Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jörundur Brynjólfsson Jeg get ekki stilt mig um, áður en jeg vík að brtt. þeim, sem jeg flyt, að víkja fáum orðum að fjárhagsástæðum landsins yfirleitt. Þegar litið er á tekjurnar, sjest fljótlega, hverskonar þær eru. Þær eru tollar og skattar, sem fengnir eru með tollálögum. Um aðrar tekjur er það að segja, að þær eru svo smáar, að þær nema litlu, þegar á tekjur landsins er litið í heild. Það er því augljóst, að þær byggjast á því, hvernig atvinnuvegunum vegnar. Eins og kunnugt er, eru atvinnuvegirnir aðallega tveir hjá oss. Aðrar atvinnugreinir eru svo lítilfjörlegar, að þeirra gætir lítið, og það sem þær eru, þá byggjast þær að heita má á þessum 2 atvinnuvegum. En því fábreyttari sem þeir eru, því hættara er við, að tekjurnar minki, ef nokkuð ber út af og óhöpp vilja til. Þetta er augljóst, og hitt ekki síður, að þar sem skuldabyrðin er orðin allmikil, þá er því meiri nauðsyn að fara varlega. Það var dómur þjóðarinnar um síðasta þing, að það hefði farið varlega í fjármálum. Og jeg hygg, að sú stefna ráði enn. Jeg hefi að vísu heyrt, að sumum fyndist ekki eins mikil þörf aðgæslu sem í fyrra. Ekki ætla jeg, að mikið beri samt á því. Jeg ætla, að jeg hafi sagt á síðasta þingi, að því lengur sem ýmsar athafnir yrðu látnar bíða, því fastar yrði knúið á þingið um framkvæmd þeirra er frá liði. Þetta átti að hvetja til þess að hafa athafnaleysistímann sem stystan og flýta sem mest fyrir fjárhagslegri endurreisn landsins. En þó að jeg haldi, að þessi skoðun ríki ennþá, þá kann þörfin að vera orðin meiri, og þó að eitthvað meira verði gert nú, þá bendir það ekki á, að menn vilji ekki hafa fulla aðgæslu. Og þörfin bendir á, að enn fastar verði sótt á næsta ár, en þá er einmitt nú brýn nauðsyn að borga sem mest af skuldunum. Jeg er ekki í vafa um það, að þjóðin er fús til þess að leggja á sig þunga skatta, ef hún þykist sjá, að fljótlega má með því móti komast úr ógöngunum. Þegar litið er á gjöldin, hverskonar þau eru, kemur það í ljós, að ekki verður komist hjá að greiða þau því nær öll, sem nú eru ráðgerð. Hátt á 5. milj. kr. gengur til að launa embættis- og sýslunarmenn landsins og um 2 milj. til afborgana og rentugreiðslu. Nú eru tekjur áætlaðar rúmar 8 milj. kr., og það sýnir, hve varlega Verður að fara. En jafnframt því, að þjóðin er fús til þess að leggja á sig þessa byrði, þá krefst hún þess einnig, að af henni sje ljett ónauðsynlegum gjöldum. Í þessu liggur ekki það, að vilja launa starfsmönnum illa, heldur hitt, að þeir sjeu ekki of margir og óþarfir. Það væri áríðandi, að þing og stjórn gerðu eitthvað til þess að fækka ónauðsynlegum embættum. Jeg ætlast ekki til þess, að það sje gert undirbúningslaust á þessu þingi, og það er í sjálfu sjer ekki von, að hæstv. stjórn geti að þessu sinni komið með það mál nægilega undirbúið. En á næsta þingi mætti vænta þess, að eitthvað slíkt kæmi fram. Jeg get tekið undir orð hæstv. fjrh. (JÞ), að það sje ekki rjett, að ríkið leggi meira í framkvæmdir en nauðsynlegt er, og síst svo mikið, að það verði eins og kapphlaup við aðra atvinnuvegi, því að það leiðir til tjóns. Jeg hygg nú ekki, að hv. Alþingi verði svo örlátt á fje, að til slíks kapphlaups komi. Og mig langar til að drepa á það í þessu sambandi, að það er engu ónauðsynlegra, að allir atvinnurekendur viðhafi einnig fylstu gætni. Sumarið 1919 var kapphlaupið svo mikið, að það leiddi til stórhnekkis í sumum atvinnugreinum. Þesskonar óhöpp eiga að vera viðvörun. Jeg hygg, að síður sje hægt að segja þetta um bændur. Það hefir meir borið við við sjóinn, að þær ráðstafanir hafi verið gerðar, sem ekki bera vott um æskilega varúð. Sú mikla aukning á sjávarútgerð á síðasta ári bendir því miður ekki á, að nægilegrar varúðar sje gætt. Vonandi fer alt vel, en hyggilegur er þessi mikli vöxtur útgerðarinnar ekki. Það er víst, að þjóðarheildinni er ekki hætta búin af hinni atvinnugreininni, landbúnaðinum, því þó að útvegur sje uppgripameiri, þegar vel gengur, þá steðja oft að honum óhöpp, og hinn verður því tryggari, er til lengdar lætur. Með þessu vil jeg ekki gefa í skyn, að útvegur eigi ekki rjett á sjer. En því aðeins leiðir það til góðs, að hófs sje gætt. Góðærið, sem var í ár og 1919, bendir til þess, að þegar velgengni er mikil. hættir mörgum við að fara ekki varlega. Viðvíkjandi störfum fjvn. er það að segja, að till. hennar sýna, að nefndin vill viðhafa alla gætni og ekki eyða meira en bráðnauðsynlegt er. Þykist jeg þess fullviss, að mjög margir þm. muni styðja háttv. nefnd í þessu, en auðvitað er það, að menn geta ekki annað en stuðlað að því, að samþ. verði ýmiskonar fjárveitingar, er háttv. nefnd leggur til, til ýmislegra óumflýjanlegra framkvæmda. Þá sný jeg mjer að brtt. mínum; jeg mun með atkvæði mínu sýna, hvernig jeg lít á aðrar brtt. Jeg á brtt. á þskj. 235, við 12. gr. 13 b., sem jeg í samráði við fjvn. tek aftur til 3. umr. Þá er brtt. á sama þskj. undir rómv. lið XVI, sem jeg flyt ásamt hæstv. forseta (BSv), sem fer fram á að hækka styrk til Halldórs Arnórssonar umbúðasmiðs úr 1500 kr. upp í 2000. Þessi maður hefir numið umbúðasmíði erlendis, einn hjerlendra manna, og varið til þess miklum tíma og fje. Tæki þau, sem hann þarf að nota, eru bæði mörg og dýr, því að hann verður að hafa verkfæri þriggja iðngreina, trje-, járn- og söðlasmíða. Tilkostnaður er því mjög mikill. Húsrúm hans er ófullnægjandi og þó dýrt. Hann verður að gefa sig við umbúðasmíðum, þegar þess er óskað, en það er ekki fult starf, svo að hann verður að sinna öðrum smíðum jafnframt. Þetta veldur oft óþægindum. Hann veit ekki, hverju hann má lofa og alt verður óvissara. Hann hefir jafnvel haft við orð að leggja umbúðasmíðið niður, af því að hann biði af því stórskaða árlega. En maðurinn er vel hagur, má víst teljast einn af bestu smiðum landsins, svo að hann ætti auðvitað hægt með að fá aðra atvinnu miklu tryggari. En þeir, sem vit hafa á, telja nauðsynlegt, að hann haldi áfram; annars þyrfti að fá umbúðir frá öðrum löndum. Það hefir stundum verið reynt að láta smíða þær erlendis eftir máli, en gefist illa. Jeg hygg því fje vel varið, sem veitt verður til þess að halda þessum smíðum áfram, og vona, að hv.þm. synji ekki um þessa fjárveitingu. Það liggur í augum uppi, hve miklu væri dýrara, að hver einstaklingur, sem á umbúðum þarf að halda, yrði að sigla til þess að fá þær smíðaðar. Eftir vitnisburði lækna leysir þessi maður verk sitt mjög vel af hendi, svo að eins og á stendur finst mjer óforsvaranlegt að neita honum um styrk. Þá á jeg brtt. á sama þskj., XV. lið, ásamt samþingismanni mínum (MT), um 10 þús. kr. fjárveitingu til Biskupstungnabrautar. Þessi braut hefir staðið í fjárlögunum síðan á henni var byrjað. Biskupstungnamenn búa í á annað hundrað km. fjarlægð frá kaupstað. Brautin er aðeins komin að Torfastöðum, en þaðan eru eftir 15–20 km. Er yfir illfærar mýrar að sækja, er skerast sundur af vondu vatnsfalli, en engin brú fyr en uppi við fjöll. Símasamband er í 20–40 km fjarlægð, og að fara í kaupstað tekur 7–8 daga. Eins og sjá má af greinargerð vegamálastjóra til fjvn., er allmikið eftir að gera af þessum vegi, svo að þessi fjárhæð nær skamt. Við sáum þó ekki fært að fara fram á hærri upphæð, vegna fjárhagsörðugleikanna. En jeg hygg þó, að ekki sje víða á landinu brýnni þörf vegar en þarna. Hæstv. atvrh. (MG) gat þess, að vegamálastjóri hefði borið fyrir sig, að búið væri að veita mikið fje í þessa sýslu, og hún yrði því að bíða svo sem 2 ár. Að vísu hefir verið veitt mikið fje, en af brýnni nauðsyn. Nú hagar svo til, að þessi sýsla hefir ekki gagn af öðrum samgöngubótum. Þó að ekki sje skemtilegt að fara í samjöfnuð um þetta atriði, má þó geta þess, að við njótum ekki neins af því, sem veitt er til samgöngubóta á sjó. Við berum þessa till. fram af knýjandi þörf sveitarinnar. Það virðist ekki óviðeigandi, að Alþingi sýni sanngirni þeim mönnum, sem í fjarlægð búa og eiga við margskonar örðugleika að stríða, ekki síst fyrir það, hve samgöngur eru illar. Bættar samgöngur mundu stuðla mjög að því, að fólkið hjeldist kyrt í sveitunum, en á því er full þörf. Jeg vænti þess, að hv. deild sjái sjer fært að samþykkja till. Þeir, sem þekkja til staðhátta, viðurkenna, að full sanngirni sje að fara fram á þessa fjárveitingu. Við höfum upphæðina ekki hærri, til þess að hv.þm. fyndu frekar hvöt hjá sjer til þess að samþykkja till. Þó að þessi upphæð þoki ekki veginum langt áleiðis, væri það betra en ekki að fá hana og sýndi þó nokkra viðleitni. Jeg skal drepa á, að vegurinn endar neðst í sveitinni, og veldur það ferðamönnum miklum kostnaði. Þeir, sem koma í bíl, verða að leigja hesta til þess að geta komist leiðar sinnar upp að Gullfossi og Geysi. Mæla þessar ástæður með því, að reynt sje að koma brautinni áleiðis sem fyrst. Jeg ætlaði að víkja nokkrum orðum að hv. 1. þm. G.-K. (ÁF), en jeg sje, að hann er ekki viðstaddur, svo að jeg sleppi því.

Jakob Möller Jeg á 2 brtt. á þskj. 235 ásamt hv. 2. þm. Reykv. (JBald). Sú fyrri er um framlag til landsspítalabyggingar, ein af þeim till. einstakra þm., sem mest hleypir fram upphæð gjaldahliðarinnar. Jeg vil vekja athygli á því, að fjvn. hefir ekki lýst tekjuhliðinni eins nákvæmlega og hægt hefði verið. Hæstv. fjrh. (JÞ) tók fram í gær, að þegar fjárlagafrv. hefði verið samið, hefði ekki verið hægt að vita til fulls um niðurstöðu ársins 1924, enda sjest, þegar borin er saman niðurstaða stjórnarinnar og útkoma ársins, að þó að hv.fjvn. hækkaði tekjuliðinn um 930 þús., þá munaði um nær því aðra eins upphæð á tekjuliðnum 1924. Þetta kemur mönnum ekki á óvart, því að það var kunnugt, að á síðastl. ári yrði tekjuafgangur, en tekjuhlið frv. 1926 er miðuð við annað ástand. í stað þess, að ætla mætti óráðlegt að miða við árið 1924, segir sig sjálft, að líkur voru til, að tekjurnar yrðu meiri, því að í fyrra var samþykt 25% hækkun á ýmsum tollum og gjöldum til ríkissjóðs, sem gilti þá aðeins nokkurn hluta ársins. Mjer skilst, að hv.fjvn. hafi farið gætilega í að taka tillit til þessa, og hefði mátt áætla tekjurnar nokkuð hærri. Niðurstaðan verður vitanlega sú, að þó að eftir till. nefndarinnar eigi að verja 600 þús. kr. til þess að borga lausar skuldir, verður allverulegur tekjuafgangur, þó að brtt. nefndarinnar og töluvert fleiri yrðu samþyktar. Jeg taldi rjett að víkja að þessu, og geta allir, sem þskj. athuga, fullvissað sig um, að þetta er rjett. Vona jeg því, að hv. þingmenn láti sjer ekki í augum vaxa, þótt farið sje fram á svona háa upphæð til landsspítalans. Jeg get ekki fallist á það, sem hæstv. fjrh. (JÞ) sagði í gær, að hættulegt væri að láta ríkið ráðast í framkvæmdir á uppgangsárunum. Ef ekkert má gera á góðu árunum, þá verður aldrei gert neitt. Og ef leggjast á á móti fjárveitingu til landsspítalans af þessum ástæðum, þá verður hann aldrei bygður. Jeg veit satt að segja ekki, hvenær á að ráðast í framkvæmdir, ef ekki á góðu árunum. Ekki gengur það betur á krepputímum. Jeg er alveg sannfærður um, að hjer inni er enginn einasti maður, sem ekki telur sjálfsagt, að bygður sje landsspítali innan skamms. Landsspítalamálið er ekki aðeins metnaðarmál. Vitanlega er það nokkurt metnaðarmál að vera sjálfum sjer nógur og ekki upp á útlend fjelög kominn. En metnaðarhliðin er aukaatriði, þegar litið er á, hve brýn nauðsynin er. Hv. þm. hafa átt kost á að heyra, hve mikið nauðsynjamál þetta er, og það hefir verið skýrt betur en jeg get gert, svo jeg skal ekki verða margorður. Skal aðeins taka fram það, sem jeg álít mestu varða. Sú hliðin, sem að sjúklingunum snýr, er öllum augljós. Sá spítali, sem nú er notaður sem landsspítali, getur ekki tekið á móti nema litlum hluta þeirra sjúklinga, sem á spítalavist þurfa að halda. Sjúklingar utan af landi verða oft að bíða hjer í bænum tímum saman, og verða þá að liggja við misjafnan aðbúnað í borðstofum eða kjöllurum eða hvar sem hægt er að hola þeim niður. Má geta nærri, hvaða áhrif þetta hefir á heilsufarið. Að Landakotsspítalanum er svo mikil aðsókn, að þar fæst varla rúm fyrir aðra en uppskurðarsjúklinga. Þar við bætist, að spítalavistin er þar miklu dýrari en verða mundi í landsspítala. Þó er hin hliðin síst þýðingarminni, sú hliðin, sem snýr að undirbúningsmentun lækna og hjúkrunarkvenna, sem eiga að annast heilbrigðismálin. Það sýnir sig sjálft, hversu ilt það er fyrir háskólann að vera kominn upp á einkastofnun. Að vísu hefir samvinnan gengið vel, og eins og jeg hefi minst á, er plássleysið versti hængurinn á því fyrirkomulagi. Þetta, að spítalinn hefir ekki rúm fyrir nema uppskurðarsjúklinga, hefir þær afleiðingar, að stúdentar fá ekki tækifæri til að kynnast eins mörgum sjúkdómum og þyrfti. Þetta er svo alvarlegt fyrir háskólann, að kennurunum í læknadeildinni er orðið áhyggjuefni, hve kandídatarnir hljóta að verða illa undirbúnir vegna þessarar vöntunar. Að því verður að gæta, að síðan háskólinn var stofnaður hafa ýmsar breytingar orðið, fyrst og fremst þær, að nú lesa svo að segja öll læknaefni læknisfræðina hjer heima. Áður las hjer um bil helmingur þeirra erlendis. Við það, að læknanemendum fjölgar, er þörfin enn meiri á því að hafa sem flest og fjölbreyttust viðfangsefni. En eins og jeg hefi tekið fram, færist Landakotsspítalinn meir og meir í það horf að vera aðeins fyrir uppskurðarsjúklinga. Sjúkdómar þeir, sem læknaefnin hafa tækifæri til að kynnast í spítalanum, snerta því aðeins eina grein læknisfræðinnar. Ef þetta ástand á að haldast, hlýtur að leiða af því tilfinnanlegan þekkingarskort lækna í landinu í öðrum greinum, þar sem þeir fá aðeins notið bóklegrar fræðslu, en vantar alla verklega reynslu til undirbúnings starfi sínu. Jeg geri ráð fyrir því, að þetta, sem jeg hefi sagt, sje nægilegt til þess að menn geti gert sjer grein fyrir því, hversu nauðsyn þessa máls er brýn. Auk þess veit jeg, að hv.þdm. hafa heyrt og sjeð svo mikið um málið, að það er hreinn óþarfi fyrir mig að fjölyrða um það nú. Það, sem hjer gildir um læknaefnin, gildir líka um hjúkrunarnema, og enn frekar, vegna þess að hjúkrunarnemar hafa engan aðgang að Landakotsspítalanum og hjúkrun verður alls ekki lærð til fullnustu á þeim spítölum, sem við höfum nú, heldur verða hjúkrunarnemar að fara utan til þess að fullkomna sig. Það hefir verið talað um að byggja landsspítala, sem mundi kosta geysimikið fje, svo miljónum króna skiftir. Ef nú væri í ráði að halda sig við þá áætlun, þá myndi sú upphæð, sem nefnd er í till., hafa lítið að segja, þó að tekin yrði í fjárlög. En það mun hv.þdm. kunnugt, að nú er ný teikning komin og nýjar ráðagerðir um spítalabygginguna, þar sem gert er ráð fyrir, að hún kosti ekki nema 800–900 þús. kr. Vitanlega er það minni byggingin, sem hjer er gert ráð fyrir. Þá er ákveðið, að byggingin sje í einstökum atriðum ekki bundin við þessa teikningu, sem fyrir liggur, heldur sje frjálst að breyta henni eftir því sem henta þykir. En aðeins að öll upphæðin fyrir alla bygginguna verði ekki hærri en ráðgert hefir verið. Þá er það sett að skilyrði fyrir þessu framlagi, sem gert er ráð fyrir úr ríkissjóði, að jafnmikið tillag komi úr landsspítalasjóði. Eins og kunnugt er, hefir verið safnað á undanförnum árum allmiklu fje í þennan sjóð. Enginn vafi er á því, að stofnað var til fjársöfnunar þessarar í því skyni að byggja landsspítala. Og þótt nú sjeu um það nokkuð skiftar skoðanir, til hvers eigi að verja sjóðnum, þá er nú svo komið, að stjórn þessa sjóðs hefir gengið að því að leggja fje sjóðsins til byggingarinnar. Eða jeg fæ ekki skilið öðruvísi þá till. hennar, sem samþykt var á fundi, sem haldinn var hjer í bænum fyrir skemstu. Fyrir okkur flm.till. vakir það, að gegn þessum 150 þús. kr., sem hún fer fram á úr ríkissjóði, verði lagðar fram 150 þús. kr. úr landsspítalasjóði nú þegar, svo að hægt sje að byrja á byggingunni á þessu ári fyrir það fje, og framlag ríkissjóðs komi svo á næsta ári og þá verði verkinu haldið áfram. Síðan yrði þannig haldið áfram með landsspítalasjóðinn, og að þrotnu hans fje yrði ríkis sjóður að taka á sig að ljúka byggingunni. Jeg geri ekki ráð fyrir, að það verði til þess að hindra framgang málsins neitt, þó að það sje sett beint að skilyrði fyrir fjárveitingu úr ríkissjóði, að fje landsspítalasjóðs gangi þannig til byggingarinnar, því að stjórn landsspítalasjóðsins er þetta mál svo mikið áhugamál, að hún mun ekki setja það skilyrði neitt fyrir sig, þó að segja mætti ef til vill, að henni sje þannig settur stóllinn fyrir dyrnar. Það er kunnugt hv.þdm., að í Ed. er komin fram till. til þál., sem fer í líka átt og hjer er farið. Við flm. vissum ekkert um þá till., þegar við lögðum fram þessa till. okkar. Og jeg verð að líta svo á, að það sje heppilegri leið, seni er farin með því að setja ákveðna fjárveitingu í fjárlög í þessu skyni, heldur en að samþ. hana í þáltill. Það er eðlilegra, að það sjeu ákveðnar í fjárlögunum allar slíkar greiðslur, sem er ákveðið að ríkissjóður inni af hendi. Og þó að þáltill. verði samþykt, þá ætti að sjálfsögðu að taka upphæðina inn í fjárlögin. En þá virðist í raun og veru óþarft að hafa þetta form, að samþykkja þáltill. Það er líka föst venja um þessar þál., að það er sett stjórninni í sjálfsvald, hvort hún fer eftir þeirra fyrirmælum eða ekki. Aftur á móti þar sem beint er samþykt fjárveiting í fjárlögum, er alt miklu ákveðnara. Og jeg hygg, að engin stjórn láti það undir höfuð leggjast að láta vinna slík verk, sem fje er þannig veitt til, nema þingvilji komi fram í þá átt; eins og á síðasta þingi, þegar það benti stjórninni á að láta niður falla ýmsar framkvæmdir, sem ráðgerðar höfðu verið í fjárlögum. Þá man jeg ekki eftir, að það sje fleira, sem þarf að taka fram um málið að sinni. En ef eitthvað væri, sem jeg gæti gefið frekari upplýsingar um, mun jeg að sjálfsögðu eiga kost á því síðar. Skal jeg svo víkja að annari till., sem við háttv. samþingismaður minn, 2. þm. Reykv. (JBald), flytjum á sama þskj., tölulið XI. Þar er farið fram á fjárveiting til Skúla læknis Guðjónssonar til heilbrigðisfræðináms. Fyrir fjvn. liggur umsókn frá þessum manni um styrk í þessu skyni. En hún kom svo seint, að fjvn. hefir ekki tekist að fá umsögn háskólans í tíma. En nú mun nefndin hafa fengið hana, en ekki tekið neina ákvörðun; svo að jeg geri ráð fyrir að taka þessa till. aftur til 3. umr. Enda skilst mjer, að fjvn. líti þessa till. sanngirnisaugum og kunni að meta það, hve þýðingarmikið nám hjer er um að ræða. Vonast jeg til, að hv.fjvn. athugi betur þetta mál, og mun jeg því geyma mjer að ræða till. þar til jeg heyri eitthvað frá henni.

Frsm. samgmn. (Sveinn Ólafsson) Jeg skal ekki hefja neinar eldhúsdagsumræður yfir hv.fjvn. eða öðrum, sem bera fram brtt. við fjárlagafrv. Að vísu get jeg sagt, að jeg er ekki jafnánægður með þær allar. en jeg hygg, að það leiði ekki til neinnar breyttrar niðurstöðu, þó að gefin sjeu olnbogaskot einstökum mönnum fyrir till. þeirra. Ef jeg fer nokkuð frekar út í till. annara, þá verður það aðeins að gefnu tilefni. Jeg get hinsvegar sagt það um allan fjöldann af till.hv.fjvn., að jeg mun geta fallist á þær, þó að jeg sjái vitanlega, að á stöku stað hafi hún numið nokkuð mikið við nögl. Jeg skal þá víkja að tveim till., sem jeg er riðinn við í þessum kafla fjárlaganna, sem fyrir liggur. Það er fyrst og fremst 13. liður á atkvæðaskránni. Þar fer jeg fram á 2 þús. kr. fjárveitingu til Þorvarðar Helgasonar á Skriðu í Breiðdal, til þess að leita heilsubótar farlama syni hans, og til þess að gera honum kleift að nema eitthvert handverk, sem gæti orðið honum að atvinnuvegi síðar meir. Þetta erindi eða umsókn Þorvarðar barst ekki hingað fyr en eftir að fjvn. hafði lokið till. sínum og þær voru komnar fram. Gat jeg þess vegna ekki borið þetta undir hana. Í lestrarsal liggur umsóknin frammi ásamt vottorði læknisins um þennan farlama dreng og efnahagsvottorði frá hlutaðeigandi hreppsnefndaroddvita. Drengurinn er 15 ára og er máttlaus, og hefir verið frá fæðingu, alt upp að mitti, en hefir fullan handastyrk og er að öðru leyti sæmilega vel þroskaður og vel gefinn. En við rúmið hefir hann verið bundinn frá því fyrsta fyrir þessa skuld. Upphæð sú, sem hjer er nefnd, er að vísu, eftir því sem mjer skilst, alt of lág. En það er sannarlega fyrir ókunnugleika sakir hjá umsækjanda, eða hæversku, að hann nefnir ekki hærri upphæð. Jeg hefi borið erindið undir landlækni, skýrt frá málavöxtum og beðið um bendingar. Hann hefir þá að gefnu tilefni skýrt mjer frá því, að í líkum tilfellum megi með umbúðum gera svona máttvana mönnum fært að hafa nokkra fótavist og hreyfingu, og gera þá þannig vinnufæra að einhverju leyti. Hann telur líklegt, að þessar umbúðir mætti fá hjer, og hinsvegar segir hann, - eins og reyndar má öllum ljóst vera, - að hjer myndu sæmilega góð tök á því, að drengurinn gæti lært eitthvert handverk, jafnframt því sem hann kæmi til að fá þessar umbúðir. Jeg hlýt að gera ráð fyrir, að allir hv.þdm. verði fúsir til að styðja þessa ósk, því að hún er vissulega af nauðsyn fram komin. Af efnahagsvottorði Þorvarðar, er jeg hefi áður minst á, og einnig af brjefi læknisins til mín - sem er prívatbrjef - er það bersýnilegt, að maðurinn, fátæktar vegna, er ekki þess umkominn að liðsinna syni sínum. Önnur börn hans eru öll í ómegð. Hann fer frá búi á næsta ári fátæktar vegna, af því að hann getur ekki haldið búinu og jörðinni við. Hann hefir líka, að því er jeg hefi heyrt, orðið fyrir þungum veikindaáföllum í seinni tíð. Það má vera, að jeg taki þessa till. aftur til 3. umr., ef hv.fjvn. óskar þess. Getur verið, að hún vilji athuga þessa beiðni nánar. En ef hún óskar þess ekki, geri jeg það heldur ekki. Í bili hefi jeg svo ekki meira um þessa brtt. að segja. En jeg skal hinsvegar fyrir hönd samgmn. víkja að 20. liðnum á atkvæðaskránni. Samgmn. leggur til, að í stað 70 þús. kr. verði 83 þús. kr. veittar til flóabáta á árinu 1926. Og hún leggur til við hæstv. samgöngunálaráðherra, að á yfirstandandi ári verði einnig aukin sú lögákveðna upphæð að minsta kosti að þessu marki. Nefndin þykist hafa komist að raun um, að það sje ógerlegt að halda uppi þeim nauðsynlegustu flóaferðum með minni styrk, eða með þessum 70 þús. kr., sem ákveðnar eru fyrir yfirstandandi ár og eftir fjárlagafrv. er lagt til að verði á komandi ári. Fyrir mitt leyti get jeg sagt, að jeg álít, að þetta sje í raun og veru sá allra lægsti styrkur, sem til mála getur komið. Það hefir nú samstundis verið útbýtt áliti nefndarinnar um þetta mál, og jeg býst við, að háttv.þdm. sjeu búnir að kynna sjer það að nokkru. Nefndin lítur svo á, að þessar flóaferðir, eins og þeim hefir verið hagað undanfarið, sjeu ekki nærri hagfeldar í öllu, en hinsvegar, á sumum svæðum að minsta kosti, tiltölulega dýrar. Nefndin hyggur, að þessum ferðum mætti betur koma fyrir á þann veg, að hæfari og hraðskreiðari skip færu þær, sjerstaklega að því er kemur til bátaferða um Faxaflóa og Breiðafjörð. Að styrkur sá, sem ákveðinn er fyrir yfirstandandi ár, sje harla naumur, það er auðsætt af því, að nú þegar er búið að binda meira fje en svarar þessum 70 þús. kr. aðeins vegna ferða við Faxaflóa, Breiðafjörð, Ísafjarðardjúp og svo með suðurströndinni að Skeiðarársandi, án þess nokkuð sje eftir handa öðrum landshlutum. Það verður því ekki um það deilt, að fjárveiting sú, sem stendur í fjárlagafrv., og sú, sem ákveðin er í gildandi fjárlögum, getur alls ekki nægt. Á þessu sama þskj. (235) liggur fyrir önnur till. um fjárveitingu til flóaferða frá hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ) og fer nokkuð lengra en nefndin hefir lagt til. Jeg verð að segja, að jeg hefi talsverða tilhneigingu til þess að fylgja till. hans, en get það vitanlega ekki, vegna þess að jeg er bundinn við till. nefndarinnar, og til samkomulags hefi jeg gengið inn á að leggja til það, sem nefndin varð sammála um. Jeg vildi þess vegna helst óska, að hv.flm. hefði tekið sína till. aftur að þessu sinni, og borið hana þá heldur fram í eitthvað breyttri mynd við 3. umr. En mjer er algerlega fyrirmunað að fylgja henni við þessa atkvgr. eins og hún nú liggur fyrir. Jeg skal ekki fjölyrða meira um flóabátastyrkinn, með því að nál. er komið og allir geta kynt sjer það; en jeg skal taka það fram, að nefndin hefir ekki að þessu sinni viljað gera neinar ákveðnar till., hvorki um tilhögun strandferða Esju nje heldur um fjárframlag til þeirra. Þetta er fyrir þá skuld, að í ár hefir verið tekið upp breytt fyrirkomulag með þessar ferðir; og nefndin lítur svo á, að rjett sje að bíða eftir reynslunni um það, hvernig ferðirnar takist og reynist og hvernig þær bera sig. Hún hyggur, eftir reynslu undanfarinna ára, að sú upphæð, sem í fjárlagafrv. stendur vegna Esjuferða, 150 þús. kr., muni vera nærri lagi, og vill ekki leggja til, að henni verði breytt; hún er hvort sem er aðeins áætlunarupphæð. Að vísu er komið í ljós, að rekstrarhalli var meiri á skipinu en þetta næstliðið ár, um 190 þús. kr. En það er ekki ósennilegt, eftir þeim gögnum, sem legið hafa fyrir, að þessi mikli tekjuhalli stafi af því, að ferðunum var hagað eins og gert var, og einkum af því að Esja hefir orðið að annast að nokkru leyti flóaferðir á tafsama staði og pinklaflutning milli hafna, sem skipið ætti nú síður að þurfa að annast. Jeg læt svo úttalað um þetta að sinni, til þess að tefja ekki tímann um of. Og verði mjer ekki gefið ákveðið tilefni til þess að fara frekar orðum um till., þá mun jeg láta þetta nægja.

Jón Kjartansson Jeg skal ekki þreyta hv. deild með neinum almennum umræðum um fjármálin, eða þá stefnu, sem þar beri að halda. Háttv. frsm.fjvn. (ÞórJ) hefir í gær talað ítarlega um frv. fyrir hönd nefndarinnar, og get jeg undirstrikað það, sem hann segir þar um stefnuna í fjármálunum. Hv. 2. þm. Árn. (JörB) fór einnig allrækilega út í þessi mál í dag, og get jeg einnig undirstrikað þau almennu ummæli hans um fjármálastefnuna. Það eru aðeins þær till., sem snerta mig, sem jeg vildi fara nokkrum orðum um. Vil jeg þá fyrst þakka háttvirtri fjárveitinganefnd fyrir það, að hún hefir lagt til að veita styrk til að reisa sjúkraskýli og læknisbústað í Vík í Mýrdal. Jeg lýsti því í fyrra hjer á Alþingi, hversu bráðnauðsynlegt það væri að byggja þetta sjúkraskýli; þarf jeg ekki að endurtaka það nú, en get aðeins bætt því við, að hjeraðið hefir ekki getað beðið lengur, og hefir því þegar byrjað á byggingunni, og er ætlast til, að henni verði lokið á sumri komanda. Jeg hefi að sjálfsögðu ekkert á móti því, að fjárveitingin sje svo orðuð sem nefndin leggur til, að tiltekin sje ákveðin upphæð, án þess að benda í frv. á ákveðin sjúkraskýli, þar sem nefndin hefir í áliti sínu skýrt frá því, hvaða skýli hún ætlist til að verði reist. Í áliti sínu hefir nefndin tekið fram, að hún ætlist til, að styrkurinn gangi til byggingar sjúkraskýla í Vík í Mýrdal og á Hjaltastað. Jeg er þó hálfhræddur um, að þessi upphæð, 24 þús. kr., sein fjvn. hefir sett, sje og lág. Byggingarkostnaður sjúkraskýlis og læknisbústaðar í Vík er áætlaður 54 þús. kr. og byggingarkostnaður sjúkraskýlisins á Hjaltastað mun vera 27 þús. kr. Er þetta samtals 81 þús. kr. Nú er það föst venja, að ríkið styrki læknishjeruðin að einum þriðja hluta. Yrðu það 27 þús. kr. til beggja hjeraðanna. Jeg vil því skjóta því til hv.frsm. (ÞórJ). hvort það megi ekki skoða þessa upphæð, 24 þús. kr., sem áætlunarupphæð; jeg á við, að ef svo færi, að hún nægði ekki sem 1/3 kostnaðar til þess að koma þessum skýlum upp, hvort þá mætti ekki líta svo á, að stjórninni væri heimilt að fara nokkuð fram úr þessari upphæð. Að sjálfsögðu verður stjórnin að rannsaka alla reikninga vandlega og sjá um, að það sje vel og gætilega á fje haldið. Jeg skal játa það, sem hv.frsm.fjvn. (ÞórJ) sagði um kostnaðaráætlanir þær, sem legið hafa fyrir fjvn. um byggingar sjúkraskýlanna, að þær kunna að vera fullháar, þar sem alt verkakaup er miðað við kaupgjald hjer í Reykjavík, en eins og kunnugt er, er það mun hærra hjer en úti í sveitum. Get jeg því vel fallist á, að færa megi þessa upphæð lítið eitt niður, en Varla eins mikið og nefndin hefir gert. Jeg vil beina þeirri fyrirspurn til hv.frsm., hvort ekki sje tilætlun nefndarinnar, að þessar upphæðir sjeu áætlunarupphæðir. Ennfremur vildi jeg mega skjóta þeirri fyrirspurn til hv.frsm., hvort ekki væri rjett að setja þá athugasemd við þennan lið fjárlaganna, að 2/3 kostnaðar ættu að koma frá hlutaðeigandi læknishjeruðum. Þetta er vitanlega orðin föst regla, en jeg tel samt rjettara, að þessi athugasemd sje sett. Þá á jeg eina brtt við þennan kafla fjárlaganna. Er hún á þskj. 235.IX, um viðbót til sjúkrahúss og læknisbústaðar á Síðu. Aðaltillagan er samhljóða tillögu, sem jeg flutti hjer í fyrra, sem því miður fjekk þá ekki áheyrn hjá þinginu. Jeg skýrði nákvæmlega frá því í fyrra, hvernig á því stæði, að farið væri fram á að fá þessa uppbót. Gerist því ekki þörf á að fara mörgum orðum um tillöguna nú. Þó verð jeg að skýra nokkuð málavexti. Í fjáraukalögum fyrir 1923 voru veittar til þessa skýlis 10000 kr. Mun þá hafa legið fyrir einhver áætlun um byggingarkostnaðinn, en sú áætlun mun hafa verið allófullkomin, svo að hún stóðst hvergi nærri þegar á reyndi, sem ekki var nema eðlilegt, því að þar var slept stórvægilegum atriðum, eins og t. d. flutningskostnaði bæði á sjó og landi, uppskipun og flutningskostnaði frá sjó heim á læknissetrið, sem er löng leið. Allir þessir liðir eru svo mikilvægir, að engin furða er, þótt áætlunin hafi ekki staðist, þar sem þeim var alveg slept. Byggingarkostnaðurinn varð alls kr. 39894,83. Jeg hefi því leyft mjer í aðaltill. að fara fram á að fá endurgreiddan 1/3 af því, sem byggingarkostnaðurinn fór fram úr áætlun. En til vara farið fram á viðbótarstyrk að upphæð 2000 kr., og byggi jeg þá tillögu á því, að landlæknir fyrirskipaði ýmsar breytingar á skýlinu, sem höfðu í för með sjer aukakostnað. Hann fyrirskipað t. d., að lögð yrði löng vatnsleiðsla í skýlið, og fleira, sem hann taldi óhjákvæmilegt, en sem valdið hefir aukakostnaði. Jeg vona nú, að hv. deildarmenn verði við þessari bón og letti á þann hátt undir hina þungu byrði, sem Síðuhjerað verður að bera, af því að sjúkraskýlið fór svo langt fram úr þeim kostnaði, sem búist var við í upphafi. Eins og kunnugt er, mun Síðuhjerað vera eitt af erfiðustu læknishjeruðum landsins, bæði víðáttumikið og ilt yfirferðar, - margar og miklar torfærur víða um hjeraðið. Mælir því öll sanngirni með, að þessi viðbótarstyrkur verði veittur. Síðastliðið sumar sá jeg sjúkraskýli þessa læknishjeraðs. Er mjög vel frá því gengið að öllu leyti, og hefir hjeraðslæknirinn, sem er mjög góður læknir, áhugasamur og duglegur, sjeð um, að allur frágangur væri sem bestur og fullkomnastur. Mjer er og kunnugt um, að Læknirinn hefir haft í hyggju að raflýsa bæði sjúkraskýlið og læknisbústaðinn, og taka sjálfur allverulegan þátt í þessum kostnaði. Af þessum ástæðum vil jeg líka mæla eindregið með því, að þessi viðbótarstyrkur verði veittur, því að vel má vera, að hann hætti við þetta áform sitt, ef hann sjer, að Alþingi sýnir ekki þann áhuga og skilning á þessu máli sem skyldi, ef það vill ekki verða við þessari sanngjörnu bón hjeraðsbúa. Það þarf tæplega að taka það fram, að hjerað þetta á við erfiðleika að stríða fjárhagslega. Sjúkraskýlið var bygt á erfiðum tíma, og urðu hjeraðsbúar þess vegna ver úti en ella hefði orðið. Það situr með allháa víxla. og það þekkja hv. deildarmenn, að ekki eru hagkvæm lán. Að jeg hefi ekki komið með fleiri fjárbeiðnir en þessa fyrir mitt kjördæmi, er ekki fyrir þá sök, að jeg hafi ekki verið beðinn um að flytja fleiri, heldur af þeirri orsök, að jeg vil ekki skeika frá þeirri stefnu, sem tekin var hjer á Alþingi í fyrra, að afgreiða gætileg fjárlög. En hjer var um brýna nauðsyn að ræða. Og jeg get fullvissað hið háa Alþingi um, að verði tillaga þessi ekki samþykt nú, þá kemur hún aftur á næsta þingi, og ef ekki nær samþykki þá, þá kemur hún á þar næsta þingi, og svo áfram þar til hún nær samþykki hv. Alþingis. En jeg vona, að hv. deildarmenn styðji hana nú, svo að hún þurfi ekki að koma fram aftur. Þá vil jeg þakka háttv. samgöngumálanefnd fyrir þann rjetta skilning, sem hún hefir sýnt á nauðsyninni á samgöngubótum við hafnlausu sýslurnar hjer á Suðurlandi, Skaftafellssýslu og Rangárvallasýslu, með því að mæla með því, að veittur verði lítilsháttar styrkur í því skyni að fá einu sinni á ári vöruskip upp að söndunum með sama farmgjaldi og á aðrar hafnir landsins. Jeg vil f. h. kjósenda minna, V.-Skaftfellinga, þakka háttv. samgmn. og fjvn. fyrir góðar undirtektir í þessu velferðarmáli, og vona, að háttv. Alþingi styrki framvegis samgöngur í þessu skyni. Einnig finn jeg ástæðu til að þakka háttv. samgöngumálanefnd fyrir, að hún leggur til, að styrkurinn til flóabátanna verði hækkaður úr 70 þús. kr. upp í 83 þús. En samt sem áður held jeg, að hún hafi ekki gengið nógu langt í þessu efni, og væri því fús til að hjálpa henni, ef henni sýndist svo að taka skrefið lengra. Aðrir en jeg sest niður vil jeg undirtrika þá tillögu háttv.fjvn. í sambandi við fjárframlag til byggingar nýrra vita, að leggja mest kapp á að koma upp landtökuvita á Dyrhólaey, því að jeg þori að fullyrða, að hvergi er meiri nauðsyn að koma upp vita en þar. Á hverju ári verða fleiri og færri skipströnd á söndunum, sem flest stafa af því, að landtökuvitann vantar. Skip, sem koma frá útlöndum, geta ekki áttað sig á landinu, af því að góðan landtökuvita vantar. En viti sá, sem er á Dyrhólaey, er svo lítill, að hann nægir alls ekki. Telja sjómenn hann gagna lítið. Jeg vil því leggja mikla áherslu á, að þarna verði hið allra bráðasta bygður góður og fullkominn landtökuviti, og þó að það verði ekki gert alt í einu, má vel byrja á bygginguni á næsta ári.

Þorleifur Jónsson Jeg sje mjer ekki annað fært en að mæla nokkur orð með brtt. minni á þskj. 235, um að hækka flóabátastyrkinn með tilliti til Hornafjarðarbátsins. Þegar fjvn. hafði lokið störfum sínum til undirbúnings 2. umr. fjárlaganna, bólaði ekki á neinum tillögum um samgöngur á sjó frá samgöngumálanefnd. Bjóst fjvn. því við, að slíkar till. myndu bíða 3. umr., eins og vant er. En nú hefir komið fram till. frá nefndinni, og jeg hefi jafnframt hlerað, að hún muni taka lítið tillit til Austfjarðabátsins. Þess vegna hefi jeg borið fram þessa brtt. um að bátastyrkurinn verði alls 90 þús. kr., og þar af fái Hornafjarðarbáturinn 10 þús. Jeg hafði ekki tíma til að bera mig saman við samgöngumálanefnd með till. þessa. En nú sje jeg á tillögum þeim, sem hún hefir komið fram með í nál. sínu, sem nú er nýkomið, að Austfjarðabáturinn situr mjög á hakanum. Er till. mín því fyllilega rjettmæt. Það er nú auðsætt, að eitt strandferðaskip getur ekki fullnægt öllum þörfum landsmanna. Það verður því að stefna að því að fá annað strandferðaskip í viðbót. En það mætti vera miklu ódýrara en Esja. Hafa minna farþegarými, en meira rúm fyrir flutning. Myndi þetta bæta mikið úr skák, og líklega geta sparað töluvert af þeim styrk, sem flóabátarnir fá nú. Við höfum nokkra reynslu í þessu efni, því að þegar Vestri og Austri gengu, fullnægðu þeir að mörgu leyti samgönguþörfinni. Að minsta kosti voru þá miklu betri samgöngur milli Austfjarða og Hornafjarðar en síðan. Og þannig var víðar með ströndum fram. Jeg býst nú við, að í þetta sinn verði að sitja við það fyrirkomulag, sem verið hefir, að það verði Esja ein, sem annast strandferðirnar. En svo verði einhverjir bátar styrktir til þess að halda uppi ferðum innfjarða og annarsstaðar þar, sem þörfin er brýnust. Að sjálfsögðu verður Borgarnesskipið látið ganga fyrir, þá Djúpbáturinn, Breiðafjarðarbáturinn og jafnvel Skaftfellingar. Þegar svo búið verður að veita þessum skipum þann styrk, sem þau eru ánægð með og þurfa, þá býst jeg við, að fari eins og vant er, að lítið verði eftir handa Austfjarðabátnum. Í fyrra fjekk jeg hækkaðan bátastyrkinn um 5000 kr. með tilliti til þess, að Hornafjarðarbáturinn gæti fengið ríflegan styrk. En nú veit jeg ekki, hvað hæstv. atvrh. (MG) sjer sjer fært að veita til hans. En verði það ekki meira en 3–4 þús. kr., þá fullnægir það á engan hátt þeim vonum og kröfum, sem gerðar eru. Í fyrra voru veittar 3000 kr. til bátaferða milli Hornafjarðar og Austfjarða. En það var og er alveg ófullnægjandi, eins og allir sjá. Það er ekki nema tæplega 1/10 af því, sem Borgarnesskipið fær, og ekki nema 1/5 af því, sem Ísafjarðarbáturinn fær. Jeg er nú alls ekki að telja þetta eftir þessum skipum. En það sjá allir, að þar sem það er helmingi verri og erfiðari leið milli Hornafjarðar og Austfjarða en sú leið, sem þessir bátar fara, þá verður afleiðingin óneitanlega, að ekki er hægt að fá nema örfáar ferðir fyrir svona lítinn styrk. Verður því mitt hjerað svo að segja samgöngulaust. Jeg veit nú ekki, hve mikinn styrk stjórnin veitir í ár til samgangna milli Hornafjarðar og Austfjarða, en jeg vona bara, að hann verði meiri en í fyrra. Þó að hann verði lítið eitt meiri, nægir það ekkert. Þá bætir áætlun sú, sem nýbúið er að prenta um ferðir Esju, ekki úr samgönguleysinu fyrir Hornfirðingum. Eftir henni á skipið að koma sex sinnum á Hornafjörð. Á suðurleið 1. maí, og svo ekki fyr en 16. ágúst og síðast 11. október, en þá má telja víst, að hún komi þar ekki, eða a. m. k. mjög óvíst, þar sem sjór og veður er þá farið að spillast. Jeg hefi nú að gamni mínu verið að athuga, hvort nokkurt hjerað, jafnmannmargt og Austur-Skaftafellssýsla, væri eins illa sett með samgöngur, og hefi komist að þeirri niðurstöðu, að svo mundi ekki vera. Þessu til sönnunar skal jeg telja nokkrar hafnir, þar sem ekki eru þó mannmörg hjeruð. Borgarfjörður eystri fær hjá Eimskipafjelaginu 18 viðkomur, bæði Esju og annara skipa. Vopnafjörður fær líka 18 viðkomur, Þórshöfn 18, Hofsós 14 og Flatey á Breiðafirði 13. Þetta eru þær hafnir, sem skip koma einna sjaldnast á, og á flestum þessum stöðum er miklu færra fólk en í Austur-Skaftafellssýslu. Aftur verður því ekki neitað, að sumar hafnir í Suður-Múlasýslu eru mjög illa settar með samgöngur, eins og t. d. Breiðdalsvík, sem fær aðeins 5 Esjuviðkomur, og Stöðvarfjörður, sem fær 6 viðkomur. Bátur milli Hornafjarðar og Austfjarða bætir þar því vel úr skák. Ætti því öllum að vera ljóst, að mikil nauðsyn er á að styrkja þennan bát, bæði vegna Hornfirðinga og Austfirðinga yfir höfuð. Það er næsta leiðinlegt að þurfa altaf þing eftir þing að minna hv.þm. á hinar vondu samgöngur, sem Austur-Skaftfellingar eiga við að búa. En það væri í sjálfu sjer ekki neitt, ef þeir gætu nokkurntíma skilið það. En eigi að síður verður það gert þangað til augu þeirra opnast svo, að þeir skilji nauðsynina og bæti úr vandræðum okkar. Jeg hefi átt tal um þessi samgönguvandræði okkar við framkvæmdastjóra Eimskipafjelagsins, og hefir hann viðurkent, að á þessu svæði væri stór glompa í samgöngukerfið. Og sagði hann mjer, að hann hefði lagt til við samgöngumálaráðuneytið, að bát yrði haldið úti milli Hornafjarðar og Austfjarða. Tók jeg svo eftir, að hann hefði gert skriflegar tillögur um þetta og að hævstv. atvrh. (MG) hefði tekið þessu vel. Eins og jeg hefi margtekið fram, er bráðnauðsynlegt, að bátur gangi milli Hornafjarðar og Austfjarða, þrátt fyrir ferðir Esju, helst frá því í mars og það alt fram í októberlok. Mættu ferðirnar gjarnan vera strjálli um mitt sumarið en vor og haust. Myndi bátur sá hafa mikið að gera, bæði við vöruflutninga og fólksflutninga, því að alhnikið þarf að flytja, bæði af vörum og fólki, í veg fyrir Esju til Austfjarða o. s. frv. Jeg sje, að hv. samgmn. hefir í nál. frá sínu sjónarmiði skift styrknum, og skal jeg ekkert um það segja, hvort hann sje nægur að því er viðkemur hinum ýmsu bátum. En til Austfjarðabátsins eru 4000 kr. alveg ófullnægjandi. Úr því að Ísafjarðardjúpsbátnum eru ætlaðar 16 þús. kr., en hann á aðeins að ganga um Djúpið, sem ekki getur talist erfitt, þá get jeg ekki búist við öðru en að svo yrði litið á, að bátur sá, er gengi milli Hornafjarðar og Vopnafjarðar, ætti að fá 10 þús. kr., ef þeim samgöngum ætti að vera vel borgið. Hv. frsm. samgmn. (Svo) skýrði málið frá sjónarmiði nefndarinnar og ljet þess getið, að allra lægsta styrkupphæð til flóabáta, sem komið gæti til mála, væri 83 þús. kr. Jeg býst ekki við því, að háttv. samgmn. hafi neitt út á það að setja, þótt fram kæmi till. um hærri styrk í þessu augnamiði, enda fór háttv.frsm. (SvÓ) vingjarnlegum orðum um till. mína. En að endingu spurði hann mig, hvort jeg vildi ekki taka till. aftur til 3. umr. Jeg býst nú ekki við því, að sú atkvgr., sem nú á að fara fram um samgöngumálin við þessa umr. fjárlaganna, verði fullnaðaratkvæðagreiðsla, og get jeg því vel geymt till. til 3. umr., svo að jeg geti borið mig saman við háttv. samgmn. um hana. En jeg mun fylgja henni fram við 3. umr., þótt hún verði ekki lögð undir atkvæði að sinni. Jeg vænti þess, að þegar þetta mál verður rannsakað óhlutdrægt í samgmn., með fullu tilliti til þarfa landsmanna, þá muni það, sem jeg fer nú fram á, reynast í hæsta máta sanngjarnt, saman borið við styrk til annara báta kringum land. Mun jeg svo ekki fjölyrða meira um þetta. Jeg lofaði því að vera stuttorður, enda mun jeg ekkert fara út í aðrar till.Hv. frsm. (ÞórJ) mun tala um þær frá sjónarmiði fjvn.

Jón Auðunn Jónsson Jeg á litla brtt. á þskj. 235 um 600 kr. styrk til bóndans á Arngerðareyri, til þess að halda þar uppi gistingu. Jeg hafði búist við því, að þar sem hv.fjvn. hefir tekið upp tvo slíka styrki, þá mundi hún ekki sleppa þessum. Jeg þekki vel til á öðrum þessum stað, sem hv.fjvn. mælir með, og jeg veit, að þar er minni þörf slíks styrks. Má vera, að þessu valdi ókunnugleiki nefndarinnar, og skal jeg skýra fyrir hv.þdm. ástæður til þessarar styrkveitingar. Á Arngerðareyri hagar svo til, að þar er endastöð póst- og mannflutningabáts um Ísafjarðardjúp, og eins fyrir þá, sem koma yfir beiðarnar úr Stranda-, Barðastrandar- og Dalasýslum. Póstbáturinn fer frá Arngerðareyri kl. 7 á morgnana, og þar sem 7 km. vegur er þaðan til næsta bæjar, þá verða allir, sem þaðan vilja fara með bátnum, að gista þar, og eru þar því oft nætursakir í einn 10–12 manns. Sama er að segja um þá menn, sem með bátnum koma frá Ísafirði; þeir gista hjer um bil altaf á Arngerðareyri. Í mörgum tilfellum kemur báturinn ekki fyr en kl. 8–9 að kveldi, og ef vont er veður, er ekki við því að búast, að menn fari frá fyrsta gistingarstað strax, enda eru menn oft misjafnlega vel á sig komnir eftir að hafa verið 10–14 tíma um borð í póstbátnum í misjöfnu veðri. Það er nú svo, að fjallvegirnir milli Ísafjarðar-, Stranda- og Barðastrandarsýslu eru með erfiðustu fjallvegum hjer á landi, einkum á vetrardag. Heiðarnar eru mjög háar, einkum Þorskafjarðarheiði, og kemur stundum fyrir, að póstur hefir verið 24–30 klst. að komast yfir hana. Það gæti því litið svo út, sem ástæða væri til þess að styrkja þá, sem næst búa heiðunum, til þess að halda uppi gistingu, einkum þá, sem næst búa Þorskafjarðarheiði. En það er oftast svo, að langferðamenn koma þar aðeins við til þess að fá hressingu, en halda áfram til gistingar á Arngerðareyri, hvort sem þeir eru í verslunarerindum þangað eða á leið til Ísafjarðar. Bóndinn á Arngerðareyri hefir haldið gestaskrá, og á henni sjest, að þar hafa gist á síðasta ári 160 manns. En alls hafa 1044 menn þegið þar greiða á sama tíma. Jeg skal jafnframt taka það fram, að hjer eru ekki taldir innansveitarmenn, heldur aðeins langferðamenn. Jeg skal játa, að það væri kannske ekki fullkomin ástæða fyrir Alþingi að veita þennan styrk, ef svo stæði á, að þessi bóndi væri svo efnum búinn, að hann gæti bygt hæfilega yfir ferðamenn, og gæti svo, heimilinu að skaðlausu, hýst þá. En svo er ekki. Maðurinn er bláfátækur, með 9 börn í ómegð, og það elsta 10 ára, en húsakynni ljeleg. Og þau getur hann ekki bætt, nema hann fái styrk til þess. En þennan styrk ætlar hann að nota til húsabóta. Eins og nú stendur, verður hann og annað heimilisfólk að ganga úr rúmum, ef fleiri eru þar nætursakir í einu en þrír, og má nærri geta, hversu óþægilegt slíkt er á bláfátæku barnaheimili. En eins og áður er sagt, þá er hjer ekki í annað hús að venda fyrir ferðamenn. Að vísu býr þarna verslunarstjóri Sameinuðu verslananna, en íbúð hans er svo lítil, að ekki nægir honum, þó að hann í vandræðum ferðamanna hafi oftlega hýst þá. Hreppsnefnd hefir gefið manninum meðmæli sín, enda mun hreppsnefnd sjá það, að fái maðurinn ekki styrk, svo að hann geti bætt húsakynni sín, þá er annaðhvort, að hann verður að verða annara handbendi, - en það mundi öllum, sem til þekkja, þykja mjög sorglegt, því að þessi maður er alkunnur greiða- og mannúðarmaður, sem á mjög erfitt með það að vísa mönnum frá gistingu, þó að heimili hans og efnahagur heimti annað, - eða að öðrum kosti verður hann að hætta að veita gestum viðtöku, og er hvorugur kosturinn góður. Að öllu þessu athuguðu vænti jeg, að hv. nefnd virðist ástæða til þess að veita þennan umbeðna styrk. Og hins sama vænti jeg af öðrum hv.þdm. Hv. þm. A.-Sk. (ÞorlJ) vjek nokkuð að till. samgmn. Jeg skal nú ekki taka fram fyrir hendur frsm. nefndarinnar(SvÓ), en jeg vildi benda á fáein atriði, þar sem mjer virtist koma fram hjá hv.þm. (ÞorlJ), að honum væri málið ekki fullljóst. Hann talaði um það, að Austur-Skaftfellingar væru verst settir allra landsmanna hvað samgöngur snertir. Því neitar enginn, að þeir eru illa settir, en jeg held, að ekki sje hægt að segja, að Norður-Ísafjarðarsýsla sje öllu betur sett. Þar kemur Esja á eina höfn í 4 ferðum, en annars kemur hvorki Esja nje milliferðaskipin á neina höfn þar, fyrir utan Ísafjarðarkaupstað. Djúpbáturinn er því eini farkosturinn. Til hans er ráðgert, að gangi 16 þús. kr.; þar af má óhætt telja 12 þús. fyrir póstflutninga, sem greiða yrði hvort sem er. Áður voru greiddar 10 þús. kr. til póstbáts, sem var svo ljelegur, að hann fjekst ekki vátrygður. En eigi mun hægt að fá sæmilegan bát, sem tryggur sje til að flytja svo verðmikinn póst, sem hjer er um að ræða, fyrir minna en 12 þús. kr. Svo að hjer eru þá ekki lagðar nema 4 þús. kr. til samgöngubóta. Jeg veit heldur ekki til þess, að lagt hafi verið nokkurt fje úr ríkissjóði til vegagerða í Norður-Ísafjarðarsýslu. Hitt tel jeg ekki, þó að ruddar hafi verið heiðarnar milli Ísafjarðarsýslu, Stranda- og Barðastrandarsýslu. Af þessu vona jeg, að það sjáist, að víðar er örðugt um samgöngur en í Austur-Skaftafellssýslu. Annars miðaði samgmn. till. sínar við lægstu hugsanlega aðalupphæð, svo að ekki yrði hægt að segja, að hún færi fram úr því, sem brýn nauðsyn krefur, því hún vildi fylgja sem best hinu loflega fordæmi síðasta þings, og jeg vænti þess, að þetta þing gæti þess sama sem best í hvívetna. Það er rjett, að Skaftfellingum er nauðsynlegt að hafa bát til þess að annast samgöngurnar við Austfirði, sjerstaklega á haustin. En margir munu líta svo á, að ekki beri að styrkja milliferðir meðan á vertíð stendur, enda mun það alstaðar vera svo, að útgerðirnar kosta sjálfar báta til flutninga sinna. Sem sagt mun hin almenna flutningaþörf vera þarna mest á haustin og seinni part sumars, á tímabilinu sept.–okt. Jeg mun svo ekki víkja að fleiru, hvorki brtt.háttv.þdm. eða háttv. nefndar. Það yrði bara til þess að lengja umr. að óþörfu.

Pjetur Ottesen Það er út af nál. samgmn., sem jeg vildi segja fáein orð, sjerstaklega út af þeirri bendingu, sem nefndin gefur um framtíðarskipulag á ferðum Faxaflóabátsins og tilraun til þess að sameina ferðir hans við ferðirnar á Breiðafirði. Jeg er mjög hræddur um, að sú sameining verði erfið, þó að það hinsvegar væri æskilegt ýmsra hluta vegna að láta eitt skip annast ferðir þessar. Og styður það grun minn í þessu atriði, að reynt var að ná samningum við stjórnendur Suðurlandsfjelagsins um að taka að sjer nú á þessu ári nokkrar ferðir á Breiðafirði ásamt Faxaflóaferðum. Þá var að vísu búið að gefa út áætlun um ferðirnar á Faxaflóa. En niðurstaðan varð líka sú, að þeir treystu sjer ekki til þess, því að það mundi koma í bága við ferðirnar í Borgarnes, sem á áætlun standa. En það er vitanlegt, að þangað þarf að fara margar aukaferðir, einkum vor og haust. Flutningaþörfin krefst þess. Þetta er reynsla undanfarinna ára, og hún bendir til þess, að það muni erfitt, ef ekki ókleift, að sameina þetta. Jeg skal auðvitað ekki segja um það, hvort tök muni vera á því, ef um væri að ræða hraðskreiðara skip til þessara ferða en það, sem nú gengur til Borgarness, en jeg geri ekki ráð fyrir, að það muni svo miklu, að þetta verði framkvæmanlegt. Nú er það vitanlegt, að á Breiðafirði er mikil flutningaþörf, og eigi að fullnægja henni, þá þarf skipið að hafa þar allmarga viðkomustaði. Nú eru sumar af þessum höfnum slæmar og erfitt um afgreiðslu, svo tafir yrðu óhjákvæmilegar, ef nokkuð bæri út af. Gæti þá iðulega svo farið, að þetta rækist hvað á annað og ferðir fjellu niður, öllum hlutaðeigendum til stórtjóns. Eins má benda á það, að ef skipið yrði að hlaupa fram hjá höfnum á Breiðafirði og gæti þar af leiðandi ekki losnað við vörur, sem þangað ættu að fara, þá yrði að skipa þeim vörum upp aftur í Reykjavík meðan skipið færi næstu ferð í Borgarnes, því að þangað er iðulega svo mikið að flytja, sem skipsrúm frekast leyfir, svo að ekki væri hægt að láta þessar vörur liggja í skipinu. Þetta mundi hafa í för með sjer ærna fyrirhöfn og mikinn kostnað. Það væri í rauninni æskilegt fyrir ýmsra hluta sakir, ef hægt væri að sameina þessar ferðir. Jeg játa það, og það er vitanlega ekkert á móti því, þó að það verði athugað nánar, en jeg hefi enga trú á því, að það leiði til neinnar úrlausnar á þessu máli. Það þarf ekki að benda á það, að flutningaþörfin til og frá Borgarnesi er mjög mikil, því að til Borgarness er sótt verslun úr Borgarfjarðarsýslu ofan Skarðsheiðar og úr Mýrasýslu allri, miklum hluta Hnappadalssýslu og að nokkru úr syðsta hreppnum í Snæfellsnessýslu. Er þetta allstórt svæði. Ennfremur er rekið þangað fje til slátrunar úr öllum þessum sveitum, og auk heldur stundum vestan úr Dölum og úr vesturhluta Húnavatnssýslu. Svo er vitanlega altaf sífeldur ferðafólksstraumur af Norður- og Vesturlandi til Borgarness, sem svo fer sjóleiðina til Reykjavíkur. Þá styður það líka skoðun mína í þessu samgöngumáli, að hv.þm. Barð. (HK) hefir skrifað undir nál. samgmn. með fyrirvara, og skil jeg það svo, að hann telji, að með þessu fyrirkomulagi verði ekki uppfylt samgönguþörfin á Breiðafirði. Jeg veit, að hv.þm. Mýra. (PÞ) er líka ósamþykkur þessari till. nefndarinnar, þótt hann hafi ekki skrifað undir nál. með fyrirvara. Eru þarna þá tveir úr nefndinni þessu mótfallnir. Þá vildi jeg minnast á Hvalfjarðarbátinn og tillögur og bendingar nefndarinnar um styrk til smærri bátanna yfir höfuð. Í nál. er gefin bending um það, að þremur þessara smærri báta mundi hæfilegt að ætla 500 kr. til hvers. Þessir bátar eru Hvalfjarðarbátur, Lagarfljótsbátur og Rauðasandsbátur. Jeg skil þetta sem bendingu um, að hver þessara báta eigi að áliti samgöngumálanefndar að fá 500 kr. á yfirstandandi ári.

Nei

. Þetta stendur hjer á fyrstu síðu í nefndarálitinu, og meinar nefndin sjálfsagt eitthvað með því.

Hjer er aðeins að ræða um meðaltal

. Jæja, þá það. Viðvíkjandi styrk til Hvalfjarðarbátsins vil jeg geta þess, að síðastliðið ár var hann 600 kr., og lækkaði hann frá því, sem áður var, um 300 krónur, en um eitt skeið var hann 1000 kr. Þessar Hvalfjarðarferðir hefir sami maður haft á hendi um nokkur ár, og hefir verið almenn ánægja meðal manna um ferðir þr. Maður sá, er ferðunum hefir haldið uppi, hefir reynst viss og áreiðanlegur í öllum viðskiftum. En þegar stýrkurinn lækkaði síðastl. ár, neitaði hann að taka að sjer ferðirnar. Í fyrra var svo reynt að fá bát til ferðanna, og tókst það eftir allmikla fyrirhöfn, án þess þó, að hann gæfi neina von um að halda ferðunum uppi framvegis. Því er svo varið um ferðirnar, að þær koma ekki að notum, nema því aðeins, að báturinn hafi fasta afgreiðslu í Reykjavík. Þessu lyktaði nú svo síðastl. ár, að eigandi bátsins varð að bæta 100 krónum við þann 600 króna styrk, sem hann hafði til ferðanna, fyrir afgreiðslu hjer. Og fáist nú ekki 1000 kr. styrkur til þessara ferða, fæst enginn bátur til þess að halda uppi þessum ferðum. Til glöggvunar fyrir hv.þdm. og hv. samgmn. vil jeg geta þess, að í Hvalfirði er rekin verslun beggja megin fjarðarins; sækir þangað öll Kjósin, Hvalfjarðarströnd, Svínadalur, Skilmannahreppur, nokkur hluti Skorradals og Lundareykjadalshr. og að nokkru leyti Leirár- og Melahreppur og Innri-Akraneshreppur. Sjest á þessu, að það er stórt svæði, sem sækir verslun í Hvalfjörð, og auk þess er mikil þörf samgangna við Reykjavík að öðru leyti. Nú átlar samgöngumálanefnd 700 kr. til bátaferða í Hvalfjörð næsta ár, en Lagarfljótsbát eru ætlaðar 500 kr. Eftir þeim upplýsingum, sem jeg hefi fengið, þá er það aðeins einn heill hreppur, sem nýtur Lagarfljótsbátsins, og partar úr 3 öðrum hreppum. Af þessum samanburði er það ljóst, að ekki er tekið fult tillit til Hvalfjarðarbátsins. Jeg segi ekki, að styrkurinn til Lagarfljótsbátsins sje of hár, en jeg álít, að það væri ekki of mikið, þótt Hvalfjarðarbáturinn fengi helmingi meira, eða 1000 kr. Það hefir oft heyrst, þá er talað er um samgöngur á sjó, að mönnum vex í augum, hvað mikið fer til flutningabáta innfjarða, og þá einkum á Faxaflóa. Jeg vil benda á, að það er eiginlega ósköp lítið, sem veitt er til bátaferða fyrir hjeruðin við Faxaflóa fram yfir það, sem nauðsynlegt er vegna póstflutninga milli Reykjavíkur og norður- og vesturlandsins. Eftir upplýsingum, sem póstmálastjóri hefir gefið mjer, þá telur hann, að landflutningur á pósti upp í Borgarfjörð mundi kosta um 20 þús. kr. á ári. Nú eru veittar 23 þús. kr. til Borgarnesferða, og skilst mjer því, að um mjög litla upphæð sje að ræða sem beinan styrk til samgöngubóta fyrir þá, er búa við Faxaflóa. Og ef ekki væri hægt að sameina póstflutninga og aðra flutninga, mundi þessi upphæð ekki nægja. Það ber og líka á hitt að líta, að allur suðurkjálkinn verður útundan, því að ekkert er veitt til samgöngubóta á sjó til suðurhafnanna við Faxaflóa. Sje tekið rjett tillit til þessa, þá er það misskilningur, að hjeruðin við Faxaflóa fái meiri styrk en önnur hjeruð, heldur bera þau þar þvert á móti skarðan hlut frá borði. Og í sambandi við þetta má ekki ganga fram hjá því, sem veitt er til Esjuferðanna, en hjeruðin við Faxaflóa njóta einskis góðs af því mikla fje, sem verður að greiða úr ríkissjóði í rekstrarhalla á þessum ferðum, því að það skip kemur ekki á neina höfn innan Faxaflóa, nema Reykjavík. Það var svo ekki fleira, sem jeg ætla að drepa á í þessu sambandi, og skal jeg ekki frekar blanda mjer í umræðurnar.

Pjertur Þórðarson Þótt jeg eigi enga brtt. við frv., ætla jeg að leyfa mjer að segja nokkur orð, en jeg get verið fáorður, vegna þess, að hv.þm. Borgf. (PO) hefir tekið fram mikið af því, sem jeg vildi segja. Jeg verð að segja það um brtt. hv fjvn., að jeg fellst á flestar þeirra, og um brtt. á þskj. 204 og 235, þá virðist mjer meiri og minni nauðsyn liggja til grundvallar fyrir þeim flestum. En einmitt vegna þess, sem margir aðrir góðir menn hv. deildar hafa tekið fram og komið hefir fram hjá hv.fjvn., hvernig á stendur með fjárhag landsins, þá get jeg ekki fallist á tillögu hv.þm. Dala. (BJ) um það að taka erlent lán. Sje jeg mjer og nauðugan einn kost að vera á móti brtt. á þskj. 204 og 235, en það nær þó eigi til þeirra allra. Jeg verð að segja, að það eru tvær nokkuð stórar fjárhæðir, og einhverjar þær stærstu, sem jeg finn mig knúðan til að greiða atkvæði með. Það er þá fyrst till. undir VI. lið á þskj. 235. Fyrir þeirri tillögu hefir hv. 3. þm. Reykv. talað eins og jeg vildi sagt hafa. Get jeg ekki annað en greitt þessari brtt.atkv. mitt. Þá er önnur brtt. á þskj. 235 undir X. lið. Hún er nokkuð há, en þar liggur hið sama til grundvallar, að vernda líf og heilsu landsmanna, og það verður að ganga fyrir öllu, þótt eitthvað annað verði þá að sitja á hakanum. Næst þessu koma samgöngumálin, og hefi jeg jafnan hjer í þinginu reynt að halda fram bættum samgöngum og stundum borið fram brtt. þess efnis. Mjer er það því fullkomið gleðiefni að fá að vera með till.hv. samgmn. um, að styrkur til bátaferða skuli nú loks hækka svo að viðunanlegt sje. Jeg skal ekki endurtaka það, sem sumir hv.þdm. hafa sagt um skiftinguna í till. samgmn., en í sambandi við þetta koma að því, sem var aðalástæðan til þess, að jeg stóð upp, en það er atriðið í nál. samgmn. um bátaferðir á Faxaflóa og Breiðafirði. Og vegna þess, að það er ekki víst, að allir hv.þdm. hafi kynt sjer nál., vil jeg, með leyfi hæstv. forseta, leyfa mjer að lesa upp nokkrar línur úr því: „Æskilegast virðist, að eitt og sama skip annist samgöngur milli allra hafna á þessu svæði og Reykjavíkur, og virðist nefndinni, að það mætti vel takast, eins þótt skipið færi nærfelt jafnmargar ferðir milli Reykjavíkur og Borgarness sem verið hafa“. Um þetta atriði voru tveir nefndarmenn ósamþykkir nál., en jeg áleit ekki þörf á því að skrifa undir nál. með fyrirvara, þótt hv.þm. Barð. (HK) gerði það. Til viðbótar því, sem hv.þm. Borgf. (PO) sagði um þessar ferðir með einu skipi, skal jeg bæta því við, að Borgarnesferðir þurfa að vera tvær í viku að meðaltali, og er það hið allra minsta, svo að viðunanlegt sje. En á þeim tíma, sem þær þurfa að vera fleiri, ríður og Breiðfirðingum mest á samgöngum, svo að það rekur sig hvað á annað.

Þetta er satt

. Þörfin er samtímis mest á báðum stöðunum. Gæti stundum farið svo, að Breiðafjarðarferðir færust fyrir, og þá yrði að skipa vörunum, sem fara eiga þangað, upp hjer í Reykjavík, og er það aukinn kostnaður. Jeg skal bæta því við, að þótt Suðurland fari nú tvisvar í viku að meðaltali til Borgarness, þá nægir það ekki, og bæði stærri og minni vjelbátar eru í förum milli Reykjavíkur og Borgarness. Og það er áreiðanlegt, að skipaferðir í Borgarnes eru eins margar aðrar en þær, er Suðurland fer. Þetta sýnir það, að styrkurinn er ekki fullnægjandi fyrir þessi hjeruð, og er jeg hræddur um, að þeir hv.þm., sem búa í fjarlægð við þessi hjeruð, og því lítt kunnugir högum og háttum þar, gæti þessa eigi. Það er mikill póstflutningur milli Reykjavíkur og Borgarness, og nær hann líka til annara hjeraða, og líka mikill fólksflutningur. Borgarnes er áreiðanlega einhver mest sótta höfn af ferðafólki hjer um land. Efast jeg um, að það fari á nokkra aðra höfn eins margt fólk og þangað. Það, sem jeg sagði um brtt. þær, er hjer liggja fyrir, þá ætlast jeg til, að það sje nægilegt að gera grein fyrir því í einu lagi, að jeg er á móti þeim. En enginn má skilja atkvæði mitt svo, að jeg sje í raun og veru á móti því, sem þær fara fram á, vegna þess að það sje óþarft, heldur er það blátt áfram af nauðsyninni á að neita sjer um þetta.

Magnús Torfason Jeg hafði hugsað mjer að komast hjá því að taka til máls við þennan kafla fjárlaganna. En það eru ummæli vegamálastjóra um Biskupstungnaveginn, sem hjer hefir verið vitnað í, er urðu þess valdandi, að jeg varð að kveðja mjer hljóðs. Ummæli þessi hljóðuðu eitthvað á þá leið, að Árnessýsla hefði fengið svo mikið fje úr landssjóði til vega, að þess vegna mætti kippa að sjer hendinni í þetta skifti. En sje nú þetta rjett, að Árnessýsla hafi fengið svo mikið fje til vegagerða, að hún megi ekki fá meira, þá er næst að athuga, hvað hún hefir af eigin ramleik lagt í sölurnar til þess að leggja þá vegi, er nú eru í sýslunni. Skuld sýslunnar við endurlagningu Flóavegarins nemur nú....................... kr. 40000 Elsta vegaskuldin ........... - 3000 Næstelsta vegaskuldin ... -13000 og í víxlum skuldar hún.. - 12000 Þetta verður samtals kr. 68000 Auk þess hefir sýslan borgað síðan 1920 9 þús. kr., og nemur þá upphæð þessi 77 þús. kr., og er hún öll lögð í vegi. Þó að sýslan skuldi svona mikið, þá er það ekki af því, að vegagjöldin sjeu lægri þar en annarsstaðar, enda mun sönnu nær, að þau sjeu óvíða hærri. Og þó að Árnessýsla hafi lagt svona mikið á sig um vegagerð og ofsjónum sje litið til þess, er landssjóður hefir af höndum látið, þá er þó svo, að hvergi eru slíkar vegleysur og torfærur eins og í þessari sýslu. Valda því mýrarnar og blautlendið, að þrátt fyrir það, sem búið er að gera, eru þetta smáspottar, sem akfærir mega kallast, sumstaðar ekki fært ríðandi mönnum og aðeins allra verstu keldurnar brúaðar. Þegar minst er á þessar miklu vegaskuldir, þá má í því sambandi geta þess, að þegar Flóaáveitan er komin á, þá verður sýslan að leggja nýja vegi um svæðið, sem áætlað er að muni kosta talsvert á annað hundrað þúsund krónur. Þess vegna er það metnaður okkar Árnesinga að greiða nú þessar „lausu skuldir“ sem allra fyrst, svo að við sjeum betur undir það búnir að leggja á okkur nýjar kvaðir, þegar kemur að því að leggja vandaða vegi um Flóaáveitusvæðið. Þess vegna er ástæðulaust að sinna ekki þessari litlu kröfu um styrk til Biskupstungnabrautarinnar. Annars skal jeg taka það fram, að brautin, þar sem hún er komin nú, endar í mýri, og kemur því efri hluti hennar að engu gagni nema henni verði komið á þurt land, en það er við gil, snertuspöl fyrir austan Torfastaði. Upphæð þessi, sem farið er fram á, að ríkið leggi nú til þess að koma brautinni þangað, sem jeg hefi nefnt, er vitanlega áætlunarupphæð og óvíst, að vegarspotti þessi þurfi að kosta svona mikið. Að minsta kosti lofa jeg því að krefjast ekki meira fjár en þarf til að koma brautinni á þurt. Það er kunnugra en frá þurfi að segja, að samgöngur sýslunnar á sjó eru svo óhentugar og ófullkomnar, að alls ekki er viðunandi. Sem dæmi má nefna það, að á Eyrarbakka kostar steinolíutunnan rúmum 7 kr. meira en í Reykjavík, eða 5 au. á hvern steinolíulíter fram yfir það, sem borgað er hjer í Reykjavík. Árnessýsla er að sligast undir þessum slæmu verslunarsamgöngum. Þess vegna eru viðskiftin meira og meira að færast landleiðina til Reykjavíkur, en til þess að það komi sem flestum sýslubúum að sem bestu gagni, verður að fjölga akfærum vegum, svo að allir standi jafnt að vígi með að bjarga sjer. Biskupstungnabrautin er ein af þeim fáu, sem tekin var upp í vegalögin 1907 og þá loforð gefið um, að hún yrði bygð. Síðan eru nú liðin 18 ár, og verður ekki annað sagt en að þungt gangi róðurinn, að hún skuli ekki vera komin lengra, þessi fjölfarna braut um þjettbygð hjeruð.

Forsætisráðherra (JM): Jeg hefi ekki getað verið við umr. hjer í þessari hv. deild, hefi verið bundinn annarsstaðar, enda er það ekki mikið, sem jeg ætla að segja að þessu sinni. Það er aðeins ein brtt. af þeim, sem hv. minni hl. fjvn. (BJ) flytur á þskj. 204, er jeg vildi gera að umtalsefni, og sú fyrsta í röðinni, um að taka aftur upp í fjárlög fjárveitingu til sendiherrahalds í Kaupmannahöfn. Og get jeg þá byrjað á að lýsa því yfir, að það gladdi mig mikið, er jeg sá, að brtt. þessi var komin fram. Jeg hefi frá öndverðu verið þeirrar skoðunar, að rjett væri að hafa sendiherra í Kaupmannahöfn, og það ekki einungis þjóðarmetnaðar vegna, heldur einnig af fjárhagsástæðum. Að vísu var fjárveitingin feld niður í fyrra, en jeg leit svo á, að það væri gert aðeins til bráðabirgða og einungis vegna þeirra bráðabirgðavandræða, er þá voru talin fyrir ríkissjóð að greiða af hendi jafnvel nauðsynleg gjöld. Það hefir verið að því fundið, að Jón Krabbe, sem er danskur þegn, skuli koma fram fyrir okkar hönd og fara með umboð okkar gagnvart Dönum. Jeg get nú ekki tekið undir þessar aðfinslur eða viðurkent þær á rökum bygðar. Jóni Krabbe getum vjer altaf rólegir trúað fyrir málum vorum. Um þetta ætla jeg ekki að tala frekar að þessu sinni, það verður tækifæri til þess að fara ítarlegar út í það í öðru sambandi. Þetta millibilsástand, sem verið hefir nú um stund, er að vísu óaðfinnanlegt að minni skoðun, en það er langt frá því, að það megi vera annað en bráðabirgðatilhögun. Það væri best að geta breytt þessu sem fyrst, og enda hægur vandi, því að ekki þarf annað en að samþykkja að veita fjeð. Lögin um sendiherrann standa óbreytt. Jeg heyrði ekki ræðu hv.þm. Dala. (BJ) um þetta efni til enda, en um það, sem jeg heyrði, þá er jeg honum yfirleitt samdóma og tek í sama strenginn og hann, að það sje bæði metnaðar- og fjárhagsmál að hafa sendiherra búsettan í Kaupmannahöfn, enda get jeg fullyrt það, að sá hagnaður, sem við höfðum af því að hafa Svein Björnsson sendiherra okkar þar, var ómetanlegur og verður ekki tölum talinn. Jeg verð líka að leggja áherslu á það, að það er ekki einungis Dana vegna eða sakir erinda þeirra og mála, sem við höfum að reka í Danmörku, að okkur er nauðsynlegt að hafa sendiherra þar, heldur er svo hægt um vik að grípa til hans og láta hann fara sendiferðir til annara ríkja, þar sem við eigum hagsmuna að gæta. Þetta höfum við líka gert. Sveinn Björnsson fór fyrir okkur ferðir bæði til Englands (London) og til Noregs. Það má ekki dragast lengur en til ársins 1926, að þetta millibilsástand hverfi og að landið fái sinn sendiherra búsettan í Kaupmannahöfn. Jeg lít á málið með sömu augum og hv.þm. Dala. (BJ), og jeg get bætt við, vegna minnar eigin reynslu, að það sje landinu ómetanlegur hagur að hafa sendiherra í Höfn, frá hvaða sjónarmiði sem það er skoðað. Jeg vil ekki vanþakka Jóni Krabbe hans starf, en það er þó annað, að hafa sendiherra, sendan hjeðan, en að setja chargé d'affaires um stund. Jeg tel það mjög þarft, ef Alþingi vildi nú samþykkja umgetna brtt. Jeg hefi heyrt, að hv. 2. þm. Rang. (KIJ) hafi spurt um, hvort fjárhæð sú, sem ætluð er til skrifstofukostnaðar handa lögreglustjórum og sýslumönnum, væri áætlunarupphæð eða ekki. Það er áætlunarupphæð, sem jeg býst ekki við að þurfi að fara fram yfir. Samkvæmt lögum hefir dómsmálaráðuneytið rjett til að ákveða fje þetta, en það á að gerast fyrir 5 ár í senn. Væri þá upphæðin ákveðin fyrirfram og tekin eftir því upp í fjárlögin. En nú hefir ekki þótt fært að ákveða upphæðina fyrir 5 ár í einu, vegna þess hvað gengi krónunnar er lágt og óstöðugt, heldur aðeins áætlað frá ári til árs. Þegar sýslumennirnir komu hjer saman í haust er leið, bentu þeir á þetta og töldu jafnvel, að sjer væri órjettur ger með því að ákveða ekki skrifstofukostnaðinn fyrir 5 ár í senn. En þegar þeim var sýnt fram á, hve óvíst væri verðlag krónunnar, þá fjellust þeir á rök þau, er færð voru fyrir því, að fjárhæð þessi væri ákveðin frá ári til árs. En af því að þessi leið er farin, að upphæðin er ákveðin frá ári til árs, þá er óhjákvæmilegt, að fjárveiting þessi verður að skoðast sem áætlunarupphæð.

Björn Líndal Í fyrra gat jeg hrósað kjósendum mínum fyrir það, að þeir fólu mjer ekki að fara fram á neina fjárveitingu úr ríkissjóði sjer til handa. Þeir skildu vel fjárhagsörðugleika landsins og þeir skildu einnig, að til þess að bæta úr þeim þurftu einstaklingar þjóðfjelagsins fyrst og fremst að neita sjálfum sjer um flest það, sem unt var án að vera, og það var hvers góðs manns skylda að byrja sparnaðinn á sjálfs sín þörfum. Nú eru fjárhagsástæður ríkissjóðs alt aðrar, þó að þær sjeu ekki enn svo góðar sem skyldi. Og nú hefi jeg leyft mjer að bera fram fjárbeiðni fyrir hönd kjósenda minna. Þó vil jeg biðja hv.þm. að athuga, að aðalupphæðin, sem jeg fer fram á, að veitt verði úr ríkissjóði í þetta sinn, er ekki eingöngu eða sjerstaklega í þágu míns kjördæmis, heldur alls Norðurlands, alls landsins. Hjer á jeg við brtt. á þskj. 235 um að veita 75 þús. kr. til byggingar heilsuhæli á Norðurlandi, og er þess jafnframt getið, að þetta sje fyrri fjárveiting, svo að hv.þm. mega eiga von á annari slíkri fjárbeiðni þegar á næsta ári. Þetta mál er ekki nýtilkomið. Fyrir löngu síðan hefir vaknað mjög mikill áhugi meðal Norðlendinga fyrir því, að heilsuhæli yrði reist norðanlands. Árið 1918 var hafin fjársöfnun í þessu skyni, og söfnuðust á örstuttum tíma hartnær 100 þús. kr. Síðan komu kreppuárin, og þar sem vonlaust var um, að nokkur ríkissjóðsstyrkur fengist til byggingarinnar í bráð, dró mjög úr áhuga manna í bili. En jafnskjótt og þessi von vaknaði á ný, reis ný áhugaalda, svo öflug, að slíks munu fá dæmi hjer á landi. Í síðastl. mánuði var stofnað heilsuhælisfjelag þar nyrðra, og söfnuðust á örfáum dögum um 30 þús. kr. til heilsuhælisins, og mun ekki líða á löngu áður en sú upphæð verður tvöfölduð, eða hver veit hvað. Auk þessa má ganga út frá því vísu, að mjög mikil vinna verði gefin við byggingu hælisins. Áhugi manna fyrir málinu er óvenjualmennur, og munu ungmennafjelögin hafa í huga að annast flutninga á möl og sementi til byggingarinnar endurgjaldslaust, en um það dregur ekki svo lítið. Í þennan heilsuhælissjóð hefir fjöldi manna gefið, jafnt ríkir sem fátækir, sumir mjög mikið og höfðinglega, sem til þess höfðu efni, og sumir höfðinglega af litlum efnum. Sem dæmi þess, hversu áhuginn fyrir máli þessu er mikill, hefi jeg fyrir satt, að fátæk kona hafi gefið 300 kr. í sjóðinn. Þetta voru síðustu skildingarnir hennar, en hún hafði skömmu áður staðið yfir moldum síðasta barnsins síns, er dáið hafði úr berklaveiki, og vildi nú leggja sinn fulla skerf til þess að firra aðrar mæður því að standa í sömu sporum. Hvernig stendur nú á þessum almenna áhuga? Getur nokkur trúað því, að menn geri sjer þetta til dægrastyttingar eða fyrir fordildarsakir og að þarflausu? Nei, þessu máli er fylgt fast fram af svo knýjandi ástæðum, að jeg hygg, að fáar fjárbeiðnir, sem Alþingi hafa verið sendar, hafi átt við önnur eins rök að styðjast. Bygging heilsuhælis er hreint og beint lífsnauðsynleg fyrir sum hjeruðin norðanlands. Tölurnar eru sannsöglar, og við skulum láta þær tala. Jeg hefi hjer við hendina skýrslu, sem landlæknir hefir látið mjer í tje, og þar segir, að árið 1922 hafi 56 berklaveikir sjúklingar legið í sjúkrahúsinu á Akureyri, en 75 árið 1923. Nú sem stendur (26. febr.) eru þar 42 slíkir sjúklingar af 58, sem eru samtals í sjúkrahúsinu. Af þessum 42 sjúklingum eru 28 ættaðir úr Eyjafirði, en 36 úr Eyjafirði og Þingeyjarsýslu samtals. Samtímis liggja 28 berklasjúklingar úr sömu sveitum á Vífilsstöðum. M. ö. o. nú liggja 64 berklaveikir sjúklingar úr Eyjafjarðar- og Þingeyjarsýslum í þessum 2 sjúkrahúsum, Vífilsstaðahæli og sjúkrahúsi Akureyrar. Þá er þess og að geta, að 13 af 18 sjúklingum, sem liggja í sjúkrahúsinu á Sauðárkróki, eru berklaveikir, og 6 af 11, sem liggja í Blönduóssjúkrahúsi. Það er öllum vitanlegt, að afskaplega margir, einkum ungt fólk, norðanlands verða berklaveikinni að bráð. Sjerstaklega hefir böl þetta lagst þungt á Eyfirðinga. Þar er naumast til sú fjölskylda, sem ekki hefir orðið að sjá á bak einhverjum sinna allra nánustu ástvina úr berklum. Þess eru dæmi, að stórir og efnilegir barnahópar hafi með öllu horfið úr sögunni af völdum þessa illvíga sjúkdóms. Jeg þarf ekki að lýsa því fyrir háttv.þm., hversu sárt það er fyrir fólk að missa ástvini sína, kannske alla, auk þess stórtjóns, sem þjóðfjelagið í heild verður fyrir af þessum sökum. Um nauðsyn þessa máls verður ekki deilt. Um hitt má fremur deila, hvort þingið eigi í þetta sinn að leggja í þennan kostnað. Mjer sýnist ekkert áhorfsmál, að svo beri að gera, sjerstaklega þegar þess er gætt, að Norðlendingar ætla að leggja fram helming byggingarkostnaðarins á móti. Það er fyrst og fremst skylda þingsins að hjálpa þeim, sem sýna, að þeir vilja hjálpa sjer sjálfir. Að sumu leyti má segja, að máli þessu sje skamt á veg komið, og er það að vísu satt, að endanleg kostnaðaráætlun hefir enn ekki verið gerð. En þetta er alt á góðri leið. Fyrir skömmu fór húsameistari ríkisins norður til þess að rannsaka alla staðhætti og gera kostnaðaráætlanir. Þær tölur, sem jeg nú nefni, eru lauslega áætlaðar. Gert er ráð fyrir, að hælið kosti uppkomið um 300 þús. kr., en þessi upphæð getur þó hæglega orðið um 350 þús. kr. Áætlað er, að hælið hafi rúm fyrir 50 sjúklinga og auk þess verði þar læknisbústaður. Þar, sem helst hefir verið hugsað um að reisa hælið, eru staðhættir þeir, að laugarhiti er þar svo mikill, að langsamlega mun nægja til að hita alt húsið, hvernig sem viðrar. Í þriggja km. fjarlægð er til rafmagnsstöð. Er hún í höndum góðs manns, sem jeg veit, að myndi selja hælinu rafmagn með mjög sanngjörnu verði. Að vísu þarf að stækka stöðina nokkuð og leiða strauminn til spítalans, og er lauslega áætlað, að það hvorttveggja muni kosta 25–30 þús. kr. En á leiðinni frá rafmagnsstöðinni til hælisins eru 4 eða 5 bæir, sem myndu sennilega nota tækifærið og fá raflýsingu um leið, og myndi það draga eitthvað úr kostnaði hælisins. Þá má ekki gleyma því, að Eyjafjörður er tiltölulega fátækur af læknum. Þetta er mjög víðáttumikil sveit og afarlangt inn í instu afdali. Það er því svo, að enda þótt nóg sje um lækna á Akureyri, þá er ekki ljett verk að fá lækni sóttan inn í dalina. Skylda til að gegna hvílir ekki nema á einum læknanna, en hann er jafnframt sjúkrahúslæknir, og á því oft ómögulegt með að hlaupa frá sjúkrahúsinu, hvernig sem á stendur, og vera að heiman ef til vill 1–2 daga. Reynslan hefir líka sýnt, að það er mjög erfitt að fá lækni á Akureyri til að fara langa leið inn í sveitina, og veit jeg þess alvarleg dæmi, að læknir hefir ekki fengist. Nú vakir fyrir mönnum að sameina þetta tvent: bæta úr læknisþörf hjeraðsins og fá bygt nýtt sjúkrahús. Virðist mönnum það mjög hagkvæmt, að læknir hælisins þjóni jafnframt innsveitum Eyjafjarðar. Til þess ætti hann að geta haft nægan tíma frá sjúkrahússtörfunum. Um rekstrarkostnað hælisins get jeg ekkert sagt með vissu; þó ætti hann ekki að verða ríkissjóði mjög tilfinnanlegur, þegar þess er gætt, að nú verður ríkissjóður að greiða talsverðan hluta legukostnaðar berklasjúklinga í öllum sjúkrahúsum norðanlands. Að endingu vil jeg biðja hv.þm. að hugsa sig vel um, áður en þeir greiða atkv. á móti þessari brtt., því að um leið og þeir gera það rjetta þeir sjálfum dauðanum hjálparhönd.

Jón Baldvinsson Jeg ætla ekki að fara mörgum orðum um þær brtt., sem jeg hefi flutt með hv. 3. þm. Reykv (JakM). Hann hefir þegar talað svo rækilega fyrir þeim, að jeg hefi þar engi við að bæta. Mjer finst ekki vera farið fram á mikið, þó að til þess sje mælst, að 150 þús kr. verði lagðar til byggingar landsspítala á næsta ári; einkum þegar þess er gætt með hverju móti ríkissjóður fær tekjur sínar. Þegar hann fær um 800 þús. kr. af áfengi, sem selt er í landinu, þá getur engum fundist mikið, þó að þessari upp hæð verði varið til landsspítalabyggingar. Nú er kominn nýr skriður á þetta byggingarmál, einkum þar sem nýlega hefir fengist von um, að landsspítalasjóðurinn ætlaði að leggja fje til sjálfrar byggingarinnar, en það vissu menn ekki áður. Það, sem aðallega veldur því, að jeg kveð mjer hljóðs, eru nokkur atriði í ræðum hæsfv. fjrh. (JÞ) og hv.frsm. (ÞórJ) og auk þess hækkunartillaga hv. nefndar um verðtollinn. Jeg er sammála hæstv fjrh. (JÞ) um, að ekki sje rjett að hækka verðtollsáætlunina, þótt af ólíkum ástæðum sje. Hann er á móti hækkuninni vegna þess fyrst og fremst, að hann hefir sjálfur samið fjárlagafrv., og þó að hann vonist eftir framlengingu verðtollslaganna, þá vill hann fá sem mestar tekjur í ríkissjóð umfram áætlun. Jeg er á móti þessari hækkun af þeirri einföldu ástæðu, að jeg vil ekki framlengja verðtollslögin lengur en til 1. apríl 1926. Nóg er nú komið samt. Verðtollurinn er gífurlega þungur skattur á öllum almenningi í landinu, a. m. k. við sjávarsíðuna, og hvílir hann á svo mörgum nauðsynjavörum, að hann má teljast mikil orsök dýrtíðarinnar, sem þjóðin verður enn að bera. Hv. frsm. (ÞórJ) fullyrti, að þjóðin hefði samþykt með þökkum tollhækkanir síðasta þings. Held jeg einmitt, að þjóðin hafi yfirleitt miklu fremur fordæmt þær, því að ef litið er í samþyktir þingmálafundanna, þá er þess krafist hvaðanæfa af landinu, að verðtollurinn verði afnuminn þegar á þessu þingi. Þess vegna er ekki rjett hjá hv.frsm. (ÞórJ) að slá þessari fullyrðingu fastri, og vildi jeg láta það sjást, að henni eru ekki allir sammála. Þó að jeg vilji ganga langt í afnámi tolla, þá hefi jeg ekki borið fram neina till. í þá átt á þessu þingi, enda lýst mjer svo á stefnu þess í tollmálum, að slík till. fengi ekki mikinn byr. En að minsta kosti verður að vinda bráðan bug að því að ljetta af þeim bráðabirgðasköttum, sem hlaðið var á þjóðina á síðasta þingi, en með því að áætla tekjur ríkissjóðs af þeim svo háar sem hv.fjvn. leggur til, er hætt við, að þingið sjái sjer ekki fært að afnema þá í bráð. Þá er annað atriði í ræðu hv.frsm. (ÞórJ), sem mjer þykir ekki rjett að leiða alveg hjá mjer. Hann deildi mjög á þetta þing og sagði, að það væri aumast allra þinga, sem hann hefði setið á. Hann sagði, að það eyddi tímanum í óþarft hjal og sýndi þingmálum meira skeytingarleysi en dæmi væru til. Það er nú svo, að afgreiðsla þingmála fer mikið eftir því, hvernig þau eru undirbúin, og það eru að langmestu leyti mál, sem hæstv. stjórn hefir undirbúið, sem þetta þing hefir fjallað um. Ef hv.frsm. (ÞórJ) hefir einkum fyrir augum í þessum þunga dómi sínum þær umr., sem hjer hafa orðið um frv. hæstv. stjórnar, eða athafnir hennar og athafnaleysi á síðastliðnu ári, þá má segja, að svo hafi farið, sem til var stofnað. En ekki er rjett að saka þm. um það, sem er sök hæstv. stjórnar. Annars get jeg að mestu leyti skrifað undir þessi ummæli hv.frsm. (ÞórJ) á þeim grundvelli, sem jeg nú hefi lýst, og vildi jeg ekki þegja um orsakir þess, hvernig farið hefir, þó að hv.þm. sjeu þær reyndar kunnar. Þá vil jeg víkja nokkrum orðum að hæstv. fjrh. (JÞ) út af ummælum hans um aðstoðarlækninn á Ísafirði. Jeg skal ekkert um það segja, hvort rjett sje eða skylt að veita þessum lækni þau laun, sem hv.þm. Dala. (BJ) fer fram á, eða um það, hvort jeg greiði atkv. með þeirri till. eða ekki. Jeg vildi aðeins minnast á, hversu mikið ómak hæstv. fjrh. hefir gert sjer til þess að sanna skyldu ríkissjóðs til að greiða þessum lækni há laun, og bera það ómak saman við framkomu hans við hinn skipaða fulltrúa hagstofunnar, sem hann tók veitinguna af á síðastliðnu hausti, enda þótt manni þessum hefði verið veitt embættið skilyrðislaust og hann tekið við því með það fyrir augum, að hann hefði annan starfa á hendi um ótiltekinn tíma og haft til þess samþykki landsstjórnarinnar. Það er fróðlegt að bera þessa ráðstöfun hæstv. fjrh. (JÞ) saman við það, hversu langt hann sækir rök fyrir því, að ríkissjóði beri skylda til að launa aðstoðarlækninn á Ísafirði. Vil jeg þó vænta þess, að þessari framkomu hæstv. ráðh. (JÞ) ráði ekki það, að annar maðurinn er flokksbróðir hans, en hinn andstæðingur. Enn er eitt atriði í ræðu hæstv. fjrh. (JÞ), sem jeg vildi athuga lítið eitt, þó að jeg sje honum þar sammála. Hann sagði, að ríkið ætti ekki að stofna til kapphlaups við atvinnuvegina, þegar vel áraði og allir hefðu nóg að vinna. Þetta er rjett. Það er í sjálfu sjer ekkert á móti því, að ríkið slái þeim framkvæmdum, sem ekki eru bráðnauðsynlegar, á frest til mögru áranna, þegar almenningur á við atvinnuleysi að búa. En sá galli er á, þó að þetta sje viðurkent í orði, þá hefir reynslan orðið sú, að erfiðlega gengur með nauðsynlegar opinberar framkvæmdir þegar ver árar. Það vill verða svo, að þegar æskt er eftir opinberum framkvæmdum vegna örðugleika almennings, þá er því svarað, að ekki sje hægt að ráðast í þær vegna fjárhagsörðugleika hins opinbera. Kemur þetta illa heim við skoðun hæstv. fjrh. (JÞ) nú, og er gott að eiga von á því, ef hann ræður miklu um framkvæmdir hins opinbera í framtíðinni, að hann hagi sjer eftir þeim reglum, sem hann hefir nú viðurkent og tjáð sig fylgjandi.

Ingólfur Bjarnarson Það er aðeins eitt atriði í áliti hv. samgmn., sem jeg vildi athuga lítið eitt. Hv. nefnd ætlast til þess, að Eyjafjarðarbáturinn verði jafnframt látinn ganga til Flateyjar á Skjálfanda við og við. Jeg skal viðurkenna, að þessi tilhögun mun bæta allmikið úr því samgönguleysi, sem Flateyingar hafa átt við að búa. Árið 1923 mun Esja hafa komið fjórum sinnum við í Flatey, en þó að þetta sjeu vitanlega alt of fáar viðkomur, þá fjellu þær alveg niður á síðastl. ári, af ástæðum, sem mjer eru óskiljanlegar, einkum þegar þess er gætt, hversu lítilli töf skip verða fyrir vegna viðkomu í eynni, þar sem leið þeirra liggur alveg hjá henni öðru hvoru megin. Á uppkasti til ferðaáætlunar Esju, er Eimskipafjel. Íslands hefir sent hv. samgöngumálanefnd, munu hafa verið áætlaðar 4 viðkomur í Flatey. Jeg hefi átt tal um þetta mál við hv. samgmn. og bent henni á, hversu svo fáar viðkomur væru gersamlega þessu hjeraði, sem engra annara samgangna nyti, ófullnægjandi og hinsvegar, hversu lítið það kostaði að láta skipið koma þarna við, þar sem það væri enginn krókur, heldur þyrfti það aðeins að stöðvast skamma stund, og að sjálfsögðu væri ekki til þess ætlast, að það biði eftir afgreiðslu, ef veðrið bannaði hana. Fanst mjer hv. nefnd taka þessum upplýsingum mínum vel og af góðum skilningi, og bjóst jeg við því, að hún mundi fjölga viðkomum skipsins í eynni, en því meira furðaði mig að sjá áætlun Esju, sem nú er prentuð, þar sem viðkomunum í Flatey er fækkað niður í 3. En till. sú, sem hjer er gerð að umtalsefni, bætir aftur á móti dálítið úr samgönguleysi Flateyinga, og get jeg verið hv. nefnd þakklátur fyrir hana, úr því sem komið er. Þó vil jeg benda á það, að þá fyrst kæmu þessar bátsferðir Flateyingum að verulega góðu liði, ef báturinn yrði við og við látinn ganga alla leið til Húsavíkur. Að vísu veit jeg ekki, hvort þessu verður komið við með því tillagi, sem jeg sje, að hv. nefnd hefir hugsað sjer, að veitt verði til þessara bátsferða. Jeg vildi aðeins lýsa yfir því, að jeg teldi það bæta stórum meira úr samgönguvandræðum eyjarskeggja, ef báturinn væri látinn fara alla leið til Húsavíkur, þótt ekki væri nema við og við. Vildi jeg gjarnan heyra undirtektir hæstv. atvrh. (MG), hvort hann telur fært að styðja að því, að ferðum bátsins verði svo hagað, að eitthvað væri með þeim bætt úr samgönguvandræðum Flateyinga. Úr því að jeg er staðinn upp, vildi jeg nota tækifærið til að mæla með brtt.fjvn. um Vaðlaheiðarveginn, þó að það sje í rauninni óþarfi, þar sem hv.frsm. (ÞórJ) hefir skýrt það mál svo rækilega og þar sem bæði hv. 2. þm. Rang. (KIJ) og hæstv. atvrh. (MG) hafa tekið brtt. mætavel og lýst hinni miklu þörf, sem er á þessari vegagerð. Leyfi jeg mjer að undirstrika orð þeirra, t. d. þá umsögn hæstv. atvrh., að á síðastl. sumri mátti vegur þessi oftast teljast ófær á löngum kafla. Nú er það flestum þm. kunnugt, að þarna er afarmikil umferð og sífeldur ferðamannastraumur, einkum á sumrin, svo að jeg hygg, að það muni marga daga nema hundruðum. Þar við bætist svo flutningsþörf þeirra, sem austan við heiðina búa, þar sem svo hagar til, að alt verður að flytja á klökkum bæði sumar og vetur. En þörf á þessum vegi er viðurkend fyrir löngu, bæði af landsstjórn og þingi, svo að jeg hygg óþarfa að fjölyrða um það mál, og því síður, sem tillagan hefir mætt svo hlýlegum undirtektum.

Fjármálaráðherra (JÞ): Háttv. 2. þm. Árn. (JörB) lýsti eftir tillögu frá stjórninni um fækkun starfsmanna ríkisins. Sagði hv.þm., að sjer hefði ekki þótt sanngjarnt að krefjast þess, að slík till. kæmi fram fyr en á næsta þingi. Það hefir áður í umr. hjer verið ymprað á þessu sama. Út af þessu vildi jeg taka það fram, að það færi vel á því, að þeir þm., sem þessa vænta, komi til stjórnarinnar og gefi upplýsingar um, hverjum starfsmönnum fækka mætti í þeirra kjördæmi. Jeg segi þetta ekki einungis til þeirra, sem talað hafa, heldur allra, sem vænta þess, að stjórnin undirbúi slíkar tillögur. Hv. 2. þm. Reykv. (JBald) vildi ekki framlengja verðtollinn, og furða jeg mig ekkert á því, eftir stefnu þess manns í skattamálum. Hann sagði, án þess þó að rökstyðja það nánar, að verðtollurinn væri mjög orsök dýrtíðar nú. Jeg hefi heyrt þetta áður og athugað það og sannfærst um, að það er á litlum rökum bygt. Þótt einstaka nauðsynjavörur falli undir tollinn, þá eru það einkum vörur, sem lítið er notað af, og gætir hans því lítið í almennum framfærslukostnaði. Það þarf ekki annað en líta á tekjur af tollinum í samanburði við aðra skatta til ríkis og sveitarfjelaga, þá gætir verðtollsins lítið, og síst þess hluta hans, sem á nauðsynjavöru liggur. Ef leita á að orsök dýrtíðarinnar í tekjulöggjöf ríkisins, þá er heldur á það að líta, að gjöld eru orðin býsna há, og upphæð gjaldanna í heild hefir áhrif á verðlag í landinu. Það er ekki rjett að skella þeirri sök á verðtollinn. Þá gerði hann samanburð á afstöðu minni til aðstoðarlæknis á Ísafirði og aðstoðarmanns hagstofunnar og fanst þar kenna munar. Það er rjett. En munurinn byggist á því, að annar situr í stöðu sinni og rækir hana, en hinn vildi ekki taka við starfinu. Jeg tel rjett, að þeim manni, sem rækir starf sitt, sjeu greidd þau laun, er honum ber. En hitt hefir ekki einu sinni hv. 2. þm. Reykv. farið fram á, að skrifstofustjóra landsverslunarinnar sjeu einnig greidd laun sem aðstoðarmanni hagstofunnar. Hann gerði sjer ennfremur ekki vonir um, að opinberar framkvæmdir yrðu auknar mikið á mörgum árum. Jeg skal ekki segja um, hvernig fer. En ef menn viðurkenna þetta rjett, þá er ekki hægt að koma því í verk, nema búa sig undir á góðu árunum; fara sjer hægt um framkvæmdir á góðum árum og koma upp í landinu nægilega öflugum seðlabanka, sem getur lagt fyrir nóga innieign í erlendum gjaldeyri á góðu árunum, til þess að framkvæmdir geti átt sjer stað á vondum árum án þess að greiðslujöfnuður hindri. Út af þeim brtt., sem hjer liggja fyrir frá minni hl. fjvn. og einstökum þm., skal jeg ekki mikið segja. En samkvæmt því, sem áður er sagt um hag ríkissjóðs, þá verð jeg yfirleitt að tjá mig mótfallinn þeim hækkunum, sem nefndin sjálf hefir ekki tekið upp. Hæstu útgjaldaliðirnir, sem einstakir þm. fara fram á, eru til landsspítala 150 þús. kr. og til heilsuhælis á Norðurlandi 75 þús. kr. Um þessar till. verð jeg að segja, að tekjuhlið fjárlaganna leyfir ekki slík útgjöld. Jeg gæti vel gert nánari grein fyrir því, að eftir að fjvn. hefir hækkað áætlaðar tekjur um 930 þús. kr., þá er þess ekki að vænta, að 2. gr. fjárlaganna, sem er aðaltekjugreinin, gefi meiri afgang en þann, sem þarf til þess að standast greiðslur utan fjárlaga, sem altaf koma fyrir. Jeg skal í því sambandi geta þess, að árið 1923 voru tekjur eftir þessari grein, ef alt er talið, um 7% milj. Eftir till.fjvn. verða þessar tekjur áætlaðar 9 milj. 172 þús. kr., eða 11/2 miljón hærri en 1923. Þessa 11/2 miljón getum við vonast eftir að fá eftir þeim breytingum á tekjulöggjöfinni, sem síðan hafa verið gerður. En fyrir óvæntum útgjöldum er þá ekki annað eftir en það, sem tekjur kunna að vaxa fyrir betra árferði. En þessi afgangur þarf að verða 15% af upphæðinni, eða 11/2 milj. Við getum því ekki gert ráð fyrir, að ráðstafa megi meiri tekjum en þeim, sem fjvn. leggur til. Það er þess vegna annaðhvort að gera, að standa af sjer þessar algerlega fjettmætu kröfur eða sjá fyrir fje á annan hátt. Og jeg hefi hugsað mjer, að það mætti takast, ekki með lántökum, sem verður að álítast mjög óheppileg leið til framkvæmda fyrirtækjum, sem ekki gefa arð. En ríkissjóður á eign, sem mætti nota, og það er varasjóður landsverslunarinnar. Ef menn vilja, að það fyrirtæki sje dregið saman eða látið hætta, þá er mögulegt að fá þaðan fje. En það þýðir sama og að láta steinolíuverslunina hætta, eða draga hana mikið saman. Það tjáir ekki að treysta innieign ríkissjóðs í landsversluninni, sem er nú 675 þús. kr., og í fjárlagafrv. 1926 er gert ráð fyrir endurgreiðslu þaðan, sem nemur 175 þús. kr. Það er síðasti liðurinn í tekjuhlið frv. Og það má búast við, að 1925 þurfi að taka til meiri hlutans eða allrar þeirrar 1/2 milj., sem þá er eftir óráðstafað af þeirri skuld. Jeg er þess vegna á því, að mögulegt sje að láta af hendi fje til spítalabygginga, ef menn vilja fallast á að taka það úr þessari átt, og það má gera með ákvæðum í fjárlögum eða án þess. En meðan engin slík till. liggur fyrir, get jeg ekki annað en greitt atkv. á móti þessum fjárveitingum. Það þýðir ekki að draga í efa nauðsyn þessara framkvæmda, enda hef jeg bent á færa leið, ef menn vildu taka fje úr þeirri átt.

Tryggvi Þórhallsson Jeg er einn af þeim, sem flytja brtt. á þskj. 235, 18. lið, um að veittar sjeu til bóndans í Grænumýrartungu 2500 kr. í eitt skifti fyrir öll til húsabóta. Till. lá fyrir fjvn. með upplýsingum, teikningu af húsi, gerðri af þeim manni, sem ríkið felur að annast það, og á að kosta 13200 kr. Meiri hl. sá sjer ekki fært að veita þetta. Allir hv.þm. vita, að hjer er ekki um venjul. stað að ræða. Þetta er fyrsti bærinn undir næstfjölfarnasta fjallvegi landsins, Holtavörðuheiði. Hellisheiði ein er fjölfarnari. Ríkið hefir oft hjálpað, þegar svona stendur á, t. d. í Fornahvammi og á Kolviðarhóli og víðar. Þetta er engin beiðni um árlegan styrk, heldur í eitt skifti, og til þessa bæjar hefir enginn styrkur verið veittur áður. Þótt svona standi á, að þessi staður sje í mínu kjördæmi, þá er það alls ekki vegna þessarar sýslu, heldur alls Norðurlands og allra ferðamanna, sem þessa leið fara, sem jeg tel þetta nauðsyn. Til frekari rökstuðnings þessari beiðni skal jeg, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp kafla úr umsögn norðanpóstsins um þetta efni. Pósturinn skrifar meðal annars: „Eins og margir kannast við, er til þekkja, er Holtavörðuheiði mjög erfið yfirferðar á vetrum, snjóþung og löng. Það er ekki ósjaldan, sem jeg hefi verið um 20 klukkutíma yfir heiðina með fjölda fólks og rúma 30 hesta með póstflutningi. Þá hefir verið mikil þörf á að geta hvílt í Grænumýri þreytta og hungraða hesta og fólk kalið og uppgefið og svangt líka. Jeg verð að segja það, að hart var aðgöngu að verða þá að halda áfram vegna húsrúmsleysis. Þó hefir komið fyrir, að jeg varð að gista í Grænumýri, var þá með fólk, sem var komið að dauða vegna vosbúðar og kulda; var jeg þá yfir 20 klukkutíma yfir heiðina, fólkið hafði blotnað og komið í stakk af frosti“. Jeg ætla ekki að lesa lengra, en pósturinn skrifar miklu rækilegar um þetta alt. Er enginn vafi á, að það er mikil þörf fyrir ferðafólk að geta hvílt sig þarna. Þekkja bæði jeg og aðrir póstinn að því, að segja ekki meira en það, sem hann getur staðið við. Jeg get bætt því við seinast, að þarna í Grænumýrartungu býr ungur maður óvenjulega duglegur, sem ef honum endist heilsa mun hýsa staðinn myndarlega, ef ástæður leyfa. En hann er efnalaus og getur ekki reist húsið án opinbers styrks. Jeg verð að vænta þess, að þingið veiti honum hann, því að hjer er ekki farið fram á annað en það, sem svo ákaflega oft hefir verið veitt til annara undir svipuðum kringumstæðum. Og hjer er ekki farið fram á áframhaldandi styrk, heldur eina litla fjárhæð í eitt skifti fyrir öll. Læt jeg svo útrætt um þetta og mun yfirleitt ekki ræða um aðrar brtt., hvorki frá einstökum þm. nje hv. minni hl. fjvn. (BJ). Það mun hv.frsm. (ÞórJ) gera fullkomlega. En alveg af sjerstöku tilefni vil jeg þó víkja að einni tíll. hv. minni hl. fjvn. Það er till. um það að stofna nú aftur sendiherraembættið í Kaupmannahöfn. Jeg skal geta þess, að jeg hefði ekki minst á þetta mál nú, ef hv.þm. Dala. (BJ) hefði einn látið falla orð í þessa átt. Þá hefði jeg ekki gert ráð fyrir, að að baki till. stæði svo öflugur flokkur, að andsvara þyrfti við, en hinsvegar er það vitanlegt, að þetta hefir alla tíð verið eitt af aðaláhugamálum hv.þm. Dala. (BJ). En það, sem gerir að jeg tek nú til máls um þetta, er það, að hæstv.forsrh. (JM) hafði svo sterk og óvenjulega ákveðin ummæli um þetta. Þykir mjer því skylt að segja nokkur orð, þar sem jeg í fyrra bar fram frv. um afnám þessa embættis. Náði það frv. að vísu ekki fram að ganga, en hitt var samþykt, að fella niður fjárveiting til þessa, og þar með gert það að verkum, að nú er enginn íslenskur sendiherra í Kaupmannahöfn. Hæstv. forsrh. (JM) tók svo til orða, að hann væri mjög þakklátur flm. (BJ) fyrir þessa till. og lýsti því tvisvar yfir, að hann væri alveg sammála hv.þm. Dala. (BJ) um þetta mál og liti svo á, að þetta væri einhver besta og þarfasta fjárveitingin, sem þingið gæti veitt. Þar sem þessi orð koma frá hæstv.forsrh. (JM), sem á að baki sjer fjölmennasta flokkinn í þessari háttv.þd., þá geri jeg ráð fyrir, án þess þó að jeg viti það, að nú eigi aftur að stofna þetta embætti. Jeg ætla mjer ekki nú að fara að rökræða málið; það hefi jeg áður gert til þrautar, en jeg vil lýsa því yfir, að jeg er enn ósnúinn í þessu máli og stend fyllilega við þau ummæli, sem jeg hefi áður um það haft. Þess vegna get jeg ekki fallist á þessa till.hv. minni hl. fjvn. (BJ), en verð að leggja eindregið á móti því, að hún verði samþykt. Jeg vil aðeins segja eitt í sambandi við orð hv.þm. Dala. (BJ) um þetta. Hann sagði, að þegar hann gegndi sendiherrastöðu erlendis, þá hefði sá maður, er nú gegnir þessu embætti í Kaupmannahöfn, Jón Krabbe, verið sá eini maður, sem hann hefði getað treyst til fullnustu. Er þá ekki vel fyrir sjeð, er slíkur maður gegnir þessu starfi? Jeg ber líka fult traust til þessa manns, og er því ánægður með að trúa honum fyrir þessum störfum áfram, meðan svo stendur á hjer heima, að alt verður að spara, sem hægt er. En í þessu sambandi vil jeg beina einni fyrirspurn til hæstv. fjrh. (JÞ), því að hann var mjer algerlega sammála í fyrra, að vísu ekki um þá að afnema embættið, heldur hitt, að fell niður fjárveitinguna. Nú vil jeg bein þeirri spurningu til hæstv. fjrh. (JÞ) hvort hann líti nú orðið sömu augum málið og hæstv.forsrh. (JM), eða með öðrum orðum, hvort öll hæstv. stjórn lít sömu augum á þessa till.hv.þm. Dal. (BJ) og hæstv.forsrh. (JM). Jeg skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð nú en það get jeg sagt, að ef þetta hefði verið framh. 1. umr. fjárlaganna, þá hefði jeg farið um það fleiri orðum en jeg við gera við þessa umr. Jeg vonast aðeins eftir að hæstv. fjrh. (JÞ) fái færi til að svara nú spurningu minni. Þá er það aðeins eitt atriði enn. Jeg skrapp út áðan og misti því af kafla ú ræðu hæstv. fjrh. (JÞ), en er jeg heyrð á mál hans aftur, þá heyrðist mjer hann vera að gefa út ávísanir á varasjóð lands verslunarinnar og láta hylla undir þá möguleika, að þessar og þessar framkvæmdir mætti gera, ef landsverslunin væri lögð niður. Jeg veit nú ekki til, að varasjóður landsverslunarinnar sje handbær, og hæstv. fjrh. (JÞ) er vitanlegi kunnugt, að það er ekki útrætt mál, hvor það eigi að leggja landsverslunina niður en það má vera, að hæstv. fjrh. (JÞ) vit betur um þetta en jeg. En jeg verð að segja það, að mjer finst það mjög undarlegt, ef hæstv. fjrh. (JÞ), sem heldur stundum mjög fast á - það játa jeg - fje landsins og vill spara sem mest allar fjárveitingar úr ríkissjóði, - mjer kemur það mjög kynlega fyrir, segi jeg, ef hann er nú að gefa undir fótinn, að auka megi framkvæmdirnar með því að leggja niður þá stofnun, sem aflar mikilla og vissra tekna í landssjóð. Finst mjer, að skjóti nokkuð skökku við að gefa út slíkar ávísanir úr sæti hæstv. fjrh. (JÞ).

Hákon Kristófersson Eins og sjest af nál.hv. samgmn., hefi jeg skrifað undir það með fyrirvara. Jeg hefi sem sje sömu skoðun á málinu að því er snertir Borgarfjarðarbátinn eða samband Faxaflóa- og Breiðafjarðarbátsins og þá, sem háttv.þm. Borgf. (PO) lýsti í mjög svo myndarlegri ræðu í dag. Að haldið er fram, að samlaga megi bátaferðirnar um Faxaflóa og Breiðafjörð hlýtur að koma af ókunnugleika þeirra, sem því halda fram. Það stendur nefnilega svo á á báðum stöðum, eins og hv.þm. Borgf. (PO) tók fram, að það er að mínum dómi ómögulegt að ætla, að sama skipið geti annast ferðir á báðum þessum fjörðum svo við megi una. Eins og kunnugt er, hafa í mörg undanfarin ár kunnugir menn talið það sanngjarnt og fyllilega rjettmætt að hafa tvo báta á Breiðafirði. Annan minni, eða lítinn mótorbát, sem annaðist flutninga í hreppana á norðanverðum Breiðafirði, þ. e. Barðastrandar-, Múla-, Gufudals- og Reykhólahreppa, og hinn stærri, sem sæi um samgöngur milli Reykjavíkur annarsvegar og Austur-Barðastrandar- og Dalasýslu hinsvegar. Jeg, sem verð að telja mig mun kunnugri en aðra háttv.þm. á þessu svæði, verð að álíta þetta langheppilegustu tilhögunina, svo fremi að ekki sje hægt að fá það skip, sem annars gengur til Breiðafjarðar, til þess að koma á þær smáhafnir, sem óhjákvæmilegt er, að bátar komi á. Jeg get bent á það, að vegna þessara flutningabáta, sem menn hafa nú vanist við 12–14 síðustu árin og treyst á, að væru styrktir til þessara ferða, þá hefir það alveg lagst niður, að menn ættu skip, sem hæf væru til að flytja á nauðsynjar til og frá. Mjög ákveðnar óskir um styrkveitingar til flutningaskipa í þessum hjeruðum hafa komið fram ár frá ári, og seinast nú í ár, því að til þingsins að þessu sinni hafa borist áskoranir frá fjölda manna um 6000 kr. styrk til bátaferða á norðanverðum Breiðafirði, og mjer er það ekkert launmál, að það er ekki lengra síðan en í gærkvöldi, að einn hinna merkari manna úr mínu kjördæmi sagði við mig, að það, hve lítið hefði fengist til þessa í fjárlögunum undanfarin ár, væri að kenna slælegri eftirsókn af minni hálfu. Mjer er málið of skylt til þess að dæma um það, en víst er það, að jeg hefi gert það, sem jeg hefi megnað, í þessu efni, og aldrei farið fram á hærri upphæðir en þær, sem jeg hefi vitað, að voru í fylsta máta sanngjarnar. Jeg hefi tekið þetta fram til þess að sanna, að svo hlaut að fara, að jeg gæti ekki fallist á till.hv. meiri hl. samgmn. í þessu efni. Um sameiningartill. á öðrum svæðum landsins get jeg lýst því yfir, að jeg býst við, að slíkt reynist torvelt, þó að mig auðvitað skorti þar kunnugleik, samanborið við aðra nefndarmenn, og get jeg þess vegna ekki verið á móti þeim. Og þótt jeg hinsvegar hafi ekkert á móti því, að hæstv. stjórn athugi þessa till. um að sameina ferðir Faxaflóabátsins og Breiðafjarðarferðirnar, þá býst jeg ekki við, að sú athugun leiði annað í ljós en það, að afstaða mín og hv.þm. Borgf. (PO) og hv.þm. Mýra. (PÞ) í þessu efni hafi verið fullkomlega á rökum bygð. Jeg á enga brtt. við þann kafla fjárlaganna, sem nú er til umræðu. Jeg á aðeins eina að þessu sinni, og hún er við þann kaflann, sem síðar kemur, svo að um engan málaflutning verður að ræða frá minni hálfu að þessu sinni. Jeg hjó eftir því, að hv. 2. þm. Reykv. (JBald) þótti það óviðurkvæmileg orð af hálfu hv.frsm. (ÞórJ), er hann sagði, að þetta þing væri eitthvert það lakasta á síðari árum. Jeg verð að segja, að jeg tel þessi orð háttv.frsm. (ÞórJ) algerlega í tíma töluð. Jeg lít alveg sömu augum á þetta mál. Jeg verð að leyfa mjer að benda á vinnubrögð þingsins nú og á öðrum árum. Jafnvel á síðasta þingi, sem þó var ekki til fyrirmyndar í því efni, stóð umr. þessa máls aðeins tvo daga. Á hvað benda líkurnar nú? Jeg geri ráð fyrir, að engum þyki of í lagt að ætla, eftir því sem þegar er á daginn komið, að hún standi nú yfir minst 4 daga. Menn geta sjálfir sagt sjer, hverjar ástæðurnar muni vera. Hv. 2. þm. Eeykv. (JBald) benti einnig á, að það væri eðlilegt, að alt gengi tafsamara en verið hefði, og benti helst til þess, að það kæmi af því, að málin væru svo illa undirbúin.

Ekki rjett

. Jeg skrifaði það niður. Háttv. þm. sagði, að það væri tilefni þess, að alt væri seinna í vöfunum nú en hingað til. En jeg get bent á hina rjettu orsök; hún er óþarfamálæði sumra hv.þm. um hin ýmsu mál, sem fyrir liggja. Jeg hefi lítillega bent á það áður, hve þetta málði er ónauðsynlegt og óviðkunnanlegt, þó einkum það, sem aldrei hefir sýnt sig betur en nú, að menn skuli leyfa sjer að hafa óheyrilega langar og óþarfar umr. um mál við 1. umr., og það mál, sem öll áttu að fara í nefnd og komust líka öll til nefndar. Það segir sig sjálft, hve mikið það flýtti afgreiðslu málanna, ef háttv.þm. gætu komið sjer saman um, að í hinum stærri málum skyldu ekki tala nema 1–2 menn úr hvorum flokki. Nú má heita svo, að öll stærri málin sjeu enn í nefnd, og þá má nærri geta, hve mikinn tíma þau eiga eftir að taka, því varla verður 2. og 3. umr. styttri en 1. umr. Hlýtur sú spurning að vakna, hvernig við förum að forsvara það fyrir okkur sjálfum, að þjóðin skuli þurfa að horfa undrandi á þetta verklag. Það er gott, að háttv.þm. Str. (TrÞ) brosir. Það vill sjálfsagt svo til, að samviskan segir honum, að hann eigi engan verulegan þátt í þessari óþarfamælgi. Annars má telja þá á fingrum sjer, hverjir þar eiga hlut að máli, svo jeg segi háttv.þm. (TrÞ) sannleikann. Jeg ætlast ekki til þess, að hv.þm. sjeu þegjandi þingmenn, en málæðið hefir að þessu sinni keyrt svo úr hófi, að jeg stend alveg undrandi. Hefi jeg haft þann heiður að sitja allmörg þing undanfarið, en jeg hefi aldrei vitað slíkt. Gagnvart þeim ýmsu brtt., sem fram hafa komið, þá verð jeg að segja, að þótt jeg sje mörgum þeirra andvígur, þá geng jeg þess ekki dulinn, að þau mál eru sjálfsögðust og athugunarverðust, er lúta að því að hjálpa þeim, sem veikir eru. Jeg lít svo á, að það sje fyrst og fremst skylda við þjóðina að halda uppi sjúkdómavörnum, þótt jeg hinsvegar kannist fúslega við það, sem hæstv. fjrh. (JÞ) sagði, að fjárhagurinn sje mjög erfiður, og maður verði þess vegna, því miður, að takmarka sig allmikið í þessu efni. En mjer er spurn: benda brtt.hv.fjvn. og hv.þm. mikið í þá átt, að fjárhagurinn sje erfiður! Og ennfremur: hvað á að sitja fyrir? Eru það styrkveitingar til framkvæmda, sem beðið geta nokkurnveginn skaðlaust, eða styrkveitingar til jafnbráðnauðsynlegra fyrirtækja og Heilsuhælisfjelags Norðurlands! Jeg er þar ekki eins kunnugur og þeir, sem næstir standa, en jeg get vel sett mig í þeirra spor, sem óheppni lífsins hefir leikið svo hart, að þeir sjá ekki nema dauða sinn og sinna framundan, ef enginn hjálpar. - Hæstv. fjrh. (JÞ) benti á færa leið. Og jeg segi fyrir mig, ef um þetta tvent er að velja, þá er jeg ekki í vafa um, hvora götuna jeg geng, því að þrátt fyrir það, þó að landsverslunin sje nauðsynleg, þá er þó viðhald lífs og heilsu barna þjóðfjelagsins ennþá miklu nauðsynlegra. Hv. 2. þm. Reykv. (JBald) fór hjer í umr. að bera saman aðstoðarlækninn á Ísafirði og aðstoðarmanninn í hagstofunni. Hann er nú gamall kunningi sumra, er setið hafa lengi á þingi, aðstoðarlæknirinn á Ísafirði, og jeg treysti því fullkomlega, að engar innri tilfinningar ráði um það mál, eins og hv.þm. (JBald) sagði. Bara að ekki hafi innri tilfinningar ráðið orðum hans. Mjer finst það satt að segja undravert, ef hæstv. stjórn skyldi líða það lengur en 7 ár, að einhver maður kæmi ekki í embætti sitt, en gegndi öðru bara af því að það er arðvænlegra. Því að ekki efast jeg heldur um, að jafngóðan mann og þann, er hjer um ræðir, hefði mátt fá til að vera skrifstofustjóri landsverslunarinnar, ef hann hefði viljað fara í það embætti, sem nú er gert að óánægjuefni að frá honum var tekið. Þá var sami háttv.þm. (JBald) að minnast á verðtollinn. Jeg er honum sammála um, að hann er neyðarúrræði. En jeg er ekki maður til að benda á annan jafngóðan tekjustofn í staðinn, ef þessum væri fleygt, og það kemur okkur öllum saman um, að ríkissjóður getur ekki fullnægt nauðsynlegum þörfum, ef hann missir þessar tekjur. Hv. þm. Str. (TrÞ) mintist lítilsháttar á fjárveiting, sem háttv. minni hl. fjvn. (BJ) fer fram á til sendiherra í Kaupmannahöfn. Hv. þm. (TrÞ) kvaðst ekki hafa snúist í því máli. Jeg hefi ekki gert það heldur. Jeg leit og lít svo á, að það hafi verið óhappaverk, að embættið var felt niður, einkum af því, að í því sat jafngóður maður og sá, er það skipaði fyrst og síðast. Þess vegna mun jeg, þrátt fyrir sparnaðaráhuga minn, greiða atkv. með þessari brtt. Hitt er annað mál, hvort jeg fylgi öllum brtt.hv.þm. Dala. (BJ). Jeg fellst á það, sem hv.þm. Str. (TrÞ) sagði, að spara á alt, sem hægt er að spara, en jeg viðurkenni hinsvegar, að sumt er svo lífsnauðsynlegt, að það er ekki hægt að spara það. Hv. þm. Str. (TrÞ) mintist á brtt. um 2500 kr. styrk til húsabóta á gistingarstað. Hann tók rjettilega fram nauðsyn þess, að hægt væri að fá góða gisting, þegar komið væri af fjallvegi, og líka tók hann fram, að fyrir svona fjárveitingu væri fordæmi. Jeg verð að segja, að mjer finst þessi upphæð nokkuð há og að jeg er heldur andvígur svona styrk. Það er alt annars eðlis að veita hagkvæm lán. Þetta er beinlínis að gefa fje úr ríkissjóði. Jeg segi þetta ekki sem bein andmæli gegn till.hv.þm. Str. (TrÞ), því að hún hefir mikinn rjett á sjer, að því leyti að styðja að því, að ferðamenn eigi jafnan völ á góðum gistingarstöðum, en jeg spyr, hvort eigi sje gengið of langt inn á þessa braut, svo að ekki sje hægðarleikur að snúa aftur. Það er venjulegt á svona gistingarstöðum, að seldur sje greiði, bæði matur og hey, og mjer finst vafasamt, að rjett sje af ríkissjóði að styrkja slík fyrirtæki án alls eftirlits með því, hvernig fjenu sje varið. Jeg verð líka að telja það varhugavert að veita fje úr ríkissjóði til gistingarstaða. Ef öllum væri sýnt sama rjettlæti hvað það snertir, þá er hætt við, að umsækjendur gætu orðið nokkuð margir. Jeg skal svo ljúka máli mínu að þessu sinni. Jeg veit, að það er ekki til neins að vera að andmæla þessum brtt., sem fram eru komnar. Jeg reyndi í fyrra að mæla á móti ýmsum hækkunartillögum, en utan um þær stóð svo þjettur hringur, að ekki varð rofinn, og svo mun enn vera. Mjer er sama, hvort í hlut á Búnaðarfjelag eða Fiskifjelag eða aðrar stofnanir. Ef ríkið hefir ekki efni á að veita fje, vil jeg ekki, að það sje gert, hver sem í hlut á. Jeg er ekki illviljaðri þessum stofnunum en aðrir. En mjer finst, að menn verði þó að minsta kosti að sjá einhvern árangur af því fje, sem veitt er, og að þingmenn verði að muna það, að þeir eru ekki að fara með sitt eigið fje, heldur fje ríkissjóðs, sem þeim er trúað fyrir að fara með á þann hátt, er heiðarlegum mönnum sæmir.

Ásgeir Ásgeirsson Jeg vil aðeins benda hv.þm. Barð. (HK) á það, án þess að jeg ætli nokkuð að andmæla honum, að þegar hann settist, hefir hann ekki verið búinn að tala fyrir minna en 3–400 kr., eftir þeim útreikningi, sem hv.þm. lagði fyrir háttv. deild nýlega.

Þá er skuldin orðin mikil hjá hv.þm. V.-Ísf.

. Svona innskot kosta fráleitt minna en 5 –10 krónur eftir útreikningi þingmannsins. Sá munur er á um mig og hann, að það, sem jeg segi um brtt., hefir ekki sömu áhrif og það, sem hv.þm. Barð. segir, því að eftir því, sem hann skýrði sjálfur frá, eru þær tillögur samþyktar, sem hann andmælir. Það væri því tvöfaldur spámaður fyrir ríkissjóð, að þessi hv.þm. andmælti sem fæstu. Annars vildi jeg segja nokkur orð um brtt. mína um símalínu frá Mýrum að Núpi í Dýrafirði. Jeg flutti þessa till. í fyrra í frumvarpsformi, og var hún samþykt hjer í deildinni, en feld í Ed. með 7 atkv. gegn 7. Jeg benti á það í fyrra, að á Núpi byggi búnaðarsambandsforstjóri og prestur. En aðallega er þörf á símanum vegna skólans, til þess að þeir, sem þar eiga unglinga, geti náð til þeirra með góðu móti, meðan þeir stunda námið Jeg skal ekki fara fleiri orðum um þetta vegna umr., sem hjer urðu í fyrra un þessa till. Vænti jeg þess, að hún njóti ekki minna fylgis nú en þá, enda býs jeg við, þar sem við höfum heyrt þessa útreikninga um, hvað kostar að tala hjer að við getum orðið sammála um, að þessari fúlgu sje betur varið í símalínu til Núpsskólans heldur en að kjafta það upp hjer á einni kvöldstund. Umr. frestað. Á 45. fundi í Nd., laugardaginn 28 mars, var enn fram haldið 2. umr um frv. (A. 1, n. 203 og 242, 195, 204. 235).

Flm. (Bjarni Jónsson) Þetta litla frv. er fyrir þá sök fram komið, að stjórnin getur ekki, samkv. gildandi lögum, selt þessa jörð, af því að í landi jarðarinnar er lítil verslunarlóð. Nú vænti jeg hinsvegar, að hv. deild skilji, að ekki er hægt að búa á þessari jörð, eins og sakir standa. Ef ábúanda verður ekki synjað kaupsins, þá er hann fús á að girða nægilega stóran haga til afnota hestum ferðamanna. Um kauptúnið Búðardal er þess að geta, að það er lítið; eiga þar ekki skifti við nema fáar sveitir Dalasýslu. Nú á síðustu árum hefir það heldur minkað, og líkur eru ekki til þess, að það stækki meir en landrými er til á þeirri verslunarlóð, sem til er. En í þjóðjarðasölulögunum er það ákvæði, að stjórnin má ekki selja, nema þingheimild komi til, þær jarðir, sem í eru kauptún. Jeg vænti þess, að deildin leyfi þessu frv. að ganga til 2. umr. og nefndar, jeg býst við allshn. Vil jeg svo ekki tefja tímann með frekari umræðum.