Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar ljóst var í des. s.l. að fjárlög fyrir árið 1980 yrðu ekki afgreidd fyrir upphaf fjárhagsársins var ríkisstj., eins og öllum hv. þm. er kunnugt, veitt heimild til þess með lögum nr. 98 31. des. 1979 að greiða úr ríkissjóði til bráðabirgða í samræmi við fjárlög fyrir árið 1979, en að teknu tilliti til almennrar verðlagsþróunar, öll venjuleg rekstrargjöld og önnur gjöld er talist geta til venjulegra fastra greiðslna ríkisins, þótt ákveðin séu eða heimiluð til eins árs í senn, eins og þar sagði. Enn fremur var ríkisstj. heimilað að greiða úr ríkissjóði nauðsynlegar greiðslur til að standa við þegar gerða samninga vegna fjárfestinga ríkisins. Heimildir þessar skyldu gilda þar til fjárlög fyrir árið 1980 tækju gildi, þó ekki lengur en til 15. febr. 1980. Með framangreindum lögum var þáv. fjmrh. enn fremur heimilað að stofna til tímabundins yfirdráttar á aðalviðskiptareikningi ríkissjóðs hjá Seðlabankanum vegna árstíðabundinna sveiflna í fjármálum ríkisins svo og að taka allt að 12 þús. millj. kr. lán til framkvæmda á vegum ríkissjóðs og ríkisfyrirtækja eða endurlána til sveitarfélaga og samtaka á þeirra vegum. Nú ætti að vera nokkuð ljóst að fjárlög fyrir árið 1980 verða ekki afgreidd fyrir þessa tímasetningu, 15. febr. Af þeim ástæðum ber að sjálfsögðu brýna nauðsyn til að framlengja gildi laganna þannig að ekki komi til greiðslustöðvana hjá ríkissjóði þegar um næstu helgi. Í 1. gr. þess frv., sem hér er lagt fram, er tillaga gerð um að greiðsluheimildir laganna verði framlengdar til 3. apríl n.k. 3. apríl er skírdagur og þessi tímasetning er ákveðin eða tillaga um hana gerð í trausti þess, að þá verði Alþ. búið að afgreiða fjárlög fyrir yfirstandandi ár. Vissulega hefði komið til greina að hafa heimildina ótímasetta, en ég held að hyggilegt sé að Alþ. veiti sjálfu sér aðhald með þessum hætti og einsetji sér að hafa afgreitt fjárlög fyrir páska. Í 2. gr. frv.er lagt til að fjmrh. verði veitt heimild til að selja innanlánsstofnunum ríkissjóðsvíxla eða ríkisskuldabréf. Þetta er í fullu samræmi við málefnasamning núv. ríkisstj., í fullu samræmi við þá stefnu ríkisstj. að fjármögnun á árstíðabundnum halla ríkissjóðs verði sem mest utan Seðlabankans. Í 3. gr. frv. er lagt til að fjmrh. verði veitt heimild til að gefa út til sölu innanlands ríkisskuldabréf eða spariskírteini að fjárhæð allt að 5600 millj. kr. Gert hefur verið ráð fyrir að verulegur hluti þess fjár, sem ætlað er til lánsfjármagnaðra framkvæmda innanlands á þessu ári, komi af sölu spariskírteina ríkissjóðs. Undanfarin ár hefur hluti þeirra spariskírteina, sem til sölu er, verið settur á markað í marsmánuði. Þar sem ekki er öruggt að fjárlög verði afgreidd fyrr en í lok þess mánaðar er bersýnilega nauðsynlegt að leita þessarar lagaheimildar nú þegar til þess að hægt sé að bjóða skírteinin til sölu. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég tel sjálfsagt að Alþ. veiti afbeina sinn til að afgreiða eða framlengja öllu heldur bráðabirgðafjárgreiðsluheimild ríkisstj. eins og hér er beðið um. Ég vek athygli á því, kannske meira til gamans, að í frv. því, sem ég flutti fyrir hönd þáv. ríkisstj. um heimild til bráðabirgðafjárgreiðslna, voru ekki sett tímatakmörk þar sem ég taldi ekki æskilegt við þær aðstæður og raunar ekki hægt að setja tímatakmörk á þær greiðslur. En það var flokkur núv. hæstv. fjmrh. sem endilega vildi takmarka bráðabirgðagreiðslutímann við dagsetningu þá sem um er að ræða, 15. febr., og taldi einsýnt að það mundi meira en nægja og að gengið yrði frá málum fyrir þann tíma. Ég er að sjálfsögðu mjög ánægður með að flokkur hæstv. núv. fjmrh. skuli hafa komist að þeirri niðurstöðu að betur athuguðu máli, að þurft hefði að hafa bráðabirgðafjárgreiðsluheimildina öllu rýmri, og ekki kvarta ég yfir því og skal fúslega veita minn afbeina til að styðja að því. En ég vil vekja athygli á einu í þessu sambandi, og það er það sem ég held að verði að koma fram við meðferð málsins í n., á hvaða greiðsluáætlun hæstv. ríkisstj. og hæstv. fjmrh: byggir bráðabirgðafjárgreiðslubeiðni sína. Í 1. gr. þess frv., sem samþ. var á Alþ. fyrir jólin og er nú orðið að þeim lögum sem beðið er um breytingar á, er rætt um að bráðabirgðafjárgreiðsluheimild eigi að ná til allra venjulegra rekstrarútgjalda og annarra þeirra gjalda sem talist geti til venjulegra fastra greiðslna ríkisins. Fjh.- og viðskn. bað um við meðferð málsins að fjmrn. legði fram greiðsluáætlun yfir tímabilið til 15. febr. svo ljóst væri hvaða greiðsluheimildir Alþingi væri að veita fjmrh. og ríkisstj. Sú greiðsluáætlun var lögð fram. Þar kom mjög skýrt í ljós að greiðsluáætlunin var gerð þannig, að um væri að ræða heimild til ríkisstj. til að greiða allan beinan og óbeinan launakostnað, ekki bara ríkisstarfsmanna, heldur líka stofnana eins og t.d. Búnaðarfélags Íslands, þar sem greiðsla ríkissjóðs til Búnaðarfélagsins er í raun réttri ekki annað en greiðsla launakostnaðar, og enn fremur að greiða verktökum og öðrum slíkum áfallinn kostnað sem hefði hlotist vegna gerðra samninga. En bráðabirgðafjárgreiðsluheimildin náði t.d. alls ekki til stofnkostnaðar í einni eða neinni mynd. - Og ég vil gjarnan skýra frá því að ég vildi í samræmi við stefnu Alþfl. um að reyna að vinna gegn miklum hallarekstri ríkissjóðs á fyrstu mánuðum eða vikum ársins semja og starfa eftir öllu strangari greiðsluáætlun en fjh.- og viðskn. var sýnd þegar heimildin var mér gefin. Mér er ekki kunnugt um hvernig á málum hefur verið haldið upp á síðkastið, en svo dæmi sé tekið um janúarmánuð var greiðsluáætlunin, sem við fylgdum, svo ströng að í janúarmánuði s.l. versnaði staða ríkissjóðs gagnvart Seðlabankanum eða voru útgjöld hans umfram tekjur aðeins um 800 millj. kr., en á sama tíma í jan. í fyrra voru útgjöld umfram tekjur 4.5 milljarðar, og hefur þó gert strik í reikninginn yfir 50% verðbólga í millitíðinni. Nú hefði ég áhuga á og tel sjálfsagt og eðlilegt að hv. fjh.- og viðskn. þessarar d. fái greiðsluáætlun þá sem hæstv. fjmrh. er að biðja um heimild frá Alþ. til að starfa eftir. Ég vil einnig skjóta því vinsamlega að honum að athuga nú vel, hvort hann treysti sér til að starfa allt fram til 3. apríl 1980 án heimildar til að greiða svo mikið sem eina krónu úr ríkissjóði í eina eða neina framkvæmd sem getur talist til stofnframkvæmda. Ég vildi gjarnan að hæstv. fjmrh. athugaði það mál mjög vel áður en afgreiðsla frv. þessa verður til lykta leidd, því að ég er hræddur um að honum reynist harla erfitt að standa við slíka greiðsluáætlun, og í hans huga ætti að vera a.m.k. alveg ljóst um hvað hann er að biðja og þá fyrst og fremst hverju hann er ekki að óska eftir að sér sé heimilt. Ég vildi sem sé gjarnan koma þeirri beiðni á framfæri við hæstv. ráðh., sem var komið á framfæri við mig á sínum tíma og mér fannst sjálfsagt og eðlilegt að sinna, að hann láti fylgja beiðni sinni nú greiðsluáætlun, sundurliðun í stórum dráttum á því sem hann er að biðja um að fá að greiða úr ríkissjóði til 3. apríl 1980 og hvort hæstv. fjmrh. er ekki fyllilega ljóst að miðað við frv., eins og það er úr garði gert, fær hann ekki heimild til að greiða svo mikið sem eina krónu í annað en laun og launatengd gjöld hjá ríkinu og stofnunum þess og umsamdar greiðslur til verktaka sem fyrrv. ríkisstj. er þegar búin að ganga frá. Þá mundi ég enn fremur hafa áhuga á að vita, og það lýtur auðvitað að greiðsluáætluninni, hvað hæstv. ráðh. hyggst selja innlánsstofnunum ríkissjóðsvíxla eða ríkisskuldabréf fyrir háa fjárhæð. Þetta er auðvitað þáttur í greiðsluáætlun sem Alþ. hlýtur að hafa hug á að fá eitthvað frekar að frétta af. Um 3. gr. frv. hef ég ekkert nema gott að segja. Það er alllangur aðdragandi að því að hægt sé að gefa út ríkisskuldabréf eða spariskírteini, það krefst allverulegs og víðtæks undirbúnings. Það er því alveg rétt, að til þess að hægt sé að gefa slík bréf út í vor, t.d. til þess að þau nái hinum margumtalaða fermingargjafamarkaði, þarf að veita heimild til útgáfu þeirra nú þegar. Ég hafði þegar rætt við Seðlabanka Íslands um þessi mál og beðið hann að hefja undirbúning að útgáfu bréfanna, og ég hef ekkert við slíka útgáfu að athuga, enda tel ég mjög nauðsynlegt að ganga frá slíkri heimild eins og 3. gr. gerir ráð fyrir.



Herra forseti. Það er laukrétt hjá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni að þegar greiðsluheimildin var til umr. fyrr í vetur var hún upphaflega sett fram sem ótímabundin heimild til fjmrh., en við Alþb.-menn gerðum þá kröfu ásamt ýmsum öðrum að heimildin yrði bundin einhverjum ákveðnum tímamörkum. Það töldum við eðlilegt og sjálfsagt. Í fullu og rökréttu framhaldi af afstöðu okkar þá leggjum við aftur til, eins og gert er í þessu frv., að heimildin verði tímabundin, ekki almenn. Við teljum sjálfsagt að Alþ. veiti þessa heimild aðeins til takmarkaðs tíma í senn. Ég þakka hv. þm. ábendingar sem fram komu í máli hans áðan. Það má vel vera að orðalag í lögunum eins og þau eru nú sé of þröngt, a.m.k. eins og hann túlkaði það áðan. Ég tel alveg sjálfsagt að athuga í n. hvort ekki sé eðlilegra að haga orðum á annan veg þannig að heimildin sé ekki svo þröng sem hann vildi vera láta. Ég get ekki svarað spurningu hans um ríkissjóðsvíxla og ríkisskuldabréf. Ég held að viðræður við bankakerfið þurfi að eiga sér stað áður en nokkrar fullyrðingar verða fram settar um það efni. En ég held að upphæðin í þessum efnum breyti ekki neinu, aðalatriðið sé að Alþ. veiti heimild til að afla fjár til bráðabirgða með þessum hætti. Ég hef orðið var við að fyrrv. fjmrh. hefur gert mikið veður út af því, að afkoma ríkissjóðs hafi verið óvenjulega góð á seinustu stjórnardögum fráfarandi stjórnar og t.d. hafi afkoma ríkissjóðs verið betri á fyrsta mánuði þessa árs en var á fyrsta mánuði seinasta árs. Ég held að rétt sé að skjóta því inn í þessu samhengi, að skýringin er sennilega sú sem hann gaf hér áðan, að fráfarandi fjmrh. taldi sig ekki hafa heimildir til að greiða eitt og annað, sem þó telst vera lögbundið, og greiddi t.d. alls ekki útflutningsbætur í þeim mánuði eins og ég hygg að venjulegast hafi áður verið gert. Eins er mér sagt að skuldahali við Tryggingastofnun ríkisins hafi lengst talsvert mikið í janúarmánuði. En fráfarandi fjmrh. gaf skýringu á þessu áðan. Hann virðist ekki hafa talið sig hafa heimild til að inna þessar greiðslur af hendi. Það er gott að fá það upplýst hér. Ég vil sem sagt að lokum þakka honum fyrir þá ábendingu, sem hann kom með hér áðan, að vel megi vera að orðalag laganna sé í þrengsta lagi miðað við þær heimildir sem þurfa að vera fyrir hendi.

Sighvatur Björgvinsson Hæstv. forseti. Það eru aðeins nokkur orð. Það kom ljóslega fram í þeirri greiðsluáætlun, sem ég var krafinn um, að útflutningsbæturnar voru meðal þess sem Alþ. heimilaði mér ekki að greiða. Ég ítreka spurningu mína, hvort ekki megi eiga von á því að hæstv. fjmrh. sýni Alþ. og fjh.- og viðskn. sömu háttvísi og ég gerði, að um leið og hann leggur fyrir Alþ. beiðni um greiðsluheimildir leggi hann fram greiðsluáætlun um það í stórum dráttum, hvað það er sem hann er að biðja Alþ. að veita hér heimildir til að greiða og hvað ekki. Ég vona að það hafi ekki vafist neitt fyrir mönnum og komi engum á óvart að útflutningsbætur hafa ekki verið greiddar á árinu 1980. Skýringin er mjög einföld. Alþ. heimilaði ekki greiðstu þeirra. Í þeirri greiðsluáætlun, sem fjh.- og viðskn. þessarar hv. d. og Ed. afgreiddi í sambandi við afgreiðsluna á frv. frá því fyrir jólin, var skýrt tekið fram að í þeirri áætlun væri ekki gert ráð fyrir að greiða útflutningsbætur. Þess vegna held ég að það sé alveg nauðsynlegt til að taka af öll tvímæli um slík mál að kalla eftir því hjá hæstv. ríkisstj. að hún láti fylgja beiðni eins og hér um ræðir áætlun um hvaða greiðslur hún hyggst inna af hendi á tíma heimildarinnar.



Herra forseti. Að sjálfsögðu verða gefnar allar þær upplýsingar, sem hv, þm. óskaði eftir að gefnar yrðu, við meðferð málsins í fjh.- og viðskn. beggja deilda. Ég tel það svo sjálfsagt mál að ég taldi ekki þurfa að geta þess sérstaklega. Og að sjálfsögðu verður greiðsluheimildin að vera það rúm að unnt sé að greiða útflutningsbætur, svo að dæmi sé nefnt.