Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég vil segja við lok atkvæðagreiðslunnar að ég er þakklátur fyrir þann skilning sem þingið sýndi þeirri nauðsyn að bregðast skjótt við í ástandi sem í rauninni kom til við úrskurð úrskurðarnefndarinnar og leiddi í ljós verulega annmarka á lögum um fiskeldi á Íslandi. Ég geri mér fullljóst að þetta mál er undir mikilli pressu, dreg enga dul á það, en ég ítreka þakkir fyrir þann skilning sem þingmenn sýna því að það var og er brýn nauðsyn á að bregðast skjótt við. Þessi mál voru komin í blindgötu. Með því verklagi sem Alþingi hefur viðhaft í dag er búið að opna þetta og það er ekki lengur botnlangi heldur opin gata sem gefur okkur færi á því að byggja áfram upp á Íslandi á grundvelli gegnsærrar og góðrar stjórnsýslu.

Herra forseti. Enn einu sinni eigum við að setja lög með ófullnægjandi hætti í þingsal og eru þau vinnubrögð rökstudd með því að lög um fiskeldi séu svo gölluð að þau þurfi að laga, að augljóslega hafi ekki verið vandað nægilega til verksins þegar lög um fiskeldi voru sett á sínum tíma þannig að við þurfum á handahlaupum að bregðast við á ófullnægjandi hátt - og hvað gerist svo? Hvenær þurfum við að lagfæra það sem við erum að gera í dag? Þetta er ekki í fyrsta skiptið sem slíkt gerist, herra forseti. Hið einstaka stjórnsýsluklúður sem við höfum orðið vör við og hefur sett líf fjölda fólks í algjört uppnám er þannig að ég held að við eigum að láta það okkur að kenningu verða. Við eigum öll að taka það til okkar, hvort sem við sátum á þingi þegar lögin 

Herra forseti. Ég greiði atkvæði með málinu sem lagar ágalla í lögum sé hafður til hliðsjónar óhaggaður úrskurður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála. Ég greiði atkvæði með eðlilegri breytingu sem gerir okkur kleift að gæta meðalhófs í íslenskri stjórnsýslu, sem er atvinnulífinu í heild sinni til heilla og þar með íslensku samfélagi. Þá greiði ég í leiðinni atkvæði með Vestfjörðum.

Herra forseti. Ég þakka öllum þingmönnum fyrir góð viðbrögð við þeim fordæmalausu aðstæðum sem laxeldisfyrirtæki og byggðin á Vestfjörðum og íbúar þar eru nú í eftir að fyrirtækin voru svipt rekstrarleyfi og starfsleyfi af úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Ég ætla ekki að deila um þá niðurstöðu þó að hún sé mjög umdeild. En í ljós kom að æðsti maður þessa málaflokks verður að hafa einhverja möguleika á að bregðast við svona fordæmalausum aðstæðum og gæta meðalhófs og geta átt möguleika á að gefa út rekstrarleyfi til bráðabirgða. Ég tel það hafa verið rétt að þetta mál standist alla skoðun og er það stutt af sérfræðingum sem komu fyrir nefndina. Ég vona að það verði til þess að þessi fyrirtæki, sem munu væntanlega sækja um bráðabirgðaleyfi, geti komist í það skjól sem til þarf og geti bætt úr því sem á vantaði að mati úrskurðarnefndar.

Virðulegi forseti. Ég sit hjá. Það er hvorki vegna þess að ég hafi ekki kynnt mér málið né vegna þess að ég hafi ekki skoðun á því. Þetta mál er ef til vill deginum ljósara fyrir fólkið sem þekkir mjög vel til málefnisins, fiskeldis og stöðunnar á sunnanverðum Vestfjörðum, og sömuleiðis fyrir það sem fengið hefur ítarlegri kynningar en ég hef haft völ á, sér í lagi stjórnarliðar. Ég veit hreinlega ekki hversu mikið sumir þingmenn hér inni hafa fengið af kynningum umfram það sem ég hef haft tök á að fá. Jafnvel þegar við fjöllum mjög lengi um málið og jafnvel þegar við höfum tvær eða jafnvel þrjár vikur af umsagnarfresti þar sem við fáum fram mismunandi sjónarmið og tökum gesti fyrir nefnd og rökræðum hlutina þó nokkuð mikið í pontu gerum við samt sem áður mistök. Þegar við gerum hlutina svona hratt tel ég frekar miklar líkur á mistökum, alveg sama hversu vel er vandað til verka. Tíminn skiptir máli. Það má vel vera að ég myndi greiða atkvæði öðruvísi ef ég væri í annarri stöðu og hefði tækifæri til að kynna mér málið betur, svo sem ef ég væri í stjórnarflokki. Það má vel vera. En undir þessum kringumstæðum 

Virðulegur forseti. Sögulegur dagur er að kveldi kominn. Hér hafa verið snörp átök í dag í erfiðu máli. Við erum í mjög þröngri stöðu en við horfum fram á farsæla niðurstöðu. Við horfum fram á niðurstöðu sem við teljum flest, held ég, óumflýjanlega. Við greiðum atkvæði um breytingar á lögum um fiskeldi, nr. 71/2008, þ.e. rekstrarleyfi til bráðabirgða. Ég lýsi þeirri skoðun minni að nauðsynlegt er að gera miklar kröfur um að sköpuð sé enn sterkari umgjörð um þessa ungu og vaxandi atvinnugrein sem margir hafa miklar væntingar til í náinni framtíð, að við gerum kröfur að öllu leyti, bæði umhverfisþætti og nýtingarhætti. Ég segi: Já.

Hæstv. forseti. Við greiðum atkvæði um breytingu á lögum um fiskeldi, nr. 71/2008, um rekstrarleyfi til bráðabirgða í tíu mánuði. Ég segi já í þessari atkvæðagreiðslu til að koma rekstri fyrirtækja í laxeldi á Vestfjörðum, á Tálknafirði og Patreksfirði, aftur í gang. Þar liggja undir störf 200–300 manns og jafnframt mikil verðmæti og verðmætasköpun. Þetta er ekki þannig mál að hægt sé að ræða það í mjög langan tíma. Þess vegna verðum við að bregðast skjótt við. Og þó að ég sé í stjórnarandstöðu ákveð ég að slá ekki neinar pólitískar keilur til að vekja athygli á því að ég sé ekki í ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Stundum finnst manni eins og verið sé að spinna Ísland dag frá degi, af fingrum fram. Maður hefur dálítið þá tilfinningu gagnvart þessu máli og kannski eru ekki góðir kostir í boði. Ég hef skilning á því að mikill vandi blasir við Vestfirðingum núna og ég geri mér grein fyrir því að bregðast verður við honum, en ég á hins vegar erfitt með að fella mig við þess háttar inngrip sem um er að ræða. Ég nefni t.d. ábendingu um að svo kunni að vera að þetta samræmist ekki Árósasamningnum. Okkur ber skylda til þess gagnvart íslenskri náttúru, gagnvart sjálfum okkur og gagnvart framtíðinni að vanda okkur eins og kostur er, ekki síst þegar um er að ræða framkvæmdir sem hafa djúptæk áhrif á landið okkar. Ég hef efasemdir um málsmeðferðina og ég greiði 

Herra forseti. Ég hef svo sem nefnt að ég er ósáttur við málsmeðferðina. Hins vegar erum við í því ástandi að verið er að bregðast við mjög vondri stöðu. Hún hefði að sjálfsögðu aldrei átt að koma upp, hægt hefði verið að komast hjá henni með því að vinna málið betur á sínum tíma. En það var þá. Ég vona að þetta verði áminning til okkar á þinginu um að fara að vinna hlutina miklu betur en við höfum verið að gera. Lykilatriðið er að fækka mistökum en á þessu augnabliki skiptir miklu máli að við lögum vandamálið og förum svo að horfa fram á veginn með væntanlegu frumvarpi hæstv. sjávarútvegsráðherra. Herðum töluvert mikið náttúruverndarþættina þannig að þetta verði ekki vafaatriði í framtíðinni. Að sjálfsögðu verð ég að styðja málið þó að ég sé mjög ósáttur við vonda málsmeðferð.

Forseti. Ég sit hjá af sömu ástæðum og kollegi minn, hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson, en vil nefna að við erum að bregðast við klúðri. Mögulega hefði aldrei átt að leyfa laxeldi í opnum sjókvíum á þessu svæði, bara yfir höfuð. Miðað við þá þekkingu sem við höfum í dag, miðað við reynslu annarra þjóða og vitandi hvaða óafturkræfu áhrif þetta gæti haft á lífríki á svæðinu þá hefði niðurstaðan mögulega átt að vera, hefði það verið skoðað nægilega, að þeir fengju ekki rekstrarleyfi. En við erum komin á þennan stað. Ég vil líka nefna að við erum komin í ofboðslega furðulega stöðu þegar heilu bæjarfélögin eru að leggjast á hliðina af því að ákveðnir aðilar eru mögulega að missa rekstrarleyfið. Það er nokkuð sem við þurfum að skoða fyrir framtíðina, hvort það sé ekki eitthvað sem við þurfum að breyta.

Virðulegur forseti. Mér líður eins og við séum í pínulítið súrrealískri útgáfu af „Of stór til þess að falla“. Ég rak augun í umsögn Umhverfisstofnunar um frumvarpið til laga um fiskeldi frá því 2008. Þar segir, með leyfi forseta: „Við útgáfu rekstrarleyfis skal þess ávallt gætt að fullnægt sé ákvæðum laga um mat á umhverfisáhrifum, laga um hollustuhætti og mengunarvarnir …“ Að auki bætir Umhverfisstofnun við að til viðbótar ætti að standa: „… og laga um náttúruvernd. Að auki bendir Umhverfisstofnun á að mikilvægt er að í reglugerð um rekstrarleyfi sé þess gætt að fullt tillit sé tekið til þátta sem heyra undir lög um hollustuhætti og mengunarvarnir þannig að ekki verði um tvíverknað að ræða.“ Virðulegur forseti. Ég held að við séum í „twilight zone“, afsakið slettuna, tvíverknaðar akkúrat núna. Við erum í hinni ýtrustu útgáfu tvíverknaðar á þessum fundi.

Virðulegi forseti. Til hamingju, Alþingi, með að hafa brugðist eins vel við og þið gerðuð í dag. Mér er alveg sama hvort ég er í stjórn eða stjórnarandstöðu, við náðum því markmiði sem að var stefnt, að koma til móts við brothætta byggð á Vesturlandi, á sunnanverðum Vestfjörðum, eina af þeim brothættu byggðum sem hafa verið búnar til í boði stjórnvalda. Með framsali kvóta á sínum tíma höfum við þurrkað út sjávarútvegsbyggðirnar allt í kringum landið. Það er í rauninni engin ástæða til að tala um hvernig þetta hefði átt að vera og hvernig það ætti að vera eða annað slíkt, hér erum við og það er í okkar valdi að breyta. Það kemur til með að koma hingað nýtt frumvarp og við skulum þá sýna þá takta sem við búum yfir og gera hlutina almennilega og með stæl, en meginmarkmiðið er að við erum búin að ná því sameiginlega sem að var stefnt. Heyr, heyr, Vestfirðingar. Við stöndum með landsbyggðinni í Flokki fólksins, hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu.

Herra forseti. Á nokkrum dægrum höfum við hitt fjölmargt fólk af Vestfjörðum, sérfræðinga, lagasérfræðinga, sérfræðinga frá ráðuneytum og stofnunum, og kynnt okkur málið á skömmum tíma. Málið er ósköp einfalt. Þetta er lagatæknilegt atriði í lögunum. Þetta fjallar ekki um brot á umhverfissjónarmiðum eða að fyrirtækin fylgi ekki þeim stöðlum og reglum sem á að fylgja út frá umhverfinu, heldur er það lagatæknilegt atriði sem við erum að leiðrétta með frumvarpinu. Byggðir eru að rísa upp úr öskustó eftir langt niðurbrotsskeið fyrir vestan og þarna er komin ljóstíra, fólk er að flytjast til baka, sérfræðingarnir eru að koma til baka. Ég segi: Já.

Herra forseti. Auðvitað var annað óhugsandi en að ríkisstjórn og Alþingi myndi á einhvern hátt bregðast við þeirri ótrúlegu stöðu sem upp var komin á Vestfjörðum þar sem hætta var á að mörg hundruð manns myndu missa vinnuna vegna úrskurðar sem svipti fyrirtæki rekstrarleyfi vegna ágalla í stjórnsýslunni og byggði þar að auki á mjög vafasömum forsendum. Ég lít svo á að með frumvarpinu sé verið að senda þau skilaboð að áfram skuli stefnt að uppbyggingu í fiskeldi á Íslandi en mest um vert er að með frumvarpinu, sem verður að lögum, er verið að senda þau skilaboð til fólks að lögin og stjórnsýslan snúist um fólk, velferð þess og tækifæri til sjálfsbjargar. Þingmaðurinn segir já.

Virðulegi forseti. Ég geri mér fulla grein fyrir mikilvægi málsins. Það breytir því samt ekki að tíminn hefur verið knappur. Ég skil mætavel að ríkisstjórnin þurfi að bregðast svona við og ég skil mætavel að þingmenn stjórnarmeirihlutans þurfi að greiða atkvæði eins og þeir gera. Ég ber virðingu fyrir því. Það breytir því ekki að ég þarf sjálfur meira en einn dag, sér í lagi með öllum þeim spurningum sem hafa vaknað í dag, til að greiða atkvæði með frumvarpi þar sem spurningar eru enn eftir hjá mér, í mínum huga. Ég myndi enn vilja sjá umsagnirnar og tala við nefndargesti. Ég myndi enn vilja lesa nefndarálit. Vandinn er enn þá til staðar, sama hversu alvarlegur vandinn er sem við erum að reyna að leysa. Mig langar líka að benda á að í ræðu hv. þingmanns sem talaði á undan mér kristallast einmitt að þetta snýst líka um hvað fólki finnst um fiskeldi. Það er greinilegt út frá ræðu hv. þingmanns. Það finnst mér lýsa því mjög vel hvað þetta er stórt málefni umfram þá tilteknu lagatæknilegu breytingu sem við erum að gera.  Ég sit hjá með fullri virðingu fyrir þeim sem greiða atkvæði með frumvarpinu.