Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Gísli Sveinsson) : Herra forseti! Þessu máli fylgir ekki mikil framsaga. Menntmn. hefir orðið ásátt um að mæla með frv., en það hljóðar um, að l. frá 1928, sem eru breyting á eldri l., frá 1909, sem aftur eru breyting á enn eldri f., skuli hljóta þá viðbót, að sent skuli eintak af öllu, sem prentað er hér á landi, til háskólabókasafnsins í Winnipeg. Þessi löggjöf segir, að prentsmiðjum sé skylt að láta af hendi við söfn hér á landi allt, sem prentað er. 1928 var því bætt við, að þetta skyldi einnig gilda um amtsbókasafnið í Færeyjum, því að rétt þótti að verða við óskum Færeyinga um þetta. En við eigum þó enn skyldari frændur vestan hafs, og þeir hafa til þessa orðið að kaupa sínar bækur héðan. Mælir allt með því, að háskólabókasafninu í Winnipeg séu veitt þessi hlunnindi. Eiga þá prentsmiðjurnar að afgreiða allt, sem þær prenta, þangað. Þó þurfa þær ekki öðru til að kosta en að koma því í árslok til hlutaðeigandi lögreglustjóra, sem kemur því svo áleiðis.

*Héðinn Valdimarsson: Ég vildi hér með leyfa mér að leggja fyrir hæstv. forsrh. spurningu, sem hann hefir lofað að svara, ef náð yrði í hann, en ég sé nú, að hann er hér staddur. Fyrirspurn mín varðar utanríkismál, og vil ég spyrjast fyrir um það, hvort ekki sé hægt að gefa þinginn kost á að fylgjast með utanríkismálunum, eins og verið hefir á fyrri þingum. hvort sem þau væru heldur rædd fyrir opnum dyrum eða þá lokuðum, ef það þykir hentugra. Nú eru aðeins 3 þingflokkar, sem eiga fulltrúa í utanríkismálanefnd, og er því engin trygging fyrir því, að hinir flokkarnir fái nokkuð um það að vita, sem þar er gert, og því síður þá þeir, sem samkvæmt úrskurði hæstv. forseta Sþ. eiga að teljast utan flokka. Á ég hér bæði við samninga og samningaumleitanir ríkisstj. og ráðstafanir landinu til tryggingar, ef ófrið ber að höndum, eins og ályktun var gerð um á síðasta þingi. Æski ég þess, að hæstv. forsrh. láti þessi mál koma fyrir þingið, annaðhvort fyrir opnum eða luktum dyrum. Í öðru lagi vil ég mælast til þess, að hæstv. forsrh. hafi sama fyrirkomulag á þessum málum viðvíkjandi blöðunum og gerist í nágrannalöndum vorum, svo að blöðin geti átt þess kost að fylgjast með því, sem gerist í utanríkismálum þjóðarinnar, þannig, að þagnarskylda sé áskilin um viss mál, og sé hún rofin, þá eigi hlutaðeigandi blöð ekki aðgang að þessum upplýsingum. Ég álít það óþolandi, að blöðin verði að fá á skotspónum allar sínar upplýsingar um slík mál, en geti ekki haft þær frá fyrstu hendi, þannig að þau verði stundum að gefa fólki villandi upplýsingar. Vil ég fara þess á leit við hæstv. forsrh., að hann athugi þetta.

* Forsrh. (Hermann Jónasson) : Út af þessari fyrirspurn eða málaleitun vil ég taka það fram, að ég sé ekki á þessu stigi málsins ástæðu til að breyta út af þeirri reglu, er höfð hefir verið. Flokkar þeir. sem eiga fulltrúa í utanríkismálan., hafa tækifæri til að fylgjast með þessum málum, og þar með meiri hl. þingsins, og geta þessir flokkar gert kröfu til þess, að málin verði rædd í þingi, þegar þeim finnst við þurfa. Þessi krafa hv. 3. þm. Reykv. er ekki ný hér á þingi. En ég sé sem sagt enga ástæðu til að breyta til í þessu efni, þar sem hinir þrír aðalþingflokkar hafa fullt tækifæri til að ræða utanríkismálin. Það hefir verið venja að ræða samninga þá, sem gerðir hafa verið við önnur ríki, í utanríkismálan., en ekki á Alþingi, eins og t. d. breytingu þá. sem gerð var á norsku samningunum, og framlengingu á samningum þeim, er gerðir voru við Þýzkaland. Um það atriði, að blöðunum sé gefinn meiri kostur á en hingað til að fylgjast með utanríkismálunum, verð ég að segja hið sama, að ég sé ekki heldur ástæðu til þess. Ég tel sum blöðin hafa skrifað þannig um utanríkismálin, að ekki sé ástæða til að veita þeim frekari upplýsingar en hingað til. Ég hefi fyrir nokkru leitað til blaðanna um að skrifa ekki eins ógætilega og hingað til um ýms erlend mál, og sum blöðin hafa tekið því illa og ekki viljað verða við þeirri beiðni minni. Sé ég ekki ástæðu til, meðan blöðin hegða sér þannig, að breyta til um trúnað við þau. Þau hafa ekki sýnt málaleitun minni þann trúnað sum þeirra, án þess að ég muni greina hér nokkur nöfn.

*Héðinn Valdimarsson: Ég held því fram, að stefna sú, sem hæstv. forsrh. vill taka hér upp, að halda þessum málum utan við þingið, sé gersamlega brot á venjum, er hér hafa gilt, því að á hverju þingi hingað til hafa utanríkismálin verið rædd. Þetta er ekki annað en réttnefnt einræðisbrölt, er nefnd örfárra manna á ein að fjalla um þau mál, er varða frelsi og sjálfstæði þjóðarinnar. Þetta er auk þess gagnstætt anda okkar þingræðis. Þessi hv. n. og eins hæstv. forsrh. bera ábyrgð gagnvart þjóðinni, og ég skil ekki, hvernig hann getur varið sínar gerðir án þess að skýra þinginu frá þeim. Ég sé ekki heldur, hvernig hann getur áfellzt blöðin fyrir skrif þeirra um utanríkismál, ef þau fá ekki neinar upplýsingar um þau, eins og tíðkast t. d. á Norðurlöndum. En ef þessar upplýsingar fást ekki á þann hátt, sem hér er farið fram á, þá mun ég leita annara ráða til að afla þeirra.

* Forsrh. (Hermann Jónasson) : Um þetta einræðisbrölt, er hv. 3. þm. Reykv. sneiðir að mér um, get ég sagt það, að 40–50 þm. standa að utanríkismálan., og geta þeir, ef þeir óska, gert kröfu til þess, að málin verði ræddi á þingi. Þetta er því einræði nær alls þingsins. Hitt atriðið er ekki rétt, að blöðin skrifi þannig um utanríkismál sem þau gera af því, að þeim sé lokaður aðgangur að þessum málum. T. d. hafa sum blöð, sem skrifuðu um útlendingana, er hingað komu til að leita fyrir sér um leyfi til námugraftar, ekki leitað til stj. um upplýsingar þessu viðvíkjandi, og heldur ekki um það, er til tals kom nýlega að taka nýtt ríkislán. Þá leituðu þessi blöð upplýsinga hjá þeim mönnum sjálfum, er hingað komu. Ég sé því ekki ástæðu til að veita blöðunum frekari trúnað en verið hefir, nema þau sýni breytingu á sínu háttalagi. Hv. þm. segir, að annarstaðar á Norðurlöndum sé hafður annar háttur um þetta. Það kann að vera. En það er viðurkennt, að þar hefir það ekki komið fyrir, að blöðin hafi rofið þann trúnað er þeim hefir verið sýndur. En er blöðin tóku því svo sem þau gerðu er ég leitaði til þeirra fyrir ári um að lagfæra þann stíl, er verið hafði á skrifum þeirra um utanríkismál, verð ég að telja, að það sé þeirra að lagfæra framkomu sína, áður en þau krefjast af ríkisstj. aukins trúnaðar.

*Héðinn Valdimarsson: Hæstv. forsrh. virðist ekki skilja það, að allir þm. eigi að hafa sama rétt. Hann vill sem sé gefa þrem stærstu flokkunum á þingi meiri rétt en öðrum. Ég veit ekki, hvaða stoð hann hefir fyrir því í l. eða stjórnarskrá. Og formlega hefir nú aðeins utanríkismálan. tök á að fylgjast með þessum málum. Þá blandar hæstv. forsrh. utanríkismálunum saman við umsóknir um leyfi til námugraftar og utanríkislán, sem annað ætti að heyra undir atvmrh. og hitt undir fjmrh., en kemur ekkert við því, sem hér er um að ræða. Hann segist ennfremur hafa verið að leitast við að lagfæra stíl blaðanna. En getur hann búizt við, að blöð, sem ekki eru hans flokksblöð, skrifi eins og hann vill, og það jafnvel án þess að hann vilji gefa þeim nauðsynlega vitneskju um utanríkismálin? Ef slíkum upplýsingum er haldið fyrir þinginu og blöðunum, hlýtur sú spurning að vakna, hvort hér sé ekki eitthvað á ferðinni, sem þarf að leyna landslýðinn, hvort hér sé ekki óhreint mjöl í pokanum.