Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Magnús Jónsson) : Þetta er stórt mál, er hér liggur fyrir hv. deild, en þó mun ég naumast þurfa að halda langa ræðu. Frv. er borið fram samkv. 23. gr. stjskr. og ræðir aðallega um bæjarfélag Rvíkur og verklegt fyrirtæki þess, hitaveituna. Bráðabirgðalög um hitaveituna voru gefin út í sumar í skjóli þess, að hægt væri að hefja verkið, og frv. er bara staðfesting á þessum bráðabirgðal. Fjhn. hefir rætt málið og fallizt á, að brtt. verði samþ. Brtt. eru að mestu leyti umorðanir. Efnisleg breyting er brtt. III. við 8. gr. (þskj. 332), þar sem farið er fram á að hækka ábyrgðarheimild ríkisins úr 8,5 millj. ísl. kr. upp í 9 millj. danskra kr. Þetta er mikil hækkun, sem þingið verður að taka afstöðu til. Það þarf auðvitað engum getum að því að leiða, hvernig á þessari hækkun stendur. Stríðið, sem nú geisar, hefir hækkað allt efni til hitaveitunnar, og það er ekki fyrirsjáanlegt, hve miklu hækkunin muni nema áður en lýkur, og jafnvel tvísýna um sjálft verkið. Hækkunin er að vísu mikil, en hún er ekki óeðlileg. Menn verða að taka henni, enda hefir engum dottið í hug, að hætt yrði við verkið hennar vegna. Nefndin hefir borið fram eina brtt. (I. tölul., við 3. gr. frv., á þskj. 332), að í stað byrjunarinnar á 2. málsgr.: „Bæjarstjórn getur ... heimæðakostnaðinn“ komi: Bæjarstjórn sér um lagningu heimæða og getur samið við húseiganda um, að hann greiði heimæðagjaldið. - Brtt. þarf engrar skýringar við, en orðalag frv. er þarna dálítið óskýrt. Nefndin hefir því gengið frá málinu með þeim brtt. á þskj. 332, sem skýrt hefir verið frá, en hv. 1. þm. Eyf., sem skrifaði undir nál. með fyrirvara, hefir bætt við 8. gr. einni brtt., um að ábyrgðarheimild ríkisins verði bundin við 90% af stofnkostnaði sem hámark. Um þessa brtt. hv. 1. þm. Eyf. sé ég ekki ástæðu til að ræða, fyrr en hann þá sjálfur hefir gert grein fyrir henni.



Eins og nál. á þskj. 332 ber með sér, þá hefi ég skrifað undir það með fyrirvara. Hann gildir þó ekki málið í heild, því að ég vil mæla með því, að það verði samþ. Ég hefi fallizt á brtt. í nál. og sömuleiðis hefi ég greitt þeirri brtt. atkv. mitt, sem er aðalatriðið í þessu máli, en það er hækkun ábyrgðarheimildarinnar úr 8,5 millj. ísl. kr. upp í allt að 9 millj. danskra kr. Það, sem fyrir mér vakir með brtt. minni á þskj. 345, er, að ákvæði fyrri laga um svipuð efni haldist, að ábyrgðarheimild ríkisins fari ekki fram úr 90% af stofnkostnaði fyrirtækisins. Það hefir verið venja undanfarið um mörg fyrirtæki, sem fengið hafa ríkisábyrgð, að samskonar ákvæði hafa verið sett og ríkisábyrgðin ekki látin ná yfir allan stofnkostnað fyrirtækisins. Svo var um rafveitu Akureyrarbæjar og svo hefir verið um ýms önnur fyrirtæki, er hlotið hafa ríkisábyrgð. Það er einkum samræmisins vegna, að ég hefi borið fram þessa brtt., en ekki til þess að setja fót fyrir þetta verk. Ég hygg, að bæjarfélaginu muni ekki vera það ofvaxið að leggja fram 10% af stofnkostnaðinum. Undirbúningur allur að fyrirtækinu telst til stofnkostnaðar, og þann kostnað leggur bæjarfélagið fram án þess að taka af láninu. Það myndi því að engu skaða fyrirtækið, þótt till. mín væri samþ. Að öllu athuguðu þykir mér þess vegna réttast, að bæjarfélagið leggi fram 10% stofnkostnaðarins, eins og áður hefir verið venja, er svipað var ástatt.

*Fjmrh. (Jakob Möller) : Ég vil mælast til þess við flm. till., hv. i. þm. Eyf., að hann taki till. aftur til 3. umr. Mér er kunnugt um, að kostnaðaráætlun hitaveitunnar var endurskoðuð, og niðurstaðan varð sú, að áætlunin til efniskaupa var hækkuð um 1,3 millj. og stofnkostnaðurinn var áætlaður um 10 millj. Ég mun við 3. umr. þessa máls geta lagt fram ýtarlega greinargerð um þetta, en nú þegar skal ég geta þess, að það mun geta valdið örðugleikum, ef sett eru inn í lögin ákvæði um takmörkun ábyrgðarheimildarinnar. Ófriðurinn hefir valdið því, að ástæða er til að ætla, að slíkt ákvæði myndi torvelda lántökuna.



Ég skal verða við tilmælum hæstv. fjmrh. og sé ekki ástæðu til að ræða till. mína fyrr en fyllri upplýsingar liggja fyrir við 3. umr. málsins.



Eins og stendur í grg. frv., þá er það fram komið einkum að ósk frá félagi starfsstúlkna hér í bæ, „Sókn“, að svona löggjöf yrði sett eins og felst í þessu frv. Samskonar ósk hefir komið frá landsfundi kvenna, sem haldinn var í Reykjavík 1938. Vegna þessara óska er þetta frv. flutt. Hér er ekki farið fram á annað en að starfsstúlkur á heimilum og í þessum stofnunum, sem hér eru tilteknar, fái sama rétt og aðrar atvinnustéttir landsins, þ. e. a. s. að starfstími þeirra verði takmarkaður. Þó eru þessi ákvæði ákaflega rúm. Ýmsar starfsstéttir hafa náð þessum rétti, ýmist með sérstökum samningum, sem gerðir hafa verið milli þeirra og atvinnurekenda, eða þá með löggjöf, eins og togarasjómenn. Hvað starfsstúlkur snertir er ákaflega erfitt með samtök meðal þeirra. Þær stunda þetta starf oft aðeins stuttan tíma, heldur er alltaf nýtt og nýtt fólk að koma inn í þessa starfsgrein, en hitt hverfur burt. Þess vegna hefir verið litið svo á, að þar þyrfti löggjöf að koma til. Í þessu frv. er gengið ákaflega skammt og ákvæði þess afar rúm. Það er hægt að hafa vinnutímann lengri en 10 tíma, ef borgað er sérstaklega fyrir það, eða þá bætt upp með fríi á öðrum tíma, en ákvæðin eru svona rúm með tilliti til þeirra erfiðleika, sem húsmæður hafa við að búa. Ég held, að óhætt sé að fullyrða, að þetta mál hafi ekki mætt mikilli andspyrnu hjá húsmæðrum. Húsmæður, sem mættu á landsfundi kvenna, þar sem þetta mál var tekið fyrir, töldu sanngjarnt og sjálfsagt að setja slíka löggjöf, sem að einhverju leyti tryggði rétt þessara stúlkna. Þessi hússtörf eru oft mjög þreytandi. Margar stúlkur hafa þennan rétt, þó að þeim sé ekki tryggður hann með l., en ég álít, að rétt sé að tryggja með l. þann rétt fyrir allar þessar stúlkur, til þess að koma í veg fyrir, að þær, sem verst eru settar, fari á mis við þennan rétt, og að fyrirbyggja, að þær séu þrælkaðar, og hvað húsmæður snertir, er ekki sæmandi að taka tillit til þeirra á þann hátt, að þær megi þrælka vinnustúlkur. Ég þarf svo ekki að hafa fleiri orð um þetta mál, en óska, að það fái að ganga til 2. umr. og n., og að það fái skjóta afgreiðslu.

1) MJ: Í þeirri von, að n. athugi, hvernig eigi að veita stúlkum sumarfrí, segi ég já. Nefndarálit kom ekki, og frv. var ekki á dagskrá tekið framar.