Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er til umræðu fjallar um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði sem lagður var á í fyrsta sinn árið 1979 og hefur verið lagður á ár hvert síðan. Þetta hefur hins vegar verið gert í hvert sinn með sérstökum lögum sem gilda fyrir eitt ár í senn. Skv. þessari venju er hér enn á ný lagt fram þetta frv. sem hér er til umræðu. Í því er lagt til að skatthlutfallið verði 1,5% af skattstofni. Í endurskoðaðri tekjuáætlun fyrir árið 1989 er áætlað að innheimtar tekjur af þessum skatti verði um 330 millj. kr. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1990 er gert ráð fyrir að tekjur vegna þessa tekjustofns verði um 500 millj. kr. en innheimta rúmar 400 millj. kr. að meðtöldum eftirstöðvum fyrri ára. Hér er um að ræða frv. sem þingmenn þekkja mjög vel, enda verið hér til umræðu á yfir tíu þingum með reglubundnum hætti. Ég legg til að því verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Það frv. sem hér er til umræðu er fyrsta mál af fjölmörgum sem fylgja fjárlagafrv. og koma til umræðu hér í hv. deild. Fjmrh. hefur lýst því að í fjárlagafrv. felist af hálfu hæstv. ríkisstjórnar heildarstefnumörkun í fjármálum ríkisins og efnahags- og atvinnumálum. Þar sé lagður sá rammi fyrir efnahagsstarfsemina, ríkið sjálft, atvinnureksturinn og launafólkið í landinu, sem hæstv. ríkisstjórn hafi ákveðið að gilda skuli á næsta ári. Þetta frv. er í raun réttri fyrsta myndin, eða fyrsta myndbrotið sem sett er inn í þennan ramma. Skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði hefur um árabil verið endurnýjaður árlega. Ég hefði talið að á þessu stigi hefði verið fullt tilefni til að stíga eitt skref til þess að lækka þennan skatt í viðleitni til þess að afnema hann síðar með öllu. Þegar hæstv. ríkisstjórn tók ákvörðun um stórfellda hækkun á þessum skatti á síðasta þingi var sterklega varað við því hér af talsmönnum Sjálfstfl. Þeim mótbárum var ekki sinnt af hálfu hæstv. ríkisstjórnar né þeim gildu rökum sem fram voru sett gegn þeirri gífurlegu hækkun. Þegar kom að kjarasamningum þá settu húsbændurnir í Garðastræti fram kröfu um að fallið yrði að hluta til frá þeirri miklu hækkun og hæstv. fjmrh. varð góðfúslega við þeim óskum forustumanna atvinnurekenda að falla frá a.m.k. hluta af fyrirhugaðri hækkun. Eigi að síður eru nú full efni til þess að stíga eitt skref til þess að lækka þennan skatt á nýjan leik. Slíkt skref var, eins og menn rekur ugglaust minni til, stigið fyrst í fjármálaráðherratíð Alberts Guðmundssonar. Með því að hæstv. fjmrh. hefur með svo sterkum orðum og miklum yfirlýsingum lýst því yfir og tekið fram í framsöguræðu fyrir fjárlagafrv., og í ýmsum yfirlýsingum í fjölmiðlum, að fjárlagafrv. og fylgifrv. þess séu hornsteinn í hagstjórn ríkisstjórnarinnar á næsta ári, eins og hæstv. ráðherra komst að orði í fjárlagaræðu sinni og þar sé ramminn sem allir aðilar þjóðfélagsins verði að taka mið af, hvort sem það er ríkið sjálft, atvinnureksturinn eða launafólk, eins og hann bætti við, þá er eðlilegt að þegar fyrsta málið sem fellur inn í þennan ramma kemur til umræðu í þessari hv. deild, að fara nokkrum orðum um þá mynd sem við blasir í þessum efnum. Það bar til tíðinda í umræðum í hv. Ed. í gær að einn af helstu forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar, einn af mestu áhrifamönnum í Alþfl., varð að krefjast þess að umræðu um lánsfjárlög ríkisstjórnarinnar, sem þessu máli eru tengd, yrði frestað vegna þess að upplýsingar skorti og ýmislegt benti til þess að sú efnahagsstefna, sá hornsteinn í hagstjórn ríkisstjórnarinnar sem hér er verið að fjalla um, væri ekki í samræmi við það sem Alþfl., einn stjórnarflokkanna, vildi keppa að. Morgunblaðið hefur eftir hv. þm. Karvel Pálmasyni þetta: Þegar menn eru komnir á toppinn þekkja þeir oft ekki sinn vitjunartíma. Karvel taldi dóm almennings yfir ríkisstjórninni mundu verða harðan. Þetta eru nokkur tíðindi þegar þessi rammi, hornsteinn hagstjórnar hæstv. ríkistjórnar á næsta ári, kemur hér til umræðu í deildum Alþingis. Annar af forustumönnum Alþfl., nýkjörinn varaformaður Verkamannasambands Íslands, tók þátt í umræðum um fjárlagafrv. og stefnu ríkisstjórnarinnar í fjármálum og þar á meðal í skattamálum á fundi Félags viðskiptafræðinga og hagfræðinga. Þar fullyrti hv. þm. Karl Steinar Guðnason að mikilvægar forsendur fyrir fjárlagafrv. mundu raskast á næsta ári. Þar átti hv. þingmaður við að þau áform um launabreytingar á næsta ári sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir fengju ekki staðist og mundu því raskast. Ljóst er af þessum yfirlýsingum að ýmislegt er á huldu og ýmislegt er túlkað með misvísandi hætti af hálfu talsmanna og stuðningsmanna hæstv. ríkisstjórnar að því er varðar þennan hornstein efnahagsstefnunnar. Hæstv. fjmrh. hefur býsna oft endurtekið yfirlýsingar sínar um hornsteininn og um það að fullt samkomulag sé innan ríkisstjórnarinnar, ekki aðeins um þær talnaraðir sem í fjárlagafrv. og boðuðum skattafrv. felast, heldur einnig þær efnahagslegu forsendur sem að baki fjárlagafrv. og skattafrv. búa. Hann hefur lýst því yfir að hér sé sameinuð ríkisstjórn með sinn boðskap sem allir aðilar þjóðfélagsins verða að hlíta. Nú þegar það hefur gerst að einn af áhrifamestu stuðningsmönnum ríkisstjórnarinnar og forustumönnum í verkalýðshreyfingunni hefur lýst því yfir að ein af mikilvægustu forsendum fjárlagafrv. sé óraunhæf, sé brostin og fái ekki staðist, er ástæða til þess, þegar fyrsta skattafrv. kemur hér til umræðu, að inna hæstv. ríkisstjórn eftir því hvernig staðið hefur verið að undirbúningi fjárlagafrv. og hver er í raun og veru afstaða einstakra stjórnarflokka til frv. og þeirra forsendna sem það byggir á og þeirra markmiða sem að er stefnt. Herra forseti. Ég óska gjarnan eftir því að hæstv. forsrh. verði af þessu tilefni viðstaddur þessa umræðu og svari hér spurningum sem óhjákvæmilega hljóta að koma upp í þessu sambandi. Ef ég mætti óska eftir því að það yrði hlutast til um það að hæstv. forsrh. yrði viðstaddur umræðuna.  Það liggur fyrir að frv. miðar að því að kaupmáttur rýrni á næsta ári um 5% á milli ára eða fimmfalt meir en samdráttur landsframleiðslu gefur tilefni til. Talsmaður Alþfl. hefur lýst því yfir að þessi áform um kaupmáttarrýrnun séu óraunhæf og standist ekki. Það hlýtur að hafa veruleg áhrif á niðurstöður fjárlagafrv. og stefnu ríkisstjórnarinnar í skattamálum. Þess vegna er nauðsynlegt að hæstv. forsrh. svari þeirri spurningu hvort samstaða er innan ríkisstjórnarflokkanna um þetta efni. Hvort Alþfl. hafi gert ágreining um þessa meginforsendu sem eru launabreytingar á næsta ári eins og hv. þm. Karl Steinar Guðnason hefur yfirlýst að ekki fái staðist. Gerði Alþfl. grein fyrir þessum fyrirvörum í undirbúningi fjárlagafrv. eða eru þeir fyrst að koma fram núna? Það er að vísu venja í umræðum um efnahags- og skattamál hér eftir að þessi hæstv. ríkisstjórn var mynduð að þingmenn Alþfl. yfirgefa yfirleitt þingsali og taka ekki þátt í umræðu og það er varla ástæða til þess að inna þá eftir þeirra afstöðu. En óhjákvæmilega hlýtur þá sú spurning líka að vakna upp í þessu sambandi hvort yfirlýsing hv. þm. Karls Steinars Guðnasonar marki þau tímamót að Alþfl. hafi tekið upp venjuleg vinnubrögð Framsfl., að lýsa yfir andstöðu við eina af meginforsendum fjárlagafrv., en hafi jafnframt tekið þá ákvörðun að greiða atkvæði með fjárlagafrv. og þeirri stefnumörkun sem í því felst. Ef einhverjir þm. Alþfl. hafa áhuga á þátttöku í umræðum um efnahags- og skattamál þá er auðvitað fróðlegt að heyra viðhorf þeirra til þessarar spurningar því hún hlýtur auðvitað að vakna upp í þessu sambandi. Sá efnahagsrammi og sá nýi grundvöllur í efnahagsmálum sem hæstv. fjmrh. hefur lýst að felist í þeirri stefnumörkun sem fyrir liggur kemur skýrt fram í fjárlagafrv. sjálfu, athugasemdum með því, í athugasemdum með lánsfjárlagafrv., í þjóðhagsáætlun hæstv. ríkisstjórnar og umsögnum ýmissa helstu sérfræðinga um efnahagsmál sem fjallað hafa um þær staðreyndir sem fyrir liggja. Nokkuð ljóst er að þau áform um u.þ.b. þriggja milljarða kr. halla í rekstri ríkisins á næsta ári sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir muni ekki fá staðist fyrst og fremst vegna vanáætlana af ýmsu tagi, vegna blekkingarleiks á ýmsum sviðum. Helstu sérfræðingar um þessi efni hafa með rökum sýnt fram á að með varfærnislegum áætlunum megi reikna með því að hallinn verði a.m.k. tvöfalt meiri en fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Jafnvel 4 milljörðum kr. meiri en þar er gert ráð fyrir. Það mundi þýða að ríkissjóðshallinn færi vaxandi á næsta ári og yrði allt að 2% af landsframleiðslu. Það liggur fyrir að erlendar skuldir eru að vaxa í hlutfalli af landsframleiðslu. Það liggur líka fyrir að greiðslubyrði skulda af útflutningsframleiðslu fer vaxandi. Það liggur fyrir að kaupmáttur hefur verið að rýrna á þessu ári a.m.k. um 8--9% þegar landsframleiðslan er að dragast saman um innan við 3%. Þannig hefur kaupmáttarrýrnunin verið þrefalt meiri á þessu ári en samdráttur landsframleiðslunnar gefur tilefni til. Það er svona venjuleg viðmiðun í þessum efnum að kaupmáttur hljóti að fylgja breytingum á landsframleiðslu. Á þessu ári hefur kaupmáttarrýrnunin orðið þrefalt meiri og á næsta ári er stefnt að allt að því 5% kaupmáttarrýrnun þó að landsframleiðslan dragist saman um 0,9%, ef ég man rétt, skv. áætlunum og stefnu ríkisstjórnarinnar. Verðbólga var í októberbyrjun í fyrra á þriggja mánaða mælikvarða um 13%. Hún er á sama tíma að ári liðnu orðin 23% og engar horfur eru á því að úr verðbólgu dragi á næsta ári. Þvert á móti hafa ýmsir sérfræðingar bent á að líklegt sé að sú stefnumörkun sem felst í fjárlagafrv. muni fremur leiða til þess að verðbólga aukist enn meir, en þó eru horfur á með þeim varfærnislegu áætlunum að verðbólgan verði á svipuðu stigi og á þessu ári. Viðskiptahallinn hefur minnkað lítið eitt á þessu ári, úr 3,5% af þjóðarframleiðslu niður í 3% eða þar um bil, þó að útflutningur hafi verið að aukast. Þó að kaupmáttarrýrnunin hafi verið jafnmikil og raun ber vitni, þá er ekki um að ræða meiri árangur í því að ná niður viðskiptahalla en þetta og fyrirsjáanlegt er að á næsta ári eru litlar horfur á að enn dragi úr viðskiptahallanum og hefur ekki verið jöfnuður í viðskiptum eða afgangur á viðskiptum við útlönd síðan 1986. Þrátt fyrir ákvarðanir ríkisstjórnarinnar um handaflsstýringu á vöxtum sýnast aðstæður vera með þeim hætti á fjármagnsmarkaði að vextir hafa í raun og veru lítið lækkað þrátt fyrir þann mikla samdrátt sem orðið hefur í þjóðfélaginu. Algengir vextir eru frá 7% og upp í 8--9% og í nýlegu Fréttabréfi Samvinnubankans eru dæmi um það að vextir séu upp í 15% af skuldabréfum. Í Fréttabréfi Samvinnubankans segir einnig að verðbréf þess sjóðs ríkisstjórnarinnar sem stundum hefur verið kenndur við hv. þm. Stefán Valgeirsson skili nú 8,5% ávöxtun. Allt þetta eru staðreyndir þrátt fyrir hinar miklu yfirlýsingar um handaflsstýringu á fjármagnsmarkaði. Þetta eru aðeins örfá dæmi um veruleikann, um þann nýja efnahagsgrundvöll og þann efnahagsramma sem hæstv. ríkisstjórn hefur markað og þetta frv. sem hér er til umræðu er hluti af. Það vekur einnig athygli í framhaldi af hinum stóru yfirlýsingum hæstv. fjmrh. um það að í þessu frv. felist efnahagsramminn, felist sú stefnumörkun af hálfu hæstv. ríkisstjórnar sem atvinnureksturinn og launafólkið verði að beygja sig undir á næsta ári, að hæstv. sjútvrh. talar með öðrum hætti á fiskiþingi um þessi efni. Í ræðu sem hæstv. ráðherra flutti þar segir, með leyfi forseta: ,,Á næstu mánuðum eru fyrirsjáanlegar ýmsar breytingar á starfsskilyrðum sjávarútvegsins. Laun munu hækka um tæp 2,5% á næstu tveimur mánuðum. Greiðslur verðbóta á freðfisk falla niður, en jafnframt hefur gengið mjög á innistæður í Verðjöfnunarsjóði til greiðslu verðbóta á aðrar afurðir. Tekinn verður upp virðisaukaskattur um næstu áramót. Það mun hafa víðtæk áhrif og m.a. leiða til jafnari starfsskilyrða innlendra fyrirtækja og samræma þau því sem gerist erlendis, en jafnframt hafa í för með sér nokkra bindingu fjármuna. Endurgreiðsla á uppsöfnuðum söluskatti til sjávarútvegsins mun því falla niður um næstu áramót. Loks er nauðsynlegt að draga enn frekar úr þorskafla á næsta ári, þriðja árið í röð. Þessi atriði munu að óbreyttu leiða til versnandi afkomu sjávarútvegs á næsta ári og því er nauðsynlegt að sem allra fyrst liggi fyrir sá efnahagslegi rammi sem sjávarútvegurinn þarf að búa við.`` Ég hlýt að vekja athygli á því að eftir hinar miklu yfirlýsingar hæstv. fjmrh. um að í fjárlagafrv. felist efnahagsramminn sem atvinnulífið verði að beygja sig undir, hæstv. ríkisstjórn hafi sagt sitt síðasta orð í þeim efnum, tekið endanlegar ákvarðanir sem ekki verði haggað og það þýði ekki með nokkru móti fyrir forustumenn atvinnuveganna eða launafólks að banka upp á hjá ríkisstjórninni og biðja um frekari aðgerðir, þá kemur hæstv. sjútvrh. og segir að nauðsynlegt sé að sem allra fyrst liggi fyrir sá efnahagslegi rammi sem sjávarútvegurinn þurfi að búa við. Með öðrum orðum, hæstv. fjmrh. heldur því fram að efnahagslegi ramminn liggi fyrir í fjárlagafrv. fyrir sjávarútveginn eins og aðrar atvinnugreinar, en hæstv. sjútvrh. kemur fyrir fiskiþing og segir að þessi efnahagslegi rammi liggi ekki enn fyrir, en brýnt sé að ríkisstjórnin taki ákvarðanir um þann ramma sem sjávarútveginum er ætlað að starfa við. Og þykir nú ýmsum sem hæstv. sjútvrh. hefði kannski fyrr mátt kveða upp úr um það að þessi hæstv. ríkisstjórn tæki ákvarðanir um þann efnahagslega ramma sem sjávarútvegurinn á að starfa við. En hér ganga yfirlýsingar í gagnstæðar áttir. Þess vegna er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. forsrh. að því, hvað snýr upp og hvað snýr niður í þessum efnum af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Hvort er það hæstv. fjmrh. sem hefur kveðið upp úr um það af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að efnahagsramminn liggi endanlega fyrir fyrir allar atvinnugreinar og því verði ekki breytt eða er það hæstv. sjútvrh. sem hefur rétt fyrir sér í því að efnahagsramminn hafi ekki verið ákveðinn fyrir sjávarútveginn og brýn þörf sé á að gera það hið allra fyrsta? Á hvorum hæstv. ráðherra á þjóðin að taka mark? Til hvors á að líta? Hvor mælir fyrir hönd ríkisstjórnarinnar eða er það kannski svo að báðir tali fyrir hönd hæstv. ríkisstjórnar? Er það kannski svo að ríkisstjórnin sé bæði þeirrar skoðunar að ramminn hafi endanlega verið ákveðinn og líka þeirrar skoðunar að hann hafi ekki verið ákveðinn og brýnt sé að það verði gert hið allra fyrsta? Þessu þarf hæstv. forsrh. að svara hér í þessari umræðu. Það væri líka æskilegt að hæstv. ráðherra gerði grein fyrir því hvernig staðið var að undirbúningi og afgreiðslu fjárlagafrv. Var í þeirri undirbúningsvinnu af hálfu ríkisstjórnarflokkanna fallist á að í forsendum fjárlagafrv. væri endanlegur rammi ákveðinn sem atvinnuvegirnir yrðu að beygja sig undir og gætu ekki gert tilkall til að breytt yrði? Var á þetta fallist? Var þessi stefnumörkun skýrt borin fram af hálfu hæstv. fjmrh. og var á hana fallist? Er hæstv. sjútvrh. að skjóta sér undan ákvörðunum sem teknar voru á undirbúningsstigi fjárlagafrv.? Nauðsynlegt er að hæstv. ríkisstjórn og hæstv. forsrh. geri grein fyrir þessum efnum hér í umræðunni. Ég ætla þá að víkja örfáum orðum að þeim atriðum í skattamálum sem enn eru óvissu undirorpin og falla undir þann ramma sem hæstv. fjmrh. hefur sett og þetta frv. sem hér er til umræðu er hluti af. Í athugasemdum með fjárlagafrv. er tekið fram að á næsta ári sé gert ráð fyrir nokkrum breytingum á tekjuöflun ríkissjóðs og þær helstar eru taldar að hækka eigi virðisaukaskatt í 26%, en greiða niður hluta af innlendum matvælum þannig að í reynd verði skatturinn aðeins 13%. Að skattleggja eigi vexti og breyta tekjuskattlagningu einstaklinga. Jafnframt er fjallað um ýmsar aðrar breytingar eins og um launaskatt, bifreiðagjald, stimpilgjöld og það frv. sem hér er til umræðu. Þau áform sem hæstv. ríkisstjórn hefur uppi um breytingar á tekjusköttum einstaklinga eru býsna athygliverð, ekki síst í ljósi þess hversu skammt er síðan grundvallarbreyting var gerð á lögum um tekju- og eignarskatt með staðgreiðslukerfinu sem lögfest var vorið 1987. Þá var gerð grundvallarbreyting sem hafði það að meginmarkmiði að lækka skatthlutfall, fækka frádráttarliðum og einfalda tekjuskattskerfið í heild sinni um leið og staðgreiðslu yrði komið á. Engum getur blandast hugur um að hér er um að ræða einhverja mestu breytingu á tekjuskattskerfinu sem gerð hefur verið. Þessi breyting var gerð í mjög nánu samráði við aðila vinnumarkaðarins og samtök launafólks í landinu og var í raun og veru einn þátturinn í þeirri þjóðarsátt sem svo hefur verið nefnd og gerð var á milli þessara aðila og þáv. hæstv. ríkisstjórnar í febrúar 1986. Nú hefur hæstv. ríkisstjórn uppi áform um það og ákvarðanir ef skilja má athugasemdir með þessu frv. að þegar á næsta ári eigi að knýja fram breytingar á þessu sviði sem brjóta niður í veigamiklum atriðum þá kerfisbreytingu sem gerð var, þá einföldun skattkerfisins sem gerð var á sínum tíma. Nú eru sem sagt uppi áform um það að hækka skatthlutfallið verulega, bæta við nýju skattþrepi og tekjutengja í ríkari mæli en verið hefur barnabæturnar sem eru hluti af tekjuskattskerfinu. Ég hef talið þessa ákvörðun ríkisstjórnarinnar vera mikið gagnrýniefni og undrunarefni vegna þess að Framsfl. átti í tíð þáv. ríkisstjórnar þátt í að gera þessa miklu breytingu og koma þessari miklu réttarbót fram. Hann virðist nú ætla að taka fullan þátt í að brjóta þetta kerfi niður. Og fram til þessa hefur ekki komið annað fram en að full samstaða væri um það milli stjórnarflokkanna að þessi boðaða stefna hæstv. fjmrh., þessi stefna Alþb. í skattamálum, yrði sameiginleg stefna Framsfl. og Alþfl. einnig. Í Alþýðublaðinu í gær er frétt sem gefur tilefni til að óska eftir skýringum af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Þar segir svo um þessi áform, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt heimildum Alþýðublaðsins hefur að undanförnu verið rætt innan ríkisstjórnarinnar að setja á sérstakt hátekjuþrep í tekjuskatti og miða það við 300 þús. kr. mánaðartekjur. Það eru einkum Alþb. og Framsfl. sem eru áfram um að þetta verði gert, en Alþfl. er hugmyndinni andsnúinn. Andstæðingar þessarar hugmyndar innan stjórnarflokkanna benda á að með þessu vinnist afskaplega lítið þar sem ekki sé umtalsverðar fjárhæðir að sækja fyrir ríkissjóð með þessum hætti auk þess sem sumir þeirra vilja kalla þetta aðför að staðgreiðslukerfinu, kerfi sem komið var á til einföldunar á skattheimtu og jöfnunar. Með þessu sé einvörðungu verið að flækja kerfið.`` Ég vek athygli á að nýlega var upplýst, í tilefni af umræðum um mál sem mjög hefur verið á döfinni að undanförnu, að ritstjóri Alþýðublaðsins er ekki aðeins ritstjóri þess heldur hefur hann skv. flokkslögum Alþfl. jafnan rétt í þingflokki Alþfl. eins og kjörnir alþm. Þessi frétt í Alþýðublaðinu hlýtur, ekki síst með tilliti til þessara upplýsinga um réttarstöðu ritstjóra Alþýðublaðsins í þingflokki Alþfl., að vekja upp spurningar. Er það svo að ekki sé samkomulag innan ríkisstjórnarflokkanna um þessa stefnumörkun? Hafði Alþfl. aldrei fallist á þá breytingu á tekjuskattslögunum sem hæstv. fjmrh. hefur sí og æ og í athugasemdum með fjárlagafrv. lýst að sé stefna hæstv. ríkisstjórnar? Ég óska eftir því að hæstv. forsrh. svari því hvort Alþfl. hafi gert við þetta fyrirvara og sé í raun andvígur þessari yfirlýstu stefnu ríkisstjórnarinnar og vilji koma í veg fyrir að staðgreiðslukerfið verði eyðilagt. Eða er hér enn eitt dæmið um það að Alþfl. sé að feta inn á braut Framsfl. og lýsa yfir andstöðu við mál en ætli sér síðan að greiða því atkvæði á Alþingi? Ég hef áður í umræðum hér rifjað það upp að í stefnuyfirlýsingu í skattamálum sem fylgir athugasemdum með fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því að hæstv. ríkisstjórn flytji breytingar á gildandi lögum um stimpilgjöld. Nú hefur einn af helstu forustumönnum Framsfl. í efnahagsmálum endurflutt frv. sem flutt var hér á síðasta þingi um afnám stimpilgjalda af hlutabréfum. Ekki er það nú alveg rétt farið af minni hálfu með efni þessa frv. því að þar var um að ræða mjög verulega lækkun en ekki endanlegt afnám á stimpilgjaldi af hlutabréfum. Þegar einn helsti forustumaður Framsfl., og stjórnarflokkanna þar af leiðandi, í efnahagsmálum flytur frv. af þessu tagi er ástæða til þess að hæstv. fjmrh. svari því hvort þetta frv. er það sem ríkisstjórnarflokkarnir ætla sér að standa að í þessum efnum eða hvort hæstv. fjmrh. ætlar sjálfur að flytja frv. um breytingu á stimpilgjöldunum og hvort það væri þá í einhverju frábrugðið því frv. sem hv. 10. þm. Reykv. hefur endurflutt og hæstv. forsrh. hefur lýst yfir fullum stuðningi við. Það er líka ástæða til þess að vekja á því athygli hér við þessa umræðu að það var eitt af fyrstu verkum núv. hæstv. fjmrh. að gera tilraun til þess að brjóta niður það séríslenska fyrirbrigði að ýmis samtök almennings í landinu sem staðið hafa að uppbyggingu í velferðar- og menningarmálum og fengið hafa svigrúm til þess að afla tekna, að að þeim yrði ráðist með þeim hætti að taka að verulegum hluta sjálfsaflafé þessara félagasamtaka inn í ríkissjóð. Þetta átti að gera gagnvart Öryrkjabandalaginu, íþróttasamtökunum í landinu og Háskóla Íslands. Þessi áform mættu mjög harðri andstöðu hvarvetna í þjóðfélaginu, ekki síst hér á Alþingi af hálfu stjórnarandstöðuflokkanna, en það gerðist svo eftir fund í Framsóknarfélagi Reykjavíkur að hv. 10. þm. Reykv., þm. Framsfl. í Reykjavík kvað upp úr um það að við þessi áform um skattlagningu á happdrættispeningum almannasamtaka og Háskóla Íslands væri enginn stuðningur í Framsfl. Ég hygg að það hafi kannski ráðið úrslitum um að hæstv. fjmrh. varð að gefast upp í aðför sinni að þessum samtökum. Nú er enn einu sinni gerð tilraun af svipuðu tagi sem miðar að því að taka hluta af framkvæmdafé Háskóla Íslands, sem hann fær úr afrakstri af Happdrætti Háskólans, inn í verkefni sem ríkissjóður á að standa undir lögum samkvæmt. Hér er verið að skattleggja Háskólann, hér er verið að skattleggja æðri menntun í þjóðfélaginu. Nú er það spurning til hæstv. forsrh. hvort þess sé að vænta að enn á ný bresti stuðningur í Framsfl. við aðför að Háskóla Íslands af þessu tagi. Má vænta þess aftur á þessu þingi? Eða hefur Framsfl. forherst svo á þessu eina ári að þar sjái menn lítið ljós og muni að þessu sinni taka þátt í herferð hæstv. fjmrh. gegn Háskólanum? Eitt af höfuðatriðunum í skattastefnunni sem fjmrh. hefur lýst og fram kemur í athugasemdum með fjárlagafrv. er það að ríkisstjórnin ætlar að hefja skattlagningu á sparnaðinn í landinu. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um það hvers konar glapræði það er að taka upp skattheimtu af því tagi, ekki síst með tilliti til þeirra efnahagslegu aðstæðna sem við búum nú við. Augljóst er að það mun draga úr sparnaði. Og þegar erlendar skuldir eru að vaxa og hlutfall erlendra skulda af landsframleiðslu mun ná nýju Íslandsmeti á næsta ári samkvæmt lántökustefnu ríkisstjórnarinnar þá er nú ekki vænlegt að leggja skatt á innlendan sparnað og stuðla að því að hann dragist enn frekar saman. Þess vegna vakti það athygli að Tíminn, málgagn Framsfl., hefur birt frétt frá aðalfundi Framsóknarfélags Reykjavíkur sem haldinn var 30. okt., þar sem samþykkt eru harðorð mótmæli gegn þessari stefnu ríkisstjórnarinnar. Framsóknarfélag Reykjavíkur hefur þannig gengið gegn þessu höfuðstefnumáli hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. fjmrh. í skattheimtu. Nú vil ég gjarnan óska eftir því að hæstv. forsrh. svari því hvort þessi samþykkt Framsóknarfélagsins í Reykjavík muni hafa einhverjar breytingar í för með sér á afstöðu ráðherra og þingmanna Framsfl. við þessi stefnuáform ríkisstjórnarinnar. Hér er um að ræða mjög skýra samþykkt og mjög eindregin mótmæli framsóknarmanna í Reykjavík. Ég hygg að frummælandi á þeim fundi hafi verið Finnur Ingólfsson, varaþingmaður framsóknar hér í Reykjavík og einn af helstu forustumönnum Framsfl. og aðstoðarmaður heilbr.- og trmrh. Mun þessi samþykkt breyta í einhverju stefnu Framsfl. eða ætlar þingflokkur framsóknarmanna að virða að vettugi þessa kröfu framsóknarmanna í Reykjavík, að fallið verði frá þessum áformum? Þá ætla ég í nokkrum orðum að víkja að einu atriði er snertir virðisaukaskattinn. Í stefnuræðu sem hæstv. forsrh. flutti fyrir ekki mörgum dögum síðan hér á hinu háa Alþingi tekur hann fram að það hafi verið ákveðið í ríkisstjórninni að greiða niður hluta af virðisaukaskattinum þannig að hann jafngildi 13% skattlagningar á nauðsynlegustu innlend matvæli, mjólk, kjöt, grænmeti og fisk. Og hæstv. forsrh. bætti meira að segja um betur og sagði að það væri í sérstakri athugun hvort ekki mætti beita þessum niðurgreiðslum einnig að því er varðaði gróf brauð. Nú er það svo að þegar ákveðið var að leggja söluskatt á matvæli þá var sú krafa gerð af hálfu Sjálfstfl. að sá söluskattur yrði endurgreiddur að fullu á tilteknum tegundum matvæla og um það varð samkomulag í þáv. ríkisstjórn. Söluskatturinn var að fullu greiddur niður á mjólk og kjöt og að hluta til á fisk. Það var síðan ákveðið í þáv. ríkisstjórn að fela þáv. landbrh. og þáv. fjmrh. að framkvæma og taka ákvarðanir um framkvæmd á sams konar niðurgreiðslu á grænmeti. En þeir hæstv. ráðherrar komu þeirri ákvörðun ekki í verk. Sumarið 1988 var það áform þáv. fjmrh. að falla frá þessum ákvörðunum og draga úr niðurgreiðslunni á söluskattinum, þ.e. að byrja í fyrsta sinn að leggja söluskatt á þessar tilteknu matvörutegundir. Frá því var horfið vegna þess að um það gat ekki orðið samstaða af hálfu okkar sjálfstæðismanna. Nú eru uppi um það áform í hæstv. ríkisstjórn, þegar virðisaukaskatturinn tekur við, ekki að niðurgreiða virðisaukaskattinn að fullu á þessum matvörum, eins og ákveðið var á sínum tíma þegar söluskatturinn var lagður á, heldur aðeins að hluta. En það sem vekur kannski einna mesta athygli í þessu sambandi er þetta: Um leið og hæstv. forsrh. hefur verið látinn lýsa því yfir í stefnuræðu ríkisstjórnarinnar að þessi hálfa niðurgreiðsla eigi að koma á mjólk, kjöt, grænmeti og fisk og meira að segja verði tekið til athugunar að hún komi líka á gróf brauð, þá kemur hæstv. fjmrh. og lýsir því yfir um leið og hæstv. forsrh. er búinn að flytja stefnuræðu sína að í fjmrn. sé í athugun að gera þetta með allt öðrum hætti þannig að þessi niðurgreiðsla komi aðeins á mjólk og kjöt en ekki á fisk og grænmeti og aðrar tegundir íslenskra matvæla. Og það er athyglivert, því að nokkuð ljóst má vera að þessi athugun hlýtur að hafa tekið nokkurn tíma, að hæstv. fjmrh. kýs að bíða með að greina frá þessari sérstöku athugun fjmrn. þangað til að hæstv. forsrh. er búinn að flytja stefnuræðu sína sem gengur í þveröfuga átt. Nú hlýtur það þess vegna að vera spurning til hæstv. ríkisstjórnar hvaða áform hún hefur í raun og veru uppi í þessu efni. Er það það sem hæstv. forsrh. sagði í stefnuræðu sinni? Eða felast áformin í þeim athugunum sem hæstv. fjmrh. greindi frá um leið og hæstv. forsrh. var búinn að flytja stefnuræðuna? Það er ástæða til á þessu stigi að óska eftir skýrum svörum um þessi atriði af hálfu hæstv. forsrh. Herra forseti. Ég hef hér með örfáum orðum vikið að nokkrum þáttum í þeirri mynd sem óhjákvæmilega hlýtur að falla inn í þann ramma sem hæstv. fjmrh. hefur smíðað utan um þá umræðu sem hér fer fram og það frv. sem hér er til umfjöllunar er hluti af. Ljóst er af þessu að margir veigamiklir þættir í efnahagsstefnunni eru í mikilli óvissu, svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Í fyrsta lagi liggur fyrir að einn helsti forustumaður Alþfl. í verkalýðshreyfingunni, hv. þm. Karl Steinar Guðnason, hefur lýst því yfir að launaforsendur fjárlagafrv. fái ekki staðist. Í öðru lagi hefur hæstv. sjútvrh. lýst því yfir að enn eigi eftir að ákveða þann ramma sem sjávarútvegurinn eigi að starfa við á næsta ári þó að hæstv. fjmrh. hafi lýst því yfir að sá rammi sé endanlega ákveðinn og óhagganlegur í fjárlagafrv. Í þriðja lagi liggur fyrir að Alþýðublaðið hefur upplýst að Alþfl. sé andvígur þeirri sameiginlegu stefnu Alþb. og Framsfl. að brjóta niður þá nýbreytni í tekjuskattsálagningu sem tekin var upp 1987, þvert ofan í þær yfirlýsingar sem hæstv. fjmrh. hefur gefið um það að ríkisstjórnin sé sammála í þessu efni. Og í fjórða lagi minni ég hér á að Framsóknarfélag Reykjavíkur hefur samþykkt harðorð mótmæli gegn þeim áformum hæstv. ríkisstjórnar að leggja skatt á sparnaðinn í landinu. Ég ætla ekki hér að tína til fleiri dæmi af þessu tagi en þau sýna svo ekki verður um villst að þessi mál öll eru verulegri óvissu undirorpin og hæstv. forsrh. má hafa sig allan við að tína saman brotabrotin í þessari umfjöllun.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Til umræðu mun vera frv. til laga um skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði en hv. 1. þm. Suðurl. hefur kosið að ræða hér um efnahagsmálin almennt. Ég hlýt að fagna því, því ég hef heyrt ákaflega lítið á þau minnst í ræðum hv. þm. síðustu vikurnar. En ég skal leitast við að svara þeim spurningum sem hann hefur borið fram. Í fyrsta lagi heyrði ég hann spyrja um það hvort samstaða væri í ríkisstjórninni um meginforsendur fjárlagafrv. Það er að sjálfsögðu full samstaða um þær í ríkisstjórninni. Þessar forsendur komu einnig mjög greinilega fram í þjóðhagsáætlun. Í þjóðhagsáætlun er því m.a. spáð að meðalverðbólga muni frá þessu ári til næsta árs verða um 16% sem er veruleg lækkun á verðbólgu borið saman við árin 1988 og 1989. Forsendurnar eru að sjálfsögðu tengdar þeirri tekjuþróun sem verður á næsta ári. Til þess hefur ríkisstjórnin ekki tekið afstöðu. Tekjuþróunin er að sjálfsögðu málefni vinnumarkaðarins. En spá ríkisstjórnarinnar í þeim efnum kemur fram í þessum forsendum verðlagsþróunar á næsta ári. Við gerum okkur vonir um það að verðbólgan muni falla mikið á næsta ári. Ekki eins og hv. þm. lýsti hér áðan, ef ég skildi hann rétt, að verðbólga yrði svipuð á næsta ári og þessu. Kaupmáttur hefur fallið á þessu ári, mun líklega falla um u.þ.b. 8--9%. Því veldur einnig að dregið hefur mjög úr þenslu. Og ég hygg að hv. þm. geti verið mér sammála um að það var afar mikilvægt að drægi úr þeirri ofþenslu sem hér var á árunum 1987 og 1988. Vinnutími hefur því styst verulega. Og að sjálfsögðu ber þess að geta að inni í tölum um minnkandi kaupmátt ráðstöfunartekna felst einnig styttri vinnutími. Það hefur dregið mjög mikið úr yfirvinnu. Hér er því ekki eingöngu um að ræða minnkandi kaupmátt kauptaxta þó að rétt sé að kaupmáttur kauptaxta hafi einnig fallið nokkuð. Það er þó afar athyglisvert sem kom fram á nýlegum fundi hjá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja að kaupmáttur þeirra sem með lægstu launin eru hefur vaxið á þessum tíma en ekki fallið og því náðst að nokkru að jafna launin í þjóðfélaginu, þ.e. á meðal þeirra sem eru í meðal- eða lægri kaupstiga. Ég get því fullvissað hv. þm. um það að hann þarf ekki að hafa áhyggjur af því. Það er full samstaða í ríkisstjórninni um þessar meginforsendur bæði þjóðhagsáætlunar og fjárlagafrv. Hv. þm. ræddi einnig um starfsskilyrði sjávarútvegsins og taldi þar bera nokkuð á milli þess sem fjmrh. hefur lýst og sjútvrh. Ég vek athygli hv. þm. á því að fjárlagafrv. verður ekki orðið að lögum fyrr en seint á þessu ári og fyrr er það að sjálfsögðu ekki orðin ein meginforsenda þessa starfsgrundvallar í atvinnulífinu almennt. Og ýmislegt mun skýrast fyrir þann tíma. Þarna ræður einnig t.d. raungengið að sjálfsögðu mjög þegar skoðaður er starfsgrundvöllur sjávarútvegsins. Raungengið hefur lækkað afar mikið í tíð síðustu og þessarar ríkisstjórnar. Frá því í byrjun október í fyrra hefur raungengið á mælikvarða launa lækkað um nálægt 14% og á mælikvarða verðlags um nálægt líklega 5--6%. Því er spáð að raungengi verði í lok þessa árs orðið fyrir neðan það meðaltal sem hefur verið á öllum áratugnum 1980--1990. Ég vísa til þess að hv. þm. Sjálfstfl. hafa réttilega hér á þingi lýst afar miklum áhyggjum með of hátt raungengi. Þetta kom fram í ræðu eftir ræðu á síðasta þingi. Þarna hefur sem sagt tekist að lækka raungengið mjög. En á sama tíma er þó að mati Þjóðhagsstofnunar, eins og glöggt kemur fram í þjóðhagsáætlun, verðbólga á þessu ári, ef ég man hvernig það er orðað þar, nokkurn veginn nákvæmlega sú sama og á sl. ári. Það er út af fyrir sig afar mikill vinningur að hafa þó komið raungengi þetta langt niður og niður fyrir það sem raungengi var 1987. En á sama tíma hefur ekki orðið sú hækkun á verðlagi, verðbólgu eins og verið hefur á öllum samdráttarskeiðum þegar reynst hefur nauðsynlegt að lækka raungengi. Það sýnir mjög glöggt samanburður allt frá stríðsárum. Það er hárrétt sem kemur fram hjá fjmrh. að starfsgrundvöllur atvinnuveganna er mjög að mótast og fjárlagafrv. á þar vitanlega mjög stóran þátt í. En inn í þetta spilar einnig hvernig lokið verður þeirri greiðslu úr Verðjöfnunarsjóði sem enn á sér stað og sömuleiðis hvort þær verðhækkanir, sem nú eru erlendis á fiskafurðum, verða varanlegar og verða víðar en t.d. bara á Bretlandsmarkaði. Það eru ákveðnir hlutir núna að gerast sem ráða vitanlega samhliða fjárlagafrv. afar miklu um starfsgrundvöll sjávarútvegsins. Þessi mál hafa að sjálfsögðu verið ítarlega rædd í ríkisstjórninni og m.a. komið fram hjá sjútvrh., sem hann hefur lýst á fiskiþingi, að þarna eru ákveðnir þættir sem eru enn þá í mótun. Og ég hef ekkert farið leynt með það þar sem ég hef rætt um þessi mál, að ef ekki verður verðhækkun erlendis sem mætir t.d. þeim 3% sem greidd eru úr Verðjöfnunarsjóði, þá hlýtur gengið enn þá að síga eitthvað eða raungengi enn að lækka nokkuð. Ég er því miður ekki með grg. sem ég fékk frá Seðlabankanum núna fyrir tveimur dögum um samkeppnisstöðu og þróun raungengis þar sem Seðlabankinn metur nú að enn meira hafi áunnist að þessu leyti heldur en áður var metið, og telur reyndar að raungengi hafi lækkað meira og samkeppnisaðstaðan, þá vitanlega að teknu tilliti til þróunar allra þeirra þátta sem þar spila inn í, hafi lagast enn meira en við höfðum áður haft upplýsingar um. Það bendir því allt til þess að það sé að nást alveg á næstunni, sem sjávarútveginum var lofað þegar samningar voru gerðir 30. mars sl., að afkoman að mati Þjóðhagsstofnunar sem var samkomulag um að leggja til grundvallar yrði í heildina eða að meðaltali fyrir ofan núllið á samningstímanum. Og það veit ég að hv. þm. getur tekið undir með mér að er afar mikilvægt. Ég get því ekki betur séð en að þessar yfirlýsingar séu réttar. Fjárlagafrv. á stóran þátt í að skapa rammann en það eru þarna vissir þættir sem sjútvrh. vísar til sem enn þá eru í mótun. Það er æðimargt fleira sem gerst hefur á þessu ári sem verður að teljast mjög jákvætt. Hv. þm. talar nokkuð um viðskiptahallann sem hann benti réttilega á að hefur minnkað. Mikilvægara er þó í þessu sambandi að vöruskiptajöfnuðurinn er nú jákvæður í fyrsta sinn eftir nokkur ár. Áætlað hefur verið að vöruskipti yrðu jákvæð um 5 milljarða kr. en það bendir ýmislegt til þess nú eftir síðustu tölur og þegar tekið er tillit til þess að enn þá er mikil framleiðsla í sjávarútvegi að vöruskiptajöfnuðurinn geti orðið enn jákvæðari. Ég leyfi mér því að fullyrða að þessi jákvæði vöruskiptajöfnuður, og sömuleiðis sú staðreynd að verðbólgan hefur ekki aukist, skapi mjög traustan grundvöll til þess að ná miklum árangri á næsta ári. Og ég veit að hv. þm. fagnar því að sjálfsögðu einnig fyrir hönd þjóðarbúsins. Hv. þm. kom víða við. Meðal annars nefndi hann nýlega samþykkt í Framsóknarfélagi Reykjavíkur um skattlagningu á sparifé. Framsfl. hefur samþykkt, hvað sem einstök félög kunna svo að álykta, að það eigi að samræma skattlagningu á ýmiss konar eignir, þar með taldar fjármagnseignir og fasteignir og sú stefna hefur verið mörkuð að gera þetta með því að skattleggja raunvexti fyrir ofan 1--2% af sparifé og lækka á móti eignarskatta, sérstaklega það hæsta þrep sem lagt var á á sl. ári. Hvað svo sem liggur að baki þessari samþykkt þá get ég fullvissað hv. þm. um að um þetta er full samstaða innan þingflokksins, m.a. vegna þess að við teljum nauðsynlegt að lækka hátekjuþrepið sem lagt var á í fyrra ef ekki að afnema það af öllu leyti. Við teljum líka eðlilegt, og ég man eftir því að við töluðum um það þegar við sátum saman í stjórn, að það væri afar eðlilegt að samræma skatttekjur á mismunandi eignarform, þannig að ég vona að hv. þm. geti staðfest það að slík samræming er eðlileg. Ég gæti að vísu rætt um mörg fleiri atriði, ég man nú ekki hvort það voru fleiri beinar spurningar til mín í þessu sambandi. Út af fyrir sig væri afar þarft hér að taka góða málefnalega umræðu um þróun efnahagsmálanna. Ég tel að erfiðleikar í efnahagslífinu verði í upphafi næsta árs fyrst og fremst á sviði verslunar og þjónustu sem, af mjög eðlilegum ástæðum, verður nú fyrir þeim samdrætti sem hófst í sjávarútvegi sem ég tel að við séum að komast jafnt og þétt og markvisst yfir. Ég verð hins vegar að taka undir það með ágætum manni sem vinnur að fjárhagslegri endurskipulagningu á þeim sviðum að upp úr því mun væntanlega rísa traustari og öruggari verslunar- og þjónustustarfsemi í þessu þjóðfélagi. Það er því skoðun mín og skoðun ríkisstjórnarinnar að þegar kemur fram yfir mitt næsta ár verði hér orðin æðimikil breyting á efnahagssviðinu. Verðbólga orðin lág, vonandi og að öllum líkindum komin niður fyrir 10% ef ekki gerist eitthvað mjög óvænt í verðlagsmálum sjávarafurða erlendis. Eins og ég lýsti í minni stefnuræðu gerir ríkisstjórnin ráð fyrir því að afnema alla verðtryggingu fjármagns --- alla segi ég að vísu, a.m.k. á öllum meðal og skemmri lánum, það er enn þá verið að ræða um allra lengstu lánin eins og hjá lífeyrissjóðum, hvort þau eigi að vera verðtryggð áfram, og við gerum okkur vonir um að þá séum við Íslendingar komnir í botninn á þessu samdráttarskeiði og getum séð fram á hagvöxt á ný.

Þórhildur Þorleifsdóttir Virðulegur forseti. Eins og hæstv. forsrh. gat um þá er í rauninni frv. um skatt á verslunarhúsnæði það mál sem hér er til umræðu en það fer ekki hjá því að einmitt sá skattur veki mann til umhugsunar um hvernig staðið hefur verið að málum varðandi framlagningu frumvarpa hér í þinginu. Ég hygg að það verði enginn sérstakur ágreiningur um þetta frv. né það sem næst er til umræðu, í báðum tilfellum er um að ræða að staðfesta nokkuð sem þegar er í gildi þó í öðru tilfellinu sé um að ræða smá kerfisbreytingu, þ.e. að innheimt skuli mánaðarlega í staðinn fyrir á tveggja mánaða fresti. Og ég á ekki von á að það komi fram nein undir- og yfirboð varðandi þessi tvö frv. Hvorugt þessara frv. boðar nokkrar breytingar, hvorki á tekju- eða gjaldaliðum ríkisins né fyrirtækja. Aftur á móti hefur þegar verið boðað að fram undan séu umtalsverðar skattbreytingar og kerfisbreytingar, bæði á tekju- og útgjaldaliðum ríkissjóðs, heimila og fyrirtækja. Verður þá auðvitað fyrstur fyrir virðisaukaskatturinn sem á að taka gildi um næstu áramót. En þar er svo mörgum spurningum ósvarað að það hlýtur að vekja undrun að ekki skuli þegar verið komin fram hér á Alþingi einhver þau lög sem þarf að breyta til þess að hægt sé að taka upp skattinn. Nýlega gaf fjmrn. út fréttatilkynningu vegna fyrstu reglugerðanna við lög um virðisaukaskatt. Þar er boðað að það eigi eftir að gera hvorki meira né minna en fjórtán reglugerðir um þau mál sem ekki er ágreiningur um í virðisaukaskattinum. Þessar reglugerðir þurfa auðvitað að liggja fyrir áður en bæði skattheimtan og þeir sem eiga að gjalda þennan skatt hverju sinni geta vitað hvernig farið skuli með framkvæmd skattsins. Auk þess eru boðaðar breytingar á löggjöf um málefni sem ekki er ágreiningur um. Það kann að verða fljótlegt þegar þar að kemur, ekki skal ég spá neinu um það, en síðan eru hér atriði sem ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir þurfa að taka afstöðu til sem fyrst. Þeir virðast ekki hafa gert það enn þá og náttúrlega er vert að benda á að þegar ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir eru búnir að taka afstöðu þá á Alþingi eftir að taka afstöðu. Innifalin í þessum atriðum eru hvorki meira né minna en tvö stærstu ágreiningsmálin um virðisaukaskattinn þegar hann var hér til umræðu á Alþingi: Hvernig framfylgja skal lögunum varðandi virðisaukaskatt á matvöru annars vegar, og einnig virðisaukaskatt á blöð, tímarit, bækur, útvarp og sjónvarp. Það hlýtur öllum að vera í fersku minni að þetta voru tvö helstu ágreiningsatriðin þegar frv. var til umræðu. Þegar finnst manni örla á, í kaflanum um matvörur, að verið sé að reyna að finna leiðir út úr því að hafa lægra þrep á matvöru. Þar er útskýrt með flóknu orðalagi hvernig vart sé hægt að koma þessu við og því sé e.t.v. heppilegra að fella þegar liði úr undanþágunum og væntanlega er það þá gert í nafni einföldunar og skilvirkni eins og svo ótalmargt annað sem yfir þjóðina hefur gengið í skattamálum. Sama gildir svo þegar kemur að hinu stóra ágreiningsmálinu, þ.e. virðisaukaskatti, sem gjarnan hefur verið talað um sem virðisaukaskatt á menningu. Þó nú sé búið að boða það að gerðar verði breytingar sem undanskilji leiksýningar og tónleika, þá eru auðvitað eftir stórmál í virðisaukaskattinum. Það eru færð að því vægast sagt undarleg rök í þessu plaggi að það sé nánast þjóðarnauðsyn að leggja virðisaukaskatt á bækur og sannar nú bara að flest er með þeim hætti að oftast er hægt að finna einhverjar rökfræðilegar leiðir að niðurstöðum. Þó virðist manni bera hæst að kerfið verði að lúta lögmálum og því verði önnur sjónarmið, hvort sem það eru mannleg sjónarmið, menningarleg sjónarmið eða ýmislegt af því tagi sem óhöndlanlegra er, að lúta í lægra haldi fyrir kröfum kerfisins til þess að kerfið sjálft geti verið einfalt og skilvirkt. Það eru fleiri stór tíðindi boðuð í fjárlagafrv. og ýmsum fylgiplöggum þess. Þar er t.d. boðað að eignarskattur muni lækkaður. Eru menn þá náttúrlega að bæta fyrir þau mistök sem voru gerð þegar hann var lagður á sl. ár og sem reyndist, þegar til kom, koma miklu verr og óréttlátar niður en menn höfðu ímyndað sér og sýnir e.t.v. hve flaustrið er hættulegt þegar kemur að málum eins og þessum. Sýnir nauðsyn þess að mál séu lögð fram miklu fyrr og því meira áríðandi, þeim mun flóknari sem þau eru, því fyrr þurfa þau að koma fram svo það sé ekki verið að samþykkja hér á hinu háa Alþingi lög sem þarf að taka jafnóðum til baka vegna þess að ekki var séð fyrir endann á því hvernig þau kæmu út. En það er jafnframt boðað að til þess að lækka eignarskattinn eigi að leggja á aðrar tekjur, þ.e. að það eigi að skattleggja fjármagnstekjur. Nú höfum við kvennalistakonur verið fullkomlega sammála því að skattleggja tekjur af ýmsum eignum með sama hætti og launatekjur og það sé í réttlætisátt að gera það. En það gildir um þessa skattbreytingu eins og aðrar að það má ekki flana að henni, því þetta eru mikilsverðar ákvarðanir. Það er ár síðan hæstv. fjmrh. boðaði að hátekjuþrep yrði skoðað, þ.e. annað stig í tekjuskatti. Þetta er enn boðað og við erum engu nær um hvernig á að standa að því eða með hverjum hætti eða við hvaða tekjur skal miðað. Við kvennalistakonur höfum heldur lagst gegn því að samþykktur yrði að svo komnu máli skattur á fjármagnstekjur af ýmsu tagi, fyrst og fremst vegna þess að framkvæmdin er flókin og það verður að taka sér betri tíma til undirbúnings ef vel á að fara. En það virðist því miður stefna í það að hér verði á örfáum dögum hlaupið í svo mikilvægar ákvarðanir. Þá hlýtur maður að hugsa til fjárlagafrv. sjálfs, þ.e. forsendna þess, hverjar þær eru og hverjar líkur eru á að þær standist. Það kom auðvitað mjög glöggt fram í fjárlagafrv. sjálfu og ýmsum öðrum plöggum þar að lútandi og einnig kom það vel fram í máli hæstv. forsrh. hér áðan að þar er svo mörgum spurningum ósvarað að í rauninni er ekki hægt að ræða um þetta fjárlagafrv. af neinu viti því forsendur eru meira og minna byggðar á einhverjum staðreyndum sem ekki er vitað hverjar eru, þ.e. eru byggðar á einhverju staðreyndaleysi. Það er nokkurn veginn vitað mál að t.d. launaforsendur standast ekki, ég held það detti ekki nokkrum heilvita manni í hug að ekki komi til einhverra launahækkana á næsta ári. Mjög ólíklegt er að forsendur um verðbólgu standist, eða standist betur nú en t.d. á síðasta ári, og þegar tekjuliðir eru svo óljósir eins og raun ber vitni, hvernig er þá í rauninni hægt að bera fram þetta fjárlagafrv. eða ætlast til þess að fólk ræði það hér? Enda var það náttúrlega helsta innihald þeirra ræðna sem fluttar voru hér í fyrstu fjárlagaumræðunni að bent var aftur og aftur og aftur á hversu forsendur væru slakar og því erfitt í rauninni að ræða það. Þó að þessi litli, tiltölulega saklausi skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði sé e.t.v. ekki tilefni svona mikilla ræðuhalda þá er hann þó einmitt gott dæmi um vinnubrögð. Það var varla fyrr búið að hækka þann skatt en menn sáu að sér og lækkuðu hann aftur. Því er hann ágætt dæmi sem hafa má sem víti til varnaðar. Þó að nauðsyn sé auðvitað að staðfesta þennan skatt og næsta frv. sem hér kemur á eftir, þá vildi ég satt að segja óska að fljótt sæju dagsins ljós hér öllu merkilegri og meira áríðandi frv. sem skipta miklu meira máli, bæði fyrir ríkissjóð, fyrirtæki, einstaklinga og heimili.

Ingi Björn Albertsson Hæstv. forseti. Ég skal reyna að halda mig við það mál sem hér er á dagskrá þó að vissulega sé tilefni til að fara um víðan völl eins og ræðumenn hafa verið að gera. Vissulega er tilefni til að spyrja hv. varaþingmann, hæstv. fjmrh., prófessor og kennara við Háskóla Íslands, hvort hann ætli virkilega að standa á því að taka tekjur happdrættis Háskólans til þess að byggja upp Þjóðarbókhlöðu þegar til er markaður tekjustofn fyrir það ákveðna verkefni. Vissulega er ástæða til að fara út í virðisaukaskattinn og spyrja þar fjölmargra spurninga eins og t.d. varðandi húshitunarkostnað, varðandi byggingariðnaðinn, varðandi innflutninginn. Verður heimiluð tollkrít eður ei? Það eru fjölmargar spurningar sem hægt er að spyrja í þessa veru. Ég ætla hins vegar að segja örfá orð um það frv. sem hér er lagt fram og er árlegt frv. Eins og sl. tvö ár andmæli ég því kröftuglega og fæ reyndar ekki séð hvernig ríkisstjórn sem kennir sig við jafnrétti getur leyft sér að leggja fram slíkt frv. sem þetta. Og ég óska jafnframt eftir skýringum á því hvaða jafnrétti felist í því að taka eina atvinnugrein út úr og skattleggja hana með þeim hætti sem hér er gert. Forsrh. lýsti því hér yfir áðan undir dagskrárliðnum skattlagning á verslunar- og skrifstofuhúsnæði að helstu erfiðleikarnir yrðu í verslun og þjónustu. Verslun og atvinnulíf hér er nú í molum eins og menn vita og ekki hvað síst einmitt í þessum geira. Uppsagnir í stórum stíl og lokanir á verslunum og fyrirtækjum. Þessi skattur hefur þá afleiðingu að hann hækkar vöruverð og hann veldur því að það verða fleiri og fleiri uppsagnir og fleiri og fleiri lokanir. Það er því furðulegt að hlusta á fulltrúa Kvennalistans lýsa yfir stuðningi við frv. sem slíkt. Ég hefði haldið að Kvennalistinn vildi berjast fyrir stöðu kvenna í verslun sem annars staðar, fyrir lækkandi vöruverði eins og fyrri daginn. Hæstv. forseti. Það er sjaldgæft að sjá stjórnarliða í salnum. Nú höfum við einn fulltrúa sennilega frá hverjum flokki. Mig langar að spyrja þann fulltrúa Borgaraflokks sem hér er, hv. þm. Ásgeir Hannes Eiríksson, hvort hann hyggist styðja þetta frv. Borgaraflokkurinn greiddi atkvæði gegn þessu frv. á síðasta þingi að undanteknum einum þm., hv. þm. Aðalheiði Bjarnfreðsdóttur. Nú vildi ég gjarnan heyra álit Borgaraflokks á því hvort þeir hafa kyngt þessari stefnu sinni eins og svo fjölmörgum öðrum. Frjálslyndi hægriflokkurinn mun leggja fram brtt. við þetta frv. Hann mun leggja það til að þessi skattur verði lagður niður og ég vænti þess að sjálfsögðu að sjálfstæðismenn taki undir þá tillögu. Það er ekki nóg að taka lítið skref og lækka þetta örlítið. Þessi skattur á að fara út alfarið. Ég vil taka undir orð hv. þm. Karvels Pálmasonar að auðvitað á ríkisstjórnin að þekkja sinn vitjunartíma. Hann er löngu kominn. Að vísu stendur sá ákveðni þm. fyrir svona uppákomum á hverju einasta hausti og hefur sjálfsagt sitt út úr því. En hann mælti þó orð að sönnu hér í gær. Hæstv. forseti. Ég þarf ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég hef hins vegar áhyggjur af því skilningsleysi stjórnvalda fyrir vanda verslunarinnar, skilningsleysi fyrir vanda þess fólks sem verið er að segja upp í stórum stíl, skilningsleysi á öllum þeim gjaldþrotum sem núna blasa við í þessum atvinnurekstri og skilningsleysi á þeim fjármunum og eignum sem eru að fara í vaskinn af völdum ríkisstjórnarinnar.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Það er rétt sem hefur komið fram í máli manna að þetta er gamall kunningi þótt hann hafi tekið nokkrum breytingum í gegnum tíðina. Hann á sér nokkuð langa sögu eða allt frá því að vinstri stjórn fyrir rúmum áratug lagði þennan skatt á. Röksemdirnar fyrir skattinum þá voru þær að hann ásamt nýbyggingargjaldi ætti að færa til fjármuni í þjóðfélaginu frá þeim sem hefðu grætt á verðbólgunni og til hinna sem hefðu tapað. Þetta var meginröksemdin þá. Síðan er liðinn langur tími og margt hefur gerst í íslenskum efnahagsmálum sem ryður þessum röksemdum til hliðar. M.a. hefur því verið breytt að nú eru greiddir raunvextir og allduglegir raunvextir af lánum, sérstaklega eftir að ríkisstjórn hæstv. forsrh., ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar, sú fyrri, stóð fyrir því --- það var samstjórn framsóknarmanna og sjálfstæðismanna --- stóð fyrir því að gerðar voru þær breytingar á lögum um banka og vexti að vextir voru gefnir frjálsir til þess að ná fram jafnvægi á fjármagnsmarkaðinum. Það var eitt stærsta framfaraspor sem stigið hefur verið jafnvel þótt menn séu nú að reyna að berjast við afleiðingar þess eins og það hafi komið þeim á óvart að auðvitað hlutu vextir að hækka í kjölfar þessa frelsis vegna þess ójafnvægis sem var ríkjandi á markaðnum. Sem betur fer hefur hæstv. ríkisstjórn ekki gripið til handafls til að færa niður vextina, enda eru vextir nú talsvert hærri en fyrir 2--3 árum sem eðlilegt er þegar þess er gætt að núverandi hæstv. ríkisstjórn rekur þá stefnu í efnahagsmálum að afla lánsfjár erlendis og hérlendis til að standa undir þeim kostnaði sem ríkið þarf að greiða. Þetta sést m.a. á gífurlegum viðskiptahalla sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að halda, er í ár líklega 9--10 milljarðar sem er allveruleg upphæð. Nú hefur ríkisstjórnin ekki einungis samþykkt að gleypa það í sig að það sé gífurlegur halli á fjárlögum yfirstandandi árs heldur leyfir hæstv. ríkisstjórn sér það að leggja fram fjárlagafrv. þar sem gert er ráð fyrir að hallinn sé verulegur eða tæpir 3 milljarðar. Það getur ekki leitt til annars en að brúa þurfi bilið með lántökum og ef yfirlýsingar hæstv. fjmrh. eru marktækar, þá hlýtur sú ásókn sem þá verður í innlenda fjármagnsmarkaðinn að leiða til verulegrar vaxtahækkunar nema stefnt sé í voða því markmiði að selja ríkisskuldabréf til að mæta hallanum. Það hefur ekki nægilega komið fram í umræðum og skiptir verulegu máli þegar þetta frv. er til umræðu að verulegur hluti af því fjármagni sem ríkið aflar sér á innlenda lánsfjármarkaðinum fæst með sölu ríkisvíxla. Ég geri ráð fyrir því, hæstv. ráðherra mun leiðrétta mig ef ég fer rangt með, að vextir á ríkisvíxlum séu umtalsvert hærri en á ríkisskuldabréfum eða a.m.k. um 10% eða jafnvel hærri. Þetta er auðvitað lýsandi dæmi um það hvað hefur verið að gerast og er að gerast á fjármagnsmarkaðinum og nú hefur ríkisstjórnin ákveðið að auka enn spennuna á þessum markaði, sem auðvitað stefnir markmiðum ríkisstjórnarinnar um jafnvægi í þjóðarbúskapnum í verulega hættu og gerir það að verkum að menn hljóta að efast nokkuð um orð hæstv. forsrh. og orð hæstv. fjmrh. þegar þeir lýsa ástandinu hér á landi eins og hér sé himnaríki á jörð. Ef við lítum eitt ár aftur í tímann og könnum síðan reynsluna af því ári, þá er hægt að rifja það upp að fyrir tæpu ári síðan voru afgreidd fjárlög með 600 millj. kr. tekjuafgangi. Þetta var gert í kjölfar þess að hæstv. fjmrh. og núv. hæstv. ríkisstjórn hafði hækkað skatta um rúma 7 milljarða og hæstv. núv. fjmrh. hafði látið gamminn geisa og lamið á forvera sínum, hæstv. ráðherra Jóni Baldvini Hannibalssyni, kallað stjórn hans á fjármálum ríkisins ,,milljarða mistök`` og sagði að nú yrði tekið á þessu máli og sagðist skyldu sýna þingi og þjóð að nú væri kominn maður að ríkisfjármálunum sem gæti stjórnað þeim þannig að ríkið væri rekið með jákvæðri rekstrarniðurstöðu upp á 600--700 millj. kr. Hefur þetta gengið eftir? Hefur hæstv. fjmrh. komið hér í ræðustól á Alþingi á þessu hausti til þess að skýra þingheimi og þjóð frá því að honum hafi tekist þetta ætlunarverk, hann hafi ekki fetað í fótspor fyrirrennara síns og sýnt verulegan halla á fjárlögum? Hefur ekki hæstv. ráðherra komið hingað upp og sagt: Ég er maður sem stend við mín orð. Ég að vísu hækkaði skattana lítils háttar, svona um 7 milljarða eins og allir vita. Nú er liðið ár. Ég lofaði að skila ríkissjóði með tekjuafgangi. Hefur hann ekki komið hingað og sagt okkur frá því hve afgangurinn er mikill? Nei, þetta hefur hæstv. ráðherra ekki gert. Hann hefur hins vegar ekki hikað við að koma hér upp í ræðustól og lýsa ástandinu eins og það sé svo gott hér að allar aðrar þjóðir ættu að eiga þessa þjóð sem fyrirmynd í þessum efnum. Og hann hefur látið þess getið að það vanti nokkrar krónur upp á að það sé jöfnuður á niðurstöðutölum ríkissjóðs. Nokkrar krónur, sagði ég. Hverju skyldi nú hæstv. ráðherra spá í þessum efnum? 100 millj., 600 millj., svona álíka tölu eins og hann skildi eftir af niðurstöðutölum fjárlagafrv.? Nei, hæstv. ráðherra hefur skýrt frá því að líklega megi búast við því að þegar niðurstöðutölurnar liggja fyrir í lok ársins sýni þær hvorki meira né minna en að halli á ríkissjóði í ár verði tæpir 5 milljarðar. Var þetta ekki óvænt? Var þetta nokkuð sem hæstv. ráðherra gat gert að? Auðvitað er það þannig að sumt sjá menn ekki fyrir. Þar á meðal gerði hæstv. ráðherra ráð fyrir því á sínum tíma að verðlagsþróun yrði önnur en hún varð. Svo koma hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. hér í stólinn ári seinna og ætlast til þess að þingheimur trúi þeim nú, að verðbólgan fari niður í 16% á næsta ári. Og hæstv. forsrh. meira að segja, sem er nú bjartsýnasti maður á Íslandi, maður verður stundum svo hissa þegar maður hlustar á hann blessaðan, hann leyfir sér að halda að á næsta ári náist það markmið að í 6 mánuði verði verðbólgan undir 10% og lofar þjóðinni því að þá sé hægt að hætta við verðtryggingu fjármagnsins. Ég spyr: Trúir hæstv. ráðherra þessu sjálfur?

Já, hann gerir það.

Ja, mikil er trú þín kona, var sagt einu sinni. En ég verð að segja það, ef forsrh. trúir þessu sjálfur, þá er hann eini þm. sem trúir þessu. Og hvers vegna ekki? Hvers vegna trúa aðrir þessu ekki? Það er einfaldlega vegna þess að reynslan hefur sýnt okkur að þetta hefur aldrei gengið fram, jafnvel þó hæstv. forsrh. hafi, í undanförnum ríkisstjórnum sem hann hefur átt sæti í, reynt að telja þjóðinni trú um þetta. Þessu trúir auðvitað ekki nokkur maður. Og Karl Steinar Guðnason alþm. gerði eins og barnið forðum, benti á keisarann og sagði: Hann er ber. Hann er ber. Vegna þess að hann er það raunsær, hann starfar í verkalýðshreyfingunni og veit að verðlagsforsendur næsta frv. eru út í bláinn því að það er algerlega ljóst að við þessar forsendur verður ekki unað. Þetta sagði einn af hv. þm. stjórnarliðsins á fundi úti í bæ. Hann tók að sér hlutverk barnsins að benda á beran keisarann sem kemur hér í ræðustól á hv. Alþingi til þess að telja okkur trú um það að verðbólgan sé á niðurleið. Sami maðurinn sem ásamt hæstv. fjmrh. gumar af því að verðbólga sé nú minni en áður. Hver var verðbólgan þegar þessi stjórn tók við? 11, 12, 13%. Hver er hún í dag? Hverjir eru vextirnir hjá ríkisbönkunum í dag? Það var verið að hækka þá, hæstv. forsrh. Eru þeir 25, 26 eða 27%? Eitthvað þar um bil. Og verðbólgan er heldur lægri. Með öðrum orðum, verðbólgan hefur nánast tvöfaldast í höndum þessara ágætu stjórnarherra hæstv. ríkisstjórnar á einu ári. Þetta er árangurinn. Svo koma þessir menn hér í ræðustól, berja sér á brjóst og segja: Á næsta ári verður þetta allt, allt öðruvísi. Þá verður verðbólgan miklu minni. Og ég segi: Hver trúir þessum mönnum? Jú, það er einn sem finnst til að trúa þeim, það er forsrh. sjálfur. Fyrst ég hef þá félaga, hæstv. sjútvrh. og hæstv. fjmrh., hérna fyrir framan mig, það er sjaldgæft að sjá þá svona saman hér á þingfundi, er best að spyrja hæstv. sjútvrh. að því beint hvort hann sé tilbúinn til þess að gera hv. Alþingi þann heiður að endurflytja þá ræðu sem hann flutti fyrir skömmu og sagði frá því að það þyrfti að taka ákvörðun um þann efnahagsramma sem notaður yrði á næsta ári. Með öðrum orðum, hæstv. sjútvrh. gaf það í skyn að sá efnahagsrammi sem fælist í fjárlagafrv. væri ekki sá rétti. Nú er hæstv. sjútvrh. kominn hingað og af því að hann hefur nú tvö eyru og þarf ekki að hlusta með nema öðru á hæstv. fjmrh., þá veit ég að hann ljær mér hitt eyrað og okkur þegar ég spyr hann að því hvort hann vilji nú vera svo góður að koma hingað upp og segja okkur frá innihaldi þessarar ræðu og segja okkur frá því hvernig átti að skilja hann þegar hann flutti þjóðinni þennan boðskap annars staðar en hér á hinu háa Alþingi. Ég held að það væri fróðlegt fyrir okkur að fá að heyra frekari skýringar á því máli. Hann, ásamt hv. þm. Karli Steinari, hefur nefnilega sagt skýrt og skorinort að það sé harla lítið að marka það sem kemur fram í því sem hæstv. fjmrh. kallar efnahagsumgjörðina á næsta ári sem eru forsendur fjárlagafrv. og fjárlagafrv. sjálft. Ég var að ræða, áður en ég lagði þessa fsp. fyrir hæstv. sjútvrh., um fjárlög yfirstandandi árs af því tilefni að hæstv. ráðherra segir okkur nú að á næsta ári verði allt breytt, þetta verði allt miklu betra heldur en á yfirstandandi ári. Það er sams konar ræða og hann flutti í fyrra. Ég var að fara í gegnum hallann á þessu ári sem nú er að líða og benti á að auðvitað er það ýmislegt sem getur breyst án þess að hæstv. ráðherra sé þar um að kenna. Ég var að minnast á verðlagsforsendurnar. Þær hafa breyst. Það má gera ráð fyrir því að það þýði svo mikið sem breytt útgjöld upp á líklega hálfan þriðja milljarð. Að vísu koma tekjur á móti, líklega um tveir milljarðar. Þar tapar ríkissjóður kannski 400--500 millj. skulum við gera ráð fyrir. En hæstv. ríkisstjórn hefur líka tekið ákvarðanir sem hafa valdið verulegum halla, líklega hálfum þriðja milljarði og eins og margoft kom fram í umræðunni um fjárlög á sl. ári, um fjárlög yfirstandandi árs, þá voru vanáætlanir í frv. og nú kemur það í ljós að slíkar vanáætlanir eru líklega tæpir 2 milljarðar. Hæstv. ríkisstjórn ætlaði sér síðan að spara heilmikið eða um 1100 millj. og sá árangur næst nú varla. Ætli það náist ekki 700 millj. kr. sparnaður eða þar um bil þannig að eftir standi þar líklega tæpur hálfur milljarður. Nú kemur þessi sami hæstv. ráðherra og segir að menntmrn. ætli að spara eitt og sér 200 millj. kr. og ætlast til þess að menn trúi því. Auðvitað trúir þessu ekki nokkur maður. Ef þetta hefði verið ætlunin, þá auðvitað væri ljóst að það hefði verið sett inn í frv. Það getur vel verið að þeir hafi ekki fyrir nokkrum árum verið miklir vinir hæstv. fjmrh. og hæstv. menntmrh. en það er vitað nú að þeir sitja í sömu ríkisstjórninni, eru flokksbræður og tala stundum saman. Og ég efast ekkert um það að ef einhver vilji hefði verið að setja þetta inn í frv. þá hefði það verið gert. Staðreynd málsins er sú að hæstv. ráðherra menntamála ætlar sér auðvitað ekkert að spara. Þetta er bara sett á blað til þess að gefa okkur ranga hugmynd um það sem á að gerast á næsta ári. Þetta nefni ég allt hér vegna þess að ég tel að það sé ástæða til þess að vara þingheim og vara þjóðina við því þegar þessir herrar koma nú annað skiptið í röð og segja að nú megi trúa þeim. Þetta hefur að vísu mistekist eitthvað í ár, en á næsta ári verður allt miklu bjartara. Það hefur verið minnst á það hér og áður en hæstv. forsrh. gekk fram minntist hann á það að erfiðleikarnir væru ekki búnir, þeir væru að vísu ekki í sömu greinum og áður. Þeir væru ekki lengur að sama marki í frumframleiðslugreinunum, þeir hefðu færst yfir í þjónustugreinarnar og verslunina. Þetta sagði hæstv. ráðherra í umræðum um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Í umræðum um skattlagningu á þær greinar sem eru í verslun og þjónustu. Hvernig getur hæstv. ráðherra látið þessa hluti koma heim og saman? Ef hann, sem er nú meistari sértækra aðgerða, hefði viljað eitthvað gera fyrir þessar greinar og koma til móts við þá erfiðleika sem eru uppi ekki síst í dreifbýlisversluninni þá hefði hann átt að standa að því að lækka duglega þennan skatt og jafnvel að afnema hann. Saga þessa skatts á síðustu árum er sú að hann var 1,1%, hækkaði síðan í meðferð þessarar ríkisstjórnar í 2,2% ef ég man rétt, en var lækkaður síðan aftur á miðju ári, áður en hann var greiddur niður, í 1,5% og nú er gert ráð fyrir því að hann verði sá sami á næsta ári. Ég spyr hæstv. ráðherra, hæstv. fjmrh., finnst ekki hæstv. fjmrh. það skjóta nokkuð skökku við þegar það er viðurkennt af æðsta manni þjóðarinnar, hæstv. forsrh., að erfiðleikarnir séu mestir í þeim greinum sem hér er verið að skattleggja sérstaklega? Er hæstv. fjmrh. sammála því sem hæstv. forsrh. sagði? Ef hann er sammála, finnst honum það þá rökrétt að halda áfram þessari skattlagningu? Þessum spurningum óska ég eftir að hæstv. ráðherra svari þegar hann tekur til máls hér síðar í þessari umræðu. En það sem kannski vekur mesta athygli þegar við hér erum að ræða í dag um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði annars vegar og meiningin er að ræða hér síðar um launaskattinn, þar á að fjölga gjalddögum til þess að ná inn eitthvað meiri tekjum á næsta ári sem auðvitað bitnar síðan einhvern tíma á öðru ári en því  Hvað hefur gerst frá þessum tíma? Jú, það er lagt fram fjárlagafrv. sem gerir ráð fyrir því að virðisaukaskatturinn hækki úr 22% í 26% og nú skal þess getið, til þess að menn glöggvi sig betur á því hvaða upphæðir hér er um að ræða, að hvert virðisaukaskattsstig gefur einn og hálfan milljarð í ríkissjóð. Með öðrum orðum: Þetta er 6 milljarða munur brúttó. Auðvitað kemur til frádráttar ýmislegt sem ég ætla ekki að nefna og hins vegar er ljóst að auðvitað hefði virðisaukaskatturinn þurft að vera ögn hærri eða 23,5% til þess að jafna út söluskattinn og ríkissjóður fengi þannig sömu tekjur og áður. Þetta höfum við lesið þannig að ekki tapast nú tekjur á næsta ári. Og líklega græðir ríkissjóður 3--4 milljarða ef hæstv. ráðherra nær þessum hugmyndum sínum fram. Það sem er hins vegar öllu alvarlegra er það að tíminn, þessir 6 mánuðir sem hann fékk til viðbótar til að undirbúa málið, hefur ekki verið notaður sem skyldi. Það eru aðeins, að því er ég veit best, komnar tvær reglugerðir af a.m.k. 14 reglugerðum sem þurfa að liggja fyrir og enn bíða menn eftir því. Menn, sem voru skyldaðir til þess samkvæmt lögunum fyrir daginn í dag að skýra frá því að þeir væru virðisaukaskattsgreiðendur, hafa sumir hverjir ekki hugmynd um það hvernig þeir eiga að greiða skattinn og til hvaða hluta skatturinn nær. Og hver er nú ástæðan fyrir þessu? Jú, hún er sú að hæstv. ríkisstjórn og stjórnarflokkarnir hafa ekki komið sér saman um þessi mál. Þannig hefur þessi tími verið notaður. Og nú þegar við erum að ræða hér um gamlan kunningja, mál sem menn í sjálfu sér þekkja mjög vel og þurfa ekki að eyða miklum tíma í að hugsa um, þá vekur það auðvitað mesta athygli að fyrir þessum fundi og fyrir þinginu liggur ekki frv. til breytinga á lögum um virðisaukaskatt. En ef maður lítur hins vegar í fjárlagafrv. þá sér maður að hæstv. ráðherra virðist ekki taka meira mark á sjálfum sér en svo að þrátt fyrir það að hér eigi að taka upp virðisaukaskatt á næsta ári þá ætlar hæstv. ráðherra að halda áfram að leggja jöfnunargjald á innflutning upp á 500 millj. kr. En allir vita að jöfnunargjaldið var lagt á til þess að jafna þann mun sem íslenskir framleiðendur og erlendir samkeppnisaðilar þeirra bjuggu við. Munurinn fólst í því að söluskatturinn er með þeim ósköpum gerður að í honum geta orðið uppsöfnunaráhrif og til þess að koma til móts við innlendu framleiðendurna þá var jöfnunargjaldið lagt á. En nú ætlar núv. hæstv. fjmrh. bæði að halda og sleppa. Hann ætlar sem sagt að leggja á virðisaukaskattinn en heldur áfram að leggja á jöfnunargjaldið. Og til þess að rökstyðja þetta hefur hann gengið svo langt að segja að hann geri þetta af því að það gerist innan Evrópubandalagsins að menn færi fé til jaðarbyggðanna. Með öðrum orðum: Réttlætingin fyrir að halda jöfnunargjaldinu, sem er auðvitað brot á samkomulagi okkar við aðrar þjóðir, felst í því að innan Efnahagsbandalagsins ríkir sú stefna að menn séu að færa peninga til jaðarbyggðanna og þess vegna sé það sjálfsagt að við gerum slíkt hið sama. Munurinn er bara sá, ég veit ekki hvort hæstv. ráðherrann hefur áttað sig á því, að hann ætlar að leggja skatt á okkur í ríkissjóð. Sem þýðir hvað? Sem þýðir það að vörur verða dýrari á Íslandi og vörur í Glasgow þess vegna hlutfallslega ódýrari og þess vegna miklu betra að fara þangað til að versla. Þetta gerist auðvitað vegna þess að hæstv. ráðherra hefur enga hugmynd um það hvernig hann ætlar að taka á þessum málum þegar að virðisaukaskattsárinu kemur. Þetta sama gerist þegar hann hefur nú, að því er manni skilst, ákveðið að veita ekki gjaldfrest í tolli á virðisaukaskattinum, en það hækkar auðvitað vöruverð talsvert og gerir samkeppnisstöðuna lakari fyrir íslenska verslun gagnvart versluninni í Glasgow. Ég verð að segja það að margt hefur maður nú heyrt frá hæstv. ráðherra, en eitt hélt ég þó og það er að hann kynni eitthvað fyrir sér í verslun, því að hæstv. ráðherra er fyrrverandi stjórnarmaður í Kron.

Nei, nei, nei.

Jæja, félagsmaður í Kron.

Ég er alltaf að segja það.

Jæja, hæstv. ráðherra komst ekki svo langt að vera stjórnarmaður í Kron. Hann var aldrei kosinn í stjórn Kron. Hann var hins vegar fulltrúi í Kron á þingum Sambands ísl. samvinnufélaga.

Það er rétt.

Jæja, loksins hefur þetta komist rétt frá og þá skilja menn að það gildir einu því að auðvitað sannar þetta að hæstv. ráðherra hefur mikið vit á verslun og ætti að hafa skilning bæði á verslun í Reykjavík, sem er svæði Kaupfélags Reykjavíkur og nágrennis, og eins landsins alls sem samvinnuhreyfingin nær til. Þess heldur verður maður að gera þá kröfu til hæstv. ráðherra að hann átti sig á því hvað hann er að gera. Það verður vissulega tilhlökkunarefni að sjá hvort hæstv. ráðherra breytir, sem ég tel að hann hljóti að gera, núverandi afstöðu sinni til þessa máls þegar það verður lagt fyrir Alþingi á næstunni. Í þriðja lagi má nefna í þessu sambandi að nú liggja fyrir þrjár útgáfur á því hvernig eigi að endurgreiða hluta söluskattsins, eða virðisaukaskattsins. Yfir það mál fór hv. 1. þm. Suðurl. nokkuð vandlega og þarf ég ekki að endurtaka það. En svo virðist sem þegar fjárlagafrv. var skrifað að þá hafi hæstv. fjmrh. verið búinn að ákveða það að endurgreiðslan færi á dilkakjöt, mjólk, á fisk og innlent grænmeti.

Og gróft brauð.

Nei, hv. þm. Hreggviður, það var ekki fyrr en Borgfl. kom inn í ríkisstjórnina og gerði kröfu um það að breikka endurgreiðsluna sem hæstv. forsrh. kom til móts við þá og sagði að það kæmi til greina og þyrfti að skoðast vandlega hvort endurgreiðslan ætti ekki að ná til grófs brauðs. Það verður auðvitað að þakka Borgfl. það sem Borgfl. er. Því að þarna hefur auðvitað Borgfl. náð þeim stórkostlega árangri í afnámi matarskattsins að hæstv. forsrh. hefur fyrir hönd Borgfl. lýst því yfir að það komi til greina að endurgreiðslan nái til grófs brauðs. Þeir eru nú miklir skorpumenn hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., og má vera að þetta hafi eitthvað með það að gera. En þó hygg ég að þetta sé Borgfl. að þakka og ætla a.m.k. að ákveða það þar til annað sannara kemur í ljós. Þessar umræður hafa að sjálfsögðu farið nokkuð víðar heldur en um það mál sem hér er á dagskrá.  gert það fyrr.  vegna þess að hæstv. ráðherra hefur æ ofan í æ lýst undrun sinni á því að Sjálfstfl. skuli ekki hafa tekið upp umræðu um efnahagsmál á Alþingi. Og nú segi ég, hæstv. ráðherra, hér er tækifærið, hér hefur komið fram fjöldi af fyrirspurnum, hér hafa komið efnislegar athugasemdir, hér hefur verið bent á það að aðrir ráðherrar eru ósammála hæstv. ráðherra, þar á meðal sessunautur hans, hæstv. sjútvrh., og undir hans málstað tók reyndar hæstv. forsrh. með sínum skýra framburði eins og hans var nú von og vísa. Því tel ég, hæstv. ráðherra, að hér sé gullið tækifæri til að taka þátt í þessari umræðu og svara þeim fyrirspurnum sem málefnalega hafa verið lagðar fyrir hæstv. ráðherra á þessum fundi. Að svo mæltu þá lýk ég máli mínu.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Svör hæstv. forsrh. fyrir hönd hæstv. ríkisstjórnar voru um margt athygli verð, bæði fyrir það sem þar var sagt og kannski ekki síður fyrir hitt sem ósagt var látið. Hæstv. forsrh. greindi frá því að það hefði verið full samstaða innan ríkisstjórnarinnar og á milli ríkisstjórnarflokkanna um þær efnahagslegu forsendur sem liggja að baki fjárlagafrv. Með öðrum orðum: Hann er að segja frá því hér á hinu háa Alþingi að Alþfl. hafi fallist á þessar efnahagsforsendur sem frv. byggir á, en einn af áhrifamestu þingmönnum þess flokks og forustumaður í verkalýðshreyfingunni komi svo á eftir og segi að forsendurnar geti ekki staðist. Og enginn af hv. þm. Alþfl. og því síður af hæstv. ráðherrum Alþfl. sér ástæðu til að taka þátt í þessari umræðu og skýra afstöðu Alþfl. í þessu efni. Það er auðvitað ekki nýtt af nálinni því að Alþfl. gufar yfirleitt upp hér á hinu háa Alþingi þegar umræður um þessi efni fara fram. En þetta er það sem liggur fyrir eftir svar hæstv. forsrh. Hæstv. fjmrh. hefur margítrekað að í fjárlagafrv. felist sá efnahagsrammi sem atvinnuvegir og launafólk verði að beygja sig undir. Eigi að síður kemur hæstv. forsrh. og segir: Þetta verður að ráðast í samningum á vinnumarkaðnum að því er varðar launaforsenduna og gefur til kynna um allt það sem hæstv. fjmrh. hefur sagt um rammann sem ekki megi bresta að það sé nú lítið mark á því takandi því að allt sé það hinni mestu óvissu háð. Síðan segir hæstv. forsrh. að fjárlagafrv. verði ekki að forsendu efnahagsstarfseminnar og verði ekki að þessum margumtalaða ramma hæstv. fjmrh. fyrr en það hefur verið samþykkt hér á hinu háa Alþingi og þess vegna telji hæstv. sjútvrh. þörf á því að flýta fyrir rammasetningu að því er varðar sjávarútveginn. Heldur var þetta nú kynleg útskýring og í flestu bar hún merki þess að hæstv. forsrh. er býsna fimur á skíðum og kann vel fyrir sér í svigi. En það fer heldur illa á því þegar sú list úr skíðabrekkunum er ástunduð hér á hinu háa Alþingi. Hæstv. forsrh. reyndi að sveigja á milli yfirlýsinga hæstv. fjmrh. og hæstv. sjútvrh. um rammasetningu í efnahagsmálum án þess að taka af skarið. Hann sagði að enn væri óvíst hvernig lokið yrði þeim verðuppbótum sem nú eiga sér stað í gegnum Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins og skýra a.m.k. 3% af rekstrarafkomu sjávarútvegsins. Hin eiginlega rekstrarafkoma er neikvæð þegar tekið hefur verið tillit til þess að með erlendum lánum er staðið undir 3% af rekstrarkostnaði. Hæstv. forsrh. segir hér að enn sé óvíst um það hvernig þessu ljúki. Í fjárlagafrv., hinum endanlega ramma er þó alveg skýrt kveðið á um það að þessu ljúki um áramótin og hæstv. sjútvrh. gengur út frá því að svo muni verða. Og hæstv. forsrh. gefur til kynna að það sé eitt af þeim atriðum sem hæstv. sjútvrh. sé að tala um hvað verði um verðhækkanir á erlendum mörkuðum á næsta ári. Ég er alveg sannfærður um að þegar hæstv. sjútvrh. tekur sig loksins til og byrjar að ræða um afkomu sjávarútvegsins og nauðsyn þess að teknar séu ákvarðanir í því sambandi af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, þá á hann ekki við hvað neytendur á erlendum mörkuðum eru reiðubúnir að borga. Hæstv. sjútvrh. er ekki svo skyni skroppinn að bera það á borð fyrir þjóðina að verð á erlendum mörkuðum sé hluti af því sem íslensk stjórnvöld hafa yfir að segja eða sé hluti af þeim efnahagsgrundvelli sem íslensk stjórnvöld verða að ákveða sjávarútveginum. Nei, niðurstaðan af þessu svari er sú að hæstv. forsrh. getur engin svör veitt við því sem hér hefur komið fram, að þessir tveir hæstv. ráðherrar í hans ríkisstjórn, fjmrh. og sjútvrh., hafa gefið yfirlýsingar í gagnstæðar áttir. Væri auðvitað mikil og brýn nauðsyn á því að hæstv. sjútvrh. gerði hér nánari grein fyrir því við hvað hann á þegar hann bendir alveg réttilega á að afkoma sjávarútvegsins muni á næsta ári fara versnandi, verulega versnandi, nema nýr efnahagslegur grundvöllur verði ákveðinn sem hann sér ekki fyrir í dag. Það er við þessu sem verið er að krefja hæstv. forsrh. um svör og þau fást ekki. Hér hefur svo í umræðunni verið skilmerkilega sýnt fram á það að allt tal hæstv. ráðherra um það að verðbólga sé að lækka er gjörsamlega út í bláinn. Hún hefur nánast tvöfaldast frá því á sama tíma í fyrra. Þegar stjórnarskiptin urðu var verðbólgan um 13% og hún er núna 23%. Á þessu ári er verðbólga frá upphafi til loka árs 25% en hún var 20% frá upphafi til loka ársins þar á undan. Það er sama á hvaða mælikvarða er litið, verðbólgan fer vaxandi. Ég minnist þess þegar ég var hér í þessum ræðustól í byrjun þessa árs að halda því fram að þrátt fyrir spádóma hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. forsrh., um það að verðbólgan færi, ja mig minnir niður fyrir 10%, að þá yrði hún 20--23% á þessu ári. Og þeir stóðu hér upp og fluttu langar hneykslunarræður yfir þessari svartsýni. Reyndin segir svo að spádómar mínir í byrjun þessa árs voru varfærnislegir. Verðbólgan er meiri en við gerðum þá ráð fyrir í okkar umræðu. Og auðvitað fer svo einnig á næsta ári. Enda kemur það fram í forsendum fjárlagafrv. að ríkissjóður er að seilast lengra um á innlendum lánsfjármarkaði og það er verið að auka erlendar lántökur og allt mun þetta auka á þenslu og ýta verðbólgu upp á nýjan leik. Auðvitað er það fagnaðarefni þegar viðskiptahalli minnkar. En árangurinn er nú samt ekki meiri en sá að hér er um að ræða 1 / 2 % breytingu frá fyrra ári, það er nú allur árangurinn þrátt fyrir 8% kjaraskerðingu á milli þeirra ára, og þrátt fyrir það að vöruútflutningur hefur verið að aukast. Og það er ekki gert ráð fyrir að ná frekari árangri á næsta ári í því að lækka viðskiptahallann. Eftir stendur að það hefur ekki verið afgangur af viðskiptum við útlönd síðan 1986. Þetta eru þær staðreyndir sem blasa við í þessum efnum. Og það kemur fram í Hagtölum mánaðarins sem Seðlabanki Íslands gefur út að viðskiptahallinn hefur farið vaxandi á síðari hluta þessa árs. Hæstv. forsrh. lýsti því svo yfir að Framsfl. væri klofinn í afstöðunni til vaxtaskattsins sem er eitt af stærstu pólitísku deilumálum í þjóðfélaginu í dag. Þingflokkurinn ætlaði einarðlega að standa með stefnu hæstv. fjmrh. og formanns Alþb. í því að skattleggja sparifé landsmanna þó að einstakar deildir flokksins ályktuðu um annað. Með öðrum orðum: Hér er staðfest að Framsfl. er klofinn í þessu máli. Hæstv. forsrh. gaf engin svör við spurningunni um það hver hefði verið afstaða Alþfl. til þess að brjóta niður kerfisbreytinguna frá 1987. Alþýðublaðið hefur upplýst að Alþfl. sé á móti yfirlýstri stefnu hæstv. ríkisstjórnar í þessu efni, en hæstv. forsrh. gaf engin svör um það hvort þessi afstaða hefur komið fram af hálfu Alþfl. innan ríkisstjórnarinnar og auðvitað er óhjákvæmilegt að kalla eftir skýrum svörum þar um eftir að aðalmálgagn Alþfl., þar sem ritstjórinn hefur á þingflokksfundum sama rétt og þingmenn, hefur upplýst að þessi sé hin raunverulega afstaða innan ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Hæstv. forsrh. gaf engin svör við þeirri fyrirspurn hvort Framsfl. ætlaði að bregðast með jafnjákvæðum hætti við á þessu ári eins og hann gerði í fyrra þegar hæstv. fjmrh. gerði atlöguna að Öryrkjabandalaginu og Háskólanum og ætlaði að taka sjálfsaflafé þessara stofnana í ríkissjóð. Hæstv. forsrh. svaraði engu um það hvort Framsfl. ætlaði að bregðast jafnjákvætt við nú og á síðasta ári og taka höndum saman við þá sem vilja hindra hæstv. fjmrh. í að koma þessum áformum sínum fram. Það vantaði því mikið á að hæstv. forsrh. gæti raðað saman þeim brotabrotum sem fyrir liggja um staðreyndir að því er varðar hinn nýja efnahagsgrundvöll, stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahags- og atvinnumálum, í ríkisfjármálum og skattamálum.