Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Árni M. Mathiesen, 2. þm. Reykn., Ásta R. Jóhannesdóttir, 18. þm. Reykv., Björn Bjarnason menntmrh., Guðmundur Árni Stefánsson, 9. þm. Reykn., Gunnlaugur M. Sigmundsson, 2. þm. Vestf., Halldór Ásgrímsson utanrrh., Ingibjörg Pálmadóttir heilbrrh., Jón Kristjánsson, 2. þm. Austurl., Páll Pétursson félmrh., Rannveig Guðmundsdóttir, 5. þm. Reykn., Svavar Gestsson, 8. þm. Reykv., Valgerður Sverrisdóttir, 3. þm. Norðurl. e., Vilhjálmur Egilsson, 5. þm. Norðurl. v.

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að þau þingskjöl sem við höfum við höndina við afgreiðslu mála séu rétt. Það kemur stundum fyrir að mistök verða við prentun og gerð þingskjala og þá eru þau venjulega leiðrétt með því að prenta upp þingskjalið. Þegar við fengum í hendur nefndarálit meiri hluta sjútvn. á þskj. 56 höfðu allir fulltrúar stjórnarflokkanna í sjútvn. skrifað undir nefndarálitið án þess að hafa fyrirvara: Árni R. Árnason, Stefán Guðmundsson, Vilhjálmur Egilsson, Einar Oddur Kristjánsson, Hjálmar Árnason og Guðmundur Hallvarðsson. Nú hefur mér verið tjáð það af a.m.k. tveimur fulltrúum smábátaútgerðar á Suðurnesjum, þeim Ingimari Sumarliðasyni í Sandgerði og Haraldi Hinrikssyni í Keflavík, að hv. þm. Hjálmar Árnason hafi tjáð þeim það fyrir helgina að við nafn hans á þessu nefndaráliti hafi átt að standa ,,með fyrirvara``. Við þekkjum það hér í þingsalnum að þegar þingmenn skrifa undir með fyrirvara, hvað þá heldur stjórnarþingmenn, þá er nauðsynlegt að gerð sé grein fyrir þeim fyrirvara þannig að efnisþættir þess máls komi fram. Ég vildi þess vegna spyrjast fyrir um það hér áður en við göngum til atkvæða, hvort þetta þingskjal sem við erum hér með, þskj. 56, sé rétt eða hvort eigi að standa ,,með fyrirvara`` við nafn hv. þm. Hjálmars Árnasonar.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. 8. þm. Reykn. fyrir að taka af mér ómakið, því sem ég ætlaði að koma að síðar. Það er rétt sem hann bendir á að það hafa orðið þau tæknilegu mistök --- og ég undirstrika tæknilegu mistök --- að sá fyrirvari sem ég ávallt hef lýst kemur ekki fram í þingskjalinu. Hins vegar á þetta að vera glöggum þingmönnum nokkuð ljóst því að þeim efasemdum hef ég lýst úr þessum ræðustóli, þeim efasemdum sem minn fyrirvari byggir á.

Virðulegi forseti. Það er krafa okkar þingmanna að þau þingskjöl sem lögð eru fyrir á Alþingi séu rétt og þau tjái afstöðu nefndarmanna sem um mál hafa fjallað. Núna þegar lokið er 2. umr. um þetta mál kemur fram að einum af nefndarmönnum í sjútvn., sem er framsóknarþingmaður og stjórnarþingmaður, hefur láðst það af tæknilegum mistökum að láta koma fram að hann hafi fyrirvara í því nefndaráliti sem hann skrifar undir. Ég spyr, virðulegi forseti: Eru þetta tæknileg mistök starfsmanna þingsins? Hafa starfsmenn þingsins gert þau mistök að láta dreifa hér þingskjali sem er ekki rétt? Ég bendi líka á það, hæstv. forseti, að þetta gerir okkur öðrum þingmönnum ómögulegt fyrir að spyrjast fyrir um fyrirvara hv. þm. í 2. umr. áður en til atkvæðagreiðslu er gengið. Ég hef setið á Alþingi í 20 ár og ég man aldrei eftir því að svona hafi gerst. Ég spyr hv. þm.: Er hann að ásaka starfsmenn Alþingis fyrir að hafa gert þau tæknilegu mistök að fyrirvari hans kom ekki fram á þingskjalinu eða er hann að viðurkenna þau tæknilegu mistök sjálfs sín að hann vill ekki að fyrirvari sinn komi fram fyrr heldur en hann gerir og með öðrum hætti heldur en hann gerir nú? Það er með ólíkindum, virðulegi forseti, hvernig hv. þm. stjórnarinnar hafa staðið að þessum málum. Þetta er eitt dæmið þar um.

Forseta er ekki kunnugt um að hér sé um að kenna tæknilegum mistökum starfsmanna þingsins.

Herra forseti. Ég vil biðja hv. þm. Sighvat Björgvinsson að gæta að því að hv. þm. Hjálmar Árnason er enn þá blautur á bak við eyrun sem þingmaður. Ég man vel eftir því þegar ég hóf hér þingstörf að mér var ekki kunnugt um allar þær reglur og þá siði sem hér gilda. Og það má vel vera að hv. þm. Hjálmar Árnason hafi einfaldlega af tæknilegum orsökum ekki haft fram sinn fyrirvara og hann hafi ekki gert sér grein fyrir því að þá er siðvenjan sú að þingskjalið er prentað upp. Ég kýs satt að segja, herra forseti, að trúa því vegna þess að það sem hv. þm. Hjálmar Árnason sagði fyrir kosningar er allt annað heldur en það sem kemur fram í því áliti sem hann skrifar nú undir án fyrirvara. Ég fagna því að hv. þm. skuli lýsa því yfir að hann hafi fyrirvara við afstöðu meiri hlutans, en það er auðvitað nauðsynlegt fyrir okkur sem erum að véla um þessi mikilvægu mál að það komi fram í hverju sá fyrirvari liggur. Ég sit í hv. sjútvn. og ég kannast ekki við það að þar hafi komið fram neinn sérstakur fyrirvari af hans hálfu. Það má vel vera að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, formaður nefndarinnar sem tekur til máls hér á eftir, geti upplýst um það. En ég hef setið hverja einustu mínútu þeirrar umræðu sem hér hefur átt sér stað um stjórn fiskveiða, og það er meira en hægt er að segja um suma hv. þm. Framsfl. á Suðurnesjum, og þess vegna spyr ég: Hvar kom þessi fyrirvari fram? Ég gleðst yfir því að þingmaðurinn skuli ekki vera að öllu leyti sammála stefnu meiri hlutans og ég gleðst sérstaklega yfir því ef hann hefur skyndilega munað eftir þeim kosningaloforðum sem hann gaf fyrir kosningar.

Ég bið hv. þm. um að gæta þess að það verið að ræða um störf þingsins og forseta þykir hafa komið fram í máli hv. þm. Hjálmars Árnasonar hvað hér er á ferðinni.

Virðulegi forseti. Ég er eingöngu að ræða um störf þingsins vegna þess að það er lykilatriði í störfum þingsins hvernig gengið er frá þingskjölum og hvaða boðskap þau flytja. Nú hefur hæstv. forseti þingsins upplýst það hér að honum sé ekki kunnugt um það að starfsmönnum þingsins hafi orðið á nein tæknileg mistök. Þar með liggur það fyrir að hv. þm. Hjálmar Árnason hefur hvergi á vettvangi þingsins tilkynnt það að hann sé með fyrirvara við nefndarálit á þskj. 56. Einhverjir almennir fyrirvarar í málinu eru aukaatriði í þessum efnum. Þeir eru jafnmikið aukaatriði og fyrirsögnin hér á baksíðu sjómannadagsblaðs framsóknarmanna á Suðurnesjum: ,,Hjálmar stoppaði kvótafrumvarpið.`` Þetta er boðskapurinn sem framsóknarblaðið á Suðurnesjum flutti í gær, á sjómannadaginn. Það sem skiptir máli hér í þinginu er hvað stendur á þingskjölum og hvað menn gera í atkvæðagreiðslum. Þess vegna segi ég við hv. þm.: Ef hann er að segja það hér í þingsalnum að hann hafi verið með formlegan fyrirvara við þetta nefndarálit og það sé hans afstaða, þá ber að prenta þingskjalið upp þannig að sá vilji þingmannsins komi skýrt fram með formlegum hætti. Sá er munurinn á því sem gerist hér í þingsalnum og blaðaútgáfu framsóknarmanna á Suðurnesjum eða því sem sagt er í kosningabaráttu, að rétt skal vera rétt, hv. þm., og þess vegna er það lykilatriði að þingmaðurinn svari því hér: Var hann með formlegan fyrirvara við þskj. 56, já eða nei? Ef svarið er já, þá ber að prenta þingskjalið upp áður en atkvæðagreiðslan getur farið hér fram. Ef svarið er nei, þá er það bara marklaus áróður eins og annað sem hv. þm. hefur sagt í þessu máli. En nú er komið að stundinni, hv. þm., þar sem orðin hafa vægi, þar sem ákvarðanirnar hafa ákveðna merkingu.

Forseti hefur áður minnt á og gerir það enn einu sinni að þingmenn eiga ekki að ávarpa aðra þingmenn beint úr ræðustól

Hæstv. forseti. Mér þykir hart róið hér á Alþingi í dag og hart sótt af hálfu ýmissa stjórnarandstæðinga að mönnum sem hafa staðið við sín orð og náð árangri í sínum störfum hvað það mál sem hér er rætt varðar. Hins vegar vil ég upplýsa það að ég var á fundi með smábátaeigendum á laugardaginn þar sem þeir tjáðu mér það að enginn af stjórnarliðum hefði skrifað undir nefndarálitið með fyrirvara. Ég undraðist það dálítið, ekki síður af því að einn þeirra hafði boðað brtt. sem ekki er venja, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Svo þegar ég kom á þingflokksfund í dag, þá kom þar umræddur hv. þm. Hjálmar Árnason þannig að ég spurði hann hvort það gæti verið að hann hefði engan fyrirvara við málið. Þá kom hann af fjöllum hvað það varðaði og taldi sig hafa fyrirvara. Eitt sinn voru menn byrjendur hér á Alþingi og þeir eru hér í okkar hópi enn og kunna ekki öll þau störf. Ég hygg að báðir þessir tveir menn hafi enn viljað hafa einhvern fyrirvara og því er það hárrétt hjá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni að þingskjalinu ber að breyta til samræmis við það. Undir það tek ég. En við þessar mannaveiðar kann ég ekki á þessari stundu. Mér þykja þær ódrengilegar og enn þá ódrengilegri, hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, þegar ég hugsa til þess að þetta frv. er nú öðruvísi útlits en það var í upphafi. Hverjum ber að þakka það? Ekki hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni.

Herra forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að það eru nýjar fréttir fyrir mig að einn af þingmönnum meiri hlutans í sjútvn. hafi ætlað að standa að nefndaráliti meiri hlutans með fyrirvara. Ég get ekki annað sagt en það að ég varð aldrei var við annað í umfjöllun nefndarinnar né heldur þegar okkur voru kynntar brtt. meiri hlutans og drög að nefndaráliti en að því stæðu allir fulltrúar meiri hlutans í sjútvn. og það er væntanlega ástæðan fyrir því að þingskjalið er svona prentað og úr garði gert og það sama á við ágætan og samviskusaman starfsmann sjútvn. að honum hefur ekki verið annað ljóst en að meiri hlutinn stæði sameiginlega að þessum pappírum, bæði nefndaráliti og breytingartillögum, án fyrirvara. Hitt er ljóst að hv. þm. hefur lýst ýmsum sjónarmiðum í málinu og fyrirvörum varðandi einstaka þætti í umræðum við 1. og 2. umr., en það er allt annar hlutur heldur en að fram komi í þingnefnd að einhver nefndarmanna undirriti nefndarálit með fyrirvara, með formlegum nefndarálitsfyrirvara. Sé það afstaða hv. þm. að hann sé með skilyrtan stuðning við breytingartillögur og nefndarálit meiri hlutans er augljóslega nauðsynlegt að prenta þingskjalið upp aftur og ég sé ekki að það sé verjandi að láta atkvæðagreiðslu fara fram fyrr en rétt þingskjöl liggja fyrir í málinu. Það er auðvitað mjög bagalegt og slæmt að þetta skyldi ekki liggja fyrir strax við upphaf umræðunnar og enn betra ef það hefði komið fram með réttum hætti í nefndinni. En þarna hafa orðið einhver mistök sem e.t.v. skýrist af því að hv. þm. er nýr á þingi og hefur ekki áttað sig á því að nauðsynlegt er að gera grein fyrir því í þingnefnd ef um slíkar aðstæður er að ræða. En ég fullyrði að við sem stóðum að því að undirbúa afgreiðslu málsins út úr sjútvn. höfðum ekki áttað okkur á því, ekki haft neinar upplýsingar um annað en það að allur meiri hlutinn stæði sameiginlega að nál. Ég beini því til hæstv. forseta sem að sjálfsögðu verður að fella úrskurð um það hvað rétt sé að gera, en sjálfum þykir mér eðlilegast að atkvæðagreiðslunni sé frestað þangað til rétt þingskjöl liggja þá fyrir í málinu.

Herra forseti. Fyrir skólamann er gaman að setjast á skólabekk og læra af reyndum þingmönnum. Ég sé ekki hvað blaðaútgáfa af Suðurnesjum kemur máli þessu við sem aðilar ótengdir þinginu standa að. Ég fagna auðvitað því að Suðurnesjamenn skuli hafa trú á sínum þingmanni en ég sé ekki að það komi þessu máli við. Hér spurði hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson um formlega afstöðu. Ef ég man rétt þá var hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson ekki viðstaddur þá umræðu sem hér fór fram í þingsölum, en þar gerði ég formlega grein fyrir efasemdum mínum um róðrardagakerfið sem ég taldi vanta inn í frv. Það kom skýrt fram hér og hefði hv. þm. Ólafur Ragnar fylgst með þeirri umræðu og sama má segja um hv. þm. Sighvat Björgvinsson þá hefðu þeir mátt heyra í þessum sal hver mín afstaða var og er enn. Þar hafa sem sagt verið flutt efnisleg rök. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon veit hvernig í málinu liggur. Þetta eru tæknileg mistök. Ég tel hins vegar að það að hengja sig í formlegheit af þessum toga sé einungis tilraun til útúrsnúninga, en kunni það að valda mönnum sálarró þá er sjálfsagt að verða við því og ég hygg að forseti muni gera það, að prenta þingskjalið upp að nýju, en afstaða mín kom fram hér í umræðu. Aðalatriði málsins snýst ekki um þessi formsatriði.

Virðulegi forseti. Það hlýtur að vera svo að það sé mikilvægast hér af öllu að skýr vilji manna komi fram og ef það mætti verða til þess að sá vilji sæist bæði í þingskjölum og kæmi einnig fram hér að öðru leyti, þá vil ég reyna að benda á leið til lausnar með þó þeim fyrirvara að ég er auðvitað ein af þeim sem eru hér blaut á bak við eyrun. En væri það möguleg leið að nefndin kæmi saman á milli 2. og 3. umr. og að þar kæmi fram í þingskjalinu svo að óyggjandi væri sá vilji og þeir fyrirvarar sem menn helst vilja hafa á sínu máli.

Herra forseti. Auðvitað geta okkur öllum orðið á mistök og þau er skylt að reyna að leiðrétta eins og kostur er. Þegar hv. þm. Hjálmar Árnason talar hér um tæknileg mistök þá kýs ég að skilja það svo að hann eigi við tæknileg mistök sjálfs sín. Hann eigi við þau tæknilegu mistök að hv. þm. hefur ekki verið ljóst að til þess að nál. meiri hlutans yrði prentað með þeim hætti að hann stæði að því með fyrirvara þurfti hann að láta það koma skýrt fram inni í sjútvn. að hann stæði að nál. þannig. Þar duga ekki einhverjir almennt orðaðir fyrirvarar í umræðum, hvorki við 1. umr. og náttúrlega enn síður við 2. umr. þegar búið er að dreifa nál. Það liggur í hlutarins eðli. Þannig að sé svo að hv. þm. sé hér með að lýsa því yfir að hann hafi ætlað sér að standa að nál. með fyrirvara en ekki verið það ljóst að til þess þyrfti hann að láta það koma fram inni í sjútvn. þá sýnist mér málið liggja ljóst fyrir og það sé ekki um annað ræða en endurprenta þingskjalið og láta þetta koma fram því betra er seint en aldrei og skylt er að hafa það sem sannara reynist og nú virðist það sem sagt komið á hreint hvað sé hið sanna í málinu. Ég held að það dugi ekki í sjálfu sér að geyma það til 3. umr. Það væri auðvitað hugsanlegur sá möguleiki að skila frhnál. þar sem fram kæmi að hv. þm. stæði að þessu með fyrirvara, en einfaldast er að leiðrétta þetta með því að prenta nál. meiri hlutans upp.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Hjálmari Árnasyni fyrir að upplýsa okkur um það að hann standi að áliti nefndarinnar með fyrirvara og ég trúi því að það hafi verið mistök af hans hálfu sakir ókunnugleika að hafa ekki látið þess getið. Hins vegar er það ekki tæknilegt atriði að það liggi ekki fyrir fyrr en í lok umræðu að einn af nefndarmönnum meiri hluta standi að nál. með fyrirvara. Það er krafa sem aðrir þingmenn eiga til hans og til nefndarinnar að það liggi fyrir þegar í upphafi umræðunnar þegar þingskjalinu er dreift. Ég sé ekki annað, virðulegi forseti, heldur en það sé nauðsynlegt að fresta fundi og dreifa nýju þingskjali og vil þá beina þeim tilmælum til formanns sjútvn., því að það eru fleiri nýir þingmenn í nefndinni heldur en hv. þm. Hjálmar Árnason, að hann láti þá á það reyna á nefndarfundi sem hægt er að skjóta á með snöggum hætti hvort það séu fleiri þingmenn sem hafi formlega fyrirvara þannig að það komist til skila í þingtíðindum með hvaða hætti fulltrúar meiri hlutans í nefndinni standa að nál.

Forseti sér ekki ástæðu til að fresta atkvæðagreiðslu vegna þessa. Afstaða hv. 7. þm. Reykn. liggur fyrir og forseti vill benda á að nál. sem slíkt er ekki hér til afgreiðslu. Það er frv. sjálft og brtt. sem hafa verið fluttar við það og í atkvæðagreiðslu kemur fram afstaða einstakra hv. þingmanna. Forseti vonast eftir samvinnu við þingmenn um að atkvæðagreiðslan geti nú hafist eftir þessa umræðu um störf þingins.

Herra forseti. Ég tel ástæðu til þess að gera grein fyrir atkvæði mínu og eftir þá umræðu sem hér hefur átt sér stað kann kannski engan að undra. Hér er til atkvæðagreiðslu yfir til 3. umr. frv. til laga um fiskveiðistjórn. Ég hef áður lýst því yfir að um ákveðna þætti frv. er ég sammála, en ég hef líka lýst efasemdum um tiltekna þætti, einkum 2. gr. Það er ljóst að í gildi eru lög um fiskveiðistjórn og verði ekkert að gert þá munu taka gildi slíkur fjöldi banndaga að krókabátaútgerð mun ugglaust leggjast af. Frv. felur í sér stefnu að róðrardögum en sem að því er virðist fyrsta skref er leið í gegnum aflahámark og banndaga. Það eru þættir sem ég hef verulegar efasemdir um og hef áður lýst á þessum vettvangi. En til þess að stoppa ekki málið og vísa því til 3. umr., í þeirri von að ná megi fram breytingu á málinu þar sem upp verði tekið róðrardagakerfi, þá finnst mér ástæða til þess að samþykkja, en ég lýsi því jafnframt yfir að náist sú breyting ekki fram milli 2. og 3. umr. þá lýsi ég mig óbundinn af því að greiða frv. endanlegt atkvæði. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Ég sé einnig ástæðu til þess að gera grein fyrir atkvæði mínu hér. Það er alveg ljóst að við framsóknarmenn höfum haft veruleg áhrif á þróun þessa máls hér í þinginu. Það er fyrir okkar áhrif að það eru ekki allir settir undir þorskaflahámark. Menn geta þó valið. Valið stendur hins vegar á milli tveggja frekar slæmra kosta að margra mati. Það er ljóst að besta lausnin er róðrardagakerfi. Ég samþykki frv. núna í trausti þess að á milli 2. og 3. umr. verði m.a. reynt að tryggja nægjanlegt fé til að setja upp eftirlitskerfi sem þarf vegna róðrardagakerfis. Einnig tel ég afar brýnt að þeir sem kjósa nú samkvæmt þessum nýju lögum að velja þorskaflahámark eigi afturkvæmt úr því strax og róðrardagakerfið er komið í gagnið. Ég samþykki þetta frv. í þeirri von að á þessu verði tekið fyrir 3. umr. og áskil mér allan rétt á fyrirvara við lokaafgreiðslu málsins.

Virðulegur forseti. Ég vil lýsa þeirri skoðun minni við umfjöllun þessara mála að ég tel að svokallað róðrardagakerfi sé sú leið sem fara eigi við sóknarstýringu krókabáta. Ég mun styðja nál. meiri hluta sjútvn. nú við 2. umr. í trausti þess að fyrir 3. umr. og endanlega afgreiðslu málsins liggi fyrir að krókabátar eigi kost á róðrardagasókn og fyrir liggi að sjálfvirkt eftirlitskerfi verði tekið í gagnið innan ákveðins tíma. Ég vek athygli á því að þetta sjálfvirka eftirlitskerfi er gífurlegt hagsmunamál hvað varðar öryggismál sjómanna og því brýnt að það komist í gagnið hið allra fyrsta. Hvað varðar brtt. minni hluta nefndarinnar þá er hún þannig sett fram að ég er ekki sammála ýmsum útfærslum sem þar koma fram og get því ekki stutt hana. Þá tel ég mikilvægt, eins og ég nefndi reyndar hér áðan, að fyrir liggi nánari útfærsla en fram kemur í nál. með hvaða hætti og hvenær sjálfvirkt eftirlitskerfi verði tekið í gagnið. En ég lýsi sem sagt stuðningi við áliti meiri hluta sjútvn.

Herra forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt að menn átti sig á því um hvað er verið að greiða atkvæði hér. Það er verið að greiða atkvæði um 1. tölul. brtt. á þskj. sem meiri hluti sjútvn. flytur og um þá brtt. er alger samstaða í sjútvn. Allir nefndarmenn voru sammála um að leggja til þá breytingu á frv. sem þar er á ferðinni. Hér er ekki verið að greiða atkvæði um 1. gr. sem slíka og enn síður um róðrardagakerfi né heldur um málið eftir 3. umr., sem manni skildist nú jafnvel hér áðan. Það er eingöngu verið að greiða atkvæði um það að falla frá því að þrengja endurnýjunarmöguleika skipa eldri en frá árinu 1986. Um það eru allir sammála og stóð reyndar til að sjútvn. flytti sameiginlega þessa brtt., en svona af praktískum ástæðum var valið að hafa þetta 1. tölul. brtt. á þskj. meiri hlutans. Þannig að að því leyti til voru kannski þessar atkvæðaskýringar sem hér voru fluttar áðan ekki alveg í samhengi við þann þátt málsins sem nú á að fara að greiða atkvæði um.

Herra forseti. Mér er sagt að það sé ekki óvanalegt að menn geri grein fyrir atkvæði sínu í upphafi atkvæðagreiðslu um stóran lagabálk þannig að sá fyrirvari gildi yfir allt frv. Þannig að með þær upplýsingar í huga fer ég hér upp, ekki til að gera athugasemd við 1. gr. heldur til að tala lítillega almennt um 2. gr. sem verður til atkvæðagreiðslu hér á eftir. En eins og ég sagði í umræðunum fyrir nokkrum dögum þá hef ég fyrirvara á varðandi róðrardagakerfið og í þingflokki Sjálfstfl. hefur verið rætt um það að reynt verði að finna dagsetningu á það hvenær róðrardagakerfinu yrði komið á. Í trausti þess mun ég greiða atkvæði með þessu frv. í heild sinni, að við munum finna dagsetningu sem menn sætti sig við. Að öðru leyti vil ég segja um 1. gr. að atriði innan hennar þurfa skýringar sem ég tel að komi á milli 2. og 3. umr. En ég vil svo aftur á móti lýsa yfir þeirri skoðun minni að mér finnst alveg með ólíkindum að menn skuli vera hér, stjórnarliðar, að þakka sér einstaka breytingar í svona frumvörpum. Ég vil bara biðja menn um að átta sig á því.

Virðulegi forseti. Hér er verið að leggja þá kvöð á útgerðarmenn krókaleyfisbáta að ef þeir missa bátinn sinn í sjó þá geta þeir ekki endurnýjað hann nema með því að kaupa annan jafnstóran og leggja honum. Þetta er dæmi um hvílíka hlekki er verið að leggja á síðustu frjálsu sjómenn á Íslandi. Það er ríkisstjórnin og þingmeirihluti hennar sem stendur að því allur, þó að sumir þeirra taki sér í munn orð Biblíunnar: ,,Hið góða, sem ég vil, gjöri ég ekki, en hið vonda, sem ég vil ekki, það gjöri ég.`` Það er engum til sóma að haga sér þannig. Slíkir þingmenn geta varla öðlast traust. Ég er á móti þessu ákvæði og greiði atkvæði gegn því.

Herra forseti. Við höfum lýst fyrirvara um ákvæði þessarar greinar og einkum og sér í lagi það atriði að þessar stífu úreldingarkröfur eigi að ná niður úr bátastærðinni, alveg niður í minnstu fleytur. Við hefðum talið gegna talsvert öðru máli ef sett hefði verið gólf til að mynda við stærðina þrjú tonn eða þrjár smálestir og bátum þar fyrir neðan hefði verið heimilt að breyta eða endurnýja þá án þess að margfeldisstuðull kæmi til sögunnar. Greinin er hins vegar, eins og hún er nú breytt eftir atkvæðagreiðslu hér áðan, þannig úr garði gerð að hún er til bóta frá því sem frv. gerir ráð fyrir og þess vegna greiðum við ekki atkvæði.

Virðulegi forseti. Ég greiddi þeirri brtt. sem hér var til atkvæðagreiðslu áðan mitt atkvæði, enda var hún til bóta við annars meingallað frv. Inni í frumvarpsgreininni eins og hún var upphaflega voru miklar ofstjórnartilhneigingar, svo vægt sé til orða tekið, og þeirra gætir þar enn. Það á við varðandi aflamarksskipin, þar sem mitt álit er, virðulegi forseti, að útgerðarmenn þeirra eigi sjálfir að ákveða með hvernig skipum sá afli er sóttur sem þeim er úthlutaður. Jafnframt er það svo að menn þyrftu að gefa sér betri tíma til að athuga reglur varðandi endurnýjun eða úreldingu allra minnstu bátanna. Það er varhugavert að beita þeim reglum sem eru í frv. varðandi allra minnstu bátana og það hefði átt að undanskilja báta t.d. undir þrem tonnum vegna endurnýjunar á sams konar báti. Þess vegna, virðulegi forseti, greiddi ég atkvæði gegn frumvarpsgreininni.

Herra forseti. Ég geri grein fyrir atkvæði mínu varðandi 1.--10. mgr. 6. gr., varðandi endurnýjun báta sem stunda veiðar með línu eða handfærum. Ég get engan veginn fallist á að teknar verði upp slíkar nauðaskerðingar sem felast í því að ef eigandi þriggja tonna báts ætlar að endurnýja þá verður hann að kaupa annan þriggja tonna bát á móti svo að hann hafi sömu afköst eða afkastagetu og áður. Ég get ekki fallist á það að ef fjögurra tonna bátur sekkur og eigandi ætlar að endurnýja eða kaupa nýjan bát í staðinn þá verður hann að kaupa fjögur tonn að auki til þess að geta haldið sinni afkastagetu. Ég segi, herra forseti: Þeir sem samþykkja þetta ákvæði um endurnýjun krókabáta ætla sér að leggja af 50% krókabátanna á nokkrum árum. Ég segi nei, herra forseti. --- [Lófatak á þingpöllum.]

Forseti vill minna áheyrendur á þingpöllum á að þeir hafa skyldu til að vera hljóðir.

Virðulegi forseti. Efnistriði þeirrar brtt. sem hér er verið að greiða atkvæði um eru þau sem hv. þm. Hjálmar Árnason sagðist styðja hér áðan. Þetta eru jafnframt þau efnisatriði sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur lýst stuðningi yfir að hann vilji festa í lög. Þetta eru þau efnisatriði sem fjölmargir þingmenn stjórnarliðsins hér í salnum hafa sagst vilja styðja og var upplýst hér áðan, áður en atkvæðagreiðsla hófst, að fyrirvari hv. þm. Hjálmars Árnasonar snerist um þetta atriði. Þetta væri það sem hann vildi. Ég fagna því í sjálfu sér að þingmenn Framsfl. hafa lýst því yfir í dag að þeir vilji breyta frv. eins og það mun líta út ef stjórnarliðar ná sínu fram hér í atkvæðagreiðslunni við 2. umr. Það eru auðvitað töluverð tíðindi að slíkur flótti skuli vera kominn í stjórnarliðið og er það nokkur árangur aðgerðanna sem hafa verið hér í dag, að knýja fram þann flótta. Það mun þá koma í ljós við 3. umr. En þessi efnisatriði eru hins vegar þess eðlis að opna í lögunum á þá framkvæmd sem beðið var um fyrir utan þinghúsið í dag. Ég segi því já.

Virðulegi forseti. Hv. þingmenn Framsfl. úr Reykn. hafa lýst því yfir við þessa umræðu að þeir samþykki tillögur meiri hlutans í trausti þess að við 3. umr. verði þessi tillaga samþykkt. Með öðrum orðum, þeir segja nei við tillögunni við 2. umr. í trausti þess að hún verði samþykkt við 3. umr. Þetta kalla ég meira en tæknileg mistök. Virðulegi forseti. Ég segi já í trausti þess að tillagan verði samþykkt.

Forseti vill að gefnu tilefni minna hv. þingmenn á að þeir koma hér í ræðustól til að gera grein fyrir atkvæði sínu.

Herra forseti. Hér kemur til atkvæða tillaga okkar um róðrardagakerfi sem felur í sér 100 róðrardaga samkvæmt frjálsu vali innan hvers fiskveiðiárs og taki sá dagafjöldi mið af 150 þúsund tonna heildarafla af þorski. Í síðustu málsgrein er ráðherra falið að semja um eftirlit við hafnarverði, löggilta vigtarmenn eða aðra aðila í sveitarfélögunum eða leysa eftirlitsþátt málsins með öðrum hætti þangað til hið margþráða, sjálfvirka gervihnattaeftirlit getur tekið við. Hér er sem sagt til atkvæða það róðrardagakerfi sem menn hafa unnvörpum lýst sig sammála um og vilja taka upp og þar með fjölmargir stjórnarþingmenn. Þannig að það er auðvitað söguleg upplifun að hlusta svo á þau nei sem hér hafa komið fram og vandræðalegan kattarþvott manna gagnvart því að þeir vilji í raun og veru sjá þetta kerfi verða að veruleika og sem fyrst og helst milli 2. og 3. umr. Þá hefðu menn átt að hugsa sig betur um áður en þeir greiða atkvæði með þessum hætti. Til að undirstrika það, herra forseti, hér er verið að greiða atkvæði um róðrardagakerfið, já eða nei. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Ég vil gera grein fyrir atkvæði mínu með þeim hætti að frv., ef að lögum verður, þá boðar það nú þá stefnu sem í þessari grein felst hjá minni hlutanum. Því er ég þeirrar skoðunar að á milli 2. og 3. umr. eigi hv. sjútvn. og ég vil segja hæstv. ríkisstjórn, að kanna það virkilega vel með hvaða hraða sé hægt að taka upp róðrardagakerfi. Hvað kostar gervitunglakerfið? Á hvaða tíma er hægt að koma því í gagnið hér og þá fyrir allan flotann og hvernig má að því standa? Þetta held ég að sé mjög mikilvægt að fá fram sem fyrst því að þá liggur það fyrir, hæstv. forseti, að banndagakerfið heyrir fortíðinni til og róðrardagakerfið hefur tekið við. Ég trúi því að það sé innan seilingar og því sé hægt að koma á ég vil segja um næstu áramót. 

Herra forseti. Við 2. umr. kom það fram hjá fjölmörgum hv. þingmönnum stjórnarliðsins að helsti kostur róðrardagakerfisins væri sá að þá gætu menn valið samkvæmt frjálsu vali sína sóknardaga og þess vegna reynt að beina sókninni inn á tímabil þegar veður væru ekki válynd og þar af leiðandi minni hætta á slysum. Í þessari tillögu er hins vegar gert ráð fyrir því að sóknardagarnir skipist í ákveðin veiðitímabil og þar með er fallinn sá rökfræðilegi grunnur sem hv. stjórnarliðar á sínum tíma töldu einmitt jákvæðasta kostinn við róðrardagakerfið. Ég tel, herra forseti, að þessi tillaga aflagi og skekki róðrardagakerfið svo úr lagi að ég get ekki annað en sagt nei.

Herra forseti. Ég hef uppi sömu andmæli og hv. 15. þm. Reykv. og að auki vil ég vekja athygli hv. þings á því að í þessari grein kemur fram að heimilt er að stunda sjóstangveiði eða veiða til eigin neyslu án fénýtingar. Nú liggur fyrir bréf frá Fiskistofu þar sem sjóstangveiðimönnum er meinað að stunda fiskveiðar nema á þeim dögum sem krókabátar hafa leyfi og nema það reiknist til kvóta á þeim bátum sem þessar áhugamannaveiðar upp á 50--80 tonn hljóða upp á á öllu árinu. M.a. vegna þessa og alls annars sem hér stendur segi ég nei.

Virðulegi forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um 2. gr. frv. eins og stjórnarmeirihlutinn vill að greinin líti út. Það hefur komið fram af hálfu fjölmargra sjómanna í mörgum byggðarlögum, ekki síst í gær á sjómannadaginn, að eins og þessi grein er orðuð er verið að stefna lífi þeirra sem stunda smábátaútgerð í hættu ef þeir reyna að nýta sér þann rétt sem kveðið er á um í lagagreininni. Þá er jafnframt verið að leggja grunn að því að atvinnulíf í heilum byggðarlögum verði lagt í rúst. Þetta er sú lagagrein þar sem fulltrúar sjómanna hafa sagt að verið sé að stilla sjómönnum frammi fyrir tveimur valkostum, hvort þeir vilji heldur láta skjóta sig eða hengja. Það nær ekki nokkurri átt að ætla að lögfesta á Alþingi með slíkri atkvæðagreiðslu daginn eftir sjómannadaginn ákvæði af þessu tagi. Og ef þeim verður ekki breytt við 3. umr. er stjórnarmeirihlutinn að ganga götu sem getur leitt til slíkra atburða í sjávarbyggðunum kringum landið að enginn þingmaður vill bera ábyrgð á því að stofna lífi og limum sjómanna í hættu. Ég segi nei við þessari grein og skora á stjórnarþingmenn að breyta henni við 3. umr.

Virðulegi forseti. Það er verið að festa í sessi lög sem gera ráð fyrir því að það sé refsivert að vera góður fiskimaður. Það er verið að setja í gildi ákvæði sem gera það að verkum að síðustu frjálsu veiðimennirnir á Íslandi verða ekki lengur til. Það er verið að lögfesta ákvæði sem gerir það að verkum að heilu byggðarlögin, og þar nefni ég sérstaklega þorp og bæi í Vestfjarðakjördæmi, munu leggjast í auðn vegna þess að trillukarlar sem þar stunda útgerð eru ekki aðeins að vinna fyrir sjálfa sig og fjölskyldur sínar heldur standa þeir undir allri fiskverkun á flestum þessara staða frá vori og til hausts. Þetta eru daprir dagar, virðulegi forseti. Ég vona það að menn skoði sinn hug á milli 2. og 3. umr. og standi við stóru orðin. Ég segi nei.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um það að annaðhvort verða menn að velja aflahámark sem nemur liðlega helmingi af þeim afla sem þeir hafa að meðaltali fengið tvö af bestu þremur árum að undanförnu eða taka á sig stóraukna fjölgun banndaga. Það er það sem valið stendur um og ekkert annað samkvæmt orðanna hljóðan í þessum texta þó að menn tali í allt aðrar áttir þegar þeir eru að réttlæta stuðning sinn við þetta ákvæði. Það stendur hér, með leyfi forseta: ,,Fiskistofa skal fyrir 1. júlí 1995 senda útgerðum tilkynningu um reiknað þorskaflahámark hvers báts og forsendur þess og hafa útgerðir mánaðarfrest til að tilkynna um val milli þorskaflahámarks og viðbótarbanndaga og sama frest til að koma athugasemdum að. Velji útgerð ekki fyrir tilskilinn tíma skal bátnum ákvarðað þorskaflahámark.`` Það er alveg ljóst hver undirtónn þessa máls er. Það á að þrýsta sem flestum til þess að taka þetta þorskaflahámark og hótunin sem á móti kemur er stóraukinn fjöldi banndaga. Það eru neyðarkosti að þvinga menn til ákvarðantöku með þessum hætti. Ég segi nei herra forseti.

Herra forseti. Ég trúði ríkisstjórninni þegar hún samþykkti verkefnaskrá hæstv. forsrh. þar sem sagði að við stjórn veiða kvótaflotans ætti að leita annarra leiða en fjölga banndögum. Ég trúði líka hv. þm. Sjálfstfl. á Vestfjörðum og Framsfl. á Suðurnesjum þegar þeir gáfu yfirlýsingar sem eru í allt aðra veru en kemur fram í því sem þeir eru að samþykkja í dag. Herra forseti. Það sem hér er verið að samþykkja mun leiða til þess að stoðum verður kippt undan fjölmörgum byggðarlögum. Það er líklegt að 400--500 trillusjómenn tapi atvinnu sinni. Þessi grein mun líka leiða til aukinnar slysahættu. Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar að samþykkt þessarar greinar marki upphaf þess að krókaveiðar leggist af í núverandi mynd. Þess vegna segi ég nei, nei og aftur nei. --- [Lófatak á þingpöllum.]

Forseti hefur þegar áminnt gesti á þingpöllum að hafa hljótt og ítrekar þá áminningu.

Hæstv. forseti. Í 3. mgr. þessarar greinar segir, með leyfi forseta: ,,Krókabátum gefst frá og með fiskveiðiári því er hefst 1. september 1995 kostur á að velja milli þess að stunda veiðar með þorskaflahámarki skv. 4. mgr. og þess að stunda veiðar með viðbótarbanndögum eins og nánar er lýst í 5.--9.mgr.`` Hér er stigið fyrsta skrefið til að kvótasetja krókaleyfisflotann. Því er ég andvígur. Ég segi nei.

Herra forseti. Það er laukrétt sem einn þingmaður sagði hér áðan að við stöndum frammi fyrir neyðarkostum, Íslendingar, þegar við verðum að takmarka sókn í fiskstofnana og það er ekki einungis þorskstofninn sem er orðinn tæpur og við höfum áhyggjur af eins og nú standa sakir. Ég get talað um grálúðuna, ég get talað um karfann og það vita þeir ágætu sjómenn sem hér eru uppi á pöllunum. Við höfum líka áhyggjur af því sem erum í þingsal, sumir hverjir a.m.k., að mjög harkalega hefur verið gengið að þeim trillusjómönnum sem ekki völdu króka heldur eru á aflamarki. Við getum rétt hugsað okkur hvaða möguleika þeir hafi sumir hverjir miðað við þá fiskreynslu sem þeir höfðu og miðað við hvernig þeirra aflaheimildir hafa dregist saman. Hér er verið að reyna að finna viðunandi lausn. Hún byggir á samkomulagi sem gert var í þingsölum og ég vil minna á það að gefnu tilefni að allir gömlu flokkarnir hér á Alþingi og líka flokkur hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur hafa staðið alla stjórnun á þessum grundvelli sem við erum hér um að ræða. Ég segi já.

Herra forseti. Frá því að tekin var upp kvótastýring sem meginregla í veiðum á Íslandsmiðum hefur það kerfi sem smábátum hefur verið búið verið með fádæmum og nú verið að bæta gráu ofan á svart með þeirri grein sem hér er verið að greiða atkvæði um. Hvar halda menn að atvinnurekstri séu búin slík skilyrði að menn megi ekki stunda hann mikinn meiri hluta ársins, að menn standi fyrir því vali að draga saman afla um helming eða svo eða sitja heima í 234 daga á ári? Það er þessi svarti blettur sem verið er að draga yfir þær byggðir á Íslandi þar sem menn byggja á þessum rekstri og fyrir alla þá sem stunda smábátaútgerð. Það er lítið mark á því takandi, virðulegur forseti, að menn ætli að gera eitthvað seinna og athuga mál en að kemur þá væntanlega í ljós fyrir slit þessa þings. Ég segi nei.

Herra forseti. Það er til marks um frjálslyndi hæstv. sjútvrh. og stjórnarmeirihlutans og örlæti að með þessari grein er verið að bjóða mönnum kosti. Annars vegar mega menn velja skert aflamark og ef þeir kjósa það til þess að bjarga eigum sínum þá eiga þeir ekki þaðan afturkvæmt. Hins vegar geta menn valið að fjölga banndögum sem hamla sjósókn. Þá verður lítið til skiptanna fyrir þá hina frjálsbornu menn sem eftir eru og örvænt um hvað verður um framtíð þeirrar útgerðar. Með öðrum orðum: Gjafir eru yður gefnar. Maður gæti haldið að þessi frumvarpsgrein væri tæknileg mistök, en svo mun ekki vera. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Aflamarksbátarnir hafa farið verst allra út úr þorskskerðingu undanfarinna ára. Það er fagnaðarefni að hér skuli gert ráð fyrir að þessi floti skuli fá viðbótarkvóta strax á þessu fiskveiðiári. Ég tel að vísu að þessum 5.000 tonnum hefði átt að skipta eingöngu á smærri skipin og eingöngu til þeirra sem ætla að veiða þessa viðbótarúthlutun í sumar en ekki til þeirra sem nota þessa viðbót til að versla með. Ég tel þó þessa tillögu betri en ekkert. Ég segi já.

Herra forseti. Í þessari tillögu felst viðurkenning á þeim mikla vanda sem bátar á aflamarki hafa tekið á sig á undanförnum árum með stórauknum samdrætti í þorskveiðiheimildum og það er fagnaðarefni, þó í litlu sé, að nú á loksins að koma til móts við þennan hluta flotans. Við þingmenn Alþb. höfum undanfarin ár ítrekað flutt tillögur til úrbóta í þessum efnum sambærilegar við þá sem hér er á ferðinni nema hvað við hefðum viljað ganga lengra. Á síðasta þingi fluttum við sambærilega tillögu sem gerði ráð fyrir tvöfalt meira magni til úthlutunar sérstaklega til að jafna upp skerðingu þess hluta flotans og einkum bátaflotans sem mestan samdrátt hefði tekið á sig í veiðiheimildum. En þó að við hefðum viljað ganga lengra og deila megi um hvaða aðferð ætti að hafa við að úthluta þessu tiltekna magni þá styðjum við þessa tillögu þar sem hún er skref í rétta átt.

Herra forseti. Þar sem við kvennalistakonur eigum ekki aðild að sjútvn. þá vil ég að það komi skýrt fram að við styðjum þessa tillögu minni hluta sjútvn. og einnig hina sem var greitt atkvæði um hér áðan um róðrardagakerfið. Við eigum sem sagt aðeins áheyrnaraðild og við styðjum þetta minnihlutaálit og ég segi já.

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að vekja athygli á því hvað er hér verið að greiða atkvæði um. Í þessari brtt. minni hluta nefndarinnar er nákvæmlega sama hugsun og er í því ákvæði til bráðabirgða sem í frv. var, þ.e. sú hugsun að í lögunum um stjórn fiskveiða sé viðlagaákvæði sem unnt verði að beita ef upp komi þær aðstæður í sjávarplássi, sem ekki á sér aðra lífsbjörg en smábáta, að við þurfi að bregðast. Hér er hins vegar gerð sú tillaga að úthlutun þessara veiðiheimilda verði í höndum sjútvrh. eins og önnur úthlutun veiðiheimilda en verði ekki færð til Byggðastofnunar. Byggðastofnun er ekki aðili sem á að úthluta veiðiheimildum. Sú aðferð að ætla að setja úthlutun veiðiheimilda í hendur Byggðastofnunar er vísasti vegurinn til að skapa tortryggni og frekari deilur eða gagnrýni á fiskveiðistjórnunarkerfið. Ef menn eru að biðja um það þá er þetta upplögð aðferð. En ég vek athygli manna á því að stjórnsýsla í þessa veru getur leitt til pólitískrar úthlutunar, getur leitt til þess að hér verði til það sem menn hafa hingað til kallað sjóðasukk og það held ég að sé ekki sátt um fiskveiðistjórnun á Íslandi til framdráttar. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Hér er á subbulegan hátt verið að blanda saman verkefnum framkvæmdarvalds og löggjafarvalds þegar úthlutunarvald á fiskveiðiheimildum er falin stjórn Byggðastofnunar þar sem í eiga sæti m.a. þingmenn sem setja þessi lög og fara síðan hinum megin við borðið og úthluta aflaheimildum sem þessi lög kveða á um. Ég segi nei.

Herra forseti. Ég átti á sínum tíma gott samstarf við hæstv. forsrh. og ég tek alla jafnan meira mark á því sem hann segir en ýmsir aðrir menn. Í stefnuræðu sinni sagði hæstv. forsrh. að það bæri brýna nauðsyn til að skapa festu, öryggi og traust í kringum sjávarútveginn. Nú er það svo, herra forseti, að í verkefnaskrá hæstv. sjútvrh. kemur fram að það á að bera saman kosti og galla mismunandi stýrikerfa við fiskveiðar Íslendinga. Það er því alveg ljóst að fræðilega er uppi sá möguleiki að menn komist að þeirri niðurstöðu að eitthvað allt annað kerfi en það sem við búum við núna sé betra og sé best fallið til þess að stýra fiskveiðum Íslendinga. Það er með öðrum orðum alveg ljóst að verkefnaskrá hæstv. sjútvrh. skapar mikla óvissu í kringum greinina og til þess að reyna að draga úr henni teljum við nauðsynlegt að það sé sett tímasetning á lok þeirrar endurskoðunar sem hæstv. sjútvrh. hefur í rauninni boðað með verkefnaskrá sinni. Þess vegna flytjum við þessa tillögu um að endurskoðun á fiskveiðistjórnuninni verði lokið fyrir árslok 1996.

Herra forseti. Það er boðað, með óljósu orðalagi þó, í stjórnarsáttmála að til standi að endurskoða sjávarútvegslöggjöfina og einstakir stjórnarliðar hafa jafnvel skotið sér á bak við það hér í umræðum um vandasöm mál að betri og meiri lagfæringar bíði þá haustsins. Á hinn bóginn hafa engin svör komið frá hæstv. ríkisstjórn um það hvernig standa eigi að þeirri endurskoðun og ekki heldur um það hvort stjórnarandstöðunni eða öðrum aðilum verði tryggð einhver aðild að slíku ferli. Sporin hræða mjög í þessum efnum og mátti síðasti ræðumaður gerst um það vita, jafnógæfulega og til tókst á síðasta kjörtímabili í ríkisstjórn Alþfl. og Sjálfstfl. og undir stjórn hinnar margfrægu tvíhöfða nefndar. Við teljum þess vegna ástæðu til að ganga frá því nú með hvaða hætti þetta verði gert, annars vegar hvað tímasetningar snertir og hins vegar fá það á hreint hvort núv. ríkisstjórn ætlar að veita stjórnarandstöðunni einhvern eðlilegan aðgang að vinnu við þessi mál. Og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á að með því að svara engu til um þetta og fella þessa tillögu sé ríkisstjórnin í reynd að lýsa því yfir að hún ætli að hafna öllu samráði við stjórnarandstöðuna. Ég skora á menn að samþykkja þessa tillögu.

Virðulegi forseti. Það kom fram við atkvæðagreiðslu um 2. gr. frv. að einn hv. þm., Guðjón Guðmundsson, hafði kjark til þess að fylgja sannfæringu sinni í atkvæðagreiðslunni og ber að virða það. 

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 69 og brtt. meiri hluta efh.- og viðskn. við frv. til laga um breytingar á lögum vegna aðildar Íslands að Alþjóðaviðskiptastofnuninni. Í frv. eru lagðar til breytingar á tollalögum, búvörulögum, lögum um varnir gegn dýrasjúkdómum, lögum um varnir gegn sjúkdómum og meindýrum í plöntum og öðrum lögum sem varða innflutning og eru nauðsynlegar í framhaldi af staðfestingu Íslands á samningnum um Alþjóðaviðskiptastofnunina sem gerð var með þál. á 118. löggjafarþingi. Með lögfestingu frv. komast í framkvæmd þær breytingar á innflutningsmálum sem um var samið í Úrúgvæ-viðræðunum og með þeim verður leitast við að uppfylla þær skuldbindingar sem Ísland tók á sig við staðfestingu samningsins. Mikilvægustu breytingar frumvarpsins snerta skilyrði til innflutnings á landbúnaðarafurðum sem ekki verður framar stjórnað með bönnum og höftum. Í staðinn verða teknir upp tollar og er meginviðfangsefni frumvarpsins að ákveða þá með þeim hætti að uppfylltar verði skuldbindingar samningsins og tilgangi hans fylgt fram en samtímis gætt hagsmuna innlendra framleiðenda matvöru. Þó að leiða megi rök að því að þegar til lengri tíma er litið falli hagsmunir neytenda og framleiðenda hér á landi að þeirri stefnu sem samningurinn mótar er það fullljóst að langan aðlögunartíma þarf til bæði hér á landi og í alþjóðlegum viðskiptum með landbúnaðarvörur áður en frjáls og eðlileg markaðsviðskipti verða meginreglan í viðskiptum milli landa með þessar vörur. Heyrst hefur að mörgum þyki þær breytingar á tollalögum í sambandi við skilyrði til innflutnings á landbúnaðarvörum, sem fjallað er um í I. kafla frv., nokkuð flóknar. Því tel ég rétt, herra forseti, áður en lengra er haldið, að gera aðeins nánari grein fyrir efnisatriðum og helstu hugtökum sem þar er byggt á. Samkvæmt GATT-samningnum þarf að breyta öllum innflutningstakmörkunum og innflutningsgjöldum í tolla. Því er í viðauka I með frv. lögð til breyting á tollskrá þar sem almennir tollar á þeim vörum sem heyra undir samninginn eru tilgreindir. Í viðaukum II--IV eru síðan sérreglur um tolla sem byggjast á samningnum. Veigamikill hluti GATT-samningsins eru skuldbindingar samningsaðila um hámark þeirra tolla sem þeir mega leggja á innflutning, svokallaðar tollabindingar. Þessir hámarkstollar á landbúnaðarvörum og vörum framleiddum úr landbúnaðarafurðum eru tilgreindir í viðauka IIA. Aðildarríkin hafa síðan skuldbundið sig til að tryggja ákveðinn lágmarksaðgang að mörkuðum sínum af þeim landbúnaðarvörum sem enginn eða óverulegur innflutningur var á á viðmiðunartímabilinu 1986--1988 og þá á lægri tollvöxtum en tollabindingar heimila. Þessi lágmarksaðgangur, sem er tilgreindur í svokölluðum tollkvótum, er miðaður við 3--5% af meðalinnanlandsneyslu áranna 1986--1988 og úthlutar landbrh. tollkvótunum til umsækjenda samkvæmt nánari reglum sem fram koma í 19. gr. frv. Þessir lágmarkstollkvótar eru tilgreindir í viðauka IIIA með frv. Gert er ráð fyrir að þær landbúnaðarvörur sem landbrh. er skylt að úthluta tollkvótum fyrir, samkvæmt viðauka IIIA, þ.e. kjöt, egg, smjör, ostur og kartöflur, munu bera toll sem samsvarar tæpum þriðjungi af þeim grunntaxta sem er upp gefinn í viðauka IIA. Í viðauka IIIB eru tilgreindir tollkvótar á þær vörur sem fluttar voru inn í meira magni en 5% á framangreindu viðmiðunartímabili, en hafa verið háðar magntakmörkunum, svokallaður ríkjandi markaðsaðgangur. Hér er fyrst og fremst um að ræða blóm og grænmeti. Tollar á vörur samkvæmt þessum tollkvótum mega ekki vera hærri en þeir voru á árunum 1986--1988, en í frv. er gert ráð fyrir að þeir verði mest 30% í stað 40% sem heimild hafði verið til Þá gerir frv. ráð fyrir að landbrh. sé heimilt að úthluta viðkvótartollkvótum á kjöti, mjólk, smjöri, osti og eggjum annars vegar, sbr. viðauka IVA og á blómum og grænmeti hins vegar, sbr. viðauka IVB. Tollur á þessum kvótum getur verið breytilegur eftir ákvörðun landbrh., allt niður í helming venjulegra tolla á vörur í viðauka IVA og niður í engan toll á vörur í viðauka IVB. Nefndin fékk fjölmarga aðila á fund við umfjöllun um frv. sem taldir eru upp í nál. Þá fékk hún einnig sendar ítarlegar umsagnir frá landbn., sem þríklofnaði í afstöðu sinni til málsins og eru þær allar birtar sem fskj. með álitinu. Mun ég nú gera grein fyrir þeim brtt. sem meiri hluti nefndarinnar leggur til að gerðar verði á frv., sbr. þskj. 70. Aðalbreyting sem meiri hluti nefndarinnar leggur til felst í tvennu: Í fyrsta lagi er lagt til að inn í þá grein frv. sem fjallar um tollkvóta verði bætt nýjum valkosti fyrir landbrh. þegar hann ákveður hvaða tollar skuli lagðir á þær vörur sem tilgreindar eru í viðauka IVA, þ.e. hina svokölluðu viðbótartollkvóta sem heimilt er að leyfa innflutning á. Í frv. er gert ráð fyrir tveimur valkostum, þ.e. að annaðhvort skuli þessir tollar vera 75% af þeim magntolli sem lagður er á hluteigandi vörulið eins og hann er tilgreindur í tollskrá eða að miða við þann toll sem gildir fyrir svokallaðan lágmarksaðgang. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að ef ráðherra kýs að miða við magntollinn geti hann valið milli þess hvort um er að ræða 50% eða 75% af honum í hverju tilviki. Með þessari breytingu er verið að koma til móts við þá gagnrýni sem fram hefur komið, m.a. frá Neytendasamtökunum, þess efnis að þrátt fyrir lágmarksmarkaðsheimildina séu litlar líkur á því að um innflutning verði að ræða þar sem tollar á þennan innflutning verði það háir. Í öðru lagi er lagt til að nýju ákvæði verði bætt inn í 20. gr. frv. Það felur í sér skírskotun til hvaða atriða landbrh. ber að líta þegar hann tekur ákvörðun um úthlutun viðbótartollkvóta samkvæmt viðauka IVA og B. Annars vegar skal hann hafa til hliðsjónar að nægilegt framboð á hæfilegu verði sé til staðar á hverri vöru á hverjum tíma. Hins vegar skal hann líta til þess hvort þeir lágmarkstollkvótar, sem hann hefur þegar úthlutað samkvæmt viðauka III, hafi verið nýttir af leyfishöfum eða ekki. Með vali á tolltöxtum, samkvæmt 3. og 4. mgr. 3. gr. frv., getur hann haft áhrif í því efni. Tilgangur þessara breytinga er annars vegar að lögin gefi leiðbeiningu um það hvenær og í hvaða skyni úthluta skuli hinum frjálsu kvótum og hins vegar að fram komi í lögunum að tilgangur þessa ákvæðis sé m.a. að stuðla að því að innflutningur verði í samræmi við skuldbindingar samkvæmt GATT-samkomulaginu. Með báðum þessum breytingum er því verið að koma til móts við þau neytendasjónarmið sem fram komu hjá mörgum þeirra gesta sem fyrir nefndina komu og í umsögnum er nefndinni bárust. Þá er lögð til breyting á ákvæðum 6. gr. frv. um úrræði tollstjóra ef grunur leikur á að innflutningur eigi sér stað á vöru sem brýtur gegn hugverkaréttindum. Annars vegar segir í frv. að rétthafi skuli leggja fram sönnun þess að hugverkaréttindi njóti verndar hér á landi. Fram kom á fundum nefndarinnar að þetta orðalag væri fullstrangt og því er lagt til að talað verði um fullnægjandi gögn sem er líka betur í samræmi við ákvæði GATT-samningsins um hugverkaréttindi. Hins vegar leggur nefndin til að tekið verði út orðalag um að rétthafi þurfi að leggja fram tryggingu fyrir kostnaði tollyfirvalda af frestun tollafgreiðslu. Tollyfirvöld geta krafið inn þennan kostnað eftir öðrum leiðum og því ekki þörf á sérstöku ákvæði þar um í þessari grein. Einnig leggur meiri hlutinn til að inn í búvörulögin verði tekið nýtt ákvæði um heimild fyrir landbrh. til að banna fyrir innflutning á afurðum dýra og plantna sem gefin hafa verið vaxtaaukandi efni eða ef þessar afurðir kunna að fela í sér leifar lyfja eða annarra aðskotaefna sem eru umfram það sem leyft er við framleiðslu hér á landi og geta verið hættuleg heilsu manna. Í raun er verið að gera sömu kröfur til innfluttra afurða og gerðar eru til innlendrar framleiðslu, sbr. m.a. lög nr. 30 frá 1966, um meðferð, skoðun og mat á sláturafurðum. Auk þess sem að framan er greint er lagt til að heimild til að taka eftirlitsgjald lögtaki til að standa straum af eftirliti með plöntum verði felld niður þar sem hún er talin óþörf og að gerðar verði nokkrar breytingar á tollskrá í viðauka I sem eru skýrðar nánar út í nefndarálitinu. Loks eru gerðar nokkrar leiðréttingar á frv. sem snúa ekki að efni þess. Það er eðlilegt að um frv. sem þetta séu skiptar skoðanir og kom það berlega í ljós í þeim umsögnum sem nefndin fékk og í málflutningi þeirra sem nefndin fékk til viðtals við sig. Kom annars vegar fram að talsmenn framleiðenda eru uggandi og óttast áhrif aukins innflutnings. Hins vegar voru talsmenn verslunar og neytenda á þeirri skoðun að of skammt væri gengið og að ekki væru horfur á neinum verulegum innflutningi á búvörum. Þótt frv. leiði e.t.v. ekki til stórfelldra breytinga í verslun með landbúnaðarvörur á næstunni er það engu að síður mikilvægt og stórt skref. Meginbreytingin sem það felur í sér er að það setur viðskiptum með landbúnaðarvörur nýjar reglur. Á grundvelli þessara breytinga verður framvegis unnt að stýra innflutningi og hafa áhrif á þróun landbúnaðar innan lands með markaðstengdum aðgerðum sem ættu að tryggja að óskir neytenda komist betur til skila en áður og að framleiðendur eigi auðveldara með að laga sig að þeim óskum og tryggja þannig framtíð sína. Meiri hluti nefndarinnar telur að með frv. og þeim breytingum sem hér eru lagðar til hafi tekist að samræma með viðunandi hætti þau meginsjónarmið sem uppi eru í málinu. Hann telur fullljóst að þannig sé gengið frá málum að stöðu innlendra framleiðenda verði ekki raskað óvænt og að stjórnvöld hafi með því fyrirkomulagi, sem gert er ráð fyrir, öll nauðsynleg tæki í höndum til að koma í veg fyrir að svo verði. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu og legg fyrir hönd meiri hluta efh.- og viðskn. til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem lagðar eru til á þskj. 70 og ég hef gert hér nánari grein fyrir. Undir nefndarálitið rita Sólveig Pétursdóttir, Vilhjálmur Egilsson, Gunnlaugur M. Sigmundsson, Einar Oddur Kristjánsson og Pétur H. Blöndal.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti og breytingartillögum 1. minni hluta efh.- og viðskn. Efh.- og viðskn. hefur haft bandorm þennan til umfjöllunar á mörgum fundum. Leitað hefur verið eftir skriflegum álitsgerðum frá fjölda aðila og fulltrúar mjög margra aðila kvaddir til viðtala. Þrátt fyrir afar nauman tíma til þess að skoða þetta mál ofan í kjölinn af hálfu svo margra aðila brugðust þeir fljótt og vel við þannig að nefndinni bárust margar álitsgerðir auk þess sem fram kom í viðræðum rökstudd sjónarmið bæði frá ýmsum hagsmunaaðilum og eins opinberum stofnunum, svo sem Þjóðhagsstofnun, Hagfræðistofnun háskólans og fleiri aðilum. Að lokinni þessari ítarlegu umfjöllun var nefndarmönnum það ljóst að áhrif frv. eru fyrst og fremst þau að koma í stórum dráttum í veg fyrir innflutning á landbúnaðarafurðum og þar með fyrir samkeppni. Meginstefna frv. braut þannig í bága við margyfirlýstan tilgang GATT-samninganna sem slíkra, þ.e. landbúnaðarþáttar Úrúgvæ-lotu GATT-samninga. Þetta er ekki bara skoðun þess sem hér stendur. Þetta var margáréttað sem meginniðurstaða í skriflegum álitsgerðum og munnlegum samtölum sem fram fóru í nefndinni af hálfu þeirra aðila sem fyrst og fremst eiga að búa við þetta kerfi. Hv. 5. þm. Reykv. mælti fyrir brtt. og nefndaráliti meiri hlutans og reyndi í því efni að leggja áherslu á að meiri hlutinn hefði reynt að koma til móts við þessa hörðu gagnrýni á frv. með því að leggja fram breytingartillögur. Breytingartillögurnar eru ýmsar en sú brtt. sem hv. frsm. lagði mesta áherslu á er að mínu mati algerlega ófullnægjandi. Hún snertir ekki meginatriði málsins, þ.e. þá meginstefnu sem er mörkuð með samsettum tollum, verðtollum og magntollum, og þá aðferð sem beitt er til þess að spenna þá upp í hæstu hæðir og útiloka þar með öll viðskipti og samkeppnisáhrif. Hún varðar einungis hinn mjög svo takmarkaða lágmarksmarkaðsaðgang og gerir það með þeim hætti að vafasamt er hver áhrifin verða. Þetta er heimildarákvæði til hæstv. landbrh. Menn ætla með öðrum orðum að leggja allt traust sitt á góðvild landbrh. í þessu efni ef þörf krefur. Í ljósi þeirrar umræðu sem fram fór hér áðan um aflamarkskerfið er þetta svona ámóta fróm ósk eins og ef þingheimur vildi leggja allt traust sitt á hæstv. ráðherra Þorstein Pálsson og Halldór Ásgrímsson til þess að leggja af aflamarkskerfið. Það eru ámóta miklar líkur á að við því verði orðið eins og það að fela fulltrúa hagsmunaaðila framleiðenda, sem hafa farið offari í undirbúningi þessa máls, að hafa þetta í hendi sér. Í annan stað er aðferðin aðfinnsluverð því að hún felur í sér heimild til viðbótarúthlutunar á kvótum á breytilegum tollum. Hin rétta aðferð er að sjálfsögðu sú að taka afstöðu til þess hvernig menn vilja stilla tollana. Samkvæmt GATT-samkomulaginu er gamla kerfið, sem var við lýði, þ.e. að hafa breytilega tolla gagnrýnt harðlega. Þeir eiga að vera fastir, birtir, sýnilegir þannig að viðskiptaaðilar geti gengið að því sem gefnum hlut hver kjörin eru en þessi tillaga felur það ekki í sér. Vera má engu að síður ef landbrh. beitir þessum heimildum að það geti breytt einhverju. Það var mat viðræðuaðila efh.- og viðskn. að 2--3 tegundir gætu hugsanlega vakið áhuga innflutningsaðila í innflutningi í lágmarksaðgangi. Ef þessu væri beitt gæti þetta hugsanlega haft einhver áhrif en þau eru áreiðanlega mjög takmörkuð. Þetta er þess vegna frekar tilraun til þess að fegra málstaðinn fremur en alvörutillaga um að taka á því máli sem fyrir liggur. Þess vegna hef ég sem fulltrúi Alþfl. í nefndinni lagt fram breytingartillögur sem taka á þessum málum, bæði að því er varðar magntolla, verðtolla og ákvörðun tolla er heyra undir lágmarksmarkaðsaðgang, sem og breytingartillögur sem fela í sér að því grundvallarskilyrði er fullnægt að sú tollvernd sem ákveðin er í upphafi fari stiglækkandi á aðlögunartímanum. Það er kannski það þýðingarmesta í þessu máli vegna þess að það sem verið er að gera er að stíga fyrstu skrefin í þá átt að stuðla að samkeppni, bæði fyrir framleiðendur, vinnslustöðvar og dreifingaraðila. Það er íslenskum landbúnaði lífsnauðsyn á þessum tíma og athyglisvert að stjórnarliðar hafa í engu svarað því á hvern hátt þeir vilja nota tímann til þess að búa íslenskan landbúnað, sem kominn er í algerar ógöngur og þeir viðurkenna sjálfir, undir breytta tíma. Nógur er tíminn en ekki er ráð nema í tíma sé tekið. Að mínu mati stendur það þrátt fyrir þessar lítilfjörlegu breytingartillögur meiri hlutans að frv. er að meginstefnu til óbreytt. Það hefur þann yfirlýsta tilgang í stórum dráttum að útiloka innflutning nema í undantekningartilvikum og að koma þannig í veg fyrir alla samkeppni og þar með svipta menn voninni um það að GATT-samningurinn í framkvæmd gæti orðið tækifæri til þess að innleiða nýja tíma fyrir íslenskan landbúnað og fyrir íslenska neytendur. Þetta tækifæri fer forgörðum með þeirri stefnu sem hér er lýst yfir. Herra forseti. Það er yfirlýstur tilgangur landbúnaðarkafla Úrúgvæ-lotu GATT-samningsins að aflétta banni á viðskiptum með landbúnaðarafurðir, að afnema viðskiptahindranir hverju nafni sem nefnast, að lækka tolla og stuðla þannig smám saman að samkeppni um verð og gæði í framleiðslu og viðskiptum með landbúnaðarvörur. Hitt er líka rétt að það er jafnframt umsamið í samningnum sjálfum að tryggja megi framleiðendum landbúnaðarvara samkeppnisvernd á sex ára aðlögunartímabili enda er gert ráð fyrir því að verndin minnki í áföngum. Í því felst auðvitað að innleiða verður þessa samkeppni til þess að aðlögunartímabilið nýtist í framhaldinu. Nauðsyn samkeppni í þessum viðskiptum sem öðrum sést m.a. af því að ríkjandi verndarstefna hefur hvarvetna brugðist, ekki síst hér á landi. Löngum hafa menn deilt um það en nú er svo komið að þeir sem lengst af hafa varið kerfið fram í rauðan dauðann eru á faralds fæti í flótta sínum undan því og skortir nú mjög rök til þess og þær raddir verða æ háværari meðal bænda sjálfra sem kvarta sáran undan afleiðingum þess. Að því er GATT-samkomulagið varðar er það svo að aðeins brot af landbúnaðarframleiðslu heimsins er reyndar í frjálsum viðskiptum á heimsmarkaði. Nefndar hafa verið tölur eins og um eða innan við 3% af heildarframleiðslu landbúnaðarafurða. Afleiðingin af þessu er sú að framleiðni í landbúnaði hefur dregist langt aftur úr þeim greinum sem njóta aðhalds af samkeppni í frjálsum viðskiptum. Þetta hefur með öðrum orðum bitnað bæði á framleiðendum og neytendum þar sem verndarstefnan hefur gengið út í öfgar. Ísland hefur því miður lengi verið í hópi þeirra þjóða sem lengst hafa gengið í verndarstefnu. Og enn er það svo ef það er mælt á mælikvarða opinbers stuðnings við landbúnaðarframleiðsluna þá koma um það bil þrír fjórðu hlutar af heildarverðmæti hennar frá opinberum aðilum. Ísland var í þriðja, er hugsanlega nú í fjórða sæti af þeim löndum sem lengst hafa gengið í verndarstefnu að þessu leyti. En hefur þetta búið bændum einhver fyrirmyndarskilyrði? Nei, því fer fjarri. Það liggur fyrir af opinberum tölum að tekjur bænda hafa lækkað langt umfram tekjur annarra stétta. Á sama tíma er það svo þrátt fyrir verulega ríkisstyrki í margvíslegu formi hefur verð til neytenda á Íslandi reynst vera að jafnaði eitthvert hið hæsta sem dæmi finnast um á byggðu bóli. Það sætir furðu að flokkur eins og Sjálfstfl. skuli ekki í ljósi reynslunnar nota tækifærið við framkvæmd GATT-samningsins að stíga fyrstu skrefin í þá átt að aflétta þessu kerfi, að koma á samkeppni, að nýta það aðhald sem af henni hlýst, að reyna að gæta sanngirni milli sjónarmiða beggja aðila, annars vegar að tryggja framleiðendum og vinnslustöðvum hæfilega vernd en jafnframt þó að tryggja að árangur af samkeppninni geti farið að skila sér. Sérstaklega er þetta undarlegt í ljósi þess að framleiðni hefur dregist langt aftur úr öðrum sambærilegum atvinnugreinum hér á landi innan landbúnaðarins. Samkvæmt upplýsingum frá forstöðumanni Þjóðhagsstofnunar, sem hann kom á framfæri við efh.- og viðskn., hefur framleiðni í mjólkurframleiðslu og -vinnslu farið lækkandi sl. 20 ár og að hans mati um 30--35% hvort heldur er mælt á mælikvarða fjármuna eða vinnuafls. Að hans sögn hefur framleiðni í sláturiðnaði á Íslandi staðið í stað í 20 ár og var þó afar lág fyrir og þolir engan samanburð við sambærilegar atvinnugreinar hjá nálægum þjóðum. Að svo miklu leyti sem stjórnmálamenn fengust til að ræða landbúnaðarmál og kjör bænda í seinustu kosningum vakti það mesta athygli mína að fulltrúar úr bændastétt birtu opið bréf til bændaforustunnar undir fyrirsögninni ,,Skipulögð fátækt`` og lýstu með þeim orðum afleiðingum þess kerfis sem bændavinirnir miklu í framsóknarörmum Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks, sem hafa stýrt þessum málaflokki áratugum saman, hafa leitt yfir þá. Þetta eru einkunnarorðin sem bændur sjálfir eru farnir að nota um það ríkisrekna einokunarkerfi sem við höfum búið til og það er stefna þessa frv. að við skulum búa við áfram. Ég lýsi vonbrigðum mínum yfir því að stjórnarflokkarnir skyldu ekki nota tækifærið sem GATT-samningurinn færir þeim upp í hendur til þess að byrja nýja tíma á því að leysa bændur úr viðjum þessa úrelta kerfis og stíga fyrstu skrefin í þá átt að bjóða neytendum sanngjarnari kjör í framtíðinni. Herra forseti. Eins og ég sagði í upphafi máls míns var það meginniðurstaða, ekki aðeins fulltrúa neytenda heldur einnig fulltrúa verslunar og viðskipta sem nefndin ræddi við eða fékk álitsgerðir hjá, að áhrif frv. væru lítil sem engin. Þótt innflutningsbann sé formlega afnumið eru lagðir á svo háir tollar á innflutning að hann er í reynd útilokaður nema í sérstökum undantekningartilvikum. Þrátt fyrir brtt. verður það svo áfram. Tilgangur frumvarpshöfundanna var að mati þessara viðræðuaðila okkar sá að því er virtist að útiloka samkeppni og viðhalda þar með óbreyttu ástandi. Sumir þessara aðila notuðu hugtakið ofurtollar sem eru skilgreindir á þá leið að það eru tollar sem eru stilltir svo háir að þeir útiloka raunveruleg viðskipti. Sérstaka athygli vekur að það er beitt nokkurri hugkvæmni til að stilla tollana þannig af að þeir lækki ekkert á aðlögunartímanum þannig að aðlögunartíminn nýtist ekki. Þetta eru megináhrif frv. Þetta bar þeim saman um sem við kerfið eiga að búa, samanber umsagnir fulltrúa Hagkaupa hf., Neytendasamtakanna, Íslenskrar verslunar, Sambands veitinga- og gistihúsa, Samtaka iðnaðarins og reyndar fleiri aðila. Það er t.d. athyglisvert að það mun vera nýmæli í þessum málum að fulltrúar Alþýðusambands Íslands, heildarsamtaka vinnandi fólks á Íslandi, lýsa efasemdum sínum, gagnrýni sinni á frv. og telja að of langt sé gengið í þá átt að halda uppi óbreyttri verndarstefnu. Það vakti athygli mína að forstjóri Þjóðhagsstofnunar vitnaði til álitsgerðar frá Þjóðhagsstofnun frá árinu 1992 og reifaði hvernig Þjóðhagsstofnun hafði reynt að meta áhrif framkvæmdar GATT-samningsins á Íslandi á þeim tíma miðað við gefnar forsendur. En hafandi farið yfir frv. komst forstjórinn að þeirri niðurstöðu að með því væri verið að halda uppi meiri verndarstefnu en Þjóðhagsstofnun hafði gert ráð fyrir, þ.e. allt að 25% umfram það sem Þjóðhagsstofnun hafði áætlað enda ekki gert ráð fyrir neinni lækkun tollverndarinnar á tímabilinu. Þessi megináhrif frv. að útiloka innflutning og þar með samkeppni koma einna skýrast fram í eftirfarandi umsögn forstjóra Hagkaupa sem er dagsett 7. júní sl. Þar segir á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Það er okkar skoðun að frv., verði það að lögum, muni ekki ná þeim yfirlýsta tilgangi að opna fyrir innflutningi á landbúnaðarafurðum til Íslands umfram það sem verið hefur. Gildir þá einu hvort um er að ræða innflutning samkvæmt svonefndum lágmarksaðgangi eða innflutning með 30% tollum og krónutölujöfnun. Báðar aðferðirnar leiða til mun hærra verðs á innfluttri vöru en innlendri og er munurinn ekki 30% eins og í fyrstu mátti skilja heldur mun meiri og í raun óviðráðanlegur í flestum tilfellum. Þetta leiðir til þess að við höfum almennt ekki í hyggju innflutning á landbúnaðarvörum þótt vera kunni að einstakar afurðir finnist sem hægt verði að selja á samkeppnisfæru verði á Íslandi. Svo virðist sem þessi mikli verðmunur stafi m.a. af því að svokallað heimsmarkaðsverð sem miðað er við er allt of lágt borið saman við raunverulegt markaðsverð í dag. Þannig kemur t.d. í ljós að frv. gerir ráð fyrir að ,,heimsmarkaðsverð`` á svínakótilettum sé 195 kr. pr. kg en það verð sem við getum fengið þá vöru á erlendis er 463 kr. pr. kg.`` Því næst birtir forstjórinn töflu sem fylgir með umsögn Hagkaupa, sem er sú verslun á Íslandi sem stærðar sinnar vegna gæti helst gert hagkvæm innkaup, sem er afar athyglisverð fyrir þá sök að hún sannar með skýrum hætti það sem við höfum haldið fram að þetta svokallaða heimsmarkaðsverð er hvergi virkt viðskiptaverð, það er tilbúningur í raun og veru. Raunverulega virkt viðskiptaverð, sem Íslendingar eiga kost á, er miklum mun hærra. Þetta er auðvitað gert í ákveðnum tilgangi, með öðrum orðum til þess að fá forsendur til þess að auka tollverndina. Innflutningsbannið er að nafninu til afnumið en því er haldið við í reynd með þeim aðferðum sem hér er beitt. Hver er aðferðin, herra forseti? Samkvæmt GATT-samningnum er heimilt að umreikna afnám innflutningsbanns í tolla. Þetta eru svokallaðar tollabindingar sem eru þar með hámarkstollar. Margir virðast halda að þar með sé niðurstaða þessa reikningsdæmis orðið að hinni eðlilegu tollvernd og að það sé skuldbindandi tilboð af Íslands hálfu. Svo er ekki. Þetta eru einungis heimildarákvæði. Þetta er ákveðin aðferð við að reikna út muninn sem var vissulega mikill á innlendu verðlagi og innflutningsverðlagi en hefur ekkert að gera með pólitískar ákvarðanir um það hversu langt menn vilji ganga í verndarstefnuátt. Tollabindingarnar eru fundnar með því að finna út erlent viðmiðunarverð, reyndar á viðmiðunarárunum 1986--1988, og brúa síðan bilið milli þess og innlends heildsöluverðs eins og það er gefið upp og auglýst af fulltrúum einokunarkerfisins íslenska. En mörg dæmi finnast fyrir því að það verð er reyndar hærra en raunverulegt smásöluverð sem unnt er að ganga að, sérstaklega í stórmörkuðum á höfuðborgarsvæðinu. Verðmunurinn er jafnaður með tollabindingunni og það er hinn heimilaði hámarkstollur. Þess vegna er ljóst að höfundar frv. fara þá leið að beita samsettum tollum, annars vegar 30% verðtolli og hins vegar magntolli sem er föst krónutala á kíló eða einingu. Með því að gefa sér þessar óraunhæfu viðmiðanir í báða enda fá þeir út himinháa krónutölujöfnun, þ.e. hinn svokallaða magntoll. Annars vegar er hið svokallaða heimsmarkaðsverð miklum mun lægra en raunverulegt viðskiptaverð sem íslenskir innflytjendur eiga kost á, hins vegar er auglýst innlent heildsöluverð einokunaraðila sem í mörgum tilvikum eru hærri en raunverulegt smásöluverð stórmarkaða. Útkoman er tollur sem er nægilega hár til þess að þjóna settu marki, að útiloka innflutning. En hann er líka hafður ekki nægilega hár til að hann rekist upp í tollabindinguna nema í undantekningartilvikum, þ.e. hámarksheimildina. Tilgangurinn með því er sá að losna við þá skyldu GATT-samningsins að lækka tollverndina um 36% eða 15% að meðaltali á sex ára aðlögunartímabili. Þessi aðferð frumvarpshöfunda er það sem sérfræðingar í þessum málum hafa á erlendu máli kallað ,,dirty tariffication``, þ.e. eitthvað miður viðfelldin aðferð til að ná settu marki að spenna formlegar heimildir upp úr öllu valdi til þess að koma í veg fyrir viðskipti. Þessari aðferð er skilmerkilega lýst í umsögn Íslenskrar verslunar en þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt tollviðauka I, sem lagður er fram með ofannefndu frv., er hagur neytenda algerlega fyrir borð borinn og íslenskum landbúnaði tryggð einokun um ókomna tíð. Hinir háu verndartollar, eða ofurtollar, sem þar er að finna gera með öllu ómögulegt að halda hér uppi virkri samkeppni milli innlendra og innfluttra landbúnaðarafurða. Ofurtollar þessir eru réttlættir með því að þeir séu mismunur á heimsmarkaðsverði annars vegar og heildsöluverði innanlandsframleiðslu hins vegar. Íslensk verslun hafnar þessari skýringu alfarið. Hvort tveggja er að hið svokallaða heimsmarkaðsverð er bæði óskýrt og óskilgreint hugtak. Það brýtur gegn þeirri meginreglu samningsins að miða skuli við viðskiptaverð í tolli. Þá er auk þess tilgreint í viðauka V við landbúnaðarsamning GATT 1994 að miðað skuli við meðaltal cif-einingarverðs í innflutningi við umreikning yfir í tollígildi. Notkun heimsmarkaðsverðs er klárlega í andstöðu við það. Þá hafna samtökin með öllu að til sé nothæft og marktækt heildsöluverð í landbúnaði. Slíkt verð getur aldrei myndast nema í frjálsri samkeppni á markaði sem opinn er jafnt fyrir innfluttum sem innlendum varningi. Slíkt verð getur aldrei myndast í skjóli einokunar og tollmúra.`` Herra forseti. Ég hef vitnað í umsagnir fulltrúa viðskiptalífsins um meginstefnu frv. Það er líka sérstök ástæða til að minna á að í skriflegri umsögn Neytendasamtakanna er tekið undir þessi sjónarmið og komist að sömu niðurstöðum. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Neytendasamtökin minna á að tilgangurinn með nýja GATT-samningnum með landbúnaðarvörur er að örva viðskipti og þar með samkeppni með þessar vörur. Ljóst er hins vegar að ef frv. til laga um breytingar á lögum vegna aðildar Íslands að Alþjóðaviðskiptastofnuninni (áður GATT) verður samþykkt óbreytt munu neytendur hafa sáralítinn ávinning af þessum samningi.`` Ástæða er til að minna á það þegar stjórnarliðar reyna að bera í bætifláka fyrir þetta og reyna að gera meira úr brtt. sínum en ástæða er til. Úthlutun tollkvóta innan ramma lágmarksmarkaðsaðgangs er reyndar undir öllum kringumstæðum ekki líkleg til að skila neytendum neinum ávinningi. Einfaldlega vegna þess að jafnvel þótt það verði af einhverjum innflutningi í undantekningartilvikum er um að ræða skömmtunarkerfi og það var mat manna í umræðum í nefndinni að líklegast myndu aðilar í verðlagningu sinni stilla það af nálægt markaðsverði þannig að neytendur nytu ekki góðs af því. Í því efni er einfaldlega spurningin um hvaða aðferð menn beita við úthlutunina sjálfa. Hvort lottóvinningurinn sem boðaður var í frv. stjórnarliða rennur með þeim hætti í vasa innflytjandans eða hvort efnt verður til auglýstra útboða á þessum innflutningsleyfum þannig að rentan í málinu renni til almenningsþarfa, þ.e. í ríkissjóð, frekar en til heildsala eins og yrði fyrirsjáanlega afleiðingin af þeirri aðferð sem frv. boðar. Brtt. stjórnarliða nær a.m.k. ekki þeim tilgangi sínum hafi það vakað fyrir þeim að skila neytendum ávinningi og þar með fer forgörðum sá yfirlýsti tilgangur að hvetja, svo mark sé takandi á, til samkeppni sem gæti leitt til verðlækkana síðar. Í umsögn Neytendasamtakanna segir enn fremur, með leyfi forseta: ,,Þær vörur sem leyft verður að flytja inn á lágmarkstollum munu samt bera það háan toll að útsöluverð þeirra verður í langflestum tilvikum mun hærra en á innlendum vörum. Miðað við þá háu tolla sem íslensk stjórnvöld áskildu sér í GATT-tilboði sínu gætu þeir tollar sem leggja á á samkvæmt frv. á innflutning umfram lágmarksinnflutninginn virst lágir. Engu að síður eru þeir svo háir að það verður ekki um neinn innflutning að ræða.`` --- Ég endurtek að það verður ekki um neinn innflutning að ræða og því enga samkeppni við innlenda vöru. Í umsögn Neytendasamtakanna segir enn fremur á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Neytendasamtökin hafa talið eðlilegt að GATT-samningurinn verði framkvæmdur þannig að á lágmarksinnflutninginn verði lagðir það lágir tollar á innflutningsverð vörunnar að neytendur sjái mun á verðlagi þessara vara hér á landi borið saman við önnur lönd. Á innflutning umfram það verði lagðir tollar sem geri innfluttu vöruna jafndýra þeirri erlendu. Á þann hátt verði tryggt að GATT-samningurinn skili neytendum árangri þegar í upphafi og veiti innlendum landbúnaði eðlilega samkeppni og aðhald.`` Þess ber sérstaklega að gæta, herra forseti, í þessu efni að jafnvel þótt um það væri að ræða að innflutt vara væri stillt af með tollum þannig að hún yrði sambærileg í verði til neytenda við innlenda vöru þá er það svo að hún sætir að sjálfsögðu fjarlægðarvernd. Þá þarf að taka tillit til heildsöluálagningar til heildsalans í innflutningslandinu, flutningskostnaðar, trygginga og annarrar álagningar við dreifingu innan lands þannig að strax í fjarlægðarverndinni er fólgin umtalsverð tollvernd að því er innflutning varðar. Herra forseti. Þau dæmi sem ég hef nú nefnt og gæti tíundað fleiri sýna að fyrir höfundum frv., hæstv. forsrh. og ríkisstjórn, vakti að leggja á tolla sem útiloki viðskipti og þar með samkeppni og að viðhalda óbreyttu kerfi í reynd. Stefna frv. er því enn eitt dæmið af mörgum um óbilgjarna hagsmunavörslu í þágu ríkjandi ástands. Höfundar þessa frv. hafna þeirri leið að veita framleiðendum og vinnsluaðilum eðlilega tollvernd í upphafi sem gæti þó opnað fyrir takmarkaðan innflutning. Hefði sú leið verið farin hefði hún orðið hvati til lækkunar kostnaðar til endurskipulagningar og hagræðingar í framleiðslu og vinnslu. En án slíks aðhalds frá samkeppni er engrar hagræðingar eða framleiðniaukningar að vænta. Það kemur skýrt fram að ekkert samráð var haft við samtök neytenda eða fulltrúa viðskiptalífsins þegar þessar ákvarðanir voru teknar að þeirra eigin sögn. Hvað þýðir nú þetta? Annars vegar er það viðurkennd staðreynd að íslenskur landbúnaður og matvælaiðnaður úr landbúnaðarhráefnum geldur kerfisins að því leyti að framleiðni er ekki eðlileg. Tilkostnaður er of hár. Krafa neytenda er í vaxandi mæli lækkun á verðlagi en slíkt gerist ekki, mun ekki gerast í þessu kerfi og gerist ekki nema fyrir aðhald samkeppni. Bændur hljóta áfram að tapa markaðshlutdeild sinni í þessari samkeppni vegna þess að verðið er of hátt. Það er nákvæmlega þetta sem er að gerast. Þess vegna er það að markaðshlutdeild hefðbundinna landbúnaðarafurða, ekki síst sauðfjárafurða á íslenskum neytendamarkaði, er á hröðu undanhaldi. Hver eru rétt viðbrögð við þessari þróun? Hingað til hafa þau verið að banna innflutning. Ef menn komast ekki lengur upp með það að banna innflutning þá er það að tolla innflutning svo hátt að af innflutningi verði ekki sem breytir engu í reynd. Þetta eru röng viðbrögð vegna þess að reynslan sýnir að áframhaldandi rekstur í svona kerfi skilar ástandi þar sem hlutirnir fara versnandi dag frá degi. Í því er engin framtíð. Rétt viðbrögð væru að sjálfsögðu þau að stíga fyrstu skrefin, fyrstu smáu skrefin í þá átt að koma á eðlilegri samkeppni, a.m.k. samkeppni á grundvelli gæða, að nokkru leyti samkeppni á grundvelli verðs til þess að knýja þannig á um að þessi þróun, þessi öfugþróun með hækkun tilkostnaðar minnkandi framleiðni haldi áfram. GATT var tækifæri til þess. En því miður hefur því tækifæri verið klúðrað af einsýni þeirra sem eru sjálfskipaðir verjendur þessa kerfi. Ósanngirni þeirra gagnvart eðlilegum sjónarmiðum annarra, óbilgirni þeirra í kröfugerð er rauði þráðurinn í þessu. Lítið dæmi en afar upplýsandi um þetta birtist okkur í greinargerð frá Samtökum veitinga- og gistihúsaeigenda. Það snertir nefnilega þann vaxtarbrodd í íslensku atvinnulífi sem margir halda um lofræður á tyllidögum, þá er ég að tala um ferðaþjónustuna. Það vildi svo til í seinustu ríkisstjórn að sami maðurinn gegndi þá embættum landbrh. og samgrh. Hann var bæði ráðherra hins hefðbundna kerfis, einokunarkerfisins og harðsnúinn varðmaður sérhagsmuna þess, ég kalla það nú ekki hagsmuni bænda, kerfisins sjálfs. Og hins vegar var hann líka ráðherra ferðaþjónustunnar sem hann þreyttist ekki á að segja að væri vaxtarbroddurinn, væri framtíðarvonin bæði um sköpun starfa, ný atvinnutækifæri o.s.frv. En hvað segir Samband veitinga- og gistihúsa í umsögn sinni um frv. Í þeirri umsögn segir á þessa leið, með leyfi virðulegs forseta: ,,Ljóst er að ef ofangreint frumvarp verður samþykkt óbreytt munu neytendur og þar með íslensk ferðaþjónusta lítinn ávinning hafa af samningnum. Með þessum tollum er fyrir fram verið að verðleggja erlendar vörur út af markaðnum, en neytendur standa í þeirri trú að tilgangurinn með þessum nýja samningi með landbúnaðarvörur sé að auka viðskipti og samkeppni. Íslensk veitingahús, sem þjóna bæði hinum íslenska markaði svo og tæplega 200 þús. erlendum ferðamönnum á ári, búa við mjög hátt innkaupsverð landbúnaðarvara eins og allur almenningur í landinu. Matur er mjög stór þáttur í verðlagningu ferða til Íslands og því erfiður samkeppnisþáttur þar sem íslensk ferðaþjónusta á í harðri samkeppni á alþjóðamarkaði. Veitingahúsin áttu sér þá von að eðlilegur innflutningur landbúnaðarvara myndi leiða til fjölbreyttara úrvals vörutegunda á lægra verði svo og leiða til þess að eðlilegt verð myndaðist á íslenskum landbúnaðarvörum. Með samþykkt þessa frumvarps er sú von orðin að engu.`` Virðulegur forseti. Ég endurtek, með samþykkt þessa frumvarps er sú von að engu orðin. Í efh.- og viðskn. kom fram að í skoðanakönnunum, sem gerðar höfðu verið meðal erlendra ferðamanna, gengi það aftur eins og rauður þráður eitt umkvörtunarefni að því er varðar álit gesta okkar sem sækja landið heim á þeirri þjónustu sem er í boði. Hvað var það? Það var númer eitt, tvö og þrjú endurtekið æ ofan í æ að verðlag á matvælum væri með öllu óboðlegt. Það kom fram af hálfu framkvæmdastjóra sambandsins að nú væri svo komið að til þess að mæta þessari gagnrýni og til þess að forða afturkipp í ferðaþjónustu gripu ferðaskrifstofurnar í vaxandi mæli til þess ráðs að bjóða ekki máltíðir í tilboðum sínum til erlendra umboðsaðila vegna þess að þar með verðleggi þær sig út af markaðnum. Mörgum kann að þykja þetta aukaatriði málsins í samanburði við þau kjör sem verið er að bjóða almenningi í landinu. En ég nefni þetta sérstaklega vegna þess að í ræðum sínum á tyllidögum segja menn að þeir vilji allt gera fyrir þessa ferðaþjónustu og binda við hana miklar vonir en í reynd nota menn ekki tækifærið þegar það gefst til þess að leggja traustan grundvöll að framtíðarþróun hennar. Herra forseti. Þá ætla ég að víkja að þeim fyrirheitum sem bundin voru við svokallaðan lágmarksaðmarkaðsaðgang. Samkvæmt GATT-samningnum er Ísland skuldbundið til að heimila svokallaðan lágmarksmarkaðsaðgang eins og menn eru farnir að þekkja, 3--5% af markaðshlutdeild viðkomandi vöru, reyndar eins og hún var á viðmiðunarárunum 1986--1988, en á lágum tollum. Þetta er hugsað upphaflega sem trygging fyrir lágmarkssamkeppnisáhrifum strax í upphafi. Hvað er það sem þeir sem standa að þessu frv. kalla lága tolla? Ástæða er til að rifja það upp að með þeirri byltingu sem gerð var á tollskránni 1987--1988 voru tollar lækkaðir mjög verulega á innflutningi til Íslands, tollflokkum fækkað og hámarkstollar lækkaðir sem er auðvitað meginstefnan bæði hér á landi og annars staðar og meginstefna að sjálfsögðu innan Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Rauntollar í íslensku tollskránni eru að meðaltali um 3,7%. Hæstu tollar sem fyrirfinnast að ég hygg með einni undantekningu eru um 30%. Þegar í GATT-samkomulaginu er talað um lága tolla er að sjálfsögðu verið að tala um lága tolla í samanburði við þá rauntolla sem tíðkast í viðkomandi landi. En höfundar frv. virðast hafa undarlegar hugmyndir um það því þessir lágu tollar sem skilgreindir eru að hámarki --- þeir velja hið fræðilega hámark sem hugsanleg heimild gefur þeim, 32% af grunnverði tollabindingar sem eru himinháir tollar. Reyndar í okkar tilfelli á bilinu frá 60 og upp í 254%. Eins og fram kemur í töflu sem Neytendasamtökin lögðu fram og að ég hygg reyndar í öðru upplýsingaefni frá öðrum viðskiptaaðilum eru tollarnir ofan á innflutning eins og tekin voru dæmi um, t.d. frá Danmörku þess eðlis að heildartollurinn var yfirleitt á bilinu 100--200% og leiddi til mun hærra verðs til neytenda en jafnvel þær vörur sem voru á markaðnum. Í mati sínu á því hvaða undantekningartilvik gætu samt sem áður komið til greina hafa kjúklingar verið nefndir sem hugsanleg undantekning. En þá er þess látið ógetið hver skýringin á því er. Hún er auðvitað fyrst og fremst sú að verðlag hér á landi á þessari vörutegund er sannarlega óeðlilega hátt. Samanburðartöflur sem birtar hafa verið af ýmsum aðilum, ekki bara Hagfræðistofnun háskólans heldur Samkeppnisstofnun og fleiri, sýna að þessi verðmunur á smásöluverði víðast hvar í grannlöndum og hér á landi þýðir tvöfaldan til þrefaldan verðmun á þessari vörutegund. Það er helst að menn gætu hugsað sér að þessi undantekning stæðist verðsamanburðinn. En að kalla tolla á bilinu 60--254% lága tolla flokkast undir afar sérkennilegt skopskyn. Því næst er auðvitað er þess að geta að fjarlægðarverndin er umtalsverð gagnvart innflutningnum. Hún getur verið frá því almennt séð séð rúmlega 10% að því er varðar þungavöru og upp í yfir 30--35% t.d. að því er varðar blóm og grænmeti. Þessi stefna, því þetta eru pólitískar ákvarðanir stjórnarflokkanna sjálfra, hefur auðvitað það að meginmarkmiði að þykjast vera að stíga skref í frjálsræðisátt, þykjast vera að afnema bann, en í reynd er búið svo um hnútana að bannið heldur í raun og veru í stórum dráttum nema þá með einstaka undantekningartilvikum. Og svo flytja menn brtt. sem byggja á því að Alþingi framselji vald til landbrh. ef vera kynni að viðskiptaaðilar fyndu ekki hjá sér neinn hag eða hvata til þess að láta reyna á lágmarksmarkaðsinnflutning. Engu að síður eru engar líkur á því að það skili sér til neytenda þótt einhverjar slíkar undantekningar yrðu vegna þess hvernig um hnútana er búið að því er varðar úthlutunina. Þá kem ég að því, virðulegi forseti. Samkvæmt 19. gr. frv. skal landbrh. úthluta tollkvótum til innflytjenda. Og eins og þar segir: ,,Berist umsóknir um meiri innflutning en sem nemur tollkvóta vörunnar skal hlutkesti ráða úthlutun.`` Þetta kom nokkuð til umræðu við 1. umr. og ég leyfði mér í ræðu minni þá að segja að þetta mætti gjarnan ganga undir nafninu spillingarkerfi og virtist koma eitthvað við kaunin á hæstv. forsrh. Þegar menn skoðuðu þetta mál nánar í efh.- og viðskn. var það almenn niðurstaða nefndarmanna, að ég hygg, í umræðum sem og viðmælenda okkar að þetta kerfi gæti ekki skilað neytendum eða myndi ekki skila neytendum neinum ávinningi þótt á það reyndi í einhverjum innflutningi, bæði vegna þess hvernig tollarnir eru ákvarðaðir og vegna þess að hér er um að ræða skömmtunarkerfi. Innflutningsaðilar væru auðvitað líklegir til þess að jafna verðið í undantekningartilvikunum að markaðsverðinu og lottóvinningurinn sem talað var um mundi því koma í þeirra hlut ef einhver væri. Ég hef áður lýst þeirri skoðun minni að eðlilegt væri að bjóða þetta út og leita þannig tilboða um hagstæðustu kjör frá innflytjendum. Þegar nánar er skoðað skal ég viðurkenna það hér að það gengur heldur ekki upp til þess að ná því yfirlýsta markmiði að skila ávinningi til neytenda. Þannig að í raun og veru eiga menn engan annan kost en þann að tryggja það a.m.k. að lottóvinningurinn, rentan af þessu veiðileyfagjaldi á neytendur, renni a.m.k. til ríkissjóðs. Og í því er fólgin raunverulega sú brtt. sem fram kemur af minni hálfu og reyndar hv. þm. Ágústs Einarssonar, þingmanns Þjóðvaka. Herra forseti. Talsmenn þessa frv. og málsvarar einokunarkerfisins yfirleitt reyndu fyrst í stað að halda uppi þeirri málsvörn að þeir væru svo sem ekki að gera neitt sérstakt. Þeirra aðferð við framkvæmdina á GATT-samkomulaginu væri nákvæmlega sú hin sama og tíðkaðist í flestum löndum í kringum okkur. Um þetta var mikið spurt í hv. nefnd og leitað upplýsinga um það og niðurstaðan er einföld. Þessar fullyrðingar standast engan veginn. Þannig beitir t.d. Evrópusambandið, sem nær auðvitað til flestra þeirra þjóða sem líklegt er að gæti látið reyna á innflutning frá, 20% verðtolli að jafnaði sem reglu og magntolli í ECU, en með fjölmörgum undanþágum og þær undanþágur eru mestar að því er varðar þær neysluvörur sem vega þyngst í neyslumynstri almennings í þessum löndum í mikilvægum vöruflokkum, t.d. fella þeir niður magntoll á nautakjöt. Svínakjöt ber mjög lágan magntoll og verðtollur er lækkaður niður í 3%, úr 20% í 3%. Kjúklingar, svo tekið sé dæmi, beinlausir, eru að meginhluta til í 0-tollflokki. Sömu sögu er að segja um þær ostategundir sem vega þyngst í neyslu almennings. Og að því er varðar lágmarkaðsmarkaðsaðganginn þá miða þeir ekki við 32% af einhverjum ímynduðum tollabindingum heldur við rauntolla sem að sjálfsögðu eru lágir í þeim löndum. Síðan er verðtollurinn lækkaður á aðlögunartímanum úr 20 í 12,8%. Þá geta menn séð af þessum tölum að við erum að bera saman gjörsamlega ólíka hluti. Þannig að það er fullyrðing sem ekki stenst að þeir sem stýrðu penna stjórnvalda í landbrn. og landbúnaðarkerfinu við að setja saman þennan orm hafi verið að bera sig saman við vinnubrögð hjá viðskiptaþjóðum okkar. Því fer víðsfjarri. Herra forseti. Það er ástæða til að víkja hér einnig að öðrum þætti þeirra vinnubragða sem haldið er uppi við frumvarpssmíðina sjálfa. Það er ekki nýtt að þeim ósið sé viðhaldið að ætla löggjafarvaldinu að framselja í hendur landbrh. ótæpilegar heimildir til allra handa hluta. Í þessu frv. er því haldið áfram í fjöldamörgum frumvarpsgreinum. Landbrh. á að fá heimildir til úthlutunar á fémæti, þ.e. innflutningsleyfunum. Hann á að fá vald frá Alþingi til að leggja á gjöld. Hann á að fá vald til að ráðstafa fé úr sjóðum. Eru þá bara nefnd þrjú dæmi af mörgum. Allt flokkast þetta í reynd undir lagalegan óþrifnað, en hefur því miður lengi verið einkennandi fyrir landbúnaðarlöggjöf okkar Íslendinga. Þetta viðgengst þrátt fyrir að fallið hafi hæstaréttardómar sem flokka slíkt í sérstökum tilvikum undir stjórnarskrárbrot, þ.e. framsal á valdi Alþingis til framkvæmdarvaldsins til skattlagningar á almenning eða ráðstöfunar almannafjár sem heyrir undir Alþingi. Lærðir lögfræðingar hafa reyndar gefið út viðamikil rit þar sem það er rækilega rökstutt að slíkt flokkist undir lagafúsk og er átalið harðlega. Sömu sögu er að segja að því er þetta frv. varðar þegar kemur að verkaskiptingu ráðuneyta. Ég hef áður vikið að því að tollskrá heyrir að sjálfsögðu undir fjmrh. og í raun réttri ætti landbrh. ekkert að hafa með framkvæmd tolla að gera frekar en aðrir fagráðherrar. Þar með er skapað fordæmi fyrir því að tollskráin sé bútuð upp í hluta þannig að einstakir fagráðherrar taki til sín þá hluta tollskrárinnar sem varða álagningu tolla á varning sem að öðru leyti flokkast undir þeirra málasvið. Ætti þá að flytja þann hluta tollskrárinnar sem fjallar um iðnaðarvörur undir iðnrn. eða sjávarafurðir undir sjútvrn. og þannig mætti lengi telja. Annað dæmi af sama toga varðar það sem hér er sagt um heimildir til landbrh. um úthlutun tollkvóta. Burt séð frá því að kvótakerfi af þessu tagi er óæskilegt eins og öll skömmtunarkerfi þá getur lengi vont versnað þegar landbrh. er ætlað að úthluta þessu fémæti, sem að réttu lagi heyrir undir viðskrn., á að vera þar og er þar eðlilega í höndum viðskrh. Það vakti athygli mína að í 21. gr. frv., b-lið, eru felld niður ákvæði sem byggðust á samkomulagi fyrrum stjórnarflokka og mæltu fyrir um skipun nefndar þriggja manna landbrh. til ráðuneytis við álagningu verðjöfnunargjalda sem nú hefur verið breytt í tolla. Samkvæmt því áttu fjmrh. og viðskrh. að tilnefna fulltrúa í nefndina. Hugmyndin var auðvitað sú að þessum ráðuneytum væri betur treystandi til að gæta hagsmuna neytenda eða viðskiptaaðila gagnvart landbúnaðarkerfinu að fenginni mjög langri reynslu af þeim samskiptum enda var þar kveðið á um að skjóta mætti ágreiningi til ríkisstjórnar ef upp kæmi slíkur ágreiningur. Þetta er fellt niður. Þess vegna er ein af brtt. þeim sem ég flyt sú að reynt verði að setja þennan varnagla ef upp kemur ágreiningur í þeirri nefnd sem hér er í frv. lagt til að verði sett á laggirnar að þá megi beita málskoti til ríkisstjórnar í þeirri veiku von að það gæti að einhverju leyti orðið til þess að bæta upp fyrir þá vanrækslu að taka ekkert tillit til og hafa ekkert samráð við fulltrúa annarra en framleiðenda og kerfisins sjálfs. Herra forseti. Að því er varðar þær brtt. sem 1. minni hluti flytur þá er rétt að skýra þær örfáum orðum. Í fyrsta lagi flytjum við tillögu um breytingar á magntollum í viðauka I. Það er sjálfur kjarni frv., aðalatriðið. Brtt. felst í því að lækka magntollana yfirleitt yfir alla línuna um 23% og verðtollana úr 30 í 20% á þær vörur í þeim köflum í tollskránni sem það á við um. Rökin fyrir þessu eru margvísleg. Í fyrsta lagi hefur verið sýnt fram á að útreikningur magntolla samkvæmt frv. er ekki byggður á réttum forsendum hvorki að því er varðar virkt innflutningsverð né innanlandsverð. Tilgangurinn með þessum brtt. er ekki sá að opna fyrir takmarkalausan og tollfrjálsan innflutning. Það hefur aldrei verið okkar sjónarmið og er ekki, enda hefur margoft komið fram í mínu máli að það er samningsskuldbinding í GATT-samningnum að stjórnvöldum er heimilt að tryggja tollvernd fyrir framleiðendur í upphafi aðlögunarskeiðis. Að sjálfsögðu viljum við virða það, teljum það nauðsynlegt og æskilegt. Þessi tillaga mun að okkar mati þýða að verð innfluttra afurða verði talsvert hærra en innlendrar framleiðslu fyrir nú utan það að við bætist fjarlægðarverndin, mismunandi eftir vörutegundum, 10--30%. En með annarri brtt. gerum við ráð fyrir því að þessi tollvernd, sem gæti verið veruleg í upphafi, 10--15% plús fjarlægðarverndin, lækki síðan a.m.k. um 15% að lágmarki á þeim sex ára aðlögunartíma sem um er að ræða. Og hver eru þá rökin fyrir þessari tillögu? Þau eru þessi: Bændum er tryggð traust og mikil tollvernd í upphafi. Engu að síður er sagt skýrum orðum, í samræmi við GATT-samninginn, í tollskrá að þetta verði trappað niður að hluta til á sex árum. Þar með er verið að móta þá stefnu að það eigi að nota aðlögunartímann til að hvetja til samkeppni. Það mun þýða að vinnslustöðvarnar munu taka málið alvarlega og hefjast handa um að undirbúa sig undir þá samkeppni. En þessu þarf jafnframt að fylgja eftir með pólitískum ákvörðunum um að losa íslenska bændastétt úr fátæktarkerfinu sem hún hefur verið viðjuð í, með öðrum orðum að stíga fyrstu skrefin í þá átt að afnema kvótakerfið og í stað framleiðslutengdra beingreiðslna, sem GATT-samningurinn er reyndar andvígur, eigi að taka upp óframleiðslutengdar greiðslur sem stjórnvöld geta síðan útfært nánar sem jafnar greiðslur eða greiðslur miðað við aðra kvarða um bústærð og jafnframt að hluta til til þess að taka upp starfslokasamninga við bændur sem þess óska. Með þessum hætti er verið að móta stefnu um það hvernig við ætlum að nýta hið nýja GATT-kerfi til að stíga fyrstu skrefin út úr því einokunarkerfi, sem hefur hneppt bændur í fjötra; sem hefur með annarri hendinni hvatt þá til framleiðslu með framleiðslutengdum styrkjum, en með hinni hendinni gert þá framleiðslu sífellt dýrari og óhagkvæmari með því að skerða framleiðsluréttinn, greiðslumarkið, og koma greininni þannig í sjálfheldu sem engar leiðir liggja út frá. Þetta er stefnumótun til framtíðar. Og þarna er verið að leggja fram tillögur sem gefa bæði framleiðendum og neytendum einhverja von um breytingar, lögnu tímabærar breytingar, án þess þó að það sé verið að fara á bak við skuldbindinguna um tollvernd í upphafi, hún er tryggð. Þetta er stefna sem ég hygg að vaxandi skilningur sé á bæði meðal neytenda á Íslandi og framleiðenda. Önnur meginbrtt. okkar er síðan sú, að því er varðar 2. gr. og varðar svokallaða hámarkstolla, að þegar tollabinding miðast við bæði verð og magn þá miðist hún við þá bindingu sem lægri álagningu leyfir. Þetta getur verið munkalatína fyrir suma en þetta þýðir í reynd að tollverndin muni lækka um 15% að meðaltali á sex ára aðlögunartíma eins og ætlast er til í GATT-samningnum. Þá er tveimur meginmarkmiðum hans fullnægt og stefnan mörkuð til framtíðar í samræmi við skynsamleg langtímasjónarmið. Að því er varðar lágmarksmarkaðsaðganginn, þ.e. hina meintu úthlutuðu tollkvóta í viðauka IIIA, þá er brtt. okkar í því fólgin að það skuli að vísu miða við 32% en ekki af hinni himinháu tollabindingu heldur af þeim rauntollum sem við höfum skilgreint í brtt. að því er varðar magntollana. Það er mat okkar að þetta mundi þýða í reynd meiri líkur á því að menn sjái sér einhvern hag í innflutningi samkvæmt lágmarksmarkaðsaðgangi. En þetta mun ekki breyta því að sá innflutningur mun trúlega ekki koma neytendum til góða í lægra vöruverði af ástæðum sem ég útskýrði áðan, einfaldlega vegna þess að rentan mun ekki skila sér til neytenda í þessu skömmtunarkerfi. En þá er í staðinn tryggt með brtt. að almenningur njóti þess þá a.m.k. með því að rentan skili sér í ríkissjóð. Þessi framkvæmd er í samræmi við framkvæmdina um alla Evrópu að undanteknu verndarstefnulandinu Noregi. Hún er miklu skynsamlegri og eðlilegri heldur en að reyna að mæta gagnrýni á frv. með því að samþykkja að nafninu til einhverjar heimildir til landbrh. til þess að grípa til aðgerða ef lágmarksinnflutningur reynist ekki fýsilegur af hálfu innflytjenda. Ein er sú brtt. við 26. gr. sem er sett fram af grundvallarástæðum. Hún varðar það hvernig eigi að uppfylla skuldbindingu sem við höfum tekist á herðar að því er varðar framkvæmd heilbrigðislaga. Málið er einfaldlega það að við viljum ekki opna dyrnar fyrir því að þetta ákvæði um innflutningsbann verði í reynd notað sem viðskiptahindrun heldur verði tryggt að vísindalegar sannanir verði lagðar á borðið, eins og samningurinn kveður fyllilega á um ef beita á slíku ákvæði. Þetta eru meginatriðin í þeim brtt. sem við flytjum, virðulegi forseti, en ég vil taka það fram að undirritaður styður fjölmargar brtt. sem fram eru bornar af hv. þm. Ágústi Einarssyni, varaformanni efh.- og viðskn. Það á t.d. við um tillögur hans um takmarkanir á heimildum landbrh. sem ég vék að áður og eru óeðlilegar. Þær birtast í 20. gr., 21. gr. og 23. gr. Þær lúta einnig að hlutverki svokallaðrar þriggja manna nefndar, sem samkvæmt tillögum hv. þm. á að gera tillögur til landbrh. um framkvæmdina á þessu frv., t.d. um beitingu viðbótartollkvóta, heimild til innflutnings samkvæmt lögum um varnir gegn dýrasjúkdómum o.fl. Jafnframt segir í nál. okkar að við styðjum að sjálfsögðu þá stefnu sem birtist í ákvæði til bráðabirgða í tillögum Ágústs Einarssonar um skipun nefndar sem í eigi sæti fulltrúar allra þingflokka og hagsmunaaðila til að fylgjast með framkvæmd laganna og vinni að heildarendurskipulagningu á núverandi landbúnaðarstefnu og landbúnaðarkerfi, enda hafa jafnaðarmenn staðfastlega beitt sér fyrir slíkum tímabærum breytingum árum og áratugum saman. Það er ástæða til þess að undirstrika það að þessar brtt., ef þær eiga að koma að gagni til þess að hvetja til nauðsynlegrar samkeppni, til þess að byggja upp rekstrarumhverfi fyrir landbúnaðarframleiðslu og matvælavinnslu á Íslandi þar sem er raunverulegt kostnaðaraðhald og kostnaðargát og þar sem menn eru undirbúnir snemma á aðlögunartímabilinu til þess að mæta samkeppni í vaxandi mæli, sem verður auðvitað óumflýjanleg, kalla á pólitískar ákvarðanir um breytingar á grundvallaratriðum ríkjandi landbúnaðarstefnu nú þegar. Ef menn ætla einfaldlega að ganga fram í þeirri dul að þeir geti með þessum tollaákvörðunum framlengt ævidaga einokunarkerfisins þá er það afar mikil skammsýni. Þeim mun verri verður vandinn viðureignar, þeim mun hærra verður fallið eða hrunið á þessu kerfi þegar þar að kemur. Þess vegna lýsir það engri framsýni, reyndar ótrúlegri skammsýni, ef menn halda að þeir komist upp með það eða ef menn halda að það sé raunverulega verið að gæta hagsmuna íslenskra bænda. Það er reyndar fátt hægt að nefna sem er eins mótdrægt raunverulegum langtímahagsmunum íslenskrar bændastéttar og að framlengja þetta kerfi. Herra forseti. GATT-samningarnir eru vissulega tímamótasamningar í sögu alþjóðasamskipta og alþjóðaviðskipta, ekki bara að því er varðar landbúnaðarþátt samninganna heldur einnig fjölmörg önnur svið. Það vill gleymast í þessari umræðu að samningarnir tóku til a.m.k. 11 eða 12 samningssviða. Það er hollt fyrir okkur Íslendinga að hugsa til þess að það gætir algjörrar tvíhyggju í viðhorfum manna til slíkra samninga. Annars vegar er það talin heilög skylda íslenskra stjórnmálamanna og stjórnvalda að gæta brýnustu þjóðarhagsmuna með því að tryggja tollfrjálsan markaðsaðgang fyrir íslenskar útflutningsafurðir erlendis. Það hefur verið meginmálið frá því að við gerðumst aðilar að GATT-samningunum undir forustu og að frumkvæði Gylfa Þ. Gíslasonar, formanns Alþfl., árið 1968. Það höfum við gert í þeim viðræðulotum og samningalotum sem síðan hefur verið haldið uppi og fyrst og fremst auðvitað til þess að gæta hagsmuna íslensks sjávarútvegs, þ.e. þeirrar atvinnugreinar sem skilar 20--25% upp í okkar þjóðarframleiðslu, en ekki um grein sem skilar 2,8% upp í þjóðarframleiðslu, svo menn geri nú greinarmun á meiri hagsmunum og minni hagsmunum. Og það hefur verið meginhlutverk utanrrh. og viðskrh. Íslendinga í slíkum samningum að tryggja það. Það er ánægjulegt til þess að vita að við náðum umtalsverðum árangri að því er varðar slíka samninga í tvíhliða viðræðum við ýmis viðskiptalönd. Ekki bara Bandaríkin og Kanada, þ.e. þau lönd sem við höfum ekki beinlínis fríverslunarsamninga við, heldur einnig Asíuríkin Japan, Suður-Kóreu, Malasíu og fleiri og ekki bara um sjávarafurðir heldur einnig iðnaðarvörur og tæknivörur sem markaður er fyrir hjá þessum þjóðum, bæði varðandi fiskveiðar og fiskvinnslu. Það er m.a. því að þakka, þeim árangri sem við höfum náð við að tryggja tollfrjálsan eða mjög lágan markaðsaðgang á Bandaríkjamarkaði í gegnum GATT, sem við höfum, náð þar fótfestu, náðum þar fótfestu snemma og höfum tryggt markaðshlutdeild okkar á Bandaríkjamarkaði. Mönnum væri hollt að hugsa til þess hvernig væri statt um íslensk lífskjör og um atvinnu Íslendinga og atvinnuþróun alla ef þetta hefði ekki tekist. Þegar við erum að vinna að þessum málum þá vantar ekki að við höfum uppi stór orð og harðsnúinn rökstuðning fyrr því að lítil þjóð, sem byggir alla afkomu sína á útflutningi og flytur lífskjör sín inn, þurfi fyrst og fremst og öllum öðrum fremur á því að halda að hafa greiðan aðgang að helstu viðskiptamörkuðum sínum, að þar séu ekki settir tollmúrar, að þar séu smáþjóðirnar ekki beittar bolabrögðum í viðskiptum með hvers kyns duldum viðskiptahindrunum. Við krefjumst þess að njóta bestu kjara þegar kemur að útflutningsmörkuðum okkar. Og ég bið hv. þm. að hugleiða hvernig væri statt um okkar hag ef við ættum að mæta sams konar viðhorfum, sams konar óbilgjarnri og einsýnni hagsmunavörslu einokunarkerfa eins og þetta frv. hér er dæmi um þegar kemur að samskiptum okkar við aðrar þjóðir. Þessi tvíhyggja, þessi tvöfeldni, er satt að segja blettur á stjórnmálaumræðunni á Íslandi í dag. Dæmi um óupplýsta umræðu og skaðlega vegna þess að það eru engar þjóðir sem eiga eins mikið í húfi að vel takist til um snurðulausa framkvæmd GATT-samkomulagsins samkvæmt grundvallarreglum þess og smáþjóð sem er jafnháð utanríkisviðskiptum og við erum. Og það sæmir ekki slíkri þjóð að beita öllum hugsanlegum undanbrögðum og leita allra ráða til þess að beita áfram viðskiptahindrunum þótt við að sjálfsögðu reynum af fremsta megni að láta ekki hanka okkur á því að við stígum yfir strikið að því er varðar samningsskuldbindingarnar, sem ég vona í lengstu lög að sé þó þrátt fyrir allt virt, en hef reyndar bent á dæmi um að sé engan veginn tryggt, t.d. að því er varðar framkvæmdina á ríkjandi markaðsaðgangi. Annað mál er það, herra forseti, til þess að þetta sé sett í eitthvert samhengi, að í innlendri stjórnmálaumræðu eru fá orð sem koma jafnoft fyrir í orðræðum forustumanna stjórnmálaflokka eins og nauðsyn þess að varðveita stöðugleika á Íslandi, stöðugleika í íslensku atvinnulífi, stöðugleika að því er varðar gengi, starfsskilyrði atvinnuvega o.s.frv. Við horfðum upp á það á undanförnum vikum að það hefur verið efnt til verkfalla. Hver starfsstéttin á fætur annarri er að efna til verkfalla. Þar með er vissulega, þrátt fyrir almenna samkomulagið á vinnumarkaðinum, sem menn gerðu sér vonir um að hefði tryggt stöðugleika í upphafi nýs vaxtarskeiðs, álitamál um hvort verið er að stefna honum í tvísýnu eða ekki. Alla vega er það svo að þessar vinnudeilur eru til marks um að um sig hefur búið langvarandi óánægja með þau kjör sem almenningi á Íslandi eru búin, launakjör eða kaupmátt. Svar þeirra stjórnmálamanna sem boða stöðugleikann er að segja þetta: Í guðanna bænum, förum ekki kollsteypuleiðina sem við þekkjum frá fyrri tíð. Spennum ekki bogann of hátt. Látum ekki teyma okkur aftur inn í víxlhækkanaverðbólgu með hækkun kaupgjalds umfram það sem atvinnulífið þolir sem síðan leiðir til hækkaðs verðlags og síðan koll af kolli. Við erum búnir að taka út lexíuna af því hvað slíkt kerfi þýðir og þeir sem töpuðu alltaf á því voru launþegar. En ef menn meina eitthvað með þessu þá verða menn líka að svara þeirri spurningu launþega á móti: Hvað ætlið þið, herrar mínir, að gera til þess að afnema þau einokunarkerfi sem við búum við í allt of ríkum mæli, ekki bara að því er varðar landbúnað, landbúnaðarframleiðslu og vinnslu landbúnaðarafurða, heldur einnig í opinbera geiranum og reyndar í vaxandi mæli, eins og umræðan sýndi í dag, að því er varðar skipulag sjávarútvegsins? Hvað ætlið þið að gera til þess að almenningi á Íslandi bjóðist bætt lífskjör í formi lægra verðlags á lífsnauðsynjum? Eða íslenskum atvinnufyrirtækjum verði til frambúðar tryggð samkeppnisstaða í formi lækkandi tilkostnaðar við framleiðslu á þessum dvergsmáa heimamarkaði okkar? Þeir sem fara offari gegn hagsmunum neytenda að þessu leyti, taka ekki tillit til sjónarmiða þeirra, leita ekki samráðs við fulltrúa þeirra og leggja fram frv. eins og þetta sem eingöngu er sniðið samkvæmt ýtrustu hagsmunakröfum þeirra sem eru í forsvari fyrir þessu gjaldþrota einokunarkerfi landbúnaðarins eru ekki líklegir til þess að skapa þjóðarsátt um stöðugleika á Íslandi. Því miður. Ég verð að segja það, herra forseti, að ég óttast það þegar ég sé þau mál sem fram eru komin af hálfu núv. ríkisstjórnar á þessu vorþingi að hvert málið á fætur öðru ber þess merki að stjórnarherrarnir telji sig hafa efni á að sniðganga sjónarmið af þessu tagi. Það vantaði ekki að það var talað blíðlega við kjósendur fyrir kosningar um stöðugleika og nauðsyn þess að varðveita hann. Það vantaði ekki að menn sóru af sér fyrir kosningar að fyrir þeim vekti með nokkrum hætti að framkvæma GATT-samkomulagið þannig að það yrði beitt ofurtollum til þess að koma í veg fyrir innflutning og samkeppni. Nei, slíkt stóð alls ekki til. Og fyrir kosningar vantaði það ekki að talsmenn stjórnarflokkanna beggja segðu á framboðsfundum, ekki síst í sjávarplássunum vítt og breitt um landið, að þeir gætu ekki, vildu ekki og mundu ekki fallast á það að seinustu frjálsu sjómennirnir á Íslandi yrðu hnepptir í aflamarkskerfi á bát eða boðnir slíkir afarkostir ella að þessi útgerð legðist af. Það vantaði ekki háspennt loforð í húsnæðismálin. Efndirnar eru engar. Það vantaði ekki háspennt loforð gagnvart íslenskum námsmönnum, um endurskoðun á tilteknum grundvallaratriðum að því er varðar þá löggjöf en upplýst að þau mál eru ekki einu sinni á dagskrá eftir kosningar. Það er nefnilega kominn tími til að átta sig á því að þeir menn sem raunverulega boða stöðugleika og leggja áherslu á það að við verðum að viðhalda samkeppnishæfni, ekki bara okkar atvinnuvega heldur okkar þjóðfélags í samanburði við þjóðfélögin í kringum okkur verða að fara að verða sjálfum sér samkvæmir. Og í því að vera sjálfum sér samkvæmir felst að hafa skilning á sjónarmiðum neytenda um nauðsyn þess að bæta lífskjör með lækkun á tilkostnaði, með lækkun á verðlagi. Þá er kannski þess að vænta að fulltrúar launþegahreyfingarinnar og almennings í landinu, sem hefur farið í gegnum mikið þrengingarskeið á undanförnum árum, séu fúsari til þess að hlusta á talið um stöðugleika og taki meira mark á því vegna þess að þeir treysti því þá frekar að menn meini eitthvað með því sem þeir eru að segja og segi það sem þeir eru að meina.

Herra forseti. Ég mun hér gera grein fyrir nál. 2. minni hluta efh.- og viðskn. en minni hlutinn skilar þremur nál. og gerði hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson grein fyrir áliti 1. minna hluta. Þetta mál sem ég tel vera stærsta málið sem Alþingi hefur til umfjöllunar á þessu vorþingi snýst um grundvallaratriði. GATT-samningurinn sem við erum að útfæra í frv. er einn merkilegasti áfangi í samstarfi þjóða og hann miðar að frjálsum viðskiptaháttum og aukinni samkeppni. Það þarf ekki að hafa mörg orð um það að frjálslynd verslunarstefna, eins og hún birtist m.a. í GATT-samningnum, er sú stefna sem hefur framar öðru fært bæði okkur og öðrum þjóðum meiri velmegun en nokkur önnur viðskiptastefna. Það er því mikilvægt þegar við tökum til við að útfæra þá hugsun sem felst í GATT-samningnum að við gerum það í anda samningsins en reynum ekki að líta á hann sem leiðinlega nauðsyn sem við þurfum að lögfesta vegna skyldu okkar við samfélag þjóðanna. Þegar mælt var fyrir þessu máli minnir mig að hæstv. forsrh. hafi lýst því í einföldum orðum þannig að það sem áður var bannað væri núna heimilt. Það er mikið til í þessari framsetningu. Hins vegar þarf að hafa það í huga að ef útfærsla frv. er með þeim hætti sem kemur fram hjá meiri hluta efh.- og viðskn. þá er í reynd ekkert heimilt. Það er ákvörðun okkar Íslendinga að útfæra þennan samning á þann hátt að heimila svokallaðan lágmarksinnflutning sem gæti numið 3--5% af markaðnum hér á landi. Síðan er hugsunin sú að umframinnflutningur sé þá tollaður með hærri tollum sem síðan lækka smátt og smátt og þannig skapist landbúnaði sérhvers lands tækifæri að laga sig að breyttum aðstæðum. Þetta er stefna sem er í sjálfu sér alveg hægt að fallast á, þ.e. að heimila innflutning á tiltölulega litlu magni, 3--5%, en hafa síðan nokkra vernd fyrir innlendan landbúnað að öðru leyti þannig að honum gefist tækifæri á að laga sig að breyttum aðstæðum. Nú er það hins vegar svo að í frv. vantar mikið á að þessi stefnumörkun komi þar fram. Meiri hluti efh.- og viðskn. kýs að gera frv. þannig úr garði að það verður sáralítill innflutningur á landbúnaðarvörum og aðferðin sem er beitt í þessu er einföld: Tollarnir eru hafðir það háir að það mun ekki freista neins að flytja inn vörur. Ég vil hins vegar taka skýrt fram að það er í okkar valdi að ákveða þessa tolla þannig að þó svo að við mundum lögfesta þetta frv. eins og það lítur út núna þá erum við ekki að brjóta alþjóðlega samninga en við erum að brjóta gegn anda GATT-samningsins. Við erum að brjóta gegn anda verslunarfrelsis. Það segir m.a. í grg. með frv., með leyfi hæstv. forseta: ,,Reglur GATT eru jafnréttisreglur sem ætlað er að stuðla að frjálsari viðskiptaháttum og aukinni samkeppni en banna þó ekki vernd fyrir innanlandsframleiðslu.`` Það vantar hins vegar á að frv. sé gert þannig úr garði að þessi stefnumörkun nái fram að ganga. Það er mjög mikilvægt við afgreiðslu þessa máls að það sé skoðað í víðara samhengi, að með því hefjist ferill endurbóta í landbúnaði sem miðar að því að bæta kjör bænda og lækka matarverð. Það er tafla í nál. sem ég er hér að mæla fyrir sem lýsir nokkuð vel þessum mikla verðmun á innlendum og erlendum landbúnaðarvörum og kem ég betur inn á þá töflu síðar. Það voru nær allir aðilar sem hv. efh.- og viðskn. fékk á fund sinn sem vöruðu við tollaákvæðum frv. Allir þessir aðilar sögðu: Frv. er þannig úr garði gert að það verður enginn innflutningur. Þetta voru ekki einungis aðilar eins og Neytendasamtökin og forsvarsmenn Hagkaupa og Bónus, aðilar sem þekkja vel til mála, heldur kom þetta sjónarmið líka fram hjá fulltrúum Íslenskrar verslunar, aðilum úr ferðaþjónustu og fulltrúum Alþýðusambandsins, svo fáeinir umsagnaraðilar séu nefndir. Og þá spyr maður: Þegar allir þessir aðilar, sem eiga að njóta þeirra kosta sem þetta frv. hefur í för með sér, eru sammála um að frv. hafi ekki neinar breytingar í för með sér til hvers er verið að samþykkja þetta frv.? Er ástæðan sú að það er verið að samþykkja þetta frv. til að uppfylla lagaskyldu en markmið ríkisstjórnarinnar er einfalt og það er að hrófla ekki í neinu við núverandi landbúnaðarstefnu? Þá eiga menn að segja það skýrt hér í ræðustól. Menn ætla að samþykkja frv. en ekki að breyta stafkrók í núverandi landbúnaðarstefnu og ekki heimila neinn innflutning á landbúnaðarafurðum. Þá er heiðarlegra að segja það hér skýrt því frv. er gert þannig úr garði. Það hefur verið vitnað í skýrslu nefndar, sem m.a. forstjóri Þjóðhagsstofnunar átti sæti í, frá 1992 þar sem verið var að meta áhrif GATT-samningsins. Þá lágu ekki fyrir drög að frv. sem nú er til umræðu en Þjóðhagsstofnun mat á sínum tíma að áhrif til matarverðslækkunar gætu verið um 1%. Þetta hefði 1% bata í för með sér fyrir neytendur. Í þeim útreikningum var gert ráð fyrir því að allur lágmarksinnflutningur mundi eiga sér stað en lítið af svokölluðum umframinnflutningi. En þá var líka miðað við að erlend vara, miðað við þetta fræga heimsmarkaðsverð, yrði u.þ.b. 5% dýrari hér komin. Að tollarnir yrðu settir þannig að varan yrði 5% dýrari. Nú er þetta frv. þannig að það segir í greinargerð þess, með leyfi hæstv. forseta, að ,,tolltaxtar miðast við að vara sem innflutt kann að vera á heimsmarkaðsverði verði 30% dýrari en sem nemur heildsöluverði samsvarandi innlendrar vöru.`` Fyrir þremur árum reiknaði Þjóðhagsstofnun ekki mikil áhrif GATT-samningsins með 5% verðmun. Í þessu frv. er lagt upp með 30% verðmun á heimsmarkaðsverði og samsvarandi heildsöluverði innlendrar vöru. Gott og vel. Ef það væri nú stefna frv. að erlendar vörur væru hér í aðalatriðum u.þ.b. 30% dýrari, það er nokkuð mikið að vísu en þá gæti innlend framleiðsla keppt á grundvelli fjarlægðarverndar og á grundvelli gæða. En frv. fjallar ekki um þennan 30% verðmun. Vegna þess að hér er talað um heimsmarkaðsverð á landbúnaðarafurðum, heimsmarkaðsverð sem er villandi og rangt að því leyti til að það hefur ekkert með innkaupsverð vöru að gera. Þetta er verðlistaverð sem er notað í alþjóðlegum samningum en endurspeglar ekki raunverulegt innkaupsverð vöru. Til að skýra þetta aðeins nánar er hægt að taka dæmi. Það komu fram í starfi efh.- og viðskn. upplýsingar, m.a. frá Hagkaupum, um raunverulegt innkaupsverð á nokkrum vöruflokkum. Þar kom m.a. fram að innflutningsverð Hagkaupa á svínakjöti í skrokkum væri 162 kr. á kg. Heimsmarkaðsverð frv. er 86 kr. Hér er tvöfaldur munur og auðvitað sjá allir að það á að miða við raunveruleg verð þegar menn eru að tala um álagningu tolla en ekki tilbúið verð til að hafa verndina sem allra mesta og hindra að nokkur vara komi inn í landið. Til samanburðar má benda á að innlent heildsöluverð á svínakjöti í skrokkum er 364 kr., sem sagt tvöfalt það verð sem hægt væri að kaupa þessu vöru erlendis frá. Svo á eftir að koma á frakt, kostnaður og auðvitað tollar. Það er samanburður um fleiri svona atriði í nefndaráliti mínu. Ég vil nefna svínakótilettur og hryggi. Innkaupsverð Hagkaupa er þar 463 kr. en heimsmarkaðsverð frv. 195 kr. Þarna munar meira en tvöföldu. Eins er með svínalundir. Þar er fob-verð Hagkaups 637 kr., heimsmarkaðsverð frv. 328 kr. Eina varan sem virðist vera nokkuð nálægt er á heilum kjúklingum. Þar er innkaupsverð Hagkaupa 188 kr., heimsmarkaðsverð 81 kr. og lögmál líkindareikningsins mundi segja okkur að einhvers staðar gætu þessi verð meira að segja fallið saman. Hér ber allt að sama brunni. Það er ekki hægt að kaupa vöru á þessu svokallaða heimsmarkaðsverði í þeim gæðaflokki sem við óskum eftir ef af innflutningi verður. Þess vegna eru allir tolltaxtar frv. í reynd markleysa. Þess vegna eru allir þeir aðilar sem hafa kynnt sér þetta mál, bæði neytendur og fleiri sem vit hafa á þessum málum, sammála um það að tollana í frv. verður að lækka vegna þess að þeir eru byggðir á röngum forsendum. Og það þýðir ekkert að segja að þessir aðilar hafi ekkert vit á þessu. Við verðum að taka trúanlega alla þessa aðila, bæði neytendasamtök, verkalýðsfélög og aðilar sem hafa vit á viðskiptum og hafa atvinnu af viðskiptum. Við höfum enga ástæðu til að rengja þær tölur sem þeir gefa upp um raunverulegt innkaupsverð vöru erlendis frá. Það er merkilegt með þetta frv. að það var bent á mörg af þessum atriðum við 1. umr. hér á hinu háa Alþingi en það tók nær engum breytingum í umfjöllun nefndarinnar. Það voru ekki gerðar tillögur um tollalækkanir af hálfu meiri hlutans þó svo að ítrekað hafi verið beðið um að reyna að færa frv. til betra horfs af fjölmörgum viðmælendum nefndarinnar, svo og af fulltrúum stjórnarandstöðunnar í nefndinni. Það er satt best að segja alveg með ólíkindum að frjálslynd öfl í Sjálfstfl., og þau munu vera til þar, skuli ekki hafa haft meiri áhrif á gerð þessa frv. en raun ber vitni. Það er greinilegt að framsóknarmenn í báðum stjórnarflokkum, bæði Sjálfstfl. og Framsfl., hafa ráðið gerð þessa frv. og það er miður. Það er miður að menn skyldu ekki grípa það tækifæri sem GATT-samningurinn opnar að hleypa inn lágmarksinnflutningi upp á 3--5% til að auka hér fjölbreytni í matarvali og ekki hvað síst að örva samkeppni í landbúnaðargeiranum. Það var eitt sem kom skýrt fram þegar við í nefndinni ræddum m.a. við fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar. Þá kom það skýrt fram hjá fulltrúa Alþýðusambandsins að ofverndun fyrir landbúnað er ekki af hinu góða. Sú ofverndun sem er í þessu frv. gerir landbúnaðinum engan greiða nema síður sé. Nú er ég ekki að tala um að það eigi að heimila hömlulausan innflutning á erlendum matvörum, síður en svo. Ég er að tala um að það verði heimilaður lágmarksinnflutningur, 3--5%, á raunverulegum tollum, á tollum sem í reynd gera þennan innflutning mögulegan. Í brtt. 2. minni hluta eða brtt. mínum er ekki gert ráð fyrir að lækka tollana á umframinnflutningi. Mínar tillögur ganga út á það að lækka tollana á lágmarksinnflutningnum og að því leytinu gengur hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson lengra í þeim efnum en ég geri vegna þess að í hans tillögum, sem hann gerði grein fyrir áðan, gerir hann ráð fyrir að lækka líka tollana á umframinnflutningnum. Ég er sannfærður um það og finnst það sanngjarnt að íslenskur landbúnaður búi við vissa vernd því að það eru miklir breytingatímar fram undan. En mér finnst líka sanngjarnt að þessi vernd sé ekki gerð þannig að við fáum ekki einu sinni þennan lágmarksinnflutning inn í landið því að þegar verið er að tala um 3--5% markaðshlutdeild þá skulu menn hafa í huga að íslenskur landbúnaður á áfram að vera með 95--97% markaðshlutdeild. Það er ekki verið að ganga langt í stefnumörkun í þessu frv. með því að heimila þennan smávægilega lágmarksinnflutning á raunhæfum tollum. En þegar menn ganga svo fram með tollana á þennan lágmarksinnflutning og hafa þá yfir 100%, í sumum tilfellum yfir 200%, þá eru menn að beita ákvæðum GATT-samningsins til að hindra öll innflutningsviðskipti. Þær brtt. sem eru lagðar fram í áliti mínu lúta í meginatriðum að átta efnisatriðum. Það er lagt til að tollarnir á lágmarksinnflutningnum verði lækkaðir um helming. Við þá aðgerð er samt enn þá nokkur vernd fyrir innlenda framleiðslu. Þetta þýðir ekki að erlend vara verði í öllum tilvikum ódýrari en sú innlenda. Það er mjög misjafnt eftir vöruflokkum en með þessu er þó gerð tilraun til að opna möguleika á innflutningi á landbúnaðarvörum en þó aðeins á hinum títtnefnda lágmarksinnflutningi sem nemur 3--5% af heildarneyslunni. Jafnframt er í tillögum mínum gert ráð fyrir að tollar á viðbótarinnflutningi lækki í þrepum um 15% á fimm árum. Þetta segir í GATT-samningnum að eigi að gera, það eigi að þrepa niður toll, reyndar úr 36% og niður í allt að 15% á einstökum vöruflokkum, á sex árum. Það er hins vegar svo að skuldbinding okkar gagnvart GATT gildir gagnvart tollabindingunum en ekki gagnvart hinum raunverulegu tollum þannig að ef hinir raunverulegu tollar eru lægri en tollabindingin þá þýðir þetta að ekki er víst að þessi lækkun tolla nái fram að ganga á aðlögunartímanum. Þess vegna legg ég til að hinir raunverulegu tollar sé ótvírætt þrepaðir niður um 3 prósentustig á ári næstu fimm árin. Hér er ekki heldur verið að ganga mjög langt til að létta af vernd fyrir íslenskan landbúnað. Allar þessar breytingartillögur sem ég er að gera grein fyrir miða að því að losa nokkuð um þau höft og hömlur sem eru í frv. en það er ekki gengið eins langt og ýmsir mundu sjálfsagt vilja. Hér er farið bil beggja vegna þess að það verður að þjóna bæði hagsmunum bænda og neytenda í þessu máli. Í þriðja lagi gert ráð fyrir í breytingartillögum mínum að þrepa niður heimild landbrh. sem hefur við tilteknar aðstæður heimild til að leggja á 0%, 25%, 50% og 75% toll. Brtt. miða að því að taka af efsta þrepið í þessum heimildum landbrh. Nægar heimildirnar hefur hann nú fyrir í frv. Það er einkennandi fyrir þetta frv. og hefur verið gert að umtalsefni, bæði við 1. umr. og líka af hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni, svokallað forræðismál. Hver á að fara með forræðið varðandi tollamál sem eðlilega ætti að vera hjá fjmrh.? Það var gerð pólitísk sátt um það mál í tíð fyrri ríkisstjórnar að því er mér skilst og hún endurspeglast í þessu frv. eins og það er er lagt hér fram. Hins vegar er landbrh. veittar mjög miklar heimildir í frv. og ein af brtt. sem ég geri er að færa þetta aðeins til betri vegar og þá með þeim hætti að nefnd sem er starfandi samkvæmt frv. og er skipuð þremur aðilum, einum frá landbrn., einum frá fjmrn. og einum frá viðskrh. verði falin aukin verkefni. Í frv. er gert ráð fyrir að þessi nefnd gegni einungis samráðshlutverki. Ég legg til að nefndin eigi að gera tillögur um tiltekna málaflokka, til að mynda varðandi heimildir til innflutnings, úthlutun kvóta og nokkurra annarra atriða, að vald hennar verði ekki samráðsvald eða samráðshlutverk heldur hafi hún beinan tillögurétt. Síðan er landbrh. falið að beita heimildum sínum samkvæmt tillögum nefndarinnar. Hér er reynt að stíga það skref að tengja inn í þetta mikilvæga mál fleiri ráðuneyti en einungis landbrn. Ég veit ekki hvort landbrh. er mér sammála en ég held að honum væri hollara að fá aðra aðila að þessu máli eins og gert er ráð fyrir í tillögu minni en hann einn fari með allt það mikla vald eins og frv. gerir ráð fyrir. Sömuleiðis er eðlilegt að fjmrn. komi markvisst að álagningu tolla eða beitingu ákvæða í þessu frv. og auðvitað er eðlilegt að viðskrh. komi að þessum málaflokki líka, því að þessi mál snúast ekki eingöngu um verksvið landbrn. heldur verður hér að gæta hagsmuna bæði ríkissjóðs og viðskiptalífsins og því er eðlilegt að önnur ráðuneyti komi að þessu máli. Jafnframt er lagt til að nefndin skuli hafa samráð við Bændasamtök Íslands, Neytendasamtökin og aðra hagsmunaaðila við mótun tillagna sinna. Það er eðlilegt að í þessum málaflokk sé kveðið á um samráð við þá mikilvægu hagsmunaaðila en óhætt er að segja að þessi tvenn samtök, þ.e. Bændasamtök Íslands og Neytendasamtökin, endurspegli það stóran hluta af þjóðinni sem kemur að þessu máli að skylt væri að hafa samráð við þá. Þess vegna er þetta lagt til. Í fimmta lagi er lagt til að úthluta ekki kvótum með hlutkesti heldur að selja þá á opinberu uppboði. Málið er það að aðferð hlutkestis sem menn telja kannski í fljótu bragði vera sanngjarna leið er í reynd óframkvæmanleg. Ef einhver áhugi verður á innflutningi --- það verður náttúrlega ekki nema tollum í frv. verði breytt en göngum út frá því að áhugi verði á innflutningi á landbúnaðarvörum --- þá er mjög líklegt að allir aðilar, sem hefðu heildsöluleyfi hér á landi, mundu sækja um kvóta til að vera þátttakendur í því hlutkesti sem landbrh. stendur fyrir. Annað mun líka gerast í framhaldi af þessu. Það mun hver einasta verslun sækja um kvóta vegna þess að verið er að úthluta verðmætum. Menn þurfa ekki að borga neitt fyrir að taka þátt í þessu hlutkesti. Síðan er annað sem mun gerast í framhaldi af þessu að sá sem er heppinn í hlutkestinu og fær leyfi, að þessi leyfi munu ganga kaupum og sölum með einum eða öðrum hætti. Þetta er eins og aðrir hlutir sem eru af skornum skammti. Auðvitað öðlast þeir verðmæti og leyfið mun verða verslunarvara. Þá erum við fyrst búnir að taka upp efnahagsstefnu Framsfl. og það rétt fyrir aldamótin, efnahagsstefnu þessa flokks sem var hér um áratuga skeið fyrir 1960, leyfisveitingar, sala á leyfum og öll sú spilling sem því fylgir. Hlutkestið er vond aðferð og það kom skýrt fram í nefndinni að reyndir menn í viðskiptalífinu, sem eiga sæti í hv. efh.- og viðskn., sáu ýmsa meinbugi á þessu, eins og hv. þm. Pétur Blöndal. Hann hafði miklar efasemdir um þetta og lýsti ákveðnum hugmyndum um sölu sem hann gerir vafalítið grein fyrir í umræðunni. Að vísu stendur hann að áliti meiri hlutans sem hér er til umræðu en hugsanlega beitir hann sér fyrir breytingu á þessu ákvæði fyrir 3. umr.

Það kemur kannski í ljós hvort hann setti fyrirvara.

Hann skrifaði ekki undir þetta með fyrirvara en það má vel vera að það komi fram í umræðunni að hann styðji þetta kannski ekki með jafnfúsum og frjálsum vilja og margir aðrir nefndarmenn meiri hlutans. Þess vegna er hér lagt til varðandi þessi leyfi að kvótarnir séu boðnir upp af hálfu ráðherra og að andvirðið renni þá eðlilega í ríkissjóð. Nú hefur verið nokkur umræða innan kerfisins, m.a. innan OECD hvort hægt sé að fara þá leið að bjóða upp þessa kvóta. Samkvæmt þeim upplýsingum sem komu fram í nefndinni er það víðast hvar þannig að leyfin eru veitt í þeirri röð sem umsóknir berast. Það er matsatriði hvort slíkt uppboð sé heimilt samkvæmt reglum GATT- samningsins. Það hefur ekki reynt á það. Engin þjóð hefur farið þá leið að úthluta kvótum með þeim hætti. Hér þarf einfaldlega að kanna málið mun betur áður en lagt er upp með þessa vonlausu aðferð sem hér er gerð tillaga um í tillögum meiri hlutans, þ.e. þessa hlutkestisleið. Hvort heimilt sé samkvæmt samningnum að bjóða hana upp með þessum hætti eins og gert er ráð fyrir í brtt. minni get ég ekki fullyrt algerlega um en það liggja ekki heldur neinar upplýsingar um að það sé beinlínis óheimilt. Jafnframt er í brtt. mínum kveðið skýrt á um að landbrh. úthluti kvóta til að tryggja að jafnan sé á markaði nægjanlegt framboð af vörum á hæfilegu verði og stuðla að lágmarksinnflutningi samkvæmt samningum GATT. Hér er ótvírætt kveðið á um það markmið að af lágmarksinnflutningi verður. Hér er sú kvöð lögð á landbrh. að hlutast til um að lágmarksinnflutningur nái fram að ganga. En orðalag meiri hlutans við þessa brtt. að hafa þetta til hliðsjónar er vitaskuld marklaust ákvæði og hefur enga þýðingu. Sjöunda efnisatriðið, sem er í brtt. mínum, lýtur að yfirdýralækni eða embætti yfirdýralæknis sem hefur mjög mikil völd samkvæmt frv. Ég legg til að haft verði samráð líka við aðrar sérfræðistofnanir, svo sem Rannsóknastofnun landbúnaðarins og rannsóknastofnanir Háskóla Íslands á viðkomandi fagsviði og ótvírætt sé kveðið á um í frv. að vísindalegt mat skuli vera lagt á þær vörur sem koma hugsanlega til innflutnings. Það er svo að ákvæðum um dýravernd og matvælaverndun er í fjölmörgum löndum beitt sem tæknilegri viðskiptahindrun. Það má ekki gerast vegna þess að það brýtur gegn GATT-samningnum. Þess vegna er nauðsynlegt að víkka út þessa möguleika að hafa samráð við alla þá aðila sem bærasta hafa þekkingu á þessum málum og það eru fleiri stofnanir en embætti yfirdýralæknis. Það má einnig benda á það að þá tillögu, sem meiri hlutinn leggur til, sem var skotið inn í frv. á síðasta fundi, að heimila landbrh. í reynd að banna allan innflutning á dýrum og plöntum ef í þeim finnast aðskotaefni ýmiss konar. Þessi heimild er býsna víðtæk og það er fullkomlega óeðlilegt, herra forseti, að ákvæðið sé hér sett inn í frv. Matvælalög eiga að ná yfir þennan þátt og það er tekið á þeim atriðum þar. Tilgangur meiri hlutans og þar með stjórnarinnar að setja þetta inn í frv. er einungis einn og það er að hafa allar þær heimildir, sem menn hafa getað látið sér detta í hug, til að geta komið í veg fyrir einhvern innflutning. Það á að beita öllum tiltækum ráðum og ekki er sanngjarnt gagnvart neytendum og reyndar ekki gagnvart bændum heldur. Að lokum er lagt til í breytingartillögum mínum að skipuð verði nefnd sem fylgist með framkvæmd þessara laga og endurskoði búvörusamninginn. Sú nefnd yrði skipuð fulltrúum allra þingflokka og helstu hagsmunaaðila. Þessari nefnd væri falið að gera tillögur fyrir 1. jan. 1996 um að breyta greiðslum ríkisins til bænda þannig að þær verði óháðar framleiðslumagni, þ.e. að taka upp svokallaðar grænar greiðslur í landbúnaðarkerfinu. Líka að undirbúa tillögugerð sem miðar með markvisst að búháttarbreytingum. Jafnframt er lagt til að gerðar séu tillögur um afnám á framleiðslukvóta í sauðfjárrækt. Þetta eru allt mikilvægir þættir í nýrri landbúnaðarstefnu sem GATT-samningurinn átti að vera fyrsta skrefið í og að skattaleg skilyrði íslensks landbúnaðar verði sambærileg og í grannlöndum. Þessi nefnd á að gera tillögur um það, sömuleiðis að markaðsstarfsemi fyrir útflutning landbúnaðarafurða yrði samræmd og efld og að bændur eigi kost á viðunandi og eftirsóknarverðum starfslokasamningum. Þessir hlutir eru allir mjög mikilvægir í nýrri landbúnaðarstefnu og hefði verið betra ef hæstv. ríkisstjórn hefði skilið GATT-frv. þannig að það boðar breytingar í viðskiptum í heiminum en ekki taka það sem einhvers konar skyldu að þurfa að lögfesta hér þætti sem í reynd hafa engin áhrif. Það hefði verið betra ef stjórnin hefði skilið að breytingar á landbúnaðarstefnunni eru nauðsynlegar og ég rakti hér aðeins áðan, og notaði þetta tækifæri með samþykkt frv. að hefjast handa við nauðsynlegar endurbætur á þeirri stefnu. Með þeim breytingartillögum, sem ég hef hér gert grein fyrir, er frv. gert að markvissri löggjöf í anda GATT-samningsins. Tryggður er lágmarksinnflutningur á eðlilegum tollum en ekki er gerð tillaga um að breyta tollum frv. á viðbótarinnflutningi þótt svo þeir séu mjög háir. Í tillögunum er því tryggð veruleg vernd fyrir bændur en neytendum er jafnframt gert kleift að njóta takmarkaðs magns af erlendum vörum í eðlilegri samkeppni við innlenda framleiðslu. Allar þær breytingartillögur, sem ég hef gert grein fyrir, hefðu gefið þessu frv. líf. Ef það er ætlun hæstv. ríkisstjórnar að afgreiða frv. eins og það kemur fram í áliti meiri hluta nefndarinnar er þetta gagnslaus lagasetning og það er satt best að segja til skammar að við skulum ekki nýta okkur þá hugsun sem kemur ótvírætt fram í hinni breyttu heimsmynd GATT-viðræðnanna.

Herra forseti. Það var mjög athyglisvert að heyra hvað fulltrúi Þjóðvaka hefur til þessara mála að leggja og hvernig hann lítur á stöðu landbúnaðarins, íslenska matvælaframleiðslu og dreifbýlisins í þessu samhengi. Eins og þessum hv. þm. á að vera kunnugt og er auðvitað vel kunnugt felur GATT-samningurinn í sér mjög miklar breytingar, grundvallarbreytingar, í sambandi við innflutningsmál landbúnaðarins hér á landi sem auðvelt er að rekja og skýra. Ég hygg að flestir sanngjarnir menn og hógværir séu sammála því að það sé nauðsynlegt, rétt og eðlilegt að fara gætilega til að byrja með meðan verið er að opna íslenska markaðinn fyrir innflutningi á matvörum erlendis frá sem hingað til hefur ekki verið heimilt og er auðvitað tilboð okkar Íslendinga að þessu leyti í samræmi við það sem gerist með öðrum þjóðum. Eins og ég sagði, herra forseti, var mjög fróðlegt að hlusta á það sem fulltrúi Þjóðvaka hafði um þessi mál að segja og ég geri ráð fyrir því að víða muni afstaða Þjóðvaka vekja mikla athygli.

Herra forseti. Ég vil fara varlega í innflutningi á landbúnaðarafurðum. Allur minn málflutningur byggist á því að fara varlega í þennan innflutning. Hæstv. ráðherra verður að hafa í huga að málið snýst um það að tollarnir í frv. eru það háir að það bendir allt til þess að ekki verði um neinn innflutning að ræða. Þetta heitir ekki að fara varlega. Þetta heitir að misnota raunverulega þá möguleika sem GATT-samningurinn býður upp á. Þess vegna hef ég lagt hér fram tillögur um helmingslækkun á þessum tollum fyrir lágmarksaðganginn. Það er varlega farið og það er engum manni gerður greiði með því að hafa tolla frv. þannig að það kalli í reynd ekki á neinar breytingar.

Herra forseti. Ég verð nú að segja að það gleður mig að heyra það að hv. þm. telur sig öðrum þræði kjósa að fara varlega. Ég sé ekki að það sé neinu til kostað þó að við höfum fulla gát á. Það er auðvitað grundvallarbreyting nú, eins og ég sagði áðan, í innflutningsmálum landbúnaðarins. Okkur er kunnugt um það báðum að rekstrargrundvöllur t.d. sauðfjárbúanna, ef ég tek þau sem dæmi, er mjög valtur um þessar mundir og kauphrun hefur hvergi orðið jafnmikið og einmitt hjá þeim. Ef við viljum rifja upp hvernig kjötneysla hefur dregist saman nú á þessu ári, kannski um 10%, þá sjáum við auðvitað í hvað stefnir. En eins og ég sagði þá vekur það athygli mína og eflaust fleiri með hvaða hætti fulltrúi Þjóðvaka opnar þessa umræðu hér í hinu háa Alþingi.

Herra forseti. Úr því að hæstv. ráðherra gerði vanda sauðfjárbænda að umræðuefni þá vil ég einungis geta þess sem kom fram eða átti að koma fram í máli mínu að í ákvæði til bráðabirgða er gert ráð fyrir nefndaskipun sem m.a. tekur á vanda sauðfjárbænda. Þar er talað um afnám framleiðslukvóta. Það er ekki hægt að fara hér út í langa umræðu um þetta efni, en mér er fullkomlega ljós sá vandi sem þar er við að etja og beinlínis tengdi ýmis af þessum vandamálum íslensks landbúnaðar bæði inn í þessa umræðu um GATT-frumvarpið en ekki hvað síst með formlegum hætti í þeim brtt. sem ég gerði grein fyrir áðan.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti 3. minni hluta efh.- og viðskn. á þskj. 80. Það er nú svo, herra forseti, að nú er rétt um hálfur mánuður þangað til hér á Íslandi eiga að taka gildi þau ákvæði Úrúgvæ-niðurstöðu GATT-samninganna sem um ræðir í frv. þessu eða nánar tiltekið 1. júlí nk. Þrátt fyrir það eru enn til meðhöndlunar á Alþingi mikilvægar lagabreytingar á tollalögum, búvörulögum og fleiri lögum sem nauðsynlegt er að gera til þess að við Íslendingar getum fyrir okkar leyti fullnægt ákvæðum samningsins sem við höfum hér gerst aðilar að og Alþingi hefur fyrir alllöngu síðan staðfest með þál. En það eru ekki bara lagabreytingar sem í raun og veru felast í þessu máli og verið er að gera heldur kannski miklu frekar pólitísk ákvarðanataka og stefnumótun sem lýtur að því með hvaða hætti við stöndum að okkar skuldbindingum og hvaða stefna verður hér mótuð varðandi það breytta starfsumhverfi landbúnaðarins sem samningarnir fela í sér. Það er auðvitað óþarfi að fjölyrða um það, hæstv. forseti, hversu ákaflega bagalegt það er og í raun og veru fyrir neðan allar hellar að þessar breytingar skuli vera hér á ferðinni eins og ég segi rétt liðlega hálfum mánuði áður en samningurinn á að koma til framkvæmda og það við þær aðstæður að hér er afar knappur tími til að fjalla um málið. Þetta skýrist að vísu af því að stjórnarskipti hér féllu saman við þann tíma þegar menn við eðlilegar aðstæður hefðu verið að undirbúa framkvæmd samningsins. Fyrri ríkisstjórn, ríkisstjórn Alþfl. og Sjálfstfl., var í raun og veru óstarfhæf í þessum málum. Það kom ítrekað fram á síðasta kjörtímabili og núv. hæstv. ríkisstjórn er á handahlaupum að plastra hér saman einhverri stefnu og gera nauðsynlegar lagabreytingar til þess að við getum efnt samninginn. Öll þessi vinnubrögð er óhjákvæmilegt að gagnrýna og átelja og ég leyfi mér því miður að spá því að það muni koma á daginn að hér hafi ekki verið vandað til hlutanna eins og nauðsynlegt væri og það sé ekki ólíklegt að menn verði að taka meira og minna upp þessa lagasetningu á næstu missirum af því að ýmsir meinbugir komu í ljós á framkvæmdinni. Ég held að fyrst sé ástæða til að hafa nokkur orð um það umhverfi sem þessi samningur er í og þá á ég sérstaklega við varðandi starfsumhverfi íslensks landbúnaðar. Það er jú svo að þetta mikla ferli sem hófst fyrir 9 árum síðan hefur fallið saman við mikinn breytingatíma í íslenskum landbúnaði og sérstaklega er það auðvitað sú grundvallarbreyting sem gerð var á starfsumhverfi greinarinnar með búvörusamningnum 1991. Þá var horfið frá greiðslu útflutningsuppbóta sem verið höfðu við lýði hér um áratuga skeið og kostað mikla fjármuni, einkum hin síðari ár eftir að útflutningsmarkaðir þróuðust þannig að einungis brot af framleiðslukostnaðarverði fékkst fyrir útflutninginn. Það var í öðru lagi dregið verulega úr framleiðslunni sem var umfram innanlandsþarfir og með því náðist mikill árangur í að draga úr útgjöldum ríkissjóðs til þessa málaflokks. Þetta tvennt eru einmitt tveir af meginþáttum GATT-samninganna, en það má segja að þær skuldbindingar sem aðildarlöndin taka á sig séu þríþættar fyrst og fremst, þ.e. þetta sem varðar útflutningsstyrki, það er innanlandsstuðningur og það er aukinn markaðsaðgangur fyrir innfluttar vörur. Hvað þetta tvennt fyrrnefnda varðar þá liggur það ósköp einfaldlega fyrir að Íslendingar hafa þegar sjálfir einhliða gert meira en nóg til að uppfylla ákvæði samninganna sem gera ráð fyrir því að dregið sé úr útflutningsuppbótum og innanlandsstuðningi með tilteknum hætti um ein 30% eða svo samkvæmt tilteknum skilgreiningum og miðað við stuðninginn eins og hann var á viðmiðunartímanum árin 1986 og 1988. Þar höfðum við auðvitað gert miklu meira, samanber það að við höfðum í raun dregið alveg 100% eða óendanlega úr útflutningsuppbótum, við höfðum lagt þær af og innanlandsstuðningur við greinina hefur dregist mun meira saman en þessi viðmiðun felur í sér. Þá er komið að þriðja þættinum og það er hann sem hér er sérstaklega til meðferðar, þ.e. aukinn markaðsaðgangur innfluttrar vöru á þá markaði sem áður höfðu verið verndaðir eða lokaðir. Grundvallarbreyting GATT-samninganna eins og margoft hefur hér komið fram felst í því að í stað innflutningsbanna eða heimilda til að banna kemur tollvernd og sú almenna regla að innflutningur sé að öðru leyti heimill. Þá er á það að líta hvernig þetta frv. gerir ráð fyrir að við Íslendingar stöndum við okkar hlut hvað þessa meginbreytingu snertir. Það má segja að að þessu leyti til togist á tvenns konar sjónarmið í málinu, þ.e. annars vegar þau sem eðlilega rísa varðandi það að nauðsynlegt sé að tryggja innlendri framleiðslu og þeirri atvinnugrein sem í landinu er á hennar grundvelli aðlögun og nauðsynlega vernd til þess að hún líði ekki undir lok vegna samkeppni við innflutta vöru á lægra verði. Hins vegar þau sjónarmið sem snúa að því að neytendur fái í sinn hlut ávinning í formi lækkaðs matvælaverðs og aukins vöruúrvals. Ég hygg að engin deila standi um það að eftir sem áður er ætlunin að viðhalda hér ströngum hollustu- og heilbrigðiskröfum og tryggja það að gæði þeirrar matvöru sem hér er á boðstólum séu og verði fyrsta flokks. Þær aðferðir sem valdar eru í frv. ríkisstjórnarinnar orka að sumu leyti tvímælis og þó einkum og sér í lagi held ég að deila megi um hinar reikningslegu forsendur sem lagðar eru til grundvallar ákvörðun tollverndar. Að sjálfsögðu er það svo að sjálft verndunarstigið, sjálfir tollarnir, geta endalaust verið mönnum deiluefni og örugglega enginn endanlegur og einn sannleikur til í því máli. En heppilegt væri í öllu falli að menn deildu ekki um mikilvægustu undirstöður og grundvallarforsendur málsins og það er kannski það sem er einna lakast hér að um það eru deilur hverjir verði í reynd tollarnir og það eru kannski einkum og sér í lagi misvísandi upplýsingar um innkaupsverð eða heimsmarkaðsverð sem þar kemur til. Ég hygg að flestir geti verið sammála um það og það er a.m.k. skoðun 3. minni hluta og okkar þingflokks, að það sé ekki nema sanngjarnt og eðlilegt að farið sé gætilega gagnvart upphafsákvörðun tollverndarinnar þar sem í hlut á almenni vöruinnflutningurinn, þ.e. það almenna frelsi með viðskipti á þessu sviði sem ekki er sérstaklega bundið við lágmarksmarkaðsaðgang eða ríkjandi markaðsaðgang, að þarna sé ekki óeðlilegt að byrjað sé með upphafstollum sem tryggi allverulega vernd, enda um mikla breytingu að ræða frá því fyrirkomulagi sem áður ríkti. Gegnum lágmarksmarkaðsaðganginn og ríkjandi markaðsaðgang er hins vegar ætlunin að ná því fram að vöruúrval aukist og möguleikar neytenda til að fá hér fjölbreyttari vöru og að einhverju leyti á lægra verði komi til sögunnar. Þá kemur hins vegar að því sem er langmesta álitamál í þessu sambandi og það er verðlagningin eða tollunin á þeim þætti. Um heilbrigðis- og hollustuþáttinn vil ég segja það að um það getur sömuleiðis tæplega verið deila, að ekki verði á nokkurn hátt gerðar minni kröfur til hollustu og heilnæmi þeirrar vöru sem leyft verði að flytja til landsins en gerðar eru til innlendrar framleiðslu. Í því sambandi flytur meiri hlutinn brtt. sem er væntanlega að einhverju leyti eða beinlínis tilkomin vegna ábendinga úr landbn. þar sem ráðherra eru færðar sérstaklega heimildir til að beita innflutningstakmörkunum ef gefin hafa verið vaxtaaukandi efni á framleiðsluskeiðinu, svonefndir hormónar, eða varan felur í sér lyfjaleifar eða önnur aðskotaefni umfram það sem leyft er við framleiðslu hér á landi og getur verið hættulegt heilsu manna. Með þeim rökum sem áður sagði sýnist þessi brtt. eðlileg. Það hlýtur að vera sanngjörn krafa að í engu verði gerðar minni kröfur til hinnar innfluttu matvöru en gerðar eru til framleiðslunnar hér. Á hinn bóginn er ljóst að það er ekki heimilt samkvæmt samningunum, það er grundvallarregla, að beita slíkum eðlilegum heimildum til varnar heilbrigði manna og dýra í tæknilegar viðskiptahindranir og þar á milli verður að draga skýr mörk. Það verða með öðrum orðum að standa skynsamleg rök fyrir þeim ákvörðunum sem teknar eru hverju sinni í þessu samhengi. Um garðyrkjuna hefur nokkuð verið rætt og þegar athugaðar eru töflur sem máli þessu fylgja varðandi tollunarstig eða tollunargildi þeirra ákvarðana sem hér eru á ferðinni í tilheyrandi viðaukum þá virðist næsta ljóst að garðyrkjan er sú grein landbúnaðarins sem hlutfallslega minnstrar verndar nýtur. Kemur þar til viðbótar að garðyrkjubændur búa við innflutning hluta úr árinu á mörgum mikilvægum framleiðsluvörum sínum á grundvelli landbúnaðarviðauka EES-samningsins, en þar er eins og kunnugt er opnað fyrir umtalsverðan tollfrjálsan innflutning á nokkrum tegundum garðyrkjuafurða hluta úr árinu. En það kemur einnig til að garðyrkjan er í nokkurri sérstöðu hvað það snertir að hún hefur á undanförnum árum verið að auka stórlega hlutdeild sína á innlendum markaði og lengja framleiðslutímann. Þetta hefur gerst í gegnum tækninýjungar og umtalsverðar fjárfestingar sem menn hafa lagt í í greininni. Innflutningur var því meiri á þessum tegundum á viðmiðunartímanum en verið hefur upp á síðkastið. Þetta þýðir einfaldlega að ákvæði um ríkjandi markaðsaðgang koma verr við þessa grein heldur en aðrar. Það er því alveg ljóst, herra forseti, að það er ástæða til þess að huga sérstaklega að stöðu garðyrkjunnar og fylgjast með því hvernig henni reiðir af í þessu sambandi, í þessu nýja umhverfi. Í því sambandi geta stjórnvöld auðvitað gripið til ýmissa aðgerða sem heimilar eru gagnvart starfsgrundvelli og samkeppnisskilyrðum greinarinnar til þess að tryggja að hún fái staðist þessa samkeppni. Þar koma fleiri aðgerðir til greina og er fleira mögulegt heldur en það eitt að veita henni tollvernd gagnvart innflutningi. Það er líka hægt að bæta samkeppnisstöðu hennar innan lands með ýmsum aðferðum sem ekki mundu á nokkurn hátt brjóta í bága við okkar skuldbindingar að þessu leyti. Þá vil ég víkja aðeins að þeim efnisþætti málsins sem snýr að lágmarksmarkaðsaðgangi, þeirri málamiðlun sem varð að lokum í GATT-samningaferlinu, að til viðbótar því að breyta um kerfi og færa verndina úr beinum innflutningsbönnum og hindrunum yfir í tollígildi þá kom sú viðbót að tiltekinn lítill markaðsaðgangur yrði gerður mögulegur fyrir innfluttar vörur inn á hina lokuðu markaði á grundvelli lægri tolla en ella giltu. Um þennan þátt var lengi togast á í samningaviðræðunum eins og kunnugt er og þráttað fram og til baka um prósentur. Þarna byrjuðu menn að ræða markaðsaðgang upp á 1--2%, en niðurstaðan varð þessi: 3% í upphafi, síðan hækkandi í 5% á tilteknu tímabili. Um þennan þátt málsins, varðandi framkvæmdina hér innan lands og efni þessa frv., hefur langmest verið deilt. Það er sömuleiðis þannig að þar ríkir kannski mest óvissa um það hvaða áhrif samþykkt frumvarpanna hafi í för með sér eða jafnvel hvort um einhver áhrif verði að ræða, þ.e. hvort til sögunnar komi á grundvelli þeirra tolla sem þarna eru lagðir til einhver umtalsverður innflutningur eða ekki. Það virðist ljóst af töflum sem fylgja frv. og síðan öðrum gögnum sem efh.- og viðskn. hafa borist frá ýmsum aðilum, svo sem heildsölum og Neytendasamtökum, að flestar vörur muni verða a.m.k. jafndýrar og í mörgum tilfellum dýrari en innlenda framleiðslan er, þ.e. hinn svonefndi lágmarksmarkaðsaðgangur verði hér ekki í boði í verslunum á lægra verði í neinum mæli. Út af fyrir sig má greina á milli þess hvort það hafi verið eðlilegt í sjálfu sér og hins að varan keppti á sambærilegu verði og þá á grundvelli gæða og fjölbreytni. Hitt er væntanlega ljóst að það eru ekki líkur til þess að um mikinn innflutning verði að ræða á tegundum sem liggja þarna langt fyrir ofan í verði. Um þennan þátt málsins ríkir því væntanlega veruleg óvissa, þ.e. hvaða áhugi verður í reynd á því að flytja inn á þessum kjörum og jafnvel þó að það verði reynt af einhverjum, í hve miklum mæli sú vara þá hreinlega selst á innlendum markaði. Það er mat manna að fyrst og fremst muni þessa sjá stað í formi aukins framboðs og aukinnar fjölbreytni í ýmsum lúxusvörum, dýrasta hluta neysluvörunnar. Þar gæti maður hugsað sér dýra og sjaldgæfa osta og annað því um líkt. Einhver sala í slíkum vörum mun þá að sjálfsögðu telja upp í þann lágmarksmarkaðsaðgang sem þarna er á ferðinni, en það er ólíklegt að það verði í þvílíku magni að mikið dragi um það. Það er að vísu svo samkvæmt því sem ræðumaður hefur helst komist að niðurstöðu um, að skuldbindingar okkar gagnvart þessum ætti málsins snúa í sjálfu sér ekki að því að stjórnvöldum hvers lands sé gert að tryggja að viðkomandi markaðshlutdeild náist, það er í sjálfu sér ekki skylda íslenskra stjórnvalda að sjá til þess með góðu eða illu að tiltekin 3 eða 5% af vöru seljist hér á innlendum markaði. En það er skylda þeirra að bjóða upp á tiltekin hagstæðari viðskiptakjör eða verð með þessa vöru sem gerir það væntanlega að verkum að einhverjir möguleikar séu á því að þetta magn seljist. Væntanlega snúa umræður sem kynnu að rísa í kjölfar þess að ekki yrði um sölu í þessu magni að ræða hér frekar að því hvort með því sé verið að brjóta gegn anda samkomulagsins heldur en hinu að í því felist beinlínis brot á samningsskuldbindingum svo fremi sem það verð sem sett verður á þennan lágmarksmarkaðsaðgang af okkar hálfu samrýmist tilboðinu sem gert var og sé ekki hærra en lögfestar tollabindingar eru að þessu leyti. Komi það hins vegar í ljós að þær séu þannig að af umtalsverðri sölu verði ekki þá mun væntanlega rísa sú umræða sem ég nefndi hér, hvort í því felist brot gegn anda samninganna og enginn vafi er auðvitað á því að á það verður knúið af ýmsum aðilum, innflytjendum og jafnvel innlendum aðilum, að þessi markmið náist. Og það er væntanlega vegna þeirrar gagnrýni sem fram hefur komið á þennan þátt málsins að í brtt. meiri hlutans er að finna ákvæði sem að þessu lýtur sérstaklega og er þar á ferðinni b-liður 5. tölul. brtt. á þskj. 70, en þar er lagt til að við 20. gr. laganna væntanlega bætist ný málsgrein sem verði 3. efnismgr. og hljóði svo, með leyfi forseta: ,,Við úthlutun tollkvóta`` --- hér er átt við þá tollkvóta sem unnt er að grípa til til að tryggja viðbótarinnflutning á lægri tollgildum heldur en gilda almennt --- ,,hefur ráðherra hliðsjón af því hvort nægilegt framboð af viðkomandi vörum á hæfilegu verði er til staðar og hvort innflutningsmagn í tollkvótum IIIA og IIIB hafi náð þeim mörkum sem þar eru sett.`` Það er að segja, þar er komið að hinum svonefnda lágmarksaðgangi og með þessu er í raun og veru skilyrt eða a.m.k. sett inn sú leiðbeining varðandi meðferð landbrh. á þessum heimildum að þar er vísað gagngert í þennan lágmarksmarkaðsaðgang. Nú væri fróðlegt að fá það nákvæmlega útskýrt af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. landbrh. og talsmanna meiri hlutans í þessum efnum, hvernig nákvæmlega það samkomulag er sem liggur að baki flutningi þessarar brtt. Ég hlýt að óska eftir athygli hæstv. landbrh. og gjarnan hefði nú fleiri hæstv. ráðherrar mátt vera þarna með, því að þetta skiptir miklu máli. Liggur á bak við sú niðurstaða hæstv. ríkisstjórnar að hún hafi ákveðið að móta þá pólitísku stefnu að til þessa innflutnings skuli koma og að ætlunin sé beinlínis að beita þessum heimildum þannig eða hvaða stefnumótun er þarna á bak við orðalag þessarar brtt. Það skiptir að sjálfsögðu máli. Ég vísa aftur til þess sem ég áðan sagði að væntanlega er það ekki svo að við séum beinlínis samningsbundin til þess að tryggja þetta magn, að það seljist, heldur tryggja þarna ákveðin viðskiptakjör, þannig að það getur verið pólitískt matsatriði, pólitískt ákvörðunaratriði, hvaða stefnu íslensk stjórnvöld ætla að hafa uppi gagnvart framkvæmdinni að þessu leyti. Er það þeirra afstaða að láta þetta ráðast á grundvelli þeirra viðskiptakjara sem sett eru upp í frv. og sjá svo til í einhver ár hvort það seljist 0,5%, 1% eða 3%? Eða er með þessari heimild, sem hér á að setja inn, ætlunin að afla verkfæris til þess að leitast við að tryggja að af þessum lágmarksmarkaðsaðgangi verði? Ég held að það megi auðvitað velta því fyrir sér hvort sé hyggilegri stefna af okkar hálfu að í raun og veru tryggja það fyrir fram að ekki komi til klögumála eða deilna um það að við séum að vanefna okkar skuldbindingar að þessu leyti með því að reisa í reynd það háa tollmúra gagnvart þessum hluta einnig að ekki komi einu sinni til þessa lágmarksmarkaðsaðgangs. Við teljum í öllu falli eðlilegt að svona heimild sé höfð til staðar í ljósi þeirrar óvissu sem ríkir einnig um þetta þannig að það er afstaða okkar að styðja þessa brtt., b-lið 5. tölul., en með þeim fyrirvara þó að gjarnan mætti liggja ljósar fyrir og skýrar hvað hæstv. ríkisstjórn ætlar sér með hana, hvaða stefna liggur þar til grundvallar að meiri hlutinn hefur ákveðið að setja þetta inn í brtt. sínar. Hins vegar varðandi tollunarstigið á lágmarksmarkaðsaðganginum, þ.e. þá aðferð sem hér er valin að halda sig við 32% af viðmiðunartollinum eða grundvallartollinum eins og hann kemur fram í viðaukum II, grunntaxtanum sem þar er á ferðinni, þá sýnist nú sitt hverjum um þann þátt. Það er alveg ljóst að í sumum tilvikum þýðir þetta allverulega hærri verð en hér viðgangast á erlendum markaði, í öðrum tilvikum lítið eitt hærri eða hugsanlega svipuð en í fæstum ef nokkrum tilvikum lægri. Ef innkaupsverð verða í hærri kantinum miðað við þær tölur sem komið hafa fram, þá á ég ekki við það sem útreikningarnir byggja á heldur upplýsingar sem hafa t.d. fengist frá heildsölum á undanförnum dögum, er ljóst að þetta verð getur farið upp fyrir öll þau verð sem hér viðgangast á innlendum markaði. Þá hljóta óumdeilanlega að vakna miklar spurningar um hvort við séum á réttri leið hvað framkvæmdina snertir að þessu leyti. Það er því niðurstaða okkar að við treystum okkur ekki til að bera ábyrgð á þeirri stefnumótun sem þarna er á ferðinni þó að við höfum stutt aðild að samningunum að öðru leyti og studdum staðfestingartillögu eða frv. á sínum tíma sem og styðjum við það að við fullnægjum skuldbindingum okkar að þessu leyti. En hvað þennan þátt málsins varðar teljum við einfaldlega forsendur of óljósar og of mikla óvissu samfara þeim útreikningum sem þarna eru á ferðinni þannig að við munum ekki greiða þeim ákvæðum frv. atkvæði sem lúta að tollunargildi á lágmarksmarkaðsaðgangi. Herra forseti. Sama má að mörgu leyti segja um þá vandræðalegu tilhögun sem viðhafa á gagnvart því að ráðstafa leyfum til innflutnings á þeim vörum sem falla undir ákvæði um lágmarksmarkaðsaðgang. Auðvitað er alveg ljóst að þetta fyrirkomulag er allt hið afbrigðilegasta og hlýtur auðvitað að vera keppikefli í sjálfu sér eins og ég lét koma fram við 2. umr. að koma svona bjöguðum viðskiptaháttum ef svo má að orði komast út úr heiminum þannig að innflutningurinn sé á almennum forsendum og einhverjar almennar samkeppnis- og verðlagningarreglur gildi. Þetta getur aldrei talist annað en tiltölulega mjög afbrigðilegur þáttur í viðskiptum að skylda ríkið til að taka inn á sinn markað eitthvert tiltekið lítið magn af vörum sem lúti allt öðrum reglum en almennt gerist um innflutning og bæti nú gráu ofan á svart þegar svo af þessum ástæðum að um einhvers konar skömmtun hlýtur þá að verða að ræða þarf að grípa til aðferða af því tagi sem frv. gerir ráð fyrir, þ.e. að kasta upp teningum og viðhafa hlutkesti til að velja úr hópi umsækjenda um innflutningsleyfi. Þarna hefðu ýmsar fleiri aðgerðir komið til greina og hefði mátt velta því fyrir sér hvort ekki hefði verið eðlilegra að velja einfaldlega með rökstuðningi tiltekna aðila sem eðlilegt teldist að önnuðust þennan innflutning. Þar hefði maður að sjálfsögðu getað hugsað sér að aðilar sem eru í vinnslu og verslun með vörur af þessu tagi hefðu getað sótt um og með einhverjum rökstuðningi eða reglum sem um það hefðu verið mótaðar hefðu þeir aðilar verið valdir úr sem eðlilegt hefði talist að fengju þessi leyfi og önnuðust innflutninginn. Að sjálfsögðu hefði orðið við slíkt val að tryggja að um fullnægjandi samkeppni yrði að ræða og fleiri en einn og fleiri en tveir aðilar gætu stundað slíkan innflutning. Á það hefur verið bent að með því að til að mynda aðilar, sem annast sjálfir vinnslu á sambærilegum vörum innan lands eða eru í sölu á slíkum vörum, fengju jafnframt innflutningsleyfin, kynnu að opnast möguleikar til gagnkvæmra viðskipta. Sömu aðilar hefðu þá getað nýtt sér þau viðskiptasambönd til að koma framleiðslu sinni á markað erlendis á móti í gegnum slík gagnkvæmnissambönd við erlenda framleiðendur eða erlenda söluaðila. Með þessum aðferðum tapast allir slíkir möguleikar til að nýta okkur þó a.m.k. í einhverjum mæli möguleika til gagnkvæmni í þessum viðskiptum og það er einn þáttur sem menn hefðu átt að hyggja að áður en farið var út í þessa aðferð um teningakastið. Sú hugmynd hefur líka komið fram að hreinlega ætti að bjóða þessar heimildir einhvern veginn út og það er sömuleiðis aðferð sem vel hefði mátt athuga. Við munum ekki að heldur greiða atkvæði með þessu fyrirkomulagi. Enda þótt ljóst sé að þetta þurfi að leysa með einhverjum hætti held ég að þeir sem stjórna framkvæmdinni verði að bera þann kaleik sjálfir að ákveða hvernig staðið verði að þessu. Það er ljóst, herra forseti, að ekkert kemur til greina að okkar mati annað en að Íslendingar gerist aðilar að þessu alþjóðlega viðskiptaferli og Alþb. og þingflokkur þess hefur stutt það að við yrðum aðilar að Alþjóðaviðskiptastofnuninni og tækjum þátt í þessari lotu eða þessari niðurstöðu í GATT-ferlinu. Að sjálfsögðu á þá það sama við um þetta frv. að tæplega getur orðið um það nein deila að nauðsynlegt er fyrir okkur að uppfylla samningsskuldbindingar okkar sem við höfum undirgengist. Vissulega má deila um margt í framkvæmdinni en það hlýtur að orka mjög tvímælis að standa gegn því að lokum þó að sitt sýnist hverjum um útfærsluna að standa gegn því að lokum að frumvörp verði hér afgreidd til staðfestingar á þessum skuldbindingum okkar samkvæmt samningunum. Ég hygg að ekki sé nein deila um að lögfestingin eins og hún er hér úr garði gerð felur í sér fullnægingu á samningsskuldbindingum okkar. Það hef ég í raun engan heyrt halda fram nema þá helst hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson í einu tilviki, þ.e. varðandi óbreyttan markaðsaðgang, geti verið um einhverja sveigju á sjálfum samningsforsendunum að ræða en að öðru leyti er hér á ferðinni að lögfesta samningstilboð okkar eins og það var samþykkt og binda í lög hámarkstollabindingarnar sem þak og sem aldrei verður upp úr farið. Að því leyti til held ég að það geti ekki orkað tvímælis að við erum að fullnægja samningsskuldbindingunum og getum þar með gerst aðilar að samningnum og látið hann ganga í gildi á tilsettum tíma 1. júlí nk. Spurningin er fyrst og fremst hvernig að því er staðið að festa þetta í sessi. Þar hlýtur verkefnið að vera eins og allir menn sjá að leita einhverrar sanngjarnrar málamiðlunar milli ólíkra sjónarmiða og sumir vilja meina andstæðra hagsmuna þó að það sé ekki endilega víst að svo sé þegar upp er staðið, þ.e. annars vegar að tryggja innlendri framleiðslu og úrvinnslu eðlilegan aðlögunartíma að þessum breytingum og samkeppnisskilyrði gagnvart í mörgum tilvikum niðurgreiddri og ríkisstyrktri framleiðslu erlendis. Hins vegar að ávinningur neytenda verði nokkur af þessum breytingum í formi aukins vöruúrvals og lækkandi matvælaverðs á komandi árum. Í því sambandi er rétt að hafa í huga að okkur hefur orðið þó nokkuð ágengt í þeim efnum innan lands. Mikill árangur hefur náðst í því að lækka tilkostnað fyrir þjóðarbúið vegna landbúnaðarframleiðslunnar og það hefur náðst verulegur árangur í lækkun matvælaverðs innan lands á undanförnum árum. Á sama tíma og matvælaverð umhverfis okkur hefur farið hækkandi og upplýsingar sem efh.- og viðskn. hefur fengið benda m.a. til að þar hafi þróunin verið hröð undanfarna mánuði, matvælaverð almennt sé á nokkuð hraðri uppleið erlendis samanber að tölur sem Neytendasamtökin hafa notast við í útreikningum sínum og eru nokkurra mánaða gamlar virðast þegar þær eru bornar saman við nýjustu tölur frá heildsölum, sem komu fyrir efh.- og viðskn., vera orðnar úreltar og í þá áttina að matvælaverðið eða innkaupsverðið erlendis hafi hækkað talsvert á þeim stutta tíma. Það ætti að þýða að enn sé að draga saman með matvælaverði á Íslandi og því sem raunhæft er að ætla að fáist í innkaupum frá nágrannalöndunum. Sú þróun að þarna minnki bilið ætti að gera okkur auðveldara að ganga í gegnum þessar breytingar ef rétt verður á málum haldið. Herra forseti. Eins og ég hef gert grein fyrir er margt óljóst í sambandi við reikningslegar forsendur málsins hvað varðar raunverulegt verð eða innkaupsverð á væntanlegum innflutningi erlendis frá og þar með einnig hversu mikil sú tollvernd er sem verið er að setja upp í einstökum tilvikum og skiptir þar alveg sérstaklega sköpum hver verður raunverulega niðurstaðan gagnvart verðlagningunni á lágmarksmarkaðsaðgangi. Með hliðsjón af því er það skoðun okkar, sem standa að áliti 3. minni hluta, að eðlilegt sé að farið verði yfir þetta mál í heild sinni í ljósi reynslunnar að hæfilegum tíma liðnum. Það mætti hugsa sér að eftir 1--2 ár yrði farið í gagngera endurskoðun á því hvernig til hefði tekist, hvert raunverulegt innkaupsverð á innflutningsvörum væri þá erlendis frá og hver tollverndin hefði orðið í ljósi þess. Ég minni á að hér er að sjálfsögðu allt byggt á heimildarákvæðum. Við höfum það sjálf í okkar höndum að breyta þeim ákvörðunum hvenær sem mönnum sýnist svo, a.m.k. til lækkunar þó að hin leiðin kynni að reynast torsótt að breyta til hækkunar tollum sem einu sinni hefðu verið settir á. Við boðum því í nefndaráliti á þskj. 80, í lok þess sem ég er hér að gera grein fyrir, að við munum flytja brtt. um endurskoðunarákvæði í þessa veru við 3. umr. málsins í ljósi þess einnig hvernig afgreiðsla brtt. hefur farið. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa um þetta öllu fleiri orð. Ég held að öllum sé ljóst að við hljótum að þurfa að ljúka afgreiðslu málsins áður en þingið fer heim þannig að við getum fullnægt samningsskuldbindingum okkar að þessu leyti. Við styðjum sum ákvæði þessa frv. en önnur ekki eftir því hvernig útfærslan á þeim hefur til tekist og sama á við um brtt. sem hér eru fram komnar aðrar frá 1. og 2. minni hluta. Þar getum við stutt ýmis ákvæði sem eru á ferðinni en önnur ekki. Ég tel til að mynda að í 1. tölul. brtt. 2. minni hluta sé farið offari gagnvart því að lækka tolla á lágmarksmarkaðsaðgangi um helming. Slíkt mundi væntanlega leiða til þess að sú vara yrði á mun lægra verði í mörgum tilvikum, til mikilla muna lægra verði en innlend framleiðsla og hlyti að valda meira ójafnvægi en ella. Þar með er líka farið langt undir þær samningsskuldbindingar sem við höfum og það tilboð sem var samþykkt af Íslands hálfu og við sjáum nú ekki standa að mér sýnist rök til þess að ganga svo langt í upphafsskrefinu. Enn er ástæða til þess að undirstrika að þessa hluti er hægt að endurskoða og þeim er hægt að breyta raunar hvenær sem er í ljósi þess hver verður hin raunverulega niðurstaða og sjálfsagt er það svo að að lokum geti ekkert nema reynslan endanlega sýnt fram á það hvert verður hið endanlega verð. Ég hygg að það verði ýmsum lærdómsríkt sem hafa á undanförnum árum blandað sér í umræður um mismunandi matvælaverð, annars vegar hér á Íslandi og hins vegar úti í löndum, að átta sig á því sem flestir eru nú farnir að viðurkenna að í reynd er ekkert til sem heitir heimsmarkaðsverð á þessum vörum og þau mjög svo lágu verð sem hafa stundum verið notuð til samanburðar og í útreikningum milli innlends vöruverðs og erlends láta á sér standa þegar heildsalar koma með upplýsingar um hvaða raunverulega innkaupsverð á búvörum þeim standi til boða erlendis frá. Þar eru á ferðinni til muna hærri verð en stundum hafa verið nefnd í umræðunni og notuð til samanburðar hér. Að vísu er rétt að hafa í huga að viðurkennt er að verðþróunin hefur verið upp á við en það skyldi nú ekki vera svo að að hluta til hafi umræðan verið á röngum forsendum og eins og stundum er að grasið sé grænna hinum megin við girðinguna þegar menn horfa á það úr fjarlægð en það eigi eftir að koma á daginn að jafnódýrar matvörur erlendis og stundum hefur verið haldið fram að okkur stæði til boða reynast ekki auðfundnar, að minnsta kosti ef þær eiga að vera sambærilegar að gæðum og framleiðsla okkar er.

Hæstv. forseti. Það líður að lokum þessa þings að því er við höldum en það eru afar stór mál sem við höfum til umræðu. Ég hygg að þegar til lengri tíma verður litið verði útfærslan á GATT-samningnum talin með stærri málum sem komið hafa hér til umræðu. Ég get auðvitað ekki látið hjá líða að benda á eins og fleiri að afar skammur tími hefur gefist til þess að fara í gegnum þetta mál og að mínum dómi þyrfti efh.- og viðskn. að hittast á milli umræðna til þess að fara fara ofan í brtt. meiri hlutans og einnig að gefa þeim minnihlutafulltrúum, sem lagt hafa fram breytingartillögur, tækifæri til þess að skýra þær og að fá á þeim nokkra útreikninga þannig að við hin værum nokkuð viss á því hvað þær þýða. Það er nú svo, hæstv. forseti, að hér er um býsna flókin mál að ræða og það þarf að liggja yfir því hvað einstakar tillögur þýða í krónum talið, hvað þær mundu þýða í útfærslu ef innflutningur ætti sér stað á viðkomandi vörum. Ég vil fyrst segja það, hæstv. forseti, að útfærsla ríkisstjórnarinnar á samningnum hefur valdið mér gífurlegum vonbrigðum og ég get ekki annað en lýst undrun minni á því að menn skuli fyrst ganga að því verki að gerast aðilar að Alþjóðaviðskiptastofnuninni og vera búnir að eyða þessum gífurlega tíma í þennan samning, og ég minnist þá allra þeirra umræðna og deilna sem átt hafa sér stað á hinu háa Alþingi, og að leggja svo fram frv. eins og þetta sem öllum þeim sem koma á fund efh.- og viðskn. bar saman um að mundi ekki hafa nokkur einustu áhrif, hvorki á verðlag á almennum landbúnaðarvörum, né á innflutning né þá heldur á íslenskan landbúnað. Við megum ekki gleyma því að tilgangur samningsins, sem menn hafa verið að vinna að svo árum skiptir, er auðvitað sá í fyrsta lagi að auka og auðvelda viðskipti í heiminum, í öðru lagi að draga úr tollum og viðskiptahindrunum og í þriðja lagi að koma á viðskiptum með vörur sem hafa nánast eingöngu verið bundnar við heimamarkaði. Þetta var megintilgangur þessarar samningslotu, það var verið að taka á hlutaframleiðslu sem hafði áður verið utan við GATT-samninginn. Ég get ekki séð að það sé í anda þessa samkomulags að útfæra samninginn með svo háum tollum að það komi nánast ekki til greina að reyna neinn innflutning. Það ber öllum saman um það sem hafa spáð í frv., þeim sem eiga að fást við innflutninginn og jafnframt fulltrúum Þjóðhagsstofnunar og Hagfræðistofnunar háskólans, að áhrifin yrðu engin. Hæstv. landbrh., þarna er auðvitað verr af stað farið en heima setið og þetta er ekki í anda samningsins. Að vísu liggur fyrir brtt. frá meiri hlutanum. Þegar þeim varð ljóst hvað í þessu fólst var reynt að grípa til örþrifaráða eða til einhvers sem duga mætti til þess að auka innflutning og a.m.k. til að sjá til þess að innflutningurinn næði þeim 3--5% sem er þó lágmarksinnflutningurinn. Við megum ekki gleyma því, hæstv. forseti, að samningurinn gengur í báðar áttir. Þetta eru samningar milli þjóða og hann snýr ekki bara að innflutningi til Íslands. Hann snýr líka að útflutningi. Við megum passa upp á þann orðstír sem við fáum ef við útfærum samninginn með þessum hætti, þ.e. að reisa hér endalausar girðingar og maður spyr sig: Hvers vegna erum við að gerast aðilar að alþjóðasamningum, hvort sem það er þessi GATT-samningur eða samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið ef menn ætla svo alltaf að reyna að finna einhverjar leiðir fram hjá? Ekki voru lítil rökin sem komu fram í EES-umræðunum um allar þær girðingar sem hægt væri að reisa. Menn ætluðu að gerast aðilar að samningnum, fá það besta út úr honum en láta ekkert af hendi sjálfir. Ég lýsi þeirri skoðun okkar kvennalistakvenna að við þurfum auðvitað að standa vörð um íslenskan landbúnað og íslenska landbúnaðarframleiðslu en það verður að vera skynsemi í þeirri stefnu og við erum búnir að gerast aðilar að Alþjóðaviðskiptastofnuninni. Samningurinn gerir ráð fyrir lágmarksinnflutningi og innflutningi umfram það á hærri tollum. Þá á auðvitað að útfæra þetta þannig að sá innflutningur geti átt sér stað og hann hafi þau áhrif sem til er ætlast. En þau áhrif eru auðvitað annars vegar aðhald að verðlagi hér, koma á örlítilli samkeppni við íslenskan landbúnað og jafnframt vonandi að ýta á nauðsynlegar breytingar sem verða að eiga sér stað á íslensku landbúnaðarstefnunni. Það sem frv. gengur í rauninni út á er að hér verða settir býsna háir tollar á innfluttar landbúnaðarvörur og útkoman á að sögn frumvarpshöfunda að þýða um það bil 30% hærra verð. Það er að vísu mismunandi eftir vörum og þeir sem hafa farið ofan í þessa útfærslu sjá helst fyrir sér að hér verði innflutningur á ostum, smjöri og hugsanlega einhverjum kjöttegundum. Ég hef alltaf skilið þetta mál þannig, það er best að því koma að því strax, að innflutningur á hráu kjöti yrði ekki heimilaður. Það er auðvitað bundið því að hægt sé að sanna að slíkum innflutningi fylgi einhverjar sjúkdómshættur. En spurningin er sú: Er yfir höfuð hægt að sanna það? Við fengum yfirdýralækni til okkar í hv. efh.- og viðskn. og hann lýsti því fyrir okkur hvaða tækni er nú viðhöfð og hvernig menn geta fylgst með dýrasjúkdómum en ég get ekki áttað mig á því hvaða vörn er í þeim lögum sem við höfum t.d. gagnvart lambakjöti frá Nýja-Sjálandi. Mér vitanlega eru ekki þar á ferð neinir sjúkdómar sem eru ekki þekktir hér á landi. Þar af leiðandi er ekki gott að átta sig á því hver sá innflutningur yrði í raun og veru en að minnsta kosti hefur ekki nokkur maður nefnt nýsjálenskt lambakjöt í umræðunni og hafa yfirleitt ekki talið nokkrar líkur á því að til slíks innflutnings kæmi. Ég verð að segja það að ég hef nokkrar áhyggjur af þessari hlið málanna, þ.e. því sem snýr að hreinlæti og heilbrigði þeirrar vöru sem yrði hugsanlega flutt inn. Þar er ég ekki sammála hv. þm. Ágústi Einarssyni, sem gerir frekar lítið úr tillögu landbn. sem birtist í 4. lið brtt. meiri hlutans, því að ég er sammála því að við eigum að fara mjög varlega í þessum efnum vegna þess að íslenskir dýrastofnar eru mjög einangraðir og þar af leiðandi í mikilli hættu fyrir einstökum sjúkdómum sem hafa verið óþekktir hér á landi. Það sem skiptir ekki síður máli er það að kröfur til matvæla eru afar mismunandi eftir löndum og eftir heimsálfum og mér finnst mjög mikilvægt að við reynum að verjast því að hér komist á neysla á matvælum sem innihalda mikið af aukefnum, rotvarnarefnum, hormónum, litarefnum og öðru slíku. Í því sambandi hef ég kynnt mér þetta töluvert og ég veit að það er allt aðrir staðlar í Evrópu varðandi matvæli en í Bandaríkjunum. Bandaríkjamenn hafa reyndar gagnrýnt Evrópusambandið og talið að reglur þeirra væru duldar viðskiptahindranir en þá er að minnast þess að Danir áttu í málaferlum, fóru í mál til að reyna að verja matvælareglur sínar innan Evrópusambandsins en þeir töpuðu því máli og urðu að leyfa 90 aukefni í matvælum sem höfðu verið bönnuð í Danmörku. Þegar Svíar voru að ræða aðildina að Evrópusambandinu var eitt helsta gagnrýnisefni andstæðinga aðildar að Svíar urðu að samþykkja matvæli sem innihéldu miklu meiri aukefni en leyfð höfðu verið í Svíþjóð. Hér er því ekki einfalt mál á ferðinni. Talið er nokkuð víst að ýmsir ofnæmissjúkdómar sem fara mjög vaxandi og einnig krabbamein eigi rætur að rekja til þessara aukefna í matvælum en þessir ofnæmissjúkdómar og vaxandi krabbamein eru fyrst og fremst vestræn fyrirbæri og ber afar lítið á t.d. í þriðja heims löndum. Þetta er atriði sem mér finnst að við eigum að taka mjög alvarlega og reyna að verjast og einmitt að nýta okkur gæði íslenskrar framleiðslu og það hvað þau eru laus við aukefni til þess að sækja út á við því að þar eru möguleikar okkar. Hins vegar vil ég auðvitað taka fram að það skiptir miklu máli hvernig þessi grein og þetta atriði er framkvæmt. Það skiptir auðvitað máli að við séum ekki að beita atriðum eins og þessum sem raunverulegri viðskiptahindrun heldur fyrst og fremst til þess að verja fólk og heilsu fólks og ekki síst barna. Þegar þetta mál bar á góma niðri í kaffistofunni fyrr í dag fóru ýmsir að rifja upp erlendan barnamat sem hér var á markaði fyrir nokkrum árum en hefur nú verið bannaður einmitt vegna aukefna. Við stöndum frammi fyrir því að hin norræna hefð hefur verið miklu sterkari varðandi bann við slíkum aukefnum í matvælum og tengist því að Norðurlandaþjóðirnar hafa verið meðal fremstu þjóða í hvers konar umhverfisvernd. Síðan má segja að Evrópusambandið sé næst á eftir þó að það leyfi miklu meira en Norðurlöndin hafa gert. Síðan koma Bandaríkin sem eiga við mikil vandamál að stríða og það er ekki að ástæðulausu sem hvers kyns lífræn framleiðsla er gríðarlega vaxandi í Bandaríkjunum. Það er vegna þess að meðvitað fólk í Bandaríkjunum þorir ekki og vill ekki kaupa þau matvæli sem þar eru á boðstólum handa börnunum sínum vegna hormóna og aukefna. Mér finnst því ástæða til þess að við séum mjög vakandi fyrir þessu atriði en ég vil ítreka að það má ekki og á ekki að beita þessari reglu sem viðskiptahindrun. Þá vík ég að því atriði enn einu sinni sem snýr að meðferð og forræði þessara mála. Ég hef margsinnis gert þetta að umræðuefni og get gert það einu sinni enn. Enda þótt ég hafi mikið álit á hæstv. núv. landbrh. og hafi átt við hann gott samstarf þá er ég mjög ósátt við það að þessi mál skuli öll vera á forræði landbrh. Mér finnst þetta ekki eðlilegt og ekki í samræmi við íslenska stjórnsýslu og með 4. lið þeirrar brtt. sem ég var að gera hér að umræðuefni á hæstv. landbrh. meira að segja að fara að hafa eftirlit með matvælaiðnaði og matvælainnflutningi.  ,,Landbrh. ákveður með reglugerð á hvern hátt haga skuli eftirliti með innflutningi afurðanna, sýnatöku og rannsóknum.`` Það er ekki yfirdýralæknir, sem heyrir undir hæstv. landbrh., sem á að sjá um þetta matvælaeftirlit. Það hlýtur að vera Hollustuvernd ríkisins sem fer með matvælaeftirlit og við erum einmitt með til meðferðar í hv. umhvn. frv. um matvæli sem tengist einmitt þessu. Ég minni enn á hvers konar stjórnsýslurugl þetta er. Það er í hæsta máta óeðlilegt að landbrh. sé farinn að sýsla með innflutning, tolla, matvælaeftirlit og ég veit ekki hvað ekki heyrir orðið undir hann og þetta gildir ekki þegar innflutningur á öðrum vörum á í hlut. Hæstv. forseti. Mjög margar breytingartillögur liggja fyrir við þetta frv. og eins og ég nefndi teldi ég fulla ástæðu til þess að hv. efh.- og viðskn. gæfist tími til þess að fara nánar ofan í þær. Mér hefur ekki gefist tími sjálfri til þess að smíða tillögur við þetta frv. eins og ég vildi sjá það. Við kvennalistakonur eigum eftir að fara ofan í þessar breytingartillögur og taka afstöðu til þeirra. Ég get tekið undir margt sem hér kemur fram og mér finnst að menn eigi að ganga nokkru lengra en hér er gert í því efni að lækka þessa tolla og að sjá til þess að lágmarksinnflutningur eigi sér stað og jafnframt að það verði staðið eðlilega að honum. Ég tek undir það sem hefur komið fram að úthlutun á þessum umframtollkvótum með hlutkesti þegar umsækjendur verða fleiri en einn eða tveir sem eru að slást um tollkvótana, þetta finnst mér afar sérkennileg aðferð sem þarna á sér stað, en það verður þó að nefna að þeir sem koma á fund efh.- og viðskn. gerðu ekki allir athugasemdir við aðferðina þannig að kannski er réttast að láta á það reyna hvernig þetta gefst. En ég get í sjálfu sér líka tekið undir að ekki væri óeðlilegt að fara útboðsleiðina eins og minni hlutinn hefur lagt til og a.m.k. hefði mátt kanna betur hvað það hefur í för með sér. Hæstv. forseti. Maður hlýtur að velta því fyrir sér við skoðun á þessu máli hverra hagsmuna er verið að gæta, hverjum er verið að þjóna með þessari útfærslu á samningnum og ég held að við getum fullyrt að ekki er verið að þjóna hagsmunum neytenda með útfærslunni. Ef það er rétt mat sem fram kemur hjá þeim sem hafa lagt mat á samninginn að þessi aðferð muni hafa sáralítil áhrif á verðlag og innflutning er ekki verið að ýta undir viðskipti og það er ekki verið að hafa áhrif á verðlag. En forstjóri Þjóðhagsstofnunar sagði einmitt á fundi efh.- og viðskn. að hann gæti ekki séð að þessi útfærsla mundi setja neinn þrýsting á verðlag. Þegar hann bar saman þá útfærslu sem Þjóðhagsstofnun gerði 1992 eins og þeir bjuggust við að málið yrði útfært þá og svo þessa aðferð hér er alveg ljóst að áhrifin eins og menn reiknuðu þau fyrir þremur árum verða miklu minni. Er verið að þjóna hagsmunum íslensks landbúnaðar? Ég dreg það stórlega í efa. Ég dreg stórlega í efa að það þjóni hagsmunum íslensks landbúnaðar að reisa í kringum hann þessa virkisveggi sem hér er enn einu sinni verið að reisa þegar við vitum öll að það þarf að fara út í uppstokkun á landbúnaðinum. Það þarf að fara í rækilega skoðun á stöðu hans, ekki bara stöðu sauðfjárbænda heldur líka mjólkurframleiðslunnar og garðyrkjunnar. Afar athyglisverðar upplýsingar komu fram í máli Þórðar Friðjónssonar, forstjóra Þjóðhagsstofnunar, um framleiðni í íslenskum landbúnaði en hún hefur dregist mjög mikið saman á undanförnum árum og dregist aftur úr öðrum greinum. Þær upplýsingar komu fram hjá honum að framleiðni í mjólkurframleiðslu og -vinnslu hefur lækkað um 30--35% á undanförnum 20 árum og framleiðni í sláturiðnaði hefur staðið í stað í 20 ár en var þó lág fyrir. Þetta finnst mér vera afar athyglisverðar tölur og segja okkur að við þurfum virkilega að fara ofan í ástandið í íslenskum landbúnaði. Við vitum að þar hefur auðvitað verið fjárfest um of. Sláturhúsum hefur ekki fækkað. Það er rétt núna sem mjólkurbúum er að fækka og kostar mikil átök. Auðvitað kostar þetta allt mikil átök þegar er verið að skera niður og stokka upp en ef svo heldur fram sem horfir endar þetta með ósköpum. Ég ítreka það sem ég sagði við 1. umr. um þetta mál og reyndar í umræðum um breytingar á búvörulögunum að það verður að finna leið til þess að skapa vinnu fyrir bændur þannig að þeir geti hætt framleiðslu og hægt sé að reka búskap hér af einhverju viti. Ég held að sé ekki af hinu góða að nýta ekki þetta tækifæri til þess að skapa aukinn þrýsting á breytingar í íslenskum landbúnaði sem bændur verða auðvitað að stýra sjálfir. Hæstv. forseti. Ég lýsti því hér áðan að útfræsla ríkisstjórnarinnar á GATT-samningnum hefði valdið mér miklum vonbrigðum. Mér finnst hún ekki vera í anda samningsins þó að meiri hlutinn hafi aðeins reynt að draga úr því. Ég get tekið undir einstakar breytingartillögur meiri hlutans og eins minni hlutans. Ég ætla að sleppa því tímans vegna að fara ofan í einstaka tillögur. Mér finnst að meginatriðið og það sem skiptir mestu sé að standa við gerða samninga og að við útfærum okkar hlið með þeim hætti að við getum haft af því sóma og að við stöndum við samninginn og við nýtum okkur þá möguleika sem hann gefur. Við skulum ekki gleyma því að við erum ekki bara að tala um innflutning á landbúnaðarvörum Við erum líka að tala um kost á útflutningi og ég vil jafnframt beina því til ríkisstjórnarinnar að kanna fleiri hliðar á þessum samningi, m.a. það sem snýr að vefnaði eins og vefnaðarvöru. Eins og ég nefndi við 1. umr. eru Íslendingar algerlega utan þess hluta samningsins og ég kann reyndar ekki skýringu á því hvers vegna svo er en ég skora á hæstv. landbrh. að kanna hvort ekki felast möguleikar t.d. fyrir íslenskan ullariðnað í þeirri hlið samningsins. Ráðuneytisstjóri forsrn. upplýsti mig um það að menn hefðu á sínum tíma talið að þessi hluti samningsins sem er reynar mjög stór og viðamikill þáttur í Úrúgvæ-lotunni eða þeim samningi sem þar var til. Það er mjög stór hluti samningsins sem fjallar um vefnaðarvöru og mér kemur nokkuð spánskt fyrir sjónir að sá hluti samningsins skuli ekkert koma okkur við og ég spyr: Er þar ekki hluti sem við getum nýtt okkur? Hæstv. forseti. Það er ljóst að þessi samningur og Alþjóðaviðskiptastofnunin og hennar hlutverk er allt að skríða af stað og það liggur á því að við komum okkar útfærslu í lög. En það er ekki sama hvernig það er gert og eins og ég hef nefnt þá treysti ég mér og við kvennalistakonur, til þess að styðja ákveðna hluta þessa frv., en þegar á heildina er litið þá er ég afar ósátt við þessa útfærslu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um mótmæli til breskra stjórnvalda gegn förgun olíupallsins Brent Spar. Þetta er 32. mál þingsins á þskj. 36 og er flutt af umhvn. Þáltill. hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að mótmæla harðlega þeirri ákvörðun breskra stjórnvalda að veita Shell-olíufélaginu leyfi til að sökkva olíupallinum Brent Spar með margvíslegum eiturefnum í Atlantshaf og gerir kröfu til að leyfið verði afturkallað þegar í stað.`` Í greinargerð með þáltill. kemur m.a. fram að í febrúar 1995 veittu bresk stjórnvöld Shell-olíufélaginu leyfi til að sökkva úreltum olíupalli, sem ber heitið Brent Spar, í hafið milli Skotlands og Íslands. Áætlað er að vinna verkið á næstu dögum. Þessi ákvörðun breskra stjórnvalda er í ósamræmi við nútímaviðhorf til umhverfisverndar. Einnig brýtur hún í bága við ákvæði um anda alþjóðasamninga. Um borð í olíuborpallinum er að finna umtalsvert magn eiturefna sem ljóst er að eru umhverfinu hættuleg. Þar á meðal eru PCB og þungmálmar fyrir utan olíuefni og lággeislavirk efni. Við skoðun þessa máls verður að hafa í huga að innan skamms þarf að úrelda fjölda olíupalla sem nú eru starfræktir í Norðursjó. Mundi áætluð förgun Brent Spar í hafið skapa viðsjárvert fordæmi. Jafnframt væri með því verið að gera að engu það starf sem farið hefur fram á alþjóðavettvangi til að koma í veg fyrir mengun sjávar. Í stað förgunar í sjó ber að draga úrelta olíupalla að landi og eyða þeim þar og endurvinna efni þeirra. Þannig hafa mörg hundruð olíupallar í Mexíkóflóa verið dregnir að landi til förgunar, þar af ekki færri en 20 í eigu Shell. Svipaðar hugmyndir eru uppi um förgun norskra olíupalla. Íslendingar sem byggja efnahag sinn á fiskveiðum gera kröfu til að ekkert verði aðhafst sem spillt geti vistkerfum Norður-Atlantshafs. Því hlýtur Alþingi að mótmæla harðlega áformum um förgun Brent Spar, sem og annarra olíupalla í hafið. Ég legg svo til, hæstv. forseti, að tillögunni verði að lokinni þessari umræðu vísað til síðari umr. og hv. utanrmn.

Virðulegur forseti. Það vekur mikla undrun aftur og aftur hvernig bresk stjórnvöld nú hin síðari ár leyfa sér að umgangast alþjóðlegar samþykktir í sambandi við verndun umhverfis og brjóta a.m.k. gegn anda þeirra og í raun gegn ákvæðum þeirra einnig og storka nágrönnum sínum við Norður-Atlantshaf, eins og við höfðum allt of mörg dæmi um og Alþingi Íslendinga hefur vakið athygli á og gert ályktanir gegn. Hér er komið að máli sem er síst betra heldur en sitt hvað af því sem við höfum verið að fjalla um af þessum toga síðasta áratuginn. Ég minni á ályktun Alþingis, líklega 1987, varðandi endurvinnslustöðina í Dounreay, endurvinnslustöð á kjarnorkueldsneyti í Norður-Skotlandi, sem enn er í gangi. Síðan hefur bæst við endurvinnslustöðin nýja og stækkaða við Sellafield, kennd við THORP, sem Alþingi hefur einnig látið til sín taka eins og fjölmargar þjóðir við norðanvert Atlantshaf, ekki síst Norðurlöndin sem hafa ítrekað reynt að hafa áhrif á bresk stjórnvöld til þess að veita ekki starfsleyfi fyrir THORP-endurvinnsluna, en þau mótmæli og þær óskir og viðræður við bresk yfirvöld báru því miður engan árangur. Hér erum við komin að máli sem sannarlega gæti dregið dilk á eftir sér ef það verður niðurstaðan, ef það verður framhald á af hálfu breskra stjórnvalda og aðrir kynnu að sækja í sama farið ef þeim líðst það sem nú er lagt upp með, að farga olíupöllum sem skipta hundruðum, eins og hér hefur verið rakið af framsögumanni tillögunnar, í Norðursjónum og með þeim ófyrirsjáanlegu afleiðingum sem slíkt hefur fyrir umhverfi sjávar og lífríki þar á meðal, vegna þeirra efna sem þarna er að finna, fyrir utan það að auðvitað ætti það að vera með öllu úr sögunni að farga skipsskrokkum, hvað þá stórtækum mannvirkjum af þessum toga, eins og þessir olíupallar eru. Ég tel það því mjög góðra gjalda vert að það tókst um það gott samkomulag í hv. umhvn. að flytja þessa tillögu sem hér hefur verið mælt fyrir og er viss um það að hún mun hljóta góða afgreiðslu í þinginu. Hér er í raun verið að styðja við stefnu af hálfu Alþingis, stefnu sem hæstv. umhvrh. lét koma fram skriflega til starfsbróður síns í Bretlandi áður en þessi tillaga var flutt og ég tel sjálfsagt að geta þess vegna þess að það er mjög góðra gjalda vert hversu fljótt hæstv. umhvrh. brást þar við. En það breytir því ekki að samþykkt Alþingis í máli sem þessu hefur sérstakt gildi, eykur þungann og auðveldar íslenskum stjórnvöldum að flytja sitt mál og geta vísað í samþykktir þingsins að þessu leyti. Nýafstaðinn er fundur umhverfisráðherra Norðursjávarríkjanna sem hittust um helgina í Esbjerg í Danmörku og fjölluðu þar á meðal um umhverfi Norðursjávar og raunar fyrst og fremst um umhverfi Norðursjávar því að það voru umhverfisráðherrar þessara landa sem þarna voru saman komnir. Á þessum fundi sem er lokið náðist árangur á vissum sviðum þrátt fyrir andstöðu Breta og breskra stjórnvalda. Hvað varðar það mál sem hér er til umræðu þá sameinuðust langflestir í því að fordæma þetta framferði, gagnrýna það harðlega. Þar var ekki síst framarlega í flokki sænski umhvrh. Anna Lind, sem þótti kveða mjög fast að orði í þessum efnum, og þykir okkur vænt um það þegar Svíar beita sér með þeim hætti því að því miður er það ekki alltaf svo að þeir séu fremstir í flokki í sambandi við umhverfismál og einkum þegar kemur að kjarnorkunni og minni nú á það að hver virðist vera helst til sjálfum sér næstur í sambandi við málflutning af þessum toga. En sá sem leiddi þessa ráðstefnu, danski umhvrh. Sven Åken, sagði m.a. í sínum málflutningi, að þetta gæti með engum hætti fallið undir varúðarregluna sem reynt er að ýta fram á alþjóðlegum vettvangi, að menn gæti sín og hafi valið fyrir neðan sig í málum sem þessum. Það ætti ekki að vera ofætlan að gera þá kröfu til þeirra sem standa fyrir olíuvinnslu og þar á meðal velmegandi, svo að ekki sé nú fastar að orði kveðið, olíurisa eins og Shell-olíufélagsins, að stunda nútímaleg vinnubrögð að þessu leyti með því að draga þessi mannvirki að landi, endurvinna þau og koma þeim fyrir með eðlilegum hætti. Það er margt sem styður þá stefnu, ekki aðeins umhverfissjónarmið heldur einnig atvinnusjónarmið í strandríkjum, nýting efnis og annars þess háttar og að koma í veg fyrir mengun. Á fundinum í Esbjerg um helgina tókst gott samkomulag um það að hætta innan einnar kynslóðar, það er nú reyndar ekki meiri hraði á málinu, innan 25 ára, að útiloka með öllu að varpa eða leiða þrávirk eiturefni og hættuleg efni af þeim toga í hafið frá landstöðvum. Þannig að þar náðist einnig góður árangur. Að því er snertir afstöðu Norðmanna þá voru þeir ekki alveg eins brattir á þessum fundi, t.d. Thorbjørn Berntsen, umhverfisráðherra Noregs, eins og menn hefðu kosið. Einnig horfandi eitthvað á sína hagsmuni, en gengu þó lengra eða voru með allt aðra stefnu uppi heldur en Bretarnir sem gengu þar lengst að segja að þeir mundu skoða málið frá einu tilviki til annars að því er varðar borpalla og lofuðu sem sagt engu í þessum efnum. Norðmenn nefndu aðallega að þeir áskildu sér rétt til þess að sökkva pöllum hugsanlega sem innihéldu steinsteypu og annað þess háttar. Við skulum vona að sú ályktun sem hér hefur verið mælt fyrir verði til þess að við leggjum myndarlegt orð í belg í gagnrýni á framferði Breta og að hegðun af þessu tagi verði fyrr en seinna úr sögunni á alþjóðavettvangi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um endurskoðun viðskiptabanns á Írak. Þetta er þskj. 19 og flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir, Kristín Ástgeirsdóttir og Össur Skarphéðinsson. Tillgr. er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að beita sér á alþjóðavettvangi fyrir því að viðskiptabannið á Írak verði tafarlaust tekið til endurskoðunar. Einnig verði mótuð sú stefna að viðskiptahindrunum verði aldrei beitt við þær aðstæður eða þannig að almenningur, ekki síst börn, líði beinan skort af þeim sökum.`` Tilefni þessarar tillögu er kunnugt. Það er kunnara en frá þurfi að segja að almenningur, a.m.k. verulegur hluti almennings í Írak, býr nú við hinar hörmulegustu aðstæður og athygli umheimsins hefur í vaxandi mæli dregist að því ástandi. Nú er það óumdeilt að ráðstafanir stjórnmálalegs og viðskiptalegs eðlis geta skilað og hafa iðulega skilað miklum árangri í alþjóðastjórnmálum og tillöguna ber alls ekki að skoða sem svo að hún leggist gegn slíkum aðgerðum. Þvert á móti ber auðvitað jafnan að leita friðsamlegra aðferða við lausn deilumála, þ.e. nota allar aðrar aðferðir en beitingu vopnavalds fyrst. Sem dæmi um mikinn árangur slíkra viðskiptalegra og pólitískra aðgerða og pólitískrar einangrunar má nefna þátt þeirra hluta í afnámi hinnar illræmdu aðskilnaðarstefnu í Suður-Afríku. Aðgerðir á viðskiptasviðinu, svo sem vopnasölubann eða ákvarðanir um viðskiptakjör, hafa iðulega reynst áhrifaríkar, en hitt er staðreynd að aukin umræða er nú orðin um það að nauðsynlegt sé að beiting slíkra aðgerða verði þó ávallt að samræmast viðurkenndum mannúðarsjónarmiðum. Menn mega ekki ganga svo langt í þeim tilgangi að ná einu markmiði fram að aðrar reglur séu þverbrotnar. Hörmulegar afleiðingar viðskiptabannsins á Írak og sú staðreynd að Saddam Hussein er þar einn við völd sýna að þörf er á að taka meðferð slíkra aðgerða eða ráðstafana í alþjóðasamskiptum til endurskoðunar. Fljótlega eftir að Flóastríðinu lauk fóru að koma fram skelfilegar upplýsingar um ástand mála í Írak. Ljóst er að lífskjör þar eru afar bágborin og aðstæður alls þorra almennings hörmulegar. Fer þar allt saman, langvarandi vígbúnaðarkapphlaup, harðstjórn, óstjórn og styrjaldarrekstur, fyrst í langvinnu stríði við Íran og síðan í Flóastríðinu. Að lokum hefur svo hið alþjóðlega viðskiptabann leitt til vöruskorts og efnahagshruns í landinu. Fórnarlömb þessa ástands eru því miður ekki valdhafar, því að harðstjórn landsins virðist fastari í sessi en nokkru sinni, það er almenningur og ekki síst börn. Viðskiptabannið er því ekki að skila neinum sýnilegum árangri varðandi það að knésetja harðstjórn Saddams Husseins eða knýja íröksk stjórnvöld til að bæta framferði sitt. Írakar þverskallast enn við að veita fullnægjandi upplýsingar um kjarnorku- og eiturefnaumsvif sín, eins og kunnugt er. En afleiðingar viðskiptabannsins eru fyrst og fremst enn sem komið er ólýsanlegar hörmungar almennings, vöruskortur og hungursneyð. Algjör skortur er á lyfjum og læknishjálp og það hlýtur að koma að því að hið alþjóðlega samfélag geti ekki horft upp á slíkt ástand sem jafna má við það versta sem þekkist í nokkrum ríkjum, hvað þá heldur borið ábyrgð á því með viðskiptabanni. Hvað okkur Íslendinga varðar þá var ákvörðun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna um viðskiptabann fullgilt með auglýsingu frá utanrrn. Sú sem nú er í gildi er dags. 28. apríl 1992 og er birt sem fskj. I með þáltill. þessari. Það er því alveg ljóst að við berum fulla ábyrgð á þessu ástandi til jafns við aðra. Þó að Íslendingar eigi að sjálfsögðu ekki fulltrúa í öryggisráðinu og hafi ekki tekið þar, á þeim vettvangi, þátt í efnislegri afgreiðslu málsins þá höfum við fullgilt þær ákvarðanir með auglýsingum á heimavettvangi. Sem fskj. með þessari tillögu fylgja, eins og áður sagði, áðurnefnd auglýsing um ráðstafanir til að framfylgja ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 661/1990 og einnig blaðagreinar úr Morgunblaðinu eftir Jóhönnu Kristjónsdóttur blaðamann þar sem er að finna nýlegar og hrollvekjandi upplýsingar um ástand mála í Írak, en höfundur hefur kynnst því af eigin raun og verið þar á ferð oftar en einu sinni síðan Persaflóastríðinu lauk. Einnig var dreift á borð þingmanna allmiklum gagnabunka um ástand mála. Er þar að finna ýmis gögn frá aðilum eins og Rauða krossinum Til að mynda stöðuskýrslu frá því á fyrri hluta árs 1994, sem unnin er af svæðisskrifstofu Rauða krossins í Miðausturlöndum, í Amman. Þar er að finna skýrslu unna af sérfræðingum á vegum UNICEF þar sem reynt var að meta hvaða áhrif afleiðingar af stórminnkuðu matvælaframboði hefði haft á almenning og þá sem veikastir væru fyrir, þ.e. börn og gamalmenni, ófrískar konur o.s.frv. Þar kemur m.a. fram að líklegt er talið að meira en 2,5 millj. barna, ófrískra kvenna og mæðra með börn á brjósti líði nú beinan skort sökum ástandsins. Í öðrum heimildum kemur fram að talið er að allt að hálf milljón barna hafi þegar látið lífið vegna fæðuskorts eða hungurs, vegna skorts á lyfjum og læknishjálp. Í grein í enska læknatímaritinu New England Journal of Medicin, sem einnig er birt sem fskj. eða var í þessum upplýsingabunka sem þingmenn fengu á sín borð, hafa nokkrir af færustu sérfræðingum Bretlands á þessu sviði í læknastétt reynt að meta ástandið og komast að svipuðum niðurstöðum. Sú grein er að vísu nokkru eldri, en þeirra niðurstaða var á þeim tíma, síðari hluta árs 1991, að fleiri tugir þúsunda barna hefðu þá þegar látið lífið. Það var mat aðila í Jórdan á síðari hluta ársins 1994, þ.e. fyrir um hálfu ári síðan eða svo, að hálf milljón írakskra barna hefði þá látið lífið frá því að Persaflóastríðinu lauk. Sumir ganga svo langt að fullyrða að það horfi til þess að heil kynslóð þurrkist út í landinu. Að lokum eru þarna birt með sem fskj. bréf fyrrv. dómsmrh. Bandaríkjanna, Ramsey Clark, til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Hann hefur látið þessi mál mikið til sín taka, skrifað bæði framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna og öryggisráðinu og skorað eindregið á þessa aðila að taka viðskiptabannið til endurskoðunar. Einnig mætti nefna fjölmargar blaðagreinar, forustugreinar í virtum blöðum, eins og helstu stórblöðum austan hafs og vestan, þar sem þessi mál hafa verið til umræðu upp á síðkastið og almennt virðist umræðan leggjast á þá sveif að við núverandi ástand verði ekki lengur unað. Hið alþjóðlega samfélag geti ekki horft á það ástand sem skapast hefur í Írak í kjölfar viðskiptabannsins, allra síst í ljósi þess að aðgerðirnar eru ekki að skila neinum sjáanlegum stjórnmálalegum árangri. Auðvitað mætti ræða þessi mál einnig út frá svipuðum afleiðingum af sambærilegum aðgerðum víðar og væri nærtækt að taka áhrifin af viðskiptabanni á Haiti, sem fyrir var eitthvert fátækasta ríki veraldar og bjó um skeið við viðskiptabann með tilheyrandi afleiðingum. Einnig má auðvitað velta fyrir sér afleiðingum langvarandi viðskiptabanns eða þvingunaraðgerða einstakra ríkja gegn öðrum, svo sem áhrif af viðskiptabanni Bandaríkjanna á Kúbu. Þar gegnir þó öðru máli heldur en í þessu tilviki þar sem um er að ræða viðskiptabann sem sett er af Sameinuðu þjóðunum og framfylgt er af velflestum, ef ekki öllum, aðildarríkjum þess. Þar með ber umheimurinn og heimurinn allur í reynd sameiginlega ábyrgð á því ástandi sem þarna er að skapast og það er mín niðurstaða af nokkurri skoðun á þessum málum að það sé óumflýjanlegt að taka beitingu slíkra viðskiptalegra tækja eða ráðstafana í alþjóðasamskiptum til endurskoðunar út frá þessu sjónarmiði, að beiting þeirra verði á hverjum tíma að samræmast viðurkenndum mannúðarsjónarmiðum og megi ekki brjóta í bág við þau grundvallarmannréttindi sem það eru að hafa til hnífs og skeiðar og að almenningur geti lifað mannsæmandi lífi eftir því sem aðstæður eru til í hverju landi fyrir sig. Það er von mín að hv. utanrmn. taki mál þetta til velviljaðrar skoðunar. Gjarnan hefði ég viljað heyra eitthvað frá íslenskum stjórnvöldum um þeirra afstöðu í þessum efnum og gjarnan hefði hæstv. utanrrh. mátt vera viðstaddur umræðuna eða tjá sig um þetta mál. En það verður sjálfsagt ekki á allt kosið og hæstv. ráðherra fjarstaddur, sem oftar að undanförnu, erlendis, sjálfsagt og án efa við mikilvæg skyldustörf. En eftir stendur að Alþingi gæti, ef því sýndist svo, látið eitthvað frá sér fara eða beint tilmælum af þessu tagi, sem í raun og veru eru aðalefnisatriði þessarar ályktunar. Flm. er það að sjálfsögðu vel ljóst að við höfum það ekki ein í okkar höndum að ráða miklu um lyktir eða niðurstöður þessa máls á alþjóðavettvangi, en það hlýtur að skipta máli í sjálfu sér, okkar sjálfra vegna, hvaða afstöðu við tökum til hluta af þessu tagi og einnig munar um hverja rödd sem bætist í hópinn í samfélagi þjóðanna sem mælir með því að þetta ástand verði tekið til endurskoðunar. Að lokinni þessari umræðu, hæstv. forseti, sem ég vel að merkja þakka fyrir að komst hér á dagskrá, legg ég svo til að málinu verði vísað til síðari umr. og hv. utanrmn.

Herra forseti. Við erum hér að ræða eitt af stærri málum sem fyrir Alþingi hafa komið að mínu mati og hér er um að ræða mjög róttæka breytingu. Ég vil benda mönnum á það. Hér er nefnilega verið að opna það sem áður var bannað og það er náttúrlega alltaf mikið rót og veldur ugg í brjóstum margra. Menn óttast nýjungar því þeir vita hvað þeir hafa. Hér er auk þess um mjög flókinn málaflokk að ræða. Það kom fram í umræðum áður að menn voru að efast um það að ég hefði skrifað undir meirihlutaálit efh.- og viðskn. án fyrirvara. Ég skrifaði undir án fyrirvara og ég hef engan fyrirvara á minni afstöðu. Það er nefnilega þannig að ég get ekki vænst þess að aðrir 62 þingmenn taki upp mínar skoðanir hráar og menn þurfa alltaf að leita að málamiðlunum og ég tel að hér hafi fundist málamiðlun sem er svoleiðis margfalt betri heldur en sú staða sem við höfum í dag að ég samþykki þær tillögur sem hér hafa verið lagðar fram. Staða bænda er mjög slæm, hún er verulega slæm, sérstaklega sauðfjárbænda og ég skil vel ugg þeirra og ótta við innflutning á landbúnaðarvörum í þessari stöðu. Það er nauðsynlegt að gera langtímaáætlun um aðlögun bænda að markaði. Ég aftur á móti held að það sé líka nauðsynlegt að þeir fái einhverja samkeppni til þess að þeir fái þessa aðlögun fyrr en seinna. Þau 3% sem gert er ráð fyrir að flutt verði inn eru nægilega lítið til þess að staða bænda ætti ekki að versna neitt mikið við þennan innflutning, en þau eru líka nægilega mikið til þess að neytendur og bændur verði varir við nýjar erlendar vörur og bændur finni fyrir þeirri samkeppni sem af þessu leiðir sem mun hvetja þá til dáða og gera þeim kleift að standa upp úr þeirri öskustó sem langvarandi styrkir hafa komið þeim í. Á fundi efh.- og viðskn. komu margir umsagnaraðilar og þeir voru allir sammála um það að þetta frv. hefði engin áhrif og mundi ekki leiða til neins innflutnings. Það var áður en meiri hluti efh.- og viðskn. kom með þá brtt. sem liggur fyrir á þskj. 70 og ég vil lesa hér, með leyfi forseta: ,,Við úthlutun tollkvóta hefur ráðherra hliðsjón af því hvort nægilegt framboð af viðkomandi vörum á hæfilegu verði er til staðar og hvort innflutningsmagn í tollkvótum IIIA og IIIB hafi náð þeim mörkum sem þar eru sett.`` Þetta er mjög veigamikið atriði. Þarna er nefnilega gert ráð fyrir því að tollurinn fari niður í 50% eða helming af þeim magntolli sem getið er um í viðauka I. Síðan er það spurning sem ég hef nokkuð mikið velt fyrir mér hvort þessi heimild til ráðherra sé nægilega sterk. Að mínu mati getur landbrh. ekki sniðgengið vilja löggjafans sem kemur fram í þeim orðum að það eigi að hafa hliðsjón af því að innflutningsmagn í tollkvótum IIIA og IIIB hafi náð þeim mörkum sem þar eru sett. Hann getur ekki horft fram hjá þessu þannig að vörur munu verða fluttar inn með 50% afslætti af magntolli. Ég hef reiknað nokkrar út og mér segir svo til, ef ég nefni egg sem dæmi, en samkvæmt upplýsingum forstjóra Hagkaupa, sem kom fyrir nefndina, kosta þau 79 kr. á kg og 50% af magntolli á þau mundi verða 121 kr. og 50 aurar, samanlagt 200 kr. og 50 aurar. Samkvæmt upplýsingum Neytendasamtakanna er innlent verð 263 kr. og samkvæmt upplýsingum Framleiðsluráðs landbúnaðarins er innlent verð 291 kr. Hvort tveggja er umtalsvert yfir því verði sem ég er búinn að reikna út, að heildsöluverðið innflutt með tollum yrði 200 kr. rúmar. Ef við tökum ost sem dæmi er innkaupsverð sem Neytendasamtökin nefna 360 kr. en ég hef upplýsingar og hef séð verðtöflu frá Bandaríkjunum sem segir mér að verðið þar sé u.þ.b. 200 kr. á kg og 50% af magntolli á ost, magntollurinn er 430 kr., eru 215 kr. þannig að verðið yrði 415 kr. með tolli. Samkvæmt upplýsingum Neytendasamtakanna, sem lagðar voru fyrir nefndina, þá er innlent verð 545 kr., þ.e. þó nokkuð yfir, og samkvæmt upplýsingum Framleiðsluráðs landbúnaðarins er innlent verð 445 kr. Hvort tveggja yfir þessum verðum sem við erum að tala um. Ef við nefnum svínakótilettur þá er innkaupsverð samkvæmt Neytendasamtökunum 453 kr., samkvæmt forstjóra Hagkaups 463 kr. 50% af magntollinum, sem er 775 kr., eru 388 kr. Að því gefnu mundi heildsöluverð komið til landsins verða 840--850. Samkvæmt upplýsingum Neytendasamtakanna er heildsöluverð á Íslandi núna 824 kr. og samkvæmt Framleiðsluráði er það 825 kr. Þar liggur erlenda verðið reyndar yfir um 2%. Herra forseti. Það sem mun gerast að mínu mati er það að duglegir innflytjendur munu finna lægri verð en hér hafa verið nefnd. Það er nefnilega þannig að þessi verð sem bæði forstjóri Hagkaupa gaf upp og Neytendasamtökin eru verð sem hafa fengist með einföldum fyrirspurnum. En þegar menn fara að huga að því að ná fram viðskiptum þá geri ég ráð fyrir að duglegir innflytjendur muni ná fram verðum sem eru enn lægri. Það mun leiða til þess að það verða vonandi og væntanlega flutt inn þau 3% sem gert er ráð fyrir. Auk þess eru þeir tollar sem hér eru nefndir fastir í krónutölu en ekki verðtryggðir og þar sem gera má ráð fyrir einhverri, reyndar veikri, verðbólgu þá mun þessi tollur hægt og bítandi lækka. Afstaða mín í þessu máli eins og ég gat um áðan er sú að ég skrifa undir þetta nefndarálit án fyrirvara. Að sjálfsögðu byggir það á þeim upplýsingum sem komu fram í nefndinni, bæði frá Framleiðsluráði landbúnaðarins, Neytendasamtökunum o.fl. Hér kom fram áðan í umræðu að einn nefndarmanna gat um þær umræður sem fram hefðu farið í efn.- og viðskn. og er þar um að ræða hv. þm. og frsm. 2. minni hluta, Ágúst Einarsson. Hann hefur eflaust ekki gert sér grein fyrir því hvaða afleiðingar slíkar upplýsingar um umræður hafa því ef umræður í efh.- og viðskn. eiga að vera ræddar opinberlega á Alþingi þá er náttúrlega ljóst að það verða engar umræður í efh.- og viðskn. Ég treysti því að hv. þm. muni gæta þess í framtíðinni að koma ekki með svona upplýsingar. Ég geri ekki mikinn ágreining um þetta og skil vel að menn átti sig kannski ekki alveg á þessu. En það er náttúrlega ljóst að í efh.- og viðskn. eru menn að leita að bestu lausninni og þar af leiðandi hljóta menn að velta upp öllum þeim lausnum sem þeim dettur í hug og geta þá væntanlega fundið bestu lausnina allir saman með því að hver komi með sínar hugmyndir. Herra forseti. Eins og ég gat um áðan þá er þetta eitt af stærri málum og þetta er mjög róttæk breyting og ég skil vel ótta þeirra bænda og annarra framleiðenda á landbúnaðarvörum við þessa breytingu. Ég held að við þingmenn verðum að taka tillit til þessa ótta og að við verðum að fara mildilega í þessu máli og ég held að frv. eins og það er orðið með breytingum sé skref í þá átt.

Herra forseti. Ég hlýddi með athygli á ræðu hv. þm. Péturs Blöndals og skýringar hans á því hvers vegna hann hefði þrátt fyrir allt ekki skrifað undir tillögur og nefndarálit meiri hlutans með fyrirvara. Það gerði hann með þeim rökstuðningi að það væri hans mat að breytingartillögur meiri hlutans, sem fram komu undir lok umfjöllunarinnar, dygðu til þess að auka líkur á innflutningi undir lágmarksmarkaðsaðgangi.

Hann sagði nú meira en þetta.

Nefndi til sögunnar egg, sem trúlega verður ekki innflutningur á einfaldlega vegna þess að þar mun verða beitt heilbrigðisákvæðum, en síðan osta og svínakótilettur jafnvel þótt svínakótilettur yrðu samkvæmt hans eigin dæmi ögn yfir innanlandsverðinu eins og það er. Miðað við það sem ég þekki til skoðana og sjónarmiða hv. þm., og reyndar kom fram í hans ræðu, þykir mér hann heldur lítillátur og ekki gera miklar kröfur því á sama tíma sagði hv. þm. að hann vildi sérstaklega hvetja bændur til dáða til þess að búa sig undir samkeppni. En það er nákvæmlega það sem þeir geta ekki gert bundnir á höndum og fótum af gildandi kvótakerfi þar sem þeir eru annars vegar styrktir til að auka framleiðslu en hins vegar bannað að gera það með framleiðslutakmörkunum. Það er staðreynd að framleiðnin hefur farið minnkandi og að í óbreyttu kerfi mun það halda áfram. Það er einmitt nákvæmlega þetta sem vantar í tillögur stjórnarliða. Því það væru þó alla vega einhverjar málsbætur fyrir því viðhaldi á 97% markaðshlutdeild innlendrar framleiðslu, sem hér er verið að gera ráð fyrir, ef fyrir lægju einhverjar tillögur, einhverjar yfirlýsingar, einhver stefnumörkun um breytingar á því kerfi sem bindur bændur á höndum og fótum.

Herra forseti. Hér er fjallað um stórt mál, viðskipti milli landa og útfærslu okkar Íslendinga á GATT- samningnum. Útfærslu okkar á GATT-samningnum kallaði hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson blett á þjóðinni í ræðu sinni og segir að ekki sé sæmandi íslenskri þjóð að stilla sig af í samningunum um Alþjóðaviðskiptastofnunina eins og við gerum á hinu háa Alþingi á þessu sumri. En við erum að gera nákvæmlega það sama og aðrar þjóðir. GATT-tilboð Íslendinga og fyrirkomulag er mjög svipað tilboði Norðmanna. Meginhluti máls fyrrnefnds hv. þm. og reyndar fleiri úr stjórnarandstöðu snerist um það að nú væri tækifæri til að gera breytingar í íslenskum landbúnaði, ná niður verði til hagsbóta fyrir neytendur. Samningurinn um GATT er ekki hugsaður til þess að vera stjórntæki hjá okkur í landbúnaði sérstaklega. Honum er ekki sérstaklega ætlað að valda röskun byggða í aðildarlöndum og þó er vissulega ljóst að hann dregur úr landbúnaðarframleiðslu á harðbýlli svæðum og þar með hjá okkur auðvitað. Vissulega verða breytingar vegna samningsins. Garðyrkjubændur hafa áhyggjur, blómaræktendur og bændur í hefðbundnum greinum einnig og tek ég þar undir orð hv. þm. Péturs Blöndals að við förum varlega og hvetjum þá til dáða að laga sig að því sem fram undan er. Herra forseti. Þess hefur lítt verið getið að Íslendingar flytja inn meira magn af landbúnaðarvöru en flestar aðrar þjóðir, nánast öll kornvara landsmanna er flutt inn. Það sem mér heyrist að fundið hér er einkum það að ekki skuli vera þjarmað að bændum landsins eins og þeir búi ekki við nógu rýran kost. Það er því miður rétt að ytri umgerð íslensks landbúnaðar hefur ekki breyst til batnaðar nema í fáu, því miður. Minnkandi markaður og minni sala hefur orsakað það að minna þarf að framleiða og með hinum flata niðurskurði hefur verið óhagrætt, ef svo má segja, á búunum sjálfum. Bústærðin verður óhagkvæmari, bændur geta ekki nýtt húsakost sinn, tækjakost, ræktarland og beitiland, framleiðnin sem sagt minnkar. Við höfum rætt á sumarþinginu töluvert mikið um sjávarútveg, einkum um krókaveiðar. Hér hafa hv. þm. komið og látið liggja að því að flatar kvótaskerðingar séu slæmar, þeir sem eigi styst á miðin eigi að njóta þess í hærri kvóta jafnvel. En hvað þá með þau héruð sem búa við einhæfni í atvinnulífi fyrir utan landbúnað? Á öðrum vettvangi, þ.e. við annað tækifæri er fyllilega orðin þörf á að endurskoða flatar skerðingar í íslenskum landbúnaði, byggðanna og landsins vegna. Hér hefur verið talað um ofverndun íslensks landbúnaðar. Hv. þm. Ágúst Einarsson vitnaði til orða forstjóra Þjóðhagsstofnunar að íslenskur landbúnaður hefði gott af meira aðhaldi. Vissulega heyrði ég nefndan mann segja þetta og hann sagði meira. Þórður Friðjónsson sagði að hann reiknaði með að við mitt tímabilið yrði markaðshlutdeild erlendrar búvöru á Íslandi 3--4% og yrði u.þ.b. 6% við lokin, þ.e. árið 2000, það voru hans orð á fundi landbn. Sem áður sagði ef stjórnvöld, Alþingi, vill þjarma að bændum og innlendri matvælaframleiðslu þá þarf að setja sérstök lög um það. Það er pólitísk ákvörðun að búa atvinnugreinum í landinu skilyrði. Og ég á erfitt með að trúa því, herra forseti, að ábyrgir aðilar í okkar nágrannalöndum vilji feigan landbúnað sinna þjóða. Íslenskir bændur hafa haft svo mikið aðhald á síðustu árum að þeir eru við það að drepast upp til hópa og nú vilja ýmsir nota tækifærið og eyðileggja möguleika íslenskrar matvælaframleiðslu með innflutningi á ríkisstyrktum, niðurgreiddum landbúnaðarvörum annarra þjóða, þ.e. þjóða sem eru ekki komnar eins langt og Íslendingar í að laga sig að Alþjóðaviðskiptastofnuninni. Við stöndum við okkar hlut og fyllilega það. Við höfum lagt niður útflutningsbætur, við höfum dregið úr innanlandsstuðningi, en af hálfu Neytendasamtaka, þeirra manna þar sem telja sig talsmenn landsmanna sem neytenda, finnst mér einhvern veginn að þeir hafi ekki alveg skilið GATT. Þannig talaði áðan hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir. Samningurinn hefði því miður ekki áhrif og mundi ekki þvinga okkur til að breyta landbúnaðarstefnunni. Herra forseti. Okkur hefur ekki tekist að selja lambakjöt sem skyldi og enn er samdráttur fyrirsjáanlegur og vissulega í fleiri greinum. Verð hefur lækkað og bændur hafa tekið á sig þær verðlækkanir. Ég skil ekki hvernig fólk getur talið landsmönnum til hagsbóta að ætla að rústa sauðfjárræktinni. Hvar eru atvinnutækifærin sem eiga þá að koma í staðinn og hver er sá iðnaður sem á að koma í staðinn fyrir úrvinnslugreinarnar? Því miður er atvinnuleysið þegar nokkurt í landinu. Hverra hagsmuna er verið að gæta, spurði hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir og svaraði sér sjálf: Ekki neytenda. Hún efast líka um það að tollmúrar séu til hagsbóta fyrir landbúnaðinn, sú sama tollavernd sem aðrar aðildarþjóðir að GATT setja. Hv. þm. taldi að markaðurinn gæti breytt landbúnaðarstefnunni ef ekki væru tollar. Þetta þætti nú hrein og ómenguð frjálshyggja á sumum öðrum bæjum er ég hræddur um. En hverra hagsmuna er verið að gæta með GATT? Mitt svar er að það er verið að gæta hagsmuna íslensku þjóðarinnar. Þess vegna erum við að stilla okkur af í kerfinu. Með lagasetningu okkar á hinu háa Alþingi fer af stað þróun, aðlögun og árið 2000 lýkur þessum áfanga. Hver verður næsti áfangi? Við getum ekki svarað því núna. Við vitum það ekki. Það fer eftir aðstæðum. Fólki fjölgar í heiminum. Hefur e.t.v. orðið alvarlegur fæðuskortur árið 2000? Verður eftirspurn meiri eftir landbúnaðarvörum? Hvernig næsti áfangi GATT- samningsins lítur út fer eftir reynslunni af þessum, en við skulum fara varlega í breytingarnar eins og aðrar þær þjóðir sem eru aðilar að GATT. Hitt vil ég ræða við annað tækifæri hvernig við á næstu árum gerum íslenskan landbúnað hagkvæmari með aukinni framleiðni og með minni milliliðakostnaði, milliliða milli framleiðenda og neytenda.

Þrír hv. þm. hafa óskað eftir að veita andsvar við ræðu hv. þm. og verður því forseti að stytta ræðutíma skv. 2. mgr. 56. gr. og verður þá mínúta í senn.

Herra forseti. Út af ummælum hv. þm. Hjálmars Jónssonar er það rangt að ég hafi vitnað í minni ræðu til Þórðar Friðjónsson varðandi það að landbúnaður hefði gott af aðhaldi. Honum hefur þá misheyrst líklega þegar ég ræddi um að einn forsvarsmanna úr verkalýðshreyfingunni talaði um að ofverndun væri ekki heppileg fyrir íslenskan landbúnað. Annað vil ég leiðrétta hjá þingmanninum. Þegar Þórður Friðjónsson ræddi um áhrif GATT-samnings, þá var hann að lýsa skýrslu frá árinu 1992, en ekki að meta það frv. sem nú liggur fyrir. Og eins og ég benti á í minni ræðu, þá er þetta frv. allt öðruvísi en þær forsendur voru sem menn lögðu upp með þegar sú skýrsla var unnin 1992. Í þriðja lagi var rangt hjá þingmanninum að við séum að setja okkar tolla eins og aðrar þjóðir. Við erum að setja hér miklum mun meiri tollvernd en langflestar aðrar þjóðir. Í fjórða lagi er rangt hjá þingmanninum þegar hann talar um að GATT-samningurinn sé að gæta hagsmuna íslensku þjóðarinnar. Þetta frv. er að gæta hagsmuna lélegrar landbúnaðarstefnu.

Herra forseti. Í þessari stuttu ræðu hv. þm. tókst honum að fara með þó nokkuð harðan áfellisdóm yfir landbúnaðarstefnu flokks síns og reynslu bænda af framkvæmd landbúnaðarstefnu hæstv. fyrrv. landbrh., Halldórs Blöndals. Hann sagði að bændur hefðu verið að drepast upp til hópa á undanförnum árum, á væntanlega við síðasta kjörtímabil undir dyggri forustu hæstv. þáv. landbrh., um óbreytt kerfi. Hann sagði: Vilja menn rústa sauðfjárrækt? Veit ekki hv. þm. hvernig búið er að fara með sauðfjárbændur í óbreyttu kerfi? Hann sakaði stjórnarandstöðuna um það að vilja þjarma að bændum. Heyr á endemi! Er ekki hv. þm. kunnugt um það hvernig þjarmað hefur verið að bændum undir einokunarkerfinu og þeir ánetjaðir í viðjar þar sem þeir mega sig hvergi hræra? Það er alrangt hjá hv. þm. þegar hann segir að þetta frv. feli í sér lausn á framkvæmd á GATT-samningum eins og með öðrum þjóðum. Það er röng fullyrðing og hefur þegar verið borin til baka. Og af því að hann talaði um innflutning frá þjóðum sem hefðu ríkisstyrktan landbúnað. Hv. þm., viltu nefna mér þær þjóðir sem hafa gengið lengra í ríkisstyrkjum við landbúnað en Ísland. Ísland er reyndar númer fjögur í heiminum, með 75% framleiðsluverðmætis landbúnaðar sem styrki frá skattgreiðendum.

Hæstv. forseti. Mér þykir síðasti ræðumaður hafa hlustað illa og skáldað ýmsu upp, m.a. því að ég hefði nefnt að það ættu ekki að vera neinir tollar á innflutningi. Það hefur ekki einu sinni hvarflað að mér að slíkt ætti að eiga sér stað heldur finnst mér að það sem skipti máli í þessari umræðu sé það að í því frv. sem hér liggur fyrir er gengið of langt í tollavernd, tollarnir eru of háir. Við höfum margítrekað það í þessari umræðu að öllum þeim sem hafa skoðað þetta frv. og komið á fund efh.- og viðskn. bar saman um það að þessi útfærsla mundi ekki hafa nokkur einustu áhrif. Það hafði þau áhrif að meiri hlutinn í efh.- og viðskn. ákvað að koma með brtt. sem vissulega mun hafa einhver áhrif og vonandi verða til þess að ná þeim lágmarksinnflutningi sem stefnt er að. Aðalmálið er það, hv. þm., að við stöndum við gerða samninga, að við séum ekki að gerast aðilar að samningum og ætla svo ekki að standa við þá.

Herra forseti. Ég þakka fyrir ábendingar og hafi verið missagt eitthvað þá er að sjálfsögðu gott að fá leiðréttingar á því. Um álitamál hljótum við að geta verið ósammála og verður svo að vera. Ég stend við það að okkar tilboð er, ég nefndi einkum Norðmenn og að okkar tilboð væri sambærilegt þeirra tilboði. Ég hef ekki séð neitt sem hrekur það og enginn hefur hnekkt því hér. Við stöndum líka við okkar hlut með því að við erum búin að leggja niður útflutningsbætur á íslenskan landbúnað. Því miður gerðum við það of fljótt. Við áttum að nota þá aura til þess að markaðssetja erlendis frekar en að leggja bæturnar bara niður. Við höfum dregið verulega úr stuðningi innan lands og það mætti svo sem fleira telja, en ég hirði ekki um og þakka einfaldlega fyrir umræðuna.

Virðulegi forseti. Þó að þessar umræður hafi verið nokkuð víðfeðmar þá sé ég ekki ástæðu til þess að fara ítarlega yfir þær og sérstaklega með tilliti til þess sem hefur komið fram í ræðum tveggja síðustu hv. ræðumanna sem ég er að sjálfsögðu alveg samþykkur og hefði reyndar getað gert flest þar að mínu máli. Það eru einungis þrjú atriði sem ég sé hins vegar ástæðu til þess að árétta við þessa umræðu. Það er í fyrsta lagi það sem hefur komið fram um tollabindingarnar og með hvaða hætti þær eru tilkomnar og hvernig þær annars eru. Þá vil ég leyfa mér að minnast á í þessum efnum stefnu fyrrv. ríkisstjórnar sem kynnt var á Alþingi þann 10. jan. árið 1992 og varð raunar stefna Alþingis í þessu máli. Bókun ríkisstjórnarinnar var þá kynnt á þingfundi þar sem fóru fram umræður um GATT-málið. Eftir að þessi yfirlýsing var gefin var gert hlé á þingstörfum og ekki komu fram á þinginu frekari áherslur í sambandi við GATT-samningana en komu fram í þessari bókun ríkisstjórnarinnar þannig að það verður að líta svo á að þar hafi verið um að ræða skoðun og niðurstöðu Alþingis Íslendinga í heild sinni. Þessa bókun ætla ég ekki að lesa alla heldur einungis það sem varðar sérstaklega GATT-bindingarnar. Það segir í a-lið þar sem verið er að taka málin saman og leggja fram skoðanir: ,,a. Ríki sem skuldbindur sig til þess að afnema allar útflutningsbætur hafi rétt til þess frá þeim tíma sem slík aðgerð kemur til framkvæmda að grípa til magntakmarkana á innflutningi á vörum sem útflutningsbætur eru afnumdar á.`` Með öðrum orðum gerir íslenska ríkisstjórnin þann 2. jan. árið 1992, með vitund alls Alþingis, kröfu til þess að þeirri ákvörðun að fella af útflutningsbætur verði mætt í samningunum um GATT með því að heimilt verði að taka upp sérstakar ákvarðanir um að þær vörur skuli óheimilt að flytja til landsins. Innflutningsbann áfram. Í b-liðnum segir enn fremur, með leyfi virðulegs forseta, og nú bið ég hv. alþm. að taka vel eftir því að þetta var samið og afgreitt í fyrrv. ríkisstjórn, er hennar bókun um málið: ,,Þá fjárhæð sem útflutningsbætur eru skornar niður um, umfram hina almennu umsömdu prósentu, 36%, skal heimilt að reikna til góða sem sérstakt álag við tollígildum fyrir þær vörur sem í hlut eiga og/eða sem sérstakar niðurskurðarfríar innanlandsgreiðslur sem bætist við græna boxið.`` Með öðrum orðum, sá niðurskurður á útflutningsbótum sem samningsbundinn er á aðlögunartímabilinu sex ár, þ.e. það sem er skorið niður umfram 36%, skuli koma sem viðbótartollabindingar, sem viðbótarvörn fyrir innflutninginn. Þetta er bókun fyrrv. ríkisstjórnar sem Alþingi gerði engar athugasemdir við. Þetta er stefna Alþingis eins og hún var áréttuð hér 10. jan. árið 1992. Það er náttúrlega algert grundvallaratriði þegar fjallað er svo um þróun þessara mála síðan að menn hafi það í huga hvaða ákvarðanir voru teknar við upphaf þessara samninga. Annað atriði sem ég vil svo líka minnast á og er líka í samræmi við ákvörðun Alþingis er sú ákvörðun frá því í desember sl., þegar aðildin var samþykkt hér með formlegum hætti og skýrlega tekið fram og ég hygg atkvæði greidd af flestum alþingismönnum á þann veg, að fyrir því yrði séð að landbrh. færi með forræði þessara mála. Það er því eðlilegt að við þær lokaafgreiðslur, sem hér fara nú fram, sé þessu fylgt. Þetta er sem sagt í einu og öllu í beinu samhengi við þær ákvarðanir sem hafa verið teknar, upphæð tollabindinganna og síðan forræðismálin og þarf auðvitað engum að koma á óvart þó að þeim áherslum sé fylgt við lokaafgreiðslu málsins hér á Alþingi. Þriðja atriðið sem ég vildi svo aðeins minnast á er lágmarkstollurinn, sem hér hefur verið nokkuð ræddur. Væri auðvitað hægt að fara þar mörgum orðum um. En þá er það fyrsta og það er það eina sem ég ætla að segja sérstaklega til varnar fyrir landbúnaðinn. Þá er það fyrsta í þessum efnum að frá því og þetta kemur reyndar fram í áliti meiri hluta landbn. til hv. efh.- og viðskn., að þar er sagt skýrum orðum að á þessu tímabili sem liðið er frá því að GATT-umræðan hófst hér hafa landbúnaðarvörur lækkað hér á landi um 20%. Þær hafa lækkað um það sama og er skuldbindandi fyrir Ísland að verða muni á öllu samningstímabilinu. Þessi 20%, þessa verðlækkun upp á einn fimmta af búvöruverðinu, minnist enginn maður hér á, enginn hv. ræðumaður minnist á þetta. Menn tala bara um að það þurfi að fá innflutning til þess að lækka búvöruverðið. En hvernig fóru menn þá að því að lækka verðið á íslenskum landbúnaðarvörum um einn fimmta á þessum áratug með þeim takmarkaða innflutningi sem um er að ræða? Og það er reyndar mikill misskilningur að það sé ekki samkeppni í sambandi við landbúnaðarframleiðsluna hér á landi. Ég veit ekki betur en það sé bullandi samkeppni á milli kjötgreinanna. Ég veit ekki betur en það sé bullandi samkeppni á milli margháttaðra drykkjarvara sem framleiddar eru og mjólkurvara þó að þetta séu út af fyrir mjög ólíkar vörur. En auðvitað erum við með samkeppni í allri þessari framleiðslu. En aðalatriðið er það að þessi árangur hefur náðst nú á fjórum eða fimm árum, að verðlag á landbúnaðarvörum hér á landi hefur lækkað um einn fimmta. Þetta er hins vegar gagnstætt því sem hefur gerst erlendis. Þar hefur landbúnaðarvöruverðið verið að hækka og því er það að það kemur mörgum nokkuð spánskt fyrir þegar verðlag á mjög mörgum skyldum landbúnaðarvörum hér og erlendis er mjög svipað. Þá vil ég að lokum aðeins minna á það í þessari umræðu um lágmarksaðganginn og þörfina á því að gera breytingar á tollum í þeim efnum, jafnframt því sem ég vil líka minna á út frá þeirri samanburðarumræðu sem hér hefur farið fram og ýmsir aðilar í þjóðfélaginu eru bornir fyrir, að þessi innflutningur, sem verið er að tala um, nýtur útflutningsbóta. Útflutningsbætur hafa ekkert verið afnumdar í Danmörku eða í Noregi eða í Evrópu. Og það fer auðvitað eftir því hvernig menn stýra þeim útflutningsbótum hvert verðið á vörunni verður, m.a. hingað til lands. Það er auðvitað margt óuppgert í þessu máli, m.a. það að útflutningsbætur hafa verið teknar af íslenskum landbúnaði langt á undan því sem GATT-samkomulagið gerir ráð fyrir. Verðlækkanir á landbúnaðarvörum hér á landi hafa þegar orðið þannig að þær fullgildi skyldum samningsins og auðvitað eru það þessar staðreyndir sem skipta máli í þeirri umræðu sem fram undan er í sambandi við íslenskan landbúnað.

Herra forseti. Hv. þm. vitnaði í bókun í ríkisstjórn frá 10. jan. 1992 um það að ríki sem afnæmi útflutningsbætur áskildi sér rétt til þess að beita magntakmörkunum í innflutningi á vörum sem útflutningsbætur hefðu verið afnumdar á. Mikið rétt. Menn áskildu sér rétt, lýstu þessu yfir, en niðurstaðan er einfaldlega sú að það er óheimilt samkvæmt GATT-samningnum. Það er óheimilt með öllu að beita magntakmörkunum. Sama máli gegnir um það sem hv. þm. nefndi að því er varðaði þá fjárhæð sem mundi sparast við afnám útflutningsbóta, að áskilja sér rétt til þess að leggja það sem álag á tollígildi. Tollígildi eru einfaldlega reikningsdæmi og skilgreind sem hámarksheimild til tollálaganna og þessar hugmyndir hv. þm. sem ganga nú aftur og hann hefur áður birt Alþingi með óskum um 50% álag ofan á t.d. verðjöfnunartolla fá einfaldlega ekki staðist. Það eina sem væri rétt eru hinar grænu greiðslur. Það er okkur í sjálfsvald sett og það er ein af tillögum sem fram koma af hálfu stjórnaandstæðinga að afnema beingreiðslur framleiðslutengdar og beina þeim í vaxandi mæli í græna boxið, þ.e. að hafa greiðslurnar óframleiðslutengdar. Hv. þm. sagði að enginn hefði minnst á verðlækkun á afurðum íslensks landbúnaðar og nefndi töluna 20%. Ég ætla hvorki að staðfesta né rengja þá tölu, en vek hins vegar athygli hv. þm. á eftirfarandi spurningum: Þrátt fyrir þessa lækkun, hvað er að gerast á íslenskum neytendamarkaði að því er varðar þessar vörur? Hvernig stendur á því, þrátt fyrir þessa lækkun, að það er samdráttur í sölu, það er minnkandi eftirspurn og aðrar staðkvæmdarvörur eru í vaxandi mæli að taka yfir? Hvernig stendur á því að hagur bænda fer stöðugt versnandi? Það er vegna þess að við því verði sem þessar vörur eru til sölu á þá seljast þær ekki og að kostnaðurinn í kvótakerfinu, sem hv. þm. ver alla daga, er allt of hár.

Virðulegi forseti. Ég var ekki í minni ræðu að lýsa því hvað hefði gengið fram í samningum í GATT-málinu. Ég var að lýsa því hver hefði verið stefna íslensku ríkisstjórnarinnar og ég var að vitna til bókunar hennar sem slíkrar alveg án tillits til þess hvort slík niðurstaða hefði fengist eins og þar var sett fram og Alþingi Íslendinga áréttaði í heild sinni. Að því leyti þurfti ekki að vera að leiðrétta neitt af því sem ég sagði. Ég setti það einfaldlega hér fram úr þessum stóli hver hefði verið skoðun ríkisstjórnarinnar og Alþingis og hvað mönnum hefði þótt réttlætanlegt í þeim efnum. Og það ætti ekki að misskiljast þegar farið er yfir þessa bókun ríkisstjórnarinnar sem fyrrv. utanrrh. hefur kannski samið. En um annað það sem kom fram í ræðu hv. 9. þm. Reykv. verð ég að láta bíða betri tíma að ræða.

Virðulegi forseti. Fyrir hönd meiri hluta efh.- og viðskn. vil ég koma hér að athugasemdum vegna þeirra umræðna sem hér hafa átt sér stað og minnihlutaálitum og brtt. Ég vil byrja á að segja það að málflutningur hjá sumum hv. þm. finnst mér hafa verið nokkuð sérstakur. Þannig hefur því verið haldið fram að meginstefna frv. sé að koma í veg fyrir innflutning á landbúnaðarvörum og að brtt. meiri hlutans séu ófullnægjandi. Það er hnýtt í sjálfstæðismenn fyrir að nota ekki þetta tækifæri til breytinga í landbúnaðarframleiðslu og tryggja samkeppni. Hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson benti m.a. á þessi atriði, en honum var reyndar einnig tíðrætt um nýafstaðna kosningabaráttu og kosningar og yfirlýsingar manna þar. En það var engum blekkingum beitt af hálfu sjálfstæðismanna í þessu máli. Það er alveg óþarfi að gera meðferð þessa máls tortryggilega og það er reyndar furðulegt þar sem Alþfl. kom fullkomlega að þessu máli um GATT-samninginn og allri meðferð þess. Og varðandi gagnrýni á forræði landbrh. að málinu þá var það samþykkt í þáltill. á síðasta þingi og allir flokkar stóðu að þeirri tillögugerð, eins og raunar hv. þm. Egill Jónsson gat um hér áðan. Það er því hæpið að koma með slíka gagnrýni eftir á þar sem um það hafði náðst pólitísk sátt á Alþingi. Hv. þm. hafa talað um tilefni til breytinga á starfsumhverfi landbúnaðar. GATT-samningurinn og þetta frv. gefur okkur einmitt tækifæri til þess, en það þarf aðlögunartíma. Það hafa allir viðurkennt í þessari umræðu að landbúnaðurinn á við gríðarleg vandamál að stríða, enda hafa ýmsir hv. þingmenn sérstaklega tekið fram sterka fyrirvara á því að þeir vilja ekki opna fyrir hömlulausan innflutning á landbúnaðarvörum. Þeir hafa heldur ekki haft þær væntingar að GATT eða þetta frv. mundi tryggja innflutning á lægra verði. Hitt er aftur annað mál að vera má að aðilar úti í þjóðfélaginu hafi haft aðrar væntingar í þessu máli og það er e.t.v. skiljanlegt. Þetta endurspeglast einna helst í þeim umsögnum sem bárust til efh.- og viðskn. Það er eins og ég sagði afar skiljanlegt að menn vilji lækka verð á matvælum hér á landi. Sem betur fer hefur matvælaverð lækkað, m.a. fyrir tilstuðlan síðustu ríkisstjórnar, en þetta frv. breytir því ekki í sjálfu sér hér og nú. Hins vegar gefst tækifæri til innflutnings sem mun væntanlega leiða til samkeppni og fjölbreyttara vöruúrvals. Með leyfi virðulegs forseta langar mig til þess að vitna til orða hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar við 1. umr. þessa máls er hann sagði: ,,Það þarf að koma fram í þessum umræðum, virðulegi forseti, að það hefur enginn haldið því fram eða byggt upp þær væntingar að stofnaðildin að GATT eða þetta frv. mundi tryggja innflutning á lægra verði. Því hefur enginn haldið fram og enginn byggt upp þær væntingar vegna þess að það er skuldbinding við bændur um að tryggja þeim vernd í upphafi. Deilan snýst ekkert um það. Hin stóra spurning er sú hvort það verður yfirleitt nokkuð af innflutningi.`` Það er atriði sem við veltum einmitt fyrir okkur í hv. efh.- og viðskn. og því kom fram þessi brtt. frá meiri hlutanum. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon spurði m.a. sérstaklega um þessa brtt. meiri hlutans varðandi heimildarákvæði landbrh. til að tryggja að af lágmarksaðgangi verði. Ég hygg að það hafi komið fram er ég mælti fyrir nál. meiri hlutans að þetta er skilningur okkar nefndarmanna og tilgangur með flutningi brtt., eins og raunar hv. þm. Pétur Blöndal gat um hér áðan. Það má vel vera að hv. þm. hefðu viljað sjá meiri breytingar í þessu frv. og að það hefði haft í för með sér meiri breytingar. Það má líka vera að það þurfi að endurskoða ýmis ákvæði í ljósi reynslunnar því að það er auðvitað ekki allt ljóst í þessu máli. Ég vil bara ítreka það fyrir hönd meiri hluta nefndarinnar að við teljum að þetta frv. feli í sér málamiðlun og það hafi tekist að samræma með viðunandi hætti þau meginsjónarmið sem uppi eru í málinu. Virðulegi forseti. Ég ætla nú að víkja nokkuð að þeim nál. minni hlutans og brtt. sem fyrir liggja. Aðalatriði þessa máls er það að með frv. er lagður grunnur að nýju viðskiptakerfi með landbúnaðarvörur. Sú mikla breyting er í raun miklu meira virði en það hvort einstaka tolltaxtar eru hærri eða lægri en einhverjum kann að þykja æskilegt. Það er því ánægjulegt að heyra í þessum umræðum að talsmenn allra flokka virðast sammála um þetta meginatriði. Engar raddir hafa heyrst þess efnis að óráðlegt sé eða rangt að stíga þetta skref eða að rétt hefði verið að gera breytingarnar þannig úr garði að jafngilt hefði innflutningsbanni og skömmtunarkerfi, eins og vissulega hafa heyrst raddir um og mögulegt hefði verið innan þess formlega ramma sem GATT-samningurinn setur. Ágreiningur sá sem birst hefur í þessum umræðum hefur ekki snúist um þetta meginatriði frv. og er það vel. Ágreiningurinn er hins vegar um það hversu langt skal farið. Enn fremur er nokkur ágreiningur um einstaka fyrirkomulags- og framkvæmdaratriði. Brtt. minni hluta efh.- og viðskn. draga mjög skýrt fram þann ágreining sem að framan getur og eðli hans. Megintillaga 1. minni hluta er sú að lækka almenna tolla um rúmlega 20% frá því sem frv. gerir ráð fyrir. Tillaga 2. minni hluta er sú að ganga út frá tollum frv., en láta þá lækka um rúmlega 15% á næstu fimm árum. Hér er því ekki um að ræða grundvallarágreining við frv. sem miðar við að almennir tollar leiði til um 20% hærra verðs á innfluttri vöru. Í öllum tilvikum er gert ráð fyrir tollvernd fyrir hina innlendu framleiðslu, en tillögurnar greinir á um hversu mikil hún á að vera. Vissulega er það álitamál og reynslan ein fær úr því skorið hver áhrifin verða. Með tilliti til þess að með frv. er verið að taka upp hér á landi nýtt kerfi og gerbreytt frá því sem verið hefur, verður að teljast rétt að fara hóflega af stað en þrepa sig síðan áfram í ljósi þeirrar reynslu sem fæst. Á það skal bent að Alþingi hefur það í hendi sér á hverjum tíma að breyta þessum tollum eins og öðrum og tel ég rétt og eðlilegt að tollar þeir sem frv. fjallar um verði endurskoðaðir að nokkrum tíma liðnum þegar reynsla er fengin. Önnur megintillaga minni hluta efh.- og viðskn. er að lækka verulega tolla á svokallaðan lágmarksmarkaðsaðgang með þeim rökum að tillaga meiri hlutans sé ófullnægjandi til að mæta þeirri gagnrýni að ekki geti orðið af innflutningi þessum vegna hárra tolla. Þetta mat þeirra er ekki rétt. Brtt. meiri hlutans um lækkun tolla á lágmarksaðgang getur haft veruleg áhrif. Sýna má fram á það með dæmum að vara, svo sem ostur, sem að óbreyttu hefði verið dýrari innfluttur en innlendur, miðað við öll líkleg innflutningsverð, verður með brtt. ódýrari en innlend framleiðsla, jafnvel þótt innkaupsverðið sé allt að tvöfalt hærra en viðmiðunarverð frv. Vitað er að hægt er að kaupa ost bæði í Evrópu og Ameríku á lægra verði en hér um ræðir. Hið sama gildir um ýmsar aðrar vörutegundir. Þannig má benda á eftirfarandi dæmi: Dæmi 1. Osta má kaupa erlendis á um það bil 200 kr. kg. Innlent heildsöluverð er um 445 kr. kg, verð með lágmarksaðgangstolli yrði um 570 kr. kg, verð með 75% magntolli yrði um 522 kr. kg og verð með 50% magntolli yrði um 415 kr. á kg. Dæmi 2. Svínakjöt keypt og það er samanberdæmi Hagkaups, á um 160 kr. kg. Innlent heildsöluverð 364 kr. kg, verð með lágmarksaðgangstolli, þ.e. 32%-reglan, 440 kr. kg, verð með 75% magntolli 430 kr. kg og verð með 50% magntolli 340 kr. kg. Eins og þessi dæmi sýna er ekki rétt að ganga lengra í þessu efni að sinni. Ekki ætti að vera keppikefli fyrir talsmenn minni hlutans að hafa tolla á lágmarksaðgang lægri en svo að innflutningur náist. Önnur atriði í tillögum minni hlutanna snúa að formlegum atriðum, svo sem verkefnaskiptingu milli ráðherra og framkvæmdaratriðum. Í þessum efnum endurspeglar frv. fyrirkomulag sem sátt er um milli handhafa framkvæmdarvaldsins og hefur ekki verið með nægjanlegum rökum sýnt fram á nauðsyn þess að breyta því. Virðulegi forseti. Ég hef í máli mínu sýnt fram á að ekki standa rök til þess að fallast á brtt. minni hlutanna. Ég hef jafnframt bent á að talsmenn allra flokka eru sammála um meginatriði þessa frv., þ.e. að koma hér á tollstýrðu innflutningskerfi í stað hafta. Sá mikilsverði árangur má ekki gleymast eða glatast í ágreiningi um minni atriði. Ég ítreka því tillögur meiri hlutans um breytingar og legg til að frv. verði vísað til 3. umr. að þeim gerðum.

Herra forseti. Hv. þm. sagði: ,,Ekki beittu sjálfstæðismenn blekkingum í kosningabaráttunni út af þessu máli.`` Má ég minna hv. þm. á að hæstv. samgrh., hæstv. fyrrv. landbrh., vitnaði sérstaklega í kosningabaráttunni um það að ekki vekti það fyrir honum eða fyrir Sjálfstfl. að grípa til tolla sem samkvæmt skilgreiningu útiloka innflutning, þ.e. ofurtolla. Sei sei, nei. Þetta sagði hann gegn betri vitund, enda var það vitað að þetta var meginsjónarmið hæstv. fyrrv. landbrh. í þeirri nefnd fimm ráðuneyta sem að málinu vann. Enda er það svo að því er varðar frv. sjálft að meginstefna þess varðandi 97% markaðshlutdeild er að koma í veg fyrir innflutning. Það eru ekki mín orð, það eru orð allra þeirra sem hv. efh.- og viðskn. fékk umsagnir hjá eða gaf kost á að skýra sjónarmið sín. Forræði í málinu er að sjálfsögðu minni háttar mál, en það samkomulag sem gert var í tíð fyrrv. stjórnarflokka var byggt á ákveðnum forsendum og á rætur að rekja til ársins 1993 og var háð skilyrði um ráðgjafarnefnd og úrskurðarrétt ef upp kæmi ágreiningur til ríkisstjórnar. Þetta hefur verið þurrkað út. Það samkomulag er ekki fyrir hendi lengur. Við erum hér með nýja ríkisstjórn þar sem heldur er ekki flokkur í ríkisstjórn sem gætir hagsmuna neytenda, svo að málið er í allt, allt öðrum farvegi. Það er að sjálfsögðu alrangt mat að hér sé um að ræða minni háttar ágreiningsmál vegna þess að meginstefnan, sú að hindra innflutning með ofurtollum er aðalatriðið. Að því er varðar spurninguna um lágmarksmarkaðsaðganginn, þá leggja hv. stjórnarsinnar allt of mikið í þessa brtt. sína. Hún er skilyrt, hún er valkvæð, hún er heimildarákvæði og hún byggir á gömlu forsendu Framleiðsluráðs landbúnaðarins, þ.e. það má kannski grípa til hennar ef ekki er nægilegt framboð á innlendum markaði fyrir osta. Hvenær verður það? Og hvenær var það að landbrh. Framsfl. nýtti sér slíkar heimildir?

Hæstv. forseti. Ég skal reyna að lengja ekki mjög þessa umræðu, en það hefur auðvitað komið fram í umræðunni ýmislegt sem ástæða væri til þess að fara nokkrum orðum um. En þar sem hv. frsm. meiri hluta efh.- og viðskn., bæði í framsöguræðu sinni og nú í samantekt sinni í ræðu hér áðan, gerði ítarlega grein fyrir stöðu málanna og viðhorfum meiri hlutans og ríkisstjórnarinnar, þá get ég stytt ræðu mína. Ég vil þó þakka fyrir þessar umræður sem hafa farið fram í dag og ég tel að séu gagnlegar mjög fyrir málið í heild sinni og fyrir þá sem þurfa að fylgja þessu máli fram, ráða úr því og stjórna málinu, þ.e. framkvæmd þess, þegar og ef þetta frv. verður að lögum, sem ég vonast auðvitað til og vænti að verði áður en þetta þing fer heim. Menn hafa í umræðunum hér rætt töluvert mikið um landbúnaðarstefnu og efni þessa frv. sem tvo óaðskiljanlega hluti og það sé eins og að útilokað sé og muni ekki verða framkvæmd nein breyting á landbúnaðarstefnu sem ríkir eða ríkt hefur vegna þess að þetta frv. geri ekki ráð fyrir því eða taki ekki á þeim málum og opni ekki fyrir innflutning á þann hátt sem a.m.k. sumir hv. þm. hefðu viljað sjá og því sé það einhver árekstur við landbúnaðarstefnuna. Ég lít ekki svo á og vil leyfa mér að segja það við hv. þm. að ég tel að það sé ekki leið til þess að gerbylta hér landbúnaðarstefnu að neyða með breytingum á þessu frv. fram ómældan innflutning á landbúnaðarvörum. Ég held að það sé ekki leiðin til þess að bregðast við þeim vanda sem nú ríkir í landbúnaðinum, sérstaklega þó auðvitað í sauðfjárræktinni, og þannig séu aðstæður þar nú að það sé ekki hægt að knýja fram breytingar á stefnunni með þeim hætti. Ég vil hins vegar undirstrika það og segja það alveg skýrt að ég tel að það sé nauðsynlegt að þar verði breytingar. Ég hef þegar greint hv. þingi og hv. þm. frá því að umræður um breytingar á búvörusamningi og breytingar á stjórnarháttum í landbúnaðarkerfinu okkar eru nú til umræðu í landbrn. og við fulltrúa í samninganefnd bændastéttarinnar. Ég tel að með frv. þessu, og segi það sem ég hef áður lýst skoðun minni á, að við höfum möguleika með því að ná fram ásættanlegri niðurstöðu og ég vil a.m.k. leggja mig fram um það, eins og ég hef áður sagt, að reyna að ná sátt milli landbúnaðarins annars vegar og neytenda hins vegar sem ég tel að eigi meira sameiginlegt en þar sem er ágreiningsefni og að þessir aðilar verði að vinna saman og það séu hagsmunir landbúnaðarins ekki síður en neytenda að þau sjónarmið séu ekki alltaf að reka sig hvað á annað með miklum ágreiningi. Ég vil líka segja það hér að ég hef ekki áhuga á því að misbeita valdi mínu sem landbrh. eða misnota aðstöðu mína. Og ég vil leyfa mér að vísa því á bug ef í máli sumra hv. þm. hefur falist ásökun í því efni til mín eða fullyrðingar um að það muni verða gert. Ég held að við verðum að láta á það reyna áður en slíkar fullyrðingar koma fram. Mér finnst að hafi verið nokkuð um mótsagnir í máli manna þó að ég skilji það vegna þess að málið er afar flókið og erfitt og það verður ekkert auðvelt að leiða framkvæmdina fram, mér dettur það ekki í hug. Mótsagnir eru m.a. í því fólgnar að menn segja: Það verður að ná út úr þessu máli innflutningi. Það verður að gera breytingar sem leiða til þess og tryggja að það verði fluttar inn landbúnaðarvörur. Við skulum segja að að hluta til sé það markmið samningsins. Ég ætla ekki að draga neitt úr því sem hefur komið fram hjá hv. þm. en svo segja menn á hinn bóginn: Það verður líka að verja landbúnaðinn. Menn vilja í raun ekki ganga svo langt að það leiði til árása eða umtalsverðra erfiðleika fyrir landbúnaðinn. Þetta hefur komið fram í máli flestra hv. þingmanna. Menn segja líka: Það verður að koma í veg fyrir að dýrasjúkdómar berist til landsins og við verðum að hafa löggjöf sem tryggir það og treystir. Það hafa a.m.k. margir hv. þm. sagt en segja svo líka á hinn bóginn að við megum ekki misnota sjúkdómavarnir og nýta þær sem viðskiptahindrun. Það er líka rétt. En þetta er enn eitt dæmi um það hvað þetta, eigum við að segja, einstigi, getur verið vandratað en ég mun a.m.k. og vil leggja mig fram um það að reyna að leiða málið fram eftir þeim vegi þannig að sem ásættanlegast verði. Enn ein mótsögnin er kannski sú að segja fyrst að frv. sé þess eðlis í dag að það verði ekki um neinn innflutning að ræða. Það geri ráð fyrir svo mikilli tollvernd að það verði enginn innflutningur en gera síðan á hinn bóginn ráð fyrir því að innflutningskvótinn sé svo mikils virði að menn séu mjög viljugir til að bjóða hátt fyrir þennan sama innflutning sem rétt áður var búið að segja að yrði væntanlega enginn af því að frv. væri þannig. Ég segi aftur að þetta sýnir auðvitað fyrst og fremst vanda málsins og þau erfiðu viðfangsefni sem eru fram undan. Ég ætla ekki að eyða löngu máli heldur, hæstv. forseti, í að fara yfir ræður einstakra þingmanna þó að það mætti auðvitað margt um það segja. Það hefur komið fram hjá sumum hv. þingmönnum mjög hörð gagnrýni á frv. og þeir telja það ekki fullnægjandi til þess að leiða til einhvers innflutnings. Ég held hins vegar að við verðum að láta reynsluna skera úr um það og leyfi mér að taka undir orð bæði hv. þm. Sólveigar Péturssonar og hv. þm. Péturs Blöndals um það að auðvitað munu heildsalar, innflytjendur, leita að vöruverðum sem eru ásættanleg. Við höfum séð verð núna og fyrir hv. efh.- og viðskn. hafa verið lagðar upplýsingar um það að verð á landbúnaðarvörum erlendis sé með þeim hætti að ekki sé líklegt að neinn innflutningur verði. En kann ekki að vera að á þessu stigi séu menn ekki að gefa upplýsingar um lægstu vöruverðin? Nú ætla ég ekki að fullyrða um það af því að ég hef ekki þessar töflur fyrir framan mig, en mér dettur það í hug meðan menn eru að leita eftir því að knýja á um breytingar á frv. en við nánari skoðun þegar frv. er orðið að lögum og innflutningurinn stendur fyrir dyrum þá leggi menn sig fram um það að finna vöruflokka sem þeir telja að sé mögulegt og hagstætt eða skynsamlegt að flytja inn frá þeirra sjónarhóli séð. Mig langar aðeins að grípa niður í nefndarálit frá 1. minni hluta efh.- og viðskn. sem er undirritað af hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni þar sem hann segir, með leyfi forseta: ,,Þeim ósið er viðhaldið í þessu frv. að ætla löggjafarvaldinu að framselja í hendur landbrh. ótæpilegar heimildir til úthlutunar fémæti, ákvörðunar á gjöldum, ráðstöfunar fjármuna úr sjóðum o.s.frv. Allt flokkast þetta undir lagalegan óþrifnað . . . `` Ég verð að segja það við hv. þm. að ef það er skoðun hans nú þá er það í nokkru ósamræmi við það sem hann samþykkti sjálfur um áramótin þegar hann samþykkti þáltill. sem Alþingi samþykkti þá um það að landbrh. yrði tryggt forræði um allar efnislegar ákvarðanir í því stjórnkerfi sem varðar landbúnað og innflutning á landbúnaðarvörum svo sem margsinnis hefur verið árétta hér og ítrekað. Ég vildi aðeins minna á að þetta er ekki krafa sem nú er uppi, t.d. af hálfu þess sem hér stendur þó að hann hafi talið eðlilegt að fylgja þeirri ályktun eftir eins og hún var samþykkt í hv. þingi. Tveir hv. þm., hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson og hv. 11. þm. Reykv., Ágúst Einarsson, eru líka búnir að ræða það að þetta form sem hér er hugsað í sambandi við úthlutun þessara kvóta sé eitthvað sem þeir kalla, eigum við að segja uppvakning á einhverju gömlu skömmtunarkerfi sem þeir þar að auki eigna Framsfl. ef ég skildi hv. 11. þm. Reykn. rétt. Ég vil líka frábiðja mér þann uppvakning vegna þess að í fyrsta lagi er það skömmtunarkerfi sem a.m.k. sá sem hér stendur man ekki eftir og hefur ekki haft nein afskipti af síðan hann hóf afskipti af stjórnmálum, það er eitthvað sem er eldra en það.  Í öðru lagi vil ég líka rifja það upp að þegar ég kom að þessu máli eftir ríkisstjórnarmyndunina og sá fyrstu drög að fyrirliggjandi frv. þá var þar gert ráð fyrir því að innflutningurinn eins og segir, með leyfi forseta, í þeim drögum: ,,Berist umsögn um meiri innflutning en tollkvóta nemur skal hlutkesti ráða úthlutun.`` Ég hygg að það sé texti sem hefur orðið til í tíð embættismannanefndar sem hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson hefur átt einhverja aðild að sem þáv. hæstv. utanrrh. Þetta er ekki texti sem hefur komið inn í frv. að mínu frumkvæði. Ég býst við að bak við það séu einhverjar röksemdir af hálfu embættismannanefndarinnar og hún hafi skoðað aðrar leiðir, en það hefur ekki verið sérstaklega til umfjöllunar eða neitt ágreiningsefni í tíð þessarar ríkisstjórnar hvernig að þessu ætti að standa. Ég hef engan áhuga á því að standa fyrir einhverju úreltu úthlutunarkerfi, en þetta er út af fyrir sig ein leiðin til þess að úthluta þessum kvótum. Önnur leið, sem hefur verið bent hér á, er að framkvæma þá með útboði, þ.e. láta gera tilboð í þessa kvóta. Ég held að við höfum rætt það við 1. umr. um málið að það væri út af fyrir sig hætt við því að slíkt form leiddi til aukins kostnaðar innflytjandans við innflutninginn og sá kostnaður hlýtur að lenda inn í vöruverðið á einhverju stigi og þar með til neytandans þannig að það er líklegt til þess að hækka vöruverðið. Þetta voru a.m.k. þau viðbrögð sem mér sýnist liggja í augum uppi hvað þetta mál varðar og e.t.v. rétt eins og kom fram hjá hv. þm. áðan, líklega hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur, að láta þetta form sýna sig. Ef það gengur ekki þá er ekkert sem kemur í veg fyrir það að menn breyti um og leiti annarra leiða. Hv. þm. Ágúst Einarsson talaði um nýja landbúnaðarstefnu og undirstrikaði að það þyrfti að nýta þetta frv. og GATT-samningana til að hjálpa okkur til að knýja það fram. Ég hef áður lýst því og ætla ekki að fara fleiri orðum um það. Hann taldi líka að samþykkt þessa frv. væri nánast blekking og marklaust að samþykkja það ef það leiddi ekki til neins innflutnings. Ég vil aðeins undirstrika það, sem ég held nú reyndar að hafi komið fram einnig í upphafi máls hv. þm., að frv. eins og það liggur fyrir er uppfylling á þeim samningum sem við höfum undirritað og gerst aðilar að. Samningsferlið var það að við gerðum ákveðið tilboð sem samningsaðilar gátu gert athugasemdir við. Að þeim athugasemdafresti loknum er þetta samningstilboð okkar samþykkt og við höfum þannig í sjálfu sér fullnægt öllum skuldbindingum. Nú er það svo að við höfum valið aðferð þar sem frv. gerir ráð fyrir því að við nýtum okkur ekki þetta samningstilboð til hins ýtrasta þannig að við höfum nú þegar gert ráð fyrir því að ekki sé gengið eins langt og samningstilboðið gerði þó kleift. Mér finnst því dálítið óásættanlegt að menn tali stöðugt um það að hæstv. ríkisstjórn sé að misnota aðstöðu sína og búa til frv. sem sé sýndarmennska. Ég leyfi mér að fullyrða að svo er ekki. Þá langar mig aðeins að koma að orðum hv. 4. þm. Norðurl. e., Steingríms J. Sigfússonar, sem ræddi reyndar eins og við 1. umr. um málið um stöðu garðyrkjunnar og hennar sérstöðu vegna þess að hún hafði búið um mikinn innflutning en síðan hafa aðstæður í garðyrkju innan lands breyst mjög. Hún hefur aukið mjög markaðshlutdeild sína, en við erum auðvitað bundnir af þessum samningum og höfum ekki mikið svigrúm. Sjálfsagt er hins vegar að leita leiða, eins og bent hefur verið á, til að tryggja það að þeirra starfsgrundvöllur sé með þeim hætti að þeir geti staðist þessa samkeppni eftir því sem íslensk stjórnvöld hafa möguleika á að hafa afskipti af slíkum þáttum, en þá er það óháð sjálfu frv. og sjálfum GATT-samningunum. Hv. þm. spurði um brtt. meiri hlutans við 20. gr. frv. og er tölul. 5.b á þskj. 70 sem hefur verið nokkuð til umræðu. Þar er gert ráð fyrir því að ráðherra skuli við úthlutun tollkvóta hafa hliðsjón af því hvort nægilegt framboð af viðkomandi vörum á hæfilegum verði sé til staðar og hvort innflutningsmagn í tollkvótum IIIA og IIIB hafi náð þeim mörkum sem þar eru sett. Hv. þm. spurði hvort hér væri um pólitíska stefnumótun og breytingu af hálfu ríkisstjórnarinnar að ræða. Ég held að mjög gott svar við þessu hafi komið fram hjá hv. þm. Pétri Blöndal og ég þarf ekki miklu við það að bæta annað en það sem ég sagði hér upphafi að ég vil leggja mig fram um það að ná sem bestri sátt um þetta mál og reyna að feta það einstigi sem er á milli þess annars vegar að hér komi inn eitthvað af landbúnaðarvörum á verði sem sé ásættanlegt fyrir íslenskan landbúnað og að íslenskum landbúnaði sé eftir sem áður, eins og ég held að flestir hv. þm. hafi rætt, tryggður ákveðinn aðlögunartími að þeim breytingum sem í hönd eru að fara og eru óumflýjanlegar og engum dettur hug annað en við stöndum frammi fyrir og þurfum að horfast í augu við. Við þurfum hins vegar að gefa okkur tíma í það. Þessi brtt. er því flutt í fullu samkomulagi við ráðherra landbúnaðarmála sem fer, eins og margsinnis hefur komið fram, með framkvæmd þessara mála. Það er ekki önnur pólitísk stefnubreyting í því en sú sem ég hef hér reynt að gera grein fyrir að við teljum að í frv. sjálfu sé þessi stefna mótuð og það sé eðlilegt að reyna að fylgja henni eftir. Hv. 4. þm. Norðurl. e. talaði líka um að það væri vandræðalegt hvernig ætti að standa að úthlutun á þessum leyfum. Ég hef áður gert grein fyrir viðhorfi mínu til þess og hef út af fyrir sig ekki meira um það að segja og e.t.v. ekki fleira sem kom sérstaklega fram í hans ræðu sem hann beindi beinlínis til mín heldur var það fyrst og fremst um breytingar á 20. gr. skv. 5. tölulið brtt. meira hlutans sem vörðuðu það hvernig ráðherra hugsaði sér að nýta þessa heimild. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir hafði eins og aðrir þingmenn áhuga á því að það yrði lítil breyting, en hún nefndi einnig annað sem ég held að við þurfum virkilega að gefa gaum. Hún sagði: Málið snýr líka að útflutningi. GATT-samningarnir eru líka þess eðlis að þeir opna hugsanlega fyrir útflutning. Það kann að vera mikilvægt líka fyrir þá erfiðleika sem sauðfjárræktin stendur frammi fyrir í augnablikinu, þ.e. það að í þeim gæti falist að það opnaðist á ný útflutningur á lambakjöti til Noregs og þá eru það mikilvægir hagsmunir og undirstrikar það að við þurfum auðvitað að nýta þessa samninga á allan þann hátt sem þeir geta nýst okkur. Það var út af fyrir sig ágætis áminning að láta það koma hér fram. Hún spurði nokkuð um innflutning á hrávörum og hvernig stjórnvöld hugsuðu sér að takast á við það mál. Ég hef reyndar áður vitnað til þess sem lagt var fyrir fyrri ríkisstjórn um það að GATT-samningarnir gerðu ráð fyrir heimild til að viðhalda innflutningsbanni af heilbrigðisástæðum, en það bann yrði að byggjast á mun strangari skilyrðum um vísindalegar sannanir fyrir þeim ástæðum sem bannið byggðist á og því þyrfti að gera breytingar á íslenskri löggjöf hvað þetta varðaði sem gert er í frv. En við höfum líka velt fyrir okkur framkvæmdinni, hvernig eigi að leiða málið fram og það er ljóst að aðstöðu til þess að sinna þessu innflutningseftirliti hér á landi þarf að styrkja. Það kom reyndar fram í framsöguræðu hæstv. forsrh. að hann taldi það nauðsynlegt. Ég held að hann hafi nánast lokið sinni framsöguræðu á því að benda á að það þyrfti að styrkja innflutningseftirlitið. Í þeirri vinnu sem þegar hefur verið lögð í þetta mál, reyndar bæði af hálfu landbrn. og af hálfu umhvrn., verður reynt að samræma eftir megni starfsemi rannsóknastofnananna og bæta bæði tækjabúnað og möguleika þeirra til þess að fylgjast með tilteknum varnarefnum í grænmeti, ávöxtum og sláturafurðum, lyfjaleifum og vaxtaaukandi efnum sem öll eru hér til umræðu í þessu sambandi og gildir einnig um aukefni. Í þeim athugunum sem við höfum gert segir að aðstaða til örverurannsókna sé þokkaleg og er t.d. hægt að bæta við verkefnum á því sviði hjá Hollustuvernd ríkisins án mikils stofnkostnaðar eða verulegrar fjölgunar starfsfólks. Þá segir einnig að lögð verði áhersla á að innfluttum matvælum fylgi ávallt vottorð um efnainnihald, örverufræðilega þætti og eftir því sem við á framleiðsluaðferðir. Tryggt verður eftir megni að eftirlitsaðili geti sannreynt vottorð í vissum tilvikum, en meginreglan verði þó að vottorðin verði tekin trúanleg. Það hefur komið í ljós hjá innflutningseftirlit Hollustuverndar ríkisins að þörf er á að sannreyna vottorð sem fylgja matvælum og má ætla að þörf fyrir rannsóknir vegna þessa aukist með breyttum áherslum á innflutningi. Síðan höfum velt fyrir okkur því viðhorfi að það er landbrn. og yfirdýralæknir sem fara með yfirstjórn mála er varða innflutning og útflutning búfjárafurða. Þar er gert ráð fyrir óbreyttri skipan í frv. til laga um matvæli sem liggur fyrir þinginu, eins og hv. þm. vita, og hefur verið óskað að það frv. færi í gegn m.a. vegna tengsla við þetta frv. og vegna tengsla við GATT-samninginn. En samkvæmt frv. sem hér liggur fyrir og brtt. frá hv. efh.- og viðskn. er gert ráð fyrir að landbrh. verði heimilt að banna innflutning á afurðum dýra og plantna sem gefin hafa verið vaxtaaukandi efni á framleiðsluskeiðinu eða kunna að fela í sér leifar lyfja og annarra aðskotaefna umfram það sem leyft er í framleiðslu hér á landi eins og hefur verið rakið hér í umræðunum. Hliðstætt ákvæði er enn fremur lagt til í því frv. til laga um matvæli sem áður hefur verið til vitnað. Umhvrn. og landbrn. munu því þurfa samræma framkvæmd mála að því er varðar innflutningseftirlit með búfjárafurðum til þess að tryggja hagkvæmt og virkt eftirlit og að það sé einfalt en ekki flókið og erfitt í framkvæmd. Framkvæmdin verður þá væntanlega á þann veg að yfirdýralæknir mun fara með fyrir hönd landbrn. leyfisveitingar og kröfur um vottorð og önnur gögn áður en kemur til innflutnings búfjárafurða og gerir tillögur um sýnatökur og rannsóknir. Framkvæmd innflutningseftirlits eftir að varan er komin til landsins til dreifingar verður hins vegar í höndum Hollustuverndar ríkisins eins og gildir í dag. Það er sjálfsagt tímans vegna ekki hægt að fara mjög mörgum orðum um þetta í viðbót, hæstv. forseti, og ég ítreka það sem ég sagði í upphafi að það er e.t.v. ekki ástæða til. Það er búið að gera það af hálfu hv. frsm. meiri hluta nefndarinnar en ég vil aðeins segja að lokum og ítreka það sjónarmið mitt að ég tel að með þessu frv. séum við að stíga mikilvægt skref til opnunar, til innflutnings. Við erum að afnema bönnin og það er það sem skiptir mestu á þessu stigi. Við þurfum að fóta okkur á framkvæmdinni. Við megum ekki fara þannig í hana að við hlaupum okkur um koll og við gerum það hugsanlega á þann hátt að landbúnaðurinn okkar sem atvinnugrein bíði af því varanlegan skaða en njóti þess ekki til þess að endurskipuleggja sig. Ég tel því að við megum ekki rasa um ráð fram en höfum alla möguleika á því að breyta síðar til. Það er ekkert sem heftir okkur í því í ljósi fenginnar reynslu þegar við höfum búið við frv. um tíma eða lögin, eins og frv. lítur út, verði það að lögum.

Herra forseti. Hæstv. landbrh. hafði uppi góð orð um vilja sinn til þess að breyta landbúnaðarstefnunni sem er merkileg yfirlýsing út af fyrir sig og verður fylgst með efndum. Hann lýsti einnig yfir vilja sínum að reyna að stuðla að sátt milli bænda og neytenda, betri en verið hefur hingað til. Ég vil gjarnan að hæstv. landbrh. njóti velvildar vafans. Ég get hins vegar ekki að því gert að mér þykir byrjunin ekki lofa góðu þegar fyrsta frv. er um að fresta ákvörðun um greiðslumark í stað þess að gefa skilmerkilega til kynna hvernig ráðherrann hyggst leiða bændur út úr fátæktargildru einokunarkerfisins. Í annan stað er hin tillagan að taka á ný upp útflutningsbætur sem er óskynsamlegasta form á stuðningi við landbúnað sem hugsast getur og vandfundin og reyndar ekki finnanleg rök fyrir því. Til þess að stuðla að sátt milli bænda og neytenda hefði hæstv. landbrh. gjarnan mátt gera það í undirbúningi þessa máls með því að hafa taumhald á þeirri sígildu óbilgirni landbúnaðarkerfisins í garð neytenda sem birtist í því að undirbúa svona frv. án alls samráðs við samtök neytenda, án nokkurs samráðs við viðskiptaaðila sem eiga við þetta að búa og með því að fara einhliða algerlega eftir málsvörum og hagsmunavörslumönnum þessa einokunarkerfis. Það er mikill misskilningur að það sé mótsögn í því fólgin að vilja gefa landbúnaðinum umsamda vernd í upphafi, en jafnframt stuðla að innflutningi. Það er engin mótsögn í því fólgin. Þvert á móti verða engin skref stigin í þá átt að auka framleiðni og lækka tilkostnað í þessu kerfi nema fyrir aðhald frá samkeppni. Þeim mun fyrr sem hæstv. landbrh. gerir sér grein fyrir því þeim mun fyrr verður honum eitthvað ágengt í því að rétta hlut bænda í þessu fátæktarkerfi sem þeir hafa verið hnepptir í.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst þakka hv. þm. fyrir góð orð og það að vilja leyfa mér að njóta vafans og gefa mér tíma til þess að sýna hvað mögulegt er að gera. Þá vil ég segja við hv. þm. þegar hann minnir á frv. um frestun á ákvörðun greiðslumarks hinn 15. sept. í haust að fyrsta skilyrðið til þess að geta komið fram þessum breytingum er að fá fram þessa frestun á ákvörðun greiðslumarksins. Ef lögin gilda óbreytt sem eru fortakslaus um það að ráðherra skuli ákveða þetta greiðslumark samkvæmt gildandi lögum, samkvæmt búvörusamningi, þá gerir hann það eins og þau ákvæði hljóða í dag og það held ég að sé ekki góður kostur. Ég held að það sé nauðsynlegt að fá frest til breytinga á þessu og til þess þurfum við tíma, vinnu fram á sumarið og e.t.v. fram á haustið og hugsanlega möguleika á að leggja fyrir þingið breytingar á búvörulögunum í tengslum við hugsanlegar breytingar á endurskoðuðum búvörusamningi þegar þing kemur saman í haust sem ekki liggur fyrir núna. Þess vegna er ósk um það að frv. um þessa frestun verði samþykkt á þessu þingi. Varðandi útflutningsbætur er mér ekki alveg ljóst hvað hv. þm. átti við. Ef hann er að velta fyrir sér hugmyndum í frv. um 10% verðmiðlunargjald sem geti verið jöfnun milli hærra og lægra verðs sem fæst fyrir útflutninginn þá eru engar útflutningsbætur í því fólgnar. Varðandi óbilgirni um samráð við neytendur eða hagsmunaaðila þá er hv. þm. alveg fullkunnugt um það hvernig staðið var að undirbúningi þessa frv. og átti aðild að því á sínum tíma sem hæstv. utanrrh. þá. Það það var embættismannanefnd fimm ráðuneyta sem vann að undirbúningi málsins og lagði það fyrir ríkisstjórn og þannig liggur það fyrir hér til umræðu.

Herra forseti. Hæstv. landbrh. segir: Frestur er á illu bestur, frestur er nauðsynlegur fram í september. Hæstv. ráðherra er, eins og hann tók fram sjálfur, reyndur maður í stjórnmálum. Hann veit það að nú er júnímánuður og hann talar um september. Á þeim tíma sem fram undan er er t.d. unnt að setja fjárlögum ríkisins fjárlagafrv. sem kostar mikla vinnu, viðamesta frv. þingsins. Ég fullyrði af minni litlu reynslu í stjórnmálum að ef hæstv. landbrh. hefur einhverjar mótaðar hugmyndir um það hvernig hann hyggst breyta landbúnaðarkerfinu og hefur lagt það niður fyrir sér með rökstuddum hætti, þá er tíminn nægilegur til þess að bæði setja þær hugmyndir fram, láta vinna þær til framkvæmdar og vinna þeim fylgi ef vilji er fyrir hendi. Það er ekki nóg fyrir forustumenn Framsfl., hæstv. ráðherra, að hafa það að mottói á hverjum vinnudegi að fresta ákvörðunum sem hefur verið einkennandi fyrir þá hingað til. Að því er varðar forræði á þessum málum í tíð fyrrv. ríkisstjórnar er rétt að það komi fram, af því að ég er margbúinn að svara þessu: Sú nefnd fimm ráðuneyta sem vann að þessu máli frá því snemma árs 1993, ef ég man rétt, var á forræði forsrh., pólitískri ábyrgð hans og þeir embættismenn sem þarna unnu að málinu sátu lon og don yfir þessu máli. Það kom ekki til ríkisstjórnar. Það var í pólitískri gíslingu og ekkert pólitískt samráð um þann undirbúning.

Virðulegur forseti. Aðeins örstutt. Ég á greinilega erfitt með að gera mig skiljanlegan eða tjá mig þannig að hv. þm. skilji hvað ég er að biðja um þegar ég er að tala um að það þurfi að fresta þessari greiðslumarksákvörðun í september. Ég er ekkert að biðja um frest á því að við förum í þessa vinnu. Ég er ekkert að biðja um frest á því að það verði unnið að tillögum sem geta leitt til breytinga og vonandi leitt til annarrar niðurstöðu fyrir sauðfjárræktina í landinu en er í dag. En ég er bundinn af gildandi lögum um þessa ákvörðun í september og það er það sem ég er að biðja um að losna undan.

Virðulegi forseti. Í ræðu ráðherrans hefur mikið verið rætt um fyrri ríkisstjórn, núverandi ríkisstjórn, embættismannanefndir, ályktun Alþingis og margt fleira. Í mínum huga var þetta mál og er mjög einfalt, hæstv. ráðherra, og mig langar til að spyrja ráðherrann að því hvort hann er ekki sammála þeirri lýsingu. Það sem talið var að samkomulag væri að nást um á Alþingi á sínum tíma var sú stefna að 95--97% af íslenskum landbúnaði mundi áfram njóta slíkrar tollverndar að þeir hefðu sterka stöðu á markaði sem framleiddu slíka vöru. En ætlunin væri að örlítið brot, 3--5%, kæmi hér inn á markaðinn á mun lægra verði í trausti þess að slíkt verð byðist innflytjendum. Það er röng lýsing, hæstv. ráðherra, að það hafi verið kjarninn í því breiða samkomulagi sem var að myndast að hvað þessi 3--5% snertir væri það ljóst að tollastefnan yrði á þann veg að verðið á þeim vörum yrði mun lægra. Aftur á móti nytu 95--97% áfram verulegrar verndar. Það var einmitt réttlætingin sem var gefin fyrir því að veita 95--97% af framleiðslunni þessa miklu vernd að 3--5% væru opin á markaði á betri kjörum. Mig langar til þess að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann væri ekki sammála þessari einföldu almennu lýsingu og geti lýst því með helst jái eða neii án þess að fara í mikinn stjórnkerfisleik í kringum svarið.

Hæstv. forseti. Ég er ekki klókur í stjórnkerfisleikjum. Ég býst við að stjórnmálafræðingar séu mér klókari í því að fara í slíka leiki á Alþingi og ég get þess vegna sagt í stuttu máli að ég er efnislega sammála þeirri hugsun sem fram kom í andsvari hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar. Mig langar hins vegar í viðbót, ef ég má, án þess að það sé nokkur stjórnkerfisleikur að benda á að íslenskur landbúnaður er sennilega með lægri markaðshlutdeild en landbúnaður víðast hvar á Evrópumarkaðinum. Enda þótt við framleiðum kjöt og mjólkurafurðir erum við þrátt fyrir allt með mikið af innfluttum landbúnaðarafurðum. Það á ekki síst við í grænmetinu og græna geiranum, sem stundum hefur verið kallaður svo, og hv. þm. sumir hafa borið fyrir brjósti. Við flytjum einmitt inn mikið af grænmeti, auðvitað ávexti, korn og slíka hluti eins og allir hv. þm. þekkja og svo þennan 3,5% viðbótarmarkaðsaðgang. Ég vil líka minna á tilboð okkar einu sinni enn sem hljóðaði upp á að 3--5% markaðsaðgangurinn væri á 32% af hámarkstollabindingunni. Það er eins og tilboðið hljóðaði upp á. Ég segi aftur eins og ég sagði áðan, eigum við ekki að gefa þessu tíma, láta reynsluna skera úr um það hvernig þetta verður í framkvæmd?

Virðulegi forseti. Ég fagna því að landbrh. hefur lýst því yfir að hann sé sammála þeim skilningi að þessi 3--5% hafi átt að vera á hagstæðari kjörum. Þá vaknar sú spurning, hæstv. landbrh., ef það kemur í ljós á fyrsta ári GATT-samningsins að slíkt gerist ekki er þá ekki rökrétt niðurstaða að það frv. sem verið er að afgreiða í þeim búningi sem stjórnarliðar eru að ganga frá því sé ekki í samræmi við almennan skilning okkar allra á því hvernig átti að framkvæma GATT-samkomulagið? Þess vegna er alveg nauðsynlegt, hæstv. ráðherra, að ganga alveg skýrt frá því að þegar lögin fara að virka sé þetta tryggt. Auðvitað getur hver og einn haft skoðun á því hvað mun gerast í veruleikanum en veruleikinn mun þó koma í ljós innan ákveðinna tímamarka. Ég vil þess vegna ítreka þá spurningu til hæstv. ráðherra hvort ekki sé rökrétt að tafarlaust verði farið í það að breyta þeim lögum sem ætlunin er að afgreiða.

Hæstv. forseti. Ég lauk ræðu minni áðan á því að minna á að auðvitað hefði löggjafarsamkoman okkar, Alþingi Íslendinga, alla möguleika á því að breyta þeim lögum, sem nú er verið að samþykkja, þess vegna strax á næsta þingi. En ég minni aftur á að við höfum gert ákveðið tilboð. Við skulum láta á það reyna eins og hv. þm. sagði. Ef það gerist ekki, eigum við ekki að láta það koma í ljós hvað gerist? Við skulum láta það koma í ljós og þá höfum við reyndar möguleikann á því að laga okkur nokkuð að markmiðunum með þeirri brtt. sem flutt er af meiri hluta hv. efh.- og viðskn. sem fjallar um það að ráðherra skuli við ákvörðun sína um úthlutun tollkvóta hafa hliðsjón af því hvernig þróun mála verður.

Herra forseti. Það eru örfá atriði sem mig langar til að koma að í umræðunni. Ég vil í fyrsta lagi taka fram út af ummælum hæstv. landbrh. sem lét að því liggja að við, sem myndum minni hluta efh.- og viðskn., værum að tala um hömlulausan innflutning. Það er fráleit framsetning. Ég vil benda á að aðalbreytingartillaga mín byggir á því að lækka tollana fyrir lágmarksinnflutninginn. Hv. frsm. nefndarinnar, hv. þm. Sólveig Pétursdóttir, ræddi um að tollarnir væru eðlilegir hér og hv. þm. Pétur Blöndal ræddi um að hér hefði viss málamiðlun átt sér stað. Þetta er fjarri sanni. Tollar á þennan lágmarksinnflutning eru samkvæmt upplýsingum frá Neytendasamtökunum og þær hafa verið staðfestar líka af öðrum innkaupaaðilum eins og Hagkaup og Bónus, sem hafa góð tækifæri á að kaupa inn ódýra vöru, eru t.d. á svínaafurðum um 168%, á nautaafurðum 115%, á eggjum og kjúklingum 149%, 159% á kalkún, tæp 190% á osti, yfir 200% á smjöri. Auðvitað er þetta háð innkaupsverðinu þannig að við megum ekki taka þessar tölur allar bókstaflega. En aðalmálið er að við erum að tala um að tryggja lágmarksinnflutning upp á 3--5%. Ég styð það að íslenskur landbúnaður hafi vernd fyrir hin 95--97%. Ég lagði ekki til lækkun á þeim tollum. En mér finnst þessi uppsetning á frv. ósanngjörn eins og hér er sett fram. Hún er engin málamiðlun vegna þess að hver einasti aðili, sem kom á fund nefndarinnar, hvort sem voru neytendasamtök, forsvarsmenn verslana, forsvarsmenn atvinnulífsins eða verkalýðshreyfingarinnar sögðu allir það sama. Það verður enginn lágmarksinnflutningur á þessum tollum. Það er þetta sem er ámælisvert við frv. að þannig skuli gengið frá því að ekki sé einu sinni loftað aðeins út í þessu kerfi með því að heimila lágmarksinnflutninginn. Síðan er hin aðlögunin að viðbótarinnflutningi. Það er eðlilegt að það taki nokkurn tíma og verði endurmetið í ljósi reynslunnar. Hæstv. landbrh. gat reyndar um að þetta væri staðfesting á samningi, uppfylling á samningi, og það er alveg rétt. Þetta finnst mér vera meginatriðið í stefnu stjórnvalda gagnvart þessu máli. Það er verið að uppfylla formskröfuna um að staðfesta samninginn en það sem lagt er til er að í stað banns koma heimildir. En í staðinn fyrir bönnin, sem voru hér áður, halda bönnin áfram með of háum tollum. Það er það sem er ámælisvert við afgreiðslu málsins. Það ríkir ekki sátt og málamiðlun um slíka afgreiðslu. Það átti að tryggja lágmarksinnflutninginn inn á eðlilegu verði. Það var sanngirnin og hugsunin á bak við GATT-samninginn. Það var það sem ríkisstjórnin og meiri hlutinn vill ekki framkvæma við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Vegna ummæla síðasta ræðumanns, hv. alþm. Ágústs Einarssonar, gat ég þess í ræðu minni fyrr í kvöld að þessi ummæli og þessar skoðanir umsagnaraðila fyrir nefndinni komu fram áður en meiri hluti nefndarinnar gerði sínar breytingartillögur á frv. Eftir að þessar brtt. hafa komið fram tel ég að innflutningur verði í flestöllum vörutegundum sem um er rætt í III. og IV. viðauka við lögin þannig að ég held að mikið hafi breyst eftir að þessi brtt. kom fram.

Herra forseti. Ekki vil ég draga úr trú hv. þm. Péturs Blöndals en mikil er hún því að meiri hlutinn lagði ekki til miklar breytingar á þessu frv. Einni viðbótarheimild var bætt inn að það væri hægt að fara niður í 50% hlutdeild úr 75% og það er gefin yfirlýsing um að það skuli hafa hliðsjón af lágmarksinnflutningi. Þetta eru allar þær breytingar sem gerðar voru á þessu frv. Hv. þm. veit ósköp vel að þegar við erum að tala um viðskipti og innflutning á vörum eru það hinar raunverulegu stærðir sem skipta máli eins og tolltaxtarnir. Hvaða tollar eru það sem gilda um innflutning vörunnar og það er engin breyting gerð á því máli. Ég er sannfærður um að ekki verður af þessum innflutningi og þær breytingar, sem meiri hlutinn gerði, eru alveg marklausar þótt einstakir þingmenn stjórnarliðsins kjósa nú að skjóta sér á bak við þær og segja að hér sé um einhverja efnisbreytingu að ræða. Það er það ekki. Hæstv. landbrh., velviljaður maður, gat um áðan að laga sig að breyttum aðstæðum, láta reynsluna tala, og þetta er mælt af sanngirni. Ég vil spyrja hæstv. landbrh.: Ef kemur í ljós að ekki verður af lágmarksinnflutningi ætlar landbrh. að beita sér fyrir því á haustdögum að fram komi frv. sem lækki tollana?

Herra forseti. Það er akkúrat munurinn á milli 75% og 50% sem skiptir sköpum. Tollurinn á eggjum lækkar um 60 kr. Á ostum lækkar tollurinn um 100 kr. og það er einmitt það sem skiptir sköpum.