Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Þegar frv. þetta var á ferðinni hjer síðast, hafði það ekki verið athugað, að það mundi ekki ná til kauptíðar þeirrar, sem í hönd fer, eins og það var þá orðað, og var þessi breyting því sett inn í hv.Nd., og vona jeg, að hún verði einnig samþ. hjer.

Frsm. (Guðjón Guðlaugsson) Allsherjarnefnd hefir athugað þetta frv. og fallist á það, með þeim breytingum sem nál. ber með sjer, og eru þær hvorki miklar nje verulegar. Það, sem nýtt er í frv. þessu, er þetta: Í fyrsta lagi, að leggja megi útsvar á þilbáta, þótt ekki stundi sjó nema í 4 vikur. Þetta mun nú hafa verið orðið svo í praxis, og sjer nefndin ekkert því til fyrirstöðu, að þetta sje tekið upp í lögin. Í öðru lagi eru tekin inn í frv. ákvæði laga 2. nóv. 1914, um leiguliðaafnot af jörðum, og það bætt inn í slægjuafnotnotum, sem nánast er skýring, þótt menn hafi greint á um það, hvað langt lögin næðu í þessu efni. Skýringin er rjett og sanngjörn að öllu leyti. Maður á jörð í öðrum hreppi og notar hana að miklu leyti sjálfur, en ábúandinn er lítið annað en húsmaður. Þegar svo er ástatt, er ekki hægt að leggja fult útsvar á ábúandann, en sanngjarnt að leggja á þann, sem hefir aðalafnotin. En eins og nál. getur um, þá þykir nefndinni of langt farið í því að leggja útsvar á mann í öðrum hreppi, þó að hann hafi fengið slægjur ljeðar til þess að bjarga skepnum sínum og borgað fult verð fyrir. Slægjutollur er nú orðinn svo hár og svo mikill tekjuauki fyrir ábúandann að þess vegna er rjettara að leggja á hann hærra útsvar, og jafnvel meira en lagt er á mann, sem með miklum kostnaði nytjar ábúðarjörð sína, og fær þannig dýra framleiðslu, en takmarkaðar afurðir. Þetta eru aðalbreytingar frv., og hefir nefndin tekið þær til greina, hina fyrri alveg, hina síðari með þeirri skýringu sem nú var gefin. Þriðja breytingin, sem felst í frv., er sú, að tekin eru upp í frv. lög nr. 48. 3. nóv. 1915, og lög 2. nóv. 1914, og telur nefndin það rjett, en of skamt farið, með því að ein grein er eftir skilin. Nefndin vill að allar greinar laganna sjeu teknar í frv., og hefir gert till. um það í brtt. sínum. með því að inn í þær eru sett öll þessi sömu ákvæði. Eins er þó ógetið enn, sem ekki er heldur nefnt í nál., með því að það var prentað, er nefndin tók það atriði til íhugunar og samþyktar. Það eru orðin ,,við sama fjörð eða flóa“ í síðustu setningu í brtt. 2. á þgskj. 578. Nefndin leit svo á, enda mun svo hafa verið í praxis, að ósanngjarnt væri að leggja útsvar á menn í öðrum hreppi við sama fjörð eða flóa, sem útræðið er við, ef lagt er útsvar á þá í sveitarfjelagi þeirra. Hafði jeg hjer sjerstaklega í huga Ísafjörð, þar sem jeg er kunnugur. Það væri mjög ósanngjarnt og erfitt að elta menn þar úr hverri verstöð í aðra. til þess að leggja á þá útsvar. Um 1. brtt. nefndarinnar skal jeg geta þess, að deildar voru meiningar í nefndinni um það, hvort ef í frv. væru tekin lög þar, þar sem feldar hefðu verið úr gildi tilteknar greinar, þær endurrisu þá, ef ekki væri annars við getið. Til þess að taka af öll tvímæli um það, tók því nefndin þetta ráð, að taka upp ákvæði laga 2. nóv. 1914 og 3. nóv. 1915, þau sem ekki hafa verið úr lögum numin, og nema síðan þau lög úr gildi. Loks skal jeg geta þess, að nefndinni þótti óviðkunnanlegt að tilgreina ekki í fyrirsögninni efni frv., og kemur því með brtt. í þá átt að laga það.

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Þessi hv. deild hefir áður með öðru frv. talið sig fylgjandi efni þessa frv., og er því líklegt, að hún taki því vel. Um afdrif hins fyrnefnda frv. er getið í nál., og þar eru færðar aðalástæður fyrir brtt. nefndarinnar. Eru þær engar efnisbreytingar, heldur stefna að eins að því, að koma betri skipan á frv. og draga úr málalengingum. Væntir nefndin þess, að hv. deild fallist á brtt., meðal annars af því, að þær færa frv. aftur nær því formi, sem deildin hefir áður tjáð sig fylgjandi.

Guðjón Guðlaugsson Frv. það, sem nú er til umr., er breyting á lögum frá 14. des. 1877, sem eru nú 42 ára gömul. - Er ekki nema eðlilegt, að hv.Nd. hafi fundist þau vera búin að slíta barnaskónum, og þeim því þörf á að fá nýja skó. Það er rjett athugað, að ef fastur skattur væri á húsum, þá væri hann nú orðinn úreltur vegna þess, hve gömul lögin eru. En húsaskatturinn er kominn undir virðingarverði húsanna. Hann stendur því ekki í stað. Húsin hækka í verði til húsaskatts, alveg eins og til brunatryggingar eða kaupa og sölu. Ný virðing á nú að fara fram á öllum húseignum í landinu, og er þegar að nokkru leyti komin í framkvæmd, og fer hún mikið fram úr gamalli virðingu. Við þetta hækkar húsaskatturinn stórkostlega. Hann mun því hækka í tvær áttir, ef hundraðsgjaldið verður auk þessa hækkað um helming. Aðaláhersluna legg jeg samt á það, að það er varhugavert að hækka skatt á húsum á sama þingi og hert er á húsaleigulögunum svo kölluðu, lögum, sem taka umráðarjettinn yfir húsunum af eigendunum gera þeim margvíslegan skaða. Þetta þætti mjer afarilla til fallið. Jeg vil því benda hv. nefnd á að athuga frv. einmitt með hliðsjón af húsaleigulögunum, og einnig með tilliti til hinnar miklu hækkunar á verðgildi húseigna.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Jeg skal leyfa mjer að endurtaka orð mín, sem jeg sagði í þingbyrjun, að íslenskt loft væri þrungið af viðfangsefnum, sem bíða lausnar og þola enga bið. Mest auðæfi landsins eru fólgin í sjónum með fram ströndum landsins. Raunar er menn nú farið að dreyma um fossana, en það er meira í fjarsýn, og óvíst, hversu mikil heill landinu kann að standa af því að styðja þau viðfangsefni, sem sumir tengja við fossana. En hitt er vitanlegt, að mestu máli skiftir fyrir efnahag landsins, að auðæfi sjávarins komi að því gagni, sem þau eiga að gera. Af aðalatvinnuvegum landsins er sjávarútvegurinn sú grein sem mest ríður á að sem best sje borgið með því að hann ber mest og hefir mest burðarþol til þess að standast þarfir landsins. Það er alkunna að hætta vofir yfir þessum atvinnuvegi, eins og drepið er á í nál. Þessi hætta er svo mikil, að sjómenn hafa árum saman lagt á sig miklar byrðar til þess að tálma henni, og er það ljós vottur þess, hve miklu máli þeim þykir skifta þetta atriði. Aldrei hefir mönnum veist betra tækifæri til þess að sannfærast um þetta en á þessum síðustu árum, stríðsárunum. Þau árin hafa verið óminnileg aflaár í flestum veiðistöðum landsins, en nú, jafnskjótt sem hin útlendu fiskiskip eru farin að sækja að landinu, þykjast menn þegar vera farnir að finna áhrif þeirra, þannig að nú á útlíðandi sumri er fiski tekið að þverra, og segja kunnugir, að það stafi beint af því, að hinum útlenda skipastól hefir fjölgað. Alþingi hefir ekki áður dulist það, hverja þörf sje hjer um að ræða, því að það hefir stofnað sjerstakan sjóð til þess að verjast þessari hættu, landhelgissjóðinn. Hugsuðu menn sjer þá, að beðið yrði þangað til sjóði þessum yxi svo fiskur um hrygg, að hann gæti sjálfur kostað varnirnar. En nú er svo komið, að sjávarútvegsnefndir beggja deilda telja ekki hægt að bíða og ekki annað fært, þótt margt annað kalli að, en að koma nú fram með þetta frv. með því að svo geti farið, að á næsta einu, tveim eða þrem árum verði sjávarútvegurinn fyrir þeim skakkaföllum, að stórt skarð verði höggvið í það, sem þessi atvinnuvegur leggur til landsins þarfa. Greinargerð frv. sýnir það, að sumir nefndarmanna telja máli þessu ekki hrundið í rjett horf fyr en við höfum tekið alla landhelgisvöru í hendur vorar, þótt nefndin viðurkenni, að nokkur bót væri í þeirri vörn, sem Danir hafa skuldbundið sig til að halda hjer. En það varð úr, að ekki var lengra farið í þetta sinn en svo, að leggja til, að eitt skip væri gert út til varnar, en það var talið alveg óhjákvæmilegt, þótt hins vegar væri játað, að fjárhagur vor væri erfiður til að ráðast í svo mikið. Nefndin hefir í greinargerðinni sett áætlun um rekstrarkostnað og miðað við nútímaverð. Sjálft skipið mundi kosta 500–600 þús. kr., en landvarnarsjóðir er orðinn um 150 þús. kr. Jeg leyfi mjer, fyrir hönd nefndarinnar og fyrir hönd allra þeirra, er stunda þessa þýðingarmiklu atvinnugrein - sjávarútveginn - að óska þess, að hv. deild samþykki frv.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg hefi búist við því, að þegar við tökum upp landvarnirnar, að einhverju eða öllu leyti, þá höfum við það á svipaðan hátt og aðrar þjóðir, þannig, að skipin sjeu svo vel útbúin, að þau geti höndlað þá seku bæði utan og innan landhelginnar, en mjer líst svo, að þetta sje ekki hægt eftir frv. En ef vörnin á að vera örugg, þá væri kostnaðurinn meiri. Fólk það, sem gert er ráð fyrir í nál. að skipið hafi, er of fátt til þess, að það geti haft slíkar varnir; það verður að vera svo mannmargt, að það geti sett menn úr varðskipinu yfir í fiskiskip til þess að láta flytja það til lands. Ef nefndin aftur á móti ætlast til, að hjer sje einvörðungu um lögregluvörn að ræða, þá sýnist mjer skipið vera of stórt. Mjer hefir verið sagt, að Ameríkumenn noti mótorskip eigi allstór, og það meðal annars af þeirri ástæðu, að það sjest enginn reykur frá þeim, og verður því síður vart við þau en gufuskip. Mjer skilst, að nefndin vilji hraða málinu, en er ekki rjettara, áður en ákvörðun er tekin, að yfirvega og undirbúa rækilega alt skipulag um landvarnir vorar og gæta að, á hvern hátt þær yrðu hagfeldastar fyrir okkur? Ef á að kaupa eins stórt skip og nefndin ráðgerir, þá efa jeg, að það fáist fyrir 500–600 þús. kr. Það er kunnugt, að það er ekki hægt að fá einfalt botnvörpuskip nú fyrir öllu minna en 600 þús. kr., og það yrðu þó að vera meiri þægindi um borð í landvarnarskipinu en þeim, svo skipið hlyti að verða dýrara. Jeg er samdóma nefndinni um, að eitthvað þurfi að gera í þessu, en jeg hygg, að þingið, með öllum öðrum störfum sínum, geti ekki undirbúið þetta mál svo vel sje; best teldi jeg fara á því, að því væri vísað til stjórnarinnar, til þess að hún útvegaði allar skýrslur og upplýsingar um það, en á meðan á þeirri rannsókn stæði mætti fá báta eða skip til að halda vörnum uppi, t. d. líkri vörn og nú er við síldveiðarnar.

Karl Einarsson Jeg vil að eins fara nokkrum orðum um áætlunina af því að jeg hefi átt nokkurn þátt í henni, ásamt þeim mönnum, er þekkja til botnvörpuútgerðar. Jeg skal strax taka það fram að það er meining nefndarinnar, að skipið geti elt fiskiskip út fyrir landhelgina, og því er kaup skipstjóra sett svo hátt. Nefndin bjóst við því, að fyrir þá upphæð væri hægt að fá fyrirliða úr viðurkendum her, og hún hefir fulla ástæðu til að líta svo á, því fyrir líka borgun er slíkur maður ráðinn til fiskifjelags Vestmannaeyinga. Kaup annara er ekki miðað við það, að það sjeu fyrirliðar úr hernum. Það er rjett, að skipið er of stórt fyrir lögreglueftirlit, en nefndin var öll samdóma um, að hjer ætti að vera fullkomið eftirlit. Hjer við land er stundaður sjór alla tíma árs, og oft verða slík eftirlitsskip að vera á ferð þegar telja má alósjófært veður, og þá eru þessir smábátar hreinir manndrápsbollar, og því ekki rjett að hafa þá til eftirlits, enda þyrfti skipið þá eflaust oft að fást við bjarganir. Auk þessa skips þarf smábáta fyrir Norður- og Vesturlandi, en þeir eru með öllu þýðingarlausir hjer syðra, þar sem sjórinn er stundaður að vetrinum. Nefndin ætlast til þess, að skipin verði eins og miðlungsbotnvörpungar, svo að þau þurfi, eins og frönsku botnvörpuskipin, ekki að leita hafnar nema þegar þörf gerist. Nefndin játar, að málið er ekki eins vel undirbúið og óskandi væri, en með frv. eru stjórninni gefnar svo lausar hendur, að hún getur gert það, sem hún vill, og ef stjórnin sjer, að kostnaðurinn verður til dæmis helmingi meiri en ráðgert er, þá getur hún afsakað sig með því og látið vera að framkvæma málið. En ef frv. verður samþykt, þá verður stjórnin að vinna að málinu og því hefir athugasemd hæstv. forsætisráðh. (J. M.) styrkt mig í því, að rjett sje að samþykkja frv.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Athugasemdir þær sem hæstv. forsætisráðh. (J.M.) flutti, voru ekki meiri en jeg gat búist við, og í heild sinni er jeg honum þakklátur fyrir þær. Það var ljóst, að hann kann og skilur nauðsyn þessa máls. Jeg verð að halda fast við það, sem jeg sagði, um að málið þolir enga bið; mjer er bæði af sjón og raun kunnugt um það, og er má ske næmari fyrir málinu fyrir þá sök. Nefndin ætlaðist til, að hjer væri um fullkomið varðskip að ræða, varðskip, er gæti elt skip út fyrir landhelgi, en jeg skal játa, að það hefir má ske ekki verið gert ráð fyrir fylstu kröfum; t. d. er það rjett, er hæstv. forsætisráðherra benti á, að það þarf fleiri menn, svo að það geti sett menn á önnur skip til að láta flytja þau til dómara, en það getur ekki munað neinu stórvægilegu. Það er sjálfsagt rjett að æskilegt væri, að málið fengi meiri undirbúning, en það hefir verið talað svo margt og mikið um það, að jeg skil ekki annað en það sje öllum ljóst orðið, og jeg tel ekki rjett að draga lengur framkvæmdir þess eða leiða það lengur á mjöðmina. Málið skiftir svo miklu. Jeg legg því eindregið til, að frv. verði samþykt, en ekki vísað til stjórnarinnar eða annað því um líkt.

Magnús Torfason Jeg ætla mjer ekki að blanda mjer í deiluna milli hæstv. forsætisráðherra og nefndarinnar. Jeg vil að eins geta þess, að stjórnin verður að haga rekstri skipsins eins og rjettast og hentast þykir, en á ekki að vera bundin við áætlunina um það eða bygging skipsins. En það er annað atriði, er jeg vildi sjerstaklega minnast á. Jeg get ekki fallist á það álit nefndarinnar, að það sje eðlilegt, að landhelgisvarnir Dana sjeu litlar eða sama sem engar, því það er sýnt, að skipið getur gert mikið gagn, og svo var á meðan Danir fengu nokkurn hluta sektanna. En eftir að sá hluti, illu heilli, var tekinn af þeim, hefir vörnunum hrakað ár frá ári, og nú orðið er mjer ekkert gagn að þeim. Þeim er hagað svo, að skipið er þar sem þess er síst þörf, og ef það er á þeim slóðum, sem vera ber, hefst það mest við á höfnum inni. Það var ákveðið í sambandslögunum, að Danir skyldu hafa varnir þessar svo sem verið hefir, en þær eru stórum verri nú en áður, nema ef miða á við stríðsárin, sem engri átt nær. Það verður því að gera kröfu til þess og gangskör að því, að landhelgisvörn þeirra verði meira en nafnið eitt, verði svo góð, sem best var hún áður. Jeg taldi rjett að taka þetta fram við þessa umr., og sje enga ástæðu til að gefa Dönum neitt eftir í þessu efni, sje ekki betur en að þeir hafi brotið sambandslögin, því vörnunum hefir verið hagað rjett eins og þau lög hefðu lagt bann gegn landhelgisvörnum af Dana hálfu. Jeg vænti, að hæstv. stjórn hlutist til um, að landhelgisvarnir Dana verði sem hestar og best ræktar.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg hefi ekki sett út á kostnaðaráætlunina. Það má vera, að hún sje hæfileg; jeg skal ekkert um það segja, því jeg hefi ekki athugað hana. Jeg býst við, að ekki sje gott að segja um kolin eða kolanotkunina, og um laun skipstjórans veit jeg, að enginn skipstjóri á botnvörpuskipi hefir svo litlar tekjur; þeir hafa víst 20 þús. og þar yfir. En samt getur verið, að hægt sje að fá mann fyrir þetta kaup. En þetta er svo stórt mál, að jeg tel sjálfsagt, að það sje vel undirbúið. Ef á að útbúa þetta skip sæmilega, þá þurfa að vera í því herbergi handa skipstjóra, stýrimönnum og vjelstjórum. Jeg tel, að það ætti að vera útbúið á líkan hátt og ,,Islands Falk , en þá efa jeg ekki, að byggingarkostnaðurinn verður meiri en nefndin áætlar. Annars er það ekki neitt höfuðatriði, hvort skipið kostar 200,000 kr. meira eða minna, þegar ársrekstur þess er áætlaður um 300 þús. krónur. Aðalatriðið er, að ekki sje hrapað að málinu og það sje vel undirbúið. Það er líka mikil spurning um það, hvort hægt yrði að fá þetta skip bygt í sumar eða með haustinu. Sem stendur er mjög örðugt að fá bygt nýtt skip, þar sem skipasmíðastöðvar hafa allar ærið að starfa til langs tíma. Að vísu mætti kaupa gamalt skip, en það væri hreinasta tilviljun, ef hentugt skip fengist. Jeg tek því ekki aftur orð mín um það, að ekki megi hrapa að slíku stórmáli sem þetta er. Hv. Alþingi veit ekki, að hverju það gengur, en það má það til, áður en það samþykkir slíkt frv. sem þetta. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) gat þess rjettilega, að strandvarnir í ár hefðu verið minni en nokkru sinni áður, þegar styrjaldarárin eru talin frá. Jeg tel sjálfsagt, að stjórnin - hverjir svo sem hana skipa - kvarti yfir þessu, og er viss um, að það verður lagfært. Strandvarnarskipið kom í ár ekki fyr en vetrarvertíðin var að mestu liðin; olli því viðgerð á skipinu og veikindi skipshafnar. Auk þess var það við og við fjarverandi, svo rjett er, að vörnin var ónóg og ekki í því lagi, sem hv.þm. Ísaf. (M. T.) og jeg tel skyldugt vera, en jeg er viss um, að þetta verður leiðrjett. En þó þetta verði leiðrjett, þarf, eins og nefndin rjettilega hefir tekið fram, meira en eitt skip til að gæta landhelginnar, og er jeg sammála henni um nauðsynina, sem rekur til þess, að landhelginnar sje gætt sem best. En hitt tel jeg óforsvaranlegt, að ráðast í stórkostnað í blindni. Jeg hefi ekkert á móti, að frv. þetta verði látið ganga til 2. umr. og jafnvel komi fram í báðum deildum. Eitthvað mun það þó upplýsast við umræðurnar; en hitt er að minni hyggju ekki rjett, að það verði að lögum jafnóundirbúið og raun er á.

Magnús Kristjánsson Mjer finst kenna nokkurs misskilnings hjá hæstv. forsætisráðherra (J. M.) á frv. Í því er ekki farið fram á, að stjórnin geri neitt kraftaverk. Jeg lít svo á, að í frv. liggi ekki annað en það, að stjórnin athugi, hvort ekki muni kostur á að fá leigt skip, sem bjargast megi við til að bæta landhelgisvarnirnar eða ef það reynist óframkvæmanlegt. Þá að taka á leigu skip, sem bjargast mætti við til bráðabirgða í því sama skyni.  Jeg hefi aldrei ætlast til, að annað lægi í frv. En til hins er einnig ætlast, að stjórnin rannsaki, hvort ókleift muni seinna að kaupa slíkt skip. Er ekki óhugsandi, að eitthvert útgerðarfjelagið hjer gæti leigt slíkt skip á vetrarvertíðinni, þegar nauðsynin er bráðust. Aðalvandinn mun verða að útvega góðan skipstjóra, og auk þess verður að undirbúa málið í samvinnu við utanríkisráðuneytið, svo ekkert rekist á. Svona hefi jeg litið á málið og býst við, að samnefndarmenn mínir hafi gert það á sama hátt. Vona jeg, að þetta geti gengið sem fljótast fyrir sig, því tjónið verður því minna, sem drátturinn er minni. Fyrir mjer er ekkert aðalatriði, að strax sje hægt að hafa fullkomið skip, er sje fært um að elta útlenda lögbrjóta út fyrir landhelgi og handsama þá í hafi. Hitt er meira um vert, að útlend fiskiskip viti, að haft er auga með þeim, og hægt sje að sanna, ef þau seilast inn í landhelgi. Sömuleiðis er mikið í það varið, að veiðarfæra landsmanna sje gætt, svo sjávarútvegurinn verði ekki fyrir öðru eins stórtjóni á veiðarfærum af hendi lögbrjóta og átt hefir sjer stað undanfarin ár. Jeg skal ekki fara frekar út í þetta enda lofaði jeg að vera stuttorður. Vona jeg, að hv.þm. sje ljóst, að hjer er um 2 atriði að ræða, sem athuga verður sitt í hvoru lagi.  (G. G.: Það er ekki í frv.)  . Þetta liggur í frv., og er auðsjeð, ef menn vilja lesa frv. með velvilja. Áður en jeg sest niður, verð jeg að víkja að einu atriði í ræðu hv.þm. Ísaf. (M. T.), þar sem hann hálfhneykslaðist á því, að nefndin hefði talið eðlilegt, að eftirlitið með landhelgisvörninni væri slælegt. Hv. þm. (M. T.) hefir ekki lesið nógu langt í greinargerðinni, því þar stendur: ,,En hitt er jafnkunnugt, að sú vörn (þ. e. sem Danir eiga að halda uppi samkvæmt sambandslögunum) er allsendis ónóg og að miklu leyti sama sem engin vörn ....“

Forsætisráðherra (J. M.) Það breytir auðvitað alveg málinu, ef skilja á orðið að „kaupa“ í frv. sem „leigja“ Jeg hygg, að sú merking orðsins þekkist ekki í lagamáli og ekki heldur utan lagamáls. Mjer kom ekki til hugar, að hægt væri að skilja frv. á þessa leið, enda fer það í bága við allar venjulegar skýringarreglur. Hv. þm. Ak. (M. K.) sagði, að hægt væri að skilja frv. á þá leið, að „kaupa“ þýddi ,,leigja“, ef það væri lesið með velvilja, en mjer kom það ekki til bugar, enda hefði jeg ekki verið viðstaddur þessa umræðu, ef svo hefði verið, þar sem stjórnarskrármálið er til umræðu í Nd. Nefndin hefir ef til vill leitað álits fjárveitinganefndar um frv?  (K. E.: Það er ekki venja)  . Það þykir mjer einkennilegt, að álits fjárveitinganefndar skuli ekki vera leitað, þegar um miljónafyrirtæki er að ræða, en aftur á móti þegar um smáræði er að tala. Það, sem jeg nú hefi sagt, ber að eins að skilja sem litla aths. Með skýringu hv.þm. Ak. (M. K.) hefi jeg að svo stöddu ekkert að athuga við frv.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg þarf ekki að fjölyrða um það, að hjer er um stórt og nauðsynlegt málefni að ræða, sem sje að tryggja jafnmikilsvarðandi atvinnuveg og sjávarútvegurinn er. Vil jeg styðja, að málið fari til 2 umr. og 1. gr frv. verði orðuð á þá leið, að skýrt komi fram í henni hugsun flutningsmannanna, sú er þeir hafa látið í ljósi. Fyrir mjer vakir, að ef við eigum að taka strandvarnirnar í okkar hendur, að meira eða minna leyti, muni best, að náð verði í fullkomið skip, er fært sje um að elta uppi sökudólgana og fá þá sektaða, svo eitthvað komi í aðra hönd. Jeg hefi ekki mikla trú á þessum barnaskipum, en þó við neyðumst til að nota þau fyrsta kastið, á þó stefnuskráin að ganga í þá átt, að landhelgin verði sem best varin.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Jeg get byrjað með því að þakka hæstv. atvinnumálaráðherra (S. J.) ræðu hans í þessu máli, og er jeg sammála honum um það, að best verði að hafa alt sem fullkomnast. Það var rjett, sem hæstv. forsætisráðh. (J. M.) mintist á, að ekki stendur í frv., að stjórnin skuli leigja skip, heldur kaupa eða láta byggja, og var það aðalhugsun nefndarinnar. Hins vegar býst jeg við sbr. og skilning meðnefndarmanna minna að stjórninni myndi ekki óheimilt að leigja skip, meðan verið væri að kaupa eða láta smíða það skip, er nota ætti til frambúðar. Hefi jeg ekkert á móti, að 1. gr. frv. verði breytt svo til 2. umr., að þetta komi enn skýrar fram. Viðvíkjandi aths. þeirri, er hæstv. forsætisráðherra kom með um það, að kaup það, er nefndin hafði áætlað, myndi alt of lágt, saman borið við kaup togaraskipstjóra, er því til að svara, að nefndinni hefir aldrei komið til hugar að bera kaup skipstjóra strandvarnarskipsins saman við hið gífurlega kaup togaraskipstjóra. Nefndin setti þessar tölur í greinargerðina með tilliti til þess, hvernig skipstjórar á samskonar skipum eru launaðir með erlendum þjóðum. Jeg get verið sammála hæstv. forsætisráðherra (J. M.) um það, að útbúnaðurinn á væntanlegu strandvarnarskipi verður að vera góður. Nefndin hefir ekki treyst sjer til að gera áætlun um, hversu mikið slíkt skip muni kosta, en jeg býst við, að verðið verði 5–600 þús. kr. Og þó verðið kunni að verða 700 þús. kr., skiftir það ekki svo miklu máli, þar sem sú upphæð er greidd svo að segja í eitt skifti fyrir öll. En hæstv. forsætisráðherra (J. M ) var að tala um, að ekki mætti hrapa að málinu. Það er ekki vilji nefndarinnar, að hrapað sje að því. En jeg tel það ekki að hrapa að málinu, þó farið sje nú að undirbúa það, þar sem mál þetta hefir verið athugað bæði í ræðu og riti ár eftir ár, og jeg leyfi mjer að mótmæla því, að ekki verði byrjað að byggja skipið fyr en að sumri. Útlendingar geta verið búnir að gereyðileggja fiskimiðin fyrir þann tíma, og eftir framferði þeirra að dæma þennan stutta tíma síðan friður var saminn, tel jeg líklegt, að svo verði. Jeg tel það gersamlega óforsvaranlegt, ef þingið gerir ekki eitthvað til að hrinda þessu máli sem fljótast í viðunandi horf.

Forsætisráðherra (J.M.): Það er hverju máli til skýringar, að orðlengja ekki um það, sem menn eru sammála um. Jeg tek það fram, að jeg álít að ómögulegt sje að fá duglegan skipstjóra fyrir þau laun, sem gert er ráð fyrir í greinargerðinni. Jeg mintist áðan á að skipstjórar á botnvörpungum hafa yfirleitt miklu hærra kaup, og sama er að segja um skipstjóra hjá Eimskipafjelaginu. Jeg tók það fram áðan, að jeg er ekki að finna að áætlun nefndarinnar, þó jeg minnist á þetta; til þess hefi jeg ekki kynt mjer málið nægilega. Jeg sagðist ekki búast við, að unt væri að byrja að byggja strandvarnarskip fyr en að sumri, og tek jeg þau orð ekki aftur. Ef til vill væri hægt að fá einfaldan botnvörpung bygðan fyr, því þeir eru af standardgerð, en strandvarnarskip yrði að vera nokkuð öðruvísi. Annars man jeg ekki eftir að nokkuð nýtt hafi komið fram, sem ástæða til að svara.

Karl Einarsson Það eru að eins örfá orð út af skýringu hv.þm. Ak. (M. K.) á 1. gr. frv. Jeg tel víst, að það sje ljóst, þegar frv. er borið saman við greinargerðina, að álíti stjórnin óhentugt að kaupa skip sje henni heimilt að leigja það, meðan á byggingu nýja skipsins stendur. Það, sem nefndin leggur aðaláhersluna á, er að undinn sje bráður bugur að því, að strandvarnirnar komist í sæmilegt horf. Mjer finst óþarfi að bata orðinu „leigja“ inn í 1. gr. frv., en get þó eftir atvikum, fallist á, að það sje gert, þeim til hægðarauka, sem ekki skilja, að „kaupa“ getur í þessari merkingu einnig þýtt „leigja“.

Forseti: Þó frv. þetta sje flutt af sjávarútvegsnefnd, legg jeg til að því verði vísað til hennar aftur, svo hún geti leitað álits fjárveitinganefndar um fjárhagshlið þess samkvæmt 16. gr. þingskapanna.

Karl Einarsson Það hefir ekki verið venja að bera slík mál undir fjárveitinganefnd, jafnvel þó um miljónafyrirtæki hafi verið að ræða, sbr. t. d. hafnargerðina á Ísafirði.

Forseti: Jeg kannast ekki við, að þessi regla þingskapanna hafi verið brotin í þessari hv. deild. Málið hefir að vísu verið í sjávarútvegsnefnd, og þarf því ekki beint að vísa því til hennar, en jeg tel þó rjett, að það sje gert.

Guðjón Guðlaugsson Við höfum leyft okkur, tveir þm„ að flytja brtt. um það, að hundaskatturinn skuli ákveðinn 3 kr., í stað 2 kr. En eins og kunnugt er, fór frv. hjeðan svo, að skatturinn var ákveðinn 4 krónur. Hv. Nd. hefir ekki þóknast að samþ. þetta ákvæði og fært alt aftur í sama horfið. En við ímyndum okkur, að ef skatturinn hefði í öndverðu verið ákveðinn 3 kr. hjer í deildinni, mundi það hafa gengið í gegn í Nd. Annars finst mjer það einkennilegt, að hv.Nd. skuli hafa þóst fær um að samþ. það, að setja hærri skattinn upp í 50 kr., en vilja þó ekki hækka þann lægri. Mjer finst jafnvel kenna í þessu nokkurs smásálarskapar. Það er sem sje alveg víst, að nú síeykst kostnaður hins opinbera við hundahald, t. d. hreinsunina, en hana þarf að rækja sem best. Virðist því eðlilegast að láta hundahaldið sjálft bera kostnaðinn, en nú er hann vanalega tekinn úr sýslusjóði, eða með öðrum orðum úr hreppssjóðum, en þá þyrftu tekjur þeirra að aukast að sama skapi, sem kostnaðurinn færist í vöxt. Að vísu getur þetta ekki talist neitt stórmál, en þó er sjálfsagt að ganga vel frá því. En að öðru leyti virðist mjer ekki vert að samþ. frv. ef hækkunin er ekki samþ. líka. Það er sama sem engin ástæða til þess að misbjóða virðingu deildarinnar, með því að teygja sig og sveigja í hverju smáatriði eftir dutlungum Nd.

Forseti: Athygli mín hefir verið vakin á því, að ef til vill mætti ekki bera upp hjer brtt. á þgskj. 574, þar sem hún færi fram á það sama, sem áður hafði verið felt hjer. En jeg fæ ekki skilið 32. gr. þingskapanna á þá lund, og skal brtt. því borin upp og rædd.

Frsm. (Halldór Steinsson) Jeg ætlaði að eins að beiðast úrskurðar hæstv. forseta á þessu sama atriði. Jeg skal þá geta þess, fyrst jeg er staðinn upp á annað borð, að fjárhagsnefnd hefir enga afstöðu tekið til málsins, og atkv. meðlima hennar eru því óbundin. En varhugavert virðist mjer að fara enn á ný að breyta frv., eða senda hundana í Sþ. Gæti þá farið svo, að sama hundaæðið gripi Sþ. og gengið hefir í Nd., og er þó varla á bætandi.  (S. J.: En þar eru líka fleiri læknar)  . Já, sem betur fer, en mættu vera færri ráðherrar.

Forseti: Frv. þetta er komið frá hv.Nd., var þar í allsherjarnefnd, og legg jeg til, að það fari til sömu nefndar hjer.