Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í umr. um daginn urðu nokkrar deilur um það, hvers virði hlutabréf Útvegsbankans væru. Þm. Ísaf. hélt því fram, að þau væru meira en nafnvirði og það væri að ganga á rétt kaupenda að selja þau, þau mundu seljanleg innan skamms. Ég leyfi mér að benda á hið sama og hv. þm. V.-Ísf., að bréfin eru einskis virði vegna þeirra takmarkana, sem ríkisstj. beitir á hverjum tíma um arðgreiðslu. Tel ég, að það stappi nokkuð nærri ákvæðum stjórnarskrárinnar að halda þessum eignum verðlausum fyrir almenningi árum saman. Í l. nr. 7 frá 11 marz 1930 stendur í 7. gr.: „Á hluthafafundum félagsins skulu engar takmarkanir vera á atkvæðisrétti, að því er hlutafé ríkissjóðs snertir“. Meðan þetta stendur óbreytt í l., ræður stjórnin ein öllu .um rekstur bankans, arðgreiðslur og sérhvað annað, og getur því haldið bréfunum verðlausum um aldur og ævi, eins og gert hefur verið frá stofnun bankans. Ef till. 2. minni hl. verður samþykkt, verður réttur hluthafa ekki fyrir borð borinn, enda er sjálfsagt að binda enda á þessa tilraun sem fyrst. Það er ekki sæmandi, að ríkið beiti valdi sínu gegn þegnunum til þess að kúga þá eftir vild. Það á ekki að eiga sér stað, eins og þjóðfélagsskipuninni er háttað að minnsta kosti að nafninu til í þessu landi. Ef það hefur verið þjóðarnauðsyn að stofna bankann, og um það þarf ekki að efast, þá á líka að meta það við þá menn, sem hjálpuðu til þess, og sýna það nú í verki með því að greiða nú út fé hluthafanna, sem lagt hafa á sig byrðar í þágu alþjóðar á þeim tíma, sem þess var þörf. Eðlilegt væri, að í stað nafnverðs kæmi 120, en ekki mun ég bera fram þá brtt., en sjá, hvernig þessu reiðir af. Með því að tímabinda þetta við 1944 er ekki séð fyrir því, að þeir hluthafar, sem eru í ófriðarlöndunum, geti notið þessa, en það er langt frá að vera rétt að hindra þá, sem dveljast í útlöndum, frá að geta selt sín bréf, láta þá liggja undir þessum - ég vil ekki segja - þrælalögum. Þeirra vegna ætti að miða tímann við stríðslok eða árslok 1944, ef stríðið yrði á enda fyrir þann tíma.



Ég ætla aðeins að fara nokkrum orðum um málið. Þál., sem lá fyrir þinginu 1941, var afgr. með rökstuddri dagskrá, sem náði samþykki þingsins. Meiri hluti þingmanna sá ekki ástæðu til, að ráðizt væri í kaup á hlutabréfum bankans. Hagur bankans var mjög batnandi. Því hefur verið lýst yfir, að athugun hafi farið fram á hag bankans. Eins og sakir standa er hagur og ástand bankans miklu betra nú en þá. Hlutabréfin eru miklu meira en nafnvirði. Verðið hefur hækkað vegna hinnar miklu verðhækkunar, sem nú er. Lagðar hafa verið fyrir vegna skuldatapa um 3 milljónir kr., og því er haldið fram, að ekki sé mikil hætta á skuldatöpum fyrir bankann. Húseignir örlátt metnar og stórfé í gengissjóði örugg eign. Það virðist ekki ósanngjarnt, ef kaupa á hlutabréf bankans, að gefa fyrir þau meira en nafnverð, og mundi láta nærri, að rétt væri, að það yrði um 125% eða 25% fram yfir nafnverð. Nú var því þannig varið samkv. síðasta reikningi bankans, að lagt var fyrir til næsta árs, eftir að þessi frádráttur fór fram, sem ég minntist á, - og eftir að stjórnin var búin að gefa nokkuð af nettóhagnaðinum, hversu rétt það er samkv. samþykktum um bankann, skal ég ekki deila um á þessum stað, - þá er fært yfir sem svarar á 3. af hundraði af allri hlutafjáreign, sem bankinn samanstendur af, en það eru rúmar 7 millj. kr. Auðvitað bar að greiða hluthöfum þennan yfirfærða arð. Og með áframhaldandi hækkandi hag bankans er auðséð, að ekki verður hjá því komizt að greiða hluthöfum arð, svo að þessi bréf hljóta að verða arðvænleg eign. Og þegar ekki var talin ástæða til þess á þrengingatímum að rétta hluthöfum hönd í þessu efni, þá tel ég ekki ástæðu til að skjótast nú fram fyrir merki til þess að ná í þessi bréf fyrir lágt verð tiltölulega - og jafnvel til gráða fyrir ríkissjóð, eins og haldið hefur verið fram hér undir umr., að ætti að stefna að. Ég held því fram, að heppilegasta niðurstaðan í þessu máli sé sú að samþ. heimild fyrir bankann sjálfan til þess að leysa inn þessi bréf, eftir því sem honum sýnist. Og þá getur hann greitt hærra en nafnverð fyrir bréfin. Ég held, að þetta væri heppilegra en hitt, að ríkið færi að hefjast handa um þetta og gefa út skuldabréf. Því að ég sé ekki annað en nóg gjöld steðji að fyrir ríkissjóð að inna af hendi, án þess að fara þurfi að bæta þessu ofan á. Og yfirleitt er vafamál, hvort þjóðinni er það heillavænlegra, að ríkið blandi sér í rekstur hlutafélaga og gerist þar hluthafi meir en nauðsyn krefur.

Frsm. 1. minni hl. (Finnur Jónsson) : Það hafa nú komið fram við umr. um þetta mál ýmsar hinar venjulegu bollaleggingar í sambandi við þetta mál. En ég held þó, að rétt sé fyrir þá, sem vilja gefa sparifjáreigendum, sem hafa verið neyddir til að gera fé sitt, sem þeir áttu inni í Íslandsbanka, að hlutafjáreign í Útvegsbankanum á sínum tíma, að halda sig við till. fyrri minni hl. fjvn. Ég vil geta þess fyrir hönd þess minni hl., að hann er samþykkur hinni skrifl. brtt. hv. þm. Vestm. (JJós) um að tímabinda þetta, og mælir því fyrir minni hl. fjvn. með því, að sú brtt. verði samþ. ásamt aðaltill. Þær bollaleggingar, sem hér hafa átt sér stað um það, hve þessi bréf væru mikils verð, ef þetta og þetta ástand ríkti, ef stjórnin á bankanum væri eins og á venjulegum hlutafélögum, hafa í þessu tilfelli ekkert að segja. Því að það er ekki tilfellið, að hann sé þannig rekinn, og það er ekki heldur von til þess, að því verði breytt. Ríkissjóður ber ábyrgð á sparifjárinnstæðum í bankanum á hverjum tíma, og það er ekki nema eðlilegt, að ríkissjóður sporni við því, að greiddur verði arður af þessu fé, enda hefur hann ekki verið greiddur í 12 ár. Þessir fyrrverandi sparifjáreigendur hafa átt fé sitt þannig inni í bankanum vaxtalaust í þessi 12 ár. Og eins og nú hefur verið tekið fram, var þetta eins konar ellitrygging þeirra manna, sem fé þetta áttu. Og það er tekið fram í till. okkar, að það beri ekki að kaupa af öðrum þessi hlutabréf en upphaflegum eigendum, og þá ekki, þó að hlutabréfin hafi skipt um eigendur í millitíðinni. Það getur vel verið, að þessi hlutabréf yrðu í 200 eða 300% verði, ef arður væri greiddur af hlutafénu. En það eru bara ekki líkindi til þess, að svo verði gert, á meðan ríkissjóður ábyrgist sparifjárinnistæður í bankanum og getur ráðið þessum banka. Nú er það skoðun ýmissa manna, að bankarnir eigi að vera ríkiseign, eins og Landsbankinn og Búnaðarbankinn eru. En ef verzla ætti með þá aðstöðu yfirleitt, sem bankinn veitir, þá væru þessi hlutabréf margfalt meira virði en gert er ráð fyrir hér í þáltill. að kaupa þau fyrir. En það er bara alls ekki um það að ræða að verzla með þessa aðstöðu. Og þar sem það liggur nú fyrir, að þessi bréf ganga ekki kaupum og sölum fyrir nafnverð einu sinni, þá er það engin ásælni af hæstv. Alþ. að samþykkja þessa till., sem hér liggur fyrir. Alþ. væri þá aðeins að gefa þeim, sem það vilja, kost á að losa sig við þessi hlutabréf. Og ég tel, að það ætti ekki að dragast lengur. Það er búið að draga það nóg.

Frsm. 2. minni hl. (Skúli Guðmundsson) : Herra forseti. Þeir hafa þegar allmargir talað, hv. þm., sem eru fylgjandi því, að ríkisstj. verði falið að kaupa þessi hlutabréf Útvegsbankans. Þeir hafa vikið að því, nokkrir þeirra, að það hafi verið lagt mjög að innstæðueigendum hjá bankanum 1930 um að leggja fram sem hlutafé sparifé sitt. Og hv. þm. Barð. lét svo um mælt, að það mundi stappa nærri stjórnarskrárbroti að láta það svo ganga lengur, að þessir hlutabréfaeigendur fengju ekki selt bréfin, heldur ættu þau áfram. Hvað, sem um þetta má segja, - og það er víst nokkuð til í því, að það hafi verið lagt að mönnum að kaupa hlutabréf, þegar Útvegsbankinn var stofnaður, - þá er vitanlegt, að það hefur verið öllum í sjálfsvald sett, hvað þeir gerðu í því efni. Það hefur enginn verið til neyddur að leggja fram hlutafé. Og sést það af því, að eftir því sem ég hef heyrt haldið fram, þá munu einstakir menn, sem áttu fé hjá Íslandsbanka 1930, bæði á hlaupareikningi og í sparisjóði, hafa komizt hjá því að leggja fram hlutafé. Þeir, sem hins vegar hafa þá keypt hlutabréf fyrir einhvern part af innstæðum sínum hjá bankanum, hafa vitanlega gert það ótilneyddir, vegna þess að þeir hafa álitið, að það væri þeim sjálfum fyrir beztu, því að með því gætu þeir þó tryggt einhvern hluta inneigna sinna, sem þar var. Hv. 1. þm. Reykv. (MJ) segir, að það sé ómögulegt að samrýma eign ríkis og einstaklinga í fyrirtæki sem þessu. Ég get nú ekki á þetta fallizt, og ég skil ekki, hvernig það má vera, því að ég held, að það hljóti að vera sameiginlegt áhugamál þeirra einstaklinga og stofnana, sem þar eiga hlutafé, að þetta fé beri arð, að rekstur stofnunarinnar verði þannig, að þetta fé geti orðið arðvænleg eign. Ég veit ekki betur en ríkið eigi hluti í fleiri félögum, eins og t. d. í Eimskipafélagi Íslands. Og ég hef ekki heyrt þess getið, að það hafi komið í ljós neinir sérstakir annmarkar í sambandi við þá sameign ríkis og einstaklinga. Því er haldið fram, að í þessu hlutafélagi, Útvegsbankanum, ráði ríkisstj. öllu, en aðrir engu. Þetta eru öfgar. Það er rétt, að ríkið hefur þar meirihlutavald, en að aðrir hluthafar ráði þar engu, er ekki rétt. Þeir hafa atkvæðisrétt í stjórn bankans í samræmi við hlutafjáreign sína. Og ég hygg, að í mörgum tilfellum sé tekið tillit til þess, sem aðrir segja um málefni bankans en ríkisstjórnin. Annars hafa þeir flestir, sem hér hafa mælt með því, að ríkisstj. verði falið að kaupa þessi hlutabréf, rætt mjög um það, að þessi hlutabréf, sem kaupa ætti, væru aðallega í eigu gamalmenna, sem þyrftu að selja bréfin til þess að fá þar handbært fé. Þeir hafa látið í ljós mikla umhyggju fyrir þessu gamla fólki. Nú er þetta vitanlega ekki nema að litlu leyti rétt, því að ef þessi þáltill. verður samþ. samkv. till. fyrri minni hl. fjvn., þá er ríkisstj. ekki heimilað, heldur fyrirskipað að kaupa m. a. hlutabréf útlendinga í bankanum, sem nema töluvert á aðra milljón kr., svo framarlega sem ekki hafi orðið eigendaskipti að þeim bréfum, síðan bankinn var stofnaður.

Þetta er ekki rétt

. Mér virðist það vera þannig. Ég fæ ekki betur séð eftir brtt. 358 en hún eigi við alla upprunalega eigendur hlutabréfanna, og er þar ekkert tekið fram um það, að þetta gildi aðeins fyrir Íslendinga. En hvað, sem um þetta má segja, sem hv. þm. Ísaf. heldur fram um það, að þessi hlutabréf séu ellitrygging gamla fólksins, þá býst ég ekki við, að það verði nú hægt að halda því fram, að þetta sé sérstök ellitrygging hinna erlendu stofnana, sem létu part af innstæðum sínum hjá Íslandsbanka til hlutabréfakaupa. Það hefur komið fram að undanförnu sá vilji hjá mörgum að borga nú erlendar skuldir ríkisins. Og virðist mér því stefnt hér í öfuga átt við það, ef nú á að fara að fyrirskipa, að ríkisstj. stofni til skulda erlendis með því að ástæðulausu að fara að kaupa hlutabréf af útlendingum fyrir allháa fjárhæð. Hv. 2. þm. Rang. (IngJ), sem greiddi ekki atkvæði um þetta mál í fjvn., hefur nú áttað sig á því og mælir nú með því, að þessi bréf verði keypt. Hann talaði, eins og fleiri hafa gert hér, um umhyggju sína fyrir gamla fólkinu. En síðan sagði hann, að þessi bréf væru 50%o meira virði en þau eru talin að nafnverði og það væri sjálfsagt að nota tækifærið nú fyrir ríkið að kaupa þau, meðan þau fengjust fyrir nafnverð. Annar hv. þm. sagði, að sennilega væri hægt fyrir ríkið, ef það vildi selja hlutafjáreign sína í bankanum, að selja hana fyrir allt að því tvöfalt nafnverð og væri því rétt af ríkinu að nota nú þá aðstöðu, sem það hefði, til þess að kaupa þessi bréf, sem fáanleg væru. - Þá var umhyggjan fyrir gamla fólkinu allt í einu fokin út í veður og vind hjá þessum hv. þm. Nú væri um að gera að fá þessi bréf fyrir nafnverð, áður en þau hækkuðu í verði. Þannig rekur sig eitt á annars horn hjá meðmælendum þáltill. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð. Ég tel enga nauðsyn á því, að ríkið fari nú að stofna til skulda í sambandi við þessi bréf. Hagur bankans er og verður væntanlega þannig, að það ætti að vera mögulegt fyrir þá, sem eiga hluti í honum og vilja selja þá, að koma þeim í viðunandi verð, án þess að ríkið sé að ásælast þessar eignir.



Herra forseti. Ég er fyrir hönd okkar flm. þessa máls þakklátur þeim, er skipa fyrri minni hl. fjvn., fyrir þær till., sem þeir hafa gert í málinu, eins og ég hef áður lýst, og þeim hinum öðrum hv. þm., er hafa stutt þá hugmynd, að ríkið leysti nú til sín þessi bréf. Og í raun og veru hefði verið alveg óþarfi fyrir mig að tala meira um þetta mál eftir þá greinagóðu ræðu, sem hv. þm. V.-Ísf. (ÁÁ) hélt hér, þegar málið var hér síðast til umr. En síðan hafa tveir andmælendur málsins tekið sig til - og að vísu einn meðmælandi þess, sem hefur gert nokkrar athugasemdir við mína skrifl. brtt. Athugasemd hans var nú aðallega um það, að fullnusta væri ekki ger með þessari till. En ég geri ráð fyrir, eftir því sem orð hans féllu, það var hv. þm. Barð., að hann muni ekki leggjast á móti því, að þetta spor verði stigið í málinu, þar sem það óneitanlega er allmikil rétting á hlut þeirra, sem hér eiga eftir að telja. En að því er snertir tímatakmarkið þá heyrði ég það á ýmsum, sem annars voru málinu hlynntir, að þeir töldu rétt, eins og fram kom í ræðu hv. þm. Ísaf., sem er frsm. fyrri minni hl. fjvn., að eitthvert tímatakmark væri sett, sem þessum bréfum þyrfti að vera skilað fyrir til skiptingar fyrir ríkisskuldabréf. Og með því að þáltill. er einungis miðuð við innlenda menn, þá gerði ég ráð fyrir, að árs frestur væri nægilegur. Ef þáltill. verður samþ., verður þetta auglýst rækilega af ríkisstjórninni. Og ég skil ekki annað en að innlendum aðilum nægi árs frestur til þess að athuga, hvort þeir vilji skipta á þessum bréfum eða ekki. Í því sambandi vil ég leggja áherzlu á, að hér er ekki um þvingun að ræða gagnvart hluthöfum, heldur verður, ef till. verður samþ., það boðið fram, að þessi skipti á hlutabréfum fyrir ríkisskuldabréf verði gerð. Hv. þm. Dal. (ÞÞ) talaði hér nokkuð um þáltill. og var, að mér skildist, mjög velviljaður í garð þeirra hluthafa, sem um er að ræða, og var slíks von af svo mætum manni. Hann er orðinn það kunnugur þessum málum. Það nægir nú minna til þess að hræra hjartastrengi hv. þm. Dal. en þetta mál, þar sem augljóslega kemur fram, að fjölmargir hv. þm. telja nú orðið hið mesta nauðsynjamál að veita því fólki nokkurt liðsinni, sem hér á eftir að telja. Mér virðist hv. þm. Dal., sem skrifaði undir nál., þar sem lagt er til að fella þáltill. og gera ekkert í málinu, vera að komast á þá skoðun, að hér sé allt of skammt gengið, það sé ekki nærri nógu vel gert fyrir það fólk, sem hér á hlut að máli. Ég hefði fagnað því, ef svo mikil heilindi hefðu verið í málfærslu hans, að frv. hefði legið fyrir frá þeim hv. þm., þar sem væri gerð gagnger till. um hærri útborgun og rausnarlegri afgreiðslu málsins. En þeim hv. þm. hefur láðst að bera slíkt frv. fram. Tilfinningar hans hafa hins vegar hlaupið með hann - ja, alls ekki í gönur, heldur á það rausnarskeið, sem hann er nú staddur á í þessu máli. Mér þykir samt fyrir því að verða fyrir mítt leyti að hafna þessum bollaleggingum sem óþörfum á þessu stígi málsins. Ég sætti mig við þær till., sem fyrir liggja frá hv. fyrri minni hl. fjvn., og tel þar gerða svo mikla réttingu þessara mála, að ég tek henni fyrir mitt leyti sem nokkurs konar talsmaður í þessu máli, tek henni vegna þess, að hér hefur oft horft svo á þingi, einmitt þegar rætt hefur verið um þetta mál, að ekki hefur virzt von nokkurra réttinga þessara mála. Hv. þm. V.-Húnv. taldi, eins og vænta mátti, samkvæmt núverandi og áður kunnri afstöðu hans til þessa máls, ekki þörf á að gera neitt fyrir þetta fólk, og er hann á móti því, að bréf þessi verði keypt. Og það er alveg skiljanleg afstaða út af fyrir sig. Hins vegar virðist hv. þm. V.-Húnv. hafa lent í þoku eða a. m. k. dalalæðu, þegar hann heldur því fram, að hér sé verið að berjast fyrir hagsmunum útlendinga. Það er algerlega misskilningur hjá honum, og er furðulegt, að jafn skýr maður og sá hv. þm. er, skuli ekki hafa athugað, að það stendur bæði í upprunalegu till. og líka þeirri till., sem fyrri minni hl. fjvn. ber hér fram, að hér er verið að ræða um hlutabréf, sem keypt voru með hlutum af sparisjóðsinnstæðum og innlánsskírteinainneignum í Íslandsbanka. Þessar sparifjáreignir og innlánsskírteinainnstæður voru lagðar fram af íslenzku fólki. Og það er um þær, sem verið er að ræða. Og það þarf ekki nokkurra skulda að stofna til í útlöndum til þess að innleysa þessi hlutabréf, sem keypt hafa verið fyrir þessar innstæður. Og það er yfir höfuð alls ekki verið að stofna til neinna skulda fyrir hönd ríkisins, eins og hv. þm. Ísaf. glögglega færði rök fyrir í fyrradag, heldur er hér verið blátt áfram að skipta á eignum, þannig að ríkið á að eignast hlutabréf í þeirri stofnun, sem allir vita, að stendur föstum fótum, sem betur fer. Og engir leggja nú meiri áherzlu á það, hve þessi stofnun stendur föstum fótum, heldur en þeir, sem vilja nú, eins og hv. þm. Dal., fella þáltill. Og það er ómögulegt að koma því inn í höfuðið á mér, að eign í slíku fyrirtæki, sem greidd er með ríkisskuldabréfum, sé þannig til komin, að í raun og veru sé með þessu verið að stofna til skulda, ef þessi þáltill. verður samþ. og hlutabréfin keypt eftir þessari heimild. Og sérstaklega er það ranglega til fært, að þessi þáltill. fjalli um erlenda menn. Þeir áttu engar sparisjóðsinnstæður. Hitt er vitað, að Íslandsbanki var skuldugur í útlöndum fyrir yfirdrátt hjá Hambro's Bank og fleiri bönkum. Og þessir bankar féllust á það að taka þátt í þessum nýja banka með því móti, að skuldir bankans stæðu. En þar er ekki um neinar sparifjárinnstæður að ræða. Þessi röksemdafærsla hv. þm. V.-Húnv. er því algerlega á sandi byggð, að því er snertir þetta atriði. Ég vona, að það spor verði nú stigið, að þetta fólk, sem gerði sparifjárinnstæður sínar í Íslandsbanka að hlutafé í Útvegsbankanum, sem er flest gamalt fólk og er hér í landinu, geti nú fengið þá úrbót frá því, sem er, að það eigi þessi hlutabréf, sem bera því engan arð, því að það var samþ. á síðasta aðalfundi bankans, - það er ekki langt síðan hann var haldinn, - og þá var vitað um þann góða hag bankans, að arður skyldi ekki greiddur af þessum bréfum. Og það var fyrir atkvæði ríkisins, sem neitað var að greiða arðinn. Hins vegar voru gefnar talsverðar fjárhæðir í eina eða tvær áttir. En það þótti ekki þess vert að greiða arð af þessum bréfum. En ef þáltill. verður samþ., þá opnast þessu fólki, sem á hlutabréfin, leið til þess að fá skuldabréf ríkisins, sem gefa 4% ársvexti og eru til 10 ára. Og þau hlutabréf er hægt að selja, hvenær sem er nú, fyrir peninga. Ég efast þess vegna ekkert um, að hlutabréfaeigendur munu una miklu betur þeirri lausn málsins, sem fyrri minni hl. fjvn. leggur til, heldur en þeirri hjartnæmu ræðu hv. þm. Dal., sem svo loks leggur til, að allt sé fellt, sem fram hefur komið hér í þessu máli.



Herra forseti. Ég heyri á ræðu hv. þm. Vestm., að hann treystir ekki svo mikið á réttsýni þingsins, að hann sjái sér fært að hafa langt tímatakmark í sambandi við kaupin á þessum hlutabréfum. Hann þekkir þar kannske hugi hv. þm. betur en ég. Og sé það nokkuð þessu fólki til hagsbóta, þá mun ég fylgja þeirri till., sem hann ber hér fram, en tek fram, að það útilokar náttúrlega ekkert, að þetta réttlæti náist síðar. Og þegar svo ýmsir hafa komizt á þá skoðun, að hér sé réttlætismál á ferðinni, þá verður bætt úr þessu og öllum gert jafnt undir höfði. Viðvíkjandi ummælum hv. þm. V.-Húnv. þykir mér rétt að leiðrétta dálítið þau alveg fölsku rök í þessu máli, sem ég veit, að hann hefur látið falla þvert á móti betri vitund, - og hann veit það mjög vel, að það er ekki nema einn maður, sem ræður því í stjórn Útvegsbankans raunverulega, hvort greiddur er arður af þessum hlutabréfum. Það er ekki einu sinni, að það sé stjórnin öll, sem um það mál fjallar, heldur einn maður, sem öllu ræður á aðalfundi bankans, sem er fjármálaráðherra á hverjum tíma, þó að aðrir menn komi á fundinn eins og fylgifiskar hans, sem komast ekki upp með neitt, hvorki um eitt né annað varðandi rekstur bankans. og vald þeirra á aðalfundinum er því ekki nema á pappírnum. Það er þetta, sem skapað hefur alla þessa óánægju og hefur gert þessi bréf, eins og á stendur, ósöluhæf manna á milli. Og þegar hv. þm. Ísaf. lýsti yfir, að þess sé ekki að vænta, að þessu ranglæti verði breytt, þá er ekki um annað að gera en ríkið, þ. e. Alþ., sjái sóma sinn í því að leysa þessa menn út, sem ríkið hefur haldið í okurklóm nú í 12 ár. Hv. þm. V.-Húnv. sagði, að enginn hefði verið þvingaður til þess að leggja sparifé sitt inn í bankann sem hlutafé. Þetta er rangt. Þessu fé var safnað á tvennan hátt til þess að gera það að hlutafé. Því var haldið að mönnum, að ef þeir legðu ekki þetta sparifé sitt inn í Útvegsbankann á þennan hátt, þá væri þeim þetta fé tapað. Þeir, sem sáu lengra og vildu ekki beygja sig undir þann dóm, fengu fé sitt útborgað. Hinir voru flekaðir til þess að leggja fé sitt inn sem hlutafé í bankann. - Í öðru lagi var fénu safnað í bankann með því, að því var haldið fram, að þjóðarnauðsyn krefði að koma fótum undir þessa stofnun, og ýmsir hafa vafalaust látið til leiðast, af því að slegið var á þá strengi. Þá er það viðvíkjandi útlendingunum. Eru þeir útlendingar, sem stutt hafa að því, að bankinn er nú orðinn góð eign, og stutt hafa að því, að eignir hans hafa tvöfaldazt, - eru þeir slíkir glæpamenn, að ekki megi fara með þá eins og aðra menn? Er það aðalatriði í þessu máli að beita útlendinga, sem hjálpað hafa þjóðinni í sambandi við þennan banka til þess að komast áfram, þeim tökum, sem stimpla okkur sem ómenningarþjóð? Ég álít, að ekki þurfi að beita þá neinum fantatökum. Það getur vel verið, að hv. þm. V.-Húnv. sjái ekki lengra en út fyrir sína sýslu. En það er of þröngt sjónarmið fyrir mann, sem hefur komizt inn í ríkisstjórn Íslands.



Það er nú svona. Manni getur dottið ýmislegt í hug, án þess að það sé í samræmi við umhverfið. Nú til dæmis datt mér í hug fuglategund ein, sem kvað vera á eyjum úti, og er fugl sá vanur, ef hann er í vanda kominn, að verja sig á þann hátt að senda á þann, sem að honum sækir, fram úr sér það, sem inni fyrir býr, - og þykir illt undir því búa að fá slík skeyti, því að af kvað leggja illan fnyk. En ég er ekki að skensa hér neinn hv. þm. með þessu. Hitt verð ég að segja, að þegar nú hv. þm. Vestm. var að tala um hjartagæzku mína og vildi henda þar heldur gaman af, að mér væri ekki svo vel við hluthafana í Útvegsbankanum sem ég vildi vera láta, þá verð ég að segja, að ég heyri ekki neinn grátklökkva heldur hjá hv. þm. Vestm., þegar hann vill láta kaupa bréfin fyrir nafnverð og koma því fyrir sem nokkurs konar auglýsingu um umhyggju vissra hv. þm. fyrir gamla fólkinu. En ég verð að telja, ef á að gera þetta fyrir nokkurs konar náð við hlutafjáreigendur að láta ríkissjóð kaupa þessi bréf, með nafnverði, að þá er lítil ástæða fyrir hv. þm. Vestm. að ganga með grátþela yfir manngæzku sinni. En ég vil láta kaupa þau eftir mati.