Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég var ekki viðstaddur þegar 2. umr. um mál þetta fór fram, en sé, að það hefur verið afgreitt samkvæmt till. frá landbn., og geri ég ráð fyrir, að örlög þess séu ákveðin og ekki þýði þess vegna að koma með andmæli eða breytingartillögur. En ég vil skjóta þeirri fyrirspurn til hv. landbn., hvort breyting sú, sem hér er gerð, snerti bæði ríkissjóð sem landeiganda og eins einstaklinga. Sé það rétt skilið, mun ríkissjóður missa mikið af sínum jarðeignum undir hamarinn nema hann uppfylli þau skilyrði, sem fram eru sett í frv. þessu. Mér er það nokkuð kunnugt, að víða í sveitum eru húsakynni, sem ekki mundu talin fullnægja þeim ákvæðum, sem í frv. þessu eru sett fram. Það verður þó kannske minna deilt um þær jarðir, sem eru í eign hreppanna, en hinar, sem ríkissjóður á. En hart væri það þó, ef hreppsfélag, sem ætti jarðir, færi að beita þessum ákvæðum gegn öðrum jarðeigendum, til dæmis einstaklingum, en uppfyllti þau ekki sjálft. Ég vil einnig benda á, að sum ákvæðin virðast óþarflega hörð, eins og það sem um er rætt í fyrstu grein. Það er nokkuð hart, að héruðunum skuli vera heimilt að ráðstafa jörðunum upp á lífstíð, en með því ákvæði er fyrirbyggt, að afkomendurnir geti notið þeirra, og sannast hér það, sem í biblíunni stendur, að „syndir feðranna koma niður á börnunum“. Sé ég svo ekki ástæðu til að ræða þetta frekar, en vildi óska svars við fyrirspurn þeirri, sem ég bar fram í upplíafi máls míns.

Frsm. (Eirikur Einarsson) : Herra forseti. Það skal játað með hv. þm. Barð., að margt er bæði í frv. þessu og ábúðarlögunum, sem er ábótavant. Ég geri ráð fyrir því, að þótt frv. þetta verði að lögum, geti bráðlega borið nauðsyn til þess að endurskoða ábúðarlögin. Ég geri ráð fyrir, að hv. þingdeild sé kunnugt, hvers vegna frv. þetta er fram komið. Það er tilraun til þess að afmá verstu annmarka ábúðarlaganna. Í mörgum sveitum eru vel byggilegar jarðir, sem fallið hafa í eyði, og er ekki alltaf hægt að kenna landsdrottni um það. En með hertum ákvæðum laga, ætti stundum að vera hægt að koma í veg fyrir, að svo fari. Það fer að vísu mikið eftir því, hvernig sveitarstjórnirnar vilja beita lögunum, hversu næma tilfinningu þær hafa fyrir því að gera það rétta. Sem svar við fyrirspurn hv. þm. Barð. (GJ) vil ég segja það, að ekki verður annað lesið út úr frv. þessu en að hið sama gildi um opinbera eign og einkaeign. Það er ekki mikið um það að segja. Þegar séð er fyrir nauðsynlegum skilyrðum til þess að byggð geti haldizt, þá sé ég ekki ástæðu til annars en að ríkissjóður haldi sínar skyldur á sama hátt og einstaklingarnir. Ýmislegt getur komið til athugunar vegna legu jarðanna, eins og það, hvort til greina getur komið að skipta þeim eða þess háttar. Ég ætla svo ekki að ræða þetta frekar, en vænti þess, að frv. fái að halda sína leið til samþykktar.



Herra forseti. Ég skal játa, að þetta er mál, sem ég hef litla þekkingu á, en við fljótlegan yfirlestur virðist mér, að sumt í þessu frv. sé varhugavert og þörf væri á að ganga betur frá því. Mér skilst, að samkvæmt ákvæðum frv. sé sveitarstjórn heimilt að neyða eign af eiganda með kröfu um, að betur sé byggt á jörðinni, og man ég ekki eftir neinu ákvæði í lögum, sem gengur í svipaða átt. Það verður að sjá fyrir því, að ekki sé gengið á hluta eigandans. Ég gæti trúað, að þessu ákvæði yrði oft beitt gegn eigendum, sem búa utan sveitar, og er það varhugavert, að þeir eigi í þessu efni að sækja undir innansveitarmenn. Mér virðist því, að komið geti til álita, að utansveitarmenn hefðu hér einhvers konar málskotsrétt, þar sem til mætti kveðja matsmenn t. d. frá hæstarétti. Það sýnist svo sem sveitarstjórn geti náð eignum af mönnum, án þess að þeir hafi nokkur tök á að bera hönd fyrir höfuð sér. Minnsta krafa virðist mér sú, ef eigendur eiga að láta eign sína af hendi, að þeir, sem fá hana, setji jafnskjótt tryggingu fyrir því t. d., að byggt yrði innan einhvers ákveðins tíma á jörðinni. Það er varhugavert að setja svona róttæk ákvæði í lög án mikillar nauðsynjar, og þarf að setja trygg fyrirmæli gegn því, að þeim sé misbeitt. Má í þessu sambandi minna á, að á „mjóum þvengjum læra hundarnir að stela.“ Mér finnst fara mjög fjarri því, að hér sé tryggilega gengið frá því, að ekki sé stolið af eigendum jarða, og vildi ég óska að fá upplýsingar varðandí þetta atriði.

Frsm. (Eiríkur Einarsson) : Herra forseti. Ég get ekki að svo vöxnu máli talað um þetta nema frá eigin sjónarmiði, en það er víst, að því ríkara sem manni er í hug, að jarðir leggist ekki í eyði og maður hyggst koma því í lag með breyttri lagasetningu, því betur þarf að vera á verði gegn því, að nokkrum sé misgeri. Mér finnst fullkomin ástæða vera til þess að taka það, sem hv. síðasti ræðumaður (BBen) drap á, til fullrar athugunar, þótt mér virðist málskotsréttur í þessu sambandi vera takmörkum bundinn. Það er ærið vandasamt að sigla svo krappan sjó og hér er um að ræða, en viðleitni til þess að fara rétta leið er sjálfsögð. Brtt. hafa verið gerðar við þetta frv. hér í hv. deild, og hef ég ekkert við það að athuga, þótt gerð sé aths. um þetta efni, ef það sætir ekki mótmælum frá hinum nm., að málið verði tekið út af dagskrá vegna þessarar fyrirspurnar til frekari athugunar.



Herra forseti. Ég vil benda hv. frsm. landbn. á, hvort ekki væri rétt að leita upplýsinga hjá þeim manni í ráðuneytinu, sem hefur með þessi mál að gera, Friðgeiri Björnssyni, um það, hvað það mundi kosta ríkissjóð, ef hann ætti að uppfylla þær kröfur, sem gerðar eru til hans samkvæmt þessu frv. sem landeiganda. Það er viðurkennt af hv. landbn., að þetta snerti jafnt eignir ríkissjóðs eins og einstaklinga. Og mér eru svo vel kunnug þessi mál, að ég veit, að ef ekki verður látið stórfé í byggingar á jörðum ríkisins um land allt, verða þessi ákvæði ekki uppfyllt. Og ég vildi, að hv. n. fengi upplýsingar um þetta hjá Friðgeiri Björnssyni, sem er fulltrúi ríkisins um þessi mál og er þessum málum kunnugur. Og hann mun geta gefið upplýsingar um það, hvernig ástandið er um byggingar á jörðum ríkisins. Ég segi ekki þetta til þess að draga úr því, hverjar skyldur ríkisins eru um að byggja upp á jörðum sínum, heldur til þess að vekja athygli á þessu, áður en frv. fer í gegnum þessa hv. d. - Ég vil einnig benda á, að hv. landbn. gæti á ýmsan hátt tryggt þann rétt sveitarfélaganna, sem hún hyggst að gera með þessum l., án þess að þannig sé farið að eins og hér er stefnt að. Það er ekki nema sjálfsagt, að sveitarfélög vilji tryggja sig gegn því tjóni, sem af því hlýzt, ef jarðir fara í eyði, ef það er fyrir trassaskap. En það er hægt að gera á mildari hátt en hér er farið fram á og með miklu meira réttlæti. Mér finnst réttlátt, að þegar kröfur koma fram út af því, að sveitarfélag bíði hnekki af því, að jarðeigandi heldur illa við húsum á jörð sinni, þá eigi sveitarfélagið forgangsrétt að jörðinni, ef hún er seld fyrir Þeim kröfum, ef ekki er hægt að ná samkomulagi um, að jörðinni verði betur við haldið. Ég hygg, að hægt sé að ná sama takmarki á miklu mildari hátt með því móti og á réttlátari hátt en með því að samþ. það, sem hér liggur fyrir um þetta atriði.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Herra forseti. Ég veit ekki, hvort breyt. á 4. gr. ábúðarl., sem hér er miðað að, er eins róttæk og hv. 6. Þm. Reykv. virtist telja. Ég veit ekki, hvort hann hefur athugað, að eins og l. eru nú, hafa sveitarstjórnir allvíðtækt vald til þess að ráðstafa jörðum, ef þær byggjast ekki. Að vísu er það ekki söluréttur, en í mörgum tilfellum getur það orðið þannig fyrir eiganda, að hann verður að losa sig við jörðina, ef hann getur ekki byggt hana. - En ég kvaddi mér hljóðs aðeins til þess að drepa á, hvert viðhorf ríkissjóðs mundi verða til þessara mála, ef á að setja strangari reglur en hingað til hafa gilt um skyldur landsdrottna til þess að byggja upp jarðir og halda þeim í góðu lagi. Það er ekki vafi á, að það er rétt, sem hv. þm. Barð. sagði, að mörgum af þeim jörðum, sem ríkið á nú, er ekki viðunanlega við haldið. Samkv. ábúðarl. hefur ríkissjóður í raun og veru alveg sömu skyldur nú um jarðir eins og hver annar landsdrottinn til þess að byggja upp jarðir sínar. En í framkvæmdinni hefur þetta orðið þannig, að fjárveitingarvaldið hefur ætlað tiltekna fjárhæð á ári hverju undanfarið, 100 þús. kr., til þess að byggja upp á jörðunum. Um eitt skeið fjölgaði mjög þeim jörðum, sem komust í eigu ríkissjóðs, þannig að allmargir notuðu sér rétt þann, er þeir höfðu til þess að koma jörðum sínum í eigu ríkissjóðs, sérstaklega þegar jarðir voru yfirhlaðnar af skuldum. Og afleiðingin af þeirri fjölgun þjóðjarða er sú, að það þyrfti að síauka framlög ríkisins til þess að halda þessum jörðum í því horfi, að líkindi væru til, að þær yrðu byggðar framvegis. Þessar 100 þús. kr. hafa hvergi nærri hrokkið til þess að gera það, sem nauðsyn var að gera í þessu efni á jörðum ríkissjóðs. Það hefur verið farið fram á að hækka þessa fjárveitingu upp í 200 þús. kr., og ég ætla, að hv. fjvn. leggi með því, að sú krafa verði tekin til greina. En jafnvel þó að þetta framlag, sem veitt hefur verið til þessa, verði tvöfaldað, er mér fullljóst, að það hrekkur hvergi nærri til þess, að ríkissjóður geti orðið sæmilegur landsdrottinn, eins og ætti þó að mega gera kröfu um, að hann væri. Það er því alveg ljóst, að ef á að herða á þessum kröfum, þá er ekki nema um tvennt að ræða fyrir ríkissjóð, annaðhvort að leggja fram stórfé - sem væntanlega yrði að gerast með lántökum - til þess að byggja upp þær jarðir ríkissjóðs, sem byggingar eru nú ekki viðunandi á, eða að öðrum kosti að hefjast handa um sölu á jörðunum. Ég er ákaflega hræddur um, að þetta sé að færast í sama horf eins og það var, þegar við munum fyrst eftir, sem nú erum á fullorðinsárum, að það var hægt að fara um sveitirnar og benda á, hvaða jarðir væru í eigu hins opinbera. Þær þekktust úr á því, að þær voru verr setnar að öllu leyti en aðrar jarðir, bæði að byggingu og ræktun. Þær voru a. m. k. svo í þeim byggðarlögum þar sem ég þekkti bezt til, og hygg ég, að ekki væri erfitt að fá staðfestingu ~ því hér í hv. d. Og það er ekki æskilegt, að þetta fari aftur í sama horfið. Mér er ákaflega ósárt um, þó að ákvæði væru sett í 1. um það, að hafizt væri handa um að koma jörðum sem mest í eign einstaklinga í landinu. Sú breyt., sem varð þegar kirkjujarðir voru seldar árin 1908 til 1912 og var geysimikil, var augljós hverjum manni, sem hafði opin augu. Og ég ætla, svo framarlega sem íslenzkur landbúnaður á einhverja framtíð fyrir höndum, að eins mundi fara í annað sinn, ef hafizt værí handa um sölu á jörðum ríkisins. Menn hafa nú yfirleitt rúm fjárráð. Margir hafa góð skilyrði til að kaupa ábýlisjarðir sínar, og margir hafa viðunanleg fjárráð nú til þess að reisa á þeim viðunanlegar byggingar og laga þær að öðru leyti. Og ég get hugsað, að það væri heppilegur tími nú til þess að hefjast handa um að koma jörðum í sjálfsábúð. - Hin leiðin, að ríkissjóður færi að taka stórlán til þess að byggja jarðir upp, gæti náttúrlega kornið til álita líka, en að mínu áliti þó tæplega nema því aðeins að jarðirnar væru þá settar í erfðaábúð og viðhaldsskyldan og endurbyggingarskyldan færðist alveg yfir á ábúanda. Það þekkist í framkvæmdinni, að það eru yfirleitt bæði gerðar meiri kröfur til ríkissjóðs og líka minna skeytt um, þó að eigur ríkissjóðs gangi úr sér og fari forgörðum en á sér stað gagnvart eigum einstaklinga. Ég hef svo ekki meira um þetta mál að segja. Ég vildi benda á það, hverjar afleiðingar samþykkt þessa frv. gæti haft. Og ég vildi undirstrika það, sem hv. þm. Barð. sagði, að ef ríkissjóður á að vera undir sömu sökina seldur eins og aðrir um skyldur til endurbygginga á jörðunum, þá verða hv. þm. að gera sér grein fyrir því, að það mundi kosta ærin fjárframlög úr ríkissjóði.



Herra forseti. Ég sé satt að segja ekki, að þetta frv. sé svo ægilegt eins og þeim virðist það hv. 6. þm. Reykv. og hv. þm. Barð. Ég heyrði reyndar ekki ræðu hv. þm. Barð. til hlítar. En eftir því, sem minnzt var á úr henni, virtist honum þykja þetta ægilegt frv. Í 1. gr. frv. kemur ekkert nýmæli fram. Ef maður les 3. gr. l. nr. 87 frá 1933, þá er þetta tekið, a. m. k. tvær fyrstu málsgr., hér um bil orðrétt upp úr l. En þá kemur 3. málsgr. 1. gr. frv., um að sveitarstjórn geti krafizt þess, að landsdrottinn láti fylgja jörðinni nauðsynleg hús og mannvirki o. s. frv. En í 11. gr. í gildandi ábúðarl. stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Skylt er landsdrottni að láta fylgja leigujörð sinni nauðsynleg bæjarhús og peningshús í góðu lagi, að dómi úttektarmanna.“ Nú er það einnig í ábúðarl. heimilað, að ef ekki eru nægileg hús á jörðum, svo sem ef hús fellur, þá er landsdrottni skylt eitt af tvennu, annaðhvort að byggja upp nægileg jarðarhús eftir mati úttektarmanna eða, ef hann ekki vill gera það, þá má leiguliði gera það, og síðan skulu húsin metin af úttektarmönnum og það framlag, sem leiguliða ber fyrir það frá landsdrottní, því að landsdrottinn þarf ekki að kosta rif húsanna eða flutning á innlendu efni, en hitt verður hann að kosta að mestu eða öllu leyti. Og þetta verður landsdrottinn að greiða eftir mati úttektarmanna til leiguliða, sem í slíku tilfelli byggir upp. Svo að það er hér um bil sama og það, sem hér er á ferð í þessu frv. Í frv. þessu er aðeins talað um, að nauðsynleg hús og mannvirki skuli vera á þessum jörðum ekki í lakara lagi en telja verður meðallag í þeim hreppi, sem jörðin er í, að dómi úttektarmanna, miðað við landverð jarðarinnar. Svo að þetta virðist vera mjög svipað ákveðið í þessu frv. eins og er í gildandi ábúðarl. - En aftur á móti er öðru máli að gegna um 2. gr. frv., um það, ef jarðeigandi þrjózkast við að láta jörð, sem hann á, á leigu eða vanrækir að bjóða sveitarstjórn jörðina til ráðstöfunar, ef sveitarstjórn viil taka hana til þess eftir mati úttektarmanna, þ. e. ef jarðeigandi vill ekki á neinn hátt láta jörðina í annarra hendur, þá geti komið til þeirra kasta, sem 2. gr. talar um, að uppboð fari fram á jörðinni eða því um líkt, ef jörðin er ekki nytjuð eða haldið við eins og tilskilið er. Annars eru ástæðurnar fyrir því, að þetta frv. er borið fram, þ. e. þessa breyt. er lagt til að gera, sú, að ýmsir utansveitarmenn, sem hafa gert það sér til ágóða eða skemmtunar að kaupa jarðir, hafa svo ekki hugsað verulega um að yrkja þær. Þeir hafa þá kannske lánað eitthvað það bezta af slægjum jarðanna mönnum í sveit eða kaupstað, selt burt hey af túni eða þess háttar, en notað jörðina að öðru leyti til leikvalla eða lax- eða silungsveiði. Þetta mun vera það, sem hefur komið hv. flm, af stað til þess að reyna að fyrirbyggja þetta. Annars er ekki hætt við því, að sveitarstjórnir gerist leigjendur jarða til þess svo að framleigja þaer nema nauðsyn beri til. Þess vegna segi ég, að frá mínum bæjardyrum séð sem form. landbn., þó að hv. þm. Barð. vilji ekki kannast við mig sem slíkan, verður engu um bætt með því að vísa þessu máli aftur til nefndar. Ég held, að það sé þá bezt að láta skeika að sköpuðu um það, hvort frv. þetta verður fellt eða samþ. Því að það er búið að eiga svo mikið við þetta mál, bæði á Alþ. og utan þings, að það verður að ég hygg ekki til mikilla umbóta fyrir málið að vísa því nú aftur til n.

Vill hv. form. n. ómerkja orð hv. frsm.?

Hann sagði: Ef aðrir nefndarmenn mæla ekki á móti því. Og mér dettur ekki í hug að ónýta orð þessa heiðursmanns, síður en svo. En ég tek eftir því, sem hann segir, og reyni að fara rétt með hans orð, en ekki snúa þeim og afbaka þau, eins og sumir vilja fara með þetta frv,, sem hér liggur fyrir n. - Ég vil helzt, að gengið verði til atkv. um þetta mál nú þegar.



Herra forseti. Hv. þm. Dal. hefur nú tekið af mér ómakið, því að ég er honum sammála um það, að þetta frv. sé ekki stórhættulegt. En um það atriði, sem hér hefur verið mest talað um, þ. e. kröfur á hendur ríkissjóði vegna byggingar á jörðum, sem hann á, er það að segja, að það er ekki farið fram á annað um það atriði hér í þessu frv. en það, að ríkissjóður standi í því efni jafnt að vígi og aðrir landeigendur, sem ekki búa á jörðunum sjálfir. Og ég verð að segja það út af því, að mér finnst það ríkinu tæplega sæmandi - eins og reyndar gert hefur verið undanfarið vegna breyt. á ábúðarl., sem komust inn hér á hæstv. Alþ. á sínum tíma, þegar ábúðarl. voru sett, því að þá var því frv. breytt, sem upphaflega var fyrir þingið langt - að gera hærri kröfur til þeirra þegna þjóðfélagsins, sem eiga jarðir í leiguábúð, heldur en ríkið gerir í þessu efni til sjálfs sin. Það kann að vera alveg rétt, sem hv. form. fjvn. segir, að ef ríkið á að fullnægja þeim skyldum í þessu efni, sem það leggur á aðra, þá þurfi að veita meira fé til þess en undanfarið hefur verið gert. En ég sé ekki annað en að það sé skyldugt til þess og því sjálfsagt að gera það. Hæstv. landbrh., sagði áðan, hann er nú að vísu ekki við hér nú, að þegar hann hefði verið ungur og þeir, sem væru á svipuðum aldri og hann, þá hefði alveg mátt þekkja þær jarðir úr í sveitunum, sem hefðu verið í opinberri eigu, vegna þess, hve þær hefðu verið illa setnar. Ég er nú svo að segja nákvæmlega á sama aldri og hæstv. landbrh. er, og ég kannast nú ekki við þetta úr þeim byggðarlögum, þar sem ég er kunnugastur. Það voru aðrar jarðir, sem mátti þekkja úr þar og þá, vegna þess, hve illa þær voru setnar, sem voru þær jarðir, sem voru í leiguábúð, en í eigu einstaklinga. Þær mátti alveg þekkja úr í þá daga, vegna þess, , hve allt drafnaði þar niður. En nú, síðan ábúðarl. komu og þær kvaðir, sem lagðar voru með þeim á landsdrottna, þá er þetta töluvert að snúast við, þannig að það er víða svo, að það er ekki lifandi leið fyrir ábúendur á ríkisjörðum að fá nauðsynlegar umbætur gerðar á húsum, vegna þess að ríkið þrjózkast við að leggja frarri fé til þess. Nú væru náttúrlega fleiri leiðir færar til þess að ríkið byggði upp á jörðum sínum en það, að ríkið beinlínis legði fram fé í þessu skyni, og gengi það nokkuð í þá átt, sem hv. þm. Barð var að tala um, og það var það, að ríkið væri frjálslyndara en það nú er um það að veita ábúendum þessara jarða veðleyfi í jörðunum til lántöku, svo að þeir gætu tekið lán til framkvæmda, sem nauðsynlega þarf að gera á jörðum ríkisins, og það veðleyfi þyrfti að sjálfsögðu að vera ríflegt. Því að ég þekki til þess um marga ábúendur opinberra jarða, að þeir mundu hiklaust ráðast í lántöku, ef þeir fengju leyfi til þess að veðsetja jörðina að fullu, þó að þeir yrðu þá sjálfir að kosta einhverju til, til þess að geta byggt upp á þessum jörðum. Því að það er auðvitað, að ef svo atvikaðist, að þeir flyttu burt af þessum jörðum, þá væru þeir lausir við lánið, því að það hvíldi á jörðinni, og þeir þyrftu þá ekki að eiga meira á hættu en það, sem þeir legðu fram af eigin fé. En eins og nú er, þarf leiguliði oft að eiga það á hættu að tapa mestöllu því fé, sem hann kann að hafa lagt í umbætur á jörðinni, ef hann flytur þaðan. Þetta álít ég m. a. til athugunar, sérstaklega ef þetta frv. verður samþykkt. Þessar þjóðjarðir eru nú með tvennum hætti, eins og menn vita. Það eru annars vegar þær gömlu þjóðjarðir með þeim gamla leigumála, sem var áður fyrr. Hins vegar eru aftur bæði þær þjóðjarðir, sem voru keyptar af ábúendum og eigendum nú fyrir nokkru, og fleiri, sem leiguliðarnir hafa fengið í erfðaábúð. Eins og ménn vita, gilda um þær jarðir sérstök ákvæði, og ábúendum þeirra er heimilt að taka lán út á jarðirnar. En það er ekki nema sem svarar helmingi landverðs, sem er lántakendum náttúrlega allt of lítið. Og ég vil gjarnan beina því til hv. landbn. um leið og þetta frv. er samþ., að hún athugi ákvæði laga um erfðaábúð og óðalsrétt hvað þetta snertir. Ég leit svo á, þegar þau lög voru sett og gerði tilraun til að laga það þá, að þessi heimild til veðsetningar jarða í erfðaábúð væri allt of lág. Ég, sem sagt, tel, að þar sem ríkið hafi verið með beztu landsdrottnum þegar við hæstv. landbrh. og ég vorum unglingar, þá sé það nú orðið með þeim lökustu. Enda eru nú fáir landsdrottnar reyndar að verða nema ríkið.



Herra forseti. Hv. þm. Dal. kvartaði undan því, að menn hefðu gleymt forsetatign hans í landbn. Kom það illa við hans skap, sem von var. Enda vildi hann sýna, hver völd hann hefði og tók völdin sem form. n. og mótmælti því, að n. tæki málið til athugunar. Það má segja: Ólíkt höfumst við að. Við hv. þm. Barð. höfum dyggilega fylgt hv. þm. Dal. í að fá af létt því ákvæði, sem var í 17. gr. jarðræktarl., og hefðum við þess vegna vænzt hans forustu, hv. þm. Dal., áfram um að standa á móti þessu óþurftarmáli. En nú sækir hv. þm. Dal. það svo fast, að ákvæði þessa frv. gangi fram, að hann neitar jafnvel rækilegri athugun málsins. Það er annars eftirtektarvert, að bæði hv. þm. Dal. og hv. 1. þm. Eyf. kunnu ekki annað fram að færa þessu. frv. til ágætis en það; að það væri ekki hættulegt eða ekki mjög hættulegt. Og sýnist þar nú orðin heldur lítil ástæða til lagabreyt., ef ekki er annað en það, að breyt. hafi ekki stórkostlega hættu í för með sér. Heldur hafa menn talið, að lagabreyt. ættu að vera réttarbót en að eina vörnin væri sú fyrir þær, að þær hefðu ekki mjög mikið óhagræði eða tjón í för með sér. Hins vegar kom fram í ræðu hv. 1. þm. Eyf., að hann taldi þörf á í sambandi við þessa löggjöf, að breytt yrði fleiri l., ef þessi löggjöf ætti að hafa þau áhrif, sem vekti fyrir hv. flm. Og það sýnist mér enn benda til þess, að það sé ástæða fyrir hv. landbn. að athuga þetta mál frekar. - Ég vil þess vegna vonast til þess, að hv. form. n. fallist nú á þau góðu orð hv. frsm., sem ég þakka honum fyrir, að sanngjarnt væri, að málið yrði tekið til frekari athugunar, ekki sízt vegna þess, að í ummælum hv. form. n. kom berlega fram það, sem ég hafði hugsað, að þessari löggjöf væri sérstaklega beint gegn utansveitarmönnum. Nú vefengi ég alls ekki, að það kunni að vera ástæðan til þess, að frv. er fram komið, og get fallizt á, að það kunni ástæður að vera til þess, að utansveitarmönnum líðist ekki að láta jarðir fara í eyði. En hinu tjáir alls ekki að neita, að það verður þá að vera séð fyrir öruggum dómstólum á milli sveitarfélaga annars vegar og utansveitarmanna hins vegar. Mér finnst ekki nema sanngjarnt, að landbn. taki til athugunar, hvort ekki sé hægt að finna meira öryggi í þessum efnum en frv. enn, sýnist hafa upp á að bjóða, ef hv. þm. Dal. vill nú taka upp sams konar ofbeldisaðferðir, sem hann vítti svo mjög í sambandi við 17. gr. jarðræktarl., og vill ekki hlýða góðra manna ráðum í tíma, heldur innleiða hér nýja kúgun. En það gæti tekið nokkurn tíma að fá þessari kúgun af létt aftur. Og til þess að spara hv. þm. margra ára baráttu gegn þessu, sem hv. þm. Dai. vill nú flaustra af, vil ég benda honum á, að n. taki þetta til athugunar á ný, til þess að vita, hvort ekki er hægt að fá nýtt fyrirkomulag á því, sem frv. þetta stefnir að og á að tryggja, þó að fast væri haldið við ákvæði frv. að öðru leyti. Ég get nú látið máli mínu lokið með þakklæti fyrir það, að ræða mín hefur nú haft svo blíðkandi áhrif á hv. þm. Dal., að mér virðist, að hann vilji fallast á að láta á ný athuga þetta mál.

Frsm. (Eiríkur Einarsson) : Ég bjóst varla við umr. um þetta frv., þó að það sé merkilegt að ýmsu leyti og geti gefið nýja réttaraðstöðu ríki og einstaklingum, þar sem það er nú komið til 3. umr. í síðari d. Því að þegar málum er svo langt komið, fer maður venjulega að eygja lendingarstaðinn. En mér finnst sanngjarnt, úr því að till. hefur um það komið, að frv. verði tekið til nokkurrar athugunar enn af landbn. Segi ég það ekki af því, að ég sé ekki óbreyttrar skoðunar um meginefni frv. Ég hef fyrirvaralaust skrifað undir nál. og meira og minna tekizt á hendur framsögu í því og segi með því, að ég sé með frv. En hins vegar hefur komið hér fram krítík um það, að hér sé ekki vel um hnúta búið. Og einmitt af því, að frv. er ætlað að verða til réttarbótar, þá þarf sú n., sem fjallar um málið, því fremur að vanda athugun á því. Hv. 6. þm. Reykv. hefur haft orð á því, að þó að úttektarmönnum megi yfirleitt treysta, þá sé ekki einhlítt, að ekki geti út af borið, og þá megi allir vita, að lög þessi hafi opnað dyr fyrir okkur til þess að áfrýja því, sem gert er eftir þeim, til æðri dómstóla. Og með þetta fyrir augum vildi ég, að málið væri athugað á ný af landbn., en hins gat ég, að það væri lagt til af mér því aðeins, að það mætti ekki mótmælum frá gildum stöðum, þar sem ég átti sérstaklega við hv. form. landbn., því að hv. þm. Dal. er form. landbn., og því er það hann, sem kalla þyrfti saman fund til þess að taka þetta mál til athugunar, en ekki ég. Þetta er minn einkavilji í þessu, að mér finnst málinu ekki spillt með því, að það fari til athugunar á ný í n., og að með því mætti taka mýkra og sanngjarnara á því, án þess þó að vera nokkuð reikandi um álit mitt á meginákvæðum frv. Ég vil því láta athuga frv. betur, ef ekki koma mótmæli gegn því frá gildandi stað, það er hv. form. landbn.



Herra forseti. Ég vildi aðeins vekja athygli á því, að mér virðist hér í hv. d. gæta nokkurs misskilnings um þetta frv. Það hefur verið rætt um það eins og það ætti að gilda um jarðir yfirleitt. En þetta er alls ekki svo, heldur á þetta frv. aðeins við um jarðir, sem eigendur búa ekki á og annaðhvort nytja að einhverju leyti sjálfir eða nytja ekki og þess vegna níðast niður, þannig að hús falla og að því rekur síðast, að þær verða ekki byggilegar. Ákvæði þessa frv. eiga við þessar jarðir, en ekki þær, sem í ábúð eru. Ég vil vekja athygli hv. þdm. á þessu. Mér fannst hv. 6. þm. Reykv. halda því fram, að hér væri verið að leggja kvaðir á jarðeigendur, sem ekki hafi þekkzt áður. Ég held, að þetta sé ekki rétt. Ég held, að ábúðarl. leggi vissar kvaðir, að vísu vægar, á eigendur jarða um að húsa þær, og á það hefur verið drepið af öðrum hv. þm. hér. Og það er kunnugt, og þekkja sjálfsagt margir, að það er að verða svo meira og meira nú, að einhverjir menn einhvers staðar, hingað og þangað um landið, eiga jarðir, en hirða ekki um að hafa þær í ábúð. Þessar jarðir rýrna og verða að engu, sveitarfélagi og þjóð til lítils gagns og eigendum sjálfum vitanlega líka. Og mér finnst sjálfsagt að setja ákvæði til varnar því, að þetta verði svona áfram. Það er ekki víst, að þetta sé rétta ráðið, sem ákveðið er í þessu frv. til þess að varna þessu, en mér finnst þetta reynandi. Ég hygg, að að sumu leyti hafi eitthvað verið til í því, sem hæstv. landbrh. sagði, að þegar hann var ungur, hafi verið auðvelt að þekkja úr jarðir, sem ekki voru í sjálfsábúð, vegna þess, hve þær voru illa setnar. En ég býst við, að sú breyt., sem gerð var á ábúðarl., að nú á að byggja jarðir til lífstíðar, hafi haft alvarlega þýðingu um það, að sú breyt. er á orðin, að minni munur er á jörðum annars vegar, sem eru í leiguábúð, og hins vegar í sjálfsábúð. Ég læt mig engu skipta, hvort þessu frv. verður vísað til landbn. aftur. Það má vel vera, að nm. hafi við þessa umr. tekið eftir einhverju, sem mætti taka til yfirvegunar, þó að ég búist ekki beint við því.



Herra forseti. Mér finnst, að hv. 6. þm. Reykv. og aðrir soldátar í liði hæstv. ríkisstjórnar ættu sízt af öllu að taka sér í munn orðið ofbeldi í sambandi við landbúnaðarmálin. Það hefur nú sýnt sig á undanförnum árum viðkomandi sölu jarða og annarra ráðstafana viðvíkjandi þeim, að allur útreikningur Sjálfstfl., þar á meðal hv. þm. Dal., út af 17. gr. jarðræktarl., hefur ekki haft við neitt að styðjast. Og mér þætti fróðlegt að heyra, ef nokkur maður gæti bent á nokkurt ofbeldi í sambandi við það mál. Hitt er vitað, að hér stendur til á Alþ. af stjórnarliðinu að beita alla bændastétt landsins því ofbeldi að taka af henni allan umráðarétt yfir afkomumöguleikum sínum og atvinnu. Skal ég svo ekki fara frekar út í það, því að það er ekki hér á dagskrá. Það var hv. 6. þm. Reykv., sem minntist á þetta mál hér. En hann gat ekki haft rétt eftir mér það, sem ég sagði áður. Hv. 6. þm. Reykv. sagði, að það eina, sem ég og hv. þm. Dal. hefðum að segja þessu máli til gildis, væri það, að það væri ekki hættulegt. Ég tók einmitt fram atriði, sem mér fannst mjög þýðingarmikið, kost, sem ég taldi vera á frv., sem sé þann að leggja sömu skyldur í vissum efnum á ríkissjóð, sem á jarðir, eins og hafa verið lagðar á einstaka menn, sem eiga jarðir í leiguábúð. Það er að vísu rétt, að ég tók fram, að frv. þetta mundi ekki vera hættulegt í þeim efnum, sem um hafði verið talað. En þetta, sem ég nefndi, taldi ég sem kost á frv. Ég get alveg gengið inn á það, að það sé ekki ástæða til þess að samþ. frv. þetta fyrir það eitt, að það sé ekki hættulegt, ef það gerir engar umbætur frá fyrra ástandi. En ég benti á þessa umbót, sem ég nefndi, alveg sérstaklega. Og auk þess eru það fleiri umbætur, sem í frv. felast. Það kveður skýrar á um það en áður hefur verið í ábúðarl. að hindra menn í að láta jarðir fara í eyði að þarflausu. En aðrir höfðu talað um það, og ég sá ekki ástæðu til þess að taka það fram.



Herra forseti. Ég vil bara taka það fram, úr því að hv. frsm. málsins leggur áherzlu á og óskar sérstaklega eftir, að málið verði athugað betur hjá landbn., að þá fyrir mitt leyti hef ég ekki á móti því og tel ég það rétt, ef hann hefur eitthvað fram að færa til endurbóta á, málinu, að landbn. taki málið til athugunar, sem hún getur á fundi á morgun. Vænti ég þá, að ekki standi á svörum. En ég vil ekki neitt karpa við þá menn, sem hér hafa staðið upp. Og sérstaklega læt ég mig litlu skipta, hvort hv. 6. þm. Reykv. kallar mig form. n. eða ekki, eða hvort hann kallar hv. þm. Barð. það. En ég læt mig miklu skipta, hvort sú Gláms-náttúra á að ríkja í landinu að brjóta niður hús og setja jarðir í eyði, sem eru byggilegar og vel hæfar til ábúðar.



Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Dal. fyrir það, að hann hefur fallið frá sínu fyrra harðræði og vill nú fresta málinu. Hitt er óþarfi, finnst mér, að gefa mönnum aðeins 24 tíma frest til þess að athuga þetta mál. Mér finnst hann vilja beita þar nokkru einræði, þar sem hann vill setja um þetta nokkurs konar ultimatíma, eins og stórþjóðir gera þegar um minni þjóðir er að ræða. - En ég hef alltaf munað eftir formannstign hv. þm. Dal., og hann þarf ekki að víta mig fyrir að gleyma henni, heldur var það hv. þm. Barð., sem gerði það. Í ummælum hv. 1. þm. Eyf. kom fram sú gremja, sem mjög hefur komið fram hjá hv. þm. Framsfl. vegna þess að þeir hafa misst völd í landinu, og fór sá hv. þm. að blanda því inn í þetta mál. - Ég kannast ekki við, að ég eða aðrir stuðningsmenn núverandi hæstv. ríkisstjórnar hafi á nokkurn hátt viljað beita bændastéttina ofbeldi. Því fer alveg fjarri. Löggjöf sú, sem sett hefur verið af hæstv. ríkisstjórn um mál þeirrar stéttar, hefur á allan veg gengið í þá átt að veita landbúnaðinum tryggingar, sem hann ella hefði ekki haft, ef þessi löggjöf hefði ekki verið sett, og að fá bændum í hendur völd, sem áður voru í höndum annarra manna. Svo að ég verð að segja, að það er fullkomið öfugmæli, sem hv. 1. þm. Eyf. hefur um það mælt. Hinu tjáir ekki að neita, að aðalstuðningsorð hans í hans fyrri ræðu um frv., sem hér liggur fyrir, var, að það væri ekki til mjög mikils tjóns. Og varðandi það efni, sem sá hv. þm. tók fram nú, þá tók hann fram, að hann áliti, að það þyrfti að breyta öðrum lögum til þess að frv. komi að fullu .gagni. Og það er þess vegna, sem ég álít, að frv. þetta þurfi frekari athugunar við. Ég tel það góðan tilgang, sem fyrir mönnum vakir með þessari lagasetningu, en að hún sé þess eðlis, að það þurfi að gæta varúðar um þau ákvæði, sem þar eru sett. Og um þetta virðist mér hv. 1. þm. Eyf. geta verið mér sammála og það því koma úr hörðustu átt, ef hann deilir á mig af þessu tilefni.



Það er náttúrlega tilgangslaust að ræða við menn eins og hv. 6. þm. Reykv., sem býr til ræður, sem hann segir, að aðrir menn hafi flutt, alveg eftir því, sem honum hentar, og leggur svo út af því. Ég aðeins tók undir þau ummæli hv. þm. Dal., form. landbn., að frv. þetta mundi ekki vera að neinu leyti hættulegt. Á hinn bóginn gerði ég að aðalumtalsefni kost, sem ég taldi vera á frv. Það var mitt aðalumtalsefni. - Það var ekki ég, sem innleiddi hér umr. um ofbeldi, heldur hv. 6. þm. Reykv., sem fór að tala um ofbeldi í sambandi við 17. gr. jarðræktarl., sem ekki kom þessu máli við. Ég aðeins anzaði þessum ummælum hans og benti honum á það, sem hann getur ekki neitað með nokkrum rökum, að hér stendur til að beita bændastétt landsins meira ofbeldi en þekkzt hefur hér á landi og í nokkru lýðræðislandi, sem sé, að tekin verða af henni öll ráð um sölu afurða hennar og lífsafkomu. Meira hef ég ekki við þennan hv. þm. að segja.



Það mætti e. t. v. beina því til hv. 1. þm. Eyf., hvernig stendur á því, að margir flokksmenn hans og sennilega hann sjálfur voru með því að afnema 17. gr. jarðræktarlaganna.

Af því að hún var þýðingarlaus og hefur alltaf verið

.