Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur nú á milli umræðna yfirfarið frv. þetta á allmörgum fundum og orðið sammála um að mæla með samþykkt þess með þeim þrem brtt., sem n. flytur einróma á þskj. 234. Um aðdraganda málsins og málatilbúnað allan er óþarft að vera fjölorður. Fyrir minni persónulegu skoðun gerði ég grein við 1. umr. málsins og vísa því til þeirra orða minna þar hvað því við kemur. Í grg. frv. eru rakin þau atriði, er urðu til þess, að frv. þetta var samið, svo og ummæli frumvarpssemjenda um meginefni frv. Frv. skiptist í fjóra kafla, er bera heitin: Gildissvið laganna, Um skiptingu sameignarinnar, Um réttindi og skyldur sameigenda og Um sambýlisháttu. 1. kaflinn kveður svo á, að lögin nál til allra þeirra húsa, sem í eru fleiri íbúðir en tvær, að svo miklu leyti sem sameigendur hafa ekki samið á annan veg, en frá greinir í 3. kafla laganna. 2. kaflinn kveður svo á, að gerður skuli skiptasamningur um öll fjölbýlishús, og nánar frá greint, hver ákvæði þess samnings skuli vera, um hvaða hluta eignarinnar skuli sérstaklega fram tekið og eins hvað teljast skuli í óskiptri sameign. Í 2. gr. er, eins og áður er sagt, gefinn möguleiki til þess að semja sig frá ákvæðum 3. kaflans um réttindi og skyldur sameigenda, enda er megintilgangur frv. sá að koma í veg fyrir sífelldar þrætur og málaferli í sambúð og sameign manna í fjölbýlishúsum, sem ekki hafa gert þar um sérstakan samning. Hin stórfellda aukning á byggingu húsa, sem fleiri en einn eigandi er að, knýr á um, að sett sé slík löggjöf sem þessi til þess, ef mögulegt reyndist, að tryggja sem bezt þá félagslegu sambúð, sem þar verður að vera. Nefndin hefur að lokinni athugun leyft sér að flytja þrjár brtt. á þskj. 234, sem að mestu skýra sig sjálfar og eru að mestu til frekari glöggvunar. 2. brtt. okkar, við 5. gr., fjallar um nánari aðgreiningu hins skiptilega og óskiptilega hluta íbúðarinnar til þess m.a. að koma í veg fyrir, að einn eða fleiri íbúðareigendur verði þvingaðir til þátttöku í kostnaði við þá hluta hússins, sem þeir hafa engin afnot af. 1. og 3. brtt. eru nánast orðalagsbreytingar. Nefndin sendi frv. til umsagnar allmargra aðila, eins og frá greinir á fyrrnefndu þskj., 234, sem hún taldi að málið snerti. Enginn þessara aðila hefur séð ástæðu til að svara, og er þó liðinn alllangur tími, síðan málið var til þeirra sent. Þetta afskiptaleysi þessara aðila teljum við í n. benda ótvírætt til þess, að á frv. þessu séu ekki taldir vera þeir agnúar, sem nauðsynlegt sé að gera athugasemdir við. Þögn þeirra verður því að gilda sem samþykki, a.m.k. hlutleysi. Eins og áður er fram tekið, eru ákvæði frv. nokkuð rúm og gert ráð fyrir setningu reglugerða til nánari fyrirmæla. Ástæðurnar, er til þess liggja, eru fyrst og fremst þær, að hér er um frumsmið að ræða, því að erfitt var að fá fyrirmyndir erlendis frá, er samrýmdust íslenzkum staðháttum, og svo hitt, að rétt þykir að fá nokkra reynslu af lagasmíð þessari og endurskoða síðan í ljósi reynslunnar. Viðstaddir nm. voru allir sammála um að mæla með samþykkt frv. með áðurgreindum brtt. Einn nm., hv. 11. landsk., var fjarstaddur afgreiðslu málsins í nefndinni.



Herra forseti. Ég var að líta yfir þetta frv., og ég er ekki alls kostar ánægður með þær breytingar á því, sem n. leggur til að gerðar verði. Ég er heldur ekki viss um, að það, að enginn af þessum aðilum, sem frv. var sent til umsagnar, hafi svarað, sé merki þess, að þeir séu ánægðir með það. Það getur verið merki þess, að þeir hafi ekki nennt að lesa það, ekki náð saman fundum til að ræða það í þeim félagssamtökum, sem það hefur verið sent til, eða stafað af venjulegri íslenzkri deyfð og drunga að koma frá sér svörum, þegar spurt er. En ég ætla ekki að koma með neina brtt. við frv. Ég ætla að benda á nokkur atriði, sem ég vildi mjög gjarnan að n. athugaði fyrir 3. umr. Ég vil fyrst benda á það, að þar sem sameign er á lóð og sums staðar allstórri lóð, sem fylgir þessum húsum, þá getur verið nauðsynlegt að hafa heimild til a.m.k., að henni sé skipt, þannig lagað, að menn geti komið þar upp blómagörðum, sem það vilja. Það er ákaflega algengt, bæði hér í Rvík og annars staðar, að íbúarnir vilja gjarnan koma sér upp blómagarði, og þar sem fylgir stór lóð, eins og er um margt af þessum blokkum, þá sé ég ekkert athugavert við það, þó að henni væri einhvern veginn skipt, svo að skapaðir væru möguleikar fyrir, að íbúarnir gætu komið sér upp blómagörðum. Ég held þess vegna, að það eigi að vera einhver heimild í 5. gr., sem ákveður, að lóðin skiptist sem sameign í sama hlutfalli og menn eiga í húsunum. Ég held, að eigi að vera einhver heimild þar, sem skapi möguleika fyrir því, að það sé hægt að skipta lóðinni, til þess að menn geti komið sér upp garðlöndum þar, ef menn vilji. Þetta er það fyrsta, sem ég vil benda á og biðja n. að athuga, hvort hún ekki gæti fallizt á það. Það þarf kannske ekki að skipta allri lóðinni, það getur hagað svo til, að þurfi að vera inngangur að húsunum, t.d. meðfram húsinu að endilöngu, sem væri algerlega sameign, þó að skipt væri parti af henni, svo að ekki væri útilokaður þessi möguleiki. Þá hef ég tekið eftir því í framtölum manna, sem eiga svona hús, að það er ekki nærri alltaf, sem þeir, sem telja sig eiga vissan hluta af húsinu, t.d. 3/5 af húsinu, telji sig líka eiga 3/5 af rúmmáli hússins. Það kemur greinilega fram í framtölum manna, að verðmætinu í húsinu er ekki eingöngu skipt eftir rúmmáli, heldur hvar það er í húsinu. Það er sýnilega oft virtur lægra rúmmetrinn bæði niðri í kjallara og eins uppi á hæsta lofti, heldur en í íbúðunum á hæðunum. Þess vegna held ég, að það sé varhugavert mjög að ákveða, að eignarhlutirnir skuli skiptast eftir rúmmáli, eins og gert er í 6. gr. Ég er ekki svo fróður í byggingarfræði, að ég þori að segja, hvernig þessi skipting á að fara fram. Líklega væri eðlilegast að skapa með frv. skyldu á húseigendur almennt, sem eiga saman hús, til þess að mynda húsfélag og skipa því ákveðna stjórn, og það komi sér saman um eignarhlutina í húsinu, hvort það eigi að vera sama eign í einum rúmmetra í kjallara eða einum rúmmetra uppí í kvisti og á hæðunum. Líklega væri það skást. En að leggja rúmmetratöluna eina til grundvallar fyrir skiptingunni á verðmætinu, sem hver á, það held ég áreiðanlega að sé rangt. Ég er búinn að sjá svo marga eign í svo mörgum húshlutum, sem menn telja sig eiga í sameignarhúsi, og sé, að það er tiltölulega sjaldan, sem því er fylgt. Enn fremur held ég, að það sé nauðsynlegt að setja inn í frv. ákvæði um það, að ef búið sé að koma sér saman um svona skiptingu á eignunum í húsunum, þá eigi að þinglýsa því. Það hefur komið fyrir oftar en einu sinni, að eigendum að húshlutum ber ekki saman um, hver húshlutinn er. Og þegar ekki liggur fyrir þinglesið, hver hann er, þá er oft erfitt að vita, hverjum á að fylgja. Það er tiltölulega stutt síðan ég var með skattaframtal, þar sem vantaði eftir framtölum mannanna, sem í húsinu bjuggu, annars vegar tíu þúsund af heildarmatinu og í hitt skiptið var 10 þúsundum meira en heildarmatið, og það var af því, að mönnunum bar ekki saman um, hvað þeir ættu í húsinu hver einstakur. Þess vegna held ég, að það sé nauðsynlegt að láta þinglesa eignarhluta hvers einstaks í húsunum, þegar búið er að koma sér saman um hann. Og ég held, að það eigi að koma sér saman um hann á þann hátt að lögþvinga alla eigendur hússins til að mynda eitt félag, kjósa því löglega stjórn og hún komi sér saman um eignarhlutann í húsinu, kannske með hliðsjón af rúmmáli hverrar íbúðar, ég skal ekki segja, hvernig það á að vera, ég þori ekki að segja, hvernig það á að vera. En ég er viss um, að það er ekki rétt að skipta alveg eftir rúmmetrastærð hverrar íbúðar, heldur eftir því, hvar það er í húsinu. Ég er viss um það. Og ég get líka búizt við því, að þó að sé þarna í einhverri gr. ákvæði, að það sé innan árs frá því að húsið var byggt, - er það ekki? - já, og skal þinglýsa því eigi síðar en ári eftir, að húsið varð fokhelt, - það er í 3. gr., - það er spurning, hvort það nær til húsa, sem búið er að byggja fyrir fimm árum, sex árum, sjö árum, - og aldrei hefur verið gerður neinn samningur um, - hvort það verður að orða það öðruvísi. Þetta er fullnægjandi fyrir ný hús, sem margir eiga, en fyrir gömlu húsin, sem aldrei hefur verið gert neitt um og sífellt er rifizt um, hvernig sé, þá er það mikil spurning, hvort það er fullnægjandi fyrir þau, eins og greinin er orðuð núna. Þess vegna held ég, að það þurfi að kveða frekar á um það. Þetta var nú sérstaklega það, sem ég vildi benda á. - Og ég skil nú ekki, hvers vegna n. leggur til að fella aftan af 17. gr., hvernig eigi að nota sameiginlegar þvottavélar í þvottahúsi o.s.frv. Ég skil það ekki. En ef það væri sett sú skylda, að félag eigendanna myndaðist og því skipuð lögleg stjórn, þá náttúrlega kæmi það af sjálfu sér, hvort sem væri í greininni eða ekki þetta, sem sleppt er, ef þeir kæmu sér saman um að kaupa sameiginlega þvottavélar t.d. eða sameiginlega vélar, sem allir hefðu aðgang að, eins og er í nokkuð mörgum þeirra. Ég vil því óska eftir því, að n. athugi þetta nánar, athugi, hvort á ekki beinlínis að lögskipa, að í hverju húsl, sem er í sameign margra manna, skuli vera félagsskapur húseigenda, sem sé löglega stofnaður. Það er nú t.d. á einum stað talað um, að meiri hl. skuli ráða, svo að það er ætlazt til a.m.k., að það séu haldnir fundir um málin. Einnig sé gert mögulegt, skapaður möguleiki, - ég segi ekki, að það þurfi að vera, - til þess að skipta lóðinni, hafa hana ekki sameiginlega, heldur megi skipta henni, - ef einhver þeirra óskar eftir því til að koma þar upp garði, þá megi þeir skipta henni, kannske bara til að rækta í henni kartöflur. Það eru til garðar hér við hús, sem þær eru ræktaðar í. En ef lóð er óskiptileg, þá hefur enginn leyfi til þess, þótt stór lóð sé. Og eins er viðvíkjandi þinglestri á þessu, svo að það fari ekki á milli mála, hvað hver sameigandinn á. - Þetta var sérstaklega það, sem ég vildi benda á, og ég vona, að nefndin athugi þetta til 3. umr. Ef ég veit, að hún gerir það, þá skipti ég mér ekkert af því, en ef nefndin gerir það ekki, þá getur verið, að ég sjóði saman tillögu og reyni að koma með hana við 3. umr. Þá vona ég, að ég geti haft samband við n. til að heyra, hvort hún vill þá taka tillit til till. minnar eða ekki.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð vegna þessara athugasemda hv. 1. þm. N-M. Hann gat þess í upphafi, að það væri alls ekki víst, að það bæri að skoða þetta áhugaleysi þeirra aðila, sem frv. hafa fengið til umsagnar, svo, að þeir væru frv. samþykkir. Ég get að ýmsu leyti fallizt á það sjónarmið hans, að það kunni að geta verið ýmsar aðrar orsakir, sem til þess liggja, heldur en beinlínis samþykki á frv. En sá tími, sem liðinn er, síðan þessir aðilar fengu frv. til umsagnar, er nú orðinn svo langur, að það er engin afsökun frá þeirra hendi að hafa ekki nennt að lesa frv. eða þó að íslenzkri deyfð og drunga sé þar um að kenna, enda veit ég, að hv. 1. þm. N-M. er það aðgangsharður í sínum nefndum, að hann mundi ekki gefa þessum aðilum lengri tíma, en þeir eru búnir að hafa, til umsagnar um frv. Það, sem mér fannst veigamest af hans aths. og sjálfsagt að verða við óskum hans um að taka til athugunar, eru möguleikar á því, að væntanlegir sameigendur geti skipt lóðum sínum, þannig að þeir geti öðlazt aðstöðu til þess að gera þar á framkvæmdir, sem annar vill, en hinn vill ekki, og hver á sínum lóðarbletti. Ég tel, að í frv., eins og það er, sé gert ráð fyrir því, að þetta sé mögulegt. Í 2. gr. frv. segir svo orðrétt: „Lög þessi skulu gilda um sameign manna í fjölbýlishúsum, að svo miklu leyti sem sameigendur hafa ekki samið á annan veg um þau atriði, er fjallað er um í 3. kafla laganna.“ Og í þessum 3. kafla l., í 11. gr., er m.a. talað um skipulag lóða. Þess vegna tel ég, að ef sameigendur koma sér saman um einhvern annan hátt á, en frá er greint í þessum 3. kafla, þá sé það í fullu gildi, þrátt fyrir ákvæði 3. kaflans. Það eru, eins og ég tók fram í minni framsöguræðu, möguleikar fyrir húseigendur að semja sig frá ákvæðum 3. kaflans. Þess vegna held ég, að þessari athugasemd hans, - sem vissulega er þörf á og getur verið mjög viðkvæmt mál, því að mönnum sýnist sitt hvað um það, hvað gera skuli á þessum heimablettum sínum, - en ég tel, að þessu sé fullnægt með þessari undanþágu frá ákvæðum 3. kaflans og sé gert ráð fyrir því í 11. gr. þessa kafla frv. Þá taldi hv. 1. þm. N-M., að það gæti orkað nokkuð tvímælis, hvort rétt væri að hafa rúmmetrann sem það endanlega mark, þegar meta skal verðgildi hússins eða verðgildi hverrar eignar í hinni sameiginlegu byggingu um sig. Ég er honum fyllilega sammála um það og veit, að hann er manna kunnugastur því í sambandi við sín störf í ríkisskattanefnd, að það er mjög misjafnt rúmmetraverðið eftir því, hvar staðsetning íbúðarinnar er í þessum fjölbýlishúsum, og eftir því misjafnara e.t.v., sem þessi fjölbýlishús eru stærri. En mér finnst, að meining frv.-semjenda hafi verið sú, að það væri mjög erfitt í löggjöf að skera þarna úr um, þess vegna yrði það að vera nokkuð komið undir samkomulagsvilja hinna væntanlegu sameigenda. En það er hér til athugunar, eins og hann benti á, að gera þeim að skyldu að hafa með sér slík félög, enda er, eins og fram kom í hans ræðu, víða að því vikið, að það mundi heppilegast, þótt hvergi sé það beint látið í ljós í frv. Ég er því mjög hlynntur, að n. athugi þessa ábendingu hans fyrir 3. umr. Um þinglesningarskylduna, sem frá greinir í 3. gr., þá er þar svo ákveðið, að sé um nýbyggingu að ræða, þá skal skiptasamningur gerður og honum þinglýst eigi síðar en húsið er fokhelt, ella innan eins árs frá gildistöku þessara laga. Og undir það mundu að sjálfsögðu koma öll hin eldri hús, sem ekki eru í byggingu við gildistöku l. Ég efast um það, eins og hv. 1. þm. N-M., að það verði framkvæmt, jafnvel þótt svo sé ákveðið hér, en við í n. komum ekki auga á aðra skynsamlegri leið í þessu, um það að ná inn undir ákvæði l. þeim húsum, sem eru fjölbýlishús og eru fulltilbúin fyrir gildistöku l. En það er annað af þessum atriðum, sem ég tel að við getum vel að nýju fjallað um í n., en við komum ekki auga á aðra hentugri leið til þess að koma hinum eldri húsum undir ákvæði laganna. Þá kvað þm., að sér kæmi það ókunnuglega fyrir sjónir, hverja nauðsyn bæri til að fella niður síðari hluta 17. gr. Það var ekki ætlun okkar, og ég tel, að orðalagið á brtt., eins og hún er á þskj. 234, gefi ekki tilefni til þess að ætla að við höfum meint það. Við erum að breyta fyrri málslið þeirrar greinar, og er þar aðeins um orðalagsbreytingu að ræða. Við ætlumst til, að síðari málsliður gr. haldi sér, og tel ég þess vegna, að þar sé fullnægt hans óskum og að það standi áfram í gr. En varðandi hin tvö atriðin, þá teldi ég, að það væri ekkert úr vegi, að n. athugaði þau fyrir 3. umr. og reynt yrði að hafa samráð um það við hv. þm., hvort þar væri hægt að gera nokkru gleggri ákvæði um. Að öðru leyti tel ég ekki þörf á að ræða þetta. Hann benti á þessi fjögur atriði. Tveimur af þeim tel ég vera fullnægt í frv., eins og það er, en tvö af þeim þyrftu þá frekari athugunar við, og er ég reiðubúinn til þess að taka þátt í þeim umræðum í nefndinni.