Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég hef svo sem ekki mikið við fundarstjórnina að athuga. En ég ætlaði að biðja þingheim afsökunar á því að það munaði einu núlli hjá mér í umræðu áðan þannig að í staðinn fyrir 5 milljarða vildi ég hafa sagt 500 milljónir. Það minnkar alvöru málsins eitthvað en ekki nægilega mikið til þess að þið eigið að greiða því atkvæði.

Það er ljóst að hv. þingmaður ræddi ekki fundarstjórn forseta.

Virðulegur forseti. Eins og kom fram hjá hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni var á milli 2. og 3. umr. farið yfir nokkrar áhyggjur sem vöknuðu hjá ákveðnum þingmönnum af miklum neikvæðum áhrifum málsins á fjárhag ríkissjóðs. Við fundum út úr því að þar hefði skeikað einu núlli en ég bý svo vel að því sem formaður efnahags- og skattanefndar að hafa ekki færri en fjóra hagfræðinga hjá mér í nefndinni og þakka ég þeim fyrir að hafa greitt úr þessu  Það er frá því að greina að þau markmið sem málið varðar fyrst og fremst, sem eru fjárlög yfirstandandi árs og að vinna að þeim vanda sem við blasir nú, standa og hliðaráhrif eru ekki á yfirstandandi ári. Venjan er sú að þær kostnaðartölur sem birtar eru í frumvörpunum eru um nettóáhrif skattabreytinganna. Það kom fram á fundi nefndarinnar í dag að tekið hefði verið tillit til áætlaðs samdráttar í sölu á þeim vörum sem hér um ræðir og enn fremur er venjan sú að óbein áhrif af þessum breytingum eru innreiknuð í þær tölur sem fyrir þinginu liggja og við fengum Þorstein Þorgeirsson, yfirmann tekjuskrifstofu fjármálaráðuneytisins, til að fara yfir þær venjur með okkur þó að hann gæti ekki staðfest nákvæmlega hversu langt væri gengið í því að tína inn hin óbeinu áhrif. Það er auðvitað svo að hér er um að ræða hækkanir á sköttum og gjöldum og það er óhjákvæmilegt að það hafi umtalsverðar neikvæðar afleiðingar fyrir ýmsa hópa í samfélaginu. En hér er verið að bregðast við verulegum fjárhagsvanda ríkissjóðs og þetta er fyrsta skrefið af þeim mörgu erfiðu skrefum sem við þurfum að stíga hér á næstu mánuðum og missirum. Ég þakka hv. nefndarmönnum fyrir gott samstarf um þetta og hef fyrir hönd nefndarinnar komið því á framfæri við fjármálaráðuneytið að framvegis verði í þessu efni lagðar fyrir sundurliðaðri og greinarbetri upplýsingar um hin óbeinu áhrif svo þingmenn geti með gleggri hætti en verið hefur fram að þessu áttað sig á hinum ýmsu hliðaráhrifum frumvarpa.

Frú forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti frá minni hluta efnahags- og skattanefndar um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 87/2004, um olíugjald og kílómetragjald, lögum nr. 29/1993, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti og fleira, lögum nr. 39/1988, um bifreiðagjald, og lögum nr. 96/1995, um gjald af áfengi og tóbaki, með síðari breytingum. Nefndin fjallaði um frumvarpið á milli 2. og 3. umræðu og fékk á sinn fund Þorstein Þorgeirsson frá efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Minni hlutinn telur að af athugasemdum við frumvarpið verði ekki ráðið hver áhrif umræddar gjaldahækkanir muni hafa á útgjöld hins opinbera, svo sem vegna persónuafsláttar og annarra skuldbindinga sem bundnar eru vísitölu neysluverðs. Þrátt fyrir ummæli hv. þm. Helga Hjörvars get ég ekki tekið undir að það hafi komið skýrt fram í svörum fulltrúans frá efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins hvort búið væri að taka tillit til þessara áhrifa í frumvarpinu og þeim athugasemdum sem fylgdu frumvarpinu. Það var ekki hægt að greina það af töflunni sem fylgir með í athugasemdunum. Ég efast ekki um að þetta sé verklag hjá fjármálaráðuneytinu en það kemur engan veginn fram í athugasemdum við frumvarpið hvort það hafi verið tekið inn í útreikningunum. Þá er ljóst að frumvarpið mun hafa veruleg neikvæð áhrif á verðtryggð lán heimila og fyrirtækja og það hefur enginn sem hér hefur stigið í ræðustól efast um að við erum að leggja miklar auknar byrðar á íslensk heimili og fyrirtæki með þessu frumvarpi. Minni hlutinn gagnrýnir einnig verklag við framsetningu frumvarpsins. Hann mælist eindregið til þess að úr því verði bætt svo að kjörnir fulltrúar geti tekið upplýstar ákvarðanir um svo mikilvægt mál. Minni hlutinn leggst því gegn samþykkt frumvarpsins. Undir nefndarálitið skrifa sú sem hér stendur, Tryggvi Þór Herbertsson, Pétur H. Blöndal og Þór Saari.

Virðulegi forseti. Ég áttaði mig engan veginn á því hvers konar ferli ég mundi setja af stað með minni fyrstu athugasemd hér í kvöld en þetta hefur verið ánægjulegur skóli að horfa upp á vinnubrögðin á Alþingi og hvernig þau gerast. Það er rétt sem hv. þm. Eygló Harðardóttir sagði að það er alls ekki hægt að ráða af tölunum í þessu frumvarpi að þar sé um nettóáhrif að ræða. Meiri hluti nefndarmanna viðurkenndi það þegar ég spurði þau að því og þau voru að lesa töfluna að það væri nánast greinilegt að það væri ekki um nettóáhrif að ræða í tölunum þar. Við skulum samt ekki gleyma því að þetta byrjaði á því að þetta frumvarp mun hækka skuldir heimilanna um 8 þús. millj. kr. og heimilin mega ekki við því. Þetta þýðir að verðbólgan mun aukast og þetta þýðir jafnframt að það verður frekari töf á vaxtalækkunum sem mikil þörf er á. Hvað varðar nettóáhrifin fyrir ríkissjóð eru þau mjög óljós en það er alla vega vitað að persónuafsláttur mun sennilega hækka um rúmlega 400 millj. kr. Verðtryggt lán ríkissjóðs til Seðlabankans mun hækka um 1,5 milljarða. Millifærslur í kerfinu munu hækka sennilega um 500 millj. kr. Heildartekjur af þessum sköttum eru reiknaðir um 2,6 milljarðar á þessu ári. Þetta er því ekki sú búbót sem fjármálaráðherra væntir og aðferðin við að vinna þetta mál er með ólíkindum að auki. Þetta sýnir okkur öllum og þá ekki síst okkur sem erum ný á þingi að við megum ekki taka við og kokgleypa vinnubrögð sem hafa viðgengist hér að mér virðist árum og jafnvel áratugum saman. Ég hafði orð á því fyrr í kvöld að ég hefði verið með óbragð í munninum í dag út af vinnubrögðum á Alþingi vegna ýmissa trúnaðaratriða og ýmiss þess háttar. Mér finnst rétt að forseti taki það til athugunar að það væri einfaldlega bannað það verklag á Alþingi að fundir séu bundnir trúnaði nema það varði beinlínis öryggi ríkisins. Þetta er óhæfa að Alþingi geti ekki fjallað um mál öðruvísi en að menn séu bundnir trúnaði um það. Þetta sýnir okkur líka hve nauðsynlegt er að afnema þessa verðtryggingu því að það er sama hvað gjört er, það hefur áhrif langt úr fyrir ætluð frumvörp og eins og í þessu tilviki hefur það örugglega ekki verið ætlun fjármálaráðherra að velta 8 þús. millj. í viðbót yfir á heimilin til að borga. Ég ætla honum það ekki. En þetta er vond afleiðing af vondri lagasetningu og við skulum bara reyna að muna hvernig hlutirnir geta gerst hér ef fólk vandar sig ekki í vinnunni.

Frú forseti. Það er dapurlegt kvöld hér á haustþingi að þurfa að greiða atkvæði um það að …  Hér er verið að grípa til aðgerða sem hækka verðbólguna, munu hækka skuldir íslenskra heimila um 8 þús. millj. kr. Aðgerð sem mun líka leiða til þess að við munum seinna en ella geta lækkað himinháa stýrivexti Seðlabankans. Það er dapurlegt að horfa upp á þetta. Á meðan stjórnarandstaðan ákallar ríkisstjórnarflokkana um að koma til móts við skuldug heimili og fyrirtæki stendur stjórnarmeirihlutinn á Alþingi að því að hækka enn frekar skuldir íslenskra heimila, heimila sem eru mörg hver að lenda í greiðsluþroti. Ríkisstjórnin er gjörsamlega úr sambandi við raunveruleikann í samfélaginu og því segi ég nei, frú forseti.

Frú forseti. Hér hefur verið lagt á borðið einfalt reikningsdæmi sem sýnir að þessi aðgerð sem á að auka tekjur ríkisins eykur skuldir ríkisins og þar með skuldbindingar ríkisins og sá tekjuauki sem lagt er upp með í þessu verður ekki. Þetta er bara einfalt reikningsdæmi. En hið alvarlega er að verið er að auka skuldir heimilanna um 8 milljarða. Þegar ég horfi á töfluna og leiði líkum að því að þetta hafi verið samþykkt hlýt ég að spyrja í ljósi allra þeirra yfirlýsinga um að nýtt þing sé komið saman og þar eigi að vera ný vinnubrögð: Hvar er gagnrýna hugsunin? Hvar er atkvæðagreiðsla samkvæmt samvisku þingmanna? Mér sýnist að hér ríki bara sami 

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta hv. viðskiptanefndar, sem er að finna á þingskjali 55, um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, með síðari breytingum. Þetta mál, sem er 33. mál þingsins, var tekið á dagskrá með afbrigðum á þriðjudaginn var. Hv. viðskiptanefnd hefur þegar fjallað um það á þremur fundum sínum en það verður að segjast eins og er að sá mikli hraði sem var á þessu máli var gagnrýndur af nefndarmönnum í hv. viðskiptanefnd sem og þeim umsagnaraðilum sem beðnir voru um umsagnir um frumvarpið. Sú breyting sem kveðið er á um í frumvarpinu lýtur að því að skilanefndum fjármálafyrirtækjanna, gömlu bankanna og þeirra annarra fjármálastofnana sem eru í greiðslustöðvun, verði heimilað, þrátt fyrir að slitaferlið sé hafið með nýjum lögum nr. 44/2009, að greiða skuldir fjármálafyrirtækis eða efna aðrar skuldbindingar þess telji skilanefndin víst að nægilegt fé sé til að greiða að fullu kröfur sem gætu notið sömu eða hærri stöðu í skuldaröð. En hin nýsamþykktu lög gera ekki ráð fyrir að unnt sé að hefja slíkar greiðslur þótt um forgangskröfur sé að ræða fyrr en í fyrsta lagi að loknum fyrsta fundi með kröfuhöfum þegar kröfulýsingarfrestur er liðinn. Málið snýr annars vegar að launagreiðslum, en bagalegt þykir að ekki sé fyrir hendi lagaheimild fyrir því að greiða laun starfsmanna í uppsagnarfresti. Á það einkum við um fyrirtækin Straum-Burðarás annars vegar og Sparisjóðabankann hins vegar. Hins vegar er um að ræða greiðslur til innlánseigenda Kaupþings í Þýskalandi (Kaupthing Edge) upp á 300 millj. evra sem samið hefur verið um. Ljóst er að ef þær innstæður verða ekki greiddar út fyrr en að loknum fyrsta kröfuhafafundi eftir lok kröfulýsingarfrests, sem mundi vera í nóvember næstkomandi, gætu þessar skuldir fallið á Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta. Hv. nefndarmenn í viðskiptanefnd voru sammála um að það væri eðlilegt að skoða þessar sérstöku aðstæður með jákvæðum hætti en telja nauðsynlegt að takmarka gildissviðið við þetta tvennt, annars vegar við skuldir vegna launa í uppsagnarfresti og hins vegar vegna innlána sem veittur var forgangsréttur með 6. gr. neyðarlaganna nr. 125/2008. Við teljum brýnt að það verði sem minnst hreyft við þessu ferli og meginreglan eigi eftir sem áður að vera sú að greiðslur fari ekki fram fyrr en fyrir liggur hverjir eru kröfuhafar og hvaða stöðu þeir hafa í kröfuröðinni. Það verður að viðurkennast að það er ekki auðvelt eða gott að breyta aftur lögum sem eru rétt rúmlega mánaðargömul en þetta er þriðja breytingin sem gerð er á neyðarlögunum sem sett voru við mjög svo óvenjulegar aðstæður í byrjun októbermánaðar síðastliðins. Síðan var þeim breytt aftur í nóvember, aftur í apríl og svo er hér gerð tillaga í fjórða sinnið. Meiri hlutinn leggur til, í samræmi við það sem ég sagði áðan, þrengingu á frumvarpinu og leggur til að efnisgrein frumvarpsins orðist svo sem rakið er í nefndarálitinu og að við bætist ný grein sem snertir það að lögin öðlist þegar gildi. Sex umsagnir bárust og við fengum nokkuð marga gesti á fundi nefndarinnar en eftir að nefndin lauk störfum í dag bárust tvær umsagnir til viðbótar og reyndar sú þriðja í kvöld. Með því að allir hv. nefndarmenn í viðskiptanefnd eru sammála um að það sé nauðsynlegt að þetta mál gangi aftur til nefndar leyfi ég mér að leggja til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem nefndin leggur til en að málið gangi aftur til nefndar. Ef það er samþykkt mun nefndarfundur verða boðaður í fyrramálið klukkan níu með gestum.