Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Jeg hefi leyft mjer að bera fram breytingartillögu á þingskjali 441, og fer hún fram á að bæta skuli við tveimur yfirmatsmönnum í staðinn fyrir einn, eins og frumvarpið gjörir ráð fyrir, og skuli annar þeirra hafa aðsetur á Seyðisfirði. Eins og mönnum mun kunnugt, var um eitt skeið mikil síldveiði á Austfjörðum, þótt hennar hafi litið gætt nú hin síðari árin. En í fyrra, og sjerstaklega þó í sumar hefir talsvert aflast í kastnætur, þrátt fyrir það, að tilfæringar allar hafa verið mjög ljelegar. En nú kvarta menn þar eystra yfir því, að ekki sje mögulegt að selja síldina, vegna þess, að eigi sje hægt að fá hana metna. Lög þau, sem nú eru í gildi, mæla svo fyrir, að yfirmatsmenn skuli og meta þá síld, sem veidd er í herpinætur og enn fremur hafa menn rjett til þess, að fá þá síld metna, sem legið hefir hæfilega fengi í salti. Hjer er um slíka síld að ræða, en til þess að frumvarpið geti komið að fullum notum í ár, þyrfti að koma fram með brtt. við 3 umr., um að lögin skyldu þegar ganga í gildi, því að þá má vænta, að Austfirðingar geti selt síld sína fyrir nýár. Jeg vona að háttv. Ed: taki þessari brtt. vel, því að ef skipa á yfirmatsmann á Vestfjörðum þá sýnist ekki ástæða til að láta Austfirði sitja á hakanum. Eins og jeg þegar hefi tekið fram, hefir síldveiðin aukist þar hin síðustu ár, og má vera að fólkinu hafi orðið að þeirri trú sinni, að síldin mundi aukast, ef hætt væri að drepa hvalina. - Um árslaun yfirmatsmannsins skal jeg geta þess, að mjer er ekki fast í hendi með þessar 600 kr., ef til vill mætti ákveða nokkru lægri upphæð, ef mönnum svo sýnist.

Sigurður Stefánsson : Sjávarútvegsnefndin hefir borið sig saman um brtt. á þgskj. 441, og hefir fallist á hana. Það er ekki nema eðlilegt, að Austfirðingar fari því sama á flot í þessu efni sem Vestfirðingar, því að líkt stendur á í báðum þessum landshlutum. Það mun og vera rjett, sem háttv. flutningsmaður brtt. (B. Þ.) tók fram, að lögin ættu að komast sem fyrst í gildi, þótt Vestfirðingar hafi að líkindum engin not af því þetta ár. Vil jeg því fyrir hönd nefndarinnar mæla með því. að brtt. verði samþykt.



Svo sem hv. deild er kunnugt af nefndarálitinu, tók nefndin fyrst til íhugunar, hvort ástæða væri til að sinna frv., og komst hún að þeirri niðurstöðu, að rjett væri að leggja það til, að frumv. yrði samþykt. Það er vitanlegt, að upphaflega fóru menn að hugsa um nýtt jarðamat í sambandi við skattamál landsins. Þannig stóð tillaga skattamálanefndarinnar um nýtt jarðamat í sambandi við fasteignaskatt þann, sem nefndin stakk upp á, að lagður yrði á. Mönnum hefir ekki dulist, að jarðamat það, sem nú gildir, er orðið úrelt og ófullkomið. Á þeim 60–70 árum, sem liðin eru frá því matið fór fram, hafa gjörst meiri breytingar hjer á landi, heldur en frá landnámstíð til þess tíma. Enda var svo, að víða þótti gamla matið rjett og sanngjarnt fram yfir miðja 19. öld, nema þar sem æðarvarp var, eða annar plógur, sem hleypt hafði upp mati jarðanna. Þó gæti verið skoðunarmál, hvort vjer ættum að ráðast í að gjöra nýtt jarðamat nú þegar, ef ekki kæmi annað til greina en skattamálin, og getur þó raunar bráðlega rekið að því, að nýr fasteignaskattur verði lagður á, en þá hljóta allir. að sjá, hve mikilsvert það er, að matið hafi farið fram áður. Ef skatturinn væri lagður á áður en nýtt mat færi fram, mundi enginn geta haft hugmynd um, hvað miklu hann mundi nema, en það er þó mjög mikilsvert. En þó að alls ekki sje litið á skattamálin, þá er þó áríðandi að fá nýtt jarðamat af mörgum öðrum ástæðum. Það mundi t. d. veita oss margvíslega fræðslu í hagfræðislegum efnum, sem oss skortir nú svo tilfinnanlega. Fátt gefur betri bendingu um afkomu manna og efnahag, en húsakynni þau, er þeir lifa í. Það er einu hinn besti vottur um efnahag og menningarstig hverrar þjóðar. Ef mat á húsum og jarðeignum landsins færi fram, mundi það veita oss hina bestu upplýsingu um það, hvað langt eða stutt vjer erum á leið komnir. Annað er það, hvað þýðingarmikið það er fyrir allar lánsstofnanir, að til sje alment jarðamat, sem er hlutfallslega rjett og sjálfu sjer samkvæmt. Og sömu þýðingu gæti það haft fyrir einstaka menn, þegar um kaup eða sölu á fasteignum er að ræða. Á síðari tímum hefir víða verið mesta brall með fasteignir, og hafa óaðgætnir eða ótortryggnir menn oft látið flekast af röngum upplýsingum. Það er kunnugt, hvað oft mat dómkvaddra manna er bygt á veikum grundvelli, svo að þess eru mörg dæmi, að ef þvingunarsala á fasteign hefir farið fram, hefir ekki fengist nema helmingur af matsverði. En hjer er að ræða um mat, sem er miklu tryggilegra, og mundu því lánsstofnanir verða óragari að lána út á fasteignir en þær hingað til hafa verið. Af öllum þessum ástæðum vill nefndin leggja það til, að frv, verði samþykt með þeim breytingum, sem hún hefir stungið upp á að gjörðar væru á því. Frumv. gjörði að eins ráð fyrir nýju jarðamati, en nefndin leggur til að allar fasteignir landsins verði metnar af nýju. Það eru til ýmsar lóðir og lendur, sem ekki geta heitið jarðir, en eru þó ef til vill verðhærri en flestar jarðeignir í landinu, og virðist meiningarlaust, að matið nái ekki til slíkra eigna. Hitt getur fremur verið skoðunarmál, hvort matið eigi líka að ná til húseigna, en þar sem nefndin telur sjálfsagkt að meta jarðarhúsin með jörðunum, þá þótti henni rjett, að hafa engin hús undanþegin matinu, sjerstaklega þar sem hús, sem eigi eru notuð við ábúð á jörð, eru alstaðar metin til húsaskatts, nema í Reykjavík, en þar er brunabótavirðing látin nægja. Nefndin hefir því hallast að því, að frumv. eigi að ná til allra fasteigna, bæði jarða, húsa og lóða. Tíma þann, sem frumv. ætlar til matsins, telur nefndin alt of nauman í fyrsta sinn, og leggur því til, að matið fari fram á árunum 1916–1919. Svo sem nefndarálitið ber með sjer, hafði nefndin það einnig fyrir augum, að kostnaðurinn dreifist þá líka á öll þessi ár, og verður því eigi svo tilfinnanlegur sem ella. Matið verður langerfiðast og verst viðureignar í fyrsta sinn, en seinni möt verða miklu auðveldari, og fann því nefndin ekki ástæðu til þess, að breyta tímalengdinni, að því er hin seinni möt snertir. Nefndin leggur til, að bætt sje við einni grein inn í frv., er verður 8. gr. og hljóðar svo : „Til ábúðarskatts skulu hverjar 150 krónur í matsverði jarða taldar eitt hundrað á landsvísu. En því skal slept til ábúðarskatts, sem verð húsanna kann að fara fram úr þriðjungi af matsverði jarðar. - Húsaskattur af húsum, sem ekki eru notuð við ábúð á jörðu, skal tekinn af matsverði húsanna, að viðbættu matsverði þeirrar lóðar, er hverri húseign fylgir“. Í 2. gr. frv. er gjört ráð fyrir, að jarðir sjeu lagðar í hundruð á landsvísu, en nefndin leggur til að fella það ákvæði burtu. Í staðinn fyrir það á svo að koma það, sem hjer segir, að hverjar 150 kr. í matsverði jarðar skuli taldar eitt hundrað á landsvísu til ábúðarskatts. Nefndinni þótti og rjett að taka fram, að húsaskattinn skyldi einnig taka af matsverði lóðanna. Hjer í Reykjavík er farið eftir brunabótavirðingu einni, er húsaskattur er lagður á, en ekki tekið tillit til lóðanna; en það virðist sanngjarnt, að lóðir, sem sleppa undan ábúðarskatti, geti komið til greina. Nefndin hefir gjört margar aðrar brtt., og eru þær allar svo ljósar, að þær þurfa væntanlega ekki frekari skýringar við. 17. brtt. er gjörð til varúðar, til þess að menn verði eigi of fljótir á sjer að álykta, að jarðir sjeu lagðar niður, þótt þær hafi legið undir aðra jörð um stund. 19. brtt. er um, að bætt verði inn í frv. nýrri grein um mat á húseignum í kaupstöðum og lóðum, lendum og mannvirkjum, sem vel geta verið mikils virði. 20. brtt. við 5. gr., að í stað orðanna „sameign sveitarmanna“ komi orðin „eign sveita“, er að mestu leyti orðabreyting, en þó getur verið, að afrjettarlönd sjeu eign sveitarinnar. 21. brtt. fer í þá átt, að þrætulönd skuli metin sjer í lagi. Í frv. er gjört ráð fyrir, að þeim sje skift jafnt milli jarða þeirra, er eigna sjer löndin. Nefndinni þótti hitt rjettara. 22. brtt. fer fram á að tveimur nýjum greinum verði bætt við, og verða það 7. og 8. gr. Í 7. gr. er kveðið svo á, að hverja fasteign skuli ákveða svo skýrt, að ekki sje unt að villast um, hver hún sje, og að nafngreina skuli eiganda og notanda hverrar fasteignar. Hina nýju 8. gr., sem nefndin leggur til að bætt verði inn í frv., hefi jeg þegar talað um áður. Þá vil jeg minnast á 27. brtt., sem fer fram á, að í stað „15. júlí“ í 6. gr. komi 15. júlí 1918. Tíminn til þess að framkvæma jarðamatið væri þá 1916 og 1917 og fram til 15. júlí 1918, þá ætti því að vera lokið. Kostnaðurinn við jarðamatið verður síður tilfinnanlegur fyrir landssjóð, þegar hann dreifist niður á nokkur ár, og fyrir matmennina verður kostnaðurinn einnig minni. Jeg gjöri sem sje ráð fyrir að matsmennirnir hafi jafn há laun og sýslunefndarmenn, og þau eru ekki svo há, að þeir geti orðið fullkomlega skaðlausir, ef þeir eru bundnir við matið þann tíma, sem þeim er dýrmætastur, og er því gott að þeir geti valið þann tíma, sem þeir álíta hentugastan fyrir sig, til þessara starfa. 30. brtt, er við 7. gr. og leggur jarðeiganda þær skyldur á herðar, að hann skuli gefa matsmönnum allar þær upplýsingar um fasteignina, sem hann getur. Jeg sje það í 33. brtt., að þar stendur fastæign, en á að vera fasteign, og er að eins prentvilla. Þá er 36. brtt. við 8. gr., sem hljóðar um yfirskattanefndir. Það þótti nauðsynlegt, að bæta inn ákvæði, um að matsnefnd skyldi láta í ljós tillögur sínar áður en yfirskattanefnd breytti mati hennar. Þá er 41. brtt. um að jarðamatið skuli ganga í gildi 1. apríl 1920, og stendur það í sambandi við hvað lengi gjört er ráð fyrir að matið standi yfir. Nefndin gjörir ráð fyrir, að sjálft matið fari fram á árunum 1916, 1917 og fyrri helmingi ársins 1918, en að seinni helmingur ársins 1918 og árið 1919 gangi í brjefaskriftir og prentun bókarinnar og muni því geta þá orðið lokið, svo að bókin geti gengið í gildi 1. apríl 1920. Að því er snertir síðustu grein, þótti sjálfsagt að gamla jarðabókin væri ekki úr gildi numin, fyrr en nýja jarðabókin gengi í gildi. Jeg held að það sje ekki fleiri atriði, sem ástæða er til að taka fram, fyrr en umræðurnar kunna að gefa tilefni til þess.



Það er að eins stutt athugasemd út af hinni nýju 8. gr. Jeg sje ekki, að það sje til bóta, að láta gjalda húsaskatt einnig af virðingarverði lóða þeirra, sem húseigninni fylgja. Það er ekki síður nú, og jeg held að það væri engin heimild til þess, samkvæmt húsaskattslögunum. Þá stendur í sömu brtt., að húsaskattur af húsum, sem ekki eru notuð við ábúð á jörð, skuli tekinn o. s. frv. Jeg held að þetta sje ekki heppilegt orðalag. Það eru til hús, sem greiddur er húsaskattur af, og sem notuð eru við ábúð á jörð, t. d. í verslunarstöðum, og falla þau fyrir utan þetta, en jeg hygg að það hafi ekki verið meiningin. Það mætti því orða þetta þannig: „Húsaskattur af skattskyldum húsum“ o. s. frv.

Framsm. (Eiríkur Briem) : Jeg er þakklátur háttv. þm. Vestm. (K. E.) fyrir þær upplýsingar og bendingar, sem hann hefi gefið nefndinni, og jeg efast ekki um að nefndin í heild sinni muni taka þær til athugunar.

Kristinn Daníelsson : Jeg get ekki neitað því, að jeg hefi verið í vafa um, hvernig jeg ætti að snúa mjer gegn þessu frumvarpi, því að mjer finst, að við það sje ýmislegt að athuga. Jeg býst við, að kostnaðurinn við það verði mjög mikill, og væri æskilegt, að nákvæmari upplýsingar væru fyrir hendi um, hvað mikill hann mundi verða. Hann mun samt ekki fæla mig ,frá að greiða atkvæði með frv., því að mjer dylst ekki, að mjög mikil nauðsyn er á að fá nýtt jarðamat. En það er annað sem mér finst sjerstaklega athugavert við frv., og það er ákvæðið um að jarðamat skuli framvegis fara fram 10. hvert ár, með þessum sama, mikla kostnaði. En ef hátt. deild þykir þetta athugavert, má, koma fram með breytingartillögu við 3. Þá er enn eitt atriði. Jeg efa hvort frv. hefir tekið bótum, með því að bæta inn í það ákvæðinu um, að ekki skuli, að eins virða jarðeignir, heldur einnig húseignir, því þar sem jarðamat getur staðið lengur en 10 ár, án þess að því þurfi að breyta, þá stendur öðruvísi á með mat á húseignum. Húseignunum fjölgar stöðugt og þær verður að meta, og eru samkvæmt öðrum gildandi fyrirmælum metnar jafnóðum. Jeg held því, að rjéttara hefði verið, að hlíta við þau fyrirmæli, en setja hjer einungis lög um mat á jörðum. Breytingartillögur nefndarinnar eru eðlilegar, ef taka á upp í lögin ákvæði um húsavirðingar, og það þykir mjer hæfilegt, að 150 kr. virði í jörðum sje lagt á móti einu hundraði á landsvísu, að því er kemur til skatts, og get jeg því greitt atkvæði með þeirri brtt. Mun jeg greiða atkvæði með frv., en áskil mjer, ef til vill, að koma fram með brtt. við 3. umr.

Jósef Björnsson : Það eru að eins örfá orð. Jeg vildi skjóta því til hinnar háttv. nefndar, að mjer virðist orðalagið í 18. gr., að því er snertir landamerkjabrjef, vera þannig vaxið, að jeg efast um að hinn hv. nefnd hafi meint það, sem í orðunum liggur. Þar er komist svo að orði: „Skulu öll eignagögn jarða, er þeim fylgja, svo og landamerkjabrjef, afhent matsnefndinni. Samkvæmt þessu er það skylda allra að af- henda matsmönnum landamerhjabrjef, en nú skyldu þau ekki vera til, þá yrði að fá þau með dómi, en það hygg jeg að hafi ekki verið meining nefndarinnar. Jeg, er og sömu skoðunar og háttv. þm. G.-K. (K. D.) um, að vel mætti við það hlíta, þó endurmat færi ekki fram 10. hvert ár.



Í frumvarpi milliþinganefndarinnar um skattamál var gjört ráð fyrir því, að endurmat skyldi, fara fram 10. hvert ár, og var það tekið upp í frumvarp það, em hjer er fram komið og nefndin hefir ekki sjeð ástæðu til, að fara frekar út í það. Það er þó ef til vill rjett, að óþarfi sje að endurmat fari svo oft fram, og mun nefndin því taka það atriði til íhugunar. Viðvíkjandi því, sem háttv. þm. G.-K. (K. D.) enn fremur sagði, að ekki væri nauðsynlegt, að láta frumvarp þetta ná einnig til húseigna, þá getur nefndin ekki verið þar á sama máli. Það er oft ekki hægt að greina á milli jarðeigna og húseigna. Það er hægt að greina á milli jarða og húsa, en við síðasta jarðamat voru jarðarhús talin með, þegar metið var. Húseignir er húsið ásamt lóð þeirri, sem því fylgir. Lóðin er að stærð að eins lítill hluti af jarðarstærð, en verð hennar getur verið margfalt meira en verð jarðar. Og ef skattur er lagður á jarðirnar, hvaða meining er þá í því, að láta lóðirnar vera skattfrjálsar ? Viðvíkjandi því, sem hv, þm. Skagf. (J. B.) sagði, þá er það rjett, að nefndin ætlaðist ekki til, að landamerkjabrjef væru afhent matsmönnum, nema þau væru fyrir hendi, en það getur vel verið, að orðalagið á brtt. sje ekki sem skyldi, og mun nefndin taka það til íhugunar fyrir næstu umr.

Steingrímur Jónsson : Jeg álít, að eitt af því besta við þetta frv. sje ákvæðið um að meta skuli allar fasteignir upp á 10 ára fresti. Eins og hv. frsm. (E. B.) benti á í byrjun ræðu sinnar, hefir verð á jarðeignum þessa lands breytst meira síðan 1861 heldur en á öllum. tímanum frá landnámstíð. Þetta er satt og það mun verða svo á næstu áratugum, einkum þegar meta á öll hús á jörðunum. Með því sýnist mjer óhjákvæmilegt, að taka upp í jarðamatslögin ákvæði um hve nær meta skuli á ný. Það hefir gjört mikinn skaða, að við höfum baslast við jarðamatslögin frá 1861, lengur en unt var. Þá er hin nýungin, að meta skuli húseignir líka. Það hygg jeg að sje nauðsynlegt, því að ekki er hægt að gjöra glöggan greinarmun á húseignum og jarðeignum. Og að meta hús, án þess að meta. lóðirnar með, er meiningarlaust. Þetta er ef til vill breyting á húsaskattslögunum frá 1877, því að samkvæmt þeim hafa húsin verið virt til skatts, án þess lóðin væri talin með. Jeg skal játa, að það er ástæða til að virða hús oftar en jarðirnar, t. d. ef hús er bygt 1921, þá þarf að meta það þegar í stað, og ef húsi er breytt, þarf líka að meta það. En jeg held að rjett sje, að láta aðalmatið fylgja jarðamatinu. Það hefir verið minst á 18. brtt. Mjer finst það ekki undarlegt, þó heimtað sje, að landamerkjabrjef sjeu lögð fram. Það. er fyrirskipað í landamerkjalögunum, sem nú eru orðin nokkuð stálpuð, að þau skuli vera til, og jeg sje ekki hvernig á að meta. jörð, ef ókunnug eru landamerki hennar. Jeg vil því biðja nefndina að athuga vel, hvort það þarf að nema þetta burtu. Mjer finst að jarðamat, sem ekki er bygt á ákveðnum landamerkjum, hljóti að verða á reiki. Og ef um dýrmætar landspildur er að ræða, þurfa merkin að vera fast ákveðin. Það er rjett, að enn eru ekki landamerkjabrjef til fyrir allar jarðir, en spursmál er, hvort það á að draga það lengur,. að þau sjeu gjörð.

Kristinn Daníelsson Háttv. 2. kgk. þm. (Stgr. J.) sagði, að hann skoðaði sem eitt af því besta í jarðamatslögunum ákvæðið um að fasteignir skuli meta upp 10. hvert ár. Jeg hygg, ef háttv. þingmaðurinn hugsar sig dálítið um, þá hljóti hann að finna, að þetta er nokkuð öfgakent, því þó að þetta væri nú svo nauðsynlegt, sem hann segir, þá væri þó hægt að setja lög um það hve nær sem væri, þó það sje ekki gjört í þessum lögum. En ef sett er í lögin, að það skuli gjört 10. hvert ár, þá verður að gjöra það, hvort sem það er nauðsynlegt eða ekki. Jeg er þakklátur háttv. framsm. (E. B.) fyrir undirtektir hans. Það er satt, að milliþinganefndin í skattamálum ákvað þetta, að mat skyldi fara fram á 10 ára fresti, en fyrir henni vakti annað. Jeg skal taka það fram, að mjer datt ekki í hug, að jarðir væru metnar, án þess að tekið væri tillit til jarðarhúsa, en það standa oft á jörðinni aðrar húseignir, sem ekki koma henni við.



Jeg hefi lítið að segja, en vil þó víkja nokkrum orðum að ræðu háttv. 2. kgk. þm. (Stgr. J.). Hann talaði um landamerkjabrjef Nefndin hafði ekki annað í huga en landamerkjabrjef þau, sem til eru. Í landamerkjalögunum er mönnum gjört að skyldu, að semja landamerkjabrjef, en ef nágrannarnir ekki vilja skrifa undir það, þá er það ekki gilt. Það er ekki fyrr en allir nágrannarnir hafa skrifað undir, að hægt er að þinglýsa því, svo að það fullgilt sje. Þess vegna eru öll þrætulöndin, en landamerkjalögin hafa þó átt góðan þátt í að fækka þeim. Þetta spursmál um landamerkjabrjef vakti ekki fyrir nefndinni. Það eru að eins þau landamerkjabrjef, sem til eru, sem hægt er að fara eftir; annars verður að fara eftir þeim upplýsingum, sem gefnar eru. Landamerkjabrjefin ein eru því ekki fullnægjandi. Háttv. 2. þm. G.-K. (K. D.) talaði um, að jarðir hefðu sumstaðar stykkjast upp í smá parta. Það er ekki að eins, að landspildur hafi verið seldar á erfðafestu, heldur og leigðar um ákveðið árabil eða seldar fyrir fult og alt.



Það er út af 18. brtt, sem mig langar til að gjöra fyrirspurn til nefndarinnar um, hvað meint sje með þessum orðum: „Með hverri jarðeign skal meta sjerstaklega hús þau, er á henni standa, hvort heldur þau eru eign landeiganda eða annara. Sömuleiðis skal meta alls konar hlunnindi jarða og ítök í annara lönd.“ Jeg skil þetta ekki vel. Mig langar til að vita, hvort í jarðarverðinu eiga að vera hús, sem ekki koma jörðinni við og ekki eru eign jarðeiganda. Í hvaða meiningu á t. d. að meta hús, sem ábúandi á en ekki jarðeigandi? Er það til þess að greiða skatt af því, eða til þess að sýna þjóðareignina? Ef svo er ætti það að vera laust við verð jarðarinnar. Mjer finst þetta geta verið villandi, og jeg vil gjarnan heyra skýringu á þessu frá hv. framsm. (E. B.). Það stendur enn fremur í sömu grein: „Sömuleiðis skal meta alls konar hlunnindi jarða og ítök í annara lönd“. Gjörum nú ráð fyrir, að jarðeigandi geti aldrei notað sjer þau hlunnindi. Jeg þekki dæmi þess á Vesturlandi; það eru ítök, sem kirkja á, sem eru henni alveg notalaus. Hvar er nú rjettlátur mælikvarði á því? Mig langar til að heyra háttv. framsm. (E. B.) gjöra sem besta grein fyrir því, hvernig hann hugsar sjer þetta í framtíðinni, því að svona mikilsverð lög verða að vera nákvæm og alt sem hreinast í þeim. Veit líka að háttv. framsm. hefir manna best sett sig . inn í þessi lög.



Fyrirspurn háttv. þm. Barð. (H. K.) vil jeg svara því, að það stendur að meta skuli öll hús. Þau eru metin til þess að vita hvað eignin er mikil. En það getur ekki komið til mála, að leggja þau við verð jarðarinnar, ef ábúandi eða einhver annar en jarðeigandi á þau. Ítök verður að meta eftir því, hve hæfilegt er að leigja þau eða selja. Ef svo erfitt er að nota þau, að það borgar sig ekki, eða það er ómögulegt, þá eru þau ónýt, og verða þá að engu metin. Það er eins og t. d. með skógarítök, þar sem enginn skógur er. Sama er með ítök, sem eru orðin ónýt, af því að kringumstæðurnar hafa breytst með tímanum.  (Hákon Kristófersson: En ef verðmætisleysið stafar af legu þeirra ?)  Það er sama, ef þeir, sem land eiga að, vilja ekkert gefa fyrir það, þá eru þau verðlaus. Matsmenn geta ekki metið til verðs það, sem hvorki er hægt að leigja nje selja eða hafa nokkurt gagn af.