Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er frests til 13. febrúar nk. til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 515, um skattsvik, frá Vigdísi Hauksdóttur.

Herra forseti. Í gær eignaðist ég óvænt skoðanabróður þegar varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins í Suðurk. kom fram með efasemdir um skuldaniðurfellingar. Fram kom hjá honum að skuldaniðurfellingaraðgerðir ríkisstjórnarinnar séu ekki efnahagslega hagkvæmar og aðgerðin ekki bara óhagkvæm heldur að hans mati líka óréttlát. Eins og hann sagði, með leyfi forseta: „Slík ráðstöfun fjármuna truflar mig mjög mikið og ég er hissa ef hún truflar ekki alla þingmenn.“ Efasemdarröddum fjölgar en það er ný staða að þingmaður stjórnarliða standi hér og tjái efasemdir sínar, sem er vel. Í framhaldinu veltir maður því fyrir sér hvort fleiri í þingflokki Sjálfstæðisflokksins deila þessum áhyggjum um réttmæti aðferðarinnar um boðaðar skuldaniðurfellingar ríkisstjórnarinnar. Eða eru þær bundnar við þennan eina varaþingmann? Við vinstri græn höfum ásamt fleirum verið með slíkar efasemdir um hvort réttlætanlegt sé að útdeila skattfé til þeirra eignameiri með þeim hætti sem lagt var upp með, því að ekki var hægt að átta sig á neinu er varðar skuldamálaloforðið þegar svör við fyrirspurn um þessi mál komu hér fram í síðustu viku og má segja að forsætisráðherra hafi skilað auðu. Ekkert liggur fyrir enn þá um áhrifin og ég spyr: Hvar er reiknivélin sem lofað var, hvenær kemur hún? Ég spyr líka: Hvað finnst þingmönnum, sérstaklega landsbyggðarkjördæmanna, um þetta þar sem íbúðaverð hefur verið mjög lágt og tekjur í lægri kantinum? Eru þeir sannfærðir um að þessi aðgerð komi sér vel fyrir þá? Eru þeir sammála mér og hv. þm. Oddgeiri Ottesen og fleirum sem setja spurningarmerki við þessa aðferðafræði um meðferð skattpeninga?

Hæstv. forseti. Í stjórnarsáttmála Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins stendur, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun með markvissum aðgerðum taka á skuldavanda íslenskra heimila sem er til kominn vegna hinnar ófyrirsjáanlegu höfuðstólshækkunar verðtryggðra lána sem leiddi af hruni fjármálakerfisins. Grunnviðmiðið er að ná fram leiðréttingu vegna verðbólguskots áranna 2007–2010 en í því augnamiði má beita bæði beinni niðurfærslu höfuðstóls og skattalegum aðgerðum.“ Einnig kemur fram í stjórnarsáttmálanum að verðtryggðar skuldir hækkuðu og eignaverð lækkaði. Er það meðal annars vegna áhrifa af gjaldþroti fjármálafyrirtækja og áhættusækni þeirra í aðdraganda hrunsins. Í lok nóvember voru skuldaniðurfellingar ríkisstjórnarinnar kynntar. Eins og margir vita er um að ræða bæði beina niðurfellingu og skattalega aðgerð. Ég verð að viðurkenna að ég er nokkuð ánægð með þessar aðgerðir, sérstaklega þar sem um er að ræða almennar aðgerðir en ekki sértækar. Ég er ánægð með til hversu stórs hóps aðgerðin nær, hóps sem beðið hefur í rúmlega fimm ár eftir því að forsendubresturinn verði leiðréttur. Ég fer samt ekki í felur með að ég hefði viljað sjá þakið hærra þannig að komið hefði verið meira til móts við einstaklinga og fjölskyldur sem eru í erfiðri stöðu. Þessi aðgerð truflar mig alls ekki þótt hún trufli einstaka þingmenn. Ég vona að skuldaaðgerðirnar komist í gegnum þingið áfallalaust því að einstaklingar og fjölskyldur eru fyrir löngu síðan farin að bíða eftir almennum aðgerðum. Það sem truflar mig hins vegar eru orð þeirra sem tala gegn almennum aðgerðum þegar þeir halda því fram að einstaklingar og fjölskyldur hafi hagnast á hruninu. Það truflar mig og ég er hissa ef það truflar ekki aðra þingmenn.

Herra forseti. Ég vil taka hér upp málefni Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri. Þau hafa verið áður til umræðu og umfjöllunar og sá vilji menntamálaráðherra að vilja sameina skólann Háskóla Íslands. Eins og við vitum hafa heimamenn lagst alfarið gegn þeirri sameiningu og reynt að gera hvað þeir geta til að telja hæstv. ráðherra af þeirri skoðun sinni að það verði að framkvæma. Nú síðast ályktaði fundur starfsmanna Landbúnaðarháskólans, starfs- og endurmenntunardeildar, um miklar áhyggjur sínar af framtíðarhorfum skólans ef af sameiningu yrði. Starfs- og endurmenntunardeild Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri stendur á gömlum merg Bændaskólans á Hvanneyri og Garðyrkjuskólans á Reykjum í Ölfusi. Landbúnaðarháskólinn er eini skólinn í landinu sem býður upp á nám í búfræði og garðyrkju, þessum lykilgreinum, og hefur í raun menntun þeirra atvinnugreina í fanginu. Hann sinnir jafnframt endurmenntun viðkomandi faggreina um allt land. Nám í búfræði og garðyrkju hefur aukist á árunum frá hruni en á sama tíma hefur starfsmönnum fækkað sem veldur auknu álagi á þá sem eftir eru. Eins og ég sagði eru miklar áhyggjur hjá forsvarsmönnum skólans um hvaða áhrif þessi óvissa hefur á framtíðarskipulag skólans í kjölfar hugsanlegrar sameiningar eins og stefnir allt í og líka hver áhrifin verði á stöðu starfsfólks. Það er kominn órói í starfsfólk og kennara á Hvanneyri og margir hugsa sér til hreyfings. Þetta veldur miklum áhyggjum heimamanna. Ásóknin í skólann hefur verið að aukast og það er ekkert sem sýnir fram á fagleg eða fjárhagsleg rök með þessari sameiningu. Ef stjórnvöld meina eitthvað með því að efla og standa vörð um atvinnu og byggð í landinu og menntun úti á landi er Hvanneyri skólabókardæmi um það að þar eiga menn að standa vörð um og efla þá starfsemi sem fyrir er.

Virðulegi forseti. Nýlega birtist frétt á Vísi og fleiri stöðum út af því að símfyrirtæki hafði veitt lögreglu aðgang að gögnum sem átti að vera búið að eyða. Það er ekki ósvipuð frétt og við þekkjum og var mikið í umræðunni fyrir nokkru. Nú er þetta að sönnu, ef ég skil fréttina rétt, gömul frétt, þ.e. þetta gerðist árið 2012 og kemur skýrt fram að þetta fyrirtæki hafi engin gögn undir höndum í dag sem það á ekki að hafa. Þetta hlýtur hins vegar að valda áhyggjum vegna þess að það er alveg ljóst að fyrirtækið hefur verið meðvitað um þetta og meðvitað átt gögn í mun lengri tíma en lög gera ráð fyrir. Við þekkjum núna sömuleiðis að það er auðveldara að halda utan um allt sem snýr að símtölum og gögnum og öðru slíku, nálgast það, njósna um og hlera en áður var. Við sjáum ýmsar fregnir frá útlöndum sem sýna að jafnvel ríkisstjórnir eða stofnanir á þeirra vegum stunda skipulegar njósnir hvað ýmis samskipti fólks varðar. Það hefur ekki vantað fjármagn til þeirra stofnana sem eiga að hafa eftirlit með þessu, þvert á móti, ef menn skoða þróun fjármála undanfarin ár. Ég treysti því að við skoðum þetta ekki bara hjá þeim stofnunum og fylgjum því eftir heldur einnig að hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd skoði hvernig er farið með þessi mál og hvort eitthvað sem við sjáum gerast í öðrum löndum 

Hæstv. forseti. Menntamálin hafa verið til umræðu hér á Alþingi og síðast í gær flutti hæstv. menntamálaráðherra Illugi Gunnarsson munnlega skýrslu um stöðu Íslands í PISA-könnuninni sem felur í sér alþjóðlegan samanburð á námsgetu grunnskólabarna. Hæstv. ráðherra tekur niðurstöður skýrslunnar alvarlega og jafnframt þeir hv. þingmenn sem tóku þátt í umræðum um skýrsluna. Þverrandi lesskilningur er sláandi þegar rýnt er í niðurstöður skýrslunnar. Í hinu stóra samhengi er menntun grundvöllur hagvaxtar og bættra lífskjara og er reyndar margviðurkennt og staðfest í lærðum greinum og rannsóknum. Grunnmenntun er jafnframt talin forsenda frumkvöðlastarfsemi, tækniframfara og aukinnar framleiðni sem aftur er sett í samhengi við hagvöxt og lífskjör. Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir það með hæstv. ráðherra að boða til aðgerða og ég vona innilega að þær feli í sér grundvallarbreytingar. Hæstv. ráðherra benti á að fjárframlög til skólanna væru há og stöðugildin mörg. Við eigum sannarlega öfluga skóla og öfluga kennara. Við ættum því að vera opin fyrir nýjustu rannsóknum á þessu sviði og kerfisbreytingum. Ég ítreka ábendingu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar um rannsóknarstarf Hermundar Sigmundssonar, prófessors við Háskólann í Þrándheimi, sem hefur m.a. í samvinnu við vísindamenn í Harvard og Cambridge bent á nýjar leiðir og breytt skipulagi í skólastarfi. Þar er lögð áhersla á breytt skipulag skóladagsins með því að blanda saman hreyfingu og grunnþáttum bóknáms, þ.e. lestri og stærðfræði. Þannig megi bæta lestrarkunnáttu, minnka sérkennsluþörf, spara fjármuni og bæta grunninn að öllu öðru námi. Ég hvet hæstv. menntamálaráðherra Illuga Gunnarsson, menntamálayfirvöld, skólana og kennara til að skoða slíkar skipulagsbreytingar.

Virðulegi forseti. Loðnan er brellinn fiskur. Nú er búið að setja byrjunarkvóta á loðnu, 85 þús. tonn, sem er 320 þús. tonnum minna en á sama tíma í fyrra. Það mun muna þjóðarbúið gríðarlega miklu í afurðaverði auk þess sem mikil lækkun er á mjöli og lýsi, u.þ.b. 25–30%. Það mun þýða verðmætalækkun um 25 milljarða, en stundum birtist loðnan í stórum flákum fyrir norðan og norðaustan land og hverfur svo algjörlega, en við höfum verið svo heppin undanfarin ár að síðan kemur hún aftur inn á grunnin fyrir austan í enn meira magni en áður þannig að við skulum ekki horfa mjög svartsýn inn í vertíðina. Það er aftur á móti áhyggjuefni að eins og staðan er skera veiðileyfagjöldin mjög harkalega inn í tekjur útgerðarinnar með þessu. Fram kom í viðtali í morgun að þau eru u.þ.b. 75% af framlegð fyrirtækjanna um þessar mundir, sem er auðvitað allt of hátt og við þurfum að skoða það. Ég hef verið þeirrar skoðunar og hef aldrei farið leynt með það að veiðleyfagjöldin þurfa að vera einfaldur reikningsstuðull, prósenta af verðmæti sem hækkar og lækkar eftir því sem afurðaverð hækkar eða lækkar. Það þarf að finna þessa fínu línu og það er verkefni okkar að gera það. Ég mun á næstunni einnig óska eftir viðræðum við hæstv. sjávarútvegsráðherra Sigurð Inga Jóhannsson og ræða um slægingarstuðul, sem er líka mjög brýnt mál en ég mun nota næsta tíma undir störfum þingsins til þess að gera það.

Hæstv. forseti. Undanfarið hafa komið fram upplýsingar um nauðungarvistun geðsjúkra. Verklag við nauðungarvistun á Landspítalanum þvingar aðstandendur geðsjúks fólks til að skrifa undir beiðni um sjálfræðissviptingu, oft með skelfilegum afleiðingum fyrir viðkomandi fjölskyldur. Á visir.is þann 16. desember sl. er viðtal við mann sem fjórum sinnum hefur verið sviptur sjálfræði af móður sinni. Hann segir þar meðal annars, með leyfi forseta: „Það verður ótrúlegur trúnaðarbrestur á milli fjölskyldumeðlima og það getur haft alvarleg áhrif á bataferlið. Þú vilt ekki hafa einhvern nálægt þér sem frelsissviptir þig,“ segir þessi ágæti maður. Það fyrirkomulag sem hér er haft um sjálfræðissviptingu þekkist ekki erlendis. Fjölskyldur eru ekki neyddar til þess að taka svo sársaukafullu ákvarðanir heldur eru það geðlæknar í viðkomandi löndum. Síðast í morgun kom fram kona í morgunútvarpi Rásar 2 sem var svipt sjálfræði 2010. Hún segist innst inni vera reið og sár og finnst hafa verið gengið fullharkalega til verks. Hún segist ekki treysta fjölskyldu sinni eða læknum eftir að þetta átti sér stað. Þessi ágæta kona var meðal annars hand- og fótjárnuð þegar hún var flutt nauðungarflutningi á geðsjúkrahús. Það hlýtur að vera krafa að heilbrigðisstéttir, þ.e. geðlæknar í þessu tilfelli, taki slíkar ákvarðanir en þvingi ekki fjölskyldur til að taka ákvarðanir sem geta haft víðáttulangar og erfiðar afleiðingar í för með sér og stuðlað að sundrungu í fjölskyldum.

Virðulegi forseti. Í 6. gr. laga um vernd og nýtingu náttúrusvæða, sem stundum er kölluð rammaáætlun, segir að stjórnvöld skuli þegar Alþingi hefur samþykkt verndar- og orkunýtingaráætlun hefja undirbúning að friðlýsingu landsvæða sem ástæða þykir að friðlýsa gagnvart orkuvinnslu samkvæmt verndarflokki áætlunarinnar. Um friðlýsingu vegna náttúruverndar fer samkvæmt lögum um náttúruvernd en um friðlýsingu vegna menningarsögulegra minja fer samkvæmt þjóðminjalögum. Bæði í lögum um rammaáætlun og í náttúruverndarlögum er áskilið að umhverfisyfirvöld eigi að friðlýsa svæði, annars vegar þau svæði sem eru í verndarflokki rammaáætlunar en hins vegar svæði sem eru á náttúruverndaráætlun samkvæmt náttúruverndarlögum. Það er sem sagt lagaáskilnaður í hvorum tveggja lögunum að stjórnvöld sem fari með málaflokkinn tryggi að friðlýsingarferlið nái fram að ganga. Stofnunin sem hefur með þetta að gera heitir Umhverfisstofnun og hún hefur nú 0 kr. til að sinna þessum verkefnum samkvæmt fjárlögum yfirstandandi árs. Aðförinni er fylgt eftir af festu, friðlýsingarnar eru sveltar með öllu og þar með vakna spurningar um hver stefna stjórnvalda sé í því að fara að lögum hvað þá þætti varðar. Eitt er að vilja afturkalla lög og annað er að hunsa gildandi niðurstöður Alþingis. Hefur Alþingi ekki skoðun á því? Virðulegi forseti. Það liggur fyrir að rammaáætlun er í uppnámi, verndarflokkurinn er ekki einu sinni í skjóli. Það er greinilegt að það eru uppi mikil álitamál í lögum, en hvað er í spilum ráðherrans og ríkisstjórnarinnar að auki? Jú, það er sú aðferð að setja ekki fjármuni á fjárlögum til friðlýsinga. Umhverfisstofnun er nú búin að segja upp starfsfólkinu sem átti að vinna verkið og forstjórinn sagði í fjölmiðlum að morgni 16. janúar að nú færi friðlýsingarvinnan í algjöran hægagang. Því stoppar vinnan sem er komin í gang og ekki verður unnið við ný svæði eins og þingsályktunin kveður á um. Viðkvæm náttúrusvæði komast ekki í það skjól sem rammaáætlunin átti að skila þeim með því að setja þau í verndarflokk. Það er áfram verið að útfæra árásir á náttúruna, nýjar útfærslur um hvert svæði. Hversu langt eru stjórnarflokkarnir tilbúnir að ganga í þeim efnum?

Herra forseti. Mig langar að taka saman fyrir alþjóð upplifun mína á þessu bankaskattsmáli, frískattamarki, MP-bankamálinu. Umræður um frískattamarkið á bankaskattinum á fundi efnahags- og viðskiptanefndar á mánudaginn sýndu enn og aftur þörfina á að skrásetja allt ákvörðunarferli hins opinbera og gera það opnara almenningi. Þar bar nefndarmönnum og starfsfólki fjármálaráðuneytisins hvorki saman um hver hefði stungið upp á þessum 50 milljörðum sem upphæð frískuldamarksins né hvort það hefði verið rætt á fundi nefndarinnar 11. desember. Til að leiða hið sanna í ljós, eða það vona ég, lét ég bóka í nefndinni beiðni um upplýsingar frá fjármálaráðuneytinu hvað þetta varðar. Það sem er hins vegar aðgengilegt á vef Alþingis er það að markmið upphaflega bankaskattsins, sem lagður var á 2010, var að mæta kostnaði ríkisins vegna hruns bankanna ásamt því að minnka áhættusækni fjármálafyrirtækja með því að leggja á 0,041% sérstakan skatt á skuldir þeirra og réttlæta með kerfisáhættu sem þeir skapa. En samt voru þrotabúin ekki skattlögð, þau voru ekki inni í skattinum. 1. október á þessu ári er, í skattafrumvarp ríkisstjórnarinnar, skatturinn hækkaður svona 3,5 sinnum. Fjármálafyrirtæki í slitameðferð eru gerð skattskyld. 16. desember er 50 milljarða frískattamarkið ásamt hækkun skattsins, örlítil, til að greiða fyrir þennan afslátt sett fram. Næstu tvo daga eru nefndarmenn minni hlutans ekkert á móti þessu, sumir eru með því. En 19. desember greiða allir nefndarmenn efnahags- og viðskiptanefndar atkvæði með 50 milljarða frískattamarkinu. En samt sitja þeir hjá varðandi þessa litlu hækkun til að borga fyrir skattinn en daginn eftir eru allir komnir með og eru tilbúnir að hækka skattinn, tvöfalda skattupphæðina, og þá eru þingmenn allra flokka utan Vilhjálms Bjarnasonar með þessu. Það sem má læra af þessu er að við þurfum að vera með upptökur á umræðum í þingnefndum 

Virðulegi forseti. Mig langar í framhaldi af því sem ég var að ræða áðan og því sem mér fannst koma fram í máli hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur að sumir bæru ekki hag heimilanna fyrir brjósti að segja að ég tel mig gera það og við vinstri græn. Við höfum viljað fara aðrar leiðir en Framsóknarflokkurinn. Hv. þingmaður talaði mikið um almennar aðgerðir. Við höfum hins vegar talað um að greina þann hóp sem við teljum þurfa á tiltekinni aðstoð að halda því að það er ekki eins og ekkert hafi verið gert fram til þessa, eins og stundum er látið í veðri vaka. Lánsveðshópurinn varð til dæmis út undan í þeim aðgerðum sem um ræðir, sem núverandi ríkisstjórn ætlar að ráðast í. Ég tel heldur ekki að efnamikið fólk þurfi á neyðaraðstoð að halda og ég tel ekki að skattfé sem við ætlum að útdeila með þeim hætti sem á að gera og framsóknarmenn vilja gera sé eitthvað sem ég get stutt, því að þetta er ekkert annað. Við erum að reyna að bjarga fólki frá erfiðum aðstæðum. Það þurfa ekki allir á því að halda, svo einfalt er það. Það er víða pottur brotinn, alveg augljóslega. Bankaskatturinn er nífaldaður að sögn formanns efnahags- og viðskiptanefndar sem hefur reyndar orðið mjög margsaga í því máli öllu saman eins og var rakið, en það var til að fjármagna skuldaloforð Framsóknarflokksins á lokametrum fjárlagagerðarinnar. Þetta breyttist svo hratt að fólk náði ekki að halda utan um það. Það var mikill flýtir á allri vinnu og auðvitað veltir maður fyrir sér trúverðugleika við meðferð skatttekna fólks þegar svona lagað er gert og formaðurinn nær ekki einu sinni sjálfur að halda utan um hverju hann stendur fyrir. Ég spyr í framhaldinu: Er það þannig og ætti það að vera þannig að formaður efnahags- og viðskiptanefndar bæði þjóðina afsökunar á því að hafa sagt opinberlega ósatt og meira að segja verið tvísaga strax eftir fundinn á mánudaginn í viðtali sem hann átti annars vegar við Vísi og hins vegar við mbl.is?

Hæstv. forseti. Ég ætla að nýta mér þennan lið um störf þingsins til að leggja spurningu fyrir hv. þm. Vilhjálm Bjarnason, sem er fulltrúi í efnahags- og viðskiptanefnd sem ég ber mjög mikið traust til í sambandi við efnahags- og viðskiptamál. Ástæðan er álagning bankaskatts, hvernig fundið var það frískuldamark sem gert hefur verið að umtalsefni í þjóðfélaginu. Það verður að segjast alveg eins og er að vegna þess hvað formaður nefndarinnar, hv. þm. Frosti Sigurjónsson, hefur orðið margsaga í þessu máli líður mér sem þingmanni mjög illa yfir því að hafa þurft að taka ákvörðun vegna þeirra vinnubragða sem þar hafa verið viðhöfð. Við treystum auðvitað á vinnu nefnda til að taka ákvörðun. Ég studdi álagningu þessa skatts, ég styð að hann sé notaður til að koma til móts við stökkbreytt lán hjá almenningi í landinu þó að ég hafi fyrirvara um frekari útfærslu. En þessi margsögn hv. þingmanns um það hvernig þetta var gert vekur mér óhug. Hvort sem þetta var slys, óhapp, slæm eða slæleg vinnubrögð, er þetta alla vega hið versta mál og kemur óorði á störf Alþingis. Það verður bara að segjast eins og er. Þess vegna vil ég nota þetta tækifæri og spyrja hv. þm. Vilhjálm Bjarnason, sem situr í efnahags- og viðskiptanefnd og tilheyrir meiri hluta hennar, hvernig þetta frískuldamark hafi verið fundið. Hver var vinnan? Ég treysti því sem sagt var, að fjármálaráðuneytið væri þarna að vinna faglega vinnu til að leggja til þingnefndarinnar og að málið kæmi svo til okkar alþingismanna til ákvarðanatöku. Spurning mín til hv. þingmanns er einföld: Vill hv. þingmaður deila með okkur hér í þingsal sýn sinni á hvernig þetta frískuldamark var fundið, þessir 50 milljarðar? Hvernig voru vinnubrögðin?

Virðulegi forseti. Þegar stórt er spurt verður ekki alltaf mikið um svör. Ég á vissulega sæti í efnahags- og viðskiptanefnd. Hv. formaður nefndarinnar hefur svarað því hvernig þessi tala varð til, held ég í samtali … 

Ekki?

Ég hef ekki séð þau gögn, ég get þó sagt það. Ég hef ekki séð nein gögn sem standa að baki þessu frískuldamarki. Það kom mér á óvart þegar hv. þingmaður og formaður efnahags- og viðskiptanefndar svaraði í upphafi. Hans fyrsta skýring var sú að þetta væri fundið, jú, til þess að hlífa minni fjármálastofnunum sem ekki ættu sök á fjármálahruni og til dæmis ætti MP-banki ekki sök á fjármálahruni. Þegar menn tala fyrst segja þeir líka oftast satt, held ég. Ég get ekki svarað því hvernig þetta frískuldamark var fundið. Mig grunar að það hafi verið fundið í viðræðum formannsins og fjármálaráðuneytisins. Hugsanlega hefur formaðurinn stungið upp á: Hvernig fer þetta með 50 milljörðum? En vinnugögn hef ég ekki séð. Ég get ekki svarað þessu nánar. Ég hef lokið máli mínu.

Herra forseti. Þó að ég leggi mig fram um að tala skýrt getur auðvitað alltaf gerst að einhverjir misskilji það sem maður segir. Ég held að hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir hafi verið að gefa í skyn að ég teldi að einhverjir hópar fjölskyldna hefðu sérstaklega hagnast á hruninu. Það sagði ég aldrei, hins vegar töpuðum við öll á hruninu. Leigjendur töpuðu, ungt fólk sem býr enn í heimahúsum og er í námi tapaði á hruninu, það á eftir að borga skuldir ríkissjóðs næstu áratugina. Ekki er hægt að sýna fram á að þeir sem keyptu fasteign löngu fyrir hrun séu eitthvað verr settir en þeir sem hafa verið á leigumarkaðnum frá þeim tíma. Þess vegna er mjög einkennilegt að ákveða einhverjar réttlætisbætur handa þeim hópi fjölskyldna sem er oft og tíðum betur settur en aðrir hópar. Það var bara það sem ég var að segja, ég var alls ekki að segja að einhverjir hópar hefðu hagnast á hruninu.

Hæstv. forseti. Mig og hv. þingmenn Bjarkeyju Gunnarsdóttur og Oddgeir Ágúst Ottesen greinir augljóslega á um hvaða leiðir eigi að fara í að lækka skuldir íslenskra heimila. Mér finnst samt sem áður málflutningur þar sem fjallað er um að leigjendur hafi tapað miklu í hruninu - auðvitað er staða leigjenda slæm, auðvitað, ég ætla ekki að gera lítið úr henni enda er verið að vinna mikla vinnu í endurbótum á húsnæðismarkaðskerfinu í ráðuneyti hæstv. húsnæðismálaráðherra Eyglóar Harðardóttur og ég vona svo sannarlega að bragarbót verði gerð á málefnum leigjenda. Annað gengur auðvitað ekki. Verðtryggðar húsnæðisskuldir þeirra hækkuðu ekki en samt sem áður er vandi þeirra mikill. Þrátt fyrir að okkur greini á um hvaða leiðir eigi að fara vona ég svo sannarlega að skuldaaðgerðir ríkisstjórnarinnar nái fram að ganga þannig að einstaklingar og fjölskyldur þurfi ekki að bíða lengur. Mér persónulega finnst biðin orðin of löng. Ég vildi bara koma þessu frá mér.

Virðulegur forseti. Svo virðist sem þeir hópar sem minnst bera úr býtum um hver mánaðamót, og áttu aðild að þeim kjarasamningum sem ASÍ og SA gerðu með sér í lok síðasta árs, séu að fella þá samninga. Ríkisstjórnin hefur verið gagnrýnd fyrir að leggja lítið af mörkum til að bæta kjör þeirra lægstlaunuðu í tengslum við þessa samninga og þetta var sérstakt umræðu- og umfjöllunarefni hér við lok afgreiðslu fjárlaga í desember sem leið. Við gerð breytinga á skattkerfinu í þeirri umræðu varð ríkisstjórnin ekki við áskorun stjórnarandstöðunnar og launþegahreyfingarinnar um að leggja höfuðáherslu á að bæta kjör þeirra lægstlaunuðu. Á sama tíma hækkaði ríkisstjórnin fjölda gjalda sem tefldu verðlagsforsendum samninganna í tvísýnu. Það er um að ræða gríðarlegan óróleika víða í samfélaginu. Á sama hátt og ríkisstjórnin vildi hreykja sér af því að hafa náð kjarasamningum fyrir áramót, eða að þeir hafi náðst, hlýtur hún líka að horfast í augu við stöðuna á vinnumarkaði ef þetta verður raunin. Hver ber þá ábyrgð á því? Óstöðugleikinn er víða, það hefur verið gríðarlega mikið rugl hér í kringum frískuldamarkið og það hvernig menn rökstyðja mál sitt. Hver veit hvað er í pípunum að því er varðar loforð ríkisstjórnarflokkanna um 240 milljarða í kosningabaráttunni sem áttu ekki að vera á kostnað ríkissjóðs til skuldalækkunar, en eru nú að verða 20 milljarðar á ári, allt á kostnað ríkissjóðs. Umræða er að verða hér mjög öflug undir þessum dagskrárlið innan ríkisstjórnarflokkanna, milli ríkisstjórnarflokkanna, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Hver er eiginlega staðan að verða? Er ágreiningurinn víðar? Er hann inni í þingflokkum beggja stjórnarflokkanna? Hér er verið að fjalla um allar þessar aðkallandi spurningar sem heimilin í landinu, og líka heimili leigjenda og námsmanna, þurfa að fá svör við í nánustu framtíð, 

Herra forseti. Hér greiðum við atkvæði um frumvarp til laga breytingu á lögum um velferð dýra, mikinn málaflokk og lagafrumvarp sem samþykkt var á síðasta þingi í breiðri sátt allra flokka á þingi. Mig undrar að menn telji að það eigi nú að vera forgangsvinna ríkisstjórnarinnar að draga úr eftirliti með velferð dýra. Við þekkjum dæmi sem komið hafa upp á undanförnum mánuðum og árum þar sem þessi mál eru langt frá því að vera í góðu lagi. Við vitum ekkert hvar það getur borið niður. Að byggja þetta, eins og þessar breytingar ganga út á, á áhættuflokkun sem er ekki búið að vinna og liggur ekki fyrir finnst mér mjög alvarlegur hlutur. Það liggur heldur ekkert fyrir um það hvað eigi að sparast í þessum málum. Ég skora á þá sem bera velferð dýra fyrir brjósti að greiða atkvæði gegn þessari breytingu. Hún er ekki velferð dýra í landinu til framdráttar. 
            

Virðulegi forseti. Mig langar til að fjalla aðeins um skattsvik og bótasvik og þann skaða sem ríkisstjórnin verður fyrir vegna þeirra mála. - Ég er svo hissa á því hve margir eru í salnum að ég þarf aðeins að jafna mig. Yfirleitt rjúka allir út þegar það er sérstök umræða. Mig langar líka aðeins að ræða um það viðhorf sem ríkir hér á landi gagnvart því þegar seilst er með óréttmætum hætti í sameiginlegan sjóð okkar, og heyra afstöðu stjórnvalda í því máli. Það er því miður þannig að það eru alltaf einhverjir sem standa í því vísvitandi að svíkja undan skatti og svíkja út bætur og undanfarna mánuði hafa borist fréttir af því að vísbendingar séu um að svört atvinnustarfsemi sé að færast í vöxt. ASÍ, SA og ríkisskattstjóri fóru í sameiginlegt átak 2011 og aftur 2012 og niðurstöðurnar bentu til þess að svört vinna væri umfangsmikil en 12% af rúmlega 6.000 starfsmönnum sem rætt var við unnu svart. Einnig voru vísbendingar um að ástandið væri einna verst í hótel- og veitingaþjónustu og í byggingar- og mannvirkjageira. Tap ríkisins var áætlað um 14 milljarðar á ári en ég hef reyndar líka séð umfjöllun, eins og frá Samtökum iðnaðarins, þar sem rætt er um mun hærri tölu. Kannski væri áhugavert að fá að vita hvert er raunverulega mat hins opinbera á því tjóni sem skattsvik valda en 14 milljarðar eru í öllu falli mjög mikið. Það kom líka fram að skortur hafi verið á viðeigandi eftirlitsúrræðum og að auka þyrfti leiðbeiningar, fræðslu og þjónustu. Þegar ég fór að garfa í þessum málum fann ég fyrirspurn frá fyrrverandi hv. þm. Margréti Tryggvadóttur, frá því á síðasta kjörtímabili, frá því í fyrra held ég. Svarið var frá atvinnu- og nýsköpunarráðherra en í því kom fram að fjármálaráðuneytið væri að setja á fót starfshóp sem ætlað væri að skoða svarta atvinnustarfsemi í ferðaþjónustu sérstaklega og að sá starfshópur mundi síðan koma með tillögur til úrbóta, hvernig sporna mætti gegn svartri atvinnustarfsemi í ferðaþjónustu. Ég spyr ráðherra hvernig þeim starfshópi reiði af, hvaða tillögur liggi fyrir og hvað hafi komið út úr þeirri vinnu. Hvað varðar bótasvik, sem er angi af sama meiði, þá skerum við okkur svolítið úr samanborið við nágrannalöndin, kannski sérstaklega hvað varðar viðhorf almennings til bótasvika og yfirvalda. Mér finnst svolítið eins og við tiplum á tánum í kringum þennan málaflokk. Það er ekki þannig á hinum Norðurlöndunum, þar er fjallað um þetta samfélagsvandamál eins og hvert annað, enda er það þannig að bótasvik og skattsvik grafa undan velferðarkerfinu og eiga ekki að líðast. Mig langar aðeins að vitna í skýrslu Ríkisendurskoðunar sem kom út í fyrra og hét Eftirlit Tryggingastofnunar með bótagreiðslum. Hún er um margt áhugaverð. Þar kemur til dæmis fram að sérstök eftirlitseining Tryggingastofnunar hafi ekki verið stofnuð fyrr en 2005 en hafi frá árinu 2011 stöðvað óréttmæta greiðslu fyrir um 100 milljónir á ári. Í skýrslu sem danskt ráðgjafarfyrirtæki gerði og kom út í Danmörku var áætlað að rekja mætti 3–5% af heildarbótagreiðslu danska ríkisins til bótasvika. Ef gert er ráð fyrir því að hlutfallið sé sambærilegt hér á landi þá værum við að tala um bótasvik upp á 2–3 milljarða á ári en ekki 100 milljónir. Í þessari skýrslu segir orðrétt, með leyfi forseta: „Tryggingastofnun hefur í engu tilfelli beitt heimild að reikna dráttarvexti og bætur sem sviknar hafa verið út. Ekkert mál hefur komið til kasta dómstóla hér á landi þar sem greiðsluþegi hefur verið ákærður og dæmdur fyrir bótasvik. Varnaðaráhrif núverandi fyrirkomulags eru því lítil.“ Mig langar líka aðeins að koma inn á umfjöllun um bótasvik hjá Vinnumálastofnun en það er frétt í Morgunblaðinu frá 23. nóvember 2013. Þar kemur fram að í fyrra, það hefur væntanlega verið 2012, rannsakaði eftirlitsdeild Vinnumálastofnunar tæplega 700 mál þar sem grunur var um misnotkun og lauk 527 málum með viðurlögum og skilaði eftirlitið 572 millj. kr. sparnaði þar sem tókst að uppræta bótasvik. Í dag er þó aðeins einn starfsmaður í eftirliti eftir því sem ég kemst næst. Ég fékk reyndar ekki alveg skýr svör. Ég mundi halda að hlutverk stjórnvalda væri að tryggja nauðsynlegt fjármagn fyrir þessar stofnanir til að sinna eðlilegu eftirliti. Ég mundi gjarnan vilja heyra afstöðu hæstv. fjármálaráðherra til þessa málaflokks og hvernig hann hyggst sporna gegn því að verið sé að svíkja fé út úr sameiginlegum sjóði landsmanna, og minni þá á spurningar mínar um starfshópinn sem átti að skipa, sem ég vona að hafi verið skipaður, og það sem komið hefur út úr þeirri vinnu.

Virðulegi forseti. Það er eitt meginverkefni skattyfirvalda um allan heim að leitast við að stemma stigu við undanskotum frá skatti. Það verkefni hefur sýnt sig að vera viðvarandi og beinast að fjölbreyttri flóru undanskota sem flytjast frá einu viðskiptaforminu til annars og eru jafnan í takt við ríkjandi tæknistig hvers tíma. Dulin atvinnustarfsemi með vanframtöldum launum og óskráðum atvinnurekstri er hefðbundið form undanskota, á sér meira stað í ákveðnum atvinnugreinum einkum þjónustustarfsemi ýmiss konar. Á Íslandi hefur umtalsverður tími íslenskra skattyfirvalda á liðnum árum farið í að halda uppi eftirliti með skattskilum og fá fyrirtæki og einstaklinga til að virða skattalög og greiða skatta af þeim tekjum sem aflað er. Ríkisskattstjóri hefur á undanförnum árum haldið uppi virku skatteftirliti og skattskil fjölmargra aðila hafa verið til meðferðar og framtöl endurskoðuð sem leitt hafa til þess að álögð gjöld hafa verið hækkuð. Eftirlitið hefur verið margs konar og er meðal annars í því fólgið að leita uppi þá staði sem svört atvinnustarfsemi hefur mögulega getað þrifist og kannað tekjuskráningu, launagreiðslur og skattskil. Samkvæmt upplýsingum frá ríkisskattstjóra kemur fram að í heimsóknum á starfsstöðvar aðila er sérstaklega sannreynt hvort þar séu starfsmenn að störfum og hvort staðgreiðslu hafi verið haldið eftir af launagreiðslum þeirra. Frá árinu 2011 til og með árslokum 2013 hafa 3.234 rekstraraðilar og staðgreiðsluskil 9.093 einstaklinga verið könnuð. Á tímabili átti ríkisskattstjóri samstarf við Samtök atvinnulífsins og ASÍ um að sporna við svartri atvinnustarfsemi. Það bar góðan árangur. Á síðasta ári kom út skýrsla um það átak sem rekið var undir yfirskriftinni Leggur þú þitt af mörkum? Í verkefnavali var sérstök áhersla lögð á ferðaþjónustu eins og fyrirspyrjandi og málshefjandi vék að og aðilum tengdum ferðaþjónustu en einnig var sjónum beint að byggingar- og verktakastarfsemi sem og starfsstöðvum sem valdar voru af handahófi. Nýjar heimildir í staðgreiðslulögum komu til framkvæmda vorið 2013 með 2. gr. laga nr. 42/2013. Þar var ríkisskattstjóra veitt heimild til að láta stöðva atvinnurekstur aðila ef ekki yrði bætt úr vanhöldum á skilum í staðgreiðslu eftir undangengnar aðvaranir. Úrræði þetta og tilvist þess hefur reynst árangursríkt og mun meiri árangur náðist á árinu 2013 en fyrr í að fá aðila til að bæta úr annmörkum, leiðrétta skattskil og taka starfsmenn af svörtum launum. Aðeins einu sinni hefur þurft að beita lokunarúrræðinu. Vegna þeirra aðstæðna sem þá sköpuðust urðu varnaðaráhrif ákvæðisins fyrir bragðið mun áhrifameiri. Almennt skatteftirlit hefur á síðustu árum verið mjög hert. Skiptir þar miklu máli sameining skattstjóra og RSK en þannig tókst að mynda sterka samstillta 31 manns einingu hjá ríkisskattstjóra sem eingöngu hefur sinnt skatteftirliti. Áður voru starfskraftar mjög dreifðir og aðgerðir gegn svartri atvinnustarfsemi voru ekki samræmdar milli eldri skattumdæma og því ekki eins markvissar. Mismunandi mælikvarðar geta verið á árangri gegn undanskotum og vanhöldum á réttum skattskilum. Einn er fjöldi heimsókna, annar er fjárhæð gjaldbreytinga í kjölfar almennra eftirlitsaðgerða ríkisskattstjóra en til að sporna við svartri atvinnustarfsemi eru heimsóknir og kannanir á starfsstöðvum virkasta úrræðið. Gjaldbreytingar sýna á hinn bóginn hvernig skattskilum hefur verið ábótavant með rangri túlkun skattalaga eða misvísandi skattskilum. Gjaldbreytingar vegna síðustu ára hafa alls verið tæpir 30 milljarðar kr., þ.e. á árunum 2010–2013. En það verður hins vegar að hafa í huga að þessar skattbreytingar geta sætt málskotum til yfirskattanefndar og dómstóla, geta þar tekið breytingum aftur til lækkunar og einnig þarf að hafa í huga að tilteknir skattaðilar sem sæta gjaldbreytingu reynast ekki ávallt hafa fjárhagslegt bolmagn til að standa skil af skattgreiðslum. Það væri mjög athyglisvert að fá greiningu á því hvað af þessum gjaldbreytingum skilar sér á endanum til ríkisins í innheimtum sköttum en það hefur ekki enn verið gert og kemur til athugunar að láta gera það. Ég vil bregðast sérstaklega við fyrirspurnum sem beinast að starfshópi. Fyrir nokkru var settur á fót starfshópur skipaður sjö sérfræðingum sem vinnur að því að kanna umfang undanskota eftir atvinnugreinum og meta möguleg heildarundanskot sem sérstaklega var spurt um. Þessi hópur mun skila af sér á vormánuðum og þá ætti að vera unnt, með áreiðanlegri hætti en nú er, að meta hvort grípa þurfi til nýrra og víðtækari úrræða en gert hefur verið. Ég vil jafnframt taka undir með áherslum málshefjanda hér hvað varðar bótasvikin en félagsmálaráðherra hefur verið að beita sér sérstaklega fyrir því að hjá Tryggingastofnun verði bótasvikum gefinn aukinn gaumur og fjármunir settir í þann málaflokk.

Virðulegi forseti. Það tapa allir á svartri atvinnustarfsemi. Einstaklingar sem vinna svart, ef svo má segja, njóta ekki þeirra réttinda sem fylgja því að vera á kjarasamningi, á launasamningi, þannig að þeir tapa. Samkeppnisstaða fyrirtækja, sérstaklega þeirra sem stunda heiðarlegan atvinnurekstur, brenglast og verður lakari og samfélagið í heild verður af sköttum og gjöldum sem renna í sameiginlega sjóði. Hér hefur verið minnst á samvinnu Samtaka atvinnulífsins, Alþýðusambandsins og ríkisskattstjóra, sem hófst í kjölfar kjarasamninganna 2011, því að við gerð kjarasamninga virðist fólk fara að lofa því að gera eitthvað. Núna er sérstakt átak til að fyrirtæki séu ekki að hækka verð að óþörfu, þá var sem sagt í kjarasamningum ráðist í að skoða þessa svörtu atvinnustarfsemi og vonandi skilar það allt árangri. Þegar þetta var skoðað þarna í kringum 2000 kom í ljós að 55% af þeim fyrirtækjum sem voru heimsótt fengu einhverjar ráðleggingar um úrbætur, hvað þau þyrftu að gera betur. Það voru sem sagt einungis 45% fyrirtækjanna sem stóðu alveg rétt að málum. Á þenslutímum er hætta á að svört atvinnustarfsemi færist í vöxt. Þó að við séum ekki á þenslutíma núna þá er sem betur fer allt á uppleið þannig að ekki veitir af að hafa augun opin og er ánægjulegt að þessi starfshópur skili af sér í vor. Ég vil líka minnast á töluna 14 milljarða - ríkisskattstjóri hefur metið það svo að svört atvinnustarfsemi valdi því að sú upphæð skili sér ekki í ríkiskassann. Við erum nýbúin að vera hér í fjárlagavinnu og við vitum öll að það hefði verið miklu skemmtilegra að hafa 14 milljarða í viðbót til að nota til góðra málefna.

Virðulegi forseti. Svört atvinnustarfsemi hefur verið töluvert í umræðunni og er það kannski ástæða þess að við erum hér að ræða þetta mál. Þar eru iðngreinarnar gjarnan undir, ekki bara ferðaþjónustan sem slík heldur, eins og var komið inn á, byggingariðnaður, bifvélaiðnaður o.fl. Gögn frá bæði ríkisskattstjóra og Samtökum atvinnulífsins, eins og hefur komið fram, sýna að svört atvinnustarfsemi hefur vaxið. Það er talið að þetta svokallaða svarta hagkerfi velti um það bil 14 milljörðum á ári. Ef við setjum það í eitthvert samhengi, t.d. við fjárlagaumræðuna sem við vorum í ekki alls fyrir löngu, er þetta um það bil það sem var reiknað með að fá út úr veiðileyfagjaldinu eða það sem við þurftum að setja inn í Íbúðalánasjóð. Ef við miðum það við meðallaun verkafólks eru þetta í kringum 3.200 störf. Þetta eru engar smáfjárhæðir sem við erum að ræða og ég tek undir með hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur, það hefði verið gott að hafa þetta til viðbótar í fjárlagagerðinni. Ég held því að við eigum að efla eftirlitsiðnaðinn sem svo hefur verið nefndur. Af þessu leiðir að svört atvinnustarfsemi hefur auðvitað slæm áhrif á samfélagið okkar í heild og kemur illa niður á þeim sem taka þátt í henni. Eins og hér var komið inn á varðandi þá sem afla sér ekki tilskilinna réttinda, t.d. atvinnuleysisbóta, orlofs eða lífeyrissjóðsgreiðslna, eða annarra þeirra réttinda sem fólk öðlast með því að greiða skatta - ef viðkomandi lendir til dæmis í vinnuslysi er hann ekki tryggður þar sem hann hefur ekki lagt í sameiginlega sjóði. Það eru viðurlög við svörtu vinnunni því að þetta eru jú skattsvik. Því miður hefur gengið illa að innheimta slíkt og þá er spurningin hvort þurfi að breyta einhverju í lagaumhverfinu. Auðvitað eru alvarlegustu afleiðingarnar þær að ekki kemur neitt í ríkissjóð því að það bitnar á allri þjóðinni og þá höfum við minni peninga til að reka ríkissjóð og þjónustu ríkisins. Svört atvinnustarfsemi grefur undan innviðum samfélagsins, að greiða ekki skatt þýðir í rauninni það sama og að stela frá öllum samborgurum sínum. Við þurfum að útrýma því hugarfari að það sé í lagi að svíkja undan skatti því að svört atvinnustarfsemi þrífst ekki nema við 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir að vekja máls á þessu þarfa umræðuefni. Fyrir tæpu ári kom út skýrsla á vegum Eurofound þar sem fjallað er um svarta atvinnustarfsemi á Íslandi. Þar eru tölurnar svolítið hærri en nefndar hafa verið, í henni er talað um allt að 15% af vergri þjóðarframleiðslu. Þetta eru fjármunir sem renna í svarta hagkerfið en samfélagið nýtur ekki góðs af þeim. Í fjölmiðlum undanfarin missiri hefur oft verið talað um ferðaþjónustuna en þar er talið að svört atvinnustarfsemi geti numið 12–15 milljörðum kr. á ári. Þar skiptist neðanjarðarstarfsemin í þrennt, við erum að tala um hefðbundinn veitingarekstur aðila sem eru með starfsemi án tilskilinna leyfa, t.d. leigu á húsnæði, og loks þjónustu sem greitt er fyrir erlendis þannig að peningarnir skila sér aldrei heim. Samkvæmt skýrslu ríkisskattstjóra, ASÍ og Samtaka atvinnulífsins frá 2012 er svör atvinnustarfsemi einna mest í farþegaflutningum, 27%, í byggingariðnaði var talan 22%, 13% þegar kom að starfsemi gistiheimila og 4,6% hjá veitingastöðum. Það liggur fyrir að skatteftirlit eykur tekjur ríkissjóðs. Þrátt fyrir takmarkaðan mannafla voru um 2 þús. mál að meðaltali til skoðunar hjá skattstjóra og ríkisskattstjóra á árunum 2008–2012. Á þessu fjögurra ára tímabili sem hér er til umræðu leiddu þessar rannsóknir til hækkunar skatta og gjalda um tæpa 23 milljarða kr. Eitt hættumerkið tengist hinum sameiginlega vinnumarkaði á EES-svæðinu. Þegar atvinnulífið tekur við sér hérlendis leita útlendingar hingað í atvinnuleit í auknum mæli. Þeir þekkja oft ekki rétt sinn og því er oft auðvelt fyrir atvinnurekendur að bjóða þessu fólki upp á svartar launagreiðslur. Við verðum að tryggja að þetta fólk njóti þeirra kjara sem því ber á íslenskum vinnumarkaði. Það er löngu orðið tímabært að taka þessi mál föstum tökum og herða eftirlit, bæði með svartri atvinnustarfsemi og bótasvikum. Það hefur oft verið óskiljanleg tregða og vandræðagangur þegar kemur að eftirliti á Íslandi.

Virðulegi forseti. Mér finnst þetta afskaplega mikilvæg umræða, það sést best á tölunum sem liggja undir. Nefndar eru tölur á bilinu 14 milljarðar og allt upp í 40 milljarða og jafnvel meira, sem eru tekjur sem ættu að renna í ríkissjóð ef allt væri í lagi. Ég held hins vegar að þetta sé viðfangsefni sem þarfnast víðrar nálgunar. Ég tek undir að vissulega þarf að bæta eftirlit og eftirfylgni með því að fólk borgi skatta, en ég held að við séum öll sammála um að það þurfi meira til. Regluverkið er eitt, umgjörð atvinnurekstrarins, að það sé fólki skiljanlegt. Það þarf að auka upplýsingar til almennings og leiðbeiningar. Það slær mig alltaf þegar ég tala við fólk sem stendur í einyrkjarekstri hvað það fórnar oft höndum yfir því að það skilji ekki umhverfið. Við verðum að horfast í augu við það að fullt af fólki aflar sér tekna án þess að vera á neinn hátt sérfræðingar í skattalöggjöf eða kunna að skila skatti samkvæmt ýtrustu lögum og reglum. Ég held að stór hluti fólks sem stendur í einyrkjabúskap viti t.d. ekki hvað hugtakið „reiknað endurgjald“ þýðir svo að dæmi sé tekið, grundvallarhugtak í öllum svoleiðis rekstri. Ég held því að það þurfi að stíga svolítið stór skref. Ég veit að ríkisskattstjóri hefur verið að því, hann hefur bætt þjónustuásýnd sína mikið. En mér hefur fundist skorta á samtal t.d. milli ríkisskattstjóra og tollstjóra í þessum efnum. Mér finnst enn þá allt sem kemur frá tollstjóra frekar óskiljanlegt og í óskiljanlegum skammstöfunum sem ég held að geri fólki erfitt fyrir. Svo hefur atvinnulífið líka breyst. 

Virðulegi forseti. Það er auðvitað áhyggjuefni að svört atvinnustarfsemi hefur verið að aukast í samfélagi okkar á undanförnum árum. En var það ekki fyrirséð? Er ekki margbúið að benda á það úr þessum ræðustól og víðar að sú skattstefna sem rekin var á síðasta kjörtímabili mundi hvetja til aukinnar svartrar atvinnustarfsemi, þ.e. þegar við förum yfir sársaukaþröskuld í skattlagningu og í samspili skattlagningar og bótakerfis þá minnkar hvatinn til að vinna? Maður heyrði sögur af vinnustöðum, ekki síst fyrir síðustu kosningar, þar sem fólki bauðst jafnvel að vinna lengri vinnudag og bæta á sig aukavinnu til að geta aflað sér hærri launa. En fólk vildi bara ekki standa í því. Þetta fór allt í skatt, öll viðbótin, og þá er farið að kalla eftir því hvort þetta fólk sé tilbúið að vinna svart. Barnabæturnar lækka, vaxtabæturnar lækka og vaxtaþrepið er þannig að það er ekkert eftir, það tekur því ekki að leggja meira á sig. Það er auðvitað áhyggjuefni að sú atvinnugrein sem hvað hraðast vex í íslensku samfélagi skuli einna helst vera orðuð við þessa svörtu atvinnustarfsemi, ferðaþjónustan. En það eru sögur sem við þekkjum frá þeim löndum þar sem ferðaþjónusta er mjög mikilvæg og stór atvinnugrein. Við því verður að reyna að bregðast í samvinnu við greinina og finna leiðir til lausnar. Í þessari umræðu hefur gjarnan verið sagt: Skatteftirlit skilar sér og það borgar sig að auka eftirlit við þessar aðstæður. En er það rétta nálgunin á þessu máli að segja bara: Ja, við ætlum að hafa þessa skattstefnu og svo ætlum við bara að auka eftirlitið af því að það skilar sér? Eða þurfum við að snúa okkur að því að leggja áherslu á að komast að rót vandans? Hvar liggur þetta samspil sem skilar hámarksskilum á skatti til samfélagsins sem byggi þá til hvatann til að afla meiri verðmæta, til að skapa meiri verðmæti, og skila því sem samfélaginu ber af því sem fólk aflar?

Virðulegi forseti. Ég ætlaði nú að flytja allt aðra ræðu, en ég á bara ekki orð yfir ræðuna sem haldin var hér á undan. Að hv. þingmaður á Alþingi standi hér með einhverjar réttlætingar fyrir því að stungið sé undan skatti í samfélagi okkar finnst mér vera fyrir neðan allar hellur.  Virðulegi forseti. Förum þá í ræðuna mína. Ég fagna því sem hæstv. ráðherra lýsti hér áðan, að aðferðafræðin sem tekin hefur verið upp hér á landi skuli virka. Þar er um að ræða að aukið eftirlit og lokunarúrræðin í kjölfar áminninga virðast virka, en menn renndu blint í sjóinn varðandi það hvort það gæti gengið upp. Þeir vissu að því fylgir mikil vinna við að fylgja því eftir öllu saman. En það er gott að þetta skuli virka og það er líka gott að það sé bara eitt fyrirtæki sem hafi gengið það langt að því hafi verið lokað. Það þýðir að þetta er úrræði sem virkar. Mér finnst líka gott að heyra hjá hæstv. ráðherra varðandi atvinnuvegagreiningu og ég held að hann eigi marga stuðningsmenn í því máli í þingsal, mér heyrist það á máli flestra. Atvinnuvegagreiningin getur orðið til þess að ekki verði alltaf einhverjar sögusagnir um einstaka atvinnugreinar sem fái að lifa góðu lífi, en það svertir þessar greinar. Ef farið verður í atvinnuvegagreiningu er hægt að koma með úrræði sem eru ýmist lagfæring á leyfisveitingaumhverfi, eins og nefnt var áðan, eða að menn átti sig á því hvaða úrræði virka best fyrir ólíkar atvinnugreinar. Það er svo sannarlega 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu. Þótt hún sé ekki orðin ýkja löng hefur margt komið fram, miklar upplýsingar, fyrst í upphafsræðu hv. þm. Brynhildar Pétursdóttur, sem ég vil þakka fyrir að hefja máls á þessu mikilvæga málefni. Fram hefur komið að um 14 milljarðar kr. skili sér ekki inn í skattheimtuna vegna svartrar atvinnustarfsemi, og vegna bótasvika er talað um tölur á bilinu 2–4 milljarða. Menn náttúrlega eru hér með einhverjar líkindaspár, vita ekki nákvæmlega hve háar upphæðirnar eru en þær eru háar. Það sem við vitum er að sjálfsögðu að fyrirtæki og einstaklingar sem ekki greiða skatta af atvinnustarfsemi sinni eru að hlunnfara ríkissjóð og sveitarsjóði og þar með veikja stoðir velferðarsamfélagsins. Það er líka rétt, sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir benti á, að með því að greiða ekki skatta þá skekkja fyrirtæki sem slíkt gera samkeppnisstöðu sem bitnar síðan á öðrum atvinnurekstri, þannig að þetta er ranglátt út frá því sjónarhorni einnig. Það er tvennt sem þarf að gera að mínum dómi. Það þarf að efla skatteftirlit. Reynslan sýnir að fjárfesting hjá ríkisskattstjóra skilar sér í auknum tekjum fyrir ríkið. En síðan þarf að gera annað. Það þarf að efla siðferðið og skilning á þessum málum. Ég velti því fyrir mér hvort skólarnir þurfi ekki að gegna ríkara hlutverki í því efni og þá einnig hugsanlega fjölmiðlarnir. Ég horfi til sjónvarpsins og legg til að það verði skipt út eins og einum ofbeldisþætti á hverju kvöldi til að hafa þar fræðslu um samhengið á milli skatta og velferðar.  
            

Herra forseti. Ég vil einnig þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir að vekja máls á þessu þarfa málefni. Mér finnst umræðan hafa verið góð og gagnleg í dag og ég heyri að við erum að mestu leyti á sama máli og sammála um það að svört atvinnustarfsemi sé meinsemd í íslensku samfélagi. Á hverju einasta ári veltir svarta hagkerfið milljörðum króna, krónum sem hægt væri að nota til að efla heilbrigðiskerfið okkar, skólana, byggja upp samgöngur o.s.frv. Samkvæmt mati Samtaka iðnaðarins mætti auka skatttekjur ríkisins og þar með auka fjárveitingar til almannaþjónustu um 40 milljarða kr. á ári með því að útrýma svartri atvinnustarfsemi. Þetta eru miklir peningar. Hvers vegna leyfir fólk sér að þiggja svört laun og greiða fyrir svarta vinnu? Líklega vegna þess að hvatinn til að gera það er til staðar. Fólk kýs að líta fram hjá þeirri samfélagslegu ábyrgð sem það ber. En hvernig getum við bætt kerfið, þ.e. búið til jákvæða hvata og dregið úr neikvæðum hvötum? Frítekjumark námsmanna er til dæmis mjög lágt eða 750 þús. kr. Þess vegna freistast sumir námsmenn til að þiggja svarta vinnu til að sjá sér farborða. Það er því umhugsunarvert hvort við ættum ekki að hækka frítekjumörk almennt, að minnsta kosti samræma þau á milli ólíkra hópa þannig að þau séu í samræmi við skilgreinda framfærsluþörf einstaklinga en svo er því miður ekki nú. Hátt tryggingagjald ýtir undir að atvinnurekendur greiði starfsfólki svört laun. Því er það skref í rétta átt að lækka tryggingagjaldið eins og núverandi ríkisstjórn gerði um síðustu áramót. Stefnt er að frekari lækkun tryggingagjalds. Ég sé að ég er að renna út á tíma en ég ætlaði að nefna verkefnið Allir vinna sem hefur gengið mjög vel og er gott dæmi um jákvæða hvata. Núverandi ríkisstjórn ákvað að halda því átaki áfram til 31. desember 2014 

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa umræðu, finnst hún hafa verið gagnleg og ég vona að hún fari fram sem oftast og sem víðast. Við náðum nú ekki einu sinni að ræða mál sem mér finnst líka mjög áhugavert sem snýr að innheimtu sekta og sakarkostnaðar. Staðreyndin er reyndar sú að mjög lítið hlutfall sekta vegna skattalagabrota innheimtist en ég hef átt orðastað við hæstv. innanríkisráðherra um þau mál og ég veit að stjórnvöld eru meðvituð um það og eru að vinna í að bæta úr. Ég held reyndar að viðhorfsbreyting þurfi að verða. Það er ekki ásættanlegt að við búum í þjóðfélagi þar sem liggur við að fólk segi frá því upphátt ef það svíkur undan skatti eða nær einhverju út úr kerfinu. Það á ekki að vera þannig. Við eigum líka að geta rætt þessi mál þannig að ekki sé verið að núa manni því um nasir að maður sé að gagnrýna bótaþega ef maður gagnrýnir bótasvik. Það er mikilvægt að peningarnir séu í þessum sjóðum til þess að þeir sem þurfa á þeim að halda og eiga rétt á þeim geti notið þeirra. Það hefur komið aðeins fram í umræðunni, sem getur verið rétt, að passa þurfi upp á að ekki séu hvatar til svartrar atvinnustarfsemi, en ég er nú reyndar þeirrar skoðunar að annaðhvort sé fólk bara heiðarlegt eða ekki. Auðvitað er þetta samt eitthvað sem þarf að skoða. Það má kannski segja að það að verkefninu Allir vinna, sem hv. þm. Silja Dögg benti á, er haldið áfram bendi til þess. Því er haldið fram að eitthvað hafi verið um svarta atvinnustarfsemi í byggingariðnaði en með því að endurgreiða virðisaukaskattinn séum við á réttri leið með það.

Forseti biður hv. þingmenn að nefna aðrar þingmenn fullu nafni.

Virðulegi forseti. Ég vil einnig þakka fyrir umræðuna eins og málshefjandi gerði hér og fyrir það að vekja athygli á mikilvægu máli fyrir tekjuöflunarkerfi ríkisins en líka almennt fyrir skattumhverfið, fyrir atvinnustarfsemina og fyrir einstaklinga í rekstri vegna þess að reglurnar geta vissulega einar og sér verið þess valdandi að eftirlitið reynist erfiðara og þar með öll innheimta skatta í kjölfarið. Hér hefur átakið Allir vinna verið nefnt. Það væri víða hægt að koma við. Það býr t.d. til sérstakt flækjustig að vera með mjög mikið bil milli virðisaukaskattsþrepanna þar sem að sá sem kaupir mjólk og snúð í bakaríi og gengur með vörurnar út úr bakaríinu á að greiða hærra virðisaukaskatt í hærra þrepi en sá sem sest niður með kaffibolla og borðar næsta snúð í glerborðinu. Hann ætti almennt að greiða virðisaukaskatt á þjónustu sem veitt er eins og veitingaþjónustu. Eftirlit með því hvort fyrri snúðurinn var seldur í 7% eða 25% þrepinu getur reynst alveg gríðarlega erfitt. Sama gildir um þá starfsemi sem er undanþegin virðisaukaskatti eins og víða í ferðaþjónustunni þar sem ýmislegt er undanþegið virðisaukaskatti. Bara það að fá slíka starfsemi skráða inn í virðisaukaskattskerfið getur eitt og sér einfaldað eftirlit og virkað sem sérstakur hvati til að skila öllum sköttum og skyldum af sér. Hér hefur verið víða komið við. Við höfum líka verið að ræða bótasvikin í þessari umræðu, sem er málaflokkur sem þörf er á að veita sérstaka athygli. Bótasvik í almannabótakerfinu eru sérstaklega skaðleg og draga úr getu stjórnvalda til að styðja þá sem á því þurfa að halda og rétt eiga á. 

Hæstv. forseti. Það er fagnaðarefni að málefni verslunar skuli vera tekið fyrir í sérstökum umræðum á Alþingi. Sjálfstæðisbarátta Íslendinga snerist að miklu leyti um að verslun á Íslandi yrði frjáls undir stjórn þess ágæta manns sem hefur hér vökult auga með okkur. Það er út af fyrir sig fróðlegt að fara yfir það hvar við erum stödd núna, 170 árum síðar eða svo. Einn stærsti útgjaldaþáttur íslenskra heimila er nauðsynjavörur, þ.e. matvara, hreinlætisvörur og þess háttar. Ég ætla af ásettu ráði að tala lítið í þessari umræðu um landbúnaðarafurðir og verðlagningu þeirra. Ég tel að verðlagning landbúnaðarafurða, frjáls innflutningur, tollverð, tollaálagning o.s.frv. sé efni í aðra umræðu sem ég hyggst beita mér fyrir að fari fram. Ég vil frekar fara yfir stöðuna á markaðnum. Ísland er örmarkaður þar sem saman fer erfið landfræðileg staðsetning, fákeppni, ógagnsæ verðmyndun og máttlaus neytendasamtök. Verðmyndun á neysluvörum er ógagnsæ og í raun er alls ekki hægt að nálgast upplýsingar þar um, þar sem stærstu aðilarnir á markaði eiga allt í senn; heildsölu, birgðastöðvar, kjötvinnslu, smásölu. Áhrifin af því kristallast í niðurstöðum í skýrslu Samkeppniseftirlitsins frá því fyrir um tveimur árum þar sem fram kemur á bls. 49 að á 11 algengum vörum frá innlendum birgjum munaði 24% á verði. Litlir kaupmenn, eins og Verslun Einars Ólafssonar á Akranesi sem nefnd er sérstaklega í skýrslunni, fengu 24% verri kjör heldur en stærsta verslunarkeðja á Íslandi. Hvernig stærstu verslanirnar skila síðan þessum afsláttum til neytenda eða hvort þær gera það er annað mál og ekki gott um að segja. Síðan er rétt að bæta inn í þessa jöfnu eignarhaldinu á stærstu fyrirtækjunum sem nú eru að hluta á hendi lífeyrissjóða, eða 45% eignaraðild í tilfelli Haga. Arion banki á 15% í viðbót. Maður hlýtur að spyrja sig: Hverjir eru klárir í það að koma inn á þennan markað sem nýir aðilar hafandi þessa sterku eignaraðila á stærstu keðjunum, þessa sterku bakhjarla? Stærsta verslunarfyrirtækið á Íslandi, Hagar, hefur um 50% markaðshlutdeild á landsvísu, en 60% á stærsta markaðnum, þ.e. á höfuðborgarsvæðinu. Nú er það fjarri mér að finna að því að vel rekin fyrirtæki skili hagnaði. Það er fjarri mér. Mig langar samt að geta þess að EBITDA-hagnaður fyrirtækisins á síðasta heila starfsári þess var um 5 milljarðar, hagnaður eftir skatta rétt tæpir 3 milljarðar. Tölur níu mánaða uppgjörs núverandi starfsárs eru enn þá betri. Þetta fyrirtæki bauðst til þess um daginn að lækka verð á 600 vörutegundum um 2,5% á sama tíma og íslenska krónan hefur styrkst gagnvart helstu markaðsmyntum um 10%, minnst um 6,1% milli danskrar krónu og evru, mest 33% á móti yeni. Nú er svo komið að næststærsta keðjan var seld um daginn. Hverjir eru kaupendurnir? Jú, það er bankasjóður, lífeyrissjóðir og nokkrir fjárfestar. Ef þau kaup ganga eftir verða 75% af allri smásöluverslun í landinu á hendi eins eða skyldra aðila, 85% á því svæði sem við búum á hér. Það verður sem sagt til, herra forseti, Matvöruverslun Íslands hf. Ef spretta eiga upp einokunarkaupmenn aftur, í þetta sinn ekki Hansen og Jensen, heldur íslenskir aðilar með þátttöku lífeyrissjóða, söfnunarsjóða íslenskra erfiðismanna, sem gera 3,5% ávöxtunarkröfu hvar sem þeir koma, þá finnst mér það válegt, herra forseti. Mér finnst þetta mjög válegt. Þess vegna langar mig til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann hafi áhyggjur af þeirri auknu samþjöppun sem lítur út fyrir að sé að verða á íslenskum smásölumarkaði. Og hvort hann telji ástæðu til og hyggist jafnvel beita sér fyrir því samkvæmt ákvæði samkeppnislaga að stærstu fyrirtækjum á fákeppnismarkaði sé skipt upp sé ákveðnu markaðshlutfalli náð.

Virðulegi forseti. Það er alltaf ástæða til þess að ræða um verðlagningu í landinu, ekki síst á dagvörunni. Matvælin eru mikilvægur liður í innkaupum heimilanna þó að það sé sérstakt fagnaðarefni að matarkarfan hefur verið að lækka mjög mikið síðustu áratugina. Hún var kannski upp undir helmingur af neyslu heimilanna en hefur farið niður í að vera nær 15%. Hér er komið inn á fjölmörg atriði eins og frelsi í viðskiptum og stöðuna á markaðnum og mikilvægt að við gætum að öllum sjónarmiðum sem þarf að halda á lofti í svona umfangsmiklu máli. Ég ætla að byrja á því að segja að það er mín skoðun að í umræðunni almennt um samkeppnismál á Íslandi skorti á að því sé sýndur fullur skilningur að fákeppni er ekki andstaðan við samkeppni. Það er þannig með markaðinn á Íslandi að á ýmsum sviðum verður fákeppni vegna smæðar landsins og við sjáum reyndar jafnvel í miklu stærri samfélögum eins og t.d. í Noregi, jafnvel í Bretlandi, að fáir stórir aðilar geta í krafti stærðarinnar boðið upp á lægra verð. Á undanförnum árum höfum við séð mjög afgerandi hreyfingu hjá neytendum í landinu og mjög ákveðna vísbendingu um það hvað það er sem þeir sækjast helst eftir, og það virðist vera lágt verð, vegna þess að lágvöruverðsverslanir hafa mjög aukið hlutdeild sína frá aldamótunum. Samkvæmt mælingum á árabilinu 1999–2010 fór hlutdeild lágvöruverðsverslana úr 20% upp í 63%, þannig að hartnær 2/3 markaðarins voru hjá lágvöruverðsverslunum. Það er rétt sem málshefjandi bendir á að stærri verslanir hafa meiri kaupmátt og geta þannig í krafti stærðar sinnar náð hagkvæmari innkaupum. Um þetta hefur Samkeppniseftirlitið fjallað sérstaklega í skýrslum. Það er ekki að sjá á umfjöllun Samkeppniseftirlitsins að neitt óeðlilegt sé þar á ferðinni. Samtök atvinnurekenda hafa bent á að það væri kannski frekar óeðlilegt ef stærstu aðilar og þeir allra smæstu keyptu inn frá birgjum á sömu kjörum. Það benti til þess að eitthvað óeðlilegt væri á ferðinni. Ég held að við getum ekki dregið þá ályktun að það sé fyrir fram óeðlilegt að smærri aðilar, jafnvel verslanir reknar af einstaklingum þar sem er einungis ein lítil verslun opin, njóti ekki sömu kjara hjá birgjum og stóru fyrirtækin sem eru með mun meiri umsvif og veltu. Á endanum verður þetta endalaust viðfangsefni að finna jafnvægið á milli þess að leyfa aðilum að stækka, leyfa aðilum að byggja upp stærðarhagkvæmni til þess að geta boðið betri kjör, að leyfa því að gerast annars vegar og hins vegar að gæta að því að menn misnoti ekki þá stöðu sína til þess að eyðileggja samkeppni á þeim markaði sem á í hlut hverju sinni. Það hefur verið viðfangsefni samkeppnislaganna að finna þetta jafnvægi. Í mínum huga var of langt gengið þegar síðasta breyting var gerð á samkeppnislögum um þessi efni þar sem opnað var fyrir það að fyrirtækjum yrði skipt upp, þau brotin upp í smærri einingar, án þess að fyrir lægi brot á samkeppnislögum. Það var að mínu áliti ekki komið fram nægilegt tilefni til þess að grípa til slíkra ráðstafana. Hv. málshefjandi vill undanskilja suma hluti frá umræðunni eins og landbúnaðarafurðir, en ég verð samt að segja að það er erfitt að ræða almennt um matvöruverð í landinu án þess að taka matvöruna í heild sinni með í reikninginn. Matvöruverð á landbúnaðarafurðum er hlutfallslega hagstætt á Íslandi þegar horft er til Evrópska efnahagssvæðisins og matvöruverð almennt nokkuð hagstætt samkvæmt mælingum Hagstofunnar, en það er hins vegar svo að við erum enn með ýmsa tolla og nokkur vörugjöld á einstaka afurðum, sérstaklega sykruðum afurðum, í matvörunni sem hafa áhrif á matvöruverð í landinu. Við sáum það t.d. þegar Melabúðin tók það upp hjá sér í fyrra að bjóða upp á verð sem miðuðu við að tollar og vörugjöld hefðu verið felld niður, þá fór pokinn af frönskum kartöflum úr 849 kr. niður í 549. Þar var bein mæling á áhrifum vörugjalda og tolla. Það er erfitt 

Virðulegi forseti. Mér finnst ekki hægt að ræða þessi mál án þess að koma inn á stöðu íslensku krónunnar og hlut hennar í vöruverði á Íslandi og sveiflukenndri verðlagningu. Rannsókn rannsóknastofnunar verslunarinnar frá árinu 2011 sýnir að verð breytist miklu meira við gengisfall en þegar gengið styrkist, þ.e. við fáum hækkunina miklu fyrr en lækkunina. Það eitt og sér tel ég mjög alvarlegt og sérstakt athugunarefni fyrir okkur. Að öðru leyti finnst mér við ekki geta rætt verðlag hér á landi án þess að ræða krónuna. Þegar hæstv. ráðherra nefndi áðan að Hagstofan hefði sýnt fram á að matvöruverð væri orðið hagstætt hér á landi í samanburði við önnur lönd er það líklega vegna gengisfalls krónunnar, ekki satt? Við sem búum á Íslandi finnum það, hvert og eitt okkar, hvað hefur gerst hér eftir hrun, eftir fall krónunnar. Öll matvara hefur hækkað gríðarlega og aðföng fyrir þá sem eru í framleiðslu o.s.frv. þannig að ég held að hlutfallslega hafi krónan haft mjög mikil áhrif á kostnað við innkaup okkar á þeim nauðsynjum sem versla þarf. Gengissveiflur íslensku krónunnar hafa sögulega verið mjög miklar og verðstöðugleiki hér hefur verið miklu minni en annars staðar. Þetta kemur líka fram í rannsókninni sem ég nefndi áðan. Við erum með gjaldmiðil sem hefur með mjög fáum undantekningum verið í miklu falli og verður sífellt verðminni. Þetta er bara staðreynd sem kemur fram í lífskjörum og verðinu 

Forseti vill biðja hv. þingmenn að virða tímamörk.

Herra forseti. Íslensk verslun hefur tekið miklum breytingum á liðnum árum. Sumt hefur komið neytendum til góða, en annað hefur orðið til þess að verðlag hefur hækkað og tilefni verðlagsbreytinga er oft óljóst og yfirleitt á einn veg til hækkunar. Enn fremur hefur verð á innfluttum varningi ekki fylgt styrkingu krónunnar eins og komið hefur hér fram, en neytendavernd og neytendafræðsla hefur styrkst hin síðari ár og fólk er meðvitaðra um gæði og verð á vöru og gerir samanburð sem vissulega veitir aðhald og ýtir undir samkeppni á markaði. Það öfluga verðlagseftirlit sem ASÍ hefur haft með hendi undanfarin ár skiptir líka gríðarlega miklu máli og hefur veitt smásöluverslun í landinu eðlilegt aðhald og leiðbeint neytendum við val á vöru og þjónustu. Mikil yfirbygging í húsnæði verslunar og þjónustu hefur líka haft mikil áhrif á vöruverð almennt til hækkunar og þá er ég að tala um Stór-Reykjavíkursvæðið og langur opnunartími verslana gerir að verkum að einhvers staðar verður að taka þann aukna kostnað sem honum fylgir óhjákvæmilega. Þá liggur beint við að velta því út í verðlagið sem raunin er oftar en ekki því miður. Matvöruverð og vöruverð úti á landsbyggðinni er svo kapítuli út af fyrir sig. Vöruverð í þeim landshlutum sem fjærst eru vöruinnflutningi og framleiðslumarkaði hér innan lands tekur á sig viðbótarhækkanir sem ekki er alltaf innstæða fyrir og einnig er velt út í verðlagið miklum flutningskostnaði innan lands. Samkeppni víða um land er lítil eða engin, svo að staða neytenda innan lands er gjörólík. Á því þarf að taka í jöfnun flutningskostnaðar á vörudreifingu innan lands. Eitt fyrirtæki í matvöruverslun hefur boðið sama vöruverð út um allt land og ber að hrósa því. Það er mikil kjarabót. Ég verð að segja að það er ígildi margra kjarasamninga.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég tek undir með málshefjanda, það er áhyggjuefni ef það horfir til meiri einokunar hérna. Ég held að það verði ekki tilfellið, en það er vissulega fákeppni hér á markaði. Þó að það sé rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að það geti verið samkeppni á fákeppnismarkaði er samt ástæða til að hafa varann á. Í fyrirspurninni er talað um að hækkun á gengi krónunnar skili sér seint og illa til neytenda en hækkun á krónunni fari út í verðlagið. Þetta er rétt, þetta er þróun sem við höfum séð en það sem ég hef eiginlega áhyggjur af er að ef það er samkeppni á markaði eiga fyrirtækin ekki að komast upp með að hækka vöruverð. Eftir að Verðlagsstofnun var lögð niður eru neytendur í raun verðlagseftirlitið. Það eru neytendur sem verða að velja og hafna. Ef þeim finnst vara of dýr eiga þeir ekki að kaupa hana. Markaðurinn skilur ekki eitthvert nöldur og tuð - og svo kaupir neytandinn vöruna. Hann skilur bara að varan er keypt, seljandinn getur selt hana á þessu verði. Við neytendur verðum líka að vera mjög passasöm. Það sem gerir okkur erfitt um vik eru stöðugar verðbreytingar, gjaldmiðillinn okkar sem skoppar upp og niður. Við fáum ekki þessa verðvitund sem maður fær ef maður býr í útlöndum. Ég þekki það frá Danmörku. Þar hefur maður mjög góða tilfinningu fyrir því hvað vörurnar kosta. Það gerist ekki hér vegna verðbólgunnar. Það veldur vissu kæruleysi hjá okkur sem neytendum. Það er bara þannig. Ég held að við séum eina landið þar sem eru stanslaust verðkannanir. Ég man aldrei eftir slíku frá Danmörku, verðkönnunum í blöðum. Fólk var bara með verðlag 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir að brjóta ísinn að því sem ég ætlaði einmitt að tala um. Við getum talað hér á tveimur mínútum um krónuna og innflutningskostnað og peningastefnuna og verðtrygginguna en eftir stendur að það er annað menningarlegt vandamál í gangi á Íslandi sem er hegðun íslensku þjóðarinnar gagnvart peningum og verðlagi. Íslendingar almennt spyrja ekki um verð. Ef þeir fá að vita verðið og þeim blöskrar kaupa þeir vöruna samt, telja sig ókurteisa ef þeir hætta við, telja sig níska, móðga kaupmanninn og koma ekki aftur á staðinn. Þannig er það. Það er vandamál sem við leysum ekki á Alþingi. Við leysum það með almennri umræðu um peninga vegna þess að hvað sem okkur finnst um peninga og hagkerfið og peningastefnuna og Seðlabankann og evruna og allt þetta - ef við ætlum að hafa skynsamlegt verð á Íslandi fer það eftir ákveðnum mekanisma, eftir ákveðnu ferli sem er kallað framboð og eftirspurn. Ef við berum ekki virðingu fyrir peningunum mun hagkerfið ekki bera virðingu fyrir því hvað við viljum meira en hitt. En við getum ekki sagt sjálf til um það hvað af þessu við viljum meira en annað, hvers vegna í ósköpunum ætti verðlagið að hlusta á hvað okkur finnst? Þetta er ekki alvöruspurning. Það ætti ekki að gera það og það gerir það ekki. Þetta kemur best fram þegar kemur að strætó, það er reyndar Reykjavíkurlúxus. Fólk kvartar og kvartar undan háu bensínverði og ef maður spyr hvort það hafi hvarflað að einhverjum að hætta að kaupa bensín og fara frekar að nota strætó er svarið: Nei. Þá kemur í ljós að fólk er í skóla, það er í vinnu, það á börn. Er fólk ekki í skóla erlendis? Er fólk ekki í vinnu erlendis? Á fólk ekki börn erlendis? Í strætó? Ég hef búið erlendis, í tveimur löndum. Svarið er: Jú, fólk notar strætó þrátt fyrir það. Hér virðist það mikið til vera ákveðið snobb að nota ekki strætó og nota frekar bíl vegna þess að fólk fílar sig sem svo mikilvægt að það þurfi að vera á bíl. Gott og vel ef fólk vill hafa lúxus en þá á það að viðurkenna að það sé lúxus, ekki þörf.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir að hefja þessa umræðu en hann hefur verið einstaklega duglegur að láta til sín taka í þessum málaflokki. Núna um áramótin hafa nokkrar verslanir og fyrirtæki hækkað verð á vörum sínum og finnst mér það miður, en vert er að geta þess að það hafa líka einstaka fyrirtæki og verslanir lækkað verð, ég kem aðeins inn á það á eftir. Það er sífellt erfiðara fyrir einstaklinga og fjölskyldur að ná endum saman. Matarkarfan er há þrátt fyrir að hún hafi lækkað eitthvað á undanförnum árum. Einnig hafa, eins og við tölum oft um í þinginu, lánin hækkað og fastir póstar hafa hækkað. Ég tel því að hin venjulega íslenska fjölskylda hafi sífellt minna á milli handanna. Mér finnst þessar hækkanir ekki alveg í takt við raunveruleikann. Eins og fram hefur komið hefur krónan, gjaldmiðill okkar Íslendinga, styrkst talsvert á undanförnum mánuðum, eða um rúm 6% á móti evrunni og um 10% á móti bandaríkjadollara. Einnig hefur heimsmarkaðsverð á ýmsum vörum lækkað um tugi prósentna. Má þar meðal annars nefna hveiti um 22%, sykur um 17% og korn um 41%. Eins og ég sagði áðan hafa einstaka fyrirtæki og verslanir ákveðið að hækka ekki vörur og í einhverjum tilvikum hefur vöruverð lækkað en vert er að geta þess að sú lækkun er eingöngu brotabrot af því svigrúmi sem hefur skapast vegna lækkunar á heimsmarkaðsverði og hækkunar á gengi. Ég vil einnig taka undir orð hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur að vert er að skoða hvort nauðsynlegt sé að verslanir hafi langan opnunartíma, mikla yfirbyggingu og fleira, hvort það geti ekki haft einhver áhrif á vöruverð, og ef dregið yrði úr því hvort það mundi skila sér til neytandans. Það er alveg spurning um það. Ég tel að mikilvægt sé að auka gagnsæi í verðlagningu á vörum neytandanum í hag.

Virðulegi forseti. Þessi umræða er ansi góð og menn koma víða við, enda af mörgu að taka. Ég tek undir með frummælanda þar sem hann fer yfir eignaraðild. Þetta á ekki einungis við hættu í matvöruverslun heldur alls staðar, að sá risi sem lífeyrissjóðirnir eru, sem ættu fyrst og fremst í öllu eðlilegu árferði að fjárfesta í útlöndum, þeir eru orðnir stórir eigendur að allra handa fyrirtækjum. Eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra er fákeppni og við munum ekki losna við hana á næstu áratugum og kannski árhundruðum meðan við erum svona fámenn, það á jafnvel við stærri þjóðfélög. Við komumst hins vegar ekki hjá því þegar við erum að ræða um samkeppni og vöruverð að líta í eigin barm. Það kemur að stórum hluta við okkur sem erum á Alþingi. Þetta hefur auðvitað með skatta og vörugjöld og stefnu til dæmis í landbúnaðarmálum að gera, kemur inn á það. Sem dæmi má nefna þegar menn lögðu á sykurskattinn, sem að vísu var lagður m.a. á hjólbarða ef ég man rétt, þýddi það að með virðisaukaskattinum fóru 57% af sykri í ríkiskassann. Miðað við þær tölur sem eru í gangi hefur gengisvísitalan eða innflutningsverð á ýmsum vörum ekki náð upp í gengisvísitöluna þannig að að ýmsu er að hyggja í því. Mér finnst að við ættum núna að nota tækifærið og grisja þennan vörugjaldafrumskóg, skatta- og gjaldafrumskóg, einfalda hann og gera hann skiljanlegan því að það mundi hjálpa okkur að ná fram akkúrat því sem við viljum, einhverju gegnsæi. Á sama hátt get ég ekki skilið af hverju menn setja undir sama hatt landbúnaðarstefnu og hvíta kjötið og hefðbundnar búgreinar. Ég hef ekki enn þá fundið nein efnisleg rök fyrir því. Þarna er kjörið tækifæri fyrir okkur að lækka vöruverð á Íslandi og auka samkeppni. Við eigum að gera það.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir að vekja ítrekað athygli á þessu máli hér í þingsal. Það er líkt með mér og honum að þegar ég undirbjó þetta innlegg mitt hafði ég ekki hugsað mér að tala um landbúnaðarvörurnar. Þegar hann nefndi það hins vegar sérstaklega að hann ætlaði ekki að gera það, er það náttúrlega nokkuð furðulegt að ætla að ræða verðlag á Íslandi án þess að taka landbúnaðarvörurnar með. En ég er sammála þingmanninum um að það er efni í sérstaka umræðu. Ég er líka sammála hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni um að það sé sannarlega ánægjulegt ef í það verður ráðist að grisja vörugjöld og önnur gjöld. Það hafa allir viljað gera í mörg ár. Það verður mjög ánægjulegt ef það er gert. Auðvitað er það hluti af því að halda vöruverði háu. Ég held hins vegar að við þurfum kannski frekar að tala um hvernig staðið er að verslunarrekstri hér á landi. Þá vil ég til dæmis nefna matvöruverslunina. Það er alveg ljóst að þar fer ýmis kostnaður út í verðlagið. Af hverju í ósköpunum, og þá tek ég undir með þingmönnum sem hafa talað hér á undan, fer fólk í búðir sem hafa opið allan sólarhringinn? Það er alveg ljóst að það hlýtur að fara út í vöruverðið. Þar eru neytendurnir sem eiga að vera verðlagseftirlitið en ekki boð og bönn. Við verðum að gera kröfur til okkar sem fólks,  Þetta var nú ákaflega stuttur ræðutími, herra forseti. 
            

Tvær mínútur eru jafnlangar hjá öllum þingmönnum.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. frummælanda, Þorsteini Sæmundssyni, fyrir mjög innihaldsríka og í rauninni mergjaða yfirferð á málinu á stuttum tíma. Hann dró upp mjög bjagaða mynd eða öllu heldur mynd af bjöguðum smásölumarkaði á Íslandi, sumpart vegna aukinnar tilhneigingar til fákeppni og jafnvel einokunar, og nefndi dæmi úr skýrslum þar sem fram hafi komið mismunun stórra og smárra, hvernig stóru söluaðilarnir mismunuðu í þágu stóru dreifingaraðilanna og að þessi mismunun gæti numið fjórðungi, að lítilli verslun hefði verið boðið 24% verri kjör en stærstu aðilunum. Það er til umhugsunar. Hv. þingmaður nefndi líka að það væri mótsagnakennt að horfa á hagnaðartölur stóru smásölufyrirtækjanna, hann nefndi 5 milljarða, og að það væri undarlegt að sjá þessa sömu aðila síðan bjóða upp á vörulækkun sem næmi 2,5% á 600 tegundir og þá ekki síst með hliðsjón af hagstæðri gengisþróun söluaðilunum í hag. Hv. þingmaður kallaði eigendur þessara fyrirtækja til ábyrgðar, þar á meðal lífeyrissjóðina. Ég vil taka undir það allt. Í þessari umræðu hafa allir verið samir við sig. Hæstv. fjármálaráðherra bar blak af stóru fyrirtækjunum og sagði að fákeppni þyrfti ekki endilega að stríða gegn samkeppni. Ég er nú ekki viss um að það sé alveg rétt og kemur það ekki heim og saman við þau dæmi sem hér voru reidd fram. Samfylkingin var náttúrlega söm við sig varðandi krónuna, það á að vera allra meina bót að taka upp evru og leggja af krónu. En ég vil upplýsa Samfylkinguna og landsmenn um að kaffið í Norður-Finnlandi er sennilega 

Virðulegi forseti. Sá sem hér stendur hefur starfað í nokkra áratugi við innflutning og smásölu á Íslandi og það er nokkuð merkileg iðja. Erlendis er gjarnan talað um smásala og þá sem standa í því bixi sem frekar litlausa karaktera. Þetta er ekki talið mjög spennandi verkefni, en á Íslandi er það æsispennandi. Það gerist afskaplega sjaldan á Íslandi að vara sé pöntuð erlendis frá, síðan verðlögð, seld og á endanum greidd á sama degi eða á sama gengi. Það þýðir að sá sem stundar verslunarrekstur og innflutning á Íslandi er alltaf að kaupa X marga lottómiða með þegar hann stundar sinn rekstur. Þær viðmiðunartölur sem maður hefur heyrt frá nágrannalöndum okkar, eins og t.d. Englandi eða Norðurlöndunum, yfir hvað þykir ásættanlegt yfirmark eða útkoma úr rekstri í dagvörumarkaði þætti eiginlega brjálæði hér. Menn tala um að ásættanlegt sé að fá 2% út úr rekstri á matvörumarkaði en á Íslandi eru 2% rétt til þess að dekka gengisvarnir fram að hádegi. Þegar við erum í því ástandi að allur reksturinn, allt kerfið er lotterí verðum við samdauna ástandinu. Og hverju munar það hvort við tökum sénsinn á því að reikningurinn á vörunni sem við seljum í dag hækki um þriðjung þegar við borgum hann eða því hvort við höfum opið tveimur, þremur klukkutímum lengur eða yfir nóttina? Það er pínulítil viðbótaráhætta miðað við þá áhættu sem við eigum við með íslensku krónuna og gengisóstöðugleikann sem við höfum þekkt hérna. 
            

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þessa umræðu, hún hefur verið góð. Það er hins vegar eitt sem ég saknaði örlítið frá hæstv. fjármálaráðherra, ég spurði hann hvort aukin samþjöppun ylli honum áhyggjum. Ég fékk reyndar ekki svar við því en hann minntist á Bretland og það er alveg rétt hjá honum, í Bretlandi eru þrjár stórar keðjur sem eru ráðandi á markaði. Ég held að þær hafi samtals sömu markaðshlutdeild og stærsta keðjan okkar hefur ein þannig að þar er dálítið ólíku saman að jafna. Það sem ég vil segja líka er að þær verslunarkeðjur sem stærstar eru á Íslandi bera samfélagslega ábyrgð, og eftir því sem þær verða stærri því meiri ábyrgð bera þær. Það er hins vegar vandi okkar neytenda, það hefur verið talað dálítið um að við neytendur eigum að passa okkur og fara í aðrar verslanir o.s.frv. og ekki fara í búðir sem eru opnar allan sólarhringinn. Þetta er allt saman rétt og satt. Málið er hins vegar að við höfum ekki upplýsingar um hvernig verðið verður til. Ég veit ekki um marga menn sem vakna klukkan hálffjögur á nóttunni og langar allt í einu í rjóma og rjúka út í búð. Ég mundi leggjast á hina hliðina og halda áfram að sofa ef ég vaknaði upp við það. Við getum hins vegar ekki gert það sama og fólk sem í auknum mæli kaupir vörur sem auðvelt er að flytja, fatnað og ýmislegt annað, pantar þær í pósti erlendis frá. Við pöntum ekki matvörur í pósti. Þrátt fyrir að menn tali hér um vörugjöld, og mikil ósköp, þau eru há og það er brýn þörf á því að gera það kerfi einfaldara, þá er þetta samt þannig að vissar vörutegundir er hagstæðara að panta í pósti erlendis frá, borga vörugjöldin, borga tollinn, borga skattinn og við erum samt með lægra verð. Hvaða hlekkur í keðjunni er þá eftir? Það er verslunin. Við skulum því halda vöku okkar. Það er rétt sem hæstv. ráðherra sagði, þetta er viðvarandi verkefni og við skulum hafa það viðvarandi. Við skulum tala um þetta hér 

Virðulegi forseti. Eins og oft vill verða er víða komið við þegar stórt mál er sett á dagskrá. Það hefur verið rætt um afkomuna í dagvöruverslun á Íslandi og rætt um gjaldmiðilinn, sem er svo sem ekkert sérstakur fyrir þessa verslun heldur fyrir allt hagkerfið, en það hefur margt ágætt komið fram. Í versluninni er það einkenni á markaðnum að það eru fáir stórir í lágvöruverðsverslununum. Það hafa þó verið dæmi þess á síðastliðnum tveimur áratugum, svo maður leyfi sér að horfa yfir svo langan tíma, kannski rétt rúmlega, var það ekki 1989 sem Bónusverslunin var stofnuð, lágvöruverðsverslun? Hún byrjaði sem ein verslun, endaði sem risastór keðja og er í dag með mesta veltu allra á íslenska dagvörumarkaðnum. Það er því að minnsta kosti hægt að brjótast inn á þennan markað leggi menn áherslu á atriði sem kaupendur sækjast sérstaklega eftir. Ég er ekki alveg sammála því sem fram kom í máli nokkurra þátttakenda í þessari umræðu, hv. þingmanna, að íslenskir neytendur séu algjörlega sofandi á verðinum. Mér sýnist að við sjáum sífellt fleiri dæmi þess að neytendur séu ágætlega með á nótunum þegar einstakar verslanir lækka verð og sýna viðleitni, þá eru yfirleitt langar raðir á þeim stöðum. Ég nefndi í fyrri ræðu minni að lágvöruverðsverslanir hafa stóraukið markaðshlutdeild sína á undanförnum árum. Ef við eigum að taka umræðu um verð í verslun á Íslandi í dag þurfum við að taka allt með. Við þurfum að taka stöðuna á birgjamarkaðnum og innflutningsmálin. Í sumum vöruflokkum er það svo að það eru einn og tveir og þrír birgjar. Það er nú ekki meira en svo, allar verslanirnar versla við sömu tvö og þrjá birgjana. Hvað ætli það séu margir viðskiptavinir dagvöruverslana á Íslandi sem geta útvegað þeim mjólk og mjólkurafurðir? Ætli þeir séu ekki meira eða minna allir að versla við þá sömu? 
             Svona væri lengi hægt að telja en aðalatriðið er að okkur takist að vera sammála um aðgerðir sem 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 84/2007, um opinber innkaup. Í frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á ákvæðum laga um opinber innkaup sem fela í sér innleiðingu á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2009/81/EB, eins og hún heitir, um samræmingu reglna um útboð og gerð samningsyfirvalda eða samningsstofnana á tilteknum verksamningum, vörusamningum og þjónustusamningum á sviði varnar- og öryggismála. Í frumvarpinu er lagt til að ráðherra skuli mæla nánar fyrir um innkaup á sviði varnar- og öryggismála, sem falla undir tilskipunina, í reglugerð. Ákvæði tilskipunarinnar miða að því að samræma evrópska löggjöf um innkaup á samningum á sviði varnar- og öryggismála. Þá er tilskipuninni ætlað að stuðla að aukinni samkeppni, koma á skilvirkum evrópskum markaði fyrir varnar- og öryggisbúnað og stuðla að auknu gagnsæi í innkaupum á þessu sviði. Í tilskipuninni er kveðið á um samræmingu á reglum er varða útboð á tilteknum verksamningum, vörusamningum og þjónustusamningum á sviði varnar- og öryggismála, en undir þessa málaflokka falla landamæravarsla, landhelgisgæsla, löggæsla og hættustjórnun. Eftir sem áður munu samningar sem krefjast sérstaklega strangrar þagnarskyldu vera undanþegnir útboðsskyldu ef það er réttlætanlegt á grundvelli almannaöryggis eða nauðsynlegt til að gæta mikilvægra öryggishagsmuna ríkisins. Ákvæði um innkaup á sviði varnar- og öryggismála eru að mestu hliðstæð ákvæðum laga um opinber innkaup. Þó kveður tilskipunin á um að samningskaup, að undangenginni auglýsingu, skuli vera það innkaupaferli sem að jafnaði skal nota við innkaup á varnar- og öryggisbúnaði en almenna reglan í lögum um opinber innkaup er almennt opið útboð. Viðmiðunarfjárhæðir vegna innkaupa sem falla undir þessa tilskipun eru sambærilegar og hjá stofnunum sem falla undir reglugerð nr. 755/2007, um innkaup stofnana sem annast vatnsveitu, orkuveitu, flutninga og fjarskipti, þ.e. 66 millj. kr. vegna vöru- og þjónustusamninga og 828 millj. kr. vegna verksamninga. Við undirbúning frumvarpsins var efni þess kynnt fyrir flestum þeim aðilum sem hafa sérstakra hagsmuna að gæta á þessu sviði og leitað athugasemda frá þeim. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til nýrra laga um greiðslur yfir landamæri í evrum. Með frumvarpi þessu er lagt til að innleidd verði í íslenskan rétt ákvæði tveggja reglugerða sem fjalla um greiðslur yfir landamæri í evrum, annars vegar ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins EB nr. 924/2009 um greiðslur yfir landamæri í bandalaginu og um niðurfellingu á reglugerð EB nr. 2560/2001 og hins vegar ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins ESB nr. 260/2012, um að koma á tæknilegum og viðskiptalegum kröfum fyrir millifærslur fjármuna og beingreiðslur í evrum, og um breytingu á reglugerð (EB) nr. 924/2009. Einnig eru í frumvarpi þessu lagðar til smávægilegar breytingar á lögum nr. 120/2011, um greiðsluþjónustu, sem byggjast á athugasemdum frá Fjármálaeftirlitinu sem fer með eftirlit með framkvæmd laganna. Markmið reglugerðanna er að veita borgurum og fyrirtækjum samræmda, örugga, notendavæna og áreiðanlega greiðsluþjónustu í evrum á samkeppnishæfu verði innan Evrópska efnahagssvæðisins, jafnframt því að tryggja að gjöld vegna greiðslna í evrum yfir landamæri ríkja innan Evrópska efnahagssvæðisins séu hliðstæð því sem gerist vegna greiðslna í evrum innan lands. Helstu efnisákvæði reglugerðar EB nr. 924/2009 eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi er kveðið á um að gjöld sem greiðsluþjónustuveitandi leggur á notanda greiðsluþjónustu fyrir greiðslur í evrum yfir landamæri skuli vera þau sömu og gjöld sem hann leggur á notendur greiðsluþjónustu vegna samsvarandi landsbundinna greiðslna að sömu fjárhæð í evrum. Í öðru lagi er kveðið á um að til að auðvelda sjálfvirkni greiðslna skuli greiðsluþjónustuveitandi tilkynna notanda um alþjóðlegt bankareikningsnúmer notandans, svokallað IBAN-númer, og auðkenniskóða banka greiðsluþjónustuveitandans eða BIC. Í þriðja lagi er kveðið á um að aðeins sé heimilt að leggja á viðbótargjöld ef vikið er frá hefðbundinni framkvæmd að beiðni notanda og þá aðeins ef gjöldin eru kynnt notanda með góðum fyrirvara og þau séu samþykkt af honum. Gjöldin skulu vera viðeigandi og í samræmi við kostnað greiðsluþjónustuveitanda. Í fjórða lagi er heimild greiðsluþjónustuveitanda til að innheimta svokallað marghliða millibankagjald, sem nefnist á ensku „multilateral interchange fee“ eða MIF, vegna beingreiðslna er takmörkuð. Almennt er óheimilt samkvæmt reglugerðinni að innheimta slíkt gjald nema um sé að ræða greiðslur sem af einhverjum ástæðum er illmögulegt að framkvæma. Helstu efnisákvæði reglugerðar (ESB) nr. 260/2012 eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi er gerð krafa um að greiðsluþjónustuveitandi sem aðgengilegur er vegna innlendrar greiðslu, þar með talið beingreiðslu, skuli vera aðgengilegur vegna greiðslna yfir landamæri. Hérlendir greiðsluþjónustuveitendur geta ekki að öllu leyti uppfyllt þessa kröfu sökum gildandi gjaldeyrishafta. Í öðru lagi er gerð krafa um rekstrarsamhæfni greiðslukerfa sem felur fyrst og fremst í sér að sömu reglur skulu gilda um greiðslukerfi sem greiðsluþjónustuveitendur nota til að framkvæma beingreiðslur eða millifærslur í evrum, óháð því hvort um greiðslu innan lands eða greiðslu yfir landamæri lands er að ræða. Í þriðja lagi skal við framkvæmd millifærslu fjármuna og beingreiðslufærslu skal nota IBAN-númer til að auðkenna greiðslureikninga. Við sendingu skeyta á milli greiðsluþjónustuveitenda skal form þeirra uppfylla kröfur ISO 20022 XML, eins og það heitir. Þetta er sérstakur staðall. Í fjórða lagi er bæði viðtakanda greiðslu og greiðanda óheimilt að tilgreina í hvaða aðildarríki greiðslureikningur mótaðila skal vera, að því tilskildu að greiðslureikningurinn sé aðgengilegur í skilningi 3. gr. reglugerðar (ESB) nr. 260/2012. Í fimmta lagi skal greiðandi skal hafa heimild til að gefa greiðsluþjónustuveitanda sínum fyrirmæli um að takmarka beingreiðsluinnheimtu við ákveðna fjárhæð, tíðni eða hvort tveggja. Greiðandi getur einnig gefið fyrirmæli um að sannprófa skuli hverja beingreiðslufærslu áður en greiðslureikningur er skuldfærður. Auk þess getur hann gefið fyrirmæli um að stöðva beingreiðslur, takmarka þær eða heimila aðeins að uppfylltum nánar tilgreindum skilyrðum. Þá er rétt að fara nokkrum orðum um áhrif tillagna frumvarpsins á útgjöld og rekstur ríkissjóðs. Ekki er talið að frumvarpið hafi nema minni háttar stjórnsýslulegar breytingar í för með sér. Ekki verður því séð að frumvarpið, verði það óbreytt að lögum, hafi í för með sér teljandi áhrif á fjárhag ríkissjóðs. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002, með síðari breytingum. Um nokkurt skeið hefur verið unnið að því innan Evrópusambandsins að setja samræmdar reglur um skilameðferð fjármálafyrirtækja. Með skilameðferð er átt við allt ferlið frá því að fjármálafyrirtæki í kröggum fær, eða getur fengið, aðstoð til fjárhagslegrar endurskipulagningar og allt að því að slitameðferð lýkur. Gerð þessi er í formi tilskipunar sem tekin verður upp í EES-samninginn og heitir á ensku „Directive on Bank Resolution and Recovery“. Stefnt er að því að gerðin verði tekin upp í EES-samninginn, það stefnir allt í að svo verði, en þetta er eitt af mikilvægum sviðum EES-samstarfsins og ekki við öðru að búast en að vinnunni fari að ljúka. Upphaflega var stefnt að því af hálfu Evrópusambandsins að tilskipunin yrði gefin út veturinn 2012–2013 en vinna við hana dróst á langinn vegna ágreinings um nokkra þætti hennar. Vó þar þyngst ágreiningur um fyrirkomulag sameiginlegs skilameðferðarsjóðs. Nú virðist fundin lausn á þeim ágreiningsefnum sem töfðu lokafrágang gerðarinnar. Fyrir rúmu ári var skipuð nefnd sérfræðinga til að hefja undirbúning innleiðingar gerðarinnar. Var við það miðað að unnt yrði að leggja fram frumvarp til nýrra heildarlaga á Alþingi um skilameðferð fjármálafyrirtækja síðastliðið haust. Tafir á lokaútgáfu tilskipunarinnar hafa leitt til þess að af þessu hefur ekki getað orðið. Það er óvarlegt að reikna með að nefndin nái að skila ráðherra frumvarpsdrögum fyrr en líða tekur á þetta ár. Af þeim sökum er nú stefnt að því að unnt verði að leggja nýtt frumvarp fram á löggjafarþinginu 2014–2015. Ég rek þetta, virðulegi forseti, af þeirri ástæðu að vegna tafanna sem ég hef hér gert grein fyrir og þeirra áhrifa sem þær tafir hafa haft á undirbúning innleiðingarinnar hér á landi er nauðsynlegt að framlengja gildistíma ákvæðis til bráðabirgða nr. VI við umrædd lög enn um sinn. Ákvæðið sem upphaflega var sett með lögum nr. 125/2008, um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., neyðarlögunum svokölluðu, veitir Fjármálaeftirlitinu heimild til þess að grípa til sérstakra ráðstafana í samræmi við fyrirmæli ákvæðisins til þess að takmarka tjón eða hættu á tjóni á fjármálamarkaði. Hér er lagt til að gildistími ákvæðisins verði framlengdur til 31. desember 2015. Ekki eru lagðar til aðrar breytingar á ákvæðinu. Ákvæðið hefur tvisvar áður verið framlengt, fyrst með lögum nr. 78/2011 og síðan með lögum nr. 77/2012. Ákvæði í sömu eða efnislega sambærilegum myndum munu verða í frumvarpi að nýjum heildarlögum um skilameðferð fjármálafyrirtækja sem unnið er að á vegum ráðuneytisins og ég hef hér áður vikið að. Eins og áður segir er stefnt að því að leggja það frumvarp fram á löggjafarþinginu 2014–2015. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar.