Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eftir ósk stjórnar Andakílsárvirkjunarinnar höfum við hv. þm. Mýr. borið fram þessa þáltill. til ríkisábyrgðar á viðbótarláni til virkjunar Andakílsár. Það hefur nú farið svo, síðan virkjunin var hafin nokkru fyrir mitt sumar 1945, að allmiklar breyt. hafa orðið bæði á verðlagi þeirra vara, sem notaðar eru við virkjunina, og einnig á kaupgjaldi, sem allt hefur hnigið í hækkunaráttina. Af þessu leiðir það, að í ljós er komið, þegar mjög er farið að síga á seinni hluta þessarar virkjunar, að sú áætlun, sem gerð var snemma á árinu 1944, fær ekki staðizt og kostnaðurinn er þegar kominn verulega fram úr því, sem þá var gert ráð fyrir. Orsökin til þess er í stuttu máli sú, að vísitalan, sem hluti af kaupinu er reiknaður eftir, er hærri nú en þá. Einnig hefur grunnkaup hækkað nokkuð á þessu tímabili. Einnig var nokkuð af efni til virkjunarinnar keypt, eftir að virkjunin hófst, en verðlag á slíku efni hefur farið mjög hækkandi á heimsmarkaðinum og heldur enn þá áfram að hækka. Greiðsla véla og virkjunarefnis var yfirleitt þannig, að greiddur var 1/3 hluti kaupverðs, þegar kaup voru gerð, en 2/3 við afhendingu vörunnar. Flestar vélarnar komu í sumar, eftir að gengi sænsku krónunnar hækkaði, og kemur þar til gengistap á 2/3 hlutum kaupverðsins. Hefur þetta haft mikil áhrif á kostnað við virkjunina. Fullnaðaruppdrættir að vélum og undirstöðum þeirra bárust ekki til landsins fyrr en í apríl 1945, en þetta olli því, að ekki var hægt fyrr en þá að ákveða til fullnustu nákvæma stærð orkuvers og undirstöðu véla. Þá hefur það einnig haft veruleg áhrif á kostnaðinn við þessa,r framkvæmdir, að allt útlit er fyrir, að virkjunin standi allmiklu lengur en gert er ráð fyrir í upphafi. Þannig var ætlazt til, að vinna yrði hafin snemma á árinu eða vorið 1945, og stóðst það, vinna var þá hafin. En hins vegar var gert ráð fyrir, að framkvæmd þessa verks yrði lokið um 1. okt. 1946, en þetta hefur reynzt ókleift, og er sýnt, að virkjuninni verður ekki lokið fyrr en seinni part þessa vetrar eða fyrir næsta vor, þannig að virkjunin verði tiltækileg til nota, en þetta hefur einnig mikil áhrif á framkvæmd verksins og hlýtur að hafa í för með sér mikinn kostnaðarauka. Kemur þar margt til, og í því sambandi má nefna vaxtatapið, sem verður náttúrlega því tilfinnanlegra sem virkjunin stendur lengur yfir og getur ekki farið að svara vöxtum. Þá felst þessi hækkun og í því, að gerðar hafa verið nokkrar breyt. á mannvirkinu, er miða að því að auka rekstraröryggi þess. Á það bæði við um vélar orkuvers og háspennuleiðslur, en auk þess eru gerðar ráðstafanir nú í upphafi til, að hægt verði að leggja fleiri línur út frá orkuverinu, og með því skapaðar betri aðstæður til að tengja orkuverið við önnur langlínukerfi. Árni Pálsson verkfræðingur, sem er trúnaðarmaður virkjunarinnar um allar þessar framkvæmdir og hefur staðið að áætluninni, gerir grein fyrir því í stórum dráttum, í hverju aðalhækkanirnar eru fólgnar, og er þetta sundurliðað hér í þeirri grg., sem Árni Pálsson hefur skrifað og er prentuð hér með grg. Mér þykir ekki ástæða til að fara út í þá sundurliðun frekar en felst í þessu erindi hans. En samkv. þeirri niðurstöðu, sem hann hefur fengið, þá hefur sú áætlun, sem gerð var snemma árs 1944 og var 8820 þús. kr., komizt upp í 12340 þús. kr. og á þá að vera tekið með allt, sem gæti leitt til aukins kostnaðar við framkvæmd þessa verks. Það er að vísu lítils háttar af efni enn þá ókomið til landsins, en talið af mönnum, sem bezt þekkja til í þessum efnum, að það verði tæplega sá dráttur á því, að þetta efni komi til landsins, að sú áætlun, sem nú er gerð um að ljúka verkinu, geti ekki staðizt þeirra hluta vegna, og þær verðlagsbreyt., sem þar gæti orðið um að ræða, er einnig talið af kunnáttumönnum, að geti ekki valdið verulegum breyt. frá því, sem felst í þessari nýju áætlun. Alþ. hefur ákveðið að veita ábyrgð fyrir 85% af hinni fyrri áætlun, sem veitt var í tvennu lagi, og hæstv. ríkisstj., bæði sú, sem var hér áður, og núverandi hæstv. ríkisstj., hafa greitt fyrir þessu máli á allan hátt eftir beztu getu. - Vil ég svo leyfa mér að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til fjvn.



Ég vil leyfa mér að bera fram þá fyrirspurn til hv. þm. Borgf., sem er 1. flm. þessarar till., hvernig hagað hefur verið framkvæmd þessarar stöðvarbyggingar þarna við Andakílsá, þ.e.a.s., hvort stjórn þess fyrirtækis, sem nefnt er Andakílsárvirkjun, hefur sjálf með höndum framkvæmdirnar, ráði t.d. verkstjóra eða verkamenn til að byggja orkuverið og koma upp háspennulínum, sem nú mun vera byrjað að leggja út frá verinu, eða hvort þessi stjórn hafur samið við eitthvert sérstakt fyrirtæki um það að annast þessar framkvæmdir, og þá, hvernig þeim samningum sé háttað í höfuðatriðum, ef þessu er þann veg farið.



Út af fyrirspurn hv. þm. V-Húnv. get ég upplýst það, að stjórn Andakílsvirkjunar hefur falið Almenna byggingarfélaginu - ég ætla, að það heiti svo -, sem hefur staðið fyrir víðtækum framkvæmdum hér á landi, falið því með sérstökum samningi framkvæmd þessa verks. Þennan samning hef ég að vísu ekki, en skal sjá um, að hann geti legið fyrir þeirri n., sem fær málið til meðferðar, svo að hún og aðrir hv. þm., sem vildu kynna sér málið, eigi þess kost að sjá samninginn.



Ég þakka hv. þm. Borgf. fyrir þessar upplýsingar og vænti þess samkv. ummælum hans, að mér gefist kostur á að sjá þennan samning og öðrum, sem kynnu að hafa áhuga fyrir því, jafnvel þótt ég eigi ekki sæti í þeirri n., sem fær málið til meðferðar.



Ég vil út af ósk hv. þm. Borgf. segja það, að ég skal fyrir mitt leyti, og ég hygg, að hæstv. landbrh. muni sama sinnis, reyna að athuga þetta mál, þannig að ekki þurfi að verða bagi að töf okkar á því.



Ég tel mér ekki skylt að svara ræðu hv. þm. S-Þ., en ég mun svara því, er mig varðar í þessu máli. Það er augljóst, að það er í alla staði óheppilegt, að rektor menntaskólans búi ekki í bænum. En það er ekki auðvelt að ráða fram úr þessu. Ég hygg, að það hafi verið í ágúst s.l., að þetta úrræði var tekið, þ.e.a.s. að taka íbúð rektors til afnota við kennslustörf. Til mála kom að kaupa eina hæð í húsi til íbúðar fyrir rektor, en hvort tveggja var, að íbúðin var ekki sem hentugust og að það er engan veginn æskilegast, að opinberir starfsmenn ríkisins búi í húsum, sem hvorki eru í eign þeirra sjálfra né hins opinbera. Eftir því sem hæstv. menntmrh. sagði mér í morgun, þá er um að ræða þrjú hús, og kemur þar sérstaklega eitt þeirra til greina. Rektor hefur nú sjálfur skoðað húsið, og honum líkar það ekki og er þess ekki fýsandi, að það verði keypt. Einnig hafa komið til mála a.m.k. eitt og jafnvel fleiri hús, sem betur liggja í bænum, en þá er það vandkvæði á, að þau eru of stór fyrir þetta. Ég hygg það rangt hjá hv. þm. S-Þ., að húsið í Garðastræti kosti um það bil 800 þús. kr., heldur muni það kosta 650 þús. kr., en ekki er heldur óhugsandi, að hægt væri að fá það nokkru ódýrara. En auðvitað liggur það í augum uppi, að íbúð handa einum embættismanni er allt of dýr, ef hún á að kosta um 600 þús. kr. Ég tel ekki rétt að festa kaup á neinu húsi eða íbúð án þess að Alþ. hafi fengið tækifæri til að athuga málið rækilega og samþykkja kaupin, ef um slíkt væri að ræða. Ég verð að segja, að ég álít heppilegast, ef hægt væri að finna einbýlishús af hæfilegri stærð og á heppilegum stað í bænum. Ég tel það engum vafa undirorpið, að íbúð handa rektor yrði reist, ef byggður yrði nýr skóli, og þessi húsakaup yrðu þá aðeins til bráðabirgða. En nú er allt í óvissu enn sem komið er um byggingu skólahúss, svo að rétt er að reikna með því, sem nú er gert, til nokkurra ára. Ég álít ókleift að ráðast í byggingu á húsi handa rektor, því að auk allra annarra annmarka yrði það um seinan, því að það hús kæmist í fyrsta lagi upp næsta sumar. Til mála hefur og komið að leigja íbúð, en það hefur ekki tekizt. Ég hef nú lítið fleira um þetta að segja, og ef ekki fæst nein viðunanleg lausn á þessu máli og ekki tekst að fá neitt hús, sem heppilegt getur talizt, þá mun ég ekki sjá mér fært að samþykkja þetta, án þess að Alþ. fái áður fjallað rækilega um málið.



Ég var þess fullviss, að fjmrh. hafði ekki haft beina forgöngu um að byggja rektor út úr menntaskólanum, en ég beindi máli mínu til hans, af því að hann einn var viðstaddur af ráðh. og af því að hann einn af ráðh. hefur reynt að bæta úr þessum vandræðum. Mér þótti skýrsla hans í málinu glögg og sennileg, en af henni má sjá, að menntmrh. varð að láta rektor flytja burt úr skólahúsinu, þótt hann hins vegar hefði ekki neitt annað húsnæði að bjóða, og sannast nú það, sem ég hef áður sagt, að nú er búið að fylla skólann svo af nemendum, að til vandræða horfir um húsnæði. Ég get tekið annað dæmi. Utan Reykjavíkur var byggður gagnfræðaskóli einn, sem kostaði yfir millj. kr. Nú er nauðsyn á að stækka skólann um helming. Þannig er það nú að taka á móti gjöfum þeim, sem hæstv. menntmrh. veitir. Nú vil ég víkja að því, að það er naumast von til, að rektor vilji hús inni á Kleppsholti, þar eð líkindi fara minnkandi fyrir því, að nýr skóli verði byggður þar. Ég vildi mega skjóta því til hæstv. menntmrh., að útvegurinn í Reykjavík, ef hann á að hafa nokkurt heimili, þá verðar hann að taka þennan stað til sinna þarfa. Þessi staðreynd gerir það sennilegt, að skóli verði aldrei reistur þarna, heldur verði hann byggður á gömlu lóðinni. Rektor hefur látið það uppi, að hann vildi fullt svo gjarnan búa rétt hjá skólanum eins og í honum. Á Alþ. voru einhverju sinni veittar 100 þús. kr., en það taldist þá nægilegt, til viðgerðar á gamla landlæknishúsinu. Rektor vildi gjarnan, að gert væri. við þetta hús. En þegar ég bar upp till. þessa í fjvn., þá reis upp hv. þm. Borgf. og kom því til leiðar, að stjórninni var veitt heimild til þessa, en Einar Arnórsson, sem þá var ráðh., vildi ekki framkvæma þetta, og þannig féll málið niður. Þótt það sé ekki hlutverk mitt að ráðleggja hæstv. menntmrh., þá legg ég til, að þetta hús verði lagað til íbúðar fyrir rektor, en auðvitað tekur það langan tíma og kostar mikið fé. En til bráðabirgða verði reynt að fá leigða íbúð handa rektor. Að lokum vil ég leggja til, að málinu verði vísað til hv. fjvn.



Mér skilst, að hv. flm. sé þess fýsandi, að gert sé við húsið Amtmannsstíg 1, en á því tel ég mörg tormerki. Það er mjög sennilegt, að á þessum slóðum verði í framtíðinni byggðar margar opinberar byggingar, svo framarlega sem ríkissjóður hefur getu til slíks. Af allri nauðsyn varð ríkisstj. að láta lagfæra hús til íbúðar fyrir einn embættismann ríkisins, en það er alltaf afar kostnaðarsamt að gera við þessi gömlu hús. Ég veit nú ekki fyrir víst, hve mikið mundi kosta að gera við áður nefnt hús, en það yrði sjálfsagt hátt upp í 100 þús. kr. Ég álít, að ekki yrði viðlit að gera við gamla landlæknishúsið, því að það mundi kosta nærri jafnmikið og nýtt hús, og það væri vissulega óskemmtileg meðferð á ríkisfé að leggja í mikinn kostnað til viðgerðar á gömlum húsum, sem yrðu svo ef til vill rifin innan skamms. Þessi viðgerð tæki auk þess langan tíma, en málið þarfnast skjótrar úrlausnar. Mér virðist ekki nema um tvennt að gera, annaðhvort að reyna að fá leiguíbúð til bráðabirgða eða þá að kaupa hús í þessu skyni.



Ég hef minnzt á gamla landlæknishúsið, ekki af því, að mér beri skylda til að finna hús fyrir rektor, heldur af því, að mér sem gömlum kennara er ljós sú aðstaða, sem hér er um að ræða. Í þessu húsi hefur rektor aðstæður bæði til að líta eftir nemendunum í skólanum og einnig úti á túninu. Þess vegna væri þetta hús sérstaklega heppilegt. Ég er samdóma hæstv. fjmrh. um það, að þarna verði einhvern tíma byggt, en ég hygg, að það verði þó ekki í náinni framtíð. En nú á íbúðin að kosta um 650 þús. kr., og þar sem þetta frumhlaup menntmrh. mun kosta miklu meira, þá er það ekki mikið, þótt skinnað sé upp á þessa íbúð, sem nokkru uppbót fyrir þau óþægindi og óhag, sem skólinu og rektor hafa beðið við gerðir menntmrh.



Herra forseti. - Ég er samþykkur því, að þetta mál verði athugað nánar, og greiði ég því atkv. með till., þótt mér þyki hins vegar leitt, að yfirmaður menntamálanna skuli ekki vera viðstaddur, þegar slíkt mál sem þetta er til meðferðar, en ég sé, að hann vantar og alla eða flesta hans flokksmenn hér á Alþ. Má því segja þar um, eins og stendur í gömlu kvæði: „Til kojs var kominn þá kapteinn og hásetar.“ Ég segi því já við þessari till.



Herra forseti. - Þótt ég líti svo á, að þetta húsnæðismál, sem hér um ræðir, þurfi að athugast í sambandi við aðra opinbera húsagerð, sem svo margþætt er nú á tímum, þá tel ég ekkert því til fyrirstöðu, að athuguð verði nánar sú nauðsyn, sem fyrir dyrum er á, að rektor Menntaskólans í Reykjavík fái þak yfir höfuðið, og álít ég því réttlátt, að umr. verði haldið áfram til síðari umr., og með tilliti til þess segi ég já.