Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Ég leyfi mér að leggja til, að frv. verði að lokinni umr. vísað til fjhn. d. og 2. umr.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Þetta frv. er samið af mþn. í sjávarútvegsmálum, sem starfaði s. l. tvö ár í þessu máli og öðrum, og er í aðalatriðum í þá átt að sameina í einn lagabálk öll helztu hafnarlög, sem gilda fyrir kaupstaði og kauptún og ýmsa staði aðra, sem hafa þurft og munu þurfa að láta gera hafnarframkvæmdir á næstunni. Þetta er eiginlega aðaltilgangur frv., að safna þessum l. í eina heild, svo að betra yfirlit fáist, í stað þess að hingað til hafa verið sett l. um hvern einstakan stað, eftir því, sem hann hefur þurft á að halda, og síðan breytt, eftir því sem ástæður eru fyrir hendi og þörf til aukinna framkvæmda. Þetta hefur orðið allumsvifamikið, og setning þessara l. ætti að gera málið miklu einfaldara, á svipaðan hátt og nú á sér stað um vegalög og aðrar svipaðar framkvæmdir. Verulegar breyt. eru ekki gerðar í þessu frv. frá gildandi hafnari. aðrar en þær, að eins og málið hefur verið afgr. nú frá Ed., hefur flokkunum verið fækkað í tvo, en áður voru þeir þrír. Mismunandi fjárframlag úr ríkissjóði hefur verið á hvern flokk, en nú skal minnsta framlag ríkissjóðs til hafnargerðar vera 2/5 en var áður 1/3. Eru þeir staðir, sem hafa haft 1/3, sameinaðir hinum, sem hafa notið framlags að 2/5. Flokkurinn með helmings framlag er látinn óbreyttur, þó þannig, að ýmsum stöðum nýjum hefur verið bætt við. Enn fremur er það ákvæði sett, til þess að gera glögg mörk milli þessara flokka, að fari kostnaður við hafnarmannvirki fram úr 800 þús. kr. hér eftir, skuli viðkomandi staður fara milli flokka og njóta aðeins framlags að 2/5 kostnaðar úr því. Enn fremur er það, að til kostnaðar við hafnargerð og lendingarbætur teljist ýmis fleiri mannvirki en áður, svo sem dráttarbrautir, innsiglingarmerki, sem ekki voru áður styrkhæf mannvirki talin. Að öðru leyti er í þessu frv. tekið upp megnið af þeim ákvæðum, sem eru í gildandi hafnarl., og gilda víðast lík ákvæði, þó að með nokkuð mismunandi orðum sé sagt í ýmsum hafnarl. Þá eru loks með þessu frv. numin úr gildi allflest gildandi hafnarl., og er þessu frv. ætlað að koma í staðinn fyrir þau öll. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, en vildi leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað til sjútvn. að þessari umr. lokinni, og teldi mjög æskilegt, að hægt væri að flýta afgreiðslu þess, vegna þess að ýmsir staðir, sem hlut eiga að máli, hafa gert ráðstafanir í samræmi við væntanlega samþykkt þessara l., enda mun ekki vera um þetta verulegur ágreiningur, nema þá um smávægileg atriði. Leyfi ég mér að leggja til, að frv. verði vísað til sjútvn.

Frsm. (Sigurður Thoroddsen) : Þetta frv. er flutt af iðnn. samkv. ósk bæjarstjórnar Reykjavíkur. Nm. hafa áskilið sér óbundnar hendur um breyt., sem fram kynnu að koma. Þetta frv. er endurskoðun á l. um virkjun Sogsins frá 1933, endurskoðun, sem fer í þá átt, að þar sem þau l. ná aðeins til eins virkjunarstaðar í Soginu, tekur þetta frv. til fullvirkjunar alls Sogsins. Enn fremur gerir frv. ráð fyrir, að ríkissjóður ábyrgist lán, sem Reykjavíkurbær og Sogsvirkjunin kunna að taka til að koma upp mannvirkjum við Sogið. Er sú upphæð tiltekin 34 millj. kr. Með þessu frv. er Sogsvirkjuninni og Reykjavíkurbæ heimilað að reka fyrst og fremst orkuver við Ljósafoss og reisa einnig og reka önnur orkuver við Sogið og gera afspennistöðvar til þess að sem hægast sé að afhenda orkuna til Rafmagnsveitu Reykjavíkur eða til annarra notenda utan orkusvæðis Rafmagnsveitu Reykjavíkur. Áður en ráðizt er í aukningu samkv. frv., er Sogsvirkjuninni og Reykjavíkurbæ skylt að senda ráðh. uppdrætti og lýsingar, og það er á hans valdi að krefjast breyt. á þeim, ef hann eða sérfræðingar ríkisstj. telja þær æskilegar vegna almennra hagsmuna. Þá er í frv. ákvæði um það, að ríkisstj. láti í tæka tíð gera umbætur á vegum, sem nauðsynlegar verða vegna flutninga í sambandi við fyrirhuguð mannvirki, og að ríkið kosti þessa vegagerð að helmingi móti Sogsvirkjuninni. Enn fremur er ákveðið, að Sogsvirkjunin megi telja þennan kostnað til stofnkostnaðar. Þá eru enn ákvæði í frv., að telja megi til stofnkostnaðar vatnsréttindi, sem þegar hafa verið keypt, og enn fremur að Sogsvirkjunin greiði ríkissjóði andvirði þeirra vatnsréttinda, sem hann á, jafnskjótt sem fengið er lán til framkvæmda, eftir nánari ákvæðum, sem til eru tekin í gr., sem um þetta fjallar. Þá er, eins og ég sagði áðan, tiltekið, að ríkissjóður ábyrgist allt að 34 millj. kr. til Reykjavíkur til þessara framkvæmda, enda samþ. ráðh. lánakjör. Ég býst við, að hér sé svo til ætlazt af bæjarstjórn Reykjavíkur, að þessi upphæð komi til viðbótar. þeim milljónum, sem ríkissjóður hefur þegar ábyrgzt vegna orkuversins við Ljósafoss. Samkv. ákvæðum síðustu gr. þessa frv. eru úr gildi numin l. nr. 82 19. júní 1933, um virkjun Sogsins. Ég tel það þess vegna réttara, að aukið verði hér inn í, að þessi ábyrgðarupphæð komi til viðbótar þeim upphæðum, sem ríkissjóður er þegar ábyrgur fyrir, og mun ég milli umræðnanna bera mig saman við meðnm. mína um þetta atriði. Þá segir í 6. gr., að Sogsvirkjunin selji raforku til Rafmagnsveitu Reykjavíkur, en eins sé henni skylt að láta í té raforku við stöðvarvegg í orkuverum og við afspennistöðvar til almenningsnota í nálægum héruðum við kostnaðarverði og að viðbættum allt að 10%. En verðið má þó aldrei vera hærra en svo, að jafngildi því verði, sem Rafmagnsveita Reykjavíkur borgar fyrir raforkuna miðað við afhendingu á sama stað. Ef það þykir nauðsynlegt til þess að fullnægja raforkuþörf að auka við þessa virkjun, þá er Reykjavíkurbæ skylt að framkvæma þessa aukningu, þar til Sogið er virkjað að hálfu leyti, enda ábyrgist ríkissjóður lán í þessu skyni fyrir Reykjavíkurbæ. En þegar að því kemur að auka virkjun fram yfir fullvirkjun til hálfs, ber ríkissjóði að sjá um þessa aukningu, nema öðruvísi verði um samið. Er þá ríkissjóði ætlað að gerast meðeigandi í Sogsvirkjuninni, og kaupi hann tiltölulegan hluta af þeim mannvirkjum, sem fyrir eru í fyrirtækinu, þannig að hann verði meðeigandi fyrirtækisins að sömu tiltölu og nemur aukningu vélaaflsins móts við það vélaafl, er fyrir var, og eigandi að helmingi, þegar fallvatnið er fullvirkjað. Ég hef nú rakið í stuttu máli innihald þessa frv. Eins og ég gat um, er það flutt að tilmælum bæjarstjórnar Reykjavíkur. Hefur hún athugað það á sínum tíma og gert á því nokkrar breyt. til samræmis við frv. til raforkulaga, sem liggur fyrir Alþ. Það er ætlazt til, að þetta frv. komi á eftir samþykkt raforkulagafrv. Eins og kunnugt er, er fullvirkjað orkuver við Ljósafoss, og orkan, sem þaðan fæst, er að heita má fullnotuð. Mest af þeirri orku er notað í Reykjavík, eða um 90%, en afgangurinn í Hafnarfirði og hér í nágrenni. Þetta er endurskoðun laganna um virkjun Sogsins, og aðalbreyt. er sú, að þetta nær til alls Sogsins og hefur í för með sér aukna ábyrgð fyrir ríkið. - Ég óska svo eftir að málinu verði vísað til 2. umr.



Það hefði nú verið eðlilegra, úr því að bæjarstjórn Reykjavíkur stendur að þessu frv., að það hefði verið flutt af þm. Reykjavíkur. Hv. iðnn. hefur tekið þetta mál að sér, en ég tel, að það heyri betur undir fjhn., og hefði því verið eðlilegra, að það hefði verið flutt af henni. Það má nú e. t. v. segja, að þetta skipti nú ekki svo miklu máli, en þó er það venja, að þær n., sem málin heyra aðallega undir, flytji þau. Um þetta mál er ekki að efast, að það heyrir undir fjhn., og mig furðar stórlega á starfshögun þessa máls. En eðlilegast hefði mér þótt, að þm. Reykv. hefðu flutt þetta. sökum þess, hvernig þessu er háttað. Hv. frsm. leggur þetta hér fyrir, en lætur þess ekki getið, hvort hann sé fylgjandi frv. Þótt ekki megi segja, að stóra raforkulagafrv. sé alveg tekið aftur með þessu, þá er þó höggvið stórt skarð í það, því að eitt sveitarfélag hefur umráð um þessa virkjun. Ríkissjóður er enginn meðeigandi eða hluthafi í þessu, og brýtur það algerlega í bága við frv. um hina almennu raforkuvirkjun um landið allt. Ég tel engan vafa á því, að öruggast sé, að ríkið standi að þessu, og tel ég alveg fráleitt að taka upp aðferð sem þessa, sem brýtur í bága við hina almennu raforkulöggjöf. Ríkið getur alveg eins staðið að þessu eins og bæjarfélagið, þar sem ríkið gengur í ábyrgð fyrir láni til framkvæmda þessara, og Reykvíkingar þurfa einskis í að missa, þótt ríkið standi að þessu. - En ef þessi leið verður farin, þá má gera ráð fyrir, að aðrir staðir geti einnig komið, t. d. Akureyri og Borgarfjörður, og ef svona er farið að; þá er búið að eyðileggja tilgang raforkul., og vil ég vænta þess, að hv. iðnn. taki þetta til athugunar. Ef Reykvíkingar hafa óttazt, að stækkun Sogsvirkjunarinnar drægist, þá skal ég styðja það, að sú stækkun verði framkvæmd, svo að það tefji ekki, að Reykvíkingar fái þetta svo fljótt sem unnt er. - Og þetta frv. gengur í þveröfuga átt við þróun þessara mála í öðrum löndum, sem beinist að því, að ríkið sé sem mest eigandi að þessum framkvæmdum. Og það er lítilfjörleg bót, að ríkið geti orðið þátttakandi í þessu, þegar búið er að virkja, og ef nú einhver gróðavon yrði, þá fái aðrir en ríkið að gerast þátttakendur. Það er sungið við sama lag á, bænum þeim. Það er að vísu ekkert illt um þetta að segja, en það kann að dragast, að ríkið verði meðeigandi. Og hér eiga allt önnur ákvæði að gilda fyrir þá, sem búa utan Reykjavíkur, og eignarréttur þeirra ekki eins helgur. Ég drep á þetta aðeins til þess að sýna blæinn, þótt það sé aukaatriði hjá kjarna málsins. Þetta frv. hrópar gegn öllum röksemdum, og er lítt skiljanlegt, að slíkt skuli koma fram í réttarþjóðfélagi.



Maður skyldi ætla af orðum hv. 1. þm. Árn., að hér væri ægilegt mál á ferðinni, sem hrópar gegn réttaröryggi og skynsemi. Hann sagði, að það væri óeðlilegt, að þetta frv. væri ekki flutt af þm. Reykjavíkur. Þetta mætti í fljótu bragði virðast rétt, en þegar nánar er að gætt, þá er þetta eina eðlilega leiðin. Það er kunnugt, að iðnn. fjallaði um það allsherjarfrv., sem lagt hefur verið fram um þessi mál, og bæjarstjórnin gat ætlað, að hér bryti e. t. v. eitthvað í bága við heildarlöggjöfina, og því eðlilegast, að sú n., er um það fjallaði, tæki einnig við þessu frv. Hefur n. gert á þessu samræmisbreytingar, og kann ég henni þakkir fyrir. - Hv. 1. þm. Árn. sagði, að þetta heyrði frekar undir fjhn., og er það rétt, að þetta heyrir líka undir hana, hvað ríkisábyrgðina snertir. Þegar ég nú þannig hef minnzt á inngangsatriði hv. 1. þm. Árn., skal ég snúa mér að nokkru að efnishlið þessa máls, áður en ég rek einstök atriði í ræðu hans. Hvernig er aðstaða Reykjavíkur samkv. þessu frv. ? Hver er réttur bæjarins og hver er réttur ríkisins? Reykjavíkurbær fær rétt til að reisa stöð við Sogið. Samkv. 3. gr. frv. er greinilega tekið fram, að ríkið á þar um allar framkvæmdir að hafa mjög víðtækan íhlutunarrétt. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta : „Áður en byrjað er á nýju verki, aukningu eða breytingu á mannvirkjum, sem fyrir eru, skal senda ráðherra uppdrætti að hinum fyrirhuguðu framkvæmdum ásamt lýsingu á þeim. Getur ráðherra krafizt þeirra breytinga á fyrirhugaðri tilhögun verksins, sem nauðsynlegar kunna að þykja vegna almenningshagsmuna að dómi sérfræðinga ríkisstjórnarinnar.“ Þetta er mjög rétt og eðlilegt. Með því er tryggt, að ríkisvaldið geti í öllum megindráttum ráðið, hvernig virkjunum er hagað, og gert kröfu til Reykjavíkur um það, að hagsmunir annarra landsmanna, sem hlut eiga að máli, séu einnig tryggðir. Fæ ég ekki betur séð en ríkinu sé gefinn hinn meiri réttur, og Reykjavík hinn minni. Við höldum áfram að athuga málið nokkru nánar, og er þá 6. gr. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Sogsvirkjunin selur raforku til Rafmagnsveitu Reykjavíkur. Skylt er henni einnig að láta í té raforku við stöðvarvegg í orkuverum og við afspennistöðvar til almenningsnota í nálægum héruðum við kostnaðarverði og að viðbættum allt að 10%. Þetta verð má þó aldrei fara fram úr því, sem Rafmagnsveita Reykjavíkur borgar fyrir raforkuna miðað við afhendingu á sama stað. Skal verð þetta, ef samkomulag næst eigi, ákveðið með mati samkvæmt 147. gr. 1. b. vatnalaganna frá 1923.“ Hér er nú hvorki meira né minna en ákveðið alveg skýrt, að Reykjavík sé skylt að láta raforku til annarra héraða, við verði, sem aldrei má fara fram úr verði, sem Rafveita Reykjavíkur kaupir rafmagn af orkuverum í Soginu. Og sé ósamkomulag, ber að skjóta málinu til mats. Mér sýnist hér, enn sem fyrr, að ríkið fái meiri réttinn, en Reykjavík hinn minni. Ég undirstrika, að Reykjavík er skylt að láta orkuna af hendi. Þetta er ekki nýtt ákvæði í l. um Sogsvirkjun. Þetta hefur verið í eldri l., og samkv. því ákvæði hefur bærinn látið orku af hendi við Hafnarfjörð og Keflavík, og fleiri þorp munu á eftir koma. Og þetta gerist á þeim tíma, þegar Reykjavík hefur ekki nægilega raforku fyrir sig. Það skal ekki á þetta deilt sérstaklega. Þörf og réttur Hafnarfjarðar og þorpanna suður með sjó til raforku er vitanlega rík, alveg eins og þörf og réttur Reykjavíkur. En ég get ekki annað sagt en að Reykjavík, sem í þessu tilfelli hefur reist orkuverin og rekið þau, hún fær minni rétt, þegar ríkinu er gefinn hinn meiri rétturinn, þar eð ákveðið er, að rafmagn skuli selt til annarra staða, jafnvel þótt eitthvað skorti á að fullnægja orkuþörf Reykjavíkur. Þá er að athuga 7. gr. frv. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar auka þarf virkjun fram yfir það, að Sogið sé virkjað til hálfs, skal ríkisstjórnin framkvæma aukninguna og gerast meðeigandi að Sogsvirkjuninni, nema samkomulag verði við Reykjavíkurbæ um aðra tilhögun.“ Hér er mjög skýrt til orða tekið. Ríkið skal vera meðeigandi. Það er á valdi ríkisstj. að gera þetta skilyrðislaust. Hún skal gera þetta. Henni er að vísu heimilt að gera samkomulag við Reykjavíkurbæ um aðra tilhögun, en því aðeins, að vilji sé innan ríkisstj. Og að sjálfsögðu hefur Alþ. sitt vald og rétt til að skera að lokum úr, eftir því sem ástæða er til. Um eitt atriði er svo skipt réttindum og skyldum milli Reykjavíkur og ríkisins, að Reykjavík er skyld að halda áfram virkjunum þangað til Sogið er til hálfs virkjað, og skyld að láta öðrum héruðum í té rafmagn, jafnvel þótt Reykvíkinga sjálfa skorti rafmagn. Og ríkinu er skylt að ganga í þessa virkjun, þegar hálfvirkjað er, og verður fyrirtækið þar á eftir sameign ríkis og bæjar. - Ég hygg, að ef hv. þm. athuga frv. á rólegan hátt, muni þeir komast að þeirri niðurstöðu, að við erum ekki með frv. að gera uppreisn gegn heildarlöggjöfinni um virkjun Sogsins, og að hér er alls engin ósanngirni af hálfu Reykjavíkurbæjar, hvorki gagnvart ríkisvaldinu né gegn öðrum héruðum, sem þannig eru í sveit sett, að þau gætu notið rafmagns frá Soginu. Þá er að lokum nokkur ástæða til að gera grein fyrir, hvers vegna Reykjavíkurbær vill nú hefjast handa um þetta, og að ekki er, eins og hv. 1. þm. Árn. heldur fram, rétt og eðlilegt, að Reykjavíkurbær stöðvi sínar virkjanir og ríkið taki nú þegar við. Hvers vegna Reykjavíkurbær vill út í þetta fara, er auðséð. Bæinn vantar rafmagn í stórum stíl, og sú vöntun mun verða enn brýnni sem lengra líður. Því er nú svo háttað, að bærinn hefur sjálfur leyst þessi mál sín, og það ekki með óeðlilegum hætti. Það er eðlilegt, að svo stórt bæjarfélag hafi leyst það nauðsynjaverkefni að koma upp rafveitu til almenningsnota. Bærinn hefur nú þegar gert mjög víðtækan undirbúning að framhaldsvirkjun, látið gera teikningar og ýtarlegar rannsóknir á því, hvernig þeirri virkjun verði bezt fyrir komið. Þessar áætlanir allar verða í samráði við Rafmagnseftirlit ríkisins, sem er fulltrúi ríkisvaldsins, og ég hygg, að segja megi með fullri vissu, að þessi undirbúningur sé það langt kominn, að mögulegt sé að hefja starf þegar á komandi sumri, og er það nauðsyn. Væri hinn hátturinn upp tekinn að láta verkið nú þegar í hendur ríkisins og stöðva framkvæmdir Reykjavíkurbæjar, tel ég litlum efa bundið, að verða mundi til tafar fyrir málið. Og það mundi verða eini vinningurinn, því að þó að ríkið færi að virkja, mundi réttur annarra héraða en Reykjavíkur á engan hátt verða betur tryggður en hann er tryggður í þessu frv. Hv. 1. þm. Árn. sagði, að ríkisstj. geti hafizt handa o. s. frv. En einu vildi ég biðja hann að svara í því sambandi. Hvers vegna hefur ríkið ekki hafizt handa? Hver var, lofsællar minningar, um langt skeið ráðandi stjórn í landinu, sem þessi þm. studdi? Allan þann valdatíma streymdi Sogið sína leið til sjávar, flutti með sér þá geysiorku, sem við allir þekkjum, þetta bezta fallvatn landsins þá eins og nú. Og samkv. eldri l. um Sogsvirkjun gat ríkisvaldið hafizt handa eða gripið inn í, orðið meðeigandi að virkjuninni og hafið stórar framkvæmdir, lagt taugar um Árnessýslu og suður með sjó og út um hvippinn og hvappinn, eftir því sem við þótti eiga. Þetta gat ríkisvaldið gert, en gerði það ekki, - og ekki heldur, þó að það væru framsóknarmenn, sem sátu á valdastólum, og það væru framsóknarmenn, sem réðu mestu - stundum öllu - í sölum Alþingis. Ég er ekki í vafa um það, að reynslan hefur sýnt, að Reykjavíkurbær hefur verið mikilvirkari aðili á þessu sviði, enda er sannast mála, að Reykvíkingar eru þeir, sem brýnasta hafa fundið þörfina fyrir aukna raforku, og engum lá nær en þeim og þeirra fulltrúum að sjá um þessar stórkostlegu framkvæmdir. Og mér er nær að halda, að ef Reykjavíkurbæ hefði verið bannað að virkja Sogið, eins og mér skilst hv. 1. þm. Árn. vilja, að nú sé gert, - þá er mér nær að halda, að það hefði orðið um litlar framkvæmdir að ræða samanborið við það, sem nú er, og að þannig hefði verið séð fyrir þörf Reykvíkinga, að á engan hátt hefði verið við hlítandi, og er nógu slæmt eins og er. Ég skal svo ekki eyða meiri tíma í að ræða þetta mál. Ég vil vænta þess, að hv. þm. taki þessu máli yfirleitt með sanngirni og skilningi. Ég veit, að hv. iðnn. mun hafa málið til meðferðar meðan það er innan þessarar d., og mun vera fús að ræða brtt. og taka við aths., sem fram kunna að koma, hvort heldur er frá þm. eða öðrum aðilum. Ég vænti þess, að frv. verði fljótlega afgr. gegnum d. og meginefni þess verði ekki haggað, því meginefni, að Reykjavíkurbæ verði kleift að auka sínar virkjanir og ríkinu jafnframt gefinn sá ríki réttur, sem í frv. felst, að hafa íhlutun og tryggja hag alls almennings í sambandi við þær virkjanir, sem fram kunna að fara.

Jörundur Brynjólfsson Hv. 8. þm. Reykv. hefur nú andmælt því, sem ég sagði um þetta mál, fannst ég taka fulldjúpt í árinni um efni málsins. Og hann vann það til að víkja orðum mínum við til að fá átyllu til að gera það að umtalsefni, hvernig þetta mál og undirbúningur þess kemur við ákvæði hinnar almennu löggjafar. Ég var ekki að segja, að þetta mál væri hróp gegn réttarörygginu, ég talaði um, að röksemdir fyrir þessu máli hrópuðu gegn röksemdum fagmanna um það, að framkvæmd þessa máls þyrfti að vera á einni hendi, og það er líka svo. Ef hv. þm. þekkir ekki þau gögn, sem fram hafa komið áður af hálfu okkar helztu kunnáttumanna í þessum efnum, þá ætti hann að kynna sér þau. Þeir telja tvímælalaust bezt og affarasælast fyrir framkvæmd þessara mála, að ríkið standi þar eitt að, og segja, eins og eðlilegt er, að slíkt verði langsamlega ódýrast, ódýrust stjórn, auðveldara að hafa það fyrirkomulag á öllum framkvæmdum, sem hagfelldast er og ódýrast, en með sama öryggi fyrir notendur, auðveldara að fá ódýr lán o. s. frv., minna mannahald, yfirleitt allar framkvæmdir og starfræksla einfaldari. Enda segir þetta sig sjálft. Hver maður, sem þekkir til stórfelldra framkvæmda, getur sagt sér fyrir fram, að svona hlýtur þetta að vera. Það er gegn þessum röksemdum, sem þetta frv. hrópar. Það eru engin rök gegn þeim málstað, sem ég held fram, þó að þm. segi, að Reykjavík hafi leyst þetta mál fyrir sig og sé því eðlilegt, að hún sigli sinn sjó áfram. Þetta er nú stærsti bærinn, og það svo, að í Reykjavík er saman kominn liðlega 1/3 hluti þjóðarinnar. Hér eru langsamlega flestar opinberar stofnanir og stórfelldastar. Og svo stendur mismunandi á fyrir öðrum stöðum. En hví þá ekki að leyfa hverjum stað að sinna þessu máli út af fyrir sig, án minnsta tillits til annarra þegna þjóðarinnar og þeirrar aðstöðu, sem þeir kunna að hafa? Það er hreint ekki mikil félagshyggja, sem kemur fram í þessum málflutningi hjá hv. 8. þm. Reykv. Manni gæti dottið í hug, ef maður nú ekki þekkti þennan hv. þm., hvar hann skipar sér í sveit, að hann væri einhvers staðar annars staðar í flokki, því að það mundi verða talið öðrum nær að túlka svona sjónarmið. En þá er eftir sú afsökun, sem hv. þm. vill náttúrlega grípa til og fleyta sér á, það að umbjóðendur hans hér kynnu nú í framkvæmdinni að hafa betra af því að vera sér, en verkamenn og sjómenn annars staðar. Og þá er sjálfsagt að láta það sjónarmið ráða, - lengra nær nú umhyggjan ekki og jafnaðarmennskan. Eitthvað finnst mér nú geiga í röksemdunum um sósíalismann. Hv. þm. fór að rekja ákvæði frv. Þess þurfti hann ekki fyrir mig. Og hann kom ekki heldur með eitt einasta atriði, sem hnekkti því, sem ég sagði, - hvernig þessu skýtur skökku við, bæði að nokkru leyti því frv., sem komið er til Ed., og sérstaklega því, sem hér er fram komið. Það gerbrýtur þá hugsun, sem liggur til grundvallar hinum almennu raforkulögum. Það bætir lítið úr þó að hv. þm. skírskoti til ákvæða 7. gr., að þegar hálfvirkjað sé, geti ríkið  Hv. þm. sagði, að ríkið hefði haft heimild til að vera þátttakandi, en ekkert hefði gerzt í því efni. Þó að ég hefði hreyft þessu máli á þingi, þá sá ég fram á, að það væri ekki til neins. En hvað er svo þessi virkjun mikil, sem hér um ræðir? Það á að virkja Sogið að hálfu leyti. Ekki veit ég nema það kynni að verða einhver ágreiningur um það, hvenær telja skyldi hálfvirkjað, og ekki er víst, að auðvelt yrði að leysa þá deilu, því að jafnan yrði álitamál um það, hvenær hálfvirkjað gæti talizt. Það er vissulega undir því komið, hvernig virkjanirnar yrðu framkvæmdar, sem gætu orðið þrjár eða fleiri. Talið er, að tvímælalaust séu 100 þús. hestöfl í Soginu a. m. k. En ég gæti vel búizt við, að það fyrirkomulag mætti hafa á virkjun Sogsins, að nytja mætti miklu meira afl. En þó að við tökum einföldustu tölurnar og segjum 50 þús. hestöfl, þá er þetta ekki smávegis fyrirtæki. Þetta mál er því ekki neitt lítilvægt og ekki jafnsjálfsagt, að það gangi fram í þeim búningi, sem það er nú. eins og hv. 8. þm. Reykv. vill vera láta, nema við eigum að löghelga þá aðferð, sem kannske hefur stundum verið viðhöfð í þessu þjóðfélagi, að hver aðili innan þjóðfélagsins olnbogi sig áfram eftir sinni getu án tillits til annarra, eftir því sem aðstaðan leyfir. Óneitanlega kemur sú stefna dálítið fram í þessu máli. Hv. þm. hélt því fram, að tefja kynni framkvæmd málsins, ef ríkið hefði framkvæmdirnar á hendi, en ekki bærinn. Þetta tel ég fjarri öllu lagi. Hvað hefur Reykjavíkurbær til að bera umfram ríkið sjálft til þessara framkvæmda? Mundi ekki Reykjavíkurbær vera fús til að láta það af mörkum, sem hann hefur yfir að ráða viðvíkjandi undirbúningi til framkvæmda, og fjármuni, til að flýta fyrir framkvæmd Þessa máls? Það veit ég, að bærinn vill gera á augabragði. Hv. þm. sagði, að sér hefði skilizt, að ég vildi banna Reykvíkingum að virkja Sogið. Þetta er ekki rétt, ekkert orð féll hjá mér, sem mátti skilja í þá átt. En mér finnst óþarfi, að þeir einir virki Sogið. Mér finnst réttara, að ríkið geri það, og það er allt annað mál. Ef það lægi fyrir eitt af tvennu, að Reykjavík virkjaði Sogið eða það yrði ekki virkjað, þá mundi ég hiklaust mæla með því, að Reykjavík virkjaði það. En það er ekki þetta, sem hér er verið að ræða um, heldur er það það, hvort taka eigi upp þá stefnu, að þeir, sem bezta aðstöðuna hafa til framkvæmda í þessu efni, skeri sig út úr, án þess að skipta sér af öðrum. Síðan vék hv. þm. að því, að Framsóknarstjórnin, sem hér hefði setið að völdum áður, hefði ekki virkjað og þar fram eftir götunum. Svona röksemdum er alltaf hægt að slá fram. Hv. þm. hefur áreiðanlega þann kunnugleika frá þeirri tíð, að hann veit vel, að hvorki voru þá til heildarlög um þetta efni, sem ríkisstj. gæti framkvæmt stórvirkjanir eftir, og eins er það, sem oft vill enn verða, að nýbreytni, sem menn hafa ekki nægilega þekkingu á, hindrar framkvæmdir. Loks má minna á það, að um langt árabil voru fjárhagsástæður hinar erfiðustu, lágt verð á afurðum okkar á erlendum markaði og hinum litla gjaldeyri varð að miðla til hinna allra nauðsynlegustu hluta. Og hvað sem líður ríkisstj. og ríkinu á þessum árum, þá mundu einstök sveitarfélög hafa framkvæmt ýmislegt meira sér til hagsbótar, ef nokkrir möguleikar hefðu verið á slíku. En það er margt, sem grípur inn í eðlilega framkvæmd slíkra mála. Þá vék hv. þm. að því, að eftir frv. væri réttur Reykjavíkur minni en ríkisins. Þar á hann við það, að þegar til framkvæmda kemur, hafi ríkið eftir þessu frv. svipaðan rétt og það hefur haft eftir eldri löggjöf. Nú er það vitað, að Reykjavík hefur ekki getað fullnægt sinni eigin þörf fyrir raforku, hvað þá heldur þörf annarra landshluta, þótt nú hafi verið bætt úr þessu hvað Reykjavík snertir í svipinn. Þannig getur maður séð, hvernig þetta getur verið. Og það er fjarri því, að fólkið fái orkuna með nokkuð betri kjörum, þótt framkvæmdirnar séu í höndum bæjarins, heldur en ríkið sjái um þetta. Ég skal játa það, að þessi 10% eru ekki stór upphæð, en þetta er þó tíunda hver króna og er þessu fólki, sem fyrir utan Reykjavík er, töpuð. Ríkið á að eiga það fé samkv. frv. En það er síður en svo, að þetta sé nokkurt höfuðatriði. Höfuðatriðið er hin almenna framkvæmd, sem á að tryggja, að sem mestur hluti þjóðarinnar geti orðið þessara~ orku aðnjótandi, en okkur greinir einmitt á um leiðirnar til þess. Og þegar þetta er haft í huga, er ég ekki í neinum vafa um, að ég hef rétt að mæla, enda er þessi skoðun studd af okkar beztu mönnum, einmitt þeim mönnum, sem hafa sérþekkingu á þessum málum. Þannig liggur það ljóst fyrir, hvert stefnt er.