Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þeim tíma, sem liðinn er, síðan alþm. fóru í jólaleyfi, hafa verið að berast mjög uggvænlegar fréttir af atvinnuleysi í mörgum byggðarlögum landsins. Það er ljóst, að það atvinnuleysi, sem þar hefur verið skýrt frá, hefur ekki aðeins verið núna nokkrar síðustu vikurnar. Það hefur verið að grafa um sig a. m. k. síðustu mánuðina í mörgum byggðarlögum landsins, og er nú orðið það mikið, að alvarlegt verður að teljast. Það er ljóst á því, sem þegar hefur fram komið, að nákvæmar fréttir liggja ekki fyrir um það, hvað atvinnuleysið er í rauninni víðtækt og mikið. Atvinnuleysisskráning er rétt nýlega byrjuð á ýmsum stöðum og stendur þar yfir. Í jafnmörgum byggðarlögum er skráningin enn ekki hafin, en vitað er þó um það, að þar er atvinnuástandið sízt betra. Það leikur því enginn vafi á því, að þegar er orðið um allverulegt og mjög alvarlegt atvinnuleysi að ræða í þorpum og kaupstöðum landsins. Þetta atvinnuleysi, sem nú gerir vart við sig, kemur auðvitað þeim mun verr við fólk, sem fyrir því verður, þegar þess er gætt, að mikið af þessu fólki hefur þegar orðið fyrir miklu tekjulegu áfalli á s. l. ári. Tekjurnar hafa alveg óumdeilanlega hjá mörgum þessum aðilum stórminnkað. Mest hafa tekjurnar auðvitað minnkað hjá mörgum sjómönnum, en einnig hjá því verkafólki, sem vinnur aðallega að störfum, sem tengd eru útgerðarrekstri í landi. En einnig er þarna um að ræða stórminnkandi atvinnutekjur hjá svo að segja öllum þeim, sem vinna í einhverjum þeim fyrirtækjum eða stofnunum, sem þjóna okkar framleiðslulífi að einhverju leyti. Það er ljóst, að það er ekki hægt að tengja þetta atvinnuleysi, sem nú hefur komið hér fram, við það, að nokkuð hefur dregizt, að bátar færu á vetrarvertíð. Ég hygg, að í þeim upplýsingum, sem þegar hafa fram komið, sé lítið um það, að sjómenn, sem hugsa sér að stunda vetrarvertíð, hafi látið skrá sig eða þeir, sem nánast standa að þeim störfum. Atvinnuleysið hefur greinilega komið fram í fjölda mörgum atvinnugreinum, sem verða að teljast nokkuð langt frá okkar aðalframleiðslustörfum einnig. Hér er um mjög alvarlegan samdrátt að ræða, samkrepping að ræða, og ég ætla ekki hér við þetta tækifæri að gera sérstaka grein fyrir því, hvaða ástæðu ég tel liggja til þess, að svona er komið. En ég minnist þess, að sérstaklega hæstv. forsrh. hefur hér á Alþ. æði oft látið falla mjög ákveðin ummæli um það, þegar atvinnumál og efnahagsmál hafa verið rædd, að atvinnuleysi yrði alls ekki þolað, að það yrðu gerðar ráðstafanir til þess að bægja slíku böli frá vinnandi fólki í landinu, hvað svo sem það kynni að kosta. Ég efast ekkert um það, að allir hv. alþm. og ríkisstj. hafa hugleitt þessi mál og sjá, að hér er um svo alvarlegt mál að ræða, að það leysist ekki, þó að bátar hefji nú útgerð. Það er enginn vafi á því, að fram undan er veruleg hætta á því á næstu mánuðum, að hér verði um mjög mikið og alvarlegt atvinnuleysi að ræða í mörgum greinum. Einnig ber auðvitað þess að gæta, að þó að vetrarvertíðin kunni að ganga vel, nær hún ekki til alls landsins. Þar er um að ræða marga staði, sem hún getur ekki haft nein áhrif á, en sem þegar eru komnir hér í mjög alvarlegan vanda. Ég taldi rétt að minnast hér á þetta mál utan dagskrár og hér í upphafi þessara þingstarfa, vegna þess að ég tel, að þetta mál sé þannig lagað, að það þurfi að bregðast hér mjög fljótt við. Eftir þeim starfsvenjum, sem hér eru orðnar hjá okkur á Alþ., mundi lítið gagn gera að flytja hér þáltill. varðandi þetta mál eða leggja hér fram frv. um sérstakar aðgerðir. Slíkt mundi vitanlega verða allt of seinfær leið. Af þeim ástæðum vildi ég nú þegar beina þeirri fsp. til ríkisstj. og alveg sérstaklega til hæstv. forsrh., hvað ríkisstj. hafi hugsað sér að gera í þessu alvarlega máli og hvort hún telji ekki, að það sé þörf á því, að Alþ. og ríkisstj. sameiginlega bregði hér skjótt við og geri ráðstafanir til þess að bægja atvinnuleysisbölinu frá dyrum þeirra, sem atvinnuleysið er nú að heimsækja. Ég held, að þó að við eigum við ýmis efnahagsvandamál að glíma, ætti samt sem áður að vera létt fyrir okkur að bregðast hér þannig við, að hér þyrfti ekki að vera um atvinnuleysi að ræða, ekki a. m. k. á næstu mánuðum eða á komandi vetri. Ég vænti þess, að hæstv. forsrh. sjái sér fært að svara þessum fsp. mínum og gera hér nokkra grein fyrir afstöðu stjórnarinnar til þessa alvarlega máls.



Herra forseti. Mér var ekki kunnugt um efni þeirra fsp. eða aths., sem hv. þm. ætlaði að gera, og hef því ekki getað undirbúið mig um að svara þeim eins og hægt hefði verið, ef fyrirvari hefði verið veittur. Hitt er óhætt að segja undirbúningslaust, að ég hef talið og tel enn, að á móti atvinnuleysi verði að berjast með öllum tiltækum ráðum, og ég hygg, að í raun og veru sé enginn skilsmunur á milli ríkisstj., stjórnarstuðningsmanna og stjórnarandstæðinga um það, að atvinnuleysi sé það böl, sem við eigum umfram allt að forðast, eftir því sem geta okkar nær til. En eins og hv. þm. tók fram, liggja ekki fyrir neinar öruggar skýrslur um atvinnuleysi nú og er því ekki hægt, allra sízt undirbúningslaust, og heldur ekki samkv. þeim gögnum, sem mér vitanlega eru fyrir hendi, að ræða þetta mál efnislega á þessu stigi. Sem betur fer er hér í gildi löggjöf, sem sér fyrir brýnustu þörfum atvinnuleysingja í bili, getum við sagt. Sú löggjöf leysir ekki úr böli atvinnuleysisins, sem er auðvitað mjög alvarlegt, þó að atvinnuleysistryggingar séu fyrir hendi. En þessi löggjöf er í gildi og leysir úr þeirri brýnustu nauðsyn, getum við sagt. Að öðru leyti verður að skoða málið nánar. Við skulum ekki á þessu stigi - ég tel það ekki tímabært - fara að ræða efnahagsmál almennt, til þess gefast mörg tækifæri á framhaldi þessa Alþingis, en það er ljóst, eins og hv. þm. einnig drap á, að sá samdráttur, sem orðið hefur í sjávarútveginum á undanförnum mánuðum, og þeir örðugleikar, sem útflutningsframleiðslan hefur átt við að etja, eiga hér mestan þátt í að svo miklu leyti, sem um nokkuð langvarandi atvinnuleysi kann að vera að ræða, sem með öllu er óvíst enn. Ráðið gegn þessu er að gera ráðstafanir til þess að örva sjávarútveginn og útflutningsframleiðsluna. Að lausn þess máls hefur verið unnið og er unnið þessa daga og verða till. og grg. lagðar fyrir Alþ. um það strax og efni standa til. Að öðru leyti er það auðvitað ljóst, að slík umhleypingatíð, sem hefur verið a. m. k. hér í Reykjavík síðustu vikur, hlýtur að leiða til þess, að ýmis útistörf falla niður og verða erfiðari, og við því er ekki auðvelt að gera á okkar landi. Það er hvarvetna, ekki einungis hér á Íslandi, heldur hvarvetna í norðlægum löndum, viðurkennt, að atvinnuástand um hávetur, meðan óveður geisa, hlýtur að vera með öðrum hætti heldur en meðan hægt er að sinna ýmiss konar útistörfum. Ég get fullvissað hv. þm. og þingheim um það, að ríkisstj. mun fylgjast með þessum málum. Ég hef þegar átt viðræður um þetta efni við þann, sem kunnugastur er ástandinu hér í Reykjavík. Við munum fylgjast með þessu máli, og ef efni standa til, bera fram um það sérstakar till., en annars blandast þetta auðvitað mjög inn í þær ráðstafanir, sem gerðar verða til örvunar útflutningsframleiðslunni.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða hér almennt það ástand í atvinnumálum, sem vakin hefur verið athygli á, en aðeins fullyrða, að hér er um að ræða ástand, í landinu í dag, sem við höfum ekki þekkt í mörg ár. Ég held, að við verðum að fara aftur til ársins 1951–1952 til þess að finna hliðstæðu þess. Við höfum aðeins orðið varir við tímabundið atvinnuleysi undanfarin ár, árstíðarbundið, sem þó hefur verið í miklu minni mæli en áður var. Þróunin á síðasta ári og nú í byrjun þessa árs er með töluvert ólíkum hætti, og það er ekki nokkur vafi á, að nú horfir mun alvarlegar í þessum efnum en gert hefur nokkur nánustu undanfarin ár. Það er rétt, sem hér er greint, að tölur liggja ekki nákvæmar fyrir. Þó liggur fyrir, að hér í Reykjavík, þar sem atvinnuástandið hefur yfirleitt verið talið öruggast, a. m. k. svona á yfirborðinu, og hefur verið svo undanfarin ár, eru samkv. upplýsingum Morgunblaðsins í morgun, skráðir 145 menn atvinnulausir í gærkvöld. Það er ekki nokkur vafi á því, að þessir menn eru mun fleiri, sem þannig er ástatt um. Menn hafa ekki hirt um að láta skrá sig. Það eru ýmsar orsakir til þess, m. a. þær, að menn eru að vonast eftir, að hér sé aðeins um tímabundið ástand að ræða, og taki því ekki að fara að skrá sig atvinnulausa. En í ljós kemur nú, þegar menn fara að skrá sig, sem að langmestu leyti hefur verið nú síðustu daga, síðustu vikuna, að þó nokkrir þeirra hafa verið afvinnulausir frá því í byrjun desembermánaðar, frá því í nóvember og jafnvel dæmi um frá því í október-mánuði. Menn hafa ekki haft vinnu, og það er ekki vegna þess, að menn séu ekki færir til starfa. Það, sem nú ætti að hvetja menn til þess að láta skrá sig frekar en áður, þegar slíkt ástand hefur verið, er atvinnuleysistryggingarnar, og hæstv. forsrh. hafði hér þau orð um, að við hefðum þó nú tryggingar, sem bægðu frá því sárasta og sæju mönnum fyrir brýnustu nauðsynjum. Ég veit ekki, hvort hv. þm. hafa gert sér ljóst, hverjar þessar bætur eru? Atvinnuleysistryggingasjóður, sem til varð í vinnudeilunum 1955, er nú orðinn öflugasti sjóður landsmanna, það voru gefnar um hann skýrslur hér fyrir ekki löngu síðan. En þessi sjóður hefur nú samt sem áður ekki talið sig hafa efni á, eða löggjafarvaldið ekki talið sjóðinn hafa efni á, að skammta þeim mönnum, sem verða fyrir barðinu á atvinnuleysinu, ríflegra en svo, að kvæntur maður eða gift kona fá núna 930 kr. á viku til þess að lifa af. Ég held, að öllum sé ljóst, að það er tæpast hægt að sjá fyrir allra brýnustu nauðsynjum með þeirri upphæð. Einhleypur maður fær núna um 820 kr. á viku, fær 137 kr. á dag. Ef þessi maður ekki mallar heima hjá sér og ætlar að kaupa sér mat, getur hann keypt sér tæplega hálfa aðra máltíð á dag. Hann verður að neita sér um að drekka kaffi eða slíka hluti. Þannig er þetta. Kaupmáttur krónunnar er nú ekki meiri en þessu nemur. Ég skal aðeins taka það fram, að það er að vísu smá ágreiningur um, að bæturnar geti e. t. v. verið örlítið hærri, en úrskurður um það efni er ekki fyrir hendi. Þegar voru samþ. breytingar á lögunum og verulegar lagfæringar í fyrra, og eftir þær lagfæringar líta þau svona út. Það var talið, að atvinnuleysisbætur ættu að vera hinar sömu og slysabætur, en í l. um atvinnuleysistryggingar er ákvæði um, að þær skuli ekki greiða nema hina 6 virku daga vikunnar en slysabætur eru hins vegar greiddar alla daga, jafnt virka sem helga. Ég held, að það hafi ekki verið ætlun löggjafans að hafa þessar bætur lægri, en svona æxlaðist þetta nú til, og úrskurður um málið er ekki enn fyrir hendi. Ég vil leggja áherzlu á það, að það þarf að gera hér á lagfæringar. Höfuðatriðið er að sjálfsögðu það, sem hæstv. forsrh. tók fram, þ. e. a. s. að tryggja grundvöll atvinnulífsins, þannig að við þekkjum ekki atvinnuleysi. Það er það voðalegasta, sem okkar þjóð getur upplifað í þessum efnum. Og ég er sannfærður um það, að allir þm. eru með einn og sama huga og afstöðu til þess, að til slíks má ekki koma. En það er þá líka alveg nauðsynlegt, að menn geri sér það ljóst, að við stöndum frammi fyrir ástandi, sem við höfum ekki haft fyrr undanfarna nærri tvo áratugi, og þetta er ekki stundarfyrirbrigði, því miður. Öll sólarmerki virðast benda til þess, að samdrátturinn sé svo alvarlegur, að þótt vertíðin fari í gang, útvegurinn verði tryggður að þessu sinni, muni ekki rakna úr sem skyldi. Þetta er á öllum sviðum. Það finnst tæplega nú sú atvinnugrein, þar sem ekki er samdráttur. Við höfum stundum upplifað, að það hefur orðið í einstaka greinum, en þá hafa aðrir tekið við þeim, sem þar urðu atvinnulausir. Þannig er ástandið ekki núna. Það er ekki að neinu öðru að hverfa, þegar menn nú missa vinnuna. Það er þetta, sem er það alvarlega í því. Ég ætla ekki að rekja hér mínar hugmyndir um ástæður fyrir þessu, en það er mjög áberandi almennur fjárskortur, sem síðan hefur mjög erfiðar keðjuverkanir. Þetta er mjög áberandi í byggingariðnaðinum og hjá ýmsum verktökum og ég held hjá vel flestum fyrirtækjum í landinu. Ég persónulega þekki ekkert fyrirtæki, sem ekki kvartar undan þessu atriði. Og eins sýnist mér, að við þurfum að taka til endurskoðunar lögin um atvinnuleysistryggingar, og ég veit, að það er áreiðanlega ekki ætlun valdhafa eða löggjafans, að þessi stóri sjóður, sem vissulega átti að hafa fyrst og fremst það hlutverk, að vera atvinnuleysistryggingar, hefur fyrst og fremst á undanförnum árum stuðlað að því, að atvinnulífið héldist gangandi með lánastarfsemi til þess, en hann má náttúrlega alls ekki missa sjónar á því höfuðverkefni, sem hann átti að vinna, og það er, að aðstoða atvinnuleysingjana, og þetta er einnig í raun og veru kaupgjald verkafólksins, sem geymt er á þennan hátt einmitt til þessara nota.



Herra forseti. Ég kveð mér ekki hljóðs hér til þess að gera lítið úr því, hversu alvarlegt það er, þegar atvinnuleysi gerir vart við sig, hvort sem það er á einstökum stöðum tímabundið eða víðar á landinu. Ég efast hins vegar um, að það þjóni verulegum tilgangi að kveðja sér hljóðs hér utan dagskrár, eins og hv. 4. þm. Austf. gerir, til þess að ræða um það alvarlega atvinnuleysi í landinu, sem hann slær föstu í sinni ræðu að sé, og það muni á margan hátt vera ástæða til þess að fara öðruvísi að, ef höfuðtilgangurinn er sá, sem ætla verður, að stuðla að því, að gerðar séu ráðstafanir til þess að bæta úr atvinnuleysinu eða gera sér grein fyrir, með hverjum hætti það er hægt, og hvernig ástandið raunverulega er. Því er haldið hér fram, að það þurfi að leita marga áratugi eða tvo áratugi eða áratug aftur í tímann til þess að fá sambærilegt ástand og nú er. Það má vel vera, en það hefur fram komið í ræðum manna, að þó er það ekki byggt á athugun. Og eitt er víst, að sums staðar á landinu er atvinnuástand sennilega töluvert mikið byrlegra nú en það var á haustmánuðum. Mér er þá alveg sérstaklega í huga höfuðborg Norðurlands, Akureyri, en þar voru atvinnuhorfur mikið áhyggjuefni manna í haust, og sérstaklega í sambandi við iðnreksturinn á Akureyri, bæði ullariðnaðinn þar, sem hefur haft margt fólk í þjónustu sinni, skipaiðnaðinn og niðursuðuiðnaðinn. Ég held, að ástandið og horfurnar á þessum stað og á þessu sviði sé nú sem betur fer með allt öðrum hætti en fyrir 1–2 mánuðum síðan. Eins og öllum er kunnugt um, hefur nú verið ákveðið, að tvö strandferðaskip ríkisins verði smíðuð í Slippstöðinni á Akureyri, og það gefur þessari stöð rúmlega tveggja ára mikilvægt verkefni, sem veita mun fleiri iðnaðarmönnum á þessu sviði atvinnu en áður hefur verið. Það er einnig vitað, að breyting á gengisskráningunni hefur verulega þýðingu í sambandi við ullariðnaðinn, og sérstaklega á ég þar við þann útflutning á ullarvarningi, sem fyrirtæki Sambandsins hafa haft með höndum á Akureyri á undanförnum árum og var oft nokkuð blómlegur en kominn í erfiðleika, en blæs nú miklu byrlegar með. Einnig hina veigamiklu niðursuðu Kristjáns Jónssonar og þeirra félaga á Akureyri, sem einnig stendur allverulega öðruvísi á um en áður var, og kemur þar að einhverju leyti til greina íhlutun eða aðstoð frá opinberri hálfu, til þess að þessi atvinnugrein geti haldið áfram og eflt eða aukið sína framleiðslu og þar af leiðandi eftirspurn eftir vinnuafli meira en áður var. Þetta hefur gerzt, þótt mér sé það ljóst, að sums staðar er erfitt og atvinnuleysi og atvinnuleysisskráningar hafi leitt í ljós, einkum hér í höfuðstaðnum, að nú sé kannske meira atvinnuleysi en áður hefur verið. Einnig hefur verið stuðlað að því hér af ríkisins hálfu, af stjórnarinnar hálfu, að hafizt geti atvinnurekstur, sem annaðhvort hefur áður legið niðri eða á við erfiðleika að stríða. Og þegar ákveðið var um smíði strandferðaskipanna tveggja fyrir norðan, var alveg sérstaklega rædd innan ríkisstj. nauðsyn þess, að styðja við bakið á, ef ég má svo segja, þeim skipasmíðaiðnaði, sem hér er fyrir sunnan. Það virðist hjá sumum aðilum vekja miklu meiri fögnuð, þegar hægt er að segja frá því í 5 dálka fyrirsögnum í dagblöðunum, að nokkrum mönnum hafi verið sagt upp atvinnu, heldur en hinu, þegar séð hefur verið fyrir því, að atvinna hefur verið efld og fyrirtækin geta aukið sína starfrækslu. Það hefur verið mikið talað um það að undanförnu, að í skipasmíðastöðinni Stálvík hafi þurft að segja upp 13 mönnum fyrir nokkru síðan, einnig er sagt frá, að 28 menn hafi í s. l. viku ætlað að leggja niður vinnu í gær á mánudegi, ef þeir ekki væru þá búnir að fá það kaup, sem þá vantaði greiðslu á. Það hafa verið haldnir fjöldamargir fundir milli jóla og nýárs og strax upp úr áramótunum til þess að stuðla að því, að þessi atvinnustarfsemi þarna gæti haldið áfram og vaxið, eins og hún hefur gert á undanförnum árum. Ég hygg, að það verði teknar til meðferðar í Fiskveiðasjóði í dag lánabeiðnir frá aðilum, sem vilja fiskiskipasmíði í Stálvík, sem hefur beðið eftir verkefnum, og þar hefur ríkisstj. verið að verki til þess að stuðla að því, að jákvæðar ákvarðanir verði í þessu teknar. Einnig hefur ríkisstj. átt viðræður við bankana um fyrirgreiðslu af þeirra hálfu og ennfremur Iðnlánasjóð til þess að efla þessa skipasmíðastöð, sem er eingöngu skipasmíðastöð, ekki dráttarbrautir eins og víða annars staðar eða viðgerðarverkstæði hér fyrir sunnan, og koma þá einnig til athugunar aðrar skipasmíðastöðvar, sem til hafa orðið á allra síðustu árum og eru að sinna sínum fyrstu verkefnum. Eins og hv. þm. er einnig kunnugt um, voru af ríkisstj. hálfu og í samvinnu við peningastofnanir gerðar ráðstafanir til þess, að hin stóra niðursuðuverksmiðja, Norðurstjarnan í Hafnarfirði, gæti hafið starfsemi sína að nýju, en þar hefur legið niðri starfræksla í 1–2 ár, sem veitti mörgum atvinnu og var veigamikil, og menn bundu vonir við það, að hér væri um veigamikinn útflutningsatvinnuveg að ræða. Það hefur hins vegar tekizt svo til, þó að þar sé verið að undirbúa og hefja nýja starfrækslu, að það hefur ekkert hráefni fengizt til þessara hluta, og þannig hefur það verið alveg frá því í desembermánuði, og kannske frá því upp úr miðjum nóvember, að það hefur viðrað þannig, að bátar hafa naumast farið á sjó, og er það ekkert tengt við þá deilu, sem nú hefur staðið síðustu dagana eftir áramótin um fiskverð og annað slíkt. Við erum vanir því, að það stafa alltaf verulegir erfiðleikar, eins og hæstv. forsrh. sagði, af veðurfari hér hjá okkur, eins og reyndar ýmsum öðrum, en ekki sízt hjá okkur í svartasta skammdeginu, og auðvitað dettur mér ekki í hug að halda, eins og örlaði þó á hér í málflutningi, að það hafi ekki verulega þýðingu, hvort vetrarvertíð kemst í gang, fyrir aðra atvinnu heldur en þeirra, sem bara vinna á bátunum og skrá sig á bátana. Ég tek alveg undir það, að hér er um mjög alvarlegt mál að ræða, og sem að sjálfsögðu hefur verið til athugunar innan ríkisstj. og ástæða er til þess að gera sér fyllri grein fyrir en þegar hefur verið gert. Innan iðnmrn. stendur nú yfir athugun á áætlaðri vinnuaflsþörf hjá ýmsum stórum fyrirtækjum hér í landinu, hvernig hún muni verða á næstunni miðað við áætlanir, sem gerðar voru á árinu 1966, og þær horfur, sem eru nú eins og sakir standa í dag. Þar á ég bæði við Búrfellsvirkjun annars vegar, byggingu álbræðslunnar hins vegar og svo hafnarframkvæmdirnar í Straumsvík. Þannig geri ég ráð fyrir, að varðandi a. m. k. tímabundið atvinnuleysi gætu þessar framkvæmdir nú komið til með að bæta nokkuð úr, og inn í það blandast einnig verkefnasköpun fyrir íslenzka verktaka, sem stuðlað hefur verið að að undanförnu og er verið að athuga, hvort geti í ríkara mæli tekið að sér viðfangsefni heldur en verið hefur, og þó hefur ríkisstj. stuðlað að því áður fyrr í fleiri en einu tilfelli, að einmitt hefur fallið í skaut íslenzkra verktaka viðfangsefni þarna, sem ella hefðu fallið til erlendum verktökum, en hins vegar er það svo, hvort sem er um innlenda eða erlenda verktaka að ræða, að vinnuaflið verður náttúrlega fyrst og fremst hið innlenda, þó að gert sé ráð fyrir því í samningum, sem gerðir voru við hið svissneska álfélag, að heimilt sé að hagnýta erlent vinnuafl, þegar íslenzkt vinnuafl er ekki annars vegar fyrir hendi. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð. Mér finnst, eins og ég sagði í upphafi, að það skipti kannske ekki svo miklu máli að fara að ræða eða deila óundirbúið um alvarlegt mál eins og þetta hér í Sþ., en tek undir það, sem hæstv. forsrh. sagði, að það stendur auðvitað ekki á okkur í ríkisstj. að taka höndum saman við aðra þá menn, sem eru fyrirsvarsmenn verkalýðsins og þeirra, sem atvinnunnar þurfa að njóta, taka höndum saman við þá um aðgerðir, sem taldar yrðu nauðsynlegar til þess að bægja vofu atvinnuleysisins frá dyrum.



Herra forseti. Ég vil mega skilja orð hæstv. forsrh. þannig, að hann sé enn sömu skoðunar og fyrr varðandi ógæfu þá, sem fylgir atvinnuleysi, og hvað gera þurfi til þess að bægja slíku frá. Og ég vil einnig vænta þess, að það sé rétt skilið hjá mér, að ríkisstj. hafi þegar gert sér ljósan þennan vanda, sem við stöndum nú frammi fyrir í þessum efnum, og að hún ætli sér að fylgjast með því, sem í þessum málum gerist, og grípa þá til nauðsynlegra ráðstafana. En ég vil hins vegar í tilefni af því, sem hér kom fram hjá hæstv. dómsmrh., segja, að það er reginmisskilningur, að ég hafi flutt mitt mál þannig hér eða við, sem hér höfum talað um þessi mál af hálfu Alþb., að við séum að hefja hér upp einhverjar deilur við ríkisstj. Hreint ekki. Við höfum aðeins verið að benda á þetta alvarlega vandamál, sem hér er komið upp, og benda á það, að að okkar dómi þarf hér skjótra úrræða við, og þó að hæstv. dómsmrh. geti tilnefnt ýmis atriði, sem ríkisstj. hefur verið að vinna að og stefna í rétta átt og leysa eflaust vanda á hinum ýmsu stöðum, sbr. það, sem hefur verið að gerast á Akureyri, breytir það engu um þá meginstaðreynd, að hér er þegar komið upp mjög alvarlegt ástand í þessum efnum og ábyggilega er hér um miklu meira og almennara atvinnuleysi að ræða heldur en tölur þær, sem greint hefur verið frá, gefa til kynna. Og í þeim efnum vil ég alveg sérstaklega undirstrika það, að atvinnuleysisskráningarkerfið er í mesta ólestri um allt land og svo til alveg óvirkt mjög víða. Og þó að möguleikinn sé fyrir hendi til þess að fá nokkrar atvinnuleysisbætur til þess að lina þar sárustu kvalirnar, eins og hér hefur verið bent á, og það er auðvitað góðra gjalda vert og þýðingarmikið út af fyrir sig, þá er það nú einu sinni svo, að enn þá eru verkamenn hér á landi og fólk hér yfirleitt, sem erfiðisvinnu stundar, þannig að það vill helzt ekki þurfa að sækja um þær bætur eða telja sig atvinnulausá fyrr en í fulla hnefana er komið. Menn sem sagt leita eftir því í lengstu lög að fá lausn á sínum atvinnumálum, og það er það, sem hér er auðvitað um að ræða, þegar vakin er athygli á þessu alvarlega málefni. Það er að finna ráð til þess að bægja atvinnuleysinu frá, þ. e. að leysa vandamál atvinnuveganna. Ég held, að það hafi verið full þörf á því að vekja hér máls á þessu alvarlega máli, og síður en svo, að það hafi verið að ástæðulausu, og ég vil vænta þess, að ríkisstj. hafi hér fullt samráð við Alþ. um nauðsynlegar aðgerðir í þessum málum af því að það er nú einu sinni svo, eins og ég sagði hér í upphafi míns máls, að ef mál eiga að fá hraða afgreiðslu hér á Alþ. og það á að koma til framkvæmda, sem hér er verið að gera, fljótlega, verður ríkisstj. að standa að afgreiðslu slíkra mála. Annars eru þau geymd hér í nefndum og fá ekki afgreiðslu. Ég vil sem sagt vænta þess, að hæstv. ríkisstj. fylgist með þessum málum í fullri alvöru, og láti sér ekki skjótast yfir það, hvernig þessi mál í raun og veru eru yfir landið sem heild, jafnvel þó að einhverjar úrbætur kunni að hafa fengizt á einstaka stað og þar hafi ástandið heldur batnað frá því, sem áður var. Ástandið er ábyggilega mjög alvarlegt, og hér þarf róttækra aðgerða við og það fljótlega.

Forseti (BF): Svo hljóðandi bréf hafa borizt: „Reykjavík, 15. jan. 1968. Gils Guðmundsson, 5. þm. Reykn., hefur ritað mér á þessa leið: „Þar eð ég verð erlendis, þegar Alþingi kemur saman hinn 16. þ. m., leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis að óska þess, að varamaður Alþb. í Reykjaneskjördæmi, Karl Sigurbergsson skipstjóri, taki sæti mitt á Alþingi, meðan ég verð fjarverandi.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt, með ósk um, að þér látið fram fara í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Jónas G. Rafnar, forseti efri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Þá hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 15. jan. 1968. Björn Jónsson, 4. þm. Norðurl. e., hefur í dag sent mér eftirfarandi símskeyti: „Þar sem ég get ekki mætt til starfa á Alþingi næstu tvær til þrjár vikur vegna annarra skyldustarfa, óska ég eftir, að varamaður minn, Hjalti Haraldsson oddviti, taki sæti mitt á Alþingi þann tíma.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt, með ósk um, að þér látið fram fara í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Jónas G. Rafnar, forseti efri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Og enn fremur: „Reykjavík, 15..jan. 1968. Skúli Guðmundsson, 1. þm. Norðurl. v., hefur sent mér eftirfarandi símskeyti: „Þar sem ég get ekki sinnt þingstörfum fyrst um sinn vegna annarra starfa, óska ég fjarvistarleyfis og að varamaður verði kvaddur til að taka sæti mitt á Alþingi næstu tvær vikur.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Sigurður Bjarnason, forseti neðri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Og loks: „Reykjavík, 15. jan. 1968. Páll Þorsteinsson, 2. þm. Austf., hefur ritað mér á þessa leið: „Vegna nauðsynlegra starfa heima fyrir get ég ekki sinnt þingstörfum næstu vikur. Leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. l. nr. 52 1959, um kosningar til Alþingis, að óska þess, að 1. varaþm. Framsfl. í Austurlandskjördæmi, Tómas Árnason hrl., taki á meðan sæti mitt á Alþingi.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um, að þér látið fram fara í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Jónas G. Rafnar, forseti efri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Kjörbréf 1. varamanns Framsfl. í Norðurl. v., Jóns Kjartanssonar, hefur áður verið rannsakað, og tekur hann nú sæti á þinginu sem varamaður Skúla Guðmundssonar eða sem 1. þm. Norðurl. v. Býð ég hann velkominn á ný til þingstarfa. Kjörbréf annarra varamanna, sem um ræðir í þeim bréfum, sem ég hef nú lesið, hafa ekki verið rannsökuð áður, og vil ég biðja hv. kjörbréfanefnd að taka bréfin til rannsóknar. Á meðan verður gert fundarhlé. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur athugað kjörbréf Karls Sigurbergssonar skipstjóra, sem er 1. varaþm. Alþb. í Reykjaneskjördæmi, kjörbréf fyrir Hjalta Haraldsson bónda, Ytra-Garðshorni, Svarfaðardal, sem er 1. varaþm. Alþb. í Norðurl. e. og kjörbréf fyrir Tómas Árnason hrl., Reykjavík, sem er 1. varaþm. Framsfl. í Austurlandskjördæmi. Kjörbréfanefnd hefur ekkert fundið athugavert við þessi kjörbréf og leggur því einróma til, að öll þessi kjörbréf verði samþ. og kosning þeirra manna, sem ég hef hér nefnt, verði tekin gild.



Herra forseti. Hinn 9. janúar 1968 var gefið út svo hljóðandi forsetabréf: „Forseti Íslands gjörir kunnugt: Ég hef ákveðið, samkv. till. forsrh., að Alþingi, 88. löggjafarþing, skuli koma saman til framhaldsfundar þriðjudaginn 16. janúar 1968, kl. 14.00. Gjört að Bessastöðum, 9. janúar 1968. Ásgeir Ásgeirsson. Bjarni Benediktsson. Forsetabréf um að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfundar.“ Samkv. þessu hefjast nú framhaldsfundir Alþingis. Ég leyfi mér að óska hæstv. forseta og hv. alþm. og starfsfólki Alþ. gleðilegs árs og þakka þeim fyrir liðna árið, um leið og ég býð þá velkomna til þingstarfa á ný, og læt í ljós þá ósk og von, að störf okkar megi verða landi og lýð til blessunar.

Forseti (BF): Samkv. forsetabréfi því, sem hæstv. forsrh. hefur nú kunngert, hefjast fundir Alþingis að nýju. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. forsrh. fyrir góðar óskir hans í minn garð og hv. alþm., og ég óska honum og þingheimi öllum velfarnaðar á nýbyrjuðu ári.