Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Pétur Ottesen) Þetta frv. er flutt í sama formi og ég bar það fram í Nd. á síðasta þingi, og eins og hún gekk frá því. En eins og kunnugt er, dagaði það ásamt öðrum hliðstæðum frv. uppi í Ed. Ég gerði í fyrra grein fyrir, hvaða ástæður lægju því til grundvallar, að þetta frv. er fram komið, og ég mun ekki fara út í það nú nokkru nánar. Ég vil aðeins benda á það, að það, sem knýr svo á um framkvæmd þessa verks, er, að allur útvegur kauptúnsins, sem er 20 stórir vélbátar, er í mikilli hættu staddur á bátalegunni, þegar stórbrim er og útsynningur. Og í öðru lagi er það, að sá hluti útgerðarinnar á Akranesi, sem rekinn er með gufu-línuveiðiskipum, hefir ekki aðstöðu til að leggja aflann á land á Akranesi, og verður því að leggja upp á öðrum stöðum, svo sem hér í Reykjavík og í Hafnarfirði. Það er ekki hægt, nema þegar góð veður eru og brimlítið, að skipa upp í Krossvík. Þegar stórbrim kemur upp á, meðan bátar eru í róðri, geta þeir oft ekki komizt inn í bátalegur og verða þess vegna að leita nauðhafnar annarsstaðar, í Reykjavík eða í Hafnarfirði, því að um aðrar öruggar hafnir á næstunni er ekki að ræða. Ennfremur skortir mjög á, eins og nú er, að bátar hafi aðstöðu til þess að leggja aflann á land eins fljótt og nauðsyn krefur, því að það er aðeins ein bryggja, sem þessi skipastóll getur lagt aflann á land við. Þegar lágt er í sjó, fljóta þar í mesta lagi tveir bátar í einu, en þegar hásjávað er, geta komizt þar fjórir að. En eins og áður er frá skýrt, eru á Akranesi yfir 20 bátar. - Nú er það svo í samþykktum þeirra þar, að allir bátar róa á sama tíma og koma því að landi um mjög svipað leyti. Þess vegna tekur það langan tíma fyrir bátana að fá nauðsynlega aðbúð, og það hefir komið fyrir oftar en einu sinni á þessari vertíð, að seinustu bátarnir hafa tapað af róðri næsta dag, vegna þess hve seint þeir fengust afgreiddir. Það er þetta með öðrum ástæðum, sem hefir knúð þá til að ráðast þegar í framkvæmd, þótt ekki hefðu enn fengizt samþ. hafnarlög fyrir staðinn. Á síðastliðnu vori var byrjað á þessu verki, og því hefir skilað það áfram í sumar, að búið er að byggja 72 metra langan garð, auk þess sem mikið hefir verið unnið að umbúnaði í landi, svo sem að slétta klappir o. fl. Það er í raun og veru ósköp lítið, sem ennþá hefir unnizt með þessari byrjun. Það er aðeins þegar kyrrt er í sjó, að stærri bátar geta lagzt að, og verða þeir þá að leggjast þvert fyrir endann á garðinum. Þess vegna veitir hann ekkert hlé og notin eru bundin við það, að logn sé og ládeyða. Tvö gufu-línuveiðiskip frá Akranesi fluttu ísfisk til Englands í vetur, og í 2–3 skipti gátu þau lagzt að garðinum og skipað þar upp kolum. Suðurlandið hefir líka getað lagzt þarna upp að í tvö eða þrjú skipti. Þetta, sem búið er að gera, kostaði 120 þús. kr., og kauptúnsbúar hafa alveg orðið að standa straum af því. Það, sem unnið hefir verið, er allt gert eftir uppdráttum og áætlunum frá vitamálastjóraskrifstofunni, og hefir Finnbogi R. Þorvaldsson séð um verkið. Ég vil geta þess, að kostnaðurinn varð nokkuð neðan við það, sem verkfræðingurinn hafði áætlað. Hver viðbót, sem gerð er við garðinn, veitir þegar nokkurt hlé fyrir stormum og brimi, þannig að þótt ekki væri um mikla viðbót að ræða, greiðir hún töluvert úr þeim vandræðum, sem eru við afgreiðslu báta. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta mál, en ég vil beina þeim tilmælum til sjútvn., sem ég geri ráð fyrir að fái málið til meðferðar, að hún bregðist vel við því og afgreiði það fljótt inn í deildina, eins og ég vona og óska, að þingið vikist vel við þessu máli og það fái hér skjóta afgreiðslu.

Flm. (Magnús Guðmundsson) Það er svipað um þetta mál að segja eins og frv. um hafnargerð á Akranesi, sem síðast var til umr., að það er gamall kunningi hér í deildinni. Við þm. Skagf. fluttum það í fyrra, og þá var það samþ. í Nd., en dagaði uppi í Ed. Nú er það flutt eins og það fór úr deildinni í fyrra. Við flytjum þetta mál óbreytt eftir einróma áskorun funda þar fyrir norðan. Þetta mál er eitthvert mesta áhugamál Skagfirðinga, og ég get sagt með fullri vissu, að enginn munur er á því eftir flokkum. Ég vil því vona, að enginn flokkadráttur komizt að í þessum máli og það verði útrætt á þinginu. Maður skyldi halda, að í rauninni væri ekki nauðsynlegt, að þessu máli, sem tvisvar er búið að vera í nefnd í Nd. og hefir verið samþ. af hv. d., væri vísað til n. En það þætti kannske kenna nokkuð mikils ofurkapps, ef ekki væri það gert, og vil ég því fylgja fordæmi hv.þm. Borgf. og leggja til, að málinu verði vísað til sjútvn. En ég vil um leið beina eindregnum óskum um það til n., að hún afgreiði það sem allra fyrst, svo að ekki verði hægt að bera því við í Ed., að málið hafi svo seint komið þangað, að ekki hafi verið tími til þess að athuga það nægilega.

Frsm. (Erlingur Friðjónsson) Þetta frv., sem hér liggur fyrir um einkasölu á tóbaki, er ekki nýr gestur hér í þinginu. Það hefir einnig verið á dagskrá undanfarandi þinga, og það alllengi. Þetta mál á sér nokkuð aðra þingsögu en ýms önnur, eða jafnvel flest önnur mál. Allir flokkar þingsins hafa talið sig stuðningsmenn þess á einhverjum tíma, og talið málið sitt mál. Einkasalan var lögleidd á þinginu 1921. Þá átti hún sterkast fylgi hjá íhaldinu í þinginu, og var það fjármálaráðherra þess, sem þá bar frv. um einkasölu á tóbaki fram til sigurs. Einkasalan stóð svo þar til hún var afnumin á þinginu 1925. Var það Framsóknarflokkurinn, sem fastast stóð á móti því, að lögin væru afnumin. Þá voru það fyrstu feður þessarar hugmyndar, sem fastast stóðu að drápinu. Jafnaðarmenn eru þeir einu, er sýnt hafa þessu máli fulla tryggð, að því er virðist. Þeir hafa borið frv. um einkasölu á tóbaki fram á síðustu þingum. En Framsóknarflokkurinn hefir í síðari tíð ekki virzt vera eins einhuga um að fylgja þessu máli fram til sigurs eins og hann var ákveðinn í mótspyrnunni gegn því, að einkasalan væri lögð niður 1925. Þegar frv. um þetta efni var borið fram á þinginu 1929, mælti fjmrh. á móti því, að frv. væri gert að lögum á því þingi. Ástæðan var sú, að hann vildi bíða eftir till.mþn. í tolla- og skattamálum, sem þá hafði ekki lokið störfum. Vildi hann heyra tillögur þeirrar nefndar um þetta mál. En sú ástæða var niður fallin á síðasta þingi, því þá hafði n. lokið störfum og meiri hl. hennar, fulltrúar framsóknar- og jafnaðarmanna, lagt til, að tóbakseinkasala væri upp tekin, til þess að afla ríkissjóði tekna. En frv. um það á síðasta þingi fékk þó þá einkennilegu afgreiðslu, að eftir að búið var að koma því í gegnum Nd. og samþykkja það við tvær umr. í Ed., og aðeins 3. umr. var eftir hér til þess að það yrði að lögum, þá dagar það uppi, eða er látið gera það. Afgreiðsla þess þurfti þó ekki að taka nema nokkrar mínútur. Þetta var gert með vilja Framsóknar og vitanlega með sterkum vilja Íhaldsins. Nú hafa jafnaðarmenn borið þetta frv. fram enn á ný, í því trausti, að þingið fallist á þá og fylgi þeirri skoðun, sem virzt hefir ríkja hjá öllum flokkum, a. m. k. ákveðnum tímabilum. Í grg. frv. frá 1921 er tekið fram, að tilgangurinn með frv. sem. a. sá, að létta skattana - ég geri ráð fyrir, að þar sé einkum átt við óbeinu skattana - og afla ríkinu tekna á þennan hátt. Sú ástæða er enn í fullu gildi, og engu síður nú en þá. Nauðsyn þess að létta á óbeinu sköttunum er mest, þegar atvinnuleysi og þrengingar vega að almenningi. Óbeinu skattarnir koma jafnan harðast niður á fátækustu mönnunum, og það jafnt, þótt hart sé í ári. - Ég vil í þessu sambandi minna á orð þau, sem hæstv. fjmrh. lét falla í fjárlagaræðu sinni, er hann vék að kreppu atvinnuveganna. Hann sagði, að annarsvegar væri hátt kaupgjald, en hinsvegar lagt verð á framleiðsluvörunum. Það má líka segja, að hin vinnandi stétt verði fyrir kreppunni á tvær hliðar. Annarsvegar er atvinnuleysi, hinsvegar eru þungir neyzlutollar. Þingið ætti því að gera sitt til að létta tollana, eftir því sem föng eru a. Og það getur nokkuð að gert til að létta erfiðleikana hvað skattálögurnar snertir, þótt það ráði ekki yfir verði framleiðsluvaranna. Á undanförnum þingum hefir nokkuð verið um það deilt, hverjar tekjur verða mundu af einkasölu á tóbaki. Engin gild rök hafa þó verið færð gegn því, að hægt væri að ná tekjum með einkasölu á tóbaki. Og þótt þær tekjur næmu eigi meiru en 200 þús. kr., sem að vísu er ekki há upphæð miðað við þarfir ríkisins, þá er það þó fúlga, sem rétt er að hirða. Þá höfum við einnig lagt til, að tekin væri upp einkasala á eldspýtum. Ætti sú sala að auka tekjurnar að nokkrum mun. Þar sem mikið hefir verið rætt um efni þessa frv. á undanförnum þingum, sé ég eigi ástæðu til að lengja mál mitt við þessa umr., nema tilefni verði gefið. - Legg ég svo til, að frv. verði, að umr. lokinni, vísað til fjhn.

Jón Þorláksson Ég vil, þar sem hv.flm. hefir haldið nokkuð langa ræðu um þetta frv., aðeins minna á, að á fyrri þingum hafa bæði í umr. og nál. verið færð bæði skýr og ótvíræð rök fyrir því, að einkasala á tóbaki mundi ekki verða til að auka tekjur ríkissjóðs. Um einkasölu á eldspýtum hefir ekki verið að ræða fyrr en nú. Um það atriði er því engar upplýsingar að sækja í meðferð málsins á undanförnum þingum. Fyrsta eða fyrstu árin eftir að einkasölufyrirkomulag væri tekið upp, mundi það jafnvel skerða tekjur ríkisins að miklum mun. Er það alveg augljóst mál og ómótmælanlegt. - Ég vildi aðeins minna á þetta, án þess að fara lengra út í þetta mál að sinni.

Jón Baldvinsson Fyrst hv. 1. landsk. fór að vitna í umr. og nál. fyrri ára, þá vil ég aðeins benda á, að tekjur af tóbakseinkasölunni í þau fjögur ár, sem hún stóð, voru að meðaltali yfir 200 þús. kr. á ári. Og hv. 1. þm. Skagf. (MG) sagði, er einkasalan var lögð niður, að hún hefði fyllilega gefið þær tekjur, sem við var búizt, og að hann, sem var höfundur einkasölunnar, væri fyllilega ánægður með árangurinn. Ég þarf svo ekki að segja fleira á móti því, sem hv. 1. landsk. sagði.

Jón Þorláksson Hv. 2. landsk. lætur sem hann muni það ekki, að þegar einkasalan á tóbaki var lögð niður 1925, þá var um leið hækkaður tollurinn á tóbakinu. Sá tollauki hefir reynzt gefa meira af sér en nam arðinum á einkasölunni. Að skattleggja tóbakið hærra er ekki hægt, án þess að notkunin minnki. Annars er það ómótmælanlegt, að tekjur ríkisins af tóbakinu mundu skerðast, ef einkasala er upp tekin, og mikið fyrstu árin. Reynslan hefir sýnt það.

Jón Baldvinsson Ég vil aðeins minna hv. 1. landsk. á það, að hér hefir engin till. verið gerð um það að nema úr gildi tollhækkun þá, sem gerð var á tóbakinu 1925. Hér er um það að ræða, að heildsöluhagnaðurinn á tóbaki lendi í ríkissjóðnum, en ekki hjá einstökum mönnum.