna, ef þeir væru með fullu viti: Við verðum að auka við möguleikana og svigrúmið í fiskveiðistjórnuninni til að mæta þessum aðstæðum. Það er lífsnauðsynlegt, annars kann illa að fara. Það er ekki hægt annað en að ræða aðeins um stöðu sjávarútvegsins til að taka á sig þessi útgjöld vegna þess að þetta eru viðbótarútgjöld fyrir sjávarútveginn, fé sem fer út úr veltu sjávarútvegsins á næsta ári til annarra þarfa miðað við það sem verið hefur. Það er alveg saman hvernig menn fara hringinn í kringum það mál. Breytingin verður sú að 525 millj. kr. verða teknar út úr sjávarútveginu, færðar inn í ríkissjóð og síðan að vísu út úr honum aftur til ágætra og þarfra verkefna eins og rekstur Hafrannsóknastofnunar er, en það er aukaatriði í þessu máli. Þetta er skattlagning á sjávarútveginn sem fer út úr þeirri grein, verður þar ekki til ráðstöfunar, til hagræðingar eða annarra aðgerða og er upp á 525 millj. kr. Samkvæmt splunkunýju vinnuskjali frá Þjóðhagsstofnun, sem ég hef í höndum, er afkoman sú þegar rekstrarskilyrði sjávarútvegsins á nýbyrjuðu fiskveiðiári eru tekin saman í heild, að botnfiskveiðar og vinnsla vegin saman, allt heila galleríið, eru nú rekin með 5--6% halla. Og það er þeim mun alvarlegri staðreynd sem menn vita að ein grein veiðanna er rekin með sæmilegri afkomu og reyndar nokkrum hagnaði þar sem er frysting á sjó og afgangurinn þá með þeim mun meira tapi að þetta verður meðaltalið. Það er sömuleiðis mat Þjóðhagsstofnunar að bolfiskvinnslan sem slík sé núna rekin með 8% halla og sú afkoma versni í ein 10% á næsta ári að óbreyttu ástandi og miðað við þann aflasamdrátt sem fram undan er. Þjóðhagsstofnun hefur upp á síðkastið verið að reyna að leggja mat á hver gætu orðið áhrif af fækkun fyrirtækja í sjávarútvegi og ég verð að játa að eftir allt umtalið um hagræðingu í hagspekingum utan þings og innan og jafnvel uppi í Háskóla urðu það mér sár vonbrigði að sjá fyrstu vísbendingar sem Þjóðhagsstofnun gefur um áhrifin af því að t.d. þriðjungur eða fjórðungur lakast stöddu fyrirtækja í sjávarútvegi hættu starfsemi og hin sem betur eru stödd tækju við þeim veiðiheimildum. Ég hafði alltaf ímyndað mér að menn hlytu að vera að tala um stórar sveiflur þegar þessi hagræðingarmál væru til umræðu. Menn væru að ímynda sér að hægt væri að ná geysilegum árangri með uppstokkun af þessu tagi, fækkun fyrirtækja og því að safna veiðiheimilum á fáar hendur. En því miður er það ekki svo. Og sú ótrúlega lága tala kemur í raun og veru út að þetta gæti legið einhvers staðar á bilinu 2--3%, að afkoma veiða og vinnslu samanlagt gæti styrkst um tæp 3% við það að þetta stór hluti lakast settu fyrirtækjanna hætti starfsemi og veiðiheimildirnar færðust yfir á þau fyrirtæki sem eftir væru. Eitthvað betri gæti útkoman orðið ef menn gætu stýrt því að láta þau fyrirtæki, sem allra mesta hagkvæmni hafa, fá veiðiheimildirnar en ekki hin sem eru svona í miðjunni en þar munar ekki mjög miklu. Og þrátt fyrir að fyrirtæki, sem skulda 10, 12, 13 milljarða króna, hyrfu út úr myndinni og þau mál yrðu gerð upp mundi eiginfjárstaða sjávarútvegsins ekki batna nema um rúm 5%. Og þá fer maður að spyrja sig, hafa þeir snillingar, sem eru jafnvel tilbúnir til að keyra nánast allt landið í gjaldþrot til þess að knýja fram það sem menn kalla endurskipulagningu og uppstokkun í sjávarútvegi, aldrei kíkt á þessa hlið málanna? Eftir hverju er að sækjast þeim megin? Er það virkilega svo að það sé mælt í prósentum einum, tveimur, þremur sem þetta mundi í reynd skila í bættri afkomu í greininni? Þjóðhagsstofnun virðist samkvæmt sínu vinnuskjali meta það svo, sem auðvitað er ekki endanlegt álit þeirrar stofnunar og er nauðsynlegt að taka það fram, að það sé ekki víst að svo verði. Allt þetta finnst mér óhjákvæmilegt að skoða og hugleiða í tengslum við þessi mál því að yfir okkur eru haldnar miklar ræður um að það verði að sýna mikla hörku og láta fyrirtæki fara á hausinn og það sé nánast eina leiðin að aga menn og hýða til hagræðingar og þessar ræður láta dálítið á sér kræla núna um þessar mundir. Við höfum stundum talað gegn þessum sjónarmiðum, þeir sem þykjast hafa áhyggjur af því hvaða áhrif það hefði á atvinnuástand og afkomu og hagi fólks í einstökum byggðarlögum að keyra slíka kaldrifjaða frjálshyggju í gegn í þessari atvinnugrein og knýja fram eitthvað sem menn kalla uppstokkun eða endurskipulagningu eða hagræðingu sjávarútvegsins með þessum hætti. Ég verð að segja það alveg eins og er, hæstv. forseti, að mér finnst ástandið versna nokkuð ef það kemur svo á daginn að í gegnum slíkan darraðardans mundi ekki meira skila sér en að það væri e.t.v. von á því að lagfæra afkomu og stöðu veiða og vinnslu um 1, 2, 3%. Nei, ástandið í íslenskum sjávarútvegi er vissulega alvarlegt og kemur þar margt til og bætist nú við þessar vikurnar það sem sálrænt fer illa með menn að búa við eitthvert versta haust hvað snertir bæði gæftir og afla sem menn hafa í flestum greinum veiða upplifað um langt árabil og bætist þar grátt ofan á svart þannig að af sjálfu leiðir að hljóðið er næsta dauft í þeim sem starfa í þessari atvinnugrein. En ein stærð hefur kannski of lítið verið tekin til umfjöllunar í þessu samhengi öllu og það er ósköp einfaldlega heildarstaða sjávarútvegsins í landinu. Hver er hún? Við hv. 3. þm. Austurl. ræðum stundum um heildarstöðu landbúnaðarins og við gleðjumst yfir því að landbúnaðurinn er sem atvinnugrein tiltölulega vel á vegi staddur, t.d. hvað skuldir og eiginfjárstöðu snertir. Sem betur fer eru bændur búmenn og forsjálir og steypa sér ekki í miklar skuldir og eru yfirleitt manna duglegastir við að borga síðan þau lán upp ef þeir á annað borð taka þau. Þetta hefur leitt til þess að þrátt fyrir allt er íslenskur landbúnaður með eiginfjárhlutfall sjálfsagt upp á ein 50% þegar það er skoðað, jafnvel meira og það er þá enn betra. En hvernig er þetta hjá sjávarútveginum? Er íslenskur sjávarútvegur þannig í stakk búinn að hann geti bætt á sig án þess að finna mikið fyrir því 525 millj. kr. sérstökum skatti til að borga rekstur Hafrannsóknastofnunar á næsta ári? Svo að ég tali nú ekki um flötu veiðileyfagjaldi eða auðlindaskatti upp á milljarða sem væntanlega yrði. Hvernig hefur það þróast? Ég ætla að nefna tölur úr yfirliti sem ég fékk í hendur í gær um eiginfjárhlutfall í íslenskum sjávarútvegi á árunum 1983--1990. Það er þannig samkvæmt því úrtaki sem Þjóðhagsstofnun hefur byggt á --- það er breytilegt á milli ára og ég vil að menn hafi á því þá fyrirvara sem nauðsynlegt er af þeim sökum. Þar er um breytilegan fjölda fyrirtækja í úrtakinu að ræða en samt virðist manni að það gefi allgóða vísbendingu um þessa þróun. 1983 var eiginfjárhlutfall, miðað við bókfært verð, 25 fyrirtækja valinna af handahófi úr íslenskum sjávarútvegi 34,4%, rétt losaði þriðjung sem er þá auðvitað mun lakari staða en t.d. í landbúnaðinum og væntanlega lakari en í iðnaðinum svo að dæmi sé tekið en þó allviðunandi mundu sennilega einhverjir segja. Þó veit ég ekki hvort t.d. framkvæmdastjóri Verslunarráðsins teldi þetta ásættanlegt, ég efast um það. Ég býst við að hann mundi segja að samkvæmt bókunum þyrfti þetta að vera 50--60% til að vera gott svo að maður tali nú ekki um 95% eins og mér er sagt að sé eiginfjárhlutfall svissneskra banka. Um næstu áramót, 1984, hafði erfitt ár runnið sitt skeið á enda og eiginfjárhlutfall íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja, þeirra 25 sem í úrtakinu voru, hafði lækkað í 26,4%, og hér er ég að tala um fiskvinnslufyrirtækin. En eins og menn þekkja var ástandið verra í útgerð á þessum árum en um nokkurt skeið hafði fiskvinnslan búið við betri afkomu en útgerðin og hagur útgerðarfyrirtækja var á þessum tíma víðast hvar orðinn mjög bágur. Þetta snerist síðan við seinna, eins og menn þekkja, og hefur upp á síðkastið verið öfugt þannig að afkoma veiða nema bátaútgerðar hefur yfirleitt verið skárri en vinnslu. Staðan var hins vegar þannig í útgerð og fiskvinnslu að þá var eiginfjárhlutfall, þegar þau fyrirtæki voru skoðuð sérstaklega, komið niður undir núll. 44 fyrirtæki, sem þannig háttaði til hjá voru bæði með fiskveiðar og vinnslu, voru með 3,7% eiginfjárhlutfall í árslok 1983 og voru orðin neikvæð um 4,2% í árslok 1984. Og ef við tökum svo næsta ár og skoðum 93 fyrirtæki í sjávarútvegi í árslok 1985 --- og munum að eiginfjárhlutfall 25 fiskvinnslufyrirtækja var 26,4% 1983 --- eru þessi fyrirtæki, tæplega 100 fyrirtæki í árslok 1985, komin niður í 6,1%. Eiginfjárhlutfall þeirra er orðið 6,1%. Annað úrtak, sem tekið var á sama ári og í voru 129 fyrirtæki, gaf nákvæmlega sömu niðurstöðu eða 6,1%. Og sjávarútvegur í heild, eins og hann var eftir á gerður upp fyrir árið 1985, var með eiginfjárhlutfall upp á 6,5%. Sjávarútvegur í heild í árslok 1986 hafði nokkuð rétt sig við með batnandi árferði og reyndar fór þá í hönd eitt mesta gósenár sem við Íslendingar höfum lifað, síðari hluti árs 1986 og fram eftir ári 1987, og því fylgdi að eiginfjárhlutfall sjávarútvegsins lyftist lítillega á nýjan leik upp í 12,6% í árslok 1986 og 13,5% í árslok 1987. En hvað gerðist svo? Jú, á síðari hluta þessa árs og fram eftir árinu 1988 náði hámarki sínu sú hávaxtastefna og fastgengisstefna á óraunhæfu gengi sem leiddi hlutina í algert öngþveitisástand á haustdögum 1988. Þegar upp var staðið og Þjóðhagsstofnun gerir sjávarútveginn upp í heild eftir á var eiginfjárhlutfallið á nýjan leik í árslok 1988 í íslenskum sjávarútvegi komið ofan í 5,3%. Og sjávarútvegur í heild í árslok 1989 er að vísu byrjaður að rétta sig lítillega við en þó ekki nema í 8,1%. Síðan varð að vísu verulegur afkomubati eins og menn þekkja á síðari hluta árs 1989 og á árinu 1990 sem skilar því að samkvæmt úrtaki, í hverju eru 147 fyrirtæki, var eiginfjárhlutfall í íslenskum sjávarútvegi í árslok 1990 komið upp á nýjan leik í 16,9%. En það er nú allt og sumt. Batinn sem að vísu er umtalsverður og skilaði sér m.a. í verulegum hagnaði fjölmargra stærri sjávarútvegsfyrirtækjanna, sem vega þyngst í þessum útreikningum öllum, hafði þó ekki megnað að breyta þessu meir en sem nemur þessu. Það er auðvitað öllum ljóst sem skoða þessa hluti, skoða heildarskuldsetningu sjávarútvegsins, skoða eiginfjárstöðu fyrirtækjanna, að staðan er svo veik að það er með öllu óásættanlegt. Það er ekki hægt að búa við það til lengdar að undirstöðuatvinnuvegur landsmanna hafi ekki betri rekstrarskilyrði en svo að hann rétt lifi því að það er ekki hægt að kalla það annað þegar eiginfjárstaðan er að hreyfast á bilinu niður undir núll og upp í 10, 12, 15% í þessari atvinnugrein. Og síðan þarf ekki að fara í grafgötur um það hvað er að gerast núna. Það vita allir hv. alþm. Þessi staða er að hríðversna á nýjan leik og miðað við taptölur upp á 5--6% í sjávarútvegi í heild og 8--10% í fiskvinnslunni einni, má ætla að það verði a.m.k. jafnmikið bakslag í eiginfjárstöðu sjávarútvegsins á þessu ári og uppsveiflan var á hinu síðasta. Ég tel því ekki ólíklegt að ætla megi að í árslok 1991 verði eiginfjárstaðan á nýjan leik komin niður á bilið 7--10%. Og hvað höfum við efni á mörgum slíkum árum í viðbót? Það er einfalt að reikna það. Eftir um það bil eitt ár verður íslenskur sjávarútvegur sem atvinnugrein gjaldþrota í heild sinni á þennan mælikvarða mælt. Við sögðum það ýmsir haustið 1988 að sjávarútvegurinn ætti ekki marga mánuði eftir. Ég held að þær upplýsingar, sem ég er hér að birta um eiginfjárstöðu sjávarútvegsins í árslok 1988, sanni það. Eiginfjárhlutfall í íslenska sjávarútveginum fór niður í 5,3% í árslok 1988 og á hálfu ári til viðbótar með sambærilegum rekstrarskilyrðum hefði greinin sem slík í heild sinni að meðaltali verið gjaldþrota. Það er staðreynd málsins. Það er mergurinn málsins. Og það er það sem við stöndum aftur frammi fyrir að við siglum með a.m.k. sambærilegum hraða í gjaldþrot á nýjan leik. Og við þessar aðstæður, dauflegu og dapurlegu aðstæður, hv. þm., erum við að ræða --- um hvað? Í fyrsta lagi um að taka 525 millj. kr. út úr þessari atvinnugrein inn í ríkissjóð á næsta ári. Í öðru lagi að taka undan fiskveiðistefnunni það öryggisnet byggðanna sem þar náðist þó að lokum sæmileg samstaða um á árinu 1990. Og í þriðja lagi ættum við auðvitað að vera að tala um það að hæstv. forsrh. segir að ekkert liggi á með aðgerðir til handa íslenskum sjávarútvegi, menn hafi nógan tíma til stefnu, kannski segir hann ekki nógan tíma því hvað sem um hann má segja ætla ég að láta hann njóta sannmælis, en hann mun í öllu falli hafa sagt að það séu vikur til stefnu. Það eru engar vikur til stefnu. Það blasir því miður við að fyrirtækin týna nú tölunni hvert á fætur öðru á næstu vikum og næstu örfáum mánuðum eru fjölmörg fyrirtæki dæmd til að stöðvast og þegar kemur fram á mitt næsta ár verður staðan að mínu mati sú að síðustu fyrirtækin í íslenskum sjávarútvegi fara að sveiflast yfir í neikvæða afkomu. Og þegar þannig er komið að sjálfir risarnir í þessum atvinnurekstri, þeir sem eiga svo til allt sitt veltufé í formi eiginfjár, fara að tapa peningum, þá þarf ekki frekar vitnanna við. Þegar þau örfáu fyrirtæki í landinu, sem t.d. hafa vegna sterkrar eiginfjárstöðu sloppið við að taka afurðalán nema í mjög litlum mæli, fara líka að tapa fé, eins og gerðist á síðari hluta árins 1988 og eins og stefnir í núna, þá geta menn farið nærri um það hvernig hinum gengur. Samkvæmt mati á hlutafé Útgerðarfélags Akureyringa er það að verðmæti upp á 2,4 milljarða kr. og það fyrirtæki er svo sterkt að það hefur getað í verulegum mæli fjármagnað sitt birgðahald af eigin fé. Þetta er auðvitað spurning um það hversu góða ávöxtun það gefur en það er þó væntanlega betri kostur en að taka fokdýr afurðalán og ég held að menn ættu ekki að þurfa frekari vitnanna við þegar fyrirtæki með slíka stöðu, eða þau sem sterkust eru, fara virkilega að finna fyrir hlutunum, eins og nú er því miður óumdeilanlega að gerast, þá er einhvers staðar orðið þröngt fyrir dyrum. Virðulegur forseti. Ég hef leyft mér að draga þessara almennu staðreyndir um stöðu atvinnugreinarinnar inn í umræður um Hagræðingarsjóð sem ég þarf í sjálfu sér ekki að öðru leyti að fjölyrða um eða ræða. Við fulltrúar Alþb. í sjútvn. höfum þegar tekið afstöðu til þeirrar fénýtingar á veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs sem fjárlagafrv. boðaði og hv. sjútvn. fékk til umsagnar frá fjárln. Þar höfum við með nefndaráliti sem væntanlega er komið til hv. fjárln. lagst eindregið gegn þessari fénýtingu. Við teljum hana í öllu tilliti óskynsamlega og á engan hátt þær forsendur fyrir hendi að réttlætanlegt sé að stíga slíkt skref. Ég verð að segja eins og er, hæstv. forseti, að ég trúi því ekki að óreyndu að hv. alþm., hvar í flokki sem þeir standa, sem á annað borð eru eitthvað að hugsa um stöðu sjávarútvegsins og atvinnumála í landinu, láti breytingu upp á rúman hálfan milljarð kr., sem á að taka út úr sjávarútveginum á næsta ári, líða fram hjá sér í þinginu án þess að segja eitt einasta orð. Eru engir hv. þm. stjórnarliðsins hér inni sem sjá ástæðu til að staldra við í þessu máli? Það vill svo merkilega til að fyrir utan þann sem situr í forsetastóli og þá sem eru til hliðar honum eru þrír hv. stjórnarliðar í þingsalnum. Ég þakka nærveru hæstv. forseta og virði hana og met. En mér finnst satt best að segja dauflegt að þingsalurinn fyllist út af uppákomum sem stafa af stráksskap hæstv. forsrh. og menn sitja klukkustundum saman undir slíkum hlutum, en þegar kemur að því að ræða stöðuna í íslenskum sjávarútvegi er hér varla nokkur maður. Þá eru hér fimm þingmenn í salnum. Það er heldur dapurlegt verð ég að segja. Ég að vísu þakka nærveru þeirra sem hér eru og það liggur við að ég telji þá upp, hv. 3. þm. Austurl., 9. þm. Reykv., hv. 4. þm. Reykv., hv. þingflokksformann Alþfl. og hv. 9. þm. Reykn., ræðumann og forseta.

Telst ég ekki með?

Síðan er í dyrunum einn Reyknesingur sem rétt er þá að nefna, það er 3. þm. Reykn. --- Jú, hér bætist einn við, oft kemur góður þá getið er, hér kemur væntanlega 5. þm. Norðurl. e. og svo situr í hliðarsal ágætur 3. þm. Vesturl. Þá held ég að það sé fulltalið sem hér er.  En að gamni slepptu, hæstv. forseti, fer ég að ljúka máli mínu enda spurning hvaða gagn maður gerir sjálfum sér og öðrum með því að flytja ræður. Ég er alveg sannfærður um að það verður ekki mikið sagt frá þessari ræðu í fjölmiðlunum. Hæstv. forsrh. mun ekki þakka mér málefnalegar umræður um þessi miklu og afdrifaríku mál, heldur senda mér einhver önnur skeyti. Ég tel mig hafa hvorki orðið sjálfum mér né þinginu til skammar með því að taka upp málefni sjávarútvegsins með þeim hætti sem ég hef gert og skammast mín ekkert fyrir það þó það hafi tekið þrjá stundarfjórðunga. Að þessum orðum mæltum, hæstv. forseti, vil ég láta þá ósk í ljósi að við fáum, áður en umræðum lýkur um þetta mál, áður en það fer til hv. sjútvn. sem hlýtur auðvitað að leggja í það verulega vinnu, að taka á málefnum sjávarútvegsins í almennu samhengi í tengslum við þetta. Málið er þess eðlis. Það kemur inn á sjálfan kjarna fiskveiðistefnunnar og það hefur áhrif á afkomu sjávarútvegsins. Ef umræðan skyldi halda áfram þá gæfist okkur færi á því að eiga t.d. orðastað við þá hæstv. ráðherra sem ættu að sjá sóma sinn í að vera hér með hæstv. sjútvrh. Ég nefni sem dæmi hæstv. forsrh. og hæstv. félmrh. Ætli það geti ekki verið svo að málefni sjávarútvegsins séu dálítið skyld og tengd örlögum hinna smáu sveitarfélaga við sjávarsíðuna hringinn í kringum landið. Eða hvað var það sem stóð upp úr hjá talsmönnum sveitarfélaganna á fjármálaráðstefnu þeirra á dögunum annað en að byrðarnar af því að standa við bakið á undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar væru unnvörpum að sliga sveitarfélögin. Bláfátæk sveitarfélög gangast í stórar ábyrgðir og skuldsetja sig svo tugum og hundruðum milljóna kr. nemur. Til hvers? Til þess eins að hjól undirstöðuatvinnugreina landsmanna haldi áfram að snúast. Bjartari eru horfurnar ekki en svo að sveitarstjórnarmenn við sjávarsíðuna hringinn í kringum landið sitja við það verkefni að reikna út hvort þeirra litla sveitarfélag þoli meiri skuldir, nokkrar milljónir í viðbót til þess að afstýra því að undirstöðuatvinnufyrirtæki staðarins verði gjaldþrota eða aflaskipið verði selt í burtu með lífsbjörginni. Herra forseti. Mér hefði þótt það ánægjulegra ef hér hefðu verið fleiri viðstaddir til að ræða þessa hluti og ég hefði svo sannarlega kosið mér að fá að eiga orðræður um málefni sjávarútvegsins við betri aðstæður fyrir hönd þeirrar greinar en hér eru uppi, en við því verður ekki gert og ég læt þetta nægja að sinni.

Hæstv. forseti. Ég vil einungis taka undir orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að það er þinginu til vansa að hér skuli vera svo fáir þingmenn þegar menn ræða jafnmikilvægt mál og hér er til umræðu. Það er sérstaklega athyglivert að hér er ekki staddur einn einasti þingmaður Framsfl. þó að talsmenn þess flokks hafi gert það að sérstöku umræðuefni í þingskapaumræðu fyrr í dag að stjórnarliðar mættu illa til vinnu. Þetta vildi ég, herra forseti, að kæmi hér fram.

Virðulegi forseti. Það er margt sem skiptir máli að taka fyrir í umræðu um þetta frv. en þó einkum þrennt sem ég mun beina athyglinni að vegna þess að hér er einkum verið að fjalla um breytta skipan Hagræðingarsjóðs. Eins og fram hefur komið í máli manna er verið að tala um sjávarútveginn í heild vegna þess að þær aðgerðir sem lagt er til að gerðar verði varða hann allan og mun ég víkja nánar að því á eftir. Í fyrsta lagi erum við að ræða hvert hlutverk Hagræðingarsjóðs sé og hvert það eigi að vera. Eins og fram hefur komið náðist nokkurt samkomulag um skipan þessara mála fyrir aðeins tæpum tveimur árum og nú er verið að krukka mjög alvarlega í það samkomulag. Samkvæmt því frv. sem samþykkt var vorið 1990 og varð að lögum þann 15. maí það ár var sjóðnum einkum ætlað tvíþætt hlutverk. Í fyrsta lagi að ýta undir og fjármagna aukna hagræðingu í sjávarútvegi og vinna þar með að aukinni hagkvæmni í útgerð. Það er auðvitað verðugt markmið og kemur okkur öllum til góða. Það er nauðsynlegt að vinna ávallt að því marki. En í öðru lagi var skilgreint og skýrt tekið á öðru markmiði Hagræðingarsjóðs, þ.e. að hlaupa undir bagga með byggðarlögum sem verða illa úti vegna breyttra útgerðarhátta eins og segir í núgildandi lögum. Það er þetta hlutverk sjóðsins sem stendur nú til að hverfa frá og það er jafnframt þetta hlutverk sjóðsins sem við kvennalistakonur höfðum á þeim tíma sem Hagræðingarsjóður var sem mest í umræðu talið einna mikilvægast. Eitt örstutt spor í átt til þess byggðakvóta sem við hefðum gjarnan viljað sjá að hér hefði verið samþykktur í stað fiskveiðistefnunnar sem nú er ríkjandi. Við erum ekki einar um það að líta á byggðasjónarmiðin sem hin mikilvægustu við stjórn fiskveiða þótt menn greini á um leiðir og útfærslur. Það var merkilegt að heyra fyrr í umræðunni vitnað í þessu sambandi til orða hv. fyrrv. þm. Jóns Sæmundar Sigurjónssonar. Ég vil leyfa mér að vísa örlítið til umræðnanna sem urðu á Alþingi við setningu þessara laga sem nú stendur til að breyta. En þar kom fram að kvennalistakonur geti í sjálfu sér vel tekið undir hið þríþætta hlutverk sem Hagræðingarsjóði var ætlað þá. Raunar er hlutverkið tvíþætt en það var skilgreint hér sem slíkt: Að draga úr afkastagetu fiskiskipastólsins. Að koma í veg fyrir að gömul og úrelt fiskiskip séu endurnýjuð með mun afkastameiri fiskiskipum. Þar er í rauninni um sama markmið að ræða. Og svo í þriðja lagi sem er hitt markmiðið, að sjóðurinn eignist kvóta fiskiskipa eftir ákveðnum reglum. Í frv., sem þá var til umræðu, örlaði á viðurkenningu á þeim sjónarmiðum sem kvennalistakonur hafa haldið fram og flutt tillögur um að óhjákvæmilegt sé að taka tillit til byggðasjónarmiða við mótun fiskveiðistefnu. Og að ekki sé sjálfgefið að úthluta veiðiheimildum ókeypis til einstaklinga og útgerðarfyrirtækja sem geti hagnast um tugi eða hundruð milljóna á óveiddum fiski sem lögum samkvæmt eru sameign íslensku þjóðarinnar. Þótt frv. fæli ekki í sér framtíðarlausn á vanda byggðarlaga og í raun væri verið að ýta heildarvandanum til hliðar, ýmis atriði væru óljós og framtíðarlausn byggðavanda væri að sjálfsögðu ekki í þessari lagasetningu, þá var þó a.m.k. búið að koma til móts við þær eðlilegu röksemdir að ekki mætti rjúfa þau tengsl sem eru milli byggðarlaga, afkomu þeirra og fiskveiðistjórnunar. Jafnframt finnst mér rétt að víkja örlítið að þeim athugasemdum kvennalistakvenna sem komu fram við umræðu um ráðstafanir vegna aflabrests í loðnuveiðum í febrúar sl. en þá sagði fulltrúi Kvennalistans í sjútvn. Ed., með leyfi hæstv. forseta: ,,Með stofnun Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins samhliða afgreiðslu laga um stjórn fiskveiða á sl. ári þótti okkur kvennalistakonum aðeins örla á viðurkenningu á þeirri hugmynd og þeim tillögum okkar að nauðsynlegt væri að taka tillit til byggðasjónarmiða við stjórn fiskveiða. Hagræðingarsjóður, eins og hann er nú, er reyndar fjarri hugmyndum okkar um að leggja 20% heildaraflans í sérstakan veiðileyfasjóð sem yrði til leigu, sölu eða sérstakrar ráðstöfunar til byggðarlaga. Það er auðvitað eitt sem við hljótum öll að hafa áhyggjur af ef upp kemur sú staða síðar á árinu að straumhvörf verða í atvinnulífi einhvers staðar á landinu vegna skipasölu að ekki verði til neinar aflaheimildir í Hagræðingarsjóði.`` Hér er verið að vísa til þess að með þeim ráðstöfunum sem voru gerðar vegna mjög alvarlegs vanda þá var verið að ganga í sjóð sem okkur þótti í rauninni ekki ástæða til. Ég vil bæta örlítið við tilvitnun mína, með leyfi hæstv. forseta, en þar sagði fulltrúi Kvennalistans í sjútvn. Ed.: ,,Ég hef áhyggjur af því að við séum stöðugt að ganga of nærri fiskstofnunum og eins að atvinnuleysi og upplausn geti blasað við í ýmsum byggðarlögum.`` Þetta var sagt beinlínis vegna þeirrar stöðu sem var. Ég held við séum öll sammála um það að staðan hafi ekki batnað. Hafi þessi orð átt við fyrr á þessu ári eiga þau svo sannarlega við núna og jafnvel enn frekar þar sem verið er að ganga enn nær byggðarlögum sem eiga alla sína afkomu undir sjávarútveginum. Ég fagna því að heyra að hv. ræðumaður fyrr í dag, hv. 5. þm. Vestf. Kristinn H. Gunnarsson tók undir sjónarmið okkar kvennalistakvenna um að í raun þyrftum við á byggðakvóta að halda. Ég gat ekki skilið ummæli hans öðruvísi. Ég er mjög ánægð að heyra það. Undir þessi sjónarmið og þessa afstöðu okkar tókum við tveir fulltrúar Kvennalistans í umræðum um sjávarútvegsmál fyrr á yfirstandandi þingi. Það var fulltrúi okkar í fjárveitinganefnd og sú sem hér stendur sem situr fundi sjútvn. en á þar raunar ekki fulla aðild. Þetta er hið fyrsta og mikilvægasta sem mér finnst ástæða til að benda á. Tvennt annað er einnig mjög mikilvægt sem við þurfum auðvitað að líta á vegna þeirra umræðna sem eru nú. Vil ég þá næst nefna að við verðum að gera það upp við okkur hve miklu fé á að verja til hafrannsókna og hvernig á að fjármagna þær. Það er mjög mikilvægt að efla hafrannsóknir og ég held að okkur sé það sjaldan eins vel ljóst og einmitt núna. Það er ekki síst mikilvægt að sinna fjölstofnarannsóknum sem eru að fara í gang, en við hljótum að hafa fullan fyrirvara á því hvernig rannsóknirnar eru fjármagnaðar og það verður m.a. að fara mjög eftir árferði í atvinnugreinum til lands og sjávar og það þýðir ekki að taka ákvörðun án þess að taka tillit til þess. Mér finnst í raun að hagsmunir allrar þjóðarinnar séu í veði þegar við lítum á hafrannsóknir. Þetta eru okkar mikilvægustu rannsóknir vegna þess að við sem þjóð í heild eigum alla okkar afkomu undir sjávarútveginum þótt auðvitað séu margar aðrar atvinnugreinar sem við eigum og verðum að leggja rækt við. Það er hins vegar staðreynd að atvinnulíf okkar er mjög einhæft og sjávarútvegurinn vegur þar þyngst. Þess vegna verðum við að stilla dæminu upp á þann veg að við þurfum ekki að standa frammi fyrir því að velja og hafna milli þess að stunda rannsóknir sem eru okkur sæmandi annars vegar og hins vegar að láta þá borga brúsann sem sinna útgerð við mismunandi kringumstæður. Auðvitað eigum við að sinna þessum rannsóknum. Það er engin spurning og við verðum að gera það af miklum myndarskap. Við eigum líka að huga að því á hverjum tíma hvernig þessum rannsóknum er best fyrir komið, hvernig best er að fjármagna þær. En við verðum að skilja það að við getum ekki gengið í sjóði sem ekki eru til. Auðvitað er afkoman í sjávarútvegi mjög misjöfn eftir fyrirtækjum en þá er ég komin að þriðja málinu sem skiptir mestu varðandi þetta frv. sem hér liggur fyrir og það er hvaða afleiðingar setning þessara laga mundi hafa. Þá er ég bæði að tala um byggðarlög landsins og sjávarútveginn sem heild. Ekki síst auðvitað það fólk sem á alla afkomu sína undir því að öflug útgerð sé til staðar og veiti fólki atvinnu við sjómennsku og í fiskvinnslu. Við vitum vissulega hver staðan er í byggðamálum og það hlýtur að vera áhyggjuefni ef einhver réttur til aðgerða í byggðamálum er af tekinn án þess að nokkuð öruggt komi í staðinn. Ég fæ ekki séð að það hafi verið gert. Við höfum ekki séð úrræðin í byggðamálum sem aðgerðirnar sem lagt er til að verði hafðar í frv., að fella niður byggðaþáttinn, hlutverk Hagræðingarsjóðs í byggðamálum. Við fáum ekki séð að það komi neitt annað í staðinn og það er alvarlegt mál. Þá gildir einu hvort rök segja að staðið hafi verið rétt að málum við útfærslu laganna fram til þessa eða ekki. Við verðum að horfast í augu við það að við lokum ekki einum dyrum nema opna aðrar og það er ekki gert með þessu frv. og það er ekki gert með neinu því sem fram hefur komið í umræðunum. Það er vísað óljóst til Byggðastofnunar sem á að leysa málin eða einhvers annars. Ég get ekki skilið umræðuna hér öðruvísi og það er hreinlega ekki fullnægjandi. Ég vil auk þess taka undir þá gagnrýni sem hefur fram komið um við hverja hefur verið haft samráð við samningu þessa frv. Ég hef þungar áhyggjur af því að það hafi ekki verið haft samráð við neinn af þeim sem þetta frv. varðar mestu. Ég tala nú ekki um ef það yrði að lögum. Nóg er að búa við þá óvissu sem þetta frv. færir þeim sem það varðar. Ég mun vissulega fá tækifæri til þess í sjútvn. að fjalla ítarlega um þetta efni ásamt þeim sem þar sitja og ég trúi því og treysti að þar muni verða málefnaleg umræða sem tekur tillit til allra þessara þátta sem fram hafa komið, bæði í mínum athugasemdum og annars staðar í umræðunni. Í dag hefur verið fjallað mjög ítarlega um hver staða sjávarútvegsfyrirtækja er nú. Þótt sem betur fer standi ekki allir jafnilla og stutt sé síðan við gátum talað um býsna góða afkomu þar er það staðreynd að jafnvel best reknu fyrirtækin og þau sem hafa náð í mestu aflaheimildirnar, eins og t.d. af því hér hefur fyrr í umræðunni verið nefnt Útgerðarfélag Akureyringa, sjá fram á svo mikinn samdrátt að virkilegum áhyggjum veldur. Varðandi orð hæstv. seinasta ræðumanns verð ég að lýsa mjög alvarlegum áhyggjum mínum yfir þeim upplýsingum sem fram komu í hans ræðu. Vissulega gerði ég mér grein fyrir að ástandið var erfitt, en ég verð satt að segja að viðurkenna það að ég vonaðist til þess að það væri ekki alveg svona svart. Mér þykja þær upplýsingar sem hann færði fram og nauðsynlegt var að kæmu fram í þessari umræðu vera á þann veg að við verðum að líta mjög alvarlega á þetta dæmi í heild. Ekki grípa til neinna aðgerða án þess að vita hvaða afleiðingar þær hafa. Ég hlýt því í ljósi þess sem hefur komið fram að lýsa ýmsum efasemdum mínum við þetta mál þótt ég sé sammála því að nauðsynlegt sé að huga vel að hagræðingu í sjávarútvegi og að efla hafrannsóknir. Við erum hins vegar ekki í þeirri aðstöðu nú að geta aðeins tekið frá byggðarlögum og sjávarútvegi en ekki bent á úrlausnir á móti. Virðulegur forseti. Ég mun ekki hafa þetta lengra og vonast til þess að hv. sjútvn. beri gæfu til þess að vinna þetta mál með það að leiðarljósi að hugsað verði um allt það fólk sem á afkomu sína undir sjávarútveginum í landinu, okkur öll, og taki engar ákvarðanir í fljótræði.

Virðulegi forseti. Í þeim umræðum sem hafa farið fram um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins hefur mörg atriði borið á góma sem snerta hag og heill Íslendinga allra því lífsbjörg landsins er aflinn sem berst að landi. Um er að ræða frv. sem fær vonandi jákvæðan framgang. Þó er ástæða að ræða ýmis atriði tengd þessu frv. á tíma of lítils afla og allt of afkastamikils bátaflota og fjárfestingar almennt í sjávarútvegi miðað við aðstæður líðandi stundar. Þá kreppir skórinn að og margar spurningar vakna um möguleikana sem eru fram undan. Vandamálin sem þarf að bregðast við svo úr rætist. Í upphafi máls míns vil ég undirstrika að ég tel að staða fiskvinnslunnar í landinu sé almennt miklu verri --- ég undirstrika, miklu verri --- en menn gera sér grein fyrir og hafa viðurkennt í röðum stjórnmálamanna og embættismanna. Það er í raun svo komið að fjárhagsstaða margra virtustu og öflugustu fiskvinnslufyrirtækja landsins er slík að stjórnendur þeirra eru í raun og veru ekki sjálfráðir gerða sinna vegna feykilegrar skuldsetningar. Að því leyti eru þessi fyrirtæki á sinn hátt þjóðnýtt og það er auðvitað staða sem er hvorki æskileg né boðleg varðandi undirstöðuatvinnuvegi landsmanna og rétt atvinnurekenda og þess fólks sem vinnur í fiskvinnslu um allt land. Áður en ég vík að þeim atriðum sem ég tel sýnt að þurfi að grípa til svo úr rætist vil ég víkja að nokkrum stöðum landsins sem eru í raun og veru sýnishorn af stöðu mála í tugum sjávarplássa landsins. Í sjávarplássum á Suðurlandi, Þorlákshöfn, Eyrarbakka og Stokkseyri, hafa menn fylgst með því um nokkurt skeið hve miklir erfiðleikar eru þar í rekstri fiskvinnslufyrirtækja og búa þessi fyrirtæki þó í heild við allsæmilegan kvóta. Unnið er að sameiningu fyrirtækja, en skuldsetningin er slík að vart er við nokkuð ráðið án þess að einhverjir hljóti fjárhagslegan skaða af og það á ekki síst við þau fyrirtæki sem þó fengu fjárhagsaðstoð úr sjóðum, fósturbarna Byggðastofnunar, Aflatryggingasjóði og Hlutafjársjóði sem því miður eru verstu dæmi í sögu lýðveldisins um fjárhagslega fyrirgreiðslu vegna þess fyrst og fremst að um endalausa mismunun var að ræða gagnvart fyrirtækjum vítt og breitt um landið. Þar var í mörgum tilvikum afgreitt með aðferðinni Jón og séra Jón. En um leið og þessi úthlutun átti sér stað varð lánafyrirgreiðslan sem átti að bjarga málum hins vegar að eins konar hengingaról þess reksturs sem lánið þáði vegna þess að ekki var gripið til þeirra ráðstafana sem þurfti almennt í þjóðfélaginu með það fyrir augum að skapa eðlilegan rekstrargrundvöll og aðlaðandi farveg fyrir framþróun í atvinnuuppbyggingu. Atvinnuuppbyggingu sem við verðum þó sífellt að vera vakandi yfir að eigi sér stað, ekki síst í okkar aðalatvinnuvegi, sjávarútvegi. Í Vestmannaeyjum hefur verið unnið að undanförnu að könnun á sameiningu á nokkrum stærstu frystihúsum þar og útgerðum þeim tengdum. En jafnvel í stærstu verstöð landsins, þar sem athafnamenn eru löngu kunnir fyrir hagsýni, er skuldsetningin orðin svo mikil, skekkjan í rekstrargrundvelli orðin svo æpandi að miklum erfiðleikum er háð að sameina rótgróin fyrirtæki í fiskvinnslu vegna þess að samlegðaráhrifin af því að sameina fleiri hús gefa ekki nóg af sér til að standa við skuldbindingar. Skuldsetningin er svo mikil að það er stórkostlegt vandamál að skapa rekstrarhæfa einingu með allar skuldirnar á bakinu og staðan er svo alvarleg að aðalbanki eyjanna hefur stöðvað nær algjörlega alla fyrirgreiðslu sem að öllu jöfnu væri eðlileg við heilbrigðar aðstæður. Hins vegar hefur ekki farið hátt um þessar þrengingar vegna þess að Íslandsbanki hefur gripið til aðhaldsaðgerða án þess að fleyta kerlingar á síðum dagblaða eða bylgjum útvarpsstöðva eins og málefni Landsbankans á sömu nótum hafa verið færð inn í fjölmiðlaheiminn af fréttamönnum sem í sívaxandi mæli skrifa nú og klippa fréttir til þess að espa upp, skapa tortryggni og úlfúð en tryggja um leið hlustun í harðri keppni útvarpsstöðvanna um markaðinn. Það er eins og menn vilji ekki horfast í augu við staðreyndir og þann uppsafnaða vanda sem m.a. fyrri ríkisstjórn skildi eftir og trúnaðarbrest með geðþóttaákvörðunum sem mismunuðu þegnum landsins. Bjartsýni lengi lifi, en nú er svo komið að horfast verður kalt og rólega í augu við staðreyndir málsins og gera snarlega hispurslausa úttekt á stöðu fiskvinnslunnar í landinu með það fyrir augum að grípa til aðgerða þegar á næstu vikum. Það er sagt að útgerð og vinnsla skuldi 90 milljarða kr. og þar af sé innlent lánsfé um 30 milljarðar. Hvert vaxtastig í þeirri pólitík þýðir því um 300 millj. kr. En það eru margar ástæður sem flétta saman þennan vanda sem við er að glíma. Ef það væri aðeins vandi lélegs afla í haust er leið og tafir vegna fimm fárviðra sem gengu yfir væru áhyggjurnar minni, en vandinn er miklu djúpstæðari. Rekstrargrundvöllurinn er rangur, hann er kolvitlaus og það gengur ekki upp eins og staðan er í dag. Ég vík orðum að nokkrum stöðum eins og ég gat um í upphafi máls míns. Í Grindavík, til að mynda, er döpur staða í fiskvinnslu. Mikill hluti aflans sem berst á land fer á markaði, fer í burtu frá plássinu og þar er eftirspurnin svo mikil og í raun og veru ótrúlegt hvað menn teygja sig langt og lengi í háu verði vegna þess að í mörgum tilvikum eru menn að tjalda til einnar nætur og greiða verð sem fyrirtæki þeirra standa í raun og veru ekki undir. Menn neyðast út í þetta háa verð til þess að gera eitthvað, ná einhverri veltu og halda vinnu fyrir fólkið. En því miður leiðir þetta bæði marga í sjálfheldu og fjárhagslegt svelti fyrr en seinna. Fiskvinnslan hefur í dag orðið undir í skiptingu kökunnar. Ekki aðeins vegna þess að vinnumunstrið er stórbreytt á skömmum tíma heldur vegna margra þátta. Höfuðáhyggjuefnið er þó það að aftast á merinni situr verkafólkið í fiskvinnslunni með minnstan afrakstur allra aðila. Þegar athafnamenn í undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar eru orðnir mát er eitthvað mikið að og slík staða blasir við ef ekki verður brugðist skjótt við. Verkefni núv. ríkisstjórnar hefur verið ærið. Að freista þess að ná tökum á bullandi óráðsíu síðustu ríkisstjórnar undir forsæti framsóknarmanna og fjármálastjórn Alþb. þar sem flest lék lausum hala og ofvöxtur hljóp í yfirbyggingu stjórn- og þjónustukerfis landsins. Það hefur því verið að mörgu að hyggja og þegar unnið er að lausn þeirra vandamála sem eru ógnvekjandi fyrir þjóðfélagið allt, og er það með ólíkindum að stjórnarandstaðan á hinu háa Alþingi, þ.e. Alþb. og Framsfl., því Kvennalistinn hefur ekki tekið þátt í þeim leik, skuli bjóða upp á þau vinnubrögð sem hafa tíðkast lengst af síðan þing hófst 1. okt. sl. Framkomu sem hefur byggst á orðlengingum og því sem má kalla einu orði hégóma. Framkomu sem hefur tafið þingstörf með sífelldum þingskapaumræðum, framkomu sem er ekki sæmandi alþingismönnum sem eru að vinna til árangurs. Á Eskifirði er fyrirtæki sem er með þeim rótgrónari í fiskvinnslu og útgerð. Þar er svo komið að ef afli fer ekki að glæðast, ef skuldbreytingar koma ekki til, ef og ef og ef og ef, þá stefnir í lokun og það er styttra í lokun heldur en mörg efin nema gripið sé til markvissra aðgerða til að snúa vörn í sókn. Vandi fiskvinnslufyrirtækjanna sem flest eru að meira eða minni leyti tengd útgerð er auðvitað mismunandi eftir samsetningu, vinnslu afurða og vandinn þar sem loðnan skiptir mestu máli er stærstur. Ef það skylli á með rífandi loðnuafla hjá þessum aðilum getur dæmið verið fljótt að snúast við, en um langan tíma hefur verið að herðast að svo fuglinn í skóginum er í raun og veru lengra og lengra í burtu frá hundum veiðimannsins. Það er ljóst og ekki hægt að loka augunum fyrir því að margir aðilar í fiskvinnslu verða að fá verulega aðstoð og allt útlit er fyrir að það þurfi að koma til erlend lán til langs tíma. Það veltur síðan á því hvað kemur úr hafinu í náinni framtíð hvort auðna ræður för og sumir velta þeim möguleika fyrir sér að betra sé að láta menn gefast upp en að grípa til viðeigandi aðgerða. Málið er þó ekki svo einfalt þótt það sé einföld staðreynd að fiskvinnslan er í dag blóðmjólkuð og hagsmunir þúsunda verkamanna um allt land í húfi, jafnhliða því hve atvinnurekendum í greininni er stillt upp að vegg, nánast eins og hreppsómögum. Á Vestfjörðum tala menn tæpitungulaust um vandamálin. Þar sagði einn kunnur athafnamaður við mig fyrir skömmu að reksturinn hjá þeim í fiskvinnslu stefndi beint til andskotans. Slík lýsing hjá forsvarsmanni eins öflugasta fiskvinnslufyrirtækis landsins er ekki björguleg og hlýtur að setja að manni hroll, enda má ljóst vera að fiskvinnslufyrirtæki vítt og breitt um landið stefna á vonarvöl. Slík staða kemur ekki upp á einum degi, einni nóttu. Slík staða kemur upp á mörgum árum og er ekki atriði sem menn ættu að brosa að, síst af öllu menn sem hingað til hafa talið sig vera talsmenn sjávarútvegs í landinu. En það kann að koma við kaunin á einhverjum þegar fjallað er um málin á þennan hátt. Hér er um langtímavanda að ræða sem verður að vinna úr skjótt. Um nokkurt skeið hafa Vestfirðir verið til umfjöllunar á þessum nótum í fjölmiðlum sem eins konar samnefnari fyrir sjávarútveginn í landinu. Það er mitt mat að samnefnarinn sé enn þá verr settur en meðaltal á Vestfjörðum vegna þess að þar hefur borist meiri afli á land en víða annars staðar, þó vissulega sé skortur á afla þar eins og dæmin sanna. En er samt betra en víða annars staðar. Þess vegna er meðaltalsdæmið verra að mínu mati en gert er ráð fyrir þar. Inngreiðslur í Verðjöfnunarsjóð hafa verið mörgum þyrnir í augum því svo er kreppt í rekstrinum, menn ætlast til þess að lenging lána Atvinnutryggingarsjóðs gangi fyrir sig því þótt raunhæfast verði að afskrifa þau er það ekki lifandi mögulegt vegna mismununar sem af því leiddi. Nóg var að afskrifa um milljarð í Hlutafjársjóði, gæludýri síðustu ríkisstjórnar, sem var notað eins og klær á almennan rekstur sem naut ekki ávaxtanna af þeirri miðstýringarást dýrkeyptustu ríkisstjórnar Íslandssögunnar. Fjöldi fyrirtækja fékk hvorki fé úr Atvinnutryggingarsjóði né Hlutafjársjóði og hefur búið við okurlán á dráttarvaxtakerfi bankanna. En Fiskveiðasjóður og Byggðasjóður hafa hins vegar tryggt sig að nokkru leyti með því að hirða ákveðna prósentu af allri framleiðslu og haft þannig sitt á þurru. Það er sama hvaðan á málin er litið, það hallar undan fæti og gjaldþrotahrinu verður að koma í veg fyrir og stöðva. Það tala margir fjálglega um að þeir sem ekki hafa staðið sig verði að fara á hausinn og eigi að fara á hausinn. Það er auðvelt að segja það en það er erfitt að færa rök fyrir þeim málflutningi. Ef til að mynda þrjú fiskvinnslufyrirtæki á Vestfjörðum eða tvö fyrirtæki í Vestmannaeyjum færu á hausinn, hvað fara þá mörg þjónustufyrirtæki á hausinn jafnhliða? Úti á landsbyggðinni er það svo sem almenn regla að bankarnir leyfa þjónustufyrirtækjum og jafnvel hvetja þau til þess að lána fiskvinnslufyrirtækjum þegar illa árar því keðjuverkunin er sterk. Gjaldþrot fiskvinnslufyrirtækjanna bitnar því hvað harðast á blásaklausu fólki og fyrirtækjum sem hafa verið vel rekin, en hafa tekið áhættu á að lána vinnu og efni í skjóli góðrar eiginfjárstöðu. Í lengstu lög vona menn í veiðimannasamfélagi að hlutirnir gangi upp en það kemur alltaf að skuldaskilunum og staðan í mörgum sjávarplássum landsins er hreint ótrúleg. Ótrúleg að því leyti hvað mörg fyrirtæki, fyrirtæki í vélsmíði, rafiðnaði, trésmíði, málarar, ýmsir iðnaðarmenn, hvað þessir aðilar standa veikburða vegna erfiðrar stöðu fiskvinnslunnar og útgerðar sem er að meira og minna leyti samtengd. Áhættan í þessum efnum, og það er athygli vert, áhættan í þessum efnum er margfalt meiri úti á landsbyggðinni vegna þess að þar verða menn að lána. Þeir eiga engra annarra kosta völ. 95% af vinnu í sjávarplássum eru tengd sjósókn en á höfuðborgarsvæðinu eru 5% af vinnu tengd sjósókn. Vinnslu- og þjónustufyrirtækin þar fá að öllu jöfnu í mun ríkari mæli greiðslur á eðlilegum tíma og á eðlilegan hátt fyrir slíka þjónustu. Það segir sig sjálft að með því að fella í stórum stíl fiskvinnslufyrirtæki í landinu niður, setja þau á hausinn, þá færi á hausinn ótölulegur fjöldi fyrirtækja sem hafa verið vel rekin og hafa staðið við sitt þó svo þau hafi tekið þátt að því leytinu í þeirri áhættu sem fylgdi vinnslunni og þeim rekstri sem hún sinnir og við þær aðstæður sem hún hefur. Það sem er til ráða er margþætt. Það eru að mínu mati mistök embættismanna að stöðva ekki inngreiðslur í Verðjöfnunarsjóðinn. Það hljóta að vera einhvers konar embættismannasjónarmið þeirra sem vilja ekki taka tillit til aflasamdráttarins og þeirra erfiðleika sem fylgja því fyrir fiskvinnslu og útgerð og stjórnmálamenn eiga í þessu efni að höggva á hnútinn og stöðva þegar inngreiðslurnar. Það er fyrsta skref. Jafnframt þarf í kjölfarið að afgreiða lagabreytingu sem þarf á grundvelli aflasamdráttar að samþykkja til þess að útborganir geti hafist úr sjóðnum. Útborgun ætti að hefjast þegar í ársbyrjun 1992, en innstæða Verðjöfnunarsjóðs nálgast nú 3 milljarða kr. Það er mikill peningur í erfiðri stöðu tuga fyrirtækja í landinu þar sem þau eiga bundið fé sem mundi koma þeim verulega að notum við þær aðstæður sem nú ríkja. Þau uppsöfnuðu vandamál sem við blasa og menn verða að horfast í augu við, hvort sem þeim líkar betur eða verr. Þá þarf að marka stefnu og framkvæma skuldbreytingar í Atvinnutryggingarsjóði, í bönkum og einnig og ekki síður í Byggðasjóði og Fiskveiðasjóði, minna dugar ekki og aðgerðir verða að vera samræmdar og í takt. Það er gjarnan talað um að skuldbreytingar þurfi að eiga sér stað í einhverjum af þessum stofnunum og þá sérstaklega Atvinnutryggingarsjóði. Það er ekki nóg, það verður að taka á þessu í heild og menn verða að hugsa til enda við þá afgreiðslu. Það þarf jafnframt að taka til endurskoðunar skatta og gjöld sem aðilar í sjávarútvegi greiða því að það er ekki eitt heldur allt sem segja má að hafi þrengt svigrúm fiskvinnslu og útgerðar um nokkurra ára skeið. Hvort sem nefnd eru bryggjugjöld, hafnargjöld, orkugjöld, fasteignagjöld, aðstöðugjöld o.s.frv. Öll þessi dæmi þarf að taka upp og skoða. Á sama tíma er það svo sem ekkert undarlegt að mönnum detti í hug að setja auðlindaskatt á útgerðina en rökin eru einhvers staðar á sveimi úti í óravíddum alheimsins enda gjörsamlega út í hött að ætla sér í stöðu mála að setja aukaskatt á útgerðina, á landsbyggðina, á fólkið sem vinnur við grunnatvinnuveginn við verstu aðstæður allra vinnandi manna í íslensku þjóðfélagi. Ef það er eitthvert svigrúm til aukinnar skattheimtu, og það verður vonandi sem fyrst, er það skýlaus krafa að það fjármagn fari til þess að bæta hag fiskvinnslufólksins. Það er þar sem á brennur fyrst og fremst. Hag þeirra sem mest leggja á sig við framleiðslusköpun landsmanna en bera sannarlega minnst úr býtum. Það verður að horfa yfir sviðið allt og taka á málum í réttri röð. Lagfæring á fiskveiðistjórnuninni er verkefni næsta árs og það er mikið verkefni en í dag blasa fyrrgreind verkefni við. Verkefni sem kalla á ákveðnar og djarfar aðgerðir, aðgerðir sem smúla dekkið og skapa nýja möguleika. Byggðastefna liðinna ára brást. Hún er ónýt og það er allt rétt í þeim efnum sem Davíð Oddsson forsrh. hefur sagt í þeim efnum. Byggðastefnan er ónýt. Nátttröllin í íslenskum stjórnmálaheimi verða að víkja um sinn. Við verðum að heimta árangur en ekki staðnað hjólfar. Stóra málið fyrir afkomu fiskvinnslunnar, reksturs í landinu og heimilanna er að það takist með raunhæfum aðgerðum að lækka raunvexti varanlega. Þar mun mestu muna sem ræður giftu og gengi íslensks samfélags á næstunni. Allt annað verður að víkja. Dráttarvaxtafarganið er valdbeiting og fjármagnstilfærsla sem koma verður fyrir kattanef enda þekkist ekki slík okurstarfsemi hjá heiðvirðum bönkum í nálægum löndum sem við viljum miða okkur við. Við eigum að búa hér við svipaðar aðstæður og við viljum hafa og höfum til viðmiðunar gagnvart öðrum löndum sem við miðum okkur æði oft við þannig að ekki á að vera neitt bil þar á milli í vinnubrögðum. Vaxtalækkunin hlýtur hins vegar í þessari stöðu að vera höfuðviðfangsefnið með samræmdum aðgerðum og ef ríkisfjármálin fara út um víðan völl þá er auðvitað hætt við að allar tilraunir til lækkunar vaxta fari út um þúfur. En mergurinn málsins er sá að 20--30 byggðarlög landsins eru í verulegri hættu í dag vegna hrikalegrar stöðu atvinnufyrirtækja. Sumir vilja láta blóð renna og skirrast ekki við að nota stór orð, en markmiðið getur aldrei verið það að koma mönnum á kaldan klaka. Markmiðið hlýtur að vera það að takast á við vandann, smíða nýja möguleika, smíða nýjan grundvöll sem er raunhæfur og leiðir til árangurs. Því að auðvitað hljótum við að vera sammála um það, hv. alþm., að ef við höfum rænu á að stjórna okkur sjálf af skynsemi og á þann hátt að landsmenn sitji við sama borð í öllum grundvallaratriðum eigum við möguleika inn í bjarta framtíð í hverju fótmáli. Þessi atriði sem ég hef hér vikið að koma beint og óbeint við framgang málsins sem hér er til umræðu, Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins, og undirstrika aðeins mikilvægi málsins en benda jafnframt á það að að mörgu er að hyggja.

Virðulegur forseti. Mér finnst að umfjöllunin um þetta mál afsanni alveg gjörsamlega þá umræðu sem fór fram í morgun að stjórnarandstaðan hafi verið að þvælast fyrir í framgangi mála á þinginu. Við erum hér að fjalla um mál sem ekki liggur nokkurn skapaðan hlut á að afgreiða. Það breytti engu þótt öll umræða um það mál yrði færð fram yfir áramót, þannig að það skuli vera hér á dagskrá og notaður tími sem bætt er við störf þingsins til að vinna að málinu segir einfaldlega þá sögu að þeir sem stjórna þinghaldinu hafa ekki talið að þingið hefði neitt þarfara að gera en að ræða mál sem auðvelt væri að fást við á öðrum tíma. Þar með ætla ég ekki að lengja neitt meira umræðuna um það hvort verið er að tefja störf þingsins því mér sýnist að þetta sé nógu góð sönnun fyrir því að svo er ekki. Hv. síðasti ræðumaður hélt hér á ýmsan hátt athyglisverða ræðu. Hann talaði m.a. um það að sumir vildu láta blóð renna og í því samhengi að fyrirtæki yrðu að fá að fara á höfuðið. Hann virtist ekki vera sammála þessum skilningi. Hann talaði líka um það í ræðu sinni að mörg vel rekin fyrirtæki mundu fara á höfuðið ef ekkert gerðist. Hann talaði um það að stjórnarandstaðan hefði verið að tefja mál og mér virtist að hann vildi kenna henni um það hvernig hefði gengið að stjórna þinginu, en fór svo beint út í að tala um vanda sjávarútvegsins. Ég hef ekki orðið var við það að við værum að þvælast fyrir málum í þinginu, eins og ég sagði áðan, og þaðan af síður að við þvældumst fyrir málefnum sem eru lögð fyrir til þess að leysa vanda sjávarútvegsins. Ég hef ekki orðið var við það. Mér finnst þetta aldeilis ótrúlegt. Ég held að hv. þm. hafi hreinlega verið að segja okkur frá því að það væri einhvers konar stjórnarandstaða inni í stjórnarflokkunum sem væri að þvælast fyrir því að mál kæmust áfram sem varða sjávarútveginn. Alla vega gat ég ekki skilið þetta öðruvísi en að hann væri að gagnrýna einhverja andstæðinga sína sem kæmu í veg fyrir það að þörf mál til að leysa vanda í sjávarútvegi kæmust áfram. Hann talaði um að lengja lán og skuldbreyta, lækka raunvexti og dráttarvexti og að breyta gjöldum eins og bryggjugjöldum og ýmsu öðru. Ég tel það góðra gjalda vert að ræða þessi mál fram og til baka. Hins vegar hefur mér fundist að sumt af þessu hafi verið kallað því munntama nafni ,,sértækar aðgerðir`` og þá er að sjá hvort hefur orðið stefnubreyting hjá stjórnvöldum í landinu núna gagnvart þessum sértæku aðgerðum. Ég ætla satt að segja að vona það, en ég ætla að snúa mér að því að ræða þetta mál sem er á dagskránni, þ.e. frv. til laga um breyting á lögunum um Hagræðingarsjóð. Það er mín skoðun að tilgangur sjóðsins sé að stórum hluta til brostinn með þeirri tillögu sem liggur hér fyrir. Tekjur sjóðsins verða á þessu ári í kringum 75 millj. Það sjá allir að það verður ekki mikið úrelt af fiskiskipum með slíkum tekjum þegar fyrirætlanir þessa frv. eru að í framtíðinni komi engar frekari tekjur til sjóðsins og þá getum við reiknað með því að það verði kannski í kringum 80 millj. til ráðstöfunar á næsta ári. Sjóðurinn mun eiga eitthvað í kringum 600 millj. þannig að það væri auðvitað hægt að nýta sér þá peninga eitthvað í úreldingar, en með þeirri hækkun sem talað er um að verja til úreldingar, þ.e. að þeir sem fái afgreiðslu úr sjóðnum geti í staðinn fyrir að fá 10% af húftryggingarmati fengið 30%, þá hækkar náttúrlega verulega sú fjárhæð sem um gæti verið að ræða í hverju tilfelli. Og ekki bara það. Þetta mundi gjörbreyta þeim möguleikum að menn sæktu um. Fram að þessu hafa menn verið tregir að sækja um fyrirgreiðslu í sjóðnum vegna þess að þeir hafa getað komið sínum skipum í verð og fengið meiri peninga fyrir þau eða kosið að bíða með það vegna þess að það verð sem Hagræðingarsjóðurinn hefur viljað borga hefur verið það lágt. En með því að færa þetta upp í 30% er ekki lengur nema kannski 10% munur á því verði sem menn geta fengið fyrir skip sem búið er að taka aflaheimildir af og því verði sem Hagræðingarsjóður býður upp á og þá munu margir hugsa sig um að selja frekar Hagræðingarsjóði skipið en að sitja uppi með það og bíða eftir því að geta selt það öðrum aðila. Það má því búast við því að ásókn í Hagræðingarsjóðinn muni mjög aukast og það muni strax verða fjárvöntun í honum eftir að búið er að gera þessa breytingu sem þarna er lögð til. Ég ætla ekki að fara að endurtaka svo mjög þær ræður sem hafa verið fluttar um tilgang sjóðsins en vísa til þess sem aðrir ræðumenn hafa sagt um hann. Ég tek undir þá skoðun að það sé nauðsynlegt að hafa möguleika á því að koma til móts við byggðarlögin í landinu meðan svo háttar til sem nú er, að sú fiskveiðistefna sem hefur verið tekin upp veldur því að smám saman færast veiðiheimildir og stundum reyndar með mjög afdrifaríkum hætti á milli byggðarlaga. Þá þurfi menn að hafa einhverja möguleika til þess að bjarga þeim byggðarlögum sem verða verst úti með því að geta komið til móts við þau með nýjum aflaheimildum. Í frv. er lagt til að það verði ekki gert lengur og að Byggðasjóður, eins og sagt er hérna, eigi að taka það hlutverk að sér. Þetta er alveg út í hött miðað við þær fyrirætlanir um stuðning við Byggðasjóð sem núna liggja fyrir og undarlegt að þeir sem hafa ákveðið að draga um 20% úr framlögum til Byggðasjóðs skuli á sama tíma ætla honum ný hlutverk, bæði hvað varðar þetta, sem er geysilega stórt hlutverk ef Byggðasjóður ætti að rækta það, og í fleiri atriðum sem hafa komið hér fram. Mér þykir eiginlega miður að hv. 17. þm. Reykv. er ekki viðstaddur hér vegna þess að hann hefur með ýmsum hætti, bæði í ræðum á Alþingi, í frammíköllum og í samtölum við mig, verið að spyrja út í hugmyndir mínar og annarra um fiskveiðistefnu í aðdraganda kosninganna í vor og sem hafa verið öðru hvoru í umræðunni síðan.  Ef það kerfi væri komið í gildi gætu menn auðvitað valið á milli ýmissa aðferða, hve mikið væri selt í einu, hvenær það væri gert og annað slíkt, en þeir gætu aldrei komist undan því að það væru þeir fjársterkustu sem mundu eignast veiðiheimildirnar. Allir sem eru núna í útgerð og fiskvinnslu, útflutningi á fiski og fjölmargir aðrir aðilar mundu auðvitað taka þátt í þeim leik. Ég tel að það væri langlíklegast að allra stærstu aðilarnir í útflutningi og í útgerð og svo kannski bæjarfélög sem ætluðu að reyna að tryggja atvinnuna á sínu svæði mundu taka þátt í uppboðunum eða samkeppninni um kaup á aflaheimildunum. Það sjá allir, þegar þeir fara að velta þessum hlutum fyrir sér, að stjórnun á því hvert aflaheimildirnar fara mundi ekki ekki vera fyrir hendi. Auk þess mundu útgerðaraðilar í landinu meira og minna lenda í þeirri aðstöðu að þeir gætu ekki keppt um þetta. Þeir yrðu einhvers konar vinnuvélaeigendur hjá þeim sem hrepptu kvótann og byðu þeim upp á að veiða fyrir sig fyrir ákveðið verð, sem hefur reyndar borið á nú þegar í þessu kerfi okkar núna. Það eru þó nokkur fyrirtæki sem eiga það mikinn kvóta að þau geta ekki veitt hann eða vilja ekki veiða hann með sínum skipum og þau bjóða mönnum ákveðið verð fyrir að veiða fyrir sig. Og menn verða annaðhvort að taka því eða ekki. Núna eru fiskibátar frá Akranesi t.d. að veiða fisk fyrir Sauðkrækinga annað eða þriðja árið í röð á verði sem er ákveðið í þeirri byggð. Þannig held ég að þetta mundi þróast út í mjög alvarlegt vandamál strax í upphafi og allt sem lyti að útgerð í landinu yrði nánast stjórnlaust Ég ætla svo aftur að fara fáeinum orðum um þá hugmynd sem var sett fram í vor. Hún byggist á því að tekið verði upp sóknarmarkskerfi að langmestu leyti á allan flotann og að til viðbótar við það kerfi væri sett á svokallað aflagjald. Aflagjaldið yrði miðað við þann afla sem bærist að landi og yrði mismunandi hátt eftir því hvaða tegundir væri um að ræða, eftir því hvort við værum að ræða um stóran fisk eða smáan, þetta er hægt að útfæra á ýmsa vegu en aðalhugmyndin á bak við aflagjaldið er sú að það þarf að vera hægt að hafa áhrif á veiðarnar, ekki bara með því að menn fái að vera á sjó einhvern ákveðinn tíma, heldur líka með því að það er ekki sama hvað menn veiða. Það er ekki sama hvað menn koma með að landi og þess vegna þurfa menn að geta haft áhrif á veiðarnar með einhverjum hætti. Það er ekki þar með sagt að það yrði notað til að stjórna öllum veiðum á miðunum, heldur var hugmyndin sú að uppistaðan í þessu væri sóknarstýring. Ég held að það sé rétt að menn muni eftir því að endurskoðun á fiskveiðistefnunni fer í hönd og að menn eigi kannski ekki að byrja á því í þeirri umræðu að takast á um hvort eitthvert kerfi eða hugmynd sem menn hafa sett fram sé bara góð eða slæm. Menn ættu fyrst að setja sig í þær stellingar að fara yfir allar þær hugmyndir sem hafa verið settar fram og skoða þær til þess að reyna að leiða sig að einhverjum sannleika í lokin, því ég held að hv. alþm. geri sér grein fyrir því að í gegnum þingið fer ekki einhver ein hugmynd eins manns eða tveggja. Það verður einhvers konar samkomulag að verða um það sem kemur héðan út og ég hef sagt það áður að mér finnst það þess vegna slæmt að menn skuli ekki hafa reynt að leiða saman alla þá flokka sem eiga fulltrúa á Alþingi til að starfa saman að þessum málum til að vita hvort ekki tekst um þau samkomulag. Ég held að við eigum orðið kröfu á því að fá hugmyndir til að ræða frá öllum aðilunum. Við þurfum að fá útfærðar hugmyndir frá þeim mönnum sem vilja setja á þetta veiðileyfagjald. Við þurfum að vita með hvaða hætti þeir ætla að koma því á og með hvaða hætti þessi sala eigi að fara fram því þar sýnist mér liggja verulega mikil áhætta. Mér finnst að menn skuldi okkur að segja okkur hvernig þeir ætli sér að hafa kerfið áfram, þeir sem hafa viljað berjast fyrir því að það kerfi sem nú er verði óbreytt, því það liggur þó alveg ljóst fyrir og er í lögunum um stjórn fiskveiða og örugglega stór meiri hluti fyrir því í þinginu og með þjóðinni að aflaheimildirnar verði ekki eign einstaklinga eða fyrirtækja. Þá er komið að því að þeir menn sem vilja hafa kerfið óbreytt eða því sem næst óbreytt, fari að segja okkur með hvaða hætti þeir ætla að koma í veg fyrir að þessar aflaheimildir verði varanleg eign fárra aðila. Þá hugmynd hef ég hvergi séð eða heyrt. En hún þarf auðvitað að koma fram. Ég er tilbúinn að ræða þær hugmyndir sem við höfum sett fram. Ég tel að undirstaðan undir þessa hluti eigi að vera sú að menn komi sér niður á hvaða grundvallarforsendur eigi að setja og ég held að það kerfi sem við stefnum að þurfi að vera eins einfalt og mögulegt er, en að það verði þó hægt að hafa áhrif á sem flesta þætti við nýtinguna á miðunum. Það verður að vera hægt að nota kerfið til að bæta afla og meðferð á aflanum, koma í veg fyrir slys í lífríkinu, koma í veg fyrir smáfiskadráp og annað slíkt. Og síðan þetta sem ég nefndi áðan að sameiginlegur eignarréttur okkar allra á lífríkinu í sjónum, fiskstofnunum og allri nýtingunni verði tryggður. Það þarf líka að vera hægt að koma til móts við byggðarlögin í landinu með því að þar ríki réttlæti. Það kerfi sem við búum við núna stuðlar að réttlæti og umræðan um það kerfi hefur gengið út á það allan tímann að reyna að finna eitthvert réttlæti milli manna sem stunduðu útgerð einhver tiltekin þrjú ár á þessari öld. Réttlæti byggðarlaganna, fólksins sem vinnur við fiskinn og annarra hefur ekki komið inn í þessa umræðu. Umræðan snýst eingöngu um það hvað viðkomandi útgerðarmenn eigi að fá. Ég tel að þetta kerfi verði að vera þannig að ekki sé möguleiki á því að milliliðir fái tækifæri til að maka krókinn í sambandi við sölu á veiðileyfum eða meðhöndlun með þau. Það þarf líka að fela í sér að fiski verði ekki hent í sjóinn og hagrætt verði í greininni. Þessi sjóður sem við erum að tala um, Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins, er settur á stofn vegna þess að menn treystu ekki því kerfi sem var í gildi til þess að tryggja hagræðinguna. Þeir menn sem trúa mest á kerfið töldu hann óþarfan. Sameining veiðiheimilda væri aldeilis nóg. En hvernig hefur það gengið? Það hefur ekki gengið vel. Það er kannski fyrst á þessu ári og því síðasta sem eitthvað hefur miðað í áttina í sambandi við sameiningu veiðiheimilda. En það er ekki um að ræða að það hafi verið neinar stórar breytingar á þessu. Ég tel líka að það þurfi að skapa möguleika fyrir nýjungar til að þróast í sjávarútveginum. Það er mjög erfitt eins og þetta kerfi er núna. Ég held líka að tækist mönnum að finna leið út úr þessu væri kominn tími til að menn settust að því borði, en einmitt núna og þar kem ég að því sem hv. síðasti ræðumaður var að tala um, þá þurfum við að taka á mörgum vandamálum. Ég held að það sé ekki seinna vænna og ég ætla að vona að hæstv. sjútvrh. fái sínar hugmyndir ræddar sem fyrst í ríkisstjórninni og þeim verði fylgt til enda því ég tel að í þeim sé ýmislegt sem betur megi horfa. En þar til viðbótar vil ég nefna fáein atriði. Ég tel t.d. að það eigi að reyna að mynda einhvers konar millibilsástand á meðan endurskoðun fiskveiðistefnunnar stendur yfir. Það verði að koma í veg fyrir að þau vandamál sem eru að skapast út um allt verði stærri en þau eru núna. Ég held að það komi til greina að skoða möguleika á að hægja á eða stöðva flutning veiðiheimilda milli byggðarlaga og jafnvel milli skipagerða, t.d. með kvótaskerðingu eða eitthverju þvílíku, tímabundið á meðan menn eru að skoða þessi mál. Ég held það þurfi að lýsa því yfir til að hreinsa loftið að ekki sé ætlunin að taka tvöföldunina af línunni á meðan þessi tími líður. Ég held að það eigi líka að lýsa því yfir að ekki standi til að taka krókaleyfin af bátum undir sex tonnum. Ég held að full ástæða sé til að skoða það. Ég held að það þurfi að koma aðgerðir sem allra fyrst sem gera mönnum mögulegt að koma með allan fisk að landi sem þeir veiða, þó svo þeir eigi kannski ekki kvóta fyrir honum. Ég held það sé full ástæða til að skoða þau mál. Ég held að það eigi líka að stoppa það af og það þarf að gerast strax að menn séu að panta eða semja um kaup á frystiskipum. Ég held að menn verði bara að koma sér að því verki vegna þess að mér er kunnugt um það að það er ekki eitt eða tvö, það eru tugir fyrirtækja í landinu að leita eftir kaupum á frystiskipum. Ef menn skoða ekki núna hvort þeir ætli sér að horfa upp á þetta gerast eða hvort menn vilja hægja á því á meðan verið er að skoða þessi mál, þá standi menn uppi með það, eftir ekki langan tíma, að búið verði að festa kaup á fjölmörgum skipum sem þýðir að mjög margir muni missa atvinnuna. Ég held líka það liggi á að setja reglur um auknar gæðakröfur í sjávarútvegi og að setja reglur um fiskmarkaðina til að liðka fyrir framtíðinni. Það er ekki langt þangað til nýju reglurnar í EB-löndunum ganga í gildi og við þurfum allan þann tíma til þess að koma okkar málum í a.m.k. álíka gott horf og er hjá þessum ríkjum. Ég tel að hugmyndin um það að fénýta Hagræðingarsjóðinn með þeim hætti sem hér er lagt til, sé vitleysa og sérstaklega núna meðan þessi mál standa svona sé rangt að vera að ræða þetta. Ég tel eðlilegast að menn drægju hugmyndina til baka og drægju hana inn í þá umræðu sem þarf að fara fram um öll þessi mál. Menn reyni heldur að koma sér niður á einhvers konar þrýstingsástand sem kemur í veg fyrir fleiri slys í þessari atvinnugrein á meðan endurskoðun fiskveiðistefnunnar fer fram. Þegar við ræðum endurskoðun fiskveiðistefnunnar finnst mér furðulegt að hlusta á fyrrv. hæstv. sjútvrh. halda hér ræðu og hann er svo viss í sinni sök að þetta kerfi sé gott að hann sagði, ef ég man orðrétt ,,að þetta væri eina leiðin til að stjórna veiðum við Ísland``. Ég verð nú að segja það alveg eins og er að ég undrast þetta. Hins vegar býst ég við og ég efast ekkert um það að maðurinn mælir þetta í fullri einlægni en það lýsir ekki miklu hugmyndaflugi eða að það séu möguleikar til að breyta eða skoða nýjar hugmyndir að ekkert skuli geta breyst í kerfinu að mati hæstv. fyrrv. sjútvrh. Ég ætla ekki að halda langa ræðu. Ég tel ekki vera neina sérstaka þörf á því. Bæði er nú það að hér eru ekki mjög margir þingmenn mættir og aðrir sem hafa þó verið hér á stjái sjást ekki lengur. Hæstv. sjútvrh. er t.d. ekki hér í salnum. Ég ætla ekki að krefjast þess að hann komi hingað, einfaldlega vegna þess að ég tel að þessi umræða eigi að fara fram síðar. Ég fer fram á það að menn fresti umræðum um þetta mál af þeim ástæðum sem ég taldi upp áðan. Ég tel enga ástæðu til að eyða tíma þingsins eftir að við í stjórnarandstöðunni erum búin að fá það hér yfir okkur að við séum að tefja málin. Mér finnst engin ástæða til þess að við séum að eyða tíma þingsins í það að ræða mál sem ekkert liggur á. Og ég lýsti því áðan að það er ekki fyrr en í september á næsta ári sem færi að reyna á þessa hluti. Það er ekki meiningin að þetta hafi áhrif á þann fisk sem syndir í sjónum fram að þeim tíma og þess vegna getum við að skaðlausu fyrir allt þetta mál fært umræðuna fram yfir áramótin og hæstv. forseti getur þess vegna nýtt tíma þingsins til annarra hluta. Ég undrast það satt að segja að okkur skuli vera sett fyrir verkefni í þinginu núna, eftir þá ádrepu sem við fengum að heyra hér, sem getur vel beðið.