Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (JM): Jeg vil aðeins láta þess getið, af því að jeg var ekki við 2. umr. þessa máls hjer í deildinni, að sá sparnaður, sem af frumvarpi þessu leiðir, getur tæplega komið í framkvæmd að öllu leyti þegar í stað, því að ákveðið er að veita nú yfirskjalavarðarembættið, en ekki skjalavarðarembættið. Er það því ekki fyr en sá maður, sem nú verður þjóðskjalavörður, lætur af embætti, að sparnaður þessi kemur fyllilega í ljós. Jeg hefi átt tal um þetta við nefndir í þinginu og fleiri þingmenn, og eru þeir þessari tilhögun samþykkir. Vona jeg því, að frv. verði samþykt með þessum skilningi.

Sigurður Jónsson Eins og þetta frv. lítur nú út eftir meðferðina í hv.Nd. verður tæplega sjeð, að um sama frv. sje að ræða og það, er hv.þm. A.-Húnv. (GÓ) bar fram. Í því er t. d. engin ársfriðun, en aftur á móti er stjórninni heimilað að ákveða friðun með bráðabirgðalögum, þegar hún álítur nauðsynlegt. Þó landbúnaðarnefnd sje ósamþykk ýmsum atriðum frv., telur hún rjett að leyfa því að ná fram að ganga.

Guðmundur Ólafsson Jeg verð að taka í sama streng og hv. 2. landsk.þm. Álít jeg breytingar þær, sem orðið hafa á frv., síst vera til bóta, nema að ófriðunartíminn er styttur. Einkum legg jeg talsvert mikið upp úr því, að eftir frv. nú eru rjúpurnar friðaðar í janúarmánuði, því að í þeim mánuði og síðari hluta des. eru menn og harðindi oftast samtaka um að eyða þeim. Er eftirsjá að ársfriðuninni. Þó bætir nokkuð heimild ríkisstjórnarinnar til friðunar, ef ástæða þykir til. Verð jeg því eftir atvikum að leggja til, að frv. verði samþykt.

Frsm. minni hl. (Jónas Jónsson) Jeg vil enn lýsa yfir þeirri skoðun minni, að jeg tel þessu máli betur komið í sambandi við væntanlegt frumvarp um laxveiði, sem án efa verður lagt fyrir næsta þing. Geri jeg því að tillögu minni, að málinu verði vísað til stjórnarinnar og hæstv. stjórn láti rannsaka það í sambandi við væntanleg laxveiðilög og leggi það fyrir næsta þing.

Jóhannes Jóhannesson Jeg vil aðeins láta í ljós, að jeg hefi í engu breytt skoðun í þessu máli síðan það var til 2. umr. hjer. Sje jeg því enga ástæðu frekar en þá til þess að láta hið rangláta fyrirkomulag, sem sett var á síðasta þingi um laxveiði í Ölfusá, haldast áfram óbreytt.

Frsm. (Jónas Jónsson) Þetta mál hefir verið nokkra stund hjá allshn., og hefir hún rætt það allmikið. Tveir nefndarmennirnir hafa þó skrifað undir með fyrirvara, en jeg geri samt ráð fyrir, að sá fyrirvari sje ekki þess eðlis, að þeir ætli að leggjast á móti frumvarpinu. Skal jeg þá með nokkrum orðum skýra það, sem vakti fyrir nefndinni, er hún leggur til, að frv. þetta verði samþykt. Eins og kunnugt er, voru á síðasta þingi samþykt lög, sem áttu að gera sjúkum eða gömlum mönnum kleift að neyta kosningarrjettar síns, þó að þeir gætu ekki mætt á kjörstað. Var þetta að sönnu samkvæmt anda kosningalaganna, að byggja stjórn landsins á vilja kjósendanna, og var gert ráð fyrir, að þetta yrði aðallega fyrir sveitirnar. En nú í þingbyrjun komu 4 menn í Nd. fram með frumvarp um að nema þessi lög úr gildi. Menn þessir voru úr ýmsum hjeruðum landsins og úr tveimur stærstu flokkum þingsins. Málið sigldi svo hraðbyri gegnum neðri deild. Af þessum ástæðum hefir svo allshn. efri deildar lagt til, að frv. þetta, sem nemur lögin frá í fyrra úr gildi, verði samþykt, þó að tveir nefndarmanna hafi að öðru leyti dálitla sjerstöðu. Það, sem valdið hefir þessum veðrabrigðum hjá þinginu í þessu máli, er, að það reynist ókleift að búa tryggilega um kjörgögn með því að fá fjölda manna þau í hendur, því að þó aldrei nema margir af þeim, sem kosninguna eiga að hafa með höndum, geri það samviskusamlega, eru það þó ekki nærri allir. Þetta er því varhugaverðara, sem hver einasti hreppstjóri og sýslumaður fær heila hrúgu af seðlum og umslögum, sem hann getur farið með heim til þeirra, sem ekki geta eða þykjast ekki geta sótt kjörfund. Á þessu atriði er því óánægjan aðallega bygð, því að sú leynd, sem ætlast er til, að sje um kosninguna, er á þennan hátt óframkvæmanleg, með því að fá svona mörgum mönnum kjörgögn í hendur, sem sumir hverjir fara ekki eins samviskusamlega með sem skyldi. Um þetta atriði er bæði meiri og minni hluti allshn. sammála, og leggur nefndin því til, að frv. það, sem hjer liggur fyrir, verði samþykt, þrátt fyrir sjerstöðu um ýms önnur atriði. Þó að það komi þessu máli ekki beinlínis við, vil jeg geta þess, að hjá allshn. liggur nú frv. um breytingu á kosningalögunum. Og þó að jeg búist ekki við, að það verði samþykt nú, heldur vísað til stjórnarinnar, er rjett að geta þess, að í því eru tvö atriði, sem gera hægara fyrir að komast af án heimakosninga. Fyrra atriðið er að færa kjördaginn yfir á mildari árstíma, en hið síðara, að gert er ráð fyrir, að skifta megi hreppunum í tvær eða þrjár kjördeildir, eftir því hve stórir þeir eru. Er með þessu fallin, að minsta kosti að nokkru leyti, sú ástæða, sem var fyrir frv. í fyrra.

Jóhannes Jóhannesson Jeg hefi skrifað undir nál. með fyrirvara; þó ekki af því, að jeg væri eins sannfærður og hv.frsm. (JJ) um það, að ekki væri hægt að bæta úr þeim göllum, sem eru á heimakosningalögunum, en jeg hefði helst kosið, að málinu yrði vísað til stjórnarinnar. En þó mun jeg greiða atkvæði með því, að frv. nái fram að ganga.

Eggert Pálsson Jeg hefi skrifað undir nál. með fyrirvara, og í honum felst svipað og fyrirvara hv.þm. Seyðf. (JóhJóh). Annars er jeg sömu skoðunar og hv.frsm. (JJ), að jeg tel, að lög þau, sem hjer er um að ræða að fella úr gildi, hafi ekkert gagn gert, þótt jeg hinsvegar telji þau ekki svo mikinn gallagrip, að ekki mætti laga þau, eins og hv.frsm. virtist gera. Annars hefði jeg helst óskað, að frv. þetta hefði beðið, og helst af öllu, að það hefði getað orðið samferða kosningalagafrv. því, sem er hjá allsherjarnefnd, til stjórnarinnar, og það því heldur, þar sem ekki er sýnilegt, að kosningar þurfi að fara fram nú bráðlega.

Guðmundur Ólafsson Jeg skal strax taka það fram, að mjer finst alls ekki skemtilegt verk fyrir þessa hv. deild, ef hún á sama degi á að fella úr gildi tvenn lög frá síðasta þingi. Það er nú þegar búið að ganga fram af laxalögunum frá í fyrra, og nú leggur hv.allshn. til, að þetta frv. verði látið fara sömu leiðina, en mjer finst alls ekkert liggja á því. Jeg neita því ekki, að lögum þessum hafi verið illa beitt, en svo er um fleiri. En jeg veit líka, að þeim hefir víða verið vel og samviskusamlega beitt. Annars sje jeg ekki, að ástæður þær, sem lágu til grundvallar fyrir þessu frv. í fyrra, hafi að nokkru leyti breyst, svo að þörf sje að fella lög þessi úr gildi nú. En það er vitanlega satt, að það yrði dálítið minni þörf fyrir þau, ef kjördagurinn yrði færður yfir á mildari árstíma og hreppunum skift í fleiri kjördeildir, en eigi að síður verður altaf þörf á að hafa einhver lög, sem geri öllum mönnum mögulegt að neyta kosningarrjettar síns. Að hreppstjórarnir hafi verið verri en aðrir í því að misnota lög þessi, vil jeg ekki viðurkenna, en sjáanlega hefir sumum þeirra, eins og öðrum, mistekist framkvæmd þeirra. Þar sem nú kosningar standa alls ekki fyrir dyrum, held jeg að þessu máli muni best komið með því að vísa því til stjórnarinnar, því að það er býsna hart fyrir lækna þá og hreppstjóra, sem samviskusamlega hafa framkvæmt lög þessi, að þau skuli vera numin úr gildi, einungis fyrir þá sök, að þær stjettir hafi misnotað þau svo mjög. Með því væri hinum samviskusömu mönnum gert óhæfilega rangt til. Annars þori jeg að fullyrða, að lög þessi má vel framkvæma svo, að þau megi að gagni verða. Af þessum ástæðum, sem jeg þegar hefi tekið fram, leyfi jeg mjer að leggja til, að málinu verði vísað til stjórnarinnar.

Frsm. (Jónas Jónsson) Jeg held, að hv.þm. A.-Húnv. (GÓ) taki þetta helst til óstint upp vegna hreppstjóranna. En það er alveg óþarfi. Þetta er engin árás á þá, heldur á fyrirkomulagið sjálft, því það er óneitanlega freisting fyrir þessa mörgu menn að fara ógætilega með þetta vald sitt. Mjer er kunnugt, að það er víða mikil óánægja meðal manna út af þessu fyrirkomulagi, óánægja, sem ekki er bundin við nein viss nöfn, heldur risin upp vegna þess, að menn eru komnir að þeirri niðurstöðu, að fyrirkomulagið sje í eðli sínu ólæknandi, þegar ca. 200 mönnum eru fengin kjörgögn í hendur og þeir látnir tala við sjúka menn og sjá um, að þeir kjósi. Sje þetta borið saman við þá venjulegu kjörathöfn, sem reynt er að gera eins ópersónulega og mögulegt er, þá sjer maður þegar, hversu ólíkur blær er á báðum þessum kosningaathöfnum. Jeg hefði verið með því að vísa máli þessu til stjórnarinnar, ef jeg áliti það ekki gagnslaust. Undirstaða málsins er svo sjúk, að hún verður ekki læknuð með stjórnarráðsrannsókn. Þó að jeg sætti mig við, að stóra kosningafrv. verði vísað til stjórnarinnar, þá er alt öðru máli að gegna um þetta, þar sem jeg álít, að þetta hafi í fyrra verið samþykt meira sem tilraun en til frambúðar. Jeg greiði því atkvæði með frv., því jeg er sannfærður um, að heimakosningar verða aldrei framkvæmanlegar, svo að gagn sje að.

Björn Kristjánsson Eins og háttv.þdm. mun eflaust kunnugt, er jeg ekki ánægður með frv. það, er hjer liggur fyrir. Ætlaði jeg að koma með brtt. við það, en entist ekki tími til þess, af því að jeg ætlaði að bera þær undir allshn. Er það því ósk mín til hæstv. forseta, að hann taki málið af dagskrá nú, svo jeg fái tíma til að bera till. undir hv.allshn.

Jónas Jónsson Jeg vil einungis leyfa mjer að óska þess, að mál þetta komi á dagskrá aftur á morgun, þó að það verði tekið af dagskrá nú.

Sigurður Eggerz Jeg vildi leyfa mjer að taka það fram, að það er sama og fella málið, ef gerðar eru nú við það brtt., þar sem svo er áliðið þingtímann.

Jónas Jónsson Jeg skoða það einungis sem kurteisi, að bera brtt. undir nefndina, og vil því, að það sje leyft.

Forseti (HSteins): Samkvæmt ósk hv. 2. þm. G.-K. (BK) tek jeg málið hjer með af dagskrá.

Frsm. (Jónas Jónsson) Um 1. brtt. er það að segja, að eftir skoðun okkar flm. og meirihl. allshn., þá er hún til mikils sparnaðar. Undir venjulegum kringumstæðum tekur það fjvn.Nd. langan tíma að ljúka störfum sínum. Í fyrra voru liðnar 8 vikur af þingtímanum, þegar nefndin skilaði áliti sínu. Enda verður það oftast svo, að þegar nefndin hefir lokið störfum sínum, þá er svo áliðið þingtímans, að fjárlögunum verður að hroða af á stuttum tíma. Sjerstaklega á þó fjvn.Ed. örðuga aðstöðu í þessu efni. Sakir þess, hve lengi Nd. hefir fjárlögin til athugunar, þá fær Ed. ekki nema örstuttan tíma til þess að gera athugasemdir sína við þau og rannsóknir. Er sá tími svo stuttur, að hann er algerlega ófullnægjandi, hversu vel sem nefndin starfar, sjerstaklega vegna þess, að á meðan fjvn.Nd. fæst við fjárlögin, þó veit fjvn.Ed. ekkert um meðferð hinnar nefndarinnar á fjárlögunum. Jeg man ekki betur en að þessi hugmynd sje upprunalega frá fyrverandi forseta þessarar hv. deildar, Guðm. Björnsyni, landlækni. Fyrir honum vakti það, að bæta aðstöðu Ed. við að vinna að fjárlögunum. Við flm. reyndum að leysa það óleysanlega, að láta fjárveitinganefnd koma saman á undan þingi eftir nýjar kosningar. Við fjellum því frá því, en meirihl. allshn. samþykti breytinguna, eins og hún er nú. Fyrirkomulag það, sem um er að ræða, á þó ekki að ná til þinga fyrst eftir nýjar kosningar. Við álítum, að hægt væri að koma þessu fyrirkomulagi við í 3 skifti af 4, með núverandi skipulagi. Með þessu móti kæmu fjárlögin mjög fljótt til umræðu í Nd., og væri mikið við það unnið, þar eð það er oftast látið ráða um lengd þingtímans, hvenær fjárlögin eru tilbúin. Við flm. álítum, að ef hægt verði að koma fjárlögunum 6 vikum fyr inn í þingið en hingað til, þá muni það flýta þinginu svo vikum skiftir. Jeg veit það, að einn nefndarmanna, hv. 1. þm. Rang. (EP) lítur svo á þessa breytingu, að með henni fái fjvn. meira vald en ef hún starfar samhliða þinginu. Held jeg, að það sje ekki rjett. Fjvn. halda fundi sína út af fyrir sig og byggja starf sitt á þeim skjölum og skilríkjum, sem fyrir liggja. Jeg tel það, að menn sjeu að heimsækja nefndina, illan sið, sem ætti að afnema. Nefndin ætti sem mest að líta á þær tölur og þau skjöl, sem fyrir henni liggja, en ekki þær persónur, sem hlut eiga að máli. Þar sem ætlast er til, að kosið verði í nefndina með hlutfallskosningu, þá ættu allir flokkar að geta notið sín þar, og þeir, sem það vilja, geta snúið sjer til nefndarinnar skriflega. Nefndin breytist því ekkert við þetta, og þó að svo væri, þá er þó nokkuð vinnandi til þess, að stytta þingtímann að miklum mun. Um hina till., að hafa sjerstakan ræðustól í hvorri deild um sig og takmarka ræðutímann, er það að segja, að þær miða báðar í sömu átt og 1. till., að stytta þingtímann. Að hafa ræðustól tíðkast víða erlendis, enda er það álitið nauðsynlegt þar, sem þingmenn eru margir. Einn af nefndarmönnunum hefir litið svo á, að þetta ætti fremur við í Nd. en í þessari hv. deild, og má það vel vera. Meirihl. nefndarinnar hefir þó lagt til, að brtt. þessi verði samþ., þar eð hann lítur svo á, að það verði til þess að fækka ræðunum og þannig stytta þingtímann. Till. gengur því í sömu átt og 1. till. Að því er síðustu till. snertir, um að stytta ræðutímann, þá má vera, að sumum hv.þm. finnist koma vel á vondan, að jeg mæli með henni. En jeg sætti mig fullkomlega við það að vera skorinn niður sem aðrir, þó að jeg hinsvegar noti frelsið í þessum efnum eins og aðrir, meðan það er. Það hefir læknir einn í bænum bent mjer á það, að við værum ekki róttækir í þessum till. okkar. Sagði hann mjer, að á allsherjar læknafundum erlendis mættu menn ekki tala lengur en ¼ úr klukkustund. Jeg skal játa það, að jeg tel ekki miklar líkur til, að þetta verði samþykt í þetta sinn. Og þó að það verði samþ. í þessari hv. deild, þá er nú svo áliðið þings, að það vinst sennilega ekki tími til að koma því í gegnum hv.Nd. á þessu ári. En að því leyti sem málið skýrist nú, flýtir það fyrir því á næsta ári.

Eggert Pálsson Eins og háttv.frsm. (JJ) gat um, þá erum við samdóma um það, að teljast megi til bóta að nota sjerstakan ræðustól fyrir þingmenn í hvorri deild. Þær umbætur hafa tvær hliðar. Önnur er sú, að menn standa síður upp að óþörfu til þess að tala, ef þeir þurfa að fara upp í ræðustólinn til þess. Hin hliðin er sú, að liggi mönnum eitthvað á hjarta, þá fer betur á því, að ræðumenn hafi góða aðstöðu við flutning ræðanna, því það fer óneitanlega ekki vel um þá, eins og nú er, þar sem þeir verða að standa við þessi lágu borð og halda á blöðum sínum. Því ef þeir leggja þau frá sjer, þá geta þeir engin not haft af þeim. Sje ræðustóll notaður, þá eru blöðin það nærri, þó menn leggi þau frá sjer, að auðvelt er að hafa not af þeim. Að því er síðustu breytinguna snertir, að takmarka ræðutímann, þá er hún einnig tvímælalaust til mikilla bóta. Það sýnir sig oft, að hinar löngu ræður, sem haldnar eru í þinginu, eru til þess eins að eyða að óþörfu tíma þingsins. Menn verða að játa það, að þegar haldnar eru klukkutímaræður, þá eru allir orðnir þreyttir á að hlusta á þær, nema ræðumaður sjálfur. Má sjá þess ljós merki í hv.Nd., þar sem eigi er ótítt, að borð og bekkir sjeu að mestu leyti tómir undir löngum ræðum. Enda ætti mönnum ekki að verða skotaskuld úr því að koma vel fyrir máli sínu á ½ kl.stund. Og sjerstaklega munu menn, er þeir vita, að ræðutíminn er takmarkaður, vanda meira ræður sínar bæði að hugsun og framsetningu. Aftur á móti er jeg ekki sammála hv.frsm. (JJ) um 1. gr. Hann gat þess í ræðu sinni, að jeg áliti, að með þessari breytingu skapaðist nokkurskonar yfirþing, og er það rjett, að jeg lít svo á. Held jeg, að þm. þeir, sem í þessar nefndir verða kosnir, verði í augum almennings að einskonar æðri verum. Og þar sem þeir með þessu sitja í raun og veru lengur á þingi en aðrir þm., þá er þar með myndaður einskonar þrepstigi í þingmenskunni. Tel jeg það mjög óheppilegt. Álít jeg, að allir þm. eigi að vera jafnir í þessu efni. Ennfremur yrði þessi breyting mjög óhentug í framkvæmdinni, aðallega af tveimur ástæðum. Önnur er sú, að ef kjósa á fjvn. á þinginu áður, þá verður því tæplega við komið, sakir stærðar landsins og strjálbygðar, að ná nefndarmönnunum hingað suður í tæka tíð, sjerstaklega ef í nefndunum sætu einhverjir þeir menn, er heima eiga á útkjálkum landsins. Mundi þetta leiða til þess, að meira yrði litið á það við valið, að nefndarmenn væru búsettir í Reykjavík eða nágrenni hennar, heldur en á það, hverjir hæfastir væru. Er augsýnilegt, að skipagöngur verða ekki svo tíðar í nánustu framtíð, að hægt verði að flytja alla fjvn.menn til Reykjavíkur 14 dögum áður en þing kemur saman. Þeir nefndarmenn, sem ekki kæmust nægilega snemma sjóleiðis, yrðu því að leggja það á sig að fara landveg, ef til vill langa og erfiða leið. Hin ástæðan á móti breytingunni er sú, að með henni er útilokað, að þingmenn geti haft áhrif á nefndina um málefni sín, þar eð hún á að hafa lokið störfum sínum áður en þing kemur saman. Og hvað það snertir, að hafa áhrif á nefndirnar, þá er það mjög óviðeigandi að útiloka þm. frá því, úr því aðrir geta átt óhindrað tal við þær. Finst mjer, að það ætti þá algerlega að banna alt viðtal við þær. En væri sú regla tekin upp, þá þyrfti ekki að breyta lögum og þingsköpum til þess að vinna tíma, því jeg hygg, að mestur tími fjárveitinganefndanna fari í samtal við menn. Svo kem jeg að höfuðgalla þessarar till., en hann er sá, að það er ekki hægt að framkvæma hana altaf á sama hátt. Þegar nýjar kosningar eru í vændum, yrðu menn að búa við alt annað fyrirkomulag en hin árin, og er það mjög óviðfeldið og viðrinislegt. Jeg hefi svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál, en skal taka það fram, að þó að brtt. þessi verði ekki samþ., þá tel jeg hinar tvær til mikilla bóta. Mun jeg því fylgja frv., ef 1. gr. þess er feld.

Sigurður Eggerz Jeg skal leyfa mjer að taka það fram strax, að jeg mun greiða atkvæði á móti þessum brtt. Er aðalástæðan sú, að jeg er ákveðinn á móti 1. gr., sem gengur bersýnilega í þá átt að mynda hjer nokkurskonar yfirþing, eins og rjettilega var tekið fram af hv. 1. þm. Rang. (EP). Leiddi það til þess, að fjvn. færi að seilast inn á þau svið þingsins, sem eru fyrir utan starfssvið hennar. Enda hefir bólað á slíkri tilhneigingu hjá nefndinni nú á þessu þingi, þar sem hún hefir verið að koma með till. um fræðslumál, sem vitanlega voru svo óhentugar, að þær voru feldar. Það er auðvitað mál, að fjármálaþræðirnir liggja til allra mála þingsins, en til þess eru nefndir skipaðar, að þær rannsaki og geri till. hver á sínu takmarkaða sviði. Um aðrar brtt., sjerstaklega ræðustólinn, skal jeg taka það fram, að jeg sje enga ástæðu til þeirrar nýbreytni hjer, enda þótt slíkt tíðkist erlendis. Það má vel vera, að menn veigri sjer við að fara upp í ræðustólinn, nema nauðsyn sje til, og er það auðvitað. En ástæðan til þess, að jeg er á móti þessu, er sú, að jeg vil sem minstu breyta á þessu sviði. Enda álít jeg, að fyrirkomulagið sje fullsæmilegt eins og það er. Finst mjer yfirleitt bóla um of á breytingagirni á Alþingi á síðustu árum. Vildi jeg í því sambandi áminna Íhaldsflokkinn um það, að vera íhaldssamur, þar sem um er að ræða hið gamla og góða, en þessa virðist mjer ekki gæta mikið hjá greindum flokki. Hvað 3. gr. snertir, þá skal jeg geta þess, að jeg efast um að svo mjög sje við hana sparað. Jeg held, að þeir menn sjeu fáir, sem halda framsöguræðu lengur en í klukkutíma, það kynni þá helst að vera frsm. fjárveitinganefndar, en hann má líka tala lengur samkvæmt frv. Eins býst jeg við, að það sje ekki oft, sem aðrir þm. tala lengur en klukkustund. Annars er jeg á móti allri þessari breytingagirni, sem hjer er verið að skipa í öndvegið. Ekkert er hjer heilagt. Hjer er sjálfsagt að breyta öllu, hæstarjetti, Alþingi, háskólanum. 

Þá er sendiherrann!

Já, við eigum svo sem ekki að vera að ómaka okkur með því að ráða okkar utanríkismálum. Okkar aðalstofnanir eru einskonar æti, sem hinir breytingargjörnu kjá stöðugt yfir. Auðsætt er nú, að ef hæstarjetti verður breytt í hreppsnefndaráttina, þá þarf strax á næsta þingi að lágfæra hann. Og mun jeg gera það sem í mínu valdi stendur til þess að lagfæra hann.

Jóhann Jósefsson Frv. þetta, sem við háttv. 5. landsk. höfum tekið að okkur að flytja, er borið fram í því skyni að spara tíma þingsins. Eins og háttv. meðflm. minn gat um í ræðu sinni, höfum við í upphafi verið of ákafir í þessu efni, en hv. deild hefir tekið með velvild móti frv. og metið tilganginn, og er jeg henni þakklátur fyrir það. Hv. 1. þm. Rang. (EP) var ósamþykkur því, að fjvn. starfaði þannig, að aðrir þm. sjeu ekki nálægt til þess að hafa áhrif á till hennar. Má vel vera, að það sje ekki að öllu leyti það besta, og að einhverjar till.fjvn. yrðu öðruvísi, ef aðrir þm. væru á staðnum. En að það verði til mikils baga, þó fjvn. geri sínar fyrstu till. án þess að þingmenn sjeu við hlið hennar sem ráðgjafar, held jeg að þurfi ekki að óttast. Nefndin getur alls ekki frekar kallast yfirþing, þó hún starfi með þessum hætti. Í fyrstu gr. frv., um það, hvernig störfum fjvn. skuli hagað, felst aðalsparnaðurinn. Hv. 5. landsk (JJ) hefir lýst þessu, og það er álit fjölmargra háttv.þm. Á þessu þingi hefir ekki verið sjerstök ástæða til að kvarta um óeðlilega seinkun fjárlagafrv. En margir þeirra, sem lengi hafa átt sæti á háttv. Alþingi, hafa talið, að undanfarið hafi fjvn.Nd. lengt setu þingsins um of, og tímasparnaður yrði við það, að nefndin væri búin að gera sitt frv. úr garði að mestu leyti, þegar þing kæmi saman. Mjer skildist á hv.þm. (EP), að verði frvgr. breytt, eins og lagt hefir verið til, álíti hann, að frv. sje þar með eyðilagt, því þetta fyrirkomulag geti aðeins gilt þau ár, sem kosningar fara ekki fram. Get jeg ekki fallist á þessa röksemd. Þó ekki væri hægt að spara á öllum þingum, er bót að breytingunni, enda mundi það vera fleira, sem leiddi til sparnaðar með þessari tilhögun. Háttv. 1. landsk. (SE) kvaðst vera á móti öllum breytingum. Getur verið, að þetta sje meining hv.þm., en jeg skil ekki þá „logik“ að setja sig á móti öllum breytingum á hverju sem er, ef ekki er hægt að mótmæla, að þær miði til bóta. Af því hv. 5. landsk. (JJ) er ekki ennþá kominn í Íhaldsflokkinn, þá verð jeg að taka til mín orð hv. 1. landsk. (SE) í garð þess flokks, að það sæti ekki á þeim mönnum að koma fram með breytingar yfir höfuð. En það er ekkert athugavert við það, að maður úr Íhaldsflokknum komi fram með breytingu, sem hefir sparnað á fje þjóðarinnar í för með sjer, því sparnaðurinn er eitt af stefnuskrármálum þess flokks - jafnvel þó breytingin sje á sjálfum þingsköpunum. Eftir röksemdafærslu 1. landsk. (SE) ætti aldrei að breyta til um neitt, jafnvel þó augljóst væri, að breytingin yrði til bóta. Ekki skal jeg öfunda hv.þm., ef hann ætlar að taka þá föstu afstöðu til allra mála yfir höfuð. Ef menn eru á móti till., sem fara í endurbótaáttina, einungis af því, að þær eru breytingar á því fyrirkomulagi, sem er, þá duga ekki rök. Hvort ástæða til breytingar er knýjandi eða ekki, er oft álitamál, en það get jeg sagt hv. 1. landsk. (SE) um þetta frv., að það fer ekki fram á að raska í neinu þeim „prinsipum“, sem jeg veit að hann ber mest fyrir brjósti. Ætti þessvegna hv.þm. að geta fylgt frv. okkar. Vil jeg einnig vona, að hv. deild sjái sjer fært að samþykkja frv., með þeim breytingum, sem hv.allshn. hefir gert á því.

Sigurður Eggerz Það er rjett hjá hv.þm. Vestm. (JJós), að það er ekki hægt að komast hjá ýmsum breytingum oft og tíðum; en það eru viss undirstöðuatriði, sem þjóðfjelagið hvílir á, sem má ekki breyta í snarkasti. Ef maður lítur til Englands, rekur maður sig á ýmsa gamla og í sjálfu sjer broslega siði, bæði á þinginu og í hæstarjetti og víðar. En jafnvel þessum broslegu siðum er ekki breytt. Svo mikil helgi er um þessa staði. Erlendis dettur engum manni í hug að fara að rjúka í að breyta hæstarjetti, þó að komi fjárhagsörðugleikar, eða slátra háskólanum. En hjer er það sjálfur Íhaldsflokkurinn, sem hamast á þessum stofnunum. Svo er margt skrítið á þessu landi.

Frsm. (Jónas Jónsson) Jeg þarf ekki að taka til mín ásakanir til Íhaldsflokksins fyrir breytingagirni. En jeg vildi benda á það, að okkar aðstaða hjer á landi er svo sjerstæð, og hinsvegar, að við erum ung þjóð og höfum margt að læra. Jeg geri ekki ráð fyrir, að við sjeum enn búnir að finna hin heppilegustu tök í stjórnarfari voru. Vil jeg minna á það - þó það mál liggi ekki fyrir nú - að það er búið að leita að sameiginlegum kjördegi fyrir þjóðina með logandi ljósi í mörg ár, reynt vor, sumar og haust og vetur. Endanlega lausnin verður líklega sú, að hafa tvo kjördaga, sumar og vetur, laga sig eftir staðháttum. Það væri óverjandi að vilja nú ekki hliðra til með kjördaginn, en álíta það spjöll að breyta uppteknum sið og útiloka fjölmarga kjósendur frá að njóta rjettar síns. Alveg eins verðum við að þreifa okkur áfram með fyrirkomulag þingsins á ýmsan hátt. Við höfum alt of lítið lært af Englandi, móður parlamentanna. Við höfum fengið okkar fyrirkomulag frá París, gegnum Berlín og Kaupmannahöfn. En við hefðum gert rjettast í því að sníða okkar þing eftir enska þinginu. Eins og flestum mun kunnugt er þar nær því ómögulegt að koma fram þingmannafrv. Enginn einstakur maður getur haft áhrif á fjármálin, nema gegnum sinn eigin flokk. En stjórnin, með meirihluta þingsins á bak við, ræður öllum fjármálum og löggjöf. Við höfum fengið okkar þing, án þess það væri mótað verulega eftir fyrirmynd þinganna. Erum við vissir um, að engu þurfi að breyta? Er ekki óráð að vilja ekki athuga það? Í þessu efni veit maður aldrei, hvenær maður hefir náð fylsta stigi námsins. Hv. 1. þm. Rang. (EP) vil jeg svara því, að því fer fjarri, ef við lítum til reynslu Englendinga, að þessi tilhögun með fjvn. mundi verða til skaða, heldur mundi það auka íhaldið. Fjvn. mundi ekki vera eins undir áhrifum flokksmanna sinna, sem reyna að hafa peninga út úr fjárhirslunni. Við skulum athuga ástæður eins og þær eru nú. Hv. 1. þm. Rang. (EP) er stuðningsmaður hæstv. stjórnar. Í sjálfu sjer er rangt, eins og alment er álitið, að Jón Jónsson og Pjetur Pálsson sjeu í nefndinni. Það eru flokkarnir, sem eru í nefndinni. Meira að segja er hv. 1. þm. Rang. (EP) í meirihl. fjvn.Nd., af því hann er í stjórnarflokknum. Þannig er með fastri flokkaskipun hverjum þm. trygður rjettur eins og hann kæmi sjálfur til skjalanna. Mjer fanst hv.þm. miða við gamaldags skipun eða að engir flokkar sjeu til í þinginu. En þar sem flokkaskifting hefir verið lengi í þingum, hverfa einstaklingarnir inn í hópinn. Þetta á því betur við sem flokkarnir mótast betur í sinni aðstöðu til málanna í heild.

Sigurður Jónsson Það hefir máske lítið að þýða að halda langa ræðu. Það virðist augljóst, að mál þetta nái ekki fram að ganga á þessu þingi, svo skiftar skoðanir eru um það í hv. deild. Fyrir mitt leyti get jeg ekki fallist á frv. eins og það liggur fyrir. Má taka fram viðvíkjandi 1. gr., að það mun að líkindum verða lítill tímasparnaður að því, að þessi fasta nefnd komi saman 14 dögum fyrir þing. Þessi nefnd myndi trauðla losna við einstaklingsaðsókn þingmanna í Reykjavík og utan af landi. Auk þess hefir ekki verið sýnt fram á, að það yrði gert auðvelt, að þingmenn lengra að ættu kost á að mæta hjer, svo nefndarmenn myndu frekar verða valdir úr Reykjavík og grendinni. Jeg hygg það væri til bóta, ef hægt væri að koma ræðustól fyrir í deildinni. Mjer þykir ólíklegt, að á nokkru þingi sje takmarkað málfrelsi á þann hátt, sem frv. ræðir um. Það mun ekki vera svo á Englandi. Get jeg alls ekki verið með því. Hugsum okkur þetta í framkvæmdinni. Jeg hygg, að forseti myndi í síðustu lög taka þann sið að stöðva menn, kanske í miðri ræðu, á vissri mínútu. Að minsta kosti kærði jeg mig ekki um það.

Eggert Pálsson Það voru nokkur orð út af ræðu hv. 5. landsk. (JJ). Jeg vil álíta, að það sje ekki mögulegt að framkvæma þessa nefndarkosningu þau árin, sem þingkosning fer fram. Hvað hitt snertir, ef flokkaskifting væri mjög ákveðin og fjárlög gerð samkvæmt flokkaskiftingu, eins og í enska þinginu, má segja, að ekkert sje að því að finna. Þá stæði á sama, hvort Pjetur eða Páll ætti sæti í fjvn. Hjá okkur er ekki til ákveðin flokkaskifting. Þingið hefir undanfarið verið bygt upp úr ósamstæðum flokksbrotum. Þau hafa slegið sjer saman eitt árið og myndað stjórn, en klofnað sundur aftur á næsta þingi. Væri þinginu skift í tvær ákveðnar stefnur, væri kanske hægt að koma þessu við; en eins og nú stendur, er það ómögulegt. Viðvíkjandi því, að gömlu flokkarnir, Heimastjórnarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn, hafi verið fjármálaflokkar, þá get jeg sem gamall heimastjórnarmaður lýst því yfir, að í þeim flokk voru fjármál yfirleitt aldrei gerð að flokksmáli. Hinsvegar mun það hafa komið fyrir, að Sjálfstæðisflokkurinn gerði fjármál að flokksmáli, en einmitt líka þessvegna klofnaði hann. Jeg get þessvegna tæplega viðurkent það, að sama fyrirkomulagið hvað snertir fjvn. eigi sama rjett á sjer hjer og í enska þinginu. Grundvöllurinn er ekki sá sami. Og þá hlýtur líka byggingin, sem reist er á þeim grundvelli, að verða önnur.

Frsm. (Jónas Jónsson) Jeg vil einungis leyfa mjer að endurtaka þá ósk mína frá síðustu umr. þessa máls hjer, að frv. verði samþykt, því að það er hvorttveggja í senn, sparnaðarmál fyrir Reykjavíkurbæ og rjettlætismál.