Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég gerði fyrirspurn hér fyrir nokkru um, hvað liði afgr. frv., sem ég flyt ásamt hv. 1. þm. Skagf. um breyt. á l. um byggingar- og landnámssjóð. Ég óskaði eindregið eftir því, að þetta mál fengi afgreiðslu á þinglegan hátt. Málinu var vísað til landbn. Ég ætla ekki að endurtaka það, sem ég sagði þá. En ég beindi í fyrsta lagi máli mínu til n. og til þess hluta hennar, sem væri málinu fylgjandi, en ef hinn hlutinn fengist ekki til þess að koma með nál. og hefði þannig skipazt, að meiri hl. landbn. ætlaði ekki að afgr. málið, þá afgreiddi minni hl. það, svo framarlega sem meiri hl. beitti hann ekki ofbeldi og hindraði minni hl. við að afgr. málið af sinni hálfu. Loks beindi ég orðum mínum til hæstv. forseta, að ef þetta dygði ekki, þá tæki hann til sinna ráða og tæki málið af n. og léti það koma til umr. Hingað til hefur ekkert gerzt, málið er enn óhreyft hjá landbn., og ég tek það svo, að nú eigi maður ekki annars úrkosta en beina orðum sínum til forseta og biðja hann að taka málið af n. og taka það til umr. Ég þarf ekki að fjölyrða um það, hvaða áhrif það hefur varðandi álit Alþ. meðal þjóðarinnar, ef n, ætla sér þá dul að taka sér vald, sem þeim engan veginn er tryggt, og setjast á þýðingarmikil mál og afgreiða þau ekki. Ég vænti, að hæstv. forseti haldi uppi heiðri þingsins, ef n. fæst ekki til að afgreiða málið, þá taki hann það af henni.

Forseti (BG) : Í tilefni af því, sem hv. 1. þm. Árn. sagði, vil ég taka það fram, að ég hef þegar snúið mér til, form. landbn. með ósk um, að þetta mál yrði tekið fyrir. Ég skal gjarnan ítreka þessa ósk mína um það.



Herra forseti. Ég vil gera orð hv. 1. þm. Árn. að mínum viðkomandi öðru máli í landbn. Það er frv. um breyt. á ræktunarsjóðslögunum. Ég ætla ekki að endurtaka það, sem hv. fyrri þm. Árn. sagði, en það eru sömu rök fyrir þessu máli. Það ber ekki að líða það, að frv. séu svæfð á þennan hátt í n. Og ég treysti því, að hæstv. forseti taki málið úr höndum n. og komi því inn í þingið. Ef hv. n. er á móti málinu, þá ætti hún að þora að segja frá því, en ekki leggjast á það.



Það er ekki meining mín með þessum orðum, að ég vildi finna að gerðum hæstv. forseta. Ég þykist vita, að hann hefur gert sitt ýtrasta til þess að fá n. til að afgreiða málið. Og ég veit, að hann mun einnig ítreka þessar óskir. En dugi það ekki, þá vil ég vona að hæstv. forseti taki til þeirra ráða, sem hann hefur um afgreiðslu mála, og taki málið af n. og komi því til meðferðar í hv. d.



Herra forseti. Ég og hv. þm. N.-Þ. fluttum frv. um fiskimálasjóð, markaðsleit sjávarafurða o. fl. Það var flutt á fyrstu dögum þingsins. Sjútvn. tók afstöðu til þess 25. nóv. og klofnaði. Minni hl. gaf út nál. strax, en meiri hl. hefur ekki gefið út nál. Málið hefur ekki verið tekið á dagskrá í d., en ég ítreka óskir til hæstv. forseta um, að málið verði bráðlega tekið á dagskrá í d., enda þótt álit meiri hl. sé enn ekki komið.

Forseti (BG) : Óskar form. sjútvn. að gera athugasemd?



Herra forseti. Að minni tilhlutun var farið að gera skriflegt nál. meiri hl., og sýndi ritari n. mér uppkast að því, sem ég var samþykkur. En svo vildi til, að þessi hv. þm. vék af þingi um stundarsakir, og mér láðist að ganga eftir því, hvar nál. væri niður komið. En ég skal rannsaka það nú þegar.



Herra forseti. Þetta mál, sem hér er til umr., stendur í nánu sambandi við næsta dagskrármál, sem ræðir um breyt. á l. um fiskveiðasjóð Íslands. Allar umr., sem um þetta mál kunna að snúast, munu því í sjálfu sér vera bundnar hinu síðara frv. Ég tel því síður ástæðu til að fjölyrða um þetta frv. Það er, ef svo mætti segja, afleiðing af þeim till.; sem gerðar eru í frv. um fiskveiðasjóð. Annars er þetta mál flutt af sjútvn. fyrir tilmæli atvmrh., eins og raunar einnig síðara málið. En í höndum hans og ríkisstj. í heild var málið undirbúið af nýbyggingarráði. Á síðasta þingi var sú hugmynd staðfest að leggja til hliðar ákveðna fjárhæð, sem skyldi varið til kaupa á framleiðslutækjum og til nýsköpunar atvinnulífsins, samkv. nánari ákvörðun nýbyggingarráðs. Þessi hugmynd var formlega viðurkennd, þegar l. um að taka 300 millj. kr. frá í þessu skyni voru sett af Alþ. Þótt það yrði ofan á, að ekki var lagt meira til hliðar en hér um ræðir, þá er það vitað, að uppi voru raddir í þjóðfélaginu, og komu þær opinberlega fram, sem töldu þetta fé ætti að vera allmiklu meira en raun varð á. Nú er það svo, að 1. gr. l. um nýbyggingarráð gerir ráð fyrir því, að á sérstakan reikning sé lögð þessi upphæð, sem ég nefndi. Það dróst lengi að leggja þetta fé til hliðar, en nú er það búið. Frv. það, sem hér liggur fyrir, vill gera þá breyt. á þessari 1. gr. l., að við hana bætist: „Reikningur þessi nefnist nýbyggingarreikningur, og skal hann færður sem sérstakur eignarliður á efnahagsreikning seðladeildarinnar.“ - Svo kemur 2. gr.: „Seðladeildinni skal skylt, gegn ríkistryggðri innieign hjá þeim stofnunum, er með sérstakri löggjöf er falið að sjá atvinnuvegum landsmanna fyrir lánum til kaupa á atvinnutækjum erlendis, að lána þeim íslenzkan gjaldeyri í réttu hlutfalli við þá gjaldeyrisnotkun úr nýbyggingarsjóði, er leiðir af lánum þessara stofnana.“ Gert er ráð fyrir, að þessi lán, sem seðladeildin veitir þessum stofnunum, séu tryggð af ríkinu og seðladeildin sé alltaf ríkistryggð fyrir því fé, sem hún leggur fram í þessu skyni. - Enn fremur segir svo í sömu gr. þessa frv.: „Lán seðladeildarinnar sé sem næst sami hundraðshluti af beinni gjaldeyrisnotkun við kaup framleiðslutækjanna og lán stofnananna nema af heildarframkvæmdum þeim, sem lán eru veitt til.“ - Í b-lið sömu gr. frv. segir: „Vextir af hinum ríkistryggðu innieignum skulu vera 0,5% hærri en meðalvextir af hinum erlendu innstæðum nýbyggingarreiknings á því almanaksári, er lánið er veitt, þó aldrei lægri en 1,5%.“ - Þetta hefur breytzt dálítið í meðförum af eðlilegum ástæðum, síðan nýbyggingarráð gerði sínar frumtill. til ríkisstj. Nýbyggingarráð hafði í sínum till. miðað við, að erlendu innistæðurnar væru á einhverjum vöxtum. En nú hefur svo skipazt, eftir því sem mér er hermt, að einhver hluti - jafnvel mikill hluti - erlendu innstæðnanna sé nú á engum vöxtum. Þess vegna er ekki hægt að miða eingöngu við prósenttölu, sem er hærri en hinir erlendu vextir, sem í sumum tilfellum eru engir. Þess vegna varð að setja ákvæði um lágmark slíkra vaxta, sem seðladeildin fengi hjá innlendum lánsstofnunum, og þá var ákveðið 1½%. Ég held, að bezt sé að orðlengja ekki frekar um þetta mál, því að það yrði í öllum aðalatriðum það sama og það, sem ég mundi segja til framdráttar máli því, sem kemur hér á eftir. Það yrði þá að endurtaka það í umr. um frv. um fiskveiðasjóðinn, sem er, eins og áður er sagt, nátengt þessu máli. Og þessi frv. hljóta því að verða nokkurn veginn samferða. Það er fullt samkomulag um, að sjútvn. athugi þessi mál milli umr. Vildi ég því mælast til, að málunum yrði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr., og legg ég þann skilning í það, að frekari athugun á þessum frv. fari fram í sjútvn. milli 1. og 2. umr.



Á dagskránni í dag eru tvö frv., sem hanga að nokkru leyti saman. Það er frv. um nýbyggingarráð og frv. um fiskveiðasjóð. Mér þykir fara bezt á að ræða bæði þessi frv. í senn og skýra þá um leið, af hverju ég er ekki flm. að þessu frv., heldur að hinu. Vænti ég, að hæstv. forseti leyfi mér að ræða bæði málin nú þegar. Vil ég þá fyrst ræða um það, sem nú er kallað fjárfesting. Eins og kunnugt er, eru nú uppi miklar áætlanir um framkvæmdir hjá útveginum, bæði um bátakaup og fiskiðnað. Til þessa þarf mikið fjármagn. Sama er að segja um landbúnaðinn. Þar er þörf lánsfjár til aukinnar ræktunar, áhaldakaupa og bygginga. Ef við litum á aðrar framkvæmdir, má t. d. minna á raforkumálin, sem munu nema tugum milljóna. Sömuleiðis samgöngumál, vega, brúa og hafnargerðir. Nú síðast í dag er lagt fram frv. um eina vegarlagningu, sem á að kosta um 20 millj. kr. Til alls þessa þarf stórkostlegar lántökur, og er okkur nokkur vandi á höndum, því að þótt við eigum mikið fé, þá er takmarkað, hvað hægt er að gera á stuttum tíma. Út af þessu vil ég taka fram, að það er illa farið, að ekki skuli hafa verið gerð áætlun um, hvað hægt er að framkvæma með því fé og þeim vinnukrafti, sem hægt er að komast yfir. Margir höfðu ætlað, að nýbyggingarráð mundi láta gera slíka áætlun. Úr því hefur þó ekki orðið. Starf þess hefur hnigið í aðra átt, eða að því að útvega einstök tæki o. fl., og skal það ekki rætt hér, en ljóst er, að slíka áætlun hefði þurft að gera, og jafnframt er nauðsynlegt, að menn geri sér grein fyrir, hvernig fjár verður aflað til þessara framkvæmda og kaupa, en til alls þessa þarf mestpart lánsfé. Þetta hefur verið látið undir höfuð leggjast. Og nú er búið að festa kaup á miklu af tækjum án þess að menn hafi aðstöðu til að gera upp við sig, að hverju má ganga í þessu efni. Ég vil aðeins láta þetta koma fram, þó að ég sjái ekki ástæðu til að halda um þetta neinn eldhúsdag. En það er nauðsynlegt, að menn geri sér ljóst, að hér er nokkur vandi á höndum og þessi mál eru nokkuð seint á ferð og mega ekki tefja úr þessu. Um það atriði, hvernig á að afla lánsfjár, þá ber fyrst að athuga, hversu fjárfrekar framkvæmdirnar eru og bjóða síðan út lán og ákveða þá fyrirfram, hvaða lán verða boðin út. Það sjá allir, hve hættulegt er að láta keppa um féð á frjálsum markaði. Gert er ráð fyrir, að fiskveiðasjóður hafi til ráðstöfunar 120 millj. kr., en ekki eru fyrir hendi neinar skýrslur um, á hverju þessi upphæð er byggð. Á þessu fæst kannske skýring við athugun málsins í n. Með þessu frv. er enn þá augljósara, hve mikil þörf er heildarathugunar, sem fjáröflun í þessu skyni hlýtur að byggjast á. Ég geri ráð fyrir, að erfitt muni að fá sæmileg lán hér innanlands og þurfi þess vegna að grípa til sérstakra ráðstafana til að afla fjárins. Nú tel ég það neyðarúrræði að skylda þjóðbankann til að veita löng og stór lán. Undanfarið hefur verið mikil þörf fjár í stríðslöndunum, en ég held þó, að þar hafi yfirleitt verið reynt að komast hjá að skylda þjóðbankana til að veita slík lán, og hafa þar einkum verið farnar tvær leiðir. Annars vegar hafa verið boðin út lán af miklum krafti til að fá menn til að láta fé af hendi, og hins vegar hefur verið gripið til þess að taka lán í þjóðbönkunum til skamms tíma. Hefur þessi leið verið valin til að raska ekki hagkerfunum og koma í veg fyrir viðskiptaörðugleika. Ég álít, að við eigum í lengstu lög að reyna að fara þessar leiðir. Í öðru lagi væri reynandi að fá menn til að kaupa skuldabréf og bjóða þau út með miklu harðfylgi. Ríkisstj., sem telur sig hafa mikið fylgi, ætti að bjóða þetta út sem nýsköpunarlán og skírskota til þegnskapar manna að kaupa slík ríkistryggð skuldabréf. Þetta er leið, sem ég bjóst við, að nýbyggingarráð og ríkisstjórn mundu fara, og vil ég í því sambandi skírskota til þess, að í stjórnarsamningnum er talað um skylduþátttöku manna í fyrirtækjum. Að vísu er þar ekki bent á útboðsleiðina, en hún liggur þó beint við og mundi vafalaust fær, ef stjórnin tæki jafnframt kontrol á lánamarkaðinum. Komið getur til mála að semja um hluta af þeim lánum, sem þarf, en í hinu er augljós hætta, að skylda þjóðbankann til að veita slík stór lán. Við getum hugsað okkur að setja þetta dæmi þannig upp: Á móti innstæðum okkar erlendis standa eignir manna hér. Nú er það auðsætt, að sé hinn erlendi gjaldeyrir notaður án þess að festa jafnframt það fé, sem menn eiga hér inni, getur svo farið, þegar eftirspurn eftir því fé eykst, að auka verði seðlaveltuna, og yrði þá hálfu verra að láta verðbólguna sjatna. Ég endurtek, að ég tel leið þessa varhugaverða og l. óþörf og ekki undir nokkrum kringumstæðum skynsamlegt að ganga þessa braut. Það er óskynsamlegt að fara að bjóða út lán fyrir nýbyggingarráð og það með miklu lægri vöxtum, ef annað dugir ekki, og semja þá um viðbótarlán við bankana. Ég dreg ekki í efa, að bankarnir mundu lána talsvert fé með aðgengilegum kjörum. Menn mega ekki leggja árar í bát allt of snemma. Ég held, að menn séu þeirrar skoðunar, að það þýði ekkert að bjóða út lán, menn kaupi ekki bréfin. Íslendingar eru óvanir að kaupa skuldabréf. Nú hafa tímarnir breytzt mikið, nú er mikið til af lausu fé, og því hefði átt að reyna það, hvort þjóðin vildi ekki kaupa ríkisskuldabréf fyrir sparifé sitt. Ég er meira að segja hissa á, að hæstv. ríkisstj. skyldi ekki fara þessa leið. Þarna gafst henni tækifæri á að vekja athygli á nýsköpunaráformum stjórnarinnar. Ég vil nú ekki tefja þessar umr. með of löngu máli, en ég vil þó leyfa mér að spyrjast fyrir út af því, sem stendur í grg. frv.: „Ríkisstjórnin er sammála um, að tryggja beri sjávarútveginum stofnlán með hagkvæmum vaxtakjörum. Hins vegar er ágreiningur innan stjórnarinnar um það, á hvern hátt afla skuli lánsfjár í þessu skyni. Mun verða reynt að ná samkomulagi um það, meðan þingið fjallar um málið.“ - Auðvitað verður mál þetta athugað gaumgæfilega í sjútvn. deildanna, en æskilegt væri að fá að vita, hvaða úrræði hv. stuðningsmönnum stj. hafa dottið í hug. Ég lýsi því yfir, að við stjórnarandstæðingar erum fúsir til samvinnu um þetta mál og að ræða þær leiðir, sem til greina koma að afla fjárins, enda verður mál þetta ekki afgr. fyrr en eftir þinghléið. - Þó að ég hafi bent á aðrar leiðir en frv. gerir ráð fyrir, ætlast ég ekki til, að um þær verði neinar kappræður, heldur vildi ég aðeins sýna aðrar brautir.



Mig langar að segja aðeins örfá orð í sambandi við þær fyrirhuguðu lántökur hjá seðladeild Landsbanka Íslands. - Mér skilst, að í þessu frv. og í frv. um fiskveiðasjóð Íslands sé átt við sömu upphæð, sem um getur í 3. gr. og 4. gr. þess frv. Í tilefni af þessu vildi ég skjóta því fram, hvort ekki væri alveg fullnægjandi að taka þetta ákvæði, sem felst í l. um nýbyggingarráð, upp í frv. um fiskveiðasjóð Íslands. Það, sem mér skilst, að skilji á milli, er að tryggja sjóðnum erlendan gjaldeyri til þessara lánveitinga. Mér finnst það ná sama takmarki, að tekið sé fram í frv. um fiskveiðasjóð, að það, sem hann lánar, sé veitt í erlendum gjaldeyri. Að vísu er þessi upphæð bundin hámarki, 100 millj. kr., og ætti þetta einnig að vera tekið fram um lánveitingar, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég held það sé eðlilegast, að þetta komi fram í hinum einu og sömu lögum, en ekki tveim. Ég vil því mælast til við þá n., sem fær mál þetta til meðferðar hér í deildinni, að taka þetta til athugunar. Þá yrði að sjálfsögðu að taka ákvæðin um fiskveiðasjóðinn og þá tilfærslu í samræmi við hina breytinguna upp í það frv., sem það yrði sett í. Annars vil ég einnig nota tækifærið og skjóta því fram, að mér skilst, að svipta eigi sjóðinn tekjum af útfluttum sjávarafurðum, sem hann hefur nú. Í sambandi við þá stórkostlegu aukningu á sjóðnum, sem þörf er á, - og á m. a. að veita honum lán, - þá á um leið að svipta hann tekjum sínum. Ég skil ekki, hvernig þetta er hugsað. Þetta vildi ég aðeins láta koma hér fram.



Herra forseti. Það voru örlitlar upplýsingar, sem mig langaði til að fá. Hinn 9. okt. s. l. var lagt fram á Alþ. bréf frá samvinnufélagsútgerðarmönnum í Neskaupstað, þar sem skorað er á Alþ. að samþ. breyt. á l. um nýbyggingarráð. Tveim dögum seinna hitti ég mann, sem er form. útgerðarfélags í Neskaupstað, og skoraði hann á mig að fylgja þessu frv. Fjórum til fimm dögum síðar fékk ég símskeyti frá bæjarstjórn Seyðisfjarðar, þar sem skorað er á mig að samþ. frv. - Nú langar mig til að spyrja form. nýbyggingarráðs og hv. frsm., hvort þetta séu sömu frv., sem hér eru til umr. nú, og þarna er átt við, - eða hvort þetta eru einhver önnur. Getur það verið, að þessi frv., sem þarna er átt við, séu nú fyrst að koma fram? Á ég yfirleitt að leggja nokkuð upp úr því, þó að verið sé að skora á mig að fylgja frv., sem ekki eru komin fram á Alþ.? Eða eru þessi frv., sem hér liggja fyrir, ekki mjög breytt eða kannske allt önnur?



Eins og ég tók fram í framsöguræðu minni, taldi ég það heppilegra fyrir margra hluta sakir, að þessu máli yrði komið til n., áður en rætt yrði um fiskveiðasjóðinn. - Umr. hafa nú farið nokkuð á víð og dreif og einnig út á nokkuð aðra leið en bein málefni stóðu til, en þó hafa umr. verið í alla staði hóflegar. Ég vildi því mega segja hér nokkur orð. Ég vil biðja hv. 2. þm. S.-M. afsökunar á Því, er ég sagði í síðustu ræðu, að sjútvn. flytti bæði þessi frv. Það er aðeins meiri hl. sjútvn., sem flytur þetta frv., sem er til umr., en ekki öll n. Það er alveg rétt, að í l. um nýbyggingarráð er talað um heildaráætlun og aðalverkefni. Að vísu er unnið að þessu jafnt og þétt, en þetta er verk, sem lengi er hægt að sitja yfir, og ef allar framkvæmdir ættu að bíða eftir, að því yrði lokið, er ég hræddur um, að einhver yrði langleitur. En nýbyggingarráð hefur fleiri verk að inna af höndum en staðsetja vélar og tæki og hafa milligöngu um kaup. Nýbyggingarráð telur það hlutverk sitt að taka tillit til óska og fyrirspurna, sem því berast. Ég vil játa það, að þrýstingurinn á ráðið utan frá hefur verið svo mikill, að ráðið hefur orðið að verja miklu af tíma sínum til að veita ýmsar upplýsingar varðandi vélar og skip. Þessi þrýstingur hefur kallað eftir afgreiðslu á þeim. Þess vegna hefur ráðið ekki getað „planlagt“ fyrir sig eins og skyldi. En það virtist mér hv. 2. þm. S.-M. leggja aðaláherzluna á, að til væri 5 ára áætlun. Auðvitað væri það bezt. En þótt gagnrýni sé nú beint að ríkisstj. og nýbyggingarráði í dag fyrir það að hafa ekki lokið við áætlanir sínar á öllum sviðum, áður en ráðizt er í að veita fyrirgreiðslur á framleiðslutækjum, þá hygg ég, að gagnrýnt hefði verið eigi að síður, þótt áætlanir hefðu verið gerðar, en þá dálítið á annan veg. Gagnrýni hefði alveg eins komið fram, þótt nýbyggingarráð hefði setið í skrifstofu sinni og gert áætlanir um fiskiskip, flutningaskip, vélar til landbúnaðar o. fl. Þá hefði tæplega verið hægt annað en áfellast okkur, ef við hefðum ekki sinnt fyrirspurnum um atvinnutæki og annað slíkt. Og í sambandi við það vil ég vísa til þess, sem nýbyggingarráð hefur komið fram með og talað var um í eldhúsdagsumr. Hér er um afskaplegt átak að ræða, gerð kaup á fjölda mótorbáta, flutningaskipa og togara, og sé ég ekki ástæðu til að rekja það hér. Allar þessar framkvæmdir hefur þjóðin heimtað, hún hefur viljað fá þetta framkvæmt. Fiskimennirnir hafa ekki spurt: Hvaða áætlun hafið þið í huga? Þeir hafa sagt: Ég hef í huga að kaupa fiskibát, skip eða vél, innanlands eða erlendis frá. Þessar óskir hafa verið um aðgerðir, en ekki áætlun. Þessar óskir um aðgerðir hafa því takmarkað störf nýbyggingarráðs, og því hafa störf okkar meira miðazt við það að greiða úr fyrirspurnum um þessi mál en undirbúa áætlanir. Og þó að hv. 2. þm. S.-M. segi, að hin réttu l. ættu að sitja í fyrirrúmi, þá er ég viss um það, að við erum báðir sammála, að óskir manna og vilji þjóðarinnar verður að hafa sín áhrif. En í sambandi við allar þessar viðræður í nýbyggingarráði um útvegun framleiðslutækja til sjós og lands hefur ætíð verið spurt: Hvernig verður með lánin? Hvað ætlið þið að gera? Óskir manna um fyrirgreiðslu á útvegun tækja og ábending um nauðsyn hefur farið saman, og enn fremur hefur borið á góma að útvega mönnum aðgang að ódýrum stofnlánum með hagkvæmum vaxtakjörum. Það er þetta, sem kom okkur til að gera till. til ríkisstj. um útvegun á lánsfé. Ég veit vel, að okkar till. í því efni hafa sætt gagnrýni hjá þjóðbankanum, en þó ekki meiri en svo, að í fyrsta bréfi hans var öll gagnrýni hans dregin saman í 7 punkta, en enginn þeirra var sama eðlis og það, sem hv. 2. þm. S.-M. lagði áherzlu á, - sem sé hækkun á verðbólgu vegna till. nýbyggingarráðs. Hv. þm. sagði, að það væri byrjað á öfugum enda að framfylgja því ætlunarverki, sem 1. um nýbyggingarráð gera ráð fyrir. En það þýðir það, að hann álítur, að það sé byrjað á öfugum enda, þegar byrjað er á framkvæmdum, áður en áætlanir liggja nákvæmlega fyrir. Honum finnst, að það sé að byrja á öfugum enda að útvega vélar og skip. E. t. v. má um þetta deila, en nýbyggingarráð hefur valið þetta hlutskipti, þó að það liggi undir ámæli hjá einhverjum fyrir að hafa byrjað á öfugum enda og leggja sem mest lið til útvegunar báta og fyrirgreiðslu með flutningaskip og láta það ekki bíða eftir, að lokið væri öllum áætlunum um nýbyggingar víðs vegar á landinu og fyrir þjóðina í heild. Nýbyggingarráð leit svo á og lítur svo á enn í dag og sér nú miklu skýrar en hægt var að koma auga á í fyrstu, að rétt hafi verið að hefjast þegar handa um útvegun framleiðslu- og flutningatækja, enda er það í samræmi við óskir þeirra, sem til okkar hafa komið. Ég held, að það sé því hæpin fullyrðing hjá hv. þm., að þarna sé byrjað á öfugum enda. Við höfum ekki vanrækt hitt hlutverkið, og ég veit, að því er enn ekki lokið af okkar hálfu, en eftir því, sem frá hefur liðið, held ég, að fleiri og fleiri hafi séð, að það var rétt að byrja þegar í stað að leggja kili að skipum og útvega á annan hátt framleiðslutæki. Því fyrr sem byrjað var á því, því fyrr koma þessi tæki mönnunum í hendur, og að því er fiskiskipin snertir sérstaklega, þá vita það allir, og ég geri ráð fyrir, að hv. 2. þm. S.-M. hljóti að hafa á því svipuð skil og ég, að fiskiskipin hafa þeim mun betri horfur á að skila afborgunum og arði í hönd þeirra, sem þau reka, því fyrr sem þau geta komizt í þjónustu landsmanna, eins og viðhorfið er nú á sviði matvælaöflunar yfirleitt og eins og markaðshorfur eru nú með fisk. Þetta vildi ég sagt hafa um þann öfuga enda, sem hv. þm. orðaði það svo. Nú er svo komið, að ef við t. d. hefðum beðið með alla samninga þangað til í dag að festa þessa togara, þá væri það í stað þess, að togararnir eiga að koma frá því í nóvember 1946 til jafnlengdar 1947, að áreiðanlega væri óhætt að stilla vísinn eitt, ef ekki tvö ár aftur á bak, því að svo mikil eftirspurn hefur verið eftir plássi á skipasmíðastöðvunum, bæði þegar samið var um þessi skip og hefur farið vaxandi síðan, og þess vegna held ég, að hafi verið, - ég er alveg sannfærður um það nú, að það hefur verið rétt spor stigið um Svíþjóðarbátana af fyrrv. stj. og eins af núv. hæstv. stj. um togarana og önnur skip og það hafi ekki verið eftir betra að bíða, og vonin um, að það geti orðið til hagnaðar fyrir þjóðina, sé ekki sízt bundin við það, að skipin komi til landsins og geti farið að vinna fyrir sér, áður en of mikið framboð verður á ýmsu því í markaðslöndunum nú, sem nú er lítið framboð á eða minna framboð á og þess vegna hærra verð. Hv. þm. lagði að minni hyggju fullmikla áherzlu á það, hvað skarð í heildaráætlunina væri til mikils trafala, vegna þess líka, að allir vita það, að þó að oft megi segja, að allt sé í heiminum hverfult, þá er sá hverfulleiki jafnvel meiri nú en hann hefur oft verið áður. Það er flest vafið í reyk um skipun mála, ekki einasta hér, heldur og annars staðar, og áætlanir, sem gerðar eru í dag og geta verið á fullri skynsemd byggðar og tillit tekið til allra aðstæðna, sem kunnar eru, geta reynzt algerlega ótryggur grundvöllur að byggja á eftir nokkra mánuði, að ég ekki segi nokkur ár, svo að við megum þess vegna ekki líta of mikið á eintómar áætlanir og of smáum augum á raunverulegar aðgerðir, eins og mér fannst hv. þm. hafa tilhneigingu til. Hann talaði um, að með frv. um breyt. á l. um nýbyggingarráð, sem hér liggur fyrir, þar sem farið er fram á, að skylda sé lögð á hendur Landsbankanum, væri gengið út á óvenjulega leið. Það skal játað, að það er rétt, sem hv. þm. sagði í því efni, það er óvenjuleg leið. En ég vil um leið benda á, að það er óvenjulegt tiltæki í framkvæmd í þessu efni, hin svokallaða nýsköpun hér á landi, ekki einasta hjá einstaklingunum, heldur líka hjá ríkisstj. sjálfri. Það er óvenjulegt, að ríkisstj. festi kaup á jafnstórum flota af nýtízku togurum og hér hefur átt sér stað, og ég hika ekki við að fullyrða, að ef miðað er við mannfjölda, þá mun það vera eitthvert hið stærsta tilþrif til framfara og atvinnubóta, sem nokkur ríkisstj. hefur gert fyrir eina þjóð með einum samningi. Þegar þess vegna er talað um þetta, sem er rétt, að hér sé gengið út á óvenjulega leið, þá hélt ég réttlætisins vegna, að menn ættu að hafa í huga, að það er óvenjulega stórt átak, sem hér þarf að hlaupa undir bagga með. Hv. þm. minntist á aðrar leiðir í þessu efni, og ég skal á engan hátt bera á móti, að hans till. í því efni séu vel athugunarverðar, en hvorug þeirra er í rauninni frumleg. Hin fyrri, útboð ríkistryggðra skuldabréfa, er þegar fyrir hendi í till. nýbyggingarráðs í því máli, sem hér er næst á eftir dagskrá, frv. til l. um efling fiskveiðasjóðs. Þar er gert fyrir lánum, sem eru skuldabréfalán, en vitaskuld er ekki gert ráð fyrir opinberu útboði á þeim. Ég hygg líka, að það muni reynast svo, að þrátt fyrir þau lánskjör, sem nýbyggingarráð hefur gert ráð fyrir og munu þykja alltof rímileg, þá muni flestir þeirra, ef ekki allir, sem í stór fyrirtæki ráðast nú í dag, þurfa að grípa til annarra leiða, annaðhvort sinna eigin fjármuna eða fá að láni viðbótarfé hjá öðrum til þess að geta staðið undir fyrirhuguðum kaupum sínum, jafnvel þó að till. nýbyggingarráðs gangi fram hvað lánsfjárútvegun snertir. Hin leiðin, sem hv. þm. benti á, að semja við bankann eða bankana um fé í þessu skyni, mun líka hafa borið á góma, ekki í sölum Alþ., heldur í sambandi við þetta mál. En henni fylgir sá, sérstaki ágalli, að þá yrði sami lántakandi að parti til skuldunautur fiskveiðasjóðs og að parti til skuldunautur einhvers banka, sem lánaði honum út á svipað veð. Þó er ekki þar með sagt, að þessar leiðir séu ekki athyglisverðar hvor fyrir sig og kannske í stærri stíl en upp á þeim hefur verið stungið, en það kemur þá til umr. í n., sem við eigum báðir sæti í, hvort hollt verði að fara þessar leiðir í stað þeirra, sem frv. stingur upp á. Þegar við vorum að leggja niður fyrir okkur frumdrögin að þessu, sem hér liggur fyrir í frumvarpsformi, að því er snertir fjáröflunina, þá var sennilega sama hugsunin ríkjandi í hugum okkar og verið hefur í hugum landsmanna yfirleitt, að þjóðin ætti nú í fyrsta sinn í lífi sínu miklar erlendar innstæður, og Alþ. hefur ákveðið að binda hluta af þessum erlendu innstæðum til öflunar framleiðslutækja fyrir framtíðina með það fyrir augum, að þjóðin væri betur víggirt gegn atvinnuleysi í framtíðinni, - ég segi, þegar við vorum að hugsa um þessi mál og við það bættist, að á okkur var mjög sótt af ýmsum þeim, sem hafa hug á því að hefjast fljótt handa í þessum efnum, þá virtist okkur það vera hugsanleg og ekki óeðlileg leið, að innlendu framtaki væri opnuð leið að því að fá lánaðar þessar erlendu innstæður að parti til sinna áhugamála, m. ö. o., að reynt yrði að breyta þessum erlendu innstæðum í framleiðslutæki til notkunar innan lands. Fyrsta uppástungan í þessu efni var það, að lánuð væri íslenzkum aðilum fyrir milligöngu seðladeildarinnar erlend valúta, vitaskuld með lánskjörum, sem samsvöruðu því, sem væri sanngjarnt, sérstaklega miðað við það, að þessi erlendi gjaldeyrir væri lánaður í bönkum ytra fyrir litla vexti. Þetta hefur verið meginhugsunin í þessum lánafrv., að fá þennan hluta, sem Alþ. hefur ákveðið, að binda skuli til kaupa á vélum og framleiðslutækjum, að fá hann yfirfærðan á hendur réttra íslenzkra aðila, náttúrlega fyrir milligöngu lánsstofnana innan lands, en þessi hugsun, sem mátti kalla svona byrjun á þessu, fékk þó á sig nægilega gagnrýni til þess, að við sáum, að breyta þurfti þessu svo, að það, sem lánað væri hinum innlendu aðilum fyrir milligöngu seðladeildarinnar, væru íslenzkir peningar, en ekki erlendur gjaldeyrir, enda er frv. líka í því formi. Ég skal ekki mikið fara út í þá gagnrýni, sem Landsbankinn hefur látið þessar till. sæta, vegna þess sérstaklega, að bréf Landsbankans, sem gagnrýnir þessa lánshugmynd eða þá hugmynd nýbyggingarráðs og andsvör nýbyggingarráðs við gagnrýni Landsbankans, er nú í höndum hvers einasta þm., svo að hver og einn hefur aðgang að því að kynna sér allt það, sem skrifað hefur verið á móti málinu, og þær varnir, sem af hálfu nýbyggingarráðs hafa verið fram færðar og eru til að styðja málstað þessa frv. Að því er snertir þá fyrirspurn, sem hv. 2. þm. S.-M. beindi til mín eða setti fram um það, hvaða ágreiningur það væri, sem væri nú ríkjandi um fjáröflunarleiðirnar, þá skal ég aðeins leyfa mér að vísa um það til hæstv. ríkisstj., með því að það er fram tekið í grg., að það er innan hennar, sem ríkir ágreiningur um fjáröflunarleiðirnar, og það er hún, sem ber að svara og leysa úr spurningu hv. þm., ef henni virðist það rétt. En ég vil f. h. þeirra, sem upphaflega hafa staðið að þessu máli, benda Alþ. og n., sem fær mál þetta til meðferðar, á það, að í okkar augum er það ekki höfuðatriði málsins, hversu fjárins er aflað, heldur hitt, að þetta lánsfé verði fyrir hendi og verði vaxtað eins og við höfum stungið upp á og að með þessum forsendum eigi íslenzkir aðilar aðgang að þeim lánum, sem við höfum í öðru frv. leyft okkur að stinga upp á, að opnuð yrðu fyrir þá. Hv. þm. Borgf. gerði fyrirspurn um, hvort þörf væri á tveimur frv. og hvort það væri ekki um sömu peninga að ræða í 4. gr. frv. um fiskveiðasjóð Íslands, sem kemur hér á eftir, og þá, sem ræðir um í 2. gr. frv. á þskj. 314, sem hér liggur fyrir. Ég vil svara þessu og segja: Jú, það er að vísu svo, að það er sama féð, sem gert er ráð fyrir, að fiskveiðasjóður fái. En ég vil vekja athygli hv. þm. á því, að þótt hér sé ekki að ræða um nema eina stofnun, þá getur verið að ræða um aðra, eða m. ö. o. um fleiri en eina stofnun, því að í nýbyggingarráði hafa líka verið til umr. og má segja í smíðum till. um lán til hins aðalatvinnuvegar landsmanna, og það gæti farið svo, að honum yrði líka ætlað að eiga einhvern stuðning frá þjóðbankanum á svipaðan hátt eða eftir sömu grundvallarreglum eins og um er að ræða í frv. um fiskveiðasjóð Íslands. Ég ætla því. að ég hafi með þessu leyst úr þeirri gátu, ef það hefur verið gáta hjá hv. þm., að einmitt af formlegum ástæðum var nauðsynlegt, að það væri sérstakt frv. til breyt. á l. um nýbyggingarráð í þessu efni, og að það fullnægði ekki þeim fyrirætlunum, sem eru í ráði, að binda það eingöngu við fiskveiðasjóð Íslands. Þetta vona ég, að sé nægilega skýrt, því að það geta orðið sem sé fleiri lánsstofnanir en fiskveiðasjóður Íslands, sem þurfa á einhverjum aðgerðum að halda, sem gætu orðið til að veita viðskiptavinum þeirra aukið lánsfé. Þá var fyrirspurn frá hv. 2. þm. N.-M. um frv., og sagði hann, að það væri undarlegt, að verið væri að skora á menn o. s. frv. Ég get ekkert að því gert, upp á hverju þeir finna, sem skora á hv. þm., en hann er nú það skýr maður, að hann ætti að geta sagt sér það sjálfur, að hafi verið skorað á hann að fylgja fram einhverju frv. frá nýbyggingarráði um einhver lánskjör handa sjávarútveginum, þá liggur það nokkuð augljóst fyrir, að það er það frv. eða þau frv., sem hér liggja fyrir, því að um bæði þeirra er þess getið í grg., að þau séu samin af nýbyggingarráði, svo að ég vona, að fylgi hv. þm. við þetta mál þurfi ekki að fara forgörðum af misskilningi. Hv. þm. Borgf. gerði og eina fyrirspurn, sem sé varðandi það, hvers vegna í því frv., sem hér liggur fyrir, væri felld úr ein tekjuöflunarleið, sem er í l. um fiskveiðasjóð Íslands. Það er eðlilegt, að hv. þm. spyrji að því, og ég skal skýra frá því, að í því upphaflega frv., sem nýbyggingarráð sendi ríkisstj., þ. e. a. s. í till. sínum til ríkisstj. var ekki gert ráð fyrir af nýbyggingarráði, að neinir tekjustofnar, sem eru í l. fyrir fiskveiðasjóð, féllu niður. En áður en ráðh. lagði þetta mál fyrir Alþ., leitaði hann upplýsinga um það hjá nýbyggingarráðsmönnum, a. m. k. flestum, hvort við gætum ekki fallizt á einstakar minni háttar breyt., áður en það væri lagt fram, og ég fyrir mitt leyti féllst á það, þar á meðal, að þessi 1/8%, sem fiskveiðasjóður fær nú, yrði felldur niður. Hæstv. ráðh. sagðist þurfa á þessum litla tekjustofni að halda, sem hefur að vísu verið dálítill, en þó ekki bústinn tekjustofn fyrir fiskveiðasjóð, til að standa undir kostnaði, sem ég satt að segja man ekki í bili, hver var, hvort það var í sambandi við fiskimálasjóð eða eitthvað annað, en viðvíkjandi sjávarútveginum var það samt, og ég fyrir mitt leyti vildi ekki gera það að ágreiningsatriði, en það verður hægt að fá það upplýst nákvæmlega, það mál verður athugað í sjútvn. aftur, og ég geri ráð fyrir, að hv. þm. Borgf. muni eins og ég, þegar hann heyrir ástæðuna fyrir því, geta sætt sig við það atriði, því að það er ekki í mínum augum svo mikið atriði, að ég vildi tefja fyrir, að frv. yrði lagt fram af þeim ástæðum. Því að það er út af fyrir sig ekki svo í mínum augum, að ég vilji fyrir nokkurn mun tefja fyrir málinu, enda er sjálft frv. lagt fram af þeim ástæðum. -Skal ég svo ekki fjölyrða meira um þetta í bili. Það verður sjálfsagt hægt að deila lengi um þessa fjáröflunarleið. Ég sé, síðan við tókum málið til meðferðar, að það er ósköp líkt með það eins og hagfræðinga og lögfræðinga, að þeir líta ekki alltaf sömu augum á silfrið. Þeir virðast hafa mismunandi sjónarmið, og oft á tíðum á það sér stað, að annar hópurinn álítur það gott og gilt, sem hinn telur vafasamt eða jafnvel ótækt. Hins vegar verður ekki hjá því komizt, að hæstv. ríkisstj. og Alþ. verða að finna leið í þessu máli. Það er ekki hægt að vinna að svo stórkostlegum nýsköpunaráformum sem hér er unnið að og þing og stjórn hafa verið sammála um að láta fylgja fram, án þess að gera sérstakar ráðstafanir til að tryggja framgang þeirra. Það getur verið, að sumir vilji minni hraða í framkvæmdunum, aðrir vilji meiri hraða, og sér í lagi getur það vel verið, þegar menn standa gagnvart einhverri staðreynd eða verklegum framkvæmdum, að þá hafi stjórnarandstaðan sérstaklega dálitla tilhneigingu til að segja: Það þurfti að gera þetta strax. Það mátti ekki gera þetta fyrst. Það mátti selja alla togarana, áður en kaupin voru gerð eða um leið og þau voru gerð. Svona hlutir hljóta alltaf að koma fram, og er ekkert við því að segja. Hitt er vitað, að nú hefur verið, bæði af einstaklingum og af hálfu þess opinbera, stofnað til ákaflega mikilla kaupa á þessum framleiðslutækjum og öðrum tækjum til landsins, sem krefjast þess, að opnaðar séu allt aðrar gáttir og víðari framtaksmönnum í þjóðfélaginu, til þess að fá lánsfé með viðunandi kjörum til að geta staðið undir kaupum og rekstri tækjanna. Um þetta geri ég ráð fyrir, að við hljótum allir að vera sammála, þó að ýmsum þyki þessi leið betri en hin, og það verður þá verkefni sjútvn. að finna samkomulag í þessu efni fyrir Alþ. í heild eða meiri hl. þess, sem verður að leysa þetta mál. Hjá því verður ekki komizt.

Pétur Ottesen Hv. frsm. sjútvn. (JJós) hefur nú gefið svör við þeim spurningum. eða réttara sagt þeim bendingum, sem ég bar fram til sjútvn. í sambandi við lánsútvegun fyrir seðladeild Landsbankans til ráðstöfunar til fiskveiðasjóðs. Hv. framsögumaður segir, að ákvæði 2. gr. í frv. því, sem hér liggur fyrir til umr., þurfi að vera með tilliti til þess, að aðrir atvinnuvegir, - og þá er vitað, við hvað er átt, þ. e. landbúnað og iðnað, - muni einnig þurfa síns með eins og gert er ráð fyrir hér. Og skil ég það þannig, að hv. frsm. geri ráð fyrir því, að fram komi frv. á Alþ., sem miði til breyt. á þeim lánsstofnunum, sem þessir aðilar hafa aðgang að, og að þar verði farið fram á sams konar eða hliðstæð lán frá seðladeild Landsbankans til framdráttar þessum atvinnuvegum. Mér skildist, að svar hv. þm. fælist í þessari röksemdafærslu. Hann gerir ráð fyrir því, að það þyrfti að breyta hinum leiðu l. um nýbyggingarsjóð. En í framhaldi af því, sem ég sagði áðan um, að mér skilst, að eðlilegast væri, að þetta væri tekið upp í frv. um fiskveiðasjóð Íslands, þá skilst mér, að sams konar ákvæði ætti að taka inn í þær breyt., sem gert er ráð fyrir á iðnlánasjóði og þeim lánsdeildum í Búnaðarbankanum, sem sinna sams konar hlutverki gagnvart landbúnaðinum. Að þessu leyti virðist mér, að svar hv. frsm. sé ekki fullnægjandi. Ég vil þess vegna enn skjóta máli mínu til hv. frsm., sem ég veit, að er fús til að ræða um tilhögun þessa máls, og sjútvn., sem hefur málið til meðferðar, að þessi hlið málsins verði enn þá athuguð. - Hvað viðvíkur hinni fyrirspurninni, þá á hún naumast við undir meðferð þessa máls, en frekar undir meðferð næsta máls á dagskránni, og get ég látið niður falla að ræða um það fyrr en þar að kemur, aðeins vil ég benda á, að það virðist skjóta nokkuð skökku við þá miklu og brýnu nauðsyn að auka starfssvið fiskveiðasjóðs, að þá skuli vera verið að skerða þá tekjustofna, sem hann nú hefur og hefur haft um alllangt skeið. Hv. frsm. gat þess hér, að það hafi verið ákaflega þrýst á nýbyggingarráð um framkvæmdir í útvegun skipa og á annan hátt að því er það snertir að bæta aðstöðu okkar til hagnýtingar bæði á sjávarafla og öðrum gæðum, sem við framleiðum hér á landi. Þetta er náttúrlega ekkert undarlegt, að nýbyggingarráð hafi haft mörgu að sinna, því að allir þeir menn í þessu landi, sem báru í brjósti framtaks- og framkvæmdalöngun, þeim var ekki mörkuð önnur leið til að koma þessum hugðarefnum sínum í framkvæmd en að snúa sér til nýbyggingarráðs, því að með þeim l., sem sett voru á síðasta þingi um nýbyggingarráð, þá var því falið að ráðstafa til þessara hluta öllum Þeim gjaldeyri, sem um var að ræða. Í l. stendur svo, með leyfi forseta: Að nýbyggingarráð átti að veita innflutningsleyfi. Það átti að veita gjaldeyrisleyfi til framangreindra ráðstafana samkv. 5. gr. Þetta átti allt að veita skv. till. nýbyggingarráðs, svo að allir, sem hugðu á slíkar framkvæmdir í þessu landi, komu yfirleitt til nýbyggingarráðs til að fá fyrirgreiðslu um útvegun fjármagns. Annaðhvort var fyrir þessa menn að fara þessa leið eða setjast í helgan stein og hafast ekkert að. Þetta er skv. löggjöfinni, sem sett var á síðasta þingi. Það er því ekkert undarlegt, þó að verkefni nýbyggingarráðs hafi orðið ærið mikil, því að framfarahugur manna er mikill í þessu landi, og undireins og úr raknaði um fjárhaginn, þá stóð þeim næst að færa út kvíarnar í þeim atvinnurekstri, sem þeir stóðu að. Þannig er það um langflesta, og þó að undantekningar geti átt sér stað, þá eru þær hverfandi, auk þess hefur ríkisstj. í samráði við nýbyggingarráð tekið að sér það hlutverk að vera forsjón manna í þessu landi um byggingar, einmitt á þessu sviði. Þannig hefur ríkisstj. í samráði við nýbyggingarráð ráðizt í að byggja allmarga báta innanlands, enn fremur ráðizt í að gera samning um byggingu á 30 togurum erlendis og annað slíkt. Þannig horfa þessi mál við, og með tilliti til lánsútvegana, þá vil ég í þessu sambandi segja það, að áður en þessi ákvæði voru sett, var það hlutverk einstakra manna og félaga og í sumum tilfellum sveitarfélaga og bæjarfélaga að hafa forgöngu um þessar framkvæmdir upp á eigin spýtur. Þá urðu þessir aðilar að miða þessar framkvæmdir, - að svo miklu leyti sem gjaldgeta þeirra stóð til þessara framkvæmda, - við þau lánskjör, sem fyrir voru í landinu á þessum tíma, og að því leyti, sem þau hrukku ekki til, þá var í þeim tilfellum beitt sér fyrir því við Alþ. og ríkisstj., að þessi lánskjör yrðu færð í betra og hagkvæmara horf. En afleiðingin af þessari breyt., sem hér hefur orðið með því að setja upp stofnun í þessu landi, sem hefur að verulegu leyti í samráði við ríkisstj. tekið að sér það hlutverk, sem einstaklingarnir höfðu áður, þá leiðir það af sjálfu sér, að það verður líka að vera hlutverk þess aðila að beita sér fyrir því, að þau lánskjör og lánaaðstoð, sem nauðsynleg eru til þessara framkvæmda, séu fyrir hendi í landinu. Þess vegna vil ég segja það, að ég er ekki undrandi yfir þessum till. Mér finnst það ekki nema eðlileg afleiðing af því, sem gert hefur verið, og það er líka eðlilegt, að þessir aðilar, ríkisstj. og nýbyggingarráð, beiti sér fyrir þessu. Það, sem mig furðar á í þessu efni, er það, hvers konar dráttur hefur orðið á að koma á framfæri þessum breytingum um lánskjörin, sem hér er um að ræða, því að einmitt óvissan í þessu efni er farin að vera þrándur í götu eðlilegs gangs þeirra mála, sem búið er að stofna til með útvegun skipastóls og annars í þessu sambandi. Og það, sem mér virðist vera enn meira áhyggjuefni, er það, að þeir aðilar, sem með fullu samkomulagi hafa ráðizt í að láta byggja þessi skip, skuli nú að því er virðist vera ósammála um það, hvernig gera eigi þessa leið framkvæmanlega að því er snertir þau lánskjör, sem eru við hæfi þessara stórframkvæmda. Þetta er það, sem mér virðist vera töluvert áhyggjuefni í þessu máli, því að það er vitað, að ef ekki er stofnað til lánveitinga á nokkuð svipuðum grundvelli og með svipuðum lánskjörum og þeim, sem hér er um að ræða og hér liggur fyrir, þá sé ég ekki, hvernig á að leysa það spursmál, að einstakir menn og félög geti orðið eigendur að skipum, sem ríkisstj. er búin að gera samninga um, að byggð verði, bæði innan og utan lands. Ég sé það ekki. Áður en l. voru sett um nýbyggingarráð, var Alþ. vissulega búið að rétta út höndina á móti framtaki einstakra manna og félaga í þessu efni með því að samþ. að veita úr ríkissjóði nokkurt fé. Í fyrsta lagi að búa að fiskveiðasjóði þannig, að hann gæti látið 2 millj. kr. sem beina styrki til bátakaupa, til að taka af sárasta broddinn, af því hvað bátarnir voru dýrir. Næsta spor í þá átt var að veita 5 millj. kr. og síðan tvöfalda þessa upphæð, sem veitt er sem áhættulán til þessara framkvæmda, - lán, sem veitt eru á eftir þeim veðrétti, sem verður að telja, að geti orðið raunhæfur í þessu sambandi. Þetta hvort tveggja var búið að gera, ýmist áður eða samtímis því, sem l. um nýbyggingarráð voru sett. Ég er því sammála hv. frsm. um það, að slík löggjöf og sú, sem hér er um að ræða, verður að koma, og eins og ég benti á áðan, - og ég veit, að hv. frsm., sem hefur mikil afskipti af þessu máli, er enn þá kunnugra um það en mér, - þá er þetta farið að valda erfiðleikum; að menn vita ekki, hverju þeir mega búast við í þessu efni. Það var t. d. búið að ákveða það, að þeir, sem vildu skrifa sig fyrir þessum 30 togurum, áttu að gera það fyrir 1. des. s. l. Drátturinn, sem á þessu hefur orðið, stafar beinlínis af því, að lánalöggjöfinni í þessu efni hefur ekki þokað meira áfram. Annað er það, sem líka átti þátt í drættinum. Með útboðsauglýsingu, sem gefin var út, var mönnum gefið í skyn, að þeir fengju meiri og skjótari frádrátt á þeirri upphæð, sem í togara felst, gagnvart skattalögum, en það hefur ekkert komið fram í dagsins ljós um það enn þá, hvernig eigi að framkvæma þetta. Ég býst við, að hvort tveggja þetta hafi valdið því, að nýbyggingarráð hefur enn orðið að gefa frest til 15. þ. m. og verður sjálfsagt enn að gefa frest til þess að menn skrifi sig fyrir þessum skipum. Það þarf á engan hátt að sýna, að menn hafi ekki fullan framkvæmda- og framfarahug í þessum efnum, þó að þeir hefjist ekki handa um kaup á togurum fyrr en þeir sjá fyrir endann á, hvernig þeirri löggjöf reiðir af á Alþ., sem gerir þeim kleift að ráðast í svo ódýrar framkvæmdir sem hér er um að ræða, og menn vilja líka sjá, hvernig hún verður framkvæmd sú afskriftatilhögun, sem þeim hefur verið gefinn kostur á í þessu sambandi. Þess vegna er það eðlileg afleiðing af þessu, sem ég hef sagt, að það er ríkisstj., sem verður að fara í fararbroddi um það, eins og komið er, að heppileg og hagkvæm löggjöf verði sett um þetta efni og að það taki sem allra skemmstan tíma, að frá þeirri löggjöf verði gengið. Það var aðeins þetta, sem ég vildi segja í tilefni af því, sem fram hefur komið í þessum umr. um þetta atriði.



Ég skal ekki fara mörgum orðum um þetta mál. Ég vildi aðeins vekja athygli n. á málinu, sem fær það til meðferðar. Geri ég ráð fyrir, að það verði allshn. Ég tel, að frekari athugun þyrfti að gera á þessu máli, enn frekari athugun en gerð hefur verið í Ed. Mér skilst, að sú breyt., sem gerð er með þessu frv. á l., sé ekki nema lítils háttar kákbreyt. og að það sé því ástæða til að taka málið til frekari meðferðar. Það hefur komið í ljós, síðan l. gengu í gildi, megn óánægja með löggjöfina meðal manna, sem lokið hafa prófi í þessum greinum, og það hafa komið kvartanir frá þeim mönnum með beiðni til Alþ. um að breyta löggjöfinni. Ég sé ekki þá breyt., sem gerð yrði á l., sem leiðrétti á neinn hátt þá vankanta, sem eru á framkvæmd þeirra, með þeim ákvæðum, sem hér liggja fyrir. Það hefur verið reynt að bæta lítils háttar úr þessu gagnvart mönnum, sem lokið hafa prófi í þessum greinum fyrir löngu, en þeir, sem síðar komu til mála, eru sama ranglætinu seldir og þeir, sem koma undir ákvæði l. samkv. þessu frv. Það hefur komið í ljós, að þeir menn, sem samkv. þessum l. hafa fengið vald til þess að ákveða, hverjir skuli teljast fullfærir verkfræðingar, hafa neitað að viðurkenna verkfræðinga frá erlendum háskólum, ekki aðeins frá háskólum í Kanada og Bandaríkjunum, heldur öllu brezka heimsveldinu og ráðstjórnarríkjunum; þeir hafa neitað að viðurkenna þá sem fullgilda verkfræðinga og setja þeim stólinn fyrir dyrnar með atvinnuréttindi hér á landi. Virðist manni það nokkuð djarft af fámennri klíku verkfræðinga að setja sig í dómarasæti yfir verkfræðikunnáttu þessara þjóða, sem ég hef upptalið, og segja fyrir, hvað megi gera og hvað megi ekki gera. Mér skilst, að það sé ótækt að fá þetta mikið vald í hendur þessum fáu mönnum, sem telja sig sjálfkjörna til að segja allt um þessi mál hér, að þeir eigi að geta lagt dóm á það, hvaða háskólar í veröldinni séu færir um að útskrifa verkfræðinga, sem færir séu til að starfa hjá okkar litlu þjóð. Mér finnst sjálfsagt, að sú breyt. verði gerð á löggjöfinni, að það heyri undir Háskóla Íslands að löggilda þá háskóla, sem mega útskrifa verkfræðinga handa Íslendingum, en ekki falið þeirri fámennu verkfræðingaklíku, sem hefur komið upp hjá sér þeim félagsskap, sem allt vald hefur á himni og jörðu í þessum efnum. Það er þetta, sem ég vil benda n. á, sem fær þetta mál til athugunar, að það er áreiðanlega fullkomin þörf á, að þetta mál fái rækilega athugun.