Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Við erum orðin svolítið þreytt, enda er liðið á kvöldið. Málið var kallað til í efnahags- og viðskiptanefndar á milli 2. og 3. umr. eftir að formaður ASÍ hafði sent okkur öllum bréf og bent á mikla vankanta á frumvarpinu. Í framhaldinu óskaði ég eftir því að við tækjum málið upp í nefndinni. Niðurstaðan varð sú að breyting verði gerð á gömlu 11. gr., sem núna er 12. gr., eftir það sem við gerðum í dag. Þar komi ný málsgrein sem hljóðar svona: „Komi til ráðningar að nýju innan sex mánaða frá uppsagnardegi skal launamaður halda þeim kjörum sem hann hafði þegar til uppsagnar kom í samræmi við ráðningarsamning.“ Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar ber uppi þessa tillögu sem ég er sammála. Hún er skárri en ekkert. Best hefði verið að þetta hefðu verið í 12 mánuði, eins og allir kjarasamningar ASÍ gera ráð fyrir, en sex mánuðir eru betra en ekkert. Eftir sex mánuði virka skilyrðin út árið sem þó eru í greininni. En ég vil bæta því við að starfsmenn skuli endurráðnir í starfsaldursröð, þ.e. að starfsmönnum sem sagt hefur verið upp verði boðið starfið aftur, fari fyrirtækið í gang. Þá verði byrjað á að ráða þá með lengsta starfsaldurinn og síðan koll af kolli. ASÍ leggur mikla áherslu á það og ég tek undir það. Ég hvet hv. þingmenn til að samþykkja báðar breytingartillögurnar vegna þess að þær eru báðar til bóta. Ég ætla ekki að fara að halda ræðu um málið í heild. Eins og þið vitið og munið vel frá því í dag þá get ég ekki stutt þetta mál. Reyndar er það svo að ég verð að vera á rauðu því að svo alvarleg er staðan.

Herra forseti. Við erum nú á lokasprettinum við að afgreiða þetta mál sem hefur að mörgu leyti reynst erfitt að ná utan um. Mikil vinna hefur farið fram í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og var málið kallað inn á milli 2. og 3. umr., m.a. vegna erindis sem öllum þingmönnum barst frá Alþýðusambandi Íslands. Nefndin kallaði til sín gesti frá Alþýðusambandinu og Samtökum atvinnulífsins. Þar var hlustað á sjónarmið og síðan ræddi nefndin málið. Ég held að nefndin hafi komist að ágætri málamiðlun með þeirri breytingartillögu sem hér er lögð fram. Ég reikna með að enginn sé fullkomlega ánægður með hana og þess vegna held ég að hún sé ágæt. Ég styð hana og ég fagna því að samkomulag skyldi nást um þetta í nefndinni. Ég ætla ekki að setja á langar ræður en ég hvet hv. þingmenn til að styðja þá breytingartillögu sem fram er komin. Ég held að hún sé góð lausn á vanda sem við stóðum öll frammi fyrir.

Herra forseti. Það er vissulega mikilvægt að aðstoða fyrirtæki með róttækum aðgerðum. Samspil þessa frumvarps og framlengingar hlutabótaleiðarinnar er augljóst. Það eru skýrir hvatar fyrir stjórnendur fyrirtækja til að velja fremur að segja fólki upp án þess að réttindi launafólks séu nægilega tryggð í frumvarpinu. Veruleikinn gæti því allt of oft orðið sá að fyrirtæki segi upp starfsfólki og njóti starfskrafta þess á kostnað ríkisins og spyrni sér síðan upp þegar þessum hremmingum er lokið. Þá spyr ég: Er það ekki umhugsunarefni hvort þessi leið muni á endanum raska samkeppnisstöðu fyrirtækja? Þetta frumvarp hefði verið illskárra ef stjórnarliðar hefðu samþykkt þær breytingar sem atkvæði voru greidd um fyrr í dag, en þeim var öllum hafnað. Ríkisstjórnin verður því einfaldlega sjálf að bera ábyrgð á þeirri leið sem farin er. Þingmenn Samfylkingarinnar munu segja nei.

Herra forseti. Uppsagnaleiðin, sem við erum að greiða atkvæði um, og hlutabótaleiðin eru eðlisólíkar. Við erum annars vegar að tala um fyrirtæki sem orðið hafa fyrir 75% tekjufalli, og hins vegar fyrirtæki sem hafa skilyrði um 25% tekjufall í hlutabótaleiðinni. Ég tel að af þeim ástæðum sé það ekki nema eðlilegt að mismunandi skilyrði séu í leiðunum. Breytingartillagan sem við greiðum atkvæði um á eftir og kæmi til móts við sjónarmið ASÍ, þ.e. breytingartillaga meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar, er góð. Hún er ágætismálamiðlun og ég mun greiða atkvæði með henni.

Forseti. Eins og ég hef nefnt áður í umræðu um þetta mál þá hefðum við í Miðflokknum viljað fara aðra leið. Við höfum hins vegar leitast við að greiða fyrir öllum málum sem gætu verið til þess fallin að bregðast við því ástandi sem nú er við að eiga. Ég hef hins vegar talsverðar áhyggjur af því hvernig þetta mál hefur þróast og með breytingartillögu sem nú liggur fyrir óttast ég að ýtt verði undir meira atvinnuleysi, töluvert meira atvinnuleysi en þörf hefði verið á, og að færra fólk fái starf en ella, nema hugsanlega nokkrir á lægstu mögulegu launum. Ef breytingartillagan nær fram að ganga tryggir málið hvorki hagsmuni atvinnurekenda né launþega eins og kostur væri á enda haldast reyndar hagsmunir beggja aðila í hendur. Það kemur ekki til greina af okkar hálfu að greiða atkvæði gegn þessu máli, enda er bráðnauðsynlegt, fyrir bæði fyrirtæki og launþega, að það klárist í dag, fyrir mánaðamót. En vegna fyrrnefndra ágalla gerum við ekki ráð fyrir að greiða atkvæði um breytingartillöguna og, verði hún samþykkt, ekki heldur um málið í heild.

Virðulegur forseti. Þegar uppsagnarstyrkir voru kynntir fyrir mánuði voru uppsagnir byrjaðar og vitað að fleiri væru á leiðinni. Á þeim tímapunkti þurfti ekki efnahagslegan hvata til að fjölga uppsögnum. Nú í morgun sendi Alþýðusambandið neyðarkall þar sem það krafðist þriggja breytinga. Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar verður við einni þeirra að hálfu. Í stað 12 mánaða er komið til móts við það hálfa leið og boðið upp á sex mánuði. Hálft af þremur er kallað málamiðlun. Maður spyr sig: Málamiðlun hverra? Málamiðlun þeirra sem vilja tryggja réttindi launafólks? Hver er hinn hópurinn? Þeir sem vilja ganga á réttindin og rýra kjör? Ég skil ekki alveg hver málamiðlunin á að vera. Það sem gleymdist hins vegar var að lesa bakhliðina á umsögninni. Þar kom nefnilega fram það sem er slysið í þessu máli. Það er samspilið við frumvarp um framlengingu hlutabótaleiðar. Þar segir Alþýðusambandið að vegna þess að það séu mismunandi skilyrði fyrir inngöngu í leiðirnar tvær 

Virðulegur forseti. Ég hef áður sagt um þetta mál að ég tel að þessi ákvörðun muni eldast afar illa, þessi ákvörðun sem stjórnarliðar hyggjast nú taka. Fjárhagslegir hvatar til uppsagna á tímum þar sem við viljum halda efnahagslífinu gangandi eru ekki til þess fallnir að veita þá viðspyrnu sem ríkisstjórnin talar viðstöðulaust um að hún ætli að veita íslensku atvinnulífi. Mér er það minnisstætt að þegar hæstv. forsætisráðherra Katrín Jakobsdóttir var spurð í Silfurþætti um daginn hvort hún ætti ekki að hafa meira samráð við stjórnarandstöðuna þá svaraði hún á þá leið að á endanum væru það þau sem bæru ábyrgð á þessari ákvarðanatöku þótt vissulega myndi hún halda stjórnarandstöðunni upplýstri um fyrirætlanir sínar. Ég vil því bara að koma hér og segja að ábyrgðin á þessum mistökum er fullkomlega á herðum ríkisstjórnarinnar eins og sagan mun sýna.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða úrræði þar sem litið er til fyrirtækja sem hafa orðið fyrir 75% eða meira tekjufalli. Það er algerlega fráleitt að rætt sé um það í því samhengi að við séum hér með einhvers konar fjárhagslegan hvata til fyrirtækja til að segja fólki upp. Menn verða aðeins að gera sér grein fyrir mengi þeirra fyrirtækja sem við erum að tala um. Tekjuhrunið er algert. Þetta eru fyrirtæki sem eiga ekki fyrir mánaðarlaunum. Eftir að við þrengjum skilyrðin í hlutabótaleiðinni þá er hún ekki heldur fýsileg vegna þess að við ætlum að fara með þröskuldinn upp í 50% og þau eiga ekki fyrir hálfum launum. Með þessu máli erum við að tryggja að öll fyrirtæki sem lenda vegna tekjuhruns í þeirri hrikalegu stöðu að þurfa að segja upp fólki, sem þessi fyrirtæki sannarlega vildu ekki gera, geti að fullu staðið við öll umsamin réttindi, laun hvern einasta mánuð á uppsagnarfresti, launatengd gjöld sömuleiðis 

Herra forseti. Já, það kann að vera að hæstv. fjármálaráðherra þyki varnaðarorð ASÍ fáránleg. Mér þykir það miður af því að það er ekki bara ASÍ sem hefur sagt þetta heldur fjölmargir vinnuveitendur sem komu fyrir hv. velferðarnefnd. Þeir bentu á að misræmi milli þessara tveggja úrræða sem við höfum verið að greiða atkvæði um í kvöld, hvetji fyrirtæki til að nýta uppsagnaleiðina. Það kann að vera að hæstv. fjármálaráðherra átti sig ekki á því hversu mörg fyrirtæki á Íslandi hafa tapað 75% af tekjum sínum eða meira. Þau eru nefnilega fjölmörg, hæstv. ráðherra.

Hver er tillagan?

Þau eru þannig og þess vegna er þetta skýr hvati. 75% er engin vörn. Þetta er skýr hvati vegna þess að þessi leið hjálpar fyrirtækjum meira en hlutabótaleiðin. 

Virðulegi forseti. Það er fáránlegt að halda því fram, segir hæstv. fjármálaráðherra, að þetta frumvarp hvetji til uppsagna vegna þess að skilyrði sé um 75% tekjusamdrátt. Ég vildi benda á að í skýrslu Ríkisendurskoðunar um hlutabótaleiðina kom fram að ekki hafi verið fyllilega tryggt að fyrirtæki sem væru stöndug, fyrirtæki sem hefðu getu til að halda áfram að greiða laun, nýttu sér ekki leiðina. Þau hefðu samt sem áður kosið að nýta sér þá leið. Það er engri loku fyrir það skotið með þessu frumvarpi og raunar eru fyrirtækjum gefnar fjórar dagsetningar til að miða þetta 75% tekjufall sitt við þannig að það henti sem flestum fyrirtækjum sem verða fyrir tekjufalli akkúrat núna. Það er hins vegar ekkert skilyrði um að fyrirtækin séu í rekstrarvanda. 

Virðulegur forseti. Mig langar við þetta tækifæri að leggja það inn í umræðuna að ég hef miklar áhyggjur af því að sú ákvörðun sem fylgir breytingartillögu meiri hlutans, varðandi það að þrengja að endurráðningarferli starfsmanna í sex mánuði eftir að uppsögn er orðin virk, hægi á því endurráðningarferli, sem vonandi mun og verður að eiga sér stað í íslensku atvinnulífi. Ég held að við séum svolítið, eins og hv. þingmaður Hanna Katrín Friðriksson sagði áðan í öðru samhengi, að skjóta maur með fallbyssu. Við erum að leggja of mikla áherslu á að setja upp girðingar þegar allur meiri hluti fyrirtækja er að reyna að gera sitt besta og lifa af. Við erum upptekin af því að setja girðingar utan um þá örfáu svörtu sauði sem alls staðar eru til staðar, alveg sama hvort það er í fyrirtækjaumhverfinu eða einstaklingar sem svíkja út úr bótakerfinu. Það er alls staðar. 

Forseti biðst enn velvirðingar á því að tímamælingar fara mjög úr skorðum. Það var ekki verið að reyna að taka ræðutíma af hv. þingmanni heldur fékk hann þvert á móti ríflega sinn skammt.