Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. frsm. 2. minni hl. heilbr.- og félmn. lagði á það áherzlu í ræðu sinni hér áðan, að ég hefði sérstaklega óskað eftir því, að n. tæki till. hans, sér í lagi 3. till. hans á þskj. 72, til athugunar. Nú skiptir það ekki öllu máli að það, sem ég sagði um þetta efni við fyrri hl. þessarar umr., var það, að ég teldi ástæðu til, að þetta yrði athugað, sér í lagi hvort það stæðist frá lagalegu sjónarmiði séð að setja slíkt ákvæði inn í l. Það hefur að dómi þeirra, sem ég hef getað haft samband við á þessum tíma og fróðastir eru um l., verið talið, að það út af fyrir sig gæti staðizt. En síðan fyrri hl. þessarar umr. fór fram fyrir nokkrum dögum, hefur mönnum gefizt tóm til að athuga nánar og íhuga nánar um, hvernig þetta ákvæði mundi í raun og sannleika koma fram út á við. Og mín niðurstaða er þessi í fyrsta lagi, að yrði þessi till. lögfest, yrði um tvenns konar hámark húsaleigu að ræða, og í öðru lagi, að þvert ofan í það, sem hv. þm. sagði hér áðan, þá mundi það að mínu viti draga úr ferðinni um það, að ný hámarksákvæði væru sett. En ég tel ástæðu til að leiðrétta það hér, sem sjálfsagt mér hefur orðið á eins og öðrum ræðumönnum í þessu máli, að blanda hér saman tvennum l., sem eru óskyld eða a. m. k. ekki eins náskyld og nafn þeirra gæti bent til. Við höfum kannske um of talað um húsaleigulög, en þau voru fyrir allmörgum árum afnumin og eru ekki til lengur, munu ekki vera til praktískt talað nema hjá einu bæjarfélagi, sem hefur óskað að framlengja þau á sínu yfirráðasvæði. En hins vegar, þegar við höfum minnzt á húsaleigulög, höfum við átt við l. um hámark húsaleigu, sem enn eru í gildi. Húsaleigulögin eldri eru, eins og ég áðan sagði, fyrir nokkrum árum afnumin. Ég tel að þessi brtt., sem hv. 1. þm. Norðurl. e. lagði mestan þunga sinn á að samþykkt yrði, kynni að draga úr ferðinni, seinka allverulega eða um óákveðinn tíma samningu nýrra ákvæða, því að þá mætti segja, að ekkert sérstakt ræki á eftir, að það yrði gert. Það er enn fremur skoðun mín, að væri það ákvæði til, sem ætlazt var til með þessari nýju breytingu á húsnæðismálalöggjöfinni frá s.l. ári, væri það ákvæði í l., að leigja mætti á sannvirði, þá væri byggt mun meira af leiguíbúðum en gert er í dag og væru þá áreiðanlega ekki þær sorglegu staðreyndir, sem fyrir hendi eru á þeim markaði nú. Menn hefur ekki greint á um, að þessi l. um hámark húsaleigu hafa verið þverbrotin á undanförnum árum, eru því miður, að því er virðist, nánast ekki til annarra nota í dag en til þess, að menn sýni þær tölur við skattauppgjör, sem er áreiðanlega ekki sú þróun, sem nokkur okkar vill mæla með. Þessir ágallar þrír tel ég við nánari athugun að hljóti að fylgja í kjölfar á samþykkt þessarar till. hv. 1. þm. Norðurl. e. og 1. þm. Vesturl. Hv. þm. segir, að ef þessi till. hans og hv. l. þm. Vesturl. verði ekki samþ., þá geti losnað um þá skriðu, sem erfitt verður að stöðva, þ.e.a.s. að húsaleiga rjúki upp úr öllu valdi. Mín skoðun er sú, að þessi skriða hafi þegar fallið með þeim alvarlegu afleiðingum, sem á leiguíbúðamarkaðinum eru í dag, margoft hefur hér verið minnzt á og óþarft er að rekja nánar. Það er því mín niðurstaða um þessa till. hv. þm., að hún sé síður en svo til bóta. Óhjákvæmilega myndar hún tvenna taxta á þessum leiguíbúðum þegar, og hún kemur óhjákvæmilega til með að draga úr nauðsyninni á setningu nýrra hámarksákvæða, sem er, eins og ég hef áður sagt, mín skoðun að eigi að koma hið allra fyrsta, og hún gæti einnig tafið fyrir því, að leiguíbúðir yrðu byggðar í ríkum mæli, sem þó er nauðsyn á, þ. e. að auka framboð leiguhúsnæðis, sem ekki er fyrir hendi í dag og er aðalskálkaskjól þess, að leiguhúsnæði er selt hér á óheyrilega háu verði. Hitt atriðið, sem var aðaldeiluefnið við fyrri hl. umr., um sexföldun á fasteignamati til eignarskatts, skal ég ekki fara nánar út í en ég gerði þá. Ég hef séð í blöðum, að það hefur verið véfengd hin lagalega heimild til að setja þetta ákvæði. En í því sambandi vil ég segja: Ef það hefur verið löglegt að setja í lög hér fyrir ári, að þarna skyldi vera um þreföldun að ræða, þá sé ég ekki, að það út af fyrir sig ætti ekki jafnt að standast í dag, þó að sú upphæð sé tvöfölduð, eða úr þreföldun í sexföldun.



Herra forseti. Í umr. síðast var rætt m.a. um tvö atriði, sem spurzt var fyrir um, annað þeirra sérstaklega, um útreikning á tekjum af þeirri hækkun á eignarskatti, sem hér er gert ráð fyrir, og hins vegar var rætt aftur nokkuð um það, hversu óeðlilegt það væri að hafa þá aðferð til tekjuöflunar, sem hér er um að ræða, og það form, sem á þeirri tekjuöflun er, með því að ákveða í l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins álag á eignarskatt. Ég skal aðeins fara nokkrum orðum um þessi tvö atriði, en áður vildi ég sérstaklega taka undir það, sem hæstv. félmrh, sagði hér áðan um l. um hámark húsaleigu og hin illu áhrif þeirra, hvað snertir eitt atriði, en það er í sambandi við framtal til skatts. Húsaleigusamningar eru yfirleitt miðaðir við hina lögbundnu leigu, og leigjendurnir eru síðan látnir greiða umfram eða undir borðið, sem kallað er, það sem umfram er, sem er oftast nær mun hærri upphæð en löglega leigan er. Þetta veldur svo að sjálfsögðu því, að menn komast auðveldlega upp með að telja fram sem tekjur af húsnæðinu það, sem leigusamningurinn segir til um, því að það er hægt að framvísa þeim leigusamningi, ef tortryggni kemur fram um það, og skattayfirvöld eiga ekki auðvelt um vik að fullyrða, að það hafi verið svo og svo mikið greitt umfram, og leigutakinn hefur ekki heldur góða aðstöðu til þess, þegar hann hefur undirritað leigusamning á þennan hátt. Aðeins þetta eina atriði tel ég miklu varða um það, að það sé nauðsynlegt að breyta þessu og afnema þessi ákvæði vegna þeirra illu áhrifa, sem þetta hefur að þessu leyti, einnig fyrir leigjandann, hvað það snertir, að einmitt af þessum ástæðum verður hann miklu oftar en ella að greiða háar upphæðir fyrir fram til þess að komast inn í húsnæði. Að öðru leyti skal ég ekki víkja að ákvæðunum um húsnæðismálastofnunina sérstaklega. Það hefur hæstv. félmrh. gert rækilega. Varðandi það atriði, hvort eðlilegt sé að hafa þá tekjuöflun, sem hér er um að ræða, hefur áður verið frá því skýrt, að upphaflega var gengið út frá því, að fjárins yrði aflað með fasteignaskatti eða einhverjum svipuðum ráðstöfunum, þannig að það hefur ekki farið fram hjá neinum og um það var ekki sérstaklega deilt og hefur ekki verið, að það væri óeðlilegt að afla fjár til húsnæðismála með þessum hætti. Hitt kemur svo aftur til álita, annars vegar, hvort hér sé um að ræða fasteignaskatt, sem sumir hafa haldið að væri, og með því væri ríkið að taka aftur af sveitarfélögunum það, sem það hefur afhent þeim sem tekjustofn, fasteignagjöldin. Við nánari athugun hlýtur að sjálfsögðu öllum að vera ljóst, að hér er ekki á neinn hátt verið að fara inn á fasteignagjöld, sem eru allt annars eðlis. Hér er spurningin um eignarskatt, og það hefur aldrei staðið til að afhenda sveitarfélögunum eignarskatt eða þann stofn, sem liggur að ákvörðun hans. Það er viðurkennt af öllum, að fasteignamat er allt of lágt og í langflestum tilfellum er verð fasteigna vafalaust miklum mun hærra raunverulega heldur en hér er gert ráð fyrir með sexföldun matsins. Það kann auðvitað að vera, að einstaka eignir lendi undir þessari sexföldun, sem ekki sé eðlilegt, en það kemur alltaf fyrir við alla skattheimtu og er erfitt að sigla fram hjá því skeri. En ég hygg hins vegar, að það liggi ljóst fyrir. Það er ekki ætlunin hins vegar að breyta grundvelli matsins, heldur lagt ofan á matið, eins og það er í dag, og miðað við það, að sexföldun sé fjarri því að vera óhóflegt mat á fasteignum til skatts. Það er jafnframt ljóst, eins og ég sagði, að það hefur aldrei staðið til að afhenda eignarskattinn sem tekjustofn til sveitarfélaganna, og hér er því í rauninni ekki annað verið að gera heldur en nota þann eðlilega tekjustofn, sem ríkið hefur, til þess að afla fjár til þessara sératöku þarfa. Það er unnið núna að nýju fasteignamati, sem vonir standa til og mun verða lögð áherzla á að verði tilbúið á árinu 1967, og þá að sjálfsögðu kemur til athugunar á því, hvaða aðferðir á að hafa varðandi það ákvæði, sem hér er um að ræða, og þessa tekjuöflun. En meðan ekki er til staðar slíkt fasteignamat, er óeðlilegt að breyta því, sem nú þegar hefur verið gert, að setja þessa fjáröflun í húsnæðismálalöggjöfina, sem enda getur ekki talizt óeðlilegt, vegna þess að hér er aðeins um að ræða að leggja álag á vissar eignir. Það er ekki almenn hækkun á fasteignamati til eignarskatts, vegna þess að undan þessu eru skildar allar bújarðir ásamt tilheyrandi íbúðar- og peningshúsum og öðrum mannvirkjum, þannig að hér er eingöngu um að ræða eignir í kauptúnum og kaupstöðum, sem verður að teljast mjög sanngjarnt með hliðsjón af því, að hér er verið að afla fjár til húsbygginga einmitt á þessum stöðum. Ég tel því, að það sé ekki hægt að segja, að það sé með neinum óeðlilegum hætti lögformlega að hafa þá tilhögun á að ákveða þetta í húsnæðismálal., með hliðsjón af, hversu þessu öllu er háttað. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að upphæð skattsins og þeirri áætlun, sem um hana hefur verið gerð. Því miður er ákaflega erfitt og raunar ómögulegt að gera sér til hlítar grein fyrir því, hvaða áhrif þessi skattheimta hefur. S.l. ár, þegar var ákveðin þreföldun matsins, hafði verið gert ráð fyrir því, að eignarskattur gæti orðið 21–23 millj. kr., og þá hugsuðu menn sem svo: Þreföldun hans er þá sennilegt að gefi þessar 40 millj. - Nú er það náttúrlega víðs fjarri, að það gæfi það, þó að þessi grunnur væri fyrir hendi, og þetta stafar í senn af því, að hér er um allan eignarskattinn að ræða, en frá þarf að draga að sjálfsögðu allar fasteignir í sveitum og enn fremur það, sem er þó grundvallaratriði, að það er svo margt annað, sem kemur undir eignir, heldur en fasteignirnar, þannig að það kom í ljós, að þessi margföldun til fasteignamats hækkaði aðeins eignarskattinn í samtals 39 millj. kr., eins og hann er á lagður nú, miðað við grunntöluna 21–23.5 millj., þannig að hann hefur ekki náð nema helmingi af því, sem gert var ráð fyrir, að þessi margföldun ætti að gefa, miðað við þessar forsendur, þannig að reynslan af þessu sýnir, að hér kemur margt annað til greina. Ég skal aðeins geta þess til upplýsinga, að eignarskatturinn í heild var t.d. gjaldárið 1962 9.6 millj., gjaldárið 1963 reyndist hann 12.5 og gjaldárið 1964 17.8. Hækkun milli gjaldára hefur í fyrra tilfellinu eða milli áranna 1962 og 1963 verið 30.3% og milli gjaldára 1963 og 1964 42%. Þessi mikla hækkun síðara árið stafar fyrst og fremst af því, að þá kom fram mikið endurmat fastafjármuna, sem olli þessari miklu hækkun, og er þar af leiðandi ekki raunhæfur grundvöllur til að miða áætlaða árlega hækkun við. En gert var ráð fyrir, að hækkun eignarskattsins gæti orðið 18–32%. Ekki þorðu menn að fara hærra í því að áætla þetta milli gjaldáranna 1964 og 1965, og á því var byggð sú áætlun, sem gerð var í fyrra um það, að eignarskatturinn gæti orðið 21–23 millj. kr., miðað við óbreyttan grunn. Samkv. þessu lítur málið þannig út, miðað við það, sem vitað er um eignarskattinn nú, að ef gengið hefði verið út frá 21 millj. kr. grunninum í eignarskattinum fyrir árið í ár, hefði sexföldun gefið 46.5 millj. Ef hins vegar hefði verið gengið út frá 23 millj. kr. grunninum, hefði eignarskatturinn numið 40.25 millj. Hvað kann að verða í þessu efni, er ákaflega erfitt um að segja. Ég hef beðið ríkisskattstjóra um að reyna að gera sér grein fyrir þessu, og þessar tölur eru byggðar á þeim upplýsingum, sem hann hefur gefið mér. En hann segir, sem eðlilegt er og skiljanlegt, að hér sé í rauninni gersamlega ómögulegt að fullyrða neitt, vegna þess að þetta getur tekið það miklum breytingum frá ári til árs. Skuldasöfnun að sjálfsögðu dregur úr þessum tekjum, þar sem hér er aðeins um nettóeign að ræða, sem skatturinn leggst á, og ef ætti að finna nákvæmlega út, t.d. á árinu í ár, hvað hefur komið af fasteignum og hvað af öðrum eignum, yrði að fara í gegnum öll framtöl til þess að átta sig á þessu til hlítar, þannig að þetta hlýtur alltaf að vera mikil áætlunartala. Menn segja sem svo: Getur ekki verið að þetta sé of hátt, að fara í sexföldun matsins? - Það kann að vera, að þetta gefi eitthvað meira en þessar 40 millj., sem um er að ræða. En það kann líka vel að vera, að þetta rétt aðeins gefi þá upphæð. Og það er nokkurn veginn augljóst, að fimmföldun matsins hefði alls ekki gefið þær 40 millj., sem hér er um að ræða. Mér er það fullkomlega ljóst, að þessar upplýsingar eru harla ónákvæmar. En þær eru eins nákvæmar og auðið er að gefa, miðað við allar aðstæður, um þennan gjaldstofn og hversu miklum breytingum hann gæti tekið frá ári til árs. Mér sýnist því, að öll rök bendi til þess, að til þess að ná umræddum 40 millj. sé nauðsynlegt að framkvæma þá sexföldun, sem hér er gert ráð fyrir á fasteignamatinu, þó að ég hins vegar, eins og ég áðan sagði, geti vel fallizt á, að það sé hugsanlegt, að þessi tekjustofn gefi nokkrum millj. meira. En það er aðeins hugsanlegt, en engin vissa.



Herra forseti. Það er e. t. v. ekki ástæða til þess að lengja þessar umr. svo mjög, úr því sem orðið er. Aðalatriðin í sambandi við þetta mál eru sjálfsagt komin fram, og ég hef átt þess kost áður að segja mína meiningu um þetta mál. Þó vildi ég aðeins leyfa mér að undirstrika nokkur atriði, sem mér virðast hafa komið fram í þessu máli og liggja nokkuð ljóst fyrir. Það er þá í fyrsta lagi, að í þessum frv. felst tekjuöflun fyrir ríkissjóð, að fasteignamat er sexfaldað í stað þess sem það er þrefaldað. Nú er hins vegar sagt, að þetta frv. sé flutt til staðfestingar á samkomulagi því, sem gert var við verkalýðsfélögin á sínum tíma s.l. sumar. Í því samkomulagi er ekki að finna neinn staf um það, að fjárframlag ríkissjóðs til húsnæðismálastofnunar skuli aukið. Það er ekki í þessu samkomulagi, að ég fæ séð, neinn staf um það að finna, að framlag ríkissjóðs til húsnæðismálastofnunar skuli aukið, enda er ekki í þessu frv. um neina breytingu á því ákvæði húsnæðismálastofnunarl. að ræða. Það var á sínum tíma í þeim ákveðið 40 millj., og það er óbreytt. Það er ekki í þessu frv. gert ráð fyrir því, að framlag ríkissjóðs hækki neitt. Það, sem hér er þess vegna um að ræða, er það, að ríkissjóður fer fram á aukna fjáröflun, sem byggist á sexfölduðu fasteignamati í stað þrefaldaðs áður, en ætlar ekki eða er ekki lögskylt að leggja fram frekar en áður hærri upphæð en 40 millj. Það eina, sem ég fæ séð að finnist í þessu frv., þar sem gert er ráð fyrir því, að á þurfi að halda eitthvað aukinni fjáröflun vegna þeirra ráðstafana, sem þar er samið um, er það, að í samkomulaginu er gert ráð fyrir því, að lán til þeirra, sem hófu byggingar á tímabilinu 1. apríl til 31. des. 1964, skuli hækkuð úr 150 þús. í 200 þús., og í samkomulaginu segir, að ríkisstj. tryggi viðbótarfjáröflun til húsnæðismálastjórnar á þessu ári, er nemi því viðbótarfjármagni, sem þessi hækkun krefst. En það er aðeins sagt, að ríkisstj. tryggi þetta viðbótarfjármagn. Það er ekkert sagt um það, með hverjum hætti hún á að tryggja það. Það verður fyrir fram að teljast heldur ólíklegt, að það hafi verið gert ráð fyrir beinni skattlagningu til þess að standa undir því, enda er ekki þarna að finna neitt um það, að fjárframlagið, 40 millj., eigi að hækka. Það helzt alveg óbreytt. Þetta er í raun og veru fyrsta meginstaðreyndin í málinu, að ríkissjóður hefur ekki tekið á sig neinar skuldbindingar um aukin fjárframlög úr ríkissjóði, sem réttlæti það, að lagður sé á nýr skattur þess vegna, þannig að sú röksemd, sem færð hefur verið fram fyrir þessu, stenzt í raun og veru ekki. Sú röksemd, að ríkissjóður þurfi nú að leggja fram meira fé og hafi með samkomulaginu s.l. sumar skuldbundið sig til þess að leggja fram meira fé til þessara mála en áður, er því ekki fyrir hendi. Fjárframlag ríkissjóðs er eftir sem áður 40 millj. kr., og þetta frv. felur ekki í sér neina breytingu á því. Hitt er svo annað mál, hvort þetta hefur verið rétt útreiknað á sínum tíma, hvað þreföldun fasteignamatsins mundi gefa, hvort hún mundi nægja til þess að standa undir þessum 40 millj. Og það er atriði, sem mér skilst að hæstv. fjmrh. sé nú kominn alveg inn á, að það sé í raun og veru ástæðan til þess, að þetta frv., er nú flutt, þ.e.a.s. þessi hækkun er nú flutt af því, að útreikningarnir á þessu atriði hafi ekki staðizt, þreföldun fasteignamatsins hafi ekki gefið 40 millj., eins og gert var ráð fyrir, heldur 16–20 millj. Það er ástæða til þess að þakka hæstv. fjmrh. fyrir þær skýringar, sem hann kom fram með hér áðan í sambandi við það, sem hefði auðvitað átt að koma fram við 1. umr. málsins. E. t. v. hefði það getað komið í veg fyrir einhvern misskilning í þessu sambandi, ef þessar upplýsingar hefðu komið fram þegar í öndverðu, svo sem rétt hefði verið og skylt var, þar sem hér er að nokkru leyti um skattafrv. að tefla. En það er bara sá hængur á þessu, að hæstv. fjmrh. verður að koma hér og gera grein fyrir því, að starfsmenn hans, þ. á m. ríkisskattstjóri, geti í raun og veru alls ekki um það sagt, hve mikill hluti eignarskattsins s.l. ár stafi af þessari hækkun, sem gerð var á fasteignamatinu. Það treystir sér enginn til þess að staðhæfa neitt með nokkurri nákvæmni um það. Þetta játaði hæstv. fjmrh. Þar af leiðandi er nú ekki einu sinni hægt að segja um það, hvort þessi eignarskattsviðauki, ef svo mætti segja, eða fasteignaskattur eða hvað sem menn vilja kalla hann, hafi numið 16 millj., hafi numið 20 millj. eða hafi kannske numið 30 millj. Það er ómögulegt að segja, hvað miklu af heildareignarskattinum þessi viðbót hafi numið. Og þegar þannig er í pottinn búið, sést, hversu það er gersamlega ástæðulaust og út í hött að ætla að fara að hækka þetta til þess að mæta fjárframlaginu til húsnæðismálastofnunarinnar. Hitt er náttúrlega alltaf fyrir hendi og getur verið gott og gilt, að hækka skatta til þess að mæta þörfum ríkissjóðs. Og það er enginn, sem dregur það í efa, að ríkissjóður þurfi á ýmsu að halda nú. En grunnurinn er ekki öruggari en þetta, sem við er miðað, að það er ómögulegt að reikna það út, hverju þessi viðbót hafi numið eða komi til með að nema. En samt er á þessum óvissa grunni byggð till. um það að tvöfalda nú hækkunina, þ.e.a.s. sexfalda nú fasteignamatið, og virðist helzt í grg. gengið út frá því, að það muni gefa aftur helmingi hærri viðbótareignarskatt eða eignarskattsviðauka. En það sjá allir, að það nær auðvitað engri átt, og ég þarf þar í raun og veru engu við það að bæta, sem hv. 4. þm. Norðurl. e. gerði grein fyrir, þegar málið var síðast hér til umr. Það eru mörg augljós atriði, sem valda því, að auðvitað hlýtur sexföldun fasteignamats að gefa meira en tvöföldun þess eignarskattsviðauka, sem þar er til staðar. Það blasir alveg við, þannig að hér er í meira lagi um óvissa upphæð að tefla. Og þegar lítið er til þessa, finnst mér meira en lítið hæpið að halda því fram, að það sé eðlilegt að setja þessa fjáröflun samt í húsnæðismálastjórnarl., af því að þessum skatti sé ætlað að standa undir fjárframlögum til húsnæðismálastofnunarinnar, því að ég þykist með þessum orðum hafa sýnt fram á, að það er gersamlega ómögulegt að vita, hve miklu þessi skattur nemur. Það viðurkenndi reyndar hæstv. fjmrh. áðan. Þess vegna er algerlega út í hött að vera að tala um það, að hann sé ætlaður til að mæta sérþörfum húsnæðismálastjórnarinnar. Ef í því ætti að vera vit, ef ætti að innheimta hann með þessum hætti og leyfa hann í þessum l., ætti auðvitað að halda þessum viðbótareignarskatti sérstökum og leggja hann til hliðar í sjóð fyrir húsnæðismálastjórn. Slíkt væri hægt að hugsa sér, ef á annað borð væri hægt að halda honum sérskildum, sem auðvitað er ekki hægt í þessu tilfelli. En af þessu er ljóst, að þarna er ekki um að ræða sköttun vegna sérþarfa húsnæðismálastofnunarinnar. heldur hreina tekjuöflun fyrir ríkissjóð, enda rennur þetta beint í ríkissjóð og verður þar, hvort sem það nemur meira eða minna en 40 millj. Alveg án tillits til þess, hve mikilli fjárhæð þessi skattur nemur, 20 millj., 30 millj.. 50 millj., þá á ríkissjóður að borga til húsnæðismálastofnunarinnar 40 millj. samkv. þessum 1., sem þetta lagafrv. er flutt til breytinga á. Ég fæ þess vegna ekki betur séð en með þessu sé sýnt fram á, að það séu harla lítil rök fyrir þeirri margföldun fasteignamatsins, sem hér er lögð til grundvallar nýrri skattheimtu, og hvorki útreikningurinn á skattinum eða þessum eignarskattsviðauka sé nokkurs virði og því síður áætlunin, heldur algerlega út í hött, eins og hæstv. fjmrh. varð að játa. Og þegar þetta er þannig í pottinn búið, að þarna er um algerlega óvissa áætlunartekjuöflun fyrir ríkissjóð að ræða, á hún auðvitað hvergi heima nema í skattal., en alls ekki heima í lögum eins og þessum. Það hljóta allir að sjá. Hitt er svo annað mál, sem ég skal ekki fara mörgum orðum um nú, af því að það er búið að ræða um það áður, hvort hún sé rétt og eðlileg, þessi leið að margfalda fasteignamatið svo sem hér er gert. Ég hef sagt þar um það, að ég viðurkenni fúslega, að fasteignamatið er nú of lágt. Ég held því líka fram, að fasteignaskattur geti vel komið til greina sem tekjustofn. En ég held, að ef þá leið á að fara, eigi að breyta fasteignamatinu með þeim reglulega og eðlilega hætti, sem ráð er fyrir gert í l., og ekki er langt síðan þau lög voru afgreidd hér á Alþ., lög um fasteignamat og fasteignaskráningu. Ef á að gera fasteignirnar að tekjustofni, á að hraða fasteignamatinu og byggja á því. en ekki fara þá leið, sem hér er farin, að margfalda fasteignamatið, sexfalda það, því að það er algert handahóf. Það getur vel verið rétt hjá hæstv. fjmrh., ég efa það ekki, að fasteignaverðmæti sé á mörgum fasteignum mun hærra í raun og veru heldur en sem nemur sexfölduðu fasteignamati. Hitt er líka jafnvíst, að á mörgum stöðum í landinu er ástandið þannig, að það er engin sanngirni í að margfalda fasteignamat þar með sex. Þetta þekkjum við báðir, ég og hæstv. fjmrh., þannig að það er ekkert hóf á því að haga skattlagningu þannig að ákveða hana með einu slíku pennastriki. Um þær afleiðingar, sem þessi hækkun kann svo að hafa á húsaleigu, skal ég ekki fjölyrða. Það var minnzt á það síðast. Ég vil svo enn undirstrika það, að það er vitaskuld alger orðaleikur, hvort hér er talað um fasteignaskatt eða eignarskattsviðauka. Þarna er um að ræða skatt, sem menn verða að greiða, vegna þess að þeir eiga fasteignir, vegna þess að þeir eiga þær tilteknu eignir. Aðrar eignir þeirra, hversu miklar sem eru, skipta ekki máli í þessu sambandi, aðeins fasteignirnar einar. Þess vegna held ég, að það fari ekki á milli mála, að þarna er í raun og veru um að ræða skatt vegna fasteigna einna. Og þá stendur það, sem áður hefur verið sagt, þrátt fyrir það, sem hæstv. fjmrh. sagði hér áðan, að á sínum tíma voru í gildi lög um fasteignaskatt til ríkisins. Þau voru frá 1921, ef ég man rétt, en hafa þó kannske verið eldri að stofni til. 1954 eða þar um bil var gerð breyting á þeim fasteignaskattsl. á þá lund, að sá fasteignaskattur skyldi eftirleiðis renna til bæjarfélaganna, og fyrir fasteignaskatti sem sérstökum tekjustofni bæjarfélaga og sveitarfélaga er gert ráð nú í lögum um tekjustofna sveitarfélaga, eins og allir vita. En það er út af fyrir sig, ef menn vilja breyta um stefnu í því efni og taka fasteignaskatt til ríkisins nú í stað þess að áskilja sveitarfélögunum forgang að þeim tekjustofni. Það er út af fyrir sig. Því geta menn auðvitað breytt, ef menn vilja, en heppilegt tel ég það ekki. En ég undirstrika enn og aftur, að aðalatriðið í þessu máli er það, að þarna er um að ræða beina tekjuöflun í ríkissjóð, sem ekki verður sagt að standi í neinu eðlilegu sambandi við þá staðfestingu á samkomulaginu, sem gert var við verkalýðsfélögin á s.l. sumri, sem verið er að lögfesta með þessu frv., sem hér liggur fyrir, í fyrsta lagi vegna þess, að sú lítilfjörlega fjáröflun, sem þar er aðeins nefnd á nafn, er fjáröflun, sem gert er ráð fyrir að sé í eitt skipti fyrir öll. Auðvitað getur verið, að það samkomulag, sem þá var gert, og þetta frv., sem hér er verið að staðfesta, hafi einhver útgjöld í för með sér fyrir ríkið. Það eru fá lagafrv., sem hér eru afgreidd, sem hafa ekki einhver útgjöld í för með sér fyrir ríkið. En það þykir ekki af þeim ástæðum þörf á því að fara að setja inn í hvert og eitt frv. ákvæði um sérstaka tekjuöflun til þess að mæta þeim útgjöldum, enda er það vitaskuld ekki meiningin með þessu ákvæði hér, heldur hefur a. m. k. upphaflega og var í fyrra, þegar þetta ákvæði var sett, auðvitað höfð í huga skuldbindingin um 40 millj. kr. framlag ríkissjóðs til húsnæðismálastofnunarinnar. En sem sagt, hér er um hreina skattheimtu fyrir ríkissjóð að ræða, og hending ræður algerlega um, hvort hún verður nær 40 millj. eða 50 millj. eða eitthvað annað. Þessi tekjuöflun er, eins og ég hef sýnt fram á, byggð á áætlun, sem enginn vill í raun og veru við kannast og enginn telur sig geta gert, og þess vegna engin stoð í henni. En þó að ég hafi tekið fram, að ég álít, að vel geti komið til mála að nota fasteignaskattinn í ríkara mæli, og þó að ég persónulega.sé alls ekki andvígur því, ætla ég í þessu sambandi að benda á það ákvæði, sem á sínum tíma var sett hér á Alþ. í sambandi við afgreiðslu l. um fasteignamat og fasteignaskráningu, l. nr. 28 1963. þ.e.a.s. fyrir um það bil tveimur árum. Í þeim l. er svofellt ákvæði til bráðabirgða, sem ég vildi leyfa mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta. Þar stendur svo: „Áður en nýtt aðalmat fasteigna samkv. l. þessum gengur í gildi, skal fara fram endurskoðun á gildandi ákvæðum l., sem fasteignamat hefur áhrif á, og miðist endurskoðunin við, að skattar á fasteignum hækki ekki almennt vegna hækkunar fasteignamatsins.“ Nú dettur mér auðvitað ekki í hug að halda því fram, að þessu sé ekki hægt að breyta. Auðvitað getur Alþ. breytt þessu. Það er ekkert skuldbundið til þess að standa við það, sem það hefur sagt. Löggjafinn getur ekki bundið hendur sjálfs sín. En í þessu felst, hvað sem öllu lagagildi líður, viljayfirlýsing Alþ. - og ég mundi nú vilja segja eins konar siðferðisleg yfirlýsing. Ég fæ ekki betur séð en það sé nú gengið mjög á svig við þessa yfirlýsingu með því frv., sem hér liggur fyrir. Svo vil ég nú enn og aftur benda á það, hversu það er alveg fráleitt fyrir Alþ. að láta frv. fara frá sér í þeim búningi, sem það er í, að láta það sem sagt standa í frv. áfram og 2. gr. vera á þá lund, sem hún nú er, að þar segir bara: „Í stað orðsins „þrefaldað“ í 2. málsl. b. liðs 4. gr. komi orðið: sexfaldað.“ Þetta frv. á ekki samkv. orðum sínum að fella inn í l. um húsnæðismálastjórn, heldur á þetta að standa framvegis sem sjálfstæð lög, þetta frv., sem hér er verið að ræða um. Þá er það þannig, að í 2. gr. þeirra l. stendur þetta framvegis, að það verði sexfaldað, en það er ekkert tekið þar fram, hvað eigi að sexfalda. Náttúrlega má segja það, að lögfræðingar séu ekki of góðir til þess að leita að hinum l., sem vísað er til. En hvaða háttur er þetta, og til hvers er athugun í n. á svona frv., ef það er ekki hægt að breyta jafneinföldu atriði og þessu og gera það þannig úr garði, að það sé ofurlítið boðlegra venjulegum lesendum? Ég skal svo aðeins, áður en ég lýk máli mínu. víkja að því atriðinu, sem hér bar einna mest á góma fyrst við þessa umr. hér áðan, húsaleigul. eða l. um hámark húsaleigu. Mér sýnist nú ekki í raun og veru svo mikill munur á skoðunum manna í því efni, að það ætti að vera frágangssök að samræma þær. Mér skilst, að það séu allir, þeir sem hafa talað um það, sammála um, að það sé eðlilegt að hafa einhver slík lög í gildi framvegis, lög um hámark húsaleigu, og ég er því sammála og get á það fallizt. Og þá er aðeins spurningin um það, hvernig á að brúa það bil, sem er milli þess, að ný lög séu sett og þessi séu niður felld. Og ég segi fyrir mitt leyti, að ég lít nánast á till. hv. 1. þm. Norðurl. e. og hv. 1. þm. Vesturl. sem vott þess, að við viljum hafa einhver húsaleigulög eða lög um hámark húsaleigu og viljum ekki sleppa þessu sem er, fyrr en slík lög hafa verið sett. Hitt tek ég alveg undir, sem kom fram hjá hæstv. félmrh. og raunar fjmrh. líka, að það muni ekki vera mikið hald í þessum lagaslitrum, sem enn eru í gildi um þetta efni, og ég get út af fyrir sig tekið undir það, að það sé óheppilegt að hafa lög þau lengi í gildi, sem vitað er að lítt eða ekki er eftir farið. En ég get ekki séð, að það sé ástæða til að fella þau þó strax úr gildi. Þegar því er lýst yfir, að endurskoðun fari nú fram og ný lög verði sett innan tíðar, þá finnst mér eðlilegra að láta þessi gömlu slitur gilda, þangað til hin nýju lög koma, og fella þau þá úr gildi með þeim. En frá mínu sjónarmiði er þetta ekki mikið atriði í sambandi við þetta mál, sem hér er um að ræða.



Herra forseti. Mig undraði sannast sagna nokkuð allstór hluti í ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v., þar sem hann var að tala um, af hvaða orsökum sú brtt. væri hér flutt við húsnæðismálal. að sexfalda fasteignamat í stað þess að þrefalda það, vegna þess að það hafi ekkert það gerzt, sem réttlætti þessa breytingu, og ræddi síðan margt um það, að þeir samningar, sem hefðu verið gerðir við verkalýðsfélögin á liðnu vori, hefðu ekki haft nein þau útgjöld í för með sér, að ástæða væri til þessara breytinga, og þess vegna væru í rauninni engin rök fyrir þeim. Að vísu sló hann svo nokkuð yfir í aðra sálma og sagði, að það mundi þá vera sennilega helzt vegna þess, að það hefði vantað peninga til þess að mæta þörfunum frá í fyrra, sem þetta kæmi til, það væri þá heppilegra að segja það. Ég held, að það hafi aldrei neitt annað verið sagt. Það hefur enginn haldið því fram, hvorki ég né hæstv. félmrh., að þetta væri flutt vegna neinna skuldbindinga frá því í sumar við verkalýðsfélögin, og ég held, að það hljóti allir hv. þm. að hafa skilið það nákvæmlega, hvað hér er við átt. Bæði gerði ég mjög rækilega grein fyrir því í fjárlagaræðu minni, að það væri nauðsynlegt að afla þessa fjár til að mæta útgjöldum vegna húsnæðismála, einmitt þeim útgjöldum, sem fallizt var á að taka á ríkissjóð með samkomulagi við verkalýðsfélögin í fyrra. Það var tekið fram einnig við 1. umr. þessa frv. hér, og það stendur í grg. frv., að þetta sé gert vegna samninganna frá í fyrra, þannig að hér er um svo augljósa hluti að ræða, að við ættum ekki að þurfa að vera að karpa um það. Það er vitanlega alveg á hreinu, að hér er verið að afla fjár til þess að mæta þeim kröfum, sem gerðar voru til ríkissjóðs og samþ. var að taka á ríkissjóð með samkomulagi við verkalýðsfélögin í fyrra, - útgjöldum, sem gert var ráð fyrir að mæta þá og er þegar í l. um húsnæðismálastofnun með því að þrefalda gildandi fasteignamat. Og það var gert ráð fyrir, að það nægði, enda er hvergi nein fjárveiting til, það er ekki nein fjárveiting í fjárl. til þess að mæta þessum útgjöldum. Það er engin fjárveiting til eða fjáröflun til þessara þarfa nema það, sem segir í l. um húsnæðismálastofnunina. Það er eini staðurinn, þar sem þessi fjáröflunarheimild er til staðar, og þess vegna verður vitanlega að ganga út frá því, að það væri ætlazt til, að þessari fjáröflun yrði náð með þessum hætti. Það er heldur enginn ágreiningur um, að það hafi verið gengið út frá því í samningunum við verkalýðsfélögin í fyrra, að þetta yrði gert með fasteignagjöldum á einhvern hátt. Það hefur enginn mótmælt því. Og það verður sannast sagna að teljast mjög eðlileg leið að hafa þá aðferð, sem hér hefur verið gert, að leggja þetta á eignir í kaupstöðum og kauptúnum í stað þess að láta alla borgara landsins greiða þetta, þar sem vitað er, að húsnæðismálalöggjöfin og aðstoð vegna hennar gildir eingöngu fyrir byggingar í kaupstöðum og kauptúnum. Hér er af þessum sökum, að mér finnst, mjög eðlileg og réttlát fjáröflun, mun réttlátari en það að leggja þetta á borgarana alla í einhverjum almennum sköttum, sem á hvort sem er ekki að koma til góða nema hluta þeirra. Hv. þm. endurtók það, sem ég var nokkuð hissa á, að hér væri í rauninni um orðaleik að ræða að tala um, að nokkur munur væri á því að margfalda fasteignamat eða taka fasteignaskatta. Ég skil nú satt að segja ekki í hv. þm. að halda þessu fram. Þetta getur í vissum tilfellum að vísu verið svo, ef eignir manna eru í báðum tilfellum skuldlausar. En sá er grundvallarmunurinn á fasteignasköttum og eignarskatti, að þegar um er að ræða fasteignaskatt, er hann lagður á eignina. Enda þótt maðurinn skuldi allt í henni og eigi ekkert í henni, þá verður hann að borga fasteignaskatt. En þegar um eignarskatt er að ræða, er aðeins um nettóupphæðina að ræða. Ég verð þá að telja, að það sé í rauninni miklu eðlilegri og sanngjarnari viðmiðun til skattlagningar heldur en fasteignaskatturinn. Fasteignaskattur er nánast aðstöðugjald, og það hefur verið talið eðlilegt, að bæjarfélögin hefðu það, og það er engin ætlun að breyta því. En eins og ég tók fram áðan og ég held, að engum hafi nokkurn tíma dottið í hug, hefur aldrei staðið til að afnema eignarskatt af fasteignum og afhenda sveitarfélögunum þann tekjustofn. Við getum svo deilt um það, hvort eignarskattur á yfirleitt að vera til eða ekki, það er önnur saga. Meðan svo er, held ég, að það hafi engum hugkvæmzt, að hann eigi að afhendast sveitarfélögunum, og ég held, að við hljótum öll að geta verið sammála um það, að á þessu er verulegur grundvallarmunur. Hv. þm. hélt því fram, að með hliðsjón af þeim málsatvikum, sem hér lægju til grundvallar, væri með þessu ekki verið að afla fjár til húsnæðismálastofnunarinnar, heldur til þess að standa undir sérþörfum ríkissjóðs. Þetta er alls ekki rétt. Ef það hefði verið gengið út frá því í 1. um húsnæðismálastofnun, að þreföldun fasteignamatsins ætti að nægja, er það rétt, þá hefði ekki þurft að gera neitt frekar til þess að afla hér fjár. Nú er hins vegar gengið út frá fastri upphæð, þ. e. 40 millj., og það kemur á daginn, að það munar um helming eða meira, að sú upphæð nægi til þess að mæta þessum þörfum. Um það verður ekki deilt, enda þótt deila megi um nokkrar millj. til eða frá, sem er alveg rétt og hv. þm. sagði og hefur alltaf verið tekið fram af skattyfirvöldum einnig, að það væri gersamlega ómögulegt að áætla þessa upphæð nákvæmlega. Ég vil hins vegar taka það fram, svo að það valdi ekki misskilningi, að það væri auðvitað hægt að sjá, hvað þessi þreföldun gefur. Það er hægt að sjá það nokkru eftir á, þegar búið er að fara í gegnum öll einstök framtöl ársins í ár, en það er ómögulegt á þessu stigi, þegar menn hafa aðeins fyrir sér almennar niðurstöður eignarskattsins, að sjá nákvæmlega, hver þessi upphæð er. En ég vil taka það skýrt fram, að það er auðvitað hægt að sjá það með nákvæmri skoðun á hverju framtali eftir á, hvaó þetta hefur verið. Og mér finnst það nokkuð vera að deila um keisarans skegg að vera að tala um það, að af því að það sé ekki hægt að sjá þetta nákvæmlega, sé í rauninni ekki grundvöllur til þess að veita þessa heimild. Ég hef gert grein fyrir því, að þó að það kunni að muna nokkrum millj. til eða frá og ég hefði sjaldan vitað, að skattar væru á lagðir svo nákvæmlega, að það væri fyrir fram vitað upp á krónu, hverju sú skattlagning kynni að nema, að þó að þetta væri ekki nákvæmlega vitað, er hægt að fara það nærri því, að það eru líkur til þess, að þessi sexföldun, sem hér er farið fram á, nægi til þess að standa straum af því, sem var ætlunin að ná með þeirri þreföldun, sem samþ. var í fyrra, en því miður vegna margra atvika, sem ég hef áður gert grein fyrir og ég heyrði einnig, að hv. 3. þm. Norðurl. v. skildi fullkomlega, var óraunhæf og náði ekki nema helmingi þess, sem til var stofnað. En ég sé ekki, að það þurfi að koma mönnum ákaflega á óvart, að till. sem þessi komi hér fram, úr því að það var gert ráð fyrir því að afla þeirrar heildarupphæðar, sem lá þegar fyrir í fyrra, þegar umr. voru um fasteignamatið þá og þann eignarskattsauka, sem gert var ráð fyrir og átti þá að mæta þessum 40 millj. að fullu. Varðandi það, að það sé algerlega óþinglegt að hafa orðalag frv. þannig að setja sexfaldað í staðinn fyrir þrefaldað, held ég, að mætti nú í mörgum tilfellum kannske finna svipað dæmi þess í löggjöf, þar sem er breytt einstökum orðum í stað þess að taka upp heilar greinar. Ég er ekki að segja, að það sé endilega til fyrirmyndar, en ég held, að það sé víðs fjarri, að það sé hægt að segja, að það sé nokkurt brot á reglum um uppsetningu frv. og óeðlileg vinnubrögð að hafa þá tilhögun á, því að þetta er í öðru hverju frv., sem kemur hér fyrir þingið um breytingar á lagabálkum, að tekin eru upp einstök atriði, og að það mun vefjast fyrir nokkrum að átta sig á því, hvað það merkir, það held ég ekki heldur að hafi við mikið að styðjast. Ég held, herra forseti, að ég hafi ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta frekar, en vonast til, að það sé öllum hv. þm. ljóst, að þessi tekjuöflun, sem hér er um að ræða, er til þess að mæta þeim kröfum, sem féllu á ríkissjóð með samkomulagi við stéttarfélögin frá í fyrra og ekki tókst þá að afla fjár til með þeim hætti, sem til var stofnað, þannig að fjáröflun skortir algerlega til þess að mæta þessu, án þess að sérstakar ráðstafanir séu gerðar. Það skal hins vegar tekið fram, að það er alls ekki ætlun manna að fara að nota þetta til hækkunar fasteignamatsins til eignarskatts á þessu ári, auka við það, heldur að þetta taki gildi á næsta ári. og þá verður að sjálfsögðu ríkissjóður í ár að bera hallann af því, að hér hefur ekki tekizt að ná helmingi þess fjár, sem Alþ. ætlaði til þess að mæta þessum þörfum.



Herra forseti. Ræða hv. 3. þm. Norðurl. v. gaf mér tilefni til þess að kveðja mér hljóðs, en hæstv. fjmrh. hefur nú tekið að vissu leyti af mér ómakið. En ég vil aðeins víkja enn nokkrum orðum að ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v. Hann sagði, að frv. það, sem hér er til umr., væri til staðfestingar samkomulagi verkalýðshreyfingarinnar í sumar. Þetta er rétt, svo langt sem það nær. En hv. þm. virðist ekki hafa lesið eða athugað þetta frv. gaumgæfilega. Auk þess sem í frv. eru ákvæði um sexföldun fasteignamatsins, sem hér hefur verið ýtarlega rætt og ekki er í sambandi við samkomulagið í sumar, eru í þessu frv. önnur atriði, sem að sjálfsögðu standa ekki í neinu sambandi við samkomulagið í kaupgjaldsmálunum í sumar. Ég nefni í því sambandi ákvæði í upphafi þessa frv., 1. mgr. 1. gr., þar sem gert er ráð fyrir, að það skuli breytt orðunum „skipulagsnefndar ríkisins“ í „skipulagsstjórn ríkisins“. Auðvitað er þetta ekki í neinu sambandi við samkomulag verkalýðsfélaganna á s.l. sumri. Þetta er hér tekið upp vegna þess, að skipulagsnefnd ríkisins heitir það ekki lengur, heldur heitir hún skipulagsstjórn ríkisins. Á sama hátt er í 5. gr. þessa frv. gert ráð fyrir, að í staðinn fyrir orðin „undirskattanefndum“ og „undirskattanefndar“ skuli koma „skattstjórum“ og „skattstjóra“. Auðvitað stendur þetta ekki í neinu sambandi við samkomulag verkalýðsfélaganna á s.l. sumri. Þess vegna er það furðuleg staðhæfing, sem fram kom í ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v., þegar hann talar sem svo, að það sé einhver goðgá, að hér sé á ferðinni eitthvað, sem ekki hafi verið staðfest í samkomulagi verkalýðsfélaganna á s.l. sumri. Nú skal ég ekki neita því, að ég met mjög mikils samkomulagið, sem gert var á s.l. sumri, og hlut ríkisstj. sérstaklega í því. En ég get ekki metið það svo mikils, að ég telji, að það sé óleyfilegt, að það komi inn í þetta frv. einhver atriði, sem ekki beint varða samkomulagið. Á það verður ekki fallizt. Hv. þm. var með hugleiðingar um það, algerlega að tilefnislausu, eins og hæstv. fjmrh. tók fram, hvort þessi aukna fjáröflun til íbúðalánanna stæði í sambandi við þá ákvörðun að hækka lán út á byggingarframkvæmdir, sem hafnar eru á tímabilinu frá 1. apríl s.l. til síðustu áramóta, úr 150 þús. kr. á hverja íbúð. Það var algerlega ástæðulaust fyrir hv. þm. að vera með einhverjar bollaleggingar um þetta í þessu sambandi og þeim mun fremur þar sem ég í framsöguræðu minni fyrir áliti meiri hl. heilbr.- og félmn. tók það alveg skýrt fram, að ríkisstj. vært meira að segja búin að útvega þetta fé, um 30 millj. kr. Þetta vekur því nokkra undrun, að hv. þm. skuli vera með slíkan málflutning sem þennan hér í þessum umr. Hann fór einnig, mörgum orðum um það, hvílík óvissa hvíldi yfir því, hvað sexföldun fasteignamatsins mundi auka mikið tekjur ríkissjóðs í þessu skyni. Það er enginn ágreiningur um það, að það er óvissa um þetta. Fyrir því höfum við m.a. orð hæstv. fjmrh. hér í umr. áðan. Það er enginn ágreiningur um þetta. En ég spyr: Kemur það nú ekki kannske líka oftar fyrir en í þessu tilfelli, að það sé nokkuð erfitt að kveða alveg nákvæmlega á um það, hvað einn tekjustofn gefur? Ég hygg, að það sé engin goðgá, þó að það geti komið fyrir. Heyrum við ekki, að tekjur ríkisins fara oft og tíðum fram úr áætlun og einstakir liðir verulega fram úr áætlun? Nei, ég held, að það þurfi ekki að ræða um þessa staðreynd sem nokkurt hneykslismál í þessu sambandi. Hv. þm. segir, að hér sé um að ræða hreina tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Og það er hinn óttalegi leyndardómur í þessu máli, hvað skeður, ef svo skyldi vilja til, að þessi tekjuöflun yrði í framkvæmd nokkru meiri en ráð var fyrir gert, þ. e. í ríkissjóðinn kæmi eitthvað fram yfir 40 millj. kr. Allar umr. um þetta atriði hljóta að snúast fyrst og fremst um þetta atriði. Hver verður skaðinn? Hver er óhæfan við þetta? Það er greinilegt, hvað það er. Þessi skattur er lagður einungis á þá skattborgara landsins, sem ekki búa í sveitum. Bændur eru sérstaklega undanskildir. Ef það koma inn tekjur til ríkissjóðs umfram 40 millj. með sexföldun fasteignamatsins, þýddi það, að viss hluti skattborgaranna legði fram fjármagn, sem væri varið eða væri greitt úr ríkissjóði til hagsbóta fyrir skattborgarana almennt, þ.e.a.s. í þessu tilfelli gæti þetta þýtt það, að bændur högnuðust eitthvað. Þetta er það skelfilega, sem mundi ske. En hvernig stendur nú á því, að hv. þm., sem telja sig sjálfskipaða forsvarsmenn bænda í þessu landi, skuli vera með allt þetta veður út af þessu máli? Hvernig stendur á því? Ég leyfi mér að efast um, að þeir hafi gert sér grein fyrir þessu. Mér finnst málflutningur framsóknarmanna hér í þessum umr. um of mótast af smámunasemi og smánaggi um aukaatriði í þessum þýðingarmiklu málum, sem við erum hér að fjalla um. Hv. 1. þm. Norðurl. e. var eitthvað að tala um reiðinga, og það var skáldlega og fallega mælt, eins og hans er venja. En við erum ekki í dag á reiðingsöldinni. Við erum komnir af því tilverustigi, og það er ekki síður á sviði húsnæðismálanna en í mörgum öðrum málum. Menn verða að skilja, að á undanförnum árum hefur verið gert stórátak í húsnæðismálunum, og það hljóta allir sanngjarnir menn að viðurkenna. Það er verið að skapa nýjan grundvöll til þess að leysa þessi vandasömu mál með nýja og sterka tekjustofna. Og þetta hefur tekizt með samstilltu átaki og m.a. í samvinnu við verkalýðshreyfingu landsins. Það er þýðingarmikið, að við gerum okkur grein fyrir þessu, ekki til þess að þakka einum eða neinum, heldur til þess að vera viðbúnir því að halda þessu verki áfram. Við megum ekki enn þá tala og hugsa eins og gert var, þegar íbúðalánin námu í heild árlega eitthvað milli 40 og 50 millj. á ári, þegar gert er ráð fyrir, að verði úthlutað 310–320 millj. kr. á einu ári. Ég skal ekki fara mikið út í tölur hér. Ég veit, að nú hugsar einhver: Byggingarkostnaðurinn hefur vaxið svo mikið, að þessi hækkun íbúðalánanna gerir ekki einu sinni að mæta hækkun byggingarkostnaðarins, hvað þá heldur meira. En þetta er ekki rétt. Fyrst við erum farin að tala um tölur, verðum við að hafa það, sem rétt er í þessu efni. Árið 1958 voru húsnæðislánin 100 þús. á hverja íbúð. Þá var byggingarvísitalan 134 stig. Í dag eru íbúðalánin 280 þús. á íbúð, og hafa því byggingarlánin hækkað um 280%. Byggingarvísitalan hækkaði um 133 stig á tímabilinu frá 1. nóv. 1958 til 1. nóv. s.l., eða um 99.3%, á sama tíma sem íbúðalánin hækka úr 100 þús. í 280 þús. eða um 180%. Mér dettur ekki í hug að halda, að það sé ekki margt ógert í húsnæðismálunum. Auðvitað er margt ógert. En við skulum reyna að ræða þessi mál með það í huga, að það hafa verið gerð stórátök á síðustu árum til úrbóta, og við verðum að hafa það í huga, ef við ætlum að halda áfram að byggja á þeim grundvelli, sem lagður hefur verið nú hin síðustu ár.



Herra forseti. Tveir síðustu ræðumenn létu í ljós undrun yfir þeim málflutningi, sem ég hefði haft hér. Ég get því miður ekki sagt hið sama um þann málflutning, sem þeir höfðu hér í frammi og þá sérstaklega hv. síðasti ræðumaður. Hann vakti ekki neina undrun hjá mér, af því að hann var nokkuð á sömu lund og málflutningur hans í þessum efnum hefur verið hér áður. Það er ekki nema gott eitt um það að segja, að menn rifji öðru hverju upp það, sem gert hefur verið í húsnæðismálum. En ég verð að segja það, að það var næsta lítið tilefni gefið til þeirrar ræðu, sem hv. þm. flutti hér áðan, af því að það hefur ekki komið fram af minni hálfu né frá neinum öðrum, sem hér hefur talað í þessu máli, nein vefenging á því, að þær ráðstafanir, sem eru í þessu frv., sem hér er um að ræða, að frátöldum ákvæðunum um eignarskattsaukninguna og hámark húsaleigunnar væru til bóta. Það hefur enginn mælt gegn neinu slíku í þessu frv. Það var þess vegna engin ástæða til þess að fara nánar út í það. Ég hef aldrei haldið því fram, eins og mér virtist hv. þm. vera að gefa í skyn, að það væri út af fyrir sig nokkur goðgá, þó að einstakir tekjuliðir ríkisins færu fram úr áætlun. Auðvitað á að reyna að áætla tekjuliði fjárl. svo nákvæmlega sem unnt er og æskilegast, að sú áætlun standi, því að því aðeins hefur sú áætlun, sem í fjárl. felst, eitthvert verulegt gildi. En alltaf getur þar einhverju skakkað, og ekki er ástæða til að tala um neina goðgá í því sambandi, og ekki hafði ég heldur gert það. En aðalatriðið í þessu máli er það, að í 1. um húsnæðismálastofnun ríkisins er það beinlínis tekið fram í 4. gr., b-lið, sem á að breyta með þessu ákvæði 2. gr. þessa frv., sem hér liggur fyrir, að framlag úr ríkissjóði skuli vera 40 millj. kr. Til þess að mæta þessum útgjöldum skal miða eignarskatt við gildandi fasteignamat þrefaldað. Þarna var verið að miða við ákveðinn stofn, ákveðna þörf, og ef það hefði í raun og veru átt að vera svo, að þessi hluti eignarskattsins hefði átt að renna í byggingarsjóð, hefði vitaskuld átt að halda honum alveg sérgreindum, eins og orðalagið í þessari gr. húsnæðismálastofnunarl. gefur nánast tilefni til. En það hefur ekki verið gert, heldur rennur þessi hluti eignarskattsins beint í ríkissjóð og er ekki haldið sérgreindum á neinn hátt. Þetta er játað. Það er enn fremur orðið játað, sem lá ekki eins ljóst fyrir í upphafi, þegar þessar umr. fóru fram, að hækkunin á fasteignamatinu, sexföldun þess, sé eingöngu vegna þess, að skakkt hafi verið reiknað í upphafi, en ekki vegna þess, að samkomulagið s.l. sumar hafi gefið tilefni til neinnar nýrrar fjáröflunar. Það er gott að fá þetta fram. Það er að vísu ekki í fyrsta skipti, sem hæstv. núv. ríkisstj. eða starfsmenn á hennar vegum reikna ekki rétt. Það hefur komið fyrir áður. En þetta er náttúrlega talsvert mikil skekkja í reikningi að reikna það fyrri hl. þessa árs, að þreföldun fasteignamatsins mundi duga til þess að standa á móti 40 millj., en komast svo að þeirri niðurstöðu í októbermánuði, að það muni þurfa að sexfalda fasteignamatið. Er þá nokkur furða, þó að mönnum geti dottið í hug, að það komi á daginn næsta ár, að það þurfi að nífalda fasteignamatið eða því um líkt? Það hefur komið alveg skýrt fram í þessum umr., að hér er miðað við mjög óvissan grundvöll. Það er ekki hægt að segja til um það með neinni vissu, hve miklu sá hluti eignarskattsins nemur, sem stafar af þreföldun fasteignamatsins, og það er því síður hægt að segja til um það með nokkurri vissu, hve miklum hluta af væntanlegum eignarskatti muni nema sú sexföldun fasteignamatsins, sem hér er farið fram á. Ég verð svo að segja, að mér hefði þótt það ánægjulegra, ef hæstv. fjmrh. hefði varið nokkru af sínum tíma og alveg sérstaklega ef hv. frsm. meiri hl. n. hefði varið einhverju af sínum tíma til þess að gera grein fyrir þeim skoðanaskiptum, skulum við segja, sem birtast í þessu frv. og því, sem var efst á baugi, þegar l. um fasteignamat og fasteignaskráningu voru sett hér fyrir 2 árum og fram kemur í bráðabirgðaákvæði við þau lög og ég las upp hér áðan. Ég veit ekki betur en fasteignaeigendur hafi mótmælt þessari lagasetningu, að Félag fasteignaeigenda hafi mótmælt þessari lagasetningu einmitt með skírskotun til þessa ákvæðis, til þessa bráðabirgðaákvæðis í l. um fasteignamat og fasteignaskráningu. Þeir telja, að það sé um brigð að ræða, þegar fasteignamatið er sexfaldað, eins og hér er gert ráð fyrir, í stað þess, sem ákveðið er í því bráðabirgðaákvæði, að áður en kemur til nýs fasteignamats, skuli fara fram endurskoðun á þeim lagaákvæðum, sem miða fasteignagjöld við fasteignamat, með það fyrir augum, að þau hrökkvi ekki vegna fasteignamatsins. Eins og ég tók fram áðan, dettur mér ekki í hug að halda því fram, að það sé ekki hægt að gera breytingu hér á og hverfa nú að öðrum háttum. En það hefði verið æskilegt, að formælendur þessa frv. hefðu gert grein fyrir því, hvað veldur, að nú þykir ekki lengur fært að standa við það fyrirheit, sem fram kom í þessu bráðabirgðaákvæði l. um fasteignaskráningu og fasteignamat, og það hefði að mínum dómi verið ólíkt gagnlegra, að hv. frsm. meiri hl. hefði gert grein fyrir því, heldur en tal hans um húsnæðismálin, sem þó var allt fallegt og slétt og ég hef ekki neina aths. við að gera, þótt mér virtist helzt af tóninum í ræðu hans, að hann væri að beina þar einhverju að einhverjum þm., sem hann þó nafngreindi ekki nánar.