Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hefi leyft mér að bera fram fyrirspurn til hæstv. ríkisstj. viðvíkjandi landsspítalanum, á þskj. 278, sem leyft var 15. marz að kæmi til umr. Það er nákvæmlega mánuður síðan, en betra er seint en aldrei, og mér þykir vænt um að fá nú tækifæri til að skýra þessa fyrirspurn. Hún er fram komin í því skyni, að fá tekin af öll tvímæli um það, hvað ríkisstj. ætlar sér um landsspítalann. Í fyrri lið fyrirspurnarinnar segir svo: Er það ekki tilætlun ríkisstj., að landsspítalinn verði tekinn til afnota fyrir almenning og til háskólakennslu haustið 1930, svo sem samningur stendur til? Eins og kunnugt er, hefir í mörg ár verið unnið að spítalanum, og verkinu á bráðum að vera lokið, því að eftir samningum á milli ríkisstj. og stj. landsspítalasjóðsins skal spítalinn vera tilbúinn árið 1930, og hér á Alþingi hefir alltaf verið miðað við haustið 1930. Þar sem nú er svo langt liðið á þennan frest, er full ástæða til að grennslast eftir því, hvort spítalinn muni verða tilbúinn á tilteknum tíma. Líklega má gera sér vonir um, að aðalspítalabyggingin geti orðið tilbúin á þessu ári. Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. stj., hvað líði bygging starfsmannahússins. Allir telja sjálfsagt, að starfsfólki spítalans sé ætlaður bústaður utan spítalans. En þess sjást enn engin merki, að slíkt starfsmannahús eigi að reisa. Verði ekki reistur starfsmannabústaður, leiðir af því, að taka verður verulegan hluta af húsrúmi því, sem sjúklingum er ætlað, og nota það til annara þarfa. Þá er ekki hægt að taka við eins mörgum sjúklingum og ella og tekjur spítalans verða minni. En þrátt fyrir það verður starfsfólkið sennilega að vera jafnmargt. Allur rekstur spítalans verður því dýrari og auk þess mundi síðar - þegar starfsmannabústaður kemur - þurfa að breyta þeim herbergjum, sem nú yrðu notuð öðruvísi en ráð var fyrir gert í fyrstu. Eftir því, sem séð verður, er þvottahúsi hvergi ætlað rúm ennþá, enda var svo ráð fyrir gert, að þvottahúsinu yrði komið fyrir utan spítalabyggingarinnar. Aftur á móti er svo vel séð fyrir rúmi til röntgenstofunnar, að of þröngt verður í eldhúsi, búri og geymslu. Hver á nú að annast allan hinn mikla þvott spítalans, og hversu mikill kostnaðarauki kemur þar til greina? Stór og vönduð þvottahús eiga að fylgja öllum spítölum. Að ætla þvottahúsi rúm í kjallara starfsmannabústaðarins er að vísu ekki gott, en þó má una við það, þegar tekið er tillit til þess sparnaðar, sem það leiðir af sér. Á að koma upp líkhúsi fyrir spítalann. Þess er ekki sízt þörf, þegar þess er gætt, að í landsspítalanum á kennsla læknaefna að fara fram. Og vitanlega er miðað við það, að læknanemar hafi tækifæri til að nema læknavísindi undir betri skilyrðum en áður. Allir, sem um spítalamálið hafa fjallað, eru sannfærðir um, að önnur aðalnauðsynin er sú, að gefa læknaefnum Íslands betri skilyrði en þeir hafa hingað til þekkt fyrir undirbúning þeirra undir æfistarf sitt. Þeir aðiljar, sem bezt vita, hversu ábótavant okkur er í þessu efni, nefnilega kennarar læknadeildar háskólans og læknafélagið, hafa oft látið í ljós þá skoðun sína, að nauðsyn beri til að skapa ný skilyrði fyrir læknakennslu háskólans. Ég ætla ekki að fara frekar út í þá sálma nú, þó að ég hafi með höndum rækilegt bréf, sem að þessu lýtur. Árið 1925 lá fyrir Alþingi í sambandi við landsspítalamálið umsagnarbréf frá læknadeild háskólans, sem prentað er í Alþingistíðindunum frá því ári. Þá hefir og frá upphafi verið gert ráð fyrir því, að landsspítalinn yrði miðstöð ljósmóðurfræðslunnar í landinu og hjúkrunarkvennafræðslunnar. Spítalinn á að verða bezta - já, einasta stofnunin í sambandi við þá fræðslu. Nú vil ég spyrja hæstv. stj., hvort landsspítalinn geti ekki þegar á næsta hausti orðið aðsetur lækna-, ljósmæðra- og hjúkrunarkvennafræðslu. Allir vita, að íslenzkar konur hafa lagt mikla áherzlu á, að sómasamleg deild yrði við landsspítalann fyrir sængurkonur, enda er það beint tekið fram í þeim samningi, sem ég hefi áður nefnt. En að því er ég bezt veit, verður ekki hjá því komizt að nota flest eða jafnvel öll þau herbergi, sem sængurkvennadeildinni voru ætluð, fyrir starfsfólkið. Efndirnir á því, sem lofað hefir verið, eru þá þessar: engin sængurkvennadeild, ekkert athvarf fyrir ljósmæður og ekkert sérstakt húsnæði fyrir berklasjúklinga. En slíkt húsnæði þyrfti nauðsynlega að vera í spítalanum. Berklasjúklingar koma hrönnum saman til Reykjavíkur og þurfa að leggjast inn í spítala, á meðan þeir bíða eftir endanlegum ákvörðunum læknis. Það fer því fjarri, að staðið hafi verið við gerða samninga. Auk þess sem spítalinn er verr settur og almenningur svikinn í þýðingarmiklum atriðum, hefir þetta í för með sér margskonar óþægindi, að ég ekki segi hneykslanleg brigðmælgi á því, sem stj. og Alþingi hafa lofað. Þá kem ég að öðrum lið fyrirspurnar minnar, er svo hljóðar: „Hvar skal þá fé taka til kaupa á áhöldum og innanstokksmunum, og hvar rekstrarfé, úr því það er ekki talið í fjárlögunum?“ Það er ekki að undra, þó að um þetta sé spurt, þar sem í því fjárlfrv., sem nú liggur fyrir, er hvorki stafur né dráttur af staf, er gefi til kynna, að stj. ætli að útbúa og starfrækja landsspítalann. Það verður þó ekki gert af engu. Svo mikið er víst. Á þessum tímum liggur náttúrlega beint við að svara þessu sem svo, að ekki sé leitað samþykkis Alþingis á öllu því fé, sem hæstv. stj. þykist þurfa með, og að svo geti þá einnig orðið í þessu tilfelli. Vegna þeirra afskipta, sem ég og aðrar íslenzkar konur höfum haft af þessu máli, þykir mér miður, ef grípa þarf til þessa úrræðis. Ég vænti þess því, að hæstv. ráðh. svari mér um það, hvar eigi að taka þetta fé. Það er ekki hægt að komast í kringum það, að ætla verður spítalanum eitthvert rekstrarfé, í hvaða mynd, sem hann verður rekinn. Þótt ef til vill megi með nokkrum sanni telja áhöld og innanstokksmuni til byggingarkostnaðarins, verður starfrækslan með engu móti færð undir þann lið. Ég læt svo, að svo stöddu, lokið máli mínu, en vænti þess fastlega, að hæstv. dómsmrh. svari skýrt og afdráttarlaust því, sem hér er spurt um.



Ég hygg, að hv. fyrirspyrjandi þurfi ekki að vera neitt hissa á því, þótt fyrirspurn hennar sé ekki svarað fyrr en nú. Í tíð þeirrar stj., sem hv. fyrirspyrjandi studdi, var það alsiða að svara fyrirspurnum ekki. Annars skoða ég það sem sérstaka aukakurteisi við hv. 2. landsk. þm. að svara þessari fyrirspurn, því að hún er þess eðlis, að óþarft var að spyrja, vegna þess að verkin tala sjálf. Ég vil byrja á því að spyrja hv. 2. landsk. þm. einnar spurningar. Þeirrar spurningar, hver aðstaða hennar hafi verið til söfnunarsjóðs landsspítalans, hversu mikið fé sé nú í sjóðnum og hversu miklu hafi verið eytt. Ég vil ennfremur leyfa mér að spyrja hv. 2. landsk. þm., hvaðan henni og þeim öðrum konum, sem tóku við þessu fé í ákveðnum tilgangi, hafi komið réttur til að koma fram sem samningsaðili gagnvart Alþingi. Þetta var gert í heimildarleysi, og því er þessi samningur skoðaður sem nokkurskonar fjölskyldumál innan flokks hv. þm. Það var vitanlega ekkert annað en skrípaleikur að vera að láta Alþingi gera samninga við ómyndugan aðila, og ég vil taka burt allar tálvonir hjá hv. 2. landsk. þm. um það, að svo hafi verið litið á af öðrum en flokksbræðrum hennar, að hér væri um samninga að ræða. Það væri meira að segja ástæða til að fresta landsspítalamálinu, til þess að hv. 2. landsk. þm. gæfist tækifæri til að fara í skaðabótamál út af þessum familíusamningi. Það er kunnugra en frá þurfi að segja, að undanfarið hefir verið unnið við landsspítalann af mikilli elju, enda er honum nú svo langt komið, að búizt er við, að Vestur-Íslendingar geti notað hann sem dvalarstað þann mánaðartíma, sem þeir dvelja hér. Það er þegar búið að koma fyrir raflýsingu og miðstöð í húsinu, olíubera gólfin, setja tilheyrandi tæki í eldhúsið, koma fyrir kæliklefum og þrífa til í kringum húsið, að vísu ekki eins og endanlega verður, en þó svo, að landið er nú afgirt og að mestu grænt og gróið. Eins og ég áðan sagði, er búizt við, að Vestur-Íslendingar búi í spítalanum, þegar þeir koma hingað í sumar, 200–250 talsins, og þegar þeir fara heim aftur, verður ekki hægt að komast hjá því að gera eitthvað við húsið, hvað vel sem þeir ganga um það. Verður þá lokið við að setja röntgenáhöld í kjallarann og fá rúm, borð og allan annan útbúnað í spítalann. Hversu langan tíma þetta allt saman tekur, er ekki gott að segja. Það dragast oft lengi síðustu aðgerðir við hús, þó að minni séu en landsspítalinn. Og getu ríkissjóðs til að fullnægja hinum ýmsu þörfum landsmanna eru takmörk sett. Hinsvegar verður ekkert tímatakmark um það sett, hvenær spítalinn tekur til starfa. Ef vel gengur, verður það sennilega í haust, en getur þó dregizt til nýárs, ef einhverjar ófyrirsjáanlegar tafir verða í vegi, og ef til vill lengur, þó að unnið verði af kappi að þessu, vegna hinna almennu þarfa, sem á því eru, að spítalinn taki til starfa sem fyrst. Eins og ég tók fram við 3. umr. fjárl. hér í þessari hv. deild, hafa þeir þrír læknar, sem búizt er við, að aðallega starfi við spítalann, þeir Guðmundur Thoroddsen, Jón H. Sigurðsson og Gunnlaugur Claessen, allir verið utanlands síðustu missiri, til þess að safna síðustu áhrifum, áður en gengið verður frá deildum þeirra hvers um sig.

Það er heldur fróðleikur í þessu!

. Ef ekki er fróðlegt að hlusta á þetta, sýnist sem lítil ástæða hafi verið til að spyrja um það. Það er öllum kunnugt, að unnið hefir verið jafnt og þétt að þessu máli, og það verður ekkert frekar gert í því, hvort sem verið er að reka á eftir eða draga úr, heldur verður fylgt eðlilegri þróun.

Laugarvatnsskóla-þróuninni?

. Þar gengur það nú seinna en með landsspítalann, eins og hv. þm. gæti sannfærzt um með því að koma þangað austur. Hv. 2. landsk. þm. spurði um margt: Starfsmannahúsið, þvottahúsið, líkskurðarhúsið o. s. frv. Stafar það sennilega af misskilningi, að hv. þm. hélt, að þvottahúsið ætti að vera í kjallaranum. Slíkt hefir ekki komið til mála. Læknunum, sem við spítalann eiga að vinna, þykir það jafnvel galli, ef eldhúsið verður haft í kjallaranum, vegna þess, að erfitt verður að hindra, að matarlyktina leggi um húsið. Er þetta einn af þeim göllum, sem þeir bera ábyrgð á, er réðu gerð spítalans upprunalega, og ef til vill einn af meiri háttar göllunum. Það er gert ráð fyrir, að þvottahúsið verði byggt í sumar ofan til við spítalabygginguna sjálfa, og þar verði einnig þvegið fyrir Kleppsspítalann og Vífilsstaðahælið. Kom til mála, að Laugarnesspítali yrði tekinn með, en við það var hætt. Það reyndist óhentugt að hafa vélasalinn undir íbúð starfsfólksins, en í sambandi við þvottahúsið er gert ráð fyrir líkhúsi og líkskurðarstofum. Hvort starfsfólkið verður látið búa yfir vélasalnum, er talið óhentugt, eins og ég sagði, þó að skiptar skoðanir séu um það. Verður því íbúð þess, ef til vill, komið fyrir með öðrum hætti. Það er ein ástæða fyrir því, að ég hefi ekki talið rétt að þrýsta þessari byggingu áfram meira en gert hefir verið, og hún er sú, að það er meira en nóg fyrir ríkið að byggja fyrir nokkur hundruð þúsunda árlega, auk þess sem gætt hefir svo mikillar óframsýni og svo mikillar eyðslu í heilbrigðismálum okkar, að eigi er ástæða til að vera of örlátur, þegar um þau er að ræða. Ég vil minna á þá fásinnu, þegar hv. 2. landsk. þm. reyndi á þinginu 1923 að knýja fram þrefalt stærri teikningu en byggt var loks eftir. Hefði byggingin með því móti orðið okkur alveg ofviða, en þetta sýnir vel óframsýni og gáleysi þeirra, sem að þessum málum stóðu.

Var það ekki húsameistari, sem bjó til teikninguna?

. Jú, að vísu, en hann hafði engin afskipti af því, hvað byggingin yrði höfð stór, heldur réðu nokkrir læknar því, en einkum þó Guðm. Hannesson. Næst honum átti hv. 2. landsk. þm. sinn þátt í því, að bygging landsspítalans varð að bíða á sínum tíma, vegna þess, hversu upphaflega var flanað að því máli. Alþingi fékk nokkra reynslu í því 1921, hversu hollt það er að gefa sig á vald læknanna í heilbrigðismálunum, þegar þrír hinir „ágætustu“ læknar landsins lögðu með samþykkt berklavarnarl. og héldu því fram, að með þeim yrði berklaveikinni útrýmt úr landinu á tiltölulega skömmum tíma og með tiltölulega litlum kostnaði. Alþingi var svo barnalegt að fara að ráðum læknanna og samþ. lögin, og stj. svo barnaleg líka að ganga inn á þetta, og því fór sem fór. Það er því með ráðnum huga, að ég hvorki tek tillit til þess, sem hv. 2. landsk. þm. né heldur frekjufullir vinir þm. í læknastétt segja í þessu máli. Mér dettur ekki í hug að vera ginningarfífl ábyrgðarlausra persóna, sem ekkert hugsa um fjárhag landsins, heldur einungis um það, að eyða og spenna jafnt og þétt. Hv. 2. landsk. þm. getur verið róleg með það, á meðan ég er í stj., að unnið verður hægt og hægt að landsspítalanum, a. m. k. svo lengi sem Alþingi skipar ekki öðruvísi fyrir. En ótilkvaddur mun ég ekki verða um of greiðvikinn við það fólk, sem stóð að þriggja-milljóna-planinu. Á fyrsta þinginu, sem ég sat, var það plan stöðvað og málinu komið inn á þá braut, sem það hefir verið síðan. Ég geri ráð fyrir, að síðar verði byggt yfir starfsfólk spítalans. Það fer eftir því, hvernig spítalinn fer af stað og hversu miklar þarfir hans verða. En það er undarlegur hugsunarháttur þeirra manna, sem virðast vera ánægðir með Landakotsspítala, eins og er um marga lækna hér í Reykjavík, en eru svo ekkert nema eyðsla og stórhugur, þegar landið á að fara að byggja spítala. Ég hefi áður drepið á þriggja-milljóna-planið. Ég viðurkenni það fúslega, að það er þjóðar- og bæjarsmán að hafa ekki annan spítala en Landakotsspítala, og því hefi ég unnið að því að leysa þetta mál á hóflegum grundvelli. En þetta verður allt að hafa sinn rólega gang eftir þörfum og getu þjóðarinnar. Það þýðir ekkert að ætla sér að stökkva úr baðstofunni í Landakoti inn í einhverja konungshöll, eins og óneitanlega virðist vaka fyrir æðimörgum í þessu máli. Hv. 2. landsk. spurði um það, hvernig séð yrði fyrir námi yfirsetukvenna og stúdenta í sambandi við landsspítalann. Það fer eftir því, sem kaupin gerast á eyrinni. Það verður unnið að því að þoka þessu sem öðru áfram, eftir því sem geta og peningar leyfa. Hv. 2. landsk. þm. spurði ennfremur um það, hvers vegna ekki væri áætlað fé í fjárl. til rekstrar spítalanum. Hér er því til að svara, að ef orðið hefði erfitt ár nú, gat það vel dregizt eitt ár enn, að spítalinn tæki til starfa, og þar sem allt var í óvissu um það, var engin ástæða til að gera ráð fyrir þessu í fjárl., enda hefir Alþingi samþ. að byggja spítalann og verður því að sjálfsögðu að sjá fyrir hóflegum útgjöldum í sambandi við hann. Annars verð ég að segja það sem mína skoðun, að ég álít, að spítalinn eigi að mestu leyti að bera sig sjálfur. Hv. 2. landsk. þm. er það ef til vill kunnugt, að ég hefi reynt að vinna að því, að nýi spítalinn á Kleppi yrði ekki eins mikill baggi á ríkinu og sá gamli, og orðið nokkuð ágengt í því efni. Gamli spítalinn tekur 1.50 kr. fyrir sjúklinginn á dag, og er þó kostnaðurinn við hann 4 kr. Í nýja spítalanum borga sjúklingarnir aftur á móti 3 kr. á dag, svo margir sem það geta. Það má vel vera, að Alþingi sjái ástæðu til að breyta þessu, en ég lít svo á, að það hafi verið svo mikill velgerningur að koma upp þessum spítala, að vel sé að verið, þótt allur rekstrarkostnaðurinn sé ekki um leið tekinn á landið, eins og sumir vilja. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu, að landsspítalinn geti verið sjálfstæð stofnun. Aðallæknar hans eru jafnframt starfsmenn landsins, þar sem þeir eru prófessorar við háskólann. Verður ef til vill að greiða þeim einhverja aukaþóknun fyrir skurði o. fl. læknisaðgerðir, en það hefir verið planlagt, að sú starfsemi geti borið sig og spítalinn geti sjálfur staðið straum af þeim kostnaði, sem af henni leiðir, með því að selja þó alla læknishjálp við mjög hóflegu verði. Það er ekki gert ráð fyrir, að reiknaðir verði vextir af húsbyggingunni, og er þá ekki annað eftir en hiti og fæði, ljós og hjúkrun, og sé ég ekkert því til fyrirstöðu, að sjúklingarnir borgi það. Ég veit, að það vakir fyrir mörgum, að landsspítalinn eigi að verða einhver undirballansstofnun að erlendri fyrirmynd. Og ég skil hv. 2. landsk. þm. svo sem hún sé inni á þeim vegum, því að ella hefði hún ekki farið að bera fram þessa fyrirspurn. En ég vil sjá það fyrst, hvort spítalinn geti ekki borið sig sjálfur, og þegar fengin er reynsla í því efni, getur verið, að Alþingi samþ. l. um það, að enginn sjúklingur skuli greiða meira en 3 kr. á dag, enda þótt þannig verði mikill tekjuhalli á spítalanum. En slíkt kemur ekki til greina, nema Alþingi fyrirskipi það. Ég vil aftur beina þeirri spurningu til hv. 2. landsk. þm., hversu mikið fjársöfnunarnefndin hafi handa á milli af því fé, sem safnað hefir verið til spítalans, og hvort það verði ekki afhent til afnota í þágu hans, en ef svo verður ekki gert, með hvaða rétti n. hafi lagt hendur á þetta fé.



Ég þóttist hafa spurt allgreinilega á þskj. 278. En það fór sem ég bjóst við, að lítið yrði um svör, heldur yrði farið á hundavaði með öfgar og útúrdúra og blekkingar. Annars var ræða hæstv. ráðh. svo ruglingsleg, að engin leið er að rekja hana lið fyrir lið, og leiðir af því, að samhengið í svarræðu minni verður minna en ella myndi. Hæstv. ráðh. komst svo að orði um samning þann, sem íslenzkar konur hafa gert við íslenzk stjórnarvöld um landsspítalann, og Alþingi síðar samþykkt, að þær gætu farið í mál við ríkið út af honum, ef þeim þætti hann vanhaldinn! Ég get gefið þá yfirlýsingu fyrir hönd íslenzkra kvenna, að þær munu ekki láta ögra sér til að ná rétti sínum, ef sú stjórn, sem nú situr við völd, ætlar að sýna þeim brigðmælgi og óvirðingu. Þessi samningur er samþ. af stj. og þingi 1925 og hér á þingi hefi ég iðulega vitnað í hann bæði í sókn og vörn. Þótt hæstv. ráðh. kalli hann „familíusamning“, læt ég mig það litlu skipta. Sú spurning, hvaða rétt konur hafi til að semja um fé, sem þær hafa sjálfar safnað, er þannig vaxin, að hún virðist annaðhvort koma frá óvita eða brjáluðum manni. Rétturinn liggur í fjársöfnuninni sjálfri. Þetta mál er komið á dagskrá fyrir tilhlutun íslenzkra kvenna, og þær hafa síðan stuðlað að því í orði og verki. Dylgjur hæstv. dómsmrh. í garð þeirra verða metnar að maklegleikum. Ég hefi aldrei stuðlað að því, að sá stóri spítali, sem hæstv. ráðh. var að tala um, yrði reistur. Við, hæstv. núv. dómsmrh. og ég, stóðum einmitt saman að því að færa málið í rétt horf. Skal ég viðurkenna, að hæstv. ráðh. átti á þeim tíma nokkurn þátt í því, að horfið var frá „stóra planinu“, sem hann svo kallar. Síðan var byrjað á byggingu landsspítalans eingöngu fyrir fjárframlög frá konum, en næsta ár fyrir framlag frá landsspítalasjóði og ríkissjóði. Ég vil þá leyfa mér að lesa upp upphafið að samningi þeim, sem ég hefi svo oft nefnt áður. Hann er undirritaður af Jóni Magnússyni, Jóni Þorlákssyni og Magnúsi Guðmundssyni, sem þá voru allir ráðherrar, og stjórn landsspítalasjóðsins. Þar segir svo: „Samkvæmt heimild 1. gr. laga nr. 14, 28. nóv. 1919, um húsagerð ríkisins, hefir ríkisstjórnin gert svo hljóðandi samning við stjórn Landsspítalasjóðs Íslands“ o. s. frv., sjá samninginn. Hér hygg ég, að sé næg sönnun fyrir því, að um löglegan samning sé að ræða, staðfestan af þingi og stjórn. Allar vífilengjur ráðh. um gildisleysi samningsins eru þar með sjálfdauðar. Ég spurði að því, hvenær landsspítalinn yrði tilbúinn til afnota fyrir almenning og háskólakennslu. Ég fékk svar eins og ég væri brekótt og þráspurult barn: Getur verið um nýár, getur verið eftir nýár. Hér er aðeins verið að spyrja um það, hvort fullnægja eigi samningnum, annað ekki. Svar hæstv. ráðh. um það, hvenær spítalinn yrði tilbúinn, var: Eftir mánuð verður hann tilbúinn handa Vestur-Íslendingum. Þeir dvelja hér í mánuð. Síðan þarf allskonar viðgerð og ræsting að fara fram - sem reyndar er ekki ótrúlegt. En þegar hann var spurður, hvenær spítalinn tæki til starfa, þá sagði hann, að um það væri ekkert tímatakmark sett, það yrði nú að verða eftir atvikum. En í samningnum stendur í d-lið: „Bygging landsspítalans skal lokið og útbúningi hans svo fljótt, að hann verði tekinn til afnota ár 1930“. Sæmir nokkrum ráðh. að gera svo lítið úr samþykktum Alþingis að segja, að ekkert tímatakmark sé ákveðið um það, hvenær spítalinn taki til starfa, og segja aðeins, að geti verið, að hann byrji um nýár 1931, og geti verið, að hann byrji eftir nýár 1931! Háskólakennsluna minntist hann ekkert á, enda hefir þar víst verið komið við snöggan blett á hæstv. ráðh. Tíminn leiðir margt í ljós, þó að blaðið Tíminn geri það ekki. Ætli það gæti ekki orðið óþægileg spurning fyrir hæstv. ráðh. við landskjörið þetta: Hvað líður landsspítalanum? Ég gæti trúað, að hæstv. ráðh. yrði ógreitt um svör, þótt ég efist eigi um, að hann reyni að beita þeim blekkingum, sem hann getur. Ég mun gera mitt til að halda þessu máli vakandi. Ég vil nefna aðeins eitt dæmi um ræktarsemi núv. stj. við þær konur, sem beitt hafa sér fyrir þessu máli. Á sínum tíma var skipuð spítalanefnd, sem sæti áttu í Guðm. Thoroddsen prófessor, Guðmundur Hannesson prófessor, Jón S. Hjaltalín héraðslæknir, Halldór Steinsson læknir, og fulltrúi landsspítalasjóðsnefndar, sem var ég. Fyrir ári síðan fann stj. ekki annað vænlegra en að taka tvo menn, þá Guðm. Thoroddsen og Jón S. Hjaltalín, úr þessari nefnd, sem unnið hafði kauplaust undanfarin ár, og skipa þá í nýja nefnd með Gunnlaugi Claessen og Helga Tómassyni og einhverjum lækni enn, sem ég man ekki, hver var, án þess að tilkynna þetta í nefndinni áður. Þeir tveir læknar, sem kvaddir voru í þessa nýju nefnd, skrifuðu um hæl og sögðu, að þessi ráðabreytni kæmi sér undarlega fyrir, að vera teknir úr þeirri nefnd, sem þeir höfðu starfað í árum saman, og vera settir í nýja. Þeir létu í ljós óánægju sína yfir þessu í bréfi, sem ég hefi að vísu ekki hér við hendina, en get birt hvenær sem er, og mun sennilega gera, ef á þarf að halda. Þegar hæstv. ráðh. var spurður að því, hvort búið væri að skipa nýja n., svaraði hann því, að gamla nefndin gæti starfað líka. En þeir, sem eftir voru í n., álitu það heimsku eina, eins og það líka var, ef tvær nefndir ynnu að sama starfi, sín í hvoru lagi. Ég sé, að tími er kominn til að fresta fundi, og mun því geyma það, sem ég á eftir að segja, þangað til fundur hefst að nýju.  Það er æfinlega dálítið erfitt að taka upp þráðinn, þegar hann slitnar. En ég vona, að mér verði virt það til vorkunnar, þó að ég geti ekki rakið þann krákustíg, sem ræða hæstv. dómsmrh. var. Ég vil taka það fram aftur, að svör hæstv. ráðh. komu svo lítt við aðalatriðunum í fyrirspurn minni, að ég get ekki með nokkru móti látið mér þau nægja. Eitt af því, sem ég spurði um, var t. d. það, hvort ekki ætti jafnskjótt sem spítalinn tæki til starfa að hefja lækna- og ljósmæðrakennslu í sambandi við hann. Þessu svaraði hæstv. ráðh. engu orði, það er svar gæti heitið, og vænti ég því, að hann gefi nú skýrari svör, næst þegar hann talar. Eitt af mörgu, sem ég átti ósvarað í ræðu hæstv. dómsmrh., var það, að hann vændi okkur, sem í stj. landsspítalasjóðsins erum, um, að enn væri fé undir okkar hendi, sem ekki hefði verið lagt fram, þó að svo ætti að vera samkv. samningnum. Nú stendur svo í samningnum skýrum stöfum: „Af fé því, sem landsspítalasjóðnum hefir þegar áskotnazt og safnað kann að verða meðan á byggingu landsspítalans stendur, og ætlað er, að nema muni að minnsta kosti 300.000 kr., lofar stj. landsspítalasjóðsins að leggja fram þ. á. (þ. e. 1925) allt að 75.000 kr.“ o. s. frv. Þetta höfum við einnig gert, lagt fram 300 þús. kr. og meira. En sökum þess, að gjaldkerinn er erlendis, get ég ekki komið með nýjustu tölur, en verð að láta það nægja að vísa til síðasta ársreiknings, sem birtur er í Lögbirtingablaðinu 13. febr. Þar eru eignir sjóðsins taldar í fimm liðum, en alls eru þær 54057 kr. og 48 au. Stjórn landsspítalasjóðsins hefir ekki gert sér far um að leyna þessari litlu upphæð. Hinsvegar höfum við hugsað okkur, að þegar landsspítalinn loks tekur til starfa, myndi sennilega vanta einhvern þann hlut, sem væri svo nauðsynlegur, að gott væri, að hlaupið yrði undir bagga með að kaupa hann fyrir þetta fé. Hefi ég þar með hrakið þá ómaklegu og ósæmilegu aðdróttun hæstv. dómsmrh., að stj. landsspítalasjóðsins hafi lagt hönd á fé, sem henni réttilega bar að leggja fram til spítalans. Svar hæstv. ráðh. viðvíkjandi því, hvar ætti að taka fé til kaupa á áhöldum fyrir spítalann, var svo óljóst, að ég get ekki látið mér það nægja. Þegar búið er að slá einhverju föstu með bindandi samningum milli tveggja aðilja, verða báðir að uppfylla þær skyldur, sem þeir hafa tekizt á hendur. Annars eru samningsrof. Í þessu tilfelli er það sjálf ríkisstj., sem að samningsrofunum stendur, svo skemmtilegt sem það er, því að það má hæstv. dómsmrh. vita, að á sínum tíma verður hægt að fá áburð hans í garð landsspítalasjóðsstjórnarinnar dæmdan og ómerkan gerðan. Ríkið hefir tekið landsspítalann að sér með samningum við viðurkenndan aðila, og verður því að leggja honum sem öðrum opinberum stofnunum það fé, sem hann þarfnast. Og ég fæ ekki betur séð en að þessi regla sé viðurkennd í fjárl., því að í fjárl. fyrir árið 1929 eru áætlaðar 50 þús. kr. til rekstrar nýja spítalanum á Kleppi. Hefir hæstv. dómsmrh. því þá litið öðrum augum á skyldur ríkisins gagnvart þeirri stofnun en hann nú lítur á skyldur þess gagnvart landsspítalanum, er hann loks tekur til starfa. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri öllum kunnugt, af hve mikilli elju unnið hefði verið að landsspítalanum af núv. stj. Þar er ég ekki sammála hæstv. ráðh. Mér finnst hafa verið unnið seint og silakeppslega. Þó að mér hafi ekki gefizt kostur á að fylgjast með í þeim framkvæmdum, sem snert hafa landsspítalann, eftir að hin nýja nefnd var skipuð, veit ég það með vissu, að það er fyrst nú upp á síðkastið, að unnið hefir verið að spítalanum nokkuð að ráði, frá því að hæstv. núv. stj. tók við völdum. Þó hafa þær framkvæmdir verið með þeim hætti, að mér þykir ástæða til að spyrjast fyrir um nokkur atriði þeim viðvíkjandi. Vil ég þá fyrst leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh., hvort útboðum á framkvæmdum í sambandi við spítalann hafi verið hagað svo, að þau yrðu spítalanum sem hagkvæmlegust, eða hvort útboðsfresturinn hafi ekki stundum verið of stuttur. Og ennfremur, hvað af verkinu hafi verið unnið samkv. útboðum á hverjum tíma. Er ekki þýðingarlaust að fá þessu svarað, því að það hefir mikið að segja frá kostnaðarlegu sjónarmiði. Hefir stj. einnig í þessu atriði brotið gerða samninga við landsspítalasjóðsstjórnina, þar sem landsspítalasjóðsstjórninni gafst ekki tækifæri til að hafa fulltrúa í þeirri n., sem um þetta fjallaði, og er landsspítalasjóðsstjórninni því ókunnugt um þessi atriði sem önnur, er að byggingu landsspítalans lúta. Í fjórða lagi vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh., hvort alltaf hafi verið gætt fullrar hagsýni um byggingu landsspítalans. Ég spyr að þessu vegna þess, að vitanlegt er, að t.d. þá aðgerð á lóð spítalans, sem unnin var árið 1928, þurfti að miklu leyti að láta vinna upp aftur árið eftir. Hver var ástæðan til þess, að ekki var hægt að notast við það, sem unnið var 1928? Þessi endurbótarvinna mun hafa kostað allmargar þúsundir. Ennfremur vil ég spyrja hæstv. dómsmrh. að því, hvernig háttað er reikningsskilum landsspítalans við aðrar stofnanir, t. d. Laugarvatnsskólann? Það er vitanlegt, að gólfflísar o. fl., sem pantað var til spítalans, var flutt austur að Laugarvatni og notað þar. Var þetta fært á reikning landsspítalans? Og þurfti hann ekki að bíða eftir þessu efni, vegna þessarar ráðsmennsku? Voru verkamennirnir ekki teknir frá starfi sínu við landsspítalann og sendir austur að Laugarvatni til þess að vinna þar? Og var það ekki heldur í óhag fyrir spítalann? Ég hygg, að óhætt sé að segja það, að hæstv. stj. hafi ekki borið umhyggju fyrir landsspítalanum á nokkurn hátt, nema hvað hún hefir margbrotið gerða samninga og hundsað þá, sem að þessum málum hafa staðið. Við spítalann hefir verið unnið svo slælega, að fá dæmi eru til, sem betur fer. Og þótt samvizka hæstv. stj. virðist nú vera að vakna, er tómlæti hennar svo mikið, að enn vantar starfsmannahúsið og ýms önnur hús, sem ég drap á í dag og nauðsynleg eru, auk margs fleira, sem ég hefi minnzt á, og öllum getur með tímanum gefizt kostur á að kynna sér, svo framarlega sem hæstv. stj. bætir ekki svo ráð sitt í þessu falli, að byggingu landsspítalans verði lokið samkv. samningnum. Svo að ég noti orð hæstv. dómsmrh. sjálfs, er þetta, sem ég hefi nú drepið stuttlega á, að minni hyggju og allra sanngjarnra manna, allt til hins mesta „óhagræðis“ fyrir spítalann. Ég vil ennfremur leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh. að því, hversu langur dráttur hann búist við, að verði á því, að starfsmannahúsið komist upp. Er það mjög nauðsynlegt, að komið sé upp slíku húsi, til afnota fyrir þá, sem við spítalann vinna. Þykir slíkt nauðsynlegt á stórum heimilum, hvað þá heldur við svo stóra stofnun sem landsspítalinn er. Það var erfitt að fylgjast með í hugsanaganginum í ræðu hæstv. dómsmrh., og þar sem ég svara honum í þeirri röð, sem ég reit aths. mínar niður eftir honum, er ekki von, að ræða mín verði skipuleg. Eitt af því, sem hæstv. ráðh. ámælti mér sérstaklega fyrir, og um leið gömlu landsspítalanefndinni, sem hann útskúfaði með þeim ummælum, „að taka ætti þetta mál úr óvita höndum og fá það þeim, sem skyn bæru á það“, var það, að ég hefði viljað láta byggja þriggja millj. kr. spítala. Skal ég taka það fram, að þegar sá undirbúningur var hafinn og uppdrættir gerðir, átti ég ekki sæti í nefndinni, sem um það fjallaði. En eftir að ég hafði tekið sæti í nefndinni, þá var það sýnt og sannað af Guðmundi Hannessyni prófessor, sem var form. nefndarinnar, og viðurkennt af húsameistara ríkisins, að það hefði allt eins vel mátt ganga að 3 millj. kr. teikningunni, og byrja á byggingunni á þeim grundvelli, með það fyrir augum, að auka við hana er tímar liðu, og það er víst, að á þann hátt hefði spítalinn ekki þurft að verða dýrari fyrir núlifandi kynslóð, en hinsvegar miklu betur við hæfi komandi tíma. Hæstv. ráðh. þýðir því ekki að ætla sér að smíða úr þessu neina bombu til þess að sprengja á þeim, sem afskipti höfðu af þessu máli, áður en hann kom sjálfur til sögunnar, enda ber að skoða slíkt sem ráðþrota fálm og ómerkilega tilraun til þess að fara í kringum kjarna málsins. Hæstv. ráðh. átti sinn þátt í, að málið var tekið upp á núverandi grundvelli, sem að vísu er helzt til þröngur, en þó eftir atvikum viðunandi. Það hefir lánazt að láta bygginguna svara betur kröfum nútímans heldur en ef hnigið hefði verið að því ráði að hafa bygginguna á stærð við Landsbankann, eins og hæstv. ráðh. lagði til upprunalega. Það skal fúslega viðurkennt, að hæstv. dómsmrh. hefir stundum, áður en hann varð ráðh., talið sig þessu máli hlynntan. Ég hefi áður kannazt við það, enda skal hverjum manni unnað sannmælis af minni hendi. En hitt er alveg ósæmilegt af hæstv. ráðh., að vera að bera mig og aðrar konur, sem barizt hafa af þrautseigju og ósérplægni fyrir þessum málum, æruleysissökum. Sumar þessara ágætiskvenna eru nú látnar, og eiga þess því engan kost að bera af sér sakir, en margar þeirra eru enn á lífi, og um allar þeirra er það að segja, að þær eiga vissulega annað skilið en að sæta ámæli og vanþakklæti fyrir hið óeigingjarna starf sitt. Og það er næsta hart að þurfa að taka við slíku af hendi heilbrigðismálaráðh. landsins. Hvað mig snertir, þá tek ég aðdróttanir hans ekki nærri mér, enda er maður nú farin að venjast ýmsu úr þeirri átt. Hæstv. ráðh. er ekki of gott að þjóna lund sinni á þennan hátt, ef honum finnst vera svölun að því. Mér er ánægjuefni sú yfirlýsing hæstv. ráðh., að nýtízku þvottahús verði reist við spítalann, en það vil ég taka fram, að samkv. áliti ýmsra merkra lækna, sem ég hefi persónulega átt tal við á utanferðum mínum, þá er það óhyggilegt í mesta máta að blanda saman fötum af mörgum sjúkrahúsum, þó ekki sé nema í þvott. Það getur valdið smitunarhættu, enda er það mjög sennilegt, þar sem um er að ræða óhreinan fatnað af ýmislega veikum sjúklingum. Þetta vil ég leggja hæstv. ráðh. ríkt á minni og vænti þess, að hann og starfrækslunefndin taki þetta til athugunar. Mér þykir rétt að lesa hér upp kafla úr samningnum, til þess að slá föstu um það, hver var upphaflega tilætlunin og hvaða skilyrði stj. landsspítalasjóðsins setti fyrir afhending þess fjár, sem sjóðurinn hefir lagt fram. En ég verð víst að láta nægja að segja efnið úr þessum kafla samningsins eftir minni, því að ljósin eru svo dauf hér í deildinni. Þess er þá fyrst að geta, að gert var ráð fyrir bæði skurðlækningum og lyfjalækningum og húsnæði í samræmi við það, ennfremur hæfilega stórri fæðingadeild, deild fyrir ljósmæðraefni með kennslustofum og íbúð. Einnig átti spítalinn að geta tekið á móti hjúkrunarnemum til kennslu, svo mörgum, sem þörf væri á á hverjum tíma. Að sjálfsögðu verða þessi skilyrði uppfyllt, hvað sem öðrum líður. Svo sem kunnugt er, hafa íslenzkar hjúkrunarkonur hingað til sótt lærdóm sinn til annara landa, sérstaklega til Norðurlanda, þar sem þær hafa notið sérstakra hlunninda fram að þessu ári. Norðurlönd hafa sýnt okkur og hinu íslenzka hjúkrunarkvennafélagi mikla lipurð, og bætt okkur upp, að þessu leyti, vöntun ríkisspítala, en nú hefir okkur verið tilkynnt, að við getum ekki notið lengur þessara fríðinda, þar sem við séum í þann veginn að koma okkur upp landsspítala sjálf. Við getum því ekki vænzt þess framar, að spítalar Norðurlanda sjái hjúkrunarkonum okkar fyrir fræðslu og menntun í þeirri grein. Þetta vil ég einnig mega vænta, að hæstv. ríkisstjórn og starfrækslunefndin taki til yfirvegunar. Að lokum vil ég drepa á eitt mikilsvert atriði, sem minnzt er á í samningnum og fastlega var gert ráð fyrir, að framkvæmt yrði. Á ég þar við það, að spítalinn væri útbúinn með tilliti til þess, að læknakennslan fari þar fram. Ég þykist ekki þurfa að eyða orðum um þetta, enda er það alkunnugt, að læknakennsla okkar er í stórri hættu sökum húsnæðisleysis við hina praktisku kennslu. Um þetta ber bréf prófessoranna við læknadeild háskólans ljósast vitni, og ætla ég, að þeim sé bezt kunnugt um, hvar skórinn kreppir. Ég get ekki skilið, að hæstv. ráðh. þori að loka augunum fyrir þessu, en ef svo ógæfusamlega tækist til, þá mun það vissulega hefna sín síðar. Ég er þess fullviss, að hæstv. ráðh. getur ekki hundsað þessa bendingu og gengið á svig við gerðan samning, hvað góðan vilja sem hann annars kann að hafa til þess. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta mál. Vel má það vera, að mér hafi ekki tekizt að klæða mál mitt svo skýrum og skipulegum búningi, sem æskilegt væri, en á því á hæstv. dómsmrh. alla sök, því að ég hefi tekið liðina í sömu röð og hann, og þarf því engan að furða, þótt efnisniðurröðun sé ekki í því lagi, sem vera ber. En góður málstaður verður aldrei troðinn undir fótum til langframa, og þess vil ég biðja hæstv. dómsmrh. að minnast. Málefnið er mér aðalatriðið, en hitt skiptir minna máli, þótt ég verði fyrir nokkru aðkasti frá hans hendi, því að last slíks manns sem hæstv. dómsmrh. lætur sem lof í eyrum allra góðra manna.



Ég ætla ekki að þreyta hv. deild með langri ræðu. Ég mun láta mér nægja að taka einungis það fram, sem ég tel bráðnauðsynlegt, út af þeim umr., sem hér hafa farið fram. Það er nú eins og vant er með hæstv. dómsmrh., að jafnskjótt og hann tekur til máls, þá getur hann ekki stillt sig um að skíta einhverja út, látna sem lifandi, og lætur sér þá jafnan í léttu rúmi liggja, hvort hann fer með satt mál eða logið. Svo var og um þessa ræðu. Hann sagði, að fyrrv. stj. hefði haft þann sið að svara ekki fyrirspurnum. Þetta vita nú allir, að eru hrein ósannindi, því að fyrrv. stj. svaraði ávallt skýrt og greinilega, og kurteislega jafnan. Hitt má vel vera, að þegar hæstv. ráðh. var þm., þá bar hann fram fyrirspurnir, sem voru svo óþinglegar, að deildin synjaði um leyfi til þess, að þær mættu komast að. Þess vegna má það vel vera, að einhverju af þeim óskapnaði hafi verið látið ósvarað, sem og sjálfsagt var, en venja var það alls ekki. Þá vildi hæstv. ráðh. halda því fram, að samningurinn milli ríkisstj. og landsspítalanefndar kvenna hafi verið í heimildarleysi ger, vegna þess að nefndina hafi brostið löglega aðild. Ég veit nú ekki, hvaðan hæstv. ráðh. kemur þessi fráleita speki, því að til heimildarinnar er vísað í upphafi samningsins, og hlýtur hann að hafa séð hann í skjalasafni stjórnardeildarinnar. Enginn hefir ennþá véfengt þessa heimild, svo kunnugt sé; þó hefir samningurinn verið lesinn upp í þinginu og stendur prentaður m. a. í þingtíðindunum. Enginn þm. hefir orðið til þess að mótmæla honum, enda næði slíkt engri átt. Það var svo sem í samræmi við venjulegt hátterni þessa hæstv. ráðh., þegar hann fór að lýsa þessum samningi, þá kallaði hann hann „familíusamning“. Slíkt og þvílíkt er venja þessa manns, er menn skilja nú betur ástæðuna fyrir en fyrstu árin, eftir að hann tók að gefa sig að stjórnmálum. Hann sagði ennfremur, að konur mættu fara í mál, ef þær treystu sér til, því að í samningnum væru engin viðurlög við samningsrofum. Ég sé af þessu, að hæstv. ráðh. er ekki ljóst, að í siðuðum þjóðfélögum er ekki gert ráð fyrir, að sæti í stj. öðlist slíkir menn, að setja þurfi í samninga við ríksstj. sérstök sektarákvæði, til þess að knýja hana til að halda þá. Ég held, að hæstv. ráðh. mætti lengi leita, ef hann ætti að finna slík ákvæði í samningum, þar sem ríki væri annar aðili. Slíkt er alstaðar talið óþarft. Ég vil vona, að þetta sé í síðasta sinn, sem það kemur fyrir þetta land að eiga stjórn, sem er á svo lágu siðferðis- og menningarstigi, að svíkja gerða samninga, jafnskjótt sem hún sér þess kost. Meðal allra siðaðra þjóða eru það óskrifuð lög, að stjórnum er jafnskylt að halda gerða samninga, hvort sem bætur eru lagðar við samningsrofum eða ekki. Allt annað er talin móðgun við metnað og siðferðiskenndir þjóðarinnar. Hæstv. ráðh. notaði tækifærið til þess að láta það skilmerkilega í ljós, að byggingu landsspítalans yrði svo sem ekki hraðað né seinkað, hvað sem hér væri talað um þetta mál. Þetta eru digurbarkalæti þess manns, sem hefir alla tilburði til einræðis í landinu, og sem ástæða væri til að gjalda varhuga við, ef tilsvarandi hæfileikar væru að baki þessum tilburðum. En svo held ég að ekki sé, heldur ber að skoða þetta sem talandi vitni um hans vanmáttuga vilja og veilu skapgerð.



Ég hygg, að það geti ekki vel talizt farið með tíma deildarinnar að ræða þetta mál öllu lengur. Hv. fyrirspyrjandi hefir drepið á flest atriðin, og ég hefi svarað þeim, sem máli skipta og svara eru verð. Verður að sitja við svo búið um þau atriði, sem ekki er hægt að svara, og þeir, sem hafa einhvern særðan metnað í þessum málum, fá heldur ekki fullnæging. Ég ætla mér heldur ekki að svara málalengingum hv. 2. landsk. orði til orðs, enda mætti slíkt æra óstöðugan. Hún sagði þrisvar eða fjórum sinnum, að ræða sín væri léleg af einhverjum öðrum ástæðum en frá ræðumanninum sjálfum.

Tók fram ástæðuna

. Þetta minnir nú á gamla málsháttinn: Árinni kennir illur ræðari. Annars var það um ræðuna að segja, að hún var sízt verri en vænta mátti úr þessari átt, og mun það mála sannast, að enginn hafi ætlazt til meira af hv. 2. landsk.

Ég held ég bæti mig lítið á að hlusta á þetta

. Þá skal ég snúa mér að því, sem var meginmál í ræðum hv. 2. og 3. landsk., nefnilega, að í samningnum stæði, að landsspítalinn skyldi vera fullger að öllu leyti haustið 1930, en að þetta ákvæði væri þegar brotið af hálfu landsstj. Mér finnst nú þessir hv. þm. óþarflega bráðir á sér, þar sem enn er ekki liðinn nema þriðjungur ársins 1930, og þeir geta ekkert fullyrt um það, hvað verður í árslok þessa árs. Þeir hefðu því átt að bíða með stóryrðin fyrst um sinn og sjá, hverju fram vindur. Auðvitað er þetta aðeins léleg tilraun til málalenginga, sem ég hirði ekki um að elta ólar við. Þetta atriði heyrir framtíðinni til, og er þess vegna ekki tímabært að ræða það að svo stöddu. Það væri ekki úr vegi í þessu sambandi að skýra nokkuð nánar þennan umrædda samning, og þá sérstaklega afstöðu fjársöfnunarnefndarinnar gagnvart landsstj. og heimild þeirra til þess að setja landsstj. skilmála fyrir afhending söfnunarfjárins. Ekki er því að neita, að þessar mætu konur hafa unnið gott verk, sem sérstaklega er fólgið í því að taka á móti söfnunarfénu og væntanlega leggja það inn í sparisjóðsbók.

Jæja, þó það!

. En þó að hv. 2. landsk. og fleiri konur hafi sýnt þessa frábæru ósérplægni, að taka á sig það ómak, sem af móttöku fjárins leiddi, þá er ekki þar með sagt, að þær hafi haft löglegt umboð til þess að ákveða, hvernig með fé þetta skyldi farið. Það verður hvergi séð, að gefendurnir hafi veitt þessum konum, sem buðu sig fram til þess að taka á móti fénu, umboð til þess að setja hina og þessa skilmála fyrir því, að féð rynni til landsspítalans. Féð er skilyrðislaust gefið til landsspítalans, og þess vegna er fjársöfnunarnefndin skyldug til þess að láta það af hendi til hans. Ég hefi sett það að skilyrði þess, að spítalabyggingunni yrði haldið áfram, að féð yrði umsvifalaust afhent, og konurnar mega vera því viðbúnar, að þær verði lögsóttar til þess að öðrum kosti.

Gleðiefni!

. Þetta framferði þessara mætu kvenna, sem sízt er þeim til sæmdar, er að vísu ekkert einsdæmi, og skal ég nefna annað dæmi, sem mörgum mun vera í fersku minni. Nokkrir menn tóku að sér að safna hlutafé í nýjan banka. Þeir auglýsa aðeins eitt skilyrði fyrir afhending söfnunarfjárins, nefnilega, að ríkið legði fram 3½ millj. kr. á móti. Þessu skilyrði var fullnægt af hálfu ríkisins. Því næst boðar fjmrh. fund í hlutafélaginu, en þegar kemur til kasta nefndarinnar, þá neitar hún að afhenda féð, nema stj. gangi að vissum skilyrðum, sem aldrei höfðu verið auglýst. Slík frekja er alveg einstök og með öllu óþolandi. En þó keyrir fyrst úr öllu hófi, er nefndin fer að gera sig digra og ætlar að bjóða landsstj. birginn með dólgslegu framferði og digurbarkalátum.

Ég held ég verði nú að færa mig nær ráðherranum

. Já, það er mér sönn ánægja, ef ég get skemmt hv. þm. dálítið þessar síðustu stundir, sem hún situr hér á þingi. Það fer hvort eð er að styttast í okkar samverustundum hér. - Það var sagt um Bergþóru, að hún skammtaði sjálf skyrið hjúum sínum, og lét þau fá mat að vild sinni kvöldið áður en bruninn hófst á Bergþórshvoli. Má segja, að vel færi á að veita Bergþóru þessarar deildar, hv. 2. landsk., nokkur aukahlunnindi í umræðum, áður en eldar þeir, sem íhaldið hefir kveikt til að granda pólitísku lífi þm., ná takmarki sínu. Vil ég í þessu tilefni segja þm. sögu af misskilningi milli karls og konu, sem minnir á hinn ólöglega samning við Jón Magnússon. Eitt sinn var íslenzkur borgari staddur í Berlín. Hann kynntist þar þýzkri konu og kom þeim saman um að þau skyldu giftast. Þessi íslenzki maður sagði þá, að þar í borginni væri íslenzkur prestur, sem hann vildi fá til þess að framkvæma hina veglegu giftingarathöfn. Og þýzka konan, brúðurin, hafði vitanlega ekkert á móti því. Þau giftust, en þegar þýzka konan kom með manni sínum hingað heim og vissi ekki annað en hún væri í fullkomlega löglegu hjónabandi, þá var það einn góðan veðurdag, er „hjónin“ voru á skemmtigöngu um bæinn, að konan sér allt í einu nokkuð einkennilegan mann og segir þá strax: Þarna er þá presturinn, sem gifti okkur. - En það sýndi sig þá, að þetta var enginn prestur, heldur einkennilegur læknir úr Rvík. Og þýzka frúin fékk þá að vita, að hún var ekki löglega gift, af því að allt var ólöglegt um undirstöðu hjónabandsins. Eins er það nú um þennan „familíukontrakt“.

Þetta skil ég ekki

. Brúðurin þýzka var í góðri trú. Hún hélt, að hún væri gift. Hún vissi ekki, að hún var svikin og blekkt af manninum, sem þóttist giftast henni. Alveg eins er varið með hv. 2. landsk. Þm. var vélaður og blekktur með „familíu“-samningnum. Þm. er nákvæmlega leikinn jafngrátt og þýzka stúlkan, sem íslenzki læknirinn þóttist gifta. Hér vantaði umboð frá eigendum peninganna til að setja þessi skilyrði. Það fyrsta, sem hv. þm. ætti því að gera, er að höfða mál og vita, hvernig dómstólarnir litu á þetta mál.

Það getur verið, að það verði gert

. Já, ég held, að það væri mjög gott hjá hv. þm., því eftir þeim töfum, sem nú eru á málarekstri hér á landi, má ætla, að það dragi stofnun spítalans um nokkur ár.

Ekki þegar fimmtardómurinn er kominn!

. Getur vel verið, að ein af ástæðunum til þess, að fimmtardómur verði stofnaður, sé að flýta fyrir þessu máli. Þegar fimmtardómur var fyrst settur, var það vegna þess, hve málin gengu illa fram á Alþingi. Og ef þetta giftingarmál íhaldsins verður dregið lengi, getur það orðið til þess að auka nauðsynina til að bæta dóminn. Annars skal ég segja hv. þm. það til hugnunar, að það er ekki hægt að færa nein rök fyrir því, að hægt verði að byrja að starfrækja spítalann á árinu 1930. Það þarf ekki endilega að vera í haust. Ég skal nefna eitt dæmi. Borgarstjórinn í Reykjavík, sem ég vona, að sé góður vinur hv. fyrirspyrjanda, tók á móti lögum um sundhöll í Reykjavík, þar sem landið veitti Reykjavíkurbæ mikil fríðindi með því skilyrði, að lokið væri byggingu hennar árið 1930. En þetta gekk ekki betur en svo, að nú er fyrst verið að leggja undirstöðuna að þessu verki. Stj. hefir þess vegna orðið að líta meira á nauðsyn verksins en rétt borgarstjóra. Nokkuð af fé bæjarins var líka lokað inni í Íslandsbanka á óheppilegum tíma í vetur, og lítur því illa út um, að bærinn geti staðið við þetta. En núv. stj. hefir mikið langlundargeð, þegar bærinn á í hlut, og ætti hið sama að geta náð til spítalans. Ég er því hissa á móðinum í hv. fyrirspyrjanda, því það er engin ástæða til þess að vera óánægður. Ég er því hissa, að hv. fyrirspyrjandi skuli láta syndir annara í þessu efni bitna á mér. Mín framkoma í þessu máli er þannig, að ég hefði miklu frekar búizt við traustsyfirlýsingu frá hv. 2. landsk., vegna þess hve málinu hefir verið hraðað og það rekið með svo miklum dugnaði, að einstakt má telja. En það eru aðrir menn hér á landi, sem ekki hafa komið fram eins og þeir hefðu átt að gera, og þar til má telja flokksmenn hv. 2. landsk. Þessi hv. þm. er nú að enda kjörtímabil sitt sem efsti maður á landskjörslista. Það hefði því verið vel við eigandi, ef konurnar í Reykjavík hefðu skipað henni í það sæti áfram. En þær hafa nú gengið framhjá þessum hv. þm. En eins og Morgunblaðið réttilega tók fram, er þetta rangt. Þessi hv. þm. hefir alltaf reynzt flokki sínum vel, svo að það var eðlilegt að búast við, að þm. yrði í kjöri áfram. En það fór nú svo, að þessi hv. þm. var hundsaður. Hv. þm. sagði áðan, að ég hefði farið á hundavaði, svo ég vona, að það hneyksli ekki hv. þm., þótt ég komist svo að orði.

Maður er nú vanur ýmsu

. Já, frá hv. 2. landsk.

Nei, frá hv. 1. landsk.

. Ég virði á betra veg hina dutlungufullu framkomu þm. og lít á það, hve miklu ræktarleysi þm. hefir orðið fyrir á allan hátt hjá samflokksmönnum sínum, og sem meir en afsakar framkomu þm. nú rétt fyrir hið pólitíska andlát. Hv. þm. segir, að ég hafi gengið lengra en aðrir í því að brjóta samninga. Ég verð að minna á það, að á sjálfu íhaldsheimilinu hefir Bergþóra þessarar deildar, hv. 2. landsk., verið sett hjá. Og það er engin Hallgerður, sem hv. þm. hefir hér orðið að þoka fyrir, heldur er það að minni skoðun miklu óveglegri frambjóðandi. Ég álít, að verkefni byggingarnefndar spítalans hafi verið lokið, þegar hún hefir innborgað það fé, sem hv. fyrirspyrjandi hefir gengizt fyrir, að safnað væri um allt land. Þá fannst mér eðlilegast, að það væri önnur nefnd, sem tæki við. Þessi nefnd, starfrækslunefndin, var líka skipuð og hefir starfað af miklum dugnaði. Og eins og eðlilegast var, var landlæknir, sem er einn af greindustu mönnum okkar lands og mesta reynslu hefir í þessu efni, formaður þeirrar nefndar. Í þessari nefnd eru allir þeir læknar, sem gert er ráð fyrir, að starfi við landsspítalann, en í byggingarnefndinni hafði einn af ,merkustu læknunum verið settur til hliðar, og var það Gunnlaugur Claessen. Kom það sér illa, því að vegna þessarar yfirsjónar, að setja hann hjá, varð að breyta allmiklu í húsinu, vegna röntgendeildarinnar. Hv. 2. landsk. er svo illa að sér að halda, að engin fæðingardeild verði í landsspítalanum, eða að hún sé of lítil. Þar verður fæðingardeild frá byrjun og áreiðanlega nógu stór til að bæta úr þörfum þeirra kvenna hér í þessum bæ, sem eru í þeirri aðstöðu að geta alið föðurlandinu nýja borgara.

Þetta er ekkert svar við fyrirspurninni. Þetta er allt loddaraleikur

. Það er svo lítið um slíkar stofnanir hér á landi, að ég vona, að yfirsetukonunum komi þetta vel. Mér þykir nokkuð hart, að hv. þm. skuli vanþakka mér bæði þegar ég svara og ekki svara. Ég hélt því fram við formann byggingarnefndarinnar gömlu, að þessar 2 nefndir ættu að starfa samhliða. En ég veit ekki, hvernig stóð á því, að formaður byggingarnefndar vildi ekki halda áfram, þó að ég tæki ítarlega fram, að sú starfsgrein ætti að halda áfram. Ég held, að ég þurfi ekki að svara hv. 3. landsk. neinu. Þó hélt ég, að hv. þm. hefði neitað því, að fyrrv. stj. hefði ekki svarað fyrirspurnum. En það var algengt í tíð fyrrv. stj., að hún gerði það ekki. Núv. stj. hefði ekki átt að svara þessari fyrirspurn, og það því fremur, sem hún er nauðaómerkileg og meir en óþörf. Ég vildi aðeins gera það fyrir kurteisissakir, en mér hefir verið það illa þakkað af hv. flm. og flokki hans, sem hefði getað komið því til leiðar, að hv. 2. landsk. hefði verið efstur á lista flokksins við næsta landskjör, og launað þm. þannig langa og dygga þjónustu við þau mörgu mál flokksins, sem verið hafa til ógagns þessari þjóð.

Jón Þorláksson Hæstv. dómsmrh. hefir nú algerlega horfið frá þeim ummælum í fyrri ræðu sinni, að fyrrv. stj. hafi brostið heimild til þess að gera samning um byggingu landsspítalans frá 24. apríl 1925. En nú reyndi hann aftur að hengja sig á það hálmstrá, samningnum til ógildingar, að landsspítalasjóðsstjórnina hefði brostið heimild til að setja viss skilyrði fyrir þeim framlögum, sem hún hafði með höndum. Ég get ekki skilið, að slíkum manni sem hæstv. dómsmrh, skuli geta oltið slík fjarstæða út úr munni, því það er öllum ljóst, að það er höfuðskilyrði, sem spítalasjóðsstjórninni var ekki aðeins rétt, heldur skylt að setja, að spítalanum verði komið upp og hann tekinn til rekstrar gegn framlagi þess gjafafjár, sem sjóðsstjórnin hafði veitt viðtöku. Ef landsspítalasjóðsstjórnin hefði ekki gert þetta, var hún ábyrg fyrir það að misnota það traust, sem henni var sýnt, þegar henni var fengið féð í hendur. Ég veit, að hæstv. ráðh. skilur þetta, ef hann getur fest athygli við það eitt augnablik. Og landsspítalasjóðsstjórnin hefði getað sett fleiri skilyrði, t. d. um stærð spítalans, því einhverjar takmarkanir verða að vera fyrir því, með hverjum hætti óskum gefendanna sé fullnægt. Ég held líka, að að því leyti, er snertir sérstök skilyrði um gerð byggingarinnar, hafi stjórn landsspítalasjóðsins haft ótvíræðan vilja meiri hluta gefendanna á bak við sig. Það er því ekki óeðlilegt, að það hafi komið krafa um sérstaka fæðingardeild við spítalann, þar sem það er aðallega kvenfólk, sem hefir safnað fénu. Mér finnst a. m. k. sjálfsagt, að sjóðsstjórninni sé heimilt að bera fram óskir um þessi efni, og ég álít ríkisstj. heimilt að taka þær óskir til greina, og eru þær þá á löglegan hátt komnar fram sem samningsatriði. Og hæstv. dómsmrh. þarf ekki að segja neinum skynbærum manni, að núv. stj. sé ekki bundin við þennan samning. Hann skuldbindur hverja einustu stjórn, þar til honum er fullnægt. Að öðru leyti tók hæstv. ráðh. upp sinn venjulega hátt og fór að tala um önnur mál. Hæstv. ráðh. sagði, að fjársöfnunarnefnd Íslandsbanka hefði komið upp í stjórnarráð og látið þar dólgslega Ég verð að segja hæstv. ráðh., að það var einhver annar en fjársöfnunarnefndin, sem lét þar dólgslega í meira en klst. og vék svo burt, og var þá fyrst hægt að fara að tala um málið. Þá sýndi hæstv. ráðh. þessari hv. þd. þann heiður að fara að tala hér um þýzkt hjónaband. Ég sé, að það þarf ekki að vanta á þessu 1000 ára afmæli Alþingis, sem nokkuð mikið var notað á 1. öld okkar sjálfstjórnar, og það er að hafa það, sem kallað er fífl, til þess að skemmta mönnum á hátíðlegum samkomum. Hæstv. ráðh. hefir nú vakið þetta hlutverk upp með tali sínu, svo sem með frásögninni um þetta þýzka hjónabandsmál og sem ég vona að verði vandlega skráð í Alþingistíðindunum sem vottur um niðurlægingu þeirrar stj., sem hér var við völd þegar Alþingi hélt 1000 ára afmæli sitt.

Fyrirspyrjandi (Ingibjörg H. Bjarnason) Hv. 3. landsk. er nú búinn að taka allt fram, það er máli skiptir og hægt er að festa hendur á í ræðu hæstv. dómsmrh., bæði að því er snertir fyrirspurn mína og þann óhæfilega loddaraleik, sem þessi hæstv. ráðh. sýnir, þegar hann er að svara fyrirspurninni. Það er raunalegt fyrir okkur, íslenzku þjóðina, að hún á þessu merkisári skuli hafa þann mann fyrir ráðh., sem hvorki getur talizt ábyrgur orða sinna eða gerða. Þessi hæstv. ráðh. hefir í kvöld beint til mín þeim orðum í svarræðu sinni, að engum siðuðum manni sæmir slíkt. Ég hefi tekið þessu með því jafnaðargeði, sem sá maður verður að hafa, er oft á orðastað við menn af því tægi, sem hæstv. dómsmrh. er. Hvað svo sem segja má um andlegt ástand hæstv. ráðh., þá getur líklega engum blandazt hugur um, að heilbrigða réttarmeðvitund hefir hann ekki. Hann meira að segja skortir auðsjáanlega bæði réttlætistilfinningu og ábyrgðartilfinningu. Allt þetta kom nú eins og svo oft áður fram í ræðu hans. Ég mun því ekki lengja mikið mál mitt við hæstv. ráðh. Eins og hv. 3. landsk. réttilega tók fram, hefir hæstv. ráðh. nú í kvöld beitt sinni gömlu aðferð og hvergi komið nærri því efni, sem fyrir liggur. Hæstv. ráðh. ætlaði að gera hv. dm. nokkra skemmtun og fór að tala um einkamál mín; sagði, að ég væri í önugu skapi yfir því að vera ekki í kjöri við næsta landskjör. Ég verð að segja hæstv. ráðh., að ég þarf ekki að gera honum nein skil fyrir því. Ég ætla aðeins að segja honum það, að það var eftir minni ósk, að svo er. Þó má vel vera, að við eigum enn eftir að hittast á þessum sama vettvangi, og mun ég þá sýna honum lit á því, sem ég nú ekki svara til fulls. En áður en ég sezt niður, vil ég taka það fram, að við í stjórn landsspítalasjóðs Íslands höfum gert meira en að taka við samskotafé og leggja það inn á viðskiptabók. Það sýnir mjög grunnfærni hæstv. ráðh., eða þá að hann talar móti betri vitund, er hann heldur því fram, að til þess að safna saman 300 þús. krónum þurfi ekki annað en sitja aðgerðalaus og taka á móti því, sem að manni er rétt. Þori ég að fullyrða, að hæstv. dómsmrh. hefði ekki enzt til þess að halda áfram þannig fjársöfnun í jafnmargar vikur og þau ár eru nú orðin, sem landsspítalasjóðsstjórnin hefir starfað að fjársöfnun sinni, og verður aldrei afsannað, að það er ísl. konum að þakka, að landsspítalinn, þessi nauðsynjastofnun, er þó, þrátt fyrir allt, komin þetta áleiðis. Ég veit ekki, hvort hæstv. dómsmrh. getur skilið það, en eins og hv. 3. landsk. tók fram, var það bein skylda landsspítalasjóðsnefndarinnar að ganga frá samningunum á þann hátt, sem hún gerði. Það verður aldrei veglegur minnisvarði í stjórnmálasögu hæstv. ráðh., að hann hefir farið jafnósæmilegum orðum um þessa starfsemi íslenzkra kvenna sem hann hefir gert. Og þá viðurkenningu á starfi þeirra í þágu eins hins mesta knýjandi nauðsynjamáls þjóðarinnar, sem felst í samningi fyrrv. stj., hafa allir beztu menn þingsins viðurkennt í orði og verki. En hæstv. ráðh. er svo innrættur, að hann hefir aldrei sett sig úr færi til þess að kasta skarni á þessa starfsemi kvenna. Hæstv. ráðh. sagði að vísu eitthvað á þá leið, að konur hefðu unnið þarna þarft verk; m. ö. o., hann sá sér ekki annað fært en að viðurkenna starf okkar í öðru orðinu. En í öðru veifinu viðhafði hann ýms ummæli, sem ég hygg, að hefði varðað við lög, ef þau hefðu verið viðhöfð utan þinghelginnar. Veit hann bezt sjálfur, hvernig sá dómur hefði fallið.

Má ekki ganga til dagskrár?

.



Mig undrar, að hv. 4. landsk. skuli leiðast þær mjög svo viturlegu og andríku umr., sem hér hafa farið fram um hríð og sem íhaldið hefir lagt svo verulegan skerf til. - Hv. 3. landsk. hélt fram, að ég hafi einhverntíma sagt, að fyrrv. stj. hafi ekki haft neina heimild til að gera „familíusamninginn“. Þetta er rangt haft eftir. En þessi samningur er einn liður í þeim blekkingarleik, sem íhaldið hefir haft í frammi við fyrirspyrjandann, hv. 2. landsk. Hv. 2. landsk. var kosinn af konum, bauð sig fram sem ópólitískur fulltrúi. En íhaldsflokkurinn lagði mikla áherzlu á að ná þm. á sitt vald. Og flokknum tókst það, með því að láta þm. halda, að hjá sér væri stuðnings að vænta til að fullnægja persónulegum metnaði þessarar persónu. Úr þessu varð þetta einkennilega samband, sem ég líkti við Berlínarhjónabandið. Flokkurinn hefir fengið dygga þjónustu hv. þm. í öllum málum, en goldið með brögðum og prettum, eins og með þessum ólöglega samningi. En laun veraldarinnar eru stundum lítil, og hv. 3. landsk. og félögum hans hefir ekki farizt eins vel við hv. fyrirspyrjanda eins og við hefði mátt búast. Ég hefi alltaf haldið fram, að þessi samningur væri ekki annað en vitleysa, og það liggur í umboðsleysi af hálfu kvennanna. Þetta hefir hv. 3. landsk. viðurkennt með þögninni. Hann hefir ekki komið fram með það, sem þurfti, til að samningurinn gæti talizt gildur, gögn um það, að gefendur fjárins hafi gefið konum hér í Reykjavík umboð til að setja skilyrði fyrir afhendingu þess í spítalann. Mér finnst hv. fyrirspyrjandi og hv. 3. landsk. ekkert þurfa að vera svo afbrýðissöm, þó sumum þyki leiðinlegt að hlusta á þau og láti það í ljós á kurteisan hátt. Það kemur fram hjá þeim samskonar ergelsi og öfund eins og kemur fram hjá konum, sem eru farnar að eldast, en hafa engin afkvæmi eignazt, gagnvart heiðarlegum mæðrum. Konurnar, sem börn eiga, hafa enga sök á óláni hinna, og ekki get ég gert að því, þó hv. 2. landsk. þm. sé dálítið leiðinlegur. Ekki hefi ég búið til þetta furðuverk, íhaldsflokkinn. Ekki hefi ég gefið þm. þessa „Kedsommeligheds Naadegave“. Af því hv. 3. landsk. var að tala um 1930 í sambandi við leiðinlegheitin, vil ég minna á það, að eitt hefir komið fram mjög leiðinlegt og ljótt í sambandi við þetta ár. Er það atriði í áramótahugleiðingum hv. 3. landsk., sem flokksblað hans birti um síðustu áramót. Upp úr allskonar svartsýnum hugsunum fer hann að hugga sig við það, að við skulum þó reyna að græða á gestunum, sem hingað koma í sumar. Þetta er það eina andstyggilega, sem fram hefir komið á þessu ári í sambandi við hátíðina. Þegar aðrir eru að gera allt, sem hægt er, til þess að gestirnir, sem við bjóðum heim í sumar, fari héðan með góðar endurminningar og hlýjan hug til landsins, þá kemur fram þessi lægsta okrarahugsun hjá hv. 3. landsk. Það er hin mesta niðurlæging, sem íslenzkum hugsunarhætti hefir verið gerð. Að hún hefir ekki vakið meiri eftirtekt meðal þjóðarinnar heldur en raun hefir orðið á, er vegna þess, að sá, sem orðin talaði, er ekki tekinn sérstaklega hátíðlega. En það er leiðinlegt, að sá maður skuli þá eiga sæti á Alþingi Íslendinga á því merkilega ári 1930. Ég ætla aðeins að svara tveimur atriðum úr síðustu ræðu hv. 2. landsk. Mér skildist hann telja starf nefndarinnar hér í Reykjavík, sem tók á móti fégjöfunum til landsspítalans og sem e. t. v. hefir auglýst eftir þeim, hina fyrstu stórfelldu starfsemi íslenzkra kvenna út á við. Ég held nú, að fyrsta stórfellda starf íslenzkra kvenna út á við hafi verið samtök þeirra um að koma hv. 2. landsk. á þing fyrir 8 árum síðan. Það var stórt verk, þegar lítið er á fyrirhöfnina í samanburði við árangurinn af því striti. Og ég hygg, að konur hafi orðið fyrir stórum vonbrigðum um árangur þess. Hinsvegar býst ég við, að hv. fyrirspyrjandi hafi gert sér miklar vonir um nokkurnveginn tryggt sæti á lista flokks síns við landskjörið í sumar, eins og eðlilegt er eftir hans dygga flokksstarf. En þær vonir hafa víst líka brugðizt. Það er ekki nema eðlilegt, að hv. þm. beri ekki sem blíðastar tilfinningar til þessarar frúar, sem nú er hugsað til að verði varamanneskja fyrir íhaldið, og sem þannig er tekin fram yfir hann, en sú aðferð ætti ekki að bitna á mér. Það sýnist ósamræmi í því hjá hv. fyrirspyrjanda, þegar hann segist ekki hafa viljað efsta sæti á lista flokks síns við landskjörið, sem talið er nokkurnveginn tryggt, en gefur þó jafnframt í skyn, að hún ætli að bjóða sig fram annarsstaðar, og þá vitanlega með litlar sigurvonir. Það er venjulega talið sjálfsagt, að hver flokkur haldi við sömu þingmönnunum meðan hann getur, ef þeir standa sæmilega við stefnuskrá flokksins. Verður því ekki annað sagt en hv. 3. landsk. og flokki hans hafi farnazt illa við hv. 2. landsk. Í þessu sambandi datt mér í hug atvik, sem gerðist á þingi einnar af nágrannaþjóðum okkar fyrir skömmu. Þar sátu hjón á þingi og tilheyrðu sama flokki; hét maðurinn Pétur. Þegar frú Pétur hélt sína fyrstu þingræðu, kom öldungur einn og settist á skammel framan við frúna, og hlustaði á hana með athygli. Þegar hún hafði lokið máli sínu, gekk þessi aldraði íhaldsþm. til Péturs og sagði: „Ég skal aldrei vera vondur við þig oftar, Pétur. Nú skil ég, hvað þú hefir orðið að þola“. Nokkuð svipað mun mega segja um Íhaldsflokkinn. Hann hefir orðið að þola mikið, eða hinir einstöku þm. hans, við að hafa hv. 2. landsk. í flokknum, enda má segja, að þm. fái nú að vita það, og það á eftirminnilegan hátt.



Ég var búin að svara hæstv. ráðh. því áðan, að ég mundi ekki eltast við þau orð, sem snerta mig persónulega, og ætla ég að standa við það. Hv. 4. landsk. talaði nú um spítalamálið frá sínum bæjardyrum. Hann sagði beinum orðum, að hann virti samninginn ekkert út af fyrir sig; það væri einungis fjárveitingin í fjárlögum, sem fyrst kom fram 1926, að ég hygg, sem hann meti nokkurs. Þessu er því að svara, að bæði hefir hv. 3. landsk. og hv. þm. Snæf. bent á það með óhrekjandi rökum, að samningurinn er fyrst og fremst það plagg, sem bindur bæði núv. og komandi ríkisstjórnir til að framkvæma það, sem í samningnum felst. Það er ekki hægt að komast framhjá því, að það er samningurinn, sem æfinlega á öllum tímum hefir ráðið því, að spítalinn er kominn þetta áleiðis með framlagi úr spítalasjóði þeim, sem konur hafa stofnað og hafa fullt umboð til að ráðstafa eins og þær hafa gert. Það hefir heldur ekki heyrzt nokkur rödd um það, að spítalasjóðsstjórnin í Reykjavík hafi varið því fé öðruvísi en í fullu samræmi við það, sem hún tók að sér að gera, þegar sendir voru fjársöfnunarlistar um allt land, inn á hvert heimili, til að safna fé í þessu skyni. Mér er óhætt að fullyrða, að það fé, sem eftir er í landsspítalasjóði, og er alls kr. 54,057,48, er vel tryggt. Það er tryggt í verðbréfum aðallega í Landsbanka Íslands. Það er ennþá í vörzlum spítalasjóðsnefndarinnar og er þar með fullum rétti. Hún er búin að leggja fram það fé, sem lofað var, þegar samningur var gerður. Ég vil nota tækifærið til að hrekja það, sem hæstv. dómsmrh. sagði og fleiri hafa sagt úr þeim herbúðum, að nú mundi áhugi þeirra kvenna, sem stóðu að stofnun landsspítalasjóðsins, vera farinn að þverra. Á árinu 1928 ætlaði sjóðsnefndin að halda samkomu í fjársöfnunarskyni á Arnarhólstúni og höfðum við loforð hæstv. forsrh. fyrir túninu, en því loforði brá sá hæstv. ráðh.

Það eru ósannindi?

. Nei, það er sannleikur, þó að ekki hafi verið vottar að samtalinu. Þetta tel ég skyldu mína að láta koma fram, út af þessum dylgjum um áhugaleysi og athafnaleysi í þessu máli. Ég get ekki látið hjá líða að drepa á það, sem hæstv. dómsmrh. sagði í dag, að það væri þjóðarmein að þurfa að notast við þann spítala, sem menn hafa orðið að sætta sig við, nefnilega Landakot. Það var tekið fram af hv. þm. Snæf., og ég er honum alveg sammála, að það sé ekki þjóðarmein í sjálfu sér að þurfa að notast við spítalann, en hitt væri þjóðarmein, að þurfa að notast við svo lítinn spítala, sem getur engan veginn fullnægt þeim fjölda manna, sem þurfa að sækja hingað til Reykjavíkur til að fá bót meina sinna. Og það getur heldur ekki talizt annað en þjóðarminnkun, þegar þetta mál er þó komið þetta langt sem nú, að taka ekki sporið út með þeim áhuga og „föstu tökum“, sem þurfa til þess að spítalinn komi sem fyrst til notkunar. Nú veit ég með vissu, og hefi það eftir beztu heimildum, að nú bíða fimmtíu sjúklingar í nágrenni Reykjavíkur, sem ekki er með nokkru móti hægt að veita viðtöku þar. Séu mannslíf og heilbrigði nokkurs virði, þá ætti hæstv. dómsmrh. að gera sér það ljóst, að það er lífsnauðsynlegt að hraða byggingu og útbúnaði landsspítalans svo sem mögulegt er. Og því meir eykst ábyrgðin sem lengra líður, - með hverjum mánuði, hverri viku; og ég leyfi mér að staðhæfa, að allur dráttur og vanræksla er blátt áfram glæpur.