Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg finn enga ástæðu til að fara mörgum orðum um frv. þetta og læt mjer nægja að skírskota til ástæðna biskups, er fylgja frv.

Halldór Steinsson Jeg teldi auðvitað mjög æskilegt, að hægt væri að hita upp kirkjur, en verð þó að líta á það, að slíkt hefir allmikinn kostnað í för með sjer. Jeg tel mjög varhugavert að íþyngja sveitarfjelögum, er mörg munu vera á heljarþröminni. Jeg álít, að slík till. sem þessi ætti að koma frá hreppunum sjálfum, en ekki frá þingi eða stjórn. Tel frv. ekki tímabært, en legg þó ekki á móti, að því sje vísað til nefndar til athugunar.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg skal ekki tefja með langri ræðu, en vil að eins geta þess, að mjer finst, að frv. slái sæmilegan varnagla við því, að lögin ofþyngi mönnum, þar sem söfnuðurinn hefir það á valdi sínu, hvort hita skal eða ekki; legg þó ekkert kapp á, hvort frv. nær fram að ganga, en bjóst síst við því, að það mundi sæta andmælum frá lækni. Kostnaðurinn yrði aldrei tilfinnanlegur, þó að hann yrði nokkur, og ætti ekki að vera ofvaxinn sveitarfjelögunum.

Björn Kristjánsson Jeg vil leyfa mjer að koma með þá athugasemd, að þar sem gert er ráð fyrir, að kirkjur þær, sem sett eru í hitunartæki, verði einnig vátrygðar, þá getur orðið órjettlátt, að sama regla gildi um þær allar. Sumar kirkjur eru langtum stærri heldur en þarfir safnaðarins heimta, t. d. Bessastaðakirkja og Grundarkirkja, og mundu verða virtar mjög hátt til brunabóta, enda yrðu hitatækin og dýr. Þetta mundu verða mikil gjöld fyrir eigendur, einkum þar sem kirkjan er bændaeign, og væri nauðsynlegt að sjá kirkjum fyrir auknum tekjum til að standa straum af þessum nýja kostnaði, ef hann verður á lagður.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg álít, að vel mætti taka það til athugunar, hvort vátryggja beri kirkjur að fullu, ef kostnaðurinn verður mjög mikill. Vátryggingargjaldið yrði allhátt af timburkirkjum, en lægra af steinkirkjum. Sem stendur er að vísu engin vátryggingarskylda utan Reykjavíkur. En jeg tel þó óhyggilegt að vátryggja ekki timburkirkjur; hættan of mikil að hafa þær óvátrygðar. Vel gæti það komið til greina að vátryggja að eins fyrir þeirri upphæð, sem nægði til að koma upp hæfilega stórri kirkju handa söfnuðinum, þar sem svo hagar til, að kirkjur eru óþarflega stórar og dýrar.

Forsætisráðherra (J. M.) Eins og sjest á fylgiskjalinu hjer á eftir, er frv. þetta komið frá biskupi. Það kom þegar í ljós, þegar launalögin voru komin í gildi, að breyta þurfti ýmsum ákvæðum um presta og embætti þeirra, til þess að þau gætu komist í fult samræmi við hin nýju ákvæði um laun presta. Úr því að breyta þurfti ýmsum atriðum í löggjöfinni um embætti presta, þótti rjett að safna saman í eitt fleiri ákvæðum en þeim einum, er snertu launin, og gera dálitlar breytingar á. En hin nýjustu lög og fyrirmæli þar að lútandi hafa þó eigi verið tekin með, því að á því virtist eigi vera nauðsyn. Jeg vil svo benda á einstök atriði í frv. þessu, og er þá fyrst að minnast á I. kafla. Hann greinir almenn fyrirmæli um skipun presta og setningu, vígslu og embættisskilyrði. Í 2. málsgr. 2. gr. er það nýmæli, að maður, sem tekur prestsvígslu erlendis að evangelisk-lúterskum sið, getur fengið embætti hjer. Þá vil jeg benda á nýmæli í 3. málsgr. 3. gr., að umsækjanda, sem hefir hin almennu skilyrði til að vera prestur þjóðkirkjunnar, er heimilt að skjóta til úrskurðar synodalrjettar, ef fyrir skyldi koma, að honum yrði neitað um að verða tekinn á skrá þeirra umsækjenda, er kjósendur skulu velja um. Slíkt er að vísu mjög sjaldgæft, en fyrir getur það þó komið, og því sýnist rjett að setja ákvæði þar um. Þá er hjer og líka færður niður vígslualdur presta, úr 25 árum niður í 24 ár. Í 4. gr. 2. lið er ákvæði um að gera rýmri aðgang að prestsembættum. Það er frjálslegt ákvæði, og getur komið fyrir, að heppilegt sje, að til þess megi taka. Þá er í 5. gr. allmikil breyting, þar sem svo er kveðið á, að skipun presta í embætti skuli miða við 1. dag mánaðar, en eigi við fardaga, eins og verið hefir, og þeir þá skyldir að taka við embættinu án tafar. Slíkt ákvæði virðist sjálfsagt, því að mjög ósanngjarnt er að láta söfnuði vera langan tíma þjónustulausa eða því sem nær, máske fram undir ár. - Það getur verið þægilegra fyrir prestinn að þurfa ekki að taka við fyr en í fardögum, eins og áður hefir verið. En einkahagur presta verður að sjálfsögðu að víkja fyrir hagsmunum safnaðanna. Undanþágu má þó veita frá þessu, þegar sjerstaklega stendur á. Í 7. gr. eru sett skýrari ákvæði um ábyrgð þá, sem prestar hafa á húsum og mannvirkjum á embættisbústöðum sínum, og skulu þeir undirgefnir ábúðarlögin, eins og leiguliðar á leigujörðum. Fyr hefir að minsta kosti af sumum verið litið á prestana sem eigendur prestssetranna um tíma. Í 9. gr. er nýtt ákvæði, í samræmi við það, sem tíðkast hefir lengi. Þá er í 11. gr. tekið upp ákvæði, sem er í gildi, en rjett þykir að minna á, og það er, að ekki megi nota kirkjur til þess, sem eigi er samboðið tilgangi þeirra, svo sem til geymslu o. fl. Í 12. og 13. gr. er sett ákvæði um það, að prestar megi ekki hafa annar leg störf á hendi, nema með samþykki biskups. Er slíkt ákvæði nauðsynlegt, því að mjög óheppilegt er, að embættismenn hafi ýms störf á hendi, sem eru með öllu óviðkomandi embættum þeirra og máske miður samrýmileg. Um þetta hafa víða verið sett ákvæði, sem ganga enn lengra en þetta. Um 17. gr. er það að segja, að þar eru sett ákvæði um aukaverk presta og ferðapeninga, sem sumum mun ef til vill þykja ganga nógu langt, prestunum í hag. En jeg get eigi talið það ósanngjarnt, að prestar fái sinn ferðakostnað greiddan, eins og t. a. m. læknar fá sinn. Í 18. gr. er ákvæði um erfiðleikauppbót til presta, sem yfir sjó þurfa að sækja, og tel jeg slíkt ákvæði mjög æskilegt, því að sum prestaköll eru svo erfið, að ekki er hægt að búast við, að unt sje að halda prestum þar til lengdar. Í eldri launalögum er gert ráð fyrir erfiðleikauppbót, en í núgildandi launalögum er ekkert ákvæði um slíkt, og ekki getur nú talist minni sanngirni til að veita slíka uppbót, því að allur fararbeini hefir margfaldast í verði síðan styrjöldin hófst. Líka ættu síður að koma fram kröfur um skiftingu prestakalla, ef slík uppbót væri veitt. Hefi jeg svo eigi ástæðu til að fara frekar út í einstök atriði þessa frv. og læt því þetta nægja að sinni.

Forsætisráðherra (J. M.) Eins og getið er í athugasemdunum við frv. þetta, er það eitt af þeim frv. um sifjamál, sem að hefir verið starfað meira og minna sameiginlega á Norðurlöndum, og tekin eru þar víða í lög á hinum síðustu árum sum frv. eða öll. Hjer hafa þegar verið lögleidd þrjú frv. um sifjamál, og hefir hinn sami maður, sem bjó þau út, einnig samið þetta frv., sem hjer liggur fyrir, hæstarjettardómari Lárus H. Bjarnason. Samskonar lög og frv. þetta gerir ráð fyrir eru þegar komin á í Svíþjóð. En frv. má heita að mestu leyti þýðing á danska frv., en þó aðeins dálítið styttra. Af lögfylgjum hjónabandsins gætir í frv. þessu sjerstaklega áhrifa hjónabandsins á fjárhag hjónanna og fjárráð. Yfirleitt hafa konur og karlar jafnan rjett í öllum atriðum að íslenskum lögum. Þó er enn nokkur snefill eftir af misrjetti eða minni ráðum giftrar konu gagnvart manni hennar. Úr þessu á frv. að bæta. Jeg geri nú eigi ráð fyrir, að háttv. deild hafi öðruvísi skoðun á þessu atriði en yfirleitt um rjett karla og kvenna. Jeg get helst búist við, að gerðar verði athugasemdir við 12. og 13. gr., þar sem talað er um, að hvoru hjónanna um sig sje heimilt, á ábyrgð beggja, að gera þá samninga við aðra. Hins vegar tel jeg eigi ástæðu til að fara frekar út í frv. að þessu sinni.

Forseti (G. B.) Jeg legg til, að frv. þessu verði vísað til allshn.