Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsm. (Magnús Torfason) Jeg hefi ekki neinu sjerstöku við að bæta það, sem sagt var við fyrri umr. málsins, nema því, að samkvæmt bendingu, sem gefin var við 2. umr., þá hefir nefndin komið með brtt. við 6. gr. frv. Vona jeg, að háttv. deild sje sammála um það, að brtt. þessi sje til bóta. Óska jeg svo, að frv. nái fram að ganga.

Frsm. (Magnús Torfason) Þetta frv. er komið fram að tilhlutun meiri hluta bæjarstjórnarinnar á Akureyri, og hefir háttv.þm. Ak. (M. K.) átt tal við nefndina um breytingarnar, sem hún vill gera á frv. Breytingar þessar fara í þá átt, að fleiru verði breytt í lögunum en til var ætlast í fyrstu. Þótti nefndinni rjett að taka upp það ákvæði, að numin væru úr gildi lög nr. 43, 11. júlí 1911, vegna þess ákvæðis í frv., að gefa megi út lögin í heild með konungsúrskurði. Í samræmi við þetta varð einnig að breyta innganginum. Þá hefir nefndin tekið upp nýja grein í frv., um það, að bæjarstjórn rjeði hafnarmálum, samkvæmt hafnarlögum. Þar sem hafnarlögin eru til, þótti rjett að taka þetta ákvæði upp í sjálf bæjarstjórnarlögin, eins og gert er í lögunum um bæjarstjórn á Ísafirði. Aðrar breytingar eru ekki annað en smáorðabreytingar, sem til bóta þóttu horfa. Þá vil jeg geta þess, að eftir að nefndarálitið var samið og farið frá allsherjarnefndinni, kom skjal frá nokkrum bæjarbúum á Akureyri með óskir um, að öðruvísi yrði gengið frá lagabreytingum þessum. Munu óskir þessar verða teknar til athugunar, af allsherjarnefndinni fyrir 3. umr. málsins.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Mál þetta er ljóst og þarf lítillar skýringar við. Það er eitt af mörgum samskonar málum, sem lögð hafa verið fyrir þingið um undanfarin ár. Hafa þau verið sprottin af þörf þjóðarinnar á betri læknaskipun. Það er síður en svo, að nefndin vilji neita þessari þörf, eða nauðsyn þess, sem þetta frv. fer fram á, að breytt verði læknishjeraðaskipun í Snæfellsnessýslu og Hnappadals. En þar sem brýn þörf virðist vera á því, að lögin um skipun læknishjeraða verði bráðlega endurskoðuð, og þar sem hv.Nd. hefir haft með höndum samskonar mál, og ekki sjeð sjer fært að útkljá það að þessu sinni, þá hefir nefndin þó leyft sjer að leggja það til, að frv. þetta gangi ekki lengra að þessu sinni, en að málið verði afgreitt með rökstuddri dagskrá. Jeg get lýst yfir því, að þótt þessi rökstudda dagskrá sje stíluð í nefndarálitinu, þá mun nefndin ekkert hafa á móti því, að hún verði öðruvísi orðuð, ef hv.flm. (H. St.) óskar þess. Að öðru leyti hygg jeg, að hv.flm. (H. St.) muni sætta sig við þessi afdrif málsins.

Halldór Steinsson Jeg gat þess við 1. umræðu þessa máls, að breyting á lögum frá 1907, um skipun læknishjeraða, hefði átt erfitt uppdráttar á þingi Mjer komu þess vegna ekki á óvart aðgerðir allsherjarnefndar gagnvart frv. því, er jeg hafði gerst flutningsmaður að hjer í deildinni, með því líka að mjer var kunnugt um, að hv.Nd. hafði áður stútað tveim samskonar frv., og hefir eflaust ætlað þessu sömu forlög. En þar sem jeg fylgi nú þessu frv. í þriðja sinn til grafar, álít jeg ekki óviðeigandi að mæla nokkrum orðum yfir moldum þess. Jeg ljet þess getið við 1. umr. málsins, að bæði tímar og ástæður hefðu breyst mjög hjer á landi síðustu 10 árin, að því er til þessa máls kemur. Mörg lög, sem voru góð og gild fyrir 10 árum, eru nú orðin með öllu óviðunandi. Það er þess vegna eðlilegt, að læknaskipunarlögin sjeu að mörgu leyti orðin á eftir tímanum og þurfi endurskoðunar við. En þegar til endurskoðunar og breytinga kemur á þeim, er það einkum tvent, sem þarf að taka til greina. Það eru staðhættir, víðátta læknishjeraðanna og fólksfjöldi. Staðhættirnir breytast nú að vísu ekki, en fólksfjöldinn hefir mjög breyst síðustu 10 árin, og er sífeldum breytingum háður. Aðalástæðan, sem fram hefir komið gegn breytingu læknaskipunarlaganna, er sú, að læknarnir þyrftu að hafa nægar tekjur til þess að lifa á; þess vegna mætti ekki minka læknahjeruðin um of. En þessa ástæðu má og á að upphefja, með því að bæta á annan hátt úr tekjumissi þeim, sem læknar kynnu að verða fyrir, vegna breytinga á lögunum, svo að þeim verði fært að draga sómasamlega fram lífið. Hjer á landi eru víða blettir, þar sem ókleift er að ná til læknis á vetrum. Hvers eiga þeir að gjalda? Er nokkurt rjettlæti í því, að íbúar slíkra staða verði sjálfdauðir vegna þess, að þeir eru afskektir? Þeir greiða þó fje í landssjóð til launa, eins og hinir, sem læknana hafa. Og jeg álít, að það geti ekki talist menningarmerki að tíma ekki að leggja fje til þess að vernda líf og heilsu manna. En svo er því þó farið hjer á landi. Þó að þjóðinni þyki vafalaust vænst um læknana allra embættismanna sinna, þá er samt farið verst með þá. Þeir hafa svolítil laun, að þeir geta ekki lifað nema í fjölmennustu og víðáttumestu hjeruðunum, þar sem þeir verða að strita eins og húðarklárar, meðan þeir geta staðið. En svo að jeg víki aftur að læknafjölguninni, þá finst mjer ekki sæmandi, og ekki heldur rjett, að láta fólk hrópa ár eftir ár eftir lækni, án þess að því sje veitt áheyrn. Hjer hagar öðruvísi til en erlendis, bæði um staðháttu og fólksfjölda, og fyrirkomulagið á skipun læknishjeraða má því ekki miða við erlent fyrirkomulag í þeim efnum. Til skams tíma hefir verið læknafæð hjer á landi. En þó að kynlegt megi virðast, þegar gætt er þeirra vesaldarkjara, sem læknar eiga við að búa, hefir læknanemum fjölgað svo síðastliðin ár hjer við Háskólann, að líkur eru til, að fjöldi lækna verði bráðlega embættislausir, að sínu leyti eins og lögfræðingarnir. En læknarnir eru þó að því leyti ver settir en lögfræðingarnir, að þeir hafa ekki neinn læknisfræðilegan yfirdóm til þess að lifa á. Hvað eiga þá þessir menn að gera? Annaðhvort verða þeir að hröklast af landi burt, og það álít jeg best fyrir þá, eða þeir verða að setjast að í grend við hjeraðslæknana og stunda lækningar upp á eigin spítur. En afleiðingarnar af því mundu verða þær, að hjeraðslæknar yrðu að fá launabætur, eða að þeir verða neyddir til að taka laun sín úr vasa hjeraðsbúa, með því að hækka verðið á læknisverkum sínum. Hv. allsherjarnefnd hefir nú þóknast að leggja rökstudda dagskrá, eins og nokkurskonar krans, á leiði þessa frv., og jeg verð líklega að sætta mig við þá útför í þetta sinn. En jeg hefði kosið, að dagskráin hefði verið orðuð dálítið öðruvísi, og, með leyfi hæstv. forseta, vil jeg leyfa mjer að lesa upp svo hljóðandi rökstudda dagskrá: Í því trausti, að stjórnin á næstu árum taki skipun læknishjeraða til gagngerrar endurskoðunar, sjerstaklega með tilliti til þeirra óska, sem komið hafa fram á síðari þingum í því máli, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá. Það er lítill munur á þessari dagskrá og dagskrá nefndarinnar. Hann er að eins sá, að teknar sjeu til greina óskir þjóðarinnar, sem fram hafa komið á síðari þingum, um málið. Ef dagskráin verður samþykt, ber jeg það traust til landsstjórnarinnar, að hún taki hana til greina, og kosti af fremsta megni kapps um að koma máli þessu í sæmilegt horf. En ef það skyldi bregðast, þá treysti jeg því, að landlæknirinn, sem vörður heilbrigðismálanna í landinu, reyni að hrinda því til vegar. Allsherjarnefndin tók aftur rökstudda dagskrá á þgskj. 268.

Fyrirspyrjandi (Magnús Torfason) Eins og sjá má á fyrirspurninni er henni beint til allrar stjórnarinnar. Hjer er um ófriðarráðstafanir að ræða, sem öll stjórnin ber ábyrgð á. En jeg lít þó svo á, að fjármálaráðherrann beri þessa ábyrgð hinum ráðherrunum fremur gagnvart mjer og mínu kjördæmi, því að, eins og vjer vitum, var stjórnin valin þannig, að hver ráðherra var kosinn af sínum flokki, og þeir eru þess vegna fulltrúar þess flokks, sem kaus þá, ber að gæta hagsmuna hans og standa í ístaði hans. Þessi fyrirspurn er fram komin af nauðsyn hjeraðsbygðarinnar, sem jeg hefi þann heiður að stjórna. Jeg gat ekki sjeð, að þessi hjeraðsbygð gæti látið úthlutunina fara fram í sama horfi og verið hefir, að því er Ísfirðinga snertir, án þess að gert væri eitthvað til þess að vita, eftir hverskonar reglum úthlutunin væri framkvæmd. Fyrirspurnin er því miðuð við Ísafjarðarkjördæmi, meðal annars líka af því, að jeg vildi geta svarað kjósendum mínum, hvernig á því stendur, að þeir hafa verið afskiftir landssjóðsvörunum, að þeim finst. Vjer vitumað allmikill hörgull hefir verið á ýmsum nauðsynjavörum á Ísafirði, hvernig sem á því stendur, en það skal jeg ekki fjölyrða frekar um að þessu sinni. En það er vitanlegt, að því meiri hörgull sem er á nauðsynjavörum, þess harðari kröfur verður að gera til þess, að úthlutun á þeim sje rjettlátlega framkvæmd og af skynsamlegu viti. Fyrirspurnin á að eins við landssjóðsvörurnar, jafnvel þó að ástæða væri til að grenslast eftir, hverskonar ráðstafanir stjórnin hefði gert til þess að sjá um rjettlátlega úthlutun á vörum, sem aðrir hafa flutt til landsins. Jeg fæ ekki betur sjeð en að brestur hafi verið á rjettlátri úthlutun á landssjóðsvörunum, að því er til Ísafjarðar kemur, hvernig sem á það mál er litið, hvort heldur miðað er við landshæfti, mannfjölda, atvinnuvegi eða þörf. Jeg hefi reynt að grenslast eftir því, síðan jeg kom til Reykjavíkur, eftir hvaða reglu stjórnin hagaði útbýtingunni. En jeg hefi eigi getað fundið, að þar hafi verið farið eftir neinni reglu, nema ef veraskyldi þeirri, að hafa Ísfirðinga út undan. Jeg sá það, er jeg kom suður, að kjördæmi þetta hafði orðið út undan um úthlutun á sykri og kornvöru. Um það skal jeg ekki mjög fárast, jafnvel þó að einstaka barn kunni að hafa hrokkið upp af vegna sykurleysis; slíkt verður aldrei sannað. Það er sjerstaklega úthlutun á olíu og salti, sem jeg vildi minnast dálítið á. Eins og hæstv. stjórn er kunnugt hafa Ísfirðingar litið svo á, að þeir hafi ekki fengið þessar vörur í rjettu hlutfalli við mörg önnur hjeruð landsins. Og þó var einmitt mest ástæða til að úthluta þessum vörum sem jafnast og rjettlátast, því að olía og salt er eins nauðsynlegt sjávarútveginum sem ljár og hrífa atvinnuvegi bóndans. Jeg skal ekki rekja þetta mál nákvæmlega nú. Jeg skal láta mjer nægja að benda á nokkur atriði, til þess að hv. deild sjái, að jeg tala hjer ekki út í bláinn. Í fyrsta lagi er það, að stjórnin hefir viðurkent með gerðum sínum, að Ísafjörður hafi orðið út undan með sykur. Um korn er það að segja, að Ísafjörður hafði fengið rúmar 60 smálestir af því, er jeg fór suður. Það var alt og sumt. En með því að í Ísafjarðarkjördæmunum eru samtals yfir 8.000 manns, og þau eru þar að auki sjávarhjeruð, sem þurfa meiri kornmat en sveitirnar, má gera ráð fyrir, að þessi þrjú kjördæmi þurfi hjer um bil 1/10 af þeim vörum, sem flytjast til landsins. Eftir því ætti alt það korn, sem til landsins hefir flust á þessu tímabili, frá því í febrúar og þangað til í júní, að vera um 600 smálestir, en vjer vitum, að það nemur þúsundum smálesta. Af steinolíu fjekk sjávarútvegurinn á Ísafirði fáeinar tunnur, þangað til í júní. En vjer vitum, að á þeim tíma var ærið mikil olía notuð sunnanlands. Jeg hygg ekki of í lagt, þó að jeg segi, að þúsundum tunna hafi verið eytt hjer frá nýári til júníbyrjunar, sem ljósast má ráða af því, að hjer hafa verið stundaðar fiskveiðar alveg eins og á venjulegum tímum. En hjá oss vestra eyðilagði forsjónin vetrarvertíðina að mestu leyti. Gæftir voru ákaflega tregar. En á vorvertíðinni var hjer um bil steinolíulaust, svo að bifbátaflotinn varð að liggja inni svo að segja alla vertíðina. Það voru að eins nokkrir bátar, er fóru hingað suður til veiða, sem gagn varð að. Og eins og hæstv. stjórn er kunnugt um hafa hjeraðsbúar kvartað hvað eftir annað undan þessu. Þá kem jeg að saltinu, og í því sambandi skal jeg geta þess, að 10., 16. og 26. apríl og 1. maí hefir bæjarstjórnin og sýslunefndirnar skýrt stjórninni frá fyrirsjáanlegu saltleysi og olíuleysi. Og árangurinn varð sá, að meira en 100 dögum síðar en stjórninni var fyrst tjáð frá þessum vandræðum kemur skip með salt. Eftir því, sem á undan var farið og stjórnin hafði látið í veðri vaka, bjuggumst við við því, að skipið yrði látið koma fyrst beina leið til Ísafjarðar, áður en það yrði sent á aðrar hafnir. En þetta brást. Skipið var fyrst sent til Austfjarða, og þar losað úr því nokkuð. Þegar saltið var pantað, var búist við, að smálestin mundi kosta 200 kr., en þegar til kom, kostaði hún 260 kr. Jeg var svo beðinn að útvega samþykki Ísfirðinga fyrir, að þeir vildu kaupa saltið með þessu háa verði. Síðan símaði jeg vestur daginn eftir, og fjekk það svar, að þeir vildu kaupa saltið við þessu verði. Smálestatalan var ákveðin, skyldi senda vestur 495 smálestir. En nokkru síðar heyri jeg sagt, að þessi smálestatala eigi ekki að fara eingöngu til Ísafjarðar, heldur líka á fleiri hafnir, og ekki einvörðungu til fiskverkunar, heldur einnig til þess að salta kjöt í haust. Og loks er mjer sagt, að Ísfirðingar eigi að fá einar 200 smálestir. Þegar svo var komið, hætti oss að standa á sama. Jeg vissi alls ekki, hverju jeg átti að svara, og jeg skildi ekkert í þessu. Jeg sá mig því neyddan til að koma fram með þessa fyrirspurn í hv. þingdeild, og jeg vænti þess, að hv. þingdeildarmenn muni vera mjer samdóma um það, að mjer sje það vorkunnarmál, þótt jeg vilji fá að vita, eftir hvaða reglum úthlutunin fer fram. Jeg vil taka það fram, að það hafa orðið nokkrar breytingar á úthlutun landssjóðsvara síðan fyrirspurnin kom fram, og þykir mjer líklegt, að þær breytingar sjeu nokkuð til bóta. En jeg verð að líta svo á, að það sje fullkomin ástæða til þess, að þingið fái að vita, eftir hvaða reglum stjórnin úthlutar vörunum.

Atvinnumálaráðherra (S.J.): Það stendur vist á dagskránni, að atvinnu- málaráðherrann svari fyrirspurn þessari, sem hjer liggur fyrir, og skal jeg reyna stuttlega að svara þessari fyrirspurn, er hv.þm. Ísaf. (M.T.) ber hjer fram, þótt jeg hins vegar sje honum samdóma um það, að fyrirspurnin taki til stjórnarinnar í heild sinni. Að því er snertir einstök atriði í ræðu hv.flm. (M.T.), þá mun hæstv. fjármálaráðherra (B.K.) svara þeim, eftir því sem ástæða er til, en jeg tala hins vegar um málið alment og reglur þær, er fylgt hefir verið. Mjer finst það ekki vera nema eðlilegt, þótt hv. þingdeildarmenn vilji fá að vita reglurnar, og það er líka væntanlega vegna þess, að þeir hafa leyft fyrirspurnina. Hv. flm. (M.T.) drap á það, að nú á síðari tímum hefði úthlutunarreglunum verið breytt, en það er ekki alls kostar rjett; þær hafa miklu fremur náð meiri festu heldur en að þeim hafi breytt verið. Það var ekki nema eðlilegt, að stjórnin yrði fyrst eins og að þreifa sig áfram, en þrátt fyrir það hefir altaf verið sama meginreglan, öðrum megin vörubirgðirnar, og hinum megin þarfirnar á hinum einstöku stöðum, eftir því er landsstjórnin vissi best, af skýrslum, er henni voru sendar, sem raunar bárust nokkuð seint, svo að mikið varð að fara eftir því, er þörf taldist, að áliti stjórnarinnar. Skömmu eftir síðastliðið nýár var tekin upp sú regla, að úthlutun varanna fór fram gegnum sveitarstjórnarvöldin, bæjarstjórnir eða sýslunefndir; áður var lítið eitt af vörum, aðallega af sykri, selt til kaupmanna hjer í Reykjavík, en það kom brátt í ljós, að sú úthlutun kom misjafnlega niður, ekki af því, að kaupmenn seldu einstökum mönnum sjerlega misjafnt, heldur af því, að sumir menn gengu búða á milli og keyplu hjá mörgum sama daginn. Við því varð að gera, og þá var það ráð tekið að fela sveitarstjórnarvöldunum úthlutunina, og þau kusu síðan menn sjer til aðstoðar og ráðuneytis. Þetta held jeg að hafi gefist vel, alment skoðað. Síðan þetta fyrirkomulag var tekið upp hafa, eftir því sem unt er, vörur verið látnir úti eftir pöntunum sveitarstjórnarvaldanna. Samt vil jeg biðja menn að gæta vel að því [því að það snertir nokkuð ræðu hv.flm. (M. T.)], að Ísfirðingar höfðu fengið nokkru minna af vörum en ýms önnur hjeruð, þegar fregnir bárust hingað í vetur um, að hætta væri á því, að ís væri að leggjast að Norðurlandi; þá var það ráð ráðið að senda allmiklu meira en ella hefði verið á flesta þá hafnarstaði landsins, þar sem veruleg íshætta er, eða á svæðið frá Horni að Langanesi. Það var aðallega matvara, sem þangað var send. Stjórnarráðið varð að líta svo á, að það væri miklu minni hætta á því, að vöruflutningar stöðvuðust til Reykjavíkur og annara íslítilla eða íslausra hafna heldur en þangað og því væri rjettara að birgja Norðurland svo, að það væri ekki í neinni verulegri hættu, þótt ís legðist þar að landi. Þannig er þá sú meginregia, er stjórnarráðið hefir viljað fara eftir. Vitanlega má það vera, að einhver mistök hafi þar átt sjer stað, alveg eins og þau hafa að líkindum átt sjer stað einhversstaðar hjá sveitarstjórnarvöldunum, en um það vantar skýrslur, og eins hygg jeg það, að skýrslur vanti um hitt, að úthlutun landssjóðsvaranna hafi farið illa úr hendi af hálfu landsstjórnarinnar, og ræða háttv. fyrirspyrjanda (M. T.) sannar alls ekkert í því efni. Það hefir ekki verið venja mín að eyða löngum tíma fyrir hv. þingdeild með ræðuhöldum, en vegna þess, að mál þetta hefir mikla þýðingu, þá vil jeg reyna að rekja það nokkru nánar og reyna að gera það sem ljósast fyrir alla. Vil jeg því með örfáum orðum minnast á aðalflokkana. Fyrsti flokkurinn er matvaran. Það hefir verið safnað skýrslum um land alt um matvöruforða landsmanna. Fyr en þær skýrslur komu var það ekki fyllilega ljóst, hvar þörfin var brýnust, eða hve mikið ætti að senda til hvers staðar; áður varð að fara eftir umsögn hlutaðeigandi hjeraðsvalda. Við það að athuga skýrslurnar kom það í ljós, að matvöruforði var langsamlega minstur í Reykjavík, og það er eðlilegt; þar eru samgöngur bestar, og hefir nærri því mátt treysta því, að ferð sje á mánuði hverjum. Um eitt skeið var matvælaforðinn svo lítill hjer í Reykjavík, að matvælanefnd bæjarins taldi það beinlínis hættulegt, hversu mikið væri flutt burt úr bænum, en það, hversu þá var sent mikið burt, stafaði af því, að menn óttuðust, að ís legðist að landinu, eins og jeg mintist nýlega á. Síðan í maí, að talningin fór fram, hefir verið hægt að fullnægja pöntunum þeim, er komið hafa, og óhætt mun mjer að fullyrða það, að Ísfirðingum hafi ekki verið neitað um neina matvörupöntun, er þeir hafa gert, enda vildi hv. fyrirspyrjandi (M.T.) ekki halda því fram, að svo hefði verið. Samkvæmt hagskýrslunum fyrir árið 1913 eiga að nægja 150 kg. um árið fyrir manninn, og eftir því hefir úthlutuninni verið hagað, og ekki hafa komið fram kvartanir yfir því, að skamturinn væri ónógur. Og nú um skeið hafa nógar matvörubirgðir verið fyrirliggjandi til úthlutunar, af þeim matvörutegundum, sem landssjóðsverslunin annars hefir pantað. Jeg fæ því eigi sjeð, að matvöruúthlutun landsstjórnarinnar sje á neinn hátt vítaverð. Önnur vörutegundin er sykurinn. Þar hefir verið tekin upp sú regla, og er hún gerð með hliðsjón til hagskýrslna fyrir árið 1913, að áætla 2 kíló á hvern íbúa í sveit til 9 vikna, en á hvern íbúa í kaupstaðar eða sjávarsveit 3 kíló til 9 vikna. Viðvíkjandi þessum tveim vörutegundum hafa þá reglurnar verið þær, sem jeg hefi nú greint. Þriðja vörutegundin er kaffið. Af því hafa altaf verið nægar birgðir, svo að það hefir allaf verið hægt að fullnægja öllum óskum, er hafa komið fram um það. Þá er fjórða vörutegundin, steinolían. Áður en skýrslur komu til stjórnarráðsins um það, hve mörg hestöfl væru rekin á skipum og bátum á hverjum stað með olíu, var úthlutun hennar hagað svo, að olían var aðallega send eftir því, hvernig stóð á með vertíðir, hvort þær voru að byrja, stóðu sem hæst eða voru að enda, og þeir staðir, þar sem vertíðin var að byrja, voru einkum látnir sitja fyrir olíunni, því að hennar var talin þar brýnust þörf, en þó með þeirri von, að fljótt væri hægt að senda hinum, er hennar óskuðu. En út af því hefir brugðið meir en ætlað var, mest vegna þess, að olíuskip hafa farist á leið til landsins, en líka vegna tafa á þeim. Það hafa aldrei verið nógu miklar birgðir af steinolíunni, og því hefir orðið að haga afhendingunni eftir því, hvar þörfin var brýnust í þann og þann svipinn. Fimta vörutegundin er kolin. Fram í aprílmánuð var mest af kolunum látið af hendi handa botnvörpungum, sem skorti kol til vorvertíðarinnar, einnig handa brauðgerðarhúsum og opinberum stofnunum. En nú hefir engu verið hægt að miðla nú um nokkurt skeið, og Reykjavíkurbær síðan fengið kolaskip. Loks er sjötta og síðasta vörutegundin, saltið. Af þeirri vörutegund hefir landsstjórnin að eins fengið eina skipshleðslu, og mun um úthlutun hennar hafa farið sem næst því, sem háttv. fyrirspyrjandi (M.T.) skýrði frá, að það gekk til Austfjarða og Vestfjarða aðallega, þar sem þörfin var brýnust. Einnig fjekk eitt botnvörpuskip dálítinn hluta til síldveiðitímans. Hygg jeg, að rakalítið sje að telja þessa úthlutun óheppilega eða rangláta. Jeg vona, að jeg hafi þá gert allljósa grein fyrir reglum þeim, er fylgt hefir verið um úthlutun landssjóðsvaranna, og þá þykist jeg hafa svarað fyrirspurninni sjálfri, eins og hún liggur fyrir. Jeg skal ekki fara að rekja það, hvernig stjórnarráðinu hefir hepnast þetta, enda eru naumast gögn til, til þess að gera það svo, að vel sje. Það má öllum vera skiljanlegt til fullnustu, að meðan forðinn var lítill - og það er hann enn af sumu - þá muni ekki vera auðið að fullnægja öllum óskum og kröfum, sem fram kunna að koma, og eins má það öllum vera ljóst, að á meðan allar skýrslur vantaði þá var ekki til fulls hægt að fylgja þeim meginreglum út í ystu æsar, sem stjórnin hafði sett sjer. Hitt þekkja menn svo vel úr daglega lífinu, að mönnum hættir ofmjög til þess að telja sjer íþyngt, eða telja sig afskifta sjerstaklega, án þess að hirða um rök eða rjettar skýrslur. Og má vera, að slíkt megi heimfæra til þessa máls gagnvart landsstjórn og hjeraðastjórnum. Jeg býst við því, að hæstv. fjármálaráðherra (B.K.) muni skýra nánar ýms einstök atriði í ræðu háttv. fyrirspyrjanda (M.T.), og læt jeg mjer því nægja þetta svar um spurninguna alment.

Fyrirspyrjandi (Magnús Torfason) Úr því að enginn annar hefir kveðið sjer hljóðs, þá vildi jeg segja nokkur orð.  Það voru í rauninni góð og gild svör, sem hæstv. atvinnumálaráðherra gaf fyrir hönd landsstjórnarinnar um það, hvernig hún ætlaði sjer að haga úthlutun varanna, eða ef til vill rjettara sagt um það, hvernig hún hefði átt að haga henni, en um það, hvernig hún hefði í raun og veru hagað úthlutuninni, svaraði hann engu. Jeg þykist vita það, að landsstjórnin, og þá ekki síst hæstv. atvinnumálaráðherra, hafi viljað, að úthlutun varanna kæmi sem rjettast niður, en jeg vil minna á það, að það er alt annað góður vilji og ásetningur en hitt, að geta framkvæmt þennan góða vilja. Jeg vil snúa mjer ítarlegar að einstökum atriðum, sem upplýsa málið og sýna það ljóslega, að umkvörtun mín er ekki gerð út í bláinn. Í vetur var sykur sendur vestur til Ísafjarðar. Svo í vor, þegar sykur var sendur vestur og farið var að reikna út, hversu mikinn sykur Ísfirðingar ættu að fá, þá kom það í ljós, að þeir höfðu ekki einu sinni fengið meðalbirgðir af sykri samkvæmt reglum þeim, er stjórnarráðið hefir sjálft sett. Og það sjá allir, að þetta er þeim mun verra, þar sem Ísfirðingar og sýslubúar eru mjólkurlausir flestir, og áttu því að fá sykurinn eftirstærri skamti stjórnarinnar, hlutföllin 3 móti 2, móts við mjólkurframleiðendur. Það er því beint viðurkent af stjórnarráðinu sjálfu, að Vestur-Ísafjarðarsýsla, Norður-Ísafjarðarsýsla og Ísafjarðarkaupstaður hafi orðið út undan í sykurúthlutuninni. Um kornvörurnar get jeg látið mjer nægja að vísa til þess, að þegar vörubirgðirnar voru taldar upp síðastliðinn 30. maí, þá voru kornvörubirgðir þar til 2½, mánaðar, en þar af voru kornvörubirgðir til úthlutunar að eins til eins mánaðar, en þá voru birgðir til úthlutunar: Í Strandasýslu til 5½ mánaðar - Húnavatnssýslu til 4 mánaða - Skagafjarðarsýslu til 5 mánaða - Eyjafjarðarsýslu til 53/4 mánaðar - Þingeyjarsýslu til 5½ mánaðar - Norður-Múlasýslu til 33/4 mánaðar. Hæstv. atvinnumálaráðherra sagði, að ástæðan til þess, að svona miklar birgðir hefðu verið sendar norður, hefði verið sú, að stjórnarráðið hefði talið hættu á því, að ís legðist að Norðurlandi, en þótt íshorfur væru, þá virtist vera ónauðsynlegt að birgja sýslurnar þá upp að vörum alt til októberloka. Fyrst að það kom í ljós, að svona var með birgðirnar, þá hefði mátt ætla, að næsta kornvörusending hefði verið send til Ísafjarðarsýslna og -kaupstaðar, en því fór fjarri, að svo yrði.- Nei, næsta sending var send til Norður- og Austurlandsins, einmitt þangað, sem mestar kornvörur voru fyrir. Jeg skal ekki sakast um þann skaða, sem þetta misrjetti getur orsakað oss þar vestra, þótt hann hins vegar geti orðið allmikill. Það sjá allir, að það getur munað miklu á verði vörunnar, hvort hún er keypt upprunalega fyrir hátt eða lágt verð, og nú, þegar vöruverðið hefir stöðugt farið hækkandi, er ljóst, að fjárhagslegt tjón er að þessu fyrir hjeruð þessi, og það ekki svo lítið. (Atvinnumálaráðherra brosti). En hæstv. atvinnumálaráðherra getur brosað, hann stendur með pálmann í hendinni. Hann hefir sjeð vel fyrir sínum sveitum og landbúnaðinum þar nyrðra, sem hann sjerstaklega er fulltrúi fyrir. Eftir að talning á hestöflum fór fram kom olíusending vestur, þá er vorvertíð og síldarvertíð stóð fyrir dyrum. Við fengum - jeg játa það - í það sinn olíu nokkurn veginn á hestafl á við flesta, en þó vildi þar verða misbrestur á, því að Austfirðingar fengu mun meira. Ísfirðingar fengu alls og alls 1.200 tunnur af olíu á 1.986 hestöfl, en Austfirðingar 780 tunnur á 1.143 hestöfl, og sjá allir, að hlutfallið verður talsvert hærra hjá Austfirðingum. Yfir þessu kvörtuðu Ísfirðingar, því að þörfin var sár hjá þeim. Næsta olíusending til landsins var með Francis Hyde, tæpar 600 tunnur, og svo með Lagarfossi, liðlega 500 tunnur, eða alls um 1.100 tunnur. Ísfirðingar áttu svo að fá sinn hluta af þeim. En hvað skeður? Þeir fá 40 tunnur, í stað þess að þeir áttu að fá eftir hestöflum milli 2 og 300 tn., en miklu meira miðað við þörfina. Þó er einnig vert að geta þess, að stjórnin tók ekki þessa olíu í sínar hendur. Þar var hún næsta ódjörf, enda varð einnig tilfinnanlegt misrjerti á úthlutuninni. Það er kunnugt, að bátar, sem komu olíulausir frá Kaupmannahöfn, fóru með 35 tunnur af steinolíu norður á Siglufjörð. Og fleiri dæmi þessu lík mætti telja til. Jeg trúi því vel, að hæstv. stjórn hafi viljad, að úthlutunin yrði sem rjettlátust, en það lítur út fyrir, að hún hafi ekki gert nógu kröftugar ráðstafanir til þess að framfylgja þessum góða vilja sínum. Henni átti þó að geta verið það ljóst, að full ástæða var til þess að ganga sem ríkast eftir því, að úthlutunin á þessari nauðsynjavöru yrði sem rjettust. Alkunnugt er, hversu mikil áhersla er lögð á rjettláta úthlutun í útlöndum á þessum tímum, og það hefir jafnvel borið við, að keisari veltist úr stóli sökum þess, hve úthlutun á vörum var ábótavant. Jeg vænti þess, að hæstv. stjórn sjái nú um það, að úthlutunin fari framvegis reglulegar fram en hingað til. Og jeg finn ástæðu til að brýna það fyrir henni að hafa fult yfirlit yfir það, sem gera á, en treysta ekki ofmikið undirtyllum sínum, sem verða fyrir áhrifum frá ýmsum mönnum og rugla fyrir stjórninni þeim ráðstöfunum, sem hún hefir sjálf ætlast til að framkvæmdar yrðu. Eftir því, sem jeg veit best, hafa bjargráðanefndir þingsins ekki skift sjer neitt af þessu máli, en mjer virðist svo, sem það ættu þær að gera. Þær ættu að athuga úthlutunina og bera sig saman við stjórnina um, hvað gerlegast sje til þess að kippa henni í lag. Það er öldungis óvíst, að ekki kreppi enn meir að og að enn meiri ástæða verði til þess að hafa fullkomna gát á úthlutuninni. Jeg get ekki varist því að líta svo á, að hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) eigi nokkra sök á því, hvernig kjördæmi það, sem jeg er fulltrúi fyrir, hefir verið afskift. Kjördæmið átti sjerstakan aðgang að honum, af þeim ástæðum, sem jeg hefi áður drepið á, og það hafði sjerstaka ástæðu til að krefjast þess, að hann stæði í þess ístaði. Jeg skal svo að lokum leyfa mjer að bera fram svo hljóðandi tillögu til rökstuddrar dagskrár: Í því trausti, að bjargráðanefnd taki til íhugunar úthlutun á nauðsynjavörum, gengur deildin til næsta máls á dagskrá.

Atvinnumálaráðherra (S.J.): Jeg ætla að minnast á það eitt að þessu sinni, að hv. fyrirspyrjandi (M.T.) hefir ekkert út á meginreglur þær að setja, sem stjórnin hefir sett sjer með úthlutunina á vörum landsverslunarinnar. Um úthlutunina sjálfa má vitanlega lengi deila, enda er það ekki neitt aðalatriði í þessu máli og fyrirspurninni óviðkomandi. Að öðru leyti skal jeg geta þess, að jeg legg ekki á móti hinni rökstuddu dagskrá, sem fram er komin. Stjórninni mundi verða það mikill styrkur, ef bjargráðanefnd vildi sinna þessu máli af einlægum umbótahug, og hún mun verða fús til þess að taka til greina bendingar frá henni.

Karl Einarsson Mig langaði til að segja fáein orð. Finst mjer það ekki eiga vel við, að fyrirspyrjandinn (M.T.) taki einn til máls, því að þeir munu vera fleiri þingmennirnir, sem hafa hitt og annað um vöruúthlutunina að segja. Hæstv. atvinnumálaráðherra gat þess, að meginreglan, sem stjórnin hefði farið eftir við úthlutunina, væri sú að líta á birgðirnar, sem væru fyrir hendi, og þarfir landsmanna. Og um þarfirnar gat hann þess, að stjórnin hefði farið eftir skýrslum um þær og öðrum atvikum. Jeg undirstrika þetta orðalag, því að mjer þykir það æði einkennilegt, og mun jeg drepa síðar nokkru nánar á það. En jeg ætla nú að líta á, hvernig stjórnin hefir úthlutað sykri og matvælum og öðrum vörum til Vestmannaeyja, með þessa reglu fyrir augum. Jeg get ekki borið um það, hvernig úthlutuninni út um landið hefir verið hagað, því að þar þekki jeg ekki nógu vel til. Þess er þá fyrst að geta, að í janúarmánuði hafði verið sykurlaust í Vestmannaeyjum frá því í október f. á. Reyndar höfðu komið 5 tonn í nóvember af púðursykri, en hann var allur rifinn út á einum degi, eða því sem næst, fyrir jólin. En í janúar komu 3.500 kg. af sykri, eftir ráðstöfun stjórnarinnar. Jeg fjekk brjef um það áður, að von væri á þessu, og notaði jeg þá tækifærið til þess að tala um það við stjórnina, hvort ekki væri rjett að úthluta þessum sykri strax meðal almennings. Jeg skal taka það fram í þessu sambandi, að þegar jeg tala utn stjórnina, þá á jeg einnig við þá menn í stjórnarráðinu, sem hafa umboð til þess að taka ákvarðanir fyrir stjórnarinnar hönd. Jeg skýrði stjórninni frá, að allur almenningur væri sykurlaus, þó að einstaka maður ætti ef til vill eitthvað talsvert af þeirri vöru. Stjórnin vildi ekki fallast á tillögu mína um úthlutunina, en fjekk kaupmönnum sykurinn til sölu, þó með þeim ummælum, að selja skyldi hann í smásölu. Afleiðingin var sú, eins og hægt var að sjá fyrir, að sykurinn gekk allur upp á fám dögum. Menn gengu búð úr búð og keyptu 10 eða 20 kg. á hverjum stað, og ekki er með öllu grunlaust, að það hafi komið fyrir, að kaupmenn hafi stundum selt í stærri skömtum. En svo fór, að allur almenningur var algerlega sykurlaus í byrjun febrúarmánaðar. Jeg tilkynti, samkvæmt fyrirspurn frá stjórnarráðinu, að Vestmannaeyjar þyrftu 55.000 kg. af sykri til júníloka. Bað jeg hvað eftir annað um sykurinn í síma, og eftir að símasambandið til lands var slitið, brjeflega, og gat þess, hve illa stæði á vegna mislinganna. Sá vágestur hafði borist til Eyjanna fyrir sjerstakt slys og af þessum þrem orsökum, sviksemi, misgáningi læknis og óviljaverki, eftir að við höfðum varist í 6 mánuði. En, svo að jeg snúi mjer að vörunum, þá komu, fyrir ítrekaða beiðni, 13. mars, 360 kg. af sykri, og var honum úlhlutað fyrir ítrekaða beiðni, en þá kom það í ljós, að 1.894 menn, eða 324 fjölskyldur, voru sykurlausir, og er hægðarleikur fyrir hv. þingdeildarmenn að reikna út, hve mikið hefir orðið á hvern mann. Litlu betur fór með matvælin. Það var landsstjórninni að kenna, að hveitilaust var svo að vikum og mánuðum skifti, og í annað sinn rúglaust. Hvorttveggja var stjórninni að kenna, því að hún hafði fullkomnar skýrslur um, hvernig ástatt var, og hafði hins vegar vörurnar og gat sent þær. Þá er að segja frá olíunni, saltinu og kolunum. Olíusagan er harla einkennileg. 20. febrúar þegar 18 dagar voru liðnir af vertíðinni, voru 411 tunnur til af steinolíu, en mótorbátarnir voru 65. Þessi talning fór fram að tilhlutun stjórnarráðsins, ef jeg man rjett En svo fór aftur talning fram 20. apríl, eftir tvo mánuði og þegar langt var liðið á vertíð. Það kom þá í ljós, að enn voru til 160 tunnur, enda hafði komið olía í millitíð og enginn tilfinnanlegur skortur orðinn enn. En það var aðgætandi, að þessi olía var nú í höndum einstakra manna, og 17 útgerðarfjelög voru olíulaus. En jeg verð að taka það fram, að nokkur af þeim fjelögum áttu þó von á hlutdeild í olíu, ef hún kæmi. Jeg lagði það nú til, í brjefi til stjórnarráðsins, að þessi olía, sem til var, yrði tekin eignarnámi og henni úthlutað, svo að allir fengju þó eitthvað, og til þess að unt yrði að hafa hönd í bagga með því, að hún yrði ekki notuð í óhófi, því að það er alkunnugt, að mikið má spara olíu og sjerstaklega salt, fram yfir það, sem venjulega á sjer stað. Stjórnarráðið svaraði þessari tillögu eftir langan tíma á þá leið, að hún gæti ekki komið til mála, sökum þess, að ekki lægi nein tillaga fyrir frá sýslunefnd og hreppsnefnd. Nú er það aðgætandi, að í lögunum um ófriðarráðstafanir er tekið fram, að stjórnarráðið eigi að afla sjer upplýsinga um, hvort neyðarástand sje fyrir hendi. Þessar upplýsingar fjekk það hjá mjer, svo að svarið var í raun og veru algerlega út í hött. Jeg fylgdi þó þessari reglu framvegis og ljet nú sýslunefndina og hreppsnefndina biðja um alt, en jeg veit ekki betur en að kröfur þeirra hafi þá fyrst verið teknar til greina, er öll olía var búin. En þótt svona illa liti nú út með olíuna, þá rættist betur úr því en á horfðist. Það var gæftaleysi mikið, og sparaðist við það olía, er. Það var vissulega ekki stjórninni að þakka. En eftir 20. apríl urðu gæftir góðar og landburður af fiski, og hefir það haldist til þessa dags. Og þá fór svo, að margir bátar urðu að hætta við veiðar vegna olíuleysis, og það var landsstjórninni að kenna. Alt var gert, sem hægt var, til þess að bæta úr þessu. Bátar voru sendir hingað eftir olíu, og þeir komu tvisvar með jarðolíu, sem rafmagnsstöðin átti hjer. Þær 40 tunnur, sem þannig náðist í, hafa gefið á annað þúsund krónur hver í ágóða. En svarið, sem bátarnir fengu, er þeir báðu landsstjórnina um olíu, var, að nóg olía væri til í Vestmannaeyjum! Fór landsstjórnin í þessu efni eftir „öðrum atvikum“, eins og hæstv. atvinnumálaráðherra komst að orði. Leynilegu hjali óhlutvandra manna var betur trúað en opinberum skýrslum. Jeg skrifaði stjórnarráðinu um þetta og kvað það vera í fyrsta skifti, að skýrslur mínar væru rengdar og betur væri trúað tali óviðkomandi manna. Veit jeg ekki til þess, að stjórnarráðið hafi enn fundið ástæðu til þess að gefa mjer áminningu fyrir það brjef. En nú kem jeg loks að toppkórónunni í þessu máli. Bisp kom frá útlöndum með olíu um mánaðamótin maí og júní. Stjórnarráðinu var kunnugt um, að olíulaust var í Vestmannaeyjum, og það vissi ekki betur en að þar væru 65 mótorbátar, sem ætti að gera út um sumarið. En þegar til kom, þá fengu þessir 65 bátar 50 tunnur af olíu. Mjer þótti þetta svo hlægilegt, að mig rak alveg í rogastans. En hvað fæ jeg að vita, þegar jeg fer að spyrjast fyrir í stjórnarráðinu um, hvernig á þessu standi? Svarið er, að það liggi engin beiðni fyrir um olíu frá sýslumanninum í Vestmannaeyjum; að vísu hafi komið fram beiðni í sýslufundargerðum, og sje ekki mark á því takandi! En jeg hafði einmitt látið mjer fyrri fyrirmæli stjórnarráðsins, um að slíkar beiðnir yrðu að koma frá hrepps- og sýslunefndum, að kenningu verða, og látið sýslunefnd og hreppsnefnd biðja um 500 tunnur af olíu. Og nú komu ekki nema 50 tunnur. Og jeg verð að taka það fram, að þetta, sem beðið var um, var ekki meira en Vestmannaeyjar áttu fullkomlega heimtingu á, samkvæmt nákvæmum útreikningi á því, hvað bátarnir þyrftu að nota um sumarið. Það ganga þaðan 18 bátar, og er einn þeirra flutningabátur. Þessi flutningabátur er bráðnauðsynlegur til þess að halda uppi sambandinu við Vík og Stokkseyri. Hefði þessi olía komið, þá hefði það verið nægilegt til þriggja mánaða handa bátunum og auk þess til eldiviðar í heimahúsum. Því að stjórnarráðinu var sömuleiðis kunnugt um það, að eldiviðarlaust var í Vestmannaeyjum hjá öllum þeim, sem höfðu ekki getað birgt sig upp fyrir löngu. Í vor var á þingmálafundi í Vestmannaeyjum samþykt með öllum greiddum atkv. yfirlýsing, þar sem lýst er yfir mjög megnri óánægju yfir flutningi og úthlutun á steinolíu til Vestmannaeyja, þar sem tómlæti stjórnarinnar í þeim efnum hefir ekki einungis bakað mörgum eignatjón, heldur er ekki loku fyrir það skolið, að það hafi spilt heilsu manna, því að fjöldi manna var eldiviðarlaus um langan tíma. Hreppsnefndaroddvitinn í Vestmannaeyjum getur best borið um þetta, því að hann hafði mest afskifti af þessu máli. Loks sendi stjórnin 3 tunnur af steinolíu, er sjerstaklega voru ætlaðar til eldsneytis, og var það fyrir áeggjan manns, er var staddur í Reykjavík og gat lýst ástandinu átakanlegar en hægt er í brjefum. Og þó að skýrt hafi verið frá því í brjefum til stjórnarinnar, að fólk hafi komið grátandi og beðið um olíu á „primus“-vjel, þar sem það gat ekki heldur kveikt upp í eldavjel sinni, þá er það samt fyrst fyrir milligöngu þessa manns, að landsstjórnin veitir Vestmannaeyingum úrlausn. Nú nýlega hefi jeg heyrt, að senda ætti 195 tunnur af steinolíu til Vestmannaeyja. Ekki veit jeg, hvort hjer er farið eftir reglunum um fyrirliggjandi birgðir annars vegar og þarfir hins vegar. Þætti mjer gaman að heyra, hvaða úthlutunarreglum hjer er fylgt. Eins og jeg hefi þegar tekið fram var það gæftaleysinu að kenna, eða öllu heldur að þakka, að ekki varð olíulaust fyr en í síðustu viku vetrarvertíðarinnar, og einnig því að þakka, að stjórnin varð sjer ekki til minkunar um saltleysi, þar sem henni þó var í lófa lagið að koma í veg fyrir það, hefði hún farið eftir tillögum mínum og sýslunefndarinnar. Þá kem jeg að kolunum. Jeg hafði fengið vitneskju um það, að það væru hrepps- og sýslunefndir, sem ættu að biðja stjórnarráðið um vörur. Bað þá sýslunefnd um 100 tonn af kolum. Svo leið og beið. Þá kom „Ceres“ úr fyrstu England-ferð sinni með kolafarm. Þeim farmi var úthlutað í Reykjavík og að einhverju leyti út um land, að jeg hygg. Og er hún kom til Vestmannaeyja á útleið, hafði hún engin kol þangað. Voru þá á ný send símskeyti og brjef til stjórnarráðsins, og kom þá upp úr dúrnum, að engin beiðni hefði legið fyrir þess efnis frá Vestmannaeyingum. Þá var brugðið við og sent til Eyjanna það, sem einn vjelbátur gat tekið, eða 25 smálestir. Það er alt og sumt, sem þangað hefir komið af kolum. Jeg vona, að háttv. deild samþykki dagskrá þá, sem komið hefir fram. Jeg lít ekki á dagskrána sömu augum sem hæstv. atvinnumálaráðherra, að í henni felist traustsyfirlýsing til stjórnarinnar, heldur hið gagnstæða. Álít jeg, að ekki að eins eigi að athuga, hvað stjórnin hefir gert, heldur öllu fremur, hvernig úthlutuninni yrði haganlegast komið fyrir framvegis, og umfram alt, að sú handahófsskifting hverfi, sem fer fram eftir því, hve einstakir menn eru duglegir að liggja í eyrum stjórnarinnar með umkvartanir sínar.

3700Atvinnumálaráðherra (S.J.): í hinni skýru, löngu og velviljuðu ræðu sinni vill hv.þm. Vestm. (K.E.) skýra frá því, að landsstjórnin hafi bygt á hlaupafregnum við úthlutun verslunarvara landssjóðs. Jeg verð að lýsa yfir því, að þessi staðhæfing hv.þm. (K. E.) er gersamlega röng. Hin önnur atvik, er jeg drap á, lutu að flutningstækjum og hafís fyrir Norðurlandi, en ekki að hviksögum. En þar sem hv.þm. (K. E.) sveigði því að landsstjórninni, að hún úthlutaði vörunum eftir því, hve duglegir menn væru að mæla fram með sjer og liggja í eyrum hennar, þá ætti hlutskifti Vestmannaeyinga ekki að vera svo rýrt, eftir dugnaði sýslumanns þeirra. 

Fjármálaráðherra (B.K.): Hæstv. atvinnumálaráðherra hefir svarað þeirri fyrirspurn, er fyrir liggur. En af því að hv. fyrirspyrjandi (M.T.) hvíslaði því að mjer, að mjer væri tryggara að koma hingað og hlusta á það, sem talað yrði til mín, þá hefi jeg gert það. En annars vil jeg taka það fram, að stjórnin hefir skift þannig verkum með sjer, að úthlutun verslunarvara landssjóðs heyrir undir 2. skrifstofu í stjórnarráðinu og hæstv. atvinnumálaráðherra. Þó að stjórnin öll í sameiningu geri ályktanir um allar stærri ráðstafanir, svo sem skipakaup, innkaup á vörum og lántökur, þá er það þó ekki allra ráðherranna að skera úr, hvert sjerhver sekkur eigi að fara. Öðru máli er að gegna, þó að einstakir menn snúi sjer til einhvers ráðherranna og biðji hann um að hafa áhrif á eitthvert mál, svo sem hv.þm. Ísaf. (M.T.) hefir farið á leit við mig. Það tel jeg eðlilegt og sjálfsagt. Hv. fyrirspyrjandi (M.T.) gat þess, að hann fyndi ástæðu til að minna fjármálaráðh. á, að það væri skylda hans gagnvart kjördæmi sínu og sjer að sjá um, að það hefði nægar vörur að tiltölu við önnur hjeruð. Þetta getur vel verið. En þegar jeg gekk í stjórnina, gekk jeg ekki í hana sem flokksráðherra, heldur með þeim ásetningi að gera alt, sem í mínu valdi stæði, til að sjá um bjargráð alls landsins, án nokkurs tillits til flokka. Jeg þóttist sjá, að það væri heillavænlegast, að ráðherrarnir væru ekki að rífast innbyrðis með flokkshug á bak við sig. Einmitt þess vegna hefir samvinnan verið svo góð. Það er auðvitað, að allir geta ekki verið ánægðir með úthlutun á vörum, sem skortur er á. Þá finnst mönnum þeir vera afskiftir, þótt það sje ekki á rökum bygt. (K.E. Menn hafa samanburð við önnur hjeruð að byggja á). Jeg skal víkja að því síðar. Menn hafa talað um úthlutun eftir föstum reglum. Í raun og veru var ekki hægt að fylgja neinni annari reglu en þeirri að hjálpa þar, sem brýnust nauðsyn var, á meðan skortur var á vörunum. Það var aðalhugsunin að bjarga, þangað til meira kæmi af þeim. Um steinolíuna er það að segja, að ekki var hægt að úthluta henni eftir hestöflum eingöngu, heldur varð að taka tillit til annara ástæðna. Meðal annars varð að taka tillit til þess, hvort vertíð var að byrja eða enda. Í Vestmannaeyjum var aðalvertíðinni lokið, en á Austfjörðum var hún að byrja.  Hæstv. atvinnumálaráðh. hefir þegar svarað flestu, og get jeg því hlaupið yfir það, er hann svaraði. Þar sem hv. fyrirspyrjandi (M.T.) skýrði frá, að einar 60 smálestir af korni hefðu komið til Ísafjarðar fram eftir öllu, þá get jeg ekki dæmt um það, sakir ókunnugleika. Jeg hefi ekki fylgst með því, hve margar smálestir hafi farið á hvern stað, en jeg geri ráð fyrir, að hefði stjórninni verið kunnugt um, að skortur væri á korni á Ísafirði, þá hefði hún gert ráðstafanir til þess, að meira korn yrði þangað flutt. Jeg geri og ráð fyrir því, að engin fyrirstaða hafi verið að fá korn eftir að meiri birgðir komu til landsins. Hv. fyrirspyrjandi (M.T.) gat þess, að útgerðin á Ísafirði hefði fengið offáar tunnur af steinolíu þangað til „Bisp“ kom. Þetta getur satt verið, en það var ekki hægt að úthluta þangað meiri olíu, með því að hún var ekki til. Jeg reyndi, eftir tilmælum hv. fyrirspyrjanda (M.T.), að hafa þau áhrif á úthlutunina, að Ísafjörður fengi nægar birgðir, en jeg hætti loks að skifta mjer af því, er mjer ofbuðu kröfurnar. Með „Bisp“ komu um 4.500 tunnur, og Ísafjörður fjekk fjórðung þeirra. Og skrifstofustjórinn á 2. skrifstofu skýrði mjer svo frá, að hann hafi sannað fyrir hv. fyrirspyrjanda, (M.T.) að Ísafjðrður hafi fengið meira en honum bar. Eftir því hafa Ísfirðingar ekki ástæðu til að kvarta. Kem jeg þá að saltinu. Jeg vil taka það fram, að jeg veit ekkert um brjef, er koma á 2. skrifstofu, en þangað fara brjefin frá hv.þm. Ísaf. (M.T.) og Vestm. (K.E.). Þau koma ekki á mína skrifstofu, og jeg vil ekki, samvinnunnar vegna, spyrja 2. skrifstofu um brjef, er hún hefir fengið.  Hv. þm. Ísaf. (M.T.) átti tal við mig og bað mig að sjá um, að Ísafjörður fengi salt. Lofaði jeg að tala um það við atvinnumálaskrifstofuna. Þá var ákveðið, að „Bisp“ og „Ceres“ skyldu fara til Englands og sækja salt. Var Ísafirði ætlað af þeim förmum 5–600 smálestir. Var jeg einn heima ráðherranna um það leyti, er skipint lögðu af stað til útlanda. Nú var „Ceres“ skotin í kaf, og ruglaði það öllum áætlunum um úthlutunina, þegar um það var að ræða að bæta úr brýnustu þörfinni og ekki var nóg til þess. Samt vissi jeg ekki um neina breytingu á því, hvað Ísafjörður skyldi fá margar smálestir, fyr en jeg heyrði, að „Bisp“ ætti að fara til Austfjarða og skipa þar upp salti. Var sú ráðstöfun gerð af öðrum. Hv. fyrirspyrjandi (M.T.) skýrir svo frá, að Ísafjörður hafi loks fengið 200 smálestir af salti, en mjer er skýrt frá, að hann hafi fengið 300 smálestir. Þrátt fyrir óhöppin munar því ekki meiru en 2–300 smálestum. En það var þó ekki tilætlun mín, að Ísafjörður fengi minna en í fyrstu var ákveðið, þrátt fyrir það, að „Ceres“ var skotin í kaf. Verð var aldrei ákveðið, heldur ætlast til, að landsstjórnin seldi vöruna fyrir kostnaði.  En að þeir, sem fylgjast ekki með því, sem gert er í stjórnarráðinu, geti haldið, að úthlutunin fari ekki sem rjettlátlegast fram, er skiljanlegt.  Þá er steinolíufarmurinn, er kom með „Francis Hyde“ og „Lagarfossi“. Hv. fyrirspyrjanda (M. T.) fanst Ísafjörður vera afskiftur með þann farm, en í „Francis Hyde“ átti landsstjórnin að eins umráð yfir 100 tunnum.  En þótt svo hefði verið, þá hefir Reykjavík verið svo afskift með steinolíu, að hún hefði átt að fá allan farminn, til þess að fá jafnmikið sem Ísafjörður að tiltölu. Jeg vil ekki svara hv.þm. Vestm. (K. E.). Jeg viðurkenni, að aðalatriðið í ræðu hans var á rökum bygt. Vestmannaeyingar hafa fengið oflítið af steinolíu. Það er hið eina, sem með rjettu má ásaka stjórnina fyrir.

Magnús Kristjánsson Jeg vil ekki áfella stjórnina fyrir framkvæmdir hennar um úthlutun á vörum landssjóðs. Enda eiga hjer margir hlut að máli, þar sem eru 3 stjórnir, sem 5 menn hafa skipað, síðan ófriðurinn hófst. Jeg hefi ekki orðið var við það, að neinni aðalreglu um úthlutun nauðsynjavara hafi verið fylgt. Það getur verið eðlilegt, þar sem hinar ýmsu stjórnir hafa hver um sig álitið sína aðferð heppilegasta. Í fyrstu var gefin út auglýsing, er mælti svo fyrir, að sveitarstjórnir sendu pantanir sínar til stjórnarinnar, og var vörunum þá úthlutað eftir því, sem birgðirnar voru, þegar pantanirnar komu fram. Gafst það vel, er mönnum var kunnugt, hvernig þeir ættu að haga sjer. Nú var þessi regla látin falla niður, en stjórnin sendi vörur út um land, og voru þær settar undir umsjón lögreglustjóranna. Þá áleit almenningur, að þetta væri orðin föst regla, að menn þyrftu ekki að panta vörur sínar hjeðan, en gætu snúið sjer til lögreglustjóra og fengið vörur eftir þörfum. Enn var breytt til, og engar vörur sendar út um land, heldur varð hver og einn að hafa þá útvegi, sem hann gat. Það eru þessar tíðu breytingar á fyrirkomulaginu, sem jeg vildi athuga. Aðalreglan, sem ætti að geta gilt, er að landsstjórnin auglýsti, að ekki yrði tekið við öðrum pöntunum en frá sveitarstjórnum, og skyldu þeim fylgja greinilegar skýrslur um fyrirliggjandi vörubirgðir. Þetta er eini vegurinn til þess að lenda ekki í hálfgerðu fálmi með úthlutunina. Vil jeg þá víkja að ræðu hv. fyrirspyrjanda (M.T.). Samanburður hans á birgð um í einstökum hjeruðum er ekki sem allra nákvæmastur. Þó að Eyjafjarðarsýsla hafi verið talin einna best birg, er skýrslan var gerð, og hún hafi þá átt 53/4 mánaða forða af kornvöru, mun sá forði að minstu leyti vera frá landsstjórninni, heldur vera að þakka dugnaði og útsjónarsemi þeirra manna, er þar búa. Jeg þori að fullyrða, að þó að þetta hjerað hafi átt heimtingu á 1/10 af korni því, sem flutt er til landsins, þá hafi það ekki notið nema 1/20–1/30 af kornforða landssjóðs. En vegna dugnaðar hjeraðsbúa hefir ekki verið brýn þörf á meiru. Er því síst ástæða til að bregða stjórninni um, að hún hafi úthlutað þessu hjeraði óhóflega miklu. Um Stranda-, Húnavatns- og Skagafjarðarsýslur má þó segja, að þær hafa líklega fengið einna mest af þessum vörum. Þegar þessar sýslur fengu vörur sínar, var íshætta að mestu hjá liðin. Ef eitthvað hefir verið athugavert við þessa ráðstöfun, þá var það það, að þessar sýslur á Norðurlandi, þar sem íshættan var mest, hafi fengið þessar vörur ofseint, þótt það kæmi ekki að sök að þessu sinni. En nú er þýðingarlaust að vera að halda langa ræðu um fortíðina. Það væri rjettara, að gefnar væru bendingar um það, sem gera ætti hjer eftir. Jeg ætla að eins að minnast á annað atriði, sem oss liggur miklu nær; það er það, að vjer vitum, að steinolíuvandræðin hafa verið svo mikil, að fiskveiðaflotinn hefir orðið að liggja aðgerðalaus svo að mánuðum skiftir. Þetta dettur mjer ekki í hug að áfella stjórnina fyrir, því að jeg veit, að skip hafa ekki verið fyrir hendi til að ná í olíuna.  Mjer er kunnugt um, að þeir menn, sem hafa verið að grenslast um það hjá fjelaginu, hvort þeir gætu fengið keypta olíu, hafa fengið þau svör, að fjelagið væri búið að lofa 10–11 þús. tunnum, en hefði ekki yfir að ráða nema 7.000 tunnum. Nú væri ástæða til fyrir stjórnarráðið að vita hverjir þessir menn væru, sem ættu olíuna, því að það hlýtur að vera þýðingarmikið atriði, að það sjeu ekki einstakir menn, sem hafi keypt hana alla. Jeg vildi nú beina þeirri ósk til stjórnarráðsins að taka þetta mál til athugunar, og enn fremur vildi jeg beina þeirri fyrirspurn til hæstv. atvinnumálaráðherra, hvort ekki lægju fyrir neinar pantanir frá bæjar- eða sveitarstjórnum víðs vegar um land, og hvort stjórnarráðið gæti ekki fengið eitthvað af þeirri olíu, sem fyrst kæmi til landsins, handa þeim, sem nauðulegast eru staddir. Liggi slíkar pantanir fyrir, má gera ráð fyrir, að stjórnarráðið hafi gert eitthvað í því efni; en væri ekki svo, fyrir tómlæti manna, að þeir hefðu ekki hugsað um að senda slíkar pantanir, þá væri ástæða til að spyrjast fyrir um það, t. d. hjá sýslumanninum í Eyjafjarðarsýslu, - jeg býst við, að ekki þurfi að gera fyrirspurn til bæjarfógetans á Ísafirði um það; hann mun hafa auga á hverjum fingri gagnvart hlutunum, því að verði ekki þessi olía, sem nú er komin, potuð sem haganlegast, gæti illa farið. Það er brýn þörf á því, þótt jafnvel stjórnarráðið hafi ekki ætlað sjer að taka þessa olíu til fullra umráða, að sjá um, að hún komi þar niður, sem þörfin er mest.

Atvinnumálaráðherra (S.J.): Það er rjett til getið hjá hv.þm. Ak. (M.K.), að nokkrar pantanir - líklega miklar - koma til stjórnarráðsins. En um málið er það að segja, að það er í smiðum samningur milli eigenda olíunnar og landsstjórnarinnar um úthlutunina, og hefi jeg bestu vonir um, að samningurinn takist á þá lund, að vel megi við una, þótt meira væri pantað en steinolíufjelagið gæti uppfylt, og mun mest farið eftir tillögum stjórnarráðsins um þetta. 

Fyrirspyrjandi (Magnús Torfason) Út af því, sem hæstv. fjármálaráðh. (B.K.) sagði um verkaskiftinguna í stjórnarráðinu, vil jeg ítreka það aftur, að um öll þessi ófriðarmál eiga allir ráðherrarnir að fjalla sameiginlega, og einnig um úthlutun varanna. Stjórnin er valin fyrst og fremst til þess að sjá um, að sem minst vandræði verði af ófriðnum. Að því er snertir aðdrætti, eiga þeir að standa saman, en hvað úthlutun snertir, þá átti maður úr hverjum flokki að tryggja það, að engin óánægja gæti risið út af því, að neinn flokkur yrði út undan; það er hlutverk, sem hver flokksráðherra verður að sjá um. Vjer verðum að aðgæta það, að því er fjármálaráðh. (B.K.) snertir, að það er sá flokkurinn, sem jeg telst til, sem tók ábyrgð á honum. Það getur vel verið, að einhverjir utanflokksmenn hafi skrifað upp á hans ráðherravíxil; mjer finst það helst liggja í orðum hans, en mjer er alveg ókunnugt um það. Jeg hefi ekki farið fram á það, að Ísfirðingar fái meira en þeir eiga heimting á, en jeg hefi farið fram á, að þeir verði ekki afskiftir. Að því er olíuna snertir, þá játa jeg það, að Ísafjörður hafi fengið að tiltölu eftir hestöflum, þegar hann (B.K.) var við stýrið, en ekki heldur meira, og það er áreiðanlegt, að Ísfirðingar hafa ekki fengið olíu tiltölulega eftir þörfum.  (Fjármálaráðh. B.K.: Það gátu þeir ekki fengið)  . Já, það var það, sem átti að ráða, og báðir hæstv. ráðh. (B.K.og S.J.) hafa tekið fram að hefði átt að ráða. Og að vera að blanda ísnum inn í þetta getur ekki komið til mála, af þeirri einföldu ástæðu, að ef ís hefði bannað allar ferðir á sjónum, þá hefði orðið lítil þörf á olíu þangað, sem hann var. Hæstv. fjármálaráðherra (B.K.) var að segja, að skrifstofustjórinn á 2. skrifstofu stjórnarráðsins hefði átt að sanna mjer, að við hefðum fengið ofmikla olíu að tiltölu, en mjer hefir aldrei dottið í hug að játa það, blátt áfram vegna þess, að jeg hafði skýrslu matvælaskrifstofunnar fyrir framan mig, og sú skýrsla sýnir, að aðrir landshlutar hafa fengið meira á sama tíma. Þá kveðst hæstv. fjármálaráðherra (B.K.) hafa verið að reyna að benda mjer á það, hve altof langt jeg hefði gengið í kröfum mínum, sjer hefði ofboðið. Það hefir líklega verið frekja mín, sem honum hefir ofboðið. En jeg vil minna hæstv. fjármálaráðherra (B.K.) á það, að bæjarstjórnin á Ísafirði og sýslunefndirnar í Norður- og Vestur-Ísafjarðarsýslu sögðu þegar í apríl, að hallæri væri fyrir dyrum, vegna olíu- og saltleysis. Að eins þessari kröfu hefi jeg haldið fram, og hlýtur því broddurinn á þessu að snúa að bæjarstjórninni og sýslunefndunum. Annars get jeg upplýst það, að ein af bestu verstöðunum við Ísafjörð hefir verið saltlaus um lengri tíma. Það er Hnífsdalur. Þaðan komu sjerstakar kvartanir, og þá fyrst var verulega farið að sinna þessu máli, þótt undan væru gengnar 2 áskoranir frá sýslunefndunum og 2 frá bæjarstjórninni, um að salt vantaði fyrir vestan. Þegar jeg fór að tala um þetta við hæstv. fjármálaráðherra (B.K.), þá þóttist hann alls ekki víla, að þær hefðu komið, svo að jeg held, að það hafi ekki verið óþarft, að jeg vakti máls á því. Svo er verið að tala um, að Reykjavík hafi orðið afskift. Ja, merkin sýna verkin. Hver báturinn af öðrum kemur vestur til síldveiða, og er ekki annað að sjá en að þeir hafi nóga olíu. Merkilegt væri, ef Reykjavík yrði afskift fremur öðrum, þegar nær allar siglingar hafa komið til Reykjavíkur, en sama sem engar til Ísafjarðar og sáralitlar til annara hafna landsins. Hæstv. fjármálaráðherra (B.K.) talaði um, að jeg færi ekki rjett með, þar sem vjer hefðum átt rjett á að fá 200 smál. af salti. Jeg fer þar alveg rjett með, en skal geta þess, að eftir að fyrirspurnir komu fram var bætt við Ísfirðinga 100 smál. Það er með öðrum orðum, að fyrirspurnin bar 100 smál. ávöxt fyrir Ísafjörð.  Þá var það misskilningur hjá hæstv. fjármálaráðherra (B.K ), að jeg hafi kvartað um verðið á saltinu. Það var undir eins samþykt. En mjer skildist, þegar jeg átti að samþykkja verðið á því í stjórnarráðinu, að það væri hrætt um, að það gæti ekki komið saltinu út fyrir þetta verð. Jeg hefði viljað vera betur undir það búinn að ræða þessa fyrirspurn, en af sjerstökum ástæðum hefi jeg ekki getað það. Jeg ætlaði mjer, eftir að fyrirspurnin var borin fram, að leita upplýsinga á matvælaskrifstofunni, en þar var mjer meinað að fá þær, en um ástæðuna fyrir því er mjer ókunnugt. Jeg hefi litið svo á, að alt, sem snerti aðdrættina, ætti að vera leynilegt, en að það, hvernig skiftin væri, þyrfti ekki að vera neitt launungarmál. En stjórnarráðið hefir náttúrlega sínar ástæður fyrir því. Þá er ein fyrirskipun stjórnarráðsins, sem upplýsir nokkuð í þessu máli, sem sje þegar það fyrirskipaði að selja eitthvað af nauðsynjavörum fyrir hærra verð en áður hafði verið gert. Á Ísafirði var þá ekkert fyrliggjandi af neinum vörum hjá mjer; alt hafði verið etið upp jafnóðum. Jeg get sem sagt vel skilið, að stjórnin eigi erfitt með að líta í öll horn, en hún verður að gefa sjer tóm til að athuga úthlutun á lífsnauðsynjum og ekki láta ábyrgðarlausa menn ráða fyrir sig; hún verður að svara til alls og hafa alla ábyrgð. Hvað þessi ummæli mín snertir, þá eru þau fram komin af sömu ástæðu og hv.þm. Ak. (M. .). Hann gat um, að þörf væri á því, að stjórn og bjargráðanefnd athuguðu það vandlega, hvernig best væri að haga úthlutun í framtíðinni. Það mun ekki af veita, sjerstaklega ef erfiðara verður um útvegun en verið hefir.

Karl Einarsson Hæstv. atvinnumálaráðherra hefir engu svarað af því, sem jeg sagði; hann svaraði að eins út í hött, svo að jeg þarf ekki að fjölyrða um það. Hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) tók það fram, að að því er úthlutun olíu snertir hefði verið fylgt þeirri reglu að athuga það, hvort vertíð ársins í þeirri veiðistöð, sem úthluta átti, væri að byrja eða enda. Þetta kann vel að vera rjett í aðaldráttunum, en jeg viðurkenni ekki, að þeirri reglu hafi verið fylgt að því er Vestmannaeyjar snertir, enda virtist hæstv. fjármálaráðherra (B.K.) viðurkenna, að það væri rjett hjá mjer. Það er ekki altaf, að bátar haldi áfram um vorvertíðina, en þó gera margir þeirra það í Vestmannaeyjum, og eins um sumarvertíðina; og um vorvertíðina nú voru það margir bátar, sem vildu halda áfram, eins og skýrslan ber með sjer - sem sje 18 bátar alls - og er mjer sagt, að í sumum sýslum landsins sjeu ekki fleiri bátar, sem haldið er úti um sumarvertíðina, og hafa þó fengið talsvert af olíu. Hæstv. fjármálaráðherra (B.K.) sagði, að það eina, sem hefði verið á rökum bygt, hefði verið það, sem sagt var um olíuna. Á hann þar væntanlega við það, sem hv. fyrirspyrjandi (M.T.) og jeg sögðum, því að fleiri höfðu ekki talað. Jeg veit ekki, hvort þetta á að skilja bókstaflega, því að hæstv. atvinnumálaráðherra treysti sjer ekki til að hnekkja neinum af þeim skýrslum, sein jeg gaf. Þá gat jeg þess, að í Vestmannaeyjum hefði verið sykurlaust; var það eftir ný afstaðna mislinga, er gengið höfðu. Í öðru lagi upplýsti jeg, að ekkert hveiti hefði verið þar til um lengri tíma og ekki heldur rúgmjöl. Hvort einstakir menn kunna að hafa átt eitthvað af þessum vörum skal jeg ekki um segja, en bæði mun það þá hafa verið, að þeim mönnum hefir ekki verið kunnugt um það, hvar neyðin var helst fyrir, og svo hitt, að þeir hafi ekki haft fram yfir það, sem þeir hafa sjálfir þurft að nota. Jeg hefi því litið svo á, að skýrsla mín standi óhrakin, og vil jeg ekki taka það til mín, sem hefir verið talað um, að hjer væri um smámuni að ræða. Alt þetta stafar af því, sem hv.þm. Ak. (M.K.) tók fram, að ekki hefði verið fylgt neinni aðalreglu við úthlutunina. Úthlutunin hefir orðið að meira eða minna leyti handahófsverk, eftir því, hverjir hafa verið duglegastir að liggja í eyrum stjórnarinnar. 

Kristinn Daníelsson Þótt jeg hafi ekkert að athuga við hina rökstuddu dagskrá, og stjórnin hafi játað sig ákveðið með henni,  Að sjálfsögðu má gera ráð fyrir, að í þessu megi víkja frá þingsköpunum, samkvæmt 54. gr. þeirra sjálfra. En áður en þessi rökstudda dagskrá er komin fram, verð jeg að álíta, að leita verði afbrigða frá þingsköpunum. Jeg vil ekki láta þessa ógetið, þar sem það er í fyrsta sinni, sem það kemur fyrir í þessari háttv. deild, að umræðum við fyrirspurn sje lokið með atkvæðagreiðslu, því að það mundi verða fordæmi síðar, hvernig með hana er farið.

Fyrirspyrjandi (Magnús Torfason) Það er alveg rjett hjá hv.þm. G.-K. (K.D.), að við þessa umr. má ekki gera neina ályktun. Það stendur í 31. gr. En í 42. gr. segir svo - með leyfi hæstv. forseta - : „ - - Meðan á umræðum stendur má gera tillögu, er bygð sje á ástæðum, um að taka skuli fyrir næsta mál á dagskránni, og skal þá afhenda forseta tillöguna um það skrifaða“. Jeg fyrir mitt leyti verð að líta svo á, að rökstudd dagskrá, síðast í greininni, eigi við alt, sem á undan er komið í þessari grein, og að hjer sje algild regla, sem nái líka til fyrirspurna. Það er með öðrum orðum, að 31. gr. hlýtur að líta svo á, að dagskráin sje ekki nein ályktun; að minsta kosti er það, að ef í dagskránni sjálfri felst ekki nein ályktun, þá hlýtur að mega bera hana fram samkvæmt þessari grein, og dagskráin er orðuð svo, að í henni felst engin ályktun. Að enda fyrirspurn með rökstuddri dagskrá var gert síðast nú á laugardaginn var í hv.Nd., enda veit jeg, að góðir lagamenn hafa skilið lögin svo, að það megi gera.

Forseti: Út af umræðum þeim, sem hjer hafa orðið um það, hvort bera megi undir atkvæði rökstudda dagskrá eftir umræður um fyrirspurn, þá vil jeg geta þess, að í niðurlagi 31. gr. þingskapanna segir svo, að við slíka umræðu megi eigi gera neina ályktun. Það er því rjett, sem hæstv. forseti Sþ. (K.D.) tók fram, að dagskrá þessa má ekki bera upp, ef í henni felst ályktun frá þingsins hálfu. En þá kemur til álita, hvaða skilning beri að leggja í orðið ályktun. Í 42. gr. stjórnarskrárinnar segir svo, að þyki þingdeildinni ekki ástæða til að gera ályktun um eitthvert málefni, þá geti hún vísað því til ráðherrans. Jeg verð því að líta svo á, að ályktun geti ekki talist nein samþykt, nema sú, sem fer fram á, að eitthvað verði framkvæmt utan þings. Það eitt er ályktun frá þingsins hálfu. En hjer er ekki um neinar framkvæmdir utan þings að ræða, að eins samþykt að fela einni af nefndum þingsins að taka mál til íhugunar. Það getur því alls ekki heyrt undir það, sem felst í orðinu „ályktun“ í 42. gr. stjórnarskrárinnar og 31. gr. þingskapanna. Tel jeg því fulla heimild til þess að bera upp dagskrá þessa.