Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) : Herra forseti. Ég hef lítið um þetta mál að segja. Fjhn. leggur til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir. En við prentun ríkisreikningsins hefur orðið prentvilla í 19. gr. 2. lið, og á heildarupphæðin að vera kr. 743383,27, en ekki 356883,33, eins og talið er í RR. Á rekstrarreikningi RR er upphæðin rétt. Af stjórnarráðsins hálfu munu verða gerðar ráðstafanir til að leiðrétta þessa skekkju. En eigi að síður er reikningurinn reikningsfærslulega réttur og eins og hann á að vera. Það er sem sagt aðeins um þessa skekkju að ræða, sem mun verða leiðrétt.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, er um samþ. á ríkisreikningnum fyrir árið 1943. Það er sem sagt verið að ganga frá ríkisreikningnum, þegar nokkuð er liðið á 4. ár frá lokum þess árs, sem reikningurinn er fyrir. Þetta tel ég, að sé óviðunandi með öllu, og hefur á það verið bent áður bæði af mér og öðrum. Ég geri ekki ráð fyrir því, að það þekkist nokkurt fyrirtæki, hvorki einstaklings né félags eða yfir höfuð nokkur stofnun, sem hefur það sleifarlag á sínu reikningshaldi og uppgjöri, að það skipti árum og það mörgum frá lokum reikningsárs og þangað til reikningsskil liggja fyrir. Ég vil í sambandi við þetta minna á það, að fyrir rúmum 2 árum eða nánar til tekið 16. febr. 1945 var afgr. í Sþ. þál. um endurskoðun og samþ. ríkisreikninga, og hljóðaði hún þannig, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að hlutast til um að hraða svo útgáfu reikningsins, að hann geti jafnan legið fyrir fullgerður með athugasemdum og svörum fyrir lok næsta árs á eftir.“ Fyrrv. ríkisstj. hefur sjáanlega haft þessa samþykkt að engu. Mér finnst ástæða í sambandi við þetta mál að vekja athygli á þessu. Og beini ég því til hæstv. núv. ríkisstj., hvort hún vilji ekki kippa þessu í betra horf. Ég sé hér í aths. við ríkisreikninginn 1943 frá yfirskoðunarmönnum, sem Alþ. hefur kosið, það, sem hér segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar yfirskoðunarmenn hófu starf sitt að þessu sinni í marzmánuði s. l., var ekkert af reikningnum prentað. Hafa einstakar arkir fengizt, eftir því sem prentun hefur miðað áfram. Þessi afgreiðsla á RR er afar óheppileg. Torveldar hún starfið mjög og veldur miklum tvíverknaði. Þess er að vænta, að framvegis verði RR fullgerður að minnsta kosti svo fljótt, að yfirskoðun geti hafizt óhindruð eigi síðar en ári eftir reikningslok.“ Ég skal ekki draga úr því, að rétt sé að prenta reikninginn fyrr en gert hefur verið. En hitt er mesti misskilningur, sem sýnilega gægist hér fram, að yfirskoðunarmenn geti ekki hafið sitt starf fyrr en reikningurinn liggi prentaður fyrir. Ég held, að flestir endurskoðendur félaga og stofnana sætti sig við að líta í reikninga þá, sem þeir eiga að endurskoða, þótt þeir séu ekki prentaðir. Og vitanlega geta þessir menn hafið starf sitt, hvenær sem er, eftir því sem reikningsfærslunni miðar áfram. Hins vegar gera yfirskoðunarmenn þær kröfur hér, að reikningurinn sé svo snemma prentaður. að yfirskoðun geti hafizt ári eftir reikningslok. Þetta eru vægari kröfur en Alþ. gerði 1945 um þetta. Samkv. þeirri þál., sem ég vitnaði til, er gert ráð fyrir því, að reikningurinn geti legið fyrir með aths. og svörum fyrir lok næsta árs á eftir. Samkv. þessu ætti reikningurinn frá 1946 að liggja fyrir fullgerður fyrir lok ársins 1947. Og þetta er vel hægt að gera. Það er ekkert því til fyrirstöðu, ef ríkisstj. og starfsmenn hennar og yfirskoðunarmenn þeir, sem Alþ. kýs á hverjum tíma, vinna verkið, þegar á að gera það. Það þýðir ekki að sakast um orðinn hlut, en ég vil beina til hæstv. ríkisstj., að hún beiti sér fyrir því, að á þessu verði ráðin bót, þannig að fyrir næsta þing verði lagðir fullgerðir 3 ára reikningar, fyrir árið 1944, 1945 og 1946. Þessa reikninga alla ætti að leggja fram haustið 1947. Þetta er vel hægt að gera.



Það er ekki að ófyrirsynju, að fram komi aths. varðandi það, sem hv. síðasti ræðumaður talaði um. Það er full ástæða til þess, að fundið sé að því, hvílíkur seinagangur er orðinn á afgreiðslu ríkisreikningsins. Yfirskoðunarmenn hafa gert kvartanir á hverju ári undanfarið. En það, sem í veginum er, er ekki, að það strandi á endurskoðunarstarfi varðandi yfirskoðun reikninganna, heldur er það hin umboðslega endurskoðun, sem strandar á. Hún er á eftir tímanum, eins og raun ber vitni um. Ég skal með leyfi hæstv. forseta lesa svar ráðh. við aths. yfirskoðunarmanna við reikninginn 1943: „Hinni umboðslegu endurskoðun er nú að mestu lokið fyrir árið 1944 og að nokkru fyrir 1945.“ Þetta er undirskrifað 11. apríl 1947. Umboðslegu endurskoðuninni fyrir 1944 er þá að verða senn lokið. Við yfirskoðunarmenn skiluðum aths. við þennan reikning, sem fyrir liggur, í sept. í haust, en gengið var frá honum 11. apríl. Af hverju stafar nú þessi dráttur? Hann stafar af því, að hin umboðslega endurskoðun fyrir árið 1943 var ekki búin fyrr. Það er endurskoðunardeilda í stjórnarráðinu. sem stendur á. Um þetta hef ég svo ekki meira að segja. Það er mjög æskilegt, að Alþ. geri einhverjar ráðstafanir varðandi þetta. Og er sízt andstaða gegn því frá mér, og ég býst ekki heldur við frá mínum samstarfsmönnum.

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) : Ég get að nokkru leyti sparað mér að fara orðum um þessa aths. hv. þm. V-Húnv., því að hv. þm. A-Húnv. hefur drepið á nokkur atriði, sem gefa skýringu á þeim seinagangi, sem hér er um að ræða. Reyndar mætti segja, að eins vel ættu þessar umr. heima undir frv. um fjáraukal., þegar það kemur til umr. En það skiptir ekki máli, því að þetta bindur hvað annað. Það má alveg eins tala um þetta í sambandi við þetta mál. Hinni umboðslegu endurskoðun á að ljúka, áður en yfirskoðunarmenn hefja sitt starf. Það er búið að gefa skýringu á því. Og við höfum orðið að skila reikningnum, áður en við gátum séð umboðslegu endurskoðunina um einstakar gr., af því hún var orðin svo mjög langt á eftir. Hins vegar er það mesti misskilningur hjá hv. þm. V-Húnv., að eins sé hægt að endurskoða ríkisreikninginn, þótt hann liggi ekki fyrir prentaður. Í fyrsta lagi er það næstum tvöfalt verk, samanburðurinn er næstum tvöfaldur. Og þar til honum er að öllu leyti lokið, getum við ekki verið vissir um einstök atriði. Sjá þá allir í hendi sér, hvað starfið er mikið og tafsamt. Þetta horfir að vísu öðruvísi við, ef endurskoðunarstarfið væri fast starf og menn gætu daglega fylgzt með því, hvað reikningshaldinu liður hjá ríkissjóði. Þá væri endurskoðuninni að miklu leyti lokið, þegar reikningsuppgjör færi fram. En það er annað mál, og þannig hefur þetta starf ekki verið til þessa. Og væri um slíkt að ræða, yrði að breyta bæði til um greiðslumáta og annað. Hins vegar getur hv. þm., ef honum sýnist, krafizt þess, að yfirskoðunarmenn hagi þannig starfi sínu, en það byggist ekki á neinni formúlu eða neinni venju. Þótt ég taki þetta fram. er það síður en svo, eins og kom fram í ræðu hv. þm. A.-Húnv., að ég sé ánægður með hlutina, eins og þeir eru. Þetta ástand bitnar ekki eins á neinum og þeim, sem að þessu vinna. Svo má í þessu sambandi minna á vinnuskilyrðin. Við höfum orðið að vera í smákompu og orðið að stafla í hvert sinn, er við gengum frá. Stundum vorum við þar, sem annað fólk var við vinnu. Og þar varð vitanlega að pakka saman og binda í pinkla. Ofan á þetta hefur svo bætzt það, að s. l. ár hafa engin húsakynni verið fáanleg undir þessa vinnu. Ráðuneytið reyndi sjálft, en ekkert gekk. Að lokum fengum við þó herbergi á Hótel Borg. En sú stofnun er, eins og kunnugt er, til annars fremur ætluð en að þar fari fram endurskoðun ríkisreikninganna. En hins vegar hef ég ekkert á móti því að vera þar. Nú er verið að byggja nýja viðbót við Arnarhvol og er yfirskoðuninni ætlað pláss þar, og vil ég vona, hvað þetta áhrærir. að betur verði að þessu búið en verið hefur, hverjir svo sem eiga að vinna þetta verk á komandi árum. Ég er ekki með þessu að ásaka stjórnina. Það er erfitt að fá húsnæði. Annars hálffurðar mig á því, hvað hv. þm. V-Húnv. gerir lítið úr þessu verki, að endurskoða ríkisreikninginn. af því að ég veit, að hann hefur nokkra þekkingu á þessu mikla starfi. Hv. þm. minntist á þál. frá 1945. Við könnumst við hana. Og það er ekki undarlegt, þótt hér komi rödd um það, að þessu skuli flýtt. En þó ber þess að gæta, að þegar talað er um þetta, þá ber að gera það með fullri skynsemd. Ég man vel, hvernig þetta stóð af sér þegar sú þál. var flutt. Þá var fyrst lagt til. að yfirskoðun skyldi lokið næsta ár eftir það, sem reikningurinn fjallaði um, og leggjast fyrir þing þess árs. Þá var bent á það, að 15. febr. ætti þingið samkv. l. að koma saman. 15. febr. í vetur átti þá reikningurinn fyrir 1946 að vera fullbúinn og búið að yfirskoða hann. Þessu var breytt, því að þetta er óframkvæmanlegt. Og það verður að ganga þannig frá reikningnum, að það er óhugsanlegt, að hann geti verið búinn, jafnvel þótt þing komi saman að haustinu. Ég mótmæli því ekki, sem hv. þm. V-Húnv. lagði mesta áherzlu á í sinni ræðu, að því aðeins kemur reikningurinn að notum, að ekki sé of langt um liðið, þegar hann kemur fyrir Alþ., frá því, að þær greiðslur hafa verið inntar af hendi, sem þar um ræðir. Þetta skilja allir. En það verður að ganga öðruvísi fyrir sig. Það á að byrja á upphafinu. Það verður að loka reikningunum fyrr. Umboðslega endurskoðunin verður að koma næst og að lokum yfirskoðunin. Það er ekki annað hægt en að viðurkenna, að þetta gangi seint. Hv. þm. V-Húnv. sagði, að nú ættu í haust að vera til 3 reikningar, fyrir 1944, 1945 og 1946, þ. e. s. l. ár. Reikningur ársins 1944 er langt kominn. Nú hef ég ekki innt eftir, hvort búið er að loka reikningum ársins 1946. Ég efast um, að það sé búið, en þó svo væri, þá er eftir umboðslega endurskoðunin og yfirskoðunin. Ef allt væri vel undirbúið, þá væru möguleikar á þessu, en eins og störfum er nú hagað, vantar mikið á, að þetta sé hægt. Ég vil minna á það, að það stendur bæði upp á mig og hv. þm. V-Húnv., þar sem ekki er enn búið að kjósa yfirskoðunarmenn fyrir þetta ár, en frá því verður að ganga, til þess að reikningarnir geti orðið tilbúnir fyrir næsta haust. Þetta stendur þá opið. Það þarf að hafa það í huga, að allt sé eins og það á að vera. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar. Það yrðu sjálfsagt margir fegnir að fá þetta öðruvísi en það hefur verið, en engir eins fegnir og yfirskoðunarmennirnir, sem eiga í miklu stímabraki við að koma þessu í kring, og við höfum neyðzt til þess að loka reikningnum án þess að sjá endurskoðunina á honum, af því hún var ekki búin.



Þessar ræður hv. þm. A-Húnv. og hv. 1. þm. Árn. gefa ekki mikla ástæðu til andsvara frá minni hálfu. Þeir mótmæltu því ekki, að hægt væri að endurskoða reikninginn. án þess að hann lægi prentaður fyrir. Menn skrifa náttúrlega misjafnlega skýrt og greinilega, en ég hefði haldið, að það væri ósköp auðvelt að endurskoða reikninga, ef sæmilega væri frá þeim gengið, þó að þeir væru ekki prentaðir. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu, að endurskoðun gæti byrjað, áður en búið væri að loka reikningunum til fulls. og vitanlega verður að loka þeim, áður en búið er að ljúka prentun þeirra, því að ég hafði haldið, að sá sem ætti að ganga frá reikningunum, væri ekki prentsmiðjan, það væri ríkisbókhaldið. Ég efast ekki um, að á hinni umboðslegu endurskoðun hafi staðið. Það er ekki á valdi yfirskoðunarmanna, heldur stjórnarinnar að breyta því. En ég veit ekki betur en að endurskoðandi ríkisins hafi það starf að sjá um þetta, og hann hefur heilan her manns í sinni þjónustu, og að réttu lagi ætti hin umboðslega endurskoðun að sjá um, að reikningar ríkisbókhaldsins væru tilbúnir í tæka tíð, á sama hátt og endurskoðendur ættu að reka eftir hinni umboðslegu endurskoðun. Það er ákaflega óviðfelldið að koma hér með ríkisreikning 4 árum eftir, að það gerðist, sem þar er reikningsfært. Mér þykir vænt um, að þm. eru báðir á sama máli um þetta höfuðatriði. Þeir mega ekki skilja mig svo, að ég sé fyrst og fremst að ásaka þá um þetta. Það er stjórnarinnar að sjá um það. En ég vil mótmæla því, að það sé miklum erfiðleikum bundið fyrir þá að byrja endurskoðun, fyrr en búið er að prenta reikninginn. Það er vafalaust rétt, að þeir hafa haft slæma aðstöðu til þess að vinna þetta verk, vegna þess að þeir hafa ekki húspláss til að vinna það í. En ég hygg, að eftir hina stóru viðbyggingu við Arnarhvol ætti að fást úr þessu bætt og betri starfsskilyrði að vera eftirleiðis. En eins og ég hef sagt, er það fyrst og fremst stjórnin, sem þarf að beita sér fyrir endurbótum á þessum málum, því að það er til skammar, hve seint þetta er. Alþingi á náttúrlega að kjósa endurskoðunarmenn. Það á hæstv. stjórn að sjá um, og fráleitt stendur á þinginu að kjósa þessa menn.

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) : Það er bara smáaths. Hv. þm. V-Húnv. vildi lítið úr því gera, að það væri svo mikið atriði viðvíkjandi yfirskoðun ríkisreikninganna, hvort þeir séu prentaðir eða ekki. Þetta stafar af ókunnugleika hans, því að hann, jafnreikningsglöggur maður og hann er, mundi fljótlega reka sig á þetta, ef hann ætti að hafa þessi störf með höndum. Það er að vísu hægt að ganga úr skugga um, hvernig reikningurinn stendur sig, en aðeins að litlu leyti, og það fer eftir þeim plöggum, sem fylgja. Í svokölluðum spjaldakassa getur maður alveg séð, hvað reikningnum líður, en þrátt fyrir það liggur reikningurinn ekki fyrir, heldur þarf maður að bera hann saman við skýrslur umboðsmannanna. Þegar svo reikningurinn kemur prentaður, þarf maður að vinna hann allan upp aftur, það gerir flokkunin, að þetta liggur ekki ljóst fyrir. Þetta er að nokkru leyti að vinna verkið tvisvar, og það er það, sem okkur er ekki vel við. Yfirskoðunarmennirnir eru þrír, og ef þeir eru allir við starf, geta þeir gert hver sitt verk, og það er hagfelldara. Um þetta skal ég ekki segja meira. Um hina umboðslegu endurskoðun er það að segja, að nauðsynlegt er, að hún gangi fyrr fyrir sig en nú á sér stað. Það er eðlilegt, að ykkur þm. þyki reikningurinn koma seint, en ég bið ykkur að hafa í huga, að þessum reikningi hefur verið skilað, þótt við höfum ekki átt kost á að sjá hina umboðslegu endurskoðun nema að mjög litlu leyti. En við eigum að sjá hann umboðslega endurskoðaðan. Það þarf að byrja miklu fyrr en nú er. Þegar hinar einstöku stofnanir hafa lokið við reikninginn hjá sér, á umboðslega endurskoðunin eftir að fara yfir þessa reikninga. Ef stjórnarráðið hefði nægilega marga menn, væri hægt að endurskoða í stofnununum sjálfum og flýta fyrir sér, svo að hægt sé að vera fljótari með verkið, þegar búið er að gera upp reikninga hinna ýmsu stofnana, en þetta á þó aðeins við Reykjavík og ekki stofnanir úti um land, því að við verðum að bíða eftir, að reikningarnir berist til stjórnarráðsins, og þá er komið talsvert fram á árið næsta eftir reikningsárinu. Ég er á sama máli um það, og hef enda látið það í ljós. að þegar svona langt er um liðið, hefur það misst marks, sem endurskoðunarmenn höfðu að athuga við reikninginn, en samt vil ég benda á það, að yfirskoðunarmennirnir hafa gert minni kröfur en þeir ættu að gera til þess að hafa „krítíska“ endurskoðun á reikningnum, vegna þess að Alþingi hefur ekkert gert, þótt yfirskoðunarmenn væru óánægðir, og hefur því nær ætið vísað frá till. yfirskoðunarmanna í því sambandi, og Alþingi hefur ekkert gert, þó að um alvarlega hluti væri að ræða, sem frá mínu sjónarmiði voru mjög aðgæzluverðir. En þó að þetta gangi svona til, á það ekki að verða til þess, að við leggjum árar í bát.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Eins og kunnugt er hafa fyrningar á eignum ríkisins verið færðar til gjalda á rekstrarreikningi ríkisins nú um langt skeið. Hér er það lagt til, að fyrningarupphæðin skuli lögð inn á sérstakan sjóð. Frv. er samið af fjmrn. og hefur gengið í gegnum Ed. með fylgi fjhn. Fjhn. Nd. leggur til, að frv, verði samþ. óbreytt.

Ásgeir Ásgeirsson Fjhn. flytur þetta frv. eftir beiðni hæstv. atvmrh., og mun hann sjálfur gera nánari grein fyrir frv.

Atvmrh. (Bjarni Ásgeirsson) : Hv. fjhn. hefur orðið við beiðni minni að flytja þetta frv. Frv. þetta er flutt í samræmi við 9. gr. raforkul., þar sem gert er ráð fyrir því, að stjórnin afli sér árlega heimildar til aðgerða í raforkumálum, eftir að hún hefur komið sér niður á, hvað gera skuli í þeim efnum á næstunni. Raforkumálastjóri hefur gert áætlun um framkvæmdir í þessu efni á næstu árum og lagt fyrir stjórnina. Þetta hefur sömuleiðis verið lagt fyrir raforkumálaráð, og hefur það fallizt á hinar fyrirhuguðu framkvæmdir í stórum dráttum og stjórnin sömuleiðis. Það, sem hér er farið fram á, er það, sem stjórnin hafði hugsað sér að framkvæma á næsta ári. Það kom til orða milli mín og raforkumálastjóra að tengja þessi mál við fjárl. hvers árs, þannig að aflað sé í sambandi við fjárl. þeirra heimilda, sem þarf til þess að geta framkvæmt þessi mál. Ég ræddi þetta við fjvn., en það varð að samkomulagi milli mín og hennar, að eðlilegra væri að leggja fyrir hvert þing frv. viðvíkjandi þeim framkvæmdum, sem ætlazt er til, að gerðar verði á hverju ári. Það var því samþykkt að hafa þennan hátt á og að bera þetta fram með þessu móti. Þetta er nokkuð síðbúið, en ég vænti, að takast megi að koma þessu fram á þeim fáu dögum, sem þing á eftir að standa, og vænti þess, að ekki verði fremur mótmælt hér á þingi en í raforkumálastjórn og raforkumálanefnd, að þessar framkvæmdir fari fram. Vona ég, að hv. d. geri sitt til þess að hraða málinu, svo að það komist í gegn á þessu þingi.