Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Frv. það, sem hér er til umr., var athugað af allshn., og fund hennar sátu og nm. allshn. Ed. samkv. ósk hæstv. fjmrh. Áður en n. gekk frá nál. sínu, átti hún tal við hæstv. fjmrh., og tjáði hann sig fúsan til að fallast á þær breyt., sem n. hefur orðið ásátt um að gera á frv. En ég vil taka það strax fram, að hér er aðeins um smávægilegar breyt. að ræða. Ekki hefur enn unnizt tími til, af skiljanlegum ástæðum, að prenta nál., en ég vil leyfa mér að lesa upp breyt. þá, er n. hefur gert á frv., sem er aðeins við 1. mgr. þess, og hljóðar þá 1. mgr. frv. á þessa leið með breyt. n.: 5. gr. laga nr. 79/1942 orðist svo. Ríkisstj. getur ákveðið með auglýsingu, að ekki megi frá útgáfudegi auglýsingar og þar til nánar verður ákveðið, þó ekki lengur en til loka febr. 1943, selja nokkra vöru í heildsölu eða smásölu, innlenda eða erlenda, við hærra verð en lægst var á henni á hverjum stað hinn 18. des. 1942. Sams konar bann við hækkun verðlags má og láta taka til farmgjalda og flutninga á landi og sjó og í lofti, viðgerða, smíða, saumaskapar, prentunar og annars slíks. Ef ágreiningur eða vafi verður um það, við hvaða verðlag skuli miða, sker dómn. úr . Eins og hv. þdm. hafa heyrt og veitt athygli, fer nál. fram á örlitla. breyt. í 1. mgr. 1. gr. Það má segja, að breyt. sé aðallega tvenns konar: efnisleg og til skýringar. Til skýringar, þar sem í stað þess, er segir í frv.: „selja almenningi á landi hér nokkra vöru“, komi: „selja nokkra vöru í heildsölu eða smásölu“, til þess að þar með sé tekinn af allur vafi um það atriði. Hin breyt. er efnisleg og á þá leið, að hún bindur gildistöku verðlagsákvæðanna við daginn í gær, eða 18. des., en ekki við útgáfudag auglýsingarinnar. Þetta þótti n. nauðsynlegt að gera til að fyrirbyggja það, að menn hækkuðu vöru sína strax og nú fréttist um frv. þetta, og gæti það orðið til þess, að frv. yrði ekki að þeim notum og næði ekki þeim tilgangi, sem því er ætlað að ná. Af þessum sökum þótti n. ekki rétt að binda gildistöku verðlagsákvæðanna við útgáfudag auglýsingarinnar. - Eins og ég sagði áðan, hefur hæstv. fjmrh. ekkert að athuga við þessar breyt. Og að lokum vil ég geta þess, að n. setti það í frv., að ákvæðin skyldu ekki gilda lengur en til loka febrm. 1943, og er það í samræmi við yfirlýsingu hæstv. fjmrh. á fundi d. í dag. Vil ég svo geta þess, að n. spurði hæstv. fjmrh., hvort ríkisstj. meinti ekki með frv. þessu, að ákvæði þess skyldu ná til allra vara og viðgerða, og að ekki mætti undanskilja neitt af því tæi. Hæstv. fjmrh. gaf þá yfirlýsingu, að þessi ákvæði frv. mundu ná jafnt til allra vara og fyrirtækja. Mér þykir réttara að taka þetta fram, þar sem það bar á góma í n. - Þess vil ég og geta, að sumir nm., og þar á meðal ég, vildu fá þyngri refsiákvæði inn í frv., að hækkað yrði lágmarkið á refsiákvæðunum, og ef um stórvægilegt brot væri að ræða að yfirlögðu ráði, þá mætti svipta þann um sama leyfi til að reka verzlun eða iðnað. Niðurstaðan af þessari athugun varð þó sú, að ekki var horfið að því ráði að setja þetta inn í frv., og er það einnig í samræmi við skoðun hæstv. fjmrh., enda vildi n. ekki fara að stofna til deilna um það atriði, einkum þar sem hæstv. fjmrh. gat þess, að hæstv. ríkisstj. hefði í hyggju líkar ráðstafanir og við höfðum í huga, og mundi hún brátt leggja það fyrir þ., af þeim orsökum fannst okkur það ráðlegra og hyggilegra á þessu stigi málsins að koma ekki með brtt. Ég þarf svo ekki að hafa þessi orð fleiri, en vitna til þess, sem ég hef lesið upp úr nál. Nefndin leggur öll til, að frv. nái nú fram að ganga, og skal ég svo afhenda hæstv. forseta nál.

Forseti (JJós): Hv. 4. þm. Reykv. hefur afhent mér skrifl. nál. frá allshn., og hafa hv. dm. heyrt efni þess. Þarf að veita afbrigði frá þingsköpum til þess að það verði tekið til meðferðar á fundinum. Þá hefur mér og borizt skrifl. brtt. frá hv. 7. þm. Reykv., svo hljóðandi: [Sjá þskj. 126. Þessi brtt. þarf sams konar afbrigði, og mun ég leita þeirra um bæði atriðin í senn.



Herra forseti. - Ég þarf ekki að taka það fram, þar sem ég hef oft gert það áður við annað tækifæri, að ég hef enga trú á því, að hægt sé að lögbinda kaupgjald og verðlag. Reynslan hefur sýnt, að þau lög hafa verið brotin nema að baki þeim standi samkomulag við þá aðila, sem hlut eiga að máli. Annars þarf ég ekki að bera fram nein rök til stuðnings máli mínu, því að það hefur svo oft verið gert. Ég er þeirrar skoðunar, að hæstv. ríkisstj. hati átt að tryggja sér velvild þeirra manna, sem hlut eiga að máli, áður en hún lagði út í þetta. Það getur að vísu verið, að hún hafi gert svo, en mér er ekki kunnugt um það. Annars verð ég að segja það, að þetta frv. nær skammt, en það er svo, að almenningur bæði hér á Alþ. og utan þess ætti að taka með velvild öllum tilraunum til þess að ráða bót á dýrtíðinni, og svo er um þessa. En mér hefði þótt eðlilegra, að þegar ríkisstjórnin byrjaði ráðstafanir sínar gegn dýrtíðinni, þá hefðu þær verið róttækari og almennari en þetta frv. er. Hér er aðeins ætlazt til, að stöðvuð sé verðhækkun á innfluttum vörum, en það er vitað, að þær ráða minnu um dýrtíðina en innlendu vörurnar. Hér eru innlendu vörurnar undanskildar, þ.e.a.s. þær, sem verðlag er ákveðið á af sérstökum verðlagsnefndum. Nú er svo frá skýrt, að samkomulag - hafi náðst um, að þær skuli ekki hækka þetta tímabil. Mér þykir það undarlegt, að þessar vörur skuli vera undanskildar, og miðar brtt. mín að því, að þær skuli teknar upp í lögin. Þegar sett eru svo harðvítug ákvæði, má ekki minna vera en þær hlíti sömu skilyrðum og aðrar vörur. Ég býst við því, að þetta frv. nái fram að ganga, og þótt ég hafi ekki trú á því, að það ráði miklu um stöðvun dýrtíðarinnar, þá vil ég ekki setja fyrir það fótinn, en fylgi mitt við frv. er þó því skilyrði bundið, að brtt. nái fram að ganga.

IngóIfur Jónsson: Herra forseti. - Það eru aðeins nokkur orð viðvíkjandi brtt. hv. 7. þm. Reykv. um að verðfesta landbúnaðarafurðir. Ég álít, að það komi ekki til nokkurra mála að verðfesta þær nema kaupgjald sé þá verðfest jafnframt. Það er tryggt með yfirlýsingu verðlagsnefnda um, að þessar vörur skuli ekki hækka til febrúarloka, að verðlagsbreytingar eigi sér ekki stað á þessum tíma, þó að verðlagsnefndirnar gerðu slíkan samning, er það þó annars eðlis en að lögfesta vöruverðið en ekki kaupgjaldið. Ég fyrir mitt leyti gæti stutt þessa brtt., ef kaupgjaldið væri einnig lögfest. Hins vegar vil ég ekki bera fram slíka brtt., því að það yrði til þess, að frv. yrði fellt, þótt frv. sé ábótavant, er ábyrgðarhluti að setja fyrir það fótinn, því að það er tilraun í rétta átt. Flestir munu nú viðurkenna nauðsyn þess að stöðva dýrtíðina og mun Sjálfstfl. því ekki beita sér á móti frv.



Ég vil aðeins taka það fram, að ríkisstjórnin hefur skriflegar yfirlýsingar frá n. þeim, sem ákveða verðlag á kjöti, mjólk og grænmeti. Ríkisstj. ber fullt traust til þess, að þessar yfirlýsingar verði haldnar, og telur því enga þörf að breyta frv. til þess að það nái því takmarki, sem því er ætlað.



Herra forseti. - í allshn. áskildi ég mér rétt til þess að greiða atkv. með brtt., sem fram kynnu að koma við þetta mál, þótt ég styddi frv. Nú hefur ein slík brtt. komið fram og lýsi ég því yfir, að ég mun greiða henni atkv. samkvæmt áskildum rétti. Ég vil aðeins minnast á nokkur atriði í samlandi við þetta. Þessi lög munu aðeins verða til bráðabirgða og þau munu ekki geta stöðvað dýrtíðina, þótt þetta sé aðeins byrjunarspor í þá átt. Frv. þetta eitt getur aldrei stöðvað verðbólguna og það getur aldrei lækkað vísitöluna, þar sem það nær aðeins yfir erlendar vörur, en þær hafa minnst áhrif á vísitöluna. Dýrtíðin getur líka haldið áfram að vaxa, þótt vísitalan hækki ekki. Frv. þetta er annars spor í rétta átt, þótt það eitt dugi lítt til þess að ná settu marki. Mér er hins vegar ekki alveg ljóst, að ekki kunni að koma til þess, að grípa verði til einhverra annarra ráðstafana, ef á að halda verðinu föstu eins og það var í gær. Þótt varan komi til landsins með sama verði og áður, þá hækkar tilkostnaðurinn hér við hana vegna þess að laun hækka eftir því sem vísitalan hækkar. Það verður því ekki hægt að selja hana við sama verði og áður, nema seljandi biði tjón við það. Fjmrh. sagði í dag, að ríkisstjórnin mundi þó ekki greiða neinar bætur úr ríkissjóði nema í samráði við Alþingi. Þetta er að vísu ágætt, svo langt sem það nær. Ég veit þó ekki, nema til þess kunni að koma, að ríkisstj. verði að taka ákvörðun um þetta á skömmum tíma. Ég er ekki viss um, að menn verði fúsar til að selja vörur, sem þeir eru nýbúnir að fá við sama verði og hinar, nema þeim verði á einhvern hátt bætt það upp. Ég segi þetta hér vegna þess, að ég er ekki trúaður á, að ekki kunni að koma til slíkrar greiðslu. Ég sagði áðan, að ég mundi greiða atkv. með brtt. hv. l. þm. Reykv. Ég skil ekki þá afstöðu hv. 2. þm. Rang. að vilja ekki verðfesta innlendar afurðir um leið og ríkisstjórnin lýsir því yfir, að hún hafi í höndunum skriflegar yfirlýsingar um það, að verð á þessum sömu afurðum skuli ekki hækka á umræddu tímabili. Formaður kjötverðlagsn. vill sem sagt gefa skriflega yfirlýsingu, en hann vil1 ekki láta lögfesta afurðaverðið. Nú hefur hæstv. fjmrh. lýst yfir því, að Alþýðusambandið hafi gefið yfirlýsingu um, að ekki væri von á neinum kaupdeilum á þessu tímabili. Hv. þm. Ísaf., sem er hátt settur maður hjá Alþýðusambandinu, segir hins vegar, að engin slík yfirlýsing liggi fyrir. Það var líka sagt fyrir ári síðan, að ekki væri von á neinum kaupdeilum, og allir víta, hvernig þá fór. Ég hef líka frétt síðan, að ekki sé útilokað, að fram komi einhverjar kaupkröfur frá verkalýðsfélögunum. Hæstv. fjmrh. sagði, að kjötverðlagsnefnd hefði gefið skriflegt loforð um það, að kjötið skyldi ekki hækka á þessu tímabili, nema með leyfi landbúnaðarráðh. Það þarf þannig ekki leyfi ríkisstj., heldur aðeins leyfi landbúnaðarráðh. til slíkrar hækkunar. Nú vildi ég fá að heyra yfirlýsingu frá hæstv. landbúnaðarráðh. um það, hvort hann muni leyfa nokkra verðhækkun á kjöti á umræddu tímabili. Hins vegar skildist mér það á hæstv. fjmrh., að loforðin frá grænmetis- og mjólkurverðlagsn. væru engum slíkum skilyrðum bundin. Mér virðist sem þessi löggjöf mundi hafa nokkuð annan svip gagnvart alþjóð, af henni væri beint inn á þá braut að láta lögin ná til allra þeirra aðila þennan stutta tíma, í stað þess að taka hér aðeins fyrir þann eina flokk manna sem verzlar með erlendar vörur. Mér finnst, að almenningur mundi skilja það, að sett væri slík löggjöf á þessum tímum, ekki sízt, ef allir aðilar hafa samþ., að ekki verði gerðar neinar breyt. á verðlagi eða að fram komi nokkrar kaupkröfur á þessu tímabili.



Herra forseti. - Ég mun aðeins segja örfá orð, þar sem þessum umr. þarf að hraða, til þess að málið fái fulla afgreiðslu í dag. Ég vil láta það koma fram, að ég tel það vel ráðið að setja ákveðið tímatakmark í lögin um það, hve lengi verðlaginu skuli haldið í sömu skorðum. Það eru aðallega tvær stoðir, sem hníga undir þetta frv. Í fyrsta lagi tel ég það hyggilega ráðstöfun gagnvart þeim, sem eiga nú að byrja að færa fórnir og venja sig við að hugsa um almenningsheill, og í öðru lagi markar það dýrtíðinni þrengri bás á meðan hafizt er handa um að koma fram löggjöf, sem miðar til lausnar á núverandi erfiðleikum. Þetta frv. er því aðeins undanfari þess, að sett verði löggjöf, þar sem ráðizt verði á dýrtíðina og verðbólguna með öllum ráðum. Þess vegna álít ég hyggilegt að fara svona að, þar sem það þolir enga bið, að gerðar verði róttækar ráðstafanir í þessum efnum. Hér þarf mjög skjótra ráða við, ef baráttan á ekki að verða gagnslaus, og Alþ. og ríkisstjórn verða að gera sér grein fyrir því, að þær ráðstafanir, sem gera þarf, verða að leysa atvinnuvegina úr þeim læðingi, sem þeir eru nú fjötraðir í. Ég tel það ekkert aðalatriði, hvernig frá þessu frv. er gengið, bæði af því, að hlutverk þess er lítið og af því, að það á aðeins að verða til bráðabirgða. Þetta frv. er byggt upp á þrennan hátt. Í fyrsta lagi er því ætlað að lögfesta verðlag á sumum verzlunarvörum og í öðru lagi er það byggt á þeim frjálsu till., sem um hefur verið rætt hér. Þó að farið yrði að binda hendur bænda um mat á framleiðslu þeirra, verður vart hjá því komizt að leyfa þeim að hækka verð fyrir geymslukostnaði varanna, enda væri það bein nauðungarverðlækkun til þeirra, ef því væri neitað. Með þeirri yfirlýsingu, sem ríkisstj. hefur nú fengið hjá formanni kjötverðlagsnefndar um óbreytt verð, þótt vitað sé, að um áramót verði bændur að taka á sig hækkað kaupgjald samkv. vísitölu, er ljóslega sýnt, að það er síður en svo, að bændur skjótist undan að taka hluta sinn af þeim þunga, sem einhverjir verða að bera, ef takast á að stöðva dýrtíðina. Þungi þeirra byrða mun verða mikill. Mönnum er bezt að gera sér ljóst, að ekki er hægt að reka hér lífvænlegan atvinnurekstur, sem hvíli á sölu á erlendum markaði, nema tilkostnaður verði mun lægri en nú er við framleiðslu hér á landi.



Innan Sjálfstfl. er það nokkuð almenn skoðun, að þetta frv. geti ekki eitt fyrir sig orðið veigamikil bót á vandkvæðum. Það er vitað, að það, sem fyrst og fremst eykur dýrtið og hækkar vísitölu, er verðlag innlendrar vöru og vinnulaun, og hvorugt er bundið samkv. frv., heldur aðrar vörur, sem hafa miklu minni áhrif. Það er von, að menn beri kvíðboga fyrir, að af þessu frv. geti ekki mikla blessun leitt, Engin sönnun liggur fyrir um, að innlendu vörurnar þurfi að hækka í verði, en aðrar vörur, sem sýnt er með óyggjandi rökum, að þurfi að hækka, eigi að haldast í óbreyttu verði með nauðungarráðstöfun. Mér finnst það ekki rökrétt hugsun í frv. að binda ekki verð á því, sem mestu veldur um hækkun vísitölu og ósannað er, að þurfi að hækka, en binda hitt, sem litlu skiptir um vísitölu og sannað er, að þarf að hækka. Nú hefur ríkisstj. að vísu lýst yfir, að hún hefði tryggt sér, að til hækkana muni ekki koma á innl. vörum né til grunnkaupshækkana. Þó að ég hafi ekki eftir minni ráðherrareynslu ástæðu til að treysta ákaflega vel loforðum þeirra n., sem því verðlagi ráða, skal ég ekki bera brigður á þessar yfirlýsingar. Auk þessa eru yfirlýsingar um, að kaupgjald muni ekki hækka, mikill styrkur fyrir þessa stjórn. Nú leggur hún á það mikla áherzlu, að einingu verði náð um þetta fyrsta spor hennar í þessum málum. Þó að ég hefði nokkra tilhneigingu til að vera móti frv. að því, sem mér finnst það órökrétt, hef ég sakir óska hæstv. ríkisstj. leyft að fylgja því innan míns flokks, að frv. yrði veittur óskoraður stuðningur. Ég þarf ekki að taka það fram, að einstakir þm. Sjálfstfl. hafa óbundnar hendur um, hvernig þeir greiða atkv., en meginþorri flokksins mun fylgja frv. Varðandi brtt. hv. 7. landsk. víðurkenni ég, að rök hans eru rétt. En ef sú till. yrði samþ., gæti hún stofnað öllu frv. í beinan voða og þar með jafnvel gert ríkisstj. ókleift að starfa áfram. Þótt ég teldi þessa breyt. réttláta, mun ég því greiða atkv. gegn henni.



Ég get ekki látið hjá líða að benda á nokkur merkileg atriði, sem fram hafa komið. Flokksforinginn Ólafur Thors skrifaði nýlega í Mbl., að flokkur sinn hefði reynt að skapa þjóðareiningu til þess að leysa þessi vandamál. Nú segir hann, hv. þm. G.K., þannig frá einingunni í flokki sínum um þetta mál, að augljóst er, að hann á talsvert óunnið af sigrum á þeim heimavígstöðvum, áður en hann getur talizt líklegur maður til að koma á þjóðareiningu. Hugsunarháttur hans er alltaf sjálfum sér líkur. Honum nægir ekki að festa verð á landbúnaðarafurðum, ef það er gert með frjálsa móti, heldur vill hann gera það með lögþvingun, ef hann þyrði. Þegar yfirlýsing er komin um, að það hækki ekki og fram kemur skrifleg brtt. þess efnis, að samt sem áður skuli lögbanna þá hækkun, sem ekki er um að ræða neina, stendur hann upp til að staðhæfa, að frv. sé órökrétt, nema þessi dæmalausa brtt. yrði samþ., dylgjar um, að yfirlýsingum verðlagsnefndar sé ekki að treysta, reynir að kveikja úlfúð, ef nokkur kostur væri á. Og þetta er honum full einlægni, að ekki sé nóg að hindra hækkun innlendra vara, heldur þurfi það að gerast á þann hátt, sem hann kýs af einhverjum ástæðum, með lögbanni. Hann virðist hugsa sem svo, að þeim, sem ætla ekki að hækka, eigi að banna með lögum að gera, það, - lögin sett til höfuðs þeim, sem ekki brjóta, - en þeim sem ætla að hækka og hann segir, að þurfi þess nauðsynlega, eigi ekki að banna neitt, - lögin ekki til að hindra þá, sem brjóta. Það er talandi tákn um Sjálfstfl., að hann klofnar nú um þetta mál. Og hvers er síðan af honum að vænta?

Jörundur Brynjólfsson Hv. þm. V.-Sk. hefur nú sagt sumt sem ég vildi benda á í sambandi við hina skrifl. brtt. Því var hreyft af hv. 2. þm. Eyf. í n., að slíka breyt. ætti að gera, en í n. fékk það enga áheyrn. Nú hefur hæstv. fjmrh. lýst yfir f.h. ríkisstjórnarinnar, að hún teldi sig hafa tryggingu fyrir því, að innlendar afurðir yrðu ekki hækkaðar í verði fyrir 1. marz, eða a.m.k. var engan efa að heyra á ráðh. um, að það væri tryggt. Enn fremur er talið nokkuð öruggt, að grunnkaup verkamanna hækki ekki á þessu tímabili. Þetta er það, sem langmestu máli skiptir í þessu samhandi. Það virðist bæði óþarfi og miður rökrétt að fara að binda það með lögum, sem búið er að binda nægilega á annan hátt, enda nær brtt. ekki til kaupgjalds, en við vitum, hve nátengt þetta tvennt er, afurðaverð og kaupgjald, og ekki heppilegt að greina þar á milli. E.t.v. telur hv. 7. þm. Reykv. kaupgjaldið þýðingarminna í þessari tímabundnu löggjöf fyrir það, að breyting þess í jan. færi ekki að breyta vísitölu fyrr en í febr. og vísitölubakkanir hækka ekki kaupgjald fyrr en mánuðinn eftir, að þær koma fram. En til lengdar gerir það lítinn mismun. Ef til vill byggist afstaða hv. 2. þm. Eyf. og hv. 7. þm. Reykv. öll á því, að þeir treysta alls ekki yfirlýsingu verðlagsnefndanna. En til þeirrar tortryggni hafa þeir engar gildar ástæður. Háttv. þm. Reykv. talaði um, að taka þyrfti á þessu máli með velvild og skilningi. Ekki er hann svo skyni skroppinn, að hann búist við, að brtt, hans, sem sýnir slíka fyrirlitningu á yfirlýsingu þeirra aðila, sem verði innlendrar vöru ráða, verði til að auka velvildina. Mér skildist fylgi hans við frv. vera undir því komið, hvort brtt. yrði samþ. Það er þá velvild hans til málsins. Hv. 2. þm. Eyf. spurði, hver ástæða væri til að lögbinda þetta ekki, ef það ætti ekki að hækka. Meira vit er í hinu að spyrja, hvers vegna eigi að lögbanna hækkun, þegar vitað er, að ekki verður hækkun. Fyrir breyt., sem skrifl. brtt. stefnir að, hlýtur þá að vera einhver önnur ástæða. Það kom fram í ræðu hv. þm. G.-K., að sumar vörur væri minni ástæða að verðfesta vegna þess, að þær eru lítt eða ekki reiknaðar með í vísitölunni, - hann átti við vísitöluna, þegar hann nefndi „dýrtíð“. En ýmsar þessar vörur hafa alls ekki lítil áhrif á afkomu almennings í landinu, og veltur á miklu, að þær hækki ekki. Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um þetta. En hin skrifl. brtt., sem betur hefði aldrei í dagsljós komið og aldrei getur nema illt eitt sprottið af, er vel þess verð, að um hana fari fram nafnakall, og vil ég beina þeim tilmælum til hæstv. forseta, að henni sé sýndur sá verðskuldaði sómi.



Herra forseti. - Það er þrennt, sem ég vildi segja. Ég vil þakka hæstv. ríkisstj. þetta frv. og tel það spor í rétta átt og fyrirheit þess, að hún ætli að lagfæra eitthvað af þeim ólestri, ósóma og óstjórn, sem fyrrverandi ríkisstj. leiddi yfir þetta land. Hv. fyrrv. forsrh. (ÓTh) dylgjar um það, að verðlagsnefndum megi ekki treysta, og hefur talið mig hafa skýrt sér rangt frá, er hann hafi spurt mig um væntanlegar gerðir n. þeirrar, sem ég er í. Þetta eru ósannindi hans. Frá því 23. ág., að ég minnti hann á, að hann þyrfti að endurskipa kjötverðlagsnefnd fyrir sept., - því sinnti hann ekki og lét vera nefndarlaust nokkra daga -, frá þeim ágústdegi og þangað til nú fyrir fáum dögum hef ég ekki talað orð við þann háa herra, hvað sem hann segir þar um. Hitt var það, að fjmrh. hringdi til mín, þegar síðast var hækkað verð á mjólk, og fór þess á leit, að frestað yrði að taka ákvörðun um hækkunina, þar til Alþingi væri komið saman, því að .það mundi strax taka dýrtíðarmálin föstum tökum. Og er ég trúði því ekki og vildi ekki bíða, bauðst hann til þess að láta ríkisstj. greiða þá hækkun, sem við ákvæðum, en útsöluverð yrði óbreytt. Líka því neitaði ég. En þótt náið sé samband milli fyrrverandi fjármálaráðherra og fyrrverandi forsætismíðherra, eru það ólíkar persónur og getur Ól. Th. varla talið, að hann hafði við mig talað, þótt Möller gerði það, og Möller sagði ekki orð um, að hann talaði í nafni Ólafs. Mig furðar ekkert á þessari till. hv. l. landsk. En menn hafa ekki skilið, að hún er miklu lævísari en af var látið. Þarna vill þm. búa í haginn fyrir framtíðina og taka frá verðlagsnefndunum allar tillögur um verðlagsmálin. Það er breyt. á 5. gr. l., sem nú undanskilur þessar vörur, svo að vald dómnefndar í verðlagsmálum nær ekki til þeirra. Það vill hv. 7. þm. Reykv. ekki. Hann vill láta allt heyra undir verðlagsnefnd, eina og sömu n. Þetta er ekkert nýtt. Þetta hefur heyrzt áður hér á þingi, og þessi hv. þm. hefur æfinlega borið þá von í brjósti, að svo yrði. Það er rétt, sem fyrrverandi forsætisráðherra sagði, þó að það sé sjaldan, sem hann segir það, sem rétt er, að það verður erfitt að ráða þessum málum til lykta þannig, að allir verði ánægðir með það.



Ég skal vera stuttorður. Það er viðvíkjandi því, sem hv. þm. V.-Sk. og 1. þm. Árn. sögðu, að kjötverðlagsn. hefði lýst yfir því, að kjötið skyldi ekki hækka til febrúarloka. Þetta er ekki rétt. Kjötverðlagsn. lýsti ekki yfir því, en hún lýsti yfir því, að kjötið skyldi ekki hækka nema með leyfi landbrh. Mér dettur ekki í hug að rengja það, sem hæstv. ráðh. segir, en ég veit bara ekki, hvernig þetta er komið inn í lögin, og þó ég ætli ekki að rengja orð hans, finnst mér löggjöfin hefði allt annan svip, ef þetta ákvæði væri í þeim.



Það hefur orðið orðakast hér út af þessari brtt. minni, og verð ég þess vegna að segja nokkur orð til skýringar, þó að þess ætti ekki að þurfa, því að það er ekki svo miklum vandkvæðum bundið að finna út, hvað fyrir mér vakir með till. en það er einmitt það sem hv. 2. þm. N.-M. sagði. Það er það að færa verðlagsákvörðunarvaldið til verðlagsn., og það er ekkert á móti því að segja alveg eins og ég meina um það, að ég álít þessum málum miklu betur borgið hjá dómn. en hjá verðlagsn. landbúnaðarafurða. Ég skal koma að því síðar, á hverju ég byggi þetta. En ég vildi fyrst koma inn á það, að mér er ekki skiljanlegt, hvers vegna menn vilja ekki festa verðlag á landbúnaðarvörum í þessum l., ef verðið á að standa í stað á þessum tíma. Það er rétt, sem hv. 2. þm. Eyf. tók fram, að l. fá allt annan svip við það, að þetta er ekki sett inn í þau, að þar er einungis talað um aðflutta vöru, en ekki einnig innlendu vöruna, sem ræður miklu meira um verðlagsvísitöluna. Mér heyrðist á l. þm. Árn., að frá hans sjónarmiði væri um að ræða allt að því ódæðisverk í minni till. Hann hafði ákaflega sterk orð um það, að hún ætti að komast undir nafnakall, hún verðskuldaði það. Ég get sagt þessum hv. dm. það, að ég óska, að till. komi undir nafnakall, og get líka sagt honum það, að ég álít, að þeir, sem greiða atkvæði á móti henni, séu ráðnir í að stuðla að því, að loforðin um, að verðlag skuli verða óbreytt, verði svikin. Ég mun leggja þann skilning í það. Mér er það með öllu óskiljanlegt, að menn vilji fella þessa till., ef þeir vilja ekki hafa útgöngudyr. Það er talað mikið um fórnir, og skal ég taka undir það, að miklu er fórnandi til þess að geta stöðvað verðbólguna og dýrtíðina, en mér finnst, að þetta skraf um fórnir fari illa í munni þeirra manna, sem aldrei hafa viljað neinu fórna. Það er svo sem ekkert undarlegt, þó að þeir, sem geta grætt á dýrtíðinni, hafi tilhneigingu til að nota sér það, en þegar verið er að tala um fórnir, er viðkunnanlegra, að það tal komi fram í verkinu. Hvenær hafa talsmenn þeirra manna, sem selja landbúnaðarafurðir, viljað fórna nokkru? Ég hef aldrei orðið var við það. Ég hef mikinn kunnugleika á því að kaupa þessar vörur. Ég borga kr. 5400.00 á ári fyrir mjólk, en ég fæ ekki eina kýrnyt fyrir þetta verð. Það getur vel verið, að þessum mönnum finnist miklu fórnað til mín með þessu, en ég kannast ekki við það. Ágætur vinur minn selur mér þessa mjólk, og hún er ómenguð og skapar engin veikindi í mér eða fólki mínu. Vinur minn einn, sem selur egg, var heima. hjá mér um daginn. Sú vara hefur verið illfáanleg, en hann lofaði að setja mig ekki hjá. Ég sagði þessum vini mínum, að annar maður, sem ég þekki, segðist hafa um kr. 100 upp úr hverri hænu, og sagði, að mér þætti það ólíklegt, en hann sagðist hafa meira. Hann sagðist fá 180 egg frá hverri hænu, og hann selur kílóið á kr. 18.00, svo það lætur nærri, að hann hafi kr. 244.00 upp úr hænunni. Ég spurði hann, hvað fóðrið mundi kosta fyrir hænuna, og hann sagðist ekki geta reiknað það minna en kr. 25.00. Þetta er ein af þeim fórnum, sem færðar eru. Mér finnst eðlilegt, að menn selji fyrir það, sem þeir geta, en ég kann ekki við þessa skynhelgi fyrir framan mig, sem kaupi vöruna fyrir okurverð. Till. mín er ekki borin fram af illkvittni, Hún er borin fram af því, að ég álít, að við getum sett hér löggjöf, sem byggist á samkomulagi. Þess vegna álít ég, að fyrst eigi að tryggja, að verðlag á landbúnaðarafurðum sé fast, en eins og menn vita, er ég á móti því að lögbjóða verðlag á kaupi. Till. mín er alveg í samræmi við þessa skoðun mína.



Ég tók eftir því, að hv. 2. þm. Eyf. beindi áðan fyrirspurn til hæstv. atvinnumálaráðh., sem var fullskýr og varð ekki misskilin, og ég býst við, að hann ætli að svara, en það er um atriði, sem verður að vera alveg ákveðið. Kjötverðlagsn. hefur gefið loforð um, að verð á kjöti skuli ekki hækka meðan þessi lög eru í gildi nema með því skilyrði, að hann gefi fyrirfram samþykki sitt til þess. Nú vil ég biðja hæstv. ráðh. að lýsa yfir því, hvort hann muni leyfa nokkra hækkun á þessari vöru.



Herra forseti. - Að gefnu tilefni vil ég sem landbúnaðarráðh. lýsa yfir því, að ég mun ekki samþykkja hækkun á núverandi mjólkurverði eða kjöti til loka febrúar n.k., ef þann tíma verður í gildi auglýsing samkvæmt því frv., sem nú liggur fyrir hér í d., og ef ekki verða grunnkaupshækkanir á þessum tíma.



Út af ummælum, sem féllu í ræðu hv. 2. þm. N.-M., vil ég upplýsa, að það er rétt, að ég talaði ekki sjálfur við hann, - ég hef yfirleitt leitt það hjá mér eftir því, sem föng eru á -, en ég óskaði eftir, að fjmrh. gerði það, og það hafði alveg sömu þýðingu og ég hefði gert það.

Sveinbjörn Högnason Hv. 7. þm. Reykv. bar fram þá fyrirspurn, hvenær talsmenn þeirra, sem ráða verði á landbúnaðarafurðum hefðu viljað nokkru fórna til þess að stöðva dýrtíðina. Hann er kannske óminnugur á þær þrjár tilraunir, sem hafa verið gerðar, til þess að stöðva dýrtíðina, af þeim mönnum, sem ráða verðlagi á afurðum bænda. Þegar borið var fram hér á haustþinginu frv. til þess að koma í veg fyrir dýrtíðina, voru þeir fyrstir. Þegar gerðardómurinn var settur, brugðust þeir ekki, heldur vildu láta setja allt verðlag fast, og þeir eru þeir einu, sem samþykkja núna að setja verðlagið fast, þó að sjáanlegt sé, að dýrtíðin hækki um rúm 20 stig eftir þetta. Hverjir hafa boðið þetta fram æ ofan í æ nema þeir, vegna þess að þeim er ljóst, hvert stefnir, ef verðlag heldur áfram að hækka. Þegar þessi hv. þm. kvartar undan því, að hann þurfi að gefa 5000 kr. fyrir kýrnytina, ætti hann að muna það, að fyrst, þegar boðið var að stöðva dýrtíðina, var mjólkurlíterinn 75 aura. En annars er þessi mjólkurneyzla hans óeðlilega mikil, og skil ég ekki, að þessi upphæð geti verið svona há, nema hann verzli við einhvern, sem selur mjólkina hærra verði en Mjólkursamsalan. Hv. 2. þm. Eyf. sagði, að loforðið um, að ekki skyldi verða hækkun á landbúnaðarvörum vær í tilgangslaust, vegna þess að það væri bundið samþykki landbúnaðarráðherra. Þetta er eðlilegt, því að hvaða ástæða væri til þess, að bændur hækkuðu ekki vöru sína, ef þær ráðstafanar, sem gerðar eru, verða ekki haldnar. Ef ætlunin er ekki að framkvæma það, nema dýrtíðarráðstafanirnar nái til allra, en það er eins og hv. 2. þm. Eyf. og hv. 7. þm. Reykv. leggi á það megináherzlu að lögfesta verð á landbúnaðarafurðum, hvað sem öðru líður, enda er þetta sá sami sónn, sem hefur svo oft komið fram hjá þeim áður, og þegar hv. 7. þm. Reykv. talaði um, að verðlagið væri svo og svo hátt og það kostaði ekki nema svo og svo lítið að fóðra skepnurnar, þá heldur hann víst, að það sé hægt að framleiða bæði egg og mjólk bara með því að fóðra og það þurfi enga vinnu til. Ég held, að þeir, sem kunnugir eru sveitavinnu, viti, að mestur hluti af tekjum bænda fer í kaupgreiðslur. Mér virðist, að menn, sem ekki hafa meiri skilning á því, sem þeir eru að tala um, en kom fram hjá þessum tveimur þm., ættu ekki að hafa leyfi til að ræða mál, sem snerta landbúnaðinn, svo mikið skilningsleysi og ósanngirni kom fram hjá þeim. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta. Það er eins og meginatriðið sé, að löggjöfin hafi einhvern sérstakan svip, en ég hélt, að það væri meginatriðið að reyna að ná samkomulagi, þar sem það er hægt. Nú hefur þetta samkomulag náðst, og hvaða ástæða er þá til að koma með till. eins og þessa, sem hv. 7. þm. Reykv. bar fram.



Ég skal vera stuttorður. Hv. þm. V: Sk. sagði, að þeir, sem réðu verðlagi á landbúnaðarafurðum, hefðu sífellt verið að bjóða fórnir, en hann virðist vera ókunnugur þessum málum. Þetta var þannig, að verðlag á landbúnaðarafurðum hækkaði á meðan lögin um gerðardóm voru að koma út og svo voru landbúnaðarvörur teknar út úr lögunum um dómnefnd, svo að það er ekki undarlegt, þó að þeir, sem standa fyrir sölu landbúnaðarafurða, geti stært sig. En það er bara ekkert undarlegt, þó að þeir, sem kaupa landbúnaðarafurðirnar, séu ekki ánægðir. Ég get ekki verið að eltast við útúrsnúninga hv. þm. V.-Sk. Hann segir, að ég og hv. 2. þm. Eyf. viljum ekki lögfesta annað verð en verð landbúnaðarafurða. Ég er búinn að segja það, að ég vil ekki, að annað sé lögfest en það, sem samkomulag er um fyrirfram, til þess að tryggja, að lögin verði haldin. Ég get heldur ekki verið að eyða orðum að þeim ummælum hans, að það ætti ekki að hafa leyfi til að tala um landbúnaðarmál. Ég geri ráð fyrir, að ég hafi eins mikið vit á landbúnaði og þessi hv. þm. Sú menntun, sem ég hef fengið, er eingöngu á sviði landbúnaðarins, og ég starfaði að landbúnaði til 40 ára aldurs. Það, sem skilur okkur að í landbúnaðarmálum, er það, að ég lít á þau frá þjóðfélagslegu sjónarmiði, en hann frá atkvæðaveiðasjónarmiði.



Ég er í sjálfu sér með till., en þar sem því hefur verið haldið fram með nokkrum rétti, að samþykkt hennar mundi torvelda árangurinn af frv., greiði ég ekki atkv.



Með tilvísun til yfirlýsingar hæstv. fjmrh. um loforð frá viðkomandi aðilum nú við 1. umr. málsins segi ég nei.



Enda þótt ég sé í sjálfu sér á móti því að lögfesta verðlag og kaupgjald og af því að hagur bænda er ekkert skertur með þessari till., segi ég já.