Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Ólafur Thors) : Eins og nál. ber með sér, hefir fjhn. borið þetta frv. saman við gildandi lagaákvæði og orðið sammála um að mæla með því, að frv. verði samþ. Það þykir þó rétt að geta þess, að einstakir nm. miða þessa till. sína við þörf ríkissjóðs fyrir þær tekjur, sem honum hafa dropið af þessum l., fremur en hitt, að þeir út af fyrir sig séu sammála einstökum ákvæðum þessara tollaukalaga. Þá vil ég leyfa mér að vekja athygli á, að þetta frv. er ekki að öllu leyti eins og það frv., sem lagt var fyrir Alþ. í fyrra um sama aðalefni og þá varð að l. og fjallaði að vissu leyti um sömu tekjuauka og þetta frv. En frábrigðin liggja í því, að hér í 2. gr. þessa frv. eru niður felld ákvæði um vissa tekjustofna ríkinu til handa, sem voru í því frv., sem lagt var fyrir þingið í fyrra og þá varð að l. Aftur á móti hafa svipuð ákvæði um tekjustofna ríkinu til handa verið tekin upp í frv. til l. um tollskrá, sem lagt var fyrir Ed. nýlega. Ennfremur er í frv. lagt til, að gerð verði sú breyt. á tilsvarandi lagafyrirmælum frá Alþ. í fyrra, að skemmtanaskatt skuli vera heimilt að innheimta, ekki eins og þá var ákveðið í nefndum l., heldur eins og heimilað var í fjárl. 1938, 22. gr., XI, þ. e. a. s. það á nú að innheimta skemmtanaskatt af kvikmyndasýningum með 80% álagi, en af öðrum skemmtunum er heimilt að innheimta skattinn með 20% álagi. En í eldri lagafyrirmælum var ætlazt til, að 80% álagið næði til allra skemmtana, nema til þeirra, sem sérstaklega voru undanþegnar, þeirra, sem voru og eru taldar upp í 4. gr. þessa frv., sem hér liggur fyrir, og í frv. í fyrra, sem þá varð að l., að mig minnir. Með þessum aths. leyfi ég mér fyrir hönd hv. fjhn. að mæla með því, að frv. þetta verði samþ.

* Frsm. (Sigurður E. Hlíðar): Herra forseti! Þetta frv. á þskj. 28 er gamall kunningi frá síðasta þingi, en dagaði þá uppi. Þá komst það til 2. umr. Það var tekið upp eftir ósk atvinnumálaráðuneytisins af sjútvn., að undangenginni rannsókn faglærðra manna; og sjútvn. gekk einhuga að því að flytja þetta mál að vel athuguðu máli. Og nú komu enn tilmæli frá atvmrn. um að flytja þetta frv. hér enn á ný. Ég sé ekki ástæðu til að hafa langa framsöguræðu um þetta frv., því að grg. þess segir til um, hvaða rök standa að þessu máli. Hér er um merkilega nýjung að ræða, sem gæti haft bæði beint og óbeint séð hagnaðarvon í för með sér. Sjútvn. er enn á sama máli og í fyrra um þetta mál; hún stendur einhuga með því, að málið verði alvarlega tekið til athugunar hér og fyrirgreiðslu. Einstakir nm. áskilja sér rétt til að bera fram brtt. við frv. Ennfremur má taka fram, að þar sem í fyrra heyrðust raddir um það, að þessar tilraunir, sem hér er farið fram á, að gerðar verði um ostrurækt á fjörðum inni, geti haft í för með sér truflanir á fiskigöngum og gert einnig meiri skaða, þá hyggur sjútvn., að með breyt. á frv. megi fyrirbyggja það, sem ótti hefir verið um hjá sumum mönnum í sambandi við tilraunir með ostrurækt.

* Frsm. (Sveinbjörn Högnason) : Fjhn. hefir yfirfarið þetta frv., sem lagt er fram af ríkisstj. og er nákvæmlega eins og bráðabirgðalögin, sem gilda um þessi efni fyrir yfirstandandi ár. Ákvæðin á samkv. frv. að framlengja yfir árið 1940, eins og siður hefir verið undanfarið að framlengja þau stöðugt til árs í senn. N. hefir orðið ásátt um að mæla með að samþ. frv. óbreytt. Aðeins einn nm. hefir skrifað undir með fyrirvara, og mun hann sjálfur gera grein fyrir ástæðum sínum til þess.

*Stefán Stefánsson: Ég skrifaði undir nál á þskj. 33 með fyrirvara. Þegar þessi bráðabirgðalög lágu fyrir á síðasta þingi, bar ég fram brtt. um, að 17. liður 1. frvgr. félli niður, en þá mundi ríkið greiða svo sem því ber samkv. öðrum lögum vaxtastyrk til bænda, frystihúsa, mjólkurbúa o. fl. Till. fékk því miður ekki byr í þessari deild, og ég býst við, að þm. séu enn sama sinnis. Ég taldi þýðingarlaust að bera hana aftur fram nú, þótt ég skrifaði undir með þeim fyrirvara, að ég væri 17. lið mótfallinn. Ég tel það ákaflega óviðeigandi að upphefja þannig löggjöf, sem verða átti til skuldaléttis og viðreisnar framleiðslunni í sveitum, þegar allir þm. þykjast nú vera á einu máli um það, að allt þurfi að gera til að rétta við framleiðsluna til lands og sjávar.

*Einar Olgeirsson: Herra forseti! Ég hefi ásamt hv. 4. landsk. (ÍslH) borið fram brtt. á þskj. 35, um að 3. lið 1. gr. falli burt. Verði það samþ., mundi það þýða, að tekjur af tóbakseinkasölu rynnu samkv. l. frá 1931 til verkamannabústaða og til bygginga í sveitum, sinn helmingur í hvorn stað. Verði till. ekki samþ., þyrftu hv. þm. að hugleiða, hvaða afleiðingar það hefir. Löggjöfin um byggingarsjóði í bæjum og sveitum er tvímælalaust ein sú róttækasta, sem hér hefir verið samþ. Stjórn, sem einu sinni kallaði sig stjórn verkamanna og bænda, ætti síðust að vilja eyðileggja hana, a. m. k. meðan ekki er búið að uppfylla brýnustu nauðsynjar þessara stétta í húsnæðismálum. En engum dettur í hug að bera móti því, að verkamenn hafi fulla þörf fyrir, að þessi styrkur héldist óskertur, svo að hægt væri að reisa meira af verkamannabústöðum. Það er borið í vænginn, og nú í þriðja skipti í röð, að þetta létti ekki á atvinnuleysinu í ár - og sé því óþarft þeirra hluta vegna. Ég býst við, að flestir, sem héldu þessu fram á undanförnum þingum, muni viðurkenna, að atvinnuþörfin hafi ekki minnkað, og hún kunni að verða til árið 1940 líka. Þetta er engin afsökun fyrir að brjóta hér lögin frá 1931. Þessi lög voru samþ. um líkt leyti og hafizt var handa að útrýma kjallaraíbúðum. Allir vita, að lagaákvæðin um þær hafa verið svo margbrotin, að þær hafa þrefaldazt síðan átti að útrýma þeim. En um sveitirnar er það flestum kunnugt –og ætti þó að vera kunnugast þingmönnum Framsfl. -, hvort þeim veitir af sínum hluta þessa fjár. Ég veit ekki betur en búnaðarþing, sem nú situr, hafi komizt að þeirri niðurstöðu, að af öllu, sem brýnt er í sveitum, væru húsabætur víða það brýnasta, til að bjarga heilbrigði fólks úr voða. Í sumum hreppum er talið, að ¾ bæjanna séu alls ekki mannabústaðir og allt komið að hruni. Tekjur af tóbakseinkasölu síðastl. ár voru áætlaðar 600 þús. kr., en urðu yfir 770 þús. Þetta er því orðinn drjúgur skildingur, sem stolið er undan af fénu, sem átti að fara til að skapa alþýðu þolanleg húsakynni. Það hefði bætt mikið úr þörfinni, ef lögin hefðu verið haldin. Ég vil líka undirstrika það, að það er mikið lýðréttindamál, að þau lög, sem samþ. eru fyrir þessa stéttir, fái að haldast í gildi. Þegar þessi lög gengu fram, voru þau einn liðurinn í samkomulagi Frams- og Alþfl., og traustið á heilbrigði þess bandalags og nothæfi byggðist á trausti á þessari gagnkvæmu hjálp alþýðunnar í sveit og við sjó. Þetta var svikið, og hvar er þá traustið? Og hvar er þá traustið á því, að nokkur umbótalöggjöf yfirleitt verði haldin af þessum flokkum, sem hafa snúið samkomulaginu upp í það að traðka niður sína eigin löggjöf? Og hvað hefir gerzt með það, sem eftir stendur af lögum um verkamannabústaði og Alþingi hvorki upphafið né frestað? Það er gengið á sama lagið og farið að brjóta það líka, án þess að stjórnin treysti sér til að grípa fram í. Síðastl. 2 ár hefir Reykjavíkurbær ekki greitt til byggingar verkamannabústaða þær 2 kr. á íbúa, sem honum ber, og skuldar nú um 140 þús. kr. Auðvitað er það lagabrot. Og stundum, þegar einhver kemur upp með það, að verkamenn muni vera vísir til að fremja lagabrot, er hrópað á ríkislögreglu og herskip til að yfirstiga þá. En ef lög eru brotin hérna í næsta húsi við hæstv. forsrh., þá er það látið viðgangast ár eftir ár. Ég vildi skora á þá, sem þess eiga að gæta, að hvað sem nú verður samþ., reyni þeir að sjá um, að það, sem eftir er af lögunum um verkamannabústaði, sé ekki brotið. En þess vil ég biðja alla þingmenn, að athuga, hvort þeir geti ekki samþ. þessa brtt., svo að réttur laganna frá 1931 haldist óskertur.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) : Áður en gengið er til atkv. vildi ég segja nokkur orð um brtt. á þskj. 35. Yrði hún samþ., þýddi það, að um 780 þús. kr. rynnu til byggingarsjóðanna, en tilsvarandi halli myndaðist á fjárl. eins og nú er frá þeim gengið. Þá yrði annaðhvort að færa niður liði á fjárl. eða afla nýrra tekna sem þessu svarar. Það er ekkert nýtt mál, sem hér er deilt um. Síðan lögin 1931 voru sett, hefir það verið uppi á hverju þingi, því að nauðsyn hefir þótt til að fresta framkvæmd þessa ákvæðis. En í staðinn hefir verið útvegað allmikið fé til byggingar verkamannabústaða. Nú er það um 80 þús. kr., en alls munu um 180 þús. kr. hafa verið veittar sem ríkisstyrkur til verkamannabústaða. Sveitirnar hafa fengið nokkru meira, og engin ástæða til, að sérstök óánægja komi fram yfir því, hversu þær séu leiknar í þessu efni. Það mun ekki þykja fært að auka framlögin til bygginga nærri því, sem hér er stefnt að. En þó kann að vera, að við afgreiðslu fjárl. megi auka þau eitthvað.

*Einar Olgeirsson: Hæstv. fjmrh. lætur svo sem illa líti út með fjárlögin. Ég vil spyrja, hvort ekki felist dálítil hækkun á tollum í tollskrá þeirri, sem nú hefir verið lögð fram í hv. Ed. til samþykktar, jafnvel um svo sem 700 þús. kr. Ég vil spyrja, - meðan lækkunartillögur okkar sósíalista við hana eru enn ekki samþ. -, hvort sú hækkun mundi ekki svona nokkurn veginn standast á við tekjur tóbakseinkasölunnar. Síðasta ár varð líka tekjuafgangur á ríkisreikningi um liðug 1700 þús. kr., svo að mér finnst ekki neinn voði að bera fram brtt. okkar. Ég hygg, að fjárhagur ríkissjóðs sé ekki svo sérstaklega slæmur, að ríkissjóður gæti ekki séð af þessum 700 þús. kr. til bygginga. Ég held, að aðalatriðið, sem liggur fyrir okkur nú, sé að gera ráðstafanir til þess, að afkoma fólksins og atvinnuveganna verði eitthvað betri en hún hefir verið. Og því takmarki mætti ná m. a. með því að byggja betri íbúðarhús í landinu og sjá til þess, að fullnægt sé atvinnuþörf landsmanna. Ég sé því ekki vegna fjárhags ríkissjóðs ástæðu til að taka til greina mótmæli hæstv. fjmrh., því að ég hygg fjárhag ríkissjóðs ekki í neina hættu stefnt með því að samþ. brtt. mína. Hitt er vitað, að fjárhagur verkamanna og bænda í landinu er það slæmur, að ekki veitir af að hjálpa þeim mönnum eins og í þessari brtt. er farið fram á.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Það er ekki meining mín að fara að ræða tolllagafrv. það, sem fram er komið í Ed. En það frv. er miðað við, að ríkissjóður hafi svipaðar tekjur eins og hann hefir haft. Ennfremur vil ég taka það fram, að flokksbræður hv. 5. þm. Reykv. hafa lofað að beita sér fyrir því, að tollarnir yrðu lækkaðir, svo að ég álít ekki ástæðu fyrir þennan hv. þm. að beita sér fyrir því, sem stendur í svo nánu sambandi við hækkun tolla.



Ég vil beina því til hæstv. fjmrh., hvort hann vill taka undir það með okkur sósíalistum að fá tollana lækkaða. Ef svo er, vildi ég, að hann og flokksbræður hans hér í hv. d. reyndu með honum að gera það og að fá aðrar tekjuöflunarleiðir í staðinn.

*Einar Olgeirsson: Það var fyrirspurn, sem ég vildi bera fram til hæstv. forsrh. Sem utanríkismálaráðherra vildi ég, að hann skýrði þinginu frá, hvort það megi ekki treysta því. að engin breyting verði gerð í því að fara að viðurkenna aðra stjórn á Spáni en þá lýðræðisstjórn, sem situr þar enn. án þess að þingið verði látið vita, svo að það geti þá tekið sínar ákvarðanir.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Út af þeirri fyrirspurn, sem hér er komin fram, vil ég taka fram, að það hefir ekki verið venja á Norðurlöndum að spyrja þingin sérstaklega um, þegar þess háttar viðurkenningar hafa verið gerðar. Nú er það vitað mál, að slík viðurkenning liggur fyrir á Norðurlöndum. Utanríkisráðherrar þeirra munu hafa komið sér saman um að viðurkenna stjórn Francos næstu daga. Þá geri ég ráð fyrir, að við Íslendingar munum fylgjast með þeim.

*Einar Olgeirsson: Ég bjóst satt að segja við þessu af hendi hæstv. forsrh. En mér þykir það hart, að nú skuli eiga á næstu dögum að viðurkenna uppreisnarmenn og innrásarforsprakka sem löglega stjórn á Spáni, meðan höfuðborgin og mikill hluti lands og þjóðar lýtur hinni réttkjörnu lýðræðisstjórn. Það á að heita svo, að hér á þinginu sé lýðræðissinnaður meiri hluti. Og það er undarlegt, ef þingmenn, sem til hans vilja teljast eru ásáttir á, að ekki þurfi nema herforingjasamsæri og innrás til þess, að lýðræðissjórn glati rétti sínum, en landráðamenn eigi að fá hann að gjöf. Hvað sem stjórnir annara Norðurlanda gera, finnst mér engin gild ástæða til að viðurkenna stjórn Francos. Ég held, að íslenzka stjórnin og þingið hafi ekki gert svo mikið fyrir Spánarstjórn, að það þurfi nú að kóróna það með þessari viðurkenningu. Ég held Ísland hafi verið eina ríkið, sem ekkert hefir gert til að draga úr þjáningum Spánverja, en á öðrum Norðurlöndum hafa bæði þingin og helztu alþjóðarsamtökin í hverju landi lagt fram stórfé ýmist beint til stuðnings lýðveldisstjórninni eða til mannúðarstarfsemi þar syðra. Hér hefir þingið ekkert gert. Eina tillagan, sem fram hefir komið um það, var felld. Og við erum líklega eina þjóðin, sem hefir haft verulegan hagnað af viðskiptum við stjórnina, en vitum, að hjá fasistunum bíður okkar ekkert nema harðvítugasta viðskiptakúgun. Ég vil fyrir hönd Sameiningarflokksins og fyrir hönd allra lýðræðissinna og allra, sem hafa samúð með Spáni, mótmæla því, að fasistastjórnin á Spáni sé viðurkennd.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Þessar umræður gefa náttúrlega ekkert tilefni til þess. að ég fari að svara því, sem hér hefir komið fram. En til að upplýsa málið get ég sagt, að almennt er ekki rætt um það á þingum, hvort slíkar viðurkenningar skuli veittar eða ekki. Það var að vísu rætt um þessa viðurkenning í enska þinginu. Því að það var vitað, að hún yrði afdrifarík. - að fleiri þjóðir og þar á meðal Norðurlandaþjóðirnar mundu koma stuttu á eftir viðurkenningu Bretlands. Ef einhverjum af þm. þessarar hv. deildar þætti ástæða til að taka undir ummæli, sem hér hafa komið fram, og finnst við ættum að gera Franco þann grikk að viðurkenna hann ekki. má auðvitað um það skrafa. En annars sé ég ekki ástæðu til að svara þessu frekar en ég hefi gert.