Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (JörB) : Það varð samkomulag milli forseta þingsins um það, að endurtaka atkvgr. um þetta mál, til þess að taka af öll tvímæli um afgreiðslu þess.

*Einar Olgeirsson: Það er aðeins í sambandi við þetta, sem nú hefir verið gert, að greiða aftur atkvæði um frv. um stríðstryggingafélag íslenzkra skipshafna, sem ég vil segja nokkur orð viðvíkjandi atkvgr. um önnur mál hér í hv. d. Eins og hæstv. forseta er kunnugt, var þetta mál afgr. á þeim sama fundi, sem fjögur frv. lágu fyrir til umr. Hv. 4. landsk. vakti þá athygli á því, að það mundi hafa verið mjög tæpt um, að það væri lögleg afgreiðsla að taka þau mál fyrir á þeim fundi. Og síðar vakti hv. þm. Barð. athygli á því, að samþykkt á þeim l., sem nú hefir verið endurtekin, væri mjög varhugaverð. Nú hefir hæstv. forseti látið endurtaka þessa atkvgr., til þess að ganga úr skugga um, að þetta frv. væri raunverulega gert að l. Ég vil nú spyrja hæstv. forseta, hvernig það sé um hin málin, sem ég gat um og afbrigði voru veitt fyrir á áminnztum fundi til 1. umr. Það gilda í rann og veru um þær atkvgr. alveg sömu reglur, og það var jafnvel ennþá minni þátttaka í atkvgr. um þessi afbrigði heldur en samþykkt frv., sem nú var endurtekin samþykkt á. Ég vil þá spyrja um það, hvort hæstv. forseti hefði hugsað sér að láta endurtaka að einhverju leyti það, sem þá fór fram um atkvgr. um þessi afbrigði, til þess að vera öruggur um, að þessi l. frá þinginu séu gildandi. En þetta voru frv. um fræðslu barna, rannsóknarstofnun í þarfir atvinnuveganna, útvarpsrekstur ríkisins og fiskimálanefnd.

*Forseti (JörB) : Ég vil vona, eftir þeim umr., sem hafa orðið um þessi atriði, að hv. þdm. geti látið sér lynda þá afgreiðslu á þeim, sem þau hafa nú þegar fengið og munu fá hér í þinginu, og að það gerist ekki ástæða til þess að fjölyrða öllu frekar um það heldur en orðið er. Sú atkvgr., sem fram fór um þessi mál og hv. 5. þm. Reykv. hefir minnzt á hér, var aðeins um afbrigði. Og þó að menn kynnu að hafa skiptar skoðanir um atkvgr. um þessi afbrigði hvað atkvæðatölu snertir, þá er það mál allt annars eðlis heldur en atkvgr. sú, sem hér var endurtekin nú, þar sem þetta er á byrjunarstigi mála við 1. umr., og ekki hefir alltaf verið fylgt strangasta formi í því efni, að leita afbrigða fyrir flutningi mála. Þarna skakkar ekki svo verulegu máli frá því, sem stundum hefir orðið að eiga sér stað, að mér þess vegna sýnist ástæða til að gera það að umtalsefni hér, þar sem þessi atkvgr. um afbrigði er framkvæmd á byrjunarstigi málanna. Afbrigði í þessu efni voru um að stytta þann frest, sem á eftir þingsköpum að liða frá því máli er útbýtt og þangað til það er rætt. Og þessi frestur er ákveðinn í þingsköpum með það fyrir augum, að þm. gefist kostur á að kynna sér málin áður en þau koma til meðferðar þingsins. En þrásinnis hafa verið veittar heimildir til þess að stytta þennan frest. Og í þetta sinn, sem hér er um að ræða, var það svo, að þau atkv., sem fram komu, voru öll, eða svo að kalla öll, með afbrigðunum. Og við meðferð þessara mála hefir komið í ljós, að mikill meiri hluti þingsins hefir verið þessum málum fylgjandi. Og þó að hv. þm. liti svo á, að fleiri atkv. hefðu verið æskileg með afbrigðum þessum, þá vona ég, að þeir fallist á, að hér sé ekki um svo stórvægilegt atriði að ræða, að það þurfi að fjölyrða um það frekar.

Frsm. (Sigurður Kristjánsson); Herra forseti! Fjhn. leggur til, að frv. þetta verði samþ. En samkv. ósk hæstv. fjmrh. leggur n. til, að bætt sé í 4. gr. frv. einum lið í viðbót sem undanþágu frá þessum 11% skatti. En það er ekki af innlendum tollvörutegundum. Þetta er ekki annað en leiðrétting á frv. Og fjhn. óskar eftir, að hv. þd. samþ. þessa brtt.



Herra forseti! Ég talaði hér nokkuð í gær um þetta mál og vakti m. a. eftirtekt á því, hvernig þessi orð, sem notuð eru í 2. gr. frv. um „blöð lýðræðisflokkanna“, mundu geta gefið tilefni til útlagningar á þeim alveg eftir geðþótta þeirra valdhafa, sem væru í hvert skipti. Og ég nefndi þess ýms dæmi, hvernig hægt væri fyrir valdhafa, sem beita vildu gerræði, að misbeita þessu ákvæði. Það leið heldur ekki á löngu áður en hað sýndi sig, að þessi viðvörun til hv. þm., líka þeirra, sem eru í öðrum flokkum en okkar sósíalista, mundi hafa við rök að styðjast. Í ræðu, sem haldin var hér í nóti sem leið, kom fram ákveðin skilgreining á því, hvernig þeir menu, sem völdin hafa í landinu að því er virðist og ráða meiri hluta þingsins, hugsa sér að skilgreina orð eins og þessi og nota sér slík orðatiltæki, sem hér eru sett fram, til þess að geta misnotað það vald, sem í útvarpinu felst. Hv. form. Framsfl., þm. S.-Þ., talaði hér í nótt í Sþ. mjög ákveðið og skilmerkilega um það, að það munaði nú bara 2 atkv., að kommúnistar væru í meiri hl. hér í þinginu í vissu máli og hann lýsti því mjög skilmerkilega og lifandi, hvernig það hefði verið gerð hér greinileg árás, innan þings og utan, til þess að afhenda frelsi og sjálfstæði þjóðarinnar í hendur Háskóla Íslands, og ég veit ekki hvað og hvað, og hann nefndi þar sérstaklega hv. þm. N.-Ísf. og ég held hv. 11. landsk. og einhverja fleiri þm. Það leið þess vegna ekki á löngu, þangað til þessi maður, sem eins og kunnugt er, á aðalupptökin að „höggorminum“ og þessum parti af honum, sem nú liggur hér fyrir, gaf vísbendingu um það, hvernig þetta orðalag mundi verða notað. Því að þetta frv. er einmitt eitt af því, sem þessi hv. þm. hefir sérstaklega óskað eftir að fá samþ., til þess að geta komið ár sinni betur fyrir borð um það, að einoka fyrir sig og eina einkastefnu það mál, sem hann ræddi þá, sem áróðurstæki í þessu þjóðfélagi. Það er vitanlega öllum kunnugt, hvað til stendur og hefir staðað hér á Alþ. viðvíkjandi menntamálaráði. Og nú liggur hér fyrir önnur till., upprunnin frá sömu rótum, frá hv. þm. S.-Þ. Og hann gaf í nótt mjög eindregna skýringu á því, hvernig hann ætlar sér að túlka þetta orðalag frv., sem ég minntist á áðan, nefnil. „blöð lýðræðisfl.“ Ég vil nú biðja hv. þm. að athuga það, að þegar skilgreiningar á orðunum kommúnistar, lýðræði og öðru þess háttar, sem mikið tíðkast nú á dögum í tali manna, eru notaðar á samskonar hátt og hv. formaður Framsfl. gerði í nótt og gerir yfirleitt, og eins og Hitler hefir notað þær síðustu 6 ár, þá býst ég við, að ekki aðeins við sósíalistar, sem oft erum kallaðir kommúnistar, heldur og margir aðrir muni sjá, að þegar á að fara að samþ., að fréttastofa útvarpsins eigi sérstaklega að semja við blöð lýðræðisflokkanna, þá eigi það, eins og ég sýndi fram á í gær, að vera alveg undir geðþótta ríkisstj. komið. Og hún er vitanlega ekki alveg sjálfráð verka sinna, heldur eru það einhverjir aðrir, sem stjórna henni. Og þá held ég, að við getum búizt við, að menn eins og hv. þm. S.-Þ. geti fengið ríkisstj. til þess að koma sínum málum fram, samkvæmt skilgreiningu hv. þm. S.-Þ. á því, hvað eru lýðræðisfl. og ekki lýðræðisfl. og kommúnistar og annað slíkt. Þessi hv. þm. (JJ) þarf líklega ekki meira til þess að hafa áhrif á ríkisstj. en að segja við ráðh., t. d. atvmrh., að hann vilji koma á einhverri breyt., til þess að fá hann á sitt mál. Og hann mun ekki þurfa meira að hafa fyrir því við suma aðra hv. þm., til þess að fá sínum vilja framgengt. Við höfum fengið dæmi um þetta, sem við ættum að láta verða okkur til varnaðar. Ég vil beina því til hv. þm., að þeir athugi málið mjög vel áður en þeir ganga að því að samþ. þetta. Það getur farið svo fyrr en varir, að það vopn, sem þeir hv. þm., sem telja sjálfa sig tilheyrandi því, sem þeir vilja kalla lýðræðisflokka, ætla að beita gegn sósíalistafl., snúist í höndunum á þeim og það verði notað gegn þeim og þeim stefnum, sem sérstaklega kenna sig nú við lýðræði. Það, hvernig geðþótti og gerræði er farið að grípa um sig, utan þings og innan, gefur okkur fullkomið tilefni til þess að vera á verði um að gefa ekki valdhöfunum annað eins vopn í hendur og það, sem hér liggur fyrir, ef frv. verður að l.



Af því að framsögumaður er ekki kominn, er rétt að gera grein fyrir því, að nefndin leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, aðeins með orðabreytingu á bráðabirgðaákvæðum frv.

*Einar Olgeirsson: Herra forseti! Við 1. umr. þessa máls varð það að samkomulagi til þess að tefja ekki fyrir því, að það kæmist til nefndar, að við, sem vorum því andvígir, skyldum ræða það lítið þá, og það varð einnig að samkomulagi, að við skyldum við 2. umr. mega fara meira „principielt“ út í málið heldur en tíðkast við 2. umr. Það, sem ég hefi fyrst og fremst að athuga við þetta frv., er við 21. gr. Það, sem sú gr. felur í sér. er, að þau réttindi, sem þeir fátækustu, sem hafa þurft að leita á náðir hins opinbera hafa haft, eru að mjög miklu leyti af þeim tekin, og ég held, að ekki geti talizt vansalaust að gera svo stóra breytingu, sem hér er farið fram á, án þess að þm. geri sér ljóst, hvert er verið að stefna með þessu, hve stórfelld stefnubreyting þetta er frá því, sem hefir verið hér áður. Það hefir tekið baráttu í áratugi að fá því komið í kring, að bætt væri úr þessu. Margir beztu rithöfundar þjóðarinnar hafa barizt fyrir því, að mannúðlegar væri farið með styrkþegana af hendi löggjafans. Ég vil minna á sögur eins og Einar H. Kvaran skrifaði á sínum fyrstu árum til þess að sýna, hve slæm kjör þeirra væru, sem væri hægt að flytja hvert sem valdhafanum þóknaðist. Við þekkjum það allir, hvernig barizt var á móti aldalöngu óréttlæti. Það var verið að heyja baráttu fyrir því að vekja siðferðismeðvitund þjóðarinnar og láta þá siðferðismeðvitund móta meðferðina á þeim fátæku. Það tókst með mjög langri og góðri baráttu að fá því framgengt, að framfærslulögin breyttust í það horf, að réttur styrkþega varð nokkru meiri en áður. Það eru ekki nema 6 ár síðan styrkþegar fengu kosningarrétt á Íslandi. og það er ekki nema álíka langt síðan réttur þeirra var að fullu viðurkenndur hér heima. Og nú verðum við að gera okkur það ljóst, hvaða gildi það hafði að hafa gefið þjóðinni þetta. Við verðum að gera það til þess, að menn átti sig á því, hverskonar verk er verið að vinna með því að draga nú úr þeirri siðferðismeðvitund, sem hafði fest rætur hjá þjóðinni. Sá grundvöllur, sem gengið hefir verið út frá við þær breytingar til bóta, sem hafa verið gerðar á framfærslulögunum, er, að það sé ekki sök þeirra manna sjálfra, sem leita til hins opinbera, að þeir yrðu að gripa til þess. Sú viðurkenning, sem lá til grundvallar fyrir því, var sú, að þjóðfélagið ætti sjálft sökina á því, að menn yrðu að leita á náðir þess. Það lá í því viðurkenning á því, að það væri hverjum einstaklingi ofvaxið, eins og þjóðfélaginu nú er háttað, að geta séð sér borgið sjálfur af eigin rammleik. Orsökin fyrir því var sú, að það hafði komizt inn í meðvitund fólksins, að hið opinbera hefði fengið svo mikil ítök, að fjölda af mönnum var beinlínis bannað að bjarga sér og sjá fyrir sér og sínum. Það vita menn, að verkamaður, sem stendur atvinnulaus í þessu þjóðfélagi, verður að leita til bæjar eða ríkis eða annara, sem eiga vinnutæki. Það veit hver maður, að þegar þeim er neitað um að kaupa af þeim vinnukraftinn, þá eru þeim allar bjargir bannaðar og bíður þeirra þá ekkert annað en að svelta. Það er viðurkenningin fyrir þessari staðreynd, sem liggur til grundvallar fyrir því, að hið opinbera telur sér skylt að framfleyta þeim, sem af einhverjum ástæðum hafa orðið að leita á náðir þess. Er nokkur hér, sem neitar því, að atvinnulausir verkamenn hafi alltaf verið reiðubúnir til þess að vinna hver þau störf, sem þeir hafa átt kost á. Það er nú vitanlegt, að hér í Reykjavík eru nú á hverjum degi skráðir fleiri tugir ungra manna, sem tjá sig reiðubúna til þess að taka hverja þá vinnu, sem boðin er. Þetta er staðreynd, sem ég býst við, að enginn neiti. Það stendur ekki á verkamönnunum að vinna. Það stendur á valdhöfunum að tryggja verkamönnunum þessa vinnu. Það eru menn og stéttir, sem hafa völdin í þessu þjóðfélagi og ráðstafa því þannig, og ráða yfir öllum atvinnutækjum þjóðarinnar, og meðan ástæður eru þannig, að þessir menn, sem atvinnutækjunum ráða, njóta hverskonar einkaréttinda og sérréttinda, er það alþýða manna, sem ekki ræður yfir þessum tækjum, sem hefir ekkert annað að leita en til þess opinbera, svo framarlega sem henni er neitað um að hafa ofan af fyrir sér. Nú liggur hér fyrir að stíga stór spor aftur á bak. Það á að neita að sjá fyrir þessum mönnum og neita að viðurkenna, að hið opinbera sjálft eigi sökina á því, hvernig komið er. Það, sem svo liggur fyrir að gera með þessari breyt., er að líta héðan af á alla þá menn, sem héðan af verða styrkþegar, alla sem af framantöldum ástæðum verða að leita á náðir hins opinbera, sem þræla. Það er hætt að líta svo á sem þjóðfélagið hafi gert þeim órétt. Nú á að breyta þessu. Það á að beita aðstöðu hins opinbera gegn styrkþegunum. Það á að hætta að líta á þá sem menn, sem eigi kröfu til þess, að þjóðfélagið ekki svelti þá í hel. Það er litið á þá sem þræla. Þetta er efnið í 21. gr., sem ég ætla að lesa fyrir ykkur, með leyfi hæstvirts forseta: „Sá, sem þiggur framfærslustyrk og er þó vinnufær, er skyldur að fara, hvert sem er innanlands, í viðunanlega vist, eða til atvinnurekstrar við viðunanleg skilyrði, eða vinna hverja þá vinnu, sem sveitarstjórn ákveður og honum er ekki um megn, meðan hann er ekki fær um, án sveitarstyrks, að framfleyta sér og þeim, er hann á fram að færa að lögum. Ákvæði sveitarstjórnar er hann skyldur að hlýða fyrst um sinn, enda þó hann vilji ekki kannast við, að vist sú eða vinna sé viðunanleg, er honum var boðin, en málið getur hann jafnframt kært fyrir lögreglustjóra framfærslusveitar, er sker úr því, eftir að hafa leitað álits tveggja óvilhallra manna og verkalýðsfélags á staðnum, ef slíkt er til. Úrskurði lögreglustjóra má skjóta til ráðherra.“ Einu takmarkanirnar, sem þarna eru settar, eru, að hann getur skírskotað til lögreglustjóra. Í núverandi lögum er líka ákvæði viðvíkjandi því, að þegar mönnum finnast þeir vera órétti beittir, geta þeir farið til lögreglustjóra, og veit ég um dæmi, þar sem heimilum hefir verið neitað um að fá styrk. Þessir menn hafa farið til lögreglustjóra til þess að fá úrskurð. Hér áður kvað hann upp úrskurði. Upp á síðkastið er varla mögulegt að ná rétti sínum. Það hefir hvað eftir annað komið fyrir hér í Reykjavík. að heimili hafa verið bjargarlaus, án þess að hafa á nokkurn hátt fengið rétti sínum framgengt. Rétturinn, sem hinum fátæku hefir verið gefinn til þess að ná rétti sínum, er hvergi til nema á pappírnum. Hver sá styrkþegi, sem ætlar sér að fara í mál við bæjarstjórnina til þess að fylgja rétti sínum, - ef það mistekst fyrir honum, verður hann að fara í framfærslunefndina, og þegar hann er búinn að þessu, er ekkert annað fyrir hann að gera en að fara í mál. Það hefir aldrei komið fyrir ennþá, að neinn fátækur maður hafi treyst sér til þess að fara í mál til þess að ná rétti sínum og til hvers væri það líka? Hvaða lögfræðingur mundi fást til þess að taka að sér málið? Og hvernig mundi lögreglustjórinn fara með það? Og hvernig mundi fátækur maður geta beðið 1–2 ár þangað til málið væri komið í kring? Það er þess vegna hægt að segja að með því ákvæði, að hægt sé að kæra til lögreglustjóra, er styrkþeganum enginn réttur gefinn. Það er aðeins á pappírnum og engin stoð í því. Hér er verið að segja við þá menn, sem sakir afstöðu sinnar í þjóðfélaginu verða að þiggja: Þið eruð þrælar. Þið eruð skyldugir að fara þangað að vinna, sem okkur þykir viturlegast. Það er með þessu ákvæði verið að rífa niður það, sem hefir unnizt á áratugum í því að gera fátækralöggjöfina mannúðlegri og koma í veg fyrir, að fátæklingarnir séu meðhöndlaðir eins og dýr. Ég verð að segja, að mig undrar, hve mótmælalaust þessi löggjöf hefir gengið gegnum þingið fram að þessu. Það er gott dæmi um það, á hvaða braut okkar þjóðfélag virðist vera, að menn skuli samþykkja með eins miklum meiri hluta eins og þingið hefir gert að setja annað eins ákvæði inn eins og við gerum hér. Með þessu erum við að rífa niður á þessu sviði allt það, sem hefir verið byggt upp til mannúðar gagnvart þeim fátækustu á þessu landi. Það er verið að rífa niður störf, sem verkalýðsfélögin og beztu fulltrúar borgarastéttarinnar hafa unnið að árum saman. Það er verið að skapa ástand, sem gerir það að verkum, að áróðursrit eins og Gests Pálssonar og Einars H. Kvaran verða aftur „aktuel“. Það er verið með þessu að stíga 50 ár aftur í tímann, og hvernig stendur á því, að við verðum að gera þetta? Ég ætla ekki að fara langt út í það, en get ekki nema drepið á það. Það stendur svoleiðis á því, að framfærsluþyngstu ómagarnir á Íslandi, skuldakóngarnir, hálaunamennirnir á Íslandi, eru orðnir svo þungir á ríkissjóði, að til þess að geta haldið þeim uppi, verður að skera niður réttinn, sem þeir fátæku höfðu áður á undanförnum áratugum. Til þess að hlífa þeim hálaunuðu og ríku á að níðast á þeim fátæku og þeim, sem erfiðast eiga. Til þess að valda því óréttlæti, sem 10 millj. kr. lán til Kveldúlfs og annara slíkra hafa í för með sér fyrir þjóðfélagið, á að auka það óréttlæti, sem þeir fátækustu verða fyrir. Þetta er ástæðan fyrir því, að þessar brtt. liggja hér fyrir. Það á að móta álit þjóðfélagsins eingöngu með tilliti til þess hluta þess, sem hefir sölsað undir sig völdin. Ég ætla að láta þetta nægja um 21. gr. Þá ætla ég að taka hér ákvæði til bráðabirgða, sem var bætt aftur í þessi lög og var úr höggorminum svokallaða, sem hér stakk upp hausnum. Með þessu ákvæði á sérstök nefnd að hafa með höndum allt það fé, sem varið er til framleiðslubóta og atvinnuaukningar. Þessi nefnd á í fyrsta lagi að ráðstafa öllu því fé, sem ætlazt er til, að veitt verði á fjárlögum til framleiðslubóta. Ríkisstjórn og Alþingi fá þessari nefnd vald í hendur, sem hún getur notað næstum eins og henni þóknast. Með þessu á að kippa burtu atvinnubótafénu eins og það hefir verið undanfarið. Það er nokkurnveginn auðséð, hvað valdhöfunum hefir þótt vera að. Þeim hefir þótt, að með atvinnubótafénu væri bæjarstjórnunum gefið of mikið vald til þess að hafa einhver áhrif á, hvernig þessu fé væri ráðstafað. Þeim, sem stjórna þingflokkunum, hefir þótt varhugavert, að bæjar- og sveitarfélög gætu haft eins mikil áhrif eins og undanfarið á það, hvernig þessu fé væri varið. Þeim hefir þótt hætta á, að bæjar- og sveitarstjórnir kynnu að standa nær almenningi og hafa meiri tilfinningu gagnvart þeim fátæku og taka tillit til þeirra. Þess vegna þótti ekki öruggt, að bæjar- og sveitarstjórnir hefðu með þetta að gera. Nú var þetta skipað í sérstaka nefnd, og náttúrlega verður hún á sérstökum launum og þarf að hafa skrifstofu. Það er kannske ekki það hættulegasta, þó það bætist við ein nefndin enn, því þessir menn tala mest um sparnað, en framkvæma hann ekki, en hitt er hættulegra, að þessa nefnd á að skipa þannig, að kjósendur geti engin áhrif haft um, hvernig hún sé skipuð. Þessari nefnd er ætlað að hafa atvinnubótaféð, og ætlazt til þess, að hún stjórni því án þess að taka nokkurt tillit til verkalýðsins. Það á að nota vald þessarar nefndar til þess að fá því framgengt, að styrkþegarnir vinni fyrir lægri taxta heldur en verkalýðsfélögin hafa sett. Allir muna 9. nóv. 1932. Orsökin var sú, að bæjarstjórn Reykjavíkur ákvað að lækka laun við þá verkamenn, sem voru í atvinnubótavinnunni, og einnig hafði heyrzt í Sjálfstfl., að þetta ætti að vera upphafið að því að lækka launin hjá öllum verkamönnum. Nú á að endurtaka í stærri stíl það, sem bæjarstjórn Reykjavíkur ekki tókst að gera 9. nóv. 1932. Nú á að gefa einni sérstakri n. rétt til að ráðstafa öllum styrkþegum á Íslandi, senda þá hvert á land sem er og láta þá vinna fyrir hvaða kaupi sem n. kann að ákveða. Þannig á að byrja hungurárás á verkalýðinn. Það á að skera niður réttindi fátæklinganna til þess að geta haldið þyngstu ómögunum, braskara og skuldaklíkunni, uppi. Og jafnframt er verið að tryggja það, að stóratvinnurekendurnir í landinn geti fengið þarna liðstyrk í sinni baráttu. Það stefnir allt að einu marki í þessari framfærslulöggjöf: Að efla réttindi þeirra ríku, en draga skóinn niður af alþýðunni og hneppa hana í enn meiri þrældóm en áður var. Það er gengið svo langt í þessu frv., að ef einhver bæjareða sveitarstjórn vill af sjálfsdáðum reyna að viðhalda þeirri stefnu, sem hefir verið viðurkennd sem mannúðar- og mannréttindastefna í þessum málum, þá á þessi n., sem gert er ráð fyrir í bráðabirgðaákvæðinu, að geta alveg sérstaklega tekið þar í taumana hjá viðkomandi sveitarfélagi. Við skulum segja, að alþýðan hefði sjálf meiri hl. í bæjarstjórn einhverstaðar og vildi ekki nota sér þessi ákvæði, þá getur þessi nefnd komið og sagt, að svo til megi það ekki ganga. Þessi nefnd getur skipað bæjarstjórninni að láta af sínu framferði og senda hina atvinnulausu menn hvert á land sem er í þrældóm. Þannig á að byrgja fyrir einu útgöngudyrnar, sem opnar voru fyrir alþýðuna, þar sem hún hefði sjálf meirihlutavald í bæjarstjórn og gæti þess vegna tryggt, að mannúðlega væri að farið. Ég vil lýsa því yfir, að okkar flokkur er algerlega andvígur því, að þetta verði að l. Hér á í einni svipan að eyðileggja þær umbætur, sem fengizt hafa á þessum málum á áratugum. Mér þætti það ekkert undarlegt, þó þeir menn, sem nú berjast fyrir þessum breyt., að þeir kæmu næst með það að afnema kosningarétt þeirra, sem af sveit þurfa að þiggja. Það væri alveg eftir þeim háu herrum. Ég vil alveg sérstaklega mæla á móti þessu frv., sérstaklega 21. gr. og ákvæðunum til bráðabirgða.

*Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson): Þegar framfærslulögunum var breytt 1936 var það gert að meginreglu, að hver maður ætti að fá framfærslu í því hreppsfélagi, sem hann dveldi í, í stað þess að áður var þetta bundið við sveitfestitíma. Nú skilst mér, að ein aðalástæðan fyrir þeim breyt., sem hér er rætt um, sé sú, að allmjög hafi á því borið, að þetta hefði í för með sér los á mönnum, einkum þannig að þeir menn, sem annaðhvort höfðu þegið af sveit eða voru í þann veginn að þiggja af sveit, tækju sig upp og flyttu til kaupstaðanna, og vildu heldur vera þar en úti um byggðir landsins. Einnig hefir því verið haldið fram í mín eyru, að eitthvað hafi verið gert af því af hálfu ýmsra sveitastjórna, að ýta undir slíkt. Nú er í þessu frv. gert ráð fyrir vissum ákvæðum, sem eiga að koma í veg fyrir þær búsifjar, sem einstök bæjarfélög kunna að hafa haft af þessum ástæðum, en úrræðið er það, að framvegis skuli gilda tveggja ára sveitfestitími fyrir fólk, sem hefir þegið af sveit áður. Það er að segja, að sá, sem flytur og þannig er ástatt um, skuli kostaður af þeirri sveit, sem hann flytur frá í 2 ár. Jafnframt er það svo tekið upp í l., að dvalarsveitin skuli greiða 1/3 kostnaðar af þurfamanni, en framfærslusveitin 2/3, og síðan bætt við, að ríkissjóður skuli ábyrgjast skaðlausa endurgreiðslu á þessum 2/3 hlutum. Þetta á, að því er virðist, að vera trygging þeirra héraða, sem nú um sinn hafa, að því er virðist, orðið fyrir búsifjum af völdum þessara ákvæða núgildandi l. En þetta ákvæði mun ekki á nokkurn hátt verða til að koma í veg fyrir það, að menn flytjist milli staða, eins og verið hefir. Það eina, sem þetta ákvæði getur haft í för með sér, er það að færa 2/3 hluta af framfærslukostnaði þessa fólks að verulegu leyti yfir á herðar ríkissjóðs. Ég þekki vel, hvernig er að innheimta fjárhæðir, sem ríkissjóður leggur út fyrir bæjar- og sveitarfélög. Það má segja, að slíkar fjárhæðir séu óinnheimtanlegar, nema hlutaðeigandi bæjarfélög eigi rétt á einhverjum fjárframlögum úr ríkissjóði. Í flestum öðrum tilfellum er þetta óinnheimtanlegt. Auk þess vofir sú stóra hætta yfir, að óbilgjarnir forráðamenn bæjar- og sveitarfélaga ýti fólki frá sér í trausti þess, að það komi á ríkissjóð að borga 2/3 hluta af framfærslukostnaðinum. Þetta eru engar getsakir, því það hefir komið fram, að þetta er reynslan í þessu efni, að hvert sveitarfélag reynir að koma af sér sem mestu. Ég tel því, að þetta ákvæði sé mjög varhugavert og ekki að neinu leyti til að bæta úr því ástandi, sem fyrir er. Ég hefi ekki flutt brtt. við frv. og það er vegna þess, að þetta mál hefir verið rætt og um það samið milli samstarfsflokkanna og meiri hl. stj. er því fylgjandi, að málið verði afgr. á þennan hátt. Þá er það annað atriði, sem mig langar að minnast á. Það er viðvíkjandi 31. gr. Þar stendur, að ef styrkþega hefir verið ráðstafað af framfærslusveit til dvalar í annari sveit, þá skuli hann eiga rétt á framfærslu frá gömlu heimilissveitinni a. m. k. í 6 ár, en svo stendur í síðari málsgr. sömu gr.: „Dvalarsveit er skylt að greiða innflytjandanum nauðsynlegan styrk, ef hann óskar þess fremur en að hafa bein skipti við framfærsluhérað sitt, en skylt er framfærsluhéraði að endurgreiða þann styrk að fullu. Ber ríkissjóður ábyrgð á skilvísri greiðslu til dvalarsveitarinnar“. Ég hefi nú ekki getað séð af umr., að það beri nauðsyn til að hafa slík ákvæði sem þessi. Hvers vegna getur ekki þessi maður, sem hefir verið ráðstafað, haft bein skipti við framfærslusveitina og fengið beint frá henni það, sem hann þarf sér til framfærslu? Mér fyndist a. m. k. að hér væri hægt að komast af með ákvæði um, að dvalarsveit væri skyld að hlaupa undir bagga um stundarsakir, ef heimilissveitin brygðist skyldu sinni og sendi þurfamanni ekki nauðsynlega peninga. Ég er þess vegna líka mótfallinn þessu ákvæði, og það er meira að segja ennþá einfaldara að losa sig við þetta ákvæði en hitt, þó ég hafi gert það til samkomulags að flytja ekki brtt. við þetta. Ég vil svo að lokum aðeins beina einni fyrirspurn til hæstv. félmrh. Það stendur hér í 38. gr.: „Hrökkvi tekjur jöfnunarsjóðs bæjar- og sveitarfélaga ekki til þess að endurgreiða fátækrajöfnunarféð, greiðir ríkissjóður það, sem á vantar, þar til full endurgreiðsla er fengin samkvæmt fyrirmælum þessarar gr. Þegar l. um jöfnunarsjóð bæjar- og sveitarfélaga voru samþ., þá var gert ráð fyrir því, að l. hefðu ekki undir neinum kringumstæðum meiri útgjöld í för með sér en jöfnunarsjóðnum væri ætlað að hafa í tekjur, og ég álít sjálfsagt að hafa slíkt hámark fyrir þessu. Nú sé ég, að hér er gert ráð fyrir, að þetta hámark sé fellt burtu. Ég er á móti þessu, en mun þó ekki bera fram við þetta brtt. af ástæðum, sem ég hefi áður rakið, en vil bera fram eina fyrirspurn til hæstv. ráðh. um það, hvort það muni vera nokkur bætta á því samkvæmt fenginni reynslu, að jöfnunarsjóðurinn hrökkvi ekki til að greiða þetta. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því í þessu sambandi, að það mun hafa verið rætt um það, að það mætti verja 100 þús. krónum af jöfnunarsjóðnum á næsta ári til að greiða fyrir skuldaskilum bæjar- og sveitarfélaga. Mér skilst því, að þetta fé muni dragast frá því, sem jöfnunarsjóðurinn hefir til umráða á næsta ári. Ég vil sérstaklega spyrja, hvort nokkur hætta sé á því, að jöfnunarsjóðurinn, að frádregnum þessum 100 þús. krónum og einnig að frádregnum kostnaði við eftirlit með bæjar- og sveitarfélögum, hrökkvi ekki fyrir fullri jöfnun, því að ef líkur eru til þess, að hann ekki nægi, þá sé ég ekki annað en að með þessu sé verið að auka útgjöld ríkissjóðs og verði þá að gera ráð fyrir því í fjárlögum.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson): Út af því, sem hæstv. viðskmrh. var að tala um í sambandi við framfærslulögin, þá vil ég taka það fram, að meiri hl. ríkisstj. lagði á það nokkra áherzlu, að þau ákvæði, sem hann minntist sérstaklega á, væru látin haldast, og ég fyrir mitt leyti er þessu eindregið fylgjandi, því ég tel, að það myndi fara út í sama öngþveitið og var, ef tekið yrði upp hið gamla fyrirkomulag á þessum viðskiptum milli sveitarfélaga. Ég álít, að það myndi verða afar erfitt um vik fyrir sveitarfélögin að innheimta skuldir hjá öðrum sveitarfélögum af þessu tagi, sem hér um ræðir, en aftur hægara fyrir ríkið að fást við slíkar innheimtur. En út af fyrirspurn hv. viðskmrh. um það, hvaða líkur væru til þess, að fullkomin fátækrajöfnun færi fram úr þeirri upphæð, sem jöfnunarsjóði er nú ætluð með l., þó að frá séu dregnar þær 100 þús. kr., sem ætlaðar eru til að kaupa einstökum sveitum skuldaskil, get ég tekið það fram, að ég tel ekki hætt við, að hún fari fram úr þeim 700 þús. kr., sem renna eiga til jöfnunarsjóðs samkvæmt l. Við síðustu jöfnun voru 200 þús. kr. til skipta milli einstakra sveitar- og bæjarfélaga, og þó að 100 þús. kr. séu teknar frá, er ekki hætt við, að ríkissjóður þurfi að greiða aukreitis til jöfnunarsjóðs samkvæmt þessum ákvæðum, ef ekki kemur eitthvað óvænt fyrir. Ég tel því, að ekki ætti að þurfa að verða breyting á frv. hvað þetta snertir, en það mætti athuga á næsta þingi, hvort rétt væri að breyta fátækralöggjöfinni til samræmis við þetta. En á næsta ári þarf ekki að óttast, að sú úthlutun, sem þá fer fram, muni fara fram úr þeirri upphæð, sem í sjóðinn á að renna samkvæmt l.

* Frsm. meiri hl. (Sveinbjörn Högnason): Eins og nál. á þskj. 621 ber með sér, hefir meiri hl. fjhn. lagt til, að tvær gr. úr frv. verði felldar niður, en fluttar aftur sem brtt. við annað frv., sem sé ákvæðin um bráðabirgðabreyt. nokkurra l., þar sem n. áleit það betur við eigandi. Hér er um að ræða ákvæði 1. og 4. gr. frv., sem eiga tvímælalaust betur heima á hinum staðnum. Þó að n. væri öll sammála um, að þessi ákvæði ættu þarna heima, ef þau væru samþ., get ég þess, að hver nm. telur sig hafa óbundnar hendur um það, hvort hann samþ. þau sjálf. Ég veit t. d. til þess, að ýmsir nm. eru mótfallnir ákvæði 4. gr. um að fresta prentun á umræðuparti þingtíðindanna fyrir 1940, - a. m. k. er ég þessu mótfallinn. En n. hefir sem sagt orðið ásátt um, að formlegra muni vera að flytja þessi ákvæði yfir í hitt frv. sem brtt. En þegar þessar tvær gr. hafa verið felldar úr frv. og fluttar sem brtt. við annað frv., eru aðeins þrjú atriði eftir, sem felast í 2., 3. og 5. gr. frv., og hefir meiri hl. n. lagt til, að þau verði samþ., en minni hl., hv. 6. þm. Reykv., leggur til, að þau verði felld. Meiri hl. n. leit hinsvegar svo á, að þegar búið væri að breyta frv. svona verulega, ætti fyrirsögn þess ekki lengur við, og væri þá ekki lengur um að ræða bráðabirgðaráðstafanir, heldur sérstaka löggjöf. Því leggur n. til, að fyrirsögn frv. verði miðuð við aðalefni þess, er virðist felast í 3. gr. þess um greiðslu á tekjum ríkisstofnana til ríkissjóðs, og leggur hún til, að það verði kallað: „Frv. til l. um greiðslu á tekjum ríkisstofnana til ríkissjóðs o. fl.“. Einn hv. nm. hafði ætlað sér að bera fram brtt. við 3. gr. frv., um að gr. félli niður, en ég held, að hún sé ekki komin fram. N. hefir sem sagt orðið ásátt um þessa afgreiðslu málsins, en hefir óbundnar hendur um samþykkt einstakra atriða frv.

* Frsm. minni hl. (Sigurður Kristjánsson): Hv. frsm. meiri hl. hefir rakið gang málsins, og þarf ég ekki öðru við að bæta en því, er snertir afstöðu minni hl. Þegar þessar tvær gr. hafa verið teknar úr frv. og skeyttar inn í annað frv., eru aðeins eftir þrjár gr., og tvær af þeim eru þess eðlis, að þær eiga ekki heima í l. Að sönnu gæti 5. gr. frv. verið sjálfstæð, en hún er óhæf samt. Um 2. gr., sem er um það, að handbært fé ríkisstofnana skuli greiða mánaðarlega í ríkisféhirzlu, er það að segja, að hver maður sér, að þetta er ekki löggjafaratriði, því að þetta getur stj. látið framkvæma, ef hún vill, og það er á hennar ábyrgð, hvort hún gerir það eða ekki. Um 3. gr., sem á samkv. till. meiri hl. einnig að standa eftir í frv., er það að segja, að síðari hl. gr. er beinlínis hneykslanlegur. Það er óhugsanlegt, að flm. frv. geti viljað banna með l., að menn, sem vinna við ríkisstofnanir eða í embættum, vinni fyrir brauði sínu í aukavinnu. Það er vitanlegt, að vegna gengisbreytingarinnar og verðhækkunar af völdum ófriðarins er það alveg óhugsanlegt, að menn, sem lifa við laun, er hafa verið ákveðin fyrir löngu, geti dregið fram lífið á þeim einum. Þeir verða þá að lifa á eignum eða gerast sveitarómagar. En í staðinn fyrir að gera ráðstafanir til þess, að þessir menn geti aflað sér brauðs, bannar löggjafarsamkundan þeim að vinna sér fyrir brauði við þær stofnanir, er þeir hafa helgað sitt lífsstarf. Auk þess er það heimskulegt, svo að ekki sé meira sagt, að skylda ríkisstofnanir, eins og gert er með þessu, til að leita annara krafta en þeirra, sem eru hæfastir. Það er eins og ef maður ætlaði t. d. að beita lóð og mætti þá ekki fá til þess háseta, sem kann verkið, heldur yrði að fá til þess einhvern asna, sem ekki þekkti lóð frá „sippubandi“. Ég get því ekki lagt til, að þetta sé samþ. Eina atriðið, sem eftir stendur og ekki heyrir undir stj.framkvæmdir, er ákvæði 5. gr. um að lækka afnotagjöldin af útvarpi þeirra hlustenda, sem ekki hafa rafmagnsstraum, í stað þess að veita þeim hlustendum, sem hafa óhægari aðstöðu, nokkurn styrk. Þetta er mjög óformlegt. Hér er verið að lækka gjöld á þeim, sem hafa þó nokkuð hægari aðstöðu, því að þeir, sem búa við dýran rafmagnsstraum, eiga miklu erfiðara en hinir, sem hafa rafhleðslutæki. Þetta vita þeir, sem hafa rannsakað málið. Ég held því, að hv. d. hljóti að fallast á, að þegar búið er að taka hið upphaflega frv. til slátrunar, sumpart eyða því alveg, en sumpart skeyta ákvæði þess við önnur l., þá beri ekki að láta þetta skott, svo óskaplegt sem það er, verða að l. Ég legg því til, að hv. Alþingi láti þetta skott deyja.

*Pálmi Hannesson: Herra forseti! Ég skal játa það, að mér rennur til rifja, hvernig komið er fyrir þessu frv. Frv. er hrakið og hrjáð og síðan afklætt, þangað til það stendur nakið og bert. Ein af þessum fáu tætlum, sem enn eru eftir, virðist mér þó verða að falla burt. Það er 5. gr. Hv. 6. þm. Reykv. lét þess getið, að ekki myndi þurfa ákveðinn lagastaf til þeirra efnisbreyt., sem sú gr. felur í sér. Ég hygg, að svo sé ekki. Mér er kunnugt um, að ráðh. sá, er hefir ríkisútvarpið til meðferðar, hefir á sínu valdi að breyta og ákveða till. um gjöld notenda. Í annan stað vekur það nokkra undrun, að menn skuli nú á þessum tímum finna upp á því að vilja gera þær ráðstafanir, sem felast í 5. gr. þessa frv., þegar vitað er, að gengi peninganna hefir hreyfzt, íslenzka krónan hefir lækkað, og slíkt leiðir til hækkunar á því, sem ríkisútvarpið þarf að kaupa til dagskrár og annars. Engu að síður væru það tiltök, ef það væri talin nauðsyn að gera þessar ráðstafanir til þess að fá komið á jöfnuði milli þeirra, sem greiða gjöld til útvarpsins. En er það nú vafalaust, að þetta ákvæði sé sett í frv. einmitt til þess? Ég vil vekja athygli hv. Nd. á því, að enda þótt viðurkennt sé, að þeir, sem hafa rafhlöðutæki, eiga við allmikla erfiðleika að etja að fá rafhlöður sínar hlaðnar, þá eru tæki þeirra ekki dýrari í rekstri heldur en þeirra, sem nota rafstraumstæki, með þeim taxta, sem gengur og gerist á rafmagni hér á landi. Það hefir verið reiknað út af verkfræðingi útvarpsins, að mikil áhöld muni vera um það, með því verði, sem var á rafmagni til skamms tíma hér í Reykjavík, hvort það yrði nokkuð dýrara að reka útvarpstæki á þann hátt heldur en með því að nota rafstraum. Ef samþ. yrði að lækka afnotagjöld þeirra, sem hafa rafhlöðutæki, eins og farið er fram á í þessu frv., þá geri ég ráð fyrir, að hv. þm. yrðu að horfast í augu við þá staðreynd, að þetta yrði ekki tiltækilegt, nema að lækka líka afnotagjöldin hjá þeim, sem búa við dýran rafstraum, eina kr. á kwst. eða meira. Það er allt annað en réttlæti að mínum dómi, ef fara ætti þá leið, sem þetta frv. leggur til, til þess að bæta óhaganlega aðstöðu þeirra, sem rafhlöðutæki nota, en þá væri heldur að fara í þá átt, sem gert hefir verið undanfarið, að koma upp sem víðast hleðslustöðvum. Bilanir hjá þeim, sem búa langt frá hleðslustöðvum, hafa verið það óþægilegasta fyrir þá, sem þessi rafhlöðutæki hafa. Aftur á móti halda forsvarsmenn þessa ákvæðis því fram, að styrkur til hleðslustöðva eigi að standa í stað, vera jafnhár sem áður. En hvert lendir þetta? Það mun varla geta hjá því farið, að þegar á næsta Alþ. komi fram kröfur um að lækka afnotagjöld þeirra, sem eiga við dýran rafstraum að búa, því að nú er orðið öruggt, að felldur verði niður að allmiklu leyti styrkur til hleðslustöðva. Sú lækkun, sem leiðir af ákvæðum 5. gr., ef samþ. verður, nemur 48 þús. kr. á ári fyrir ríkisútvarpið, og styrkur til hleðslustöðva á að lækka um 20 þús. kr. Ég álít heppilegra að hækka styrkinn til hleðslutækja, en láta afnotagjöldin haldast óbreytt eins og þau hafa verið, því að ef sú leið yrði farin, myndi það verða til meira hagræðis fyrir þá, sem hafa rafhlöðutæki. En eins og nú stendur, er það nokkurn veginn víst, að ef þetta ákvæði verður lögfest, þýðir það rekstrarhalla hjá ríkisútvarpinu. Væntanlega yrði næsta afleiðingin sú, að dagskrá útvarpsins yrði verulega skorin niður, því að um ýmsan annan kostnað við útvarpið er það að segja, að það eru að mjög miklu leyti fastir liðir, en dagskrá útvarpsins myndi verða stytt verulega. Mér er til efs, að hv. þm. sé það fullljóst, að það eru afarmiklir erfiðleikar á því fyrir ríkisútvarpið að halda þeirri bylgjulengd, sem það notar nú, því að í hinum stóru löndum, er hafa margar langdrægar útvarpsstöðvar, er hver einasta öldulengd, sem stöðvarnar nota, borin saman við aðrar, og um þá öldulengd, sem íslenzka útvarpið notar, er það að segja, að því er alltaf haldið fram, að íslenzka útvarpsstöðin hafi öldulengd, sem ekki sé notuð nema að mjög litlu leyti, og Íslendingar hafi eigi siðferðislegan rétt á því miðað við orku stöðvarinnar. En fyrst svo er, þá myndi það reynast afarerfitt að halda þeirri öldulengd, sem íslenzka útvarpsstöðin hefir fengið undanfarið, ef dagskráin yrði stytt. Það er fullkunnugt, að það hafa orðið meiri og meiri erfiðleikar á því, eftir því sem árin hafa liðið. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta, en læt þess getið, að ég sé mér ekki fært að greiða atkv. með þessari gr., og ég vil leggja til, að hv. dm. samþ. hana ekki heldur. Aftur á móti er ég ráðinn í að vera með því að gera breyt. í þá átt, að hækka styrk til byggingar hleðslustöðva.

*Jón Pálmason: Það hefir nú sýnt sig við meðferð þessa máls hér á hv. Alþ., hve miklum erfiðleikum það virðist vera bundið að fá breytt ýmsum reglum og ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið á undanförnum árum, þegar stefnt hefir verið í þá átt, að auka eyðsluna hjá því opinbera og koma á skipulagi, sem í ýmsum efnum hefir orðið þess valdandi, að svo illa er komið okkar fjárhag sem raun er á nú. Það er nú víst, að þessar deilur eiga að nokkru leyti við rök að styðjast, að þetta frv., sem hér um ræðir, hafi ekki að öllu leyti verið í formlegum búningi, eins og ætti að mega vænta um l., sem samþ. eru á Alþ. En það er byggt á þeim grundvelli að vera bráðabirgðaráðstafanir til þess að lagfæra ýmsa þá hluti, sem hafa ekki verið í góðu lagi, með það fyrir augum, að á næsta Alþ. skuli hlutaðeigandi breyt. færðar inn í þau l., sem um er að ræða. En það hefir verið reynt, og að miklu leyti tekizt, að drekkja þessari viðleitni með því að hanga í formi þessa frv. og halda því fram, að ekki mætti gera neinar ráðstafanir í verki án þess að ganga inn á venjuleg löggjafarmál um hvert einasta atriði. Þetta hefir gert það að verkum, að það hefir verið útilokað að koma fram nema fáum af þeim breyt., sem upphaflega fólust í þessu frv., en talsvert mætti samt gera til bóta á ýmsum sviðum, ef þær yrðu samþ. Það hefir sýnt sig, að hv. fjhn. í Nd. hefir ekki látið sitt eftir liggja til að reyna að parta niður og eyðileggja það, sem eftir var af þessu frv., þegar hv. Ed. skilaði því loks frá sér. Viðvíkjandi þeim till., sem meiri hl. fjhn. gerir til breyt. á þessu frv., vil ég segja það, að sú hugsun, sem kemur fram, og frammistaða meiri hl. fjhn., er flytur þessar till. sem breyt. á frv. til l. um bráðabirgðabreyt. nokkurra l., sýnir annað en lá þar á bak við, sem sé að koma í veg fyrir, að þessar breyt. næðu fram að ganga. Svo var notuð sú aðferð, að parta það út úr þessu frv., svo að eigi komi fram annað en það, sem í rauninni skiptir fremur litlu máli, hvort nær fram að ganga. Það er út af fyrir sig ekkert undarlegt við það, því að það geta verið skiptar skoðanir um ýms atriði þessa frv., eins og t. d. hvort eigi að hætta að prenta umræðupart Alþt. Það er atriði, sem hefir verið deilumál á undanförnum árum, og er það sjálfsagt enn, og er það ekkert undarlegt. Þetta deilumál er eitt af þeim, sem fjvn. taldi, að gæti mjög vel komið til mála í sambandi við það, hvað unnt sé að spara af þeim útgjöldum, er hvíla á ríkissjóði, að hætta að prenta umr. í þingtíðindunum. Þarna er um að ræða upphæð, er nemur nokkrum tugum þús. kr. á hverju ári, sem mætti að skaðlausu spara að okkar áliti, er sæti eigum í fjvn. Að vissu leyti er það leiðinlegt að hætta að prenta umræðupart Alþt., en þó má færa það fram því til afsökunar, að menn hafa jafnan aðgang að helztu fréttum frá Alþ. gegnum blöð og útvarp, og um leið og hætt yrði að prenta ræðupartinn, myndi sú aðferð mjög færast í vöxt, að þær ræður, sem einhverju máli þætti skipta, að yrðu fluttar orðrétt, yrðu settar í blöðin. Ég held þess vegna, að það sé mjög hæpið fyrir hv. Nd., eins og nú standa sakir, að fella þessa gr. út úr frv. Þetta er ekkert annað en fjárhagsatriði í augum fjvn., og þó nokkur sparnaður. Viðvíkjandi ferðaskrifstofu ríkisins er það að segja, að það er ákaflega ljóst og sláandi dæmi um, hve miklum örðugleikum það virðist vera bundið að fá komið fram hér á Alþ. breyt., er snerta þær stofnanir, sem tildrað hefir verið upp á undanförnum árum í fullkomnu forsjárleysi eða með forsendum, sem hafa reynzt eintómt fals. Þessari stofnun var tildrað upp eftir mikið þjark, og hún átti ekki að hafa í för með sér neinn kostnað, heldur átti að nægja til hennar gjald, er lagt var á flutninga innanlands. Það eru nú orðnar milli 40–50 þús. kr., sem ríkið hefir orðið að kosta til þessarar stofnunar. Það er auðsætt mál, að það má algerlega að skaðlausu falla niður. Ef það er svo, að í raun og veru sé ekki vilji fyrir hendi hér á Alþ. til þess að leggja þessa stofnun niður, má nærri geta, hvað verður gert af slíku, því að það er þörf á að taka ennfremur ýmsar aðrar stofnanir, sem til meira gagns geta leitt með starfsemi sinni, og reyna að lækka kostnaðinn við þær. Það er áreiðanlega ekki hægt að lækka til muna útgjöld ríkisins eins og þau eru orðin nú, ef á að halda uppi öllum þeim stofnunum, sem ríkið hefir rekið, og bæta fleiri og fleiri við án mótmæla. Ég ætla svo ekki að orðlengja frekar um þessa fyrstu gr., sem tekin hefir verið út úr frv., og þá skal ég ekki hafa fleiri orð til að svara meiri hl. fjhn., en víkja fáum orðum að því, sem vinur minn, hv. 6. þm. Reykv. (SK) ræddi um í þessu sambandi. Mér virtist hann tala mjög á annan veg en hann á venju til, því að hann er rökvís maður. En mér fannst honum fatast röksemdirnar mjög tilfinnanlega í þessari ræðu sinni, sérstaklega í sambandi við atvinnu og kaupgreiðslur hjá því opinbera og stofnunum ríkisins og hvarvetna á vegum þess. Það var helzt á honum að skilja, að það væru einhverjir fátækustu menn landsins, sem þarna ættu í hlut, og með þessu frv. ætti helzt að banna þeim að afla sér brauðs á eðlilegan hátt. En sannleikurinn er sá, að einmitt á þessu sviði er um þá menn að ræða, sem bezt eru settir, því að það er svo yfirleitt, að þeir, sem eru í föstum stöðum hér á landi, eru í þeim flokki manna í þjóðfélaginu, sem hafa bezta aðstöðu. Enda sannast þetta á því, að allir þeir uppvaxandi menn, sem einhvers eiga úrkosta, keppa eftir því, ef þeir hafa nokkra möguleika til með lánum eða á annan hátt, að tryggja sér að reyna að komast í þær stöður, sem hið opinbera hefir ráð á. En svo margir, sem í þessar stöður sækja, eru þeir þó víst ekki færri, sem virðast líta svo á, að margir þessara manna eigi mjög örðugt. Náttúrlega er aðstaða þeirra mjög misjöfn. En það er orðinn sægur af mönnum hér í þessum bæ, sem hafa ráðherralaun eða þar yfir. M. a. eru ekki færri en 30 menn hér á Alþ., sem eru svo vel settir. Ég verð að segja það, að þegar svo er komið, að með allskonar ráðum og aukagreiðslum fyrir verk, sem tilheyra ættu starfi þeirra, er búið að koma laununum þetta hátt, er ómögulegt að kalla það annað en spillingu, og þegar svo sumir berjast fyrir því að hækka tekjur manna, sem hafa beztu aðstöðu, jafnhliða því, sem vitað er, að fjöldi manna, bæði menntaðra og ómenntaðra, eru atvinnulausir eða atvinnulitlir, eru þessi mál komin á það stig í þjóðfélaginu, að erfitt er að hugsa sér, að mjög lengi verði við það unað. Ég tel, að það sé ekki réttmætt að setja lög um þessi atriði, eins og þeir vita, sem fylgzt hafa áður með orðum mínum hér, fyrr en aðrar aðgerðir til bóta hafa verið þrautreyndar. Að tilhlutun fjvn. hafa verið gerðar nokkrar tilraunir í þá átt að fá þessum aukagreiðslum fyrir yfirvinnu og þess háttar að mestu leyti hætt. En það hefir sýnt sig, að þetta hefir ekki borið árangur, annaðhvort af því, að vilji hefir ekki verið fyrir hendi hjá hæstv. ríkisstj. til að breyta til um þetta atriði, eða þá að það hefir ekki verið nógu sterk viðleitni til þess að fá þeim vilja komið í framkvæmd. Ég skal ekki hafa miklu fleiri orð um þetta; ég vildi aðeins segja það út af því, sem vinur minn, hv. 6. þm. Reykv., sagði um þessi efni, að mér finnst, að það stangist ákaflega við allt, sem hann hefir haldið fram undanfarið, sem sé, að það þurfi að skera niður útgjöld hjá ríkinu. Ef á að skera niður útgjöldin, nær það engri átt, að ekki sé réttmætt að skera niður aukalaun þeirra manna, sem eru í föstum stöðum, og koma því til vegar, að þessir ráðherralaunuðu menn haldi ekki áfram, eins og verið hefir á undanförnum árum, að hlaða slíkum tekjum utan um sig eins og sívaxandi snjókúla. Það má segja um þessa gr., sem er 3. gr. frv., að hún ætti betur heima í launal. Það er satt, ný launal. þurfum við að fá sem allra fyrst, og það hefði átt að vera búið að setja þau fyrir löngu, en á meðan staðið er á móti því með öllum hugsanlegum ráðum, að koma á nokkurn veginn föstu og eðlilegu skipulagi á sviði launamálanna, verður ekki hægt annað fyrir þá, sem einhverja viðleitni vilja sýna í þá átt að breyta til í þessum efnum, en að reyna að fá fram samþykktir um hin einstöku atriði. Þá skal ég víkja örfáum orðum að 5. gr. þessa frv., sem er um lækkun á afnotagjöldum útvarpsnotenda. Nú eru þrír hv. þm. búnir að halda ræður, og allir hafa þeir lýst sig andvíga því, að þessi lækkun yrði samþ. á þeim grundvelli, sem farið er fram á í frv., heldur yrði þá að taka fleira með. Ég skal játa það, að ég hefi ekki rannsakað til hlítar, hvernig ástæðurnar eru að þessu leyti, en ég veit það, að þó að erfiðleikarnir séu miklir fyrir sveitafólkið, er hefir rafhlöðutæki og verður oft og einatt að fara langa leið til að fá þau hlaðin, og hefir stundum lítil tök á því, þá eru líka margvíslegir erfiðleikar og kostnaður fyrir þá, sem hafa rafmagnstæki. Samkvæmt minni hugsun er það fullkomlega á sanngirni byggt, að þar sé gerður nokkur munur á. Það, sem ekki sízt má telja sanngjarnt, er að lækka afnotagjöld þeirra, sem í sveitum búa, vegna þess að í sveitum hér á landi, þar sem ekki eru komnar hleðslustöðvar, verða allir þeir, sem þar eiga hlut að máli, að verða af afnotum útvarps um lengri eða skemmri tíma, vegna þess að þeir geta ekki fengið tæki sín hlaðin. Það stafar oftast af vegalengdinni til rafhleðslustöðvanna, og stundum af öðrum orsökum, og einmitt þetta gerir það að verkum, að réttmætt er, að þarna sé gerður nokkur munur á, og raunar sjálfsögð sanngirni. En svo er annað atriði, sem hv. 1. þm. Skagf. var að tala um í sambandi við það, hvort ríkisútvarpið mætti við því að verða af þessum tekjum. Það er atriði, sem alveg sérstaklega er ekki ólíklegt, að kunni að valda nokkrum útgjöldum, og auk þess þarf að taka til athugunar, hvernig farið er með það fé, sem útvarpið fær í sínar hendur. Ég held, að við getum nú a. m. k. flestir orðið sammála um, að það sé ekki svo vel á fé haldið hjá útvarpinu, hvorki af hálfu útvarpsráðs né heldur annara forráðamanna í þeirri stofnun ríkisins, að ekki sé fullkomlega réttmætt að fara fram á, að eitthvað verði sparað í þeim rekstri, enda hefir nú þegar verið samþ. hér í hv. Nd. sú stefna, að breyta nokkuð til í þá átt. Hv. 1. þm. Skagf., sem eins og allir vita er í útvarpsráði, talaði um, að það væru mjög miklir erfiðleikar á því, ef ætti að minnka dagskrá útvarpsins, því að það gæti orðið til þess, að íslenzka útvarpsstöðin missti þá bylgjulengd, sem hún hefir nú. Ég fæ með engu móti komið því í minn skilning, að það hafi nokkur áhrif í þá átt, að útvarpið okkar tapi þeirri bylgjulengd, sem það hefir. Ég held, að þetta sé ekki annað en tylliástæða, en ekki ástæða, sem þörf sé fyrir þm. að taka til greina. Ég vildi þess vegna mega mælast til þess, þrátt fyrir alla þá meðferð, sem þetta frv. hefir fengið í hv. Ed., og raunar líka hér í hv. Nd., að þau litlu slitur, sem enn eru eftir af þessu frv., fengju þó að verða samþ. í þeirri mynd, sem þau liggja fyrir nú, án þess að verða pörtuð meira sundur.