Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að ræða störf Alþingis og lýsa verulegum áhyggjum af þeirri stöðu mála sem mér finnst vera uppi hvað varðar þingstörfin. Ég var hér á þingfundi í gærkvöldi að ræða þróunarsamvinnumál og frumvarp hæstv. utanríkisráðherra um að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun og færa starfsemi hennar inn í utanríkisráðuneytið. Hér tóku ítrekað til máls hv. þingmenn flokkanna sem skipa stjórnarandstöðu en hv. þingmenn stjórnarflokkanna tóku ekki til máls. Einhverjir þeirra voru við umræðuna en við fengum til að mynda ekkert að heyra frá þeim hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sem skipa utanríkismálanefnd. Þeir höfðu ekki áhuga á að fara í andsvör við ræður okkar til að reyna að eiga samtal um málið, svara gagnrýni, rökum, velta upp spurningum. Ég velti því fyrir mér, virðulegi forseti, í ljósi þess að Alþingi er ætlað að vera málstofa þar sem við eigum samtal, þar sem við væntanlega skiptumst á skoðunum til að færast nær einhverju markmiði. Við höfum gert það, við höfum oft gert það allt of seint í ferli máls og ég átta mig ekki á því ef menn líta svo á að 1. umr. um mál sé bara ekki til þess að ræða þau, til þess að fara ekki yfir þau. Ég man hreinlega ekki eftir því, til að mynda á síðasta kjörtímabili, að hafa mælt fyrir málum án þess að einhver samræða væri í gangi nema málin væru þeim mun óumdeildari. Það á ekki við um þetta mál. Virðulegi forseti. Ég mælist nú til þess að þetta verði tekið upp í forsætisnefnd. Það er enginn bragur á því að Alþingi haldi fundi langt fram á kvöld þar sem þingmenn stjórnarandstöðunnar ræða málin sín í milli og umræðan við meiri hlutann hér í þinginu hefjist ekki fyrr en löngu seinna. Ég er ansi hrædd um að málin lendi einmitt oft í öngstræti af því að umræðan hefst ekki hjá stjórnarflokkunum fyrr en allt of seint í ferlinu. Ég lýsi því, virðulegi forseti, áhyggjum 

Hæstv. forseti. Í aðdraganda landsfundar Samfylkingarinnar var Rannveigu Guðmundsdóttur, fyrrverandi alþingismanni, falið að leiða nefnd innan flokksins um búsetumál eldra fólks Sú nefnd skilaði skýrslu og tillögum fyrir landsfund og hafði farið þar fram mjög metnaðarfullt starf og unnið í anda þeirrar framtíðarsýnar Samfylkingarinnar að Ísland eigi að vera staður þar sem allir geta átt gott líf þegar þeir eldast án tillits til efnahags og uppruna. Fólki á eftirlaunaaldri mun fjölga um 70% fram til ársins 2030 og því er nauðsynlegt að leggja fram áætlanir um hvernig við ætlum að tryggja öllum gott líf. Í tillögum okkar leggjum við höfuðáherslu á að fólk eigi að geta búið heima. Það þarf að setja í lög skilgreiningar um þjónustu, mismunandi þjónustu ólíkra tegunda þjónustuíbúða, sem fer stigvaxandi eftir þörfum. Þá leggjum við mjög mikla áherslu á endurhæfingu, því að með endurhæfingu er miklu auðveldara fyrir fólk að búa áfram heima og takast á við sitt daglega líf. Við viljum að heimaþjónusta verði notendastýrð og sniðin að þörfum hvers og eins, og við viljum að eldra fólk geti valið um íbúðir fyrir eldri borgara eða þjónustuíbúðir á viðráðanlegu verði til kaups, búseturéttar eða leigu og að húsnæðisbætur verði veittar tekjulágu fólki. Svo viljum við að árlega verði gerðar kannanir á vilja fólks á aldrinum 55–75 ára til að hægt sé að gera raunhæfar áætlanir til byggingar á eignar-, leigu- og búseturéttaríbúðum. Þetta eru markmið og leiðir til þess að fólk geti búið sem lengst heima 

Hæstv. forseti. Frá því ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar tók við hefur hún nánast gert allt þveröfugt við það sem stendur í hinni fallega orðuðu stefnuyfirlýsingu hennar og segja má að hún hafi hent vinnu mörg þúsund Íslendinga á öskuhauga sögunnar. Nýsamþykkt lög um Ríkisútvarpið fuku. Fjárfestingaráætlun fyrir Ísland 2013–2015 slegin af. Sóknaráætlun 20/20, sóknaráætlun landshlutasamtaka sveitarfélaganna, náttúruverndarlögin, rammaáætlun er í uppnámi og loforð um þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhald viðræðna við ESB svikin. Ekki er haft samráð um nokkurn skapaðan hlut. Hér ríkja enn fjármagnshöft. Hér er enn verðtrygging. Húsnæðis-, hjúkrunar- og heilsugæslumál eru í mikilli óvissu. Fólki er mismunað vegna búsetu hvað varðar ýmsa þjónustu. Langtímastefnumótun fyrir ferðaþjónustu hefur látið á sér standa og nokkuð ljóst að til stórkostlegra vandræða horfir ef ekki verður brugðist fljótt við. Ástand vegakerfis landsins er góður vitnisburður um það. Málefni eldri borgara, barna, fatlaðra, öryrkja og ungs fólks sitja á hakanum. Smánarlegum upphæðum er varið í þessa málaflokka sem gera það að verkum að biðlistar lengjast og vandamálin sem þessir hópar eiga við að glíma stækka og stækka. Velferðarkerfið er í raun að molna niður. Hér hefur ríkt ófriðarástand á vinnumarkaði. Verkföll og verkfallsboðanir hafa dunið á sem aldrei fyrr. Nú stefnir í harðvítug átök á vormánuðum þar sem sá þjóðfélagshópur sem erfiðustu störfin vinnur en minnst hefur á milli handanna á að bera þær byrðar að hér ríki stöðugleiki, stöðugleiki fyrir ríka fólkið. 300 þús. kr. lágmarkslaun er krafan. Það er í mínum augum hlægilega lág upphæð í ljósi þess sem millistjórnendur forstjórar og forkólfar atvinnurekenda skammta sér mánaðarlega. Hæstv. forseti. Hér koma svo stjórnarþingmenn í pontu og kvarta yfir vanþakklæti fólksins í landinu, barma sér vegna skoðanakannana og að hér sé ekki ríkjandi karnivalstemming út af skuldaleiðréttingunni. Ég hvet þessa þingmenn til þess að koma niður á jörðina til okkar hinna.

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera að umræðuefni hér launakjör starfsmanna í álverum. Nýlega samdi Verkalýðsfélag Akraness við Norðurál um afar hagstæðan kjarasamning fyrir verkamenn í álveri Norðuráls á Grundartanga. Samningurinn sem tekur mið af hækkun launavísitölu er sérstakur að því leytinu til að hann gildir frá 1. janúar sl. og þá fengu starfsmenn 6% launahækkun, auk þess sem þeir fengu 300.000 kr. eingreiðslu, en þessir 600 starfsmenn eru þar með að skapa sveitarfélögum á svæðinu u.þ.b. 28 til 30 milljónir í auknar útsvarstekjur. Í þessu samhengi eru byrjendalaun á vöktum í álveri Norðuráls á Grundartanga tæpar 500.000 kr. á mánuði. Þeir sem hafa 10 ára starfsreynslu eru að slaga í 600.000 kr. á mánuði. Bak við þessi laun liggja 182 klukkustundir við vinnu. Þessu til viðbótar fá starfsmenn Norðuráls á Grundartanga í orlofs- og desemberuppbætur samtals 340.000 kr. á ári, en á almenna vinnumarkaðnum nema þessar greiðslur 113.100 kr. Ég varpa þessu hér fram vegna þess að í dag var Silicor að skrifa undir samning um kaup á tækjabúnaði upp á 70 milljarða í nýja verksmiðju sem rís á Grundartanga þar sem 450 manns fá störf, fjölbreytt og vel launuð störf. Í Helguvík erum við að skapa tæp 300 störf við uppbyggingu tveggja sílikonverksmiðja þar sem 300 vel launuð störf munu skapast. Það er þetta sem við erum að horfa upp á, virðisaukinn af rafmagninu okkar hann birtist fólkinu í landinu svona. Hann birtist í góðum launum og góðri afkomu þessa fólks. Það er mikilvægt að við stöndum vörð um þá uppbyggingu áfram.

Herra forseti. Hv. þingmaður sem talaði hér á undan mér talaði um stóriðjuna. Ég ætla að tala um „eitthvað annað“, eins og var gert grín að okkur vinstri grænum á árum áður fyrir að segja. En hvað er nú eitthvað annað? Ætli það sé ekki ferðaþjónustan í landinu sem er eitthvað annað og orðin stærsti útflutningsgeiri landsins? Í gær stóð Landsbankinn fyrir ráðstefnu um stöðu og horfur í ferðaþjónustu. Hagfræðideild Landsbankans spáir því að árið 2017 komi hingað 430 ferðamenn á hverja 100 íbúa. Það er gífurleg fjölgun fram undan. Reiknað er með að fjölgunin í ár verði um 20%. Störfum í ferðaþjónustu hefur fjölgað um 4 þúsund frá árinu 2011 og er það um 40% af nýjum störfum sem orðið hafa til. Eins og ég nefndi eru útflutningstekjur orðnar meiri af ferðaþjónustu en af sjávarútvegi og stóriðju. Arðsemi greinarinnar er á uppleið. Bandaríski ferðamálafrömuðurinn Doug Lansky vakti athygli á að þessi gífurlegi fjöldi ferðamanna þýddi vissulega miklar áskoranir fyrir íslenskt samfélag, hvernig okkur tækist að viðhalda aðdráttarafli landsins sem er auðvitað fyrst og fremst íslensk náttúra. Helstu ástæður fyrir því að ferðamannastöðum annars staðar í heiminum færi stundum hnignandi væru offjölgun ferðamanna. Einnig þyrfti ferðaþjónustan að bjóða upp á nýjungar og nýja áfangastaði og uppbyggingu innviða samfélagsins. Við erum þar stödd að við erum ekki enn þá búin að ákveða hvernig við ætlum að fjármagna Framkvæmdasjóð ferðamannastaða og við verðum að fara að taka af skarið með það. Ríkisstjórnin getur ekki dregið lappirnar lengur. Ég tel líka gífurlega mikilvægt að við aukum aðdráttarafl ferðamannastaða vítt og breitt um landið svo þetta verði ekki bara einhver ein stór bóla á höfuðborgarsvæðinu sem springi, það er verkefnið fram undan. 

Herra forseti. Mér finnst mikilvægt, í ljósi þeirrar gleði sem ríkti hér hjá sumum framsóknarmönnum í gær, og sneri að skuldaniðurgreiðslunni, að við höldum því til haga að hún var sett fram sem niðurgreiðsla á verðtryggð húsnæðislán. Mér þykir það afskaplega undarlegt að stór hluti niðurgreiðslunnar hjá sumum fari inn á óverðtryggð lán. Ég tel ekki að það hafi verið það sem fólk átti von á en rökin eru sem sagt þau að það er hærra en verðtryggða húsnæðislánið, þess vegna fer það þangað inn. Svo er vert að halda því til haga að það kom hér fram í gær að þetta væri á kostnað hrægamma en það er ekki þannig, þetta er á kostnað ríkissjóðs. Það sem mig langaði að segja hér í dag er að við erum að lesa hér um eldri borgara og öryrkja sem eru svipt lífeyrisgreiðslum sínum vegna þess að þau þurfa að dvelja inni á sjúkrastofnunum um tiltekinn tíma. Það er eitthvað sem við þurfum að lagfæra og standa saman að. Gjörningur í gær var hér á Austurvelli þar sem líkkistu var komið fyrir, þar sem öryrkjar áréttuðu sín kjör og að þeir hefðu ekki verkfallsrétt, og töldu það standa fyrir bæði andvana ríkisstjórn og andvana öryrkja. Á sama tíma og þetta er allt saman að eiga sér stað og verkafólk og almennt launafólk er að boða hér verkföll er aðalfundur til dæmis HB Granda sem ætlar að taka afstöðu til arðgreiðslna upp á tæpa 3 milljarða. Fyrirtækin í landinu telja sig ekki geta boðið launafólki sínu upp á 300 þús. kr. laun á næstu þremur árum, segja að þá fari allt á hliðina. Þvílík hræsni, virðulegi forseti. Og ekki nóg með það, á sama tíma hyggst ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar fjölga seðlabankastjórum í þrjá. Það er útspil ríkisstjórnarinnar með tilheyrandi kostnaði. Hvers lags forgangsröðun er þetta? Prófessorar í hagfræði segja þetta algjöran óþarfa og að þetta lykti af pólitík. Það eru ekki heldur margir sem uppfylla þau skilyrði sem þarna þarf að hafa og það þrefaldar 

Herra forseti. Við í Samfylkingunni erum ánægð með þrepaskipt tekjuskattskerfi einstaklinga. Við erum ánægð með að tekjuskatturinn gegni þannig því tvíhliða hlutverki að afla tekna fyrir ríkissjóð og stuðla að jöfnuði í samfélaginu. Þegar tekjuskattskerfið verður endurskoðað viljum við jafnaðarmenn láta skoða hvort ástæða sé til að auka bilið milli skattþrepa og fjölga þeim og þannig verði hæsta þrepið örugglega hátekjuskattur en ekki millitekjuskattur. Við viljum tryggja að sanngjarnt framlag tekjuhærri hópa og stóreignafólks renni til samfélagsins í gegnum skattkerfið. Í stefnuyfirlýsingu hæstv. ríkisstjórnar segir um skatta, með leyfi forseta: „Gerð verður úttekt á skattkerfinu og skattkerfisbreytingum undanfarinna ára og lagðar fram tillögur til úrbóta …“ Í því sambandi er talað um að einfalda skuli skattkerfið og minnka tekjutengingar. Við eigum því væntanlega von á tillögum um breytingar fyrr en seinna enda er kjörtímabilið næstum því hálfnað. Ég vil því spyrja formann efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Frosta Sigurjónsson, hvort hann sé sammála því að víkja skuli frá þrepaskiptu tekjuskattskerfi. Ef svo er, telur hann að tekjuskattskerfi með einu þrepi sé réttlátara en það þrepaskipta? Ef breyting verður gerð á skattkerfinu í þá veru hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að brúa megi tekjutap ríkissjóðs vegna þeirra breytinga eða telur hv. þingmaður að hækkun tekjuskatts sem þeir tekjulægri greiði og lækkun tekjuskatts þeirra sem hæstu tekjurnar hafi muni skila sömu tekjum í ríkissjóð og þrepaskipt skattkerfi?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þann heiður að vera spurður svona djúpra og áhugaverðra spurninga um skattkerfið. Ég verð að játa að ég er enn ekki alveg búinn að gera upp hug minn endanlega í þessum málum. Ég er enn þá með hug byrjandans og hef áhuga á öllum sjónarmiðum. En almennt sagt þá hef ég ekki heyrt að ríkisstjórnin stefni beinlínis að því að afnema þrepaskipt skattkerfi, ég hef ekki séð það í stjórnarsáttmálanum. Ég veit að fjármálaráðherrann hefur talað fyrir því. Ég hef áhuga á að heyra öll rök með og á móti því. Almennt held ég að við séum öll sammála um að eðlilegt sé að nota skattkerfið í einhverjum mæli til tekjujöfnunar og að stuðla að meiri jöfnuði í samfélaginu, ég held að allir séu sammála um það á Íslandi, hvort sem þeir eru í hægri eða vinstri flokki eða miðjuflokkum. En síðan er spurningin hvað við getum gengið langt í því áður en það byrjar að vera letjandi fyrir þá sem á þeim tíma ævi sinnar vinna t.d. mikið og leggja kannski á sig mjög mikla vinnu. Maður heyrði sögur til dæmis frá einhverju Norðurlandanna þar sem tannlæknar fóru heim kl. 12 og enginn fékk tannviðgerðir af því að þá var kominn 90% jaðartekjuskattur á viðbótarviðgerð. Þá hlýtur það sem við viljum ná fram að hafa snúist upp í andhverfu sína. Ég er alveg sammála hv. þingmanni sem er hérna fyrirspyrjandi, það þarf að gæta að því að skattkerfið sé til þess að afla ríkissjóði tekna til að stuðla að sameiginlegum verkefnum, til að við getum staðið að þeim verkefnum sem við viljum standa sameiginlega að. Það er eðlilegt að þeir sem bera meira úr býtum og vinna mikið greiði að sjálfsögðu meiri skatta, hvort sem kerfið er þrepaskipt eða ekki. Svo er spurning hvernig þrepunum er stillt upp, hvað er mikill persónuafsláttur og annað. Ég hef mikinn áhuga á að kynna mér rækilega allar þessar hugmyndir og sjónarmið og ræða í þinginu. Ég vona að breytingarnar, ef gerðar verða, verði til góðs.

Forseti. Á síðasta þingi lagði hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir fyrirspurn fyrir heilbrigðisráðherra um fegrunar- og lýtaaðgerðir á kynfærum kvenna. Svarið sem henni barst var svo sem langt og ítarlegt en efni máls var það að ekki væru til upplýsingar um þetta á Íslandi vegna þess að lýtaaðgerðalæknar neituðu að gefa þær og töldu sig þurfa að gefa meiri upplýsingar en til dæmis kollegar þeirra á Norðurlöndum. Það er í raun svarið sem fékkst við þessari spurningu. Nú hefur athygli mín og fleiri verið vakin á því af Ljósmóðurfélagi Íslands og Félagi íslenskra fæðinga- og kvensjúkdómalækna að þau hafa þungar áhyggjur af þróun mála á þessum vettvangi og að það komi fram á vef Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar að aðgerðir af þessu tagi séu nær aldrei nauðsynlegar af læknisfræðilegum ástæðum heldur einungis gerðar í fegrunarskyni. Skammtíma- og langtímaáhrif þessara aðgerða séu lítt þekkt og þurfi að rannsaka betur. Virðulegi forseti. Það er mjög alvarlegt að oft þegar við þingmenn, eins og hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir gerði hér á síðasta þingi, berum fram fyrirspurnir fáum við í raun engin svör. Þá er oft eins og við höfum engin ráð en fólk í landinu trúir því að það skipti máli að vera á Alþingi og að alþingismenn geti fengið svör sem skipta máli. Ég vil þess vegna núna, með því að vekja athygli á þessu hér, hvetja okkur sem erum í þessum sal til að íhuga hvernig við getum fengið þau svör við þessari miklu spurningu sem við þurfum um það hve margar svokallaðar lýtaaðgerðir, þ.e. fegrunaraðgerðir,  
            

Hæstv. forseti. Ég ætlaði að tala um allt annað mál en ég enda svo á að tala um því að umræður hafa verið svo skemmtilegar að ég verð að taka þátt í þeim. Ég gleðst alveg rosalega yfir því að hér stendur upp hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, fulltrúi VG, og fer að tala um ferðaþjónustu sem VG vildi skattpína til dauðs í fyrra. Ég er svo ánægður með þessi sinnaskipti að ég bara verð að koma hér upp og tjá þessa hamingju mína. Að öðru leyti ætlaði ég nú líka, af því ég er nú á þessum hamingjusömu nótum sem hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir talaði um hér áðan, að segja að auðvitað erum við framsóknarmenn rífandi stoltir og ánægðir yfir því að afrek okkar í skuldaleiðréttingunni séu komin til framkvæmda, að tæplega 100.000 einstaklingar sem sóttu um, að 500 undanskildum sem afþökkuðu á síðustu stundu og hafa sjálfsagt góðar ástæður til þess, séu nú búnir að fá leiðréttingu sinna mála, 60.000 heimili. Auðvitað er það stórt afrek og auðvitað erum við stolt af þessu. Við höldum áfram að vera stolt af þessu vegna þess að við finnum það og sjáum og heyrum hve þessi aðgerð skiptir fólk út um allt land miklu máli. Margir hafa fengið leiðréttingu upp á 1 til 3 milljónir, skuldir þeirra hafa lækkað um það. Mánaðarleg greiðslubyrði hefur kannski lækkað um 15.000 til 25.000 kr. sem eru jú 180.000 til 300.000 kr. á ári. Ef lánið á eftir 10 ár af líftíma sínum þá eru þetta 1,8 til 3 milljónir á 10 árum. Hvern munar ekki um þetta, herra forseti? Hvern munar ekki um þetta? Þá verðum við líka að taka það til, sem alltaf kom fram í undirbúningi þessarar framkvæmdar, að 80% af upphæðinni lentu hjá fólki sem hafði undir 8 milljónum í árstekjur, þ.e. eins og tveir BSRB félagar. Ætli það muni ekki um þetta?

Hæstv. forseti. Í ræðu minni í gær undir liðnum um störf þingsins ræddi ég nýbirtar tölur Hagstofunnar um lífskjör barna og þá alvarlegu staðreynd að um tíundi hluti barna byggi við skert lífskjör og það væri farið að koma niður á þátttöku þeirra í skipulögðu æskulýðs- og tómstundastarfi. Þessi vandi er að stærstum hluta til tengdur tekjum og húsnæðisvanda, m.a. hárri leigu og kostnaði við fjármögnun húsnæðis. Við getum bætt þessa stöðu og við þurfum sannarlega að bæta lífskjör þeirra sem lægstar hafa tekjurnar og koma með lausnir á húsnæðismálum. Ég get vitnað til fjölskyldustefnu og barnasáttmála, skuldbindinga um að tryggja rétt allra barna til verndar, umönnunar og þátttöku í þjóðfélaginu. Virðulegi forseti. Með fullri virðingu fyrir öllum þeim málum sem við fjöllum um og eru á dagskrá þingsins þá eru kjarasamningar og húsnæðismál samofin og í mínum huga algjör forgangsmál 

Virðulegi forseti. Ég ætla að ræða aðeins húsnæðismálin. Því miður höfum við haft þá stefnu á undanförnum áratugum að hvetja fólk til að skulda í staðinn fyrir að hjálpa þeim til að eignast húsnæði. Það hefur gerst með vaxtabótakerfi og háu lánshlutfalli. Vaxtabætur úr ríkissjóði á undanförnum árum nema svipaðri upphæð og skuldaniðurfærslan á ekki ósvipuðum árafjölda og er lítil umræða um það. En í ofanálag erum við með algjöra sérstöðu í því að við höfum haft hér banka, sérstakan lánabanka um íbúðalán, sem er með ríkisábyrgð. Ríkisábyrgðin núna, virðulegi forseti, nemur 900 milljörðum kr. Það er ein og hálf fjárlög íslenska ríkisins, á meðan t.d. Landsvirkjun er með ríkisábyrgð upp á 250 milljónir. Nú er sú staða komin upp að það vill enginn vera í viðskiptum við þennan banka. Heildarútlán hjá Íbúðalánasjóði árið 2014 voru um 6%, ef við gefum okkur að engir aðrir láni en viðskiptabankarnir.

Tala niður bankana.

Rekstartapið er nokkurn veginn sama upphæð og rekstrarkostnaðurinn, 3 milljarðar. Og af hverri krónu sem lánað er út eru 5 kr. greiddar út af því fólk vill ekki vera með lánin sín hjá bankanum. Það sem við höfum sett í skattfé frá árinu 2009 eru 55 milljarðar kr., einmitt inn í þennan banka. Nýr Landspítali kostar samkvæmt nýjustu áætlun 51 milljarð. Við erum búin að setja 4 milljörðum meira í Íbúðalánasjóð. Það sorglegasta í þessu öllu saman er að við gætum komið í veg fyrir þetta. Við þurfum ekki að gera þetta. Það hefur verið skoðað og það liggja tillögur  Virðulegi forseti. Hér er um stórar upphæðir að ræða. Við þurfum að forgangsraða og við 

Hæstv. forseti. Ég ætla að gera hér að umtalsefni endurskoðun stjórnarskrár sem mikið var unnið við á síðasta kjörtímabili. Við munum þennan glæsilega feril allan, þjóðfundur, kosið til stjórnlagaþings, sem því miður var nú dæmt ógilt af tæknilegum ástæðum, að mig minnir af því að pappírinn var of þunnur, síðan áframhaldandi vinna við það eftir að Alþingi hafði kosið nýja stjórnlaganefnd. Síðan er í gangi núna endurskoðun stjórnarskrár á vegum þingflokka og fleiri og það er það sem ég vil gera að umræðuefni ásamt því að ræða um það sem að mínu mati er einn mesti löstur í starfsemi Alþingis, þ.e. hinn langi og mikli tími sem hægt er að nota til að ræða mál, og að ekki sé hægt eins og á öðrum þjóðþingum að tímasetja þá vinnu sem fer í ákveðin mál og búa þannig til starfsáætlun ef svo má að orði komast. Þá kem ég að því sem ég vil gera að aðalumtalsefni, þ.e. að í stjórnarskrá verði sett það ákvæði, eins og Danir hafa, að þriðjungur þingmanna geti vísað máli sem hingað kemur inn og miklar deilur eru um til þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég er alveg sannfærður um það, virðulegi forseti, að væri þetta í stjórnarskrá væri þetta ekki oft notað en það mundi vanda mjög vinnubrögðin við samningu frumvarpa um umdeild mál milli stjórnar og stjórnarandstöðu, ná verður samstöðu um málið til að leggja það fram vegna þess að annars er alltaf hægt að vísa málinu til þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég tel þetta eitt brýnasta atriðið á vegum stjórnarskrárnefndar núna. Þess vegna fagna ég því mjög þegar forsætisráðherra lýsir því hér yfir að auðlindaákvæðið sé líka undir í þessari ferð, að setja eigi inn ákvæði um að auðlindir séu sameign þjóðarinnar. Ég tel mjög mikilvægt að þetta ásamt þeim valkosti þriðjungs þingmanna að vísa máli til þjóðaratkvæðagreiðslu 

Herra forseti. Ég hygg að hæstv. forseti taki undir með mér þegar ég segi að það gerist ekki oft að ég hrópi heyr, heyr, þegar Framsóknarflokkurinn hefur lokið máli sínu. Ég gerði það þegar hv. þm. Willum Þór Þórsson lauk sinni góðu ræðu hér áðan. Ég er algjörlega sammála honum um það að það sem skiptir mestu máli í dag er að ráða bót á þeirri miklu meinsemd sem húsnæðisvandinn í samfélaginu er orðinn. Ég hvet Framsóknarflokkinn til dáða í því máli og mun styðja hann til góðra verka þar. Við höfum aldrei áður lifað þá tíma þar sem fólk, sérstaklega ungt fólk, á jafn erfitt með að koma fótum undir sig á húsnæðismarkaði og leigumarkaði og í dag. Í fyrsta skipti hefur það gerst að ef um er að ræða fjölskyldu þar sem fyrirvinnurnar báðar eru í láglaunastörfum en hafa samt trygga atvinnu á hún erfitt með að komast í gegnum greiðslumat. Það hefur held ég ekki gerst áður að ungt fólk sem hefur öðlast góða menntun og er að koma út úr menntakerfinu nær ekki heldur að fóta sig á húsnæðismarkaði. Því segi ég: Þetta er stóra meinsemdin í samfélaginu í dag. Við þurfum að taka höndum saman um að ráða bót á því. Fyrir nokkrum mánuðum sagði forseti Alþýðusambandsins, Gylfi Arnbjörnsson, að ríkisstjórnin þyrfti að koma með sterkt útspil í húsnæðismarkaðinn. Ég tel að nú, þegar við horfum fram á meiri ólgu á vinnumarkaði en nokkru sinni fyrr, sé kallað á það. Það er tvennt sem þarf að gerast í þessu samfélagi, ríkisstjórnin þarf að taka á í húsnæðismálum, og þar bendi ég á þær sjö tillögur sem samþykktar voru á landsfundi Samfylkingarinnar, og sömuleiðis tel ég og lýsi yfir stuðningi við kröfur ASÍ og verkalýðshreyfingarinnar um 300 þús. kr. lágmarkslaun. Það er algjör forsenda þess að aftur dragi saman með þeim sem mest hafa og þeim sem minnst hafa að það verði að minnsta kosti niðurstaðan úr kjarasamningum.

Hæstv. forseti. Af því að ég hef ekki tekið það oft þátt í þessum dagskrárlið, um störf þingsins, ákvað ég að nota þetta eina pláss sem autt var núna og kveðja mér hljóðs aftur. Ég vildi hafa þetta sem skýringu á því af hverju ég kæmi hér aftur í ræðustól. Nú vil ég gera að umtalsefni ástandið á vinnumarkaði, þ.e. kjarasamninga og það að það lítur út fyrir að fyrsta verkfallið skelli á í fyrramálið, hjá tæknimönnum Ríkisútvarpsins þannig að Ríkisútvarpið – sjónvarp liggi niðri, að mig minnir fjögurra daga verkfall. Ástandið er mjög erfitt á vinnumarkaðnum, það er mikil gjá á milli samningsaðila. Verkalýðshreyfingin gerir eðlilega kröfur um mikla hækkun lágmarkslauna, upp í 300 þús. kr., sem er mikið vegna þess hve lág lágmarkslaunin eru í dag, þ.e. 210–220 þús. kr. Það er þó að mínu mati einn mesti smánarblettur á þessu þjóðfélagi, þ.e. þessi lægstu laun sem auðvitað fara svo líka inn í launagreiðslur til lífeyrisþega og öryrkja. Í morgun las ég um það að ríkisstjórnin er loksins að undirbúa eitthvert útspil inn í kjarasamninga til aðila vinnumarkaðarins til að liðka fyrir kjarasamningum. Í mínum huga er það afar nauðsynlegt. Í svona erfiðri stöðu þarf ríkisvaldið að koma fram. Það hefur verið talað um húsaleigubætur og að mig minnir vaxtabætur. Það sem ég ætla að gera að umtalsefni og hvetja ríkisstjórnarflokkana til er að taka undir það sjónarmið sem kom fram í setningarræðu formanns Samfylkingarinnar, Árna Páls Árnasonar, á nýliðnum landsfundi okkar, og að mig minnir var líka ályktað um, þ.e. að ríkisvaldið hugleiði skattaívilnanir til þeirra sem lægstu launin hafa í dag. Það má þess vegna vera sólarlagsákvæði til einhverra ára til að koma til móts við atvinnulífið 

Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns svara hérna fyrir mig og minn flokk, ég er ekki þekkt fyrir að vilja að einhver eigi eitthvað inni hjá mér. Það kom hörð gagnrýni á að vinstri græn hefðu ætlað að skattleggja ferðaþjónustuna í drep á síðasta kjörtímabili sem er auðvitað fjarri lagi. Að ferðaþjónustan rísi ekki undir virðisaukaskatti, eins og greinin skilar miklum arði í dag, er bábilja og núverandi ríkisstjórn hækkaði virðisaukaskatt á ferðaþjónustu, eins og menn vita, upp í 11%. Áform voru um að hækka virðisaukaskatt upp í 14% á síðasta kjörtímabili sem er lægri tala en almennt gerist hjá atvinnuvegum í landinu. En gott og vel, hér erum við að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands o.fl. Þetta mál var rætt hér í allan gærdag og gengur út á að það á að færa Þróunarsamvinnustofnun Íslands undir utanríkisráðuneytið. Í umræðunni hafa komið upp ýmsar vangaveltur um hvað valdi, hvaða tilgangi þetta eigi að þjóna og hverju menn telja að sé náð fram með þeim breytingum að taka þessa stofnun til fjölda ára inn í ráðuneytið. Eins og hæstv. ráðherra hefur talað eru áform hans ekki þau að þarna verði sparnaður í kjölfarið. Það á ekki að draga úr starfseminni eða fækka fólki. Það kom fram í viðtali hæstv. utanríkisráðherra við Ríkisútvarpið fyrir nokkru að hann teldi að verið væri að efla þróunarsamvinnu. Hann segir, með leyfi forseta: „Það er búið að vinna margar skýrslur um hvernig best sé að halda á þróunarsamvinnu. Þær hafa allar komist að þeirri niðurstöðu að það sé rétt að sameina þetta inn í ráðuneytin. Það sem ég tel að við fáum út úr því er sterkari þróunarsamvinnudeild, eða svona þróunarsamvinnustofnun sem við verðum með í ráðuneytinu þar sem marghliða og tvíhliða eru að vinna saman enn þá betur en þeir gera í dag, þótt það sé ágætt samstarf á milli.“ - Svo bætir hann við að það verði betri nýting á starfsfólki inni á þessari skrifstofu. Það er ekki rétt að niðurstöður allra skýrslna hafi verið að það væri rétt að fara með Þróunarsamvinnustofnun inn í utanríkisráðuneytið. Hér hefur verið vitnað í skýrslu Sigurbjargar Sigurgeirsdóttur frá 2008 þar sem komist er að þveröfugri niðurstöðu í þessum efnum og mun ég koma aðeins inn á þá skýrslu í framhaldinu í mínu máli. Þetta mál núna er fyrst og fremst byggt á skýrslu sem Þórir Guðmundsson vann, sviðsstjóri Rauða krossins. Ég spyr líka: Af hverju mátti ekki ræða þessa skýrslu áður en svo langt var gengið á Alþingi að hún yrði lögð fyrir og jafnvel líka skýrsluna sem Sigurbjörg Sigurgeirsdóttir vann um þessi mál þó að hún sé orðin nokkurra ára gömul? Af hverju var ekki tilvalið að leggja þessar skýrslur inn til umræðu á Alþingi og færa inn í fagnefndina, utanríkismálanefnd? Síðan mundi Alþingi komast að niðurstöðu og skila frá sér áliti í kjölfar umræðunnar um þessar skýrslur. Í framhaldi af því mundi ráðherra vega og meta hvað skyldi gera í framhaldinu. Ég held að það hefði verið miklu lýðræðislegra og að fleiri hefðu þá tök á því að koma að þessu máli því að þetta er ekkert einkamál hæstv. utanríkisráðherra eða eins flokks, heldur er þetta þannig mál að við ættum að reyna að vanda okkur og komast að þverpólitískri niðurstöðu í því. Það er ekkert langt síðan við tókum til umræðu á Alþingi skýrslu um sæstreng, tókum hana inn í atvinnuveganefnd og skiluðum niðurstöðu. Ráðherra er ekki búinn að gera það upp við sig hvað hann gerir i framhaldi af því máli. Mér fannst það bara mjög fagleg vinnubrögð að vinna málið svona og hleypa Alþingi að undirbúningi vinnu við að skoða og endurskoða með hvaða hætti best sé að hafa Þróunarsamvinnustofnun í framtíðinni, hvort það sé gott að hafa hana áfram eins og hún er, eða fara með hana inn í ráðuneytið eða hvað menn vilja gera. Það sem kemur fram á bls. 8 í frumvarpinu styður það að þessi stofnun sé til fyrirmyndar eins og segir hér: „ÞSSÍ hefur unnið mjög gott starf á vettvangi þannig að eftir því er tekið, og hefur margsannað sig í óháðum úttektum. Í því samhengi ber að benda á að aðferðafræði ÞSSÍ og hlutverk stofnunarinnar í framkvæmd þróunarverkefna hefur tekið þó nokkrum breytingum á liðnum árum. Þannig hefur framkvæmdin í auknum mæli verið að færast yfir á innlenda aðila í samstarfslöndum Íslands, svo sem héraðsstjórnir. Er þessi breyting í takt við alþjóðlegar yfirlýsingar um árangur þróunarsamvinnu þar sem lögð er áhersla á eignarhald heimamanna í þróunaríhlutunum.“ Miðað við svona mat sem kemur hér fram ættu menn að slá skjaldborg um þessa stofnun, verja hana og leyfa henni að halda áfram að vaxa og dafna eins og hún hefur verið að þróast. Við þekkjum þann mikla niðurskurð sem varð hjá utanríkisráðuneytinu árið 2013 og heyrðist nú víða hljóð úr horni undan þeim mikla niðurskurði. Eru menn virkilega fyrst og fremst að reyna að ná fjármagni inn í ráðuneytið til þess að deyfa þann sársauka sem varð í kjölfar þess mikla niðurskurðar? Maður getur ekki annað en spurt sig af því að maður sér ekki nægan rökstuðning fyrir því að færa þessa merku stofnun inn í utanríkisráðuneytið. Við þekkjum líka umræðuna á Alþingi um niðurskurð til þróunaraðstoðar og það er auðvitað okkur til skammar að tala á þeim nótum. Sem betur fer hugsar mikill minni hluti hv. þingmanna þannig en þessi viðhorf eru samt til staðar og við verðum að gera allt sem við getum til að ná því markmiði að Ísland verði þjóð meðal þjóða og nái því að greiða 0,7% af landsframleiðslunni til þróunaraðstoðar. Í dag fara rúmir 4 milljarðar í þennan málaflokk og það kom fram hjá DAC-nefndinni svokölluðu, sem er á vegum OECD, að stærsti veikleikinn væri að það skorti eftirlit með starfseminni. Ég held að það sé rétt að taka undir það, við þurfum auðvitað að vanda okkur vel við að hafa eftirlit með þessari starfsemi svo þessir fjármunir nýtist sem best. En er endilega gott að starfsemin fari undir ráðuneytið, framkvæmdarvaldið, og þar sé á sömu hendi stefnumótun, framkvæmd og eftirlit? Ég held að það sé ekki gott og ekki í takt við nútímastjórnsýsluhætti að fara með þetta inn með þeim hætti. Það hefur líka komið fram í umræðunni að það sé verið að bíða eftir stjórnsýsluúttekt hjá Ríkisendurskoðun og skýrslu þróunarsamvinnunefndar og OECD, þ.e. jafningjaúttekt. Ég held að þetta mál sé þannig vaxið að okkur liggi ekki reiðinnar ósköp á að berja þetta í gegn. Ég held að það hljóti að vera miklu brýnni mál efst á blaði. Þó að ég taki kannski ekki undir mörg mál sem ríkisstjórnin hefur hug á að koma í gegn eru samt verkefnin til staðar. Auðvitað vonar maður að menn fari að taka til hendinni í brýnum málum sem snúa að almenningi í landinu en séu ekki að hrófla við stofnunum sem hafa sýnt fram á að hafa unnið mjög faglega, þróað sína starfsemi og verið innan fjárlaga. Eins og sagt er einhvers staðar í góðri vísu: Ekkert upp á hana að klaga, edrú alla daga, en það er víst önnur ella. Ég gluggaði í skýrslu Sigurbjargar Sigurgeirsdóttur um þessi mál, af hverju hún teldi að það ætti ekki að leggja Þróunarsamvinnustofnun niður eða færa inn í ráðuneytið. Ég ætla að vitna í skýrsluna, þar segir, með leyfi forseta: „Skortur á samræmingu málsmeðferðar og samhæfingu við framkvæmd stefnu í málum, er varða tvíhliða og marghliða þróunarsamvinnu, hefur löngum verið talið vandamál. Til að leysa þann vanda hefur komið fram sú tillaga að fella starfsemi ÞSSÍ inn í utanríkisráðuneytið. Þar með yrði marghliða og tvíhliða þróunarsamvinna Íslands sameinuð og á einni hendi innan ráðuneytisins. Hér í þessum tillögum til ráðherra er lagst gegn þessari leið. Það er gert í ljósi þess að ýmis almenn rekstrar- og stjórnunarverkefni, sem fylgja framkvæmd tvíhliða samvinnu, samrýmast illa hlutverki og vinnuumhverfi ráðuneyta, en einkum þó vegna þeirra áhrifa sem slík sameining getur haft á stefnumótunarvinnu í málaflokknum.“ Ég held að þetta séu góð rök fyrir því að fella ekki þessa stofnun undir utanríkisráðuneytið. Í framhaldinu leggur skýrsluhöfundur til, með leyfi forseta: „Þróunarsamvinnustofnun Íslands verði áfram rekin sem sjálfstæð stofnun. Hlutverk hennar sem fagstofnunar, sem heyri undir utanríkisráðuneytið, verði eflt.“ Ég er sammála því að horfa á þetta út frá því sjónarhorni að efla starfsemina eins og hún er í dag. Hér segir áfram: „ÞSSÍ yrði eftir sem áður, að því er varðar stjórnun og rekstur, sérstök stofnun sem heyrði undir utanríkisráðuneytið. Sú breyting yrði hins vegar á tengslum ÞSSÍ og ráðuneytisins að framkvæmdastjóri ÞSSÍ bæri nú faglega ábyrgð á framkvæmd tvíhliða þróunarsamvinnu gagnvart yfirstjórn ráðuneytisins. ÞSSÍ fengi þá sem stofnun meira faglegt vægi gagnvart ráðuneytinu.“ Ég hefði mikinn áhuga á að vita hvort hæstv. ráðherra hafi farið í gegnum þessa skýrslu þegar hann tók þá ákvörðun að fara fram með þessum hætti. Mér finnst allt of mikill flumbrugangur í hæstv. ráðherra þegar hann keyrir þetta svona hart í gegn. Núverandi starfsmenn Þróunarsamvinnustofnunar hafa verið mjög hræddir við að stíga fram og tjá sig um þetta mál sem er kannski ekkert skrýtið. Það er talað um að þetta eigi ekki að kosta neitt og að núverandi starfsmönnum verði boðin sambærileg störf í ráðuneytinu. En ég spyr mig líka: Er það sjálfgefið? Fólk á sín réttindi og sambærileg störf eru ekki alltaf sambærileg. Ég er ansi hrædd um að það eigi eitthvað eftir að heyrast þar þegar kemur að því að sjanghæja þessa stofnun sisona í einhverja skúffu í utanríkisráðuneytinu. Þá hljóta að skarast einhverjir hlutir og fólk eigi réttindi umfram það að bara sé hægt að púsla því inn í ráðuneytið án þess að það eigi rétt á lagfæringu 

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Þar leitaðist hv. þingmaður við að finna fagleg rök fyrir því að það ætti að fara þá leið að setja Þróunarsamvinnustofnun inn í ráðuneytið. Hv. þingmanni gekk illa að finna þau rök og tíndi til ýmis rök fyrir því að það væri ekki ráðlegt. Hefur hv. þingmaður hugleitt hvort það geti verið að það séu alls ekki fagleg rök fyrir því að fara þessa leið, heldur séu þau fjárhagsleg? Í fyrsta lagi er búið að skera mjög mikið niður í utanríkisráðuneytinu. Mest var skorið árið 2014 í því ráðuneyti, það var heilmikið umfram önnur ráðuneyti, þannig að það hefur þurft að glíma við það að ná endum saman í ráðuneytinu og ná yfir þau verkefni sem því hafa verið falin. Auk þess er ein af þessum 111 tillögum hagræðingarhópsins einmitt að skoða Þróunarsamvinnustofnun og tengslin við ráðuneytið. Eftir þessa umræðu hér í gær hallast ég að því að þarna sé um fjárhagslegar ástæður að ræða, að þessi leið sé farin fyrir ráðuneytið en að hún sé ekki fagleg. Ég spyr hv. þingmann hvort hún sé sammála því.

Herra forseti. Já, það er stóra spurningin hvort verið sé að reyna að þróa áfram á faglegum nótum starfsemi svo mikilvægrar stofnunar. Eða eru menn bara í debet- og kredithugleiðingum um hvernig megi púsla betur saman því fjármagni sem fer yfir höfuð í utanríkisþjónustuna? Ég er farin að halda að það sé megintilgangurinn með þessu, því miður, vegna þess að mér finnst vanta allan rökstuðning fyrir því að gera þetta þessarar stofnunar sjálfrar vegna og þeirra verkefna sem hún á að vinna. Mér finnst ekki koma nægur rökstuðningur til þess og er því ansi hrædd um að þetta sé það sem hv. þingmaður nefndi, hluti af hagræðingarkröfum hagræðingarhóps ríkisstjórnarinnar, að þarna hafi menn talið að það væri eitthvað í að sækjast og sárabót fyrir mikinn niðurskurð hjá utanríkisráðuneytinu árið 2013. Þá væri hægt að nýta þetta fjármagn betur innan ráðuneytisins. Hvort það gagnist Þróunarsamvinnustofnun til framtíðar, ég er því miður ansi hrædd um að það verði ekki, það muni þvert á móti bitna á þeirri starfsemi sem slíkri enda tel ég stjórnsýslulega mjög óvandað að þetta sé allt undir einum hatti. Framkvæmdarvaldið á ekki að draga til sín stofnanir sem eiga að vera sjálfstæðar, eftirlitshlutverk og annað. Hver á að sjá um eftirlit á sjálfu sér í þessu tilfelli? Verður það nokkurn tímann trúverðugt?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Það er annað sem mér finnst athyglisvert í þessu frumvarpi, það er talað mikið um þverpólitíska samvinnu og sögulega séð er hefð fyrir þverpólitísku samráði um þróunarsamvinnu og sem betur fer hefur það verið þannig. Það er fjallað um það í greinargerð með 3. gr. frumvarpsins en síðan er aðeins lagt til að það verði fimm þingmenn í nefndinni sem fjallað er í 3. gr. Þá er greinilega ekki gert ráð fyrir því að það komi einn frá hverjum stjórnmálaflokki vegna þess að þingflokkarnir á Alþingi eru sex. Hvað vill hv. þingmaður segja um þetta svokallaða þverpólitíska samráð?

Herra forseti. Já, í 3. gr. frumvarpsins kemur fram að það eigi að tilnefna fimm fulltrúa úr hópi alþingismanna og skuli þeir kosnir af Alþingi. Ég er alveg hjartanlega sammála hv. þingmanni, þetta vekur mann til umhugsunar um hvaða lýðræði er þarna á ferðinni. Er ekki rétt að hafa það bara opið að það komi fram að það sé tryggt að það sé fulltrúi frá hverjum þeim starfandi stjórnmálaflokki sem á setu á Alþingi? Væri það ekki miklu eðlilegra en að tilgreina þennan fjölda? Það getur auðvitað breyst til og frá, stundum eru fimm stjórnmálaflokkar með þingmenn á Alþingi og stundum færri eða fleiri. Ef við þingmenn getum ekki sameinast þverpólitískt í svona málum er okkur ekki viðbjargandi. Mér finnst að hæstv. utanríkisráðherra 

Herra forseti. Mér fannst mjög athyglisvert að hlusta á skoðanaskiptin sem urðu millum tveggja þingmanna áðan. Það kom fram að í upphafi hefði verið að finna á meðal 111 hagræðingartillagna úr hinum alræmda og margfræga niðurskurðarhópi stjórnarliðsins að það ætti að skoða sérstaklega tengsl Þróunarsamvinnustofnunar og utanríkisráðuneytisins. Ég er eiginlega sannfærður um það eftir þessa umræðu að þá, á þeim tíma, var tekin ákvörðun um það í þessum hópi að leggja stofnunina niður. Það var ekki hægt að segja það því að það þurfti að búa til einhvers konar rökfræðilegan grundvöll fyrir því. Hann var ekki sterkur en hann kom fram og hefur að mínu viti verið tættur í spað í þessari umræðu. En líkast til var ákveðið strax í upphafi stjórnarinnar að þetta væri stofnun sem auðvelt væri að slá af. Það held ég að sé mergurinn málsins. Þess vegna kemur hæstv. utanríkisráðherra sem var tekinn dálítið rækilega í karphúsið einmitt af niðurskurðarnefndinni fyrr á sínum ferli hingað og á erfitt með að verja þennan vonda málstað. Lái honum hver sem vill. Þetta er nú mín skoðun. Hv. þingmaður gerði eftirlit að umtalsefni. Menn hafa auðvitað velt fyrir sér hver eigi þá að hafa eftirlit með ráðuneytinu ef allt er komið inn til þess. Ja, það hefur ekki verið hugsað til þrautar. Hæstv. utanríkisráðherra velti í andsvörum hér í dag upp tveimur möguleikum, ekki einum heldur tveimur, sem sýnir að ekki hefur ráðuneytið hugsað það til þrautar. Hann talaði um Ríkisendurskoðun, hann talaði líka um sérstaka skrifstofu innan ráðuneytis sem ætti að hafa eftirlit með ráðuneytinu sjálfu. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hún hafi lesið 8. gr. þessa frumvarps þar sem fjallað er um eftirlit. Þar er ekki mikið sagt. Hvað gera þingmenn þegar þeir lesa jafn óskiljanlegt og illa útfært ákvæði og það? Nú, þeir fara í greinargerðina og hvað stendur þar? Þar stendur: Greinin þarfnast ekki skýringa. Menn vita sem sagt ekkert 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég kom einmitt inn á þetta áðan varðandi fagteymið, DAC-nefndina svokölluðu á vegum OECD, sem nefndi að stærsti veikleikinn væri að eftirlit skorti með starfseminni. Þarna eru á ferðinni miklir fjármunir og er auðvitað mjög brýnt að eftirlitsþátturinn sé í lagi, ekki síður ef þetta á að færast inn í ráðuneytið þar sem stefnumótun, framkvæmd og eftirlit á allt að vera á sömu hendi. Ég get ekki séð að það samræmist núverandi stjórnsýslulögum. Hv. þingmaður benti á 8. gr. sem hljóðar svo: „Framkvæmd stefnu stjórnvalda um alþjóðlega þróunarsamvinnu, samanber 5. gr., skal háð reglulegu eftirliti og úttektum óháðra aðila.“ Hverjir eru þessir óháðu aðilar? Eins og hv. þingmaður segir er skýringin með þessari grein sú að greinin þarfnist ekki skýringa. En við krefjumst þess að greinin verði skýrð, að hæstv. ráðherra skýri þessa grein ef það hefur af einhverjum sökum fallið milli skips og bryggju að gera það við samningu þessa máls. Það er grafalvarlegt að ætla sér að taka þessa stofnun í heilu lagi, skella henni undir framkvæmdarvaldið og vísa svo bara út í tómið hverjir eigi að hafa eftirlit með starfseminni. Þetta stenst enga skoðun og getur ekki verið ásættanlegt. Ég held að bara þetta eitt og sér undirstriki að málið er vanbúið. Hæstv. ráðherra á að draga þetta mál til baka, leggjast undir feld og hugsa málið 

Herra forseti. Ég ætla að undirstrika eitt af aðalatriðunum í þeirri hingavitleysu sem er að finna í þessu frumvarpi og það er þetta: Hæstv. ráðherra á samkvæmt frumvarpinu að bera ábyrgð á framkvæmd stefnunnar inni í sínu ráðuneyti. Og hver á að bera ábyrgð á honum og hafa eftirlit með honum? Undirmaður hans. Þarf eitthvað frekar um þetta að segja? Af þessum sökum taldi stjórnarandstaðan nauðsynlegt að fá fram stjórnsýslumat Ríkisendurskoðunar á þessum áformum. Hvers vegna? Vegna þess að Ríkisendurskoðun hefur um 25 ára skeið predikað að það eigi að skilja á milli stefnumótunar og framkvæmdar annars vegar og eftirlits hins vegar. Þess vegna hafa menn á 25 árum verið að taka stofnanir eða stofnanaígildi út úr ráðuneytum. Það er ekkert dæmi um að stofnun hafi verið færð inn í ráðuneyti. 

Herra forseti. Vitleysan á sér því miður marga bræður og margar systur, við þekkjum það. Þetta eitt og sér er alveg nóg ástæða til að taka málið aftur inn því að það er vanbúið. Auðvitað á að bíða eftir stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar. Það sér hver heilvita maður að þetta getur ekki staðist neina skoðun. Sæju menn fyrir sér að Vegagerðin væri tekin inn í innanríkisráðuneytið eða að stofnanir yfirleitt væru færðar inn í ráðuneyti? Væri ekki hægt að rökstyðja margt annað með sama hætti, að fjármunir, mannafli og allt mundi nýtast miklu betur? En við erum á 21. öldinni, hæstv. utanríkisráðherra, og svona gera menn ekki í dag. Menn eiga að vinna faglega 

Virðulegur forseti. Ég þakka þessa umræðu eins langt og hún nær en það er ekki laust við að maður verði hálfdapur yfir stöðu utanríkismála landsins og hvernig þau ber núna að viku eftir viku í þinginu. Það verður að segja það eins og það er að það er ekki mikill sómi eða mikil reisn yfir þeim málarekstri nú í annað sinn á örstuttum tíma. Við höfum því miður fengið að fylgjast með því undanfarnar vikur hvernig reynsluleysi ráðherra ríkisstjórnarinnar, þá auðvitað ekki síst hæstv. utanríkisráðherra, hefur orðið til þess að menn fóru í leiðangur um bréfaskriftir til útlanda sem voru fordæmalaus aðför að fullveldi Alþingis, alveg ótrúleg gjörð í raun og veru í utanríkismálum þjóðarinnar, og þannig að þeim staðið að það var enginn skilningur á því sem verið var að gera hjá samstarfsþjóðum okkar, enginn skilningur á því heldur í ríkisstjórninni eða stjórnarmeirihlutanum og því síður hjá stjórnarandstöðunni í þinginu. Satt best að segja var enginn stuðningur við athafnir utanríkisráðherrans í málinu. Hann virtist einfaldlega vera skilinn einn eftir á flæðiskeri af félögum sínum eftir að hafa fengið einhvers konar gult ljós á það að fá að senda frá sér bréf sem hann skildi ekki sjálfur, viðtakandinn skildi því síður og hinir ráðherrarnir í ríkisstjórninni studdu ekki að neinu leyti. Sá leiðangur varð náttúrlega tilefni aðhláturs og undrunar á alþjóðavettvangi, breytti í sjálfu sér efnislega ekki neinu og skilaði okkur engu nema vantrausti á milli þings og ríkisstjórnar eftir þá hörmulegu framgöngu sem í því máli var. Nú sjáum við síðan bara beint í kjölfarið annan svona leiðangur sem sannarlega er engin alvarleg aðför að fullveldi Alþingis, þetta er auðvitað stjórnarfrumvarp til laga um breytingu á lögum sem kemur inn í þingið og fær þinglega meðferð, sem betur fer. Það er ekki reynt að leggja Þróunarsamvinnustofnun niður með bréfaskriftum úr utanríkisráðuneytinu, en það virðist hins vegar jafn ljóst að tildrögin eru á sama grundvelli, kannski fyrst og fremst reynsluleysi sem verður til þess að málið rekur á fjörur Alþingis. Ítrekað hafa menn reynt að sannfæra ýmsa utanríkisráðherra um að flytja þetta mál en það er hæstv. núverandi utanríkisráðherra sem lætur glepjast til þess að koma með þetta inn í þingið, jafn vont og það er í alla staði. Ég get farið betur yfir það síðar í ræðunni. Það sem síðan vekur athygli er að rétt eins og í bréfaskriftamálinu er utanríkisráðherra algerlega einn í málinu. Það virðist enginn stuðningur við þessar fyrirætlanir þó að honum hafi verið leyft í ríkisstjórn að leggja þetta fram hér. Engir ráðherrar hafa lýst stuðningi við leiðangurinn. Forusta utanríkismálanefndar er ýmist fjarverandi eða vill ekki lýsa neinum stuðningi við málið og vandséð að það sé meirihlutastuðningur við það í hv. utanríkismálanefnd, enda gengur það gegn þeirri góðu samstöðu sem menn lögðu áherslu á, m.a. þegar núverandi hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, Bjarni Benediktsson, sat í utanríkismálanefnd og við náðum góðri þverpólitískri samstöðu um það með hvaða hætti þeim málum skyldi skipað. Hið sama á auðvitað við um metnaðarfulla áætlun um aukin framlög til þróunarsamvinnu sem við náðum hér fyrir ekki allt of mörgum árum en efnahagshrunið varð því miður til þess að við gátum ekki staðið undir. Það er í raun alveg ótrúlegt að það sé hægt að klúðra málaflokki eins og þróunarsamvinnu Íslands við aðrar þjóðir með þeim endemum sem hæstv. ráðherra hefur tekist. Í sjálfu sér ætti þróunarsamvinnan einvörðungu að vera jákvætt mál. Þetta er ákvörðun okkar um að láta til okkar taka við að aðstoða aðrar þjóðir. Þetta varðar ekki opinbera þjónustu eða lögbundnar skyldur til að veita ákveðna þjónustu eða með nokkrum hætti það sem umdeilt getur verið í innanríkispólitík. Þetta er málaflokkur sem gengur kraftaverki næst að einn ráðherra geti á innan við hálfu kjörtímabili klúðrað. En merki Framsóknarflokksins í þessu efni eru satt að segja ekki sérlega rismikil. Eftir að hér náðist samstaða í öllum flokkum um metnaðarfull áform um að auka framlög til þróunarsamvinnu er það formaður fjárlaganefndar, þingmaður Framsóknarflokksins, Vigdís Hauksdóttir, sem flaggar því að það eigi að draga úr þessum útgjöldum, þ.e. að við eigum ekki að leggja þó þetta litla sem við leggjum af mörkum til fátækustu þjóða heims þar sem sannarlega getur mikið orðið úr fjármununum við að gera gríðarlega mikla hluti fyrir margt fólk. Þó að við eigum við okkar efnahagserfiðleika að stríða eigum við engu að síður gríðarlegar náttúruauðlindir og erum blessunarlega í hópi þeirra þjóða í heiminum sem efnaðastar eru. Við veiðum hátt í tíu kíló af fiski fyrir hvert einasta mannsbarn í landinu á hverjum einasta degi vikunnar allan ársins hring. Meðan við höldum því mikla forskoti er tryggt að við búum við svo mikla velsæld að við hljótum að leggja áherslu á þróunarsamvinnu, á það að láta af hendi rakna og miðla af því sem við höfum líka lært, m.a. á sviði sjávarútvegsins, í umhverfisvænni orku og öðru því sem getur stuðlað að friði og framförum í heiminum öllum. Þó að við séum lítil þjóð eigum við að vera stór í þessum efnum. Enn þá dapurlegra verður það svo þegar hæstv. utanríkisráðherra hefur þær helstar hugmyndir í þróunarsamvinnu að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Ef þetta er það sem Framsóknarflokkurinn vill standa fyrir í þessum málaflokki, að draga úr framlögum til þessara verðugu mála og leggja niður stofnunina sem einbeitir sér að þeim, er kannski ekki skrýtið þó að hæstv. utanríkisráðherra sé býsna einn í þessu máli eins og í bréfaskriftunum fyrr í mánuðinum. Þetta er ekki stefna sem nokkur vill sérstaklega styðja eða stefna sem líklegt er að hér geti tekist þverpólitísk samstaða um. Það er alveg ótrúlegt að ráðherra sem situr í fullum friði með málaflokk eins og þróunarsamvinnu sem engar deilur eru um, ráðherra sem situr með þennan málaflokk óumdeildan við þær aðstæður en í ríkisstjórn sem á við ramman reip að draga, býr við miklar óvinsældir og hefur þurft að taka á sig mörg höggin á stuttum tíma, og flest verðskulduð raunar, skuli beinlínis hafa frumkvæði að því að efna til deilna um þróunarsamvinnu. Þá spyr maður eiginlega: Eru engin takmörk fyrir því hve miklum friði um málaflokka og starfi að málaflokkum í landinu þessari ríkisstjórn ætlar að takast að spilla? Er ekki einu sinni hægt að vinna að brauði handa hungruðum heimi í sæmilegum friði hér í landinu fyrir þessari ríkisstjórn? Eða hvað rekur hæstv. utanríkisráðherra til að fara fram með ágreiningsmál í þessum málaflokki? Hvers vegna vill hann segja í sundur þann frið sem tókst að skapa um þessa starfsemi og þá breiðu samstöðu sem tókst að skapa um hana? Það er auðvitað mjög mikilvægt fyrir málaflokkinn að hér standi allir flokkar á Alþingi þrátt fyrir þær miklu og hörðu deilur sem verið hafa, ekki síst í kjölfar efnahagshrunsins, að menn stæðu þó að minnsta kosti allir sem einn saman um þennan mikilvæga málaflokk. Það eitt og sér er mikilvægt fyrir þróunarsamvinnuna og þess vegna er til ills fyrir málaflokkinn allan að ráðherrann skuli með þessari tillögu spilla þeirri góðu samstöðu sem um hann var. Þessi tillaga er vond af mörgum öðrum ástæðum. Við höfum tiltölulega nýlega farið í gegnum miklar þrengingar. Kannski hefur okkur ekki tekist að læra allt það af þessum þrengingum sem hægt er en við eigum hrós skilið fyrir eitt, ég held að við getum nærri því öll verið sammála um að rannsóknarskýrsla Alþingis var gott frumkvæði af hálfu þingsins. Þar fékk hún færustu sérfræðinga okkar til þess að setjast yfir það með hvaða hætti við hefðum átt að standa betur að málum í stjórnmálunum, stjórnsýslunni, lagaumgjörðinni, viðskiptalífinu og alþjóðatengslum okkar. Við fengum skýrslu sem mikil samstaða var um, skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis í níu bindum, bæði sem fór í gegnum það sem aflaga hafði farið og líka í gegnum það sem við þyrftum að laga. Og hvað var það sem við þurftum að laga? Ég vil nefna tvo af veigamestu þáttunum sem rannsóknarnefnd Alþingis lagði áherslu á að við þyrftum að laga. Við þurftum að draga úr ráðherraræði og við áttum að efla eftirlitshlutverk vegna þess að of mikið ráðherraræði, alvald einstakra fagráðherra í sínum málaflokkum, annars vegar og hins vegar skortur á eftirliti og aðhaldi með stjórnsýslunni hafi verið meginágallar hjá okkur sem ollu því að við misstum stjórnina og að hér varð hrun. Hvað er verið að gera með þessu máli eftir að við höfum hér samþykkt 63:0, með 63 samhljóða atkvæðum, þingsályktun um að fara að þeim tillögum og áherslum sem lágu fyrir í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og gera hér bragarbót á? Jú, þá kemur hæstv. utanríkisráðherra inn í þingið eftir að hafa greitt atkvæði með þingsályktunartillögunni sem byggð var á skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og leggur til að vald hans verði aukið verulega með því að flytja þessa stofnun bara inn í ráðuneytið, Þróunarsamvinnustofnun Íslands, og auka með því vald sitt og ráðuneytisins og um leið, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson rakti ágætlega áðan, með sömu aðgerð draga úr því mikilvæga eftirliti sem þarf að vera með allri starfsemi og þá sannarlega ekki síst þróunarsamvinnu. Það þarf sannarlega eftirlit með þróunarsamvinnu því að þar skiptir miklu máli með hvaða hætti fjármunum er varið, hvernig stefna er mörkuð, hvernig áætlanir eru gerðar, því að í þróunarsamvinnu jafnvel fremur en öðrum málaflokkum sem við störfum að getur annars vegar orðið mikið úr þeim fjármunum sem við leggjum í það og það getur orðið afskaplega lítið og jafnvel minna en ekki neitt. Vinni menn að röngum verkefnum geta þau gert meira ógagn en gagn. Öll þekkjum við dæmi um verkefni þar sem allt of mikið hefur farið í stjórnunarkostnað og annan kostnað en allt of lítið til þeirra sem raunverulega eiga að fá aðstoðina. Með því að taka þetta inn í ráðuneytið getur það ekki lengur haft eftirlit með þessari starfsemi. Hér er verið að breyta út frá þeirri sterku hefð sem við þó höfum haft og hefur helst verið til þess að draga úr miklu ráðherraræði í íslensku samfélagi, þ.e. sterkar sjálfstæðar stofnanir utan ráðuneytanna. Það er ekki skynsamlegt 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Ég get tekið undir margt af því sem þar kom fram. Það sem ég spyr mig einna helst að í tengslum við þetta frumvarp varðar hinn faglega grundvöll ákvörðunarinnar. Við erum vissulega með skýrslu Þóris Guðmundssonar sem hér hefur verið vitnað til, en við erum líka með eldri skýrslur eins og Sigurbjargar Sigurgeirsdóttur sem mælir með öfugri leið. Það er því undir okkur þingmönnum komið að taka ákvörðun út frá skynsemi og hyggjuviti. Mig langar að spyrja hv. þm. Helga Hjörvar um tvennt, annars vegar: Man hann eftir einhverjum dæmum um að fagstofnun sé með þessum hætti sameinuð ráðuneyti? Það er vissulega ansi óvenjuleg tilhögun eftir því sem ég kemst næst, miðað við almenna þróun í stjórnsýslu. Eins og hv. þingmaður benti á erum við í þeim vanda að eftirlitsstefnumótun og framkvæmd eru komin á eina hendi. Þekkir hv. þingmaður þess einhver dæmi eða rekur hann minni til einhvers sambærilegs? Hitt sem mig langar að spyrja hv. þingmann um á stuttum tíma varðar samskiptin við þingið, því að eins og ég hef skynjað umræðuna, sem að vísu er nokkuð einsleit því að hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans hafa kosið að taka ekki þátt í henni, eru menn sammála um að mikilvægt sé að styrkja aðkomu þingsins að málaflokknum. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér bætta aðkomu þingsins? Telur hann það vera rétta leið sem lögð er til í frumvarpinu þar sem lagt er til að samráðsnefnd fundi að lágmarki tvisvar á ári með þingmönnum, aðilum atvinnulífsins, aðilum háskólasamfélagsins, eða sér hann einhverjar aðrar leiðir til þess að bæta aðkomu þingsins? Að minnsta kosti eru þeir hv. þingmenn sem hér hafa talað mér sammála um að þar sé úrbóta þörf. Það væri spennandi að vita hvað þingmönnum 

Virðulegur forseti. Það er nú fyrst að segja um síðari spurninguna, aðkomu þingsins, að ég held að þar þurfi að vera miklu fastar um búið og aðkoma þingsins þarf að vera sterkari. Það væri út af fyrir sig hægt að vinna með það í þingnefndinni þó að þingið sjálft þyrfti að útfæra úrbætur á því. En það er fyrri spurning hv. þingmanns sem afhjúpar málið í raun og veru, því að hinn faglegi grundvöllur bara er ekki fyrir hendi. Þetta mál er svo vanbúið að ráðherrann treystir sér ekki til að bíða eftir niðurstöðum úr þeirri skýrslu sem Alþingi hefur beðið um um málið, og heldur ekki eftir úttekt Ríkisendurskoðunar, sem væri þó eðlilegur faglegur grunnur fyrir ákvarðanatökuna. Ég held að vandamálið kristallist einmitt í þátttökuleysi stjórnarmeirihlutans hér í umræðunni því að sú staðreynd að ráðherrann kemur einn að þessari umræðu afhjúpar að það vantar ekki bara alla faglega umræðu um málið, það á ekki bara eftir að skapa einhverja samstöðu úti í samfélaginu og á milli flokka, málið virðist bara vera algjörlega órætt á milli stjórnarflokkanna og innan stjórnarflokkanna því að það virðist enginn þingmaður, hvorki úr Framsóknarflokknum né Sjálfstæðisflokknum, vera samskipa hæstv. ráðherra í þessu máli eða tala hér fyrir málinu. Úr því að ráðherrann hefur ekki unnið málinu fylgi í sínum eigin þingflokki, ekki í stjórnarmeirihlutanum, er náttúrlega enn þá lengra frá því að hann hafi skapað þá þverpólitísku samstöðu og þann faglega grundvöll og sátt í samfélaginu almennt og í þeim hópum sem starfa að þessum málefnum sem nauðsynleg eru að mínu viti.

Herra forseti. Já, ég held að hv. þingmaður hitti þarna naglann á höfuðið. Það er hinn faglegi grunnur sem maður veltir fyrir sér, því að þó að markmiðin séu í sjálfu sér ágæt, að bæta hér stefnumótun og skilvirkni og annað slíkt, þá benda engin dæmi sem hafa verið nefnd í þessari umræðu til þess að eitthvað vanti upp á árangur af starfi Þróunarsamvinnustofnunar. Þá fer maður auðvitað að velta fyrir sér: Til hvers að leggjast í umfangsmiklar breytingar ef staðan er góð? Hv. þingmaður nefndi líka nauðsyn fyrir þverpólitíska sátt um málefni á borð við þetta og síðast þegar þessi mál voru tekin til endurskoðunar var lögð talsverð vinna í að ná þeirri þverpólitísku sátt. Mig langar að spyrja hv. þingmann að lokum: Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að þetta mál haldi áfram hér í þinginu þegar 1. umr. lýkur? Hvaða breytingar telur hann nauðsynlegar? Er réttast hreinlega að falla frá málinu að sinni, bíða eftir úttekt eða sér hann fyrir sér að hægt væri að gera einhverjar breytingar til bóta á málinu?

Virðulegur forseti. Ég sé nú illa fyrir mér að unnt sé á þeim fáu dögum sem eftir eru af vorþinginu að vinna með þetta vanbúna mál þannig að gagn sé að. Það hefði náttúrlega verið best að eyða ekki tíma þingsins í 1. umr. um það, en fyrst hún er hafin er kannski vert að ljúka henni þrátt fyrir allt og leyfa málinu að ganga til nefndar og senda það út til umsagnar til að fá viðbrögð við því. En ég hygg að ekki eigi að hreyfa málinu meira en það að sinni. Ráðherrann getur síðan skoðað ferlið og íhugað hvort hann telji ástæðu til þess að reyna aftur að henda svona sprengju inn í þennan málaflokk sem góð samstaða hefur verið um. Ég held að ef hann hugsi málið betur næst og reyni að læra af reynslunni muni þetta mál ekki koma aftur í þingið enda illa úr garði gert.

Herra forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Ég hef verið að lesa aðeins umsögnina sem kemur úr fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Þar segir, með leyfi forseta: „Megintilgangur frumvarpsins er að stuðla að aukinni skilvirkni og hagkvæmni í stjórnsýslu alþjóðlegrar þróunarsamvinnu Íslands og gera stefnumótun málaflokksins markvissari.“ Enn fremur segir: „Talið er að með breytingunum náist betri heildarsýn yfir málaflokkinn, auðveldara verði að móta stefnu og áherslur Íslands í honum og hrinda stefnunni í framkvæmd með markvissari og hagkvæmari hætti.“ Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála þeirri greiningu og ef ekki, hvers vegna?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Hún gefur mér líka tækifæri til að bregðast við þeim hluta spurningar hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur sem ég náði ekki að bregðast við áðan og lýtur að því hvort ég þekki einhver dæmi þess að þetta hafi verið gert, að sjálfstæð stofnun hafi verið tekin inn í fagráðuneyti. Ég skal ekki segja hvort það sé með einhverjum hætti hægt að halda því fram að það hafi verið tilfellið þegar Varnarmálastofnun var lögð niður, en ég held að annaðhvort eigi þau rök sem hv. þm. Halldóra Mogensen var að fara með við almennt eða þau eigi ekki við. Ég tel að þau eigi ekki við. Eiga þau við ef taka ætti embætti skattrannsóknarstjóra inn í fjármálaráðuneytið, af því umsögnin er nú þaðan? Eiga þau við um að flytja ríkisskattstjóra inn í fjármálaráðuneytið? Eiga þau við um Vegagerðina inn í innanríkisráðuneytið? Landspítalann, yfirstjórn hans inn í heilbrigðisráðuneytið? Auðvitað mætti reyna að rökfæra þær aðgerðir á sama hátt, að þá væri yfirstjórnin á einum stað, en það er augljóslega ekki gott skipulag vegna þess að það þýðir að verið er að steypa saman framkvæmd og eftirliti. Við þurfum að hafa öflugt eftirlit. Það á að vera í ráðuneytunum. Síðan þurfum við sterkar sjálfstæðar stofnanir sem hafa burði til að marka stefnu sem nýtir sem best fjármunina, vegna þess að góð stefnumörkun getur sparað svo mikla peninga og nýtt fjármuni svo miklu, miklu betur. Þess vegna eigum við að rækta íslensku hefðina um sterkar sjálfstæðar stofnanir utan ráðuneyta.

Herra forseti. Ég ætla að halda áfram að lesa aðeins úr þessu frumvarpi. Í markmiði lagabreytinga kemur fram að tilgangur heildarskipulags þróunarsamvinnu Íslands sé að koma stefnu og markmiðum stjórnvalda í framkvæmd á sem áhrifaríkastan hátt fyrir haghafa. Með því að færa framkvæmdina í eina hendi sé verið að einfalda skipulagið. Mér dettur í hug hvort þetta sé vandamálið, hvort það sé einhver skipulagsvandi, hvort þeir eigi við það vandamál að stríða þarna að kunna hreinlega ekki að skipuleggja nógu vel, sem er kannski algengur íslenskur vandi. Væri hægt að bregðast við þeim vanda á einhvern annan hátt en með þessari róttæku aðgerð?

Virðulegur forseti. Þingmaðurinn nefnir kannski lykilorðið í umræðunni, vandann. Maður verður að spyrja: Hver er vandinn? Hvers vegna kemur hæstv. utanríkisráðherra á hvítum hesti í þingið með þetta frumvarp og spillir öllum friði? Er ekki einhver stórkostlegur vandi sem ráðherrann er að bregðast við með málavafstri sínu? Virðulegur forseti. Það er engan vanda að sjá. Ég sé ekki betur en Þróunarsamvinnustofnun Íslands hafi staðið sig frábærlega vel í fjölmörgum verkefnum í fjölmörgum löndum sem virkilega hafa notið samvinnunnar við Þróunarsamvinnustofnun. Ég kannast þess vegna alls ekki við neinn vanda og held að ráðherrann sé algerlega að óþörfu að reyna að laga það sem ekkert er að.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þingmanninum ræðuna og þær vangaveltur sem hann var með. Það er viðamikil og ágætisskýrsla sem er undir þessu frumvarpi þótt hún sé auðvitað einsleitt gagn. Ég hefði sjálf gjarnan viljað hafa fleira þar undir, ég held það væri best fyrir málið, en skýrslan tekur á bæði skipulagi og innihaldi þróunarsamvinnunnar. Ég hef tekið undir með þeim hjá Þróunarsamvinnustofnun sem gerðu athugasemdir við skýrsluna og fannst skorta á svokallaða rannsókarspurningu, þ.e. hvaða markmiðum skuli ná með tillögunum, og hvaða aðferðafræði skyldi beitt til að svara því hvort þau hefðu náðst. Eins og komið hefur fram í máli okkar allra hér hefur Þróunarsamvinnustofnun - þau hafa verið mælanleg og vel sýnileg. Ég spyr þingmanninn hvort hann taki undir þær athugasemdir, hvort hann sé sammála þeim. Við vorum að tala um mannauðinn, fólkið sem starfar þarna og þingmaðurinn nefndi það sem lærst hefði á vettvangi. Nú verða stöður verkefnastjóra væntanlega lagðar niður, þær sem hafa verið á vettvangi, og eru þær nú þegar orðnar heldur fáar. Það eru uppi áhyggjur af því að varnir gegn spillingu og öðru slíku verði erfiðari þegar fólk fjarlægist staðinn. Mig langar að spyrja hvort þingmaðurinn taki undir það með mér. Það er hugmynd um að fækka löndum enn frekar, þau eru núna þrjú. Telur hv. þingmaður 

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni hvað skýrslunni viðvíkur. Ég vil þó segja um skýrsluna að hún er unnin af aðila sem hefur reynslu úr þróunarsamvinnunni og hefur dýrmæta reynslu þaðan, en hún er aðeins eitt sjónarhorn á málið úr einni átt. Það eru einfaldlega önnur mikilvæg sjónarmið sem eru öndverð því og verkefni ráðherrans er auðvitað að leiða slík sjónarmið fram og stuðla að umræðu og úrvinnslu á ólíkum hugmyndum, sem með vinnu og alúð geta hugsanlega leitt til þess að menn sameinast um skref sem mætt geta sem flestum sjónarmiðum og tryggt sem besta samstöðu. Ég held að þannig sé eðlilegt að ætlast til þess að ráðherrar vinni að mikilvægum málaflokkum sem áhersla er lögð á að sé góð pólitísk samstaða um, en hendi því ekki bara inn í þingið eins og þeir henda bréfum til útlanda, að því er virðist án þess að hugsa nokkuð um framhaldið eða til hvers það leiði eða yfir höfuð hugsa nokkurn hlut.

Virðulegi forseti. Eitt af því sem ég ræddi í gær og ekki öllum líkaði var að mér hafa ekki fundist ráðuneyti sérlega skilvirk, án þess að ég ætli að gagnrýna starfsmenn ráðuneyta eða eitthvað slíkt. Nú hefur verið fækkað töluvert í ráðuneytum og var skorið eftirminnilega niður á ögurstundu við lok fjárlagagerðar, ekki þeirrar síðustu heldur þar áður. Það hefur því fækkað enn frekar. Þetta eru mál sem þarf að leysa tiltölulega fljótt en ekki hægar, eins og ég mundi hafa áhyggjur af að gerðist þegar þetta væri komið fjær vettvangi. Ég ræddi í gær að verkefni utanríkisráðuneytisins væri fyrst og fremst hagsmunagæsla fyrir Ísland gagnvart öðrum ríkjum. Hér erum við að fjalla um hagsmuni fátækasta fólksins í heiminum og á forsendum þeirra fátæku en ekki Íslendinga. Mér finnst það sjónarhorn vera svolítið ráðandi í skýrslunni. Ég spyr hvort þingmaðurinn telji 

Virðulegur forseti. Ég hef út af fyrir sig ekki áhyggjur af því að ekki sé unnið kappsamlega að málum í ráðuneytunum. Það held ég ekki að sé áhyggjuefni heldur fremur það sem hv. þingmaður nefndi í fyrra andsvari sínu, sem er þegar fjárframlög eins og þessi eru færð nær hinu pólitíska valdi, nær ráðherranum. Það eykur auðvitað á hættu á spillingu, sérstaklega í málaflokki eins og þessum þar sem nokkuð svigrúm er til að veita fjármuni til félagasamtaka, fyrirtækja og einstaklinga í verkefni sem stundum er erfitt að meta og stundum er erfitt að hafa eftirlit með. Þegar við höfum nýleg dæmi, reyndar úr öðru ráðuneyti en þó í Stjórnarráði Íslands, um að gerðir séu samningar um hundruð milljóna króna við einhverja vildarvini er náttúrlega full ástæða til að hafa áhyggjur af því að við séum ekki nægilega þroskað lýðræðissamfélag til að vogandi sé 

Herra forseti. Við erum að ræða hér um að renna Þróunarsamvinnustofnun inn í utanríkisráðuneytið, stofnun sem hefur starfað frá árinu 1981 og hefur getið sér gott orð fyrir ýmis þróunarverkefni sem hún hefur staðið fyrir. Ég vil eins og aðrir hv. þingmenn sem hafa talað á undan mér reyna að átta mig á hvernig standi á því að verið er að taka þá stofnun og meðhöndla hana með þessum hætti. Til að gera það, herra forseti, vil ég grípa niður í greinargerð með frumvarpinu á þremur stöðum af því að ég er að reyna að átta mig á því hvert sjónarmið ráðuneytisins er sem hefur síðan verið gagnrýnt heilmikið. Ég ætla að byrja á því. Á bls. 5 í frumvarpinu stendur eftirfarandi, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir breytingar á síðastliðnum árum má ná frekari árangri með því að vinna að þróunarsamvinnu með heildrænni hætti og ljóst er að enn er töluvert svigrúm til að auka samhæfinguna. Með því að hverfa frá tvískiptingu, eins og hún er í dag, má ná meiri krafti, sveigjanleika og samhæfingu í málaflokknum. Í aðdraganda aðildar Íslands að þróunarsamvinnunefnd Efnahags- og framfarastofnunarinnar (OECD), DAC, árið 2013 vann fagteymi á vegum nefndarinnar sérstaka rýni á umgjörð alþjóðlegrar þróunarsamvinnu Íslands sem sýndi fram á burði Íslands til aðildar. Niðurstöður úttektarinnar voru jákvæðar og kom þar fram að þróunarsamvinna Íslands byggðist á traustum og faglegum grunni.“ Síðan er fjallað um ýmislegt í þessari greiningu, þó að í meginatriðum hafi niðurstöðurnar verið mjög jákvæðar. „Í kjölfar rýninnar, og ábendinga sem þar komu fram, var utanaðkomandi sérfræðingi, Þóri Guðmundssyni, falið að gera greiningu á aðferðafræði, skipulagi og fyrirkomulagi á framkvæmd Þróunarsamvinnu Íslands. Honum var falið að skila tillögum og ábendingum um umbætur og breytingar, væri þeirra þörf að hans mati. Tekið var fram að mikilvægt væri að koma á skipulagi þar sem gert væri ráð fyrir markvissri stefnumörkun, stefnumótun og framkvæmd annars vegar og skipulögðu eftirliti og innra aðhaldi hins vegar.“ Á þeirri skýrslu er frumvarpið síðan byggt og vísað er í skýrsluna þegar rök eru færð fyrir því að fara þá leið sem frumvarpið mælir fyrir. Síðan segir á bls. 8 í greinargerð með frumvarpinu, með leyfi forseta: „Með því að öll þróunarsamvinna sé á einni hendi er unnt að setja aukinn kraft í verkefnin, efla sveigjanleika og samhæfingargetu og koma í veg fyrir skörun á stefnumótun og framkvæmd. Þá er einnig dregið úr óhagræði og tvíverknaði í rekstri og stjórnun sem, þegar til lengri tíma er litið, leiðir til aukinnar hagkvæmni. Einfaldara og markvissara skipulag eykur líkur á að markmið og áherslur Íslands á sviði alþjóðlegrar þróunarsamvinnu nái fram að ganga og skili sér í skilvirkari þróunarsamvinnu.“ Virðulegi forseti. Mér finnst mjög mikilvægt að við högum allri starfsemi á vegum ríkisins þannig að hún sé skilvirk og að ekki sé tvíverknaður í gangi o.s.frv. Við fyrstu sýn telur maður þetta vera svona þokkalega góð markmið, en þegar farið er að skoða hvernig menn komast að þessari niðurstöðu fara að renna á þá tvær grímur. Þegar hæstv. utanríkisráðherra var að boða komu frumvarpsins inn á þingið var haft eftir honum í fjölmiðlum, með leyfi forseta: „Það er búið að vinna margar skýrslur um hvernig best sé að halda á þróunarsamvinnu. Þær hafa allar komist að þeirri niðurstöðu að það sé rétt að sameina þetta inn í ráðuneytin. Það sem ég tel að við fáum út úr því er sterkari þróunarsamvinnudeild, eða svona þróunarsamvinnustofnun sem við verðum með í ráðuneytinu þar sem marghliða og tvíhliða eru að vinna saman enn þá betur en þeir gera í dag, þótt það sé ágætt samstarf á milli.“ Þarna segir hæstv. utanríkisráðherra að það séu bara allar skýrslur sem bendi til þess að þetta sé besta leiðin. Þegar það er gert þá fara nú að heyrast aðrar raddir. Sigurbjörg Sigurgeirsdóttir, lektor í stjórnsýslufræðum við stjórnmáladeild Háskóla Íslands, segir að hæstv. utanríkisráðherra fari með rangt mál hvað varðar þau rök sem hann setur fram varðandi ákvörðun sína um að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun í núverandi mynd. Hún talar mjög skýrt og fullyrðir þetta. Sigurbjörg Sigurgeirsdóttir gerði einmitt úttekt á starfi Þróunarsamvinnustofnunar árið 2008 og hún segir að tillögur hæstv. utanríkisráðherra um að leggja stofnunina niður í núverandi mynd sé stórt skref aftur á bak. Hún bendir á að í stjórnsýslu eigi að leggja áherslu á aðskilnað ýmissa stjórnsýsluhátta á borð við stefnumótun, framkvæmd og eftirlit. Rætt hefur verið einmitt um 8. gr. frumvarpsins hér fyrr í dag og einnig í umræðunum í gær, en 8. gr. hljóðar svo: „2. málsl. 8. gr. laganna orðast svo: Framkvæmd stefnu stjórnvalda um alþjóðlega þróunarsamvinnu, sbr. 5. gr., skal háð reglulegu eftirliti og úttektum óháðra aðila.“ Þegar við flettum að skýringum við hverja grein þá er skýringin við 8. gr. ansi rýr, því að þar stendur, með leyfi forseta: „Greinin þarfnast ekki skýringa.“ Þar er ég ósammála, eins og aðrir hv. þingmenn sem hér hafa talað fyrr í dag, því að við verðum að fá skýringu á þessu. Með því að taka Þróunarsamvinnustofnun inn í ráðuneytið er framkvæmdin komin inn í ráðuneytið, sem á síðan að hafa eftirlit með stofnuninni, þannig að þarna stangist hlutirnir á. Sigurbjörg Sigurgeirsdóttir segir í viðtali við fjölmiðla að hæstv. utanríkisráðherra sé að „boða mikla miðstýringu með þessu sem og ógegnsæi í stjórnsýslu, sem er ekki í anda nútímalegra stjórnarhátta og alls ekki í anda stefnu samstarfsflokksins,“ segir Sigurbjörg á einhverjum stað. Þannig að hún er orðlaus yfir þessum breytingum sem frumvarpið er að boða. Eins og komið hefur fram í umræðum um málið í dag og í greinargerð með frumvarpinu byggir hæstv. ráðherra ákvörðun sína á meginniðurstöðu skýrslu Þóris Guðmundssonar um fyrirkomulag þróunarsamvinnu sem birt var í sumar. Starfsmenn Þróunarsamvinnustofnunar gerðu alvarlegar athugasemdir við skýrsluna og sögðu tillögur ráðherra ótímabærar og ólíklegar til að bæta árangur og óljóst sé hvaða markmiðum þær eigi að ná. Það er auðvitað eðlilegt þegar kemur fram svona sterk gagnrýni að farið sé að spyrja spurninga sem mörgum er ósvarað, og þess vegna hafa formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar beðið um úttekt Ríkisendurskoðunar á Þróunarsamvinnustofnun til að byggja betur undir þau faglegu rök fyrir þessari breytingu, eða þá að niðurstaðan verði sú að það sé ekki sniðugt að fara þessa leið. Einnig hafa fulltrúar allra stjórnarandstöðuflokkanna beðið um skýrslu um skipulag þróunarsamvinnu. Þetta gerist allt saman vegna þess að svo mörgum spurningum er ósvarað. Í skýrslubeiðninni sem fulltrúar allra stjórnarandstöðuflokkanna hafa beðið um eru settar fram fyrirspurnir í 21 lið. Ég hef ekki tíma til að fara yfir þær en þetta sýnir samt sem áður að þarna er mörgum spurningum ósvarað. Virðulegi forseti. Ég hef velt þessu fyrir mér, hlustað á umræður og hlustað á hæstv. ráðherra, en því miður hefur enginn hv. stjórnarþingmaður tekið þátt í umræðunni. Það vekur upp spurningar og vangaveltur um það hvort frumvarpið eigi í rauninni stuðning innan þingsins. Nú er Þórir Guðmundsson mætur maður og hefur eflaust vandað til skýrslu sinnar, en þó er ekki nægilegt að ein skýrsla sé undir svona miklum breytingum sem jafnframt hefur verið gagnrýnt með rökum frá m.a. stjórnsýslufræðingum. Þá fer maður að velta fyrir sér: Af hverju er verið að gera þetta hér? Ég er komin á þá niðurstöðu, og gaman væri að heyra í hæstv. ráðherra varðandi þetta hér í lok umræðunnar, að í raun séu ekki fagleg rök fyrir þessari breytingu heldur séu þau fjárhagsleg, vegna þess að ráðuneytið hefur þurft að skera mjög mikið niður hjá sér. Eftir að hægri stjórnin tók við hefur verið gefið í hvað niðurskurð varðar í utanríkisráðuneytinu sérstaklega, sem hefur þurft að skera meira niður en önnur ráðuneyti. Hæstv. ráðherra kom hér í pontu í þingsal þegar var verið að ræða fjárlagafrumvarp fyrir árið 2014 og mótmælti því hvernig farið væri með ráðuneytið þar sem hæstv. ríkisstjórn var búin að leggja blessun sína yfir tillögur um fjármagn sem átti að renna til ráðuneytisins, en meiri hluti fjárlaganefndar lagði þær tillögur ekki fram og féllst ekki á þær tillögur frá ríkisstjórninni. Enda segir hv. þm. Vigdís Hauksdóttir 9. desember 2013 í Morgunútvarpi Rásar 2 þegar ræddar voru áætlanir ríkisstjórnarinnar um að skerða útgjöld til vaxta- og barnabóta um 600 millj. kr. og draga úr útgjöldum til þróunaraðstoðar, að það væri hluti af því að vinda ofan af þeirri vitleysu sem var í gangi á síðasta kjörtímabili. „Þetta er bara byrjunin,“ sagði hv. þingmaður, formaður fjárlaganefndar, „sem koma skal hjá nýrri ríkisstjórn. Þetta er stefnan og af þessari stefnu verður ekki vikið.“ Ég held að þetta sé í rauninni svolítið klókt hjá hæstv. ráðherra, að taka þá bara tillögu nr. 24 hjá hagræðingarhópnum þar sem talað er um ráðuneytið og Þróunarsamvinnustofnun, það sem hagræðingarhópurinn leggur til, að mótuð verði framtíðarstefna um skipulag og vinnubrögð utanríkisþjónustunnar og horft verði til Þróunarsamvinnustofnunar og ráðuneytisins í því sambandi. Ég held að þetta sé hreinlega leið hæstv. utanríkisráðherra til þess að halda starfsmönnum inni í ráðuneytinu til að gera það mögulegt að halda uppi starfsemi í ráðuneytinu og lögbundnum verkefnum og snúa svolítið á hagræðingarhópinn og meiri hluta fjárlaganefndar sem hefur ákveðið að skera niður í ráðuneytinu umfram önnur ráðuneyti. Nú má vera að ég hafi rangt fyrir mér, en þetta er eina niðurstaðan fyrir mér sem einhver rök eru í sem halda. En að renna stofnun, sem hefur fengið svona góða dóma í þau 34 ár sem hún hefur starfað, inn í ráðuneytið með svo veikum rökum sem eru sett fram í greinargerðinni, finnst mér bara ekki trúverðug, ég held að þarna liggi undir fjárhagslegar ástæður en ekki faglegar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Mér fannst mjög athyglisvert hvernig hún endaði ræðu sína. Hún kom fram með ákveðna kenningu um hver ástæðan væri fyrir öllu þessu brölti hjá hæstv. utanríkisráðherra. Ég hef þá reynslu af hv. þingmanni að hún hefur nú oftar en ekki rétt fyrir sér, hún er fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra sem þekkir nú ýmislegt sem snýr að aurum og krónum og orskavalda ýmissa ákvarðana. Mig langar að heyra betur frá hv. þingmanni varðandi 24. tillöguna hjá hagræðingarhópnum. Ef þetta liggur nú þannig að hæstv. ráðherra hafi raunverulega hrakist út í þessa ákvörðun, sem manni er nú farið að sýnast að hafi verið raunin, hefði þá ekki verið einfaldara að ganga bara að þessari tillögu og spara sér 10 milljónir með þeirri skýrslu sem gerð var fyrir ráðuneytið, þar sem skýrslan fór ekki í neina lýðræðislega umræðu á þingi? Hefði þá ekki verið hægt að ganga hreint til verks og segja: Þetta er vilji okkar í utanríkisráðuneytinu og vilji minn sem ráðherra að gera þetta svona, og spara sér allt þetta, af því að menn beita ekki faglegum vinnubrögðum? Nú liggur önnur skýrsla undir sem sýnir allt aðra niðurstöðu en skýrsla Þóris Guðmundssonar.

Virðulegur forseti. Hagræðingarhópurinn gerði 111 tillögur sem lagðar voru fram 11. nóvember 2013. Markmið tillagnanna var auðvitað að spara en líka að hagræða og gera rekstur ríkisins skilvirkari og auka framleiðni, þannig að að því leyti getur þetta fallið undir markmið hagræðingarhópsins samkvæmt greiningu í frumvarpinu. En 24. tillaga hljóðar svona, með leyfi forseta: „Utanríkisráðherra móti framtíðarstefnu um skipulag og vinnubrögð utanríkisþjónustunnar. Meðal annars verði horft til samspils og verkaskiptingar utanríkisráðuneytisins, annarra ráðuneyta, Íslandsstofu, Þróunarsamvinnustofnunar og sendiskrifstofa. Þróun utanríkisþjónustu nágrannalandanna verði skoðuð og leitað fyrirmynda um nýsköpun sem bætt getur hagkvæmni og árangur.“ Þórir Guðmundsson var fenginn til þess að skrifa skýrsluna í aðdraganda að annarri skýrslu og hún er ábyggilega hverrar krónu virði, ekki ætlaði ég að efast um það þó að hún geti ekki ein og sér staðið undir þeirri breytingu sem lögð er til í frumvarpinu. En eins og fram kemur í umsögn frá fjármálaráðuneytinu starfa nú 40 starfsmenn hjá Þróunarsamvinnustofnun og ekki er gert ráð fyrir að neinn af þeim hætti og ekki er heldur gert ráð fyrir því að breytingar verði í húsnæðismálum. En þeir eiga sem sagt að verða starfsmenn ráðuneytisins eftir breytinguna.

Herra forseti. Við þurfum að velta fyrir okkur hvort við eigum ekki að fá svona skýrslur inn á Alþingi og þær gangi til fagnefnda og fái faglega umfjöllun, samanber skýrsluna um sæstreng sem hér var lögð fram af hæstv. iðnaðarráðherra og við ræddum og skiluðum niðurstöðu um. Ráðherra er ekki enn búinn að ákveða hvernig hann fer með þá niðurstöðu? Er þetta ekki alveg tilvalið til þess að við, almennir þingmenn, fáum að ræða málið og fagnefndin hafi aðkomu að málinu áður en ráðherra tekur svo afdrifaríka ákvörðun? Sex sinnum á síðustu 20 árum hefur verið gerð tilraun til þess að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun Íslands, sex sinnum, þessa góðu stofnun. Eru menn ekki alltaf að reyna að ná fjármunum út úr þessari stofnun sem ætti í raun og veru að einbeita sér að verkefni sínu? Menn eru kannski undir niðri að ásælast fjármuni til annarra hluta, vegna þess að það er auðvitað alltaf slegist um fjármuni innan ráðuneyta og alls staðar. Þurfum við ekki að halda vel í sjálfstæði svona stofnunar sem hefur svona mikið og merkt hlutverk? Hver telur hv. þingmaður að sé best til þess fallinn að hafa eftirlit með starfseminni þegar hún er komin inn í utanríkisráðuneytið? Á utanríkisráðuneytið að vera þarna allt um kring með málefnastefnumótunarvinnu, framkvæmd og eftirlit með sjálfu sér? Hvernig í ósköpunum getur það gerst í nútímastjórnsýslu? Getur hv. þingmaður svarað því sem fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra? Mundi hún sem fyrrverandi fjármálaráðherra vilja sjá einhverja stofnun koma inn í það ráðuneyti?

Virðulegur forseti. Fyrst varðandi umræður um skýrslur á Alþingi. Ég held að gera megi meira af því að ræða hér skýrslur í stórum málum og þróunarsamvinna er svo sannarlega eitt af þeim. Stjórnvöld hafa leitast við að halda þverpólitískri sátt um þróunarsamvinnu og það hefur tekist nokkurn veginn, að mér skilst. Í greinargerð með frumvarpinu sem við ræðum er á bls. 11 einmitt talað um mikilvægi þverpólitískrar sáttar um málaflokkinn og að víðtækt samráð sé haft við aðra hagsmunaaðila. Talað er um að safna saman viðhorfum og sætta þau og eins framkvæmdir sem heyra undir málaflokkinn. „Vegna sérstöðu þessa málaflokks er í skýrslunni hins vegar undirstrikað mikilvægi þess að þingmenn hafi beina aðkomu að eftirliti með þróunarsamvinnu“, segir í greinargerð með 3. gr. frumvarpsins sem fjallar einmitt um nefndina þar sem gert er ráð fyrir að fimm fulltrúar úr hópi alþingismanna skuli kosnir af Alþingi í þróunarsamvinnunefnd. En það eru bara fimm fulltrúar. Mér finnst skipta miklu máli að vita hvernig það er hugsað því að ef þetta á að vera þverpólitískt samráð ætti auðvitað að vera einn frá hverjum þingflokki sem situr á Alþingi. En þarna eru bara fimm fulltrúar og má vera að þarna eigi að vera valið hlutfallslega eftir stærð þingflokka, en hvað vitum við um það? Það þarf að fara yfir það með okkur hvernig þetta þverpólitíska samráð innan þeirrar nefndar, sem ætlunin er að setja á laggirnar, á að vera þegar einhver þingflokkur er skilinn út undan.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég kvaddi mér hljóðs undir lok þeirrar ræðu því að mér þótti það merkilegt sem hv. þm. Oddný G. Harðardóttir, sem situr í fjárlaganefnd á Alþingi, velti upp, að þessi tilhögun væri hugsanlega fyrst og fremst af fjárhagslegum orsökum. Þarna væri verið að uppfylla kröfur hagræðingarhóps ríkisstjórnarinnar, því að það er mjög merkilegt að þær tillögur voru kynntar hér með miklum lúðrablæstri og látum. En svo hefur nú kannski minna orðið úr framkvæmd tillagnanna og ríkisstjórnin er ef til vill eitthvað að fara í gang með það aftur að vinna að framkvæmd þeirra. Hluti þeirra var, eins og hv. þingmaður benti á, að endurskoða fyrirkomulag utanríkisþjónustu og það kann vel að vera að það sé rétt að þarna sjái menn einhvern flöt á því að ná fram ákveðinni - ekki hagræðingu, því að þegar hefur verið hagrætt mjög mikið, en fá meira út úr mannskapnum sem er á báðum stöðum. En þá þarf auðvitað að segja það skýrt hér í þinginu að það sé ekki ástæðan heldur að ástæðurnar fyrir því sem lagt er til í frumvarpinu séu faglegar, eins og rakið er í greinargerð. Ég held því að það hvíli á okkur sem sitjum í utanríkismálanefnd að spyrja eftir og fá skýringar á því sem hv. þingmaður hefur sagt úr því að hæstv. ráðherra sá ekki ástæðu til að koma hér upp í andsvar og andmæla þessum málflutningi sem vekur vissulega upp spurningar um það hvort hann sjái bara ekki ástæðu til þess því að þetta sé rétt kenning sem hv. þingmaður fari með. Mig langar að spyrja hv. þingmann, sem situr í fjárlaganefnd eins og ég sagði hér áðan, hvert mat hennar er á stöðu utanríkisþjónustunnar. Hún nefndi áðan að þar hefði verið meira skorið niður en annars staðar í stjórnkerfinu. Höfum við gengið of langt - og þá vitna ég til meiri hlutans á Alþingi því að þessu var mótmælt bæði af minni hlutanum og hæstv. ráðherra á sínum tíma - í niðurskurði á utanríkisþjónustunni 

Herra forseti. Við höfum auðvitað farið yfir það með hæstv. utanríkisráðherra og embættismönnum í utanríkisráðuneytinu hvernig staða mála er þar og hvernig reksturinn gangi. Það ráðuneyti hefur tekið fjárlögin eins og þau eru og sniðið síðan sína starfsemi eftir fjárlögunum og í rauninni staðið sig ágætlega í þeim efnum. En niðurskurðurinn þar var heilmikill og harkalegur. Til dæmis í fjárlögum fyrir árið 2014 var ekki tekið tillit til nokkurra tuga milljóna króna sem urðu til vegna þess að starfsmaður brást trausti og ráðuneytið var látið bera það, það skiptir máli og hlýtur að koma niður á starfseminni þegar slíkt lendir bara beint á ráðuneytinu. Það höfðu menn ekki kannast við að áður hefði verið gert og þarna gekk meiri hluti fjárlaganefndar hreinlega gegn tillögum ríkisstjórnarinnar hvað þetta varðar. Mér finnst erfitt að segja: Já, nú er staðan þannig að við erum bara ekkert að spjara okkur, það er erfitt að segja það. Starfsmenn utanríkisþjónustunnar sinna afar mikilvægu starfi og gera það vel við þennan þrönga kost. Starfsmönnum hefur fækkað mjög mikið, það er búið að fækka ráðuneytum o.s.frv. og auðvitað var það gert í nauðvörn þegar við vorum að verja ríkissjóð falli, en síðan er haldið áfram eftir að við höfum náð að rétta úr kútnum. Ég get því ekki annað en hrósað ráðuneytinu fyrir hvernig það hefur staðið sig við að fylgja fjárlögum þó að ég sé ekki dómbær á það hvort við höfum gengið of langt í niðurskurðinum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég tek undir með henni að utanríkisþjónustan hefur mjög mikilvægu hlutverki að gegna, hlutverki sem er ekki alltaf vinsælt í opinberri umræðu. Það er heldur vinsælla eða líklegra fallið til vinsælda að tala um þetta sem einhvern óþarfa en að sjálfsögðu reiðum við okkur á samskipti við útlönd, þessi litla þjóð, við höfum gert það frá því við urðum til, frá landnámi höfum við reitt okkur á samskipti við útlönd og alltaf átt í mjög miklum samskiptum við umheiminn fyrir jafn litla þjóð og við erum. Það er má segja einkenni okkar stöðu þegar við skoðum það, og það sem einkennir alla söguna, menningarsöguna, stjórnmálasöguna, eru þessi samskipti. Við skulum því ekki vanmeta nauðsyn þess að hér sé rekin öflug utanríkisþjónusta. Ég tek undir með hv. þingmanni að ástæða er til að hafa áhyggjur af því hversu langt hefur verið gengið í niðurskurði á því sviði, og ég er viss um að hæstv. ráðherra er þar okkur sammála í þeim efnum, og hann kinkar hér kolli. Það breytir því ekki að ég hef efasemdir um faglegu rökin fyrir því sem er lagt til í frumvarpinu, mundi fremur vilja sjá veg þróunarsamvinnu aukast í útgjöldum okkar og sjá áframhald á því starfi sem hefur verið í gangi hjá Þróunarsamvinnustofnun og hv. þingmaður kom líka inn á það í ræðu sinni, þ.e. það mat sem hefur verið gert á Þróunarsamvinnustofnun og er í bígerð. Það er í raun og veru þannig eins og ég hef ítrekað sagt að þessi stofnun - maður sér ekki hvað amar það og hvers vegna er þá ástæða til breytinga ef ekkert er bilað, eins og sagt er. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún sjái fyrir sér hvað væri farsælast að gera, hvort farsælast væri þá að hafa óbreytt fyrirkomulag, hvort hún telji að einhverjar breytingar þurfi að gera, t.d. hvað varðar aðkomu þingsins, sem hún gerði sérstaklega að umræðuefni. Og hvort það væri þá skynsamlegra að bíða 

Herra forseti. Ég sé ekki af hverju liggur svona á með þetta mál nema ef vera kynni að það standi í einhverjum tengslum við fjárhagslegar áætlanir og hvernig eigi að skipta verkefnum á milli manna í ráðuneytinu. Ég hefði haldið að skynsamlegra væri, og hæstv. ráðherra hefði átt að taka vel í það, að bíða eftir þeim skýrslum sem kallað hefur verið eftir og fagna því að það væru þá frekari rök undir þessa ákvörðun sem hann vill taka. Mér finnst mikilvægt að koma því að hér að í umsögn um frumvarpið frá fjármála- og efnahagsráðuneyti, skrifstofu opinberra fjármála, kemur fram, eins og ég sagði áðan, að hjá Þróunarsamvinnustofnun Íslands starfa nú 40 starfsmenn. Í umsögninni segir, með leyfi forseta: „Ekki er reiknað með að sameiningin leiði til breytinga á fjölda starfsfólks og ekki er heldur reiknað með breytingum í húsnæðismálum, en þróunarsamvinnuskrifstofa ráðuneytisins og ÞSSÍ starfa nú þegar náið saman og hafa aðsetur í sama húsnæði.“ Svo segir líka: „Ekki er gert ráð fyrir að frumvarpið hafi áhrif á útgjöld ríkissjóðs vegna reksturs og styrkja í þessum málaflokki, verði það óbreytt að lögum, þar sem gengið er út frá því að mögulegur ávinningur af samlegð verkefna verði notaður til að auka starfsemina að öðru leyti.“ Mér finnst að fjármála- og efnahagsráðuneytið átti sig á því til hvers verið er að gera þetta, það vanti starfsmenn í utanríkisþjónustuna og þetta sé leið til að fjölga þeim í ráðuneytinu.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp frá hæstv. utanríkisráðherra um breytingar á lögum um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands. Fluttar hafa verið margar ræður, ein af hæstv. ráðherra og svo er það minni hlutinn í þinginu sem virðist einna helst hafa áhuga á þessum málum. Ég vil byrja mál mitt á því að lýsa yfir áhyggjum af viðhorfum ríkisstjórnarinnar til þess hvernig umgangast eigi stjórnsýsluna. Það var mikill ófriður í kringum flaustursleg áform um flutning Fiskistofu. Við vitum eiginlega ekki enn hver niðurstaðan úr því verður. Það var öllu hleypt upp í loft í þeirri mikilvægu stofnun þegar átti að flytja hana á milli landshluta. Kom þá hér fram frumvarp forsætisráðherra um að ráðherra væri í sjálfsvald sett að ákveða hvar stofnanir ættu að vera staðsettar. Það voru engin almennileg fagleg rök eða rökstuðningur yfir höfuð fyrir því hvers vegna þessar breytingar væru svona nauðsynlegar. Að sjálfsögðu er óeðlilegt að ráðherra hafi sjálfdæmi um hvar opinberar stofnanir eru staðsettar. Annaðhvort skal kveðið á um það í lögum hvar þær eiga að vera staðsettar eða ef verið er að flytja þær á Alþingi að koma að ákvörðun þar um, enda eru ýmis atriði sem þarf að skoða. Reynslan af Fiskistofu segir okkur að rík ástæða er til að halda í þau lög að það sé Alþingi sem taki þá ákvörðun, því að þarna átti án nokkurra góðra ástæðna að flytja heila stofnun. Þá er ég ekki að mótmæla þeirri stefnu að mikilvægt sé að byggja upp störf á landsbyggðinni og kannski ágætt að minna ríkisstjórnina á mikilvægi þess þegar hún hefur aðallega stuðlað að fækkun þeirra með niðurskurði opinberra starfa um land allt. En hér er aðeins önnur aðferðafræði á ferðinni, ekki er verið að flytja stofnun heldur beinlínis verið að leggja hana niður og setja hana undir ráðuneytið. Hér á það sama við. Það eru engin almennileg rök færð fyrir því hvers vegna það eigi að gera. Jú, það er talið betra að tvíhliða og marghliða þróunarsamvinna séu á sama stað. Ég ætla að fara nánar yfir það á eftir en ekki er sérstaklega farið í að reyna að rökstyðja það á trúverðugan hátt. Okkur í Samfylkingunni er mjög annt um þróunarsamvinnu og þau sex ár sem Samfylkingin var með utanríkisráðherra beittum við okkur mjög í þeim málaflokki. Árið 2008 voru sett lög um þróunarsamvinnu og fór þá stofnunin í gegnum tiltölulega miklar breytingar. Hún var löguð að nútímalegri stjórnsýslu í anda ábendinga Ríkisendurskoðunar í nokkur ár þar á undan. Þá var líka ákveðið að vera með sérstaka þingkjörna stjórn yfir stofnuninni og hún var færð beint undir stjórn ráðuneytisins, sem hefur gert hana sveigjanlegri og auðveldar ríkisstjórn hverju sinni að koma beint fram stefnu sinni í þróunarsamvinnu. Það eru því engin vandkvæði fyrir ríkisstjórn að eiga samvinnu við þessa undirstofnun ráðuneytisins. Svo hafa verið lagðar fram tvær þingsályktanir um aðgerðaáætlun og hana á að leggja fram til fimm ára í senn þar sem fram koma markmið og áherslur Íslands í málaflokknum. Það var jafnframt ákveðið á síðasta kjörtímabili að leggja aukinn metnað í framlög til tvíhliða þróunarsamvinnu í samræmi við markmið Sameinuðu þjóðanna um að þjóðir greiði 0,7% af vergri landsframleiðslu til þróunarsamvinnu og kemur það auðvitað til af því að við sem njótum þess að búa í ríku þróuðu hlutum heimsins verðum að leggja okkar af mörkum til að koma í veg fyrir fátækt og hjálpa fólki frá fátækt, þar sem helstu vandamál fólks eru ekki lífstílssjúkdómar heldur alvarleg vannæring, menntunarskortur, skortur á fæðingaraðstoð og heilsugæslu og álíka grundvallarþætti sem við teljum sjálfsagða hér á landi og í þeim ríkjum sem við erum í flokki með. Þessi ríkisstjórn féll frá þeirri áætlun. Metnaðurinn var ekki jafn mikill og hjá þeirri fyrri, þrátt fyrir að það hefði verið þverpólitísk samstaða um þetta mál á sínum tíma í þinginu, nema hjá einum þingmanni sem því miður er í þeirri aðstöðu að geta beitt sér þó nokkuð mikið sem formaður fjárlaganefndar í málinu. Hér hefur verið farið yfir yfirlýsingar hennar varðandi þennan málaflokk og frekari niðurskurð og ég ætla ekki að eyða frekari tíma í það. Varðandi sjálft frumvarpið virðist eini tilgangur þess vera að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun. Það er í sjálfu sér ekkert úttalað um neinar aðrar breytingar á þróunarsamvinnu og skipan hennar í frumvarpinu. Það kemur fram að þetta á ekki að spara fé en það á að koma í veg fyrir skörun á stefnumótun og framkvæmd og draga úr óhagræði og tvíverknaði í rekstri og stjórnun. Hins vegar er ekkert sem gefur okkur tilefni til að ætla að þörf sé á þessu því að ekki er um óhagræði og tvíverknað í rekstri og stjórnun stofnunarinnar að ræða. Hún hefur þvert á móti fengið ágætiseinkunn Ríkisendurskoðunar og er almennt litið til hennar af aðilum á sviði þróunarmála í alþjóðasamfélaginu sem mikillar fyrirmyndarstofnunar. Hins vegar hefur verið bent á það í skýrslu Sigurbjargar Sigurgeirsdóttur stjórnsýslufræðings að það að setja þróunarsamvinnu inn í ráðuneytið veiki faglega stefnumótun í þróunarsamvinnumálum og dragi úr innra aðhaldi við ákvarðanatöku. Það hefur komið fram í máli ráðherra að fjölmargir aðilar hafi bent á að gott sé og heppilegt að leggja niður stofnunina og flytja málaflokkinn inn í ráðuneytið, en það er erfitt að finna rökin fyrir því nema í þeirri skýrslu sem Þórir Guðmundsson vann fyrir ráðuneytið. Svo komum við að góðum stjórnarháttum og góðri stjórnsýslu og þá er það svo að Ríkisendurskoðun hefur lagt áherslu á aðskilnað framkvæmdar og eftirlits. Það er þannig í dag í Þróunarsamvinnustofnun að hún er með framkvæmdina og eftirlitið er hjá ráðuneytinu. Nú á að setja framkvæmdaraðilann undir eftirlitsaðilann og það er náttúrlega fullt tilefni til að vara við slíku. Þá er líka bent á að sú leið hafi verið farin hjá ýmsum öðrum ríkjum en hér hafa verið tekin dæmi til dæmis frá Ítalíu um að þar hafi marghliða þróunarsamvinnan þvert á móti verið flutt úr ráðuneyti inn í stofnunina sem sér um tvíhliða samvinnu. Og talandi um stjórnsýslu og vinnubrögð hefur niðurskurðurinn auk þess verið mikill. Það þurfti að skera niður í stjórnsýslunni í kjölfar hrunsins. Svo kom ný ríkisstjórn og var með aðhaldskröfu á Stjórnarráðið, sem er sjálfsagt. En það dugði ekki heldur kom á milli umræðna viðbótarkrafa upp á 5% niðurskurð sem er 1/20 af rekstrarfé Stjórnarráðs Íslands, tillaga á milli umræðna. Nú má vel vera að það megi á einhverjum tíma færa rök fyrir slíkum niðurskurði. En niðurskurður sem þessi á Stjórnarráði Íslands hlýtur að vera gerður með ígrundaðri hætti en svo að hann komi inn í ráðuneytið án nokkurs fyrirvara. Það er í því umhverfi sem við ræðum þessi mál, umhverfi þar sem við höfum eingöngu orðið vör við sleifarlag og geðþóttaákvarðanir. Þess vegna kemur kannski ekki á óvart að þegar þetta frumvarp kemur inn vantar undirbúningsvinnu sem er nauðsynleg til að nefndin geti lagt mat á málið. Nú hefur verið bent á það að auðvitað koma málin til nefndarinnar og eru send út til umsagnar. En hér vantar upp á vinnu af hálfu ráðuneytisins við gerð frumvarpsins og lausnin á því máli var sú að minni hlutinn ákvað að leggja fram skýrslubeiðni til að draga upp á yfirborðið ýmsar spurningar sem ósvarað er í greinargerð. Þar er til dæmis beðið um töluleg gögn og reynslu um að þetta auki skilvirkni og hagræðingu og spurt hvort fyrir liggi hagkvæmnisúttekt. Það er beðið um fagleg rök. Þetta er 21 spurning. Það er mjög mörgum spurningum ósvarað. Ein er ekki síst mikilvæg og hún er sú af hverju ekki sé beðið eftir því að Þróunarsamvinnustofnun OECD, DAC, klári svokallaða jafningjaúttekt sem fyrirhuguð er á árinu 2016. Ég sé ekki að með fyrirmyndarstofnun sem Þróunarsamvinnustofnun Íslands að svo mikið liggi á að leggja hana niður að ekki megi bíða eftir slíkri úttekt. Þá þurfum við að fá frekari skýringar á hvað hastar. Ekki er það sparnaður, ekki eru það góð og gild rök. Það verður fróðlegt að fá skýrsluna með svörum við spurningum frá fulltrúum minni hlutans því að þær vantar algerlega í greinargerð. Síðan langar mig að tala um það sem fram hefur komið um aukna aðkomu þingsins að málaflokknum. Nú ætla ég sem alþingismaður ekki að gera lítið úr því að auðvitað þurfa að vera skýrar leiðir fyrir þingmenn til að fá upplýsingar um málaflokka. Við eru með skýrar boðleiðir innan þingsins. Við erum með möguleika til fyrirspurna, skýrslubeiðna, við getum kallað fyrir þingnefndir fulltrúa frá ráðuneytum og stofnunum sem og öðrum samtökum til að fjalla um þróunarsamvinnu og áætlun um þróunarsamvinnu er lögð fyrir þingið á fimm ára fresti. Það að einhverjir fimm alþingismenn setjist í nefnd úti í bæ er gamaldags og furðuleg tillaga og það að hún eigi að auka aðkomu þingsins að málaflokknum er ekki boðlegur málflutningur. Ráðherra ætti að íhuga það verulega á hvaða leið hann er með þetta. Ég ítreka að fyrir alþingismenn í hlutverki sínu er mikilvægt að hafa sem bestar upplýsingar. En hér eru fjölmargir málaflokkar þar sem við skipum ekki sérstakar nefndir úti í bæ svo þingmenn í fundarherbergjum einhvers staðar geti fengið upplýsingar yfir kaffibolla. Það gerum við á vettvangi þingsins. Við erum með skýr þingskapalög og heimildir til að fá þær upplýsingar sem við viljum og hefja þær umræður sem við viljum hefja. Það þarf enga fimm manna þingnefnd. Ég vil ljúka máli mínu á þessu af því að mér finnst þetta sýna okkur best hvers konar afturhaldshugmyndir þetta eru og hversu gamaldags þær eru. Þær eiga ekki við í dag. Vonandi er metnaðurinn meiri í þróunarsamvinnu hjá hæstv. ráðherra en fram kemur í þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hún hefur sömu áhyggjur og við hin út af þessu máli og sagði það líka í gær. Ég skil ekki, frekar en margir sem hafa bent á það hér, að ef frumvarpið á að taka gildi 1. janúar 2016, Þróunarsamvinnustofnun Íslands er með skuldbindingar til 2017 í þessum þremur löndum, af hverju það má ekki bíða í rúmt ár og taka þá gildi 1. janúar eða 1. júní 2017 eða hvað það nú er? Við bíðum þess þá að úttektirnar komi og utanríkisráðuneytið þarf ekki að fara strax í verkefnið, þ.e. Þróunarsamvinnustofnun, áður en þeim er lokið. Við skoðum þá þetta allt saman í ljósi úttektanna. Þá erum við í raun komin með þær forsendur sem við þurfum til að geta tekið verulega upplýsta og góða ákvörðun. Mér finnst lítið hafa komið fram í umræðunni að skrifstofur Þróunarsamvinnustofnunar hafa oft og tíðum starfað nánast sem sendiráð erlendis og hafa ekki tekið neitt sérstaklega fyrir það. Umdæmisstjórinn er staðgengill sendiherra og ég tel að í því sé mikill sparnaður fólginn. Það hefði verið áhugavert að heyra hæstv. ráðherra taka það fyrir í lokaræðu sinni hvort hann telji að fólginn sé sparnaður í því fyrir landið að hafa það með þeim hætti. Lögin sem sett voru 2008 eru í takt við ábendingar ríkisendurskoðanda. 

Hæstv. forseti. Það er kannski rétt að segja í byrjun að þó að einhver komi með vonda hugmynd og einhverjir reyni að sporna við henni þýðir það ekki að við eigum augljóslega að bíða til að geta skoðað hversu kjánaleg hún er. Ég vil að það liggi skýrt fyrir að ég er alfarið á móti þessu frumvarpi. Þetta er ekki góð hugmynd og það er augljóst fyrir öllum sem eitthvað hafa kynnt sér efni máls. En það er kannski ákveðin vörn í málinu að kalla fram ákveðnar upplýsingar sem sýna betur hversu óheppilegt þetta fyrirkomulag er, af því að hæstv. ráðherra virðist ekki hafa haft fyrir því að kynna sér það áður en hann lagði málið fram. Síðan er ég alveg sammála því að auðvitað á að bíða og þá ætti kannski biðin að miða að því að menn velti því fyrir sér hvort hin marghliða samvinna ætti að fara yfir til Þróunarsamvinnustofnunar. Nú er það svo að tímarnir breytast og áherslur breytast og breytingar geta verið eðlilegar. En að fara að taka opinberar stofnanir og flytja þær inn í ráðuneyti til að styrkja innviði í ráðuneytum sem búið er að skera niður nú á síðustu tveimur árum, af einhvers konar geðþótta, er vond hugmynd og hún batnar ekkert þótt beðið sé eftir úttektum. Ég held að það sé líka mikilvægt að hafa í huga að menn láti ekki teyma sig út í þá vitleysu af því að þetta er vont frumvarp og þetta er vond hugmynd og hún verður það áfram.

Virðulegi forseti. Bara til að leiðrétta það þá er ég er líka hjartanlega sammála því að frumvarpið er vont, en hæstv. utanríkisráðherra er augljóslega mikið í mun að koma því fram. Eins og rakið hefur verið í umræðunni eru margir utanríkisráðherrar búnir að fá þessa áskorun en hafa staðist það að ganga lengra með hana. Það var reifað hér og rætt ágætlega í gær og ég er alveg sammála því. En málsins vegna hefði ég haldið að ef hæstv. ráðherra er mjög umhugað um að gera þetta með þessum hætti hefði hann átt að bíða. Mér finnst ekki hafa verið sýnt fram á að skipulagið, þ.e. það sem hér á að taka fyrir, leiði til þess að frammistaða okkar í þróunarsamvinnumálum batni. Mér finnst líka mjög skrýtið að vera að færa inn ýmsa þætti, eins og rætt var um í gær. Þetta eru í raun mjög ólíkir þættir og ég hefði viljað byrja á því að sjá alla tvíhliða samvinnu flutta til Þróunarsamvinnustofnunar því að hún er ekki öll þar, þ.e. annars vegar að vera á vettvangi þar sem hamfaraástand er eða friðargæslan eða eitthvað slíkt og svo að aðstoða innan héraðs, svona maður á mann. Það er miklu frekar það sem Þróunarsamvinnustofnun gerir. Mig langar aðeins að spyrja hv. þingmann út í frumvarpið af því að það eru ákveðnar fullyrðingar sem mér hefur fundist vanta rökstuðning við. Í gær var rætt um að það væru dylgjur á bls. 7 og 8. Talað er um að draga úr óhagræði vegna tvíverknaðar í rekstri og stjórnun sem leiði til aukinnar hagkvæmni þegar til lengri tíma sé litið. Þar er verið að ýja að því að svo sé ekki í dag, að stofnunin sé í rauninni ekki vel rekin. Ég var að lesa áðan í frumvarpinu að þetta er í rauninni hlið við hlið í utanríkisráðuneytinu, líka í umsögn fjármálaráðuneytisins, 

Hæstv. forseti. Ég held að það séu engin rök, það er ekkert sem gefur okkur til kynna að þarna sé eitthvert óhagræði og tvíverknaður. Eins og ég kom inn á í ræðu minni hefur Ríkisendurskoðun þvert á móti lýst yfir mikilli ánægju með nýtingu fjármuna hjá Þróunasamvinnustofnun. Ég held að frumvarpið lýsi fyrst og fremst viðhorfi þessarar ríkisstjórnar til þróunarsamvinnu. Þeim finnst þróunarsamvinna kannski þess eðlis að það sé ágætt að hafa hana sem eina skúffu í ráðuneytinu og það sé þá hægt að vinna með hana þar. Það er einsdæmi, það er einmitt verið að leita eftir því í skýrslubeiðninni. Hefur það verið gert nýlega, á undangengnum árum, að leggja niður stofnun og setja hana beinlínis inn í ráðuneyti. Er þetta það sem við eigum von á, að farið verði að leggja niður stofnanir og setja þær undir ráðherra til að auka ráðherraræði? Við höfum nú nýlega orðið vitni að því hér í þinginu með bréfi einmitt þess sama hæstv. ráðherra og lagði þetta frumvarp fram þar sem taka átti að fram fyrir hendurnar á þinginu, að við höldum þó að við skiljum það ekki alveg og það hafi ekki alveg komið fram hvað hafi eiginlega átt að gera. Hér ætlar ráðherra ekki bara að vera með stofnanir undir ráðuneytinu heldur beinlínis taka þær inn í ráðuneytið og ber fyrir sig einhvers konar hagkvæmnisrökum sem eru þvert á álit Ríkisendurskoðunar að því er við best vitum miðað við úttektir hans og yfirlýsingar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Mig langar til að spyrja hvort hv. þingmaður kannist við það að til sé eitthvert fordæmi fyrir þessari aðgerð í nágrannalöndum okkar og hvort við séum að taka þetta upp einhvers staðar annars staðar frá. Og ef svo er, hvort vitað sé hvernig það hefur gengið.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Halldóru Mogensen andsvarið. Ég fór einmitt yfir það hérna áðan að ég þekki ekki til þess að þetta hafi verið gert á síðastliðnum árum, en ég ætla líka að viðurkenna að ég hef ekki persónulega gríðarlegt minni á þessu sviði. Ég hef bara verið hér í sex ár. Sú ríkisstjórn sem ég studdi stundaði ekki vinnubrögð sem þessi. En farið er yfir þetta í frumvarpinu, bent er á Ástralíu og Kanada að mig minnir sem hafa gert þetta en … 

Danmörk.

Hæstv. ráðherra er með hér á reiðum höndum ýmis ríki sem hafa stundað þetta en við höfum líka nokkur í máli okkar bent á Ítalíu sem hefur valið að fara aðra leið og ég held að það séu þessi veigamiklu rök fyrir því að skilja að stefnumótun, framkvæmd og eftirlit. Þróunarsamvinna er alvörumálaflokkur. Það er málaflokkur sem hefur gríðarlega mikla þýðingu þó að við séum lítil í hinu stóra samhengi. Og það að grafa undan þeim málaflokki með þessum hætti er eitthvað sem við eigum ekki að geta samþykkt, ekki frekar en við mundum samþykkja að aðrar mikilvægar opinberar stofnanir yrðu lagðar niður og settar inn á einhver svið í ráðuneytum.

Herra forseti. Í sambandi við mál er varða eftirlit, án þess að þekkja það neitt alveg ofboðslega vel, þá sýnist mér það vera frekar slæm hugmynd að hafa framkvæmdina og eftirlitið á sama stað. En það væri fróðlegt að vita eða heyra frá hv. þingmanni hvað hún telur vera varhugavert við þetta og líka að hennar mati, hver mun taka við þessu eftirliti? Hvar mun eftirlitið vera og hvaða áhrif mun það hafa á starf ráðuneytisins í þessu málefni?

Herra forseti. Já, það er almennt viðurkennt í stjórnsýslufræðum og almennt, það er ekki bara í stjórnsýslufræðum, að framkvæmd og eftirlit eigi ekki að vera á sömu hendi. Ég tel að utanríkisráðuneytið sé ágætisráðuneyti. Ég þekki ekki innviði þess en ég hef enga ástæðu til að ætla annað af þeirri reynslu sem ég hef en að það ráðuneyti sé gott ráðuneyti og sinni mjög vel hlutverki sínu. En það hefur verið svo mikill niðurskurður þar að það er ráðuneyti sem þarf á öllu sínu að halda. Það þarf að tryggja að innviðir eyðileggist ekki í svona mikilvægum stofnunum eins og ráðuneyti eru. En væntanlega eru þá einhverjir sem sjá um framkvæmdina innan ráðuneytisins og svo er einhver eining sem sér um eftirlitið. Af hverju erum við ekki með fjármálaeftirlit inni í bönkunum? Af hverju er ekki fjármálaeftirliti bara dreift á þá? Það er nokkuð skýrt svar, við viljum hafa ákveðna múra á milli. Við viljum tryggja að það séu ólíkir hagsmunir. Það geta orðið hagsmunir fyrir eftirlitið að eitthvað komi ekki í ljós því að það gæti orðið óþægilegt fyrir ráðherrann eða slíkt. Ég er ekki að dylgja, ég er svona í almennum fabúlasjónum. Það er til dæmis þannig að Barnaverndarstofa var bæði með eftirlits- og framkvæmdahlutverk. Hún er enn með eftirlitshlutverk gagnvart sveitarfélögunum, en eftirlitið með þeim rekstri barnaverndarmála sem ríkið fer með og Barnaverndarstofa er í forsvari fyrir fluttum við inn í velferðarráðuneyti einmitt til að skilja þarna á milli og til að borgararnir gætu betur treyst því að verið væri að fylgjast með því að farið væri að lögum og reglum.

Herra forseti. Ég kem hér upp í seinni ræðu mína sem er stutt, bara til að fara yfir stóru línurnar, ég mun ekki lengja umræðuna mikið. En í fyrsta lagi verður að segjast eins og er að mér finnst ákaflega dapurlegt eins og ég hef sagt að hv. þingmenn stjórnarflokkanna kjósi að taka ekki þátt í umræðunni. Mér finnst það óskiljanlegt í ljósi þess að hér hefur verið spurt ýmissa spurninga, gagnrýni sett fram, mishvöss að sjálfsögðu, en spurt hefur verið mjög mikilvægra spurninga sem hafa ekki verið ræddar sem skyldi í dag í þessari málstofu sem við köllum Alþingi Íslendinga. Ég vil ítreka við forseta að það þarf auðvitað að skoða hvort við ætlum að halda áfram samtali í þinginu þannig að við eigum í raun og veru ekkert samtal. Það sem ég benti á í fyrri ræðu minni og mig langar að ítreka það eftir að hafa hlustað hér á aðra tala sem mér finnst hafa bætt ýmsu við það, er að mér finnst veigamesta gagnrýnin á að sameina Þróunarsamvinnustofnun utanríkisráðuneytinu vera sú að ekki hafa verið færð nægilega sannfærandi rök fyrir því að vel fari á því að hafa stefnumótun, framkvæmd og eftirlit á sama stað. Ég tel að það flæki í raun og veru málin ef ráðuneytið á að hafa eftirlit með sjálfu sér og reiða sig svo á eftirlit Ríkisendurskoðunar sem hefur mörg verkefni á sinni könnu og sínu borði. Það hefur líka verið bent á að þarna geti þröng staða utanríkisráðuneytisins haft eitthvað segja, þ.e. að skorið hefur verið verulega niður hjá utanríkisráðuneytinu. Mér finnst ástæða til þess að við förum yfir það hvort þetta kunni að hafa þau áhrif að málaflokkur þróunarsamvinnu verði á einhvern hátt umfangsminni. Ég væri mjög ósátt við þá þróun því mér finnst þetta vera slík grundvallarstoð í utanríkisstefnu okkar. Þarna tel ég að við Íslendingar höfum staðið okkur vel. Ég tel að við höfum náð árangri og það er ekki bara mitt mat, rannsóknir og mat sýna að við höfum náð árangri. Ég fór yfir það í fyrri ræðu minni þannig að ég ætla ekki að endurtaka það. En þegar við erum að gera góða hluti er mikilvægt að við gerum ekkert sem getur eyðilagt þann árangur eða haft áhrif á það að hann verði síðri með einhverjum hætti. Þannig að ég spyr enn: Ef við erum sátt við árangurinn, sem ég sé ekki betur en á greinargerðinni að við séum og að öll gögn sýni að við séum sátt við árangurinn, hvers vegna erum við þá að breyta kúrsi með þessum hætti? Ég hef líka bent á að ýmsir kostir fylgja því að fela fagstofnunum framkvæmd mála af því tagi og við ræðum hér. Það skapar ákveðinn stöðugleika í stefnu milli ríkisstjórna. Það skapar ákveðna fjarlægð frá pólítíkinni og fagstofnanir hafa að einhverju leyti meira frjálsræði í miðlun upplýsinga til að mynda en ráðuneyti. Hér hafa því verið færð umtalsverð rök fram í umræðunni af þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað, umtalsverð rök gegn þessu máli. Hér hefur verið lýst efasemdum sem ég tel grundaðar á ágætisrökum og ég sakna þess að þeim hafi ekki verið svarað Nú eigum við vissulega von á skýrslu frá ráðuneytinu þar sem einhverjum af þessum spurningum verður svarað en að þessar spurningar fái að fara inn í umræðuna án mikilla svara, mikilla mótraka eða samræðu, vekur auðvitað upp spurningar um hvort málið allt sé ekki vanbúið, hvort ekki sé ástæða til að setjast niður á hinu þverpólitíska sviði. Það sem ég vil segja hér að lokum, því tími minn styttist, er hvort ekki sé ástæða fyrir ráðherra, þótt málið sé formlega komið til þingsins, að eiga samtal við fulltrúa ólíkra flokka til þess að kanna hug fólks í málinu. Hæstv. ráðherra hefur raunar setið hér undir umræðum þannig að hann þekkir a.m.k. hug fulltrúa fjögurra flokka í þessu máli. Ég vil spyrja hvort ekki sé unnt að skapa áframhaldandi þverpólitíska sátt um skipulag, þróunarsamvinnu hjá okkur í stjórnsýslunni þannig að við stefnum ekki þeim góða árangri sem náðst hefur á þessu sviði í hættu, árangri sem við getum öll verið stolt af, hvar í flokki sem við stöndum. Til að við stefnum þeim árangri ekki í hættu verði lagt af stað með það að skapa sátt, fara yfir málið, fara ekki í þann leiðangur að reyna að keyra það í gegnum þingið í krafti meiri hluta, heldur staldra við. Það læt ég vera lokaorð mín í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna, hún var ekki löng en gagnmerk. Ég vil vekja athygli á því sem mér fannst koma fram í máli þingmannsins sem er að nú er verið að efna til ófriðar um þann hluta af utanríkismálum okkar sem alltaf hefur verið sátt um. Nú verður það ekki sagt um utanríkismál á Íslandi að um þau hafi ríkt mikil sátt og við höfum misjafnar skoðanir á þeim og ég held að við hv. þingmaður höfum haft ólíkar skoðanir á þeim í gegnum tíðina, en um þennan þátt utanríkisstefnunnar hefur verið sátt og lögð hefur verið áhersla á að hafa sátt um hann. Nú er sá hluti tekinn inn í ófriðarbál. Nú er málið komið til þingsins og þar sitja allir flokkar og tala saman í utanríkismálanefnd. Hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna hafa ekki tekið þátt í þessari umræðu. Nú situr hv. þingmaður í utanríkismálanefnd, ég geri það ekki, og mig langar að spyrja: Hefur hún á tilfinningunni að þeir muni taka þátt í umræðunni í nefndinni? Eða verður þetta bara allt keyrt í gegn? Ég spyr vegna þess að á síðasta kjörtímabili voru þessir flokkar í stjórnarandstöðu og þá töluðu þeir, en svo sátu þeir í nefndum og höfðu enga skoðun þar og gerðu ekki neitt og þvældust bara fyrir. Er einhver ástæða til að ætla að þegar þetta fólk 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég vil bara segja það að ég hef ítrekað lýst eftir sjónarmiðum hv. þingmanna Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Hér var nú að ganga í salinn hv. þingflokksformaður Framsóknarflokksins. Ég sakna þess að enginn hv. þingmaður hafi séð ástæðu til að tjá sig í þessu máli. Mér er algjörlega ómögulegt að skilja það. Ég sagði það í gær að ég gæti svo sem ekki plantað ástríðufræjum í hjörtu þessara þingmanna, ef þeir hafa engan áhuga á málinu þá er það að sjálfsögðu handan minnar getu að gera það áhugavert í þeirra huga. Ég hefði hins vegar talið að það væri hluti af eðlilegum samskiptum í þinginu að þingmenn ólíkra flokka skiptust á skoðunum í þingsal. Mér finnst þetta algjörlega ótrúlegt, sérstaklega af því að meiri hlutinn á sex fulltrúa í nefndinni og ég hef séð þá hér, ég hef séð þá við umræðuna og hv. formaður utanríkismálanefndar hefur verið hér og hlýtt á okkur. Mér finnst því mjög skrýtið að hafa ekki fengið að hlýða á sjónarmið þeirra. Kannski eiga þeir bara eftir að móta sér skoðun og hlusta á meðan á okkur af mikilli andakt. Hvað varðar vinnuna í utanríkismálanefnd þá hef ég setið í henni eingöngu frá síðasta hausti og get ekkert kvartað yfir starfsaðferðum nefndarinnar þannig að ég treysti á að menn verði málglaðari þegar á nefndarfund er komið og reiðubúnir að vinna að málinu eins vel og hægt er. Ég ætla bara að treysta því að þannig verði það þangað til annað kemur í ljós. En ég lýsi miklum vonbrigðum með að engir hv. þingmenn, hvorki í utanríkismálanefnd né öðrum nefndum, hafi tjáð sig um þetta mál. Maður hefði haldið að hv. þingmenn úr öllum nefndum þingsins hefðu áhuga á þessu gríðarstóra máli þar sem við afgreiddum á síðasta kjörtímabili aðgerðaáætlun um þróunarsamvinnu sem allir voru sammála um nema einn þingmaður, 

Forseti. Eitt sem fylgir því að þessi stofnun verður tekin inn í ráðuneytið er að þá hverfur að framlag til þróunaraðstoðar verði sérstaklega skilið að frá fjármálum utanríkisráðuneytisins, a.m.k. tvíhliða þróunaraðstoð. Það hefur líka þau áhrif að ekki verður lengur til sérstakur fjárlagaliður sem heitir Þróunarsamvinnustofnun. Það er alveg ljóst að ráðuneytið hefur þá meira svigrúm til þess að færa á milli liða og færa á milli starfsemi. Ég óttast svolítið að það geti haft í för með sér að þeir fjármunir sem ættu að fara þarna, og mér finnst það svolítið, hvað á ég að segja, leiðinlegt eða ekki nógu gott, verða ekki jafn sýnilegir og áður, fjármunir sem eiga að fara í starfsemi sem eining hefur verið um á meðal stjórnmálaflokka. ólíkt því sem gerist um aðra þætti utanríkisþjónustunnar. Er ekki hætta á því að sú eining sem hefur verið um þessi mál tapist og það fari að verða svolítið meiri tortryggni gagnvart því hvert fjármagnið fer og hverjar áherslurnar eru? Er ekki hætta á því með því að búa til þennan stóra pott?

Herra forseti. Það er að minnsta kosti engin ástæða til að auka tortryggni því það er auðvitað svo með þá fjármuni sem renna í þróunarsamvinnu að fjarlægðin er meiri, ólíkt þeim fjármunum sem við setjum beinlínis í skólana okkar hér heima eða vegina, brýrnar eða spítalann eða hvað það er. Þar erum við með mikla nánd við það hvernig fjármunum er varið og við sem hér erum áttum okkur á því og almenningur í landinu áttar sig yfirleitt á því hvernig þeim fjármunum er varið. Það er alla vega ekki mikið vandamál að komast að því. Þegar við verjum fjármunum til þróunarsamvinnu í fjarlægum löndum þar sem við fylgjumst ekki á daglegum basis með því nákvæmlega hvernig þeim er varið skiptir einmitt svo miklu máli að vel sé staðið að því að meta árangur, að vel sé staðið að eftirliti og að gagnsæi sé sem mest. Það sem mér hefur þótt gríðarlega jákvætt hjá Þróunarsamvinnustofnun Íslands er hvernig hún metur í raun og veru árangur af starfinu. Það er gert, eins og ég kom að í einhverju andsvari, ekki bara með því að telja krónur og aura sem sendir eru eða telja fjölda brunna, heldur með því að kanna hvort aðgengi að hreinu vatni hafi haft áhrif á heilsufar á viðkomandi svæði. Þetta skiptir því auðvitað miklu máli. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður bendir á. Ef stofnunin fer a.m.k. undir ráðuneytið þá er það orðið einn og sami fjárlagaliður þó að það séu væntanlega ekki fjármunirnir sem renna svo í sjálf þróunarsamvinnuverkefnin. Væntanlega hlýtur það að vera sundurliðað þótt ég átti mig ekki á því hvernig það verður miðað við frumvarp sem liggur fyrir um opinber fjármál. En ég mundi segja í öllu falli að slíkar fjárveitingar þurfi að vera mjög gagnsæjar og öllum sýnilegt hvernig þeim fjármunum er varið. Það er hætta á því að a.m.k. það sem lýtur að stjórnsýslu þróunarmála 

Herra forseti. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir er nú eldri en tvævetur og þótt hún hafi ekki setið hér giska lengi eða stóran part ævi sinnar hefur hún séð ýmislegt. Það sem hefur farið fram hér síðustu tvo sólarhringa hefur hún samt aldrei séð áður. Hv. þingmaður hugsaði upphátt í ræðustól og velti því fyrir sér hvernig stæði á því að enginn þingmaður úr stjórnarliðinu tæki þátt í umræðunni. Ég man ekki eftir því að ríkisstjórnin legði fram umdeilt mál sem varðar utanríkismál þar sem enginn úr utanríkismálanefnd úr stjórnarliðinu tekur þátt, þar sem enginn úr flokki ráðherrans tekur þátt, þar sem enginn úr hinum stjórnarflokknum tekur þátt, þar sem hv. formaður utanríkismálanefndar kýs, eins og hann hefur rétt til, að þruma í sæti sínu og segja ekki aukatekið orð. Hvaða ályktun dregur vitiborin vera eins og hv. þingmaður af því? Ég get sagt henni það og tekið af henni ómakið. Þetta lyktar allt af því að hv. þingmenn stjórnarliðsins hafi nákvæmlega sömu skoðun á þessu máli og sú ágæta þingkona sem hér ræddi áðan. Þeir treysta sér ekki til að verja málið. Við tókum eftir því að í gær sátu hér töluvert margir þingmenn stjórnarliðsins, einkum úr Framsóknarflokknum. Þeir hafa ekki sést margir í dag. Gæti það verið vegna þess að þeir eru líka skynibornar verur? Þeir hafa hlustað á þessa rökræðu og heyrt að það stendur ekki steinn yfir steini í þeirri röksemdafærslu sem var færð fyrir málinu, þ.e. í ljós kom að það er af rangindum flutt. Þegar því er haldið fram að verið sé að flytja það vegna tilmæla DAC-nefndarinnar reynist það vitleysa. Ég spyr hv. þingmann: Er hún mér sammála að það kynni að vera að þátttökuleysi hv. þingmanna stjórnarliðsins stafi af því að þeir hafi ekki trú á málum?

Herra forseti. Það er rétt að ég hef setið hér síðan 2007 með tveimur stuttum hléum til að fóstra tvö börn. Ég get alveg sagt að það er hárrétt hjá hv. þingmanni, ég man ekki eftir öðru eins þátttökuleysi þegar kemur að stóru máli, umdeildu máli eins og hv. þingmaður segir, af hálfu þingmanna stjórnarflokkanna. Ég man eftir því að hafa mælt fyrir slíkum umdeildum málum sem ráðherra og fengið stuðning úr bæði mínum eigin flokki og samstarfsflokknum í öllum tilfellum í slíkum umræðum, þannig að þetta kemur mér a.m.k. á óvart. Ég hef verið að setja fram ýmsar kenningar, einkum mér sjálfri til skemmtunar því að ekki mæta hv. þingmann stjórnarflokkanna til að bregðast við þeim; hvort þeir hafi ekki áhuga á málinu, hvort þeir hafi ekki kynnt sér málið eða hvort, eins og hv. þingmaður segir, þá bresti þor til að koma upp og eiga rökræður um málið. Ég verð að segja hafandi lesið þær skýrslur sem hafa verið gerðar, lesið þetta frumvarp, hlustað á þau sjónarmið sem hafa komið fram frá þingmönnum fjögurra ólíkra stjórnarandstöðuflokka þar sem ýmis rök og gagnrýni hefur verið sett fram og áttað mig á því að ekki nokkur maður lítur svo á að sér sé skylt að svara þeirri gagnrýni eða eiga samtal um þá gagnrýni, þá er ég farin að sannfærast um að líklegt sé að þá bresti þor til að svara af því þeir hafa ekki sannfæringu fyrir málinu. Það er eitthvað sem mun væntanlega koma á borð okkar í hv. utanríkismálanefnd. En það verður ekki fyrsta stjórnarfrumvarpið sem reynist svo umdeilt í stjórnarflokkunum þegar á hólminn er komið.

Herra forseti. Hv. þingmaður upplýsti að hún hefði hafið störf á Alþingi Íslendinga árið 2007. Ég geri ráð fyrir því að hún muni að minnsta kosti sitja jafn lengi á Alþingi Íslendinga og ég. Þá er ég ekki að reyna að draga upp framtíð hennar dökkum litum, en mér þykir sennilegt að hún sitji að minnsta kosti til ársins 2037. Ég segi að miðað við mína reynslu á hv. þingmaður á öllum þeim tíma sem hún á fram undan á Alþingi Íslendinga litla von til að sjá nokkru sinni mál eins og þetta. Ég tók þessu máli ekkert mjög illa í upphafi. Ég lagði á það áherslu að menn skyldu þó bíða með það þangað til fram kæmu niðurstöður í mati til dæmis Ríkisendurskoðunar. Helst hefði ég viljað bíða eftir jafningjarýni þróunarsamvinnunefndar OECD. Það sem kemur mér á óvart í umræðunni er að ekki hefur tekist að hrekja neitt þeirra gagnrýnisatriða sem stjórnarandstaðan hefur flutt. Ég rifja upp fyrir hv. þingmanni að alveg frá því að umræðan hófst var hæstv. ráðherra spurður út í þær málsástæður sem hann ýmist gaf í ræðu sinni, andsvörum eða í greinargerðinni. Fyrir engu af þeim málsatriðum gat hann í reynd fært sterk rök. Ég rifja upp að í greinargerðinni og í ræðu hans kom fram að þetta væri til þess að forðast tvíverknað. Hvar er sá tvíverknaður? Hæstv. ráðherra gat ekki bent á það. Það var til þess líka, að hans sögn, að koma í veg fyrir árekstra. Hæstv. ráðherra var spurður: Hvar hafa þeir árekstrar orðið? Hann gat ekki svarað því. Hæstv. ráðherra talaði um flækjustig. Menn spurðu um það. Hann gat ekki svarað því. Það var lítið um svör þegar bent var á að í DAC-skýrslunni eða DAC-álitinu kemur skýrt fram að sérstaklega er talað um og borið lof á skipulagið á Íslandi í þróunarsamvinnu vegna þess að verkaskipting milli ráðuneytis og Þróunarsamvinnustofnunar er skýr. Svo ég ætla að leyfa mér að spá því 

Herra forseti. Mér þykja hamfaraspádómar hv. þingmanns vera orðnir alldökkir þegar rætt er um árið 2070,  
             Virðulegi forseti. Ég vil segja að hún hefur valdið mér vonbrigðum sú svarafæð sem hér hefur verið uppi um þessi mikilvægu mál og hv. þingmaður nefnir, um meinta tvíverknaði, óskýrleika í framkvæmd, óskilvirkni sem svo reynist kannski engin vera þegar gögn málsins eru skoðuð, enda þarf ekkert slíkt flækjustig að vera þótt það séu sjálfstæðar fagstofnanir sem heyri undir ráðuneyti og það vitum við frá öðrum ráðuneytum. Við erum búin að fara yfir óteljandi dæmi þess þar sem fagstofnanir vinna í takt og samræmi við stefnu ráðuneytis og ráðuneytið fylgist svo með því að pólitískri og faglegri stefnumótun sé fylgt. Það hlýtur að geta átt við um Þróunarsamvinnustofnun eins og aðrar fagstofnanir. Í ljósi þess að hér hafa verið færð fram veigamikil rök fyrir því að ekki sé rétt að fara í slíkar breytingar á stjórnsýslu, ekki síst vegna þess að beðið er jafningjarýni DAC, þróunarstofnunar OECD, átta ég mig ekki á því hvað er það sem hastar, af hverju þetta mál er lagt fram áður en sú rýni er lögð fram. Það dugir ekki að setja niður nokkur orð um að auka á skilvirkni og fækka tvíverknaði ef ekki er hægt að rökstyðja það með dæmum og sannfærandi rökstuðningi. Herra forseti. Það hefur ekkert í þessari umræðu sannfært mig um annað en að rétt sé að bíða og staldra við, að rétt sé að kalla til þverpólitískt samráð ef menn vilja halda áfram með málið, en fyrsti valkostur væri líklega að bíða eftir 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands og fleira. Með frumvarpinu má segja að verið sé að gera tillögu um grundvallarbreytingu á fyrirkomulagi þróunarsamvinnu Íslands, þ.e. að leggja Þróunarsamvinnustofnun niður og færa starfsemina í utanríkisráðuneytið. Það fyrsta sem ég staldra við þegar kemur að þessu lagafrumvarpi er hversu mjög mér hefur fundist hæstv. ríkisstjórn draga lappirnar þegar kemur að þróunarsamvinnu. Það veldur mér ákveðnum áhyggjum. Við erum enn langt frá þeim markmiðum sem við höfum sjálf sett okkur hér á Alþingi með þingsályktun sem afgreidd var á síðasta þingi af öllum þingmönnum nema einum þar sem ákveðið var að auka í þátttöku Íslands í þróunarsamvinnu. En eins og margoft hefur komið fram í umræðu á Alþingi, m.a. í sérstakri umræðu nú fyrr í vetur um þróunarsamvinnu sem og í umræðum um skýrslu utanríkisráðherra um utanríkismál hér fyrir nokkrum dögum, setjum við enn sem komið er ekki nema um 0,21–0,22% af vergri landsframleiðslu í þróunarmálin á meðan við höfðum ætlað okkur að vera komin upp í 0,35% samkvæmt fyrrnefndri þingsályktunartillögu. Því miður erum við miklir eftirbátar hinna Norðurlandanna sem setja frá um 0,55% af vergri landsframleiðslu sinni í þróunarsamvinnu og upp í allt að rúmlega 1%. Markmið Sameinuðu þjóðanna er að þróuð og vel stæð ríki, eins og Ísland telst vera, setji að lágmarki 0,7% af landsframleiðslu sinni í þróunarsamvinnu. Það eitt og sér hversu lítinn þátt við tökum og leggjum til í þróunarsamvinnunni vekur því strax hjá mér ákveðin viðbrögð, það kviknar á viðvörunarbjöllum þegar síðan kemur frumvarp um það hreinlega að leggja Þróunarsamvinnustofnun niður, sem hefur jú að miklum hluta milligöngu um að koma þessum peningum til skila svo hægt sé að fara að vinna að góðum málum. Í þessu felast alveg óskaplega dapurleg pólitísk skilaboð vegna þess að þrátt fyrir að við glímum við ýmis vandamál sem tengjast misskiptingu hér heima fyrir erum við engu að síður meðal ríkustu þjóða í heimi. Þess vegna tel ég að okkur beri siðferðisleg skylda til þess að leggja okkar af mörkum í þessum málaflokki. Eftir því sem ég best fæ séð og veit þá hefur Þróunarsamvinnustofnun sinnt starfi sínu óskaplega vel. Vel er látið af verkefnum stofnunarinnar í skýrslum. Hún hefur haldið sig innan fjárlaga, þ.e. ekki farið fram yfir það fjármagn sem henni hefur verið úthlutað, og sinnir sannarlega mikilvægum verkefnum til þess að bæta lífskjör fólks í fátækustu ríkjum heimsins. Líkt og aðrir hafa bent á í umræðunni virðist með þessu lagafrumvarpi um að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun, að flytja starfsemina inn í utanríkisráðuneytið, eiga að fara að breyta einhverju eða leggja til að eitthvað sé lagað sem ekki er bilað heldur virðist þvert á móti virka harla vel. Ég tel að í umræðunni hafi það aldrei almennilega komið fram hvað það er sem betur megi fara hjá Þróunarsamvinnustofnun og hvað ætti í raun að batna með því að færa starfsemina í utanríkisráðuneytið. Jú, nefnt hefur verið að koma eigi í veg fyrir tvíverknað, skörun og óvissu í málaflokknum, en ég hef enn ekki heyrt nein sannfærandi rök og í raun ekki nein rök fyrir því í hverju sú tvítekning liggi og hvað það er sem þess vegna eigi að bæta. Hæstv. forseti. Raunin er því sú að alveg óskaplega mörgum spurningum er ósvarað í þessu máli og þegar kemur að þessu lagafrumvarpi. Ég tek eftir einhver konar reglu, að þegar klukkan er farin að ganga sjö þá þornar alltaf röddin upp í mér í þessum sal.  Mörgum spurningum er ósvarað varðandi starfsemi Þróunarsamvinnustofnunar og hverju eigi að ná fram með því lagafrumvarpi sem hér er lagt fram. Það tel ég að sjáist ekki hvað síst í beiðni um skýrslu sem þingmenn úr flokkum stjórnarandstöðunnar hafa lagt fram. Mig langar aðeins að tæpa á nokkrum spurningum sem þar er varpað fram. Þar er kallað eftir svörum við spurningum um málið. Ef vel hefði átt að vera hefðu verið komin svör fyrir umræðuna þannig að við værum nú á öðrum stað í umræðunni í stað þess að tala í getgátum inn í framtíðina. Við þurfum að geta okkur svolítið til um hver niðurstaðan verður, en auðvitað hefðu svörin átt að vera komin fram. Það fyrsta sem beðið er um að komi fram í skýrslunni eru reynsla og töluleg gögn. Þar segir, með leyfi forseta: 1. Reynsla og töluleg gögn sem liggja til grundvallar því mati að sameining auki skilvirkni og hagræðingu og upplýsingar um hvort fyrir liggur hagkvæmnisúttekt sem styður þetta mat. 2. Fagleg rök sem liggja til grundvallar áformum um sameininguna. 3. Hvort hlutlausir sérfræðingar hafa metið núverandi fyrirkomulag og hvort efnislegar ástæður þykja til breytinga í ljósi þess að gildandi lög um þróunarsamvinnu frá árinu 2008 byggjast á greiningu þar sem lögð var til verkaskipting milli ráðuneytis og stofnunar og pólitísk samstaða allra flokka hefur verið um það fyrirkomulag til þessa. 4. Hvort ráðuneytið telur önnur lögmál gilda um þróunarmál en aðra málaflokka í ljósi þess að almennt hefur stjórnsýslan þróast æ meira á þann veg að stefnumörkun og eftirlit með framkvæmd hennar er á hendi ráðuneyta en framkvæmdin sjálf á hendi faglegra stofnana …“ Virðulegi forseti. Ég ætla nú ekki að lesa upp allar tuttugu og eina spurninguna, en þær eru allar mjög mikilvægar inn í þessa umræðu. Mig langar að staldra sérstaklega við 9. spurninguna þar sem kallað er eftir beiðni um skýrslu. Hún hljómar svona, með leyfi forseta: „Upplýsingar um af hverju ekki er beðið niðurstöðu úttektar DAC á skipulagi og árangri þróunaraðstoðar, sem fyrirhuguð er hérlendis árið 2016, áður en lagt er til að Alþingi ákveði að leggja niður stofnunina.“ Það hefur verið talsvert til umræðu í dag og áheyrendum til útskýringar þá stendur DAC fyrir þróunarsamvinnunefnd Efnahags- og framfarastofnunarinnar, OECD. Strax á næsta ári er von á því að nefndin geri úttekt á fyrirkomulaginu á Íslandi. Ég skil hreinlega ekki hvers vegna hæstv. ráðherra bíður ekki í ár og sér hvaða niðurstaða kemur úr úttekt DAC og af hverju við höldum ekki bara okkar striki með Þróunarsamvinnustofnun sem hefur, eins og ég rakti áðan, verið að sinna hlutverki sínu býsna vel, eftir því sem ég fæ séð. Einnig hefur talsvert verið rætt í þessari umræðu um skýrslu sem frumvarp hæstv. utanríkisráðherra er byggt á. Þóri Guðmundssyni var falið að gera greiningu á aðferðafræði, skipulagi og fyrirkomulagi á framkvæmd þróunarsamvinnu á Íslandi. Hann skrifaði býsna langa skýrslu um það mál. Mig langar að vitna aðeins í innganginn á þeirri skýrslu, því að svo að þó svo að Þórir komist að ákveðinni niðurstöðu í skýrslu sinni kemur það mjög glögglega fram að fleiri eru niðurstöður mögulegar en sú sem hann kemst að lokum að og mælir með. Þess vegna langar mig að vitna í innganginn. Þar segir, með leyfi forseta: „Í þessari skýrslu eru settar fram hugmyndir sem hér eru nefndar kostir til skoðunar. Í sumum tilvikum eru settar fram fleiri en ein hugmynd um nokkur helstu álitamál sem varða aðstoð Íslands við þróunarlöndin. Það er gert til að fá fram umræður um kosti og galla tillagnanna. Taka skal fram að í sumum tilvikum er þegar verið að vinna að sumu því sem hér er sett fram sem kostir, enda kveðið á um sumt af því í þróunarsamvinnuáætlun.“ Mér finnst það nokkuð mikilvægur punktur vegna þess að höfundur setur hér fram ýmis atriði til umræðu. Það er kannski það sem mér finnst svo dapurlegt við þá umræðu sem átt hefur sér stað í dag og í gær hér á Alþingi, að það er bara stjórnarandstaðan sem tekur þátt í henni. Það er engin alvöruumræða. Hér kemur hver hv. þingmaður stjórnarandstöðu upp á fætur öðrum til þess að reyna að halda uppi umræðu aðallega um galla frumvarpsins en þó kosti þess til þess að hv. utanríkismálanefnd fari vel nestuð inn í nefndarvinnuna. Ég skil ekki inngang Þóris Guðmundssonar betur en svo að hann hafi í rauninni líka verið að kalla eftir ákveðinni umræðu vegna þess að hann setur ekki bara fram eina niðurstöðu heldur setur hann fram ólíka punkta sem hægt er að nota sem umræðugrundvöll. Þess vegna vil ég nú þegar tími minn er að renna út lýsa vonbrigðum mínum yfir því að við skulum ekki hafa notað tímann í þessari umræðu til þess að eiga alvöruumræðu, stjórn og stjórnarandstaða, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langar til að spyrja hana um frumvarpið sem er nú þó nokkuð umfangsmikið, upp á 14 greinar. Rökstuðningurinn fyrir framlagningu þess virðist aðallega vera sá að það sé í takt við nýjar áherslur á alþjóðavettvangi varðandi þróunarsamvinnu. Heimurinn er að fást sameiginlega við vandamál eins og loftslagsbreytingar og ýmislegt sem kallar á að alþjóðasamfélagið leysi og ráðuneytið hefur einnig með höndum, og hins vegar tvíhliða samninga þar sem samvinna er við einstök ríki varðandi ýmis uppbyggingarverkefni. Það eru sem sagt rök að það sé eitthvað slíkt en yfir það er ekki almennilega farið, það er einhvern veginn ekki hönd á festandi hvernig það á að efla áherslurnar í þróunarsamvinnu. Bent er á að ekki sé sparnaður af þessu, en þó er rökstuðningur í frumvarpinu að þetta sé hagkvæmara og einfaldara og komi í veg fyrir tvíverknað og eitthvað slíkt. Það eru mjög veikar röksemdir sem færðar eru í frumvarpinu. Er þingmaðurinn sammála mér um að í raun sé tilgangurinn bara einn, að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun? Ég get ekki alveg gefið mér hvaða ástæða kunni að vera önnur en sú að það sé vegna mikils sparnaðar undanfarið í utanríkisráðuneytinu og að styrkja eigi það með þessum hætti. En það er erfitt að vita af því að rökstuðningurinn 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Já, ég tek undir með henni og eins og ég fór svolítið yfir í ræðu minni þá er rökstuðningurinn með frumvarpinu og hvers vegna rétt er að mati hæstv. ráðherra að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun og færa starfsemina inn í ráðuneytið mjög veikur. Því miður hræða sporin og ég fór einmitt yfir það í ræðu minni að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki verið að auka framlög í þennan málaflokk eins og þó hafði verið ákveðið hér á Alþingi að gera. Þess vegna veldur það manni bæði vonbrigðum og vekur manni einnig ugg um það hreinlega hver framtíðarsýnin er í þessum málaflokki, og svo aftur skortur á þátttöku hv. þingmanna stjórnarmeirihlutans í umræðunni. Hann vekur mér líka ákveðinn ugg varðandi málaflokkinn, því að líkt og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir var hér áðan svo bjartsýn að halda að það væri mögulega vegna þess að þeir treystu sér ekki til að taka þátt í umræðunni vegna þess að þeir væru í rauninni sammála okkur í stjórnarandstöðunni sem höfum hér talað hvað mest. En ég hef raunar talsverðar áhyggjur af því að það gæti hreinlega verið hið gagnstæða, að hv. þingmenn taki ekki þátt í umræðunni vegna þess að þeim finnist þetta hið besta mál og þetta sé bara allt í lagi. Það finnst mér mjög dapurlegt ef svo er og mundi þess vegna svo gjarnan vilja heyra rödd þeirra, sjónarmið þeirra varðandi það. Já, ég er hrædd um að leggja eigi 

Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Ég ætla náttúrlega að viðurkenna að það kemur mér ekki á óvart. Það er annað atriði hérna sem ég hnýt um því að þegar lögin eru sett árið 2008 um þróunarsamvinnu er ákveðið að Alþingi skuli kjósa sjö manna stjórn til að Alþingi eigi aðkomu að stefnumótun í stofnuninni. Síðan á Alþingi náttúrlega aðkomu að stefnumótun í gegnum þingsályktanir um áætlanir um þróunarsamvinnu. En ég velti fyrir mér hvort þingmaðurinn sjái það fyrir sér núna þegar lagt er til að fimm fulltrúar, alþingismenn, verði í einhvers konar þróunarsamvinnunefnd sem vinni - þetta er stór hópur, um 17 manns sem á að hitta minnst tvisvar á ári og vera til fulltingis um þróunarsamvinnu - hvort þingmaðurinn sjái fyrir sér, ef þetta eru hugmyndir ríkisstjórnarinnar um aðkomu þingsins að ýmsum málaflokkum, að ekki verði bara farið að gera kröfu um að þingmenn verði kosnir í nefndir hingað og þangað inn í ýmis ráðuneyti til að vera í samráði við um ýmsa mikilvæga málaflokka. Hvers konar skilningur á hlutverki þingsins kemur hér fram? Endurspeglar það kannski þann skilning ríkisstjórnarinnar að Alþingi sé fyrst og fremst afgreiðslustofnun og til þess að Alþingi geti haft einhver áhrif þá þurfi að velja í einhverja klúbba úti í bæ?

Hæstv. forseti. Ég held að þetta séu mjög mikilvægar spurningar og vangaveltur sem hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir veltir upp, þ.e. hvert hlutverk Alþingis eigi að vera og hvernig aðkoma þess eigi að vera að stefnumótun og aðkomu að málaflokkum. Nú ætla ég ekki að setja mig á háan hest og þykjast vera einhver sérfræðingur í því hvernig stjórnsýslan virkar, ég er raunar bara að stíga mín fyrstu skref í því að ná áttum í þessu kerfi. En það sem ég hef þó tekið eftir þennan vetur sem ég hef setið á Alþingi er sá háttur hæstv. ríkisstjórnar að koma hér inn með boðvaldi, þ.e. að hæstv. ríkisstjórn kemur með frumvörp og virðist líta á það sem hlutverk okkar þingmanna að stimpla þau, meðan ég hef alltaf skilið stjórnskipunina akkúrat í öfuga átt, að það séum við þingmenn sem komum með málin og felum svo hæstv. ríkisstjórn að framkvæma þau. Vegna þessa skilnings míns finnst mér það mjög skrýtið ef velja á fimm alþingismenn sem eiga að hittast tvisvar á ári til þess að ræða þróunarsamvinnu í hæstv. utanríkisráðuneyti. Ég hefði haldið að hv. utanríkismálanefnd sem og þessi salur hér sé vettvangurinn þar sem við eigum að móta 

Herra forseti. Þróunarsamvinnustofnun Íslands var sett á laggirnar 1981 af þáverandi utanríkisráðherra og formanni Framsóknarflokksins, Ólafi Jóhannessyni. Hún hefur allar götur síðan þróast með ýmsum hætti. Þegar maður horfir á svipað starf í öðrum löndum má sjá að það hefur tekið á sig ýmsar myndir allt eftir aðstæðum hverju sinni. Í því áliti sem við höfum nefnt margsinnis í umræðunni, áliti þróunarsamvinnunefndar OECD, DAC-nefndarinnar svokölluðu, eru rissuð upp þrjú módel sem segja má að séu notuð í mismunandi löndum. Þar er sérstaklega bent á að hið íslenska kerfi hafi þróast pínulítið á ská utan við þetta og falli ekki almennilega inn í neitt af þeim módelum sem eru fyrir hendi. Það þýðir náttúrlega ekki að þess vegna þurfi endilega að brjóta það upp. Íslenska kerfið hefur virkað vel. Það liggur fyrir og um það er ekki til betri heimild en það sem hæstv. utanríkisráðherra hefur sjálfur sagt mjög skýrt í greinargerðinni, að margsannað sé hjá útlendum úttektaraðilum að stofnunin hafi staðið sig vel. Þess vegna þarf að vera mjög skýrt fram sett hvers vegna á að breyta kerfi sem gengur mjög vel. Það hafa engin rök komið fyrir því. Það kann vel að vera rétt hjá hv. þingmanni að við hefðum átt að nota þessa umræðu til þess að ræða saman um hvernig væri best að hafa kerfið. Þá rifja ég það upp að formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar báðu forseta og fengu leyfi hans til þess að þingið óskaði eftir óháðu stjórnsýslumati Ríkisendurskoðunar á áformunum, og af hverju? Vegna þess að meginstefna frumvarpsins gengur gegn öllum leiðbeiningum Ríkisendurskoðunar. Er ekki hv. þingmaður 

Hæstv. forseti. Jú, ég tel að við höfum í rauninni farið kolranga leið inn í þessa umræðu. Hefði ekki verið eðlilegast að byrja á því að fá álit Ríkisendurskoðunar, fá svör við öllum þeim spurningum, 21 spurningu sem hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa beðið um í formi skýrslu frá utanríkisráðherra, og bíða í ár eftir úttekt DAC á því hvernig Þróunarsamvinnustofnun Íslands virkar og fara þannig nestuð, með einhvern efnivið, inn í umræðuna? Þegar við erum komin með það veganesti gæti kannski verið tímabært að ræða um einhverjar breytingar því þá höfum við eitthvað handfast um það hvernig kerfið virkar núna og hvaða mögulegu úrbætur þarf kannski að gera. Svo vil ég reyndar segja að lokum að eflaust er hægt að framkvæma þróunarsamvinnu með ýmsu móti og ná ágætum árangri og við sjáum einmitt að þjóðir fara ólíkar leiðir. Það er hins vegar alveg ljóst að meðan við setjum ekki neina peninga í verkefnið skiptir harla litlu máli hvaða módel við notum til þess að koma þróunarsamvinnunni á leiðarenda. Það hlýtur náttúrlega að skipta talsvert miklu máli að við ráðstöfum fjármagni í verkefnið þó svo við gerum auðvitað þá kröfu að vel sé farið með það. Fjármagnið hlýtur að skipta gríðarlega miklu máli í þessu samhengi. Því miður hefur hæstv. ríkisstjórn ekki ráðstafað peningunum í þetta.

Mæli hv. þingmaður kvenna heilust. Ég er algjörlega sammála því að grundvallarþátturinn í starfi stofnunar eins og Þróunarsamvinnustofnunar er vitaskuld fjárframlögin. Það tengist þessari umræðu. Það vill svo til að í greinargerð frumvarpsins, en hin efnislega greinargerð er upp á fimm eða sex síður, eru raktar ákveðnar röksemdir sem eru teknar upp úr áliti DAC-nefndarinnar og vissulega er að finna í því áliti ákveðnar ábendingar, en þær miða ekki við þá stöðu sem ríkir núna hvað fjárveitingar varðar. Þær miða nefnilega allar eða a.m.k. flestar við þá framtíð sem var búið að taka ákvörðun um að yrði af hálfu Alþingis þar sem veitt yrði snöggtum meira fjármagn til málaflokksins en er í dag. Þannig að þær röksemdir út af fyrir sig skipta litlu máli við aðstæður þar sem í gildi er samþykkt frá Alþingi sem ekki er fylgt. Hæstv. ráðherra hefur boðað að hann komi með aðra, ég veit ekkert hvenær hann ætlar að gera það. Í öllu falli blasir við að frá þeirri áætlun er búið að skera niður sem svarar til um 2,3 milljarða kr. Þannig að álit DAC svarar allt öðrum aðstæðum en ríkja í dag. Það breytir ekki hinu að það er sjálfsagt ef þörf er talin vera á að breyta kerfum og stofnunum að leggja jafnvel niður stofnanir eða búa til nýjar. Í þessu tilviki hvílir mjög sterk skylda á hæstv. ráðherra að skýra það ef hann ætlar að breyta kerfi sem gengur vel. Ráðuneytið, ríkisstjórnin, hæstv. ráðherra hafa ekki risið undir þeirri skyldu. Í grundvallaratriðum er um að ræða breytingu sem gengur gegn leiðbeiningum Ríkisendurskoðunar og á ekki að spara fjármuni og er ekki til þess að svara neinum vanda sem hægt er að benda á. Þá spyr maður sig: Til hvers að fara í þennan leiðangur í herrans nafni og fjörutíu?

Hæstv. forseti. Er nema von að hv. þingmaður spyrji til hvers hæstv. utanríkisráðherra sé að fara í þennan leiðangur með framlagningu frumvarpsins. Ég er hrædd um að það sé til þess að auðveldara sé að spara peninga þegar kemur að þessum málaflokki, þ.e. að við Íslendingar, ein af ríkustu og best stæðu þjóðum veraldar, ætlum að draga lappirnar við að veita peninga til þróunarsamvinnu til að minnka fátækt og auka velsæld fólks í fátækustu löndum heimsins. Ég er hrædd um að það sé tilgangurinn með vegferð hæstv. ráðherra. Nú er líklega enginn betur til þess fallinn að svara þessari spurningu en hæstv. ráðherra sjálfur. Ég vona að í lok þessarar umræðu varpi hann einhverju ljósi á hvað það er sem hann hyggst ná fram með frumvarpinu og svari einhverju af þeim fjölmörgu spurningum sem hér hefur verið varpað fram um þetta mál bæði í dag og í gær. Því miður verður að segjast að þetta er búið að vera svolítið eins og að tala út í tómið sem er svo dapurlegt þegar við ræðum um jafn mikilvægt mál og það hvað við sem þjóð leggjum af mörkum og með hvaða hætti til þess að draga úr sárustu fátækt heimsins.

Forseti. Ég ætla að notfæra mér það að geta komið tvisvar sinnum upp til að tala um þetta mikilsverða mál. Umræðan hefur staðið nokkuð lengi og verið gagnleg að mörgu leyti, jafnvel þó að ríkisstjórnin og stuðningsmenn hennar hafi látið hjá líða að taka þátt í henni. Það er nefnilega ýmislegt sem hefur komið fram, virðulegi forseti, eins og það sem ég vil leggja áherslu á, þ.e. að fram kom, ég held hjá hv. þm. Oddnýju Harðardóttur, að tillaga nr. 23 af 111 tillögum hagræðingarhópsins svokallaða er sú að leggja niður þessa stofnun. Ljóst hefur verið alveg frá upphafi að formaðurinn, sem nú er hv. formaður fjárlaganefndar, er á móti stofnuninni, hún hefur lýst því margoft yfir að hún er á móti þessari stofnun og hún telur að við eigum að leggja minni peninga þangað en við höfum gert, enda eins og kom fram hér í umræðum og andsvörum við síðasta ræðumann eru útgjöld til málaflokksins nú um 2,3 milljörðum lægri, held ég, en hafði verið samþykkt hér samhljóða af öllum nema hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur og sannast að segja á mjög erfiðum tímum. Ég man eftir því og hef getið þess fyrr í þingræðu að ánægjulegt var að utanríkismálanefnd komst að sameiginlegri niðurstöðu um að hækka fjárlög til þessa málaflokks á mjög erfiðum tímum, við þóttumst öll geta það. Síðan var það ekki hægt. Því velti ég fyrir mér stöðu ráðherrans og hvað honum gengur til. Ég er að komast á það að hann sé sérstakur sendifulltrúi Vigdísar Hauksdóttur og hann hafi komið í hennar krafti hingað til að koma því merka stefnumáli hennar á framfæri um að lækka þau framlög sem við leggjum til fátækustu þjóða heims. Og það svona í framhaldi af þeirri sendiför sem hann fór fyrir hana fyrir tíu dögum, eða hvort það er orðinn hálfur mánuður, og skilaði einhverju óskiljanlegu bréfi til Evrópusambandsins eða ráðherraráðs Evrópusambandsins um það að við hefðum slitið aðildarviðræðum, sem er náttúrlega mjög í hennar þökk. Ég lít því nú bara svoleiðis á, virðulegi forseti, að hæstv. utanríkisráðherra, Gunnar Bragi Sveinsson, sé orðinn sérstakur sendifulltrúi Vigdísar Hauksdóttur. Það er ég ekki mjög ánægð með fyrir hans hönd ef ég á að segja alveg hreint eins og er. Ég get náttúrlega ekki þakkað ráðherranum eða öðrum stjórnarþingmönnum fyrir að hafa tekið þátt í umræðunni með okkur og er þess vegna kannski svolítið hornótt hér í lokin. En það er kannski ekki furða þótt fólk verði hornótt þegar það sem hér er sagt er ekki virt viðlits og þykir ekki ástæða til að svara. Ég veit ekki alveg, virðulegi forseti, hvort maður á að fagna því að hér sjást stjórnarþingmenn á vappi eða sitja hér inni en leggja ekkert til málanna. Ekki neitt. Það er náttúrlega dónaskapur við þingsalinn að haga sér svona. Það er það eina sem ég get sagt um þetta framferði. Ég hef lokið máli mínu.

Hæstv. forseti. Ég hlustaði með athygli á ræðu hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur sem gerði því skóna að hæstv. utanríkisráðherra væri sendifulltrúi hv. formanns fjárlaganefndar, hygg ég það sé, samflokkskonu hans, Vigdísar Hauksdóttur, sem margoft hefur gerst talsmaður þess að skorið verði niður í framlögum Íslands til þróunaraðstoðar. Spurning mín er þessi til hv. þingmanns: Er ekki rétt skilið hjá mér að það frumvarp sem nú liggur fyrir um breytingu á skipulagi þróunarsamvinnu Íslendinga sé ekki hugsað til að spara peninga, að ekki sé markmiðið með frumvarpinu að draga úr útgjöldum ríkisins heldur snúist það einvörðungu um innra skipulag þessa starfs? Eða eru aðrir fletir á því sem ég kem ekki auga á?

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega akkúrat það sem er, frumvarpið er svo vanbúið til umræðu að maður getur alveg hreint ruglast í því hver tilgangur með því er, enda vorum við níu þingmenn sem lögðum fram beiðni um að svarað yrði 21 spurningu áður en lagt væri út í þessa umræðu. Því hefur náttúrlega ekki verið svarað fremur en öðru. Vissulega segir á pappírunum að ekki eigi að spara neitt eða gera nokkuð svoleiðis. Hins vegar vitum við öll að verulega hefur verið skorið niður til utanríkisþjónustunnar og með því að þessir peningar fara í utanríkisþjónustuna óttast ég að þeir verði notaðir til annarra verka en þróunarsamvinnu. Gagnsæið verður mun minna og það eru alls konar möguleikar til að færa fjármagn til sem er ekki á meðan starfsemin er í sérstakri stofnun, enda er það einn af kostunum við sérstaka stofnun að gagnsæið er meira, það er sérstakur fjárlagaliður, við þingmenn getum fylgst betur með. Ég óttast að þetta sé leynileið hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, sem hefur sýnt það í atkvæðagreiðslum að hún er á móti Þróunarsamvinnustofnun, að henni hafi dottið í hug að það mætti færa þetta þarna inn, þá væri hægt að skera af þessum hlutum án þess kannski að það væri jafn augljóst hvernig hún hefur beitt sér í þeim efnum og þeim þætti í utanríkisþjónustu okkar sem hefur verið samkomulag um á milli allra flokka, sem er ólíkt því sem er um flest önnur mál sem við fáumst við í utanríkismálum.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir þetta ágæta svar. Meginkjarni þess er sá að með þessum breytingum væri unnt að skera niður við þróunarstarf í kyrrþey, þannig að minna færi fyrir því. Sannast sagna held ég að við þurfum að horfa á þessi mál í víðara samhengi. Ég horfi til dæmis til lagafrumvarps sem liggur fyrir þinginu um opinber fjármál sem færir, eftir því sem ég skil málið og hef lesið þetta frumvarp og greinargerð þess, vald frá Alþingi yfir í framkvæmdarvaldið í allríkum mæli. Það er nokkuð sem við eigum eftir að ræða vel í þingsal. Við erum með málið til umsagnar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þingsins sem horfir fyrst og fremst á aðkomu þingsins að eftirliti með fjármunum hjá framkvæmdarvaldinu. Það sem ég er að segja er þetta: Við þurfum að skoða þessi mál öll saman heildstætt og auðvitað er mjög mikilvægt, ég tek undir með hv. þingmanni, að fjárveitingar þingsins sem eru ákveðnar hér af hálfu fjárveitingavaldsins séu gagnsæjar til enda. Ég kaupi þau rök sem hv. þingmaður hefur reitt fram hvað þetta sérstaka lagafrumvarp áhrærir og aðkomu Íslendinga að þróunarsamvinnu.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi orðað þetta alveg rétt. Nú er möguleiki á því að skera niður til þróunarsamvinnunnar í kyrrþey, nákvæmlega eins og hann sagði. Ég held því að það eigi ekki að nefna þetta frumvarp til laga um breytingu á lögum um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands heldur tillögu 23 í hagræðingartillögum stjórnarhóps ríkisstjórnarinnar, hagræðingartillögum hv. þingmanna Vigdísar Hauksdóttur og Guðlaugs Þórs Þórðarsonar.

Hæstv. forseti. Ég er mjög ánægður að komast í þessa umræðu. Ég var fyrir hönd Alþingis á fundi tveggja nefnda Evrópuráðsins í París í fyrradag og í gær þar sem meðal annars var fjallað um aðkomu Íslendinga að mannréttindamálum. Eitt af því sem kom þar til umfjöllunar og er nú á döfinni hjá Evrópuráðinu er það sem farið er að tíðkast í sífellt ríkari mæli og snýr að mannréttindum og lýðræði. Það eru alþjóðlegir gerðardómar í alþjóðlegum viðskiptasamningum, þ.e. gerðardómar sem settir eru á laggirnar í tengslum við alþjóðlega viðskiptasamninga. Nú langar mig til að lesa úr 1. gr. þessa frumvarps og færa síðan rök fyrir því hvers vegna ég nefni þetta sérstaklega. Hún snýr að markmiðum laganna og hér segir, með leyfi forseta: „Meginmarkmið með alþjóðlegri þróunarsamvinnu Íslands eru að styðja viðleitni stjórnvalda í þróunarlöndum til að útrýma fátækt og hungri og stuðla að sjálfbærri þróun, þ.m.t. mannréttindum.“ Annað er síðan talið upp. Við styðjum með öðrum orðum, við leggjum okkar á vogarskálarnar með stjórnvöldum í þróunarlöndum til að þau geti staðið á eigin fótum. En hvernig er það þegar þau vilja að standa á eigin fótum? Hvernig koma Íslendingar þá fram? Þróunarsamvinna á að byggjast á gagnkvæmri virðingu, ekki á því að rétta einhverja bita að þeim sem eru þurfandi. Hún hlýtur að þurfa að byggja á gagnkvæmri virðingu. Við höfum átt samleið með þróunarríkjunum á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, sem var sett á laggirnar árið 1995 til að reyna að ná saman um alþjóðlega viðskiptasamninga í þjónustugreinum. Þetta hefur síðan orðið mjög umdeilt, ekki síst eftir að fátækustu ríkjum heims varð ljóst að heimsauðvaldið, og ég vek athygli á því hve ágætt orð „auðvald“ er, er að reyna að komast inn á gafl hjá þeim í gegnum þessa samninga. Þeir fara síðan í strand árið 2008 eftir mikil mótmæli á heimsvísu, ekki einungis í þróunarríkjunum heldur líka af hálfu verkalýðshreyfinga og mannréttindasamtaka í okkar hluta heimsins. En þá bregður svo við að ríkasti klúbburinn rottar sig saman á bak við hinn og í leyndarskjóli framan af, og síðan er það búið því að búið er að upplýsa um hvað þarna er á döfinni, og ætla að reyna að þröngva sameiginlegri niðurstöðu sinni, þessi fáeinu ríki eru þó 50 talsins, upp á öll 123 ríkin sem höfðu samleið í GATS-samningunum. Einn svakalegasti þátturinn í þeim samningum eru alþjóðlegir gerðardómar og þar er ég aftur kominn að fundi mínum í París á þriðjudag. Þar var vikið að þeim málum. Ég er einfaldlega að benda á að þetta stóra samhengi hlutanna verður að skoða. Þróunarsamvinna er að sýna þróunarríkjum virðingu og spyrja hvað það er sem þau vilja. Nú er vilji þeirra vitaður hvað þetta snertir, eigum við þá ekki að haga okkur í samræmi við það, ekki síst í ljósi þess göfuga markmiðs sem er útlistað í 1. gr. þessa lagafrumvarps? Ég nefni þetta af mikilli alvöru. Ég hef fært rök fyrir því og kallað eftir því að við drögum okkur út úr TiSA-umræðunum og leggjum okkur síðan sérstaklega eftir því að slást í för með þróunarríkjum varðandi alþjóðlegan gerðardóm. Þetta vildi ég nefna í upphafi en síðan segja hitt að vinstri menn voru orðnir svolítið feimnir við að nota hugtakið „auðvald“, fannst það áróðurskennt hugtak en eftir því sem tímar hafa liðið og við vorum komin fram undir aldamótin og núna á okkar tíð þá verður okkur öllum ljóst hversu gagnsætt þetta hugtak er, að menn vilja ráða í krafti auðsins. Það er það sem er að gerast með þessum gerðardómum, að fyrirtækin, hin fjölþjóðlegu fyrirtæki eru að reyna að taka dómsvald einstakra ríkja og færa það yfir í þetta form. Sem betur fer eru að vakna upp mikil mótmæli gegn því í Evrópu innan Evrópusambandsins, gegn samningum sem Evrópusambandið hefur verið með á vinnsluborðinu með Bandaríkjunum. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir ákveðnum skipulagsbreytingum. Ég vil taka fram að ég er ekki á móti skipulagsbreytingum sem slíkum. Ég held meira að segja að það sé mjög gott í opinberum rekstri sem öllum rekstri að ráðast reglulega í mat á því hvort breyta eigi skipulaginu. Ég held að menn hafi almennt mjög gott af því en það verður að segjast að á undanförnum árum og áratugum, og þá er ég ekki einvörðungu að horfa til þessarar ríkisstjórnar, alls ekki, hefur einstaklega óhönduglega tekist til í þeim efnum. Menn hafa þjösnast áfram og reynt að keyra í gegn breytingar, iðulega gegn vilja starfsfólks og jafnvel þeirra sem njóta þjónustunnar, aldrei eða sjaldan gefið sér nægan tíma til að undirbúa breytingar þannig að um þær skapist góð sátt. Við reyndum að hverfa af þeirri braut á síðasta kjörtímabili í ýmsum efnum, tókst ekki vel upp í öllum tilvikum. Það voru til dæmis umdeildar breytingar á Stjórnarráðinu. Ég tók undir ýmislegt sem kom fram í gagnrýni á það. Við höfðum reynt að breyta skipulagi lögreglu og sýslumanna og alltaf var sama viðkvæðið. Það var ekki bundið við eina stjórn fremur en aðra. Það átti alltaf að gera þetta með skömmum fyrirvara, frá næstu áramótum. Ég ætla að gorta svolítið af því, hæla mér svolítið af því að þegar ég kom í dómsmálaráðuneytið og stóð frammi fyrir því verkefni árið 2010 ákvað ég að setja það inn í langvinnari farveg að engar breytingar yrðu gerðar fyrr en í ársbyrjun 2015. Þá slaknaði á öllu og menn gátu farið að ræða rólega um það sem fyrir dyrum var. Þannig á að ráðast í breytingar hygg ég. Hvað þennan þáttinn snertir legg ég áherslu á að hér eigum við öll meira og minna sök á en við eigum að læra af mistökum sem við höfum gert á liðnu árum hvað þetta snertir. Það sem er ljóst varðandi þetta frumvarp og skipulagsbreytingarnar er fyrst og fremst eitt: Þær eru umdeildar. Þetta eru umdeildar tillögur sem liggja á borðinu. Þá segi ég þetta: Sá sem ætlar að umbylta verður að geta sannfært okkur sem eigum að standa vörð um hinn almenna lagaramma um að ríkar ástæður séu til að ráðast í breytingarnar, vegna þess að sönnunarskyldan hvílir á breytandanum, á þeim sem er að umbylta og breyta. Sönnunarskyldan hvílir ekki í þessum sal. Hún hvílir hjá hæstv. ráðherra sem gengst fyrir umdeildum breytingartillögum. Hann verður að hafa mjög ríkar ástæður til að fara fram gegn sannanlega mjög sterkum vilja mjög margra. Nú hefur komið fram að fyrir liggur skýrslubeiðni frá þingmönnum þar sem lögð er fram 21 spurning sem menn vilja fá svör við. Það eru ýmsar veigamiklar spurningar sem snúa að stjórnsýsluþáttum málsins, sem snúa að fjármálahliðinni og öðrum þáttum einnig. Síðan er hitt að það hefur komið fram beiðni frá formönnum allra stjórnarandstöðuflokkanna á þingi um að Ríkisendurskoðun ráðist í sérstaka stjórnsýslukönnun á því fyrirkomulagi sem hér er lagt til. Þá kem ég að veigamesta þættinum í þessu öllu sem snýr að grunnprinsippunum í skipulagi stjórnsýslu okkar. Ég hef skilið það svo að við höfum í megindráttum verið að feta okkur út á þá braut að framkvæmdir séu á einum stað og eftirlitið á öðrum. Þetta er grunnhugsun sem við erum að feta okkur út af. Ég tala nú ekki um þegar um er að ræða mjög mikla fjármuni, þá skiptir máli að við greinum á milli framkvæmdar og eftirlits. Þetta hefur verið hugsunin við allflestar kerfisbreytingar sem ráðist hefur verið í á undanförnum árum, að færa þætti sem voru í ráðuneytunum annað og síðan sé það ráðuneytið sem sé eins konar eggjaskurn sem heldur utan um starfsemina, samræmir þess vegna stefnu okkar í þróunarsamvinnu. Ráðuneytið getur gert það með almennum hætti en framkvæmdin er annars staðar og svo kemur eftirlitið og allt spilar þetta saman. Mér sýnist að verið sé að fara í gagnstæða átt með þennan þáttinn. Ég sé ekki betur en að í greinargerð með frumvarpinu sé sérstaklega tekið fram um Þróunarsamvinnustofnun Ísland, og ég leyfi mér að vitna, með leyfi forseta: „ÞSSÍ hefur unnið mjög gott starf á vettvangi þannig að eftir því er tekið, og hefur margsannað sig í óháðum úttektum.“ Þá spyr ég um enn einn þáttinn. Ég hef vísað áður í spurningarnar 21 frá þingmönnum sem menn vilja fá svarað, ég hef vísað í beiðni formanna stjórnarandstöðuflokkanna um að Ríkisendurskoðun ráðist í sérstaka könnun á málinu og ég er þá kominn að þriðja þættinum sem lýtur að samstarfi okkar á erlendri grundu sem er við þróunarnefnd OECD, sem gengur undir skammstöfuninni DAC. Þar á bæ hafa menn talað um að þessi mál stjórnsýslulega, stofnanalega, með tilliti til árangurs, vandaðra vinnubragða, verði metin á jafningjagrundvelli og þetta gerist árið 2016. Og þá spyr ég: Hvers vegna ekki að bíða eftir því? Hvers vegna ekki að læra af mistökum sem við höfum gert, og ég tek fram „við“, þ.e. sem þingið, stjórnsýslan, ríkisstjórnir, með því að vera of bráðráð? Af hverju bíðum við ekki? Hvað liggur á? Okkur er sagt að ekki sé verið að spara peninga. Það eru miklar efasemdir um hversu ágæt þessi breyting sé og þegar kemur að því að spyrja hæstv. ráðherra um sönnunarbyrðina stendur á því að við fáum í þessum sal svör við ýmsum spurningum sem við þurfum að fá svarað. Við þurfum að fá þau. Hefur komið fram einhver gagnrýni frá samstarfsaðilum okkar innan OECD um að þetta fyrirkomulag sé slæmt? Ég bara spyr. 

Herra forseti. Mér sýnast þau ferðalög sem hv. þm. Ögmundur Jónasson rakti í upphafi máls síns til Parísar hafi skilað honum heim jafnvel hnífskarpari en endranær. Mér fannst hv. þingmaður algjörlega taka utan um kristaltæran kjarna í þessu máli. Hv. þingmaður sagði efnislega að ef fyrir væri lögbundið kerfi sem stjórnvaldið vildi bylta þyrftu að vera mjög ríkar ástæður til þess. Hv. þingmaður orðaði það með þessum hætti: Sönnunarbyrðin sem hvílir á stjórnvaldinu er mjög rík. Ég er algjörlega sammála því. Ég hefði kannski ekki fallið að fótum hæstv. utanríkisráðherra ef hann hefði komið með betri rök, en ég hefði að minnsta kosti verið til í að hlusta. Ég hef bara sannfærst um það í þessari umræðu að rökin eru ekki fyrir hendi. Þess vegna segi ég: Það lögmál sem hv. þingmaður lagði hér fyrir um hvernig standa skyldi að breytingum á er bara gilt. Það er svona, stjórnvaldið verður að færa sterk rök fyrir breytingum ef um er að ræða kerfi sem virkað hefur mjög vel. Hv. þingmaður þekkir náttúrlega stjórnsýsluna út og inn. Áður en hann kom hér sem þingmaður var hann sigursæll formaður í verkalýðshreyfingu þeirra sem starfa innan stjórnsýslunnar. Hv. þingmaður benti á það sem mörg okkar hafa bent á, að þróunin og ráðleggingarnar frá til dæmis okkar eigin stofnun, Ríkisendurskoðun, hafa allar hnigið að því að færa á milli framkvæmdar annars vegar og eftirlits hins vegar. Finnst hv. þingmanni að það sé yfir höfuð hægt annað en að stappa niður fótum og spyrna gegn frumvarpi sem virðist ganga í allt aðra átt? 

Hæstv. forseti. Mér finnst fullkomlega eðlilegt að við stöppum niður fæti, eins og hv. þingmaður orðaði það, og setjum þetta mál á ís. Ég tel að setja eigi þetta mál á ís. Við eigum að gefa okkur tíma. Við eigum að eiga beinar samræður við DAC, þróunarnefnd OECD, sem fram hefur komið að ráðast muni í mat á þessum þáttum á jafnræðisgrundvelli á árinu 2016, við eigum að bíða eftir því. Gagnvart starfsfólkinu finnst mér líka eðlilegt að þetta verði sett í bið vegna þess að búið er að sannfæra okkur um að ekki eigi að spara peninga á þessu, það er búið að segja okkur það. Við höfum efasemdir um það sum hver að breytt fyrirkomulag verði til þess að við verðum minna vör við niðurskurð, en við skulum gefa okkur að hæstv. ráðherra sé ekki á þeim buxunum að ráðast í slíkan niðurskurð og að slíkt sé alla vega ekki eitt af markmiðunum með þessum breytingum. Þá spyr ég: Hvað tapast við það að bíða með þetta mál að setja þetta hreinlega á ís? Ég fæ ekki séð að neitt tapist. Það sem helst virðast vera rökin í þessu máli er að samhæfa þá starfsemi sem heyrir undir þessa regnhlíf, fjölþjóðlega þróunarsamvinnu og tvíhliða þróunarsamvinnu. Nú spyr ég, fyrst hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra hefur komið hér í andsvar: Telur hann að skort hafi á slíka samhæfingu á mikilli þessara tveggja þátta, þ.e. hins fjölþjóðlega samstarfs, sem eru þá væntanlega 

Herra forseti. Ég held það nú ekki. Ég held að ekkert hafi skort á um það, ekki í tíð fyrri ráðherra og alls ekki í tíð núverandi hæstv. utanríkisráðherra. Það þarf svo sem ekki ræfil minn til þess að staðfesta það. Hv. þingmaður getur til dæmis tekið upp skýrslu nefndarinnar sem hann vísaði til, DAC, og lesið hvað þar segir. Þar segir mjög skýrt á einum stað að samvinnan á millum þessara tveggja verkþátta, þróunarsamvinnan, hafi gengið mjög vel og sérstaklega er tekið fram að starfsmenn þessara tveggja eininga hafi starfað ákaflega vel saman. Það liggur því fyrir að ekkert hefur vantað upp á það. Í sjálfu sér hefur ekki komið neitt fram í umræðunni og kemur ekki fram nema síður sé í greinargerðinni sem fylgir frumvarpinu að þar sé neitt að. Ég held að í umræðunni núna hafi enginn maður fett fingur út í það sem gerst hefur á þessum vettvangi nema eitt tiltekið atriði. Menn eru auðvitað heldur ósammála stefnu núverandi ríkisstjórnar og við fáum engu um breytt, að hún hefur dregið úr fjárveitingum frá því sem þingið samþykkti. Það er það eina sem á skortir. Ef hv. þingmaður mundi spyrja mig hvaða breytingar ég teldi að þyrfti að gera hefur komið fram af minni hálfu að halda eigi áfram á þeirri braut sem fyrri ríkisstjórn hóf að ábendingum bæði frá útlöndum og frá sjálfstæðum félagasamtökum innan lands í þá veru að auka hlutfallið af ráðstöfunarfénu sem fer til sjálfstæðra félagasamtaka. Ég tel að það væri mjög jákvætt. Ég tel reyndar að það muni gerast á næstu árum og einmitt vegna þess tel ég að það væri ágætt að hafa Þróunarsamvinnustofnun í framtíðinni til þess að deila því út. Það er ekki svo í dag þó að hún sé umsagnaraðili.

Hæstv. forseti. Hingað kom fyrir nokkrum árum framkvæmdastjóri heimssamtaka símamanna, Philip Bowyer, í boði BSRB. Hann talaði gegn einkavæðingu ríkissímafyrirtækja. Ég man að hann sagði: Hvers vegna að gera við það sem ekki er bilað? Ég efast um að það sé uppfinning Philips Bowyers að orða hlutina þannig, maður hefur nú stundum heyrt þetta sagt. En við bíðum náttúrlega eftir því að heyra frá hæstv. utanríkisráðherra hvað það er sem er svo mikið bilað að það sé svona brýnt að ráðast í breytingar á málinu jafnvel þótt vitað sé að stjórnarandstaðan sé almennt mikið á móti frumvarpinu og þessum breytingum, að ýmsir í stjórnarliðinu meiri hlutanum eru líka með efasemdir og að þeir sem starfa við þessi mál, utan ráðuneytisins nota bene, eru almennt mjög gagnrýnir á þessar breytingar. Hvað er það sem er svo mikið bilað að það getur ekki beðið? Ég bara spyr. Við verðum að fá mjög áhrifarík rök fyrir því að ráðast í þessar breytingar. Því endurtek ég: Sönnunarbyrðin á umdeildum breytingum hvílir á þeim sem ætlar að reyna að knýja þær í gegn.

Herra forseti. Hér þarf ekki um sárt að binda að mínu mati. Þessi umræða hefur nú bráðum staðið í tvo þingdaga og í allri umræðunni hefur það skýrst mjög vel að meginefni þessa frumvarps, sem felur í sér að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun, hvílir ekki á neinum sérstökum rökgrunni. Hver þingmaðurinn á fætur öðrum hefur komið og spurt spurninga, sem kristallaðist í reynd í kjarnaræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar: Hvernig ætla stjórnvöld að rísa undir þeirri sönnunarbyrði sem hvílir á þeim þegar þau hafa frumkvæði að því að breyta með róttækum hætti kerfi sem gengur býsna vel, kerfi sem að dómi hæstv. utanríkisráðherra gengur svo vel að hann orðar það svo í þeim texta sem hann leggur fram tillögum sínum til stuðnings að margsannað sé af hálfu erlendra úttektaraðila að stofnunin sinni sínu starfi ákaflega vel. Hvers vegna á þá að leggja hana niður? Engin rök hafa komið fyrir því. Herra forseti. Ég hef verið hér lengi á dögum og það hefur runnið upp fyrir mér undir þessari umræðu að svo virðist sem stjórnarliðið sjálft, sem á auðvitað að vera hryggsúlan í stuðningi við þetta frumvarp ef það kemur einhvern tíma til atkvæða sem ég er farinn að efast um, treysti sér ekki til að koma og veita hæstv. ráðherra stuðning í málinu. Það hefur aldrei gerst svo ég muni eftir að það komi inn í þingið umdeilt frumvarp sem flutt er af miklum þrótti og kappi að viðkomandi fagráðherra án þess að það njóti einhvers stuðnings, a.m.k. úr hans eigin flokki. Hér hefur það gerst á síðustu tveimur dögum að á meðan hv. þingmenn stjórnarliðsins hafa fyrsta kastið að minnsta kosti þrumað í sætum sínum hafa þeir glúpnað undan oki þeirra andraka sem stjórnarandstaðan hefur flutt. Enginn þeirra hefur séð ástæðu til að koma upp og skýra málið eða lýsa yfir stuðningi við það. Og meira að segja sá sem er hvað málsnjallastur og rökvísastur í þessum sölum, hv. formaður utanríkismálanefndar, Birgir Ármannsson, hann hefur verið við hvað mest af umræðunni en hefur ekki treyst sér til að koma upp og styðja hæstv. utanríkisráðherra í þessu máli. Þegar maður fer yfir rökin og reynir að kristalla þau fram sem felast í bæði máli hæstv. ráðherra og í greinargerðinni stendur ekki mikið eftir. Ég hef þegar bent á það nokkrum sinnum í þessari umræðu að það sem hæstv. ráðherra nefndi til úr skýrslu DAC-nefndarinnar stenst einfaldlega ekki. Sú skýrsla hefur vissulega í sér að geyma einhvers konar ábendingar um það hvernig mætti hugsanlega taka á viðameiri framkvæmdum inni í framtíðinni, ef svo færi að hæstv. ráðherra mundi skyndilega vakna upp einhvern daginn og ákveða að fara eftir því sem fyrri ríkisstjórn samþykkti varðandi aukningu framlaga. Það var á því sem þær ábendingar byggðu, fáu öðru. En þar er hins vegar ekki, eins og hæstv. ráðherra sagði í andsvörum, að finna neinar ábendingar um að fara eigi þessa leið. Það er margvíslegt fyrirkomulag sem hægt er að benda á sem aðrar þjóðir hafa, t.d. hin Norðurlöndin sem hafa annars konar en okkar, Ástralía, Kanada, en það er líka hægt að benda á að þróunin hefur sums staðar gengið í aðra átt, eins og t.d. á Ítalíu. Það sem skiptir mestu máli er að fyrirkomulagið á þróunarsamvinnu mótast eftir aðstæðum hverju sinni og það fyrirkomulag sem hér er hefur gengið vel, eins og hæstv. ráðherra hefur staðfest í ræðu og í því riti sem ég vísaði til áðan. En það fellur ekki undir neina af þeim þremur hópum eða módelum sem menn hafa neytt annars staðar. Ef menn hins vegar ætla að breyta þessu þurfa að vera sterk rök. Rökin eru ákaflega veik. Hæstv. ráðherra segir að þetta sé gert til að koma í veg fyrir skörun á stefnumótun og framkvæmd. Ég og aðrir hafa spurt hæstv. ráðherra: Hvar er sú skörun? Við því var ekkert svar. Það átti að draga úr tvíverknaði í rekstri. Það er ekki hægt að benda á hvar sá tvíverknaður er. Það á að draga úr óhagræði. Það er heldur ekki hægt að benda á það. Það á að tryggja að samskipti við erlend ríki séu samstillt og hnökralaus. Ekki er hægt að benda á að vegna þróunarsamvinnunnar sé ekki svo. Það á að tryggja að þróunarsamvinnan sé í takt við utanríkisstefnu Íslands. Herra trúr, dettur einhverjum í hug að svo sé ekki? Það sem skiptir þó mestu máli er að hér er verið að fara gegn leiðbeiningum Ríkisendurskoðunar 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu sem hefur verið að megninu til ágæt og málefnaleg en þó ekki alveg. Ég ætla að nota þann tíma sem ég hef til að svara einhverjum af þeim spurningum sem hafa komið fram en síðan að sjálfsögðu mælist ég til að málið fari til hv. utanríkismálanefndar þar sem gefst færi á að halda áfram umræðum um málið og koma með athugasemdir o.s.frv. Fyrst skal segja að málið hefur að sjálfsögðu verið afgreitt í ríkisstjórn og af þingflokkum ríkisstjórnarinnar þannig að ekki þarf að efast um stuðning við það. Það hefur reyndar margt komið á óvart í þessari umræðu og á köflum finnst mér eins og hv. þingmenn hafi verið frekar illa upplýstir eða með rangar upplýsingar um einstök atriði sem þeir hafa komið á framfæri. Í fyrsta lagi vil ég byrja á að segja almennt að það er öllum í hag að fyrirkomulag þróunarsamvinnu sé vel skipulagt og skilvirkt og að því stefnum við. Ég vil líka taka fram að í þeim starfshópi sem vann við undirbúning þessa frumvarps voru fulltrúar ÞSSÍ þannig að frumvarpið hefur sannanlega ekki verið unnið án samráðs við þá stofnun. Það skal líka leiðrétt að þetta er ekki í fyrsta skipti sem frumvarp þessa efnis er lagt fram, ólíkt því sem hér hefur verið haldið fram. Í umræðum mátti gæta þess að verið var að rugla stefnumótun, aðferðafræði og verklagi saman við sameininguna sjálfa. Það er eitthvað sem breytist ekkert við sameininguna. Starfsemi okkar á vettvangi mun ekkert breytast heldur, það er yfirstjórnin, það er umsýslan sem við erum að breyta. Varðandi þá greiningu sem hér hefur verið vitnað til, ég kem aftur að henni síðar, sem Þórir Guðmundsson vann þá er hún ítarleg og faglega unnin. Menn skulu ekki efast um það. Hún byggði á samtölum við 200 einstaklinga og heimsóknum víða um heim og hann skoðaði meðal annars fyrirkomulag annarra svokallaðra DAC-ríkja. Hér hefur verið spurt um það atriði að tala einni röddu á alþjóðavettvangi. Í textanum tölum við um að mikilvægt sé að við tölum einni röddu. Í því felast engar dylgjur. Það er hins vegar mikilvægt að þeir sem starfa fyrir Ísland á erlendum vettvangi geri það, tali einni röddu. Ég hygg að hægt sé að finna dæmi um annað og ég legg til að hv. þingmenn í utanríkismálanefnd fari fram á að slík dæmi verði dregin upp. Ég held að ekki sé rétt að gera það við þessa umræðu, en það eru til dæmi. Síðan langar mig að nefna að við erum með stór mál undir í utanríkisstefnu okkar. Það eru að sjálfsögðu mannréttindi, loftslagsmálin, þróunarmarkmið, mannréttindamál og ýmislegt annað. Þetta þarf allt að fúnkera og starfa sem ein heild og tala einni röddu. ÞSSÍ hefur að sjálfsögðu breyst mjög mikið, þar á meðal hafa verið aukin samskipti og samstarf við alþjóðastofnanir sem fjölþjóðleg þróunarsamvinna gengur mest út á. Menn hafa líka talað hér eins og það sé ekkert að gerast í þróunarmálum nema innan ÞSSÍ. Það er bara alrangt, það er unnin heilmikil vinna í ráðuneytinu og þar eru mjög færir sérfræðingar og fært fólk sem sinnir einnig þróunarsamvinnu og þróunarverkefnum. Ég vil líka minna á tilgang núgildandi laga vegna þess að hér var talað um að framkvæmdin ætti ekki heima í ráðuneytinu. Tilgangur núgildandi laga er einmitt sá að ná betur utan um málaflokkinn. Þegar farið er í gegnum greinargerðina og tilurð frumvarpsins sem þá var lagt fram og samþykkt er það gegnumgangandi. Það sem meira er og kemur fram, sem ég mun koma að á eftir ef ég hef tíma, er að með því var verið að auka vald ráðherrans á þeim tíma. Það er ekki verið að gera það með þessum tillögum núna. Þessi samlegðaráhrif eru alveg ótvíræð. Hér hafa menn verið að dylgja eitthvað um að frumvarpið sé runnið undan rifjum embættismanna, að hafa þetta fyrirkomulag. Ég veit ekki hvernig það var gert hér fyrr á árum, kem kannski aðeins inn á það á eftir, en það er alveg klárt mál að það er ekki runnið undan rifjum embættismanna að fara þessa leið. Við fengum óháðan sérfræðing til að meta hvort ástæða væri til að breyta vegna þess að svokölluð DAC-nefnd lagði til að skipulag þróunarsamvinnunnar yrði skoðað sérstaklega. Ég hef ekki haldið neinu öðru fram, ég hef ekki sagt að DAC-nefndin hafi lagt til þessa leið. Það má líka finna margt annað í tillögum rýnihópsins eða réttara sagt ábendingum vegna þess að honum var ekki ætlað að koma fram með grjótharðar tillögur. Meðal annars er bent á að vinna eigi frekar að stefnumótun og sýn á það hvernig gjafaríki Ísland vill vera í framtíðinni. Það kemur fram hjá þeim að það gæti þurft að forgangsraða enn frekar hvað varðaði samstarfslönd og þess háttar. Það er margt í þessari rýni sem í rauninni styrkir það að nauðsynlegt var að setjast yfir málin. Ég ítreka að ég hef ekki sagt að þeir hafi lagt til að stofnunin yrði sameinuð ráðuneytinu, hins vegar að það yrði skoðað. Því hefur verið haldið fram að verið sé að vinna jafningjarýnina núna. Það er bara rangt, það er ekkert verið að vinna hana núna. Það stendur til að gera það 2016, og hún yrði þá væntanlega tilbúin 2017 þannig að menn hafi það líka á hreinu. Hún er ekki eingöngu vegna ÞSSÍ, ráðuneytið er allt undir í þeirri jafningjarýni sem á að vinna. Hér var því haldið fram að verið væri að misnota DAC-skýrsluna einhvern veginn. Ég er nú búinn að svara því, það er einfaldlega rangt og það er staðreynd að í henni er lagt til að Ísland skoði fyrirkomulagið. Það kemur meðal annars fram á bls. 26 og 27 í kafla 90 og 91. Hvað er átt við þegar talað er um skörun og tvíverknað? Það er ein spurning sem kom hér upp. Það er til dæmis átt við málefnavinnu og stoðþjónustu. Á báðum stöðum er til dæmis verið að vinna að fjármálum, kynningarmálum og árangurseftirliti. Það eru tveir gagnagrunnar fyrir verkefni og upplýsingagjöf til DAC-nefndarinnar. Samskipti við alþjóðastofnanir fara bæði í gegnum ÞSSÍ og ráðuneytið. Það veldur tvíverknaði og ruglingi. Málefnalegt samráð á milli tveggja lítilla eininga - það eru níu manns hér heima í ÞSSÍ, átta í ráðuneytinu - veldur bæði tvíverknaði og ruglingi og tekur að sjálfsögðu tíma frá fólki sem gæti nýst í að efla starfið að öðru leyti. Við skulum líka muna að tilgangur heildarskipulags þróunarsamvinnu er að koma stefnumiðum og markmiðum stjórnvalda í framkvæmd. Það kom fram að ólíðandi væri að engar athugasemdir væru gerðar við 8. gr. Það er ekkert verið að breyta þeirri grein nema einu orði. Ef hv. þingmaður hefði kynnt sér hvernig greinin er í núgildandi lögum hefði hún áttað sig á því. Það er verið að breyta orðinu „áætlun“ í „stefna“. Það er öll breytingin. Öðru er ekki breytt í þeirri grein. Hér var talað um andstæða aðferðafræði hjá utanríkisráðuneytinu og ÞSSÍ. Þetta er ekki rétt. Byggt er á nákvæmlega sömu aðferðafræði í tvíhliða og fjölþjóðlegri þróunarsamvinnu. Eini munurinn er að það eru ólíkir aðilar sem starfa á vettvangi með stjórnvöldum og fjármögnun er ekki með sama sniði. Nálgunin er alveg sú sama þannig að þetta er einfaldlega rangt. Svo tala menn hér um að diplómasía og þróunarsamvinna fari ekki saman, það séu aðrar hvatir sem búi að baki. Þetta nefndi meðal annars formaður Samfylkingarinnar. Það er að sjálfsögðu ekki alveg rétt að verkefni innan ráðuneytis séu andstæð því sem ÞSSÍ er að gera. Við vinnum í raun að sömu verkefnunum, það er sami hugsunarháttur og aðferðafræði á bak við alla þessa þróunarsamvinnu. Þetta er byggt á miklum misskilningi. Og ég vil líka taka fram að ég hafna því algjörlega að diplómasía á Íslandi sé eitthvað verri en í Danmörku eða Finnlandi þar sem sú aðferðafræði er notuð sem við leggjum upp með hér. Aðkoma þingsins hvað viðvíkur þróunarsamvinnunefndinni og þær breytingar sem þar eru gerðar eru gerðar með það í huga að þingið eigi aðkomu að stefnumarkandi umræðu í þróunarsamvinnu. Við erum að sameina nefndir sem eru til staðar í dag vegna þess að það hefur valdið ruglingi og markmið þeirra í sjálfu sér óljós. Ef það þarf að hafa þennan hóp öðruvísi samsettan, með fleiri þingmönnum eða eitthvað slíkt, þá ræðum við það að sjálfsögðu í utanríkismálanefnd sem og aðrar breytingar á þessari hugmynd. Ég er ekki að segja að það þurfi að vera fimm þingmenn, þetta getur verið með allt öðrum hætti, það getur verið sveigjanleiki í þessu. Það er alveg klárt, við þurfum að fara í gegnum það. Ég tek fram að í Finnlandi starfar einmitt sams konar nefnd og hér er lagt til að verði komið á fót. Var skortur á samráði við þróunarsamvinnunefnd? Því hefur verið haldið fram. Það er rangt. Skýrslan var sérstaklega kynnt fyrir þróunarsamvinnunefnd, auk þess fundaði ég með samstarfsráðinu þar sem fulltrúar úr þróunarsamvinnunefnd sitja einnig. Þessir aðilar hafa verið vel upplýstir allan tímann sem og að sjálfsögðu starfsfólk ÞSSÍ. Hvað varðar árangursstjórnun þá hefur ÞSSÍ tileinkað sér aðferðafræði árangursmiðaðrar stjórnunar, nokkuð sem telst vera til bestu starfsvenja og er algjörlega til fyrirmyndar. Árangursmiðuð þróunarsamvinna hefur einnig verið innleidd í starfsemi þeirra alþjóðastofnana sem Ísland styrkir og er aðili að. Þetta er ekkert nýtt fyrir okkur, við munum vinna eftir þessu áfram eins og gert hefur verið hingað til. Við leggjum áherslu á fagleg og góð vinnubrögð. Hér hefur líka verið komið inn á gagnrýni og eftirlit, m.a. af DAC. Það er alveg rétt, það kom fram gagnrýni frá DAC-nefndinni á sínum tíma um að við þyrftum að bæta eftirlit. Við því hefur verið brugðist. Það er búið að fara í gegnum verklagsreglur og eftirlit með skuldbindandi samningum o.s.frv. Það er búið að fara í gegnum þetta allt saman og laga þetta miðað við þær ábendingar, sem var mjög gott að fá nota bene. Það er að sjálfsögðu eftirlit líka með fjölþjóðastofnunum þannig að ég fer ekki neitt dýpra í það. Hér hafa menn talað um upplýsingamálin, alveg eins og þau bara hverfi, eins og menn hætti að segja frá góðum hlutum, hætti að segja frá því góða sem gert er í þessu starfi. Mér finnst það mjög undarleg umræða, ég verð bara að segja það, fyrir utan að utanríkisráðuneytið er með mjög góða upplýsingamiðlun og sinnir henni afar vel. Varðandi það fjármagn sem kemur utan frá til verkefna ÞSSÍ þá er vitanlega út úr kú að halda því fram að það geti ekki orðið þannig áfram eins og hér hefur komið fram. Það kom meðal annars fram í máli mínu í upphafi að við ætlum að nota áfram enska heitið á Þróunarsamvinnustofnun Íslands, ICEIDA. Þetta er virt og gott nafn sem menn þekkja og treysta. Við ætlum að sjálfsögðu að nota það áfram vegna þess að verkefnin á vettvangi eru mjög góð, það hefur gengið mjög vel. Ég óttast ekki að við lendum í einhverjum vandræðum með það, heldur þvert á móti. Við leggjum að sjálfsögðu áherslu á það líka í ráðuneytinu að sækja peninga annars staðar að fyrir verkefni sem Þróunarsamvinnustofnun vinnur að eða við á öðrum vettvangi. Hér hefur verið rætt um starfsmannamálin, eðlilega, og hvernig framgangskerfi ráðuneytisins samræmist því sem er hjá ÞSSÍ. Báðar stofnanirnar hafa flutningsskyldu og báðar eru með ákveðið framgangskerfi. Þetta þarf hins vegar að samræma, það er alveg satt, en ég vil segja það hér því að ég hef sagt það við starfsfólk ÞSSÍ alltaf í þessari umræðu að höfuðáherslan er lögð á að sú þekking og reynsla sem er innan ÞSSÍ og í ráðuneytinu tapist ekki, það þynnist ekki út um aðrar deildir ráðuneytisins eða eitthvað svoleiðis. Ég legg mikla áherslu á að þeir starfsmenn sem vinna að þróunarverkefnum í dag geri það áfram en við eigum heldur ekki að banna þeim ef þeir kjósa að flytjast eitthvað til. Það gengur ekki, en við verðum að tryggja að verksvitið og kunnáttan verði áfram eins og hún er í dag. Er verið að víkja frá leiðbeiningum um starfsmannabreytingar? Hér var því haldið fram. Það er ekki rétt. Í þeirri handbók sem var nefnd hér um sameiningu ráðuneyta fylgjum við leið 2, menn geta svo flett upp hvernig hún er. Dæmi um samruna. Við verðum að átta okkur á því að ÞSSÍ er lítil íslensk ríkisstofnun. Eins og ég sagði áðan starfa níu manns hérna á Íslandi ef ég man töluna rétt. Við þekkjum dæmi um að hlutar úr öðrum stofnunum hafa verið fluttir inn í aðrar stofnanir eða inn í ráðuneyti eða. Það er ekki til dæmi sem ég veit um að heil stofnun hafi verið flutt inn í ráðuneyti, ég þekki ekki dæmi þess, en hlutar hafa verið fluttir til, svo sannarlega. Hér hefur verið talað um þróunina í þessum málum. Síðustu 20 ár hefur þróunin verið sú að færa verkefni út úr ráðuneytum, það er rétt, en þessi stefna sem hefur verið kölluð nýsköpun í ríkisrekstri hefur alls staðar á Vesturlöndum verið endurskoðuð. Það er viðurkennt í dag að líta þurfi á þetta öðrum augum, það þurfi að styrkja ráðuneytin og vinnuna þar. Þetta voru margar spurningar, ein snerti fjárlagaliðina. Þróunarsamvinnan er á sérstökum fjárlagalið. Maður tekur þá peninga ekkert til þess að styrkja sendiráð eða eitthvað slíkt. Það er mikill misskilningur, það er vont ef þingmenn eru ekki meðvitaðir um þetta. Því verður að sjálfsögðu ekki breytt. Var haft samráð við Ríkisendurskoðun og DAC-nefndina? Já, það var haft samráð við vinnslu frumvarpsins við fjölmarga aðila, bæði innlenda og erlenda. Þar má nefna Ríkisendurskoðun, stéttarfélög, forsætisráðuneytið, fjármálaráðuneytið og auk þess var rætt við ríki með reynslu af sambærilegum skipulagsbreytingum. Þetta var gert með óformlegum hætti svo það liggi fyrir. Það var ekki beðið um formlegar ábendingar frá Ríkisendurskoðun eða öðrum slíkum. Ríkisendurskoðun kom hins vegar með gagnlegar ábendingar. Hér hefur mikið verið talað um eina skýrslu, menn gagnrýna ráðherrann fyrir að leggja eina skýrslu undir. Mér sýnist að stjórnarandstöðuþingmenn hafi vitnað eingöngu í skýrslu sem unnin var að beiðni fyrrverandi ráðherra.  Að öðru leyti vil ég þakka fyrir þessa umræðu. 

Hæstv. forseti. Hæstv. utanríkisráðherra er heitt í hamsi.

Nei.

Ég verð að segja að ég er svolítið sleginn yfir þessari ræðu, þá sérstaklega yfir því hve víðtækt samráð hann segir hafa verið haft um þetta mál og að eftir allt þetta mikla samráð er óánægjan með frumvarpið sem raun ber vitni. Hæstv. ráðherra var að flytja samfellda röksemd fyrir því að þetta mál á að láta á ís. Hann segist vera búinn að tala við alla hlutaðeigandi aðila og síðan kemur á daginn að yfirgnæfandi meiri hluti þessara hlutaðeigandi aðila er málinu andvígur. Við þekkjum það innan úr Þróunarsamvinnustofnun og frá mjög mörgum sem hafa komið að þessum málum að þeir eru fullir efasemda um málið. Ég geri mér grein fyrir því að einhverjir eru hlynntir því en almenna stemningin er sú að menn eru mjög gagnrýnir á frumvarpið. Ég vil segja það að þegar Íslendingar gerast aðilar að mannréttindasáttmálum, t.d. núna síðast gegn pyndingum, er krafan sú af hálfu Sameinuðu þjóðanna eða mannréttindastofnana sem við eigum aðild að, að óháðir aðilar annist eftirlit, óháðir ríkisvaldinu. Nú er ég ekki að gera því skóna eða leggja til að Þróunarsamvinnustofnun verði ríki í ríkinu, sjálfstæð stofnun í þeim skilningi að engin tengsl séu við stefnumörkun af hálfu stjórnvalda, ég er ekki að leggja það til, en ég er að segja að það getur verið kostur að hafa ákveðna fjarlægð þarna á milli 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður ræddi hér samráð og talaði um að ráðherrann hefði sagt að það hefði verið haft samráð við alla hlutaðeigandi, ég held að hann hafi notað það orð. Ég man ekki eftir að hafa notað nákvæmlega það orð. Það var hins vegar haft samráð við þá aðila sem koma beint að þessu máli, en það er líka alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að það var enginn hallelúja-kór yfir þessari tillögu. Það komu fram miklar efasemdir og það komu fram gagnrýnisraddir þannig að það sé algjörlega skýrt af minni hálfu og það viðurkennt. En það hafa líka komið fram aðrar raddir sem segja að þetta sé í rauninni kannski eðlileg þróun miðað við það hvernig hlutirnir hafa verið almennt í samstarfsríkjum okkar og hjá þeim sem við vinnum með, þetta er sú þróun sem er að gerast hjá flestum. Ég tek undir og viðurkenni það alveg, hv. þingmaður, að það eru gagnrýnisraddir uppi fyrir utan veggi þessa ágæta húss, við skulum ekkert efast um það. Ég held hins vegar að þegar upp er staðið muni menn sjá að þetta sé leið sem muni leiða til meiri og betri þróunarsamvinnu, muni styrkja þróunarsamvinnu í heild, fjölþjóðlega og tvíhliða, þar sem við fáum að mínu viti sterkari hóp sem vinnur sameiginlega að þessum málum. Það er það sem ég vonast til að verði niðurstaðan.

Hæstv. forseti. Ég hef sem fyrrverandi formaður BSRB nokkra reynslu af svokölluðu samráði. Þegar stjórnvöld hafa talað um að samráð hafi verið haft við verkalýðshreyfinguna um tiltekin mál hafa menn lagt afar mismunandi skilning í það hugtak. Samráð í þessu máli, eins og ég skil það, hefur fyrst og fremst verið fólgið í því að ráðherrann hefur komið á fund starfsmanna, þeirra aðila sem í hlut eiga, og sagt þeim hvað hann ætlar að gera. Það er samráðið. Hinn þátturinn sem ég vildi víkja að í þessu örstutta andsvari mínu varðar fjarlægðina sem ég tel heppilega fyrir Þróunarsamvinnustofnun að hafa við ráðuneytið. Ég segi að mér finnist hún ekki eiga að vera ríki í ríkinu, ég sé líka þær tillögur sem eru um ráðgefandi nefnd sem á að vera yfir og með tengsl inn í þingið. 

Virðulegi forseti. Ég hvet hv. þingmann til að fara í gegnum síðustu breytingar fyrir þessar sem voru gerðar á þróunarsamvinnulögunum, ekki síst þegar breytingarnar urðu 2008 eða 2009. Þá fyrst var verið að færa völd til ráðherrans, þá voru völd og verkefni ráðherrans skýrð. Ég hygg að hv. þingmenn sjái ekki neitt í þá veru í þessu stutta, litla frumvarpi.

Herra forseti. Ég hafði vonast til þess sérstaklega undir fyrri parti ræðu hæstv. ráðherra, þá var hægt að eiga við hann vitræna umræðu um þetta mál. En ég ætla ekki að láta hann draga mig niður á það plan sem hann lauk ræðu sinni á, ég ætla bara að segja að mér finnst ekki sæmandi handhafa framkvæmdarvaldsins að draga í efa faglega hæfni einstaklings sem hefur að baki margra ára háskólanám vegna þess að hún er samfylkingarkona, eins og fram hefur komið. Ég ætla ekki að spyrja hæstv. ráðherra hvaða flokksskírteini hugsanlega sá ráðgjafi sem hann hefur leitað til hefur. Ég bið hann aðeins að lesa inngang þeirrar skýrslu, sérstaklega viðbótina undir heitinu Nota bene. Í ræðu hæstv. ráðherra fannst mér ákaflega lítið koma fram. Í upphafi þessarar umræðu og fyrir umræðuna í þinginu lýsti hæstv. ráðherra því yfir að allar skýrslur sem hefðu verið gerðar hnigju að þessari niðurstöðu. Hann var rekinn til baka með það. Hæstv. ráðherra sagði í tveimur andsvörum, sem hann ætti að lesa sjálfur, að tillaga sín byggði meðal annars á ábendingu, ráðleggingu frá DAC-nefndinni. Hann var rekinn til baka með það og staðfesti það áðan. Nú kemur hæstv. ráðherra og bítur höfuðið af skömminni eftir að hafa verið spurður um dæmi um tvíverknað og sagt í andsvari að það hafi engir árekstrar verið, þá kemur hann hér og segir að það hafi verið tvíverknaður í samskiptum við erlendar stofnanir og þær hafi valdið ruglingi. Ég kannast ekki við það á sínum tíma þegar ég var ráðherra. Það að koma hingað með slíkar dylgjur og vilja ekki segja frá því en segja að nefndin eigi að kanna það finnst mér ekki sæmandi hæstv. ráðherra, en það er í stíl við niðurlag ræðu hans þar sem hann í reynd réðst að manneskju úr háskólasamfélaginu fyrir það 

Virðulegi forseti. Það er eitt sem ég gleymdi í ræðu minni áðan og ég þakka hv. þingmanni fyrir að minna mig á það. Það er algjörlega hárrétt að ég fór ekki rétt með eða mig misminnti þegar ég sagði í viðtali að þessi ágæti prófessor, ágæta kona, hefði sagt í skýrslu sinni eða lagt til að þetta ætti að sameinast. Það er rétt hjá hv. þingmanni, það var ekki rétt sagt. Það kemur fram í þeirri ágætu skýrslu sem hér hefur verið vitnað til að í fyrsta lagi sé verið að skrifa skýrsluna út frá markmiðum þáverandi utanríkisráðherra og sagt meðal annars, og það er eitt af fimm markmiðum ef ég man rétt, að ekki eigi að skoða breytingar á núverandi fyrirkomulagi Þróunarsamvinnustofnunar, það er orðað einhvern veginn þannig. Það á sem sagt ekki að skoða hvort það eigi að flytja hana eða færa hana. Síðar í þeirri ágætu skýrslu eru skrifuð inn rök fyrir því af hverju sú niðurstaða, sem er birt á bls. 10 í skýrslunni, er fengin. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að minna mig á að leiðrétta það og viðurkenna um leið að mér urðu á mistök í þessu viðtali. Varðandi orð um hina svokölluðu DAC-nefnd, þróunarnefnd OECD, er það eins og ég sagði, það komu fram ábendingar frá þeirri nefnd og þær voru í þá veru að rétt væri að íslensk stjórnvöld skoðuð það skipulag sem er á þessari starfsemi. Það er nákvæmlega það sem við gerðum.

Herra forseti. Í allri þessari umræðu held ég að að minnsta kosti ekki ég og örugglega enginn annar sem ég man eftir hafi sett fram ásakanir um hæstv. ráðherra hafi pantað og fengið pöntun afgreidda hjá ráðgjafa sínum. Ég vil út af orðum hæstv. ráðherra áðan gefa honum kost á að koma hingað og draga ummæli sín til baka um dr. Sigurbjörgu til að það verði engin eftirmál af því, en auðvitað er nauðsynlegt að taka það upp þegar hæstv. ráðherra vegur með þessum hætti að starfsheiðri manneskju sem ekki getur svarað fyrir sig hér og það pólitískum sökum. Ég ætla svo ekki að segja mikið meira annað, herra forseti, en ég ætla að rifja það upp fyrir þinginu að ég sit í utanríkismálanefnd. Þangað komu fulltrúar Þróunarsamvinnustofnunar, ég veit alveg hvað þeir sögðu og ég er ekki að rjúfa neinn trúnað vegna þess að forstjórinn sagði opinberlega að þetta væri vond hugmynd. Ég er ekki að rjúfa neinn trúnað þó að ég upplýsi það hér. Síðan kemur hæstv. ráðherra og segir að 

Virðulegi forseti. Í skýrslu frá 2008 sem unnin var fyrir þáverandi utanríkisráðherra stendur á bls. 5, með leyfi forseta: „Skoðunin hefur beinst að fyrirkomulagi þróunarsamvinnunnar innan utanríkisþjónustunnar hér á landi og miðast tillögurnar fyrst og fremst við að skýra stöðu málaflokksins innan stjórnsýslunnar […] Við upplýsingasöfnun hefur hins vegar skipulag þróunarsamvinnu annarra landa ekki verið haft til viðmiðunar nema að mjög litlu leyti …“ Síðan segir á bls. 10, með leyfi forseta: „Þróunarsamvinna er einn af hornsteinum íslenskrar utanríkisstefnu […] Á stefnumótunarfundi í utanríkisráðuneytinu hinn 21. september sl. kynnti ráðherra stefnumörkun sína um fyrirkomulag þróunarsamvinnu.“ Í 5. lið segir: „Gert er ráð fyrir því að Þróunarsamvinnustofnun Íslands (ÞSSÍ) starfi áfram sem sjálfstæð stofnun innan þessa heildarskipulags …“ Virðulegi forseti. Ég fæ þetta ekki skilið öðruvísi en að hæstv. ráðherra á þeim tíma hafi falið þessum eflaust mjög vel menntaða og vandaða sérfræðingi að skrifa 

Virðulegi forseti. Þetta var einkennileg röksemdafærsla hjá ráðherranum eins og margt annað sem var í máli hans. Hann segir að haft hafi verið samráð við alls konar stofnanir en það hafi allt verið óformlegt. Ekkert af því kemur fram í greinargerð með þeim orðum. Hann segir: Jú, jú, það voru auðvitað ekki allir á sama máli. Það er ekkert reifað í greinargerðinni. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvers vegna ekki var hægt að svara þessari 21 spurningu sem við báðum um, níu þingmenn, áður en málið kom hér til umræðu. Var það vegna þess að þá hefði komið fram gagnrýni á þá einu leið sem ráðherrann telur rétta? Er það það sem ráðherrann vill ekki sýna? Ég vil líka spyrja ráðherrann hvort það sé almennt hans skoðun að ef það eigi að skoða eitthvað eða líta á eitthvað eigi að taka það og brjóta. Ég spyr ráðherrann: Hvers vegna í ósköpunum þarf að gera við það sem er í lagi, eins og nefnt hefur verið? Hvernig getur hann núna í lok umræðunnar sagt það sem hann segir, þegar hann sagði í upphafi umræðunnar, í andsvörum, að allt væri í lagi, það væri enginn tvíverknaður, það væri ekkert sem rækist á, það gengi allt mjög vel. Núna allt í einu í lok umræðunnar er þetta allt orðið ómögulegt. Getur hann útskýrt þessi sinnaskipti fyrir mér?

Virðulegi forseti. Það er einhver misskilningur hjá hv. þingmanni að það hafi orðið einhver sinnaskipti. Varðandi þær spurningarnar eða þá skýrslubeiðni sem hefur komið fram hefur sú beiðni að sjálfsögðu komið til ráðuneytisins. Þetta er 21 spurning, ítarleg skýrsla sem beðið er um, þannig að það er einfaldlega verið að vinna að því. Síðan spyr hv. þingmaður um sinnaskipti sem ég kom inn á að eru engin sinnaskipti. Það var eitt enn sem hv. þingmaður spurði um, hvað var það aftur?

Það var þetta samráð.

Já, samráðið. Við höfðum samráð og kynntum þessar hugmyndir fyrir þeim aðilum sem ég taldi upp áðan, þeim sem sinna þessum verkefnum. Ég sagði líka alveg klárt að það voru deildar meiningar um þetta og eru það að sjálfsögðu. Varðandi þær stofnanir sem ég nefndi hér, þar á meðal Ríkisendurskoðun, var þessum aðilum gert viðvart um breytingarnar. Það var fundað óformlega, tek það fram, með Ríkisendurskoðun þar sem málið var í stórum dráttum kynnt. Það komu fram mjög góðar ábendingar sem ég tel að hafi verið brugðist við. Það má eflaust færa fyrir því rök að samráðið hefði getað verið meira eða með öðrum hætti, eitthvað slíkt, en þannig var það alla vega í þessu tilfelli.

Virðulegi forseti. Ég get ekki skilið annað af þessum lokaorðum ráðherrans en að ekki hafi verið haft samráð heldur hafi einhverjum stofnunum verið kynnt hvað ráðherrann hugsaði sér eða hvað ráðuneytið hugsaði sér að gera. Mér heyrist á ráðherranum að fram hafi komið einhverjar athugasemdir en við sjáum þær hvergi. Þeirra er hvergi getið, það er hvergi rökstutt í þeim miklu breytingum sem hér eru að verða af hverju ekki var hlustað á þær ábendingar sem komu til dæmis frá Ríkisendurskoðun eða fjármálaráðuneytinu. Ég segi það bara núna sem ég sagði í upphafi umræðunnar að þetta frumvarp er algjörlega vanbúið og mér finnst það næstum því hæstv. ráðherra til vansa að leggja það fram eins og það er.

Virðulegi forseti. Ég get lítið svarað og gert í því þó að hv. þingmaður telji þetta illa unnið. Ég get lítið gert í því. Það er hins vegar alveg klárt að það var tekið mark á ábendingum, vegna þess að hv. þingmaður sagði að ekki hefði verið tekið mark á þeim, við hlustuðum eftir þeim athugasemdum sem komu fram, að því er ég best veit. Ég veit að menn munu svo fara yfir málið og gagnrýna það í utanríkismálanefnd væntanlega.

Herra forseti. Ég er komin hingað undir þessum lið til að tala um ummæli hæstv. utanríkisráðherra um Sigurbjörgu Sigurgeirsdóttur sem er lektor í stjórnsýslufræðum við stjórnmálafræðideild Háskóla Íslands. Hæstv. utanríkisráðherra segir úr ræðustóli að ekki sé hægt að taka mark á fræðimanninum vegna þess að hún sé samfylkingarkona. Það er ekki hægt að láta þessi orð liggja athugasemdalaust, ég mun taka þetta mál upp við fulltrúa Samfylkingarinnar í forsætisnefnd og óska eftir því að forsætisnefnd taki ummælin fyrir. Það er algjörlega óásættanlegt að hæstv. ráðherra skuli tala svona um fræðimann. Hvað ef hún hefði verið í Framsóknarflokknum, hefði þá verið meira að marka hana? Við þetta verður ekki látið sitja.

Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra hverfur af vettvangi og hlustar ekki á það sem honum ber að gera. Í gær sakaði hann mig um að tala niður til fræðimanns. Ég held að ég hafi ekki farið svo hörðum orðum um þann fræðimann sem hann byggir allt sitt traust á og þessa skýrslu eins og hann lét falla í lok síns máls og hv. þm. Össur Skarphéðinsson fór aðeins yfir áðan. Ég tek undir með hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttir, það er óásættanlegt að ráðherra ríkisstjórnarinnar leyfi sér með þessum hætti að tala svona niður til og gera lítið úr fræðimanni íslensks samfélags sem mikið er leitað til á Íslandi, að það þyki bara alveg sjálfsagt í ræðustóli Alþingis að utanríkisráðherra segi að það sé bara ekkert að marka það sem sagt er eða skrifað af því að viðkomandi sé í einhverjum tilteknum pólitískum flokki. Þetta er ekki ásættanlegt og ég tek undir að þetta verður að taka fyrir í forsætisnefnd.

Herra forseti. Ég gerði þetta að umræðuefni í ræðu minni áðan en ég tek hins vegar undir það sem þær hv. starfssystur mínar í þinginu hafa sagt um þetta mál. Það hefur verið óskrifuð regla í þessum sal að menn vega ekki að fólki utan þings. Ástæðan er auðvitað einföld, viðkomandi getur ekki borið hönd fyrir höfuð sér. Ég sé mig tilknúinn til að taka undir mótmæli við þessu. Ef ég væri hæstv. forseti og sæti í þeim volduga stól sem hér er að baki mér hefði ég tekið upp hamarinn, lamið í bjölluna og gert athugasemdir við orð hæstv. ráðherra. Menn gera ekki svona, þeir vega ekki að starfsheiðri fræðimanna, hvað þá af þeirri ástæðu einni að þeir séu í stjórnmálaflokki sem hæstv. ráðherra kann að líka illa við eða ekki vel. Það er algjörlega fáheyrt og ég vona að þetta mál verði tekið upp og að forsætisnefnd geri hæstv. ráðherra