Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (JPálm) : Frsm. allshn., hv. þm. V-Ísf., er ekki viðstaddur, en ég sé, að n. leggur til, að till. verði samþ., og hygg ég því, að ekki saki, þótt hún sé tekin fyrir.

Fyrirspyrjandi (Skúli Guðmundsson) : Ég hef leyft mér að gera fyrirspurn varðandi ríkisreikningana 1944, 1945 og 1946, og er hún á þskj. 300. Ég hef ekki orðið var við þessa reikninga og þætti því vænt um að fá upplýsingar um það hjá fjmrh., hvernig á þessum drætti stendur, hvort það er af völdum vöntunar á starfsfólki, húsnæðisleysi eða öðrum ástæðum. Það er dálítið einkennilegt, að einstaklingar og félög skuli þurfa að ljúka reikningsskilum á mánuði, eða í síðasta lagi áður en fyrsta fjórðungi ársins á eftir reikningsárinu er lokið, en ríkið, sem ætti að vera fyrirmynd, skuli láta dragast í 4 ár að leggja ríkisreikninginn fyrir Alþingi. - Ég vil benda á, að 16. febr. 1945 var samþ. þáltill. um þetta efni á þá leið, að reikningunum yrði hraðað. Eftir þessu hefðu ekki verið farið, hvorki af fyrrv. ríkisstj. né þeirri, sem nú situr. Hins vegar tel ég nauðsynlegt, að þessu verði kippt í lag, og vil því, um leið og ég vænti svara við þessari fyrirspurn, beina þeirri áskorun til stj., að hún láti lagfæra þetta. Skv. áðurnefndri þál. ætti að leggja reikninginn 1947 fyrir næsta Alþingi, en til þess þyrfti að kjósa nú endurskoðendur fyrir það ár, og það vil ég leyfa mér að leggja til, að verði gert, svo að hægt verði að leggja alla þá reikninga, sem ekki hafa verið samþ., fyrir næsta þing.

Fjmrh. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Ég skal geta þess, að ríkisstj. hefur lagt áherzlu á, að reikningurinn 1944 yrði tilbúinn nú, en það hefur ekki tekizt. Allt frá miðju síðastliðnu sumri hafa starfsmenn rn. verið að krefjast athugasemda við reikninginn, en þær hafa ekki borizt fyrr en nú fyrir stuttu, svo að það er nýlega, sem hægt hefur verið að skila aths. til endurskoðendanna. Það ætti að vísu ekki að líða mjög langur tími þar til þessi reikningur verður tilbúinn, en þó er vafasamt, að hægt verði að leggja hann fyrir nú, þar sem nú er nokkuð áliðið þings. - Reikningurinn 1945 er nú prentaður, en endurskoðun hefur ekki verið lokið. Varðandi reikninginn 1946, þá hafa endurskoðendur hans nýlega verið kosnir, svo að endurskoðun á honum er ekki hafin. Hvað snertir þá ósk flm. að kjósa nú endurskoðendur fyrir 1947, þá skal ég taka það til athugunar. Það er alveg rétt, að þessi dráttur á ríkisreikningunum er óheyrilegur, en fjmrh. verður ekki kennt um þann drátt, sem orðið hefur nú á reikningnum 1944, heldur stafar hann af því, hversu erfitt hefur verið að fá upplýsingar frá ýmsum stofnunum, sem nauðsynlegar eru fyrir endurskoðunina. Þá hefur verið mjög erfitt með húsnæði, en sá annmarki mun nú ekki lengur fyrir hendi. - Ég sé svo ekki ástæðu til að svara þessu frekar, en vænti að fyrirspyrjandi sætti sig við þetta.

Fyrirspyrjandi (Skúli Guðmundsson) : Herra forseti. Ég vil þakka fjmrh. fyrir svör hans við fyrirspurnum mínum. Af þeim upplýsingum, sem hann hefur gefið, er ljóst, í hvert óefni er komið, sem sagt, reikningurinn 1944 er enn ekki tilbúinn eftir 4 ár. Dráttur þessi stafar af því, eftir upplýsingum ráðh., að ýmsar stofnanir hafa látið standa á sér með nauðsynlegar upplýsingar. En er ekki óhætt að gera ráð fyrir, að það sé erfiðara með að afla upplýsinganna, eftir því sem fleiri ár líða frá því að hlutirnir gerðust? Þá kom það fram, að reikningurinn fyrir árið 1945 væri prentaður, en að endurskoðun væri ekki lokið, og loks, að ekki væri hafin endurskoðun reikningsins 1946, því að endurskoðendurnir fyrir það ár hefðu nýlega verið kosnir. Það er fráleitt. að endurskoðunin skuli þurfa að bíða, þar til, reikningarnir eru prentaðir, ef á því þarf að standa svo mjög eins og undanfarið, og fyndist mér til athugunar, hvort ekki mætti endurskoða þá fjölritaða. Mér þótti gott að heyra undirtektir ráðh. varðandi það að kjósa endurskoðendur nú fyrir 1947, og vænti ég, að úr því geti orðið, svo að allir hinir ósamþykktu reikningar geti legið fyrir næsta þingi.



Herra forseti. Aðeins fá orð. Hv. þm. V-Húnv. hefur nú fengið svör frá ráðh. Þessum þm. þykir að vonum seint sækjast að leggja ríkisreikningana fyrir þingið, og er ekki hægt að undrast það, þó að ekkert sé fært til verri vegar, en það er ýmislegt, sem veldur þessum drætti, sem nauðsyn er að ráða bót á. Í fyrsta lagi tekur nokkurn tíma að semja reikninginn. Þá er að endurskoða hann og gera athugasemdir, en síðan þurfa viðkomandi stofnanir að gera grein fyrir sínu máli, ef eitthvað þykir athugavert, og endurskoðendurnir aftur að athuga það og gera sínar endanlegu athugasemdir. - En það er líka fleira, sem hefur valdið, og það eru húsnæðisvandræði. Í fyrra haust, þegar átti að hefja endurskoðun á reikningnum 1944, þá fékkst ekkert húsnæði, og ekki fyrr en eftir langa bið fengum við loks lánað herbergi á Hótel Borg. Í haust fór á sama veg, þegar átti að fara að endurskoða reikninginn 1945. Þm. þarf því ekki að undra, þótt seint gangi með endurskoðunina.

Ósköp er að heyra þetta. Hefur endurskoðunin verið húsnæðislaus í 3 ár?

. Það er þingið, sem á að sjá um það, þó að það hafi ekki verið gert betur en þetta. Hv. þm. V-Húnv. sagði, að hægt væri að endurskoða reikningana áður en þeir væru prentaðir, og það getur verið, en mikið yrði að vinna upp af verkinu aftur.

Það er misskilningur.

Hv. þm. gerir sér þá ekki grein fyrir, hvað reikningarnir eru margbrotnir. - Ég vildi aðeins skýra þetta, svo að ekki sé hægt að saka yfirskoðunarmennina um, að þeir hafi ekki unnið eins og kostur var á.



Það hefur komið hér í ljós, í hvílíkt óefni þessum málum er komið. Það er ekki verjandi, að ríkisreikningarnir frá 1944 skuli ekki hafa verið birtir enn. Hvorki húsnæðisleysi né annað getur afsakað það. Svo ekki meira um það. Hins vegar vildi ég benda á það, að ég hygg, að ástæða sé til að athuga, hvernig hin umboðslega endurskoðun fer fram, ekki síður en endurskoðun af hálfu hinna kjörnu fulltrúa þingsins. Um Tryggingastofnun ríkisins er því svo háttað, að ríkið annast endurskoðunina, en á þann hátt, að enn er endurskoðun fyrir árið 1944 ekki lokið. Þetta er ekki sagt í ádeiluskyni á hæstv. núv. fjmrh., heldur fyrrv. Ég vil benda á þetta til að sýna, að ástandið er orðið óþolandi. Yfirstjórn þessarar stofnunar hefur heimtað endurskoðun, og fyrir nokkru var hafizt handa og maður settur í endurskoðunina frá upphafi og einnig fyrir árið 1948. Ef vel á að vera, eiga reikningarnir að koma fram ekki síðar en í marzmánuði ár hvert. Þessi mál eru í öngþveiti, og engar afsakanir er hægt að taka gildar. Sérhvert fyrirtæki lætur þessu vera lokið á útmánuðum.



Vegna þess, sem hv. 1. þm. Árn. sagði um tafir í sambandi við húsnæðiseklu, vil ég benda á það, að áður hefur þetta ekki verið betra. Árið 1945 flutti ég og hv. þm. N-Ísf. till. um að koma þessu í betra horf. Till. var flutt vegna þess, að árið 1945 var lagður fram ríkisreikningurinn fyrir 1941, fjórum árum á eftir tímanum. Eldri þm. hafa sagt mér, að þetta sé löng saga og að það hafi tíðkazt í 10–15 ár, að ríkisreikningarnir hafi ekki verið lagðir fyrir fyrr en 3–4 árum eftir að þeir hefðu átt að koma fram. Það er merkilegt, að í hvert sinn, er spurt er um þetta í þinginu, koma fram afsakanir fyrir þessu sleifarlagi. Ég hélt, að þegar till. okkar, sem ég vitnaði í, var samþ., þá mundi það hafa áhrif og þessu yrði kippt í lag, en árangurinn hefur enginn orðið. Húsnæðisleysi er engin afsökun. Hitt er ekki undarlegt, þótt illa gangi að fá svör við fyrirspurnum, þegar verkið er unnið 3–4 árum á eftir, kannske búið að skipta um fólk og leita verður í blöðum, sem fyrir löngu hafa verið lögð til hliðar. Ég er hissa á því, að endurskoðendunum skuli detta í hug að reyna að afsaka þetta. Ég er hissa á því, að þeir skuli ekki heldur krefjast þess, að þessu verði kippt í lag og þeim veitt nauðsynleg aðstoð til þess. Svo ætla ég ekki að segja meira um þetta. Ég vil bara skora á þá, sem með þetta hafa að gera, að kippa því í lag. Það er leitt, að þeir, sem eiga að vinna verkið, skuli reyna að afsaka þetta sleifarlag.



Herra forseti. Ef hv. 2. þm. Rang. hefði ekki verið hér áðan, er ég sagði þessi fáu orð, þá væru þau ummæli hans skiljanleg, að verið væri að afsaka þann drátt, sem orðið hefur á því, að reikningarnir væru lagðir fram. En hvernig getur hann haldið því fram, að ég sé að afsaka þetta og bera í bætifláka, þegar ég fyrir þremur mínútum síðan lét í ljós þá skoðun fyrir hönd allra yfirskoðunarmannanna, að þetta væri ergilegt og þyrfti að bæta úr því? Eitt af því, sem torveldað hefur störfin, er það, að við höfum þurft að bíða mánuðum saman eftir húsnæði. Ég veit ekki, hvort ætlazt er til þess, að við hefðum átt að taka hús á mönnum með lögregluvaldi. - Við höfum kvartað við hæstv. ríkisstj., og fer ég ekki að skýra nánar frá því hér, en við höfum gert það engu að síður, þótt það væri gert á kurteisan hátt og verði ekki básúnað hér. Það getur hafa verið gert í fullri alvöru fyrir því. Það hefur verið rekið eftir í þessum efnum og reynt að flýta verkinu eins og unnt hefur verið, einmitt vegna þess, að yfirskoðunarmennirnir hafa skilið, hve óþægilegt það er, að reikningarnir komi seint fram. Ég hef aðeins viljað gefa upplýsingar um þetta hér og skýra frá erfiðleikum yfirskoðunarmannanna.



Herra forseti. Bessastaðakirkja er ein af elztu kirkjum landsins. Hún mun byggð aðallega á árunum 1790–1795 fyrir samskotafé og framlög úr konungssjóði. Gerð kirkjunnar mun ekki hafa verið breytt verulega, frá því hún var byggð, og mun helzta breytingin frá upphafi vera sú, er amtmannsstúkan svo nefnda var tekin úr kirkjunni í tíð Gríms Thomsens. Hér var því um hið merkasta guðshús að ræða, byggingu, sem hafði mikið menja- og minningagildi og sjálfsagt var því að varðveita, þótt kirkjunni hafi því miður ekki ávallt verið haldið svo vel við sem skyldi og brýn nauðsyn hafi því verið á ýmsum endurbótum til að forðast frekari skemmdir á hinni merku byggingu. Fyrir nokkru barst mér til eyrna, að undanfarið hefði verið unnið að mikilli og dýrri „viðgerð“ á Bessastaðakirkju. Ég vil taka það skýrt fram, að ég tel viðgerð á Bessastaðakirkju hafa verið sjálfsagða, ég tel, að hún hefði átt að fara fram fyrir löngu vegna aldurs og virðingar hússins, enda allt of lítið að því gert hér að leggja rækt við gamlar byggingar, og enn sjálfsagðara að gera vel við kirkjuna, eftir að Bessastaðir urðu forsetasetur. Ég tel sjálfsagt, að þeirri viðgerð hefði verið hagað þannig, að hinni gömlu gerð kirkjunnar væri haldið, gripir þeir, sem þar voru, væru þar áfram, þótt nauðsynlegt væri að endurbæta þá, enda sumir þeirra hinir merkustu munir, svo sem hinn meira en tveggja alda gamli prédikunarstóll. Framkvæmdum öllum hefur þó verið hagað mjög á annan veg, svo að rangt er í sjálfu sér að tala um viðgerð á Bessastaðakirkju. Það er verið að gera nýja kirkju. Þótt ótrúlegt sé, hefur öllu innan veggja í kirkjunni verið rutt burt, hinum ævagamla. prédikunarstól, altari, altaristöflu, kórgrindum, bekkjum, tígulsteinagólfi og legsteinum. Ekkert mun eiga að vera um kyrrt úr hinni gömlu kirkju annað en skírnarfontur og legsteinn Magnúsar Gíslasonar, sem þó hefur verið rifinn af gröf amtmannsins og greyptur inn í vegg. Annar mjög merkur steinn, legsteinn Páls Stígssonar, sem áður var í veggnum, hefur verið tekinn þaðan. Allir þessir gripir munu að vísu hafa komizt í vörzlu þjóðminjavarðar, og munu þeir eftir hrakninga hafa hafnað í hermannaskála á háskólalóðinni. Í stað þess, sem áður var í kirkjunni, mun hafa verið unnið að því að smíða annað nýtt, og hefur mér skilizt, að kostnaður við þessar framkvæmdir sé farinn að nálgast hálfa millj. kr., þótt ekki muni þeim nærri lokið enn. Húsameistari ríkisins hefur haft þessar framkvæmdir með höndum. Ég hef leitað í fjárlögum undanfarinna ára að fjárveitingu til slíkrar endurbyggingar Bessastaðakirkju. Ég hef enga slíka fjárveitingu fundið. Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. ríkisstj.: Hefur hún ákveðið þessar framkvæmdir? Hefur hún lagt fyrir húsameistara ríkisins eða veitt honum heimild til að tortíma einni elztu kirkju á landinu og svo að segja gera nýja í hennar stað? Hefur hún ákveðið að verja til slíks verks því stórfé, sem það er búið að kosta, og þá með hvaða heimild fjárveitingavaldsins? Og hvað er gert ráð fyrir, að framkvæmdirnar muni kosta alls? Í grein, er birtist í einu af dagblöðum bæjarins fyrir nokkrum dögum, undir nafni húsameistara ríkisins, herra Guðjóns Samúelssonar, er því haldið fram, að samkomulag hafi verið gert um það, að enginn kostnaður við framkvæmdirnar á Bessastöðum skyldi tekinn í fjárlög. Hér er um furðulegar upplýsingar að ræða. Þar eð nafn háttsetts embættismanns stendur undir þessari grein, verður að taka hana alvarlega, og leyfi ég mér því einnig að spyrja hæstv. ríkisstj. og hv. fjvn.: Er eitthvað til í því, að slíkar ákvarðanir hafi verið teknar, og hver hefur þá gert það? Það er mér víðs fjarri að telja eftir fé, sem varið er til skynsamlegra og þjóðnýtra framkvæmda á Bessastöðum. Ég er í hópi þeirra, sem vilja búa sem bezt og veglegast að þjóðhöfðingjanum. En ég kann ekki við, að slíkum framkvæmdum sé haldið utan við lög og rétt, og þykir undarlegt, ef svo er ekki um fleiri hv. þm. Í grein þeirri er getið var, er því haldið fram, að fáir þeirra muna, sem úr kirkjunni hafa verið teknir, hafi verið nothæfir, auk þess sem flestir þeirra hafi verið ósmekklegir og ólistrænir. Ég held, að sárafáir, sem í kirkjuna hafa komið á síðustu árum, geti verið þessu sammála, og hinir sérfróðustu menn eru þessu líka ósammála. Ég hef átt tal um þetta mál við fyrrverandi og núverandi fornminjavörð. Þeir telja báðir, að sjálfsagt hafi verið að haga viðgerð kirkjunnar þannig, að hinni gömlu gerð hennar væri haldið og hinir gömlu munir notaðir áfram, enda flestir ágætlega nothæfir, ef vel væri gert við þá. Fyrrverandi fornminjavörður mun því hafa mótmælt þessum framkvæmdum bæði munnlega og skriflega við húsameistara, þótt að vettugi hafi verið virt. Hér hafa því átt sér stað hin hörmulegustu mistök, sem fyllsta ástæða virðist til þess að átelja, ef ekki koma fram sérstakar skýringar af hálfu hæstv. ríkisstj. Ég veit ekki hvort hægt er hér úr að bæta og koma kirkjunni aftur í hið fyrra horf. Mér væri þökk á, ef hæstv. ríkisstj. gæti veitt upplýsingar um, hversu langt verkinu er komið og hvort tök væru á að breyta um stefnu, ef hún þá er mér sammála um, að stefna sú, sem fylgt hefur verið við þessar framkvæmdir, sé röng.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Fyrirspurn sú, sem hér liggur fyrir, er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: ;,Eru breytingar þær á Bessastaðakirkju, sem nú er unnið að, gerðar að fyrirlagi ríkisstjórnarinnar? Hversu mikið er áætlað, að þær muni kosta, og hversu mikið hefur þegar verið greitt vegna þeirra?“ Eftir því, sem ég hef getað séð, hafa verið höfð þessi afskipti af málinu: Fyrst er til minnisblað í ráðuneytinu, er greinir frá því, að í júní 1945, í tíð fyrrverandi kirkjumrh., hafi forsrh. samþykkt að gera við Bessastaðakirkju fyrir 180000 kr. og hafa samráð um það við fjmrh. Næst er bréf, dags. 7. ágúst 1945, sem ég vil leyfa mér að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: „Húsameistari ríkisins Reykjavík, 7. ágúst 1945. Eftir ósk háttvirts kirkjumálaráðherra hef ég athugað, hverjar breytingar og aðgerðir ég tel nauðsynlegt að gera á Bessastaðakirkju, svo að telja megi, að hún sé virðulegt guðshús á forsetastaðnum. Aðgerðir og breytingar eru þessar: 1. Allt gólf kirkjunnar og bitar undir því er mjög fúið og þarf að endurnýjast. 2. Bekkir allir eru ljótir, og þarf að setja nýja úr eik. 3. Prédikunarstóll, altari og grátur verður allt að endurnýjast. 4. Í kirkjunni er engin altaristafla, og verður því að fá hana. 5. Kirkjan er óupphituð, og geri ég ráð fyrir, að hún verði upphituð með rafmagni. Í hana verður einnig að setja rafljósalögn og tilheyrandi lampa. 6. Í kirkjuna þarf að setja söngpall og prestsherbergi. 7. Tvennar nýjar hurðir úr eik er nauðsynlegt að gera. 8. Loft kirkjunnar er úr timbri og er mjög gisið og þarf mikilla endurbóta eða jafnvel að setja alveg nýtt loft (sjá áætlun 2 og 3). Fyrir utan áðurnefnt eru ýmsar skemmdir á gluggum og múr, sem þarf endurbótar við. Fyrrnefndar aðgerðir og breytingar má auðvitað gera misjafnlega vel og fullkomið, allt eftir því, hvað vanda skal til kirkjunnar. Ég læt fylgja 3 kostnaðaráætlanir ráðuneytinu til leiðbeiningar, og getur það þá skorið úr, eftir hverri áætluninni aðgerðin og breytingarnar skulu framkvæmdar. Virðingarfyllst Guðjón Samúelsson. Kirkjumálaráðherra.“ Síðan hefur skrifstofustjóri ráðuneytisins skrifað húsameistara bréf frá kirkjumrn., dagsett 22. marz 1946, þar sem áætlun 3 er samþykkt og lagt fyrir húsameistara ríkisins. Guðjón Samúelsson, að framkvæma hana. Ég hef ekki rannsakað, hvort byrjað hefur verið á verkinu áður, en þessi áætlun er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: 1. Gólf, steypt og hellulagt með renningum kr. 38.000,00 2. Bekkir úr eik - 35.000,00 3. Altari, prédikunarstóll og grátur - 20.000,00 4. Altaristafla - 18.000,00 5. Hitun og ljósalögn - 28.000,00 6. Söngpallur og prestsherbergi - 15.000,00 7. Tvennar hurðir - 6.000,00 8. Bæsað bitaloft - 35.000,00 Skemmdir - 15.000,00 Samtals kr. 210.000,00 Nokkru eftir að ég tók við kirkjumrn., kynnti ég mér dálítið málið, og var mér sagt, að verkinu væri það langt komið, að bundið væri, hvert framhaldið yrði. S. 1. sumar spurðist ég fyrir um kostnaðinn, og var hann þá orðinn 240000 kr., en áætlað, að þurfa mundi til viðbótar 85000 kr., og kostnaður yrði því alls 325000 kr. Svo var núna, síðast á árinu þessari byggingu á kirkjunni ekki lokið. Þá bað ég um skrifaða skýrslu um þetta frá húsameistara ríkisins til samanburðar við það, sem ég þá hafði látið athuga um það, hvað samþ. hafði verið í ráðuneytinu. Þessi skýrsla er undirrituð af Birni Rögnvaldssyni, sem er húsameistari við margs konar verk á vegum ríkisins. Og hér er kafli úr því bréfi, sem er upplýsandi um málið. Bréfið er dagsett 10. jan. 1948. Þessi kafli hljóðar svo: „Skýrsla yfir endurbyggingu á Bessastaðakirkju samkvæmt teikningu húsameistara ríkisins. 1. Allt tréverk rifið úr kirkjunni, gólf uppfyllt með rauðamel og steypt, á steininn límt eikarparkett. 2. Sett nýtt bitalag ásamt sperrum úr tré og járni, gert samkv. teikningu Sigurðar Thoroddsens verkfræðings. Á þak lagður steinn enskur með listum undir, á turnþak lagður eir, þakrennur og niðurföll úr eir. Ofan á bitalag klætt með 1" plægðum borðum, gömlu bitarnir réttir af að neðan og klæddir krossvið, á milli bita klætt með fölsuðum panel. 3. Höggvin málning og múrhúðun af öllum veggjum utan og innan, veggirnir húðaðir á ný og málaðir með steinfarfa. Steypt ofan á hliðarveggi kirkjunnar upp á efri brún hins nýja bitalags. 4. Lögð raflögn til ljósa og hitunar, ofnar á veggjum og undir kirkjubekkjum, gert samkvæmt teikningu Valgarðs Thoroddsens verkfr., Hafnarfirði. 5. Vatnssalerni komið fyrir undir stiga í turn með frárennsli í sjó og vatnsleiðslu frá vatnsbóli Bessastaða. 6. Smíðaðar tvennar hurðir, allir bekkir, altari, altaristafla, prédikunarstóll, stúka fyrir prest og stúka fyrir söngfólk; allt smíðað úr eik samkv. teikningu húsameistara ríkisins. 7. Steypt stétt frá kirkjudyrum að hliði á girðingu. Tröppur við kirkju lagðar steinhellu (norsk). Steyptir stólpar við hlið á girðingu með hlið úr járni. 8. Anddyri kirkjunnar klætt með þilplötum, stigi í turn afþiljaður, og allt málað. Eftirfarandi atriði ekki fullgerð: 1. Verið að leggja eikarparkett á gólfið. Þegar það er búið, verða bekkir, prédikunarstóll og prestsstúka sett niður, allt þetta er þegar fullsmíðað. 2. Eftir að draga í rafmagnsrör og tengja ofna undir bekkjum og ljós á veggjum. 3. Altari og altaristafla í smíðum. 4. Eftir að mála anddyri kirkjunnar. 5. Stétt að kirkju og jarðvinna utanhúss eftir.“ Enn fremur segir hér í skýrslunni: „Árið 1945 var verkið áætlað á kr. 210000,00 og þá samþykkt af viðkomandi ráðuneyti að láta endurbyggja kirkjuna. Í þeirri áætlun var ekki gert ráð fyrir þaksteini á þak og eir á turnþak, ekki nýju bitalagi og sperrum með tilheyrandi dregurum og járnstífum, svo og steypu ofan á veggi í sambandi við bitalag og sperrur, þetta gert vegna þess, að gamla þakið bar ekki þaksteininn. Þá var ekki gert ráð fyrir að höggva málningu og múrhúðun af veggjum utan og innan og múrhúða að nýju. Ekki gert ráð fyrir salerni með tilheyrandi leiðslum, og margt fleira hefur verið gert, sem upphaflega var ekki tekið með.“ Þá er sagt, að búizt sé við, að verkinu verði lokið í febrúarmánuði og að útlagður kostnaður hafi verið 1. jan. nú í vetur kr. 470000,00, en kostnað, sem eftir er, sé ekki gott að áætla nákvæmlega, en ráðgert að hann verði 50 til 60 þús. kr. Þetta eru nú þau gögn og sú vitneskja, sem ég hef um þetta mál. Annars hef ég ekki um þetta fjallað að öðru leyti heldur en að afla þessara upplýsinga, þar sem þessar ráðstafanir eru allar fastbundnar, áður en ég hafði nokkuð með þessi mál að gera. Á þessu, sem fram hefur verið tekið, finnst mér, að hv. fyrirspyrjandi geti séð það, sem gleggst er hægt að sjá af plöggum ráðuneytisins um það, hvað ákvarðað hefur verið um þetta af ráðuneytisins hendi. Ég skal aðeins geta þess, að eins og af þessu má sjá, þá hefur kirkjubyggingin þarna verið alveg endurbyggð. Og það er náttúrlega ekki einkennilegt, þó að það kosti talsvert mikið, þegar í slíkar framkvæmdir er ráðizt. Það má sjálfsagt deila um það fram og aftur, hvort það hefði átt að fara nákvæmlega svona að eða öðruvísi heldur en farið var að þessu. Ég skal engan dóm á það leggja. Ég hef ekki heldur rannsakað þetta mál frá því sjónarmiði og ekki heldur, af hverju stafar sá aukni kostnaður, sem hér hefur á orðið frá því, sem gert var ráð fyrir í byrjun í áætlun nr. 3 frá 1945. Um það treysti ég mér ekki til að gefa upplýsingar, þar sem ekki liggja fyrir um það upplýsingar frá fagmönnum.



Herra forseti. Út af þeirri fsp. frá hv. fyrirspyrjanda, sem hann beindi til fjvn., hvort gert hefði verið samkomulag við hana um, að ekki skyldi verða fært á fjárl. neitt fé, sem kynni að verða greitt til bygginga á Bessastöðum, vil ég leyfa mér að upplýsa, að síðan ég kom í fjvn. og tók við formennsku þar 1945, hefur aldrei slíkt samkomulag verið gert, enda ekki farið fram á það af neinum. Það eina, sem ég minnist, að hafi verið rætt um framlag til endurbóta á Bessastöðum, var á fundi fjvn. 4. febr. 1946, þar sem þáverandi ráðh. óskaði að fá samþykki fjvn. um framlag til endurbóta á búrekstri á Bessastöðum, vegna skipta á bústjóra, því að sá, sem kom, mun hafa sett það skilyrði, að nokkru fé yrði varið til endurbóta á peningshúsum. Þetta var tekið fyrir á fundi hjá n. daginn eftir og þá óskað eftir að fá upplýsingar um, hversu kostnaðurinn mundi verða mikill, en eftir því, sem ég man bezt, komu þær aldrei. Nokkur hluti n. fór suður að Bessastöðum til að skoða þetta ásamt teikningum, sem við höfðum séð um framkvæmdir á Bessastöðum, en ég hygg, að þessar framkvæmdir hafi ekki verið gerðar, enda minnist ég þess ekki, að n. hafi fjallað um það mál. Ég minnist ekki, að komið hafi til fjvn. nokkurt erindi um fjárframlag til Bessastaða nema til forseta sjálfs. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að upplýsa á þessu stigi.



Herra forseti. Ég hef ástæðu til að lýsa ánægju minni yfir þeirri fsp., sem hér hefur komið fram, því að eins og tekið hefur verið fram, þá hafði fjvn. ónógar upplýsingar um viðreisn Bessastaða. Ég álít það hrósvert af hæstv. ríkisstj. og forseta Íslands að hafa lagt mikið fé í að bæta staðinn. Það er enginn vafi, að þegar ríkisstj. gerir það upp á sína ábyrgð að útvega peninga til þessara framkvæmda án þess að hafa til þess fjárveitingu á fjárl., þá getur það ekki verið bein sök hæstv. ráðh., vegna þess að þessir sömu menn hafa ekkert gert til að bæta aðstöðu Alþingis og stjórnarráðsins, ef frá er talið það, sem utanþingsstjórnin lét gera fyrir forgöngu Vilhjálms Þórs. Ég álít það dugnað og myndarskap að reisa Bessastaðaheimilið við, en það hlýtur að vera fyrir forgöngu forseta sjálfs. Það getur ekki verið fyrir forgöngu þeirra manna, sem láta okkur sitja hér enn við sömu slæmu kjörin og bæta ekki heldur neitt úr fyrir stjórnarráðið. Ég álít, að það hafi verið rétt og myndarlega gert af forseta að beita sér fyrir að reisa við þennan stað. En þessi fsp. er um svo lítið atriði af þessum endurbótum, að ég hef hugsað mér að bera fram aðra fsp. um aðrar endurbætur, sem þar hafa verið gerðar. Ég held, að það sé nokkur yfirsjón hjá hv. 4. þm. Reykv. að sjá svo mjög eftir þeim hlutum, sem fluttir hafa verið úr Bessastaðakirkju. Mér virðist hv. þm. ekki átta sig á, að eftir að búið er að breyta Bessastaðaheimilinu, þá var erfitt fyrir forseta að sýna gestum kirkjuna. Hún virðist hafa þegar í upphafi verið illa úr garði gerð eftir því, sem Vilhjálmur Þ. Gíslason segir í Bessastaðasögu sinni. Það sýnir, hvílík ræktarsemi kirkjunni hefur verið sýnd, að kirkjulegar myndir hafa verið teknar þaðan og útskorinn rammi fundizt þar úti á haug. Sá maður, sem fyrstur mun hafa hreyft þessu máli, er prófessor Guðbrandur Jónsson. Hann skrifaði um það grein, sem hann ætlaði að koma á framfæri í einhverju blaði, en greinin hefur ekki birzt. Hann vill láta flytja aftur í kirkjuna þá muni, sem af henni voru teknir. Prédikunarstóllinn var dottinn í sundur. Það virðist hér um bil sannað, að allan þann tíma, sem kirkjan hefur staðið, hafi hún lekið, gólfið fúið og svellað á veturna og allt svo vanhirt sem verða mátti, þegar forsetinn kom þangað. Það þurfti að negla spýtur og spelkur á prédikunarstólinn til að hann héngi saman. Altaristafla var þar, en vantaði neðstu fjölina. Taflan átti að sýna Krist í grasgarðinum, en fæturna vantaði á kristsmyndina, svo að menn, sem í kirkjuna komu, hefðu getað ímyndað sér, að taflan hefði átt að sýna annan atburð úr lífi Krists, nefnilega himnaförina, því að myndina vantaði allt samband við jörðina.

Fyrirspyrjandi (Gylfi Þ. Gíslason) : Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. menntmrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann gaf varðandi þetta mál. Ég veitti því athygli, að hæstv. ráðh. færðist undan að láta í ljós nokkra sjálfstæða skoðun á því, hvort sú stefna, sem tekin hefur verið í málinu, sé rétt eða röng, og mun það stafa af því, að hann telji, að ekki sé hægt að bæta úr, eins og komið sé. Af upplýsingum hæstv. ráðh. má sjá, að fyrir tveimur árum hefur ríkisstj. heimilað 210 þús. til viðgerðar á kirkjunni. Hæstv. ráðh. upplýsir nú, að búið sé að verja meira en tvöfaldri þeirri upphæð til kirkjunnar, eða 470 þús. kr., og enn mun vera eftir nokkuð á 6. hundrað þús. kr., sem viðgerðin öll kostar. Af ræðu hæstv. ráðh. varð ekki séð, að ríkisstj. hafi samþ. þessi viðbótarútgjöld. Manni verður á að spyrja: Geta einstakir. embættismenn ríkisins ávísað á ríkissjóð, án þess að með því sé haft eftirlit? Ef þessu er þannig varið, þá virðist enn meiri ástæða til að endurskoða ríkisreikningana með meiri hraða en gert hefur verið undanfarin ár. Um ræðu hv. þm. S-Þ. þarf ég ekki að vera margorður. Ræða hans var öfgar, en þó kannske minni öfgar en við var að búast. Í rauninni var ræðan ekkert annað en stuttur útdráttur úr grein, sem birtist nýlega í Alþbl. eftir Guðjón Samúelsson, og hann einn vill verja þá stefnu, sem upp hefur verið tekin í þessu máli. En þessi skoðun hv. þm. er undarleg, þegar maður athugar afstöðu hans til annarra mála, eins og áhuga hans fyrir að varðveita menntaskólahúsið og halda áfram að hafa skóla á þeim stað. Hann vill með engu móti láta hreyfa við hinu aldargamla. menntaskólahúsi. En þá er það undarlegt, að hann skuli ekki eingöngu vilja láta það viðgangast, að gömlum munum úr Bessastaðakirkju sé tortímt, heldur jafnvel fagna því. Annars er öllum kunnugt, hvernig stendur á þessari skoðun hv. þm. S-Þ. Ástæðan er sú, að Guðjón Samúelsson, húsameistari ríkisins, er þessarar skoðunar og hefur skrifað um það grein. Mér er sem ég heyri þá ræðu, sem hv. þm. hefði flutt, ef þessi grein hefði verið eftir þann húsameistara, sem hefur staðið fyrir framkvæmdunum á Bessastöðum. Ég þarf ekki frekar að fjölyrða um það, en mér þykir þó vænt um að geta staðhæft, að hér liggi eitthvað á bak við annað, sem hann metur meira en sína sannfæringu. Að síðustu vil ég segja, að af þessu máli tel ég, að megi draga tvenna lærdóma: Í fyrsta lagi, að full ástæða sé til að auka vald þjóðminjavarðar yfir gömlum byggingum, sem nú eru til í landinu. Ef það er ekki gert, þá má búast við, að ákveðið verði að rífa niður Hólakirkju og menntaskólahúsið og ekki einungis það, heldur verði það einnig framkvæmt. Ég álít nauðsynlegt að tryggja, að slíkt geti ekki komið fyrir aftur, eins og það, sem gerzt hefur í Bessastaðakirkju. Í öðru lagi ætti þetta mál að verða til þess, að betur verði gætt að þeim embættismönnum, sem hafa fjárreiður með höndum, og fjvn. gæti betur að stjórninni í slíkum efnum en gert hefur verið undanfarið.



Herra forseti. Ég held, að ég verði að hryggja hv. 4. þm. Reykv. með því, að það getur ekki verið að óleyfi hæstv. ríkisstj., að þetta fé hefur verið látið til framkvæmda og umbóta á Bessastaðakirkju, því að nýlega hefur verið pantað orgel í kirkjuna fyrir 30 þús. kr. og fengin til þess nauðsynleg leyfi hjá hinum erfiðu n. fyrir forgöngu hæstv. stjórnar, svo að ég hygg, að það sé jafnfjarstætt og að ætla að halda því fram, að ríkisstj. og forseti landsins hafi ekki staðið að umbótum á Bessastaðaheimilinu sjálfu. Ég hygg, að hæstv. landbrh. hafi líka þótt nokkuð hár reikningurinn fyrir hænsnahús það hið mikla, er þar hefur verið reist undir stjórn þessa sama húsameistara, en af því að það kemur síðar, skal ég ekki fjölyrða um það nú. Ég verð líka að hryggja hv. þm. með því, að ef Matthías Þórðarson þjóðminjavörður og hans ungi eftirmaður hafa hylmað yfir með ríkisstj. og húsameistara, þá er það vítavert fyrir þá. Það liggur í augum uppi, að það, sem fornminjavörður heiði þá átt að gera, var að kæra hvern þann mann, sem hefði brotið í þessum efnum. Annars virðist það hafa verið skynsamlegt að taka minnisvarða Magnúsar amtmanns upp úr moldinni og búa virðulega um gröf Magnúsar. En það getur verið huggun fyrir þessa tvo prófessora, Guðbrand Jónsson og þennan unga prófessor, að allt, sem þeir vilja láta gera, það getur stjórnin látið gera tafar- og fyrirhafnarlaust. Hún getur látið setja Magnús Gíslason aftur niður í moldina og hafið upp Pál Stígsson, þann mesta böðul, sem á Íslandi hefur verið, það kostar aðeins nokkrar krónur, og sömuleiðis mun vera hægt að setja þar aftur grindverkið með fangamarki þess konungs, sem Struense starfaði undir. Og þá er hún til altaristaflan með Kristi fótalausum. og það er hægt að flytja hana aftur á sinn gamla stað. Prédikunarstólinn má sömuleiðis flytja í kirkjuna aftur. Og þá er hægt að fela Gunnlaugi Halldórssyni, af því að hann hefur séð um svo miklar umbætur á þessum stað, að smíða merkilegar spelkur með hæfilegum nöglum til að halda brotunum saman. Spurningin er bara þessi: Ef þessi hv. þm. verður bráðlega ráðh., eins og vel má búast við eftir atgervi hans hér í þinginu. og hefur aðstöðu til að framkvæma þetta, vill forseti Íslands taka á móti þessu, Magnúsi Gíslasyni niður í moldina, Páli Stígssyni upphöfnum og Kristi fótalausum, og setja allt í það ástand, sem Guðbrandur Jónsson vill vera láta?



Herra forseti. Út af ummælum, sem féllu hjá hv. 4. þm. Reykv., vil ég geta þess, þar sem hann talaði um að nauðsynlegt væri, að eitthvað væri gert til þess að tryggja, að slíkt endurtæki sig ekki, þá vill svo vel til, að 12. febr. 1947 voru staðfest l. um viðhald fornra mannvirkja og byggðasöfn, þar sem stjórnarvöldunum og þjóðminjaverði er veitt sérstök aðstaða til að sjá um slíkt. Þjóðminjavörður þarf ekki annað en að fá samþykki ríkisstj. til að setja slík mannvirki algerlega undir vernd þjóðminjasafnsins. Því miður voru þessi l. ekki komin, þegar þær aðgerðir voru gerðar, sem hér er rætt um. Þess vegna var ekki hægt að koma í veg fyrir þau skemmdarverk, sem hér hafa verið unnin. Ég vona, að þessi löggjöf sé nægileg til að fyrirbyggja, að slíkt endurtaki sig.



Ég hef því miður verið fjarverandi frá þessum umr. og ekki heyrt nema nokkuð af þeim. Það hefur verið á það minnzt, hvernig háttað hafi verið fjárveitingum til ýmissa framkvæmda á Bessastöðum. Mér skildist, að hv. 4. þm. Reykv. hefði sagt og hefði það úr blaðagrein, sem húsameistari ríkisins hefði skrifað, að þar stæði, að tekin hefði verið ákvörðun um það í fjvn., að það fé, sem varið yrði til framkvæmda á Bessastöðum, skyldi eigi tekið upp í fjárl.

Það stendur ekki í greininni, það er rangt haft eftir.

Ég hef ekki lesið þessa grein, svo að ég get ekki andmælt þessu, en þetta eru mjög athugaverð ummæli, ef rétt er farið með, og skírskota ég til hv. 4. þm. Reykv., sem verður að standa þar fyrir sínu máli. Af því að svo hefði mátt líta á, að fjvn. hefði á einhvern hátt haft óeðlileg áhrif á fjárveitingar til þessara framkvæmda, þá vil ég skýra frá, að á þingi 1944 leitaðist þáverandi forsrh., Björn Þórðarson, fyrir um það, hvert væri álit fjvn. og óskaði samþykkis hennar til þess, að nokkru fé væri varið til bygginga á Bessastöðum, og var þar sérstaklega um að ræða stækkun á skála við Bessastaðahúsið, væntanlega sem forseti lætur nota í sambandi við heimsóknir á staðinn. Það voru mjög skiptar skoðanir um málið í n., og við fyrstu atkvgr. um það ætla ég, að meiri hl. n. hafi lagt á móti, að n. mælti með því fyrir sitt leyti, að þessi fjárveiting væri leyfð. Ég skal ekki fullyrða, hvort nm. hafa tekið þessa afstöðu af því, að þeir hafi verið á móti þessari framkvæmd, eða hitt, sem líklegra er, að n. hafi álitið, að stj. bæri að leita heimildar Alþingis um notkun þessa fjár. En málið var nokkuð fast sótt af hálfu stj., svo að það kom til atkvgr. á ný í n., og við endurtekna atkvgr. mun hafa fengizt meiri hl. fyrir því, að þetta væri gert.  (Rödd af þingbekkjum: Hvernig var sá meiri hl.?)  Það má birta það, ef þess er óskað, annars hafa alþm. aðgang að fundarbókum og geta þar séð, hvernig þessi meiri hl. hefur verið og m. a. afstöðu hv. þm. S-Þ. og mína til málsins, því að um það mun hafa verið nafnakall. Þetta eru þau einu afskipti fjvn. og sú eina samþ., sem gerð hefur verið í n. á þessu tímabili um þessi mái. Ég held, að ég muni það rétt, því að ég mun hafa átt sæti í n. öll þau ár, sem þessar framkvæmdir hafa verið gerðar, svo að það virðist hafa verið samkomulag um það hjá þeim ríkisstj., sem hafa staðið að þessum framkvæmdum, að verja fé til þeirra án þess að leita frekar en þeir hafa gert samþykkis Alþingis fyrir að verja fé í þessu skyni. En ef það er rétt hjá hv. 4. þm. Reykv., að húsameistari ríkisins hafi borið það fram, að samkomulag hafi verið um það milli stj. og fjvn. að láta þessar fjárveitingar ekki koma fram í fjárl., þá er það athugavert mál, svo að ég tel rétt að krefja húsameistara svara um það, hvað hann hafi fyrir sér í því efni, því að það væri samsæri gegn Alþingi, ef rétt væri með farið.

Fyrirspyrjandi (Gylfi Þ. Gíslason) : Herra forseti. Ásamt hv. 1. þm. Rang. hef ég leyft mér að bera fram fsp. á þskj. 360 til hæstv. fjmrh. svo hljóðandi: „Hvað eiga ríkissjóður, opinberar stofnanir og ríkisfyrirtæki margar fólksbifreiðar, sem embættismenn eða opinberir starfsmenn hafa til ókeypis afnota? Hvaða embættismenn og opinberir starfsmenn njóta þeirra hlunninda, sem hér er um að ræða?“ Það er kunnara en frá þurfi að segja, að undanfarin veltuár hefur meðferð á fé ríkisins orðið æ losaralegri. Stjórnarkerfið hefur vaxið svo gífurlega, að nú má telja, að um ríkisbákn sé að ræða. Það er ekki aðeins, að starfsmönnum ríkisins hefur verið fjölgað, heldur hafa risið upp ýmsar stofnanir og ýmisleg störf verið upp tekin, sem hæpið er, að full nauðsyn sé á, og ástæða kann því að vera til að leggja niður. En ekki nóg með þetta. Jafnframt stóraukinni fjölgun ríkisstofnana og opinberra starfsmanna hafa ýmsir þeirra fengið fríðindi, sem hæpið er, að ástæða hefði verið til að veita. Hér í þessari fsp. er vikið að einni tegund slíkra fríðinda, sem fjölmörgum embættismönnum eða opinberum starfsmönnum eru veitt, sem sé þau að hafa til ókeypis afnota bifreið, sem er eign ríkissjóðs og þeir mega nota eftir eigin geðþótta. Þar með er þó ekki sagt, að margir embættismenn eða opinberir starfsmenn hafi ekki fulla þörf fyrir að hafa til umráða bifreið á ríkisins kostnað, en þetta jafngildir því ekki, að svo að segja sérhver hærra settur embættismaður eigi að njóta slíkra fríðinda, og ég hygg, að óhætt sé að fullyrða, að í þessum málum sé stefnt í algert óefni. Sá hópur, sem þessara fríðinda nýtur, er orðinn óeðlilega stór, og margir þeirra hafa ekkert með slík tæki að gera og nota þau ekkert í þágu embættisins, heldur algerlega sem einkaeign, og þegar litið er yfir þennan hóp, er ekki svo að sjá, að neinni skynsamlegri reglu hafi verið fylgt um veiting þessara fríðinda. - Frumskilyrðið er að láta rannsaka, hvað hið opinbera á margar fólksbifreiðar, og er þá fyrst hægt að sjá, hvort ástæða væri til að grípa í taumana. - Af þessum ástæðum er þessi fsp. fram komin.

Fjmrh. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Eins og ég hef áður vikið að, eru starfandi nokkrir menn í stjórnarráðinu, sem vinna að því að gera ýmsar athuganir á ríkisrekstrinum, sem gætu orðið til ábendingar um sparnað á ríkisrekstrinum, og með það fyrir augum er þeirra starf hafið. Þeir hafa líka það mál með höndum að rannsaka opinbera bifreiðaeign og notkun á þeim tækjum. Hins vegar hafa þeir enn ekki skilað áliti sínu, svo að mér er ekki kunnugt um nema lítinn hluta þessara athugana í einstökum atriðum. En nú hefur þessi fsp. fram komið, og taldi ég rétt að svara því, sem hægt væri í þessum efnum á þessu stigi málsins án þess að fara fram á frest, þangað til sparnaðarn., sem svo hefur verið kölluð, hefði skilað áliti sínu um notkun opinberra bifreiða. Ég vil benda á það, að þær upplýsingar, sem ég hef hér í höndunum, geta vel verið þannig, að þær þurfi áréttinga við síðar meir, og sá embættismaður, sem ég hef beðið að afla þeirra upplýsinga, sem beðið er um í bili, tekur fram í bréfi sínu, að þær upplýsingar, sem hér liggja fyrir, séu frá sparnaðarn., en getur þess um leið, að n. hafi enn ekki lokið gagnasöfnun, hvað bifreiðarnar snertir, og kunni því að vanta eitthvað af bifreiðum á þessa skrá. Skráin er hér fyrir hendi og vil ég líka taka það fram, að hugsazt getur, að í einstökum tilfellum sé ekki um fólksbifreiðar að ræða. Það er ekki getið um það, en í sumum tilfellum getur verið um jeppabifreiðar að ræða, sem taldar eru sem fólksbifreiðar á skránni. Í þessari skrá segir, að forsetaembættið hafi 2 fólksbifreiðar, auk þess sem Bessastaðabúið hafi eina vörubifreið. Stjórnarráðið er hér talið með 3 bifreiðar, þar af hefur atvmrn. 1 bifreið, sem notuð er af fulltrúa í landbrn., sem hefur það sérstaka verk með höndum að líta eftir ríkisbúunum. Þá hefur forsrn. og utanrrn. hvort um sig eina bifreið, sem notaðar eru af viðkomandi ráðherrum. Bifreiðaeftirlitið er hér talið með 7 bifreiðar, þar af Vesturlandsumdæmi 2, Akureyri 1 og Reykjavík 4. Síðan kemur biskup með 1, borgarfógeti 1, borgardómari 1, háskólinn 1, hæstiréttur 1, lögreglustjórinn í Reykjavík 9, en af þeim er vafalaust eitthvað jeppabifreiðar, fræðslumálastjóri 2, aðra notar fræðslumálastjóri sjálfur, en hina íþróttafulltrúi, útvarpið 6, þar af 1 jeppi á endurvarpsstöðinni á Eiðum, 1 jeppi v/fréttastofu, 2 v/stöðvarinnar á Vatnsendahæð, 1 v/magnarasals og 1 v/viðgerðarstofu, póststofan í Rvík 2, sakadómarinn 4, sauðfjárveikivarnir 1, skipulagsstjóri 1, skógrækt ríkisins 3, húsameistari ríkisins 2, tryggingastofnunin 1, vegagerðin 4, veiðimálastjóri 1, raforkumálastjóri 1, áfengisverzlunin 1, lyfjaverzlunin 1, atvinnudeildin 2. Eru þetta samtals 59 bifreiðar, og er þar a. m. k. 1 vörubifreið og eitthvað af jeppabílum, en eins og ég tók fram, er þessari rannsókn sparnaðarn. ekki lokið, og má því vel vera, að eitthvað kunni að bætast við þessa skýrslu síðar meir, og enn fremur, að fleiri upplýsinga sé þörf í þessu máli, eftir því sem mér skilst á nm. Mun ég svo sjá um, þegar þær liggja fyrir, að þær komist til fjvn. eða Alþ., ef svo ber undir.

Fyrirspyrjandi (Gylfi Þ. Gíslason) : Herra forseti. Ég vil leyfa mér fyrir hönd okkar fyrirspyrjenda að þakka hæstv. fjmrh. fyrir þessar upplýsingar. Hann hefur vafalaust gefið allar þær upplýsingar um málið, sem hægt er að gefa á þessu stigi, en eins og hann tók fram, starfar að þessum málum n., sem væntanlega mun innan ekki mjög langs tíma geta gefið algerlega tæmandi upplýsingar um málið. Ég vænti þá, að hv. þm. hafi orðið ljóst, að ástæða sé til að taka að einhverju leyti í taumana og setja fastari reglur um þessi mál, sem virðast vera komin nokkuð í öfgar, og vona ég, að það verði gert, þegar niðurstöður n. liggja fyrir.



Herra forseti. Þessi fsp. hv. 4. þm. Reykv. (GÞG) og hv. 1. þm. Rang. (HelgJ) minnir mig á gamalt umtal, þegar þessi bílanotkun hins opinbera hófst. - Það vorum við Tryggvi Þórhallsson, sem stóðum fyrir því á tímabilinu 1928–1932, að ríkisstj. eignaðist 3 bíla„ og sömuleiðis var biskupi, lögreglustjóra, vegamálastjóra, húsameistara og ráðunautum Búnaðarfélags Íslands séð fyrir bifreiðum. Vil ég í þessu sambandi beina því til hæstv. fjmrh., að það var talinn vera nokkur óþarfi, að landið ætti þessar bifreiðar, og mætti þetta töluverðri gagnrýni, en það hefur komið í ljós, að þessi framkvæmd hefur verið í fullu samræmi við kröfur tímans, en hitt er svo annað mál, að ég hygg, að þessi þróun sé önnur en hún hefði átt að vera. Á þessum bifreiðum var alger ríkisútgerð fyrstu árin, og á þeim voru með beztu bílstjórum landsins, er nú vinna við bifreiðaeftirlitið. Hygg ég, að ekki sé hægt að ná þeim tilgangi, sem vakir fyrir fyrirspyrjendum, sem sé að lækka bifreiðakostnað hins opinbera, nema með því að taka upp það fyrirkomulag, sem var hér á þessum málum áður og var þannig að hafa ákveðna tölu bíla fyrir helztu embættismenn landsins með ákveðnum, völdum bílstjórum. Það getur vel verið, að þetta kunni að þykja fátæklegt, en þetta hygg ég einustu leiðina til að ráða bót á núverandi ástandi í þessum efnum og að þannig mætti lækka stórkostlega tölu bifreiða ríkis og ríkisstofnana frá því, sem nú er.



Herra forseti. Mér skildist á svari hæstv. fjmrh., að hann læsi upp þá bíla, sem ríkissjóður er talinn eiga, enda gefur fsp., eins og hún er orðuð, varla tilefni til annars. Ég hjó eftir því við þennan upplestur, að hann taldi hjá sumum stofnunum upp færri bifreiðar en maður veit, að þær nota og telja sínar. Fór ég að íhuga, hvernig á þessu stæði, og minntist þess, að við sumar þær stofnanir, sem hann las upp, eru bifreiðar í eigu starfsmanna, sem eru að öllu leyti reknar á kostnað stofnunarinnar. Ég vil því benda hæstv. ráðh. á, að þegar sparnaðarn. rannsakar opinberan bifreiðakostnað, þá er það ekki sjálf eignarheimild ríkissjóðs eða ríkisstofnana yfir bifreiðunum, sem er afgerandi um það, hvort þær eru reknar á kostnað hins opinbera, heldur notkunin, og það eru þó nokkuð fleiri bifreiðar í þeim stofnunum, sem hann las upp, sem að öllu leyti eru reknar á kostnað ríkisins.

Fjmrh. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Út af þessum síðustu umr. vil ég vísa til þess, að fyrirspyrjendur spyrja einungis um bifreiðar, sem eru eign ríkissjóðs, og sá maður, sem ég fól að rannsaka þetta mál, hefur því ekki leitað upplýsinga nema um bifreiðar, sem eru í eigu ríkis og ríkisstofnana. Að öðru leyti er það þegar fram tekið af mér, að þær upplýsingar, sem hér lægju fyrir, væru þannig, að þær væru ekki fullnægjandi, af því að málið er enn í athugun, og getur vel verið, að þar eigi eitthvað eftir að upplýsast, sem ég hef ekki á þessu augnabliki eða á þessum lista. Þegar að því kemur, að sparnaðarn. hefur skilað áliti sínu um bifreiðar þessar, verður auðveldur aðgangur að því fyrir sérhvern hv. þm. að kynna sér þetta mál nánar.