Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Gísli Sveinsson) : Herra forseti. Till. sú til þál., sem hér liggur fyrir á þskj. 26, er flutt nú vegna þess, að svo þykir við horfa, að ekki sé kleift og ekki heldur ráðlegt að bíða lengur með sumt af þeim framkvæmdum, sem rannsókn og athuganir hafa leitt í ljós, að ráðast þurfi í til þess að skapa nokkrar varnir fyrir þá sveit, sem hér um ræðir, Álftaverið. Eins og grg. á nefndu þingskjali ber með sér, og sérstaklega þau fylgiskjöl, sem þar eru prentuð, fór þessi rannsókn fram þegar á árinu 1939. Málinu var vísað til stj. og henni afhentar niðurstöðurnar og búizt við, að hún hæfist handa, fyrr en nú er orðið, en það hefur hún ekki gert. Má segja henni ýmislegt til málsbóta, svo sem ástandið ytra og innra, sem hefur gert það að verkum, að stj. hefur haft mörgu öðru að sinna, og í öðru lagi, að stj. hafa síðan ekki verið fastar í sessi. Nú þykir ekki kleift að bíða lengur eftir því, að eitthvað sé gert, og er þá það, sem flestum hefur komið saman um, til þess að fólkið viti fótum sínum forráð, sem sé það að koma upp í Álftaverinu byggðasímakerfi. Um þennan lið hefur ekki aðeins fjallað sú n., sem sett var á laggirnar, heldur hefur hún haft samvinnu við þá stofnun, sem til greina kemur, póst- og símamálastjórnina, og má af fylgiskjalinu sjá álit hvorrar tveggja. Ég tel nú, að allar framkvæmdir í þessu máli eigi, eins og till. bera með sér, að vera af hálfu stj. og kostnaður við þær eigi að greiðast af ríkinu eða a. m. k. af þeirri stofnun, sem kemur við málið, og skiptir litlu máli, hvort það er ríkissjóður eða landssíminn, sem greiðir þetta, því það er að nokkru leyti að taka úr öðrum vasanum og láta í hinn. En hér er um slíkt efni að ræða, eins og ég vænti, að hv. þm. sjái, að það er þjóðfélagið, sem á að skerast í leikinn. Þetta er varúðarráðstöfun til þess að vernda byggð í landi nú og fólkið, sem býr þar, og hvar sem er, mundi það vera talið skylt að gera þessar ráðstafanir, enda er grundvöllurinn lagður með því, sem hér liggur fyrir. Hið opinbera hefur hlaupið undir bagga, þegar skaða hefur borið að höndum, og um það er ekki nema gott að segja, en því fremur ætti að leggja í kostnað til þess að varna því, að tjón verði á mönnum og málleysingjum í þessari byggð. Áður fyrr var þetta ekki gert, og má vera, að það hafi verið af því, að menn hafi ekki séð nein úrræði til þess að varna því, sem koma skyldi, en úrræðin ættu fyrst og fremst að vera þau, að bjarga því, sem bjargað verður, og gera ráðstafanir í tíma. Eins og stendur í grg., er ekki hægt að ákveða stund og jafnvel ekki stað fyrir jökulhlaupin, en þó má gera ráð fyrir því, að það sé nálægt. Enginn veit, hvenær sá dagur eða sú nótt kemur, og því síður, hvað þá á að gera. Það má segja, að á liðnum öldum hafi liðið nálega 50 ár stundum meira og stundum minna - milli þess, sem Kötlugos hefur borið að höndum. Það leið lengra á milli síðast, og voru sumir farnir að halda, að Kötlugosin hefðu lagzt niður, en almenningur í Skálholtsþingi var á annarri skoðun og tók eftir ýmsum teiknum til marks um það, að það mundi koma að því. Fólkið tók eftir því, hvernig snjóröndin þokaðist upp í samanburði við fjallstoppinn, sem stóð upp úr. Þetta er aldagamall siður. Og almenningur tók eftir og vissi, hvað leið. Þetta færist nú nær. Það kom 1918 og nú er liðinn helmingur tímans, ef um lengsta tíma er að ræða, en það getur komið á hvaða ári, sem er. Það þarf ekki að lýsa því, hvernig jökulhlaupin eru. Menn geta lesið um það í skýrslum, en menn vita, að öll mannvirki á Mýrdalssandi, þar sem flóðaldan skellur á, skolast í sjó fram. Samt hafa verið smíðaðar brýr, lagður vegur og sími og annað til þess að halda uppi góðum samgöngum. Menn vita, að þetta fer, en þessi byggð, sem hér um ræðir, hefur alltaf staðið upp úr öllu saman, þó að fækkað hafi býlum í henni á ýmsum tímum. Svo hagar til um þessar aðgerðir, að þessi byggð stendur nokkuð í hvirfingu. Hún er ekki stór og fólkið ekki margt, svo að það er tiltölulega auðvelt að framkvæma þá áætlun, sem gerð var af n. 1939. Að vísu er allur kostnaður nú meiri en hann var þá, eins og allir vita, ef ráðizt er í þetta nú þegar, sem æskilegast er, en um það er ekki að sakast, því að þótt kostnaðurinn verði meiri að krónutali en hann var fyrir stríð, er hann ekki meiri eftir gildi peninganna og dugir ekki að sjá í slíkt. Þessi framkvæmd er byggðinni nauðsynleg, og auðvitað getur hún haft nokkuð gagn af henni líka, og er þá vel, ef fer saman gagn og líka öryggi. Nú er ekki ætlazt til, að þetta kerfi standi í sambandi við utansveitarsímann, heldur er það hugsað, til þess að fólkið í byggðinni geti náð sambandi hvað við annað, ef hætta steðjar að, en þó á að vera í gegnum það hægt að ná til símstöðvar sveitarinnar. Þær framkvæmdir, sem hér verða gerðar, verða allar í samráði við forráðamenn landssímans og eftir því, sem bezt þykir henta. Að svo mæltu þykist ég ekki þurfa að taka fram meira um þetta mál umfram það, sem í grg. stendur, og með því líka, sem fylgiskjölin segja. Ég vil fara fram á, að málið verði að lokinni þessari umr. látið fara til n. Ég geri ekki upp á milli, hvort það er allshn. eða fjvn., og er það mín frumtill., að það sé allshn., því að hún gæti þá athugað málið frá fleiri hliðum.

Gísli Jónsson. Herra forseti. Ég vil á engan hátt leggja á móti þessari till., sem hér er til umr., en vil nota tækifærið til þess að benda á, að það er annað hérað á landinu, sem að vísu líður ekki af völdum Kötlugosa, heldur einangrunar, og það er Barðastrandarsýsla. Það eru hreppar þar, sem eru símalausir. Þeim var lofað síma árið 1935, og á síðasta þ. bar ég fram till. um, að veitt væri ákveðið fé til þess að efna þetta loforð, en hún var felld. Ég mun áskilja mér þann rétt að gera kröfu til þess að þau loforð, sem gefin voru á undan, verði efnd á undan þeim loforðum, sem síðar voru gefin. Ég geri ekki mikinn mun á einhverjum ógnum hugsanlegra Kötlugosa í þessari sveit og ógnum þeirra byggða, sem sakir samgönguleysis og símaleysis er gert örðugt að lifa sama menningarlífi og aðrar byggðir á landinu. Þetta er mál, sem ekki er hægt að ganga lengur fram hjá, og ég vil nota tækifærið til þess að benda á, að þingið getur ekki sett ákvæði um nýjar framkvæmdir á þessu sviði, - ef það á að vera nokkuð nema pappírsgagn, - en ganga fram hjá öðrum loforðum. Hv. frsm. gat um það, að það væri sími í sveitinni, en það er enginn sími í þeim hreppum, sem ég tala um, fólkið verður að fara 6–8 tíma til þess að komast til næstu stöðvar, og þar að auki er allt kerfið þannig, að það er ekki samboðið landssímanum að hafa það svo, enda er það viðurkennt af landssímastjóra. En hann segir, að það sé ekki hægt að bæta úr því nú, vegna þess að það skorti efni til framkvæmdanna. Ég tók eftir því, að frsm. lýsti einnig yfir því í sambandi við þetta mál, að þarna væri lagt til brúa og vega og síma eins og þurfa þætti. Það er meira en vesalings Barðastrandarsýsla getur sagt um sín héruð, þar sem þess er allt af vel gætt að afskipta þessi héruð um allt, sem að samgöngubótum lýtur.



Herra forseti. Ég bjóst ekki við hljóði úr horni á þessu stigi málsins og vil ekki fara inn á almenn samgöngumál. Þetta er náttúrlega hreint ekki neitt sambærilegt við aðra staði á landinu, og þarf ég ekki að endurtaka það, sem ég hef sagt og skrifað stendur í þessu efni, því að hér er ætlazt til, að komi sérstakt öryggiskerfi á milli bæjanna, til þess að allir nái að kallast á, svo að menn geti komizt undan og bjargað sér, þegar voðann ber að höndum, og það er fullkominn misskilningur, bæði á mínum orðum og veruleikanum, að ég hafi látið svo um mælt, að allt væri komið til brúa og vega, sem þarf. Það er öðru nær. Ég skýrði frá því um þau mannvirki, sem hljóta að falla á Mýrdalssandi, að þau hlytu að falla og það er ekki hægt annað. Það er það, sem ég á við. Annars er það svo, að ég vil vænta þess, að þetta mál verði ekki hindrað með því, að allir þm. telji sér skylt að koma inn í það með öll samgöngumál hvaðanæva af landinu, og ég veit, að þegar hv. þm. les þetta, kemst hann að þeirri niðurstöðu, að þetta sé sérstakt mál. Hans mál getur verið alveg eins gott fyrir því, en það heyrir bara ekki hér undir.



Þessi till. á þskj. 29 var lögð hér fram fyrir hér um bil hálfum mánuði, og er það eitt dæmið um seinaganginn í hlutunum hjá ýmsum ráðamönnum hér, að hún hefur ekki verið tekin fyrir. Ráðstafanirnar, sem um ræðir, þurfti að vera búið að gera fyrir sláturtíð þá, sem hefst í þessum mánuði. Sú bót er í máli, að atvmrh. (VÞ) hefur, síðan till. kom fram, látið safna skýrslum þeim, er till. fer fram á. Ég mun bera fram skrifl. brtt. um, að í stað 15. sept., sem í till. stendur og er þegar liðinn, komi 25. sept. Hér er um að ræða talsvert alvarlegra og þýðingarmeira mál en menn gera sér margir í hugarlund að óreyndu. Þetta er miklu meira fóðurbirgðamál en hagsmunamál. Um rúma tvo tugi ára hefur verið óvanalegt góðæri í landinu og vetur vægir, nema þá veturinn í fyrra. Þetta hefur freistað manna að fjölga búpeningi sínum meir en fóðuraukningu nemur. Undireins og harðindi ber að höndum, getur það leitt til fóðurskorts fyrir mikinn fjölda hrossa og um leið annan búpenings ef hrossunum er ekki fækkað áður að mun. Ég veit ekki, hvað skýrslur um þetta leiða í ljós, þegar þær eru komnar, en hygg, að ég hafi ekkert ofsagt um það, að þetta er ekki smámál. S. l. haust reyndist markaður fyrir hrossin búinn á miðri sláturtíð, og sat fjöldi bænda uppi með hross sín yfir veturinn, þau sem farga átti. Þegar skýrslur eru fengnar, verður að leita álits Búnaðarfél. Ísl. og annarra, sem að gagni mega koma, um það, hvað gera megi til betri markaðshagnýtingar, t. d. með niðursuðu kjötsins. - Ég sé beina þörf á, að málið fari til n., eftir að svo mjög hefur dregizt að taka það fyrir.



Ég vildi aðeins bera fram fyrirspurn til hæstv. atvmrh., hvort hann geti gefið upplýsingar um, hve miklar kjötbirgðir eru nú í landinu um það bil, sem slátrun hefst.



Eins og hv. flm. skýrði frá, hefur atvmrn. í byrjun þ. m. lagt fyrir sýslumenn í þeim héruðum, þar sem helzt má vænta, að hross verði seld til afsláttar, að láta safna skýrslum um fjölda þeirra hrossa, er boðin muni verða á þessu hausti. Úr einu héraðinu eru skýrslur ekki komnar þrátt fyrir ítrekaðan eftirrekstur. En úr fjórum héruðum hafa borizt tölur, og samkv. þeim verður hrossatalan sem hér segir: Í Dalasýslu 247 hross. - Rangárvallasýslu 1641 - - Skagafjarðarsýslu 1235 - - Húnavatnssýslu 3041 - Samtals 6164 hross. En úr Mýra- og Borgarfjarðarsýslu vantar. Um hitt atriðið í till., að leitað verði til Búnaðarfél. Ísl., er það að segja, að enn er ekki komið að þeirri hlið málsins. Viðvíkjandi fyrirspurn hv. þm. Siglf. verð ég að taka fram, að í dag hef ég því miður ekki þær tölur, sem hann bað um, en mér skal vera það ánægja að skýra frá þeim, þegar þær eru fengnar, og það verður innan skamms.

Gísli Jónsson Hv. flm. gerði ekki ráð fyrir, að málið færi til n. Það ætti þó ekki að þurfa að tefjast neitt við það, þar sem aðalatriði till. er þegar í rannsókn hjá ríkisstj. og þess verður að vænta, að Búnaðarfélagi Íslands sé málið ríkt í huga, engu síður þótt ekki sé búið formlega að vísa því til þess, og ætti þá varla að standa á svörum þess. Í sambandi við þetta mál mætti athuga, hvort einstök héruð eigi að fá að eyðileggja dilkakjötsmarkaðinn fyrir öðrum landshlutum, eins og átt hefur sér stað, og fleira gæti upplýstst, sem verða mætti landbúnaðinum til einhvers hagnaðar. Ég legg til, að umr. sé frestað og till. vísað til allshn.

Flm. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Eins og þskj. nr. 8 ber með sér, hef ég leyft mér að koma fram með þessa þáltill. ásamt þeim hv. 11. landsk., hv. þm. Ísaf. og hv. 1. þm. Árn. um þetta mál, sem hv. alþm. er nú að vísu nokkuð kunnugt af meðferð á því hér í þinginu á undanförnum árum, sem sé að heimila ríkisstj. að kaupa við matsverði fyrir hönd ríkissjóðs þau hlutabréf í Útvegsbanka Íslands h/f, sem keypt voru á sínum tíma með hluta af sparisjóðs- og innstæðuskírteinainneignum í Íslandsbanka, þegar hann hætti störfum. Ég sagði áðan, að þetta mál væri gamalkunnugt hér á þingi, og það mun ekki þurfa að hafa um það langa framsögu og í aðalatriðum óhætt að vísa til þess, sem sagt er í þskj. Þó vil ég aðeins minna á það, að nú hefur farið fram sú athugun á þessu máli, sem áður skorti. Nú hefur farið fram mat á hag bankans og þá um leið á gildi hlutabréfa hans. Það mat hefur farið fram að tilhlutun Alþingis, sem á þingi 1941 samþykkti þá dagskrá, er hér fer á eftir, með leyfi hæstv. forseta: „Í trausti þess, að ríkisstjórnin láti fara fram athugun á framboðum og verðgildi hlutabréfa Útvegsbanka Íslands h/f og leggi fyrir næsta Alþingi tillögur sínar um, hvort ríkissjóður skuli kaupa hlutabréf þau, er um ræðir í þingsályktunartillögunni, og með hvaða skilyrðum, ef til kemur, svo sem kaupverð, árlegt framlag ríkissjóðs til kaupanna og að keypt verði af þeim einum, er voru upphaflega eigendur bréfanna, tekur þingið fyrir næsta mál á dagskrá“. Þessi dagskrá var fram komin að tilhlutun minni hl. hv. þáverandi fjvn. Meiri hl. fjvn. vildi gefa ríkisstj. heimild til kaupa á bréfunum, og ljóst er, að meiri hl. Alþingis vill láta ríkisstj. taka málið til athugunar í sama tilgangi. Í upphafi þessa fundar var útbýtt meðal alþm. bréfi viðskmrh., er inniheldur skýrslu um athugun á verðgildi hlutabréfa Útvegsbanka Íslands h/f, og er það undirritað af þeim nm., er ríkisstj. hefur falið þetta verk. En það var gert 23. maí 1942 af þáverandi ríkisstj. Í þá nefnd voru skipaðir Jón Guðmundsson skrifstofustjóri, Gylfi Þ. Gíslason dósent og Lárus Jóhannesson hrm. Jón Guðmundsson var formaður n. Álít n. liggur fyrir, eins og áður er að vikið, og er handbært fyrir hvern alþm. Vildi ég með leyfi hæstv. forseta mega lesa upp nokkrar setningar úr þessu áliti. „Höfum við athugað hag bankans og stuðzt þar við efnahagsreikning hans pr. 31. des. 1942, en jafnframt kynnt okkur breytingar, sem síðan hafa átt sér stað. Höfum við komizt að þeirri niðurstöðu, að nú megi telja verðmæti hlutabréfanna a. m. k. nafnvirði“. Síðar í skýrslunni er enn vikið að hag bankans, og segir þar, með leyfi hæstv. forseta: „Varasjóðir nema því samtals nálægt 4 millj. kr., auk þess sem húseign bankans hér í Reykjavík, ásamt innanstokksmunum og áhöldum er miklu meira virði en 150 þús. kr., er verðmæti nokkurra annarra fasteigna umfram bókfært verð þeirra“. Og enn vildi ég mega vísa til nokkurra setninga, sem líka standa í þessari skýrslu. „Eins og hag bankans nú er komið, má gera ráð fyrir því, að hann gæti hér eftir greitt arð á venjulegum tímum. Með tilliti til þess, að torvelt er nú að ávaxta fé, yrðu kaun á bréfum bankans fyrir nafnverð að teljast hagstæð frá því sjónarmiði“. Ég skal svo ekki fjölyrða um meira af því, sem í skýrslunni stendur. En hún sýnir glögglega, að hér er ekki um neina áhættu að ræða fyrir ríkisstj. Enn fremur staðfestir hún það, sem ég hef áður haldið fram um þá upphæð, er snertir innlenda innistæðueigendur, að ef þeirra hlutabréf eru leyst inn, þá nema þau 1½ millj. kr. Þegar n. segir, að hlutabréfin séu að minnsta kosti þess virði, sem kallað er nafnverð þeirra, virðist óhætt að draga þá ályktun, að hún muni álíta þau meira virði. En í þáltill. er talað um, að þau séu keypt við nafnverði. Eins og augljóst er og allir hv. þm. geta gengið úr skugga um, er ekki farið fram á, að keypt sé af öðrum en þeim, sem upphaflega voru eigendur að þessum bréfum eða hafa fengið þau í arf, en ekki af þeim, sem í „spekúlasjóns“-augnamiði kunna að hafa komizt yfir þau hjá hinum upprunalegu eigendum. En um flesta þá, sem maður getur kallað upprunalega eigendur, er það víst, að þeir hafa ekki haft ástæður til að verða aðnjótandi mikils hagnaðar af þeim gróða, sem verið hefur á undanförnum árum. Flestir þeirra munu vera menn nokkuð við aldur, og í mörgum tilfellum er þeim nú ákaflega erfitt að eiga þetta fé fast og geta engin not haft af því. Eins og kunnugt er, hafa þeir ekki fengið vexti, bankanum hefur ekki verið leyft það. Ríkissj. á sjálfur hálfu fimmtu milljón hlutafjárins, sem er langsamlega meiri hl. þess. Þar af leiðir, að þessir dreifðu eigendur að hálfri annarri milljón hafa engin áhrif haft og geta ekki haft á bankaráðsfundum á nokkuð það, er snertir rekstur þessarar stofnunar, sem þeir sumir hálfnauðugir - og kannske flestir - hafa verið hluthafar í. Það virðist því mæla öll sanngirni með því, að ríkissj. leysi nú til sín þessi bréf og það með nafnverði. Loks vil ég benda á það, sem áður hefur verið fram tekið og enn er upp tekið í ástæðunum fyrir framkomu þessarar þáltill., með leyfi hæstv. forseta: „Enginn getur með réttum rökum varið það, að þeir þegnar þjóðfélagsins, sem hér eiga hlut að máli, séu látnir færa þær fórnir að hafa fjármuni sína bundna um óákveðinn tíma í hlutabréfum Útvegsbankans, án þess að sú hlutafjáreign gefi þeim nokkurn arð. Ríkið er aðaleigandi þessa banka og ábyrgist það sparifé, sem landsmenn leggja á vöxtu í bankann. Áhrifa annarra aðila en ríkisvaldsins gætir í engu, að því er stjórn bankans snertir. Virðist því þegar af þessum ástæðum réttmætt, að ríkið kaupi hlutabréf þau, er um ræðir“. Ég vona, að hv. alþm. geti fallizt á þessa skoðun, sem talsvert fylgi hefur hér á þingi og er enn fremur að finna í niðurstöðu þeirrar n., sem ríkisstj. hefur látið vinna það verk, sem um getur í skýrslu viðskmrh. Hún verður ekki vefengd. Mætti svo ljúka þessu máli á yfirstandandi þingi. Loks vil ég mælast til við hæstv. forseta, að hann leiti álits um, að mál þetta megi fara til 2. umr. og fjvn. að lokinni þessari umr.



Ég geri ráð fyrir, að þessi till. fari til athugunar í n., og er því ekki ástæða til að fjölyrða um hana nú á þessu stigi. Ég vildi aðeins vekja athygli á, að í þeirri dagskrártill., sem samþ. var um þetta efni á þingi 1941, sem hv. frsm. veik að og einnig er birt í grg., er farið fram á það, að ríkisstj. geri tvennt: Í fyrsta lagi að láta fara fram athugun á framboði og verðgildi hlutabréfa bankans, sem nú hefur verið gert, eins og skýrsla sú sýnir, sem hér hefur verið útbýtt. Í öðru lagi var ríkisstj. falið að leggja fyrir Alþ. till. sínar um, hvort ríkissj. skuli kaupa hlutabréfin og með hvaða skilyrðum, ef til kæmi. Ég hef ekki séð neinar till. frá hæstv. ríkisstj. um málið, og þætti mér eðlilegt, að þær kæmu fram, eins og Alþ. hefur ætlazt til, þegar það samþ. þessa umtöluðu félagskrártill. fyrir 2 árum. Nú vildi ég beina því til þeirrar n., sem fær málið til meðferðar, hvort hún sæi ekki ástæðu til að leita eftir þessum till. ríkisstj. um málið. Annað atriði má einnig nefna í þessu sambandi. Það kemur ekki fram í grg. með till., við hvaða verði hlutabréfin munu hafa verið seld, ef um sölu á bréfum hefur verið að ræða undanfarið. En þar sem það er álit n., sem hefur athugað hag bankans, að bréfin séu a. m. k. í nafnverði, þá mætti ætla, að það hefði verið mögulegt á þessum tíma fyrir eigendur þeirra, sem hafa viljað selja, að losna við þau. Því að maður verður að gera ráð fyrir því, að ekki sé til lengdar um óarðbæra eign að ræða, ef bréfin teljast með nafnverði eða e. t. v. meira. Í þáltill. er talað um að kaupa bréfin með matsverði. En í skýrslu þessara þriggja manna, sem ríkisstj. fékk til að athuga hag bankans og verðgildi hlutabréfanna, kemur ekki ákveðið fram - það hef ég séð -, hvers virði þeir telja bréfin. Þeir munu taka svo til orða, að bréfin séu að minnsta kosti í nafnverði. En það virðist nokkuð óákveðið, hvert verðgildi bréfanna í raun og veru er, að þeirra dómi. Það getur eftir orðanna hljóðan, verið eitthvað meira en nafnverð. Ég vildi aðeins láta þessi atriði koma fram og vænti þess, að þau verði tekin til athugunar í hv. fjvn.

Fjmrh. (Björn Ólafsson) : Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér við þessa umr. að fara neitt sérstaklega út í þetta mál eða taka afstöðu til þess. Ég vil í sambandi við athugasemdir síðasta ræðumanns um till. stj. segja það, að stj. hefur haft þetta mál til athugunar, en ekki tekið ákveðna afstöðu til málsins enn þá. En ég geri ráð fyrir, að þessu máli verði vísað til fjvn., og mun þá stj. að sjálfsögðu hafa samband við n. um það og þá væntanlega gera sínar till., þegar til kemur. Í sambandi við það, að talað er um, að þessi bréf séu verðlaus, eins og sakir standa, má að vísu segja, að þeir aðrir hluthafar en ríkisstj. fái engu um það ráðið, hvernig bankanum er stjórnað. En hlutabréfin geta ekki talizt verðlaus eign, ef hægt er að umsetja þau, sem nú virðast allar horfur á. Hins vegar er á engan hátt útilokað, að þótt ekki hafi verið horfið að því ráði í þetta skipti að greiða arð, að hluthafar fái arð af bréfum sínum í framtíðinni, ef rekstur bankans gengur þann veg, að það sé hægt. Enda teldi ég það vera með öllu óverjandi af ríkissj., þó að hann hafi bæði tögl og hagldir í bankanum, að beita aðra hluthafa slíku. Ég vildi bara benda á þetta atriði, en að öðru leyti mun ríkisstj. eiga umræður um þetta mál við fjvn. og skýra frá till. sinni og afstöðu til málsins við síðari umr.



Ég hefði ætlað mér á sama hátt og hv. þm. V.-Húnv. gerði að inna ríkisstj. eftir því, hvort hún hefði ekki till. fram að bera í málinu, með tilvísun til dagskrártill., sem hér var samþ. á sínum tíma. Ég heyri, að hæstv. ráðh. ætlar að ræða við fjvn., sem fær till. til athugunar, og tel það fullnægjandi svar. Ég vil í þessu sambandi leyfa mér að beina því til fjvn. og hæstv. ráðh. um leið, hvort ekki sé rétt að taka til athugunar, jafnframt því sem þessi till. verður athuguð, hvort ekki sé ástæða fyrir ríkisstj. að fá heimild til frekari hlutafjárkaupa. Á ég við þær rösklega 1200 þús. kr., sem erlendir bankar og félög eiga af hlutafé bankans. Nú skal ég játa, að mér er ekki kunnugt um óskir eigenda þessara hlutabréfa. En vitað er, að á sínum tíma var það fé lagt fram að nokkru leyti til þess að hjálpa bankanum að halda áfram starfsemi sinni. Mér þykir því ekki ósennilegt, að þessir erlendu bankar og vátryggingafélög vildu gjarnan láta þessi hlutabréf af hendi.

Flm. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Það er alveg réttilega fram tekið hjá hv. þm. V.-Húnv., að ekki er um það getið í ástæðunum fyrir þessari þáltill., hvað slík bréf sem þessi hafa selzt manna á meðal. Og ég fyrir mitt leyti játa, að mér er ekki nákvæmlega kunnugt um neinar sölur, sem hafa átt sér stað á þeim. En hitt skal ég um leið segja, að ég hef heyrt, að menn hafi reynt að losa sig við þau á krepputímum og ekki verið boðið neitt sérstaklega mikið verð í. Enda er það ekkert óeðlilegt, því að jafnvel þótt einhver hafi hug á að kaupa verðbréf og verðbréfasala hafi gengið greitt undanfarið, þá stendur sérstaklega á um þessi bréf, bæði vegna þess, að einn eigandinn, ríkissj., er svo sterkur, að hann ræður öllu, en hinir engu, og vegna hins, að bréfin hafa einskis arðs notið og ekki séð fyrir, hvenær það yrði. En eins og nm. réttilega taka fram í skýrslu sinni, hefur ríkisstj. sem hluthafi ekki mikinn áhuga á því, að arður sé greiddur. En ég held, að ég fari ekki með rangt mál, þegar ég held fram, að fulltrúarnir og bankaráð, þ. e. æðsta yfirráð bankans, hafi ekki viljað fallast á, að greiddur væri arður. Og líklegt má telja, að svo verði framvegis. Ég vil svo þakka hæstv. fjmrh. fyrir það, að hann kvað ríkisstj. gjarnan vilja hafa samvinnu við fjvn. um lausn þessa máls. Og vonandi er, að ríkisstj. og n. geti fallizt á þá lausn, sem farsæl reynist fyrir réttindi þeirra mörgu manna, sem eiga þarna meiri og minni peninga fasta, lausn, sem er sæmandi fyrir hv. Alþ.



Það hefur verið beint hér nokkrum leiðbeiningarorðum til fjvn. út af þessari þáltill., frá hv. þm. V.-Húnv. og síðar frá hv. 3. landsk. Hv. þm. V.-Húnv. kvað ekki liggja fyrir neitt um það, hvers virði þessi bréf væru á sölumarkaði. En mér skildist hv. frsm. gera alveg nægilega grein fyrir þessu, sem sé þá, að eigendur hlutabréfanna ráða engu um það, hvort þau eru arðbær eða ekki. Ríkissj. á svo mikinn hluta í þessu fyrirtæki, að hann ræður því algerlega, hvort arður er greiddur eða ekki. En verðmæti bréfanna fer í raun og veru eftir því, hvaða arð þau bera. Og mér er það kunnugt, af því að ég sat hluthafafund eitthvað tveimur árum eftir að bankinn var stofnaður, að umboðsmaður ríkisins neytti fullkomlega aflsmunar til þess að gera hlut hinna einskis virtan.

Á síðasta aðalfundi sennilega gegn samþ. bankans

. Ég sá þýðingarlaust að sitja þær samkomur eftir þeim anda, sem ríkti þar frá ríkisins hálfu. Ég vænti, að hv. þm. V.-Húnv. skilji það vel, að það er ekkert til, sem heitir söluverð þessara bréfa lengur. Þó að meira verðmæti kunni að standa bak við þau en sem nafnverði nemur, eru þau eigendum einskis virði, nema því aðeins, að umboðsmaður ríkisins vilji sýna þeim einhverja sanngirni, sem vel má vera, að einhvern tíma yrði. En það er í fullkominni óvissu. Út af því, sem hv. 3. landsk. beindi til fjvn. um kaup á hlutabréfum erlendra hluthafa, vildi ég einnig til leiðbeiningar, þó að þess þurfi sennilega ekki, minna n. á, að hlutafjáreign innlendra manna er orðin til með nokkuð öðrum hætti en þeirra erlendu. Því að ég held, að ekki sé ofsagt, að það fé sé ránsfé. Mér er nokkuð kunnugt um, hvernig þetta hlutafé var fengið, því að ég vann með öðrum að söfnun þess. Féð var lagt fram til þess, að ekki þyrfti að leggja niður Íslandsbanka. En bankinn var síðan lagður niður og féð tekið ránshendi til stofnunar nýs banka. Eigendur þess hefðu kannske getað náð rétti sínum með því að skjóta málinu til dómstólanna, en gerðu það ekki, því að það er ekki gott fyrir þá, sem þurfa á bankaviðskiptum að halda, að standa í málaferlum við bankann, og annað fólk, sem átti spariskildinga sína þannig bundna, var margt umkomulítið og óvant málaferlum og hafði álitið það gott verk og þjóðinni nauðsynlegt að leggja þarna fram eigur sínar. Þessa þótti mér rétt að minnast.