Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á síðasta þingi lagði ríkisstj. fram frv. til I. um breyt. á l. nr. 53 5. júní 1957, um lax- og silungsveiði. Frv. varð ekki útrætt á þinginu, og er það nú lagt fyrir á ný með nokkrum breytingum. Lax- og silungsveiði er mál, sem mikið hefur verið rætt um að undanförnu. Vitað er, að miklir möguleikar eru til þess að auka veiði í ám og vötnum hér á landi. Á síðustu árum hafa fjárveitingar til veiðimála verið margfaldaðar. Laxeldisstöðin í Kollafirði hefur verið starfrækt í nokkur ár með góðum árangri. Kollafjarðarstöðin er tilraunastöð, sem er kostuð að öllu leyti af fé ríkissjóðs. Með þeim tilraunum, sem fram fara í þessari einu ríkisreknu laxeldisstöð, er til þess ætlazt, að allir, sem fást við lax- og silungseldi, megi njóta góðs af þeirri reynslu, sem fæst við stöðina í Kollafirði. Nú munu vera um 10 eldisstöðvar í landinu, sem reknar eru af einkaaðilum. Hafa margir sýnt lofsverðan áhuga á fiskræktarmálum og lagt fram mikið fjármagn til þess að ná góðum árangri. Ríkið veitir nokkurn styrk til þessara mála, en auðvitað væri æskilegt, að styrkveitingar gætu verið í ríkari mæli en verið hefur og með hærri upphæðum, þar sem stofn- og rekstrarkostnaður stöðvanna er óhjákvæmilega mjög mikill. Með aukinni fiskrækt og vaxandi þekkingu á fiskræktarmálum er grundvöllur lagður að því, sem koma skal. Markmiðið er að fylla árnar og stöðuvötnin af nytjafiski. Nauðsynlegt er að fá fullnaðaryfirlit yfir allar ár á landinu og stöðuvötn í byggðum og á afréttarlöndum. Með því má gera áætlun um það, hvað hver veiðistaður getur tekið til sín og gefið af sér, eftir að ræktunin er komin á það stig, að hvert veiðivatn hafi þá fiskigengd, sem það þolir og getur fóðrað. Á s.l. sumri var hafinn undirbúningur að rannsóknum og lýsingum á veiðiám og veiðivötnum landsins. Verður haldið áfram með þá rannsókn, sem hafin er, þar til yfirlit er fengið yfir landið allt. Fullnaðarskýrsla með lýsingum og rannsóknum á öllu vatnasvæði landsins ætti að liggja fyrir á næstu árum. Skoðanir manna eru nokkuð skiptar í afstöðunni til veiðimála almennt. Ágreiningur er þó enginn um ýmis veigamikil atriði. Íslendingar eru sammála um, að banna eigi laxveiði í sjó. Hefur ríkisstj. komið á framfæri á alþjóðaráðstefnu ákveðinni afstöðu Íslands í því máli. Þá má einnig gera ráð fyrir því, að menn séu sammála um nauðsyn þess að efla fiskræktina sem mest. Þegar menn tala um þessi mál með nokkurri óþolinmæði og gefa jafnvel í skyn, að lítið hafi áunnizt í þessum málum, þá verður ekki hjá því komizt að minna á, að stórvægileg breyting hefur orðið á til hins betra á 8–10 árum. Fjármagn til þessara mála hefur verið stóraukið, og ráðstafanir hafa verið gerðar til þess að notfæra sér aukna þekkingu sérfræðinga í fiskræktarmálum. Nokkrir ungir Íslendingar eru við nám í fiskrækt og vonandi mun þjóðin láta þá fá verkefni og njóta þannig góðs af þekkingu þeirra. Veiðimálastofnunin fær á komandi vori vel menntaðan Íslending til starfa í fiskrækt. Er það vissulega fagnaðarefni, því að verkefnin eru mörg. Undirstaða, sem byggð er á rannsóknum og reynslu, verður að vera fyrir hendi, um leið og framkvæmdir eru gerðar. Segja má, að svo miklar rannsóknir liggi fyrir á flestum sviðum, að það þurfi ekki að hindra framkvæmdahraða í þessum málum að neinu marki. Frv. það, sem hér liggur fyrir til umr., er að mestu með sama hætti og það frv., sem lagt var fram á síðasta þingi. Þó hafa verið gerðar nokkrar breyt. á frv., sem að athuguðu máli virðast fara betur en í fyrra frv. var. Eins og kunnugt er, var fyrra frv. samið af stjórnskipaðri níu manna n. Var hún í veigamiklum atriðum sammála, en klofnaði þó þannig, að minni hl. lagði fram sérstakt frv., og er það mjög líkt því frv., sem nú liggur fyrir hv. Ed. Við endurskoðun I. um lax- og silungsveiði verður að hafa það fyrst og fremst í huga, með hverjum hætti fiskræktin verði bezt efld. Verður þá efst í huga friðun og vernd fiskstofnanna. Í 14. gr. I. um lax- og silungsveiði er kveðið svo á, að ekki megi veiða nær ósasvæði fram undan árósum en 500 metra. Þetta ákvæði er ekki nægilegt, og reynslan hefur sýnt, að veiðítæki, sem eru lögð til þorsk- og ýsuveiða svo nærri árósum, hafa oft fengið lax og laxinn þannig veiðzt. Til þess að koma í veg fyrir þetta er sett inn ákvæði í frv., þar sem bannað er að veiða nær árósum en 1000–2000 m eftir vatnsmagni árinnar. Með því að taka þetta ákvæði upp í lög er stigið stórt spor til verndar stofninum og því marki náð, sem ætlazt var til upphaflega, þegar þetta ákvæði var sett inn í lögin. Þegar lögin voru til endurskoðunar 1954–1955, lagði n. til, að 1000 m markið væri sett, en Alþ. féllst ekki á það. og hefur síðan verið miðað við 500 m. Þá er ákvæði sett inn í lögin í 11. gr. frv. um að takmarka veiðitæki og það efni, sem nota má í net og veiðitæki. Það er kunnugt, að tækninni fleygir mjög mikið fram, og netin verða alltaf veiðnari og veiðnari með nýjum gerviefnum. Er sett inn heimild til þess að mega takmarka veiðni veiðitækjanna, ef ástæða þykir til. Með breyt. á I. 1957 var friðunartími vegna netaveiði lengdur úr 60 stundum á viku í 84 stundir á viku. Með þessu ákvæði var friðunartíminn lengdur mjög mikið. og voru veiðiréttareigendur, sem stunda netaveiði, mjög óánægðir með þetta ákvæði, en það hefur staðið í lögum síðan 1957. Í frv., sem lagt var fram í fyrra, var gert ráð fyrir að lengja enn meira friðunartíma vegna neta, þ.e. úr 84 stundum í 96 stundir. Að athuguðu máli þykir ekki ástæða til þess, sérstaklega vegna þess að veiðiskýrslur sýna, að veiði í ám, þar sem netaveiði fer fram eftir þeim reglum, sem nú gilda, hefur sízt minnkað, heldur frekar aukizt. Hins vegar þótti rétt að setja inn í þetta frv. auknar heimildir til friðunar, ef þess skyldi gerast þörf. Þannig er gert ráð fyrir því, að veiðimálanefnd og veiðimálastjóri geti lagt til og ákvarðað eftir samkomulagi við ráðh., að friðunartíminn verði lengdur úr 84 stundum á viku í 108 stundir. Þetta ákvæði hefur aldrei áður verið í lögum og er vitanlega trygging gegn því, að gengið verði um of á fiskstofninn. Það verður að ætlast til þess, að sérfræðingar og ráðunautar í fiskræktarmálum gefi ríkisstj. eða þeim ráðh., sem fer með þessi mál, ábendingu um, ef þörf er á að auka friðun í einhverju tilteknu veiðivatni, en þá er heimildin fyrir hendi. Það er önnur heimild í 32. gr. þessa frv., sem gert er ráð fyrir, að verði lögfest, og hún er sú, að hverju veiðifélagi er heimilt að ákveða aukna friðun í fiskihverfinu, ef útlit er fyrir, að um of sé gengið á fiskstofninn. Í öðru tilfellinu er það veiðifélagið, sem á að hafa frumkvæðið um aukna friðun, ef þess gerist þörf, en í hinu tilfellinu er það veiðimálastjóri og veiðimálanefnd, sem geta haft frumkvæðið um að auka friðunina. Með því að þær reglur, sem nú gilda um friðun, sýnast hafa staðizt og veiði í ám og vötnum, þar sem netaveiði hefur verið stunduð, hefur farið vaxandi, en ekki minnkandi, eftir að friðunin var aukin 1957, þykir ekki ástæða til að setja nú bein lagaákvæði um það, að friðunin skuli aukin, heldur látið við það sitja að auka heimildir til friðunar, ef þess skyldi gerast þörf. Þannig eru það, eins og ég áðan sagði, í tveimur gr. frv. annars vegar veiðifélögin og hins vegar veiðimálastjóri og veiðimálanefnd, sem eiga að hafa frumkvæðið um aukna friðun, ef þess gerist þörf. Það er áreiðanlega gott bæði með laxveiðilög og ýmis önnur lög að hafa rúmar heimildir, sem skapa ekki of þröngt svið til framkvæmda. Sérstaklega þegar verið er að byggja upp atvinnuveg, eins og ætlazt er til að gert verði í okkar fiskræktarmálum, er nauðsynlegt að sérþekking fái að ráða og reynsla þeirra manna, sem stundað hafa þessa iðju allan sinn aldur og þekkja betur en jafnvel sérfræðingarnir til um það, hvað hollast er og dugar bezt. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir því að fjölga í veiðimálanefnd úr þremur í fimm. Er það út af fyrir sig eðlileg ráðstöfun, til þess að fleiri sjónarmið komist að í n., og breikkar þann grundvöll, sem hún starfar eftir. Ég hygg, að það megi fara betur á því, að fulltrúar í veiðimálanefnd verði fimm frekar en að þeir séu aðeins þrír. Þeir, sem eiga sæti í veiðimálanefnd, eru þannig skipaðir: Ráðh. skipar einn mann í n. án tilnefningar, einn er skipaður samkvæmt tilnefningu Búnaðarfélags Íslands, einn samkvæmt tilnefningu Hafrannsóknastofnunarinnar, einn samkvæmt tilnefningu Landssambands stangaveiðifélaga og einn samkvæmt tilnefningu Landssambands veiðifélaga. Það verður að ætlast til, að þegar nm. eru orðnir fimm og n. þannig skipuð eins og þarna er lagt til, að hin eðlilegu sjónarmið komist að í n., og þar munu eiga sæti sérfróðir menn auk veiðimálastjóra, sem vitanlega starfar með n. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir því, að fiskræktarfélög í þeirri merkingu, sem þau hafa verið, verði lögð niður, en í þess stað verði mynduð veiðifélög og þessi veiðifélög hafi heimild til þess að auka friðun, eins og ég áðan minntist á. Þá er mikilvægt ákvæði í frv. Það er um stofnun fiskræktarsjóðs. Það ákvæði var einnig í frv. í fyrra. Gert er ráð fyrir stofnun fiskræktarsjóðs, sem hafi það hlutverk að efla fiskrækt og fiskeldi í landinu með beinum styrkjum og lánum. Með fiskræktaraðgerðum eins og t.d. með fiskeldi og með því að sleppa seiðum má auka veiði í ám og vötnum til mikilla muna frá því, sem nú er. Nútímafiskrækt byggist að verulegu leyti á fiskeldi, þar sem aliseiðum af mismunandi stærðum er sleppt í veiðivötn, en fisk má enn fremur ala upp til neyzlu, og má gera fiskeldið þannig að sérstakri fæðuframleiðslugrein, eins og t.d. á sér stað um silungseldið í Danmörku. Alifiskur er alinn upp í sérstökum eldisstöðvum, sem kostnaðarsamt er að reisa og reka. Geta slíkar eldisstöðvar reist starfsemi sína á mismunandi eldisaðferðum, og fer gerð og kostnaður við byggingu þeirra eftir því. Hér á landi starfa nú, eins og kunnugt er, 11 fiskeldisstöðvar, og eru flestar þeirra litlar og í eigu einstaklinga. Bendir árangur af starfi þeirra til þess, að fiskeldi eigi mikla framtíð fyrir sér hér á landi, en vitaskuld þarf að leysa ýmsa byrjunarerfiðleika, áður en fiskeldi kemst á öruggan grundvöll. Fiskeldisstöðin í Kollafirði hefur átt þar nokkurt frumkvæði og gert ýmsar tilraunir, sem allir landsmenn munu síðar njóta góðs af, eins og áður var að vikið. Fiskræktarsjóður þarf vitanlega á tekjum að halda til þess að geta innt það hlutverk af hendi, sem honum er ætlað, og er gert ráð fyrir því, að tekjur sjóðsins verði í fyrsta lagi fjárveiting úr ríkissjóði. Í frv. er ekki ákveðið, hversu fjárveitingin skuli vera há. En það ber vitanlega brýna nauðsyn til þess að taka í fjárl. fjárveitingu, til þess að sjóðurinn verði megnugur að veita lán og styrki til þessarar mikilvægu starfsemi, sem honum er ætlað að styðja. Ég held, að það sé því ekki eðlilegt að taka upp í þetta frv. ákveðna upphæð, þar sem það verður alltaf að vera undir vilja ríkisstj. og meiri hl. Alþ. komið, hversu mikið fjármagn er hægt að láta í hvert skipti til starfseminnar. Þá er einnig gert ráð fyrir því, að gjald af brúttóveiðitekjum verði 2.5% og innheimtist af veiðifélögum. Þá er gert ráð fyrir því, að tekjuafgangur eldisstöðva ríkisins fari í fiskræktarsjóð eftir ákvörðun ráðh., en reikna má með, að það líði nokkur tími, þangað til fiskeldisstöðvar færu að gefa af sér hagnað. Þá er gert ráð fyrir, að 2 0/00 af brúttótekjum vatnsaflsstöðva í landinu, sem selja orku til almennings, gangi í fiskræktarsjóð. Er það þegar nokkur upphæð árlega, sem það nemur. Þá gætu aðrar tekjur komið til. Með stjórn fiskræktarsjóðs fara veiðimálanefnd og veiðimálastjóri. Ákvarðanir um styrki og lán úr sjóðnum skulu háðar samþykki ráðh. Ráðh. er rétt að setja fiskræktarsjóði starfsreglur. Greini veiðimálanefnd og veiðimálastjóra á um framkvæmd, sker ráðh. úr. Það er enginn vafi á því, að stofnun fiskræktarsjóðs er mikilvægt og heillaríkt spor í þágu veiðimálanna og því betri verður árangurinn, eftir því sem tekjur sjóðsins verða meiri og framlög ríkisins hærri. Þá er ákvæði tekið upp í þetta frv., sem varðar fisksjúkdóma. Fisksjúkdómar herja mjög á víða erlendis og eru vaxandi vandamál. Þykir því eðlilegt, að í lög um lax- og silungsveiði hér á landi verði tekið upp ákvæði, sem gæti orðið til þess að girða fyrir þessa sjúkdóma hér. Kveðið er á um það í 11. gr. frv. Þá er nýmæli í þessu frv., og það er það, að skylt er að stofna veiðifélag um veiði alls staðar á landinu, og þykir það nauðsynlegt til þess að tryggja skipulega framkvæmd veiðimálanna. Atkvæðisréttur í veiðifélagi skal vera bundinn við lögbýli, sem metið er til verðs eftir gildandi fasteignamati. Þetta ákvæði tekur gildi við gildistöku laganna. Ákvæðið er sett til þess að koma í veg fyrir það, að atkv. í veiðifélögum verði fjölgað með því að skipta jörðunum á marga ábúendur, en á þessu þykir hafa borið, og þykir eðlilegt og sjálfsagt að koma í veg fyrir, að þetta geti orðið í framtíðinni, því að það liggur í hlutarins eðli, að veiðilandið eða möguleikarnir til veiði fyrir landi einnar jarðar vaxa ekki við það, þótt búendum verði fjölgað á jörðinni. Þá er ákvæði um arðskrá, sem gera skal 5 árum, eftir að lög þessi taka gildi, og síðan á 8 ára fresti. Þá er mjög hert á löggæzlu í þessu frv. og viðurlög við lögbrotum aukin. M.a. er gert ráð fyrir því að semja við Landhelgisgæzluna um að annast eftirlit úr lofti með því, hvort veiðivélar og veiði eru löglega viðhöfð. Markmið laganna er að efla fiskeldi og ná skipulegri framkvæmd veiðimálanna almennt í landinu. Markmiðið er að tryggja réttláta framkvæmd, þar sem hlutur veiðiréttareigenda er réttilega metinn og að því stuðlað, að stangaveiðimenn, bæði innlendir og erlendir, geti notið góðs af aukinni veiði í ám og stöðuvötnum landsins. Enginn vafi er á því, að það er nauðsynlegt, að skilningur aukist nokkuð á milli þeirra aðila, sem stundum tala eins og þeir séu andstæðingar, þ.e. veiðiréttareigenda og stangaveiðimanna. En það er svo langt frá því, að þessir aðilar geti verið andstæðingar, vegna þess að hagsmunir þeirra fara saman. Þeim ber að vinna sameiginlega að sama markinu, þ.e. að auka veiðina, fylla allar ár og stöðuvötn af fiski, og eftir því sem fiskmagnið er meira, því meiri verða möguleikar fyrir stangaveiðimenn að fá veiðipláss og góðan árangur af sínu starfi og betri skemmtan, og með aukinni fiskrækt nýtur þjóðarheildin og þjóðarbúið meiri tekna og vaxandi arðs af því, sem til fiskimálanna hefur verið varið. Ég tel rétt að taka saman í fáum orðum það, sem telja má þessu frv. sérstaklega til gildis. Þar ber að nefna 7. gr. frv., þar sem heimild er aukin til friðunar, með því að veiðimálastjóri og veiðimálanefnd geta, ef útlit er fyrir ofveiði eða þverrandi fiskstofn, aukið vikulegan friðunartíma fyrir netaveiði úr 84 stundum á viku í 108 stundir. Þessi heimild hefur ekki verið áður í lögum, en getur haft mjög mikla þýðingu og er trygging fyrir því, að ekki verði gengið of nærri fiskstofninum. Einnig hefur veiðifélag heimild til, samkvæmt 32. gr. frv., að ákveða aukna friðun í fiskihverfinu, ef ástæða þykir til. Í till. mþn., sem vann að endurskoðun laxveiðilaganna 1957, var lagt til að friðunarsvæði við árósa yrði 1000 m. Í meðförum Alþ. var svæðið fært niður í 500 m. Reynslan hefur sýnt, að 500 m friðunarsvæði er allt of lítið, einkum við ósa stórfljóta. Er því lagt til, að friðunarsvæði við stærri ár verði 2000 m, en 1000 m við minni ár. Mörkin milli stórra og lítilla straumvatna eru sett við 25 m3 á sekúndu miðað við meðalrennsli. Til viðmiðunar má nefna, að Laxá í Aðaldal er talin rúmlega 40 m3 á sekúndu. Mælingar á vatnsföllum hér á landi eru svo langt á veg komnar, að vandalítið má telja að skera úr um vatnsmagn í vatnsföllum landsins. Þá er lagt til, að friðun megi gilda aðra daga ofar í straumvatni en neðar til jöfnunar á fiskigengd. Er þetta talið mikilvægt fyrir veiðistaði lengra inni í landi. Einnig er gert ráð fyrir, að króknet og lagnet skuli ekki aðeins tekin upp í vatni á vikulegum friðunartíma, heldur flutt á land. Sú nýjung er í frv. að heimila veiðifélagi að veiða lax til flutnings á hrygningarsvæði á stað í sama fiskihverfi. Kostnað, sem af því leiðir, má greiða úr fiskræktarsjóði. Þá er gert ráð fyrir að banna flutning hrogna úr landi úr vatnafiskum, sem veiddir eru til vísindalegra rannsókna, nema að fengnu leyfi ráðh. og meðmæli veiðimálastjóra liggi fyrir. Með frv. er gert ráð fyrir, að fiskræktarfélög verði lögð niður, en í þeirra stað verði stofnuð veiðifélög, og skal skylt að mynda veiðifélög um veiði. Atkvæðisréttur skal bundinn við lögbýli, sem metið er til verðs í fasteignamati við gildistöku laganna. Er þetta ákvæði sett til þess að koma í veg fyrir, að atkv. í félögum verði fjölgað með skiptingu jarða. Þá er gert ráð fyrir að heimila, að ráðinn verði sérfræðingur í fisksjúkdómum að tilraunastöðinni að Keldum. Einnig er lagt til, að fjölgað verði í veiðimálanefnd og hún verði skipuð fimm mönnum í stað þriggja í gildandi lögum. Mikilvægt ákvæði í frv. er um stofnun fiskræktarsjóðs. Nauðsyn ber til að afla fjár í sjóðinn, eftir því sem unnt er, m.a. með fjárveitingu á fjárl., en verksvið sjóðsins er að efla fiskrækt og fiskeldi, einnig að gera fiskvegi og margt fleira, sem ýtt gæti undir aukna fiskrækt. Þá eru viðurlög aukin við hvers konar brotum á veiðilöggjöfinni, eftirlit verður aukið, m.a. með aðstoð Landhelgisgæzlunnar. Dómsmrh. er rétt, að till. landbrh., að skipa sakadómara í Reykjavík til að rannsaka brot gegn lögunum. Ýmsar minni háttar breyt. eru í frv. til leiðréttingar og nánari skýringar á gildandi lögum. Þykir ekki ástæða til að ræða þær sérstaklega. Þar sem ég hef nú tvítekið nokkuð af þessum breyt., sem hér er um að ræða og ég tel, að allar verði til stórbóta, er ljóst, að ekki fer á milli mála, hvað hér er um að ræða. Ég er sannfærður um það, að enda þótt ýmsir telji, að þetta frv. mætti vera á ýmsan hátt öðruvísi og ganga lengra, þá eru þeir sömu menn sammála um, að flest eða allt, sem er lagt til breytinga í þessu frv., sé til bóta frá gildandi lögum. Þá er enginn vafi á því, að þetta frv. ætti að fá fylgi hér í hv. Alþ. Ég er svo að sjálfsögðu til viðræðu, bæði við hv. landbn., sem fær þetta frv. til meðferðar, og aðra hv. þm., ef þeir koma með brtt., sem geta verið til bóta við frv. og heppilegt þykir að lögfesta. Laxveiðilögin eru svo margþætt og svo margir eiga hagsmuna að gæta, að það er eðlilegt, að menn líti nokkuð misjöfnum augum á ýmis atriði þessara mála, og það verður erfitt að setja lög að þessu sinni um þessi mál, eins og alltaf áður, þegar laxveiðilög hafa verið til umr. og breytinga hér í hv. Alþingi. Vitað er, að lax- og silungsveiði getur orðið nýr og aukinn atvinnuvegur í landinu. Það hefur jafnan þótt mikils virði að hafa lax- og silungshlunnindi á jörð sinni. Árið 1942 voru 539 laxveiðijarðir á landinu, og 1700 jarðir nutu góðs af silungsveiði. U.þ.b. tíunda hver jörð hafði laxveiðihlunnindi, og u.þ.b. þriðja hver jörð naut hlunninda af silungsveiði. En það er enginn vafi á því, að nú eru þetta miklu fleiri jarðir, eftir að fiskræktin er komin á það stig, sem nú er. Önnur hver jörð, jafnvel 80% jarða eða fleiri gætu notið góðs af veiði, þegar ræktun veiðivatna og fljóta er komin á það stig, sem hún getur komizt á hér á landi. Það er þess vegna verðugt verkefni, sem nú er unnið að, og ég get tekið undir með þeim, sem segja, að þetta hafi ekki gengið nógu hratt. Það væri æskilegt, að betur miðaði áfram, en þeir sömu menn eiga þó um leið að viðurkenna, að það hefur miðað talsvert í rétta átt. En friðunin og skynsamleg framkvæmd þessara mála eru vitanlega undirstaða þess, að góður árangur náist. Skilningur á þessum málum, bæði veiðiréttareigenda og stangaveiðimanna og allra, sem nálægt þessum málum koma, þarf að vera enn meiri en nú er, þótt sá skilningur hafi farið mjög vaxandi. Fyrr á árum, þegar þjóðin var vannærð, þá skildu menn, að það þurfti nokkra friðun og það þurfti nokkurt skipulag. Ákvæði í Grágás um samveiði og friðun eru ótvíræð, og hliðstæð ákvæði má finna í Járnsíðu og Jónsbók. En með aukinni veiðitækni er vitanlega þörf á aukinni friðun og auknu skipulagi, eins og gert er ráð fyrir í því frv., sem hér liggur fyrir. Skipulag og nýting fiskstofnanna og meðferðin eru mjög mikilvæg, og með því að gera það að skyldu að stofna veiðifélög og að einstaklingar geti ekki veitt eftir eigin geðþótta án þess að vera í félagi, er stefnt að því að ná því skipulagslega og þjóðhagslega mikilvæga atriði, sem ekki hefur náðst, á meðan ekki voru allir í veiðifélögum. Takmörkun veiði með l. 1957 var vitanlega mjög mikilvæg, þar sem friðunartíminn var lengdur úr 60 stundum á viku í 84 stundir, og þær margföldu heimildir, sem gert er ráð fyrir að lögfesta með því frv., sem hér liggur fyrir, verða örugg trygging fyrir því, að fiskstofninum verði ekki ofboðið með ofveiði. Skoðanamunur á milli stangaveiðimanna og veiðiréttareigenda er eðlilegur að vissu marki, en áreiðanlega er það hollt og skynsamlegt að ræða þessi mál af raunsæi og stillingu, og hygg ég þá, að þessir aðilar geti komið sér saman, áður en langur tími líður. Það er nauðsynlegt að hvor aðili viðurkenni rétt hins, og veiðiréttareigendur njóta vitanlega góðs af því að selja veiðileyfin, sem verða mjög eftirsótt og eru þegar orðin mjög eftirsótt. Íslenzkir stangaveiðimenn bera nokkurn kvíðboga í brjósti út af því, að útlendingar muni koma hingað og yfirbjóða veiðileyfin. Það er rétt, að það hefur nokkuð borið á því, að útlendingar sækist eftir veiðileyfum og borgi vel fyrir. En við því er vitanlega ekkert að gera. Við viljum hafa sem mest upp úr okkar veiðiám og veiðivötnum, en þó með þeim eðlilega hætti, að ekki verði um ofveiði að ræða, og það er enginn vafi á því, að í þessu sambandi, eins og í svo mörgu öðru, mun eftirspurn og framboð ráða nokkru um verð á veiðileyfum. En ég hygg, að íslenzkir stangaveiðimenn þurfi engu að kvíða, og þeir hafa raunar sýnt það, að þeir eru hugkvæmir og duglegir. Þeir hafa tekið sig saman og ýmis stangaveiðifélög tekið á leigu ár og vötn, sem voru fiskilaus, og ræktað þessi vötn upp, þannig að eftir stuttan tíma hefur orðið mikil og góð veiði þar, sem engin veiði var áður. Þetta hefur gerzt fyrir framtak og dugnað þessara manna. Ég hygg, að íslenzkir stangaveiðimenn haldi áfram á þeirri braut, sem þeir hafa markað með þessu, og með þeim hætti tryggi þeir sér rétt og pláss í ám og stöðuvötnum landsins til veiði, og það vona ég að verði. Ég teldi, að það væri mjög illt, ef það mætti ekki takast. Ég hef tekið fram, hvaða friðunarráðstafanir og öryggisráðstafanir er lagt til að lögfesta með þessu frv., sem hér liggur fyrir. Ég vænti þess, að það þyki mikils um vert að fá þær breyt. inn í lögin. Þróun veiðimálanna hefur verið nokkuð ör hjá okkur þrátt fyrir seinaganginn, sem sumir tala um. Aðstaða okkar er á margan hátt mun betri en annarra þjóða. Þær eiga við það að búa, að mengun vatna og sjávarins við strendurnar er slík, að lífinu er hætta búin. Hér á landi er enn, sem betur fer, lítið um það að ræða. Aðrar þjóðir verða að horfa upp á minnkandi veiði í ám og vötnum hjá sér, en við höfum möguleikana til þess að auka þetta umfram það, sem nokkur önnur þjóð hefur möguleika á. Við skulum vona, að algert bann við laxveiði í úthafinu verði í framkvæmd, þótt þjóðirnar séu ekki sammála um það. Það er talið, að íslenzki laxinn hafi enn ekki verið veiddur á úthafinu, en um þetta vitum við vitanlega ekki gjörla. En jafnvel þótt hann hafi ekki verið enn veiddur, þá vitum við ekki, hvenær að því kemur, að stöðvar hans finnist og að útlendingar færu að ausa honum upp í sín stórvirku veiðitæki. Það er þess vegna mikið atriði fyrir framtíð íslenzkra veiðimála, að algert bann við laxveiði á úthafinu komist í framkvæmd. Herra forseti. Ég tel, að að svo komnu máli sé ekki beinlínis öllu fleiri orðum um þetta frv. að fara, en legg til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Þegar þetta frv. um lax- og silungsveiði var lagt hér fyrir í þessari hv. d. á síðasta þingi, þá gagnrýndi ég nokkur atriði og taldi þurfa að gera á frv. talsverðar breytingar. Hæstv. landbrh. lýsti því yfir í fyrra, að frv. væri þá ekki ætlað að verða að lögum á því þingi, en lagt aðeins fram til þess að tími gæfist til athugunar á málinu og kynningar fyrir þm. og aðra, sem höfðu áhuga á veiðimálum og hagsmuna ættu þar að gæta. Þetta var að mínum dómi mjög hyggilegt og vel ráðið. Nú hafa ýmsir aðilar fengið tóm til þessarar athugunar og getað komið aths. sínum á framfæri við hæstv. ráðh. Eins og kemur nú fram í frv. og af ræðu hæstv. ráðh., þá hefur þetta borið verulegan árangur, því að nú kemur frv. talsvert breytt til bóta frá því, sem það var í sinni upphaflegu mynd. Ég vil láta í ljós ánægju mína yfir þessu og þakka hæstv. landbrh. þau hyggilegu vinnubrögð, sem mér virðist, að hann hafi haft í þessu máli. Breytingar á lax- og silungsveiðilögum hafa alltaf, eins og hæstv. ráðh. tók áðan fram í sinni ræðu, verið í flokki hinna viðkvæmustu mála, sem Alþ. hefur fengið til meðferðar. Þar fléttast venjulega saman tilfinninga- og hagsmunamál, bæði raunverulegir hagsmunir og einnig ímyndaðir hagsmunir. Veiðiréttur í ám og vötnum hefur frá landnámstíð verið hin beztu hlunnindi og sannkölluð kóróna á hverri jörð að eiga slík hlunnindi að einhverju marki. Sumar jarðir eru líka þannig frá náttúrunnar hendi, að ef ekki fylgdu veiðihlunnindi, þá væru þær varla byggilegar sem bújarðir. Því er engin furða þó þeim, sem þar búa, sé sárt um allt, sem skerðir veiðihlunnindi, þar sem þau veita skilyrði til lífsbjargar á jörðinni, sem annars væru þar með öðrum hætti og kannske ekki fyrir hendi. En þetta þarf ekki til. Það þykir öllum vænt um veiðiréttindi sín, jafnvel þótt þau gefi ekki nema lítinn ávinning. Eignarréttarhugtakið, eins og við Íslendingar höfum skilgreint það í sambandi við jarðeignir, hefur jafnan verið mjög viðkvæmt og engar deilur hér á landi verið jafnheitar eins og í sambandi við ágreining um landamerki og hlunnindi, hvort sem þau eru fólgin í veiði, reka, skógarhöggi, beit eða slægju eða þá einhverju öðru, sem snertir jarðeignir. Þess vegna er, eins og ég sagði hér áðan, lagasetning um slík mál mjög vandasöm og þar er ekki flas til fagnaðar. Það er skynsamlegt að fara sér hóflega í slíkar breytingar, eins og nú á sér stað í sambandi við þetta mál. Þess ber einnig að geta, að á síðari tímum hefur vaxið skilningur allra ábyrgra manna á því, að það þarf að vernda fiskstofnana í ám og vötnum fyrir ofveiði og jafnvel eyðileggingu og reyna að auka og efla þessi hlunnindi. Það hefur sannazt með aðstoð vísindanna, að þetta er hægt að gera. En einnig um þessi mikilsverðu vísindi er vandasamt að fjalla við setningu löggjafar, sem snertir svo marga aðila og eigendur eins og hér eru að veiðiréttinum. Hæstv. ráðh. gat þess í sinni ræðu, að hér á landi væru yfir 500 veiðijarðir. Auðvitað eru eigendur þessara mörgu jarða með mismunandi sjónarmið og breytilega afstöðu á hinum ýmsu jörðum hér á landi. Ég vil láta það koma hérna fram við þessa umr., að mitt höfuðsjónarmið í sambandi við löggjöfina um lax- og silungsveiðina er það í fyrsta lagi, að veiðin fylgi jörðunum áfram, eins og hún hefur gert frá fornu fari, og verði aldrei frá þeim tekin, og að eigendur og ábúendur jarðanna hafi þar allan umráðarétt, eins og verið hefur, vitanlega innan þeirra takmarka, sem þurfa að vera þessum hlunnindum til verndar frá náttúrufræðilegu og þjóðhagslegu sjónarmiði, - í öðru lagi, að beitt verði af hálfu ríkisins öllum tiltækilegum ráðum, vísindalegum og með fjárhagslegum stuðningi, til þess að gera ár og vötn landsins að góðum veiðiám og vötnum, svo að sem flestar jarðir geti orðið þessara hlunninda aðnjótandi og sem allra flestir menn geti fengið að njóta þess yndis að standa við þessi vötn og þessar ár sér til heilsubótar í sumardýrðinni og njóta náttúru landsins. Ég er viss um, að það er mikið verk óunnið, bæði með klaki og uppeldi fiskseiða til að sleppa í ár og vötn og með því að gera fossa fiskgenga. Mun þannig mega stórfjölga veiðijörðum og auka mjög þann arð, sem þjóðarbúið hefur og getur haft af vatnafiski. Ég tel, að þetta frv. tryggi þessa meginstefnu allvel a.m.k., og ég held, að það komi ekki í veg fyrir, að þróunin geti orðið í rétta átt. Það er ákaflega mikils virði, að löggjöf, sem sett er, komi ekki í veg fyrir, að þróun geti stefnt í rétta átt á því sviði, sem verið er að fást við með löggjöfinni. En það veltur vitanlega mjög mikið í þessu efni eins og öðrum á því, hvernig framkvæmdin er, hverjir með framkvæmdina hafa að gera og hvernig þeir beita valdi sínu. Ég ætla mér ekki að hafa langa ræðu um þetta mál við þessa umr. Það gefast til þess tækifæri síðar að ræða málið frekar, ef mér þá þætti til þess nokkur ástæða, en eins og ég sagði hér, þá get ég í meginatriðum stutt þetta frv. En mundi þó vilja hafa nokkur ákvæði með öðrum hætti, og með það í huga, að sú hv. n., sem málið fær hér til athugunar, kynni að vilja líta á þau atriði sérstaklega, þá ætla ég með örfáum orðum að víkja að því, sem ég teldi að ætti að vera með öðrum hætti en frv. gerir ráð fyrir. Ég kem þá fyrst að 19. gr. frv., en með þeirri gr. hefst sérstakur kafli, sem fjallar um veiðifélög. Upphaf greinarinnar hljóðar svo: „Skylt er mönnum að gera með sér félagsskap um skipulag veiði í hverju fiskihverfi, svo fljótt sem kostur er.“ Mér finnst þetta ákvæði orðað á óeðlilegan hátt og geti orðið óheppilegt að hafa orðalagið þannig, að menn séu skyldaðir til þess að stofna þessi félög um fiskihverfið. Ég er síður en svo á móti þessum félagsstofnunum og tel, að það sé nauðsynlegt að hafa slík félög, en ég er hræddur um, að þetta kunni e.t.v. að geta valdið einhverjum vandræðum. Ég veit ekki til þess, að slík lagaskylda um félagsstofnanir sé áður til í neinum lögum. Og ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar, - það kann að vera mín sérvizka, - að það sé ekki heppilegt að skylda menn eða þvinga þá með lögum til þess að gera vissa hluti, heldur beri þá frekar að reyna að laða þá að því verkefni, sem löggjafinn vill láta vinna að. Og ég er hræddur um, að árangurinn kunni kannske að verða annar en sá, sem til er ætlazt, þegar þannig er farið að, að það gæti farið svo, að hún yrði í öfugu hlutfalli við tilgang lagabókstafsins. Þetta er það, sem ég óttast. Ég vil því hafa ákvæðið um þessar félagsstofnanir frjálslegra en þarna er og mundi leggja á það áherzlu, að þetta yrði sérstaklega tekið til athugunar. Í 26. gr. er tekið fram, að það þurfi atkv. 2/3 félagsmanna til þess að setja veiðifélagi samþykkt, þegar það hefur verið stofnað, svo að það hafi sínar reglur til þess að fara eftir. Þetta finnst mér eðlilegt ákvæði um atkvæðafjöldann, en því undarlegra þykir mér hitt, að í 32. gr. er einnig tekið fram um atkvæðafjölda í sambandi við ýmsar ákvarðanir, sem veiðifélög þurfa að taka, sem eru mjög margar og margar slíkar ákvarðanir mjög þýðingarmiklar, eins og bezt kom fram í skýringum hæstv. ráðh. hér áðan í ræðu hans um þessa gr., þar sem veiðifélög hafa með höndum mikilsverð málefni, m.a. um það, hvort á að friða svæði o.s.frv. Sýnist mér, að það sé óeðlilegt, að það þurfi minna atkvæðamagn til þess að gera slíka hluti en í hinu tilfellinu. Ég álít, að í sambandi við þessa löggjöf sé það mjög mikilsvert atriði að búa svo um hnútana, að vel tryggður sé réttur minni hl., því að eins og ég hef áður tekið fram og eins og hæstv. ráðh. einnig tók fram, þá eru þessi mál svo viðkvæm og vandasöm, að við verðum að reyna að búa svo um hnútana að réttur minni hl. sé sæmilega tryggður með lögum. Þá vil ég að síðustu víkja fáeinum orðum að 48. gr. Í henni eru ákvæði um veiðimálanefnd og skipun hennar. Þar er gert ráð fyrir fimm mönnum, einum skipuðum af ráðh. án tilnefningar, en fjórum samkvæmt tilnefningu eftirtalinna aðila, einn frá hverjum þeirra. Það er Búnaðarfélag Íslands, það er Hafrannsóknastofnunin, það er Landssamband stangaveiðifélaga og það er Landssamband veiðifélaga. Í veiðimálanefnd hafa verið og eru samkvæmt núgildandi lögum þrír menn, og ég hef ekki trú á, að það sé til bóta að fjölga í n., og teldi eðlilegast, að þetta ákvæði væri óbreytt, og vildi beina máli mínu til hæstv. n., sem þetta mál fer nú til, og bið hana að athuga einnig þetta. Ég álít, að það væri heppilegt að hafa þetta eins og verið hefur. Ég veit, að það er samkvæmt óskum mjög víðs vegar að af landinu, að veiðiréttareigendur kysu helzt, að þetta gæti verið óbreytt, og þá sé ég nú ekki neina sérstaka ástæðu til þess að gera þessa breytingu á, sem í frv. er nú um þetta atriði. Ég sé enga ástæðu til þess, herra forseti, að tefja hér tímann með lengri ræðu um þetta mál. Ég hef hér drepið á nokkur atriði í frv., sem ég álít að þyrfti að taka til frekari athugunar, og vona ég, að hv. landbn., sem málið fær til athugunar, líti á það, sem ég hef tekið fram eða bent á, með skilningi. Svo skal ég ekki hafa um þetta fleiri orð nú að sinni.



Herra forseti. Frv. um sameiningu sveitarfélaga hefur verið óvenjulega mikið rætt við 1. umr. máls, og er það ekki að ófyrirsynju. Yfirleitt hafa menn, sem tekið hafa til máls, lýst andúð á frv., verið andvígir því, og er ég einn í þeirra hópi. Ég er algerlega andvígur þessu frv. og sé enga nauðsyn á flutningi þess og enn síður lögfestingu. Sveitarfélögin eru með allra elztu stofnunum þjóðfélagsins. Sveitarfélögin eru e. t. v. eldri en Alþingi sjálft, og það er gömul og ný reynsla, að menn eru ekki mjög fúsir til að breyta skiptingu landsins í sveitarfélög. Miklu meira hefur verið um það, að sveitarfélögunum hafi verið skipt. Hins eru aðeins örfá dæmi, að sveitarfélög hafi verið sameinuð. Nú gætu þau rök legið fyrir, að aðstæður hefðu svo breytzt, að þetta væri eðlilegt, og sízt neita ég því, að viðfangsefni sveitarfélaganna stækka og verða þýðingarmeiri, og í einstökum tilfellum eru verkefnin svo stór, að ástæða væri til, að heildirnar, sem eiga að leysa þau málefni, standa undir þeim, mættu vera stærri en sveitarfélögin mörg eru í landi okkar nú. En þá hafa þau gripið til annarra ráða, eins og ég mun koma að síðar. Ég tel meginefni þessa frv. vera í 2. gr. frv. og í 13. gr. þess. 2. gr. er um það að stofna nýtt embætti. Ég er alveg andvígur stofnun þessa nýja embættis. Ég veit ekki betur en félmrn. hafi til þess fullar heimildir samkv. gildandi lögum að sameina sveitarfélög, þegar þess er óskað af viðkomandi sveitarfélögum. Það stendur meira að segja í gildandi löggjöf, að félmrn. skuli sameina hreppa, þegar þess er óskað af viðkomandi sveitarfélögum. Er þetta ekki algerlega fullnægjandi lagaákvæði um þetta efni? Félmrn. skal gera þetta, ef óskir koma fram um það frá réttum aðilum, sveitarfélögunum. Það hlýtur að vera ætlunin með nýrri löggjöf að fara út fyrir þetta, enda er það svo, því miður. Það á að vinna að sameiningu sveitarfélaga, án þess að þess sé óskað af sveitarfélögum, a. m. k. í vissum tilfellum. Og það álít ég ranga stefnu, alranga stefnu. Ég álít stefnuna algerlega rétt markaða með gildandi lagaákvæðum, að félmrn. standi að sameiningu, ef þess er óskað af viðkomandi sveitarfélögum, og út yfir það þurfi ekki á nokkurn hátt að fara. Ég sé það, að nýja embættismanninum er ætlað að eiga frumkvæði að sameiningu einstakra sveitarfélaga, að afla upplýsinga, sem máli skipta í sambandi við sameiningu sveitarfélaga, að vera samstarfsnefndum til ráðgjafar og aðstoðar við störf þeirra og að annast fyrirgreiðslu við stjórnvöld um þau mál, sem varða sameininguna. En allt þetta eru vitanlega eðlilegir starfsþættir félmrn. og núna rétt nýverið er búið að létta á félmrn. með því að stofna nýtt tryggingamálaráðuneyti. Það eitt út af fyrir sig gerir það enn þá hneykslanlegra að fara að stofna til nýs embættis af þessu tilefni. Ég hef líka haldið það, að ekki væri svo blómlegt í búi hjá okkur, að það væri ástæða til þess að vera að stofna til nýrra og ekki nauðsynlegra embætta. Frv. að öðru leyti er svo á margan hátt um það efni, hvaða valdsvið þessi nýi embættismaður eigi að hafa, og hann á svo sannarlega ekki eingöngu að vera til aðstoðar sveitarfélögunum. Hann á samkv. lögum á mörgum sviðum að geta tekið fram fyrir hendur á stjórnum sveitarfélaganna, og það er ekki gott. Með það verður áreiðanlega lítil eða engin ánægja víða um landið. Það er skýrt frá því hér í aths. með frv., að sameiningarnefnd félmrn. sé búin að starfa frá því á miðju ári 1966, eða hátt í fjögur ár. Og árangurinn er sá, að það hefur engin sameining sveitarfélaga átt sér stað eftir þetta fjögurra ára starf. Það hefur það lengst komizt, að sameiningarnefnd tveggja sveitarfélaga á einum stað á landinu hefur komið sér saman um að spyrja íbúana, hvort þeir vildu sameiningu, þ. e. Ísafjarðarkaupstaður og Eyrarhreppur. Ég var staddur vestur á Ísafirði og kom í Hnífsdal einnig um það leyti, sem þessi sameiningarmál voru þar á dagskrá, mikið rædd. Áróðursriti hafði verið dreift út og sameiningarmaður framkvæmdanefndar félmrn. var á staðnum. Báðir frsm. mæltu með sameiningu í þessu tilfelli. Samt varð niðurstaðan sú, að mjög treglega gekk að fá kjósendur til þess að tjá sig. Ég hygg, að það hafi orðið eftir allt saman minni hl. kjósendanna í báðum sveitarfélögunum, sem greiddi atkv., en af þeim, sem greiddu atkv., voru þeir að vísu fleiri, sem greiddu atkv. með sameiningunni, enda hygg ég, að það sé þá hvergi til á landinu sérstaða til þess að sameina sveitafélög, ef ekki í þessu tilfelli. Þetta var upphaflega eitt sveitarfélag, Ísafjörður og Eyrarhreppur. Það var eitt hreppsfélag, þangað til Ísafjarðarkaupstaður fékk kaupstaðarréttindi og klauf þá þetta fyrrverandi sveitarfélag í sundur í tvennt. Annar partur sveitarfélagsins er við innfjörðinn, fyrir innan Ísafjarðarkaupstað, og svo Hnífsdalskauptún 3–4 km fyrir utan Ísafjörð. Þarna er flest, sem mælir með sameiningu, ef sameining sveitarfélaga á yfirleitt að geta átt sér stað. Það er sameiginlegur vinnumarkaður, það er sameiginlegt viðskiptasvæði, það eru sameiginlegar skólastofnanir, það eru sameiginlegar heilbrigðisstofnanir o. s. frv., o. s. frv. En samt er þarna svo fast haldið við hina gömlu skipan, að bæjarbúar sérstaklega voru mjög tregir til, - það heyrðist mér á fólki, - að ákveða sameininguna. Það finnst mér líka undarlegt, að þessi fjölmenna n., níu manna n., sem starfað hefur í nálega fjögur ár, er mest skipuð mönnum úr fjölmennum kaupstöðum á landinu, en engar till. þeirra hníga að því að sameina sveitarfélög á fjölbýlissvæðunum, engar. Þessir menn leggja eingöngu til sameiningu fámennra sveitarfélaga. Það er þá vissulega aðstaða hér á fjölbýlissvæðinu, sem gæti bent til, að eðlilegt væri að sameina. Hvað er t. d. eðlilegra en sameina Seltjarnarnes og Reykjavíkurkaupstað? Eða Reykjavíkurkaupstað og Kópavog? Eða Kópavog og Garðahrepp? Eða Hafnarfjörð og Garðahrepp? En það virðist ekki hafa vérið litið neitt í þessa áttina af nm., sem einmitt voru úr þessum sveitarfélögum. En þeir leggja til um litlu sveitarfélögin, að þau skuli sameinuð, hvort sem þau vilja það eða ekki. Þetta finnst mér nú vera hálfgerð handarbakavinnubrögð og nokkuð einræðiskennt. Það þykir mér leitt að þurfa að segja það, að þegar verið er að lýsa hér störfum sameiningarnefndarinnar, framkvæmdanefndar hennar, þá er ekki farið rétt með í þessu þskj. Það er skrökvað til. Þess hefði auðvitað ekki þurft, þetta hefði ekki þurft að koma fram. Það er svo, að án lagasetningar hefur verið starfandi maður s. l. ár að þessum sameiningarmálum, og ég get ekki komið auga á það, að nokkur ný nauðsyn hafi risið á því að lögfesta hans starf, hans embætti. Hann hefur starfað án lagasetningar á undanförnum árum að þessum málum og ferðazt um landið. Hann hefur haldið fundi með hreppsnefndum og sýslunefndum, og hann hefur staðið að því, að stofnað hefur verið til sameiningarnefnda, og hér segir: „Á öllum þessum fundum hafa till. um slíka athugun á sameiningu hlotið samþykki.“ En þetta er ekki rétt. Bara af tilviljun er mér kunnugt um það, að það hefur verið synjað um að stofna til slíkrar sameiningarnefndar og þar með neitað að taka slíkt til athugunar. Báðar sveitarstjórnir í því tilfelli voru andvígar og vissu raunar um afstöðu íbúanna í þessu tilfelli einnig. Annað sveitarfélagið sagði, að þrátt fyrir sameiningu samkv. þessari till. væri sveitarfélagið ákaflega litlu sterkara, og hitt sveitarfélagið sagði, að það væri vitað þar um vilja allra íbúanna, og þeir væru andvígir sameiningu. Hvorugt sveitarfélagið vildi þess vegna setja niður n. til þess að athuga mál, sem hvorir tveggja aðilarnir voru andvígir. Ég skil því ekki, hvernig á því stendur, að hér skuli vera sagt svona afdráttarlaust: „Á öllum þessum fundum hafa till. um slíka athugun á sameiningu hlotið samþykki.“ Þetta er ekki rétt, og það kann að vera í fleiri tilfellum en þessu eina, sem mér er kunnugt um af tilviljun, að þetta hafi ekki verið gert. En svo mikið er víst, að þetta er ekki með öllu rétt. Þarna er gert meira úr árangrinum en hann er, því að það hefur ekki alls staðar verið samþ. að stofna til sameiningarnefnda. Víða kemur fram f þessu þskj., að tregðan gegn sameiningu sé mikil. Það stendur hér á 5. bls.: „Þó að lítill árangur sé enn sýnilegur af tilraunum n. til þess að koma á sameiningu með frjálsu samkomulagi, telur n. þó enn ekki fullreynt um, að árangur náist með þeim hætti. Litlar líkur eru þó til þess, nema málinu sé fylgt eftir með festu af hálfu ríkisstj. og Sambands ísl. sveitarfélaga.“ Stappar nú ekki nærri, að þarna sé sagt, að andúðin gegn þessu sé svo mikil, að árangurs sé ekki að vænta með frjálsum hætti, og það þurfi allt að því þvingun til? Og þá er spurningin: Halda menn, að það sé farsæl lausn á þessu máli að beita þvingun? Ég held, að það sé ekki. Þarna er búið að þrýsta á af ríkisvaldinu, og árangurinn er enginn, og þeir segja, að lítill árangur sé, en þó ekki alveg fullreynt enn þá. Það er enn hert á þessu í þskj. á sömu bls., því að þar er sagt: „Reynslan hefur þegar sýnt, að lítið verður um störf hjá samstarfsnefndunum, sem kosnar eru, ef ekki kemur til hvatning og ráð frá aðila, sem hæfur er til að veita slíka þjónustu.“ Sveitarfélögin geta þetta ekki og til þess kjörnar samstarfsnefndir. Það verður að njóta hvatningar og ráða frá aðila, sem hæfur er til að veita slíka þjónustu, og þetta er búið að reyna í fjögur ár, einnig án árangurs. Þessi hæfi aðili hefur verið að starfi. Ég sé ekki, að aðstaða hans til þess að þrýsta sveitarfélögunum til sameiningar, verði mjög miklu sterkari, þó að hann fái lög fyrir embætti sínu. Hann hefur verið að starfi í umboði rn. Ég tók eftir því mér til ánægju, að hæstv. núv. félmrh., sem áreiðanlega hefur ekki átt hlut að samningu þessa frv., sagði það, að það hvarflaði ekki að ráðh. að beita þvingun í þessu máli. En frv. gerir ráð fyrir þvingun. Og það er játað berum orðum. Í aths. við 4. gr. segir: „Frv. gerir ekki ráð fyrir, að sveitarfélög verði sameinuð gegn vilja hlutaðeigandi sveitarstjórna, sbr. þó 13. gr.“ Þar kveður við annan tón. Þar er ekkert um að villast. Í 13. gr. er sagt, að þótt sveitarstjórnir beggja sveitarfélaganna leggist gegn sameiningu og þó að sýslunefnd í viðkomandi sýslufélagi leggist gegn henni, þá skuli erindrekinn samt sem áður geta beitt sér fyrir sameiningu. Ráðh. er heimilt að sameina hrepp nágrannasveitarfélagi samkv. till. erindreka, án þess að fyrir liggi samþykki hlutaðeigandi sveitarstjórna, - það er átt við þær báðar, því að þetta er í fleirtölu, - og sýslunefndar. Ég held, að það væri ekki gæfulegt spor, ef knúin væri fram sameining sveitarfélaga móti vilja fólksins, móti vilja beggja hreppsnefndanna og móti vilja sýslunefndar. En samt er opnuð leið fyrir erindrekann að knýja þetta samt sem áður fram. Í samræmi við þetta þvingunarákvæði 13. gr. er svo hér á 8. síðu þskj. skrá yfir 10 sveitarfélög, sem bíða á aftökupalli þessa ofbeldis: Klofningshreppur, Múlahreppur í Austur-Barðastrandarsýslu, Ketildalahreppur í Vestur-Barðastrandarsýslu, Auðkúluhreppur í Vestur-Ísafjarðarsýslu, Snæfjallahreppur í Norður-Ísafjarðarsýslu, Flateyjarhreppur í Suður-Þingeyjarsýslu, Fjallahreppur í Norður-Þingeyjarsýslu, Loðmundarfjarðarhreppur í Norður-Múlasýslu, Seyðisfjarðarhreppur í Norður-Múlasýslu og Selvogshreppur í Árnessýslu. Þessi sveitarfélög skulu tekin af, hvað sem sveitarstjórnirnar segja, hvað sem fólkið segir, hvað sem sýslunefndir segja. Ég verð að segja það, að mér finnst þetta ekki lýðræðislegar aðferðir, og mér sýnast þær ekki vænlegar til góðs árangurs. Það á að taka þessi sveitarfélög og leggja þau niður, hvað sem hver segir, ef þar hafa búið færri en 50 manns s. l. 3 ár. Það er eina skilyrðið. Mér skilst, að það eigi að gera þetta, þótt þau hafi staðið í skilum við sýslufélag og ríkissjóð, borgað keisaranum hvað keisarans er og guði hvað guðs er. Og hvað eiga þau að gera meira? Það á að taka þau af samt. Þau eru sett upp á aftökupallinn nú þegar, auglýst til aftöku. Nú kynnu menn að segja: Þau eru svo smá, að þau rísa ekki undir að leysa hin stærri verkefni, sem sveitarfélögum ber að leysa. En hafa þau ekki fundið úrræði til þess? Mér er ekki kunnugt um annað en þessi fámennu sveitarfélög hafi leitað samstarfs sín á milli um að leysa skólamál sín t. d., án þess að nokkur þörf væri á að breyta hreppamörkum, og þau hafa ekki staðið í veginum. Og það hefur gerzt mjög víða á landinu, að smærri og miðlungsstór sveitarfélög hafa beitt því úrræði að leysa þau með samstarfi. Í heilbrigðismálunum er það algengt, að mynduð hafi verið héraðssamlög margra sveitarfélaga og þannig starfað að því að leysa heilbrigðismálin saman, án þess að það ylli nokkrum vandkvæðum, að að því samstarfi stæðu fleiri sveitarfélög. Ég held því fram, að ef fámennu sveitarfélögin borga sýslunni sitt og ríkinu sitt og leysa sín stóru mál, sem þau ekki ráða við vegna fámennis, með samstarfi sín á milli, þurfi þar alls engra opinberra aðgerða við, og slíkt sé miður, ef það er á móti vilja viðkomandi fólks og stjórnenda sveitarfélaganna. Þetta er 1. umr. um málið, en þetta vildi ég láta koma fram um afstöðu mína og tel ekki þörf á að fjölyrða meira um það. En ég harma það mjög, ef þetta frv. verður knúið í gegn, eins og það er, og í raun og veru tel ég algerlega þarflaust að bæta nokkru við þá löggjöf, sem um þetta gildir, að félmrn. skuli sameina sveitarfélög, þegar viðkomandi sveitarfélög óska þess.



Herra forseti. Frv. þetta er komið frá n., sem hæstv. félmrh. skipaði einhvern tíma á árinu 1966 til þess að rannsaka þau mál, sem hér um ræðir, þ. e. a. s. hvort ekki sé ástæða til þess að sameina sveitarfélög, tvö eða fleiri, einkum þau fámennari, stækka þau og jafnframt gera athugun á því, hvort ekki sé ástæða til þess að steypa fleiri en einni sýslu saman í eina heild, stækka þau umdæmi einnig. Eins og tekið er fram í aths. við lagafrv. þetta, hefur þessi svonefnda níu manna n. einkum einbeitt sér að fyrra atriðinu, þ. e. a. s. að sameina hreppa, en látið hitt eiginlega lönd og leið að sinni, þar sem að sjálfsögðu er mikið undir því komið, hvernig fyrra atriðið leysist. Það hefur áhrif á hið síðara, en er eiginlega alveg ókannað enn. Það er svo sem ekki verið hér að leitast við að breyta skipan, sem lítil reynsla er á eða þar sem tjaldað hefur verið til einnar nætur. Þetta er mjög forn og gamalgróin skipan, bæði hvað snertir mörk hreppsfélaga og einnig sýslufélaga, svo að það er ekki að undra, þó að þau mál þurfi nokkuð vandlega athugun og nákvæma. Það er sennilega aðallega hagræðingarsjónarmið, sem þetta frv. byggist á, og hagræðing á víða rétt á sér, þó að ég álíti, að henni sé gert að sumu leyti allt of hátt undir höfði nú á tímum. Við vitum, að það er fullkomlega útilokað að reita land okkar með stiku og kvarða niður í einhverja reiti eins og skákborð og ætlast til að hafa helzt nokkurn veginn jafnmörg peð í hverjum reit. Þetta er náttúrlega fullkomlega útilokað. Hins vegar tel ég, að þetta mál eða það sjónarmið, sem þetta mál byggist á, eigi rétt á sér: Það er sjálfsagt að kanna þetta. Þó er ekki hægt að verjast þeirri hugsun, hvaða ástæða sé til þess í sjálfu sér að hrófla við fámennu sveitarfélagi, sem hefur rækt allar skyldur sínar við guð og menn, eins og síðasti hv. ræðumaður tók fram. Og það er ekki hægt að neita því, að þokki hinna fámennu hreppsfélaga er víða mikill og áberandi. Þeir eiga góða fulltrúa og framámenn, sem hvarvetna standa fyrir sínu með heiðri og sóma. Hitt ber svo einnig á að líta, að samvinna sveitarfélaga getur farið fram í mörgu öðru formi, eins og hér hefur verið tekið fram af mörgum ræðumönnum, bæði hvað snertir skólahald, heilbrigðismál og annað. Mér skildist á hv. 1. þm. Vestf., - minnir, að hann léti þess getið í ræðu sinni, - að hér um bil allir sýslumenn á landinu væru fylgjandi þessu frv., og það væri svo sem auðvitað vegna þess, að það mundi létta þeirra störf. Ég hef ekki lesið umsagnir sýslumanna svo nákvæmlega, en sannarlega fer það ekki fram hjá augum þeirra manna, sem í starfi kynnast jafnnáið sínu umdæmi, að sameining getur víða átt rétt á sér. En hitt ætla ég, að flestir sýslumenn séu á þeirri skoðun, að slík sameining geti verið rétt og eðlileg, þar sem hún er reist á fullkomnum rökum, en áhugi þeirra á þessu máli sé ekki mjög mikill þar fram yfir. Eitt atriði, sem má kalla nýmæli í þessu frv. og hv. 1. þm. Norðurl. e. gerði nokkuð að umræðuefni, er það, þegar þéttbýli myndast innan sveitarfélags. Ég gat ekki skilið hann öðruvísi en svo, að hann teldi þá eiginlega sjálfsagt, að þéttbýlið yrði sjálfstætt sveitarfélag eða klyfi sig út úr heildinni, vegna þess að það væru svo frábrugðin meginsjónarmið og markmið, sem vinna þyrfti að í þéttbýli og dreifbýli. Og sannleikurinn er sá, að við þekkjum mörg dæmi um það frá þessari öld, að þéttbýliskjarnar hafa klofið sig út úr sveitarfélögum og myndað sjálfstæð sveitarfélög. Ég verð að segja, að ég er mjög andvígur þessari þróun. Ég álít, að það sé síður en svo þörf á því að láta sér detta í hug að skipta sveitarfélagi, þó að nokkurt þéttbýli myndist innan þess. Þó er vitað, að það geta skapazt miklir hagsmunaárekstrar í slíku sveitarfélagi, en það er ekki meira en aðrir hagsmunaárekstrar hvarvetna, sem verður að greiða úr. Þess vegna tel ég alveg tvímælalaust, að sveitarfélög eigi að leggja kapp á að halda sinni einingu og varðveita sína heild, þó að innan takmarka þeirra séu bæði þéttbýli og strjálbýli. Hér segir í grg., en þar er einmitt vikið að þessu sjónarmiði: „Sumir telja, að dreifbýli og þéttbýli eigi ekki saman í einu sveitarfélagi. En þetta er vafasamt. Það virðist þvert á móti vera eðlilegt, að þéttbýliskjarni, sem innir af hendi margvíslega þjónustu fyrir dreifbýlið, verði innan þess sveitarfélags, sem hann byggir afkomu sína á. Ég er fyllilega sammála þessu atriði, að það beri að leggja kapp á að varðveita einingu og heild sveitarfélags, þó að innan vébanda þess séu hvort tveggja í senn þéttbýli og dreifbýli. Eins og fram hefur verið tekið, þá eru í núgildandi lögum um sveitarstjórnarmál, nr. 58 1961, ákvæði, sem lúta bæði að sameiningu og skiptingu sveitarfélaga. Það verður ekki í raun og veru annað sagt en að fyrir slíkum ákvæðum sé vel séð. Um sameininguna ræðir m. a. í 4. gr., en þar er tekið fram, að rn. skuli sameina hreppa, ef þess er óskað af hreppsnefndum og samþ. af sýslunefnd. Og í 5. gr. segir, að ef íbúatala hrepps hefur verið innan við 100 íbúa samfellt í 5 ár, sé rn. heimilt, eftir till. sýslunefndar, að sameina hreppinn öðru sveitarfélagi. Það verður ekki annað sagt en að þarna séu allrúm ákvæði, sem hægt sé að beita, a. m. k. ef almannaheill eða almannaþörf krefðist. Þrátt fyrir þetta, sem ég hef nú sagt, hef ég síður en svo á móti því, að þetta frv. sé athugað, eins og gert hefur verið af félmrn. og Sambandi ísl. sveitarfélaga. Það eru þeir aðilar, sem eðlilegt er, að fjalli um mál sem þetta, og tel ég einnig rétt, að frv. verði athugað í viðkomandi n., en ég álít tvímælalaust, að ekki megi hrapa að neinum ákvörðunum í þessu efni.



Herra forseti. Margir hafa nú tekið til máls út af þessu frv., sem hér er til umr., og ég verð að segja það, að hið ánægjulega hefur gerzt, að flestir þeir, sem hafa talað, eru því andvígir. Ég er einn af þeim, sem sjá ekki ástæðu til þess að stuðla að samþykkt þessa frv. Ég get ekki betur séð en að löggjöfin í sambandi við sameiningu sveitarfélaga sé þannig, að það þurfi ekki að breyta henni á nokkurn hátt, a. m. k. í þá átt að ýta undir þessa þróun. Þar með segi ég ekki, að það geti ekki verið æskilegt, að sum sveitarfélög sameinist. En það verður að koma frá þeim sjálfum, og fólkið, sem býr í þessum sveitarfélögum, á að finna með sér þörf á því að gera það, en ekki á að ýta á það frá hinu opinbera. Í raun og veru segir 1. gr. frv. mjög mikið, hvaða hugarfar er þarna á bak við. 1. gr. frv. er þannig, með leyfi forseta: „Félmrn. skal í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga stuðla að eflingu sveitarfélaganna með því að koma á sameiningu tveggja eða fleiri sveitarfélaga í eitt sveitarfélag, samkvæmt því, sem fyrir er mælt í lögum þessum.“ Niðurstaða þeirrar n., sem falið var að athuga þetta mál, hefur orðið sú, að það sé þörf á því að sameina þessi sveitarfélög, og nm. finnst vera þörf á því að setja hér upp nýtt embætti til að stuðla að slíkri þróun mála. Ég verð að segja það, að mér finnst vera alveg nóg af nýjum embættum. Ég held, að við ættum frekar að stuðla að því, ef við sjáum, að hægt sé með sæmilegu móti, að fækka þeim heldur en að fjölga, ekki sízt í málum sem þessu. Ég veit ekki betur en að það sé búið að ferðast um landið og kynna þetta mál. Þar, sem ég er kunnugastur, hefur komið fulltrúi frá Sambandi ísl. sveitarfélaga til þess að kynna málin, og þar hafa verið settar a. m. k. samstarfsnefndir á laggirnar til þess að ræða þessi mál. En hvað hefur gerzt? Einmitt fámennustu sveitarfélögin eru andvígust sameiningu. Ég get ekki stuðlað að því, að það sé verið að knýja þessar breytingar fram, knýja sameininguna fram, en í sjálfu sér er þetta frv. spor í þá átt, og ég sé ekki, hvaða tilgangi það á eiginlega að þjóna, nema þá þeim að knýja fram málið, því að eins og ég sagði áðan, er löggjöfin þannig, að það er engin fyrirstaða fyrir því að sameina sveitarfélög, ef menn vilja slíkt heima fyrir á annað borð. Í sambandi við það, að ráðh. sé heimilt, eins og segir í 13. gr., að sameina nágrannasveitarfélög, ef íbúatalan er lægri en 50, þ. e. að þurrka þau út, þá held ég, að fólkið í þessum hreppum eigi líka, þó að þeir séu smáir, að ákveða framtíð sína, en ekki eigi að setja það í löggjöf, ab þau eigi engan tilverurétt. Ég vonast til þess, að það verði ekki hrapað að því að afgreiða þetta frv. Ég held, að það sé ýmislegt annað, sem væri frekar ástæða fyrir hv. Alþ. að athuga en að knýja fram breytingar á þessu sviði.



Herra forseti. Í fjarveru 1. flm. þessa frv., sem nú er farinn af landi brott og tekinn við mikilvægum störfum fyrir Ísland á erlendri grund, þá mun ég fylgja þessu frv. úr hlaði með örfáum orðum. Það er alkunna, að æðardúnn hefur frá fornu fari verið verðmæt vara, bæði á erlendum og innlendum markaði, en jafnframt staðreynd, að íslenzkur æðardúnn, sem boðinn hefur verið til sölu, er ekki allur jafngóður. Hann er misjafn að gæðum, þó að hann sé talinn í einum og sama verðflokki. Dúnninn er verðmæt vara, eins og ég sagði, enda hafa oft verið mynduð samtök til þess að auka framleiðslu á þessari vöru og bæta hana að gæðum. Slík samtök æðarvarpseigenda hafa yfirleitt staðið skamma stund, ekki átt sér langa lífdaga. Einna lengst mun hafa lifað Æðarvarpsræktarfélag Breiðafjarðar og Strandasýslu, sem stofnað var um 1880, og var aðalhvatamaður að því Pétur Eggerz í Akureyjum. En nú nýlega hefur vaknað mikill áhugi æðarvarpseigenda um gjörvallt land, og á s. l. hausti eða 29. nóvember var haldinn stofnfundur félags, sem hlaut nafnið Æðarræktarfélag Íslands. Félagið lýsti fyrstu verkefnum sínum í nokkrum orðum á þessa leið: Í fyrsta lagi að reyna að vinna gegn flugvargi, sem jafnan herjar á æðarvörp. Í öðru lagi að auka þekkingu manna í þessum efnum. Og loks í þriðja lagi að óska þess, að Alþ. það, er nú situr, setji lög um gæðamat á æðardún, eða eins og sagði í bréfi frá Æðarræktarfélagi Íslands, sem prentað er sem fskj. með þessu frv.: „Stofnfundur Æðarræktarfélags Íslands, haldinn í Bændahöllinni 29. nóv. 1969, skorar á Alþ. það, er nú situr, að setja þegar í stað lög um gæðamat á æðardún og skipa mann í þann starfa ekki síðar en á næsta vori og þá eftir ábendingu Búnaðarfélags Íslands.“ Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er samið með hliðsjón af öðrum lögum, sem gilda um svipuð efni, eins og t. d. lög um gærumat. Er þó haft í huga, að æðardúnn fellur ekki til nema á nokkrum svæðum á landinu. Þess vegna er ekki ástæða til að setja upp mjög flókið kerfi af þessu tilefni. Ég vil því benda á 5. gr., sem kveður á um það atriði, með hliðsjón af því, sem sagði í bréfi Æðarræktarfélagsins og ég las upp áðan. Þar er gert ráð fyrir því, að lögreglustjóri, sem yfirleitt skipar matsmenn í hinum ýmsu greinum, skipi og umrædda matsmenn eins og segir í 5. gr.: „Lögreglustjóri skipar dúnmatsmenn á þeim stöðum, er landbrn. telur þörf á, að fengnum till. Búnaðarfélags Íslands.“ Að öðru leyti hníga ákvæði þessa frv. mjög í átt til samræmingar við ákvæði laga um gærumat. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um frv., en legg til, að því verði vísað til hv. landbn. að umræðu lokinni.

Flm. (Benedikt Gröndal) : Herra forseti. Ég hef ásamt öðrum Alþfl.-þm. hér í d. leyft mér að flytja á þskj. 309 frv. um velferð aldraðra. Í þessu frv. eru lagðar fram nokkrar hugmyndir um það, hvernig sé rétt fyrir þjóðfélag okkar að skipuleggja starfsemi í þágu aldraðra á komandi árum. Nú um skeið hefur vaknað skilningur á því, að gera þurfi margvíslegar fjárhagslegar og félagslegar ráðstafanir til aðstoðar við þá aldursflokka, sem ýmist eru að búa sig undir starfsárin eða hafa lokið þeim, þar eð þeir hafa misst starfsorku vegna elli. Málefni unga fólksins hafa verið mjög í sviðsljósi, en það hefur einnig vaknað nýr áhugi og nýr skilningur á vandamálum aldraðra, þótt nokkru minna hafi á því borið. Hefur ríkisvaldið skipað nefndir til þess að fjalla um þau mál, og hefur verið unnið gott starf á vegum þeirra, svo og á vegum ýmissa stofnana og félaga. Tilgangur þessa frv. er að samhæfa og efla starfsemi þeirra, opinberra jafnt sem einkaaðila, sem vinna að velferð aldraðra. Lagt er til, að í stað þeirra n., sem fjallað hafa um þessi mál og verið skipaðar til skamms tíma, komi sérstök stofnun, sem verði í nánum tengslum við Tryggingastofnun ríkisins. Slíkar stofnanir eru til víða erlendis og þykja þar hafa unnið mjög gott starf. Má nefna m. a. stofnun í Englandi, sem starfað hefur síðan 1940, og á Norðurlöndum eru til stofnanir, þar sem saman koma ýmis frjáls samtök og opinberir aðilar til að vinna að málefnum aldraðra. Fyrr á árum var það trú manna, að fátt þyrfti að gera fyrir gamla fólkið annað en að koma upp elliheimilum. Nú hafa gerólíkar skoðanir rutt sér til rúms. Þær byggjast á því, að ekki sé nóg að bæta árum við lífið, heldur þurfi einnig að reyna að bæta lífi við árin. Aldraðir eigi að búa á sem eðlilegastan hátt með yngra fólki og börnum eins lengi og unnt er. Þeir þurfa að hafa vel fyrir nauðþurftum og eiga kost á léttum störfum eða áhugamálum til að fást við. Yngra fólkið þarf að aðstoða þá eldri, þegar þrekið minnkar, en það getur sjálft þegið margvíslega aðstoð af öldungunum í staðinn. Að sjálfsögðu verða eftir sem áður að vera til sjúkradeildir og hjúkrunarheimili fyrir þá aldraða, sem þess þurfa sérstaklega með. Nú eru á mörgum stöðum í öðrum löndum reyndar nýjar hugmyndir á þessu sviði, og er okkur mjög mikils virði að fylgjast með þeim og læra af þeim. Þess vegna er nauðsynlegt, að til sé stofnun, sem um þessi mál fjallar, safni saman vitneskju og sérþekkingu á málefnum aldraðra, veiti sveitarfélögum og öðrum aðilum ráð og minni á þessi mál með því að birta niðurstöður af sífelldum athugunum og halda uppi fræðslu. Það er hugmynd okkar, að velferðarstofnun aldraðra, sem komi í staðinn fyrir þær n., sem fjallað hafa um þessi mál, verði í mjög nánum tengslum við Tryggingastofnun ríkisins, en heyri annars undir heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið. Þessari stofnun er ætlað að halda uppi stöðugum rannsóknum á vandamálum aldraðra í landinu, þar á meðal fjárhagslegri afkomu þeirra. Stofnuninni er ætlað að gera till. um lausn þessara vandamála til ríkisvalds, sveitarfélaga og allra annarra aðila, sem kunna að láta sig þau skipta og gætu stuðlað að lausn þeirra. Stofnuninni er ætlað að gera till. um lausn vandamála, sem einstök sveitarfélög og aðrir aðilar kunna að beina til hennar til úrlausnar. Henni er ætlað að örva og styðja hvers konar félagsstarfsemi fyrir aldraða. Henni er ætlað að annast fræðslu um nútímaviðhorf til vandamála aldraðra og þróun þeirra mála erlendis. Henni er ætlað að gefa út leiðbeiningarit fyrir hina öldruðu sjálfa, þar sem þeim er skýrt frá ýmsum vandamálum ellinnar og hugsanlegum lausnum þeirra og loks að efna til námskeiða í félagslegu og öðru starfi, sem vinna þarf fyrir aldraða. Hugmyndin í frv. er, eins og fram kemur í 5. gr., sú, að kostnaður við þessa starfsemi verði greiddur af lífeyrisdeild Tryggingastofnunar ríkisins, og eru þar að sjálfsögðu um leið tryggð mjög náin tengsl á milli tryggingaráðs, Tryggingastofnunarinnar og þessarar fyrirhuguðu stofnunar. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þessi mál frekar, herra forseti, en legg til, að málinu að lokinni þessari umr. verði vísað til 2. umr. og heilbr.- og félmn.