Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi bréf, dags. 10. mars 1992: ,,Þar sem ég vegna sérstakra anna get ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska eftir því að 1. varamaður Framsfl. í Reykjavíkurkjördæmi, Ásta R. Jóhannesdóttir deildarstjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti. Finnur Ingólfsson, 11. þm. Reykv.`` Kjörbréf Ástu R. Jóhannesdóttur hefur verið rannsakað og samþykkt. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi á síðasta kjörtímabili og hefur því unnið drengskaparheit að stjórnarskránni og er hún boðin velkomin til starfa á Alþingi á ný.

Virðulegur forseti. Ég vildi beina máli mínu til hæstv. fjmrh. og spyrja hann um það hvort til greina komi, í þeim viðræðum sem nú eiga sér stað milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar um ríkisfjármál, að ríkisstjórnin falli frá þeirri sérstöku skattahækkun sem varð á barnafólki með miðlungstekjur og hærri tekjur og á sjómönnum. Hvort ríkisstjórnin sé tilbúin að falla frá þessari sérstöku og óréttlátu skattahækkun sem átti sér stað og taka upp í staðinn almenna skattahækkun sem byggir ekki á því að taka sérstaklega út til skattlagningar barnafólk og sjómenn.

Virðulegi forseti. Sem svar við þessari fsp. vil ég segja að ekki stendur til af hálfu ríkisstjórnarinnar að falla frá þessari skattheimtu, sem hv. þm. kýs að kalla svo en er í raun skerðing á bótum úr ríkissjóði. Það kemur til greina að minni hálfu að skipa í sumar hóp til að kanna hvernig sjómannaafslátturinn fer samkvæmt nýjum lögum, enda var á það minnst í þeirri brtt. sem flutt var á sínum tíma þegar það mál var til afgreiðslu hér á hinu háa Alþingi. Varðandi barnabæturnar þá kemur að sjálfsögðu til greina í því máli, eins og mörgum öðrum, að líta á annað kerfi, kanna hvort hægt sé að ná sama árangri fyrir ríkissjóð með öðrum hætti. Meginmarkmiðið er þó hið sama, nú eins og áður, við teljum að það besta sem við getum gert í þeirri stöðu, sem ríkisstjórnin er í, sé að sjá til þess að halli á ríkissjóði sé sem allra minnstur og að lánsfjárþörfin dragist saman þannig að okkur auðnist að lækka skatta og framkalla þann stöðugleika sem hér þarf að vera. Þannig stendur ekki til að gera breytingar sem geta kostað ríkissjóð fjármuni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svarið. Ég skil svar hans svo að hann sé ekki tilbúinn til að fallast á að skattheimta ríkisins minnki enda lá það ekki í minni fyrirspurn. Ég skil afstöðu hæstv. fjmrh. í þeim efnum og áhuga hans á því að halda ríkisfjárhallanum innan þeirra marka sem samrýmast markmiðum í þjóðarbúskapnum. En ég skildi svar hans svo að ríkisstjórnin sé tilbúin til leiðréttinga á þessu sviði og ég fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. fjmrh. Ég skildi orð hans svo að í stað þeirrar skattheimtu sem þarna átti sér stað --- hvort sem við verðum sammála um að hér sé um skattheimtu að ræða eða ekki, þá er það ljóst að þetta felur í sér aukin útgjöld fyrir þessar fjölskyldur --- sé ríkisstjórnin tilbúin til að leiðrétta þá ósanngirni sem þarna átti sér stað og ég fagna því sérstaklega að aðilar vinnumarkaðarins skuli geta komið því til leiðar og er ánægjulegt til þess að vita að þeim skuli takast það sem stjórnarandstöðunni tókst ekki, því miður, hér á Alþingi í vetur.

Virðulegi forseti. Til að fyrirbyggja allan misskilning, því hv. 1. þm. Austurl. lagði nokkuð djúpan skilning í mitt mál áðan og kannski annan en ég hefði kosið, þá vil ég taka það fram sérstaklega að ekki verður um það að ræða í samningum við ASÍ, BSRB, Vinnuveitendasambandið eða nokkra aðra að breyta skattkerfinu eins og hv. þm. gaf í skyn að þeim hefði tekist að ná fram í samningaviðræðum við ríkisstjórnina, heldur er einungis um það að ræða að hugsanlegt er að skerðing á barnabótum verði með öðrum hætti en nú er. Til greina kemur t.d., að óskoðuðu máli tek ég fram, að færa bæturnar úr því sem nú eru kallaðar barnabætur, alveg yfir í barnabótaauka sem hefur það í för með sér að sumir, þeir tekjuhærri, fengju ekkert í sinn hlut en þeir tekjulægri fengju meira. Slíkar tilfærslur má að sjálfsögðu ræða en þær tilfærslur mega ekki kosta ríkissjóð nokkurn skapaðan hlut enda er það yfirlýst markmið ríkisstjórnarinnar að það eigi að draga úr hallanum. Þarf ég ekki að fara aftur með þá ræðu fyrir hv. þm. sem kann hana áreiðanlega mjög vel og fer áreiðanlega með hana bæði kvölds og morgna eins og annað gott sem frá hæstv. ríkisstjórn kemur.

Frú forseti. Spurningu minni er beint til hæstv. sjútvrh. Lögin frá 1922 um rétt til fiskveiða í landhelgi hafa í gegnum tíðina verið túlkuð svo af sjútvrn. að erlendum skipum er að jafnaði bannað að landa afla sínum í íslenskum höfnum. Í lögin var þó bætt ákvæði 1969 sem gefur ráðherra heimild til að veita undanþágur frá banninu svo fremi þær séu bundnar ákveðnum landshlutum. Þetta ákvæði hefur m.a. verið notað til að veita grænlenskum skipum leyfi til að landa afla sínum hér. Nú hefur það gerst ítrekað að ráðuneytið hefur hafnað beiðni erlendra skipa til að landa rækjuafla sínum í Hafnarfirði þrátt fyrir fyrrnefnt heimildarákvæði. Það er jafnframt vitað að einir átta þýskir togarar frá vinabæ Hafnarfjarðar, Cuxhaven, stunda þorskveiðar við Grænland samkvæmt sérstökum samningi Grænlendinga og Evrópubandalagsins. Fyrir liggur að þeir mundu gjarnan vilja landa aflanum í Hafnarfirði, ef leyfi lægju fyrir, til sölu á fiskmörkuðum í Hafnarfirði og á Suðurnesjum. Í ljósi hins alvarlega atvinnuástands í Reykjanesi spyr ég því sjútvrh. hvort hann sé reiðubúinn að beita heimildarákvæðinu frá 1969 til að heimila um tiltekinn tíma þessum erlendu skipum að landa afla sínum í kjördæminu.

Frú forseti. Eins og hv. fyrirspyrjandi vék hér að þá hafa verið heimilaðar landanir af hálfu Grænlendinga á grundvelli þeirra lagaákvæða sem í gildi eru. Það hefur verið mitt sjónarmið að þau lög sem í gildi eru nú séu of þröng og því var lagt fram af hálfu ríkisstjórnarinnar fyrr á þessu þingi frv. sem gerir ráð fyrir því að landanir erlendra fiskiskipa verði almennt heimilaðar en sjútvrn. geti, þegar þannig stendur á að um er að ræða veiði úr stofnum sem eru sameiginlegir og ekki hefur verið samið um skiptingu á, bannað löndun. Ég tel það vera mjög mikilvægt atriði, ekki síst í ljósi síðustu atburða, að hafa slíka heimild til þess að hamla löndunum þegar þannig stendur á. Á hinn bóginn er alveg ljóst að þeim framkvæmdamáta, sem hefur gilt um undanþáguákvæðið, verður ekki breytt og lögunum að sjálfsögðu ekki breytt fyrr en Alþingi hefur samþykkt ný lög. Það liggur fyrir þinginu frv. um þessi efni og hvorki gildandi lögum né framkvæmdamátanum verður vikið til hliðar nema Alþingi samþykki þar um nýja löggjöf.

Virðulegi forseti. Hæstv. sjútvrh. orðaði það svo áðan að ekki væri hægt að víkja lögunum til hliðar fyrr en Alþingi væri búið að breyta þeim. Nú er það svo að sú túlkun, sem sjútvrn. hefur beitt, gerir m.a. þessum skipum kleift að koma hingað inn og kaupa vistir og þar með er vitaskuld búið að bregða frá þeirri túlkun sem sjútvrh. hefur í gegnum tíðina notað. Ég spyr: Fyrst skipin mega koma hingað inn til þess að kaupa vistir og er þannig auðveldað að halda áfram veiðum sínum utan lögsögunnar, hvers vegna þá ekki að leyfa þeim líka að landa afla sínum hérna? Það er líka vert að það komi fram að sá rækjuafli, sem um er deilt, kemur nákvæmlega úr sömu stofnum og hin grænlensku skip eru að veiða þannig að ég skil ekki alveg þessa afstöðu ráðherrans. Það liggur fyrir að þessar veiðar munu verða stundaðar hvort sem við veitum þessi leyfi eða ekki og spurningin er aðeins: Getum við notað viðskipti við skipin til þess að bæta atvinnuástand í þessu kjördæmi?

Frú forseti. Vegna þessa tiltekna máls sem hv. fyrirspyrjandi vék að þá er rétt að vekja athygli hv. þm. á því að þar var um að ræða rækju sem er sameiginlegur stofn með okkur og Grænlendingar hafa ekki fengist til þess að gera samkomulag um skiptingu á. Ég vil aðeins taka það fram að við megum ekki undir nokkrum kringumstæðum láta skammtíma þrönga sérhagsmuni veikja stöðu okkar þegar við eigum mjög víðtæka langtímahagsmuni vegna samningskröfu okkar og réttarstöðu gagnvart öðrum þjóðum. Þess vegna er óhjákvæmilegt að fylgja þessu eftir að því er rækjuna varðar. Auðvitað má það vera umdeilanlegt að hafa veitt Grænlendingum slík leyfi og það kann vel að vera að þau þurfi að koma til endurskoðunar ef þeir fallast ekki á að ganga til samninga um þá stofna sem ekki hefur náðst samkomulag um. Óhjákvæmilegt verður að óska eftir viðræðum við þá þar að lútandi. En það væri verið að fórna víðtækum langtímahagsmunum okkar fyrir þrönga sérhagsmuni ef við létum eftir í þessu efni.

Virðulegi forseti. Það hefur mikið verið rætt um það sl. vikur hve brýn þörf væri á lækkun vaxta, sér í lagi með tilliti til þess að ná samningum á vinnumarkaði. Samningsaðilar hafa sett þá kröfu efst á blað og haft er eftir hæstv. forsrh. í DV í gær að vaxtalækkun í stökki komi til greina. Því vil ég spyrja hæstv. forsrh.: Hvenær megum við vænta þess að sjá þetta stökk eða þá stökkbreytingu í þá átt að lækka vexti?

Virðulegi forseti. Atbeini ríkisins í þessum efnum mun fylgja þeim tímapunkti að kjarasamningar séu að takast.

Virðulegi forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. iðnrh. Eins og þekkt er er mjög mikil ónýtt raforka í landinu og mjög mikilvægt að leita allra leiða til að bæta stöðu orkusölufyrirtækjanna með því að stækka markað þeirra fyrir raforku. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. iðnrh. hvað hann hyggist gera til þess að skapa möguleika fyrir bæði fiskiskip og önnur skip í höfnum landsins til þess að eiga aukin viðskipti við raforkufyrirtæki og geta keypt raforku í stað þess að nýta olíu fyrir skipin þann tíma sem þau eru í höfnum landsins.

Frú forseti. Spurningin sem hv. 1. þm. Vesturl. hreyfir er mjög áhugaverð. Það viðfangsefni sem hann nefndi, að bjóða skipum betri kost á því að kaupa raforku í höfnum í stað þess að nota innflutt eldsneyti til að knýja ljósavélar er eitt af þeim verkefnum sem iðnrn. hefur rætt og tekið upp við bæði orkuvinnslufyrirtækin og orkudreifingarfyrirtækin. Við erum að útbúa tillögur um það hvernig bjóða megi þau kjör að þetta verði aðgengilegra fyrir öll skip. Þetta verkefni er að sjálfsögðu líka tæknilegs eðlis. Við munum leita lausna á því í samvinnu við Hafnasambandið, sem hv. 1. þm. Vesturl. er reyndar formaður fyrir. Ég hygg gott til samstarfs við hann um það. Þarna þarf að bjóða lausnir sem gefa skipum færi á að kaupa rafmagn samkvæmt sérstökum mæli, sem væri líklega í skipinu sjálfu, með sérstökum kjörum. Það er náttúrlega alveg ljóst að orkufyrirtækin verða að bjóða þarna sérlega góð kjör. Þarna er um viðbótarmarkað að ræða. Þarna kemur ekki annað til greina en innflutt orka í stað innlendrar, ef rafmagn er ekki notað. Tæknilega hefur þetta ekki verið aðgengilegt alls staðar á landinu. Þetta mál hefur verið rætt bæði við einstök dreififyrirtæki raforku og einstakar hafnir og hafnaryfirvöld. Eins og ég hef þegar sagt, frú forseti, þá mun ég sannarlega taka þetta mál aftur upp í samstarfi við Hafnasambandið.

Virðulegi forseti. Ég vil beina máli mínu til hæstv. félmrh. og inna ráðherrann eftir því hvenær megi vænta þess að sett verði reglugerð um ábyrgðasjóð launa. Ég vil jafnframt spyrja hæstv. ráðherra að því hvort ráðherrann hafi tekið ákvörðun um að skyldusparnaður verði með þriggja mánaða ríkisábyrgð, sem hægt er að gera með útgáfuákvæðum í reglugerðinni. Ég vil enn fremur spyrja ráðherrann að því hvort hún sé sammála mínum skilningi á núverandi stöðu varðandi innheimtu skyldusparnaðar, eftir að lögin tóku gildi 1. mars en áður en reglugerðin hefur verið sett, að það sé engin ríkisábyrgð á skyldusparnaði.

Virðulegi forseti. Eftir að breytt lög höfðu verið samþykkt á Alþingi varðandi ríkisábyrgð á launum óskaði ég eftir tilnefningu aðila vinnumarkaðarins, þ.e. ASÍ og VSÍ í stjórn ábyrgðasjóðs launa. Aðilar vinnumarkaðarins, ASÍ og VSÍ, óskuðu eftir því að þeir fengju frest til að tilnefna í stjórn sjóðsins og vildu taka það mál inn í kjarasamningaviðræður. Ég hef sett reglugerð vegna ábyrgðasjóðsgjaldsins sem hefur verið ákveðið 0,2%. Ég hef skipað til bráðabirgða sjóðstjórn sem er skipuð af aðilum innan ráðuneytisins þar til fyrir liggur tilnefning frá aðilum vinnumarkaðarins. Þessi sjóðstjórn gerði tillögu um þetta ábyrgðagjald sem ég hef fallist á. Varðandi réttindamálin hefur ekki enn verið sett reglugerð um þau og ég tel rétt að bíða með að setja slíka reglugerð þar til aðilar vinnumarkaðarins hafa tilnefnt í sjóðstjórnina. Varðandi skyldusparnaðinn lít ég svo á að skyldusparnaður teljist til vinnulaunakrafna og það sé ábyrgð á honum.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri yfirlýsingu ráðherra að hann skilgreini skyldusparnað sem hluta af vinnulaunum sem falli þar með undir lög um ábyrgðarsjóð launa. Hvað varðar skipan stjórnar og útgáfu reglugerðar um sjóðinn þá tel ég afar brýnt að ekki verði dráttur á umfram það sem komið er.

Virðulegi forseti. Fyrirspurn mín er til hæstv. heilbrrh. Vegna sparnaðaraðgerða í heilbrigðisgeiranum hefur leguplássum fyrir aldraða og sjúka fækkað í Reykjavík um 53 pláss, með lokun B-6 álmu Borgarspítalans, fækkun um sjö sjúklinga á B-4 álmu og lokun Hvítabandsins svo eitthvað sé nefnt. Því er spurningin: Hvert verður þessum öldruðu sjúklingum beint og á að koma til móts við þessa þörf á öðrum sjúkrastofnunum hér í Reykjavík og þá hvaða sjúkrastofnunum? Og í framhaldi af því, hvað verður um St. Jósefsspítala í Hafnarfirði? Verður þar hægt að taka á móti hvíldarinnlögnum í sumar?

Virðulegi forseti. Ég vil leiðrétta misskilning sem fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda. B-6 álman á Borgarspítalanum lokaði ekki vegna niðurskurðar á fé eða sparnaðar heldur vegna þess að ekki fengust hjúkrunarfræðingar til starfa við B-álmuna og þeir sem málum stjórnuðu töldu sig ekki geta haldið uppi þeirri starfsemi sem þar fór fram eingöngu með sjúkraliða í starfi en engan hjúkrunarfræðing. Það er því ekki rétt að B-6 álman hafi lokað vegna niðurskurðar. Ég á hins vegar von á því að það geti orðið auðveldara að fá hjúkrunarfræðinga til starfa á næstunni þannig að hægt verði af þeim sökum að opna B-6 á ný. Ég held að flestum hv. þm. hafi verið ljóst að í tilboði samninganefndar ríkisins til St. Jósefsspítala, Landakoti fólst tilboð um að auka þar við hjúkrunarrými fyrir aldraða upp á 50 rúm þannig að ég á von á því að hjúkrunarrúmum fyrir aldraða í Reykjavík geti fjölgað en ekki fækkað. Hver verður framtíð St. Jósefsspítala í Hafnarfirði? Ég vona að hún verði góð og ég veit ekki betur en sá spítali geti, miðað við þá afgreiðslu sem ég á von á að hann fái, sinnt sínu hlutverki með mjög ákjósanlegum og eðlilegum hætti, þar á meðal þjónustuna við það aldraða fólk sem hann hefur sinnt með góðum árangri til þessa. Mér er mikil ánægja að skýra frá þessu, virðulegi forseti, og ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrirspurnina.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. svarið en hann hefur ekki skilið spurninguna. Spurningin er þessi: Hvert verður þessum öldruðu og sjúku beint? Ekki er enn þá ljóst hvort St. Jósefsspítalinn í Hafnarfirði hefur fjárhagslegt bolmagn til þess að taka inn þessar hvíldarinnlagnir. Það var spurningin. Það er alveg ljóst að á deild B-6, sem hefur verið lokað, eru 27 pláss og ég trúi ekki öðru en það sé möguleiki að manna þessa deild, ég trúi ekki öðru og ég spyr heilbrrh.: Hvað ætlar hann að gera til að manna þessar deildir?

Virðulegi forseti. Stundum þurfa menn að segja sama hlutinn tvisvar, jafnvel þrisvar og það er sjálfsagt að gera það. B-6 álman á Borgarspítalanum lokaði vegna skorts á hjúkrunarfólki. Fyrir því liggja bréf bæði hjá landlækni og í heilbrrn. og ég á von á bréfi frá landlækni þar sem hann leggur til að ekki þurfi að manna B-6 álmuna með hjúkrunarfræðingum þó svo hún verði starfrækt áfram þannig að ég á von á því að þeim sjúklingar, sem voru á B-6 álmunni, verði vísað þangað aftur. Ég tók það líka fram og þakkaði hv. fyrirspyrjanda fyrir að gefa mér tækifæri til þess að upplýsa það að ég á von á því að hjúkrunarrúmum fyrir aldraða muni fjölga en ekki fækka hér á Reykjavíkursvæðinu. Og mér er sérstök ánægja að geta tekið það fram að ég á fyllilega von á því að St. Jósefsspítali í Hafnarfirði muni geta haldið uppi þeirri þjónustu við aldrað fólk sem sjúkrahúsið hefur gegnt með svo góðum hætti á undanförnum árum þannig að ég á ekki von á því að það þurfi að vísa þessu gamla fólki neitt annað en á þessar stofnanir og meira að segja á fleiri hjúkrunarrúm fyrir aldraða en voru fyrir. Og ég ítreka það að mér þykir vænt um þegar hv. þm. gefa mér kost á að koma slíkum upplýsingum á framfæri og ég ítreka þakklæti mitt til fyrirspyrjanda.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. fjmrh. Í fréttum sjónvarps sl. laugardag kom fram að ríkissjóði hefði verið sleginn gagnagrunnur, sem kenndur hefur verið við bókaforlagið Svart á hvítu, á opinberu uppboði fyrir 100 þús. kr. Ef rétt er munað þá tók fyrrv. fjmrh. Ólafur Ragnar Grímsson, núv. hv. 8. þm. Reykn., veð í nefndum gagnagrunni að upphæð 25 millj. kr. snemma árs 1989 til að tryggja skattaskuldir forlagsins Svarts á hvítu. Spurning mín er því þessi: Telur hæstv. fjmrh. að gagnagrunnurinn, sem sleginn hefur verið ríkissjóði, kunni að geyma dulin verðmæti að upphæð 24,9 millj. kr. sem gagnast muni eigendum kröfunnar, þegnum þessa lands?

Virðulegi forseti. Hér er spurt um veð sem fjmrn. tók í gagnagrunni eða hugbúnaði sem íslenski gagnagrunnurinn átti. Þetta mál er gamall kunningi hér í þingsölum. Um þetta var deilt heilmikið á sínum tíma í sambandi við skýrslu sem var rædd. Þar var fjallað fyrst og fremst um Siglósíld en inn í þá skýrslu blönduðust síðan umræður um Nútímann hf. og þar á meðal um fyrirtækið Svart á hvítu. Þetta mun hafa verið á vordögum 1989 en seint á árinu 1988 mun þáv. fjmrh. hafa tekið veð í þessum gagnagrunni. Ég tel að það sé ástæða til þess að benda á að það var gert með dálítið sérkennilegum hætti, annars vegar vegna þess að það var mjög óvenjulegt ef ekki einsdæmi að taka veð í hugbúnaði, eins og þarna var gert, hvað þá ófullgerðum og í öðru lagi vegna þess að veðið var í eigu annars aðila, því að krafa ríkisins var á hendur Svarts á hvítu en þar voru vissir aðilar ábyrgir fyrir skuldinni. Sú krafa var felld niður með því að tekið var veð í eign annars fyrirtækis, reyndar í eigu sömu aðila. Þetta er auðvitað aðfinnsluvert. Ríkisendurskoðun gagnrýndi þetta. Það kom mikil gagnrýni fram hér á hinu háa Alþingi og ég hygg að árið eftir, strax á árinu 1990, hafi Ríkisendurskoðun afskrifað þessa eign ríkissjóðs. Það gerðist síðan núna fyrir helgina að ríkissjóður keypti gagnagrunninn á uppboði á 100 þús. kr. Það komu ekki hærri boð. Auðvitað eru þessir peningar glataðir. Það er ljóst að það hefur ekki verið farið með skattfé eins og ætla mátti af þáv. ráðherra og þess vegna eru þessir fjármunir tapaðir. En ég bendi á að hugsanlega er hægt að bæta við þennan gagnagrunn og þá með því að gefa hann t.d. Háskóla Íslands.

Virðulegi forseti. Enn á ný eru það kjaramálin sem mig langar að koma að hér. Sl. vor kynnti ríkisstjórnin stefnu sína í kjaramálum sem hún kallaði sáttargjörð um sanngjörn kjör. Nú standa yfir kjarasamningar en af þeim fregnum sem borist hafa verður ekki dregin önnur ályktun en sú að hæstv. ríkisstjórn sitji með hendur í skauti og bíði þess að ASÍ og VSÍ móti stefnuna. Að minnsta kosti er ekki um neitt frumkvæði af hálfu ríkisstjórnarinnar að ræða þó að ljóst sé af allra síðustu fréttum að hún þurfi að gera eitthvað til að samningar megi takast eftir því sem segir í Morgunblaðinu í dag. Því vil ég spyrja hæstv. forsrh. sem oddvita stærsta atvinnurekanda landsins, íslenska ríkisins, og annan aðalhöfund Viðeyjarsáttmálans þar sem þessi stefna var fram sett: Með hvaða hætti er unnið að stefnu ríkisstjórnarinnar, sáttargjörð um sanngjörn kjör? Hvað líður þeirri sáttargjörð? Hvar er unnið að henni og hvernig? Og hver er skilgreining hæstv. forsrh. á sanngjörnum kjörum í ljósi efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar og þeirra fjölmörgu aðgerða sem þegar hefur verið gripið til og skerða kjör fólks í landinu?

Virðulegi forseti. Eins og haft hefur verið eftir talsmönnum Alþýðusambandsins m.a. á undanförnum fáum dögum þá kemur glöggt fram hjá þeim að þeir lýsa því að sá skilningur ríki að ríkisstjórnin hafi fullan hug á því að gera allt það sem í hennar valdi stendur til að stuðla að því að kjaraasamningar náist með skaplegum hætti. En það er auðvitað okkar markmið, ríkisstjórnarinnar eins og allra annarra, að sú skerðing á sameiginlegum tekjum þjóðarinnar sem orðið hefur verði ekki til þess að þeir sem verst standa fari enn verr út úr því áfalli en aðrir. Ég hygg að það séu allir samstiga í þeim efnum, þeir vilji leitast við að þeim sameiginlega skaða, sem þjóðarbúið hefur orðið fyrir, sé mætt með þeim hætti að hann verði ekki verri en ella. Það vita allir að við þessar aðstæður eru menn ekki að tala um kaupmáttaraukningu. Ég hygg að enginn geri því skóna að hægt sé að tala um kaupmáttaraukningu við þessar aðstæður. Við höfum hins vegar lýst því yfir að við munum leitast við að tryggja þann grundvöll að samningum sem aðilar vinnumarkaðarins telja mikilvægastan, þ.e. að gengisgrundvöllurinn sé tryggður, að skilyrði skapist til þess að vextir megi fara lækkandi og þar með skapist forsendur fyrir því að hjól atvinnulífsins nái að snúast. En það er meginverkefni okkar sem og þeirra sem eru að semja núna um um sanngjörn kjör miðað við erfiðar aðstæður, að reyna að stuðla að því að atvinnulífið í landinu styrkist.

Eins og hv. þm. sjá á dagskrá þessa fundar þá liggja fyrir allmörg mál til atkvæðagreiðslu. Ástæðan er sú að alla síðustu viku var atkvæðagreiðslum frestað meðan forsætisnefnd fjallaði um þann ámælisverða atburð sem varð hér í þingsalnum fimmtudaginn 27. febr. er einn þingmaður greiddi atkvæði fyrir annan með hinum nýja atkvæðagreiðslubúnaði. Fram hafa farið viðræður við formenn þingflokka og fleiri þingmenn sem málið snertir og nokkur bréfaskipti hafa orðið milli formanna þingflokka stjórnarandstöðunnar og forsætisnefndar um málið. Sá þingmaður, sem hér átti hlut að máli, hefur beðið forseta afsökunar og harmað mistök sín og telur forseti því ekki ástæðu til fleiri orða eða bréfa um það mál. Í kjölfar þessa atviks hér í þingsalnum hófst allmikil umræða utan þings, einkum í fjölmiðlum, um það sem gerst hafði. Var þar margt sagt sem forseta, eins og öðrum þingmönnum, þótti miður. Forseti vonast til þess einlæglega að þessu einstæða máli, sem hefur um skeið verið fyrirferðarmikið í þjóðmálaumræðunni, sé lokið og við öll drögum okkar lærdóm af því. En umræðan hefur líka sýnt okkur að þjóðin fylgist grannt með því sem fram fer á Alþingi Íslendinga og er það vel. Það fyrirkomulag atkvæðagreiðslna með rafbúnaði, sem hófst í haust samhliða nýjum þingsköpum, hefur að dómi forseta reynst vel í megindráttum. Við getum sagt að notkun þess í vetur hafi verið reynslutími og með hliðsjón af því --- svo og því samkomulagi sem gert var um atkvæðagreiðslur við upphaf þessa þings --- verður ýmislegt betrumbætt að loknum venjulegum þingstörfum í vor, meðal annars á að setja upp ljósatöflu í þingsal sem sýnir hvernig hver þingmaður greiðir atkvæði eins og reyndar var um rætt sl. haust og unnið hefur verið að í vetur. Forseti hefur orðið þess nokkrum sinnum vör að þingmenn, sem eru viðstaddir atkvæðagreiðslu, hafa ekki tekið þátt í henni með því að styðja á einn hinna þriggja hnappa sem eiga að sýna afstöðu þeirra til máls, ,,já``, ,,nei`` eða ,,greiðir ekki atkvæði``, svo sem þeim ber skylda til samkvæmt 64. gr. þingskapalaga. Sumpart getur þetta stafað af vangá eða ókunnugleika sem forseti veit að hefur hent. Til þess að hafa gát á þessu og enn fremur til að koma í veg fyrir að þau leiðu mistök endurtaki sig sem eru upphaf þessa máls mun forseti gera ráðstafanir, þegar atkvæðagreiðslur hefjast, til þess að hafa tölu á viðstöddum þingmönnum og bera hana saman við niðurstöður atkvæðagreiðslna eins og þær birtast á skjá hér í salnum. Enn fremur munu þingflokksformenn og aðrir þingmenn, sem þess óska, fá sendar útskriftir inn í þingsalinn af atkvæðagreiðslum jafnóðum og þær fara fram. Þá er áríðandi að minna þingmenn á að vera viðstaddir atkvæðagreiðslu sem forseti hefur jafnan sett fremst á dagskrá við upphaf funda. Það er mikilvægt fyrir forseta að þingmenn gefi sér tíma til að sinna atkvæðagreiðslum í sæti sínu ótruflaðir meðan þær standa. Þetta vill forseti taka fram vegna þeirrar umræðu sem fram hefur farið meðal þingmanna, svo og utan þings, um alvarleg mistök sem hér urðu fyrir nokkrum dögum á þingfundi við atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Til að það komist skilmerkilega á framfæri hvaða hlut Alþb. hefur átt í þeirri umfjöllun sem hefur orðið um þetta mál mun ég lesa upp þau tvö bréf sem þingflokkur Alþb. hefur átt hlut að ásamt þingflokki Framsfl. og Kvennalistans. Fyrra bréfið er frá 3. mars og er svohljóðandi: ,,Þingflokkur Alþýðubandalags, þingflokkur Framsóknarflokks og þingflokkur Samtaka um kvennalista óska eftir því við forseta þingsins að forsætisnefndin verði kölluð saman og fjalli um þann alvarlega atburð sem átti sér stað við atkvæðagreiðslu á Alþingi fimmtudaginn 27. febr. sl. Einnig fjalli nefndin um þær umræður og yfirlýsingar sem hafa verið í fjölmiðlum í kjölfarið. Að lokinni þeirri umfjöllun óska þingflokkarnir eftir því að forsætisnefndin birti yfirlýsingu sína varðandi þennan atburð að höfðu samráði við fulltrúa þingflokka. Þar til niðurstaða forsætisnefndarinnar liggur fyrir fara fulltrúar þessara þingflokka fram á að rafbúnaður verði ekki notaður við atkvæðagreiðslur þingsins enda fari atkvæðagreiðslan fram skv. 2. mgr. 66. gr. þingskapalaga.`` Síðara bréfið er frá 4. mars og það hljóðar þannig: Borist hefur bréf frá forsætisnefnd Alþingis dags. 4. mars 1992. Í bréfinu kemur fram að Matthías Bjarnason alþingismaður hefur sl. föstudag harmað mistök sín við atkvæðagreiðslu 27. febr. sl. og hefur beðið forseta afsökunar á þeim mistökum. Teljum við að þessi niðurstaða sé eftir atvikum með þeim hætti að við munum ekki aðhafast frekar í málinu af okkar hálfu. Það mál sem hér um ræðir er hins vegar svo alvarlegt að óhjákvæmilegt er að ganga skýrar frá niðurstöðum en forsætisnefndin hefur gert til þessa. Það er gagnrýnisvert að forseti Alþingis hefur ekki fyrr en í gær skýrt frá því að Matthías Bjarnason hafi beðist afsökunar á mistökum sínum 27. febr. sl. Uppgjör og greining þeirra mistaka er ekki aðeins mál milli forsetans, það er mál sem snertir virðingu Alþingis og er mál þingsins og þjóðarinnar. Atkvæðagreiðslur á Alþingi verða að ganga eftir svo öruggum brautum að þjóðin geti treyst því að rétt sé farið með formsreglur í einu og öllu. Hver þingmaður er bundinn af samvisku sinni og hver þingmaður undirritar eiðstaf er hann tekur sæti á Alþingi. Það er því hverjum einasta þingmanni skylt að taka þátt í uppgjöri máls af því tagi sem kom upp 27. febr. sl. Við teljum óeðlilegt að forsætisnefndin skuli ekki fjalla sérstaklega um ummæli einstakra þingmanna um þetta mál utan þingsins. Þannig hefur Árni Johnsen alþingismaður fullyrt að atburðir af þessu tagi, að einn þingmaður hafi greitt atkvæði fyrir annan, hafi komið fyrir aftur og aftur. Þá hefur komið fram að þingmaðurinn hafi beðið Matthías Bjarnason um að greiða atkvæði fyrir sig. Við teljum, eins og áður hefur komið fram af okkar hálfu, að forsætisnefndin hefði átt að fara yfir þetta mál og birta þjóðinni niðurstöður sínar um málið í heild. Það er hlutverk forsætisnefndarinnar og forsetans að gæta virðingar Alþingis og því hefði verið eðlilegra að taka á þessum yfirlýsingum sérstaklega. Því hafnar forsætisnefndin og það er fráleit afstaða að okkar mati. Þá hefur það komið fram í ummælum Árna Johnsen utan þings að atkvæðagreiðslur hafi mismunandi þýðingu og við teljum gagnrýnivert að forsætisnefndin tekur á vissan hátt undir þau sjónarmið í bréfi sínu með því að kalla sumar atkvæðagreiðslur ,,formsatriði``. Allar atkvæðagreiðslur hafa efnislegt innihald og eru því allar nauðsynlegar og það er beinlínis hættulegt að forsætisnefnd Alþingis geri minna úr einni tegund atkvæðagreiðslna en annarri. Að öðru leyti teljum við ástæðu til að gera ýmsar athugasemdir við bréf forsætisnefndarinnar þar sem við teljum svör hennar ófullnægjandi og óviðunandi að ýmsu leyti. Við umræður um þessi mál að undanförnu hefur athygli manna beinst að mörgum þáttum atkvæðagreiðslna með þeim nýja vélbúnaði. Þannig hefur verið bent á hve alvarlegt það er að þingmaður getur látið vera að greiða atkvæði, þó að hann sé í salnum, og þar með er hann skráður fjarverandi. Atkvæðagreiðsla með vélbúnaði getur því gefið ranga mynd af hinum pólitíska veruleika í þingsalnum. Við teljum það engu breyta um atkvæðagreiðslur með vélbúnaðinum og ekki bæta á neinn hátt úr ágöllum hennar þó að einstakir þingmenn fái yfirlit um niðurstöður hinna vélrænu atkvæðagreiðslna eftir á, eins og boðið er fram í bréfi forsætisnefndarinnar. Það ber að ítreka í þessu sambandi að opin atkvæðagreiðsla þar sem öllum er ljóst hvernig hver þingmaður greiðir atkvæði er grundvallarregla íslenskra þingskapalaga. Þá reglu ber að virða í einu og öllu og ekkert má gera af hálfu forseta Alþingis né þingmanna sem teflir því grundvallaratriði í tvísýnu. Af þessum ástæðum og með hliðsjón af fyrri umræðum er líklegt að þingmenn muni í vaxandi mæli í öryggisskyni óska nafnakalls og atkvæðagreiðslu með handauppréttingu sem er reyndar aðalregla skv 2. mgr. 66. gr. þingskapalaga. Við förum þess á leit við forseta Alþingis að gerð verði grein fyrir málinu í heild með ítarlegri yfirlýsingu af forsetastóli þar sem m.a. verði lesin upp í heild þau bréfaskipti sem fram hafa farið um mál þetta þannig að niðurstöður verði skráðar í þingtíðindi að svo miklu leyti sem þær liggja enn fyrir.

Hv. 3. þm. Suðurl. óskar eftir að bera af sér sakir.

Virðulegi forseti. Um það mál sem hér er rætt ætla ég ekki að hafa mörg orð þótt undirritaður hafi kannski haft ríkasta ástæðu til að fjalla um það mál frá upphafi. En í tilefni af orðræðu síðasta ræðumanns, hv. þm. Jóhanns Ársælssonar, þá verð ég að harma að hann gerir mér upp sakir í ræðu sinni eða í því bréfi sem hann vitnaði til þar sem hann segir að ég hafi sagt í fjölmiðlum að margoft hafi það gerst að þingmenn greiddu atkvæði hver fyrir annan í þingsal. Hann vitnaði í fjölmiðla. Það hef ég aldrei sagt enda hef ég enga ástæðu til þess og þingmaðurinn mun hvergi geta vitnað til þess að það hafi verið mín orð.

Þrír þingmenn tóku ekki þátt í þessari atkvæðagreiðslu. Nöfn þeirra eru hér á listanum. Eins og forseti hefur áður sagt er það brot á reglum þingskapa að taka ekki þátt í atkvæðagreiðslu. Þrír hv. þm. sem voru í salnum greiddu ekki atkvæði. Forseti vill ítreka að þetta má ekki gerast. Það er brot á þingskapalögum að taka ekki þátt í atkvæðagreiðslunni með því að ýta á einhvern hinna þriggja hnappa sem um ræðir.

Hæstv. forseti. Ég held að allir þingmenn séu sammála um að ákvæði 64. gr. þingskapalaga eru ótvíræð og þeim þingmönnum sem eru á þingfundi ber að taka þátt í atkvæðagreiðslu. Öllum þingmönnum sem ekki hafa lögmæt forföll ber að taka þátt í starfsemi fundarins og þá verður eitt yfir alla að ganga. Það vakti athygli mína að hæstv. umhvrh. gekk út úr þingsalnum. 

Forseti vill þakka hv. 4. þm. Norðurl. e. fyrir þann stuðning og þá aðstoð sem hann veitir henni við að reyna að fá þingmenn til að hlýða þeim tilmælum forseta, sem hann hefur bæði á þessum fundi og mörgum öðrum fundum, við sams konar aðstæður, lagt áherslu á, að þingmenn sitji rólegir í sætum sínum meðan atkvæðagreiðsla fer fram. Jafnframt vill forseti minna á að hæstv. umhvrh. er með varamann inni og tekur þess vegna ekki þátt í atkvæðagreiðslu, svo það liggi alveg ljóst fyrir. Hæstv. umhvrh. hefur ekki nema eitt atkvæði eins og aðrir.

Herra forseti. Ég sat hjá í atkvæðagreiðslu um hvort vísa bæri vegáætlun til fjárln. eða samgn. Henni hefur verið vísað til fjárln. og ég hefði þess vegna talið eðlilegt að ég sæti hjá. Hér er ég tvisvar skráður með nei án þess að hafa snert þann hnapp. Það er bæði í atkvæðagreiðslu um flugmálaáætlun og um menntamál. Ég segi nú bara eins og er, herra forseti, ég skil þetta ekki.

Herra forseti skilur það nú ekki heldur, en forseti vill nú þrátt fyrir allt fullvissa hv. þm. um að þetta atkvæðagreiðslukerfi er öruggt. Ef þingmenn ýta á grænan hnapp þýðir það ,,já`` og ef þeir ýta á rauðan hnapp þýðir það ,,nei``. Ef þeir ýta á hvítan hnapp þýðir það að þeir ,,taka ekki þátt í atkvæðagreiðslunni``.

Virðulegi forseti. Mér finnst nóg komið af því hvernig þetta hefur gengið fyrir sig í dag, því miður. Og það síðasta sem gerðist var nú til þess að fylla mælinn. Aðalreglan samkvæmt þingsköpum er að atkvæðagreiðsla fari fram með handauppréttingu og ég vil koma því á framfæri við forseta að þær atkvæðagreiðslur sem eiga eftir að fara fram í dag fari fram með handauppréttingu, sem dugað hefur þinginu ágætlega í yfir 100 ár. Síðan athugi forseti sinn gang með framhaldið.

Forseti vill ítreka það enn á ný að atkvæðagreiðslukerfið er öruggt. Og þau mistök sem verða í atkvæðagreiðslunni eru mannleg. Hv. 8. þm. Reykn. óskar nú eftir því að atkvæðagreiðslan fari fram með handauppréttingu --- en það var gert samkomulag um það á sl. hausti að ef slíkar óskir kæmu fram þá yrði orðið við því. Um leið vill forseti minna á að það samkomulag byggðist á því að ef um einhverjar alveg sérstakar atkvæðagreiðslur væri að ræða gæti komið til þess að beðið yrði um handauppréttingu. Engu að síður vill forseti uppfylla ósk hv. 8. þm. Reykn. og nú fer atkvæðagreiðsla fram með handauppréttingu það sem eftir er fundarins.

Herra forseti. Framsfl. er hlynntur því að heildarendurskoðun fari fram á umferðarlögunum og að kennslumál séu skoðuð í samhengi við aðrar tillögur. Með þeirri brtt. sem ríkisstjórnin leggur til með frv. er í reynd verið að færa kostnað af Umferðarráði yfir á þá sem taka próf. Jafnframt er verið að breyta eðli Umferðarráðs frá því að áhugafélög standi að og stjórni því í að hæstv. dómsmrh. skipi stjórn þess. Í reynd er verið að leggja niður Umferðarráð sem umferðarráð. Það er orðið á bak við og mjög óvíst hvað það þýðir í framkvæmd. Af framangreindri ástæðu segi ég já.

Virðulegi forseti. Með frv. er verið að færa stjórn ökukennslu og umsjón prófa og ökukennslu til Umferðarráðs. Það tel ég afskaplega jákvætt. Jafnframt hafa allir þeir aðilar og áhugasamtök sem aðild eiga að Umferðarráði stutt þetta í umsögnum sínum og um það er enginn ágreiningur. Það að veita minni fjármunum til Umferðarráðs er ekki hluti frv. Kvennalistakonur hafa bent á það í umræðum að það er mjög alvarlegt. Það er hins vegar ekki innifalið í frv. og verður að leysa á annan hátt. Það er algerlega óviðunandi að skerða fjárveitingar til Umferðarráðs. Ég segi því nei við þessari tillögu um að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Samkvæmt núgildandi umferðarlögum ber að endurskoða þau fyrir árslok 1991. Það var ekki gert. Hins vegar hefur verið upplýst í nefndinni að endurskoðun laganna standi yfir í ráðuneytinu. Ég tel ótímabært að taka ákveðinn þátt út úr þessari endurskoðun og afgreiða hann sér, sérstaklega þegar þess er gætt að um er að ræða aukna skattheimtu á unglinga. Ég segi því já.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um jöfnun á flutningskostnaði olíuvara sem er á þskj. 432. Frv. er flutt í framhaldi af ákvörðun um að gefa innflutning á öllum olíuvörum frjálsan. Eins og kunnugt er hefur viðskiptafrelsi verið aukið á síðustu árum, bæði í vöruverslun og á fjármagnsmarkaði. Að landbúnaðarvörunum slepptum voru innflutningstakmarkanir á olíuvörum í reynd síðustu leifarnar af ríkisafskiptum af innflutningi. Sl. haust voru síðustu hömlurnar á innflutning olíuvara til landsins felldar úr gildi með reglugerð. Þessi breyting tók gildi um síðustu áramót. Ég vek athygli þingheims á því að þá féllu einnig úr gildi síðustu samningarnir við sovéska ríkisolíufélagið, sem gerðir voru af viðskrn. fyrir hönd olíufélaganna, um kaup á gasolíu og svartolíu. Allt frá árinu 1953 gerði viðskrn. samninga um olíuinnkaup frá Sovétríkjunum en framseldi þá síðan í hendur olíufélögunum. Á sama tíma voru jafnan í gildi hömlur á frjálsum innflutningi olíuvara. Upphaflega voru viðskiptin við Sovétríkin í formi vöruskiptaverslunar en frá 1. jan. 1976 hafa þau farið fram í frjálsum gjaldeyri, venjulega Bandaríkjadollurum. Verðviðmiðunin á olíuvörum var síðustu árin bundin við skráningu olíuverðs á markaði í Vestur-Evrópu. Frjáls innflutningur á olíuvöru hafði það jafnframt í för með sér að viðskrn. hefur ekki verið samningsaðili að olíukaupum frá sl. áramótum. Íslensku olíufélögin annast nú sjálf olíukaupin til sinna þarfa eins og eðlilegt má telja. Af fullu frjálsræði í olíukaupum leiðir að taka þarf afskipti verðlagsyfirvalda af ákvörðun olíuverðs til endurskoðunar frá sl. áramótum og hefur Verðlagsráð fjallað um það efni nú að undanförnu. Til þess að tryggja aukna verðsamkeppni í sölu olíuvara á Íslandi þarf einnig að taka lagaákvæðið um jöfnun innkaupsverðs og um jöfnun flutningskostnaðar til endurskoðunar. Það er einmitt tilgangur þess frv. sem við ræðum í dag. Frv. er ætla að koma í stað laga um Flutningsjöfnunarsjóð fyrir olíu og bensín nr. 81 frá 4. júlí 1985. Samkvæmt þeim lögum hefur flutningsjöfnunin náð bæði til sjóflutninga og landflutninga þannig að verðið á hverri olíutegund hefur verið hið sama hvar sem er á landinu meðfram allri ströndinni og inn á hálendið. Opinber flutningsjöfnun er þannig til komin að talið hefur verið rétt að jafna misþungan flutningskostnað einstakra olíufélaga með greiðslum úr svonefndum Flutningsjöfnunarsjóði. Í dag hefur sjóðurinn haft tekjur af sölu olíuvara á stöðum nærri innflutningshöfnunum en þeim mun meiri kostnað af dreifingu olíuvara því fjær sem sölustaðurinn er frá innflutningshöfn. Flutningsjöfnunargjaldið á hverri olíutegund hefur því endurspeglað meðalflutningskostnað á hvern lítra eða hvert tonn þegar litið er á landið í heild á hverjum tíma. Stjórn sjóðsins hefur gert tillögur til Verðlagsráðs um upphæð flutningsjöfnunargjaldsins einu sinni eða oftar á ári. Gjaldið er um þessar mundir 1,04 kr. á lítra af bensíni, 1,20 kr. á lítra af gasolíu og 1,08 kr. á hvert kg af svartolíu. Virðulegi forseti. Þær meginbreytingar sem frv., sem hér liggur frammi, felur í sér frá gildandi lögum, eru þrjár. Í fyrsta lagi er lagt til að horfið verði frá því að jafna flutningskostnað við landflutninga á olíuvörum. Þessi kostnaður nemur um 40% af heildarkostnaði við flutningsjöfnun á olíuvörum eins og dreifingarkerfið er nú. En ég vek athygli á því að ekki er þar með sagt að þetta hljóti að vera svo vegna þess að flutningskerfið, dreifingarkerfið, er að sjálfsögðu að hluta til afleiðing af jöfnunarkerfinu sem hefur verið við lýði um langan aldur. Ég vek líka athygli á því að samkvæmt tillögum frv. yrði áfram flutningsjöfnun á olíuvörum sem fluttar eru með skipum til allra meginhafna á landinu, þ.e. hafna þar sem birgðastöðvar eru í dag. Þetta frv. gerir því efnislega ráð fyrir að a.m.k. 60% af flutningskostnaðinum verði áfram jöfnuð. Því til viðbótar má gera ráð fyrir að olíufélögin jafni sjálf kostnað á flutningi með bifreiðum af sinni álagningu enda eru þau víða í samkeppni á stöðum sem þurfa á landflutningum að halda. Í öðru lagi felur frv. það í sér að öll núgildandi lagaákvæði um innkaupajöfnun verði úr gildi numin. Innkaupajöfnunarreikningur svonefndur er í dag látinn jafna sveiflur á verði bensíns og brennsluolíu á milli einstakra olíufarma sem til landsins berast. Þar sem verðlagning og innflutningur á olíuvörum hefur nú verið gefinn með öllu frjáls hverfur að sjálfsögðu þörfin fyrir sértök lagaákvæði um innkaupajöfnun þar sem olíufélögin hafa það nú sjálf í hendi sér hvernig þau standa að sinni verðlagningu. Niðurfelling þessara lagagreina um innkaupajöfnun er því rökrétt framhald af því að olíuflutningur til landsins og verðlagning á olíu hefur nú verið gefin frjáls. Með þessu er auðvitað að því stefnt að samkeppni aukist milli olíufélaganna um innkaupsverð á olíuvörum til landsins þannig að þau hafi frjálsari hendur um innkaup og verðlagningu en verið hefur og keppi á því sviði þar sem þau eiga að keppa, að útvega landsmönnum sem ódýrastar olíuvörur. Þriðja breytingin sem frv. felur í sér er sú að hér er lagt til að afnumið verði ákvæði í gildandi lögum um það að söluverð á olíuvörum skuli vera hið sama til sömu nota hjá hverjum innflytjanda og útsölumönnum hans hvar sem er á landinu eins og nú er í lögum. Í stað slíkra ákvæða er hér lagt til að komi ákvæði þess efnis að auglýst verð hvers innflytjanda gildi á öllum afgreiðslustöðvum hans. Hér er að minni hyggju e.t.v. gengið skemmra en æskilegt hefði verið til þess að auka samkeppni í sölu á olíuvörum en ég leyfi mér að benda á að hið auglýsta verð, samkvæmt þessum lagaskilningi eða skilningi á þessu ákvæði frv., er hámarksverð og hver söluaðili getur veitt afslátt frá því verði, t.d. í sambandi við útboð eða stóra viðskiptasamninga. Virðulegi forseti. Þeim breytingum sem frv. felur í sér er, eins og þær bera með sér, ætlað að efla samkeppni í sölu á olíuvörum. Eins og ég hef þegar nefnt var stigið mikilvægt skref í þessa átt um áramótin síðustu þegar innflutningur á olíuvörunum var gefinn frjáls en sú ákvörðun lagði jafnframt grunn að því að verðmyndun yrði gefin frjáls á þessum vörum. Í framhaldi af þessu ákvað Verðlagsráð í byrjun síðasta mánaðar að afnema verðlagsákvæði af þessum vörum. Þessar tvær mikilvægu ákvarðanir um frelsi í innflutningi og afnám verðlagsákvæða vega þyngst í því að efla samkeppnina á þessu sviði. Gildandi lög um flutningsjöfnun á olíu og bensíni hafa verið ákveðin hindrun í því að þessi samkeppni næði að þróast og frá frjálsum innflutningi á olíu fá olíufélögin aðhald þar sem stórnotendur, eins og t.d. fiskmjölsverksmiðjur, geta nú, ef þær svo kjósa, sjálfar flutt inn olíu ef þær telja það hagkvæmara fyrir sig. Ég vil vekja sérstaka athygli á 10. gr. frv. en þar er í 1. mgr. ítrekað að lög um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti gildi um olíuviðskipti með því eina fráviki sem af jöfnun flutningskostnaðar leiðir sem þetta frv. fjallar um. Verðlagsráð mun fjalla um verðlagningu á olíuvörum á þann hátt að því ber að fylgja því eftir og líta eftir því að frjáls samkeppni ríki á þessu sviði og hefur að sjálfsögðu heimildir til að grípa inn í ef um er að ræða samráð söluaðila eða misnotkun á markaðsaðstöðu. Í 2. mgr. 10. gr. segir að þó skuli miða við að ,,auglýst verð hvers innflytjanda gildi á öllum almennum afgreiðslustöðum hans um allt land. Hið sama gildir um gasolíu og bensín, sem afgreitt er í birgðageyma við lögheimili aðila, er þar stunda fasta staðbundna starfsemi.`` Þetta ákvæði kemur ekki í veg fyrir, eins og ég hef þegar nefnt, að olíufélögin veiti einstökum kaupendum afslátt í samningum. En þau hafa jafnan borið fyrir sig orðalag í núgildandi lögum þegar reynt hefur verið að bjóða út olíukaup stórra kaupenda og talið sig skorta lagaheimildir til þess að bjóða hagstæðara verð, selja á mismunandi verði. Hið auglýsta verð er hins vegar hámarksverð og eins konar trygging neytenda og það er ekkert því til fyrirstöðu að veita frá því afslætti eins og ég hef þegar lýst. Þetta auglýsta verð mun gilda fyrir alla almenna afgreiðslustaði olíufélaganna en seljandi getur haft annað verð utan þeirra, t.d. ef nauðsyn krefur að flytja olíuvörur til neytenda sem eru með verktakastarfsemi inni á hálendinu, svo ég taki dæmi, þar sem núgildandi flutningsjöfnunarkerfi hefur að mínu áliti leitt til óeðlilegrar verðmyndunar. Með þeim breytingum sem þetta frv. felur í sér er enn frekar dregið úr þeim opinberu samkeppnishömlum sem ríkt hafa á þessu sviði undanfarna áratugi. En um leið er þó tryggð áfram að verulegu leyti jöfnun á flutningskostnaði þessarar mikilvægu vöru. Ég leyfi mér, virðulegi forseti, að leggja til að þessu frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til efh.- og viðskn. og 2. umr.

Herra forseti. Hér hefur hæstv. viðskrh. mælt fyrir einu nýju frv. frá hæstv. ríkisstjórn sem gengur í þá átt að auka ójöfnuð í landinu. Það er að mínu mati algjörlega rangt að sú breyting að gera olíuverslun frjálsa hljóti að leiða til jöfnuðar, en ég tel ótvírætt að af ákvæði þessa frv. um að flutningsjöfnun skuli aðeins ná til þeirra verslunarstaða sem eru við sjó muni leiða ójöfnuður. Þessi flutningsjöfnun, sem í gildi hefur verið nú að undanförnu, á sér alllanga sögu. Fyrstu lögin sem samþykkt voru um þetta mál á þingi voru samþykkt 1952--53. Áður hafði þessu máli verið hreyft á Alþingi, fyrst með frv. árið 1949 sem tveir þáv. þingmenn fluttu, Jón Gíslason þingmaður Vestur-Skaftfellinga og Skúli Guðmundsson þingmaður Vestur-Húnvetninga. Það frv. náði ekki fram að ganga en eftir það voru fluttar og samþykktar þáltill. á næstu þingum en það virtist ekki vera nóg. Það kemur fram í framsöguræðu 1. flm. um frv., sem lagt var fram á þingi 1952--53, að sumarið áður hafi hæstv. viðskrh. tilkynnt í útvarpi að hann teldi ekki kleift að framkvæma verðjöfnunina nema með lagasetningu. Af þeim sökum væntu þeir, sem stóðu að flutningi þessara þáltill., að ríkisstjórnin mundi flytja frv. en það gerðist ekki. Síðan segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Það sjónarmið hefur nokkuð verið uppi í umræðum um þetta mál áður að olíufélögin gætu og ættu sjálf að jafna verðið á þessari vöru. En okkur sem byrjuðum undirbúning þessa máls 1949 og kynntum okkur aðstæður að því varð strax ljóst að á því voru allmiklir örðugleikar enda býst ég við að ráðuneytið hafi, þegar til kom, rekið sig á það sama og við gerðum í upphafi. Örðugleikarnir byggjast sérstaklega á því að hér á landi er um nokkra aðila að gera sem annast bæði sölu og dreifingu á olíu og bensíni. Ef olíufélögin ættu sjálf að jafna þetta verð þá liggur í augum uppi að það mundi verða óhagkvæmt fyrir þau sem selja mest af þessari vöru úti um landið samanborið við hin félögin sem selja mest af þessum vörum á innflutningsstað. Ég býst við því að árangurinn yrði sá að ekkert af olíufélögunum vildi selja þessar vörur úti um landið þar sem flutningskostnaður er mikill og allra síst þar sem flutningskostnaðurinn er mestur og lengst að flytja. Til þess að framkvæma verðjöfnunina, þetta réttlætismál, sýnist því ekki vera annar kostur fyrir hendi en að mynda verðjöfnunarsjóð.`` Þessi orð sem mælt voru fyrir nærri 40 árum eru enn í fulli gildi. Þess vegna virðist það augljóst að ef fella á niður alla verðjöfnun á verslunarstöðum sem standa ekki á hafnarbakka muni það leiða til samdráttar í þjónustu. Olíufélögin standa í harðri samkeppni sín á milli og ég dreg ekki úr því að ég tel það jákvætt við þetta frv. að þau geti keppt um verð eins og þau hafa reyndar gert á sumum tegundum af bensínvörum. Sá verðmismunur virðist þó ekki hafa haft úrslitaáhrif á viðskipti fólks, hann hefur ekki verið svo mikill. En til þess að félögin geti greitt þennan flutningskostnað til fjarlægustu staða af álagningunni einni saman yrðu þau að hækka útsöluverð sitt á hafnarbakkanum. Þau sem mest flyttu yrðu þá að leggja mest á og þar af leiðandi stæðu þau verr að vígi. Þá mætti reikna með að drægi úr sölu og þar af leiðandi minnkaði um leið geta þeirra til slíkrar verðjöfnunar á eigin kostnað. Ekki er hægt að sjá hvernig hægt er að rökstyðja að þessi flutningsjöfnun geti ekki einnig náð til verslunarstaða fjarri höfnum úr því að verðjafnaður er flutningskostnaður á allar hafnir. Í gildi hefur verið, a.m.k. síðan 1982, reglugerð um jöfnun flutningskostnaðar á sementi. Þar eru teknir mjög margir verslunarstaðir á landinu, líklega nær allir. Enn hefur ekki komið fram tillaga um að breyta því en kannski verður það næsta skrefið. Vissulega er það rétt sem hæstv. viðskrh. sagði að verðjöfnun gengur út í öfgar, eins og hefur verið túlkað, að selja eigi bensín og olíu á sama verði hvar sem er uppi á hálendi. En það er hins vegar of stórt skref að mínu mati hjá ríkisstjórninni að telja að allir sveitabæir og verslunarstaðir sem ekki eru við hafnirnar eigi að missa slíka verðjöfnunarmöguleika. Það er augljóst að fyrstu viðbrögðin mundu verða þau að útsölustöðum yrði stórlega fækkað, viðskiptavinir mundu þurfa að fara lengri leið til að sækja sína vöru. Ég skal ekki segja hversu fljótt þar yrði breyting á eða hversu langt þar yrði gengið. En þegar flutningskostnaðurinn er orðinn miklu meiri en öll álagning sem nú er gert ráð fyrir að fyrirtæki fái --- og væntanlega verður álagning þeirra ekki hærri eftir að þetta hefur allt verið gefið frjálst --- hlýtur afleiðingin að verða sú að áhuginn minnkar á að flytja vöruna langar leiðir. Mér finnst að vísu dálítið erfitt að átta mig á tölum um kostnað við þetta. Í grg. með frv. segir að flutningsjöfnunargjald sé nú 1 kr. og 4 aurar af hverjum bensínlítra en hins vegar 1 kr. og 8 aurar á hvern lítra af gasolíu. Mér hefur skilist að 2 / 3 af bensíni séu fluttir eitthvað með bílum. Ég veit ekki hvort það er greitt flutningsjöfnun af því öllu, en aðeins 1 / 3 af gasolíunni. Þá er það dálítið undarlegt að hærri upphæð þurfi til þess að flutningsjafna gasolíuna en bensínið. En kannski er þar aðeins um að ræða dreifingu svo stutt frá birgðastöð en ekki er reiknuð flutningsjöfnun. Það væri æskilegt að fá frá hæstv. viðskrh. skýringar á því hvers vegna hærri kostnaður er við að flutningsjafna gasolíu en bensín. En eins og ég sagði áður þori ég ekki að fullyrða hversu hröð sú þróun yrði að olíufélögin hættu að sinna dreifingarstöðum sem eru fjarri höfn en augljóst er að tilhneigingin yrði sú. Áreiðanlega mundi verða reynt eins og hægt væri að draga úr allri þjónustu svo að hún yrði miklu mun lakari. Það þarf að sjálfsögðu ekki að mótmæla því að olíufélögin geti veitt stórum viðskiptavinum afslátt þannig að ekki þurfi að reyra þetta í þá fjötra að ekki megi veita afslátt af hámarksverði þó að ákveðið sé að hið auglýsta verð eigi að vera hið sama um allt land. Ég sé ekki rökin fyrir því að ekki megi eins ákveða að verslunarstaðir á landi njóti verðjöfnunar úr sameiginlegum sjóði og tel að þeir verslunarstaðir eigi ekki að vera verr settir hvað réttindi snertir en hafnarstaðir. Ég sé ekki annmarkana á því framkvæmdalega. Svo gæti farið að það yrði neyðarúrræði fyrir einstök svæði, sem mundu missa þjónustu ef útsölustöðum olíufélaganna yrði lokað, að mynda sérstök fyrirtæki til að annast þá þjónustu í staðinn fyrir að aka kannski tugi eða hundruð kílómetra til að ná sér í þetta á eigin kostnað. Það er eina leiðin til þess að hafa leyfi til að selja á hærra verði sem ég tel líka vera öfuga stefnu líka. En þó gæti orðið hagkvæmara að stofna félag um það og flytja olíuna sameiginlega nær sér en að hver og einn geri það út af fyrir sig. En þó að kveðið sé á í lögunum að hið auglýsta verð á útsölustöðum skuli vera jafnt er ekki hægt að skylda neinn til að selja nema það sem hann vill, eða a.m.k. er ekki gengið svo langt í frv. Ég sé því ekki að þetta frv. veiti neina tryggingu fyrir viðskiptavinina sem eru fjarri hafnarstað. Mér finnst ég hafa orðið var við að sumir hv. þm. telji að ákvæðið um að auglýsta verðið skuli vera hið sama hjá hverjum innflytjanda tryggi jafna aðstöðu fyrir viðskiptavini um allt land. Í þessu frv. er a.m.k. ekki neinn skyldaður til að halda uppi þjónustu þar sem hann telur að hún sé sér óhagkvæm. Í fréttum sem voru fluttar í sjónvarpi af þessu frv. þegar það var lagt fram var minnst á að tveir staðir á landinu mundu fara sérstaklega illa út úr þessari breytingu. Það væru Strandasýsla og Vestur-Skaftafellssýsla. Ég þekki Vestur-Skaftafellssýslu betur og þar er fjarlægðin yfir 200 km frá þeirri dælu sem lengst er frá hafnarstað. Ég hygg að það sé alveg augljóst að þar sem um tiltölulega lítið magn er að ræða á slíkum útsölustöðum muni þeir verða lagðir niður. Ég vil þó undirstrika með þessum orðum að ég tel, eins og ég held reyndar að hafi komið fram hjá mér, að til greina komi að gera einhverjar breytingar á núverandi reglum ef það mætti verða hagkvæmara fyrir heildina, ef menn geta fundið einhverja framkvæmdaleið til þess að gera þetta einfaldara. Kannski væri möguleikinn sá að bjóða flutninga út á einhverjum svæðum fyrir öll félögin í einu eða einhverjar aðrar ráðstafanir sem sjóðurinn gæti farið fram á til þess að um greiðslur yrði að ræða úr flutningsjöfnunarsjóðnum. En aðalatriðið er að ekki sé gengið svona harkalega til verks við að mismuna fólkinu í landinu. Ég hygg að það magn af þessum vörum sem selt er á þeim stöðum þar sem um verulegar fjarlægðir frá hafnarstað er að ræða sé svo tiltölulega lítill hluti af heildinni að hart væri ef þjóðfélagið teldi sig ekki hafa efni á því að láta þá kaupendur njóta svipaðs réttar. Að lokum er kannski rétt að benda á að sumir þeirra staða sem fara verst út úr þessu eru mjög mikilvægir fyrir ferðaþjónustu í landinu. Að draga stórlega úr þjónustu kæmi ekki einungis þeim íbúum illa sem þar eru heldur einnig þeim sem þar eiga leið um. Ég veit að jafnvel þó flutningskostnaðinum hafi verið jafnað þá hefur þurft töluvert að ýta á að fá viðunandi þjónustu fyrir ferðamenn þar sem menn geta lent í ófærð og erfiðleikum ef þeir geta ekki fengið eldsneyti nema kannski stuttan tíma á hverjum sólarhring. Ég vil því vonast til þess að nefndin sem fær málið til meðferðar skoði allar hliðar á því og geri breytingu á svo að viðunandi sátt geti orðið um það á Alþingi og í þjóðfélaginu í heild.

Herra forseti. Komið er til umræðu frv. þetta um jöfnun á flutningskostnaði olíuvara sem nokkuð hefur verið í umfjöllun og fréttir höfðu borist af. Má segja að mál þetta sé í eðli sínu tvíþætt, annars vegar varðar það þær breytingar sem hafa orðið á viðskiptastöðu okkar Íslendinga gagnvart innkaupum á olíuvörum og ég hygg að um þær ákvarðanir sem teknar hafa verið á grundvelli þeirra breytinga sé ekki mikill ágreiningur. Ljóst er að samningar okkar um innkaup á olíuvörum frá Austur-Evrópu eða fyrrum Sovétríkjum hafa runnið sitt skeið á enda vegna breytinga þar. Þeir voru börn síns tíma og þjónuðu vel viðskiptahagsmunum Íslendinga á þeim tímum þegar þeir voru gerðir og reyndar lítill vafi á því að þau viðskipti sem komust á og olíuinnkaupin voru m.a. hluti af lengst af voru báðum aðilum hagstæð. En nú í ljósi breyttra aðstæðna er einnig lagt hér til af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að nokkur breyting verði á þeim ákvæðum laga sem gilt hafa um jöfnun olíuverðs í landinu eða bensínverðs. Þetta tvennt er þó í eðli sínu sitt hvort málið og ekkert endilega skylt. Að sjálfsögðu er hægt að gera breytingar sem lúta að því að gefa innkaup og þess vegna verðlagningu olíuvara frjálsa annars vegar en hins vegar að taka þennan jöfnunarþátt hvað flutningskostnaðinn snertir fyrir. Ég mun ræða þann þáttinn eingöngu og sé mig knúinn til að gera nokkrar athugasemdir og í öllu falli spyrja hæstv. viðskrh. spurninga um þá tilhögun sem hér er lögð til grundvallar. Ég verð að segja, herra forseti, að mér finnst vera farinn tiltölulega krókótt leið að því markmiði að tryggja jöfnuð landsmanna gagnvart þessum mikilvægu vörum sem hinir innfluttu orkugjafar eða olíuvörurnar eru. Spyrja má, ef það sjónarmið ræður ferðinni á annað borð að jafna beri aðstöðu landsmanna í þessum efnum og æskilegast sé að þessar vörur séu á sama verði um allt land, hvers vegna skrefið er þá ekki stigið til fulls. Af hverju er látið við það sitja að jafna þetta að nokkru leyti? Hæstv. viðskrh. upplýsti að allt að 60% flutningskostnaðarins verði jafnaður út, en mín fyrsta spurning er: Hvers vegna aðeins 60% ef það sjónarmið ræður ríkjum að þarna sé æskilegt að jöfnuður ríki? Hvers vegna er skrefið ekki tekið til fulls? Að sjálfsögðu er eingöngu tæknilegt útfærsluatriði að ganga þá þannig frá málum, binda þannig um hnútana að þessi jöfnuður taki til landsmanna allra, til allra staða en ekki eingöngu nokkurra meginhafna. Í þeim efnum sýnast í grófum dráttum vera tvær meginleiðir færar ef menn vilja taka skrefið til fulls. Annars vegar er að lögbinda að sama verð skuli vera á þessum vörum hjá hverjum og einum dreifingaraðila eða söluaðila alls staðar í landinu án tillits til þess hvar hann afhendir vöru sína. Vissulega væri hægt að undanskilja sérstaka kaupendur eins og að nokkru leyti er fjallað um í þessu frv., en það mundi þá eiga við um alla almenna viðskiptavini dreifingaraðilanna, samanber orðalag 10. gr. þar sem talað er um að við það skuli miða að auglýst verð hvers innflytjanda gildi á öllum almennum afgreiðslustöðum hans. Orðalaginu væri mjög einfalt að breyta og gera það afdráttarlaust og í staðinn fyrir segja að ,,við það skuli miða`` eins og gert er í 10. gr., þá ætti ósköp einfaldlega að vera lögbundið að sama verð skyldi gilda hjá hverjum og einum dreifingar- eða söluaðila á öllum almennum afgreiðslustöðum hans hvar sem væri í landinu. Þetta gæti þá gerst ósköp einfaldlega gegnum það að leggja þá kvöð á hvern þann sem selur þessa vöru eða dreifir henni um landið að hann undirgangist jafnframt þá skyldu að gera það á sama verði alls staðar í landinu. Jöfnunin færi þá fram í gegnum rekstur viðkomandi aðila en á því eru auðvitað ýmsir annmarkar eins og menn hafa séð, bæði fyrr og síðar eins og kom fram í máli hv. síðasta ræðumanns. Hin leiðin væri væntanlega sú, sem þetta frv. byggir á svo langt sem það nær, þ.e. að jöfnunin eigi sér stað í gegnum sjóð sem fjármagnaður sé með gjaldtöku af vörunum en að sú jöfnun og hlutverk þess sjóðs taki til landsins alls og skuli tryggja fullkominn jöfnuð í þessum efnum, ekki bara gagnvart hluta af landinu eða 60% af flutningskostnaðinum heldur taki til landsins alls. Ég get verið sammála hv. síðasta ræðumanni um að væntanlega sjá menn ýmis tormerki á því að fara fyrri leiðina og hneigjast til þess að leita leiða til að gera þetta gegnum sjóð af því tagi sem hefur verið við lýði og þetta frv. gerir ráð fyrir að verði áfram fyrir hendi innan tiltekinna marka. Ég hlýt jafnframt að benda á það, sem mér finnst mest umhugsunarefni varðandi framsetningu málsins á hinu háa Alþingi, að eins og lagatextinn sjálfur er lagður til í frv. þá yrði gengið tiltölulega skammt í jöfnunarátt í þessum efnum ef menn kysu að ganga eingöngu svo langt sem lögin ótvírætt mæla fyrir um að gert sé. Þá á ég við meginreglu 3. mgr. 1. gr. frv., en þar segir að jöfnun flutningskostnaðar samkvæmt lögum þessum nái til flutningskostnaðar frá innflutningshöfnum til annarra hafna á landinu sem jafnframt teljast aðaltollhafnir við tollafgreiðslu skipa. Síðan kemur heimildarákvæði til handa ráðherra um að láta með reglugerð þessa jöfnun ná einnig til fleiri hafna og drög að slíkri reglugerð eru birt sem fskj. með frv. Í öðru lagi er spurning mín til hæstv. viðskrh. hvort þær prósentutölur, sem hann fór hér með að um 60% af flutningskostnaðinum, eins og hann fellur til við dreifingu olíuvaranna í landinu, yrði jafnaður, séu á grundvelli meginákvæða 3. mgr. 1. gr. eða á grundvelli þeirrar skipunar sem reglugerðardrögin gera ráð fyrir að taki gildi. Á þessu er nokkur munur eins og ég vænti að allir hv. alþm. hafi áttað sig á og mér finnst nauðsynlegt að fá það alveg skýrt fram hér hvort hæstv. viðskrh. var að tala um það ástand sem yrði í þessum efnum þegar beitt væri þeirri tilhögun sem reglugerðin gerir ráð fyrir, því þar er gert ráð fyrir að allmargar hafnir bætist við aðaltollhafnirnar, einkum þegar gasolíudreifingin á í hlut. Þá er komið að þeirri spurningu sem getur verið sú þriðja: Hvers vegna er þá ekki í lögunum sjálfum gengið frá því hversu víðtæk olíuverðjöfnunin skuli vera? Hvers vegna er þar haft þrengra ákvæði sem eingöngu miðar við aðaltollhafnirnar en síðan er hv. Alþingi boðað að í reglugerð standi til að hafa framkvæmdina aðeins öðruvísi og víðtækari jöfnun á ferðinni. Nú þekkja menn muninn á reglugerð og lögum og maður hlýtur að spyrja sig að því hvað valdi því að hæstv. viðskrh. leggur það þá ekki ósköp einfaldlega í vald þingsins að fullu og öllu hversu víðtæk verðjöfnunin skuli þarna vera. Er það heppilegt að ganga frá slíkum atriðum í reglugerð sem gæti þá eftir geðþótta ráðamanna verið breytileg á mismunandi tímum? Eru einhver tæknileg rök fyrir því að binda þetta eingöngu við aðaltollhafnirnar í lögunum en reikna síðan með einhverri annarri útfærslu á þessu í framkvæmd, þó kannski breytilegri eftir efnum og aðstæðum hverju sinni eða jafnvel pólitískum viðhorfum þess sem ráðherradómi gegnir í það og það sinn og að þeim hlutum sé þá til lykta leitt með reglugerð? Hér eru auðvitað viðkvæmir hlutir á ferð sem geta varðað mjög t.d. innbyrðis samkeppnisstöðu byggðarlaga og samskipti og andrúmsloft í samskiptum nágranna og mér er stórlega til efs að það sé mjög farsælt að hafa lausung ríkjandi í þeim efnum til frambúðar litið með hvaða hætti sé að þessu staðið. Það vekur í fjórða lagi upp spurningar um framtíðina. Er þetta undirbúningur og aðdragandi að einhverjum víðtækari breytingum en boðaðar eru nú með þessu frv. og þeim reglugerðardrögum sem þarna fylgja? Er verið að innleiða hér mismunandi verð á þessum orkugjöfum í einhverjum áföngum, einhverjum skömmtum? Er það e.t.v. vegna þess, eins og heyrst hefur, að mönnum í stjórnarflokkunum hafi þótt bitinn fullstór eins og hann var fyrst kynntur á sl. hausti. Að mönnum hafi fundist of bratt í það farið að innleiða mismunandi verð á þessum vörum eftir landshlutum og því sé þessi leið valin, að hafa þetta dálítið opið í frv. og þá væntanlegum lagatexta? Fyrst um sinn á að róa menn með því að ganga aðeins lengra í jöfnunarátt en lögin mæla fyrir um með reglugerðartextanum. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt, herra forseti, að ræða þessa hluti hér hreint út og hafa engin undirmál í þeim efnum. Ég skora á hæstv. viðskrh. að gera okkur skýlausa grein fyrir því hvað vakir fyrir hæstv. ríkisstjórn og hæstv. viðskrh. í þessum efnum og hve lengi er þá ætlunin að láta það fyrirkomulag standa sem hér er til umræðu. Í fimmta lagi bendi ég á það að ákveðið misræmi mun koma upp á milli hinna einstöku orkugjafa eins og þetta er útfært á grundvelli reglugerðarinnar þar sem verðjöfnunin á gasolíu mun taka til fleiri hafna, samkvæmt reglugerðarákvæðinu, en verðjöfnun á bensíni. Það þarf e.t.v. ekki að hafa í för með sér alvarlega árekstra eða mjög óheppileg áhrif. Ég hef ekki hugleitt það mikið hvort svo verði en það vekur þó athygli mína að verðmunur á bensínvörunum milli staða gæti orðið meiri en hvað gasolíuna snertir og ég er ekki endilega viss um að það sé heppilegt. Og væntanlega getur hæstv. viðskrh. útskýrt hvað fyrir mönnum vakir í þeim efnum. Það kann að vera að mönnum hafi vegna þess hve mikilvæg gasolían er fyrir ýmsan atvinnurekstur úti um landið þótt ástæða til að verðjafna hana meira eða með víðtækari hætti en bensínvörurnar. Þar með er verið að segja að það sé í lagi að mismuna einstaklingunum meira en atvinnurekstrinum. Það er sjónarmið út af fyrir sig. Einhvern veginn á þeim brautum hlýtur hugsunin í þessu að vera úr því að menn telja þetta heppilegt fyrirkomulag. Eða hvað? Eru einhverjar tæknilegar ástæður sem liggja til grundvallar því að verðjöfnunin á gasolíunni sé höfð víðtækari en á bensínvörunum? Ég ætla ekki að hafa um þetta langt mál, herra forseti, en vil taka af öll tvímæli um það að ég er ekki tilbúinn að standa að afgreiðslu málsins fyrr en ég hef alveg fullnaðarvissu fyrir því að aðstöðumunur manna eftir búsetu muni ekki aukast við þessar lagabreytingar. Ég tel meira en nóg um misrétti í ýmsum greinum þótt við förum ekki bókstaflega talað í öfuga átt í þessum efnum. Því auðvitað er það þannig, hversu lítil sem breytingin verður, að þá hlýtur hún verða til öfugrar áttar. Við höfum þó þrátt fyrir allt getað bent á að á þessu sviði hafa menn búið við jafnrétti hvar sem er á landinu án tillits til búsetu og fengið þessa vöru á sama verði og aðrir. Auðvitað á það að vera þannig áfram. Það ætti að vera hlutskipti hæstv. viðskrh. ef hann vill standa undir nafni, ég tala nú ekki um eftir átökin um nafnbreytinguna á Alþfl. fyrir skömmu, að hann legði til í frumvarpsformi algjöra verðjöfnun á öðrum orkugjöfum en léti olíuvörurnar í friði með fullkomna verðjöfnun eins og verið hefur. Þvert á móti ætti hæstv. viðskrh. að vera hér að mæla fyrir frv. til laga um t.d. breytingu á orkulögum í þá veru að dreifingaraðilar raforku yrðu skyldaðir til að afhenda hana á sama heildsöluverði til notenda og smásöludreifingaraðila alls staðar í landinu. En því miður hefur hlutskipti hæstv. viðskrh. orðið annað eins og þetta mál ber með sér. Ég held að hægt væri að einfalda þessa hluti mjög. Menn þyrftu ekki að fara svona krókótta og hálfvolga leið að þessu marki, ekki frekar en þeir vildu. Það er ósköp einfaldlega hægt að gera örlitlar orðalagsbreytingar, t.d. á 1. og 10. gr. frv., og þar með væri málið afgreitt og í höfn með eða án sjóðs sem jafnar verð út með gjaldtöku á olíuvörum og síðan endurgreiðslu flutningskostnaðar. Það er tæknilegt atriði en menn geta kveðið með einföldum og skýrum hætti á um það í stuttum lagatexta að þessa vöru skuli verðjafna um allt land og hún skuli vera þar á sama verði. Ég er boðinn og búinn að aðstoða við að finna heppilegt orðalag og afgreiða svo frv. þannig. Það má stytta frv. stórlega og mætti komast af með held ég nokkrar línur í lagatextanum til að taka af öll tvímæli um hvernig þetta eigi að vera. Ég get því ekki sagt að fyrstu viðbrögð mín við þessu séu mjög góð, herra forseti, mér finnst frv. heldur hálfvelgjulegt. Þessari jafnaðarmennsku að 60% sem hæstv. viðskrh. er hér að leggja finnst mér erfitt að botna í. Er það þá orðið þannig að hæstv. viðskrh. sé orðinn 60% jafnaðarmaður, á sjó en ekki landi, og þar skuli setja mörkin við jafnaðarmennskuna, hún skuli vera 60% á sjó en engin á landi? Þetta er náttúrlega alveg ný út gáfa af ,,jafnaðarmennsku`` en þá nafngift er tæplega hægt að nota um hæstv. viðskrh. lengur og málatilbúnað hans hér og þaðan af síður um flokkinn sem hann og hæstv. heilbrrh. eru saman í eða voru síðast þegar ég vissi. Herra forseti. Ég á sæti í þeirri nefnd sem hæstv. viðskrh. hefur lagt til að fái þetta frv. til umfjöllunar og ég er að sjálfsögðu tilbúinn til að vinna þar að því að skoða málið með opnum huga og taka þátt í því að fara í gegnum þá tilhögun sem hér er lögð til og gera það fordómalaust. Ég tel hins vegar að áður en Alþingi getur afgreitt þetta mál frá sér þurfi að búa miklu betur um hnútana en hér er lagt til og a.m.k. þarf að vera ljóst hvað fyrir mönnum vakir í þessum efnum, hver sé framtíðarstefnan sem á að byggja á í sambandi við verðjöfnun á þessum mikilvægu vörum. Ég legg svo áherslu á að í umræðum um þetta mál séu menn ekki að blanda saman þeim breyttu aðstæðum sem eru í okkar viðskiptaumhverfi gagnvart innflutningi og eftir atvikum ekki heldur gagnvart verðlagningu eða verðmyndun þessara vara. Það að gefa verðlagningu þeirra frjálsa er eitt, það að jafna út flutningskostnaðinn og tryggja að hann valdi ekki mismunandi vöruverði í landinu er allt annað. Það eru margar leiðir færar til að tryggja að mönnum sé ekki mismunað vegna búsetu gagnvart viðskiptum með þessar vörur, bæði það fyrirkomulag sem gilt hefur og ýmislegt annað gæti til greina komið. Aðalatriðið er að það liggi ljóst fyrir hver hinn pólitíski vilji manna í þessum efnum er, hvort það er þessi ,,60%-jafnaðarmennska`` eða ,,100%-jafnaðarmennska`` sem ég vil að sjálfsögðu framfylgja.

Herra forseti. Ég vil í nokkrum orðum taka undir þá gagnrýni sem komið hefur fram á frv. Mér finnst gæta mótsagna í því og í reynd ekki alveg ljóst að hverju er stefnt með flutningi þess. Það hefur komið fram að ein af forsendum þess að frv. er flutt sé sú breyting sem orðið hefur á olíuviðskiptum milli Íslands og annarra landa og þá sérstaklega sú staðreynd að viðskipti milli Íslands og Sovétríkjanna hafa breyst mikið, nánast lagst af --- eða réttara sagt hafa viðskipti við þau lýðveldi, sem nú hafa tekið við af hinum gömlu Sovétríkjum, ekki komist í það horf sem áður var. Ég vil minna á þá staðreynd að þessi viðskipti voru Íslendingum hagstæð. Þau tryggðu markað fyrir vöru sem ekki var annars staðar, t.d. saltsíld og þau tryggðu jafnframt góðan markað fyrir karfa, sem dýrt er að vinna í neytendapakkningar hér á landi en hefur reynst hagstætt að flytja út t.d. til Sovétríkjanna ef ekki hefur þurft að leggja eins mikla vinnu í viðkomandi vöru og gengur og gerist með markaði á Vesturlöndum. Okkur er að sjálfsögðu mikilvægt að komast inn á þessa markaði á nýjan leik. Við verðum að líta til þeirrar staðreyndar að gjaldeyrir í hinum nýju ríkjum er af mjög skornum skammti og langlíklegast að hægt sé að koma þar á viðskiptum með einhvers konar vöruskiptum eins og kunnugt er. Mér finnst þess gæta í of miklum mæli að það sé talið af hinu góða að þessi viðskipti séu ekki lengur fyrir hendi. Ég tel mikilvægt að þeim möguleikum sé haldið opnum og óttast að hæstv. núv. ríkisstjórn telji frjálsræðið svo mikils virði í þessum efnum að lítið megi af mörkum leggja til að endurheimta eitthvað af þessum viðskiptum. Ég minni t.d. á hvernig staðið var að síldarmálinu sl. haust. Að öðru leyti á að sjálfsögðu ekki að blanda þessum málum saman eins og hv. 4. þm. Norðurl. e. tók hér fram. Aðalspurningin er þessi: Eru hv. þm. meðmæltir því að jöfnuður eigi sér stað á ýmsum sviðum í landinu eða eru menn á því að hin frjálsa samkeppni og markaðurinn eigi að leysa öll mál? Ég býst við því að flestir aðhyllist frjálsa samkeppni og undirstriki mikilvægi markaðarins á þessu sviði en því eru þó nokkur takmörk sett hvað þessi lögmál geta leyst í okkar strjálbýla landi. Það hefur komið mjög skýrt fram að undanförnu að vöruverð úti um land er mun hærra en hér á höfuðborgarsvæðinu. Það hefur t.d. komið fram að ákveðnir söluaðilar selja vörur á mun hærra verði út á land en hér á höfuðborgarsvæðinu til dreifingaraðila. Landsbyggðin stendur þannig undir þeim herkostnaði sem því fylgir að stunda hina miklu samkeppni á þessu svæði. Þetta er vissulega gott fyrir þá aðila sem hér búa en jafnslæmt fyrir þá sem eru lengra frá höfuðborginni. Á vissum sviðum hefur þó verið bærileg samstaða um að jafna lífskjörin. Það á við um orkugjafa að nokkru leyti og á það hefur verið lögð áhersla að halda áfram á þeirri jöfnunarbraut. Rafmagn var selt á sambærilegu verði víðs vegar um landið þótt þar skorti allmikið á í dag. Það hefur átt við um vörur eins og sement og það hefur átt við olíu og bensín. Nú verð ég að ætla það að hæstv. viðskrh. sé þeirrar skoðunar að jöfnun að þessu leyti eigi að vera til staðar í landinu. Mér fannst hins vegar að hann legði afskaplega mikið upp úr því í sinni ræðu að fjalla hér um frjálsa samkeppni og samkeppni milli aðila en legði minna upp úr því að ræða hvernig sæmilegri jöfnun yrði komið á. Það þarf ekki að vera svo, hæstv. viðskrh., að þessi orð standi hvort gegn öðru. Þau geta farið saman og það er viðfangsefni sem menn hafa hér að glíma við. Eins og fram hefur komið þá stendur til, svo ég taki dæmi samkvæmt drögum að reglugerð sem hér fylgir með, að gasolía á Norðausturlandi, t.d. á Vopnafirði eða Bakkafirði, eða a.m.k. á Vopnafirði, Þórshöfn og Raufarhöfn, verði seld á sama verði og gasolía annars staðar í landinu. Það er gert ráð fyrir því að verðjöfnun nái til þessara hafna. Hæstv. viðskrh. segir að verðjöfnun muni ná að því er bensín varðar til viðkomandi hafna í gegnum verðjöfnun olíufélaganna sem þar selja með því að gert sé ráð fyrir því að þau auglýsi sama verð um allt land. Nú er flutningskostnaður á bensíni til þessara staða upp undir 7 kr. á lítra eða miklu hærri en nemur heildarálagningu. Er það mjög líklegt að olíufélögin vilji stunda slík viðskipti? Gengur hæstv. viðskrh. út frá því sem vísum hlut að olíufélögin séu full af slíkri sanngirni og góðsemi að þau gangi út í það eins og ekkert sé að selja bensín með bullandi tapi á þessum stöðum? Gerir hæstv. viðskrh. ráð fyrir því að miklu meiri sanngirni ríki hjá olíufélögunum en hjá núv. ríkisstjórn? Það má vel vera að það sé miklu meiri sanngirni hjá olíufélögunum en í ráðuneyti Davíðs Oddssonar. Ég er farinn að halda að það geti jafnvel verið svo að það sé rétt hjá hæstv. viðskrh. að meiri sanngirni muni gæta hjá oíufélögunum. Ég verð að játa, hæstv. viðskrh., þótt ég hafi miklar efasemdir um sanngirni í ráðuneyti Davíðs Oddssonar, hæstv. forsrh., að ég hef enga sannfæringu fyrir sanngirninni hjá olíufélögunum, enga sannfæringu fyrir því. En það má vel vera að hæstv. viðskrh. sé búinn að starfa svo lengi með þessum aðilum að hann treysti á það í blindni. Mér sýnist að allur málatilbúningurinn geri ráð fyrir að því megi teysta. Ég óttast hins vegar að það verði niðurstaðan að menn muni ekki standa lengur í því að selja bensín á þessum stöðum, þeir muni hætta því og þá sé ekkert annað að gera en að viðkomandi aðilar sæki sér þetta bensín með miklu meiri kostnaði eða þá skipta yfir í dísilbifreiðar. Auðvitað er hægt að breyta yfir í dísilbifreið og nota gasolíu. En þá er nauðsynlegt að breyta skattlagningunni á þeim bifreiðum þannig að einhverrar sanngirni sé gætt og gefa mönnum aðlögunartíma að því. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta frv. Mér sýnist að þar sé í reynd gert ráð fyrir því að þeir sem fjærst búa höfuðstöðvum landsins eigi að greiða hærra bensínverð þótt það sé ekki sagt. Væri miklu heiðarlegra að gera það beint. Ég er andvígur slíkri stefnu þótt ég viðurkenni það vissulega að þörf er á að gera hér einhverjar breytingar. Það er ekki sama ástæðan til þess að vera með verðjöfnun uppi á hálendinu svo ég nefni dæmi, hæstv. viðskrh., og á Vopnafirði, svo ég taki það sem dæmi. Þar er engu saman að jafna. Ég get ekki fallist á það að fólk sem býr á Vopnafirði eigi annaðhvort ekki að fá bensín eða fá það fyrir mun hærra verð en gildir t.d. á Reyðarfirði eða Húsavík eða þá að þessir staðir séu alveg komnir upp á náð olíufélaganna. Mér er fullkunnugt um það að margir á þessum stöðum treysta ekki mjög vel ráðuneyti Davíðs Oddssonar. Ég held að ekki muni fara neitt öðruvísi fyrir þeim en mér, ég held að viðkomandi aðilar muni heldur ekki treysta góðsemd olíufélaganna. Að öðru leyti mun ég fjalla um málið í þeirri nefnd sem fær það til umfjöllunar. Ég vænti þess að hæstv. viðskrh. sé tilbúinn til að taka tillit til þeirra sjónarmiða sem hér eru fram færð af stjórnarandstöðunni. Mér var sagt að um þetta mál hafi verið mikill ágreiningur í stjórnarflokkunum. Það er ekki að sjá á viðveru hv. þingmanna hér í dag að ágreiningur hafi verið mikill. Mér er fullkomlega óljóst um um hvað sá ágreiningur var ef þetta er niðurstaðan og lausnin á þeim ólíku sjónarmiðum, að niðurstaðan sé sú að allir hafi verið sáttir við það að treysta bara olíufélögunum. Ég trúi því vart að það geti verið tilfellið og vænti þess að takast muni að ná fram nauðsynlegum breytingum á málinu í meðferð efh.- og viðskn. og hæstv. viðskrh. sýni þar nokkurn sveigjanleika og töluvert meiri sanngirni en fram kemur í þessu frv.

Virðulegi forseti. Ég vil segja nokkur orð í tilefni af því að hér er til umræðu frv. til laga um jöfnun á flutningskostnaði olíuvara. Ég vil þó í upphafi minnar ræðu víkja að ræðu hv. 2. þm. Suðurl. Hann fullyrti að frv. mundi auka mjög á ójöfnuð í landinu. Ég mótmæli því. Frv. mun ekki auka á ójöfnuð í landinu hvað varðar verð á olíu. Mér er næst að halda að það hafi farið fyrir hv. 2. þm. Suðurl. eins og ritstjóra Dags á Akureyri sem skrifaði heljarmikinn leiðara um þetta frv. en hafði þá í höndunum frumdrög að frv. og öll hans skrif byggðust á misskilningi en í frumdrögunum voru hugmyndir sem ekki eru í því frv. sem hér er til umræðu. Mér er næst að halda að hv. 1. þm. Austurl. hafi einnig verið með einhver slík plögg í höndunum þegar hann undirbjó sína ræðu. Jöfnun á olíukostnaði er mikilvægur þáttur í okkar rekstri, bæði í atvinnurekstri og einnig í heimilisrekstri. Þess vegna var það á sínum tíma mjög merk löggjöf sem sett var 1952 um jöfnun á olíuverði í landinu. Síðan hafa orðið geysilega miklar breytingar bæði á atvinnuháttum og samgöngum þannig að sannarlega var orðin þörf á breytingum á þeirri löggjöf sem hefur verið í gildi um jöfnun á flutningskostnaði olíuvara. Ég vil því þakka hæstv. viðskrh. fyrir það frv. sem hér er lagt fram og þann búning sem það er í hér þegar það er til umræðu í þinginu. Eins og ég gat um var mjög mikil nauðsyn orðin á því að gera breytingar á lögunum um flutningsjöfnun á olíuvörum. Það var talið að flutningur hjá ýmsum olíufélögum væri óhagkvæmur og því væri nauðsynlegt með löggjöf að þrýsta á olíufélögin að ná fram ýtrustu hagkvæmni í þessum flutningum. Ég er alveg sannfærður um það að með samkeppni á milli olíufélaganna náist mikilvæg hagkvæmni og þannig sé hagsmunum landsbyggðarinnar best borgið en ekki með því að setja í reglugerðir eða lög hvernig skuli staðið að flutningi. Ég tel að það sé best gert með því að ná ákveðinni og virkri samkeppni á milli félaganna. Í frv. sem hér er til umræðu er gert ráð fyrir því að fullkomin flutningsjöfnun sé á flutningum á sjó til tiltekinna hafna. Það er mjög mikilvægur þáttur og auðvitað grundvallaratriði varðandi verðlagningu á olíuvörum, að flutningur á sjó til aðalhafna sé jafnaður í gegnum flutningsjöfnunarsjóð. Að hinu leyti gerir frv. ráð fyrir því í 10. gr., sem er afar mikilvægt og við þingmenn Sjálfstfl. lögðum ríka áherslu á, að hvert félag hefði sama auglýsta verðið á öllum afgreiðslustöðum sínum í landinu. Með því tel ég að hagsmunir landsbyggðarinnar séu tryggðir eins og hægt er um leið og efnt er til nauðsynlegrar samkeppni á milli olíufélaganna. Ég tel ekki þörf á að orðlengja um frv., herra forseti. Ég styð það eins og það er, ég tel að það horfi til bóta og muni stuðla að lækkun á olíuvörum, jafnframt sem það tryggir landsbyggðinni viðunandi verðlagningu á olíuvörum. En ég tel það afar mikilvægt atriði, ekki síst gagnvart mikilvægustu atvinnuvegum okkar, útflutningsgreinunum og öðrum sem þurfa að kaupa olíuvörur í stórum stíl.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er til umræðu er auðvitað ákaflega mikilsvert og þýðingarmikið. Það hefur átt sér alllangan aðdraganda eins og fram hefur komið m.a. í fjölmiðlaumfjöllun, svo einkennilegt sem það er. Í sjálfu sér þarf ekki að undrast þótt þetta mál hafi tekið nokkuð langan tíma í undirbúningi. Hér er verið að taka á máli sem snertir hagsmuni mjög margra, getur komið við pyngju mjög margra og hefur áhrif á afkomu fólks. Kannski má segja sem svo að með frv. hafi verið gerð tilraun til að samræma tvö sjónarmið, annars vegar sjónarmið þeirra sem trúðu því að hægt væri að tryggja lágt vöruverð, lágt og jafnt olíuverð, með frjálsri samkeppni og hins vegar hinna sem vildu slá þarna varnagla og treystu því ekki að hin frjálsa samkeppni mundi leiða til þess markmiðs, sem ég hygg að flestir hafi verið sammála um, að olíuverðið ætti að vera sem jafnast í landinu. Þetta mál hefur verið, eins og ég sagði, lengi í deiglunni. Það vakti auðvitað furðu margra þegar farið var að ræða efnisatriði frv. sem ekki var til en þannig háttaði til í janúarmánuði þegar umræða fór fram um frv. og þar hröpuðu margir að fljótfærnislegum ályktunum um hluti sem ekki voru orðnir til í raunveruleikanum. Ég tel að vel hafi tekist til með frv. sem hér liggur fyrir að samræma þessi sjónarmið. Annars vegar að leiða í lög, ef samþykkt verður, að treysta betur undirstöður samkeppninnar sem er nauðsynleg forsenda fyrir því að tiltekin hagræðing eigi sér stað í þessari atvinnugrein. Hins vegar að slá nokkurn varnagla varðandi jöfnunina sem við, margir þingmenn stjórnarliðsins, töldum að þyrfti að vera fyrir hendi í þessu frv. til þess að það gæti verið ásættanlegt. Sú trygging kemur fram í 10. gr. frv. og er með þeim hætti að ég tel fyrir mitt leyti að komið sé þar með til móts við þau sjónarmið sem ég var að lýsa. Ég held að það sé afar þýðingarmikið vegna þeirrar miklu umræðu sem hefur farið fram um olíuinnflutninginn að þessi mál hafi verið tekin til endurskoðunar. Það er ljóst að mjög mikil tortryggni var ríkjandi vegna þess skipulags sem var við lýði. Menn töluðu um að milli olíufélaganna ríkti í raun og veru engin verðsamkeppni, þar væri um að ræða þjónustusamkeppni vegna ákvæða verðlagslöggjafar. Þjónustusamkeppnin birtist í því að olíufélögin voru sífellt að reisa stærri og stærri olíumusteri og samkeppnin fór fram á því sviðinu en síður með því að þau reyndu að lækka verðið. Þetta þarf kannski ekki að koma á óvart í ljósi þeirrar löggjafar sem hefur verið við lýði þar sem hagkvæm innkaup, ef þau hefðu verið til staðar, hefðu ekki endurspeglast í verðinu. Með þessu frv. er hins vegar brotið í blað að þessu leytinu. Með því frelsi í olíuviðskiptum, sem gert er ráð fyrir, munu hagkvæm olíuinnkaup endurspeglast í verðinu. Þess vegna má segja sem svo að sá sem gerir góð innkaup á olíu nýtur þess í verðlagningunni og væntanlega í betri samkeppnisstöðu. Eðlilega höfðu sumir áhyggjur af því, og sá sem hér stendur var meðal þeirra, að samkeppnin tryggði ekki þá jöfnun sem við teljum nauðsynlega á olíuverðlagningunni milli dreifbýlis og þéttbýlis, ekki endilega milli olíufélaganna því það er í sjálfu sér ekki keppikefli að mínu mati að olíufélögin séu öll með sama verð. Það er ekki markmiðið. Markmiðið er hins vegar, eins og kemur fram í 10. gr., að hið auglýsta verð hvers innflytjanda gildi á öllum almennum afgreiðslustöðum. Það er það sem við hljótum að keppa að en ekki að Skeljungur, Olíufélagið og Olís séu öll með eitt og sama verð þar sem ekki kemur fram hvort eitt félaganna geri betri innkaup en annað, hvort eitt félaganna dreifi olíunni með ódýrari hætti en annað. Ég tel að með tvennum hætti sé trygging fyrir því að jöfnun á olíuverðinu muni nást fram ef þetta frv. verður samþykkt. Það er annars vegar með þessum varnagla sem sleginn er í 10. gr. og ég hef gert ítarlega að umfjöllunarefni og hins vegar með því að olíuviðskiptin í landinu eru auðvitað með nokkuð sérstæðum hætti. Þau eru með þeim hætti að þessi þrjú olíufélög dreifa olíunni um landið og hafa komið upp mjög miklu þjónustuneti í því skyni. Þau hafa þess vegna bæði siðferðilega skyldu varðandi dreifinguna og einnig er það hluti af þeirri ímynd sem olíufélögin þurfa að skapa sér að þau útvegi viðskiptavinum sínum olíuna á sem sambærilegustu verði. Ég vil í því sambandi minna á að forstjóri Skeljungs ræðir þessi mál í Morgunblaðinu 4. jan. sl. og kemur inn á þessi atriði. Hann segist ekki hafa áhyggjur af bensíninu og telur að það verði á sama eða svipuðu verði alls staðar á landinu. Ég vek athygli á því að þetta eru hans orð áður en frv. sem hér liggur fyrir var orðið til í sinni endanlegu mynd. Hann segir jafnframt, með leyfi virðulegs forseta: ,,,,Ef skrefið væri hins vegar stigið til fulls og verð yrði gefið algjörlega frjálst yrði hvert félag fyrir sig að reikna út hvaða hagsmunir væru í húfi á hverjum stað og mín skoðun er sú að félögin mundu kappkosta að geta boðið sem hagstæðast verð hvar sem væri á landinu,`` sagði Kristinn að lokum.`` Ég held einmitt að þetta sé mjög þýðingarmikið. Ég er alveg sammála því sem menn hafa sagt hér að það er ekki að treysta á innræti olíuforstjóranna ef málið snerist bara um það. Alveg eins og við getum ekki sagt sem svo að það sé af einhverri sérstakri elskusemi eða ást á neytendum sem kaupmenn reyna að lækka vöruverð í samkeppninni núna. Það er ekki af sérstakri af ást á neytendum, það er einungis vegna þess að þeir hafa sjálfir hag af því. Fulltrúar þeirra fyrirtækja, sem eru að reyna að standa sig í samkeppninni, reyna að útvega neytendum sínum vöruna á sem líkustu verði. Ég gæti vel ímyndað mér að í dag sé málið þannig að víða úti um landið gætu olíufélög sagt sem svo að þau spöruðu við að leggja niður einhverja afgreiðslustaði á smæstu stöðunum. Engu að síður kjósa félögin að halda úti þessum afgreiðslustöðum vegna þess að það er nauðsynlegur þáttur í þeirri viðskiptalegu ímynd sem þau þurfa að halda á lofti til þess að vera eftir sem áður stórt og öflugt olíufélag sem nýtist öllum landsmönnum. Olíufélagið hf., svo ég taki dæmi af stóru myndarlegu fyrirtæki sem þjónar aðilum vítt og breitt um landið, yrði auðvitað ekki svipur hjá sjón ef það tæki þá afstöðu núna að loka einhverjum sjoppum og afgreiðslustöðum úti um landið af því að þeir hefðu ekki af þessu neina stundarhagsmuni að reka þar fyrirtæki. Ég er ekki í nokkrum vafa um það að langtímahagsmunir þess olíufélags yrðu rækilega fyrir borð bornir með því að taka ákvörðun af því taginu. A.m.k. væri það ekki tákn um stórmannlega afstöðu ef olíufélag af þessu taginu tæki þá ákvörðun, þrátt fyrir allt sitt afl, að loka afgreiðslustað í fámennu byggðarlagi. Ég held þess vegna, virðulegi forseti, að það sé ekki rétt sem hv. 2. þm. Suðurl. hélt fram áðan að frv. gangi í þá átt að auka ójöfnuð í þjóðfélaginu. Ég held að miklu nær og miklu réttara sé, sem var niðurstaða leiðarahöfundar Dags þegar hann hafði lesið rétta frv., að þetta frv. sé til allra bóta og tryggi að í olíuviðskiptum verði ekki gengið frekar á rétt þeirra sem í dreifbýlinu búa frá því sem nú er. En leiðarahöfundur og ritstjóri Dags, málgagns Framsfl., komst þannig að orði í blaði sínu á föstudaginn var, 6. mars. Það var niðurstaða ritstjóra Dags eftir að hafa borið saman frumdrög þau sem höfðu einhverra hluta vegna lekið út, og hafa náttúrlega ekki nokkra minnstu pólitísku þýðingu, við hina endanlegu gerð frv. Ég held að í raun og veru hafi tekist mjög vel að samræma hér sjónarmið sem ég hef rakið nokkuð ítarlega. Annars vegar það sjónarmið að nægjanlegri tryggingu fyrir hvoru tveggja, hagræðingu og jöfnun sé hægt að ná með því að gefa olíuverðlagninguna frjálsa. Hins vegar það sjónarmið að nokkurn varnagla þurfi að slá. Ég tel að þegar á allt er litið og frv. er skoðað af sanngirni í heild sinni sé ljóst að býsna vel hefur tekist til með það að ná þessum markmiðum báðum. Það sést kannski best á því að margir þeirra sem hafa talað hvað ákafast fyrir því að ganga enn þá lengra í þeim efnum að gefa olíuverðlagninguna frjálsa telja að varnaglaákvæðið í 10. gr. sé til trafala. Að mínu mati er það hins vegar til áréttingar og tryggingar á því markmiði sem menn settu sér þegar verið var að vinna þetta mál, m.a. innan þingflokka stjórnarflokkanna, að tryggja að sú jöfnun sem menn vilja viðhalda í þessum efnum sé við lýði og um leið að hvetja til nauðsynlegrar hagræðingar og þess að það komi fram í verðinu þegar eitt olíufélag gerir betur en annað, annaðhvort við kostnað á dreifingunni ellegar við innkaup á olíunni og að viðskiptavinir þess félags fái að njóta þess eins og eðlilegt er þegar vel tekst til við viðskipti af þessu taginu.

Virðulegi forseti. Frv. sem hér hefur verið lagt fram er vissulega til þess fallið að auka frelsi í innflutningi og koma á frjálsari samkeppni og allt gott um það að segja svo langt sem það nær. Hins vegar er spurning hvort verið sé að fara inn á leið ójöfnunar og að frumskógarlögmálið verði að sumu leyti látið gilda. Í 2. gr. frv. segir að leggja skuli flutningsjöfnunargjald á allt bensín og olíu sem flutt er til landsins. Jafnframt er heimilað að greiða jöfnunargjald frá innflutningshöfnum til þeirra hafna sem jöfnun flutningskostnaðar nær til. Þ.e. leyfilegt er að greiða jöfnunargjald til þeirra hafna sem jöfnun flutningskostnaðar nær til en ekki talað um neina jöfnun á olíu sem flutt er með bílum á landi. Samkvæmt upplýsingum frá olíufélögunum er flutningskostnaður til ýmissa sölustaða, sem ekki falla undir drög að þeirri reglugerð sem fylgir með frv., mjög misjafn eins og sumir ræðumenn hafa komið inn á. Hæsta upphæðin sem nefnd er á flutningskostnaði olíuvara til slíkra hafna er á Norðurfirði á Ströndum þar sem flutningskostnaður á bensínlítra er 12 kr. og 5 aurar. Upphæðin er mjög misjöfn eftir stöðum og getur verið allt niður í innan við krónu, jafnvel nokkra aura. Mér finnst mjög ótrúlegt að olíufélögin séu svo góðhjörtuð að þau taki það að sér að selja olíu á sama verði um allt land á stöðum eins og ég nefndi áðan. Þá vil ég einnig nefna 10. gr. frv., sem mjög hefur verið vitnað í að eigi að taka af allan vafa um að auglýst verð hvers innflytjanda eigi að gilda á öllum afgreiðslustöðvum. Þetta finnst mér engan veginn nógu ákveðið. Ef 10. gr. er ætlað að ná fram þessari jöfnun þarf, eins og komið hefur fram í máli nokkurra stjórnarliða, að orða hana mikið betur. Þar stendur aðeins, með leyfi forseta: ,,Þó skal við það miðað, að auglýst verð hvers innflytjanda gildi . . . `` Ég er hrædd um að hægt verði að fara í kringum svo óákveðið orðalag. Ég vil einnig ítreka það að þessi flutningsjöfnuður er einungis til flutninga með skipum frá innflutningshöfn til aðaltollhafna. Þetta er ekki hugsað sem flutningsjöfnuður á allri olíu um landið. Ég held að skoða þurfi þessi jöfnunarákvæði mikið betur. Einnig væri fróðlegt að vita hvaða skilgreining er á því hvaða staðir fái jöfnunargjaldið og hvers vegna ekki er hægt að setja jöfnunargjald á flutninga á landi frá höfnunum. Þetta leiðir svo aftur hugann að því að orkugjafar eru á mjög misjöfnu verði eftir því hvar þeir eru til sölu. Við vitum að það gildir um orkuverð á rafmagni og hita. En það verð er mjög misjafnt frá einum stað til annars. Þarna virðist mér vera farin öfug leið, þ.e. ójöfnuður í orkusölunni aukinn. Hingað til höfum við getað treyst því að bensín og olía væru á sama verði um allt land, ein af fáum vörutegundum sem það gildir um. Ef frv. verður samþykkt óbreytt er ekki hægt að treysta því lengur. Þess vegna sýnist mér að frv. gangi fremur í þá átt að auka ójöfnuð í landinu heldur en draga úr honum. Ég legg til að efh.- og viðskn., sem mun fá frv. til skoðunar, athugi vel þá agnúa sem á því eru og reyni að sníða þá af eftir því sem hægt er. Og að frv. komi til með að standa undir því að vera frv. til laga um jöfnun á flutningskostnaði olíuvara en verði ekki til að auka ójöfnuð í sölu og dreifingu þessara vara.

Herra forseti. Ég ætlaði að leggja spurningar fyrir hæstv. viðskrh. og óska eftir að hann sé í salnum þegar ég mælti þessi fáu orð. Mundi virðulegur forseti gera ráðstafanir til þess að ná í ráðherrann?  Ég fagna því að frv. er komið fram. Sérstaklega af þeirri ástæðu sem fyrir því er, að hinn 1. jan. sl. var ákveðið að gefa innflutning á olíuvörum til landsins frjálsan. Með frv. er brugðist við ýmsu af því sem hlýtur að sigla í kjölfarið þegar tekin er jafnviðamikil ákvörðun og sú að hætta viðskiptum við Sovétríkin sem hafa staðið, eins og fram kemur í grg. með frv., allt frá árinu 1953. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að viðskiptin við Sovétríkin um olíu væru orðin tímaskekkja. Ég tel að það hefði fyrir löngu átt að stíga þetta skref og heimila frjálsan innflutning á olíuvörum og bensíni en hætta olíuviðskiptunum við Sovétríkin. Eins og fram kom í ræðu hv. 1. þm. Austurl. áðan hafa verið skiptar skoðanir um þetta. Hann vék með þeim hætti að sovétviðskiptunum að hann taldi vissan missi af þeim og að Íslendingar ættu að leggja sig fram um að taka slík viðskipti upp að nýju. Ég vil láta þá skoðun koma í ljós að í sjálfu sér ætti það ekki að vera markmið að taka upp viðskipti með sama hætti við Sovétríkin fyrrverandi. Þau viðskipti hafa annars vegar stuðlað að því að olíuverslun hér á landi festist og var rígbundin í þær skorður sem ekki hafa leitt til hagkvæmustu viðskipta með olíu. Hins vegar hafa viðskiptin við Sovétríkin, sala á varningi þangað, ekki leitt til þeirrar vöruþróunar sem eðlileg er hér á landi og hafa tafið fyrir því að við tileinkuðum okkur bæði þá vinnslu á verðmætum og þær aðferðir við sölu á verðmætum sem koma sér best og skila mestum hagnaði fyrir íslenska þjóðarbúið. Því tel ég að löngu hafi verið tímabært að hrófla við þessum viðskiptum, breyta þeim og hætta olíuviðskiptunum við Sovétríkin. Um þetta mál þurfum við ekki að deila lengur. Það leystist með hruni Sovétríkjanna og hruni þess kerfis sem þar var. Íslendingar eru ekki eina þjóðin sem hefur átt viðskipti við Sovétríkin og stendur nú frammi fyrir breytingum af þeim sökum. Breytingarnar eru enn þá sársaukafyllri fyrir þjóðirnar í Austur-Evrópu sem voru háðar Sovétríkjunum alfarið með orku og seldu þeim varning sem síðan er ónothæfur og enginn vill kaupa eftir að markaðirnir í Sovétríkjunum hrundu. Við getum séð og lesið mörg dæmi um það í hvílíkum vandræðum þau fyrirtæki í Austur- og Mið-Evrópu eru núna sem framleiddu sérstaklega fyrir Sovétmarkaðinn. Því miður held ég að þannig hafi verið komið fyrir ýmsum íslenskum fyrirtækjum sem byggðu einvörðungu á viðskiptum við Sovétríkin, að þau hafi dregist aftur úr og standi þess vegna veikari en ella, bæði vegna hruns Sovétríkjanna og einnig vegna þess að þar var ekki sú vöruþróun eða markaðsvinna sem nauðsynleg er til að halda velli við nútímalegar aðstæður í viðskiptamálum. Þetta sjónarmið vildi ég láta koma fram vegna þeirra orða sem féllu í ræðu hv. 1. þm. Austurl. Þannig að þessi skoðun lægi fyrir í umræðunum um þetta mikilvæga mál, sem ég fagna að er fram komið. Eins og ég sagði þá fagna ég því að frv. er komið fram og ætla ekki að gera einstök efnisatriði þess að umræðuefni í sjálfu sér. Ég tel að í máli manna hafi komið fram öll þau sjónarmið er varða frv. Þau sjónarmið hafa m.a. komið fram að sjálfstæðismenn felli sig við þá niðurstöðu sem fékkst í 2. mgr. 10. gr. og telji að með því hafi náðst viðunandi samkomulag. Aðrir hafa aðrar skoðanir eins og komið hefur fram og telja að með opinberri íhlutun eigi að stuðla að áframhaldandi virkri þátttöku opinberra aðila í verðmyndun á olíu. Ég tel það ekki af hinu góða og að ríkja eigi sem mest frjálsræði í sölu á olíu og bensíni innan lands eins og ríkir nú varðandi innflutning á þessum varningi. Og með frv. held ég að verið sé að taka á ákveðnu vandamáli sem kemur upp vegna þessara miklu breytinga. Þegar reynslan sýnir hver þóunin verður verðum við að gefa okkur tíma til að laga innri eftirspurn og innri nýtingu á olíu og bensíni að þessum breytingum og frv. er til að auðvelda okkur þá aðlögun. Það sem mig langar sérstaklega að spyrja hæstv. viðskrh. um í þessu sambandi eru einkum tvö atriði. Annars vegar spurningin um það hvort ríkisstjórnin hafi velt fyrir sér þátttöku í Alþjóðaorkumálastofnuninni í framhaldi af þeirri ákvörðun sem tekin var 1. jan. 1992 að heimila frjálsan innflutning á olíuvörum. Þegar olíuviðskipti voru til umræðu og hafa verið til umræðu um langt árabil sem kunnugt er, hefur sú spurning oftar en einu sinni komið upp hvort Íslendingar ættu ekki að taka þátt í alþjóðasamtökum, sem m.a. miða að því að tryggja að í aðildarlöndunum séu nægar birgðir af olíu á hverjum tíma þannig að öryggis sé gætt og ákveðin neyðarsjónarmið höfð í huga. Á sínum tíma, fyrir rúmum áratug, kom í ljós að Sovétmenn voru á móti því að Íslendingar tækju þátt í þessum samtökum og íslensk stjórnvöld létu fara fram ákveðna athugun á því, en fallið var frá áformum um þátttöku í Alþjóðaorkumálastofnuninni. Ég vil spyrja hæstv. viðskrh. hvort þau mál séu til athugunar og hvort ríkisstjórnin hafi mótað afstöðu í því efni. Einnig vil ég varpa fram þeirri spurningu til hæstv. viðskrh., vegna þess að að því var vikið í ræðu hv. 1. þm. Austurl., hvort um það hafi verið fjallað og menn velt því fyrir sér að þessir breyttu viðskiptahættir með olíu og bensín eigi að hafa áhrif á skattlagningu t.d. á bifreiðum. Þá vísa ég sérstaklega til þungaskatts og annarra slíkra reglna sem hafa verið í gildi og bera nokkurn keim af því að menn eru að jafna olíuverð og jafna á milli farartækja eftir því hvernig vélar eru í þeim o.s.frv. Og hvort um það hafi verið rætt í ríkisstjórninni að breyta slíkum reglum og fylgja þeim breytingum eftir sem urðu 1. jan. sl. með þeim hætti að líta á fleiri þætti varðandi olíuviðskiptin og afskipti hins opinbera af þeim eða aðeins á það sem lýtur að flutningsjöfnuninni. Þótt hún sé mikilvæg eru ýmis önnur atriði sem hafa þróast og þroskast í skjóli þeirrar einokunar sem ríkt hefur í þessum efnum og ástæða væri að líta á. Ég vildi spyrja hæstv. viðskrh., hvort litið hafi verið á önnur atriði sem þessu nýja frjálsræði tengjast.

Herra forseti. Ég tel mikilvægt að hv. 3. þm. Reykv. hafi upplýst að í reynd telji hann viðskiptin við Sovétríkin hafa verið óhagkvæm fyrir Íslendinga. Þessi skoðun kemur ekkert á óvart vegna þess að hún hefur birst á síðum Morgunblaðsins árum saman og hv. núv. þm. ritað um þessi mál. Í hvert skipti sem gera átti samninga við Sovétríkin birtust leiðarar í Morgunblaðinu sem báru þess vitni að þau öfl í samfélaginu voru mjög andstæð þessum samningum. Ég vil hvetja hv. þm. til að ræða það við íslenskan sjávarútveg, íslenska atvinnuvegi, hvort þessi viðskipti voru hagstæð eða ekki. Og ég vil leyfa mér að spyrja: Fagnar hv. þm. því að engin síldarviðskipti eru nú við Sovétríkin og hvar telur hann vera líkur á að endurvinna þá síldarmarkaði? Ætli það sé ekki alveg ljóst að ef við eigum að gera okkur einhverjar vonir um að selja síld í þeim mæli sem við höfum gert, þá verðum við að leita aftur inn á markaðina í Austur-Evrópu. Og það er alveg ljóst að fyrst í stað, a.m.k. á meðan gjaldeyrisviðskipti eru að þróast þar, verða að koma til vöruviðskipti. Ég tel það mikilvægt að hv. þm. hefur upplýst þetta við umræðuna. Ég vil lýsa því yfir að ég er algerlega ósammála þessu og tel í reynd að þessi viðskipti hafi sannað sig í gegnum tíðina og verið okkur Íslendingum mjög hagkvæm.

Virðulegi forseti. Vonandi gefst einhvern tímann síðar betra tækifæri til þess að ræða almennt um Sovétviðskiptin á hinu háa Alþigi. Ég vildi aðeins láta þessi sjónarmið mín, sem ég hef þegar sett fram, koma fram í þessum umræðum vegna orða hv. 1. þm. Austurl. Ég vissi að þau kæmu honum ekki á óvart, jafnmikið og jafnlengi sem um þetta mál hefur verið fjallað. Ég sleppti því í ræðu minni að fjalla um hinn pólitíska þátt viðskiptanna. Um það gæti ég flutt langt mál en ég kýs að gera það ekki. Ég tek fyllilega undir það með hv. 1. þm. Austurl., að að sjálfsögðu hafa viðskipti Íslands og Sovétríkjanna verið okkur hagstæð. Ég dreg það ekki í efa. Hins vegar tel ég að löngu hafi verið tímabært að hverfa frá þeim í þeirri mynd sem þau voru. Eins og ég sagði áðan tel ég þau hafa heft vöruþróun hér á landi, þau hafi farið að vinna gegn því að við stæðum okkur í samkeppni og næðum besta verði sem okkur væri unnt fyrir afurðir okkar. Ég held að við sjáum m.a. afleiðingar þess í síldarviðskiptunum. Ég vona að t.d. samningarnir um Evrópska efnahagssvæðið og breyttar tollareglur á Evrópumarkaði geri okkur kleift að endurvinna eitthvað af þeim markaði sem við áttum í norðurhluta Evrópu og við Eystrasaltið í síldarviðskiptum og að nýir hættir í vinnslu á afla muni gera okkur fært að nýta síldina með þeim hætti að hún gefi okkur sem mest í aðra hönd. Því miður held ég að þróunin á Sovétmarkaðinum hafi verið þannig að hún hafi verið farin að vinna gegn eðlilegri vöruþróun á þessum dýrmæta varningi.

Herra forseti. Ég vil aðeins minna á að mikið af þeirri síld sem við höfum veitt á undanförnum árum hefur farið í bræðslu. Við höfum ekki getað selt alla síld til manneldis sem við höfum veitt. Því er ekki rétt að halda fram að síldarsalan til Sovétríkjanna hafi hamlað gegn vöruþróun. Það vill svo til, hv. þm., að mikið offramboð hefur verið á síldarmörkuðunum vegna veiði við Kanada og Evrópu. Ljóst er að þótt menn nái nýjum samningum um Evrópska efnahagssvæðið --- og það hefur ekki komið í ljós enn þá hvernig síldarviðskipti okkar eru tryggð í þeim samningum vegna þess að frá þeim hefur ekki endanlega verið gengið --- þá mun okkur ekki takast að endurvinna þá markaði í Vestur-Evrópu. Þess vegna hljótum við að hafa augun opin fyrir því að fara í vöruviðskipti við Austur-Evrópulöndin, ef það getur orðið til þess að gera útflutningsvöru okkar verðmætari. Það er líka mikilvægt, hv. þm., og það á ekki að blanda saman stjórnmálaskoðunum og viðskiptum. Ég tel að það hafi að vissu leyti verið gert af hv. þm. sem nánast heldur því fram að ekki hafi átt að stunda viðskipti við Sovétríkin í þeim mæli sem gert var vegna hins pólitíska ástands þar. Ég hef alla tíð verið andvígur hinu sovéska kerfi en ekki séð nokkurn skapaðan hlut á móti því að eiga við þá viðskipti. Með sama hætti hljótum við að eiga viðskipti við lýðveldin í Austur-Evrópu og gera það með vöruviðskiptum ef það reynist okkur hagkvæmt.

Virðulegi forseti. Ég held að ekki sé ágreiningur á milli 1. þm. Austurl. og mín um að nauðsynlegt sé að fá sem hæst verð fyrir íslenskar framleiðsluvörur og einnig sé nauðsynlegt að selja þær og vinna þannig að þær komist á þá markaði þar sem hæst verð er greitt. Að sjálfsögðu ætti það að vera sameiginlegt markmið okkar og ég tel þess vegna að það hafi verið tímabært fyrir löngu að draga úr Sovétviðskiptunum. Við höfum staðið í sömu sporum og þær þjóðir sem nú eiga í miklum erfiðleikum, að hafa framleitt fyrir markað sem gerði engar kröfur. Þetta er vandamál sem við stöndum frammi fyrir og verðum að laga okkur að. Varðandi stjórnmálaskoðanir mínar og viðskiptin við Austur-Evrópu og Sovétríkin vil ég láta þess getið að þau mál sem ég hef rætt um í þessum efnum á undanförnum árum hafa allt verið sérgreind mál, þar sem ég hef tekið fyrir einstök atvik sem upp hafa komið og fjallað um þau. Sérstaklega er mér minnisstæð hin harða deila sem varð sumarið 1982 um svokallaðan efnahagssamning við Sovétríkin. Vonandi fáum við tækifæri til þess að ræða einstök atriði síðar og þau breyta engu um það álit mitt að það hafi fyrir löngu verið tímabært að huga að öðrum mörkuðum en í Sovétríkjunum og að við stæðum betur að vígi nú ef það hefði verið gert fyrr. Og ég harma að hv. 1. þm. Austurl. skuli ekki hafa áttað sig á því.

Herra forseti. Ég vil koma inn á það sem hv. 3. þm. Reykv. sagði hér í upphafi. Ef ég hef tekið rétt eftir trúi ég varla mínum eigin eyrum þannig að ég vil fá það staðfest. Lítur hann svo á að þetta frv. sem hér um ræðir og þær breytingar sem verða í olíuviðskiptum þýði að viðskipti við Sovétríkin séu aflögð? Ég tók svo eftir í ræðu hans. Á hvaða rökum byggir hann að þau viðskipti hafi verið óhagkvæm í gegnum árin? Liggja einhverjar kannanir þar að baki að þau hafi heft vöruþróun eða verið óhagkvæm? Eru einhverjar tölulegar kannanir þar að baki? Mér blöskraði reyndar alveg þegar hv 3. þm. Reykv. talaði um að Sovétmarkaðurinn hefði ekki gert neinar kröfur. Ég hef gengið um margar síldarsöltunarstöðvar og gaman væri að sjá framan í þá menn sem þar eru ef sagt væri við þá að Sovétmarkaðurinn hafi ekki gert neinar kröfur. Hann hefur gert það miklar kröfur að margir hafa átt í það miklum erfiðleikum með að standa undir þeim og orðið að leggja í miklar fjárfestingar vegna þeirra og þróað vörur sínar vegna þeirra. Þetta vildi ég að kæmi fram vegna ræðu hv. þm.

Virðulegi forseti. Raunar er óþarfi fyrir mig að halda þessu áfram því að hv. 2. þm. Austurl. endurtók það sama og við ræddum hér, ég og hv. 1. þm. Austurl. En ekki þurfti þetta frv. sem hér liggur fyrir til til þess að viðskiptin við Sovétríkin legðust niður. Sovétríkin hafa verið lögð niður og þetta frv. breytir engu um það.

Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. kaus þann kost að snúa út úr spurningu minni. Ég get þá orðað hana skýrar þannig að hægt sé að svara henni án útúrsnúninga. Lítur hann svo á að þetta nýja frelsi í olíuviðskiptum og það frv. sem hér um ræðir, sem er hluti af því, þýði að viðskipti við þau lýðveldi eða við þau ríki sem mynduðu Sovétríkin fyrrum séu lögð niður?

Virðulegi forseti. Ég tel að það muni ráðast af markaðsaðstæðum hvort íslensk fyrirtæki vilji eiga viðskipti við fyrirtæki í Rússlandi eða öðrum samveldislýðveldum og það verði að koma í ljós hvernig þau mál þróist. En ég tel að það sé ekki sérstakt hlutverk íslenska ríkisvaldsins að stofna til slíkra viðskipta.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hefur verið lagt fram um jöfnun á flutningskostnaði olíuvara er væntanlega til komið í kjölfar þess að innflutningur á olíu hefur verið gefinn frjáls hér á landi. Greinilegt er að markmiðið með þessu frv. er meiri hagkvæmni í kjölfar ákvörðunarinnar um frjálsan innflutning og auðvitað er hægt að fagna því að tilgangurinn er góður. Hins vegar sé ég ekki að ráðið sem beita á til þess að ná fram meiri hagkvæmni sé annað en að það eigi að skerða verulega og í sumum tilvikum afnema flutningsjöfnun á olíum og þó sérstaklega bensíni. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að ég sé ekkert eða a.m.k. mjög lítið samhengi á milli þess sem þarna er um að ræða. Ég tel a.m.k. að það að fella niður verðjöfnun sé engin forsenda þess að meiri hagkvæmni náist í olíuviðskiptum og verð geti lækkað hér á landi. Ég held þvert á móti að hagkvæmnin og þá væntanlega sú hagkvæmni sem stefnt var að með því að gefa innflutninginn frjálsan eigi að koma fram í innkaupum olíufélaganna og í rekstri þeirra og það sé á þeim grundvelli sem þau eigi að keppa. En í rauninni er ekkert hagkvæmnisatriði að fella niður verðjöfnun vegna þess að áfram mun kosta ákveðnar upphæðir að flytja olíur og bensín og við sem búum á þeim stöðum þar sem ekki verður full eða jafnvel engin verðjöfnun þurfum áfram að nota olíur og bensín nema meiningin sé að menn hafi sig bara þaðan brott og búi á ,,almennilegum`` stöðum á landinu. Ég held að alveg útilokað sé að ná niður verði á þessum vörum með því að íbúar og atvinnulíf landsbyggðarinnar beri herkostnaðinn. Það held ég að sé gert vegna þess að í grg. með frv. stendur, með leyfi forseta: ,,Er þá gert ráð fyrir að dreifingarkostnaður olíu greiðist að öðru leyti af álagningu dreifingaraðila.`` Náttúrlega er alveg ljóst að annaðhvort verður dreifingaraðilinn að sætta sig við lægri álagningu eða kaupandinn við hærra verð og hagkvæmni heildarinnar er vandséð með þessu móti. Ég tel með öðrum orðum að þetta frv. leiði til ójöfnuðar en ekki jöfnuðar eins og fram hefur komið hjá öðrum ræðumönnum. Ég sé ekki betur en jafnvel þó svo hér sé að sumu leyti gengið lengra í þeim drögum að reglugerð sem fylgja frv. en kemur fram beint í frv. sjálfu eru menn engu að síður komnir upp á ákvarðanir viðkomandi ráðherra og reglugerðarsetningu og þetta skapar a.m.k. óöryggi og óvissu. Í öðru lagi kemur reyndar líka fram í sömu greinargerð að öll þessi ráðstöfun eigi að leiða til aukinnar hagkvæmni í dreifingu olíuvara og lægri kostnaðar þegar á heildina er litið. Það kann vel að vera að það sé þegar á heildina er litið. En ég held samt sem áður að þetta sé ekki svona einfalt mál. Ég sé í sömu greinargerð að flutningsjöfnunargjald sé rétt rúm ein króna á lítrann. Flutningskostnaður á suma af þeim stöðum þar sem ekki er gert ráð fyrir að verði flutningsjafnað er margar krónur og þess vegna getur vel verið að á sumum stöðum verði hægt að lækka verð á þessum vörum en á öðrum stöðum þarf kannski að stórhækka það. Við þekkjum ýmis dæmi um mismun á vöruverði í Reykjavík og úti á landi. Ég vil í því sambandi minna á þá umræðu sem hefur verið í fjölmiðlum að undanförnu þar sem fram kemur að svo virðist sem ýmsir heildsalar í Reykjavík selji til smásala úti á landi á hærri verði en útsöluverðið er í Reykjavík, a.m.k. á sumum útsölustöðum. Ef þetta er sá jöfnuður sem stefnt er að með þessari lagasetningu þá gef ég a.m.k. lítið fyrir hann. Hv. 1. þm. Vesturl. sagði áðan í ræðu sinni að ákvæðið í 10. gr. um að sama verð gilti alls staðar á útsölustöðum hvers söluaðila tryggði hagkvæmni í olíusölunni og lægra verð. Ekki veit ég hversu rétt þetta er, en ég held að það tryggi a.m.k. ekki meiri hagkvæmni en svo að það gæti tryggt hana á þeim stöðum þar sem þessar vörur yrðu til sölu. En ekki er víst að þær verði alls staðar til sölu. Nú er ég svo sem ekki að ímynda mér að það verði bara að loka öllum olíuútsölustöðum þar sem ekki er full flutningsjöfnun. En við höfum mörg dæmi um að svokölluðum ,,óhagkvæmum`` rekstrareiningum hafi verið lokað og við höfum reyndar líka dæmi um það í olíusölunni að olíusölustöðvar eru bara opnar hluta úr árinu. Hér hafa margir minnst á að olíusalan væri mikilvæg fyrir ferðamannastraum í landinu og mikið rétt, enda eru margir olíuútsölustaðir eingöngu opnir yfir ferðamannatímann. En því miður þarf að aka og gera ýmsa aðra hluti á öðrum tímum ársins og ekki hefur tekist allt of vel að lengja ferðamannatímann. Ég vil taka undir það sem hv. 1. þm. Austurl. sagði að í þessum efnum erum við algerlega háð velvilja olíufélaganna ef þessi verður skipan málanna. Ég vil reyndar bæta því við að við erum í reynd ofurseld lögmálum óheftrar samkeppni. Ég vil líka bæta því við að ég held að það sé alltaf álitamál hvað er hagkvæmt og hvað er heppilegt og ég held að það sé ekki gott að þurfa að lúta því um of hvað ráðherra þykir heppilegt og hagkvæmt. Það getur skipt máli hvaðan maður sér hlutina. Svo að dæmi sé tekið úr umræðunni í vetur þá getur vel verið að það hafi verið hagkvæmt eða heppilegt fyrir einhverja að skerða þjónustuna á sjúkrahúsinu á Blönduósi en ég efast um að það hafi verið sérstaklega hagkvæmt fyrir t.d. Blönduósinga eða Húnvetninga. Það þótti líka mjög óhagkvæmt að reka skóla í Reykjanesi við Ísafjarðardjúp. Þar voru víst aðeins 15 eða 20 nemendur. Fyrir hverja var það óheppilegt? Ekki fyrir þessa nemendur og ekki fyrir þjóðfélagið í heild heldur nema það hafi verið ráðið að þeir hættu bara í skóla. Þeir hafa væntanlega þurft að fara eitthvert annað í skóla og það er dýrt alveg á sama hátt og það kann að hafa verið dýrt fyrir nemendur annars staðar að koma þangað. Það er alltaf álitamál hvað er heppilegt og hvað er hagkvæmt. Ég held að við verðum að hafa það öll að leiðarljósi að við erum að stefna að jöfnuði í landinu, ekki aðeins í heildina séð, heldur fyrir hvern og einn þjóðfélagsþegn eftir því sem við verður komið. Ég tel, eins og ég sagði áðan, að hugsunin á bak við frv. sé jákvæð. En ég held að árangurinn yrði afar óheppilegur og í besta falli afar óljós ef það yrði að lögum óbreytt.

Hæstv. forseti. Hæstv. forseti hefur tekið upp þá aðferð að tilkynna nokkrum sinnum hvenær menn eigi að taka til máls svona til að reyna á taugar manna, hversu lengi þeir geti verið viðbúnir og auðvitað er þetta mjög klókt hjá hæstv. forseta. Hér er flutt frv. til laga um jöfnun á flutningskostnaði olíuvara. Þegar maður sér frv. sem er ætlað að breyta lögum þar sem jöfnuður er þá spyr maður sjálfan sig fyrst: Er hugsanlegt að frv. sem breytir frá jöfnuði til ójöfnuðar eigi að bera það nafn að það sé frv. til laga um jöfnun? Þetta minnir mig dálítið á þá góðu bók Félagi Napóleon og þá merkilegu niðurstöðu sem félagi Napóleon komst að --- þetta var skjöldótt svín eins og menn muna. Hann komst að þeirri niðurstöðu að allir ættu að vera jafnir en aðeins mismunandi jafnir. Og ég sé það að hv. 17. þm. Reykv. hefur kynnt sér þessar bókmenntir vel.

Partur af fortíðinni.

Partur af fortíðinni. 
             Mér finnst stundum eins og flutningur hæstv. viðskrh. beri keim af því að hann hafi mótast af kenningum félaga Napóleons og hann sé ekki síður skæður flytjandi mála sinna í þessum þingsal en félagi Napóleon var í sínu umhverfi að boða þær breytingar sem hann taldi nauðsynlegar til þess að fullnægja því sem hann kallaði að sjálfsögðu réttlæti. Allir eiga að vera jafnir, aðeins mismunandi jafnir. Og það er dálítið merkilegt að lifa það að það skuli vera ráðherra úr Alþfl., ráðherra úr Jafnaðarmannaflokki Íslands, sem telji að það séu brýnustu verkefnin að flytja frv. sem þetta. Það er viðskiptahalli hjá Íslendingum við útlönd upp á háar fjárhæðir. Eitt af því sem stuðlaði að því að auka þennan viðskiptahalla var að við hættum að flytja út saltaða síld. Það kostaði okkur meiri ójöfnuð í viðskiptum við útlönd. Við höfum haft verulegan viðskiptahalla við allar þessar svokölluðu vinaþjóðir okkar, þessar súperþjóðir með góðu markaðina í Evrópu. Þar er viðskiptahalli við hvert einasta land. Það er vel að múhameðstrúarríkin verði sérgrein hv. 4. þm. Norðurl. e., ég skipti mér ekki af viðskiptum þar. En ég spyr aftur á móti sjálfan mig í þessari miklu draumsýn um frelsið sem menn eru að tala um hvort geti verið að fortíðarvandi núv. ríkisstjórnar sé svo stórkostlegur að Sovétríkin, sem eru nú liðin undir lok, séu enn þá sá ásteytingarsteinn að nauðsynlega þurfi að breyta lögum vegna ríkis sem líður undir lok til þess að ríkið sem liðið er undir lok skaði ekki Íslendinga. Fær það staðist að svo sé komið? Er hugsanlegt að þessu vandamáli sé svo komið að það sé rétt að taka upp á Alþingi utandagskrárumræður um ríki sem liðið er undir lok og hvort það ríki sem leið undir lok hefur skaðað okkur Íslendinga? Ef Alþingi væri sagnfræðistofnun væri þetta auðvitað fróðlegt viðfangsefni. En ef við hugum að framtíð horfum við á það að þær aðgerðir sem hér er verið að leggja til munu enn stuðla að því að færa byggð á Íslandi saman. Ég er haldinn þeirri áráttu að trúa því að það sé miklu veglegra hlutverk fyrir höfuðborg Íslands, Reykjavík, að vera höfuðborg landsins en að vera eina borg þess. Það er nefnilega sorgleg staðreynd að borgríki liðu flest undir lok ef við skoðum söguna. Þau liðu undir lok þegar þau hættu að verja sitt uppland og gerðu sér ekki grein fyrir því að styrkur þeirra fólst í því að verja upplandið. Mér er ljóst að sá flutningsjöfnuður sem verið hefur í landinu hefur í reynd þýtt að hærra verð hefur verið á bensíni í Reykjavík en hefði þurft að vera en lægra verð á bensíni úti á landi. Þetta er söguleg staðreynd. Þetta vita allir. Enginn veit þetta betur en hæstv. viðskrh. en hann er orðhagur maður og fer í kringum þetta af mikilli lagni. Við getum áttað okkur á því hvað gerist núna með því að skoða hvernig ástandið var áður en jöfnunin var sett á en það voru sjálfstæðismenn og framsóknarmenn sem komu þeirri jöfnun á á sínum tíma. Nú vil ég ögn víkja að þeirri framtíðarsýn sem tveir hv. þm. hér í salnum hafa séð fyrir sér, hv. 3. þm. Vestf. og hv. 1. þm. Vesturl. Ég trúi því að báðir hafi horft til sinna byggða og trúað því að þetta frv. tryggði jöfnuð. Í reynd væri þetta aðeins þannig að olíufélögin innbyrðis mundu sjá um jöfnunina. Í fáum orðum sagt: Af því að Esso er með miklu stærra hlutfall af viðskiptunum úti á landi en Shell þýðir þetta frv. að Esso eigi að sjá um jöfnunina í dreifbýlinu í miklu ríkari mæli en Shell. Þetta er út af fyrir sig skiljanlegt ef þetta væri svona einfalt og þeir sem hafa lært stjórnmálafræði eru náttúrlega fljótir að átta sig á því að þarna er matur á beininu. En þeir gleyma aðalatriði málsins. Það er frjálst að stofna hlutafélög í þessu landi. Þetta er frjálst land. Það er félagafrelsi í landinu. Það er ekki nokkurt vandamál, t.d. hjá olíufélagi, að reka smásölustaði úti um allt og fá sér bara heildsala. Svo hefur það verktaka sem sjá um söluna hver á sínum stað. Og í staðinn fyrir að þeir færi bensínið til þessara aðila sjái verktakarnir sjálfir um að flytja bensínið til sín. --- Og nú sé ég að hv. 17. þm. Reykv. er djúpt sokkinn í lestur. Hann vill að sjálfsögðu ekki bera ábyrgð á því að slík þróun yrði sem þarna er verið að ýja að. Hvað mundi þetta þýða í reynd? Segjum að menn leigðu eina bensínstöð í Reykjavík. Olíufélagið sem leigir hana út segði einfaldlega: Þetta var arðurinn af bensínsölunni á seinasta ári á þessum stað. Nú leigi ég ykkur stöðina á því verði. Og hæstv. viðskrh., sem er maður frjálsra viðskiptahátta og réttlætis, færi auðvitað ekki að bregða fæti fyrir það að menn gætu tekið olíustöð á leigu. Ég trúi því ekki. Það væri andstætt vestrænni hugsun. Gott og vel. Þeir sem tækju stöðina á leigu mundu segja: Einfaldasta leiðin hjá okkur til að auka arðsemi er að lækka verðið --- eins og hv. 3. þm. Reykv. sagði réttilega að menn hefðu gert hér í smásölunni í Reykjavík. Hagkaup hefði ekki lækkað verðið af góðmennsku heldur til að græða. Og hvað mundi gerast ef þeir lækkuðu verðið? Auðvitað mundu þeir fá meiri viðskipti. Við skulum gera ráð fyrir því að það sé skynsamt fólk sem hér býr, ég efa það ekki. Það mundi versla við þann sem byði lægsta verðið. Hvað mundu þá hinir aðilarnir gera á eftir? Þeir yrðu nauðugir viljugir að grípa til sömu aðgerða og fara að leigja út sínar bensínstöðvar til að vera samkeppnisfærir. Svo einfalt er þetta mál. Það skyldi þó ekki vera að þeir mætu menn, þingmennirnir sem ég gat um áðan, og sem ég efa ekki að vilji tryggja vissan jöfnuð í landinu á þessu sviði, hafi ekki horft á næsta leik á skákborðinu um olíuverðið á Íslandi. Ég held að það þurfi að horfa meira en einn leik fram í tímann. Ég held að það þurfi að horfa á marga leiki fram í tímann. Ég er sannfærður um að það sem verið er að gera hér mun leiða til þess að það verður misjafnt verð á olíuvörum á Íslandi, alveg eins og það er misjafnt verð á matvöru á Íslandi vegna þess að þar er ekkert jöfnunarkerfi í gildi nema í landbúnaðarvörum. Það er kannski ekkert skrítið þótt hæstv. viðskrh. skuli einmitt vera farinn að snúa sér sérstaklega að landbúnaðarvörum þessa stundina. Ég verð þess vegna að segja að það eru mér mikil vonbrigði að þeir sem snerust harkalega gegn upprunalegu frv. hæstv. viðskrh. skyldu ekki hafa áttað sig á því inn í hvaða leikfléttu þeir eru að fara. Það er gjörsamlega vonlaust að gera ráð fyrir því að nokkurt olíufélag sé svo vitlaust að það láti króa sig af með þeim hætti sem hér er verið að teikna upp mynd af. Auðvitað hljóta þau að leigja út stöðvarnar á þessu svæði og auka hagnað sinn með því að lækka þar verðið. Þau geta fengið sömu leigu, haft sömu tekjur til að standa undir jöfnuðinum með því að keppa við hina á hinum stöðunum. Ég minni líka á það sem hér hefur komið fram, að sumir selja olíu vissan tíma á ári þegar hagnaður er. Við þurfum ekki að fara lengra en inn í Hvalfjörð til að sjá það. Er nokkuð á móti því að menn geri það og hagi sér þannig í samræmi við það að stundum er mikil umferð og stundum lítil? Ég tel það eðlilegt í frjálsu landi. En auðvitað yrðu þeir ekki einu aðilarnir sem mundu taka þetta upp ef það kerfi sem hér er verið að tala um yrði ofan á. Það verður að segja eins og er það er full ástæða til að óska hæstv. viðskrh. til hamingju með þetta frv., sérstaklega til hamingju, því það minnir óneitanlega á frv. um Bifreiðaskoðun Íslands sem er eitt mesta snilldarverk hæstv. viðskrh. að koma í gegnum þingið með allri þeirri vitleysu sem varð miðað við framsöguna um málið. Hæstv. viðskrh. er fullkomlega meðvitaður um að þar snerust hlutirnir gjörsamlega við miðað við það sem boðað var. Kannski er stendur það helst í einkavæðingarmönnum dagsins í dag að það horfa allir á hvernig fór með Bifreiðaskoðun Íslands. Það horfa allir á það. Það er náttúrlega þjóðráð að selja lögreglustöðvar ef þær fá heimild til að sekta og hafa það sem eigið fé, það sér hver heilvita maður. Það er ljómandi aðferð. Mér er sagt að í sumum umdæmum sé það reglan að lögreglan fari sérstaklega og rukki inn þá daga sem á að fara að borga út kaup til að eiga fyrir útborgunum. Vissulega er hægt að hugsa sér að taka upp slíka frjálsa sölu á fyrirtækjum hér á landi eins og með Bifreiðaskoðun Íslands. Ég verð þess vegna að segja eins og er að mig undrar það hvað Alþingi Íslendinga ætlar að láta hæstv. viðskrh. teygja sig langt á asnaeyrunum. Mig undrar það í orðsins fyllstu merkingu. En ég get ekki annað gert en óskað hæstv. viðskrh. til hamingju með að hafa komið þessari vitleysu í gegnum ríkisstjórnina. Það er afrek út af fyrir sig.

Herra forseti. Það frv. sem hér er til umræðu er, eins og komið hefur fram hér hjá mörgum hv. þm. sem hafa talað, til þess að auka enn á aðstöðumun í þjóðfélaginu, auka enn á framfærslukostnað þeirra sem búa lengst frá höfuðborgarsvæðinu. Það versta er að þetta er ekki eina sendingin af þessu tagi sem við höfum fengið hér í vetur. Þetta er eitt frv. í langri röð aðgerða. Nefna má annað frv. sem er til umræðu þessa dagana í Alþingi. Það er frv. um Lánasjóð ísl. námsmanna. Það frv. getur haft í för með sér, ef að lögum verður, svo gríðarlegan aðstöðumun milli ungs fólks í dreifbýli og þéttbýli að ekki sér fyrir endann á því. Nefna má smærri atriði eins og vörugjald sem lagt er á í höfnum landsins sem eykur aðstöðumuninn í flutningsgjaldi frá Reykjavík og út á landsbyggðina. Þetta frv. er því miður aðeins eitt í langri röð slíkra aðgerða á tímum þegar mjög miklir erfiðleikar eru í byggðamálum og fólk flytur frá landsbyggðinni til Reykjavíkur, m.a. í öllu þessu tali um lægri framfærslukostnað. Þessi flutningur fólks er nú kominn á það hátt stig að það fer að verða og er kannski þegar orðið neyðarástand í atvinnumálum hér í Reykjavík. En það virðast ekki vera neinir tilburðir hjá hæstv. ríkisstjórn til að reyna að snúa þessum málum við heldur kemur hver aðgerðin eftir aðra sem eykur þennan mun í þjóðfélaginu. Það er það alvarlega við málið. Ég ætla ekki að slá neina skjaldborg hér um það kerfi sem var í olíuviðskiptum, að þar megi ekki gera neinar breytingar á. En hins vegar hygg ég að það hafi ekki verið ekki mikill þrýstingur frá almenningsálitinu í þjóðfélaginu að afnema flutningsjöfnun á olíuvörum. Það hefur ekki verið mikil umræða um þetta í þjóðfélaginu á undanförnum árum. Ég hef ekki heyrt það. Það er að vísu eitt atriði sem hefur verið til umræðu í þessu sambandi: Útgerðin hefur kvartað undan þessari verðjöfnun og sagt að hún hafi borið skarðan hlut frá borði vegna hennar. Það þarf ekki að breyta verðjöfnuninni vegna útgerðarinnar því að fullar heimildir eru til fyrir olíufélögin til að gefa magnafslátt til stórra viðskiptavina. Það eru ekki forsendurnar fyrir því að breyta verðjöfnuninni. Nokkrar innantökur voru hjá þingmönnum Sjálfstfl. út af þessu frv. og sumir hv. þm. þess flokks áttu í erfiðleikum með að kyngja því. Nú er komið í ljós og hefur komið í ljós við þessa umræðu hver gulrótin var handa hv. þm. dreifbýlisins í röðum Sjálfstfl. til að friða samvisku sína. Það var að hvert olíufélag ætti að selja olíu á sama verði á öllum sínum útsölustöðum og sjá þar með um verðjöfnunina. Hv. 2. þm. Vestf. hefur rakið hér vel hvernig olíufélögin geta farið í kringum það ákvæði. Hv. 3. þm. Vestf. var að hugga sig með því að Olíufélagið hf. mundi sjá um þessa verðjöfnun til að halda ímynd sinni í þjóðfélaginu. Ég er talinn samvinnumaður og ég kannski talinn talsmaður þess félags. En ég get fullyrt það hér að ekkert er á það að treysta að Olíufélagið hf. haldi uppi þessari verðjöfnun til að halda einhverri ímynd. Hin olíufélögin hafa ekkert þurft á því að halda, til að halda einhverri ímynd, að selja olíu uppi á Möðrudal eða uppi á Grímsstöðum eða annars staðar. Ég veit ekki hvort hægt er að ætlast til þess að Olíufélagið sjái endilega um þessa verðjöfnun. Það verður auðvitað þannig með þessu fyrirkomulagi að olíufélögin loka að sjálfsögðu þeim stöðvum sem borgar sig ekki að afgreiða olíu á. Sveitafólk úti um allt land þarf að keyra langar leiðir til þess að kaupa sér olíu og bensín. Það gerir það að sjálfsögðu núna en það keyrir enn þá lengra eftir eldsneyti þegar búið er að loka þessum stöðvum. Þetta er eitt af því sem eykur aðstöðumuninn í þjóðfélaginu og gerir það að verkum að erfiðara er að veita viðspyrnu í dreifbýlinu. Það er sú nöturlega staðreynd sem fylgir frv. Að sjálfsögðu má auka að mun frelsi í olíuviðskiptum án þess að afnema þessa verðjöfnun, það er allt annað mál. Hins vegar hafa komið athyglisverðar yfirlýsingar fram við þessa umræðu. Borist hafa í tal viðskipti okkar við Sovétríkin sem nú eru liðin undir lok og hv. 3. þm. Reykv. lýsti því yfir að það komi til greina að skipta við þau lýðveldi, ef hægt er að kalla þau það, sem eru þar austur frá nú og hafa tekið við af því ríkjabákni sem þar var. En ég skildi hans orð svo að ríkisvaldið ætti alls ekki að hafa þar nein afskipti af. Ég hygg að ekki sé svo þróaður markaður fyrir austan enn þá að ríkisvaldið verði ekki að koma eitthvað að því máli ef menn ætla yfirleitt að halda samböndum inni á þessum stóra markaði. Ég er hissa á því ef nágrannaþjóðir okkar líta svo á að ríkiðsvaldið eigi ekki að koma nálægt viðskiptum þar austur frá. Mér býður í hug, ég veit það reyndar og hef hlýtt á ræður peningamanna og bankamanna um það efni, að ýmsar nágrannaþjóðir okkar vilji nokkuð á sig leggja til að halda samböndum á þessum stóra markaði og það sé ekki skynsamleg pólitík að útiloka að einhver viðskipti eigi sér stað fyrr en þarna er komin á fullkomin einkavæðing á öllum hlutum. Ég held að það sé hættuleg hugsun og ég vil spyrja hæstv. viðskrh. hvort hann sé sammála því að við eigum að gefa allan Rússlandsmarkað upp á bátinn þangað til komið er kapítalískt þjóðfélag þar sem nær máli hjá hv. 3. þm. Reykv. Þetta er alvarlegt mál, og ég dreg enga fjöður yfir það, út af viðskiptum með síld m.a., þar sem þetta er stærsti saltsíldarmarkaður líklega í veröldinni. Það er óhætt að fullyrða það og ég trúi því að við eigum mikla möguleika í því að framleiða saltsíld. Síldarsöltun er sú atvinnugrein sem gefur okkur mjög mörg atvinnutækifæri, svo ekki sé meira sagt, á meðan söltun stendur yfir. Það er svo að Rússlandsmarkaðurinn hefur verið kröfuharður um saltsíldina. Þess má geta að Rússar hafa t.d. gert kröfu um það að minnka saltmagnið í síldinni. Þetta gerði það að verkum að það þurfti að byggja yfir allar birgðir af síld og síldarsaltendur þurftu að kosta miklu til, m.a. að hafa kælingu þar. Því var einkennilegt að heyra því haldið fram úr ræðustól á Alþingi að þessi markaður geri engar kröfur. Þess má geta að svartolían sem við höfum keypt frá Rússlandi er líklega sú eina sem nothæf er með góðu móti í okkar fiskiskip. Ég held að þeir sem hafa stundað útgerð, einhverjir sem hér eru inni hafa gert það, og eru að hlusta á þessa umræðu núna geti staðfest það að sú olía er sú besta. Ég held að við ættum að passa okkur á svona staðhæfingum og ég held að ráðamenn ættu að huga að því að loka ekki öllum dyrum inn á þessa stóru markaði. Nýju lýðveldunum vex vonandi einhvern tíma fiskur um hrygg og geta verslað við okkur áfram. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. viðskrh. hvort hann sé sammála því sem kom fram hjá hv. 3. þm. Reykv. að við ættum ekki að sinna þessum mörkuðum fyrr en, að mér skildist, að þar væri komið almennilegt kapítalískt þjóðfélag.

Virðulegi forseti. Aðeins til áréttingar vegna orða hv. 2. þm. Austurl.: Í fyrsta lagi rétt að minna á það að í frv. er gert ráð fyrir mjög verulegri jöfnun í gegnum þennan flutningsjöfnunarsjóð sem ætlunin er að setja á og í sjálfu sér tryggir allnokkra jöfnun. Í öðru lagi, eins og ég hef þegar rakið, er sleginn ákveðinn varnagli í 10. gr. sem á að tryggja þetta mál enn frekar. Í þriðja lagi vil ég nefna það, sem ekki hefur komið fram í þessari umræðu, að það hefur fengist nokkur reynsla af frjálsri verðlagningu á tilteknum olíuvörum, ákveðnum bensínflokkum, þ.e. 95 og 98 oktana bensíni, og niðurstaðan af því er sú að þessir bensínflokkar eru seldir við sama verði hvarvetna á landinu.

Herra forseti. Mér er fullkunnugt um það að frv. gerir ráð fyrir að ekki verði öll jöfnun á olíuvörum afnumin. Það var ég ekki að tala um. Ég ræddi eingöngu um bensínverð og hinar afskekktu afhendingarstöðvar og hættuna á að þær mundu leggjast niður. Ég tel að sú hætta sé fyrir hendi. Þeirrar verðsamkeppni í olíuvörum, sem hv. þm. minntist á, eins og hún hefur verið hingað til, hefur ekki mikið gætt svo að ég viti. Eins og ég sagði þá hef ég ekki orðið var við þrýstinginn á það að afnema þessa verðjöfnun. Ég endurtek það.

Virðulegur forseti. Ég ætla að gera örfáar athugasemdir við frv. Ég tel að full ástæða sé til þess að skoða það mjög alvarlega í nefndinni hvort verið er að fara réttar leiðir í þessu máli. Þarna er verið að halda gangandi og setja upp nýtt miðstýringarkerfi þar sem verið er að færa peninga frá fyrirtækjum sem eru með starfsemi hér á markaði og dreifa þeim með öðrum hætti út. Út af fyrir sig tek ég undir það markmið frv. að reyna að tryggja sem jafnast olíuverð hjá neytendum eða þeim sem nota olíu í kringum landið. En ég tel ekki að það sé endilega rétta aðferðin að taka peninga frá einu félagi til þess að greiða niður fyrir annað sem er raunverulega verið að gera með því að búa til þennan flutningsjöfnunarsjóð. Ég held að ef menn mundu ná samkomulagi um að gera ákvæðin skýrari um það að fyrirtækin verði að selja olíu og bensín á sama verði í öllum sínum almennu afgreiðslustöðvum þá gerði það sama gagn og að setja upp þetta apparat sem flutningsjöfnunarsjóðurinn er. Þess vegna eiga menn að skoða það alvarlega hvort ekki sé rétt að leggja þau áform á hilluna. Ég veit vel að eitt af þessum olíufélögum hefur mestan kostnað af því núna að dreifa olíuvörum út um landið. En sú samkeppni sem er komin í gang mun auðvitað breyta þessu meira og minna. Menn vita ekki hvernig þetta svið lítur út eftir tvö til fimm ár. Þá gæti eins verið að það olíufélag, sem nú hefur stærstan hlutann af dreifingunni út um landið, væri líka orðið stærst í þéttbýlinu og hefði sína aðstöðu úti á landi fram yfir hin félögin.  Ég vil að komi hér fram að það er ekki nærri alls staðar auðvelt að fá olíu á Íslandi og ekki bara flutningsjöfnun á olíu sem ræður því hvar olía er afgreidd á landinu. Það eru önnur atriði sem þar koma inn í. Víða þurfa menn að keyra mjög langar leiðir til þess að sækja olíu og bensín á farartæki sín í dag þannig að það dugar alls ekki til þó að menn hafi einhvern flutningsjöfnuð á olíu. Ég kom hér fyrst og fremst upp til að hvetja menn í þeirri nefnd, sem fær frv. til athugunar, til að velta því alvarlega fyrir sér hvort ekki geti orðið í henni samkomulag um að einfalda málið og láta þar við sitja að mönnum sé gert að selja vöru sína á sama verði um landið svo ekki þurfi að búa til flutningsjöfnunarsjóðinn sem hér er á dagskrá.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég geri mér ekki alveg ljóst hvernig það kerfi á að ganga fyrir sig sem hv. 3. þm. Vesturl. lýsti hér áðan. Mér sýnist að með því að hætta allri verðjöfnun, flutningsjöfnun í gegnum sameiginlegan sjóð, sé enn aukið á þá hættu, sem þó er í því frv. sem hér er, að olíuafgreiðslu verði hreinlega hætt víða úti um land þar sem óhagkvæmast er. Ég skildi hann þannig að verðjöfnun ætti að vera innan einstakra félaga. Það er líka órökrétt að ætla að það félag sem er með mesta dreifingu út um land í dag hafi í gegnum þá frjálsu samkeppni, sem þingmaðurinn boðar, burði til þess að ná hærri markaðshlutdeild á höfuðborgarsvæðinu. Í þriðja lagi á ég eftir að sjá þá erlendu aðila sem eru tilbúnir til að leggja meiri peninga í olíufélög á Íslandi til að verðjafna dreifinguna út um land. Þvert á móti hygg ég að þeir sem eru tilbúnir til þess að koma inn með erlent fjármagn muni hugsa þveröfugt.

Virðulegur forseti. Ég ætla bara að endurtaka að ég tel að það sé ekki einboðið, þó að verið sé að jafna á milli þriggja fyrirtækja, að hægt verði að ná góðum árangri í því að tryggja að fólk úti um landið hafi greiðan aðgang að olíu eða bensíni. Það er spurning hvort menn komast einhvers staðar skrefinu lengra. Ég ætla ekki að fara að þræta um það. En hins vegar held ég að það væri miklu heilbrigðara kerfi þar sem olíufélögunum þremur sem eru hér og kannski verða þau fleiri --- ætli þetta verði ekki allt saman gefið frjálst --- verði gert að bjóða sína vöru alls staðar á sama verði. Það verði þá um það að ræða að menn velja sér staði þar sem þeir afgreiða. Vitanlega fer það eftir því hvort þeir telja möguleika á því að hafa eitthvað út úr þessu. Menn líta ekki á þetta bara sem þjónustu og eru ekki tilbúnir að borga með því alls staðar. En mismunurinn á því sem menn eru að gera í dag og því sem menn gera í framtíðinni felst eingöngu í því að menn hafa upp á ákveðna flutningsjöfnun að hlaupa. Þegar hún dugar ekki lengur til, þá hætta menn að halda opnum bensínstöðvum í dreifbýlinu.

Virðulegi forseti. Þetta er alveg rétt hjá hv. 3. þm. Vesturl. Þegar flutningsjöfnunin dugir ekki til hætta menn að veita þjónustuna í dreifbýlinu. Eins og ég lýsti áðan er munurinn á því frv. sem hæstv. viðskrh. leggur hér fram með öllum sínum göllum og því sem hv. 3. þm. Vesturl. leggur til sá að það kemur fyrr að því að félögin treysta sér ekki til þess að veita þessa þjónustu á sama verði úti um allt land. Það kemur þá fyrr að því að íbúar á þeim svæðum þar sem félögin treysta sér ekki til þessarar þjónustu verða að kaupa hana því verði sem hún kostar komin Þangað að viðbættum flutningskostnaði.

Virðulegi forseti. Ég vil eingöngu bæta því við að ég tel að þróunin verði önnur. Ég tel að hún verði þannig að félögin muni frekar sjá um ákveðin svæði hvert og eitt, þau muni sjá sóma sinn í því að veita þjónustu og skipta svæðum á milli sín. Ég tel að þróunin verði þannig en ekki eins og núna að olíufélögin séu jafnvel að afgreiða olíuvörur hvort sínum megin við sömu götuna þar sem ekki nokkur einasti möguleiki er á að þau geti haft upp í kostnað.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka fyrir þær umræður sem hér hafa orðið um frv. Umræðurnar hafa á margan hátt verið málefnalegar og þær hafa verið ítarlegar. Það hefur vakið sérstaka athygli mína að af þeim tíu eða ellefu mönnum sem talað hafa eru kannski tveir eða þrír sem ekki hafa viðurkennt þörfina fyrir verulegar breytingar á því fyrirkomulagi sem verið hefur á olíuviðskiptum hér. Þeir eru frekar fáir sem alfarið hafa gerst varðveislumenn úreltra og allt of dýrra viðskiptahátta. Þetta tel ég góðs viti og hygg gott til þess að efh.- og viðskn. muni fjalla um málið í þeim anda að þar þurfi að breyta af því að það kerfi sem við lýði hefur verið hefur hvorki verðlaunað hagkvæm innkaup né hagkvæma flutninga. Það er nefnilega rétt sem kom fram hjá hv. 2. þm. Suðurl. að það er hægt að finna lausnir sem eru hagkvæmari fyrir heildina en það kerfi sem við höfum haft. Það er röng skoðun að jafnan sé árekstur á milli hagkvæmni og jöfnuðar. Það er hægt að finna lausnir sem eru í senn hagkvæmar og horfa til jöfnuðar. Og það er rangt að þegar menn reyna að vera réttlátir í öllu sem þeir gera, þá verði þeir sérlega réttlátir. Sannleikurinn er sá að þeir sem þannig breyta enda oftast nær með ranglæti. Jöfnunarskyldu sinni á ríkið ekki að sinna með því að vasast í viðskiptalífinu heldur með því að einbeita sér að því að jafna kjör fólks sem fólks en ekki þræða þau í gegnum farvegi fyrirtækjanna sem hafa jafnan skarað eld að sinni köku í þeim kerfum sem eru talin vera til að jafna hagi fólksins en hafa helst kynt katla hinna sem eiga fjármagnið og fyrirtækin. Þetta er sannleikurinn í málinu. Og þetta veit ég að hv. 2. þm. Vestf. skilur mætavel en hann lagði mikla áherslu á að menn ættu að vera jafnir í því sem þeir gerðu. Hins vegar er sú kenning misskilningur að maður sé réttlátur og jafnréttissinnaður í hvert skipti sem hann reynir að jafna út alla hluti sem hann fæst við. Það er röng kenning, afsönnuð austan tjalds sem áður hét. Svona er þetta. Það er mjög ánægjulegt að ekki er ágreiningur um það að einmitt í kjölfar hruns hins kommúníska kerfis hafi okkur orðið það brýn nauðsyn að endurskoða olíuviðskiptahættina hér. Það er ákaflega lukkulegt ástand. Og þannig er þetta. Auðvitað var rétt hjá hv. 3. þm. Reykv. að það var löngu orðið tímabært að endurskoða þetta kerfi og það er líka rétt hjá hv. 1. þm. Austurl. að auðvitað höfðum við upp úr þessum viðskiptum um tíma. En það þýðir ekkert að bjóða upp á vöruskipti ef vara er ekki til hjá þeim sem þú vilt skipta við. Þannig var einfaldlega komið á efstu dögum austantjaldsríkjanna. Þau höfðu ekki vörur að bjóða og hafa þær ekki enn. Ég get um leið svarað spurningum hv. 2. þm. Austurl. um það hvort rétt sé að reyna að brúa þetta bil meðan lýðræðisríki eru að rísa úr rústum Sovétríkjanna. Svarið er já. Við höfum sýnt á því lit. Það er rangt að halda því fram eins og hv. 2. þm. Vestf. gerði að við höfum hætt að flytja út saltaða síld og þar með hafi viðskiptahallinn aukist. Sannleikurinn er sá að því miður fór svo að fólkið í ríkjum Austur-Evrópu hætti að kaupa af okkur saltsíld. Reyndar hættu þeir líka að geta selt okkur olíu sem er önnur saga. En sú framsetning sem hér er höfð er framúrskarandi grunnhyggin, að þetta sé bara spurning um viljaákvörðun íslenskra stjórnvalda að hætta að selja saltsíld. Ég veit að hv. þm. þekkir lögmál viðskiptalífsins á Vestfjörðum og víðar miklu betur en svo að hann geti látið sér annað eins og þetta um munn fara ef hann hugsar sig um. Við erum í raun og veru að tala um þetta og þetta eru mikilvæg mál. Þess vegna er ástæða til að taka svo langa umræðu um þetta annars einfalda frv. sem felur það í sér að hætta innkaupajöfnun, að draga úr flutningsjöfnun en sinna þó því að jafna milli helstu innflutningshafna. Af hverju, og það var ein af spurningum hv. 2. þm. Suðurl., er ekki hægt að jafna á landi líka? Auðvitað er það hægt en það var þar sem sóunin kom til. Það er hægt að líta eftir flutningsjöfnun milli hafna en mjög erfitt að gera það þegar jafnað er á milli staða á landi. Þar kom til jöfnun, ekki bara á Vopnafjörð heldur í Vonarskarð, liggur mér við að segja, nefnilega uppi í Landmannalaugum, Kerlingarfjöllum og hvar sem menn vilja vera. Auðvitað er það rétt og æskilegt að menn noti allt okkar góða land sér til yndisauka að sumarlagi en þeir geta þurft að borga fyrir það. Það er afflutningur og misnotkun á jöfnunarkerfum að nota þau til þess að borga þetta niður. Þetta er sannleikurinn í málinu. Auðvitað er það rangt hjá hv. 1. þm. Norðurl. e. sem hélt því fram að flutningsjöfnun væri ekki spurning um hagkvæmni. Auðvitað er hún spurning um hagkvæmni. Hún dregur úr hagkvæmni ef hún er með þeim hætti að menn skrifi bara reikninga á kerfið. Og það er líka til skýring á því, virðulegi 2. þm. Austurl., að það voru ekki kröfur frá almenningi um að breyta þessu kerfi eins og hann orðaði það. Það er ekki mikill þrýstingur á breytingar. Af hverju er það? Það er af því að hagsmunir hinna mörgu eru fyrir borð bornir. Þeir sjást ekki. Það er bara tekin ein króna af öllu saman og svo borgað hvað sem það kostar að koma vörunum á vettvang annars staðar. Hinir mörgu og dreifðu eiga sér ekki alltaf málsvara. Mín skoðun er sú að þær breytingar sem hér eru lagðar til feli að sjálfsögðu í sér málamiðlun sé því til haga haldið sem hvort tveggja þarf að virða, hagkvæmni og jöfnuði. Á endanum kemur meiri jöfnuður út úr því að gera okkar olíuinnkaup og olíudreifingu ódýrari en verið hefur. Þannig höfum við úr meiru að spila, þannig höfum við meiru að skipta en ekki að nurla niður við það, sem varðveislumenn hins úrelta hafa að skipta sem smám saman dvínar í lúkunum á þeim. Þetta er svona og þess vegna fagna ég því hversu margir lýstu þeirri skoðun sinni að það þyrfti að breyta þessu kerfi. Það kom kannski einna skýrast fram hjá hv. 3. þm. Vesturl. Hann spurði: Þarf að setja upp apparat eins og flutningsjöfnunarsjóð? Það er ekki verið að setja upp neitt apparat sem heitir flutningsjöfnunarsjóður. Hann er til. Það er verið að breyta starfsemi hans, draga úr umfangi hans en sinna þó því sem brýnast er meðan við erum að fá reynslu af nýju kerfi undir frjálsum viðskiptaháttum. Þar verður ekki rasað um ráð fram og það er líka skýringin á því hvers vegna ég tel það heppilegt að hafa nokkurn sveigjanleika í því hvernig hafnirnar og staðirnir verða valdir inn í reglugerðina. Þess vegna eru drög að reglugerðinni sýnd sem alls ekki er regla þegar lög eru kynnt á þingi. Ég treysti því að efh.- og viðskn. þingsins fjalli mjög vandlega um skrána. Það hafa komið fram ábendingar um það, m.a. frá hv. 1. þm. Austurl. og 6. þm. Vestf., að það þyrfti þar að huga að nokkrum stöðum. Mér finnst sjálfsagt mál að gera það. En þetta er alls ekki fyrst og fremst spurning um jöfnun milli félaga eins og mér fannst vaka í máli hv. 3. þm. Vesturl. Þetta er líka jöfnun milli staða og það er ekki hægt að grípa á lofti einfalda lausn eins og þá sem hann nefndi og hv. 4. þm. Norðurl. e. vék reyndar líka að. Hann spurði: Er ekki bara hægt að lögbinda það að hver aðili sem selur olíu hafi sama verð um allt land og láta þar við sitja? Það var tillaga hv. 3. þm. Vesturl. Hv. 4. þm. Norðurl. e. gekk ekki alveg svona langt en spurði: Væri nú ekki vegur að líta á þetta? Hv. 6. þm. Norðurl. e. sá á þessu nokkra meinbugi. Það er auðvitað þannig að við getum ekki gengið út frá núverandi olíudreifingarkerfi sem gefnu. Við höfum ekki þrjú félög sem eru á öllum stöðum alls staðar og auðvitað felur líka athafnafrelsið það í sér nú orðið að menn geta keypt inn beint og dreift bara á einum stað. Og þá er það auðvelt að hafa sama verð um allt land ef allt land er bara Hafnarfjörður svo ég taki dæmi.  Ég ætla, virðulegi forseti, að víkja hér nokkrum orðum að beinum spurningum sem til mín var beint og staðnæmist fyrst við spurningar hv. 2. þm. Suðurl. sem spurði: Af hverju er ekki hægt að flutningsjafna á alla staði alls staðar eins og í sementinu? Svarið er að þar er náttúrlega mjög ólíku saman að jafna af því að þar er praktískt talað einokun í sementinu. Við höfum þar einn framleiðanda. Ég er ekki að mæla með því að sementsflutningsjöfnunin sé um eilífar tíðir sú eina rétta en ég bendi á þennan mikla mun. Vandinn rís einmitt núna við viðskiptafrelsið, ef vanda skyldi kalla, að menn þurfa að fara að skoða flutningsjöfnunina upp á nýtt af því að menn geta ekki lagt það á félög sem kaupa inn á misjöfnum tíma og á misjöfnu verði að þau njóti ekki sinna innkaupa eða hagkvæms flutningskostnaðar. Þess vegna eru hugmyndirnar sem nefndar voru um verktöku í þessum viðskiptum, um samtök og félög um flutninga, skynsamlegar, það eru skynsamlegir hlutir sem bæði hv. 2. þm. Suðurl. og hv. 2. þm. Vestf. nefndu sem hugsanleg úrræði í hinu nýja skipulagi. Af því að hv. 2. þm. Vestf. vildi hugsa marga leiki fram í tímann, þá var það alveg rétt hugsað hjá honum. Hins vegar held ég að hann muni ekki sjá fyrir alla leiki í því tafli viðskiptanna sem fram undan er frekar en við hin þótt skarpskyggn kunni að vera. Það er nú einu sinni þannig að markaðslausnirnar eru í sínu eðli tilraunir, tilraunir til að þreifa sig áfram til einhvers sem er betra. Af því hefur þessi þjóð langa og góða reynslu og mun vonandi hafa svo um langa framtíð og treysta minna á að forsjá ríkisins gildi á öllum sviðum, jöfnun út og suður og alls staðar. Við eigum að hnitmiða afskipti ríkisins af lífskjörum fólks við fólkið sjálft en ekki vera að flækjast í fyrirtækjunum eða fyrir þeim. Hv. 2. þm. Suðurl. sagði líka og spurði: Það er erfitt að átta sig á þessum tölum. Af hverju er flutningsjöfnunargjaldið hærra á gasolíunni á hvern lítra en á bensíninu? Ég hef ekki á reiðum höndum hið beina svar við því nákvæmlega í tölum af hverju það er, en það liggur nokkuð í augum uppi fyrir reikningsglöggan mann, sem ég veit að hv. þm. er, að það hlýtur að stafa af því að tiltölulega hlutfallslega meiri sala á gasolíunni en bensíninu er utan við þéttbýlissvæðið, innkaupasvæðið. Það er líka skynsamlegt að álykta sem svo vegna þess að við vitum að stóru kaupendurnir að gasolíunni eru úti um land. Ég býst við að þetta muni svara þessu en hins vegar hvet ég til þess að hv. þingnefnd fái á sinn fund þá menn sem þekkja gjörla þetta kerfi jöfnunar og láti rekja fyrir sig tölurnar í málinu. Ég vara hins vegar við því að menn gangi út frá því sem verið hefur og tölunum í stöðugu jöfnunarkerfi eins og verið hefur sem hinni réttu mynd af framtíðinni því að auðvitað er það ekki. Það er hárrétt sem hv. 3. þm. Vesturl., sem nú er vikinn af fundi, sagði að samkeppni muni í framtíðinni gerbreyta þessu munstri og á að gera það. Ég kem þá að spurningum hv. 4. þm. Norðurl. e. Hann spurði: Af hverju 60%? 60% er náttúrlega ekki markmið heldur málamiðlun, áætlun miðuð við reglugerðardrögin sem sýnd eru, um það hversu miklu minni flutningsjöfnunarsjóðurinn verður eftir breytingar samkvæmt tillögum frv. en hann hefur verið. Ég vil líka svara því sem um var spurt, hvers vegna reglugerðarheimildin væri svo núna sem raun ber vitni í því frv. Þetta er mjög algeng aðferð og hún er náttúrlega fyrst og fremst hugsuð til þess að bregðast við breytilegum aðstæðum. Við getum ekki séð það fyrir ákvæmlega hvernig dreifing á innflutningshafnirnar eða notkunin verður og það er sjálfsagt að geta brugðist við breyttu ástandi. En einu get ég lofað hv. þm., að meðan ég fer með málið verður engin lausung í því máli, en það var orðið sem hann notaði. Hann notaði líka annað orð, undirmál, hvort það væru hér einhver undirmál, misræmi í því að gasolían hefði fleiri jöfnunarstaði en bensínið. Enn á ný get ég fullvissað hann um það að þar eru engin undirmál. Það er einfaldlega þannig að notkunin á gasolíunni er staðbundnari en á bensíninu af eðlilegum ástæðum. Kúnnarnir eru ekki eins hreyfanlegir. Trillukarlarnir eru bundnari við sínar hafnir en einkabílstjórarnir eru við sína bensíntanka. Þetta veit þingmaðurinn náttúrlega mætavel og getur að sjálfsögðu sannfært sig um að séu ástæðurnar. Og auðvitað er þetta fyrirkomulag ekki ritað guðsfingri fast á vegginn um eilífar tíðir því að samgöngurnar í landinu breytast, sjósóknin um landið breytist líka og við þurfum að hafa færi á að bregðast við þessu. Ég vil að lokum nefna það varðandi hv. 4. þm. Norðurl. e., að svona prósentureikningur í jafnaðarmennsku eins og hann stundaði hér áðan held ég séu ákaflega hæpin vísindi. Ég veit ekki hvort þau eru iðkuð í Alþb. en ég vara við þeim þótt ég sé annars ekki andstæðingur prósentunnar sérstaklega. Þá kem ég að máli hv. 1. þm. Austurl. Hann vék að því að þörf væri fyrir endurskoðun og hann spurði: Verður litið að nýju á þessa staði sem upp eru taldir í reglugerðardrögunum í meðförum nefndarinnar? Ég svara því játandi. Það er rétt og sjálfsagt að gera það. Ég er honum sammála um að jöfnun og hagkvæmni þurfa alls ekki að rekast á ef menn eru nógu þolinmóðir að leita að réttu lausnunum og mega þá alls ekki forðast markaðslausnirnar. Það er rétt hjá hv. 1. þm. Austurl. að dæmi eru til um það að flutningskostnaður á bensíni sé 6 eða 7 kr. á lítra fyrir fjarlægustu og afskekktustu staðina. Ég treysti þar alls ekki á góðsemi, sanngirni eða göfugt innræti olíuforstjóranna. Ég segi einfaldlega: Ég veit að samkeppnin mun knýja þá til að veita sem jafnasta þjónustu sem víðast en það er ekki í því neitt sem menn geta sagt að tryggi jöfnunina. Hins vegar bendi ég á að í þeirri vörutegund eða þeim vörutegundum, 98 og 95 oktana bensíni sem frelsi hefur ríkt um í verðlagningu frá því í byrjun liðins árs, hefur verðmunur verið hverfandi og félögin hafa verið með svipað verð um allt land og reyndar svipað verð sín á milli. Ég vil svo koma að því sem kom fram hjá hv. 6. þm. Vestf. Þar var að sumu leyti vikið að sömu hlutum og hjá hv. 1. þm. Austurl., þörfina fyrir að líta að nýju á staðina, skoða jöfnunarákvæðin betur o.fl. Ég tel að það sé einmitt mikilvægt að efh.- og viðskn. geri það. Ég kem þá að máli hv. 3. þm. Reykv. Hann bar upp tvær spurningar. Hin fyrri var hvort ríkisstjórnin hafi hugleitt þátttöku í Alþjóðaorkumálastofnuninni, International Energy Agency, en um það mál urðu miklar umræður við lok áttunda áratugarins sem lauk með því að á árinu 1979 ákvað ríkisstjórnin að sækja ekki um aðild. Málið var þá rætt hér á þingi. Það var einkum vegna kostnaðar að menn höfnuðu því, töldu of kostnaðarsamt að halda þær varabirgðir, öryggisbirgðir, sem samkomulagið snýst einkum um. Ég bendi á að Finnar, sem áður stóðu utan þessa samstarfs, hafa nýlega gerst aðilar að því, reyndar fyrir u.þ.b. ári. Þeir hafa metið það svo, m.a. vegna breytinga á viðskiptunum við ríkin austan við þeirra landamæri, að þeir hefðu meiri þörf fyrir slíkt samstarf en áður. Þess vegna er það eðlilegt að menn hugleiði nú aðild og kanni kosti hennar og galla. Þetta tengist reyndar líka þátttöku okkar að Orkusáttmála Evrópu þar sem að hluta er fjallað um sama svið og það kann að vera að það mál komi hér upp síðar. Við þurfum að sjálfsögðu að hafa í huga öryggi landsins og framfærslu- og framleiðsluöryggi þess um leið og við reynum að tryggja sem hagkvæmust viðskipti og hagstæðast verð og viðskiptakjör. Það má vel vera að við þurfum þar að hafa meiri birgðir en við höfum haldið. Þetta tengist líka öryggisbirgðum vegna varnarsamstarfs okkar en eldsmatarlausir mega Íslendingar aldrei verða; það er regla sem hefur gilt ákaflega lengi. Við eigum að virða hana og þess vegna tel ég ástæðu til að við hugum að þessu máli nú nánar en fyrr. Seinni spurning hv. 3. þm. Reykv. var sú hvort breyttir viðskiptahættir með bensín og olíuvörur gæfu tilefni til að endurskoða skattlagningu á þessum vörum. Ég tel reyndar að í breyttum viðskiptaháttum felist ekki sérstakt tilefni til endurskoðunar á skattlagningu á innfluttu eldsneyti. Það er mín skoðun að sú alþjóðlega þróun, að leggja sérstakan skatt á koltvísýring og eldsneyti sem inniheldur koltvísýring, eigi að ýta við okkur og við eigum að líta upp á nýtt á skattlagningu á innfluttum orkugjöfum, einkum út frá koltvísýringssjónarmiðum. Þetta tengist hins vegar ekki breytingunni á viðskiptaháttunum. Loks vík ég að spurningu hv. 2. þm. Austurl. um það hvort ég væri þeirrar skoðunar að við ættum að gefa Rússlandsmarkaðinn upp á bátinn þar til kapítalisminn hefði komist þar vel á legg sem hann taldi að hv. 3. þm. Reykv. hefði sagt hér áðan. Ég heyrði hann ekki segja þetta en get sagt sem mína skoðun að við þurfum að brúa bilið núna meðan þessi lönd eru að tengjast vestrænu viðskiptakerfi. Það höfum við líka gert. Við höfum gert viðskiptasamning við Rússland. Við höfum stofnað til viðskiptasamstarfs og aðstoðarsamstarfs við ríkin við Eystrasalt, við héruð á Kamtsjatkaskaga við Kyrrahaf. Í viðskiptasamningi okkar við rússneska lýðveldið er ekki fjallað um beinar fjárhæðir en hins vegar settur góðviljaður rammi fyrir framhald viðskiptanna. Við höfum á grundvelli þessa samnings gert sérstakan greiðslusamning og reyndar sett fyrir honum útflutningsábyrgðartryggingar sem nemur 3 millj. dollara. Þetta gengur lengra en flest ríki hafa gert. Það mundi svara til þess að Bandaríkin hefðu sett upp þriggja milljarða áætlun af þessu tagi. Það hafa þau ekki gert. Á þetta hefur enn ekki reynt og dæmi um síldina, sem austfjarðaþingmönnum hefur verið hér hugleikið af eðlilegum ástæðum, er ekki mjög gott dæmi um það að íslensk stjórnvöld hafi á einhvern hátt ekki tekið hinar réttu ákvarðanir. Það er því miður dæmi um að ákvörðunartaka og fjárráð Rússa eru í fullkomnu lágmarki. Þeir gátu ekki og hafa enn ekki getað tekið ákvarðanir um kaupin þótt samningar hafi verið um þau gerðir. Við þetta ráðum við ekki en verðum hins vegar að vera þolinmóðir og betur undirbúnir næst. Virðulegi forseti. Að endingu vil ég taka undir þau orð sem hér hafa fallið hjá mörgum ræðumönnum að efh.- og viðskn. þingsins skoði þetta mál vandlega og freisti þess að ná um það sem víðtækustu samkomulagi. Það er mín skoðun að í því felist heiðarleg málamiðlun milli hagkvæmnissjónarmiða og jöfnuðar en þannig verður þingið að sjálfsögðu að starfa.

Virðulegi forseti. Það sem gerði það að verkum að ég sá mig knúinn til að veita andsvar við ræðu hæstv. viðskrh. er þessi síendurtekni samanburður annars vegar á þeim kerfum austan tjalds, sem hafa leitt til ófarnaðar og skal ég vera síðasti maður til að mótmæla því, og okkar þjóðfélagi og því sem menn hafa verið að byggja hér upp á síðustu áratugum og hefur sett okkur í röð örfárra efnuðustu þjóða á einstakling í heiminum á sama tíma og austantjaldskerfin færðu þær þjóðir, sem áttu þær auðlindir sem fáar aðrar geta státað af, til algerrar örbirgðar. Virðulegi forseti. Eftir að ég átti þess kost á vegum Alþingis að dvelja í austantjaldsríkjunum nokkra síðustu dagana sem Sovétríkin gömlu lifðu, eftir að hafa kynnst kjörum og aðstæðum fólks þar, þá hef ég skömm á slíkum málflutningi sem hér var hafður uppi af hæstv. viðskrh. áðan. Ég hef skömm á því að þetta sé sífellt borið á borð þegar menn dirfast að verja að einhverju leyti þær aðgerðir sem gripið hefur verið til í íslensku þjóðfélagi á síðustu áratugum, aðgerðum til jöfnuðar og réttlætis til að skapa þann sveigjanleika sem hefur þurft til til að færa okkur í hóp efnuðustu þjóða heimsins.

Virðulegi forseti. Mér finnst furðu sæta að þessi virðulegi þingmaður, hinn 6. frá Norðurl. e., skuli vera svona hörundsár þegar bent er á einfaldar, sögulegar staðreyndir. Sannleikurinn er auðvitað sá að þetta næstsíðasta vígi ríkisafskipta af innflutningi á varningi til Íslands, olíu- og bensínvörurnar, var beint tengt við viðskipti okkar við austantjaldsríkin sem áður voru og hétu. Þegar það bákn hrundi, og var reyndar lagt í rúst innan frá, þá urðum við hvort sem okkur var það ljúft eða leitt að endurskoða þessa tilhögun. Það var kjarni þess sem sagt var. Ég vil beina því til þingmannsins að endurhugsa þá skömm sem hann sagðist kenna í hvert sinn sem þessi ríki væru nefnd.

Forseti ætlar að stytta ræðutímann í eina mínútu í seinni umferð andsvaranna til að allir þingmenn komist að sem hafa beðið um orðið.

Virðulegi forseti. Ég vil frábiðja mér þvílíkan útúrsnúning sem hér kom fram hjá hæstv. ráðherra þegar hann sagði að ég kenndi skammar. Ég sagðist hafa skömm á þeim málflutningi sem uppi væri hafður. Ég get alveg farið með hæstv. ráðherra yfir ræðu hans áðan og þann sífellda samanburð, sem m.a. kom fram hjá hv. 3. þm. Reykv. í þessari sömu umræðu, á því kerfi austan tjalds sem hefur leitt til örbirgðar og þeirri jöfnun sem við höfum haldið hér á landi og hefur fært okkur í hóp efnuðustu þjóða heims. Það kemur því ekki við hvort við hefðum viðhaldið áfram því kerfi á olíuflutningi sem verið hefur. Ég er ekki talsmaður eða varnarmaður þess.

Herra forseti. Ég ætla að hafa þetta örfá orð. Hæstv. viðskrh. ræddi um að ég hefði haft rangt fyrir mér þegar ég ræddi um að ekki væri samhengi á milli flutningsjöfnunar og afsláttar. Ég er þá eitthvað skilningssljór en í umsögn um 10. gr. stendur, með leyfi forseta: ,,Gert er ráð fyrir að auglýst verð hvers innflytjanda gildi á öllum afgreiðslustöðvum hans og við afgreiðslu á birgðatanka notenda er þar stunda fasta staðbundna starfsemi. Þetta ákvæði kemur ekki í veg fyrir að hann veiti einstökum kaupendum afslátt í samningum t.d. við útboð á olíukaupum eða hann krefji sérstaklega um kostnað vegna flutnings á olíuvörum t.d. til verktaka inni á hálendinu.`` Ég held að þetta segi að afsláttur til t.d. útgerðar er ekkert útilokaður og ekkert í samhengi við flutningsjöfnun. Það er og mögulegt að taka gjald fyrir olíuvörur inni á hálendinu og auðvitað mætti finna leiðir til að það næði til bensíns einnig ef menn vildu fara þá leið. En það er náttúrlega óhæfa að ekkert sé flutningsjafnað t.d. frá Þorlákshöfn og austur á Höfn í Hornafirði. Það er ekki hægt að bjóða upp á það. Til þess að spara tímann, svo að ég þurfi ekki að fara upp aftur, vil ég geta þess hvort það er ekki prentvilla í frv. eða hvort ekki vanti inn stærstu höfn á Austurlandi þar sem bensín er flutt inn, Reyðarfjörð, sem aðaltollhöfn. Er það virkilega þannig að ekki eigi að verðjafna bensín þangað?

Virðulegi forseti. Það kom fram í andsvari hv. 2. þm. Austurl. að það væri hægt að veita afslátt og það væri hægt að leggja á sérstakt gjald vegna flutninga til óvenjulegra og fjarlægra staða eins og inn á hálendið. Þetta er vissulega rétt og út á það gengur frv. Sannleikurinn er hins vegar sá að við núverandi kerfi er skylda að hafa sama verð hvar sem er. Það var það sem gagnrýnt var og gerð er tillaga um að breytt verði með frv. Þarna heyri ég að hv. þm. er að verða mér sammála og því fagna ég. Ég mun láta kanna vandlega það sem nefnt var um Reyðarfjörð. Það má vel vera að þar hafi einhver glöp orðið í prentun en ég bendi á að hér er um reglugerðardrög að ræða en ekki hluta af frumvarpstextanum og er einmitt mikil þörf á að hann verði ræddur í þinginu og í þingnefndinni.

Herra forseti. Ég þarf ekki nema eina mínútu. Ég vil fyrst þakka hæstv. viðskrh. fyrir að hann mun skoða þetta með Reyðarfjörð. En hitt er annað mál að ég hélt því fram að það að afnema flutningajöfnun á bensíni þurfi ekki að hanga saman við það að gefa útgerðinni afslátt af sínum olíuvörum. Ég vil að það komi fram og ætla svo ekki að halda uppi meiri orðaskiptum við hæstv. iðnrh. að sinni.

Hæstv. forseti. Ég átti þess ekki kost að vera við upphaf þessarar umræðu en vil þakka fyrir aldeilis bráðskemmtilegar umræður. Hefur þar margt vakið athygli mína, ekki síst sú yfirlýsing hæstv. viðskrh. að hann telji ekki rétt að ríkið sé að vasast í alls kyns jöfnunarkerfum og kemur mér það nokkuð á óvart að heyra hæstv. ráðherra segja það. En eitthvað eimir eftir af jafnaðarstefnunni í honum því að hann segir jafnframt að hann trúi ekki á göfugt innræti olíuforstjóra eingöngu í þessu máli. Og það er sennilega svarið við þeirri spurningu sem ég ætlaði að bera upp við hann aðeins til þess að hún sé bókuð í þingtíðindum. Það fer að verða athyglisvert að bera saman eða safna saman framtíðarspám hæstv. viðskrh. og hvernig þær hafa ræst. Ég vil spyrja hann: Telur hann að þessi svokallaði frjálsi innflutningur á olíuvörum muni lækka verð á olíu og bensíni og öðrum slíkum vörum? Ég vil fá svar ráðherra við því hvort hann er sannfærður um það. Ég vil í leiðinni leyfa mér að spyrja hann líka: Telur hann eins og margir aðrir sem hér hafa talað að viðskipti Íslands við Sovétríkin, vöruskipti á olíu og síld, hafi verið ófrjáls? Ég vil að ráðherra segi mér það hver kúgaði hvern í þeim viðskiptum. Ég hef aldrei orðið vör við annað en að tvær þjóðir hefðu sest niður og gert samninga og ég hef ekki heyrt það fyrr en nú að það hafi verið ófrjáls viðskipti. En lokaspurning mín og sú þriðja er þessi: Það eru engin lög um jöfnun á flutningskostnaði algengustu nauðsynjavara annarra en landbúnaðarvara. Af hverju gekk ekki hæstv. ráðherra alla leið og trúði olíuforstjórunum fyrir því að vera í raunverulegri samkeppni? Þetta frv., hæstv. forseti, ætti að heita Jöfnun á samkeppnisaðstöðu olíufélaga, því að um það er frv.

Virðulegi forseti. Mig langar fyrst að segja að ég held að skilningur síðasta ræðumanns, hv. 14. þm. Reykv., á eðli þessa frv. sé því miður alrangur.

Sem betur fer, meinar ráðherrann.

Ég á við að því miður muni skilningur hv. þm. ekki vera betri. Ég er ekki að tala um efni frv. því ég held að hv. þm. ætti reyndar að fá að taka þátt í fundi efh.- og viðskn. þingsins þegar fulltrúar olíufélaganna koma þar til þess að skýra viðhorf sín til þessa frv. því að þar mun koma í ljós að þeir telja ýmsir á sig hallað þar og það verulega, þannig að þetta frv. . . .  Síðan kem ég að því hvort hv. þm. hafi tekið rétt eftir. Hann hélt því fram að ég hefði sagt að það væri ekki rétt að ríkið væri að vasast í alls konar jöfnunarkerfum. Hv. þm. hlýtur nú að hafa hlaupið þarna yfir nokkur orð vegna þess að það sem ég sagði, auðvitað hef ég það ekki skrifað því það var talað af munni fram, var að ríkið ætti ekki að vera að vasast í fyrirtækjunum til þess að koma fram jöfnun eftir þeim farvegum. Ríkið á einmitt, ég tek það mjög sterkt fram, að rækta sín jöfnunarkerfi sem snúa að fólkinu og að jafna kjör þess en vera ekki að þvælast með jöfnun í gegnum viðskiptalega farvegi því þar situr yfirleitt einhver peningur eftir á stöðum sem ekki var til ætlast.

Hæstv. forseti. Ég held að við hæstv. viðskrh. skiljum fullkomlega hvort annað eins og við höfum raunar alltaf gert. Ég sé ekki eðlismuninn á því sem hæstv. ráðherra var að leiðrétta. Ríkið á ekki að vera að vasast í fyrirtækjunum. Þau eiga að fá að leika lausum hala en ríkið ætti kannski að jafna eitthvað kjörin. En ætli við vitum ekki öll að það er harla langt í land með það. Ríkið hefur einmitt verið að vasast í því litla sem hægt er að vasast í til þess að jafna kjör alþýðu manna og almennings í landinu með ýmsum aðferðum sem hæstv. ráðherra vill nú mestan part afleggja en þó ekki meira en svo að hann vill jafna að hluta. Það er afar erfitt að átta sig á því hvað er jöfnun að einhverjum hluta og málamiðlun í jöfnun. Ég held að hér sé fleiri spurningum ósvarað en svarað. Áður en ég lýk máli mínu, hæstv. forseti, vil ég lýsa ánægju minni yfir ræðum hv. 3. þm. Reykv. Þær eru að verða eins og rödd frá síðustu öld en ævinlega hef ég gaman af þeim.

Virðulegi forseti. Ég get að vísu ekki glatt eyru hv. 14. þm. Reykv. með því að láta nið aldanna hljóma. M.a. hef ég ekki verið jafnlengi á þingi og hv. þm. Ég spyr sjálfan mig að því hversu lengi menn þurfa að vera á þingi til þess að kynnast því sem kalla mætti málamiðlun í jöfnunaraðgerðum af hálfu hins opinbera. Ég hélt að menn þyrftu ekki að vera mjög lengi á þingi til þess.

Herra forseti. Hæstv. viðskrh. fannst mitt réttlæti ekki gott, það leiddi ekki til góðs. Ég tek það ekkert illa upp hjá honum þó að viðhorf okkar til réttlætisins séu ekki þau sömu. En ég held mig við það að ég tel það ekki réttlæti að þeir sem bera mestan flutningskostnað eigi að greiða í verðjöfnun til annarra en sitja eftir með sinn flutningskostnað að fullu. Það er að vísu sagt að olíufélögin eigi að bera þetta en mig langar aðeins að lesa hér örstuttar setningar, með leyfi hæstv. forseta, frá umræðunum 1953 en þá segir 1. flm. frv., Jón Gíslason, svo: ,,Ég sé ekki annað en þetta hlyti að verða til þess að þau þrjú aðalfélög sem hafa þessa sölu og dreifingu á hendi mundu bítast um það og öll vilja gera sem minnst af því að flytja þessar vörur út á land og selja þær þar og mundi jafnvel leiða til þess að á þessum vörum gæti orðið hörgull úti um landið. Það liggur í augum uppi ef selt er á sama verði án þess að verðjöfnun fari fram fyrir flutningskostnaðinum að þá er það mestur hagur fyrir þau félögin sem selja alla sína olíu eða mest af sinni olíu og bensíni á staðnum hér í Reykjavík en óhagur fyrir þau sem gera mikið af því að flytja vöruna út um landið.``  ,,Það hefur valdið mér nokkrum vonbrigðum að hv. allshn. skuli hafa klofnað um afgreiðslu þessa máls. Verðjöfnun á olíu og bensíni hefur verið til umræðu hér á Alþingi á tveimur síðustu þingum og var till. til þál. um verðjöfnun samþykkt á báðum þingum mótatkvæðalaust. Í nál. hv. allshn. sameinaðs þings sem samþykkti samhljóða að mæla með tillögunni á síðasta þingi segir svo m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Reynist torvelt að koma þessu í framkvæmd án sérstakrar lagasetningar þá telur nefndin að ríkisstjórnin eigi að koma málinu fram með setningu bráðabirgðalaga.`` Því miður sá hæstv. ríkisstjórn sér ekki fært að framkvæma verðjöfnun á sl. ári þrátt fyrir þessi ákveðnu tilmæli Alþingis.`` Ræðu sinni lýkur þáv. hv. þm. Snæfellinga með þessum orðum, með leyfi forseta: ,,Ég vil þakka hv. meiri hluta allshn. fyrir nál. á þskj. 413 og treysti því að verðjöfnunarmálið mæti, eins og áður, velvilja og skilningi hv. þm.`` Þarna var ekki verið að ræða um neina 60% verðjöfnun. Þarna var verið að ræða um verðjöfnun jafnt til þeirra sem búa á hafnarbakka og hinna sem búa uppi í sveit fjarri hafnaraðstöðu. Það er þetta sem er ágreiningurinn um réttlætið á milli okkar hæstv. viðskrh. Hafi þessi orð, um að óvíst sé að olíufélögin muni vera fús til að halda uppi þjónustu til staða þar sem þau bera mikinn beinan halla af, átt við rök að styðjast fyrir 40 árum þá hygg ég að þau eigi það enn þá frekar núna vegna þeirra breytinga sem hefur orðið á eðli þessara fyrirtækja. Ég hygg að hlutabréf þeirra séu núna til sölu á hlutabréfamarkaði, gangi þar kaupum og sölum og það er auðvitað gífurlegur þrýstingur á stjórnendur þessara fyrirtækja að reyna að halda afkomu þeirra þannig að hlutabréfin falli ekki í verði. Það hlýtur að vera krafa eigendanna að verðmæti þeirra minnki ekki vegna þess að þau stundi einhverja góðgerðarstarfsemi. Góðgerðarstarfsemi af hálfu olíufélaganna er því held ég algerlega tómt mál að tala um við þessar aðstæður. Ég held að það gildi jafnt um fyrirtæki sem selja stærsta hlutann af olíu utan Reykjavíkur og þau sem selja þar lítinn hluta. Ég hygg meira að segja að það geti verið óhagkvæmara fyrir þau sem selja lítið úti á landi að halda uppi þjónustu. Ég óttast ekkert síður að það dragi úr þjónustu hjá þeim en hjá hinum sem stærst eru. Ef andstaðan við þetta frv. er eingöngu talin stafa af umhyggju fyrir einu olíufélagi, þá finnst mér það vera misskilningur. Það er af minni hálfu umhyggja vegna mismunandi aðstöðu fólksins í landinu. Hv. 3. þm. Vesturl. sagði áðan að það væri þegar orðið langt á milli staða fyrir fólk í dreifbýli til þess að sækja olíu og bensín jafnvel þó að flutningskostnaðinum sé jafnað. Ég hygg að þótt greitt sé ákveðið viðmiðunarverð úr flutningsjöfnunarsjóði þá þurfi olíufélögin samt að greiða til viðbótar til sumra verktaka þar sem þau flytja ekki sjálf til staða sem eru langt í burtu. Þar er þá varla um það að ræða að greitt hafi verið of mikið við slíkar aðstæður. En ef ástæðan er sú að þarna hafi verið sukk eða misnotkun af hálfu olíufélaganna finnst mér að hæstv. viðskrh. þurfi fremur að leggja til breytingar og lagfæringar og sníða þá vankanta af sem hann telur vera á núgildandi reglum en gefast upp við að fullnægja þessu réttlæti. Ég óttast, eins og hér hefur verið bent á áður, að þetta muni leiða til að mynduð verði smærri félög eða verktakar fengnir til að annast þjónustu á landsvæðum fjarri dreifingarstöðvum og þá muni ákveðin svæði sitja mjög á hakanum. Ég ítreka að ég vonast til að hv. efh.- og viðskn. sem fær þetta mál til umfjöllunar sannfærist um að það sé möguleiki að halda uppi því sem ég kalla réttlæti án þess að það sé eitthvert sukk og sóun því að ég vil ekki viðurkenna að ekki sé hægt að halda uppi jöfnuði án þess að honum fylgi sóun verðmæta. Ég vil taka undir með hæstv. viðskrh. að okkur ber auðvitað öllum skylda til að reyna að koma í veg fyrir slíkt.

Herra forseti. Það fer ekki á milli mála að mér er skylt að hæla hæstv. viðskrh. fyrir ráðsnilld sína og hyggindi því hér flutti hann afburða snjalla ræðu til að sanna fyrir þeim ungu mönnum sem hér eru horfnir úr salnum, hv. 3. þm. Vestf. Einari K. Guðfinnssyni og hv. 1. þm. Vesturl., að allt sem þeir höfðu sagt um þetta mál var hreint rugl. Það er ekki um neina málamiðlun í taflinu að ræða. Hér er hreinn sigur viðskrh. á ferðinni þannig að hinir eru heimaskítsmát svo ekki sé meira sagt.

Og farnir.

Og farnir. Og í hverju liggur þetta? Það liggur náttúrlega í þessari góðu skýringu á því að það er mjög auðvelt að hafa sama verð um land allt ef menn flytja bara olíu inn til að selja á einum stað. Hárrétt athugað hjá hæstv. viðskrh. Engar tölvur til að veita þessar upplýsingar. Hann sá þetta allt af sinni skarpskyggni. Það er mjög auðvelt hjá olíufélagi sem selur bara hér, þar sem 60% þjóðarinnar býr eða hvað eigum við að fara hátt, félagi Össur, hv. 17. þm. Reykv., 70%? Félag sem flytur bara inn til að selja þar sem 70% þjóðarinnar býr getur auðvita selt á lægra verði. Þetta er hárrétt niðurstaða hjá hæstv. viðskrh. Hvernig stendur á því að þeir voru ekki upplýstir um þetta, ungu mennirnir, sem voru að flytja hér sínar hugsjónaræður í dag og lásu í reglugerð? Annar las í reglugerð að hér væri Stykkishólmur skráður stórum stöfum og hinn las í reglugerð að hér væri Bolungarvík sett á blað og þá var allt í lagi. Nei, þeim hefði sko verið hollt að hlusta á þessa yfirlýsingu. En hvernig standa þá leikar? Er það þá rökfræðilega rétt að Norðfjörður fari að kaupa olíufarma, ekki frá Rússum þó að Sovétríkin séu liðin undir lok, trúlega frá Bretum og flytji beint inn? Er það framtíðarsýn? Er það ekki það fyrsta sem allir Íslendingar vita að er stærsta málið fyrir okkur til að ná niður verðinu að flytja olíuna til landsins í stórum förmum af því að þá ná þeir niður flutningskostnaðinum? Hvaða stærð af skipum hyggur hæstv. ráðherra að muni flytja olíuna á Norðfjörð, hvaða stærð er verið að tala um? Það er hægt að halda því hér fram að trillukarlarnir séu bundnari við sinn olíutank en bifreiðaeigendur við bensíntankinn. Þetta er hárrétt athugað. Þannig getur t.d. bifreiðaeigandi í Öræfasveit lagt af stað til Reykjavíkur til að kaupa bensín og keypt það hér og keyrt svo til baka. En það er mjög trúlegt að hann verði hér um bil með tóman tank þegar hann kemur á leiðarenda, mjög trúlegt. Það er nefnilega svo þrátt fyrir allt og þó að bifreiðar séu með þeim kostum að það er hægt að keyra þær hringinn í kringum landið, að þá er ekki hagkvæmt að fara mjög langan veg til bensíninnkaupa. Það veit hæstv. ráðherra líka. Hann sér grein fyrir því. Og hann sér af sínu hyggjuviti að það muni náttúrlega leiða til þess að hægt er að hafa misjafnt verð á þessum vörum á Íslandi eins og kapítalistar og aðdáendur hagkerfisins í Hong Kong telja rétt.

Þótt forseta sé mjög á móti skapi að trufla hv. ræðumann á þessu stigi í ræðu hans vill forseti vekja athygli á því að til stendur að fresta umræðum og slíta fundi fljótlega. Ef ræðumaður er á viðkvæmu stigi í ræðu sinni sem hann heldur yfir ráðherra nú mundi forseti gefa honum nokkrar mínútur til að ljúka máli sínu, en ef það eru þáttaskil í ræðunni mun fundi slitið og ræðunni frestað. Forseti veit að hv. þm. á ýmsar góðar ræður í miðjum klíðum og honum er kunnugt um að þingmaðurinn er vanur því að glíma við þennan vanda.

Hæstv. forseti. Ræðumaður þakkar umhyggju í sinn garð og ræðumaður er bjartsýnn að eðlisfari og gerir ekki ráð fyrir að þessi ræða verði geymd á milli ára þó frestað verði.