Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við upphaf 3. umr. gerði ég grein fyrir brtt. minni á þskj. 571, og urðu þá nokkur orðaskipti um hana, og komu þá m.a. fram tilmæli frá hæstv. menntmrh. um, að ég skoðaði málið frekar með hliðsjón af hugsanlegri breytingu, sem gerð yrði á till., þannig að almennari samstaða gæti um hana tekist en útlit virtist fyrir eftir undirtektum að dæma við 2. umr., þar sem sumir þdm. hafa látið í ljós þá skoðun, að a.m.k. fyrri hl. brtt. ætti ekki heima í l. um skipulag ferðamála. Síðan þetta var, hef ég haft samráð við hæstv. menntmrh. um að orða till. á annan veg og borið þá jafnframt undir hv. 2. þm. Vesturl., Jón Árnason, sem hafði mælt gegn till. í hinu fyrra formi, og hefur hv. þm. Jón Árnason fallist á að styðja till. í þeim búningi, sem hún er nú á þskj. 572. Ég tel ástæðulaust að lesa bana hér upp, en læt þess einungis getið, að hún er algerlega samhljóða efnislega hinni fyrri till., en úr till. er sleppt þeim orðum, áður en hannað er húsnæði heimavistarskóla, sem ríkissjóður kostar að einhverju eða öllu leyti, skuli leita umsagnar stjórnar Ferðamálastofnunar Íslands um gerð hússins og innréttingu. Menn töldu sem sé, að þessi orð ættu frekar heima í l. um skólakostnað og nægilegt væri, að í l. um skipulag ferðamála kæmi það inn, sem beinlínis snertir Ferðamálastofnunina. Ég vil í fyrsta lagi, herra forseti, draga til baka brtt. mína á þskj. 571, en í öðru lagi óska eftir því, að leitað verið afbrigða um brtt. mína á þskj. 572.



Herra forseti. Félmn. Ed. hefur fjallað um frv. til l. um Félagsmálaskóla alþýðu. N. kynnti sér umsagnir aðila, er allar voru á þann veg að mæla með samþykkt frv. Alþýðusamband Íslands mælti eindregið með samþykkt frv. Menningar- og fræðslusamband alþýðu mælti einnig eindregið með samþykkt frv., en kom með tvær ábendingar um breytingar: Í fyrsta lagi, að listir skyldu vera meðal námsgreina. Sá n. ekki ástæðu til þess þegar í byrjun að kveða á um slíka fræðslu, enda farið inn á vítt svið, ef veita ætti fræðslu í listum hvers konar. Þessi fræðsla á e.t.v. rétt á sér, en úr því verður þá reynslan að skera, þegar skólinn hefur komist yfir sína byrjunarörðugleika, sem hann mun örugglega eiga við að stríða, og er þá kominn á fullan skrið með þau annars mjög svo viðamiklu verkefni, sem honum eru falin einmitt í frv. þessu. Í öðru lagi lögðu þeir í Menningar- og fræðslusambandi alþýðu til breytingar á aldursmörkum í 4. gr. vegna iðnnema sérstaklega. Lagði Menningar- og fræðslusamband alþýðu til 15 ára aldursmark, en n. þótti rétt að miða við þann aldur, sem gildir um inngöngu í stéttarfélögin, þ.e. 16 ár, og flytur um það sérstaka brtt. Vinnuveitendasamband Íslands mælti með frv. og taldi það spor í rétta átt, en lagði til tvær breytingar. Önnur var sú, að við námsupptalningu í 2. gr. yrði bætt fræðslu um hagfræðileg efni og meðferð og hagnýtingu hagfræðilegra upplýsinga. N. þótti rétt að bæta við 1. mgr. 2. gr. orðunum „og um hagfræðileg efni“, því að vissulega koma þau efni í æ ríkari mæli inn á svið samninga og kjaramála allra. Á hagfræðilegum útreikningum er byggt í sífellu, og hvort sem menn vilja taka þar mark á eða ekki, eru slíkir útreikningar æðioft notaðir sem forsenda fyrir till. að samningagerð. Því er það nokkuð eðlilegt, að launþegar hafi í skóla sínum möguleika á að afla sér grundvallarfræðslu um þessi mál, þótt flókin og erfið séu og greinilega illlæranleg til fulls. Hin ábendingin frá Vinnuveitendasambandi Íslands var um aðild þess að skólanefnd félagsmálaskólans. Um þessa beiðni voru skiptar skoðanir í n. Töldu sumir eðlilegt að verða við þessari ósk, en aðrir voru andvígir. Sá ágreiningur hefur glögglega komið fram með brtt., sem flutt hefur verið og lýtur að þessu og reyndar fleiri atriðum. Ég persónulega er andvigur aðild vinnuveitenda að þessari skólanefnd og sé raunar ekki erindi þeirra þar inn. Hvað sem líður öllum skilningi og samstarfi milli aðila vinnumarkaðarins, hlýtur að vera ljóst, að Félagsmálaskóli alþýðu hefur það meginmarkmið að gera félaga í verkalýðssamtökunum hæfari í félagsmálum almennt og um leið hæfari baráttumenn fyrir réttindamálum sínum gagnvart atvinnurekendum. Af þeirri ástæðu einni sé ég ekki ástæðu til aðildar þeirra samtaka, sem verkalýðshreyfingin á í höggi við, að skólanefnd hennar eigin skóla. Hv. 5. þm. Vestf. og hv. 6. þm. Reykv. hafa lagt fram brtt. við frv. þetta, þar sem ekki er einungis gert ráð fyrir aðild Vinnuveitendasambands Íslands að skólanefnd, heldur og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, þ.e.a.s. um gerbreytta skipan skólanefndar. Þessi till. mun hliðstæð því, sem lagt hefur verið til í frv. um félagsmálaskóla launþegasamtakanna, sem flutt hefur verið í Nd. af hálfu þriggja hv. þm. þar með hv. þm. Pétur Sigurðsson í fararbroddi, að því leyti til sem tekur til Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Hins vegar er í þeirra frv. ekki gert ráð fyrir, frekar en í þessu, aðild Vinnuveitendasambands Íslands að skólanefnd. Með þessari till. er verksvið skólans að mínu viti um leið útvíkkað mjög, því að annars ættu þessir aðilar ekki erindi inn í skólanefndina. Að mínu viti fer því till. þessi út fyrir þann ramma, er frv. gerir ráð fyrir, en í aths. með frv. segir orðrétt: „Með frv. þessu er lagt til, að stofnaður verði félagsmálaskóli verkalýðshreyfingarinnar“ o.s.frv. Þessi till. á því vart rétt á sér, nema frv. verði breytt í það horf, að allir þeir aðilar, sem till. gerir ráð fyrir, standi að skólanum. Þá er komið að allt öðru atriði og óskyldu, þ.e. hvort stofna eigi skóla, sem allir þessir aðilar ættu jafnan rétt að. Frv. þetta er hins vegar aðeins um félagsmálaskóla verkalýðshreyfingarinnar, gert samkv. sérstöku samráði og samvinnu við Alþýðusamband Íslands, og því fæ ég ekki séð, að þessi skipan skólanefndar eigi rétt á sér varðandi þann skóla, sem frv. fjallar í raun og veru um. Hitt er svo allt annað mál, hvort slíkur skóli með aðild allra þessara aðila ætti ekki rétt á sér síðar, en það mál er ekki hér til umr., heldur aðeins að því, er lýtur að verkalýðshreyfingunni sjálfri. Því álít ég, að aðrir aðilar eigi ekki inn í þetta að koma, nema þá sá fulltrúi ríkisvaldsins, kostnaðaraðilans, sem lagt er til, að ráðh. skipi samkv. frv. Ég lýsi því hins vegar sem minni skoðun, að að mörgu leyti væri það æskilegt, að þessir aðilar gætu allir komið sér saman um sameiginlegan félagsmálaskóla, en því miður er ég hræddur um, að það sé býsna langt í land, að þeir geti í raun komið sér saman um slíkan skóla, og vilji jafnvel að sumu leyti vera þar nokkuð sér á báti hver aðili. Að öðru leyti vil ég sem formaður verkalýðsfélags um mörg ár fagna frv. þessu alveg sérstaklega og undirstrika mikla þýðingu þess. Allt of víða eru erfiðleikar á því að fá hæfa menn til félagsstarfa, sem kunna þar raunverulega til verka, og á það ekkert sérstaklega við verkalýðsfélögin, en einmitt þar er nauðsynin rík, því að verksviðið er svo víðtækt, réttindamálin svo mörg og flókin að hreinlega þarf á mikilli og haldgóðri alhliða almennri þekkingu að halda, svo að úr verði leyst á viðunandi hátt. Verkalýðshreyfingin hefur sannarlega átt og á mörgum frábærum starfskröftum á að skipa, en í nútímaþjóðfélagi kallar ótalmargt á um beina, fræðslu og þekkingarmiðlun til handa þeim, sem trúnaðarstörfum þurfa að gegna í stéttarfélögum. Svo margslungin er öll samningsgerð orðin, svo fjölþætt verkefnin, sem við þarf að fást, svo mörg lög og lagabálkar gripa hér inn í, að á beinni fræðslu, góðri fræðslu er knýjandi þörf. Hins vegar er svo eftir sá þáttur, sem lýtur að framkvæmd þessa skóla, ef að lögum verður. Þar verður að treysta á þá tvo aðila, sem skólanefndaraðild eiga samkv. frv.: Alþýðusamband Íslands og Menningar- og fræðslusamband alþýðu, sem hefur nú upp á síðkastið unnið mikið og gott fræðslu og leiðbeiningarstarf, svo og ríkisvaldið, að það standi hér vel að einnig. Alveg sérstaklega vil ég leggja á það áherslu, að 3. gr. verði framkvæmd af myndarskap, þar sem segir: „Námskeið, sem haldin eru á vegum skólans, fara fram í húsakynnum hans eða annars staðar í hinum ýmsu landshlutum, allt eftir því, sem þörf krefur og henta þykir. Ef þurfa þykir, getur skólinn einnig haldið uppi námskeiðum að sumrinu, og gilda um þau sömu reglur og aðra starfsemi skólans.“ Þessi félagsmálaskóli þarf að ná sem víðast. Úti á landsbyggðinni er ekki síður verkefni en hér á þéttbýlissvæðinu við Faxaflóa, og því verður að treysta því, að landsbyggðin njóti hér fyllsta réttlætis gagnvart Stór-Reykjavikursvæðinu, svo að gamla mismununin, sem hvarvetna á sér stað, verði ekki ofan á þarna einnig. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta mál, en félmn. mælir með samþykkt frv. með þessum tveim breytingum, sem fylgja með nál., en nm. áskilja sér að öðru leyti rétt til að flytja eða fylgja frekari brtt.



Herra forseti. Eins og þegar hefur komið fram og hv. frsm. vék að, höfum við hv. 6. þm. Reykv. borið fram brtt. á þskj. 563. Þessi till. felur í sér breytingu á stjórn skólans frá því, sem frv. gerir ráð fyrir. Í frv. er gert ráð fyrir að stjórn skólans sé í höndum þriggja manna skólanefndar. Við hv. 6. þm. Reykv. leggjum til, að stjórn skólans sé í höndum 5 manna skólanefndar, sem félmrh. skipar. Skulu tveir skólanm. skipaðir eftir sameiginlegri tilnefningu Menningar- og fræðslusambands alþýðu og Alþýðusambands Íslands, það er eins og frv. sjálft gerir ráð fyrir, einn verði skipaður eftir tilnefningu Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, einn eftir tilnefningu Bandalags starfsmanna ríks og bæja og einn eftir tilnefningu Vinnuveitendasambands Íslands. Þá gerir brtt. okkar ráð fyrir, að ráðh. skipi formann skólanefndar úr hópi þeirra, sem tilnefndir eru, og varamenn verði skipaðir með sama hætti. Hv. frsm. n. vék að þessari till. og mælti gegn henni. Sérstaklega vék hann að þýðingu þess, ef Vinnuveitendasamband Íslands fengi aðild að þessum skóla. Taldi hv. þm., að það væri ekki spor í rétta átt og með þeim hætti væri verksvið skólans, eins og gert er ráð fyrir því í frv., útvíkkað. Það væri farið út fyrir þann ramma, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég verð algerlega að mótmæla þessari fullyrðingu. Þvert á móti tel ég, að við fyllum eðlilega út í þann ramma, sem frv. gerir ráð fyrir, með því að ætla Vinnuveitendasambandi Íslands aðild að stjórn skólans. Þetta segi ég vegna þess, að það er skýrt tekið fram, hvert verkefni skólans eigi að vera, í 2. gr. frv. Þar er m.a. tekið fram, að Félagsmálaskóli alþýðu skuli veita fræðslu um hagsmunasamtök atvinnurekenda, starfshætti þeirra og markmið. Þetta verkefni er sett jafnfætis hinu verkefninu, sem félagsmálaskólanum er ætlað, þ.e.a.s. að veita fræðslu um sögu, starf og stjórn stéttarfélaga og baráttu þeirra fyrir bættum lífskjörum alþýðustéttanna. Ég fæ ekki betur séð en það sé í fullkomnu samræmi við þetta ákvæði einmitt að gera ráð fyrir, að Vinnuveitendasamband Íslands hafi aðild að stjórn skólans og hafi einn fulltrúa af 5 í skólanefnd. Eins og kom fram hjá hv. frsm. mælti Vinnuveitendasamband Íslands með samþykkt þessa frv. Vinnuveitendasambandið kom með tvær ábendingar um breytingar, önnur varðar námsatriði og hin um stjórn skólans, að fá 1 fulltrúa í skólann. Eins og þegar hefur komið fram, var n. sammála um að taka tillit til óska Vinnuveitendasambandsins varðandi námsefni, og gengur því brtt. 1 á þskj. 556 í þá átt, sem Vinnuveitendasambandið óskaði. Einmitt það, að félmn. féllst á þessa till. Vinnuveitendasambandsins skýtur enn stoðum undir þá sjálfsögðu afstöðu að taka og tillit til hinnar óskarinnar, þ.e.a.s. að Vinnuveitendasambandið fái aðild að stjórn skólans. Það var ástæða til að gera slíkt, þó að þessi breyting væri ekki gerð á námsefninu, sem Vinnuveitendasambandið fór fram á, hvað þá þegar búið er að ganga til móts við Vinnuveitendasambandið í þessu efni. Það mætti færa ýmis rök fyrir því, að sjálfsagt sé, að einmitt á þessum vettvangi mætist á vissan hátt báðir aðilar vinnumarkaðarins, Alþýðusamband Íslands og Vinnuveitendasamband Íslands. Það væri að sjálfsögðu eðlilegt, ef menn meina eitthvað með því, að stuðla að auknum skilningi milli aðila vinnumarkaðarins, sem gæti leitt til aukins vinnufriðar í landinu, en ég skal ekki fara út í þessa sálma nú. Mér virðist, að þetta sé svo augljóst mál. að þess gerist ekki þörf. Þá er það annað atriði í brtt. okkar hv. 6. þm. Reykv., sem ég vil koma að og hv. frsm. n. vék og að. Það er till. okkar um það, að Farmanna- og fiskimannasamband Íslands tilnefndi einn mann í skólann, og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja annan. Það fer ekki á milli mála, hve þýðingarmikil þessi samtök hæði eru varðandi samskipti vinnuveitenda og launþega í landinu. Og í raun og veru eru öll sömu rökin fyrir því, að þessi mikilvægu samtök launþega eigi aðild að skólan., og að veita Alþýðusambandi Íslands aðild. Þó tel ég fullkomlega eðlilegt, að aðild Alþýðusambands Íslands sé meiri en þessara samtaka hvors fyrir sig, enda gerum við, sem stöndum að brtt. á þskj. 563, ráð fyrir því, að það haldist óbreytt, sem frv. sjálft gerir ráð fyrir, að Alþýðusambandið raunverulega hafi 2 fulltrúa í skólanefnd. Mér þykir, hæstv. forseti, þetta mál vera þess eðlis, að full ástæða sé til að vænta þess, að hv. dm. sjái ástæðu til að samþykkja þessa brtt. okkar á þskj. 563, því hún mundi verða til þess að styrkja og búa betur að þeirri stofnun, sem við erum öll sammála um, að sett sé á fót, Félagsmálaskóla alþýðu.



Herra forseti. Ég hreyfði því strax hér við 1. umr. um þetta mál. hvort ekki væri hægt að komast að samkomulagi um það við hæstv. félmrh. og meiri hl. þeirrar n., sem tæki þetta mál til meðferðar, að meðlimum í launþegasamtökunum eins og Farmanna- og fiskimannasambandinu og Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja yrði ætlað að skipa mann í stjórn þessa Félagsmálaskóla alþýðu. Ég hef nú orðið var við, að meiri hl. þessarar n. hefur ekki getað á það fallist, og virðist svo sem sú ríkisstj., sem nú situr og kennir sig við hinar vinnandi stéttir, ætli að fara að draga launþega í dilka eftir því, í hvaða launþegasamtökum þeir eru. Verð ég t.d. að segja það um Farmanna- og fiskimannasamband Íslands og eins um ýmsa menn innan Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, við skulum taka starfsfólk Pósts og síma, sem er mjög lágt launað, og ýmsa aðra menn innan ríkiskerfisins, að það er ekki talið, að þetta fólk eigi að skipta miklu máli í sambandi við Félagsmálaskóla alþýðu. Það er enn fremur talið af þessum aðilum, að þetta fólk þurfi ekki að afla sér þeirrar nauðsynlegu félagslegu fræðslu og þekkingar á ýmsum þáttum þjóðfélagsins við sína samningsgerð, eins og aðrir fulltrúar verkalýðsfélaga eða trúnaðarmenn í öðrum verkalýðsfélögum á hinum almenna vinnumarkaði. Ég sé ástæðu til þess að beina nokkrum fsp. til frsm. n. Það er þá í fyrsta lagi, hvort hann telji, að þeir menn, sem koma úr Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, og það fólk, sem kemur úr Farmanna- og fiskimannasambandinu, eigi að hafa rétt til að ganga í þennan skóla eða hvort þessi skóli eigi aðeins að vera fyrir launþega úr öðrum stéttarfélögum? Í 4. gr. er sett það almenna skilyrði fyrir skólavist, að nemendur séu fullra 17 ára og séu félagar í stéttarfélagi. Hins vegar segir í 1. gr. fv.: „Hlutverk skólans er að mennta og þjálfa fólk úr alþýðusamtökum“ o.s.frv. Nú skildist mér á ræðu hv. landsk. þm. Helga Seljans, að hann teldi, að þar sem um þessa skólastofnun hefði sérstaklega verið rætt við Alþýðusamband Íslands, væri ekki eðlilegt að taka inn önnur launþegasambönd á þessu stigi, heldur gæti það komið einhvern tíma síðar, einhvern tíma eftir dúk og disk. Ég get fullvissað þennan hv. þm. um það, að sú ríkisstj., sem nú situr, og sá þingmeirihl., sem nú er, varir ekki til eilífðarnóns, og það er enginn vafi á því, að þegar aðrir menn eru hér í meiri hl. á hinu háa Alþingi, verður ekki gert upp á milli launþega. Þá verður litið svo á, að menn þurfi þessa fræðslu og þessa þekkingu, hvar sem þeir starfa, hvort sem er innan Farmanna- og fiskimannasambandsins, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja eða Alþýðusambands Íslands. Ég mótmæli því einnig sem algerlega óframbærilegri ástæðu, að vegna þess að hæstv. ríkisstj. hafi einungis rætt við Alþýðusamband Íslands um þessa skólastofnun, þá eigi það að vera réttlæting fyrir því, að önnur launþegasamtök fái ekki aðild að skólanum með sama bætti. Ég get ekki séð annað en þá ætti hið háa Alþ. að koma til og það ætti að leiðrétta það, sem hæstv. ríkisstj. hefur misgert við þessi samtök. En það hefur verið reynslan síðan þessi hæstv. ríkisstj. tók við völdum, að hún hefur í einu og öllu gengið á rétt t.d. opinberra starfsmanna, þeirra manna, sem hjá henni vinna, m.a. brotið á þeim lög, eins og frægt var, í árslok 1971 og olli því m.a., að efnt var til aukaþings Bandalags starfsmanna ríkis og bæja strax í jan. 1972, þar sem lagðar voru fram undirskriftir mikils fjöldi opinberra starfsmanna, og mótmælt harðlega því gerræði og samningsrofi, sem ríkisstj. þá framdi á starfsmönnum sínum. Mig langar jafnframt til þess að spyrja form. n., hvort svo sé litið á skv. 5. gr., að skólan. skuli fastráða skólastjóra og kennara til langs tíma, eða hvort gert sé ráð fyrir því, að ný skólanefnd hafi tækifæri til þess að skipta um skólastjóra og kennara við skólann. Ég tel jafnframt nauðsynlegt að fá það upplýst á þessu stigi málsins, hvort gert sé ráð fyrir því, að þeir starfsmenn, sem við þennan skóla eiga að vinna, eigi að ganga inn sem fastir starfsmenn ríkisins, opinberir starfsmenn, og eigi sem slíkir að eiga sæti í kennarasamtökunum og hafa öll þau sömu réttindi og aðrir opinberir starfsmenn hafa. Ég held, að það sé nauðsynlegt, að þetta komi skýrt fram hér nú, eftir að málið hefur fengið skoðun í n., hvernig á því verði haldið, hver sé hugsun hæstv. ráðh. í því efni. Þá sé ég enn fremur ástæðu til að spyrja frsm. meiri hl. n. að því, hvernig það er hugsað skv. 6. gr. að tengja nám í Félagsmálaskóla alþýðu hinu almenna skólakerfi, þannig að slíkt nám veiti réttindi skv. því. Það má vera, að hv. þm. geti ekki svarað öllum þessum spurningum, en ef svo er, þá tek ég því, en hins hlýt ég að krefjast eða fara fram á í fullu bróðerni, að hann upplýsi mig um það, hvort búist sé við því, að aðilar í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, þeir sem eru innan þeirra stéttasamtaka, og þeir, sem eru innan stéttasamtaka Farmanna- og fiskimannasambandsins, fái aðild að þessum skóla.



Herra forseti. Það er dálítið skemmtilegt og í raun og veru svolítið virðulegt að vera allt í einu kominn hátt í það í aðstöðu ráðh. hér uppi og svara spurningum af því tagi, sem hér voru bornar fram. Ég tala nú ekki um það, eins og hv. síðasti ræðumaður talaði um, að honum fyndist ósköp eðlilegt, að ég vissi einnig hugsun hæstv. ráðh. í þessu máli. Það er vissulega mikið traust, sem mér er sýnt með því, að ég geti áttað mig á því, hver hafi verið hugsun hæstv. ráðh. í einstökum atriðum hvað frv. þetta snertir. Ég er ekki svo vel að mér, að ég geti sagt til um það, og eins er nú um sumar þessara spurninga, að þær eru hreinlega þess eðlis, að þar hlýtur ráðh. einn úr að skera, enda held ég, að það sé nú svo með flest þeirra lagafrv., sem hér eru lögð fram að þar séu ótalin atriði, sem sé blátt áfram ráðið fram úr með reglugerðarákvæðum, og þau fari hér í gegnum þingið einfaldlega án þess, að þau liggi ljóst fyrir, eins og hv. ræðumaður var að benda á. Ég skal hins vegar alveg lýsa því yfir, að einmitt það, hvað mikið vald felst oft í hinum einstöku reglugerðum og hvað túlkun þeirra getur oft verið ákveðin á ýmsum greinum og afgerandi í sambandi við ýmsar greinar lagafrv., sú stefna að láta reglugerðirnar jafnvel stjórna að töluverðu leyti framkvæmd laganna, jafnvel meira en mætti lesa út úr sjálfum lagagr., er stefna, sem á ekki upp á pallborðið hjá mér yfirleitt. En ég reikna með því, að sum af þessum atriðum, sem hér var spurt um, eigi þarna hreinlega við hvað snertir reglugerðarákvæði og komi síðar til álita. Hv. þm. Halldór Blöndal sagði, að hann hefði hreyft þessu hér við 1. umr. Mér þykir nú örlítið leitt, að ég skyldi ekki hafa athugað það að lesa Alþingistíðindin í sambandi við þetta mál, vegna þess að ég var fjarverandi, þegar þetta mál kom til umr. Ég vil hins vegar mótmæla því algerlega, að hæstv. ríkisstj. sé að draga launþega í einhverja dilka varðandi þennan skóla t.d. Það vill nú einu sinni svo til, að launþegasamtökin sjálf hafa dregið sig í vissa dilka, aðskilda dilka, sem ekki hefur verið allt of gott samstarf á milli oft og tíðum, og þetta veit hv. ræðumaður ákaflega vel um. Það eru þessi félög sjálf og félagsmenn þeirra, sem hafa skipað sér í hin ýmsu hagsmunafélög, og ég held, að hæstv. ríkisstj. hafi ekkert beitt sér fyrir því að skilja þar meira í sundur en saman hefur verið tengt eða til stofnað af þessum félögum sjálfum. Ég held þess vegna, að það sé misskilningur. Ég hef hins vegar litið á þetta frv., eins og ég tók fram áðan, sem frv. um félagsmálaskóla verkalýðshreyfingarinnar, eins og segir í aths. við frv. Og ég ræddi þetta mál einmitt við hæstv. félmrh., sem sagði það eindregið sína skoðun, að þetta væri félagsmálaskóli sem væri í beinum tengslum við þessi stéttasamtök, við Alþýðusamband Íslands. Þetta væri gert skv. sérstöku samkomulagi við þessi samtök. Um það vil ég svo ekki fara neitt frekari orðum, því að það er ekki rétt, að hér sé verið að hafa allt of mikið eftir fjarstöddum ráðh., ég vil ekki gera það. Og ég býst ekki við því, að hvorki félögum BSRB né Farmanna- og fiskimannasambandsins verði beinlínis meinaður aðgangur að skólanum. Ég hef ekki mikla trú á því út af fyrir sig. En ég hef bara litið svo á, að þetta væri skóli verkalýðshreyfingarinnar, og hvað sem líður öllum launamismun innan hinna einstöku samtaka, hef ég hingað til lagt þann skilning á í sambandi við verkalýðshreyfinguna, að það væru þau félagasamtök, sem væru innan Alþýðusambands Íslands. Ég er t.d. ekkert viss um það, að félagar okkar í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja séu á því, að þeir eigi að teljast til hinnar eiginlegu verkalýðshreyfingar, - ég stórefa það. Það er langt frá því, að ég sé í nokkru andvigur því, að slíkur félagsmálaskóli komist á fyrir alla þessa aðila. Það er langur vegur frá. Ég álít það einmitt mjög eðlilegt og sjálfsagt, að ríkisvaldið stuðli að því, að allir þessir aðilar eigi kost á að njóta þessarar fræðslu, sem hér er um rætt. Ég hef aðeins litið svo á, að þetta væri það einangrað við verkalýðshreyfinguna, og hef skilið það á hæstv. ráðh., og ef menn ætluðu að breyta þessu, þá yrði það ekki með skólanefndarskipan einni, heldur yrði hreinlega að breyta frv. verulega og taka það skýrt og skorinort fram, að þessir aðilar allir ættu hreinlega aðild og möguleika á því að sækja þennan skóla. Ég skyldi út af fyrir sig ekki hafa neitt á móti því, en þá yrði það um leið að vera tryggt, að samstarf þessara þriggja aðila: Alþýðusambands Íslands, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og Farmanna- og fiskimannasambandsins, um þetta mál lægi fyrir, að þessir aðilar væru reiðubúnir til þess að standa sameiginlega að slíkum skóla. Um það þori ég ekkert að fullyrða. Það kann vel að vera, að þessir aðilar séu til þess reiðubúnir, en um það þori ég ekkert að fullyrða á þessu stigi málsins. Ég hef litið á þetta sem algerlega einangrað við verkalýðshreyfinguna og hef því talið, að skólanefndaraðild í þessu tilfelli ætti að vera fyrir hana eina. Ég skal ekki fara út í það, sem hv. 5. þm. Vestf. talaði um, þennan aukna skilning milli launþegasamtaka og atvinnurekenda. Vafalaust er mikið til í því, og ekki skal ég neita því, að þar þurfi að vera góður skilningur. En hagsmunaástæðurnar rekast þar svo harkalega á og gera ævinlega, að þar hlýtur margt annað að verða að gilda en eintómur kærleikur. Hv. þm. Halldór Blöndal býsnaðist hér mikið yfir því, hvernig hæstv. ríkisstj. hefði misgert við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja. Ekki skal ég fara út í það, hvort hún hefur á einhvern hátt brotið á því lög. Hafi hún gert það, þá er það auðvitað staðreynd, að það hefur áður verið gert, og það þyrfti þá fleiri að sækja til saka varðandi það atriði, ef út í það mál ætti að fara nánar. Og ég held, að við hv. þm. ættum ekkert að vera að metast á um það hér, hvor þeirra ríkisstj., hæstv. núv. ríkisstj. eða sú hæstv. ríkisstj., sem hann marglofar í sífellu af eðlilegum ástæðum, viðreisnarstjórnin, hafi meira misgert við opinbera starfsmenn. Ég vil einnig benda á það, að sú skipan mála, sem í málefnum opinberra starfsmanna hefur verið tekin upp varðandi það, þegar ekki næst samkomulag um kjör þeirra, þ.e.a.s. kjaradómur, var ekki heldur fundin upp af hæstv. núv. ríkisstj. Það var önnur ríkisstj., sem kom honum á, og við getum vafalaust deilt um það, hvort þessi kjaradómur sé réttlátur eða ekki og hversu réttlát verk hans hafa verið. En sem sagt, ég skal standa að því með hv. þm., að koma á þeim félagsmálaskóla sem allir þessir aðilar ættu aðild að. Það skal ég svo sannarlega gera. En þá vil ég, að það sé fullkomlega tryggt og liggi ljóst fyrir og hafi áður farið fram um það viðræður milli þessara hagsmunasamtaka, að þau geti sameiginlega staðið að skóla og komið sér saman um allt fyrirkomulag þar. Það skal ekki standa á því. En varðandi aðrar spurningar, eins og t.d. um það, hvort kennarar þessara skóla verði opinberir starfsmenn, og önnur þau atriði, sem þar eru, um þau skal ég játa mig fáfróðan. Ég hef ekki hugsað það mál til fulls eða spurst beinlínis fyrir um það, en þar sem ríkissjóður er þarna kostnaðaraðili að, þá held ég í fljótu bragði, að það hljóti að vera eðlilegast, að þeir séu opinberir starfsmenn. Ég legg líka sérstaka áherslu á það, að þeir, sem verða ráðnir að þessum skóla, og þá að félagsmálaskóla launþegasamtakanna yfirleitt, ef bann kæmist á, mega vitanlega ekki vera aðrir en vel menntaðir menn í sínum greinum og hafa til þess fulla getu, að bera þá fræðslu á borð, sem þar á að halda uppi.



Herra forseti. Hv. þm. Helgi Seljan verður að afsaka það, þótt ég beini ekki fsp. til hæstv. ráðh., þegar hann hefur tilkynnt veikindaforföll. Það var ekki um annað að gera en annaðhvort að láta vera að fjalla um frv. eða reyna að koma skoðunum sinum á framfæri. Ég skal ekki tala frekar um það, að ég lýsi óánægju minni yfir því, að þannig skuli staðið að þessu máli, að ekki er ætlast til þess af hæstv. ríkisstj., að allir launþegar hafi þarna sama rétt, hvar sem þeir standa. Það eru til menn, hvernig sem litið er á orðið verkamaður, úr þeim hópi innan Farmanna- og fiskimannasambandsins og einnig innan Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Hvernig svo sem á það er litið og hvernig sem litið er á orðið verkalýðshreyfing, þá er ómögulegt gersamlega að útiloka þessi samtök af þeim ástæðum. Það er ekki nokkur leið, það veit þessi hv. þm. jafnvel og ég. Hinu hlýt ég að fagna, og það var tilgangurinn með því, að ég kvaddi mér nú hljóðs í annað sinn, að hv. þm. Helgi Seljan skyldi lýsa því yfir, að ekki skyldi standa á honum að standa með mér í því, að þessi félagsmálaskóli skuli ná til allra þessara aðila, bæði innan Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, innan Farmanna- og fiskimannasambandsins og einnig innan Alþýðusambands Íslands. Ég þykist því vita það, að hvernig svo sem fer við 2. umr. þessa máls, þá muni okkur takast á milli umr. að finna á því einhvern flöt, hvernig við getum samræmt þessi sjónarmið okkar, þannig að tryggt sé, að þessi félagsmálaskóli nái til allrar launþegahreyfingarinnar, og fundin verði leið til þess, að þeim aðilum, sem fúsir eru til samstarfs um slíkan skóla, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og Farmanna- og fiskimannasambandið, ef það liggur fyrir, að þessi samtök vilja taka þátt í þessum skóla, verði þeim tryggt það, bæði með því að skipa mann í stjórn skólans og einnig með því að tryggja þeim skólavist. Ber að harma í því sambandi, að þessu frv. skyldi ekki hafa verið vísað til þessara heildarsamtaka af n., eins og rétt hefði verið, m.a. vegna þeirrar ábendingar, sem ég kom með strax við 1. umr. málsins.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Norðurl. e. hefur komið inn á ýmis atriði, sem ég hefði talið ástæðu til að víkja að, en ég skal ekki gera það þess vegna. Ég verð að segja það, að ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum með afstöðu hv. 6. landsk. þm., því að hann hafði í raun og veru allt á hornum sér varðandi það, að þessi launþegasamtök, sem nefnd eru í till. okkar hv. 6. þm. Reykv., skuli geta staðið að félagsmálaskólanum. En eftir því sem leið á, varð ég nokkru ánægðari með afstöðu hv. 6. landsk., og í raun og veru hef ég kannske ekki að svo stöddu undan neinu að kvarta frá hans hendi. Ég vil þó aðeins víkja að einu eða tveim atriðum, sem hann gat um eða fullyrti um. Hann fullyrti, að það þyrfti að breyta frv. í heild, ef till. okkar hv. 6 þm. Reykv. væri samþ. um skipan skólanefndar. Ég mótmæli þessari fullyrðingu algerlega. Ég tel, að frv. þurfi af þessum sökum ekki að breyta neitt. Það eru svo rúm ákvæði um skólann, - um hlutverk hans, í 1. gr. frv., um starfsemi hans í 2. gr., og raunar um önnur atriði, sem máli skipta, að það þarf ekki að gera neina gerbreytingu á þessu frv., þó að sú regla sé tekin upp um skipan skólanefndar, sem við hér leggjum til. Hv. þm. vildi ekki mótmæla því, að það gæti verið í sjálfu sér góðra gjalda vert, ef með þessum skóla væri hægt að stuðla að skilningi milli aðila vinnumarkaðarins. En það var svo að heyra á honum, að hann óttaðist, að það gæti verið gengið of langt í þessu efni, og hann tók það fram, að ekki mætti ríkja eintómur kærleikur þarna á milli. Ég verð að segja það, að flestir, sem hugsa alvarlega um þessi mál í dag, mundu segja, að það skaðaði ekkert og það væri hættulaust, þó að við ynnum afdráttarlaust og af eindrægni að því að efla skilning milli aðila vinnumarkaðarins, og við þyrftum ekkert að óttast, þó að kærleikurinn ykist milli þessara aðila. Mér þykir þessi ummæli benda til nokkurs skilningsskorts hv. þm. á grundvallaratriði í okkar þjóðfélagi og þeirri þjóðfélagsuppbyggingu. Þá sagði hv. þm., hv. 6. landsk., að það þyrfti að kanna, hvort nokkur vilji væri fyrir hendi hjá hinum fjölmennu launþegasamtökum, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands og Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, um að eiga aðild að þessum skóla, og það þyrfti að koma sér saman um fyrirkomulag þessarar aðildar. Hv. þm. talaði svo sem hann héldi, að það, sem hér væri um að ræða, væri það að leggja sérstaklega miklar byrðar og skyldur eða kvaðir á hendur þessum aðilum. Það er alger misskilningur. Í raun og veru er ekki hægt að tala um, að það yrðu lagðar neinar kvaðir á þessi launþegasamtök, þó að þau fengju réttinn til þess að skipa, hvort fyrir sig, einn mann í skólanefnd. Við skulum hafa í huga, að þetta frv. gerir ráð fyrir því, að allur kostnaður af þessum skóla verði greiddur úr ríkissjóði. Og auðvitað mundi engin breyting verða á því, þó að launþegasamtökin, sem ættu aðild að skólanefnd, væru þrjú í staðinn fyrir eitt. En fyrst það er komin hér upp sú skoðun, að það kunni að vera svo, að þessum launþegasamtökum, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands og Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, sé ekki hugleikið að eiga aðild að skólanum, þá þykir mér, sjálfsagt að athuga þetta. Ég hygg, að það sé auðgert og fljótgert og það megi gera á milli umr. Með tilliti til þess, að ég þykist vita, að allir hv. þdm., og ekki síður hv. 6. landsk., en aðrir muni vilja hafa það, sem sannara reynist, og muni þá styðja þá brtt., sem hér liggur fyrir, ef það kemur jákvætt svar frá þeim aðilum, sem hér um ræðir, þykir mér rétt að draga brtt. okkar hv. 6. þm. Reykv. til baka við þessa umr. til 3. umr.



Herra forseti. Það mál, sem hér er til umr., hefur átt sér margra ára aðdraganda hér á hv. Alþingi, og búið að ræða það með ýmsu móti, bæði sem þál. og í frv.- formi. Ég verð að játa það, sem mína persónulegu skoðun, að ég tel það mjög eðlilegt, að þær brtt., sem hér hafa verið fram lagðar, séu dregnar til baka til 3. umr., þannig að tími gefist til þess að átta sig á þeim. Í öðru lagi vildi ég þó ekki, að þessari umr. lyki svo, að mín persónulega skoðun kæmi ekki fram á till. sjálfum. Ég tel það vera því skólaformi, sem hér er hugsað, til góðs, að þátttakendur að stjórn skólans séu fleiri aðilar en gert er ráð fyrir í hinu upphaflega frv., enda hafa Alþfl: menn flutt um það till. oft áður. Ég tel einnig, að vinnumarkaðinum sjálfum veiti ekki af því að bæta svo sem verða má um fræðslu þeirra aðila, sem þar eigast við með eðlilegum og lýðræðislegum bætti, enda beinlínis gert ráð fyrir því, að eitt af þeim atriðum, sem um skal fjallað eða frætt um í þessum skóla, sé starfsemi vinnuveitendasamtakanna. Nú ætti það e.t.v. ekki að vera sérstakt verkefni mitt, sem Alþfl: manns að mæla með þátttöku atvinnurekenda í stjórn skólans, en ég tel með hliðsjón af því kerfi, sem þar á í gang að komast með stofnun skólans, að þá sé eðlilegt, að ein rödd af t.d. fimm heyrðist, og gæti ekki með nokkrum hætti, að ég best fæ séð, skaðað skólann á einn eða annan hátt, heldur ætti að vera honum til frekari fyllingar í daglegu starfi. Ég sakna þess einnig, að ekki skuli vera gert ráð fyrir samtökum opinberra starfsmanna og Farmannasambandsins í slíkum skóla sem þessum. Það er svo veigamikið atriði, sem þarna á að fræða alþýðu fólks um, og að gera menn hæfari til samningagerðar með hagfræðilegum upplýsingum og öðru slíku, að ég sé ekki í dag, að það geti skaðað slíka skólastofnun á einn eða annan hátt, þó að þessir aðilar ættu þarna sinn fulltrúa í. Mér finnst málið vera sanngirnismál og gæti ekki leitt til annars en að meiri eining ríkti á þessum sviðum, sem svo mjög hefur á skort á undanförnum árum og áratugum. Það er jafnframt alveg eindregin skoðun mín, að verkalýðssamtökin eigi að hafa þarna óskoraðan meiri hl. og ráða allri framvindu skólans. En jafnframt undirstrika ég þá skoðun mína, að ég fæ ekki í dag séð, að þátttaka fleiri aðila um stjórn skólans gæti með nokkrum hætti skaðað hann. Vandamálið við þetta hygg ég vera það, hvar eigi að draga línuna um það, hverjir séu launþegar. Það finnst mér vera aðalvandinn. Ef við hefðum tekið inn, sem mér finnst heldur ekki óeðlilegt, BSRB og Farmannasambandið, hví þá ekki einhverja fleiri, sem í dag eru utan ASÍ. Þennan vanda skil ég vel og vil reyna að setja mig inn í og nota til þess tímann á milli umr., en mér finnst hin hliðin, sem ég áðan minntist á, um þátttöku fleiri aðila vera hreint sanngirnismál, svo eðlilegt, að ekki geti með neinum hætti skaðað skólann.



Herra forseti. Aðeins örfá atriði, örstutt. Það er í fyrsta lagi varðandi það, sem hv. 2. þm. Norðurl. e. talaði um hér áðan varðandi orð mín um breyt. á félagsmálaskólanum. Ég átti vitanlega við, að það yrði komið hér á félagsmálaskóla þessara aðila að undangengnum viðræðum þeirra í milli um samstarf allt varðandi skólann. En ég átti vitanlega ekki við þetta frv. út af fyrir sig, sem hér liggur fyrir. Ég dreg í efa og þyrði ekki að koma með neina fullyrðingu um það, að við gætum á skömmum tíma komist það langt, að við gætum komið á viðræðum milli allra þessara aðila þriggja og fengið sameiginlega afstöðu þeirra, gagnvart þessu frv. núna. En það sem ég átti við, var, að síðar skyldi ég standa að slíkum félagsmálaskóla, færa út starfsemi hans, þegar það lægi ljóst fyrir, að allir þessir aðilar gætu hugsað sér þarna samstarf. Málið er bara ekki svo einfalt, að það sé spurning um það, hvort þessir tveir aðilar BSRB og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, vilji gerast aðilar að skólanum, og aðilar þeirra samtaka vilji komast sem nemendur þangað inn. Það er auðvitað líka spurning um það, hvað ASÍ segir um þetta. Hvað segir Alþýðusambandið um þessa útvíkkun? Samkvæmt þeim upplýsingum, sem ég hef, mun því hafa verið lofað ákveðnum atriðum varðandi það, að þessi félagsmálaskóli kæmist fram, og allt, sem væri til þess að hindra það, teldi ég slæmt, m.a. ef þyrfti að koma á stað umr., þar sem sitt sýndist hverjum, og endirinn yrði sá, að frv. dagaði uppi af þeim ástæðum. Ég held því, að afstaða Alþýðusambandsins komi hér ekkert síður inn í spurninguna um þetta, þ.e.a.s. hvaða afstöðu það hefur til aðildar þessara aðila, án þess að ég ætli nokkuð að fara að dæma um það, hvort ASÍ sé mótfallið því eða ekki. Hins vegar skulum við ekkert leyna því, að þó að vissu samstarfi hafi verið komið á milli þessara hagsmunasamtaka, BSRB og ASÍ, þá er ekki nein ástæða til að draga fjöður yfir það, að í mörgum greinum hafa leiðir þeirra ekki átt saman og í mörgum greinum hefur þau greint á og samstarf þeirra hefur á margan hátt verið allt öðruvísi en það hefði átt að vera sem tveggja stærstu launþegasamtakanna í landinu. Við skulum ekki draga neina fjöður yfir það, og við skulum þess vegna ekki vera að gera okkur neinar sérstakar gyllivonir um það, að þessir aðilar séu endilega hjartanlega sammála um fyrirkomulag þessara mála og séu reiðubúnir til fullkomins samstarfs þar um. En batnandi manni er best að lifa, og vel getur verið, að þessir aðilar séu nú algerlega á því að standa saman að þessu, og ég mundi fagna því, ef svo væri. Hv. 5. þm. Vestf. kvartaði undan því, að ég hefði lítinn skilning á þjóðfélagsuppbyggingunni í dag. Það er auðvitað hans mál og hans skilningur. Það er nú einu sinni svo, að við hv. 6. þm. Vestf. deilum, sem betur fer, um þjóðfélagsuppbygginguna í heild, og það, sem hann telur skilningsskort hjá mér og kemur með sinn skilning á, það get ég vitanlega talið skilningsskort hjá honum. En út í umr. um þjóðfélagsuppbygginguna í heild skulum við ekki fara nánar nú. Hins vegar vil ég leiðrétta það aðeins, að ég sagði ekki, að það mætti ekki vera kærleiki á milli vinnuveitenda og verkalýðshreyfingarinnar. Ég sagði aðeins, að þau samtök ættu í slíkum viðskiptum sín í milli, að þar gæti seint allt orðið í kærleika.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að blanda mér í umr. um þetta mál. sem er hér til umr. Þær umr., sem um það hafa orðið í þessari hv. d. að þessu sinni, hafa orðið til þess, að ég er kominn hér í ræðustól, og míg langar til þess að segja um frv. örfá orð. Mér sýnist, að frv. sé þannig uppbyggt, það sé óljóst að orðalagi, og þess vegna hafi þessar umr. orðið á þennan veg um málið. Ég segi, að það sé óljóst að því leyti til, að menn eru hér að tala um það, hver eigi rétt til að fara inn í skólann og hver ekki. Ég verð að segja það, að með því orðalagi, sem á sumum gr. er, á ég erfitt með að átta mig á þessu, en þó er það svo, að í 4. gr. er talað um skilyrði fyrir skólavist, og þau eru, að nemendur séu fullra 17 ára og félagar í stéttarfélagi. Það er í flestum atriðum nokkuð ljóst, hvað er stéttarfélag og hvað er ekki stéttarfélag, sem sagt það eru æðimargir, sem kæmu til með að eiga fullan rétt á að fara í þennan skóla. Ég held, að það færi ekki á milli mála, að ef einhver, sem er félagi í Stéttarsambandi bænda, vildi fara þarna inn, þá ætti hann rétt á því. Um önnur stéttarfélög er náttúrlega alveg sömu sögu að segja, en ég verð að segja það, að mér finnst þetta orðalag óljóst, og ég hygg, að höfundur frv. hafi ætlað að kveða hér miklu knappar að orði. Í 1. gr. frv. segir, að skólinn heiti Félagsmálaskóli alþýðu. Látum svo vera. En hlutverk skólans er m.a. að efla sjálfstraust nemenda, þroska og hæfni til þess að vinna sameiginlega að bættum lífskjörum og frelsi alþýðustétta. Það er ein spurning, sem mér í því sambandi þætti vænt um að fá svarað. Hvað er alþýðustétt? Hvað er alþýðufólk á Íslandi? Hvernig vilja menn skilgreina þetta? Félagsmálaskóli alþýðu á að veita fræðslu um 3 meginatriði, eftir því sem segir í 2. gr. Hann á að veita fræðslu um sögu, starf og stjórn stéttarfélaga, - ekki aðildarfélaga ASÍ, heldur stéttarfélaga, - baráttu þeirra fyrir bættum lífskjörum alþýðustéttanna, þarna kemur aftur um alþýðustéttina. Hann á í öðru lagi að veita fræðslu um hagsmunasamtök atvinnurekenda, starfshætti þeirra og markmið. En þessi samtök, sem á að veita fræðslu um, eiga ekki að fá aðild að því að byggja upp námsskrá, þar sem þetta verður nánar skilgreint. Þó er það vel hægt, og verður vonandi gert, ef samþ. verður sú brtt., sem hér liggur fyrir, en þá fengju atvinnurekendur aðild að skólanefnd skólans. En það er einmitt sagt í 2. gr., að nánari ákvæði um námsefni skuli sett í reglugerð, sem skólanefnd og skólastjóri setja í samráði við kennara skólans. Mér sýnist því, að það sé einsætt, ef á annað borð á að kenna um hagsmunasamtök atvinnurekenda, starfshætti þeirra og markmið, að þá verði þau að fá að segja sitt orð um það, hvernig það mál er lagt fyrir. Það er þetta aðallega, sem kom mér til þess að segja hér fáein orð, og ég vil endurtaka það, sem ég sagði í upphafi, að mér finnst, að þetta frv. sé í mörgu falli svo óljóst orðað, að það sé engin furða, þó að um það verði einkennilegar umr., eins og hér hafa orðið. Þegar lítið er til þess, að það skuli geta hrokkið fram úr mönnum á þeim tímum, sem við ilfum á, það sem hv. 2. landsk. þm. sagði hér í frumræðu sinni, að hann teldi, að alþýðustéttirnar ættu í höggi við atvinnurekendur, sem átti sjálfsagt við, þegar menn berðust fyrir lífi sínu, því hygg ég, að þetta sé ekki rétt orðað, þegar verið er að leita samkomulags í launamálum nú.



Herra forseti. Mál það, sem hér fjallar um, er frv. til l. um kaupstaðarréttindi til handa Eskifjarðarhreppi. Eins og hv. þm. í þessari d. er kunnugt, hafa verið lögð fram fimm frv. til l. um kaupstaðarréttindi til banda jafnmörgum hreppum. Tvö þessara frv. hafa verið lögð fyrir þessa hv. d. og eru bæði í dag til 2. umr. Hið fyrra er það mál, sem hér er til umr., og varðar Grindavíkurhrepp. Félmn. þessarar hv. d. hefur fengið umsagnir frá tveim aðilum, annars vegar frá dómsmrn. og hins vegar frá réttarfarsnefnd. Þessar umsagnir taka til allra 5 frv., sem ég hef getið. Þá hafa verið höfð samráð við félmn. Nd. um meðferð allra frv. Skoðun þeirra aðila, sem um mál þessi hafa fjallað, hefur verið á einn veg, þannig að þessum frv. öllum verði veitt nauðsynlegt brautargengi á þessu þingi, en þó með þeim hætti, að í hreppunum, sem verða þá væntanlega gerðir að kaupstöðum, verði ekki stofnað til nýrra bæjarfógetaembætta. Um þetta hafa aðilar þeir, sem hafa fjallað um frv., verið algjörlega sammála. Þannig mælir félmn. þessarar hv. d. einróma með samþykkt frv. með tveim breyt., frv., sem um getur á þskj. 567. Fyrri brtt. er um það að fella niður 3. gr. frv. Þessa ákvæðis er ekki talin þörf, vegna þess að málefni þau, sem eru dómsmál. og mál skyld þeim, sem þar greinir, heyra undir sama embætti. Síðari brtt. fjallar um gildistöku frv., að lögin öðlist þegar gildi, en í frv. er ákveðið, að þau öðlist gildi 1. jan. 1974. Þess ber að geta, að við breyt. mun sýslumaður S.-Múlasýslu verða jafnframt bæjarfógeti Eskifjarðarkaupstaðar, þannig að hreppurinn, sem verður væntanlega kaupstaður, heyri undir sama embætti og áður var. Ég tel svo ekki þörf að ræða frekar þetta, en eins og ég gat um áður, mælir félmn. einróma með samþykkt frv. með þeim breyt., sem getið er um í nál.



Herra forseti. Um þetta frv. gildir að mestu hið sama og um frv. það, sem hér var til umr. næst á undan, og vísast að því leyti til þeirra orða, sem þá féllu um það frv. Félmn. mælir með samþykkt þessa frv. með breyt., sem eru í nál. á þskj. 568. Fyrri brtt., sem þar getur, lýtur að því, að sýslumaður Gullbringusýslu og bæjarfógetinn í Keflavik verði jafnframt bæjarfógeti kaupstaðarins. Hin síðari lýtur að niðurfellingu 3. gr. frv., þar sem þau málefni, sem í þeirri gr. getur, fara ekki á milli embætta, heldur verða eftir sem áður hjá sýslumanni Gullbringusýslu og bæjarfógeta Keflavíkur. Ég held, að ég þurfi ekki frekar að greina frá þessu málefni. Það liggur alveg ljóst fyrir, og eins og ég sagði mælir n. eindregið með samþykkt þessa frv. með þeim breyt., sem greinir í nefndu þskj.



Herra forseti. Það frv., sem ég flyt og fylgi hér úr hlaði, er að efni til ofureinfalt. Efni þess er það að undanþiggja erfðahluta maka, eftirlifandi maka, erfðafjárskatti. Eins og menn muna, voru gerðar allverulegar breytingar á l. um erfðafjárskatt vorið 1972. Um það leyti gekk í gildi nýtt fasteignamat, sem óhjákvæmilega kallaði á breytingar, en þær breytingar, sem þá voru gerðar, gengu býsna langt í því efni að auka skattheimtuna, því að skattheimtan, sem þá var talið að hafi verið í kringum 10 millj. á ári, var talin mundu samkv. frv. vaxa í 36 millj. kr., sem er milli þre- og ferföldunar. Þetta þótti okkur þm. Sjálfstfl. nokkuð langt gengið í skattheimtunni, og við fluttum þá ýmsar brtt. við frv. Mig minnir, að engin þeirra hafi náð fram að ganga, en ein þeirra brtt. var sú, sem þetta frv. að efni til fjallar um, sem sé að undanþiggja erfðahluta eftirlifandi maka erfðafjárskatti. Eins og rakið er í grg. með frv., var það svo, að þrír af þm. stjórnarflokkanna, sem greiddu þó atkvæði gegn þessari brtt., létu í ljós jákvæða afstöðu til hennar að efni til, en frv. var þá til meðferðar í síðari þd. og það var skammt í þinglausnir. Ég held ég muni það rétt, að þeir hafi tjáð sig um það, að þeir vildu ekki hætta á breytingar á frv., þannig að það þyrfti að senda það aftur til Nd. og tefla því kannske þannig í tvísýnu, að það fengi afgreiðslu á þinginu. Hins vegar kom fram í ræðum þessara hv. þm. sú skoðun, að það þyrfti fljótlega að koma því í verk að endurskoða lög um erfðafjárskatt, þar sem þetta atriði yrði þá m.a. haft til hliðsjónar og reyndar fleiri, sem bar á góma. Ég skal síðar víkja að því. Ég vil til þess að rifja það upp, sem ég nú hef vitnað í úr umr., aðeins rekja, hvernig orð féllu hjá þessum hv. þm., en þetta var við 2. og 3. umr. frv., sem fóru fram 17. maí vorið 1972. Ég skal þá fyrst vitna hér í ummæli hæstv. núv. félmrh., sem því miður er ekki staddur á þessum fundi. Hann var frsm. fyrir meiri hl. n., sem hafði málið til meðferðar, sem sé félmn. Það má svona rétt minnast á það líka, að hann lét sér nokkuð tíðrætt um þá, hve mjög stefndi nú orðið í þá átt að taka upp markaða tekjustofna, að vísu yfirleitt alltaf til stuðnings hinum þörfustu málefnum, en hann taldi, og það hefur komið fram hjá fleiri þm. við fleiri tækifæri, að þetta færi að verða varhugaverð braut, að halda stöðugt áfram að auka markaða tekjustofna í löggjöfinni í stað þess að láta slíka skatta renna í einn sameiginlegan sjóð, þar sem væri yfirlit yfir þörfina hjá hinum ýmsu aðilum, sem aðstoða þyrfti, og væri þá heppilegra og skynsamlegra að miðla af slíkum sjóði, eftir því sem þarfirnar væru metnar. En þetta var að vísu útúrdúr. En ég ætla þá með leyfi hæstv. forseta - að lesa hér orðrétt það, sem hæstv. núv. félmrh. sagði þá um skattfrelsi erfðahluta eftirlifandi maka. Honum fórust þannig orð: „Ég er t.d. alls ekki viss um, að það sé rétt að taka erfðafjárskatt í öllum tilvikum. Ég nefni t.d., að það ber að skoða t.d., þegar annað hvort hjóna deyr, hvort beri að taka nokkurn skatt í slíku tilfelli, og eins þegar um lágar upphæðir að ræða, lágar erfðafjárupphæðir, sem ganga til barna, sem ekki eru komin til manns. Og það fé, sem um er að ræða, er kannske tæplega nægilegt til þeirra hluta. Þetta og ýmislegt fleira tel ég að beri að skoða rækilega við framhaldandi athugun málsins.“ Síðan sagði hæstv. núv. félmrh., að að svo stöddu teldi hann ekki annað mögulegt en að samþykkja frv. án breytinga og eins og honum þá fórust orð: „og þá í trausti þess, að ýmis vafa- og álitamál í sambandi við þennan skatt og þá löggjöf, sem um hann ræðir, verði athuguð síðar og þá helst á næsta Alþ.“ Þá vil ég leyfa mér að rekja ummæli hv. 1. þm. Vestf., Steingríms Hermannssonar, við þessa umr. og þykir miður, að hann skuli ekki vera hér staddur á þingfundi. En honum fórust svo orð, með leyfi hæstv. forseta: „Hins vegar sýnist mér það vera mjög mikill galli á gildandi l. og þessu frv., sem hér liggur fyrir, eins og kom fram hjá frsm. að krefja maka um erfðafjárskatt, þegar búi er skipt. Ég tel það ósanngjarnt. Og sömuleiðis sýnist mér eðlilegt að athuga, hvort taka eigi erfðafjárskatt af lágmarksupphæð, sem hverfi til barna, eins og fram kom hjá frsm. Ég greiði atkv. með áliti meiri hl., en ég legg áherslu á líka, að þetta verði tekið til endurskoðunar þegar á næsta þingi, og mun gera mitt til þess, að svo verði.“ Þann sama dag fór einnig fram 3. umr. frv., og ég leyfi mér að vísa til þeirra orða, sem hæstv. utanrrh., sem er nú farinn hér úr þingsalnum, lét falla við það tækifæri, en hann sagði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ég ætla þess vegna aðeins að láta nægja að vísa til þess, sem hv. 1. þm. Vestf. sagði um þetta mál, að ég tel. að hér þurfi að endurskoða ákvæði þessa frv., þótt að lögum verði, og mun eins og hann reyna að stuðla að því, að svo verði gert.“ Síðan eru liðin nær tvö ár. Á þingi í fyrra lá ekki fyrir neitt frv. til nýrra laga um erfðafjárskatt eða breyt. á gildandi l., og ekki bólar á því enn og maður hefur ekkert heyrt um, að von sé á slíku frv. Það virðist því vera tímabært að fá fram þá leiðréttingu, sem ég ætla að muni hafa verulegan hljómgrunn og væntanlega meiri hl. eða e.t.v. eiga að fagna fylgi allra hv. þm. hér í þessari þd., og því hef ég flutt þetta frv. Ég hef takmarkað mig við það eitt að láta frv. ná til erfðahluta eftirlifandi maka. Ég vil hins vegar segja um það, sem ég nú rakti og kom fram í umr. fyrir tveimur árum um réttmæti þess að undanþiggja erfðahluta barna, t.d. ófullveðja barna, erfðafjárskatti að öllu eða einhverju leyti, að ég er þeirri hugmynd fyllilega samþykk, og það getur sjálfsagt komið til athugunar í n., hvort rétt sé að bæta því inn í frv. En ég fyrir mitt leyti vildi hafa það sem einfaldast, og þarna er um að ræða breyt. á l. um erfðafjárskatt, sem áður hefur verið hér til umr. og meðferðar og eins og ég lýsti hlotið jákvæðar undirtektir. Því verður e.t.v. borið við sem mótbáru, að þetta muni þýða nokkurn missi fyrir erfðafjársjóð. Til hans rennur nú orðið allur erfðafjárskatturinn. Ég held, að þetta geti aldrei orðið verulegur tekjumissir fyrir sjóðinn, því að þegar skipt er dánarbúum við andlát annars hjóna, eru það í langsamlega flestum tilfellum börn, niðjar, sem taka arf, og í barnlausum hjónaböndum þekkjum við, að það er ákaflega oft, að þá eru kjörbörn, sem samkv. l. eru skylduerfingjar hjónanna. Það verður þess vegna ekki nema í tiltölulega fáum tilfellum, sem eftirlifandi maki tekur meiri arf en 1/2 eftir þann látna, og þetta takmarkar að sjálfsögðu mjög mikið þá rýrnun, sem yrði á tekjum erfðafjársjóðs af þessum sökum. Nú er það svo, að í okkar löggjöf hefur erfðahluti makans ekki verið undanþeginn erfðafjárskatti, en það var svo um langt skeið, áður en breytingin var gerð 1972, að erfðafjárskattur var það lágur og það lítt tilfinnanlegur, að það olli því ekki, að uppi væru raddir um að leiðrétta skattheimtuna að því leyti, sem þetta frv. fjallar um. Nú er orðin á þessu veruleg breyting, og ég býst við, að það verði kannske flestum ofarlega í huga í þessu sambandi, hvernig aðstæður geta orðið hjá konu, ekkju, sem hefur misst mann sinn, e.t.v. frá barnahópi. Það er í ákaflega mörgum tilfellum svo, eins og við öll þekkjum, að fólk hefur eignast íbúðarhúsnæði. Það er algengara í okkar þjóðfélagi en annars staðar, sem vitað er um, að fólk búi í eigin húsnæði, og það verður sjálfsagt svo um langt skeið, a.m.k. á meðan við ekki kyngjum þeirri hugmynd, að sem flestir eigi að verða leiguliðar hins opinbera. Og það er oft hið fyrsta, sem hugurinn snýst um, eftir að fólk stofnar heimili, að eignast húsnæði. Nú er það svo, að fasteignamatið hefur færst mjög til samræmis við gangverð á húsnæði, íbúðarhúsnæði, og erfðafjárskatturinn er ákaflega fljótur satt að segja að komast í tugi þúsunda, jafnvel af hóflegri íbúð. Ef við tökum aftur dæmið um ekkjuna, sem er e.t.v. bundin af umönnun ungra barna, og þó að hún leiti út á vinnumarkað, hefur hún allajafna rýrari tekjumöguleika en karlmaðurinn, þá getur það orðið henni lítt viðráðanlegt að greiða fleiri tugi þúsunda í erfðafjárskatt. Ég held við getum öll verið sammála um það, sem ég nú hef sagt, og ég treysti því, að þetta litla frv. mitt geti fengið hér jákvæðar undirtektir. Ég skal svo, hv. forseti, ekki hafa fleiri orð um málið að svo stöddu, nema þá ástæða gefist til, við þessa umr., og legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og félmn.



Herra forseti. Oft hefur verið sagt og um leið stutt mörgum augljósum rökum, að kvikmyndin sé listgrein 20. aldarinnar. Víst er um það, að engin grein lista á 20. öld er útbreiddari og á sér jafnmarga aðdáendur. Og í engri annarri gerð listaverka sameinast svo margir þættir listrænnar tjáningar. Þar við bætist svo hinir einstöku eiginleikar, sem kvikmyndin hefur til að tjá einmitt þá vélvæddu tíma, sem við nú lifum á. Kvikmyndalistin á sér ekki síður aðdáendur hér á landi en annars staðar. En hitt er sérkennandi fyrir Ísland í samanburði við nálæg lönd, að kvikmyndamenning er hér á mjög lágu stigi. Bæði er, að hér er engin löggjöf til um kvikmyndir og opinberan stuðning við íslenska kvikmyndagerð. Þess vegna hefur listsköpun á sviði kvikmyndagerðar raunverulega aldrei haft neina möguleika til að ná sér á strik. Jafnframt hafa aldrei verið settar hér lagareglur eins og í flestum nálægum löndum um réttindi og skyldur kvikmyndahúsa, sem veitt gætu kvikmyndahúsunum nokkurt aðhald og stuðlað að því, að þau væru ekki einungis rekin sem afþreyingarhús, heldur einnig sem menningarstofnanir. Í stuttu máli sagt er það augljóst, að hér á landi er kvikmyndagerðarlistin vanræktari og á hér erfiðara uppdráttar en nokkur listgrein. Við erum vanastir því Íslendingar, þegar bent er á alvarlegar gloppur og göt í þjóðlífi okkar og menningu, að skírskota til fámennis þjóðarinnar, enda augljóst, að við höfum ekki bolmagn til átaka, sem 50 sinnum fjölmennari þjóðum veitast létt. Við gerð kvikmynda er það hinn gífurlegi stofnkostnaður, sem yfirleitt stendur í veginum. Stofnkostnaðurinn fæst að vísu endurgreiddur með aðgangseyri þúsunda áhorfenda á nokkrum tíma. En framleiðendur kvikmynda hér á landi hafa í engan sjóð að leita um lánsfé til að brúa tímaskeiðið milli útgjalda og innkominna tekna. Kostnaður við gerð 20 mínútna heimildarkvikmyndar af einföldustu gerð er talinn nema 1–2 millj. kr., og alger lágmarkskostnaður við gerð 100 mínútna leikmyndar er talinn munu nema um 7 millj. kr. Þetta eru háar fjárhæðir að útvega fyrir fjárvana einstaklinga, þótt ekki sé nema í skamman tíma, þar til kvikmynd fer að skila tekjum. Flestir gefast því upp fyrir fram og hverfa til annarra starfa. Hér er hins vegar ekki um þvílíkar fjárhæðir að ræða, þótt þær séu ofviða einstaklingum, að þjóðarheildin geti afsakað sig með smæð sinni eða fjárskorti. Hér er um einfalt vandamál að ræða, ef við höfum einhvern vilja til að leysa það og gefum okkur tíma til þess. Árum saman hefur verið rætt um, að sett yrði löggjöf til stuðnings íslenskri kvikmyndagerð og stofnaður sjóður, sem yrði fær um að lána nokkurt fé til framleiðenda íslenskra kvikmynda. En þessi áform hafa aðeins verið í orði kveðnu, hafa ekki einu sinni verið flutt í tillöguformi hér á Alþ., hvað þá meir. Tilgangurinn með flutningi þessa frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 566, er einmitt að bæta nú loksins úr brýnni þörf á þessu sviði íslenskrar menningar með því að knýja nú á um setningu laga um sérstakan kvikmyndasjóð. Okkur flm. er fullljóst, að frv. það, sem hér liggur fyrir, er aðeins einn þátturinn af mörgum í hugsanlegri heildarlöggjöf, sem setja þarf um kvikmyndamálefni. En hér er vonandi verið að stiga fyrsta skrefið í þessa átt. Áður en ég vík að efni frv., vil ég láta þess getið, að við undirbúning málsins fékk ég í bendur upplýsingar, sem menntmrn. hafði safnað með milligöngu sendiráða Íslands í Vestur-Evrópu um opinbera fyrirgreiðslu við innlenda kvikmyndagerð í Evrópulöndum. Upplýsingar þessar eða úrtak úr þessum upplýsingum er prentað í grg. Ég sé ekki ásfæðu til að rekja það hér, en þar er greint frá stuðningi við kvikmyndagerð í Danmörku, Noregi, Svíþjóð og Finnlandi. En í öllum þessum löndum er um að ræða kvikmyndasjóði eða opinbera fjárhagsfyrirgreiðslu, og við kvikmyndagerð a.m.k. í Finnlandi, Danmörku og Noregi er fjár aflað með skattgjaldi á selda aðgöngumiða. Það er aðalefni þessa frv., að með breytingu á tvennum lögum, þ.e.a.s. lögum um menningarsjóð og menntamálaráð annars vegar og l. um skemmtanaskatt hins vegar, verði stofnaður kvikmyndasjóður með 10 millj. kr. stofnframlagi úr ríkissjóði, en að öðru leyti fái sjóðurinn tekjur með 10% gjaldi, sem verði innheimt með aðgangseyri að kvikmyndahúsum. Sjóðurinn verði undir yfirstjórn menntamálaráðs og í umsjón og vörslu skrifstofu menningarsjóðs. Hlutverk kvikmyndasjóðs er samkv. 5. gr. frv. að styrkja og efla íslenska kvikmyndagerð með beinum fjárstyrkjum, lánum, ábyrgðum og verðlaunum, að koma á fót kvikmyndasögusafni, sem heimilt er að sýna kvikmyndir sínar á sýningum, sem undanþegnar eru öllum opinberum gjöldum, og stuðla á annan hátt að bættri kvikmyndamenningu, m.a. með því að verðlauna kvikmyndahús, sem fram úr skara við val á góðum kvikmyndum og barnamyndum til sýninga. Í 6. gr. eru ákvæði um tekjur sjóðsins, en eins og áður segir, er reiknað með, að stofnframlag úr ríkissjóði verði 10 millj. kr. Í öðru lagi gæti hugsanlega verið um að ræða framlag úr ríkissjóði á fjárlögum hverju sinni, en aðaltekjustofn sjóðsins verði þó, eins og áður var sagt, 10% gjald á brúttóverð aðgöngumiða að kvikmyndahúsum. Í þessu sambandi er rétt að geta þess, að skemmtanaskattur af kvikmyndasýningum er nú alls 16.5%, og þessi skattur rennur að langmestu leyti í félagsheimilasjóð, að nokkru í menningarsjóð og að litlu leyti til Sinfóníuhljómsveitar Íslands, en nánari upplýsingar um þetta efni er að finna í grg. Með þeirri breytingu, sem felst í frv., er gert ráð fyrir því, að kvikmyndahúsagestir greiði 3.5% hærra gjald en áður var, þannig að skemmtanaskatturinn í heild af kvikmyndasýningum fari upp í 20%. Jafnframt er gert ráð fyrir því, að Sinfóníuhljómsveitin, félagsheimilasjóður og menningarsjóður verði fyrir nokkrum tekjumissi af þessum tekjustofni, en að þessir aðilar fái tekjumissi sinn bættan með hækkun á svonefndu rúllugjaldi, sem greitt hefur verið fyrir aðgang að vínveitingahúsum, þ.e.a.s. að það verði hækkað úr 10 krónum í 30. Vísa ég nánar í grg. frv. til skýringar á þessu efni. Við undirbúning málsins varð ég var við, að ýmsir hikuðu við að hækka aðgöngumiðaverð að kvikmyndahúsum meira en orðið væri og bentu á, að skattlagning á aðgöngumiða væri nú þegar orðin í hæsta lagi. En hún er til viðbótar 16.5% skemmtanaskatti 17% söluskattur og þar að auki skattur á verð aðgöngumiða samkv. I. nr. 78 4, febr. 1972, um gjald af kvikmyndasýningum. Mér er hins vegar tjáð, að þessi skattur sé óvíða á landinu innheimtur, og fullyrt hefur verið við míg, að bann væri einungis innheimtur í Reykjavík og sé í Reykjavík 5%, en samkv. heimild í 1. má hann vera 10%. Ég vil láta það koma hér fram, að fljótt á litið virðist þessi skattlagning ekki eiga ýkja mikinn rétt á sér, og ef mönnum sýnist svo, að rétt sé að koma í veg fyrir hækkun á aðgöngumiðaverði að kvikmyndahúsum, virðist liggja nokkuð beint við, að þessi skattlagning verði afnumin eða lækkuð verulega, eins og getur um í grg., má skoða það mál frekar í nefnd. Ég vil, áður en ég hverf frá fjármálahlið þessa máls, láta þess getið og leggja á það áherslu, að í sambandi við fjárveitingar af hálfu opinberra aðila til lista- og menningarmálefna verður að sjálfsögðu að gæta þess, að um eðlilegt og hæfilegt hlutfall sé að ræða milli hinna ýmsu listgreina. Helstu fjárveitingar til menningarmála í dag eru í fyrsta lagi til Þjóðleikhússins, sem fær 78 millj. kr. á yfirstandandi ári úr ríkissjóði til að halda uppi rekstri sínum, en neytendur greiða 34 millj. kr. með aðgöngumiðaverði, samkvæmt áætlun um starf leikhússins á árinu. Önnur hliðstæð upphæð er til lista almennt 79 millj. kr., og þar af renna til leiklistarmálefna 5.2 millj. og til Leikfélags Reykjavíkur 5.5 millj. Þriðja stóra upphæðin er til Sinfóníuhljómsveitarinnar, sem fær 47 millj. kr. af almannafé, en neytendur greiða í því tilviki 5.5 millj. með aðgöngumiðaverði. Fjórða stóra upphæðin er til listasafna 11 millj. kr. Ég er síður en svo að gera því skóna með þessari upptalningu, sem ég hef hér gert, að þær listgreinar, sem hér hafa verið nefndar, og þær stofnanir, sem ég tiltók fái of mikið í sinn hlut. Ég vil síður en svo halda því fram, að þar eigi neitt að draga úr. En með hliðsjón af þessum háu tölum hlýtur að vera enn átakanlegri sú staðreynd, að ein listgreinin hefur gleymst og er ekki með á blaði. Það er að vísu hægt að benda á, að til kvikmyndagerðar rennur á þessu ári 1 millj. kr., sem mun vera styrkveiting frá menntamálaráði og er það hæsta, sem verið hefur, en það er líka allt og sumt. Í 2. og 7. gr. frv. er fjallað um stjórn kvikmyndasjóðsins, en eins og áður segir fer menntamálaráð með yfirstjórn sjóðsins og gerir áætlanir um tekjur og gjöld hans. Hins vegar er gert ráð fyrir því, að sérstök stofnun annist úthlutun lána og styrkja eða veitingu ábyrgða og verðlauna úr sjóðnum, og veiting fari þá fram á fundum ráðsins að til kvöddum fulltrúum frá fjórum samtökum, þ.e.a.s. samtökum kvikmyndahúsaeigenda, samtökum kvikmyndagerðarmanna, Bandalagi íslenskra listamanna og samtökum kvikmyndaklúbba, þ.e.a.s. að þessir 9 fulltrúar, 5 fulltrúar menntamálaráðs og 4 fulltrúar til kvaddir af þessum aðilum, taki ákvörðun um úthlutun lána og styrkja. Eins og ég gat um áðan, eru í frv. ákvæði um stofnun sérstaks kvikmyndasögusafns. Ég þarf ekki að færa mörg rök að því, að mikil nauðsyn er á því, að þess háttar stofnun sé komið upp, sem safni kvikmyndum, er hafa kvikmyndasögulegt gildi eða sérstakt gildi fyrir sögu Íslands. Einmitt á þessu sviði, sem nú seinast var nefnt, þ.e.a.s. varðandi sögu Íslands, eru geysimörg viðfangsefni, sem enn hefur ekki verið sinnt. Það þarf að gera heimildarkvikmyndir um íslenskt þjóðlíf. Þar er margt, sem þarf að festa á filmu, en er að hverfa og verður um seinan að varðveita að nokkrum árum liðnum. Að vísu er sjónvarpið aðili, sem mikið gagn getur gert á þessu sviði. En eins og flestum mun ljóst, er aldrei tími eða aðstaða í þeirri stofnun til þess að vanda eins vel og þyrfti efni af þessu tagi. Ég held því, að með styrkveitingum úr kvikmyndasjóði og með kvikmyndasögusafni mætti rækja þetta verkefni með allt öðrum og miklu betri hætti en gert hefur verið fram að þessu. Ég gæti ímyndað mér, að fram kæmu raddir um, að eðlilegast væri, að fræðslumyndasafnið yfirtæki þessa starfsemi, gerði þetta að einum þætti í sinni starfsemi. En ég held, að í öllu falli sé hyggilegra að halda þessu aðgreindu. Starf fræðslumyndasafns er að sjálfsögðu gjörólíkt starfi safns af þessu tagi, því að fræðslumyndasafn starfar meira eins og skólabókasafn, en kvikmyndasögusafn hefur aftur á móti hliðstæðu hlutverki að gegna og þjóðskjalasafn eða bókmenntadeild Landsbókasafns. Þess vegna er óhjákvæmilegt, að stjórn kvikmyndasögusafns sé skipuð sérmenntuðum mönnum um kvikmyndalist. En hvort um yrði að ræða einhverja samvinnu þessara tveggja safna í reynd, t.d. að þau væru geymd á sama stað og hefðu sameiginlega afgreiðslu, er að sjálfsögðu mál, sem rétt væri að athuga nánar. Ég held, að ég þurfi ekki að fara öllu frekari orðum um það frv., sem hér liggur fyrir. Það er ekki aðeins, að með stofnun þessa sjóðs sé skapaður grundvöllur til. að gerðar verði heimildarkvikmyndir um íslenskt þjóðlíf, heldur yrði þarna um leið skapaður grundvöllur að framleiðslu leikinna kvikmynda. Það er eins um þá hlið málsins og þá, sem ég nefndi fyrr, að sjónvarpið hefur nokkuð gegnt þessu hlutverki og tekið upp ýmsa ágæta leikna þætti, en að sjálfsögðu er meginmunur á sjónvarpsþáttum annars vegar og hins vegar vönduðum kvikmyndum. Starfsaðstaða sjónvarpsins og sá hraði, sem þar verður að tíðkast, er auðvitað þess eðlis, að þar getur sjaldnast orðið um að ræða mjög vandaða kvikmyndagerð. Þess vegna er óhjákvæmilegt, að sjálfstæð kvikmyndagerð fái tækifæri til þess að dafna í landinu. Þess vegna er þetta frv. flutt. Ég vil svo að lokum aðeins geta þess, að málefni hugsanlegs kvikmyndasjóðs hafa margoft komið til umræðu hér á Alþ., og m.a. komu þessi mál mjög til umr. við afgreiðslu laga um skemmtanaskatt á þinginu 1969–1970. Bæði í Ed. og Nd. voru þá hafðar uppi yfirlýsingar af hálfu einstakra þm., í Nd, af hálfu menntmn. um, að taka yrði málefni íslenskrar kvikmyndagerðar föstum tökum og setja lög til stuðnings íslenskri kvikmyndagerð. En einhvern veginn hefur það nú orðið svo, að ekkert hefur verið gert. Við flm. frv. teljum því ekki seinna vænna, að Alþ. taki nú loks af skarið um stuðning við þessa vanræktu listgrein.