Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Erlendur Þorsteinsson) Fjhn. hefir haft þetta frv. til meðferðar á nokkrum fundum, en eins og nál. ber með sér, hefir ekki ennþá orðið tækifæri til að tala við stj. tryggingarfélagsins, og hefir n. ekki heldur ákveðið, hverjar brtt. hún kynni að bera fram við frv. En vegna þess að n. vill, að frv. nái fram að ganga, væntir hún, að d. geti fallizt á, að málinu verði nú vísað til 3. umr. og þá teknar meir til athugunar einstakar gr. og væntanlegar brtt.

Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Ég þakka n. fyrir afgreiðslu þessa máls. Eins og hv. frsm. tók fram, hefir ekki ennþá borizt frá þeirri stj., sem skipuð hefir verið um stríðstryggingar, till. um smábreyt. á frv. Það er gert í samráði við mig, að draga ekki lengur, að málið komi í d. Ég átti í morgun tal við stj. stríðstryggingarfélagsins og vænti, að ég muni fá í dag til athugunar brtt., sem stj. leggur til, að gerðar verði. Ættu þær að geta komið fram við 3. umr. hér í d.

* Forsrh. (Hermann Jónasson) : Áður en þetta frv. fer til 2. umr., vildi ég mega spyrjast fyrir um, hver sé tilgangur þess. Mér virðist engin ástæða til að afnema þessi l. í því skyni að fá heimild til að veiða á þessum stað, því að þótt þessi l. verði afnumin, þá verður veiði þarna eftir sem áður óheimil samkvæmt laxveiðilögunum, því að þetta ker liggur aðallega þar, sem laxinn gengur, og það liggur innan þeirra 50 metra frá fossi, þar sem er óheimilt að veiða samkvæmt núverandi l. Þessi l., sem hér á að afnema, eru sett 1928, eða áður en laxveiðilögin. Ég vil því mælast til að fá skýringu á, í hvaða skyni á að afnema þessi l.

*Þorsteinn Þorsteinsson: Ég er hér ekki til andsvara fyrir þetta frv., en hv. formaður landbn. Nd. hefir lauslega minnzt á það við mig. Það er alls ekki ætlunin að ófriða Nikulásarker, því að það er ekki mögulegt að gera það, eins og hæstv. forsrh. tók fram. En í grg. frv. er sagt, að l. frá 1928 séu óþörf, og býst ég við, að frv. sé fram komið að nokkru leyti vegna fiskiræktarfélags, sem starfar þar við Norðurá, sem telur heppilegra, að l. hverfi, og koma þá l. frá 1932 yfir þetta. Annars tel ég óþarft að fresta málinu nú, þar sem þetta er 1. umr. Málið fer að líkindum til landbn., og gefst þá tími til að athuga í samráði við hæstv. forsrh., hvort annmarkar eru á því.

* Forsrh. (Hermann Jónasson) : Ég hefi ekkert á móti, að málið fari til n., en eftir þessa yfirlýsingu tel ég frv. tilgangslaust, því að þótt það verði samþ., þá verður veiði þarna óheimil eftir sem áður.

* Flm. (Jónas Jónsson) : Þar sem þessu máli fylgi svo ýtarleg grg. sem ég hefi getað gert, sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um það nú, en óska eftir, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og menntmn.

*Brynjólfur Bjarnason: Mér finnst alveg ófært að þetta mál fari svo áfram, að ekkert sé um það rætt. Er þetta ekki 6. dagskrármálið? (Frv. um ráðstafanir vegna núverandi styrjaldarástands).

Nei, það er 8. dagskrármálið, frv. um héraðsskóla

. Ég bið afsökunar, - ég var ekki við, þegar málið var tekið fyrir, og hélt, að það væri 6. dagskrármálið.

Ég kem þá að 1. brtt., við 9. gr. frv. Þessi brtt. er frá einstökum nm., og er mér óhætt að segja, að hann hefir ákveðið að taka hana aftur til 3. umr. - Þá er 2. brtt., við 16. gr., um að b-liður þeirrar gr. falli niður. Í b-lið er gerð sú breyt. á núgildandi l., að gert er ráð fyrir, að kjörtímabil framfærslunefnda verði hið sama og annara fastanefnda bæjarfélags, en í núgildandi l. er kjörtímabil þessara n. sama og bæjarfulltrúa eða hreppsnefndarmanna, 4 ár. Ég legg til, að ekki verði breytt frá gildandi l. í þessu efni. Auðvitað má segja að þetta skipti ekki miklu máli, og n. hefir um þetta óbundnar hendur. - 3. brtt. er við 18. gr., og er öll n. sammála um hana. Aftan við 18. gr. er lagt til, að bætist ákvæði um það, að um ágreining út af ákvörðun sveitarstjórnar skuli fara samkv. 21. gr., þar sem heimilað er að áfrýja gerðum fátækranefnda eftir reglum, sem þar eru nánar greindar. Hljóðar gr. um, að sveitarstjórn megi ekki skilja hjón samvistum nema um stundarsakir. Álitamál getur orðið um það, hvaða merkingu beri að leggja í orðin „um stundarsakir“. Auðvitað væri æskilegt að hafa ákvæði í l. gleggra, en n. sér sér ekki fært að gera till. um það efni. Hinsvegar finnst n. sjálfsagt, að þegar í l. er ákvæði, sem ágreiningur getur orðið útaf, þá sé þar einnig ákvæði um, hversu með þann ágreining skuli fara. Geri ég ráð fyrir, að þessi brtt. verði að teljast til bóta. - 4. brtt. er við 19. gr., að í stað orðsins „yfirvald“ komi: lögreglustjóri. Þetta er aðeins orðabreyting og leiðrétting til samræmis við það, sem kemur fram annarstaðar í frv. - Þá er 5. brtt., við 21. mgr. Ég hefi lítið um hana að segja annað en það, að hún er frá einstökum n. manni, og mun hann sjálfsagt gera grein fyrir henni. Ég er henni andvígur bæði að efni og frágangi, en vil ekki ræða það nánar fyrr en talað hefir verið fyrir henni. Kem ég þá að 6. brtt., og get í raun og veru tekið sameiginlega 6. og 7. brtt. og b-lið 9. brtt. Þær fjalla allar um það sama. Er lagt til, að síðasta málsgr. 22. gr. frv. falli niður, en hún hljóðar um það, að ríkissjóður ábyrgist þær endurgreiðslur, sem frvgr. fjallar um. Ég lít svo á, að það sé mjög varhugavert að leggja ríkissjóði þessa byrði á herðar, mest vegna þess, að það hlýtur að hafa verulegan kostnað í för með sér, og svo hitt, að þegar slíkt ákvæði er lögtekið, fellur burt hvötin hjá dvalarsveitinni til þess að hafast nokkuð að í þessu efni. Einnig fellur burtu hvöt framfærslusveitarinnar, sem veit, að ríkissjóður greiðir. Ég tel, að það, að landið verði gert að einu framfærsluhéraði, eigi ekki að koma nema smátt og smátt, til þess að þeir gallar, sem því fylgja, verði fyrirbyggðir smám saman, eftir því sem reynslan sýnir, og þarna kemur sá stóri agnúi, sem ég tel, að sé mjög varhugaverður, að láta þetta ekki koma fyrir, áður en breytingin er gerð að fullu, því mér er alveg ljóst, að af þessu hljóta að leiða töluvert mikil útgjöld fyrir ríkissjóðinn, og um þau útgjöld er ómögulegt að gera neina áætlun, vegna þess að ýms ákvæði geta gert það að verkum, að það verði nokkru meira um þetta en hefir verið, svo að þó maður vildi byggja á því, sem hefir verið síðustu árin, er það ekki nógu tryggt, því að ég get búizt við, að það yrði nokkru meira fyrst eftir breytinguna. Ég vil taka það fram, að ef það er svo, að þing og stjórn vilji hafa þessa skipun á málunum, þá er ekkert við því að segja, en það haggar ekki minni skoðun á málinu, og mun ég þó ekki á neinn hátt láta það verða að fótakefli fyrir frv., þótt mín skoðun ekki fái fylgi, en ég hefi talið mér það skylt, til samræmis við mitt álit, að gera þessa brtt. Mér er kunnugt um það, að einn samnefndarmanna minna er á móti þessu og einn hefir ekki greitt atkv. um það. Ég skal taka það fram, að ef aðeins væri um að ræða ákvæði 5. gr., þá hefði ég ekki talið ástæðu til þess að fella það niður sérstaklega, en til samræmis hefi ég talið rétt að flytja brtt. um að fella það niður. Ég get svo látið þetta vera nóg fyrir mína hönd viðvíkjandi þessum þrem brtt. Þó vil ég taka það fram, að ég legg mesta áherzlu á síðustu brtt. Náttúrlega hafa þær allar sín áhrif, en ekki hún sízt. Ég held, að ég hafi getað gert hv. deild það nógu ljóst hvað fyrir mér vakir með þessum brtt. Ég á þá ekki eftir nema 8. brtt., og ég get verið stuttorður um hana. Hún er við 29. gr., fyrri málsgrein. Ég á ekki neinn hlut að henni og get lýst því yfir, að ég er henni andvígur, mest vegna þess, að ég tel ekki, að hún bæti úr þeim ágöllum, sem ég sé á 29. gr. - 29. gr. var allmikið rædd í n., og skal ég játa, að ég hefði gjarnan viljað, að ákvæði hennar hefðu verið meira afgerandi, þannig að þau yrðu ekki hártoguð, en það varð niðurstaðan hjá meiri hl. n., að hann sá sér ekki fært að gera brtt., sem bættu nokkuð úr. Það er sjálfsagt erfitt að koma fram með tæmandi ákvæði um þetta efni. Eins og hv. dm. sjá af gr., er ákvæði hennar um það, að barnsmóðir, sem hefir tekið meðlag samkvæmt meðlagsúrskurði, skuli, ef hún giftist eða býr með karlmanni, sem sér fyrir henni, missa réttinn til meðlagsins. Breytingin, sem gerð er frá gildandi lögum, er ekki önnur en þessi: „eða býr ógift með karlmanni, sem er fyrirvinna heimilisins“. Ég held, að allir séu sammála um þetta, því að ef kona, sem býr ógift með karlmanni, er rétthærri en sú, sem er gift, þá eru missmíði á löggjöfinni, en því verður þó ekki neitað, að hér kemur ýmislegt til greina, því karlmaður og kona geta búið saman á þann hátt, að ágreiningur geti orðið um, hvað rétt sé, og játaði meiri hl. þetta, en sá sér ekki fært að gera brtt., sem til bóta gæti orðið. Aftur hefir einn meðnefndarmanna minna gert brtt. á þskj. 75, en ég verð að segja, að ég tel hana ekki bæta úr, og kannske gera erfiðleika. Þá er eftir A-liður 9. gr., og þarf ég ekki mikla grein að gera fyrir þeirri brtt., því hún er ekkert annað en lagfæring á orðum gr. Ég held að ég geti látið þetta nægja fyrir mína hönd, og held, að ég geti einnig látið það nægja fyrir hönd meir hl. n. Ég er þar með ekki að leggja neinar hömlur á, að samnefndarmenn mínir geri aths. eða skýri frekar en ég hefi gert brtt. eða frv. í heild. Ef til vill tek ég aftur til máls, þegar minni hl. hefir gert grein fyrir sínum brtt., þó ég búist ekki við, að þær gefi mér neitt sérstakt tilefni.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson); Það má segja að þær breytingar, sem liggja fyrir frá allsherjarnefnd, séu ekki sérstaklega miklar, hvað viðkemur efni frv., aðrar en þær, sem frsm. dvaldi sérstaklega við, og var um ábyrgð ríkissjóðs á vissum útgjöldum dvalarsveitar. Ég mun því aðallega víkja að þeim atriðum, sem ég tel mesta efnisbreytingu. Sumar breytingarnar tel ég, að gætu verið til bóta, en aðrar tel ég vafasamar, eins og t. d. að fella niður, að framfærslunefndir skuli kosnar með sama hætti og aðrar fastar nefndir, sem sé til eins árs, en ekki eins og hefir verið áður, kosnar fyrir allt kjörtímabilið. Ég tel eðlilegt, að kosning framfærslunefnda fylgi með kosningu annara fastanefnda. Í Reykjavík, þar sem ég þekki til, þykir mér eðlilegt, að slíkt fyrirkomulag sé fyrir hendi, því flokkarnir mundu gjarna vilja fá tækifæri til þess að breyta til, annaðhvort af því að einstakir flokksmenn vilja losna við starfið eða af öðrum orsökum. Vil ég því mæla á móti brtt. allshn. Aðrar smábreytingar, sem ég tel til bóta, eru t. d. 3. og 4. brtt. 4. brtt. er ekki nema eðlileg skýring, og tel ég rétt að taka upp þá breyt. allshn. og hafa óbreytt orðalag frv. eins og það er nú. Hvað snertir brtt. við 23. gr. hefi ég áður gert grein fyrir skoðun minni á henni, og hvað snertir brtt. við 21. gr. frv. má segja, að þótt hún sé skýrari með breytingunum, geti alltaf komið fram smáatriði út af því, hvernig eigi að koma fyrir þessum málum, sem um ræðir í 21. gr. Skal ég nú snúa mér að þeim þrem brtt. meiri hl. n., sem miða að því að fella niður ákvæði, sem gilda um ábyrgð ríkissjóðs á vissum gjöldum dvalarsveitar, sem hún leggur út fyrir menn, sem raunverulega eru á framfæri annars sveitarfélags. Eins og hv. dm. vita, var það áður en nýju framfærslulögin gengu í gildi, að vissan tíma þurfti til þess, að menn yrðu sveitfastir. Dvalarsveitin átti rétt á því að fá greiddan frá framfærslusveitinni að 2/3 hlutum þann kostnað, sem af þurfamönnum leiddi. Reynslan hefir yfirleitt orðið sú, að skuldir hafa hrúgazt upp hjá einstökum sveitarfélögum, sem, þegar til átti að taka, áttu lítið til þess að bæta með dvalarsveitinni, og að lokum voru þessar skuldir þurrkaðar út með lögum um kreppulán sveitar- og bæjarfélaga. Teldi ég það mikla afturför, ef aftur ætti að komast á þann farveg og þá leið skuldasöfnunar, sem áður var í gildi og mikið var til óþurftar fyrir dvalarsveitirnar og líka fyrir framfærslusveitirnar, sem þurfamenn höfðu á framfæri sínu og báru ábyrgð á framfærslukostnaði þeirra að nokkru leyti. Nú hefir verið talið með þessu frv., að menn öðluðust ekki framfærslurétt á dvalarsveit sinni, og gerði ég grein fyrir því við 1. umr. þessa máls og fer ekki að endurtaka það hér. Ég gat þess þá, að mér þætti eðlilegt, að ekki væri hægt að hverfa aftur að sama gamla öngþveitinu eins og áður, og þess vegna væri eðlilegt, að ríkissjóður bæri ábyrgð á slíkum kostnaði. Ég tel það mjög nauðsynlegt. Fyrst og fremst af því, sem ég nefndi áður, að það er mesta vandræðaástand að byrja af nýju þessi leiðinlegu viðskipti einstakra framfærsluhéraða á landinu, og ég tel, að ríkissjóður mundi hafa miklu betri aðstöðu til þess að innheimta frá framfærslusveitinni, það sem henni ber að greiða dvalarsveitinni, heldur en viðkomandi sveitarsjóði. Fyrst og fremst er það, að ríkissjóður hefir mikil viðskipti við sveitar- og bæjarfélög víðsvegar um land, sérstaklega eftir að jöfnunarsjóður sveitanna kom til sögunnar, því nú eiga einstök sveitar- og bæjarfélög rétt til þess að fá úr þeim sjóði. Hinsvegar er það á valdi ríkissjóðs að skuldajafna kröfur fyrir ábyrgð á hendur þeirra sveitarfélaga, sem rétt eiga á því að fá greiðslur úr jöfnunarsjóði. Geri ég ráð fyrir, að oft mætti skuldajafna þá, sem ekki greiða það, sem þeim ber eftir þessu frv., og ríkissjóði væri miklu auðveldara að láta gera upp reikningana heldur en sveitarfélögunum. Tel ég ríkissjóði ekki mikil þyngsli að því að sjá um þessar innheimtur og standa í þessari ábyrgð, en að það mundi innheimtast betur með þessu móti, en jafnvel þótt ríkissjóður þyrfti eitthvað af mörkum að leggja, teldi ég það ekki nema rétt og eðlilegt, því samkvæmt því, sem lagt er til í þessu frv., þá á meginreglan að vera sú, að framfærsluþurfi, sem ýmist af sjálfsdáðum eða fyrir atbeina annars sveitarfélags eða áhrifamanna þar, er fluttur til, þurfi ekki að vera til kostnaðarauka fyrir dvalarsveitina. Það er eðlilegt, að dvalarsveitin hafi einhver ráð til þess að sporna við því, að ýtt sé af höndum annara sveita yfir á þær auknum framfærslukostnaði. Þess vegna álít ég ekki nema réttlátt, að ríkissjóður geti undir vissum kringumstæðum þurft að borga eitthvað af þessari framfærsluaukningu, og er þess mikil þörf vegna þess, hve framfærsluþyngslin eru mikil á sumum sveitarfélögum, og ekki ástæðulaust, að ríkið hlaupi undir bagga með sveitarfélögunum. jafnmiklar byrðar eins og ríkisvaldið hefir lagt á herðar ýmsum sveitarfélögum. Verð ég því fyrir mitt leyti að mæla mjög eindregið á móti þessari brtt., af því ég tel, að ef hún yrði samþykkt, þá mundi hún raska að verulegu leyti þeim grundvelli, sem liggur fyrir frv. sjálfu eins og það er nú. Ég skal geta þess, að frv. hefir verið rætt í ríkisstjórninni, og er ríkisstjórnin á einu máli um, að það sé ekki nema eðlilegt, að ríkissjóður taki á sig slíkar ábyrgðir. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um brtt. Ég legg til, að ekki séu samþ. þær tillögur, sem framsögumaður ræddi um, að takmarka ábyrgð, sem sveitafélög þyrftu að hafa vegna þurfamanna, sem eru á framfæri dvalarsveitar.

* Flm. (Jónas Jónsson): Enda þótt ýtarleg grg. fylgi ekki frv. þessu, hygg ég, að það þurfi ekki mikilla skýringa við, vegna þess, að einstök atriði tala sínu máli. Ég vil þó með nokkrum orðum víkja að því, hvers vegna frv. þetta er fram komið. Frv. er undirbúið af meiri hl. fjvn., en þar sem n. gat ekki borið frv. fram í deildum, varð niðurstaðan sú, að þrír af nm. skyldu flytja það. Ef til vill má segja, að sum atriði frv. snerti ekki þau efni, sem fjvn. fæst við á venjulegum tímum. En eins og kunnugt er, er nú byrjuð styrjöld, sem líklega verður langvarandi og hefir skapað okkur margskonar erfiðleika nú þegar. Um fjármálaástandið er það að segja, að þótt okkur hafi gengið framar öllum vonum að halda uppi verzlunarsamböndum við önnur lönd til þessa, þá er sá blær á baráttunni milli ófriðarríkjanna, að á því getur orðið breyting áður en varir. Ef það t. d. kynni að fara svo, að okkur yrði meinað að skipta við Norðurlönd, en siglingar til Englands yrðu svo hættulegar, að við gætum ekki lengur átt verzlun við það, hlyti að draga að því, að ríkissjóður missti miklar tekjur, en það skapaði aftur þá örðugleika, að ríkisstj., hver sem hún kann að vera, neyddist til þess að draga úr fjárgreiðslum, sem undir venjulegum kringumstæðum eru taldar sjálfsagðar. - (Ég ætla að bíða á meðan menn eru að tala saman). Nú hafa landsmenn yfirleitt tekið þessu ástandi, sem skapazt hefir af völdum stríðsins, mjög skynsamlega, og flestir reynt að laga sig eftir aðstæðunum. t. d. má geta þess, að í Reykjavík mun í haust ekki hafa verið notað nema helmingur þess kolamagns, sem eyðzt hefði undir venjulegum kringumstæðum. Þetta hafði þó ekki verið fyrirskipað. Það má segja, að flestar gr. frv. snúi að þessu ástandi, og þær eiga fyrst og fremst að miða að því, að gera þjóðinni auðveldara að sigrast á erfiðleikunum vegna styrjaldarástandsins með úrræðum hennar sjálfrar. Ég vil þá fyrst minnast á fyrsta atriði frv., sem af mörgum mun talið aðalatriði þess, þ. e. framfærslu atvinnulausra manna og þeirra, sem þiggja af sveit. Tel ég ekki ástæðu til þess að ræða það ýtarlega við þessa umr., en vil aðeins benda á, að þeir erfiðleikar, sem nú eru fyrir hendi, hljóta að opna augu þjóðarinnar fyrir því, að ekki muni heppilegt að hafa það skipulag, sem nú er í atvinnu- og framfærslumálum, þar sem hundruð og jafnvel þúsundir manna geta verið framfærsluþurfar í bæjunum samtímis því, að næg verkefni bíða þeirra annarstaðar á landinu. Í Reykjavík einni voru á 6. þús. manns á sveit í haust. Að vísu er talan ekki svona há allan tíma árs og margt af þessu fólki er gamalmenni eða börn, en þar er líka fjöldi vinnufærra manna, sem fær ekki að vinna hér. Sú spurning hlýtur því að vakna, ekki aðeins hjá okkur, sem hér erum búsettir, heldur og öllum landsmönnum: Er nokkurt vit í því, þegar eins erfitt er að lifa og nú er, að halda þessum mönnum hér atvinnulausum, þegar þeir geta gert eitthvað annarstaðar? Ég býst við því, að þeir menn, sem eru á móti þeirri till. sem í frvgr. felst, muni segja, að þetta verði svo að vera, því það sé svo mikil skerðing á mannréttindum, ef menn geti ekki setzt að hvar sem er á landinu, þótt þeir séu atvinnulausir styrkþegar, að annað verði ekki þolað í frelsisins nafni. Ég býst hinsvegar við því, að þótt þetta hafi verið látið að miklu leyti óátalið á meðan betra var í ári, muni það ekki fært nú. Ég minnist eins dæmis, sem gerðist í minni stjórnartíð. Fyrir 10 árum síðan var búsettur hér í bænum þekktur óreiðumaður, sem átti sveit vestur á Snæfellsnesi. Þar í sveit voru 28 gjaldendur. Þessi óreiðumaður - hann var víst líka sprúttsali - vildi ekki héðan fara, en að greiða með honum 3000 kr. á ári hingað eyðilagði fjárhag þessarar einu sveitar. Mér er þetta minnisstætt. - Þegar maður lítur nú á, að 28 bændur bogna undan því að kosta einn ómaga í Reykjavík, getur maður skilið, hvað það þýðir fyrir Reykjavík, Akureyri og Hafnarfjörð, svo að ég nefni ekki fleiri bæi, að sjá sínum þurfalingum farborða. Í frv. til. l. um breyt. á framfærslulögunum, er nú liggur fyrir hv. deild, er svipað ákvæði og í 1. gr. frv. á þskj. 398. Í framfærslulagafrv. er gert ráð fyrir, ef um er deilt, hvort maður telst vinnufær eða ekki, að lögreglustjóri skeri úr um það. Í þessu frv. er gert ráð fyrir, að fullnaðar úrskurðarvald sé hjá nefndinni, hverjir teljist vinnufærir, en skv. hinu frv. má skjóta úrskurði lögreglustjóra til ráðuneytisins. Bæði þessi frv. vilja gæta fullrar mannúðar, enda er ekki að efa, að svo verði gert. Sá tími er löngu liðinn, að farið var ómannúðlega með styrkþega, og er það m. a. því að þakka, að landsmönnum hefir liðið betur tvo undanfarna mannsaldra. Nú mætti segja, að ekki þyrfti neina þriggja manna landsnefnd til þess að taka á þessum málum, að hvert sveitarfélag geti sjálft séð mönnum fyrir vinnu. En reynslan sýnir annað. Við skulum taka bæ eins og t. d. Eskifjörð. Þar hafa verið miklir atvinnuörðugleikar, bærinn er orðinn of stór, og niðurstaðan hefir orðið sú, að þessum bæ hefir hvorki nægt það fé, sem hinir betur stæðu borgarar gátu greitt, né heldur jöfnunarsjóður, og hefir ríkissjóður orðið að koma honum til hjálpar. Þetta getur orðið svo víðar. Í vaxandi kreppu geta fleiri kauptún sagt: Við getum ekki séð fyrir okkar fólki, nema ríkið taki okkur á föst laun. Ég álít, að á Eskifirði séu ekki úrræðaminni menn en annarstaðar, en þar hefir ekki tekizt að koma á nokkurri nýjung í atvinnu- og framfærslumálum, nema greiðslunum úr ríkissjóði. Þótt ég hafi tekið Eskifjörð sem dæmi, er víða líkt á komið. Ég veit t. d. um miklu stærri bæ en Eskifjörð - það er ekki Reykjavík -, þar sem bæjarstjórnin gerði þá tilraun, að láta þurfamenn bæjarins vinna fyrir bæinn, en þetta tókst ekki; bærinn hafði ekki nóg viðfangsefni og gat ekki kostað þá. Þetta var viðurkennt af einum frjálslyndum forráðamanni þessa bæjar. Ég geri nú ráð fyrir, að það muni álit flestra þm., að nauðsyn beri til að skipa slíka landsnefnd, sem ferðist um til þess að kynnast ástandinu í sveit og bæ og leitist fyrir um, hvað unnt sé að koma því fólki fyrir í atvinnu, sem bæirnir hafa ekki þörf fyrir. Í frvgr. er ennfremur gert ráð fyrir, að n. hafi með höndum margskonar uppbyggingarstarf víðsvegar á landinu. Höfuðstyrkur slíkrar n. er auðvitað sá, að hún hafi stuðning þingsins að baki sér, enda eru ekki líkur til þess, að þessi tilraun verði gerð, nema því aðeins, að þingið styðji hana. Fari hinsvegar svo, að Alþingi felli þessa till., verður niðurstaðan án efa sú, að atvinnuleysingjunum á framfæri bæjanna fjölgar og þeir erfiðleikar aukast, sem því eru samfara. Um aðrar einstakar greinar frv. get ég verið stuttorður. Ég vil þó lauslega minnast á þá grein, er lýtur að starfsmannahaldi ríkisins. Það má segja, að undanfarið hafi það verið ákveðin stefna í þjóðlífinu, að yngra fólkið leitar sér lífsviðurværis við innivinnu frekar en útivinnu og sækir í þéttbýlið úr dreifbýlinu. Þetta hefir haft þær afleiðingar í för með sér að óhemju aðsókn hefir verið að öllum launuðum störfum ríkis og bæja. Þetta hefir haft þau áhrif á þessa vinnu, að reynt hefir verið að koma þar að fleira fólki en raunverulega hefir verið þörf á, en það hefir enn í för með sér, að daglegur vinnutími hefir verið næsta stuttur. Nú er það svo, að hvorki bændur né sjómenn hafa lögfestan hvíldartíma, þeirra vinnudagur er langur og án þess að þeir hafi nokkra kauptryggingu. Það er því ekki nema eðlilegt, að þeim finnist ekki megi minna vera en að það fólk, sem vinnur í skrifstofum, vinni nokkurn veginn dagsverk að tímalengd. Það er og vitað, að skrifstofufólk hefir yfirleitt ekki önnur þjóðnýt áhugamál, og að þeir eru fáir, sem vinna andlega vinnu í hjáverkum, eins og t. d. Jón Trausti gerði, sem var prentari. Þá er og annað nýmæli í frv., en það eru samkeppnispróf um störfin. Hingað til hefir venjan verið sú, að menn hafa sótt um störf hjá ríkinu til forstjóra viðkomandi stofnunar, hann ræður svo fólk til starfans, og hefir stundum farið svo, að sá hæfasti hefir ekki orðið fyrir valinu, heldur hefir ráðið þar úrslitum kunningsskapur eða frændsemi, og hefir sumstaðar verið svo langt gengið, að heilar fjölskyldur hafa haft atvinnu við sömu ríkisstofnun. Það er afareinfalt mál að koma á slíkum samkeppnisprófum, enda ekki óþekkt annarstaðar. Mér er af tilviljun kunnugt um, að fyrir nokkru var t. d. haldið samkeppnispróf í París milli kennara, er sóttu um enskukennslu við menntaskóla. Um 200 kennarar tóku þátt í prófinu, en aðeins 13 þeir beztu voru teknir. Einn af leiðandi mönnum hér hefir sagt mér, að einn starfsmanna sinna ynni á við þrjá aðra, sem ynnu þar á skrifstofunni. Þetta er þó enginn sérstakur yfirburðamaður, en hann vinnur verk sín fljótt og vel. Í einni stórri stofnun, sem er hálfgert ríkisfyrirtæki, er talið, að helmingur starfsmanna gæti afkastað þeim störfum, sem þar eru unnin, ef unnið væri af fjöri og kappi. Þetta er ekkert einsdæmi. Það orkar ekki tvímælis, að ef þessi aðferð yrði tekin upp, myndi starfsmannahópur á opinberum skrifstofum taka miklum stakkaskiptum, þar sem ríkið gæti þannig valið þá beztu úr, sem um stöðurnar sæktu. Út af frvgr. um útvarpið vil ég minnast á það, að það hefir verið talsvert á orði undanfarið, hvort ekki væri gerlegt að gera fréttastofu útvarpsins að sérstakri deild, og tækju blöðin nokkurn þátt í rekstri hennar. Þetta myndi spara ríkinu nokkurt fé og ekki verða óhagstæðara fyrir blöðin. Þá gerir frv. ráð fyrir að lækka afnotagjald þeirra útvarpsnotenda, sem ekki hafa straumtæki, um ? hluta. Höfum við hugsað okkur, að spara mætti svo á rekstri útvarpsins, að það kæmi á móti þessari lækkun afnotagjaldanna. Eins og kunnugt er, er það miklum erfiðleikum bundið fyrir þá útvarpsnotendur, sem hafa rafhlöður, að fá geymana hlaðna, og er auk þess kostnaðarsamt. Virðist því ekki nema sanngjarnt, að þeim verði veitt þessi ívilnun á afnotagjaldi. Ég vil geta þess til skýringar, að okkur hefir komið í hug, að spara mætti á rekstri útvarpsins með því t. d. að fella niður nokkuð af músik á laugardögum og sunnudögum og með því að útvarpa ekki svo mörgum jarðarförum sem gert er. Að vísu má segja, að útvarp jarðarfara beri sig, en þess má þó gæta, að mörg tæki útvarpsins eru mjög dýr, t. d. lamparnir, sem kosta frá 10–15 þús. kr. upp í 50 þús. kr., og er því nauðsynlegt, að þeir verði ekki fyrir óþarflega miklu sliti, þar sem gera má ráð fyrir, að erfitt verði að endurnýja þá, m. a. vegna skorts á erlendum gjaldeyri. 11. gr. frv. gerir ráð fyrir að fresta að prenta umræðupart þingtíðindanna fyrir árið 1940. Þetta er nú ekki eins slæmt eins og komið hefir fram í sumum blöðum, að með þessari ráðstöfun eigi að loka þinginu, svo að almenningur geti ekki vitað um þær illu gerðir, sem hér eru framkvæmdar. Umræðurnar verða auðvitað skrifaðar eftir sem áður, og því hægt að gefa þær út síðar, þegar batnar í ári, en það geta þeir tekið ákvörðun um, sem þá lifa. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að greinum þeim, er vita að skólunum. Fyrir nokkrum árum var gerð breyt. á fræðslulögunum, sem lengdi starfstíma skólanna að mun. Eins og nú eru horfur með eldivið, er varla hægt að gera ráð fyrir, að skólarnir geti starfað svo lengi, og þótti þá heppilegt, að fræðslumálastjórnin gæti vikið þessu við, eftir því sem hentast væri. Um aldurstakmark við inngöngu í menntaskólana get ég verið fáorður. Í háskólanum er nú svo komið, að 70 læknaefni stunda þar nám, og í lögfræðideild eru helmingi fleiri en þörf er fyrir í þau lögfræðistörf, sem ríkið hefir yfir að ráða. Það verður því ekki séð, að það sé nein þjóðarnauðsyn, að þessi stofnun verði gerð að barnaskóla. Margir foreldrar álíta, að börnin verði að byrja menntaskólanám við 12 ára aldur, en ég held því fram, að það sé of snemmt. Við erum nokkuð seigir og við endumst lengi, en við erum ekki bráðþroska. Það hefir líka verið svo gegnum aldirnar, að okkar skólar hafa ekki verið neinir barnaskólar. Ég held, að það sé ekki mikill skaði að því fyrir þjóðfélagið, þó að börnin séu ekki strax eftir að hafa setið í barnaskóla látin fara í menntaskólann og þaðan í háskólann. Það má m. a. geta þess, að ein ástæðan til þess, hvað erfitt reynist að fá embættismenn til að fara út í sveitirnar, er vafalaust sú, að börnin í kaupstöðunum, t. d. í Reykjavík, hafa ekki séð annað en Rvík og eru ókunnug lífsbaráttu sveitanna og venjast við að líta á það sem einhverskonar norðurpól, ef talað er um einhvern stað vestur eða norður á landi. Það kom fram í viðbótartill., að n. var ekki sammála um það atriði, hvort rétt væri að skylda unglinga til þess, sem fara í ríkisskóla, að hafa verið eitt ár í sveit og lært alla algenga sveitavinnu. Ég skýri frá því hér af því að það snertir þetta. En gr. um háskólann og takmörkunina þar hefði átt að vera búið að samþ. fyrir mörgum árum. Í læknadeild fóru t. d. í haust 28 nemendur, og sú deild hefir oft áður verið yfirfull. Það er engin ástæða fyrir okkar þjóð að vera að ala upp fleiri lækna en við höfum þörf fyrir. Það eina, sem hugsazt gæti fyrir þessa menn, er það, að þeir fengju eitthvað að gera í öðrum löndum. En þá er spurningin: Höfum við efni á því að leggja svo mikla áherzlu á það að ala hér upp lækna handa einhverjum mönnum langt úti í heimi? Við höfum meira en nóg við duglega menn að gera á ýmsum sviðum. Ég sé ekki ástæðu til að tala meira um einstakar gr., heldur aðeins nefna það, að þetta frv. hefir fengið, eins og góðu börnin fá oft, mörg gælunöfn. Þetta frv. er í raun og veru einskonar mótmæli frá allmörgum mönnum, því menn eru farnir að koma auga á það, að innan þjóðfélagsins er að myndast einskonar linka, sem er þess eðlis, að hún gæti riðið okkur að fullu. Okkar land hefir fengið að kenna á því, eins og aðrar þjóðir, hvernig getur farið, ef ekki er til í landinu nógu sterk stj. Það má taka til dæmis Þýzkaland. Þar í landi voru eftir stríðið margir flokkar, en þó að þessa flokka greindi ekki mikið á, þá gátu þeir aldrei myndað sterka stj., og upp risu tveir öndverðir flokkar, sem gerðu það að verkum, að ástandið varð ennþá sjúklegra en áður, og allur þessi flokkadráttur endaði með því, að þar í landi var komið á einræði undir stj. Hitlers. Þetta sama átti sér einnig stað í Rússlandi, þó að það væri þá a. m. k. allt önnur stefna, sem þar varð ofan á. Þegar atvinnuástandið var sem verst í Þýzkalandi, voru þar um 7 millj. atvinnulausra manna. Þýzka þjóðin tók á þessum vandamálum í stórum stíl, en við verðum að láta okkur nægja að taka á þeim í litlum stíl. Þýzka þjóðin var búin að reyna frjálslyndu flokkana þar í landi, og þegar henni virtist, að þeir hefðu ekki orku til þess að rétta þjóðina við, þá hugsaði hún með sér: Við erum búnir að reyna frjálslyndu flokkana, - því þá ekki að reyna hina? Og þetta var einmitt það, sem þýzka þjóðin gerði. Ég ætla ekki að fara að bera í bætifláka fyrir eða lofa gerðir nazistastj. þýzku; ég vil aðeins taka þetta sem dæmi til þess að sýna, hvernig farið getur fyrir lýðræðisríkjunum, ef þau finna ekki ráð til þess í tíma að bæta úr erfiðleikunum. Sem sagt, það, sem lýðræðisflokkunum ríður á að gera, þegar erfiðleikatímar standa yfir eins og t. d. núna, er það, að stjórna röggsamlega og láta ekki þá, sem vinna, finna, að á stjórninni sé nein linka. En það er því miður mjög mikið um þetta hjá okkur. Það má geta þess t. d., að í einn kaupstað fluttust á einu hausti um 50 fjölskyldur, og það án þess að minnstu líkur væru fyrir hendi til þess, að þær gætu haft möguleika til að vinna fyrir sér. Þannig hefir þetta gengið til á undanförnum árum, að það hefir farið vaxandi óánægjan meðal fólksins, sem vinnur. Ég á hér ekki eingöngu við þá menn, sem stunda almenna erfiðisvinnu, heldur einnig við hina, sem endilega vilja komast á „kontor“, þá menn, sem hugsa fyrst og fremst um það að velta erfiðinu yfir á aðra. Það er algerlega sami hugsunarhátturinn, sem ríkir í hinum ýmsu stéttum þjóðfélagsins, eins og hjá þessum 28 í læknadeild, sem ég var hér fyrir skömmu að tala um. Þess vegna er það, að ég get ekki annað en fylgt þeirri stefnu, sem fram kemur í þessu frv., og er það af því, að ég hefi trú á því, að við Íslendingar munum rétta okkur við, en við verðum bara að gæta þess, að verða ekki of seinir, - gá að okkur í tíma. Ég er alveg viss um, að það kemur bráðlega að því, að meiri hluti þjóðarinnar vill byrja á því að rétta þjóðfélagið við. Ég mun nú ekki ræða mikið meira um þetta mál að sinni; ég veit ekki, hvort þetta mál ætti frekar að lokinni umr. að ganga til fjhn. eða allshn. Ég gæti trúað, að fjhn. hefði minna að gera, en ég vil vísa því til hæstv. forseta, hvað honum sýnist um þetta.

*Brynjólfur Bjarnason: Þessu frv., sem hér liggur fyrir, hefir þegar verið nafn gefið og hlotið nafnið „höggormurinn“. Ég held, að þetta frv. beri nafn með rentu, - nafnið er vel valið, því að þetta frv. er í stuttu máli árás á íslenzka alþýðu. Hv. flm. frv. ræddi nú aðallega 1. gr., sem er nú líka eitt aðalatriðið, eins og frv. ber með sér. Þetta frv. hefir í för með sér gagngerða breyt. á því fyrirkomulagi, sem nú er. Þetta frv. og þær breyt., sem gerðar eru í sambandi við það, stendur í nánu sambandi við þær breyt., sem bornar eru fram hér á framfærslul., þær hafa verið hugsaðar samtímis 1. gr. þessa frv. og af sömu mönnum. Ég gat þess við 1. umr. um breyt. á framfærslul., sem lá hér fyrir d., hversu mikið vald sveitarstj. væri fengið í hendur yfir þurfamönnum. Nú er þetta komið miklu greinilegar í ljós, hvað hugsað er með þessu fyrirkomulagi, eftir að þetta frv. er komið fram. Það er beinlínis verið að stofna til þrælahalds, - önnur orð er ekki hægt að nota. Það á eftir þessari gr. að skipa 3 manna n., sem er gefið alræðisvald yfir allri atvinnubótavinnu, og hún fær alræðisvald til að ráðstafa atvinnulausum verkamönnum og framfærsluþurfum til vinnu. Hér kemur fram það, sem ég sagði í umr. um breyt. á framfærslul., að ég óttaðist þessa breyt. M. ö. o., það á að gera þurfamenn að þrælum, þeir mega ekki lengur vera frjálsir verkamenn. Og með þessari ófrjálsu þrælavinnu verður auðvitað vinnan tekin frá frjálsum verkamönnum og kaup þeirra verður troðið niður. Hvað snertir vald n. til að ráðstafa þurfamönnum á sveitaheimili, þá er ég ansi hræddur um, að það sé eins og sakir standa í sveitunum heldur minna pláss fyrir þessa menn en n. vill vera láta. Sveitirnar eiga nógu erfitt með að framfleyta þeim, sem fyrir eru, þó að ekki verði þar bætt við. Höfuðatriðið er það að með þessu móti er horfið að því ráði að halda uppboð eða öllu heldur niðurboð á þurfamönnum. Ef þetta verður samþ., þá þýðir það að hægt er að flytja menn til og frá með lögregluvaldi. Þá kæmi það fram, að þeir stórbændur, sem vantaði vinnukraft, myndu senda útboð til sveitarstj., en þær myndu keppast við að bjóða þurfamenn fyrir sem allra lélegust kjör, því aðeins lægsta tilboði yrði tekið. Það er samskonar undirboð, sem hér á nú að fara að lögleiða, og tíðkaðist áður fyrr og það, sem hingað til hefir ekki þótt sæma nútíma Íslendingum, en það er nauðungarflutningur á þurfamönnum. Hv. flm. þessa máls var að tala um það, hvað mikil sældarkjör þurfamenn hér ættu við að búa, - þessir menn sem fá 80 aura á dag, - það finnast honum vera „luksus“-kjör fyrir þá. Nei, sannarlega eru þessir níðingar, sem sitja hér á þingi og bera slíka svívirðingu fram .. (Forseti; Þetta eru ekki þingleg orð). Þetta er ekki heldur þinglegt frv. - Hv. þm. var að tala um, að það væru kannske sumir, sem heldur vildu hafa ástandið eins og það er, með miklum framfærsluþunga og vandræðum, sem af því stafaði, heldur en að reyna að útvega þessu fólki vinnu. Þetta er ekkert annað en slúður; enginn maður óskar eftir því, að það ástand haldist, sem nú er. En það á að benda þessum mönnum á atvinnu sem sæmir frjálsum mönnum. Þessi hv. þm. fer fram á það, að fá að gera þessa menn að þrælum; allur hans rökstuðningur gengur út á það að gera þessa menn að þrælum, skaffa þeim nauðungarvinnu. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. sagði um Þýzkaland og Rússland, þá er það að vísu alveg rétt að í þessum löndum á það sér ekki stað, að 5 þús. þurfamenn komi á hverja 100 þús. menn. En þessi leið, sem hv. þm. er að tala um að koma á hér, hún á sér ekki stað í Rússlandi; sú aðferð er löngu afnumin þar í landi. Í Rússlandi er ekkert atvinnuleysi til. Þar getur hver maður fengið vinnu, og þar af leiðandi þekkist það ekki að skipa atvinnuleysingjum til vinnu með þvingunarlögum, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Í Þýzkalandi var aftur farin sú leið, að skapa þurfamönnum vinnu við hervæðingu þjóðarinnar. Mér skildist á flm. till., að hann teldi rétt í þessu tilfelli að fara að dæmi Þýzkalands. En þar hefir atvinnan verið sköpuð með þeim hætti, eins og ég áðan sagði, að hervæða þjóðina til þess að fara í stríð, - sem nú er skollið á. Þau réttindi, sem þjóðin hafði á tímum Weimar-lýðveldisins, þótt hún ætti við bág kjör að búa, voru afnumin, þegar nazistar komust til valda. Þetta þótti hv. flm. fagurt fordæmi. Hann hrósaði mjög dugnaði þessara manna og af þeim vildi hann læra og láta Alþ. njóta þessa lærdóms síns. Það, sem lýðræðisflokkarnir hér eiga að gera, segir hv. flm., er að fara að dæmi Þýzkalands: Taka upp stefnu fasista og kalla hana lýðræði! Það er skemmtilegt og gott, þegar menn segja í hreinskilni skoðanir sínar og eru ekkert að klípa utan af þeim. Væri æskilegt, að þdm. vildu hlýða á hvaða stefna það er, sem verið er að taka hér upp. Þá er það öryggið á sjónum, sem á með þessu frv. að eyðileggja að verulegu leyti. Mér datt í hug, um leið og ég las þessa gr., skrif hv. 1. þm. Reykv., þar sem hann skírskotar til norsku skipanna. Hann hefir orðið svo hamingjusamur að ferðast með þessum norsku döllum, og orðið mjög hrifinn af því, að þar vantar loftskeytatæki o. s. frv. Það er eins og frvgr., sem um þetta fjallar, sé hugsuð af hv. 1. þm. Reykv. Það er furðulegt, að í frv., sem borið er fram vegna núv. styrjaldarástands, skuli vera gerðar ráðstafanir til þess að eyðileggja öryggið á sjónum. Menn hefðu getað vænzt þess, að bornar hefðu verið fram till. um að auka það, ef hagsmunir sjómannastéttarinnar hefðu verið hafðir fyrir augum, jafnstórhættulegar og siglingar eru á þessum tímum. Þá er í frv. opnuð leið fyrir atvinnurekendur til að hafa ótakmarkaða tölu námsmanna í iðngreinum, og þar með eyðilögð samtök iðnaðarmanna og réttur til takmörkunar á nemendafjölda. Með þessu er stefnt að því, að gera lærða iðnaðarmenn atvinnulausa og fá kaupið lækkað. - Þá segir í þessu dæmalausa styrjaldarfrv., að starfsemi rannsóknarstofu atvinnuveganna skuli falla niður! Þetta er falleg styrjaldarráðstöfun! Falleg ráðstöfun á tímum, þegar allra mest nauðsyn er á starfsemi þessarar stofnunar. Þá á að takmarka tölu stúdenta við háskólann og nema fræðslulögin að nokkru leyti úr gildi. Við inntökupróf í 1. bekk menntaskólanna skal leggja megináherzlu á kunnáttu nemendanna í íslenzku og íslenzkum bókmenntum! Hvað finnst mönnum um styrjaldarráðstafanirnar? Það er eins og heili þeirra manna, sem að samningu þessa frv. hafa staðið, hafi verið í eitthvað skrítnu ástandi. Hvaða erindi á svona ákvæði í frv., sem flutt er vegna styrjaldarástandsins? Þá er það líka lagleg ráðstöfun að leggja útvarpið undir stjórn þjóðstjórnarflokkanna sameinaðra. Í stuttu máli: Stríðið er notað sem tækifæri til þess að gera hatramma árás á frelsi og mannréttindi þjóðarinnar. - Þegar um frv. vegna styrjaldarástandsins er að ræða, gæti maður vænzt þess, að þar kæmu fram till. um, hvað mætti gera til frekara öryggis fyrir sjómennina en nú er, - hvernig mætti gera þjóðina sem bezt sjálfbjarga, - hvernig mætti skattleggja stríðsgróðamennina, - hvernig mætti, í fám orðum sagt, framfylgja þeirri reglu, að eitt skuli yfir alla ganga. - En það er ekkert um þessa hluti í frv. því, sem hér liggur fyrir. Í frv. er ekkert annað en það, sem miðar að því að gera hlut alþýðunnar ennþá verri í skjóli stríðsins, ráðstafanir til þess að kúga og undiroka fólkið.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson): Þetta frv., sem nú liggur fyrir til 1. umr. hér í hv. d., er nokkuð einstakt í sinni röð. Þar er farið fram á, að gerðar verði breyt. á löggjöf landsins á stórum lagabálkum, ýmist í meginatriðum eða að nokkru leyti. Þetta frv. kemur hér fram seint á þingi, og geri ég því ráð fyrir að nokkuð verði óhægt um vik með framgang þess. Þetta frv. ræðir um það, að breyta framfærslulöggjöfinni, um að breyta löggjöf um atvinnu við siglingar, um að breyta alþingislöggjöfinni, um að breyta löggjöfinni um háskólann, um að breyta útvarpsl. og launal., fræðslul. og þar að auki nokkur atriði, er snerta almennt framkvæmdavald í landinu, og ennfremur um samninga milli félagsheilda í landinu. Þegar af þessari ástæðu telur Alþfl., að þetta sé ekki þingleg afgreiðsla á löggjöf, eins og hún liggur hér fyrir. Hann telur það ekki til eftirbreytni, að með slíku frv. sé kippt meginstoðum undan mikilsverðri löggjöf í mörgum þáttum í landinu. Vegna þessa telur Alþfl. þetta ekki rétt, heldur óþinglega leið. En hann vill um leið láta þess getið, að hann telur það aðalatriðið, að það er óþingleg leið, sem hér er farin, en hinsvegar hefir hann fundið til þess, að það verður að gera einhverja gangskör að því að breyta mörgu af því, sem fram á er farið hér, en ég tel, að með þessu frv. muni ekki mikið vinnast. Við þessa 1. umr. er ekki ástæða til að fara út í einstaka liði þessa frv. Ég taldi rétt, að þetta sjónarmið Alþfl. kæmi fram við þessa 1. umr., að hann telur þessa leið ekki þinglega og mun láta þann vilja sinn koma í ljós á þann hátt, sem hann telur rétt vera.

Forseti (EÁrna): Út af þeim till., sem fram hafa komið um n., vil ég aðeins vekja athygli á því, að allshn. hefir nú þegar tvö stórmál til meðferðar, og teldi ég því heppilegra að vísa þessu máli til fjhn., þar sem það í eðli sinn getur eins heyrt undir starfssvið hennar, og sú n. er ekki eins störfum hlaðin. Annars sker d. vitanlega úr því, og mun ég fyrst bera undir atkv. deildarinnar tillögu um að vísa málinu til fjárhagsnefndar.

*Þorsteinn Þorsteinsson: Síðast þegar mál þetta var til umr., boðaði ég, að ég mundi koma með brtt. við það og fékk frest til þess. Hefi ég nú borið fram brtt. á þskj. 386. Sníður það verstu gallana af þessu frv., en ég vil þó lýsa því yfir, að ég tel, að þar með séu þó alls ekki sniðnir af því allir vankantar, en ekki var tími til að ganga lengra. Till. mín gerir sparisjóðseigendum miklu hægara fyrir um greiðslu þessa vaxtaskatts. Það þarf ekki að flytja heim í hérað hluta af vöxtum þeirra, sem svo dreifðust út um héraðið og yrðu eyðslufé. Ég býst við, að brtt. yrði til þess, að menn, sem fé eiga í sparisjóðum. verði minna hræddir en annars væri og hlaupi síður til að taka innstæðu sína út og lána síðan Pétri og Páli, sem getur orðið vafasamt. því að ekki er víst, að trygging fengist fyrir slíkum lánum. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þessa till. Hún er borin fram af okkur hv. 1. þm. N.-M., og verður að skeika að sköpuðu um, hvort hún verður samþ. eða ekki, en ég segi það, að ég er í miklum vafa um, þó að till. verði samþ., hvort ég fylgi frv. eða ekki.