Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins og ég bið forseta forláts á því ef henni hefur ekki borist tilkynning um að ég hygðist gera það í upphafi fundar, en menn hafa mæðst í mörgu í morgun eins og forseta mun væntanlega vera kunnugt og einhver boð kannski dottið á milli skips og bryggju, ef svo má að orði komast, í önnum morgunsins. Ég kveð mér hljóðs vegna þeirrar umræðu sem farið hefur fram að undanförnu um meintar hleranir þingmanna og ráðherra. Ég kem upp til að spyrja dómsmálaráðherra og eftir atvikum aðra sem að málinu gætu komið, hvort þeir telji að nóg sé að gert í þessum málum, þ.e. að annars vegar sé starfandi nefnd sem eigi að kalla fram þau skjöl sem til eru um meintar hleranir og eftirlit með þingmönnum og ráðherrum og öðrum á tímum kalda stríðsins eða fram til ársins 1991, og svo hins vegar sú ákvörðun ríkissaksóknara að rannsaka tiltekið hlerunarmál, þ.e. þegar sími fyrrverandi utanríkisráðherra eða uppi eru grunsemdir um að sími fyrrverandi utanríkisráðherra hafi verið hleraður árið 1993. Á bak við það mat ríkissaksóknara liggur væntanlega sú skoðun hans að það sé sterk vísbending um að refsiverð háttsemi hafi átt sér stað, að öðrum kosti hefði hann væntanlega ekki ráðist í rannsóknina. Það er auðvitað sjálfstætt ákvörðunarefni. En ég vil spyrja hvort menn telji ekki ástæðu til að skoða þessi mál heildstætt eins og gert var í Noregi. Thorbjørn Jagland, fyrrverandi forsætisráðherra Noregs, hefur útlistað fyrir þingmönnum og fjölmiðlum hversu vel sú leið hafi gefist. Til að eyða allri tortryggni í þessum málum og fá þau upp á borðið hefði ég talið rétt að formenn þingflokkanna kæmu sér saman um að fara svipaða leið á Íslandi og þar var farin og vil ég því spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvort hann sé tilbúinn að beita sér fyrir því.

Virðulegi forseti. Ég tel að ekki sé hægt að bera þau mál saman sem hér eru til umræðu og það sem gerðist í Noregi og ekki sé hægt þess vegna að búast við því að menn taki sambærilegar ákvarðanir á þessu þingi eins og gert var í norska Stórþinginu vegna mála sem komu þar upp. Ég hef orðið var við að það hefur sætt gagnrýni einhverra að ríkissaksóknari tæki þetta mál fyrir og menn hafa velt því fyrir sér hvort eðlilegt væri að hann fjallaði um mál sem snertu lögregluna. Ég vil rifja það upp að þegar lögreglulögin voru til umræðu árið 1996 sagði hv. þm. Össur Skarphéðinsson m.a., með leyfi forseta: „Er rétt að lögreglan rannsaki sín eigin brot með þessum hætti? Er ekki betra fyrir alla aðila, bæði þá sem lenda í því að fá slíka kæru á sig og fyrir lögregluliðið í heild að tekið verði með einhverjum hætti öðrum á þessu, t.d. að slík mál yrðu falin forsjá ríkissaksóknaraembættisins sem tæki þá ákvörðun um það hvernig ætti að vinda málunum fram og rannsaka þau til hlítar.“ Síðan var lögum breytt árið 1998 á þann veg að rannsókn í slíkum málum var falin ríkissaksóknara og þá sagði hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir í ræðu á þingi, með leyfi forseta: „Eins og fram kom hjá framsögumanni nefndarinnar, hv. þm. Árna R. Árnasyni, þá hefur hv. allsherjarnefnd nú þegar brugðist við þeirri gagnrýni sem kom fram á þetta ákvæði frv. með því að leggja til að kæru á hendur lögreglumanni fyrir meint refsivert brot skuli beina til ríkissaksóknara og tel ég þá breytingu til bóta.“ Ég skil ekki þá þingmenn sem sitja hér eða annars staðar og gagnrýna þá málsmeðferð að ríkissaksóknari taki þetta mál til athugunar.

Frú forseti. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn að ná sönsum í þessum hlerunar- og leyniþjónustumálum. Það verður ríkisstjórninni aðeins til minnkunar og bakar henni vandræði að halda áfram að þæfa þetta mál. Alþingi getur ekki látið bjóða sér að framkvæmdarvaldið þumbist við eins og allt er í pottinn búið. Þetta mál snýst ekki bara um einhver skjöl og ekki bara um hleranir á einhverjum einum eða fáeinum símum. Það þarf að rannsaka þessa atburði, aðferðirnar, vinnubrögðin ofan í kjölinn og síðan þarf að bregðast við. Það þarf m.a. að ákveða hvort ekki sé rétt að bjóða upp á skaðabætur eða miskabætur því fólki sem sannanlega hlaut skaða af, ólögmætri innrás í friðhelgi einkalífs þess, varð af stöðuveitingum og hvaðeina vegna skoðana sinna einna. Við þurfum ekki í þessu tilviki að sækja vatnið yfir lækinn. Það vill svo vel til, eins og ég hef áður bent á í umræðum um þessi mál, að við getum í öllum aðalatriðum fylgt fordæmi Norðmanna þar sem almenn samstaða ríkir nú um að vel hafi tekist til með að gera slík mál upp á grundvelli rannsókna Lund-nefndarinnar og tillagna í framhaldinu hvernig norsk stjórnvöld skyldu bregðast við. Ég legg til og fer fram á það að formenn stjórnmálaflokkanna og formenn þingflokkanna hittist á allra næstu dögum til að fara sameiginlega og rækilega yfir þessi mál. Það er öllum fyrir bestu að reyna að taka málefnalega og uppbyggilega á þessu. Ef ríkisstjórnin hins vegar heldur áfram að þumbast við með þeim hætti sem viðbrögð því miður hæstv. dómsmálaráðherra fram að þessu hafa bent til, þá er ekki um annað að ræða en Alþingi taki alfarið málið í sínar hendur og setji niður rannsóknarnefnd sem hér verður þá að starfa, sem er reyndar svipað og gerðist í Noregi því ónefndur flokkur þar þæfðist lengi við.

Frú forseti. Þetta mál er komið í mjög undarlegt ferli. Hér liggur fyrir að fyrrverandi utanríkisráðherra brigslar embættismönnum innan lögreglu og embættismanni hjá Pósti og síma um að standa fyrir hlerunum á símum stjórnmálamanna. Auðvitað eiga þessir embættismenn allan rétt á því að fá öll gögn á borðið og að það upplýsist hvort eitthvað sé á bak við þessar þungu ásakanir fyrrverandi utanríkisráðherra. Eins og umræður hafa fallið hér er ekki við því að búast að þessir embættismenn beri mikið traust eða mikinn trúnað til þeirra stjórnmálamanna sem hafa talað um þessi mál með þeim hætti sem þau gerðu hér, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og Steingrímur J. Sigfússon. Tala um að framkvæmdarvaldið þumbist við og tala niður til ríkissaksóknara. Ég sé að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon brosir. En það er ekki broslegt, hv. þingmaður, þegar fyrrverandi ráðherrar eru að brigsla embættismönnum um refsiverðan verknað, það er ekki broslegt. Það er skylda löggjafarvaldsins, skylda ríkissaksóknara að fara ofan í þessi mál og upplýsa hvernig þau eru vaxin.

Frú forseti. Það er mikill misskilningur ef hæstv. dómsmálaráðherra heldur að einhver sé að efast um að ríkissaksóknari hafi heimild til að fara í þá rannsókn sem hann hefur lýst yfir að hann muni gera. Hann hefur heimildir til þess. Það sem við erum að segja og er tilefni þessarar umræðu er hins vegar þetta: Sú rannsókn sem beinist að tveimur tilteknum málum er ekki nægileg. Það þarf að leggja spilin á borðið í þessu óþægilega máli. Það hefur komið fram að fyrrverandi utanríkisráðherra hefur með sjálfstæðum hætti gengið úr skugga um að líklega var sími hans hleraður. Málsatvik eru þannig að ríkissaksóknari telur bersýnilega að þar hafi verið um alvarlegt brot að ræða og þess vegna tekur hann það til rannsóknar. Þá má spyrja: Er þá hugsanlegt að brot af þessu tagi séu útbreiddari? Þarf ekki að rannsaka það, frú forseti? Það er það sem við erum að leggja áherslu á, að þetta mál verður ekki afgreitt með einhverri rannsókn ríkissaksóknara. Það besta sem menn gera er að nálgast þetta í sáttarhug og frá sjónarhóli fyrirgefningarinnar alveg eins og Norðmenn gerðu. Það gerum við með því að þingið samþykki nefnd sem í sitja ekki alþingismenn eða stjórnmálamenn heldur sérfræðingar sem eru valdir með samþykki Alþingis til að komast til botns í málinu og því verður að fylgja lagasetning. Hún á að miðast að þeim að þeir sem hugsanlega kunna að hafa gerst brotlegir við lög séu fyrir fram gefnar upp sakir, ella er ekki hægt að gera ráð fyrir því að nokkur maður leggi sig og framtíð sína í þá hættu að koma og bera vitni um að hann hafi brotið lög. Málið snýst um það og þess vegna er ekki hægt að fara þá leið til að hreinsa málið. Þetta gerðu Norðmenn þar sem kalda stríðið skildi eftir sig jafnmikil svöðusár og það gerði hér á landi. Ég hvet þingmenn til að íhuga það að fara þessa leið í nafni sátta og friðar.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Halldóri Blöndal að hér er ekki broslegt mál á ferðinni. Við erum að ræða það hvort fyrrverandi utanríkisráðherra hafi verið hleraður í starfi og þá af hverjum og hvers vegna. Það er tímafrekt starf að hlera ef það á að skila einhverju. Það þarf tæknimenn, hlerunarbúnað og mannskap til að hlusta daginn út og væntanlega daginn inn líka. Eru menn líka hleraðir á kvöldin og væntanlega þarf þá einnig mannskap til að fylgja mönnum eftir þegar þeir eru ekki að tala í síma. Ef hlerun átti sér stað velti maður fyrir sér hverjir hafi séð um það verkefni. Var þetta sérstök deild innan lögreglunnar? Ef svo er, hversu fjölmenn var slík deild? Hversu margir höfðu atvinnu af slíkri starfsemi og undir hvern heyrði þessi deild? Og er hún kannski enn þá starfandi? Að sjálfsögðu á að setja á fót sérstaka rannsóknarnefnd. Þetta er væntanlega einungis toppurinn á ísjakanum og við eigum að fara að eins og Norðmenn gerðu við mjög svo svipaðar aðstæður. Það er mál manna að annaðhvort sé Sjálfstæðisflokkurinn að fela eitthvað eða þessir menn að spinna þetta upp. Hvort tveggja, frú forseti, er jafnalvarlegt.

Frú forseti. Fyrst um málsmeðferð. Þetta er liðurinn um störf þingsins. Ég sé ekki að menn hafi hingað til verið að ræða um störf þingsins. Þetta er fyrirspurn til ráðherra og menn eru að ræða hleranir úti í bæ, ég vissi ekki að það tilheyrði liðnum um störf þingsins. Ég ætla hins vegar að tala um störf þingsins og ræddi það í morgun við þingflokksformann minn. Ég ætla að ræða um störf efnahags- og viðskiptanefndar sem hélt fund í morgun að beiðni hv. fulltrúa Vinstri grænna í nefndinni um efnahagsleg áhrif Kárahnjúkavirkjunar og álversframkvæmda á Austurlandi sem ég sem formaður nefndarinnar féllst á að ræða. Við fengum til okkar gesti frá greiningardeildum bankanna þriggja, Seðlabanka Íslands og kennara frá Háskóla Íslands. Niðurstaðan varð sú að áhrif þessara virkjana á þenslu og verðbólgu eru miklu minni en menn höfðu búist við, jafnvel minni en helmingur, og að óskyld atriði eins og vaxtalækkun á lánamarkaði í íbúðalánum, sem er að sjálfsögðu mjög jákvætt fyrir landsmenn, hafi ekki síður áhrif á þenslu og verðbólgu. Þá kom einnig fram á fundinum að innflutningur á erlendu vinnuafli hefði breytt þessari þenslu í þjóðarframleiðslu, sem er líka mjög jákvætt. Ég vildi því upplýsa þingheim um niðurstöðuna af starfi efnahags- og viðskiptanefndar í morgun, sem er um störf þingsins. 
            

Virðulegi forseti. Málshefjandi hóf máls á því að óeðlilegt væri að ríkissaksóknari tæki að sér að rannsaka svokölluð hleranamál sem upp hafa komið á undanförnum dögum í fréttum. Þingmenn í þessari umræðu, eins og ýmsir fjölmiðlamenn og fleiri, hafa ruglað saman þessu máli og því sem varðar kaldastríðsárin sem búið er að setja í sérstakan farveg. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, Össur Skarphéðinsson og fleiri töluðu um þetta sem einn og sama hlutinn, eitt og sama málið. Ég tel að búið sé að koma þessum málum báðum í eðlilegan farveg með ákvörðun ríkissaksóknara í gær. Þingið tók ákvörðun um kaldastríðstímabilið. Ef sú ákvörðun sem þar var tekin er ekki nægileg fara menn betur yfir það þegar sú nefnd hefur lokið störfum. En ákvörðun ríkissaksóknara snýr að þessum tiltölulega nýju málum sem upp hafa komið eftir að kalda stríðinu lauk og ég sé ekki betur en það sé fullkomlega eðlileg ákvörðun hjá honum að rannsaka þetta mál. Menn hafa verið að gera því skóna að þessi mál, hvernig svo sem þau líta út, séu til komin vegna innlendra aðila sem hafa staðið fyrir einhverjum pólitískum njósnum, jafnvel samherjar eða samstarfsmenn viðkomandi ráðherra. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var eitt sinn yfirmaður fjarskiptamála á Íslandi sem samgönguráðherra. Aldrei mundi mér detta í hug og væntanlega engum hér inni að bera það á hann að hann hefði í því starfi beitt sér fyrir svo grófum brotum að njósna um samráðherra sína eða samstarfsmenn. Auðvitað er það ófyrirgefanleg aðdróttun að bera það á menn í öðrum flokkum að þeir standi fyrir slíku athæfi. Ef þetta er hins vegar erlendur aðili sem hefur staðið fyrir einhverjum njósnum eða hlerunum er það auðvitað stóralvarlegt öryggismál sem þarf að rannsaka. Og hver á þá að rannsaka það? Að sjálfsögðu ríkissaksóknari.

Virðulegi forseti. Hæstv. dómsmálaráðherra sagði eitthvað á þá leið að mál hér á landi væru engan veginn sambærileg við það sem gerðist í Noregi. Ég er ekki alveg sammála því áliti hans. Ég hef verið að skoða og kynna mér söguna í Noregi og hygg að ansi margt af því sem gerðist í Noregi hafi hugsanlega einnig gerst á Íslandi. Stundaðar voru mjög umfangsmiklar njósnir á fólki í Noregi sem var lengst til vinstri í norskum stjórnmálum um margra ára skeið. Hjá norska verkamannaflokknum fundust m.a. skrár yfir tíu þúsund manns sem norski verkamannaflokkurinn hafði safnað um fólk, um kommúnista í verkalýðshreyfingunni, í stjórnmálasamtökum og öðrum félagasamtökum. Ég held að það væri okkur öllum fyrir bestu að þetta yrði rannsakað af þinginu eins og Norðmenn gerðu á sínum tíma. Þeir rannsökuðu þetta, skipuðu nefnd, Lund-nefndina, og hún rannsakaði þessi mál allar götur fram til þess tíma að hún skilaði af sér árið 1996. Við ættum að gera það sama hér á Íslandi, rannsaka þetta allt fram á þessa stundu og sjá hvað kemur í ljós. Það er að sjálfsögðu óafsakanlegt ef einhverjir hafa stundað hleranir hérna, en í ljósi reynslu frænda okkar í Noregi tel ég fulla ástæðu til þess að gera þetta. Í rannsókninni í Noregi kom nefnilega fram að mynduð voru samtök, sambönd við leyniþjónustur í öðrum ríkjum sem slógu sér saman og skiptust á upplýsingum. Það má vel vera að hér á landi hafi verið safnað upplýsingum um einhverja einstaklinga sem kannski síðar meir eiga eftir að finnast í skjalasöfnum í Noregi, Danmörku, Bandaríkjunum, Þýskalandi eða öðrum löndum. Ég vil ekki að við, íslenska þjóðin, lendum í þeirri stöðu að frétta af þessum njósnum utan frá. Við eigum að taka til í okkar eigin ranni. Við eigum að takast á við fortíðina, við eigum að gera þessi mál upp og síðan eigum við að koma þessum öryggismálum í fastan farveg, m.a. með tilliti til þess hvernig Norðmenn hafa hagað sínum málum. Þeir hafa gengið mjög vel frá þeim eftir að þetta var hreinsað út af borðinu og við eigum að fylgja því fordæmi.

Virðulegur forseti. Ég hóf umræðuna á því að ég teldi eðlilegt að þingið léti þetta mál til sín taka og beindi m.a. þeirri spurningu til hæstv. dómsmálaráðherra hvort hann væri tilbúinn að beita sér fyrir því. Ég taldi jafnframt að formenn þingflokkanna og formenn flokkanna ættu að ræða þetta mál sín á milli og undir það tók hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Ég tel í sjálfu sér ekkert óeðlilegt þó að ríkissaksóknari ákveði að rannsaka þetta mál. Hann leggur á það sjálfstætt mat hvort hann vill gera það en þetta er afmarkað mál sem hann er að rannsaka og nær ekki heildstætt yfir þetta. Hann telur að það sé vísbending um að það hafi átt sér stað refsivert athæfi. Það er mat hans og ekkert við því að segja. Hins vegar hafa margir þingmenn talað þannig að þeir vilji fá þetta allt upp á borðið. Þannig hefur hæstv. utanríkisráðherra talað, þannig hefur hæstv. landbúnaðarráðherra og varaformaður Framsóknarflokksins talað, þannig hefur þingflokksformaður Framsóknarflokksins talað og fleiri. Þess vegna spurði ég hvort það væri ekki eðlilegt að við gerðum þetta. Hér kom hv. þm. Halldór Blöndal og sagði að embættismenn ættu til þess allan rétt að fá þessi mál upp á borðið. Ég er sammála honum. Ég er líka sammála honum um það sem hann sagði áðan að það væri skylda löggjafarvaldsins að fara ofan í þessi mál. Hvernig uppfyllir löggjafarvaldið þá skyldu sína nema með því að skipa nefnd eins og hér var talað um og var gert í Noregi? Þannig uppfyllum við skylduna, ekki bara gagnvart ráðherrum og þingmönnum heldur líka embættismönnum sem hugsanlega eru bornir sökum í þessu efni. Það er ekki hægt að búast við því að ríkissaksóknari eltist við hvert og eitt mál sem upp kann að koma, við þurfum að ná heildstætt yfir það og það er þingið sem á að gera það og uppfylla skylduna sem hv. þm. Halldór Blöndal talaði um áðan.

Virðulegi forseti. Ég vil andmæla því að ríkisstjórnin hafi staðið gegn því að þessi mál verði upplýst. Ríkisstjórnin flutti tillögu á sl. vori til þingsályktunar um að skipuð yrði sérstök nefnd. Síðan hefur ríkisstjórnin líka beitt sér fyrir því að hér hefur verið samþykkt frumvarp sem veitir þessari nefnd aukið umboð til þess að ljúka störfum sínum á þann veg sem viðunandi er talið. Einnig hefur ríkisstjórnin beitt sér fyrir því að menn fái aðgang að skjölum í Þjóðskjalasafninu og úrskurður menntamálaráðherra um það svarar kröfu einstaklings að því leyti. Síðan hefur ríkissaksóknari ákveðið að rannsaka sérstaklega þá þætti sem síðast hafa verið til umræðu í þessu máli. Það er því algjörlega röng mynd dregin upp ef menn tala um að ríkisvaldið standi í vegi fyrir því að þessi mál séu rannsökuð. Það er algerlega á valdi Alþingis, þegar niðurstöður í þessum rannsóknum liggja fyrir, að taka ákvarðanir um það og þar getur ríkisstjórnin haft frumkvæði eins og aðrir ef menn telja að stíga þurfi einhver frekari skref. Ræða hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar sannaði enn betur fyrir mér að það er ekki sambærilegt sem gerðist í Noregi og hér á landi. Að lesa bækur um Noreg og ætla að heimfæra það yfir á Ísland í þessu tilliti sýnir bara að menn hafa gott hugmyndaflug, en þeir líta þá ekki til þess sem fram hefur komið hér á landi varðandi þessa þætti og liggur nú þegar fyrir. Það að ætla að flytja vandamál Norðmanna hingað inn í þingsalinn er alveg fráleitt þegar er verið að ræða þessi mál og gefur algerlega ranga mynd af því sem gerðist í Noregi. 
            

Hæstv. forseti. Samkvæmt þingskapalögum á þessi dagskrárliður að taka 20 mínútur. Þær 20 mínútur eru orðnar nokkuð bólgnar og það hefur iðulega gerst að undanförnu að þær hafa bólgnað nokkuð út. Ég var í ljósi þessa óánægður með að fá ekki að koma hér upp og gera athugasemdir, m.a. við þau ummæli sem hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar hafði um fund nefndarinnar frá í morgun þar sem hann vísaði í orð gesta nefndarinnar. Frásögn hans var einhliða og hún var villandi og ég vil mótmæla henni. Varðandi það sem hér hefur verið rætt vil ég vekja athygli á því að sl. vor var ákveðið að setja niður nefnd sem hefur það hlutverk að opna fræðimönnum aðgang að gögnum sem lúta að njósnum og hlerunum á kaldastríðstímanum. Það var gagnrýnt á þeim tíma að hlutverk nefndarinnar væri of þröngt skilgreint varðandi viðfangsefnið, tímann og aðra þætti. Nú hefur komið fram tillaga, hana setti hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fram fyrir stundu, að formenn stjórnmálaflokkanna á Alþingi og þingflokksformenn setjist saman og reyni að ná breiðri samstöðu um aðkomu að þessu máli. Það er og hlýtur að vera skýr krafa Alþingis og þjóðarinnar allrar að öll spil verði lögð á borðið og hætt verði öllum blekkingum og feluleik gagnvart þjóðinni.

Forseti vill láta það koma skýrt fram að samkvæmt þingsköpum eru ætlaðar 20 mínútur til umræðu um störf þingsins, eins og fram kemur í lok 50. gr. þingskapa. Í þessu tilviki var liðin 21 mínúta þegar hæstv. dómsmálaráðherra hafði lokið máli sínu. Hver hv. þingmaður hefur tvær mínútur. Ef tímanum er ekki lokið er næsta ræðumanni á dagskrá gefið orðið. Nýlega hafa komið upp atvik í þinginu þar sem hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar hafa kvartað yfir því að hafa ekki komist að. Skýringin er sú að tíminn er ekki lengri. Reynt er að miða við að um tíu hv. þingmenn komist að í þessari umræðu, þeir hafa tvær mínútur á mann. Þetta er því auðvelt og einfalt reikningsdæmi og ég hygg að hv. þingmönnum eigi að vera fullkunnugt um þessi ákvæði þingskapa.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til að ræða um framtíð hvalveiða við Ísland. Við formaður Frjálslynda flokksins, hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson upplifðum í morgun afskaplega ánægjulega stund þegar við brugðum okkur niður á höfn í þessu fallega veðri sem nú er í dag. Þar gat að líta Hval 9. Það var verið að gera skipið klárt til að fara á sjó. Skipið leysti festar og hélt úr höfn við lófatak og ferfalt húrrahróp mannfjölda sem stóð á bryggjunni. Þetta var söguleg stund. Ég held að allir á bryggjunni og að sjálfsögðu hin ágæta áhöfn á Hval 9 sem lagði úr höfn hafi gert sér grein fyrir því hvað hér var að gerast. En ég hefði gjarnan viljað fá staðfestingu á því frá hæstv. sjávarútvegsráðherra sjálfum hvað sé að gerast í hvalveiðimálum okkar Íslendinga og hvernig standi á því að hvalveiðiskipum hefur fækkað um eitt í Reykjavíkurhöfn núna í morgun.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. 9. þm. Suðurk., Magnúsi Þór Hafsteinssyni, fyrir að hefja þessa umræðu og greina þá jafnframt frá því sem ég hef farið yfir á fundi utanríkismálanefndar og sjávarútvegsnefndar í morgun og jafnframt kynnt fyrir forustumönnum stjórnarandstöðuflokkanna, að ég hef í dag ákveðið að heimila veiðar á allt að níu langreyðum og 30 hrefnum á yfirstandandi fiskveiðiári til viðbótar þeim 39 hrefnum sem teknar verða árið 2007 við framkvæmd vísindaáætlunar Hafrannsóknastofnunar, en þá verður lokið því verki sem hófst árið 2003 með 200 dýra úrtaki á hrefnu. Hér eru sem sagt að hefjast atvinnuveiðar á hval eftir áralanga bið. Þetta er í rökréttu framhaldi af þeirri vinnu sem við höfum unnið og þeirri stefnumótun sem fram fór á Alþingi 10. mars árið 1999. Alþingi ákvað þá með mjög miklum meiri hluta að hvetja til þess að hvalveiðar skyldu hafnar hið fyrsta hér við land og alveg frá þeim tíma hefur verið unnið að því með ýmsum hætti. Við gengum í Alþjóðahvalveiðiráðið með tilteknum fyrirvörum. Nú er ljóst að fyrirvararnir hafa að fullu tekið gildi. Þjóðréttarlegar heimildir okkar til að hefja hvalveiðar eru að öllu leyti til staðar. Meðal annars fólu þessir fyrirvarar það í sér að við mundum ekki hefja atvinnuveiðar á hval fyrr en eftir árið 2005. Árið 2006 er runnið upp og allar forsendur eru til staðar til að hefja veiðarnar. Við höfum líka farið á þann hátt í málin að við höfum reynt að stíga hvert skref mjög varlega. Við hófum vísindaveiðar árið 2003. Þær hafa smám saman aukist. Á þessu ári var tekin um það ákvörðun í upphafi að heimila veiðar í vísindaskyni á 50 hrefnum. Í ágústmánuði var sá fjöldi aukinn upp í 60 dýr þannig að það er ljóst mál að við höfum verið að stunda umtalsverðar hvalveiðar hér við land og það er athyglisvert að viðbrögðin við þeim hafa verið næsta lítil. Við höfum ekki fengið yfir okkur þá holskeflu mótmæla sem margir óttuðust og það er vissulega vel. Við höfum vitaskuld farið mjög að þeim ráðum sem við höfum viljað þiggja í þessum efnum, þ.e. ráðum sérfræðinga. Hafrannsóknastofnun hefur metið stærð hvalastofna, hrefnu og langreyðar, og vísindanefndir Alþjóðahvalveiðiráðsins og Norður-Atlantshafssjávarspendýraráðsins NAMMCO hafa báðar samþykkt það mat að 44 þúsund hrefnur séu á landgrunni við Ísland og 26 þúsund langreyðar í miðju Norður-Atlantshafi. Hafrannsóknastofnun hefur lagt til að við getum árlega veitt með sjálfbærum hætti allt að 200 langreyðar og 400 hrefnur. Við erum að stíga agnarsmátt skref einfaldlega í anda þess sem við höfum verið að reyna að gera í þessum efnum, þ.e. að stíga varlega til jarðar og taka stutt skref en ákveðin að því markmiði að hér séu stundaðar atvinnuveiðar með sjálfbærum hætti alveg eins og við teljum eðlilegt að nýta auðlindir hafsins með sjálfbærum hætti. Við erum ekki heldur í neitt í amalegum félagsskap. Aðrar þjóðir sem starfa innan Alþjóðahvalveiðiráðsins líkt og við stunda hvalveiðar, þ.e. Bandaríkin, Rússland, Noregur, Japan og Grænland. Þær stunda allar löglegar og sjálfbærar veiðar í samræmi við reglur Alþjóðahvalveiðiráðsins. Ég nefndi það hér áðan að sá fyrirvari sem við settum í upphafi þegar við gengum í Alþjóðahvalveiðiráðið er núna virkur þannig að þjóðréttarleg staða okkar er alveg skýr. Við höfum allar heimildir okkar megin. Að þessu leytinu er staða okkar algerlega sambærileg við það sem er hjá Norðmönnum sem hafa eins og menn vita stundað hvalveiðar um árabil. En vegna þess að við höfum ekki stundað hvalveiðar í atvinnuskyni mjög lengi þá höfum við ekki verið að hyggja að því lagaumhverfi sem hvalveiðarnar þurfa að búa við til lengri tíma og jafnframt þessari ákvörðun hyggst ég undirbúa lagafrumvarp þar sem reynt er að sníða starfsumhverfi hvalveiðanna að nútímanum, bæði varðandi veitingu veiðileyfanna og eins til að vel sé að öllu staðið hvað vinnsluþáttinn áhærir. Þetta frumvarp hyggst ég leggja fram síðar í vetur og þá er eðlilegt að mínu mati að endurskoða þær aflaheimildir sem ég hef núna þegar gefið út í kjölfar þess að ný lög verði samþykkt hér á Alþingi ef svo vel tekst til sem ég held að sé ákaflega þýðingarmikið. Ég geri ekki lítið úr þeim neikvæðu áhrifum sem kunna að verða af þessari ákvörðun. Við gerum okkur grein fyrir því að þrátt fyrir að hér á landi sé allt að því þjóðarsátt um þessi mál þá er andstaða við þessi mál sums staðar erlendis. Sú andstaða hefur sem betur fer ekki birst okkur í miklum mæli enn þá. Við skulum hins vegar búa okkur undir að hér komi mikil mótmæli. Við höfum verið að reyna að undirbúa okkur undir þetta með því að leggja heilmikla vinnu í hvers konar upplýsingaöflun, gagnasöfnun og undirbúning að því að svara þessu og vekja athygli þar með jákvæðum hætti á málstað Íslendinga. Ég tel því að þegar fram í sækir muni þessi góði málstaður sigra eins og alltaf gerist að lokum.

Forseti. Meiri hluti Alþingis ákvað árið 1983 að mótmæla ekki samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins um bann við hvalveiðum. Þetta bann stendur sem kunnugt er enn þá. Íslensk stjórnvöld ákváðu árið 1992 að ganga úr ráðinu og svo í það aftur árið 2002 með yfirlýsingu um að ríkið hygðist virða bannið til sumars 2006 að minnsta kosti. Á grunni þeirrar yfirlýsingar ræðum við nú um leyfi til hvalveiða. Rétt er að muna að þessi yfirlýsing var og er einstæð. Líklegt er að réttur til hvalveiða í krafti yfirlýsingarinnar verði vefengdur jafnskjótt og slíkar veiðar hefjast. Við getum ekki vænst þess að alþjóðasamfélagið telji yfirlýsinguna gefa okkur skýlausan rétt til að rjúfa bannið sem samþykkt var eða ekki var mótmælt hér árið 1983. Ekki þarf að rekja hér þann vanda sem nú getur komið upp, margvíslegan skaða fyrir ímynd lands og þjóðar, álitshnekki og mótbyr fyrir Íslendinga í alþjóðastarfi, vandræði á helstu fiskmörkuðum, tjón í ferðaþjónustu, að ógleymdum erfiðleikum eða uppgjöf við hvalaskoðun sem víða um landið hefur auðgað atvinnulíf á síðari árum. Við eigum að standa á rétti okkar til að nytja allar auðlindir lands og sjávar án rányrkju með virðingu fyrir móður náttúru og í samstarfi við aðrar þjóðir þegar um far- eða flökkustofna er að ræða. Er slíkt samstarf hafið nú? Okkur er líka lífsnauðsyn, fámennri þjóð, að bera virðingu fyrir alþjóðlegu samkomulagi. Það eina sem getur réttlætt að brjótast út úr ramma alþjóðareglna er að um lífsgrundvöllinn sjálfan sé að tefla. Það var málstaður okkar í landhelgismálinu forðum. Er svo komið nú? Forseti. Ég tel að ríkisstjórnin hafi ekki sýnt skynsemi í þessu máli. Ég gagnrýni skort á samráði við alla nema einn tiltekinn hagsmunaaðila og ég óttast afleiðingarnar fyrir atvinnulíf okkar og þjóðlíf.

Frú forseti. Ég verð að segja að ég undrast nokkuð hvaða stefnu þessi hvalveiðimál okkar eru að taka núna á síðustu klukkutímum. Ég hlýt að gagnrýna það mjög harðlega að þá fyrst er boðað til fundar meðal annars með utanríkismálanefnd þegar hvalveiðiskipið er farið á veiðar. Það má nú með sanni kalla samráð eftir á. Það er engin deila um það að við Íslendingar ætlum að halda til haga rétti okkar til að nýta sjávarspendýr eins og aðrar nytjategundir í lífríkinu. Það höfum við reyndar gert, m.a. með hrefnuveiðum að undanförnu, veiðum í vísindaskyni sem reyndar mönnum sýnist sitt hvað um. Hitt er talsvert annað mál hvort það er skynsamlegt og jafnvel hvort okkur er heimilt vegna aðildar okkar að alþjóðasamningum eins og alþjóðahafréttarsáttmálanum, náttúruverndar- og viðskiptasamningum, svo og vegna stöðu okkar eftir endurinngöngu í Alþjóðahvalveiðiráðið, að hefja núna veiðar á stórhval í atvinnuskyni. Ég hef miklar efasemdir um að það sé ráðlegt á þessum tímapunkti meðan nokkur óvissa ríkir enn að mínu mati um þjóðréttarlegar skuldbindingar, meðan alls óvíst er að hægt sé að koma afurðum í verð og við gætum jafnvel lent í verulegum vandræðum af þeim sökum. Það er nokkuð ljóst að lítils háttar atvinnuveiðar munu ekki gefa af sér nema smáar fjárhæðir og þar af leiðandi er allt eins líklegt að við séum að fórna meiri hagsmunum fyrir minni. Við verðum fyrir miklu meira tjóni á öðrum sviðum atvinnulífs okkar heldur en þessar takmörkuðu veiðar að minnsta kosti geta gefið af sér. Við í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs getum ekki mælt með því að ráðist verði í veiðar nú við þessar aðstæður og ekki stutt það á þessum tímapunkti.

Virðulegi forseti. Fyrir rúmum sjö árum eða 10. mars 1999 samþykkti Alþingi ályktun um hvalveiðar með yfirgnæfandi meiri hluta atkvæða, 37 atkvæðum gegn aðeins sjö mótatkvæðum. Upphaf ályktunarinnar er þannig, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að hefja skuli hið fyrsta hvalveiðar hér við land og tekur fram að ályktun þess frá 2. febrúar 1983 stendur ekki í vegi fyrir því. Veiðarnar fari fram á grundvelli vísindalegrar ráðgjafar Hafrannsóknastofnunarinnar og undir eftirliti stjórnvalda.“ Það liggur því fyrir að hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur mjög skýrt pólitískt umboð frá Alþingi til að taka þá ákvörðun sem Alþingi fól honum að taka fyrir rúmum sjö árum við það tækifæri sem hann teldi hentugt. Veiðarnar fara fram á þeim grundvelli sem Alþingi setti, vísindalegri ráðgjöf og undir eftirliti stjórnvalda þannig að þau skilyrði eru öll uppfyllt. Nú hefur hæstv. ráðherra ákveðið að stíga það skref að hefja atvinnuveiðar á hval bæði á stórhveli og smáhveli þannig að þetta eru tímamót í þessu máli sem reyndar, eins og ég undirstrika, Alþingi samþykkti fyrir rúmum sjö árum. Í öðru lagi eru þessi tímamót grundvölluð á því að um sjálfbærar veiðar er að ræða, einungis sé leyft að veiða níu langreyðar af þeim 200 sem vísindamenn telja árlega unnt að taka úr stofninum eða aðeins um 4% af mögulegri veiði án þess að ganga á stofninn. Varðandi hrefnur er leyft að veiða um 17% af árlegum kvóta sem vísindamenn telja óhætt að mæla með þannig að veiðarnar falla að öllu leyti undir þau skilyrði sem Alþingi setti á sínum tíma.

Hæstv. forseti. Því ber að fagna að við séum að hefja atvinnuveiðar á sjávarspendýrum og kannski var ekki seinna vænna, hæstv. forseti, en að við brygðumst við eins og hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur nú gert. Réttarstaða Hvals hf. er slík að ef honum hefði verið meinað að veiða eftir að vera búinn að gera sín skip klár til veiða og aðstöðu klára til að vinna og verka afurðir þá hefði ríkisstjórnin, að mínu viti, orðið skaðabótaskyld gagnvart fyrirtækinu. Menn eiga rétt á að nýta þá stofna sem taldir eru þola veiðar og ekki fer á milli mála að langreyðarstofninn þolir veiðar og hrefnustofninn þolir veiðar. Reyndar hefur komið í ljós á undanförnum árum að hrefnan er tækifærissinni í íslensku lífríki sjávar og tekur til sín miklu meira af botnfiskum í sínu fæðunámi en gert var ráð fyrir áður en vísindaveiðarnar hófust. Öll rök hníga því að því að hefja atvinnuveiðar bæði á stórhvelum og hrefnunni. Ég fagna því að það skref skuli stigið í dag. Reyndar finnst mér kvótinn, níu langreyðar, afar naumt skammtaður miðað við þau 200 dýr sem hægt væri að veiða undir sjálfbærri nýtingu ef litið er til þeirra tillagna sem við höfum fengið á undanförnum árum. En það er kannski orðin vani að skammta litla kvóta. Sjávarútvegsráðherra er kannski orðinn vanur því og situr í því fari, því miður.

Frú forseti. Ég vil í upphafi óska hæstv. sjávarútvegsráðherra og ríkisstjórninni, svo og okkar Íslendingum til hamingju með þá ákvörðun að heimilaðar verði hvalveiðar í atvinnuskyni. Íslendingar hafa haft það að leiðarljósi að nýta auðlindir sjávar með sjálfbærum og skynsamlegum hætti og með það að markmiði að byggja upp sterka stofna nytjafiska. Það er mikilvægt að hvalir séu jafnframt teknir með í reikninginn. Ástand hvalastofna hér við land er gott og margir stofnar þola vel skynsamlega sjálfbæra nýtingu. Í upphafi er heimilað að veiða níu langreyðar og 30 hrefnur en samkvæmt upplýsingum frá Hafró mundu árlegar veiðar á allt að 200 langreyðum og 400 hrefnum samrýmast markmiðum um sjálfbæra nýtingu. Talið er að stofnar hrefnu og langreyðar séu nærri sögulegu hámarki. Vísindamenn Hafró hafa áætlað að hvalir hér við land éti um 6 milljónir tonna af fæðu á ári, þ.e. um 3 milljónir tonna krabbadýra, 2 milljónir tonna af fiski og 1 milljón tonna af smokkfiski. Hrefnan lætur mest að sér kveða í fiskáti og étur milljón tonn af fiski. Til samanburðar má geta þess að heildarafli á Íslandsmiðum fiskveiðiárið 2005/2006 var 1,3 milljónir tonna samkvæmt bráðabirgðatölum Fiskistofu. Vísindamenn Hafró hafa leitt að því líkur að ef hvalastofnum verði haldið við 70% af sögulegu hámarki geti menn aukið afrakstur þorskstofnsins um 20% eða um allt að 60 þúsund tonn. Verðmæti 60 þúsund tonna af þorski eru mikil fyrir íslenskt þjóðfélag og ef til vill sér í lagi byggðarlög sem byggja sitt á einni af undirstöðuatvinnugreinum þjóðarinnar, þ.e. sjávarútvegi. Hve oft höfum við á hinu háa Alþingi ekki tekið umræðu um ástand þorskstofnsins. Það væri ábyrgðarleysi gagnvart framtíð sjávarútvegs og sjávarbyggða að bregðast ekki við með þessum hætti. Allar kannanir sem gerðar hafa verið sýna að mikill meiri hluti þjóðarinnar eða þrír af hverjum fjórum séu hlynntir hvalveiðum í atvinnuskyni og það kæmi mér ekki á óvart þó margir muni draga fána að hún í dag því miklum áfanga er náð. Virðulegi forseti. Það er búið að skerpa skutla og nú er að hefja veiðar. Til hamingju með daginn!

Frú forseti. Sjálfbær þróun er stefna Samfylkingarinnar. Það þýðir að ef hvalastofn er nægilega stór til þess að þola veiðar að mati vísindamanna má veiða úr honum. Sú er raunin við Ísland eins og fram hefur komið í máli manna. Þessar niðurstöður Hafró eru samþykktar bæði af NAMMCO og vísindaráði Alþjóðahvalveiðiráðsins og hafa birst í ráðgjöf Hafró mörg undanfarin ár. Það er staðreynd að ferðaþjónusta er orðin önnur mikilvægasta atvinnugrein Íslendinga og hvalaskoðun hefur notið mikilla vinsælda meðal ferðamanna. Það er nauðsynlegt fyrir okkur að taka tillit til ferðaþjónustunnar ef við ætlum ekki að eyðileggja eða stórskaða þann árangur sem náðst hefur í markaðsstarfi hvalaskoðunarfyrirtækja. Veiðar og ferðamennska fara saman á Grænlandi og þar er hvalurinn hluti af hefðbundnu fæðuvali Grænlendinga sjálfra. Við erum í annarri stöðu og hvalveiðar eru ekki mikilvægar fyrir afkomu íslensku þjóðarinnar. Við höfum einnig hagsmuna að gæta á hefðbundnum fiskmörkuðum okkar þar sem hvalverndarsinnar hafa beitt áhrifum sínum. Staðreynd málsins er því sú að við verðum að fara afar varlega í þessum efnum ef við ætlum ekki að fórna meiri hagsmunum fyrir minni. Frú forseti. Tímasetning þessarar ákvörðunar núna er athyglisverð á árstíma þar sem hvalveiðar fara ekki fram. Það skyldi þó ekki vera reyndin að það sé verið að reyna að beina athygli landsmanna frá þeim málum sem virkilega skipta máli á landinu eins og t.d. hlerunum, stóraukinni misskiptingu skattbyrði á Íslendingum eða heilbrigðis- og velferðarkerfi í rúst og ýmsu fleiru sem núverandi ríkisstjórn vill helst ekki að sé verið að tala um? Við skulum því ekki rífast um hvalveiðar, sem eru allt í lagi í hófsemd og ef tillit er tekið til ferðaþjónustunnar. Við skulum muna eftir því sem skiptir máli.

Hæstv. forseti. Hvalurinn er alþjóðlegt tákn fyrir umhverfisvernd og hvalir eru alþjóðlegt tákn fyrir verndun dýra í útrýmingarhættu. Það ríkir hvalveiðibann á úthöfunum. Mér finnst þetta vera dapurlegur dagur, frú forseti. Það er auðvitað ákveðin skynsemi í því að halda til haga sögulegum og þjóðréttarlegum rétti okkar til að nýta tegundir hér við land. En að hefja hvalveiðar nú með þau rök helst í farteskinu að hvalir spilli fyrir afrakstursgetu fiskstofna Íslands, það eru rök sem eru algjörlega út í hött og dæma sig sjálf. Ég tel ekki rétt að styðja hugmyndir um atvinnuveiðar á hvölum þegar svona stendur á eins og hér háttar nú til. Þegar samanlagðir hagsmunir Íslendinga og markaðsstaða varðandi hvalaafurðir eru lögð til grundvallar er það að mínu mati út í hött. Forstöðumaður landvinnslu Samherja hélt því fram á fundi um daginn að 200–400 hrefnur breyttu engu fyrir afrakstursgetu fiskstofna á Íslandsmiðum. Hins vegar gæti slík veiði haft þau áhrif að viðskiptavinir Samherja í Bretlandi, Sainsbury's, Marks & Spencer og fleiri ámóta aðilar, færu fram á verðlækkun á fiski frá Íslandi á þeirri forsendu að það sé orðið erfiðara að selja afurðirnar. Jafnvel þó að sú yrði ekki raunin gætu þeir samt knúið fram slíka lækkun. Slík verðlækkun væri bein afleiðing af skaddaðri ímynd okkar og framleiðsluvara okkar, og ég á ekki von á að sjávarútvegsfyrirtækin taki þessu með þegjandi þögninni. Hvalaskoðunarfyrirtækin gera þetta, samtök ferðaþjónustunnar gera það ekki. Hvalaskoðunarfyrirtæki stunda í dag sjálfbæra nýtingu á hvölum og við vitum í gegnum þau að hegðun hrefnunnar á Faxaflóa hefur breyst vegna þess að 25% þeirra dýra sem hafa verið tekin hafa verið tekin á Faxaflóa 

Hæstv. forseti. Hvort heldur fólk lítur á þennan dag sem dapurlegan eða gleðilegan dag þá er þetta sögulegur dagur þar sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur tekið þá ákvörðun sem hér er til umræðu. Sannarlega hef ég mikið álit á hæstv. ráðherra en ekki hvarflaði að mér að hann væri svo hugmyndaríkur að með þessari ákvörðun væri verið að fela allt það sem hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir taldi hér upp. Þessi ákvörðun á ekki að koma neinum á óvart eins og hér hefur verið rakið. Hér hefur hæstv. ráðherra verið að fylgja eftir ákvörðun frá hv. Alþingi og í umræðum úr þessum ræðustóli, fleiri en einni og fleiri en tveimur, hefur hæstv. sjávarútvegsráðherra verið skammaður fyrir að fylgja ekki eftir ákvörðunum Alþingis. Það á því ekki að koma neinum á óvart að þessi ákvörðun skuli tekin. Hér stangast að sjálfsögðu á nokkur sjónarmið. Það er í fyrsta lagi sjónarmið um veiðar, að við getum stundað sjálfbærar veiðar sem eru hluti af sjálfsákvörðunarrétti þjóðar og það er auðvitað fjöregg okkar sem við megum aldrei líta frá. Hins vegar stangast það sjónarmið á við sjónarmið ferðamennskunnar, sem fulltrúar ferðamennskunnar hafa haldið á lofti, t.d. hvalaskoðun og þá ekki síður markaðssjónarmiðin á erlendri grundu. Ég vil þess vegna taka undir það sem aðrir hafa nefnt að hér er varlega stigið til jarðar, hér er verið að fylgja eftir ákvörðun Alþingis. En ég vil jafnframt leggja áherslu á að samhliða þessari ákvörðun verði skilgreind vel þau svæði þar sem hvalaskoðun er stunduð og þau vel aðgreind frá veiðisvæðum á hval og jafnframt verði kynningarstarfi bæði innan lands og ekki síst erlendis, eins og í bígerð er, og að því verði vel fylgt eftir. Þannig munum við ná bestum árangri í þessu viðkvæma máli.

Virðulegi forseti. Þetta voru svo sannarlega ánægjuleg tíðindi sem hæstv. sjávarútvegsráðherra flutti okkur úr ræðustól: Ísland hefur hafið veiðar á nýjan leik á stórhvelum. Þar með er lokið allt of löngu tímabili sem liðið hefur án þess að við nýttum með sjálfsögðum hætti þessa nytjastofna og ég tel að þetta sé mikið framfaraskref. Ég hef í sjálfu sér ekkert miklar áhyggjur af því að við munum þurfa að bíða skaða vegna þess ef við höldum rétt á spilunum, ef við stöndum saman, kynnum málstað okkar út á við, þá hef ég í sjálfu sér ekki miklar áhyggjur af því að þetta verði okkur til tjóns. Það er sjálfsagt og eðlilegt að nýta þessi dýr alveg eins og við nýtum dýr til að mynda uppi á landi, hreindýr, dádýr, önnur spendýr. Hvalir eru ekkert öðruvísi en þessi dýr og það er sjálfsagður og eðlilegur hlutur að þeir séu nýttir alveg eins og önnur dýr. Við eigum ekkert að hlusta á eitthvert kjaftæði um að hér sé verið að ganga of nærri náttúrunni, það er alls ekki rétt. Það er mjög mikið af hval í hafinu allt í kringum Ísland, maður þarf ekki annað en bregða sér hérna rétt út á sjó til að sjá það. Þær stórhvalaveiðar sem hefjast núna fara fram í úthafinu, djúpt austur af landinu, og þær munu á engan hátt rekast á við hagsmuni þeirra sem stunda hvalaskoðun. Virðulegi forseti. Ég tel að það hafi verið mikil mistök þegar Alþingi samþykkti hér í þessum sal árið 1986 að mótmæla ekki alþjóðahvalveiðibanninu.  Þó að við séum aðeins að tala hérna um níu hvali á þessu fiskveiðiári, vonandi verða þeir fleiri, þá er þetta miklu, miklu meira mál en svo að það snúist bara um þessi tilteknu dýr. Þetta er stórmál, þetta varðar sjálfstæði þjóðarinnar í framtíðinni. Þetta varðar það hvernig við Íslendingar getum nýtt okkar náttúruauðlindir í framtíðinni. Um það snýst málið, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé rétt sem hv. þingmaður Magnús Þór Hafsteinsson sagði hér í lokaorðum sínum, að þó að skrefið sé í sjálfu sér stutt þá er þetta heilmikið mál sem við erum að ræða hér um. Ég verð svo að segja það strax að hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir ofmetur snilli mína mjög mikið. Ég held að ég hafi talað um þessi hvalamál í 15 ár eða frá því að ég kom á þing og ég ætla að fullvissa hana og aðra um að ekki vakti það fyrir mér að þann 17. október 2006 mundi sú umræða síðan leiða til þess að ég væri að þyrla svona ryki yfir alla umræðuna um aðra hluti í pólitískri umræðu í landinu. Svona snjall er ég ekki en ég vil hins vegar þakka kærlega fyrir það álit sem fram kom í þessum orðum. Kjarni þessa máls kom fram í máli hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar áðan og hann er sá að Alþingi hefur markað stefnu í þessum efnum. Alþingi markaði þá stefnu að við skyldum hefja hvalveiðar með tilteknum skilyrðum sem við höfum núna uppfyllt. Það var þannig að við gengum inn í Alþjóðahvalveiðiráðið á sínum tíma með tilteknum skilyrðum. Þessir fyrirvarar eru núna í fullu gildi. Hinar þjóðréttarlegu heimildir okkar til að hefja þessar veiðar eru algjörlega til staðar. Því var velt upp áðan hvort við værum á einhvern hátt að ganga á svig við þessar þjóðréttarlegu heimildir. Svo er ekki. Við styðjumst við alþjóðahafréttarsáttmálann. Þar er m.a. kveðið á um tiltekið samráð sem þurfi að eiga sér stað og það uppfyllum við með starfi okkar innan Alþjóðahvalveiðiráðsins og innan NAMMCO. Allar heimildir okkar til þess að hefja þessar veiðar eru því til staðar og við værum út af fyrir sig að hverfa frá stefnumörkun Alþingis, sem væri mjög alvarlegt, ef við hefðum ekki reynt að vinna áfram á þessari braut, að stefna að því að hefja aftur atvinnuveiðar á hval. Þess vegna er þessi dagur fyrst og fremst ákveðin lok á því ferli sem Alþingi samþykkti og mótaði stefnuna gagnvart og ég hefði sem ráðherra verið að ganga á svig við vilja Alþingis ef ég hefði unnið með öðrum hætti en þeim að reyna að vinna að því að hefja hér atvinnuhvalveiðar. Þess vegna er þetta sjálfsagður hlutur sem ég heyri að Alþingi fagnar og tekur þar með undir almenna þjóðarviljann í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Nú höldum við áfram umræðu um Ríkisútvarpið ohf., umræðu sem lauk á miðnætti í gærkvöldi. Ég vil, hæstv. forseti, byrja á því að rifja upp þær athugasemdir sem komu fram áður en við fórum í umræðuna, þ.e. athugasemdir um uppröðun á dagskrá Alþingis í gær, sem heldur sér í dag. Það eru þrír liðir á dagskrá þessa þingfundar og í þeirri sömu röð og var í gær. Fyrst er Ríkisútvarpið, síðan Sinfóníuhljómsveit Íslands og síðast útvarpslög, prentréttur og samkeppnislög. Það er þriðji dagskrárliðurinn. Við óskuðum eftir því, hæstv. forseti, í gær að þessum dagskrárliðum yrði snúið við með þeim rökum að eðlilegra væri og betra að fara í umræðuna þannig að við hefðum þennan ramma, þennan grunn sem við ætluðum að setja allt inn í, sem sé Ríkisútvarpið og hina frjálsu fjölmiðla hvort sem það heita ljósvaka- eða prentmiðlar. Ég tel að rök sem stjórnarandstaðan færði fram séu fullgild, hvort sem er við þetta frumvarp eða önnur hliðstæð. Það sé eðlilegra og betra að hafa heildarmyndina skýra og setja svo inn í þann ramma. Ég tel að umræðan um Ríkisútvarpið væri með öðrum hætti ef við hefðum gert þetta, hæstv. forseti. Við þessu var ekki orðið og við munum halda áfram að ræða um Sinfóníuhljómsveitina og svo útvarpslögin í beinu framhaldi af þessari umræðu. Hæstv. menntamálaráðherra og forseti hafa orðið við óskum stjórnarandstöðunnar frá því síðasta vor að taka þessi frumvörp þrjú saman í einni spyrðu, ekki þannig að þau þyrfti endilega að ræða sem einn dagskrárlið eða undir einum hatti en að þau færu öll samhliða í gegnum umræðu á þinginu. Það er heppilegra að öllu leyti. En ég sakna þess að hér skuli ekki hafa verið fjórða málið sem er af sama toga. Það er mál á þskj. 24, sem sé með lægra skráningarnúmer, frumvarp til laga um breytingu á lögum um Ríkisútvarpið, með síðari breytingum. Það frumvarp hefur þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lagt fram og er um að ræða breytingar á núverandi útvarpslögum. Þar er lagt til að breyta útvarpsráði og styrkja stjórnina og einnig útskýrt með hvaða hætti hægt er að styrkja stofnunina. En að þessu kem ég síðar, hæstv. forseti. Hvað er verið að gera? Með því frumvarpi sem hér liggur frammi er verið að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag. Það er verið að breyta Ríkisútvarpinu í opinbert sjálfstætt hlutafélag í eigu íslenska ríkisins og samkvæmt frumvarpinu er sala þessa opinbera hlutafélags óheimil. Það er alveg ljóst að það sem skiptir máli í þessari þriðju tilraun hæstv. menntamálaráðherra til að breyta rekstri Ríkisútvarpsins yfir í hlutafélag - það er hlutafélagaformið sem skiptir máli hvort sem það heitir ehf., ohf. eða hvað annað. Það sem skiptir máli er að koma Ríkisútvarpinu í hlutafélag og í því liggur breytingin. Í 1. gr. laganna segir um eignarhaldið: „Ríkisútvarpið ohf. er sjálfstætt hlutafélag í eigu íslenska ríkisins. Sala félagsins eða hluta þess, sameining þess við önnur félög eða slit þess er óheimil.“ Þetta er ein grein í frumvarpinu og þessari einu grein er hægt að breyta með einni setningu í nýju frumvarpi. Ég er sannfærð, hæstv. forseti, um að framtíðarsýnin með því að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag er sú að koma því enn frekar út á markað. Það að halda svona stíft við að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag er pólitísk hreintrúarstefna Sjálfstæðisflokksins. Það getur ekki verið neitt annað. Það er ljóst að á því er áhugi, sérstaklega hjá ungum sjálfstæðismönnum, að koma ríkisfyrirtækjum, og þá ekki síst Ríkisútvarpinu, úr ríkisrekstri og yfir í hlutafélagaform eða hreinlega selja þau. Þetta er ákveðin hreintrúarstefna því ef markmiðið væri eingöngu að standa vörð um Ríkisútvarpið, efla það og gera það hæfara til að aðlagast breytingum í þeirri miklu grósku og iðu sem er á ljósvakamiðlunum í dag og í íslenskri fjölmiðlaflóru, þarf enga lagabreytingu til. Ríkisútvarpið kom á laggirnar nýrri rás, Rás 2. Það gerðist innan stofnunarinnar og þurfti enga lagabreytingu til. Aftur á móti hefði þurft meira fjármagn til að reka Rás 2 eins og metnaður og vilji stóð til hjá stofnuninni, að hafa stöðvar úti um allt land. Það er hægt að bregðast við, það er hægt að koma með nýja starfsemi, það er hægt að efla starfsemina úti um allt land án þess að breyta félaginu í hlutafélag. Það er sú dínamík í stofnuninni sjálfri sem á að styðja. Það er hægt án þess að breyta stofnuninni í hlutafélag. Það er líka ljóst, hæstv. forseti, að ákvæðið um að ekki mætti selja Ríkisútvarpið varð að vera inni til að Framsóknarflokkurinn gæti stutt og skrifað upp á frumvarpið. Framsóknarflokkurinn hefur haft það á stefnuskrá sinni, og farið með það út í kosningar oftar en einu sinni, að hann muni standa vörð um að Ríkisútvarpið fari ekki á markað og verði ekki selt. Með því að gangast inn á þessa formbreytingu á rekstri útvarpsins tel ég að Framsóknarflokkurinn sé að láta teyma sig vísvitandi eða með blekkingum inn á óheillaspor. Ég veit ekki hvernig þingmenn þess ágæta flokks ætla að fara út í næstu kosningar og verja það að hafa stutt þetta frumvarp þar sem það blasir við að um tímabundið ástand getur verið að ræða. Hv. þm. Dagný Jónsdóttir, sem sat með okkur í gærkvöldi og fylgdist með, var ótrauð í að koma upp í andsvör og mótmæla því að til stæði að selja Ríkisútvarpið eða selja út úr Ríkisútvarpinu. Ég vil trúa því að hv. þingmaður standi í þeirri meiningu að það loforð eða ákvæði í frumvarpinu muni halda um ókomna tíð. En það getur framtíðin ein skorið úr um. Hvað er Ríkisútvarpið? Ég held að í hugum okkar flestra sé Ríkisútvarpið, eða gamla, góða Gufan, samofin þjóðarvitundinni, að svo sé a.m.k. hjá okkur sem erum komin um og yfir miðjan aldur. Stór hluti af minningum bernskunnar, alla vega hjá okkur sem ólumst upp áður en nýju stöðvarnar komu á markaðinn sem ungt fólk í dag kveikir kannski frekar á - í hugum okkar flestra er Ríkisútvarpið hluti af menningunni, hluti af því sem við erum enda geymir það í fórum sínum ómetanlegar þjóðargersemar. Þó að þær gersemar séu ekki í formi málverka eða annars konar listaverka, sem við geymum á listasöfnum, eru þær menningarverðmæti sem eru jafndýrmæt íslensku þjóðinni og þau sem eru geymd bæði í Þjóðminjasafninu og í Listasafni Íslands. Þetta eru menningarverðmæti sem eru geymd á spólum og á vínylplötum og öðrum slíkum tækjum sem hafa verið notuð til upptöku bæði í hljóðvarpi og síðar í sjónvarpi. Þetta eru hljóðupptökur, þetta eru raddir okkar fremstu skálda. Við höfum heyrt í Þórbergi, Halldóri Kiljan Laxness og fleirum. Við höfum verið að hlusta undanfarið á ómetanlegar upptökur af tónlist, söngvurum og hljóðfæraleikurum og við eigum upptökur á leikritum og þáttum í sjónvarpi - afþreyingarefni þegar það var flutt á sínum tíma en er nú ómetanlegt menningarverðmæti. Þetta hefur Ríkisútvarpið eignast í gegnum tíðina og þetta verður eign hins nýja hlutafélags ef af verður. Það má aldrei verða að slíkar upptökur, rétt eins og Listasafn Íslands eða Þjóðminjasafnið, verði ekki áfram í eigu þjóðarinnar, skilyrðislaust. Við eigum að hafa lært af reynslunni að taka ekki upp nýja sölu bankanna eins og sú sala fór fram. Þá gleymdust öll listaverkin sem þar voru og fóru bara með si svona. Það á við um Ríkisútvarpið og aðrar stofnanir sem hafa haft menningu og metnað innan sinna vébanda og komið sér upp listaverkum, en það hefur verið hlutverk Ríkisútvarpsins að safna, geyma og stuðla að menningu í landinu. Hæstv. forseti. Fyrir skömmu var send út fréttatilkynning frá menntamálaráðuneytinu um samning við Ríkisútvarpið um almannaþjónustu. Þar stendur, með leyfi forseta: „Menntamálaráðuneytið og Ríkisútvarpið hafa náð samkomulagi um drög að samningi um útvarpsþjónustu í almannaþágu. Hlutverk samningsins er að skilgreina og lýsa nánar tilgangi og hlutverki RÚV og þær kröfur sem gerðar eru til Ríkisútvarpsins á grundvelli þess frumvarps sem lagt verður fram á fyrstu dögum þingsins.“ Gert er ráð fyrir að samningurinn taki gildi samhliða breyttu rekstrarformi Ríkisútvarpsins. Helstu nýmæli í samningnum eru stóraukin áhersla á íslenskt efni og kemur fram að þá muni fjöldi textaðra klukkustunda aukast um 100% frá upphafi. Í samningnum skuldbindur Ríkisútvarpið sig til að gerast kaupandi eða meðframleiðandi að leiknu sjónvarpsefni, kvikmyndum, heimildarmyndum eða öðru sjónvarpsefni og verja til þess að lágmarki 150 millj. kr. á ári frá og með árinu 2008. Hæstv. forseti. Þessi drög að samningi, eins og ég las upp og var fréttatilkynning frá menntamálaráðuneytinu, koma fram í II. kafla frumvarpsins, um hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins eftir að búið er að gera það að hlutafélagi. Það verð ég að segja að ég get tekið undir hvern einasta lið í þessum drögum eða um hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins ohf., nema að ég tel að Ríkisútvarpið hafi verið að sinna þessum skyldum og eigi að sinna þeim og til framtíðar. Með fjárlögum og breytingum á stjórn og með því að breyta innri málefnum stofnunarinnar á þann veg að Ríkisútvarpið geti sinnt þessum skyldum - það eina sem við þurfum í raun að gera er að sjá til þess að Ríkisútvarpið hafi fjármagn til að uppfylla þetta. Annað ekki. Í frumvarpinu sem liggur frammi frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, og hefur verið dreift, leggjum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs til í 1. gr. að við 3. mgr. 3. gr. núverandi laga um Ríkisútvarpið bætist, með leyfi forseta: „Stefnt skal að því að hlutur innlends efnis sé sem mestur og vandað sé til þess sem verða má.“ Við leggjum einnig til að í staðinn fyrir útvarpsráð sem nú er starfandi komi sérstakt dagskrárráð sem verði ráðgefandi og það verði mjög öflugt ráð innan stofnunarinnar, bæði með utanaðkomandi aðilum og eins fulltrúum fagaðila innan stofnunarinnar til að sjá um þetta metnaðarfulla og mikla menningarstarf sem er samkvæmt hlutverki og skyldum Ríkisútvarpsins, eins og fram kemur í frumvarpi hæstv. menntamálaráðherra. Innan Ríkisútvarpsins hefur nefnilega verið alveg frá upphafi og til dagsins í dag mikill mannauður og það er það mikið mannafl sem stofnunin hefur í þjónustu sinni að við eigum eingöngu með auknu fjármagni að geta ráðið við mjög metnaðarfulla dagskrá og íslenska dagskrárgerð. Hæstv. forseti. Í umræðunni í gær kom fram að fjárhagsstaða Ríkisútvarpsins er mjög alvarleg. Stofnunin hefur tekið há lán og miklar skuldir hafa safnast upp. Stór hluti þeirra skulda er vegna flutnings í nýtt húsnæði sem stofnunin var alfarið látin bera. Þurfti hún að taka langtímalán þegar sjónvarpið var flutt frá Laugaveginum og í hús við Háaleitisbraut. Það var stofnuninni mjög dýrt og mjög óeðlilegt að gera ekki sérstakar ráðstafanir til að sjónvarpið gæti komið sér fyrir með nýjum búnaði og endurnýjað allan búnað sinn með því að leggja fram sérstakar fjárveitingar í því skyni. Þetta höfum við séð gerast á fleiri stöðum samanber sameiningu sjúkrahúsanna, Borgarspítalans og Landspítalans, á sínum tíma þegar ekki var tekið tillit til mikilla flutninga sem var þeirri sameiningu samfara. Eins var það með Ríkisútvarpið. Þegar það fékk nýtt húsnæði voru ekki gerðar sérstakar ráðstafanir á fjárlögum til að auðvelda stofnuninni að koma sér fyrir og efla tækjakost sinn og þá var sjónvarpsaðstaðan til útsendinga langdýrasti þátturinn. Því er það enn frekar umhugsunarefni miðað við rekstrarstöðu stofnunarinnar hvers vegna verið er að breyta stofnuninni í hlutafélag akkúrat núna. Ef af þessu frumvarpi verður, sem ég ætla að vona að verði ekki, hvernig á þá nýtt hlutafélag að komast á laggirnar, opinbert hlutafélag, og verða öflug menningarstofnun eins og henni er ætlað með eingöngu 5 millj. kr. tannfé? Ég held að það hljóti að vanta einhver núll inn í tillögurnar ef af þessu á að verða til að geta farið af stað með einhverjum myndarskap. Ekki er hægt að greina það í fjárlögum að því eigi að fylgja eftir að styrkja rekstrarstöðu Ríkisútvarpsins. Það er milljarður eða meira sem þyrfti að koma inn miðað við stöðuna í dag til að gera Ríkisútvarpið starfhæft. Maður sér það fyrir sér að með breyttu rekstrarformi og uppsögnum á starfsfólki og því mikla valdi sem nýr útvarpsstjóri mun hafa, þá verði auðveldara að hreinsa til, bæði í mannskap og dagskrárgerð því öðruvísi mun þessi nýja stofnun eða gamla stofnunin í nýju rekstrarformi ekki geta starfað áfram. Ef á að negla alveg niður hlutverk og skyldur með óbreyttu framlagi á næsta ári í formi afnotagjalda, þá virðist það blasa við að hreinsanir verði hjá starfsmönnum og í dagskrárgerðinni. Hæstv. forseti. Það hefur verið rekin sveltistefna hvað varðar rekstur opinberra stofnana. Það hefur verið gert meðvitað og markvisst á öllum ríkisstofnunum. Ég þekki ekki til nokkurrar stofnunar sem hefur komið til fjárlaganefndar eða maður heimsótt eða heyrt af sem telur sig una sátta við sitt og að komið sé til móts við óskir stofnunarinnar um rekstrarfé til að standa undir lögboðinni starfsemi. Það er hver einasta stofnun sem maður heimsækir eða fer ofan í saumana á sem á í erfiðleikum með að láta enda ná saman, erfiðleikum með að halda starfsmönnum, erfiðleikum með að uppfylla þær kröfur sem gerðar eru um lögbundnar skyldur. Það hefur verið stöðugur niðurskurður og mikið aðhald hefur verið á undanförnum árum. Það virðist vera ljósara með hverju árinu sem líður að þetta sé meðvituð stefna. Svo virðist sem verið sé að koma hverri opinberu stofnuninni á fætur annarri í þá stöðu og í þær þrengingar í rekstri að samstaða starfsmanna og þjóðarinnar um mikilvægi rekstursins bresti. Því að þegar ástandið er þannig að það er stöðugur niðurskurður með stöðugu álagi og stöðugu aðhaldi og allt snýst bara um að láta hlutina ganga þá gefast menn að lokum upp. Þetta sér maður hvað gleggst núna á heilbrigðisstofnunum sem eru meira og minna að kikna undan álagi. Þar sér maður það trúlega hvað best því álagið bitnar á sjúklingum, á langveikum og á öldruðum og það er miklu erfiðara að ganga að kvöldi eða að loknum vinnudegi burt frá þeim sem maður á að þjóna, lifandi veru, en frá stabbanum á skrifborðinu sem ekki lækkar heldur bara hækkar, eða verkefnum sem hlaðast upp og ekki er hægt að komast í gegnum að sinna. Þetta er sú tilfinning sem langflestir búa við. Þegar starfsmenn og þeir sem njóta þjónustunnar eru orðnir alveg vonlausir um að ástandið muni lagast, að þetta muni vera svona áfram, og þurfa að bíða í meira en klukkutíma eftir að komast að í síma hjá þjónustufulltrúa Tryggingastofnunar ríkisins, svo ég haldi áfram að nefna stofnanir, sökum þess að stofnunin er undirmönnuð, þegar þjónusta stofnunar er á þennan hátt þá segja starfsmenn: Þetta getur ekki orðið verra, það skiptir ekki máli hverjir reka þetta. Eða þeir sem þjónustuna þiggja: Það skiptir ekki máli hvort þetta er selt eða ekki. Þetta er hvort sem er ómögulegt eins og það er. Þá trú og það traust sem fólk hefur haft á opinberum stofnunum í grunnþjónustu er markvisst verið að mylja niður. Sporin hræða, hæstv. forseti, því þegar búið er að vera með stofnanir í kyrkingaról svo lengi er auðvelt að selja. En svo eru þetta tískubylgjur, eins og hvað annað, sem heita frjálsræði, samkeppni, markaðslögmál og að við séum í alþjóðlegri samkeppni. Þessi hugmyndafræði um markaðsvæðinguna veður yfir allt og alla og þá er eins og margir telji að við þurfum að fylgjast með og vera ekki svona gamaldags og auðvitað þurfum við ekki að eiga Símann. Það getur hver sem er rekið hann. Og það átti ekki að selja Símann. En Síminn var seldur og grunnnetið var selt með Símanum og þessa dagana erum við að heyra frá fyrirtækjum sem kvarta hástöfum undan þjónustu Símans og því misrétti sem önnur félög í fjarskiptaþjónustu telja sig verða fyrir, að einokun sé á þessu sviði, grunnnetið sé í eigu eins aðila. Eins kvarta neytendur undan hækkuðum afnotagjöldum og símgjöldum. Þróunin fór akkúrat í öfuga átt en haldið var fram að mundi verða. Það hefur allt hækkað í staðinn fyrir að lækka og þjónustan hefur rýrnað, hún hefur versnað, sérstaklega úti um land. Starfsöryggi starfsmanna er orðið fyrir bí. Góðum starfsmönnum, konum á miðjum aldri og þar yfir er sagt upp án annarra skýringa en að um hagræði sé að ræða. Þegar slík stefna og hugmyndafræði er undirliggjandi verður Ríkisútvarpið ekki undanþegið. Ég er hrædd um að starfsmennirnir verði fyrstir til finna fyrir þessari hagræðingarstefnu sem verður þá að innleiða ef stofnunin á ekki að fá umtalsvert fjármagn. En það eru ekki eingöngu ráðningar og uppsagnir sem munu breytast ef Ríkisútvarpinu verður breytt í opinbert hlutafélag því það mun fara eftir hlutafélagalögum. Eins og útvarpsráð er kosið í dag eru það að hluta til fulltrúar frá Alþingi sem þar sitja en samkvæmt frumvarpinu á áfram að halda hinu pólitíska afli í stjórn. En það sem mun skipta öllu máli er það að vald útvarpsstjóra samkvæmt frumvarpinu er nær algert, bæði í mannaráðningum og dagskrárgerð. Hann mun sjá alfarið um og bera ábyrgð á starfsmannaráðningum og uppsögnum, hann mun ráða um kjör því að samningar opinberra starfsmanna verða fyrir bí. Það verður ráðið samkvæmt einstaklingssamningum þar sem hvílir launaleynd og launabilið milli starfsmanna mun þar af leiðandi aukast eins og á öllum þeim stofnunum þar sem þetta form gildir. Réttindi og skyldur starfsmanna verða skert. Það verður örugglega, hæstv. forseti, farið yfir þá kafla sem snúa að þessum breytingum í meðferð þingsins og hv. menntamálanefndar þegar hún fær frumvarpið til umsagnar. Þetta er gerbylting og breyting á starfsöryggi, kjörum og ráðningarformi sem verður hjá starfsmönnum Ríkisútvarpsins. Hæstv. forseti. Hvernig er samkeppnisstaða Ríkisútvarpsins gagnvart öðrum sjálfstætt starfandi ljósvakamiðlum í dag? Hún er sterk og hún á að vera það því að Ríkisútvarpið gegnir skyldum í menningar- og öryggisþáttum sem öðrum fjölmiðlum er ekki ætlað að gegna. Þar lít ég sérstaklega til öryggisþáttanna sem engin önnur stofnun á að gæta. Og þar sem við búum á eyju norður í Atlantshafi, eldfjallaeyju að auki, þar sem veður geta verið válynd og verða það, þar sem eldgos verða með reglubundnum hætti eða koma í skorpum, þar sem við megum búast við alls konar vá af náttúrunnar völdum og einnig ýmiss konar vá sem kalla þarf til almannavarnir og lögreglu, þá skiptir miklu máli að hafa öryggistæki eins og Ríkisútvarpið. Þetta er krafa, þetta er ábyrgð sem þessi stofnun ber og því eigum við ekki stöðugt að bera hana saman við hina frjálsu fjölmiðla sem eru á allt öðrum markaði og geta aflað sér tekna með allt öðrum hætti en Ríkisútvarpið. En það er búið að veikja stöðu stofnunarinnar. Það er búið að gera það með sveltistefnu þeirrar ríkisstjórnar sem hefur verið hér við völd undanfarin ár, sveltistefnu á ríkisfyrirtæki og á mörgum sviðum menningarlífsins. Skuldastaða stofnunarinnar er mjög alvarleg, hún hefur veikt og mun veikja stofnunina og það þarf að fara í alveg sérstakt átak til að styrkja Ríkisútvarpið. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum lagt fram breytingartillögur við afgreiðslu fjárlaga á hverju einasta ári þar sem við höfum lagt til að fjármagn til Ríkisútvarpsins verði aukið, og ég veit að það hafa fleiri gert, og við höfum viljað standa vörð um Ríkisútvarpið. Ég tel að við eigum að ljúka þessari yfirferð núna og 1. umr. um frumvarpið og vísa því síðan til hv. menntamálanefndar til skoðunar og þar eigi að halda áfram að vinna að málinu og gera það vel. Ég tel að Ríkisútvarpið og rekstur þess eigi að vera óbreyttur að sinni, að við eigum að vísa öllum hugmyndum um breytingar inn í næstu alþingiskosningar þegar sérhver flokkur verður búinn að leggja fram sína sýn, sína stefnu og að við leggjum það í hendur kjósenda að kjósa sér þá stefnu og flokk sem tekur tillit til Ríkisútvarpsins eins og annarra opinberra stofnana. Ég hvet til þess að hver einasti stjórnmálaflokkur taki málefni Ríkisútvarpsins sérstaklega fyrir í stefnuskrárvinnu sinni og kynningu fyrir næstu alþingiskosningar svo að kjósendur geti þá með atkvæðagreiðslu sinni og stuðningi við flokka sagt til um hvernig þeir sjái og vilji hafa Ríkisútvarpið í framtíðinni. Það á að ekki að hreyfa við Ríkisútvarpinu núna rétt fyrir kosningar. Það er stórhættulegt. Við eigum að vera það þroskuð að nota lýðræðislegar leiðir til að ná niðurstöðu í svona mikilvægu máli. Sporin hræða, hæstv. forseti, á svo mörgum sviðum í þeim fjölmörgu stofnunum sem teknar hafa verið úr ríkisrekstri og breytt í hlutafélög eða seldar. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum ekki staðið vörð um allar stofnanir og sagt að engu megi breyta og að ekki megi fara í innri skoðun til að sjá hvort viðkomandi stofnanir gætu ekki þjónað betur svo sem eins og … ja, það væri svo langur listi ef telja ætti það allt upp. Ég hvet hæstv. menntamálaráðherra til að hlusta vel á framsöguerindin og hvet til þess að vinnan í menntamálanefnd verði málefnaleg og nefndin taki sér þann tíma sem hún þarf til að vinna vel að þessu máli. Afgreiðsla málsins verður svo í höndum kjósenda í vor.

Virðulegi forseti. Við ræðum enn og aftur í sölum þingsins frumvarp til laga um Ríkisútvarpið. Fyrst var það sf. að mig minnir, síðan hf. á síðasta þingi og nú ræðum frumvarp til laga um Ríkisútvarpið ohf. Það er skoðun mín og okkar sem höfum talað fyrir Samfylkinguna að það sé löngu kominn tími á að nútímavæða Ríkisútvarpið. Það hefur verið skoðun okkar lengi og við höfum lagt fram talsvert af tillögum þar að lútandi. Einnig hefur verið lagt fram frumvarp þessa efnis að frumkvæði Marðar Árnasonar og fleiri. Við höfum líka greint frá því í ræðu og riti hvernig við hefðum viljað sjá slíka nútímavæðingu á útvarpinu fara fram. Virðulegi forseti. Ríkisútvarpið er gríðarlega mikilvæg stofnun í samfélagi okkar eins og ég hef áður sagt í þessum stóli. Það hefur gríðarlega mikilvægt gildi fyrir lýðræðið í landinu, fyrir menningu okkar og sögu og einnig fyrir öryggi borgaranna. Þess vegna hefði ég kosið að um þetta mál ríkti sátt, að unnið væri að nútímavæðingu Ríkisútvarpsins á þverpólitískan hátt og í samstarfi allra flokka sem sæti eiga á Alþingi auk þeirra fjölmörgu aðila sem hafa tengsl og taugar til Ríkisútvarpsins. Við sáum glöggt á þeim umsögnum sem komu um frumvarpið sem lá fyrir á síðasta þingi að fjölmargir hafa góðar og mikilvægar ábendingar fram að færa varðandi Ríkisútvarpið og framtíð þess. Ég tel að ekki hafi verið komið nægilega til móts við þær athugasemdir í því frumvarpi sem nú liggur fyrir, Ríkisútvarpinu ohf., að of litlar breytingar hafi verið gerðar frá því að við vorum að ræða Ríkisútvarpið hf. en ég tek þó fram að auðvitað hafa einhverjar af þeim athugasemdum verið teknar inn. Ég fagna því sérstaklega að tekið hafi verið á þáttum er varða innlenda dagskrárgerð og menn hafi sýnt það í verki að þar eigi að taka á málum og skilgreina hvert hlutverk Ríkisútvarpsins er í því að miðla innlendri dagskrárgerð. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan hefur verið sátt um að það verði að gera breytingar á Ríkisútvarpinu og breyta lögum um Ríkisútvarpið. Á þetta hefur verið kallað vegna þess að við búum nú við við gerbreytt fjölmiðlaumhverfi. Fjölmiðlaumhverfið hefur gerbreyst á undanförnum árum og áratugum eða frá því að útvarp var gefið frjálst fyrir 21 ári. Ég tel að við þurfum að ræða þetta mál á þverpólitískan hátt vegna þess, og ég ætla að koma inn á það í ræðu minn, að það eru sérstaklega þrjú atriði, sem ég tel vera stærstu og umdeildustu atriðin í þessu frumvarpi, sem hefði þurft að taka þverpólitíska umræðu um. Það er í fyrsta lagi fjármögnun Ríkisútvarpsins. Ég tel að hér sé verið að fara vonda leið, þ.e. að leggja afnotagjöldin niður og taka upp svokallaðan nefskatt í staðinn og er ósammála því að sú leið sé farin. Í öðru lagi er ég undrandi á því að hæstv. menntamálaráðherra og ríkisstjórnin ætli að halda áfram að láta stjórn Ríkisútvarpsins endurspegla valdahlutfall á Alþingi hverju sinni. Þetta er auðvitað afar umdeilt atriði og hefur verið það. Ég hefði talið farsælla að fara þarna aðra leið og hlusta á þá sem hafa gagnrýnt þetta. Mun ég koma betur inn á það síðar í ræðu minni. Í þriðja lagi finnst mér því ekki hafa verið svarað á fullnægjandi hátt hvers vegna hlutafélagaformið var tekið fram yfir sjálfseignarformið. Það hefur sýnt sig í okkar samfélagi að sjálfseignarformið hefur gagnast mjög vel sem rekstrarform á fyrirtækjum í ríkiseigu og fyrirtækjum með almannahag að leiðarljósi. Ég tel því að þeirri spurningu ekki hafa verið svarað nægilega. Virðulegi forseti. Eins og ég kom inn á áðan vil ég spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvers vegna ekki var farin sú leið þegar ljóst var að leggja þyrfti fram þriðja frumvarpið um Ríkisútvarpið á jafnmörgum árum að kalla alla að einu borði og skapa sátt um þessa mikilvægu stofnun, eins og gert var í fjölmiðlamálinu. Ég vona að því verði svarað vegna þess að ég tel mikilvægt að við fáum rökstuðning fyrir því hvers vegna sú leið var ekki farin þar sem um svo mikilvæga stofnun er að ræða. Virðulegi forseti. Eins og ég nefndi þá eru þrjú atriði sem ég vil gera sérstaklega að umtalsefni, þar sem þetta mál er nú að fara til umfjöllunar í nefnd, og vona að nefndarmenn eigi eftir að ræða vel í störfum nefndarinnar. Það eru hin afar umdeildu atriði sem eru hvernig stjórnskipulagið verður á stofnuninni og ekki síst nefskatturinn. Í fyrsta lagi vil ég ræða örlítið um nefskattinn en eins og ég sagði áðan tel ég nefskattinn vera afar vonda leið til að fjármagna Ríkisútvarpið. Mér finnst þetta vera arfavond hugmynd vegna þess að hún mismunar borgurum landsins. Hún getur leitt til mikils álags og aukinna útgjalda til Ríkisútvarpsins á stórar fjölskyldur þar sem ungmenni yfir 16 ára eru í heimahúsum og, frú forseti, þá verð ég að segja að þetta er pólitík sem mér líkar afar illa vegna þess að slíkur nefskattur mismunar hópum. Honum hefur verið mótmælt í fjölda umsagna sem komu fram á síðasta þingi með frumvarpi um Ríkisútvarpið hf. og ég geri ráð fyrir að sömu mótmæli eigi eftir að koma fram núna við umræðuna um Ríkisútvarpið ohf. Það sem ég tel líka að verði að koma fram í þessari umræðu er umsögn ríkisskattstjóra um nefskattinn sem kom fram á síðasta þingi og var í rauninni mjög merkileg. Þar mótmælti ríkisskattstjóri þessari leið í afar vel rökstuddu og löngu máli í umsögn. Þar er sagt að helsti ókostur nefskatts sé sá að ekki sé tekið tillit til greiðslugetu og að hann sé íþyngjandi fyrir tekjulága þar sem þeir greiði hlutfallslega meira en hinir tekjuháu. Í umsögninni sagði ríkisskattstjóri líka að þetta væri gamaldags leið og hann rakti sögu nefskatts á mjög skemmtilegan hátt. Hann nefnir einnig að fyrr á öldum hafi nefskattar verið algengir en þeir séu að mestu leyti horfnir og rökstyður að þetta sé gamaldags leið til að fjármagna stofnun eða skattleggja menn. Það sem mér þykir í rauninni allra mikilvægast í þessu, og kemur líka fram í umsögn ríkisskattstjóra, er að allstór hópur manna í samfélaginu hefur miklar tekjur af eignum en lágar launatekjur og yrði þar með undanþeginn nefskattinum, þannig að þeir sem í raun eru tekjuháir í gegnum eignir og greiða þar af leiðandi fjármagnstekjuskatt þeir væru undanþegnir slíkum nefskatti vegna frítekjumarksins sem er tengt launatekjum. Frú forseti. Þetta hlýtur að vera ákveðið hugsunarleysi eða einhver örlítil villa í þessu hjá hæstv. ríkisstjórn því hér er enn og aftur verið að leggja skatt á venjulega launamenn og algjörlega óháð tekjum þeirra og stórir fjármagnstekjuskattseigendur verða undanþegnir greiðslu á þessum skatti vegna frítekjumarkanna og lágra uppgefinna launatekna. Það segir í frumvarpinu að það verði skattfrelsismörk en þau eru með þeim annmarka að það er eingöngu miðað við almennar tekjur, þ.e. launatekjur, en ekki fjármagnstekjur. Þetta skiptir mig miklu máli vegna þess að í fyrirliggjandi tilviki er þetta þannig að sá hópur sem hefur mjög lágar launatekjur en mjög háar tekjur af eignum þarf ekki að greiða þennan skatt. Ég vonast til þess að hv. menntamálanefnd fari vel yfir þessa gagnrýni. Mér þykir í raun miður að menn hafi ekki skoðað þetta betur í sumar á meðan var verið að fara yfir það frumvarp sem hér liggur fyrir. Virðulegi forseti. Mér finnst þetta dæmi um hversu stutt ríkisstjórnin hugsar málið og málin ekki vera hugsuð til enda og þetta á eftir að bitna á þeim tekjulægstu og þeim fjölskyldum þar sem unglingar yfir 16 ára aldri búa í heimahúsum og hafa einhverjar örlitlar tekjur en frítekjumarkið er afar lágt. En 16 ára og eldri ungmenni sem búa í heimahúsum hafa oft einhverjar tekjur en þó ekki nægjanlegar til að standa á eigin fótum. Virðulegi forseti. Þessi nefskattur á að mínu mati eftir að verða afar umdeildur en ég skil á hvaða ferðalagi hæstv. ríkisstjórn er. Þau afnotagjöld sem við höfum núna eru vægast sagt umdeild og hafa verið það í gegnum tíðina, en ég tel að hér sé verið að setja á enn umdeildari skatt til að fjármagna Ríkisútvarpið, vegna þess að hann felur í sér mismunun á borgurum eftir fjölskyldustærð og því hvernig menn skila skattinum sínum. Við vitum að venjulegt launafólk á enga möguleika á að breyta sköttum af launum yfir í fjármagnstekjuskatt. Það geta hins vegar hinir efnameiri sem lifa á eignunum. Þetta gengur auðvitað ekki, frú forseti, að endalaust sé verið að setja byrðar á láglaunafólkið í landinu. Þetta er alls ekki leiðin til þess að skapa sátt um hvernig skuli fjármagna Ríkisútvarpið. Virðulegi forseti. Örlítið í viðbót varðandi nefskattinn en það er margt í umsögn ríkisskattstjóra frá því í fyrra sem mér finnst að menn verði að skoða betur. Þar er t.d. dálítið merkileg og góð ábending en samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að lögaðilar verði skattlagðir en ríkisskattstjóri benti á í umsögninni að lögaðilar sem yrðu gjaldskyldir samkvæmt frumvarpinu væru um 26 þúsund. Hann nefndi að af þeim hafi um helmingur greitt tekjuskatt eða aðra skatta til ríkissjóðs, þ.e. verið með einhverja virka starfsemi. Því væru nýir skattgreiðendur úr hópi lögaðila um 13 þúsund þegar þetta frumvarp hefur verið gert að lögum. Þá segir í líka umsögninni að vert sé að hafa í huga að ætla mætti að verulegur hluti hina nýju skattgreiðenda yrðu félög sem séu ekki starfandi, eins og ég áður nefndi, og hafi því engar tekjur til að greiða gjaldið af. Frú forseti. Í þessari umsögn tel ég að fram komi afar sterk rök gegn því að fara nefskattsleiðina og ég tel að hv. menntamálanefnd ætti að skoða þetta mál afar gaumgæfilega vegna þess að við viljum ekki búa til nýtt stríð um það hvernig Ríkisútvarpið sé fjármagnað heldur verðum við að reyna að leita sátta og fara leiðir sem flestir geta sætt sig við. Ég tel það ekki vænlega leið til þess að skapa frið um Ríkisútvarpið að fara leið sem veldur því að einn hópur Íslendinga sleppi hreinlega við nefskattinn, þ.e. þeir sem eru tekjuháir. Þá er líka vert að benda á umsögn ASÍ frá í fyrra en ég tel mjög mikilvægt að það komi fram að þar lýsti ASÍ yfir efasemdum um að þessi fjármögnunarleið væri rétt leið til að fjármagna Ríkisútvarpið. Virðulegi forseti. Nóg um nefskattinn en hann verður án efa ræddur frekar í umræðum um Ríkisútvarpið. Það er annað atriði sem ég nefndi áðan að ég ætlaði að ræða sem finnst mér afar undarlegt og það er að í þessu frumvarpi er annað jafnumdeilt atriði og fjármögnunarleiðin, þ.e. stjórnunin innan Ríkisútvarpsins og samsetning stjórnarinnar. Ekki verður lengur um að ræða að það verði útvarpsráð, eins og það er í núverandi mynd, heldur verður fækkað í því og útvarpsráðið gamla kallað stjórn félagsins. Virðulegi forseti. Það sem er þó afar umdeilanlegt við þessa stjórn, er að það er verið að gefa pólitískum ítökum framhaldslíf vegna þess að valdahlutföll á Alþingi munu áfram endurspeglast í þessari stjórn. Núna verður stjórnin fimm manna þannig að það verða þrír frá þingmeirihluta hverju sinni og tveir frá stjórnarandstöðu. Þetta atriði, virðulegi forseti, hefur verið afar umdeilt og ég tel að það verði að skoða þetta vel. Það hafa komið mjög góðar ábendingar um hvernig megi breyta stjórninni þannig að hún endurspegli fleiri en eingöngu flokka og samsetningu flokka á Alþingi. Ég skil ekki hvers vegna menn vilja ríghalda í þetta form. Ríkisútvarpið á að vera hafið yfir allan vafa um pólitísk ítök en það getur ekki orðið ef stjórnin endurspeglar pólitísk ítök ríkisstjórnarmeirihluta og valdahlutföll á Alþingi hverju sinni. Það sem mér finnst öllu verra í þessu frumvarpi er að það er í rauninni gefið í hvað pólitísku ítökin varðar vegna þess að þessi stjórn, sem eins og áður sagði er skipuð af ríkisstjórnarmeirihlutanum, hún ræður öllu um hvaða útvarpsstjóri er ráðinn og hún hefur það í hendi sér hvenær hann er rekinn. Virðulegi forseti. Mér finnst það afar varhugavert ef við ætlum að eyða allri tortryggni um pólitísk ítök innan Ríkisútvarpsins að hafa slíkt fyrirkomulag. Við verðum að geta veitt metnaðargjörnum útvarpsstjórum framtíðarinnar starfsfrið frá stjórn sem er að meiri hluta skipuð ríkisstjórnarflokkunum hverju sinni. Ætlum við að gefa útvarpsstjóra starfsfrið þannig að hann fái tækifæri til að setja mark sitt á stofnunina hverju sinni þá getur hann ekki unnið undir þeim kringumstæðum að séu störf hans ekki þóknanleg ríkisstjórn hverju sinni geti stjórnin rekið hann. Frú forseti. Á þessu verður að taka og ég vona að góð umræða fari fram um þetta í hv. menntamálanefnd og þetta verði rætt vel innan nefndarinnar vegna þess að mér finnst þetta afar ófrjó niðurstaða hjá ríkisstjórninni að fara þessa leið og sérstaklega vegna þeirrar umræðu sem verið hefur um hin pólitísku ítök innan Ríkisútvarpsins. Ég er ekki endilega að halda því fram að svo sé og þarna vinnur gríðarlega sterkt og sjálfstætt starfsfólk en það sem ég vil að komi skýrt fram er að stofnunin Ríkisútvarpið, sem hefur þetta menningarlega mikilvægi, hefur þetta lýðræðislega mikilvægi, fái að starfa í friði án tortryggni um pólitísk ítök. Ég hefði haldið, frú forseti, að menn vildu gera slíkar breytingar núna samhliða þeim róttæku breytingum á rekstrarformi, rekstri og umhverfi Ríkisútvarpsins sem fram undan eru. Að þá ætti að veita stofnuninni raunverulegt sjálfstæði til að starfa í breyttu fjölmiðlaumhverfi. Það er ekki gert með þessu. Það á, frú forseti, að skapa Ríkisútvarpinu skarpa og skýra lagagrind sem skilgreinir almannaútvarpið vel en það á að afnema þessi sterku pólitísku ítök. Þegar útvarpsstjóri hverju sinni er farinn að búa við það að á hverjum degi geti hangið yfir honum uppsagnarbréf sé ekki farið að vilja ríkisstjórnarinnar þá erum við komin inn á slæmar brautir og þá er ekki skapaður sá friður sem á að ríkja um rekstur ríkisútvarps í samfélaginu. Frú forseti. Þetta var gagnrýnt í fjölmörgum umsögnum sem bárust um málið á síðasta þingi. Í þeim umsögnum kom fram gagnrýni á að ekki skuli aðrir en pólitískir fulltrúar komast að í stjórnina. Var m.a. lagt til af nokkrum aðilum að sett yrði á laggirnar nokkurs konar neytendaráð eða svokölluð akademía innan Ríkisútvarpsins sem væri ráðgefandi. Það kom m.a. fram í umsögn talsmanns neytenda. Neytendasamtökin nefndu þetta líka og sömuleiðis starfsmannasamtök Ríkisútvarpsins og Blaðamannafélagið. Blaðamannafélagið sagði m.a. að aðkoma eigenda, þ.e. almennings, og starfsmanna að stjórn fyrirtækisins væri ónóg. Ég hefði viljað að menn hefðu í sumar farið yfir umsagnirnar. Þær eru gríðarlega mikilvægar og frá aðilum sem tala máli þeirra sem bera hag þessarar stofnunar fyrir brjósti. Það er nefnilega ekki mál okkar stjórnmálamanna hvernig Ríkisútvarpið er rekið. Það getur viðhaldið þeim óróa sem verið hefur og hefur endrum og sinnum skotist upp í kringum Ríkisútvarpið ef við ríghöldum í þetta fyrirkomulag. Frú forseti. Ég hefði t.d. viljað að það hefði verið rætt fyrir alvöru að fá tvo utanaðkomandi aðila inn í stjórnina þannig að hún yrði sjö manna, þannig að það verði ekki ríkisstjórnarmeirihluti hverju sinni sem stýrir Ríkisútvarpinu. Hv. þm. Mörður Árnason nefndi í fyrra að það væri t.d. eðlilegt að inn kæmu tveir fulltrúar frá starfsmönnum Ríkisútvarpsins eða tveir utan stofnunarinnar og þannig þyrfti að ná samstöðu um málin innan stjórnarinnar - það kæmu ekki skipanir úr ráðuneytinu um stjórn útvarpsins heldur þyrftu menn að koma sér saman um niðurstöðu. Það er farsælast þegar um jafnmikilvæga stofnun er að ræða og Ríkisútvarpið. Ríkisútvarpið á að vera dínamiskt. Þar á að vera raunveruleg og kraftmikil umræða um starfsemina. Þar á að fara fram raunveruleg menningarleg stefnumótun og þar eiga allar raddir að heyrast. Þar á fólkið í landinu úr hinum ýmsu hópum að fá efni við sitt hæfi en þá verður það líka að eiga almennilega aðkomu að Ríkisútvarpinu til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Ég tel algerlega vonlaust að menn skuli ætla að halda umræddu fyrirkomulagi áfram. Ég hefði líka, frú forseti, viljað spyrja hæstv. menntamálaráðherra að því hvers vegna ekki hafi verið hlustað á þessi rök og hvers vegna ríghaldið sé í það að eingöngu þingmeirihluti hverju sinni stýri því hvernig stjórnin er skipuð. Ég vil líka nefna hér að stjórn Blaðamannafélagsins lagði til í fyrra að fleiri aðilar en Alþingi fái að skipa fulltrúa í stjórn félagsins - ég nefndi það áðan - og lagði t.d. til að starfsmenn Ríkisútvarpsins fái þar aðild. Er í því sambandi bent á að slíkt eigi sér fordæmi í nágrannalöndum okkar. Útvarpsráð NRK sé til að mynda skipað níu mönnum og þar séu þrír fulltrúar starfsmanna. Þannig megi stuðla að því að önnur sjónarmið en flokkspólitísk ráði för hjá stjórn hlutafélagsins, t.d. þegar um er að ræða ráðningu útvarpsstjóra - og þá ekki síst í ljósi þeirrar staðreyndar að í þessu frumvarpi hefur stjórnin líka fullt vald til að reka útvarpsstjóra hvenær sem henni hentar. Frú forseti. Mér finnst að það hefði líka átt að skoða það mjög vandlega að útvarpsstjóri fengi sömu stöðu og t.d. þjóðleikhússtjóri. Hann yrði þá ráðinn til fimm ára og yrði með umboð til að starfa fyrir þjóðina að kröftugri uppbyggingu Ríkisútvarpsins þann tíma. Þar með sæti hann, sá sem situr þar hverju sinni, á friðarstóli og gæti sett sitt mark á stofnunina. Þetta finnst mér gríðarlega mikilvægt. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um það en mér finnst dapurt að ríkisstjórnin og menntamálaráðherra hafi ekki tekið og skoðað þessi tvö atriði betur eða í það minnsta svarað því hvers vegna þessu sé haldið til streitu. Ég tel að aldrei skapist friður um Ríkisútvarpið í framtíðinni ef nefskattur verður að lögum og ef stjórnin verður áfram þannig að hún endurspegli valdahlutföll á Alþingi hverju sinni. Við verðum að fá önnur og fleiri sjónarmið inn í stjórnina til að tryggja þar kraftmikla og dínamiska umræðu. Það er ekki hægt að láta Ríkisútvarpið starfa undir því að ríkisstjórnarmeirihluti hverju sinni fari með meiri hluta í stjórninni. Þessu verðum við að breyta. Ég tel það algert glapræði af þinginu að ætla að samþykkja slíkt fyrirkomulag fyrir Ríkisútvarpið til framtíðar. Virðulegi forseti. Ég hefði viljað nefna fleiri þætti. Ég ætla að koma örlítið inn á það. Ég vona að menntamálanefnd muni taka þessi tvö stóru umdeildu atriði til verulegrar endurskoðunar. Ég vona svo sannarlega að út úr þeirri vinnu komi breyting á þessu. Við getum ekki farið nefskattsleiðina og ég vona að menn komi einnig með breytingar á fyrirkomulagi stjórnarinnar. Frú forseti. Það er ekki hægt að fara í gegnum þessa umræðu án þess að ræða örlítið um rekstrarformið og þá leið sem verið er að velja þar. Í allri þessari umræðu hafa menn talað eins og ekki sé hægt að fara nokkra aðra leið en gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi. Ég hef verið þessu algerlega ósammála. Það hefur sýnt sig að sjálfseignarstofnun er mjög þekkt rekstrarform í almannaþjónustu sem er oft að stórum hluta til rekið fyrir almannafé. Það er reynsla af því fyrirkomulagi í rekstri stórra glæsilegra stofnana, nokkurra skóla á háskólastigi svo eitthvað sé nefnt. Form sjálfseignarstofnunar er einkaréttarlegs eðlis líkt og hlutafélög og gæfi RÚV það svigrúm og það sjálfstæði sem stofnunin þarf á að halda. Ég tel einnig að ef leið sjálfseignarstofnunar yrði farin skapaðist betri sátt um Ríkisútvarpið en með hlutafélagaleiðinni. Því hefur ekki verið svarað hvers vegna ríkisstjórnin afskrifaði sjálfseignarstofnunarformið svo snemma í ferlinu. Ég hef sagt það hér áður að þetta lítur út fyrir að vera hálftrúarlegs eðlis hjá Sjálfstæðisflokknum að fara þessa leið vegna þess að rökin hafa ekki fylgt. Við getum alveg tekið undir að það þarf að breyta rekstrarforminu hjá Ríkisútvarpinu. Ég nefndi það áðan að við þurfum að nútímavæða það, gefa því meira sjálfstæði þannig að það geti verið öflugt. Ég tel að sjálfseignarstofnunarformið sé betur til þess fallið að ná markmiðum um öflugt almannaútvarp til framtíðar. Ég hef verið að nefna nokkrar umsagnir sem komu fram í fyrra. Þær eru í fullu gildi um það frumvarp sem hér liggur fyrir. Mér fannst t.d. áhugavert að talsmaður neytenda telur að hagsmunum neytendaþjónustunnar sé betur borgið ef Ríkisútvarpið verður rekið í formi sjálfseignarstofnunar. Það fannst mér, áhugavert, frú forseti að heyra. Þetta var mjög vel rökstutt í ítarlegri umsögn talsmanns neytenda á síðasta þingi og er enn í gildi. Frú forseti. Ég tel mjög varhugavert að halda áfram á þeirri braut og halda svo til streitu þessum nefskatti. Við vitum að hann verður umdeildur vegna þess að hann mismunar borgurunum. Ég tel líka að við verðum að skapa Ríkisútvarpinu starfsfrið. Það verður að taka til greina þær tillögur sem hafa komið fram um að tveir utanaðkomandi aðilar verði teknir inn í stjórnina þannig að ekki sé ríkjandi innan stjórnar Ríkisútvarpsins þingmeirihluti hverju sinni. Ég vil líka fá svör við því hvers vegna menn telja þá leið ekki færa að útvarpsstjóri hverju sinni hafi starfsfrið, að ekki hangi yfir honum uppsagnarbréf ef gerðir hans eru ekki þóknanlegur ríkisstjórnarmeirihluta hverju sinni, að hann fái að sitja á friðarstóli og setja í alvörunni mark sitt á stofnunina með því að fá fasta ráðningu í ákveðinn tíma, t.d. fimm ár eins og við höfum góð dæmi um og góða reynslu af í öðrum menningarstofnunum hér á landi. Frú forseti. Ég hef miklar væntingar um starf menntamálanefndar með þetta frumvarp. Ég vona svo sannarlega að nefndin fari í efnislega umræðu um þá þætti sem ég hef nefnt þannig að við fáum í eitt skipti fyrir öll svör við því hvers vegna menn halda þessum vægast sagt umdeildu atriðum til streitu.

Frú forseti. Hv. þm. Þuríður Backman lét þau orð falla í ræðu sinni áðan að næði þetta frumvarp RÚV ohf. fram að ganga verði hreinsanir meðal starfsmanna. Ég ætla ekki að taka svo djúpt í árinni en þetta lýsir áhyggjum margra varðandi réttindi þeirra starfsmanna sem starfa við RÚV verði því breytt í opinbert hlutafélag. Það kom fram í framsöguræðu hæstv. menntamálaráðherra í gær að í sumar hefðu verið gerðar ýmsar breytingar á frumvarpinu til samræmis við þær fjölmörgu tillögur sem voru lagðar fram í menntamálanefnd á síðasta þingi og m.a. komið til móts við stjórnarandstöðuna. Ég get ekki séð að það eigi við um réttindi starfsmanna miðað við þær ábendingar sem komu í umsögnum, bæði frá hinum ýmsu starfsmannasamtökum svo og frá stjórnarandstöðunni. Þær umsagnir sem komu með frumvarpinu RÚV hf. eru að mestu leyti í fullu gildi og ég ætla aðeins að grípa niður í nokkrar er varða beint starfsmenn. Félagið Útgarður hjá Ríkisútvarpinu telur að ákvæði um réttindi starfsmanna í frumvarpinu séu ekki nægilega skýr og vísar jafnframt í lög um stofnun hlutafélaga Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands frá því í maí 1997, en í þeim eru ákvæði um réttindi starfsmanna þar sem tekið er nákvæmar á málum starfsmanna. Óskuðu Útgarðsmenn eftir því að þau yrðu höfð til hliðsjónar. Hér er jafnframt umsögn sem kom við frumvarpið um RÚV hf. Hún á jafn vel við núna. Hún er frá Starfsmannafélagi Ríkisútvarpsins, eða SRÚ, þar sem þeir ítreka að þeir vilji fá að halda sínum samningsrétti fyrir hönd núverandi starfsmanna og þeirra sem koma til með að ráðast eftir breytingu á rekstrarformi, verði það samþykkt. Ég spyr: Hvað verður, fá þeir að halda þeim samningsrétti eða ekki? Við frumvarpið í vor kom einnig umsögn Félags fréttamanna um RÚV-frumvarpið þar sem þeir krefjast þess að félagsmenn verði áfram í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Þeir gera að sjálfsögðu skýlausa kröfu um að halda samningsrétti sínum og starfa áfram sem fag- og stéttarfélag fréttamanna. Frú forseti. Fleiri umsagnir komu með frumvarpinu í vor sem eiga enn við, m.a. frá stjórn Starfsmannasamtaka Ríkisútvarpsins. Þeir benda réttilega á það sem hefur margoft komið fram í umræðunni í dag og í gær, að þeir telja að starfsmenn eigi skilyrðislaust að eiga tvo fulltrúa í stjórn Ríkisútvarpsins, þeir hafi í rúm 25 ár átt tvo áheyrnarfulltrúa í framkvæmdastjórn RÚV og telja eðlilegt að svo verði áfram hjá RÚV ohf., verði það samþykkt. Starfsmannasamtök Ríkisútvarpsins ítreka einnig að kaflanum um réttindi og skyldur starfsmanna sé ábótavant og telja ljóst að lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins geti ekki gilt um starfsmennina eftir breytingu Ríkisútvarpsins í Ríkisútvarpið ohf. og hluti af kjörum þeirra teljist því skertur. En að sjálfsögðu er það krafa SSR að starfsmenn haldi öllum áunnum kjörum sínum. Ég fæ ekki betur séð en að nái þetta frumvarp fram að ganga þá falli niður ýmis atriði varðandi réttindi og skyldur starfsmanna, m.a. svokallaður andmælaréttur, áminningarskylda eða áminningarferli, skriflegur rökstuðningur fyrir uppsögn og auglýsingaskylda á lausum störfum, svo eitthvað sé nefnt. Við þessa rekstrarformsbreytingu yrði jafnframt skerðing á réttindum starfsmanna sem greiða í B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. En iðgjöld þar miðast við þau laun sem starfsmaður hafði þegar staða hans var lögð niður. Iðgjaldagreiðslurnar breytast til samræmis við meðalbreytingar sem verða á föstum launum en hér virðist eiga að verða nokkurs konar frysting á laununum. Í kafla um meginefni frumvarpsins segir að tryggilega sé búið að réttindum núverandi starfsmanna Ríkisútvarpsins. Þetta stóð líka í frumvarpinu um Ríkisútvarpið hf. og frumvarpinu um Ríkisútvarpið sf. Því miður er þessi fullyrðing ekki rétt, eins og ég hef bent á og margir umsagnaraðilar jafnframt. Í ákvæði til bráðabirgða II., um réttindi starfsmanna, með leyfi forseta: „Þegar stofnunin Ríkisútvarpið verður lögð niður, frá og með 1. janúar 2007, fer um réttindi og skyldur starfsmanna hennar eftir lögum nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, með síðari breytingum, og lögum nr. 72/2002, um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, eftir því sem við á.“ Þýðir þetta að réttarstaða ríkisstarfsmanna hjá Ríkisútvarpinu breytist ekki? Þegar maður les frumvarpið er ekki annað að sjá en að réttarstaðan bæði breytist og skerðist þegar Ríkisútvarpinu verður breytt í opinbert hlutafélag. Hvað um lögin, frú forseti, sem í gildi eru um kjarasamninga opinberra starfsmanna, lög nr. 94/1986? Munu þau ekki gilda um starfsmenn Ríkisútvarpsins ohf.? Ef ekki, þá er þar um skerðingu að ræða. Í umræðunni hefur verið minnst á upplýsinga- og stjórnsýslulög. Með þessu frumvarpi virðist Ríkisútvarpið nánast fært undan ákvæðum þessara laga. Má þar t.d. nefna reglur um auglýsingu á lausum störfum. En í aðilaskiptalögum, lögum nr. 72/2002, segir í II. kafla varðandi réttarvernd starfsmanna, Launakjör og starfsskilyrði, með leyfi forseta: „Réttindi og skyldur framseljanda samkvæmt ráðningarsamningi eða ráðningarsambandi sem fyrir hendi er á þeim degi sem aðilaskipti eiga sér stað á færast yfir til framsalshafa. Framsalshafi skal virða áfram launakjör og starfsskilyrði samkvæmt kjarasamningi með sömu skilyrðum og giltu fyrir framseljanda þar til kjarasamningi verður sagt upp eða hann rennur út eða þar til annar kjarasamningur öðlast gildi eða kemur til framkvæmda.“ Samkvæmt þessu á Ríkisútvarpið ohf. að taka yfir gildandi ráðningarsamninga með þeim réttindum og skyldum, bæði atvinnurekanda og starfsmanna, sem þeim fylgir. Ég spyr: Verður það gert? Það er rétt að taka fram, frú forseti, að í ráðningarsamningi er tilgreint í hvaða lífeyrissjóð starfsmaðurinn greiðir og þá í hvora deildina hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Varðandi biðlaunarétt segir í frumvarpinu í ákvæðum til bráðabirgða um réttindi starfsmanna að starfsmenn haldi biðlaunarétti sínum verði starf þeirra lagt niður fyrir 31. desember 2009. Þar er að vísu komin smábreyting, úr 2008 í 2009. En í þessu sambandi er rétt að benda flutningsmönnum á að í 34. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins segir, með leyfi forseta: „Nú er embætti lagt niður og skal þá embættismaður jafnan halda óbreyttum launakjörum er embættinu fylgdu í sex mánuði frá því að hann lét af starfi, ef hann hefur verið í þjónustu ríkisins skemur en 15 ár, en ella í tólf mánuði, enda hafi hann þá ekki hafnað öðru sambærilegu starfi, óháð því hvort það er á vegum ríkisins eða annars aðila.“ Ég fæ ekki betur séð, frú forseti, en að frumvarpið stangist á við þessa grein. Það er ekki heimilt að skerða biðlaunaréttinn, rétt sem starfsmenn hafa áunnið sér og eiga. Hann er eins og fram hefur komið í umræðunni verndaður í stjórnarskránni. Samkvæmt þessu frumvarpi er gert ráð fyrir skerðingu á réttindum starfsmanna sem greiða í B-deild Lífeyrissjóðs ríkisstarfsmanna í dag. Ekki er minnst á þá sem greiða til A-deildar lífeyrissjóðsins og þá er það spurningin: Hvað með framtíðina? Hvað með nýja starfsmenn, eftir að stofnunin hefur tekið þessum breytingum, ef af verða? Geta nýir starfsmenn verið í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins? Það er ekki heimilt, frú forseti, að skerða áunnin lífeyrisréttindi eins og ætlunin virðist að gera með þessu frumvarpi. Maður spyr líka: Hverjir verða viðsemjendur starfsmanna Ríkisútvarpsins ohf.? Er það BHM eða SA? Ég hef, frú forseti, farið yfir mörg atriði varðandi réttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins og fæ ekki betur séð en að frumvarpinu sé ætlað að skerða réttindi þeirra. Um það hefur verið deilt en mér virðist eftir nokkra yfirlegu og það sem ég hef farið skýrt og vel yfir að það sé ekki spurning að menn ætli sér að skerða réttindi starfsmanna. Mörgum hafa verið þyrnir í augum þau réttindi sem opinberir starfsmenn hafa í dag. Þetta frumvarp er kannski hluti af því að ná niður þeim kjörum, sem er mjög slæmt. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa ræðu mína mikið lengri. Ég vil að lokum benda á að í 10. tölulið í upptalningu á meginefni frumvarpsins í athugasemdum, segir: „Útvarpsstjóri ræður aðra starfsmenn Ríkisútvarpsins ohf. án umsagnar eða tillagna annarra aðila gagnstætt því sem nú er. Skv. 6. mgr. 9. gr. laga um Ríkisútvarpið ræður útvarpsstjóri starfsfólk við dagskrá aðeins að fengnum tillögum útvarpsráðs og menntamálaráðherra ræður framkvæmdastjóra einstakra deilda.“ Þetta þýðir þá væntanlega að útvarpsstjóri getur ekki aðeins ráðið heldur og rekið menn, jafnvel eftir geðþóttaákvörðun, eins og menn kalla. Hér eru því, frú forseti, atriði sem virðast hreinlega til að skerða rétt starfsmanna sem starfa hjá stofnuninni í dag og munu koma til með að starfa þar. Ég ætla að vona að þau orð sem ég vitnaði í í upphafi, úr ræðu hv. þm. Þuríðar Backman, eigi ekki við, a.m.k. ekki að öllu leyti, þ.e. að nái þetta frumvarp fram að ganga þá verði hreinsanir meðal starfsmanna. Ég tel fulla ástæðu fyrir okkur öll að hafa áhyggjur af þeim möguleika. Það virðist, miðað við þau atriði sem ég hef tínt til, að þetta frumvarp sé að hluta lagt fram til að skerða kjör þeirra.

Hæstv. forseti. Hér er verið að ræða enn einu sinni um Ríkisútvarpið, ekki í fyrsta sinn og örugglega ekki í það síðasta. Ég þarf í sjálfu sér ekki að halda langar tölur um frumvarpið enda í þriðja sinn sem það kemur hér til umræðu að meginuppistöðu til þó að í hvert skipti hafi það tekið ákveðnum breytingum og þroskast og breyst eins og gengur með frumvörp sem teljast mikilvæg. Fyrri frumvörp hafa fengið afskaplega ítarlega umfjöllun og umræðu í þingsölum og þá ekki síður í hv. menntamálanefnd. Ýmsir umsagnaraðilar hafa sent nefndinni álit og margir gestir komið á fund hennar. Hv. þingmenn hafa líka rætt þetta mál í þaula. Ég tel því ekki ástæðu til að halda langar ræður en langar þó til að víkja að atriði sem nokkrir hv. þingmenn hafa gert að útgangspunkti. Það er spurningin um það hvort með frumvarpinu sé verið að leggja drög að sölu Ríkisútvarpsins eða ekki. Í rauninni, virðulegur forseti, finnst mér það óheiðarlegur málflutningur þegar þingmenn koma hver á fætur öðrum og fullyrða að til standi að selja þá þjóðargersemi sem Ríkisútvarpið sannarlega er. Mér vitanlega er enginn þeirra flokka sem eiga sæti á Alþingi með áætlun um að selja Ríkisútvarpið, hafa ekki vilja til þess eða áhuga á því og sameinast um það þverpólitískt að halda uppi öflugu ríkisútvarpi. Ég lít svo á að það sé meginhlutverk frumvarpsins að styrkja og efla Ríkisútvarpið. Í framsöguræðu hæstv. menntamálaráðherra, sem er flutningsmaður frumvarpsins, kom það sjónarmið mjög skýrt fram. Að halda öðru fram þjónar einhverjum öðrum hvötum. Menn eru sjálfsagt að reyna að slá einhverjar pólitískar keilur með því. Það má segja að þvert á móti sé með frumvarpinu verið að festa í sessi ríkiseign á þeirri mætu stofnun sem Ríkisútvarpið er með því beinlínis að taka það fram að óheimilt sé að selja það. Með því er að sjálfsögðu verið að gefa afskaplega skýr skilaboð og hefðu menn ætlað sér eitthvað annað stæði annað í frumvarpinu. Það er þannig að ef vilji verður til þess, sem augljóslega er ekki á Alþingi í dag, að selja Ríkisútvarpið munu menn gera það. Sá vilji er ekki til staðar og mér er mjög til efs að fyrir því verði meiri hluti á hv. Alþingi að selja Ríkisútvarpið. Af ástæðum sem hafa verið raktar og eru raktar í frumvarpinu, m.a. í ítarlegri greinargerð; vegna menningarlegs hlutverks þess, vegna öryggishlutverks þess og lýðræðishlutverks þess. Það þjónar öðrum lögmálum en hinir markaðsreknu fjölmiðlar sem gegna öðru hlutverki. Það fylgir ekki markaðslögmáli en er sannarlega í harðri, bullandi samkeppni við markaðsfjölmiðlana, samkeppni um hlustun og áhorf. Hér er sem sagt fyrst og fremst verið að breyta um form. Við getum endalaust deilt um það hvaða form er réttast og hvaða form er best varðandi rekstur á opinberri stofnun, á ríkisstofnun. Menn geta haft og hafa ýmsar skoðanir á því. Minn flokkur hefur sannarlega ekki farið varhluta af því að þar eru ólíkar skoðanir. Á síðustu þremur flokksþingum hefur farið fram mjög ítarleg og mikil vinna varðandi framtíð Ríkisútvarpsins. Niðurstaðan er ávallt sú sama, að það skuli vera í ríkiseigu. Á síðasta flokksþingi varð niðurstaðan sú eftir mjög vandlega og mikla vinnu sérstaks vinnuhóps, sem lagði fram tillögur fyrir flokksþingið, að breytt var fyrri ályktunum eins og gengur og gerist hjá lifandi flokkum. Þar var engin afstaða tekin til rekstrarforms, með öðrum orðum er opnað fyrir nánast hvaða rekstrarform sem er en útgangspunktur og skilyrði að eignarhaldið sé ávallt skýrt. Það er gert í þessu frumvarpi með því ákvæði sem ég gat um áðan og því formi sem hér er valið og heitir opinbert hlutafélag. Með öðrum orðum eru menn að finna sér farveg fyrir ríkisstofnanir, stofnanir sem ætlunin er að verði í eigu ríkisins en geti notfært sér kosti hlutafélaga. Það er nú samt svo, svo merkilegt sem það hljómar, að í hvert skipti sem hugtakið hlutafélag ber á góma hleypur eins og hland fyrir brjóstið á ýmsum aðilum. Við verðum að hafa í huga að hlutafélagaformið hefur reynst afskaplega vel í samfélagi okkar. Það hefur reynst vel að því leyti til að það getur verið afskaplega dínamískt og sveigjanlegt og menn geta fljótlega brugðist við breyttum aðstæðum. Ég lít svo á að með þessu formi sé verið að skapa Ríkisútvarpinu aukinn sveigjanleika til að standast harða og mikla samkeppni sem það á í. Það stendur sig prýðilega í þeirri samkeppni en gæti staðið sig enn betur og mun ugglaust standa sig enn betur. Þar að auki er mikilvægt að það er líka verið að skerpa á stjórninni, það er verið að ganga út frá því að einn kapteinn sé á skútunni en ekki margir eins og segja má að séu í dag. Það hefur oft komið fram í umræðunni að það eru hin óljósu mörk um stjórn Ríkisútvarpsins - í allri stjórnunarumræðu held ég að menn séu sammála um að það er mjög mikilvægt að skerpa stjórnunarstrúktúr og það sé klárt hver stjórni, hver beri ábyrgð og þar fram eftir götunum. Það hefur alls ekki verið ljóst, það hefur verið nokkuð á reiki og hefur sannarlega háð þessari stofnun. Ég tel afskaplega merkilegt og ánægjulegt að sá samningur sem hæstv. menntamálaráðherra á grundvelli frumvarpsins hyggst gera við Ríkisútvarpið - ég tel hann vera afskaplega jákvæðan og fela í sér margt sem skírskotar til framtíðarhlutverks Ríkisútvarpsins. Tekið er á því sem kom fram í fyrri frumvörpum þar sem hlutverk þess var talið kannski um of opið og óljóst. Við þurfum að hafa í huga að þegar lög eru fyrst sett hér um ríkisútvarp eru allt aðrar aðstæður en nú. Þá var aðeins um eitt útvarp að ræða, það var útvarpið með stórum staf nánast. Nú eru útvarps- og sjónvarpsstöðvar orðnar margar, ekki bara innlendar heldur erlendar. Hin merka og mæta stofnun sem hefur starfað í áratugi er ekki bara að keppa við innlendar stöðvar, hún er líka að keppa um áhorf og hlustun við erlendar stöðvar og nútímatækni. Það er því mjög mikilvægt fyrir þá stofnun að hafa sveigjanleikann, geta brugðist við, geta staðist þessa samkeppni, hafa góða stjórnun og skýrt hlutverk. Samningurinn sem hæstv. ráðherra hefur kynnt felur það m.a. í sér. Virðulegi forseti. Ég tel þetta skipta miklu máli í upphafi þessarar þriðju atlögu að því að mæla fyrir þessu frumvarpi. Ég tel ekki þörf á að lengja umræðuna frekar, öll meginsjónarmið hafa komið fram. Ég legg áherslu á að við lítum á það, þingmenn Framsóknarflokksins, að með þessu sé verið að styrkja grunninn að ríkisútvarpi í þjóðareign eins og það hefur verið og mun verða, en með breyttu rekstrarformi muni það geta plumað sig enn betur í harðri samkeppni um hylli áhorfenda og hlustenda.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Hjálmar Árnason segir það óheiðarlegt af hálfu stjórnarandstöðunnar að gefa í skyn að verið sé að leggja drög að sölu Ríkisútvarpsins með frumvarpinu. Það sem við höfum sagt er að með frumvarpinu er verið að stíga skref í þá átt þótt það vaki ekki fyrir núverandi meiri hluta að selja Ríkisútvarpið á þessu stigi. Það eru hins vegar ýmsir aðrir, sérstaklega innan Sjálfstæðisflokksins, sem eru áhugasamir um slíkt. Hv. þm. Hjálmar Árnason vísaði í hæstv. menntamálaráðherra sem sagði í framsöguræðu sinni að frumvarpið væri sett fram til að styrkja Ríkisútvarpið og hv. þingmaður sagði að það þjónaði öðrum hvötum að halda öðru fram. Þetta er náttúrlega ekki gott innlegg í málefnalega umræðu. Við höfum reynt að færa rök fyrir okkar máli, að þetta frumvarp sé ekki til þess fallið að styrkja stöðu Ríkisútvarpsins. Telur hv. þm. Hjálmar Árnason að fjárhagsleg staða Ríkisútvarpsins verði betri með þessu frumvarpi? Munu meiri peningar koma inn til stofnunarinnar eða verður fjárhagur hennar rýmri á einhvern hátt? Er það í samræmi, vil ég enn fremur spyrja, við hugmyndir Framsóknarflokksins um lýðræði að fela einum kapteini, eins og hv. þingmaður komst að orði, yfirstjórn yfir öllu mannahaldi og allri dagskrárgerð og hafa þann sama kaptein síðan háðan flokkspólitísku útvarpsráði sem ræður hann og rekur, getur rekið hann? Er það lýðræðislegt að það flokkspólitíska ráð endurspegli stjórnarmeirihlutann á hverjum tíma? Er þetta í samræmi við hugmyndir Framsóknarflokksins um lýðræði? Er Framsóknarflokkurinn einhuga um nefskattinn? Er það áhugamál Framsóknarflokksins að leggja nefskatt á alla Íslendinga til að fjármagna þessa stofnun? Að lokum vil ég spyrja: Telur hv. þingmaður að um það muni ríkja þjóðarsátt að greiða slíkan skatt í stofnun sem hefur verið fjarlægð almannavaldinu eins og gert er með þessu frumvarpi?

Virðulegi forseti. Enn hamast hv. þingmaður á því að hér sé verið að stíga skref í átt til sölu á Ríkisútvarpinu. Eins og margsinnis hefur komið fram í ræðum þeirra sem standa að frumvarpinu, þeirra sem styðja það og þeirra sem flytja það, er ekki verið að stíga skref í þá átt heldur ef til vill þvert á móti. Það er verið að stíga skref frá því með því að kalla þetta opinbert hlutafélag, hlutafélag í eigu hins opinbera. Þess vegna velja menn það form en ekki eignarhaldsfélag eða einkahlutafélag eða eitthvað í þeim dúr. Þar að auki er þess getið sérstaklega að óheimilt sé að selja. Í dag er tiltölulega auðvelt að selja hluta af og jafnvel Ríkisútvarpið allt einungis með einni klausu við fjárlagagerðina. Í raun og veru, hv. þingmaður, er verið að stíga skref frá söluátt en ekki í áttina að sölu. Ég veit að hv. þingmaður skilur það. Hv. þingmaður beindi til mín mörgum spurningum. Það er erfitt að svara þeim öllum á stuttum tíma. Hvað varðar fjármögnunina liggur það fyrir, og yfirlýsing um það m.a. frá hæstv. menntamálaráðherra, að fjármögnun og fjárhagsstaða Ríkisútvarpsins verði tryggð. Það liggur líka ljóst fyrir að það þarf m.a. - og það er grunnurinn að þessu öllu saman - að styrkja umhverfið, það er að skapa þann sveigjanleika sem ég fór hér yfir í ræðu minni, með því rekstrarformi sem hér er verið að skapa. Þegar hið nýja hlutafélag í eigu hins opinbera siglir út á þennan samkeppnissjó mun því verða tryggð sú fjárhagslega staða sem nauðsynleg er. Ég verð að koma að því í síðara andsvari mínu hvort sátt ríkir um nefskatt eða ekki

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður getur líka beðið um orðið og gert betur grein fyrir sínu máli því að það er margt óljóst í afstöðu hans. Þeir sem standa að frumvarpinu vilja ekki selja Ríkisútvarpið. Helsti talsmaður frumvarpsins á síðasta þingi var hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar. Hann hefur lagt fram frumvarp sem gerir ráð fyrir sölu Ríkisútvarpsins, að það verði hreinlega lagt niður eða selt. Aðrir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru sama sinnis og ályktanir og yfirlýsingar frá flokknum hafa verið í þessa veru. Síðan hef ég ekki fengið svör við nefskattinum, er Framsóknarflokkurinn sammála um það fyrirkomulag? Er Framsóknarflokkurinn sáttur við að hér verði pólitískt útvarpsráð sem endurspegli stjórnarmeirihlutann, geti ráðið og rekið útvarpsstjóra sem einn ræður mannahaldi og allri dagskrárgerð í Ríkisútvarpinu? Er það Framsóknarflokknum að skapi? Ég vildi síðan aðeins heyra 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson veit að í öllum stjórnunarfræðum, alveg sama hvar á er litið, er gert ráð fyrir því að skilvirkasta stjórnunin sé þar sem einn stjórnandi ber hina faglegu ábyrgð. Þar sem stjórnendur eru margir og ábyrgðin óljós - það kann aldrei góðri lukku að stýra. Í öllum kenningum í stjórnunarfræðum er einhugur um það. Það er það sem frumvarpið felur í sér hvað varðar stjórnunarstrúktúrinn. 
             Um nefskattinn verður örugglega mikið deilt. Ég minni á að í umræðum, ekki síst á hv. Alþingi, um hið óvinsæla innheimtukerfi sem hefur verið við lýði hefur á liðnum árum úr öllum flokkum, hygg ég, heyrst sú rödd að frekar eigi að taka upp nefskatt en að halda uppi hinu dýra og óvinsæla … 

Virðulegi forseti. Hv. þingflokksformaður Framsóknar gerði áhlaup að því að útskýra það fyrir þingi og þjóð hvað olli þeim umskiptum sem urðu á afstöðu Framsóknarflokksins til rekstrarformsins um Ríkisútvarpið. Fyrir tveimur árum kom ekki til greina af hálfu framsóknarmanna að breyta því í hlutafélag eða í neina slíka mynd en nú hafa þeir gefið það eftir og færa fyrir því rök. Ég vil spyrja hv. þingmann hvað valdi því að þetta form er valið og hvar það hafi gefist svona vel. Hann nefni dæmi um hvar hlutafélag af þessu tagi hafi gefist svona vel. Af hverju er verið að breyta Ríkisútvarpinu yfir í þetta rekstrarform? Hver eru rökin fyrir því? Hvar hefur þetta gefist svona vel? Það má meira að segja draga í efa að opinbert hlutafélag, eins og hér er lagt til, njóti þeirra kosta sem hefðbundið hlutafélag getur búið yfir í rekstri fyrirtækja sem eru rekin í ágóðaskyni úti á hinum frjálsa markaði, sem mér finnst að eigi alls ekki við um rekstur á stofnun á borð við þessa. En hvað er það við þetta rekstrarform sem er svona heppilegt utan um rekstur Ríkisútvarpsins? Þeirrar miklu gersemar, sem hv. þingmaður lýsti áðan að væri fyrir þjóðinni. Hvar hefur þetta gefist svona vel? Hvaða dæmi getur hv. þingmaður nefnt okkur því til stuðnings? Hvers konar rekstur er það sem þetta hefur gefist svona vel um? Hver eru dæmin?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Til að svara fyrst hvernig framsóknarmenn breyttu um skoðun, eins og hv. þingmaður nefndi, þá er þetta að verða 90 ára gamall flokkur og til allrar hamingju hefur flokkurinn reynt að laga sig að breyttum tímum í samfélaginu. Ég nefndi áðan að á síðustu a.m.k. þremur flokksþingum hafa vinnuhópar unnið saman, en eins og gengur og gerist á flokksþingum skiptast flokksþingsfulltrúar í hópa. Sérstakur vinnuhópur fjallaði um Ríkisútvarpið og á síðasta flokksþingi varð það niðurstaða þess vinnuhóps að breyta afstöðu flokksins m.a. á grundvelli þeirrar reynslu sem hefur fengist af hlutafélögum. Þá svara ég næstu spurningu þegar hv. þingmaður spyr: Hvar hefur það gefist vel að vera með hlutafélög? Ég held að nægjanlegt sé að vísa hv. þingmanni á umhverfi okkar, að í öllu okkar umhverfi hafa einmitt hlutafélög verið að ryðja sér til rúms vegna þess að þeir sem standa í rekstri telja að það form sé heppilegast, það sé sveigjanlegast og fljótast að bregðast við í hörðu samkeppnisumhverfi. Og ef einhvers staðar ríkir hörð, miskunnarlaus og grimm samkeppni þá er það í fjölmiðlaheiminum. Ríkisútvarpið, þessi þjóðargersemi, þarf auðvitað að geta brugðist við í hinni hörðu samkeppni um hlustendur og áhorfendur. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið en ég verð að endurtaka spurninguna að því leytinu til: Hvaða dæmi um rekstur í almannaþjónustu eru um það á Íslandi, eða sem þingmaðurinn getur talið til, sem hafa gefist svona vel og eru heppileg utan um almannaþjónustu af þessu tagi? Hvaða dæmi? Það þýðir ekki að vísa á hinn frjálsa markað þar sem fjöldinn allur af fyrirtækjum er rekinn í hagnaðarskyni sem hlutafélög að sjálfsögðu. Hvar hefur það gefist svona vel að reka almannaþjónustu af þessu tagi sem er ekki í ágóðaskyni - og það á ekki að selja útvarpið? Hvaða dæmi getur hv. þingmaður nefnt okkur akkúrat um það? Hann gaf til kynna að kostirnir sem verið væri að sækjast eftir væru þeir að líklega væri auðveldara að reka fólk og ráða en í núverandi fyrirkomulagi. En hann verður að útskýra þetta aðeins betur, hv. þingmaður. Hvar eru dæmin sem tekin eru til að réttlæta þetta og gera að þeim álitlega kosti sem hann dregur upp?

Frú forseti. Hv. þingmaður hlýtur, jafnötull og hann er, að ferðast um kjördæmi sitt þar sem mörg fyrirtæki eru. Hann hlýtur að hafa tekið eftir því að í atvinnulífinu hafa hlutafélög verið að ryðja sér til rúms með ástæðum sem ég gat um áðan. Það sem verið er að gera með þessu frumvarpi um opinber hlutafélög, er að verið er að taka þá kosti sem fylgja hinum sveigjanlegu og dínamísku hlutafélögum og færa þá inn í opinberar stofnanir með því að kalla það opinber hlutafélög, ekki einkahlutafélög. Það er verið að sækja þennan sveigjanleika sem hefur gefist svo vel í atvinnulífinu og reyna að láta hann njóta sín í opinbera geiranum. 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Hjálmar Árnason talar mikið um gæði hlutafélagaformsins. Ég held að á hinu háa Alþingi séu menn yfir höfuð ekki ósammála um að gæði hlutafélagaformsins eru mikil. En hér erum við að tala um almannaþjónustu og almannarekstur sem allt önnur lögmál eiga og skulu gilda um. Nú vil ég spyrja hv. þingmann: Hann segir að hægt sé að fara með sölu á fyrirtæki eins og Ríkisútvarpinu beint í gegnum fjárlög. Hvers vegna er það þá að í máli eftir mál styður Framsóknarflokkurinn aðför að sölu með því að hlutafélagavæða fyrst, og tökum við nú fyrirtækin eitt af öðru? Það stóð upp úr framsóknarmönnum í umræðu um Landssíma Íslands að hann ætti ekki að hlutafélagavæða og að minnsta kosti ætti að skilja grunnnetið eftir í almannarekstri. En Framsóknarflokkurinn hefur í þessu máli eins og öðrum skipt um skoðun á ótrúlega stuttum tíma, og þá spyr maður: Ef það er svona auðvelt að fara með þetta í gegnum fjárlögin, af hverju er það ekki gert? Og ég vil svara án þess kannski að hafa heyrt svar hv. þingmanns, að Framsóknarflokkurinn treystir sér ekki með þessi fyrirtæki í beina sölu. Það þarf að vera aðlögun. Það þarf að vera ráðrúm til að segja: Við ætluðum ekki að gera þetta. En gerðu það samt, nokkrum mánuðum seinna. Og þá helst eftir nýafstaðnar kosningar. Ég spyr því hv. þingmann: Er Framsóknarflokkurinn orðinn afhuga t.d. því rekstrarformi sem var flaggskip hreyfingarinnar á sínum tíma, samvinnuforminu?

Virðulegi forseti. Hér voru bæði spurningar og svör. Hv. þingmaður svaraði líka, það er því kannski óþarfi að vera að svara. Fyrst hv. þingmaður veit svörin er óþarfi að spyrja. En það er mjög auðvelt að svara þeirri spurningu hvers vegna Framsóknarflokkurinn mælir ekki með því að farið sé með þetta í sölu. Það er mjög einfalt og búið er að svara því, hv. þingmaður veit það. Ég lít á þessar athugasemdir hans sem hreinan útúrsnúning. Það hefur komið ítrekað fram að enginn áhugi er á því að setja Ríkisútvarpið í sölu heldur er þvert á móti verið að stíga í allt aðra átt. Það er verið að gera Ríkisútvarpið að opinberu hlutafélagi af því að menn vilja halda því í opinberri eigu. Verið er að setja inn ákvæði um að ekki megi selja það af því að menn vilja halda því í opinberri eigu. Og að halda öðru fram er í rauninni útúrsnúningur og hv. þingmaður veit það. En ef hann hefur gaman af að skemmta sér við það þá er honum það velkomið. 
            

Virðulegi forseti. Það hefur margoft komið fram í umræðum um málið að sporin hræða, sérstaklega varðandi opinber fyrirtæki í samfélagsrekstri. Þess vegna hafa menn þessi orð uppi. Ég skil ekki fyrir mitt leyti miðað við hve litlar breytingar eru í raun í frumvarpinu, af hverju hv. þm. Hjálmar Árnason og Framsóknarflokkurinn fara í þessa vegferð með þessu nýja frumvarpi þegar breytingarnar eru í raun svona litlar, með þeirri stóru undantekningu þó sem ég mun fjalla um í ræðu minni á eftir. Hvers vegna er verið að fara yfir í þetta form ef menn eru allir sammála, og þá sérstaklega Framsóknarflokkurinn, um að Ríkisútvarpið eigi að vera í opinberum rekstri? Af hverju þessar breytingar? Af hverju gat þetta fyrirtæki ekki verið á sínum nótum eins og það var, með þó þeirri uppstokkun sem allir hér sem um þetta mál hafa fjallað eru sammála um að þurfi að fara í? Af hverju að fara í hlutafélagsformið? Við spyrjum eina ferðina enn.

Virðulegur forseti. Til að svara spurningu hv. þingmanns frá því áðan, að framsóknarmenn vilja ekki útiloka neitt eitt rekstrarform frá öðru. Það sem einkennir Framsóknarflokkinn er að vilja fylgjast með tíðarandanum og bregðast við breyttum aðstæðum í samfélaginu. Við teljum að það sé skynsamlegra en að festast í einhverri fortíð og láta nútímann og framtíðina sigla fram hjá. Af hverju að velja þetta form? Ég held að ég hafi nefnt það þrisvar sinnum á þessum degi, í ræðu minni og tvisvar sinnum í andsvari. Það er vegna þess að það form hefur gefist vel í atvinnulífinu. Um það eru flestir sammála. 

Frú forseti. Það er dálítið sérkennilegt að standa hér og flytja ræðu um mál sem verið hefur til umfjöllunar á þingi nokkuð oft áður, þ.e. um hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins. Ég hef fylgst með þeim umræðum sem hafa átt sér stað og get ekki orða bundist að nefna að við þessa umræðu hefur ekkert bæst, ekki nokkur skapaður hlutur frá því að við sátum í þessum þingsal fyrir nokkrum mánuðum og ræddum nákvæmlega sama hlut. Þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa spurt sömu spurninganna og þeir hafa margoft spurt áður, spurningar sem hefur verið svarað í vandlegri umfjöllun og meðferð á þessu máli. Það er nefnilega þannig að málið er í eðli sínu og að efni til sama mál og við fjölluðum um á síðasta þingi að öðru leyti en því að nú er gert ráð fyrir að Ríkisútvarpið verði gert að opinberu hlutafélagi, sem stafar af nýsettri löggjöf sem samþykkt var á Alþingi á síðasta löggjafarþingi. Það verður að játast að þegar maður situr undir slíkum ræðum og undir þeim spurningum sem komið hafa frá stjórnarandstöðuþingmönnum líður manni dálítið eins og maður sé staddur í þekktri bandarískri kvikmynd sem heitir „Groundhog Day“ og gekk út á það að ágætur maður lenti í því að hann upplifði alltaf sömu atburði sama dags aftur og aftur. Mér líður dálítið eins og aðalpersónunni í þeirri kvikmynd. Maður situr hér undir sömu spurningunum og sama málflutningi, nákvæmlega sömu gömlu tuggunum og voru viðhafðar fyrir nokkrum mánuðum.

Þess vegna er svo gaman að heyra svona ferskan málflutning.

Ja, ég ætla mér ekki, hv. þingmaður, að vera með neinn ferskan málflutning hérna, ég sé enga ástæðu til þess. Við erum búin að ræða öll efnisatriði málsins alveg ofan í kjölinn og það hefur ekkert nýtt bæst við, hvorki frá flutningsmanni frumvarpsins, þeim sem að því standa og allra síst frá stjórnarandstöðunni. Ég vil hins vegar vekja athygli á því og koma að því atriði sem skiptir kannski mestu máli í þessu og það er að þegar við ræddum þessi mál á síðasta þingi þá var það þannig í 1. umr. að helstu talsmenn stjórnarandstöðunnar, þ.e. helstu talsmenn Samfylkingarinnar í málinu, hv. þingmenn Mörður Árnason og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, tóku því alls ekki illa að það gæti vel komið til greina að reka Ríkisútvarpið í hlutafélagaformi. Hins vegar voru í ræðum þeirra og málflutningi gerðar athugasemdir við ýmis atriði frumvarpsins sem þá var rætt. Þær athugasemdir lutu einkum að því að upplýsingalög væru ekki látin gilda um Ríkisútvarpið og að hætta kynni að stafa af því að hugsanlega yrðu menningarleg verðmæti seld út úr hinu nýja hlutafélagi. Auðvitað voru gerðar fleiri athugasemdir en þetta voru að mínu mati meginathugasemdir Samfylkingarinnar á þeim tíma. Lagt var út í mikla vinnu við meðferð málsins og meiri hluti menntamálanefndar skilaði af sér tveimur vönduðum nefndarálitum. Mig langar sérstaklega til að vekja athygli hv. þm. Ögmundar Jónassonar, sem er staddur í salnum, og öðrum gagnrýnendum þessa frumvarps, á að lesa það framhaldsnefndarálit vegna þess að í því nefndaráliti, framhaldsnefndaráliti meiri hluta menntamálanefndar, er sérstaklega fjallað um eiginfjárstöðu hins nýja félags. Í nefndarálitinu er tekið upp orðrétt minnisblað frá menntamálaráðherra og fjármálaráðherra til nefndarinnar, sem dagsett er 24. apríl 2006, þar sem gerð er grein fyrir því með hvaða hætti eiginfjárhlutfall félagsins verður og hvernig fjármálum þess verður komið fyrir við stofnun þess. Á þeim grunni sem þetta minnisblað og sú stefnumörkun sem þar kemur fram verður unnið í tengslum við það félag sem hér er til umfjöllunar. Á síðasta löggjafarþingi lagði stjórnarmeirihlutinn sig virkilega fram við að reyna að lægja öldurnar sem voru í þingsalnum vegna þessa máls. Stjórnarmeirihlutinn lagði sig í framkróka við að koma til móts við þær athugasemdir sem fram komu frá stjórnarandstöðunni og segja má að sjaldan hafi verið gengið jafnlangt á síðustu árum eða bara í þingsögunni til móts við - ég sé að hv. þm. Ögmundur Jónasson hlær en ég bið hann um að benda mér á önnur dæmi og betri vegna þess að þau verður erfitt að finna. En ég man ekki til þess að stjórnarmeirihlutinn hafi komið jafnhressilega til móts við athugasemdir stjórnarandstöðunnar og gert var á síðasta löggjafarþingi vegna þess að við lögðum til að gerðar yrðu fjórar breytingar á frumvarpinu eftir 2. umr. málsins, eins og ég veit að hv. þingmanni er í fersku minni. Í fyrsta lagi var lagt til að Ríkisútvarpinu hf. yrði gert óheimilt að eiga hlut í öðru fyrirtæki sem gefur út dagblað og rekur sjónvarpsstöð og sú málsgrein bættist við 1. gr. þess frumvarps sem við ræddum í fyrra. Sú viðbót var tilkomin vegna fjölmiðlafrumvarps sem lagt var fram á þinginu og fulltrúar allra stjórnmálaflokka stóðu að. Í annan stað lögðum við til að inn í lögin yrði tekið ákvæði þess efnis að menntamálaráðherra og Ríkisútvarpinu hf. bæri að gera með sér sérstakan þjónustusamning um markmið og umfang og nánari kröfur um útvarpsþjónustu í almannaþágu. Þetta var gert til að koma til móts við þær athugasemdir sem menn höfðu haft uppi varðandi hugsanlegar athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA um frumvarpið og var talið og við teljum enn að með því ákvæði sé girt fyrir þann möguleika að sú ágæta stofnun geri einhverjar athugasemdir við efni frumvarpsins. Nú hefur hæstv. menntamálaráðherra gengið enn lengra en gert var síðasta vor með því að birta þennan samning. Ekki verður annað sagt en að öll spilin hafi verið lögð á borðið fyrir stjórnarandstöðuna í þeim efnum og ekki verið að fela neitt í því sambandi. Í þriðja lagi er komið til móts við eina af meginathugasemdum stjórnarandstöðunnar sem var sú að það yrði að girða fyrir að mikilvæg menningarverðmæti, eins og upptökur, söfn og fleira yrðu seld út úr hinu nýja félagi og það var gert með því að bæta inn í frumvarpið ákvæði sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Ríkisútvarpinu er óheimilt að selja frá sér verðmæti sem hafa menningarlegt og sögulegt gildi fyrir íslensku þjóðina og varðveitt eru hjá félaginu.“ Maður hefði ætlað að fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs mundu fagna þeirri breytingu vegna þess að varaþingmaður þeirra, hv. þm. Atli Gíslason, var sá þingmaður sem barðist hvað harkalegast fyrir því að þessari lagabreytingu yrði komið á í meðförum nefndarinnar á málinu. En ég hef hins vegar ekki orðið mjög var við fagnaðarlætin hjá hv. þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og undrast það að þeir virði það ekki við okkur í stjórnarmeirihlutanum að hafa komið með þessum hætti til móts við kröfur þeirra. En það er nú einhvern veginn þannig að sjaldan launar kálfur ofeldi og menn vilja og hafa viljað mála skrattann á vegginn hvað alla hluti varðar þegar um Ríkisútvarpið er rætt. Í fjórða lagi er það sú breyting sem fulltrúar Samfylkingarinnar og fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lögðu gríðarlega áherslu á að næði fram að ganga við 1. umr. málsins síðasta vor og það var að upplýsingalög yrðu látin gilda um starfsemi Ríkisútvarpsins, sem er undantekning frá því sem verið hefur varðandi hlutafélög í opinberri eigu. Ég man ekki eftir neinu hlutafélagi sem er í ríkiseigu sem er fellt undir upplýsingalög, en sú breyting var gerð síðasta vor á frumvarpi til laga um Ríkisútvarpið hf. til að reyna að rétta stjórnarandstöðunni sáttarhönd í málinu. Á þá sáttarhönd var slegið og það kom reyndar í ljós í umræðum í nefndinni á sínum tíma að það var enginn sáttatónn, að minnsta kosti ekki í þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og þeir verða þá að eiga það við sig. Ég held að þjóðin sé orðin leið á umræðum og málþófi stjórnarandstöðunnar um málið. Það er búið að velta öllum steinum við í málinu sem fyrir okkur hafa orðið. Ég held að öllum spurningum um það hafi verið svarað. Það stendur því í sjálfu sér ekkert út af borðinu. Það hlýtur að vekja athygli hjá stjórnarandstöðunni að nú eru ýmsir þeir sem hafa hagsmuni af starfsemi Ríkisútvarpsins, ekki bara starfsmenn þess heldur einnig aðrir, sem standa að dagskrárgerð eða kvikmyndagerð, og eiga ýmislegt undir þeirri ágætu stofnun, farnir að hvetja til þess að málinu verði lokið. Með öðrum orðum, ég get ekki betur séð en fulltrúar hinna ýmsu stéttarfélaga séu farnir að sveigja sig frá stjórnarandstöðuflokkunum yfir til okkar sem viljum ljúka vafanum og efanum um framtíð Ríkisútvarpsins. Þess vegna held ég að við ættum að fara að stytta þessar umræður og fara að taka málið til vinnslu í nefndinni. Það er fátt sem stendur út af. Öllum spurningum hefur verið svarað, ekki nema eitthvað nýtt komi frá fulltrúum stjórnarandstöðunnar, hv. þingmönnum, við þessa umræðu en ég hef ekki orðið var við að nýjar röksemdir eða ný álitaefni hafi skotið upp kollinum í þeim umræðum sem hér hafa farið fram, að minnsta kosti ekki fram til þessa.

Hæstv. forseti. Nú hefur ríkt víðtæk sátt um Ríkisútvarpið. Þó er það svo að ýmsir, ekki síst úr pólitískum ranni hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, hafa mótmælt því að fjármagna opinbera stofnun í heimi fjölmiðlanna. Telur hv. þingmaður að víðtækari sátt verði um nefskatt til stofnunar sem hefur verið fjarlægð þjóðinni með þessum nýju lögum? Telur hv. þingmaður að víðtæk sátt verði um nefskattinn? Er hann mjög eindreginn og sannfærður talsmaður nefskatts til að fjármagna Ríkisútvarpið? Í öðru lagi vil ég spyrja hv. þingmann hvernig hann réttlæti pólitíska stjórn yfir stofnuninni sem endurspeglar stjórnarmeirihlutann hverju sinni, sem fær það hlutverk að ráða alvald yfir mannahaldi og allri dagskrárgerð og er síðan háður þessari pólitísku stjórn að því leyti að hún getur einnig rekið hann. Finnst honum þetta vera eðlilegir og lýðræðislegir stjórnarhættir? Ég óska eftir svörum við þessum spurningum.

Herra forseti. Mér er bæði ljúft og skylt að svara þeim spurningum sem hv. þm. Ögmundur Jónasson varpaði fram til mín. Hann spurði í fyrsta lagi hvort ég teldi að víðtæk sátt mundi nást um fyrirkomulag nefskatts sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Til að svara þeirri spurningu þá vil ég segja að ég tel að það muni nást víðtækari sátt um það fjármögnunarkerfi en það kerfi sem nú er viðhaft vegna þess að afnotagjaldakerfið er úr sér gengið, það er dýrt og að mörgu leyti ósanngjarnt og það er gengið sér til húðar. Ég held að allir séu sammála um að það verði að skipta um aðferðir til að fjármagna rekstur stofnunarinnar. Auðvitað er alltaf erfitt að mæla með skattheimtu, að minnsta kosti fyrir mann í minni stöðu. En ég held að það fyrirkomulag sé skárra en núverandi kerfi og ég held að almenningur sem mun greiða þennan nefskatt muni fylkja sér á bak við hann frekar en afnotagjöldin, ég tala nú ekki um þegar í ljós kemur að greiðslubyrði af afnotum og aðgangi að ríkissjónvarpinu verður minni en samkvæmt núgildandi kerfi. Síðan spurði hv. þingmaður um hina pólitísku stjórn og alvald stjórnarinnar yfir félaginu. Nú er það þannig að við höfum komið okkur saman um að ríkið eigi þetta fyrirtæki og reki það. Þá er spurningin: Hver á að stjórna fyrirtækinu? Það hlýtur að vera eigandinn. Og hver úr röðum eigandans á að stjórna því? Það eru kjörnir fulltrúar eigandans, kjörnir fulltrúar almennings. Ég geri því engar athugasemdir við að það séu kjörnir fulltrúar á Alþingi eða pólitískir aðilar sem stjórna þessu fyrirtæki.

Hæstv. forseti. Á Norðurlöndunum þar sem menn hafa pólitískt kjörið útvarpsráð að hluta til hefur alls staðar verið búið svo um hnútana að ekki verði um að ræða speglun á stjórnarmeirihlutanum hverju sinni til að koma í veg fyrir að ríkisútvarpsstöðvarnar verði háðar hinu pólitíska valdi eins og hér er gert ráð fyrir. Varðandi sáttina um nefskattinn, sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson er talsmaður fyrir, þá er það svo að um fjármögnun Ríkisútvarpsins hefur verið víðtæk sátt nema þá helst svona yst á frjálshyggjukantinum. Nú er ég að reyna að færa rök fyrir því að ýmsir úr félagshyggjuvæng stjórnmálanna hafi efasemdir um þetta breytta fyrirkomulag á Ríkisútvarpinu og þeir séu komnir með vaxandi efasemdir um þetta fyrirkomulag yfirleitt, og á þann hátt er ég að reyna að leiða rök að því að verið sé að grafa undan hinni félagslegu sátt og tek ég þar undir með Þorsteini Pálssyni, fyrrverandi formanni Sjálfstæðisflokksins.

Herra forseti. Það er nú farið að kólna í neðra þegar hv. þm. Ögmundur Jónasson er farinn að gera Þorstein Pálsson, fyrrum formann Sjálfstæðisflokksins, að talsmanni sínum. En öðruvísi mér áður brá. Það er ágætt. Mig langar að víkja áfram að hinni pólitísku stjórn. Eins og ég sagði áðan er gert ráð fyrir að ríkið eigi þetta fyrirtæki. Það er eðlilegt að stjórn félagsins sé skipuð fulltrúum frá eigandanum. Ég geri engar athugasemdir við það. En við erum hins vegar að fjalla um hvað þessi stjórn á að gera. Hún á að ráða útvarpsstjóra og leysa hann frá störfum, ákveða laun hans og önnur starfskjör og taka síðan ákvarðanir um rekstur, lántöku o.s.frv., sinna störfum sem stjórnir í venjulegum hlutafélögum gera. Ekkert umfram það. Ég geri engar athugasemdir við það, eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson, að stjórn fyrirtækis hafi heimildir 

Forseti vill áminna hv. þingmenn um að virða takmarkaðan ræðutíma í andsvörum.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þm. Ögmundi Jónassyni að einn alvarlegasti ágallinn á því frumvarpi sem við ræðum hér í dag er hvernig það er selt undir pólitískan meiri hluta á Alþingi hverju sinni með því að kosið sé í stjórnina hér á hverju ári. Það er alvarlegur ágalli sem hlýtur að verða tekinn til endurskoðunar í menntamálanefnd. Þar sem hv. nefndarformaður er nú heldur mildari á manninn og sjálfum sér líkari en í gær hljótum við að vænta jákvæðra svara frá honum í því máli. Annar alvarlegur ágalli á þessu frumvarpi um Ríkisútvarpið snýr að hlutdeild þess á auglýsingamarkaði. Ég tel það mikið sanngirnismál á okkar litla fjölmiðlamarkaði gagnvart einkareknum ljósvakamiðlum að hlutdeild Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði sé takmörkuð. Ekki að það sé tekið af auglýsingamarkaði. Fyrir því eru full rök að það eigi þar heima, bæði hvað varðar aðgengi auglýsenda að miðlinum og neytenda að upplýsingum frá auglýsendum. Verið er að endurskoða og endurskilgreina Ríkisútvarpið, finna því nýtt rekstrarform, finna því nýja fjármögnun - ég tel að hinn óheppilegi og vondi nefskattur eigi eftir að reynast Sjálfstæðisflokknum erfiður ljár í þúfu þegar fram í sækir og skil ekki röksemdafærslu hv. þingmanns fyrir honum - og því vil ég spyrja hv. þingmann: Hvaða pólitísku réttlætingu telur hann vera fyrir ríkisrekstri í fjölmiðlum þegar ekki er komið til móts við slíkt með einhverri takmörkun á umfangi á auglýsingamarkaði til að gæta sanngirni og hófs gagnvart einkareknu fjölmiðlunum? Mér er fyrirmunað að skilja hvernig menn sem kenna sig við frjálshyggju og einkarekstur í auknum mæli geta staðið á því að réttlæta þetta fyrirkomulag þar sem verið er að greiða einkareknum ljósvakamiðlum talsvert högg með hinu nýja frumvarpi.

Herra forseti. Ég held að í fyrirkomulagi og skipan stjórnar Ríkisútvarpsins ohf. felist enginn alvarlegur ágalli í þessu frumvarpi, eins og hv. þingmaður hélt fram. Ég var að reyna að skýra það út í fyrra andsvari í þessari umræðu að auðvitað er eðlilegt að það sé fulltrúi hluthafans, sem í þessu tilfelli er einn, sem skipi þá aðila sem sitja í stjórninni. Þannig er það í öllum hlutafélögum. Í hlutafélögum eru það fulltrúar hluthafanna sem skipa menn í stjórnir. Það sama gildir hér. Það vill hins vegar þannig til að hluthafarnir eru býsna margir og hluthafinn að mörgu leyti dálítið óskilgreindur. Hann er ríkið. Hverjir eru það sem fara með hagsmuni ríkisins og hagsmuni almennings í þessu máli? Það er Alþingi og ríkisstjórn. Því er eðlilegt að Alþingi sem fulltrúi almennings, fulltrúi ríkisins, skipi fulltrúa í stjórnina. Mér finnst það liggja í augum uppi og vera eðli málsins samkvæmt. Hér var vikið að hlutdeild þessa félags á auglýsingamarkaði og kallað eftir pólitískri réttlætingu. Ég get ekki séð að neitt í þessu frumvarpi leiði til þess að verið sé að veita einkareknu fyrirtækjunum þyngra högg en þeim er veitt nú. Ég hef alltaf verið opinn fyrir því að skoða þann möguleika að takmarka hlutdeild Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Eins og hv. þingmaður veit hefur ekki skapast um það 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. þingmaður lýsir því yfir að hann tekur undir með mér, að það þurfi að veita einkareknum fjölmiðlum á ljósvakamarkaði aukið svigrúm með því að takmarka hlutdeild Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Ég held hins vegar öfugt við hv. þingmann að um það ríki nokkur pólitísk sátt. Mér hefur heyrst það í umræðum um þetta mál í þinginu. Því spyr ég hv. þingmann: Af hverju beitir hann sér ekki fyrir því sem formaður menntamálanefndar og einn af höfundum og helstu arkitektum frumvarpsins sem við ræðum hér í þriðja sinn í breyttri mynd? Af hverju beitir hann sér ekki fyrir því? Fyrst það er ekki markmiðið að selja Ríkisútvarpið heldur halda úti ríkisreknum fjölmiðli á ljósvakamarkaði hvaða pólitíska réttlæting er fyrir því, að hans mati, að ríkið geri það um leið og það heldur óskertri hlutdeild á auglýsingamarkaði og geri, það sem 

Herra forseti. Ég veit ekki alveg hvar hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hefur verið í allri þeirri umræðu sem við höfum átt um Ríkisútvarpið og framtíð þess. Ég hef aldrei útilokað að hlutdeild Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði verði tekin til skoðunar og takmörkuð frá því sem nú er. Ég hef margoft lýst því úr þessum ræðustól og í opinberri umræðu um málefni Ríkisútvarpsins. Ég mundi fagna því ef sátt næðist um slíkt. Ég veit ekki til þess að hæstv. menntamálaráðherra hafi útilokað að gerðar yrðu breytingar á hlutdeild Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Við skulum ræða það í nefndinni og skoða það. Hv. þingmaður hefur verið að tala fyrir þessum sjónarmiðum hér á þinginu. Mér er vel kunnugt um það. En hann hefur hins vegar aldrei sett fram skoðanir á því hvernig eigi að leysa þann tekjumissi sem af því skapast. 

Forseti. Það er nánast hlægilegt að Sigurður Kári Kristjánsson, hv. formaður menntamálanefndar, komi í stólinn hvað eftir annað og rífi af sér sáttarhendurnar og kasti þeim um salinn eins og hver annar aumingi. Staðreyndin er sú að aldrei hefur verið boðið upp á neina sátt í þessu máli. Það var komið með þetta frumvarp inn í þingið í hittiðfyrra án nokkurs samráðs við nokkurn mann. Það þurfti að pressa til að fá að vita hverjir hefðu samið það. Það kom í ljós að það voru tveir lögfræðingar úti í bæ sem höfðu að vísu ágætt vit á fyrirtækjarekstri en ekki hundsvit á fjölmiðlarekstri. Það hefur ekki verið boðið upp á eina einustu sátt í þessu máli. Við og aðrir í samfélaginu höfum bent á stóra galla í málinu. Það hefur komið fyrir að annaðhvort menntamálaráðherra á sumrin eða menntamálanefndarformaðurinn og meiri hluti hans á veturna hafa tekið eitthvert mark á því. Það má t.d. segja um safnefnið og fleira af því tagi. Auðvitað benti sjálft Evrópusambandið á hinn stærsta galla í þessu frumvarpi í fyrstu gerð þess og er vonandi enn að. Því það hefur blessunarlega haft vit fyrir íslenskum stjórnvöldum upp á síðkastið. Nú skal gerð sú mikla undantekning að í vor var vissulega rétt fram ein sáttarhönd. Þá féllst sem sagt meiri hluti menntamálanefndar á þau rök okkar, eitt af þremur aðalatriðunum í málflutningi okkar fyrir utan málefni starfsmanna og fjármögnunina, að upplýsingalög þyrftu að gilda í slíku fyrirtæki, ef taka ætti eitthvert minnsta mark á því að þetta væri eitthvað annað en fyrirtæki sem væri verið að leiða til slátrunar í söluáformum. Um hin atriðin hefur aldrei verið boðin nein sátt. Um hlutafélagsformið hefur aldrei verið nein sátt. Það hefur verið sine qua non, án þess ekkert. Og um stjórnkerfi sem gerir ráð fyrir áframhaldandi ósjálfstæði og pólitískri undirokun útvarpsins og er varin með hlutafélagsforminu 

Forseti biður hv. ræðumenn að gæta orða sinna og vísar þar til fyrsta hluta andsvars hv. þingmanns.

Herra forseti. Ég veit ekki alveg hverju ég á að svara. Ég vil frekar eiga orðastað við forseta. Hingað upp í ræðustól kemur hv. þm. Mörður Árnason og lýsir málflutningi mínum í þessu máli þannig að ég hafi komið hingað upp eins og hver annar aumingi. Við erum að ræða um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið ohf. og þingmenn þurfa að sæta því að vera kallaðir aumingjar. Í mínum bókum og samkvæmt mínum skilningi á þeim þingskapalögum sem eru í gildi í landinu eru þessi ummæli vítaverð. Ég óska eftir því að hæstv. forseti taki þau til gagngerrar skoðunar og taki ákvörðun um hvort víta beri þingmanninn fyrir slík ummæli. Að ganga svona upp í ræðustól Alþingis og kalla menn aumingja er fyrir neðan allar hellur og fyrir neðan virðingu hv. þingmanns og fyrir neðan virðingu þessarar stofnunar, hins háa Alþingis. Ég vildi koma þessari athugasemd minni á framfæri. Ég mun ekki svara neinum spurningum sem frá þessum hv. þingmanni hafa komið í þessari umræðu. Þær eru kannski til marks um það á hvaða grundvelli og á hvaða nótum stjórnarandstaðan ætlar að fjalla um þessi mál. Þar með er það komið í ljós að enginn sáttargrundvöllur er í málinu. Ég hef að minnsta kosti fyrir mína parta enga ánægju eða vilja til að eiga samstarf við menn og gera einhverja sátt, eða reyna að lægja öldur, við hv. þingmenn sem kalla mig aumingja. En verði honum að því að gera það með þessum hætti. Það er ekki honum til stækkunar heldur til verulegrar minnkunar. Ég ítreka það sem ég sagði, hæstv. forseti, að þessi ummæli verði tekin til gagngerrar skoðunar í forsætisnefnd.

Forseti vill taka fram að hann gerði athugasemdir við þessi tilteknu ummæli.

Forseti. Já, ætli ég hafi ekki gengið fulllangt í þessu. Það er best að ég biðjist afsökunar á því við forseta og þann þingmann sem fyrir varð. Ég teiknaði upp myndina sem þingmaðurinn sjálfur gerði af sér í gær þar sem hann hafði rétt út sáttarhendurnar og þær höfðu verið rifnar af honum ein af annarri. Urðu greinilega margar. Endaði með því að sjá fyrir mér aumingja af einhverju tagi sem léti fara svo með sig. En það er hægt að misskilja þetta og þetta var ekki til vanvirðu ætlað þingmanninum. En hann tók þetta hins vegar óstinnt upp og kaus að nota þetta til að svara ekki því sem ég beindi til hans þó það væru ekki beinar spurningar - spurningin um það hvernig stendur á því að stjórnarmeirihlutinn, hann sjálfur hv. og hæstv. menntamálaráðherra hafa ekki hreyft sig af þessari línu hlutafélagsins og af þessari línu hinnar pólitísku stjórnunar. Ég held að það sé vegna þess að þetta sé samloka. Þetta séu tvær skeljar utan um sömu lífveruna sem er að halda fullri stjórn á Ríkisútvarpinu meðan um það er vélað hver framtíð þess eigi að vera.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um Ríkisútvarpið ohf. Eins og fram kom í andsvörum er mönnum heitt í hamsi. Ég hef ekki komið að þessari umræðu sem þingmaður en um þetta mál hefur margt verið sagt og mér finnst með ólíkindum að stjórnarmeirihlutinn skuli ekki freista þess, það má enn vona að svo verði, að ná samkomulagi við stjórnarandstöðuna. Manni sýnist kannski fimm eða sex atkvæði standa út af og verulegur ágreiningur er um. Eftir að hafa hlustað á ræður stjórnarliða er náttúrlega stærsta málið í þeirra augum formbreytingin í opinbert hlutafélag. Ef það er ásetningur manna að Ríkisútvarpið verði ekki selt í nánustu framtíð þá spyr maður sig: Af hverju í ósköpunum er ekki hægt að ná til stjórnarandstöðunnar varðandi þetta mál og hverfa t.d. frá atriðum eins og opinberu hlutafélagi og stjórn hins nýja opinbera hlutafélags samkvæmt frumvarpinu? Það er von mín og okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að fram fari góð umræða um þessi mál og menn geti enn á ný sest niður og reynt að ná sáttum í málinu. Þurfi að vera sátt um einhverja stofnun í samfélagi okkar þá er það Ríkisútvarpið. Við höfum töluverða sérstöðu, Íslendingar. Við erum fá, 300 þúsund manns í 103 þúsund ferkílómetra landi eða þar um bil. Ríkisútvarpið gegnir lykilstöðu í að byggja þetta land fyrir alla landsmenn. Við verðum að átta okkur á því að margir afskekktir landshlutar njóta ekki fjölmiðlunar frá útvarpsstöðvum eða sjónvarpsstöðvum. Þó verður að segjast að Ríkisútvarpið nær til hér um bil allra landsmanna og út á mið þótt þar megi bæta um betur. Þess vegna hræðir mann sú hugsun sem læðist að manni í ljósi sögunnar, að ráðist sé í formbreytingu í opinbert hlutafélag til að á seinni stigum verði farið í að selja Ríkisútvarpið. Setja það á markað. Í Ríkisútvarpinu eru kannski ein stærstu menningarverðmæti þjóðarinnar geymd, hin nýja saga þjóðarinnar frá því að Ríkisútvarpið var stofnað. Þetta er stór og mikil saga sem alltaf er sótt í, hún endurspiluð eða endursýnd og er mörgum okkar gríðarlega mikils virði. Vegna stöðu sinnar hefur Ríkisútvarpið þá stöðu, eitt fjölmiðlafyrirtækjanna, að geta kúplað nánast alla landsmenn til hlustunar á einum stað. Það hefur margkomið fram að Ríkisútvarpið gegnir lykilhlutverki varðandi almannavarnir í landinu. Þetta eru verðmæti og öryggi sem ég og félagar mínir í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði megum ekki hugsa til að verði látin lúta lögmálum markaðarins. Við erum ekki á móti hlutafélagaformi í rekstri en við drögum skýr skil á milli almenningsþjónustu og samkeppnisreksturs. Við erum ekki á móti því að fyrirtæki í samkeppnisrekstri séu hlutafélög. En eins og ég drap á áðan þá hræða sporin. Ég nefni sérstaklega til sögunnar Framsóknarflokkinn sem í umræðunni og aðdraganda að sölu Símans sór það þráfaldlega af sér að til stæði að selja Símann í heilu lagi. Lengst af var hangið á því að a.m.k. ætti ekki að selja grunnnetið. Landssíminn hafði og hefur gríðarlegt vægi í fjölmiðlun í svo stóru landi á sama hátt og Ríkisútvarpið hefur í þessu stóra fjallalandi þar sem er mjög fátt fólk miðað við annars staðar í heiminum. Við samþykkt á frumvarpi um sölu Símans ber að geta þess að engar kvaðir voru á hendur hinu nýja fyrirtæki, hlutafélaginu, um að þjónusta landið. Þar kem ég að aðaláhyggjuefninu til lengri tíma litið hvað varðar Ríkisútvarpið. Ég óttast að þetta frumvarp, með þessari klásúlu um opinbert hlutafélag, sé undanfari þess að Ríkisútvarpið verði selt eða bútað niður. Hið sama óttaðist ég um stöðu mála varðandi Landssímann, sérstaklega þó á seinni stigum þess máls er rætt var um að undanskilja grunnnetið. Hvernig stöndum við núna varðandi Landssímann og fjarskiptin? Við stöndum í þeim sporum að eftir hlutafélagavæðingu stendur ríkissjóður eða samgönguráðuneytið uppi með það að til að koma fjarskiptum í nútímalegt horf þarf að taka peninga af ríkisfé til að setja í uppbyggingu. Eftir einkavæðingu Landssímans hefur uppbygging í fjarskiptum stöðvast á mörgum sviðum. Með fjárframlögum úr Fjarskiptasjóði og nú síðast með aukaframlögum á fjáraukalögum þarf að setja verulegar upphæðir til að stoppa í hin svörtu göt, aðallega á Þjóðvegi 1 vítt og breitt um landið. Við sem höfum unnið úti á landsbyggðinni í kjölfar einkavæðingar á Landssímanum vitum fullvel að enn eru sömu holurnar hvað fjarskipti varðar óuppfylltar, enda engin kvöð á fyrirtækinu að gera slíkt. Verði Ríkisútvarpið selt skapast nákvæmlega sama ástand og varðandi sölu Landssímans, þ.e. að dreifbýlið og þjónusta við dreifbýlið lendir að öllu leyti á ríkissjóði, standi hugur manna til þess að bæta þjónustuna um fram það sem verið hefur, ég tala ekki um að fara yfir í nútíðarvæðingu og uppsetningu nýrra tækja. Þeir flokkar sem standa að ríkisstjórn Íslands í dag hafa staðið í sölu ríkisfyrirtækja, selt bankana og selt Landssímann, sem allt var í ríkiseign. En undanfari þess að selja hefur ávallt verið að breyta viðkomandi stofnun eða fyrirtæki í hlutafélag til að auðvelda söluna. Það er mikilvægt fyrir fjölmiðil eins og Ríkisútvarpið, ég held að við getum litið til allra nágrannalanda okkar í því efni, að mennirnir innan stofnunarinnar, starfsfólkið er líka gríðarlega dýrmætt. Það hefur reynslu og þekkingu sem það getur miðlað. Mér finnst mikilvægt að búa svo um hnútana að þess sé gætt að öryggi starfsmanna á Ríkisútvarpinu sé tryggt hvað varðar vinnu og skoðanir. Það er lykilatriði í mínum huga í þessari umræðu. Við verðum að átta okkur á því að með því að reiða fram fé til opinbers reksturs á stofnun eins og Ríkisútvarpinu hafa starfsmenn í gegnum árin haft viss forréttindi umfram einkareknar stöðvar til að fara ofan í mál sem gróðafyrirtæki mundi ekki treysta sér í, t.d. alls konar grúsk í sögulegu samhengi og framleiðsla á svoleiðis efni. Slíkt tekur eðli málsins samkvæmt gríðarlega langan tíma og verður ekki gert nema með stuðningi. Við sem hlustum mikið á Ríkisútvarpið gerum okkur grein fyrir þeirri gríðarlegu vinnu sem liggur að baki vinnu starfsmanna sem kafa ofan í mál og fá til þess tíma og þar af leiðandi fjármuni sem mundi að mínu mati vera ógerlegt á einkaljósvakamiðlum. Þar þurfa menn að vera á hlaupum og framleiða og framreiða ódýrt. Það eru lögmál þess markaðar. Ég held að enginn geti verið ósáttur við þá framsetningu mála þótt ég dragi ekki í efa að þeir starfsmenn sem vinna á einkafjölmiðlum leggi sig fram og geri sitt besta. En Ríkisútvarpið er þess eðlis, svo mikið sögulegt skrín sem hefur margt að geyma, Til þess þarf starfsfólk sem getur, má og vill fara ofan í þær hirslur og reiða fram fyrir okkur hin sem viljum hlusta á eða sjá efni sem er úr fortíðinni, sögulegs eðlis o.s.frv. Ég tel mikilvægt að halda í þennan rekstur og þess vegna er mér mjög mikils virði að standa vörð um Ríkisútvarpið okkar og það megi dafna til langrar framtíðar. Við höfum ekki svo góða reynslu af einkareknum fjölmiðlum. Þar er mikið umrót. Í landi sem er svo ungt og hefur svo fáar hefðir og venjur - við getum sagt að við höfum mótað okkar nútímasamfélag bara á síðustu 100 árum - er Ríkisútvarpið ein af stoðunum undir því samfélagsmunstri sem við Íslendingar höfum byggt á líftíma útvarpsins, undanfarin 80 ár eða svo. Í mínum huga er Ríkisútvarpið a.m.k. hluti af ímynd minni sem Íslendings, það samstillir okkur á helgidögum og tyllidögum o.s.frv. sem eina þjóð og gætir menningarverðmæta okkar. Ég tel þetta mjög mikilvægt vegna þess að þjóðin á svo fáar slíkar stoðir, með ríka hefð og ríkar venjur og það ber að halda í þá hluti, gæta vissrar íhaldssemi. Það þarf ekki alltaf að breyta bara til að breyta og koma hlutunum í annað form, auka hraðann. Til hvers? Til að ná hvaða markmiðum? Til þess að brjóta öll þau gildi niður sem þorri þjóðarinnar hefur haft að leiðarljósi um áratuga skeið varðandi fjölmiðla. Þetta tel ég mikilvægt að komi fram. Ég vil standa vörð um Ríkisútvarpið. Virðulegi forseti. Ríkisútvarpið á að mínu mati og okkar hjá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að vera rekið af opinberum aðilum, rekið af ríkinu um langa framtíð enn. Þess vegna vil ég beina því til hv. þingmanna á hinu háa Alþingi að reyna eins og kostur er, ég hóf nú ræðu mína á þeim orðum, að ná út úr þessu frumvarpi sem á steytir. Fyrst og fremst þarf að taka út ákvæði um opinbert hlutafélag og hafa stofnunina á svipuðum nótum og verið hefur. Síðan er svo greinilegt, sem okkar flokkur hefur lagt áherslu á, er mikilvægt að skoða stjórnunarformið. Það þarf að taka til endurskoðunar og menn verða að sameinast um það. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á að ríkisstjórnarmeirihlutinn á hinu háa Alþingi ætli að keyra þetta mál í gegn í ósátt við stjórnarandstöðuna. Ég held að það sé mjög óheppileg aðferð. Ef menn meina það sem þeir segja í þingræðum að þetta sé bara formbreyting, hlutafélagið skipti ekki máli, þá getur það heldur ekki skipt máli að gera það sem stjórnarandstaðan vill, að halda gamla forminu en með breytingum, sem eru margar ágætar á frumvarpinu, á áherslum á ýmsum hlutum og endurskoðun á rekstri að öðru leyti. Ef stjórnarþingmenn og stjórnarmeirihlutinn brýtur odd af oflæti sínu í þessum liðum, þetta eru fimm eða sjö liðir, tel ég allar líkur á að hægt sé að komast í höfn með þetta mál ef menn vilja fara í þá vinnu. Ég hef reynslu af því að vinna á hinu háa Alþingi í þingsölum og nefndum og sporin hræða eina ferðina enn. Það hefur verið starfsvenja að keyra mál í gegn í krafti meiri hluta þingsins hvað varðar mörg átakamál sem nú eru í gangi. Þótt maður voni er maður kannski ekki alveg eins bjartsýnn og maður ætti að geta verið miðað við framsetningu mála hjá þeim hv. þingmönnum stjórnarinnar sem hafa úttalað sig í þessu máli. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa ræðu mína langa í þessari umferð um málið. Ég tel þetta mjög mikilvægt mál og vil að farið sé með það af nærgætni og varúð vegna eðlis þess. Ég hef tekið eftir því í þinginu að það er eins og tískubylgja í dag að gera sé ekki grein fyrir muninum á samfélagsrekstri og hlutafélagi, sérstaklega hjá ungliðum stjórnarinnar, nýju fólki á þingi, og ég vil að það komi fram í þessari umræðu að unga fólkið okkar er efnilegt að mörgu leyti, margt hvert, en ég hef tekið eftir því að hvort heldur talað er um almenningsþjónustu eins og strætisvagna í Reykjavík eða aðra almenningsþjónustu þá talar fólk fjálglega um að það sé bara eins og að reka hvert annað fyrirtæki. Auðvitað er það ekki þannig. Við á hinu háa Alþingi erum ekki í hlutafélagarekstri, við rekum samfélag. Af því að ég staldra við þessa hugsun, sérstaklega hjá yngra fólkinu hér, með annars fullri virðingu fyrir því, þá er það náttúrlega svo að hlutafélag sem ræður og rekur fólk þarf ekki mikið að vita af því fólki sem það rekur út á gaddinn vegna einhverra mála, í framhaldi af uppsögnum eða slíku, vegna þess að hlutafélagið er ekkert bundið af því. Við rekum ekki fólk út úr samfélagi, það er ekki gert. Samfélagið þarf að þjóna öllum sem inn í það fæðast og sá er munurinn á hlutafélagarekstri og samfélagsrekstri. Maður ætlast til þess í umræðum á hinu háa Alþingi að hv. þingmenn geri sér grein fyrir þeim mikilvæga mun sem er á þessum tveimur hlutum. Þess vegna hryggir það mann að menn skuli í ræðu og riti og ræðum á hinu háa Alþingi tala um hlutafélagaformið sem virkasta og nýtískulegasta formið í rekstri, það gefi besta raun. Ég efast ekkert um að hlutafélagaformið sé ágætt í sjálfu sér. Þar er hægt að taka snöggar ákvarðanir, það er hægt að ráða og reka fólk og reka viðkomandi fyrirtæki. En um samfélagsrekstur gilda, enn og aftur, allt önnur sjónarmið. Ef menn geta hugsað sér á þessum tímapunkti að búa til hlutafélag úr Ríkisútvarpinu þá gef ég mér að ekki líði nema kannski þrjú til fimm ár - miðað við tískuna og hvað er „in“ í dag, eins og krakkarnir segja, varðandi rekstur í samfélaginu - þangað til menn fara að tala hér í fullri alvöru um Landspítalann ohf. og í framhaldi af því allt sem á eftir kemur, vegna þess að Landspítalinn, sem væntanlega yrði ohf. ef sama stjórnin ræður ríkjum, er að vissu leyti að fara í gegnum sömu breytingar frá grunni og ríkisfyrirtækjum hefur verið uppálagt að gera um árabil. Það hefur færst mjög mikið í vöxt að menn séu að kaupa dagskrárgerð frá einkaaðilum sem ekki eru bundnir á launaskrá viðkomandi fyrirtækja. Við vitum öll hvernig hlutirnir ganga fyrir sig í heilbrigðiskerfinu. Þar segja menn: Við erum bara að fara í einkarekstur, við erum ekkert að gera neitt annað. Ég hef flutt langar ræður um áhyggjur mínar af því að verið sé að breyta öllu samfélaginu, sem við höfum áður byggt á samfélagslegri þjónustuhugmynd, yfir í einkarekin fyrirtæki sem eiga síðan að þjóna öllum almenningi í landinu. Þetta tel ég ákaflega vonda þróun og eins og margoft hefur komið fram hræða sporin í þessu samhengi. Ég var persónulega viðstaddur umræðuna um einkavæðinguna í bankakerfinu, hlutafélagavæðinguna þar, þar sem ríkisbankarnir voru teknir. Ég var við umræðuna um Landssímann og manni finnst svo ótrúlega líkt á komið með umræðunni núna og ég geri mér grein fyrir skýringunni. Skýringin er náttúrlega einföld, hún fylgir bara formúlu virtra manna á hægri kanti í efnahagsmálum þar sem þeir hafa sett fram handbók um aðferðir til að einkavæða. Það þarf að nota einhverjar aðrar aðferðir en að setja bara á fjárlög að nú eigi að selja ríkisfyrirtæki sem er vinsælt og þjóðin vill ekki selja. Það þarf að nota aðrar aðferðir og þá er sú aðferð notuð að segja við þjóðina: Þið þurfið engar áhyggjur að hafa vegna þess að það er bara verið að breyta um form. Ég tel að það hafi verið borðleggjandi á sínum tíma að ef þjóðinni hefði verið gefinn kostur á því að kjósa um hvort hlutafélagavæða ætti Símann hefði stór meiri hluti þjóðarinnar sagt nei í þeim kosningum. Ég er líka hér um bil viss um að ef fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort hlutafélagavæða ætti Landssímann mundi þorri þjóðarinnar segja nei við þeirri spurningu. Það er ekki gert, vegna þess að þeir sem keyra fram breytingar að sínu skapi varðandi þjóðfélagsreksturinn þora ekki í þá vegferð og þeir viðurkenna að fara þurfi lengri leiðina og taka þetta í smáum skömmtum. Þannig er farið að með þetta mál, á nákvæmlega sama hátt og gert var við hlutafélagavæðingu Símans og síðan sölu Símans. Virðulegi forseti. Þetta eru aðferðir sem eru mér ekki að skapi. Ég tel að þær séu til stórtjóns fyrir landið að ég tali nú ekki um fyrirtækið Ríkisútvarpið sem við erum að ræða um og það er mál að linni. Það er líka aðferð í sjálfu sér, burt séð frá þessari aðfararaðferð sem byggir á því að þora t.d. ekki að fara í atkvæðagreiðslu um mál eins og Landssímann eða Ríkisútvarpið, í þessari framkvæmd allri að taka stofnanir út eins og Ríkisútvarpið eða Landssímann á sínum tíma og hefja sultargöngu. Þá eru stöðvaðar allar framkvæmdir í viðkomandi stofnun eða þjónusta þar til menn eru gjörsamlega að bugast. Það er ein leið sem notuð er í þessum ferli öllum. Það er ekki eins og það sé eitthvað nýtt af nálinni vegna þess að öll Vestur-Evrópulönd eru búin að fara í gegnum þennan fasa að meira og minna leyti, öll samfélagsrekin fyrirtæki. Það er búið að fara um álfuna á síðustu 15 árum með þessum aðferðum, bæði á Norðurlöndunum og víðar, þó að þar hafi menn verið miklu fastari fyrir en okkar samfélag hefur verið. Norðurlandabúar hafa haft miklu þroskaðri samstöðu til að standa á móti einkavæðingar- og einkageiraöflum en við nokkurn tíma hér. Við virðumst vera nýjungagjarnari en samt held ég að þetta sé fyrst og fremst vegna þess að við erum svo hrekklaus. Við trúum þessu ekki. Ég hef talað við fjölda kjósenda úti um allt land og þeir trúa þessu ekki þó að maður reyni að tala um hvað verið sé að gera, þeir trúa ekki að það eigi að gera þetta. Maður kom fram á sínum tíma, kannski fyrir fullum sal af fólki, og talaði um Landssímann og sölu hans og menn sögðu: Ég er innilega sammála því að Síminn verður aldrei seldur og alls ekki grunnnetið. Þeir segja að þeir ætli ekki að gera það, þetta er bara formbreyting. Lái okkur hver sem vill að þessi spor hræði, vegna þess að það eru ekki bara þau fyrirtæki sem búið er að selja sem um ræðir, nú erum við að tala um Ríkisútvarpið, en það er margt, margt annað eftir í þessu samhengi. Allur heilbrigðis- og umönnunargeirinn er eftir ef menn vilja fara að horfa á hann. Þar eru nú aldeilis fúlgur sem hægt er að ráðskast með ef menn komast í þann leik með einhverjum ráðum. Maður hefur heyrt það í umræðunni utan veggja Alþingis að hugur manna standi til þess, auðvitað, að komast á sama hátt inn í heilbrigðis- og umönnunargeirann til að geta átt greiðari aðgang bæði að ríkisfjármunum í gegnum Tryggingastofnun að ég tali nú ekki um lífeyrispeningum landsmanna með komugjöldum og dýrari þjónustu þegar fram í sækir. Það er alveg augljóst að þeir sem keyra þetta mál áfram hér, stjórnarmeirihlutinn og þingmenn stjórnarinnar, ætla sér áfram og um það snýst málið. Hugur manna stendur til þess að fara inn á önnur svið samfélagsins. Hugur manna í einkarekstri og umsýslu peninga stendur til þess að komast yfir og reka allt sem þjóðinni er í grundvallaratriðum nauðsynlegt að hafa til að geta lifað og er þá kalda vatnið ekki undanskilið. Það eru þessi mál sem við verðum að horfa á. Af því að hæstv. menntamálaráðherra er kominn í salinn á ný vil ég beina þeim tilmælum til hæstv. ráðherra að hún beiti sér fyrir því að þau atriði sem standa út af hér í umræðunni og menn hafa rifist mikið um verði tekin með miklum velvilja til endurskoðunar í nefndinni og farið þannig höndum um þau að hér verði sæmileg þingsátt um þessar breytingar. Það er óhugsandi í mínum huga að fara þannig með þetta mál að klofningur verði hjá þjóðinni um það, um Ríkisútvarpið sem er svo mikilvægt. Það er í mínum huga næsti bær við þjóðkirkjuna ef menn ætla að fara að framkalla þar breytingar á kaldranalegan hátt. Ég tel mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að farið sé í þessi mál og að stjórnarandstaðan fái enn á ný tækifæri til að koma að þeim atriðum sem út af standa, en það er stjórnunarliðurinn á fyrirtækinu, það er breytingin á forminu sem stendur aðallega upp úr og loks fjármögnunin. Virðulegi forseti. Ef við tölum um peninga og fjármögnun í þessu sambandi tökum þá fjarskiptin eftir sölu Landssímans, sem ég talaði um áðan. Það er nú ekkert frýnilegt að standa frammi fyrir því. Ríkisútvarpið er einhverjir smámunir miðað við það sem við þurfum að setja af opinberu fé inn í þá samfélagsþjónustu sem fjarskiptin eru. Eru ekki komnir 1,5 milljarðar í það mál núna eða 1,7? Svo er mér sagt. Það er að vísu úr Fjarskiptasjóði, það eru peningar sem koma af sölu Landssímans, ég held að það séu 1.200 milljónir þar en síðan koma 500 milljónir beint úr ríkissjóði eins og ekkert sé. Auðvitað átti það að vera þannig við sölu Landssímans að það markaðsráðandi fyrirtæki hefði þjónustuskyldu og uppbyggingarskyldu vegna sölunnar, en svo var ekki. Fyrirtæki á markaði hefur engan áhuga á að veita strjálbýlum héruðum þjónustu, ég tala nú ekki um á fjallvegum sem tiltölulega fáir fara um, þjónustu sem er algjör samfélagsleg nauðsyn fyrir okkur að hafa í gangi fyrir margra hluta sakir, út frá öryggismálum, út frá okkur sjálfum vegna samskipta og viðskipta þegar við erum á ferð. Þetta gildir líka um Ríkisútvarpið. Það er sá aðili sem þjónustar okkur með upplýsingar þegar við erum úti um víðan völl við leik og störf í okkar stóra landi. Það eru slík atriði sem þurfa að koma fram í þessari umræðu. Við megum ekki bara hugsa um okkur sem hluta af einhverju þéttbýli sem hægt er að þjóna með tiltölulega einföldum, ódýrum sendum með fáu fólki. Það er ekki þannig. Það hangir margt á spýtunni í sambandi við hina samfélagslegu þjónustu og spyrði ég nú saman Ríkisútvarpið og fjarskiptin. Við erum með ferðaþjónustu sem er ein okkar stærsta atvinnugrein. Það er stórmál og mikið atriði fyrir ferðaþjónustuna að aðgengi sé að upplýsingum og samskiptum. Ríkisútvarpið hefur rækt það með myndarskap að gefa upplýsingar til fólks sem er uppi um fjöll og firnindi og þarf að vita um stöðu mála, færð og verður og því um líkt. Það eru svona atriði sem menn gleyma en þurfa að hafa með í öllu bókhaldi þegar talað er um þessi mál. Virðulegi forseti. Vilja menn einkavæða Veðurstofuna? Ég get haldið áfram. Það er samfélagsleg þjónusta. Það eru margir sem vilja gera það og það eru margir sem vilja fara svona á lið eftir lið og fara ofan í það allt saman og einkavæða það. Af því að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson er kominn í dyragættina þá var nú brosað góðlátlega að öllum þessum einkavæðingarbollaleggingum á sínum tíma, fyrir sex eða sjö árum þegar verið var að tala um bankana. Menn í hans flokki, Framsóknarflokknum, sögðu: Við förum aldrei þá vegferð, við seljum kannski annan. Með það var farið í kosningar. Þetta er svona eitt af öðru það sem menn hafa staðið fyrir. Það merkilega er að hingað til hefur stjórnarmeirihlutanum og þingmönnum stjórnarinnar tekist að fara með þetta í kosningar tvisvar sinnum. Fólk hefur ekki trúað að hlutir mundu ganga svo langt fram sem raun ber vitni. Það eru kannski sérstaklega málefni Símans sem hafa staðið upp úr. Ég hef ekki séð skoðanakönnun nýlega en ég fullyrði að 70–80% þjóðarinnar eru algjörlega andvíg því að Ríkisútvarpið fari í einhvern hlutafélagarekstur. Fólk vill hafa þetta sem Ríkisútvarp en auðvitað ekki án gagnrýni. Ég held að það sé mjög mikilvægt að menn átti sig á því. Það er leið einkavæðingarsinna og það er leið fjármagnsins til að brjóta niður opinbera þjónustu, eins og ég drap á áðan, að gera þetta í þeim þrepum sem raun ber vitni. Þetta eru klárir menn og vita nákvæmlega hvað þeir eru að gera í stöðunni. Það kom fram hjá hv. þm. Hjálmari Árnasyni áðan að það væri hægt að einkavæða eða hlutafélagavæða á auðveldari hátt með því að fara með þetta í gegnum fjárlögin. Það væri óðs manns æði. Það gera menn ekki í þessari stöðu vegna þess að þeir vita að það er massíf andstaða úti í samfélaginu við þá leið. Þess vegna er það ekki gert. Það er það sem skiptir máli í þessu öllu. Virðulegi forseti. Ég vil, af því að ég er hér sem varaþingmaður, láta virða það við mig að ég vil koma því inn í þingræðurnar mínar að ég tel að e.t.v. gæti maður staðið hér í sömu sporum eftir tvö, þrjú ár og verið að tala um opinbert hlutafélag á öðrum formum svo sem ég nefndi áðan. Hv. þm. Ögmundur Jónasson greip fram í og sagði: Hvað með Veðurstofuna, vilja menn hafa hana í einhverju hlutafélagsformi? Svo er það þetta: Vegna smæðar íslenska samfélagsins er ekki allt sérlega flott rekið ef maður lítur á aðkomu almennings að ýmsum fyrirtækjum sem hafa verið markaðsvædd eða slegið saman í háeffinu. Hvað með allan flutningsgeirann? Hvað með alla einokunina sem við þurfum að búa við? Það kostar jafnmikið fyrir mig að koma utan af landi frá Egilsstöðum og fara í flug suður í Keflavík og sjálf ferðin til útlanda. Við höfum mjög vonda reynslu af flutningsgeiranum þar sem menn hafa slegið sér saman og myndað tvær stórar blokkir að stofni til. Hvað ætla menn að leysa úr læðingi með þessu ef menn skipta nú um skoðun, eins og maður heldur að geti gerst hjá Framsókn innan nokkurra mánaða? Hvað ætla menn að gera á fjölmiðlamarkaðnum? Á þetta að sullast einhvern veginn áfram án þess að menn viti nokkuð að hverju þeir stefna? Við erum með tvö flutningsfyrirtæki í landinu sem okkur sem búum þar finnst okra alveg stórlega á þjónustunni við okkur. Maður ímyndar sér að þar sé samráð og samvinna. Við erum með eitt fyrirtæki sem þjónustar okkur í fluginu af því að menn náðu saman eða bitust þangað til annar búkkaði undir. Það virðist vera á svo mörgum sviðum, þar sem allt hefur verið látið damla á frjálsum nótum, að samfélagið sé bara ekki nógu stórt að mati þeirra sem eiga hlut í hlutafélögum og það verði alltaf samruni. Hvað eru menn að tala um núna í mjólkuriðnaðinum, algjörlega andstætt því sem ætti að vera? Menn eru að tala um að gera bara einn pott, eitt stórt fyrirtæki sem selur Íslandssúrmjólk eða Íslandsjógúrt. Erum við þá ekki í krafti markaðarins og þeirra sem stjórna peningunum komnir að tillögu skáldsins úr Alþýðubókinni, að keyra um landið með góða Íslandssúpu í hádeginu á hverjum degi, vera ekkert að standa í því að malla í mörgum pottum? Maður veltir því fyrir sér hvert verið sé að stefna með þessu brölti öllu, nú í þessu tilfelli með Ríkisútvarpið sem mér er svo kært. Ég hef notað mikið af tíma mínum til að draga fram þessar samlíkingar vegna þess að ég hef lesið ræðurnar mínar frá síðasta þingi. Þá valdi ég alltaf í umræðunni, hvort sem það var um bankana eða Landssímann, að líta fram á veginn og horfði þar á meðal til þess sem menn ætluðu að gera varðandi Ríkisútvarpið, varðandi sjúkrahúsin og umönnunarþjónustu. Mér finnst að sú framtíðarsýn og hræðslan við hana gangi nokkuð taktfast eftir eftir því sem maður gat séð fyrir, og reynir að sjá fyrir varðandi aðra hluti sem eru að gerast í samfélaginu. Það varð hér um daginn mikil rimma milli hv. þm. Ögmundar Jónassonar og hæstv. heilbrigðisráðherra um einkarekstur og einkavæðingu. Hæstv. ráðherra vildi meina að hv. þm. Ögmundur Jónasson vissi ekki muninn, vissi ekki hvað væri einkarekstur og hvað væri einkavæðing. Eins og ég drap á áðan í sambandi við allar þessar stofnanir er aðferðafræðin sú að fara inn í þær um sinn með einkarekstur að hluta til þangað til einkarekstur er orðinn það viðamikill innan stofnunar að menn geta vel hugsað sér að fara í einkavæðingu eða fara að ræða um það. Þetta tekur allt saman nokkur missiri eða nokkur ár. Þannig er farið að þessum málum, virðulegi forseti. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég brýna hæstv. menntamálaráðherra til að senda nú þau skilaboð inn í hv. nefnd að allra leiða verði leitað til þess að ná breiðfylkingu eða sáttum í þinginu um nauðsynlegar breytingar á frumvarpinu sem mér sýnist að menn, alla vega í stjórnarandstöðunni, séu sammála um að þurfi að gera á frumvarpinu.

Forseti hefur boðað til fundar með formönnum þingflokka og verður nú gert hlé á þessum fundi í u.þ.b. stundarfjórðung. Stefnt er að því að fundur hefjist hér að nýju klukkan fimm mínútur í sex. Fundi er frestað.

Hæstv. forseti. Þetta er önnur ræðan mín um þetta þingmál. Fyrri ræðu mína flutti ég í gær. En ég vil rifja það upp í upphafi og árétta þá afstöðu okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að við gerðum kröfu til þess að frumvarp þingflokksins til laga um breytingar á lögum um Ríkisútvarpið verði rætt samhliða stjórnarfrumvarpinu sem hér er á dagskrá. Það er ófært að þessi mál séu aðskilin þannig að þeir sem fá þessi þingmál til umfjöllunar sjái ekki þá valkosti sem í boði eru á löggjafarsamkundunni. Ríkisstjórnin, eins og fram hefur komið, féllst ekki á þessa málaleitan okkar. Við höfum heyrt ýmsar röksemdir gegn hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins en einnig hefur stjórnarmeirihlutinn hamrað á málstað sínum. Hefur þar verið sýnu stórfenglegastur í málflutningi sínum hv. þm. Hjálmar Árnason, fulltrúi Framsóknarflokksins, við umræðuna í dag. Hann hélt því fram að ástæðan fyrir því að menn væru að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi væri sú að menn vildu styrkja Ríkisútvarpið sem ríkisstofnun eða öllu heldur sem stofnun í eigu ríkisins. Þess vegna væri brugðið á það ráð að gera stofnunina að hlutafélagi. Slíkar röksemdir gætu framsóknarmenn einir held ég sett fram því svo mikils hugarflugs krefst þetta og sveigjanleika í skoðunum og afstöðu. Það sem menn söknuðu í afstöðu Framsóknarflokksins til þessa máls var að hann stæði ekki við heitstrengingar sem gefnar voru á fyrri þingum um að Ríkisútvarpið yrði ekki fært í markaðsbúning eins og verið er að gera með frumvarpinu. Það er nefnilega mikill misskilningur hjá hv. þm. Hjálmari Árnasyni að með þessu sé verið að styrkja Ríkisútvarpið sem stofnun í eigu ríkisins. Við ræddum um réttmæti gagnrýni Samkeppnisstofnunar á verðlagningu búvara, sérstaklega mjólkurafurða, á Alþingi fyrir fáeinum dögum. Gagnrýnin gekk út á að öll markaðsvara ætti í reynd að heyra undir samkeppnislög. Á það var bent að innlendar landbúnaðarafurðir sættu verðlagsákvörðunum og heyrðu undir búnaðarlög á sama hátt og Ríkisútvarpið heyrir undir sértæk lög. Þessi umræða var þegar til staðar hvort ætti að vera ráðandi þáttur, samkeppnislöggjöfin eða hin sértæku lög. Þetta er umræða sem ég tel að við þurfum að fara mjög rækilega í saumana á. Það er þetta sem við vörum við sem teljum að með þessari breytingu á forminu sé verið að gera Ríkisútvarpið að markaðsvöru. Að færa það út á markaðstorgið og gera það að markaðsvöru. Sami þingmaður sagði okkur eina ferðina enn að hlutafélagaformið væri svo gott form, margreynt og hefði gefið svo góða raun. Þess vegna hlytum við að vera því fylgjandi að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Hjálmari Árnasyni að hlutafélagaformið er prýðisform á fyrirtækjum. Það hefur gefið ágæta raun þar sem það á við. Hlutafélagavæðing fyrirtækja auðveldaði t.d. sölu á þeim. Það var oft erfitt að selja fyrirtæki í einu lagi, en auðveldara þegar það var hlutafélag og hægt að selja hlutina í skömmtum. Þetta auðveldaði eigendaskipti, sérstaklega á stórum fyrirtækjum. Þetta var ágætt. Hlutafélagaformið getur líka verið ágætt fyrir fyrirtæki sem þurfa að geta brugðist hratt við, eins og sagt er, í fjárfestingum og í fyrirtækjaumhverfinu. Þetta var okkur reyndar sagt í aðdraganda hlutafélagavæðingar Landssímans. Síðan þekkja allir framhaldið þegar ný stjórn fór að braska með hluti þjóðarinnar og töpuðu í einu slíku ævintýri hálfum milljarði á fjárfestingarævintýri í Bandaríkjunum. En þetta var þá sagt til þess einmitt að auðvelda Símanum að höndla á markaði. Er það þetta sem við sækjumst eftir með Ríkisútvarpið? Að það sé sveigjanlegt að þessu leyti? Að það geti staðið í fjárfestingum eins og fyrirtæki á markaði? Er það það sem við sækjumst eftir? Hvað er það í sveigjanlegu formi hlutafélagsins sem menn sækjast eftir þegar Ríkisútvarpið er annars vegar? Okkur er sagt við þessa umræðu, og það fullyrðir hæstv. menntamálaráðherra, að það standi ekki til að Ríkisútvarpið færi sig inn á svið þar sem önnur fyrirtæki eru að sýsla. Það beri meira að segja að reisa múra hvað það snertir, að hafa landamærin skýrari. Ég er ekki sammála ráðherranum hvað þetta varðar en þetta voru röksemdir sem fram komu þar. Með öðrum orðum þá er ekki verið að tala um sveigjanleika fyrir fyrirtæki sem markaðsfyrirtæki sem er að fást við fjárfestingar að færa út kvíarnar eða taka markaðsákvarðanir. Hvað er það þá í þessum sveigjanleika sem menn sækjast eftir? Menn verða að færa rök fyrir máli sínu. Ég spurði talsmann Framsóknarflokksins ítrekað við umræðuna í dag, hv. þm. Hjálmar Árnason, hvað það væri nákvæmlega í sveigjanleikanum sem hann ætti við. Ef það eru ekki fjárfestingar, ef það er ekki sókn inn á ný markaðssvæði eða ný athafnasvæði, hvað er það sem menn þurfa að geta tekið skjótar ákvarðanir um? Eru það ekki mannahöldin? Það skyldi þó aldrei vera í mannahaldinu. Að þeir sem ráða yfir mannahaldinu hjá þessari stofnun geti ráðið og rekið óhindrað án þeirra kvaða sem hvíla á þeim vegna þess að þeir reka opinbera stofnun. Þá erum við að tala um réttarstöðu opinberra starfsmanna. Þá erum við að tala um kvaðir á borð við þær að forstjóri geti ekki sagt starfsmanni upp nema að tilgreina ástæður, nema að veita honum áminningu. Er það þetta sem þarf að fara? Er það þetta í samningum opinberra starfsmanna sem þarf að eyðileggja til að skapa forstjóranum meiri sveigjanleika í starfi til að hann geti farið sínu fram? Ég hef velt því fyrir mér þegar ég hef hlustað á fólk sem talar fjálglega um að það sé að halda á vit framtíðarinnar í framfarasókn fyrir þessa stofnun. Getur verið að þetta eigi að gera á kostnað starfsfólksins? Að veikja og grafa eigi undan réttindum þess? Ætla Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn að standa sameiginlega að þessari aðför gegn starfsfólkinu? Er það með þeim hætti sem á að skapa sveigjanleika í hinu nýja hlutafélagi? Getur það verið? Er sveigjanleikinn fólginn í því að draga úr öðrum réttindum einnig? Fram kemur í frumvarpinu að biðlaunaréttur sem er skilgreindur í almennum lögum er skertur. Lífeyrisréttindin rýrna í frumvarpinu. Nýráðnir starfsmenn fá ekki heimild til að fara í A-deild LSR sem þeir hafa núna. Það dregur þannig úr réttindum þeirra. Starfsmenn sem fara til starfa hjá hinu nýja hlutafélagi geta ekki tekið eftirlaun úr B-deild lífeyrissjóðsins þegar þeir hafa aldur til, samhliða starfi, eins og þeir geta hjá Símanum. Þetta er skerðing frá almennum lögum. Þarna er verið að skerða almenna réttarstöðu. Er það þetta sem menn eru að grobba sig af og stæra sig af, þingmenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins? Eruð þið svona stoltir af þessari aðför gagnvart starfsmönnum að rýra réttarstöðu þeirra? Getur það verið að mönnum finnist það horfa til framfara að setja þessa stofnun undir flokkspólitískt vald, ríkisstjórnarvaldið hverju sinni? Vegna þess að útvarpsráð á að endurspegla stjórnarmeirihlutann hverju sinni. Það er þetta pólitíska útvarpsráð sem á að ráða alvald í stofnunina sem einn ræður og rekur starfsfólk og ræður yfir allri dagskrárgerð. Finnst mönnum þetta horfa til framfara? Ætlast menn til þess að við tölum ekkert um þetta? Eru menn að tala um að það sé málþóf þegar á þessar röksemdir er bent? Finnst mönnum það líka vera léttvægt þegar samtök sem eru stofnuð til að verja hag Ríkisútvarpsins, Hollvinasamtök Ríkisútvarpsins, vara við þessu og biðja Alþingi að falla frá þessum áformum? Er það léttvægt? Á ekki að hlusta á slík rök? Eru menn ekki reiðubúnir að horfa á og ræða aðra valkosti í stöðunni? Ég hef árum saman og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og þingmenn í stjórnarandstöðunni úr öðrum flokkum talað fyrir því að stjórnsýslunni í Ríkisútvarpinu verði breytt á ýmsa lund. Það er hægt að gera það án þess að skerða réttindi starfsfólksins. Án þess að fela einum manni alræðisvald yfir öllu mannahaldi og allri dagskrárgerð í stofnuninni sem síðan á að fjármagna með lögbundnum lögþvinguðum skatti. Það er nöturlegt að hlusta á postula frjálshyggjunnar á Alþingi, hina ungu þingmenn Sjálfstæðisflokksins, tala fyrir nefskattinum. Lögþvinguðum nefskatti í stofnun sem verið er að færa frá almenningi en ekki lengra inn í faðm almannavaldsins. Þetta er ekki lýðræðisleg hugsun. Þetta er aldeilis ekki lýðræðisleg hugsun. Hvaða hugmyndir höfum við til úrbóta? Áður en ég kem að þeim vil ég reyndar minna á annan þátt sem hefur nokkuð borið á góma í umræðunni og það er fjárhagsleg staða Ríkisútvarpsins. Þegar gengið hefur verið á þingmenn stjórnarmeirihlutans og þeir spurðir hvort þeir vilji styrkja hag Ríkisútvarpsins þegar til lengri tíma er litið, við erum ekki að tala þá um skammtíma ávinning af sölu eigna, heldur til lengri tíma litið, þá er svarið að það standi hreinlega ekki til. Við heyrum hins vegar hæstv. menntamálaráðherra tala fyrir því og tekið er undir það af öðrum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins að auglýsingatekjur Ríkisútvarpsins kunni að verða skertar. Fjárhagurinn verði með öðrum orðum rýrður. Það verði minni peningar til ráðstöfunar en nú er. Hins vegar er bent á það á móti að þetta verði rekið á svo hagkvæman hátt, væntanlega þegar búið er að reka þá sem ekki eru þóknanlegir, að það verði meira af þeim sökum til ráðstöfunar. Með öðrum orðum. Framhald verði á bágri og rýrnandi fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins. Hún hefur stórlega rýrnað á undanliðnum áratug að raungildi og það hefur endurspeglast í minna mannahaldi. Ríkisútvarpið hefur sagt upp fjölda starfsmanna til að laga sig að nýjum fjárhagsaðstæðum. Það er margt sem ég vildi gera að umræðuefni hér en því miður hef ég ekki nema 20 mínútur í þessari seinni umferð og á ekki nema rúmar 5 mínútur eftir. Ég hefði viljað fara út í samanburðinn við önnur lönd. Við BBC sem byggir á tæplega aldargömlum sáttmála sem er endurnýjaður til 5 og 10 ára eftir atvikum, ég man ekki hvert árabilið er nákvæmlega, þar sem byggt er á þverpólitískri sátt um ríkisútvarp Breta. Við fyrri umræðu hér sem fékk þá einkunnagjöf frá stjórnameirihlutanum að hefði flokkast undir málfþóf fór ég í gegnum þennan sáttmála og þá umræðu sem fram hefur farið í Bretlandi um þessi mál og er mjög gagnleg fyrir umræðuna hér. Það væri gagnlegt fyrir stjórnarmeirihlutann sem ætlar að ana út í þetta fen að kynna sér þetta og líka fyrirkomulagið á Norðurlöndum. Fyrirkomulagið hjá Danmarks Radio sem er ríkisstofnun. Sú stofnun á Norðurlöndum sem hefur haft mestan árangur í sölu á útvarps- og sjónvarpsefni um allan heim. Ríkisstofnun sem gerði samning við ríkið án þess að vera stillt upp við vegg og sagt að því aðeins yrði samningur um dagskrárgerð staðfestur að stofnunin yrði gerð að hlutafélagi. Það fengum við að heyra hér. Það var ekkert slíkt upp á teningnum í Danmörku. Í Svíþjóð og Noregi er kappkostað að stjórn stofnunarinnar endurspegli ekki stjórnarmeirihlutann. Allt þetta er forsómað hér heldur bara anað áfram. Menn sem kenna sig við frjálshyggju fallast á að setja stofnunina undir pólitískan hæl sem endurspeglar stöðuna í Stjórnarráðinu hverju sinni. Þessi pólitíski stjórnarmeirihluti ræður og getur rekið þann mann sem einn fer með völdin í þeirri stofnun. Ræður starfsfólkið, rekur það að vild og hefur einn yfirvald yfir dagskrárgerðinni. Hvers konar fornaldarhyggja er þetta eiginlega? Getur verið að það sé þingmeirihluti fyrir þessari ráðstöfun? Því miður þá óttast ég það því dæmin náttúrlega hræða. Við erum búin að sjá mjög gallaða lagasetningu fara í gegn vegna þess að stjórnarmeirihlutinn í þingsalnum virðist ganga svipugöngin og hlíta þeim fyrirskipunum sem koma héðan frá þessum bekk, ráðherrabekknum. Hvaða úrræði höfum við fram að færa? Ég sakna þess að fá ekki að ræða það við þessa umræðu. Við getum vikið að frumvarpi okkar en síðan ekki söguna meir. Síðan er það látið frjósa í þingsalnum og fær ekki að fara út með frumvarpi ríkisstjórnarinnar til umsagnar. Það er dapurlegt. Við gerum tillögu um veigamiklar breytingar á stjórnsýslukerfi Ríkisútvarpsins. Við færum rekstrarákvarðanir inn í stofnunina. Höggvum þar í því tilliti á hin pólitísku tengsl. Við gætum að því, að þegar um er að ræða stöður sem lúta að dagskrárgerðinni komi að því fleiri en einn maður. Þá komi framkvæmdastjórnin að því máli og fleiri. Það er líka aðkoma starfsmanna. Nokkuð sem Norðurlandafólkið tryggir kirfilega í lagasetningu sinni. Við tryggjum líka aðkomu utan úr þjóðfélaginu á miklu víðari hátt en gert er í þessu frumvarpi ríkisstjórnarinnar. Við köllum til fulltrúa frá Samtökum listamanna. Frá sveitarfélögunum í landinu. Við viljum horfa til landsins alls. Við horfum til Neytendasamtakanna og starfsmanna Ríkisútvarpsins í dagskrárráði, sem er fyrst og fremst ráðgefandi, hefur ekki völd, en er fyrst og fremst hugsað sem vettvangur, veita utan úr samfélaginu inn í þessa stofnun. Ég hef orðið var við það að þær tillögur sem við höfum fram að færa fá góðan hljómgrunn með þjóðinni og einnig innan stofnunarinnar. Það á einnig við um hugmyndir okkar um fjármögnunina sem við viljum tengja fasteign. Við höfnum algerlega nefskatti ríkisstjórnarinnar sem hér hefur verið talað fyrir fjálglega af hálfu ríkisstjórnarinnar. Hv. þm. 

Virðulegi forseti. Við 1. umr. um lög um Ríkisútvarpið hafa alvarlegustu ágallarnir á frumvarpinu dýpkað mjög. Það hefur verið dregið fram í dagsljósið hve margir og alvarlegir ágallar eru á frumvarpinu og hve fjarri við erum því að ná einhverri pólitískri sátt um starfsemi Ríkisútvarpsins. Pólitískri sátt sem hlýtur að vera grundvöllur þess að ríkið haldi úti fjölmiðli á ljósvakamarkaði, haldi úti útvarpi og sjónvarpi. Hv. þm. Ögmundur Jónasson fjallaði hér um BBC, breska útvarpið, en um það hefur ríkt pólitísk sátt. Í öllum þeim hörðu átökum og öllu því mikla róti sem hefur verið í breskri pólitík síðustu tvo, þrjá áratugina, hefur alltaf ríkt sátt um starfsemi BBC. Hér gegnir allt öðru máli um Ríkisútvarpið þar sem það er af Sjálfstæðisflokknum gert að pólitísku bitbeini, pólitísku átakamáli og því teflt inn í miðjan eld pólitískra átaka ár eftir ár þvert ofan í grimmúðleg átök um löggjöf um fjölmiðla þar sem ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknar var rekin heim og nánast lögð í pólitíska rúst á þeim tíma - sem sér ekki fyrir endann á enn þar sem átökin um það mál voru svo áköf og hatröm hér í samfélaginu. Í stað þess að draga af því lærdóm og fara þá leið að ná sátt um nýjan ramma utan um starfsemi Ríkisútvarpsins, að vinna það á breiðum pólitískum grunni, koma hér inn í þingið með mál sem væri búið að leiða til lykta að einhverju leyti áður, ná sátt um rekstrarformið, ná sátt um fjármögnunina, ná sátt um hlutdeildina á auglýsingamarkaði, ná sátt um alla þessa stóru hluti, ná sátt um inntak almannamiðilsins, í stað þess var málinu teflt inn í þingið aftur og aftur og ár eftir ár inn í harkaleg pólitísk átök. Það stefnir allt í nýjan ófrið um Ríkisútvarpið sem verður jafnvel enn harðari og átökin enn meiri en í fyrra og árið þar áður. Alvarlegustu ágallarnir við þetta frumvarp um Ríkisútvarpið snúa í fyrsta lagi að rekstrarforminu. Það hefur ekki verið sýnt fram á, hvorki af hæstv. menntamálaráðherra, hv. formanni menntamálanefndar, eða formanni þingflokks framsóknarmanna, sem hér hefur talað fyrir hönd framsóknarmanna í umræðunni, að þetta rekstrarform hafi nokkra þá kosti til að bera að það henti utan um almannaþjónustu á borð við Ríkisútvarpið. Enga. Nema þá að það sé auðveldara að ráða og reka fólk. Enga aðra kosti. Þvert á móti hefur rökunum fjölgað fyrir því að það fyrirkomulag sem nú er um rekstur á Ríkisútvarpinu henti því miklu betur, að gera Ríkisútvarpið að sjálfseignarstofnun heldur en að gera það að hlutafélagi. Engin rök hafa komið fram við það, hvorki í ræðuhöldum né í beinum andsvörum eða beinum spurningum um þetta mál. Og því síður nein pólitísk réttlæting á því að svo sé fram stigið nema þetta sé áfangi að þeirri leið að einkavæða og selja Ríkisútvarpið, alla vega af hálfu sjálfstæðismanna. Og Framsóknarflokkurinn hafi fallist á að fara með í leiðangurinn að hálfu leyti, að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi. En lengra yrði ekki gengið í bili af þeirra hálfu. Þetta er að mínu mati, af hálfu sjálfstæðismanna, fyrsta skref í átt að sölu enda eru sölumennirnir í Sjálfstæðisflokknum fjöldamargir og hafa verið háværir hér áður í umræðunni þó lítið hafi heyrst frá þeim núna. Þá tel ég að nefskatturinn sé versta hugsanlega leiðin við fjármögnun Ríkisútvarpsins. Versta leiðin er valin og um það hefur engin umræða farið fram. Fjöldamargar leiðir koma til greina. Það hefur verið bent á að tengja þetta fasteignagjöldum. Það hefur bent á þá leið að setja stofnunina á fjárlög þar sem gerður er samningur til fimm til tíu ára. Það hefur verið bent á að gömlu afnotagjöldin, eins umdeild og þau nú eru, eru líklega mun betri kostur en nefskattur. Ég held að nefskattur eigi eftir að auka enn á ófriðinn um Ríkisútvarpið, minnka þá sátt sem er um það og ala á því að fólki finnist óþarfi að setja í þetta fjármagn með þessum hætti. Nefskattur er versta leiðin. Það hlýtur að verða tekið til endurskoðunar í nefndinni. Nú fer frumvarpið væntanlega í þriðja sinn úr 1. umr. inn í menntamálanefnd til meðferðar þar, þar sem málið hefur tekið talsverðum breytingum á köflum. Hlaupið hefur verið úr einu víginu í annað hvað varðar rekstrarform á Ríkisútvarpinu eins og frægt er. Því er ekki vonlaust að í vinnu nefndarinnar verði nefskattsleiðin nú tekin til alvarlegrar umræðu enda eru formælendur þeirrar leiðar ákaflega fáir og mjög grunnt á stuðningi þeirra sjálfstæðismanna sem fyrir nefskattinum tala hér í þinginu, t.d. hv. formanns menntamálanefndar hér fyrr í dag. En það var mjög erfitt að henda reiður á því af hverju hann var að mæla fyrir nýjum nefskatti sem fjármögnunarleið til að fjármagna Ríkisútvarpið. Nefskattur er afleit leið, versta hugsanlega leiðin til að fjármagna stofnunina og frá henni á að hverfa. Þá hef ég gert að umtalsefni við 1. umr. að það á að stíga skref í þá átt að takmarka umsvif Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Við vísum í stofnanir eins og BBC þar sem slíkt er gert með góðum árangri. Það er enn mikilvægara að gera það hér. Við eigum að styðja við og mæta frjálsum fjölmiðlum með sanngirni. Við verðum að gefa þeim svigrúm á markaði til að öðlast rekstrarforsendur. Besta leiðin til að gera það er að takmarka umsvif Ríkisútvarpsins – sjónvarps á auglýsingamarkaði. Ég held að það væri ekki vænlegur kostur að taka Ríkisútvarpið út af auglýsingamarkaði. Þá væri stofnuninni allt of þröngur stakkur sniðinn. Allt of stór hluti tekna Ríkisútvarpsins hyrfi og því væri erfitt eða útilokað að mæta nema með gífurlegum niðurskurði á rekstri og umfangi. En það er hægt að mæta kröfum um hlutdeild á auglýsingamarkaði með nokkuð skýrum hætti án þess að stofnunin verði fyrir tjóni þannig að hægt sé að mæta því með öðrum hætti. Enda hlýtur endurskilgreining á rekstri útvarpsins og inntaki að þurfa að eiga sér stað samhliða því þannig að Ríkissjónvarpið sé fyrst og fremst að miðla fréttum, fræðslu, innlendu leiknu efni og stuðla að framleiðslu á leiknu íslensku sjónvarpsefni í stað þess að funkera eins og léleg vídeoleiga á köflum, þar sem obbinn í sjónvarpsdagskránni er annars flokks amerískt sjónvarpsefni sem stendur ekki undir neinu nafni. Þannig að inntakið hlýtur að vera undir líka og til gagngerrar endurskoðunar. Ég spurði hv. formann menntamálanefndar, frjálshyggjumanninn Sigurð Kára Kristjánsson, að því hver væru rökin fyrir nefskattinum og hver væri hin pólitíska réttlæting á að ríkið héldi úti jafnöflugum fjölmiðli, dómerandi yfir íslenskan fjölmiðlamarkað, án þess að takmarka eitthvað á móti umsvif stofnunarinnar á auglýsingamarkaði, til að gefa einkareknu miðlunum eðlilegt og sanngjarnt svigrúm til að öðlast rekstrarforsendur. Hv. formaður menntamálanefndar, mér til undrunar, tók nokkuð undir að takmarka ætti umsvif Ríkisútvarpsins á fjölmiðlamarkaði. Ef ég skildi hann rétt og túlkaði orð hans rétt mundi hann taka það upp í menntamálanefnd eftir 1. umr. um málið þegar það kæmi til meðferðar nefndarinnar að það yrði skoðað í nefndinni að hlutdeild og umsvif Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði yrði takmörkuð. Ég held að það væri eitt skref í þá átt að ná sátt um starfsemi Ríkisútvarpsins. Við þurfum líka að ná sátt við einkareknu ljósvakamiðlana. Þeir starfa á þessum litla og þrönga markaði. Ég tel mjög nauðsynlegt að hér séu reknir öflugir einkamiðlar á ljósvakamarkaði við hliðina á Ríkisútvarpinu. Við verðum að mæta þeim af sanngirni. Besta leiðin til þess er að takmarka umsvif útvarpsins á auglýsingamarkaði. Það held ég að sé langbesta leiðin. Forskotið er mikið sem ríkismiðillinn nýtur við hliðina á einkareknu miðlunum. Afnotagjöldin í dag, sem breytast því miður í nefskatt ef þetta frumvarp nær fram að ganga, eru þvílík meðgjöf að erfitt er fyrir einkarekinn miðil að starfa við hliðina á því og ná samkeppni á þeim forsendum þegar ríkismiðillinn hefur líka ótakmörkuð umsvif á auglýsingamarkaði og getur notað ríkisféð til að styrkja stöðu sína enn frekar í þeirri samkeppni. Bjóða niður auglýsingar, bjóða í efni, hirða efni frá einkareknu miðlunum. Ég tel það gífurlega mikilvægt til að styrkja stöðu íslenskra fjölmiðla að efla stöðu einkareknu miðlanna með þessum hætti. Sérstaklega sker það í augun hvernig Sjálfstæðisflokkurinn gengur fram í að brjóta Ríkisútvarpið undir pólitískan járnhæl flokksins. Það er dapurlegasti kaflinn í frumvarpinu. Eins og vakin var rækileg athygli á í umræðunni í dag og í gær er lagt til að kjósa skuli árlega á Alþingi í stjórn hins nýja hlutafélags, Ríkisútvarpsins ohf. Með því móti er verið að setja slíkt pólitískt kverkatak á stofnunina að stjórnandi hennar, sem ráðinn er beint af menntamálaráðherra, yrði undir þann pólitíska járnhæl settur að þurfa árlega að sæta því að kosin sé ný stjórn í stað þess að kosið sé til margra ára í stjórnina þannig að það skarist við kjörtímabil o.s.frv. Það eru til margar mjög auðveldar og færar leiðir til að koma í veg fyrir og girða fyrir þá grófu og óeðlilegu pólitísku íhlutun sem hér er lögð til. Það er grafalvarlegt fyrir lýðræðið þegar lagt er til af sitjandi meiri hluta að pólitísk íhlutun, pólitísk tök meiri hluta hverju sinni á Ríkisútvarpinu sem gegnir grundvallarhlutverki í lýðræðinu á Íslandi, gegnir mjög mikilvægu hlutverki við að miðla fréttum, miðla upplýsingum utan úr samfélaginu til almennings. Þetta er fjölmiðillinn sem við getum gert skýlausa kröfu til um hlutlausan fréttaflutning og umræður um stjórnmálin á hverjum tíma sem við getum ekki gert með sama hætti til einkarekinna miðla eða með allt öðrum hætti. Það þarf að ná sáttmála við frjálsa fjölmiðlun í landinu, það þarf að ná sátt við þjóðina um rekstur Ríkisútvarpsins og þá miklu peninga sem varið er af almannafé til reksturs útvarpsins á hverju ári. Með þessu máli er verið að rjúfa þá sátt. Verið er að efna til pólitísks ófriðar um Ríkisútvarpið, sama hvar borið er niður í málinu, hvort heldur það er rekstrarformið - hlutafélagaformið á ekki við um rekstur á Ríkisútvarpinu að mínu mati, þá almannaþjónustu sem það innir af hendi, nefskatturinn sem er versta leiðin eða að takmarka hlutdeild Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Að mínu mati er verið að stíga skref í átt að sölu, sölumenn Sjálfstæðisflokksins eru að stíga skref í þá átt að einkavæða Ríkisútvarpið. Það dylst engum sem skoðar. Það er grátlegt hvernig búið er að brjóta Framsóknarflokkinn á bak aftur í þessu máli, niðurlægja flokkinn og gera hann að því pólitíska rekaldi í málinu sem raunin er. Fyrir tveimur árum fullyrtu talsmenn Framsóknar við umræðuna um frumvarpið þá, þegar lagt var til að Ríkisútvarpið yrði sameignarfélag, að það kæmi aldrei til álita af þeirra hálfu að Ríkisútvarpið yrði gert að hlutafélagi. Það væri að þeirra mati skref hægri mannanna í Sjálfstæðisflokknum í átt til þess að selja Ríkisútvarpið, sem kæmi heldur aldrei til greina að þeirra mati. Ég legg fullan trúnað á að það er enginn vilji innan Framsóknarflokksins til að selja Ríkisútvarpið eða einkavæða það en það er ríkur vilji innan Sjálfstæðisflokksins til að selja Ríkisútvarpið og einkavæða. Frumvarp þriggja áhrifamikilla þingmanna í Sjálfstæðisflokknum, hv. þingmanna Birgis Ármannssonar, Péturs Blöndals og Sigurðar Kára Kristjánssonar, í þá veru færir að sjálfsögðu heim sanninn um það. Ég held að sá málflutningur njóti almenns stuðnings innan Sjálfstæðisflokksins þó að það séu örugglega undantekningar á því líka. Það er verið að stíga skref í þá átt að selja og einkavæða Ríkisútvarpið af hálfu sjálfstæðismanna og Framsóknarflokkurinn er að gefa eftir að hluta. Þetta mál er allt hið sorglegasta að því leyti til að áfram er verið að tefla Ríkisútvarpinu inn í pólitískan ófrið. Hér er verið að takast á um grundvallarmál. Við erum að takast á um grundvöll lýðræðisins á Íslandi. Ríkisútvarpið gegnir þar miklu og ríku hlutverki. Verið er að tefla því í óvissu. Það er verið að brjóta það enn frekar undir pólitískan hæl Sjálfstæðisflokksins sem ætlar sér að deila þar og drottna og styrkja stöðu sína í framtíðinni til að hafa þar öll tögl og hagldir. Engin boðleg rök hafa komið fram fyrir því af hverju lagt er til að Ríkisútvarpið verði hlutafélag nema að það auðveldi sölu síðar, að það sé skref í átt að sölu. Sölumennirnir í Sjálfstæðisflokknum hafi unnið þar áfangasigur. Þetta eru alvarlegustu ágallarnir á frumvarpinu sem gera það enn og aftur að því pólitíska bitbeini sem reyndin er. Líklega er 1. umr. um Ríkisútvarpið í dag og í gær að verða með lengri fyrstu umræðum um nokkurt mál um árabil og gefur það sterkar vísbendingar um það ósætti sem er í þinginu um málið og hve langt er frá því að nokkur sátt hafi náðst um Ríkisútvarpið sem hlýtur að vera alger grundvallarforsenda. Það dylst engum að hægt er að ná sátt um Ríkisútvarpið en Sjálfstæðisflokkurinn virðist ekki hafa haft neinn áhuga á að ná sátt um málið. Því er teflt inn í þingið aftur og aftur inn í eldinn miðjan. Málið versnar frekar en batnar á milli ára og lítið tillit er tekið til athugasemda um alvarlegustu meinsemdirnar á málinu í umræðunni á hverjum vetri. Og þá hljótum við að líta sérstaklega til þess við þessa umræðu, og kalla eftir miklu skýrari svörum frá talsmönnum meiri hlutans á Alþingi, forustumönnum ríkisstjórnarinnar, af hverju nefskattsleiðin er valin til að fjármagna Ríkisútvarpið til framtíðar. Það er sú fjármögnunarleið þar sem erfiðast er að koma með einhver jöfnunaráhrif inn eftir því hvernig efnalega er ástatt hjá fólki. Þetta er almennt óvinsæll skattur og til eru mörg fræg dæmi um hve umdeildur slíkur skattur er. Verði skatturinn settur á með þeim afleiðingum að hann verði óvinsæll og umdeildur verður það til þess að rýra traust almennings á Ríkisútvarpinu og búa í haginn fyrir þá sem vilja selja það og einkavæða. Það skapar þann jarðveg úti í samfélaginu að rekstur þess verði óvinsæll meðal fólks og almenningur finni fyrir rekstrinum með óþægilegum hætti. Það er miklu farsælla að mínu mati að setja stofnunina á fjárlög. Það eru a.m.k. margar aðrar leiðir sem hægt er að skoða til að finna Ríkisútvarpinu heppilega fjármögnunarleið til framtíðar þannig að rekstur þess sé tryggur og öruggur og sátt milli þjóðarinnar og Ríkisútvarpsins um fjármögnun stofnunarinnar. Ágallarnir á málinu eru því fjölmargir og þeim fer ekki fækkandi á milli þeirra orrusta sem hér eru háðar ár eftir ár um Ríkisútvarpið. Það er leitt hvernig hæstv. menntamálaráðherra kýs að koma með málið inn í þingið aftur og aftur án þess að freista þess að ná víðtækri pólitískri sátt um það. Því skiptir varla miklu máli hvort það taki nokkra mánuði í viðbót að vinna slíkt mál. Það er hægt að ná sátt um Ríkisútvarpið. Þetta er ekki leiðin til þess, þetta er leið til að skapa enn þá meiri ófrið um rekstur þess. Það er verið að gera það að pólitísku bitbeini. Átakapunktarnir eru svo margir í málinu, hvort heldur það er rekstrarformið, hlutdeildin á auglýsingamarkaði, sölumennskan í Sjálfstæðisflokknum um Ríkisútvarpið, nefskatturinn sem er versta hugsanlega leiðin eða sú fráleita tillaga að ætla að setja þessa almannaþjónustu inn í hlutafélag í stað þess að skoða mjög vandlega og ítarlega þá leið að mynda sjálfseignarstofnun utan um rekstur stofnunarinnar sem hefur reynst svo vel í rekstri á ýmiss konar almannaþjónustu á Íslandi. Það er undrunarefni hvers vegna hæstv. ráðherra og meiri hlutinn hafa ekki lagt það til.

Frú forseti. Það er mér sönn ánægja að koma hér og halda ræðu um þetta þingmál sem hæstv. menntamálaráðherra flutti hér. Ekki síst eftir að hafa hlustað á þær skeleggu ræður sem félagar mínir í stjórnarandstöðunni fluttu fyrr í dag og fyrr í þessari umræðu. Það er alveg ljóst að hæstv. menntamálaráðherra leggur gríðarlegt kapp á að koma þessu máli í gegn. Það má velta því fyrir sér hvers vegna. Í þessari umræðu, sem og í þeim mörgu umræðum sem áður hafa farið fram um málið, höfum við gengið mjög harkalega eftir því að fá þau rök sem hæstv. ráðherra hefur væntanlega fyrir þessari þvergirðingslegu afstöðu sem virðist marka allt hennar far. Okkur hefur ekki enn þá tekist að fá fram neitt sem hægt er að kalla haldbæran rökstuðning fyrir þessu máli. Það virðist, frú forseti, að það sé orðið að persónulegu metnaðarmáli hæstv. ráðherra að ná fram máli, ekki bara af því að það er þetta mál, heldur að ná fram einhverju máli. Hæstv. menntamálaráðherra, sem er varaformaður Sjálfstæðisflokksins, þarf með einhverjum hætti að setja spor sín á þetta kjörtímabil. Hún hefur verið ráðherra núna í hátt á þriðja ár og enn þá hefur henni ekki tekist að ná fram neinum málum hér sem máli skipta. Ástæðan er auðvitað sú, sem við sjáum speglast í þessu máli, að undirbúningur hæstv. ráðherra er einfaldlega ekki nógur góður. Það sem liggur þessu máli hæstv. ráðherra til grundvallar sýnir handarbakavinnubrögðin og hversu illa er að verki staðið. Þetta er í þriðja skipti, frú forseti, sem þetta mál er lagt hér fram af hálfu hæstv. ráðherra. Í fyrsta skipti sem málið var lagt fram kom náttúrulega í ljós að það var svo illa undirbúið að flestir, meira að segja hennar eigin stuðningsmenn í liði stjórnarinnar, urðu að lokum sammála um að það þyrfti að endurbæta og endurgera málið. Þegar það kom til þingsins í fyrra í annað sinn blasti því miður við að hæstv. ráðherra hafði einfaldlega ekki unnið heimavinnuna sína. Hér spurðu menn um lykilatriði aftur og aftur í umræðunni, svo sem eins og það hvernig fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins væri háttað. Það voru engin svör þá. Hæstv. ráðherra hafði ekki undirbúið málið þannig að hún gæti greint þingheimi frá því hver staða Ríkisútvarpsins væri þegar hið væntanlega hlutafélag yrði að veruleika. Það er auðvitað harður áfellisdómur yfir ungum ráðherra að leggja fram svo veigamikið mál en hafa unnið heimavinnuna svo slælega. Maður skyldi ætla, frú forseti, að þegar málið er lagt fram enn einu sinni liggi staðreyndir sem þessar fyrir. Mér þótti þess vegna einkar mikilvægt þegar talsmaður Samfylkingarinnar í ríkisfjármálum kom hér í umræðuna í gær og spurði hæstv. ráðherra einfaldra spurninga um hver skuldastaða og eiginfjárstaða Ríkisútvarpsins væri. Við því fengust engin svör. Engin önnur svör en þau að tryggt yrði að eiginfjárhlutfall yrði 10–12%. Það var ekki hægt að greina þinginu frá því hvað þyrfti að leggja Ríkisútvarpinu til mikið fé til að það hlutfall næðist. Er hægt að draga aðra ályktun af því en að hæstv. ráðherra hafi einfaldlega ekki gert reka að því að láta reikna það út? Má draga þá ályktun af því að það sé óljóst í menntamálaráðuneytinu hversu mikið þarf að leggja þessu fyrirtæki til af fé skattborgaranna til að hægt sé að fullyrða að hlutfall eigin fjár við stofnun hlutafélagsins næmi þessari tölu, 10–12%? Um það vitum við ekki neitt. Við sem erum kjörnir fulltrúar landsmanna, og eigum að fara vel bæði með stofnanir þeirra og fjármagn þurfum auðvitað að hafa einhverjar ákveðnar grundvallarupplýsingar í höndunum til að geta dregið okkar ályktanir, til að geta með einhverjum hætti metið stöðu fyrirtækis af þessu tagi. Það er eiginlega lágmarkskurteisi gagnvart þinginu að málið sé búið í hendur þess með þeim hætti að hægt sé að taka rökrænar ákvarðanir á grundvelli gagnanna sem fyrir eru lögð. Svo er þó ekki, frú forseti. Það eru slík vinnubrögð sem hafa sí og æ markað farveg alls þessa máls. Þetta er ástæðan fyrir því að hér hefur ekki tekist að ná málinu í gegn. Sú vinna sem þarf jafnan að hafa verið unnin, svo menn séu að minnsta kosti sáttir við vinnuna, hún hefur ekki verið unnin af hálfu hæstv. ráðherra sem leggur málið fyrir. Þetta er með algerum ólíkindum og að því leyti til verður að segja að þessi vinna sker sig algerlega frá vinnubrögðum annarra ráðherra. Við sem höfum fylgst náið með þessu máli höfum líka tekið eftir því að það tekur stöðugum breytingum. Málið er gjörbreytt frá því sem það var þegar það kom fyrst inn í þingið. Það breytir ekki hinu að okkur skortir enn þá röksemdirnar fyrir því að þetta sé endilega það rekstrarform sem allt standi og falli með. Staðreyndin er sú að Sjálfstæðisflokkurinn hefur farið með menntamálin í áratugi með undantekningu örfárra ára þegar Svavar Gestsson, merkur stjórnmálamaður af vinstri vængnum, réð fyrir þeim málaflokki. Á þeim tíma hefur Sjálfstæðisflokknum tekist að búa svo um hnúta að fjárhagur fyrirtækisins, þessa merkilega almannafyrirtækis, er nánast í rúst. Ég tel að það skipti máli í umræðunni. Ekki bara sökum þeirra atriða sem ég rakti hér áðan heldur vegna þess að ég segi það alveg hreinskilnislega, ég gruna Sjálfstæðisflokkinn um græsku. Ég tel að það frumvarp sem hér er verið að leggja fram sé fyrsta skrefið að því að Ríkisútvarpið verði selt í bútasölu. Það þýðir ekkert fyrir ágæta þingmenn Framsóknarflokksins, sem ég bæði virði og skil að eru í þröngri stöðu, að koma hingað og halda því fram að Ríkisútvarpið verði ekki selt vegna þess að inn í frumvarpið er búið að setja lagagrein sem segir að ekki sé áformað að selja það. Við höfum séð það gerast áður. Ég hef sjálfur tekið þátt í því hér, í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum, að breyta rekstrarformi ríkisfyrirtækis í hlutafélag og hef gert það á þeirri forsendu að það væri ekki ætlan ríkisstjórnarinnar að selja viðkomandi fyrirtæki. Ég held að það hafi liðið þrjú eða fjögur ár þegar búið var að setja það fyrirtæki í sölu. Þó þar sé um að ræða alls eðlis óskylt fyrirtæki miðað við Ríkisútvarpið þá óttast ég þessa stöðu. Þegar ég les yfir frumvarpið sem kemur hérna fram í þriðju eða fjórðu útgáfu sé ég að lykilatriðum er ekki breytt. Það kemur enn þá fram í þessu ólukkufrumvarpi að þær skyldur sem lagðar eru á herðar Ríkisútvarpinu felast til að mynda einungis í að reka eina sjónvarps- og hljóðvarpsrás. Við vitum hins vegar í dag samkvæmt könnun sem kom fram í gær að vinsælasta rás Ríkisútvarpsins er Rás 2. Það vill svo til, frú forseti, að Sjálfstæðisflokkurinn hefur, aldrei þessu vant, komið til dyranna eins og hann er klæddur og fæddur varðandi Rás 2. Það var tekin ákvörðun um það á landsfundi Sjálfstæðisflokksins fyrir tæpum 11 árum, að stefna að því að selja Rás 2. Er það þá tilviljun að það er hvergi í gadda slegið í frumvarpinu að það sé m.a. skylda Ríkisútvarpsins að reka slíka rás? Það kemur stundum fram og kom fram á þeim árum í máli forustumanna þáverandi Sjálfstæðisflokksins, tek fram frú forseti, til að vera sanngjarn að það hefur alls ekki komið fram í máli hæstv. núverandi menntamálaráðherra, að sú rás væri að einhverju leyti ómerkari en gamla góða gufan. Því er hins vegar þveröfugt farið. Ég tel að þar sé um að ræða tvenns konar hljóðvarpsrásir sem gegna báðar, hvor með sínum hætti, ákaflega mikilvægu hlutverki. Rás 1 heldur sannarlega uppi góðri menningarumfjöllun og er oft og tíðum aðdáunarverð. Sömuleiðis vil ég segja það líka að með nýjum sjónvarpsstjóra hefur maður tekið eftir að sjónvarpið, innlend dagskrárgerð og ýmsir þættir hafa batnað. Ber sérstaklega að þakka það. En Rás 2 hefur líka menningarlegu hlutverki að gegna. Enginn hefur skýrt það jafnvel og minn ágæti flokksbróðir og félagi Jakob Frímann Magnússon, varaþingmaður, sem sat um sinn fyrir nokkrum missirum. Hann er einn af frumkvöðlum í nýgildri tónlist á Íslandi. Hann hefur lýst því mjög vel í ítrekuðum blaðagreinum hversu mikilvægu hlutverki Rás 2 gegnir við að koma á framfæri nýgildri íslenskri tónlist. Við vitum að slík tónlist er að verða útflutningsvara. Hún ber hróður Íslands vítt um álfur. Það er líka menningarleg skylda almannaútvarps að styðja við sköpun slíkrar tónlistar, bæði af sjónarhóli menningar en líka vegna þess að í því felast verðmæti sem breytast í beinharðan pening fyrir íslenskt samfélag. Þegar við skoðum þetta saman, í fyrsta lagi vilja ákveðins hluta Sjálfstæðisflokksins til að selja Ríkisútvarpið, í öðru lagi þá staðreynd að það er opnað á að Ríkisútvarpið starfræki einungis eina hljóðvarpsrás, í þriðja lagi fjárskortinn sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur kallað yfir Ríkisútvarpið og í fjórða lagi þá peningalegu nauð sem mér finnst blasa við stofnuninni eins og staðan er núna, þá er einboðið að teikna upp tiltölulega nálæga framtíð þar sem hlutafélagið Ríkisútvarpið ohf. bregst við fjárhagsskorti með því að byrja að selja eigur sínar. Hugsanlega yrði byrjað á að selja þær fasteignir sem það á, losa fé þannig og leigja síðan aftur af fasteignafélagi eins og tíðkast. Í öðru lagi yrði hugsanlega farin sú leið að selja dýrmætar lóðir sem Ríkisútvarpið sannarlega á og er eftirsótt byggingarland. En í þriðja lagi, og hugsanlega hefði ég átt að segja í fyrsta lagi, þá er alls ekki hægt að skjóta neinni loku fyrir það að menn beiti einmitt fjárskortinum sem röksemd til að selja Rás 2. Þá væri uppfyllt hin gamla stefna Sjálfstæðisflokksins sem mörkuð var fyrir 11 árum á landsfundinum 1995, að það ætti að selja Rás 2. Í þessu samhengi vil ég taka alveg skýrt fram að ég tel að hæstv. menntamálaráðherra sé komin í töluvert öngstræti með þetta mál og þar sé eins konar nauðsynleg og óhjákvæmileg manndómsvígsla hjá hæstv. ráðherra að koma þessu máli í gegn. Það er prófið sem Sjálfstæðisflokkurinn leggur á hana. Með öðrum orðum. Ég held ekki að hæstv. ráðherra sé haldin þeirri pólitísku kreddu að það þurfi endilega stofnunarinnar vegna, þjóðfélagsins vegna, að koma fyrirtækinu á þetta rekstrarform. Ég held fyrst og fremst að það sem hún lítur svo á að þurfi að gera sé að ná ákveðnu prófi til þess að hún geti færst á milli bekkja í áfangakerfi Sjálfstæðisflokksins. Mér finnst það alvörumál ef það er einhver sérstök innanflokksstaða í Sjálfstæðisflokknum sem gerir það að verkum að hæstv. ráðherra rekur þetta mál áfram af því offorsi sem við höfum séð á síðustu árum og missirum. Því þetta frumvarp er farið að verða gamall draugur, gengur aftur eins og þingdraugurinn sem býr hér uppi á loftinu, fylgir húsinu núorðið. Ég er ekki að segja að það muni fylgja þinginu mjög lengi úr þessu. Í fyrsta lagi vænti ég þess að hæstv. ráðherra, þrátt fyrir allt, sé það vel innrætt og vel gefin að það renni upp fyrir henni að það sé tóm vitleysa að þjösnast áfram með þetta mál. En í öðru lagi vænti ég þess auðvitað að kjósendur í landinu sjái til að það kunni að verða aðrir ráðherrar sem sitji með landsstjórnina í höndum sér að loknum næstu kosningum. Þá er hægt að leiðrétta mistökin sem ágætur hæstv. menntamálaráðherra er að gera núna. Ég sagði það, frú forseti, og það var mælt í nokkurri einlægni, að ég held að hæstv. menntamálaráðherra sé ekki jafndjúpt sokkin í fen frjálshyggjukreddunnar og margir ágætir félagar hennar í þingflokki sjálfstæðismanna. Meira að segja er hún pólitískt þannig ættuð hugmyndalega að það mætti ætla að hún hefði svona hugsað sig betur um, ekki einu sinni og ekki tvisvar, heldur jafnvel þrisvar, áður en hún lagði út á þessa braut. En hún er komin út á hana. Það er ekkert sem getur bjargað henni af henni núna. Hún er hins vegar í flokki með mönnum sem eru miklu dýpri í sannfæringu sinni fyrir því að það sé samfélaginu farsælt í fyrsta lagi að setja alla skapaða hluti yfir á hlutafélagaform sem reknir hafa verið sem stofnanir af ríkinu og í öðru lagi að selja þá. Sem betur fer, segi ég, fyrir lýðræðislega umræðu, þá hafa þessir félagar hæstv. ráðherra ekkert verið að fela þetta. Við höfum hér tvo unga og mjög efnilega þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem bókstaflega hafa borið þetta, ekki sem kross, heldur sem djásn um háls sér, þá stefnu að það eigi ekki bara að taka Ríkisútvarpið og gera það að hlutafélagi heldur að selja það. Þeir hafa haft sér til fylgdar gamlan erkibiskup frjálshyggjutrúboðsins, hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem hefur ekki á heilum sér getað tekið eftir að hann missti einkaréttinn á því að vera eini trúboði þessa vonda fagnaðarerindis. Það vill svo til, frú forseti, að í Sjálfstæðisflokknum eru menn ekki einungis metnir eftir því hversu langt þeir ganga í þessum kreddum heldur eru menn bókstaflega mældir og þeim eru gefin stig á hverju ári. Þá er valinn sá erfðaprins Sjálfstæðisflokksins sem nær lengstu máli að því er varðar erindrekstur fyrir frjálshyggjuna. Það heitir - nú man ég ekki lengur, frú forseti, hvað það heitir hjá Heimdalli, en þar er árlega krýnd frelsishetja. Sá þingmaður sem gengur lengst í að boða þetta fagnaðarerindi einkavæðingarinnar og sölu ríkiseigna. Löngum sat hv. þm. Pétur H. Blöndal einn að þessu en tveir ungir þingmenn sem nú þreyta mikla prófraun í pólitískri glímu innan Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og hv. þm. Birgir Ármannsson, þeir hafa beinlínis lagt hér fram frumvarp þar sem sagt er svart á hvítu: Ríkisútvarpið skal selt. Þetta er kannski ekki stór hluti af þingflokki sjálfstæðismanna. En hann er öflugur. Þetta er heldur ekki einangraður skoðanastraumur innan Sjálfstæðisflokksins. Þetta er óvart stefna sem nýtur í fyrsta lagi stuðnings þess félags sem innan Sjálfstæðisflokksins hefur hvað öflugast starfað frá stofnun, þ.e. Heimdallar. Þetta er í öðru lagi stefna sem hefur verið samþykkt af þingunum sem hæstv. menntamálaráðherra hugsanlega mótaðist af í pólitískri æsku sinni hjá Sambandi ungra sjálfstæðismanna. Við þurfum ekkert annað en að fara yfir söguna til að sjá það að af færibandi þessa stóra og öfluga flokks koma flestir forustumenn Sjálfstæðisflokksins. Það er ekkert óeðlilegt við það. Það er partur af styrkleika flokksins. En það þýðir hins vegar að innan tíðar skolar hingað á fjörur löggjafarsamkundunnar fleiri þingmönnum sem eru sama sinnis. Ég gæti kannski nefnt tvo sem nú berjast fyrir þingsæti í mínu kjördæmi í Reykjavík og eru líklegir til að ná því máli meðal stuðningsmanna Sjálfstæðisflokksins að komast inn í þessa sali eftir kosningar. Þannig malar tímans tönn og breytir öllu. Kynslóðirnar sem taka við af þeim sem fyrir eru færa með sér nýja skoðanastrauma. Færa með sér nýja menn og nýja talsmenn. Þeir sem nú eru ungir og eru að slíta sínum sokkaböndum og skóm innan þessarar uppeldisstofnunar Sjálfstæðisflokksins þeir munu, eða hinir bestu í hópi þeirra, að lokum koma hingað. Við höfum séð það í undangengnum kosningum að þeir sem hafa komið úr þessari grjótkvörn ungíhaldsins hafa verið þessarar skoðunar. Það er ágætt fyrir hæstv. menntamálaráðherra að koma hingað og leggja hönd á enni og segja: Ég sver og ég lofa, það er ekki ætlan mín að selja Ríkisútvarpið. Ég trúi henni. Ég trúi því jafn vel og þegar Tómas lagði höndina í sárið á síðu meistarans forðum að það verði hlutskipti æ fleiri þingmanna Sjálfstæðisflokksins að berjast fyrir þeirri stefnu sem ég tel að þetta frumvarp sé undanfari fyrir. Þegar ég gef hæstv. menntamálaráðherra það að hún sé ekki af þeim hvötum að leggja fram frumvarpið að hún vilji selja Ríkisútvarpið er ég samt sem áður að segja að hún er verkfærið í höndum þeirra ágætu manna sem sjá í þessu tækifæri. Það er helsta ástæðan fyrir því, svo ég segi það undanbragðalaust, að ég er á móti þessu frumvarpi og ég hef verið það frá upphafi. Það er ekkert sem hefur gerst í sögu frumvarpsins sem hefur breytt einhverju um þá afstöðu mína. Það breytir ekki hinu að í lýðræðinu er málum þannig farið að pólitískt kjörinn meiri hluti ræður. Ég hef hins vegar sem hluti af stjórnarandstöðu, sem stjórnarskráin og þingskapalögin hafa líka gefið ákveðin tæki til að leggja með ofurkappi eins þunga áherslu á andstöðu mína við mál og hægt er, minn rétt til að tjá þá djúpu andstöðu mína með því að halda hér örstutta ræðu til að skýra afstöðu mína. Þetta er það sem ég er í grundvallaratriðum á móti. Ég minnist þess, frú forseti, að ég og slyndra af ágætum þingmönnum úr liði stjórnarandstöðunnar höfum gengið eftir því gagnvart ráðherranum af hverju þessi mikli ofsi er í að fá að samþykkja þetta. Jú, ráðherrann hefur reynt að skýra það fyrir sitt leyti. Skýringarnar má eima niður í eftirfarandi og það er kannski fullmikil einföldun, en samt sem áður þegar ég reyni að eima röksemdirnar kemst ég bara að þessu, að það er nauðsynlegt til að geta sagt upp einhverjum örfáum yfirmönnum á Ríkisútvarpinu sem í dag eru undir beinu boðvaldi eða skipunarvaldi hæstv. ráðherra en ekki útvarpsstjóra. Gott og vel, ég er bara sammála hæstv. ráðherra að í straumlínulagaðri stofnun, sem þarf að geta hreyft sig á markaði og brugðist við samkeppni, þarf að vera sterkur útvarpsstjóri, hann á að hafa mikil völd. Hann á líka að vera verndaður en hann á að hafa mikil völd, hann á að hafa völd til að geta ráðið þá menn í lykilstöður sem hann vill. Það er algjörlega rétt sem fram hefur komið, m.a. að ég hygg hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni, að óheppilegt er fyrir þennan strúktúr að hafa menn, undirmenn útvarpsstjóra, sem hann valdar ekki, getur engu um ráðið, menn sem í krafti laga njóta ákveðinnar verndar, það er óþægileg staða. Þess vegna segi ég að það er hægt að breyta lögum og fjarlægja þessar tengingar án þess að breyta rekstrarforminu. Hæstv. ráðherra segir líka að hlutafélagsformið sé nauðsynlegt til þess einmitt að stofnunin geti brugðist við samkeppni og samkeppnin eykst, er alltaf að aukast. Ég hef haldið því fram að hægt sé að ná þeim sveigjanleika og þessari lipurð sem þarf í reksturinn með því að breyta rekstrarforminu yfir í sjálfseignarfélag. Það er mjög athyglisvert að þegar maður las, ég held 2. útgáfu af frumvarpinu, eftir að það hafði verið gert afturreka frá ESA úti í Evrópu, þá er fjallað um hvaða skilyrði stofnunin þyrfti að uppfylla til að hún næði því að standast alþjóðlegar kröfur og fylgja samningum sem við höfum axlað, og á grundvelli þeirrar skoðunar og þeirrar greinargerðar sem komin var frá ESA - sem tók hv. þm. Mörð Árnason hálfan vetur að rífa með afli og frekju út úr menntamálaráðuneytinu - þá skrifar hæstv. ráðherra eða leggur a.m.k. fram texta í sínu umboði þar sem kemur alveg skýrt fram á tveimur stöðum í greinargerðinni að það stenst skuldbindingarnar sem við höfum undirgengist með aðild að Evrópska efnahagssvæðinu, að reka Ríkisútvarpið sem sjálfseignarfélag í atvinnurekstri. Að vísu er rétt að á því rekstrarformi er ekki eins mikil reynsla í íslensku atvinnulífi og hlutafélagaforminu. Hlutafélagaformið er mjög vel þekkt, það er lipurt og flest vandamál sem þar koma upp þekkja menn og vita hvernig á að leysa. Það sama gildir líka um sjálfseignarformið. Það hefur verið notað til þess að taka utan um rekstur margra stofnana sem eru í eigu hins opinbera, sem eru í eigu almennings, og um leið að selja það undir einkaréttarrammann. Af því að hér hefur ágætur formaður menntamálanefndar, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, haft sig nokkuð í frammi og stundum átt svolítið bágt má rifja það upp að sá ágæti þingmaður hlaut einmitt menntun sína í skóla sem var rekinn með því formi. Og einn af þeim ágætu kandídötum sem slást um að vera þingmenn fyrir Sjálfstæðisflokkinn er einmitt kona sem hefur starfað og veitt forustu stofnun sem til skamms tíma var rekin með sama formi. Það hefur ekki tekist að sýna fram á neina þá galla á sjálfseignarforminu sem gera það að verkum að ekki sé hægt að svipta stofnuninni inn fyrir vébönd slíks rekstrarforms. Þá spyr maður sig auðvitað: Ef það er svo að stjórnarandstaðan gæti fallist á það rekstrarform og ef það er þannig að hæstv. ráðherra getur ekki fellt sig við núverandi rekstrarform og ef í þriðja lagi sjálfseignarformið nær upp þessari lipurð sem þarf í rekstrinum að sögn ráðherra, af hverju sameinast menn þá ekki um það? Af hverju er þá ekki hægt að búa til sátt um það? Það er af því að hæstv. ráðherra fór öfugt fram úr þegar hún lagði af stað neðan úr ráðuneyti með þetta mál til þingsins. Eða vegna þess að hún hafði ekki hugsað málið til þrautar? Eða, eins og var nú fremur háttalag hennar á þeim missirum þegar hún var hér í upphafi ráðherraæsku sinnar, að henni var bara fjandans sama um alla sátt. Hæstv. ráðherra má að vísu virða það til vorkunnar að hún hefur sem betur fer lært af reynslunni og hún er búin að læra að til þess að ná málum fram þarf stundum að beygja af leið og þá þarf stundum að tala við þá sem örlögin hafa sett í þá stöðu að vera tímabundið fulltrúar minni hluta í samfélaginu, en það breytist skjótt. Þannig er það sem menn ná málum fram. Þeir kanna hvaða möguleikar eru í stöðunni, þeir skoða andstæð sjónarmið og þeir reyna að sverfa og hefla til og athuga það hvort hægt sé að búa til einhvers konar form á máli sem hugsanlega er ekki það besta úr þeim heimi sem hæstv. ráðherra kann að þykja allra bestur en er ásættanlegur. Það rekstrarform sem Samfylkingin hefur lagt til er ásættanlegt, það kemur fram á tveimur stöðum í greinargerðinni með frumvarpinu. Það kemur líka fram á öðrum stöðum í málum hæstv. ríkisstjórnar þar sem hún leggur til breytingar á rekstrarformi, að sjálfseignarformið er rekstrarform sem hentar. Ég er t.d. að vísa til Matvælarannsókna hf., en þar kom fram að ráðherrum þótti hitt henta betur. Það er hugsanlegt að þeim þyki það. En ef menn vilja sátt hljóta þeir að skoða þá möguleika sem liggja í þessu. Það hefur aldrei gerst, aldrei verið skoðað af hálfu hæstv. ráðherra, en ég vona að hún sé búin að læra lexíuna sína ef hún ætlar að koma einhverjum málum fram áður en hennar pólitísku ráðherradagar kunna að teljast á enda eftir tiltölulega skamman tíma. Frú forseti. Ég hef fyrr í umræðum getið þess að mér þyki það nokkru varða að þau tilmæli sem fjölmiðlaskrifstofa Evrópuráðsins hefur beint til aðildarþjóða sinna séu uppfyllt. Ég hef oft gengið eftir því á fyrri stigum þessarar umræðu. Er þá rétt að rifja upp að virðing hins ágæta lögfræðings og hv. formanns menntamálanefndar, Sigurðar Kára Kristjánssonar, fyrir þeim skuldbindingum sem okkur ber að hlíta með aðild okkar að Evrópuráðinu er ekki meiri en svo að hann sagði efnislega að það kæmi Íslendingum ekkert við. Fjölmiðlaskrifstofan og Evrópuráðið hefur einkum látið sig varða mannréttindi og pólitísk réttindi. Hún hefur gefið út fjölmargar ábendingar og tilmæli um hvernig réttast sé að haga málefnum opinberra fjölmiðla þannig að tryggt sé í fyrsta lagi að breið skoðanamyndun sé tryggð í samfélaginu, í öðru lagi að enginn einn aðili einoki skoðanamyndun. Niðurstaðan er alltaf sú sama. Númer eitt ber að efla almenningsútvarp. Það er reyndar sú niðurstaða sem allar þær nefndir sem hafa fjallað um fjölmiðlamál af hálfu ríkisstjórnarinnar hafa komist að. En númer tvö kemur jafnan fram: Þeir sem ráða fyrir útvarpi sem almenningur á verða að hafa hlífð og skjól fyrir pólitískum íhlutunum. Ég rifja það upp, frú forseti, að í miklum atgangi sem varð í einu aðildarríkja Evrópuráðsins fyrir fimm árum og endaði á þann hátt sem fjölmiðlalögin hin fyrstu næstum því enduðu í, þ.e. þjóðaratkvæðagreiðslu, þar var það sérstakt áfellisefni Evrópuráðsins að útvarpsstjórinn, sem þar var ráðinn eða þar var mælt fyrir um hvernig ætti að ráða, skorti pólitískt skjól vegna þess að hann var einungis ráðinn til fimm ára. Ráðningartími þess útvarpsstjóra sem lögin gera ráð fyrir er nú ekki alveg í þeim anda. Það sem mestu skiptir þó er að ég tel að umbúnaðurinn um stjórn stofnunarinnar hafi með vissum hætti aukið möguleika á því að beita pólitísku ofbeldi gagnvart útvarpsstjóra. Stjórn stofnunarinnar ber að haga þannig samkvæmt frumvarpinu að þingið tilnefnir og handhafi hins eina hlutabréfs í reynd skipar, og þingið á að tilnefna einu sinni á ári. Á því er engin breyting. Þetta er verulega alvarlegur galli á umbúnaðinum um stjórn Ríkisútvarpsins. Ég er þá ekki að vísa endilega til reynslunnar af Sjálfstæðisflokknum síðustu ár en allir vita að Sjálfstæðisflokkurinn hefur lagt mjög ríkt upp úr því að hafa sterk pólitísk ítök á ríkismiðlunum. Við höfum fundið fyrir því sem erum í stjórnarandstöðu. Það mætti kannski deila með hæstv. ráðherra reynslu minni af því að hafa verið formaður stjórnmálaflokks og ekki einu sinni tekist á umbyltingarárum í íslensku efnahagslífi að koma sjónarmiðum mínum um íslensk efnahagsmál á framfæri mánuðum saman. Það var ekki fyrr en þessi þingmaður greip til sinna ráða og fór að berja þetta ríkissjónvarp með því að kalla það „Bláskjá“ til að draga athygli að þessu framferði, sem því var kippt í lag. Svona var það nú. Ég ætla ekki, frú forseti, að fara að rekja endilega með hvaða hætti starfsmannamálum ríkissjónvarpsins er skipað en ég sofna ekki alltaf glaður. Ég er ekki alltaf kátur þegar ég sé hvernig verið er að ráða inn menn þar, hvaðan þeir koma, hjá hvaða stjórnmálaflokkum þeir hafa starfað, jafnvel svo. En Sjálfstæðisflokkurinn hefur lostið hrammi sínum æ ofan í æ með sýnilegum og ósýnilegum hætti ofan í ríkismiðlana. Þar skjálfa menn fyrir Sjálfstæðisflokknum. Ég er ekki að halda því fram að þessi hæstv. ráðherra hafi endilega skakað skellum eða byrst sig persónulega gegn starfsmönnum Ríkisútvarpsins en það gerði sá sem réð fyrir þeim flokki og sem hæstv. ráðherra kannski aðeins fann til tevatnsins hjá á landsfundi Sjálfstæðisflokksins fyrir skömmu. Það vita auðvitað allir hvernig fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins lét hafa sig í það að skelfa og ógna starfsmönnum með ýmiss konar hætti og það eru fleiri sem hafa í þann knérunn höggvið, að ég ekki segi eins og Pétur tólfti í sögu Stefáns Jónssonar, „það knérör“. Umbúnaðurinn um stjórn Ríkisútvarpsins er svona: Ráðherrann skipar stjórn sem er tilnefnd af pólitísku Alþingi. Þessi stjórn er þar af leiðandi pólitísk og hún ræður útvarpsstjórann. Það er ekki hægt að halda því fram að fjarlægðin frá handhafa hlutabréfsins og útvarpsstjóra sé mikil, en látum það vera. Jafnvel við slíkar aðstæður er hægt að búa til skjól fyrir hann. Það gera menn með því að tryggja að hann sé ráðinn til langs tíma þannig að hann geti starfað óhræddur um að að honum verði sótt með pólitískum hætti. En sú staðreynd að þingið á samkvæmt frumvarpinu að kjósa á ári hverju í stjórn Ríkisútvarpsins gerir auðvitað að verkum að það er stöðugt ósýnilegt gult spjald á lofti. Sá útvarpsstjóri sem vill fá frið frá handhöfum valdsins hagar sér vel. Ég tek það skýrt fram, frú forseti, að ég tek núverandi persónur og leikendur, sem eru í hlutverkum útvarpsstjóra í dag og menntamálaráðherra, út fyrir sviga. En við höfum séð hvernig Sjálfstæðisflokkurinn vinnur og vitum að yfirvöldin eru ekki alltaf jafnmild í þeim húsakynnum og þau eru í dag. Þetta er verulegur galli. Frú forseti. Ég get svo ekki annað að lokum en drepið á það sem ég kalla nefskatt Þorgerðar Katrínar. Mér finnst með ólíkindum að menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins skuli leggja fram frumvarp með nefskatti. Þetta er eitt af því sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur alltaf barist gegn og eitt af því sem helstu talsmenn Sjálfstæðisflokksins á sviði ríkisfjármála berjast gegn. Það þýðir ekki fyrir hæstv. ráðherra eða Sjálfstæðisflokkinn að halda því fram að þetta sé ekki skattur. Þetta er einn af felusköttum ríkisstjórnarinnar. Það sem mér þykir hins vegar ótrúlegt í þessu máli er að þeir sem nú ganga harðast fram í slagnum til að tryggja að þetta gælumál hæstv. ráðherra komist til byggða eru menn sem hafa sérstaklega lagt fram þingmál þar sem þetta er áfellst. Hv. þm. Birgir Ármannsson, Sigurður Kári Kristjánsson og Pétur Blöndal lögðu fram þingmál þar sem í 13 liðum var farið yfir það hvað nefskattur væri ranglátt, hættulegt og heimskulegt fyrirbæri. Hæstv. menntamálaráðherra hefur fullkominn rétt til að vera allt annarrar skoðunar en þessir menn. En maður veltir því fyrir sér: Hvernig í ósköpunum geta þessir ungu sjálfstæðismenn, sem nú leggja sig á vogarskálar kjósenda, komið hingað og beinlínis ekki bara greitt atkvæði með máli sem þeir hafa sjálfir fært sterkustu rökin fyrir að er heimskulegt heldur beinlínis vaðið fyrir það eld og brennistein? Frú forseti. Ég tel að þessir ungu þingmenn séu hinir efnilegustu. Ég hef oft dáðst að þeim í þessum sölum. En eitt verða þeir að læra ef þeir ætla að erfa ríkið: Menn verða að fara eftir sannfæringu sinni. Það gengur ekki að menn leggi fram frumvarp um Ríkisútvarp, eins og þessir menn hafa gert, þar sem ráðist er sérstaklega, í fjölmörgum tölusettum liðum, gegn því sem er ekkert annað en nefskattur. Síðan koma þessir sömu menn og berjast fyrir því að það sem þeir hafa átalið hvað harðast verði að veruleika. Svo lengi lærir sem lifir, frú forseti, en fyrr átti ég á dauða mínum von en að sjá þessa ungtyrkja stuttbuxnaíhaldsins taka með slíkum hætti fullkomna U-beygju í þessu máli.

Frú forseti. Það eru nokkur atriði í sambandi við þetta mál sem ég ætlaði að gera aðeins betur að umtalsefni en mér vannst tími til að gera í 1. umr. Í allan dag hefur staðið fróðleg umræða um málið. Það er þó kannski helst að maður sakni þess að aðstandendur málsins, stjórnarliðar, stuðningsmenn málsins, sem maður verður að ætla að almennt séu í þeirra röðum, hafi komið fram og auðgað umræðuna með því að færa fram rök sín fyrir frumvarpinu. Við eiginlega sitjum að mestu leyti uppi með framsöguræðu menntamálaráðherra í þeim efnum og það hefur verið heldur fátæklegur málflutningur af hálfu stjórnarliða nema helst svona í andsvörum og það hefur þá gjarnan falist í að ónotast út í það að menn skuli yfirleitt vera að ræða málið. Málið á sér langa sögu eins og menn vita og frumvarpið hefur tekið breytingum. Þetta hefur verið ein meira og minna samfelld hrakfallasaga hjá hæstv. ríkisstjórn og við erum að fá í hendur í raun þriðju útgáfu, þriðju atrennu ríkisstjórnarinnar að því að breyta Ríkisútvarpinu og eiginlega að sumu leyti þá verstu, þ.e. að núna er það í gadda slegið að Ríkisútvarpið skuli verða hlutafélag, það skuli búið í fyrirtækjarekstrarform, undirbúið þannig undir þess vegna einkavæðingu að einhverju leyti. Skilgreiningu þess sem fyrirbæris í samfélaginu í raun og veru breytt því að Ríkisútvarpið sem ríkisstofnun á grundvelli sérlaga hefur auðvitað verið skilgreind, og það hefur verið undirstrikað í lögum, sem menningarstofnun, sem þjónustustofnun, sem almannaútvarp, en nú á rekstrarformið sem sagt að færast yfir í það sem notað er í fyrirtækjaheiminum á samkeppnismarkaði, samkeppnisrekstri. Ég nefndi það reyndar í gær, frú forseti, að sérstök ástæða væri til að fá Framsóknarflokkinn til umræðunnar. Það hefur farið ákaflega lítið fyrir honum í umræðunni og maður hefur eiginlega ekkert heyrt Framsóknarflokkinn færa nein rök af sinni hálfu fyrir því að standa að þessu frumvarpi. Ég nefni sem dæmi að það hefði verið ákaflega fróðlegt fyrir okkur þingmenn að fá nýjan formann Framsóknarflokksins til umræðunnar, hæstv. iðnaðarráðherra, Jón Sigurðsson. Það er nú almennt forvitnilegt að fá hæstv. ráðherra svona til skrafs á sínum fyrstu metrum í pólitík, ef svo má að orði komast, því að hæstv. ráðherra gerðist nú stjórnmálamaður á miðju sumri og var kallaður úr Seðlabankanum til að lappa upp á ríkisstjórnina og gerast ráðherra og tók síðan við flokknum undir haust. Eðlilega leikur okkur nokkur forvitni á að kynnast viðhorfum hæstv. ráðherra, formanns Framsóknarflokksins, þar á meðal t.d. hvernig Framsóknarflokkurinn undir forustu hans rökstyður og réttlætir aðild sína að þessu máli. Það á alveg sérstakt erindi inn í umræðuna vegna þess að Framsóknarflokkurinn þóttist ætla að standa í lappirnar í þessu útvarpsmáli lengi vel og um það var ályktað á þeim bæ og þeir gengu jafnvel til kosninga og skreyttu sig með þeim fjöðrum að kjósendur vissu nú hvar þeir hefðu Framsóknarflokkinn því að þeir mundu ekki standa að því að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag, svona svipað og þeir sögðu einu sinni að þeir mundu ekki selja Símann með grunnnetinu. Það fór nú fyrir lítið eins og kunnugt er. Ein kenningin sem var uppi var sú að fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins og fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra hefði orðið að kaupa stólinn svo dýru verði. Maður var stundum farinn að hugsa þetta svona í huganum svipað og sögu Nóbelsskáldsins góða af brauðinu dýra, að það hefði eiginlega þurft að skrifa aðra sögu um stólinn dýra,  Ég held t.d. að þetta Ríkisútvarpsmál hafi verið með allra makalausustu magalendingum Framsóknarflokksins í málum af þessu tagi vegna þess að þetta er auðvitað ákaflega táknrænt. Ég hafði í raun trúað því að Framsóknarflokkurinn í hjarta sínu meinti það sem hann væri að segja um Ríkisútvarpið, að hann vildi helst ekki fara að atast í því og breyta því í hlutafélag. En þá hefur væntanlega niðurstaðan orðið sú að flokkurinn hefur verið í þeirri klemmu, settur þannig upp við vegg af samstarfsflokknum eða af einhverju, að hann hefur talið sig verða að fórna þessu, éta þetta ofan í sig, láta þetta yfir sig ganga. Hvað gat það þá verið nema hugsanlega þetta, að formaður flokksins átti í vændum að fá að setjast í forsætisráðherrastólinn ef allt gengi nú upp, ef stjórnarsamstarfið héldi. Það er auðvitað mjög margt sem bendir til þess að Sjálfstæðisflokkurinn hafi heldur betur kunnað að meta þennan gambít, þennan gaffal, eins og sagt er í bridgespilamennsku þegar andstæðingurinn er settur í þá erfiðu aðstöðu að hann verður að kasta af sér vörninni í öðrum lit af tveimur eða eitthvað svoleiðis, að Framsóknarflokkurinn hafi einfaldlega orðið að færa slíka fórn, í það skipti fyrir stólinn. Nú má spyrja: Af hverju gerir flokkurinn það aftur í haust? Nú er enginn forsætisráðherrastóll lengur sem Framsóknarflokkurinn þarf að borga fyrir, hann er búinn að missa hann. Hvers vegna er þá Framsóknarflokkurinn aftur að standa að því að leggja þetta frumvarp fram eftir skipbrot þess á þingi síðasta vor, eftir þá miklu andstöðu sem ljóst er að uppi er í málinu, bæði hér innan þingsala og í þjóðfélaginu líka? Hafa þá farið fram ný kaup, hefur Framsóknarflokkurinn selt endurframlagningu þessa frumvarps fyrir eitthvað annað? Hefur hann kannski fengið skjól með einhver gælumál sín í staðinn? Það er von að maður spyrji vegna þess að samstarf þessara stjórnarflokka virkar yfirleitt á þennan veg. Það má nánast gefa sér að ef lending hefur tekist í erfiðu máli sem varðar annan stjórnarflokkinn miklu eða annar stjórnarflokkurinn leggur mikla áherslu á, þá hefur hinn fengið eitthvað í staðinn. Það er bara reglan, við þekkjum það, hvort sem það er í bankasölum, þegar verið er að selja banka eða gera eitthvað annað. Það hefði verið mjög fróðlegt, eins og ég segi, frú forseti, að fá formann Framsóknarflokksins til umræðna um þessi mál. Ég ætla ekki að gera þá kröfu að hann verði ræstur út eða sóttur hingað úr því að hann er ekki viðstaddur og hlýtur þá að hafa öðrum skyldum að gegna. Reyndar mætti segja það sama um mjög marga hæstv. ráðherra, að þeir hljóta að hafa öðrum skyldum að gegna því að hér sjást þeir ekki, nema hæstv. menntamálaráðherra lítur hér í gættina af og til og það gerist náttúrlega æ augljósara að menn taka þingskyldur sínar ekki mjög alvarlega, þeir sem þær eiga að rækja. Nú er það að vísu svo að hæstv. iðnaðarráðherra er ekki kjörinn þingmaður en hann er ráðherra og á sem slíkur seturétt, málfrelsi og tillögurétt á Alþingi en það má auðvitað velta því fyrir sér hvort honum beri alveg sömu ríku þingskyldurnar í ljósi þessa. Alla vega er þó ljóst að hann ætti að vera hér við umræður sem varða málaflokka hans sem ráðherra og umræður sem varða hans flokk sem hann er í forsvari fyrir. Ég lýsi því yfir fyrir mína hönd, frú forseti, að það verður þá ekki síðar en í 2. umr. málsins, ef til hennar kemur, sem við munum krefjast þess að formaður Framsóknarflokksins mæti hér til leiks og reyni að svara fyrir málefni flokks síns og útskýri fyrir okkur hvernig í ósköpunum geti staðið á því að Framsóknarflokkurinn skuli hýða sjálfan sig með því að standa að framlagningu þessa frumvarps núna á kosningavetri þegar ljóst má vera að þetta verður eitt af allra umdeildustu og harðvítugustu deilumálum þingvetrarins. Það er svo sem líka rannsóknarefni, sérstaklega fyrir áhugamenn um stjórnmál hvað valdi þessari þráhyggju Sjálfstæðisflokksins. Hvað veldur því að hlutafélagasýkin, háeffmeinlokan hjá Sjálfstæðisflokknum eða a.m.k. hæstv. menntamálaráðherra og einhverjum fleirum þar á bæ, ber þá svo gjörsamlega ofurliði að flokkurinn velur að þjösna þessu máli áfram og láta almennu löggjöfina um fjölmiðla bíða, velur að stofna aftur til átaka og deilna um fjölmiðlamál á þingi í stað þess að fara einhverja sáttaleið? Það þarf eitthvað mikið til til að fá botn í það af hverju Sjálfstæðisflokkurinn undir forustu hæstv. menntamálaráðherra velur þetta verklag. Ég vil nota þetta tækifæri og mun gera það víðar á næstunni að hvetja almenning í landinu, hvetja þjóðina til þess að setja sig inn í þessi mál. Ég held að almenningur þyrfti að fara yfir það og velta því fyrir sér hvort þetta sé ekki eitt af þeim málum sem ástæða sé til að fara ofurlítið í saumana á í vetur og sjá gjarnan til að verði haft með í farteskinu þegar kemur að því að krefja stjórnarflokkana reikningsskap gjörða sinna. Það er alveg á hreinu að margir í þjóðfélaginu láta sig málefni Ríkisútvarpsins varða. Mörgum er annt um þessa stofnun. Ríkisútvarpið á sér mjög dyggan aðstandenda- og stuðningsmannahóp í samfélaginu. Það á sér öflug hollvinasamtök en það á sér öflugasta hópinn í formi þeirra fjölmörgu hlustenda og áhorfenda sem halda tryggð við þennan miðil. Það er t.d. alveg ljóst að eldra fólk og eftirlaunafólk, sem hefur meira næði til, eyðir verulegum tíma í samvistum við Ríkisútvarpið. Það hlustar mikið á gömlu, góðu Gufuna. Það horfir t.d. merkilega mikið á útsendingar héðan frá Alþingi þann hluta dagsins sem þær eru ekki rofnar eða þeim er ekki drekkt í annarri dagskrá, og minnir mig í leiðinni á það sem ég hef oft ætlað mér að taka betur á, að það er til skammar að ekki skuli núna á tækniöld og við með öll þessi efni sjá til þess að það sé órofin útsending héðan af fundum Alþingis á öldum ljósvakans. Það er alveg yfirgengilegt að það skuli ekki fyrir löngu hafa verið gert og því komið út um allt land. Það er vissulega ekki bara við Ríkisútvarpið að sakast í þeim efnum, það er aumingjaskapur þingsins líka að hafa ekki séð til þess að svo sé gert. En svo mikið veit ég, vegna þess að ég fæ mjög iðulega viðbrögð frá fólki sem fylgist með útsendingum héðan, þar á meðal viðbrögð þar sem kvartað er yfir því þegar útsendingin rofnar og dagskrá hefst síðdegis, að það er býsna drjúgur hópur sem nýtur þess eða notar sér það að fylgjast með stöfum hér í gegnum sjónvarpið eða þá styttir sér stundir með því að njóta annarrar dagskrár. Þessum tugum þúsunda og auk þess held ég landsmönnum almennt er ekki sama um Ríkisútvarpið. Ég held að viðfangsefni okkar núna á næstu mánuðum, eftir að þetta mál fer til nefndar, sem ég geri ráð fyrir að verði því að ríkisstjórnin mun væntanlega ekki bera gæfu til að láta hér staðar numið, að við hvetjum til þess að umræða verði um málefni Ríkisútvarpsins. Það verði tekin almenn, breið umræða um hvort hlutafélagavæðing Ríkisútvarpsins er það sem landsmenn vilja. Það væri t.d. líka fróðlegt að sjá vandaða skoðanakönnun um það mál. Ég hef ærna ástæðu til að ætla að stór hluti þjóðarinnar mundi hafna því. Stór hluti þjóðarinnar mundi vilja hafa sitt Ríkisútvarp áfram sem Ríkisútvarp, sem ríkisstofnun, sem almannaútvarp í þannig rekstrarformi. Og fyrst og fremst vilja að búið yrði betur að því. Það er að vísu þannig að afnotagjöldin hafa verið mikið milli tannanna á fólki. Mikið hefur verið gert úr því að þau séu ósanngjörn eða einhver þvingunaraðgerð, að menn séu skyldugir til að borga þau. Einhvern veginn þarf að fjármagna rekstur almannaútvarps ef á það eru lagðar menningarskyldur og öryggisskyldur og aðrir slíkir hlutir, ef menn ætla því metnaðarfullt hlutverk í innlendri dagskrárgerð o.s.frv. Það er augljóst að slíkt mun ekki takast á markaðsforsendum einum, á grundvelli tekna sem aflað verður með þeim hætti. Þá er það bara fyrirkomulagsatriði hvernig menn sjá fyrir því að tryggja slíkri starfsemi nægjanlegar tekjur. Það er alveg sjálfsagt mál og rétt og skylt að fara rækilega yfir það. Ég hallast að því, og ég býst við að mjög margir séu þeirrar skoðunar, að eðlilegast væri að Ríkisútvarpið væri einfaldlega á fjárlögum. Aðaláhyggjur manna hafa verið þær að því yrði illa að treysta að á niðurskurðar- og þrengingartímum yrði ekki gripið til þess að leika Ríkisútvarpið grátt og skammta því naumt. Að vísu má segja að það hafi nú ekki riðið feitum hesti frá núgildandi fyrirkomulagi undanfarin ár. Það er aldeilis ekki þannig. En í öllu falli mundu menn þurfa að skoða þetta mjög rækilega og það stendur ekkert á mönnum að gera það. Ef hæstv. ríkisstjórn og hæstv. menntamálaráðherra eru ekki hér að reyna að þröngva fram þeim vilja sínum, þeirri meinloku, að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið. Ég held að ærin ástæða sé til að menn staldri við og hugsi sinn gang í sambandi við þetta mál. Það er ágætur tími til stefnu að gera það fram að áramótum. Það væri alveg fráleitt að fara að ástunda eitthvert óðagot í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Það eru engin efni til þess. Við þurfum að sjálfsögðu að ræða hér síðan í framhaldinu þau frumvörp sem málinu tengjast. Það er frumvarp um Sinfóníuhljómsveitina. Það er frumvarp okkar þingmanna Vinstri grænna um Ríkisútvarpið þar sem í frumvarpsformi er lögð til önnur leið, sérstaklega hvað varðar stjórnsýslu stofnunarinnar og stjórnun dagskrármála. Lýðræðisleg leið sem byggist á valddreifingu og lýðræði og aðkomu margra aðila, aðkomu fagaðila, að því að listamenn og starfsmenn og aðrir slíkir fái að hafa sitt orð og fái að hafa hönd í bagga en ekki þetta miðaldaeinræðisskipulag sem hæstv. menntamálaráðherra vill beita sér fyrir með því að gera einn handvalinn útvarpsstjóra að alræðisvaldi þarna innanbúðar eins og frumvarp ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið ohf. gengur því miður út á. Frú forseti. Það er alveg ljóst að við eigum ýmislegt órætt og ýmislegt óskoðað í þessum málum. Gæfulegast væri auðvitað ef ríkisstjórnin tæki sönsum og kæmi öllum þessum málefnum - og þá líka og ekki síður frumvarpinu um fjölmiðlalöggjöfina almennt. Frumvarpinu sem er einnig á ferðinni til breytinga á útvarpslögum og lögum um prentrétt, samkeppnislög og allt það. Fjölmiðlafrumvarpið eins og það er gjarnan kallað. Það væri miklu meira gaman að takast á við þessi mál ef í boði væri að reyna að landa sæmilega uppbyggilegu heildarsamkomulagi um meðferð þessara mála. Það blasir svo við hvað það er lítið sem hæstv. menntamálaráðherra þarf að leggja á sig í þeim efnum. Hvað það er lítið. Það eru bara tveir stafir, þeir eru nú orðnir þrír núna, sem þurfa að hverfa. Ég held að það sé töfraformúlan. Þrír stafir hverfa, ohf. Um leið og hæstv. menntamálaráðherra fellst á að fara ekki að þröngva þessari hlutafélagavæðingu í gegn - í mjög harðri andstöðu við stóran hluta þingheims, og ég trúi meiri hluta þjóðarinnar, jafnvel heilmikilli dulinni andstöðu innan sjálfra stjórnarflokkanna sem lætur lítið fyrir sér fara - gjörbreytast aðstæður til að vinna að málinu. Auðvitað þyrfti þá líka að taka upp þessar hugmyndir um stjórnsýslu Ríkisútvarpsins. Það er alveg ljóst að menn geta ekki sæst á hana í þessu hlutafélagaformi, þó svo að hlutafélagavæðingin sjálf hyrfi. En ég trúi því, og ég segi fyrir mitt leyti og vil lýsa því yfir fyrir hönd okkar flokks, að við útilokum ekkert í þeim efnum hvað varðar rekstrarfyrirkomulagið, bara ef ekki er farin sú leið að henda Ríkisútvarpinu inn í fyrirtækjalöggjöfina eins og hverjum öðrum atvinnurekstri í gróðaskyni og hverjum öðrum samkeppnisatvinnurekstri. Eins og ég minntist á í ræðu fyrr í umræðunni, sennilega í gærkvöldi, frú forseti, hefur nefnilega gagnrýnin á það fyrirkomulag komið bæði frá hægri og vinstri. Það er dálítið merkilegt hve hljótt er um það að ýmsir ágætir hægri menn, markaðshyggjumenn, samkeppnisrekstrarsinnar miklir, hafa gagnrýnt að Ríkisútvarpið sé sett inn í fyrirtækjalöggjöfina eins og hver annar atvinnurekstur í samkeppni á markaði. Það eigi þar ekkert heima. Þessi fjölmiðill, þessi menningarstofnun, þessi almannaþjónustustofnun sem Ríkisútvarpið á að vera. Frú forseti. Tíma mínum er lokið og ég held að ég hafi að mestu leyti komið því að sem ég hafði hugsað mér að gera hér við fyrri umræðu. En ég endurtek að ég er ekki skilinn að skiptum við Framsóknarflokkinn og mun sjá til þess að þeir komi hér og standi fyrir máli sínu í síðasta lagi þegar eða ef 2. umr. verður um málið.

Forseti. Vegna þess að sættir og sáttatal hefur verið algengt í þessari umræðu einkum í munni hv. formanns menntamálanefndar, vil ég taka undir orð síðasta ræðumanns, þau sem hann beindi að hæstv. menntamálaráðherra. Leiðin til að skapa sættir í þessu máli og koma þessu máli á nýjan grunn er tiltölulega einföld. Hún er sú, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði, að menntamálaráðherra taki út þessa þrjá stafi, ohf. Þegar það Sesam væri sagt úr munni menntamálaráðherrans tel ég að dyr mundu opnast og það skapaðist til þess leið, sköpuðust til þess möguleikar að ná samkomulagi milli allra flokka á þingi. Breið sátt sem menntamálaráðherra gæti verið ánægður með fyrir sitt leyti og sinna manna um næstu framtíð í útvarpsmálum. Ég segi alveg eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon af minni hálfu, og þarf ekki að setja mikinn fyrirvara við það, að við útilokum ekkert í öðrum efnum. Raunar ætti hæstv. menntamálaráðherra og þeim sem hafa fylgst með þessari umræðu að vera nokkuð ljóst hvaða áherslur við höfum. Að sumu leyti fara þær saman við áherslur sem menn að minnsta kosti í orði í stjórnarflokkunum hafa haft um Ríkisútvarpið. Að öðru leyti miklu síður. Ef þetta gerðist, annaðhvort í ræðunni sem menntamálaráðherra heldur kannski hér á eftir eða á þeim tíma sem líður á milli 1. og 2. umr. hér á þinginu meðan málið er í nefnd, væri hægt að gera Ríkisútvarpinu og unnendum þess, þjóðinni allri, stjórnmálaflokkunum og stjórnmálunum á Íslandi mikinn greiða með því að flokkarnir tækju, í fyrsta sinn mjög lengi, höndum saman um ákveðna sókn og varðstöðu fyrir almannaútvarpið á Íslandi. Það væri niðurstaða sem mér þætti, að nýhafinni þriðju lotu í þeim bardaga sem staðið hefur um Ríkisútvarpið í þrjú ár, ákaflega æskileg. Ég hélt hér ræðu eftir að menntamálaráðherra hafði mælt fyrir frumvarpinu. Þótt hún væri heilar 40 mínútur komst ég ekki yfir allt sem ég ætlaði þar að segja. Ég ætlaði þess vegna að verja þeim mínútum sem ég á inni til að ræða nokkuð kannski einu raunverulegu nýjungina í þeim texta sem hér liggur fyrir, sem er þjónustusamningur eða drög að þjónustusamningi sem menntamálaráðherra og útvarpsstjóri hafa gert. Ég tel að sá samningur verðskuldi að vera hér ræddur vegna þess að hann er mikilvægur. Það þarf að skoða hann sérstaklega vel, tildrög hans, í menntamálanefnd þegar við förum yfir frumvarpið. Það er um þennan þjónustusamning að segja, forseti, að hann á sér nokkra sögu og þá glæsilegasta þegar hann fannst í bréfum sem Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, og menntamálaráðuneytið höfðu sent sín á milli. Þá hafði hann verið týndur um nokkurt skeið og var því haldið fram af hálfu menntamálaráðuneytisins að sú hugmynd væri sofnuð eða dauð. Þegar hann loksins fannst gerði meiri hluti menntamálanefndar það að lokum að tillögu sinni að setja ákvæði um hann inn í frumvarpið og því er nú komið fyrir í lok 3. gr. þess, þar sem segir að menntamálaráðherra og Ríkisútvarpinu ohf. beri að gera sérstakan þjónustusamning um markmið, umfang og nánari kröfur samkvæmt 2. mgr. um útvarpsþjónustu í almannaþágu. 2. mgr. mun það vera. Það var eðlilegt að óska meiri hluta menntamálanefndar til hamingju með þetta á sínum tíma. Því ákvæðið um þjónustusamninginn var miklu betur komið í frumvarpinu en í bréfum til alþjóðlegrar stofnunar. Þjónustusamningur af þessu tagi getur verið gott og þarft tæki. Það er að vísu óskýrt enn þá hvaða stöðu sá þjónustusamningur sem á að gera hefur og hér liggja fyrir drög að. Það er t.d. óskýrt við hvern menntamálaráðherra gerir þennan þjónustusamning því hér stendur, Ríkisútvarpið ohf. Drögin eru gerð við útvarpsstjóra. Það kemur ekki fram í drögunum hvort ætlast er til að stjórn, hið nýja útvarpsráð, samþykki þessi drög eða hvort útvarpsstjóri á að gera það aleinn. Það er að minnsta kosti enginn annar aðili í Ríkisútvarpinu ohf. sem kemur til greina nema útvarpsstjóri og stjórn því ekki er til nein þriðja stofnun þar - sem við höfum íhugað í Samfylkingunni og reyndar líka í Frjálslynda flokknum og að einhverju leyti í VG sem héti eftirlitsráð eða akademía og starfaði t.d. við hlið þessara tveggja stofnana hinna, útvarpsstjórans og útvarpsráðsins. Við höfum prófað það módel að láta þessa akademíu m.a. samþykkja samning af þessu tagi svo það sé klárt að Ríkisútvarpið geri hann af fullri einurð og af fullum þrótti. Það sé sem sé ákveðin samningsstaða sem útvarpsstjóri hefur gagnvart menntamálaráðherranum, sem virðist ekki vera í þeim drögum að þjónustusamningi sem nú hefur verið kynntur við afar hátíðlega athöfn á svokölluðu Markúsartorgi í Ríkisútvarpshúsinu við Efstaleiti. Ég man eiginlega ekki eftir að haldin hafi verið hátíðlegri og glæsilegri blaðamannafundur í því húsi. Enda sýndi hann vel hversu samhljóma útvarpsstjóri og menntamálaráðherrann sem réð hann eru í þessu máli og hvað útvarpsstjórinn hefur teygt sig langt til að láta að vilja menntamálaráðherra um þetta frumvarp. Útvarpsstjórinn hefur frá því hann tók við sínu embætti varla gert annað en að lýsa því yfir að ekkert sé hægt að gera fyrr en þetta frumvarp komi. Það síðasta sem var haft eftir honum var einmitt það að eftir þessi drög að þjónustusamningi væri bara að bíða eftir frumvarpinu. Það er undarlega afstaða hjá útvarpsstjóra, sérstaklega vegna þess að hann hefur aldrei skýrt eftir hverju sé verið að bíða eða með hvaða hætti hann geti rækt sín störf betur þó eftir því hafi margoft verið kallað, m.a. í lítilli grein sem ég birti í Morgunblaðinu nú í haust og hann hefur ekki lagst svo lágt að svara. Kannski er hægt að eiga við hann umræður um það fyrir menntamálanefnd en sá galli er á þeirri gjöf Njarðar að sú umræða er ekki opin almenningi. Ég hefði helst viljað að hún færi fram með þeim hætti. Það er um þjónustusamningsdrögin sjálf að segja að þegar þau komu fram var þeim heldur fagnað af ýmissa hálfu. Þar á meðal var sá sem hér stendur, sem gerði það fyrir hönd síns flokks vegna þess að að minnsta kosti þrennt var ákaflega mikilvægt í þeim drögum. Það var það að tiltekið er að innlent efni skuli aukið á svokölluðum kjörtíma, milli kl. 7 og 11 að kvöldi. Það var það að tiltekið var í krónum um aukningu á efniskaupum af svokölluðum íslenskum framleiðendum. Það var það í þriðja lagi, sem vert er að nefna, að talað var um að auka töluvert textun sjónvarpsefnis. Ég taldi upphaflega að það ætti líka við um táknmálstúlkun en varð síðar fyrir vonbrigðum með það - hefði kannski ekki átt að hrósa þessari klausu jafnmikið og ég gerði - því þar er tiltekið að táknmál skuli að minnsta kosti vera jafnmikið notað og nú er. Eins er það með barnaefni. Það er hið sama og nú er. Þannig að metnaður nær kannski ekki mikið umfram þessa tvo eða þrjá liði. Á hinn bóginn vöknuðu ýmsar spurningar um form þjónustusamningsins að öðru leyti. Þegar upp í hann eru tekin ýmis ákvæði úr 3. gr. frumvarpsins um útvarpsþjónustu í almannaþágu án þess að skýra þau betur, veit maður ekki alveg hvað það á að þýða. Það vakna að sjálfsögðu spurningar um hvað það eigi að fyrirstilla að taka upp í þjónustusamning af þessu tagi, þar sem menntamálaráðherra semur við útvarpsstjóra, fyrirmæli um ritstjórnarlegt efni á fréttastofum, um snið á fréttaflutningi, um hlutlægni o.s.frv. Fyrsta spurningin sem vaknar, þegar slíkt er sett í samning milli menntamálaráðherra og útvarpsstjóra, er þessi: Er þá hægt að breyta þeim hlutum í næsta samningi milli menntamálaráðherra og útvarpsstjóra? Er hægt að bæta við kaflann um fréttaþjónustu og ritstjórn á fréttastofum, sem nú er ekki hægt að finna mikið að, að þetta skuli ekki vera með þeim hætti sem það er núna. Vaninn er sá að ef um eitthvað er samið í samningi af þessu tagi þá er hægt að breyta því í næsta samningi. Er ekki réttara að hafa ákvæði sem þessi, ef þau eru, sem ég trúi, fyrirheit og skuldbinding af hálfu bæði ráðherrans og fréttastjórans, í lögunum? Önnur spurningin sem vaknar við að sjá þessi ákvæði er: Hver er dómarinn sem fylgist með að þessi ákvæði séu virt í samningnum? Nánast allar greinar samningsins hefjast með orðunum: „Ríkisútvarpið skal“. Á þá að líta svo á að menntamálaráðherra sé sá dómari? Að menntamálaráðherra muni með einhverjum hætti áminna Ríkisútvarpið ef hann telur að ekki hafi verið farið eftir þessum ákvæðum um ritstjórnarlegt sjálfstæði og um hlutlægni í fréttaflutningi? Því miður, forseti, verður að hafa áhyggjur af þessu. Það er þannig hér á okkar ágæta landi að áhrif stjórnmálaafla, einkum Sjálfstæðisflokksins, á Ríkisútvarpið hafa verið með þeim hætti að það ber að hafa áhyggjur af opnunum, af sprungum, af gjám eins og þessari, í textanum þó við fyrstu sýn virðist allt vera í góðu lagi. Ég ætla aftur að víkja að kostunum í þessum þjónustusamningi. Þegar farið er að athuga orðalagið betur koma vomur á menn. Þær hafa komið í þessu máli, bæði á þann sem hér stendur og á hagsmunaaðila, m.a. framleiðendafélagið SÍK en í ályktun þess var vitnað áður. Það gerði menntamálaráðherra en hann vitnaði bara til síðustu setningarinnar en ekki til hins eiginlega efnis. En SÍK spyr í þeirri ályktun um skilgreiningu Ríkisútvarpsins á innlendu efni, á leiknu efni, á annars vegar fréttum og hins vegar íþróttum. Það er spurt um greinarmun sem gerður sé á hugtökunum íslenskt dagskrárefni og íslenskt sjónvarpsefni og um það hvað sé sjálfstæður framleiðandi. Það vill svo til þegar ég fékk þessa ályktun var ég nýbúinn að senda af stað fyrirspurn um nákvæmlega þessi sömu efni. Fyrirspurn sem átti sér rót í því að ég reyndi, bæði í menntamálaráðuneytinu og á Ríkisútvarpinu, að fá upplýsingar um innlent dagskrárefni, hlutfall þess, og um það hverjir væru þessir sjálfstæðu framleiðendur, hver skilgreiningin væri á þeim og hvað þeir hefðu lagt til í dagskrá. Ein af spurningunum sem maður mætir í þessu, þegar maður fer að flokka efni, er t.d. Landsvirkjun. Telst hún vera sjálfstæður framleiðandi í þessari miklu þáttaröð um Kárahnjúkavirkjun sem væntanlega er skráð sem íslenskt efni? Enda er það með réttu skráð sem íslenskt efni í skýrslu Ríkisútvarpsins o.s.frv. Þess vegna bar ég fram þessa fyrirspurn sem menntamálaráðherra svarar vonandi hér í næstu viku. Í næstu viku gerir hún það ekki en í þarnæstu viku gerir hæstv. menntamálaráðherra það ef til vill eða eitthvað síðar. Þá fáum við gott efni til að ræða í menntamálanefnd því við þurfum á þessum upplýsingum að halda. Orðalagið er nefnilega þannig að það er ekki ljóst hvað ríkisstjórnin „skal gera“ í þessum málum. Þegar rætt er um að auka innlent efni á kjörtíma, úr 44% frá árinu 2005 í 65% fyrir lok samningstímans, verða menn náttúrlega að vita um hvaða innlenda efni er að ræða. Í þessu innlenda efni milli 19 og 23, í þessum í 44%, munar auðvitað mikið um fréttirnar, sem byrja kl. 19, og um Kastljósið, sem kemur þar á eftir og er einhver stærsti liður í innlendu efni í Ríkisútvarpinu og allt gott um það að segja, og um seinni fréttir, sem þarna koma líka inn í. Þá er nú búið að telja margt. Auðvitað vill maður vita hvað liggur þarna undir? Hvernig á að uppfylla þessi ákvæði? Á sama hátt hefur ekki legið ljóst fyrir hverjir eru taldir sjálfstæðir framleiðendur og hvað til er af þeim. Tölur sem hafa komið frá Ríkisútvarpinu um þetta hvort tveggja hafa verið misvísandi, þannig að ég noti frekar kurteislegt orð. Ég skil þá vel í framleiðendafélaginu SÍK og aðra þá sem láta sig þetta mál varða að þráspyrja Ríkisútvarpið og menntamálaráðherra að þessu. Ef verið er að reisa potemkintjöld í þessum þjónustusamningsdrögum, ef sú er niðurstaðan, þá er það ekki fallegt verk. Því þá er verið að blekkja menn til stuðnings við þá rekstrarformsbreytingu frumvarpsins sem hér er um að ræða. Ef þetta þýðir raunverulega eitthvað - textunin er aukning og kostar peninga, ef það á í raun og veru að auka innlent efni á kjörtíma, ef það á að kaupa meira af sjálfstæðum framleiðendum, þá þarf til þess fé. En í þjónustusamningsdrögunum er alltaf tiltekið að Ríkisútvarpið „skuli“ og „skuli“ og „skuli“, en menntamálaráðherra á ekki að „skulu“ neitt. Það fylgir ekkert fé þessum drögum að þjónustusamningi og því hefur ekki verið svarað hvort það verði eða ekki. Þannig að ef útvega á fé til þess arna verður ekki betur séð en eitthvað gerist af þessu þrennu: 1. Að það þurfi að skera niður eða segja upp, nema hvort tveggja sé, annars staðar í Ríkisútvarpinu. Það væri gott að fá upplýsingar um það. Hvar er það og hvernig á það að fara fram? 2. Að það eigi að afla þessa efnis með auglýsingum og kostun og þar með sé verið að auka sókn Ríkisútvarpsins á þeim markaði, sem ekki hefur komið fram að sé helsta markmið menntamálaráðherra eða annarra stuðningsmanna frumvarpsins. 3. Að það eigi að afla þessa fjár með því að herja á útvarps- eða hljóðvarpshlutann af Ríkisútvarpinu, t.d. Rás 1. Það er rétt að Rás 1 kostar kannski mest af þessum þremur pörtum vegna þess að þar koma ekki inn hinar miklu tekjur af sjónvarpsauglýsingum. Þess vegna er freistandi að taka út ýmsa liði á Rás 2 til að útvega fé til að standa sig í loforðunum gagnvart menntamálaráðherra, þeim loforðum sem orðuð eru: „Ríkisútvarpið skal“. Gott væri að fá spurningar um þetta. Ég vil líka, af því að einungis 30 sekúndur eru eftir af tíma mínum, hvetja menntamálaráðherra til að svara grunnspurningum sem hafa hljómað hér í umræðunni frá upphafi: Hvað græðir Ríkisútvarpið á því að vera hlutafélag? Af hverju getur menntamálaráðherra ekki náð samkomulagi við okkur hin hér, bæði innan sals og utan, um það að Ríkisútvarpið verði raunverulega sjálfstætt og þurfi ekki að sæta sífelldri íhlutun og sífelldri yfirstjórn og kúgun frá flokksræði á Íslandi, og aðallega frá einum flokki undanfarin 10 til 15 ár? Ég vil ekki frá svörin: hagkvæmni, almenn skilvirkni, almennt svigrúm. Heldur hvað er það sem Ríkisútvarpið á að fá út úr þessu vegna þess að mér sýnist að það sé ekki neitt. Ég vil að lokum segja um þennan þjónustusamning sem ég tók hér til umræðu í 20 mínútur: Hvað er það í honum af því jákvæða sem þar er nefnt, sem þarf 

Frú forseti. Í lok ræðu sinnar beindi hv. þm. Mörður Árnason því til mín að reyna að svara þeim spurningum sem fram hafa verið settar og ber hæst í umræðunni sem hefur staðið á annan sólarhring um þá mikilvægu stofnun Ríkisútvarpið. Ég mun gera mér far um að reyna að svara þeim spurningum eftir bestu getu en ég get sagt hv. þingmanni og öðrum að það er ekki alltaf víst að þeim líki svörin. Ein af fyrstu spurningunum sem menn hafa sett fram í umræðunni er: Af hverju hafa menn ekki reynt að ná sáttum? Fyrir það fyrsta er rétt að draga fram að við erum að ræða um frumvarp um Ríkisútvarpið í þriðja skiptið, í raun fyrstu frumvörpin með heildstæðum breytingum á Ríkisútvarpinu í ríflega 75 ára sögu þess. Það er ekki þannig að menn hlaupi í að breyta þessari merku stofnun en hins vegar verða menn að horfast í augu við veruleikann, við samkeppni á fjölmiðlamarkaði og alþjóðlegar leiðbeiningar, allt að því kröfur, sem Evrópuráðið setur fram, sem undirstrikar að ríkisútvörp eru mikilvæg upp á menningarlega fjölbreytni. En eftir að hafa hlustað á umræðu um Ríkisútvarpið í 44 klukkustundir, áður en við hófum þessa lotu, er ekki hægt að segja annað en að það sé nokkurn veginn útilokað að ná fullkominni sátt við stjórnarandstöðuna í þessu máli. Við höfum gert okkur far um að nálgast hana eins og hægt er og eftir bestu getu. Við leggjum fram frumvarpið í breyttri mynd með tilliti til athugasemda, fjölmargra góðra athugasemda og ábendinga sem stjórnarandstaðan setti fram á síðasta ári, t.d. varðandi upplýsingalögin, sem við höfum tekið inn og Ríkisútvarpið heyrir undir. Ýmis önnur atriði hef ég jafnframt nefnt í fyrri ræðu minni. Ég bendi á að við höfum fengið að heyra þrjár mismunandi skoðanir varðandi það hvert Ríkisútvarpið eigi að fara, af hálfu stjórnarandstöðunnar. Það er ekki þannig að hún tali hér einum rómi eða einni röddu, það er ekki þannig. Hvað sagði hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson um Ríkisútvarpið? Hann gæti hugsanlega sætt sig við þessa breytingu ef fjármagnið væri örugglega tryggt. Ég kem inn á það síðar, fjármagnið verður tryggt. En hann segir að verði fjármagnið tryggt þá megi sætta sig við breytingarnar. Þá er hægt að gefa færi á hlutafélagavæðingu. Hv. þm. Mörður Árnason sagði í umræðum um Ríkisútvarpið, mig minnir að það hafi verið í vor, að hugsanlega væri hægt að athuga hlutafélagaformið að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Það var sem sagt hægt að ljá máls á hlutafélagsforminu að uppfylltum ákveðnum skilyrðum, m.a. að uppfylla upplýsingalögin, sem ég hef komið til móts við með þessu frumvarpi. Síðan koma hv. þm. Ögmundur Jónasson og vinstri grænir. Það er ljóst að þeir vilja ekki breyta neinu sem heitir ríkisstofnun. Það á allt að vera ríkisstofnun. Svo einföld er sú fílósófía sem sett er fram og sú stefna sem sett er fram af hálfu Vinstri grænna. Þetta er það sem ég greini af þessari umræðu. Það er ekki samhljómur á meðal stjórnarandstöðunnar varðandi Ríkisútvarpið. Ég ætla að fara yfir nokkur atriði sem hæst hefur borið í umræðunni, m.a. þá lensku stjórnarandstöðunnar að telja frumvarpið vera undanfara sölu. Það er sama hve oft því er mótmælt úr þessum ræðustól, hversu oft það er fullyrt af flutningsmanni frumvarpsins og helstu talsmönnum stjórnarflokkanna. Það er ekki hlustað þegar kemur að þessu atriði, frekar farið í að sá fræjum tortryggni og efast um það sem sagt er. 

Rás 2.

Varðandi Rás 2 þá kem ég að henni síðar. Það ber að þakka að hv. þm. Mörður Árnason fór yfir þjónustusamninginn sem ég tel afar mikilvægt plagg til að stuðla að því að við uppfyllum þær kröfur sem við gerum til Ríkisútvarpsins varðandi aukna innlenda dagskrárgerð til að efla menninguna. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa einmitt bryddað upp á þjónustusamningnum. Hvað kemur fram í þjónustusamningnum sem tryggir m.a. veru Rásar 2? Þar segir að Ríkisútvarpið skuli a.m.k. vera með eina sjónvarpsstöð - og hvað? Er það ein útvarpsstöð eins og sagt er í frumvarpinu? Nei þar er talað um tvær. Í þjónustusamningnum er tryggt að Rás 2 haldi áfram enda hef ég margoft ítrekað að Rás 2, og ég veit að við hv. þingmaður erum sammála um það, gegnir menningarpólitísku hlutverki að því leyti að þar er spiluð mikilvæg íslensk tónlist sem alla jafna er ekki spiluð á öðrum stöðvum. Þar er mikilvæg miðlun íslenskrar menningar, nútímamenningar, íslenskrar nútímatónlistar, meðan Rás 1 er það akkeri Ríkisútvarpsins sem uppfyllir að mínu mati, sem er náttúrlega persónulegt mat líka, hvað best menningarlegur skyldur sínar. Rás 1 hefur sinnt þeim skyldum afbragðsvel í gegnum árin. Það að við ætlum okkur að selja Ríkisútvarpið er fásinna. Mér þykir reyndar vænt um að sumir hv. þingmenn, eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson, treysti því sem ég hef sagt í þessu efni meðan aðrir tala eins og eitthvað sé málum blandið. Svo er ekki. Þingmenn samstarfsflokks okkar í ríkisstjórn hafa margoft ítrekað hið sama og ber að taka það alvarlega. Maður veltir því oft fyrir sér hvort það séu ekki bara ákveðnar kreddur, að halda svona fram og allt að því vantrú á þingræðinu. Það er alveg ljóst að núverandi meiri hluti á þinginu ætlar sér ekki að selja eða stuðla að því að selja Ríkisútvarpið. Þar fyrir utan skiptir rekstrarformsbreyting engu máli ef við ætlum að leggja niður Ríkisútvarpið eða selja það. Af hverju ekki? Af því að það dugir að fá einfaldan meiri hluta á þingi, ekki aukinn meiri hluta heldur einfaldan meiri hluta sem getur í sama frumvarpi lagt til formbreytingu og sölu. Það er einfaldlega útúrsnúningur að halda því fram að þetta sé undanfari sölu, lykilþáttur í því að selja Ríkisútvarpið. Það er rangt. Vilji einhvern tímann þannig til í framtíðinni að samstaða myndist um að selja Ríkisútvarpið þá skiptir engu máli hvort það er hlutafélag, sjálfseignarstofnun eða ríkisstofnun. Varðandi aðra þætti sem menn hafa komið inn á þá hefur t.d. hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hefur farið á nokkuð athyglisverðan hátt yfir það hvort Ríkisútvarpið eigi að vera á auglýsingamarkaði. Það má velta því fyrir sér af hverju Ríkisútvarpið eigi að vera á auglýsingamarkaði. Ákveðnir hagsmunaaðilar hafa fært fyrir því góð og gild rök að það sé mikilvægt þjónustutæki, almannaþjónusta, að hafa Ríkisútvarpið á auglýsingamarkaði. Það hafa t.d. samtök auglýsenda gert. Ýmsir á landsbyggðinni hafa lagt áherslu á að það sé mikilvægt að Ríkisútvarpið sé á þeim markaði, þangað berist blöðin seint og því sé mikilvægt að hafa Ríkisútvarpið sem miðli upplýsingum, sem auglýsingar eru í sjálfu sér einnig. Það er sjónarmið út af fyrir sig. Það er líka sjónarmið út af fyrir sig að menn voru ekki reiðubúnir að hækka útvarpsgjaldið um sem næmi þeim hluta sem auglýsingatekjurnar eru í dag af tekjum Ríkisútvarpsins. Menn voru ekki reiðubúnir til þess. En það er þar með ekki algilt til framtíðar að Ríkisútvarpið verði ávallt á auglýsingamarkaði. Menn verða að meta það þegar þar að kemur. En í dag sé ég ekki ástæðu til að taka Ríkisútvarpið af auglýsingamarkaði. Ríkisútvörp eru rekin í ýmsu formi í Evrópu. Hér er söguleg hefð og sagan skiptir máli í þessu samhengi. Hér er hefð fyrir því að Ríkisútvarpið sé á auglýsingamarkaði. Svo hefur verið allt frá upphafi. Því er ekki þannig háttað þannig hjá NRK, DR eða sænska sjónvarpinu. Í Þýskalandi, hjá ARD og ZDF eru takmarkaðir auglýsingatímar. Mig minnir að þeir séu á milli sex og átta. Þetta er ekki á dagskrá í dag en engu að síður fannst mér rétt að minnast á þetta þar sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson kom nokkrum sinnum inn á þetta atriði. Í þessu máli er gagnrýnin annars vegar sú varðandi Ríkisútvarpið og þetta frumvarp að við styrkjum Ríkisútvarpið allt of mikið, að það sé ógn við samkeppni og fjölbreytni á markaði. Ég tel svo ekki vera. Breytingarnar á Ríkisútvarpinu eru gerðar með ákveðin markmið í hug. Hver eru þau markmið? Þau eru að það sinni almannaþjónustu, öryggishlutverki, sem er í fyrsta skipti sett inn í lagabálk, og menningarhlutverkið skiptir einnig miklu máli. Ef Ríkisútvarpið sinnir þessu ekki þá er enginn tilgangur með ríkisútvarpi, þá fyrst er enginn tilgangur með ríkisútvarpi. Hinar raddirnar sem heyrast gjarnan í þessum þingsal segja að við veikjum Ríkisútvarpið með þessum breytingum af því að þær séu allar svo óljósar. Þá er ég komin að forminu, sem þingmenn hafa komið inn á en það er ljóst að ekki er samstaða meðal stjórnarandstöðunnar, eins og ég kom inn á í upphafi máls, um hvort fara skuli þessa leið.

Hvaða leið?

Frumvarpið sem við erum að ræða um, ég vona að hv. þingmaður átti sig á því, er um Ríkisútvarpið sem opinbert hlutafélag. Ég kom inn á það í framsöguræðu minni að það hefur verið deilt um hvort rekstrarform Ríkisútvarpsins sé rétt og menn hafa talið að á því þyrfti að gera skipulagsbreytingar. Síðan er þetta spurning um leiðir. Ég er sannfærð um að leiðin sem erum að fara sé hin rétta. Af hverju segi ég það? Menn verða bara að hlusta þó að menn kunni ekki við það en hlutafélagaformið er þekkt form. Það er ekki ástæðulaust að menn leita í þetta form, að 95% eða 96% af fyrirtækjum sem hér starfa eru undir hlutafélagsforminu. Af hverju er það, ef menn vilja ekki hlutafélagaformið? Af hverju kalla menn eftir lögum um opinber hlutafélög, ef menn vilja síðan ekki nota lög um opinber hlutafélög? Til hvers er það?  Ýmsar stofnanir eða fyrirtæki hafa verið tilgreind, t.d. menntastofnanir, sem betra væri að reka undir sjálfseignarstofnunarfyrirkomulagi, sem er óljóst fyrirkomulag. Það er rétt að draga það fram að hér var minnst á Háskólann í Reykjavík. Hann var sjálfseignarstofnun. En hvað gerðist við sameiningu Tækniháskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík, sem stjórnarandstaðan var á móti að sameina? Hvað gerðist við þá sameiningu? Leitaði nýr sameinaður háskóli, sem var að sækja fram á við eftir nýjum tækifærum, í sjálfseignarstofnunarfyrirkomulagið, sem hann þekkti? Það er ekki hægt að halda því fram að menn hafi ekki þekkt það. Þeir þekktu sjálfseignarstofnunarfyrirkomulagið. Leitaði skólinn í það fyrirkomulag? Nei, hann gerði það ekki. Hann fór inn í hlutafélagaformið af því að það er þekkt rekstrarfyrirkomulag. Þess vegna fór sá góði skóli í það form. Hvað gera þeir sem telja að þessi hlutafélagavæðing sé undanfari sölu? Þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa hamast gegn því formi í flestum þingræðum. En hvað gerðu þessir flokkar þegar þeir voru sjálfir við stjórn í Reykjavíkurborg? Þeir breyttu Félagsbústöðum í hlutafélag. Þeir nýttu sér hlutafélagaformið. Mér skilst að slagorð Félagsbústaða í Reykjavík, sem eru í fullu fjöri og gegna örugglega hlutverki sínu með sóma, sé: „þjónustufyrirtæki á húsnæðismarkaði“. Það er nákvæmlega það sem Ríkisútvarpið verður, það verður þjónustufyrirtæki á fjarskiptamarkaði, með ákveðið skilgreint hlutverk. Drögin að þjónustusamningnum ramma þetta allt inn. Þjónustusamningurinn er ekki þannig að hann sé fundinn upp í menntamálaráðuneytinu. Við höfum farið og leitað í reynslu og gagnabanka vinaþjóða okkar, Breta og þeirra sem hafa komið að svipuðum málum í Danmörku og Svíþjóð. Svipaðir þjónustusamningar hafa verið gerðir í þeim löndum við ríkisútvörp í þeim löndum og við leituðum m.a. þangað. Það hefur verið farið nokkuð inn á fjármögnunina og menn eru að reyna að segja að allt sé svo óljóst, að það eigi að segja upp fjölda fólks af því allt sé svo óljóst varðandi fjármögnun. Það er ekkert óljóst með fjármögnun, alls ekki. Hv. þingmaður og formaður menntamálanefndar fór ágætlega yfir það, m.a. það bréf sem við fjármálaráðherra sendum til hv. menntamálanefndar. Það var staðfest fyrir hönd ráðuneytanna að Ríkisútvarpið yrði sett inn í nýtt umhverfi með jákvætt eiginfjárhlutfall. Jákvætt eiginfjárhlutfall upp 15%. Af hverju er ekki tekið mark á því? Þetta er til í gögnum. En þá verða menn að hafa í huga, ef menn þekkja lögin, að það þarf að búa til stofnefnahagsreikning. Það er einfaldlega þannig. Menn þurfa að búa til stofnefnahagsreikning. Sá reikningur þarf að vera eins réttur og mögulegt er og þá rétt fyrir stofnun fyrirtækisins. Það eru matsnefnd að störfum, m.a. með Ríkisendurskoðanda innan borðs, sem hefur það hlutverk að skila því m.a. inn í nýtt umhverfi miðað við bestu fáanlegar upplýsingar rétt fyrir stofnun félagsins. Það er ekki verið að stofna það á morgun. Við ætlum að gera það um áramótin miðað við gildistökuákvæði þessara laga. Ég vil undirstrika að félaginu verður tryggt í það minnsta 12–15% eiginfjárhlutfall. Við það verður staðið. Verðum við ekki að treysta því að stjórnendur standi við það? Ég fagna því sérstaklega sem hefur komið fram í ræðum hv. þingmanna Samfylkingarinnar, að þeir treysti því sem forstöðumaður eða útvarpsstjóri gerir í þessu tilviki. Hann hafi óskorað vald. Þetta hefur margoft komið fram, hv. þm. Ögmundur Jónasson, í ágætum ræðum margra þingmanna Samfylkingarinnar að þeir treysti því og að þeir vilji hafa ábyrgðina skýra og mikla á herðum forstöðumanns Ríkisútvarpsins. En þar er hins vegar enn og aftur mikill munur á skoðun stjórnarandstöðuflokkanna. Vinstri grænir vilja þetta ekki. Vinstri grænir vilja ekki hafa einn ábyrgan aðila. Það hefur margoft komið fram. Meðan hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafa undirstrikað, bæði núna og í vor, að þeir telji rétt að vald útvarpsstjóra verði mikið og ríkt og að hann sæti ábyrgð, þá vilja vinstri grænir fara allt aðra leiðir í þessu efni. Ég tel líka það vera athyglisvert að það er verið að nota orðfæri eins og „það er svo mikil óvissa“. „Það er bara verið að lúta að vilja ráðamanna innan Ríkisútvarpsins.“ Því við þekkjum það frá fyrri tíð, ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson, að oft hefur verið hávaði í kringum Ríkisútvarpið. Það hefur oft verið hávaði og sá hávaði hefur verið dreginn hingað inn í ræðustól þingsins. Undirskriftalistar, oft mikil mótmæli meðal starfsmanna, stundum með réttu, stundum ekki að mínu mati. En þau hafa oft verið dregin hingað inn. Þessi háværu mótmæli eru ekki núna. Þau eru ekki núna af því það er að sögn þingmanna stjórnarandstöðunnar verið að láta að vilja, eins og einn hv. þingmaður komst að orði, láta að vilja stjórnarherranna. Það þarf að eyða óvissu. Þess vegna verður bara að samþykkja eitthvað. Mér finnst þetta vera vanmat. Mér finnst þetta vera vanmat á sjálfstæðri skoðun og skoðanamyndun vel menntaðs fólks sem starfar hjá Ríkisútvarpinu. Eins og það sé ekki fært um að móta sér skoðun á frumvarpi alveg eins og hv. þingmenn hér í þessum þingsal? Að sjálfsögðu hefur það sjálfstæða og mótaða skoðun gagnvart þessu.  Það er sagt að það eigi að hlusta á ákveðin samtök. En það má ekki hlusta á önnur samtök sem hafa ályktað með breytingunni. Stjórnarandstaðan vill að eingöngu sé hlustað á þær raddir sem hafa gagnrýnt, eins og Hollvinasamtökin. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni, að Hollvinasamtökin hafa ályktað gegn breytingunni. Það hafa nokkrir aðilar talað gegn henni aðrir en þingmenn hérna í stjórnarandstöðunni. En það hafa líka aðrir komið fram og sagt að það sé mikilvægt að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag af því menn eru ekki að mála skrattann á vegginn. Menn eru komnir til nútímans og segja: Hlutafélagaformið hentar í þessu tilfelli, í síbreytilegu umhverfi fjölmiðlanna. Og með því að niðurnjörva hlutverkið skýrt og afmarkað, eins og verið er að gera í þessu frumvarpi, er verið að draga fram hlutverkið í gegnum þjónustusamninginn og þar með erum við að uppfylla það sem við viljum sjá. 
             Til að mynda í vor lýsti Bandalag íslenskra listamanna, BÍL, því yfir og hvatti til að þetta mál yrði afgreitt í vor, SÍK sömuleiðis og hér var einnig minnst á Gallup-könnun. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, þingmaður Vinstri grænna, vitnaði í leiðara í Morgunblaðinu frá 7. desember síðastliðnum. Og af því hv. þm. Ögmundur Jónasson er að spyrja hverjir hafi lýst yfir stuðningi við hlutafélagaformið þá vil ég vitna í annan leiðara Morgunblaðsins frá 2. október, en sá sá leiðari dregur skýrt og skorinort fram að það skiptir máli, það sé ekki bara eitthvað út í loftið, að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag. Af hverju? Ekki út af einhverjum kreddum, eins og hv. þingmenn úr stjórnarandstöðunni vilja meina, bara hlutafélagavæða til þess að hlutafélagavæða. Hlutafélagavæðing hefur tilgang. Tilgangurinn er alveg skýr að mínu mati í þessu máli. Það er að styrkja Ríkisútvarpið í því hlutverki sínu að uppfylla þær kröfur sem við gerum til þess. Ég er sannfærð um að þetta sé leiðin til að gera það. Ég vil sjá aukna innlenda dagskrárgerð. Ég vil sjá aukið íslenskt efni. Ég vil sjá aukna textun. Ég vil sjá fleiri norrænar myndir. Ég vil sjá fleiri kvikmyndir frá öðrum þjóðum en enskumælandi þjóðum. Inn á þetta er allt saman komið í þjónustusamningnum. Það er vonandi að við, ég og hv. þm. Mörður Árnason og fleiri, getum tekið ítarlega umræðu einmitt um þann samning. Því sá samningur, og ég er sannfærð um það, mun stuðla því að við munum sjá aukið framleitt íslenskt efni. Við þurfum á því að halda. Það er alveg rétt og ég get tekið undir þá gagnrýni sem hefur verið sett fram á undanförnu missirum, að það vanti aukið framleitt íslenskt efni frá sjálfstæðum framleiðendum. Hvað erum við að koma inn á í samningnum? Við vitum að fjármagnið til þeirra dagskrárliða sem fara til sjálfstæðra framleiðenda hefur farið lækkandi, til að mynda þegar stórir íþróttaviðburðir eiga sér stað, eins og Ólympíuleikarnir og fleiri stórir íþróttaviðburðir. En með þessum samningi er tryggt að það verði aldrei lægra en ákveðnar fjárhæðir og þær fjárhæðir eru töluvert hærri en verið er að setja í þetta í dag. Byrjar 2008 með 150 millj. Síðan aukið í 200 millj. og síðan í 250 millj. Það er rétt sem hv. þingmaður kom inn á áðan, að auðvitað er íslensk dagskrá að líka að hluta til fréttir, Kastljós og þeir þættir sem eru þarna inni. En með því að skerpa á hlut íslenskrar dagskrár og hækka hlutfallið úr 44% upp í 66% á þessum besta tíma í sjónvarpi frá kl. 7 til 11, samhliða ákvæðinu um aukið fjármagn til innlendrar dagskrárgerðar og sjálfstæðra framleiðenda, þá aukum við þrýstinginn til að koma með framleitt íslenskt efni inn í þann tíma. Ég er því sannfærð um að með öllum þeim breytingum erum við að færa Ríkisútvarpið til nútímans um leið og við gerum auknar kröfur til þess varðandi menningarhlutverk. Það er líka rétt sem hefur komið fram varðandi nefskattinn og útvarpsgjaldið að skattur er aldrei vinsælt tæki. Þetta er ekki endilega gallalaus leið, síður en svo. Ég ætlaði aldrei að tala fyrir því að útvarpsgjaldið sé gallalaus leið. En hún er þó betri en það fyrirkomulag sem við búum við núna, þ.e. afnotagjaldið sem er bundið við viðtæki. Afnotagjaldið er í rauninni lýsandi fyrir það form sem við búum við í dag og höfum búið við síðastliðin 75–76 ár varðandi Ríkisútvarpið. Útvarpsgjaldið mun gera það að verkum að það er hægt að koma til móts við nýja tækni. Það er ekki háð einu viðtæki eins og sjónvarpið. Þetta er ekki háð því hvort við tökum útsendingar Ríkisútvarpsins í gegnum netið eða í framtíðinni í gegnum síma. Það má í rauninni segja að þetta gjald komi til móts við nýja tíma í miðlun sjónvarps- og útvarpsefnis. Hæstv. forseti. Ég sé að tími minn er senn á enda í þessari umræðu. Ég hef reynt að fara yfir helstu atriðin sem menn hafa verið að koma inn á, meinta sölu, auglýsingar, fjármögnunina, formið, útvarpsgjaldið. En ég er sannfærð um að þessi breyting á Ríkisútvarpinu mun stuðla að eflingu þess. Mun stuðla að auknum tækifærum hjá forstöðumanni og forstöðufólki sem ég treysti. Það er ekki þannig að það sé eitt „dírektív“ og að ekki sé haft samráð við samningu þessa frumvarps. Þetta er unnið í samvinnu. Það eru nútímastjórnunarhættir. Ef menn vilja hugsa til þeirra. Ég er jafnframt sannfærð um að ef frekari töf verður á afgreiðslu þessa frumvarps þá jafngildir það líka töf og seinkun á eflingu innlendrar dagskrárgerðar. 

Hæstv. forseti. Ein leiðrétting á því sem kom fram hjá hæstv. ráðherra. Samtök starfsmanna Ríkisútvarpsins hafa mótmælt fyrirhuguðum breytingum ríkisstjórnarinnar á rekstrarformi stofnunarinnar. Sama gildir um Hollvinasamtök Ríkisútvarpsins sem leggjast alfarið gegn þessu frumvarpi. Það hefur verið mjög víðtæk sátt í þjóðfélaginu um Ríkisútvarpið. Það er helst að á frjálshyggjuvæng stjórnmálanna hafi óánægju gætt svo mjög að menn hafi jafnvel viljað neita að greiða til Ríkisútvarpsins. En að öðru leyti hefur verið tiltölulega mikil sátt. Nú er ríkisstjórnin að rjúfa þessa sátt. Enn er frjálshyggjukanturinn óánægður. Hann vill helst ekkert ríkisútvarp hafa. Við höfum heyrt slíkar raddir hér á Alþingi. En að auki er nú verið að auka óánægjuna á félagshyggjuvæng stjórnmálanna og jafnvel inni á miðjunni. Menn eins og Þorsteinn Pálsson, fyrrum formaður Sjálfstæðisflokksins og núverandi ritstjóri, hafa gagnrýnt þessar breytingar mjög harðlega á nákvæmlega þessari forsendu. Að það sé rangt að lögþvinga fólk til að borga skatt til stofnunar sem ekki lýtur almennum stjórnsýslulögum og almennum lögum sem eiga að tryggja rétt borgaranna. Það var vísað í samþykktir frá Bandalagi íslenskra listamanna frá því í vor. Sú samþykkt gekk út á að eyða óvissu um Ríkisútvarpið. Ekki að Ríkisútvarpinu yrði breytt í hlutafélag. Ég mótmæli því að samþykktir samtaka af þessu tagi séu rangtúlkaðar, eins og hér hefur verið gert. Ég mótmæli líka og ítreka mótmæli mín gegn pólitískri misnotkun útvarpsstjóra og Ríkisútvarpsins á skoðanakönnun sem var gerð síðastliðið haust og ég hef gert grein fyrir í rituðu máli.

Frú forseti. Það er náttúrlega grafalvarlegt ef hv. þm. Ögmundur Jónasson, sem jafnframt er formaður BSRB, kemur hingað upp í ræðustól því þar verður ekki skilið á milli, hann hefur að mörgu leyti staðið sig ágætlega, en líka með þeim hætti að hægt er að gagnrýna það. Ég vil leyfa mér að gagnrýna það harkalega að hv. þingmaður komi upp í ræðustól og væni útvarpsstjóra um pólitíska misnotkun. Það er rangt og það er firra að halda slíku fram. Sá útvarpsstjóri sem nú er hefur gegnt starfi sínu af mikilli samviskusemi og styður einmitt þetta mál, ekki út af því að hann er að láta að vilja stjórnvalda, eins og sumir vilja væna hann um - hvers konar er þetta? - heldur miklu frekar sér hann tækifæri í þessum breytingum, tækifæri sem stuðla að því að hann ásamt starfsfólki sínu geti rekið stofnunina til að þjóna og fullnægja þeim kröfum sem við gerum til Ríkisútvarpsins, sem ég er margoft búin að koma inn á. Ég vil því sérstaklega leyfa mér að mótmæla því sem hefur verið sagt hér í ræðustól þingsins varðandi þetta efni. Það er ekkert launungarmál að við erum einfaldlega ósammála um leiðir. Við erum sammála um eitt, ég og hv. þingmaður, við viljum hafa ríkisútvarp sem sinnir menningarlegu hlutverki en við erum ósammála um leiðir. Við höfum ávallt verið ósammála um leiðir til að stuðla að eflingu Ríkisútvarpsins. Ég er hins vegar sannfærð um að sú leið sem við ræðum nú er sú rétta og til þess fallin í því umhverfi sem við búum við og með tilliti til ákvarðana m.a. Evrópuráðsins að við séum að fara rétta leið til að uppfylla og fullnægja þessari menningarlegu fjölbreytni.

Hæstv. forseti. Ég ítreka fyrri ummæli mín og staðhæfi að útvarpsstjóri hefur verið í pólitískri áróðursherferð með hæstv. menntamálaráðherra fyrir hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins. Hæstv. menntamálaráðherra og útvarpsstjóri hafa birst sameiginlega í Kastljósi að tala fyrir þessum breytingum, birtust nýlega til að kynna samkomulag um dagskrárefni í Ríkisútvarpinu sem var kynnt í tengslum við hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins. Þetta er alveg ótvírætt. Ég hef áður gert grein fyrir þeirri skoðanakönnun sem hæstv. ráðherra leyfir sér að vitna í og er mjög misvísandi og var misvísandi framreidd í fréttum Ríkisútvarpsins, en hún var framkvæmd á vegum þess. Ég aflaði mér upplýsinga um hvort útvarpsráð hefði komið þar við sögu, nei, það var Ríkisútvarpið og embættismenn þess sem höfðu þetta með höndum. Starfsmenn Ríkisútvarpsins og samtök þeirra hafa mótmælt fyrirhugaðri hlutafélagavæðingu, enda er verið að skerða réttindi starfsmanna, verið er að skerða lífeyrisréttindi og önnur réttindi sem þeir búa við. Hins vegar er verið að færa einum manni, útvarpsstjóra, alræðisvald yfir allri dagskrárgerð og öllum mannaráðningum, réttinum til að ráða og reka fólk. Þetta hefur ekkert með nútímann eða framtíðina að gera. Þetta er afturhald og verið er að grafa undan Ríkisútvarpinu með þessum hætti. Það hefði verið hægt að ná sátt og það er enn hægt að ná sátt ef menn setja sér sameiginleg markmið um að vilja raunverulega tryggja og styrkja Ríkisútvarpið, bæta fjárhagslega stöðu þess og rekstrarfyrirkomulagið. Um það liggja fyrir tillögur í þinginu, en ríkisstjórnin með hæstv. menntamálaráðherra í broddi fylkingar kemur í veg fyrir að það frumvarp fái núna umfjöllun og verði sent til umsagna samhliða þessu frumvarpi. Eru það lýðræðisleg vinnubrögð?

Frú forseti. Það er ekki verið að brjóta neina sátt varðandi Ríkisútvarpið í þessu. Það er verið að efla fjölmiðilinn með það í huga að hann geti sinnt þessu hlutverki sínu. Mér finnst það mjög ankannalegt að hv. þm. Ögmundur Jónasson og formaður BSRB skuli koma hingað og segja forstöðumann stofnunar, forstöðumann opinberrar stofnunar, vera nokkurs konar strengjabrúðu ráðherra. Það er ekki hægt að skilja það öðruvísi en að hv. þm. Ögmundur Jónasson sé að segja það. 
             Gott og vel, en ég undirstrika að eins og það kom frá hv. þm. Ögmundi Jónassyni var eins og útvarpsstjóri gæti ekki mótað sér og myndað sjálfstæðar skoðanir  Að menntamálaráðherra geti ekki birst á blaðamannafundum eða öðrum fundum með útvarpsstjóra er náttúrlega reginmisskilningur, frú forseti. Síðan getur formaður BSRB - sem vill svo til að er líka þingflokksformaður Vinstri grænna - þrammað upp í Ríkisútvarp og haldið hvaða fundi sem hægt er að halda ef honum þóknast svo, í nafni BSRB.

Forseti. Ég vil þakka menntamálaráðherra ágæta ræðu, ég á ekki við andsvörin heldur ræðuna sjálfa sem er sennilega sú besta sem hún hefur haldið um þetta efni og ég hef hlustað á. Það er leiðinlegt að geta ekki haldið áfram umræðu, samræðu við hæstv. menntamálaráðherra eftir þessa ræðu þar sem hún ræddi ýmislegt sem þörf væri á að eiga frekari skoðanaskipti um. Ég bað sérstaklega um það í ræðu minni áðan að hæstv. menntamálaráðherra reifaði eitt af því sem við höfum beðið margoft um, þ.e. rökin fyrir því af hverju Ríkisútvarpinu ætti að líða betur, hvað það ætti að græða á því að verða að hlutafélagi. Hæstv. menntamálaráðherra, þrátt fyrir það hrós sem ég hafði um hana áðan, gerði það með þeim hætti að annars vegar tók hún sér töluverðan tíma í að segja okkur frá því að hlutafélagsformið á Íslandi væri þekkt form og nefndi til tvö fyrirbæri, Háskólann í Reykjavík og Félagsbústaði, sem fást nú við aðra hluti en Ríkisútvarpið, sem dæmi um hvað þetta væri þekkt form og hins vegar sagði hún síðar í ræðunni að hlutafélagsformið væri til þess að styrkja Ríkisútvarpið í meginhlutverki sínu. Það þriðja sem hæstv. menntamálaráðherra sagði um þetta var að hún var farin að vitna í Evrópuráðið, hún var búin að uppgötva Evrópuráðið í sumar. Það veit ég um Evrópuráðið að það hefur aldrei mælt með því sérstaklega að til verði hlutafélagsform í kringum Ríkisútvarpið, þó að það sé auðvitað til í ríkisútvörpum með aðra hefð en okkar, af því við vorum að ræða um hefðina líka. Það sem ég vil fá að vita er: Hvað er það í þessu andsvari, þó ekki sé annað, sem er svona gott við hlutafélagsformið, hvað er það sem RÚV græðir á því? Vegna þess, forseti, að hér kom fram í ræðu minni og hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að við erum reiðubúnir og flokkar okkar til að beita okkur eftir megni ef hæstv. menntamálaráðherra fellur frá hlutafélagaþráhyggju sinni í málinu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar athugasemdir. Ég tek undir með honum að ég hefði gjarnan viljað ræða, eins og ég kom inn á áðan, enn frekar um þjónustusamninginn sem hann í rauninni einn þingmanna bryddaði sérstaklega á og kom inn á í ræðu sinni og fyrir það ber að þakka. Verið er að spyrja um hlutafélagsformið. Ég kom inn á það áðan og það er ekkert launungarmál og ég trúi ekki að það sé viðkvæmt, að þegar vinstri flokkarnir voru við völd í Reykjavík stofnuðu þeir Félagsbústaði hf. Ég spyr: Er í lagi að breyta félagslegu úrræði í hlutafélagsform en gera það tortryggilegt þegar er komið að fjölmiðlarekstri, er það tortryggilegt? Við verðum að átta okkur á því að Ríkisútvarpið verður að geta hreyft sig, með ákveðnum takmörkunum þó, í formi opinbers hlutafélags vegna þess að það eru upplýsingalög sem gilda um það og eitt og annað sem tengist opinberum hlutafélögum sem er líka niðurnjörvað í þessu frumvarpi varðandi hlutafélagið, það er ákveðin takmörkun. Það þarf samt að fá tækifæri til að hreyfa sig. Ég er einfaldlega sannfærð um að það úrræði sem hlutafélagsformið er, og ég er ekkert ein um það heldur flestallir rekstraraðilar fyrirtækja, að rétt sé að fara þá leið. Það er miklu frekar þannig að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar þurfi að sannfæra menn um ágæti sjálfseignarstofnunar, sem er í rauninni einkavæðing, sjálfseignarstofnun sem ekki er í skýrri eigu neins er einkavæðing. Það er ekkert öðruvísi. Af hverju er betra að fara sjálfseignarstofnunarleiðina þegar fyrirtæki, menntastofnanir og aðrar mikilvægar stofnanir í samfélaginu eru að hörfa undan sjálfseignarstofnunarfyrirkomulaginu og fara inn í hlutafélagaformið? Af hverju eigum við þá 

Forseti. Ég er ekki að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag eða eitthvert annað rekstrarform, það er hæstv. menntamálaráðherra sem hefur staðið fyrir því núna á þremur þingum að gera það. Það dugir ekki fyrir hæstv. menntamálaráðherra að svara spurningu minni um „af hverju“ með spurningunni „af hverju ekki“. Það stendur upp á hæstv. menntamálaráðherra að skýra það út - fyrst það gerist ekki í þessari umræðu verður það að gerast í 2. umr. og 3. umr. um málið og á næsta þingi og þarnæsta þingi ef við förum svo langt - af hverju á að breyta þessu í hlutafélag. Hin almennu rök gilda ekki vegna þess að hlutafélagið, eins og ég rakti í ræðu minni í kvöld - ég er tilbúinn að tala um þetta, bæði af hverju og af hverju ekki - er ósköp einfaldlega ekki almennt. Í raun er búið að tína af því allar þær fjaðrir sem prýða eitt venjulegt hlutafélag, sem er vissulega þekkt form og ágætt fyrir fyrirtæki sem eru í samkeppnisrekstri á markaði. Þetta fyrirtæki er það ekki, eða hvað? Er það þannig? Þá stendur ekki steinn yfir steini í hugsun menntamálaráðherra um málið. Þess vegna vil ég ósköp einfaldlega fá að vita - meira en það að hún sé einfaldlega sannfærð, meira en það að hlutafélagsformið sé þekkt form og meira en það að hún telji að það muni styrkja Ríkisútvarpið í meginhlutverki sínu - hvers vegna hlutafélagsformið á Ríkisútvarpinu er betra en annars vegar sjálfseignarstofnunarformið eða þá ríkisstofnunarformið eins og nú er með þeim breytingum sem hægt er að gera á því innan ramma laganna. Ég hef heyrt þær skýringar að það sé til þess að auðveldara sé að reka menn og ráða nýja, það séu launakjörin og það séu starfsaðstæðurnar. Það er sjálfsagt eitthvað til í þessu, menntamálaráðherra verður að svara því. Ég held að það sé til að koma á þessu vitleysislega stjórnskipulagi sem til þess er ætlað, hvort sem hæstv. menntamálaráðherra veit það eða ekki, að halda áfram hinni pólitísku stjórn á Ríkisútvarpinu þannig að það færi sig ekki um of frá Sjálfstæðisflokknum sem á að halda um öll völd í fjölmiðlun hér eftir sem hingað til.

Frú forseti. Ég vil minna hv. þingmann á að við umræðu fyrr á þessu ári léði hv. þingmaður einmitt máls á því að færa Ríkisútvarpið undir hlutafélagsform. Það var á þessu ári, það var ekki einhvern tíma fyrir 70 árum, heldur á þessu ári sem hv. þingmaður léði máls á því að færa það í þá átt, að uppfylltum ákveðnum skilyrðum, sem ég tel að mörgu leyti að við höfum komið til móts við í gegnum upplýsingalögin og þær kröfur og hugmyndir sem hv. þingmaður hafði uppi til þess að hægt væri að una því að Ríkisútvarpið færi undir  
             Í lögum um hlutafélög  
            

Menn eiga ekki að vera að kallast á hér á milli ræðustóls og sætis úti í sal.

Síðan er -