Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Barnaverndarnefnd felldi þann úrskurð að rannsókn lokinni, að núv. forstöðukona sé ófær til starfsins. Að rannsókn lokinni hafa komið í ljós ýmsar misfellur. Samkv. skipulagsskrá heimilisins hefur núv. forstöðukona rétt til að gegna starfi svo lengi sem hún lifir. Því þótti nauðsyn að gefa út þessi bráðabirgðalög, til þess að hægt væri að framkvæma nauðsynlegar aðgerðir. Hægt er svo að veita hv. alþingismönnum frekari upplýsingar, ef þess verður óskað.

Jörundur Brynjólfsson Hæstv. menntmrh. virðist hafa gleymt að leggja til, að málinu yrði vísað til nefndar. Málið er að vísu einfalt, en þó þess eðlis, meðan ástæður eru eigi kunnar, að erfitt er að taka afstöðu til þess. Vil ég og sjá, á hvaða ástæðum þessi brbl. eru byggð, en þær hljóta að vera miklar, úr því að gefin eru út brbl. rétt áður en Alþingi kemur saman. Að svo stöddu mun ég ekki gera till. um, í hvaða nefnd málið skal fara. Ég mun að svo stöddu ekki fjölyrða um málið. N. mun að sjálfsögðu fá allar þær upplýsingar, sem hægt er að gefa, og þá verður hægt að mynda sér skoðun um þetta mál. En ástæðurnar hljóta að vera brýnar, úr því að málinu er hraðað svo mjög. Gert er ráð fyrir að taka staðinn leigunámi. En einkennilegt er það, að í fyrri málsgr. 1. greinar er talið upp það, sem leigunámið á að ná til, jörðin, búslóð og annað, sem nota þarf við rekstur heimilisins. Hvað felst í þessu? Mér skilst, að þetta kunni að ná til þess, sem forstöðukonan kann að eiga; annars hefði eigi þurft að taka það fram. Munu eigi slíkir munir fara í hendur þess, sem við tekur? Eða á leigunámið líka að ná til þess, þó að annar eigi? Er þá hæpið, að það sé leigunám, en maður verður að vita, hvað það er. Ég veit ekki betur en þessi forstöðukona hafi staðið fyrir þessu heimili með sérstakri ósérplægni og dugnaði, og ég held, að af þeim, sem til þekkja, hafi þetta verið talið í góðu lagi. Ég játa, að ég þekki ekki mikið til þessa heimilis og skal ekki mikinn dóm á það leggja af minni hálfu, en ég er búsettur ekki langt frá þessu heimili, og mér þykir einkennilegt, ef stórvægilegar misfellur hafa verið á rekstri þess, að hafa engar spurnir af því haft. Ég vil líka geta þess, að ég er mjög kunnugur einum af þeim, sem mest lafa látið sig varða þetta heimili, og þær fregnir, sem ég hef haft frá honum um það, hafa hnigið í þá átt einnig, að heimilið sé í góðu lagi, en um það skal ég þó ekki dæma að þessu sinni. Ég vona, að málið verði athugað í n. og upplýsingar fáist um það þar, og bíð einnig eftir skýringum hæstv. ráðh.



Mér skilst, að ekki þurfi að deila um það, að hér er aðeins átt við þá hluti, sem stofnuninni tilheyra; það er ljóst í 1. gr., að ekki er hægt að taka leigunámi annað en það, sem stofnuninni tilheyrir, en ekki það, sem er persónuleg eign einstakra manna, hvorki forstöðukonunnar né annarra. Þetta orðalag er haft til að taka fram, að ekki sé endilega nauðsynlegt að taka leigunámi alla þá hluti, sem þarna eru, heldur aðeins það, sem nauðsynlegt er fyrir stofnunina. Það hafa farið fram samningar við forstöðukonuna, og ég vona, að þeir takist, og þá getur komið til greina að kaupa eitthvað af þessum hlutum. Það er alveg rétt hjá hv. 1. þm. Árn., að þessi kona hefur starfað þarna með mikilli ósérplægni. Hitt er annað mál, að eftir að hafa lesið þær skýrslur, sem gefnar hafa verið af þeim, sem hafa haft þessa rannsókn með höndum, þá held ég, að það sé ekki deilumál, að á rekstrinum séu svo stórar misfellur, að menn hljóti að vera sammála barnaverndarráði um það, að nauðsynlegt hafi verið að fella þennan úrskurð, enda er hann einróma af öllu barnaverndarráðinu og hefur á engan hátt verið mótmælt af forstöðun. heimilisins, sem er skipuð af Prestafélagi Íslands. Hún hefur aðeins ekki vald til að framkvæma hann, en mundi hafa gert það, ef hún hefði haft vald til þess. Af þessum ástæðum voru þessi bráðabirgðal. sett. Hv. þm. hélt fram, að það hlyti að hafa verið rík ástæða til að hraða þessu máli, því að brbl. hefðu verið gefin út svo skömmu áður en þing kom saman. Það er vissulega mjög rík ástæða til þess og er búin að vera það lengi. Meiningin var að fara ekki þessa leið, heldur að fela stjórnarn. að framkvæma úrskurðinn, en þegar n. treystist ekki til þess, þá var reynt að semja við forstöðukonuna, en þeir samningar tókust ekki. Í þessu þófi hefur staðið langa hríð þrátt fyrir brýna nauðsyn fyrir að nota hælið, en þegar ekki tókst að framkvæma úrskurðinn með öðru móti en að gefa út brbl., þá var til þess gripið. Ég hef ekkert á móti því, að málið verði sett í n., ég tel það að vísu ekki nauðsynlegt, en svo framarlega sem málið á ekki að daga uppi og l. þá að falla úr gildi, þá þarf að hraða mjög afgreiðslu þess, og allir hv. þm. hafa möguleika til að kynna sér málið, því að um það liggja fyrir skýrslur. En sem sagt, ég hef ekki á móti því, að slíkur háttur sé á hafður og málinu vísað til n.



Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um þetta mál að þessu sinni. - Mér þykir vænt um, að hjá hæstv. ráðh. kom í ljós sá skilningur á því atriði, sem ég gerði að umtalsefni, sem ég bjóst víð, að ætti að leggja í það atriði. Mér hefði þótt heppilegra að orða það öðruvísi, en það er ekki stórvægilegt atriði. Ég vil svo gera að till. minni, að málinu verði vísað til allshn., því að eftir eðli málsins á málið að koma fyrir þá nefnd.



Frv. þetta lá fyrir síðasta Alþingi, en varð þá eigi útrætt. Bráðabirgðalögin veita eigi ábyrgð til annars en rekstrarkostnaðar, en landssmiðjan þarf mikið rekstrarfé. Ég legg svo til, að frv. verði vísað til fjhn.



Með lögum nr. 93. 25. sept. 1942 var samþ. að reisa síldarverksmiðjur á nokkrum stöðum á landinu. Enn fremur var þar veitt heimild til að reisa lýsisherzluverksmiðju, frekari heimild í þingsályktun. Síðan fór fram ýtarleg rannsókn. Var útbýtt meðal þing manna áliti verkfræðings. Virtist að þessari rannsókn lokinni tímabært að reisa verksmiðjuna, og ákvað ríkisstj. að nota heimildina. Ég legg svo til, að málinu verði vísað til sjútvn.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Þessi bráðabirgðalög voru gefin út á þeim tíma, er Danir höfðu eigi möguleika á að koma til samninga. Ég legg til, að málinu verði vísað til allshn.