Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Borist hefur svohljóðandi bréf, dags. 2. maí 1989: ,,Þar sem Ragnar Arnalds, 4. þm. Norðurl. v. er erlendis í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér að hans beiðni með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að 1. varamaður Alþýðubandalagsins í Norðurlandskjördæmi vestra, Þórður Skúlason sveitarstjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans. Hjörleifur Guttormsson, formaður þingflokks Alþýðubandalagsins.`` Þar sem Þórður Skúlason hefur áður átt sæti á Alþingi á þessu kjörtímabili þarf kjörbréf hans ekki rannsóknar við og er hann boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Ragnhildur Helgadóttir Herra forseti. Hér mun vera fjallað um stjfrv. til l. um breytingu á lögum um almannatryggingar. Við sjálfstæðismennirnir í heilbr.- og trn. lögðum á það mikla áherslu, sem við gerðum grein fyrir á síðasta fundi, að það væri nauðsynlegt að fá umsögn a.m.k. Læknafélags Íslands um þetta frv. og helst Öryrkjabandalagsins og þeirra aðila sem venjulega fjalla um slík frv. áður en við afgreiddum það frá okkur. Rökin fyrir því voru þau að við erum hér að fara inn á alveg nýja braut sem er sú að fela ólæknislærðum aðila að breyta matsniðurstöðum lækna. Þetta þykir okkur miklu skipta að verði gert og ég taldi mig hafa ástæðu til þess að búast við því að formaður heilbr.- og trn., hv. 13. þm. Reykv., mundi boða til fundar í þessu skyni og biðja t.d. formann Læknafélags Íslands að ræða við nefndina. Það hefur ekki verið gert og þess vegna bið ég um að umræðunni verði frestað til þess að ráðrúm megi gefast til þess arna. Ég leyfi mér að vona að formaður nefndarinnar sjái til þess að þetta verði unnt án þess að málinu verði þar með stefnt í neinn þann voða sem menn annars mundu óttast. Meginmálið er að málið sé almennilega unnið.

Frsm. heilbr.- og trn. (Guðrún Helgadóttir): Hæstv. forseti. Þar sem hér eru óvenjulega margir viðstaddir held ég að ég verði að endurtaka einu sinni enn ræðu mína um þetta mál. Þetta mál snýst um ofur einfaldan hlut. Það snýst um að ef tryggingaráð fær kærumál til meðferðar um örorkumat megi það kveðja sér til ráðuneytis lækni, lagalega lærðan mann og félagsfræðilega lærðan mann. Þetta er vegna þess að örorkumatið er í eðli sínu lagalegt atriði, félagslegt atriði og læknisfræðilegt atriði. Um það deilir enginn. Það stendur skýrum stöfum í 12. gr. almannatryggingalaga. Í 12. gr. almannatryggingalaga segir ósköp skýrt og greinilega: ,,Tryggingayfirlæknir metur örorku þeirra sem sækja um örorkubætur.`` En það segir jafnframt í 12. gr. að það örorkumat skuli byggjast á því að menn séu öryrkjar til langframa á svo háu stigi --- og þá er verið að tala um að menn eigi rétt á örorkulífeyri --- eins og þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,eru öryrkjar til langframa á svo háu stigi, að þeir eru ekki færir um að vinna sér inn *y1/4*y þess, er andlega og líkamlega heilir menn eru vanir að vinna sér inn í því sama héraði við störf, sem hæfa líkamskröftum þeirra og verkkunnáttu og sanngjarnt er að ætlast til af þeim, með hliðsjón af uppeldi og undanfarandi starfa.`` Tryggingalækni ber því að taka tillit til alls þessa, sjúkdómsins, svo og félagslegra aðstæðna, því að eins og allir vita geta tveir menn haft nákvæmlega sömu fötlun, annar getur verið fullfær um að vinna fyrir sér en hinn ekki og auðvitað skulu bætur alltaf miðast við efnalegar ástæður með þeim undantekningum sem eru fastalífeyrir eins og ellilífeyrir og 75% örorka. Flestar aðrar bætur eru háðar tekjum vegna þess að öll hugmyndafræðin á bak við almannatryggingakerfið er að gera mönnum kleift að lifa þrátt fyrir alls kyns áföll sem fólk kann að verða fyrir í lífinu. Málið snýst þess vegna einfaldlega um þetta: Dragi einhver í efa niðurstöðu í þessu tilviki tryggingayfirlæknis, vitaskuld fjallar tryggingaráð um öll önnur klögumál, en efist einhver um niðurstöðu tryggingalæknis má kalla til lækni, félagslega menntaðan mann eða lögfræðing vegna þess að örorkumat innifelur allt þetta. Ég sé því ekki með nokkru lifandi móti til hvers við eigum að fá til fundar formann læknafélagsins eingöngu. Nú bið ég hv. 3. þm. Reykv. að hlýða á mál mitt. Hvers vegna þarf þá ekki að tala einnig við formann lögfræðingafélagsins eða lögmannafélagsins, ég man ekki hvort það heitir, og formann félags félagsráðgjafa? Allar þessar greinar tengjast örorkumati og það er einungis verið að tala um að ef menn efast um að tryggingayfirlæknir og starfsmenn hans hafi tekið það tillit, sem 12. gr. almannatryggingalaga leggur þeim á herðar, skal ræða það í tryggingaráði með ráðgjöf og aðstoð þeirra þriggja manna sem málið varðar. Svo einfalt er það. Ég hygg að innihald þessa frv. sé flutt að efni til í sjötta sinn. Vissulega er það rétt hjá hv. 3. þm. Reykv. að það hefur verið flutt í ýmsu formi, m.a. í frv. mínu um áfrýjunarnefnd sem hefði verið miklu skynsamlegri aðferð, en það náðist ekki fram og ég sætti mig við þetta. En ég vildi ítreka að þarna eru þrír fagmenntaðir menn fengnir til að fara ofan í mat sem á að byggjast á öllum þessum þremur atriðum. Ég skal gera það fyrir hv. 3. þm. Reykv. að eyða dýrmætum tíma heilbr.- og trn. í að tala við formann læknafélagsins, en auðvitað ekki nema tala þá við formann lögmannafélagsins líka og formann félags félagsráðgjafa vegna þess að þetta fólk er allt saman jafnrétthátt þegar örorkumat skal metið. Það er nefnilega rangt hjá ráðherranum fyrrv. og hv. 3. þm. Reykv. að hér sé um ,,klíniskt`` læknisfræðilegt mat að ræða. Það er rangt samkvæmt lögum um almannatryggingar. Ég vænti þess að hv. 1. þm. Vestf. hafi uppgötvað það þau ár sem hann var ráðherra. En ég skal kalla saman fund hvenær sem það verður nú hægt og ræða við þessa þrjá einstaklinga. Það er alveg sjálfsagt ef menn treysta sér ekki til þess að gera þetta upp við sig. Það verður þá að gerast í kvöld eða ég veit ekki hvenær. Tími þingmanna er orðinn naumur. En ég skal gera það sem ég get ef hv. 3. þm. Reykv. og hv. 17. þm. Reykv. eru ákveðin í því að þau viðtöl skuli fara fram.

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Ég túlka þetta svo að formaður heilbr.- og trn. hafi fallist á að umræðu um þetta verði frestað til þess að sú umfjöllun geti farið fram sem um var beðið og ég spyr þá hv. þingdeildarmenn að því hvort þeir telji ekki rétt að láta hér lokið umræðunni í bili þannig að þeir geymi rétt sinn til frekari umræðna þangað til sú umfjöllun hefur farið fram sem þeir hafa eftir óskað.

Geir H. Haarde Herra forseti. Ég fagna því að hv. formaður heilbr.- og trn. hefur fallist á að boða til fundar í nefndinni, enda hefði annað verið óskiljanlegur stirðbusaháttur í ljósi þeirra athugasemda sem fram hafa komið. En vegna þess að hún var að rifja upp þær umræður sem fóru fram sl. föstudag þegar fámennt var í deildinni vildi ég koma því hér að og benda á það, sem bent var á sl. föstudag, að þetta frv. er auk þess sem áður hefur verið bent á einnig búið þeim annmarka að hér er gerð tillaga um að breyta frvgr. í öðrum lögum, lagagrein í öðrum lögum sem í enn öðru frv. ríkisstjórnarinnar á Alþingi er gerð tillaga um að verði felld niður. Þannig er nú samræmið og vinnubrögðin á stjórnarheimilinu varðandi þetta mál. Í 3. gr. þessa frv. er kveðið á um breytingar á 38. gr. almannatryggingalaga, en í frv. frá sömu ríkisstjórn um breytingar á lögum um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga er gert ráð fyrir að þessi 38. gr. falli niður. Ég held að það sé nú engin sérstök vanþörf á því að nefndin kanni þetta mál allt betur, ekki bara það atriði sem hv. 3. þm. Reykv. gerði að umtalsefni heldur líka þetta nema ríkisstjórnin vilji áfram vera að standandi athlægi fyrir landsmenn.

Kristinn Pétursson Hæstv. forseti. Ég vil leyfa mér að spyrja hvort það sé hægt að afgreiða þennan ríkisreikning þar sem frv. til fjáraukalaga fyrir þetta sama tímabil hefur ekki verið samþykkt áður.

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Forseti telur hvorki hefð né annað hníga í þá átt að svo þurfi að vera.

Frsm. félmn. (Jón Sæmundur Sigurjónsson) Herra forseti. Nefndin hefur fjallað um frv. um orlof sem flutt var af hv. þm. Austurl. Birni Grétari Sveinssyni. Nefndin fékk á sinn fund Magnús Geirsson og Þráin Hallgrímsson frá Alþýðusambandi Íslands, Þórarin V. Þórarinsson og Hrafnhildi Stefánsdóttur frá Vinnuveitendasambandi Íslands og Birgi Guðjónsson, Einar Sigurjónsson og Gunnar Björnsson frá fjmrn. Þá bárust nefndinni skriflegar umsagnir frá Verkamannasambandinu, Verkamannafélaginu Hlíf, Verkalýðsfélaginu Boðanum, Verkalýðsfélaginu Einingu, Alþýðusambandi Íslands og Vinnuveitendasambandi Íslands. Jafnframt barst nefndinni undirskriftalisti frá starfsfólki Eimskipafélags Íslands í Hafnarfirði. Lítil reynsla er komin á framkvæmd núgildandi laga um þetta efni og telur nefndin að í málinu séu margir óvissuþættir er þurfi frekari athugunar við. Nefndin leggur því til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Eins og kom fram hér fyrr í vetur þegar svarað var fsp. í Sþ. hefur af lögfræðilegum ástæðum leikið nokkur vafi á því hvort starfsmenn Sinfóníuhljómsveitar Íslands gætu verið félagar í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Til þess að taka af allan vafa í þessum efnum var ákveðið að flytja það frv. sem hér er til 1. umr. og felur í sér þá breytingu að starfsmenn Sinfóníuhljómsveitar Íslands eru teknir inn í sjóðinn með þeim hætti sem frá er greint í frv. Það var einnig ákveðið að nota tækifærið og gera minni háttar breytingar á lögunum um sjóðinn. Mér hefur verið tjáð að þessar breytingar séu allar þess eðlis að um þær sé ekki ágreiningur í stjórn sjóðsins heldur sé hér um lagatæknilegar snyrtingar að ræða og einnig þær sem snúa að því að færa lögin í stíl við breytta framkvæmd og breyttar aðstæður, m.a. breytt nafn á samtökum háskólamanna sem aðild eiga að sjóðnum. Hins vegar voru ekki tekin inn í þetta frv. fjölmörg önnur atriði sem rædd hafa verið og ágreiningur hefur verið um. Ég vona að þetta frv. geti fengið jafngreiða afgreiðslu hér og það fékk í hv. Ed.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Það var haft á orði í hv. Ed. að hér væri á ferðinni stutt og laggott frv., enda hefur það fengið skjóta afgreiðslu í hv. Ed. Það felur í sér að Egilsstaðir og Sauðárkrókur eru teknir inn í tollalög til þess að auðvelda tollafgreiðslu á þessum stöðum. Ég vil geta þess að það færist nokkuð í vöxt að ferðaskrifstofur, erlendar og innlendar, hafi áhuga á því að geta flutt erlenda ferðamenn og einnig íslenska ferðalanga beint á milli útlanda og þeirra flugvalla og staða á landsbyggðinni þar sem aðstæður eru fyrir hendi og talið þá rétt að hinir erlendu ferðamenn og hinir íslensku farþegar hafi sams konar möguleika á þjónustu á þessum stöðum og ef farið væri frá Reykjavíkurflugvelli eða Keflavíkurflugvelli. Ég vænti þess að þetta frv. fái einnig hér skjóta afgreiðslu, en það skal tekið fram að það hefur ekki verið, enn sem komið er alla vega, tekin ákvörðun um það að hafa fastbundna fríhöfn á þessum stöðum.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti fjh.- og viðskn. um frv. um hlutafélög, en nál. er prentað á þskj. 967. ,,Nefndin hefur fjallað um frumvarpið og fengið um það umsagnir frá Félagi löggiltra endurskoðenda, Verslunarráði Íslands, Seðlabanka Íslands og laganefnd Lögmannafélags Íslands. Þá kom Árni Vilhjálmsson prófessor, formaður þeirrar nefndar er samdi frumvarpið, á fund nefndarinnar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem fluttar eru á sérstöku þingskjali. Ekki er um veigamiklar efnisbreytingar að ræða heldur er aðallega verið að færa til betri vegar ýmis ákvæði frumvarpsins.`` Á þskj. 968 eru brtt. prentaðar í ellefu liðum og ég ætla ekki að hafa langan formála fyrir þeim. Þarna er ekki um veigamiklar efnisbreytingar að ræða heldur einungis verið að endurskoða orðalag og færa til betri vegar eftir því sem okkur sýndist að hægt væri að gera á frv. Ég vil taka fram að við áttum viðtal við Árna Vilhjálmsson prófessor sem samdi upphaflega frv. og hann féllst á þessar hugmyndir okkar, þær af þeim sem við bárum undir hann. Að vísu komu aðrar til síðar í meðferð málsins. Þarna er um verulega mikinn lagabálk að ræða og við höfum unnið í þessu af mikilli kostgæfni og nefndin er fyllilega sammála um að hér sé um framfaraspor að ræða og leggur til að frv. verði samþykkt með þeim brtt. sem við leggjum til á þskj. 968.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Hér er um að ræða frv. til l. um breytingu á lögum nr. 75 frá 1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Hér er um þmfrv. að ræða frá hv. þm. Kjartani Jóhannssyni. Á þskj. 989 liggur fyrir álit fjh.- og viðskn. sem hefur rætt þetta frv. og aflað umsagna frá Ríkisendurskoðun og fékk til fundar Ævar Ísberg vararíkisskattstjóra, Lárus Ögmundsson og Maríönnu Jónasdóttur frá fjmrn. Nefndin mælir einhuga með samþykkt þessa frv.

Frsm. menntmn. (Árni Gunnarsson) Herra forseti. Menntmn. Nd. hefur fjallað um frv. til þjóðminjalaga á mörgum fundum og leggur á það miklu áherslu að hraðað verði afgreiðslu þessa máls hér á þingi þannig að það verði að lögum fyrir þinglok. Það náðist alger samstaða í nefndinni um það nál. sem hér er flutt á þskj. 982, svo og þær brtt. sem fluttar eru á þskj. 983. Í nál. segir, með leyfi forseta: ,,Nefndin hefur fjallað um frumvarpið á mörgum fundum og sent það víða til umsagnar. Svör bárust frá eftirtöldum: starfsfólki Þjóðminjasafns, séra Gísla H. Kolbeins, Stykkishólmi, Þórði Tómassyni, safnverði í Skógum, Þór Magnússyni þjóðminjaverði, Gunnlaugi Haraldssyni, forstöðumanni Byggðasafns Akraness og nærsveita, Guðnýju Gerði Gunnarsdóttur, safnverði við Minjasafn Akureyrar, Margréti Hermannsdóttur, fornleifafræðingi við Háskóla Íslands, Ragnheiði H. Þórarinsdóttur borgarminjaverði, Sigríði Sigurðardóttur, minjaverði í Skagafirði, Sveinbirni Rafnssyni, prófessor og forseta heimspekideildar Háskóla Íslands, Guðmundi Karlssyni, Byggðasafni Húnvetninga og Strandamanna á Reykjum, Gísla Arasyni, safnverði við Byggðasafn A-Skaftafellssýslu, Ingu Láru Baldvinsdóttur, formanni Félags íslenskra safnmanna, Sigmundi Andréssyni, safnverði við Byggðasafn Vestmannaeyja, Gyðu Gunnarsdóttur, safnverði Sjómannasafns Íslands, Elísabetu Sigurgeirsdóttur, Heimilisiðnaðarsafninu á Blönduósi, Guðleifi Sigurjónssyni, stjórnarformanni Byggðasafns Suðurnesja, Guðrúnu Kristinsdóttur, safnverði við Safnastofnun Austurlands, Ingu Láru Baldvinsdóttur, formanni byggðasafnsnefndar Sjómannasafnsins á Eyrarbakka, og Magnúsi Jónssyni, byggðasafnsnefnd Hafnarfjarðar.`` Eins og áður sagði mælir nefndin með samþykkt frv. með breytingum sem tillaga er gerð um á sérstöku þingskjali. Í tillögum þessum er gengið til móts við sjónarmið þeirra sem vilja styrkja þann þátt málsins er lýtur að fornleifum og verndun þeirra. Þannig er m.a. tekin upp sem breytingartillaga 3. gr. frv. til laga um verndun fornleifa, en það frumvarp hefur einnig verið til umfjöllunar í nefndinni. Nefndin telur einnig rétt að stofnuð verði sérstök fornleifanefnd, skipuð af menntamálaráðherra, sem fari með yfirstjórn fornleifavörslu og fornleifarannsókna í landinu í umboði þjóðminjaráðs. Jafnframt er gert ráð fyrir sérstakri fornleifadeild við Þjóðminjasafn Íslands og skal deildarstjóri þeirrar deildar vera fornleifafræðingur að mennt og sömu kröfur eru gerðar til fornleifavarða er verða ásamt minjaverði einn á hverju minjasvæði. Aðrar breytingartillögur nefndarinnar eru flestar byggðar á hugmyndum og tillögum sem fram komu í aðsendum umsögnum. Undir þetta nál. rita nöfn sín allir nefndarmenn í menntmn. Nd., þ.e. Ragnar Arnalds, Birgir Ísl. Gunnarsson, Árni Gunnarsson, Ragnhildur Helgadóttir, Þórhildur Þorleifsdóttir, Ólafur Þ. Þórðarson og Guðmundur G. Þórarinsson.

Birgir Ísl. Gunnarsson Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. 3. þm. Norðurl. e., sem er frsm. menntmn. þessarar hv. deildar, náðist í nefndinni alger samstaða um afgreiðslu þessa máls, þ.e. frv. til þjóðminjalaga sem er 188. mál þingsins og segja má í reyndinni einnig afgreiðsla á öðru máli sem jafnframt var í hv. menntmn., þ.e. 301. máli, sem var frv. til l. um verndun fornleifa sem flutt var af hv. 1. þm. Vesturl. Alexander Stefánssyni og nokkrum fleiri þingmönnum. Þessi tvö frumvörp gengu nokkuð hvort í sína áttina, sérstaklega að því er snertir hvernig haga skyldi fornleifarannsóknum og verndun fornleifa í landinu. Ég vil aðeins rifja upp í þessu sambandi að þetta mál, þ.e. þetta frv. til þjóðminjalaga, á sér nokkuð sérstaka sögu. Þetta er ekki stjfrv. sem e.t.v. væri eðlilegt þegar um slíkt mál er að ræða. Málið á rætur að rekja til þess að er ég var menntmrh. skipaði ég þann 19. nóv. 1987 sérstaka nefnd til að móta stefnu í málefnum Þjóðminjasafns Íslands til næstu aldamóta og gera áætlun um endurbætur, vöxt og viðgang safnsins. Jafnframt var nefndinni falið að endurskoða núgildandi þjóðminjalög nr. 52/1969 með þeim breytingum sem síðar höfðu orðið á þeim lögum. Þessi nefnd, sem skipuð var fulltrúum fjögurra þingflokka undir forsæti Sverris Hermannssonar, fyrrv. hv. þm., samdi sérstakt frv. til þjóðminjalaga sem lagt var fram á síðasta þingi. Því var vísað til menntmn. sem sendi það til umsagnar ýmissa aðila sem hlut eiga að máli. Frv. kom seint fram og var þess vegna ekki afgreitt. Það var samkomulag um það milli mín og þeirrar nefndar að þetta yrði flutt sem þmfrv. en ekki stjfrv. Núv. hæstv. menntmrh. endurskipulagði síðan þessa nefnd í haust. Sverrir Hermannsson óskaði eftir lausn frá formennsku í nefndinni, en hv. 13. þm. Reykv. Guðrún Helgadóttir tók við formennsku og við bættust fulltrúar bæði frá Borgfl. og Kvennalista. Það kom fljótt í ljós að nokkur ágreiningur var um það atriði hvernig vista skyldi fornleifaþáttinn í þessu frv., þ.e. hvort stofna skyldi sérstaka fornleifastofnun sem hefði þá með fornleifarannsóknir og fornleifaverndun að gera eða hvort þessi starfsemi yrði áfram í Þjóðminjasafni. Þessi ágreiningur endurspeglaðist m.a. í því að það var lagt fram sérstakt frv. hér um verndun fornleifa sem fól í sér að stofnuð yrði sérstök stofnun, þ.e. fornleifastofnun, sem fjallaði eingöngu um fornleifarannnsóknir og fornleifavörslu. Nefndin hefur lagt á sig mikið starf til að reyna að samræma þessi tvö sjónarmið. Það er alveg ljóst að fræðimenn greinir nokkuð á um hvernig best sé að haga þessum málum. Ég fagna því hins vegar mjög að það skuli hafa náðst það samkomulag sem hér liggur fyrir í nál. og brtt. menntmn. Mér er hins vegar fullljóst að þegar um er að ræða jafnvíðtæka málamiðlun og fram kemur í þessu máli eru ekki allir ánægðir. Sjálfur hefði ég gjarnan viljað hafa séð suma hluti öðruvísi í þessu frv. en raun ber vitni. Engu að síður tel ég mikils um vert að það skuli hafa náðst samstaða því ljóst er að ef hún hefði ekki náðst í nefndinni og ef ekki næst sæmileg samstaða hér á hv. Alþingi um þetta mál verður það ekki afgreitt nú á þeim stutta tíma sem eftir lifir þingsins. Það er hins vegar mjög mikilvægt að setja nýja löggjöf um þennan málaflokk. Það þarf að fella bæði fornleifavörsluna og Þjóðminjasafnið og starfsemi þess að ýmsum nútímastjórnarháttum. Ég tel að það sé gert með því frv. sem hér liggur fyrir og með þeim breytingum sem menntmn. hefur látið frá sér fara. Ég vildi við 2. umr. þessa máls, ekki síst þar sem ég hef átt verulegan þátt í gerð þessa frv. og hvernig málið var lagt fram á Alþingi, gera grein fyrir þessu.

Alexander Stefánsson Herra forseti. Ég tel sérstaka ástæðu til að flytja hv. menntmn. þakkir fyrir hvernig hún hefur staðið að þessu máli. Hún hefur greinilega tekið málið til vandlegrar meðferðar og ég verð að segja alveg eins og er að ég fagna því alveg sérstaklega að það hefur verið gengið rækilega til móts við okkur flm. frv. um verndun fornleifa og þau rök sem við lögðum þar fram og þýðingu þess að auka gildi þess að sinna þeim þætti í sambandi við þjóðminjalög og verndun fornleifa alveg sérstaklega. Þar með tel ég að nefndin hafi stórbætt þetta frv. til þjóðminjalaga og ber vissulega að fagna því. Um svona mikilvæga löggjöf þarf sjálfsagt að vanda vel til verka og einnig að gæta þess að ná samkomulagi á breiðum grundvelli um málið meðal þeirra sem um þau fjalla. Ég vil alveg sérstaklega fagna þeirri breytingu sem hér kemur fram og ekki síst að stofnuð verði sérstök fornleifanefnd sem hafi með yfirstjórn að gera í sambandi við fornminjavörslu og fornleifarannsóknir í landinu. Ég sætti mig vel við þessa niðurstöðu málsins og hún er að öllu leyti skynsamleg.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Eins og margoft hefur komið fram í umræðum, einkum um þingsköp og utan dagskrár á Alþingi að undanförnu, hyggst hæstv. ríkisstjórn, sem stjórnar þinghaldinu ásamt yfirstjórn þingsins, þingforsetum, hafa þinglausnir í lok þessarar viku. Ekkert hefur komið fram enn sem bendir til þess að hæstv. ríkisstjórn hyggist halda þinghaldinu áfram. Nú þykir ýmsum hv. þm. kominn tími til þess að svör fáist um það hvenær hæstv. ríkisstjórn og hvenær hæstv. forsetar hyggjast ljúka þingi í vor. Annars vegar rekur það á eftir svari að heyrst hefur að hæstv. forsrh. hyggist fara til erlends ríki í opinbera heimsókn á næstunni og hlýtur maður þá að spyrja hvort þingi verði frestað á meðan þannig að hægt verði að ræða mikilvæg mál þegar hæstv. forsrh. kemur aftur úr sinni heimsókn. Hitt er að á sunnudaginn sl. skrifaði hæstv. forsrh. bréf, annars vegar til Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna og hins vegar til Alþýðusambands Íslands, þar sem fram koma fjöldi atriða sem snerta löggjafarstarfið og fjárveitingavaldið og gefið er í skyn í þessum bréfum báðum að hæstv. ríkisstjórn muni beita sér fyrir breytingum á lögum og fyrir auknu fjármagni til ýmissa verkefna. Er því fyllsta ástæða til að spyrja hæstv. forsrh. að því hvort þessi mál verði lögð fyrir yfirstandandi þing eins og helst er að sjá af texta þeirra bréfa sem ég hef áður nefnt. Þessi bréf eru skrifuð í tilefni kjarasamnings á milli Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna, en sá kjarasamningur er í megindráttum svipaður þeim sem gerður var af hæstv. ríkisstjórn við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, þ.e. við ríkisstarfsmenn innan þeirra samtaka. Mig langar, virðulegur forseti, til þess að varpa nokkrum fyrirspurnum til hæstv. forsrh. varðandi þetta mál og biðja hann um að svara því hvort viðkomandi mál komi til umræðu á yfirstandandi þingi. Í bréfi hæstv. forsrh. til Vinnuveitendasambandsins og Vinnumálasambands samvinnufélaganna kemur fram m.a. að ríkisstjórnin hefur ákveðið að greiðslur verðbóta á freðfisk úr Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins verði lækkaðar á næstu mánuðum þannig að þær falli niður um næstu áramót. Það er fyllsta ástæða til að spyrja að því hve miklir fjármunir eru hér í húfi, hvort leitað verði samþykkis Alþingis eins og lög gera ráð fyrir ef um meiri fjármuni er að ræða en þá sem Alþingi hefur þegar ákveðið að leggja til verðjöfnunarsjóðsins og hvort sama gildi um þessa fjárhæð og hinar 800 millj. sem þegar hafa farið í Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, að ekki sé gert ráð fyrir því að sjóðurinn endurgreiði þessa fjármuni. Þetta eru allt atriði sem varða löggjafarstarfsemina og fjárveitingavaldið. Þá er ástæða til að spyrja hæstv. forsrh. að því, þegar í texta stendur að ríkisstjórnin muni grípa til ráðstafana sem bæti frystiiðnaðinum niðurfellingu verðbótanna með einum eða öðrum hætti, verði ekki breyting til batnaðar á ytri skilyrðum greinarinnar á næstunni, hvað þetta orðalag þýði: ,,með einum eða öðrum hætti``. Þýðir þetta að það eigi að setja meira fjármagn, sem Alþingi þyrfti þá að fjalla um, í verðjöfnunarsjóðinn eða til greinarinnar í einhverju formi eða er hér verið að segja það í heldur óskýru máli að grípa eigi til gengisbreytinga eða gengissigs? Það er fyllsta ástæða, sérstaklega vegna umræðna sem farið hafa fram um þessi mál að undanförnu, að hæstv. forsrh. svari þessari fyrirspurn. Þá segir í lok þessarar fyrstu greinar í bréfi til Vinnuveitendasambandsins að sama gildi um niðurfellingu sérstakrar endurgreiðslu söluskatts. Spyr ég þá hvort megi skilja þennan síðasta málslið með þeim hætti að mæta eigi óhagræðinu og verri afkomu með gengissigi, það sé það sem átt sé við með orðunum ,,með einum eða öðrum hætti``. Loks er í þessari grein yfirlýsing frá ríkisstjórninni þar sem hún segist beita sér fyrir því að samkeppnisstaða útflutningsgreinanna verði viðunandi á samningstímanum. Til þess að þessi texti sé skýr langar mig að spyrja hæstv. forsrh.: Hvað þýðir hugtakið ,,viðunandi``? Þýðir hugtakið ,,viðunandi`` að hann sætti sig ekki við hallarekstur í útflutningsgreinunum? Fyrirspurnin er væntanlega skýr. Þýðir ,,viðunandi`` það að hæstv. ríkisstjórn sætti sig ekki við hallarekstur í þessum greinum? Í öðrum kafla í þessu bréfi er fjallað um lántökuskatt. Þar segir að skattur á erlendar lántökur verði felldur niður frá og með 1. júlí nk. Nú er það svo að í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár er gert ráð fyrir tekjum af lántökuskatti. Mun ákvörðun ríkisstjórnarinnar verða lögð fram í þingmáli sem hv. Alþingi á síðan að taka afstöðu til? Ekki verður annað séð en hér sé um svo miklar breytingar að ræða á fjárlögum yfirstandandi árs og jafnvel á heimild í lögum að ekki verði hjá því komist að Alþingi fái að fjalla um þetta atriði. Í þriðja kaflanum, um vörugjald, segir m.a., með leyfi forseti: ,,Stefnt verði að því að sem fyrst verði fellt niður vörugjald af öllum vörum sem framleiddar eru hér á landi í mikilli samkeppni við innflutning, en ekki síðar en 1. september nk. verði fellt niður vörugjald af framleiðsluvörum húsgagna-, trjávöru- og málmiðnaðar og af aðföngum til þeirra.`` Hér er um að ræða mál sem hefur verið til umræðu á Alþingi í vetur. Ég minni á yfirlýsingar hæstv. ríkisstjórnar frá því 5. febrúar sl. þegar fram kom að hæstv. ríkisstjórn hygðist koma til móts við sjónarmið annars vegar stjórnarandstöðunnar og hins vegar þeirra sem starfa í iðnaðinum um breytingar á vörugjaldi. Full ástæða er til að spyrja: Kemur fram þingmál um þetta atriði fyrir þinglausnir þannig að Alþingi geti fjallað um þetta lagaatriði sem jafnframt er auðvitað partur af fjárveitingavaldi þingsins? Í fjórða lagi er fjallað um jöfnunargjald. Þar er sagt að jöfnunargjald af innfluttum vörum verði hækkað tímabundið úr 3% í 5% eða þar til virðisaukaskattur verður tekinn upp, en það er ráðgert að hann verði tekinn upp um næstu áramót. Ég spyr: Hefur hæstv. ríkisstjórn heimild til að hækka þetta jöfnunargjald án þess að fram komi á þinginu frv. þess efnis og ætlar hæstv. ríkisstjórn að leggja þetta atriði fram í formi þingmáls á næstunni þannig að yfirstandandi þing geti tekið afstöðu til málsins? Í fimmta lagi segir í þessari yfirlýsingu hæstv. ríkisstjórnar að ríkisstjórnin muni beita sér fyrir að skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði verði lækkaður úr 2,2% í 1,5%. Hér er enn á ný komið til móts við sjónarmið stjórnarandstöðunnar, a.m.k. Sjálfstfl., sem eindregið varaði við þessum skatti, þessum eignarskatti. Nú hefur hæstv. ríkisstjórn séð að sér og það er út af fyrir sig gott þegar það gerist. En mín spurning er sú: Kemur fram frv. um þetta efni og hvenær kemur það frv. fram? Í sjötta lagi er fjallað um stimpilgjöld. Þar er textinn nokkuð óákveðinn, en þar segir að ríkisstjórnin muni fyrir næstu áramót beita sér fyrir athugun á ákvæðum laga um stimpilgjöld. Nú er það svo að fyrir þinginu liggur frv. um stimpilgjöld á hlutabréfum sem einn af þingmönnum hæstv. ríkisstjórnar, hv. 10. þm. Reykv. Guðmundur G. Þórarinsson, hefur flutt. Ég spyr forsrh.: Er hann tilbúinn sem fyrsta þátt í þessari aðgerð að lýsa yfir stuðningi við frv. hv. þm. Framsfl. Guðmundar G. Þórarinssonar, en í því frv. er gert ráð fyrir að stimpilgjöld af hlutabréfum verði lækkuð úr 2% niður í *y1/2*y? Í sjöunda lagi er gert ráð fyrir að skattlagning fyrirtækja verði endurskoðuð með tilliti til samkeppnisstöðu þeirra gagnvart erlendum keppinautum. Það er full ástæða til að spyrja hæstv. forsrh. að því hvort hér sé um að ræða endurskoðunarstarf sem þegar sé hafið, hvort vænta megi að frv. komi fram um þetta efni eða hvernig staðið verði að þessari endurskoðun og hvort haft verði samband við alla þingflokka um það mál. Þá kemur fram jafnframt í síðari hluta þessarar greinar að ríkisstjórnin muni við heildarendurskoðun eignarskattsálagningar taka til athugunar álagningu eignarskatts á atvinnufyrirtæki. Mig langar til að spyrja: Stendur þessi endurskoðun yfir? Hve langt er það starf komið? Hvenær má búast við því að drög að frumvörpum eða frumvörp sjái dagsins ljós? Verður það á yfirstandandi þingi? Í lokin á þessu bréfi lofar ríkisstjórnin síðan að beita sér fyrir því að tryggð verði fjármögnun á uppsöfnuðum vaxta- og geymslukostnaði vegna birgða sauðfjárafurða af framleiðslu ársins 1988. Hvernig hyggst hæstv. ríkisstjórn gera þetta? Hvar hyggst hæstv. ríkisstjórn taka fjármunina? Mun hæstv. ríkisstjórn leggja þetta mál í formi þingmáls fyrir yfirstandandi Alþingi því hér er um verulega aukningu á fjárútgjöldum ríkisins að ræða? Þetta snýr að bréfi hæstv. ríkisstjórnar frá 30. apríl til Vinnuveitendasambandsins annars vegar og Vinnumálasambandsins hins vegar og snertir að sjálfsögðu þingstörfin það sem eftir lifir þessa þings. Sný ég mér þá að bréfi hæstv. forsrh. til Alþýðusambandsins og langar fyrst til þess að spyrja um atriði nr. 2 í því bréfi, um atvinnuleysistryggingar, en þar segir: ,,Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því að á yfirstandandi þingi verði lögum um atvinnuleysistryggingar breytt þannig að heimilt verði að lengja bótatímabil atvinnuleysistrygginga úr 180 dögum í 260 daga.`` Liggur frv. fyrir þessu þingi? Verður slíkt frv. lagt fram ef á þarf að halda? Og hvenær kemur það frv. fram? Í þriðja kaflanum í þessu bréfi er minnst á verðlagsmál. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Verðstöðvun verður sett á opinbera þjónustu þannig að verðlagning hennar miðist við forsendur fjárlaga fyrir árið 1989 og ríkisstjórnin mun beita sér fyrir aðhaldi og verðákvörðunum einokunarfyrirtækja`` o.s.frv. Hvað þýðir þessi texti? Er hér um að ræða nýja ákvörðun, breytta ákvörðun frá fyrri ákvörðunum hæstv. ríkisstjórnar frá því í febrúar og jafnvel frá því í haust? Miðast þessi ákvörðun við það að gefin verði út ný yfirlýsing og nær þessi yfirlýsing til sveitarfélaganna sem reka fyrirtæki eins og t.d. hitaveitur, en í skilmálum ýmissa lána hæstv. ríkisstjórnar til hitaveitnanna í landinu eru lánin veitt með þeim skilyrðum að hitaveiturnar hækki verð á heita vatninu í takt við verðlagsbreytingar og jafnvel meira til þess að endar nái saman? Á þessi yfirlýsing við um sveitarfélögin og öll þau fyrirtæki sem kalla má opinber, önnur en hrein ríkisfyrirtæki? Þá segir í þessari grein að ríkisstjórnin muni verja 500--600 millj. kr. til aukinna niðurgreiðslna á verði landbúnaðarvara frá 1. apríl til ársloka þannig að þær verði óbreyttar í krónutölu út árið. Síðan bætist við: ,,eða grípa til annarra jafngildra aðgerða til lækkunar á verði nauðsynjavöru.`` Þetta þarf að skýra því hér er um að ræða verulegt fjárhagsmál sem snertir fjárlög íslenska ríkisins sem Alþingi Íslendinga afgreiddi fyrir síðustu áramót. Hvernig hyggst ríkisstjórnin standa að þessu? Kemur þetta fram í búningi þingmáls inn á yfirstandandi þing og þýðir þessi texti að landbúnaðarafurðir þær sem niðurgreiddar eru verði á óbreyttu verði út árið? Skilja má textann á þá leið. Enn fremur segir í þriðja kafla að hæstv. ríkisstjórn muni beita sér fyrir sérstakri lækkun á verði dilkakjöts. Verður það gert með nýju fjármagni úr ríkissjóði og hyggst hæstv. ríkisstjórn leggja það mál fyrir hv. Alþingi fyrir þinglausnir? Í fjórða kaflanum í bréfi hæstv. ríkisstjórnar til Alþýðusambandsins segir m.a.: ,,Ríkisstjórnin mun hafa samráð við samtök launafólks um undirbúning og framkvæmd virðisaukaskattsins sem tekinn verður upp um næstu áramót, m.a. um hugsanleg tvö þrep í skattinum.`` Virðulegur forseti. Það er full ástæða til þess að endurtaka síðustu orðin ,,m.a. um hugsanleg tvö þrep í skattinum.`` Hér er gefið í skyn að hæstv. ríkisstjórn geti hugsað sér í samvinnu við Alþýðusamband Íslands að hafa tvöfaldan virðisaukaskatt um næstu áramót sem þýðir væntanlega það, og það snertir hæstv. fyrrum fjmrh. Jón Baldvin Hannibalsson: Er það hugsanlegt að hæstv. ríkisstjórn sé horfin frá því ráði að hafa virðisaukaskattinn í einu þrepi? Getur verið að það mál sem varð til þess að stjórnarslit urðu á sl. hausti, þegar rýtingurinn komst ekki á milli þeirra félaga, hæstv. forsrh. núv. og hæstv. núv. utanrrh., getur verið að þetta stóra mál, þetta mál sem drap síðustu ríkisstjórn sé núna komið á samningsuppboð og nú sé það ætlun hæstv. ríkisstjórnar að hverfa frá þessu grundvallaratriði í þeirra augum og koma til móts við sjónarmið Sjálfstfl. og annarra flokka um að hafa þetta stig tvöfalt og þá hugsanlega lækka matarskattinn? Þessi yfirlýsing er þess eðlis að það verður að krefja hæstv. forsrh. og jafnvel fleiri hæstv. ráðherra, t.d. hæstv. utanrrh., svars í þessum efnum. Í fimmta lagi er fjallað um vaxtamál og þar segir m.a., virðulegi forseti, ,,að þjónustugjöldum banka og sparisjóða verði veitt aðhald``. Spurningin er: Hvernig aðhald? Er von á nýjum lögum til þess að veita hæstv. ríkisstjórn heimild til þessa aðhalds? Í sjötta lagi er fjallað um húsnæðismál. Spurningin er einföld: Eru fjármunirnir til í ríkissjóði eða húsnæðissjóðunum til að hefja framkvæmdir við a.m.k. 200 nýjar íbúðir í félagslega íbúðarkerfinu? Ef þessir fjármunir eru ekki til hvernig verður þeirra aflað og mun það mál koma inn á yfirstandandi þingi? Í níunda lagi: Í þessu bréfi hæstv. ríkisstjórnar er fjallað um réttarstöðu starfsmanna við gjaldþrot. Þar segir m.a. að ríkisstjórnin muni beita sér fyrir því á yfirstandandi þingi að lög verði samþykkt sem tryggi launafólki þeirra fyrirtækja sem verða gjaldþrota rétt til greiðslu atvinnuleysisbóta á meðan það bíður eftir endanlegu uppgjöri. Kemur fram nýtt frv. um þetta efni eða ætlar ríkisstjórnin að lýsa yfir stuðningi við þmfrv. sem liggur í nefnd, en í nefndinni hafa komið fram viðhorf þingmanna um það að sitt sýnist hverjum um þetta atriði? Þá segir jafnframt í þessum kafla að ríkisstjórnin vinni nú að mótun almennra reglna um veitingu atvinnuleyfa til að girða fyrir misnotkun, t.d. stofnun gervifyrirtækja. Verður þetta gert með lögum og verður lagafrv. lagt fyrir á yfirstandandi Alþingi? Í tíunda lagi, og það er síðasta atriði sem ég tel að ástæða sé til að fjalla um í þessari þingskapaumræðu, segir að ríkisstjórnin muni beita sér fyrir því að áfram verði haldið uppbyggingu starfsmenntunar og stefnt að því að koma á samræmdu starfsmenntunarkerfi á vegum félmrn. Ekki alls fyrir löngu, eða í febrúar, lýsti hæstv. ríkisstjórn því yfir að ákveðnar fjárupphæðir ættu að ganga til slíks starfs hjá fagráðuneytunum, iðnrn. og þá einkum sjútvrn. Hér er um stefnubreytingu að ræða. Kemur sú stefnubreyting til með að vera í formi lagafrv. sem kemur fram á yfirstandandi þingi og stendur öll hæstv. ríkisstjórn að því að færa þessa starfsmenntun frá fagráðuneytum og menntmrn. yfir til félmrn.? Sé svo þá er fyllsta ástæða til þess að umræður fari fram um það efni á yfirstandandi þingi. Virðulegi forseti. Ég hef einkum og sér í lagi fjallað um þau atriði sem snúa að Alþingi Íslendinga, annars vegar vegna nauðsynjar á því að fram komi lagafrv. á yfirstandandi þingi og hins vegar vegna þess að hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að fikta í fjárlögum íslenska ríkisins og lánsfjárlögum og slíkt verður ekki þolað að það verði gert á meðan þing situr án þess að það verði lagt fyrir hv. Alþingi.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Ég vil í upphafi míns máls fullvissa hv. þm. um að að sjálfsögðu verður leitað þeirra heimilda sem nauðsynlegt er á Alþingi. Ég vil einnig upplýsa að á þeim fundum sem ég hef átt með forseta sameinaðs þings og forsetum Alþingis almennt og formönnum þingflokka hef ég hvað eftir annað lýst þeirri skoðun minni að ég teldi afar ólíklegt að unnt væri að ljúka þingi fyrir 6. maí. Mér hafa sýnst vera svo mörg mál óafgreidd og það er engin ástæða til þess að vera að hraða þingstörfum svo. En ég skal þá fara yfir þá liði sem hv. þm. hefur nefnt. Það er í fyrsta lagi liður sem við höfum nefnt ,,samkeppnisstaða útflutningsgreina``. Talið er að nægilegt fjármagn verði eftir í verðjöfnunarsjóði, frystideild, í lok maí til að halda áfram óbreyttum greiðslum a.m.k. í mánuð í viðbót. Hins vegar hafa komið fram óskir um að rétt kunni að vera að draga úr þessum greiðslum strax í júní og halda þeim þá nokkuð lengur áfram. Það hafa einnig komið fram óskir um það frá fiskvinnslunni að bætt yrði við þessar greiðslur og ef það verður niðurstaðan verður að leita heimilda Alþingis fyrir því. Hins vegar hefur það ætíð verið ætlun ríkisstjórnarinnar að þessar greiðslur féllu niður á þessu ári og um það er fullt samkomulag. Sömuleiðis hefur það verið skoðun ríkisstjórnarinnar að verðhækkanir muni verða í Evrópu og það beri að draga úr þessum greiðslum í takt við þær verðhækkanir. Um það virðist núna vera nokkuð meiri óvissa. Þetta mál verður því skoðað með frystiiðnaðinum og fiskvinnslunni og metið á hverju stigi. Á þessu stigi get ég ekki svarað þessu nánar. En ef það verður ráðstafað þarna meira fjármagni verður að leita samþykkis Alþingis fyrir því og það sama gildir um niðurfellingu á sérstakri endurgreiðslu söluskatts. Ég get þess í þessu sambandi að af þeim samningum sem nú hafa verið gerðir telur Seðlabankinn að raungengi muni hækka frá fyrsta ársfjórðungi þessa árs um 2,8%. Það er ekki meira. Sömuleiðis telur Seðlabankinn að raungengi á grundvelli verðvísitölu muni hækka um tæplega 7% frá upphafi þessa árs, en af þeirri hækkun er töluvert mikið þegar komið fram þannig að hækkun frá 2. ársfjórðungi muni verða rúm 4%. Í sambandi við þessa kjarasamninga var ekki síst um þetta rætt þó að fiskvinnslan legði áherslu á að vissar greinar hennar standi erfiðlega um þessar mundir. Mat hefur verið gert á afkomu fiskvinnslu nú, lauslegt mat vil ég taka fram, eftir fyrstu þrjá mánuði sem sýnir stórum betri afkomu víða um landið. Þessi mál eru nú til ítarlegrar athugunar og verður samráð haft við fiskvinnsluna um það. Þegar hér er talað um að bæta á einn eða annan máta hygg ég að öllum muni vera ljóst að í 20% verðbólgu verður ekki gengi haldið föstu. Það hlýtur að síga eitthvað. Það verður hins vegar gert þannig að það verði í takt við aðrar breytingar sem verða í þessum greinum og með það að markmiði að teknu tilliti til annarra breytinga eins og verðhækkana erlendis, hagræðingar í greininni, þeirra ráðstafana sem verið er að gera í gegnum hlutafjársjóðinn, Atvinnutryggingarsjóðinn og fleira þannig að stefni í hallalausan rekstur útflutningsatvinnugreinanna. Ég vek einnig athygli á því að í ýmsu því sem hér kemur á eftir er stefnt að hagsbótum fyrir greinarnar með lækkun á ýmsum sköttum. Allt verður þetta tekið inn í það mat og það mat er þegar í gangi og liggur væntanlega fljótlega fyrir. En ég legg á það ríka áherslu að það er ekki talið að af þeirri ástæðu sem hér um getur, þessum kjarasamningum, væri neitt tilefni til gengisfellingar af einhverri stærri gráðu. Það verður hins vegar metið þegar líður á hvaða gengissig kunni að vera nauðsynlegt í samráði við Seðlabanka Íslands. Um lántökuskattinn verður lagt fram lagafrv. og er tilbúið, kemur væntanlega fram í dag eða á morgun, og um vörugjaldið verður lagt fram frv. til laga og kemur fram í dag eða á morgun sömuleiðis. Um jöfnunargjaldið er það að segja að frv. til laga verður lagt fram í dag eða á morgun. Frv. til laga verður lagt fram í dag eða á morgun um skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Stimpilgjöldin verða tekin til heildarathugunar. Þau hafa hækkað mjög mikið í heildarkrónutölu, ekki síst með þeirri framkvæmd sem er á stimpilgjöldum, að það er stöðugt verið að endurnýja lánin. Þó ég hafi fullan skilning á því frv. sem hér liggur fyrir frá Guðmundi G. Þórarinssyni tel ég að það eigi að taka inn í þessa heildarendurskoðun. Henni verður alls ekki lokið á meðan þetta þing situr, en gera má ráð fyrir því að frv. verði flutt sem taki gildi í lok þessa árs. Um það vil ég hins vegar ekki fullyrða mikið því þessi athugun er ekki hafin. Um skattlagningu fyrirtækja. Þetta er að sumu leyti hafið. T.d. hefur iðnrh. hafið athugun á samkeppnisstöðu íslenskra iðnfyrirtækja og þar koma skattamálin inn í og er fulltrúi fjmrh. þátttakandi í því. Um eignarskattsálagningu er það að segja að hér er fyrst og fremst um staðfestingu á því að ræða að í þeirri heildarendurskoðun á skattlagningu eigna og samræmingu á þeirri skattlagningu yfir allar eignir, hvort sem þær eru fasteignir eða fjármunir, verður skattlagning eigna atvinnufyrirtækja tekin með. Það hafði ekki komið nægilega ljóst fram og það er hér staðfest sem var reyndar ætíð ætlun ríkisstjórnarinnar. Um vaxta- og geymslugjaldið er það að segja að það var fært til þess horfs 1986 minnir mig að greiða vaxta- og geymslukostnaðinn sem áður hafði verið greiddur mánaðarlega eftir á. Það hefur síðan verið greitt mánuði eftir að selst hefur af birgðum. Þetta hefur valdið afar miklum erfiðleikum með fjármögnun. Það hefur ekki tekist að fá viðskiptabanka til að fjármagna þennan kostnað sláturleyfishafa. Hér er um það að ræða að flytja þetta annaðhvort til baka til fyrra horfs eða að tryggja fjármögnunina, að ríkisstjórnin gangi þá á viðskiptabankana um að fjármögnun fáist tryggð svo þetta verði ekki íþyngjandi fyrir sláturleyfishafana greiðslulega. Hér er ekki um viðbótarútgjöld fyrir ríkissjóð að ræða. Hér er um greiðsludæmi að ræða og fyrst og fremst innan ársins þannig að birgðir sem eru mestar núna greiðist jafnóðum en ekki í lok ársins eða flytjist yfir næstu áramót. Ég man ekki hvort hv. þm. spurði um 2. mgr., en hér er um eilífðarmál að ræða frá því 1986, búið að standa í því á hverju einasta ári að reyna að fá bankana til að standa við það samkomulag sem þá var gert ef ég má orða það svo. Um bréfið til Alþýðusambands Íslands er eftirfarandi að segja: Fyrsta liðinn held ég að hann hafi ekki mikið minnst á. Það er nú þegar reyndar í lögum að ákveðin nefnd skuli fjalla um atvinnumál. Hún hefur ekki starfað mikið. Hér lögðu fulltrúar Alþýðusambands Íslands alveg sérstaka áherslu á að þetta yrði ný nefnd, kannski dálítið öðruvísi skipuð, og vísa til þeirrar óvissu sem er nú í atvinnumálum, fyrst og fremst þó að þarna sé talað um atvinnuuppbyggingu á landinu til lengri tíma eða langtímastefnu. En fyrst og fremst vísar það til óvissunnar sem er nú á ýmsum sviðum sem ég vil taka fram að ríkisstjórnin hefur haft í huga við ýmis þau mál sem fallist hefur verið á eins og t.d. lántökuskattinn. Hann er orðinn óþarfur sem skattur til að draga úr fjárfestingu því að það er svo mikill samdráttur í þjóðfélaginu og því talið rétt að fella hann niður, sömuleiðis að lækka skatta á skrifstofu- og verslunarhúsnæði vegna þess samdráttar sem er og erfiðleika sem eru á þeim sviðum. Það er rétt að geta þess um leið að ríkisstjórnin hefur verið undanfarna viku með athugun á vörugjaldinu sem hefur verið erfitt í framkvæmd. Allt eru þetta liðir sem ríkisstjórnin hafði áður verið með í athugun. Um atvinnuleysistryggingar verður flutt frv. Það kemur örugglega í þessari viku. Hér er aðeins um heimild að ræða ef aðilar vinnumarkaðarins koma sér saman um að lengja bætur í 260 daga, en þá heimild vantar núna í lög. Í kaflanum um verðlagsmál er ekki um nein ný útgjöld að ræða sem áður hafa ekki verið umrædd. Í samningum við BSRB eru ákvæði um að halda aftur af verðlagshækkunum og standa sem næst við þá verðlagsspá sem liggur fyrir í þjóðhagsáætlun sem er reyndar verið að endurskoða núna. Í því sambandi var þegar talið óhjákvæmilegt að halda áfram þeirri krónutöluniðurgreiðslu sem ákveðin var sérstaklega við myndun ríkisstjórnarinnar. Það er sú upphæð sem þarna er um að ræða og að sjálfsögðu þarf heimild Alþingis til þess að svo geti orðið. Um hækkun á landbúnaðarafurðum ...  Síðasti málsliðurinn, dilkakjötið, er stórkostlegt vandamál sem menn standa frammi fyrir núna með mjög minnkandi neyslu. Ákveðið hefur verið að taka upp viðræður við framleiðendur um hvernig megi draga úr þessum vanda og þá með sameiginlegu átaki væntanlega um lækkun á dilkakjöti. Um fjórða liðinn er það að segja að það kom fram sá gleðilegi áhugi hjá samtökum launafólks að vinna með ríkisstjórninni að því að koma í veg fyrir skattsvikin og því er tekið fegins hendi. Um annan málslið er það að segja að það hafa lengi verið kröfur um að koma í veg fyrir tvísköttun á þeim 4% sem launþegar greiða sjálfir í lífeyrissjóði, þ.e. þeir greiða skatt af tekjunum og síðan aftur þegar þeir fá þessar greiðslur. Hér er lofað að skoða þessi mál og með tilliti til tvísköttunar þó að niðurstaðan liggi ekki fyrir. Um síðasta liðinn þar sem talað er m.a. um hugsanleg tvö þrep í skattinum er þetta að segja: Það er nú starfandi nefnd með fulltrúum allra þingflokka og hefur reyndar komið fram vilji hjá langflestum þingflokkum að hafa tvö þrep og það er svo sannarlega í umræðunni núna. En þess ber að gæta að það er skoðun ríkisstjórnarinnar að þetta verði gert á töluvert annan máta en þegar rætt var um lægra þrep fyrir matvæli á lokadögum síðustu ríkisstjórnar. Hér verði þess gætt að afla tekna á móti með tveimur þrepum. Það yrði þá annað þrep sem yrði eitthvað hærra. Þess er einnig að geta í þessu sambandi að órætt er enn þá, ef af tveimur þrepum verður, hvaða vöruflokkar féllu þar undir. Í þrengstu merkingu hefur verið rætt um mjólkurvörur, kjötvörur, fisk og grænmeti. Síðan hafa sumir rætt um kornvörur og aðrir rætt um enn þá meira til viðbótar svo þarna er mikil vinna eftir sem nauðsynlegt er að hraða. Ef þessi verður niðurstaðan kemur það fyrir þingið á haustmánuðum. En það er líka rétt að geta þess í þessu sambandi að ríkisstjórnin hefur talið nauðsynlegt að líta til þess sem telja má líklega niðurstöðu hjá Evrópubandalaginu þar sem þessi mál eru hér til meðferðar og talið æskilegt að samræma reglur hér því sem þar verður. Þar eru einna efst á baugi tvö þrep. Að vísu skal ég taka fram að Danir hafa lagst mjög hart gegn því og málið er alls ekki leyst. Hér er því eingöngu lofað að fulltrúar launþega fái að vera með í þessari umræðu, fái að láta sín sjónarmið koma fram. Í vaxtamálum er ekki þörf á neinni nýrri lagaheimild. Í því frv. til breytinga á lögum um Seðlabanka Íslands sem hér var samþykkt segir í lok 9. gr.: ,,Að teknu tilliti til annarra tekna bankanna.`` Ríkisstjórnin telur ekki að það þurfi neinar nýjar heimildir í þessu sambandi og hefur reyndar þegar rætt við Seðlabankann um að tekið verði tillit til annarra tekna bankanna. Um húsnæðismálin er það að segja að það er til nokkurt fjármagn í Byggingarsjóði verkamanna, 100 millj. kr. a.m.k., sem út af fyrir sig er nægilegt til að setja þessar íbúðir af stað. Um það þarf síðan að ræða við Húsnæðisstofnun hvort með hugsanlega meiri peningum frá lífeyrissjóðunum verði gert eitthvað til viðbótar. En það er nægilegt fjármagn til að hefja þessar framkvæmdir. Það sjá allir að ,,að hefja`` getur verið nokkuð teygjanlegt, en ríkisstjórnin telur að á árinu 1989 sé mjög æskilegt að auka við þessar íbúðabyggingar. Það hafa verið afar miklar sveiflur í félagslegum íbúðum. Á sl. ári voru unnar 800 slíkar íbúðir. Eitthvað var arfur frá árinu 1987. Á árinu 1990 verður tvímælalaust bætt við þessar íbúðir. En vegna atvinnuástandsins nú telur ríkisstjórnin mjög æskilegt að hefja framkvæmdir við fleiri félagslegar íbúðir en áður var um rætt. Ég held að hv. þm. hafi ekki spurt um seinni málsgr. Um fyrri málsgr. næsta liðs, um lífeyrismálin, er það að segja að hér er um framlengingu á ákvæðum laga að ræða, um eftirlaun til aldraðra, sem þarf ekki að koma fyrir þetta þing.

Um þetta var ekki spurt.

Nei, ekki var spurt, en þetta verður lagafrv. flutt á haustþingi. Ekki var heldur spurt um 8. lið. Réttarstaða starfsmanna við gjaldþrot o.fl. Nú liggur fyrir þinginu lagafrv. sem ákveðið var að ræða við þingmenn sem sitja í félmn. um og vita hvort það gæti leyst þetta vandamál. Þær viðræður eru væntanlega að hefjast núna. Það verður fyrst og fremst athugað hvort byggja má á því frv. sem þarna liggur fyrir. Hv. þm. minntist á seinni málsgr. Það er ekki gert ráð fyrir því að breyting á lögum þurfi á þessu stigi heldur eru ýmis framkvæmdaatriði þarna í mjög ítarlegri athugun bæði hjá fjmrn. og dómsmrn. t.d. og hygg ég einnig viðskrn. Því miður hefur sá möguleiki að stofna nýtt hlutafélag sem yfirtekur allt annað en skuldir breiðst mjög út og er mikið áhyggjuefni. Skilin eru eftir hundruð milljóna jafnvel í ógreiddum söluskatti og staðgreiðslu. Þess er vænst að það megi taka á þessu án nýrra laga. A.m.k. verður ekki frv. til laga lagt fyrir þetta þing. Starfsmenntun. Ég tek undir það með hv. þm. að það er umhugsunarefni að hér er það talið á vegum félmrn. eins. Um þetta var rætt í ríkisstjórninni í morgun og fullur skilningur á að þetta á ekki að verða til þess að breyta fyrri ákvörðunum nema samkomulag verði um annað innan ríkisstjórnar og við þingmenn. En menntmrn. mun taka þátt í þessari stefnumörkun. Ég vona að ég hafi svarað spurningum hv. þm. Ef ekki minnir hann mig á það sem ég kann að hafa látið niður falla.

Utanríkisráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson) Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Reykv. beindi máli sínu til mín þótt með óbeinum hætti væri. Áður en ég vík að því nánar vil ég byrja á að láta í ljós ánægju mína yfir að kjarasamningar skuli hafa tekist með þeim hætti sem þeir liggja nú fyrir við yfirgnæfandi meiri hluta launþega og þar með tryggður vinnufriður út þetta ár og reyndar að mínu mati langt fram á næsta ár. Hv. málshefjandi beindi ýmsum spurningum til hæstv. forsrh. varðandi bréf þau sem ríkisstjórnin eða forsrh. fyrir hennar hönd sendi aðilum vinnumarkaðarins, Vinnuveitendasambandi og Vinnumálasambandi og svo Alþýðusambandi Íslands. Hann vakti sérstaklega athygli á 4. tölulið erindisins til Alþýðusambandsins þar sem fjallað er um skattamál og segir svo, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin mun hafa samráð við samtök launafólks um undirbúning og framkvæmd virðisaukaskattsins sem tekinn verður upp um næstu áramót, m.a. um hugsanleg tvö þrep í skattinum.`` Hv. málshefjandi rifjaði síðan upp tillögur forsrh. í fyrrv. ríkisstjórn um breytingar á söluskatti sem hann síðan ályktaði að hefðu valdið stjórnarslitum í því stjórnarsamstarfi. Jafnframt beindi hann því til mín hvort samstaða væri um það innan núv. ríkisstjórnar að taka upp tvö þrep í virðisaukaskatti. Um þetta er ýmislegt að segja, m.a. eftirfarandi: Í fyrsta lagi vil ég rifja upp í þessum ræðustól í tilefni ummæla hv. málshefjanda hver voru meginatriðin í tillögum fyrrv. hæstv. forsrh. Þau voru sem kunnugt er um það að lækka söluskatt á matvörur og þar með taldar innfluttar matvörur, þær sem á annað borð er heimilað að flytja inn, úr 25 í 15% ef ég man rétt. Jafnframt skyldi vera um að ræða lækkun niðurgreiðslna. Þessar tillögur fólu í sér umtalsvert tekjutap fyrir ríkissjóð á þeim tíma. Tekjuöflun á móti átti að vera í formi hækkunar á tekjuskatti einstaklinga, en sú tekjuöflun hrökk ekki til til að vega upp tekjutapið sem lækkun söluskattsins fól í sér. Niðurstaðan varð þess vegna sú að nettóáhrifin af þessari tillögu voru þau að ríkissjóður hefði orðið fyrir tekjutapi sem af fjmrn. var þá metið á 1,3 milljarða kr. Því næst bættist við að fyrirsjáanlegt var á þessum tíma á sl. hausti að stefndi í umtalsverðan halla. Í lok septembermánaðar var sá halli þá fyrirsjáanlegur upp á um 2 milljarða þannig að tillögurnar hefðu leitt til þess að menn stóðu frammi fyrir vitneskju um halla a.m.k. á bilinu 3,3--3,5 milljarðar kr. Á það var bent að það væri ekki ásættanlegt af hálfu samstarfsaðila að framkvæma slíka tillögu við þessi skilyrði sem leitt hefði af sér slíka aukningu í hallarekstri ríkissjóðs. Sér í lagi er rétt að rifja upp að þá lá fyrir að ekki fengust undirtektir við tillögur um lækkun ríkisútgjalda og jafnframt lá fyrir samþykkt þingflokks þeirra sjálfstæðismanna um það að hann gæfi ekki kost á frekari tekjuöflun til ríkissjóðs þannig að heildarniðurstaðan varð sú að þessi tillaga eins og hún var fram sett á þessum tíma fól í sér afdráttarlaust að sætta sig við þetta mikinn halla á ríkissjóði. Í umræðum um þetta mál var á það bent að það væri ekki ófrávíkjanlegt grundvallarstefnuatriði að ekki mætti hugsa sér fleiri en eitt þrep í söluskatti þó að það yrði að teljast óeðlilegt að ríkisstjórn sem hafði lagt slíkt kapp á þá skattkerfisbreytingu sem hún byrjaði störf sín með spilaði út slíkum tillögum sem lið í einhverjum bráðabirgðalausnum í efnahagsmálum og sætti sig þar með við það að ganga á svig við grundvallarstefnumótun um hallalausan ríkisbúskap. Oft hefur verið til þess vitnað og var rækilega til þess vitnað í umræðum um bæði samræmdan söluskatt í einu þrepi og eins í umræðum um virðisaukaskatt að framkvæmdastjórn Efnahagsbandalagsins hefur gert um það ályktun að beina því til bandalagsríkjanna að taka upp samræmingu á virðisaukaskatti þannig að í stað margra þrepa sem viðgengst í sumum bandalagsríkjanna verði tekin upp tvö þrep. Ef ég man rétt hið lægra þrep á bilinu 9--14% en hið seinna á bilinu 18, 19--22%. Margir hafa vitnað til þessa og spurt hvort ekki væri eðlilegt að Íslendingar tækju mið af þessu. Um það er margt að segja, en þó fyrst það að það er allra manna mál sem fylgjast náið með þróun mála að því er varðar hinn innri markað í Evrópu 1992 að sáralitlar líkur eru taldar á því að samkomulag geti tekist um það innan Efnahagsbandalagsins að þessi tillaga komi til framkvæmda. Eins og fram kom í máli hæstv. forsrh. liggur fyrir að af hálfu danskra stjórnvalda hefur því verið lýst yfir að þetta sé óframkvæmanlegt að því er Dani varðar vegna þess gríðarlega tekjutaps sem danska ríkið yrði fyrir af þeim sökum. Heildarniðurstaðan er sú að menn telja litlar líkur á því að þetta náist fram fyrir árið 1992. Að því er okkur Íslendinga varðar er einnig margt að segja um þessa spurningu, eitt eða tvö þrep í söluskatti í virðisaukaskatti. Í fyrsta lagi er nú að meta reynsluna af framkvæmdinni að því er varðar eins þreps söluskatt. Samkvæmt upplýsingum fjmrn. er ljóst að söluskattsskil í matvöruverslun eftir breytinguna hafa batnað mjög verulega, þ.e. yfir 50%, þannig að hvað svo sem líður umræðum um göt og veilur í framkvæmd skattinnheimtu á Íslandi og þau eru mörg er ljóst að að mati fjmrn. hefur þessi breyting skilað verulegum árangri að því er varðar matvöruverslun þannig að ef menn vilja velta því fyrir sér að hverfa aftur til tvíþrepa söluskatts eða virðisaukaskatts kallar það á rækilega úttekt á því hvort það samræmist viljayfirlýsingum trúlega allra stjórnmálaflokka á hinu háa Alþingi um að gera sérstakar ráðstafanir til að bæta innheimtu álagðra skatta. Þetta tvennt gæti auðveldlega rekist harkalega hvort á annað, nefnilega reynslan frá fyrri tíð fyrir því að tvíþrepa skattur leiddi til þess að það var verulegur misbrestur á innheimtu samkvæmt því kerfi, enda afar flókið og erfitt í framkvæmd eins og kunnugt er. Síðan er á hitt að líta að hið háa Alþingi hefur samþykkt að virðisaukaskattur skuli tekinn upp í einu þrepi miðað við álagningarprósentuna 22% um næstu áramót. Það liggur fyrir að upptaka virðisaukaskatts með þessari álagningarprósentu mun leiða til tekjutaps fyrir ríkissjóð sem á sl. ári var metið upp á 1100 millj. kr. ef ég man rétt og væri því ekki óvarlegt að meta nú á bilinu kannski 1*y1/2*y--2 milljarðar kr. Hver sá sem vill beita sér fyrir því að taka upp virðisaukaskatt með tveimur þrepum verður að átta sig á því að hann stendur nú þegar frammi fyrir tekjutapi í samanburði við núverandi kerfi og mundi standa frammi fyrir enn meira tekjutapi ef um væri að ræða að taka upp lægra þrep en hækka ekki álagningarprósentuna á aðrar almennar vörutegundir sem ekki væru sérstaklega undanþegnar. Um þetta mál er lítið hægt að ræða út af fyrir sig fyrr en fyrir liggur í fyrsta lagi úttekt á tekjuþörf ríkissjóðs og fyrr en við nálgumst það að fara að ræða forsendur fjárlagagerðar fyrir næsta ár og þá liggur fyrir hvort hið háa Alþingi er reiðubúið að fallast á tillögur um verulega lækkun ríkisútgjalda og svo í annan stað hvort menn eru reiðubúnir að kaupa árangur af tveggja þrepa virðisaukaskatti því verði að hækka allverulega trúlega álagningu ýmissa annarra vara, í fljótu bragði kannski upp í allt að 30--33% ef farið væri með hið lægra þrep niður á bilinu 9--14%. Þetta þarfnast ítarlegrar skoðunar. Eins og kunnugt er er að starfi nefnd sem fjallar um þetta mál. Upphaflega var sett á laggirnar milliþinganefnd sem mér skilst að hafi lítt eða ekki starfað. Þar að auki er starfandi nefnd embættismanna til þess að undirbúa framkvæmd virðisaukaskattsins. Málið er með öðrum orðum fjarri því að vera komið á það stig að hægt sé að taka afstöðu til þess arna á grundvelli traustra upplýsinga, á traustum talnagrundvelli um það hvað slíkar hugmyndir fælu í sér. Alla vega er ljóst að þeir sem vildu beita sér fyrir þessu í þeirri von að það kynni að leiða til lækkunar vöruverðs að því er varðar helstu lífsnauðsynjar eða þýðingarmestu framleiðsluafurðir íslensks landbúnaðar yrðu að vera við því búnir að koma með tillögur um annað tveggja: verulega lækkun ríkisútgjalda eða aðra tekjuöflun sem gæti numið umtalsverðum upphæðum. Ef spurt er um afstöðu okkar alþýðuflokksmanna í því efni liggur hún ljós fyrir. Við erum eindregið að fenginni reynslu þeirrar skoðunar að skynsamlegast sé að því er varðar virðisaukaskattinn að hafa eitt þrep í virðisaukaskatti. Við vekjum athygli á því að frv. í heild sinni er allt saman við það miðað og hver sá sem vill breyta því verður þess vegna ekki aðeins að horfast í augu við að virðisaukaskatturinn sjálfur mun leiða til tekjutaps fyrir ríkissjóð og verður þá annaðhvort að hækka álagningarprósentu eða afla tekna með öðrum hætti. Ég mun ljúka þessu, virðulegi forseti, með því að segja að endanleg niðurstaða í þessu máli fæst vafalaust ekki að mínu mati fyrr en vinnu er miklu lengra á veg komið við að undirbúa forsendur fjárlaga næsta árs, en ef spurt er um grundvallaratriði er mitt svar það að bæði með vísan til reynslu okkar sjálfra og til reynslu annarra þjóða teldi ég affarasælast, skynsamlegast að hafa virðisaukaskattinn í einu þrepi og vitna í því efni ekki síst til þeirrar reynslu sem fyrir liggur í öðrum löndum. Í viðræðum við forsvarsmenn verkalýðshreyfingarinnar höfum við bent á og kynnt niðurstöður tveggja nefnda sem um þetta mál hafa fjallað bæði í Svíþjóð og Noregi, m.a. með mjög öflugri þátttöku fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar í þessum löndum, þar sem efnt hefur verið til endurskoðunar í þessu efni, og í bæði skiptin hefur það verið sameiginleg niðurstaða þessara nefnda, opinberra nefnda með mjög öflugri þátttöku verkalýðshreyfingarinnar, að skynsamlegast væri og heppilegast ekki hvað síst fyrir hið lægra launaða fólk í þessum löndum að halda fast við eins þreps skatt en miða hins vegar tekjujöfnunaraðgerðir fyrst og fremst við niðurgreiðslur vöruverðs á lífsnauðsynjum og svo hins vegar að nota tekjurnar í auknum mæli til tekjujöfnunaraðgerða í gegnum fjölskyldubótakerfi. Þetta var niðurstaða sænsku verkalýðshreyfingarinnar, þetta varð niðurstaða norsku verkalýðshreyfingarinnar í þeirri endurskoðun sem fram hefur farið um þetta mál í tvígang. Að sjálfsögðu er það ekki trúaratriði að ekki sé unnt að framkvæma virðisaukaskatt í tveimur þrepum. En þá verður um leið að gera róttækar breytingar, nokkuð kostnaðarsamar, á framkvæmd innheimtukerfisins og jafnframt verða menn að vera heiðarlegir gagnvart sjálfum sér og öðrum og vera reiðubúnir að styðja tillögur um verulegan niðurskurð ríkisútgjalda eða umtalsverða tekjuöflun á móti.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Ræða hæstv. utanrrh. lýsir nú mætavel þeim ruglandi sem einkennir störf og stefnu Alþfl. Það er rétt að rifja upp í nokkrum orðum að gefnu því tilefni sem hæstv. utanrrh. hefur hér gefið hvernig tillögur bar að á sl. hausti um sérstakt nýtt skattþrep. Það er líka rétt að rifja upp að hæstv. núv. utanrrh., fyrrv. fjmrh., innleiddi fyrstur manna tvö skattþrep í söluskatt hér á landi. Í dag eru tvö skattþrep í söluskatti, lægra skattþrep á margs konar þjónustustörfum fyrir tillögu frá núv. hæstv. utanrrh. og formanni Alþfl. Hann er höfundur að tveimur skattþrepum í söluskatti. Það var lögð fram tillaga af sjálfstæðismönnum í fyrrv. ríkisstjórn um lægra söluskattsstig á matvörum eins og er á margs konar þjónustu fyrir forgöngu núv. utanrrh. og formanns Alþfl. Það voru lagðar fram tillögur um hækkun á tekjuskatti sem jöfnuðu að öllu leyti upp tekjumissi ríkissjóðs af þessum sökum. Þar lágu til grundvallar útreikningar Þjóðhagsstofnunar. Og það er haldlaust fyrir hæstv. utanrrh. að ætla að fara að vitna hér í útreikninga fjmrn. á þessum tíma gegn útreikningum Þjóðhagsstofnunar. Þar talar samanburðurinn skýru máli. Hvað varð um allar áætlanir fjmrn. á síðasta ári og hvernig stóðust þær samanburð við útreikninga Þjóðhagsstofnunar? Reynslan segir: Það var betra að treysta útreikningum Þjóðhagsstofnunar en fjmrn. Niðurstaðan er sem sagt þessi: Það voru lagðar til breytingar sem ekki hefðu raskað afkomu ríkissjóðs. En nú upplýsir formaður Alþfl. að á þessum tíma hafi legið fyrir að halli ríkissjóðs yrði 2 milljarðar á síðasta ári. Þá hafði hann sem fjmrh. einungis gert þáv. ríkisstjórn grein fyrir um 1 milljarðs halla. Með öðrum orðum: hann er að staðfesta það hér að hann hafi á þeim tíma gefið þáv. ríkisstjórn rangar upplýsingar um stöðu ríkissjóðs. Hallinn hafi þá verið fyrirsjáanlegur tvöfalt meiri en hann hafði gert ríkisstjórninni grein fyrir. Þetta eru þær staðreyndir sem fram koma í kjölfar þessarar ræðu sem hæstv. utanrrh. hefur hér flutt og þarf ekki frekar vitnanna við. Auðvitað verður ekkert undan því vikist að koma á öðru skattþrepi og lægra skattþrepi á matvörum þegar virðisaukaskattur verður tekinn upp í síðasta lagi. Hefði farið betur á því að þetta hefði verið gert sl. haust. Það hefði verið eðlilegur þáttur í heildstæðum ráðstöfunum til að rétta við hallarekstur útflutningsgreinanna og spyrna gegn verðbólguöldu sem hefði fylgt í kjölfar þessa. Ég ætla svo, herra forseti, með örfáum orðum að víkja að svari hæstv. forsrh., einkanlega að því er varðar rekstrarstöðu sjávarútvegsins í landinu. Þegar núv. ríkisstjórn var mynduð kom í ljós að ráðstafanir sem hún gerði dugðu engan veginn, voru biðleikur eins og stjórnarþingmennirnir kölluðu það. Og þegar hæstv. forsrh. mætti á neyðarfundi fiskframleiðenda nokkrum vikum eftir að ríkisstjórnin var mynduð tilkynnti hann að boða ætti til langs ríkisstjórnarfundar til að ákveða aðgerðir í þágu útflutningsframleiðslunnar. Ekkert varð úr því. Síðan var boðað að nýjar ráðstafanir ætti að gera og tilkynna í byrjun febrúar. Ekkert varð úr þeim ráðstöfunum. Og nú hafa menn á undanförnum vikum verið að bíða eftir lokum kjarasamninga í þeirri trú að hæstv. ríkisstjórn ætlaði að gera ráðstafanir til að treysta rekstrargrundvöll útflutningsframleiðslunnar. Niðurstaðan er sú að engar ákvarðanir eru teknar af hæstv. ríkisstjórn þar að lútandi. Þjóðhagsstofnun hefur nýlega gert spá um það að hallinn á rekstri sjávarútvegsins verði tvöfalt meiri næsta haust en hann var í fyrrahaust eða um 10% og er þá ekki tekið tillit til vaxandi verðbólgu umfram þær spár sem Þjóðhagsstofnun hefur byggt á fram til þessa. Þetta eru þær staðreyndir sem við blasa. Og hæstv. forsrh. kemur hér upp í kjölfar þessara kjarasamninga og tilkynnir að engar ákvarðanir hafi verið teknar af hæstv. ríkisstjórn til að mæta þessum vanda, það eigi að bíða áfram. Að vísu séu vonirnar um hækkun fiskverðs á Bandaríkjamarkaði brostnar og líkur á að vonirnar um hækkun á fiskverði í Evrópu séu líka að bresta, en samt eigi að bíða og halda áfram að ræða þetta og sennilega safna meiri upplýsingum. Ég inni eftir því: Er það rétt skilið að hæstv. ríkisstjórn ætli ekki að gera Alþingi frekari grein fyrir ráðstöfunum til að rétta við stöðu útflutningsframleiðslunnar en hæstv. forsrh. hefur gert hér í dag? Og er hæstv. sjútvrh. sáttur við að Alþingi fái ekki frekari greinargerð áður en það verður sent heim um ráðstafanir til að rétta við rekstrarstöðu sjávarútvegsins? Er það réttur skilningur að hæstv. ríkisstjórn hafi ekkert frekar fram að færa í þessu efni en það sem hæstv. forsrh. hafði að segja fyrr á þessum fundi? Það verður fróðlegt að fá svör við því hvort þetta er allt og sumt og það eigi bara að bíða og sjá. Hæstv. ríkisstjórn hefur gefið launafólki býsna sterkar yfirlýsingar um að ekki verði vegið að forsendum nýgerðra kjarasamninga sem hæstv. ríkisstjórn hafði frumkvæði um í samningum við opinbera starfsmenn og forustumenn opinberra starfsmanna hafa áréttað að þeir líti á það sem skyldu ríkisstjórnarinnar að brjóta ekki þessar forsendur. Hvernig ætlar ríkisstjórnin að standa við þetta? Ætlar hún að sitja áfram án þess að gera neitt til að rétta við stöðu útflutningsframleiðslunnar? Hæstv. forsrh. sagði: Gengið verður eitthvað að síga vegna vaxandi verðbólgu. Auðvitað þarf gengið eitthvað að síga vegna vaxandi verðbólgu, en það er fyrir verulegur halli og það er spáð tvöfalt meiri halla næsta haust en hann var í fyrra án þess að reiknað sé með þeirri vaxandi verðbólgu sem forsrh. var að tala um. Á í engu að mæta því? Á í engu að svara því frekar en hæstv. forsrh. gerði í ræðu sinni áðan? Út af dagskrá þingsins er ástæða til að spyrja að því enn einu sinni: Á ekki að gera frekari grein fyrir ráðstöfunum af hálfu hæstv. ríkisstjórnar gagnvart útflutningsframleiðslunni en gerð hefur verið? Og er hæstv. sjútvrh. sáttur við þá niðurstöðu að þingið fái ekki frekari upplýsingar, þar af leiðandi ekki íslenska þjóðin og þeir sem við sjávarútveginn starfa? Og loks þetta, herra forseti: Það kom fram í máli hæstv. forsrh. að hann hefði lengi talið að framlengja þyrfti þinghaldið lengur en til 6. maí. Sl. föstudag ítrekaði forseti Sþ. að forsetum þingsins hefði ekki verið gerð grein fyrir neinum slíkum áformum frá hæstv. ríkisstjórn. Hvenær ætlar hæstv. ríkisstjórn að taka um þetta ákvörðun? Hvenær stefnir hún að þinglokum? Hver eru þau mál sem hún telur að eigi að hafa forgang eða kemur hún sér ekki saman um það hvaða mál hér eigi að hafa forgang á þeim tíma sem til umráða er? Eða hversu lengi á þingið að starfa? Er útilokað að hæstv. ríkisstjórn geti komist að einhverri niðurstöðu um þetta efni? Það er óskað eftir skýrum svörum þar um.

Kristín Halldórsdóttir Virðulegi forseti. Það þarf ekki að vera langt mál mitt núna, en gamalt viðkvæði segir, sem menn nota gjarnan þegar lokið er samningum á vinnumarkaðnum, að út af fyrir sig sé ánægjulegt að samningar hafi tekist, en ... Þetta viðkvæði á nú við núna. Fleira ætla ég ekki að segja um það þar sem það rúmast ekki innan þess ramma sem þessi umræða er í. Þær spurningar sem hv. 1. þm. Reykv. bar fram voru bæði eðlilegar og nauðsynlegar og nauðsynlegt að fá svör við þeim og ég þakka honum fyrir þær og hæstv. ráðherra fyrir svörin. En það var ein spurning sem ég saknaði úr máli hv. 1. þm. Reykv. sem ég heyrði að vísu ekki frá upphafi til enda, en ég heyrði heldur ekki þetta atriði koma fram í máli hæstv. forsrh. og því tel ég nauðsynlegt að bera þá spurningu fram hér og nú um leið og ég reyndar tek eindregið undir spurningar hv. síðasta ræðumanns varðandi þinghaldið. En spurning mín er þessi: Hver er kostnaðarauki eða tekjutap ríkissjóðs við framkvæmd þeirra loforða sem ríkisstjórnin hefur gefið í tengslum við lausn þessarar kjaradeilu? Þau frumvörp til breytinga á skattalögunum sem afgreidd voru hér í miklu hasti fyrir jólin lutu að því að auka tekjur ríkissjóðs til að mæta hallarekstrinum sem menn lögðu ofuráherslu á að slétta út og helst að hafa afgang á fjárlögum. Mér sýnist að það sé stefnt í hallarekstur með þessu eða hugsanlega er þá ætlunin að mæta þessu með tekjuaukningu á öðrum sviðum. En ég tel nauðsynlegt að fá svar við þessari spurningu.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Ég skal svara þessu. Aukin útgjöld ríkissjóðs eru talin verða á þessu ári um það bil 800 millj. til 1 milljarður og langstærsti liðurinn eru niðurgreiðslur, í krónutölu þær sömu. Eins og kemur fram í bréfi mínu til aðila vinnumarkaðarins er þar um 500--600 millj. að ræða. Tekjutap vegna niðurfellingar vörugjalds frá 1. september er 350 millj. Tekjutap vegna breytinga á lántökuskatti er áætlað 100 millj., vegna niðurfellingar lántökuskatts frá 1. júlí 100 millj. og vegna lækkunar á skatti á skrifstofu- og verslunarhúsnæði 100 millj. Hins vegar eru tekjur á móti af jöfnunargjaldi áætlaðar um 250 millj. Þetta eru þær áætlanir sem við gerðum þegar þetta var í umræðu, en eru nú til nánari athugunar hjá fjmrn. Hins vegar get ég upplýst þau gleðilegu tíðindi að innheimta á söluskatti hefur verið töluvert mikið betri en fjárlög gera ráð fyrir og ef meta má af þremur fyrstu mánuðum þessa árs bendir ýmislegt til þess að sú innheimta muni fyllilega vega upp á móti þessum auknu útgjöldum.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Ég skal vera afar stuttorður. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin og jafnframt virðulegum forseta fyrir að greiða fyrir þannig að við getum klárað þetta mál. Það kemur í ljós að það eru allmörg þingmál sem eiga eftir að koma til kasta þessa þings. Það eru greiðslur í Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, frystideildina, það er lántökuskattur, vörugjald, jöfnunargjald, skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, frv. um atvinnuleysisbætur, heimild fyrir ríkisstjórnina til að fá fjármuni í auknar niðurgreiðslur og loks: ef standa á við það sem kemur fram í húsnæðismálum þarf án efa aukna fjármuni þar því að varla er það stórmannlegt að hefja byggingar á 200 íbúðum og eiga aðeins 500 þús. kr. í hverja íbúð. Það eru 200 nýjar íbúðir sem hefja á framkvæmdir við og það er upplýst að það séu til 100 millj. og þótt ég sé ekki verkfræðingur telst mér til að þetta séu um 500 þús. á íbúð þegar reynt er að deila. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég held að þessar umræður hafi verið gagnlegar og þó kannski einkum fyrir það að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki enn komið sér saman um hver séu forgangsmál þessa þings. Það er eðlilegt kannski og í stíl við störf þessarar hæstv. stjórnar. Jafnframt hefur það verið upplýst loks nú að sú vika sem nú er hafin dugi ekki til að ljúka þinginu. Vonandi fréttist þá af því á næstu dögum, um það leyti sem þau frumvörp koma fram sem hér hafa verið boðuð, hvenær og hvort hæstv. ríkisstjórn hyggst hafa þinglausnir á þessu vori.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um viðauka við lög nr. 44 frá 25. maí 1976, um Fiskveiðasjóð Íslands. Með frv. þessu er lagt til að stofnuð verði sérstök þróunardeild við Fiskveiðasjóð Íslands er hafi það hlutverk að veita lán til rannsókna og þróunarverkefna á öllum sviðum í sjávarútvegi. Jafnframt er gert ráð fyrir að Fiskimálasjóður verði lagður niður og hin nýja þróunardeild yfirtaki eignir og skuldir sjóðsins. Frá stofnun Fiskimálasjóðs árið 1935 hafa margvíslegar breytingar orðið á starfsemi sjóðsins. Engu að síður má segja að meginhlutverk hans hafi ætíð verið óbreytt, þ.e. að styðja nýjungar í sjávarútvegi, veita styrki til veiða með nýjum veiðarfærum, tilrauna við verkun og vinnslu sjávarafurða. Af eldri lögum um Fiskimálasjóð má sjá að hann hefur aldrei gegnt hlutverki sem almennur stofnlánasjóður fyrir sjávarútveginn. Hefur hlutverk hans einkum verið að veita viðbótarlán vegna nýjunga eftir að þær stofnanir sem hafa það hlutverk að veita stofnlán hafa lánað til fyrirtækja eftir almennum reglum eins og þeim þykir tryggt hverju sinni. Sjóðurinn hefur einnig veitt lán eða styrki til stuðnings nýjungum sem ekki hafa verið fullreyndar. Hefur hann því oft tekið áhættu sem ekki er talið eðlilegt að bankastofnanir eða fjárfestingarlánasjóðir reknir á svipuðum grundvelli taki. Hefur Fiskimálasjóður frá upphafi styrkt margvísleg framfara- og hagsmunamál í sjávarútvegi og veitt lán með hóflegum vöxtum til tilrauna sem ýmist hafa gefist vel eða ekki reynst grundvöllur fyrir eins og gengur og gerist. Sjóðnum hefur því reynst erfitt að gegna hlutverki sínu án annarra tekna en af vaxtatöku. Þá rýrði mjög Fiskimálasjóð, eins og aðra sjóði á sínum tíma, sú verðbólga sem um langt árabil geisaði hér á landi og er reyndar ekki útdauð enn. Eiginfjárstaða sjóðsins hefur af þessum sökum lengst af verið tiltölulega veik. Tekjur sjóðsins voru fyrst og fremst hlutdeild í útflutningsgjaldi af sjávarafurðum. Á árunum 1985--1986 vann nefnd á vegum sjútvrn. að gagngerðri endurskoðun á sjóðakerfi sjávarútvegsins. Samkvæmt tillögum nefndarinnar var það flókna sjóðakerfi sem sprottið hafði upp afnumið og útflutningsgjald af sjávarafurðum fellt niður. Við þetta hvarf aðaltekjustofn Fiskimálasjóðs. Í forsendum sjóðsnefndar var ráð fyrir því gert að sjóðurinn mundi sameinast Fiskveiðasjóði Íslands. Með frv. þessu er því lagt til að þessi skipan verði lögfest. Enda þótt Fiskimálasjóður verði lagður niður verði frv. að lögum er ljóst að mikil þörf er fyrir að þeim umbótum, sem sjóðnum var ætlað að inna af hendi, verði sinnt áfram. Til marks um þörfina má nefna þann fjölda umsókna um styrki til áhugaverðra nýjunga og sérhæfðra tilrauna er sjútvrn. berst stöðugt og alltaf er ýmislegt í gangi á þessu sviði. Með frv. er lagt til að stofnuð verði sérstök þróunardeild við Fiskveiðasjóð í þeim tilgangi að veita lán eða styrki til rannsókna og nýjunga sem eflt geta stöðu íslensks sjávarútvegs. Styrkveitingar úr deildinni verða þá háðar því að deildin fái sérstakar tekjur í þessu skyni. Með rannsóknum er einnig átt við markaðsrannsóknir er leitt geta til þess að íslenskar sjávarafurðir kæmu fram á nýjum mörkuðum erlendis. Er gert ráð fyrir því að deildin lúti sömu yfirstjórn og Fiskveiðasjóður, en stjórn hans er skipuð af sjútvrh. m.a. samkvæmt tilnefningu helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi og fjármálastofnana sem starfa á vettvangi sjávarútvegsins. Fulltrúar atvinnugreinarinnar sjálfrar koma því til með að fjalla um einstakar lánveitingar eða styrki. Um deildina munu gilda ákvæði laga um Fiskveiðasjóð Íslands að öðru leyti en um getur í 2. gr. Frv. gerir ráð fyrir því að deildin veiti lán gegn tryggingum sem stjórn Fiskveiðasjóðs metur fullnægjandi og er stjórnin í þeim efnum óbundin af 11. og 12. gr. laga um Fiskveiðasjóð Íslands. Umræddar greinar gera ráð fyrir því að Fiskveiðasjóður sem stofnlánasjóður veiti einungis lán til fiskiskipa með fyrsta veðrétti eða gegn veði sem er innan við 60% af matsverði eigna. Nauðsynlegt þykir að stjórnin sé óbundin af þessum reglum til að deildin geti sinnt því hlutverki sem henni er ætlað. Hins vegar er lagt til að sjóðsstjórn meti tryggingar fyrir láni hverju sinni. Eðlilegt þykir að gera ráð fyrir þessari skipan mála enda er stjórn Fiskveiðasjóðs fyllilega treystandi til að marka sér fastmótaðar reglur í þessum efnum. Í 3. gr. er gert ráð fyrir að ráðherra setji reglur um lán- og styrkveitingar. Reglur um styrkveitingar munu ekki verða settar fyrr en ljóst verður hvaða tekjur eða framlag deildin fær til styrkveitinga. Verður haft samráð við sjóðsstjórnina um reglur til slíkra styrkja og aðra framkvæmd þessa máls. 4. gr. kveður á um yfirtöku Fiskveiðasjóðs á eignum og skuldum Fiskimálasjóðs. Er miðað við stöðu eigna og skulda 1. júlí 1989. Nauðsyn þykir að ákveðin dagsetning sé fest í þessu skyni og endanlegt uppgjör fari fram eins fljótt og mögulegt er. Efnahagsreikningur, sem nú liggur fyrir um stöðu Fiskimálasjóðs í árslok 1988, sýnir að eign sjóðsins er um 14 millj. kr. Þessi staða gæti þó verið lakari því að í reynd er hluti af útistandandi kröfum sjóðsins vegna nýjunga sem enn hafa ekki sannað gildi sitt og eru því áhættulán. Þess skal að lokum getið að frv. var á undirbúningsstigi kynnt stjórn og forstjórum Fiskveiðasjóðs og taldi stjórnin og forstjórar Fiskveiðasjóðs eðlilegt að slík breyting væri gerð. Það skal jafnframt tekið fram að stjórn Fiskimálasjóðs fjallaði um málið á fundi sínum 21. apríl sl. og afgreiddi þá svohljóðandi samþykkt: ,,Stjórn Fiskimálasjóðs lýsir ánægju sinni yfir því að með frv. þessu, ef samþykkt verður, hefjist aftur stuðningur við rannsókna- og þróunarverkefni í sjávarútvegi. Jafnframt beinir stjórn sjóðsins eftirfarandi til sjútvnr. varðandi efni frv.: Þar sem rætt er um rannsóknir í 1. gr. frv. verði látið koma fram að orðið rannsóknir eigi einnig við um markaðsrannsóknir. Umsóknir um lán og styrki úr þróunardeildinni fái faglegt mat um gagnsemi verkefnisins og líklegan árangur áður en þær eru afgreiddar. Markaðir verði ákveðnir tekjustofnar fyrir deildina.`` Ég tel að þetta frv. sé eðlilegt framhald á þeirri breytingu sem orðið hefur á sjóðakerfi sjávarútvegsins. Það er vissulega full þörf fyrir að fé sé veitt til ýmissa mála á vettvangi atvinnugreinarinnar. Mér er það fyllilega ljóst að með frv. er það ekki tryggt sem skyldi því enn er ekki fyrir því séð hvaða tekjur Fiskveiðasjóður gæti fengið í þessu skyni. Þess má geta að Iðnlánasjóður hefur t.d. fengið ríkisframlag sem veitt hefur verið til svipaðra verkefna og væri ekki óeðlilegt að fullt samræmi væri milli reglna að því er Iðnlánasjóð varðar og Fiskveiðasjóð og það má segja að Iðnlánasjóður hafi svipaðar heimildir eins og fram kemur í frv. þessu. Ég vildi að lokinni þessari umræðu leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Matthías Bjarnason Herra forseti. Þetta frv. gerir ráð fyrir því að leggja endanlega niður Fiskimálasjóð, en grundvellinum var kippt undan þeim sjóði við endurskoðun á sjóðakerfi sjávarútvegsins vorið 1986. Það vill nú svo til að ég hef haft allnáin kynni af Fiskimálasjóði og störfum hans í mörg ár og var um tíma í stjórn hans og get því dæmt um það að hann lagði fjármuni til nauðsynlegra rannsókna, lengi vel til hafrannsókna, rannsókna á fiskigöngum og fiskistofnun. Höfuðtilgangur sjóðsins og starf var að styrkja tilraunir til veiða með nýjum aðferðum eða nýjum veiðarfærum, tilraunir við verkun og vinnslu sjávarafurða, til markaðsleitar fyrir sjávarafurðir og annarra rannsókna og nýjunga í þágu sjávarútvegsins. Ég hefði vel getað fellt mig við og talið æskilegast að Fiskimálasjóður hefði starfað áfram eingöngu að þessu verkefni en niður hefðu verið felldar heimildir til að lána til fiskvinnslufyrirtækja vegna þess að þessi sjóður hafði í raun og veru aldrei bolmagn til þess og þau lán skiptu fyrirtækin tiltölulega litlu máli. Þar af leiðandi hefði hann átt að geta gert meira í því að sinna þessu hlutverki sem ég hef þegar minnt á. Annað mál er það hvað við erum að láta af hendi og hvað kemur í staðinn. Það er eðlilega það sem skiptir mestu máli. Fyrir þessu frv. hefur þegar verið mælt og þar er gert ráð fyrir því að hjá Fiskveiðasjóði skuli vera sérstök þróunardeild sem hefur það hlutverk að veita lán til rannsókna- og þróunarverkefna á öllum sviðum sjávarútvegs. Heimild er fyrir deildina að veita styrki í sama tilgangi enda verði henni séð fyrir sérstökum tekjum í því skyni. Síðan er ekkert meira minnst á þær tekjur. Þar með er engin fullvissa fyrir því að þessi deild hafi einhverjar tekjur til að sinna þessu mikilvæga verkefni og þar af leiðandi engin vissa fyrir því hversu miklar þessar tekjur verða. Því tel ég að frá því að Fiskimálasjóður starfaði með eðlilegum hætti sé með þessu stigið alvarlegt skref aftur á bak hvað þessi mál varðar, þ.e. markaðskönnun, rannsóknir á veiðum með nýjum aðferðum eða nýjum veiðarfærum og tilraunir við verkun og vinnslu sjávarafurða. Inn í þetta vantar algjörlega alla tryggingu fyrir því að þessi væntanlega deild, sem hér er gert ráð fyrir, verði eitthvað í raunveruleikanum. Ég vil einnig benda á að breytingin sem var gerð á stjórn Fiskveiðasjóðs, sem ég á kannski öðrum fremur sök á, hefur verið mjög gagnrýnd, sérstaklega á þann veg að hagsmunasamtökin og bankarnir ráði algjörlega Fiskveiðasjóði. Á sínum tíma taldi ég nauðsynlegt að taka stjórn sjóðsins að vissu leyti úr höndum yfirstjórnar þessara þriggja banka. Fyrst var stjórn Fiskveiðasjóðs algjörlega undir stjórn bankastjórnar Útvegsbankans. Því var síðar breytt á þann veg að Fiskveiðasjóði var stjórnað af þremur bönkum, Seðlabanka, Landsbanka og Útvegsbanka. Ég taldi á sínum tíma nauðsynlegt að gera þær breytingar að hagsmunasamtök sjávarútvegsins kæmust einnig þarna inn í stjórnina. Það endaði á þann veg að bankarnir, þessir þrír bankar sem ég nefndi, höfðu sinn fulltrúann hver, hagsmunaaðilar, útvegsmenn og fiskverkendur, fengu þar tvo fulltrúa og samtök sjómanna, bæði undirmanna og yfirmanna, höfðu einn fulltrúa og þeir skiptust á sitt hvort tímabilið með sinn fulltrúa. Sjútvrh. skipaði svo án tilnefningar formann stjórnar Fiskveiðasjóðs. Fimm manna stjórn Fiskimálasjóðs var hins vegar kosin af Alþingi og hún hefur vegið og metið hvað skynsamlegt er að styrkja og gera á liðnum árum í þessum efnum en er ekki háð bankakerfi og lánasjónarmiðum þó að frv. geri ráð fyrir að hægt sé að lána með öðrum og léttari hætti en Fiskveiðasjóður verður að gera samkvæmt lögum um hann. Gallinn á frv. er sá að hér er engin skylda lögð á að leggja fram fjármuni til að sinna þeim mikilvægu verkefnum sem Fiskimálasjóður hefur sinnt á meðan hann hafði tekjur til. Ég tel því að með frv. sé ekki verið að ganga inn á nýja braut þar sem þessum málum sé komið betur fyrir en áður. Því lýsi ég yfir sérstakri óánægju minni með frv. eins og það er úr garði gert. Lögin um Fiskimálasjóð eru góð og á þeim hefði verið sjálfsagt að gera þær breytingar sem ég nefndi hér áðan varðandi þessi lítilfjörlegu lán til fiskverkunarstöðva sem var sjálfsagt að hverfa frá, ég get verið sammála í því. En hin atriðin, styrkir til tilrauna til veiða með nýjum aðferðum og veiðarfærum, tilrauna við verkun og vinnslu sjávarafurða, markaðsleitar fyrir sjávarafurðir, allt þetta tel ég að hefði verið miklu betur komið hjá Fiskimálasjóði eða hjá sjálfstæðri lítilli stofnun sem hefði verið stjórnað af mönnum kosnum af Alþingi. Í Fiskveiðasjóði verður þessi starfsemi vafalaust algjört aukaatriði, enda er hún það lítil miðað við heildarstarfsemi sjóðsins, svo að ég skil ekki í því að menn skuli lýsa yfir ánægju sinni með þessar breytingar, og það þeir menn sem hafa verið í forsvari fyrir Fiskimálasjóð, nema ánægjan felist í því að þeir sjá að það var búið að gelda Fiskimálasjóð og þeir telji þá sjálfsagt að kasta rekum yfir líkið en láta það ekki vera lengur ofan jarðar en það hefur núna verið. Ég hygg að ánægjan sé aðallega af þeim toga spunnin. Ef það er hins vegar ætlun hæstv. sjútvrh. að koma þessu máli fram held ég að það megi nú alveg öruggt telja að athugasemdir komi fram í þeirri nefnd sem fær málið til meðferðar á þann veg að Fiskveiðasjóði verði tryggðar tekjur til þess að standa undir þeirri starfsemi sem Fiskimálasjóður hefur annast fram undir það síðasta.

Þórhildur Þorleifsdóttir Virðulegur forseti. Það er í sjálfu sér ástæða til þess að lýsa yfir ánægju með inntak þessa frv. Það er löngu tímabært að rannsóknir í þágu þessa undirstöðuatvinnuvegar okkar séu efldar og auknar verulega, en vissulega hafa ekki haldist í hendur framfarir í fiskveiðum og í afkastagetu fiskiskipastólsins og svo aftur þróun í stoðgreinum þessa iðnaðar, hvorki á sviði markaðsmála né á sviði rannsókna sem gætu leitt til aukinnar og betri nýtingar þess afla sem við drögum úr sjó og eins þróunar nýrra aðferða til þess að vinna þennan afla og auka verðmæti hans. En eins og aðrir hafa nefnt hér á undan mér er auðvitað gallinn við frv. að það er afskaplega óljóst hverjar tekjur þessarar deildar verða og hvaðan þær eiga að koma og hljótum við náttúrlega að lýsa eftir einhverjum hugmyndum í því sambandi. Það má hugsa sér ýmsar leiðir í tekjuöflun fyrir sjóðinn umfram það sem hugsanlega kæmi á fjárlögum og ekkert væri óeðlilegt t.d. að það tengdist að einhverju leyti við heildaraflaverðmæti hvers árs þannig að þetta héldist í rauninni í hendur, þau verðmæti sem við drögum úr sjó og hvað við leggjum í þróun og rannsóknir á sviði þessara greina. Það má vera að það sé einmitt í samræmi við svo margt annað í þessu þjóðfélagi, þ.e. að rannsóknir og grunnrannsóknir og nýsköpun ýmiss konar hafa ekki átt mikið upp á pallborðið á Íslandi, og gildir það sama um þessa atvinnugrein eins og flestar aðrar að það virðist oft vera magn og fljóttekinn gróði sem er yfirsterkari ígrundun og rannsóknum sem eru auðvitað langtímasjónarmið og mundu sjálfsagt skila betri afrakstri þegar upp væri staðið. Við inntak frv. vil ég sem sagt lýsa stuðningi en vonast til að endar verði betur hnýttir í þessu frv. um hvaðan fjármagn skuli koma til þróunardeildarinnar.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Ég þakka þau viðbrögð sem hafa komið við frv. en get út af fyrir sig vel skilið þá gagnrýni sem hér kemur fram, að hér sé sjóðnum ekki séð fyrir neinum sérstökum tekjum. Það er út af fyrir sig réttmæt gagnrýni. Ég vil taka það fram í þessu sambandi að ég hef áður nefnt það við aðila í sjávarútvegi hvort ekki væri eðlilegt að lagt væri sambærilegt gjald á sjávarútveginn og er gert á iðnaðinn, þ.e. iðnlánasjóðsgjaldið, þannig að sjávarútvegurinn sjálfur greiði nokkurt fé til slíks sjóðs og síðan leggi ríkið eitthvað þar á móti. Við þessu hefur verið mikil andstaða, a.m.k. eins og stendur sem er út af fyrir sig eðlilegt vegna þess að afkoma sjávarútvegsins er með þeim hætti að hann hefur ekkert að láta, en auðvitað er vonandi, og við hljótum að trúa því, að þar komi breyttir tímar. Ég vænti því þess að meiri skilningur verði á því á síðari stigum. Þá er þessi sjóður þar fyrir hendi. Það má að sjálfsögðu um það deila hverjir skuli ráða yfir slíkum sjóði. Það er að mínu mati óeðlilegt að hafa allt of marga sjóði starfandi. Það hefur kostnað í för með sér og núverandi Fiskimálasjóður getur ekki staðið undir þeim kostnaði sem starfsemi hans hefur í för með sér og því er eðlilegt að þar sé gerð breyting á. Ég hygg að þeim sömu mönnum og er trúað fyrir því að lána fé til sjávarútvegsins sé jafnframt trúandi fyrir því að afgreiða styrki og lán til þróunar í sjávarútveginum. Hitt er svo allt annað mál eins og hv. 1. þm. Vestf. sagði að það er umdeilanlegt hverjir skuli vera í slíkri stjórn og hvernig þeir skuli kosnir. Það er annað mál sem ég ætla ekki að fjalla um hér, en ég tel að í þessari umræðu hafi komið fram að aðilar séu sammála um að eðlilegt sé að slík starfsemi eigi sér stað innan sjávarútvegsins og styrki nýjungar á hans sviði og láni til ýmissa nýjunga á sviði sjávarútvegs.