Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Með hliðsjón af því að ég tel rétt að stöðva verkfall stýrimanna á Herjólfi vegna þess neyðarástands sem skapast hefur, en einnig með hliðsjón af því að ég tel ekki rétt að lög þessi nái til áhafnarmeðlima sem ekki hafa boðað verkfall og ekki eiga sök á þessari deilu og tel ósanngjarnt að þeir séu bundnir hugsanlega af ákvörðunum gerðardóms til loka þessa árs, þá greiði ég ekki atkvæði.

Hæstv. forseti. Ég get í fyrsta lagi ekki fallist á að leysa kjaradeilur með lagasetningu og tel að hér hafi ótímabær afskipti og klaufaskapur ráðið ferð. Auðvelt hefði verið að leysa þetta mál á annan veg. Þá er fráleitt að lögin taki þess utan til starfsmanna sem í engri vinnudeilu hafa átt. Þegar þess utan er litið til þess að kjaradeilan snýst ekki um bætt kjör þeirra sem í verkfalli eru heldur það að aðrir lægra settir ná hærri tekjum með meiri vinnu því fáránlegra er þetta mál. Og ég vil benda hv. þm. á að þessi staða kemur upp oft á ári hér á hinu háa Alþingi að starfsmenn þingsins ná miklu hærri launum heldur en hv. þingmenn. Ég get ekki tekið þátt í því að leysa nágrannakryt með lagasetningu og ég segi því að sjálfsögðu nei.

Virðulegur forseti. Ég tel rangt að grípa inn í kjaradeilu með þeim hætti sem hér er lagt til í því frv. sem til afgreiðslu er. Eina ferðina enn er með þessu frv. dregið úr ábyrgð aðila vinnumarkaðarins á því að leysa sínar deilur með frjálsum samningum eins og þeim auðvitað ber. Ég tel þar að auki að hér sé mjög varasamt fordæmi á ferðinni sem felst í því að það er verið að skikka tiltekna einstaklinga í tilteknum verkalýðsfélögum sem ekki eiga í kjaradeilum undir valdsvið gerðardóms og hugsanlega búa þeim önnur kjör heldur en þeirra félagsmenn búa við. Ég segi því nei.

Virðulegi forseti. Við kvennalistakonur teljum ekki rétt að grípa inn í vinnudeilur með lagasetningu sem þessari eins og ég hef áður gert grein fyrir hér. Þar að auki er hér verið að setja lög á aðra starfsmenn en þá sem ollu deilunni og sem ekki eiga í vinnudeilum. Ég segi nei.

Frú forseti. Ég hef enga samúð með stýrimönnunum á Herjólfi né stjórn Herjólfs. En ég hef samúð með fólkinu í Vestmannaeyjum sem hefur þurft að búa við það að skipið hefur verið bundið í einar 7 vikur. Samgöngur til Vestmannaeyja verða að komast með einhverjum hætti í eðlilegt horf. Þetta mál er alveg sérstaks eðlis og ég tel að þessi aðferð sem hér er beitt, hafi ekki fordæmisgildi. Stjórn Herjólfs hefur haldið klaufalega á þessu máli og í trausti þess að hæstv. samgrh. beiti áhrifum sínum við stjórnina eða þá að öðrum kosti endurskipuleggi hana og þar sem ýmsir stjórnarliðar eru nú flúnir úr salnum og vilja ekki taka þátt í þessari atkvæðagreiðslu og með tilliti til nauðsynjar Vestmannaeyinga um að leysa málið, þá segi ég já.

Virðulegi forseti. Það er nokkuð um liðið síðan mælt var fyrir þessu frv. um Seðlabanka Íslands, en eins og menn minnast, þá var umræðu frestað og málið tekið til athugunar í efh.- og viðskn. Var þar um nokkra nýlundu að ræða þar sem látið var reyna á þá grein þingskapanna sem veitir nefndum heimild til þess að kanna mál áður en þau eru tekin til meðferðar. Efh.- og viðskn. kallaði á formann þeirrar nefndar sem samdi þetta frv., Ágúst Einarsson, og fékk einnig seðlabankastjóra, Jóhannes Nordal, til að skýra þetta frv. og ég tel að þetta hafi verið gott fordæmi sem þarna átti sér stað og að málin hafi nokkuð skýrst við þá athugun á frv., en að mínum dómi breytir sú umfjöllun ekki því að auðvitað er ýmsum spurningum ósvarað og ýmis álitamál sem við munum eiga eftir að fjalla um í nefndinni. Við höfum fengið í hendur, þ.e. efh.- og viðskn., nokkra samantekt frá nefndinni sem endurskoðaði seðlabankalögin um það hvernig lögum um Seðlabanka er háttað í hinum ýmsu löndum og þegar farið er í gegnum það kemur í ljós að nefndin hefur víða leitað fanga í þetta frv. en auðvitað má um það deila hvort rétt leið hafi verið valin varðandi stefnu, hlutverk og stjórn bankans. Við höfum horft upp á það á undanförnum árum að umhverfi fjármála hér á landi hefur breyst töluvert mikið. Við höfum horft upp á opnun og breytingar á bankakerfinu og með þessu frv. er verið að stíga skref í þá átt að gera Seðlabankann sjálfstæðari og þar með öflugri þannig að hann geti betur gegnt sínu margþætta hlutverki og ég tek undir þá stefnu. Kvennalistinn átti fulltrúa í nefndinni sem samdi frv. og hún skrifaði undir álit nefndarinnar og þar með þetta frv. með tveimur fyrirvörum sem hún lagði til í sínu séráliti og ég mun koma að hér síðar. En það breytir auðvitað ekki því sem ég sagði áðan að hér eru ýmis álitamál sem varða bankann. Þetta er býsna stórt mál sem hér er á ferð þó að ég taki nú ekki undir það sem kom fram fyrr í dag að málið snúist fyrst og fremst um það hver verði seðlabankastjóri og manni fannst maður vera kominn hér í samningaviðræður um það hver ætti að taka við hlutverki yfirbankastjóra. Mér finnst nú heldur að við eigum að horfa á það sem lagt er til í þessu frv. um hlutverk bankans og hvernig málum skuli þar háttað, en það er nú einmitt tekið fram í þessu frv. að það ber að auglýsa stöðu bankastjóra og ég mótmæli því að menn séu að ráðstafa þeim stöðum fyrir fram hér úr ræðustól og finnst nú að þar komi fram býsna mikil forræðishyggja þegar menn leyfa sér að koma með uppástungur um menn. Ég minni á það að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar eða ályktun þeirri sem hæstv. félmrh. hefur lagt fram um jafnréttismál er kveðið á um að það beri að koma konum að þar sem þær eru fáar fyrir í ríkisstofnunum og mér finnst svo sannarlega orðið tímabært að kona fái að setjast í stól seðlabankastjóra. Ég vona að við fáum að sjá það á næstunni því að nóg er af hæfum konum í okkar landi. Ég ætla ekki að fara hér mikið út í það að bera þetta frv. saman við það sem gengur og gerist í öðrum löndum en það kemur auðvitað fram í einstaka greinum hvaða stefna hefur verið valin og við munum væntanlega skoða það nánar í nefndinni. Eitt af því sem ég hef mikið velt fyrir mér og ræddi við þá fulltrúa sem komu á fund efh.- og viðskn. var varðandi skilgreiningu á bankanum, þ.e. markmiðum og hlutverki bankans. Í 3. gr. þessa frv. eru markmið bankans skilgreind en hlutverk hans er ekki skilgreint sérstaklega heldur valin sú leið að láta það koma fram í einstökum greinum. Ég hef vissar efasemdir varðandi þessa leið. Ég er enn á þeirri skoðun þrátt fyrir þessa umfjöllun að það hefði og væri skýrara í frv. að skilgreina hlutverk bankans nokkuð rækilega. Ég reyndi að tína það hér saman hver þessi hlutverk væru og ég var komin með 8 atriði sem varða hlutverk bankans. Þá á ég við annað en markmiðið sem menn setja sér í þessu frv. Þessi hlutverk eru: 1. Að varðveita gengi íslensku krónunnar og halda utan um gjaldeyrisvarasjóðinn. 2. Að annast seðlaprentun. 3. Eftirlit með peningastofnunum. 4. Að vera viðskiptavaki. 5. Bankinn hefur ákveðnu ráðgjafarhlutverki að gegna gagnvart stjórnvöldum. 6. Hann á að annast bankaþjónustu fyrir ríkið og jafnvel ríkisstofnanir. 7. Skýrslugerð og spár um þróun peningamála. 8. Stefnumótun í peningamálum. Þetta eru 8 atriði sem varða hlutverk bankans og ég spyr að því hvort ekki væri réttara að skilgreina þetta hlutverk í einu lagi, hvort lögin yrðu ekki einfaldlega skýrari með því að hlutverkið væri skilgreint. Mér verður næst starsýnt á 17. gr. frv. þar sem er komið inn á bankaþjónustuna fyrir ríkisstjórn og ríkisstofnanir. Þar vakna spurningar um hvað við er átt, hvernig menn skilgreina slíka þjónustu. Og í 17. gr. frv. segir, með leyfi forseta: ,,Seðlabankanum er heimilt að veita ríkisstofnunum og sjóðum í eigu ríkisins bankaþjónustu, aðra en lánafyrirgreiðslu.`` Hvað er átt við með þessu? Er þarna um það að ræða að menn hafi ekki stigið skrefið til fulls og að Seðlabankinn verði enn að sinna þjónustu sem aðrir bankar ættu fremur að sinna? Hvaða þjónustu er þarna átt við? Ég fékk ekki svar við þessu í nefndinni og ég set ákveðið spurningarmerki við þetta. Í 20. gr. frv. er komið inn á það að bankanum sé heimilt að stunda önnur banka- og verðbréfaviðskipti sem samrýmist hlutverki hans sem Seðlabanka og í því skyni er bankanum m.a. heimilt að eiga aðild að fyrirtækjum og stofnunum á sviði verðbréfa og greiðslumiðlunar. Hér er einnig spurning hvort verið sé að teygja sig heldur langt, hvort þetta sé hlutverk seðlabanka að vera aðili að slíkum fyrirtækjum. Kannski er það í rauninni enginn annar aðili sem er til þess fær, en það er vissulega spurning hvort þetta eigi að vera á verksviði Seðlabankans. Í 21. gr. er komið inn á gengisskráningu og þar er um að ræða framhald á því sem ákveðið var í lögum hér á síðasta ári um hvernig gengi krónunnar skyldi ákveðið og við reyndar féllumst á þá tillögu en það er umhugsunarefni hvort Alþingi eigi hvergi að koma nærri gengisákvörðun því að hér eru auðvitað ýmsir möguleikar á ferð. Það væri fróðlegt að fá það upplýst hvernig þessu er háttað í öðrum löndum og hvort ríkisstjórnir koma þarna hvergi nærri öðruvísi en með tiltölulega opnum heimildum í lögum. Þarna er um það að ræða að verið er að draga ríkisvaldið meira og meira út úr ákvörðunum um peningamarkaðinn. Það er umhugsunarefni. Ég tek ekki beinlínis afstöðu til þess hvort við séum á réttri leið í þessu efni en þetta er umhugsunarefni eins og ég segi. Það er komið hér nokkuð inn á hlutverk Seðlabankans sem viðskiptavaka á markaðnum en það er víða kveðið á um það, m.a. í lögum um húsbréfakerfið. Þar er Seðlabankanum gert að vera viðskiptavaki en hann hefur reyndar falið það öðrum aðilum. Það væri fróðlegt að fá það upplýst hvernig menn sjá fyrir sér hlutverk Seðlabankans sem viðskiptavaka. Það getur verið um það að ræða að kaupa og selja gjaldeyri, eins og gerist í mörgum löndum, til þess að styrkja gengi krónunnar. Það getur verið um að ræða ríkisskuldabéf og eitt og annað. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. viðskrh.: Hvernig sér hann hlutverk bankans fyrir sér í þessu efni? Varðandi 28. gr. frv., þar sem fjallað er um bankaeftirlit Seðlabankans, kemur upp sú spurning hvernig háttað er eftirliti með bankanum sjálfum. Yfir bankanum er bankastjórnin og bankaráðið og síðan fylgist Ríkisendurskoðun væntanlega með því sem gerist í ríkisbönkunum en það er spurning hvort það sé nægjanlegt eftirlit með bankanum. Þetta er mjög mikilvæg stofnun. Bankaeftirlitið er hluti af Seðlabankanum og því er fyrst og fremst ætlað að fylgjast með öðrum peningastofnunum. En ég velti því fyrir mér hvort það væri eðlilegt að hafa einhvers konar annað eftirlit með Seðlabankanum. Ég er ekki að tala um tilsjónarmenn eða slíkt og spyr hvernig þessu er háttað í öðrum ríkjum. Hvernig fylgjast stjórnvöld með starfsemi viðkomandi seðlabanka eða gera menn það bara ekki? Er seðlabönkum hreinlega treyst fyrir sínu mikla hlutverki eða er það fyrst og fremst hlutverk bankaráðsins að hafa það hlutverk með höndum? Þá kem ég að stjórnskipulagi bankans. Þar er kannski að finna stóru spurningarnar í frv. Það er nokkuð mikið kerfi að sjálfsögðu sem er yfir bankanum enda um mjög mikilvæga stofnun að ræða. Þar með er ég komin að öðrum þeim fyrirvara sem fulltrúi Kvennalistans í nefndinni gerði við frv. en hún lagði til að í bankaráði Seðlabankans yrðu sjö fulltrúar í stað fimm. Það er gert með þeirri röksemd að það sé einfaldlega lýðræðislegra eins og málum háttar á Alþingi Íslendinga að fleiri komi að stjórn bankans. Ég get tekið undir það. Ég tel sjö manna bankaráð alveg eins heppilega stærð og fimm manna og í rauninni vandfundið hvað mælir frekar með fimm en sjö. Ég fagna því að í þessu frv. er gert ráð fyrir því að þeir sem taka sæti í bankaráði Seðlabankans, eins og reyndar í öðrum bankaráðum, hafi víðtæka þekkingu á efnahagsmálum. Ég tel það mjög mikilvægt að það séu gerðar auknar kröfur til þeirra sem stjórna okkar peningastofnunum. Ég tel að öll þau mistök sem við höfum horft upp á á undanförnum áratugum brýni okkur í því að vanda val þegar um stjórnendur peningastofnana er að ræða og ég tel hér verið á réttri braut að gera til þeirra miklar kröfur. Hins vegar er ég ekki sammála því sem kemur fram í 2. mgr. 37. gr. frv. þar sem vikið er að því að ráðherra skipi formann og varaformann bankaráðs úr hópi aðalmanna. Taki nýr ráðherra við störfum getur hann skipað nýjan formann og varaformann. Mér finnst þetta óeðlilegt. Ef um sjálfstæðan seðlabanka er að ræða, sem rekur sjálfstæða og óháða stefnu gagnvart stjórnvöldum, þó þar eigi að vera um ákveðið samráð að ræða, þá á stjórn bankans ekki að vera háð því hvaða ráðherra situr hverju sinni. Bankaráð á fyrst og fremst að fylgja lögum. Mér finnst þetta vera dæmi um hinn pólitíska arf sem við þurfum að losa okkur við, að vera að tengja skipan bankaráða ríkisstjónarskiptum með þessum hætti. Ég vildi gjarnan ræða þetta við hæstv. viðskrh. hvernig hann rökstyður þennan framgang mála og að það sé virkilega svo mikilvægt að skipta um formann og varaformann þótt ráðherraskipti eigi sér stað. Eins og ég sé þetta þá er náttúrlega sjálfstæði bankans miklu meira en áður og hann á að móta sjálfstæða stefnu í peningamálum og ráðleggja ríkisstjórninni. Ef þeir menn sem sitja í stjórn bankans og bankaráði uppfylla allar kröfur þá ætlast maður til að þar sé fyrst og fremst staðið faglega að málum, ekki pólitískt, ekki þannig að menn séu að sveifla sér til eftir duttlungum og stefnu viðkomandi ráðherra. Mér finnst þetta mjög svo umhugsunarvert. Varðandi verkefni bankaráðsins þá finnst mér --- það er kannski óþarfi að vera að fara ítarlega út í það við 1. umr. en mér finnst orðalag 38. gr. vera nokkuð óljóst. Bankaráðið á að vera til ráðuneytis um reglur bankans, til ráðuneytis um meginþætti í starfsemi bankans, staðfesta tillögur bankastjórnar um höfuðþætti í stjórnskipulagi bankans og staðfesta ráðningu aðstoðarbankastjóra, hafa umsjón með starfi sérstakrar endurskoðunardeildar, eiga aðild að kjarasamningum, mér finnst þetta allt svona frekar veikt orðað og hér þarf að skoða svolítið rækilega hlutföllin milli bankastjórnar og bankaráðs. Hvar eru völdin í raun og veru? Að mínum dómi er bankaráðið yfir bankastjórninni og á að fylgjast með að lögum, reglum og stefnum sé fylgt. Mér þykir þetta nokkuð óljóst orðalag. En þetta getum við að sjálfsögðu rætt í nefndinni. Ég ætla að vekja athygli á því, sem ég reyndar gerði á nefndarfundi, að í g-lið 38. gr. er vikið að ráðningu aðstoðarbankastjóra en það er ekki minnst á þá og hlutverk þeirra í sjálfum lögunum. Hins vegar er í greinargerð vikið að því að aðstoðarbankastjórar fari með stjórn veigamikilla málaflokka í bankanum, eins og segir á bls. 39 í frv., með leyfi forseta. Mér finnst það umhugsunarefni hvort ekki sé rétt að skilgreina í lögunum eða alla vega komi fram að það eigi að ráða aðstoðarbankastjóra. Bankaráði er gert að staðfesta ráðningu þeirra en það er hvergi gert ráð fyrir þeim í sjálfu stjórnskipulaginu eins og það er skilgreint í lögunum. Þá kem ég að bankastjórninni. Ég er frekar hlynnt því að hafa þrjá bankastóra. Ég sé í sjálfu sér ekkert athugavert við það. Ef verkaskipting er eðlileg á milli þeirra og þeir eru ráðnir með faglegum hætti þá er ég í sjálfu sér hlynnt því að þeir séu þrír. Það er hins vegar spurning með það kerfi sem hér er sett upp þar sem einn bankastjóri er yfir hinum og getur verið yfirbankastjóri í fjórtán ár, tvö kjörtímabil. Það er reiknað hér með sjö ára kjörtímabilum. Mér þætti æskilegra að menn einfaldlega skiptust á um að vera formaður stjórnar og að það sé ekki gert með þeim hætti að það sé toppstaða í þessari stofnun. En ég er í sjálfu sér hlynnt því að setja þeim ákveðinn tíma. En reyndar er það svo að maður getur verið bankastjóri lengst í 21 ár ef menn gegna bæði stöðu bankastjóra og síðan stöðu formanns bankastjórnar. Mér telst svo til að menn geti setið þarna í allt að 21 ár. Varðandi 45. gr. þá er aftur vikið að því sem ég nefndi hér áðan, þ.e. þátttöku í atvinnurekstri. Í 45. gr. segir: ,,Seðlabankanum er óheimilt að eiga innlend eða erlend hlutabréf eða önnur verðbréf sem fela í sér þátttöku í atvinnurekstri eða taka að öðru leyti þátt í atvinnurekstri nema það samrýmist hlutverki hans sem seðlabanka.`` Ég spyr: Hvaða atvinnustarfsemi getur það verið annað en þátttaka á verðbréfamarkaði eða eitthvað slíkt? Getur verið um eitthvað annað að ræða? Ég tel eðlilegt að hafa skilyrði eins og þetta. Það er ekki hlutverk seðlabanka að standa í atvinnurekstri en hvaða atvinnurekstur er það sem getur samrýmst hlutverki seðlabanka? Það kom ekki fram á fundi nefndarinnar. Þá er í 46. gr. vikið að biðlaunum bankastjóra. Mér þykir nú vera vel gert við þá þegar þeir fá greidd biðlaun í 12 mánuði, jafnhá föstum launum er starfi þeirra fylgdu. Ef ég man rétt þá eru þetta mun betri kjör en aðrir ríkisstarfsmenn búa við. Ég ætla ekki að hafa mikið fleiri orð um þetta frv. að sinni. Eins og ég hef nefnt eru hér allnokkur álitamál. Það má spyrja spurninga varðandi yfirdráttarheimild ríkisins hjá Seðlabankanum en það hefur nú þegar verið gerður samningur um það efni milli ríkisstjórnarinnar og bankans og ég teldi rétt að menn reyndu að ná þessum yfirdrætti niður í rólegheitunum og gera það stig af stigi. En það er spurning hvort ríkisvaldið þarf ekki að eiga Seðlabankann upp á að hlaupa. Það kemur m.a. fram í því plaggi sem við fengum frá nefndinni að t.d. í Englandi hefur ríkissjóður ótakmarkaðan aðgang að sjóðum enska seðlabankans svo framarlega sem lántökuheimildir eru til staðar. Í Frakklandi getur bankastjóri fyrir hönd bankaráðs og ráðherra efnahags- og fjármála gert samning um lánafyrirgreiðslu bankans við ríkissjóð og fleiri dæmi mætti nefna. Hér er verið að þrengja mjög að heimildum ríkisvaldsins til yfirdráttar í Seðlabankanum. Vissulega veitir ekki af að ríkisvaldið fái meira aðhald í peningamálum en það er spurning hvort hér sé verið að ganga of langt og of hratt. Að síðustu vil ég nefna að í frv. er kveðið á um að það beri að auglýsa stöður seðlabankastjóra. Það tel ég vissulega vera skref í rétta átt. Ég tel afar brýnt að við ráðningu seðlabankastjóra, eins og við ráðningu þeirra sem fara með stjórn annarra peningastofnana, ráði faglegt mat. Að það séu fyrst og fremst þeir sem hafa verulega reynslu af efnahagsmálum og þekkingu á efnahagsmálum sem veljast til þessara starfa og menn séu ekki að nota svona mikilvægar stöður í ríkiskerfinu til að koma fyrir einhverjum mönnum sem eru orðnir þreyttir á pólitík eða eru að leita sér að starfi. Það er afar mikilvægt að þarna ráði faglegt mat og að þessu ,,kvótakerfi`` sem ríkt hefur í bankakerfinu, þar sem gömlu stjórnmálaflokkarnir hafa skipt á milli sín stöðum, linni. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir alla þróun efnahagslífs á Íslandi að það sé fyrst og fremst fagmennskan sem ráði ríkjum. Menn vegi og meti stöðuna hverju sinni en láti ekki pólitíska stundarhagsmuni ráða för. Það gildir ekki síst um þá mikilvægu ríkisstofnun sem Seðlabanki Íslands er og mun verða.

Virðulegi forseti. Ég vildi koma að nokkrum atriðum sem fram komu í ræðu hv. 18. þm. Reykv. Ég tók eftir því að hv. 18. þm. Reykv. taldi ekki fara vel á því að ræða eins og í samningastíl um það hver ætti að verða seðlabankastjóri á þessum vettvangi. Undir það tek ég með hv. 18. þm. Reykv. Um gengisákvæðin í þessu lagafrv. er það rétt, eins og fram kom hjá hv. þm., að það mál er hér lítt breytt frá því sem þingið hefur áður samþykkt án mótatkvæða. Opnar heimildir í lögum fyrir seðlabanka að ráða tilhögun gengismála er reglan í þeim löndum sem við berum okkur helst saman við. Reyndar má segja að í þeim lagaákvæðum sem hér er gert ráð fyrir og reyndar í þeim lögum sem nú gilda um þetta mál eru víðtækari fyrirmæli um opinbera stjórn á þessum vettvangi en algengast er. Um hlutverk Seðlabankans sem viðskiptavaka ætla ég ekki að hafa mörg orð að þessu sinni, tel heppilegt að það sé rætt í hv. efh.- og viðskn. En það á að sjálfsögðu við á verðbréfamarkaði og á þeim millibankamarkaði með gjaldeyri sem mun myndast. Um eftirlitið, hverjir líti eftir bankanum, er það að sjálfsögðu bankaráðið eins og þetta lagafrv. er sett upp. Ég ætla ekki, virðulegur forseti, að ræða mikið um stjórnskipulagið. Ég tel það einmitt vera verkefni hv. efh.- og viðskn. að kanna það vandlega. En ég vildi að lokum segja vegna spurningarinnar um það hvaða atvinnufyrirtæki það gætu verið sem Seðlabanki gæti stöðu sinni og hlutverki samkvæmt tekið þátt í, þá bendi ég á að það er ekki óhugsandi að upp kynnu að verðar settar slíkarstofnanir eins og reiknistofnun banka eða einhverjar þjónustu- eða útgáfustofnanir fyrir bankakerfið í heild.

Virðulegi forseti. Það kom mér eilítið á óvart að framhald umræðu um seðlabankamálið yrði á dagskrá í dag. Mér hafði einhvern veginn fundist að það hefði verið eðlileg ,,taktík`` hjá ríkisstjórninni að sleppa bankamálaumræðu þessa vikuna eftir allt írafárið í þeirri síðustu. En vissulega skorast ég ekki undan að taka þátt í þessari umræðu. Af hálfu nokkurra þingmanna stjórnarandstöðunnar var farið fram á að það yrði farið yfir þetta mál í nefndinni áður en 1. umr. yrði haldið áfram og það hefur verið gert. Út af fyrir sig hefur það skýrt þessi mál að verulegu leyti í okkar huga. Nú er það svo að í nefndinni er búið að fara yfir mjög stóran hluta af peningamarkaðnum á þessum vetri. Og úr því sem komið er þá tel ég á margan hátt eðlilegt að við endum á Seðlabankanum. Ég leyfi mér að vitna í ummæli seðlabankastjóra, Jóhannesar Nordals, í efh.- og viðskn. um daginn þar sem hann sagði aðspurður að það væri hægt að framkvæma það sem þyrfti að gera nú í peningamálum án þess að breyta lögum en ramminn sé að vísu ekki eins skýr og allir hefðu kannski kosið. Ég sé því ekkert sem rekur sérstaklega á eftir þessari vinnu núna. Það er svo annað mál að líklega hefur verið farið algerlega aftan að hlutunum varðandi þær breytingar sem hafa verið gerðar á peningamarkaðnum á síðustu 5--8 árum. Í upphafi skyldi endirinn skoða, stendur einhvers staðar en það held ég að menn hafi ekki gert. Vextir voru gefnir frjálsir án þess að huga að því hvaða stjórntæki þyrftu að vera til staðar og til hvaða ráðstafana þyrfti að grípa til að hafa þar eðlilegan hemil á. Nú er ég ekki að segja að við Íslendingar hefðum getað farið einhverja aðra leið en okkar helstu viðskiptaþjóðir en það skiptir afskaplega miklu máli hvernig haldið er á við svo stórtækar breytingar eins og hér hafa orðið á rúmum áratug frá neikvæðum vöxtum, sem var að mínu mati óeðlilegt ef ekki sjúkt ástand, yfir í það að við höfum haft hér einhverja hæstu raunvexti sem þekkjast í heiminum. Það hefur víða hrikt í á meðan þessar breytingar hafa gengið yfir. Það er svolítið fróðlegt að skoða yfirlýsingar ráðherra núv. hæstv. ríkisstjórnar um ástæður fyrir háum vöxtum. Þær hafa breyst frá tíma til tíma. Í upphafi voru yfirlýsingar hæstv. forsrh. um ríkissjóðshallann. Ef tækist að laga hann þá kæmi nánast allt annað af sjálfu sér og vextirnir mundu einnig lækka. Á síðasta vetri sagði hæstv. viðskrh. margoft í ræðustól á hinu háa Alþingi að um væri að kenna að hér ríkti fákeppnismarkaður og þetta mundi allt saman meira og minna lagast þegar við værum búnir að opna fjármagnsmarkað okkar fyrir erlendum aðilum. Nú í vetur kom svo hæstv. fjmrh. og sagði að orsök þessa alls sé að ekki komist bönd á vextina á meðan ríkissjóður hafi ótakmarkaðan aðgang að lánsfé í Seðlabankanum. Nú er auðvitað eitthvað til í þessu öllu. En þetta sýnir kannski öðru fremur að óðagotið hefur verið of mikið og það er smám saman að renna upp fyrir hæstv. ríkisstjórn að þau stjórntæki sem þurfti voru annaðhvort ekki til eða ekki til þeirra gripið. Í þessu frv. eru ýmis nýmæli. Eitt það helsta er væntanlega að það er lagt til að sjálfstæði Seðlabankans verði aukið verulega frá því sem er í dag. Hann fái möguleika til að hafa áhrif á þróun peningamála og vaxta með markaðsaðgerðum, þ.e. kaupa og selja verðbréf og aðra pappíra á markaði eða gefa þá út á eigin markaði. Það er einnig lagt til að Seðlabanka sé heimilt að skipuleggja hér á landi gjaldeyrismarkað. Nú vil ég taka það fram að þær heimildir eru til í lögum nú þegar. Að því var unnið á síðasta vetri þannig að þær heimildir eru til staðar. Ég ætla ekki að telja upp þau nýmæli sem hér eru. Þau hafa öll verið talin upp áður. Ég ætla þó að nefna eitt atriði varðandi eigið fé bankans. Það hlýtur að vera afar nauðsynlegt ef hann á að geta virkað sem aðili á markaðnum sem grípur inn í að eigið fé verði sem fyrst byggt upp í þau 6% af vergri landsframleiðslu sem lagt er til í frv. Ég ætla að fara örfáum orðum um sjálfstæði seðlabanka og ítreka það sem ég sagði áðan að í frv. er gert ráð fyrir auknu sjálfstæði hans. Það er vitnað til þess sem gerist annars staðar. Það er alveg rétt að í löggjöf ýmissa landa er seðlabanka skapað ákveðið sjálfstæði. Hann á að geta veitt stjórnvöldum á hverjum tíma aðhald. En eftir að ég fór að skoða það sem ég hef fengið í hendurnar um löggjöf annarra landa í þessu kemur í ljós að þetta þýðir alls ekki að seðlabankinn eigi að vera einhver einangraður fílabeinsturn fyrir peningamarkaðinn. Það er mjög víða í lögum annarra landa hægt að finna þess dæmi að reynt sé að tryggja að innan seðlabanka sé víðtæk þekking á grunnatvinnuvegum viðkomandi landa. Ég ætla að nefna hér nokkur dæmi, með leyfi forseta. Í Austurríki skulu bankaráðsmenn vera leiðandi menn í atvinnulífinu, fulltrúar banka, iðnaðar, viðskiptalífs, landbúnaðar og launþega. Í Bandaríkjunum skal þess gætt við val á bankaráðsmönnum að sjónarmið fjármála, landbúnaðar, iðnaðar og viðskiptagreina séu til staðar í bankaráðinu. Í Danmörku skulu 15 fulltrúar vera úr viðskiptalífinu. Í Hollandi skulu 12 bankaráðsmenn af 17 skipaðir sem hér segir: Tveir fulltrúar viðskiptalífsins, tveir fulltrúar iðnaðar, tveir fulltrúar landbúnaðar, þrír fulltrúar launþegahreyfingarinnar og þrír fulltrúar fjármálalífsins. Í Japan skuli sex af sjö fulltrúum skipaðir sem hér segir: Einn úr fjármálaráðuneyti, einn úr efnahagsáætlanaráðuneyti, tveir menn með mikla reynslu á fjármálasviði, annar frá litlum svæðisbanka og hinn frá stórum viðskiptabanka, einn maður með mikla þekkingu og reynslu í iðnaði og viðskiptum og loks einn maður með mikla þekkingu og reynslu í landbúnaði. Á þessari upptalningu sést að í sjálfstæði seðlabanka í þessum löndum felst að þar eigi að vera til staðar grundvallarþekking og í raun bein tenging við veigamestu atvinnugreinar landanna. Það tel ég að hljóti að vera mikilvægt þegar menn eru að tala um sjálfstæði seðlabanka að þannig sé staðið að málum. Kem ég þá að því að seðlabanki sem sjálfstæð stofnun verður að byggja á einhverjum markmiðum. Að mínu mati hlýtur það markmið að vera að skapa atvinnuvegunum starfsskilyrði og sjá til þess að við höfum peningakerfi sem getur bæði stutt við atvinnulífið og ávaxtað arðinn af því og beint því inn á sem heillavænlegastar brautir. Einstaka aðilar og meira að segja einstaka lönd virðast hafa dregið þetta saman nánast í eitt atriði að það verði ekki betra gert fyrir atvinnulífið og þróun þess en að viðhalda stöðugleika í efnahagslífinu og stöðugu verðlagi og það eigi þar með að vera eina verkefni seðlabanka. Ég vil ekki taka svo djúpt í árinni. Ég held að stöðugleiki í efnahagsmálum megi ekki vera settur svo á oddinn að hann leggi atvinnulífið meira og minna í rúst. Þeir sem geta hugsað sér að ganga þannig fram hugsa væntanlega þannig að það megi þó byggja upp á nýtt á þeim rústum. En ég held að menn hafi ekki yfirsýn yfir allar þær afleiðingar sem slíkum ósköpum gæti fylgt. Að að mínu mati getur þess vegna yfirstjórn peningamála ekki sett sér eins einfalt markmið og þetta ef menn vilja draga hlutverk seðlabanka saman í þetta eina atriði. Þá kem ég í beinu framhaldi af þessu að stjórnkerfi Seðlabankans. Ég var mjög hallur undir þá skoðun að það væri best að Seðlabankanum væri stýrt af einum bankastjóra, faglegum manni úr peningakerfinu. Eftir að hafa lesið þá skýrslu sem við fengum um skipan seðlabanka í öðrum löndum runnu á mig tvær grímur gagnvart þessu sjónarmiði. Ef seðlabanki á að vera nánast faglegt hjálpartæki ríkisstjórnar til að hafa stjórn á peningamálum þá er ég þeirrar skoðunar að sú túlkun sé góð og gild að einungis sé einn faglegur bankastjóri. Ef við erum hins vegar að tala um sjálfstæðan seðlabanka sem á að veita ríkisstjórn á hverjum tíma og framkvæmdarvaldinu aðhald og á að vera einhvers konar vörður atvinnulífsins gagnvart ríkisvaldinu á hverjum tíma, eins og mér finnst skína í gegn að verulegu leyti í lögum um seðlabanka ýmissa annarra landa, þá sýnist mér að það væri nær að hafa fjölskipaða bankastjórn og reyndar nokkuð fjölmennt bankaráð sem hefði víðtæka reynslu og þekkingu á sem flestum sviðum atvinnulífsins. Að öðru leyti ætla ég ekki að ræða um skipan bankastjóra og bankaráðs hér og mun ekki blanda þessari umræðu við þá umræðu sem í þjóðfélaginu er í dag um skipan seðlabankastjóra í kjölfar þess að tveir af þrem bankastjórum eru nú að víkja úr starfi. Ég vil þó nefna það í þessu sambandi að ég get á margan hátt tekið undir það að á síðustu árum hefði þurft öflugan sjálfstæðan seðlabanka til að hafa vit fyrir ríkisstjórninni í peningamálum. Núverandi Seðlabanki hefur reyndar gert tilraunir til að hafa áhrif með reglulegri skýrslugerð og úttekt á einstökum málum. Ég nefni í því sambandi skýrslu um húsbréfakerfið og minni hæstv. viðskrh. á viðbrögð ríkisstjórnarinnar við þeirri skýrslu. Hæstv. forsrh. hefði sjálfsagt sagt að það hefði legið við að hæstv. félmrh. hefði farið af hjörunum í þeirri umræðu, samanber þau ummæli sem hann hafði í umræðu á Alþingi í um daginn. Ég vil ekki taka svo stórt upp í mig. En þeim varnaðarorðum Seðlabankans var vægast sagt illa tekið af ríkisstjórninni. Viðbrögðin voru mjög hörð þó svo að með því að skoða hvernig skuldastaða heimilanna hefur þróast á síðustu árum hljóti menn að sjá í dag að þau varnaðarorð Seðlabankans áttu við full rök að styðjast. Þá ætla ég að koma aðeins að gengismálunum. Ég ítreka það sem ég sagði áður að þær breytingar sem þarf til þess að hér sé hægt að byrja að þróa gjaldeyrismarkað eru komnar inn í núverandi gjaldeyrislög og var heilmikið til umræðu hér á síðasta vetri. Þar var mikið rætt um þá gengiskörfu sem við notum á hverjum tíma. Við fulltrúar í efh.- og viðskn. fengum í hendur skýrslur um tengingu krónunnar við ECU. Á þeim tíma var það æskilegt pólitískt markmið að mati hæstv. viðskrh. að tengja íslensku krónuna við ECU. Ef ég man rétt var það áætlun viðskrh. á þeim tíma að það gerðist á þessu ári. Ég er alveg sammála viðskrh. að þarna er um pólitíska aðgerð að ræða. Mín pólitík í þessu er sú að tengja krónuna ekki við ECU og segja með því að þrátt fyrir mikilvægi Evrópu fyrir okkar viðskipti þá ætlum við að halda öllum öðrum möguleikum opnum að fullu. Ekki binda okkur Evrópugjaldmiðlunum meira en í mesta lagi sem nemur því hlutfalli af okkar utanríkisviðskiptum sem þangað fara. Ef ég man rétt er sú gengiskarfa sem við búum við núna uppbyggð mjög nálægt því. En ég vil í framhaldi af þessu bera fram tvær spurningar til hæstv. viðskrh. Það er í fyrsta lagi: Hvað líður vinnu við að koma á fót gjaldeyrismarkaði? Í öðru lagi: Er ráðherra enn þeirrar skoðunar að tengja eigi krónuna við ECU og þá hvenær? Það sem mér finnst hins vegar mest um vert varðandi peningamarkaðinn núna er að klára vinnuna við ný lög um viðskiptabankana. Það frv. liggur nú fyrir í efh.- og viðskn. og það er mitt mat að við hljótum að klára þá vinnu áður en við snúum okkur nokkuð, úr því sem komið er, að lögunum um seðlabanka. Ég minni á að í meðförum frv. um ráðstafanir til styrkingar bankakerfisins í síðustu viku komum við fulltrúar stjórnarandstöðunnar og þeir sem tóku þátt í sameiginlegu nál. í það ákvæðum þess efnis að unnið yrði að því að hraða þar vissum ákvæðum, svo sem eins og að tryggja að viðskiptabankarnir hafi rýmri heimildir til yfirtöku fyrirtækja. Reyndar eru þar líka rýmri heimildir fyrir viðskiptabankana til að taka beinan þátt í atvinnurekstri. Það er mín skoðun að þetta sé hvort tveggja af því góða. Það sé af því góða að beinna samband skapist milli þeirra sem sýsla með fjármagnið og atvinnulífsins í landinu þar sem hin eina raunverulega ávöxtun á okkar fjármagni getur farið fram. Ég hef haldið því fram hvað eftir annað úr ræðustól á hinu háa Alþingi, bæði á þessum vetri og þeim síðasta, að fátt annað sé meira aðkallandi nú til þess að við getum lækkað vextina en að það verði gripið til aðgerða sem geta hægt á hinni miklu afskriftaþörf sem er hjá bönkunum í dag. Það er ekki eðlilegt ástand að banki sem hefur meiri hluta af bankaviðskiptum við okkar undirstöðuatvinnuveg, sjávarútveginn, þurfi að afskrifa og hafi þurft á síðasta ári að afskrifa fjármagn sem er talið í hundruðum milljóna á mánuði. Það segir kannski meira en mörg orð um efnahagsstjórnunina í dag og hvernig búið er að grunnatvinnuvegunum og meðan svo er þá er tómt mál um að tala að hér byggist upp heilbrigður peningamarkaður. Virðulegi forseti. Ég mun að lokum ítreka í einu litlu dæmi hvernig peningamarkaðurinn hefur þróast á síðustu árum. Í september á síðasta ári var peningalegur innlendur sparnaður 447 milljarðar. Það hefur ítrekað komið fram í umræðu síðustu vikna, m.a. í tillögum okkar framsóknarmanna um efnahags- og atvinnumál, í orðum fyrrv. formanns Vinnuveitendasambandsins og núv. formanns samstarfsaðila í sjávarútvegi, í orðum formanns Alþýðusambandsins og fleiri aðila innan þess geira að vextirnir séu of háir. Menn tala um að þeir séu fjórðungi of háir, verði að lækka niður í það að vera að raunvöxtum 6% og svo framvegis. Það er ekki um það deilt að vextirnir eru of háir. Það eru hins vegar eilítið skiptar skoðanir um hversu mikið of háir og hvernig sé hægt að ná þeim niður. Ef við gefum okkur það að vextirnir séu 3% of háir, það fellur m.a. af yfirlýsingum formanns atvinnurekenda í sjávarútvegi og hann væntanlega mælir þetta af eiginfjárstöðu þeirrar greinar, þá er verið að greiða 13,4 milljarða á ári fyrir þessi 3%. Á þeim sex árum sem liðin eru frá því að hæstv. núv. viðskrh. kom til valda þá eru þetta 80,4 milljarðar. Nú geta menn sagt að hér sé ég eingöngu að leika mér með tölur og þetta sé eingöngu það sem markaðurinn krafðist á þessum tíma. En lítum nú á hina hliðina. Lítum á það hvernig eigið fé fyrirtækjanna í grunnatvinnuvegunum, hvernig skuldastaða sjávarútvegsins og hvernig skuldastaða heimilanna hefur þróast á þessum árum og þá sjáum við það svart á hvítu að fyrir þessu var engin innstæða. Þetta var krafa um ávöxtun sem var umfram ávöxtunargetu atvinnulífsins í landinu. Um það held ég að sé engum blöðum að fletta. Það hlýtur því að vera krafa að nú þegar verði gripið til róttækra aðgerða til þess að lækka vextina.

Hæstv. forseti. Hv. 6. þm. Norðurl. e. beindi til mín tveimur alveg ákveðnum spurningum. Sú fyrri var hvað liði störfum að því að koma á gjaldeyrismarkaði á grundvelli nýrra ákvæða um gjaldeyrisviðskipti. Þar er frá því að segja að undirbúningur þessa verks er í eðlilegum farvegi, Seðlabankinn leggur drög að því að á fót verði settur millibankamarkaður í upphafi. Ég bind vonir við það að senn fari að sjást nákvæmlega hvernig þetta verður framkvæmt. Síðari beina spurningin sem hv. þm. beindi til mín var um ECU-tengingu krónunnar, hvort það væri enn á dagskrá, hvort og hvenær væri að því stefnt. Þar er svarið afar skýrt: Umrótið á gjaldeyrismörkuðum Evrópu gerir það að verkum að ECU-tengingin er ekki á dagskrá að svo stöddu.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að fagna því hversu hratt hæstv. viðskrh. fer fram þessa dagana. Nú gerist það í sömu vikunni að hæstv. ráðherra viðurkennir að það geti ekki þjónað hagsmunum okkar eins og nú er statt málum að einkavæða og selja ríkisbankana. Það er því sambandi reyndar mjög athyglisvert að lesa viðtal við stjórnarformann Hambros bankans í Morgunblaðinu síðustu helgi og ég mundi ráðleggja hæstv. ríkisstjórn að lesa það viðtal alltaf þegar þeir fara af stað með einkavæðingaráform. Í öðru lagi hefur hæstv. viðskrh. snúið við blaðinu varðandi ECU-tengingu algjörlega frá því sem var hér uppi á síðasta vetri. Hann ber við óróa á gjaldeyrismarkaði í Evrópu, vissulega hefur hann verið mikill, og kannski álíka mikill og trú hæstv. ráðherra var á stöðugleika ECU og hins evrópska peningamarkaðar á síðasta vetri.

Virðulegi forseti. hv. 6. þm. Norðurl. e. virðist ekki hafa tekið eftir því sem fram hefur komið frá þeim sem hér stendur og reyndar öðrum ráðherrum ríkisstjórnarinnar um gengismálefnin því þegar á liðnu hausti þegar umrótið á evrópskum gjaldeyrismarkaði stóð sem hæst var þetta sagt alveg skýrt og skorinort. Þess vegna er ég hér aðeins að endurtaka það sem áður hefur komið fram.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hér kemur til umræðu fjallar um seðlabanka en þýðing nafnsins á ensku er ,,central-bank`` sem merkir miðbanki. Svo nefnast slíkar stofnanir, bankar bankanna almennt erlendis. Ég legg til að þessum tvískinnungi verði hætt og við fáum lög um miðbanka Íslands. Það skal hins vegar játað að það verður ekki eins fínt (nafnbótin) að vera aðalbankastjóri eða bankastjóri miðbanka eins og bankastjóri seðlabanka. Þessu nýja frv. er í veigamiklum atriðum stefnt gegn Alþingi og ríkisstjórn undir því yfirskyni að verið sé að auka sjálfstæði bankans. Samkvæmt gildandi lögum ber bankanum að styðja stefnu ríkisstjórnar í efnahagsmálum og efla framleiðslugetu atvinnuveganna. Hvort tveggja er strikað út og markmiðið sagt vera að stuðla að virkri starfsemi á fjármagnsmarkaði og í öðru lagi að greiða fyrir frjálsum viðskiptum við útlönd. Hér er sem sagt verið að tengja, hæstv. viðskrh., fjármál okkar við EB. Bankinn gæti t.d. neitað að lækka gengi krónunnar þó að útvegur og fiskvinnsla væru komin í strand, skv. 35. gr. frv. Þar segir: ,,Seðlabankanum er skylt að hafa samráð við ríkisstjórn um mótun og framkvæmd stefnu í peningamálum, gengis- og gjaldeyrismálum og vera ríkisstjórninni til ráðuneytis um allt er varðar þau mál. Seðlabankinn skal stuðla að framgangi stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum svo fremi sem hann telur það ekki ganga gegn markmiðum sínum samkvæmt 3. gr.`` Það er hæpið að slíkt ákvæði sé í lögum í okkar landi sem er með einhæfa framleiðslu, háða stopulum afla á miðunum og sveiflukenndu verði á heimsmarkaði. Alþingismönnum ber að íhuga að ríkisstjórn á skyldu við þjóðina alla, ekki eina stétt, peningamennina. Gert er ráð fyrir fimm manna bankaráði. Þriggja manna bankaráð er fullnægjandi. Vilji virðist vera fyrir því að draga úr áhrifum stjórnmálamanna í opinberum stofnunum. Sú er einmitt sögð meginástæða þess að fyrir liggur að einkavæði bæði Landsbankann og Búnaðarbankann sem vonandi verður þó ekki. Samræmis gætir því ekki hér hjá viðskrh. fremur en í öðrum verkum hans. Bankaráð á að kjósa á Alþingi með hlutbundinni kosningu. Gert er ráð fyrir þremur bankastjórum enda þótt stærri lönd, t.d. Bretland og Kanada, láti sér nægja einn ásamt varamanni. Þessu verður að breyta. Skýrari ákvæði þarf um kunnáttu og hæfni bankastjórans. Loks ber að takmarka ráðningartíma bankastjórans við átta ára hámark í stað fjórtán ára sem lagt er til. Núverandi seðlabankastjóri er að kveðja eftir 32 ára setu. Til þess eru vítin að varast þau. Meginverkefni miðbanka og seðlabanka um heim allan er að stjórna fjármagni í umferð með óbeinum hætti. Það felst í því að kaupa og selja ríkisskuldabréf á opnum markaði þannig að peningastofninn megi haldast stöðugur og vextir innan settra marka. Ákvæði um þetta eru í lögum nr. 10/1961 en þeim hefur aldrei verið framfylgt. Það heitir nefnilega á máli þeirra seðlabankamanna og viðskrh. sérstaklega ,,handafl``. Í nýja lagafrv. sem fyrir liggur er ákvæði þess efnis í 12. gr.: ,,Til að ná markmiðum sínum í peningamálum kaupir og selur Seðlabankinn ríkistryggð verðbréf og önnur trygg, innlend og erlend markaðsbréf.`` Nú á sem sagt að láta til skarar skríða. Síðustu 6 mánuðina af 32 ára stjórnartíð Jóhannesar Nordals. Hvað veldur? Bölvun vaxtaokursins og skuldauppsöfnunar er orðin slík að alþjóð krefst íhlutunar. Launþegasamtökin eru þar í fararbroddi en augu atvinnurekenda hafa líka opnast. Seðlabankastjórinn og viðskrh. hafa loks látið undan. Þeir bjarga sér á flóttanum með því að kalla miðstýringu vaxta markaðsaðgerð. Ef unnt er að koma að orðinu markaður eða samkeppni, hæstv. viðskrh., þá er öllu réttlæti fullnægt. En þessir herrar eiga langt í land að samræma peningamál okkar EB-löndum. Við höfum verðtryggingu fjárskuldbindinga og skattfrelsi fjármagnstekna en hvorugt er við lýði í Evrópu. En viðskrh. er sjálfum sér líkur. Hann lumar á frv. um að halda í ófreskju lánskjaravísitölunnar. Útvíkkun verðtrygginga til skammtímalána og gera bönkum með nafnleynd ókleift að telja vaxtatekjur fram til skatts ef skattalögum yrði breytt. Hæstv. ráðherra hefur nefnilega kynnt frv. um afnám lögboðinna verðtrygginga fjárskuldbindinga í viðtali við Morgunblaðið 13. febr. sl. Þetta kemur spánskt fyrir sjónir þegar þess er gætt að verðtrygging fjárskuldbindinga hefur aldrei verið lögboðin hér. Lögin sem ráðherrann hyggst afnema eru sem sagt ekki til. Aðeins heimildarákvæði eru um verðtryggingu fjárskuldbindinga. Þau er að finna í svonefndum Ólafslögum frá 1979. Þar segir í 40. gr. þeirra laga: ,,Bönkum og öðrum innlánsstofnunum er heimilt að taka á móti sparifé og öðrum innstæðum gegn verðtryggingu og lána út samsvarandi fé auk jafnvirðis eigin fjár með verðtryggingu.`` 41., 42. og 43. gr. innihalda einnig heimildarákvæði. Síðari lagabreytingar hafa miðað að því að takmarka þessa verðtryggingu, t.d. við spariinnlán bundin til sex mánaða eða lengur og við útlán til lengri tíma en þriggja ára. Í ljósi þessa er erfitt að sjá hvað fyrir ráðherranum vakir. Mönnum er þegar frjálst að semja eða semja ekki um verðtryggingu. Ef vel er að gáð má hins vegar greina tilgang hæstv. ráðherra. Morgunblaðið hefur eftir honum að réttindi og skyldur sem menn hafa áunnið sér samkvæmt eldri lögum verða áfram í gildi. Það eru þeirra hagsmunir sem ráðherrann er að tryggja. Samkvæmt því á lánskjaravísitalan að vera við lýði áfram. Hún hefur þó valdið okkur þungum búsifjum enda mjög verðbólgumyndandi. Menn vilja fremur hafa vísitölu neysluvöruverðs að því marki sem verðtrygging kann að halda áfram. Hún er viðhöfð í öðrum löndum sem verðtryggja eftirlaun og lífeyrisbætur. Þeir nota ekki þessa góðu lánskjaravísitölu ráðherrans. Lánskjaravísitöluna á að mínum dómi skilyrðislaust að fella úr gildi. Það er þegar búið að breyta henni þegar kaupgjald var reiknað inn í hana og hlutföllum breytt. Sú breyting var mikil mistök. Því er svo komið að skuldir landsmanna hækka ef framleiðslukostnaður eykst, ef byggingarvörur hækka í verði eða vinnulaun. Við 1% hækkun lánskjaravísitölu hækka skuldir útvegsins um mörg hundruð milljónir svo dæmi sé nefnt. Sérhver kaupgjaldshækkun er um leið að hluta tekin aftur af launþegum með hækkun skulda af íbúð. Segir sig sjálft hvers konar efnahagsófreskja lánskjaravísitalan er. Með annarri breytingu á Ólafslögum var grundvellinum í reynd kippt undan lánskjaravísitölunni. Ólafslög gerðu ráð fyrir kaupgjaldsvísitölu samhliða lánskjaravísitölu. Ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar afnam kaupgjaldsvísitöluna 1983. Hann var og í forsæti þegar innleidd var áðurnefnd breyting á lánskjaravísitölunni þegar kaupið var tekið inn í hana. Hv. þm. Steingrímur Hermannsson talar manna mest um vaxtalækkanir en hefur sjálfur með þessum aðgerðum sínum ásamt fleirum gert lánskjör í landinu óbærileg. Hvernig eiga menn að borga skuldir sem hækka samkvæmt vísitölu ef tekjur þeirra hækka ekki líka samkvæmt vísitölu, hæstv. ráðherra? En hæstv. ráðherra, Jón Sigurðsson, vill meira með frv. sínu sem hann kynnti í viðtali við Morgunblaðið. Hann vill afnema takmarkanir á tíma verðtryggðra útlána sem nú miðast við þrjú ár. Þetta hefur að sögn Morgunblaðsins valdið bönkum erfiðleikum og þeirra vandkvæði vill hæstv. ráðherra Jón Sigurðsson leysa, gera þeim fært að hækka öll lán, stutt lán og löng lán um leið og verðbólga vex eða virðist ætla að vaxa. Ráðherrann er með öðrum orðum ekki að afnema verðtryggingu fjárskuldbindinga, hann er að auka við hana, færa hana inn á ný svið. Loks ætlar hann að hjálpa þeim sem vilja skjóta vaxtatekjum undan skatti verði þær skattlagðar sem mjög er um rætt. Hann vill sem sagt með þessu verðandi frv. sínu fella úr gildi lagaákvæði um að verðtryggðir bankareikningar eða lánaskuldbindingar séu skráðar á nafn. Virðulegi forseti. Það verður ekki amalegt að lifa á Íslandi þegar hæstv. ráðherra er búinn að koma seðlabankafrumvarpi sínu óbreyttu í lög og til viðbótar því frv. sem hann kynnti nýlega í Morgunblaðinu. Að maður tali nú ekki um þegar hann verður orðinn seðlabankastjóri og þar með yfirforsætisráðherra landsins.

Hæstv. forseti. Í ræðu hv. 6. þm. Suðurl. ræddi hann mest um óframkomið, óbirt frv. um annað mál en það sem hér er á dagskrá. Ég vil nefna það vegna þess sem hreyft var af hv. 6. þm. Suðurl. að því fer víðs fjarri að ég hafi undirbúið, hvað þá flutt eða sýnt, tillögur um það að nafnleynd í bankaviðskiptum skyldi tryggð. Miklu fremur mætti segja að hið gagnstæða hefði verið á minni dagskrá. Um verðtryggingarmálið langar mig vegna ítrekaðra ábendinga hv. 6. þm. Suðurl. um skaðsemi verðtryggingar fjárskuldbindinga að benda á að það hlýtur að verða okkur til umhugsunar að þau þrjú ár sem verðbólga á Íslandi hefur verið minnst á lýðveldistímanum hefur þetta kerfi verið við lýði. Það bendir okkur auðvitað á að það er einhver önnur rót vandans en vísitalan sem hv. þm. agnúast jafnan út í. En ég vil þó engu að síður taka fram að ég tel heppilegt að verðtryggingar fjárskuldbindinga víki þegar stöðugleiki í verðlagsmálum er kominn í ljós og þá hygg ég að það muni geta gerst nokkurn veginn af sjálfu sér vegna þess að það er verðbólgan sem er aðalviðfangsefnið sem betri tök hafa náðst á á síðustu árum en áður og þar með skiptir minna máli hvernig þessum verðtryggingarmálum er komið fyrir.

Virðulegi forseti. Ekki þýðir fyrir hæstv. ráðherra að afneita því að hann ætli að framkvæma nafnleynd. Í viðtali í Morgunblaðinu kynnti hann hið nýja frv. sem er í vændum með þeim hætti. Hæstv. ráðherra taldi að á verðbólgulágum árum hefði ástandið reynst gott þrátt fyrir lánskjaravísitölu. Í umræðunum hefur verið margrakið hversu vextir eru langt umfram eðlilegt mark. Þegar verðtryggingunni var komið á var talað um að 2% væru eðlilegir vextir og 4% væri okur. Á sex ára ráðherratíð hæstv. ráðherra eru raunvextirnir a.m.k. að meðaltali 9% síðustu sex ár. 4% var talið okur þegar verðtryggingin kom á. Hæstv. ráðherra stendur þannig fyrir tvöföldu og þreföldu vaxtaokri. Það er sú stefna sem hann fylgir eftir sem hefur við ráðherralok hans kollsiglt íslensku atvinnulífi og heimilunum.

Virðulegi forseti. Það er auðvelt að taka undir það með hv. 6. þm. Suðurl. að raunvextir á Íslandi eru of háir. En ég vil leyfa mér að láta í ljós þá skoðun að til þess að lækka þá ættu menn að einbeita kröftunum að betra jafnvægi á lánamarkaði, leiðum til þess að draga úr ríkissjóðshallanum, leiðum til þess að kalla fram sparnað í samfélaginu sem er hin hliðin á málinu sem hefur verið vanrækt í þessum umræðum. Vextir lækka ekki með því að slást við vísitöluna eins og vindmyllu.

Herra forseti. Kannski er fyrst að fara nokkrum orðum um þá lagasetningaráráttu sem ríkir hér á Alþingi. Við erum sífellt að breyta lögum eða setja ný lög. Ég hygg að við hljótum að eiga heimsmet í lagasetningu því hér eru afgreidd lög í tugavís á hverju einasta þingi. Ég tala nú ekki um á þessu þingi þar sem við þurfum að stimpla 80 lög frá Evrópubandalaginu. Við setjum á einum vetri talsvert fleiri lög en t.d. Bandaríkjaþing gerði í allri stjórnartíð George Bush forseta. Ég er ekki viss um að það hafi háð Bandaríkjamönnum verulega þó þeir hafi ekki sett fleiri lög en þeir gerðu í stjórnartíð Bush forseta. Nú veit ég það að hæstv. viðskrh. er ágætlega ættaður en ég sé það ekki á þessu frv. að hann muni vera kominn út af Magnúsi konungi lagabæti því mér finnst þetta frv. vera lakara en gildandi lög um Seðlabanka Íslands í sumum greinum og veigamiklum atriðum. Mér finnst gildandi lög um Seðlabanka Íslands vera skynsamleg. Þannig er háttað í stjórnarfari okkar að ríkisstjórn fer með framkvæmdarvaldið í umboði Alþingis. Að sjálfsögðu á Seðlabanki Íslands að vera mikilsverð stofnun en hann á að mínum dómi ekki að vera ríki í ríkinu  4. gr. gildandi seðlabankalaga hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Í öllu starfi sínu skal Seðlabankinn hafa náið samstarf við ríkisstjórnina og gera henni grein fyrir skoðunum sínum varðandi stefnu í efnahagsmálum og framkvæmd hennar. Sé um verulegan ágreining við ríkisstjórnina að ræða er seðlabankastjórn rétt að lýsa honum opinberlega og skýra skoðanir sínar. Hún skal engu að síður telja það eitt meginhlutverk sitt að vinna að því að sú stefna, sem ríkisstjórnin markar að lokum, nái tilgangi sínum.`` --- Ég endurtek, herra forseti: --- ,,Hún skal engu að síður telja það eitt meginhlutverk sitt að vinna að því að sú stefna, sem ríkisstjórnin markar að lokum, nái tilgangi sínum.`` Nú er ég ekki að segja að ríkisstjórnir á Íslandi hafi verið alvitrar en þær hafa komist formlega til valda og þeim hefur verið falið að stjórna landinu og þeim ber að stjórna landinu. Ekki má eyðileggja möguleika ríkisstjórna á hverjum tíma til þess að stjórna í landinu. Það er alveg nóg að við séum búnir að afsala hluta af framkvæmdarvaldinu með því að gerast aðilar að Evrópsku efnahagssvæði þó að ekki sé verið að koma hér upp ríki í ríkinu eins og gert er með þessu frv. til seðlabankalaga. Í 35. gr. er fjallað um þetta efni sem falið er í 4. gr. seðlabankalaganna og þar segir, með leyfi forseta: ,,Seðlabankanum er skylt að hafa samráð við ríkisstjórn um mótun og framkvæmd stefnu í peningamálum, gengis- og gjaldeyrismálum og vera ríkisstjórninni til ráðuneytis um allt er varðar þau mál. Seðlabankinn skal stuðla að framgangi stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum svo fremi sem hann telur það ekki ganga gegn markmiðum sínum skv. 3. gr.`` Þetta finnst mér vont orðalag og afleit breyting á seðlabankalögunum. Ég er ekki að segja að Seðlabankinn á hverjum tíma hafi starfað þannig að hann sé hafinn yfir gagnrýni en ríkisstjórnin hefur alltaf með 4. gr. haft tök á því að ráða ef hún hefur verið samtaka og einbeitt. Því miður hefur það ekki alltaf gerst. Seðlabanki verður að vera í takt við ríkisstjórn á hverjum tíma. Það finnst mér vera grundvallaratriði því að annars kemur upp algjört stjórnleysi. Ég er þeirrar skoðunar að eðlilegt sé að seðlabanki eða miðbanki hverrar þjóðar lúti pólitísku valdi. Seðlabankinn er eitt meginstjórntæki ríkisstjórnarinnar og á að vera. Ég tel það eðlilega skipan að þingmenn sitji í bankaráði seðlabanka 

Nei. Kannski sem tilsjónarmaður?

Ég hef hins vegar minni trú á honum sem tilsjónarmanni og ég tel eðlilegt að stjórn bankans sé falin mönnum sem hafa reynslu og þekkingu á stjórnmálum og stjórnsýslu. Ég vek athygli á því að í V. kafla frv. sem fjallar um bankaeftirlit segir í 27. gr.: ,,Seðlabankinn hefur eftirlit með því að lánastofnanir og aðrar fjármálastofnanir hagi starfsemi sinni í samræmi við lög, reglugerðir og samþykktir eða það sem telja má eðlilega viðskiptahætti nema eftirlitið sé öðrum falið með lögum.`` Út af fyrir sig hefur þetta verið góð latína þegar frv. var samið en það er það ekki lengur vegna þess að við erum orðnir aðilar að Evrópsku efnahagssvæði samkvæmt ákvörðun meiri hluta Alþingis svo sem hún var nú fengin og þrátt fyrir ákvæði stjórnarskrár. Þar með er greinin orðin úrelt vegna þess að erlendar fjármálastofnanir, sem hafa starfsemi hér á landi, þurfa ekki samkvæmt þeim samningi að lúta íslensku bankaeftirliti. Þær eiga að lúta bankaeftirliti heimalands síns. Þetta er nú eitt gatið. Þrátt fyrir að vaxtastefna Seðlabankans hafi stundum á undanförnum árum ekki verið í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar þá tel ég að ríkisstjórn hafi samkvæmt gildandi lögum haft tækifæri til þess að hafa áhrif á vaxtastefnuna í gegnum Seðlabankann. Það er svo aftur annað mál að ríkisstjórnir undanfarinna ára hafa ekki beitt því vopni, sem Seðlabankinn er í höndum þeirra, með þeim hætti að skynsamlega hafi verið farið að. Ekkert þýðir fyrir hæstv. viðskrh. að koma og segja að vextirnir séu allt of háir, hann getur lækkað þá ef hann vill með gildandi lögum og beitt Seðlabankanum í þeirri baráttu. Ef það er meining ríkisstjórnarinnar að vextirnir séu of háir þá hefur hún m.a. tæki í Seðlabankanum til þess að ná þeim niður. Mér finnst að í frv. felist óeðlilegir stórveldisdraumar fyrir hönd Seðlabankans. Það er eins og verið sé að smíða eitthvert hásæti og ég tel enga þörf á því og reyndar hættulegt. Verið er að undirbúa hásæti undir einhvern, vonandi menntaðan einvald, sem á að stjórna landinu til hliðar við ríkisstjórnina. Það held ég að sé ekki farsælt fyrirkomulag og ég held að það sé engin þörf eða endurbót að smíða þetta hásæti. Nú ætla ég ekki að falla í þá gryfju, sem margir þingmenn hafa gert í umræðunum, að nefna einhver nöfn hugsanlegra seðlabankastjóra í framtíðinni. Það mun ég ekki gera. Ég veit ekkert um hverjir koma til með að skipa aðalbankastjórastól í Seðlabankanum ef frv. verður að lögum. Mennirnir þenkja en guð ræður. Eins og segir snilldarlega í Höll sumarlandsins: ,,Það dansa ekki allir á kirkjugarðsballinu í haust sem ætluðu þángað í vor``. Ég ætla að spara mér frekari umræðu um vaxtamál. Fáein smærri atriði í þessu frv. eru ýmist skaðlaus eða jafnvel til bóta við gildandi lög. Ég ætla ekki að tína þau saman en ef ég ber saman þetta frv. sem prentað er á þskj. --- það vantar nú þingskjalsnúmerið á plaggið mitt --- en ef ég ber saman gildandi lög og þetta frv. þá finnst mér frv. vera lakara en gildandi lög og þar af leiðandi er ég andvígur þeirri breytingu sem hér er lagt til að gera á seðlabankalögunum. Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að hv. 1. þm. Austurl., Halldór Ásgrímsson, var búinn að óska eftir því að komast á mælendaskrá við 1. umr. málsins. Það gerðist fyrir nokkrum dögum. Hann ætlar að flytja ræðu við 1. umr. Nú stendur þannig á að hv. þm. þurfti til útlanda í erindum Alþingis og hefur setið á fundi forsætisnefndar Norðurlandaráðs. Ég vil leyfa mér að óska eftir því að hann fái tækifæri til að flytja ræðu sína því hann er, að ég best veit, væntanlegur til landsins í kvöld og að umræðunni verði ekki lokið fyrr en hann hefur fengið tækifæri til að flytja mál sitt við 1. umr. Þeirri ósk kem ég á framfæri, ég hef ekkert á móti því að umræðan haldi áfram og er ekki að biðja um að hún verði stöðvuð, heldur einungis að hv. 1. þm. Austurl. fái líka tækifæri til þess að koma skoðunum sínum á framfæri við 1. umr. málsins og að umræðum verði ekki lokið fyrr en hann hefur annaðhvort sjálfur fallið frá orðinu ellegar þá, sem ég tel heppilegra, fengið tækifæri til að flytja ræðu sína.

Varðandi ósk hv. 1. þm. Norðurl. v. þess efnis að hv. 1. þm. Austurl. fái tækifæri til þess að flytja ræðu við 1. umr. málsins, sem hér er á dagskrá, þá sér forseti ekki að hv. 1. þm. Austurl. sé á mælendaskrá og hann hefur ekki óskað eftir því að taka til máls þegar þetta mál hefur áður verið á dagskrá. Ég skildi hv. 1. þm. Norðurl. v. svo að hann gengi út frá því að hv. 1. þm. Austurl. væri á mælendaskrá. En vegna orða hans þá held ég að við þurfum ekki að ræða það úr stóli heldur getum talað um það saman.

Herra forseti. Mér er það í minni þegar hv. 1. þm. Austurl. kvaddi sér hljóðs og sá reyndar á blaði nafn hans fyrr í dag, það hefur kannski verið skráð aftur, enda hef ég fengið þær fregnir nú síðan ég setti ósk mína fram að hv. 1. þm. Austurl. sætti sig við að flytja ekki ræðu sína við 1. umr. Ég fell því frá þeirri ósk að mælendaskrá verði haldið opinni og beðið eftir honum.

Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu væri það ekki rétt af hv. 1. þm. Norðurl. v. að greiða atkvæði með þessu frv. ef hann teldi það ekki vera lagabót. En ég get fullvissað hann um að það hefur verið þannig að þessu frv. staðið að ætla má að um það sé víðtæk samstaða að það sé lagabót, að það sé framför. Ég rifja það upp að fulltrúi þingflokks Framsfl. í þeirri nefnd sem frv. samdi stóð að tillögunum sem hér eru í öllum aðalatriðum fluttar inn á Alþingi. Ég vil svo einungis koma að því sem hv. þm. sagði um bankaeftirlitið. Hann benti á að eftir að EES-samningurinn væri genginn í gildi, þá gilti bankaeftirlit heimalands fyrir bankastofnanir frá EES-löndum sem hér kynnu að starfa. Það er rétt hjá hv. þm. en í því felst alls engin linun eða lakari réttarvernd eða eftirlit með þessum stofnunum því það er líka hluti af EES-samningnum að eftirlitsreglurnar séu samræmdar, m.a. kröfurnar um eigið fé. Yfirleitt er stefnt að samræmingu á þessu sviði milli EES-landanna og þar með höfum við ekkert misst en að mínu áliti frekar bætt við okkur með því að hafa slíka gagnkvæmni í þessum reglum.

Herra forseti. Ég get ekki fallist á að þetta frv. sé lagabót og vitna þá sérstaklega til 4. gr. gildandi laga sem ég tel að sé heppilegra fyrirkomulag en lagt er til í þessu frv. Mér er að sjálfsögðu kunnugt um það að einn nefndarmaður þeirrar nefndar sem frv. samdi er framsóknarmaður sem ég hef mikið traust á, en það breytir ekki því að ég treysti mér ekki til þess að fara í einu og öllu eftir því sem hann kann að hafa samþykkt í frumvarpsgerð. Þar af leiðir að ég tel það lakari skipan að veikja ríkisstjórn Íslands, taka af henni stjórntæki, setja upp eitthvert menntað einveldi til að stjórna landinu til hliðar við ríkisstjórnina. Ég held að við eigum að beygja okkur undir það að hafa ríkisstjórnina sem yfirvald og nú er ég ekki að mæla núv. ríkisstjórn bót og alls ekki að sýkna hana, en hún er formlega skipuð. Hún styðst við þingræðislegan meiri hluta hér á Alþingi og ég tel að hún eigi að hafa tækifæri til þess að stjórna þessu landi og það eigi ekki að vera að svipta hana sínum meginvopnum. Þetta vildi ég láta koma fram.

Herra forseti. Það eru nokkur efnisatriði frv. sem ég vil fyrst ræða, síðan aðeins um stöðu Seðlabankans almennt sem stofnunar. Mér finnst ekki óeðlilegt við þessa umræðu að það sé lítillega farið yfir það eða spurt út í það hvaða áform standa til þess að útbúa Seðlabankann þannig að hann geti sinnt sínu framtíðarhlutverki eins og það er hugsað samkvæmt þessu lagafrv. og fyrir liggur, m.a. með tilkomu gjaldeyrismarkaðar og fleiri slíkra breytinga sem hafa orðið eða eru í undirbúningi á skipan þeirra mála sem Seðlabankanum viðkemur. Þá skiptir það að sjálfsögðu máli hvernig þessi stofnun, Seðlabankinn, er í stakk búin til að sinna sínu nýja og breytta hlutverki. Um möguleika bankans til að sinna sínu hlutverki hvað varðar jafnvægi á peningamarkaði hér innan lands, hóflegt vaxtastig o.s.frv. eða þau tæki öllu heldur sem bankinn hefur í sínum höndum til þess, er fjallað í III. kafla frv. sem nefnist Innlend viðskipti, greinum 10 og áfram og þar eru talin upp eða koma fram þau tæki sem bankinn hefur til að beita í þessu skyni. Nú er það svo að það er ekki vandinn samkvæmt þessu lagafrv. og hefur ekki verið samkvæmt gildandi lögum um Seðlabankann að hann hafi ekki haft á sinni hendi nægjanleg úrræði til þess að beita. Það vakna öllu fremur spurningar um hitt hvort þau dugi við okkar íslensku aðstæður, hefðbundin markaðsinngrip miðbanka eða seðlabanka eins og það er nú gjarnan skilgreint á þróuðum peningamörkuðum vestrænna ríkja. En þannig er það að samkvæmt 12., 14., 15. og 16. gr. er Seðlabankanum mögulegt í fyrsta lagi til þess að ná fram markmiðum sínum í peningamálum með því að kaupa og selja verðbréf og önnur trygg innlend og erlend markaðsbréf. Í öðru lagi getur bankinn ákvarðað vexti af innlánum við bankann og lánum sem hann veitir og verðbréfum sem hann gefur út og haft þannig áhrif á vaxtastigið. Í þriðja lagi hefur bankinn í höndum heimildir til að skylda innlánsstofnanir til að eiga fé bundið á reikningum í bankanum. Og í fjórða lagi getur bankinn sett reglur um lágmarkslausafé innlánsstofnana. Þetta eru ef ég man rétt líklega ríkari heimildir en flestir aðrir seðlabankar hafa því að í fáum tilvikum hygg ég að þeir hafi öll þessi stjórntæki á sínum höndum, ef ég man rétt upplýsingar og fylgigögn með frv. eða skýrslu nefndar sem undirbjó það. Ég held þess vegna að það verði ekki með réttu sett út á þetta lagafrv. að það setji Seðlabankanum eitthvað þröngar skorður í þessu efni. Hitt er mér miklu meira umhugsunarefni hvort beiting þeirra yfirleitt dugi á okkar litla og tiltölulega vanþróaða fjármagnsmarkaði sem hefur fram á síðustu ár lotið allt öðrum lögmálum eða verið undir aðrar reglur settur en fjármagnsmarkaðir annarra vestrænna ríkja og er tiltölulega nýlega farinn að stjórnast að einhverju leyti af markaðslögmálum. Með 14. gr. þessa frv. sem í rauninni kemur í stað 9. gr. í gildandi lögum er íhlutunarheimild Seðlabankans, sem að vísu hefur nú ekki verið beitt lengi og líklega aldrei eftir að hún komst í núverandi mynd frá og með árunum 1985--1986, afnumin eins og hún leggur sig. Ég er ekki viss um að menn hafi nægjanlega gefið því gaum hversu mikil grundvallarbreyting er þar á ferðinni frá þeim tíma þegar vaxtastigið eða vextir voru almennt ákvarðaðir með miðstýrðum ákvörðunum. Síðan vextir voru gefnir frjálsir í áföngum, þá hefur þó a.m.k. þetta ákvæði laga alltaf verið fyrir hendi ef til kæmi að beita þyrfti því. En hér er sem sagt lagt til að það verði fellt úr gildi og ég segi um það atriði eitt að mikil er þá trú manna á það að hinar hreinu markaðslausnir dugi til þess að jafnvægisstilla íslenska fjármagnsmarkaðinn þannig að hann geti verið í skikkanlegu horfi á allar lundir, þar með talið að vaxtastigið haldist hér hóflegt eða verði hóflegt. Það er það auðvitað ekki í dag. Ég hélt nú satt best að segja að ef eitthvað væri, þá hefðu atburðir síðustu sex til tólf mánaða allt í kringum okkur frekar vísað mönnum veginn í þá átt að fara nú varlega og frekar vakið vaxandi efasemdir en hitt um það að hinar einhlítu markaðslausnir dygðu í öllum tilvikum, enda hafa ríkisstjórnir og stjórnendur Seðlabanka og efnahagsmála víða í heiminum tekið pólitískar ákvarðanir af ýmsum toga um efnahagsaðgerðir, um vaxtaákvarðanir, um gengismál og orðið að hverfa frá hinum óskeikulu, sem áður voru talin, lögmálum markaðarins í þeim efnum. Það er auðvitað alkunna að bæði austanhafs og vestan hafa ýmsar ríkisstjórnir knúið fram vaxtalækkun með pólitískum ákvörðunum til þess að reyna að örva efnahagsstarfsemina o.s.frv. En slíkt virðist nú ekki vera upp á teningnum hér þrátt fyrir aðstæður uppi á Íslandi, atvinnuleysi, samdrátt og háa raunvexti. Missiri eftir missiri og ár eftir ár virðast menn ekki hafa neinar sérstakar efsemdir um það að þeir séu á réttri leið í þessum efnum. Ég endurtek það að ég tel það vera mikla trú á kerfi sem hefur þó ekki sannað sig betur en raun ber vitni. Hvort svarið væri það að skilja eftir að einhverju leyti íhlutunarheimild af því tagi sem legið hefur í 9. gr. gildandi laga um Seðlabankann, þótt henni hafi ekki verið beitt eða með einhverjum öðrum varúðarákvæðum, halda slíkum möguleikum opnum, skal ég ósagt látið um á þessu stigi, en ég tel alla vega eðlilegt að þessi grundvallarbreyting sé rædd í tengslum við afgreiðslu þessa máls. Í öðru lagi vil ég nefna, hæstv. forseti, að inni í þessu lagafrv. er eins og lengi hefur verið í lögum um Seðlabankann ákvæði um bankaeftirlitið. Ég fyrir mitt leyti vil a.m.k. hafa fullan fyrirvara á um það að sú hugsun verði ekki með öllu yfirgefin að til greina geti komið að gera bankaeftirlitið að sjálfstæðri stofnun eða a.m.k. auka sjálfstæði þess innan Seðlabankans frá því sem verið hefur. Það er að vísu svo að sums staðar munu menn vera að hverfa frá því eða a.m.k. ekki vera jafneindregið þeirrar skoðunar eins og var ríkjandi hér fyrir fáeinum árum að yfirleitt ætti að stefna að því að bankaeftirlitin væru sjálfstæðar stofnanir. Þannig er því víða fyrir komið en í öllu falli er það hlutur sem menn hljóta að þurfa að taka til vandlegrar athugunar hvernig því er best fyrir komið og hvort það eigi að vera eftir sem áður hluti af Seðlabankanum eða heyra undir hann. Í þriðja lagi vil ég nefna ákvæði VII. kafla laganna um stjórnskipulag bankans. Það hafa reyndar fleiri gert á undan mér og ég get því stytt mál mitt um það efni, en það er einkum og sér í lagi það álitamál sem snýr að skipan bankastjórnarinnar sem mönnum hefur orðið tíðrætt um og sá möguleiki að hér yrði farin sú leið sem er nú algengara en hitt að bankanum stýrði einn aðalbankastjóri og síðan aðstoðarbankastjórar en ekki fjölskipuð bankastjórn eins og hér hefur verið og gerð er tillaga um í frv. Ég tel í sjálfu sér að hvort tveggja geti átt sín rök og er svo sem hvort tveggja þekkt umhverfis okkur. Mér finnst meira atriði að greina það hvaða hugsun liggur á bak við skipan bankastjórnarinnar og hvaða hlutverk henni er ætlað, í hvaða ljósi er hún skoðuð. Ég hefði talið að breyting yfir í það að einn aðalbankastjóri færi með þetta hlutverk sem væri svo undirstrikuð með auknum, faglegum kröfum sem gerðar væru til þess bankastjóra og ef með einhverjum hætti væri hægt að búa þannig um hnútana að nánast skylda að hann væri ráðinn á faglegum eða bankalegum forsendum eingöngu og ekki öðrum, að það væri slík vísbending sem við þyrftum á að halda fremur en það skipti öllu máli hvort bankastjórnin sé fjölskipuð eða um einn aðalbankastjóra sé að ræða. Auðvitað þarf það ekki að þýða að menn geti ekki eftir sem áður lagt til grundvallar fagleg sjónarmið við ráðningu þeirra manna þótt þeir séu fleiri en einn. En hitt finnst mér aðalatriði, að menn hverfi frá þeirri löngu úreltu og niðurlægjandi hugsun, sem því miður er enn sprelllifandi eins og umræður undanfarna mánuði sanna, að bankastjórnir í a.m.k. ríkisbönkunum á Íslandi og ég tala nú ekki um Seðlabankanum, miðbankanum sjálfum, þar séu frá tekin sæti samkvæmt einhverjum kvótahlutföllum eða kvótaskiptingarreglu stjórnmálaflokka. Þetta er auðvitað niðurlægjandi og fyrir neðan allar hellur að við skulum enn standa í þeim sporum uppi á Íslandi árið 1993 að þetta sé bara rætt eins og sjálfsagður hlutur, að þessir menn séu eyrnamerktir flokkunum og ráðnir á grundvelli einhvers kvóta sem engin lög og engar reglur taka til, en séu bara eitthvert baktjaldafyrirkomulag sem tilteknir stjórnmálaflokkar hafi komið sér saman um. Mér finnst það standa þeim mönnum næst, sem mikið hafa talað á undanförnum árum um spillingu og guð má vita hvað, að gera hreint fyrir sínum dyrum og útkljá þetta mál í eitt skipti fyrir öll, leggja niður þetta fáránlega skipulga og búa þannig um hnútana í lögum að um slíkt geti ekki verið að ræða, að það sé alveg á hreinu að í þessi embætti, þessi mikilvægu embætti sé ráðið á hreinum faglegum grundvelli eða bankalegum grundvelli. Ég hefði þess vegna talið að það þyrfti að mæla með mjög skýrum hætti fyrir um hæfniskröfur, jafnvel enn betur en gert er hér og er það þó framför hvernig um þetta er búið í þessum lögum, að einhvers konar stöðumat fari fram, hæfnismat fari fram, einhvers konar stöðunefnd fengi þarna lögskipað hlutverk og síðan væri til að mynda þannig um hnútana búið að næði hún samkomulagi um að raða mönnum upp, þá gilti hennar niðurstaða. Ef ekki yrði samkomulag mætti hugsa sér að þá kæmi til kasta ráðherra að skera úr. Svona fyrirkomulag er víða þekkt. Það má taka dæmi úr fjölmörgum fögum þar sem menn leysa ósköp einfaldlega þessi mál og tryggja að fagleg og eingöngu fagleg sjónarmið liggi til grundvallar ákvörðunum af þessu tagi með því m.a. að láta fara fram mat á faglegum grundvelli og röðun manna eftir starfsreynslu, menntun og öðru því um líku. Ég hefði sem sagt lagt meira upp úr því hvað mig snertir ef þessi hugsun hefði verið lögð til grundvallar þeirri niðurstöðu sem um stjórnskipun bankans gilti heldur en kannski nákvæmlega því hvort þar yrði um að ræða einn aðalbankastjóra eða fjölskipaða bankastjórn. Ég tek það þó fram að ég er sammála þeirri skoðun sem fulltrúi Alþb. í nefndinni setti fram í sínu séráliti að vænlegra væri að horfa til þess að hér yrði einn aðalbankastjóri. Mér skilst að hæstv. bankamálaráðherra hafi tekið undir það í dag í ræðu að til greina komi að skoða þetta og ég fagna því og hef ekki um það fleiri orð. Væntanlega kemur það þá til kasta hv. nefndar að líta betur á þessa hluti. Þá langar mig aðeins að ræða um þetta á almennum nótum hvað varðar stöðu og styrk Seðlabankans og hlutverk hans, fyrst og fremst í ljósi þess að hér eru í gangi, hafa verið að gerast að undanförnu og eru framundan ýmsar mikilvægar breytingar í okkar gjaldeyrismálum og peningamálum sem augljóslega kalla á stóraukið mikilvægi eða hlutverk Seðlabankans á ýmsa lund. Þar nefni ég auðvitað sérstaklega þessa breytingu, þó að mönnu kunni að finnast það fyrst og fremst formbreyting, að hverfa alfarið frá því að hafa í lögum möguleika til íhlutunar í vexti og yfir í hreinar markaðslausnir til að halda jafnvægi í þeim efnum. Ég nefni frelsi í gjaldeyrisviðskiptum og gjaldeyrismarkað sem í undirbúningi er eða var síðast þegar ég vissi. Það væri fróðlegt að vita hvar það mál stendur svo að ekki sé nú minnst á hugmyndir um jafnvel ECU-tengingu krónunnar eða annað því um líkt sem til umræðu hefur verið á undanförnum mánuðum. Ég hef um það miklar efasemdir að Seðlabankinn sé í stakk búinn til þess að mæta þessu hlutverki án nokkurs frekari undirbúnings eða aðgerða hvað stöðu hans snertir. Ég gæti sagt ýmislegt um tilfinningu mína fyrir því hvernig bankinn stendur faglega sem stofnun. Þar geta menn haft sín sjónarmið. Ég hef ekki verið í þeim hópi undanfarin ár sem hefur séð mikið grand í því að rægja Seðlabankann. Þar hafa aðrir gengið fram fyrir skjöldu í því að saka menn um blýantsnag eða að kenna þeim jafnan um allt sem miður hefur farið í efnahagsmálum okkar. Mér hefur satt best að segja fundist það heldur lágkúrulegur málflutningur hjá ýmsum ónefndum stjórnmálaforingjum að finna jafnan sökudólg þar sem Seðlabankinn var í einu og öllu, svo ekki sé nú minnst á þá menn sem riðu um landið og áttu sér það heitasta kosningamál að geta rekið einn af bankastjórum Seðlabankans um leið og þeir kæmust til valda sem síðan hefur að sjálfsögðu ekki orðið. Um hitt ætla ég alls ekki að deila að ýmislegt hefði mátt betur fara í áherslum Seðlabankans á undanförnum árum. Ég hef oft verið ósammála því hversu litla áherslu bankastjórar Seðlabankans, bankastjórn eða bankaráð hafa lagt á það að reyna að ná niður vaxtastiginu hér á landi sem ég tel að sé og hafi verið einhver aðalmeinsemdin í efnahagslífi okkar. Raunvaxtastigið er allt of hátt og íslenskt efnahagslíf ræður ekkert við það, hvorki fyrirtæki né heimili. Segjum nú sem svo að þetta verði allt að veruleika hér á næstu mánuðum og til komi gjaldeyrismarkaður í kjölfar þess að allar hömlur eru aflagðar á viðskiptum með gjaldeyri. Þá reynir auðvitað á styrk Seðlabankans með allt öðrum hætti en fyrr. Sömuleiðis hlýtur það að vekja spurningar um gjaldeyrisforðann og efnahagslegan styrk Seðlabankans ef hann á í raun og veru að geta rækt hlutverk sitt í sínu nýja umhverfi. Ég var aðeins að reyna að skoða hvernig þau mál standa, t.d. borið saman við aðra banka. Það vekur athygli mína að í viðkomandi greinum frv. er lagt til að breyta nokkuð ráðstöfun hagnaðar Seðlabankans, m.a. með hliðsjón af því að minnka þann hlut sem gangi til ríkisins sjálfkrafa þangað til eiginfjárhlutfall Seðlabankans miðað við verga landsframleiðslu er komið upp í 6%. Nú stendur þannig á að það er ærið langt í land því að þetta hlutfall var og er væntanlega í kringum 2,5%. Ef ég hef reiknað rétt þá mun það hafa verið um 2,4% á árinu 1990. Í fskj. með frv. segir að það hafi verið 2,5% í árslok 1991 og er það næstlægsta á Norðurlöndum á eftir Finnlandi en hlutfallið er síðan mun hærra annars staðar á Norðurlöndunum, í Danmörku, Noregi og Svíþjóð. Ef skoðað er hlutfall eigin fjár Seðlabankans af innflutningi er það langlægst á Íslandi og meira að segja í því tilviki talsvert miklu lægra en í Finnlandi sem stafar auðvitað af því að innflutnings- og útflutningsverslun er miklu hærra hlutfall af landsframleiðslu á Íslandi en í Finnlandi. Ég held þess vegna að það hljóti að þurfa að koma inn í umræðuna hvort ekki sé óhjákvæmilegt að Seðlabankinn styrkist ef hann á að geta ráðið við hlutverk sitt og mér er til efs að það sé í raun og veru skynsamlegt að opna fyrir þetta með þeim hætti sem menn hafa áformað í ljósi þess að Seðlabankinn er þó þrátt fyrir allt ekki meiri bógur en hann er. Samkvæmt síðustu ársskýrslu Seðlabankans fyrir árið 1991 var eigið fé hans í lok árs 1991 --- ef ég kann að lesa rétt út úr þessum reikningum sem eru dálítið óvenjulegir, a.m.k. fyrir leikmann, --- rúmir 9 milljarðar kr., þ.e. stofnfé og annað eigið fé samkvæmt efnahagsreikningi 31. des. 1991 eru 9 milljarðar og 99 millj. kr. Ef þetta er svo borið saman við verga landsframleiðslu sem samkvæmt þjóðhagsáætlun rokkar einhvers staðar á bilinu 380--390 milljarðar árin 1991--1993 samkvæmt spá þá standa málin þannig að ef eitthvað er þá stendur eiginfjárhlutfallið svona. Það er um 2,5% miðað við verga landsframleiðsu. Gjaldeyrisvarasjóðurinn, sem hefur að vísu heldur drýgst undanfarin ár, er nú aftur á niðurleið og miðað við mikilvægi útflutnings- og innflutningsverslunar á Íslandi hljótum við að þurfa að gera, ef eitthvað er, heldur hærri kröfur um þau hlutföll en aðrar þjóðir. Mér sýnist það liggja í hlutarins eðli. Við þær aðstæður sem menn horfast í augu við í efnahagsmálum okkar þá taka menn ákvörðun um nánast allt á sama brettinu, að afleggja allar hömlur á viðskiptum með gjaldeyri, að taka upp gjaldeyrismarkað til að láta gengisskráningu krónunnar ráðast að einhverju leyti af þeim markaði og að afnema úr lögum síðustu beinar íhlutunarheimildir stjórnvalda, Seðlabankans og ríkisstjórnar, sem í raun og veru hefur ekki haft önnur lagaúrræði í þeim efnum fyrir hendi en þau sem verið hafa í lögum um Seðlabankann til að hafa áhrif á peningamarkaðinn með t.d. beinum íhlutunum um vaxtastig. Ég verð að segja alveg eins og er, hæstv. forseti, að um þetta hef ég því miður efasemdir. Ég vildi gjarnan að þessi mál væru svo traust og vel á vegi stödd í öllu tilliti hjá okkur að maður þyrfti ekki að hafa af því neinar áhyggjur að við værum tilbúin til að stíga svona skref því að hvort sem menn eru í hjarta sínu meira og minna sannfærðir um að þetta sé allt saman rétt fyrirkomulag pólitískt séð þá verður hinu auðvitað ekki á móti mælt að væntanlega er það farsælast fyrir okkur Íslendinga að búa við svipað fyrirkomulag í þessum efnum eins og nágrannaþjóðirnar gera, að breyttu breytanda eftir því sem við getur átt út frá okkar sérstöku aðstæðum. En þetta tel ég að þurfi að skoða. Ég er alls ekki sannfærður um að allar forsendur séu fyrir hendi til þess að stíga öll þessi skref samtímis. Við horfumst í augu við það að okkur dugir ekki að viðhalda eða varðveita óbreytt ástand. Ég er alveg sannfærður um það að við Íslendingar verðum áfram í bullandi erfiðleikum og vaxandi erfiðleikum og kreppu ef við náum ekki stórfelldum árangri á næstu mánuðum eða missirum í því t.d. að taka vaxtastigið niður. Það liggur í hlutarins eðli. Þeir aðilar sem munu væntanlega blæða mest fyrir þetta háa vaxtastig á næstunni er ekki endilega atvinnulífið heldur fyrst og fremst heimilin og þá vitna ég til þeirra upplýsinga sem hafa komið fram um stórauknar skuldir heimilanna á undanförnum árum og ég vitna til minnkandi tekna heimilanna í landinu. Með auknu atvinnuleysi og minni yfirvinnu minnka ráðstöfunartekjur. Greiðslubyrðin þyngist einnig úr þeirri áttinni. Þetta eru allt saman alvöruhlutir sem við þurfum að horfast í augu við og skipta máli þegar rætt er um þetta nýja hlutverk Seðlabankans. Mér finnst að menn láti eins og allt sé í raun og veru í fínu lagi, þetta sé allt á beinni braut og við séum tilbúin til að stíga áframdhaldandi skref í þessa átt að láta alla þessa hluti ráðast á markaði sem þrátt fyrir allt er tæpast til nema rétt að nafninu til á Íslandi. Hæstv. forseti. Ég gerði það til gamans að taka með mér síðasta hefti af Fjármálatíðindum þar sem sjálfur nestorinn, Jóhannes Nordal seðlabankastjóri, er að fjalla svolítið um ástandið og horfurnar. Kannski fer ekki illa á því undir lokin í umræðunni að vitna svolítið til þess ágæta manns um hvern hefur gengið út sá boðskapur að muni láta af embætti sínu á árinu. Í forustugrein í Fjármálatíðindum ræðir formaður bankastjórnar Seðlabankans m.a. um vaxtastigið og horfurnar fram undan hjá okkur Íslendingum. Hvað heitir nú greinin? Hún heitir ,,Þungur róður.`` Fyrst er vikið að því í II. kafla greinarinnar að sl. áratugur hafi skilið eftir sig mörg vandamál, einkum vegna óarðbærrar fjárfestingar og skuldasöfnunar sem hefur orðið þungbærari með hækkandi raunvöxtum. Vissulega rétt. Vaxtaþróunin hefur hins vegar fyrst og fremst ráðist af hallarekstri ríkissjóðs og skuldasöfnun heimilanna sem að verulegum hluta hefur orðið fyrir milligöngu hins opinbera húsnæðislánakerfis. Það er a.m.k. ekki við Seðlabankann að sakast samkvæmt þessu, það er alveg ljóst, enda heldur sá á penna sem viðurkenndi það líklega seint að þeir hefðu í einhverju brugðist hlutverki sínu. Í IV. kafla greinarinnar er svo komið aftur að þessum aðstæðum. Meðal annars er talað um atvinnuástandið og það að margir kalli á skjótvirkari ráðstafanir til að auka atvinnu. Segir svo áfram, með leyfi forseta: ,, . . . en þar er raunverulega ekki um aðra kosti að velja en auknar opinberar framkvæmdir sem fjármagnaðar væru með peningaþenslu og erlendu lánsfé. Þótt eflaust mætti draga nokkuð úr atvinnuleysi í bili með aðgerðum af þessu tagi gætu þær orðið þjóðarbúinu dýrkeyptar þegar fram í sækir.`` Ég sé ekki annað en að hér sé dómarinn mikli að láta öxina falla og dæma til dauða allar hugmyndir sem uppi hafa verið í þjóðfélaginu um það að reyna m.a. að sporna gegn kreppunni með atvinnuskapandi aðgerðum. Þær eru bannaðar samkvæmt þeirri stefnu sem nú ríkir í Seðlabankanum vegna þess m.a. að þær gætu valdið peningaþenslu. Það er ljótt orð. Svo kemur enn magnaðri kafli því að svo segir: ,,Sannleikurinn er sá að háu atvinnustigi hefur verið haldið uppi hér á landi um langt skeið með hallarekstri ríkissjóðs og skuldasöfnun erlendis. Og þótt tekist hafi að draga verulega úr ríkissjóðshallanum á árinu 1992 og aðhaldssöm fjárlög verið samþykkt fyrir árið 1993 hefur skuldabyrði ríkisins og annarra opinberra aðila haldið áfram að þyngjast bæði innan lands og utan. Þannig benda nýjustu áætlanir til þess að hlutfall erlendra skulda af landsframleiðslu verði komið yfir 60% í lok ársins 1993 sem er um 50% hærra hlutfall en fyrir 5 árum.`` Hér talar sá sem valdið hefur og þetta verður varla lesið öðruvísi en þannig að í raun og veru höfum við búið hér við falskt atvinnuástand um langt árabil eða undanfarin ár og í raun og veru hefði átt að vera miklu meira atvinnuleysi hér til þess að allt væri með felldu. Þetta er kannski dálítið harkaleg túlkun á textanum en það getur hver lesið hann fyrir sig. Ég verð að segja alveg eins og er að ekki óx mér bjartsýni við að fara yfir þetta og sjá hvernig þeir í Seðlabankanum skilgreina vandann um þessar mundir. Að vísu er viðurkennt í greininni að lokum að við séum stödd í vítahring skuldasöfnunar og hárra vaxta. Það er auðvitað hverju orði sannara. Ég held þess vegna að einkunnin sem hægt er að gefa ástandinu eftir þetta árabil frjálsra vaxta sé ekki mjög góð. Manni verður á að spyrja sig þó það sé kannski óskaplega gamaldags: Var þetta þá þrátt fyrir allt svo djöfullegt á meðan þessum málum var öðruvísi komið fyrir? Er reynslan af því að öllu leyti góð miðað við okkar íslensku aðstæður að reyna að láta hreinar markaðslausnir á markaði, sem er þó tæplega til, ráða m.a. vaxtastiginu og jafnvægisstilla helstu stærðir efnahagslífsins? Ég hef stórkostlega miklar efasemdir um það að íslenski Seðlabankinn geti strax á næstu mánuðum eða innan skamms eftir að lög þessi taki gildi með útgáfu bréfa og ákvörðun vaxta í millibankaviðskiptum haldið þessum hlutum öllum í góðu lagi. Auk þess held ég að það þurfi að fara ákaflega varlega og undirbúa þær breytingar vel, þar á meðal að efla Seðlabankann ef hann á þá á annað borð að fá þetta hlutverk einn og óstuddur. Hæstv. forseti. Ég á þess væntanlega kost að skoða þetta mál betur í þeirri þingnefnd sem fær það til umfjöllunar, hv. efh.- og viðskn., og ætla að nýta mér það tækifæri og stytta hér mál mitt með tilliti til þess, líka með hliðsjón af því að það líður nú að hefðbundnum matmálstíma. Enda þótt ég hafi ekki valið mér þau örlög sjálfur að þurfa að flytja mál mitt á þessum tíma sólarhringsins þá ætla ég að taka tillit til þess að það er ekki mjög vinsælt að halda uppi fundahöldum þegar svo er komið og ég læt þetta því nægja að sinni.

Hæstv. forseti. Ég þakka þeim hv. þm. sem hafa tekið til máls við 1. umr. um seðlabankafrv. Í máli þeirra hafa komið fram ýmsar athugasemdir og ábendingar sem ég er viss um að hv. efh.- og viðskn. mun taka til gaumgæfilegrar skoðunar. Ég ætla fyrst að víkja nokkrum orðum að því sem kom fram í máli hv. 4. þm. Norðurl. e. Mér þótti athyglisvert að ólíkt hv. 8. þm. Reykn. taldi hv. 4. þm. Norðurl. e. engan skort á stjórntækjum í Seðlabankanum miðað við það frv. sem hér liggur fyrir. Þar fór þeim gerólíkt, hv. 8. þm. Reykn. og hv. 4. þm. Norðurl. e. Ég get verið hv. 4. þm. Norðurl. e. sammála um að það er mikill vandi að ná niður raunvöxtunum við þau skilyrði sem við búum nú við. Segja má að það sé einn helsti tilgangur þessa frv. að finna þau stjórntæki sem koma á betra jafnvægi á lánamarkaðnum við lægra vaxtastig við skilyrði lágrar verðbólgu eða helst stöðugleika í verðlagi. Þetta er sú þraut sem flestum ríkjum hefur gengið illa að glíma við. Ég vil hins vegar vara hv. 4. þm. Norðurl. e. við því að draga ályktanir af því hvort frjálsræðið í vaxtamálum muni duga miður eða betur út frá þeim árum sem liðin eru frá því að það var innleitt hér. Svo vill til að það er einmitt tíminn sem fellur saman við efnahagslægð, eina þá lengstu sem hefur gengið yfir heimsbúskapinn á seinni tímum og reyndar enn lengri í þjóðarbúskap okkar. Ég vil láta í ljós þá skoðun að þar hafi margt tekist vel þótt sumt megi betur fara. Það er einmitt megintilgangur þessa frv. að finna betri lausnir. Ég treysti þess vegna á gott samstarf við hv. efh.- og viðskn. að fjalla ítarlega um þau mál sem hér hefur borið á góma. Hv. 4. þm. Norðurl. e. vék nokkuð að bankaeftirlitinu. Ég vek athygli á því að nefndin sem samdi frv. var sammála um að það væri skynsamleg stefna við aðstæður okkar að hafa bankaeftirlitið hluta af Seðlabankanum. Það er reyndar rétt eins og kom fram í máli hv. þm. að það er sú þróun sem er að verða í löndunum sem við lítum oftast til. Þar hafði áður ríkt eins konar sjálfstæðishreyfing fyrir bankaeftirlitið. En menn eru svo komnir að þeirri niðurstöðu að það sé heppilegast að tengja það við þá stofnun sem hefur yfirumsjón með lánamarkaðnum, Seðlabankann, og það á áreiðanlega við okkar fámennisskilyrði. Mjög oft er kvartað yfir hátimbruðum yfirbyggingum í þjóðarbúskap okkar, ekki síst í Seðlabankanum. Ég tek heils hugar undir það sem kom fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. að Seðlabankinn hefur oft og tíðum verið ómaklega gagnrýndur á liðnum árum. Sannarlega er ég ekki í hópi þeirra manna sem hafa vegið að honum. Ég tel þvert á móti að það sé einmitt stofnun sem við þurfum núna að efla. Þá kem ég að því sem kom fram í máli hv. 4. þm. Norðurl. e. um stjórnarfyrirkomulagið. Auðvitað er rétt að það er aðalatriðið að fagleg sjónarmið ráði þegar menn eru skipaðir í æðstu stöður og auðvelt er að taka undir það að það skiptir meira máli en fjöldi starfsmannanna. Þar er náttúrlega við það sama að fást og ég nefndi áðan að við megum ekki hlaða upp allt of mikilli yfirstjórn. Þess vegna tel ég að það eigi að kanna það vandlega í hv. efh.- og viðskn. hvort komast megi af með færri menn í æðstu stjórn bankans. Ég get tekið undir það að það sé tillaga sem vel megi ræða hvort einn aðalbankastjóri sé rétt fyrirkomulag. Ég bendi þó á að ég valdi þann kost að flytja inn á þingið óbreytta málamiðlun nefndarinnar sem frv. samdi. Ég tek það fram að ég tel það einmitt eðlilegt að þetta álitamál verði sérstaklega kannað af þingnefndinni áður en hún skilar nefndaráliti sínu. Um stöðu og styrk Seðlabankans, þá er það alveg rétt ábending hjá hv. þm. að eiginfjárstaða Seðlabankans þyrfti að vera sterkari. Þess vegna er frv. einmitt svo úr garði gert sem raun ber vitni. Þar er beinlínis sett það markmið að meira en tvöfalda eiginfjárstöðuna á nokkrum næstu árum í hlutfalli við þjóðarframleiðsluna. Þetta er nauðsynlegt til þess að mynda sterkari bakhjarl fyrir frjálsræði í viðskiptum til þess að Seðlabankinn geti gegnt sínu hlutverki og líka til þess að losna út úr bindiskylduvandanum sem hefur lengi loðað við bankakerfi okkar. Þetta er hins vegar mál sem hlýtur að taka nokkurn tíma og þar verður líka að taka tillit til fjárhagssjónarmiða ríkissjóðs sem hefur notið verulegra tekna af rekstrarafgangi Seðlabankans. Ég er sammála hv. þm. um að það er mjög mikilvægt að stofnunin verði efld um leið og aukið frjálsræði er veitt í gjaldeyrisviðskiptum og milliríkjaviðskiptum yfirleitt og á fjármagnsmarkaði. Kannski má segja það að nær allir þeir sem hér hafa talað hafi mælt með því að auka sjálfstæði Seðlabankans. Þar má kannski undanskilja hv. 1. þm. Norðurl. v. Allir aðrir töluðu um það sem æskilegt markmið. Ég tel að það sé í samræmi við þá almennu skoðun að aukið sjálfstæði Seðlabanka geti leitt til þess að það gangi betur en ella að halda verðbólgunni í skefjum. En einmitt vegna orða hv. 1. þm. Norðurl. v. finnst mér rétt að við reynum aðeins að skilgreina nánar hvað átt er við með sjálfstæðum seðlabanka. Í mínum huga er það fyrst og fremst það að sjálfstæðri stofnun sé falið að móta stefnu í peningamálum sem hefur það markmið að tryggja lága verðbólgu. Þannig verður sjálfstæði bankans aukið gagnvart ríkisstjórninni hverju sinni í hinni daglegu stjórn peningamála. Hér er fyrst og fremst um breytta verkaskiptingu að ræða, en ekki breytingu á valdahlutföllum. Það er þetta sem ég á við þegar ég tala um sjálfstæðan seðlabanka en alls ekki að hann verði eitthvert ríki í ríkinu sem geti farið sínu fram án tillits til skoðana lýðræðislega kjörinna fulltrúa þjóðarinnar. Á sama tíma og dregið væri úr daglegum áhrifum ríkisstjórnar á mótun og framkvæmd stefnu í peningamálum finnst mér mjög mikilvægt að styrkja samtímis önnur tengsl Seðlabankans og almannavaldsins, t.d. með því að auka vald og verksvið hins þingkjörna bankaráðs, t.d. með því að auka upplýsingaskyldu og samskipti Seðlabankans við þingið. Þetta er sú áherslubreyting sem er meginstefna. þessa frv. Ég fagna því að ýmsir, m.a. hv. 4. þm. Norðurl. e., fögnuðu því þegar frv. kom fram og töldu það horfa til þess að færa starf Seðlabankans í nútímalegra horf. Ég held að það sé yfirleitt ekki lengur um það deilt að sjálfstæður seðlabanki getur átt veigamikinn þátt í því að halda verðbólgu í skefjum. Spurningin er hins vegar hvernig hægt er að færa sönnur á þetta og rök fyrir því. Mig langar í þessu sambandi að benda á að í tímariti Alþjóðabankans um rannsóknarniðurstöður birtist í lok liðins árs greinargerð um rannsóknir þriggja fræðimanna í Alþjóðabankanum og við Tel Aviv háskólann í Ísrael. Þeir höfðu einmitt kannað tölfræðilega samhengið milli sjálfstæðis seðlabanka á eina hlið og verðbólgu á hina. Við þessa rannsókn kom skýrt í ljós að meðal iðnríkjanna var alveg öruggt tölfræðilega marktækt samband milli sjálfstæðis seðlabanka og lágrar verðbólgu. Þeir litu reyndar ekki einungis á lögbókina heldur skyggndust líka svolítið bak við hana um það hvernig sjálfstæði seðlabankans væri háttað í reynd. Þessi ransókn náði til margra ríkja, allra iðnríkjanna, auk þess til 50 þróunarríkja eða rúmlega það. Rannsóknin náði yfir langan tíma, alveg frá sjötta áratugnum til loka þess níunda. Þessi rannsókn, sem á margan hátt er mjög merkileg, styður meginstefnu þessa frv. Ég vil taka það fram að það er ekkert sem segir að aukið sjálfstæði Seðlabankans þýði í sjálfu sér aukna áherslu á markaðslausnir þótt mjög margir sem eru fylgjandi sjálfstæðum seðlabanka séu um leið markaðshyggjumenn. Sannleikurinn er auðvitað sá að hér er fyrst og fremst um það að ræða að búa miðstjórn peningamálanna í landinu þeim tækjum sem duga til þess að koma fram því meginmarkmiði sem bankanum er falið með lögum, eins og hér er gerð tillaga um, stöðugu verðlagi. Ég vil að endingu, hæstv. forseti, ítreka það sem fram kom hjá mér hér áðan að ég þakka þær ábendingar sem fram hafa komið í umræðunum. Ég er viss um að hv. efh.- og viðskn. mun kanna þær og aðrar sem fram kunna að hafa komið um þetta mál við sína yfirferð á málinu.