Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (GSv): Eins og tilkynnt hefur verið, hefur einn af þingflokkunum, Sósfl., óskað útvarpsumr. um þessa till., og fara þær nú fram samkvæmt þingsköpum, og verður brátt tilkynnt, í hvaða röð flokkarnir tala, en umr. verður þannig hagað, að hafðar verða tvær umferðir, og hefur hver flokkur til sinna umráða í fyrri umferð allt að ½ klst. og síðari umferð allt að ¼ úr klst. Ef flokkarnir óska að geyma af tíma sínum frá fyrri umferð til síðari, geta þeir gert það, og vitanlega eru flokkarnir ekki skyldugir til að láta tala allan þann tíma, sem þeir hafa til umráða. Áður en tilkynnt verður röð flokkanna, byrjar umr. með þeim hætti, að forsrh. tekur til máls.

Forsrh. (Björn Þórðarson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram till. þá til þál., sem nú er til umr., þess efnis, að fundum yfirstandandi Alþ. verði frestað samkv. 19. gr. stjskr. frá deginum í dag þar til síðar á árinu, þó ekki lengur en til 1. september n. k. Er leið að lokum aukaþ., sem slitið var 14. þ. m., kom það berlega fram í ummælum margra þm. bæði utan þings og innan, að Alþ. það, er nú situr, mundi eigi kjósa að eiga langa setu á þessu vori, enda var það auðsætt, að þingið hlyti að koma saman aftur í haust fyrst og fremst til afgreiðslu fjárlaga, þar sem þess er enginn kostur á þessum tímum hinnar miklu óvissu að afgreiða fjárlög ársins 1944 fyrr en seint á yfirstandandi ári. Þar sem svo vill til, að bænadagar og páskar fara í hönd og margir þeirra hv. þm., sem heima eiga utan Reykjavíkur, mundu fara heim í páskaleyfinu, þá virtist liggja beinast við að athuga, hvort fresta ætti fundum þingsins einmitt nú eða hvort fundir skyldu hefjast aftur á ný þegar upp úr páskum. Daginn eftir þingsetning, þ. e. á föstudaginn var, átti ég tal við formenn allra þingflokkanna um málið. Formaður Sjálfstfl., hv. þm. G.-K., tjáði mér þá, að þessi flokkur teldi réttast, að frestunin færi fram fyrir bænadagana. Formenn annarra flokka höfðu þá ekki kynnt sér svo hug flokksmanna sinna, að þeir gætu gefið ákveðin svör. Laugardaginn 17. þ. m. voru lögð fram í þ. í báðum d. nokkur frv. til l., sem borin voru fram af hálfu nokkurra hv. þm. Þar sem hér er um merkileg og mikilvæg mál að ræða, sem ljóst er, að þurfa rannsóknar við, og mál, sem geta valdið ágreiningi, hélt ég áfram eftirgrennslan um það meðal þingflokkanna, hver mundi vera vilji þingsins um frestun funda þess. En þetta var mikið atriði fyrir stj. að vita, því að ef fundum er strax haldið áfram að liðnum páskum, mundi hún nota hléið um páskana til þess að hraða undirbúningi frv. til þess að leggja fyrir þ., er það kæmi saman, en láta þann undirbúning ella dragast. Af því að ég tel mig hafa komizt að þeirri niðurstöðu, að það sé vilji meiri hl. þ., að fundum þess sé frestað frá þessum degi, hef ég leyft mér að bera till. fram. Í till. segir, að fundum skuli ekki frestað lengur en í síðasta lagi til 1. sept. n. k. Er þetta tímamark tiltekið aðallega vegna þess, að samkv. l. frá 14. þ. m., um dýrtíðarráðstafanir, skal sex manna n. sú, sem í þeim l. greinir, hafa lokið störfum og skilað áliti til stj. fyrir 15. ágúst, og framlög til verðuppbóta, sem sömu l. heimila, falla niður 15. september. Hver sem málalok verða í n., þykir það einsýnt, að þ. megi ekki koma síðar saman en í till. segir, og þau atvik kann og að henda, að stj. þyki ástæða til, að þ. verði fyrr kvatt til funda, ef frestun fer fram nú.

Forseti (GSv): Talað verður af flokkanna hálfu í þessari röð: Sjálfstfl., Framsóknarfl., Sósfl. og síðast Alþfl. Ríkisstj. mun, ef hún óskar þess, fá ræðutíma milli umferða eða eftir þær. - Tekur nú til máls hv. þm. G.-K., Ólafur Thors, og talar af hálfu Sjálfstæðisflokksins.



Sjálfstfl. mun standa einhuga að samþykkt þessarar till., sem forsrh. flutti og gerði grein fyrir áðan, og við sjálfstæðismenn finnum ástæðu til þess að fagna því, að till. hefur verið borin fram og að það mun vera fyrir hendi þingvilji til þess, að hún nái samþykki. Ég geri ráð fyrir, að ef nú væri kannaður vilji þjóðarinnar í þessu efni, mundi sannast, að einnig hennar vilji er sá, að þinginu verði nú frestað. Það er, eins og kunnugt er, nýlokið lengstu þingsetu í sögu okkar, og á s. l. ári átti Alþ. auk þess óvenjulega langa setu. Þetta síðasta þ., sem lokið var þann 14. þ. m., hefur hins vegar ekki verið jafnatkvæðamikið og notadrjúgt þjóðinni og það hefur verið kostnaðarsamt, og það er engum vafa undirorpið, að það er langsamlega bezt fyrir þingið, að ekki verði reynt nú frekar en orðið er á þolinmæði kjósenda í landinu með þrásetu. Ég held, að ég megi líka fullyrða, að fram á síðustu daga fyrra þingsins eða allt fram undir þinglokin var það almennt vilji þm., a. m. k. meiri hl., að þetta þing ætti skamma setu. Svo var það á síðustu dögum þingsins, að vinstri flokkunum lenti saman og sló í sennu milli þeirra. Þeir höfðu, eins og kunnugt er, setið á fundum með það fyrir augum að ná samkomulagi um stj., en það hafði ekki leitt til neinnar niðurstöðu, og menn fengu nokkra innsýn í samstarfsvilja þessara flokka, bæði í Ed. og Nd., á næstsíðasta degi þingsins. Eftir þessar umr., þegar vinstri flokkarnir höfðu borið hver annan brigzlum út af skattamálunum, af því að þeim þótti hinir ekki nógu skeleggir að sækja það, sem eftir kynni að vera í vösum skattborgaranna, og þegar þeir brýndu hver annan til stórræða um að sækja nú það fé, sem þarna hefði orðið eftir, þá hétu þeir því, að hinir skyldu fá tækifæri til þess að sýna nú, hvort hugur fylgdi máli, strax þegar þ. kæmi saman. Það var líka fyrsta verk þessara flokka, þegar þ. kom saman, að þeir báru fram skattafrv., sem áreið anlega er sérstakt í þingsögu okkar. Það er eins og þetta sé sjúkleiki í þessum mönnum. Þeir geta enga grein gert sér fyrir því, hvað eigi að gera við peningana, en þeir vilja bara ekki vita af þeim annars staðar en í ríkissj., úr því að þeir eru ekki í vösum þeirra. Ég hef oft undrazt það, hvernig þessi sjúkdómur hefur heltekið þá, og ég held., að ekki þurfi að fara inn á svona einstaka braut til þess að afla ríkissj. tekna, því að það er vitað, að afkoma ríkissj. á árinu 1942 var betri en áður, og það er vitað, að árið 1943 verður einnig gott. Hins vegar er víst, að það er ógætilegt spor að stíga að ætla að leggja eignaaukaskatt á, ekki sízt í þjóðfélagi eins og hér, þar sem framtíð þjóðarinnar veltur mjög á því, að ekki sé brotin niður viðleitni einstaklinganna til fjáröflunar. Og ég er ákaflega hræddur um, að ef enn á að bæta við skattana, verði skattsvik í enn ríkara mæli en nú er. Enda er það mjög alkunna og sagt hér í hliðarherbergjum þingsins, að það þykir ekki meiri ósómi núna að svíkja undan skatti en það þótti hér áður að smygla áfengi, og það er af því, að það er búið að herða svo hnútana, að það er komið upp úr hjá öllum. Þetta þykir þessum mönnum samt ekki nóg, því að nú á að koma og sækja það, sem kann að hafa orðið eftir í vösum manna með heiðarlegu eða óheiðarlegu móti. Ég var nýlega að lesa í amerísku blaði frásögu um skattal., sem þar gilda. Roosevelt forseti er tvisvar búinn að snúa sér til Congressins og fara fram á, að enginn einstaklingur megi hafa meira en 25 þús. dollara eða 160 þús. kr. á ári skattfrjálst. Í bæði þessi skipti hefur honum verið synjað um þetta. Rök hans eru þau, að þegar Bandaríkin senda sonu sína út á vígvellina, yrði að ganga inn á þessa braut, að banna einstaklingum að hafa meira en 25 þús. dala tekjur, en barnlaus hjón máttu hafa 50 þús. dali eða nokkuð á fjórða hundrað þús. kr. nettó. Það er að segja, að sá maður, sem hefur 430–440 þús. kr., má halda eftir 160–170 þús. kr. tekjum. Mér er sem ég sæi framan í þessa þm. hér, ef menn mættu halda eftir 170 þús. kr. Ég býst við að það yrði þung raun fyrir þá, sem skeleggastir eru. Það er ástæða til að minnast á það, að það kom til orða að halda áfram þinginu einungis vegna þess, að vinstri flokkarnir töldu sig þurfa að sýna manndóm sinn og innræti í skattamálunum. Og þeir hafa sannarlega gert það með því að koma fram með þetta frv. Um það liggur málsmeðferðin fyrir. Sú staðreynd, að þetta mál er fram borið, hefur orðið til þess, að nokkur hl. þ. hefur talið, að ekki ætti að fresta þ., en það er þó svo, að nokkrir þm., sem voru móti frestun, hafa nú fallizt á frestun, vegna þess að það er vitað, að það er sá almenni vilji í landinu, að ekki verði farið að sitja vikum eða mánuðum saman á þingi, og þó sérstaklega, ef ekki er annað betra eða þarflegra verk fyrir hendi en þessi skattalög. Það gætu verið ein frambærileg rök fyrir, að fresta ekki þingi núna. Það væri, ef þm. féllust á að ganga endanlega frá sjálfstæðismálinu. Eins og kunnugt er, hefur stjórnarskrárn. gengið frá áliti, og gæti nú vel komið til athugunar að stíga lokasporið. En ég verð að segja, að ég sé ekki, að af því þyrfti að hljótast tjón, þótt málinu verði ekki lokið fyrir þingfrestunina. Eins og till. ber með sér, er ætlazt til, að þ. komi saman 1. sept. Ef við viljum ljúka málinu, er okkur það í lófa lagið, láta þjóðaratkvæðagreiðsluna fara fram um miðjan september og taka svo síðasta sporið á þessari langþráðu göngu. En það er líka sjónarmið, að því nær sem dregur árslokum 1943, því fleiri verða það, sem kunna að ala á því að ljúka ekki málinu fyrr en 1944. Ég er ekki að segja skoðun mína eða flokks míns, en ég segi, að ég hef orðið var við þetta eðlilega sjónarmið, þó að ég viti, að allmikil rök geti fært okkur heim sanninn um það, að sérhver dráttur í þessu máli geti verið hættulegur. En sem sagt, ég held ekki, að málið sé í neinni hættu, þar sem þ. kemur saman 1. sept., og þá ætti að vera búið að gera út um, hvort við viljum ljúka málinu á haustþinginu eða láta það bíða þangað til eftir áramót. En engin önnur rök frambærileg verða færð fyrir því, að Alþ. eigi nú enn að hafa langa setu að sinni. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, geri ráð fyrir, að þeir flokkar, sem um þetta deila, færi fyrir frestuninni rök og gagnrök, en það kemur ekki mál við mig, sama er mér, hvað þeim fer á milli í þessum efnum. Þó munu einhverjir flokksbræður mínir taka til máls síðar, ef umr. gefa tilefni til.

Forseti (GSv): Hv. þm. G.-K. (ÓTh) hefur lokið máli sínu að sinni og ekki lokið þeim tíma, sem flokkur hans hefði mátt hafa. Tekur þá til máls hv. 1. þm. Eyf., Bernharð Stefánsson, og talar af hálfu Framsóknarflokksins.



Herra forseti. Ég get ekki að því gert í sambandi við þetta mál, að mér dettur í hug fyrri hluti alkunnrar vísu: Margt er sér til gamans gert geði þungu að kasta. Ég verð að álíta, að eitthvað í þá átt, sem í vísunni segir, hafi vakað fyrir Sósfl., kommúnistunum, þegar þeir kröfðust útvarpsumræðna um þetta mál, þeir hafi viljað skemmta sér og e. t. v. einhverjum fleiri, því að þýðingu gátu þessar umr. ekki haft. En seinni hluti vísunnar: Það er ekki einskis vert að eyða tíð án lasta - á lakar við, því að tímanum, sem í þessar umr. fer, er ekki svo sérlega vel varið. Hv. þm. G.-K. hefur nú fært rök að því, sem varla verða vefengd, að haldi ófriðurinn áfram, stöndum við alveg eins vel að vígi að leysa stjórnarskrármálið í sept. eins og nú, en komi eitthvað óvænt fyrir, svo sem að friður yrði saminn milli stríðsaðila, má telja víst, að ríkisstj. láti ekki standa á sér að kalla saman Alþ. Vegna þess máls þarf því ekki að halda áfram þinghaldi nú. Fjárlfrv. hefur nú verið lagt fyrir Alþ. til þess að fullnægja fyrirmælum stjórnarskr., en ekki af því, að neitt sé hægt um það að ræða að svo komnu. Þegar þingið kemur saman eftir þingfrestun, mun ríkisstj. leggja fram gagngerðar breytingar, sem henni finnst þá tímabært að gera, og má þá gera ráð fyrir, að þar verði um nýtt frv. að ræða. Fyrr er ekki hægt að vinna neitt verulegt í þinginu að samningu fjárl. Ég vil nú ekki á nokkurn hátt taka undir með þeim, sem gera lítið úr störfum Alþingis og telja þessa löngu þingsetu, sem orðin er, þýðingarlausa. Þvert á móti hefur þetta síðasta þing staðið í miklum vanda og þrátt fyrir sundrung í sumum efnum tekizt að leysa ýmis aðkallandi mál, og ráðstafanir hafa verið gerðar til undirbúnings öðrum. En þrátt fyrir þetta held ég, að allir geti orðið sammála um það, að síðasta þing hafi staðið það lengi, að allir flokkar og einstakir þm. hefðu átt að geta komið fram með þau áhugamál sín, sem þeim finnst nú kalla að. Hér liggur fyrir þáltill. frá ríkisstj. um að fresta Alþ. til 1. sept. n. k. Aðstaða til þessarar till. á að markast af því einu, hvort menn telja framhald á þingsetu geta gert þjóðinni verulegt gagn. Skal það nú athugað. Stjórnarskrármálið og fjárl. eiga að bíða haustsins, á því leikur ekki vafi. Stjórnin og þm. yfirleitt eru óviðbúnir að leggja fram ný mái. Yfir hverju ætti þingið að sitja? Þó að margir þm. Framsfl. séu heimfúsir og e. t. v. heimfúsari yfirleitt en fulltrúar annarra flokka, einkum þeir þm., sem eru bændur, mundu þeir samt ekki telja eftir sér að sitja hér enn í mánuð, ef nokkrar líkur væru til, að það bæri góðan árangur fyrir þjóðina. En til þess eru engar líkur vegna óheilinda Sósfl. þrátt fyrir glamur hans og reyndar beggja verklýðsflokkanna. Þetta sýnir reynslan frá síðasta þingi, og þetta er enn fremur ljóst af viðræðum milli flokkanna nú, eins og brátt skal sannað. Mér hefur skilizt og sérstaklega af ræðu fulltrúa Sósfl. um skattamálin í gær, að sá fl. vildi framlengja þingið vegna skattamálanna. En hver eru heilindin? Í sambandi við þetta skal ég víkja að því, sem hv. þm. G.-K. var að reyna að læða hér inn áðan, að það væri stefna „vinstri flokkanna“, sem hann kallar, að sækja sem allra mesta skatta í vasa ríkisborgaranna. En hver, sem athugar till., sem þessir flokkar hafa nú borið fram, geta séð, að þar er ekki að ræða um almenna skatthækkun, heldur aðeins skatt á stríðsgróða, sem er kominn yfir allhátt lágmark. Í dýrtíðarfrv. ríkisstj. á síðasta þingi voru kaflar um skatta, bæði um afnám skattfrelsis á varasjóðum gróðafélaga og um eignaraukaskatt á stríðsgróða. Báðir þessir kaflar hefðu getað staðið til bóta. Þeir voru felldir úr frv. af bandalagi Sjálfstfl., Sósfl. og Alþfl. Þetta bandalag kom berlega fram í Ed. Þegar frv. kom þangað frá Nd., var þar enn ákvæði um afnám skattfrelsis gróðafélaga. Við framsóknarmenn vildum samþ. frv. óbreytt, en þessir þrír flokkar gerðu bandalag um að fella þetta ákvæði niður. Það var aðeins tyllisök þeirra, að slík ákvæði ættu ekki heima í frv., heldur í skattal. Ekkert var eðlilegra en slíkar óvenjulegar skattákvarðanir væru í l. um ráðstafanir vegna hins óvenjulega ástands. Þegar þingi sleit, vissum við framsóknarmenn að einskis var af verklýðsflokkunum að vænta um samkomulag til að skattleggja stríðsgróðann. Við vildum þó, áður en við tækjum ákvörðun um þingfrestun, ganga alveg úr skugga um þetta. Það höfum við nú gert. Samkomulag náðist um flutning frv. um eignaraukaskatt. Framgangur þess frv. ætti að vera tryggur. Þarf að fresta þingi vegna þess skatts? Nei. Það kemur alveg að sömu notum að samþ. hann í haust, því að hann byggist á skattskýrslum, sem þegar eru fyrir hendi. Um hitt atriðið, afnám skattfrelsis varasjóðanna, er öðru máli að gegna. Það þurfti að samþ. nú, ef það átti að koma til framkvæmda við skattálagningu í ár. Vegna þess máls hafði Framsfl. viljað halda þingi áfram um sinn, ef framgangur þess hefði orðið tryggður. Sú trygging fékkst ekki, hvorki hjá Alþfl. né Sósfl. Sannanir þess eru í bréfum, sem milli fóru. Í bréfi, sem Framsfl. sendi þeim flokkum 16. apríl, hvorum um sig, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Framsfl. býður hér með Alþfl.  (í hinu bréfinu: Sósfl.)  samkomulag um að flytja nú þegar á Alþ. frv. um neðangreindar bráðabirgðabreytingar á skattal. og jafnframt samkomulag um að fylgja frv. fram með þeim mesta hraða, sem unnt er, þannig að það verði afgreitt sem lög fyrir þingfrestun“. En tillögurnar voru þær, að skattfrelsi varasjóða skyldi niður falla, nema skattfrelsi nýbyggingarsjóða haldast. Svar við þessu barst aldrei skriflega frá Alþfl., en munnlega var skýrt frá því, að á þessu stigi málsins óskaði Alþfl. ekki að taka þátt í flutningi þess frv., sem um var rætt í bréfinu. Sósfl. svaraði með bréfi 17. apríl: „Vér höfum móttekið bréf yðar frá 16. þ. m. Sósfl. hefur í undirbúningi till. um breyt. á skattalögunum og l. um stríðsgróðaskatt, og fjalla þær m. a. um afnám varasjóðshlunninda að svo miklu leyti sem sjóðunum er ekki varið til nýbygginga, og um eflingu og tryggingu nýbyggingarsjóðanna. Eru þar í þau aðalatriði um þetta efni, sem áður hafa fram komið af hálfu flokksins og hann telur nauðsynleg, auk nokkurra víðtækari breytinga.  (Taki menn eftir orðunum: auk nokkurra víðtækari breytinga!)  Vér munum sýna yður þessar till., jafnskjótt og þær eru tilbúnar, og þætti mjög æskilegt, að samvinna gæti tekizt um þær og að þeim yrði hraðað svo, að hægt væri að afgreiða málið áður en þingi verður frestað“. Þessar till. hafa nú borizt okkur í frv.formi, og skal ég ekki fara langt út í að lýsa þeim, skal láta nægja að benda á, að í 4. gr., b, er ákvæði, sem tvímælalaust brýtur í bág við stjórnarskrá landsins og þar af leiðandi kemur ekki til mála, að Framsfl. geti, er slík skilyrði eru sett, gengið að því frv. Þar segir svo, að verði skattþegn gjaldþrota, skuli nýbyggingarsjóður hans eigi renna til búsins, heldur í nýbyggingarsjóð, sem sé eign þess bæjar- eða sveitarfélags, sem skattþegn átti heima í. Kröfuhafar eiga m. ö. o. ekki að geta gert neina kröfu í þessa eign félags, sem orðið hefur gjaldþrota. Framsfl. þóttu þetta loðin svör og skrifaði af nýju báðum flokkunum 19. apríl, þar sem segir: „Með tilvísun til bréfs Framsfl. til Alþfl. og Sósfl., dags. 16. þ. m., sendum við yður hér með frv. til l. um sérstök ákvæði um álagning skatta 1943, prentað sem handrit, ásamt greinargerð. Hefur Framsfl. ákveðið að leggja frv. þetta fram á Alþingi nú þegar, ef vissa er fyrir, að það nái samþykki. Viljum við hér með spyrjast fyrir um það, hvort þm. Sósfl. (í hinu bréfinu Alþfl.) vilji greiða frv. atkvæði í þinginu og beitast fyrir því ásamt Framsfl., að meðferð þess verði hraðað. Við viljum vekja athygli á, að aðrar breyt. á skattal., sem Framsfl. hefur hlutazt til um að flytja eða mundi styðja, koma að fullu gagni, þótt afgreiðsla þeirra biði til næsta hausts. Vegna þingmannafundar um þingfrestun, sem boðaður hefur verið kl. 10 árdegis á morgun, óskar flokkurinn svars yðar um þetta kl. 9 í fyrramálið á flokksfund, sem þá verður haldinn í alþingishúsinu“. Þessu bréfi svaraði Alþfl. engu og Sósfl. vífilengjum einum í bréfi, er hann sendi Framsfl.

Bezt að lesa vífilengjurnar

. Ekki tími til þess, farið var að skrafa þar um stjórnarskrána, en engu svarað um það, sem að var spurt. Það lá þá fyrir, að ekkert gagn gæti orðið í skattamálunum frekar en öðrum af framhaldandi þingi, ekkert gagn, aðeins kostnaður fyrir ríkissjóð og leiðindi fyrir heiðarlega þingmenn. Það var þvert á móti víst, að verklýðsfl. mundu sæta færi að koma frv. Framsfl. fyrir kattarnef, eins og ljósast er af fyrra bréfi Sósfl. og framkomu hans síðan. Ég skil það, að ýmsir þm., sem heima eiga í Rvík, hafi ekkert á móti að sitja þingið sem lengst og fá aukakaup fyrir þingsetuna. En það, sem girðir fyrir árangur af þingsetu, eru óheilindin. Það er alkunnugt, og Sósfl. kemst ekki frá því þrátt fyrir sínar málaflækjur, að þessi er siður hans, að látast vera með málum, en gera, þegar minnst varir, bandalag við andstæðinga sömu mála og koma þeim fyrir kattarnef.

Dæmi

. Skattfrelsi varasjóða gróðafélaganna er gott dæmi um, hvernig þeir fara að. Annars væri æskilegast að hafa ekki miklar framítökur, þegar útvarpsumr. eru. Af þeim ástæðum, sem ég hef greint, svo og sakir þess, hversu þinghaldið er orðið langt í vetur og flestir þm. því margleiðir á því, sér Framsfl. ekki, að gagn geti orðið að framhaldi þingsins nú, og hann vill ekki stuðla að tilgangslausu þinghaldi, en ég vil árétta það, að ef eitthvað ber að höndum varðandi sjálfstæðismál þjóðarinnar, eins og t. d., ef friður yrði saminn, sem varla kemur til, væntum við, að þ. yrði kallað saman með svo stuttum fyrirvara, sem verða má. Framsfl. mun því samþ. þá þáltill., sem fyrir liggur, um að fresta nú fundum Alþingis.

Forseti (GSv) : Hv. 1. þm. Eyf. (BSt) hefur nú lokið máli sínu. Næstur tekur til máls hv. 8. þm. Reykv., Sigfús Sigurhjartarson, og talar af hálfu Sameiningarflokks alþýðu - sósíalistaflokksins.



Herra forseti. Háttv. hlustendur. Hv. þm. G.-K. hefur lýst yfir því, að flokkur hans standi einhuga með þáltill. ríkisstj., og hann bætti því við, að Sjálfstfl. fagnaði því, að hún hefði komið fram. Hv. 1. þm. Eyf. hefur og gefið svipaðar yfirlýsingar f. h. Framsfl., svo að ljóst er, að framgangur málsins er tryggður. Það er því ekki um að sakast við hæstv. ríkisstj., þó að hún hafi borið frv. þetta fram. Það er gert á ábyrgð Sjálfstfl. og Framsfl. Ég get gefið þá yfirlýsingu f. h. Sósfl., að hann er og einhuga í málinu, - einhuga gegn þingfrestun. Við álítum, að þetta þing hverfi frá óloknum málum, ef því verður frestað í dag, málum, sem ljúka mætti á skömmum tíma. Það eru ömurleg eftirmæli, sem þetta lengsta þing, það lengsta, sem háð hefur verið á Íslandi, hefur fengið í blöðum, á strætum og gatnamótum og hér í þingsölunum. Það þarf ekki annað en minna á orð hv. þm. G.-K., að það sé bezt fyrir þingið og virðingu þess, að það hætti störfum sem fyrst. Það kveður við sama tóninn og annars staðar, að þingið hafi haldið svo á málum, að því sé lítil sæmd að, og að virðing þessarar elztu og virðulegustu stofnunar þjóðarinnar sé fokin út í veður og vind. Við skulum nú skyggnast eftir orsökum þessara eftirmæla, og eins og endranær, þegar leita á að orsökum í stjórnmálalífinu, er þess fyrst að gæta, að ísl. þjóðfélagið er stéttaþjóðfélag. Það er stéttaþjóðfélag í þeirri merkingu, að hagsmunir launþega og smáframleiðenda annars vegar og hagsmunir örfárra manna, sem eiga hin mikilvirku framleiðslutæki þjóðarinnar og ráða yfir meginhlutanum af fjármagni hennar, hinsvegar, heyja sífellda og þrotlausa baráttu. Það má ekki gleyma því, að Alþ. er einn sá vettvangur, þar sem hagsmunir þessara stétta rekast á, og einmitt þar er háður hinn mikilvægasti þáttur stéttabaráttunnar. Hvernig hefur baráttan verið háð á þessum vettvangi þess? Það er skammt af að segja, að auðmenn Íslands hafa ráðið lögum og lofum á Alþ. Þrír flokkar gengu fyrir nokkrum árum í þríheilagt bandalag um að framkvæma þá þjóðstjórnarstefnu, sem í reyndinni var stefna hinna fáu Íslendinga, sem ráða yfir meginhluta fjármagnsins og framleiðslutækjanna, sem alþýða þessa lands hefur skapað. Spor þessa þríheilaga bandalags eru gengislækkun, gerðardómsl., höggorms- og bandormsfrumvörp. Allt er þetta löggjafarstarf gegn ísl. alþýðu. Frá Alþ. hefur . hún fengið þrælalög og önnur skemmtileg verk. Ég sé, að hv. þm., Haraldur Guðmundsson, hristir höfuðið. Það er von, að hann hristi höfuðið, þar sem það hefur hent hann og flokk hans að ganga í þjónustu þessara skemmtilegu afla. Svo kemur hið lengsta þing í sögu Íslands, sem hlotið hefur ömurlegustu eftirmælin. Hvað veldur? Það var lagt fram frv. frá ríkisstj., sem talið var, að ætti að leysa dýrtíðarmálin, og hvað sneri þar að hinni vinnandi alþýðu? Fyrst og fremst launaskerðing. Það var lagt til, að almenningur fengi laun sín bætt aðeins með 80% vísitölu. Enn var höggvið í sama knérunn, enn var stefnt út á sömu braut, gegn alþýðunni. Það hófst andstaða á móti þessu innan sala Alþ., um þetta mál var barizt og deilt. Stjórnin hörfaði frá einni víglínunni til annarrar. Það var fallið frá þessum 80%, en talað um að ákveða, að frá maíbyrjun skyldi vísitalan verða 220 stig, hvað svo sem hún kynni að reynast reikningslega. Þannig átti að lögbinda kaupið og svipta launþega þeim hlunnindum, sem þeir hafa af því, þegar verðlag fer að lækka, að greitt sé eftir vísitölunni eftir á. Enn var barizt á mörgum fundum, og svo fóru leikar, að það tókst að þurrka burt allt það úr þessu frumvarpi, sem stefnt var gegn launþegunum. Tími þrælalaganna var liðinn. En til að ná þessum árangri varð að sleppa ákvæðum um skatta, sem voru í þess upphaflegu mynd, enda voru mörg af þeim ákvæðum svo úr garði gerð, að þau voru aðeins til málamynda, eins og t. d. till. um eignar-aukaskatt. Þetta langa þing setti engin gerðardómsl., engin höggormsl., engin þrælal. Engin árás var samþykkt gegn íslenzkri alþýðu. Sókn auðvaldsins var stöðvuð. Það voru verkalýðssamtökin undir forustu Alþýðusambandsins og þm. sósíalista, oftast í góðri samvinnu við þm. Alþfl., sem stöðvuðu þessa sókn. Slíkt þing hlýtur að sjálfsögðu ömurleg eftirmæli hjá hinum ráðandi stéttum, þingið, sem í fyrsta sinn stöðvar sóknina á hendur ísl. alþýðu. Þegar því þið, alþýðumenn, takið undir rógmælgina um Alþingi, gangið þið á hönd andstæðingum ykkar, því að nú er þingið ekki lengur tæki í höndum auðvaldsins í eins ríkum mæli og áður var. Svo kemur nýja þingið, og nú á að fresta því. Og hvers vegna? Ef einhver hefur efazt um ástæðuna, hættir hann því áreiðanlega, er hann hefur hlustað á ræðu hv. þm. G.-K., Ólafs Thors. Hann talaði um sjúklega ástríðu vinstri flokkanna til að leggja á skatta. Hann talaði um það alvarlega spor, sem stigið væri með eignaraukaskattinum, og lýsti yfir því, að það þætti enginn ósómi að svíkja skatt og að nú ætti að seilast í vasa, þar sem einhver eyrir kynni að hafa smogið gegnum nálarauga skattal., með réttu eða röngu. Það er sem sé verið að fresta þinginu til þess að ný skattal. nái ekki fram að ganga. Andstæðingar íslenzka auðvaldsins voru í varnarstöðu á hinu nýlokna þingi, en í byrjun þessa þings var vígstaðan svo breytt, að þeir höfðu aðstöðu til að hefja sókn. 
             . Það hefur verið flutt frv. um eignaraukaskatt í Ed., og hv. þm. Str. batt það fastmælum við flm. úr öðrum flokki, að það skyldi ná fram að ganga á þessu nýja þingi. Hv. 1. þm. Eyf. og aðrir framsóknarmenn ættu sem minnst að tala um loforð og svik, þeir, sem ganga hér um salina með hlaðin bök af brigðmælgi. Það voru líka önnur skattamál fyrir þessu þ. Hv. 1. þm. Eyf. fór um þau nokkrum orðum og lýsti bréfaskiptum milli Framsfl. og Sósfl., en gat þess, að síðasta bréf sósíalista ætlaði hann ekki að lesa, það væru bara vífilengjur. Ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér þetta vífilengjubréf. Það hljóðar svo: „Vér höfum sent yður frv. um breyt. á skattal., sem fela í sér m. a. þau ákvæði um afnám varasjóðshlunninda, sem er tilgangur og aðalatriði frv. þess, er þér senduð oss í dag. Vér óskum eftir svari yðar, hvort þér vilduð flytja þetta frv. ásamt þm. úr Sósfl. eða heita því stuðningi, sem vænta má, að tryggi framgang þess eða að minnsta kosti aðalatriði þess, áður en þingi verður frestað. Þessu hafið þér enn ekki svarað, en vér væntum þess, að þér getið svarað því nú þegar, að hve miklu leyti megi vænta aðstoðar yðar, því að þar sem tíminn er naumur, hefur flokkurinn ákveðið að leggja frv. fram í dag. Samkv. þeim yfirlýsingum, sem flokkarnir hafa gefið, virðist öruggt, að þingmeirihluti sé bæði fyrir frv. um eignaraukaskatt og aðalatriðum þeirra breyt. á skattal., sem hér um ræðir, og ætti að vera hægt að afgreiða þessi mál á örskömmum tíma, ef þessi meiri hl. er samhentur um að hraða meðferð á þeim“. Þetta eru vífilengjurnar. Við höfum lagt fram frv., sem ég fullyrði, að framsóknarmenn eru okkur í meginatriðum sammála um. Þeir eru okkur sammála um, að varasjóðshlunnindi hlutafélaganna verði niður felld, að allt skattfrjálst fé, sem útgerðin fær, þ. e. a. s. 33% af hreinum tekjum, renni í nýbyggingarsjóð og tryggt verði, að þessu fé verði ekki varið til neins annars en auka og endurbæta fiskiflotann, meðal annars með því að undanskilja nýbyggingarsjóðina gjaldþrotameðferð. Þetta var eina atriðið sem hv. þm. Eyf. fann að frv., og sagði, að það væri brot á stjórnarskránni, að þessi skattfrjálsi hluti gengi ekki inn í taprekstur útgerðarinnar, heldur yrði eign hlutaðeigandi bæjarfélags. Í fyrsta lagi er þetta tal um stjórnarskrárbrot staðlausir stafir, og í öðru lagi var þess getið við Framsfl., að vel gæti komið til mála að ræða um niðurfellingu eða breyt. á þessu atriði, ef hann vildi styðja málið. Ég skal ekki fara út í að ræða nánar um þetta frv. Ég læt nægja að endurtaka það, að Sósfl., Alþfl. og meginhluti Framsfl. eru sammála um efni þess. En af hverju er þá hlaupið frá málinu? Það er verið að berjast um það, hvort tekjur stórgróðamannanna á árinu 1942 skuli njóta skattfrelsis að verulegu leyti eða ekki. Það er að vonum, þó að hv. þm. G.-K., meðeigandi í stærsta atvinnufyrirtæki landsins, haldi því fram, að hér sé farið út á hættulegar brautir. En af hverju heykist Framsfl.? Það er ekki langt síðan hann kaus sér formann með 12 atkv. af 29, og það er sagt, að aðeins 5 hafi kosið hann með glöðu geði. Þessi maður er Jónas Jónsson, og það er hann, sem lengi hefur haft forustuna fyrir hvers konar afturhaldi í íslenzku þjóðlífi. Framsfl., sem innan sinna vébanda á fjölda frjálslyndra manna, lýtur forustu hans. Hann er fimmta herdeild Ólafs Thors og annarra íslenzkra auðmanna innan raða Framsfl. Svo kemur þessi virðulega Framsókn með grátstafinn í kverkunum yfir því, að ekki hafi tekizt að mynda vinstri stjórn, mennirnir, sem enn eru undir forustu afturhaldssamasta mannsins á Íslandi, jafnt á sviði menningarmála sem atvinnumála, mennirnir, sem láta hann hafa sig til að samþykkja frestun Alþingis til þess eins að hlífa stórgróðamönnunum. Og svo tala þeir með fjálgleik um óheiðarleg vinnubrögð annarra flokka. Ég ætla að lokum aðeins að segja það, að ég vil, að alþýða manna geri sér ljóst, að hér á Alþ. er stéttabaráttan háð og að á langa þinginu kom það í fyrsta sinn fyrir; að framsókn afturhaldsins var stöðvuð. Þingið var athafnalítið, það er satt. En látið ekki blekkjast til að standa með andstæðingum ykkar í að óvirða Alþingi. Það hefur komið fyrir, því miður, að í sumum löndum hefur þingræðið ekki verið nema nafnið tómt, þar hafa þingin orðið að leiksoppi auðstéttanna, þau hafa hætt að vera vettvangur stéttabaráttunnar. Slíkt má ekki henda hér í okkar þjóðfélagi, hinum vinnandi stéttum ber að standa gegn því. Samtök þeirra innan Alþýðusambands Íslands verða sterkari og sterkari og áhrif þeirra á Alþ. fara vaxandi. Þessar stéttir eiga að standa einhuga um að vernda þingræðið, því að Alþ. er vettvangur, þar sem þær geta barizt fyrir rétti sínum. Það er yfirstéttunum ljóst, þær sjá jafnvel fram á það með skelfingu, að svo kunni að geta farið, að sjálfu þjóðskipulaginu verði breytt á grundvelli laga og þingræðis, að hið stéttlausa þjóðfélag sósíalismans verði stofnað með samþykkt Alþingis. Af þessum sökum er þingið rægt. Það á að reyna að eyðileggja það sem baráttuvettvang, af því að alþýða þessa lands er í sókn, af því að svo gæti farið, að þingið yrði brátt viðlíka tæki í höndum alþýðunnar og það var áður í höndum yfirstéttanna. Við hverfum nú af vettvangi baráttunnar innan þingsalanna um sinn, því ræður Sjálfstfl. og Framsfl. Með atkvæðamagni sínu til samans geta þessir flokkar ráðið því, að hætta verður að ræða og útkljá aðkallandi vandamál, sem bíða úrlausnar hér á þ. og hægt hefði verið að afgreiða fyrir nokkrum dögum. En það er aðeins fyrst um sinn, sem þessum flokkum tekst að leika þennan leik. Brátt mun Alþ. aftur koma saman, og þá skal baráttan háð áfram, því að barizt skal áfram fyrir hverju því máli sem miðar að heill og hamingju alþýðunnar, sem í þessu landi býr.

Forseti (GSv): Þá hefur hv. 8. þm. Reykv. (SigfS) lokið máli sínu, og tekur nú til máls hv. 3. landsk. þm., Haraldur Guðmundsson, og talar af hálfu Alþýðuflokksins.



Ég vil lýsa yfir því þegar í upphafi, að ég get ekki fallizt á þáltill. þá, er hér liggur fyrir til umr., án þess að nokkrar breyt. verði gerðar á henni. Skal ég stuttlega gera grein fyrir afstöðu minni til þess, að svo er. Að vísu er það réttilega fram tekið, að þ. það, er nú situr, er búið að eiga langa setu og jafnvel lengri en menn grunaði og að sama skapi hefur þ. ekki tekizt að leysa þau vandamál, er kalla mest að, og uppskeran hefur því orðið minni en ætla hefði mátt, þó svo að hún hafi sýnt sig að vera allmikil. En ráð er til að bæta úr þessum vinnubrögðum með því að afgreiða nú þegar á þessu þ. þau skattafrv., sem eru fram komin. Býst ég ekki við, að afgreiðsla þeirra frv. tæki meiri tíma en 2–3 vikur. Að þeim tíma liðnum ættu frv. að hafa gengið í gegnum báðar d. og orðið að l. Á þessum fersendum hef ég leyft mér að bera fram brtt. við till. hæstv. ríkisstj., og hljóðar sú brtt. þannig: „Í stað orðanna „21. apríl“ komi: 15. maí.“ Hef ég afhent hæstv. forseta brtt. með tilmælum um, að hún verði borin undir atkvæði. Ástæðan til þessarar brtt. er sú, eins og ég hef þegar sagt, að ég álít, að á 3 vikum sé hægt að ljúka þessum málum, sem þegar er sýnt, að meiri hluti muni nást um. Vil ég leggja áherzlu á það af reynslu síðasta þ., að það er fullkomið óvit að ætla sér að afgreiða samtímis verðlagsmál og skattamál, og var það mikið glapræði af hæstv. ríkisstj. að ætla þessum tveimur málum samtíma afgreiðslu, því að það er útilokað, að það geti náðst samstæður meiri hl. um þessi tvö mál, skattamálin og dýrtíðina eða verðlagsmálin. Af þessum ástæðum er það, sem ekki er hægt að fullyrða neitt um óbreytta afstöðu þess meiri hl., sem að baki skattamálanna stendur nú, þegar verðlagsmálin koma líka til umræðu og afgreiðslu. Þá verður alveg óvíst um afdrif þessara mála, þegar þau lenda saman til afgreiðslu. Af þessum ástæðum sér í lagi legg ég áherzlu á það, að skattamálin verði tekin til afgreiðslu nú þegar, til þess að þau verði úr sögunni, er röðin kemur að verðlagsmálunum í haust. Þess vegna legg ég á það mikla áherzlu, að brtt. mín verði samþykkt. Ég þarf reyndar ekki að taka það fram, þegar ég tala um þriggja vikna tíma til að afgreiða þessi mál, þá á ég ekki við og reikna ekki með málþófi eða öðrum slíkum töfum, sem andstæðingarnir gætu ætlað sér að nota gegn framgangi málanna, enda er á valdi forseta að sjá svo um, að slíkt fari ekki fram úr hófi. Mér heyrðist á hv. þm. G.-K., að hann talaði um það í hótunartón, að ef skattamálin yrðu tekin fyrir nú, þá skyldi ekki standa á þeim að koma með sjálfstæðismálið líka. Síður en svo skyldi ég hafa nokkuð á móti því, að sjálfstæðismálið yrði rætt nú - eða hver ætli sá væri, sem á móti því yrði? En hitt get ég ekki skilið hjá hv. þm., hvernig hann hugsar sér það sem beina afleiðingu af skattamálunum, að ræða þurfi sjálfstæðismálið. Það fæ ég ekki skilið, og líklega munu fleiri vera samsekir mér í því að dómi hv. þm. G.-K. Í raun og veru væri nóg að láta hér staðar numið, er ég hef gert grein fyrir brtt. minni, en umr. þær, er orðið hafa um þáltill. þá, er hér liggur fyrir til umr., gefa mér tilefni til þess að segja nokkur orð til viðbótar því, sem ég hef þegar sagt. Hv. þm. G.-K., Ólafur Thors, talaði í ræðu sinni um sjúkleika hjá mönnum til þess að taka skatta af þegnunum, - og hann kvað sjúkleika þennan jafnvel ganga svo langt, að reynt væri með ýmsu móti að ná í þá aura, sem tekizt hefði að koma í gegnum nálarauga skattal., að ég nú ekki minnist á þau ummæli hans, að hver og einn teldi það nú orðið nærri skyldu sína að svíkja eins mikið undan skatti og með nokkru móti væri unnt. - En hvað um það. Þessi hv. þm. er að tala um fáa aura. Það er sjálfsagt rétt, að við lítum ekki sömu augum á „aurana“, eins og hann kallar, að mér skilst, allan þann stórgróða, sem nú fær að leika laus í vösum einstakra manna. En hvað skyldi þessi maður kalla stórfé og auðæfi, þegar sú mesta auðsöfnun, er þekkzt hefur á Íslandi, er bara „aurar“ hjá honum. Þegar svo þess er gætt, að mestur hluti þessa gróða er beinn stríðsgróði, sem fenginn er án tilhlutunar einstakra manna, heldur fyrir rás atburðanna, þá er það beinlínis skylda löggjafarvaldsins að sjá svo um, að mestur hluti þessa gróða, stríðsgróðans, fari til almennings þarfa og heilla. Um þetta atriði skiptast skoðanir okkar hv. þm. G.-K. í tvö horn, það veit ég ósköp vel, en það væri ekki úr vegi, að hv. kjósendum væri það einnig kunnugt. Þá var hv. þm. G.-K. að bera saman nettó tekjur manna hér og í Bandaríkjunum. Mér er ekki kunnugt um, hvort þær tölur, er hann fór með, eru sannleikanum samkvæmar, og oft hafa tölur brjálazt á skemmri leið en yfir Atlantshafið þvert. Hv. þm. G.-K. taldi það ekki vera neitt hættulegt, þó að menn söfnuðu auði. Látum það eitt vera út af fyrir sig, því að misskipting auðsins er það hættulega við auðsöfnun einstakra manna, því að hún hlýtur að leiða til vaxandi stéttaskiptingar og gera kjör þegnanna enn ójafnari. Stríðsgróðinn leitar út í fasteignirnar og ýmis þjóðfélagsverðmæti, sem almenningur á að hafa aðgang að, en verður svo að horfast í augu við það, að þessi verðmæti komast undir yfirráðasvið einstakra manna fyrir tilverknað þessa stríðsgróða. Þá kemur og verðbólgan í kjölfar stríðsgróðans. Hér er um að ræða þjóðfélagshættu, sem ráða verður bót á fyrr en síðar, og það verður ekki gert á annan betri hátt m taka stríðsgróðann úr umferð úr höndum þeirra manna, sem hann hafa nú. Og það er beinlínis vinningur fyrir skattþegnana sjálfa, að það sé gert, því að fé það, sem tekið verður, á skv. ákvæðum frv. að renna til þeirra hluta, sem nauðsynlegir eru hverju þjóðfélagi. Það er beinlínis þeirra ávinningur, að tryggðir séu atvinnuhættir þessa lands, sem svo aftur efnahagsleg afkoma bæði þeirra, sem telja þunga skattabyrði hvíla á sér, og landsmanna yfirleitt byggist á. Því er það fásinna að halda því fram, að hér sé verið að fara fram á eitthvað, sem sé skattþegnunum í óhag gert. Það er þvert á móti verið hér fyrst og fremst að hugsa um hag þeirra, hvort sem þeir gjalda lítinn skatt eða stóran. Mér virðist hv. þm. G.-K. telja sig hafa einhvern grun um, að ákvæðið um eignaraukaskattinn í skattafrv. færi í bága við stjórnarskrá landsins. Furðar mig satt að segja á þessum grun hans nú, eins og mig reyndar mætti furða á afstöðu hans til skattamálanna enn í dag. Það er ekki lengra síðan en 8. des. síðastl., að í Morgunblaðinu, málgagni Sjálfstfl., sem jafnframt hlýtur að túlka skoðun formanns flokksins fyrst og fremst í jafnþýðingarmiklu máli og þessu, þar kom þá yfirlýsing um, hvað taka þyrfti til bragðs gegn hækkun dýrtíðarinnar. Þar segir svo: „Varðandi dýrtíðarmálin lýsti flokkurinn sig fúsan til þessa: 1) að verja fé úr ríkissjóði til þess að lækka vísitöluna, 2) að afla ríkissjóði nýrra tekna í þessu skyni, meðal annars með því: a) að hækka skatta, einkum á hátekjum; b) að draga úr skattaívilnunum hlutafélaga; c) að fella niður varasjóðshlunnindi útgerðarinnar að öðru leyti en því, sem beint snerti endurnýjun skipastólsins, d) að innheimta eignarskatt af eignaraukningu stríðsáranna í eitt skipti, e) með öðrum ráðum, er tiltækileg þættu; 3) að skerpa eftirlit með skattaframtali. Þetta birtist nú í Morgunblaðinu sem stefnuskrá flokksins 8. des. s. l., og undir þetta skrifaði þá hv. form. flokksins, þm. G.-K., Ólafur Thors, og þetta var meira að segja birt í útvarpinu - segir einhver. En nú kemur þessi sami hv. þm. og er að tala um sjúkleika þeirra, sem vilja hefjast handa gegn dýrtíðinni og framkvæma það, sem alveg kemur heim og saman við þessa yfirlýstu stefnuskrá Sjálfstfl. í dýrtíðarmálunum frá 8. des. 1942. Skyldi vera að undra, þó að honum kæmi sjúkleiki í hug í sambandi við þetta mál? Því að ég veit ekki, hvað kallazt getur andlegur sjúkleiki, er það er ekki þessi hringlandi, sem einkennir hv. þm. G.-K. svo mjög í þessu máli. Hver er laus í rásinni, ef það er ekki þessi hv. þm.? Honum ætti því sízt að vera samboðið að tala um sjúkleika annarra, þó að hann hafi slysazt til þess í þetta skiptið. Það er alveg þýðingarlaust að mæla því í mót, að alltaf hefur hljómað sami söngurinn frá Sjálfstfl., og ég hef heyrt hann allt frá því, að ég man eftir mér, að skattaálagningin væri fullkomið brjálæði, að allt væri tekið af þeim, er eitthvað ættu. En gífuryrði sjálfstæðismanna í skattamálunum eru orðin það margþvæld, að þau eru löngu hætt að hitta í mark. Samt lét hv. þm. G.-K. sér það sæma að leika hér fyrir framan hljóðnemann þessa sömu gömlu rullu um, að allt væri tekið af öllum með skattabrjálæðinu. Þá vildi hv. þm. G.-K. vera að gera lítið úr þeirri eignaaukningu, sem orðið hefur seinustu árin. Hvað sem hann vill vera láta í þessu sambandi, þá tala tölurnar þar sínu máli, og skattstofan segir þveröfugt við það, sem hv. þm. G.-K. segir um eignaaukninguna. Skattstofan hefur einmitt upplýst, að eignaaukningin væri geysilega mikil. Ég læt þetta svo nægja, en vil þó bæta því aðeins við, að gert er ráð fyrir í till. um skattamálin, að fellt verði niður bann það, er gilt hefur um álagningu útsvara hjá sveitarfélögum. Er lagt til, að ákvæðið um hámarksálagningu útsvara verði fellt niður. Þá vil ég með örfáum orðum drepa á ræðu hv. 1. þm. Eyf. Hann var að tala um, að verkamannaflokkarnir hefðu haft undanbrögð í frammi, er koma átti að því að skattleggja stríðsgróðann í sambandi við dýrtíðarfrv. stj. Ég vil í þessu sambandi leyfa mér að benda á, að nú er fram komið frv., sem er að efni til það sama er fólst í 7. gr. stjfrv., nema hvað það kemur, að mér skilst, í endurbættri útgáfu, svo að þessi ásökun hv. þm. er alveg út í loftið. En það er rétt og satt, að samkomulag varð um það í Ed. að fella niður 7. gr. stjfrv. gegn því að fá fram breyt. á alþýðutryggingal. og óskerta greiðslu verðlagsuppbótar. Þá var hv. þm. að minnast á bréfaskriftirnar, sem nú nýverið fóru fram milli þm. fyrir hönd þingflokkanna. Ég skal játa, að það hefur verið nokkur skortur á forsjálni hjá mér, að ég skyldi ekki skiptast á bréfum við meðflm. mína að frv., BrB og HermJ. En allt um það treysti ég því, að þeir og flokkar þeirra muni standa með frv. En hins vegar get ég sagt það og er búinn að tilkynna Framsfl. það, að ég er bundinn af samkomulagi um varasjóðsfríðindin, og hv. þm. er kunnugt um, að ég efni það, sem ég lofa, og því í raun og veru þarflaust að vera nokki;ð að skrifa um það. En þetta eru nú í raun og veru smámunir í samanburði við eignaraukaskattinn, „brjálæðið“, eins og hv. þm. G.-K. orðaði það. Ég vil leiða hjá mér brigzlyrði sósíalista og framsóknarmanna um svik í skattamálunum. Vil ég aðeins benda á einföldustu og um leið sanngjörnustu málamiðlun, sem þar er hægt að hafa, en hún er sú, að láta 2–3 vikna þingsetu í viðbót skera úr um deiluna. Eftir þann tíma þarf enginn að vera í vafa um, hvor það er, sem svíkur. Ber ég þessa till. fram hér með. Ekkert skildi ég í því, þegar SigfS fór allt í einu að tala um það í ræðu sinni, að ég væri að hrista höfuðið. Ég var í mesta sakleysi að skrifa niður nokkra punkta og var með hugann við það þá stundina, svo að þetta, sem SigfS sagði, kom yfir mig eins og þruma úr heiðskíru lofti. En þetta er svo sem ekki í fyrsta skiptið, sem þessir hv. sósíalistar halda alltaf, að það sé verið að horfa á þá og gefa þeim gaum. Og ég get ekki varizt því, að alltaf er svona stendur á, finnst mér þeir líkjast svo mjög hinum nýríku stríðsgróðamönnum. Eiga þeir oft bágt með að leyna þessu og ljósta því stundum upp, þessu sameiginlega einkenni þeirra og hinna nýríku stríðsgróðamanna, að þeim finnast allir vera að horfa á sig, og ljósta því upp, þegar þeir vildu einna sízt, eins og þetta litla atvik í ræðu hv. þm., SigfS, sýndi bezt. Eftir því sem var að heyra á ræðu hv. 4. landsk. þm. (StgrA) í gær, þegar hann var að tala um aðgerðarleysi síðasta þings, þá var helzt að skilja, að allt það, sem þó hefði verið gert, hefði verið gert af sósíalistum, hinir hefðu ekki komizt að. Ég held, að það væri hollt fyrir sósíalista að temja sér meiri hógværð en þeir hafa gert hingað til. Ég tek undir það með Sigfúsi, að aðstaða verkalýðsins er nú stórum betri en nokkru sinni fyrr til þess að koma fram málum sínum á þinginu. En það fer eftir því, hvernig sósíalistar haga sér, hvort það tekst að nota þessa aðstöðu. Þeir hafa látið blað sitt ljúga því út um allan bæ, að Alþfl. hafi viljað vera með kauplækkun í sambandi við dýrtíðarmálin. Ég skýt því til þeirra hv. þm., sem hafa unnið með mér í fjhn., hvort nokkuð slíkt hafi komið fram frá okkur Alþfl.mönnum. Ég geri ekki ráð fyrir, að þeir leyfi sér að halda því fram, að nokkuð hafi komið fram, sem gæfi tilefni til þess að ætla, að Alþfl. væri með slíku, - ekki í sameinuðum fjhn. beggja deilda, ekki í fjhn. Ed. og ekki í fjhn. Nd. Sósíalistar segja því rangt frá þessu. Ég skal ljúka máli mínu með því að víkja dálítið að dýrtíðarmálunum. Það frv., sem að lokum var samþ. af þinginu, var þannig, að ég tel, að það feli ekki í sér neina lausn á dýrtíðarmálunum. En í því eru engin ákvæði, sem verkalýðurinn hefur sérstaka ástæðu til að setja sig upp á móti. Það er þó eitt ákvæði, sem mér er mikill þyrnir í augum, og það er ákvæðið um greiðslu uppbóta á landbúnaðarafurðir. Það er einmitt vegna þess, að þetta frv. er engin lausn á dýrtíðarmálunum, og þetta kemur aftur til kasta þingsins í haust. Það er því að minni hyggju ákaflega áríðandi að koma nú lagfæringu á skattamálin, því að þá stöndum við betur að vígi í haust með að leysa dýrtíðarmálin, ef búið er að leysa skattamálin áður.

Forseti (GSv): Eins og hv. þm. hafa heyrt, hefur mér borizt skrifleg brtt., og þarf tvöföld afbrigði fyrir henni, þar sem hún er skrifleg og of seint fram komin, og vil ég nú leita þeirra.



Herra forseti. Formaður Sjálfstfl. hefur lýst yfir því, að Sjálfstfl. sé einhuga um það að fresta þingi í dag. Við teljum enga þörf á því að halda nú áfram þingi því, sem nú er hafið, þar sem víst er, að ekki verður hægt að ljúka því fyrr en síðari hluta ársins, og liggja til þess augljósar ástæður. Till. um frestun þess verður líka áreiðanlega samþ. hér í dag. En nú, þegar hv. þm. eru að skilja eftir 5 mánaða samveru, þá er sérstök ástæða til þess að víkja nokkrum orðum að þeim ásökunum, sem hefur verið beint að þinginu. Réttmætasta ásökunin, sem eðlilega hefur verið beint að þinginu frá kjósendum, er sú, að því hefur ekki, síðan kosningar fóru fram, tekizt að mynda þingræðislega meirihlutastjórn. Það er ásökun, sem er fyllilega réttmæt, og það er ekki von, að þeir, sem sitja ekki á þingi, skilji til hlítar, hvernig á því stendur. En þessar umr., sem farið hafa fram hér í dag, hafa verið mjög gagnlegar til skýringar á því atriði. Þær hafa sýnt hlustendum úti um land, hvernig tónninn hver til annars er í þeim þremur andstöðuflokkum Sjálfstæðisflokksins, sem hér hafa sína fulltrúa. Þeir hafa brugðið hver öðrum um svik og undanbrögð og annað þess háttar. Þetta skýrir nokkuð, hvernig á því stendur, að ekki hefur tekizt að mynda hér þingræðislega stjórn. Þessir þrír flokkar hafa haft hér í vetur starfandi 9 manna nefnd til þess að semja um grundvöll fyrir myndun svo nefndrar vinstri stjórnar, sem öllu átti að bjarga. Þessi n. hefur nú gefizt upp, en afleiðingarnar af starfi hennar má nú heyra í tóninum, sem þessir flokkar hafa sent hver öðrum hér í dag. Ég skal ekki fara lengra út í þetta, en þeir, sem hafa borið fram þyngstar ásakanir í garð Alþ. út af þessu, ættu að minnast þess, að þetta eru annmarkar, sem þjóðin hefur sjálf stofnað til. Það hefur nú um langt skeið ekki verið til neinn meirihlutaflokkur á Alþ., sem hefur getað myndað stjórn án stuðnings annarra, og eftir því sem lengra líður, verða annmarkarnir æ meiri á því að taka vandamálin föstum tökum. Sjálfstfl. vildi reyna að koma á samkomulagi milli allra flokka um stjórnarmyndun, en það tókst ekki. Hvernig á því stóð, þarf ég ekki að ræða, þar sem það mál er allvel kunnugt, og auk þess geta menn nokkuð ályktað um það af þeim umr., sem farið hafa hér fram í. dag. Það, sem þessar umr. hafa snúizt mest um, er afstaðan til skattamálanna, og skal ég nú víkja að því örfáum orðum. Þegar hæstv. ríkisstj. lagði fram frv. til l. um dýrtíðarráðstafanir, voru þrír fyrstu kaflar þess um nýja skatta. Fyrsti kaflinn var um það, að afnema varasjóðsréttindin hjá hlutafélögum, en láta þau haldast áfram hjá samvinnufélögum. Annar kaflinn var um nýja skatta, sem áttu að gefa 11 millj. kr. tekjur fyrir ríkissjóð. Þriðji kaflinn var svo um það að leggja á sérstakan eignaraukaskatt, sem átti að nema 2–3 millj. kr. Nú var það svo, að þetta frv. var til meðferðar í fjhn. Nd. í nær 6 vikur, og varðandi okkur, sem sæti áttum í fjhn., er það að segja, að okkur kom saman um, að hvað sem liði ágreiningi um varasjóðsréttindi hlutafélaga og eignaraukaskatt, þá væri þetta svo illa undirbúið, að ekki tæki tali að samþ. það að svo stöddu. Varðandi það, sem hv. 3. landsk. var að minnast á, að það skyti nokkuð skökku við hjá formanni Sjálfstfl., að í des. s. l. hefði hann gert tilboð um að leggja á eignaraukaskatt, en nú risi hann öndverður gegn slíkum skatti, þá verð ég að segja það, að hér er ólíku saman að jafna. Það er nokkuð annað að hugsa sér eignaraukaskatt í takmörkuðum skilningi í sambandi við fjögurra flokka stjórnarmyndun eða að fallast á þetta frv., sem hér liggur fyrir, án þess að hægt sé að segja nokkuð um það, hvernig skatturinn verkar. Ég verð að segja það, að sem starfandi maður í fjhn. Nd. og eftir að hafa hugsað mikið um það, hvernig eigi að taka eignaraukaskattinn, miðað við þær eignabreytingar, sem orðið hafa, þá verð ég að segja það, að það eru fjölmörg atriði, sem hljóta að koma til rækilegrar athugunar, áður en nokkur kostur er á að samþ. um það l., sem eitthvert vit á að vera í. Það er mjög þægilegt að kasta fram frv. um, að taka skuli ákveðinn hundraðshluta af eignaraukningu á ákveðnu tímabili. En það er mjög erfitt að ákveða, hvað sé eignaraukning og hvað ekki. Ég tók hér um daginn nokkur dæmi í þessu sambandi. Ég tók m. a. sem dæmi tvo menn, sem eiga sitt húsið hvor, og er hvort húsið metið á 100 þús. kr. Nú selur annar sitt hús á 200 þús. kr., en hinn á sitt hús áfram. Það verður að telja mjög mikið vafamál, að sá, sem seldi sitt hús, sé nokkru ríkari en hinn, sem á sitt hús áfram. Svona eru mörg atriði um eignaraukningu, sem mjög geta orkað tvímælis. Við skulum hugsa okkur stórt kaupfélag, sem hefur hagnazt um 100–200 þús. kr., en sá hagnaður liggur í því, að vörubirgðir félagsins hafa hækkað í verði. Hvað sannar það um eignaraukningu? Það veltur allt á því, við hvaða verði vörurnar seljast, þegar verðlækkunin skellur yfir. Eins er þessu háttað um mörg útgerðarfyrirtæki. Varðandi varasjóðina má segja, að það orki mjög tvímælis, hvort nokkur sanngirni sé í því að breyta þeim réttindum frá því, sem nú er, og þær breytingar verður a. m. k. að athuga vel og gaumgæfilega, þar sem aðstaða félaganna er mjög misjöfn. Það eru til mörg félög, sem hafa verið stofnuð á síðustu árum og hafa ekki haft tækifæri til þess að safna fé í varasjóði. Svo koma þeir nú, sem hingað til hafa talað um, að það yrði að tryggja varasjóðina sem bezt, og vilja að heita má láta banna þessum félögum að safna í varasjóði. Varðandi nýbyggingarsjóði útgerðarfélaganna, þá verð ég að segja það, að það er hreinasta fjarstæða að ætla sér að taka þá, eins og hér hefur verið lagt til. Við höfum fengið upplýsingar um þessa nýbyggingarsjóði frá hæstv. ríkisstj., og það hefur komið í ljós, að 14 útgerðarfélög áttu um 5 millj. kr. í nýbyggingarsjóðum í árslok 1941. Þegar þess er gætt, að nú mun það kosta um 2 millj. kr. að smíða einn nýtízku togara, þá er það næsta hlálegt, að ekkert útgerðarfélag skuli mega eiga meira í nýbyggingarsjóði en 1 millj. kr. Með þessu er verið að kippa undirstöðunni undan möguleikunum til þess að endurbyggja skipastólinn. Það er ákaflega gremjulegt að vita til þess, að Alþ. skuli þurfa að standa í því á hverju ári, svo að vikum og mánuðum skiptir, hvernig breyta eigi grundvellinum til skattaálagningar. Árin 1941 og 1942 fór mestur tíminn í það að rífast um þessi mál, unz loks í fyrra, að það virtist vera komið á allgott samkomulag. En nú á þessu þ. er bætt við nýjum skatti á hærri tekjur, sem á að nema um 8 millj. kr. Ef menn eru ásáttir um það, að það þurfi meiri skatta í ríkissjóð, þá hefði mér fundizt eðlilegra að hækka skattana eftir hundraðshlutum á þann grundvöll, sem þegar hefur verið lagður. Það er líka ólíku saman að jafna, hvort skattar eru hækkaðir á framleiðslu eða viðskiptum. Hv að viðvíkur skattahækkunum á framleiðslunni, þá er það að segja, að það er eins og ef bóndinn slátraði mjólkurkúnum sínum til þess að selja af þeim kjötið. Varðandi verzlun er allt öðru máli að gegna. Það er hagur þjóðfélagsins, að af henni verði ekki meiri ágóði en minnst er hægt að komast af með. En það er nær að halda gróða verzlunarinnar í skefjum með hörðu verðlagseftirliti en ætla sér að taka það, sem hlutafélög hafa eignazt í varasjóði, eða breyta þeim grundvelli, sem þar liggur fyrir. Varðandi þau kaldyrði, sem hér hafa farið milli vinstri flokkanna, þá verð ég að segja það, að afstaða þeirra hvor til annars er næsta furðuleg. Það er undarlegt, þegar Framsfl. skammar sósíalista fyrir það, að þeir séu ekki fúsir til þess að leggja á eins háa skatta og nauðsyn beri til. Þetta kom greinilega fram í Ed. við umr. um dýrtíðarmálin og skattaálagninguna. En hvað sem þessu líður, þá get ég ekki séð, að þessara hluta vegna sé nokkur nauðsyn þess að halda þingi lengur áfram nú. því að það er ljóst, að þau skattafrv., sem hér liggja fyrir, eru svo illa undirbúin og svo gölluð, að það nær engri átt að samþ. þau þannig, enda þótt til þess fáist meiri hl. þings. Við í fjhn. Nd. höfum orðið sammála um það að leggja til, að sett verði mþn. í skattamálin til þess að athuga þau og undirbúa, áður en þing kemur aftur saman í haust. Þess vegna höfum við nú allmargir borið fram þál. um skipun slíkrar mþn. Hvort sú þál. verður samþ. hér á þingi í dag, er ekki sýnt, en með þeim hætti álít ég, að farin sé rétta leiðin til þess að rannsaka, hvernig helzt muni hægt að skipa þessum málum á viðunandi hátt. Ég læt svo þetta nægja, en vil enda orð mín með því að óska öllum landsmönnum gleði og farsældar á komandi sumri.

Forseti (GSv) : Hv. þm. A.-Húnv. (JPálm) hefur nú lokið máli sínu fyrir hönd Sjálfstfl. En nú talar af hálfu sama flokks í þær mínútur, sem flokkurinn á eftir, hv. þm. G.-K. (ÓTh).



Það eru aðeins tvö atriði í ræðum andstæðinga minna, sem hér hafa talað, sem ég finn ástæðu til að gera aths. við nú. Hv. 3. landsk. (HG) gaf í skyn, að það hefðu verið látin orð falla um það í hótunartón, að ef hann ekki félli frá skattafrv. sínu og flutningi þessara mála, þá gæti hann átt mig að með að koma með sjálfstæðismálið. Ég hef aldrei talað um sjálfstæðismálið í þessum tón. Ég sagði, að eina frambærilega afsökunin fyrir framlengingu þingsins nú væri það, ef mönnum fyndist nauðsynlegt að ganga nú þegar frá því mikla máli. Um það sagði ég ekkert annað, hvorki að efni til né orðum. Þá tók hv. 3. landsk. (HG) alveg réttilega til sín þau orð, sem ég lét falla um þá menn, sem ég kallaði, að væru haldnir af sjúklegu skattaæði. En hv. 3. landsk. þm. hélt, að hann gæti fengið mig á bekk með sér með því að vitna í yfirlýsingu, sem birt var í Morgunblaðinu frá mér og hv. 3. þm. Reykv. (JakM), sem var skýrslugerð um viðræður, sem við hefðum getað haft um þessi skattamál á víðum grundvelli. Þessir menn vita, að við börðumst einarðlega gegn því, að ríkisstjóri myndaði stjórn utan við þingið og án þess að tryggt væri nægilegt samband milli hennar og löggjafans. Og í því skyni að forða þessu léðum við forstöðumenn Sjálfstfl. máls á því að ræða eitthvað um eignaraukaskatt. Og það skilur þessi hv. þm., að það er hyldýpi staðfest milli þessa tvenns, annars vegar þess, sem hann vildi leggja í þessa yfirlýsingu, og hins vegar þess, sem var í raun og veru, að við vildum til þess að forða því, að mynduð yrði utanþingsstjórn, ljá máls á að ræða eitthvert spor í þessa átt og þá eingöngu með því ákveðna skilyrði, að þeim peningum, sem þannig yrðu teknir, yrði varið til þess að auka önnur verðmæti þeirra sömu skattþegna, sem þeir væru teknir af. Nú er hins vegar borið fram að taka 30% af eignaraukanum í sjóði, sem kunna að vera svo og svo þarflegir á sínum tíma, - ef ekki verður þá búið að éta þá upp - , án þess þó að sá skattþegn. sem á að borga þetta, fái nokkur meiri fríðindi en aðrir þegnar í þjóðfélaginu. Ég vildi ekki leyfa þessum misskilningi að rótfestast í hugum þeirra, sem kunna að hafa hlustað á hv. landsk. þm. (HG) áðan. Og vona ég, að öllum sé nú ljóst, hver reginmunur er á því, sem við vildum ljá máls á að gera, og hins vegar uppástungu þessa skattsjúka þm.

Forseti (GSv) : Þá hefur hv. þm. G.-K. (ÓTh) lokið máli sínu og hefur talað af hálfu Sjálfstfl. Næstur tekur til máls hv. 2. þm. S.-M. (EystJ) og talar af hálfu Framsfl. tilskilinn tíma.



Ég sé ekki ástæðu til að víkja mikið að hv. ræðumönnum Sjálfstfl. við þessar umr. Ég vil þó vekja athygli á þeirri nýstárlegu túlkun hjá hv. þm. A.-.Húnv. (JPálm), þegar hann afsakar snúning sjálfstæðismanna frá því í haust þannig, að það mætti leggja á skatta, ef Sjálfstfl. væri með í stjórn, - sem sagt, ef Ólafur Thors fengi að vera ráðh., en ef hann fengi það ekki, væri allt öðru máli að gegna, - þá væri stjórnarskrárbrot að leggja á eignaraukaskatt, eins og hv. 6. þm. Reykv. (BBen) hefur látið frá sér heyra í hv. Ed. við þær umr., sem þar hafa farið fram. Annars ætla ég að tileinka Sósfl. þær mínútur, sem ég hef til umráða. Sósíalistar hafa krafizt þessara umr., vegna þess að þeir eru hræddir vegna framkomu sinnar í skattamálunum á hinu nýafstaðna þingi. Þeir ætla sér að telja fólkinu trú um, að þeir hafi nú ætlað að bæta ráð sitt í skattamálunum, en þegar þeir hafi ætlað að vera góðu börnin, þá hafi Grýla gamla komið og rekið þá heim. Og dugnaðinn ætla þeir að sýna í því á þessu þingi að koma fram tvennu, koma á eignaraukaskatti og afnema skattfrelsi stórgróðafélaga. Um eignaraukaskattinn er það að segja, að formaður Sósfl., Einar Olgeirsson, gerði það að till. sinni, að hann skyldi bíða. Hann gerði enn fremur að sinni till., - þó að hún kæmi ekki fram opinberlega í þinginu, heldur í fjhn., - að það skyldi setja mþn. til þess að taka þetta mál sérstaklega fyrir, sem skyldi skila áliti í ágústmánuði. Það var ekki þá sá hugur í þeim þm., að það væri nauðsynlegt að halda þessu þingi áfram til þess að afgreiða þetta sérstaka mál. Og um Alþfl. er það sama að segja. Fulltrúi þess flokks í fjhn. lagði þetta sama til. En sú uppfynding, sem nú er komin fram hjá þeim, að það verði að halda þinginu nú áfram til þess að afgreiða þetta mál, er ekki annað en skoplegur loddaraleikur, sem hér er leikinn vegna slæmrar samvizku, sem þessir hv. þm. hafa í sambandi við afgreiðslu annarra skattamála. Og til þess að draga athygli frá því er nú komið fram með það atriði, að nú hafi Sósfl. snúizt hugur og enn sé hann til með að afnema varasjóðshlunnindi útgerðarfélaga fyrir árið 1942 og þess vegna verði nú að halda áfram þingi til þess að taka til athugunar aftur það mál, sem sósíalistar hlupu frá á síðasta þingi við lítinn orðstír. Um þetta er það að segja, að hv. 2. þm. Reykv. (EOl) gerði samkomulag við Alþfl. og Sjálfstfl. í fjhn. Nd. um að taka þennan kafla úr frv., sem tók til varasjóðshlunnindanna, og framhaldsþinghald svo sem til 15. maí til þess að ráða þessum málum til lykta kom þá ekki til umr. eða mála. Og þetta átti þá enn fremur að taka fyrir til athugunar í sömu mþn. og eignaraukaskatturinn. Svo þegar málið kemur inn í þingið og Framsfl. fellst ekki á þetta ráðabrugg, þá grípur augnabliksákafi Sósfl., og tveir menn eru sendir til þess að bera fram þær till., sem höfðu fengið þær endalyktir áður, þ. e. á síðasta þingi, að þeir sjálfir felldu þær, - um að afnema skyldi þessi varasjóðshlunnindi þrátt fyrir allt, sem gerzt hafði í Nd. um það mál. Og þegar sósíalistar felldu þær till. í Nd., sem þeir höfðu áður borið fram, stóð ekki til, að kvörtun kæmi fram frá Sjálfstfl. um þann málefnasamning við Sjálfstfl., sem hafði verið gerður af sósíalistum. En það kom í ljós, að það hafði verið samið um þetta mál, þ. e., að ekki skyldi afnema skattfríðindin fyrir 1942 til handa þessum varasjóðum, þegar hv. 7. þm. Reykv. (SK) kvartaði yfir því, að þessi brigð hefði átt sér stað. Og aðferðin, sem sósíalistar höfðu til þess að drepa sitt eigið afkvæmi, 7. gr. frv., var þannig, eins og hér kom fram í umr., að svo sem skýrt hefur verið frá áður, kom fram till. um að skipta þessu fé, sem fengist með því að afnema þessi skattfríðindi útgerðarfélaga fyrir árið 1942, þannig að helmingur þess gengi til raforkusjóðs og helmingurinn til alþýðutrygginganna. Og þá gerist það, að tveir hv. þm. Sósfl. lýsa yfir - án þess að blikna né blána - í hv. Nd., að ef þessi óhæfa verði samþ., að helmingur þessa fjár renni til raforkusjóðs ríkisins og helmingurinn til alþýðutrygginganna, þá muni þeir strax við þá umr. fella niður þessar skatttekjur, sem þeirra eigin þm. höfðu flutt till. um, að teknar yrðu skv. 7. gr. frv. Og þeir heimtuðu, að það yrðu brotin þingsköp, til þess að þeir gætu fengið að greiða atkv. um gr. sérstaklega, ef þessi óhæfa skyldi komast inn í hana. Það var svo sem ekki vandasamt að sjá, að hverju stefndi um óheilindi sósíalista í málinu og hvaða viðræður höfðu gerzt. Tveir hv. þm. þessa flokks hafa lýst yfir því, að ef sú óhæfa yrði drýgð, að helmingur þessara tekna rynni í raforkusjóð ríkisins, þá mættu gróðafyrirtækin eiga sig fyrir þeim. Og nú er búin til stór skáldsaga um, hvað gerzt hafi í þinginu um þessi mál. Og hvaða nauður hefur rekið til þess? - Hér voru góð ráð dýr. Þessa sögu les formaður Sjálfstil. upp með sakleysissvip og hugarró, og sagan er þessi: Framsóknarmenn vildu lögþvingun á kaupi. En þetta eru hrein ósannindi. Það vita allir hv. þm., að enginn flokkur hefur nú á þessu þingi né síðasta þingi borið fram neinar till. um lögþvingun á kaupi. Það var barizt hér í hliðarsölum Alþ., sagði hv. 8. þm. Reykv. (SigfS), væntanlega um þessar skrifl. till. um lögþvingun á kaupi, sem er uppspuni frá rótum og öllum er kunnugt, að er uppspuni. En það var nauðsynlegt að spinna þetta upp, því að annars varð framhald sögunnar ótrúlegt. Vegna þess, að Sjálfstfl. hefur lært það, segja sósíalistar, að þvingunarákvæði eru ástæðulaus, vilja þeir ekki hafa þau. En þó skilst mönnum, að þessi hugarfarsbreyting,. sem hv. 4. landsk. (StgrA) lýsti hér í gær, að hefði orðið hjá Sjálfstfl., hafi ekki verið meiri en það hjá Sjálfstfl., að þessi hugarfarsbreyt. fékkst ekki ókeypis. Það varð að láta eitthvað fyrir hana, og þar sem Alþfl.menn og sósíalistar voru í nokkrum nauðum staddir, þá þurftu þeir, að því er mönnum á að skiljast, að láta það fyrir að fella niður skattana, sem sósíalistar höfðu gert till. um í Nd., að lagðir yrðu á. Nú skulu menn ekki halda, að þetta hafi verið dýrt fyrir sjónum þeirra manna, sem ætluðu að fella þessa skatta strax í Nd., áður en þessi „lögþvingunarákvæði“ voru sett í frv., - bara af því, að helmingurinn af þessum tekjum átti að fara til raforkusjóðs ríkisins(!). Þetta sýnir röksemdafærsluna hjá þessum flokki. Þegar hér var komið, þ. e. a. s., þegar sósíalistar komu fram með þessa viðbáru gegn því að vera með þessu skattaákvæði frv., þá var búið að afhjúpa sósíalista í þessu máli. Þess vegna þurftu þeir að grípa til falskra röksemda. Hver voru þá þessi þvingunarákvæði, sem sósíalistar þurftu í Ed. að kaupa burt úr frv. með því að gefa fyrir það fylgi sitt við sitt eigið afkvæmi, skattaákvæði 7. gr.? Þau voru það ákvæði frv., að ríkisstj. væri heimilt að lækka kaup um allt að 12% í einn mánuð, ef Alþýðusamband Íslands vildi samþ. Þetta var þvingunar- og kúgunarákvæðið, sem sósíalistar þurftu að kaupa út úr frv. í Ed. með því að láta fyrir það skattana, sem þeir báru svo ákaflega fyrir brjósti (!). Það var ekki að furða, þó að sósíalistar þyrftu að grípa til örþrifaráða til þess að afnema þessi þvingunarákvæði. En þessi ákvæði voru að efni til alveg samhljóða ákvæðum, sem hv. 2. þm. Reykv. (EOl) hafði samið um í Nd., - eins og fyrri daginn. Þetta er ljót saga, bæði eins og hún er sögð og þó sérstaklega er það ljót saga, þegar sósíalistar eru að reyna að klóra yfir framkomu sína í. þessu máli. Og svo er unninn þessi frægi sigur í þinginu, eins og hv. 8. landsk. þm. (SigfS) lýsti hér: Þvingunarákvæðin öll á burt, og það kostaði ekki annað en það að láta skattaálögur á stríðsgróðafyrirtækin bíða. En frá sjónarmiði sósíalista hefði hann ekki þurft að bæta því við. Hv. 3. landsk. þm. (HG) minntist hér nokkuð á þetta áðan, og hann sagði, að þetta um varasjóðina, eins og það hefði verið framkvæmt, væri smátt mál og litlar tekjur hægt af því ákvæði frv. að hafa. En hann lýsti því ekkert, af hverju hefði þurft að fella þetta niður. Ég get ekki sagt um það nákvæmlega, hve miklar tekjur þetta ákvæði mundi hafa komið til með að gefa. En þessi varasjóðshlunnindi, sem hann gerir svo lítið úr, eru einmitt það, sem hann hefur deilt á Framsfl. á undanförnum árum fyrir að hafa samþ. í sambandi við skattal., sem hafa verið sett. Og annað er mjög eftirtektarvert hjá þessum hv. þm. Hann er nú allt í einu búinn að finna það út, að ekki er hægt að afgreiða skattamál og dýrtíðarmál saman. En fram að þessu hafa verklýðsflokkarnir viljað skjóta sér undan því að afgreiða dýrtíðarmálið af því að ekki væri jöfnum höndum gengið nógu langt í skattamálunum. Hins vegar kom fram atriði hjá hv. 3. landsk. þm. (HG), sem er mjög eftirtektarvert, vegna þess að hann getur ekki verið þekktur fyrir þann skollaleik, sem sósíalistar leika hér. Hann sagði, að hann gæti ekki orðið til þess, að þessi varasjóðshlunnindi væru tekin af félögunum, sem samið hefði verið um fyrir nokkrum dögum, að haldast skyldu. Og með þessari skýringu hv. 3. landsk. er það þýðingarlaust, að umr. haldi áfram um þessi skattamál og þingið haldi nú áfram setu til þess. En sósíalistar eru jafnbundnir um þetta, þó að þá skorti manndóm til þess að skýra frá því, en séu í stað þess að leika þennan skollaleik. Sósíalistar sögðu: Þetta (eins og þeir vildu afgreiða málið nú) á ekki að gera til. Það má taka málið upp aftur. En ég er nú búinn að skýra frá afstöðu hv. 2. þm. Reykv. (EOl), sem vildi setja þessi mál í milliþn. og fresta þeim fram á sumar. Og þetta, að taka upp þennan leik nú aftur, það er alveg nákvæmlega í samræmi við vinnubrögð þessara hv. þm. Auðvitað dettur þeim ekki í hug að viðurkenna það, að þeir ætli að fella þetta mál, sem þeir nú hafa borið fram um skattaálögur. En þó að það liggi fyrir nú, að vitanlega ætla þeir að gera það, ef þeir fá tækifæri til þess, þá þykjast þeir nú vera fullir af áhuga á þessu máli. Ef svo til þess væri gengið að láta segja hreinlega með atkvgr., hvort þeir væru virkilega með þessu skattamáli, þá mundu þeir jú vera með því, - ef eitthvað annað verður gert líka, sem þeir hefðu nóg ráð með að fitja upp á til þess að hindra framgang málsins. Nú virðast sósíalistar ætlast til þess, að slíkur skrípaleikur hefjist á nýjan leik. Það hefur ekki verið hægt að fá samkomulag við sósíalista um skattana 1942, og auðvitað lá beint við fyrir sósíalista að taka þau mál út úr, ef þeim var nokkur alvara að afgreiða þau. En í stað þess fæst ekkert frá þeim í þeim málum annað en undanbrögð. Yfir þessu á svo Alþ. að sitja, og síðan, þegar búið kynni að vera að ná samkomulagi um þessi mál að einhverju leyti, á að drepa málið, þá verður kannske einhverja átyllu hægt að finna til þess. Og ef engin átylla finnst, drepa þeir það samt, alveg eins og þeir gerðu við 7. gr. í Nd., eins og ég áður lýsti. Sósfl. var í lófa lagið að hafa hreina afstöðu í þessu máli, en hann vildi það ekki. Það var í lófa lagið að svara því játandi, að þeir ætluðu að fallast á þær breyt. á varasjóðshlunnindunum, sem Framsfl. lagði til. Því var aldrei svarað öðruvísi en svo, að þeir (sósíalistar) hefðu hér annað mál, sem þeir væru með, og við gætum verið með því, en inn í þetta var blandað ákvæði, sem við gátum ekki fylgt. Svo gefur hv. 8. þm. Reykv. (SigfS) það í skyn, að þeir hafi ætlað sér að falla frá þessu atriði. Ég átti tvisvar tal um þetta við hv. 5. þm. Reykv. (BrB), hvort þeir mundu ekki vera til með að taka þetta ákvæði út úr frv., en hann neitaði því. En nú, af því að búið er að ákveða að fresta þinginu mjög bráðlega, gefa þeir í skyn, að þeir séu til með að taka þetta ákvæði út úr frv. Þannig eru vinnubrögðin hjá þessum mönnum. Nú er af þessum mönnum talað um, að það þurfi að hefja sókn gegn stríðsgróðavaldinu. Við heyrðum þetta frá þeim í nóvember, og í desember í vetur og í janúar. En upp á síðkastið höfum við lítið heyrt talað um þetta af þeim fyrr en nú. En hverjir hindruðu þessa sókn, sem átti að hefja gegn stríðsgróðavaldinu á síðasta þingi? Sósíalistar sjálfir, sem fengust ekki til samvinnu um neitt í því efni, nema fallizt væri í einu og öllu á stefnu þeirra, sem þeir settu fram. Og að lokum drápu þeir sínar eigin till. um skatta. Einu till. um skatta, sem þeir gátu verið með, voru skattar, sem snertu almenning í landinu. Þeir voru samþykktir. Nú er verið að tala um afgreiðslu skattamála og hver átök sósíalista hafa orðið í þeim málum. En mig minnir nú endilega, að á þessu þingi hafi ekki átt að sitja við það eitt af hálfu sósíalista að hafa afskipti af skattamálunum. Mig minnir, að það væri aðalmarkmið Sósfl. að koma upp vinstri stjórn, róttækri umbótastjórn. Og þeir gerðu till. um að skipa n. til þess að koma þessu í framkvæmd. Við vissum, að sósíalistar áttu kröfuna um þetta mál. En innan Sósfl. voru öfl, sem urðu ofan á, sem álitu, að aldrei kæmi það til mála að mynda slíka stjórn með núverandi vinstri flokkum, þó að nauðsyn væri á hinn bóginn að halda þessu fram sem möguleika og stefnu flokksins, af því að þeir höfðu fengið kjörfylgi með því að halda því fram, að slíka stjórn þyrfti að mynda. Hver varð svo niðurstaðan? Undanbrögð Sósfl., sem maður er farinn að kynnast. Og þegar menn gera sér ekki að góðu slík undanbrögð, þá koma svörin, þá afhjúpast aðferð sósíalista í þessu máli með því, að þeir láta skrifa grein í Þjóðviljann, þrungna af vonzku í garð þeirrar hugmyndar að stofna til vinstri stjórnar í landinu. Og aðalniðurstaða greinarinnar var sú, að það væri hægðarleikur að mynda vinstri stjórn, bara ef Alþfl. og Framsfl. vildu fallast á stefnu þeirra í einu og öllu. Sjálfstfl. lá á því lúalagi lengi að egna Sósfl. móti Alþfl. til þess að koma í veg fyrir, að umbótaflokkarnir í landinu gætu myndað stjórn saman. Með breyt. þeirri, sem gerð var á kjördæmaskipuninni, var stigið stórt skref í þessa átt með því að efla Sósfl. Nú hafa verið viðræður um stjórnarmyndun á síðasta þingi. Og sjálfstæðismenn hafa beðið með öndina í hálsinum eftir þeirri niðurstöðu. Ætluðu nú sósíalistar að svíkja og gerast umbótaflokkur, eða ætluðu þeir að vera á sömu línu og áður? Og þegar Sósfl. er búinn að kveða upp úr um þetta atriði, eftir að búið er að króa hann af, þá kemur fram eins og stuna frá Sjálfstfl. grein í Morgunblaðinu 1. apríl, daginn eftir að sósíalistar höfðu kastað grímunni, þakkarávarp til sósíalista fyrir að hafa ekki látið framsóknarmenn ginna sig til þess að mynda umbótastjórn né til að skattleggja stríðsgróðann. Og hvað segja svo kjósendur úti um land um þessa frammistöðu sósíalista? Í foringjaráði Sósfl. ráða þeir menn nú, sem engar umbætur vilja styðja og virðast fyrirlíta hugmyndina um róttæka umbótastjórn, meðan þjóðskipulaginu er ekki bylt. Ef hér verður mynduð róttæk umbótastjórn, verður Sósfl. að breyta afstöðu sinni gersamlega. Af þessu síðasta Alþ. (í vetur) má margt læra af framkomu Sósfl. Sumt hefur komið fram nú þegar. Annað verður upplýst síðar. Íslenzkir alþýðukjósendur! Það fæst ekki heilbrigð stjórn í Alþ., nema sósíalistar séu knúnir til þess að breyta alveg um stjórnaraðferðir eða flokkur þeirra minnkaður svo, að hann verði áhrifalaus. Þetta mega þeir kjósendur vita, sem sá flokkur hefur brugðizt.

Forseti (GSv) : Þá hefur hv. 2. þm. S.-M. (EystJ) lokið máli sínu fyrir hönd Framsfl. og talað rúmlega þann tilskilda tíma. Næstur tekur til máls hv. 2. þm. Reykv. (EOl) og talar af hálfu Sameiningarflokks alþýðu - sósíalistaflokksins.



Herra forseti. Hlustendur hafa nú heyrt kattarþvott hv. 2. þm. S.-M. (EystJ), þegar hann var að reyna að þvo sig hreinan af svikunum í skattamálunum, eftir að Jónas Jónsson hefur ákveðið að reka hann heim og semja við stríðsgróðavaldið. Ég skoraði á þennan hv. þm. í umr. í Nd. að vera með þeim till., sem við sósíalistar höfum nú lagt fram, og hjálpa til þess að koma þeim gegnum þingið fyrir þingslit. Hann hefur áður játað, að hann væri slíkum till. fylgjandi og lofað að vera með þeim, og nú eiga framsóknarmenn að efna loforðin. Hv. þm. (EystJ) talaði um það, að samningaumleitanir milli vinstri flokkanna hefðu farið fram í allan vetur. Það hefur verið ein krafa Framsóknar, eins og kemur fram í f-lið þeirra skilyrða, sem þeir settu fram, að verðlag á landbúnaðarafurðum og kaupgjald væri fært niður hlutfallslega jafnmikið. Framsókn hefur staðið fast á því, að lækkun kaupgjaldsins væri skilyrði fyrir afgreiðslu dýrtíðarmálsins. Hv. 2. þm. S.-M. var að tala um það áðan, að við sósíalistar værum með því að krefjast skatta af almenningi, en ég vil minna hann á það, að það voru sósíalistar, sem fengu því framgengt í Ed., að lagðar yrðu fram 3 millj. kr. til alþýðutrygginganna gegn fullkominni andstöðu Framsóknar. Ég vil hins vegar lýsa yfir því, að við sósíalistar höfum nú lagt fram till., sem Framsókn á kost á að samþ. með okkur gegn Sjálfstfl., en Alþfl. mun sitja hjá, og ætti nú Framsókn að standa við loforð sín, þau er hún hefur áður gefið. Það er ósatt, sem hv. 2. þm. S.-M. sagði áðan, að 5. þm. Reykv. (BrB) hefði sagt, að hann vildi ekki samþ. afnám hlunnindanna. Hann svaraði því aðeins, að hann mundi bera það undir flokkinn.

Það er ósatt

. Ég vil nú snúa mér að því að ræða málið almennt. Sautjánda apríl, daginn sem samkomulag náðist milli Sósfl., Alþfl. og Framsfl. um að flytja frv. um eignaraukaskattinn, var ritað í Þjóðviljann, að nú ylti það á Framsókn að fá þetta fram fyrir þingfrestun, en um leið var vakin athygli á því, að Jónas frá Hriflu væri byrjaður að semja við Ólaf Thors bak við tjöldin. Ávöxturinn af því baktjaldamakki liggur nú hér fyrir okkur. Tafarlaus þingfrestun til þess að forða stríðsgróðavaldinu frá skattaálagningu. Sósfl. er andstæður þessari þingfrestun nú. Hann er hins vegar fylgjandi brtt. Alþfl. um framlenging þingsins til 15. maí. Ég vil þó leyfa mér að bera fram svo hljóðandi viðaukatill. við brtt. Alþfl.: „Við tillgr. bætist ný málsgr., svo hljóðandi: Jafnframt væntir Alþingi þess, að ríkisstj. gefi ekki út bráðabirgðalög nema að fengnu samþykki þingflokkanna eða fulltrúa þeirra.“ - Ein af rökunum, sem færð eru fyrir þingfrestuninni nú þegar, eru þau, að síðasta þing hafi setið svo lengi og afkastað svo litlu, að það væri bara þinginu til skammar að sitja nú einum degi lengur. Ég vil spyrja: Var þá í rauninni síðasta þing svo slæmt, að hætta beri öllu þinghaldi í svipinn þess vegna? Það voru vissulega engin stórvirki unnin þar þjóðinni til blessunar, en það voru heldur engin stór glapræði framin eða hermdarverk unnin, eins og á svo mörgum undanförnum þingum. Það litla, sem síðasta þing gerði, var að mestu leyti þjóðinni til góðs, - og það er vissulega stór framför frá þingunum 1939, 1940 o. s. frv. Ég skil það vel, að mennirnir, sem sömdu höggormsfrv. á sínum tíma, séu allt annað en ánægðir með að sjá öllu því nöðrukyni, sem þeir nú kunna að unga út, tortímt jafnóðum, ef þeir þá þora að láta það sjá dagsins ljós. Ég skil það vel, að þeir sem þing eftir þing hafa séð eina bjargræði þjóðarinnar í kaupkúgun með gerðardómsl. eða öðrum þrælaákvæðum, séu allt annað en ánægðir yfir því, að síðasta þing skuli hafa steindrepið hverja tilraun til kaupkúgunarl. Ég skil það vel, að þeir vísu landsfeður, sem hafa vonazt eftir mátulega miklu atvinnuleysi, til þess að hægt væri að lækka kaup verkamanna, eru reiðir yfir því, að meira skuli hafa verið samþ. á síðasta þingi af verklegum framkvæmdum en nokkru sinni fyrr. Ég skil það líka, að mönnunum, sem hófu utangarðsstefnuna og helzt vildu banna rit Halldórs Kiljans Laxness, skuli gremjast að sjá nú svo komið, að Halldór Kiljan Laxness skuli hljóta hæstu rithöfundalaun frá hinu opinbera. Ég skil það líka, að það sé ekkert ánægjuefni fyrir mennina, sem voru að spilla framfærslul. og alþýðutryggingunum á þjóðstjórnartímabilinu, að sjá síðasta þing samþ. 3 millj. kr. aukaframlag til alþýðutrygginganna, auk smærri lagabreyt. á þeim og raunhæfs undirbúnings að stærri endurbótum á tryggingakerfi íslenzkrar alþýðu. Ég skil það vel, að afturhaldinu á Íslandi, hvar í flokkum eða utan flokka sem það er, sé það hryggðarefni að geta engu komið fram í þinginu af sínum verstu áformum, - að ráða ekkert við þingið, þegar á að reka það til illverka, - og ég skil það vel, að afturhaldið vilji þess vegna fyrir alla muni losna við þingið. En ég skil ekki, að vinnandi stéttum Íslands hefði verið hagur að því, að síðasta þing hefði verið líkara höggormsþingunum, stórvirkt og illvirkt, það sé þá skárra að hafa það lítilvirkt og velvirkt, - þótt vissulega væri bezt, að stórvirki væru unnin á þinginu þjóðinni til blessunar. Ég skil ekki, að það hefði verið betra fyrir alþýðu þessa lands, að þingið hefði t. d. verið sent heim og dýrtíðarl., eins og stj. lagði þau fyrir þingið - með lögfestingu, kaupkúgun og öllu tilheyrandi -, hefðu verið gefin út sem brbl., máske með samþ. einhverra flokkanna, t. d. Framsóknarfl. og Sjálfstfl., - heldur en að þingið hefði stýft þau l. eins og það gerði og snúið kaupráni upp á 15–20 millj. kr., sem fremja átti á launþegunum, upp í 3 millj. kr. greiðslu til alþýðutrygginganna á kostnað hátekjumanna. Þá er það að síðustu eitt, sem menn ásaka síðasta þing fyrir: Það hafi ekki getað myndað stjórn. Ég vil spyrja alþýðu manna: Er ekki nógu oft búið að mynda stjórn til þess eins að svíkja ykkur og kúga, þó að það væri nú loks gengið svo frá við stjórnarmyndun, að öruggt væri, að sú stj. færi ekki sömu leið og hinar. Það vantar vissulega ekki löngunina hjá þeim herrum í Framsfl. og Alþfl. til að komast í stj., helzt án nokkurra skilmála. En einmitt þetta, löngun þeirra í ríkisjötuna, þennan þorsta þeirra í ráðherrastólana, þarf að nota til þess að knýja þá til að fallast á að gera mikið fyrir fólkið. Og það er það, sem við sósíalistar erum að gera, við erum að pína þessa menn, sem vanastir eru að hlaupa frá kosningaloforðum sínum strax eftir kosningarnar, til þess að skuldbinda sig til að standa við þau, ef þeir eiga að fá að komast í stj. Menn sjá, að það er erfitt að knýja Framsókn til slíks. Í dag eru þeir að hlaupa frá loforðunum um afnám varasjóðshlunnindanna, sem þeir gáfu. Frá hverju hefðu þeir þá ekki getað hlaupið, ef þeir hefðu verið komnir í stjórn! Fulltrúar Alþfl. hafa sérstaklega talað fjálglega um það hér í þinginu, að Sósfl. hafi hindrað myndun vinstri stjórnar. Fulltrúar Framsfl., Eysteinn Jónsson og Bernharð Stefánsson, hafa nú verið að halda hinu sama fram. En hvað er satt í þessu? Hafa Alþfl. og Framsfl. komið sér saman um grundvöll fyrir vinstri stj.? Hvar er samkomulag þeirra flokka, t. d. um dýrtíðarmálin? Þeir rífast eins og hundar og kettir um þau. Þeir hafa setið á nefndarfundum í 5 mánuði og engan sameiginlegan grundvöll getað fundið fyrir lausn dýrtíðarmálanna. Þeim er bezt að stinga hendinni í eigin barm, ef þeir ætla að finna þá, sem hindra raunverulega vinstri samvinnu. Eða var það máske meiningin hjá þeim að hlaupa frá öllu því, sem þeir héldu ákveðnast fram, bara til þess að komast í stj., eða fallast á hvað, sem var, til málamynda, til þess að svíkja það á eftir? Fulltrúar Alþfl. segja, að við viljum engar umbætur, þess vegna viljum við ekki vinstri stjórn. Við sósíalistar höfum sett okkar skilyrði fyrir vinstri stjórn. Þessi skilyrði eru, að framkvæmdar séu stórfelldar umbætur í landinu, eingöngu umbætur, - engin skemmdarverk í þjóðstjórnarstil. - Hvað af þessum umbótum er það, sem Alþfl. er á móti? Þora fulltrúar hans að segja það hér? Eru þeir á móti umbótum á alþýðutryggingunum, á framfærslulögunum o. s. frv.? Hvað á þetta þvaður að þýða? Það er af því, að Framsókn vill ekki þessar umbætur, að engin vinstri stjórnarmyndun hefur tekizt, - og það er af því, að Alþfl. er svo vanur að skoða sig sem hjáleigu Framsóknar, að hann hefur ekki getað slitið sig frá henni enn til þess að standa með Sósfl. og verkalýðnum í deilunni við embættismannaklíku Framsóknar um að knýja fram raunhæfa vinstri pólitík í landinu. Þrautarökin frá Alþfl. um, að skilmálar okkar séu óaðgengilegir, eru þau, að ekki sé hægt að ganga að þingrofsskilyrðum, því að væri svo mikill ágreiningur, að einn flokkanna fari úr stj., þá verði að rjúfa þing og láta fram fara kosningar, láta þjóðina dæma. Við sósíalistar setjum þetta skilyrði fram af því, að við þekkjum, við hverja við eigum, - við menn, sem eru reiðubúnir að svíkja samninga, rétt eftir að stj. er mynduð. Við þekkjum þá meðal annars af þeirra eigin umsögn hver um annan. Alþfl. ásakar okkur um að hindra vinstri stj. með því, að halda fast á þingrofsskilyrðum, en hvað gerði Alþfl. sjálfur, þegar hann fór í þjóðstjórnina? Alþfl. setti sjálfur slík þingrofsskilyrði, og ég hef orð eins fyrrverandi þm. hans og ritara flokksins, prentuð í Alþýðublaðinu nýlega, fyrir því, að gengið hafi verið að skilyrðinu. Þau hljóða svo í grein Jónasar Guðmundssonar í Alþýðublaðinu s. l. sunnudag: „ Forsrh. Framsfl. gaf Alþýðufl. þá skýlausu yfirlýsingu, að ef Alþfl. teldi sig ekki geta lengur átt sæti í stj., af því að gengið væri á rétt hans eða þeirra stétta, sem hann var umbjóðandi fyrir, skyldi þing rofið, samstarfinu slitið og efnt til nýrra kosninga, án þess að sú löggjöf yrði sett, sem Alþfl. væri andvígur.“ Ég vil spyrja þm. Alþfl.: Er þetta ekki rétt? Jú, auðvitað er það rétt. Hvernig dirfist þið þá að ásaka okkur fyrir að setja fram okkar skilyrði? Ég vil spyrja þm. Framsfl.: Er þetta rétt? - Nei, segja þeir í Tímanum, þetta er allt lygi! - Þið þm. Alþfl. og Framsfl.; komið þið ykkur saman um, hvað sé sannleikur og lygi um grundvöll fyrir samstarfi ykkar í þjóðstj., og komið þið svo og talið við okkur um vinstri stj. Og ég ætla að segja það alveg hreinskilnislega við þm. Alþfl., að þótt þeir hafi látið Framsókn leika sig illa, svíkja sig, eyðileggja flokk sinn, - þá þurfa þeir ekki að hugsa það, að við sósíalistar látum fara eins með þá, sem okkur trúðu fyrir umboði sínu. Við höfum lært af óförum Alþfl. Vilji Framsókn vinstri samvinnu, þá skal hún beygð til þess að ganga að hagsmunamálum verkalýðsins. Henni skal ekki, meðan okkar nýtur við, takast að svínbeygja verkalýðinn undir kaupkúgunarl. og hvers konar afturhaldspólitík, eins og meðan Alþfl. var í stj. með henni. Við vitum, til hvers refirnir eru skornir í þessum skollaleik Framsóknar með aðstoð Alþfl. Þeir ætla sér auðvitað að beygja Sósfl. til þess að ganga í stj. upp á þeirra skilyrði, þannig að Framsókn ráði eins og fyrr, - eða rægja flokkinn látlaust, eins og þeir gera nú, fyrir það ábyrgðarleysi að vilja ekki beygja kné fyrir Hriflupólitíkinni. Þeim skal hvorugt takast. Fólkið fylgist of vel með til þess, að sá skollaleikur takist. Það skal verða þjarmað svo að þessum flokkum af fólkinu, sem fylgir þeim, að annaðhvort fallist þeir á þær stórfelldu umbætur, sem Sósfl. beitir sér fyrir, - eða fólkið, sem vill þessar umbætur, fólkið, sem krefst þess m. a., að stríðsgróðinn sé tekinn til almenningsþarfa, að það fólk skiptir um flokk, þegar það sér, hvernig Framsfl. og Alþfl. svíkja það, eins og þeir gera nú í dag til þess að þóknast stríðsgróðavaldinu. Ég vil svo að síðustu segja við þá, sem áfellast síðasta þing fyrir athafnaleysi þess, að athafnirnar, sem fram hefðu farið, ef þess hefði ekki notið við, þær hefðu sannarlega spurzt verr fyrir og orðið þjóðinni hættulegri en nokkurt athafnaleysi þingsins, hve mikið sem úr því er gert. En við þá, sem þrá hin stóru verk þingsins, - við þá, sem álíta þingræðinu hættu búna af að gera þjóðinni ekki meira til gagns en gert var á síðasta þingi, - þótt þeir hins vegar hafi aldrei séð þá hættu, sem þingræðinu stafar af þeirri bölvun, sem meiri hl. þingsins leiddi yfir þjóðina ár eftir ár hér fyrrum, - við þá vil ég segja: Nú er tækifærið til stórverkanna. Nú er hægt á hálfum mánuði að framkvæma slíkt stórvirki þjóð vorri til góðs, að þau mundu ekki firnast og verða þessu þingi ævarandi bautasteinn, ef unnir eru. Þessi stórvirki eru tvö: Annað að taka 15–20 millj. kr. af þeim gífurlega stríðsgróða, sem vinnandi stéttir landsins - og þá fyrst og fremst sjómannastéttin - hafa skapað á undanförnum þrem árum, en lent hefur hjá nokkrum tugum auðmanna. Slíkt verk væri fyrsta stórvirkið í þá átt að afstýra fyrir þjóðina afleiðingum auðsöfnunarinnar og nota hluta af stríðsgróðanum, sem annars yrði kúgunartæki í höndum auðmanna, til þess að byggja á líf og afkomu þjóðar vorrar í framtíðinni. Slíku stórvirki yrði fagnað af alþýðu manna í þessu landi, af öllum þeim, sem þrá réttlæti og jöfnuð í mannfélaginu, þrá öryggi í framtíðinni, en óttast það ófrelsi og óréttlæti, sem fylgir skefjalausri söfnun auðsins í fáar hendur. Þetta stórvirki er hægt að vinna á næsta hálfum mánuði hér og mundi ekki Alþ. reka af sér sliðruorðið, sem reynt hefur verið að setja á það - einmitt af þeim, sem ekkert tækifæri vilja gefa því til þess að vinna stórvirkin? Hitt stórvirkið er samþykkt stjórnarskrár fyrir lýðveldið Ísland. Stjórnarskrárnefndin hefur lokið undirbúningi lýðveldisstjórnarskrárinnar og afhent frv. og álit sitt ríkisstj. - Í tæpar sjö aldir hefur íslenzka þjóðin orðið að þola erlenda áþján. Áratugum og öldum saman hefur þjóðin þráð það augnablik, að hún yrði aftur fullkomlega frjáls. Á síðasta ári var það vilji mikils meiri hl. þjóðarinnar, að Ísland yrði þá þegar gert að lýðveldi. Því var frestað vegna afskipta erlends ríkis, afskipta, sem oss voru hvimleið, þótt ekki þætti annað fært en taka tillit til þeirra. Nú er hins vegar ekkert því til fyrirstöðu, að þjóðin samþ. lýðveldisstjskr. sína, sem þá tæki gildi á næsta ári. En það er með tilliti til allra aðstæðna nauðsynlegt, að sem skjótast sé frá máli þessu gengið, svo að engar vífilengjur komist að, ef breyting yrði skyndilega í Evrópu. Þjóðaratkvgr. þarf að fara fram til þess að staðfesta samþ. Alþ. á stjskr., - og þeirri atkvgr. þarf að vera lokið, áður en stríðinu lýkur í Evrópu, ef vér Íslendingar eigum að ráða þessum málum einir til lykta á þeim grundvelli, sem vér nú höfum búið oss. Þess vegna þyrfti þessi þjóðaratkvgr. að fara fram í sumar, og til þess það sé hægt, þarf þetta þing að samþ. lýðveldisstjskr., áður en því er frestað. Það er því beinlínis verið að stofna þessu máli í nokkra hættu með því að fresta afgr. þess. Sósfl. skrifaði í fyrradag öllum hinum þingflokkunum svo hljóðandi bréf, þar sem hann bauð þeim samstarf um afgr. málsins, en fulltrúar allra flokkanna í stjskrn, voru þar sammála um stjskrfrv. í heild. Bréfið er svo hljóðandi: Vér leyfum oss hér með að leggja til við yður, að flokkar vorir hafi samstarf um, að lýðveldisstjórnarskrá sú, sem nú er að fullu undirbúin af milliþinganefnd í stjórnarskrármálinu, nái samþykki þjóðarinnar í sumar og verði samstarfið með eftirfarandi hætti: 1) Fulltrúar flokkanna flytji sameiginlega stjórnarskrárfrumvarpið nú þegar á þessu þingi, áður en því verður frestað, - svo framarlega sem ríkisstjórnin ekki tilkynnir flokkunum, að hún muni nú þegar leggja það fyrir þingið. 2) Flokkarnir hafi samtök um að hraða málinu gegnum þingið, svo að það sé afgreitt fyrir þingfrestun. 3) Flokkarnir ákveði, að þjóðaratkvæðagreiðsla um samþykkt frumvarpsins skuli fara fram í sumar eða í síðasta lagi í september í haust. 4) Flokkarnir skipi nefnd manna, til þess að stjórna sameiginlegum áróðri fyrir samþykkt stjórnarskrárinnar og þátttöku í kosningunum. - Vér höfum skrifað öðrum flokkum þingsins samskonar tilboð. - Vér væntum heiðraðs svars yðar hið allra fyrsta. Þessu bréfi svara nú Sjálfstfl. og Framsfl. óbeint með því að taka nú afstöðu með þingfrestun í dag. Er þetta hin margumtalaða ábyrgðartilfinning fyrir veigamesta þjóðmáli voru, sjálfstæðismálinu? Er þetta áhugi Sjálfstfl., sem gekk til kosninga 1942 á því stórmáli að gera Ísland að lýðveldi á því ári, - að nú vill hann ekki einu sinni samþ. lýðveldisstjskr. í sumar? Það er vitað, að Framsfl. hefur haft lítinn áhuga á afgr. lýðveldisstjskr. nú í sumar. Það er og vitað, að stríðsgróðavaldið í Sjálfstfl. vill mikið til vinna að forða sér frá nýjum sköttum á stríðsgróðann. Eru það ef til vill fyrstu samningarnir, sem tekizt hafa milli afturhaldsins í Framsókn og Íhaldinu, að svæfa nú bæði þessi stórmál og hlaupa heim? Er Sjálfstfl. að fresta samþ. lýðveldisstjskr. Framsókn til þægðar, til þess að kaupa stríðsgróðavaldið undan sköttum? Er Framsókn að svíkja kjósendur sína, sem hún hefur hátíðlega lofað afnámi varasjóðshlunninda og ótal sköttum á auðmennina, til þess að þjóna lund sinni, hvað það snertir að hindra samþ. lýðveldisstjskrfrv., nema framsóknarmaður sé forsrh., og þess vegna eigi nú Jónas að fá tækifæri til þess að semja við vin sinn, Ólaf Thors, í allt sumar með Demoklesarsverð skattanna hangandi yfir höfði hans. Ég vil spyrja Framsókn og hv. þm. hennar: Hvað hefði verið sagt um okkur sósíalista, ef það hefðum verið við, sem heimtuðum nú þingfrestun og vildum hlaupast á brott frá skattamálunum og stjórnarskrármálinu? Hvað var sagt um okkur í Tímanum um daginn, þegar Framsókn ímyndaði sér, að við hlytum að hafa selt okkur íhaldinu með húð og hári, eins og framsóknarmenn voru vanir að gera, þó að við hefðum samið við það um mjög hagstæða afgreiðslu á dýrtíðarmálunum, hagstæðum fyrir alþýðu manna. Það voru óþvegin orð: „Kveldúlfsklíkan og Moskvaklíkan skriðu saman . . .“ - Hvað hefði verið sagt um okkur sósíalista, ef við hefðum heimtað þingfrestun, þegar stjórnarskrármálið þurfti skjóta afgreiðslu þjóðlegrar einingar? „Agentar frá Moskva . . . óþjóðlegur lýður o. s. frv. - Þið hafið heyrt það á ræðum þeirra, sem hér hafa talað af hálfu Framsóknar og Sjálfstfl., að þeir reikna með þeim möguleika, að vegna stjórnarskrármálsins þurfi ef til vill að kalla saman þing á miðju sumri til þess að hraða þá samþ. lýðveldisstjskr. hjá þingi og þjóð, af því að allt yrði ef til vill komið í eindaga og stjórnarskrármálinu sjálfu stefnt í hættu. En hví vilja þessir flokkar ekki afgreiða málið nú, þegar það væri hægt á 2–3 dögum? Hvers vegna vilja þeir fresta því og stofna því í hættu, eins og þeir sjálfir viðurkenna, að væri gert með frestun? Það er auðvitað, að það er ekki áhugi á sjálfstæðismálinu. Það eru hrossakaup hér á bak við, sem á að dylja þjóðina. Og það geta orðið dýr hrossakaup fyrir þjóðina það. Þá eru það örfá orð út af því, sem hv. 3. landsk. sagði viðvíkjandi Alþýðublaðinu. 6. apríl tók Alþýðublaðið skilyrðislausa afstöðu með hinum síðari kaupkúgunartill. ríkisstj. Við sýndum fram á það í Þjóðviljanum 7. apríl, í grein undir fyrirsögninni: „Alþýðublaðsklíkan með lögfestingu kaups“ o. s. frv. Þar segir m. a.: „Alþýðublaðið er sjálfu sér og flokkunum, sem það er alltaf að skríða fyrir, bæði til skammar og athlægis fyrir slíka frammistöðu sem þessa“. Við sýndum fram á, að Alþýðublaðsklíkan og slík stefna hennar væri tákn þess, hvert Alþfl. mundi fara, ef hann hefði ekki aðhald á Alþ. - En það hefur hann, og þess vegna gætir þingflokkurinn þess að gera sig ekki sekan um sams konar afglöp og Alþýðublaðsklíkan. Tími minn er nú á þrotum. - Umbæturnar, sem við berjumst fyrir, eru vörðurnar á leiðinni til hins nýja þjóðskipulags. Ég skil nú, af hverju Framsfl. er svona hræddur við þessar umbætur, hann er hræddur um, að þær mundu varða of vel veginn til nýs þjóðfélags jafnaðar, frelsis og sósíalisma, - þess þjóðfélags, sem Framsókn óttast, enda býður hún sig nú fram til auðvalds þessa lands, sem öruggasta vígi afturhaldsins, býður sig stríðsgróðavaldinu sem tryggara handbendi þess en Sjálfstfl. Sósfl. mun halda áfram baráttu sinni fyrir stórfelldum umbótum, fyrir því, að þjóð vor haldi áfram á veginum til nýs þjóðfélags, sem taki við af því þjóðskipulagi kreppna og atvinnuleysis, fátæktar og auðvalds, sem þjóðin síðustu áratugina hefur þjáðst undir. Og þó að Framsfl. snúist enn einu sinni og gerist handbendi afturhaldsins í þessu landi, þá munum við ekki gefast upp, heldur halda áfram, unz brautin er brotin til enda. Ég vil svo bjóða hlustendum gleðilegt sumar.



Það eru þá fyrst nokkur orð til þeirra Ólafs Thors og Jóns Pálmasonar út af því, sem þeir sögðu um till. mínar í skattamálunum. Það fór sem mig varði, að Ólafur játaði, að hugmyndin um skattana af varasjóðum væri öll önnur en hugmyndin um eignaraukaskatt. Hins vegar skildist mér á Jóni og enda Ólafi líka, að í rauninni væri hugmyndin um eignaraukaskatt ekki svo fráleit. Jón sagði, að það væri töluvert öðru máli að gegna um eignaraukaskatt, ef fjögurra flokka stj. hefði náð samkomulagi um að leggja hann á. Hann benti svo á ýmsa örðugleika á því að láta hann koma réttlátlega niður. Í því frv., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir því, að af 200 þús. kr. eignarauka umfram það, sem lagt er í nýbyggingarsjóð, yrði skatturinn ekki nema 24 þús. kr., en eftir eru 166 þús. kr., svo að ekki eru teknir allir aurarnir, sem smjúga í gegnum nálaraugað, eins og Ólafur orðaði það. Þessir menn eru að reyna að telja fólki trú um, að eignaraukaskattur, sem nemur 15 millj. kr., mundi stofna þjóðfélaginu í voða. Þessi eignaraukaskattur mundi nema um það bil helmingi þeirra skatta, sem teknir eru á einu ári, það eru nú öll ósköpin. En af hverju finnst þessum mönnum þetta þá svo voðalegt? Jú, það er af því, að þessir skattar mundu lenda á 400–500 manns, - að kalla örfáum mönnum. Það eru hagsmunir þeirra manna, sem eignaraukaskatturinn mundi koma við, en ekki hagsmunir almennings, sem þessir hv. þm. bera fyrir brjósti. Ég ætla, að þetta gefi nokkra hugmynd um, hve fjarstætt það er, að hér sé um gífurlegar skattaálagningar að ræða, þegar þetta er ekki helmingur af því, sem áætlað er, að tekjuskattur hjá þessum mönnum hlaupi á árinu. En að barizt er svo á móti þessum skatti, er af því, að sá hópur manna, sem ætti að greiða hann, er ýmsum hv. þm. hugstæðari en alþýða manna yfirleitt. En þessar skatttekjur yrðu til sparnaðar fyrir ríkissjóð á síðari árum, þegar erfiðara verður að fá fé í hann, þegar fjárstraumurinn minnkar og þörf ríkissjóðs til árlegra framkvæmda kannske er meiri en nú. Það gleður mig mjög, að hv. þm. G.-K. (ÓTh) lýsti yfir því, að það hefði ekki verið ætlun sín, að það væri sagt í hótunartón, að Sjálfstæðisflokkurinn mundi taka upp sjálfstæðismálið á þessu vori, ef þingið héldi áfram nú. Ég þakka honum fyrir þá yfirlýsingu, sem hann gaf hér, að sjálfstæðismálið mundi ekki verða verzlunarmál. Annars þótti mér orðalag þessa hv. þm. (ÓTh) bera vott um leikni stjórnmálamannsins, jafnvel meira en æskilegt væri. Um yfirlýsinguna í Morgunblaðinu 8. des. í vetur sagði hann, að að vísu hefði flokkur hans léð máls á því að ræða um að leggja á nokkurn eignaraukaskatt, meira hefði nú ekki verið sagt þar. En í Morgunblaðinu var þá birt feitu letri, að flokkurinn hefði lýst sig fúsan til að leggja á þennan skatt - beinlínis fúsan til þess að leggja á þennan skatt. Við hv. 2. þm. S.-M. (EystJ) þarf ég að segja nokkur orð. Hann sagði, að ég teldi það smátt mál að fella niður varasjóðshlunnindin. Það er ekki rétt. Ég sagði, að það væri smátt mál og skipti litlu, hvort þetta væri gert fyrr eða síðar. Þá hafði einn hv. þm. það eftir mér, að ég vildi ekki leggja á skatt eftir á. En ég sagði, að það væri óheppilegt að leggja á skatta eftir á, t. d. í apríl næsta ár á eftir, þó að neyðzt hafi verið til að gera það. Þá var hv. 2. þm. Reykv. (EOl) að tala um afstöðu mína til varasjóðshlunnindanna, sem nú er komin fram í sérstöku frv. Ég sagði, að samkomulagið, sem gert hafði verið í Nd., væri, að Alþfl. tæki ekki upp né flytti till. um að afnema aftur þau varasjóðshlunnindi, sem felld hefðu verið niður með 7. gr. frv., ef sú gr. hefði verið látin standa í frv. Ég tel mig bundinn við það samkomulag, að því er snertir tekjur ársins 1942. Auk þess vil ég benda á, að ef eignaraukaskatturinn yrði á lagður, þá yrði hann sennilega 25–30% meiri heldur en sem niðurfelling varasjóðshlunninda mundi nema. Svo að ég tel ekkert aðkallandi, að þessir varasjóðir verði látnir vera án þessara fríðinda, eins og nú standa sakir. Hv. þm. G.-K. (ÓTh) sagði, að það gegndi öðru máli, ef eignaraukaskatturinn gengi til að hækka verðmæti annarra eigna sömu skattþegna, sem hann greiða. Alþfl. lagði fram till. 1941, sem gengu beinlínis í þessa átt. En þá var Sjálfstfl. jafnfjarri því ákvæði og nú. Annars er torvelt að tryggja það gagnvart gjaldendum. En skattur, sem dregur úr verðbólgunni, verkar til þess að auka verðmæti peninganna. Í sambandi við ummæli Þjóðviljans um Alþfl. viðvíkjandi kaupgjaldi, þá er það náttúrlega svo, að ummæli þess blaðs verða engu réttari fyrir því, þó að hv. 2. þm. Reykv. (EOl) lesi þau upp hér á Alþ. Nú er rétt að taka það fram, að hann tók greinilega fram, að þingflokkur Alþfl. hefði á engan hátt gert neitt það, sem til þess gæti bent, að hann hefði fylgt slíkum ákvæðum, sem hér um ræðir. Það tók hv. þm. fram í ræðu sinni, og það er alveg rétt. Nokkuð hefur verið rætt hér um myndun vinstri stjórnar og þá í sambandi við athugun á því máli í vetur. Ég mun ekki gerast til þess að fara að skýra frá því, sem rætt hefur verið í þessari svo kölluðu níu manna nefnd. En ég vil taka það fram, að ég taldi strax eftir kosningarnar í haust skylt og sjálfsagt að gera einlæga og alvarlega meinta tilraun til þess að koma á stjórn Alþfl., Framsfl. og Sósfl. Ég hef reynt það eftir beztu getu, fyrst með því að reyna að finna leið til að mynda stjórn um takmarkaðan málefnagrundvöll í byrjun desember s. l. Hvorugur hinna flokkanna vildi þá fallast á þennan takmarkaða málefnagrundvöll. Annar flokkurinn, Framsfl., taldi einu leiðina til þess að mynda þá samsteypustjórn, að það væri gert upp á stólana - ekki gerður málefnasamningur, heldur reynt að vinna að honum síðar. En Sósfl. tók fram, að hann tæki ekki þátt í myndun stjórnar, nema gerður yrði málefnasamningur, sem sýnilegt var, að mundi taka margar vikur að semja. Þessi tilraun varð því árangurslaus. Sósíalistar skrifuðu þá bréf og lögðu til, sem svo varð að samkomulagi, að þessir þrír flokkar nefndu menn til þess að ræðast við um stjórnarmyndun. Í þessari n. kom fram ágreiningur um kaupgjalds- og verðlagsmál svipaður og opinber er nú í meðferð þingsins á þeim málum. Að því er sósíalista snerti, virtust þeir í þessum málum fallast á skoðun Alþfl. Ég skal ekki segja, hve mikið eða lítið þeir lögðu sig fram til þess að gera till. í þessari n. Það er óþarft að benda á það, en líksöngsræðuna yfir tilraunum til stjórnarmyndunar hafa þeir sungið í Þjóðviljanum 30. marz s. l., þar sem er ritstjórnargrein um myndun vinstri stjórnar, og í þeirri grein er því slegið föstu, að tilraunir í þá átt hafi mistekizt. Síðan er farið að gera grein fyrir ástæðunum til þess frá sjónarmiði þess, sem greinina ritar. Og þær eru taldar m. a. þessar: „Víst er um það, að engin stjórn er þess umkomin að stýra fram hjá öllum vanda“. Og afleiðingin er sú, að lausnir vandamálanna mundu „orka tvímælis“.

Það væri rétt að lesa nokkrar greinar á undan þessu

. Mér finnst alveg ljóst, að skilningur sósíalista um hlutverk ríkisstjórnar er annar en minn. Ég álít, að ekkert verkefni liggi fyrir ríkisstjórn, ef hún tekur ekki á sig mikinn vanda. Það getur engin stjórn stýrt fram hjá öllum vanda. Mér hefur verið vel ljóst frá upphafi, að slík vinstri stjórn hlýtur að fá til viðureignar mörg vandamál og stór og að lausn þeirra hljóti alltaf að orka tvímælis og valda deilum um það, hvort rétt hafi verið á málunum haldið. En það er allt um það sorglegur skortur á réttu mati á hlutverkum eins og stjórnmálum, ef menn ætla að sigla fram hjá öllum vanda af ótta við gagnrýni. Ég álít þessi tilfærðu orð Þjóðviljans beina yfirlýsingu um það, að hugur sósíalista hefur ekki gengið í þá átt að ganga til stjórnarmyndunar. Þó er þess getið í því sama blaði, að enn sé kannske möguleiki fyrir hendi til þess, því að enn geti Framsfl. og Alþfl. fallizt á stefnu Sósfl., þannig að vinstri stjórn yrði mynduð. Eini möguleikinn til þess, að unnt sé að mynda vinstri stjórn, er, að því er þar segir, sá að fallast á stefnu Sósfl. Það, sem sá flokkur hefur látið uppi sem sína stefnu, það eiga þessir tveir flokkar, Framsfl. og Alþfl., að gera að sinni stefnu. Ef þetta hefði verið sagt í upphafi, þá hefði verið tilgangslaust að hefja viðræður um stjórnarmyndun við Sósfl., því að slíkar viðræður byggjast eingöngu á því, að þeir flokkar, sem slíkar viðræður hafa, reyni að finna leið, sem þeir geti sameinazt um, en ekki, að einn flokkanna segi: Þetta skuluð þið taka sem stefnumál og þetta óbreytt. Ég harma það, að þessar tilraunir hafa engan árangur borið. Ég og minn flokkur gerðum allt, sem mér og flokknum var unnt til myndunar vinstri stjórnar. En árangurinn er ekki meiri en þetta. Skýringin er augljós og kemur fram í þessari grein, sem ég vitnaði til, auk þess sem ég hef drepið á, ágreiningurinn um kaupgjaldsmálin, sem er milli Alþfl. og Framsfl. Og að lokum þetta: Mér er ljóst, að ákvarðanir verður enn á ný að fresta að taka í dýrtíðarmálunum og verðlagsmálunum. Og ég er alveg fullviss þess, að þann veg fer lausn þeirra skást eða bezt úr hendi, að áður sé búið að komast að niðurstöðu um, hver er vilji meiri hlutans, að því er snertir breyt. á skattal., því að annars óttast ég, að líkt fari og raun varð á á síðasta þingi, að hvor málsaðili um sig verði til þess að hafa óheppileg áhrif á meðferð málanna, að því er hinn flokkinn snertir. Ég vil að lokum óska áheyrendum öllum góðs og farsæls sumars.

Forseti (GSv): Þá hefur hv. 3. landsk. þm. (HG) lokið máli sínu fyrir hönd Alþfl. og talað rúmlega sinn tíma. Og er þar með þessum útvarpsumræðum lokið. Hér hefur verið lögð fram skrifl. brtt. frá hv. 2. þm. Reykv., sem hann hefur þegar lýst. Vil ég leita afbrigða fyrir henni.



Út af þessari fram komnu brtt. vil ég taka fram, að hún er orðuð þannig, að það getur orkað tvímælis, hvað í henni felst. Þar stendur „þingflokkanna“. Og hvort er ætlazt til, að allir þingflokkarnir greiði atkv. í þessu . . .

Það ber að skilja hana þannig

. En ég vil taka fram, að stjórnin lýsti því í upphafi og hefur ekki frá því hvikað, að hún mundi starfa á þingræðislegan hátt. Og svo mun hún starfa einnig með tilliti til útgáfu bráðabirgðalaga, ef til kemur.

Forseti (GSv) : Ég vil lýsa því, áður en umr. er lokið, að ég mun taka þessa brtt. til sérstakrar athugunar við atkvgr. Og ef flm. brtt. hefðu nokkuð að segja, mætti í örfáum orðum koma því að, en það mætti ekki vera nema 3 mínútna tími, sem hver um sig hefði til umráða.



Ég skildi vel, hvað hæstv. forseti átti við, þegar hann sagði, að hann ætlaði að taka þessa brtt. til sérstakrar athugunar, og ég óska sérstakrar skýringar á því. Annars er þessi brtt. skýr. Það, sem um er að ræða, er að Alþ., eftir því sem unnt er, tryggi sér það, að ekki verði gefin út brbl. á þessu tímabili, sem fundum þingsins er frestað, nema hæstv. ríkisstjórn ráðfæri sig áður við þingflokkana alla eða fulltrúa þeirra og að þeir séu því samþykkir. Við teljum, að þegar svo stendur á, að í landinu er ríkisstjórn, sem er ekki venjuleg þingræðisleg stjórn og hefur ekki neinn meiri hluta á Alþ. til að styðja sig við, þá sé þetta alveg nauðsynleg varúð. Það felst ekki í þessu nein aðdróttun sérstaklega til hæstv. ríkisstj. um, að hún muni misnota vald sitt. Slík varúð væri nauðsynleg frá okkar sjónarmiði, hvaða menn sem sætu í stjórn undir slíkum kringumstæðum. Út frá þessu sjónarmiði teljum við nauðsynlegt, að þessi brtt. verði samþ. og að hún verði með í þeirri þáltill., sem afgreidd verður, hvað sem hæstv. Alþ. kann að ákveða að öðru leyti um frestun þingsins.



Ég vil út af þessari brtt. aðeins benda á það, að það er náttúrlega alveg rétt, sem hæstv. forsrh. tók fram, að það, sem þessari ríkisstj. ber að gera að réttum l., er að koma fram eins og þingræðisstjórn. Þar af leiðir, að henni ber ekki skylda til þess að fá hvern einasta þm. til þess að vera með brbl., sem hún kynni að gefa út, fremur en venjulegri þingræðisstjórn. Þessi brtt. er frá kommúnistum til þess að reyna að koma á hér ástandi eins og var í Póllandi, þegar einn þm. gat eyðilagt allt, sem aðrir vildu. Þess vegna álít ég orð hæstv. forsrh. nægilega tryggingu fyrir starfi ríkisstj. í þessu efni, ef til kemur. Í þeim liggur það, að ef gefin verða út brbl., þá sé tryggður fyrir þeim meiri hl. á Alþ. En hitt væri ekki ástæða til að tryggja, að þeir menn, sem vilja þingræðið feigt og byggja allt starf sitt á því, geti komið í veg fyrir setningu l., sem hafa meiri hl. fylgi á Alþ. Þess vegna á ekki að samþ. þessa till.



Það er alveg rétt hjá hæstv. forseta, að það er ekki ástæða til að svara þessu. Hvernig í ósköpunum væri það til þess að brjóta niður þingræðið, að ríkisstj. væri gert að skyldu að ráðfæra sig við þingflokkana, áður en hún gæfi út brbl.? Það er mér óskiljanlegt og öllum hv. þm. En enda þótt ríkisstj. ráðfæri sig við flokka, sem væru meiri hl. þingsins, og fengi samþykki þeirra til þessa, þá er ekki þar með sagt, að undir þeim kringumstæðum, að þing sæti, mundi afgreiðsla málsins fara eins. Við vitum, að oft í upphafi meðferðar mála er til meiri hl. fyrir ýmsum atriðum þeirra, en samt sem áður taka þau undir meðferð málsins gerbreyt. Við þurfum ekki annað en að líta á það stórmál, sem Alþ. hefur nú nýskeð afgreitt, dýrtíðarfrv. Ég geri ráð fyrir, að allir séu sammála um það, að það hefði verið afgreitt öðruvísi, ef það hefði verið gefið út sem brbl. og ríkisstj. hefði aðeins ráðfært sig við þingflokkana, sem skipa meiri hl. á Alþingi.

Forseti (GSv): Viðvíkjandi skrifl. brtt. frá hv. 2. og 5. þm. Reykv. vildi ég láta þess getið, að þó það standi nú svo sérstaklega á, að nú sé ekki að ræða um tímabil milli þinga, - en samkv. 23. gr. stjórnarskrárinnar hefur konungur, nú ríkisstjóri, heimild til að gefa út brbl. milli þinga, ef nauðsyn ber til, - þá er það aðhald, sem hér er meint gagnvart ríkisstjórninni - þ. e. a. s. ríkisstjóra - þó mikil þvingun á anda þessarar gr. stjórnarskrárinnar. Og sérstaklega tel ég, að mér beri sem forseta að benda á, að auk þess sem þessi till. er í sjálfu sér óviðkomandi því máli, sem hér liggur fyrir, þá er hún óframkvæmanleg. Vil ég leyfa mér til stuðnings því að minna á, hvernig till. er orðuð, að þar segir, að jafnframt vænti þingið þess, að ríkisstj. gefi ekki út brbl., nema með samþykki þingflokkanna eða fulltrúa þeirra. Þetta er það óákveðið, að það er gefið, að ákvæði till. yrðu ekki framkvæmd með neinni mynd, og hæstv. ríkisstj. gæti í raun og veru vegna andans í brtt. og einnig vegna orðalagsins ekki framfylgt henni. En þótt ég ekki beinlínis vísi úr forsetastóli þessari till. frá, ætla ég að láta þessi orð fylgja, áður en hún verður borin undir atkv. þingmanna.



Ég vil gjarnan óska eftir úrskurði forseta um það, hvort gerlegt er að bera upp þessa till. Ég sé ekki, að það sé hægt, því að hún á að vera takmörkun á því valdi, sem ríkisstjóra og ríkisstj. er fengið í hendur, og þá sé ég ekki, hvernig hún fær staðizt, en ef hún er það ekki, þá er hún þýðingarlaus. Ég óska því eftir, að hæstv. forseti úrskurði, hvort hún geti komið til atkvæða.

Forseti (GSv): Með tilvísun til þess, sem ég hef áður sagt, samkv. 23. gr. stjórnarskrárinnar, þá er hér öðru máli að gegna, þar sem hér er átt við, að konungi - eða ríkisstjóra nú í hans stað - og ríkisstj. sé heimilað að gefa út brbl. Hver ríkisstj., sem tæki upp hjá sér að gefa út brbl., ekki aðeins milli þinga, heldur einnig, meðan sama þing er við lýði, yrði að gera það upp á sína ábyrgð. Þessi till. er þýðingarlaus eins og hún er fram komin og efni hennar er, og það er það, sem hv. þm. verða að gera upp við sig. Ég ákveð ekki með úrskurði að vísa henni frá, það er mín ákvörðun í þessu.



Út af því, sem hv. þm. Str. sagði, að þessi till. bryti í bága við stjórnarskrána, þá fer það að verða margt, sem á að brjóta í bága við hana. Ég vil benda á, að það eru engin fyrirmæli til um, að brbl. séu gefin út, meðan þingfundum er frestað. Það orkar því ekki tvímælis, að Alþ. getur takmarkað rétt stj. til að gefa út brbl. Ég vil líka mótmæla því, að till. sé ekki framkvæmanleg, þar sem slík ummæli frá hæstv. forseta gætu ef til vill haft áhrif á atkvgr. Það er fjarstæða, sem hver maður hlýtur að sjá. Þegar um það er rætt, að stj. beri sig saman við flokkana, þá er ekki líklegt, að hægt sé að ráðgast við þingflokkana í heild, en hins vegar er hægt að ná til þingflokkanna gegnum fulltrúa þeirra. Þetta er því vel framkvæmanlegt, það hlýtur hverjum hv. þm. að vera auðskilið.



Ég álít, að svo miklu leyti sem hægt er að fá ákveðna meiningu út úr þessari till., að hún sé krafa til stj. um að tryggja sér samþykki allra þm., áður en brbl. eru gefin út. Þetta brýtur í bága við venjulegar þingræðisreglur. Hins vegar hefði ég kosið, að hæstv. stj. hefði gefið ákveðnari yfirlýsingu en hún gerði viðvíkjandi útgáfu brbl. Ég mun ekki geta greitt atkv. með þessari till. og sit því hjá.



Ég hef skilið yfirlýsingu hæstv. stjórnar svo, að hún mundi ekki gefa út brbl., sem nokkurs tvímælis gætu orkað, nema í samráði við þingflokkana, þeirra sem til næst. Það er að vísu rétt, að það mundi vera óheimilt að setja takmarkanir á rétt stj. til að gefa út brbl., og ef það væri gert með þessari till., fengi hún ekki staðizt, og hefði orðið að vísa henni frá atkvgr. Það er ekki gert í þessari till., þar sem hún er eingöngu ósk þingsins, en ekki krafa. Hins vegar er ástæðulaust að bera þessa ósk fram í því formi, sem gert er, nema af hálfu þeirra, sem treysta ekki ríkisstj., en trúa henni til ófremdarverka. Þar sem það er vitað, að þeir, sem bera till. fram, eru aðalhvatamenn þess, að núverandi stj. var sett á stofn, og hafa með framkomu sinni átt drýgstan þátt í, að hún hefur setið að völdum síðan, ber að skoða þá sem upphafsmenn hennar og stuðningsmenn, og þá lít ég svo á, að till. sé borin fram að tilefnis- og nauðsynjalausu frá hendi þessa flokks.



Herra forseti. Samkv. stjórnarskránni hefur stj. engan rétt til að gefa út brbl., meðan þingfrestun stendur yfir, heldur aðeins milli þinga, en það er aðeins venjan, sem hefur skapað það. Ég álít því rétt, að þingið tryggi sig fyrir því, þegar þingfrestun stendur yfir, að stj. haldi ekki áfram þessari venju nema ráðfæra sig við alla þingflokka, sérstaklega ef þar væri um mál að ræða, sem þingflokkarnir hefðu verið klofnir um, og tel ég því eðlilegt, að það sé lagt fyrir stj. að ráðgast við þingflokkana um slíkt.



Í trausti þess, að hæstv. stj. gefi ekki út brbl., nema hún hafi áður tryggt sér meiri hl. þings, segi ég nei. Tillgr. samþ. með 28:10 atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Till. samþ. með 29:10 atkv. og afgr. sem ályktun Alþingis (A. 17).