Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er til framlengingar á heimildum til gjaldaviðauka, sem samþ. hafa verið hér á hinu háa Alþ. um langt árabil. Hér er ekki um neinar breyt. að ræða frá þeim gjaldaviðaukum, sem innheimtir hafa verið á undanförnum árum, og frv. þetta hefur um langa hríð verið samþ. ágreiningslaust hér á Alþ. Ég sé því ekki ástæðu til þess að orðlengja frekar um málið, en legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn. 

forseti (SB): Forseta hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 20. febr. 1969. Samkv. beiðni Jóhanns Hafstein dómsmrh., 5. þm. Reykv., sem er á förum til útlanda í opinberum erindum, leyfi ég mér, með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis, að óska þess, að varamaður hans, Geir Hallgrímsson borgarstjóri, taki á meðan sæti hans á Alþingi. Virðingarfyllst, Þorv. Garðar Kristjánsson.“ Kjörbréf Geirs Hallgrímssonar hefur áður verið rannsakað, og býð ég hann velkominn til starfa í hv. þd.



Herra forseti. Þessari þáltill. um skipun rannsóknarnefndar vegna kaupa á Sjálfstæðishúsinu í Reykjavík var vísað til allshn. og hefur n. haft þetta mál til ýtarlegrar málsmeðferðar og m.a., eins og fram kemur í nál. meiri hl. allshn., voru Gunnlaugur Briem póst– og símamálastjóri og Jón Skúlason, forstjóri símatæknideildar Landssímans, kvaddir á fund n. til viðræðna um þetta mál. Nm. gafst þá kostur á að beina ýmsum fsp. til þeirra varðandi kaupin á Sjálfstæðishúsinu og svöruðu þeir öllum fsp. nm., röktu gang þessa máls frá upphafi og komu með afrit af öllum þeim bréfum, sem fram fóru í sambandi við þessi kaup. Nm. hefur gefizt kostur á að kynna sér efni þeirra bréfa, jafnframt að ræða við þá og gera frekari fsp. Að þessu öllu athuguðu og eftir að hafa kynnt sér mjög ýtarlega gang þessara mála, telur meiri hl. n. ekki ástæðu til að samþykkja þessa till., því að í fyrsta lagi erum við, sem skipum meiri hl. n., sannfærðir um það, að Landssíminn þarf á auknu húsnæði að halda og við föllumst á rök forsvarsmanna Landssímans fyrir því, að það sé hyggilegt að byggja við hús Landssímans við Thorvaldsensstræti 4 og bæði vegna stofnkostnaðar vegna kaupa á þessu húsi og lóð og rekstrarlega séð, sé það Landssímanum hagstætt að fara þessa leið. Í öðru lagi teljum við, að gangur þessa máls hafi verið með eðlilegum hætti. Hvað verð snertir, er það að okkar dómi, síður en svo hærra, en á mörgum öðrum lóðum og húseignum, sem keyptar hafa verið í miðbænum hér í Reykjavík. Í því sambandi finnst okkur ekki úr vegi að nefna kaup Alþ. á húsunum við Kirkjustræti. Enginn sá þá ástæðu til að gagnrýna þau kaup eða það verð og í raun og veru fellur fyrri flm, þessarar till., sem er hv. 6. þm. Reykv., frá sinni upprunalegu till., eftir að hafa hlustað á rök forsvarsmanna Landssímans og þau gögn, sem hafa verið fram færð í þessu máli, því að hann stendur að áliti minni hl. allshn. ásamt tveimur öðrum nm., en þar leggja þeir til, að till. verði gerbreytt og skipuð verði n. samkv. ákvæðum 39. gr. stjórnarskrárinnar til þess að rannsaka breytingar á lóðaverði í miðborg Reykjavíkur á síðustu þremur áratugum og gera sér eftir föngum grein fyrir því, hver áhrif þær breytingar hafa haft á verðbólguþróun í landinu. Mér þykir rétt að taka það fram, að hv. fyrri flm. till., sem sæti á í allshn., óskaði eftir því og reyndi að leita um það samkomulags í n., að hún gæti gert þessa breytingu á till. og orðið sammála um það, en við, sem skipum meiri hl. allshn., gátum ekki fallizt á það og vildum afgreiða þetta mál sérstaklega. En út af því, sem fram kemur í áliti minni hl. allshn., að rétt sé að hafa rannsóknina víðtækari, en lagt var til í upphafi og hin öra og stórfellda hækkun á lóðaverði í miðborg Reykjavíkur sé alvarlegt vandamál, sem mjög hafði stuðlað að verðbólguþróun og annarlegri gróðasöfnun, þá langar mig aðeins til þess að segja að þó að ég sé ekki hagfræðingur, get ég eiginlega ekki skilið, að hið háa lóðaverð í miðborg Reykjavíkur hafi stuðlað að verðbólguþróun, heldur mundi ég frekar vilja skilja það á þann veg, að verðbólguþróunin almennt í landinu hafi stuðlað að hinu háa lóðaverði, m.a. í miðborg Reykjavíkur. Og hvaða eign er það, sem ekki hækkar verulega í verði á tímum verðbólgu? Með því að leggja þessa skoðun til grundvallar, öfugt við það, sem kemur fram hjá hv. minni hl. allshn., sé ég ekki ástæðu til þess að fela 4 mönnum að rannsaka allar lóða– og húsasölur í miðborg Reykjavíkur í 30 ár. Ég hygg, að það séu svo mörg önnur mál, sem sé miklu frekar ástæða til þess að binda menn við störf, sem koma að meira gagni og liggur meira á að gera, því að þegar allt kemur til alls held ég, að þegar menn hugsa hleypidómalaust um þá öru verðbólguþróun og þá þær fáu lóðasölur og húsasölur, sem átt hafa sér stað í miðborg Reykjavíkur, annars staðar í Reykjavík og víða annars staðar á landinu, þar sem einhver gróska hefur verið, þá hefur verðbólgan leitt til þess, að þessar eignir hafa farið upp úr þessu verði og langt úr hófi fram. Ástæðan fyrir því er auðvitað verðbólgan sjálf. Ég hygg, að það eigi ekki neitt að fara á milli mála, að verðbólgan er völd að því, hvernig þessi þróun hefur átt sér stað, en húsasölurnar hafa ekki að mínum dómi skapað verðbólguna. Ég tel ekki ástæðu til þess að fara um þetta mál fleiri orðum. Það hefur komið fram, að það var reitt nokkuð hátt til höggs út af kaupum á Sjálfstæðishúsinu í ákveðnum blöðum, eftir að þessi kaup áttu sér stað á s.l. sumri. Það er nú eins og gerist og gengur oft og tíðum í stjórnmálabaráttunni. Af því að þar á stjórnmálaflokkur hlut að máli, þá þykir kannske öðrum, sem eru andstæðingar, rétt að vekja athygli á því og reyna að láta líta út fyrir almenningi, að hér hafi verið óeðlilega að farið. Ég segi fyrir mitt leyti, að hvort sem Sjálfstfl. á hlut að máli eða aðrir flokkar eða hver sem er, á auðvitað að ganga jafnt yfir alla í þeim efnum. Engum ætti að vera leyfilegt að ganga lengra, en talið er sæmandi og öll gögn, sem fyrir liggja, sýna okkur og hafa raunar sannfært fyrri flm. þessarar till. um, að við þessi kaup hefur ekkert verið frábrugðið frá öðrum kaupum og venjum í sambandi við lóðasölu og eignasölu hér í miðborg Reykjavíkur og þó að víðar væri leitað.



Herra forseti. Þessi þáltill. var flutt af okkur 6. landsk. þm. í þríþættum tilgangi. Í fyrsta lagi vildum við koma á framfæri hér á Alþ. gagnrýni á vinnubrögð hæstv. símamálarh. Sú gagnrýni hafði verið borin fram í blöðum og manna á milli. Hún var svo alvarlegs eðlis, að okkur þótti óhjákvæmilegt, að sú gagnrýni væri einnig flutt hér á hinu háa Alþ. Ég rakti þessa gagnrýni ýtarlega við 1. umr. málsins, en kjarni hennar er sá, að hæstv. ráðh. setti sig í þá aðstöðu að verða að taka ákvörðun, þar sem hann hafði hagsmuna að gæta beggja vegna. Hann tók lokaákvörðun um það fyrir hönd ríkisstofnunar, Landssímans, að kaupa tiltekna fasteign fyrir mjög hátt verð, yfir 16 millj. kr. og sá, sem seldi fasteignina, var Sjálfstfl., þar sem þessi hæstv. ráðh. er í forustu. Þannig var hæstv. ráðh. með nokkrum hætti bæði kaupandi og seljandi í þessum viðskiptum. Slíkur háttur er auðviltað ósæmilegur með öllu, og það er regla, að menn forðast að koma sér í aðstöðu sem þessa. Ef dómarar eiga t.d. að kveða upp dóma í málum, sem þeir eru tengdir á einhvern hátt, er það föst regla, að þeir úrskurða sig frá slíkum dómi. Þetta bar hæstv. ráðh. að sjálfsögðu að gera og þessari reglu ber að fylgja alveg án tillits til þess, hvort menn meta niðurstöður á einn hátt eða annan. Þetta er aðferð, sem sómakærir embættismenn eiga að fylgja og þeim ber að fylgja. Ég ræddi um þetta ýtarlega við 1. umr. Ég vil ítreka það hér nú og ég vil láta í ljós þá eindregnu von mína, að hæstv. ráðh. geri sér þessa staðreynd ljósa og það komi ekki fyrir hann framar að afgreiða mál á þennan hátt. Og slíkt hið sama tel ég, að aðrir ráðh. eigi að hafa í minni. Annað atriði, sem við vildum vekja athygli á í sambandi við flutning þessarar þáltill. er, að hér á þingi er hafður einkennilegur háttur á annars vegar í sambandi við sölu fasteigna ríkisins og hins vegar við kaup. Ef seld er fasteign, verður að fjalla um það hér í frumvarpsformi við 6 umr. í báðum deildum. Hins vegar geta ráðh. tekið ákvarðanir um að kaupa eignir fyrir mjög hátt verð, án þess að það sé nokkuð borið undir Alþ., ef þeir hafa aðeins til þess rammaheimild. Í þessu sambandi má t.d. minna á, að undanfarna daga hefur Alþ. verið að fjalla um frv., sem heimilar að selja dálítinn blett, 230 – 400 m2 úr prestssetursjörðinni Hálsi í Hálshreppi í Suður-Þingeyjarsýslu. Um þetta er rætt við þrjár umr. í hvorri þd., um þetta er fjallað á nefndarfundum, það er leitað álits margra manna og biskupinn yfir Íslandi sendi sérstakt bréf, þar sem hann fer fram á, að sóknarpresturinn fái að vera með í ráðum um það, hver upphæðin verði og hvernig hún verði notuð. Svona nákvæmni er viðhöfð í sambandi við slík mál og jafnvel slíka smámuni. En hæstv. símamálarh. getur keypt örlítinn blett hér í miðri Reykjavík fyrir 16 millj. kr., án þess að það sé borið undir Alþ. Og slíkt hið sama geta aðrir ráðh. gert að því leyti, sem slík mál heyra undir þá. Þetta eru vinnubrögð, sem eru gersamlega ótæk. Ég tel algerlega nauðsynlegt, að úr þessu verði bætt. Þarna verður að vera eitthvert samræmi á milli. Það verða að gilda hliðstæðar reglur um kaup og sölu á fasteignum og á þetta vildum við benda með flutningi þessa frv. Í þriðja lagi var tilgangur till. sá að vekja athygli á þróun, sem hefur verið að gerast hér í Reykjavík og hefur haft mikil áhrif á mörgum sviðum, en þar á ég við þær óhemju verðhækkanir, sem orðið hafa á lóðum og fasteignum í miðborg Reykjavíkur. Þarna er um að ræða mjög stórfellda tilfærslu á fjármunum í þjóðfélaginu. Hv. frsm. meiri hl. vildi halda því fram, að það væri rangt að orða þetta svo, eins og gert er í nál. minni hl., að hækkun á lóðaverði í miðborg Reykjavíkur hafi stuðlað að verðbólguþróun. Hann vildi meina, að þar væri einvörðungu um afleiðingu að ræða. En málið er ekki svona einfalt. Verðhækkanir á lóðum og fasteignum í miðborg Reykjavíkur hafa mjög mikil verðbólguáhrif og leiða m.a. til þess, að leiga fyrir verzlunarhúsnæði hefur hækkað óheyrilega og slík hækkun hefur auðvitað bein áhrif á verzlunar tilkostnaðinn. Einmitt þessi hækkun á lóðum í miðbiki Reykjavíkur hefur stuðlað ótvírætt að verðbólguþróun, jafnvel einstök húsakaup. Allir hv. þm. vita, að þegar Seðlabankinn keypti hér lóð fyrir verð, sem var mun hærra, en tíðkazt hafði fram að þeim tíma, leiddi það til snöggrar verðbreytingar á öðrum lóðum í miðborginni. Það stökk varð orsök að nýrri verðbólguþróun. Þarna fléttast saman orsakir og afleiðingar í sífellu og ég held, að engin ástæða sé til þess að telja þetta einvörðungu afleiðingu. Hins vegar eru áhrifin af þessu mjög alvarleg. Þau stuðla m.a. að því, að alls konar breytingar á skipulagi Reykjavíkur verða örðugri og örðugri. Það er ekki hægt að hagnýta slíkar lóðir, nema fyrir ákaflega fjársterka aðila og þá helzt til einhvers atvinnureksturs, sem skilar miklum arði. Ég geri ráð fyrir því, að hv. borgarstjóri Reykjavikur, sem nú er kominn til okkar, mundi geta greint rækilega frá þessu vandamáli, því að þetta er mikið og alvarlegt vandamál. Og þetta er að sjálfsögðu bakgrunnur kaupanna á Sjálfstæðishúsinu. Á það hefur verið bent, að hægt sé að tilfæra dæmi um hlíðstætt verð og greitt var fyrir lóð Sjálfstæðishússins. Og það er alveg ótvírætt, að hægt er að benda á slík dæmi. En það breytir engu um það, að verðhækkunin á lóð Sjálfstæðishússins er algerlega óeðlileg, þó að hún sé í samræmi við hækkanir, sem orðið hafa á öðrum hliðstæðum eignum. Öll þessi þróun er óeðlileg og öll þessi þróun er andfélagsleg. Þessir aðilar, sem eiga þessar lóðir, hafa margir tekið þær í arf, þeir hafa ekki skilað þjóðfélaginu neinni félagslegri þjónustu. Þeir hirða aðeins afleiðingar af verkum annarra. Margir þeirra eru hreinir þiggjendur, hreinar, þjóðfélagslegar afætur. Þetta er sú tegund gróðasöfnunar, sem er einna ógeðfelldust af öllum. Og þetta vandamál er svo stórfellt, að það hefur lengi verið mikil nauðsyn, að það verði tekið föstum tökum og sett sérstök löggjöf um þessi efni. Slík löggjöf gæti verið á marga lund. Þar gæti verið um að ræða eignaupptöku, eignarnám. Þar gæti einnig verið um að ræða eftirlit með sölu á slíkum eignum, þar sem óeðlileg eignaaukning væri tekin til einhverra annarra þarfa, einhverra félagslegra þarfa. Það væri einnig hægt að hugsa sér, að lagður verði sérstakur verðbólguskattur á slíkar eignir. Ég er ekki einn um að hafa þessa skoðun. Þessa skoðun hafa einnig menn í stjórnarflokkunum. Ég vil t.d. minna á, að Alþýðublaðið, annað aðalmálgagn hæstv. ríkisstj., birti forystugrein 16. ágúst í fyrra í tilefni af kaupunum á lóð Sjálfstæðishússins. Og þar komst Alþýðublaðið svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Hins vegar er ástæða til að hafa gætur á þessum húsa– og lóðakaupum. Ár eftir ár hefur verð eignanna hækkað hröðum skrefum og verður því gróði þeirra, sem eiga gömlu húsin, meiri og meiri. Þetta er að sjálfsögðu óeðlilegur gróði, þar sem húseigendur þessir hafa ekkert til þess gert að auka svo verðmæti eignanna, heldur hefur vöxtur og skipulag borgarinnar valdið þar mestu um. Þjóðfélagið ætti að taka þennan óeðlilega gróða í sína vörzlu.“ Þetta var sú stefna, sem mörkuð var í Alþýðublaðinu. Og einmitt þess vegna lagði ég til í allshn., að málið yrði tekið upp á þessum grundvelli, vegna þess að ég gerði mér vonir um, að unnt mundi vera að ná samstöðu í n. um þetta sjónarmið. Það skiptir mestu máli, ef við þm. vekjum máls á vandamálum, að við getum þokað þeim áleiðis. Svo illa tókst til í n., að um þetta varð ekki samkomulag, en ég vil engu að síður gera mér vonir um, að samstaða um þessa aðgerð geti tekizt hér í hv. þd. og þdm. komi sér saman um að ákveða þessa könnun. Hún er ekki eins umfangsmikil og menn kunna að ímynda sér, vegna þess að þessi gögn eru tiltæk. Það er ekki neitt fjarskalega mikið verk að gera yfirlit yfir þessa þróun og síðan væri hægt að hagnýta það yfirlit til nýrrar lagasetningar, eins og t.d. þeirrar, sem ég var að geta um hér áðan. Ég vil einnig minna þm. á, að þetta vandamál er tengt öðru vandamáli, sem mönnum er nú ofarlega í huga og það er sú stórfellda breyting, sem nú er verið að framkvæma í þjóðfélaginu á högum manna. Hæstv. ríkisstj. er að gera ráðstafanir, sem eru mjög nærgöngular við alla launamenn. Hún kveður það vera ætlun sína að skerða umsamið dagkaup launamanna, verkafólks, með 10 þús. kr. mánaðartekjur um allt að 20%. Þetta eru mjög alvarlegar efnahagsaðgerðir og það er gersamlega ósæmilegt að orða aðgerðir af þessu tagi, án þess að gerðar séu á sama tíma ráðstafanir til þess að láta þá, sem mest megna, bera sinn hluta af byrðunum í þjóðfélaginu. Ég minntist á þetta í síðustu viku í sambandi við till., sem ég flyt um eignakönnun. Og ég minnti þá á ummæli, sem hæstv. forsrh. hafði hér á þingi fyrir rúmum tveimur árum, en þar sagði hann, með leyfi hæstv. forseta: „Hitt segi ég og við það skal ég standa, að ég skal aldrei verða með gengislækkun framar, nema því aðeins, að ráðstafanir verði gerðar til þess, að þeir, sem ætla sér að knýja fram gengislækkun til þess að græða á henni, fái að borga sinn brúsa fyllilega.“ Þetta var fyrirheit hæstv. forsrh. Ég hef ekki séð neinar slíkar ráðstafanir. Hitt veit ég, að ef ekki verður að gert, munu þessar eignir í miðborg Reykjavíkur hækka mjög verulega í verði af völdum gengislækkunarinnar. Gengislækkunin, sem var framkvæmd núna síðast, mun færa eigendum þessara eigna milljónatugi án nokkurs tilverknaðar þeirra, án þess að þeir hafi lagt fram nokkuð til þjóðfélagsins. Slíkri þróun mega alþm. ekki una og því vil ég vænta þess, að samstaða takist hér í hv. þd. um að fallast á þann hátt, sem minni hl. allshn. leggur til, að þetta vandamál verði rannsakað.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð og gerist raunar ekki þörf, en ég vildi aðeins vekja athygli á nokkru, sem fram hefur komið frá því, að þetta mál var til fyrri umr. Það hefur nefnilega gerzt, að sú till., sem þá var rædd, hefur verið dregin til baka, en önnur till. flutt og fyrir henni mælt hér af hv. fyrri flm. fyrri till. Hv. alþm., sem lesa upphaflegu till. og brtt., sjá, að hér er um allt annað mál að ræða, og eitt er það, sem ég sé ástæðu til þess að þakka hv. síðasta ræðumanni fyrir. Það var, að hann skyldi hafa hreinskilni til þess að viðurkenna það, sem var náttúrlega erfitt fyrir hann að neita, að það megi finna dæmi, jafnvel mörg, um að lóðir hér í miðbænum hafi verið seldar á hærra verði, heldur en Sjálfstæðishúsið og sú lóð, sem því fylgdi. Þetta er ákaflega mikið atriði fyrir mig, að hv. flm. viðurkenndi þetta, og ég met hann í sjálfu sér nokkru meira fyrir það, vegna þess að um leið og hv. fyrri flm. till. viðurkennir þetta, þá fara menn að efast um, að það hafi raunverulega verið ástæða til að flytja þetta mál inn í Alþ. Annað er það, sem ég vil vekja athygli á og hv. ræðumaður sagði hér áðan og ég skrifaði nokkurn veginn orðrétt niður eftir honum: Síðasta gengislækkun mun færa eigendum fasteigna og lóða í miðbænum millj. gróða. Það er einmitt þetta, sem ég er alveg sannfærður um, að eftir fáein ár mun verða viðurkennt, jafnvel af hv. 6. þm. Reykv., að Landssíminn hafi gert góð kaup árið 1968, þegar hann keypti Sjálfstæðishúsið og skapaði sér möguleika til þess að stækka gamla símahúsið og nota þá aðstöðu, sem tæknimenn Landssímans hafa lagt svo mikið upp úr, að fengist einmitt með því, að geta byggt við gamla húsið og sparað margar millj., eins og þeir segja, í jarðstrengjum og öðrum tækniútbúnaði við það að nýta þessa lóð og þurfa ekki að byggja annars staðar. Ég skal taka undir það með hv. 6. þm. Reykv., að áður en menn taka ákvarðanir, þá ber að vega og meta, hvað sæmilegt er og það verður ráðh. að gera. Hann verður að gera sér grein fyrir því, hvað sæmilegt er og sannarlega væri ég illa staddur sem embættismaður, ef það yrði viðurkennt, að ég hefði átt hlut að því að snuða ríkisstofnunina Landssímann. En að ég fái ámæli fyrir það nú að hafa gert þannig viðskipti við Landssímann, sem hann óumdeilanlega hefur hagnazt af, sem fæst viðurkennt nú strax, en þó sérstaklega síðar, það held ég ekki, að verði mælt af mikilli festu ekki einu sinni af hv. 6. þm. Reykv., sem sagt, ég hef ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um þetta. Ég talaði nokkuð við fyrri umr. málsins og þá voru lögð fram gögn í málinu. Hv. allshn. fékk þessi gögn til meðferðar og hefur leitað upplýsinga hjá póst– og símamálastjóra og ráðgjöfum hans og allt stefnir þetta að sama marki og hefur nægt til þess að sannfæra hv. 6. þm. Reykv. um það, að út af fyrir sig hafi þetta verið góð kaup fyrir Landssímann, miðað við þær sölur, sem hafa átt sér stað í miðbænum áður, en samt sem áður hafi það verið vítavert fyrir Sjálfstfl. að selja þessa eign. Það er vitanlega einungis vegna þess, að það er Sjálfstfl., sem átti þessa eign, að þetta mál var flutt inn í Alþ. Salan miðaðist að nokkru leyti við það, sem áður hafði gerzt og salan á Sjálfstæðishúsinu og lóðinni, sem því fylgdi, var miðuð við að vera lægri og hagstæðari, en aðrar sölur, sem hafa farið fram hér. Svo er auk þess sérstaða Landssímans að geta nýtt sér þá aðstöðu, sem þetta gefur honum. En um þessa nýju till., - þörfina á því að samþykkja hana og rannsaka, hvaða þátt lóðaverð í Reykjavík hefur átt í verðbólguþróuninni, - þá vil ég taka undir með hv. frsm. meiri hl. og þá skoðun, sem hann færði fram, að það er vegna þess, að verðbólgan var komin, að lóðirnar hafa hækkað, en ekki, að verðbólgan eða verðhækkunin hafi byrjað á lóðum og fasteignum hér í miðbænum. Það er vegna þess, að kr. hafði rýrnað á síðustu árum og áratugum, að fasteignirnar hækkuðu. Þess vegna er það rétt, sem hér hefur fram komið, að það er ekki ástæða til þess að skipa sérstaka rannsóknarn. til þess að rannsaka þetta atriði. Þetta virðist vera á algjörum misskilningi byggt og þess vegna er rétt, eins og hv. meiri hl. leggur til, að fella þessa till., enda þótt þar sé alveg um gjörbreytt mál að ræða frá því, sem áður var um rætt.



Herra forseti. Ræða hv. ráðh. var býsna ruglingsleg og ekki til marks um samfellda hugsun, svo að ég þarf ekki að svara miklu úr henni. Hann vildi halda því fram, að ég hefði breytt um afstöðu í þessu máli, ég hefði sannfærzt um það, að þessi viðskipti hefðu verið eðlileg með öllu og hagstæð í samanburði við annað. Ég útskýrði í fyrstu ræðu minni, að ég teldi þessi viðskipti algjörlega óeðlileg, þó að hægt væri að færa rök að því, að önnur viðskipti væru jafnóeðlileg. Ég bar sakir á hæstv. ráðh. vegna þeirrar aðstöðu, sem hann setti sig sjálfan í og því atriði svaraði hann ekki einu einasta orði, enda fæ ég ekki séð, að nein málsvörn sé hugsanleg til varnar slíkum vinnubrögðum. Menn eiga að forðast að standa að málum á þennan hátt og ég vænti þess, að þögn hv. ráðh. um það atriði sýni, að hann fallizt á það sjónarmið. Auðvitað er hægt að færa rök að því, að Landssími Íslands muni hagnast ekki síður en aðrir, sem eiga lóðir í miðborginni, á verðbólguþróuninni, þ.e. Landssíminn hagnast á henni, ef hann ætlar að braska með þessar eignir, en ég veit ekki til þess, að það standi til. Hagnaður manna af lóðum í miðborginni er annaðhvort af því, að þeir geta leigt þessar eignir með vaxandi verðlagi eða þeir geta hagnýtt sér verðbólguþróun til þess að græða á henni. Það var það sem Sjálfstfl. gerði, hann komst yfir þessa lóð fyrir lágt verð og seldi hana fyrir margfalt hærra verð, án þess að flokkurinn hefði nokkuð lagt fram þjóðfélaginu til gagns til þess að rökstyðja þau verðmæti, sem hann fékk þarna. En stofnun eins og Landssíminn, sem rekur þjónustustarfsemi, hefur auðvitað engan verðbólgugróða af einhverju hugsanlegu verði, sem er á lóðinni undir húsinu. Slíkt er aðeins bókhaldsatriði. Hins vegar verður Landssíminn að leggja á viðskiptavini sína þær 16 millj. kr., sem Sjálfstfl. fékk í sinn hlut. Það eru viðskiptavinir Landssímans, sem greiða þann kostnað. Það, sem skiptir meginmáli í þessu sambandi, er auðvitað þessi þjóðfélagsþróun, því að hún hefur leitt til þess, að hundruð millj. kr. hafa flutzt til aðila, sem ekki hafa neinn þjóðfélagslegan rétt á að fá þessar fjárhæðir. Og þessi þróun mun ágerast, ef ekki verður spyrnt á móti og hún mun leiða til vaxandi vandamála hér í höfuðborginni, m.a. í skipulagsmálum borgarinnar. Að rökstyðja þá afstöðu að fella beri till. minni hl. út af ágreiningi um það, hvort kalla eigi hækkun á lóðum orsök eða afleiðingu yfirgengur minn skilning. Ég held að orsök og afleiðing séu þarna fléttuð saman. Hvort sem menn litu á þetta sem orsök eða afleiðingu, breytir það engu um það, að þessu ástandi verður að breyta. Þarna verða félagsleg sjónarmið að koma í staðinn fyrir gróðasjónarmið og um það fjallar till. okkar.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Hv. 6. þm. Reykv. fullyrðir, að Landssíminn hagnist ekkert á þessari eign, þótt að hún hækki í verði. Hann hagnist aðeins, ef hann fari að braska með þessa lóð. En nú er það svo, eins og hv. 6. þm. Reykv. hefur margsinnis heyrt, að forstöðumenn Landssímans, landssímastjóri, verkfræðingar hans og aðrir tæknimenn hafa sagt: Landssíminn verður að eignast þessa lóð, Landssíminn verður að hagnýta sér þá aðstöðu, sem þarna er hægt að fá. Ef Landssíminn hefði ekki keypt húsið árið 1968, þá er enginn vafi á því, að hann hefði haldið áfram að sækjast eftir því að fá þessa eign og ef það hefði dregist í 5 ár, þá er alveg víst, að verðið hefði orðið hærra heldur en nú er. Þess vegna hagnast Landssíminn á þessu að hafa ekki dregið það lengur að festa þessi kaup, vegna þess að hvernig sem þróunin verður hjá okkur, þá hefur það alltaf verið, bæði á Íslandi og í öðrum löndum, að peningarnir hafa lækkað í verði, einnig þó að ekki teljist vera verðbólgutímar og seinna meir verður lóðin, sem Sjálfstæðishúsið stendur á, meira virði, en hún var á árinu 1968 og hv. 6. þm. Reykv. viðurkenndi áðan, að einmitt gengisbreytingin í nóv. gerir þessar eignir miklu verðmætari, en salan fór fram fyrir gengisbreytinguna. Þetta gildir alveg eins með Landssímann, þó að hann selji ekki lóðina, af því að hann nýtir lóðina og þegar hv. 6. þm. Reykv. segir, að Landssíminn þurfi að leggja 16 millj. á notendurna, þá er það vitanlega einnig rangt, vegna þess að það er viðurkennt, að Landssíminn sparar stórfé - fleiri millj. - á því að þurfa ekki að byggja hús annars staðar í bænum og leggja í þann mikla kostnað, sem af því leiðir að leggja jarðstrengi út frá miðstöðinni hér í miðbænum. Þetta hefur margsinnis verið sagt, og þarf ekki að endurtaka það hér, að með því að kaupa þessa eign fyrir 16 millj. kr., sparar Landssíminn í framtíðinni miklu meira en það og þetta verður ekki til þess að hækka símagjöldin á notendunum, heldur verður það til þess, þegar fram í sækir, að þau verða lægri en annars hefði orðið, ef Landssíminn hefði ekki getað fengið þessa lóð.



Herra forseti. Þar sem hæstv. forsrh. er ekki viðstaddur, en hann hefur verið borinn hér talsverðum sökum, finnst mér rétt, að ég taki svari hans, fyrst að aðrir verða ekki til þess. Í áliti meiri hl. þeirrar n., sem hefur fjallað um þetta mál og eins hér í umr., hefur komið fram það álit að kaup þau, sem framkvæmd voru á vegum Alþ. á lóðum hér í nágrenninu á s.l. ári, væru nokkuð hliðstæð þeim kaupum, sem höfðu átt sér stað hjá Landssímanum, þegar hann keypti Sjálfstæðishúsið. Eins og kunnugt er, var það forsrh., sem hafði forgöngu um þessi kaup af hálfu Alþ. og ég tel það með öllu rangt að bera þessi kaup saman, því að ég álít, að sá kaupsamningur, sem forsrh. hefur náð í þessu tilfelli, sé stórum hagstæðari en sá, sem símamálarh. hefur náð, þegar hann keypti Landssímahúsið. Báðar þessar eignir eru fyrst og fremst keyptar til þess að fá þær lóðir, sem þar er um að ræða, en ekki vegna þeirra húseigna, sem á þeim eru, enda er sannleikurinn sá, að þar sem áformað er að reisa nýjar byggingar á þessum lóðum, þá er sjálfsagt gert ráð fyrir, að þær byggingar, sem nú eru á þeim, verði rifnar niður og í báðum tilfellum er hér um gamlar byggingar að ræða, gömul hús, sem eru ekki sérlega mikils virði, þegar þau eru metin ein sér, en það, sem gerir þau hins vegar verðmæt, eru lóðirnar, sem þau eru á. Og ef maður leggur það meginatriði til grundvallar, þá er útkoman sú, að sú lóð, sem fékkst með því að kaupa Sjálfstæðishúsið, er 600 fermetrar. Fyrir það eru greiddar 16 millj. kr. Sú lóð, sem fékkst við kaupin, sem forsrh. gerði fyrir Alþ., er 1.600 fermetrar. Fyrir þá voru ekki borgaðar nema 20 millj. kr. Ég held, að það ættu allir að geta séð, að forsrh. hefur komizt að mjög hagstæðum samningum, þar sem hann fær 1.600 fermetra fyrir 20 millj. kr., en símamálarh. fær 600 fermetra fyrir 16 millj. kr. Ég held, að það liggi alveg í augum uppi, að hv. forsrh. hefur gert þarna miklu hagstæðari kaup en símamálarh. og þess vegna er það með öllu rangt að bera kaup þeirra saman í þessu tilfelli. Þetta var nú það, sem átti meginþátt í því að ég kom hér upp, því að ég vildi ekki láta forsrh., þar sem hann var fjarverandi, liggja undir röngum ásökunum í þessu sambandi. Annars finnst mér, að viðbrögð símamálarh. í þessu tilfelli séu nokkuð einkennileg. Ef ég hefði verið í hans sporum og talið, að ég hefði þarna algjörlega hreint mjöl í pokahorninu, þá hefði ég fúslega samþykkt að rannsókn færi fram á þessum kaupum, til þess að það kæmi fullkomlega í ljós, að ég hefði ekki haft neitt að fela og ég hefði gert hliðstætt því hér á þingi. Ég var ásamt nokkrum þm. borinn þeim sökum, að ég hefði framið trúnaðarbrot í utanrmn. og ég fór fram á, að skipuð yrði alveg hliðstæð n. og sú, sem hér um ræðir, til þess að rannsaka, hvort þessi áburður væri réttur, en því miður fékkst þingið ekki til að fallast á, að þessi rannsókn færi fram. Ég álít, að hæstv. símamálarh. hefði í þessu tilfelli átt að gera nákvæmlega það sama. Hann er borinn hér þeim sökum, að hann hafi staðið að óhagstæðum kaupum fyrir ríkið og það sé vegna þess, að flokkur hans sé viðriðinn. Mér finnst slíkt mál einmitt vera þannig vaxið, að ef hæstv. ráðh. teldi allt í lagi hjá sér, þá ætti hann beinlínis að heimta rannsókn á þessu og sýna með niðurstöðum hennar, að við þessi viðskipti væri ekki neitt að athuga, en það, að ráðh. vill ekki fallast á slíka rannsókn og ekki einu sinni, þó að hún eigi að fara fram á viðtækari hátt, svo að þetta mál mundi upplýsast enn þá betur, – það gefur mér ástæðu til þess að halda, að ráðh. telji sinn málstað ekki eins góðan og hann vill vera láta. Því ef hann hefur ekkert að fela, hvers vegna vill hann ekki láta rannsóknina fara fram? Það, sem ég vildi svo vekja athygli á að síðustu, er það, að kaup ríkisins sjálfs á fasteignum og ríkisstofnana annars vegar fara fram með mjög ólíkum hætti. Kemur mjög til athugunar, að það sé gerð samræming á því. Ríkið getur sjálft enga fasteign keypt og enga fasteign selt, nema það sé borið undir Alþ. og Alþ. hafi þannig aðstöðu til þess að fylgjast með gerðum þess í þessum efnum. Aftur á móti virðist ríkisstofnunum vera alveg í sjálfsvald sett að selja og kaupa fasteignir á því verði, sem þeim sýnist. Og því er ekki að neita, að á undanförnum árum hafa átt sér stað fasteignakaup af hálfu ríkisstofnana, sem eru sennilega ekkert skárri en þau kaup sem hér um ræðir og það hefur verið gert, án þess að Alþ. fengi nokkuð um það að fjalla. Ég álít, að það eigi að koma á samræmingu í þessum efnum á þann veg, að það verði að bera það undir Alþ. með einhverjum hætti, þegar ríkisstofnanir kaupa og selja fasteignir. Þetta gildir um ríkið sjálft og öðruvísi er ekki hægt að koma á fullri samræmingu í þessum efnum. Þetta er atriði, sem ég álít, að Alþ. eigi að taka til athugunar, ekki sérstaklega í sambandi við þetta mál, heldur til þess að skapa almenna reglu um það, hvernig þessum málum verður háttað í framtíðinni, þ.e. fasteignakaupum og fasteignasölum af hálfu ríkisins og ríkisstofnana. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð fleiri, enda var það aldrei ætlun mín að taka þátt i þessum umr. og hefði ekki gert það, ef ég hefði ekki talið nauðsynlegt að verja forsrh., þar sem hann var fjarverandi.



Herra forseti. Ég vissi það nú áður, að hv. 4. þm. Reykv. bar hlýjan hug til hæstv. forsrh. og einnig til mín og það var gott að fá það staðfest í dag hér í hv. deild, að hann vill ekki, að forsrh. sé borinn röngum sökum, þegar hann er fjarverandi, en ég hafði ekki skilið það svo, að verið væri að bera sakir á hv. forsrh. í þessum umr. af einum eða öðrum. Lóðin í Kirkjustræti var samþykkt og kaupin á þeim lóðum voru borin undir alla flokka. Þær þóttu dýrar og það var borið undir alla flokka, og það eru allir þar ábyrgir. Einmitt vegna þess, að það var borið undir alla flokka og þetta þóttu eðlileg kaup, þá var talið gott fyrir Landssímann að geta fengið lóð á svipuðum stað með mun betri kjörum heldur en Kirkjustrætislóðin var. Nú verður að afsaka, að hv. 4. þm. Reykv. talaði af sér áðan, vegna þess að hann mun ekki hafa verið hér í hv. Alþ., þegar þetta mál var rætt í vetur, en ég hafði búizt við því samt, að hann kynnti sér málið, áður en hann færi að tala um það. Í tilefni af því, að hv. þm. fullyrti hér áðan, sem ekki er rétt, þegar hann var að gera samanburð á kaupum á Kirkjustrætinu og Sjálfstæðishúsinu, þá vil ég endurtaka nokkuð af því, sem kom fram í gögnum í þessu máli fyrr í vetur, en þar segir m.a., með leyfi hv. forseta: „Sami grundvöllur var notaður við mat fyrir kaup póst– og símamálastjórnarinnar á lóðinni Thorvaldsensstræti 6 og Thorvaldsensstræti 2. Verð Íóðar og húss að Thorvaldsensstræti 2 var 16 millj. 243 þús. kr. og er þá miðað við, að 2 millj. kr. greiðist við undirskrift samnings og 2 millj. 619 þús. að 6 mánuðum liðnum, en það sem eftir er, 71.2% verðsins, á 10 árum. Ef um staðgreiðslu hefði verið að ræða, hefði verðið orðið um 13.9 millj. kr., sem má skipta á lóðarverð 7.3 millj. kr. og húsverð 6.6 millj. kr. eða 55% af brunabótaverði. Meginhluti hússins er steinhús 21– 22 ára gamalt.“ Nú getur hv. 4. þm. Reykv. borið saman Torvaldsensstræti 2, húseignina þar og Kirkjustræti, 57 ára gamalt timburhús. Þar var miðað við 57% brunabótamatsverð, en 55% í Thorvaldsensstræti 2. Samkvæmt skipulagi Reykjavíkurborgar, bls. 146 og 150 má aðeins byggja lág hús, 1- 2 hæða, sunnan Kirkjustrætis með samtals gólffleti á hæðum ofan jarðar 50% meiri en lóðarstærðin. Nýtingarstuðull er aðeins 1.5. Þar sem lóðir nefndra 3 húsa eru samtals 1.170 fermetrar að stærð, svarar það til að byggja megi þar hús með samanlögðum gólffleti 1.755 fermetrum ofan jarðar eða minni, en að Thorvaldsensstræti 2 sem er 2.000 fermetrar ofan jarðar. Lóðin, sem póst– og símamálastjórnin hafði áður keypt að Thorvaldsensstræti 6 er 693.5 fermetrar og kostaði 12.150 hver. Var það verð miðað við lóðakaup ríkisstj. norðan Kirkjustrætis, en þar mátti aðeins byggja á 781 fermetra samanlagðs gólfflatar. Nú fullyrti hv. 4. þm. hér áðan, að lóðin í Kirkjustræti væri ódýrari, en í Thorvaldsensstræti 2 og þó má ekki byggja þar nema 1.755 fermetra ofanjarðar, en í Thorvaldsensstræti 2 má byggja 2.000 fermetra á fjórum hæðum. Lóðin í Kirkjustræti kostaði, eins og hv. 4. þm. sagði hér áðan, 20 millj. kr., en 16 millj. kr. í Thorvaldsensstræti 2. Samt segir hv. 4. þm. Reykv., að kaupin að Thorvaldsensstræti 2 hafi verið óhagstæðari. Ég læt hv. alþm. um að reikna dæmið og draga ályktanir. Út af því tel ég ekki þörf á að eyða fleiri orðum þar yfir.



Herra forseti. Þessar tölur, sem hæstv. ráðh. var að lesa hér upp, breyta ekki neitt þeirri staðreynd, að forsrh. gerði hagstæðari kaup, þegar hann keypti lóðirnar í Kirkjustræti, heldur en símamálarh., þegar hann keypti Sjálfstæðishúsið. Það stendur alveg óhaggað, að fyrir 600 fermetra lóð gaf símamálarh. 16 millj. kr., en fyrir um 1.600 fermetra lóð gaf forsrh. ekki nema 20 millj. kr. Ég held, að það geti hver og einn reiknað út, hvor kaupin muni vera hagstæðari af þessum tölum. Hæstv. símamálarh. var að vitna til þess, að ekki mundi verða leyft að byggja hús við Kirkjustræti, nema af ákveðinni hæð. Það hefur enn ekkert verið ákveðið endanlega um þetta, því að það ég bezt veit er ekki búið að ganga endanlega frá skipulagi miðbæjarins, þannig að það liggur ekkert endanlega fyrir um það, hver niðurstaðan verður í þessum efnum. Það er eitt af þessum eilífðarmálum, sem enn hefur ekki verið ráðstafað, hvernig á að skipuleggja miðbæ Reykjavíkurbæjar. Ég man ekki betur, en hæstv. forsrh. væri að lýsa því fyrir þingheimi í fyrra, þegar hann var að ræða um þinghúsbygginguna og fleiri slík mál. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja frekar um þetta. Mér fannst rétt, að það kæmi þarna fram, að forsrh. hefði staðið sig miklu betur í þessum efnum en símamálarh. og það liggur líka ljóst fyrir af þeim tölum, sem ég hef hér nefnt. Svo vil ég líka bæta því við, sem gerir málstað forsrh. enn betri, að hann tók það ekki á eigin ábyrgð að ákveða þessi viðskipti. Hann bar það undir þingflokkana og fékk þannig samþykki Alþ. fyrir því, að þessi kaup yrðu gerð. Ég veit ekki til þess, að hæstv. símamálarh. hafi leitað eftir slíku samþykki.