Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti tekur fram að 1. dagskrármálinu, munnlegri skýrslu ráðherra um áhrif dóms Hæstaréttar um gengistryggingu lána, verður frestað þar til síðar á fundinum vegna fundarhalda forustumanna flokkanna. Stutt matarhlé verður gert um eittleytið.

Virðulegi forseti. Í kjölfar tveggja dóma Hæstaréttar þar sem gengistrygging lána var dæmd ólögmæt hafa vaknað ýmis álitamál um fordæmisgildi þessara dóma. Ljóst er að uppi er ágreiningur um hvort dómarnir hafi þýðingu um ýmis álitamál, svo sem um gengistryggingu húsnæðislána, gengistryggð lán til fyrirtækja og hvernig haga skuli vaxtaútreikningi við endurreikning þeirra gengistryggðu lána sem dæmd voru ólögmæt. Það er mikilvægt að þessi ágreiningsefni sem leiða má líkur að að muni rata fyrir dómstóla fái eins skjóta úrlausn og mögulegt er. Þess vegna hef ég ásamt þingmönnum Sjálfstæðisflokksins lagt fram frumvarp til breytinga á lögum um meðferð einkamála sem tryggja að mál sem varða gengistryggð lán og álitaefni þeim tengd fái 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni fyrir frumkvæðið og útsjónarsemina. Ég held að hverjum manni sé ljóst að það er gríðarlega mikilvægt að eyða þeirri óvissu sem nú er uppi um ýmis álitamál sem vaknað hafa í kjölfar dóms Hæstaréttar. Það er sannarlega brýn þörf á að fá úr þeim skorið sem allra fyrst. Þess eru ýmis dæmi að brugðið hafi verið út frá venjum, svo sem þinghléum, eftir hrunið vegna þess að hér þarf að bregðast við mjög sérstökum aðstæðum, gríðarlega miklum hagsmunum sem snúa að tugþúsundum heimila í landinu. Mér sýnist fullt tilefni til þess fyrir þingforustuna að ræða alvarlega hvort ekki sé tilefni til að taka til efnislegrar umfjöllunar það mál sem hv. þingmaður vakti athygli á og kanna hvort nokkrir meinbugir séu á því að standa með þessum hætti að verki og fá þá fljótt og vel 

Forseti vill geta þess að þetta mál er í athugun á vettvangi formanna flokkanna sem funda nú. Það verður athugað hjá forustu þingsins í kjölfarið.

Frú forseti. Ekki stend ég upp til að andmæla þessari tillögu hv. þingmanns sem kom upp áðan, heldur vil ég bara benda á að það eru til aðrar leiðir í þessu máli, þ.e. að viðkomandi lánafyrirtæki gætu með fjárnámi farið til sýslumanns og gert þar mismunandi vaxtakröfur. Slíkt fjárnám sætir kæru til Héraðsdóms Reykjavíkur og slík kæra nýtur flýtimeðferðar í þeim skilningi máls að hægt er að kæra úrlausn héraðsdóms þegar í stað til Hæstaréttar sem mundi taka málið fyrir strax í sumar þannig að ég hygg að þetta mætti með þessum hætti leysa á 1–2 mánuðum.

Virðulegi forseti. Ég tek fram að ég er fylgjandi því að hér fái efnislega meðferð frumvarp sem kveður á um flýtimeðferð í þessum málum. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að hér sé ekki um mikla óvissu að ræða. Ég held að allir sem geri sér far um að lesa hæstaréttardóminn sjái að niðurstaða hans er skýr, efni samninganna gilda þó að ákvæði um gengistryggingu hafi verið dæmt ólögmætt. Það þýðir með öðrum orðum að þeir vextir sem þar eru tilgreindir eiga að gilda. Ég vona að við þingmenn getum sleppt því að bregða fæti fyrir þá atburðarás sem nú á sér stað. Þetta væri það eina sem ég mundi samþykkja. 

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá félags- og tryggingamálanefnd um frumvarp til laga um greiðsluaðlögun einstaklinga. Markmið frumvarpsins, eins og fram hefur komið í umræðum, er að gera einstaklingum í verulegum greiðsluerfiðleikum kleift að endurskipuleggja fjármál sín og koma jafnvægi á milli skulda og greiðslugetu. Þegar málinu var vísað til nefndarinnar eftir 2. umr. sendi nefndin frumvarpið að nýju til réttarfarsnefndar til yfirlestrar og leggur nefndin nú til breytingar í samræmis við athugasemdir sem borist hafa. Markús Sigurbjörnsson, formaður réttarfarsnefndar, kom á fund nefndarinnar og lagði til margvíslegar gagnlegar ábendingar sem nefndin fjallaði um og tók tillit til. Í vinnu sinni hefur nefndin rætt talsvert um meðferð krafna, annars vegar þegar samningur um greiðsluaðlögun kemst á og hins vegar þegar ekki næst samningur og málið fer í farveg þvingaðrar greiðsluaðlögunar í samræmi við 18.–20. gr. frumvarpsins. Nefndin hefur lagt áherslu á að meðferð krafna væri með samræmdum hætti svo ekki væri innbyggður hvati fyrir kröfuhafa til að synja samningi og þvinga fram nauðasamning og greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna. Í þessum efnum taldi formaður réttarfarsnefndar skýrt að þegar unnið væri að greiðsluaðlögun samkvæmt 18.–20. gr. væri byggt á þeirri vinnu sem þegar hefði farið fram og frumvarpi því sem var til grundvallar greiðsluaðlögunarumleitunum nema rík sanngirnissjónarmið hnigju að breytingum þar á og hægt væri að ráðstafa meiru til lánardrottna án þess að ganga á framfærslu skuldara og eftir atvikum fjölskyldu hans. Nefndin telur því vert að árétta að kröfuhafar sem synja um samning um greiðsluaðlögun án þess að hafa af því lögvarða hagsmuni eigi því ekki von á betri rétti eða kjörum í nauðasamningi eða greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna, auk þess sem unnt er að dæma þeim málskostnað til samræmis við lög um meðferð einkamála. Við gerð frumvarpa samkvæmt V. kafla frumvarpsins skal umsjónarmaður því taka mið af frumvarpi til samnings um greiðsluaðlögun og meðhöndla kröfur með sama hætti. Nefndin fór yfir hlutverk umsjónarmanns en fram höfðu komið þau sjónarmið fyrir nefndinni að ekki væri nægilega skýrt hvenær hann hefði lokið hlutverki sínu. Áréttar nefndin því að falli greiðsluaðlögunarumræður niður skv. 15. gr. er hlutverki umsjónarmanns lokið og eins ef samningar nást um greiðsluaðlögun í samræmi við 17. gr. eða málið færist í farveg annarra laga í samræmi við ákvæði 18.–20. gr. Sé þörf á frekari afskiptum eða aðstoð eftir að hlutverki umsjónarmanns lýkur kemur slíkt í hlut umboðsmanns skuldara. Leggur nefndin því til breytingar þessu til samræmis þannig að það verði umboðsmaður skuldara en ekki umsjónarmaður sem skuli áður en komið er að fyrsta gjalddaga samkvæmt greiðsluaðlögun sjá til þess í tæka tíð að skuldari komi því til leiðar að fjármálafyrirtæki miðli fyrir hann greiðslum samkvæmt henni. Þá komi það í hlut umboðsmanns skuldara að ráðstafa fé sem lagt hefur verið til hliðar vegna umdeildra krafna í samræmi við 22. gr. Að auki er rétt að árétta að standi til að selja eignir ef það er ekki gert á tímabili greiðsluaðlögunarumleitana tekur umboðsmaður við slíkri umsýslu hafi hún ekki verið falin öðrum. Þá kemur það og í hans hlut að ráðstafa þeim fjármunum sem safnast vegna sölu eigna eftir að umsjónarmaður hefur lokið störfum. Með þessu telur nefndin að hún hafi skýrt hlutverk umsjónarmanns og hvenær því er lokið. Nefndin ræddi allnokkuð heimild þeirra sem búsettir eru erlendis til greiðsluaðlögunar. Þar sem ekki eru í gildi samningar við erlend ríki um gagnkvæma viðurkenningu í nauðasamningi til greiðsluaðlögunar mundi nauðasamningur um greiðsluaðlögun því ekki koma í veg fyrir að lánardrottnar gætu sótt kröfu sína fyrir dómstóli þar sem lögheimili skuldara er. Nefndin leggur áherslu á að greiðsluaðlögun sé ekki ætlað að ná til skuldbindinga sem stofnast hafa erlendis, enda er m.a. gert ráð fyrir því í 10. gr. að kröfur séu innkallaðar í Lögbirtingablaðinu og er vart hægt að leggja þá skyldu á erlenda kröfuhafa að þeir lesi það. Að auki gæti slíkt lagt þunga rannsóknarskyldu á umboðsmann skuldara. Í ljósi þessa telur nefndin vert að afmarka nánar skilyrði greiðsluaðlögunar og leggur því til þá breytingu að almennt verði gert að skilyrði að einstaklingur eigi lögheimili á Íslandi. Frá því megi þó víkja ef sá sem leitar greiðsluaðlögunar er íslenskur ríkisborgari sem tímabundið er búsettur erlendis vegna náms, starfa eða veikinda. Leiti hann greiðsluaðlögunarinnar einungis vegna skuldbindinga sem stofnast hafa hér á landi við lánardrottna sem eiga hér heimili eða ef greiðsluaðlögun er eingöngu ætlað að taka til veðkrafna sem hvíla á fasteign hér á landi, enda sé eigandi hennar íslenskur ríkisborgari sem tímabundið er búsettur erlendis vegna náms, starfa eða veikinda. Í 1. gr. frumvarpsins er kveðið á um markmið laganna og segir í 2. mgr. að einstaklingum sem uppfylla skilyrði laganna sé heimilt í samræmi við ákvæði þeirra að leita eftir samningum um greiðsluaðlögun við kröfuhafa sína. Til skýringa er lagt til að við málsgreinina bætist að slíkur samningur geti bæði tekið til veðkrafna og samningskrafna eða einungis til annarrar hvorrar tegundar krafna. Þá leggur nefndin til breytingu á h-lið 1. mgr. 3. gr. þar sem kröfur vegna áfallandi meðlags og lífeyris eru kröfur sem verða til eftir að umsókn um greiðsluaðlögun hefur verið tekin til greina og falla því undir a-lið ákvæðisins. Að auki er lögð til breyting á f-lið til að auka skýrleika. Nefndin fjallaði sérstaklega um matskennd atriði í texta frumvarpsins enda hafði hún við vinnslu þess lagt áherslu á að reyna að draga úr matskenndum atriðum og skýra frumvarpið og samræma beitingu lagareglna. Í 2. mgr. 4. gr. er kveðið á um að upplýsingar sem fylgja skuli með umsókn skuli einnig gefa um maka og heimilisfólk sé slíks þörf til að afmarka upplýsingar um útgjöld og tekjur skuldara. Ljóst er að framkvæmdin getur verið flókin enda oft ekki hægt að meta hvort þörf er á upplýsingunum fyrr en þær liggja fyrir. Leggur nefndin því til að síðari hluti ákvæðisins falli brott og skylt verði að upplýsingar um maka og heimilisfólk fylgi með umsókn. Þá áréttar nefndin að í 2. tölul. 1. mgr. 4. gr. þar sem kveðið er á um að umsókn skuldara um greiðsluaðlögun skuli fylgja sundurliðaðar upplýsingar um eignir er átt við skráðar sem og óskráðar eignir. Þar skuli því t.d. tiltaka ýmsa óskráða og verðmæta lausafjármuni. Rætt var sérstaklega um störf umsjónarmanna og kostnað við störf þeirra og telur nefndin vert að árétta að þeir umsjónarmenn sem ekki eru starfsmenn umboðsmanns skuldara, sbr. 9. gr. frumvarpsins, eru ekki ráðnir inn sem starfsmenn stofnunarinnar heldur er gerður við þá þjónustusamningur í samræmi við 2. gr. frumvarps til laga um umboðsmann skuldara. Þá telur nefndin mikilvægt að til fyllingar laganna setji umboðsmaður skuldara umsjónarmönnum verklagsreglur sem tryggi samræmd vinnubrögð og gagnsæi við vinnu umsjónarmanna. Leggur nefndin því til nýtt ákvæði þess efnis. Í 11. gr. frumvarpsins er kveðið á um að þegar umsókn skuldara um greiðsluaðlögun hefur verið samþykkt hefjist tímabundin frestun greiðslna sem felur m.a. í sér að skuldara sé veittur frestur á að greiða af skuldum. Þá er til að mynda kveðið á um það að óheimilt sé að gera fjárnám í eigum skuldara eða selja þær nauðungarsölu. Við upptalningu væri eðlilegt að bæta við að ekki mætti heldur gera kyrrsetningu eða löggeymslu í eigum skuldarans og brýnt að lánardrottnar geti ekki gert kröfu um að bú skuldara verði tekið til gjaldþrotaskipta meðan á frestun greiðslna stendur. Leggur nefndin til breytingar því til samræmis. Í 14. gr. frumvarpsins er kveðið á um að umsjónarmaður skuli meta verðmæti þeirra eigna skuldara sem hann heldur eftir. Hér er að ræða nokkuð mikilvægan þátt í greiðsluaðlögun enda byggt á þessu mati þegar ákvarðað er hvaða hluti veðkrafna greiðist sem óveðtryggðar kröfur, sbr. 21. gr. frumvarpsins. Í samræmi við þá áherslu nefndarinnar að auka skýrleika frumvarpsins og draga úr matskenndum atriðum leggur nefndin til að vilji lánardrottinn ekki una verðmati umsjónarmanns geti hann á eigin kostnað fengið dómkvaddan mann til að meta verðmæti eignar sem skuli þá ráða niðurstöðu um verðmæti hennar. Þar sem matið er bindandi fyrir aðila máls þótti nefndinni rétt að gera ríkari kröfur og er því kveðið á um dómkvaddan matsmann Sú breyting sem nefndin leggur til á 20. gr. frumvarpsins helst nokkuð í hendur við breytingar sem nefndin leggur til á frumvarpi nefndarinnar um breytingar á lögum nr. 50/2009, um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði, sbr. nefndarálit um 671. mál, sem verður tekið fyrir á eftir. Breytingunni er m.a. ætlað tryggja að sé greiðsluaðlögunar fasteignaveðkrafna leitað á grundvelli 20. gr. dugi ákvörðun umsjónarmanns um að heimila skuli skuldara að leita hennar og ekki þurfi dómsúrskurð eins og kveðið er á um í lögum nr. 50/2009. Um áframhald máls fer svo samkvæmt þeim lögum. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á 21. gr. frumvarpsins. Í fyrsta lagi er lögð til breyting sem ætlað er að skýra hvernig greiða skuli af veðkröfum og er í því tilliti vísað til 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/2009 sem hefur að geyma ítarlega útlistun á því hvernig greitt skuli í samræmi við veðrétt af áhvílandi veðkröfum við greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna. Í öðru lagi er lögð til sú breyting að í stað orðsins „húsaleigu“ komi „leigu“ enda getur verið veðréttur í fleiri eignum en fasteignum. Í þriðja lagi er svo lögð til sú breyting að um afnám veðskulda fari eftir 12. gr. laga nr. 50/2009 þannig að samræmi sé um meðferð veðkrafna umfram matsverð eignar. Þannig geti skuldari þegar minna en þrír mánuðir eru til loka tímabils greiðsluaðlögunar, en áður en það er á enda, leitað eftir því að veðbönd verði máð af fasteigninni sem eru umfram söluverðmæti fasteignarinnar, sé sýnt að hann verði um fyrirséða framtíð ófær um að standa í skilum en geti þó staðið í skilum með það sem eftir stendur. Áréttar nefndin að þó svo að ekki sé tekið fram í ákvæðum 12. gr. laga nr. 50/2009 geti skuldari leitað aðstoðar og leiðbeininga hjá umboðsmanni skuldara sé hann í greiðsluerfiðleikum á þessum tímapunkti og þurfi frekari aðstoðar við. Nefndin leggur að auki til breytingu á 29. gr. frumvarpsins til samræmis við breytingar á 21. gr. Nefndin leggur einnig til breytingar á 25. gr. þess efnis að samningur um greiðsluaðlögun falli sjálfkrafa úr gildi ef skuldari fær heimild til að leita nauðasamnings, bú hans er tekið til gjaldþrotaskipta eða hann fellur frá og dánarbú hans er tekið til skipta. Lögð er til breyting á heiti ákvæðisins til samræmis. Í 26. gr. er kveðið á um málsmeðferð vegna breytinga, riftunar eða ógildingar á samningi um greiðsluaðlögun. Vilji aðili ekki una ákvörðun umboðsmanns skuldara um breytingu eða synjun á breytingu getur hann kært hana til kærunefndar greiðsluaðlögunarmála. Vilji aðili ekki una úrskurði kærunefndar er eðlilegt að hann geti höfðað dómsmál til ógildingar og til að taka af allan vafa um að slíkt sé heimilt leggur nefndin til breytingu þess efnis. Nefndin hefur augljóslega lagt til ýmsar orðalagsbreytingar og breytingar sem eingöngu eru til þess fallnar að skýra frekar frumvarpið en ég fer ekki nánar í það hér og hef þó nefnt þær allnokkrar. Að lokum, frú forseti, vil ég leyfa mér að þakka formanni réttarfarsnefndar, Markúsi Sigurbjörnssyni, fyrir afar gagnlegar ábendingar um bæði þetta mál og önnur þau mál sem hér verða tekin fyrir af hálfu félags- og tryggingamálanefndar í dag. Ég vil einnig þakka framúrskarandi störf ritara nefndarinnar, Hildar Evu Sigurðardóttur, og öðru starfsfólki á nefndasviði sem hefur lagt hart að sér við að koma bæði þessu máli og öðrum málum, eins og við þekkjum vel til hér í þinginu, í góðan farveg og að sjálfsögðu þakka ég svo nefndarmönnum í félags- og tryggingamálanefnd. Sú sem hér stendur hefur í raun komið minnst að þessum málum öllum, því að ég kem hér inn rétt í blálokin eftir margra vikna fjarveru í fæðingarorlofi, en nefndin hefur verið undir styrkri stjórn hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur og allir nefndarmenn hafa lagt á sig góða og mikla vinnu þverpólitískt, bæði minni hluti og meiri hluti, til að gera þetta sem best úr garði. Nefndin leggur að sjálfsögðu til að frumvarpið verði samþykkt með þessum breytingum sem eru lagðar til á sérstöku þingskjali. Undir nefndar álitið skrifa auk þeirrar sem hér stendur, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Guðbjartur Hannesson, Guðmundur Steingrímsson, Unnur Brá Konráðsdóttir, Anna Margrét Guðjónsdóttir, Ásmundur Einar Daðason, Ögmundur Jónasson og Pétur H. Blöndal, með fyrirvara.

Virðulegur forseti. Ég hef átt þess kost að fylgjast nokkuð með störfum félags- og tryggingamálanefndar og tek undir þakkir hv. þingmanns til formanns réttarfarsnefndar og þá ekki síður til nefndarmanna í félags- og tryggingamálanefnd fyrir þá miklu og góðu vinnu sem þeir hafa í hana lagt og ekki síst til varaformanns nefndarinnar sem mikið hefur mætt á í þessu góða starfi. Ég vildi af því tilefni leita eftir sjónarmiðum hv. þingmanns um það hversu mikinn hluta vandans hún telur að þessi sértæku úrræði, greiðsluaðlögunin og umboðsmaður skuldara og önnur slík mál úr ranni félags- og tryggingamálanefndar, muni leysa, hversu mörgum við ættum að reikna með að gætu nýtt sér þetta úrræði, til að mynda hvort þeir skipti hundruðum, þúsundum eða tugþúsundum. Telur hv. þingmaður að þessi sértæku úrræði séu fullnægjandi nú sem samþykkt verða í dag til að takast á við þann mikla skuldavanda sem heimilin eiga við að glíma, eða er hv. þingmaður þeirrar skoðunar að jafnhliða þurfi að ráðast í almennar aðgerðir til að fækka í hópi þeirra sem glíma við skuldavanda í kjölfar hrunsins og deila með einhverjum hætti því mikla tjóni milli lánveitenda og lántakenda sem orðið hefur en ekki leggja það einhliða á lántakendur?

Frú forseti. Félags- og tryggingamálanefnd tók við ákveðnum pakka um sértækar aðgerðir hér fyrir jól frá hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra og þar tókum við nokkuð góða stefnu því að sumir vildu meina að þetta væri lokapunktur og ekkert meira yrði gert. En við sögðum í nefndinni: Þetta er lifandi löggjöf. Við ætlum að halda áfram að meta hana, hvernig hún virkar, hverjum hún kemur vel, hverjir eru hugsanlega út undan. Ég held að þetta sé vegvísir okkar áfram, þ.e. við erum að ræða í dag þessar sértæku aðgerðir sem sannarlega eru til bóta enda hafa nefndarmenn sameinast um að vinna þær og gera sem best úr garði, þetta er lifandi löggjöf. Við verðum að halda áfram að meta hvað kemur út úr þessu og hverjum það gagnast og sjá hverju vindur fram. Ég hef í fleiri mánuði sagt að ég sé fylgjandi almennum aðgerðum en nú þurfum við sjá hvernig þessi úrræði nýtast. Þau eiga að nýtast þeim sem verst standa og þurfa nauðsynlega á hjálp að halda. Það er okkar leiðarljós áfram því að við verðum auðvitað líka að tala um það með ábyrgum hætti sem mögulegt er að gera og það sem ekki er hægt að gera.

Frú forseti. Hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir fór hér mjög ítarlega yfir þær breytingar sem gerðar hafa verið á frumvarpinu á milli 2. og 3. umr. og ég hef litlu við það að bæta nema ég fagna þessum breytingum. Ég tel þær til þess fallnar að auka skilvirkni í því úrræði sem greiðsluaðlögun í frjálsum samningum verður og síðan mögulegt áframhaldandi ferli yfir í þvinguð úrræði. Það var markmið nefndarinnar að þetta yrði sem aðgengilegast fyrir þá sem eru illa skuldsettir og að það væri ekki hvati fyrir lánardrottna að hafna frjálsum samningum í ljósi þess að þeir teldu sig geta náð betri niðurstöðu fyrir sig í þvinguðum úrræðum fyrir dómstólum. Það er von okkar í nefndinni að þessar breytingar stuðli að þessum markmiðum og við fögnum því að geta bætt frumvarpið á milli umræðna. Mig langar af þessu tilefni, af því að það er mikið gleðiefni og mikil réttarbót fyrir skuldug heimil á Íslandi að ná þessu frumvarpi í gegn, að rifja aðeins upp þá sögu sem liggur að baki þeirri afurð sem við stöndum frammi fyrir hér í dag. Hún hófst, eins og mjög margt annað í sölum Alþingis, á hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, þegar hún sem almennur þingmaður lagði hér fram frumvarp eftir frumvarp um greiðsluaðlögun einstaklinga. Það var á tíunda áratugnum. Á 125. þingi síðustu aldar lagði hún fram breytingar á lögum um gjaldþrotaskipti en hafði áður, að mig minnir, verið með nokkur frumvörp um greiðsluaðlögun. Þessi frumvörp hlutu ekki náð fyrir augum meiri hluta þingsins þrátt fyrir lélega réttarstöðu íslenskra skuldara í samanburði við nágrannaríkin. Það er mjög bagalegt og segir hvað mikið þurfti til á Íslandi til að bæta réttarstöðu fólks, það þurfti beinlínis hrun fjármálakerfisins til þess að sjálfsögð réttarbót fyrir skuldara gæti náð í gegn í sölum Alþingis. Í þeirri kreppu sem hafði áhrif í Evrópu í upphafi tíunda áratugarins og sérstaklega á Norðurlöndunum, þar sem voru miklir erfiðleikar í bankakerfinu og erfiðleikar á fasteignamarkaði, voru bundin í lög úrræði um greiðsluaðlögun svipuð þeim sem við erum hér að lögfesta í dag, 15–17 árum síðar. Svo að ég haldi mig við söguna hér á Alþingi lagði hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, þáverandi almennur þingmaður, fram þessi frumvörp þing eftir þing. Síðan þegar Samfylkingin settist í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum árið 2007 hóf þáverandi hæstv. viðskiptaráðherra, Björgvin G. Sigurðsson, gerð frumvarps um greiðsluaðlögun og það þótti of róttækt. Þar lagði hann til úrræði sem væru utan dómstóla og það þótti of róttækt þannig að því frumvarpi var breytt. Það var líka starfshópur sem starfaði með þingmönnum úr Sjálfstæðisflokki og Samfylkingu sem reyndi að koma þessum málum í gegn en úr varð að þetta varð kafli í gjaldþrotaskiptalögunum og síðan þurfti að búa til sérstakan kafla um veðkröfur í kjölfar hrunsins. Björgvin hafði hafið þessa vinnu áður en síðan sáu menn að ekki væri hægt að lifa við svo búið og það þyrfti að herða á þessu, koma þessum úrræðum í gagnið, en það gekk ekki vandræðalaust fyrir sig. Þetta er nú sérstakur kafli í gjaldþrotaskiptalögunum og síðan eru úrræði um greiðsluaðlögun veðkrafna alveg sértækar, ekki sami lagabálkur. Þessi lög tóku gildi 1. apríl árið 2009 og hefur komið þó nokkur reynsla á þau. Að mörgu leyti hafa þau gefist vel þó að á þeim séu skavankar og óheppilegt sé að vinna samkvæmt svo nýjum lögum í svo erfiðum málum við jafnerfiðar aðstæður og hér eru varðandi skuldsetningu íslenskra heimila. Hefði nú verið gott ef eitthvað af frumvörpunum frá hæstv. forsætisráðherra á tíunda áratug síðustu aldar hefðu náð í gegn og við værum með almennileg ferli, sem hefðu verið reynd, í þessum málum. Nú í vetur ákvað hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra að freista þess að slípa til þessi úrræði, reyna að koma fleirum í gegnum frjálsa samninga og er það gert í ljósi þess að þrátt fyrir að við höfum hér lögfest ramma utan um sértæka skuldaaðlögun í bönkunum hefur það alls ekki gengið sem skyldi. Þar af leiðandi var þess freistað að setja nú í einn lagabálk frjálsa samninga og þvingaða fyrir almennar kröfur og veðkröfur. Málin komu síðan til félags- og tryggingamálanefndar og fljótlega varð ljóst að að mati umsagnaraðila var ekki hægt að búa við það að hafa þau í einum lagabálki, eðlilegast væri að þvinguðu úrræðin væru enn þá innan gjaldþrotaskiptalaganna. Við höfum lagt nótt við dag að koma þessu þannig fyrir að búa til góðan og gildan lagaramma utan um frjálsu samningana þannig að það væri með þeim hætti að lánardrottnar treystu ferlinu. Það var gert svo þeir færu ekki að mótmæla eða krefjast dómsúrskurðar til þess að gæta hagsmuna sinna heldur vissu þeir að þegar umboðsmaður skuldara væri búinn að búa til drög að frjálsum samningi væri það samningur sem væri samkvæmt laganna hljóðan og treystandi og ekki ástæða til að vera að þvælast með þau mál meira. Hér sitjum við í raun með þrjá lagabálka í stað tveggja og í stað þess eina sem hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra vildi freista að koma hér í gegn. Ég vil leyfa mér að taka undir þau orð, sem hann lét reyndar ekki falla hér í ræðustól en ég held að hann muni ekki erfa við mig þó að ég hafi eftir honum það sem hann sagði, að það muni væntanlega taka okkur eitt ár í viðbót að horfast í augu við að þetta þurfi að vera í einum lagabálki. Nú ætla ég rétt að vona að þetta muni ganga vel fyrir sig hjá umboðsmanni skuldara og verða lausn fyrir fjöldamörg heimili. Við höfum vandað okkur mikið við þetta mál. En ég ætla þó að leyfa mér að segja að ég ætla ekki að loka á það að við endum hér að ári liðnu enn eina ferðina og reyna að auka á skilvirkni í þessu úrræði. Það er ekki gott að enda á þessum svartsýnu nótum því að ég er mjög ánægð með þessi frumvörp. Ég tel að þau nái þeim markmiðum að koma til móts við skuldsett heimili þannig að þau fái viðhlítandi aðstoð og stuðning og að þeirra hagsmuna sé gætt af opinberu valdi gagnvart lánardrottnum sem í langflestum tilfellum hafa miklu sterkari stöðu í samningum gagnvart sínum lántakendum. Við höfum öll lagt mikið á okkur og fengið góða aðstoð til þess að þetta verði sem best úr garði gert. Að lokum vil ég þakka samnefndarmönnum mínum í félags- og tryggingamálanefnd fyrir ákaflega gott samstarf. Við munum fara inn í næsta vetur þar sem við munum fylgja þessum afkvæmum okkar úr garði og fylgjast með því að þau nýtist með þeim hætti sem vonir okkar standa til.

Frú forseti. Ég ætla að freista þess í þágu hagræðingar og tímasparnaðar að tala um öll fjögur frumvörpin í einum pakka, í einum rykk, enda er þetta allt samhangandi og hefur hlotið heitið „heimilispakki“ eftir því sem liðið hefur á vinnuna. Ég vil byrja á að þakka kærlega fyrir samstarfið í nefndinni. Það hefur verið gott og við höfum farið í þetta af mikilli eindrægni. Mér finnst nefndarmenn allir hafa unnið af miklum heilindum að því að reyna að finna bestu lausnirnar á mjög viðamiklum og oft erfiðum álitamálum í þessu öllu saman, enda er lánamarkaðurinn ekki auðvelt svið að fara inn á og ekki auðvelt að setja lög sem oft eru á mörkum þess að taka eignarrétt frá fólki, en kröfuhafar hafa náttúrlega eignarrétt á kröfum sínum, og oft erum við að tipla á línunni. Ég held og vona, sérstaklega eftir að formaður réttarfarsnefndar hefur lesið þessi lagafrumvörp yfir einu sinni enn, að við séum réttu megin við línuna og þetta standi allt saman. Um hvað er að ræða? Hér er um að ræða fjögur frumvörp, um greiðsluaðlögun einstaklinga, breytingar á lögum um greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna, umboðsmann skuldara og tvær eignir. Fyrst um greiðsluaðlögun einstaklinga, en það er lagarammi utan um frjálsa samninga. Þetta er nýbreytni á Íslandi. Ég held að þetta sé stórt skref burt séð frá hruninu, þetta er líka réttarbót fyrir skuldara almennt og, eins og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir rakti, hafa einstaklingar hér á þingi og annars staðar barist fyrir því að fá svona löggjöf á Íslandi. Nú er hún um það bil komin og á náttúrlega að standa um ókomna framtíð. Þetta er ekki bara úrræði vegna þess að hér hrundi allt, þótt kveikjan að því að farið er í þetta verkefni núna sé líklega fjármálahrunið, þá er þetta auðvitað lagabálkur sem á að standa um alla framtíð og getur síðan mögulega og mjög líklega haft jákvæð áhrif á lánamarkaðinn, vegna þess að þetta hefur vantað. Það hefur vantað einhverja réttarstöðu fyrir skuldara. Það mun vonandi leiða til þess að lánveitendur hagi sér betur í framtíðinni. Í þessari greiðsluaðlögun einstaklinga felst auðvitað bæði skjól fyrir skuldara og uppgjör fyrir þá skuldara sem eru í verulegum vanda. Skjólið felst í því að skuldari greiðir af fasteignaveðkröfum tilskilda upphæð sem miðast við sanngjarna húsaleigu á tímabili greiðsluaðlögunarinnar og síðan er skoðað í lokin hvort ekki sé rétt að afskrifa fasteignaveðkröfur niður að 100% af markaðsvirði. Uppgjörið felst í því að á greiðsluaðlögunartímabilinu borgar skuldarinn bara tiltekið hlutfall af samningskröfum og þær falla síðan niður í lokin. Eftir greiðsluaðlögunartímabil eiga því einstaklingar í verulegum vanda að standa eftir með miklu betri fjárhag og forsendur til þess að hefja nýtt líf í fjárhagslegu tilliti og þá er markmiðinu auðvitað náð. Ég vil segja fleira um greiðsluaðlögun einstaklinga. Mér finnst afskaplega mikilvægt að nefndin hafi tekið þá afstöðu að hafa einyrkja þar inni, en í upphaflegum drögum var gert ráð fyrir takmörkunum að því leyti, þannig að einungis lítill hluti skulda mátti stafa af atvinnurekstri þótt skuldirnar væru á kennitölu viðkomandi. Mér finnst afskaplega mikilvægt að nefndin ákvað að taka burt þessa takmörkun. Nú er bara um að ræða skuldir á kennitölu einstaklinga, þótt uppruni þeirra sé jafnvel í atvinnurekstri. Einyrkjar komast nú þarna inn og það er t.d. gríðarlega mikilvægt fyrir bændur sem margir hafa rekstur og heimilisrekstur undir sinni eigin kennitölu. Þeir geta þá farið í þessa greiðsluaðlögun. Síðan finnst mér hvatinn fyrir kröfuhafa afskaplega mikilvægur og hann er gerður skýrari í síðari yfirferð á milli 2. og 3. umr. nefndarinnar. Ég hef þá trú að hvatinn fyrir kröfuhafa verði til þess að þeir fara í frjálsa samninga frekar en dómstólaleiðina. Það var náttúrlega eitt stærsta viðfangsefni nefndarinnar að hafa hvatann þannig. Ýmsar breytingar sem við gerðum á löggjöfinni um greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna lúta að því sama, að hafa hvatann þannig að kröfuhafar séu reiðubúnir að semja frekar í frjálsum samningum en að fara dómstólaleiðina. Þar er líka mikilvæg breyting sem er greiðsluaðlögun einstaklinga, við opnum fyrir að fólk sem er tímabundið í námi eða starfi erlendis geti nýtt sér þessi úrræði. Það er mjög mikilvægt til að reyna að fá þá Íslendinga sem fluttu af landi brott í kjölfar hrunsins aftur heim. Að þetta úrræði bjóðist þeim er mjög mikilvægt skref í þá átt. Síðan er lagafrumvarpið um umboðsmann skuldara. Ég held að við setjum mikið tímamótaembætti þar á stofn. Það yrði í fyrsta skipti á Íslandi sem skuldarar, lántakendur, munu eiga sér einhvern málsvara, þangað geta lántakendur farið og leitað sér réttarbótar. Það er beinlínis kveðið á um það í þeim lögum og mjög mikilvægt að umboðsmaður skuldara skuli sinna hagsmunum lántakenda. Það lagafrumvarp sem vonandi mun leysa vanda afmarkaðs hóps hvað skilvirkast af þessum öllum er frumvarpið um tvær eignir. Nefndin metur það svo að kannski 1.100–1.500 manns á Íslandi séu í vandræðum með tvær eignir, hafi keypt eign í aðdraganda hrunsins og ekki getað selt þá gömlu og sitji uppi með afborganir af tveimur eignum. Frumvarpið um tvær eignir var ansi flókið vegna þess að þar tipluðum við á mörkum þess að hlunnfara eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar, en ég held að við gerum það ekki með þeim breytingum sem m.a. formaður réttarfarsnefndar lagði til í meðförum nefndarinnar milli 2. og 3. umr. Ég held að þessi lög muni nú virka þannig að spursmál varðandi eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar muni ekki koma til álita. Þetta snýst sem sagt um það að auðvitað er ekkert hlaupið að því að færa veð á milli eigna en frumvarpið gerir ráð fyrir að skuldari geti losað sig við aðra eignina með 100% veðsetningu og haldið eftir hinni. Við gerðum líka þær mikilvægu breytingar á því frumvarpi að við ákváðum að hafa rýmri tímamörk. Við gerðum ráð fyrir að frumvarpið eða lögin ættu bara við þá sem keyptu íbúð eftir 1. janúar 2007 en ákváðum að hafa það 1. janúar 2006. Það var gert vegna ábendinga sem okkur bárust frá aðilum utan höfuðborgarsvæðisins, en á það var bent og við sannfærðumst um það með rannsóknum, að fasteignamarkaðurinn fraus töluvert fyrr á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu og fólk lenti þar af leiðandi töluvert fyrr í þessum vandræðum úti á landi. Þetta er því gert rýmra til að mæta þeim sjónarmiðum. Svo er líka mikilvægt að við gerum ráð fyrir því í lögunum að fólk þurfi að leita fasteignamats hjá tveimur löggiltum fasteignasölum. Það getur líka verið vandamál úti á landi þar sem fólk þarf jafnvel að kalla til fasteignasala um langan veg til þess að gera þetta mat. Við leggjum til þá breytingu að eftir að þetta úrræði eða eignaráðstöfun er farin í gegn, muni umboðsmaður skuldara greiða kostnaðinn af matinu. Það getur verið umtalsverð upphæð. Ég held að eftir alla þessa yfirferð höfum við býsna góð lagafrumvörp sem virka vonandi. Það er mjög mikilvægt að þau virki. Það er mjög mikilvægt fyrir þau heimili sem eru í verulegum vanda að þessi úrræði virki öll og að við sem stöndum að þeim tölum þau upp, eins og við höfum verið að gera, en séum líka meðvituð um það að reynslan muni örugglega leiða ýmislegt í ljós. Það liggur einfaldlega í eðli þessara mála. Reynsla annarra landa segir okkur líka að nú þegar þessi framkvæmd hefst muni hefjast samræða við reynsluna, ef svo má að orði komast, og reynslan mun örugglega færa okkur ýmis úrlausnarefni sem við þurfum að taka á. En ég vona að þau verði ekki allt of mörg. Síðari hluta ræðunnar vil ég nota til að tala um það sem vantar á lánamarkaðinn, það sem þarf líka að gera. Það sem við erum að gera hér í félags- og tryggingamálanefnd er að hanna spítala. Við erum vonandi að búa til góðan spítala sem mun gagnast þeim sem eru sjúkir í fjárhagslegu tilliti. Þarna munu fara fram uppskurðir og lyfjameðferðir og hitt og þetta og vonandi kemur fólk út úr þessari stofnun heilt heilsu og getur byrjað nýtt líf. En eins og í tilviki heilbrigðismála nægir ekki að byggja spítalann, það þarf líka að huga að samfélaginu öllu. Samfélagið þarf að vera þannig að sem fæstir lendi á spítala. Það verður að huga að forvörnum. Það þarf að predika um hollt mataræði og hreyfingu. Það þarf að stuðla að því að fólk taki vítamín. Það þarf að bólusetja. Samfélagið þarf sem sagt að vera heilbrigt. Það er auðvitað næsta viðfangsefni og við ættum að vera komin miklu lengra á leið með það að huga að heildarsamfélaginu í fjárhagslegu tilliti og þá erum við að tala um þær almennu aðgerðir sem þarf að fara í. Það er merkilega furðulegt hvað það gengur illa að fá umræðuna um almennar aðgerðir á það stig í þessum sal að hún skili einhverju. Allt of oft lenda umræður um almennar aðgerðir í einhvers konar skeytastíl þar sem rökum um nauðsyn almennra aðgerða, eins og skuldaleiðréttinga og þess háttar, er mætt með einhvers konar akademískum rökum um að ekkert slíkt sé hægt. Á meðan hitt væri miklu betra að löngu fyrr hefðu menn einfaldlega sagt: Já, það þarf að fara í almennar aðgerðir. Já, við þurfum að skoða þær. Og að þetta ferli hefði hafist fyrir tveimur árum, einu ári, eða einu og hálfu ári síðan og menn hefðu síðan komist að einhverri niðurstöðu. En enn erum við föst í þessum skotgröfum þar sem góðum og gildum röksemdum, sem alltaf eru að verða betri og betri, um nauðsyn almennra aðgerða, eins og t.d. skuldaleiðréttinga á almennum lánamarkaði, er mætt með sífellt langsóttari rökum um að ekkert slíkt sé hægt. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að alltaf sé hægt að rökstyðja að ekkert sé hægt, að hægt sé að fara í gegnum lífið með þeim rökum og gera ekki neitt. Það heyrðist t.d. ágætt sjónarmið frá kvikmyndaframleiðanda um daginn sem sagði að ef hann hefði alltaf hlustað á þau rök sem voru býsna sannfærandi við upphaf gerðar hverrar kvikmyndar hefði hann aldrei gert neina kvikmynd. Við þurfum að koma okkur upp úr þessu. Við þurfum að byrja að skoða kerfisbundið hvað þarf að gera. Við þurfum að ná niður vaxtastigi. Við þurfum að fara í leiðréttingar. Hæstaréttardómurinn um gengistryggð lán felur í sér leiðréttingar á lánamarkaði og við verðum að leyfa því að gerast. Við megum ekki alltaf vera í því að sporna við þessu með langsóttum rökum um að eitthvað sé ekki hægt. Það þarf að ná niður verðlagi. Það þarf að ná upp atvinnustigi. Það þarf að koma neyslunni af stað. Hæstaréttardómurinn getur mögulega gert það ef við leyfum því að gerast og hugsum í lausnum. Það er mjög mikilvægt sé að við komum okkur upp úr þessu. Ég held að næsta skref sé að reyna að byrja að hugsa þannig að víst sé hægt að létta byrðum af almenningi á Íslandi með almennum aðgerðum. Menn þurfa ekki alltaf að stilla sér upp, eins og margir háttsettir ráðherrar í ríkisstjórninni gera, sem einhvers konar talsmenn raunsæis í þeim efnum, einhvers konar bremsur á að allt slíkt verði skoðað. Upp úr þeim hjólförum verðum við að ná okkur. Vegna þess að enginn vill setja einhverjar gríðarlegar byrðar á ríkissjóð í þessum efnum, en menn hafa verið mjög iðnir við að benda á lausnir sem fela ekki í sér slíkar byrðar. Það er bráðnauðsynlegt að vinda sér næst í þetta. Það þýðir ekki að hanna bara spítalann, en það held ég að við séum að gera hér. Þetta er hátæknisjúkrahús. 

Forseti vill geta þess að umræða um skýrslu efnahags- og viðskiptaráðherra mun fara fram hér klukkan 13.30.

Forseti vill endurtaka það sem hann sagði áðan að umræðan um skýrslu efnahags- og viðskiptaráðherra fer fram klukkan 13.30 í dag.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta frumvarp. Í rauninni var það hárrétt hjá hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni að rétt væri að ræða öll þau frumvörp sem snerta húsnæðisvandann í einni spyrðu, þau eru samhangandi og nátengd. Hér hefur verið vikið að sögulegum þáttum, það gerði meðal annarra hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, og mig langaði til að koma með þriggja mínútna innlegg um hina sögulegu vídd auk þess að leggja áherslu á að það þarf að skoða þessi mál í breiðu samhengi við lánamarkaðinn almennt. Við megum ekki gleyma því að þetta er neyðarlaganálgun, mjög góð og gagnleg og mikilvæg að því leyti að hún stefnir að því að koma í veg fyrir gjaldþrot svo að fólk missi ekki heimili sín. Við erum að reyna að slá skjaldborg um heimili fólks sem á í miklum greiðsluerfiðleikum. Vandinn er náttúrlega greiðsluerfiðleikarnir og þeir eru ekki einvörðungu tengdir forsendubresti af völdum hrunsins. Húsnæðiskerfið og lánamarkaðurinn á Íslandi hefur verið ófullnægjandi um langan tíma. Af því að vísað var í sögulega þætti minnist ég þess að sitja oft á þingpöllum og álykta utan úr bæ um breytingar sem gerðar voru á húsnæðiskerfinu á tíunda áratugnum þegar þáverandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Alþýðuflokks skerti kjör í almenna kerfinu, sérstaklega hvað verkamannabústaði áhrærir. Vextir á verkamannabústaðalánunum voru í byrjun tíunda áratugarins 1% umfram verðbólgu. Á fyrstu árum tíunda áratugarins hækkaði þáverandi ríkisstjórn, félagsmálaráðherra Alþýðuflokksins, þessi vaxtakjör og breytti þeim til hins verra. Síðan var aftur gerð stór breyting á húsnæðiskerfinu árið 1999. Þá tóku ný lög gildi sem færðu okkur enn inn á markaðsbrautina en engin almennileg félagsleg úrræði litu dagsins ljós. Við erum með lánamarkað sem býður upp á háa vexti og verðtryggingu að auki og sum okkar hér í þinginu hafa ítrekað lagt fram þingmál til að sporna gegn þessu. Þegar verðtryggingin var tekin upp í byrjun níunda áratugarins, með Ólafslögum árið 1981, höfðu ýmsir á orði, t.d. þáverandi seðlabankastjóri Jóhannes Nordal og þingmaður sem hér situr og var þá stofnandi Kaupþings, hv. þm. Pétur H. Blöndal, að á verðtryggðum lánum ættu ekki að hvíla meira en 2% vextir. Verðtrygging og háir vextir færu einfaldlega ekki saman. En hvað hefur gerst síðan? Við erum með kerfi sem býður upp á verðtryggingu lána og breytilega vexti. Ég hef margoft lagt fram frumvörp í þinginu um að afnema eða koma í veg fyrir þetta forræði lánamarkaðarins gagnvart lántakendum. Ég vil vekja athygli á breiðu samhengi hlutanna, að Alþingi verður að taka á vaxtakjörunum almennt í landinu. Við verðum að afnema verðtrygginguna og fyrsta skrefið í þá átt gæti verið þak á leyfilega verðtryggingu á lánum. Síðan verðum við að feta okkur út úr þessu kerfi. Ég hef á undanförnum árum ekki gagnrýnt verðtrygginguna en nú er svo komið að hún er að mínum dómi orðin mjög skaðleg. Ég vildi aðeins, hæstv. forseti, vekja athygli á þessum þáttum, að við erum að grípa til neyðarúrræða sem eiga vissulega við inn í framtíðina, eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson nefndi, en við getum ekki skotið okkur undan því að taka heildstætt á lánamarkaðnum. Að öðru leyti vil ég taka undir það sem fram hefur komið í máli formanns félags- og tryggingamálanefndar, hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur, um rökstuðning sem færður er fyrir þessu frumvarpi sem ég tel tvímælalaust vera mjög mikilvægt skref fram á við og réttarbót fyrir skuldugt fólk. Það er verið að koma í veg fyrir að fólk sem á í alvarlegum greiðsluvanda missi heimili sín.

Frú forseti. Þessi medalía hefur tvær ef ekki þrjár hliðar. Annars vegar eru skuldarar sem taka peninga að láni, þ.e. flýta neyslu sinni. Þeir kaupa eitthvað sem þeir eiga ekki fyrir og taka til þess lán svo þeir geti flýtt neyslu sinni. Á móti þarf alltaf einhver að vera sem frestar neyslunni, sparifjáreigandi sem sumir kalla fjármagnseiganda í niðrandi tón. Íslendingar hafa í áratugi, hálfa öld, tekið erlent sparifé að láni og núna súpa þeir seyðið af því. Núna fáum við ekki lán erlendis og þá er númer eitt, tvö og þrjú að reyna að treysta á innlendan sparnað. Það talar enginn í þessum sölum - ég man ekki til þess - um vandamál sparifjáreigenda. Hvað skyldi vera að gerast núna? Vextir eru 2–2,5% í 7% verðbólgu. Fólk tapar. Sá sem gat keypt skíði fyrir ári getur ekki lengur keypt skíði með því að fresta neyslu á skíðum. Og þetta er skattlagt. Tapið er auk þess skattlagt og það er verið að auka skattlagninguna úr 10% í 18%. Hvað gerist ef menn nenna ekki lengur að spara og kaupa bara skíðin strax? Hvar skyldu þá lántakendur fá lán og hvar skyldu fyrirtæki fá lán og áhættufé til að byggja upp störf? Ég spyr hv. þm. Ögmund Jónasson.

Hæstv. forseti. Það er hægt að nálgast þetta með ýmsum hætti. Ef ég á peninga og ætla að biðja hv. þingmann um að geyma þá, hvað get ég farið fram á að hann greiði mér mikið fyrir? Það mætti snúa þessu við og spyrja hvort ég ætti ekki að greiða honum fyrir að passa upp á peningana mína. Staðreyndin er sú að það hefur enginn andmælt því að það séu lagðir vextir á fjármagn. Spurningin er hversu miklir þeir eru og á hvaða kjörum. Þegar þeir eru eins háir eins og verið hefur á Íslandi núna í tvo áratugi gerist það að verðmæti eru flutt frá heimilunum og frá framleiðslunni yfir til fjármagnsins. Það hefur verið að gerast á Íslandi og það er þetta ójafnvægi sem við viljum taka á. Síðan er það hitt að það hefur orðið forsendubrestur í íslensku samfélagi. Fjármálakerfið okkar hefur hrunið. Hvað þýðir það? Það þýðir tekjuhrap hjá ríkissjóði, sveitarsjóðum og heimilunum, kaupmátturinn þverr og það eru minni peningar. Með öðrum orðum, allar efnahagsstærðir í þjóðfélaginu eru að rýrna nema ein, þ.e. þeir sem lána peninga. Þeir eru með allt sitt á þurru með verðtryggingu og háum vöxtum. Ég er einfaldlega að segja að fjármagnið verður að vera hluti af samfélaginu að þessu leyti. Við Íslendingar höfum hrunið í tekjum og við verðum að dreifa byrðunum á réttlátan máta. Það er málið. Ég hef fram til þessa ekki andæft verðtryggingunni, einfaldlega vegna þess að á verðtryggðum lánum hafa hvílt lægri 

Frú forseti. Hv. þingmaður talaði ekki um sparifjáreigandann, manninn sem leggur peninga til hliðar og treystir því að fá þá til baka. Verðtryggingin er haldreipi hans. Ef verðtryggingin á að skerðast er þetta haldreipi tekið frá manninum, hann treystir ekki lengur sparnaðinum og fer bara að eyða. Hvar ætla Íslendingar þá að fá peninga til þess að lána fyrirtækjum og einstaklingum til þess að kaupa og flýta neyslu? Annað kemur líka inn í þetta. Hv. þingmaður talaði um að fjármagnið hefði allt sitt á hreinu. 55.000 manns töpuðu hlutabréfum og sennilega 10.000 í viðbót, ég fæ ekki upplýsingar um það, töpuðu stofnbréfum, sennilega um 100 milljörðum kr. Svo segir hv. þingmaður að fjármagnið hafi allt sitt á þurru, líka sparifé. Sparifé hefur rýrnað, ef það er mælt í evrum, um 30–40% á meðan skuldirnar mældar í evrum hafa lækkað, meira að segja verðtryggðar, ekki gengistryggðar, sem er reyndar búið að dæma núna ógildar. Það er því ekki rétt fullyrðing að fjármagnið sé á þurru. Vandamálið er að allt of fáir Íslendingar vilja spara og allt of margir vilja eyða. Vextir eru svona óskaplega háir á Íslandi vegna þess að það er skortur á lánsfé. Það er skortur á sparnaði og menn ná ekki vöxtunum niður vegna lögmálsins um framboð og eftirspurn fyrr en þeir auka sparnaðinn. Mér sýnist að allir séu núna að vinna í því að minnka hann, það er meira að segja hvatning til að taka út, og það er alveg ótrúlega óábyrgt. Ég held að hv. þingmenn ættu að vinna að því að gæta hagsmuna sparifjáreigenda 

Hér var talað af mikilli lotningu um Lögmálið, með stórum staf, framboð og eftirspurn. Ég vil minna hv. þingmann á að við erum samfélag og við tökum sameiginlega á vanda samfélagsins. Ég er líka sparifjáreigandi, það er hv. þingmaður og flestir hér inni. Ég greiði í lífeyrissjóð tæp 20% af öllum tekjum mínum, þ.e. í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins eins og við gerum öll hér og í séreignarsjóð eins og við höfum heimild til. Það gera 19,5% af heildartekjum. Hvað þýðir það? Það þýðir að í fimm daga vinnuviku vinnum við einn dag fyrir lífeyrissjóðinn. Við setjum peningana okkar í sparnað í lífeyrissjóðinn. Ég vil láta nota þessa peninga mína á ábyrgan hátt í þágu samfélagsins. Ég hef alla tíð verið talsmaður þess að lífeyrissjóðirnir stilltu vaxtakröfum og arðsemissjónarmiðum í hóf. Ég var andvígur því ákvæði lífeyrissjóðslaganna sem skyldar þá til að sækjast alltaf eftir hæstu arðsemi. Þeir eiga að hugsa líka samfélagslega og til langs tíma. 
             Nú eru þessir peningar í bönkunum og bíða eftir að komast á beit, verða að gagni í samfélaginu og styrkja samfélag okkar. Sterkir lífeyrissjóðir í dauðu efnahagskerfi glata fljótt styrk sínum og verða að engu. Þess vegna mælist ég til þess að við horfum heildstætt og af ábyrgð á þessi mál í samfélagslegu samhengi en ekki út frá þröngum, agnarsmáum músarholusjónarmiðum sparifjáreigandans. Auðvitað þarf að hyggja að hans hagsmunum líka og það 

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um greiðsluaðlögun einstaklinga. Þessu frumvarpi var sem betur fer frestað þann 16. júní vegna þess að komið höfðu fram veigamiklar veilur í því, eins og ég óttaðist þegar ég hafði efasemdir um að skrifa undir það og flytja og beiddist þess að því yrði frestað. Nú vona ég að það sé orðið það gott, að ekki séu lengur í því neinar veilur og að framkvæmdin geti verið hröð. Það er mjög mikilvægt að framkvæmdin verði hröð vegna þess að frumvarpið snertir mjög stóran hóp. Þetta frumvarp leysir ekki vanda þjóðarinnar. Ákveðinn hluti þjóðarinnar, sumir segja 10%, er í vonlausri stöðu eftir hrunið vegna atvinnuleysis, vegna ofskuldsetningar, vegna þess að lífskjörin hafa versnað. Launin hafa ekki haldið í við verðbólguna, langt í frá. Sumir hafa þurft að sæta lækkun launa í krónutölu þannig að lífskjörin hafa versnað mjög mikið, bæði geta manna til að borga af lánum og til að halda og reka heimili. Bleiurnar hækka líka, ekki bara lánin. Við erum því að leysa vanda þeirra sem eru í glataðri stöðu sem einu sinni hét að verða gjaldþrota. Við erum að reyna að búa til úrræði sem gerir að verkum að menn verði ekki gjaldþrota, þeir haldi eign sinni og geti ráðið við vandann án þess að vera gerðir gjaldþrota. Það er mjög mikilvægt vegna þess að þegar menn verða gjaldþrota dettur allur greiðsluvilji niður og óhemju fé tapast alltaf. En ef málin eru gerð upp á þennan hátt helst viljinn til að borga af lánum og standa sig og frumvarpið á að gera það að verkum að menn geti farið í gegnum þennan pakka án þess að brotna. Fyrir nokkru féll hæstaréttardómur um gengistryggð lán sem breytir stöðunni eitthvað. Ég geri ráð fyrir því, án þess að ég hafi nokkrar tölur um það, frú forseti, því að okkur vantar allar upplýsingar. Því miður er könnun Seðlabankans orðin gömul og ekki lengur hægt að miða við hana en ég geri ráð fyrir því að heimilunum sem eru í þeim mikla vanda sem við erum að leysa hér, fækki kannski úr 10.000 í 8.000 heimili. Þetta er bara sagt svona. Ég hugsa að það sé ekki mikið meira vegna þess að atvinnuleysið hefur ekki minnkað við þennan hæstaréttardóm. Launin hafa ekkert hækkað og menn eru jafnvel með verðtryggð lán en ekki gengistryggð. Sumir voru í miklum vanda fyrir og hafa alltaf verið í vanda þannig að frumvarpið hefði svo sem mátt vera til áður. Frumvarpið hefur því fullt gildi þótt hæstaréttardómurinn hafi fallið og fjöldi þeirra sem þurfa á þessum úrræðum að halda hafi minnkað. Markmið laganna er að gera upp skuldir. Þegar þjóðfélög lenda í svona hruni, er almennt álitið að það sé mjög mikilvægt að skuldir séu gerðar upp, gengið sé frá hlutum og menn geti byrjað aftur með hreint borð. Þetta frumvarp er liður í því að reyna að ganga frá skuldum heimilanna, þurrka út það sem menn geta ekki borgað svo þeir geti haldið áfram og byrjað upp á nýtt með hreint borð. Ég vona að með frumvarpinu náist það markmið. Vandinn í þessu er hraðinn. Ef um er að ræða 10.000 heimili, við skulum gefa okkur það, og við náum 20 á dag eru það 500 dagar. Við erum að tala um svo óskaplega mikið magn að þetta þarf að vinna hratt. Til að ná því fram hef ég lagt fram breytingartillögu, sem dreift var í dag, um kröfuskrá þar sem öllum kröfum landsins er safnað á einn stað í opinberri vörslu, bara með kennitölum skuldara og kröfuhafa. Hægt er að leita í þeirri skrá hratt og vel á sekúndu að öllum kröfum sem einstaklingur er talinn skulda. Svo er hægt að senda kröfuhöfum tölvupóst, líka á ljóshraða, og þeir geta lýst sínum kröfum. Þetta mundi hraða ferlinu sennilega um mánuð eða meira auk þess sem þetta er miklu fullkomnara kerfi til að halda utan um allar kröfur, ekki bara veðkröfur. Ég vonast til að það verði rætt - það þarf ekki að ræða það einu sinni - að það fari til nefndar og fái umsögn. Ég held að það sé mikilvægt að það verði rætt og fái umsagnir. Kannski er þetta ekki fært en ég vildi prófa það. Við erum í fyrsta lagi með frjálsa samninga og allir vilja auðvitað að heimilin fari í frjálsa samninga. En það er líka úrræði að fara í þvingaða samninga eða þvinguð úrræði. Við vonumst til þess að í starfi nefndarinnar hafi því verið náð að meiri hvati verði til að fara í frjálsa samninga en þvingaða. Ég flyt líka breytingartillögu við 4. gr. sem fjallar um heimild til að veita greiðsluaðlögun og umsókn um greiðsluaðlögun. Þar er inni sjónarmið um að menn þurfi að hafa dálítið fyrir þessu. Menn hafa sagt fyrir nefndinni að ef þetta sé of létt taki menn það ekki alvarlega. Ég fellst ekki á þá röksemd. Ég fellst alls ekki á það. Umboðsmaður skuldara, sem við ræðum á eftir, hefur allar heimildir til að leita í öllum skrám að upplýsingum um einstaklinginn, í skattskrám, fasteignaskrá, bifreiðaskrá o.s.frv. Ég sé enga ástæðu til þess að fólk sem er í miklum vanda og búið að vera í ógurlegum vanda sé látið klífa þrítugan hamar og hlaupa á milli skrifstofa og ná í gögn, sem eru til og hægt er að ná í rafrænt. Ég sé engan akk í því að opinberum starfsmönnum sé gert að afgreiða svona fólk sem stendur í biðröðum. Þetta gerir ekkert annað en að auka vinnu. Ég kem því með breytingartillögu um að hinn venjulegi maður komi bara með kennitöluna sína og nafnið sitt. Allt annað liggur fyrir. Hjúskaparstaðan er í þjóðskrá, fasteignirnar eru í fasteignaskrá og skuldastaðan er hjá lánastofnunum o.s.frv. Þannig finnst mér að þetta eigi að vera. Ef um er að ræða afbrigðilegar eignir, frímerkjasafn eða bókasafn eða hesta eða skartgripasafn eða eitthvað slíkt þurfa menn að telja það upp. Það vantar reyndar í frumvarpið eins og við afgreiðum það núna. Ég tel mjög mikilvægt að breytingartillagan verði samþykkt, þetta verði gert einfalt og lipurt og að umboðsmaður skuldara aðstoði fólk eins og hann mögulega getur þannig að þetta verði einfalt kerfi. Nógu erfitt hefur það verið fyrir skuldarana. Ég legg því til að hv. þingmenn samþykki breytingartillöguna sem ég flyt við frumvarpið.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um greiðsluaðlögun einstaklinga en ég hef tekið þátt í vinnu félagsmálanefndar varðandi þau mál öll sem fara í gegn í dag, þessi fjögur mál frá félagsmálanefnd. Ég verð að segja að það hefur verið mjög athyglisvert að taka þátt í þeirri vinnu. Hér hefur verið farið yfir hvernig þetta hefur gengið fyrir sig, allt frá því að félagsmálaráðherra lagði fram útfærslur sínar að frumvarpi sem nefndin hefur síðan gerbreytt. Ég tel að það hafi verið mjög mikilvægt að orðið var við beiðni okkar sjálfstæðismanna um að setja þennan þingdag í dag svo okkur í nefndinni gæfist tími til að fara yfir málið enn og aftur og þá með fulltrúum réttarfarsnefnda. Hér fer félagsmálanefnd inn á svið sem tengist óneitanlega skuldaskilaréttinum og því er mikilvægt að fá hæfustu sérfræðinga til að aðstoða okkur. Ég fagna því. Ég tel að þetta sé mjög til bóta enda sjáum við öll að frumvarpið hefur tekið nokkrum breytingum frá síðustu umræðu. Þær eru allar mjög mikilvægar vegna þess að þrátt fyrir að okkur sé mikið í mun að lögfesta úrræði til handa heimilunum er auðvitað algjörlega ljóst að þau úrræði verða að virka, framkvæmdin verður að vera skilvirk og að sjálfsögðu verður þetta allt saman að vera í samræmi við aðra löggjöf, ég tala nú ekki um sjálfa stjórnarskrána. Það er mjög mikilvægt að það ríki sátt um lagasetningu sem þessa og þess vegna höfum við sjálfstæðismenn allt frá því að við byrjuðum - eða allt frá því að ég tók sæti á þingi að minnsta kosti - talað fyrir því að þegar þessi mál yrðu rædd, skuldavandamál heimilanna, reyndum við öll, sama hvaðan úr flokki við komum, að setjast saman að borðinu og finna lausnir. Þetta verkefni er risavaxið og það er ekki einfalt að finna leiðir til að forða því að fleiri heimili lendi í miklum greiðsluerfiðleikum. Þess vegna er mikilvægt að allir þingmenn leggi saman krafta sína til að vinna að því verkefni. Ég fagna því sérstaklega þeirri góðu vinnu og góða samstarfi sem unnið hefur verið í félagsmálanefnd. Það er til fyrirmyndar. Ég vonast til þess að við sem hér sitjum og höfum tekið þátt í þessari vinnu lærum svolítið af þessu. Við erum að minnsta kosti búin að læra að þetta er hægt og það er spurning hvað þetta mun gefa okkur inn í framtíðina. Það er mikilvægt að þetta fór svona af stað og mikilvægt að við náðum að klára málið í mikilli sátt og samlyndi eftir langan feril. Frú forseti. Úrræðin sem varða greiðsluaðlögun einstaklinga eru að sjálfsögðu úrræði til handa þeim sem eru þegar komnir í mikinn vanda. Þetta eru úrræði til handa þeim sem færu að öllum líkindum í erfið greiðsluvandaúrræði sem þegar eru til í lögum, svo sem gjaldþrot. Þetta er mikilvæg löggjöf þótt ekki kæmi til efnahagshrun og ég fagna því að hún sé orðin að veruleika. Ég veit að það hefur verið umræða í þinginu mörg undanfarin ár og áratugi um að nauðsynlegt sé að taka upp löggjöf sem þessa og ég geri mér grein fyrir því að það hafa aðrir flokkar en Sjálfstæðisflokkurinn dregið vagninn í þeirri umræðu. Engu að síður styð ég heils hugar að þetta mál gangi fram vegna þess að þetta er mikilvæg réttarbót fyrir þá sem þurfa á þessum úrræðum að halda. Eins og fram kemur í textanum er markmið laganna að gera fólki í greiðsluvanda kleift að ná tökum á fjármálum sínum. Skilyrði fyrir því að leita eftir þessu úrræði er að skuldari sé ófær um að standa í skilum eða verði það um fyrirsjáanlega framtíð. Þetta er því úrræði fyrir þá sem eru þegar komnir í mikinn vanda. Þess vegna hef ég nokkrar áhyggjur af því að menn hafi miklar væntingar um að þessi löggjöf muni bjarga öllum heimilum landsins. Það er ekki þannig, því miður. Hins vegar er hún til þess fallin að aðstoða þá sem eru komnir í mikinn vanda. Mikið hefur verið rætt í þinginu í vetur og fyrrasumar um hvernig eigi að hjálpa heimilum landsins að komast aftur almennilega á fætur eftir efnahagshrunið. Umræðan hefur farið um víðan völl, verið gagnleg á stundum, en engu að síður hafa ekki komið fram neinar leiðir um almennar aðgerðir. Þrátt fyrir að menn séu ósammála um hverjar slíkar aðgerðir eru eða hvort yfirleitt sé þörf á þeim, höfum við sjálfstæðismenn lagt það fram í þingskjali, í tillögu til þingsályktunar um nauðsynlegar bráðaaðgerðir vegna alvarlegs ástands efnahagsmála, að flokkarnir taki sig saman og skipi þverpólitíska nefnd til að fara yfir það hvert svigrúmið sé hjá fjármálastofnununum til að fara í almennar aðgerðir. Þegar fyrir liggur hvert svigrúmið er, má skoða hvort hægt sé að fara í slíkar aðgerðir og með hvaða hætti það væri best gert. Ég skora á háttvirta félaga mína í félagsmálanefnd að koma til liðs við okkur og sjá til þess að þessi vinna fari af stað. Það er liðið rúmlega eitt og hálft ár frá hruni og við höfum talað fyrir þessu í heilt ár. Auðvitað hafa komið fram vísbendingar og menn hafa reynt að vinna í þessa átt. Það er erfitt að setjast allir saman, allir flokkar, en við verðum að sýna þjóðinni að við þorum að taka upp breytt vinnubrögð. Við höfum gert það í félags- og tryggingamálanefnd og ég er mjög stolt af því að hafa tekið þátt í þeirri vinnu. Auðvitað hvessir stundum í svona þverpólitísku samráði en það er einfaldlega eitthvað sem þroskar mann, þroskar umræðuna og reynsla mín er að slíkt starf leiði yfirleitt til farsællar niðurstöðu. Þrátt fyrir að ekki hafi komið fram nein tillaga eða neitt boð um slíkt af hálfu stjórnarflokkanna, vonast ég engu að síður enn til þess að slík vinna fari af stað, standi yfir í sumar og komi til með að skila áliti í haust. Ég tel að það sé mikilvægt vegna þess að við sleppum aldrei við þessa umræðu. Við afgreiðum löggjöf frá þinginu í dag til handa þeim heimilum sem eru í miklum vanda. Þá er ósvarað spurningunni: Hvað með almennar aðgerðir? Ég held einfaldlega að það sé best að við áttum okkur öll á því að þeirri spurningu verður að svara á annan hátt en þann sem hæstv. forsætisráðherra hefur gert með því að segja að með þeim frumvörpum sem lögð voru fram af hæstv. félagsmálaráðherra væri búið að svara öllum þeim spurningum varðandi skuldavanda heimilanna sem ríkisstjórninni væri kunnugt um. Ég leyfi mér að fullyrða að hæstv. forsætisráðherra fór aðeins fram úr sér þarna. Alltaf eru að koma upp ný sjónarhorn á þetta stóra verkefni. Við hljótum öll að sjá að við verðum að fara í þetta á heiðarlegan hátt þannig að allir hafi aðgang að þeim upplýsingum sem þörf er á til að geta reiknað út möguleikann á því að fara í almennar aðgerðir og þá með hvaða hætti. Við höfum reynt að gera þetta á eigin vegum en það er hins vegar afskaplega erfitt að nálgast réttar, uppfærðar upplýsingar enda eru þær í sumum tilvikum ekki tiltækar á einum stað þar sem hægt er að ná í þær. Ég tel engu að síður að það sé reynandi að setja fram þessa áskorun á síðasta degi fyrir þinghlé til að athuga hvort hún veki einhver viðbrögð. Ég er sannfærð um að þetta sé leiðin sem við eigum að fara og hún muni skila árangri, muni að minnsta kosti skila svörum um hvað sé hægt að gera og þá hvernig hægt er að koma til móts við þau heimili sem eru í skuldavanda en þó ekki í það alvarlegum skuldavanda að þau uppfylli skilyrði til að nota þessi úrræði. Ég tel nefnilega að meginmarkmið okkar eigi að vera, þrátt fyrir að við séum að fara fram með þessa ágætu löggjöf og samþykkja hana, að forða því að fleiri þurfi að nýta sér þessi úrræði. Það hlýtur að vera markmið okkar. Í þessum pakka sem við afgreiðum í dag eru því miður afskaplega fá úrræði sem munu hafa þau áhrif. Frumvarpið um tvær fasteignir gæti hjálpað ákveðnum hluta fólks sem mundi ella lenda í miklum vandræðum, ég vona það. Að því frátöldu er ekkert annað í þeim pakka sem forðar því að fleiri þurfi á úrræðunum að halda. Sú vinna er því eftir. Við eigum ekki að láta hugfallast þótt verkefnið sé stórt og erfitt, við verðum einfaldlega að vaða í þetta og ég hef lýst því hér hvaða aðferðafræði ég tel besta í slíkri vinnu. Frú forseti. Við sjálfstæðismenn höfum lagt fram tillögur í tvígang, á þessu þingi sem nú stendur yfir og eins á sumarþingi, um aðgerðir vegna alvarlegs ástands efnahagsmála. Við höfum farið yfir með hvaða hætti við sjáum fyrir okkur hvernig rétta eigi við íslenskt efnahagslíf. Það er í rauninni stóra spurningin í öllum málum sem við ræðum á þinginu, hvort sem við ræðum skuldavanda heimilanna eða stöðu landbúnaðarins og nánast í hverju einasta máli. Efnahagshrunið er stærsta verkefnið sem við stöndum frammi fyrir í dag, að rétta úr kútnum eftir það. Það er verkefnið sem við eigum að einbeita okkur að, ekki að elta einhver villuljós, eins og t.d. aðildarumsókn að Evrópusambandinu sem ég hef rætt hér við annað tilefni. Til að við getum einbeitt okkur að verkefninu tel ég best að við vinnum þetta svolítið saman, förum hvert yfir tillögur annars. Við höfum lagt fram efnahagstillögur okkar og ég tel mikilvægt að við reynum í sumar, þrátt fyrir að það sé að koma frí, að hugsa málin, setja einhverja vinnu af stað þannig að við komum ekki blönk til þings í september og ég tala nú ekki um í október. Ef kortleggja á almennar aðgerðir og hvort mögulegt sé að fara í þær, er það auðvitað flókið mál. Ég hef alltaf haldið því til haga að það er ekki einfalt að vinna úr afleiðingum hruns íslensku bankanna. Þeir flokkar sem sitja í ríkisstjórn eru alls ekki öfundsverðir af því hlutverki, ég tel ekki svo vera. Hins vegar er mikilvægt að menn einbeiti sér að stóra verkefninu og stóra verkefnið er að rétta úr kútnum og reyna að koma efnahagslífinu aftur af stað eftir hrunið. Það besta sem við getum gert fyrir íslensk heimili í dag er að skapa þær aðstæður í samfélaginu að fólk fái atvinnu. Það á að vera stóra markmið okkar. Ríkið eitt og sér mun ekki bjarga okkur út úr efnahagskreppunni. Það eru einstaklingarnir sem eiga eftir að koma okkur upp úr lægðinni. Það er frumkvæði, kraftur og elja einstaklinganna sem mun gera það, ég er algjörlega sannfærð um það. En þá má ekki vera búið að skapa þá umgjörð að skattumhverfið sé þannig að menn séu lattir til að vinna og skattpíningin sé orðin þvílík að það borgi sig frekar að vera heima á atvinnuleysisbótum en að fara út og reyna að bjarga sér sjálfur. Þetta er verkefni sem ég tel að þingmenn allir eigi að hafa í huga og hafa áhyggjur af. Ég hef áhyggjur af þeirri þróun sem mér sýnist vera til staðar í íslensku samfélagi. Ég hef áhyggjur af því að þeir fjölmörgu aðilar sem stóðu upp af fullum krafti við hrun bankanna og sögðust ætla að berjast fyrir því að efla atvinnulíf, að kraftur þeirra fari dvínandi vegna þess að stjórnvöld hafa ekki borið gæfu til að skapa þau skilyrði sem ýta undir eljuna, kraftinn og hugmyndaauðgi einstaklinganna. Ég hef áhyggjur af þessu og ég tel að við eigum að koma til þings í haust og vera þá búin að hugsa í lausnum, sama hvar í flokki við erum, um hvernig við ætlum að koma því svo fyrir að ríkið standi ekki í vegi fyrir atvinnuuppbyggingu heldur styðji við bakið á einstaklingunum svo okkur gangi hraðar og betur að byggja upp íslenskt efnahagslíf eftir hrunið. Ég tel að við eigum öll að einhenda okkur í þetta verkefni. Það eru kannski ekki allir sammála mér, gamlir verkalýðsleiðtogar í salnum og fleiri, en til að heimilin og fjölskyldur okkar nái að rétta úr kútnum verður að skapa þeim þá umgjörð að mögulegt sé að sækja sér vinnu, að það sé vilji til þess að sækja sér vinnu og stutt sé við bakið á þeim sem fá góðar hugmyndir. Þetta er stóra verkefnið. Engu að síður eru þau verkefni mikilvæg sem félags- og tryggingamálanefnd hefur verið í að vasast í á undanförnum vikum. Ég fagna því að frumvarpið sé komið fram. Reynslan mun síðan skera úr um það hvort löggjöfin sé að öllu leyti fullnægjandi. Þannig er það venjulega þegar við förum í viðamiklar breytingar. Ég tel að félags- og tryggingamálanefnd hafi unnið þetta mál eins vel og henni var nokkur kostur, sérstaklega í ljósi viðbótartímans sem gafst. Ég tel að hv. þingmenn í félags- og tryggingamálanefnd hafi í raun og veru unnið ákveðið þrekvirki. Mig langar að nota tækifærið til að þakka ágætum félögum mínum sem þar sitja, fyrir samstarfið. Ég hvet okkur öll og brýni okkur enn einu sinni til að láta þetta vera merki um þau vinnubrögð sem við ætlum að sýna í framtíðinni. Við getum þetta.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti frá félags- og tryggingamálanefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 50/2009, um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði. Frumvarp það sem hér um ræðir lagði nefndin m.a. fram til samræmis við frumvarp nefndarinnar um greiðsluaðlögun einstaklinga og hafði þá þegar tekið ákvörðun um að fela réttarfarsnefnd yfirferð frumvarpsins og halda að því loknu áfram vinnu við nánari útfærslu þess. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið Markús Sigurbjörnsson formann réttarfarsnefndar á sinn fund og þökkum við honum fyrir mjög svo gagnlegar og góðar ábendingar. Í frumvarpinu er lagt til að felld verði brott vísan til þess að um tímabundið úrræði sé að ræða þar sem lögunum er ekki ætlað að gilda tímabundið. Fyrir nefndinni kom fram það sjónarmið að greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna væri í reynd tímabundið úrræði. Með því væri sett fram nýtt viðmið um fjárhæð afborgana af skuldbindingum sem tryggðar eru með veði í íbúðarhúsnæði og því viðmiði væri einungis ætlað að gilda um ákveðinn tíma en ekki til frambúðar. Var til samanburðar bent á það einkenni greiðsluaðlögunar skv. X. kafla a laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., að með því úrræði væri stefnt að því að leysa úr greiðsluerfiðleikum einstaklinga á raunhæfan hátt til framtíðar og væri þar með ekki litið á það úrræði sem tímabundið. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og leggur því til breytingar þessu til samræmis. Þá kom fram á fundi nefndarinnar gagnrýni á styttingu á hámarkstíma greiðsluaðlögunar í þrjú ár úr fimm. Fram kom að dómstólar hefðu úrskurðað um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna til allt að fimm ára þó svo að dæmi væru þess að úrræðinu hefði einnig verið veittur skemmri gildistími. Var sérstaklega nefnt að stytting greiðsluaðlögunartímabils kynni að koma hart niður á skuldurum enda væri tímalengd úrræðisins m.a. ætlað að gera einstaklingum fært að endurskipuleggja fjármál sín á raunhæfan hátt með það að markmiði að þeir gætu áfram búið í fasteign sinni. Nefndin leggur því til breytingu þessu til samræmis en áréttar að ekki er kveðið á um lágmarkstímabil greiðsluaðlögunar heldur einungis hámark og því sé mögulegt að ákvarða tímalengd eftir aðstæðum hverju sinni. Í framkvæmd hafa komið fram álitamál er varða kröfur sem tryggðar eru með tryggingarbréfi með svokölluðu allsherjarveði. Hafa þær hvorki fallið undir tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna né greiðsluaðlögun samningskrafna og því oft gert það að verkum að gjaldþrot blasir við skuldara með tilheyrandi eignamissi. Var á það bent að sjálfstæð greiðsluskylda felist ekki í tryggingarbréfum heldur vísi þau til annarra heimildaskjala um þær skuldbindingar sem þeim er ætlað að tryggja. Væri veðhafa samkvæmt tryggingarbréfi fært að veðtryggja allar kröfur er hann eignast á hendur skuldara með því að fullnýta hverju sinni þá hámarksfjárhæð sem tilgreind er í tryggingarbréfi og nyti hann að því leyti ávallt betri stöðu en aðrir kröfuhafar. Nefndin telur nauðsynlegt að komið verði í veg fyrir að framangreind álitamál hefti framgang markmiða laga um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna og leggur til breytingar sem skerpa ákvæði frumvarpsins hvað þetta varðar. Því sjónarmiði var jafnframt komið á framfæri við nefndina að það kynni að flækja málsmeðferðina að fela umboðsmanni skuldara það verkefni að taka á móti umsóknum um greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna og leggja mat á hvort slík heimild skuli veitt. Sé greiðsluaðlögunarinnar leitað í samræmi við 18.–20. gr. frumvarps til laga um greiðsluaðlögun einstaklinga er hlutverk og valdsvið umboðsmanns skuldara skýrt afmarkað. Er það mat nefndarinnar að eðlilegt sé að þeim einstaklingum er vilja beiðast greiðsluaðlögunar fasteignaveðkrafna án þess að láta reyna á greiðsluaðlögun einstaklinga eigi að vera heimilt að leggja slíka beiðni beint fyrir dómstóla enda er þegar komin nokkur reynsla á það fyrirkomulag. Leggur nefndin til breytingar þessu til samræmis. Rætt var sérstaklega um hvert væri heppilegt varnarþing einstaklinga er beiðast greiðsluaðlögunar fasteignaveðkrafna. Var á það bent að þar sem í frumvarpinu væri gert ráð fyrir því að víkja frá lögheimilisskilyrði laganna væri nauðsynlegt að taka upp önnur viðmið hvað varðar varnarþing skuldara. Til einföldunar og samræmingar gerir nefndin þá tillögu að ávallt skuli leggja fram beiðni um greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna í því umdæmi héraðsdóms þar sem fasteign er staðsett. Innheimtumöguleikar sveitarfélaga og húsfélaga voru sérstaklega ræddir á fundum nefndarinnar þar sem gjaldfallin fasteignagjöld og húsgjöld njóta lögveðsréttar. Því sjónarmiði var hreyft fyrir nefndinni að með því að skerða rétt framangreindra félaga til að krefjast nauðungarsölu á fasteignum væru innheimtumöguleikar þeirra takmarkaðir langt umfram það sem eðlilegt og réttmætt getur talist. Nefndin telur rétt að bregðast við þeim athugasemdum en áréttar að í frumvarpi til laga um greiðsluaðlögun eigi að gera ráð fyrir þessum útgjöldum skuldara. Leggur nefndin því til breytingar á þessu. Fyrir nefndinni kom fram að beiðendum greiðsluaðlögunar væri oft og tíðum gert að mæta fyrir dómara og svara þar spurningum er vakna kynnu varðandi beiðni þeirra um greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna. Lagði nefndin því til í frumvarpi sínu breytingu þess efnis að skuldari gæti óskað þess að umsjónarmaður væri viðstaddur fyrirtöku máls fyrir dómi. Réttarfarsnefnd benti á að umsjónarmanni greiðsluaðlögunar bæri að viðhalda ákveðnu hlutleysi í samskiptum sínum við skuldara og kröfuhafa. Hann fer t.d. með víðtækt mat á aðstæðum kröfuhafa og skuldara meðan á umleitunum stendur. Einnig var nefnt að krafa um hlutleysi umsjónarmanns væri sett fram í því augnamiði að kröfuhafar bæru til hans traust enda væri slíkt nauðsynleg forsenda eðlilegs gangs umleitana. Fram kom að þetta gæti leitt til þess að umsjónarmanni væri í raun ófært að gæta hagsmuna skuldara fyrir dómi. Nefndin leggur til breytingar þessu til samræmis enda mikilvægt að umsjónarmaður geti sinnt lögbundnu hlutverki sínu. Loks kom fram fyrir nefndinni að eðlilegt væri að ráðast í nokkrar orðalagsbreytingar í þeim tilgangi að einfalda framkvæmd samkvæmt ákvæðum frumvarpsins auk þess sem nauðsynlegt væri að lagasamræmis yrði gætt. Þá var lagt til að brott yrðu felld nokkur ákvæði er fælu í sér tvítekningu þegar litið væri til heildarsamræmis frumvarpa og laga er varða greiðsluerfiðleikaúrræði einstaklinga. Nefndin leggur til ýmsar breytingar til leiðréttingar og skýringar á texta sem ég ætla ekki að gera frekari grein fyrir hér heldur vísa í breytingartillögur. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Undir nefndarálitið skrifa auk þeirrar sem hér stendur Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Guðbjartur Hannesson, Guðmundur Steingrímsson, Unnur Brá Konráðsdóttir, Anna Margrét Guðjónsdóttir, Pétur H. Blöndal, Ásmundur Einar Daðason og Ögmundur Jónasson.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 50/2009, um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði. Þetta mál hófst þannig í þinginu að frumvarp til breytinga á þessum lögum var lagt fram af hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra. Í ljós kom við yfirlestur nefndarinnar að ráðist þyrfti í umfangsmiklar breytingar á lagatextanum og því var valið í þessu máli eins og tveimur öðrum að leggja fram nýtt frumvarp á vegum félags- og tryggingamálanefndar. Það frumvarp var mjög til bóta miðað við það sem lagt var fram af hæstv. ráðherra en tilgangurinn með frumvarpinu var að festa í sessi úrræði laga nr. 50/2009 þannig að það yrðu lög sem giltu til frambúðar og það er eðlilegt. Þetta úrræði mun væntanlega verða notað sjaldnar vegna greiðsluaðlögunarfrumvarpsins sem við ræddum hér fyrr í dag en engu að síður er mikilvægt að það haldi gildi sínu. Við þurfum að skoða hvernig framkvæmd laganna verður með þessum áorðnu breytingum og meta hvort það eru fullnægjandi breytingar sem við ætlum að ráðast í. Þegar nefndin hafði eytt miklum tíma í að vinna þessi mál kom í ljós að þingdögum fór fækkandi og þess vegna var það krafa okkar sjálfstæðismanna, sem aðrir flokkar tóku síðan undir, að taka þennan dag hér til að ræða þessi mál og fá yfirlestur á þessu máli frá réttarfarsnefnd. Ég fagna því að það var gert vegna þess að hér eru lagðar til allnokkrar breytingar á frumvarpi því sem félags- og tryggingamálanefnd hafði þó endurskrifað frá því að það kom úr ráðuneytinu. Ég tel því að við stöndum hér eftir með frumvarp til laga sem er til bóta og er tiltölulega einfalt og að við höfum náð að skera það niður nú á síðustu dögum þannig að það nái markmiðum sínum, það er ágætt. Það er náttúrlega tilgangurinn með þessu öllu saman, að þau úrræði sem félags- og tryggingamálanefnd boðar hér og óskar eftir að verði lögfest, virki þannig að þetta sé skilvirkt og einfalt að því marki sem það er hægt þegar menn eru komnir í það mikil vandræði að þeir þurfa að leita í þessi úrræði. Ég fagna þeirri miklu vinnu sem fór í þetta mál. Það voru nokkuð mörg álitaefni sem flæktust fyrir okkur í þeirri vinnu. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni er það ekki einfalt verkefni að finna lausn á því hvað gera skal þegar reyna fer á skuldaskil og menn eru komnir í mikil greiðsluvandræði. En engu að síður er þetta verkefni sem hægt er að einhenda sér í og ég held að við höfum sýnt það í vinnu nefndarinnar að það er hægt að taka mál sem eru tiltölulega hrá þegar þau koma inn í þingið, kollvarpa þeim og vinna þau í nefndinni. Hins vegar er algjörlega ljóst að ef þetta er það sem koma skal verðum við að styrkja Alþingi. Ég tel reyndar að það sé rétt leið að lagafrumvörp séu oftar skrifuð á þingið sjálfu, ég tel að það sé til fyrirmyndar. Hins vegar er þetta búið að vera svolítið strembið vegna þess að hið frábæra starfsfólk sem við þingmenn höfum okkur til aðstoðar hér hefur takmarkaðan tíma og þingið hefur að sjálfsögðu skorið niður í rekstri sínum. En ég tel að það sé mjög mikilvægt, sérstaklega í ljósi rannsóknarskýrslu Alþingis þar sem er töluvert fjallað um Alþingi og störf þess, að við hugum vel að þessum þætti og við munum gera það í umfjöllun um skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Ég tel að það væri mjög æskilegt að menn legðu höfuðið svolítið í bleyti yfir sumarið, þeir þingmenn sem hafa áhuga á þessu máli og sérstaklega þá þeir sem hafa reynslu úr félags- og tryggingamálanefnd, með hvaða hætti væri hægt að vinna þessi mál betur og meira hérna í þinginu þannig að löggjafarsamkundan hafi meira sjálfstæði í vinnubrögðum sínum og þurfi ekki að leita allrar ráðgjafar og allra tækja og tóla að mestu leyti hjá framkvæmdarvaldinu. Ég tel að þetta gæti orðið mikil breyting fyrir okkur öll bæði á vinnubrögðum og hugarfari og það yrði líka til þess að auka frumkvæði þingmanna. Vissulega hafa þingmenn verið nokkuð duglegir margir hverjir við að leggja fram þingmannamál en sjaldnast fá þau sérstakan framgang í nefndum. Það þykir nauðsynlegt að þau fái betri vinnslu áður en þau verða tæk til þess að verða afgreidd hér í þinginu. Með því að styrkja enn frekar nefndasvið Alþingis, styrkja enn frekar stuðning við þingmenn og þingnefndir til þess að sjá sjálf um að leysa brýn úrlausnarefni með tillögum að lagasetningu, tel ég að við munum ná stórum áfanga í því að breyta vinnubrögðum okkar hér. Ég verð að segja að eftir veru mína hér á þingi í eitt ár tel ég algjörlega nauðsynlegt að þingið endurskoði hvernig það vinnur, hvernig það setur saman áætlanir sínar, hvernig það setur saman dagskrá sína. Við getum tekið dæmi af deginum í dag þar sem umræða um þessi mál átti að hefjast klukkan ellefu, en öllum að óvörum byrjaði hún klukkutíma fyrr. Ég er ekki bara að hugsa um okkur þingmenn sem þurfum að stökkva til og byrja að tala, það er minnsta málið, þetta er meira álag á allt kerfi Alþingis, allt nefndasviðið sem er að reyna að afgreiða þessi nefndarálit okkar og öll þau gögn sem við höfum verið að skrifa upp á undanförnum dögum. Þeim þarf að koma hérna inn í þingið á réttum tíma og það er nauðsynlegt að okkur séu búnar þær starfsaðstæður, bæði hv. alþingismönnum sem og okkar ágæta starfsliði, að hægt sé að gera þetta með sæmilegum brag. Það er mikilvægt að við höfum það öll í huga. Vissulega gengur oft mikið á á síðustu dögum þingsins en engu að síður er þetta eitthvað sem við þurfum að læra af og við skulum einsetja okkur öll að gera það.

Frú forseti. Við ræðum hér nefndarálit um frumvarp til laga um breytingu á lögum um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna. Þetta er sennilega það frumvarp sem mest er breytt frá því fyrir átta dögum þegar við sjálfstæðismenn báðum um frest til að fara í gegnum þessi mál. Mér sýnist að tekist hafi að gera ferilinn allmiklu hraðvirkari og jafnframt skilvirkari, hann er betri og hraðari, það er einmitt markmiðið. Þetta sýnir því að menn þurfa að vanda töluvert mikið til svona lagasetningar. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta. Það eru felldar niður margar greinar og hluti af greinum og lögin verða eiginlega helmingi styttri og markvissari. Ég held að þetta sé gott mál sem hér hefur náðst, ég vona að þetta sé núna orðið eins gott og það getur orðið, þetta má reyndar alltaf bæta. En ég vil taka undir þakkir til nefndasviðs Alþingis sem hefur unnið ótrúlegt afrek við erfiðar aðstæður við að semja þessi frumvörp upp á nýtt með aðstoð þingmanna í nefndinni. Ég vona að þetta séu ný vinnubrögð á Alþingi. Ég hef lagt þetta til eiginlega frá því að ég kom inn á þing 1995 og tel að þingnefndir eigi að flytja mál, þær eigi að fá beiðni um það frá ráðuneytum, samtökum og einstaklingum og síðan að taka ákvörðun um hvort þær vilji flytja málin eða ekki. Það tel ég vera hárrétt og þar sem Alþingi hefur löggjafarvaldið og fjárveitingavaldið getur það flutt þá starfsmenn sem eru í ráðuneytunum og úti um allt að semja frumvörp yfir á nefndasvið Alþingis.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti frá félags- og tryggingamálanefnd um frumvarp til laga um tímabundið úrræði einstaklinga sem eiga tvær fasteignir til heimilisnota. Með frumvarpinu er lagt til úrræði fyrir einstaklinga sem greiða fasteignaveðkröfur af tveimur fasteignum til heimilisnota. Um er að ræða söluúrræði til að gera einstaklingum sem keypt höfðu fasteign til heimilisnota en ekki selt fyrri eign þegar efnahagshrunið varð, kleift að losa sig við aðra eignina með því að ráðstafa henni til veðhafa á ætluðu markaðsvirði fasteignarinnar. Telst slík ráðstöfun fullnaðargreiðsla af hálfu skuldara til þeirra veðhafa sem eigninni er ráðstafað til samkvæmt frumvarpinu. Við samningu frumvarpsins var lagt upp með að fela réttarfarsnefnd að skoða sérstaklega hvernig frumvarpið samrýmdist eignarréttarákvæðum stjórnarskrár, hvernig það mundi virka í tengslum við önnur úrræði og samræmanleika þess við ákvæði réttarfarslaga. Formaður réttarfarsnefndar, Markús Sigurbjörnsson, kom á fund nefndarinnar og kom í þessu máli sem öðrum með afar gagnlegar ábendingar. Nefndin fjallaði sérstaklega um atriði er lúta að tilfærslu veðréttinda milli eigna þegar önnur eignin er yfirveðsett en hin ekki. Samkvæmt frumvarpinu getur skuldari valið hvort hann skilar eign til veðhafa og þá, í samráði við umsjónarmann, hvorri eigninni hann skilar. Gert er að skilyrði að heildarveðsetning eignanna sé að lágmarki 75% af samanlögðu verðmati og er því ljóst að svo getur farið að sú fasteign sem skuldari vill losa sig við sé ekki veðsett að fullu. Einnig getur eignin sem skuldari ákveður að skila verið síðri veðkostur, t.d. vegna staðsetningar eða ástands en sú sem hann ákveður að halda. Í 3. mgr. 5. gr. frumvarpsins er kveðið á um að ef samanlögð fjárhæð veðkrafna á þeirri eign sem ráðstafa skal til veðhafa er lægri en 100% af verðmati hennar skuli umsjónarmaður leita samninga við kröfuhafa beggja fasteigna og skuldara um sanngjarna lausn á því hvernig farið skuli með eignarhlut skuldarans í þeirri fasteign sem ráðstafa skal til veðhafa með það að markmiði að skuldari geti nýtt sér verðmæti eignarhlutarins við eignaráðstöfunina. Þó er við það miðað í öðrum ákvæðum frumvarpsins að veðréttindi séu að jafnaði flutt milli fasteigna þannig að velji skuldari að skila fasteign sem er undirveðsett skuli færa veðkröfur af þeirri eign sem hann heldur eftir þar til veðrými á þeirri eign sem hann skilar er fullnýtt. Ekki er kveðið á um það í frumvarpinu hvað gera skuli náist ekki samningur milli aðila um sanngjarna lausn. Nefndin fjallaði sérstaklega um þetta fyrirkomulag í tengslum við eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar og telur að með ákvæðinu sé gengið nærri stjórnarskrárvörðum eignarréttindum veðhafa. Nefndin telur því nauðsynlegt að leggja til breytingar á frumvarpinu til þess að skýrt sé kveðið á um hvernig fara eigi með veðréttindi, m.a. til að veðréttur kröfuhafa og þar með eignarréttur þeirra sé tryggður. Nefndin leggur því til nokkrar breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi leggur nefndin til að ákvæði 4. gr. breytist á þann hátt að veðhafar geti valið að færa veðkröfur sínar yfir á þá eign sem skilað er til að fylla upp í veðrými þeirrar eignar. Með því er ekki lögð sú skylda og kvöð á þá að færa til veðböndin en telji þeir rétti sínum betur borgið á þeirri eign sem skilað er hafa þeir þennan valkost. Sé eignin sem skilað er yfirveðsett gefur umsjónarmaður veðhöfum kost á að færa veðbönd sín af þeirri eign og yfir á þá sem skuldari heldur eftir. Í öðru lagi leggur nefndin til að sé veðrými þeirrar eignar sem skilað er ekki fullnýtt og kjósi veðhafar ekki að flytja veðbönd sín yfir á þá eign skuli umsjónarmaður finna mismun uppreiknaðra eftirstöðva veðskulda á þeirri fasteign og 100% af verðmati hennar og gefa út tryggingarbréf til skuldara að fjárhæð þess mismunar. Tryggingarbréfið stendur aftast í veðröð, er með uppfærslurétti og ber sömu vexti og verðtryggingu og almenn fasteignalán Íbúðalánasjóðs. Í tryggingarbréfinu skal kveðið á um að sá veðhafi sem fær fasteigninni ráðstafað til sín skuli við sölu hennar ávallt leitast við að ráðstafa henni á markaðsverði og leita hæstu tilboða. Við söluna skal veðhafinn ráðstafa til skuldara þeim hluta af söluverði sem er umfram það sem þarf til að greiða rétthærri veðskuldir og endurgreiða veðhafanum veðskuldir sem hann kann að hafa leyst til sín, allt þar til uppreiknaðar eftirstöðvar tryggingarbréfsins hafa þannig verið greiddar. Myndist við sölu hagnaður umfram áhvílandi veðskuldir, þar með talið tryggingarbréf skuldara, fær skuldari ekki hlutdeild í þeim hagnaði enda er hann ekki eigandi fasteignarinnar. Eftir sölu fasteignarinnar og ráðstöfun söluverðs skal tryggingarbréfið máð af henni þótt söluverðið hafi ekki hrokkið til að greiða eignarhluta skuldara að nokkru leyti eða öllu. Í þriðja lagi er lögð til breyting á 6. gr. til einföldunar á því ferli sem fer fram þegar veðhöfum er gefinn kostur á að leysa til sín fasteignina sem skilað er. Í fjórða lagi leggur nefndin til breytingar á því tímabili sem kveðið er á um að síðari eign skuli hafa verið keypt á. Í frumvarpinu er kveðið á um að eignin skuli hafa verið keypt á tímabilinu 1. janúar 2007 til 1. nóvember 2010 og var við það miðað að skuldari hefði þá haft nokkurt svigrúm til að losa sig við eign sína áður en ástand versnaði til muna á fasteignamarkaði. Nefndin kynnti sér þróun á fasteignamarkaði utan höfuðborgarsvæðisins og telur ljóst að þar hafi ástandið versnað mun fyrr. Leggur nefndin því til að hið fyrra tímamark verði 1. janúar 2006 til að úrræðið nýtist sem skyldi. Þá verði jafnframt kveðið á um að við sérstakar aðstæður sé heimilt að víkja frá því tímamarki. Áréttar nefndin að þessa undanþáguheimild skuli skýra mjög þröngt en hún gæti komið til álita vegna staðbundinna aðstæðna á fasteignamarkaði og t.d. þegar eign hefur verið til sölu um langan tíma en ekki selst. Í fimmta lagi leggur nefndin til þá breytingu að sé umsókn skuldara um eignaráðstöfun samþykkt skuli umboðsmaður skuldara endurgreiða kostnað vegna verðmats fasteignasala á eignunum. Þá leggur nefndin til breytingar sem miða að einföldun ákvæða og lagfæringar á texta sem og orðalagi til samræmis við athugasemdir frá formanni réttarfarsnefndar. Að lokum telur nefndin rétt að benda á og ítreka að skammur tími vannst til yfirferðar á tillögum að breytingum á frumvarpinu. Samkvæmt mati félags- og tryggingamálaráðuneytis eru um 1.000–1.500 heimili í vanda vegna þess að greiða þarf fasteignaveðkröfur af tveimur eignum en ekki hefur tekist að selja aðra eignina. Áréttar nefndin því mikilvægi þess að lögin verði samþykkt sem fyrst og úrræðið nýtist strax við gildistöku laganna þegar umboðsmaður skuldara hefur starfsemi sína. Nefndin mun eftir sem áður halda áfram skoðun á einstökum atriðum og spurningum og fylgjast náið með framkvæmd laganna þegar að gildistöku þeirra kemur. Hyggst nefndin leggja til breytingar, jafnvel strax í haust, telji hún þess þörf til að tryggja skilvirkni úrræðisins. Undir þetta nefndarálit skrifa, auk þeirrar sem hér stendur, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Guðbjartur Hannesson, Guðmundur Steingrímsson, Unnur Brá Konráðsdóttir, Anna Margrét Guðjónsdóttir, Ásmundur Einar Daðason, Ögmundur Jónasson og Pétur H. Blöndal, með fyrirvara. Við leggjum til, hæstv. forseti, að þetta frumvarp sé samþykkt.

Frú forseti. Við ræðum hér nefndarálit frá hv. félags- og tryggingamálanefnd um frumvarp til laga um tímabundið úrræði einstaklinga sem eiga tvær fasteignir til heimilisnota. Þetta er vandi sem kom í ljós eftir hrun. Áður hafði verið tiltölulega auðvelt eða fram til svona 2007 var tiltölulega auðvelt að selja fasteignir og þá tóku menn þá áhættu sem áður fyrr var talin ótæk að menn keyptu eign án þess að hafa selt þá gömlu. Gamla reglan var sú að menn keyptu aldrei fyrr en þeir voru búnir að selja gömlu eignina. En þetta breyttist og menn tóku þessa áhættu og sitja uppi með tvær eignir sem falla í verði og eru með skuldabréf sem hækka í verði og lenda þar af leiðandi í óleysanlegri stöðu. Frumvarpið gengur út á það að haldið sé eins konar uppboð á þeirri eign sem maður ákveður í samráði við umsjónarmann að skila. Um það uppboð er fjallað í 6. gr. og er það afskaplega mikilvægt og snjallt, ég lít á það sem kjarnastykki frumvarpsins. Á frumvarpinu voru gerðar þó nokkuð miklar breytingar sem beinast að þessu kjarnastykki. Vandinn sem kemur upp er tvíþættur, annars vegar ef eignin sem er skilað er yfirveðsett, þ.e. ef kröfur sem á henni hvíla eru hærri en matsverðið. Þá er kröfuhöfum gefinn kostur á að flytja veðið yfir á hina eignina sem maðurinn á og þeir munu yfirleitt velja þá leið vegna þess að þá helst krafan áfram, maðurinn skuldar hana, jafnvel þó að sú eign sé yfirveðsett og ef maðurinn fer í greiðsluaðlögun eiga þeir kröfuhafar möguleika á því að fá eitthvað upp í kröfur sínar. Þeir munu því yfirleitt alltaf velja að flytja veðið. Ef þeir gera það ekki, er það bara fínt, þá lækkar skuld skuldarans sem því nemur vegna þess að hann losnar við allar þær kröfur sem fylgja eigninni sem skilað er. Ef eignin er undirveðsett, þ.e. ef kröfurnar ná ekki matsvirði samanlagt, er illt í efni og var reynt í nefndinni að leysa þann vanda hvað gerist með þá eign sem skuldarinn á í eigninni sem er skilað. Farin var sú leið að gefið er út skuldabréf með ákveðnum kvöðum á þá veðhafa sem eru á undan. Þetta er lausn sem ég hef dálitlar efasemdir um og sé ekki alveg að gangi upp, ég vildi að sú krafa færi á fremri veðrétt með einhverjum afskriftum, jafnvel 60%, en menn töldu að það væri of meiðandi fyrir eignarréttinn að flytja kröfuna fram fyrir síðasta veðrétt þannig að hún yrði næstsíðust. Núna er hún síðust og það á að gæta hennar þegar eignin er seld. En þá er að sjálfsögðu lítill hvati hjá eiganda eignarinnar sem er veðhafinn á síðasta veðrétti á undan þessu tryggingarbréfi, hann hefur í sjálfu sér lítinn hvata til þess að hækka verðið þannig að skuldarinn fái eitthvað upp í sitt, en honum ber að sjálfsögðu að gera það. Ef söluverðið er gróflega of lágt er hægt að gera athugasemdir við það. Það eru gerðar gífurlegar breytingar á þessu frumvarpi og ég held að þær séu flestar til bóta og segi manni að þessi átta daga bið hefur vonandi skilað sér í betri framkvæmd og skilvirkari og einfaldari lagasetningu. Ég flyt breytingartillögu við þetta frumvarp, frú forseti, en þar er sama hugsunin í frumvarpinu eins og áður, að skuldari þurfi að hafa eitthvað fyrir þessu. Í umsókninni á hann að skila alls konar eyðublöðum o.s.frv. og hlaupa á milli skrifstofa. Reyndar er sagt að umboðsmaður eigi að hjálpa honum við þetta en allar þessa upplýsingar hefur umboðsmaður rafrænt. Í rauninni þyrfti maðurinn bara að skila nafni sínu og kennitölu og segja hvaða eignir hann vill að falli undir þetta. Svo bæti ég inn að geta skuli um þær eignir sem ekki eru á almennum skrám, þ.e. hjá fjármálafyrirtækjum, lífeyrissjóðum eða Íbúðalánasjóði, en það getur verið erfitt að finna kröfuhafann þar. Að öðru leyti liggur þetta allt saman fyrir hjá venjulegu fólki og mér finnst alveg ástæðulaust að láta fólk hlaupa út um allan bæ og valda vinnutapi og vinnutjóni hjá opinberum starfsmönnum og sjálfu sér, ekki veitir nú af að afla tekna til að borga skuldirnar. Ég legg því til að menn samþykki þessa breytingartillögu sem er mjög mikil einföldun á þessu ferli þegar menn sækja um og minnkar vinnu við þetta allt saman. Ég hugsa að þeir skuldarar sem í þessum vanda eru verði þakklátir fyrir ef þeir þurfa bara að skila kennitölu og nafni og segja hvaða eignum eigi að skila. Menn sögðu að skuldarinn yrði að leggja eitthvað á sig til að hann kynni að meta þetta og ég stakk upp á því að hann yrði þá látinn labba upp á Esjuna.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um tímabundið úrræði einstaklinga sem eiga tvær fasteignir til heimilisnota. Forsaga þessa máls er eins og hinna tveggja sem við höfum rætt í dag, að fyrst koma inn í þingið nokkur mál frá hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra sem félags- og tryggingamálanefnd tekur síðan og gerir viðamiklar breytingar á og flytur sjálf hér þrjú frumvörp og þetta er eitt af þeim. Megininntak þessa frumvarps er að koma til móts við þær fjölmörgu fjölskyldur og einstaklinga sem sitja uppi með tvær eignir, hafa ákveðið að fjárfesta í stærra eða nýrra húsnæði fyrir fjölskyldu sína, þurft að flytja eða eitthvað slíkt, en hafa ekki náð að selja fyrri eignina. Hér er verið að reyna að smíða úrræði utan um þetta álitaefni og verkefni, en talið er að um 1.000 til 1.500 aðilar gætu nýtt sér þetta úrræði. Af öllum þeim pakka sem við erum að fara með í gegn hér í dag tel ég að þetta frumvarp hafi þá skírskotun að geta fækkað þeim aðilum sem þurfa hugsanlega að nýta önnur greiðsluvandaúrræði sem við höfum fjallað um fyrr í dag og því fagna ég þessu frumvarpi. Hins vegar hefur það þurft að taka miklum breytingum og hefur verið unnið talsvert í því. Ég tel að þær miklu breytingar sem hafa orðið á þessu máli í störfum nefndarinnar séu mjög til bóta og það hafi verið algjörlega nauðsynlegt að fá þennan aukadag sem við erum að nota í dag. Með því gátum við fengið fram athugasemdir frá réttarfarsnefnd vegna þess að hér erum við að sjálfsögðu að fást við grundvallarréttindi í samfélagi okkar, veðréttindi. Við megum ekki gleyma því að þrátt fyrir að kröfuhafar séu kannski ekki í fjölmiðlum og í umræðunni vinsælustu aðilarnir sem rætt er um eru þetta engu að síður einstaklingar sem hafa samið sín á milli í sumum tilfellum, samið við lánastofnanir um ákveðin atriði og báðir aðilar vilja að sjálfsögðu uppfylla þann samning. Við þurfum bara að tala um hlutina eins og þeir eru. Síðan verður forsendubrestur í samfélaginu sem veldur því að erfiðara er að koma eignum í verð, erfiðara að losa sig við fasteignir og það veldur því að menn sitja uppi með eignir. Þetta er viðfangsefnið. Ég tel að við höfum náð að einhverju leyti utan um það og vonast til að þetta virki allt saman vegna þess að það hlýtur að vera tilgangurinn að hægt sé að nota úrræðin sem við erum að smíða. Nefndin fjallaði náttúrlega talsvert og mest í rauninni um þau atriði sem lúta að tilfærslu veðréttinda vegna þess að það geta komið upp tilvik þar sem einstaklingur situr uppi með tvær eignir og önnur er yfirveðsett en hin ekki. Lántakinn ákveður svo að biðja um að annarri verði skilað og þá er spurning hvort að færa eigi til veðin. Þetta er að sjálfsögðu stór spurning og varðar grundvallarréttindi sem fjallað er um í stjórnarskránni, eignarréttinn. Þetta eru ekki einfaldar spurningar, en ég tel að í vinnu nefndarinnar hafi frumvarpið tekið mjög miklum breytingum, efnislega sé það orðið gott. Ég tel að þetta úrræði geti nýst og vonast til að þetta verði til bóta fyrir þennan stóra hóp, sem kom mér talsvert á óvart hversu stór er. Við ræddum líka talsvert um tímasetninguna á þessu, hvort og með hvaða hætti ætti að takmarka tímann sem þær eignir sem frumvarpið fjallar um næðu til. Eftir að hafa fengið ábendingar og farið aðeins yfir stöðuna hjá sveitarfélögum á landsbyggðinni ákváðum við að færa tímamarkið aftur til 1. janúar 2006. Ég tel að það sé ágætt, þá geta fleiri nýtt sér þessi úrræði. Þetta er þá fyrra tímamarkið, eignirnar þurfa að hafa verið keyptar á tímabilinu 1. janúar 2006 til 1. nóvember 2010. Og það er talið af hálfu nefndarinnar að þetta sé svigrúm sem eigi að nýtast flestum sem hafa lent í þessum erfiðu aðstæðum. Engu að síður lögðum við líka til undanþáguheimild um að hægt sé að víkja frá þessu tímamarki við mjög sérstakar aðstæður en tókum skýrt fram, og gerum það í nefndarálitinu að mig minnir, að sú undanþáguheimild verði skýrð þröngt vegna þess að það verður náttúrlega að hafa einhverja stjórn á því hvað gert er þarna. Ég tel að þessi breyting sé mikilvæg, sérstaklega fyrir landsbyggðina þar sem menn vita að fasteignamarkaður hefur þróast með öðrum hætti en í þéttbýlinu og á höfuðborgarsvæðinu og var í rauninni ekki í uppsveiflu á árinu 2007 alls staðar úti á landi þótt mikið hafi verið í gangi á höfuðborgarsvæðinu. Ég fagna því, frú forseti, að við náðum lendingu í málinu. Ég verð að játa að á tímabili var ég hálfefins um það vegna þess að mér fannst standa svo mikið út af, en með vísan til þess góða samráðs og góða samstarfs sem nefndin einsetti sér að vinna í náðum við þessu. Ég vil svo óska okkur öllum og sérstaklega sjálfri mér til hamingju með það, efasemdarmanneskjunni um þetta mál, að geta staðið hér og stutt það.

Hæstv. forseti. Með þessu máli, sem er um tímabundið úrræði einstaklinga sem eiga tvær fasteignir til heimilisnota, erum við að reyna að losa enn einn af hlekkjum heimilanna, reyna að leysa úr þeim mikla vanda sem hefur steðjað að íslenskum heimilum og íslenskri þjóð eftir bankahrunið og þeirri miklu skuldsetningu sem við eigum við að etja. Þetta er þriðja málið í fjögurra mála pakka sem er til umræðu í dag en öll eiga þau sameiginlegt að reyna að verja búsetu fólks, tryggja að fólk geti búið áfram í húsum sínum og tapi þeim ekki. Við ölum öll þá von í brjósti að þessi pakki muni leysa mjög mörg af vandamálum þeirra sem verst eru settir. Síðan eru auðvitað fleiri mál í farvatninu sem koma væntanlega inn á þingið í september og á líka eftir að taka á því hvernig það hefur áhrif á heildarstöðuna að gengistrygging lána hefur verið dæmd ólögleg. Það hefur verið fjallað um það hér í dag, og ég ætla aðeins að fara yfir það, að í raun er dapurlegt að líta til baka og átta sig á því hversu réttarstaða lántakenda eða skuldara hefur verið bágborin samanborið við réttarstöðu lánveitenda. Það er dapurlegt að sjá þegar við vinnum að þessum málum í félags- og tryggingamálanefnd að þar er vitnað í að frjálsri greiðsluaðlögun einstaklinga var komið á í kringum eða upp úr árinu 1990 á Norðurlöndunum eftir mikla erfiðleika sem þá voru þar. Það er dapurlegt að við skyldum ekki taka þá löggjöf upp strax og innleiða hana hér á Íslandi vegna þess að þá hefðum við væntanlega staðið mun betur í þeim erfiðleikum sem hér steðja að. Það er vandmeðfarið þegar gripið er inn í og oft er reynt að grípa inn í hluti sem eru þegar liðnir, samninga sem hafa verið gerðir og þar þarf að gæta jafnræðis. Það þarf líka að gæta þess að ekki sé gengið á þann rétt sem menn hafa og þar hefur auðvitað alltaf verið yfirvofandi sá eignarréttur sem bundinn er í stjórnarskrá. Öll vinnan hefur orðið að miðast við að reyna að finna þá fínu línu að við búum ekki þannig um málin að þau verði endalaus ágreiningsefni fyrir dómstólum næstu áratugina. Það er oft erfitt að sætta sig við þessa fínu línu, að menn þurfi að gæta hagsmuna beggja hópanna, en ég held að með þeirri umfjöllun sem hér hefur átt sér stað í félags- og tryggingamálanefnd hafi menn reynt að feta línuna og gert það býsna vel með aðstoð færustu manna á þessu sviði og dyggri aðstoð réttarfarsnefndar. Það hefur komið fram að þetta mál mun snerta á milli 1.000 og 1.500 eignir, eða einstaklinga og fjölskyldur sem eiga tvö heimili. Fólk treysti á að geta losað sig við eign eins og það gat árin á undan en sat síðan uppi með það eftir hrunið að geta ekki losað sig við eignina, bæði vegna staðsetningar en ekki síður vegna þess að fasteignamarkaðurinn fraus. Við erum sem sagt að reyna að losa þessa aðila úr fjötrum og leyfa þeim að skila annarri eigninni án þess að í raun sé verið að fella annað niður. Þeir fá að afhenda 100% veðsetta eign þeim sem eiga skuldirnar og komast þá í eðlilegt umhverfi með þá eign sem eftir er, sem væntanlega er heimili þeirra. Það hefur verið reynt að gera lagaumgjörðina sem skilvirkasta og þægilegasta og tryggja að hún nái utan um þann hóp sem lenti í þessum erfiðleikum í kringum hrunið. Auðvitað hefur ekki verið hægt að færa tímamörkin endalaust aftur í tímann, en við færðum þetta fram. Við miðuðum við 1. janúar 2007 en eftir að hafa skoðað upplýsingar um sölur, m.a. úr fasteignaskrá, um að markaðurinn fraus fyrr úti á landi var þetta fært til 1. janúar 2006. Eins og hv. þingmaður sem talaði á undan mér vakti athygli á var þar að auki sett inn ákvæði um að í sérstökum undantekningartilfellum væri hægt að skoða sölur sem átt hefðu sér stað fyrir þann tíma. Þarna er ekki bara um að ræða að menn hafi átt tvö heimili heldur getur líka verið að fólk hafi veðsett húsin sín á meðan það var að byggja nýbyggingar og þær séu nú fokheldar eða lítt kláraðar en standi fyrir miklum skuldum. Með þessu úrræði er þá möguleiki að losa þær eignir. Ég vona að framkvæmdin á þessu gangi eftir og gangi vel fyrir sig. Ég hef ekki sömu áhyggjur og hv. þm. Pétur H. Blöndal sem telur að það sé beinlínis verið að leggja á þá sem þurfa að leita úrræða mikla vinnu. Það kom ítrekað fram í störfum nefndarinnar að þó að í frumvarpinu og nefndarálitinu sé fjallað um hvaða gögn þurfi að liggja fyrir mun umboðsmaður eða umsjónarmaður fara með málið. Hann mun geta aðstoðað og kallað eftir öllum þessum gögnum þannig að fólk verður ekki sent í vinnutíma út um allan bæ til að leita að gögnum. Það mun verða kallað eftir því sem liggur fyrir rafrænt og hægt er að kalla eftir innan stjórnsýslunnar með þeim hætti þannig að það er engin ástæða til þess að breyta þessu í frumvarpinu vegna hugsanlegs ótta. Ég held að það sé mjög mikilvægt að menn telji upp þau atriði sem eiga að liggja fyrir þannig að það sé klárt og ekki verði ágreiningur um það. Ég vil þakka samstarfið í félags- og tryggingamálanefnd. Það er dæmigert fyrir það sem er að gerast í þinginu miklu víðar en menn halda, stjórn og stjórnarandstaða hafa tekið höndum saman um að leysa mál og unnið mjög vandaða, heiðarlega og málefnalega vinnu. Þannig á það auðvitað að vera og þetta er dæmi um mál sem var unnið þannig. Allan tímann var verið að leita að lausnum, draga fram viðfangsefni sem þurfti að leysa og síðan var leyst úr þeim í sátt og samlyndi og með góðum árangri sem ég treysti á að eigi eftir að gagnast mjög mörgum sem eru yfirskuldsettir og eiga á hættu að tapa húsnæði sínu.

Virðulegur forseti. Ég átti ekki annað erindi hingað upp en að þakka hv. félags- og tryggingamálanefnd kærlega fyrir afgreiðslu á þessu máli. Ég held að þó að lítill tími hafi verið til þess að sníða af því vankanta sé gríðarlega mikilvægt að gera það að lögum núna vegna þess að það nær til stórs hóps fólks, 1.000–1.500 fjölskyldna þar sem staðan er aðkallandi og brýn, þar sem fólk situr með tvær eignir, báðar skuldsettar, og getur við hvoruga losnað. Við vitum hvílíka angist og hve mikla erfiðleika slíkt getur lagt á fjölskyldur og hver vika sem hægt er að stytta þá stöðu um er mikilvæg. Því er ákaflega brýnt að það takist að leiða málið til lykta áður en gert verður hlé á þingstörfum. Ég veit að það var vandasamt hvernig fara skyldi með mál í þeim tilfellum þegar verið er að skila af sér eign þar sem veðrými er ekki að fullu nýtt. Þar voru uppi hugmyndir um að þá væri hægt að færa af hinni eigninni. Það verður hins vegar ekki fram hjá því litið að þar geta auðvitað átt aðild veðhafar, einstaklingar, ekki bankar eða fjármálafyrirtæki, heldur jafnvel iðnaðarmenn sem eiga bara fjárnám fyrir vinnulaunum sínum sem þá og þeirra fjölskyldur getur munað stórlega um. Þess vegna er hæpið að fara fram með mikilli hörku gagnvart stöðu þeirra kröfuhafa. Ég vonast til þess að sú leið sem farin er með útgáfu tryggingarbréfs leysi það mál fyrir flesta sem þannig er ástatt fyrir. Auðvitað verður langalgengast að fólk losi frá sér þær eignir sem eru yfirskuldsettar, þar sem þetta vandamál er ekki fyrir hendi. Þess vegna er brýnt að afgreiða málið eins og það liggur fyrir nú þannig að á annað þúsund aðilar sem eiga við þennan skelfilega vanda að stríða fái lausn á honum. Allir geta svo auðveldlega sett sig inn í hversu erfitt það er að sitja uppi með tvær skuldsettar eignir. Það er full ástæða til að þakka nefndinni fyrir vel unnið starf í þessu efni.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir framhaldsnefndaráliti frá félags- og tryggingamálanefnd um frumvarp til laga um umboðsmann skuldara. Nefndin hefur haft frumvarpið til athugunar eftir 2. umr. og fengið á sinn fund Markús Sigurbjörnsson, formann réttarfarsnefndar. Þau atriði sem hlutu hvað mesta umfjöllun í nefndinni að þessu sinni voru m.a. upplýsingaöflun umboðsmanns skuldara, fjármögnun umboðsmanns skuldara á yfirstandandi ári og ráðning starfsfólks og skipun umboðsmanns. Skerpt var á skilgreiningu og hlutverki umboðsmanns skuldara þegar kemur að framkvæmd greiðsluaðlögunar og hún gerð nákvæmari þar sem hann skal í reynd veita atbeina til tilrauna til samninga um greiðsluaðlögun og leggur nefndin til breytingu því til samræmis. Í f-lið 1. gr. er svo kveðið á um að umsjónarmaður skuldara veiti skuldurum aðstoð þegar við á og í því felst m.a. aðstoð sem umboðsmanni er skylt að veita við greiðsluaðlögun. Rætt var sérstaklega um störf umsjónarmanna og kostnað við störf þeirra en skv. 2. gr. frumvarpsins er umboðsmanni skuldara heimilt að gera þjónustusamning við utanaðkomandi aðila um vinnslu mála fyrir stofnunina. Nefndin telur rétt að settar verði skýrar reglur um greiðslur vegna slíkra samninga og leggur því til að bætt verði við ákvæðið reglugerðarheimild þess efnis. Á þingskjali 1367 lagði nefndin til breytingar sem miðuðu að því að tryggja að vinnsla persónuupplýsinga umboðsmanns skuldara, sem og starfsfólks hans og þeirra utanaðkomandi aðila sem hann gerir þjónustusamning við, fullnægi skilyrðum laga nr. 77/2000, um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Lagði nefndin m.a. til að bætt yrði við ákvæði um að upplýsingaöflun umboðsmanns skuldara væri háð því skilyrði að hún væri nauðsynleg og í samræmi við samþykki skuldarans fyrir vinnslunni og að fylgt væri ákvæðum 21. gr. laganna sem kveður á um fræðsluskyldu ábyrgðaraðila, í þessu tilfelli umboðsmanns skuldara, þegar upplýsinga er aflað frá öðrum en hinum skráða, þ.e. skuldara. Nefndin telur vert að árétta mikilvægi þess að við upplýsingaöflun sé gætt ákvæða laganna og að umboðsmaður skuldara sem ábyrgðaraðili láti skuldara vita þegar upplýsinga er aflað og veiti honum lögbundna fræðslu þar um. Í 5. gr. frumvarpsins er fjallað um kostnað við rekstur embættis umboðsmanns skuldara. Nefndin leggur til smávægilega breytingu á 3. mgr. ákvæðisins til að gera textann skýrari. Nefndin ræddi að nýju nokkuð um starfsmannamál Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna og umboðsmanns skuldara. Ráðgjafarstofan hefur nokkra sérstöðu þar sem hún starfar ekki á lögformlegum grunni heldur á grundvelli samnings sem ekki er runninn út. Af þessum sökum verður stofan ekki lögð niður með lögum en mikilvægt er að gæta þess að þeir opinberu starfsmenn sem hjá henni starfa hljóti ekki samtímis laun á uppsagnarfresti og laun sem starfsmenn umboðsmanns skuldara. Telur nefndin mikilvægt að gætt verði að þessu atriði við ráðningar starfsmanna til hinnar nýju stofnunar. Þá áréttar nefndin að um skipan umboðsmanns skuldara gilda lög nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, og verður staða umboðsmanns skuldara því auglýst sérstaklega áður en ráðherra skipar hann í samræmi við frumvarpið. Í ákvæði til bráðabirgða III er lagt til að miða skuli útreikning á kostnaði og greiðslu við rekstur umboðsmanns skuldara fyrir árið 2010 við áætlun sem umboðsmaður skuldara gerir eins fljótt og auðið er eftir að lögin eru samþykkt. Þar sem auglýsa þarf stöðu umboðsmanns skuldara og því ljóst að hann tekur ekki strax til starfa telur nefndin rétt að starfshópur sá sem undirbýr gildistöku laganna og er umboðsmanni skuldara til ráðgjafar um starfsemi stofnunarinnar fyrsta starfsárið geri drög að fjárhagsáætlun fyrir árið 2010. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingartillögum. Undir þetta framhaldsnefndarálit skrifa auk þeirrar sem hér stendur Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Guðbjartur Hannesson, Guðmundur Steingrímsson, Unnur Brá Konráðsdóttir, Anna Margrét Guðjónsdóttir, Pétur H. Blöndal, Ásmundur Einar Daðason og Ögmundur Jónasson. Mig langar, frú forseti, áður en ég lýk máli mínu alveg í þessum ræðustól, því að þetta er síðasta málið á vegum félags- og tryggingamálanefndar sem við tökum fyrir í dag, að koma inn á nokkur atriði sem þingmenn töluðu um, um vinnulag þingsins og hvernig við vinnum saman hér innan húss. Þá langar mig líka til að árétta þær þakkir sem ég færði þegar ég talaði fyrir fyrsta máli okkar hér í dag, þakkir enn og aftur til formanns réttarfarsnefndar, hjartans þakkir til starfsfólks nefndasviðs og ritara nefndarinnar sem hefur ekki bara í þessu máli heldur vikum og mánuðum saman starfað undir gríðarlegu álagi sem er í raun ekki boðlegt. Hvað varðar umboðsmann skuldara, bara svo að ég haldi því aðeins til haga, hvernig kemur það í raun til? Jú, það var nefnilega þannig að félags- og tryggingamálanefnd, eins og ég nefndi reyndar hér fyrr í dag í andsvari við hv. þm. Helga Hjörvar, fékk hér síðla hausts frumvarp frá hæstv. félagsmálaráðherra, frumvarp til laga um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins. Hvað hafði félags- og tryggingamálanefnd mikinn tíma í raun til að fara yfir þetta frumvarp og gera á því breytingar, tryggja að málsmeðferðin væri vönduð? Við höfðum u.þ.b. fimm daga, þ.e. við vorum sett í þá stöðu að ef við ekki samþykktum það með svo skjótum hætti mundi fjöldi fólks missa af þessu úrræði rétt fyrir jól og yrði að bíða í meira en mánuð eða leggja allt kapp á að vinna nótt og dag við að gera allt sem við gætum til þess að gera það betur úr garði og koma að sjónarmiðum okkar og umbótum á því og við völdum það. Við völdum þá leið að taka þessa einu viku, leggja nótt við dag öll saman, setja nefndasvið á hvolf enn einu sinni og starfsfólk þingsins við að reyna að sinna þeirri skyldu okkar sem löggjafi og Alþingi að vanda til verka við löggjöfina. Þar vorum við sett í þá stöðu af framkvæmdarvaldinu sem Alþingi er iðulega sett í og því verður að linna. Það gengur ekki að framkvæmdarvaldið láti fossa hér inn tugi frumvarpa á síðustu stundu, jafnvel löngu eftir að frestur til að senda inn frumvörp er liðinn, þá eru gerð afbrigði og undantekningar. Hér eigi síðan allir að vera á hlaupabretti frá morgni til kvölds, og starfsfólk þingsins, sem er framúrskarandi og frábært eins og við höfum öll reynslu af, sé hér vansvefta að hjálpa okkur. Til hvers? Jú, einmitt vegna þess að við erum, held ég, flest samviskusöm og viljum gera hlutina vel eins og við höfum reynt að gera í þessum málum. En rót vandans er m.a. sú - það eru ýmsar rætur þarna - að Alþingi er allt of veikburða gagnvart framkvæmdarvaldinu og því verður að setja því skorður að hér komi inn tugir frumvarpa sem við fáum lítinn tíma til að vinna úr. Rétt eins og í haust tók félags- og tryggingamálanefnd málin í sínar hendur og gerði aftur undir tímapressu - ekki eins mikilli og í haust en samt undir tímapressu - allt sem hún gat til þess að koma sér saman og vinna sameiginlega að því að bæta þau frumvörp sem við höfum hér mælt fyrir í dag. Hvers vegna nefni ég haustið líka? Jú, vegna þess að síðasta haust, þegar félags- og tryggingamálanefnd hafði þennan stutta tíma, lögðum við einmitt til í ítarlegu nefndaráliti - ég nefni þetta sérstaklega vegna þess að hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir talaði um þverpólitískt samstarf. Sumir vildu meina að stjórnvöld væru að segja að þessi löggjöf sem þarna væri komin væri endapunktur, ekki yrði um fleiri úrræði á skuldavanda heimilanna að ræða. Nefndin sameinaðist um að segja nei við þessu og talaði um að þetta væri lifandi löggjöf sem við ætluðum að fylgjast með. Við beindum því til hæstv. ráðherra að setja á stofn þverpólitískan starfshóp sem héldi áfram að vinna með málið, fylgjast með framkvæmd laganna og hvar ætti að gera úrbætur. Eitt atriði sem nefndin tiltók í nefndaráliti sínu og vinnu var að skoða ætti sérstaklega að koma á fót embætti umboðsmanns skuldara. Þetta er því í raun og sann afurð félags- og tryggingamálanefndar þótt hugmyndin hafi að sjálfsögðu verið í umræðunni í langan tíma, þannig að, eins og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir kom einnig að, við getum líka verið stolt yfir því hvernig við höfum reynt að vinna. Án efa mun ýmislegt koma í ljós í þessu frumvörpum sem við erum að vinna að að afgreiða hér í dag sem betur má fara þannig að við þurfum áfram að vera vakandi og lifandi í vinnu okkar áfram. Þar sem ég stend hér væntanlega í síðasta sinn um þó nokkurt skeið í þessum ræðustól Alþingis, ef guð lofar verð ég hér ekki í haust og jafnvel ekki fram á vetur, vil ég taka undir það sem fjölmargir hafa sagt um að við verðum að taka höndum saman um að bæta vinnulag þingsins og gera það sameiginlega, setja verklagsreglur. Hluti af því er, eins og ég sagði líka, að halda til haga því góða sem hér er gert, þeim stundum þegar þingmenn taka sig saman og vinna þverpólitískt og faglega og leggja nótt við dag ásamt starfsmönnum þingsins. Hluti af því að bæta það er þá líka að setja skorður við framkvæmdarvaldinu og tryggja að Alþingi fái tíma, svigrúm og sjálfstæði til að vinna hér að málum eins og við viljum að gert sé og sé í raun og sann sjálfstæð stofnun. Þá erum við stjórnarliðar ekki óþekktarormar eða villikettir að tala um slíkt heldur sinnum við öll sem þingmenn þeirri skyldu okkar gagnvart almenningi og gagnvart því starfi sem við sinnum í þessari stofnun, að benda á þennan þátt vandans og taka höndum saman um að laga hann. Að lokum, frú forseti, er ég virkilega ánægð með að þessi frumvörp séu hér fram komin og þakka enn og aftur því góða nefndarfólki sem unnið hefur í félags- og tryggingamálanefnd og öllum þeim sem komið hafa að málinu, og við höldum áfram að fylgjast með.

Virðulegur forseti. Ég kem í ræðustól til að fjalla um heimilispakkann svokallaða í heild án þess að ég ætli að setja á langa ræðu. Það er sérlega ánægjulegt að hafa fengið að leggja þessu langa baráttumáli jafnaðarmanna lið á lokametrunum því að eins og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir kom inn á fyrr í dag hefur þetta verið baráttumál hæstv. núverandi forsætisráðherra um langt árabil og leitum við nú, eins og hún hefur gert, í smiðju hinna Norðurlandanna og til norræna velferðarkerfisins um leiðir til að standa vörð um hag skuldara en ekki hag þeirra sem lána. Líkt og aðrir nefndarmenn í hv. félags- og tryggingamálanefnd vil ég taka undir þau góðu orð sem hér hafa fallið og þær ástarjátningar sem farið hafa á milli nefndarmanna. Fyrir mig, nýliðann á Alþingi, hefur það verið alveg einstaklega gefandi og skemmtilegt að taka þátt í þessu verkefni og þessu starfi félags- og tryggingamálanefndar. Ég hef oft hugsað sem svo, og undrast það með sjálfri mér, eftir þessa reynslu, í margar vikur núna, og við höfum lagt nótt við dag, hvers vegna í ósköpunum þetta sé ekki hið eðlilega verklag. Mér finnst það svo eðlilegt verklag, þegar miklir hagsmunir eru augljóslega í húfi, eins og hér er rætt um, að við förum upp úr pólitískum skotgröfum og tökum höndum saman eins og við höfum gert. Ég tek heils hugar undir ræður fyrri þingmanna sem hafa komið í ræðustól um að þetta eigi að vísa okkur leiðina til framtíðar, svona verklag þar sem við tökumst að sjálfsögðu á, okkur greinir á um ýmsar áherslur, en við erum ákveðin í því að láta málið ná fram að ganga með hagsmuni íbúa landsins í huga. Það úrræði sem hér er lagt til, eða hluti af heimilispakkanum, er m.a. stofnun nýs embættis sem heitir umboðsmaður skuldara. Eins og ég kom inn á áðan er þetta nokkuð þekkt úrræði á Norðurlöndunum og hefur verið þar við lýði í 15–20 ár. Það er stundum svo að neyðin kennir naktri konu að spinna eins og orðatiltækið segir og ég held að þetta eigi ágætlega við núna. Við þurftum heila kreppu til að átta okkur á því að við þurfum að standa vörð um hag skuldara ekki síður en þeirra sem fjármagnið eiga. Þetta eru mikil tímamót í sögu þeirra sem illa standa, að þeir geti núna staðið uppréttir og fengið bót á sínum málum án þess að vera niðurlægðir í sölum bankanna og biðja um ölmusu þar. Þrátt fyrir viðleitni bankanna til að taka á skuldavanda heimilanna hafa greiðsluúrræði þeirra ekki dugað sem skyldi og eftir því sem ég best fæ vitað eru það aðeins um 300 manns sem hafa fengið lausn sinna mála í bönkunum. Það kann að skýrast af því að þetta hlýtur að vera óþægilegt fyrir skuldara. Þeir eru ekki í jafnri stöðu þegar þeir koma til bankastjórans og biðja um greiðsluaðlögun, þeir standa ekki jafnfætis bankanum í þeim efnum, og þess vegna er allur þessi heimilispakki, frumvarp til laga um umboðsmann skuldara, greiðsluúrræði þeirra sem eiga tvær fasteignir o.s.frv., gríðarlega mikil réttarbót fyrir skuldara þessa lands sem eru mjög margir. En eins og áður hefur komið fram, í máli annarra þingmanna, er þetta langt í frá að vera almenn aðgerð fyrir alla skuldara landsins. Um það getum við ef til vill vélað og rætt og fengið svör við ýmsum spurningum í þeim efnum eins og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir lagði til í ræðu sinni í dag og ég get heils hugar tekið undir, þ.e. ég held að það sé orðið löngu tímabært að við tökum þá ákvörðun hvort fara eigi í alhliða aðgerðir til að rétta hag heimila landsins eða hvort við eigum að staldra við og einbeita okkur að sértækum úrræðum eins og greiðsluaðlögun einstaklinga sannarlega er og önnur þau mál sem við ræðum í dag. Ég vil líka vekja athygli á Ráðgjafarstofu heimilanna sem hefur verið starfandi frá 1999, ef ég þekki það rétt. Henni leggja nú lið ýmis sveitarfélög, stéttarfélög, félags- og tryggingamálaráðuneytið, Bændasamtökin og fleiri en það sem er að gerast núna er sérstakt, og það hefur líka vakið athygli á Norðurlöndunum, en það er sú staðreynd að það eru fjármálastofnanir sem munu greiða rekstur embættis umboðsmanns skuldara. Það er mjög sérstakt og það er mjög ánægjulegur áfangi að við skyldum ná því fram að það eru fjármálastofnanirnar sjálfar sem greiða þetta þar með talið Íbúðalánasjóður. Við getum því ekki sagt að kostnaður falli alfarið á aðra en ríkið en það mun draga úr framlögum ríkisins þannig að þetta er ekki aukin byrði á ríkissjóð að setja á laggirnar nýja stofnun umboðsmanns skuldara. Mér finnst líka vert að vekja athygli á því að nú starfar Ráðgjafarstofa heimilanna í Reykjavík en hugmyndin með umboðsmanni skuldara er allt önnur. Það er allt önnur nálgun og ekkert er því til fyrirstöðu, nema síður sé, að útvíkka starf umboðsmanns skuldara og að hann starfi um allt land. Það hefur svo sem ekki verið tekin ákvörðun um það en að því gefnu að starfsfólk Ráðgjafarstofu heimilanna fái að starfa hjá umboðsmanni skuldara skyldi maður ætla að sú kjarnastarfsemi verði staðsett í Reykjavík. En ég varpa fram þeirri hugmynd að verkalýðsfélög um allt land bjóði fram aðstöðu fyrir starfsmenn umboðsmanns skuldara þannig að fólk víða um landið geti nýtt sér þetta úrræði, þurfi ekki að fara til Reykjavíkur til að leita ráðgjafar heldur verði umboðsmaður skuldara á helstu þéttbýlisstöðum landsins og þess vegna víðar ef því er að skipta. Hér er átt við að fólk utan af landi geti farið um skamman veg, fengið skjól hjá þessum umboðsmanni og reynt að greiða úr sínum málum heima í héraði. Tölur frá Ráðgjafarstofu heimilanna sýna að um 75% sem þangað leita ráðgjafar eru íbúar á höfuðborgarsvæðinu. Um það bil 10% eru íbúar á Suðurnesjum og aðrir koma þá annars staðar að. Þetta segir mér að þeir sem eru í greiðsluvandræðum í dag leita til bankaútibúa sinna úti á landi og eins og ég sagði áðan er það jafnræðismál að þurfa ekki að leita til banka, hér er komin upp allt önnur staða og það er sérstaklega ánægjulegt og mjög mikilvægt að við hugsum þetta strax í upphafi sem stofnun sem hefur aðsetur um allt land. Eins og kom fram í framsöguerindi hv. formanns félags- og tryggingamálanefndar, Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur, er auk þess gert ráð fyrir að umboðsmaður skuldara geti gert þjónustusamning við lögmenn um allt land og þá er ekkert lengur því til fyrirstöðu að fólk geti borið niður hvar sem er til að komast í það skjól sem umboðsmaður skuldara verður fyrir þau heimili sem verst standa í landinu. Þetta mun einnig hafa í för með sér að til verða verðmæt störf úti á landi samhliða því að við styrkjum starfsemi umboðsmanns skuldara og það er ánægjulegt. Það er mjög mikilvægt að sem víðast verði starfandi öflugar þjónustustofnanir á vegum hins opinbera og kominn verði grundvöllur fyrir nokkra lögmenn að starfa úti um allt land. Það skiptir ekki svo litlu máli í þeim þrengingum sem við göngum nú í gegnum. Virðulegur forseti. Ég held reyndar, eins og fram hefur komið í umræðunni fyrr í dag, að það sé spurning um að fara að skoða málefni skuldara og stöðu heimilanna upp á nýtt. En ég vil líka gera það að umtalsefni hvort við ætlum að hanga í sama farinu, ef svo má að orði komast, og viðhalda þeirri hugmynd að allir verði að eiga sitt eigið húsnæði á Íslandi. Er það grundvallarregla til þess að geta búið hér á landi að við eigum okkar eigið húsnæði? Ég segi nei. Við eigum að breyta þeim hugsunarhætti að hér sé ekki hægt að lifa með reisn þó svo að maður sé leigjandi. Við eigum að koma á virkum leigjendamarkaði og við eigum að gera það að jafnfýsilegum kosti og þeim að eiga húsnæði. En til þess þarf að sjálfsögðu að styrkja stöðu leigjenda, það er ótækt að leigusalar geti vísað þeim á dyr með litlum fyrirvara. Það þarf með öðrum orðum að reyna að breyta þeim hugsunarhætti að allir verði að eignast þak yfir höfuðið óháð því hvort fólk hefur yfirleitt burði til þess. Það er dýrt en það hefur kannski fyrst og fremst verið skjólið sem fólk hefur lagt á sig, skjólið sem því fylgir oftast að eiga sitt eigið húsnæði, en staðreyndin hefur kennt okkur að það er ekki alltaf raunin og sú kreppa sem við göngum í gegnum núna sýnir okkur að það er ekki alltaf öruggt að kaupa sitt eigið húsnæði. Það er rétt að undirstrika að með þeim frumvörpum sem hér eru til umfjöllunar, svokölluðum heimilispakka, er lögð mjög rík áhersla á að fólk geti haldið húsnæði sé þess nokkur kostur þó svo að það sé líka viðurkennt að í sumum tilfellum mun greiðsluaðlögun einstaklinga ekki nægja til þess að fólk geti haldið og staðið í skilum með núverandi skuldbindingar og umboðsmaður þurfi þá að beina fólki inn á önnur úrræði, hugsanlega leigumarkaðinn. En grundvallarreglan er sú að fólk geti haldið því húsnæði sem það hefur í dag. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég enn og aftur ítreka þakkir mínar til samstarfsfólks í félags- og tryggingamálanefnd. Það veitti mér góða leiðsögn í upphafi þingferils míns og ég vona svo sannarlega að við eigum öll eftir að taka upp nýtt verklag þar sem við tökum höndum saman um að ná í gegn málum sem skipta verulegu máli í samfélaginu.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um umboðsmann skuldara. Þetta mál er upphaflega lagt fram af félags- og tryggingamálaráðherra en nefndin hefur haft það til meðferðar og gert á því nokkrar breytingar sem hafa haft jákvæð áhrif á stöðu málsins að mínu mati. Einhverjir mundu segja að hægri maður ætti að standa í ræðustóli í dag og þvertaka fyrir að stofna ætti nýjar ríkisstofnanir og það er að sjálfsögðu verðugt umræðuefni. Hins vegar erum við með útfærslu sem felur í sér að við færum Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna til umboðsmanns skuldara og breytum henni. Jafnframt er farin ný fjármögnunarleið. Gert er ráð fyrir að það séu kröfuhafarnir, þ.e. fjármálastofnanirnar, sem fjármagni stofnunina. Auðvitað verður dýrt að halda úti þessu batteríi, það er alveg ljóst, enda eru verkefnin mikil og stór. Maður hefur aðeins áhyggjur af því að það verði erfitt að anna eftirspurn á fyrstu mánuðum stofnunarinnar en í ljósi þeirra breytinga sem hugsanlega verða á umhverfi okkar í kjölfar dóma Hæstaréttar um gengistryggðu lánin jafnast þetta væntanlega að einhverju leyti út. Ég fagna líka því sjónarmiði að umboðsmanni skuldara verði gert heimilt að gera samninga við utanaðkomandi aðila um vinnslu mála fyrir stofnunina. Nú er það ein af breytingartillögum félags- og tryggingamálanefndar að fela ráðherra að setja reglugerð um með hvaða hætti það skuli gert. Þarna held ég að komið verði meiri festu á það hvernig umsjónarmenn skuldaranna munu starfa og þá geta þeir aðilar sem gerður er samningur við hugsanlega einbeitt sér að þessu verkefni og sérhæft sig í því. Síðan er það hlutverk umboðsmanns skuldara að samræma verklag þannig að umsjónarmennirnir geri þetta allt á sambærilegan hátt. Það er mjög góð breyting. Stofnunin verður væntanlega talsvert umfangsmikil, til að byrja með a.m.k., en varanleg verður hún, það er ljóst. Við þurfum að haga seglum eftir vindi og hafa stærð hennar þannig að hún ráði við verkefnið en kaffæri ekki bankana og þá aðila sem eiga fjármagn. Mig langar aðeins að fara yfir umsögn fjármálaráðuneytisins um þetta frumvarp á sínum tíma. Þar er lagt til að kostnaðurinn verði væntanlega 330 millj. kr. og á þessu ári um 230 millj. kr. en hins vegar er gert ráð fyrir að það fjármagn sem hingað til hefur runnið til Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna fari til stofnunarinnar. Eins er reiknað með að umboðsmaður skuldara innheimti gjald af lánastofnunum sem samsvari þessum gjöldum og sömuleiðis að það renni beint til reksturs embættisins. Það var upphaflega í umsögn fjármálaráðuneytisins með frumvarpinu. Ljóst er að þetta kostar fjármuni en þarna er þessi leið farin. Aðferðafræðin er til þess fallin að hægri maðurinn getur fellt sig við að það sé skoðað að fara þessa leið í ljósi þeirra erfiðu aðstæðna sem íslenskir einstaklingar og heimili standa frammi fyrir í kjölfar bankahrunsins. Það er nauðsynlegt að við reynum að koma á því fyrirkomulagi að hægt sé að afgreiða mál skuldaranna, eða lánþeganna eins og kannski væri heppilegra að segja, hratt, vel og faglega þannig að það skili árangri og leiði til þess að menn standi sterkari eftir en áður. Talsvert hefur verið rætt um hvert hlutverk umboðsmanns skuldara ætti að vera. Það er tilgreint í 1. gr. laganna og er talsvert umfangsmikið. Það er í fyrsta lagi að veita einstaklingum sem eiga í verulegum greiðsluerfiðleikum endurgjaldslausa aðstoð við að öðlast heildarsýn yfir fjármál sín og að taka á þeim. Í öðru lagi að hafa milligöngu um samskipti og samninga við lánardrottna. Þetta er nauðsynlegt til að ná öllum að sama borði og reyna að finna sameiginlega raunhæfa leið. Einnig ber umboðsmanni skuldara að fara með framkvæmd greiðsluaðlögunar samkvæmt því frumvarpi sem við ræddum fyrr í dag. Við í nefndinni leggjum síðan til þær breytingar á þessum lið að það verði hlutverk skuldara að veita atbeina til tilrauna til samninga um greiðsluaðlögun. Þá er verið að skerpa á því hvað nákvæmlega umboðsmaður eigi að gera, því að hann á ekki að fara með allt vald og alla ábyrgð samkvæmt lögum um greiðsluaðlögun. Síðan ber umboðsmanni að veita ráðgjöf og fræðslu um fjármál heimilanna. Það verður mjög fróðlegt að sjá hvernig tekst til með það. Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna hefur sinnt þessu hlutverki að einhverju leyti eftir besta mætti en þetta verkefni verður mikilvægt í framtíðinni þegar stofnunin verður búin að festa sig í sessi. Eins og fram kom í máli hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur kom þessi stofnun til tals hjá félags- og tryggingamálanefnd í haust og menn vildu skoða þá leið að búa til þetta úrræði og réttarbót fyrir skuldarana. Ég tel að í umræðum og meðferð nefndarinnar hafi frumvarpið tekið mjög góðum og jákvæðum breytingum og því sé okkur fært að standa við bakið á þessum hugmyndum og samþykkja frumvarpið í dag. Ég fagna því. Við verðum líka að líta á öll verkefnin sem varða skuldavanda heimilanna sem eina heild. Það er ekki hægt að einblína á einn ákveðinn hlut heldur verðum við að horfa á sviðið í heild. Þess vegna varð úr, m.a. að tillögu okkar sjálfstæðismanna, að í þinginu fór af stað óformlegur samráðshópur til að reyna að fara sameiginlega yfir það hvaða frumvörp væru komin fram í þinginu sem vörðuðu þessi mál, hver þeirra ættu að ná fram á þessu þingi, hver væru fullbúin til þess og hver önnur við hefðum hug á að vinna betur fram til haustsins þannig að við gætum tekið þau til meðferðar þá. Af þeim málum tel ég mjög mikilvægt að við skoðum ákvæði varðandi hópmálssóknir, sérstaklega í ljósi nýliðinna atburða. Mér skilst að réttarfarsnefnd sé að skoða það. Það hefur verið lagt fram þingmál en það þarf að vinna betur, sem tengist kannski umræðunni sem var fyrr í dag varðandi aðstöðu þingsins. Ég vonast til þess, ég hef fulla trú á því og tel að það sé pólitísk samstaða fyrir því að finna leið til að bæta löggjöf okkar í einkamálaréttarfarinu þannig að heimild og möguleiki til hópmálssóknar verði að möguleika. Ég tel að við eigum öll að kynna okkur það mál í sumar og ganga svo vonandi samstiga í þá lagasetningu í haust. Einnig hefur í allsherjarnefnd verið rætt um frumvarp varðandi fyrningarfrest, að stytta fyrningarfresti. Það eru að sjálfsögðu kostir og gallar við það, bæði fyrir skuldarana og kröfuhafana. Það er ekki bara kostur fyrir lánþegann að stytta fyrningarfrestinn. Það náðist ekki að klára þá umræðu en ég veit að nefndin ætlar að skoða málið frekar og þá með það í huga að hugsanlega verði hægt að koma fram með fullbúið frumvarp í haust. Það er gott að menn horfa á þetta heildstætt. Ég tel að það hafi verið mikilvægt að gera þetta svona. Í þeirri vinnu lögðum við sjálfstæðismenn líka áherslu á tillögu okkar um að skapa vettvang til að fara yfir almennar leiðir varðandi heimilin, vegna þess að eins og ég hef sagt fyrr í dag eru þau úrræði sem við erum að samþykkja í dag ekki fyrir öll heimili. Þau eru fyrir aðila sem eru komnir í mikil vandræði og við eigum þá eftir að fjalla um það hvort og hvernig við ætlum að koma til móts við önnur heimili til að forða því að fleiri þurfi á úrræðunum að halda. Þess vegna lögðum við til í samráðshópnum að stofnaður yrði þverpólitískur hópur sem mundi vinna í sumar að því að fara yfir þetta mál. Er svigrúm til að fara í almennar aðgerðir og með hvaða hætti eiga þær þá að koma til? Ég fagna því að hv. þm. Anna Margrét Guðjónsdóttir tók undir þessi sjónarmið og ég er enn ekki búin að gefa upp vonina um að þessi hópur verði stofnaður. Það eru eftir nokkrir klukkutímar af þinginu og ég ætla að reyna að nota þá vel í þetta verkefni vegna þess að ég held að það sé best fyrir okkur öll, sama á hvaða skoðun við erum, sama hvort við erum sannfærð um að fara þurfi í almennar aðgerðir eða að það gangi einfaldlega ekki upp, þá verðum við engu að síður að setjast yfir þetta og svara þessari spurningu. Það gengur ekki að við stöndum í ræðustól og gagnrýnum tillögur annarra. Þess í stað ættum við að setjast saman að borðinu, skoða tillögurnar með opnum huga, fara yfir þær og reyna að finna bestu leiðina. Þetta er sú aðferð sem við sjálfstæðismenn teljum að sé best til að fara í það stóra verkefni að leysa skuldavanda heimilanna. Í þeirri umræðu megum við ekki gleyma því að fjölskyldurnar eru hornsteinn samfélagsins. Ef við erum að komast í þá stöðu að meiri hluti fjölskyldna lendi í miklum greiðsluerfiðleikum þá er þetta ekki eingöngu vandamál íslenskra heimila heldur vandamál íslensku þjóðarinnar og alls hagkerfis okkar. Við skulum öll átta okkur á því. Frú forseti. Hv. þm. Anna Margrét Guðjónsdóttir ræddi þá spurningu hvort það væri nauðsynlegt að allir ættu húsnæði, hvort það væri eitthvert náttúrulögmál að það væri normið í íslensku samfélagi. Hv. þingmaður taldi að svo væri ekki og fannst að það væri ekkert að því að menn væru á almennum leigumarkaði. Að sjálfsögðu er ekkert að því en hins vegar er rík hefð í okkar samfélagi fyrir því að fjölskyldur fjárfesti í eigin húsnæði. Þetta er okkar menningargerð og samfélagsgerð. Ég vil að við höldum í hefðina og þá aðferðafræði í samfélagi okkar. Ég tel ekki rétt að kollvarpa henni og ég fagna því að þau úrræði sem við erum að samþykkja í dag uppfylli þetta sjónarmið. Við sjálfstæðismenn lögðum fram efnahagstillögur bæði á fyrra þingi í sumar og eins núna á þessu þingi þar sem m.a. er fjallað um skuldavandann. Þar reifum við hvernig við ættum að líta á það verkefni að leysa og treysta að nýju stöðu heimilanna. Eitt af þeim atriðum sem við leggjum áherslu á er einmitt að viðhalda þeirri ríku hefð að fjölskyldur búi í eigin húsnæði. Jafnframt teljum við mikilvægt að aðgerðirnar tryggi hag lántakenda ekki síður en lánveitenda og í dag eru stigin stór skref í þá átt. Einnig teljum við nauðsynlegt að aðgerðir séu almennar. Það eigum eftir að fara í eins og ég gat um áðan. Þá teljum við mikilvægt að viðhalda greiðsluvilja, m.a. með hvötum til uppgreiðslu skulda. Það er atriði sem við þurfum að fara betur yfir og kanna hvort hægt sé að gera einhverjar ívilnanir eða breytingar í þessa átt. Við teljum að aðgerðirnar sem við leggjum til séu ekki vinnuletjandi og jafnframt að þær leiði ekki til stórkostlegrar skattlagningar. Þá teljum við að aðgerðir þurfi að vera auðskiljanlegar og gagnsæjar. Þar veit ég ekki alveg hvort okkur hafi tekist vel upp. Þessar aðgerðir eru tiltölulega flóknar en ef allir leggjast á eitt um að fara í öflugt kynningarstarf á úrræðunum og vel er búið að embætti umboðsmanns skuldara þannig að embættið geti í raun og sann haldið utan um öll þau verkefni sem því eru falin þá erum við hugsanlega búin að uppfylla þetta skilyrði. Hins vegar er ekki einfalt að búa til auðskiljanlega og gagnsæja verkferla á þessu sviði vegna þess að tilfellin eru svo mörg og ólík að það er ekki einhlítt að það sé hægt að gera það mjög einfalt. Þó verður að leggja sig fram við það og ég tel að þau frumvörp sem hefur verið kollvarpað í störfum félags- og tryggingamálanefndar beri þess einmitt merki. Þá höfum við sjálfstæðismenn lagt áherslu á að aðgerðir sem koma til vegna skuldavanda heimilanna leiði ekki til landflótta og að þær komi í veg fyrir frekara hrun á fasteignamarkaði. Þetta eru þau leiðarljós sem við sjálfstæðismenn teljum að ætti að hafa í huga við þetta stóra verkefni. Í dag er stigið skref í þá átt að koma til móts við þau heimili og einstaklinga sem eru í miklum greiðsluerfiðleikum en eftir er að koma með almennar aðgerðir sem stuðla að því að færri þurfa að nota þau.

Frú forseti. Við lifum á áhugaverðum tímum og nýjustu fréttir úr Hæstarétti eru einn flötur á því. Þessi dómur bæði leysir vandamál og gæti hugsanlega búið til vandamál og við því þarf að bregðast. Snúum okkur fyrst að þeim vanda sem hann þó leysir. Það hefur verið vitað um alllangt skeið að þær fjölskyldur sem tekið höfðu bílalán með gengistryggingu sem nú hefur verið dæmd ólögmæt höfðu þungar byrðar af þeim lánum. Margra leiða hafði verið leitað til að taka á því vandamáli sem var ekki bara þungbært fyrir þessar fjölskyldur heldur einnig fyrir hagkerfið allt. Leitað var leiða fyrir atbeina framkvæmdarvaldsins, sem reyndi að ná samningum við eignarleigufyrirtækin, og löggjafinn var kominn langt með að setja lög sem tóku á þessum vanda. Nú hefur Hæstiréttur stigið inn á sviðið og úrskurðað gengistrygginguna ólögmæta og það gerbreytir stöðunni fyrir þá sem eru með þessi lán. Lauslega má áætla að eftirstöðvar þessara lána lækki að jafnaði um meira en helming. Það er auðvitað misjafnt eftir því hvenær lán voru tekin og í hvaða myntum og hvort lántakendur hafa notið einhverra úrræða en meðaltalið er ríflega helmingur. Það eru vitaskuld afar gleðilegar fréttir, ekki bara fyrir þessar fjölskyldur, ég held að lýsa megi því yfir að nánast þjóðin öll hljóti að fagna því að vandi þessara fjölskyldna hefur verið leystur með þessum hætti. Eftir stendur hins vegar að þessi dómur, og reyndar einnig dómar sem fyrirsjáanlega eiga eftir að falla, geta bæði leyst vanda og búið til vanda. Í hnotskurn má segja að fjármálakerfið sem við komum á laggirnar haustið 2008 hafi verið undir það búið að ekki væri hægt að innheimta lán sem þessi að fullu, í raun var aldrei gert ráð fyrir því. En fjármálakerfið var ekki undir það búið að fyrir utan það að gengistryggingin sem slík væri dæmd ólögmæt væru lögin túlkuð á þann veg að hinir erlendur vextir skyldu standa á þessum lánum. Það högg sem felst í því að afnema gengistrygginguna en á sama tíma ákveða að lánin beri eðlilega innlenda vexti er högg sem gert hafði verið ráð fyrir þegar það var stofnsett. Við getum ekki stungið höfðinu í sandinn eða horft fram hjá því höggi sem félli á fjármálakerfið ef gengistryggingin yrði felld niður og auk þess ekkert gert til að taka á þeirri staðreynd að þessi lán voru veitt með erlendum vöxtum eins og þau væru í erlendri mynt en nú hefur komið í ljós að þau teljast í krónum. Nú er það þannig að mönnum er mishlýtt til fjármálakerfisins og kannski gráta það ekki allir að það verði fyrir þungu höggi. Það má vel vera en högg af þeirri stærðargráðu sem gæti orðið ef allt færi á versta veg frá sjónarhóli lánveitenda mun óhjákvæmilega að verulegu leyti lenda á öðrum, þar á meðal á ríkissjóði og þar með skattgreiðendum og notendum opinberrar þjónustu. Við það verður ekki unað. Ekki er hægt að una við það að ákvörðun um það hvernig tekið er á þessum málum leiði til þess að ákveðinn hópur Íslendinga fái vildarkjör á lánum sínum langt umfram það sem aðrir fá með kostnaði sem fellur að umtalsverðu leyti á skattborgara þeirra, beint eða óbeint í gegnum ríkissjóð. Við stöndum frammi fyrir því og reyndar stendur Hæstiréttur einnig frammi fyrir því. Þetta viðfangsefni verður með einum eða öðrum hætti að leysa. Ég hef sagt það opinberlega og ítreka að það er algjörlega óásættanlegt að á þessu viðfangsefni verði tekið með þeim hætti að hluti Íslendinga fái mikil vildarkjör - í raun og veru sambærileg við það sem fólk fékk sem stóð í húsbyggingum á áttunda áratugnum og fékk lán sem brunnu upp í verðbólgu - og að kostnaðurinn af því falli að verulegu leyti á samborgara þeirra. Það er eitt af þeim viðfangsefnum sem við stöndum frammi fyrir nú. Auðvitað stöndum við einnig frammi fyrir öðrum viðfangsefnum. Þegar svona fréttir koma er óhjákvæmilegt að spyrja: Hvernig gat þetta gerst? Það er eitt af því sem draga þarf fram. Hvernig gat það gerst að lög sem sett voru 2001 voru ekki virt árum saman? Allir horfðu fram hjá því, ekki bara lögmenn bankanna, þótt auðvitað beri þeir mikla ábyrgð, eða stjórnendur bankanna heldur einnig eftirlitsstofnanir og raunar dómskerfið sjálft sem athugasemdalaust leyfði mönnum eða lánafyrirtækjum að innheimta kröfur sem voru byggðar á þeim lánasamningum sem Hæstiréttur hefur nú úrskurðað að feli í sér ólögmæta gengistryggingu. Við getum líka velt því fyrir okkur hvort lögin sjálf, sem sett voru 2001, hafi verið eðlileg. Þau eru reyndar tiltölulega skýr. Það er ekki hægt að kvarta undan því. En það er óneitanlega mjög umhugsunarvert hvers vegna sú leið var farin sem raun ber vitni, að banna ekki almennt erlend lán en banna eina útgáfu af erlendum lánum sem er þó hvorki hættulegri né óæskilegri en aðrar útgáfur af erlendum lánum, þ.e. erlend lán sem eru sett þannig fram að að forminu til er lánið í íslenskum krónum en í reynd er upphæðin tengd gengi erlendrar myntar. Þetta ákvæði var ekki sett í lögin af einhverjum neytendaverndarsjónarmiðum enda er engin sérstök neytendavernd fólgin í þessu því að almenn erlend lán eru alveg jafnhættuleg og hafa alveg sömu kosti og galla og þessi lán frá sjónarhóli neytenda. Því verður að spyrja hvers vegna það var sett inn í lögin og hvort það eigi að vera í lögum áfram. Það breytir að vísu mjög litlu um þá stöðu sem nú er uppi hvort þessu verður breytt en þetta er eitt af því sem Alþingi hlýtur að taka til skoðunar fyrr eða síðar. Raunar snýst hæstaréttardómurinn ekki um það hvort lánin hafi verið ósanngjörn eða í eðli sínu hættuleg eða óæskileg eða með einhverjum slíkum annmörkum, það snýst eingöngu um form. Hann snýst um það hvort slíkur munur sé á láni sem er veitt t.d. í jenum eða láni sem veitt er í íslenskum krónum og upphæðin sem greiða á síðan reiknuð út með því að skoða breytingar á gengi jens gagnvart krónunni. Á því er enginn eðlismunur hvorki frá sjónarhóli lánveitenda né lántakenda en á því er sá formmunur sem Hæstiréttur hefur nú úrskurðað að skipti sköpum. Ég ætla ekki að deila við Hæstarétt um það hvort það hafi verið rétt niðurstaða eða ekki, við hlítum niðurstöðum Hæstaréttar um það. En óneitanlega hefur Hæstiréttur þarna úrskurðað á grundvelli forms en ekki út frá einhverjum sjónarmiðum um sanngirni eða neitt slíkt. Raunar á Hæstiréttur eftir að taka afstöðu til þess en þó má benda á að þótt Hæstiréttur hafi ekki fellt þennan dóm með neinum sanngirnisrökum eru án efa margir, og m.a. sá sem hér stendur, á því að niðurstaðan hafi í sjálfu sér ekkert verið ósanngjörn. Þótt ekki hafi verið komist að þessari niðurstöðu með neinum sanngirnisrökum get ég vel fallist á að það hafi verið ósanngjarnt að skilja þá eftir sem tóku þessi erlendu bílalán eða gengistryggðu bílalán á sínum tíma með alla þá gengishækkun sem á þeim hafði dunið - Hæstiréttur hefur nú tekið hana til baka og því ber að fagna, ég geri það heils hugar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu. Ég held að það hafi verið algerlega nauðsynlegt fyrir okkur hér á þinginu að taka þessi mál til umræðu í dag. Ég þakka hæstv. efnahagsráðherra jafnframt fyrir hans framsögu. Um dóm Hæstaréttar er ekkert annað að segja en að hann er gríðarlegur áfellisdómur yfir fjármálakerfinu á Íslandi. Hann er líka mikill áfellisdómur yfir eftirlitsaðilunum. Það sem nú er orðið opinbert er það að fjármálakerfið á Íslandi stundaði í stórum stíl að semja lánasamninga sem fóru á svig við lög héðan frá Alþingi, lög sem höfðu skýran tilgang. Það má svo sem halda því fram að margir hafi brugðist en ábyrgð þeirra sem stunduðu viðskiptin, stóðu að baki gerð samninganna, og þeirra sem höfðu eftirlit með fjármálakerfinu, er að sjálfsögðu mest. Dómur Hæstaréttar er mikill áfellisdómur fyrir fjármálakerfið og eftirlitsaðilana. Ekki er hægt að komast að neinni annarri niðurstöðu. Ég vil segja um þá umræðu sem hér hefur farið fram undanfarna daga að það er ekki hlutverk okkar hér á þinginu að hlutast til um niðurstöðu í dómsmálum. Það er hlutverk okkar að setja lög og reglur en það er síðan dómstólanna að leiða fram niðurstöðu á grundvelli þeirra reglna. Þannig er það í sjálfu sér ekki hlutverk okkar á þinginu að hafa skoðun á því ágreiningsefni sem nú er uppi í þjóðfélaginu, hvort til grundvallar þessum samningum skuli leggja óverðtryggða vexti eða vexti sem kveðið er á um í samningunum sjálfum. Úr því álitaefni hljóta dómstólarnir á Íslandi að þurfa að leysa. Við hljótum að halda áfram að treysta á réttarríkið á Íslandi, á þrískiptingu ríkisvaldsins, á að við setjum reglurnar og dómstólarnir dæmi eftir þeim. Það er afar óheppilegt og algerlega óásættanlegt að svona misvísandi skilaboð komi, annars vegar frá ríkisstjórninni og hins vegar frá fjármálafyrirtækjunum sjálfum. Við heyrðum hæstv. efnahagsráðherra greina frá því að fjármálakerfið væri ekki búið undir það að gengistryggingin haldi ekki á þessum samningum en að erlendu vextirnir haldi. Undanfarna daga höfum við hins vegar heyrt frá bönkunum sjálfum, annars vegar beint frá Arion banka - ég vísa hér í frétt af mbl.is þar sem segir, með leyfi forseta: „Arion banki hefur metið dómsniðurstöðu Hæstaréttar vegna gengistryggðra bílalána og möguleg áhrif á eigið fé bankans. Kæmi til þess að Íbúðalán bankans verði dæmd ólögmæt, hefði það neikvæð áhrif á eigið fé bankans, en ekki að því marki að það stefni efnahag bankans í hættu.“ Það er alveg augljóst á þessari yfirlýsingu frá bankanum að hann hefur ekki áhyggjur af stöðu sinni vegna niðurstöðu Hæstaréttar. Það sama má segja um Íslandsbanka, með leyfi forseta: „Íslandsbanki hefur á síðustu dögum farið vandlega yfir dómsniðurstöðu Hæstaréttar vegna gengistryggðra bílalána og metið hugsanleg áhrif Hæstaréttar á eigið fé Íslandsbanka. Fari svo að öll án í erlendum myntum til einstaklinga verði dæmd ólögleg, gæti nafnvirði slíkra krafna bankans á viðskiptavini lækkað töluvert.“ Síðan segir í þessari yfirlýsingu frá bankanum að það hafi þó ekki þau áhrif að hann uppfylli ekki eiginfjárkröfur. Hæstv. forseti. Við fáum mjög misvísandi skilaboð hér í umræðunni og allur almenningur í landinu og á afar viðkvæmum tíma. Jafnvel er gefið í skyn að fjármálakerfið sjálft sé í hættu. Þá hljótum við að spyrja okkur: Var staðið þannig að stofnun nýju bankanna að menn hafi ekki gætt að því að eignir væru færðar á of háu verði inn í nýja bankakerfið? Eða hvað er nú hægt að segja um þá áreiðanleikakönnun sem fór fram á eignasafni nýja bankakerfisins? Hverjir bera ábyrgð á því aðrir en Fjármálaeftirlitið og ríkisstjórnin að hafa ekki stofnað þannig til nýja bankakerfisins að hlutir eins og þessir mundu lenda á íslenskum almenningi? Það er augljóst að hafi virði eigna gamla bankakerfisins verið jafnvel enn minna en áætlað var við stofnun nýju bankanna á það að vera tap kröfuhafa alveg eins og allt það tap sem hingað til hefur lent á þeim. Það skal enginn segja mér að hægt hafi verið að stofna hér nýtt bankakerfi, þar sem yfir 6.000 milljarðar voru færðir á reikning kröfuhafa bankanna - en ef það bætast við 100 milljarðar, 200 milljarðar, 300 milljarðar, vegna dóms Hæstaréttar þá sé það vandamál alls almennings á Íslandi. Það getur ekki verið niðurstaðan. Ég vil óska eftir því að skýrari skilaboð komi frá ríkisstjórninni, að okkur sé ekki boðið upp á að það komi hvor sín röddin úr bönkunum og frá ríkisstjórninni í þessu máli. 

Virðulegi forseti. Ég fagna þessu tækifæri til að fara nokkrum orðum um þá stöðu sem upp er komin í kjölfar dóms Hæstaréttar um ólögmæti gengistryggðra lána. Um leið og því ber að fagna að komin sé niðurstaða í þennan þátt málsins blasir auðvitað við að enn er mikil óvissa um áhrif dómsins, bæði gagnvart lántakendum sem hafa bætt stöðu sína verulega, lánveitendum sem þetta bitnar á og síðast en ekki síst hefur það efnahagsleg áhrif á samfélagið í heild. Það er auðvitað ótrúlegt að svona geti gerst, að hægt hafi verið að stunda ólöglegar lánveitingar í níu ár án þess að eftirlitskerfið hafi gert athugasemdir eða gripið inn í. Enn og aftur horfumst við í augu við alvarlegar veilur á eftirlitskerfinu sem átti að fylgjast með fjármálakerfinu hér á landi í aðdraganda hrunsins. Ríkisstjórnin og ráðherranefnd um efnahagsmál hafa ítrekað fjallað um þetta mál á undanförnum vikum, bæði fyrir dóminn og eftir að hann lá fyrir. Ítarleg gögn liggja fyrir um möguleg áhrif dómsins á fjármálafyrirtækin eftir því hver verður endanleg afstaða Hæstaréttar til þeirra álitamála sem enn eru uppi. Ljóst er að dómurinn um ólögmæti er alveg skýr, en meiri óvissa um hvernig fara eigi með umrædd lán í framhaldinu. Í kjölfar dóma Hæstaréttar frá 16. júní hefur verið deilt um hvernig haga eigi endurgreiðslu gengislánanna og um gildi þeirra skilmála sem í samningunum er að finna. Hefur verið kallað eftir úrlausn dómstóla um þau atriði og í því sambandi komið fram hugmyndir um að lögfesta svonefnda flýtimeðferð til að leysa úr ágreiningi um þá skilmála sem eftir standa. Ég vek athygli á því að flýtimeðferð þýðir að allir frestir í málsmeðferðinni styttast. Slík heimild mundi þó að öllum líkindum taka eingöngu til þeirra mála sem enn hafa ekki verið borin undir dómstóla. Ég vil líka undirstrika að samkomulag um flýtimeðferð skilar skjótari árangri en lögfesting flýtimeðferðar sem mundi þá ekki ná nema til nýrra lána. Nú þegar geta lögmenn aðila samið um styttri frest ef svo ber undir og dómstólar geta forgangsraðað málum. Það var einmitt gert í þeim málum sem Hæstiréttur leiddi til lykta 16. júní síðastliðinn. Aðilar geta því þegar gert samkomulag um að flýta meðferð þeirra gengismála sem þegar eru til meðferðar og bíða aðalmeðferðar héraðsdóms. Í þeim tilvikum gætu málsaðilar því gert samkomulag um að í þeim málum verði leyst úr álitaefnum sem varða skilmála þessara lánasamninga og endurgreiðslur þeirra. Ég bendi á að með samvinnu aðila máls, lögmanna þeirra og dómara, væri unnt að fá skorið úr þessum réttarágreiningi fyrir héraðsdómi jafnvel þegar í haust. Mun ríkisstjórnin beita sér fyrir slíkri samvinnu eins og unnt er og vinnur dómsmálaráðuneytið að því að kanna grundvöll slíkrar samvinnu. Þess ber þó að gæta að dómsvaldið er sjálfstætt og aðilar máls hafa forræði þess. Ekki stendur til að ganga á þann rétt. En það er hins vegar afar brýnt að lögmenn og málsaðilar leggist á eitt og komi að þessu verkefni með það að leiðarljósi að fá sem fyrst endanlega niðurstöðu dómstóla. Að þessu sögðu tel ég rétt og æskilegt að til viðbótar við þetta verði unnið að lögfestingu flýtimeðferðar í þessum málum. Það verður gert í dómsmálaráðuneytinu í júlí og ágúst auk þess sem dómsmálaráðherra vinnur áfram að undirbúningi breytinga um hópmálssókn. Markmiðið er að leggja fram fullbúið frumvarp í byrjun september. Við verðum auðvitað að vona að niðurstaðan, hver sem hún verður, en það er Hæstaréttar að útkljá málið varðandi óvissuna vegna vaxtanna, hafi ekki í för með sér stórkostlegan skaða fyrir efnahagslíf okkar. Það tapa allir á því. Niðurstaða okkar er sú að ekki sé tilefni til beinna afskipta ríkisstjórnar eða löggjafarvaldsins af málinu og að fyrirliggjandi lög taki á þeim álitamálum sem uppi eru varðandi endurreikning lánanna. Mikilvægt er þó að í því bráðabirgðaástandi sem skapast þar til endanleg niðurstaða liggur fyrir um vextina að framkvæmdin sé ekki í uppnámi heldur geti hún gengið eðlilega fyrir sig. Ítarlegt samráð hefur verið haft við þingmenn og formenn stjórnarandstöðuflokkanna um stöðuna og áhrif dómsins allt frá dómsuppkvaðningu. Við áttum síðast fund með formönnum stjórnarandstöðuflokkanna í morgun og við munum einnig leita samráðs við aðila vinnumarkaðarins um þetta mál. Að mínu viti er afar mikilvægt að það góða samráð sem við höfum haft haldi áfram. Hér er um svo risavaxið mál að ræða að öll möguleg skref ríkisvaldsins og löggjafans verður að taka á grundvelli víðtækrar samstöðu allra stjórnmálaflokka. Hér verða stjórn og stjórnarandstaða að standa saman um hvert skref. Stóra álitamálið í þeim efnum er á hvaða forsendum beri að innheimta lánin, fyrst gengistryggingin var dæmd ólögleg. Þar eru uppi tvenns konar sjónarmið sem breyta miklu um endanleg áhrif dómsins. Þar er helst rætt um óbreytta erlenda samningsvexti, eða óverðtryggða vexti Seðlabankans. Á þessum vaxtakjörum er mikill munur og ræður það miklu um þróun efnahagsmála næstu missirin og hve hratt við getum komist upp úr efnahagsþrengingunum. Áhrifin á bankakerfið, hvað það þolir í þessu efni og eins fyrir ríkissjóð, ræðst því af því hver niðurstaðan verður í málinu fyrir Hæstarétti. Það er afar óheppilegt ef það tekur einhverja mánuði að eyða þeirri óvissu. Ekki er ólíklegt að bankarnir sjálfir muni líka reyna að rétta sinn hlut fyrir dómstólunum. Í þessu máli þarf líka að horfa til heildarhagsmuna þjóðarinnar sem felast í jákvæðri efnahagsþróun og uppbyggingu atvinnulífsins, að það fari ekki í hægagang, sem og að gæta jafnræðis á milli lántakenda með verðtryggðar og gengistryggðar skuldbindingar. Ég hvet til mikillar varfærni í allri umfjöllun og ákvarðanatöku í málinu. Hvert skref verður að taka með hagsmuni heildarinnar að leiðarljósi án þess að gengið sé á sanngjarnan rétt þeirra sem í hlut eiga. Við stjórnmálamenn, ekki síst fulltrúar á löggjafarsamkomunni, berum mikla ábyrgð á að umræðan verði á ábyrgum nótum. Mikilvægt er, virðulegi forseti, að úr þessu máli verði leyst af yfirvegun, að málið hafi sinn framgang í Hæstarétti og lánastofnanir beri sína ábyrgð á að hafa stundað ólögmæt viðskipti með gengistryggð lán með þeim afleiðingum að heimilin þurfa að taka á sig miklar byrðar. En bankarnir verða líka að axla sína ábyrgð á því og vonandi verður niðurstaðan sú að heildarhagsmunum þjóðarinnar verði ekki teflt í tvísýnu.

Frú forseti. Þetta ætti að vera mjög einfalt mál. Með dómi Hæstaréttar þarf að afskrifa kröfur erlendra aðila á Íslendinga upp á tugi eða hundruð milljarða króna. Þegar kröfurnar lækka svona mikið ætti það augljóslega að gagnast þeim sem fá þessar afskriftir, en líka samfélaginu í heild. Nú virðist allt einhvern veginn vera komið á hvolf. Hæstv. viðskiptaráðherra talar eins og það hafi verið gerð stórkostleg mistök við stofnun nýju bankanna. Maður hlýtur að velta því fyrir sér hvort þessar yfirlýsingar ráðherranna nú séu staðfesting á þeim áhyggjum sem margir, ekki hvað síst þingmenn Framsóknarflokksins, hafa haft af því hvernig staðið var að því máli frá upphafi. Fræg varð umræðan um leyniklefann í fjármálaráðuneytinu þar sem geymd voru gögn um stofnun nýju bankanna, eða réttara sagt mat á því hvernig væri eðlilegt að standa að því. Frá þeim tíma og fram á daginn í dag hafa menn spurt spurninga um þessa nýju banka, hver eigi þá, hvernig þeir voru stofnaðir, hvort gerð hafi verið mistök með eitt og annað. Þessu hefur ríkisstjórnin hafnað í hvert einasta sinn. Nú allt í einu, með dómi Hæstaréttar, þegar afskrifa á gríðarlegar kröfur útlendinga á Íslendinga tala ráðherrarnir eins og það lendi að miklu leyti á íslenskum almenningi og skattgreiðendum. Það virðist þá vera staðfesting á því að ríkisstjórnin hafi klúðrað málum alveg ótrúlega við stofnun nýju bankanna. Það þarf ekki bara að líta til umræðu í þinginu, þingmanna Framsóknarflokksins eða annarra varðandi þessar viðvaranir. Björn Þorri Viktorsson lögmaður sem sótti eitt af þessum málum fyrir Hæstarétti sendi fyrir margt löngu bréf á ríkisstjórnina og þingmenn. Þar talaði hann um að taka yrði tillit til þess við stofnun nýju bankanna að málin kynnu að fara eins og þau fóru. Það virðist ekki hafa verið gert miðað við yfirlýsingar hæstv. ráðherra hér í dag. Hæstv. viðskiptaráðherra talar um að menn hafi komist upp með að líta fram hjá lögum allt of lengi. Það er að sjálfsögðu alveg rétt. Menn hafi brotið í bága við lögin. En leit ríkisstjórnin ekki algjörlega fram hjá þessum lögum þegar hún stofnaði bankana, þrátt fyrir að hafa fengið viðvaranir í þinginu og frá mönnum úti í bæ? Það er ekkert tillit tekið til þessa og má segja að staða ríkisstjórnarinnar og eftirlitsaðila sé ólík á þann hátt að eftirlitsaðilarnir höfðu þó ekki fengið beinar viðvaranir í bréfum og þingræðum. Nú talar hæstv. viðskiptaráðherra allt í einu um forsendubrest. Það mátti ekki heyra minnst á forsendubrest þegar rætt var um stöðu almennings og stöðu heimilanna. Framsóknarmenn töluðu mikið um að nauðsynlegt og eðlilegt væri að leiðrétta lán til handa almenningi en það mátti hvorki ræða um forsendubrest né taka hann með við útreikninga. Þegar í hlut eiga erlendir kröfuhafar, sem einhverra hluta vegna er gríðarlega mikilvægt að halda góðum og gleðja Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, má allt í einu tala um forsendubrest. Þá fer ríkisstjórnin að tala eins og hún sé að gefa Hæstarétti Íslands fyrirmæli um hvaða niðurstöðu Hæstiréttur verði að komast að þegar hann úrskurðar um hvernig eigi að gera þessi lán upp. Það er mjög undarlegt að ríkisstjórn skuli bera sig að með þeim hætti og í rauninni töluvert áhyggjuefni. Skilaboðin frá Seðlabankanum virðast öll einhvern veginn vera á hvolfi. Þar er talað um að halda þurfi vöxtum háum og viðhalda gjaldeyrishöftum lengur vegna dómanna. Hvernig stendur á því? Ef kröfur útlendinga á Íslendinga hafa minnkað svona gríðarlega, af hverju þarf þá að halda háum vöxtum og gjaldeyrishöftum lengur? Einhvern veginn gengur það ekki upp, ekki frekar en það sem seðlabankastjórinn sagði um að hætta væri á að með þessu skapaðist japanskt ástand, þ.e. að hér yrði ekki hagvöxtur eins og raunin hefur verið í Japan síðustu tvo áratugi. Í Japan var ástandið einmitt þannig að menn afskrifuðu ekki lánin. Þau voru ekki færð niður. Lánunum var breytt í 100 ára lán og það skapaði þetta japanska ástand sem varð til þess að hagkerfið þar hefur ekki náð sér á strik. Ætti dómur Hæstaréttar ekki að vera góð efnahagsleg tíðindi? Ætti þetta ekki að koma hlutum af stað? Nema hér hafi verið gerð gífurleg mistök af hálfu ríkisstjórnarinnar. Hún verður að svara fyrir það í hverju þau mistök liggja. Jafnframt hljótum við að sjá á þessu þá meginniðurstöðu að langæskilegast hefði verið, á meðan bankarnir voru enn á forræði stjórnvalda, að grípa strax inn í og leiðrétta lánin, færa þau aftur eins og þau voru í upphafi árs 2008, um 20% eins og við bentum á á þeim tíma. Þá hefði gengi krónunnar væntanlega styrkst og erlend lán lækkað að sama skapi. Þess í stað virðist hafa vera staðið að stofnun bankanna með þeim hætti sem ríkisstjórnin á heldur betur eftir að gera grein fyrir.

Frú forseti. Ég held að hér sé alvarlegra mál á ferð en svo að það sé við hæfi að fara með umræður um það í hefðbundinn umkenningaleik eða karp. Auðvitað vaknar sú spurning og hún hefur verið borin upp: Hvernig í ósköpunum gátu þessir hlutir gerst, að svo umfangsmikil lánastarfsemi um langt árabil í einu landi sé svo í lokin dæmd á ólögmætum forsendum? Við hljótum að spyrja okkur: Hvar voru menn, hvar vorum við öll, allt frá árinu 2001 þegar lögin voru sett? Hvar voru og eru þeir 36 þingmenn, ef ég man rétt, sem báru ábyrgð á afgreiðslu málsins með atkvæði sínu? Hvar var Alþingi með eftirlits- og aðhaldshlutverk sitt? Það setti lögin. Hvar var Seðlabankinn? Fjármálaeftirlitið? Hvar voru þau stjórnvöld sem fóru með efnahagsmál? Þetta eru áleitnar spurningar, þótt ljóst sé að höfuðábyrgðin liggur hjá fjármálafyrirtækjunum sjálfum, sömu fyrirtækjum og í gegnum samtök sín lögðust gegn lagasetningunni á sínum tíma og töldu ekki ástæðu til að banna tengingu útlána við erlenda mynt. Þau hafa þá væntanlega sjálf gagnályktað svo að úr því að lögin voru engu að síður sett væri það bannað. Lánveitingarnar hófust og urðu mjög umfangsmiklar og eru stærsti einstaki útlánaflokkurinn í íslenska fjármálakerfinu. Hið liðna er liðið og við getum síðar tekið tíma í að fara yfir það. Við erum þar sem við erum og stöndum frammi fyrir því að vinna úr þessu máli þótt með ólíkindum sé. Það skiptir í raun öllu máli hvernig vænlegast er að vinna úr þeim aðstæðum sem komnar eru upp. Að sjálfsögðu er auðvelt að gleðjast með þeim sem urðu fyrir þungum búsifjum, hafandi tekið þessi lán, valið það með upplýstri ákvörðun og/eða hlítt misgæfulegri ráðgjöf um að þetta væri skynsamlegt til að kaupa bíl, húsnæði eða hvað það nú var, þeim sem urðu síðan fyrir miklu og þungu áfalli þegar gengi krónunnar hrundi. Staða þessa hóps hefur verið hvað erfiðust af öllum sem miklar skuldir hafa borið á herðunum. Það hefur verið viðurkennt og ýmis úrræði hafa einmitt miðað að því að koma þeim til aðstoðar. Fjármálastofnanirnar sjálfar, svo því sé til haga haldið, hafa almennt boðið um 25–30% niðurfærslu höfuðstóls lána af þessu tagi. Hér er hins vegar á ferðinni miklu drastískari aðgerð sem fólgin er í dómi Hæstaréttar og færir höfuðstólinn aftur til þess sem hann var upphaflega útborgaður í íslenskum krónum. Það er síðan annað og miklu stærra álitamál hvort menn eigi engu að síður að halda þeim erlendu vöxtum sem tengdir voru erlendri gjaldeyrisviðmiðun og fá þar af leiðandi allt önnur og miklu hagstæðari lánakjör á þessum hluta skuldanna í landinu en aðrir geta. Hvernig með lánin verður farið er í raun aðalatriði þessa máls úr því sem komið er. Dómur Hæstaréttar stendur fyrir þann þátt málsins og engin umræða er um annað en að svo verði en úrslitaatriði þessa máls er hvernig sé rétt, sanngjarnt og eðlilegt að lánin séu síðan meðhöndluð. Ég held að það sé mjög mikilvægt að allir haldi ró sinni og yfirvegun við þessar aðstæður. Ég vil láta það koma hér skýrt fram að yfirlýsing stjórnvalda um að allar innstæður í íslenskum bönkum og sparisjóðum séu tryggðar er í fullu gildi. Þar af leiðandi er engin ástæða til þess að taka út af bankareikningum og allt óðagot eða umrót af því tagi gerir aðeins illt verra. Það er afar mikilvægt að það sé haft í huga. Það er enginn bráðavandi af því tagi á ferðum að það sé ástæða fyrir fólk að hafa stórar áhyggjur, a.m.k. í bili. Lausafjárstaða í fjármálakerfinu er góð og stjórnvöld munu að sjálfsögðu gera allt sem í þeirra valdi stendur til að tryggja fjármálastöðugleika í landinu, verja hagkerfið og þjóðarbúskapinn. Málið er þó af þeirri stærðargráðu að það kallar á að rækilega sé farið yfir þetta. Mér er eðli málsins samkvæmt ofarlega í huga að sem minnst af því tjóni sem þarna verður fært milli aðila lendi á ríkissjóði. Hann hefur þurft að taka ærið á sig nú þegar. Það nálgast 200 milljarða sem kostaði að endurfjármagna Seðlabankann eftir tæknilegt gjaldþrot hans haustið 2008. Það fer um og yfir 200 milljarða sem það kostar ríkissjóð, sjóðinn okkar allra, að endurfjármagna banka og sparisjóði í formi eiginfjárframlaga, krafna sem breytt er í hlutafé eða stofnfé og víkjandi lána. Hallinn á ríkissjóði á árunum 2008 og 2009 er samtals upp á um 350 milljarða kr. Inni í þeirri tölu er vissulega hluti kostnaðarins við að endurfjármagna Seðlabankann. Því hafa þungir reikningar lagst á ríkissjóð. Og hver er ríkissjóður? Hann er við. Hann er almenningur í landinu í gegnum þá þjónustu sem ríkissjóður á að standa undir og hann er skattgreiðendur framtíðarinnar. Menn nefndu samningana á milli gömlu og nýju bankanna. Nú gleðjast menn væntanlega yfir því að tveir af þremur bönkum eru að uppistöðu til í eigu erlendra aðila og það eru þar af leiðandi þeir sem taka á sig það tjón sem þessi skellur færir út í eigin fé þeirra banka. Uppgjörsaðferðunum milli bankanna er líka þannig háttað að erlendir kröfuhafar taka stóran hluta af skellinum eins og þeim sem á undan eru gengnir. Það gleður væntanlega þá í þessum sal sem virðast hafa að sérstöku keppikefli að útlendingar tapi sem mest á Íslandi. Aðalatriðið er þó framtíðin og hvernig við vinnum okkur út úr þessu, að það takist á félagslega og efnahagslega sanngjarnan hátt þannig að sem minnst misvægi verði milli þeirra hópa í landinu sem hafa orðið fyrir búsifjum af völdum bankahrunsins.

Virðulegur forseti. Við ræðum fjármálakerfið í framhaldi af niðurstöðu dóms Hæstaréttar. Hér er gamalkunnug plata á ferð. Eins og þetta hljómar í mínum eyrum er um að ræða að einhverju leyti hræðsluáróður ráðherra þar sem reynt er að stilla Hæstarétti og almenningi upp við vegg, að svona megi hlutirnir ekki vera í framtíðinni því að þá fari hér allt fjandans til eina ferðina enn. Ég hef heyrt þetta áður í Icesave-málinu. Það sem komið hefur í ljós á fundum efnahags- og skattanefndar og viðskiptanefndar með bankastjóra Seðlabankans, formönnum Fjármálaeftirlitsins og formönnum lánastofnana er að sú mynd sem ríkisstjórnin hefur dregið upp er allt önnur en þessir aðilar segja. Það stendur ekki steinn yfir steini í þeim upplýsingum sem settar voru fram á mánudaginn, í gær og svo aftur í morgun. Þetta er ótrúlegt mál og það er ótrúlegt að horfa upp á hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og fjármálaráðherra reyna að knýja fram þá niðurstöðu sem þeir telja æskilega, að óverðtryggðir vextir Seðlabankans verði settir á þau gengistryggðu lán sem Hæstiréttur hefur lýst ólögleg. Hæstiréttur sneri við ólöglegum gerningi í dómi sínum. Þar er verið að færa fjármuni til baka frá fjármálafyrirtækjum til almennings, sem fjármálafyrirtækin voru áður búin að taka af almenningi og færa til sín. Það er ekkert flóknara en það. Það er verið að færa fjármunina til baka - að vísu varð hér bankahrun í millitíðinni, það skiptir máli - og með því átti að vera reiknað í yfirfærslu bankanna en það virðist ekki hafa verið gert. Niðurstaða Hæstaréttar er gott mál. Við skulum ekki gleyma því að það sem lítur út fyrir að vera svartnætti í augum sumra, t.d. ráðherra og fjármálafyrirtækja, er þvert á móti björt nótt í augum þeirra sem skulduðu. Þetta mál þarf að hafa sinn gang í framtíðinni og það þarf að brýna fyrir stjórnvöldum, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, að þau eigi að gæta hagsmuna almennings. Þau eiga að knýja fram að fjármálafyrirtækin fari eftir dómi Hæstaréttar eins og hann féll 16. júní. Fjármálafyrirtækin hafa meira að segja haldið því fram að hægt verði að ákæra lántakendur gengistryggðra lána fyrir ólögmæta auðgun í kjölfar þessa dóms. Firring fjármálafyrirtækjanna sem komu fyrir efnahags- og skattanefnd og viðskiptanefnd hefur verið með slíkum ólíkindum að það er greinilegt að þau ætla í stríð við almenning út af málinu. Sum þeirra hafa þegar lýst því yfir að þau muni senda næstu greiðsluseðla út í gengistryggðum lánum sem taka mið af vöxtum Seðlabankans, þrátt fyrir skýran dóm Hæstaréttar. Ég hef ekki heyrt að ráðherrar ríkisstjórnarinnar ætli að grípa fram fyrir hendurnar á fjármálafyrirtækjunum með það. Hér á hinu norræna Íslandi er verið að koma á einhvers konar bandarísku villta vesturs-kerfi þar sem einstaklingar standa úti í gaddinum, þurfa að sækja sín mál sjálfir fyrir dómstólum til þess að knýja fram réttlæti og eiga við ofurvald fjármálafyrirtækja að etja. Þegar dómstólar snúast á sveif með almenningi snýst ríkisvaldið á sveif með fjármálafyrirtækjunum og gegn almenningi. Þetta nýja bandaríska kerfi sem verið er að innleiða hér á Íslandi er í boði Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar. Það er búið að kalla eftir almennum aðgerðum og skuldaleiðréttingum í eitt og hálft ár. Það er ekki hægt, það er ekki hægt, hefur verið viðkvæðið. Eftir þeim hefur verið kallað á forsendum forsendubrests og forsendum jafnræðis milli skuldara og lánveitenda. Það er ekki hægt, segja stjórnvöld, en nú þegar hallar á almenning í landinu eru dregin fram rökin um forsendubrest og jafnræði. Það er frekar ömurlegt að verða vitni að því hvernig ríkisstjórn landsins tekur enn einu sinni hagsmuni fjármálafyrirtækja fram fyrir hagsmuni almennings. Við sáum þetta í Icesave-deilunni þegar ríkisstjórnin gekk fram gegn hagsmunum almennings og með hagsmunum Breta og Hollendinga og nú horfum við upp á þetta einu sinni enn. Fjármálakerfið á Íslandi er talið vera 30–40% 

Forseti biðst afsökunar á því að klukkan er í ólagi en hér af forsetastóli er fylgst með tíma og forseti hringir bjöllu þegar tími hv. ræðumanna og þingmanna er útrunninn.

Virðulegi forseti. Ég gladdist yfir því að sjá hæstv. viðskiptaráðherra rísa upp úr því doðakennda ástandi sem hefur einkennt það ráðuneyti í langan tíma og segja okkur afdráttarlaust hverra hagsmuni hann varðveitir, þ.e. hagsmuni fjármálastofnana, banka og lánveitenda. Jafngleðilegt og það er að sjá menn rumska af værum blundi finnst mér óhugnanlegt að sjá þess enn einu sinni merki að sú skjaldborg sem þessi ríkisstjórn var kjörin til að reisa á að standa í kringum banka, lánastofnanir, fjármálafyrirtæki og því um líkt en ekki í kringum almenning í landinu. Ég fyrir mína parta fagna því heils hugar að Hæstiréttur skyldi komast að réttlátri og skynsamlegri niðurstöðu og ganga gegn því valdi sem hér hefur allt of lengi verið ofar lögum sem gilda í landinu.  Eins og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra benti á leysir þessi hæstaréttardómur vissulega ekki öll vandamál. Eftir standa ýmis álitamál en við höfum lög og dómstóla sem munu skera úr þessum álita- og ágreiningsmálum. Það stendur ekki upp á Alþingi að rjúka núna til með einhverja undarlega lagasetningu í flýti til að bjarga bönkum og fjármálastofnunum úr þeirri snöru sem þeir lögðu sjálfir um hálsinn á sér. Það stendur upp á Alþingi Íslendinga að veita þjóðinni forustu út úr þeirri fjármálakreppu sem þjóðin er stödd í nú um stundir. Það verður best gert með því að slá skjaldborg um heimilin í landinu, um fjölskyldurnar, um fólkið í landinu. Fjármálastofnanir munu lifa af þessa kreppu eins og þau hafa lifað af þúsund aðrar kreppur í sögu mannkynsins. Við þurfum á nýjan leik að gera Ísland að samvinnufyrirtæki þar sem ríkir samábyrgð, samhugur og samstaða og snúa af þeirri braut að reka landið sem tilraunastofu fyrir frjálshyggju og gróðrarstíu fyrir dólgakapítalisma með öllum sínum skelfilegu 

Virðulegi forseti. Í kjölfar hæstaréttardómsins hafa stjórnvöld sent frá sér alls konar yfirlýsingar, allt frá því að dómurinn muni allur verða túlkaður lántakendum í vil til þess að fjármálakerfið muni ekki standa undir dómnum ef samningsvextir verða látnir gilda. Viðbrögð hafa að vonum verið mikil. Til að mynda sendu Samtök lánþega nú í morgun frá sér yfirlýsingu um að sparifjáreigendum sé hollast að taka innstæður sínar út úr bönkum og koma þeim í öruggt skjól. Með þessu segjast þeir fylgja viðvörunum hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Þetta er reyndar ekki í fyrsta skipti sem hæstv. ráðherra sendir frá sér ummæli sem hafa leitt til bankaáhlaups. Það gerði hann líka í lok september 2008 með alvarlegum afleiðingum. Ekki er úr vegi að ég noti þetta tækifæri til að fara yfir þá hættu sem skapast hefur fyrir fjármálakerfið við dóm Hæstaréttar. En fyrst vil ég lýsa því yfir að nú sé rétti tíminn til að anda með nefinu og að spádómar um fall bankakerfisins séu ekki á rökum reistir. Það er rétt að enginn hádegisverður er ókeypis, en þennan hafa lánardrottnar gömlu bankanna þegar greitt fyrir. Við yfirfærslu innlána frá gömlu í nýju bankana voru færðar til eignir sem höfðu verið niðurskrifaðar gríðarlega. Segjum til einföldunar að 1.000 milljarða eignir að nafnvirði hafi verið fluttar yfir, en þær hafi verið bókfærðar síðan á 500 milljarða í bókum nýju bankanna til að mæta innlánum. Síðan var sett inn eigið fé til að styðja vel ríflega lögbundið eiginfjárhlutfall, segjum sem dæmi 16%. Nú fellur dómur Hæstaréttar og kröfur á lántakendur minnka um segjum 300 milljarða, og enn standa eftir 500 milljarðar í eignum, 100 milljarðar í eigið fé, en krafan á lántakendur stendur í 700 milljörðum. Ekkert hefur gerst fyrir eigið fé bankanna og ekkert fyrir eiginfjárhlutfallið. Það sem hins vegar hefur gerst er að greiðsluflæðið á lánasöfnum minnkar í framtíðinni og 300 milljarðar af 500 milljarða svigrúmi til afskrifta hefur verið notað. Í stað þess að tekjuflæðið sé af 1.000 milljörðum er það nú af 700 milljörðum. Bankakerfið er jafnsterkt og áður en nú er minna borð fyrir báru. Reyndar er þetta dæmi ekki algilt því að einhverjir hafa gert upp lán sín, hafa því ofgreitt og eiga kröfu á bankana. Þetta ætti þó ekki að vera stór upphæð því að flest þessara lána voru til langs tíma. Ég tel reyndar að þá upphæð sé hægt að sækja til gömlu bankanna vegna brostinna forsendna en það er önnur saga og lengri. Það er mikilvægt að fólk sem velst til forustu fyrir þjóðina hafi innsýn í atriði eins og þau sem ég hef hér fjallað um. Auðvitað er ekki hægt að ætlast til þess að allir þingmenn hafi þekkingu á afkimum reikningshalds, en það er hægt að ætlast til þess af þessum hæstv. fagráðherra. Lífið snýst um meira en 15 mínútur af frægð þrátt fyrir að Andy Warhol hafi haldið öðru fram. Menn verða að geta staðist fjölmiðlana þegar viðkvæmt ástand kemur upp. Það er mikilvægt að við alþingismenn og hæstv. ráðherrar sýnum yfirvegun og komum fram af festu og trúverðugleika og tjáum okkur ekki um viðkvæm mál nema af þekkingu. Yfirlýsingar um stórkostlega hættu á gjaldþroti bankanna eru rangar og til þess eins fallnar að ýta undir áhlaup á bankana. Að vísu kemur það ekki að jafnmikilli sök nú og þegar hæstv. efnahagsráðherra gaf sína fyrri yfirlýsingu 2008 því að gnótt lausafjár er nú fyrir hendi í bönkunum og gjaldeyrishöft á millifærslum til útlanda. En trúverðugleiki kerfisins dalar og öllum bata seinkar, auk þess sem fólk á heimtingu á að vera í rónni með sparifé sitt. Ekki verður úr því skorið hvaða kjör skuli gilda á lánunum og hve víðtæk áhrif dómsins eru nema fyrir dómstólum. Þess vegna höfum við sjálfstæðismenn lagt fram frumvarp um flýtimeðferð og við skulum öll sameinast um að styðja það. Það er engin ástæða fyrir sparifjáreigendur að óttast um spariféð sitt, en það er ástæða fyrir suma að tala af meiri þekkingu og nærgætni. Málið er of viðkvæmt til að hægt sé að umgangast það með léttúð.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir það að þessi mikilvæga umræða skuli fara hér fram áður en við þingmenn förum í sumarfrí. Ég held að þjóðin bíði eftir viðbrögðum ríkisstjórnarinnar, viðbrögðum þingsins. Ég vil taka það fram að það er ánægjulegt að ein af þremur valdastofnunum þjóðarinnar skuli vera í lagi. Ég held að dómskerfið hafi sýnt það að undanförnu að það virkar eins og það á að virka á meðan framkvæmdarvaldið og löggjafarvaldið þarfnast endurbóta. Í mínum huga var dómurinn mjög skýr. Það er búið að úrskurða að gengistryggingin var ólögmæt. Þetta er í sjálfu sér ekkert flókið og ég er ánægður að sjá og heyra að þingmenn eru meira og minna sammála um þetta. Það var annað sem Hæstiréttur gerði og mér finnst að menn hafi algjörlega hlaupið frá því í umræðunni, Hæstiréttur ógilti ekki samningana þar sem hið umdeilda ákvæði var. Það er vegna þess að þeir hafa í 36. gr. samningalaga frá 1936, með síðari breytingum, heimild til þess að fella samning úr gildi í heild sinni eða að hluta. Þeir felldu hann úr gildi að hluta, gengistryggingarákvæðið var ólögmætt. Samningarnir sjálfir standa eftir. Hér hafa margir stjórnarliðar komið fram og sagt: Það er svo mikil óvissa í gangi. Við verðum að bíða eftir dómum, og hitt og þetta. Það er í sjálfu sér engin óvissa. Samningsvextirnir gilda hvort sem þeir eru 3% eða 4%. Við getum beðið eftir einhverjum héraðsdómum eða hæstaréttardómum en ég get alveg fullvissað almenning um það að ef þeir eru einhvern veginn óþægilegir fyrir hæstv. ríkisstjórn mun hún koma enn á ný fram og segja: Það er nú bara óvissa enn á ný. Það er engin óvissa í mínum huga. Það á að reikna það sem fólk skuldar út frá samningunum eins og þeir standa í dag. Ég er alveg viss um að fjármálafyrirtækin eru ekki í miklum vandræðum með það, þau hafa nú ekki átt í vandræðum með það svona í gegnum tíðina, en þar liggur málið. Áttum okkur á einu: Áhættan samkvæmt neytendalögum og neytendalöggjöfinni allri liggur á þeim sem gerði samningana, hún liggur á sterkari aðilanum sem er í öllum tilvikum fjármálafyrirtækin. Þau sömdu samningana. Þau sömdu skilmálana. Lántakendur höfðu nákvæmlega ekkert um það að segja. Ég gæti trúað því að við Íslendingar ættum að taka upp svipað kerfi og er í Danmörku þar sem Hæstiréttur hefur heimild til að útskýra eigin dóma. Því miður höfum við ekki þannig kerfi hér á landi en þó hafa stigið fram fyrrverandi hæstaréttardómarar, eins og Magnús Thoroddsen - og hvað segir sá ágæti maður? Jú, samningarnir halda og þeir halda með þeim vöxtum sem eru í samningunum sjálfum. Þetta er algert lykilatriði. Hér kom hæstv. viðskiptaráðherra, sem ég er ósammála í öllum meginatriðum þessa máls, og fullyrðir, að ég vil meina án alls rökstuðnings, að á einhvern hátt muni þetta allt saman lenda á skattgreiðendum þjóðarinnar. Það gerist ekki nema við ætlum að fara að dæla fé inn í bankana enn á ný. Ég hef enga trú á því að alþingismenn séu reiðubúnir að eyða meira fé skattborgaranna til þess að endurreisa bankakerfið. Er ekki komið nóg í þá veru? Við ákváðum hér, og ég held að það hafi verið röng ákvörðun, að tryggja allar innstæður. Sá kostnaður lendir á skattgreiðendum. Það heyrist ekki múkk frá þeim sem það gerðu á sínum tíma. Það var ákveðið að dæla peningum til þeirra sem áttu fé í peningamarkaðssjóðunum, um 200 milljarða. Ég gæti nú heldur betur notað það þegar 100 milljarða króna halli er á ríkissjóði og það á að skera niður um 50 milljarða, það er blóðugur niðurskurður. Það voru peningar  Ég vil segja eitt að lokum: Það gilda lög og reglur í þessu landi. Slítum við í sundur 

Virðulegi forseti. Hér á landi var almenningi boðið upp á svokölluð erlend lán í kjölfar einkavæðingar bankanna. Ástæðan fyrir því að þau þóttu góður kostur var að hinn kosturinn, hefðbundið verðtryggt íslenskt lán, er algjörlega óásættanlegur. Fagurgali bankanna var á þá leið að loksins, loksins ættu íslenskir lántakendur þess kost að taka sambærileg lán og aðrir borgarar í þeim löndum sem við berum okkur helst saman við. Þetta var næstum mannréttindamál. Við lántöku útbjó fagfólk fjármálafyrirtækjanna greiðsluáætlun sem lántakinn undirritaði. Þar átti að taka tillit til gengisþróunar og spá sérfræðinga um þróun gengis. Lántakendur gátu ekki vitað að á sama tíma voru þessir sömu bankar meðvitað að færa gengisáhættuna yfir á heimilin og fyrirtækin í landinu, taka stöðu gegn krónunni og ræna bankana innan frá. Við skulum hafa í huga og muna um hvað málið snýst. Fólk tók peninga að láni og á samkvæmt dómi Hæstaréttar að greiða þá til baka með umsömdum vöxtum. Hvað er óeðlilegt við það? Það sem er óeðlilegt er að gerðar séu greiðsluáætlanir sem ekki standast og að einhverjum detti í hug að dómurinn sé óréttlátur. Hann er einmitt réttlátur. Fjármálafyrirtækin hafa síðustu daga kvartað yfir forsendubresti. Vissulega varð forsendubrestur, en hann varð ekki við dóm Hæstaréttar heldur þegar gengið féll í mars 2008 og hélt svo áfram að falla næstu mánuði. Lántakendur hafa legið í blóði sínu undir fallöxinni í rúmlega tvö ár og stjórnvöld hafa ekkert gert nema bjóða upp á bómullargjaldþrot og lengingar á hengingarólum. Ótal margir hafa verið sviptir eigum sínum og gerðir gjaldþrota. Fjölskyldur hafa sundrast og því miður hafa sumir ekki séð annan kost í stöðunni en að taka sitt eigið líf. Nú biðja lögbrjótarnir um réttlæti. Einn bankastjórinn talaði meira að segja um félagslegt réttlæti. Réttlæti bankanna felst í því að þeir vinni. Það er okkar hlutverk að verja hag almennings. Hæstiréttur er búinn að fella sinn dóm. Hann skal standa og fjármálafyrirtækin verða að una honum. Fyrsta lotan er unnin en slagurinn er ekki búinn. Nú þurfa allir að standa saman til að tryggja að hagur almennings verði hafður að leiðarljósi. Dómurinn er sáraeinfaldur; gengistryggingin er ólögleg, en samningar skulu standa. Þannig er það og við þá niðurstöðu þarf fjármálalífið að una. Ef það þýðir að fjármögnunarfyrirtæki sem hafa hundelt almenning með ólöglegum og ósiðlegum aðgerðum fara á hausinn hlýtur það að teljast þjóðþrifamál. Næsta mál á dagskrá er svo að leiðrétta verðtryggð lán og afnema verðtrygginguna. 
            

Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því áðan að hæstv. forsætisráðherra sagðist í ræðu sinni vilja vinna að tillögum um að dómsmál sem varða álitamál tengd gengistryggðum lánum fái flýtimeðferð í dómskerfinu og að tillögurnar skuli liggja fyrir í haust. Ég er hræddur um að ef hæstv. ráðherra ætlar að vinna með þessum hætti á hraða snigilsins þá verði það of seint í rassinn gripið. Ég get líka bent hæstv. forsætisráðherra á það að sú vinna er óþörf vegna þess að fyrir þinginu liggur frumvarp okkar sjálfstæðismanna um nákvæmlega þetta atriði, skilyrðislausa flýtimeðferð álitamála sem varða gengistryggð lán, svo sem gengistryggð húsnæðislán, fyrirtækjalán, vexti og jafnvel skaðabótakröfur þeirra sem hafa misst eigur sínar vegna aðgerða lánafyrirtækja sem veittu ólögmæt lán. Vonandi kemur ekki til dómsmála en ég veit til þess að lögmannsstofur eru að fyllast af ágreiningsmálum sem tengjast þessum gengistryggðu lánamálum og ég vil óska eftir því aftur, 

Virðulegi forseti. Ég finn til ábyrgðar að taka til máls um það málefni sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson ræddi um áðan vegna þess að það frumvarp sem hann talar um er í sjálfu sér ágætistillaga. Í raun þarf ekki lagabreytingar hér og nú til að unnt sé að koma á flýtimeðferð fyrir dómstólum en til lengri tíma litið væri hægt að hafa slíkt ákvæði í lögum og ég lýsi mig reiðubúna til að vinna að máli hv. þingmanns þannig að það verði tækt til samþykktar strax í september ef svo ber undir.

Forseti ítrekar að verið er að ræða fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Við höfum rætt ítarlega dóm Hæstaréttar en þó er engan veginn nóg að gert. Við og þjóðin höfum ekki hugmynd um hvaða áhrif þetta kann að hafa. Fullyrðingar hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra eru á þann veg að búast megi við öðru bankahruni og öðru efnahagshruni ef mál þróast með ákveðnum hætti. Á sama tíma koma fram menn sem hafa mikla þekkingu á þessum vettvangi og fullyrða allt annað og við lásum svo tilkynningar frá viðskiptabönkunum í morgun en þeir sáu sig knúna til að greina almenningi frá því að þeir séu ekki í hættu þrátt fyrir að öll gengistryggð lán einstaklinga muni falla undir þennan dóm. Þó að þau lán séu öll í hættu sjá bankarnir ástæðu til að árétta það að þeir muni standast það áhlaup. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í eldhúsdagsumræðum: 
             „Það kemur ekki til greina að Alþingi ljúki hér störfum og fari í sumarleyfi fyrr en vandaður og sómasamlegur frágangur á málefnum heimilanna  Virðulegur forseti. Þetta þing gerir ekki þinghlé núna, við munum þurfa að starfa áfram. Þessu máli er engan veginn lokið.

Forseti ítrekar enn að menn ræði fundarstjórn forseta og forseti vill taka fram að hann mun óska eftir atkvæðagreiðslu um afbrigði og biður hv. þingmenn og ráðherra að vera til staðar þegar umræðu um fundarstjórn forseta lýkur.

Virðulegi forseti. Ég sé mig knúinn til að koma upp undir þessum lið til að spyrja virðulegan forseta hvort hún geti beitt sér fyrir því að reyna að koma vitinu fyrir hæstv. ríkisstjórn í þessu máli. Þetta er gersamlega óþolandi. Hér stöndum við frammi fyrir mikilli hættu, hættu á mikilli upplausn í þjóðfélaginu og hæstv. forsætisráðherra dirfist að koma upp og segja: Við ætlum að taka okkur tvo til þrjá mánuði í að afgreiða þetta á Alþingi á meðan fyrir liggur frumvarp um nákvæmlega þetta atriði. Skömm þín er mikil.

Forseti áréttar enn og aftur og biður hv. þingmenn í fyrsta lagi að gæta orða sinna og í öðru lagi að ræða fundarstjórn forseta undir þessum lið.

Virðulegi forseti. Mér er bara algerlega óskiljanlegt á hvaða vegferð hv. síðasti ræðumaður er og um hvað hann er eiginlega að tala. Ég skýrði mjög vel í máli mínu að hægt væri að fara í flýtimeðferð án þess að farið væri í að koma á lagasetningu í einhverjum flýti. Ég skýrði það mjög vel að það mundi meira að segja skila miklu betri árangri að gera það með þeim hætti en að lögfesta mál sem þegar eru í dómskerfinu. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur tekið undir þetta þannig að ég veit ekki á hvaða vegferð maðurinn er og ég frábið mér, virðulegi forseti, málflutning eins og þann sem kom fram hjá hv. þingmann. Fyrir utan það að formenn flokkanna komust að þeirri niðurstöðu í síðustu viku, þegar gert var þinghlé, að ekki yrðu tekin fleiri mál á dagskrá en þá var samið um þannig að það verður auðvitað ekki gert nema að samkomulag sé á milli flokkanna um það. Það er minn skilningur á þessu máli en ég frábið mér svona málflutning 

Forseti áréttar enn til hv. ræðumanna að þeir ræði fundarstjórn forseta. Fram til þessa hefur aðeins einn þingmaður rætt fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Svo sannarlega ætla ég að ræða fundarstjórn forseta og það sem kom fram í máli hæstv. forsætisráðherra áðan, þar sem svo virðist sem þetta sé síðasti dagur þingsins. Hér kemur forsætisráðherra fram enn á ný og skipar fyrir. Hún hefur skipað rannsóknarnefnd Alþingis fyrir, sjálfstæðri nefnd á vegum þingsins. Hún kemur með fyrir fram gefna niðurstöðu fyrir Hæstarétt. Það er óásættanlegt að þessi orð falli af munni hæstv. forsætisráðherra. Hún nefndi tvær leiðir sem væru færar í þessu máli, að láta vextina standa, eins og segir í dómsúrskurði, eða að binda lánin við íslenska vísitölu eins og íslensku lánin eru. Það er óásættanlegt að framkvæmdarvaldið skuli geta farið fram með þessum hætti aftur og aftur og mér finnst, 

Forseti vill árétta enn og aftur að menn ræði fundarstjórn forseta og í öðru lagi að hér bera hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar ábyrgð á sínum orðum, þau eru ekki hæstv. forseta.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að ræða fundarstjórn forseta og hvetja hæstv. forseta til að sjá til þess að það mál sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson gerði grein fyrir áðan verði sett á dagskrá þannig að við getum gert það að lögum síðar í dag. Í máli hæstv. forsætisráðherra og hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra kom fram að nauðsynlegt væri að setja sérstakt lagaákvæði um það að hægt væri að stuðla að þessari flýtimeðferð. Það er ágreiningur um hvort setning þessara laga mundi hafa áhrif á það sem þegar er komið af stað. Ef það er hins vegar mat hæstv. ráðherra að setja þurfi slík lög er þá okkur nokkuð að vanbúnaði að gera það núna? Er ekki öruggara að við gerum það einmitt núna á meðan þingið situr? Er eftir einhverju sérstöku að bíða? Það blasir auðvitað við hvers vegna hæstv. ríkisstjórn bregst við með þessum hætti, dregur lappirnar, vill ekki að þetta mál fái flýtimeðferð, vill ekki að þessi lagasetning verði samþykkt. 

Virðulegi forseti. Þetta er auðvitað alrangt hjá hv. þingmanni. Við höfum bara komið því á framfæri skýrt og skilmerkilega að hægt sé að fara þá leið að flýta þessum málum sem eru í undirrétti án þess að gripið sé til einhverra sérstakrar lagasetningar og það flýtir meira að segja frekar fyrir málinu. Það hefur verið kannað í dómskerfinu. Dómsmálaráðuneytið hefur kannað þetta og það hefur komið fram hjá dómsmálaráðherra. Ég skil ekki svona málflutning. Ég ætla líka að víkja orðum mínum að hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Hún fer með kolrangt mál. Hún segir að ég sé að skipa rannsóknarnefnd Alþingis fyrir. Ég frábið mér slíkan málflutning. Ég get haft skoðun á því að það eigi að rannsaka einkavæðingu bankanna frekar en gert hefur verið en ég var ekki að skipa rannsóknarnefndinni fyrir með neinum hætti. Ég sagðist ætla að bíða niðurstöðu hennar og sjá hver hún væri en ég má auðvitað hafa sjálfstæða skoðun á því hvort ég telji að þurfi að rannsaka einkavæðinguna betur en gert hefur verið, ég tel að hún sé undirrót að hruninu og það er ekkert skrýtið þó að hv. framsóknarmenn og sjálfstæðismenn verði órólegir þegar …  
            

Forseti áréttar að hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar eru að ræða fundarstjórn forseta.

Frú forseti. Ég tel að full þörf sé á því að koma upp og styðja hæstv. forseta í starfi sínu og verkum enda fer forseti eftir því samkomulagi sem gert hefur verið á milli flokkanna og hefur legið fyrir dögum saman. Hvað þeim mönnum gengur til sem hér vilja taka lagafrumvarp til umræðu og afgreiða það þá væntanlega umsagnarlaust á einum degi eftir að hafa haldið í allan vetur tugi ræðna um vinnubrögð í þessum sal, fundarstjórn og annað skil ég ekki. Hv. 9. þm. Norðaust., frú forseti, vil ég bara biðja um að fara að eigin ráðum og anda með nefinu áður en hv. þingmenn koma hér með mykjudreifarann á lofti. 
            

Enn og aftur áréttar forseti að til umræðu er fundarstjórn forseta.

Virðulegur forseti. Hér hefur verið rætt um að samkomulag forustumanna flokkanna komi í veg fyrir að við getum tekið á dagskrá þingmannamál sem hefði þau áhrif að draga verulega úr óvissu í mikilvægu máli sem skekur þjóðfélagið einmitt um þessar mundir. Ég bendi á, frú forseti, að umrætt samkomulag var gert áður en dómur Hæstaréttar féll. Ég skora á hæstv. forseta að beita sér fyrir því að þessu samkomulagi verði hnikað til, vegna þess að ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því í ljósi þeirra vinnubragða sem við höfum einmitt ástundað hér, að veita afbrigði og hleypa málum nærri umræðulaust í gegn ef um þau er samkomulag, en að hægt verði að ná samkomulagi einmitt um þetta mál núna til að 

Virðulegi forseti. Þjóðin hefur þörf fyrir að Alþingi tali með skýrum hætti í þessu máli. Það er samstaða um að Alþingi muni ekki grípa inn í þetta mál heldur sé það dómskerfisins að fara með það. En vilji Alþingis þarf að vera skýr. Því er nauðsynlegt að þetta frumvarp sem lagt var fram af hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni og öðrum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins fái afgreiðslu þannig að þingið geti sýnt hug sinn í því að það vilji hraða þessum málum í gegnum dómskerfið og fá niðurstöðu í þetta alvarlega mál sem sett hefur allt í uppnám. Ég vil aftur vitna í orð hæstv. fjármálaráðherra í eldhúsdagsumræðunum þar sem hann sagði, með leyfi forseta: „Það kemur ekki til greina að Alþingi ljúki hér störfum og fari í sumarleyfi fyrr en vandaður og sómasamlegur frágangur á málefnum heimilanna hefur fengið hér farsæla afgreiðslu.“ Frágangur á málefnum heimilanna er ekki í höfn, virðulegi forseti. Þingið verður að starfa áfram Ég vil beina því til hæstv. forseta að hér verði ekki farið að því skipulagi sem liggur fyrir um þinghlé til 1. september 

Forseti áréttar að hún mun innan tíðar óska eftir atkvæðagreiðslu um afbrigði og biður hv. þingmenn og ráðherra að vera til staðar. Forseti biður hv. þingmenn um að stytta mál sitt ef þess er nokkur kostur.

Virðulegi forseti. Þetta er umræða um frumvarp sem ekki er enn komið á dagskrá og ég lýsti þeim sjónarmiðum að lagabreytingar séu ekki þarfar nú til þess að unnt sé að koma á flýtimeðferð. Af virðingu við hv. flutningsmenn frumvarpsins og þingið taldi ég rétt að bjóða að málið yrði skoðað og taldi ekkert útilokað að það væri æskilegt. Það hefur auðvitað gefist mjög stuttur tími til að kanna efnishlið málsins en samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef og að ráði sérfræðinga sem ég hef fengið ráðgjöf hjá eru lagabreytingar ekki nauðsynlegar nú. 
            

Frú forseti. Ef lagabreytingar eru ekki nauðsynlegar nú eru þær það varla í haust en hæstv. ráðherrar hafa talað um það hér að þeir ætli að leggja fram tillögu um þessi mál í haust. Ég fagna því að hæstv. dómsmálaráðherra er reiðubúin til að vinna í þessum málum, en ég tel alveg augljóst að það sé of seint í rassinn gripið að fara að gera breytingar í haust. Við sem fylgjumst með þessum málum vitum að lögmannsstofurnar eru að fyllast af málum. Yfirlýsingar fjármálastofnananna í hv. viðskiptanefnd benda til þess að dómsmál vegna gengistryggðra lána verði fjölmörg og dómstólarnir eru stútfullir af málum og þeir eru að springa undan málafjölda. Þess vegna þarf flýtimeðferð í þessum málum til að eyða óvissu. Þetta er ekki pólitískt álitamál, þetta er praktískt atriði, einföld lagasetning sem er ætlað að draga úr óvissu í samfélaginu. Ekki hafa verið færð nein efnisleg rök fyrir því  Ég óska eftir því, hæstv. forseti, að málið komist 

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins til að bregðast við orðum hæstv. forsætisráðherra. Vissulega sagði ráðherrann rannsóknarnefnd Alþingis fyrir að nokkru leyti, því að hún taldi að kæmist þingmannanefndin ekki að því að rannsaka þyrfti einkavæðingu bankanna mundi hún sjá til þess sjálf að svo yrði. Ég sem framsóknarmaður sef vært yfir einkavæðingu bankanna á sínum tíma en ég spyr hæstv. ríkisstjórn: Sefur hún vært yfir hinni seinni einkavæðingu bankanna? Svo virðist ekki vera því að nú eru málin orðin með þeim hætti að hæstv. forsætisráðherra er líka farin að skipa Hæstarétti fyrir. Svo mikið vald liggur ekki hjá framkvæmdarvaldinu. Þótt máttur núverandi ríkisstjórnar sé að eigin mati mikill er ekki hægt að koma fram með tvær óskaleiðir að leysa úr þessu máli sem snertir gengistryggðu lánin að sinni vegna þess að lánin 

Forseti áréttar enn og aftur að þingmenn ræða hér eða ættu að ræða fundarstjórn forseta en ræða einhver allt önnur mál. Forseti mun héðan í frá, snúi þingmenn sér ekki að fundarstjórn forseta, nota bjölluna óspart.

Virðulegi forseti. Ég vil koma með ábendingu til virðulegs forseta ef það yrði til að leysa þetta mál. Það er á þann veg að í febrúar var lagt fram mál af sama meiði og það sem hér er verið að ræða, þ.e. um flýtimeðferð. Ég hygg að ef hv. þingmenn Sjálfstæðisflokks hefðu kynnt sér það hefðu þeir kannski lagt áherslu á að þetta mál færi í gegn. Síðan vil ég gjarnan benda á það sem hæstv. dómsmálaráðherra benti á, frú forseti, að hægt er að fara með mál í flýtimeðferð. Hingað til höfum við getað treyst orðum dómsmálaráðherra og ég vona svo sannarlega að ekki sé þörf á að draga það í efa núna.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að það er allt til vinnandi að eyða þeirri óvissu sem nú er uppi í þjóðfélaginu. Því vil ég beina því til virðulegs forseta að hún beiti sér fyrir því að það mál sem kom inn í morgun verði tekið á dagskrá, um flýtimeðferð fyrir Hæstarétti. Það er alveg rétt sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir segir að maður á að anda með nefinu, en það kemur alltaf að þeim tímapunkti að mönnum ofbýður og mér ofbýður það ef hæstv. forsætisráðherra ætlar að standa í vegi fyrir því, þó að það sé bara hin minnsta von, að hægt sé að flýta þessu máli, standa í vegi fyrir þessu frumvarpi sem aflétt gæti því frosti sem er núna í bönkunum þar sem búið er að frysta allar aðgerðir til handa heimilunum.

Frú forseti. Varðandi það hvort taka eigi þetta frumvarp á dagskrá eða ekki vil ég taka fram að ég virði góðan vilja hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, en fjármálafyrirtækin hafa heimildir í dag í gegnum innheimtuferli fyrst hjá sýslumanni og síðan með ágreiningsskoti til héraðsdóms og kæru til Hæstaréttar að afgreiða ágreining um vexti á einum og hálfum, tveimur eða tveimur og hálfum mánuði. Það eru auk þess fullnægjandi ákvæði í einkamálalögunum um flýtimeðferð og þeir tveir dómar sem eru til umræðu voru reknir sem flýtimeðferðarmál og sama heimild gildir um öll mál, ef þau eru brýn og áríðandi og miklir fjármunir í húfi fæst flýtimeðferð. 

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til breytinga á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Nefndarálitið er frá sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Frumvarpið var lagt fram af hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eftir umfjöllun í ríkisstjórn og með samþykki hennar lagt hér fram. Nefndin hefur fjallað um málið. Sambærilegt frumvarp var rætt í nefndinni á 136. löggjafarþingi. Þá mættu á fundi nefndarinnar Ólafur Friðriksson, Sigurgeir Þorgeirsson og Jóhann Guðmundsson frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, Páll Gunnar Pálsson frá Samkeppniseftirlitinu, Ólafur Magnússon og Hróbjartur Jónatansson frá Mjólku, Stefán Úlfarsson frá Alþýðusambandi Íslands, Elín Björg Jónsdóttir frá BSRB, Þórólfur Sveinsson frá Samtökum kúabænda og Pálmi Vilhjálmsson frá Samtökum afurðastöðva í mjólkuriðnaði. Ítarlegra umsagna var leitað og málið tæmt að mínu mati. Samkvæmt 1. gr. búvörulaga er tilgangur þeirra meðal annars að stuðla að jöfnuði á milli mjólkurframleiðenda hvað varðar afurðaverð og markað. Þannig er afurðastöðvum skylt að haga greiðslu fyrir innlagðar búvörur til samræmis við ákvæði laganna eða samninga sem gerðir eru á grundvelli þeirra. Það er sem sagt í gildi jöfnuður, jafnræði sem fylgt er og fylgja ber í anda og í samræmi við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Taki mjólkursamlag við mjólk af framleiðanda umfram greiðslumark hans og hún verður utan heildargreiðslumarks við lokauppgjör skal samsvarandi magn mjólkurafurða markaðsfært erlendis á ábyrgð mjólkursamlags og framleiðanda. Þó getur framkvæmdanefnd búvörusamninga heimilað sölu þeirra innan lands ef gengið hefur á birgðir og skortur á mjólkurvörum er því fyrirsjáanlegur. Í VII. kafla búvörulaga eru svo ákvæði er varða stjórn búvöruframleiðslunnar og eru þau sett fram í anda framangreinds tilgangs laganna. Ákvörðun um heildargreiðslumark mjólkur er byggð á neyslu innlendra mjólkurvara sem farið hafa um afurðastöðvar undanfarið tólf mánaða tímabil og áætlun Bændasamtaka Íslands fyrir komandi verðlagsár, að teknu tilliti til birgða. Verði sala mjólkurafurða undir heildargreiðslumarki ársins þannig að birgðir aukist kemur mismunur til lækkunar á heildargreiðslumarki næsta árs. Á sama hátt hækkar heildargreiðslumark ef sala eykst. Ég vil ítreka það að framleiðsla mjólkur umfram greiðslumark skal samkvæmt 52. gr. laganna fara á erlendan markað á ábyrgð hvers framleiðanda og viðkomandi afurðastöðvar. Það er algjörlega skýrt í núgildandi lögum. Af öllu framangreindu liggur fyrir að sala mjólkurafurða á íslenskum markaði umfram greiðslumark er bönnuð og umframframleiðsla verður aðeins seld erlendis. Markmið þessa frumvarps er að fylgja eftir skýrum ákvæðum laganna um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum og varðveita núverandi framleiðslustýringarkerfi á meðan annað og betra kerfi hefur ekki litið dagsins ljós. Þetta markmið er útfært á þann hátt að í frumvarpinu er kveðið á um heimild ráðherra til að sekta rekstraraðila afurðastöðva fyrir að taka við mjólk frá framleiðanda sem ekki hefur greiðslumark en markaðsfæra hana á innanlandsmarkaði í trássi við ákvæði gildandi laga. Þó er gert ráð fyrir að komið sé verulega til móts við framleiðendur sem sjálfir geta unnið mjólk á eigin býli með undanþágu til markaðsfærslu samkvæmt frumvarpinu innan lands fyrir allt að 10 þúsund lítra. Það er mín skoðun að þetta ákvæði feli m.a. í sér verulegan stuðning, m.a. við verkefnið „Beint frá býli“, en það hefur þegar skilað miklum árangri í að efla fjölbreytta heimavinnslu mjólkurafurða. Þessi undanþága er einnig til þess fallin að auka samkeppni í mjólkuriðnaði. Á fundum nefndarinnar á 136. löggjafarþingi kom meðal annars fram að með því frumvarpi er þá lá fyrir væru tekin af öll tvímæli um réttarstöðu þeirra sem framleiddu mjólk bæði innan og utan greiðslumarks. Þannig þyrfti að liggja ljóst fyrir hvort greiðslumarkskerfi búvörulaga væri virkt eða ekki. Brýnt væri að ekki yrði hróflað við núgildandi greiðslumarkskerfi sem hefur reynst einkar vel, reyndar afar vel. Á móti var það sjónarmið nefnt að greiðslumarkskerfi búvörulaga hamlaði samkeppni í mjólkuriðnaði. Það frumvarp er fyrir lægi mundi loka enn frekar fyrir mögulega aðkomu frumkvöðla að mjólkuriðnaði og þannig tryggja að frekara leyti einokunarstöðu stærstu afurðastöðvarinnar. Skilningur nefndarinnar er að með fyrirliggjandi frumvarpi sé verið að tryggja heildarhagsmuni mjólkuriðnaðar og framleiðenda enda hafa aðrar, og ég ítreka það, afurðastöðvar aðgang að hrámjólk til vinnslu á eðlilegum kjörum. Sú á raunin að vera, hún er það meðal annars með opinberri verðlagningu og eftirliti á hrámjólkinni þannig að ekki er hægt að misnota þetta kerfi. Ljóst sé að sala mjólkurvara á innanlandsmarkaði hafi farið minnkandi frá haustinu 2008. Leiði gildandi greiðslumarkskerfi búvörulaga til þess að markaðshlutdeild þeirra framleiðenda sem framleitt hafa innan greiðslumarks minnkar á meðan þeir framleiðendur sem kunna að framleiða mjólk utan greiðslumarks verða ekki fyrir sambærilegri skerðingu er það brot á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Nefndin telur að með frumvarpinu sé verið að varðveita grundvöll greiðslumarkskerfisins, tryggja jafnræði ásamt því að gefa framleiðendum eðlilegan og sjálfsagðan möguleika á heimavinnslu afurða og tryggja að á grundvelli búvörulaga verði mögulegt að ná þeim markmiðum er þau stefna að með heildarhagsmuni í huga en ekki sérhagsmuni þeirra sem vilja ganga gegn gildandi lögum, án tillits til samfélagslegra hagsmuna. Ég sagði í upphafi ræðu minnar að frumvarpið hefði verið samþykkt frá ríkisstjórn. Við meðferð málsins hefur síðar komið í ljós að ýmsir þingmenn annars stjórnarflokksins, Samfylkingarinnar, hafa lagst gegn málinu og leitast við að hefta framgang þess. Það finnst mér mjög miður vegna þess að ég lít svo á að hér á Alþingi sé meiri hluti fyrir málinu. Það er stuðningur við málið innan sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar bæði frá hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins og hv. þingmönnum Framsóknarflokksins. Ég verð líka að minna á það að á þeim sama fundi og við í nefndinni tókum út þetta frumvarp komu fyrir nefndina tveir fulltrúar svínaræktenda á Íslandi. Þar er ekkert eftirlitskerfi, ekkert framleiðslustýringarkerfi eða neitt í gangi, fyrirkomulagið er í nokkuð mikilli rúst, það verður að segjast eins og er. Í því tilviki stefnir í að einn aðili nái milli 55 og 65% markaðshlutdeild á Íslandi og það er af því að ekki er stýring á kerfinu. Fram hafa komið efasemdir innan nefndarinnar um að frumvarpið gangi gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar um atvinnufrelsi. Af því tilefni vil ég vísa til fyrirliggjandi álits sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis frá 28. júlí 2009. Það er afdráttarlaus niðurstaða í því áliti, sem styðst m.a. við hæstaréttardóm frá árinu 2003 bls. 4476, að svo sé ekki, það er afdráttarlaus niðurstaða í máli sem fjallaði ekki beinlínis um þetta en var hliðstætt mál. Ég verð líka að taka það fram að gefnu þessi tilefni að slík framleiðslustýringarkerfi eins og hér eru í gildi eru í gildi á öllu Evrópska efnahagssvæðinu. Þau hafa verið í gildi í Noregi frá árinu 1999, ég veit ekki betur en að þau séu í líka í gildi á Nýja-Sjálandi og í öðrum löndum sem hafa farið í meiri frjálsræðisátt í þessum efnum sem öðrum. Við erum því ekki að skapa neina nýja reglu heldur erum við að varðveita og festa í sessi reglur sem gilda á hinu Evrópska efnahagssvæði, það er ekkert flóknara. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu að í stað orðanna „10.000 lítrum“ í 2. málsl. 2. efnismgr. 2. gr. komi: 15.000 lítrum. Undir nefndarálitið rita eftirtaldir hv. þingmenn Atli Gíslason, Ásmundur Einar Daðason, Ögmundur Jónasson, Einar K. Guðfinnsson, Jón Gunnarsson, með fyrirvara, Ólína Þorvarðardóttir, með fyrirvara, og Sigurður Ingi Jóhannsson. Hv. þingmenn Helgi Hjörvar og Róbert Marshall gátu ekki fallist á nefndarálitið.

Virðulegur forseti. Ég vil koma hér upp í andsvari vegna orða hv. þm. Atla Gíslasonar, formanns sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, þegar hann mælti fyrir nefndaráliti sínu. Hann gat þess að þingmenn annars stjórnarflokksins, Samfylkingarinnar, hefðu lagst gegn og reynt að hefta framgang þessa máls. Það hef ég ekki reynt að gera. Hv. þingmanni er fullkunnugt um ástæður þess að ég ákvað að vera ekki á þessu nefndaráliti, en ég áskil mér rétt til að vera á framhaldsnefndaráliti þegar málið verður kallað inn á milli 2. og 3. umr. Það er einfaldlega svo að mér þykja það ekki viðunandi vinnubrögð að tekið sé út nefndarálit þar sem fyrir liggur að tvö misvísandi lagaálit varðandi stjórnarskrána liggja fyrir og það er tilkynnt af formanni nefndarinnar að þau liggi fyrir í pósthólfi nefndarmanna á þeim fundi sem taka á út nefndarálitið. Það er ekki hægt að ætlast til þess að unnið sé með þeim hætti. Þess vegna gat ég þess á fundi sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar að ég mundi áskilja mér rétt til að skoða þau lagaálit sem liggja fyrir um þetta mál og jafnframt mundi ég óska þess að það kæmi nýtt lögfræðiálit sem væri ekki unnið í landbúnaðarráðuneytinu, óháð álit sem útskýrði það einfaldlega hvort þessi breyting stangast á við stjórnarskrána. Það held ég að sé frumskylda mín sem þingmanns að fá úr því skorið og vera með það vað fullkomlega fyrir neðan mig áður en áfram er haldið. Það er ekki hægt að líta svo á að með því sé verið að hefta framgang mála og ég mótmæli þeim orðum hv. þingmanns.

Frú forseti. Þetta mál kom fram í febrúar, ef ég man rétt, á þessu ári og það lá inni í þingflokki Samfylkingarinnar þar til það kom fram fyrir hálfum mánuði eða eitthvað slíkt. Ég verð að segja varðandi lögfræðiálitið að fram kom ósk um að það yrði lagt fram. Ég gekk strax í það mál og lagði það fram um leið og ég hafði fengið það í hendur og tilkynnti að ég mundi dreifa því í hólf þingmanna. Ég vil líka að gefnu tilefni taka það fram, vegna efasemda sem ég rakti hér í framsöguræðu minni, að ég boðaði það að ég mundi kalla eftir umsögn um málið og það yrði rætt ítarlega. Meðal annars komu fram óskir um sérstakt lögfræðiálit o.fl. sem ég mun sem formaður nefndarinnar virða. Ég hef síðan skoðað það betur og í ljós kemur að nefndinni er heimilt að fjalla um málið, kalla eftir umsögnum þó svo að málið sé ekki afgreitt héðan frá þinginu með atkvæðagreiðslu eftir 2 umr. fyrst 1. umr. er búin. Ég mun því nýta þinghléið til að leita eftir þessum umsögnum og ég hef beðið ritara nefndarinnar um að kalla nefndarmenn á fund að loknum þessum þingfundi til að fara yfir umsagnalista sem liggur fyrir og gera athugasemdir við hann og bæta við umsagnaraðilum ef þörf krefur.

Virðulegur forseti. Ég fagna því að það sé gert með þessum hætti. Ég benti einmitt á það á þessum fundi sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar að unnt væri að fresta þessari umræðu og kalla málið til nefndar og fá umsagnir um það og skoða það betur. Það er allt og sumt sem ég fór fram á í þessu máli. Það hefur fengið mjög undarlega meðferð, að hluta til vegna þess að það festist inni í þingflokki Samfylkingarinnar, undir það skal tekið hér. Hins vegar er það svo að maður vill bara hafa fast land undir fótum þegar maður samþykkir eða samþykkir ekki mál. Það taldi ég mig ekki hafa á fundi nefndarinnar og ég fagna því að það gefst tóm til þess.

Frú forseti. Ég hef reynt að haga störfum mínum sem formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar þannig að tekið sé fullt tillit til óska nefndarmanna í hvívetna, ég held að nefndarmenn hafi reynt það í vetur jafnt í stjórn sem stjórnarandstöðu. Ég taldi að orðið hefði samkomulag, þegar verið var að ræða afgreiðslu þingmála, um að þetta mál færi í gegnum 2. umr. með atkvæðagreiðslu og færi svo í 3. umr., þ.e. til nefndarinnar, sem óskað er eftir - ég gleymdi að minnast á það í fyrri framsöguræðu minni að það er ósk um að það fari til nefndarinnar á milli umræðna. Þetta var misskilningur minn. Mér skilst að framsóknarmenn hafi gert samkomulag um það að málið færi til umræðu, umræða yrði kláruð en atkvæðagreiðslu frestað. Ég misskildi þetta.

Virðulegi forseti. Ég vil gera stuttlega grein fyrir þeim fyrirvara sem ég setti við nefndarálitið. Ég er á því með fyrirvara. Það er nefnilega rétt sem fram kom í máli hv. þm. Róberts Marshalls að málið bar mjög brátt að í nefndinni. Ég kann ekki að skýra það fyllilega hvers vegna það festist inni í þingflokki Samfylkingarinnar en svo mikið er víst að málið hefur fengið afar takmarkaða umfjöllun í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Það var tekið út á síðasta fundi án þess að nefndarmenn hefðu í rauninni formlegar umsagnir frá nokkrum aðila varðandi frumvarpið og án þess að nefndarmenn hefðu séð tvö lögfræðiálit sem munu liggja fyrir varðandi það hvort frumvarpið standist atvinnufrelsisákvæði stjórnarskrárinnar. Það er rétt að það komi fram samhengisins vegna og vegna orða sem hér hafa fallið að þau lögfræðiálit leit ég ekki augum fyrr en í gærmorgun að þau voru komin í hólfið mitt. Ég var ekki búin að sjá þau, þau voru ekki komin í hólfið þegar nefndarálitið var tekið út úr nefndinni. Mér fannst það þar af leiðandi óðs manns æði að samþykkja fyrirvaralaust það nefndarálit sem hér liggur fyrir vegna þess að mér finnst það sjálfsagt, í ljósi þeirrar kröfu sem maður gerir sjálfrátt og ósjálfrátt til Alþingis um vönduð vinnubrögð, að lagafrumvörp séu ekki afgreidd í gegnum nefndir og fyrir þinginu án þess að fyrir liggi formlegar umsagnir þeirra sem málið varðar og án þess að lögfræðiálit og ágreiningur um það hvort löggjöf standist stjórnarskrá séu til lykta leidd. Þess vegna hef ég óskað eftir því við formann nefndarinnar, og hann hefur brugðist vel við því, að þessi lögfræðiálit yrðu lögð fram og þau fengju umfjöllun í nefndinni milli 2. og 3. umr. Vegna þess sætti ég mig við það að málið komi hér til 2. umr. í trausti þess að það fái ítarlegri umfjöllun inni í nefndinni þegar þessari umræðu er lokið. Ég hef líka óskað eftir formlegum umsögnum frá Neytendasamtökunum, frá umboðsmanni neytenda og Samkeppniseftirlitinu, ekki bara að þær liggi fyrir formlega heldur að þær fái umfjöllun í nefndinni áður en málið verður til lykta leitt. Þessu vildi ég koma á framfæri. Ég hef kynnt mér þessi lögfræðiálit en ég óska eftir því að þau verði rædd nánar. Þau ganga hvort í sína áttina, bæði álitin urðu til í landbúnaðarráðuneytinu. Í öðru álitinu er komist að þeirri niðurstöðu að draga megi í efa að málið standist atvinnufrelsisákvæði stjórnarskrár, það er þó kannski ekki mjög afgerandi niðurstaða. Hitt álitið gengur út á það að svo sé ekki. Til upprifjunar má geta þess að 75. gr. stjórnarskrárinnar hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Öllum er frjálst að stunda þá atvinnu sem þeir kjósa. Þessu frelsi má þó setja skorður með lögum, enda krefjist almannahagsmunir þess.“ Ég hef ekki stórar áhyggjur af því að frumvarpið standist ekki stjórnarskrá, ég mundi satt að segja ekki vera á þessu nefndaráliti ef ég teldi í raun og veru að svo væri. Mér finnst hins vegar óásættanlegt annað en að þær efasemdir sem settar hafa verið fram fái viðhlítandi umfjöllun í nefndinni.

Virðulegi forseti. Með frumvarpinu sem við ræðum núna er verið að eyða ákveðinni óvissu sem verið hefur í kringum greiðslumarkskerfið í mjólkuriðnaði. Þess vegna er auðvitað fagnaðarefni að málið sé komið þetta langt á leið þótt maður átti sig á því, eftir að hafa hlustað á orðaskipti stjórnarflokkanna, að ekki er sopið kálið þótt það sé komið langleiðina í ausuna. Ýmislegt getur greinilega hent á langri leið, eins og við þekkjum sem höfum átt ýmis framfaramál í landbúnaði undir Samfylkingunni. Málið er auðvitað þannig vaxið, eins og kemur glögglega fram í nefndaráliti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, og ég ætla að leyfa mér, með leyfi virðulegs forseta, að vitna í það vegna þess að þar finnst mér vera tekið á þeim álitamálum sem eru uppi í þessum efnum. „Á fundum nefndarinnar á 136. löggjafarþingi kom meðal annars fram að með því frumvarpi er þá lá fyrir væru tekin af öll tvímæli um réttarstöðu þeirra sem framleiddu mjólk bæði innan og utan greiðslumarks. Þannig þyrfti að liggja ljóst fyrir hvort greiðslumarkskerfi búvörulaga væri virkt eða ekki. Brýnt væri að ekki yrði hróflað við núgildandi greiðslumarkskerfi sem hefur reynst vel. Á móti var það sjónarmið nefnt að greiðslumarkskerfi búvörulaga hamlaði samkeppni í mjólkuriðnaði. Það frumvarp er fyrir lægi mundi loka enn frekar fyrir mögulega aðkomu frumkvöðla að mjólkuriðnaði og þannig tryggja að frekara leyti einokunarstöðu stærstu afurðastöðvarinnar. Skilningur nefndarinnar er að með fyrirliggjandi frumvarpi sé verið að tryggja heildarhagsmuni mjólkuriðnaðar og framleiðenda enda hafi aðrar afurðastöðvar aðgang að hrámjólk til vinnslu á eðlilegum kjörum.“ Þetta eru í raun og veru álitamálin sem við höfum verið að takast á um og hafa helst verið í umræðunni þegar þetta frumvarp eða hugmyndin að því hefur verið rædd á fyrri stigum. Þar sem hér er verið að velta fyrir sér hvort þetta muni loka að einhverju leyti fyrir mögulega aðkomu frumkvöðla í mjólkuriðnaði, þá vil ég vekja athygli á því að samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að teknir séu frá 10.000 lítrar. Breytingartillaga okkar í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd er að talan fari upp í 15.000 lítra til að opna möguleikana fyrir þá sem eru nýir í þessum geira og eru t.d. að hasla sér völl á grundvelli „Beint frá býli“ verkefnisins, svo sem við ísgerð, framleiðslu á alls konar ostum o.s.frv., sem skiptir gífurlega miklu máli. Við sjálfstæðismenn höfum lýst stuðningi við það að þetta mál nái fram að ganga. Við skiljum vel efni þess og tökum undir efnisatriðin sem liggja því til grundvallar. Sannarlega hafa verið skiptar skoðanir um málið og við vitum auðvitað að komið hafa fram gagnstæð álit um hvort það standist stjórnarskrána á einhvern hátt. Við þekkjum þau álitaefni sem þar eru uppi og auðvitað er það hlutverk okkar þingmanna sem höfum undirritað eið að stjórnarskránni að taka afstöðu til þeirra. Það getur enginn gert það fyrir okkur áður en frumvarpið er samþykkt. Það er þá ekki fyrr en eftir að lögin hafa verið samþykkt að menn geta látið á það reyna fyrir dómstólum. Fram að því er það einfaldlega okkar hlutverk sem þingmanna að meta þetta eins og við höfum vit, vilja og getu til að gera. Það liggur m.a. væntanlega til grundvallar þegar við tökum afstöðu til þessara mála. Ég virði að sjálfsögðu þau sjónarmið sem eru gagnstæð mínum í þessum efnum en ég vildi bara leggja áherslu á þetta og undirstrika það. Það er á okkar ábyrgð við þessar aðstæður að taka afstöðu til málsins. Þó að það snúi ekki að efni málsins, þá hefur málið verið í dálítið sérkennilegri stöðu, eins og hér hefur komið fram. Það hefur legið í eins konar saltpækli hjá Samfylkingunni upp á síðkastið eða um nokkurra vikna eða mánaða skeið, sennilega síðan í sláturtíðinni, og ekki komist upp úr þeirri tunnu fyrr en nú þegar málið er komið fram með þessum hætti. Það var lögð á það allmikil áhersla af hálfu hæstv. ráðherra og þingmanna úr stjórnarandstöðunni, eftir því sem ég hef skilið, að fá þetta stjórnarfrumvarp afgreitt en það mætti talsverðri andspyrnu stjórnarliða. Og þótt ýmislegt skondið hafi á fjöru manns rekið á langri þingtíð þá man ég eiginlega ekki eftir svona stöðu, þar sem stjórnarandstaðan leggst sérstaklega á árarnar til að fá stjórnarfrumvörpin samþykkt gegn vilja stjórnarliðanna sem hafa haft aðra skoðun á málinu. Þetta er hins vegar aukaatriði og skiptir ekki máli fyrir efni málsins. Það er aðeins eitt sem ég vildi nefna að lokum sem snertir þetta. Fyrir Alþingi liggur og er raunar nú til meðhöndlunar í hv. landbúnaðar- og sjávarútvegsnefnd, frumvarp um breytingu á framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum, sem snýr að afnámi svokallaðrar verðmiðlunar- og verðtilfærslugjalda. Ég ætla ekki að fara efnislega út í það við þessa umræðu. Það gerði ég að sjálfsögðu þegar málið var til umfjöllunar. Ég er 1. flutningsmaður málsins og nokkrir aðrir þingmenn eru meðflutningsmenn að því máli. Það hefur fengið umsagnir víða að, bæði frá hlið neytenda og framleiðenda. Allar eru þær umsagnir jákvæðar. Samkeppniseftirlitið telur að vísu að æskilegt væri að ganga lengra en leggst ekki gegn efni frumvarpsins, eftir því sem ég les út úr umsögn stofnunarinnar. Ég mundi því vilja nota tækifærið og hvetja til þess, að þegar málið verður tekið til efnislegrar umfjöllunar og afgreiðslu Alþingis í haust, sem ég geri ráð fyrir að verði í september, þá verði jafnframt hugað að því að taka hitt málið með í einni kippu til að fá ákveðna samfellu í þær breytingar sem nauðsynlegar eru í starfsumhverfi mjólkurframleiðslu og landbúnaðarins að þessu leyti.

Virðulegi forseti. Ég vil bregðast við þeim orðum hv. þingmanns um að málið hafi legið í einhvers konar saltpækli í þingflokki Samfylkingarinnar. Hið fyrra lagaálit sem liggur fyrir í málinu, um það hvort það stangist á við stjórnarskrána, er frá árinu 2005 og mig rekur minni til þess að hv. þingmaður hafi þá verið í landbúnaðarráðuneytinu og sjávarútvegsráðuneytinu áður en hann fór í þá stöðu sem hann er núna. Það má því spyrja hversu djúp sú saltpækilstunna er sem hv. þingmaður lagði málið í, í ráðuneytinu.

Virðulegi forseti. Þetta mál var aldrei lagt ofan í neina saltpækilstunnu hjá mér. Hins vegar var hæstv. fyrrverandi landbúnaðarráðherra, Guðni Ágústsson, ráðherra á þeim tíma og hefur væntanlega fengið álitið í hendurnar. Hitt er að málið kom til umfjöllunar á síðari mánuðum á mínum ferli, hygg ég. Á þeim tíma þegar ég var sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra glímdi ég við annað frumvarp og mátti játa mig sigraðan í glímunni við Samfylkinguna. Það var frumvarp um verðmiðlun og verðtilfærslu. Það naut stuðnings verkalýðshreyfingarinnar og bænda og afurðastöðvanna en það var auðvitað hið almáttuga samkeppniseftirlit á þeim tíma sem hafði eitthvað við frumvarpið að athuga. Ég sé núna að þær athugasemdir eru ekki jafnstífar nú til dags, sem er vissulega vel. Í mínu ráðuneyti hygg ég að hafi ekki verið miklar saltpækilstunnur sem málin voru lögð í. Það var yfirleitt eftir að málin komu úr mínu ráðuneyti og jafnvel ríkisstjórninni að þau lentu stundum í saltpækilstunnu Samfylkingarinnar.

Virðulegur forseti. Ekki skal ég skorast undan því að hafa kannski seinkað eitthvað málum þegar efasemdir hafa vaknað um þau í umfjöllun í þingflokki Samfylkingarinnar á þessu ári eins og mörgum hinum fyrri. Það getur auðvitað verið fullt tilefni til þess þegar menn komast á snoðir um það að fyrir liggja lögfræðiálit í þeim ráðuneytum sem málin flytja sem ekki hafa hreint mál og eru á þann veg að þau stríða gegn stjórnarskrá. Það er einu sinni þannig að við sem hér störfum höfum undirritað drengskapareið að stjórnarskránni og okkur ber þess vegna að gæta sérlega vel að þeim áhyggjum sem lýst er um hana og ef menn kjósa að kalla það saltpækilstunnu að gæta að drengskapareið sínum þá þeir um það. Efasemdirnar um málið sem hér liggur fyrir lúta auðvitað fyrst og fremst að því að hér er verið að tryggja varanlega og endanlega einokun einokunarfyrirtækisins á þessum markaði, MS, í greininni og loka kvótakerfinu í eitt skipti fyrir öll. Ég hef áhyggjur af því að verið sé að ganga með óeðlilegum hætti erinda sérhagsmuna á kostnað almannahagsmuna, og það muni til lengri tíma koma í veg fyrir frjálsa samkeppni á þessu sviði, auka mjög kostnað í greininni og verða sömuleiðis mjög kynslóðaíþyngjandi, eins og ég mun koma að á eftir. Sú óvissa sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, fyrrverandi hæstv. ráðherra, nefndi áðan er þessi svokallaða óvissa um það að þeir sem hafa niðurgreiðslu á mjólk eigi neytendurna í landinu. Það er auðvitað það sem deilan snýst fyrst og fremst um, hvort hægt sé að binda það þeim skilyrðum að menn njóti niðurgreiðslna frá ríkinu að þeir fái að framleiða mjólk og selja. Í núverandi stöðu er frjálsbornum Íslendingum heimilt að framleiða mjólk og selja hana utan hins ríkisstyrkta kerfis. Ég held að algert lágmarksaðhald sem niðurgreitt ríkisstyrkt kerfi getur haft, sé að niðurgreidd mjólk geti á hverjum tíma staðist frjálsa samkeppni við óniðurgreidda. Ef niðurgreitt opinbert kerfi getur ekki staðist samkeppni við óniðurgreidda framleiðslu þá hlýtur úrkynjun þess að vera alger. Þá þjónar það ekki lengur þeim yfirlýsta tilgangi um almannahagsmuni þegar það var sett á upphaflega. Ástæðan fyrir því að ég hef efasemdir um þetta fyrirkomulag, eins og kvótafyrirkomulag í framleiðslugreinum yfir höfuð, er að reynslan sýnir okkur að þó að þeir sem starfa í viðkomandi greinum tali mjög fyrir slíkum kvótakerfum í þágu greinarinnar þá sé það ekki þannig þegar menn skoða reynsluna og söguna. Það hefur gerst æ ofan í æ að slík kvótakerfi verða til þess að ein kynslóð manna sem starfar í tiltekinni atvinnugrein fær með löggjöf, sem þjónar sérstaklega sérhagsmunum hennar, að skuldsetja atvinnugreinina óhæfilega í eigin þágu. Þær aðrar kynslóðir sem eftir það starfa í atvinnugreininni þurfa að standa undir þeim skuldum. Þetta er m.a. það sem hefur gerst í sjávarútveginum og við súpum nú seyðið af. Ég tel að menn þurfi að spyrja sig alvarlegra spurninga um hvort ekki sé algert lágmark að gera þá kröfu í jafnniðurgreiddu kerfi og þetta að mörgu leyti ágæta kerfi er, að það þurfi á hverjum tíma að haga starfsemi sinni þannig að ef frjálsbornir Íslendingar ákveða að setja upp óniðurgreidda framleiðslu utan ríkiskerfisins þá geti hið gríðarlega ríkisstyrkta framleiðslukerfi staðist samkeppni við slíka framleiðslu. Ég geri engan ágreining um það að þetta ákveðna mjólkurkerfi skilar mörgum góðum kostum, bæði í framleiðsluvörum og á margan hátt í verði. Það er ein af grundvallarástæðum þess að ég hef haft sterkar efasemdir um þetta mál og ég stend ekki að nefndarálitinu. Ég hygg að ýmsir þeir þingmenn sem það gera, geri það með hálfum hug. Það vita það auðvitað allir sem starfað hafa á þessu löggjafarþingi að afgreiðsla málsins inn í 2. umr. er fyrir neðan allar hellur og er einvörðungu gerð til að uppfylla kröfu Framsóknarflokksins um að málið verði tekið til 2. umr. Það vita það allir þingmenn sem gæta að góðum vinnubrögðum að það að fara í 2. umr. um mál og taka efnislega afstöðu til þess í atkvæðagreiðslu, án þess að hafa kallað eftir skriflegum umsögnum helstu hagsmunaaðila og með lögfræðiáliti um stjórnarskrárvafann í pósthólfum þingmanna, án þess að hafa farið í gegnum þau í nefndinni og kallað til þá sem þau álit sömdu, er auðvitað algerlega óviðunandi afgreiðsla á máli inn í 2. umr. En ég hef líka skilning á því að sumir nefndarmanna töldu sig þurfa að fylgja eftir samkomulaginu sem gert var með þessum hætti. Þessa skoðun verður þá að taka í því hléi sem verður á störfum sjálfs þingsins og fara í gegnum málið fyrir 3. umr. sem er auðvitað síðri málsmeðferð en við eigum að gera kröfu til í þinginu. Þar sem við erum að ljúka störfum í dag ætla ég að bíða með umfangsmikla og efnislega umfjöllun um málið fram í 3. umr. og nefndarstarfið, ef af 3. umr. verður í september. Þá gefst ábyggilega gott tækifæri til að taka það til ítarlegrar og efnislegrar umfjöllunar eftir að hafa fengið öll þau sjónarmið sem nauðsynlegt er að við köllum eftir til að vega og meta þau stóru álitamál um þá atvinnugrein sem hér um ræðir.

Virðulegi forseti. Ég býst við að við hv. þm. Helgi Hjörvar þyrftum lengri tíma en þessar 20 mínútur sem ég hef hér í dag til að fjalla um ræðu hans og þann skilning sem hann hefur á niðurgreiðslu á mjólkurafurðum og á landbúnaðarkerfinu og þann skilning sem hann leggur í réttindi og skyldur og jafnræði. En ég mun þó að einhverju leyti koma inn á það í ræðu minni. Það hefur komið í ljós að hv. þingmenn Samfylkingarinnar leggjast með einum eða öðrum hætti gegn málinu eða framgangi þess eða setja mörg spurningarmerki við framgang þess eða efni þess í heild sinni. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir minntist til að mynda á að þetta hefði borið brátt að í nefndinni. Það er alveg rétt, þetta mál er búið að vera lengi í þinginu, ég held þrjú ár. Auðvitað ekki hjá okkur sem vorum kosin á vordögum í fyrra en á fyrri þingum, sambærilegt mál, sams konar mál, sama málið, og ár eftir ár stoppar það á nokkrum þingmönnum Samfylkingarinnar en ekki öðrum. Það má spyrja hvort það sé hin lýðræðislega leið að örfáir þingmenn eins flokks geti stöðvað mál ár eftir ár, verandi í stjórnarmeirihluta. Ég vil minna á að það voru fjölmörg önnur mál sem runnu hér ansi hratt í gegn og sum hver fengu afar litla umfjöllun í nefndum og bar ansi brátt að. Við, þingmenn stjórnarandstöðunnar, sem höfum þó ekki haft tækifæri til að vita að þau væru komin þetta langt eða væru á leiðinni hér inn - það voru tekin hér inn stjórnarfrumvörp með afbrigðum og við þurftum að setja okkur inn í þau með mjög stuttum fyrirvara, mál sem voru algjörlega ný og höfðu ekki þessa sömu sögu og þetta mál. Ég vil því ítreka það og styðja formann nefndarinnar í því að hann var að gera það sem formenn margra annarra nefnda gerðu á sama tíma, að uppfylla það samkomulag sem gert var á formannafundum stjórnar og stjórnarandstöðu. Ég get þó ekki alveg sleppt hv. þm. Helga Hjörvar án þess að minnast á það sem hann endaði ræðu sína á. Þetta mál er í lýðræðislegu ferli, í eðlilegu ferli innan þingsins. Það getur verið að það hafi borið brátt að en það er komið hér inn. Mér finnst merkilegt að Samfylkingin skuli hafa lagst gegn því að málið gengi til atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. Það má spyrja sig af hverju. En hv. þm. Helgi Hjörvar endaði á því að segja: „Ef“ málið kæmi til þriðju umræðu. Ég velti því þá fyrir mér hvort hér sé dulbúin hótun um að örfáir þingmenn Samfylkingarinnar, þó að málið sé þeim ekki að skapi, ætli enn og aftur að koma í veg fyrir að stór meiri hluti þingsins geti látið þetta mál ganga eðlilega fram. Hæstv. forseti. Eins og ég sagði hér í upphafi er þetta, held ég, þriðja þingið í röð sem þetta mál kemur inn. Í nefndarálitinu, sem hv. formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, Atli Gíslason, hefur farið ágætlega yfir, kemur fram að þetta byggist á því að ákvörðun um heildargreiðslumark sé byggð á neyslu innlendra mjólkurafurða. Það þekkja þeir sem starfa í þessari grein þó að aðrir þekki það kannski síður. Framleiðsla mjólkur umfram greiðslumark skal samkvæmt 52. gr. búvörulaga fara á erlendan markað á ábyrgð hvers framleiðanda og viðkomandi afurðastöðvar. Að öllu framangreindu liggur fyrir að sala mjólkurafurða á íslenskum markaði umfram greiðslumark er bönnuð og umframframleiðsla verður aðeins seld erlendis. Í þeim álitum sem nokkrir þingmenn hafa vísað til, úr ráðuneyti landbúnaðar og sjávarútvegs á mismunandi tímum, kemur skýrt fram að það er í lagi og það er heimilt og lagalega rétt að framleiða mjólk umfram kvóta en það stendur bara í lögunum að sá hluti skuli fluttur erlendis, hann skuli ekki fara á innlendan markað, vegna þess að í samkomulagi sem ríkisvaldið hefur gert við kúabændur eiga þeir að takmarka framleiðslu sína að innlendri neyslu en ekki vera með eitthvað umfram það. Markmið frumvarpsins er þar með að fylgja eftir skýrum ákvæðum laga um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum og varðveita núverandi framleiðslustýringarkerfi á meðan annað og betra kerfi hefur ekki litið dagsins ljós. Það er áhugavert að ræða þennan punkt því að við erum að tala um sambærileg framleiðslustýringarkerfi á þessum margfrægu Norðurlöndum, sem ég hef oft sagt frá hér í pontu. Ríkisstjórnin segist vera að vinna að norrænu velferðarkerfi og við erum með sambærilegar aðstæður. Þetta er sambærileg löggjöf, þetta eru sambærilegt framleiðslustýringarkerfi og það er ekkert athugavert við það. Enda er staðreyndin sú að á Norðurlöndum er eitt mjólkurafurðastöðvarfyrirtæki, Arla Foods, allsráðandi á markaði og í Norður-Evrópu er það svipað, eitt risastórt fyrirtæki. Meira að segja á Nýja-Sjálandi, þar sem markaðsöflin fengu að vaða yfir og lögðu landbúnaðinn nánast í rúst, land sem byggir á allt annars konar framleiðsluaðferðum en við hér á norðurhveli jarðar, meira að segja þar varð niðurstaðan eitt mjólkurafurðastöðvarfyrirtæki vegna þess að það er skynsamlegasta og besta leiðin til þess að safna mjólk og koma henni til neytenda. Þannig er það nú. Hér erum við því ekkert að tala um eitthvert íslenskt fyrirbæri þar sem verið er að moka undir íslenska bændur og gegn neytendum, síður en svo. Ef við tökum t.d. verð og verðþróun á innlendum mjólkurafurðum í samanburði við erlendar vörur sjáum við að innlend búvara hefur haldið niðri neysluverði í landinu á síðustu 10–15 árum. Kerfið sem við settum upp hefur því virkað. Ég verð því að segja eins og er að ég væri til í langa umræðu um þetta við hv. þingmenn Samfylkingarinnar en við höfum því miður ekki tíma til þess í dag. Ég ætla að reyna að komast aðeins í gegnum nokkra aðra hluti sem eru í frumvarpinu. Til að mynda er opnað á þann nýja möguleika að nýta 10 þús. lítra - nefndin leggur til að það fari í 15 þús. lítra - af umframmjólk, umfram greiðslumark, heima á búinu til að framleiða vörur og selja þar. Þetta er stuðningur sem er metinn upp á einar 3 millj. kr. í nýsköpun, þetta hlutfall er sennilega ein 5% af heildargreiðslumarki eða heildarframleiðslurétti í landinu og við það að hækka þetta í 15 þús. lítra erum við að tala um að nýsköpunarstuðningurinn verði þá vel yfir 4 millj. kr., um 7,5%, og það er nú bara allnokkuð. Í umsögn eða á minnisblaði stjórnar Landssambands kúabænda vegna þessara breytinga frá 15. janúar á þessu ári - þetta er ekki nýtt, það er ekki eins og þetta hafi dottið hérna inn allt í einu - fagnar Landssambandið því að þetta sé komið hér inn til þess að taka af tvímælin um forgang greiðslumarks mjólkur á innanlandsmarkaði eins og lögin segja og að óvissu verði eytt varðandi réttindi og skyldur þeirra sem eru í greininni. Landssambandið telur jafnframt mikilvægt að koma í löggjöf ákvæðum varðandi þessa heimavinnslu mjólkur því að slík heimavinnsla geti aukið á fjölbreytni á markaði, sé jákvæður valkostur fyrir neytendur og geti skapað sóknarfæri fyrir framleiðendur. Það kemur jafnframt fram í minnisblaðinu, og ég vil gjarnan gera það að mínum orðum líka, að að mati Landssambandsins sé forsenda þessarar ívilnunar sú að umrædd mjólk sé framleidd, unnin og afurðirnar seldar beint frá býli til neytenda af sama rekstraraðila. Síðan má hugsa sér það - við aukum þetta hér upp í 15 þús. lítra - að ef það dugir ekki þeim aðilum sem eru á þessum markaði að prófa vörur til að koma þeim þá inn á almennan markað má kannski velta því fyrir sér hvort það sé nokkur rekstrargrundvöllur fyrir því sem þeir eru að gera. Ef þetta dugir hins vegar, sem ég held að það muni gera í mörgum tilvikum, að þetta muni stækka markaðinn og búa til nýja og áhugaverða sérvöru, skapa samkeppni á markaði og stækka hann, er ekkert óeðlilegt að þessi fyrirtæki fari af því stigi að vera „Beint frá býli“ fyrirtæki, framleiðendafyrirtæki, yfir í það að vera afurðastöð. Það geti þá tekið greiðslumarksmjólk inn í framleiðslu sína, hvort sem það er frá því sjálfu eða öðrum, og fari þannig inn á markaðinn í samkeppni við aðra þá sem framleiða fyrir stærri verslunarmarkað. Ég held að það væri hin rétta leið og væri áhugavert. Landssamband kúabænda hefur aðeins áhyggjur af því að þetta megi ekki verða meira en 10 þúsund. Við í nefndinni vorum sammála um að þessir 15 þús. lítrar gætu gengið en það er rétt að taka fram að umtalsverð ívilnun er fólgin í því og það er verið að opna þann möguleika á að nýta umframframleiðslu allra þeir sem vilja ganga lengra og fara út í meiri rekstur geta þá nýtt greiðslumarksmjólk samhliða þessari umframframleiðslu. Varðandi hitt ákvæðið, sem snýr að refsiákvæðinu um móttöku á umframframleiðslu utan greiðslumarks, þá er þetta auðvitað nauðsynlegt til að vernda þá sem hafa tekið að sér að uppfylla þarfir markaðarins. Það fylgja því bæði réttindi og skyldur. Í ljósi þess samdráttar og fækkunar sem orðið hefur á landinu hefur greiðslumark, og þar af leiðandi kvóti til kúabænda, minnkað umtalsvert á liðnum árum og þeir hafa orðið að draga verulega úr framleiðslu sinni. Það er heldur ekki sanngjarnt, og þá með samanburði við sjávarútveginn, að þeir sem hafa selt sig út úr greininni, selt kvótann sinn, eigi síðan að hafa óheftan aðgang til að koma inn á markaðinn á ójafnræðisgrunni, setja upp ný fyrirtæki til framleiðslu í keppni við hina sem þeir voru að selja kvótann til. Þetta er það sama og við höfum séð í sjávarútvegi aftur og aftur og þetta er ekki það sem jafnræði á að snúast um. Ég er í grundvallaratriðum undrandi á jafnaðarmönnunum í Samfylkingunni, að þeir skuli ekki horfa á þennan jafnræðishluta. Ég hef velt því fyrir mér hverra hagsmuna þeir gæta þegar þeir stoppa þetta brýna mál núna á þriðja eða fjórða ár hér í þinginu.  Við getum líka hugsað okkur að ganga alla leið, og við í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd fengum inn á fund hjá okkur svínabændur, og fara með landbúnaðinn allan yfir í frjálshyggjusamkeppnina, sem mér heyrist hv. þingmenn jafnaðarstefnunnar, Samfylkingarinnar, vera að tala fyrir. Þá munum við horfa til þess sama og gerðist í svínaræktinni. Fyrir 10–12 árum voru um 140 framleiðendur á svínakjöti í landinu en þeir eru 15 í dag og öll stærstu búin eru rétt í kringum markaðinn. Þannig yrði það líka í mjólkuriðnaðinum ef það kerfi yrði aflagt sem við þekkjum í dag. Þá yrðu hér örfáir stórir framleiðendur með risafabrikkur og við megum ekki gleyma því að við erum að tala um dýr en ekki vélar. Það er ekki hægt að slökkva á framleiðslunni einn daginn af því að fyrirtækið verður gjaldþrota eða missir markað heldur þarf að hugsa um dýr og það tekur til að mynda langan tíma að koma upp kúastofni, svo að það sé nefnt hér. Við þurfum því virkilega að taka þessa grundvallarumræðu hér ef það mun sýna sig á haustdögum að örfáir þingmenn Samfylkingarinnar ætla enn og aftur að bregða fæti fyrir þetta brýna mál. Þetta á ekki við um samkeppnishamlandi aðstöðu eins og hér hefur komið fram. Menn rugluðu því nokkuð saman við fyrirtækið Mjólku hér fyrir nokkrum árum en aðstæður eru allt aðrar á markaðnum í dag. Það er búið að tryggja að fyrirtæki geta keypt hrámjólk, greiðslumarksmjólk, á viðunandi opinberu verði, eftir verðlagningu, þar sem allir sitja við sama borð. Ég vil líka ítreka að við erum ekki ein í þessum heimi og þetta er ekki kerfi sem fundið var upp á Íslandi. Þetta er kerfi sem hefur gengið víðast hvar í heiminum. Niðurstaðan hefur einfaldlega alls staðar orðið sú að eitt stórt mjólkurafurðastöðvakerfi nær að tryggja með bestum hætti bæði hag neytenda og framleiðenda á hverjum stað. Hér hefur verið minnst á misvísandi minnisblöð frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu og því langar mig að vitna aðeins í það. Það er alveg klárt að nokkur efi er settur fram í minnisblaðinu frá 2005 um ýmsa þætti en það er þó gert kristalklárt að heimilt er að framleiða mjólk án þess að hafa greiðslumark, en samkvæmt laganna hljóðan orkar það mjög tvímælis að lögin gefi færi á þeirri lagatúlkun að slíka framleiðslu megi markaðssetja á innanlandsmarkaði. Það er því niðurstaða minnispunkta frá núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Þetta hefur líklega verið í júlí í fyrra, í bréfi sem sent var til Samfylkingarinnar, þannig að það hefur sannarlega verið lengur en frá því í febrúar í þingflokki Samfylkingarinnar. Þá enda viðkomandi lögfræðingar ráðuneytisins á því að segja, með leyfi forseta: „Það er álit ráðuneytisins að það frumvarp sem er til skoðunar hjá þingflokki yðar gangi eigi í bága við stjórnarskrárvarin réttindi. Ráðuneytið telur einnig að afar mikilvægt sé að frumvarp þetta verði að lögum en ekki verði látið reka á reiðanum í þessu efni þar til brýtur á skeri.“ Nú vil ég hvetja Samfylkinguna og ríkisstjórnina í þessu merkilega stjórnarfrumvarpi, sem við í stjórnarandstöðunni styðjum eindregið, að láta ekki reka á reiðanum og taka ákvarðanir áður en lengra er haldið.

Virðulegi forseti. Ítarlega hefur verið farið yfir röksemdir okkar í minni hlutanum fyrir stuðningi okkar við þetta frumvarp. Grundvöllurinn er sá að á meðan við búum við þetta kerfi í landbúnaðarframleiðslu okkar sem nokkuð víðtæk sátt hefur verið um er ekki ástæða til að breyta einstökum þáttum þess í stórkostlegum atriðum og mikilvægt er, ekki síst við þær aðstæður sem eru í samfélaginu í dag, að við tryggjum hér umhverfið og stuðlum að auknum stöðugleika á þessum vettvangi sem öðrum. Ég skrifa undir þetta frumvarp með fyrirvara og fyrirvari minn lýtur kannski fyrst og fremst að því frímarki sem sett er í frumvarpinu sem er um 10 þús. lítrar sem bú má framleiða til að nota til framleiðslu á sínu búi. Samkvæmt tillögum nefndarinnar er breytingartillaga á frumvarpinu þar sem þetta er fært upp í 15 þús. lítra. Helsti vaxtarbroddurinn í íslenskum landbúnaði liggur kannski í þeirri starfsemi sem hefur farið mjög vaxandi og er kennd við samtökin Beint frá býli. Ég hef verið ákafur stuðningsmaður þess að reyna að greiða leið þessa einkaframtaks í sveitum landsins eins og mögulegt er og hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd sýndi þessu máli það virkilega í huga og verki þegar fjárlög voru afgreidd fyrir árið 2010, en þá var lögð til umtalsverð hækkun á framlagi til samtakanna með þeim skilaboðum að þau ættu að reyna að efla ákveðna þætti í starfsemi sinni og að hugur fylgdi máli frá Alþingi í þeim efnum að standa við bakið á þessum vaxtarsprotum. Við höfum séð mörg bú ná mjög áhugaverðum árangri í fjölbreyttri framleiðslu landbúnaðarafurða þar sem fólk skapar og eykur verðmæti framleiðslu búanna mjög mikið. Ég hef mikla trú á því að þetta verði með mun sterkari hætti í framtíðinni og set þess vegna fyrirvara við þetta mál vegna þess að ég hefði jafnvel viljað sjá þetta mark fara enn hærra. Þegar svona vaxtarsprotar fara af stað kvikna þeir kannski af litlu og verða vonandi að einhverju stóru. Þá fara hlutirnir og framleiðslan að krefjast meiri fjárfestinga og kostnaðar til þess að koma þessu á þann skrið að þetta fari að skipta verulegu máli fyrir afkomu búanna. Þarna hefði ég viljað að við teygðum okkur jafnvel enn lengra einmitt til þess að geta stutt við bakið á þeim sem komnir eru á ákveðinn skrið í þessum málum og stefna enn hærra, svo þeir gætu réttlætt þær fjárfestingar sem þeir þurfa til þess að taka næsta skref. Að öðru leyti er ég sáttur við frumvarpið eins og það er og lýsi yfir stuðningi við það.

Virðulegur forseti. Ég geri hér grein fyrir nefndaráliti um mál sem lýtur að skattalegri meðferð afskrifta bæði fyrirtækja og einstaklinga. Þetta mál er hér til 2. umr. en var til 1. umr. fyrir nokkru síðan og hlaut þá nokkra umfjöllun. Það hefur síðan verið til meðhöndlunar í hv. efnahags- og skattanefnd og við höfum fengið á okkar fund bæði fulltrúa ráðuneytis og skattstjóra og endurskoðenda, Samtaka atvinnulífsins og fleiri og fengið ýmis ágæt sjónarmið um málið. Þetta er eitt þeirra mála sem skiptar skoðanir eru um, held ég að mér sé óhætt að segja, og ýmsir sem hneigjast að því, eins og einn hv. þingmaður nefndarinnar orðaði það, að haga þessum málum með einfaldari hætti þannig að afskriftir sem ekki fela í sér gjafagjörninga til einstaklinga séu einfaldlega undanþegnar sköttum og að afskriftir fyrirtækja þegar rekstrarlegt tap er fullnýtt séu ekki skattskyldar heldur, eins og fordæmi eru fyrir í Danmörku. Hins vegar eru fjölmörg önnur sjónarmið í þessu og ég held að það mál sem hér er til afgreiðslu miði fyrst og fremst að því að sætta sjónarmið þannig að sem víðtækust samstaða geti orðið um þetta. Þó að sá sem hér stendur gæti út af fyrir sig tekið undir ýmsar einfaldari leiðir þá er það niðurstaða nefndarinnar að flytja þessa tillögu hér við 2. umr. Frumvarpið sjálft er með nokkrum ágætum breytingum og þá ekki síst vegna þess að það gerir ekkert annað en að auka rétt skattgreiðenda frá því sem hann nú er og í engu er þessum lögum ætlað að skerða nokkurn þann rétt sem skattþegnar hafa í núgildandi lagaumhverfi og alls ekki þær heimildir sem opnaðar voru í 3. tölulið 28. gr. tekjuskattslaganna á síðasta ári í tengslum við greiðsluvandaúrræðin sem hér hafa verið sett á laggirnar. Þeir sem fá afskrifað vegna þess að þeir eru með neikvæða eiginfjárstöðu verða ekki skattlagðir og hafa tryggar leiðir til þess í 28. gr., m.a. ef þeir fara í nauðasamninga, greiðsluaðlögunarferli eða sýna með öðrum sannanlegum hætti fram á að ekki hafi orðið hrein eignamyndun hjá þeim við afskriftirnar heldur hafi einvörðungu verið um að ræða afskriftir vegna þess að ekki voru til eignir fyrir þeim skuldum sem á þeim hvíldu. Allt það fólk er kirfilega undanþegið skattlagningu sem og þeir sem fara í almenn tilboð um margvíslegar skuldaleiðréttingar svo sem skilmálabreytingar, höfuðstólsleiðréttingar og margt af því sem í boði er. Þessu frumvarpi er einvörðungu ætlað að koma til móts við það sem núgildandi ákvæði ná ekki til og opna viðbótarheimildir til þess að veita skattafslátt fyrir einstaklinga og fyrirtæki að tiltekinni upphæð. Þær breytingar sem nefndin leggur til snúa fyrst og fremst að því sem lýtur að einstaklingum og eru helstar þær að ekki sé einungis um að ræða afskriftir veðskulda heldur líka bílasamninga, því að þar eru auðvitað skuldir sem hafa töluvert verið skrifaðar niður. Í þeim efnum hefði nefndin jafnvel viljað ganga lengra en fann illa skilgreiningu til að takmarka þau lán sem málið næði til. Sömuleiðis hækkar nefndin fjárhæðarmörk nokkuð til að koma til móts við athugasemdir sem voru uppi um þau, bæði um það að tvöfalda ætti þau og eins um það að þau ættu engin að vera, en nefndin taldi hæfilegt að hækka þau um helming. Síðan er brugðist við athugasemdum um að eftir tveggja ára biðtíma megi ekki vera um að ræða matskennda ákvörðun stofnunar, eins og ríkisskattstjóra, hvort fella eigi niður það sem undir þá þætti fellur í lögunum. Bregst nefndin við því með því að leggja reglugerðarskyldu á herðar fjármálaráðherra og að ríkisskattstjóri skuli á grundvelli þeirrar reglugerðar fella niður í þeim tilfellum sem undir hana heyra. Þá er tryggt að formlegar skriflegar reglur verða sem allir hafa aðgang að um það með hvaða hætti það skuli gert og tel ég að með þeim breytingum sé frumvarpið orðið enn betri ívilnun fyrir skattgreiðendur en það upphaflega var, þó að eflaust séu sjónarmið uppi, sem taka mætti undir, að lengra mætti ganga í þeim efnum.

Frú forseti. Ég styð þetta frumvarp en hef vissar efasemdir. Fjármagnstekjur voru einu sinni til frádráttar en fjármagnsgjöld og tekjurnar skattskyldar. Þá voru vextir alltaf neikvæðir. Frá 1950–1980 voru vextirnir undir verðbólgunni og þjóðinni var kennt að eyða. Hún breyttist í eyðslukló Evrópu og þeim sem spöruðu var refsað. Þá þótti mönnum óeðlilegt að vextir væru skattskyldir. Þeir voru í reynd neikvæðir og þá var skattskylda vaxta afnumin. Seinna var frádráttur vaxta afnuminn. Það þótti óeðlilegt að menn gætu dregið vexti frá skatti á sama tíma og vextirnir voru neikvæðir og þeir grætt á öllu saman. Í fyrsta lagi græddu þeir á neikvæðum vöxtum og síðan gátu þeir dregið vextina frá skatti. Þess vegna var hvoru tveggja hætt. Þegar samræmdur fjármagnstekjuskattur var tekinn upp var ákveðið að horfa fram hjá vaxtagjöldum. Það var reyndar rætt í nefndinni, sem ég held að menn ættu að skoða núna þegar þeir eru farnir að hækka skattlagningu á vexti svona mikið að það nálgast skatta á laun, að líta bara alltaf á raunvexti og hafa vaxtagjöld til frádráttar. Ef það skyldi gerast að menn fengju neikvæða raunvexti út úr þessum hæstaréttardómi eru það í rauninni tekjur og þær ætti að skattleggja sem slíkar. Núna ættu menn kannski að skoða það að taka upp nýtt skattlagningarform á fjármagnstekjur. Þá yrðu teknir inn raunvextir og raunvaxtagjöld, eins með hlutabréf, að draga megi tap frá tekjum og þá verði raunarður skattlagður sem tekjur. Það er ekkert voðalega flókið, frú forseti, á dögum tölvualdar að koma með þetta. Það væri miklu nær. Þá mættu menn líka skattleggja fjármagnstekjur og fjármagnsgjöld til frádráttar með sömu sköttum og launatekjur. Þá yrði mörgum skemmt sem sjá ofsjónum yfir 10% skatti á fjármagnstekjur sem er reyndar búið að hækka upp í 18% en er núna lagður á neikvæðar vaxtatekjur. Þetta var mikið rætt í nefndinni en ákveðið var að taka öll vaxtagjöld út. Þess vegna getur það gerst að maður nokkur sem kaupir sumarbústað fyrir 10 milljónir og tekur til þess 10 millj. kr. lán borgar eingöngu vexti af láninu. Síðan selur hann sumarbústaðinn einhverjum árum seinna á 30 milljónir og þá er hækkunin á láninu líka 30 milljónir. Gefum okkur að lánið hafi hækkað nákvæmlega eins og sumarbústaðurinn. Þá er hækkunin á láninu ekki skattskyld og kemur skattinum ekkert við en hins vegar er hækkunin á sumarbústaðnum skattskyld. Þetta leiðir til heilmikils mismunar og skekkju í kerfinu. Það er rökleysa. Það er í raun rökleysa að niðurfelld vaxtagjöld séu skattskyld. Því að þegar lánin hækka, t.d. vegna verðbólgu, gengishækkunar eða einhvers slíks, ef þau eru gengistryggð, eru þau ekki skattskyld. Þegar það sama er fellt niður ætti það náttúrlega að vera skattfrjálst. En ef þetta ætti að vera til frádráttar miðað við fjármagnstekjur ætti niðurfelling á skuldum í rauninni að vera fjármagnstekjur en ekki venjulegar tekjur. Mér finnst að menn hafi ekkert tekið á þessu. Hér er hins vegar lagt til að þetta sé skattfrjálst og þá til tekjuskatts með ákveðnu hámarki án þess að skoðað sé hvort um gjafagerning sé að ræða eða ekki. Það getur leitt til þess að menn sem fá gjafagerning, ef hann er hæfilega lítill, 10–20 milljónir, þá verði það skattfrjálst. Ég bendi bara á þetta. Ég lagði til við 1. umr. að reglan yrði sú að niðurfelling skulda væri alltaf skattfrjáls enda væri ekki um gjafagerning að ræða. Það hefði verið mun skynsamlegra og þær gáttir, sem hér eru, hefðu ekki opnast. Ég get að sjálfsögðu ekki verið á móti því að skattar séu lækkaðir. Þess vegna styð ég frumvarpið með þeim fyrirvara að það gætu opnast einhverjar gáttir sem menn áttuðu sig ekki alveg á og svo eru aðrar gáttir sem ekki lokast. Bóndi sem keypti stofnbréf fyrir 50 eða 100 milljónir, við skulum gefa okkur það, og á jörð metna á 100 milljónir eða 150 - ég get ekki séð að niðurfelling á þessum 100 milljónum við kaup á stofnbréfunum, sem eru horfin, sé annað en gjafagerningur nema skuldin sé sett á jörðina. Í flestum tilfellum mundi búið ekki standa undir skuldinni. Hún þolir ekki slíka skuldsetningu þannig að það væri sama og gjaldþrot búsins. Ég er því ansi hræddur um að svona dæmi sitji eftir þrátt fyrir þetta frumvarp. En ég styð þetta, eins og ég sagði. Ég hef samt ákveðnar efasemdir um að menn átti sig ekki nægilega vel á því hvað er að gerast.

Virðulegi forseti. Ég styð þetta framfaramál. Það bætir rétt skattgreiðendanna. Mikilar skuldir einstaklinga sem geta ekki staðið í skilum með afborganir vegna stökkbreyttra lána í kjölfar hrunsins munu verða niðurfelldar í nánustu framtíð. Ég set fyrirvara við það sem snýr að einstaklingunum í frumvarpinu. Þar er búið að gefa hverjum og einum skattgreiðanda kvóta upp á 15 milljónir fyrir einstaklinga og 30 fyrir hjón. Þetta gagnast flestum Íslendingum en það er hópur sem verður út undan. Þessi hópur gæti talið í kringum 1.500 manns. Skuldarar eru yfirleitt ungir að árum og með börn á heimilinu. Þetta snertir kannski fjórum sinnum 1.500, þá 6.000 manns á landinu. Ég á bágt með að skilja út af hverju við þurfum að einangra þessa aðila. Hvernig aðilar gætu þetta verið? Jú, hugsum okkur bóndann í Vestur-Húnavatnssýslu sem keypti sér stofnfjárbréf sem urðu verðlaus og lánin fyrir þeim hækkuðu upp úr öllu valdi. Hugsum okkur að hann skuldi um 50 milljónir. Ef hann er giftur eða samskattaður með maka sínum standa 20 milljónir út af eftir að kvótinn er búinn. Þessar 20 milljónir eru skattlagðar með tekjuskattsprósentunni, hann lendir þá væntanlega í hátekjuþrepi, 47%. Það er talið að hann sé með svo miklar tekjur út af þessu. Þá situr þessi einstaklingur eftir með tæplega 10 millj. kr. skattskuld. Ríkið er svo almennilegt við þessa fjölskyldu að þessi einstaklingur fær að borga þessar 10 milljónir til baka á þremur árum. Það sjá allir sem vilja að sauðfjárbóndinn ræður ekkert við þetta, það fara allar tekjurnar í að greiða skuldina. Þetta leiðir til þess að annaðhvort þarf hann að bregða búi til þess að standa undir greiðslunum eða fara í gjaldþrot ef hann á engar eignir. Hann getur ekki farið í greiðsluaðlögun vegna þess að hann notaði peningana til þess að spekúlera. Hann keypti stofnfjárbréf. Tökum annað dæmi af bankastarfsmanninum sem fékk kauprétt upp á 100 milljónir. Hann fékk lánað fyrir þeim kauprétti. Lánið margfaldaðist og fór upp í 200 milljónir. Ef hann er í sambúð eða samskattaður með maka þá eiga þau rétt á 30 millj. kr. frádrætti. Það sjá það allir sem vilja að það er vonlaus staða sem blasir við þessum einstaklingi út af þessari skattlagningu. Ekki getur hann farið í greiðsluaðlögun, frekar en bóndinn sem ég talaði um áðan, því að þetta er spekúlasjón hjá honum. Svona er ástatt fyrir 1.000–1.500 fjölskyldum sem telja kannski fjögur til sex þúsund manns. Mér er ómögulegt að skilja út af hverju við þurfum að taka þetta fólk út fyrir. Þetta fólk á rétt eins og allir aðrir Íslendingar til þess að komast aftur á lappirnar og verða virkt í hinu efnahagslega lífi. Það á ekki að þurfa að gera þetta fólk gjaldþrota. Í 1. umr. talaði ég um að við værum að skattleggja ógæfu annarra. Ógæfa fólksins sem ég nefndi er orðin að skattstofni fyrir ríkið. Ekki eingöngu er þetta ósanngjarnt gagnvart þessum hópi, eins og hv. þm. Pétur Blöndal bendir á, heldur er líka ólíklegt að þetta fáist nokkurn tíma greitt, fólkið verður gjaldþrota. Hvað höfum við þá fengið út úr málinu? Jú, að það er búið að reka þetta fólk í gjaldþrot sem er engum til góða og síst af öllu þeim fjölskyldum sem lenda í þessu. Þetta er aðalathugasemdin sem ég hef við frumvarpið. Á heildina litið er það til bóta. Það er ljóst að það bætir stöðu skuldara sem þurfa að fá niðurfellingu og það er gott. Hvað varðar fyrirtækjahlutann er hann líka til bóta. Maður hefði auðveldlega getað séð fyrir sér að sama regla og er í dönskum rétti, þar sem allt sem ekki leiðir til hreinnar eignaaukningar er undanþegið tekjuskatti, hefði verið notuð. En eins og ég segi þá er frumvarpið til bóta og ég styð það. Jafnframt minni ég á að við horfum fram hjá 1.000–1.500 fjölskyldum í landinu. Í ræðu minni við 1. umr. minnti ég á hvar mannúðin væri. Ég minni enn og aftur á að þessu er hægt að kippa í liðinn áður en við samþykkjum frumvarpið endanlega. Ég hvet þingmenn til þess að muna eftir mannúðinni.

Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð um þetta frumvarp sem ég er á með fyrirvara. Skýringuna á fyrirvaranum er að finna í nefndaráliti þar sem segir, með leyfi forseta: „Skattaeftirgjöf samkvæmt frumvarpinu mun fyrst og fremst nýtast þeim sem fengið hafa úrræði í boði kröfuhafa. Fram komu efasemdir um réttmæti þess að veita slíka skattaeftirgjöf í þeim tilvikum þegar úrræði kröfuhafa við niðurfellingu skulda tækju ekki tillit til eignastöðu og tekna eins og gerð er krafa um í almennum úrræðum stjórnvalda.“ Staðreyndin er sú að við erum að afgreiða frá Alþingi spyrðu lagafrumvarpa þar sem tekið er á vanda skuldugra heimila, skuldugra einstaklinga. Meginreglan er sú að þegar skuldir eru afskrifaðar, færðar niður, eru þær ekki skattlagðar. Það er meginreglan þegar fólk fer í gegnum þessi opinberu greiðsluúrræði. Það mundi gilda um alla þá sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson og hv. þm. Pétur H. Blöndal vísuðu til, ef þeir gengju í gegnum slíka greiðsluaðlögun yrði niðurfellingin ekki skuldsett. Þó var hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson með undantekningar á þeirri reglu og vísaði í kaup á stofnbréfum sem er alveg rétt. Þetta er flókin mynd, en hættan er sú að við séum að búa til kerfi sem er, hvað eigum við að segja, tvíþrepa, eitt fyrir þá sem ganga í gegnum hin opinberu úrræði og annað fyrir hina sem fá lausn sinna mála í boði kröfuhafa, þ.e. í boði bankanna. Sannast sagna hef ég hugsað talsvert um þá tillögu sem hv. þm. Pétur H. Blöndal setti fram í nefndinni um að þeirri meginreglu að skattleggja beri niðurfellingu á skuldum við og horfa þess í stað þannig á málin að það skuli ekki gert nema um gjafaúrræði sé að ræða. Þá væri búið að fara í gegnum eignastöðuna, ef engar eignir eru fyrir hendi væri það sjálfgert að skuldirnar féllu niður. Hér hafa verið tekin dæmi sem eru mjög lýsandi, annars vegar um eign sem er keypt fyrir lán og eignin gufar síðar upp. Síðan getum við ímyndað okkur annað tilvik þar sem einstaklingur fær að láni, við skulum segja 100 millj. kr., og kaupir fyrir það stórt einbýlishús, litla höll, og lánið síðan skrifað niður. Ef farið væri að ýtrustu kröfum fjármálafyrirtækja um fullkomna niðurfellingu ætti það við í þessu tilviki og einstaklingurinn sæti uppi með þennan gjafagerning sem væri þá ekki skuldsettur. Þá erum við komin með þjóðfélag sem býr til eitt úrræði fyrir hina efnamiklu og annað fyrir hina efnaminni, eða öllu heldur þá sem væru í náðinni og hina sem væru utan náðarinnar. Að öðru leyti styð ég þá málamiðlun sem hér liggur á borðinu og ég horfi líka til þeirra úrræða sem koma fram í þeim lagafrumvörpum sem verða borin undir atkvæði á eftir. Ég skoða málin þannig heildstætt og í því ljósi hef ég ákveðið að styðja þetta frumvarp.

Virðulegi forseti. Það eru mikil tímamót þegar við samþykkjum þessi lög. Þau skipta miklu máli og munu skipta miklu máli fyrir fólk sem ekki hefur hingað til í íslensku samfélagi náð að tryggja rétt sinn eða verja rétt sinn og þurft að sæta afarkostum af hálfu kröfuhafa. Við höfum við meðferð þessa máls og í hinu góða samráði og samvinnu sem varð í félags- og tryggingamálanefnd farið þá leið að smíða hið upphaflega frumvarp sem ég lagði fram um þetta mál að þeirri forskrift sem réttarfarsnefnd taldi mikilvægt að yrði. Ég bind vonir við að það virki. Það skiptir hins vegar miklu máli að þarna verði ekki misfella á og fólk glati í engu rétti sínum þrátt fyrir að þessi leið sé farin. Ég treysti því að vel takist til við framkvæmdina.

Frú forseti. Í þessu frumvarpi eru fólgin mikilvæg úrræði sem miða að því að einstaklingar og fjölskyldur í greiðsluvanda geti haldið heimilum sínum og lendi ekki í gjaldþroti. Skuldavandi heimilanna fer því miður enn vaxandi vegna langvinnra afleiðinga efnahagshrunsins. Að hluta til er þetta frumvarp viðbrögð við þeim aðstæðum en er jafnframt ætlað að standa áfram sem úrræði fyrir þau sem lenda í alvarlegum greiðsluvanda í framtíðinni. Með þessum lögum er þrautaganga skuldugs fólks ekki úr sögunni, því fer fjarri, en markmiðið er að koma erfiðum málum í lausnamiðaðan farveg. Þau úrræði sem um ræðir í dag ganga út á að ná barninu upp úr brunninum en markmið okkar allra til frambúðar hlýtur hins vegar að vera að búa til lánaumhverfi sem byrgir brunninn áður en slysið verður. Skrefin sem hér eru tekin í dag eru sannarlega mjög til bóta og þeim ber að fagna.

Frú forseti. Ég styð hinn svokallaða heimilispakka sem hér er til umfjöllunar og atkvæðagreiðslu. Ég vil hins vegar benda á að við erum ekki að leiðrétta hinn almenna forsendubrest sem varð í samfélaginu. Þetta eru ekki aðgerðir sem gagnast öllum, þær gagnast sumum, reyndar allt of fáum. Ég held að við séum enn þá að setja plástur á opin beinbrot.

Frú forseti. Við erum að greiða atkvæði um fjögur frumvörp og þau eru öll mjög mikilvæg. Ég ætla að lýsa þessu með líkingu: Við erum að búa til spítala, það er í rauninni það sem við erum að gera, fyrir fólk sem er við illa fjárhagslega heilsu og við ætlum að reyna að koma því fólki til fjárhagslegrar heilsu. Út á það gengur þetta. Við ætlum hins vegar ekki að setja alla þjóðina inn á þennan spítala, við verðum auðvitað að gæta að því að samfélagið sé við góða heilsu og þurfi ekki að fara á spítala, svo ég haldi áfram með líkinguna. Það er auðvitað eitthvað sem við verðum að ræða miklu betur í þingsalnum til hvaða almennra aðgerða við þurfum að grípa til að koma þjóðfélaginu öllu til fjárhagslegrar heilsu með skuldaleiðréttingu. Við þurfum að skoða vaxtastigið, við þurfum að skoða atvinnustigið miklu betur, eins verðlagið og þar fram eftir götunum. Dómur Hæstaréttar mun vonandi örva efnahagslífið eitthvað en við þurfum að koma þessari umræðu upp úr þeim hjólförum sem hún hefur verið í undanfarið, 

Hæstv. forseti. Við erum að greiða atkvæði um mikilvæg úrræði til handa fólki sem er í miklum greiðsluvanda. Félags- og tryggingamálanefnd hefur unnið vel í þessum málum, breytingarnar sem hafa verið gerðar á þeim frumvörpum sem komið hafa fram eru mjög til bóta og þessi úrræði eru því orðin ágætlega nothæf til að ná markmiðum laganna. Hins vegar er alveg ljóst að menn eiga eftir að koma með úrræði til að hindra það að fleiri einstaklingar þurfi að fara inn í þessi úrræði. Það hlýtur að vera markmið okkar allra. Sjálfstæðisflokkurinn hefur lagt til ákveðna leið í því augnamiði, þ.e. að hópur þingmanna úr öllum flokkum fari yfir það hvort hægt sé að fara í almennar aðgerðir og hvernig það verði þá best gert. Ég vonast til að það góða samráð sem var í félags- og tryggingamálanefnd í þessu máli sannfæri alla hér um það að hægt sé að fara þessa leið. Það er hægt að gera það og okkur ber að gera það í þessum mikilvæga málaflokki sem er skuldavandi heimilanna.

Frú forseti. Í því ágæta frumvarpi sem við erum að greiða atkvæði um er gert ráð fyrir að menn skili inn umsókn um greiðsluaðlögun og gert er ráð fyrir að menn skili alls konar gögnum um greiðsluaðlögunina. Skýringarnar sem ég fékk voru þær að fólk þyrfti að hafa sæmilega mikið fyrir þessu. Þau gögn sem menn eiga að skila eru til í opinberum skrám. Ég legg til að þetta verði einfaldað það mikið að venjulegt fólk þurfi ekki að skila nema nafni og kennitölu og ef það er eitthvað afbrigðilegt, eignir eða eitthvað slíkt, gefi fólk upplýsingar um það. Allt hitt er til í opinberum skrám og umboðsmaður skuldara getur fundið það allt saman miklu hraðar og það veldur þá ekki vinnu hjá viðkomandi stofnunum og sérstaklega ekki hjá skuldara sem hefur nóg annað að gera en að hlaupa um allan bæ. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Ég greiði atkvæði gegn þessari tillögu einfaldlega vegna þess að mér finnst þetta vera algert aukaatriði. Við ræddum þetta töluvert í félags- og tryggingamálanefnd og vorum öll sammála um að einfalda þyrfti ferlana eins og hægt væri en það væri í sjálfu sér mjög eðlilegt að telja upp þau skjöl og þau gögn sem þyrfti að leggja fram. Við höfðum fullvissu fyrir því að umboðsmaður skuldara og umsjónarmaður hefðu aðgang að þessum gögnum og gætu kallað eftir þeim og það væri alls ekki þannig að fólk væri sent út um allan bæ að leita þeirra. Ég kannast ekki við það að menn hafi talað um að það væri gott á skuldarana að þurfa að hafa fyrir þessu heldur þvert á móti. Aftur á móti ræddu menn að það væri mikilvægt skuldarinn væri ekki settur til hliðar eins og honum kæmi þetta ekkert við, þ.e. að hann hefði eitthvað um málið að segja og þyrfti að kynna sér hvaða gögn væru tekin saman. Þannig er það almennt þegar leitað er upplýsinga að það þarf upplýst samþykki fyrir þeim upplýsingum sem kallaðar eru saman. Þess vegna tel ég þetta óþarfa breytingu og leggst gegn henni.

Frú forseti. Við greiðum atkvæði um fjöldamargar breytingar, sumar nauðsynlegar, aðrar minna. Í frumvarpi sem stjórnarliðar ætluðu að samþykkja þann 16. júní komu í ljós alvarlegar villur í vinnslu nefndarinnar og er það vel að þessi frestur fékkst þannig að menn gátu leiðrétt þetta. Það var of mikill hraði, málið var unnið á nóttunni eins og ég benti á þegar við ræddum það 16. júní. Starfið síðan hefur borið þann ávöxt að nú vonast ég til að frumvarpið sem ég flyt í nefndinni sé nokkurn veginn villulaust. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Ég mun samþykkja þetta frumvarp og eins 3., 4. og 5. mál á dagskránni og hugsanlega fleiri. En varðandi þennan svokallaða heimilispakka vil ég koma upp til að lýsa yfir að ég mun greiða atkvæði með honum. Ég tel hins vegar að það sé hvergi nóg að gert fyrir heimilin í landinu eins og fram hefur komið hér. Við erum í smáskammtalækningum á þinginu varðandi hag heimilanna og vanda þeirra. Það er kominn tími til að Alþingi og ríkisstjórnin taki af skarið og fari í almennar aðgerðir.

Frú forseti. Eins og áður er verið að gera veigamiklar breytingar á frumvarpinu, enda kom í ljós að þess þurfti, það er verið að skerpa á ferlinu. Ég segi já.

Frú forseti. Úrræðinu sem kveðið er á um í þessu frumvarpi er fyrst og fremst ætlað að vera söluúrræði til að gera einstaklingum sem keypt höfðu fasteign til heimilisnota en ekki selt fyrri eign þegar efnahagshrunið varð kleift að losa sig við aðra eignina með því að ráðstafa henni til veðhafa á ætluðu markaðsvirði eignarinnar. Þetta frumvarp er fagnaðarefni fyrir margar fjölskyldur og fellur að stærra mósaíkverki ráðstafana í skuldamálum. Það skarast við þau frumvörp önnur sem við erum nú með til lokaafgreiðslu en félags- og tryggingamálanefnd ætlar sér að skoða áfram einstök atriði málsins og fylgjast náið með framkvæmd laganna.

Hæstv. forseti. Hér erum við að taka til atkvæða mikilvægt mál sem hefur tekið miklum breytingum í vinnslu nefndarinnar, og það er vel. Það er orðið ágætt og það hefur þann eiginleika að það eru um 1.000–1.500 fjölskyldur sem hugsanlega geta nýtt sér þennan möguleika. Þetta er vísir að úrræði sem getur einmitt haft það í för með sér að það verði færri sem þurfi á ítarlegri greiðsluerfiðleikaúrræðum að halda og það er vel. Hins vegar ítreka ég það sem kom fram í máli mínu áðan, við erum ekki búin og ég hvet enn og aftur þingmenn hér inni til að íhuga hvort ekki sé rétt að setjast í sameiningu yfir það að skoða almennar aðgerðir til handa heimilunum. Ég styð þetta mál.

Frú forseti. Hér er aftur lagt til að einfalda umsóknina þannig að eingöngu þarf að gefa upp nafn skuldara og kennitölu og þær tvær fasteignir sem beiðnin varðar. Þetta er náttúrlega í anda einfaldara Íslands sem sumir hafa lagt áherslu á, að það sé um að gera að gera landið eins einfalt fyrir borgarana en það sést því miður á töflunni hvaða afstöðu þingmenn hafa til þess.

Frú forseti. Ef sú eign sem menn ætla að afhenda kröfuhöfunum er undirveðsett er ákveðin eign í henni sem skuldarinn á og út á það skal gefa skuldabréf. Í þessari grein er fjallað um það hvernig uppboðsferli fer fram og vandinn er sá að þetta skuldabréf hvílir á eigninni aftast og við sölu eignarinnar á að taka tillit til þess. Það sem ég hef bent á í nefndinni er að hætta er á að sá sem selur hefur í sjálfu sér ekki áhuga á því að selja svo dýrt að þetta skuldabréf njóti einhvers af því, sérstaklega ef það munar litlu, ef þetta eru kannski milljón krónur, eitthvað slíkt. Ég óttast því dálítið að þetta muni ekki leiða til þess að skuldarinn fái nokkurn tímann greitt fyrir það sem hann á í eigninni sem er afhent ef hún er undirveðsett. Ég segi engu að síður já vegna þess að þetta ferli er mjög athyglisvert.

Frú forseti. Það er ljóst að við þær aðstæður sem nú eru uppi er brýn nauðsyn að koma aðstoð við skuldara í eins markvissan farveg og kostur er. Nýtt embætti umboðsmanns skuldara byggir á góðri arfleifð Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna en er ætlað mun umfangsmeira hlutverk. Ef alhæfa á um lagabreytingar dagsins ganga þær út á að færa úrlausn erfiðra skuldamála í ríkara mæli í farveg samninga og samstarfs, beina úrlausnum eins og kostur er úr dómstólafarvegi og þess í stað freista þess að ná lausnum við samningaborð. Þetta eru erfið mál og mikið starf mun bíða hins nýja embættis umboðsmanns skuldara sem ég vil nota tækifærið til, fyrir hönd félags- og tryggingamálanefndar allrar, að óska alls góðs á krefjandi en vonandi gefandi verkum.

Frú forseti. Við ræðum hér um umboðsmann skuldara sem er í reynd kjarnastykki þeirra frumvarpa sem við erum hér að samþykkja til að koma í veg fyrir gjaldþrot hugsanlega 8.000–10.000 heimila. Það skiptir verulegu máli hvernig til tekst. Hins vegar er þetta eingöngu lausn á litlum hluta vandans, það er mjög stór hluti heimila sem kemst varla af og hæstv. ríkisstjórn verður að fara að sinna þeim hluta með því að auka atvinnu í landinu, því að oft er það auðvitað atvinnuleysi sem veldur þessum vandræðum, með því að auka umsvif þannig að fólk fái bæði vinnu og geti bjargað sér. Það finnst mér ekki vera gert. Ráðstafanir ríkisstjórnarinnar, með aukinni skattlagningu, með því að stöðva allar framkvæmdir eða standa í vegi fyrir þeim, duga því miður ekki til að bjarga þeim sem þessi úrræði bjarga ekki. Ég segi já.