Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ástæðan til þess, að ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár um þingsköp er sú að nú rétt áður en þessi fundur í Sþ. var settur var tveimur hv. þm. í Nd. neitað um orðið til þess að ræða mál sem koma fram utan dagskrár til umr. í hv. Nd. Ég vil þess vegna eindregið beina þeim tilmælum til hæstv. forseta Sþ. að hann geri það sem í hans valdi stendur til þess að hv. þm. sé ekki meinað málfrelsi hér á þingi, hvort sem um er að ræða í d. eða í Sþ. Og mín eindregna beiðni til hæstv. forseta er sú að hv. þm. sé á þennan hátt gert jafnt undir höfði, þeim sé ekki meinað að taka til máls eins og átti sér stað í hv. Nd. nú rétt áðan. Þetta eru mín eindregnu tilmæli til hæstv. forseta.



Út af því, sem hv. 5. þm. Vestf. sagði um að mönnum væri meinað að taka til máls utan dagskrár, þá kannast ég alls ekki við það. Sá háttur hefur verið á hafður í vetur að þm. hafa fengið að tala utan dagskrár alltaf þegar þeir hafa óskað og eins lengi og þeir hafa óskað.



Herra forseti. Fjvn. hefur haft til athugunar frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1973. Hún hefur borið saman fjárlög og ríkisreikning fyrir árið 1973 og leggur til einróma að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Fjvn. hefur haft til athugunar frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1974. N. hefur borið saman niðurstöður ríkisreiknings og fjárlaga fyrir árið 1974 og leggur til að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Á þskj. 464 er skýrsla samgrh, um framkvæmd vegáætlunar 1975. Þessi skýrsla var lögð fram hér á hv. Alþ. 30. mars s.l. og mun ég nú gera grein fyrir henni. Frá vegamálum á s.l. ári er í stuttu máli þetta að segja: Markaðar tekjur Vegasjóðs voru í vegáætluninni áætlaðar 2 425 millj., en urðu í raun 2111 millj. eða 314 millj. kr. undir áætlun, þ.e. 12,9%. Í þáltill., sem lögð var fram í fyrravor, voru markaðar tekjur áætlaðar 2 250 millj. Sú tekjuáætlun var í meðförum þingsins hækkuð um 175 millj. kr. Þeirri hækkun var skipt af handahófi með um 100 millj. af bensínskatti og 75 millj. af þungaskatti. Miðað við hina upphaflegu áætlun urðu markaðar tekjur í raun 139 millj. kr. undir áætlun eða 6.2%. Skiptist lækkunin þannig: Bensin var 102 millj. kr. undir áætlun eða 5.8%, þungaskattur 3 millj. eða 0.7%, gúmmígjald 34 millj. eða 35.4%. Bensínsalan á árinu, nóv. 1974 til okt. 1975, var 103.6 millj. lítrar eða 0.8 millj. lítrum minna en á árinu 1974, þrátt fyrir mikla fjölgun bifreiða á árinu 1975. Meðaleyðslan á hverja bifreið var á árinu 1975 1610 lítrar eða 7.2% minni en á árinu 1974 og 10.8% minni en meðaleyðsla á hverja bensínbifreið undanfarandi 10 ár. Má til fróðleiks geta þess að á árunum 19601970 var meðaleyðsla á hverja bensínbifreið 1887 lítrar, en á árunum 1971–1975 1720 lítrar. Þessi þróun stafar af því að bensínknúðar vörubifreiðar eru að hverfa og einnig bensínfrekar fólksbifreiðar, því að hið háa bensínverð hefur aðeins haft áhrif á söluna undanfarandi tvö ár. Tekjur af gúmmígjaldi urðu 34 millj. kr. minni en áætlað var eða 35.4%. Var innflutningur á hjólbörðum tæp 60% af því sem verið hafði árið 1974 og mun minna en undanfarandi 5 ár. Vafalaust hefur efnahagsástand veruleg áhrif á sölu hjólbarða. Útgjöld á vegáætlun urðu 191 millj. kr. hærri en áætlað var eða 5.1%. Af þessari útgjaldaaukningu voru 133 millj. kr. vegna vetrarviðhalds. Ríkissjóður mun taka á sig 175 millj. kr. af halla á mörkuðum tekjum og verður því hallinn á vegáætluninni 330 millj. kr. Til þess að mæta að nokkru þeim greiðsluerfiðleikum, sem af greiðsluhallanum leiddi, varð að hluta að fresta framkvæmdum fyrir um 61 millj. kr., en það var við Hafnarfjarðarveg í Kópavogi, Norðurlandsveg við Blönduós, Sauðárkróksbraut um Hegranes og frágangsvinnu á Skeiðarársandi. Þessar framkvæmdir voru valdar með tilliti til þess að engri þeirra átti að ljúka á árinu og þær höfðu allar fjárveitingar á árinu 1976. Á því fresturinn ekki að valda neinni seinkun á því svo að þeim verði lokið á réttum tíma. Áætlunin um nýjar framkvæmdir í vega- og brúargerð var í vegáætluninni miðuð við verðlag í júní á s.l. ári. Hækkanir á því verðlagi fram í ágúst urðu 7–9%. Þessari verðhækkun varðandi vegagerð var mætt með því að draga úr einstökum framkvæmdum sem verðhækkuninni nam. Hins vegar verður þeirri aðferð eigi beitt við brúargerð og fóru því útgjöld á þeim lið 22 millj. kr. fram úr áætlun, enda voru byggðar allar þær brýr sem gert var ráð fyrir í vegáætlun. Fjárveiting til vegaviðhaldsins var miðuð við verðlag í jan. 1975, en frá þeim tíma og til ágúst varð 33.2% hækkun á vísitölu viðhaldskostnaðar og var dregið úr framkvæmdum við sumarviðhald sem þessum verðhækkunum nam. Hafði það að sjálfsögðu miður heppileg áhrif á viðhald veganna, eins og vikið verður að hér á eftir. Í vegáætlun s.l. ár var í fyrsta skipti, síðan gerð vegáætlunar hófst árið 1964, byrjað á því að skipta fjárveitingu til viðhalds þjóðvega í sumarviðhald annars vegar og vetrarviðhald hinsvegar. Var þetta gert af þeim sökum að kostnaður við vetrarviðhaldið var ákaflega breytilegur frá ári til árs eftir veðurfari. Voru því fjárframlög til almenns viðhalds vegakerfisins, sem nú hefur verið nefnt sumarviðhald, háð því hvort snjóalög voru mikil eða lítil. Í grg. með till. til þál. um vegáætlun fyrir árin 1974–1977 var fjárveiting til vetrarviðhalds ákveðin 194.7 millj. kr. á árinu 1975 og við það miðað að gildandi snjómokstursreglur frá 1967 yrðu endurskoðaðar og endurskoðunin kæmi til framkvæmda á s.l. hausti. Sökum óvenjulegra snjóþyngsla veturinn 1974–1975 var kostnaður við vetrarviðhald á miðju s.l. ári orðinn 50 millj. kr. meiri en allri fjárveitingu til vetrarviðhalds nam. Var af þeim sökum eigi talið gerlegt að breyta framkvæmd á snjómokstursreglum á s.l. hausti eins og gert hafði verið ráð fyrir í vegáætlun. Geta má þess, að dýrasti fjallvegurinn í vetrarviðhaldi reiknað á km var Oddsskarð með 386 þús. kr. Næst kemur Ólafsfjarðarmúli með 300 þús. á km og þar eftir Fjarðarheiði með 292 þús. kr. Kostnaður við mokstur á Öxnadalsheiði og Hellisheiði á Suðurlandi var 240 þús. kr. á km. Á þeirri fyrrnefndu var vegi haldið opnum tvisvar í viku, en á þeirri síðarnefndu dag hvern. Gefur það nokkra hugmynd um hver kostnaðarauki er samfara aukinni þjónustu við umferðina. Þá er í skýrslunni tafla um þungatakmarkanir á vegum vegna aurbleytu. Kemur þar fram að á mörgum fjölförnum vegum og í heilum héruðum varð að takmarka öxulþunga við 5–7 tonn í mánuð eða meira á tímabilinu frá miðjum apríl og fram undir maílok. Sýnir þetta ljóslega hve veikburða mikill hluti vegakerfisins er og hvað aðkallandi er að styrkja og endurbyggja marga gömlu vegina sem byggðir voru fyrir aðra umferð en á þeim er í dag. Til viðhalds malarveganna voru malaðir og harpaðir um 358.9 rúmmetrar af efni í slitlag, þ.e. 30% minna en árið 1974. Kemur þar m.a. fram sá samdráttur sem gera varð í vegaviðhaldi vegna verðhækkana sem getið var hér að framan. Framkvæmdir við gerð nýrra vega og brúa: Fjárveiting til nýrra vega í áætluninni var alls 1866 millj. kr. og til nýrra brúa 151 millj. kr. eða samtals 2017 millj. kr. Nam því fjárveitingin til nýrra framkvæmda um 54% af öllum útgjöldum í vegáætlun. Ef tekið er tillit til frestunar nýrra framkvæmda og umframgreiðslna á vegáætlun verða nýjar framkvæmdir samt rétt um 50% af öllum útgjöldum á vegáætlun. Til hraðbrauta var alls varið 890 millj. Stærstu framkvæmdirnar voru við Suðurlandsveg í Flóa, og var þar 14 km kafli með bundnu slitlagi opnaður til umferðar austan við Selfoss á s.l. hausti. Þá var tekin í notkun 7 km nýr vegur til Þorlákshafnar í beinu framhaldi af Þrengslavegi, og er lega hans við það miðuð að eðlilegt framhald fáist um Hafnarskeið og brú á Ölfusá hjá Óseyrarnesi. Þar sem nokkur blaðaskrif hafa orðið um þennan veg og heimamenn hafa óspart látið í ljós óánægju sína og vonbrigði yfir því hve holóttur hann hefur verið í rigningartíð, þykir rétt að skýra það mál örlítið nánar. Vegurinn er í hraðbrautarflokki og byggður fyrir það að á hann verði lagt bundið slitlag, 6.5 m á breidd og með 1 m bekkjum beggja vegna, eða alls 8.5 m á breidd er vegyfirborðið. Þar sem ekki var fé fyrir hendi til þess að leggja bundið slitlag á veginn í fyrrasumar, en það hefði verið æskilegasta lausnin, varð að setja á hann malarslitlag, mala hraun í slitlagið og bæta í það nokkrum leir til þess að binda það. Voru gerðar tilraunir með heppileg hlutföll milli hrauns og leirs áður en framkvæmdir hófust við gerð slitlagsins. Við vinnslu hraunsins muldist það meira niður en gert hafði verið ráð fyrir og var því fullmikið af fínu efni í veginum. Hér við bætist sú staðreynd að mjög erfitt er að halda svo breiðum malarvegi sem hér er um að ræða nægilega kúftum til þess að hann steypi af sér vatni. Þetta tvennt gerði að vatn sat á veginum og holur mynduðust skjótt undan mikilli umferð í rigningatíð eins og á öllum malarvegum. Nú hefur verið hætt bindiefnasnauðu slitlagsefni í veginn og hann heflaður nokkuð og standa vonir til þess að hann verði þokkalegur til umferðar. Góður verður þessi vegur þó eigi fyrr en bundið slitlag hefur verið lagt á hann. Reynslan af þessari vegagerð og raunar einnig á nokkrum stöðum á Norðurlandsvegi þar sem vegir hafa verið byggðir í fullri breidd undir slitlag með bekkjum, en slitlagið ekki lagt, leiðir í ljós að malarvegum með þeirri breidd er nær ógerningur að halda sæmilega við í mikilli umferð sökum þess að þeir eru of breiðir til þess að vatnið geti runnið af þeim með eðlilegum hætti. Af öðrum hraðbrautarframkvæmdum má nefna að lokið var við að undirbyggja tæpa 6 km á veginum milli Keflavikur og Garðs og er áætlun að slitlag verði sett á þann vegarkafla í ár. Framkvæmdum var haldið áfram við Hafnarfjarðarveg í Kópavogi og fer nú að hilla undir að þeim framkvæmdum verði lokið í samræmi við samkomulag við Kópavogskaupstað, en mikið verkefni er enn eftir sunnan Kópavogs. Meðalumferð á dag var á s.l. ári um 17 þús. bílar á þessum vegi, sem er langt umfram það sem vegur með einni akrein í hvora átt getur annað með góðu móti. Á Vesturlandsvegi var byggð brú yfir Kiðafellsá og standa vonir til þess að hún verði tengd á þessu ári. Og lokið var framkvæmdum við Brynjudalsvog inn á Múlanes. Unnið er að því að koma upp nauðsynlegum vinnubúðum og ýmiss konar aðstöðu til brúargerðar yfir Borgarfjörð og eru nú fyrstu mannvirkin að risa úti í firðinum. Við Ísafjörð var lokið malbikun vegarins milli Ísafjarðar og Hnífsdals og byrjað á byggingu hraðbrautar innan við kaupstaðinn. Á Norðurlandsvegi var unnið að undirbyggingu hraðbrautarkafla beggja vegna við Blönduós sem áformað er að lagt verði á bundið slitlag á yfirstandandi ári. Vegna greiðsluerfiðleika Vegasjóðs var þó framkvæmdum þar frestað fyrir 19 millj. Það á þó ekki að tefja það að verkinu verði lokið í ár, eins og til stóð. Á Norðurlandsvegi norðan Akureyrar var lokið malbikun á 3.6 km löngum kafla og undirbyggður nokkur kafli til viðbótar. Um þjóðbrautir og landsbrautir ásamt landshlutaáætlununum er þetta að segja: Fjárveiting til þessara vegaflokka var samtals 976 millj. kr. Þessu fé var varið til þess að framkvæma eins og til stóð og nánar greinir í skýrslunni um framkvæmd vegáætlunar 1975, að undanskildum 10 millj. kr. sem frestað var framkvæmdum við Sauðárkróksbraut um Hegranes vegna greiðsluerfiðleika Vegasjóðs, eins og áður hefur verið greint frá. Þessar framkvæmdir eru of margar og dreifðar til þess að þær verði allar upp taldar. En stærstu framkvæmdir og um leið þeirra merkust var við Djúpveg, en á árinu var varið til Djúpvegar 80 millj. kr. og var lokið undirbyggingu 27 km kafla um Hestfjörð. Var Djúpvegur opnaður fyrir umferð í byrjun okt. þó að mörg verkefni séu þar enn ófullgerð, m.a. er eftir að setja slitlag á mikinn hluta hins nýja vegar. Með þessari framkvæmd er komið á hringveg um Vestfirði sem vestfirðingar hafa lengi þráð og er mikil samgöngubót í héraðinu. Af öðrum meiri háttar framkvæmdum má nefna framkvæmdir við Seyðisfjarðarveg um Fjarðarheiði og tókst að koma veginum fram á Efra-Staf þó seinasta áfanga sé ekki fulllokið. Í Oddsskarði voru styrktir gangamunnar vestan skarðsins og standa vonir til að þessu verki verði lokið á næstu tveim árum. Til girðinga og uppgræðslu var varið 40 mil1 j. kr. og fóru 2/3 upphæðarinnar til girðinga, en 1/3 til uppgræðslu meðfram gömlum vegum, en auk þess var varið til uppgræðslu vegna nýbygginga 20.5 millj. kr. Var því alls varið til uppgræðslu tæpum 34 millj. kr. Þó að varið hafi verið til girðinga samkv. girðingalögum meðfram vegum tæpum 27 millj. kr. sígur þó enn á ógæfuhlið í þessum efnum, því að kröfur um girðingar hækkuðu úr 142 millj. í árslok 1974 í 242 millj. í árslok 1975, þó að varið hafi verið til þessara framkvæmda 27 millj. á árinu. Brúargerðir: Bein fjárveiting til bygginga brúa var 151 millj. kr. auk fjárveitinga til brúargerða innan einstakra vegaflokka, eins og á hraðbrautum og í landshlutaáætlunum. Alls voru byggðar á árinu 15 smábrýr, samtals 93 m að lengd, og 18 brýr 10 m og lengri sem voru alls 328 lengdarmetrar Voru því alls byggðar á árinu 33 brýr samtals 421 m að lengd. Mikið verk er þó enn óunnið í þessum efnum því enn eru í notkun á þjóðvegakerfinu 68 brýr 10 m og lengri sem byggðar voru fyrir árið 1930 og næsta augljóst mál að þær brýr geta ekki verið fullnægjandi fyrir þau ökutæki sem nú eru á vegakerfinu. Þá er hér næst frá sýsluvegum að segja. Framlag til sýsluvega í vegáætlun hækkaði um 38 millj. kr. Í vegáætlun voru 85 millj. á árinu 1975. Af þessari hækkun voru 32.5 millj. kr. teknar inn á vegáætlun til þess að mæta tvöföldun á heimaframlagi einstakra hreppa sem notfæra vildu sér þá breyt. á 21. gr. vegalaga sem samþ. var á s.l. vori. Var upphaflega gert ráð fyrir að helmingurinn af öllum hreppum mundi notfæra sér þessa heimild. Raunin hefur hins vegar orðið sú að aðeins 1/4 hluti hreppa landsins notfærði sér heimildina á árinu 1975, og er líklegt að ástæðan fyrir því sé sú, að breyt. á vegalögunum var samþ. það seint að sýslunefndum var ekki almennt kunnugt um eðli þessarar breytingar, Margar sýslur hafa nú þegar tilkynnt að þær muni greiða tvöfalt heimaframlag í hverjum hreppi, og má því búast við að þátttakan verði mun meiri í ár en á sl. ári. Til vega í kaupstöðum og kauptúnum: Sú breyting, sem varð á 34. gr. vegalaga s.l. vor, kom til framkvæmda s.l. sumar, en það var að svonefndum 10% sjóði var breytt í 25% sjóð. Til ráðstöfunar voru í sjóði þessum tæpar 88 millj. kr. Af þeirri fjárhæð úthlutaði fjvn. 70 millj. kr. til 10 kaupstaða og kauptúna í tveimur kjördæmum. Miklar vonir eru bundnar við framlag úr þessum sjóði hjá mörgum kaupstöðum og kauptúnum við lagningu bundins slitlags á þjóðvegi í þéttbýli á hverjum stað. Til véla- og áhaldakaupa: Alls voru keyptar vélar fyrir 89 millj. kr. Fjárveiting var 20 millj., en 59 millj. voru afskrift véla. Var því fjárfest í vélum um 10 millj. kr. meira en ráðstöfunarfé og er það í skuld. Stafar þetta af því að rekstrarútkoma vélanna var mun lakari á s.l. ári en áætlað hafði verið, komu þar til bæði innlendar og ekki síst erlendar verðhækkanir á rekstrarvörum. Unnið var áfram við byggingu áhaldahúsa út um land og er mikið verkefni fyrir höndum í þeim efnum, t.d. á Ísafirði, Sauðárkróki og Húsavík, þar sem lítið eða algjörlega ófullnægjandi aðstaða er fyrir hendi. Til tilrauna í vegagerð: Fjárveiting í vegáætlun var alls 13 millj. kr. til tilraunanna. Geymt fé frá fyrra ári var 1.1 millj. kr. svo um var að ræða til ráðstöfunar 14.1 millj. kr. Unnið var að ýmsum tilraunum, en bróðurparturinn af fjárveitingu þessari fór í tilraunakafla Sverris Runólfssonar á Kjalarnesi. Er kostnaður við þá vegagerð nú orðinn 27 millj. kr., en vegarkafli þessi er 1.2 km á lengd. Hefur nú verið lagt fyrir Sverri að ljúka þessum tilraunum fyrir 30. júlí n.k. og hefur hann þá haft um tvö ár til þess að ljúka þessum vegarkafla. Verði hann ekki búinn að ljúka vegarkaflanum þá, verður hann tekinn úr hans höndum. Verkfræðilegur undirbúningur framkvæmda: Unnið var að verkfræðilegum undirbúningi framkvæmda fyrir yfirstandandi ár og næsta ár í samræmi við vegáætlun og er greint frá helstu verkefnum í skýrslunni. Tvö af þessum verkefnum höfðu sérstaka fjárveitingu í vegáætlun, en það var rannsókn á brúargerð um Ölfusárós sem veitt var til 5 millj. kr. Var lokið við kortagerð 1:5000 yfir allt vegsvæðið frá Þorlákshafnarvegi um Ölfusárósa, Eyrarbakka og áfram austur Gaulverjabæjarveg að Stokkseyri. Enn fremur var unnið að ýmsum vatnafræðilegum athugunum og mælingum við ósinn og gerð lokaáætlun um kaflann frá Selfossi til Eyrarbakka. Hafa þessar rannsóknir verið kynntar fyrir þm. Suðurlandskjördæmis. Þá var 2 millj. kr. fjárveiting til þess að rannsaka með hvaða hætti yrði hentugast að tengja Inn-Djúp við Austur-Barðastrandarsýslu. Var unnið að mælingum á vegarstæðum yfir Steingrímsfjarðarheiði, Þorskafjarðarheiði og Kollafjarðarheiði. Einnig var gerð könnun á lífríki fjarða í Austur-Barðastrandarsýslu og gerðar dýptarmælingar í Þorskafirði, Djúpafirði og Gufufirði. Athuganir á snjóalögum á framangreindum heiðum hafa staðið yfir í 2–3 ár. Niðurstöður þessara rannsókna hafa verið kynntar fyrir þm. Vestfjarðakjördæmis og stjórn Fjórðungssambands. Vestfjarða. Geta má þess að sérstakar athuganir á snjóalögum hafa farið fram á Holtavörðuheiði á s.l. þrem árum. Af niðurstöðum þessara athugana á að vera unnt að ákveða framtíðarvegarstæði á heiðinni á yfirstandandi ári. Herra forseti. Ég hef nú lokið þessari grg. eða útdrætti úr þeirri grg., en hún er, eins og skýrslan ber með sér, mjög nákvæm og vel gerð af hálfu vegamálastjórnarinnar, eins og hennar er vandi, og geta hv. þm. kynnt sér það sem á vantar í þeim efnum.



Herra forseti. Á þskj. 667 er till. til þál. um vegáætlun fyrir árin 1976–1979. Það er ekkert nýtt að vegáætlun sé seint á ferð hér á hv. Alþ., og verð ég að lýsa þeirri sök á hendur mér að ég hef ekki verið betri í þeim efnum en fyrirrennarar mínir. Er það miður að ekki er hægt að hraða þessu máli meira en orðið er, en hv. þm. er kunnugt um ástæðurnar fyrir því því það er alltaf verið að reyna að fá meira fé til vegaframkvæmda, eins og nauðsyn ber til, en er seinlegt verk fyrir núv. samgrh. sem aðra. Áætlun um fjáröflun til vegagerðar fyrir árin 1976–79 skiptist í tvo meginþætti. Það eru markaðar tekjur, sem svo er aftur skipt í innflutningsgjald af bensíni, þungaskatt og gúmmígjald, og sérsök fjáröflun, sem skiptist í almenna og sérstaka lánsfjáröflun. Áætlun um markaðar tekjur er í meginatriðum byggð á sömu forsendum og tekjuáætlunin 1974–77 sem lögð var fyrir Alþ. vorið 1975. Markaðar tekjur nettó lækka þó í heild fyrir árið 1976 úr 2570 millj. kr. í 2484 millj., en hækka aftur 1977 í 2824 millj. Lækkaðar tekjur 1976 stafa aðallega af minnkandi eldsneytiseyðslu bensínbifreiða, þannig var meðaleyðsla á bíl á árinu 1974 og næsta ár þar á undan 1750 lítrar, en lækkar niður í 1600 lítra á árinu 1975 eða um rúmlega 9%. Aðrar breytingar, sem átt hafa sér stað á gjaldstofni markaðra tekna, eru þessar: Á s.l. ári var breytt reglugerð um þungaskatt. Í byrjun mars á yfirstandandi ári var gefin út ný reglugerð um þungaskatt þar sem eigendum dísilbifreiða undir 4 tonna heildarþunga er heimilað að velja um hvort þeir greiði fast árgjald, sem nú er 70 þús. kr. á ári, eða ákveðið gjald af km, sem nú er kr. 2.80. Þessi breyting eykur á óvissu um tekjur af þungaskatti auk þess sem hún hlýtur að hafa lækkandi áhrif á skattinn. Loks er í áætlun um markaðar tekjur Vegasjóðs gert ráð fyrir að gjaldstofnar hækki miðað við 1. maí s.l. samkv. nýrri heimild í lögum um fjáröflun til vegagerðar um að hækka megi þessa gjaldstofna samkv. breytingu á vísitölu byggingarkostnaðar, og er þessi heimild nú notuð í fyrsta skipti. Innflutningsgjald af bensíni hækkar á áætlunartímabilinu úr 1873 millj. kr. 1976 í 2288 millj. kr. árið 1979. Gjaldíð nemur nú á bensínlítra, eftir að síðasta hækkun átti sér stað fyrir nokkrum dögum, 17.59 kr. Við áætlun gjaldsins hefur verið tekið tillit til minnkandi kaupgetu almennings og hækkaðra innflutningsgjalda af bifreiðum, þannig að bifreiðum með bensinhreyfli fjölgi ekki nema úr 64300 bifreiðum um mitt s.l. ár í 77 200 árið 1979, en það er töluvert minna en þarf til þess að standa undir eðlilegri endurnýjun bifreiðaeignarinnar. Einnig er reiknað með að bensíneyðslan aukist aftur frá þeirri meðaleyðslu á bifreið sem var á s.l. ári, eða úr 1600 lítrum í 1620 lítra á þessu ári, og haldist sú meðaleyðsla óbreytt á áætlunartímabilinu. Þungaskattur: Áætlað er að þær breytingar, sem áður er getið á innheimtu þungaskatts af dísilbifreiðum, gefi Vegasjóði 120 millj. kr. í auknar tekjur á ársgrundvelli. Áætlað er að skatturinn gefi á þessu ári nettó 562 millj. kr. Á næsta ári verður um verulega hækkun að ræða, ætti hann þá að fara upp í 720 millj. kr., árið 1978 í 763 og 1979 í 806. Skipting þungaskatts milli árgjalds og km-gjalds er í stórum dráttum þannig að árgjaldið nemi tæpum hluta skattsins, en km-gjaldið 3/4. Áætlun tekna af gúmmígjaldi er byggð á bifreiðainnflutningi og endurnýjunarþörf á hjólbörðum þeirra bifreiða sem eru í notkun. Á árunum fyrir 1975 var meðalendurnýjun á bifreið 23 kg, en fór niður í 16 kg á s.l. ári. Við áætlun gúmmígjaldsins er gert ráð fyrir að endurnýjunin verði 18 kg á bifreið á þessu ári, en aukist á áætlunartímabilinu upp í 22 kg á bifreið. Auk þess er reiknað með gúmmígjaldi af innfluttum bifreiðum. Áætlað er að gjaldið nemi 77 millj. kr. á þessu ári, en verði orðið 110 millj. á síðasta ári áætlunartímabilsins. Þá er komið að hinum aðalþættinum, lánsfjáröfluninni, hinni sérstöku fjáröflun, sem skiptist, eins og áður segir, í almenna lánsfjáröflun og sérstaka fjáröflun. Í vegáætlun er gert ráð fyrir sérstakri fjáröflun að upphæð 1050 millj. kr. hvort áranna 1976 og 1977. Í lánsfjáráætlun fyrir árið 1976 er gert ráð fyrir sömu fjárhæð vegna Vegasjóðs í samræmi við gildandi vegáætlun. Af þessari fjárhæð er gert ráð fyrir að 500 millj. kr. verði aflað með sölu happdrættisskuldabréfa samkv. heimild í l. nr. 36 1975, um fjáröflun til Vegasjóðs vegna framkvæmda við Norður- og Austurveg og l. um fjáröflun til vegagerðar. Sökum mikils fjárskorts Vegasjóðs er gert ráð fyrir að aflað verði viðbótarlánsfjár að upphæð 300 millj. kr., sbr. lög um þetta efni sem nýlega hafa verið samþ. á Alþ. Gert er ráð fyrir að almenn lánsfjáröflun til Vegasjóðs árin 1977–1979 nemi sömu heildarupphæð eða um 1350 millj. kr. Gert er ráð fyrir sérstakri lánsfjáröflun á þessu ári að fjárhæð 250 millj. kr. Hér er um að ræða skammtímalán, til eins eða tveggja ára, hjá framkvæmdaaðilum og verða þau endurgreidd af fjárveitingum í vegáætlun á árunum 1977 og 1978. Heildarfjáröflun samkv. því, sem hér er sagt að framan, verður á þessu ári 4 milljarðar 614 millj. kr., á næsta ári 4 milljarðar 724 millj. kr., á árinu 1978 4 milljarðar 896 millj. og 1979 5 milljarðar 74 millj. kr., en það jafngildir 2.4% hækkun 1977 frá 1976, 3.6% hækkun á milli áranna 1977 og 1978, 3.6% á milli áranna 1978 og 1379. Skipting útgjalda samkvæmt þessari þáltill. um vegáætlun: Útgjöld á vegáætlun eru miðuð við verðlag eins og það er í dag, og eru því teknar inn þegar umsamdar kauphækkanir og þær verðhækkanir sem vitað er um. Hins vegar er miðað við óbreyttan taxta vinnuvéla, en líkur eru fyrir því að þeir hljóti að breytast eitthvað til hækkunar. Útgjöldum er skipt í nokkra liði í áætluninni, eins og sést á töflu á blaðsíðu 2, og verður hér fjallað nokkuð um hvern lið fyrir sig. Stjórn og undirbúningur: Til þessa liðar er áætluð 251 millj. kr. á þessu ári, en það er um 5.4% af heildarútgjöldum. Á síðasta ári áætlunarinnar, 1979, er þessi líður kominn upp í 295 millj. kr. eða 5.8% af heildarútgjöldum þess árs. Áætlað er að til starfa í þessari deild verði samtals fengnir 23 opinberir starfsmenn á áætlunartímabilinu. Við þessa tölu er þó það að athuga að 16 af þessum mönnum eru þegar starfandi hjá Vegagerðinni, þar af 8 undirverkstjórar, en heimilt hefur verið að ráða 2 undirverkstjóra árlega sem verkstjóra. Ekki verður aukið við mannafla Vegagerðarinnar nema brýna nauðsyn beri til og þá samkvæmt eðlilegum reglum þar um. Í dag er ráðið í 130 stöður á kjörum ríkisstarfsmanna hjá Vegagerð ríkisins, en fyrir hendi er heimild fyrir ráðningu í 136 stöður. Þannig er óráðið í 6 stöður og er þar um að ræða skrifstofufólk o.fl. óvíst er að hve miklu leyti verður ráðið í þessar stöður á áætlunartímabilinu og verður reynt að gæta hins mesta hófs í því. Eins og kunnugt er var tekin upp sú stefna hjá Vegagerð ríkisins fyrir nokkrum árum að setja upp útibú úti á landi, umdæmisskrifstofur sem þjónuðu bókhaldsþörf viðkomandi umdæmis. Sú reynsla, sem þegar hefur fengist af þessari tilhögun, er mjög góð. Vegagerðin hefur nú keyrt bókhald sitt í tölvu um tveggja ára skeið. Er nú hægt mánaðarlega að fá yfirlit yfir stöðu einstakra verkefna og starfsemi Vegagerðarinnar í heild. Bókhaldið er þannig orðið virkt tæki til stjórnunar fyrirtækisins. Þrátt fyrir þetta aukna upplýsingamagn, sem hefur fengist með þessu nýja bókhaldskerfi, hefur reynst mögulegt að fækka um 5 starfsmenn við skrifstofuhald hjá Vegagerðinni. Um viðhald þjóðvega er þetta að segja: Þessi liður er áætlaður 1411 millj. kr. á yfirstandandi ári, eða 30.6% af heildarútgjöldum. Á síðasta ári áætlunartímabilsins er þessi fjárhæð komin upp í 1735 millj. kr., sem er heldur hærra prósentuhlutfall af heildarútgjöldunum eða 34.2%. Hins vegar má áætla að vísitala viðhalds 1. júlí n.k. hækki frá því í janúar um 54.6%. Ekki er unnt sökum fjárskorts að hækka fjárveitingar til vegaviðhalds í samræmi við ofangreinda breytingu á verðlagi. Er till. um hækkun vegaviðhalds árið 1976 miðuð við 28.7% heildarhækkun og tillaga um fjárveitingu til vegaviðhalds í heild á árunum 1977–1979 við það miðuð að hækka fjárveitingu þessi ár í áföngum til þess að mæta miklum verðhækkunum. Viðhaldi þjóðvega er skipt í þrennt, þ.e.a.s. sumarviðhald, vetrarviðhald og vegmerkingar. Á yfirstandandi ári er áætlað að 1129 millj. kr. fari til sumarviðhalds eða um 80% af viðhaldinu í heild. Í athugasemdum við vegáætlunina er ítarlega fjallað um sumarviðhald. Þar kemur fram m.a. að til þess að endurnýja malarslitlag á vegi landsins geti talist eðlilegt að malbera árlega um 1366 km. Á síðasta ári var varið 73.5 millj. kr. til viðhalds vega með bundið slitlag. Ekki hefur verið gerð úttekt á endurnýjun slitlags næstu árin, en á þessu ári þarf að endurnýja slitlag fyrir um 70 millj. kr. Um viðhald brúa og vegheflun er það að segja að fjárveitingar eru þar í algjöru lágmarki og þyrfti t.d. fjárveitingar til viðhalds brúa að hækka verulega til þess að það gæti verið í góðu lagi. Vegheflunina er ekki unnt að minnka neitt að ráði því að verði langt tímabil á milli heflunar myndast djúpar og stórar holur sem auk þess að vera hvimleiðar fyrir umferðina valda því að næsta heflun verður verulega dýrari en að öðrum kosti hefði orðið. Lagt er til að fjárveiting til vegheflunar verði 210 millj. kr. á árinu 1976, 220 millj. á árinu 1977 og 251 millj. á árunum 1978 og 1979, á hvoru árinu fyrir sig. Til rykbindingar er varið á þessu ári um 40 millj. kr., 50 millj. á næsta ári og 57 millj. á árunum 1978 og 1979. Sé það markmið sett að rykbinda alla vegi með meiri umferð en 600 bíla á dag og einnig að rykbinda alla þá vegkafla, sem liggja nálægt byggðum bæjum, þjónustumiðstöðvum og í nágrenni við þéttbýli þó að þar sé minni umferð, þarf að rykbinda samtals um 432 km. Til þess að hægt væri að ná þessu marki í ár þyrfti að verja til rykbindingar 85.1 millj. kr. eða meira en helmingi hærri upphæð en áætlunin gerir ráð fyrir. Til vinnslu efnis er lagt til að fjárveiting verði 19& millj. kr. á þessu ári, 216 millj. 1977 og 246 millj. á árunum 1978 og 1979. Með vaxandi umferð og meiri kröfum til veganna er nauðsynlegt að vinna efni í slitlag malarvega. Eftir því sem meira er vandað til malarslitlags, því lengur endist það í veginum og minnkar við það nauðsynleg vegheflun. Loks er í sumarviðhaldinu gert ráð fyrir 72 millj. kr. á þessu ári vegna vatnaskemmda og ófyrirséðra atvika. Þessi tala er 85 millj. kr. á næsta ári og 94 millj. kr. á árunum 1978 og 1979. Reynslan hefur verið sú að á hverju ári hefur stórfé verið varið til viðgerða vegna vatnaskemmda og annarra ófyrirséðra atvika og er því hér varla ofáætlað. Þá er komið að vetrarviðhaldi. Í aths. með vegáætluninni er yfirlit yfir vetrarviðhaldið á árunum 1967–1975. Kemur þar fram að að meðaltali hefur kostnaður við vetrarviðhald verið tæpar 225 millj. kr. á ári miðað við verðlag 1975. Miðað við áætlaða vísitölu í júlí n.k. áætlast þessi kostnaður 264 millj. kr. á þessu ári og á næsta ári, en 300 millj. kr. á árinu 1978 og 342 millj. á árinu 1979. Í till. til þál. um vegáætlun fyrir árið 1974–1977, sem var samþ. á Alþ. vorið 1975, var reiknað með að snjómokstursreglum yrði breytt haustið 1975. Eins og fram kemur í skýrslunni um framkvæmd á vegáætluninni sem ég var að lesa hér áðan var með eindæmum snjóþungt viða á landinu frá áramótum til vors 1975. Á áætluðu verðlagi 1975 var reiknað með að snjómoksturskostnaður yrði 147 millj. kr., en það var meðaltal áranna 1967–1973. Síðan var bætt við þá fjárveitingu sem nam 47 millj. vegna þess að fyrirhugað var að breyta snjómokstursreglum. Heildarfjárveitingin var því 194.7 millj. kr. Kostnaðurinn við snjómoksturinn á árinu 1975 nam hins vegar 321.7 millj. kr. Þar sem kostnaður fyrri hluta ársins var meiri en sem nam fjárveitingunni til vetrarviðhaldsins með breyttum reglum síðari hluta árs þótti ekki tiltækt að breyta reglunum að því sinni. Samkvæmt till. um breytingu á snjómokstursreglum er reiknað með að kostnaður vegna vetrarviðhaldsins hækki um 83 millj. kr. á ári miðað við áætlað verðlag í júlí n.k. Miðað við verðlag, sem viðhaldskostnaður er reiknaður á árin 1978 og 1979, verður kostnaðaraukinn 92 millj. kr. vegna breytinga á snjómokstursreglum. Til vegamerkinga eru áætlaðar 18 millj. kr. á ári allt áætlunartímabilið og fjárveiting til þessa liðar nokkuð hækkuð. Er það m.a. gert til þess að hægt sé að halda áfram endurnýjun á vegvísum og leiðarmerkjum helstu vegamóta á landinu, en það er gert samkvæmt áætlunum um endurskipulagningu vegvísakerfisins. Hluta af þessari fjárveitingu verður eins og undanfarin ár varið til að setja upp ný merki samkv. reglugerð um umferðarmerki og til viðhalds á eldri merkjum. Til nýrra þjóðvega: Heildarfjárveiting í þessum flokki er á yfirstandandi ári 2 milljarðar 124 millj. kr. eða 46% af heildarfjárhæðinni. Þessi fjárhæð verður nokkru lægri á næsta ári eða 2016 millj., 1940 millj. 1978 en 2026 millj. 1979. Til hraðbrauta, þjóðbrauta og landsbrauta er á yfirstandandi ári gerð till. um sömu fjárveitingar og í gildandi vegáætlun. Fyrir árin 1977–1979 er till. miðuð við svipaðar heildarupphæðir til þessara vegaflokka í heild og þeim er skipt í sömu hlutföllum og á árinu 1976. Á yfirstandandi ári eru fjárveitingar til þessara þriggja vegallokka 80% af fjárveitingunni til nýrra þjóðvega í heild. Fjárveiting til girðinga og uppgræðslu meðfram vegum er óbreytt frá því sem var í síðustu vegáætlun, eða 40 millj. kr. á árunum 1976 og 1977, en hækkar í 50 millj. á árunum 1978 og 1979. Í árslok 1975 námu ógreiddar kröfur vegna girðinga samkvæmt girðingalögum alls 242 millj., svo sem nánar greinir í skýrslum um framkvæmd vegáætlunarinnar, eins og ég skýrði áðan. 2/3 þessarar fjárveitingar hefur á undanförnum árum verið varið til girðinga, en 1/3 til sáningar á grasfræi. Á fjórum árum vegáætlunar mun því um 120 millj. kr. verða varið til girðinga eða sem nemur tæpum 50% af lögmætum kröfum um síðustu áramót. Til sérstakra áætlana, þ.e. Austurlandsáætlunar, Norðurlandsáætlunar og Djúpvegar, er samtals varið á þessu ári 377 millj. kr., á næsta ári 325 millj. og eins árin 1978 og 1979. Á árinu 1977 er fjárveiting til Austurlandsáætlunar hækkuð úr 75 í 100 millj. kr. og er sú fjárveiting látin haldast á áætlunartímabilinu. Með þessari hækkun á að vera unnt að ljúka jarðgöngum um Oddsskarð á árinu 1977, en ekki verður hægt að ljúka öllum verkum í Austurlandsáætlun á áætlunartímabilinu. Fjárveiting til Norðurlandsáætlunar er hækkuð úr 175 millj. kr. á árinu 1977 í 200 millj. og er sú fjárveiting látin haldast út áætlunartímabilið. Þessi hækkun er sérstaklega ætluð til endurbyggingar á Norðurlandsvegi á Holtavörðuheiði ásamt öðrum fjárveitingum á öðrum liðum á vegáætlun til þess verks. Fjárveitingu til Djúpvegar er haldið óbreyttri áætlunartímabilið, 25 millj. kr. á ári. Til fjallvega o.fl.: Þessum liðum er skipt í aðalfjallvegi og aðra fjallvegi, reiðvegi og þjóðgarðsvegi o.fl. Fjárveitingin í heild er 32 millj. kr. hvort árið 1976 og 1977 og 35 millj. árin 1978 og 1979. Af þessari fjárhæð er veitt til aðalfjallvega, sem taldir eru 900 km 7 millj. kr. hvort árið 1976 og 1977, en 8 millj. á árunum 1978 og 1979. Lagt er til að fjárveiting til annarra fjallvega verði 14 millj. kr. á árunum 1976 og 1977 og 16 millj. kr. á árunum 1978 og 1979. Til þjóðgarðsvega og vega aðfjölsóttum ferðamannastöðum er lagt til að fjárveitingin verði 10 millj. kr. árlega á áætlunartímabilinu og til reiðvega 1 millj. kr. á ári. Til brúargerða er gerð till. um óbreytta fjárveitingu frá gildandi vegáætlun eða 226 millj. kr. Hins vegar er gert ráð fyrir smávægilegri hækkun á árunum 1978 og 1979. Af þessari fjárhæð fer mikill meiri hluti til brúa sem eru 10 m og lengri. Um sýsluvegasjóði er þetta að segja: Með breytingu á 19. gr. vegalaga, sem samþ. var á s.l. vori, voru heimreiðar að einstökum bæjum styttar úr 200 m í 50 m. Þegar breyting þessi var gerð var áætlað að heildarlengd sýsluvegakerfisins mundi aukast um 15% vegna breytingarinnar. Fyrir liggur nú að heildarlengingin er 281 km eða 9.6%. Sýsluvegir voru fyrir breytinguna 2927 km, en ern nú taldir á fylgiskjali með þáltill. 3208 km. Til þess að styrkja fjárhagsstöðu sýsluvegasjóðanna var einnig samþ. á s.l. vori sú breyting á vegal. að heimila einstökum hreppsfélögum að innheimta tvöfalt gjald í héraði, þ.e. fyrir sex dagvinnustundir í stað þriggja, og fá á móti tvöfalt framlag frá Vegasjóði á sama ári. Var þetta fyrst og fremst gert til þess að styrkja stöðu þeirra sýsluvegasjóða þar sem unnið er að tankvæðingu vegna mjólkurflutninga. Sökum þess hvað lagabreyting þessi var samþ. seint á s.l. vori var í rauninni aðeins 1/4 hluti hreppa sem notfærði sér þessa heimild. Þegar liggja fyrir yfirlýsingar frá mun fleiri hreppum um að notfæra sér heimildina nú, og er gert ráð fyrir því að helmingur allra hreppa í landinu muni notfæra sér hana í ár og 2/3 hlutar allra hreppa á árunum 1977–1979. Miðað við þessar forsendur mun ráðstöfunarfé sýsluvegasjóðanna aukast úr 180 millj. kr. á árinu 1976 í tæpar 280 millj. á árinu 1979. Ljóst er þó að efla þarf fjárhagsaðstöðu sýsluvegasjóðanna enn frekar og er það eitt af verkefnum þeirrar n. sem skipuð var á s.l. vori til að endurskoða vegalögin. Mun vera samstaða í meginatriðum um leiðir til úrbóta í þessu efni. Til vega í kaupstöðum og kauptúnum: Með breytingu á vegal. s.l. vor voru íbúamörk þeirra kaupstaða og kauptúna, sem njóta sérstaks framlags samkv. 30. gr. vegal., færð úr 300 í 200. Við þessa breytingu fjölgaði þeim stöðum, sem framlags njóta samkv. þessari grein, um 7 og eru þeir nú alls 61. Við breytinguna hafa þjóðvegir í þéttbýli lengst um 7.1 km og eru nú taldir 131.3 km. Skipting þessara vega á einstök kjördæmi og ástand þeirra er sýnt á fskj. 2.7.-1 í þáltill. Heildarframlag til þessara vega hækkar úr 292 millj. kr. árið 1976 í 397 millj. kr. árið 1979. Þá er gert ráð fyrir að skiptitala á hvern íbúa verði 1150 millj. kr. á yfirstandandi ári. Næst er um véla- og verkfærakaup og byggingu áhaldahúsa. Gert er ráð fyrir að fjárveiting til véla- og verkfærakaupa verði óbreytt frá fyrri vegáætlun á árinu 1976 eða 20 millj. kr., síðan sama upphæð á næstu árum eða alls 80 millj. kr. á áætlunartímabilinu. Gert er ráð fyrir því fé ásamt afskriftafé véla verði eins og að undanförnu fyrst og fremst varið til endurnýjunar á þeim vinnuvélum sem Vegagerðin þarfnast en ekki fást leigðar á almennum markaði, svo sem vegheflum, vélum til malarvinnslu, vélum til brúargerða o.s.frv. Hefur það komið fram hér að ef breyting sú á snjómokstursreglum, sem verið hefur til umr. að undanförnu, nær fram að ganga verður ekki unnt með ofangreindri fjáröflun að auka vélakost eins og nauðsynlegt er til að mæta auknum snjómokstri. Gert er ráð fyrir að fjárveiting til bygginga áhaldahúsa verði á þessu ári óbreytt frá fyrri vegáætlun eða um 30 millj. kr. Af henni er áætlað að nota 4.5 millj. kr. til kaupa á íbúð fyrir umdæmisverkfræðing á Reyðarfirði, en að öðru leyti verði fjárveitingunni varið til að ljúka byggingum á Hvammstanga og til minni framkvæmda við önnur áhaldahús. Auk þess verður henni varið til að undirbúa mörg önnur aðkallandi verkefni sem fyrir dyrum standa. Af þeim má sérstaklega neina áhaldahús á Ísafirði, Sauðárkróki og á Húsavík í stað ófullnægjandi húsa þar. Einnig þarf að undirbúa stækkun vélaverkstæðis á Reyðarfirði. Á árunum 1976–1977 var lagt til í síðustu vegáætlun að fjárveiting á þessum lið yrði hækkuð úr 18 í 30 millj. kr. hvort árið með það fyrir augum að byggja hús fyrir Vegamálaskrifstofuna í Reykjavík því hún er nú til húsa á þremur stöðum við mikil þrengsli, en af því leiðir augljóslega óhagræði og verulegan aukakostnað í daglegum rekstri. En þar sem fjármagn til áhaldahúsabygginganna er ekki meira en það sem þessu nemur þykir ekki ráðlegt að hefja framkvæmdir við þetta hús fyrr en kostnaðaráætlun og fjármagn liggur fyrir til þess að ljúka framkvæmdum. Hluta af þessari fjárveitingu verður varið til þess að undirbúa þessa framkvæmd. Til tilrauna í vegagerð: Þessi fjárveiting er 1/2% af mörkuðum tekjum Vegasjóðs samkvæmt lögum og nemur 15 millj. kr. á þessu ári, 17 millj. á næsta ári og 18 og 19 á síðari hluta vegáætlunartímabilsins. Áætlað er að haldið verði áfram tilraunum við ýmsa þætti til vegagerðar á þessu vegáætlunartímabili, eins og verið hefur. Halli á vegáætluninni: Frá því að vegáætlun var samþ. árið 1975 varð óhjákvæmilegur halli á nokkrum líðum. Vegur þar þyngst að fyrri hluta vetrar var snjómoksturinn mjög dýr, eins og áður hefur komið fram. Þá urðu tekjur 139 millj. kr. undir áætlun. Að öðru leyti skiptist hallinn þannig: Á stjórn og undirbúningi 16 millj. kr., á vetrarviðhaldi 133 millj. kr., á viðhaldi brúa 20 millj. kr. og á brúagerðum 22 millj. kr. Samtals er þessi halli á áætlunartímabilinu 191 millj. kr. Þegar hallanum á tekjuáætluninni, 139 millj. kr., er bætt við verður halli samtals 330 millj. kr. Í þeirri till. um vegáætlun, sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir að greiða 100 millj. kr. af hallanum á þessu ári, en afganginum verði jafnað á árin 1977–1979. Herra forseti. Ég hef nú reynt í sem stystu máli að fara yfir till. þá til þál. sem hér er nú til umr. og meðferðar á hv. Álþingi. Áður en ég lýk máli mínu vil ég víkja nokkuð að þeim verkefnum, sem ég tel stærst af þeim sem unnið er að, og þeim, sem ég tel brýna nauðsyn til að vinna að, og þeim þáttum í vegamálum, sem ég vil aðeins fara nokkrum orðum um áður en ég lýk máli mínu. Stærsta verkefni, sem nú er unnið að, er eins og kunnugt er brúargerðin yfir Borgarfjörð, en sú ákvörðun var endanlega tekin með atkvgr. hér á hv. Alþ. fyrir ári. Unnið hefur verið að þessari framkvæmd, og vegna þess að fjármagn skortir til vegamála verður að fara með minni hraða í framkvæmdina heldur en æskilegt er. Það, sem einna hættulegast er í sambandi við þetta mál að mínu mati, er að þær þrjár brýr á aðalveginum fyrir botni Borgarfjarðar, þ.e. brúin yfir Andakílsá, brúin yfir Hvítá og brýrnar yfir Ferjukotssíkin, þær muni bila undan þunga umferðarinnar áður en þessu verki verður lokið. Brúin á Hvítá bilaði í fyrrasumar, og er það nú svo að það er neðri bogi hennar sem heldur uppi því stykki sem endurbætt var í efri boganum til þess að umferðin geti verið með eðlilegum hætti. En ljóst er að brýr eins og þessar allar, sem eru um 50 ára gamlar og þaðan af eldri, þola ekki þá umferð sem nú er orðin. En þetta er aðaltengileiðin milli Norður- og Vesturlands við Suðurlandið og mundi því verða mikið áfall ef um bilun yrði að ræða. Ég ætla samt ekki við þetta tækifæri að eyða fleiri orðum að þessu, en ég vek athygli á þessu og svo sem ég hef áður gert, að ákvörðun um þessa framkvæmd, sem hér var samþ., byggðist á þeim rannsóknarniðurstöðum sem áður höfðu fengist. Eins og kom fram í því, sem ég hef sagt hér að framan, á göngunum í gegnum Oddsskarð að vera lokið á árinu 1977. Ég efast ekki um að þeir, sem þar standa að, hefðu óskað þess að það hefði getað orðið á árinu 1976, en samkv. þeim upplýsingum, sem ég hef þar um, er það ekki talíð framkvæmanlegt, þó að fjármagn væri til þess að ljúka því verki á þessu ári, en hins vegar henti það vel tveggja ára framkvæmd til þess að ganga frá því svo sem æskilegt er. Verður það mikil samgöngubót, að maður vonar, þegar það er komið. Verulegt átak var gert í veginum á Fjarðarheiði á s.l. ári, en því verki er ekki heldur lokið, eins og fleiri verkum sem við vinnum nú að. En áfram verður haldið með það verk og svo einnig að vinna að því að koma framtíðarvegi þeirra austlendinga fram fyrir Lónsheiði. Vonast ég til að hægt verði á þessu ári að gera þar þá tilraunaaðgerð sem nauðsynleg er talin vegna þess verks. Eitt af þeim málum, sem ég hef mikla löngun til að geti verið kveikt á í sambandi við þessa vegáætlun, er brú yfir Ölfusá hjá Óseyrarnesi. Samkvæmt þeim upplýsingum, sem ég hef frá Vegagerð ríkisins, er það svo að margt af því, sem notað er við vegagerðina í Borgarfirði nú og verður meðan það verk stendur yfir, verður svo notað við brúargerð á Ölfusá hjá Óseyrarnesi því að það hentar á báðum þessum stöðum og mundi hún taka við þegar því verki væri lokið. Sama er að segja um þá rannsókn, sem ég gat hér um áðan, um veg frá Ísafjarðardjúpi yfir í Barðastrandarsýslu, að rannsókn á því máli er ekki heldur lokið, en að því verður unnið og það verður eitt af framtíðarverkefnunum. En í vegagerð mun ekki skorta verkefni á næstunni, og eitt af því, sem hefur orðið mjög áberandi nú á þessu vori, er að okkar gömlu vegir þola ekki þá umferð, sem er orðin um þá, og sérstaklega ekki þá stóru flutningavagna sem aka um okkar þjóðvegi. Þeir eru ekki byggðir fyrir þá. Hefur því viðhald og erfiðleikar á vegaumferðinni verið mjög miklir í vor. Viðhaldinu, sem við hv. þm. höfum nú kannske ekki verið nógu næmir fyrir, verður að sinna betur en gert er ef vel á að fara. Þegar þetta allt er haft í huga, þá kemur að stóru spurningunni, og það er hvernig á að fjármagna þetta. Ég mun hafa orðað það einhvern tíma þannig hér á hv. Alþ., að það væri svo með útgjaldaliði að málefnin væru yfirleitt góð og væru öll góð mál þangað til þau væru orðin að einni samanlagðri tölu, þá væri þetta orðið vont mál því þá þyrfti að afla fjár til þess að rétta af slagsíðuna sem þar væri mynduð. Þannig er þetta með vegagerðina, að raunverulega vantar vegagerðina meiri tekjuöflun en hún hefur nú. Það er of mikið af framkvæmdum í vegagerð gert með lánsfé, og það er líka of lítið fjármagn sem fer til vegagerðarinnar í heild. Þetta er ég viss um að við erum sammála um, allir hv. þm. Á s.l. ári, eins og kom fram hjá mér fyrr, var ákveðið bæði í hinni almennu tekjuöflun Vegasjóðs og einnig í sérstökum lögum að selja happdrættisskuldabréf til vegagerðar, og í síðari lögum var ákveðin ráðstöfun á því sem að vísu er mjög viðtæk, því það var austrið, suðrið og vestrið og norðrið sem var að mestu leyti tengt, það var norðausturhluti landsins sem ekki var innan þessara vébanda. Við ákvörðun nú mun þetta að sjálfsögðu verða haft í huga. Ég vil svo einnig segja það, sem ég man nú ekki hvort ég hef skýrt frá hér á hv. Alþ. áður, að á s.l. sumri skipaði ég n. til þess að endurskoða vegalögin. Í þessa n. var valið með tilliti til þess að allir stjórnmálaflokkar, sem eiga fulltrúa hér á hv. Alþ., ættu menn í n., en auk þess er svo ráðuneytisstjórinn í samgrn., sem er formaður, og vegamálastjóri, sem er varaformaður n. Þessi n. hefur unnið mikið verk, en ekki þó það mikið að hægt væri á þessu þingi að leggja niðurstöður hennar fyrir Alþ. Ég mun hins vegar óska eftir því að hún haldi þessu verki áfram. Og eitt af því, sem ég tel brýna nauðsyn til, er að gera aðalvegina heilsteypta þannig að það sé ekki verið að búta þá niður í hraðbrautir, þjóðbrautir eða landsbrautir. Það veldur vissum erfiðleikum við fjárskiptingu að hafa slíka flokkun á aðalvegum landsins. Þess vegna er það mín till. í sambandi við störf n. að stefna að þessu. Ég mun nú senn ljúka máli mínu. En um leið og ég geri það vil ég leyfa mér að þakka Vegagerðinni í landinu fyrir gott samstarf og gott verk sem hún hefur unnið á s.l. ári og við undirbúning þessarar vegáætlunar eins og annarra vegáætlana sem lagðar hafa verið fram hér á hv. Alþ. Það er ekki þeirra manna sök þó þetta mál sé seint á ferðinni, Það er heldur sök okkar sem stjórnvöld köllumst og það er af þeirri ástæðu sem ég greindi frá áðan. Hins vegar er það afskaplega mikils virði fyrir okkur að eiga trausta og góða framkvæmdaraðila, eins og vegamálastjóri og hans starfsmenn eru, til þess að sjá um þessi mál í framkvæmdinni og reyna að gera sem mest úr þeim fjármunum sem til skipta eru. Ég vil einnig sérstaklega vekja athygli á því og þakka það jafnframt að þeir hafa með því verkfyrirkomulagi að dreifa starfskröftum sínum út um landið farið inn á þá braut sem við köllum nú byggðaþróun og gerir það að verkum að betra er að vinna að þessum málum vegna þess að starfsmennirnir, sem þessum verkum stjórna, hafa miklu meiri staðbundna þekkingu heldur en almennt gerist um slíkar framkvæmdir í okkar þjóðfélagi. Og ég segi það sem mína skoðun að ég mundi gjarnan vilja vinna að því, ef tök væru á, að taka fleiri málaflokka til slíkrar meðferðar, eins og t.d. hafnamálin í landinu. Ég tel að það væri mikils virði ef hægt væri að dreifa starfskröftunum þannig um landsbyggðina. Ég vil nú, herra forseti, láta máli mínu lokið og óska eftir því að að lokinni fyrri umr. verði þáltill. vísað til síðari umr. og hv. fjvn.



Herra forseti. Þeir, sem hafa ekki aðrar spurnir af stöðugleika íslensks efnahagslífs en samanburð á fjárframlögum til nýrra þjóðvega árið 1976 í núgildandi vegáætlun, sem samþ. var í fyrravor, annars vegar og hins vegar till. um fjárveitingar til sömu framkvæmda í þeirri endurskoðuðu áætlun fyrir 1976 sem verið er að leggja fram nú, mundu án efa álita að hér ríkti fyrirmyndarstöðugleiki í efnahagslífinu. Fjárhæðirnar, sem ætlaðar eru til einstakra verkþátta í ár í þeirri endurskoðuðu framkvæmdaáætlun sem hér er lögð fram, eru svo algjörlega óbreyttar frá núgildandi áætlun að væri ályktað út frá þeim samanburði, þá skyldu menn ætla að við byggjum við fullkomlega stöðugt verðlag. Út frá þeim samanburði gætu menn haldið að þeirri ríkisstj., sem farið hefur með stjórn efnahagsmála undanfarin 2 ár, hafi tekist firnavel að framkvæma aðalfyrirheit sitt um að halda verðbólgunni sem allra mest í skefjum. Framlag til hraðbrauta á árinu 1976 er áætlað 1081 millj. kr. eða algjörlega óbreytt frá áætlun sem samþ. var í fyrra fyrir það ár. Framlag til þjóðbrauta á árinu 1976 var ákveðið 352.6 millj. kr. í fyrra, en er nú við endurskoðun áætlað 363 millj. kr. Framlag til landsbrauta í ár var í fyrravor ákveðið 263.4 millj. kr., en nú við endurskoðunina 263 millj., þar munar 400 þús. kr. Framlag til girðinga og uppgræðslu er óbreytt 40 millj. kr. Framlag til Austurlandsáætlunar er óbreytt 177 millj. kr. Framlag til Norðurlandsáætlunar er óbreytt 75 millj. kr. Og framlag til Djúpvegar er áætlað óbreytt 25 millj. kr. Í heild hækka framlög til nýrra þjóðvega á árinu 1976 frá því, sem áætlað var í fyrra, úr 2114 millj. kr. í 2124 millj. Fjárveitingin í heild hækkar því um 10 millj. eða um 0.47%. Þegar hins vegar er haft í huga að vísitala vegagerðar mun verða um 34% hærri nú í sumar, þegar allar kostnaðarhækkanir eru komnar fram en hún var í fyrra, þá er ljóst að raungildi fjárveitinga, sem óbreyttar eru að krónutölu, er um 1/4 eða um 25% minni en í fyrra. Framkvæmdir við gerð nýrra þjóðvega verða því í sumar um 25% minni en í fyrra og höfðu þær þá einnig lækkað um 25% frá því árinu áður, frá árinu 1974, Það þýðir að samkvæmt þeirri till. til þál. um vegáætlun, sem hér er verið að leggja fram, verða framkvæmdir við nýja þjóðvegi: hraðbrautir, þjóðbrautir, landsbrautir og samkvæmt sérstökum áætlunum, að raungildi einungis 56.3% af framlögum í vegáætlun fyrir árið 1374. En þegar sú áætlun var lögð fram áttu Sjálfstfl: menn á hv. Alþ. naumast nógu sterk orð til að lýsa hneykslan sinni á því, hve lítið fé væri ætlað til nýrra framkvæmda á því ári, og tóku skýrt fram að leiðin til úrbóta í þessu efni væri sú ein að fá Sjálfstfl.forustuna. Hann hefur haft ríkisstjórnarforustu við gerð og endurskoðun vegáætlunar s.l. 2 ár. Í bæði skiptin, í hvort skipti fyrir sig, hefur raungildi framkvæmda verið skorið niður um 25%. Raungildi fjárveitinga hefur lækkað nærri um helming á þeim tveim árum sem Sjálfstfl. og Framsfl. hafa ráðið málum. Efndirnar á fyrirheitunum um auknar framkvæmdir í vegamálum eru að sjálfsögðu í órofa tengslum við og eru hvorki verri né betri en efndirnar á höfuðvandamáli, höfuðstefnumáli stjórnarflokkanna, að halda verðlaginu í skefjum og tryggja trausta stefnu í ríkisfjármálum og efnahagsmálum almennt. Nei, því miður, hægri stjórnin með sinn mikla meiri hl. á Alþ. hefur hvorki getað tryggt stöðugra verðlag né aukið raungildi fjárframlaga til vegamála eins og ræðumenn Sjálfstfl. hétu við afgreiðslu vegáætlunar 1974, þvert á móti. Á sama tíma og dregur úr verðbólgu erlendis og verðlag innfluttrar vöru hækkar ekki meir en 6–7% á þessu ári geisar linnulaus óðaverðbólga á Íslandi. Afleiðingarnar eru m.a. þær að nú við endurskoðun vegáætlunar fyrir árið 1976 eru framkvæmdir ársins skornar niður að raungildi um 25% frá því sem í fyrra var áætlað um framkvæmdir á þessu ári. Ef metið er raungildi fjárveitinga í þessu sambandi ber sérstaklega að hafa í huga að hér eru innifaldar framkvæmdir vegna hinnar sérstöku fjáröflunar sem fólst í setningu laga um happdrættislán ríkissjóðs fyrir hönd Vegasjóðs vegna framkvæmda við Norðurveg og Austurveg, að upphæð 2000 millj. kr. á 4 árum. Gert er ráð fyrir því, að af þessari fjáröflun komi 500 millj. kr. til nota við framkvæmdir á árinn 1976, og án efa hafa flm. frv. og aðrir hv. alþm. reiknað með því að þessi upphæð mundi koma til viðbótar við almennar framkvæmdir, eins og þær voru áætlaðar í núgildandi vegáætlun, og vera nýtt og stórt átak í vegamálum. En niðurstaðan er hins vegar sú, að við framkvæmdir ársins 1976 og framkvæmdir næstu ára fellur þessi fjáröflun inn í almenna lánsfjáröflun til venjulegra framkvæmda, en bætist ekki við, og þrátt fyrir 500 millj. kr. fjáröflun á grundvelli þessara sérstöku laga rýrna heildarframkvæmdir við nýbyggingu þjóðvega á þessu ári um 25%, í stað þess að þessi lagasetning ætti að tryggja viðbótarframkvæmdir. Það verður sannarlega ekki auðvelt verk að skipta heildarfjármagninu á einstakar framkvæmdir ef fyrst á að taka af upphæðinni, sem hefur verið lækkuð um 25% að raungildi, 500 millj. kr. sérstaklega til Norður- og Austurvegar og síðan að skipta afganginum með venjulegum hætti. Það mundi þýða 43% niðurskurð annarra framkvæmda á þessu ári. Ef raungildi fjárveitinga til nýrra þjóðvega ætti að vera hið sama og á núgildandi vegáætlun fyrir árið 1976 auk sérstakrar fjáröflunar til Norðurlandsvegar og Austurlandsvegar, þá þyrfti fjárveitingin til þessara framkvæmda að vera ríflega 700 millj. kr. hærri en nú er ákveðið í endurskoðaðri vegáætlun sem hér er verið að ræða, og þar til viðbótar hefðu ýmsir búist við því að kæmu þessar 500 milli. vegna happdrættisláns til byggingar Norðurvegar og Austurvegar. Ef raungildið ætti að vera hið sama og var áætlað í þeirri vegáætlun fyrir árið 1974, sem Sjálfstfl. fordæmdi sem mest, þyrfti upphæðin nú að vera milli 1300 og 1400 millj. kr. bærri en nú er gert ráð fyrir í ár, þ.e. upphæðin í ár þyrfti að vera milli 60 og 65% hærri en nú er ráðgert. Síðan vantar þá fé til sérstakra framkvæmda við Norðurlandsveg og Austurlandsveg. Fjárveitingunni til framkvæmda við nýja þjóðvegi í ár, þeirri fjárveitingu sem hefur verið rýrð um 1/4 að raungildi, er þó haldið í óbreyttri krónutölu frá áætluninni í fyrra með því að auka heildarlántökur. Þær eru haldreipi og úrræði hæstv. ríkisstj, á öllum sviðum, en duga þó ekki til. Lántökurnar eru nú við endurskoðun vegáætlunar hækkaðar frá áætlun í fyrra úr 1050 millj. kr. í 1600 millj. kr. vegna framkvæmda í ár eða um ríflega hálfan milljarð kr. Lántökurnar hafa verið auknar um 52% fyrir árið 1976 og þær jafngilda 75% af áætluðu framlagi til allra nýrra þjóðvega, þ.e.a.s. 75% af framkvæmdum við allar hraðbrautir, þjóðbrautir og landsbrautir og framkvæmdir við Norðurlandsáætlun, Austurlandsáætlun og Djúpveg, og þó rýrna heildarframkvæmdir um fjórðung. Jafnframt er meginhlutanum af greiðsluhalla í árslok 1975 velt yfir á næstu ár. Hluti af hinum stórauknu lántökum eru skammtímalán sem gert er ráð fyrir að verði að greiða á næstu 1–2 árum og koma þá til rýrnunar framkvæmda þegar á árunum 1977 og 1978. Ég held að ástæðulaust sé að fjalla um síðari ár vegáætlunarinnar, Í þeirri óðaverðbólgu, sem ríkir, hafa slíkar áætlanir takmarkað gildi, en vonandi verður runnin upp betri tíð þegar að framkvæmd þeirra ára kemur, bæði að því er varðar ytri aðstæður og stjórnarstefnu í landinu. Þar sem ég á sæti í þeirri n., sem fær vegáætlunina til umfjöllunar, tel ég ekki ástæðu til að ræða ítarlega um hana hér og nú, en tel rétt að hv. þm, og þjóðin öll geri sér sem ljósasta grein fyrir því hvert stefnir í vegamálum og hvað í áætluninni felst, einkum varðandi þann tíma sem næstur er, árið í ár, en þær till. ætti að vera raunhæfast að búast við að séu fullgildar till. sem lítt eða ekki verði hnikað. Eins og ég hef þegar rakið felst í þeirri till. til þál. um vegáætlun, sem hér er til umr., varðandi framkvæmdir í ár niðurskurður nýframkvæmda í vegagerð um 25% frá því sem áætlað var í fyrra um þessar sömu framkvæmdir, þrátt fyrir nýja lagaheimild um 500 millj. kr. fjáröflun á árinu til Norðurlandsvegar og Austurlandsvegar. Sá niðurskurður kemur til viðbótar álíka niðurskurði sem varð á framkvæmdum ársins 1975, og jafnframt er gert ráð fyrir vaxandi skuldasöfnun í hlutfalli við nýjar framkvæmdir. Það virðist einungis tímaspursmál og reikningsdæmi hve mörg ár það taki hægri ríkisstjórnina með þessu áframhaldi, ef henni auðnaðist aldur, að koma nýframkvæmdum í vegamálum niður í svo sem ekki neitt með skerðingu raungildis fjárveitinga um 25% á ári. Um aðrar framkvæmdir, t.d. viðhald þjóðvega, er svipaða sögu að segja. Mjög skortir á nauðsynlega endurnýjun slitlaga á vegum, einkum malarslitlaga. Í grg. með vegáætlun segir um þetta atriði, með leyfi hæstv. forseta: „Árlega þarf því að malbera 1366 km. Á síðasta ári voru malbornir 660 km á þjóðvegum landsins eða tæplega helmingur af því sem nauðsynlegt þykir.“ Og um viðhald brúa segir í grg.: „Á síðasta ári var varið til viðhalds brúa 50.4 millj. kr. Ekki hefur verið gerð nein úttekt á því hve mikið fjármaga þyrfti til viðhalds brúa, en ljóst er að vegna fjárskorts á undanförnum árum hefur viðhald brúa verið stórlega vanrækt og þyrfti því þessi fjárveiting að hækka verulega“. Fjárveiting til viðhalds brúa var í fyrra 50.4 millj. og hækkar ekki verulega, heldur einungis um 7.6 millj. eða um 11% þegar verðlagshækkanir eru 30–40%, þannig að raungildi fjárveitinga mun lækka mjög verulega samkvæmt þeim till. sem hér eru gerðar. Framlög til viðhalds þjóðvega á árinu 1976 hækka nokkuð að krónutölu frá núgildandi vegáætlun fyrir sama ár, en samkv. upplýsingum, sem fyrir liggja, er gert ráð fyrir því, að þegar verðlagshækkanir, sem eru á næstu grösum, hafa komið fram hafi framkvæmdakostnaður við viðhald þjóðvega hækkað um 72%. Þetta var ekki mismæli, hækkunin er talin verða um 72% frá því í fyrrasumar. Framlag til viðhalds þjóðvega lækkar því að raungildi á árinu 1976 frá því, sem samþ. var í fyrra fyrir það sama ár, um nálega 25% þrátt fyrir þá krónutöluhækkun sem ýmsir hafa talið eina ljósa punktinn í þeirri endurskoðuðu vegáætlun sem hér liggur fyrir. Framkvæmdir við viðhald þjóðvega munu því rýrna verulega frá því sem áætlað var í fyrra og tæpar 500 millj. kr. vantar á til þess að raungildi viðhaldsfjár haldist, og jafnframt því dragast heildarframkvæmdir við nýja þjóðvegi saman um fjórðung, eins og ég hef áður rakið. Það verður vissulega erfitt verk fyrir þm. að gera till. um skiptingu síminnkaðs framkvæmdafjár þegar þarfirnar kalla alls staðar að. Ég mun ekki fjalla hér um einstakar framkvæmdir, en get þó ekki látið hjá líða að harma það að þegar framkvæmdir við fjölfarnasta veg landsins, Hafnarfjarðarveg, gætu fjármagnsins vegna, miðað við núgildandi vegáætlun, loks komist suður fyrir Arnarneshæð, - en þessar framkvæmdir eru nú langt á eftir fyrri áætlunum, m.a. var framkvæmd við Hafnarfjarðarveg frestað á síðasta ári um sem svarar 28 millj. kr. - þá skuli vera útlit fyrir að framkvæmdir sunnan Arnarneshæðar geti strandað á því að skipulagsyfirvöld ríkisins og bæjaryfirvöld í Garðabæ hafa ekki komist að niðurstöðu um legu vegarins. Ég tel slíka stöðu þessa máls algjörlega óviðunandi og hef boríð fram ósk um að fulltrúar þessara aðila komi á fund þm. kjördæmisins og vegamálastjórnar til þess að ræða þetta mál, en skipulagsatriði mega með engu móti koma í veg fyrir að endurbótum á þessum vegi verði haldið áfram eftir því sem fjármagn ýtrast leyfir. Við fulltrúar stjórnarandstöðunnar, sem sæti eigum í fjvn., töldum í fyrra að of skammur tími hefði gefist til afgreiðslu vegáætlunar, en hún var þá lögð fram í byrjun apríl, þótt hún væri einungis rædd í n. síðustu vikuna áður en hún var afgreidd á Alþ. hinn 16. maí. En lengi getur vont versnað, ekki aðeins að því er varðar fjárveitingarnar sjálfar sem árlega eru skornar niður, heldur er vegáætlun nú ekki lögð fram fyrr en 7. maí, miklu seinna en áður hefur verið. Þessi vinnubrögð eru algjörlega ótæk og ámælisverð. En í þetta horf virðist sækja á öllum sviðum um vinnubrögð hæstv. ríkisstj., a.m.k. að því er varðar þau mál sem fjvn. á að fjalla um. Má í því sambandi minna á að n. voru einungis ætlaðir tveir starfsdagar fyrir jól til þess að afgreiða fjárlagafrv. milli 2. og 3. umr. Það ætti öllum að vera ljóst að slík vinnubrögð sem hæstv. ríkisstj. viðhefur eru öllum til tjóns, stjórnarsinnum sem stjórnarandstæðingum, og hv. Alþ. til vansæmdar. Þess vegna vænti ég þess að þeir, sem málum ráða, taki sig á í þessum efnum.



Herra forseti. Þegar till. um vegáætlun var lögð fyrir Alþ. fyrir um það bil ári gerði ég nokkuð að umræðuefni þá meginstefnu sem kom fram í þeirri áætlunargerð og þeirri till. sem þá var lögð fyrir Alþ. Ég vakti þá athygli á því að till. einkenndist af því að um gífurlega mikinn niðurskurð væri að ræða á vegagerðarframkvæmdum. Þá var ljóst að niðurskurðurinn mundi nema a.m.k. 25–30% miðað við magnframkvæmdir, vegna þess að ekki þótti þá, þegar sú till. var gerð, fært að hækka fjárveitingar þrátt fyrir hækkaðan framkvæmdakostnað nema að sáralitlu leyti. Ég benti þá á, að sú till. væri algjörlega óraunhæf og fengi í rauninni ekki staðist í framkvæmd og það yrði að takast á við það vandamál að útvega Vegasjóði auknar tekjur með einum eða öðrum hætti, annaðhvort með því að auka beinar tekjur hans eða þá með lánsútvegunum. Ég gerði þá einnig að umtalsefni nokkuð þá stefnu, sem fram kom í þeirri till. varðandi skiptingu þessa takmarkaða vegafjár, og benti þá á að augljóst væri að nú væri sótt í það horfið að skipta vegafénu allmikið öðruvísi en verið hafði um alllangt skeið, þ.e.a.s. það var augljóst að það var verið að auka fjárveitingar til hraðbrautaframkvæmda á kostnað annarrar vegagerðar í landinu. Við þessu varaði ég einnig þá. Mér sýnist sú till. að vegáætlun, sem hér liggur nú fyrir þar sem um er að ræða endurskoðun á áætlunum fyrir árin 1976 og 1977 og nýjar áætlanir síðan fyrir 1978 og 1979, þessi áætlun sé byggð upp á mjög svipaðan hátt og fyrri till. var, sú sem ég fann mest að í umr. í aprílmánuði í fyrra. Ég vil vekja athygli á því, að gert var ráð fyrir í fyrri áætlun, þeirri áætlun sem raunverulega er í gildi, að 1976 yrði heildarfjárveitingin 4120 millj. kr. Nú er hins vegar þessi fjárhæð hækkuð í 4614 millj. kr. En þá er þó gert ráð fyrir því nú að verja 100 millj. kr. af þessari upphæð í skuldagreiðslu, þannig að það má tala um að heildarfjárveitingin eftir þessari endurskoðunartill., sem hér liggur fyrir fyrir yfirstandandi ár, verði rétt rúmlega 4500 millj. kr. Eins og þegar hefur verið bent á í þessum umr. er alveg ljóst, miðað við hækkandi framkvæmdakostnað, að þá er hér um að ræða minnkun beinna framkvæmda í vegagerðarmálum sem mun nema í kringum 25%, og þetta kemur til viðbótar við hliðstæðan niðurskurð sem varð á s.l. ári. Þetta er auðvitað mjög alvarleg þróun, og það er ómögulegt annað en að hæstv. samgrh. hljóti að taka það alvarlega til athugunar ásamt með öðrum þm. hvernig eigi að bregðast við vanda af þessu tagi ef ekki er úr meira fjármagni að spila til vegagerðarmála. Ég fullyrði að þessi niðurskurður í fjárveitingum til vegagerðar er miklum mun meiri en til annarra hliðstæðra framkvæmda í landinu um þessar mundir. Ef t.d. er litið til hafnargerða og þar með teknar allar hafnargerðir í landinu, landshafnirnar og stóru hafnarframkvæmdirnar sem unnið hefur verið að, eins og í Þorlákshöfn og Grindavík, þá er hér um miklu meiri samdrátt að ræða í vegagerðarmálum en í hafnargerðarmálum. Sé á hliðstæðan hátt litið til íbúðarhúsabygginga, og hefur mönnum þótt þar vera um nokkurn samdrátt að ræða, þá kemur hið nákvæmlega sama út. Þar er ekki um nándar nærri jafnmikinn samdrátt að ræða í beinum framkvæmdum framkvæmdalega séð eins og á sér stað í vegagerðarmálum. Sé hins vegar litið til ýmissa ríkisstofnana, til þess fjármagns sem þær fá til sinnar ráðstöfunar, hvort sem það er Ríkisútvarpið, Landssíminn, Sementsverksmiðja ríkisins eða aðrar stofnanir, þá er hér um gjörsamlega aðra stefnu að ræða. Niðurskurðurinn í vegagerðarmálum er margfalt og miklu meiri en á öllum öðrum sviðum. Þessa staðreynd eiga menn að virða fyrir sér og átta sig á því hvort þetta er sú stefna sem menn ætla að halda. Ég álít að hér sé um alranga stefnu að ræða. Þetta stafar að nokkru leyti af því að framkvæmdir í vegamálum hafa verið byggðar upp að undanförnu þannig að Vegasjóður hefur haft afmarkaðar tekjur sem ekki hafa farið hækkandi, jafnvel fremur lækkandi. Ríkissjóður leggur fram sáralítið til hreinna vegagerðarmála. Og þá er aðeins um að ræða lántökur sem á þennan hátt hafa orðið minni til vegagerðarframkvæmda heldur en til ýmissa annarra framkvæmda í landinu. En það er ekki aðeins að þetta sé einkenni á vegáætluninni, þeirri sem lögð var fram fyrir ári og þá samþ. og er raunverulega gildandi í dag, heldur er þetta enn á ný megineinkennið á þeirri vegagerðaráætlun sem nú liggur fyrir. Ég vil segja það, að mér þykir næsta furðulegt að það skuli vera ráðh. úr hópi Framsfl. sem treystir sér til að leggja fram vegáætlun sem einkennist af þessari stefnu og það á þeim tíma sem ríkisstj. talar hvað mest um byggðastefnu og hvernig þurfi að styðja við bakið á landsbyggðinni, En þetta er sem sagt staðreynd sem menn standa frammi fyrir. En það er enn annað og verra sem blasir við augum þegar þessi áætlun er skoðuð nánar og þegar litið er hér á heildina, en það er hvernig síðan er staðið að því að skipta þessu takmarkaða framkvæmdafé. Þá blasir við enn þá verri mynd að mínum dómi. Svo er nú komið að um helmingur, rétt í kringum helmingur af öllu framkvæmdafé til nýbyggingar vega gengur til svonefndra hraðbrauta. Þannig er vegáætlunin sem er í gildi nú í ár. Það mun vera á milli 49 og 50% af nýbyggingarfé sem ákveðið er að verja til hraðbrautabygginga, og það er einmitt þessi liður sem hefur vaxið mest þegar litið er á fjárveitingar í krónum talið, en auðvitað verður þá hlutur hinna veganna tilsvarandi miklu verri. Og hér er haldið áfram þessari sömu stefnu. Um helmingur framkvæmdafjárins á að ganga til hraðbrautagerðar. Þegar hraðbrautirnar eru svo athugaðar út af fyrir sig, þá kemur t.d. í ljós að sá landsfjórðungur, sem ég er fulltrúi fyrir, Austurland, fær ekki eina einustu krónu af hraðbrautafé, - ekki eina einustu krónu. M.ö.o.: helmingnum af öllu nýbyggingarfé, því fé sem á að verja til þess að gera nýja vegi, er ráðstafað með þeim hætti að sá landshlutinn, sem er verst á vegi staddur í vegagerðarmálum alveg tvímælalaust samkv. opinberum tölum þar um, hann fær ekkert af helmingnum af því. Svonefndar hraðbrautir virðast hafa sérstakan forgang. Það er svo auðvitað enn saga út af fyrir sig að athuga nánar hvert þetta hraðbrautafé fer, því að því er ekki heldur skipt á neinn hátt eðlilega á milli hinna kjördæmanna, þar er um mikla misskiptingu að ræða. Það átti að heita svo á s.l. ári, á árinu 1976, að það væri þó varið 3 millj. kr. í Austurlandskjördæmi til þess að greiða þar gamla skuld, en síðan auðvitað ekkert, vegna þess að það eru nær engir vegir í því umdæmi sem eru flokkaðir undir þetta heiti, ná undir það að vera hraðbraut. En er það nú ekki einnig nokkuð kaldhæðið að það skuli vera ráðh. úr hópi Framsfl. sem gerir till. um að hækka fjárveitingar til hraðbrautaframkvæmda meira en áður hefur verið gert á kostnað fjárveitinga til þjóðbrauta og landsbrauta með þessari útkomu til dæmis fyrir Austurland? Ég vil biðja hæstv. samgrh, að taka þetta alvarlega til athugunar, og ég vil segja honum það, að menn á Austurlandi - og þeir munu reyndar gera það miklu viðar þeir taka þetta mjög alvarlega, og það mætti segja mér að þeir þyrftu að fara að gæta vel að sér, frambjóðendur Framsfl. á Austurlandi, ef þeir koma á nýjan leik með till. af þessu tagi. Það er auðvitað alveg furðulegt að ætla sér að standa að slíkum till. því í þessu felst svo mikil ósanngirni. Það er augljóst mál að það, sem gerst hefur í þessum málum, er að þegar sú sérstaka fjáröflun sem í gangi hafði verið um skeið til þess að koma áleiðis framkvæmdunum á Skeiðarársandi, þegar hún féll niður, og var varið aðeins að litlu leyti á árinu 1975 til þeirra framkvæmda og síðan auðvitað að engu leyti nú á árinu 197&, þá var farin sú leið að taka það fjármagn, sem þá var hægt að taka, og setja það nær allt í svonefndar hraðbrautir. Þetta er auðvitað stefna sem er ekki hægt að standa að. Þá vil ég einnig minna á það, að sett voru lög um það eftir allmiklar umr. hér á Alþ. að þeirri fjáröflun, sem í gangi hafði verið til vegagerðarmála fyrir framkvæmdirnar á Skeiðarársandi í formi happdrættislána, skyldi haldið áfram, en því fjármagni, sem fengist áfram samkv. þessari leið, skyldi varið til alveg ákveðinna framkvæmda. Ákveðið var með þessum lögum að þessum 600 millj., sem áætlað var að afla með þessum hætti, skyldi varið til svonefnds Norðurvegar héðan frá Reykjavík til Akureyrar og til Austurvegar frá Reykjavík um Suðurland til Austurlands. Og það kom alveg skýrt fram að menn voru sáttir um það að 2/3 af þessu áætlaða fjármagni skyldu á hverju ári renna í Norðurveg og 1/3 átti að renna til Austurvegar. Í vegagerðaráætluninni, sem lögð var fram fyrir ári og ég minntist á áðan, kom þessi fjárhæð skýrt og greinilega fram. Þar var liður sem hét Norður- og Austurvegur, 500 millj. kr. á árinu 1975, 500 milli. kr. á árinu 1976 og 500 millj. kr. á árinu 1977. Þetta kom skýrt fram í upphaflegu áætluninni sem lögð var fram fyrir ári. En þegar gengið var endanlega frá vegáætluninni fyrir árin 1975, 1976 og 1977 var hins vegar ekki búið að ganga formlega frá þessari samþykkt hér á Alþ. eða þessum lögum, og því miður var sá háttur tekinn upp að taka þetta fé, sem fékkst með þessari fjáröflunarleið, og bæta því, eins og ég sagði, að mestu við hraðbrautarframkvæmdirnar á árinu 1976. Og nú gerist það, þegar þessi áætlun er lögð fram fyrir árin 1976–1979, að þá týnist þessi löggjöf með öllu, þá finnur maður hvergi þessa áætluðu upphæð samkv. lögunum um 504 millj. til Norðurvegar og Austurvegar. Hún kemur hvergi fram. Hún týnist, og er þó bein lagaskylda að ráðstafa þessari fjárhæð á hverju ári til þessara vegaframkvæmda. Það er ekki hægt að sjá annað en að hæstv, ráðh, hafi annaðhvort gleymt því að taka inn þessa fjárhæð, og vonandi er þessi fjáröflun þarna eftir fyrir utan þær fjárhæðir sem eru tilgreindar í áætluninni, og fer þá heldur að vænkast hagurinn, eða þá að hann hafi tekið þessa fjáröflun og bætt henni ofan á hraðbrautaáætlanir sínar, eins og því miður varð ofan á árið 1976. En auðvitað verður ekki unað við að það verði ekki staðið við lög sem hér hafa verið samþ., og það verður að gera þessa breyt. á þessari áætlun sem hér liggur fyrir. Ég lít þannig á að t.d. varðandi svonefndan Austurveg héðan frá Reykjavík um Suðurlandsundirlendi og til Austurlandsins eigi um 170 millj. kr., þriðji partur af 500 millj., að koma fram á þessari áætlun og þar verði aðeins um það að ræða, væntanlega þá aðallega á milli okkar fulltrúa Suðurlandskjördæmis og Austurlandskjördæmis, að skipta þessari fjárhæð, 170 millj. kr., þar sem vegurinn liggur í gegnum þessi tvö kjördæmi. Þætti mér þá eðlilegt að í hlut okkar í Austurlandskjördæmi af þessu fé kæmi a.m.k. helmingur þessarar fjárhæðar á þessu ári, á árinu 1977, þar sem augljóst er að við höfum ekki fengið neitt af henni á árinu 1976. Hins vegar hefur upphæðin á því ári runnið til Suðurlandskjördæmis, þó nokkuð í formi hraðbrautaframkvæmda í því umdæmi. Það kann vel að vera að það verði erfitt á þeim fáu dögum, sem eftir eru af þinghaldi að þessu sinni, að leysa þessi vandleystu fjármál vegagerðarinnar í landinu vegna þess hvað þessi mál liggja hér seint fyrir. En þá sé ég heldur ekki annan kost en þann að reynt verði að ná samkomulagi um viðunandi lausn á vegáætlun fyrir yfirstandandi ár, 1976, og þá í mesta lagi fyrir árið 1977, og svo verður að taka þetta mál fyrir á nýjan leik og gefa sér þá betri tíma, því það sjá allir að ekki verður við það unað að vegaframkvæmdir úti á landsbyggðinni, þar sem um er að ræða þjóðvegi og landsbrautir, þær framkvæmdir verði skornar jafnrosalega mikið niður eins og þessi till. boðar til viðbótar við þann niðurskurð sem varð með samþykkt síðustu vegáætlunar. Ég efast ekkert um það af gömlum kynnum við hæstv. samgrh, að hann mundi auðvitað manna helst vilja fá einhverjar umbætur í þessum málum, þannig að um meira fjármagn væri að ræða. En hann á þá að leita eftir stuðningi Alþ. í þeim efnum. Hafi hann veríð kveðinn alveg í kútinn í ríkisstj. og neyddur til þess að leggja fram áætlun af þessari gerð, þá verður hann að leita til Alþ. Ég er alveg sannfærður um að alþm. geti ekki unað við áætlun í vegagerðarmálum sem einkennist af þeim tölum sem hér liggja fyrir. Þarna er um svo miklu meiri samdrátt í vegagerðarmálum landsbyggðarinnar að ræða en í nokkrum öðrum hliðstæðum framkvæmdum að það er engu saman að líkja. Sú lítilvæga hækkun, sem hæstv. ráðh. hefur fengið fram á fjárframlögum til vegagerðarmála á þessu ári, fer öll í hækkun á stjórnunarkostnaði frá fyrri áætlun um um það bil 63 millj. kr. og til vegaviðhalds rúmlega 300 millj. kr., en að öðru leyti standa yfirleitt sömu tölur og áður, sem auðvitað þýðir að hér er um stórkostlegan niðurskurð að ræða í framkvæmdum. Ég vildi við þessa umr. vekja sérstaka athygli á þessu og vil nú vænta þess að hæstv. samgrh. og reyndar fjvn., sem fær málið til athugunar, taki málið fyrir á þessum grundvelli sem ég hef rætt, að leita að því hvernig hægt er að afla meira fjár til vegagerðarmála en hér er ráðgert, og að unnið verði síðan að því að skipta því fjármagni á réttlátari hátt en hér er lagt til. Ég tel að sú verulega aukna áhersla, sem lögð hefur verið á beinar hraðbrautaframkvæmdir frá því sem áður var, fái ekki staðist, það sé ekki réttlátt að ganga þannig á það fjármagn sem annars hefði átt að renna til almennra þjóðbrautaframkvæmda og landsbrauta með eðlilegum hætti. Þá vil ég einnig minnast á það, að samkv. þessari áætlun er gert ráð fyrir því að fjármagn til Austurlandsáætlunar, sem hefur verið í gangi í allmörg ár, eigi að fara minnkandi. Þessi áætlun var á sínum tíma gerð með alveg ákveðnum samningi á milli þm. Austurl. og viðkomandi ríkisstj. á árinu 1970 og hún átti að ná yfir árin 1971–1975. Áætluninni átti að vera lokið á árinu 1975. Og hér var samið um ákveðnar framkvæmdir, þær kortlagðar og gerð áætlun yfir þær, og reynt var lengst af að standa við þessa áætlun og hækka árleg framlög miðað við það sem framkvæmdakostnaður hækkaði. En svo nú hin síðari ár hefur þetta snúist við. Þá er ekki lengur farið að standa við áætlunina og nú stendur þarna mikið út af. Það er gert ráð fyrir því í þeirri vegáætlun fyrir árið 1976 sem í gildi er. En hér er að vísu komin fram ný till. til endurskoðunar, að til Austurlandsáætlunar verði varið 177 millj. kr., en á næsta ári þar á eftir, á árinu 1977, verði aðeins um 100 millj. kr. fjárveitingu að ræða og síðan áfram á árinu 1978 100 milli. og enn á árinu 1979 100 millj. kr., svo eitthvað á bað að dragast heldur betur, að standa við framkvæmd á þessari áætlun. Ég álít auðvitað að það nái engri átt að ætla að gera ráð fyrir lækkandi framlögum til þess að ljúka þessari áætlunargerð. Eins og ég hef bent á áður, þá er þarna um að ræða slíka aðstöðu viða á Austurlandi að það verða ábyggilega vandfundnir staðir á landinu sem búa við slík skilyrði eins og ýmsir staðir þar búa við. Ég veit ekki um neinn stað, sem hefur 1800 íbúa eins og minn heimastaður, Neskaupstaður, sem þarf að búa við það að vera utan vegasambands í 4 mánuði á ári og þar yfir, því venjulega verður, eftir að búið er að opna eða ryðja snjó, að bola þá að vegi sé lokað fyrir mestallri umferð í alllangan tíma á eftir vegna þess að vegurinn þoli ekki umferðina. Það er ekkert gaman að standa að almennum rekstri á stöðum þar sem þannig háttar samgöngum. Svipað er að segja um annan stað á Austurlandi, þar sem er Seyðisfjörður. Þar er verið að reyna að brjótast í gegn og ljúka við áætluð mannvirki, en það hefur ekki fengist nægilegt fjármagn og því hefur verkið dregist von úr viti. Og ég get ekki séð að það nái nokkurri átt, eins og komið er þessari áætlun, að gera ráð fyrir minnkandi fjármagni í þessu skyni. Ég held því að þarna þurfi fremur að auka fjárveitinguna en minnka, eins og þessi áætlun gerir ráð fyrir. Hitt viðurkenni ég, að það er hægara sagt en gert að gera ráð fyrir auknu fjármagni þegar úr litlu er að spila, sérstaklega ef sú stefna verður ofan á að það eigi að ráðstafa um það bil helmingi alls nýbyggingarfjár á hverju ári til svonefndra hraðbrauta. En þá er líka enn þá meiri ástæða til þess að t.d. Austurland fái ríflega fjárveitingu í gegnum Austurlandsáætlun til vegagerðarmála þegar það fær ekkert af svonefndu hraðbrautafé. Ég skal ekki lengja þessar umr. frekar að sinni, en vildi við þetta tækifæri aðeins vekja athygli á þessum alvarlegu hliðum málsins sem snerta hér heildarmyndina. En ég get ekki skilið að það verði hægt að búa við það að þannig verði staðið að vegagerðarmálum í ár og á næstu árum eins og þessi áætlun gerir ráð fyrir. Ég álít því að verkefnið sé að reyna að ráða fram úr því að hér geti orðið um meira fjármagn að ræða en áætlunin gerir ráð fyrir og einnig þurfi að skipta því á réttlátari hátt, eins og ég hef minnst á.



Herra forseti. Till. til þál. um vegáætlun hefur loksins séð dagsins ljós og er óneitanlega furðulega seint á ferðinni. Þegar ein vika er eftir fram að áætluðum þinglausnum, þá birtist loksins þessi till. til þál. um vegáætlun sem bersýnilega er einhver ljótasti skapnaður í tillöguformi hvað snertir vegamál er lengi hefur sést hér í þinginu. Ég tek hér til máls til þess að það komi alveg ljóst fram þegar við fyrri umr. þessa máls að ég er í grundvallaratriðum ósamþykkur þeirri stefnu sem lýsir sér í þessari till., og ég er auk þess sannfærður um að með flutningi þessarar till. stefnir hæstv. ráðh. afgreiðslu þessara mála í hinn mesta rembihnút. Ég þykist finna það á mér. Hv. seinasti ræðumaður, hv. þm. Lúðvík Jósepsson, gerði hér allmikið að umtalsefni hinn rosalega niðurskurð, einkum á sviði þjóðbrauta og landsbrauta, og ég sé ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um þá hlið málsins. Ég vil hins vegar ræða þeim mun meira um þá skiptingu í meginútgjaldaliði sem þessi till. ber með sér. Ég lít svo á að í vegamálum hér á landi sé um tvö meginverkefni að ræða sem séu nokkuð ólík að eðli. Annars vegar ern hraðbrautaframkvæmdirnar, þar sem er það mikla verkefni sem bíður okkar á næstu áratugum, að leggja varanlegt slitlag, olíumöl, malbik eða steypu, á ýmsar fjölförnustu leiðirnar. Hitt verkefnið er svo að byggja upp trausta malarvegi hvarvetna á fjölförnum leiðum, þannig að um sé að ræða nothæfa vetrarvegi sem standa upp úr í snjónum og breytast ekki í fúamýri að vorinu. Ég skil ekki hvers vegna í ósköpunum þarf að ríkja einhver ágreiningur um það að síðara verkefnið verður að hafa forgang og fyrra verkefnið á því aðeins rétt á sér að sæmilega miði varðandi þetta aðalverkefni, að byggja upp trausta malarvegi á öllum fjölförnustu leiðum. En það er skemmst frá að segja að í þessum tillöguóskapnaði, sem hæstv. ráðh. hefur lagt hér fram, er allt önnur stefna mörkuð, þveröfug stefna, og það blasir sem sagt við að lagning hraðbrauta gleypir svo óhæfilegan hluta framkvæmdafjárins að öll önnur vegagerð er stórkostlega skorin niður. Ég skal nefna hér tölur. Á árinu 1976 er áætlað af 2124 millj., sem fari til framkvæmda í vegamálum, verði 1081 millj. varið til hraðbrauta eða rétt 50% og á árinu 1977 1046 millj. af 2016 eða 52%. Ég vil vekja á því sérstaka athygli að undir forustu núv. samgrh. hefur þessi nýja stefna verið tekin upp. Þessi stefna var ekki ríkjandi áður. Hún var t.d. ekki ríkjandi í tíð seinustu vinstri stjórnar. Hlutdeild hraðbrautaframkvæmda í samanlögðum framkvæmdum, heildarframkvæmdum í vegamálum, var á árinu 1972 246 millj. af 1119 eða 22%. Á árinu 1973 er sama hlutfall 23%, og á árinu 1974 var áætlað að verja 300 millj. af 1286 í hraðbrautaframkvæmdir, þannig að enn var gert ráð fyrir hlutfallstölu um 23%. Því verður nú hins vegar að bæta við, að á árinu 1974 urðu stjórnarskipti og á því ári urðu allmiklar verðlagshækkanir sem gerðu samgrh. kleift að gjörbreyta um stefnu í vegamálum þótt búið væri að samþ. samgönguáætlun fyrir það ár, og því fór það svo að í reynd var varið 516 millj. af 1706 til hraðbrautaframkvæmda á árinu 1974 eða 30% vegafjárins, sem sagt hlutfallstalan hækkaði um 7% frá því sem gert hafði verið ráð fyrir í upphaflegri vegáætlun sem ekki fékkst endurskoðuð á þinginu veturinn 1974. Ég get ekki fullyrt hverjir bera ábyrgð á þessari breytingu sem átti sér stað sumarið 1974, en það er þá sem þessi stóra breyting hefst, sumarið 1974, þegar hlutfallstalan hækkar úr 23 og upp í 30%. En svo er það á fyrsta heila ári núv. samgrh. í ráðherrastól sem fyrst verður gjörbreyting á þessum hlutföllum, því þá hækkar hlutfall hraðbrautaframkvæmda í heildarframkvæmdum upp í 48% úr 30% á aðeins einu ári, raunverulega úr 23% upp í 48%. Og eins og ég hef áður rakið, þá er nú ætlunin að fikra sig með þessa tölu upp í 50% á þessu ári og síðan upp í 52% á næsta ári. Ég vil minna á að það er ekkert nýtt að hér á Alþ. sé kvartað yfir því að hraðbrautaframkvæmdir gleypi allt of stóran hluta af framkvæmdafénu. Ég þykist vita að á árunum 1969 og 1970, en þá átti ég ekki sæti á Alþ., hafi mikið verið yfir þessu kvartað. Ég hef ekki, því miður, þær tölur við höndina, get ekki borið þær saman við ástandið eins og það var síðan á tímum vinstri stjórnarinnar, en hitt er sjálfsagt flestum í minni, að á þinginu í fyrravor var mjög yfir þessari breyt. kvartað og hart deilt á hæstv. samgrh. yfir þessa afgerandi stefnubreytingu. Við fluttum þá, nokkrir þm., till. þess efnis að fluttar yrðu 525 millj. úr hraðbrautaframkvæmdum og yfir í framkvæmdir í þjóðbrautum og landsbrautum, og við bentum reyndar á með hvaða hætti þessi tilflutningur ætti að gerast. Við lögðum til að framkvæmdum við Borgarfjarðarbrú yrði frestað og þeim fjárveitingum, sem ætlaðar væru til hennar á þessum tveimur árum, 525 millj., yrði varið til framkvæmda við erfiðustu fjallvegi landsins og þá einkum Holtavörðuheiði, því að eins og flestir muna, þá leyfði hæstv. samgrh. sér á s.l. ári að standa að samþykkt vegáætlunar án þess að gert væri ráð fyrir að varið yrði einni einustu krónu til framkvæmda á Holtavörðuheiði, þessum erfiðasta þröskuldi á leiðinni milli Reykjavíkur og Akureyrar. Hann fékk þessu sem sagt ráðið, að þessi till. var felld og ekki ein einasta króna var til Holtavörðuheiðarinnar, og líku gegndi um marga erfiðustu fjallvegi landsins. Ég ætla ekki hér að fara að gera Borgarfjarðarbrúna að miklu umtalsefni því að við eigum eftir að ræða um einstakar framkvæmdir við 2. umr. þegar till. um þær koma fram. En ég er ansi hræddur um, úr því að verið er að rifja upp umr. um þetta mál frá því í fyrra, að veturinn í vetur hafi sannað nokkuð áþreifanlega hvort er meiri þröskuldur á leiðinni norður í land, Holtavörðuheiðin eða vegurinn um Borgarfjörð yfir Hvítá. Þar er vist æðimikill munur á ef menn á annað borð hafa augu og eyru og vilja vita hvernig ástandið er. Ég vil sem sagt ekki fara að láta þessar umr. við fyrri umr. snúast allt of mikið um einstakar framkvæmdir, hvort sem um er að ræða stórframkvæmdir í kjördæmi samgrh. eða aðrar framkvæmdir. En úr því að ég er búinn að nefna þessar framkvæmdir, þá get ég látið þess getið að ég er alveg jafnósáttur við það t.d. hvað snertir framkvæmdir í mínu kjördæmi, Norðurlandi vestra, að þar skyldi vera varið á s.l. ári 56 millj. kr. í vegarkafla, sem að allra dómi er einhver ágætasti vegarkaflinn á leiðinni norður í land, á sama tíma og margir verstu vegarkaflarnir voru algjörlega skildir eftir. En þetta átti sér stað vegna þess að hraðbrautastefnan varð ofan á og ákveðið var að verja mjög hárri upphæð í lítinn vegarspotta í kringum Blönduós sem að allra dómi í þessu kjördæmi, að því er ég held, er ekki brýnasta verkefnið þar um slóðir. Þannig er þetta hins vegar vafalaust viðar en í þessum tveimur kjördæmum. Varðandi þessar tölur að öðru leyti og þar sem ég tala hér ekki hvað síst sem þm. norðlendinga, þá get ég ekki látið hjá líða að nefna það, að ég tel að norðlendingar beri alveg sérlega skarðan hlut frá borði í sambandi við þessa áætlun hæstv. ráðh. Ég minni á það að í vegáætlun 1974 var gert ráð fyrir því að Norðurlandsáætlun svonefnd fengi 175 millj. kr., og nú, þegar lögð er fram áætlun um vegaframkvæmdir 1976 og vitað er að á þessu tímabili hefur kostnaður við vegagerð meira en tvöfaldast, þá er enn gert ráð fyrir því að varið sé til Norðurlandsáætlunar 175 millj. kr. Sem sagt, hún hefur ekki hækkað um eina einustu kr. þrátt fyrir þær gífurlegu hækkanir sem orðið hafa á framkvæmdakostnaði. Já, það er greinilegt að peningarnir eiga að fara eitthvað annað í þetta sinn. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson ræddi áðan um hneykslið sem snertir happdrættisféð sem verja átti til Norðurvegar og Austurvegar, og ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það sem hann sagði þar um. Það er bersýnilegt að meiningin er hjá hæstv. ráðh. að taka það fé og demba því í hina almennu fjárþörf Vegasjóðs, stinga raunverulega algjörlega undir stól þeim lögum sem samþ. voru hér í fyrra. En það á kannske eftir að koma betur í ljós í umr. í fjvn. og við 2. umr. málsins hvað raunverulega á að verða af þessu fé. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu fleiri nú við fyrri umr. málsins. Ég bæti því bara við, að ég er sannfærður um að mikill meiri hl. alþm. er raunverulega ósamþykkur þeirri stefnu sem hæstv. ráðh. markar með flutningi þessarar till. Þetta er bersýnilega vond byggðastefna sem hæstv. ráðh. gerist hér talsmaður fyrir. Og ég tek undir það, sem áreiðanlega fleirum en hv. þm. Lúðvík Jósepssyni kemur í hug við lestur þessarar þáltill., að það er óskiljanlegt, að þegar ráðh. Framsfl. sem telur sig vera sérstakan talsmann hinna dreifðu byggða, þegar hann kemst loksins í ráðherrastól samgöngumála, þá er það hann sem hefur frumkvæðið að því að snúa stefnunni í vegamálum landsbyggðinni í óhag meira en nokkur fyrirrennari hans hefur gert, og er þá mikið sagt. Ég vil leyfa mér að skora á hv. alþm. að taka hreinlega stjórnina af hæstv. samgrh. Héðan af veitir ekki af neinu öðru en því. Ég tel að það verði hreinlega að kollvarpa þessari vegáætlun sem hann hefur lagt fram. Það þarf í fyrsta lagi að skera verulega niður þær fjárhæðir sem hann ætlar til hraðbrautaframkvæmda, en auka í þess stað fjárveitingar til þjóðbrauta og landsbrauta, því að það er ljóst að ráðh. ætlar sér bersýnilega að vanrækja þá liði alveg sérstaklega. Fleiri breytingar kemur til greina að gera. Ég tel að þau skiptihugtök, sem notuð eru í vegáætlun, séu löngu orðin úrelt og mjög óheppileg og sé mikil þörf á að breyta þeim, að skipta vegum upp í hraðbrautir annars vegar og svo þjóðbrautir og landsbrautir hins vegar. Ég tel að það sé að mörgu leyti hæpið að skipta þessu svona strangt eftir kjördæmum eins og gert er. Það er alveg bersýnilegt að fjallvegirnir, erfiðustu þröskuldar á leiðum milli landshluta, eru þeir vegaspottar sem hafa verið útundan, og ástæðan er vafalaust sú, að þeir liggja gjarnan, þessir fjallvegir, á mörkum kjördæma. T.d. liggur Holtavörðuheiðin á mörkum þriggja kjördæma, og kannske á það sinn þátt j því hversu illa gengur að ná samkomulagi um fjármagnsútvegun til þessarar bráðnauðsynlegu framkvæmdar. Ég hefði því talið koma vel til greina að fjallvegir í hópi þjóðbrauta yrðu hafðir sem sérstakur liður í vegáætlun, og þá gæfist kannske betra tækifæri til að einbeita sér að því að fjármagna þá nægilega vel. Ég sé ekki ástæðu, herra forseti, til að fjölyrða frekar um þetta mál nú við fyrri umr. málsins.



Herra forseti. Hv. þm. Geir Gunnarsson vék aðeins að því áðan í ræðu sinni sem gerðist hér á Alþ. fyrir tveim árum um svipað leyti, þegar verið var að ræða þáltill. um vegáætlun, en þá mun líklega hafa átt sér stað eitthvert mesta ábyrgðarleysi sem um getur í þingsögunni og að því ábyrgðarleysi stóðu fyrst og fremst hv. þm. Sjálfstfl., og höfuðpaur þess ábyrgðarleysis var hv. 1. þm. Sunnl., Ingólfur Jónsson. Þá gáfu þessir hv. þm. margir hverjir fjálglegar yfirlýsingar og átöldu harðlega þá stefnu, sem uppi var í sambandi við framkvæmdir í vegamálum, og töldu að þá fyrst væri steininum kastað í sambandi við framkvæmdirnar og það óraunsæi sem ætti sér stað, niðurskurð og litla framkvæmdagetu, miðað við þá áætlun sem þá var til umr. Það hvarflar óneitanlega að manni að hugsa til þess tíma þegar lítið er á það plagg, sem hér er nú til umr., sem er annað í röðinni sem lagt er fram af hæstv. núv. ríkisstj. og annað í röðinni hjá núv. hæstv. samgrh. Það hefur verið vikið að því hér áður að við afgreiðslu vegáætlunar síðar á vorinu 1975, var um að ræða niðurskurð í kringum 25% frá því sem var 1974, og nú er annað árið í röð um að ræða um 25–26% niðurskurð. Niðurskurður í framkvæmdamagni á þeim tveim árum, sem hæstv. núv. samgrh., einn höfuðpostuli byggðastefnutalsins innan Framsfl., hefur stýrt þessum þætti mála, er yfir 50%. Það er engin furða þó að ýmsir þm. séu undrandi á því að einmitt þessi hæstv. ráðh., úr þessum flokki, einn af æðstu foringjum Framsfl., þess flokks sem hvað mest hefur kennt sig við byggðastefnu, og vinur hinna dreifðu byggða, - þetta skuli vera ferill þessa hæstv. ráðh. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson orðaði það eitthvað á þann veg áðan að frambjóðendur Framsfl. á Austfjörðum mættu fara að gá að sér ef þeir ætluðu sér ekki að falla í næstu kosningum. Ég hugsa að það gæti átt sér stað viðar að slíkt gerðist. En eitthvað gæti nú verra gerst heldur en það þó að nokkrir þm. Framsfl. féllu við næstu kosningar. Það væri ekki það versta sem gæti gerst í áframhaldi af þessu. Það er auðvitað miklu verra að hér skuli í raun og veru vera snúið við þeirri byggðastefnu sem uppi var þó í tíð fyrrv. ríkisstj. Það er miklu alvarlegra, hvernig hnefinn er nú reiddur til höggs að dreifbýlisfólki með þessari þáltill sem hér er lögð fram, heldur en það þó að nokkur stykki af hv. þm. Framsfl. féllu. Það skarð yrði ábyggilega hægt að bæta. En það verður erfiðara um að bæta í sambandi við þá röngu stefnu, sem ég vil kalla, sem hér er boðuð sem áframhald af því sem gerðist við afgreiðslu síðustu vegáætlunar. En kannske er þetta einn þáttur hinnar þróttmiklu byggðastefnu sem síðasti miðstjórnarfundur Framsfl., sem haldinn var um síðustu helgi, var að dásama svo mjög í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Vel má vera að Framsóknarforingjunum og þar með hæstv. samgrh. þyki þetta þróttmikil byggðastefna sem beri að lofa og prísa. En eitt er víst, að þeir íbúar dreifbýlisins, sem hér er fyrst og fremst vegið að, þeir lofa ekki og prísa þessa stefnu hæstv. ráðh. og ríkisstj. Hér er sem sagt lögð fram till. til þál. um milli 25 og 26% niðurskurð í framkvæmdamagni varðandi vegaframkvæmdir. Það hefur verið talsvert rætt af þeim sem talað hafa hér á undan, um þá óeðlilegu skiptingu á því tiltölulega litla fjármagni, sem til ráðstöfunar er samkv. þessari þáltill., milli annars vegar hinna svokölluðu hraðbrauta og hins vegar þjóðbrauta og landsbrauta. Þetta hlutfall hefur aukist mjög hraðbrautunum til framdráttar í tíð núv. hæstv. ríkisstj., hæstv. samgrh., eins og var vikið að áðan, og nú er svo komið að af þeim rétt rúma milljarði, sem ætlaður er til framkvæmda í hraðbrautum samkv. gildandi vegáætlun, er það nærri því helmingur sem fer í eitt ákveðið kjördæmi. Kannske er það tilviljun ein, að jafnhliða því sem hlutfall hraðbrauta í framkvæmdum er svona stórkostlega aukið, þá er það kannske tilviljun ein líka að svo stór hluti af þessari púlíu í framkvæmdum í hraðbrautum fer í eitt ákveðið kjördæmi í landinu, þ.e.a.s. Vesturlandskjördæmi. Það er auðvitað óeðlileg skipting sem þessi, að nær helmingur alls framkvæmdafjárins, sem ætlaður er til nýbygginga, skuli fara til hraðbrauta, þegar það er skoðað í ljósi þess að sum kjördæmi fá samkv. vegáætlun, sem nú er í gildi, ekki einn einasta eyri af þessum helming framkvæmdafjárins á árinu 1976 og önnur sáralítið fjármagn í þessum framkvæmdaflokki. Hér þarf auðvitað um að breyta. Það þarf að breyta þessu hlutfalli. Og kannske er heppilegasti og besti tíminn til þess einmitt nú, vegna þess, eins og segir í aths. með þessari þáltill., með leyfi forseta: „Á árinu 1976 eru mjög óverulegar greiðslur af fjárveitingum til hraðbrauta bundnar af verksamningum.“ Hér á því að vera hægt, ef vilji er fyrir hendi hjá hv. alþm. sem ég efa ekki að er fái samviskan að ráða, sannfæringin, þá ætti að vera hægt að breyta þessu hlutfalli og setja meira fjármagn á þá staði sem miklu verr eru settir samgöngulega séð, einangraðir vegna samgönguleysis, heldur en að ráðstafa svona stórum hluta í hraðbrautaframkvæmdir sem koma að mestu leyti a.m.k. á tiltölulega afmarkað svæði í þeim landshlutum sem best eru settir með samgöngur. Það er auðvitað sagt, og það er rétt svo langt sem það nær, að það er erfitt um vik að auka mjög framkvæmdir til þessara framkvæmda nú vegna fjármagnsleysis. Það skal viðurkennt. En ég vil þó í því sambandi, þó að auðvitað sé það ekki mitt fyrst og fremst að marka stefnuna í þessum málum og benda á leiðir til fjármögnunar, þá vil ég þó vekja athygli hæstv. samgrh. á því að a.m.k. ein fjármögnunarleið er ónotuð sem hefur verið notuð og er réttlætismál að nota. En það er vegskatturinn. Það er hægt að ná inn á þessu árabili, sem vegáætlunin gerir ráð fyrir sem hér er lögð fram, um 320 millj. kr. nettó, á þessu 4 ára tímabili, með því að taka upp veggjald, sem er eðlilegt og meira en það, sem er sjálfsagt. Vel má vera að einhverjir segi: Það er tiltölulega lítið sem þetta gefur miðað við þá þörf sem er fyrir hendi. - En hér væri þó um að ræða um 80 millj. kr. nettó á ári sem á þennan hátt mætti auka tekjur til framkvæmda í vegamálum, og þetta er auðvitað sjálfsagt að nota og ekkert sjálfsagðara. Ég vænti þess að hæstv. samgrh. sé eins og fleiri hv. þm. mér sammála um að í þeim þrengingum, sem hæstv. ríkisstj. telur sig vera í í sambandi við fjáröflun, þá eigi að nota þessa leið skilyrðislaust. Ég vil enn fremur taka undir það, sem hér hefur komið fram hjá nokkrum ræðumönnum, að auk þess sem það er nauðsynlegt að breyta hlutföllum varðandi framkvæmdirnar, þá er auðvitað nauðsynlegt líka að finna leið til þess að auka það fjármagn sem þarf svo að sæmilega sé að verki staðið í sambandi við vegaframkvæmdir á þessu ári og næstu árum. Og ég er nærri viss um það, að ef hæstv. samgrh. leggur sig fram við að finna og benda á þessar leiðir, þá mun ekki standa á hv. þm. að taka upp samstarf við hann um að standa með einhverjum hætti að frekari fjáröflun til þess að hægt sé að sinna betur en þessi þáltill. gerir ráð fyrir framkvæmdum í vegamálum á næstu árum. Það er kapítuli út af fyrir sig í sambandi við vegáætlun núna, þau vinnubrögð sem hér virðist vera farið að taka upp á hv. Alþ. Núna í síðustu viku þinghaldsins er verið að byrja á. því að ræða vegáætlun sem a.m.k. þeir, sem telja sig kunnuga þeim málum, telja að það þurfi a.m.k. hálfan mánuð fyrir viðkomandi n., sem málið fær til meðferðar, til að vinna að svo að skikkanlegt þyki. En til þess eru nú ætlaðir nokkrir dagar. Þetta var gagnrýnt við afgreiðslu vegáætlunarinnar fyrir ári. Þá var þó rýmri tími ætlaður heldur en nú er. Ég vil því taka undir þær gagnrýnisraddir sem hér hafa komið fram, að með þessum vinnubrögðum er öllum aðilum, sem um málið fjalla og að því standa, gert miklum mun erfiðara fyrir en þörf er á og nokkur eðlilegheit standa til. Þessi vegáætlun gerir ráð fyrir svo að segja nákvæmlega óbreyttri krónutölu í framkvæmdum miðað við gildandi vegáætlun og er af sumum talið, heyrist mér, nokkuð gott. En ég a.m.k. tel að hér sé um að ræða svo veigamikinn þátt ekki síst til styrktar og eflingar dreifbýlinu að einskis megi láta ófreistað til þess að hægt verði að bæta hér úr verulega frá því sem þessi áætlun nú gerir ráð fyrir. Ég tek t.d. eftir því í sambandi við snjómoksturinn, - það mun vera búið að standa yfir núna í 3 eða 4 ár endurskoðun reglna í sambandi við snjómokstur sem mér vitanlega flestir aðilar eru sammála um að séu löngu úreltar, - í þessari áætlun er enn gert ráð fyrir því að bíða í 2 ár þangað til þessar reglur, sem nú eru tilbúnar endurskoðaðar, eiga að koma til framkvæmda. Ef veggjaldið væri tekið upp sæi það vel fyrir þessum þætti árlega, þannig að með því að taka það upp væri hægt strax á n.k. hausti að láta taka gildi hinar nýju, endurskoðuðu reglur um snjómokstur sem margir hafa beðið eftir með óþreyju að sæju dagsins ljós í framkvæmd. Bara með því að nota þennan tekjustofn væri hægt að hrinda þessu í framkvæmd strax á þessu ári. En það má kannske ekki. Það er sem sagt ljóst að ef þetta mál gengur fram eins og hér er lagt til að það geri, þá er enn verið að raska með óeðlilegum hætti búsetu manna í þessu landi. Hér er helmingur þess fjár, sem á að setja í nýframkvæmdir í vegum, settur á suðvesturhornið, eins og vanalega í öllu gert á kostnað þess fólks sem foringjar Framsfl., þ. á m. hv. þm. Þórarinn Þórarinsson, einn af postulum þeirra framsóknarmanna, hefur býsnast hvað mest yfir, að Framsfl. væri hinn mesti dreifbýlisflokkur allra stjórnmálaflokka í landinu. En verkin sýna merkin.  En ég get ómögulega stillt mig um að minnast hér örfáum orðum á það sem hæstv. samgrh. lét í raun og veru verða sín lokaorð fyrr í dag í framsögu fyrir þessari þáltill., og það var það sem hann kallaði nauðsynlegustu næstu verkefni. Og þar nefndi hann að sjálfsögðu brúna yfir Borgarfjörð  Í öðru lagi nefndi hæstv. samgrh. Oddsskarð, og þar er auðvitað um framkvæmd að ræða sem valdið hefur mönnum miklum vonbrigðum hversu seint er á ferðinni og seint kemst í gagnið, og skal það á engan hátt talið eftir þó að framkvæmdum þar yrði hraðað þannig að því verki yrði lokið sem allra fyrst. En svo kom þriðja verkefnið sem bráðliggur á, sagði hæstv. samgrh. Það var brú yfir Ölfusá, rökstutt með því að það miðaði svo vel áfram framkvæmdum við brúna yfir Borgarfjörð að það væri hægt að nota allt efni þaðan til þess að byggja brúna yfir Ölfusá.  (Gripíð fram í: Nei, tækin var það.)  Og tækin líka, auðvitað. Þetta eru þau verkefni sem eru í næstu augsýn hæstv. samgrh. Vel má vera að til séu þeir menn, og líklega eru þeir til fleiri en hæstv. samgrh., sem telja Borgarfjarðarbrúna og brúna yfir Ölfusá hin brýnustu verkefni sem beri fyrst og fremst að einbeita kröftum og fjármagni að nú á allra næstu árum. Ég er hins vegar í hópi þeirra manna sem telja að þessi verkefni megi bíða, það séu önnur nauðsynlegri sem frekar beri að hrinda í framkvæmd og fyrr en þessum tveimur. Það er auðvitað ákaflega ákjósanlegt að fá teppalagðan Borgarfjörðinn undir brúnni. En það er auðvitað bara spurning hvort við höfum efni á þessu í því árferði sem við nú búum við, ekki síst vegna þeirrar stefnu sem hæstv. ríkisstj. hefur uppi í sambandi við efnahags- og fjármál. Ég held að hafi nokkurn tíma verið þörf á því að hv. þm. tækju í taumana og gripu fram fyrir hendur hæstv. ríkisstj., þá væri vissulega þörf á því hér. Ég er ekki að segja þetta vegna þess að ég sjái eftir því til handa vestlendingum, að þeir njóti þessara gæða, eða sunnlendingum í sambandi við Ölfusárbrúna. Það er síður en svo. Þeir eru sjálfsagt allra góðra hluta verðir og eiga það skilið. En það er bara um það að ræða að hér verður í því árferði, sem er peningalega séð, að gera upp á milli framkvæmda meðan ekki er meira fjármagn úr að spila heldur en menn sjá fyrir augum nú. Og þá eru það frekar þessi verkefni sem eiga að biða. Þau koma sjálfsagt, en þau eiga að bíða og það á að hrinda í framkvæmd öðrum þarfari og miklu nauðsynlegri verkefnum sem ættu að geta átt þátt í því, ef vel er að verki staðið, að snúa þeirri öfugþróun við sem ekki hvað síst grasserar nú undir handleiðslu hæstv. ríkisstj., sem er byggðarröskun ef ekkert verður að gert. Ég a.m.k. treysti á það, að hvað sem öllum pólitískum sjónarmiðum líður, þá velti hv. þm. því fyrir sér hvort það er brýnasta verkefnið núna í framkvæmdum í vegamálum að halda af fullum krafti áfram framkvæmdum við Borgarfjarðarbrúna sem á samkvæmt gildandi vegáætlun að taka nærri helminginn af þessum milljarði sem á að fara í hraðbrautaframkvæmdir, hvort það er brýnasta nauðsynjaverkefnið nú, og í áframhaldi af því, hvort það er næst á eftir sem brýnasta verkefni brú yfir Ölfusá. Í mínum huga eru báðar þessar framkvæmdir talsvert miklu fjær heldur en ýmsar aðrar sem þyrfti að vinna að og kæmu í raun og veru að miklu meira gagni heldur en þessar tvær framkvæmdir. Ég vil því vona, þó að engar breytingar séu enn komnar fram í þessa átt, að þá tel ég engan vafa á því að það muni koma fram brtt. í þessa átt. Það er nauðsynlegt - mér liggur við að segja lífsnauðsynlegt - að breyta þessum hlutföllum og einnig hitt, nauðsynlegt að finna leiðir til þess að hægt sé að veita meira fjármagn til framkvæmda í vegum í heild heldur en þessi hörmungartill., sem hér liggur til umr., gerir ráð fyrir. Og ég vænti þess a.m.k., og segi þetta nú af því að hv. 1. þm. Sunnl. er kominn inn í salinn sem áhrifamikill aðili innan herbúða hæstv. ríkisstj., að hann verði mér og öðrum sammála og samferða í því að nýta þann tekjustofn sem augljóslega liggur fyrir að hægt er að nýta ef vilji er fyrir hendi, þ.e.a.s. veggjaldið. Þó að honum hafi orðið á þau mistök undanfarin tvö ár að snúast gegn því, þá eiga menn kröfu á því að leiðrétta sig, skipta um skoðun og horfa fram til betri vegar, og ég vænti þess að hv. 1. þm. Sunnl. verði okkur hinum dreifbýlisþm. samferða í því að nýta þennan tekjustofn í því hörmungarárferði sem hæstv. ríkisstj. er búin að búa að og búa til að verulegu leyti á þeim tveim árum sem hún hefur setið við völd. Og einnig hitt, að hann ásamt hv. þm. öðrum geri sitt til þess að finna leiðir sem eru til þess líklegar og vænlegar að hægt sé að koma meira fjármagni til framkvæmda í vegamálum heldur en þessi till. til þál. gerir ráð fyrir. Ég skal ekki, herra forseti, nú við fyrri umr. hafa fleiri orð hér um. Ég vænti þess að sú n., sem málið fær til meðferðar, fjvn., og ég veit raunar að það stendur ekki á fjvn.-mönnum að leggja sitt af mörkum til þess að hægt verði hér úr að bæta. En það verður að öllum líkindum að vera undir forsjá hæstv. ríkisstj. Ef sú forsjá bregst, þá verða auðvitað hinir almennu þm. að taka ráðin í sínar hendur og sjá til þess að hér verði breytt um stefnu, því að stefna sem þessi er andsnúin því byggðastefnutali og þeirri byggðastefnu sem ég held að allir stjórnmálaflokkar í landinu hafi á stefnuskrá. Hún er andsnúin því að hægt verði að byggja upp allt landið. Hún er í þá átt að raska byggð. Það þarf að koma í veg fyrir að slík stefna festi frekar rætur í þjóðfélaginu en hún hefur nú þegar gert, og það þarf að gera að þessu sinni með því að breyta stefnunni í sambandi við framkvæmdir í vegamálum, þ.e.a.s. eins og þeim er skipt milli hinna ýmsu verkþátta og verkframkvæmda.



Herra forseti. Ég kemst ekki hjá því að vekja athygli á -- ég vil segja mjög alvarlegum mistökum sem orðið hafa við samningu þeirrar till. til þál. um vegáætlun fyrir árin 1976–79 sem hér liggur fyrir til umr. Ég vil vekja athygli á því að 16. maí 1975 voru hér á hinu háa Alþ. samþ. lög um happdrættislán ríkissjóðs fyrir hönd Vegasjóðs vegna framkvæmda við Norðurveg og Austurveg, og 1. gr. þessara laga hljóðar svo, með leyfi forseta: „Ríkissjóður gefur út happdrættisskuldabréf að upphæð allt að 2000 millj. kr. til sölu innanlands á næstu 4 árum.“ Ég endurtek: „Ríkissjóður gefur út.“ Það er skylda ríkissjóðs að gefa út þessar 2000 millj. á 4 næstu árum frá þeim tíma þegar lögin voru samþ. Og 7. gr. laganna hljóðar svo, með leyfi forseta: „Fjármunir þeir, er inn koma fyrir sölu happdrættisskuldabréfanna, skulu renna til Vegasjóðs og skal þeim varið að 2/3 hlutum til að greiða kostnað við gerð Norðurvegar milli Akureyrar og Reykjavíkur og að 1/3 hluta til að greiða kostnað við gerð Austurvegar milli Reykjavíkur og Egilsstaða um Suðurland.“ Það er sem sagt lögbundið að gefa út þessa upphæð fjár og að verja fénu í þessum sérstaka tilgangi sem um er rætt í þeirri grein sem ég nú síðast las upp. Í till. til þál. sem nú er til umr., grein 2 undir líð 3, sem heitir: Til nýrra þjóðvega - stendur: 1. Hraðbrautir, og síðan koma upphæðirnar. 2. Þjóðbrautir. 3. Landsbrautir. 4. Girðingar og uppgræðsla. 5. Sérstakar áætlanir. Og undirliðir: 1. Austurlandsáætlun. 2. Norðurlandsáætlun. 3. Djúpvegur, og síðan upphæðirnar þar aftur frá. Nú er að vísu sú upphæð, sem til Djúpvegar er varið, að þessu sinni úr ríkissjóði, að mér skilst með sérstakri ákvörðun. En þegar happdrættislánin voru boðin út vegna Djúpvegar, þá var sú upphæð talin þarna sérstaklega undir „sérstökum áætlunum“. Svo hlýtur einnig að eiga að gera um þá framkvæmd sem skylt er að gerð verði eftir lögum um Norðurveg og Austurveg. Það má e.t.v. segja að orðalagið „á næstu 4 árum“ segi ekki að það sé skylt að skipta þessu á 4 ár, að það eigi að vera 500 millj. kr. á hverju einstöku ári. Um það má kannske deila. Það má líka eða hefði mátt deila um það á síðasta ári hvort þá hefði ekki átt að bjóða út lánfé og byrja þessar framkvæmdir. Að vísu var þá komið fram undir mitt ár þegar lögin voru samþ., og ég gerði það ekki að ágreiningsefni og hef engan ásakað fyrir það að á s.l. ári skyldi ekki hafíð útboðið. En þegar ár er liðið frá því að lögin voru samþ. þá er skylt að bjóða út að mínu mati ekki minna en 500 millj. kr. í þessum tilgangi. Þó skal ég endurtaka það sem ég sagði áðan: Um það má deila og um það kynni ég að vera til viðræðu að eitthvað minna væri boðið út í þessum tilgangi nú, ef vissa væri fyrir því að það fengist þá bætt upp á næsta ári, eða þá að hin leiðin yrði farin, að þessar 500 millj. allar yrðu út boðnar, en einhver lítill hluti þeirrar fjárhæðar yrði lánaður til þess að mæta vanda annarra, því að vissulega er hann mikill alls staðar. Meginatriði málsins er það að þetta er lögbundið og fram hjá því verður ekki sneitt. Þess vegna verður að flytja brtt. eða breyta þessu ákvæði í greininni sem ég las upp áðan. Ég mun þó ekki flytja brtt. nú, því ég er þess fullviss að samgrh. mun sjálfur að athuguðu máli gera það, því það er lagaskylda að haga málum þannig. Nú kynnu einhverjir að segja að meira fé en 500 millj. fari til framkvæmda á þessum vegum sem ég nefndi. Og það er sjálfsagt rétt. En það var öllum ljóst, bæði flm., ráðh., þeim sem andstæðir voru frv. eða kannske fylgdu því þótt þeir bentu á annmarka í sínum eigin kjördæmum og annars staðar, þá var öllum ljóst að hér var um að ræða viðbótarfjármagn við hinar almennu fjárveitingar, en alls ekki að þau kjördæmi, sem þessi vegur liggur um, ættu að missa af almennum fjárframlögum vegna hans. Það vissu allir menn, það var út frá því gengið strax í grg., í framsöguræðu minni, ræðu hæstv. samgrh. og ræðum allra þeirra sem að því viku. Þess vegna er alveg óhjákvæmilegt að þetta verði leiðrétt og um það hlýtur að verða gerð krafa, bæði af mér og mjög mörgum öðrum. Eina leiðin til að gera þetta ekki, væri sú að breyta lögunum sem samþ. voru í fyrra, og ég ei hræddur um að það sé enginn meiri hl. fyrir því á hv. Alþ. Ég skal ekki blanda mér í deilurnar um skiptingu milli hraðbrauta og annarra vega. Það er vissulega mikið álitamál og kemur illa við sum kjördæmi, eins og hv. 2. þm. Austf. vék að hér, að verja svo miklu fé til hraðbrauta. En á hitt vil ég benda, að það er algjör misskilningur að hraðbrautir séu eingöngu þeir vegir sem verið er að leggja á bundið slitlag. Ég held að það mætti verja ekki bara milljörðum, heldur milljarðatugum til að byggja upp hraðbrautir sem eru mjög slæmar, en þessir vegir teljast hraðbrautir vegna hins mikla umferðamagns sem á þeim er. Þess vegna má sannarlega nýta alla þessa upphæð og miklu, miklu meira en það til þess að byggja upp vegi án þess að hverfa að því að leggja þá bundnu slitlagi. Hins vegar hef ég verið þeirrar skoðunar að þegar fjármagn er til þess að hefja framkvæmdir við vegi út frá Reykjavík, það þurfi líka að byrja frá Akureyri og um fjölfarin þorp og kaupstaði. Ég tel rangt að aldrei sé heimilt að hefja slíka framkvæmd á fullnaðarvegi frá neinum punkti á landinu nema Reykjavík. Og ég held að menn ættu að geta verið mér sammála um þetta, því að vissulega er fjölfarnari vegur t.d. út frá Akureyri, um Blönduós og viðar heldur en t.d. hér uppi í Hvalfirði. En það er ekki meginmálið. Ég held að menn séu sammála um að það geti ekki verið neinir peningar, að neinu ráði a.m.k., á þessu ári til að leggja bundið slitlag. En það er áreiðanlega hægt að nota hraðbrautaféð. Mér er fullljóst að það er mikill fjárhagsvandi sem við eigum við að glíma, og ég er einn þeirra sem hefðu gjarnan viljað skera niður framkvæmdir, síst þó kannske vegaframkvæmdir, og reyna að spara á ríkisútgjöldum eins og frekast er kostur á mörgum sviðum. Menn mundu þá kannske segja að það kæmi úr hörðustu átt að ég væri nú að krefjast þess að þessi lög yrðu framkvæmd. En lög eru nú einu sinni lög og þau verður að framkvæma nema þeim sé þá breytt. Og að því er fjárhagsvandann varðar, þá gat ég þess að jafnvel þótt ekkert fé hefði verið veitt samkvæmt þessum lögum á síðasta ári, þá væri ég til umr. um annaðhvort að eitthvað minna yrði boðið út í þennan veg, en nú er einmitt verið að bjóða þetta fé út, og þar sem það er boðið út, þá er óheimilt að verja einni krónu til nokkurs annars en samkvæmt þessum lögum, að því er ég tel, það er algjörlega óheimilt. En ég er sem sagt til viðræðu um annaðhvort að lána eitthvað af því fé til Vegasjóðs, ef Alþ. ályktar það, eða hitt, að eitthvað minna verði boðið út á þessu ári, en undir engum kringumstæðum að það verði þá nema tiltölulega lítill hluti upphæðarinnar og undir öllum kringumstæðum að þáltill. verði breytt og felldur inn í hana sérstakur líður í þessum tilgangi, því enginn getur breytt lögum með þál.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að lýsa stuðningi við þá skoðun síðasta ræðumanns að þessar 500 millj. eða svipuð tala hlýtur að standa sér, annað er ekki hægt. Og það er ekki hægt að taka þessa áætlun til meðferðar í fjvn. fyrr en við vitum um það að það fái að halda. Ég hef alltaf verið á þeirri skoðun. Ég studdi frv. á sínum tíma og sú skipting, sem frv. gerir ráð fyrir, - en ég held að hv. ræðumaður hafi ekki drepið beint á það, hann hefur auðvitað gengið út frá því að allir kynnu það utan bókar, það er svo einfalt, 2/3 gagnvart Norðurlandi og 1/3 í Austurveginn, sem yrði þá samkomulag um hvernig dreifðist þar, - sú tala, sem þetta frv. tryggir í sérstakri áætlun, hlýtur að vera sér. Og við verðum að fá það staðfest, sjónarmið ráðh. að það haldi. Við getum ekki haldið áfram að vinna í fjvn. í þessu máli ella. Ég styð það eindregið og tek undir ósk hans og kröfur um að það liggi á hreinu þegar í fyrramálið. Það hefur verið vikið hér nokkuð aftur í tímann og þá hafa rifjast upp atburðir sem áttu sér stað 1974. Það vill nú svo til að ég hef nú það blað hér við höndina er ég hlustaði á ræðu hv. 1. þm. Suðurl. og skrifaði allmikið úr ræðu hans. Væri nú fróðlegt að rifja það dálítið upp. A einum stað segir hann: „Vegamálin komin í þrot - orðrétt tilvitnun - og frestun gífurleg, jafnvel allt að 43% bæði árin og stefnir í hrein vandræði. Þó hefur ríkissjóður haft auknar tekjur í bensínsölu um 400 millj. kr., segir ræðumaður, og hlýtur að geta verið aflögufær. Og hækkunin á tveim s.l. árum á öllu þessu mikla fjármagni, sem hann sér þá að Vegasjóður hljóti að hafa, nálgast 100%, segir hann, og framkvæmdagetan ætti að vera gífurleg. Svo komst hann í meiri hl. og við skyldum nú ætla að þessum orðum fylgdi gífurlegur kraftur og framkvæmdageta. En því miður hefur verðbólgudraugurinn verið slíkur á veginum að hamlað hefur eðlilegri för, og framkvæmdagetan hefur ekki orðið eins og hugur hefur staðið til hjá þessum aldna og virðulega þm. Þessi áætlun, sem hér liggur fyrir nú, er enn ein staðfesting á því hversu óhemjulega verðbólgudraugurinn hefur leikið illa fjármagn til framkvæmda. Það væri auðvitað ánægjulegt og um það geta allir verið sammála - að hafa meira fé til ráðstöfunar. En þá verða menn að þora að horfast í augu við þann vanda að fást við það að tryggja aukið fjármagn. Hins vegar er á það að líta að margt stjórnleysi hér á landi hefur stuðlað að þessari þróun og ekki síst nú seinast t.d. vörugjaldið sem kemur afar illa fram í framkvæmdum við vegagerð og öllum vélum. Ég hef hér gamalt yfirlit - það er nú orðið allgamalt - frá Vegagerð ríkisins um vélakost Vegagerðar ríkisins, og sýnir það að hún er heldur fátæklega búin að vélakosti og hefði betur mátt gera um mörg ár hjá mörgum ríkisstjórnum. en samkv. áætluninni 1973 greiðir hún fyrir leiguvélar 536 millj. kr., en notar eigin tæki fyrir 207 millj. kr. Og í þessari áætlun núna er reiknað með 20 millj. kr. fjármagni til að kaupa vinnuvélar. Það er andvirði lítillar jarðýtu. Meira að segja kunningi minn, bóndi sem býr í kjördæmi hv. 1. þm. Suðurl., var að kaupa jarðýtu ekki fyrir alllöngu og ætlar að vinna fyrir Vegagerðina. Sú jarðýta kostaði tæpar 40 millj. kr. Þetta er ungur, duglegur piltur og er búinn að vinna fyrir Vegagerðina með jarðýtu undanfarin ár og hefur gert það bara gott, eins og sagt er, - röskur, duglegur maður og vinnur vel og mikið. Þess vegna finnst mér 20 millj. kr. í þágu Vegagerðarinnar mjög lítið fjármagn og enn minna ef við ætlum að hafa óbreytta upphæð næstu 4 árin, 20 millj. á ári. Og svo segjum við þessum mönnum að spjara sig, og margt gott hafa þeir gert, en það er ekkert hægt að gera tækjalaus í þessu efni, hvort sem um er að ræða vegagerðarmenn undir stjórn hins ágæta vegamálastjóra eða einstaklinga sem ekki hafa góð tæki. Við verðum því að tryggja það, að Vegagerð ríkisins hafi sómasamlegan tækjakost, og tryggja meira fjármagn til endurnýjunar, annað gengur ekki. Það er einn þátturinn í því að tryggja meiri framkvæmdir þegar fjármagn er lítið til ráðstöfunar, að verk gangi vel, og ekki svo lítill þáttur í nútímatækni. Þegar við krefjumst þess að vegagerð sé góð og lagt næstum yfir eða gegnum hvað sem vera skal, þá hljótum við að vera okkur þess meðvitandi að góð tæki eru forsenda slíkrar vegagerðar. En vonbrigðin eru mikil með þessa áætlun eins og raunar hina síðustu sem við höfum. Það er sagt að ríkissjóður sé févana. Það er sagt að það vanti tekjur. Hins vegar er öllum það ljóst, er fá sér bíl, að bíllinn er orðinn rándýr og að mínu mati allt of dýr. Það hefur aldrei farið fram bein könnun á því meðal þm. hvort þeir vilji lækka bílinn og hækka bensínið. Ég er þó í þeim hópi sem vill hafa bílinn ódýrari, en bensínið hærra, og þá eru menn frjálsir að eyðslu. Það hefur verið mikið rætt um það hér að illa horfði með hlutfallið á milli hraðbrauta, þjóðbrauta og landsbrauta og við, sem værum þéttbýlismenn, þyrftum verulegan hluta af lausu fjármagni. Nú geta allir reiknað það út og sett í hlutfall sjálfir ef þeir vilja. Ég hef gert það mér til dundurs. Þegar ég fór að bera þetta nákvæmlega saman var það ekki svo afleit þróun. Hún er ekkert geigvænleg. Hún er eilítið upp á við 1975, 1976 og 1977, en svo aftur niður á við. Það er ósköp eðlilegt ef við berum þetta saman. Það eru sérstök verkefni, sem miklu fjármagni hefur verið ráðstafað í, til þess að takast á við lágmarksvanda sem varð að leysa hér, stórátak í vegagerð, hraðbrautagerð við þéttbýlið. Nú er komið svo að eftir talningu eru hraðbrautir víða á landinu og blessunarlega er komið gott slitlag á veg langt austur frá Selfossi, það er byrjað að undirbúa það við Akureyri og við Blönduós og það verður gert lítils háttar á Austfjörðum. En hraðbrautir, ég hef lagt hér saman þessa flokka og gert samanburð á milli tveggja ára, en á Austfjörðum eru aðeins hraðbrautir 7.8 km. 1974 og hefur sú tala ekki breyst neitt að ráði í skýrslu vegamálastjórnar fyrir 1976, Vestfirðir með 8.2 hvort árið. 1974, 1976. Hins vegar er breyting á Suðurlandi, breyting nokkur Á Reykjanesi og lítils háttar hreyfing á hinum stöðunum. En umferðaþunginn er svo gífurlegur á vissum köflum, þar sem bílamergðin skiptir mörgum þúsundum á dag, jafnvel á annan tug þúsunda, að það er vonlaust annað en að mæta þeim þunga með hraðbrautagerð af fullkomnasta tagi. Annars fer allt í öngþveiti. Um þetta þurfa menn ekki að þrátta. Menn verða þá að flytja fólkið á milli með öðrum hætti. Og eins og hæstv. samgrh. drap á hér, þegar um 17 þús. bílar fara á sólarhring um þessa litlu brú sunnan Kópavogs, þá sjá allir menn hvers lags óhemjuþungi á sér stað á þeim vegarkafla. Það er ekkert val um að bíða lengur. Það þarf ekki nema að springi á bil eða lítils háttar óhapp eigi sér stað, þá er komin samfelld keðja af bílum hér frá Reykjavík og alveg suður í Hafnarfjörð á hálftíma eða jafnvel styttri tíma. Sjá allir að þetta er ekki hægt, að hafa þennan flöskuháls, ef svo má segja, áfram. Það verður að leysa þann vanda, en það kostar mikið, því við getum ekki lagt í svona vegaframkvæmd sem á að duga nokkur ár, hún verður að duga jafnvel í áratugi. Hún er þess eðlis. En þegar þessum lágmarksátökum er náð hér í þéttbýlinu, þá er eðlilegt, og það kemur fram í vegáætluninni, að þetta hlutfall breytist aftur dreifbýlinu í hag, og ég er því alveg samþykkur. Þá mun áreiðanlega vegarkafli í gegnum Austfirði, einhverja staði þar, og á Norðurlandi og jafnvel hér á Vesturlandi fá.sitt hraðbrautafé án nokkurrar mótspyrnu frá þéttbýlismönnum, án nokkurrar mótspyrnu eða eftirsjá. En þar sem uppbygging á vegafé kemur frá umferðinni og umferðarþunginn er mestur á ákveðnum svæðum, þá hlýtur að vera eðlilegt að byrja á hraðbrautagerð þar sem umferðarþunginn er mestur, enda hefur það oft verið staðfest hér á hv. Alþ. og hlýtur að eiga sér stað í 1–2 ár enn þá. Því miður er hæstv. ráðh. ekki við, en einn þáttur, sem fór fram úr áætluninni, var snjómokstur. Hann drap á að nýjar reglur um snjómokstur væru í athugun, en heildarhalli á vegáætlun var 333 millj. kr. og snjómokstur var stór þáttur í því, ef ég man rétt 133 millj. kr. Þetta er há tala, sumum kannske finnst að hún sé of lág, en nauðsynlegt er að fá nákvæma skiptingu um þetta og e.t.v. getum við fengið hana í n. Brúargerð fór 22 millj. fram úr áætlun, það kemur fram í grg. Það er ekki há tala, en erfitt er að hætta við brú nema sjá enda ná landi, svo það er eðlilegt að í verðbólguhreyfingu og verðhækkanahreyfingu fari það nokkuð fram úr áætlun. Heildarhreyfingin er ekki gífurlega mikil í svona mikilli veltu. En auðvitað þarf að leysa þennan vanda sem skapast hefur, þessar 330 millj. Hluta af þessum vanda er velt áfram í staðinn fyrir að takast á við að leysa hann strax. Ef menn treysta sér ekki til að gera það í þessari áætlun, þá verður ríkissjóður með öðrum hætti að bjarga þessu. Það er ekki sæmandi að velta þessum halla frá s.l. ári áfram í vegáætlun. Mér finnst það ekki sæmandi vinnubrögð. Það verður að gera sér grein fyrir því að þetta verður að leysast án þess að vera í vegáætlun mörg ár fram í tímann. Það er mikið vandamál, sem menn eiga við að etja, að skipta fjármagninu í nýja vegi og gamla vegi, og hér á bls. 24, neðst, segir: „Árlega þarf því að malbera 1366 km, en á síðasta ári voru malbornir 606 km.“ Þetta er óhæft ástand. Þetta er auðvitað óhæft ástand, og sérstaklega hlýtur þetta að vera bagalegt á vissum köflum á landinu. Og þá kemur togstreitan um það: Eiga menn að fara aðeins hægar í endurnýjun vissra vega og hafa þá sómasamlega nothæfa sem fyrir eru í landinu? Ég fæ ekki með nokkru móti séð skynsemi í því að rjúka svo hart áfram við nýbyggingu að ekki sé almennilega akfært á þeim vegum sem fyrir eru í landinu, því það hlýtur að vera dýr tollur fyrir alla að aka á nærri óhæfum vegi og stórskemma ökutæki. Það er dýr tollur. Og ég vildi að unnt væri að fá nánari upplýsingar um þetta, hvar þetta hefur helst átt sér stað, að menn báru ekki niður eðlilega á landinu, þegar hér er tekið svona til orða. En ég tel þessa setningu einkar athyglisverða,en hún er neðst á bls. 24, eftir að fjallað hefur verið nokkuð um vegaviðhald og nokkru nánar um það efni. En ég vil ekki tefja fundinn það lengi, herra forseti, með því að fara að lesa það upp. Það geta þm. sjálfir gert. Við viljum allir fá góða vegi. Um það eru menn sammála. Menn eru hins vegar ekki reiðubúnir til að svara því eða það hefur ekki komið fram í ræðu nokkurs manns hér í kvöld hvort menn eru tilbúnir að leggja á aukna skatta í því efni. Þetta er auðvitað atriði sem þarf að fara varlega í við núverandi aðstæður, það viðurkenni ég fúslega. Ég hef þó látið þá skoðun í ljós að persónulega get ég staðið að því að hreyfa verð bílsins nokkuð niður á.við og bensínið þar með upp á við, en 1 kr. í bensinhækkun gefur ríkissjóði um eða yfir 100 millj. kr. Og ef ég man rétt er hér á einni bls. - það er hér á bls. 19 - rætt um innflutning á bílum, og sjá allir menn í hendi sér að þær gífurlegu sveiflur, sem eiga sér stað í bílainnflutningi landsmanna, eru óþolandi vinnubrögð - eru hreint óþolandi vinnubrögð, og það er miklu eðlilegra að geta haft þennan innflutning nokkuð jafnan á milli áranna. Það hlýtur að vera betra fyrir hæstv. samgrh. að geta gengið út frá eðlilegum innflutningi, segjum 7–8 þús. bílum á ári, heldur en að sjá það að eitt árið séu fluttir inn nærri 12 þús. bílar og svo komi annað ár á eftir með undir 4 þús. bilum. Meðalverð á góðum bíl í dag er um 11/2 mjllj. kr., jafnvel fast að 2 millj. kr. núna eftir aukaálögur. Það verður mönnum ofviða að kaupa bíl með þessum hætti og þegar víxilvextir eru orðnir svo háir sem raun ber vitni. En ríkissjóður fær mikið í aðra hönd frá bílnum, verulega mikið fjármagn, og bíllinn er ómissandi hverri fjölskyldu á landinu, enda er bilaeign landsmanna orðin slík að liðlega koma rétt 4 persónur á bil. Það er hlutur sem hver fjölskylda vill eiga og á að vera fært að eiga, en svo á að vera frjálst að nota hann og frjálst að eyða bensíni samkv. eigin geðþótta. Sumir munu segja að það komi illa við dreifbýlismenn að hafa bensínið dýrara. Það kann vel að vera að vissu marki. En menn eru þá frjálsir að því hversu mikið þeir vilja aka að óþörfu. En þéttbýlismenn eru allgjarnir á það um helgar að fara alls konar ferðir sem sumir mundu flokka undir óþarfa ferðir og jafnvel átroðning í því efni, en gæfu hins vegar ríkissjóði eða Vegasjóði í þessu tilfelli mikið laust fé. Það hefur komið hér fram allhörð gagnrýni frá stjórnarandstöðunni á þessa þáltill., og ég vil taka undir margt sem sagt hefur verið í því efni. Óeðlileg rýrnun framkvæmda á sér hér stað bæði í ár og á s.l. ári. Hún er óeðlileg, og hún er ekki í samræmi við aðra þróun í þjóðfélaginu, alls ekki. Það getur vel verið að ýmsum finnist að sé vel mögulegt að draga úr miklum framkvæmdum í vegakerfi landsmanna. En þá þyrfti að skipta upp nánar en hér er gert og gera sér betur grein fyrir því, en til þess gefst ekki nokkur kostur. Hæstv. ráðh. sá sig knúinn til þess í upphafi ræðu sinnar að afsaka það af hreinskilni að nú væri þessi áætlun svo seint á ferðinni að vart eða ekki væri verjandi. Okkur í fjvn. er gert að fara í gegnum þetta plagg og skila því sómasamlega frá okkur á svo stuttum tíma að það er naumast eða ekki hægt ef vel á að takast til, hvað sem orsakar þetta. Það var auðheyrt af orðum hæstv. ráðh. að honum leið ekki vel út af þessu og hann bauðst til að taka á sig vandkvæði í því efni. En það er ekki svona einfalt. Þetta verður að koma fyrr fram og Alþ. verður að hafa tækifæri til að fjalla nánar um þetta, sérstaklega þegar menn eru farnir að togast mjög á um skiptingu fjármagnsins og þegar slíkir annmarkar koma fram á þáltill. eins og síðasti ræðumaður drap hér á, og ég hef lýst stuðningi við skoðun hans í því efni, að þessar 500 millj. eða þessi sérstaka fjáröflun frá happdrættisfénu hlýtur að standa utan við þessa þáltill. og ekki inni í heildarfjármagninu, þó hún megi standa á síðum ályktunarinnar í sérstöku verkefni. Það er eðlilegt og sjálfsagt. En ég skildi þau lög aldrei þannig að það ætti, ef ég má orða það svo, að svína á þeim svæðum er lögin, happdrættislögin, björguðu fjármagni til. Stuðningur minn var aldrei bundinn slíku skilyrði, aldrei nokkurn tíma. Ég stóð að því í fyrra að samþ. brúna yfir Borgarfjörð. Það má deila um hvað hratt á að takast á við það mikla átak. En við verðum að horfa á aðra hluti í því sambandi, að ákveðin brú er að gefa sig eftir nærri 50 ára góða þjónustu og annar vegarspotti er líka að gefa sig eftir mikla notkun, og við verðum að velja og hafna. Ég stóð að því með hæstv. ráðh. að stuðla að því - og gerði grein fyrir atkv. mínu hér í nafnakalli - að þessi brúargerð hæfist og ég vil halda henni áfram. Hins vegar get ég líka endurskoðað það og fallist á það, ef aðstæður eru mjög þröngar eins og þessi þáltill. ber virkilega með sér, að rétt sé að fara nokkru hægar í sakirnar með þessa brú og setja þá einhverjar þungahamlanir á gömlu brýrnar til þess að mæta knýjandi þörfum annars staðar á landinu. Þetta er atriði sem við eigum að hafa svigrúm til að vinna og meta í fjvn. En gefst það svigrúm? Fáum við þessar upplýsingar vegna tímaskorts? Ég dreg það því miður í efa. Þá verður kylfa að ráða kasti. En það er kannske ekki það æskilegasta í vegamálum að slíkt eigi sér stað. Nei, því miður er margt neikvætt við þetta plagg. Sjálfsagt verður enginn ánægður, og þá er erfitt úr að ráða. Augljóst er að verðbólgudraugurinn er hér alls ráðandi og erfiðleikar því samfara, en það stafar að ýmsu leyti af stjórnleysi og ákvörðunum, sem ég gagnrýni harðlega, í verðbólguaukandi átt. því er réttmætt af okkur í stjórnarandstöðunni að gagnrýna þessa áætlun allharkalega, eins og þegar hefur komið fram.



Herra forseti. Sumir þm. stjórnarandstöðunnar hafa býsnast hér yfir þessari áætlun og farið hörðum orðum um hæstv. samgrh. fyrir að leyfa sér að leggja þvílíkt plagg fram. Hv. 5. þm. Vestf. gekk svo langt að telja það langt til jafnað hvað þessi áætlun væri slæm og hvað þetta væri ómögulegur ráðh., og er þá væntanlega að meina örlagavald sinn, fyrrv. hæstv. samgrh., Hannibal Valdimarsson, sem lagði fram hér einar þrjár áætlanir fyrr á árum. Ég get hins vegar ekki tekið undir þennan söng. Ég hef haft tækifæri til þess að fylgjast með hæstv. samgrh. undanfarið, mér er kunnugt um að þetta hefur verið þó nokkuð ströng fjáröflun hjá honum, og ég held að hann hafi sýnt talsverðan framkvæmdahug, að draga þó þetta. Það voru nefnilega engar líkur á því á tímabili, sýndist mér, að krónutalan héldist. Auðvitað rýrna framkvæmdir ákaflega að magni til. en krónutalan hangir þó í þessari áætluðu tölu og það er þó alltaf nokkuð. Það má hins vegar ekki skilja orð mín svo að mér finnist þessi þáltill. um vegáætlun neitt óskaplagg. Það er síður en svo. Ég vildi gjarnan að hún væri miklu reisulegri en mér sýnist hún vera, miklu rýmri en raun ber vitni. Hv. þm. Ragnar Arnalds taldi málið stefna í rembihnút, eins og hann orðaði það. Við verðum að hjálpast að við að leysa þennan hnút, Ragnar. Og hnúturinn er m.a. þannig til kominn að það þarf að endurskoða vegalögin, en því miður er ekki búið að gera bað. Það er ekki búið að endurskoða þau og þess vegna stöndum við frammí fyrir ýmsum vanda sem annars væri auðleystari. Við verðum að hjálpa hver öðrum til þess að bjargast eins og best gengur. Þessi flokkun í hraðbrautir, landsbrautir og þjóðbrautir er orðin ákaflega úrelt og afleit, það er rétt hjá hv. þm. Ragnari Arnalds. Vegna ummæla hér í áætluninni um að fresta beri breytingum á snjómokstursreglum til ársins 1978, þá vil ég taka fram að ég tel það óviðunandi. Mér finnst að núv. reglur séu úreltar og slæmar, og ég hefði kosið að þeim væri breytt fyrr en 1978. Hv. þm. Jón Árm. Héðinsson lýsti eftir því hvert þessir snjómoksturspeningar hefðu farið. Ég get ekki stillt mig um að fletta upp á bls. 9 í skýrslu samgrh, um framkvæmd vegáætlunar 1975. Þar kemur sem sé í ljós að kostnaður við snjómokstur á leiðinni Reykjavík til Selfoss er 121/2 millj. kr., en á Holtavörðuheiði, sem er þó allt annar og meiri fjallvegur heldur en Hellisheiði, sem tæpast kemur nú snjór á, þar var ekki varið nema 7.2 millj. í snjómokstur. Á leiðinni frá Haganesvík og til Siglufjarðar var ekki varið nema 5.3 millj. Hérna sjáum við hvað þetta eru ómögulegar reglur. Það hlýtur að vera hægt að nýta þessa peninga betur. Það hlýtur að vera hægt að verja þeim þannig að opnaðir séu þeir vegir sem þarf að opna, en ekki sé verið að skakast á auðum vegi aftur og fram í góða veðrinu með snjómoksturstæki sólarhringum saman, eins og hlýtur að vera gert hér á Hellisheiði. Ragnar Arnalds, hv. þm., talaði skynsamlega um það að auka fé til erfiðustu fjallveganna, og ég tek alveg undir þetta með honum um Holtavörðuheiðina, að þar þarf að gera myndarlegt átak. En hæstv. samgrh. taldi upp Holtavörðuheiðina einmitt sem eitt af þeim brýnustu verkefnum sem þyrfti að taka myndarlega á, og við verðum allir að hjálpast að við að verja myndarlega fé til Holtavörðuheiðar. Hins vegar voru hv. þm. Geir Gunnarsson og hv. þm. Jón Árm. Héðinsson að tala um veginn til Hafnarfjarðar. Ég hef farið hann stundum í vetur og ég hef aldrei orðið var við annað en hann væri sæmilega greiðfær. Ég fór hann seinast í fyrradag, þá var það alveg hlemmivegur. Hins vegar var Norðurárdalurinn bara drullusvað og nýlega búið að moka Holtavörðuheiðina. Þess vegna held ég að það liggi enn þá meira á því að lagfæra eitthvað þar heldur en nokkurn tíma á Hafnarfjarðarveginum.



Herra forseti. Ég skal nú ekki fara langt út í umr. um þau atriði sem hér hafa komið fram, en vil þó aðeins gefa skýringu á þeim og lýsa að mörgu leyti ánægju minni yfir þessum umr., þrátt fyrir það þó að á mig hafi verið deilt sem er nú venja hér á hv. Alþ. Það orkar oft tvímælis fyrir ráðh. hvort það er betra fyrir hann að fá lof eða last frá andstæðingum sínum. En þetta hvort tveggja fékk ég nú hjá sumum þeirra, og a.m.k. ætluðu þeir mig betri mann heldur en kæmi fram í vegáætluninni. Hvort það reynist nú skal ég ekkert um segja. Ég hef einhvern tíma orðað það svo sjálfur, að það væri allt í lagi að vera illinenni ef maður væri ekki aumingi líka. En ég ætla að byrja á því að ræða aðeins við minn gamla samstarfsfélaga, hv. 2. þm. Austurl. Það má vel vera að það muni reynast erfitt fyrir þm. Framsfl. á Austurlandi að tala fyrir þessum málum þar nú. En það gæti nú líka verið að það hafi verið erfitt fyrir þm. Framsfl. á Vesturlandi að tala fyrir sínum kjósendum þegar í Austurland voru settar yfir 200 millj. af vegáætlun sem þá var innan við 2000 millj. í heild, umfram það sem lagt var til skipta í kjördæmi, en það var eftir hlutfallinu. En þá var verið að vinna að stórum verkefnum og eðlilegt að færi mikið fé í verk eins og Skeiðarársand. Það var óhugsandi að leysa bað verk nema þm. sæju yfir málið í heild og vildu leggja það á sig. Það gerðum við alveg hiklaust, og ég segi fyrir mig að ef ég hef tapað atkv. út á það, þá sé ég ekkert eftir þeim, því þá hefði ég gjarnan viljað að þeir kjósendur hefðu haft meiri viðsýni en að raun bæri vitni um. En ég hef ekki nokkra trú á að hafa tapað nokkru atkv. út á það. Sama gerðist á sínum tíma, en það er nokkuð langt síðan, það var haustið 1960, þá var gert verulega stórt átak í vegagerð á Vesturlandi. Það var þegar vegurinn um Ólafsvíkurenni og Búlandshöfða og brúin yfir Hraunsfjörð voru gerð. Þetta voru stór átök á þeim tíma sem þá voru gerð í vegamálum á Vesturlandi, og hefur ekki verið gert neitt stórátak þar síðan þangað til núna. Þetta stafar einfaldlega af því að það er nú svo með okkur þm., þó að allir vilji illa um okkur tala, þá erum við nú skástu menn þegar á er litið og unum hver öðrum að vinna og leysa þau verkefni sem best eru og nauðsyn ber að leysa í það og það skiptið. Ég held t.d. að við munum allir hafa staðið að því á sínum tíma að láta byggja Keflavíkurveginn, bara af þeirri einföldu ástæðu að því eru takmörk sett hvað hægt er að keyra á malarvegum þegar umferðin er orðin geysilega mikil, og þá verður að breyta því yfir í varanlegt slitlag. Ég er alveg viss um, að bæði ég og hv. 2. þm. Austurl. höfum staðið að þessu og sjáum ekki eftir því og segjum bara: guði sé lof að það var gert. Og svo gerðum við meira, því að við tókum þátt í ríkisstj. þegar því var breytt og ríkissjóður látinn greiða af lánunum sem vora tekin til vegagerðarinnar, en áður hafði Vegasjóður gert það. Og það ber náttúrlega að hafa í huga, þegar menn eru að meta, bæði þm. og aðrir, hvað ríkissjóður hefur upp úr umferðinni, þá ber að meta það að ríkissjóður greiðir líka af lánunum sem hafa verið notuð til að byggja upp vegina. Sama er að segja um Austurveginn. Ég sé sannarlega ekki eftir því að hafa staðið að þeirri framkvæmd. Það er myndarleg og góð framkvæmd og umferðin á þeim vegi var orðin svo geysilega mikil að það var orðið erfitt að halda honum sem malarvegi. Hann tók auðvitað fé frá okkur hinum í viðhaldinu vegna þess að viðhaldið var orðið svo gífurlegt. Sama var einnig að segja um veginn hér um Mosfellssveitina, upp í Kollafjörð, og raunverulega er það þannig á Kjalarnesi líka og þannig mætti lengi telja. Ég er ekki að deila á neinn fyrir þetta og allra síst svo kraftmikinn dugnaðarmann eins og hv. 2. þm. Austurl. Ég held að honum finnist það ekki nema eðlilegt þegar menn spyrna í þóftu til þess að koma áfram nauðsynlegum framkvæmdum. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að hafnamálin hafa tekið til sín meira fjármagn en vegirnir hlutfallslega. En það stafar af hafnalögunum sem tóku gildi í ársbyrjun 1972, ef ég man rétt, og það hefur aldrei verið unnið meira í hafnagerð á Íslandi en á s.l. ári. En ég man það líka að þegar var verið að samþ. hér að koma á hafnargerðinni í Þorlákshöfn, þá voru ekki allir á eitt sáttir um hvernig ætti að gera það, heldur deildu menn um þetta eins og menn gera í pólitík. Þeir vita að þessi ver þennan kantinn og hinn er að slá upp veilunum á hinum kantinum. Og þetta er ekki nema það mannlega og eðlilega. Það hefur glatt mig stórkostlega í þessum umr. að finna hvað hv. þm. eru samstæðir um það sem nauðsyn ber til að auka fé til vegagerðar í landinu. Þetta gleður mig ekki hvað síst þar sem fyrir nokkrum dögum, næstum því að segja, einni eða tveimur vikum, þegar ríkisstj. lagði fram frv. sitt um efnahagsaðgerðir, var eitt af því sem fulltrúar, eins og er kallað, bæði Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins deildu harðast á ríkisstj. fyrir, stóðu sameiginlega að, það var að auka fjármuni til vegagerðar. Ég ætla ekkert að fara að afsaka mig fyrir það hvað þessi áætlun er seint á ferð, en hún er tengd þeirri ákvörðun sem þá var tekin, því með efnahagslögunum var ákveðið að skyldusparnaðurinn, sem er um 300 millj., skyldi ganga til vegagerðar í landinu. Það var ekki fyrr en búið var að ákveða það að hægt var að stimpla þá tölu inn á vegáætlun. En þá kom bara þetta: Bjargráðin voru þau að draga úr vegaframkvæmdum í landinu. Og ég gleðst því yfir að heyra alla þá hv. þm., sem hér hafa talað, hvar í flokki sem þeir eru, heyra þá taka undir það að réttmætt sé að auka við fjárveitingu til vegagerðar, en ekki að draga úr vegaframkvæmdum. Ég held því fram, og ég er alveg viss um að ég hef þar rök að mæla, að betri vegir í landinu er einn þáttur í gjaldeyrissparnaði okkar. Við þurfum minna viðhald á bílunum en að öðrum kosti, og við eyðum minna en við gerum núna, svo slæma vegi sem við búum við, og bensín og olía eru þau efni sem við flytjum mest inn af nú. Þess vegna er ég alveg sannfærður um að hér er um beinan gjaldeyrissparnað að ræða fyrir þjóðina ef við getum bætt vegina. Það, sem ég vil svo segja í sambandi við þetta og ég gleðst yfir og er mér miklu meira virði heldur en hitt sem hefur verið sagt og menn hafa verið að atyrða mig fyrir því það eru smámunir, - það, sem ég vil segja, er að það er alveg nauðsynlegt, eins og ég kom að í dag, að endurskoða tekjuöflun til vegagerðarinnar. Ég tek undir það með hv. 2. þm. Austurl. og þeim öðrum sem hér hafa talað, að brýna nauðsyn ber til þess arna. Ég mun reyna að verða til þess að það dragist ekki, Vinur minn, hv. 5. þm. Vestf., vildi nú losna við mig úr ráðherrastólnum. En rétt áður en ég fór úr fjármálaráðherrastólnum tryggði ég þeim vestfirðingum happdrættisfé í Djúpveginn, og hann reiknaði með að ég mundi gera eitthvað svipað áður en ég færi úr ráðherrastól næst. Það var bara þess háttar sem ég reiknaði með frá hans hendi. En það bíður þess tíma þegar þar að kemur, og ég held að það hafi enginn löngun til þess að vera eilífur augnakarl í ráðherrastóli. En út af því, sem hefur verið talað um skiptingu hér á milli hraðbrauta og þjóðbrauta, þá er það í beinu sambandi við það, sem ég tel alveg rétt fram tekið, að vegalögin, eins og þau eru núna, og skiptingin þar er orðin úrelt. Þess vegna ber brýna nauðsyn til þess að vinna að því að setja ný vegalög þar sem við byggjum þetta upp með öðrum hætti en við gerum núna með skiptingu á milli hraðbrauta og þjóðbrauta, sem er ekkert annað en það að þjóðbrautirnar, sem við vorum að fást við áður, þær eru komnar í hraðbrautaflokk af sjálfu sér. Það hefur ekkert breyst nema að það eru orðnir svo margir bílar sem fara eftir þeim. Nú er t.d. þjóðbraut komin langt fram allan Norðurárdal, það er komið í hraðbrautaflokk, var áður í þjóðbrautaflokki og hefur ekkert breyst við þetta, nema viðhaldið er orðið enn þá verra og enn þá verra að fást við þetta. Hins vegar þegar kemur á Holtavörðuheiðina, þá dettur vegurinn niður í þjóðbrautaflokk. Svo þegar aftur er komið norður fyrir, þá kemur á ný hraðbrautaflokkur. Þetta er það sem mér finnst alveg ómögulegt. Mér finnst að þessi aðalhringur þurfi að vera einn og hinn sami og það sé ómögulegt að hugsa sér að taka þetta svona í hnútum, og það gerir það að verkum að það er erfitt að skipta þessu. Ef við víkjum að Holtavörðuheiðinni, sem er mikil og merkileg, þá er ég alveg undrandi á því að ágætir hv. þm., sem hafa orðið að fara yfir Holtavörðuheiðina, skuli hafa gleymt henni eins og þeir hafa gert. Mér er nú næst að halda það að ég muni það rétt, að það, sem hafi þó verið gert af vegabótum á Holtavörðuheiði, hafi fyrst og fremst verið framlag þm. Vesturl. Það hafa fyrst og fremst verið þeir sem hafa beitt sér fyrir þessu, og ég er alveg viss um að mitt minni brestur þar ekki. Ég hef ekki orðið var við að þið, hv. þm. Norðurl., hafið t.d. lagt fé af Norðurlandsáætlun í Holtavörðuheiði. Ef ég fer þar með rangt mál, þá bið ég afsökunar, því ég veit ekki betur. Það hefur þá verið á þessu eða s.l. ári, en ég man nú ekki eftir því. Hitt er annað mál, að mér er fullkomlega ljóst að á Holtavörðuheiðinni er einn af þeim vegum sem verður að endurbyggja. Það verður ekki komist hjá því. Og þá vil ég um leið segja í sambandi við það, sem hv. 4. þm. Norðurl. v., Eyjólfur Konráð, vék að út af happdrættislánunum, að auðvitað ætlast enginn til þess að við förum að stinga þessu á okkur eða koma því ekki til skila. Ég sé hér t.d. í gamalli vegáætlun, og þannig er hugsunin að setja þetta upp þegar vegáætluninni verður skipt í fjvn., þar sé ég t.d. að það er til hraðbrauta ákveðin tala, svo kemur önnur tala í sama dálki: til hraðbrauta, lán frá Alþjóðabankanum. Ég hef hugsað mér að uppsetningin yrði þannig að það kæmi fram hvað væri af happdrættisfé í þessu og hinu almenna, og þannig held ég að við séum ekki í neinum vandræðum með það. Hitt er mér alveg ljóst, að við náum ekki eins miklu í vegagerðinni í landinu almennt núna eins og við vildum vera láta vegna þeirra efnahagserfiðleika sem við eigum í og reynum að halda aftur af okkur. Ég segi fyrir mig, ég hefði viljað fá að setja meira út af happdrættisskuldabréfum, en til þessa hefur ekki fengist samþykkt fyrir því. En m.a. tókst að fá skyldusparnaðinn niður í sambandi við efnahagsráðstafanirnar inn í vegamálin af því að ráðamenn og þeir, sem um fjölluðu, töldu að það væri þó betra að fara þá leið heldur en að bæta núna ofan á happdrættisútgáfu. Við vitum að það hafa verið gerð mikil hróp að því máli núna þessar síðustu vikur, og auðvitað vildum við gæta hófs í þeim efnum. En það er afskaplega fjarri mér að láta mér detta það í hug að þetta komi ekki til skila, og það er líka afar fjarri mér að láta mér detta það í hug að vegir eins og á Holtavörðuheiði verði ekki til meðferðar í sambandi við þessa vegáætlun. Og það er sama um suður- og austurhlutann, allt þetta tel ég að við verðum að taka inn í þetta dæmi að því leyti sem við getum nú. Og það er ekki af því að okkur skorti löngunina, heldur að við verðum að haga okkur eftir þeim kringumstæðum sem þjóð okkar býr nú við í efnahagsmálum, þó að ég telji hins vegar, eins og ég sagði áðan, að það sé bæði gjaldeyrissparnaður og á margan hátt hagur að því að gera samgöngur á landi betri. Út af því, sem hv. 1. landsk. þm., Jón Árm. Héðinsson sagði um okkar ágætu Borgarfjarðarbrú, sem er einn af þessum skemmtilegu hlutum í lífinu, meira að segja er hún svo kröftug að snjall teiknari, Sigmund, teiknaði mig í brú, og það hef ég aldrei getað gert á ævinni, hef nefnilega aldrei verið neinn íþróttamaður og get aldrei fengið mynd af mér sem þessa því það er ómögulegt að hafa hana í raunveruleikanum, en þetta er út af fyrir sig ekki nema gott, - en út af því, sem hv. 1. landsk. sagði, hann talaði um þessi mál með rólegheitum og vinsemd, þá vil ég segja það, að um Borgarfjarðarhérað og Vesturland, sunnanvert Snæfellsnes og raunverulega Vestur-Húnavatnssýslu, og meira en það, alla leið að Akureyri og Húsavík, þessa leið fara þungaflutningabílar og það er ómögulegt að takmarka þungann á þessari brú af þeirri ástæðu. T.d. Borgarfjarðarhérað og þetta vestursvæði, það hefur ekki neinar aðrar samgöngur, það hefur ekkert flug og það hefur engin skip, svo að þess vegna fara flutningarnir þarna fram, og þýðir ekki að reikna með því að það sé hægt að takmarka þá, því það er óframkvæmanlegt. Eins og ég sagði í dag, það sem ég óttast nú mest, af því að það verður að gæta hófsemi í þessu, er að það verði of lengi á leiðinni nema forsjónin verði okkur hliðholl. Það er líka eitt sem kom fram í ræðu hv. 1. landsk. þm. sem mér finnst athyglisvert og megi mjög athuga. Og það er ekki langt síðan við ræddum þetta, við hæstv. fjmrh., að lækka leyfisgjaldið, en færa það aftur yfir á bensínið. Þetta er atriði sem kemur mjög til greina og ber að athuga. Og við vorum báðir sammála um að þetta ætti að gera. í ár getum við ekki gert þetta, þannig að það gæti ekki tekið gildi fyrr en við næstu áramót, vegna þess að ríkissjóður fær leyfisgjaldið í sinn vasa núna. Og svo er annað sem við þurfum að athuga, það eru áhrifin á blessaða vísitöluna sem hefur oft reynst okkur erfið. Ég er ekki alveg viss um hvort er óhagstæðara, leyfisgjaldið eða bensínið. Það er a.m.k. svo langt síðan ég hef látið skoða það að ég þori ekki að segja um það. En þetta er atriði sem ég tel að eigi að kanna. Þá er það minn ágæti vinur, þessi sem vill láta mig fara úr ráðherrastól ef ég geri eitthvað fyrir hann í leiðinni, hv. 5. þm. Vestf. Hann var að tala um að við værum ekki miklir byggðastefnumenn og annað þess háttar og ekkert hefðum við gert í þá átt, allt hefði þetta verið öfugt. Var það nú alveg öfugt þegar við vorum að breyta þéttbýlisvegafénu úr 10% í 25%? Var það andstætt byggðastefnu? Hverjir njóta þess? Eru það ekki kauptún og kaupstaðir úti á landsbyggðinni? Þegar var verið að koma því í framkvæmd með lögum, þá var það álit þeirra, sem voru andstæðir því, að þetta væri óhagstætt þeim hér á þéttbýlasta kjarnanum. Þessu finnst mér hv. þm. hafa gleymt. Ég minni einnig á sýslusjóðsvegina. Við höfum gert nokkurt átak í að breyta þessu þó að mér sé ljóst að betur má ef duga skal. Og raunverulega er það nú alltaf svo að sem betur fer tæmum við ekki allt. Og þegar við, sem nú erum á þingi, hættum, þá verður sjálfsagt nóg handa þeim sem á eftir koma, jafnvel þó þeir séu röskir. Þetta hefur þó gengið í þessa átt. Og þetta aftur með hraðbrautir og þjóðbrautir, það er engin breyting annað en það, að þjóðbrautirnar hafa bara komist í hraðbrautaflokkinn. Það, sem við aftur þurfum að gera, er að koma þessu inn sem heildarmáli, og ég vonast til að þeir ágætu menn, sem ég hef nú fengið til þess að sitja í n. og vinna að endurskoðun á vegalögum, þeir komi sér saman um heildarstefnu, verði ekki of miklir smámunamenn og reyni að elta uppi hvern einasta skika, heldur finni stóru línurnar í þessu, því að þeir verða líka að gera sér grein fyrir því að með þeim hætti er ekki verið að slá hinar smærri brautir út, heldur koma þær bara eftir öðrum leiðum og gera okkur málið auðveldara heldur en að öðrum kosti hefði orðið. Nú skal ég, herra forseti, ekki orðlengja þetta frekar. Ég hef gert grein fyrir þessu máli eins og það sýnist frá mínum bæjardyrum séð, og mín gleði er mest yfir því að heyra almennan áhuga fyrir að auka fé til vegamála í landinu. Ég vona að okkur takist að finna sameiginlega leið til þess að gera þetta, og ég vona líka að okkur takist að endurskoða vegalögin til þess að bæði við, sem sitjum á þingi þetta kjörtímabil, og þeir, sem á eftir koma, geti notið þess að vinna að framkvæmd þessara mála við betri skilyrði heldur en nú er, vegna þess að lögin, sem við búum nú við, voru ágæt að okkar dómi, ég held við höfum allir fylgt þeim þegar þau voru sett. En þróunin hefur breytt þessu, og auðvitað eigum við ekki að vera þannig að við eigum að loka okkur inni í því sem við gerðum einhvern tíma, heldur eigum við bara að fylgjast með þróuninni og sjá hana fyrir og helst að reyna að leggja brautir sem standast þróunina og það sem fram undan er. Og það er ég líka viss um að við viljum allir gera.



Herra forseti. Ég skal reyna að vera stuttorður af því að það er liðið langt á kvöld. Það var aðallega eitt atriði, sem kom fram í ræðu hæstv. ráðh., sem varð þess valdandi að ég kvaddi mér hljóðs, af því að ég tel að það sé mjög nauðsynlegt að leiðrétta þann misskilning sem mér fannst koma þar fram hjá honum. En þessi misskilningur hefur heyrst stundum áður. Það kom fram hjá hæstv. ráðh. að hann taldi að það væri nú kannske ekki mjög mikið við það að athuga þó að eitthvað hallaði á okkur austfirðinga í skiptingu vegafjárins núna þar sem við fengjum ekkert af hraðbrautafénu, en um helmingur stofnframkvæmdafjárins fer til hraðbrauta, vegna þess að áður hefðum við fengið stóran hlut og meiri hlut en aðrir, og var þá greinilegt að hann átti við fjárveitingar til framkvæmdanna á Skeiðarársandi. Hér er auðvitað um grundvallarmisskilning að ræða. Það er ekki með neinu móti hægt að telja þær framkvæmdir, sem gerðar voru á Skeiðarársandi, vegaframkvæmdamál fyrir Austurland sérstaklega. Þessu máli var stillt þannig af nær öllum sem þar komu nærri, að þetta ætti að teljast sérstök þjóðargjöf í tilefni hins mikla afmælis byggðar í landinu, og mér er nær að halda að allir hafi verið á einu máli um að þessi framkvæmd væri þess eðlis að það væri ekki hægt að flokka hana undir eitt eða neitt kjördæmi. Það verður því ekki afsökuð nein misskipting núna á vegafénu með því að það fé, sem gekk til Skeiðarársandsframkvæmdanna, hafi verið sérstaklega fjárveiting til austfirðinga. Ég vil líka geta þess í leiðinni að ef maður tekur vegalengdina frá miðstöðinni hér í Reykjavík til míns heimastaðar í Neskaupstað, þá er nákvæmlega upp á km jafnlangt að fara norður fyrir land eins og suður fyrir land, og líklega býr meiri hl. austfirðinga þannig að það er síður en svo að hér sé um neitt styttri leið að ræða. En vissulega er vegagerðin yfir Skeiðarársand þýðingarmikil, einkum fyrir suðurhluta okkar kjördæmis. En þetta var auðvitað liður í því að koma á hringvegi um landið sem hafði mjög almenna þýðingu fyrir ferðamál í landinu og fyrir landsmenn alla, og er auðvitað mjög óréttmætt að ætla að fara að flokka þetta sérstaklega til fjárveitinga til Austurlands. Ég álít að það sé alveg nauðsynlegt að hæstv. ráðh. átti sig fyllilega á þessu og beri ekki neinu slíku við, vegna þess að það er óréttmætt og yrði þá til þess að hallað yrði verulega á okkur austfirðinga í skiptingu vegafjár ef þannig yrði hugsað. En svo voru það nokkur önnur atriði sem komu fram hjá hæstv. ráðh. sem vöktu nokkuð athygli mína. Ég gat ekki heyrt að hann tæki hér neitt, nema með óbeinum orðum, undir þær ábendingar sem hér höfðu komið fram hjá mörgum þm. um að það þyrfti beinlínis að gera ráð fyrir meira framkvæmdafé til vegagerðar í landinu og það yrði að afla meira fjár í þessu skyni, annaðhvort með því að auka tekjur vegasjóðs eða afla frekari lána. Hann sagði að vísu að þessar raddir gleddu sig og hann væri ánægður að heyra þær o.s.frv., en frekari undirtektir komu ekki. Spurningin er sú, hvort hann vill snúast í því að reyna að fá hér fram breytingar eða hvort hann telur að það sé ekki kleift, vegna þess að það er auðvitað það stóra í þessu máli: Er hægt að breyta þessari áætlun þannig að hér verði meira til skiptanna, meira til framkvæmda í heild? Mér er alveg ljóst að það er ekki hægt að komast út úr þessum vanda með öðrum hætti en að hafa meira fé, þó að ég álíti það að það sé hægt að skipta fénu á réttlátari hátt en gert er ráð fyrir í þessum tillögum. Þá var annað atriði, og það var það að ég gat ekki heyrt það á máli hæstv. ráðh. að hann svaraði því á eðlilegan hátt að nauðsynlegt væri að breyta þessari áætlun þannig að það kæmi skýrt fram í henni að 2/3 af þeim 500 millj. kr., sem á að afla með happdrættislánaaðferðinni, gengju til Norðurvegar, frá Reykjavík til Akureyrar, og 1/3 ætti að ganga til Austurvegar, frá Reykjavík um Suðurland til Austurlands. Ég vil benda hæstv. ráðh. á það, að jafnvel þó að hann vilji skýra till. sinar á þann veg að segja að það sé gert ráð fyrir því að þessir 2/3 hlutar af þessum 500 millj. gangi til Norðurvegar í gegnum hraðbrautaféð sem áætlað er á leiðina hér frá Reykjavík til Akureyrar, þá dugir þessi skýring ekki um Austurveg. Samkvæmt þeirri skiptingu, sem liggur fyrir hér og er gildandi vegáætlun, þar sem skipt er hraðbrautafé upp á 1081 millj., eins og er í till. núna, þá er í Suðurlandsveg skipt 65 millj. kr. og um aðra fjárveitingu er ekki að ræða í þessa braut, ekki af þessu fé. Það vantar a.m.k. algjörlega þann hlutann af þessu fé sem á að fara til okkar á Austurlandi, nema það eigi að fara þannig að því að segja bara: Gamla upphæðin sem fór áður til Austurlandskjördæmis, í þjóðvegi þar og í landsbrautir þar, það er innifalið í þeirri upphæð og það á bara að minnka við okkur á því sviði. Ekki vil ég nú trúa því að hæstv. ráðh. detti slíkt í hug. Það er alveg ljóst að áætlunin fær ekki staðist með neinum hætti gagnvart Austurvegi og verður að taka breytingum. En ég held að það verði að breyta henni líka gagnvart Norðurvegi, vegna þess að það hefur alltaf verið reiknað með því að þetta fé kæmi umfram aðrar fjárveitingar, en gengi ekki inn í almennar fjárveitingar til vegagerðar sem hafi verið reiknað með að meira eða minna leyti áður. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. frekar, en verð að segja það, að þó að hæstv. ráðh. minnist á það að hann hafi fengið í sambandi við efnahagsráðstafanir ríkisstj. nú nýlega nokkuð aukið fé til vegamála, eitthvað yfir 300 millj., þá er alveg augljóst að því fé, sem þar kemur, hefur öllu verið varið einvörðungu til þess að hækka stjórnun vegamála og til þess að hækka viðhald á vegum. En því hefur ekki verið varið samkvæmt till. til nýbygginga vega. Um það er ekki að ræða. Ég sem sagt ítreka bara svo fyrri óskir mínar um að hæstv. ráðh. veiti því nú frekari athygli sem við höfum hér sagt um þessi mál og skiptir hér mestu máli. Ég hef aldrei tekið undir neinar deilur á hann út af því að hann hafi barist fyrir því að fá fram merkilega framkvæmd í vegamálum í sínu kjördæmi, þ.e.a.s. að koma á þessari margumtöluðu brú. Ég skil það mætavel að hann hefur barist fyrir því máli. Mér dettur ekki í hug að deila á hann fyrir það á nokkurn hátt. En hitt vil ég ekki ætla honum, að slík framkvæmd eigi að verða til þess að taka fé af þeim sem minnst hafa fyrir og hafa greinilega dregist aftur úr, af því að um það verður ekki deilt að t.d. þeir aðilar, sem ég hef verið að benda hér á, hafa dregist aftur úr og áður gefin loforð við þá hafa ekki verið efnd.



Herra forseti, Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 502 till. til þál. um skiptingu Byggingarsjóðs ríkisins eftir kjördæmum. Hún er svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta fara fram athugun á því hvort ekki sé tímabært og réttmætt að breyta lögunum um Húsnæðismálastofnun ríkisins, nr. 30 frá 1970, þannig að á árlegum lánveitingum Byggingarsjóðs ríkisins verði a.m.k. að hluta skipt á milli kjördæma samkv. ákvörðun Alþ., svo sem gert er með Vegasjóð“. Undanfarin ár hefur þróunin orðið sú að mestur hluti nýrra íbúðarhúsa hefur risið á höfuðborgarsvæðinu. Þessi þróun tók stökk með samningum ríkisins og verkalýðshreyfingarinnar um framkvæmdir í Breiðholti. Þessar framkvæmdir voru fjármagnaðar að verulegu leyti af Byggingarsjóði ríkisins. Byggingarsjóði var gert að skyldu að greiða 80% af kostnaði við 1000 íbúðir á móti 20% frá kaupanda, og við leiguíbúðirnar 250 þurfti Reykjavíkurborg einungis að greiða 20%, en reiknaði gatnagerðargjöldin upp í það. Byggingarsjóður varð að taka á síg þessa skyldu án þess að honum væri útvegað aukafjármagn í þessu skyni og kom það að sjálfsögðu niður á þjónustu við einstaklinga og byggingarfélög. Einkum var þetta áberandi á landsbyggðinni þar sem þjóðfélagsþróunin hefur verið sú að fólki hefur þótt öruggara að festa fé sitt í íbúðarhúsnæði á Reykjavíkursvæðinu en annars staðar á landinu, hvað þá að geyma það í bönkum. Þegar byggðastefnan ruddi sér til rúms voru sett lög um byggingu 1000 leiguíbúða á vegum sveitarfélaga í dreifbýli, nr. 59 rá 1973, en þessar 1000 leiguíbúðir var heimilað að reisa á næstu 5 árum, þ.e.a.s. árunum 1974–1973. Lögin voru orðuð þannig, að heimilt væri að lána 80%, í stað þess að í reglugerðinni um Breiðholtsíbúðirnar sagði: „Skylt er að lána 80%“. Ekki var Byggingarsjóði útvegað aukafjármagn vegna leiguíbúðarframkvæmdanna fremur en vegna Breiðholtsframkvæmdanna. Leiguíbúðirnar hafa vegna orðalags reglugerðar ekki orðið forgangsframkvæmdir, svo sem var um Breiðholtsframkvæmdir, heldur verið látnar sitja á hakanum. Það kom strax í ljós að þörfin fyrir þessar leiguíbúðir var mjög brýn. Samkv. ársskýrslu Húsnæðismálastofnunar 1974 höfðu þá borist 1454 umsóknir um þessar 1000 íbúðir. Hér í þessum ræðustól hafa verið talin fram margvísleg rök fyrir nauðsyn þess að byggja þessar leiguíbúðir. Ungt fólk, sem er að stofna heimili, hefur oft ekki fjármagn til þess að koma sér upp þaki yfir höfuðið strax við heimilisstofnun. Aðkomufólk, sem sveitarfélögum er nauðsyn á að fá til tímabundinna eða framtíðarstarfa, þarf að eiga kost á húsnæði. Leiguhúsnæðisleysið hefur haft það í för með sér að fjöldi ungmenna hefur farið suður fremur en að ílendast í heimabyggðum, og fjöldi manna, sem áhuga hefur haft á störfum úti á landi, hefur ekki lagt í það að taka sér þar bólfestu vegna þess að hentugt leiguhúsnæði hefur ekki staðið til boða meðan viðkomendur hafa verið að byggja yfir sig eða að ákveða sig hvort þeir ættu að leggja í það að búa sitt framtíðarheimili þar. Jafnframt þurfti að gera sveitarfélögum kleift að selja eitthvað af þessum íbúðum þegar svona stendur á. En því er verið að kippa í lag núna með lagasetningu hér á Alþ. um Húsnæðismálastofnun, svo sem öllum er kunnugt. Vegna þess, hve ásóknin í leiguíbúðir var mikil, upphófust deilur á milli forráðamanna sveitarfélaga og landshlutasamtaka og Húsnæðismálastofnunar um skiptingu þessara 1000 íbúða milli sveitarfélaganna. Það er enda augljóst, að í verðbólguþjóðfélagi eins og við lífum í er dýrt að þurfa að bíða í árabil eftir því að fá byggingarleyfi. Árin 1974 og 1975 voru samþ.lán vegna byggingar um 200 leiguíbúða og sveitarfélögum auk þess heimilað að hefja byggingu 81 íbúðar á eigin kostnað án þess að gefin væru fyrirheit um greiðslu eða greiðslufyrirkomulag á hluta ríkisins. Nú er búið að samþ. lán vegna þessarar 81 íbúðar, en það eru óafgreiddar 393 umsóknir frá fyrra ári um leiguíbúðir. Fyrirheitin um leiguíbúðirnar 1000 munu hafa það í för með sér að heldur hefur dregið úr fjölda umsókna einstaklinga í dreifbýlinu um íbúðarlán á meðan umsóknum á höfuðborgarsvæðinu fjölgar stöðugt. Þetta er mjög ískyggileg þróun. Húsnæðismálastofnunin úthlutaði seint í mars öðrum hluta lána til þeirra sem fengu byrjunarlán 1. sept. 1975. Úthlutað var 139 millj. 670 þús. kr. Þar af fóru til íbúða í Reykjavík og á Reykjanesi 123 millj. 760 þús., en í hlut allra annarra landsmanna komu aðeins 15 millj. 910 þús. Þessa þróun verður að stöðva. Ég tel að eðlilegt sé að Alþ. láti þetta mál til sín taka og hafi hönd í bagga með skiptingu fjármagnsins eftir kjördæmum. Jafnframt virðist vel geta komið til greina að veita hærri lán til bygginga á þeim landssvæðum þar sem sannarlega er dýrara að byggja, bæði vegna veðráttu og flutningskostnaðar og annarra orsaka, og þetta getur enn fremur verið mikilvægur þáttur í byggðastefnu. Ég gat um eitt tilvik þar sem fjármagnsstraumurinn til höfuðborgarsvæðisins kemur skýrt í ljós. Í ársskýrslu Húsnæðismálastofnunar 1974 er skrá um A-, B-, D-, E- og F-lán útborguð úr veðdeild á árunum 1955–1974. Þar kemur í ljós að lán hafa verið veitt út á 21 567 íbúðir, þar af 15 395 í Reykjavík og á Reykjanesi, en á landsbyggðinni 6172. Hluti Reykjavíkur og Reykjaness í heildarfjármagninu var þá 74.3%. Auk þess eru hér í Reykjavík flestir þeir lífeyrissjóðir sem einhvers eru megnugir, og hér er enn fremur sérstök lánastofnun sem eingöngu mun lána til íbúðarhúsa, þ.e. til íbúðarkaupa eða byggingar, þ.e. Sparisjóður Reykjavíkur. Ég tel óhjákvæmilegt að stöðva þessa þróun. Á þinginu í fyrra leyfði ég mér að flytja þáltill. um jafnrétti sveitarfélaga í dreifbýli og Reykjavíkur í húsnæðismálum. Þar lagði ég til að lánafyrirgreiðsla til leiguíbúðanna yrði jafnhagkvæm og sjálfvirk og var um Breiðholtsframkvæmdirnar. Allshn. Sþ. vísaði till. til Húsnæðismálastofnunar til umsagnar, og Húsnæðismálastofnun lagði til að till. yrði send n. sem starfar og starfað hefur lengi að endurskoðun húsnæðismálalöggjafar. Félmn. Ed. hefur nú tekið upp þetta skylduákvæði, sem var meginmál þessarar till., og komið því inn í breyt. á l. um Húsnæðismálastofnun og málið er farsællega leyst. Kann ég henni bestu þakkir fyrir. Húsnæðismálastjórn er vel skipuð. Hún er starfandi hér í Reykjavík og skipuð reykvíkingum, en okkur dreifbýlingum þykir nú stundum sem við eigum þar of fáa formælendur. Ég tel óhjákvæmilegt að við kjörnir fulltrúar þjóðarinnar hér á Alþ. látum þetta mál til okkar taka vegna þess að við svo búið má ekki standa. Við verðum að hafa með einhverjum hætti hönd í bagga með skiptingu fjármagnsins, svo sem er t.d. um vegáætlun, og við ættum að hafa þá þekkingu á staðháttum að við værum betur til þess fallnir en embættismenn kerfisins. Þá gefst færi á þjóðfélagslegri skýringu sem óhjákvæmilegt er að koma á fót. Það er þýðingarlaust að byggja upp atvinnufyrirtæki úti í dreifbýlinu, fyrirtæki sem bera uppi þjóðarbúið, byggja skóla, heilbrigðis- og menningaraðstöðu, en láta svo húsnæðismálaþáttinn lenda í ólestri, þróunin á þar að stefna í aðra átt. Landshlutasamtök sveitarfélaga hafa bent á nauðsyn þessarar skýringar, m.a. á fundi á Ísafirði í fyrra, þar sem þau töldu óhjákvæmilegt að veita örvunarlán, þar sem þörfin væri brýnust. Þessi stýring gæti verið með ýmsu móti, bæði forgangur einstakra framkvæmda og einnig væri hugsanlegt og raunar réttmætt að veita mishá lán eftir landssvæðum. Það er kunnara en frá þurfi að segja að það er miklu dýrara að byggja í dreifbýlinu heldur en hér, bæði vegna mikils flutningskostnaðar, miklu lengri byggingartíma þar sem vegna veðráttu er ekki hægt að steypa nema um þriðjung ársins fyrir vestan, norðan og austan og jarðvinna öll er torveld vegna klaka, á meðan hér syðra er byggingarstarfsemi í fullum gangi allan veturinn. Langur byggingartími hefur að sjálfsögðu í för með sér stóraukna vaxtabyrði. Þá er rétt að nefna að sums staðar er skortur á iðnaðarmönnum. Ég vænti þess að flestir hv. alþm. verði sammála mér um nauðsyn þess og réttmæti að finna leið til að tryggja réttan hlut dreifbýlisins í húsnæðismálum, því annars tekst okkur ekki að byggja landið allt, nýta gögn þess og gæði og auðlegð sjávarins í kringum landið. Ég óska eftir því, herra forseti, að þessari umr. verði frestað og málið sent allshn. til umfjöllunar.



Herra forseti. Með örfáum orðum vildi ég lýsa yfir fullkomnum stuðningi mínum við þessa ágætu till. sem hér er komin fram. Ég vil þá um leið benda á það, að þessi till. fer mjög í sömu átt í raun og veru og frv. sem ég hef leyft mér að flytja nokkur undanfarin þing um útibú frá Húsnæðismálastofnun ríkisins. Þetta tvennt færi örugglega vel saman, og ég veit að þegar ég flutti þetta frv. fyrst, þá varð ég þess var hjá Húsnæðismálastofnun ríkisins, því miður, að gegn þessu var töluverð andstaða á sínum tíma, að Húsnæðismálastofnunin færi að reisa slík útibú eða koma á stofn slíkum útíbúum, þó að þau ættu jafnframt að vera í sambandi og samvinnu við skipulagsskrifstofur landshlutanna og vera í nánum tengslum við útibú banka á hverjum stað. En vegna þess að ég varð var við þessa andstöðu þá fannst mér andstaðan eiginlega vera næg fyrir þó ég gerði ekki þá till. sem hv. þm. Páll Pétursson gerir að sinni og ég get fyllilega tekið undir, heldur sagði ég í þessu frv. að Húsnæðismálastofnunin ætti að sjá útíbúunum fyrir fé til afgreiðslu lána með tilliti til heildarútlána og þá átt við það að heildarfjárþörf og heildarlánsupphæð fyrir landið allt verði skoðuð af yfirstjórn og ákvörðun hennar verði útibúin að lúta, en auðvitað verður að ætla yfirstjórninni það eitt að hún skipti lánsfénu á hverjum tíma af fullkomnu réttlæti. Þetta hefur, eins og hv. þm. benti á áðan, alls ekki verið svo. Úti á landsbyggðinni ríkir, eins og hann sagði, mjög alvarlegt ástand í húsnæðismálum, og þegar ég bar fram fyrirspurn hér fyrir nokkrum dögum til hæstv. félmrh. um leiguíbúðirnar, sem nú er góðu heilli verið að koma í gegn sem skyldu í staðinn fyrir heimild áður, þá upplýsti hæstv. ráðh. að aðeins væri búið að taka ákvörðun um 81 íbúð á þessu ári. þ.e.a.s. þær íbúðir sem leyfðar voru í fyrra fyrir eigið framkvæmdafé sveitarfélaganna þá, en ekkert nýtt hefði veríð ákveðið, engin viðbót við þessa 81 íbúð, en þetta gæti staðið til bóta. Ég skoraði þá á hæstv. ráðh. að heita því a.m.k. að það yrði staðið við það að gefa loforð um a.m.k. 150 íbúðir á þessu ári, eins og skylduákvæðið mundi sennilega verða samþ. hér á Alþ. Því miður fékk ég ekki svar frá hæstv. ráðh. þar um, en þetta verður að telja algjört lágmark. Ég veit að við hv. þm. Páll Pétursson erum báðir sammála um það að vitanlega á þetta ákvæði, ef að lögum verður sem hlýtur að verða, að koma til framkvæmda nú strax á þessu ári, sérstaklega með tilliti til þess hvað þetta mái hefur dregist úr hömlu. Hv. þm. Páll Pétursson minntist hér á eitt atriði sem er mjög til athugunar og þyrfti hreinlega að komast á, og það voru örvuarlánin. Ég ætla aðeins að benda á það í þessu sambandi, að á síðasta ári vinstri stjórnarinnar voru þessi örvunarlán nærri komin í gegn hér á Alþ. og þá var flutt um örvunarlán frv. sem að stóðu þm. allra flokka. Á sama tíma var uppi annað frv. sem gekk að vísu nokkuð miklu lengra, frá þáv. stjórnarandstöðu, og þetta mál strandaði æ ofan í æ í n. á þessum mismunandi skoðunum sem þarna voru um upphæð þessara lána, þ.e.a.s. hv. þm. Sjálfstfl. vildu ganga miklu lengra sumir hverjir heldur en við í byggðanefndinni svokölluðu vildum ganga. En síðan hefur svo ekkert gerst í þessum efnum, og ég held að það væri verðugt verkefni okkar hv. þm. Páls Péturssonar og annarra ágætra manna, sem vildu slást í lið með okkur á næsta þingi, að endurvekja þetta frv. um örvunarlánin, hvort sem þau kæmu í gegnum Byggingarsjóð ríkisins, Byggðasjóð, eins og kom einnig til greina, eða hvernig þau væru fengin og fjár til þeirra aflað. En aðalerindi mitt var sem sagt að lýsa yfir stuðningi við þessa ágætu till. sem hér er fram komin og áreiðanlega væri mjög til góðs fyrir íbúðabyggingar á landsbyggðinni í heild.



Herra forseti. Atvmn. fékk til athugunar till. hv. þm. Ingólfs Jónssonar um endurvinnsluiðnað á þskj. 294, 134. mál. Till. hljóðar þannig: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta fara fram ítarlega athugun á því hvort endurvinnsluiðnaður í ýmsum greinum gæti orðið arðvænlegur hér á landi, dregið úr gjaldeyriseyðslu og veitt mörgum örugga atvinnu.“ N. hefur athugað till. og kynnt sér umsagnir er borist höfðu frá Rannsóknaráði ríkisins, Félagi ísl. iðnrekenda, Iðnþróunarstofnun Íslands og Iðnþróunarsjóði. Mælir n. með samþykkt till. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Sverrir Hermannsson og Steingrímur Hermannsson. Undir þetta álit skrifa Páll Pétursson, Gils Guðmundsson, Karvel Pálmason, Jón G. Sólnes og Guðmundur H. Garðarsson. Það er skemmst af því að segja, að umsagnir um till. voru allar mjög jákvæðar. Við stöndum í þeirri meiningu að þetta sé merkilegt mál sem beri að gefa fullan gaum og það hefur lítillega verið unnið að þessu máli. - Þessar athuganir kosta að vísu talsvert fé ef þær eiga að verða ítarlegar og róttækar, en við leggjum sem sagt til að þessi till. verði samþ.



Herra forseti. Atvmn. barst á þskj. 295 till. til þál. um fiskileit og tilraunaveiðar. Flm. var Tómas Árnason. Till. hljóðar svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að hún beiti sér fyrir því að skipuleg leit verði gerð að kolmunna og spærlingi á þessu ári. Veiðiskip verði tekið á leigu í þessu skyni og hefji það jafnframt tilraunaveiðar. Enn fremur verði hert á leit og tilraunaveiðum á loðnu á síðari hluta sumars og næsta haust.“ Atvmn. athugaði till., kynnti sér umsagnir er borist höfðu frá Hafrannsóknastofnun og Fiskifélagi Íslands. N. leggur til að till. verði samþ. með breyt. sem hún flytur till. um á sérstöku þskj. Jón G. Sólnes tók ekki afstöðu til málsins. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Steingrímur Hermannsson og Sverrir Hermannsson. Undir þetta skrifa Páll Pétursson, Gils Guðmundsson, Karvel Pálmason og Guðmundur H. Garðarsson. Brtt. við þessa grein er á þskj. 593 og er þannig: „Í stað orðanna „Veiðiskip verði tekið á leigu í þessu skyni og hefji það jafnframt tilraunaveiðar“ komi: Tryggt verði að tilraunaveiðar hefjist.“ Okkur fannst, fyrst þegar við fórum að skoða þetta mál, að ekki færi hjá því að þó að málið væri gott og sjálfsagt, þá mundi ekki skorta á það frumkvæði sem nauðsynlegt væri til að það næði fram að ganga efnislega hvernig sem færi um till. En því miður gerðist það að tækifæri til leitar að kolmunna eða tilraunaveiða á kolmunna með einu ágætu aflaskipi héðan frá Reykjavík var ekki sinnt og það fórst fyrir að sá veiðileiðangur væri gerður sem til stóð að gera. Við lítum svo á og það var rækilega undirstrikað við umr. um þessa till. fyrr í vetur, að þar sem fiskur er af skornum skammti í sjónum, þorskfiskar, þá ber að leggja höfuðáherslu á leit og veiðar á öðrum fisktegundum. Það má bæta því við að okkar fremsti loðnusérfræðingur, Hjálmar Vilhjálmsson, lét frá sér fara mjög ákveðnar ábendingar í blaðaviðtali nú fyrir örfáum dögum um nauðsyn þess að verja tíma og fjármunum til tilraunaveiða á loðnu í sumar norður í hafi, því að þar taldi hann að gæti verið um verulega mikla aflavon að ræða. En við leggjum sem sagt til að till. þessi verði samþ.



Herra forseti. Þessi till. á þskj. 297 um sykurhreinsunarstöð í Hveragerði, flutt af Þórarni Sigurjónssyni, hljóðar þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta fara fram könnun á hagnýtu gildi þeirra hugmynda sem upp hafa komið um sykurhreinsunarstöð í Hveragerði.“ Atvmn. athugaði till. þessa og umsögn sem barst frá Rannsóknaráði ríkisins. Mælir n. með samþykkt till. með breyt. sem hún flytur till. um á sérstöku þskj. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Sverrir Hermannsson og Steingrímur Hermannsson. Undir þetta skrifa Páll Pétursson, Gils Guðmundsson, Karvel Pálmason, Jón G. Sólnes og Guðmundur H. Garðarsson. Brtt. er á þskj. 590 og hljóðar á þá leið, að við leggjum til að í stað orðanna „í Hveragerði“ bæði í tillgr. og fyrirsögn komi orðin: hér á landi. Við töldum eðlilegt að ríkisstj. léti fara fram þessa könnun, hvort það hefði hagnýtt gildi að hreinsa hér sykur, en við treystum okkur ekki til þess að mæla þar með einum stað endilega fremur en öðrum.