Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um till. til þál. um réttarstöðu fólks í óvígðri sambúð og orðið sammála um að mæla með samþykkt hennar. Þessi till. felur í sér að láta nú þegar fara fram könnun á réttarstöðu fólks í óvígðri sambúð. Í því skyni skipi viðkomandi ráðh. nefnd er geri till. um hvernig réttindum þess verði best fyrir komið, sérstaklega með tilliti til eignarréttar og erfðaréttar. Nefndin skal hraða störfum svo sem kostur er og skila álitsgerð og tillögum áður en næsta reglulegt Alþingi kemur saman. Allshn. fékk umsagnir sifjalaganefndar, lagadeildar Háskóla Íslands og Lögmannafélags Íslands um málið, og kemur fram hjá þessum aðilum að þeir taka undir efni þáltill. og telja að nauðsynlegt sé að kanna réttarstöðu fólks í óvígðri sambúð með tilliti til þess, hvernig réttindum þess og skyldum verði best fyrir komið. Í umsögn sifjalaganefndar kemur fram, að sifjalaganefnd hefur fjallað um nokkra þætti er tengjast óvígðri sambúð. Má þar nefna barnalögin þar sem tekið er á einum þætti þessa máls, sem varðar forsjá barna fólks sem er í óvígðri sambúð, og rétt barna til þess að umgangast báða foreldra sína. Einnig hefur sifjalaganefndin tekið þátt í norrænu samstarfi er varðar fjármál hjóna og einnig fjármál sambúðarfólks. Kemur fram í umsögn sifjalaganefndar að það sé tvímælalaust þörf á að hyggja rækilega að lagasetningu um fjármál sambúðarfólks, eins og fram kemur við slit á sambúð. Í bréfi sifjalaganefndar kemur fram að sifjalaganefndin gæti staðið fyrir þeirri könnun, sem þáltill. felur í sér, í samvinnu við háskólastofnun. Er ekki óeðlilegt að ætla að rétt væri að fela þeirri nefnd þetta verkefni, þar sem nefndin hefur augljóslega þekkingu og yfirsýn á nokkrum þeirra þátta er snerta óvígða sambúð. Allir umsagnaraðilar telja tímabært og nauðsynlegt að fram fari sú könnun sem þáltill. felur í sér. Telur sifjalaganefndin að þessi könnun sé nauðsynleg undirstaða ákvörðunar um hvernig réttindum og skyldum fólks í óvígðri sambúð sé best fyrir komið. Allshn. Sþ. mælir því með, að till um réttarstöðu fólks í óvígðri sambúð verði samþykkt eins og hún liggur fyrir á þskj. 19. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Halldór Blöndal og Guðmundur G. Þórarinsson.



Herra forseti. Á þskj. 192 hef ég leyft mér ásamt hv. þm. Guðmundi Bjarnasyni og Stefáni Guðmundssyni að flytja till. um vararaforku. Tillögugreinin hljóðar á eftirfarandi hátt: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um að gerð verði áætlun um magn og nýtingu vararaforku í landinu í neyðartilvikum vegna orkuskorts.“ Eins og till. þessi ber með sér gerir hún ráð fyrir að tekin verði afstaða til þess, hve mikið magn vararaforku skuli vera tiltækt í landinu, fyrst og fremst vegna öryggissjónarmiða en jafnframt að gerð verði áætlun um nýtingu þeirrar orku miðað við hinar ýmsu aðstæður sem ráða þarf fram úr ef í nauðir rekur vegna orkuskorts í einstökum landshlutum eða byggðakjörnum. Nú vaknar sú spurning e.t.v. í huga sumra, hvort ekki sé gætt fyllsta öryggis með þeim ráðstöfunum sem gerðar hafa verið í orkuöflun og orkudreifingu. Að sjálfsögðu hefur öryggi aukist vegna samtengingar orkuflutningslína, og e.t.v. verður næsta stórvirkjun reist utan eldgosa- og jarðskjálftasvæða. Hvort tveggja eykur að flestra dómi, ef ekki allra, mjög á öryggi. Með tilliti til orkuþarfar nú á tímum og orkuöflunar virðist augljóst að öllu þarf að halda til haga. Staðsetning meginraforkuvera okkar á helstu jarðskjálfta- og eldgosasvæðum hlýtur að vekja spurningar um hvernig færi ef til meiri háttar náttúruhamfara kæmi, að því er varðar orkumannvirkin sjálf, svo sem gufuvirkjanir, vatnsaflsvirkjanir, flutningslínur og vatnsfarvegi sem og uppistöðulón. Hvað mundu menn taka til bragðs ef slíkir atburðir knýja dyra um miðjan vetur þegar hart er frost? Ég hygg að flestum yrði svarafátt. Reynslan sýnir jafnframt að raforkuframleiðslan er í hættu stödd þegar saman fer lítil úrkoma og lágt hitastig. Það gildir jafnt um allt land. Meiri háttar bilanir geta jafnframt orðið á flutningslínum vegna jarðskjálfta, veðurhæðar og/eða ísingar. Sú staðreynd, hve þjóðin er algjörlega háð þessum orkugjafa í sínu daglega lífi, hlýtur að kalla á lágmarksöryggi. Fyrst og fremst þess vegna er sú till. flutt sem ég er hér að gera grein fyrir, svo að hægt verði að svara þótt ekki væri nema hluta þeirra spurninga sem vakna þegar hugað er að ráðstöfunum til þess að afstýra neyðarástand vegna orkuskorts. Þegar talað er um vararaforku er átt við orku sem hægt er að grípa til í neyðartilvikum. Hér verður alls ekki reynt að meta það, hversu mikil vararaforka þarf að vera fyrir hendi svo að lágmarksöryggis sé gætt, enda gerir sú till., sem hér er rætt um, ráð fyrir slíku mati. Fyrir eru í landinu allnokkra olíurafstöðvar sem ekki eru notaðar lengur eða munu verða aflagðar til daglegrar notkunar. Í fljótu bragði sýnist sjálfsagt að halda þessum stöðvum við, halda þeim í því horfi að þær verði tilbúnar til gangsetningar ef á þarf að halda. Í því skyni að nýta til hins ýtrasta alla vararaforku, sem fyrir er í landinu, verður að dómi okkar flm. ekki litið fram hjá þeim möguleikum sem felast í nýtingu skipastólsins. Tekið skal fram að raforkuframleiðsla er mjög mismunandi eftir hinum ýmsu skipum og nýrri skipin eru með 380 volta rafkerfi. Heildarraforkuframleiðsla allra togara og vöruflutningaskipa samanlagt í landinu er 60–70 mw. Eitt skip er þó rétt að nefna sérstaklega, rannsóknarskipið Bjarni Sæmundsson, en það mun geta framleitt um 1400 kw. Mörg áðurnefndra skipa eru með sérstakan landtengibúnað til þess að nýta raforku úr landi. Þessi búnaður, bæði í landi og í skipum, er ekki gerður til þess að flytja nema mjög takmarkað magn orku, mest um 40–50 kw., sem er að sjálfsögðu mjög langt undir því sem skipin geta framleitt. Til þess að geta flutt verulegt magn orku verður því að leggja svera strengi frá aðaltöflum skipanna í spenni sem komið er fyrir í landi til þess að geta flutt raforkuna á hærri spennu inn á flutningskerfi til notenda. Ég vil ekki neita því, að ýmsar aðrar forsendur en tæknilegar geti vegið þungt í þeim aðgerðum sem hér er bent á að því er skipastólinn varðar, svo sem bryggjupláss á hinum einstöku stöðum, miðað við orkuþörf viðkomandi byggðarlags, svo og fjölmörg skipulagsatriði og kostnaður. Við flm. bendum aðeins á skipastólinn í þessu sambandi, e.t.v. fyrst og fremst til þess að vekja umræðu um þessi mál, en eins og ég hef bent á í minni framsögu er þarna um allverulegt magn raforku að ræða sem hugsanlega mætti nýta í hinum einstöku byggðakjörnum. Ég vil aftur minna á dísilstöðvarnar sem væntanlega verða aflagðar þegar tímar líða og við höfum manndóm í okkur til þess að afla frekari orku úr fallvötnum okkar og standa skynsamlega að þeim framkvæmdum. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að lengja mál mitt frekar. Að mínum dómi skýrir þessi till. sig sjálf að öllu leyti. Hér er um að ræða till. sem gerir ráð fyrir að stjórnvöld leggi niður fyrir sér hversu mikið magn vararaforku skuli vera tiltækt í landinu og með hvaða hætti skuli nýta hana. Okkur flm. þykir sjálfsagt að slík áætlun verði unnin í samráði og samvinnu við Almannavarnir ríkisins, því að augljóslega er hér um almannavarnamál að ræða. Þessi till. gerir fyrst og fremst ráð fyrir því, að sett verði á fót eins konar neyðaráætlun. Herra forseti. Ég legg til að að loknum hluta umræðunnar verði till. vísað til allshn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja svohljóðandi þáltill.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að gera ítarlega athugum á samkeppnisaðstöðu Íslendinga á hinum ýmsu markaðssvæðum fyrir fisk og aðrar sjávarafurðir og á fyrirkomulagi styrkja og aðstoðar við sjávarútveg helstu samkeppnisþjóða okkar.“ Í grg. segir: „Á síðustu árum hefur útflutningur okkar á sjávarafurðum mætt harðnandi samkeppni á mikilvægustu mörkuðum. Framboð á fiski og öðrum sjávarafurðum hefur vaxið í skjóli aukinnar verndarstefnu flestra þjóða í formi beinna og óbeinna opinberra styrkja við sjávarútveg viðkomandi þjóða. Þessi styrkjastefna öflugra iðnaðarríkja við sjávarútveg, sem er í flestum tilvikum minni háttar atvinnugrein hjá viðkomandi þjóðum, er farin að valda okkur Íslendingum verulegum vandræðum og mun í framtíðinni væntanlega valda alvarlegum búsifjum og versnandi lífskjörum, ef ekki verður rétt við brugðist.“ Útfærsla flestra fiskveiðiþjóða á fiskveiðilögsögu sinni í 200 sjómílur, miklar og örar tækniframfarir í veiðum og vinnslu og viðbrögð flestra þjóða og þjóðabandalaga við þeirri þróun er mjög farin að segja til sín á fiskmörkuðum okkar í auknu framboði á fiski á lágu verði, svo lágu að tæpast getur talist til heilbrigðra viðskiptahátta, enda önnur sjónarmið sem ráða ferðinni. Í Evrópu mætum við nú harðnandi samkeppni frá Kanada og jafnvel Bandaríkjamönnum á markaði fyrir frystan fisk, síld, saltfisk og ísfisk. Á Bandaríkjamarkaði undirbjóða Kanadamenn okkur í verði og aukin gæði framleiðslu þeirra reynast okkur stöðugt skeinuhættari, auk þess sem við eigum þar í stöðugri og harðri samkeppni við aðrar fiskveiðiþjóðir Evrópu. Þá megum við ekki gleyma mikilli uppbyggingu sjávarútvegs og fiskiðnaðar í þriðja heiminum, en þaðan berst stöðugt meira af ódýrum og oft mjög góðum fiski inn á vestræna markaði. Þaðan má vafalaust búast við mjög auknu framboði á næstu árum, því að mikil sala á tækni og þekkingu til þriðja heimsins hlýtur að skila sér aftur heim til föðurhúsanna áður en langt tíður. Ef við lítum á þá þróun, sem orðið hefur með keppinautum okkar á síðari árum, blasir heldur óskemmtileg mynd við augum. Í Kanada hefur ríkisstjórn og fylkisstjórnir veitt sjávarútveginum margs konar styrki og fjárhagsaðstoð og hrundið í framkvæmd hvers konar uppbyggingaráætlunum í fiskveiðum og vinnslu. Einkum hefur verið unnið að endurnýjun og hagræðingu á vinnslufyrirtækjum og fiskveiðiflota. Ríkisstjórn Kanada vaknaði upp við þann vonda draum árið 1975, að í óefni stefndi og að hrun sjávarútvegsins blasti við ef ekki yrði við brugðist. Gerð var áætlun um uppbyggingu fiskstofna, og var fyrsta skrefið útfærsla fiskveiðilögsögunnar í 200 sjómílur. En til að hindra félagslegan, efnahagslegan og menningarlegan glundroða og koma í veg fyrir hrun sjávarútvegsins og upplausn heilla fiskveiðisamfélaga á austurströndinni var gripið til efnahagsaðstoðar og styrkja til að vernda fiskveiðarnar og iðnaðinn þangað til fiskstofnarnir hefðu náð sér á ný og frekari ráðstafanir hefðu verið gerðar til uppbyggingar. Um 20% af íbúum austurstrandar Kanada eiga allt sitt undir sjávarútvegi, eða rúmlega 250 þús. manns, sem byggja á fiskveiðum, fiskiðnaði og þjónustu við þær atvinnugreinar. Þá byggist lífsafkoma nokkurra Indíánasamfélaga eingöngu á veiðum á vatnafiski. Að því er næst verður komist er veittur 35% styrkur til byggingar, breytinga eða skipta á fiskibátum undir ákveðinni stærð. Þá ábyrgist ríkisstjórnin lán til byggingar, kaupa, umbyggingar og breytinga á fiskibátum og til meiri háttar viðgerða. Séð er um tryggingar fiskibátanna, fiskimönnum tryggt ákveðið lágmarksverð á veiðinni og aðstoð er veitt ef verð á markaði fellur niður fyrir ákveðið lágmarksverð. Fiskimönnum hefur verið greidd ákveðin upphæð í verðlaun fyrir hvert kíló af fyrsta flokks fiski, sem þeir hafa landað, og framleiðendur fengið styrk fyrir hverja framleidda einingu af fiskflökum og blokkum. Styrkur er veittur hverjum þeim sem byrjar veiðar á áður óþekktum eða lítið notuðum fiskimiðum og fyrir nýtingu vannýttra fiskstofna. Nýfundnaland, Nova Scotia, New Brunswick, Prince Edward Island og Quebec hafa hvert með sínum hætti byggt upp eigið styrkja- og lánakerfi sem mig skortir allar upplýsingar um. Norðmenn hafa styrkt sjávarútveg sinn allt frá lokum seinni heimsstyrjaldarinnar, og verður að líta á þann opinbera stuðning við sjávarútveginn sem óhjákvæmilegan þátt í byggða-, félags- og efnahagsstefnu Norðmanna. Ríkisstjórnin og fiskimannafélagið, Fiskarlaget, gerðu samkomulag árið 1964 um að semja árlega um styrki og fjárhagsaðstoð við sjávarútveginn og þá til eins árs í senn. En stefnt skyldi að aukinni hagræðingu og hagnaði í fiskveiðum, vinnslu og sölu. Miðað hefur verið við það að tryggja fiskimönnum sambærileg laun við iðnverkamenn í strandhéruðum. Aðstoðin hefur aukist ár frá ári, svo að rekstur fiskveiða og vinnslu yrði tryggður og til að hindra flótta fólks frá Norður- og Vestur-Noregi til annarra héraða og starfa. Árið 1977 gerði norska stjórnin fyrstu langtímaáætlun sína um stefnu í sjávarútvegsmálum og um þróun veiðiflotans og vinnslunnar. Var þar áformað að minnka nótaveiðiflotann og þann hluta togaraflotans, sem veiddi til mjölvinnslu, og minnka frystitogaraflotann, endurhæfa og endurnýja línu- og netaveiðiflotann og fækka síldveiðiskipum. Þá skyldi stefnt að stærri skipum. Til byggingar fiskiskipa fást 60% af fjárfestingunni lánuð til 15 ára með 7.5% vöxtum á fyrsta veðrétti. Á öðrum veðrétti fæst viðbótarlán allt upp í 90% af fjárfestingu og afborgunarlaust fyrstu tvö árin. Árið 1979 greiddi fjármálaráðuneytið niður vexti þannig að lántaki greiddi aðeins 6%. Í sumum tilvikum eru 30% lánanna vaxtalaus og án afborgana fyrstu fimm árin. Til fiskvinnslunnar veitir ríkisstjórnin aðstoð og lán. Vextir af þeim lánum eru 7.5%, en í sumum tilvikum eru þau afborgunar- og vaxtalaus fyrstu tíu árin. Byggðasjóðurinn norski veitir 20 ára lán með 7.5% vöxtum og styrki sem eru frá 15–35% af fjárfestingunni í fiskvinnslu. En þá er oftast um sérstakan byggðavanda að ræða. Fiskimenn fá greiddan hráefnisstyrk á vissar fisktegundir, venjulega ákveðna upphæð á hvert landað kíló eða hektólítra af fiski. Styrkur er veittur til veiðarfærakaupa, bæði á innlend og erlend veiðarfæri, samkvæmt ákveðnum reglum þar um. Ríkisstjórnin stofnaði verðjöfnunarsjóð með ákveðnu fjárframlagi árið 1979, en hann mun nú byggjast á útflutningsgjaldi. Veittur er árlegur styrkur til tilrauna- og rannsóknarstarfsemi til að auka framleiðni í sjávarútveginum. Ríkisstjórnin ábyrgist fiskimönnum ákveðin lágmarksvikulaun. Noregsbanki fær ríkisábyrgð á framleiðslu- og afurðalánum og vegna sölu á fiskafurðum. Afurðalánin nema allt að 100% af framleiðslukostnaði, en aðeins veitt þeim framleiðendum sem sanna að þeir framleiði með hagnaði, og fá þeir þá ekki önnur lán til framleiðslunnar. Árið 1979 voru vextir af afurðalánum 7.5%, en vegna mikilla erfiðleika útgerðarinnar veitti ríkisstjórnin henni sérstök lán, sem eru afborgana- og vaxtalaus fyrstu fimm árin. Vegna mikilla erfiðleika á skreiðarmarkaði árið 1977 veitti Noregsbanki 150 millj. norskra króna í lán til skreiðarvinnslunnar. 20 millj. voru vaxtalaust lán, en annars bar lánið 7% vexti. Einnig var skreiðarvinnslunni þá veitt 50 millj. kr. ábyrgð vegna framleiðslu og sölu á 2900 tonnum af skreið. Árið 1979 keypti norska stjórnin þurrkaðan fisk, skreið, niðursoðinn fisk, hert lýsi og fiskimjöl fyrir 90 millj. norskra króna til matvælahjálpar, World's Food Program, en flestar þjóðir sýnast nota sjálfshjálp öðrum til hjálpar. Hvort það verður báðum aðilum jafnmikið til góðs skal ósagt látið. Svipuð mynd blasir við hvar sem litið er um sviðið, aðeins með lítils háttar breyttum tilbrigðum: England, Þýskaland, Belgía, Holland, Skotland, Írland, Danmörk, Færeyjar og Grænland. Löng lán á lágum vöxtum. Hlutaeftirgjöf á lánum og vöxtum. Styrkir og fjárhagsaðstoð til byggingar skipa og fiskvinnslufyrirtækja. Fiskleitarstyrkir. Styrkir við nýjar og endurbættar veiðiaðferðir og búnað og til kynningar á nýjum aðferðum og vinnubrögðum. Styrkir til umbóta á framleiðslufyrirtækjum og dreifikerfum. Umbun fyrir nákvæma skýrslugerð og reikningshald. Styrkir til áróðursherferða. Fjárhagsaðstoð til að höggva upp og leggja skipum og hætta rekstri vinnslufyrirtækja. Sérstök aðstoð við svokallaðar jaðarbyggðir frá The Scottish Highland and Island Board, The Herring Industry Board og fleiri. Svona mætti lengi telja, en án tilgangs. Þegar aðstoð viðkomandi ríkisstjórnir lýkur taka styrkir þjóðabandalaga við. Efnahagsbandalag Evrópu, The European Economic Community, hefur stofnað sérstakan sjóð, The European Agriculturat Guidance and Guaranty Fund. Hlutverk sjóðsins er að aðstoða við fjárfestingu í fiskveiðum og vinnslu, að auka og bæta framleiðslu- og markaðskerfi bandalagslandanna. Sjóðurinn veitir styrk upp í 25% af fjárfestingu, en á jaðarsvæðum bandalagsins getur styrkurinn orðið 45%, sem er þá viðbót við aðstoð viðkomandi ríkisstj. Sjóðurinn styrkir hvers konar verkefni í sjávarútvegi sem auka hagkvæmni eða framlegð og skila auknum hagnaði þegar til lengdar lætur eða hafa efnahagsleg og félagsleg áhrif á þróun fiskveiðanna. Samræmd verkefni á þeim sviðum, sem eru háð sjávarútvegi og fiskveiðum, njóta forgangs. Sjóðurinn veitir styrki til stofnunar og rekstrar framleiðendasamtaka. Þá veitir hann framleiðendum styrki til að geyma framleiðsluvörur á eigin lager á meðan markaðsverð er lágt vegna of mikils framboðs og annarra truflana á markaði. Þá er veittur útflutningsstyrkur, ef nauðsyn krefur, á ákveðnar framleiðslutegundir og til að færa þær milli markaðssvæða, ef þarf, og miðast styrkirnir við heimsmarkaðsverð. Til að gefa nokkra hugmynd um hverju fram fer og hverjir njóta styrkjanna er ekki að ófyrirsynju að telja upp þjóðir sem notið hafa styrkjanna og í hvaða mæli. Styrkirnir hafa verið taldir í European Units, sem mun vera svipuð eining og enska pundið og veitt til fiskiðnaðar viðkomandi þjóða á árunum 1971–1977. Þar ber England hæst með 34.80 millj., Írland annað með 11.20, Þýskaland þriðja með 11.10, Frakkland fjórða með 9.50, Ítalía fimmta með 8.30 og Holland og Belgía sjötta með 7.58, en Danmörk er neðst með 1.80; Þetta eru því hreint ekki fátækar þjóðir sem njóta þessara styrkja bandalagsins. Ég sé ekki ástæðu til að tíunda hér kjör íslenskrar útgerðar og fiskvinnslu til samanburðar. Vonandi gefur þessi lestur nokkra, en þokukennda mynd af því sem er að gerast með keppinautum okkar á fiskmörkuðunum og hvert útlit er um framtíðarþróun. Fæstar þessara þjóða munu ná stjórn á fiskveiðum sínum á næstu árum. Til þess sækja þær of margar í sömu fiskstofna og á sömu fiskimið. Bandalögin eru sjálfum sér sundurþykk og hagsmunir of skiptir til að þau nái þeim árangri sem að er stefnt. Því er útlit fyrir að þjóðirnar verði enn að auka á styrkveitingar sínar til sjávarútvegs í framtíðinni og versnar samkeppnisstaða okkar að því leyti. Þó skal það játað, að betri árangur og mjög aukið framboð þessara þjóða á fiski mundi einnig leiða til lækkaðs markaðsverð. Þessi þáltill. er ekki flutt til þess að krefjast aðstoðar eða styrkja fyrir íslenskan sjávarútveg eða fiskvinnslu, - heldur til að vekja athygli á þeim vanda sem við er að glíma, til þess að íslensk stjórnvöld og aðrir þeir, sem hlut eiga að máli, skyggnist um gættir áður gangi fram. Alþjóðleg samskipti, samvinna og samningagerð um málefni sjávarútvegs aukast stöðugt, og er gagnlegt og nauðsynlegt fyrir samningamenn okkar að kunna sem best skil á stöðu, vinnubrögðum og framtíðaráætlunum gagnaðilans. Þeir, sem starfa úti á mörkuðunum, þurfa að hafa sem gleggsta mynd af því sem við er að glíma. Þá er nauðsynlegt að veita almenningi sem mestar upplýsingar um það sem gerist með öðrum þjóðum, og vekja almennan skilning á því, hvar við stöndum í samkeppni við aðrar fiskveiðiþjóðir. Þegar við mörkum eigin framtíðarstefnu í sjávarútvegi verðum við að taka mið af því sem aðrir aðhafast. Því telur flm. nauðsynlegt að gera þá athugun, sem hér er gerð till. um, og hún sé stöðugt í gangi og sem ítarlegust. Væri æskilegt að niðurstaða lægi fyrir þegar þing kæmi saman aftur í haust. Að lokinni þessari umr. legg ég til að till. verði vísað til atvmn.



Herra forseti. Er Ágúst Einarsson var varaþm. hér flutti hann ásamt mér till. til þál. um ívilnanir til loðnusjómanna. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta fara fram könnun á því, hvernig megi m.a. með skattaívilnunum jafna það tekjutap sem loðnusjómenn verða að þola við ákvörðun um hina miklu skerðingu loðnuafla.“ Loðnuveiðar hafa verið stundaðar af íslenskum skipum um áraraðir. Afli fór ört vaxandi fyrstu árin og loðnuafurðir hafa ætíð skipað stóran sess í gjaldeyrisöflun þjóðarinnar. Loðnuveiðarnar gerðu kleift að nýta hinn mikla síldveiðiflota Íslendinga eftir að síldin hvarf. Jafnframt var nokkrum hinna eldri síðutogara breytt í loðnuskip. Loðnan veitti einnig hinum gömlu síldarverksmiðjum okkar veruleg og vaxandi verkefni. Af þessu má ljóst vera að loðnuveiðar Íslendinga voru stundaðar og að loðnan var unnin á þjóðhagslega mjög hagkvæman hátt. Til þessara veiða hafa ávallt vallst úrvalssjómenn sem höfðu vaxandi tekjur af þessum veiðum. Margt - og flest rangt - hefur verið ritað og sagt um tekjur loðnusjómanna. Vissulega hafa þær um árabil verið dágóðar, en þess er hollt að minnast, að loðnuveiðar eru erfið sjómennska og tekjur mjög óreglulegar. Það var ekkert sem benti til þess fyrir nokkrum árum, að slíkur afturkippur kæmi í loðnuveiðarnar eins og nú er staðreynd. Það er ekki langt síðan fiskifræðingar okkar töldu að veiða mætti næstum ótakmarkað magn af loðnu og veiðigeta Íslendinga væri ekkert áhyggjuefni. Orðum fiskifræðinga var trúað, enda er oft auðveldara að frúa góðum fréttum en slæmum. Loðnusjómenn, útvegsmenn og eigendur fiskimjölsverksmiðja gerðu sínar áætlanir í samræmi við það, að loðnuveiðar mundu halda áfram að aukast, eins og fiskifræðingar og stjórnvöld lögðu til. Víða blasa við sorglegar afleiðingar af þessum viðbrigðum í loðnuveiðum. Flotinn er þegar orðinn of stór, og til að mynda sú skynsamlega ákvörðun Slippstöðvarinnar á Akureyri fyrir nokkrum árum að smíða loðnuveiðiskip „á lager“ reynist nú, þegar skipið er fullbúið, hafa verið hin ömurlegasta fjárfesting, bæði fyrir Slippstöðina og þjóðarbúið í heild. Sömuleiðis má benda á fiskimjölsverksmiðjurnar, sem á undanförnum árum hafa fjárfest miklar fjárhæðir til afkastaaukningar og til tæknilegra endurbóta. Nú standa margar verksmiðjur, sem illa liggja við miðunum, aðgerðarlausar mikinn hluta ársins. Að lokum skal nefna þann þátt sem er grundvöllur þessarar þáltill., en það eru hin miklu áhrif sem skerðing loðnuveiða hefur á kjör sjómanna. Ljóst er að loðnusjómenn höfðu sem aðrir í þessari atvinnugrein reiknað með vaxandi tekjum næstu árin og gert áætlanir í sínu einkalífi byggðar á hækkandi launum. Sjómenn vita vel á hverju lífskjör þeirra byggjast, en það er að fiskurinn í sjónum sé verndaður og fái að vaxa. Þess vegna taka sjómenn eins og aðrir í sjávarútvegi slíkum skerðingum með stillingu og eru reyndar í flestum tilvikum frumkvöðlar fiskverndar. Það eru þó þeir aðilar sem fiskverndunin kemur hvað harðast niður á í fyrstu. Aðilar í sjávarútvegi hafa oftsinnis haft vit fyrir þjóðinni allri og verið ótrauðir að leggja inn á bankabók til hagsbóta öðrum landsmönnum og komandi kynslóðum. Sú kjaraskerðing, sem verður frá sumar- og vetrarvertíð 1978 og 1979 til samsvarandi vertíðar 1979 og 1980, nemur um 18%. Skerðingin frá vertíðinni 1979 og 1980 til núverandi sumar- og væntanlegrar vetrarvertíðar, sem nú mun standa yfir, nemur um 45%. Margir bátar munu fylla loðnukvóta sinn á skömmum tíma, en þá bíða þessara báta engin verkefni þar til loðnuveiðar hefjast aftur í september í haust, nema ef vera skyldu hefðbundnar netaveiðar fyrir hluta af þessum flota, en slíkar veiðar hafa þó ekki enn verið leyfðar. Mörg loðnuskip geta ekki stundað aðrar veiðar en loðnuveiðar. Alger vandræði eru fram undan hjá bæði sjómönnum og útgerðarmönnum þessara skipa. Mikilsvert atriði við tekjuskerðingu loðnusjómanna er að við búum ekki við staðgreiðslu skatta, þannig að loðnusjómenn eru að greiða skatta af háum tekjum frá fyrra ári um leið og tekjur þeirra minnka mjög verulega. Slík sveifla niður á við í tekjum raskar öllum fjármálum einstaklinga. Í þessari þáltill. er gert ráð fyrir könnun á því, hvernig þetta tekjutap loðnusjómanna verði jafnað. Ljóst ætti að vera með hliðsjón af aflaskerðingunni, að slíka kjaraskerðingu verður að milda með aðgerðum ríkisvaldsins. Ákvörðunin um skerðingu loðnuaflans er tekin af hálfu ríkisvaldsins og studd veigamiklum þjóðhagslegum rökum. Beinast liggur við að beita að einhverju leyti skattaívilnun og er bent á það í till. Aðrar leiðir eru til, eins og að tryggja með aðstoð Aflatryggingasjóðs og þá með fjármagni frá ríkisvaldinu að tekjur loðnusjómanna skerðist ekki eins og allt bendir til. Það er ekki einkamál loðnusjómanna að þola svona stórfellt tekjutap vegna friðunar. Þetta er mál allra landsmanna, enda munu hin góðu lífskjör undanfarinna ára ekki síst grundvallast á störfum þessara manna. Loðnusjómenn eiga skilið vegna vinnu sinnar undanfarin ár að þeim verði liðsinnt þegar brýna nauðsyn ber til. Að loknum umr. legg ég til að þáltill. verði vísað til atvmn.