Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs í tilefni af því máli sem hér var nú á dagskrá til ákvörðunar umr., en það er þáltill. um vantraust á ríkisstj. Það hefur ekki enn náðst samkomulag á milli flokka um það, hvenær umr. um þessa till. geti farið fram. Við í Alþb. leggjum á það mikla áherslu að umr. um þessa till. geti farið fram hið allra fyrsta. Þessi vantrauststill. er flutt við nokkuð sérstakar aðstæður í okkar landi, þegar allsherjarverkfall er skollið á, nær öll framleiðslutæki þjóðarinnar hafa stöðvast og upp hefur komið hið alvarlegasta ástand. Það er því full ástæða til þess að vantrauststill., sem fram kemur, sé rædd svo fljótt sem við verður komið. Þessi till. kom fram hér á Alþ. á miðjum degi í gær. Ég tel því að það hefði verið mjög auðvelt að koma því við að hafa umr. um till. á föstur dagskvöld í þessari viku, þegar það er einnig haft í huga að fundir hér í þinginu eru ekki yfirleitt nú um þetta leyti á föstudögum. Það kom fram í viðræðum á milli flokkanna í gær, að fulltrúar allra flokka nema Sjálfstfl. gátu fallist á það að umr. færi fram um till. á föstudagskvöld. Formaður Framsfl. tók þar undir og sagði að ekkert væri að vanbúnaði frá hans hálfu að taka þátt í umr. um till. þá. En hins vegar var það forsrh. sem skoraðist undan, bar ýmsu við og vildi fá frestun á umr. Ég tel að það sé með öllu óviðeigandi að forsrh. komi í veg fyrir umr. eins og þessa, að hún geti farið fram hið fyrsta, og sé enga frambærilega ástæðu til að skjóta umr. á frest. Ég hefði að vísu óskað eftir því að hæstv. forsrh. hefði tekið álit sitt, sem fram kom varðandi umræðutíma, til endurskoðunar og það hefði getað orðið samkomulag á milli flokkanna um það hvenær umr. færi fram, eins og jafnan áður um slíkar till. Hitt þykir mér líka augljóst, að takist ekki samkomulag, þá er réttmætt að þessi umr. fari fram eigi að síður á föstudagskvöld þar sem mikill meiri hl. virðist styðja þá hugmynd. Það eru því tilmæli mín til hæstv. forseta, sem að sjálfsögðu ræður því endanlega hvenær till. er tekin á dagskrá og umr. geta farið fram, að hann hlutist til um að þessi umr. fari fram á föstudagskvöld eða beiti sér að öðrum kosti fyrir því að samkomulag geti tekist um það, hvenær umr. fer fram, og að hún geti farið fram hið allra fyrsta. Ég veit að það eru mörg dæmi þess, að nokkur dráttur hafi orðið á umr. á vantrauststill. sem fram hafa komið. Það breytir engu í sambandi við deilu þá sem nú hefur komið upp um það, hvenær þessi umr. eigi að fara fram. Það hefur alltaf áður, allan þann tíma sem ég hef fengist við þessi mál. orðið samkomulag um það á milli flokkanna hvenær umr. færi fram. Stundum hefur það komið fyrir að þeir, sem flutt hafa vantrauststill., hafa sjálfir óskað eftir því að fresta umr. um langan tíma og þá hefur það að sjálfsögðu orðið ofan á. En ég minnist þess ekki að neinn forsrh. hafi beinlínis hlutast til um að tefja umr. um vantraust á ríkisstj., og mér þykir það óviðeigandi í meira lagi. Með hliðsjón af því, hvernig mál standa nú í okkar landi, og að sjálfsögðu með það í huga, hver staða ríkisstj. er varðandi þá alvarlegu atburði sem komnir eru upp í okkar landi, þá tel ég að leggja beri áherslu á það að umr. fari fram hið fyrsta. Ég get ekki séð að það sé neitt til fyrirstöðu að þessi umr. fari fram á föstudagskvöld nú, ella á laugardag, en að skjóta þessu á frest eitthvað fram í næstu viku, ég mótmæli því fyrir hönd míns flokks, að það sé gert, og tel að þá sé ekkert samkomulag um það á milli flokka, hvenær umr. fer fram, og þá hljóti það að vera hæstv. forseti sem sker úr hvenær till. verður tekin á dagskrá og umr. ákveðin. Ég endurtek sem sagt þá ósk mína til hæstv. forseta að hann hlutist til um að þessi umr. geti farið fram annað kvöld og í fullu samræmi við þingsköp um umr. um vantrauststillögur.



Út af ummælum hv. 2. þm. Austurl. vil ég taka það fram, að enda þótt umr. um vantrauststill. fari fram á mánudag, þá er sá tími, sem líður frá útbýtingu till. til mánudags, með þeim skemmsta tíma sem dæmi eru til um, því að venjulega hefur umræða farið fram innan vikutíma frá því að till. hefur komið fram um vantraust, þannig að hér er ekki um neitt óeðlilegan langan tíma að ræða. Og dæmi eru þess líka, að það hafi liðið nokkrar vikur. Hitt er rétt hjá hv. þm., að yfirleitt hefur náðst samkomulag um það, hvenær umr. skuli fram fara. Hins vegar er það ekki nú, eins og þegar hefur komið fram. Hæstv. ríkisstj. hefur talið að það yrði heppilegast að hafa umr. á mánudag, og ég fyrir mitt leyti hef ekkert við það að athuga. Hins vegar, ef einhverjir möguleikar væru á því að það gæti fundist annar tími, þá skal ég gera mitt í því, en ég reikna ekkert frekar með því að það geti orðið. Þegar þessi mál voru rædd í gær og einnig í morgun, þá virtist mánudagskvöldið vera heppilegasti tíminn. Mér finnst eðlilegt að taka tillit til hæstv. ríkisstj. þegar umr. um vantraust á hana kemur fram.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að taka undir þau ummæli hv. 2. þm. Austurl., Lúðvíks Jósepssonar, að fyrst vantraust er komið fram á hæstv. ríkisstj., þá er eðlilegt og öllum fyrir bestu að það fari fram sem fyrst. Hins vegar geri ég mér algjörlega ljóst að það er á valdi hæstv. forseta að ákveða hvenær slík umr. fer fram, og ég mun og minn flokkur að sjálfsögðu sætta mig við úrskurð hans í þeim efnum. En fyrst á annað borð er vakið máls á þessu efni hér utan dagskrár í Sþ., þá tel ég rétt að það komi fram, að það er að sjálfsögðu ekki, getur ekki verið og má ekki vera tilgangur flutnings vantrausts á ríkisstj. að gera neina tilraun til þess af stjórnmálaflokkanna hálfu að hafa áhrif á lausn þeirrar alvarlegu kjaradeilu sem nú er uppi með þjóðinni, allra síst þegar eins háttar í viðskiptum okkar við aðrar þjóðir og nú á sér stað þessa dagana og um þessa helgi. En þó að stjórnmálaflokkarnir eigi að sjálfsögðu ekki og geti ekki verið þeirra eðlilega ætlun að hafa nein afskipti af kjaradeilunni og þeirri lausn hennar sem æskilegt er að eigi sér stað sem allra fyrst, þá kemst ég ekki hjá að vekja athygli á því, að nokkru öðru máli gegnir um hæstv. ríkisstj. Henni, sem löglega kjörinni stjórn í landinu hlýtur að bera skylda til að reyna að hafa heillavænleg áhrif á það að þessi alvarlega deila leysist sem fyrst. En hingað til hefur því miður kveðið lítið að því að hún hafi látið sig ágreiningsefni deiluaðilanna nokkru skipta. Ég minni í þessu sambandi á að af hálfu launþegasamtakanna í framhaldi af kjararáðstefnu þeirra voru ríkisstj. afhentar till. sem að dómi launþegasamtakanna hefðu átt að geta stuðlað að skjótri og skynsamlegri lausn á þeim erfiðu kjaramálum sem við er að etja. Einnig fóru fram viðræður milli fulltrúa launþegasamtaka og fulltrúa vinnuveitenda og a.m.k. varðandi nokkur mikilvæg atriði varð samstaða af þeirra hálfu um að bera fram vissar óskir gagnvart ríkisstj. Að því er fram hefur komið í fjölmiðlum hefur ríkisstj. enn sem komið er ekki tekið undir þessar óskir, hvorki óskir af hálfu launþegasamtaka né þær óskir sem reyndust vera sameiginleg sjónarmið launþegasamtaka og vinnuveitenda. Hér tel ég að ríkisstj. hafi farið of hægt, hafi haft of hægt um sig, hafi haft of lítið frumkvæði, og þeim mun fyrr sem hún lætur málið til sín taka og þá að sjálfsögðu í því skyni að hafa skynsamleg og heillavænleg áhrif á sem skjótasta og réttlátasta lausn deilunnar, þeim mun betra. Þetta taldi ég rétt að kæmi fram fyrst á annað borð var vakið máls á þessum atriðum hér utan dagskrár í dag.



Herra forseti. Ég skil þannig yfirlýsingu hæstv. forseta að hann muni athuga möguleika á því, hvort hægt er að koma á samkomulagi um að umr. um vantrauststill. geti orðið fyrr en á mánudag í næstu viku, en viðurkenni að sjálfsögðu að það er á hans valdi að ákveða hvenær þessi umr. fer fram. Hæstv. forseti sagði að hann teldi eftir atvikum eðlilegt að taka tillit til hæstv. ríkisstj. í þessum efnum. Það er að sjálfsögðu einnig nauðsynlegt að taka tillit þar til fleiri, og það verður þá ekki skilið á annan veg en þann, að hæstv. ríkisstj. sé ekki við því búin, hún sé ekki tilbúin að ræða vantraust á sjálfa sig, hún þurfi að fá enn þá lengri umhugsunartíma, hvernig hún eigi að bregðast við slíku, því að ég efast ekkert um að hæstv. ráðh. hafa tíma til að mæta hér á Alþ. og flytja sínar hálftíma ræður í sambandi við vantraust. Þeir hafa þegar látið auglýsa sig á ýmsum fundum úti í bæ, a.m.k. seinni partinn á laugardag, og þeir gætu alveg eins mætt hér og svarað til saka í sambandi við vantrauststill., nema þeir þurfi að fá eina helgi og kannske einhverja daga í viðbót til að lesa sér til áður en þeir svara hér til saka. Ég vil sem sagt ítreka fyrri beiðni mína, en undirstrika að það er vægast sagt óvenjulegt, þegar vantraust er flutt við hliðstæðar kringumstæður og hér er gert, að þá beiti hæstv. forsrh. sér fyrir því að fá fram drátt á umr. um mál eins og þetta. Það er alveg óvenjulegt, fyrst samstaða gat myndast á milli allra annarra aðila. Það er mjög furðulegt, og ég held að þar sé um venju að ræða sem ekki ætti að taka upp, því að hver veit nema næsti forsrh. fyndi upp á því, þegar vantrauststill. kæmi, að hann segði að hann þyrfti að biða enn þá lengur. En vitanlega er eðli vantrauststill. þannig, að það er ætlast til þess að hún sé tekin fyrir til umr. og afgreiðslu eins fljótt og tök eru á með góðu móti. Auðvitað geta mál legið þannig - og hafa oft legið þannig - þegar vantrauststill. eru fluttar, að þeir, sem flytja þær, geta vel sætt sig við að þær komi ekki til umr. fyrr en eftir viku eða jafnvel hálfan mánuð. Og þá er ekkert við því að segja. En nú standa málin hins vegar þannig, að þeir, sem að vantrauststill. standa, óska eftir að fá umr. flýtt og það er full aðstaða til þess að koma umr. við. Þá er, eins og ég segi, vægast sagt óviðeigandi að sjálfur hæstv. forsrh. fari að draga úr því að umr. geti farið fram. Ég vænti nú þess að hæstv. forsrh. sjái að þetta er ekki frambærilegt og geti fallist á það að umr. fari fram á föstudagskvöld.



Herra forseti. Í gær milli kl. tvö og þrjú kom fyrsti fim. vantrauststill. að máli við mig og spurðist fyrir um hvort samkomulag gæti náðst um að hafa umr. um vantrauststill. samkv. ósk hans á föstudagskvöld. Ég sagði þá strax að ég skyldi sjá svo um að það yrði alla vega á mánudagskvöld, en taldi vandkvæði á því að þessi umr. færi fram á föstudagskvöld. Ég ræddi enn fremur um sama bil við annan flm. þáltill. um vantraust á ríkisstj. og gat um afstöðu mína, og hann gerði enga athugasemd við það út af fyrir sig að umr. um þáltill. færi fram á mánudagskvöld. Þegar ég hitti forsvarsmenn flm., þ.e.a.s. fyrsta og annan flm. vantrauststill. og formann þingflokks SF í stað formanns flokksins, sem er þriðji flm. vantrauststill., báru þeir sameiginlega fram þá ósk að umr. yrðu á föstudaginn. Ég ítrekaði afstöðu mína, en kvaðst mundu hafa samráð við ríkisstj. og stuðningsflokka hennar. Að höfðu því samráði var sú afstaða tekin, að eðlilegast væri að þessi umr. færi fram á mánudagskvöld, það væri í fullu samræmi við þingvenjur og þingsköp og eigi líði lengri tími frá framlagningu till. til umr. en svo að fulls réttlætis væri gætt og tilhliðrunarsemi gagnvart flm. Ég hef enn ekki heyrt neina efnislega ástæðu fyrir því að flýta þurfi svo mjög umr. um till. sem hér hefur fram komið. Það er rétt, sem hv. 2. hm. Austurl. sagði, að nú er hið alvarlegasta ástand þar sem er allsherjarverkfall. En það breytist ekki við flutning þessarar vantrauststill. né heldur við umr. um hana. Og miðað við það, sem hv. 9. þm. Reykv. sagði áðan um það að stjórnmálaflokkar eigi ekki að hafa áhrif á eða afskipti af lausn kjaradeilu, þá verður því ekki trúað að þessi vantrauststill. sé flutt í skjóli kjaradeilurnar eða í þeim tilgangi, en hins vegar læðist sá grunur að manni vegna þess óðagots sem er á flm. varðandi umr. um málið. Ég bendi á það sem hv. 9. þm. Reykv. sagði, að þótt stjórnmálaflokkar eigi ekki að hafa áhrif á eða afskipti af lausn kjaradeilu, þá gegni öðru máli um ríkisstj. Ég held sannast best að segja að ríkisstj. eigi að verja tímanum í dag og á morgun og um helgina eða svo löngum tíma sem nauðsyn krefur, þar til kjaradeilan er leyst, til þess að stuðla að lausn hennar. Og ég vil að því leyti segja mig ósammála sjónarmiði hv. 9. þm. Reykv., að stjórnmálaflokkar eigi ekki að hata áhrif á lausn kjaradeilunnar, að ég teldi mjög æskilegt að stjórnmálaflokkar hefðu jákvæð áhrif á lausn kjaradeilunnar. En aftur á móti efa ég að það sé í þeim tilgangi gert, að þessi vantrauststill. er borin fram. En um það getum við rætt síðar. Ég vil einnig leiðrétta það sem fram kom í máli hv. 9. þm. Reykv., að ríkisstj. hefði hvorki svarað till. launþegasamtakanna né heldur sameiginlegum till. launþegasamtakanna og vinnuveitenda. Þetta er algjörlega rangt. Ríkisstj. hefur haldið fundi með þessum aðilum og svarað þessum till. þeirra lið fyrir lið, fyrst till. launþegasamtakanna einna og síðan sameiginlegum till. launþegasamtakanna og vinnuveitenda. Varðandi hið síðara hefur ríkisstj. sent minnisgrein frá sér til Alþýðusambands Íslands og samtaka vinnuveitenda, frásögn af sameiginlegum fundi fulltrúa þessara aðila sem haldinn var 5. febr. s.l. vegna hinna sameiginlegu till. sem eru dags. 20. jan. s.l. Það kom ekki fram nein rödd á þessum sameiginlega fundi að ríkisstj. hefði ekki svarað hinum sameiginlegu till. Það var mismunandi afstaða að vísu til einstakra till., og ríkisstj. gat ekki svarað öllum till. þeirra jákvætt, en almennt má segja að saman hafi farið afstaða launþegasamtaka og vinnuveitenda annars vegar og ríkisstj. hins vegar í veigamestu málunum, eins og þeim að tryggja fulla atvinnu og hamla á móti vaxandi verðbólgu. Hitt er rétt að fram komi, að bæði í till. launþegasamtakanna út af fyrir sig og í sameiginlegum till. vinnuveitenda og launþegasamtakanna var mjög um almennar ábendingar og till. að ræða, meira og minna í ályktunarformi, þar sem ekki voru sérgreindar þær ráðstafanir sem grípa skyldi til. Vitaskuld er góðra gjalda vert að fá slíkar ábendingar og till. Hins vegar er og ljóst, að það er erfiðara að grípa á afgreiðslu slíkra almennra ábendinga en beinna sundurgreindra og sundurliðaðra till. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta efni, en ítreka það, að hér er farið að þingsköpum og réttum reglum. Það er engin efnisleg ástæða fyrir þeim flýti sem farið er fram á, og við getum, þegar umr. um vantrauststill. fara fram, fjallað frekar um einstök efnisatriði málsins.



Herra forseti. Ég hefði ekki farið að blanda mér í þessar umr. um dagsetningu á umr. um vantraust ef ekki hefði gætt nokkurs misskilnings hjá hv. 2. þm. Austurl., þar sem hann vildi kenna hæstv. forsrh. um það, að af þessari umr. gæti ekki orðið fyrr en á mánudag, og lét orð falla eitthvað á þá lund, að formaður Framsfl hefði tjáð að sér væri ekkert að vanbúnaði þegar við hann var rætt um þetta. Þetta vil ég nú leiðrétta. Hins vegar má segja að þetta sé e.t.v. afsakanlegur misskilningur, af því að rétt er það, að þegar ég var rétt kominn inn í þinghúsið eða salinn hér í gær og hafði ekki séð neina vantrauststill., þá átti formaður Alþb., einn af flm. þessarar till., viðtal við mig og skýrði mér frá þessu.Og það er alveg rétt, að ég sagði um leið eitthvað á þessa leið: Ja, það er allt í lagi - eða eitthvað á þá lund, en sagði jafnframt: Talaðu við forsrh. - Ég vona að hv. þm. kannist við að þessi hafi verið mín viðbrögð eða eitthvað á þá lund. Mér fannst ákaflega eðlilegt að fyrst væri haft samband um þetta við forsrh. þar sem hér er um að ræða vantraust á ríkisstj. Síðan ræddum við saman, forsrh. og ég, og síðan var þetta rætt í ríkisstj. og væntanlega í þingflokkum ríkisstj. líka, og þá var það sammæli manna að það væri eðlilegt og á engan hallað þó að þessi umr. biði til mánudags. Hér er því ekki á neinn hátt við hæstv. forsrh. að sakast einan sér. Þetta vildi ég að kæmi fram. Auðvitað er það laukrétt, að það er sjálfsagt að vantrauststill. séu ræddar sem fyrst, og þeirri reglu hefur verið fylgt yfirleitt á Alþ. það ég best veit, nema þá ef einhverjar alveg sérstakar ástæður hafa verið fyrir hendi. Um það er enginn ágreiningur að svo eigi þetta að vera. En við lítum svo á að ekki sé þetta óeðlileg töf á því að umr. um vantraust fari fram þó að það dragist fram á mánudag. Þess verður að gæta, að þarna koma helgidagar á milli eða dagar sem þing er venjulega ekki háð á, og þá er ekki ýkjamikill dráttur sem á þessu verður. Ég held því að staðhæfa megi að þetta sé algerlega eðlileg og venjuleg meðferð á vantrauststill. Ég er satt að segja hissa á því, að þessarar óþolinmæði skuli gæta, reyndar ekki hjá hv. flm. till., heldur hafa það verið aðrir sem hafa komið hér upp og sagt nokkur orð um þetta. Ég vona nú að athuguðu máli að það geti orðið sættir um þetta atriði og menn þurfi ekki að vera að deila svo mjög út af því. Ég vil varla gera því skóna að hv. flm. geri sér von um að þessi vantrauststill. verði samþykkt, og þá held ég að það megi nokkuð einu gilda hvort það dregst fram á mánudaginn eða á sér stað á föstudegi, þannig að ég vil nú vænta þess að um þetta geti þrátt fyrir þennan lítilfjörlega ágreining, sem upp hefur komið, tekist gott samkomulag. Það er e.t.v. hugsanlegt að þeir lifi í þeim heimi, hv. stjórnarandstæðingar, að þeir haldi að þessi vantrauststill. verði samþykkt. Þá er það, eins og hér hefur verið réttilega tekið fram, að tímarnir eru ákaflega alvarlegir og ég býst varla við að það yrði talin mikil forsjá í því að gera landið stjórnlaust á þessum alvarlegu tímum. Það gæti hvarflað að manni vegna þess ákafa sem um þetta er, að fá þessa till. afgreidda, að stjórnarandstæðingar væru viðbúnir að mynda nýja stjórn, hún væri tilbúin að taka við. Og þá skipti það kannske einhverju máli hvort það væri á laugardaginn eða mánudegi eða þriðjudegi.  Þetta var nú útúrdúr og í sjálfu sér óþarfur, vegna þess að ég ætlaði bara að bera vitni og reyna að leiðrétta þennan misskilning sem kom fram hjá hv. 2. þm. Austurl. og kann að eiga sér skiljanlegar orsakir vegna þess hvernig ég brást við í fyrstu þegar hv. þm. Ragnar Arnalds, formaður Alþb., talaði við mig. En sem sagt, það er ekki við hæstv. forsrh. í þessu efni að sakast. Við erum alveg sammála um þetta atriði og teljum að það sé ekki á neinn hátt hallað á neinn þó að þetta dragist til mánudags. Það má vel vera að okkur ráðh. veiti ekki af tímanum til að undirbúa okkur. En ef til vill gæti það komið sér vel fyrir hina, hv. stjórnarandstæðinga sem fara í umr., að fá þennan lengri frest til þess að undirbúa sínar ræður.



Herra forseti. Það er nú kannske ekki ástæða til að hafa mörg orð vegna þess sem hér hefur verið rætt í sambandi við tímasetningu á umr. um þá vantrauststill sem fram er komin. Sjálfsagt er það rétt hjá hæstv. forseta og öðrum, sem það hafa sagt hér, að þó að mánudagur yrði valinn, þá yrði það með styttri tíma sem slík till. lægi frá því að hún hefur komið fram og þangað til hún væri tekin til umr. Og ekki á ég von á því að hylli hæstv. ríkisstj. vaxi svo á þeim fáu dögum sem til mánudagsins eru að það sé nein ástæða til að ætla að hún standi betur að vígi á mánudag en á morgun. Ég held að þurfi kraftaverk til að hylli hæstv. ríkisstj. vaxi héðan af hjá almenningi á Íslandi  Hitt er auðvitað rétt, sem hér hefur komið fram, að vantrauststill. hefur líklega sjaldan, ef nokkurn tíma, verið borin fram við slíkar kringumstæður eins og nú eru. Það er slíkt ástand í þjóðfélaginu að það er ekki að ástæðulausu sem slík till. kemur fram. Það er því full ástæða til að ítreka það að till. verði tekin til umr. svo fljótt sem verða má. Og vel má vera að hæstv. ráðh., dómsmrh. og öðrum hæstv. ráðh., veiti ekki af tímanum fram til mánudags til þess að undirbúa varnarræður fyrir hæstv. ríkisstj. Ég get vel unnt þeim þess að hafa þann tíma til umráða. En út af því sem hæstv. dómsmrh. sagði hér áðan, þá var á engan veg annan hægt að skilja hans ræðu, þegar hann talaði um hvort rætt hefði verið við Sjálfstfl. um aðra væntanlega ríkisstj., ekki hefði það verið gert við Framsfl., en að það gæti kannske oltið á því hver afstaða framsóknarforingjanna yrði til umræðu um þessa till., hvort bað væri von fyrir þá að komast í aðra ríkisstj. eftir að þessi væri fallin. Það mátti a.m.k. skilja orð hæstv. dómsmrh. á þann veg, að hann vildi hafa það tryggt hvort Framsókn ætti inngöngu í aðra ríkisstj. að þessari fallinni. Vonandi verður formaður Alþfl. til þess að svara honum um það, hvort hafi verið rætt við Sjálfstfl. um þetta. Það var greinilega ótti af hálfu hæstv. dómsmrh. að það hafi verið gengið fram hjá Framsókn og rætt beint við Sjálfstfl. Þetta vænti ég að form. Alþfl. upplýsi hér á eftir, þannig að dómsmrh. geti þá verið rólegri eftir en áður. Ég skal ekki fara öllu fleiri orðum um þetta. En ástæðan fyrir því, að ég kvaddi mér hljóðs, voru fyrst og fremst þau orð hæstv. forsrh., sem hann lét falla áðan um afskipti eða sem ég vil kalla afskiptaleysi hæstv. ríkisstj. af þeim kjaradeilum sem nú standa yfir í þjóðfélaginu. Hann vildi láta í það skina a.m.k., að ríkisstj. hefði lagt sitt af mörkum til lausnar þessum deilum og ríkisstj. hefði átt viðræður bæði við launþegasamtökin sér og við aðila vinnumarkaðarins saman, og vildi gefa í skyn að þau ummæli, sem hv. 9. þm. Reykv. lét falla áðan um að ríkisstj. hefði verið aðgerðalítil, vægast sagt, í þessum málum, væru ekki á rökum reist. Í Þjóðviljanum 17. febr., þ.e.a.s. daginn sem allsherjarverkfall skellur á hér á landi, viðtækasta verkfall sem átt hefur sér stað í sögu þjóðarinnar frá upphafi, er viðtal við forseta Alþýðusambands Íslands þar sem hann er m.a. spurður um marga þætti þeirra krafna, sem launþegasamtökin hafa sett fram, og hugsanleg viðbrögð og hugsanlega meðferð málsins að mörgu leyti. Í lok þessa viðtals við forseta Alþýðusambands Íslands þann dag sem verkfallið er skollið á segir hann orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. hefur hundsað allar þær stjórnmálalegu aðgerðir sem við höfum bent á að gætu liðkað fyrir samningum og orðið gætu okkar umbjóðendum til bóta. Því eigum við nú ekki annars kost en leggja niður vinnu.“ Þetta eru ummæli forseta Alþýðusambands Íslands og ég væni hann ekki um að fara hér með rangt mál. Það liggur því a.m.k. ljóst fyrir í mínum augum og huga, að ríkisstj. hefur í þessum efnum sem og flestum, ef ekki öllum öðrum setið aðgerðalaus, ráðlaus og villt og hefur vart vitað sitt rjúkandi ráð. Og það er kannske alvarlegast að hún skuli vera svona ráðvillt í þessum efnum. Það kemur kannske þjóðarheildinni hvað verst. Ég taldi nauðsynlegt að þetta kæmi hér fram vegna ummæla hæstv. forsrh., að það er rangt að ríkisstj. hafi að neinu verulegu marki lagt fram till. til úrlausnar þessari yfirstandandi kjaradeilu, því miður. Það er ekki hægt að segja að það sé fyrst og fremst hægt að skamma hæstv. ríkisstj. fyrir rangar ákvarðanatökur. Það er fyrst og fremst hægt að skamma hana fyrir engar ákvarðanatökur, að hún geri bókstaflega ekki neitt, hún væflist sitt á hvað, viti oftast nær ekki í hvorn fótinn hún eigi að stiga. Ég vil svo að lokum aðeins láta það koma hér fram, að það er ljóst að það er fyrst og fremst hæstv. forsrh. sem kemur í veg fyrir að umr. um vantrauststill., sem fram er komin, geti farið fram nú í þessari viku. Það er nauðsynlegt að öllum sé það ljóst, og það er nokkuð einkennilegt að hugsa til þess, að hæstv. forsrh., oddviti ríkisstj., sé ekki til þess reiðubúinn nánast hvenær sem er að hefja umr. og verja hæstv. ríkisstj. gegn ásókn, ef menn vilja hafa það orð um okkar stjórnarandstæðinga, með vantraustsumr. Það er furðulegt, Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri. Ég sem sagt legg ekki ýkjamikið upp úr því hvort þessar umr. færu fram annað kvöld, þó að ég teldi það miklum mun æskilegra vegna þess ástands sem í þjóðfélaginu ríkir. En ég held að það breyti sáralitlu, kannske engu um það, að vinsældir hæstv. ríkisstj. verða vart meiri á mánudagskvöld en þær verða á föstudagskvöldi n.k.



Herra forseti. Það skyldi þó aldrei vera óttinn við það, að vinsældir ríkisstj. verði einmitt meiri á mánudagskvöldið heldur en þær eru í dag eða annað kvöld, sem fær flm. þáltill., stjórnarandstöðuþm., til þess að þrýsta svo þétt á umr. og þá sjónvarpsumr. líklega um þessa vantrauststill.  Ég vil, herra forseti, lýsa furðu minni á því ábyrgðarleysi sem fram kemur í flutningi slíkrar till. sem þessarar á þeim erfiðleikatímum, sem þjóðin stendur frammi fyrir, og þessum annatímum, sem þeir hljóta að vera fyrir ríkisstj. Ríkisstj. á ekki eingöngu í baráttu við að leysa deilur á vinnumarkaðnum, því að það hvarflar ekki að mér eitt augnablik að ríkisstj. hugsi ekki í þá átt að hjálpa til við að finna lausn deilna á vinnumarkaðnum þrátt fyrir það að heppilegast þyki að aðilar vinnumarkaðarins komi sér saman um lausn. Hún hlýtur að eyða miklum tíma í að aðstoða aðila vinnumarkaðarins til að finna þá lausn sem heppilegust telst og allir geta sætt sig við. Ég held að við séum öll sammála um það, að barátta okkar við erlenda aðila, breta, um fiskveiðilögsöguna hljóti að taka mjög mikinn tíma hjá ríkisstj., auk þess að við eigum í erfiðleikum með efnahagsvanda okkar. Þar höfum við allir reynt að leggja okkur fram til að finna lausn á, en ekki tekist betur en orðið er. Og sameiginlega erum við öll, a.m.k. við sem hér erum, hvort sem það eru stjórnarandstæðingar eða stjórnarliðar, ábyrg fyrir þeim fjárl., sem fram hafa komið, og þeim vanda, sem þjóðin er í á því sviðinu. Ég held því að ríkisstj. hafi annað við sinn tíma að gera og þm., hvort sem þeir eru stjórnarliðar eða stjórnarandstæðingar, eigi ekki að auka á þann vanda sem ríkisstj. er þegar í. Ég tel flutning þessarar till. ábyrgðarleysi, vitandi það að till., eins og kom fram hjá hæstv. dómsmrh., verður að sjálfsögðu felld vegna þess að það er ekki brestur í því samstarfi sem stendur að ríkisstj., ég hef ekki orðið var við hann. Ég tek undir orð hæstv. ráðh., að ég hef ekki orðið var við það sem sjálfstæðismaður, því að hann talaði sem framsóknarmaður, að farið hafi verið fram á það við Sjálfstfl. að hann sviki Framsfl. Ég tel ólíklegt að það sé á döfinni. En vegna till. sjálfrar, þá held ég að öllum þeim, sem standa að stjórninni, sé jafnljóst og öllum þeim, sem standa gegn stjórninni hér á Alþ., að þessi ríkisstj. hefur aldrei haft traust þessara flm. eða stjórnarandstöðunnar, þannig að vantrauststill. gat komið á hvaða tíma sem var. En af hverju tímasetja þeir hana einmitt nú þegar þjóðin öll stendur frammi fyrir mesta vanda sem hún hefur staðið frammi fyrir í langan tíma? Það er ekki nema til eins, þ.e. að koma ríkisstj. í eins mikinn vanda og mögulegt er, að auka vandann ef mögulegt er. Það þjónar ekki nema andstæðingunum. Ég vil því ljúka þessum orðum mínum með því að fara þess á leit við flm. till., - ég vil taka undir orð hæstv. dómsmrh., að þeir hafa allir stundum verið skynsamir hér á Alþ., - að þeir dragi þessa vantrauststill. til baka.



Herra forseti. Ég skal fúslega taka til greina óbein tilmæli forseta um að þessar umr. dragist ekki á langinn, enda hef ég ekki hér mörgu við að bæta. Ég stend nú aðallega upp vegna ummæla hæstv. dómsmrh. Hann kom hér í ræðustól til þess að staðfesta það, að það væri ríkisstj. í heild sem bæri ábyrgð á þessari ákvörðun, að umr. færu ekki fram fyrr en á mánudag, og ég held að það sé alveg óumdeilt, að það er sem sagt ríkisstj. í heild sem hefur tekið þá ákvörðun að fá umr. þessari slegið á frest fram yfir helgi. Um hitt held ég að sé enginn misskilningur, hvað fór okkar í milli í samtali okkar í gær, milli mín og hæstv. dómsmrh. Ég ræddi við hann sérstaklega um fram komna till. og þá ósk okkar stjórnarandstæðinga að umr. um hana færu fram án ástæðulauss dráttar, nefndi sérstaklega nokkra möguleika, þ. á m. föstudagskvöldið sérstaklega. Hann lýsti því yfir að það væri allt í lagi, þessi till. væri fram komin og sér væri ekkert að vanbúnaði í þessum efnum, eins og haft var hér eftir hv. þm. Lúðvík Jósepssyni. En það er reyndar rétt, að hann vísaði mér á forsrh. í þessu sambandi, og að sjálfsögðu hafði ég þá gert ráð fyrir að eiga einnig viðræður við hann, en hann var ekki kominn í húsið. Ég held að af þessu sé alveg ljóst, að allir flokkar aðrir en Sjálfstfl. - eða forustumenn allra flokka - hafa í sjálfu sér verið reiðubúnir til að láta þessar umræður fara fram á föstudegi, og það er sem sagt hæstv. forsrh. sem ræður því og hefur komið því til leiðar að umr. dregst fram yfir helgi, enda þótt hann hafi fengið ríkisstj. í heild til þess að fallast á þessa niðurstöðu sina og styðja sig í því að fá umr. frestað. Það hefur verið spurt nokkuð um það í þessum umr. hvers vegna stjórnarandstæðingar óski eftir því að þessum umr. sé flýtt. Ég vil benda hv. þm. á að hér er ekki um neinn óeðlilegan flýti að ræða. Ég minni á það, að mikilsverðar till. og frv. eru oft tekin fyrir daginn eftir að þau eru lögð fram, og jafnvel kemur það fyrir að frv. og till. séu tekin fyrir samdægurs. Þess eru jafnvel ýmis dæmi og það meira að segja nú frá seinustu vikum, að frv. séu afgr. í gegnum þrjár umr. í hvorri d. fyrir sig. Ég sé því ekki að það sé með nokkrum rétti hægt að kalla það einhvern óeðlilegan flýti, ef till. er lögð fram á miðvikudegi, að umr. um hana fari fram á föstudegi. Ég held að það fari ekkert á milli mála, að ástandið í þjóðfélagi okkar hefur verið býsna alvarlegt á undanförnum mánuðum, en þó keyrir nú um þverbak þessa dagana, eins og öllum mun ljóst vera. Það er skoðun æðimargra og þ. á m. okkar stjórnandstæðinga, að hæstv. ríkisstj. beri ekki svo litla ábyrgð á því hvernig komið er og að það séu afskipti hennar og þá öllu heldur afskiptaleysi hennar af þeim kjaradeilum, sem nú standa yfir, sem gera það að verkum að hún verði að bera þar þunga ábyrgð og eigi þar stóra sök. Þar á ég að sjálfsögðu fyrst og fremst við hin neikvæðu viðbrögð ríkisstj. gagnvart till. sem Alþýðusamband Íslands lagði fram fyrir tveimur og hálfum mánuði og hafa að vísu fengið einhverja meðferð af hálfu forsrh., en öllum mun víst bera saman um að þau viðbrögð hafa verið harla neikvæð. Það segir sig sjálft, að þegar hundruð millj. kr. fara í súginn á degi hverjum vegna allsherjarverkfalls sem m.a. má rekja til afskiptaleysis og neikvæðrar afstöðu ríkisstj., þá er svo sannarlega þörf á því að ræða það mál hér á hv. Alþ. á formlegan hátt. Það er það sem við förum fram á og vonumst þá til þess að sú umr. geti með einhverjum hætti leitt til þess að endir verði bundinn á þessar alvarlegu kjaradeilur. Ég ætla ekki hér að fara að gera að umtalsefni gamanmál hæstv. dómsmrh. um hugsanlega nýja stjórnarmyndun. Ég veit að hæstv. dómsmrh. þekkir öllum mönnum betur stjórnmálasögu íslendinga og hvaða aðdraganda það hefur haft að vantrauststill. hafa verið fluttar. Og hann veit það jafnvel og ég, að það mun aldrei hafa gerst að þeir menn, sem borið hafa fram vantrauststill. á Alþ., hafi jafnhliða haft nýja ríkisstj. í handraðanum. Það hefur víst aldrei gerst. Hitt er ljóst, að á öllum sviðum þjóðfélagsins er nú hin mesta óstjórn ríkjandi. Það getur ekki farið fram hjá neinum. Og af þessari ástæðu verður núv. ríkisstj. að víkja. Það er með þetta í huga að sjálfsögðu sem umrædd till. er flutt.



Herra forseti. Þáltill. sú á þskj. 200, sem hér liggur nú fyrir til umr., felur það í sér að ríkisstj. láti kanna möguleika á því að Lífeyrissjóður bænda greiði bændakonum allt að þriggja mánaða fæðingarorlof við barnsfæðingu, skuli í því skyni leitað samráðs við Búnaðarfélag Íslands, Stéttarsamband bænda og Lífeyrissjóð bænda og ráð fyrir því gert að álit og niðurstöður þessara aðila liggi fyrir áður en Alþ. kemur saman haustið 1976. Það fer ekkert á milli mála eftir þær umr. sem orðið hafa hér á Alþ. um þessi mál, bæði á síðasta þingi og nú nýverið í sambandi við fæðingarorlof kvenna innan ASÍ, að þm. allir líta á fæðingarorlofið sem mikilvæga og sanngjarna réttarbót til handa þeim konum sem þátt taka í atvinnulífinu, en þær, sem ekki njóta fæðingarorlofs, verða fyrir tilfinnanlegum tekjumissi við barnsburð ef þær á annað borð leyfa sér þann sjálfsagða munað að vera heima við til að annast nýfædd börn sín fyrstu víkurnar af ævi þeirra. Fram til þessa hafa konur, sem eru á launum hjá ríkinu, verið þær einu hér á landi sem notið hafa þessara fríðinda, en með lögum frá 1954 fengu þær rétt á 90 daga launuðu orlofi í sambandi við barnsburð. Hér er það ríkið sem er atvinnuveitandinn og því eðlilegt að það standi undir þessum greiðslum. Þegar að öðrum atvinnustéttum kemur hefur hingað til ekki þótt gerlegt að bæta greiðslum til fæðingarorlofs ofan á þau risavöxnu útgjöld almannatrygginga sem hafa undanfarið bólgnað svo út sem raun ber vitni. En ýmsir hafa verið þeirrar skoðunar, að greiðsla á fæðingarorlofi ætti að falla undir almannatryggingar. Það kom fram í svari hæstv. heilbr.- og trmrh. nú fyrir skemmstu í fsp. um tekjustofna til að tryggja öllum íslenskum konum fæðingarorlof, að hækkun til sjúkratrygginga einna saman nemi 4000 millj. kr. milli áranna 1975 og 1976. Ríkisstj. sæi sér því ekki fært við þær aðstæður, sem nú eru, að finna aðra tekjustofna samkv. viðaukaákvæði laganna frá s.l. vori um greiðslu fæðingarorlofs úr Atvinnuleysistryggingasjóði til launakvenna innan Alþýðusambands Íslands. En þetta viðaukaákvæði hljóðaði svo, eins og hv. þm. mun kunnugt, að ríkisstj. skyldi fram til síðustu áramóta leita tekjustofna til þess að allar konur á Íslandi yrðu þessara fríðinda aðnjótandi. Hjá nágrannaþjóðum okkar á Norðurlöndum kemur fæðingarorlofið yfirleitt undir sjúkratryggingar. Þar á móti kemur svo það, að þar er þátttaka atvinnurekenda allmiklu meiri til sjúkratrygginganna heldur en gerist hjá okkur, þar sem þær eru fjármagnaðar, að því er mig minnir, að 90% frá ríkinu. Mér finnst sjálfri að fæðingarorlofið eigi ekki heldur að heyra undir sjúkratryggingar. Mér finnst það heldur ógeðfellt, því að ekkert er heilbrigðara og sjálfsagðara heldur en það teljist eðlilegur þáttur í lífi fjölskyldunnar að konan fjölgi mannkyninu, alla vega meðan okkar háþróuðu vísindum hefur enn ekki tekist að leysa konuna undan þeirri kvöð og framleiða börn í tilraunaglösum eða eitthvað á þá leið. Mér finnst hin leiðin, að láta lífeyrissjóðina annast þessa greiðslu, margfalt eðlilegri. Mér er engin launung á því, að þegar við flm., við hv. 5. þm. Reykv., Ragnhildur Helgadóttir, lögðum fram þessa þáltill. nokkru fyrir jólin, þá var okkur kunnugt um að ekki höfðu fundist neinir nýir tekjumöguleikar til að standa undir greiðslum fæðingarorlofs til þeirra kvenna, þ. á m. bændakvenna, sem ekki eru ríkisstarfsmenn né heldur launþegar innan ASÍ. En með því að mig rekur minni til þess, að allmargir hv. þm. gagnrýndu frv. um greiðslu fæðingarorlofs úr Atvinnuleysistryggingasjóði, ekki síst og sumir aðallega vegna þess að það náði ekki til kvenna í sveit, þá fannst mér full ástæða til að leita annarra leiða til að bæt þar úr og ná þar með viðbótaráfanga að því lokamarki að allar íslenskar konur njóti fæðingarlauna. í þeirri leit staðnæmdist ég við Lífeyrissjóð bænda, rannar fyrir ábendingu frá bónda sem fannst þessi leið eðlileg og sjálfsögð. Taldi ég ástæðu til að ætla að aðrir stéttarbræður hans væru sama sinnis eða þætti hugmyndin a.m.k. athugunarverð. Nú er Lífeyrissjóður bænda að vísu ungur sjóður, stofnaður árið 1970, en allfjársterkur þó, enda mun hann vera sá áttundi eða jafnvel ofar í röðinni að eignum þremur árum eftir stofnun hans af hartnær 100 lífeyrissjóðum landsmanna í dag. Iðgjöld til sjóðsins á árinu 1974, en það eru nýjustu tölur sem liggja fyrir, námu 77 millj. kr., að viðhættu mótframlagi að upphæð 115 millj. kr., samtals 192 millj. kr., og höfuðstóll sjóðsins var í byrjun árs 1975 401 millj. kr. Tekjur sjóðsins eru lögum hans samkv. iðgjöld bænda, sem eru sjóðfélagar, og eru innheimt af búvöruverði sem ákveðinn hundraðshluti þess. Á móti iðgjöldum sjóðfélaga kemur og sérstakt gjald sem lagt er á allar búvörur og nemur ákveðnum hundraðshluta ár hvert, þannig að hann samsvari 6% framlagi af reiknuðum heildarlaunum allra bænda er þeim ber að greiða iðgjald af samkv. lögum. Sjóðfélagar eiga rétt á greiðslu ellilífeyris við 67 ára aldur samkv. ákveðnum reglum svo og örorkubótum ef til kemur örorkutap til langframa eftir læknismati. Þá er í lögum sjóðsins, eins og bent er á í grg. með till., gert ráð fyrir nokkurri lánastarfsemi til sjóðfélaga. Þannig er þar að finna ákvæði um að Stofnlánadeild landbúnaðarins eigi rétt á lánum er nemi 25% af árlegum iðgjöldum og framlögum í sjóðinn fyrstu 15 starfsár hans. Sjóðsstjórn er einnig heimilt að veita lán til íbúðabygginga fyrir sjóðfélaga gegn veðrétti í fasteigninni og enn fremur í samráði við Stofnlánadeild landbúnaðarins til vinnslustöðva landhúnaðarins, gróðurhúsa og fleiri stofnana á vegum sjóðfélaga. Bent er á í grg. með till. að allt þetta, sem talið var hér að ofan, séu vissulega þörf og verguð verkefni, en jafnframt er látið í ljós það álit flm. till. að konur til sveita, er fæða bændum sínum börn og taka virkan þátt í framleiðslustörfum búsins, væru ekki síður vel komnar að stuðningi frá sjóðnum í sambandi við barnsburð sem óhjákvæmilega og eðlilega leggur á þær mikið aukaerfiði og útgjöld. Það hefur réttilega verið á það bent, að hin miklu lánaumsvif ýmissa lífeyrissjóða hafi í rauninni fært þá frá sínu upprunalega hlutverki, að tryggja fólki víðunandi lífsviðurværi á gamalsaldri að starfsævi lokinni, að þarna fari í. rauninni fram tilfærsla á fé frá lífeyrisþegum til fólks í blóma lífsins sem er að koma sér upp þaki yfir höfuðið eða stendur í öðrum stórræðum. Ég fæ ekki betur séð en að greiðsla fæðingarorlofs til sjóðfélaga, kvenna og karla, standi í margfalt nánara og eðlilegra sambandi við hlutverk sjóðanna heldur en slík umsvif þótt þörf séu í sjálfu sér. Samkv. upplýsingum frá Hagstofu Íslands var fjöldi giftra kvenna á Íslandi í árslok 1971 41681, þar af eiginkonur bænda 2900. Fjöldi barnsfæðinga yfir landið var það sama ár 4733. Samkv. þessum tölum ætti fæðingartala í bændakvennastétt það ár að vera eitthvað um 240 og reikna ég þá með nokkru lægra fæðingarhlutfalli en þegar á heildina er litið, m.a. vegna þess að meðalaldur bænda er allmiklu hærri en annarra atvinnustétta. Við síðasta útreikning á verðlagsgrundvelli landbúnaðarvara voru eiginkonum bænda reiknaðar 600 vinnustundir af framleiðslu búsins, að verðmæti 184 681 kr. á ársgrundvelli. Ef þessi útreikningur væri lagður til grundvallar við greiðslu fæðingarorlofs í þrjá mánuði, eins og till. gerir ráð fyrir, þá mundi það þýða 46170 kr. við hverja fæðingu eða samtals rétt yfir 11 millj. kr. sem Lífeyrissjóður bænda mundi þurfa að greiða árlega í þessu skyni. Ég fæ ekki betur séð en að sjóðurinn gæti hæglega staðið undir þessum greiðslum, svo öflugur sem hann er fyrir. Það er annars býsna erfitt þessa stundina að henda reiður á okkar lífeyris- og kjaramálum, svo mjög sem þau eru nú í lausu lofti, á meðan ekki hefur verið komist að niðurstöðu við gerð almennra kjarasamninga, en þar hafa lífeyrismálin einmitt verið eitt af hinum mikilvægustu samningsatriðum. En ég get ekki skilið við þetta mál án þess að láta getið lagafrv. þess um Lífeyríssjóð Íslands sem nýlega hefur verið lagt fram hér á Alþ. af hv. 6. landsk. þm., Guðmundi H. Garðarssyni. Hér er annars vegar viðamikið og athyglisvert frv. sem felur í sér gerbreytingar á meingölluðu lífeyrissjóðakerfi sem við búum við í dag. frv. gerir ráð fyrir rétti allra íslenskra kvenna til fæðingarlauna sem miðuð eru við meðallaun síðustu þriggja ára og skulu greidd í þrjá mánuði við fæðingu og aldrei lægri en 18 550 kr. á mánuði miðað við núverandi vísitekjur. Vafalaust mun það vera ýmislegt í þessu gagnmerka frv. sem þarf nánari athugunar og e.t.v. breytinga við, en frv. er engu að síður að mínu mati merkilegt framlag til þeirrar gagngerðu endurskoðunar á lögum um lífeyrissjóði og almannatryggingar sem nú stendur yfir. Nái meginmarkmið þess fram að ganga munu bændakonur sem aðrar íslenskar konur að sjálfsögðu njóta þess í framtíðinni. Till., sem hér liggur fyrir, er í rauninni mjög í anda þessa frv., þótt hún að sjálfsögðu nái til takmarkaðra sviðs. Ég vona og treysti því að íslenskir bændur og þau samtök þeirra, sem till. verður vísað til til athugunar og ákvörðunar, taki henni vel og skoði hana með jákvæðum hug og góðum skilningi. Hún er fram borin til þess að reyna að tryggja það að húsfreyjan í sveit þurfi ekki í þessu tilliti að búa við lakara hlutskipti en þær konur aðrar á Íslandi sem þegar njóta þessara fríðinda. Herra forseti. Ég vil gera það að till. minni að þáltill. verði að þessari umr. lokinni vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt voru á s.l. vori samþ. lög um fæðingarorlof verkakvenna. Þessi lög urðu mjög umdeild og einkum af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi var það álit margra að sú leið, sem þar var farin til greiðslu á fæðingarorlofi, að láta Atvinnuleysistryggingasjóð greiða það, - sú leið var mjög umdeild þar sem margir töldu að það væri ekki hlutverk Atvinnuleysistryggingasjóðs að gera þetta og hann hefði ekki nægilegt fjármagn til að inna af hendi þessa skyldu. Og svo í öðru lagi að með þessu móti var gert upp á milli stétta, þarna var aðeins ætlað að finna lausn á því að greiða fæðingarorlof til takmarkaðs hóps kvenna. Margir töldu að það væri réttara að reyna að finna leið til þess að gera hér öllum konum jafnt undir höfði og fresta þess vegna málinu til haustsins og leggja þá fram frv. hér á Alþ. um fæðingarorlof sem tryggði öllum konum þennan rétt, þar sem líka var kveðið svo á í frv. að lögin öðluðust ekki gildi fyrr en um s.l. áramót, þannig að það átti að vera þar nokkur tími til stefnu. Ég var fylgjandi því að þessi leið væri valin. Hins vegar varð nú niðurstaðan sú, að frv. var samþ. og lögin öðluðust gildi. En í þessum lögum var einnig það ákvæði að ríkisstj. skyldi fyrir síðustu áramót finna leið til þess, að allar konur gætu fengið fæðingarorlof, og leggja frv. um það efni fyrir Alþ. Eins og fram kom í svari hæstv. heilbr.- og trmrh. hér fyrir skömmu hafði ríkisstj. ekki fundið leið til þess að gera þetta nógu fljótt, þannig að frv. hefur ekkí verið lagt fram enn þá. En hins vegar hefur n. þeirri, sem nú er að endurskoða tryggingalöggjöfina, verið falið að reyna að finna lausn á þessu atriði eins og fleirum. Á þskj. 200 hefur verið flutt þáltill. sú, sem hér er til umr., og þá bent á þá leið að Lífeyrissjóður bænda tæki að sér það hlutverk að greiða bændakonum allt að þriggja mánaða fæðingarorlof. Ég get ekki fallist á það að þessi leið verði valin, vegna þess að hér er einnig verið að mismuna. Hér er Lífeyrissjóði bænda lögð einum lífeyrissjóða þessi kvöð á herðar. Hv. flm. sagði áðan að Lífeyrissjóður bænda væri allsterkur lífeyrissjóður. Ég verð því miður að segja aðra sögu, því að samkv. því sem tryggingafræðingur hefur sagt nú fyrir stuttu, þá telur hann að Lífeyrissjóðir bænda sé einhver veikasti lífeyrissjóðurinn til þess að gegna sínu hlutverki. Það byggist m.a. á því hvað það eru margir fullorðnir bændur sem eiga þegar rétt á bótum úr lífeyrissjóði bænda eða munu bætast í þann hóp á næstunni. Þetta er augljóst ef við athugum það, að á s.l. ári nutu 1049 einstaklingar bóta úr Lífeyrissjóði bænda, en í bændastétt eru hins vegar 4–5 þús., þannig að það er allhátt hlutfall bótaþega miðað við þá sem greiða í sjóðinn, og ég a.m.k. rengi ekki þennan vitnisburð tryggingafræðingsins. Ég held því að það verði að finna aðra leið til þess að leysa þennan vanda, og ég vil undirstrika það, að ríkisstj. reyni að gera það sem allra fyrst, að uppfylla þessa skyldu sem lögin íeggja henni á herðar. Ríkisstj. hefur ekki talið fært að fara þessa leið til þess að uppfylla lögin, og það sýnir að hún telur þetta ekki réttmætt. Það var bent á það áðan að Lífeyrissjóðurinn lánaði til bænda, og það er alveg rétt. Þetta gera allir lífeyrissjóðir. Þeir reyna að gera tvennt í einu, að ávaxta sina eign og styðja eigendur hvers lífeyrissjóðs með því að veita þeim lán. Og Lífeyrissjóður bænda hefur gert mögulegt að veita bændum ýmsa lánaflokka sem annars hefði ekki verið hægt. Hann veitir viðbótarlán til íbúðahúsabygginga. Á s.l. ári voru það 350 þús. kr. á hvert íbúðarhús og eru till. uppi um að hækka þá upphæð verulega á þessu ári. Hann hefur einnig veitt frumbýlingum bústofnskaupalán og er þar miðað við að það sé veitt lán samkv. skattmati búfjár allt að helmingi bústofns miðað við verðlagsgrundvallarbúið. Hann hefur veitt lán til jarðarkaupa. Nú er einnig rætt um að reyna að veita frumbýlingum enn þá meiri lán. Það byggist á því að það er mat bændastéttarinnar að kynslóðaskiptin á jörðum séu eitthvert alvarlegasta vandamálið, vegna þess að stöðugt vex það fjármagn sem þarf til bústofnsmyndunar og þess vegna er þetta mjög brýnt verkefni. Ég vil láta í ljós þá von að ríkisstj. sjái sér fært sem allra fyrst að uppfylla þá lagaskyldu nem lögin frá s.l. vori leggja henni á herðar. Ég tel að sú lagaskylda sé miklu þyngri heldur en þótt Alþ. færi nú að samþykkja þáltill. um að ríkisstj. færi nú að skoða einhvern einstakan möguleika. Mér finnst það skrýtið ef við eigum að efast svo um að ríkisstj. framkvæmi þessa lagaskyldu, að það sé ástæða til þess að fara að benda á einn möguleika sem ég tel alls ekki réttlátan.



Herra forseti. Þegar lög um fæðingarorlof kvenna voru til umr. hér á seinasta þingi, þá var ég einn af þeim þm. sem töldu það mikla meinbugi á þeirri lagasetningu að m.a. bændakonur voru þar afskiptar, og voru allmargir þm. sömu skoðunar. Þess vegna fagna ég því, að það er búið að taka þetta mál upp nú og till. komin fram um að bændakonur skuli njóta fæðingarorlofs eins og verkakonur sem gert er ráð fyrir að njóti þess í þegar settum lögum. Hins vegar var ég ekki sammála flm. þess máls á seinasta þingi, að Atvinnuleysistryggingasjóður skyldi greiða fæðingarorlof kvenna. Ég taldi ekki þá og tel ekki enn að það sé hlutverk Atvinnuleysistryggingasjóðs. Og það var að mínum dómi skaði að málið skyldi verða samþ. þannig vegna þess að Atvinnuleysistryggingasjóður hefur haft mjög þýðingarmikið hlutverk í því efni að lána til uppbyggingar og atvinnuaukningar víðs vegar um landið. En síðan þessi lög voru samþ. um fæðingarorlof kvenna, þá má segja að Atvinnuleysistryggingasjóður hafi hreinlega verið lokaður í þessum efnum vegna þeirra auknu byrða sem honum voru lagðar á herðar. Ég er þeirrar skoðunar að fæðingarorlof kvenna eigi að greiða úr almannatryggingakerfinu ef það er tekið upp. En það er spurning um aðferð, en ekki hitt, meginmálið, að ég er fylgjandi fæðingarorlofi kvenna almennt séð. Mér virðist að þessi till , sem hér kemur fram um aðferðina, geri ráð fyrir að Lífeyrissjóður bænda greiði fæðingarorlof bændakvenna, og að vissu leyti er þessi till. að sumu leyti í svipuðum farvegi og sú fyrri um að greiða fæðingarorlof Kvenna úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Mér virðist einmitt að þessar till. og raunar ýmsar fleiri till. um útgjöld miði ákaflega mikið að því að sjúga merginn úr möguleikum innanlands til fjármagnssöfnunar til að standa undir nauðsynlegri fjárfestingu og framförum í atvinnulífi þjóðarinnar. Og það er sýnileg óheillaþróun í þessum efnum, sérstaklega nú á allra seinustu árum. Ef við lítum á möguleikana sem menn hafa hér í landinu til þess að afla fjármagns til að byggja upp atvinnulífið eða til þess að efla atvinnulífið eða til þess að fylgjast með framförum í atvinnulífinu, tækniþróun og öðru slíku, þá eru möguleikarnir fólgnir í fyrsta lagi hjá fjárfestingarlánasjóðunum, og sterkustu sjóðirnir í því efni eru Fiskveiðasjóður Íslands, Stofnlánadeild landbúnaðarins og Iðnlánasjóður sem lána til hinna þriggja helstu atvinnugreina þjóðarinnar. Þessir sjóðir hafa tiltölulega lítið og minnkandi eigið fé - mjög minnkandi eigið fé. Þeir fá að vísu veruleg framlög frá ríkinu, annaðhvort í gegnum fjárlög eða með öðrum hætti, eða frá atvinnugreininni sjálfri, en þrátt fyrir það er geta þeirra minnkandi og hefur verið svo, m.a. vegna þess hversu framkvæmdakostnaður hefur hækkað geysilega mikið á undanförnum árum. Fyrir utan þeirra eigið fé hafa þessir sjóðir fengið að láni fjármagn frá Framkvæmdasjóði Íslands. En Framkvæmdasjóður Íslands hefur ekki marga möguleika til þess að afla fjár. Það er alveg eins háttað með hann og með fjárfestingarlánasjóðina, að eigið fé Framkvæmdasjóðs fer minnkandi - mjög minnkandi. Og möguleikarnir, sem Framkvæmdasjóður hefur til þess að afla fjár, eru aðallega fjórir. Það er í fyrsta lagi ákaflega lítið eigið fjármagn, sem nemur ekki meiru en 150 millj. eða eitthvað slíkt á þessu ári. Það eru í öðru lagi lán frá viðskiptabönkunum sem eru þannig, að 10% af innlánsaukningu viðskiptabankanna er lánað til Framkvæmdasjóðs sem síðan endurlánar það. Í þriðja lagi er það lán frá lífeyrisjóðunum í landinu og í fjórða lagi erlend lán. Þetta eru þeir fjórir möguleikar sem Framkvæmdasjóður hefur til þess að afla fjár til starfsemi sinnar og til endurlána við uppbyggingu atvinnulífsins. Mér sýnist að það sé verið að þrengja meir og meir að þessum möguleikum. Í fyrsta lagi fer eigið fé Framkvæmdasjóðs minnkandi. Í öðru lagi hefur verðbólgan þau áhrif í landinu að fólk leggur minna fyrir af fé. Þess vegna verður innstæðuaukning bankanna minni hlutfallslega heldur en áður, og niðurstaðan verður sú, að þessi 10%, sem ég minntist á áðan og hafa verið tekin að láni af innstæðuaukningunni, þetta fer minnkandi. Í þriðja lagi hefur það verið svo allra seinustu árin að Framkvæmdasjóður hefur fengið í vaxandi mæli lán frá lífeyrisjóðakerfinu og byggir mjög fjáröflun sina t.d. á þessu ári á því, gert ráð fyrir að Framkvæmdasjóður taki 1400 millj. kr. að láni hjá lífeyrissjóðunum ef samningar nást um það. Það er stefnt að því. Og svo að lokum eru það erlendu lánin, en það hefur verið þrautalendingin undanfarin ár að tryggja fjáröflun Framkvæmdasjóðs með erlendum lántökum. Sá kostur er mjög að þrengjast, þannig að þetta virðist allt í eina átt þ.e.a.s. að þrengja möguleika þjóðarinnar til þess að efla atvinnulífið, til þess að tryggja fjármagn til uppbyggingar í atvinnugreinum, bæði nýjum og þróa þær sem fyrir eru. Þetta hefur að sjálfsögðu lamandi áhrif á undirstöðu efnahagslífsins í landinu eftir því sem tímar liða fram. Varðandi lífeyrissjóðina hafa verið miklar umr. um þá undanfarið. Mér sýnist að þær umr. hafi fallið í þann farveg að menn séu farnir að nefna talsvert róttækar breytingar á starfsemi lífeyrissjóðanna í þá átt að í stað hins svokallaða uppsöfnunarkerfis, þ.e.a.s. að lífeyrissjóðirnir safna fjármagni sem síðar er notað til greiðslu lífeyris og hefur verið notað í stórum stíl í lánastarfsemi, þá eigi að hverfa að einhverju leyti frá því, en taka aftur upp svokallað gegnumstreymiskerfi, sem þýðir það að uppsöfnun fjármagns hjá lífeyrissjóðunum hlýtur að fara stórkostlega minnkandi og allir möguleikar til þess að afla fjár úr lífeyrissjóðakerfinu til uppbyggingar í atvinnulífinu fara þá auðvitað minnkandi að sama skapi. Nú er það svo, að lífeyrissjóðirnir í landinu geta fyllilega sinnt sínu hlutverki þótt þeir láni út ef lánin eru verðtryggð. Ef lán lífeyrissjóðanna eru verðtryggð, þá geta þeir fyllilega sinnt sínu hlutverki að greiða verðtryggðan. lífeyri. Það sem hefur farið verst með lífeyrissjóðina er auðvitað það, að lánastarfsemi þeirra hefur verið óverðtryggð og þeir fá aftur jafnmargar krónur til baka í greiddum lánum og þeir lánuðu, miklu, miklu verðminni krónur, sem hefur þau áhrif að möguleikar lífeyrissjóðanna til þess að greiða verðbættan lífeyri hafa verið sáralitlir. Þó að þetta mál sé nú ekki beint á dagskrá, þá finnst mér það koma nokkuð við sögu þegar gert er ráð fyrir því í þessari till. að gerð verði athugun á því hvort rétt sé að greiða bændakonum fæðingarorlof úr Lífeyrisjóði bænda. Það er rétt að hafa það í huga að lífeyrissjóðaféð er gífurlegt fjármagn og ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna á þessu ári, þegar þeir hafa greitt lífeyri til sinna félagsmanna og öll gjöld af sinni starfsemi, eru 7 milljarðar. Og ég kemst ekki hjá því að vekja athygli á þessu máli. Þó að þessi till., sem hér er til umr., hafi kannske ekki mikil áhrif þegar á heildina er litið, þá stefnir hún í þá sömu átt sem ég hef verið að lýsa, að minnka möguleika innanlands til þess að skapa fjármagn sem hægt er að nota til uppbyggingar í atvinnulífi landsmanna. Ég vil endurtaka það sem ég sagði hér í upphafi, að ég er almennt fylgjandi fæðingarorlofi kvenna, þó að vissu marki. Ég sé enga ástæðu til þess að efnafólk t.d. fái sérstakar greiðslur þegar konur eiga börn sín, - sé enga ástæðu til þess. Ég held að það standi engin efni til þess, þannig að slíkt mál sem þetta álít ég að hljóti að eiga sín takmörk, alveg hiklaust. En ég held að það sé eðlilegt að fæðingarorlof sé greitt af almannatryggingakerfinu og jafnframt því, sem sú athugun færi fram sem hér er gert ráð fyrir og er góðra gjalda verð, þá fari fram athugun á því hvort ekki sé rétt að endurskoða hreinlega lögin, sem sett voru á síðasta þingi um það að greiða fæðingarorlof úr Atvinnuleysistryggingasjóði, á þá leið hreinlega að greiða fæðingarorlof úr almannatryggingakerfinu. Ég beini því til þeirrar n., sem fær þetta mál til meðferðar, að hún athugi einnig hvort ekki sé skynsamlegt að breyta til frá því, sem ákveðið var hér í fyrravetur, á þá leið að fæðingarorlof þeirra kvenna, sem lögum samkvæmt verður ákveðið að skuli njóta fæðingarorlofs, verði greitt af almannatryggingum.



Herra forseti. Ég get alfarið stutt þá hugmynd, sem er að baki þessari till., fæðingarorlof bændakvenna. Ég get sagt eins og síðasti hv. ræðumaður, að ég einmitt gerði aths. við það frv. sem í fyrra var hér á ferðinni um fæðingarorlof til handa verkakonum eða konum í launþegastétt, benti þá á að bændakonur væru hér útundan, þarna væri um mismunun að ræða og að henni þyrfti að hyggja. Ég veit að hér er góð hugsun að baki, eins og kom glögglega fram í máli hv. fyrra flm. þessarar till. Spurningin er auðvitað um það, hvernig eigi að greiða þetta fæðingarorlof. Aðalatriðið varðandi fæðingarorlofið er auðvitað að finna frambúðarlausn, varanlega frambúðarlausn á málinu í heild. Með því að taka þetta svona eitt af öðru, þá er ég hræddur um að við fjarlægjumst frekar það meginmarkmið, þó að ég viti að það sé alls ekki meining þeirra sem eru að flytja þessi mál hér inn. Meining þeirra er áreiðanlega sú að með þessu móti séu þær að þoka málinu í heild áleiðis. Ég óttast hið gagnstæða, að einmitt þessir áfangar, sem hér er verið að taka og það á óskyldan máta að mörgu leyti, heldur tefji fyrir heildarlausn. Ég tek undir það með síðasta hv. ræðumanni, Tómasi Árnasyni, og ítreka þar skoðun mína frá því í fyrra, að eðlilegasta formið á greiðslu fæðingarorlofs hlýtur að vera úr almannatryggingunum. Þetta er hreint tryggingamál, það fer ekkert á milli mála. Og ég hygg að það séu nú allir í rann og sannleika sammála um það atriði, að það sé eðlilegast ef málið væri tekið fyrir í heild. Ég var uppi með allmikinn fyrirvara á síðasta þingi um það form, sem þá var samþykkt gagnvart verkakonum eða konum í launþegastétt, m.a. varðandi þá mismunun sem þar kom óneitanlega fram, og benti þar alveg sérstaklega í Ed. á vanda bændakvennanna. Hér er þetta mál svo komið upp aftur varðandi þær og enn á þann veg, að ég tel að ekki sé um eðlilegustu leiðina að ræða, það sé farið svolítið á svig við það eðlilega í þessu, þ.e.a.s. að tryggingakerfið sjálft taki þetta á sig. Ég vil þó taka það fram að ég studdi í fyrra algerlega frv. sem þá var um það að Atvinnuleysistryggingasjóður tæki þetta að sér. Ég studdi það vegna þess að það var túlkað og rökstutt sem eina hugsanlega og mögulega leiðin þá til þess að ná þessu réttindamáli verkakvenna fram. Vel kann það að hafa verið, og það vissu auðvitað flm. betur en ég vegna þess að þeir eru aðilar að núv. ríkisstj. og vita hvaða möguleika hún hefur í þeim efnum á að framkvæma þessa hluti. En ég trúði því þá að þetta væri eina leiðin þá, sem hægt væri að fara, og vildi þess vegna ekki bregða fæti fyrir þetta mál, eins gott og það er í eðli sínu. Ég held að ég geti sagt það sama um þetta mál nú. Ég mundi ekki treysta mér til þess, þótt ég sé ekki sammála um það form, sem er á þessu, í alla staði, - ég mundi ekki treysta mér til að bregða fyrir það fæti, ég mundi greiða því mitt atkv. sem áfanga í frambúðarlausn fæðingarorlofsmálsins í heild, því að svo miklu hefur nú verið þyrlað upp um afstöðu manna í þessu efni, stuðning eða andstöðu, að það er óþarfi að fara nánar út í það. Það er rétt að taka þetta hins vegar skýrt fram, og ég og mínir flokksbræður í Ed. stóðum algerlega með lokaafgreiðslu þess máls þá, þó að við hefðum kosið annan hátt á lausn málsins en ofan á varð. Það er rétt, sem hv. þm. Tómas Árnason sagði, að öðru aðalhlutverki Atvinnuleysistryggingasjóðsins, þ.e.a.s. að koma í veg fyrir atvinnuleysið, sem er ekki síðra og kannske enn brýnna verkefni í raun og veru til þess að komast hjá því að þurfa að greiða atvinnuleysisbætur, - því aðalhlutverki sjóðsins hefur ekki verið sinnt nú á þessu ári, m.a. vegna þessara auknu byrða sem á sjóðinn voru lagðar. Ég er ekki að segja að þær byrðar hafi verið það miklar að sjóðsstjórnin hafi endilega þurft að taka svona djúpt í árinni eins og hún hefur gert. Það er matsatriði. Engu að siður er það m.a. skoðun þess mæta manns sem veitir þessum sjóði forstöðu og ég veit að allir hv. þm. treysta til heiðarleika og réttsýni í hvívetna, Hjálmars Vilhjálmssonar fyrrv. ráðuneytisstjóra, og hans skoðun í þessu efni vegur nokkuð þungt í mínum huga. Hér þarf sem sagt að finna á frambúðarlausn, og ég held að því fyrr sem það gerist, því betra. Það er vitanlega ríkisstjórnarinnar að sjá um það, ef innan þingliðs hennar er um svo mikinn áhuga, síendurtekinn áhuga að ræða fyrir einstökum þáttum þessa máls. Og til þess verð ég nú, þrátt fyrir það að ég beri lítið traust til hennar, - til þess verð ég þó að treysta henni, einkanlega þó vegna þess að í fyrra var hreint lagaákvæði sett um það að ríkisstj., eins og áðan var bent á, brygði hér við og kannaði - og var beinlínis skylda að hún aflaði Atvinnuleysistryggingasjóði tekna hér á móti að nokkru leyti. En varðandi Lífeyrissjóð bænda, sem hér er komið inn á sem greiðsluaðila, þá verð ég að segja það, að vitanlega er þetta hlutverk kannske ekki síðra en sum önnur sem þessi sjóður hefur tekið að sér. Það má vel satt vera. Ég held þó að það sé óhætt að segja það, að Lífeyrissjóður bænda hafi yfirleitt ekki farið út í nein vafasöm verkefni. Þau verkefni, sem hann hefur unnið að og mér er kunnugt um, hafa verið hin þörfustu og hafa greitt mjög myndarlega fyrir t.d. þeim, sem eru að byrja búskap, og stuðlað að því að þeir gætu hafið sinn búskap allsæmilega við viðunandi lífskjör. En hitt er rétt, sem kom fram í máli hv. þm. Jóns Helgasonar, að sjóðurinn er veikburða. Það er rétt. Og það eru hörmulega smáar greiðslur sem úr þessum lífeyrissjóði koma. Þeir bændur, sem eru með einhvern smábúskap sér til hugarhægðar fram á elliár, fá ekki, þótt um lítinn búskap sé að ræða og kannske ekki hægt að kalla það einu sinni búskap, eitthvert smáhokur, - þeir fá ekki rétt til greiðslna úr þessum sjóði fyrr en við 75 ára aldur. Og þegar þeir fá þessar greiðslur við þetta aldursmark þ.e.a.s. þeir sem ná því, það er nú því miður minni hluti þeirra vitanlega sem nær því aldursmarki, þá eru greiðslur úr þeim sjóði í dag, að því er ég hygg, ársgreiðslur, eitthvað í kringum 90 þús. kr. Það er allt og sumt, ársgreiðslan. Ég a.m.k. sá þá tölu hjá tveim bændum nú á dögunum, rétt rúmar 90 þús. kr. á ári og höfðu þeir þó stundað búskap alla sina ævi. Og þeir tóku þennan lífeyri 75 ára gamlir. Nú kann að vera að það séu einhver önnur lagaákvæði sem hafa þarna komið í veg fyrir með þessa tvo menn sem ég veit um. En þetta sýnir aðeins það, hvað greiðslurnar geta a.m.k. verið grátlega litlar. Nei, ég held að ég verði að leggja aðaláherslu á það varðandi þetta mál, þótt ég vilji engan vegina bregða fyrir það fæti, að ríkisstj. taki nú til sinna ráða og hv. flm. ýti nú dálítið við sinni ríkisstj. og láti hana standa a.m.k. við þá skuldbindingu, sem hún tók á sig í fyrra, og til viðbótar því reyni að koma þessu máli, fæðingarorlofinu í heild, á þann rekspöl að við sjáum fyrir endann á því, að við sjáum frambúðarlausn í þessu efni. Hér má við marga sakast, bæði okkur sem studdum fyrrv. stjórn og þá sem nú eru við stjórnvölinn, að hafa ekki komið þessu réttlætismáli í gegn. En þrýstingurinn vex sífellt, og ég held að aðaláherslan, sem við eigum að leggja á þetta mál í heild, sé að koma þessu inn í tryggingakerfið alfarið, þetta er tryggingamál, og finna á því lausn fyrir konur í landinu, kannske ekki þær efnuðustu, sem hv. þm. Tómas Árnason var að tala um, það kann vel að vera, að við eigum að vera með vissan fyrirvara gagnvart þeim. Ég held nú samt sem áður að það sé ekkert aðalatriði. Ég held að allar konur eigi að njóta þessa fæðingarorlofs þegar það væri komið í framkvæmd, jafnvel þótt bær séu loðnar um lófana eða þeirra makar.



Herra forseti. Ég er mjög sammála ýmsu því sem fram kom í ræðu hv. síðasta ræðumanns, og ég minnist drengilegs stuðnings hans við lagafrv. sem samþ. var á s.l. vori um fæðingarorlof til handa þeim konum sem eru innan vébanda launþegasamtakanna, öðrum en þeim sem eru í samtökum opinberra starfsmanna. Hins vegar finnst mér dálítið undarleg röksemd sem fram kom í ræðu þessa sama hv. þm. Um íeið og hann tjáði sig mjög fylgjandi frambúðar- og heildarlausn þessa máls, fæðingarorlofs til handa öllum konum, kvað hann bað tefja fyrir frambúðarlausn að samþ. væru lög um þessi atriði - hvern áfangann af öðrum. Ég get satt að segja ekki séð öruggari leið til að koma málinu í höfn heldur en samþykkja lög um að leysa það, þótt í áföngum sé. Sú hefur verið raunin á um margar réttarbætur í okkar þjóðfélagi, að okkur hefur ekki reynst unnt að gleypa stóra bita í einu að því er fjárútlát varðar. Höfum við því þurft að koma ýmsum umbótum á í áföngum. Ég kvaddi mér nú annars hljóðs undir ræðu hv. 4. þm. Austurl., og ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var sú, að mér fannst orðið ástæða til, er hann hafði haldið alllanga ræðu, að útskýra fyrir hv. þm. hvaða mál væri á dagskrá. En eftir að ég hafði kvatt mér hljóðs gat hann þess að hann væri að tala um fæðingarorlof b;endakvenna. Hann var sem sé búinn að útlista fyrir hv. þm. í löngu máli þá staðreynd, að ef ákveðið er að leggja tiltekin útgjöld á sjóð, þá hlýtur fjármagn þess sjóðs til annarra hluta að verða að sama skapi minna. Þetta er auðvitað ákaflega viturlega mælt og ágætt að fá þetta vel útskýrt, eins og hv. þm. gerði. En hitt held ég að sé ofmælt, sem mátti skilja á ræðu hans, að greiðslur til fæðingarorlofs bændakvenna geti með nokkru móti orðið til þess að lama atvinnulíf landsmanna, hvorki í landbúnaði né öðrum greinum atvinnulífs. Ég held að það sé engin ástæða til þess að hafa af því þungar áhyggjur. Fremur ætti það að verða til að greiða fyrir því fólki sem við landbúnað starfar og þar með að efla landbúnaðinn, ef nokkuð væri. Sömu sögu var að segja um það, er hann fjallaði um þau lög sem samþ. voru hér á s.l. vori um að fá þá lausn á fæðingarorlofsmáli margra kvenna í þjóðfélaginu að það fæðingarorlof yrði greitt úr Alvinnuleysistryggingasjóði. Það er alveg rétt, sem hv. þm. sagði, að Atvinnuleysistryggingasjóður hefur oft veitt lán til atvinnuuppbyggingar víða á landinu, og vitanlega minnkar fjármagn til slíks að sama skapi eða öllu heldur að því litla leyti sem þetta mál kostar. Það er alveg ljóst. En það gerir ekkert til þó að ég minni hv. þm. á það, að hann á nú talsverðan hlut að sjóði sem stofnaður var mörgum árum eftir að Atvinnuleysistryggingasjóður kom til sögunnar einmitt með það hlutverk efst á sinni verkefnaskrá að efla atvinnulíf víðs vegar um landið og lána til uppbyggingar atvinnufyrirtækja. Með þeim mun minni eftirsjá eða öllu heldur þeim mun meiri rausn ætti hv. þm. að geta horft á það, að fjármagni verði varið lögum samkv. úr þeim sjóði sem lögin frá því í vor um fæðingarorlofsgreiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði kváðu á um. Hv. 4. þm. Austurl., svo og margir aðrir þm. og raunar ákaflega margir sem tjá sig um þessi mál, bæði utan þings og innan, eru óþreytandi að lýsa því yfir, hversu sjálfsagt þeim finnist að greiða konum fæðingarorlof. Í fyrsta lagi sé sjálfsagt að sjá svo um að konur missi ekki af launum við það að verða forfallaðar vegna barnsburðar, svo og sé sjálfsagt að greiða konum yfirleitt fæðingarorlof, hvort sem þær missa af beinum launatekjum eða ekki. Um leið og þessar yfirlýsingar hafa verið uppi hafðar benda menn á sjóði, sem þeir vita að ekki er nokkur skapaður hlutur aukreitis til i, og minna á að svo einfalt sé það, að fylgismenn ríkisstj. geti nú veitt sinni ríkisstj. aðhald um einfaldlega að endurskoða lögin um almannatryggingar á þann veg að öll þessi mál verði leyst í einu lagi. Ég hef satt að segja leitt það hjá mér að taka þátt í umr. um þetta mál eftir að lögin um fæðingarorlofsgreiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði voru samþ. á s.l. vori. Ég sá þá að málið mundi verða framkvæmt, og ég hygg raunar að andstöðuraddir muni fljótlega hljóðna. En ég get samt ekki á mér setið að benda á hversu fráleitt það er að menn séu ævinlega að tala um þetta mál eins og vandinn sé leystur með endurskoðun laga um almannatryggingar. Þetta er ekki spurning um endurskoðun laga. Þetta er einfaldlega spurning um fjármagn. Það gagnar ekkert að endurskoða lög og segja að þessi mál skuli leyst með einum eða öðrum hætti sem þar greinir ef ekki er til fjármagn til að standa undir greiðslum. Það kann vel að vera að einhvern tíma komist menn að þeirri niðurstöðu að einhver annar háttur sé enn heppilegri. Aðalatriðið er þó að til séu peningar til að greiða það sem um er að ræða. Hv. 4. þm. Suðurl. gat þess í sambandi við þá þáltill., sem hér liggur fyrir til umr. um fæðingarorlof bændakvenna, að það geti ekki verið að ríkisstj. telji að þessi leið sé æskileg til að standa undir þessum greiðslum vegna þess að hún hafi ekki bent á þessa leið fyrir áramót, eins og lög frá því í vor gerðu þó ráð fyrir. Hann á þá við það bráðabirgðaákvæði sem samþ. var í lögum um fæðingarorlof úr Atvinnuleysistryggingasjóði, að ríkisstj. skyldi leita leiða til þess að greiða öllum konum á landinu sams konar fæðingarorlof. Ég efast ekkert um að ríkisstj. hafi framkvæmt þá lagaskyldu sina að leita þessara íeiða. En það vildi bara svo til, að það fór fyrir ríkisstj. eins og okkur mörgum öðrum nú á tímum í þessu þjóðfélagi, að það var erfitt að finna fjármagnið. Hins vegar datt hv. 9. landsk. þm. það snjallræði í hug að leysa þennan hluta málsins með þeim hætti sem bent er á í þessari þáltill. Sú er ástæðan fyrir því að þetta mál liggur hér fyrir, en ekki önnur afstaða ríkisstj. sérstaklega. Aðalatriði málsins er það, sem hv. 7. landsk. þm. sagði raunar í sinni ræðu og ég tek fyllilega undir og ætti að verða til þess að menn geti fylgt þessu máli, jafnvel þótt þeim finnist að ýmsar aðrar leiðir kæmu til greina ef færar væru, - aðalatriðið, sem hann nefndi, var að þetta hlutverk er sannarlega ekki síðra en sum önnur hlutverk sem þessi sjóður hefur tekið að sér. Svo er og um aðra sjóði sem hafa tekið að sér sams konar hlutverk, að hlutverk sem þetta er svo sannarlega ekki síðra og í raun og veru fyllilega tímabært, ef menn vilja ekki láta það ástand vara sem raunar var orðið hér, að Ísland var eitt landa norðan Alpafjalla sem hafði ekki sett slík ákvæði í sina löggjöf, að konum, sem misstu af tekjum vegna barnsburðar, væru tryggð laun í fæðingarfríi sínu.



Herra forseti. Ég er þakklátur þeim tveimur hv. alþm. sem hafa átt frumkvæði að því að flytja þetta mál inn á hv. Alþ. Mér sýnist að þarna sé verið að leitast við að leysa úr þörf sem má ekki dragast öllu lengur að úr verði bætt. Í þessum umr. og fyrri umr. um fæðingarorlof kvenna hafa ræður manna jafnan hnigið í þá átt, að það málefni sé tryggingamál og heyri undir tryggingakerfið, og ég get vel fallist á að svo sé. En í því sambandi þykir mér rétt að banda einnig á það, að ég hef aldrei heyrt svo talað um lífeyrissjóði og lífeyrissjóðsgreiðslur, hvorki hér á Alþ. né annars staðar, að það þyki ekki einnig heyra undir tryggingakerfið og vera tryggingamál. Þrátt fyrir það að menn virðast vera sammála um þetta hefur lífeyristryggingakerfið verið byggt upp í áföngum og heyrir ekki allt undir einn hatt. Og vegna þess að við höfum ekki einu sinni í því efni fundið eina fullnaðarlausn til frambúðar sem leyst væri í einu hvað lífeyríssjóðina snertir, þá er fullkomlega eðlilegt, að ég ekki tali um réttlætanlegt, að málefni, sem þessi till. fjallar um, sé einnig leyst á sama hátt. Ég ætla ekki að fella um það nokkurn dóm, hvort lífeyrissjóður bænda er fær um að sinna því hlutverki sem honum er hér ætlað. Till. gerir ekki heldur ráð fyrir því, að það skuli hann gera skilyrðislaust, heldur er hér verið að teita að leið til að leysa þessa miklu þörf, og bent á þessa leið, en gert ráð fyrir því í leiðinni að það skuli kannað af fleiri aðilum, þeim sem mesta þekkingu hafa á því, hver geta sjóðsins er. Ef sjóðurinn væri um vað fær, þá hygg ég að allir menn væru sammála um að þetta verksvið væri ekki fjarri því að falla undir eðlilega starfsemi hans. Vil ég leggja áherslu á að ég er þeirrar skoðunar að hann sé það fyllilega, en að sjálfsögðu verður að kanna hvort sjóðurinn er fær um það. Menn hafa bent á það hér að sjóðurinn væri veikur. Ég þori ekki að segja um það. Það er alltaf matsatriði hver er sterkur og hver er veikur. Það er eftir því hvaða hlutverk hverjum og einum er ætlað. Það var bent á það hér í ræðu áðan að greiðslur til lífeyrissjóðsþega úr sjóðnum væru ekki háar. Eftir því sem þar kom fram er það rétt, að svo er ekki. Hins vegar er líka vitað að sjóðurinn sinnir ýmsum öðrum þörfum. Hann lánar út. Hann styður að því að hægt sé að greiða fyrir frumbýlingum og þeim sem standa í framkvæmdum við landbúnað. Þetta þarf að sjálfsögðu að meta. Á þessi lífeyrissjóður að gera það eða á að ætla það einhverjum öðrum sjóði, og væri eðlilegra að lífeyrissjóðurinn sinnti þá frekar þessum þörfum, að greiða fæðingarorlof bændakvenna? Á þessu stigi get ég ekki kveðið upp úr um það hvort þessa leið eigi skilyrðislaust að fara eða ekki. En ég er mjög ákveðið samþykkur því að þessi till. verði samþ. til þess að könnun verði gerð á því hvort þessi leið sé fær og hvort hún sé betri en aðrar. Ég tel nauðsynlegt að kanna allar hugsanlegar leiðir til úrbóta í þessu efni. Meðan ekki hefur fundist allsherjar eða endanleg lausn þessara mála sem spannar yfir allt verkefnið, - það hefur ekki enn séð dagsins ljós, - tel ég fulla þörf á því að till. eins og þessi verði samþykkt til þess að leitað verði allra hugsanlegra leiða sem mönnum koma til hugar.



Herra forseti. Það var raunar í tilefni af ræðu hv. 5. þm. Reykv. sem mig langaði til að segja örfá orð til viðbótar. Hv. þm. vitnaði til ummæla minna um að greiðslur úr Lífeyrissjóði bænda sem fæðingarorlof bændakvenna stefndu í hættu möguleikum til öflunar fjármagns til uppbyggingar í atvinnulífinu, eitthvað á þessa leið. Þó að ræða mín væri óundirbúin og ekki skrifuð, þá skrifaði ég samt eina setningu og það kom sér vissulega vel, vegna þess að hún snerti nákvæmlega það sem ég gerði að umræðuefni í sambandi við þetta atriði, en hún var svona: „Mér virðist að ýmsar till. um útgjöld miði að því að sjúga merginn úr möguleikum innanlands til fjármagnssöfnunar til að standa undir nauðsynlegri fjárfestingu og framförum í atvinnulífi þjóðarinnar.“ Ég held að hv. 5. þm. Reykv. hafi dregið dálítið djúpt drættina í þessu efni þegar hann vitnaði til ummæla minna, því að ég var að ræða almennt um þetta mál og fjarri því að ég sé þeirrar skoðunar að þetta mál sem slíkt mundi hafa mikil áhrif í þessum efnum. En mér sýnist margir lækir renna í sömu áttina í sambandi við þessi mál, og þó að það sé auðvitað ljóst að útgjöld úr Lífeyrissjóði bænda mundu að sjálfsögðu skerða möguleika hans til útlána, það er ljóst, þá hef ég ekki kunnáttu á því hve mikil útgjöld væri hér um að ræða, og þarf auðvitað að athuga bað sérstaklega. En það, sem ég vildi leggja áherslu á og ræddi um í nokkru máli, var þetta, að mér sýnist það virkilega íhugunarefni og alvörumál fyrir þjóðina að ekki sé sífellt gengið á möguleika til fjársöfnunar til þess að standa undir framförum og uppbyggingu. Það þarf ekki að lýsa því, hvaða áhrif verðbólgan hefur í þessum efnum. Hún hefur náttúrlega skelfileg áhrif og ég álit að þetta séu kannske einhver alhættulegustu áhrif verðbólgunnar. En til viðbótar við verðbólguna koma ýmsar ákvarðanir sem stefna í sömu áttina, þar á meðal t.d. það ef tekið væri upp gegnumstreymiskerfi lífeyrissjóðanna og hætt við svokallað uppsöfnunarkerfi. Ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna á þessu ári er 7 milljarðar og fer vaxandi með hverju ári sem líður. Ef þessi sparnaður, sem þarna er um að ræða, væri verulega skertur, þá mundi það minnka möguleikana til þess að afla nauðsynlegs fjármagns til að standa undir atvinnulífinu í landinu, því að það er alveg augljóst að við erum raunar þegar a.m.k. að mjög miklu leyti sokknir djúpt í erlendri skuldasöfnun, þannig að við verðum að spyrna við fótum í því efni. Okkar atvinnulíf, okkar efnahagur stendur ekki undir öllu meiri skuldasöfnun við útiönd en þegar hefur verið stofnað til, nema þá hreinlega í beinum tengslum við uppbyggingu atvinnustarfsemi sem stendur undir sér sjálf og bætir ekki við neinum greiðslubyrðum. Það var þessi þáttur sem ég lagði út í að hugleiða í sambandi við þetta mál og benti á að hér væri um að ræða eina af mörgum tillögum og ráðstöfunum sem gerðar hafa verið og hníga allar í þá átt að minnka möguleikana til þess að safna saman fjármagni sem geti staðið undir nauðsynlegri uppbyggingu og nauðsynlegum framförum í atvinnulífi þjóðarinnar og hægt og bítandi hafa þau áhrif að atvinnulífið slappast, það verður þróttminna og framleiðir minni verðmæti. Þetta veikir smátt og smátt efnahag þjóðarinnar, ekki síst þegar til lengdar lætur.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið. Ég vil þakka þeim hv. þm. sem hafa sýnt málinu áhuga og hafa tekið til máls, og þá sérstaklega vil ég þakka hv. 6. þm. Suðurl. sem mér fannst sýna réttastan skilning á till. sem hér liggur fyrir. Hann benti á það, sem auðvitað er rétt og augljóst, að ]:essi þáltill. gengur ekki út á það að við ætlum að skikka Lífeyrissjóð bænda eða bændasamtökin til að samþykkja að Lífeyrissjóðurinn greiði þetta fæðingarorlof. Hún gengur einfaldlega út á það að athuga og kanna málið. Mér fannst það í rauninni sjálfsögð háttvísi af okkur flm., af því að við vitum að þetta er nokkuð stórt mál og krefst fjármuna og kemur sérstaklega við þennan sjóð, að við færum ekki að leggja til ákveðið að þessa greiðslu skyldi hann taka á sig, heldur einfaldlega að kanna viðhorf aðstandenda sjóðsins til þess að þetta mál næði fram að ganga. Mér kom í rauninni einkennilega fyrir fullyrðing hv. 4. þm. Suðurl., Jóns Helgasonar, að þessi sjóður væri með veikari lífeyrissjóðum. Ég hef það frá einum helsta forsvarsmanni sjóðsins, sem leiðrétti mig er ég sagði eftir gögnum, sem ég hafði aflað mér, að hann mundi vera áttundi sjóðurinn, - hann sagði nei. ætli hann mundi ekki vera sá sjötti? Ég get upplýst þetta hér og án þess að nafngreina manninn sem ég bar fullt traust til. Alla vega hef ég tekið trúanlega þá tölu sem formaður Lífeyrissjóðs bænda gaf mér upp, að höfuðstóll sjóðsins hefði numið 401 millj. um áramótin 1974–1975, og það er engin smáupphæð þó að krónan okkar sé orðin lítil. Sami hv. þm. gat um að á s.l. ári hefði 1049 einstaklingar hlotið lífeyrisgreiðslu úr sjóðnum. Það er nokkuð há tala, finnst mér, og kemur heim við það sem ég sagði áðan og mun vera staðreynd, að meðalaldur bænda er hærri en annarra stétta og þess vegna koma fleiri inn þarna á lífeyrisaldri. Ég vil minna á þá tölu sem ég benti á og ég hef reiknað, að vísu ekki óyggjandi, ég hef áætlað hana, á vissum forsendum þó, sem ég hef fyrir mér að árlega mundu það vera um 240 konur sem kæmu til með að njóta þessa fæðingarstyrks og upphæðin mundi vera rétt rúmlega 11 millj. Þetta er því ekki mjög stórt fjárhagslegt verkefni. En ég vil taka undir með hv. 5. þm. Reykv., að auðvitað er þetta fyrst og fremst spurning um fjármagn, og það er eins og það sé töfraorð að vísa þessu til almannatrygginga og segja að almannatryggingar skuli borga þetta, - almannatryggingar sligaðar af útgjöldum sem á þær leggjast með sívaxandi þunga. Almannatryggingar þarf að fjármagna, við höfum fundið það tilfinnanlega, og einhvers staðar frá þurfa þessir peningar að koma. Ég hef talið að bændum mætti vera það að vissu leyti metnaðarmál að þeirra lífeyrissjóður greiddi eiginkonum bænda þessa litlu greiðslu við fæðingu nýrra þjóðfélagsþegna sem hugsanlega fremur öðrum kæmu til með að verða framtíðarbændur í sveit, og við eigum sannarlega ekki of mikla möguleika í þeim efnum. Ég vil leggja áherslu á það, sem kom fram hjá mér og raunar öðrum þm. sem hér hafa talað, að vitaskuld eru þetta allt mjög brýn og aðkallandi verkefni, þessi verkefni Lífeyrissjóðs bænda utan við sjálfar lífeyrisgreiðslurnar. Ég lagði á það sérstaka áherslu. Hér er einfaldlega um mat að ræða, og ég verð að segja að ég hef orðið að vissu leyti vonsvikin yfir því að heyra á bændum hér að það að greiða bændakonum fæðingarorlof sé í rauninni heldur lítilmótlegra verkefni en að byggja hlöður og rækta jörðina og þar fram eftir götunum, gróðurhús og fleira sem búskap tilheyrir. Að sjálfsögðu eru þetta allt þörf og mikilvæg verkefni. En það er spurningin um hvort metið er meira að bændakonum beri þessi réttur eða það sé hægt að veita nokkur hundruð þúsunda út á íbúðarhús, sem byggt er, eða út á aðrar framkvæmdir, sem búskap tilheyra. Það kom fram hjá hv. 4. þm. Austurl. að það væri verið að sjúga merginn úr fjárfestingarsjóðum með alls konar aukaverkefnum. Ég tók það alls ekki svo að hann ætli fyrst og fremst við þessar fæðingarorlofsgreiðslur til bændakvenna. En nærri liggur að ætla að öðrum fjárfestingarsjóðum atvinnuveganna bæri í rauninni miklu meiri skylda til þess að standa undir þessum verkefnum, sem á er minnst, heldur en lífeyrissjóðum. Og þá kem ég að því, sem ég minntist á í minni framsöguræðu, að lífeyrissjóðirnir allir, ekki bara Lífeyrissjóður bænda, hafa tekið að sér verkefni, þörf og nauðsynleg í sjálfu sér, sem eru í eðli sínu miklu óskyldari þeirra frumhlutverki heldur en þessar orlofsgreiðslur í sambandi við fæðingu, og ég stend enn við þá skoðun mína sem ég veit að ég er rannar ekki ein um. Ég skal ekki hafa þessi orð mín fleiri. En ég tel einsýnt að það væri fyrir neðan virðingu Alþingis að samþykkja ekki þessa till. Hún gengur ekki út á annað en að fara fram á skoðun og athugun á möguleikum til þess að bændakonur sitji þarna við sama borð og fjöldi annarra íslenskra kvenna nú og vonandi allar að nokkrum tíma liðnum.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Það er alveg rétt, okkur veitir ekki af að fjármagna almannatryggingakerfið okkar. Það þarf vissulega að gera það vel, og það þarf að standa vel að öllum þáttum þess kerfis. Það er einhver mesta samfélagsskylda okkar að standa vel að því kerfi, og því fjármagni sem til þess er varið, er vissulega vel varið. Einmitt út af því vil ég segja það, að varðandi fæðingarorlofið sem slíkt sem heildarmál, þá er þar ekki um síðasta verkefnið hjá almannatryggingakerfinu að ræða. Og ef við lítum til Norðurlandanna, þá fer það ekkert á milli mála hvernig frændþjóðir okkar þar skilja þetta mál um fæðingarorlofið. Þær skilja það sem hreint tryggingamál og leysa það samkv. því. Það, sem ég átti við þegar ég sagði að ég óttaðist að afgreiðsla á þessu máli og málinu í fyrra gætu tafið fyrir frambúðarlausn, var þetta, að ég tel að þegar áfangarnir eru teknir á þennan veg, sitt á hvað, með sitt hverjum hætti, með að sumu leyti óheppilegra formi en því sem t.d. Norðurlöndin hafa tekið upp, þá óttast ég að við það verði látið sitja og meira verði ekki í málinu gert og frambúðarlausnin verði þannig fjær. Ef áfangarnir væru hins vegar teknir beint í því formi sem ég álit tvímælalaust réttast og best, þ.e.a.s. í gegnum tryggingakerfið, þá er auðvitað engin spurning um það, að það stuðlar að frambúðarlausn á málinu. Þá stuðla áfangarnir að því sjálfkrafa. En með þessum hætti, sem var samþ. í fyrra og eins núna, þá dreg ég nokkuð í efa og hef þess vegna haft nokkurn fyrirvara á um þetta, þrátt fyrir það að ég hafi stutt þetta á sínum tíma.



Herra forseti. Eins og hefur verið tekið fram áður eru nú í gildi lagafyrirmæli sem fela ríkisstj. að leggja fyrir Alþ. frv. um fæðingarorlof fyrir allar konur, bændakonur eins og aðrar. Og ég vil sérstaklega taka undir með hv. 6. þm. Suðurl., að ég vil láta skoða allar leiðir til þess að ná því marki. Það er þess vegna sem ég get ekki fallist á það að Alþ. nú í þáltill. skori á ríkisstj. að athuga sérstaklega einhverja eina leið, þar sem það bætist þar við, að ég tel þá leið ekki heppilega og færa vegna þeirra atriða sem ég benti á áðan. Hv. 9. landsk, þm. endurtók það í síðustu ræðu sinni að Lífeyrissjóður bænda væri stór. En stærð er ákaflega afstætt hugtak. Hún hlýtur að fara eftir því hvaða verkefni sjóðnum eru falin. Það verkefni, sem Lífeyrissjóður bænda á að rækja, er honum þungt vegna þess hvað það er tiltölulega stór hópur bænda sem á rétt á lífeyrisgreiðslum, miðað við þá sem greiða í sjóðinn. Ég held að hér hafi dálítið verið blandað saman málum þegar talað hefur verið um önnur hlutverk Lífeyrissjóðs bænda. Þar er talað um útlán hans. Sjóðurinn er byggður upp eins og aðrir lífeyrissjóðir sem söfnunarsjóður til þess að geta síðan tekið á sig þær skyldur sem á hann falla, og þá þarf hann að ávaxta sitt fé. En það er allt annað hvort hann lánar út fé til að ávaxta það eða hvort hann greiðir það út án þess að eiga þess kost að fá það aftur, eins og hann gerir með lífeyrisgreiðslunum og mundi einnig gera með því að greiða fæðingarorlof. En ef undir þessum kringumstæðum hefur þýðingu að samþ. þáltill. í þessu máli, þegar lagafyrirmæli eru nú í gildi um að ríkisstj. skuli leggja þetta mál fyrir hv. Alþ., - ef það hefur þýðingu að samþ. þáltill., þá vil ég samþ. þáltill. sem kveður fastar að orði og einskorðar sig ekki við þessa einu leið sem ég tel ekki rétta. Ég vil þá hreinlega að samþ. sé þáltill. sem skorar á ríkisstj. - ekki að kanna möguleika á því, heldur skorar á ríkisstj. að leggja fyrir Alþ. frv. um fæðingarorlof bændakvenna. Mér finnst að það sé þá nær því viðhorfi sem ég hef til þeirra hluta, að þar verði réttur bændakvenna og bændastéttarinnar jafn á við aðrar stéttir.



Herra forseti. Ég var einn af þeim sem voru ekki alls kostar ánægðir með breytinguna á lögunum um atvinnuleysistryggingar, þar sem sú breyting fól í sér að það væru aðeins þær konur, sem tilheyrðu launþegasamtökunum, sem fengju fæðingarorlof, en t.d. ekki konur í sveitum landsins. Að því leyti tel ég þessa þáltill. góða, þó að ég hefði viljað hafa hana á annan veg en hún er. Því miður hlustaði ég ekki á allar þessar umr., en ég þykist heyra að þessi þáltill. sé orðuð á þennan veg sem hún er vegna þess að það kenni hér nokkurs misskilnings um hvernig er með Lífeyrissjóð bænda. Lífeyrissjóður bænda hefur alls ekki tekið til starfa. Hann tekur ekki til starfa fyrr en árið 1986 - og hvers vegna? Vegna þess að hann er það veikur að hann er ekki fær um að sinna því hlutverki, sem honum er ætlað, fyrr en 1986. Þær greiðslur, sem nú eru úr sjóðnum, koma með tvennum hætti. Það er Stofnlánadeildin sem borgar 37.5% af þessum greiðslum og úr ríkissjóði koma 62.5%. Þetta er vegna þess að Lífeyrissjóðurinn er ekki fær um að sinna sínu hlutverki fyrr en í ársbyrjun 1986. Ég vil að menn hafi þetta til athugunar þegar þeir taka afstöðu til þeirrar þáltill. sem hér liggur fyrir. Ég hefði viljað láta þessa till. hljóða frekar á þessa leið, með leyfi forseta: „ Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að kannaðir verði möguleikar á því að bændakonum verði tryggt allt að þriggja mánaða fæðingarorlof við barnsfæðingu.“ Þar með yrðu kannaðar allar þær leiðir sem tiltækar eru. Ég heyri það á máli hv. þm., að þeir hafa ekki kynnt sér þessi lög eða þá stöðu sem þessi lífeyrissjóður er í. Það eru milli 90 og 100 lífeyrissjóðir í landinu, og að þetta sé sjötti sterkasti sjóðurinn, það fer eitthvað á milli mála. Ég held að það sé langt frá því þó að ég hafi ekki alveg í höfðinu hvernig þetta er. Ég held að það sé langt frá, enda er þetta sjötta árið síðan var farið að borga í sjóðinn og fyrstu fjögur árin var þetta í áföngum. Það var bara 1/4 af greiðslunum fyrsta árið, helmingur næsta ár, það fór ekki full greiðsla í þennan sjóð fyrr en árið 1974. Og þá geta menn séð hvað þetta er sterkur sjóður, þar sem þegar þessi lög voru samin og samþ. var ekki gert ráð fyrir að hann gæti valdið hlutverki sínu fyrr en í ársbyrjun 1986. En til fróðleiks ætti ég e.t.v. að lesa upp 19. gr. laganna sem er þannig, með leyfi forseta: „Til ársloka 1985 skal fé til lífeyrisgreiðslna samkv. 18. gr. greitt að 37.5% af Stofnlánadeild landbúnaðarins en 62.5% úr ríkissjóði. Frá 1. jan. 1986 skal Lífeyrissjóður bænda standa undir lífeyrisgreiðslum þessum.“ Ég vil bara biðja flm. að athuga þetta, og það hefði verið miklu skemmtilegra að lesa yfir lögin áður en þáltill. var samin.



Herra forseti. Aðeins örfá orð til viðbótar. - Ég verð að segja að ég varð dálítið óþægilega undrandi við orð hv. 3. þm. Norðurl. e., og ég vil tjá honum það og öðrum hv. þm. að það er algjörlega óréttmæt ásökun að flm. hafi ekki kynnt sér lögin um Lífeyrissjóð bænda. Ég hef lesið þau yfir og oftar en einu sinni og oftar en tvisvar, og ég veit það raunar, það er rétt hjá hv. þm. að þessi lífeyrissjóður verður ekki fullmegnugur einn og óstuddur að standa undir þessum greiðslum, sem honum er ætlað, fyrr en árið 1985. Engu að síður liggur sú staðreynd fyrir að þegar eru hafnar greiðslur úr sjóðnum, að vísu í smáum stíl, og ég skal ekki uppáleggja þeim neina ákveðna upphæð í þessu, lífeyrissjóðsmönnum. Þeir sníða sinn stakk eftir vexti þarna, og ég endurtek að ég tel ekki óeðlilegt að þessi samtök bænda, sem vísað er til í till., geri sinar till. og athugasemdir. Það er rétt, hv. þm. las upp þessa lagagr., ég hef lesið hana líka og þarf ekki að lesa hana aftur. Ég verð að lýsa því yfir, að mér finnst ansi hart ef bornar eru til baka upplýsingar sem ég hef frá forsvarsmönnum bændasamtaka og Lífeyrissjóðs bænda sjálfs, og ég vil ekki gera mér það að góðu að ég geti ekki treyst þeim upplýsingum sem þarna eru fyrir hendi. Ég vil líka taka fram og endurtaka, að þetta um styrkleika sjóðsins hef ég nú bara úr Tímanum. Ég las mjög viðamikla grein upp á 2–3 siður eftir Jóhannes Nordal, þar sem voru 3–4 töflur, mjög smátt skrifaðar, og þar var Lífeyrissjóður bænda í áttundu röð að styrkleika hvað eignir snertir. Þetta er staðreynd sem þá verður að verða hrakin betur en hér hefur verið gert, svo að ég geti fallist á það. Ég tók það fram áðan að ég var leiðrétt þegar ég spurði forsvarsmenn Lífeyrissjóðsins hvort þetta mundi vera rétt, og satt að segja kom það mér nokkuð á óvart að Lífeyrissjóður bænda, svo ungur sem hann er, skyldi þegar vera kominn í áttundu röð hvað snertir eignir. Hann sagði, svo að ég hafi rétt eftir honum: Ætli hann sé ekki í sjötta sæti fremur en áttunda?  En ég endurtek og ítreka: Þessi till. felur ekki í sér meiri hættu en þá að skjóta þessu til bænda sjálfra, hver sé hugur þeirra til þessa máls og hverjar þeirra till. Og mér finnst bændum lítt sæmandi að vilja skjóta sér svo algjörlega undan þessu máli eins og hér hefur komið fram í máli bænda fyrst og fremst, og vil ég þá enn benda á ummæli hv. þm. Steinþórs Gestssonar, að vitanlega eru lífeyrissjóðir tryggingamál, þeir eru tryggingamál svo greinilega að ekki verður um villst. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta. En ég vænti þess að þessi úrtölusjónarmið, að því er mér finnst að ósekju og óverðuglega, sem hér hafa komið fram, muni ekki ráða framvindu þessa máls.



Herra forseti. Í máli mínu áðan gat ég um það alveg sérstaklega að ég hefði verið einn af þeim sem hefðu verið mjög óánægðir þegar lög voru afgreidd á s.l. ári í sambandi við atvinnuleysistryggingarnar, þar sem mörgum konum var tryggt fæðingarorlof. Það var e.t.v. af þeim ástæðum, að við vorum margir óánægðir með afgreiðsluna, sem var sett inn í þau lög bráðabirgðaákvæði sem í raun og veru gerir flutning þessarar till. alveg óþarfan. Bráðabirgðaákvæðið hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Fyrir 1. jan. 1916 skal ríkisstj. láta kanna á hvern máta megi veita öllum konum í landinu sambærilegt fæðingarorlof og tryggja tekjustofn í því skyni.“ Þetta er bráðabirgðaákvæði og þetta skal ríkisstj. gera. Það stendur hér. Ég efast um, þó að samþ. verði þáltill. sem hefur minni rétt en lög og minna gildi, að hún hafi meira að segja. Þetta eru þó lög og þar stendur: „skal“. En í sambandi við grein Jóhannesar Nordals, þá fer það náttúrlega alveg eftir því umfangi sem lífeyrissjóðurinn hefur, það þýðir ekki að horfa á krónutöluna eina. Það er alrangt mat. Ég vit benda hv. 9. landsk. þm. á að það þýðir ekkert að horfa á krónutöluna, heldur það umfang sem lífeyrissjóðurinn þarf að hafa, þannig að þessi tala, sem þm. vitnar í, segir okkur ekki nokkurn skapaðan hlut - ekki neitt. Ég bara endurtek það sem ég sagði áðan, að það var mat þeirra, sem stóðu að samningu þessara laga á sínum tíma, að hann yrði ekki megnugur að taka við þessum greiðslum fyrr en eftir 10 ár. Það var mat okkar þá. Það fé, sem hefur komið í hann þessi ár, eins og ég var að segja áðan, er ekki nema litill hluti af því sem þarf að vera til þess að ráða við verkefni hans. Það er alrangt að við séum með einhverjar úrtölur um að konur í sveitum landsins fái þetta fæðingarorlof. Það er hreinn útúrsnúningur. Það hafa sjálfsagt engir meiri áhuga á því en við. En það þýðir auðvitað ekkert að koma hér með svona till. sem er bara sýndarmennska og ekkert annað, í fyrsta lagi óþörf og í öðru lagi byggð á algjörum misskilningi.