Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls hér í hv. þd. var það boðað af okkur, sem skipum 1. minni hl. heilbr.- og félmn., að við mundum, ef felld yrði frávísunartillaga okkar, flytja við frv. brtt. við 3. umr. Frávísunartillagan hefur nú verið felld og frv. með áorðnum breyt. meiri hl. n. afgreitt til 3. umr. gegn atkv. allra þm. stjórnarandstöðunnar. Af mörgum göllum þessa frv. er sá verstur og alvarlegastur, að með því er þrengt svo kosti sveitarfélaganna í tekjuöflun til að mæta nauðsynlegum útgjöldum, að til vandræða mun horfa fyrir ýmis sveitarfélög. Hefur líka Samband ísl. sveitarfélaga lagt megináherzlu á það, hvílík hætta stafar af slíku, en um leið er ríkinu ætlað, samkv. stjfrv. um tekju- og eignarskatt, sem nú liggur fyrir hv. Nd., að taka í sinn hlut stórkostlega aukna beina skatta af gjaldþegnunum. Þessari öfugþróun viljum við snúa við, og það er í samræmi við þá stefnu okkar sjálfstæðismanna, að beinir skattar falli að miklu eða öllu leyti í hlut sveitarfélaganna, en ríkið afli sinna tekna með óbeinum sköttum. Meginbrtt. okkar á þskj. 431 ganga í þá átt, að ríkið skili sveitarfélögunum hluta af þeim feng, sem því er nú ætlaður með tekjuskattsfrv. ríkisstj. Ég segi skila aftur, því að það er ekki ætlunin að þyngja beina skatta á gjaldþegnunum. Sjálfstæðismenn í Nd. flytja jafnframt brtt. við skattafrv. ríkisstj. þess efnis, að tekjuskattar á einstaklinga og félög lækki að sama skapi. Áætla má, að tekjustofnafrv. án álagsheimildar gefi sveitarfélögunum um 260 millj. kr. minna en núgildandi tekjustofnalög gæfu sveitarfélögunum með sömu nýtingu á álagningarreglum og sveitarfélögin höfðu á síðastliðnu ári, en eins og allir vita voru álagningarheimildir þá ekki líkt því notaðar til fulls. Í þeim brtt., sem við flytjum nú við frv., má áætla, að fyrsta brtt., sem er um framlög úr ríkissjóði, sem nemi 5% af skattgjaldstekjum einstaklinga til tekjuskatts, gefi 455 millj., en önnur mgr. í 11. brtt., þ.e. 23% af skattgjaldstekjum félaga, gefi 227 millj„ eða samtals gefi þetta um það bil 680 millj. kr. Hins vegar rýrir niðurfelling álagsheimildarinnar á fasteignaskatt tekjur sveitarfélaga, en við leggjum til, að hún falli burtu. Niðurfelling þeirrar álagsheimildar mundi rýra tekjur sveitarfélaganna um 225 millj. og hækkun á útsvarsfrádrætti samkv. 12. brtt. okkar mundi rýra tekjurnar um um það bil 268 millj. Samtals yrði þetta í kringum 490 millj., og mismunur þessa mundi þá þýða það, að eitthvað innan við 200 millj. meira kæmi í hlut sveitarfélaganna en samkv. frv., eins og það nú er. Ég skal nú gera grein fyrir einstökum brtt. Fyrsta brtt. okkar er við 1. gr. frv., en í þeirri gr. segir, hverjir séu tekjustofnar sveitarfélaga. Er lagt til, að við bætist framlag úr ríkissjóði, sem nemi 5% af skattgjaldstekjum til tekjuskatts, Sbr. I. tl. 25. gr. tekju- og eignarskattslaga nr. 68 frá 1971, en hér er um að ræða tekjuskatt einstaklinga. Ég skal þegar í framhaldi af þessari brtt. víkja að 16. brtt. okkar á þskj. 431, en hún er um þetta sama efni. Þar segir, að slík framlög ríkissjóðs skuli renna til þess sveitarfélags, þar sem gjaldþegn var skattlagður samkv. ákvæðum tekju- og eignarskattslaga nr. 68/1971. Önnur brtt. okkar er við 3. gr. frv., þar sem fjallað er um fasteignaskatta. Í a-lið brtt. er lagt til, að í stað þess, að samkv. frv., eins og það liggur fyrir, er skylt að leggja á fasteignaskatt, komi heimild sveitarstjórnar til slíkrar skattheimtu, sem hver einstök sveitarstjórn metur þá sjálf, hvort hún vill nota. En misjafnlega rík þörf getur verið í hinum einstöku sveitarfélögum til þess að leggja á slíkan skatt. Í r–lið brtt. er lagt til, að 3. mgr. frvgr., þ.e. heimildin til 50% álags á fasteignaskatt, falli niður. Þó að fasteignaskattur sé eftir atvikum eðlilegur tekjustofn sveitarfélaga, þá verður vissulega að gæta hófs í álagningu skattsins. Hann leggst með sama þunga á fasteignir, hvort sem á þeim hvíla miklar skuldir eða e.t.v. engar, og getur orðið tilfinnanlegur fyrir þá, sem eru að brjótast í að eignast fyrir sig og fjölskyldu sína húsnæði, sem er e.t.v. að mestu leyti í skuld, en í þeim hópi er, eins og menn vita, mikill fjöldi af ungu fólki. Auk þess er samkv. þessari gr. frv. um að ræða svo mikla hækkun fasteignaskatts, frá því sem verið hefur, að við teljum, að lengra beri ekki að ganga og heimild til álags á skattinum eigi þess vegna að fella úr frv. Þriðja brtt. er við 4. mgr. 4. gr. frv. Ég ætla, að þessi brtt. skýri sig sjálf. Það er eðlilegt, að sveitarfélögin ákveði sjálf, hvenær þau innheimta skattinn. Það getur t.d. verið til hagræðis fyrir gjaldendur að hafa gjalddaga fleiri en tvo, eins og gert er hér ráð fyrir í frv. að þeir geti verið mest. Þá er 4. brtt. okkar við 5. gr. frv. A-liður er við 1. mgr. Þessi mgr. í frv. er óljós, eins og hún er orðuð. Með þeirri breyt., sem hér er lögð til, ætti orðalag hennar ekki að verða misskilið og ég vil taka það fram, að þessi brtt. er í samræmi við ábendingu frá Sambandi ísl. sveitarfélaga. B-liður brtt. er við 3. mgr. Hér er lagt til, að heimild til lækkunar eða niðurfellingar fasteignaskatts sé við það bundinn, að þeir gjaldendur, sem hér er um að ræða, noti húsnæðið til íbúðar fyrir sig og fjölskyldu sína. Þessi brtt. er einnig í samræmi við ábendingu frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, og einnig liggur nú fyrir hv. Nd. Alþ. þáltill., sem gengur í þessa átt. Þá er það 5. brtt. okkar og hún er við 10. gr. frv., þar sem upp eru taldir þeir, sem landsútsvör eiga að greiða. Við 2. umr. var gerð sú breyt. á frv., að við 10. gr. bættist nýr liður, e-liður, bankar og sparisjóðir. Brtt. okkar gengur í þá átt, að sparisjóðir verði þarna niður felldir. Það hefur verið vikið að því fyrr í þessum umr., að sparisjóðirnir hafa þá sérstöðu að þjóna yfirleitt afmörkuðum svæðum, þ.e. þeim byggðarlögum, sem þeir eru staðsettir í. Það er þess vegna ekki sanngjarnt, að þeim sé gert að greiða landsútsvör og þau gangi meira að segja óskipt í Jöfnunarsjóð, eins og í frv. segir. Við leggjum þess vegna til, að þeir verði felldir niður úr e-lið 10. gr., og orðist hún þá eins og brtt. okkar hljóðar. Sjötta brtt. er við 11. gr. frv., og hún er raunar í beinu framhaldi af 5. brtt., eins og hv. þm. verður sjálfsagt ljóst. Sjöunda brtt., sem við flytjum, er varatillaga við 13. gr. frv. Fari svo, að 5. brtt. okkar verði felld og að sparisjóðirnir verði áfram í e-lið 10. gr., þá teljum við það alla vega lágmarkskröfu, að 1/4 hluti landsútsvars þeirra renni til þess sveitarfélags, sem þeir eru staðsettir í, og sú mundi verða reyndin, ef brtt. okkar yrði samþykkt. Þá er það 8. brtt. okkar. Hún er í samræmi við b-lið 10. brtt., þar sem ræðir um útsvör á félög, og sama er um að segja um 9. brtt. Þá kem ég að 10. brtt., sem er við 23. gr. frv. A- liður er við 1. mgr. Hún orðist svo sem þar segir. Hér er í raun aðeins um orðalagsbreytingu að ræða til samræmis við 8. brtt. okkar. B-liður brtt. er á þá leið, að ný mgr. komi inn í frv., sem verði 4. mgr. 23. gr., og í þessari brtt. segir, á hvaða tekjur annarra aðila, þ.e. félaga og stofnana, skuli leggja útsvar. Í c-lið er lagt til, að tekin verði ný mgr. inn í 23. gr., og með þessari brtt. okkar er lagt til, að gjaldanda sé ávallt gefinn kostur á að gæta réttar síns, ef sveitarstjórn hyggst breyta framtali hans honum í óhag, og það gildir, hvort sem um er að ræða breytingu samkv. heimild í 4. mgr. 23. gr. eða aðrar breytingar. Niðurlag þessarar brtt. tel ég, að skýri sig sjálft. Þá kem ég að 11. brtt., sem er við 25. gr. frv. Hún orðist svo sem þar segir. Fyrri mgr. þessarar brtt. er efnislega samhljóða 1. mgr. 25. gr. í frv., nema hvað vitnað er til 4. mgr. í 10. brtt. okkar, sem er við 26. gr. og ég mun síðar koma að. Síðari mgr. í þessari brtt. fjallar svo um útsvör félaga, sem skuli vera 23% af skattgjaldstekjum þeirra, og í þeirri mgr. er einnig vitnað í 4. mgr. 10. brtt. við 23. gr. frv. Þá er komið að 12. brtt. okkar og í 1. mgr. þeirrar brtt. er lagt til, að útsvarsfrádráttur hækki úr 7 000 kr. í 10 000 hjá hjónum og einstæðum foreldrum, úr 5 000 í 7 000 hjá einstaklingum. Útsvarsfrádráttur hjóna, sem telja fram sitt í hvoru lagi, sé 5 000 hjá hvoru og frádráttur vegna barns hækki úr í 000 í í 500 kr. Niðurlag þessarar mgr. brtt. er samhljóða því, sem er í frv. 2. og 3. mgr. þessarar brtt. eru samhljóða frv. og í 4. mgr. eru ákvæði um það, að ef útsvör reynast hærri eða lægri en fjárhagsáætlun segir til um, þá megi hækka eða lækka hundraðshluta þá, sem um ræðir í 25. gr., að réttri tiltölu, þangað til áætlunarupphæð er náð að viðbættum 5–10%. Hækkun hundraðshlutanna má þó aldrei fara fram úr 10%. Þrettánda brtt. er við 29. gr. frv., þar sem 1. mgr. a-liðar ræðir um fyrirframinnheimtu útsvara. Í frv. er gert ráð fyrir 50%. Við leggjum til með þessari brtt., að það verði 60%, sem heimilt verði að innheimta fyrir fram á þennan hátt. Þá er b-liðurinn í 13. brtt. okkar um breytingu á gjalddaga, bæði á fyrirframinnheimtu útsvari og álögðu útsvari, þ.e. eins og tvær brtt., sem ég hef áður um getið. Þetta er gert í samræmi við ábendingu frá Sambandi ísl. sveitarfélaga og þá haft í huga, að innheimta 1. des. kemur nokkuð harkalega við gjaldendur. Eins og allir vita, er desember gjaldahæsti mánuður ársins, það mun víst vera óhætt að segja að öllum jafnaði hjá hverjum og einum, og þessi breyting á gjalddögum mundi þýða það, að þeir færðust til, þannig að ekki kæmi til innheimtu í desembermánuði. Þá er ég komin að 14. brtt. okkar, sem er við 30. gr. frv., að aftan við m-lið komi svo hljóðandi viðbót: „enda hafi verið haldið eftir af kaupi hans í samræmi við kröfur sveitarstjórnar.“ Þetta er, hygg ég, mjög eðlileg brtt., og hún satt að segja gæti komið í veg fyrir misnotkun í þessu sambandi. Það mætti hugsa sér jafnvel, að aðili, sem sér fyrir gjaldþrot, notaði sér að halda eftir af kaupi launþega síns meiru en honum raunverulega hefði borið að gera og gæti gert það í fullu trausti þess, að launþeginn yrði ekki fyrir neinum skakkaföllum þar af. Þá kem ég að 15. brtt., þar sem ræðir um aðstöðugjöld. Við 2. umr. málsins voru ákvæði, sem áður voru til bráðabirgða, færð inn í lagafrumvarpið sjálft, og það var satt að segja erfitt að skllja öðru vísi en svo, að með því væri ætlunin að halda aðstöðugjöldunum áfram, þrátt fyrir þá stefnuyfirlýsingu, sem gefin er í aths. með frv., að að því skuli stefnt, að þau falli niður, þegar þetta ár er liðíð. Í þessari brtt. felst það, að gagnstætt því, sem nú er í frv., að notkun heimildarinnar sé bundin við það, að einstök sveitarfélög hafi nýtt hana á síðastliðnu ári, þá er hér lagt til, að heimild til að leggja á aðstöðugjöld verði slík, að ekki megi það vera hærra en allt að helmingi þess hámarks, sem leyft var á síðastliðnu ári. Hins vegar sé ekki dyrunum lokað fyrir sveitarfélögunum, sem einhverra hluta vegna kynnu ekki að hafa notað sér álagningarheimildina á síðastliðnu ári, og eins og ég sagði, þá er heimildin lægri í okkar till., sem sé að nota helming af álögðu aðstöðugjaldi í stað þess, að samkv. frv., eins og það nú er, er heimilt að innheimta 65%. Um 16. brtt. hef ég áður rætt. Herra forseti. Ég hef nú gert grein fyrir þessum brtt. og ég hef gert í upphafi máls míns nokkra grein fyrir, hvað það mundi þýða í auknum tekjumöguleikum fyrir sveitarfélögin, og ég vil bæta því við, að þegar ég þar miðaði við nýtingu núgildandi laga, nýtingu ákvæða þeirra, eins og hún varð hjá sveitarfélögum á síðastliðnu ári, þá auðvitað höfðu þau miklu meiri möguleika, sem þau ekki hafa nýtt sér, því að það hlýtur eðli sínu samkvæmt að vera mjög misjafnt, hver tekjuþörf sveitarfélaganna er. Þessar brtt., sem við flytjum, miða að því að draga úr þeirri skerðingu á sjálfsforræði sveitarfélaganna, sem þetta frv. felur í sér. Ég sé svo ekki ástæðu til, herra forseti, að hafa fleiri orð um frv, eða brtt. að svo stöddu.



Herra forseti. Ég vildi aðeins geta þess til að vekja athygli hv. dm. á því, að stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga hefur á fundi sínum í fyrradag samþykkt enn á ný áskorun til Alþ., og með því að hv. I. þm. Vesturl. vitnaði annars vegar sérstaklega í fyrri samþykkt sambandsins og fulltrúaráðsfundar þess í janúarmánuði s.l. og hins vegar, að því er ég einnig hygg, í þessa nýju yfirlýsingu stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga að nokkru leyti, þá tel ég ástæðu til þess, að hv. dm. sé kunnugt, hvað í þessari ályktun felst. Það hefur verið spurt um það og nokkuð rætt og jafnvel um það deilt, hvort Samband ísl. sveitarfélaga telji fram komið tekjustofnafrv. fullnægjandi. Það er alveg rétt, að fram hefur komið í ályktun fulltrúaráðsfundar, að að mörgu leyti telji sambandið frv. stefna í rétta átt og horfa til einföldunar. Ég er að vísu ekki sammála seinni liðnum, en get tekið undir það, að í nokkrum atriðum horfir frv. sem slíkt í rétta átt, en að meginstefnu til, nefnilega þeirri að sjá sveitarfélögunum fyrir nægilegum tekjustofnum, er frv. mjög gallað, eins og ég hef þegar rakið og skal ekki endurtaka nema þá að litlu leyti. En þessi ályktun stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga gerir það alveg ljóst, hvaða augum samtökin líta frv. eftir að brtt. meiri hl. heilbr.- og félmn. eru komnar fram. Og í þessari yfirlýsingu segir stjórnin, með leyfi forseta: ,.Stjórn sambandsins telur, að enn sem komið er skorti mjög á, að þau meginsjónarmið, sem fram komi í þeirri ályktun fulltrúaráðsfundarins [frá því í janúar] hafi verið tekin til greina af meiri hluta n. Stjórnin beinir þeim eindregnu tilmælum til Alþ., að gerðar verði breyt. á frv. í samræmi við ályktun fulltrúaráðsins. Stjórnin ítrekar það, sem segir í ályktun fulltrúaráðsins„. “Síðan er tekinn mjög mikill kafli úr þeirri ályktun en sá kafli er tekinn upp í nál. l. minni hl. heilbr.- og félmn., svo að ég skal ekki endurtaka hann, nema að þar segir, „að tekjustofnakerfi það, sem í frv. felst, gefi alls ekki nægilegt svigrúm til tekjuöflunar.“ Og vitnað er til skýrslu Efnahagsstofnunarinnar og fleiri aðila, að það vanti talsvert til að heildartekjur sveitarfélaga verði þær sömu samkv. lagafrv. á þessu ári og þær hefðu orðið samkv. gildandi lögum og álagningarreglum sveitarfélaga á síðasta ári, og er þó tekið fullt tillit til lækkunar útgjalda sveitarfélaga. Þá er bent á nokkur atriði, sem lagfæra þarf. Síðan er rétt að það komi fram, sem stjórnin segir: „Stjórn sambandsins er þó ljóst, að sitthvað af ábendingum fulltrúaraðsins hefur verið tekið til greina og metur það fyllilega, en meginatriðum í ályktun fulltrúaráðsins hefur þó ekki verið sinnt, svo sem vonir stóðu til, og áréttar stjórn sambandsins eindregnar óskir um, að frv. verði breytt í samræmi við ályktanir fulltrúaráðsfundarins. Ef svo verður ekki gert, telur stjórnin, að töluvert sé gengið nærri sjálfstæði sveitarfélaganna, en slíkt virðist henni vera gagnstætt yfirlýstri stefnu allra þingflokka.“ Ég vildi láta þetta koma hér fram, því að þetta álit stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga styður að meginefni til það, sem við stjórnarandstæðingar höfum haldið fram í umr. um þetta tekjustofnafrv. Ég vil svo aðeins ítreka það, að brtt. þær, sem 1. minni hl. heilbr.- og félmn. hefur hér flutt, horfa mjög til bóta í þá átt, að sveitarfélögin fái aukinn þátt og hlut í beinum tekjusköttum, og bætir úr því, sem óbreytt tekjustofnafrv. mundi leiða til, nefnilega til þess, að slitið væri á tengsl milli atvinnurekstrar og sveitarfélaga. Með því að sveitarfélögin haldi áfram sínum óbreytta hlut í tekjuskatti félaga, eða í raun 23% af hreinum tekjum félaga atvinnurekstrarins, þegar á heildina er litið, þá er stórt skref stigið í átt til þess, að þessum tengslum sé við haldið. En það er hvorum tveggja, atvinnurekstrinum og sveitarfélögunum mjög mikilvægt og er til þess fallið, að sveitarfélögin kosti fremur kapps um það, að skapa atvinnurekstri í sveitarfélögum sínum viðunandi skilyrði og geri þau skilyrði aðlaðandi fyrir atvinnuvegina. Þá tel ég rétt að minna á, að auknir persónufrádrættir samkv. brtt. I. minni hl. heilbr.- og félmn. eru réttlætismál, annars vegar gagnvart skattþegnunum og hins vegar einnig gagnvart sveitarfélögunum. Gagnvart skattþegnunum er það til að taka, að réttilega hefur verið hér haldið fram ágæti þess, að afnumdir eru persónuskattar eða svo kallaðir nefskattar. Bent hefur verið á, að margir tekjulitlir námsmenn og aðrir lágtekjumenn hafi þurft að borga slíka skatta og þeir hafi numið 10 þús. kr. eða um það bil á síðasta ári. Með hinum lágu persónufrádráttum, sem tekjustofnafrv. gerir ráð fyrir, eins og það liggur nú fyrir í d„ er fyrirsjáanlegt, að margir námsmenn með nokkrar sumartekjur mundu þurfa að greiða útsvar til sveitarfélags. Sömuleiðis liggur það beint við, að ýmsir lágtekjumenn og lágtekjuhópar yrðu útsvarsskyldir til sveitarfélags. Hér er um að ræða óréttláta skattheimtu gagnvart skattþegnunum, en einnig og um leið mjög ótraustan tekjustofn fyrir sveitarfélögin í landinu, sem eiga að sækja þessa fjármuni til þessa tekjulága fólks. Og í þessu kemur einnig fram skýringin, af hverju ýmis þau sveitarfélög, sem hingað til hafa verið á flæðiskeri stödd og þurft að nota álag á útsvarsstigann, auka mjög tekjur sínar með hinu nýja fyrirkomulagi, sveitarfélög eins og Siglufjörður og aðrir kaupstaðir landsins, þar sem fólk hefur haft lágar tekjur. Þetta lágtekjufólk lendir í útsvarsgreiðslum samkv. hinu nýja frv. Ég vil svo árétta þá skoðun mína, að þótt rétt sé og að vísu eðlilegt, að fasteignaskattar hækki nokkuð, þá er nauðsynlegt, að þeir séu hóflegir og á þá sé litið sem þjónustuskatta fyrir þjónustu, sem sveitarfélögin inna af hendi. Fasteignaskattar mega því ekki hækka og alla vega alls ekki í einum áfanga svo mikið sem ráð er fyrir gert, en það gæti orðið, samkv. því, sem formælendur frv. hafa hér sagt, um þreföld eða sjöföld eða jafnvel upp undir áttföld hækkun, sem þar er á ferðinni. Það er óviðunandi og þess vegna ástæðulaust að benda sveitarfélögum á álagsheimild 50% hækkunar þessara skatta, og raunar tæpast raunhæfur tekjustofn fyrir sveitarfélögin, heldur verður annað til að koma, eins og á er bent í till. 1. minni hl. félmn. Ég vil svo aðeins að lokum enn á ný aðvara hæstv. ríkisstj. að gera nú ekki alvöru úr þeirri fyrirætlun sinni að fá þetta tekjustofnafrv. samþ. óbreytt. Ég tel nauðsynlegt, að hæstv. ríkisstj. horfist í augu við þá þörf sveitarfélaganna fyrir trausta tekjustofna, sem sannanlega er fyrir hendi, ef þeir eiga að sinna þeim verkefnum, sem þeim eru falin nú í lögum og sem eðlilegt er, að íbúar sveitarfélaganna geri kröfu um. Ég ítreka það, að með óbreyttum tekjustofnalögum er gengið nærri sjálfstæði sveitarfélaganna, sjálfsákvörðunarréttur þeirra er skertur og í þessu felst þróun, sem ég vænti, að við öll í hv. þd. séum andstæð.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessar umr. mjög. Ég geri ekki ráð fyrir því, að hvort sem ég hef hér fleiri orð eða færri, þá hafi það afgerandi áhrif fyrir afgreiðslu þessa máls, eins og nú er komið málum. Þegar þetta frv. var til 1. umr. hér í hv. þd., þá gerði ég að umræðuefni, hversu mér virtist það vera mikil árás á sjálfstæði sveitarfélaganna og ganga í berhögg við þær viljayfirlýsingar, sem allir þingflokkar höfðu gert á fyrra þingi og ýmsir þeirra endurtekið á þessu þingi nú. Í meðförum deildarinnar virðist ekki hafa orðið breyting á þessu í frv. sjálfu, og þó að mér sé það ljóst, og mér er það kappsmál, að einmitt sveitarfélögin verði virkari í stjórnunarkerfi í landinu heldur en þau eru nú, þá er ég því mjög andvígur að standa að lagasetningu, sem gengur í þá átt, sem þetta frv. gerir. Ég ætla ekki að gera það frekar að umræðuefni, heldur lýsa yfir óánægju minni með það, að þetta skuli ekki hafa gengið í aðra átt í þessu frv. heldur en séð verður. Það er einn hlutur, sem hér hefur að sjálfsögðu komið til umr., en ég vildi aðeins koma inn á einnig, og það er um fasteignaskattana. Eins og kom fram hér áðan í ræðum þeirra tveggja alþm., sem talað hafa á undan mér, þá er gert ráð fyrir því, að fasteignaskattar séu þyngdir mjög frá því, sem verið hefur. Ég er ekki að andmæla því, að fasteignaskattar séu auknir frá því, sem undanfarið hefur verið, því að segja má, að það, að þeir hafa ekki verið þyngdir áður, stafi að nokkru af því millibilsástandi, sem skapaðist, á meðan unnið var að nýju fasteignamati. Nú er komið til nýtt fasteignamat. Að vísu er það orðið það gamalt, að heimild er til þess í því frv., sem við ræðum hér um, að hækka það til samræmis við verðlagið um síðustu áramót. Ef að því yrði horfið, þá má jafnvel reikna með, að það gæti hækkað um 10–20%. Ég skal ekki fullyrða um það. Alla vega yrði þar um töluverða hækkun að ræða, og þess vegna yrðu þær áætlanir, sem gerðar eru um útkomu af fasteignaskatti, nokkru hærri heldur en áætlað er. Þess vegna er ég ákveðið þeirrar skoðunar, að það beri að fella niður þá heimild, sem sveitarstjórnunum er ætlað með álag á fasteignaskatt. Ég álít, að ef sú heimild er notuð, þá sé komið inn á óhóflega háar greiðslur af fasteignunum. Ég segi þetta sérstaklega með kunnugleika af því sveitarfélagi, sem ég á heima í, fyrir augum. Þar mundi þetta valda alvarlegri röskun. Fasteignir eru þar í mjög háu verði miðað við þá veltu, sem er í atvinnurekstrinum, og því er það a.m.k. mjög hættulegt að stíga þarna stórt skref í einu. Þá er einn hlutur þarna, sem ég ætla, að ýmsir mundu halda, að ég mundi fagna, að væri kominn í lög, en það er sú breyting, sem gerð var við 2. umr. hér í d., þar sem samþ. var, að heimilt væri að leggja aukafasteignaskatt á þau hlunnindi, sem væru í eigu utansveitarmanna. Þetta lítur töluvert fallega út, og ég ber ekki á móti því og mun heldur undirstrika það, að einmitt þessi hlutur er vandamál í ýmsum sveitarfélögum. En ég held, að þarna sé farið svo óhóflega langt út í vitleysu, að það verði að snúa við. Ef menn vilja átta sig á því, hvernig hlunnindamatið er upp byggt í því fasteignamati, sem nú er í gildi, þá er það þannig, að þær árlegu tekjur, sem af hlunnindunum eru, eru tifaldaðar og úr því fæst eignarmatið á hlunnindunum, fasteignamatið. Ég lít svo til, og ég vil, að menn geri sér það ljóst, að nú getur verið, að á þeirri jörð, sem hlunnindi eru í eigu utansveitarmanns, sé búrekstur. Það er hvort tveggja til í því efni. En miðað við, að það væri ekki, þá mundi sá, sem þessar tekjur hefði af hlunnindunum, þurfa að greiða í fyrsta lagi í fasteignaskatt í þeirri sveit, sem hlunnindin eru í, 1/2% eða 5 þús. kr., ef ég miða við það, að hann hefði 100 þús. kr. tekjur og 1 millj. kr. eign. Þegar hann ætti að borga auk þess 4% af virðingarverði hlunnindanna, þá reiknast mér til, að það mundi verða um 40 þús. kr. Sá maður, sem ætti þessi hlunnindi, yrði e.t.v. í það háum tekjum, að hann lenti í 44% skatti, og 44% skattur af 100 þús. kr. tekjum, - ja, er það ekki um 44 þús. kr. Mér reiknast þá til, að þarna væri búið að taka í skatta af þeim, sem fengi þessar 100 þús. kr. tekjur, 89 þús. kr. Ég vil halda því fram, að þetta sé allt of mikil skattheimta. Og þetta er naumast skattheimta. Þetta er eignaupptaka. Ég sagði það áðan, að það mætti ætla það, að ég sem sveitarstjórnarmaður í sveitarhrepp mundi fagna slíkum ákvæðum sem þessum, en mér sýnist, að hér sé allt of langt gengið. Ef þetta er ekki allt of langt gengið, þá er það af því að ég hef reiknað þetta dæmi rangt, og það verður þá leiðrétt, ef svo er. Ég ætla nú ekki að hafa þessi orð mín öllu fleiri. En ég benti á það við 1. umr. um þetta frv. hér á þingi fyrr í vetur, að það væri látið að því liggja í grg. með frv., að með setningu þess væri stefnt að meiri einföldun í skattheimtu heldur en áður hefði verið. Ég verð að viðurkenna það, að að einu leyti hefur orðið um einföldun að ræða frá því, sem var, þegar frv. var lagt hér fram. þar sem horfið er frá því í frv. að vera með 27 skattstiga. En að öðru leyti er ekki um einföldun að ræða, þar sem til eru komnir ýmsir frádráttarliðir frá brúttótekjunum, sem annars var gert ráð fyrir, að væru hér gjaldstofninn. Og í annan stað vil ég benda á það, fyrst þarna var farið að fara millileið, þá virðist mér, að eðlilegra hefði verið að vera með sama stofninn við báðar álögurnar í tekjuskatti og útsvörum, einkum hefðu þeir menn átt að leggja það til, sem töldu það sjálfsagðast, að skattstjórarnir legðu hvort tveggja á, tekjuskattinn og útsvörin.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð að því er varðar samskipti um þessi mál við Samband ísl. sveitarfélaga og varðandi þær brtt., sem I. minni hl. hefur lagt hér fram, sem mér þótti ástæða til að koma hér og benda á skýra afstöðu stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga til fasteignaskatta, svo og samþykkta fulltrúaráðs sveitarfélaga. Í svörum sínum til þeirrar nefndar, sem samdi upprunalega frv. um tekjustofna sveitarfélaga, tekur stjórn sambandsins svo til orða, með leyfi hv. forseta: „Stjórn sambandsins hefur eftirfarandi umsagnir og aths. fram að færa: 1. Stjórnin leggur til, að 3. gr. orðist svo: Á allar fasteignir, sem metnar eru í fasteignamati samkv. 5. gr., skal árlega leggja skatt til sveitarfélaga, þar sem fasteign er: a. 1/2%, þ.e. íbúðarhúsnæði o.s.frv. b. í % af öllum öðrum fasteignum o.s.frv. Í grg. segir: Heimilt er sveitarstjórn að innheimta fasteignaskatt með allt að 50% álagi, enda hafi sveitarstjórn gert um það sérstaka samþykkt, sem félmrn. hefur staðfest. Stjórnin telur, að æskilegra sé að miða við fasta fasteignaskattsprósentu með heimild til álags, heldur en ákveða svigrúm með ákveðnu lágmarki og hámarki.“ Enn fremur lagði stjórnin til, að ákvæði 5. gr. frv. verði fellt niður, þ.e. að í lögunum verði engar undanþágur frá greiðslu fasteignaskatts, nema að því er varðar hús erlendra sendimanna. Í samþykktum fulltrúaráðsfundar sveitarfélaga frá því í jan. s.l. leggur fulltrúaráðið til, að í stað í % á aðrar fasteignir, eins og er í frv., komi: 1–2%. Fulltrúaráðið taldi eðlilegra að hafa þetta ákvæði rýmra til fasteignasköttunar heldur en er í frv. sjálfu, að ganga lengra. Ég tel ástæðu til að benda á þetta hér, þar sem þetta virðist vera nokkur þungamiðja í þeim breytingum, sem 1. minni hl. hefur hér lagt fram, og í bréfinu, sem var vitnað hér til áðan, er einmitt að finna sérstaka aths. stjórnar sambandsins nú fyrir stuttu. Vegna prentvillunnar í nál. meiri hl. n., þá benda þeir á til leiðréttingar, að það virðist hafa fallið niður heimildin um að leggja 50% álag á fasteignaskattinn. Og í framhaldi af þessu kom ábending frá Vestmannaeyjum, sérstök ábending um, að það mundi rýra hlut Vestmanneyinga um tæpar 3 millj., ef þetta félli nú út úr frv. Ég skal ekki tefja umr. um þetta mál meira, en þó get ég ekki stillt mig um að vitna til Morgunblaðsins. Þegar þetta tekjustofnafrv. kom fram í vetur, birtust viðtöl við mæta forustumenn bæjarfélaga og þ. á m. viðtal við borgarstjórann í Reykjavík. Og í þessu viðtali telur hann, að fasteignaskattar séu eðlilegir sem tekjustofnar sveitarfélaganna og enn fremur álagning útsvara á brúttótekjur. Þetta er í þessu viðtali, ég var einmitt að lesa það mér til upprifjunar í gærkvöld. Ég held, að það væri rétt í sambandi við það, sem síðasti ræðumaður sagði hér áðan um aukafasteignaskatt, heimild til álagningar aukafasteignaskatts á hlunnindi, að hann athugi það, hvernig fasteignamatið er byggt upp. Fasteignamatið t.d. á eignum í sveitum er jarðamat, það er húsamat og það er hlunnindamat. Og hlunnindamatið er í fasteignamatsreglunum algerlega sérstætt, því að það á ekki við nema vissar jarðir eða eignir í sama sveitarfélagi. Og þetta getur verið mjög mismunandi. Ég hef kynnt mér það, að í mörgum sveitarfélögum er hlunnindamatið, jafnvel þó að um nokkur hlunnindi sé að ræða, aðeins lítið brot af jarðamatinu sjálfu eða húsamati jarðarinnar. Þetta tel ég, að sé rétt, að komi fram. 



Herra forseti. Við 2. umr. málsins hér í hv. d. taldi ég enga ástæðu til að taka þátt í umr., einkanlega sökum þess í fyrsta lagi, hversu hógværar þær voru af hendi stjórnarandstæðinga, og í annan stað sökum þess, að eins og málið lá þá fyrir, höfðu stjórnarandstöðuflokkarnir í raun og veru ekki tekið efnislega afstöðu til málsins, heldur vildu aðeins freista þess, hvort þeir í heild gætu vikið málinu frá, án þess að taka efnislega afstöðu til einstakra efnisatriða þess. Um afstöðu þeirra til einstakra mála var því í raun og veru allt í þoku. Og mér var ljóst, að þetta mundi ekki skýrast, fyrr en þeir legðu fram sínar efnislegu brtt. við frv. Það hafa þeir nú gert. Þeir höfðu um það mörg orð, hvernig til frv. hefði verið stofnað, hvað lítið samband hefði verið haft við Samband ísl. sveitarfélaga o.s.frv. o.s.frv., töldu, að mikill dráttur hefði orðið á afgreiðslu málsins o.fl., sem þeir vildu frekar ræða um heldur en efni málsins sjálft. En að svo miklu leyti sem þeir helguðu sig efni frv., þá var á þeim að heyra, að versti agnúi og galli frv. væri sá, að ekki væri gengið nógu langt í skattlagningu á þegnana vegna þarfa sveitarfélaganna og frv. mundi sjá illa fyrir fullum þörfum sveitarfélaganna, a.m.k. sumra hverra. Af þessu er mér ljóst, að ef sjálfstæðismenn mættu ráða, þá mundu þeir ganga lengra en núv. stjórn ætlar sér að gera, ganga lengra í skattlagningu að því er snertir sveitarfélögin, og má vel vera, að þeir hefðu staðið við það, ef þeir hefðu borið ábyrgðina. Þó efa ég það. Ég er þeirrar skoðunar, að frv. með þeim breytingum, sem nú hafa á því orðið, muni sjá á forsvaranlegan hátt fyrir þörfum sveitarfélaganna og það þurfi áreiðanlega ekkert, - a.m.k. ef heimildir frv., bæði í frv. sjálfu og í bráðabirgðaákvæðum þess, eru notaðar, - þá þurfi ekkert sveitarfélag að vera í vandræðum fremur samkv. þessu nýja kerfi heldur en hinu gamla. Ef hér er naumar skammtað en samkv. gildandi lögum, þá er því til að svara, að sum sveitarfélög notfærðu sér alls ekki tekjuöflunarmöguleika samkv. gamla kerfinu, höfðu bara ekki brúk fyrir það, og mætti því svo fara, að það reyndist þannig, að þau væru ekki í neinum vanda, þó að þau að fullnýttum ákvæðum hins nýja kerfis næðu ekki sömu upphæðum og þau hefðu getað náð samkv. hinu gamla kerfi, sem þau ekki notuðu. Ég sé ekki nokkra ástæðu til þess að hafa rammann svo rúman, að þau þyrftu ekki að fullnýta lagaákvæðin til skattlagningar, enda hamlar það þeim ekkert í starfi, svo framarlega sem þau geta lagt á skatta í svipuðum mæli og þau gerðu samkv. gamla kerfinu, þó að þau hefðu þá rýmra um og notfærðu sér það ekki. Það var svona lauslega talað um margvíslega galla og agnúa í frv. og nú sjáum við með brtt. hv. sjálfstæðismanna á þskj. 431, hverjir gallarnir eru að þeirra hyggju og hvernig þeir ætla að sníða þá af. Og ég verð nú að segja það, að þetta er svona fjaðrafok, þetta er svona reytingur og tíningur úr ýmsum áttum, sem ég sé nú ekki, að sé nein heildarumbót á frv., a.m.k. yrði það ekki heillegri löggjöf eftir þær breytingar heldur en að þeim ógerðum. Ein till. er um það að færa um 5% af skattgjaldstekjum einstaklinga frá ríkinu og yfir til sveitarfélaganna, 5%. Þetta er auðvitað tekjuaukning til sveitarfélaganna. En flestallar hinar till. eru gjaldabyrði fyrir sveitarfélögin, og mér er nær að halda, að þetta mundi, ef allar till. væru samþ., heldur verða til tekjurýrnunar fyrir sveitarfélögin en tekjuaukningar og mundi þess vegna gera þeirra hlut hæpnari þrátt fyrir allt talið um, að skattlagningin sé ekki nógu mikil til þess að hlut sveitarfélaganna verði borgið. Ég hef á þeirri stuttu stund, sem liðin er síðan þessu þskj., brtt. sjálfstæðismanna, var útbýtt, ekki séð, að nein þeirra sé þess eðlis, að ég treysti mér til að mæla með henni til samþykktar, nema þá helzt einni smátill., sem er um það, að orðið „sparisjóðir“ falli niður. Ég gæti vel fallizt á það efnislega, tel það ekki þjóna neinum tilgangi að taka þar sparisjóði með bönkunum, enda er það áreiðanlegt, að menn hafa komizt að þeirri niðurstöðu, að þessi skattlagning á banka og sparisjóði mundi gefa frekar lítið fé. Menn hafa jafnvel nefnt 5–6 millj. kr. í heild. Þar af getur maður nú ályktað, að ekki kæmi stór fúlga á sparisjóðina, hina mörgu og smáu sparisjóði í landinu. Töluglöggur maður sagðist hafa slegið á það mati hér áðan, að sparisjóður með 15 millj. kr. umsetningu, að vísu smásparisjóður, mundi kannske þurfa að greiða svona 5–7 þús. kr. vegna þessa. Ég játa, að þetta er óþörf skattlagning og skilar engum arði og hefði þess vegna vel getað fellt mig við það, að þessi brtt. sjálfstæðismanna yrði samþ. að fella sparisjóðina niður. En ég held, að þetta verði þeim engum að fótakefli og þarna verði kannske frekar um hundraða heldur en þúsunda eða a.m.k. þúsunda heldur en tugþúsunda álögur á þá að ræða. Nei, meginefni málsins er þetta, hvort frv. stefni í rétta átt eða ekki. Það liggja nú fyrir yfirlýsingar frá Sambandi ísl. sveitarfélaga um það, að í meginefnum telji þau samtök frv. stefna í rétta átt. Og þó að sumir sjálfstæðismenn hafi mótmælt hér skattlagningu á fasteignir og virtust vera andstæðingar þeirrar skattlagningar, þá liggja hins vegar fyrir sterkir vitnisburðir annarra sjálfstæðismanna um það, að þeir hafi á opinberum vettvangi mælt með aukinni skattlagningu á fasteignir og sagt, að það hlyti að vera alveg á næstu grösum, að slíkt kæmi. Og viðkomandi sjálfstæðismenn hafa verið þeir drengir að gangast við þessu, sem og sjálfsagt og rétt er. Þannig virðast sjálfstæðismenn bara vera sjálfum sér sundurþykkir um það, hvort aukin skattlagning á fasteignir sé rétt stefna eða ekki. Þeir um það. Það verða þeir að gera upp sín á milli. En sameiginlega heildarafstöðu til þessa máls hafa þeir greinilega ekki. Hv. 6. þm. Reykv., sem var frsm. 1. minni hl., viðurkenndi það í gær í sinni framsöguræðu, að að sumu leyti yrði að játa, að skattkerfið yrði einfaldara við þessa nýju lagasetningu, og tók ekki meira upp í sig um það, að sveitarfélögin kæmu illa út samkv. þessu, heldur en svo, að hún sagði: Sum sveitarfélögin ná jafnvel ekki endum saman. En hún fortók það þó ekki, að þau næðu endum saman öll. Sum ná jafnvel ekki endum saman. Þetta er ekki af mikilli sannfæringu mælt um það, að sveitarfélögunum sé stefnt í vanda vegna teknaskorts, ef þetta frv. verði að lögum. Ég held, að það sé með miklu ákveðnari hætti hægt að segja: Allar líkur benda til þess og allir útreikningar benda til þess, að hag og afkomu sveitarfélaganna allra sé sæmilega borgið með ákvæðum frv., að ég nú ekki taki til, þegar heimildarákvæði þess verði hagnýtt til fulls. Um þær brtt., sem samþ. voru hér í gær á frv., liggja fyrir vitnisburðir bæði frá talsmönnum Sjálfstfl. og Alþfl., eða báðum stjórnarandstöðuflokkunum, um það, að breytingarnar séu til bóta, og talsmaður Alþfl. sagði, að þess bæri að geta, að nokkuð af brtt. væri í bótaátt frá frv. sjálfu og honum þætti þó ekki nóg að gert, og hann segir í lok nál. síns, að til enn frekari breytinga í bótaátt vilji hann bæta við nokkrum brtt. Það eru bæði breytingar til bóta og svo till. enn frekar í bótaátt við frv., sem hér hafa legið fyrir og verið til meðferðar. Þetta fer nú líklega að verða nokkuð gott um það leyti sem við stöndum upp.  Eitt atriði var gert hér mjög að umtalsefni í gær af hv. 6. þm. Reykv. Það voru ágætar till., ágætt frv., sem á sínum tíma hefði verið borið fram af Jóhanni Hafstein og Magnúsí Jónssyni um að skipta tekjum hjóna til helminga og skattleggja hvort þeirra um sig. Er þetta frv. ekki orðið fyrir löngu að lögum, þar sem bæði Jóhann Hafstein og Magnús Jónsson hafa verið í ráðherrastóli í áratug eða svo? En nú er þetta orðið svo ágætt frv. aftur, að það þarf að lögfesta það. Mikill misgáningur er nú þetta að hafa ekki lögfest þetta á 10 ara ráðherraferli þessara tveggja flm. Ég harma þetta. Hér var af hv. 6. þm. Sunnl. áður varað mjög við einu ákvæði, sem var samþ. hér í gær í brtt. um skattlagningu hlunninda. Ég vek athygli hv. þm. á því, að ef þetta er metið mjög háskalegt ákvæði í einhverju sveitarfélagi, þá er þarna aðeins um heimild að ræða og þá lætur sú sveitarstjórn það vafalaust vera að nota heimildina. Þetta er eingöngu heimild. Aðrar sveitarstjórnir, sem teldu þetta réttláta skattlagningu, hafa hins vegar möguleika á því að notfæra sér þetta og má vera, að þarna sé um nokkra gróðaskattlagningu að ræða, ef heimildin er notuð til fulls. Um það er að ræða hins vegar að nota hana alls ekki, að nota hana að hluta til og allt upp að því hámarki, sem þarna er nefnt í frv. núna. Ég tel, að umr. í dag gefi ekki tilefni til langra ræðuhalda af minni hendi eða stjórnarflokkanna. Það hefur verið gerð grein fyrir brtt. Sjálfstfl., og mín skoðun á þeim er sú, að þær séu ekki til bóta og það bæti þessa löggjöf ekki að samþykkja þær, og ég mun því reynast andstæður þeim öllum að öðru leyti en því, sem ég gat um áðan um sparisjóðina. Ég held, að samþykkt þessara tillagna yrði til þess að skerða tekjur sveitarfélaganna, þegar dæmið væri gert upp í heild, en ég heyrði ekki hv. frsm. koma með neitt heildaruppgjör um það, hvort þetta mundi verða til tekjuauka fyrir sveitarfélögin eða útgjaldaauka.  Hér bar hv. 1. landsk. þm.. Eggert G. Þorsteinsson, í gær fram tvær fsp. til mín, sem ég vona, að ég hafi náð niður nokkurn veginn efnislega réttum. Fyrri spurning hans var sú, hve fjölmennur væri sá hópur, sem fyrir gildistöku laganna greiddi ekki þá nefskatta, sem nú verður af létt. Heldurðu ekki, að þetta sé efnislega rétt? Það var leitazt við að fá svör við þessari spurningu, og varðandi hana var leitað til Tryggingastofnunar ríkisins. Forstjóri Tryggingastofnunarinnar, Sigurður Ingimundarson, gaf eftirfarandi svar við spurningunni: „Samkv. upplýsingum Tryggingastofnunar ríkisins greiddi stofnunin sjúkrasamlagsiðgjöld fyrir 19 200 einstaklinga á árinu 1970. Á sama ári voru einstaklingar 67 ára og eldri 15 444, sem allir voru undanþegnir iðgjaldagreiðslu til almannatrygginganna. En þar við bætast þeir, sem nutu örorkulífeyris, ekkjulífeyris og ekki höfðu útsvarsskyldar tekjur. Sennilega er tala þeirra, sem ekki voru gjaldskyldir til almannatrygginganna, alls ekki hærri samtals en þeirra, sem greidd voru fyrir sjúkrasamlagsiðgjöld.“ Það er nú í svarinu þarna „sennilega“, svoleiðis að ekki er borin ábyrgð á þessum upplýsingum, en þetta eru þær upplýsingar, sem þeir í Tryggingastofnuninni gátu veitt við spurningunni við fljótlega athugun. Þá var það hin spurningin: Hver verða þá hlunnindi þessa fólks eftir gildistöku laganna umfram aðra gjaldþegna? Svar við þessari spurningu er á þessa leið: 1. Sveitarstjórn er heimilt að lækka eða fella niður fasteignaskatt, sem efnalitlum elli- og örorkulífeyrisþegum er gert að greiða, sbr. 3. mgr. 5. gr. frv. 2. Sveitarstjórn er heimilt að lækka útsvör þeirra gjaldenda, sem njóta elli- og örorkulífeyris, sbr. 27. gr. frv. Þetta eru þau svör, sem ég get gefið við þessum fsp. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta meira. Ég þakka hinar hógværu og ágætu umr. um þetta mál og tel einsýnt, að við gerum góðan hlut fyrir sveitarfélögin með einföldun á kerfi, stefnum í meginatriðum í þá átt; sem Samband ísl. sveitarfélaga hefur markað á undanförnum árum, þó að ekki hafi tekizt að verða við öllum þeirra óskum, og teljum, að það sé stefnt líka í rétta átt að því leyti, að það er létt á skattbyrði tekjulægra fólks og fólks með miðlungstekjur, og kostar það þá auðvitað, að til þess að ná svipaðri skattbyrði í heild verður að leggja eitthvað auknar, þyngdar byrðar á þá, sem tekjuhæstir eru í þjóðfélaginu. Verður þetta hvort tveggja og allt saman að teljast í réttlætisátt.



Herra forseti. Ég hafði nú vænzt þess, að hæstv. félmrh. yrði við framhaldsumr. Ætli það séu ekki líkur á, að svo verði?

Ég skal athuga, hvort hægt er að ná sambandi við hann.

Hæstv. félmrh. er nú viðstaddur. Mér leiðist að tala á bak gamalla samherja, þegar ég þarf að svara þeim, kann betur við hitt og þakka hæstv. ráðh. fyrir að mæta hér í salnum á ný. Ég vil enn fremur nota tækifærið til þess að þakka honum fyrir þau svör, sem hann gaf við fsp. mínum frá 2. umr. þess máls. Sannast sagna var ég orðinn úrkula vonar um, að hæstv. ráðh. ætlaði að láta til sín heyra í umr., og hefur þó margt annað fremur verið borið honum á brýn um dagana en að hann teldi það eftir sér að ganga í ræðustól. En upplýsingar hans varðandi fsp. mínar, sem ég skal víkja að fyrst, sýna það, sem mig grunaði, að nálægt 20 þús. manns í landinu hafi ekki lengur sömu tryggingu eftir gildistöku laganna eða þess frv., sem hér er áformað að gera að lögum, eins og fyrir þau. Og afrek ríkisstj. í þágu þessa fólks, þessa hóps, sem er samansettur af fólki, sem velflest hefur látið af störfum, 67 ára og eldri, öryrkjum og ungu fólki, sem stundar nám meginhluta ársins, eru þau, að því er ætlað að eiga það undir heimildarákvæðum einstakra sveitarstjórna í landinu. Þetta er hér með borðfast af hálfu hæstv. ríkisstj. sem hennar skerfur til þessa fólks, og hefur þó hæstv. ráðh. ekki verið spar á stóryrði sín, bæði innan ríkisstjórna á undanförnum áratugum og utan þeirra, um nauðsyn þess að tryggja afkomu þessa fólks. Og ég hygg, að um það hafi heldur ekki verið ágreiningur meðal okkar hér á hv. Alþ„ að svo skyldi vera sem hefur verið í lögum til þessa. En þessa tryggingu á með frv. að afnema. Það liggur nú fyrir. Sú trygging, sem verið hefur fyrir því, að hið opinbera greiddi þessi gjöld, er ekki lengur fyrir hendi. Hæstv. ráðh. sagði hér áðan, þetta er framvegis í heimildarformi. Þá spyr ég ...

Gjöldin eru fallin niður.

Hæstv. utanrrh. grípur fram í og segir, að gjöldin séu fallin niður. Ég ætlaði að fá að ljúka máli mínu. Ráðherrar hafa forgangsrétt á að tala og fá áreiðanlega tíma til þess, ef þeir vilja. En það hefur mikið verið gumað af því undanfarna mánuði, að til móts við þetta fólk hafi verið komið gegnum tryggingarnar. Ég spyr nú, þegar þetta afnám liggur fyrir, þær tilfæringar, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert á vísitölugrundvellinum. Hvað er þá eftir af þeim bótum? Ef það er rétt, sem nýjustu fregnir herma, að sú tilfærsla, sem átt hefur sér stað á vísitölugrundvellinum, nemi um sex vísitölustigum, þá spyr ég: Hvað er eftir af þeim hótum, sem af hefur verið gumað undanfarna mánuði? Læt ég svo þetta nægja varðandi fsp. mínar frá 2. umr. málsins. Í upphafi máls síns sagði hæstv. ráðh„ að honum kæmi það spánskt fyrir sjónir, taldi það reyndar vera yfirlýsingu okkar Alþfl.-manna, að við teldum frv. allt til bóta, en vildum aðeins gera á því frekari endurbætur eða till. til enn frekari bóta, sem rétt er eftir mér haft. En hann virtist í þessu forspjalli sínu að meginefni sinnar ræðu rugla því saman, að það voru tveir minni hl. í hv. n., og hann talaði jöfnum höndum um till. sjálfstæðismanna og till. okkar Alþfl.-manna. Og hann sagði, að ef till. okkar Alþfl.-manna hefðu verið samþ., þá þýddi það hundruð millj. kr., svona frítt út sagt, svo sem hans er von og vandi í sambandi við tölur. Þessi hundruð millj. kr., sem áttu að koma gjaldþegnum til góða, skulu sem sagt af þeim höfð með því að fella till. okkar Alþfl.-manna og þá m.a. fyrir forgöngu hæstv. ráðh. og hvatningu hans til stjórnarliðsins þar um. Þetta liggur þá einnig fyrir. Ég skildi reyndar ekki, þegar frá eru talin þau svör, sem hæstv. ráðh. gaf við mínum fsp., hvert erindi ráðh. átti upp í ræðustólinn annað en það að sannfæra okkur um það, að þetta frv. í heild væri allt til bóta. Ráðh. ruglar því nefnilega saman, að við töldum sjálfsgagnrýnistillögur ríkisstjórnarliðsins sjálfs til bóta á frv. frá því, sem það var í upphafi. Og það skal ég endurtaka hér og viðurkenna, að flestar till. stjórnarliðsins um þess eigið frv., sem það var knúið til að gera undir lok umr. í hv. heilbr.- og félmn., voru til bóta. Ein af þeim till. var till. mín í n., sem ég fagna mjög, að hv. stjórnarlið tók þar upp og gerði að sinni. Aðalatriðið er ekki það, hver flytur málið, heldur hitt, að menn horfi með sanngirni á þær till., sem verið er að gera hverju sinni, og þær komi réttum aðilum til bóta. En ég vil ekki verða þess valdandi, að umr. um þetta lengist úr hófi fram, úr því sem komið er. Það virðist augljóst að sniðganga á, velflestar a.m.k., till. stjórnarandstæðinga og nánast allar till. okkar Alþfl.-manna aðrar en þessa einu, sem ég áðan nefndi og upp var tekin í n. En mér þykir hlutur ríkisstj. heldur lélegur í garð þess fólks, sem mest hefur átt að gera fyrir á 7 eða 8 mánaða valdaferli núv. ríkisstj., eldra fólksins, öryrkjanna og námsfólksins. Ég skal svo ítreka það, sem ég sagði í minni frumræðu við 2. umr. Svo mikil sem ólga landsmanna er í dag í garð þessara frv., þá mun sú ólga enn aukast, þegar staðreyndirnar blasa við hverjum landsmanni, þegar skattskráin kemur út næsta sumar. Og ég öfunda ekki hæstv. ríkisstj. né einstaka ráðh., sem ábyrgð bera á þeirri bók.



Herra forseti. Það kemur fram í grg. með frv. og það hefur verið undirstrikað mjög rækilega af hæstv. ráðh., að forsvaranlega sé séð fyrir tekjustofnum sveitarfélaganna í frv. Við höfum þó hvorki séð útreikninga um þetta nákvæmlega í tölum, a.m.k. ekki einstakir þm., né hef ég heyrt þess getið rækilega í umr. Menn deila nokkuð um það, hve þessar tölur eru háar, en ég ætla þó, að það sé rétt hjá hæstv. ráðh., að forsvaranlega sé séð fyrir tekjustofnum sveitarfélaganna. Ég ætla þó aðeins að fjalla um vissan þátt í þessu, vegna þess að skattafrv. sem slík snerta hvert mannsbarn í landinu, og það, sem ég ræði um, snertir að sumu leyti tekjuskattsfrv. líka. Ég vil vegna þeirra svara, sem hæstv. ráðh. gaf hér áðan, ræða nokkuð um stefnu ríkisstj. í kjaramálum. En það var nú sú tíð hér áður, að bæði hæstv. forseti þessarar d. og hæstv. ráðh. létu okkur hafa það óþvegið hér í sölum Alþ., Alþfl.- menn og sjálfstæðismenn, vegna vitlausrar kjaramálastefnu á undanförnum árum. Það er ekki svo lítill hópur og um það hefði verið talað fyrir kosningar, ef um 15–19 þús. manns hefðu með einu pennastriki sætt jafnmikilli kjararýrnun og þessi frv. gera ráð fyrir og stefna ríkisstj. í kjaramálum, því að það er staðreynd, að með niðurfellingu á nefsköttunum. sem við höfum lýst okkur fylgjandi allir þingflokkar, breytist vísitalan í sjálfu sér rúmlega um þrjú stig bara vegna þessa þáttar. En til þess nú að vísitalan lækki ekki sem slík, þá eru landbúnaðarvörurnar hækkaðar á móti, þannig að kaupgjaldið í landinu haldist í jafnvægi. En þetta fólk greiddi bara ekki þessa skatta, sem er verið að fella niður, þessi 15–18 þús. manns. Það greiddi ekki þessi gjöld. Hvað þýðir þetta raunverulega? Það þýðir auðvitað það, að framfærslukostnaður þessa fólks hlýtur að vaxa. Vísitalan lækkar vegna niðurfellingar á nefsköttum um rúmlega þrjú stig, það er ómótmælanleg staðreynd, og get ég lesið nóg upp um það, ef við vildum eyða tíma í það, en ég ætla ekki að gera það nema tilneyddur. Það hefur oft verið viðurkennt hér í sölum Alþ. og er hægt að fá um það nógar tölur og staðreyndir. Þetta fólk verður að fá eitthvað á móti, og hlunnindin, sem það fær á móti í gegnum þetta frv. hæstv. ríkisstj., eru, eins og ráðh. sagði, lækkun eða að felld eru niður fasteignagjöld og fellt niður útsvarið. Þessar heimildir eru fyrir hendi, og þetta er það, sem á að leggja áherzlu á núna. Þetta hefði nú ekki verið talið stórmannlegt af okkur. Svo vel þekki ég til málflutnings þessara manna hér undanfarm fjögur ár, að þetta hefði nú ekki verið talið gera stórt strik í reikninginn hjá okkur. En aðeins til þess að minna á biblíu þeirra ríkisstj.-manna, þá segir þar, með leyfi forseta: „að leggja ríka áherzlu á, að takast megi að koma í veg fyrir háskalega verðlagsþróun, sem átt hefur sér stað í efnahagsmálum undanfarm ár og leitt hefur til síendurtekinna gengislækkana og óðaverðbólgu. Hún mun leitast við að tryggja, að hækkun verðlags hér á landi verði ekki meiri en í helztu nágranna- og viðskiptalöndum. Í því skyni mun hún beita aðgerðum í peninga- og fjárfestingarmálum og ströngu verðlagseftirliti.“ Ég ætla rétt að lofa hv. dm. að heyra nokkrar verðbreytingar, sem hafa átt sér stað undanfarið tímabil. Rúgbrauð kostaði 1. febr. 1971 26 kr., en núna 29 kr. Franskbrauð 18.50 kr., núna 21 kr. Vínarbrauð 4.60 kr., núna 5.50. Heilir skrokkar 101.50 kr. kg, núna í dag 138.50. Súpukjöt 124.50 kr., núna 165.50 kr. Dilkakjöt í heilum lærum 1 kg 130 kr., núna 171.60. Þetta snýr að þessu gamla fólki, og mætti hér margt lengur upp telja, en ég vil ekki tefja tíma enn þá meira en mér þótti nauðsynlegt að gera til þess að gera aths. við ummæli ráðh. hér áðan, þegar hann hafði ekki annað fram að færa handa þessu fólki en heimild til að lækka eða fella niður fasteignagjöld. Það er staðreynd, að framfærslukostnaður þessa fólks vex. Hið almenna launafólk í landinu fær sitt uppi borið að mestu leyti, og vil ég ekki véfengja útreikninga hæstv. fjmrh. og annarra aðila, sem fjölluðu um það mál. En þetta er alveg sérflokkur, þetta fólk í landinu, alveg sérflokkur. Og hagsmunir þess eru ekki tryggðir í frv., í hvorugu frv. Og ég skora á hæstv. ráðh. að hugleiða þessi mál, af því að ég trúi því ekki, að hann vilji ekki hag þessa fólks betri og meiri en frv. gerir ráð fyrir. Ég held, að of mikil fljótaskrift hafi verið á samningu frv., eins og hefur verið gagnrýnt hér í umr. Það er þess vegna, sem þau hafa siglt fram hjá þessum stóra hópi, gamla fólkinu, sem er 15–18 þús. manns, jafnvel upp undir 19 þús. manns, eins og kom fram í svari hæstv. ráðh. Það verður miklu verra fyrir þetta fólk að komast af bara á venjulegu lífsframfæri, þrátt fyrir það, að það fái auknar tryggingar, og þrátt fyrir það, að heimild sé í lögum til að lækka vissa skatta, fasteignaskatta. Nú á allt þetta fólk auðvitað ekki fasteignir, alls ekki. Við vorum svo ægilegir á s.l. vori, þáv. stuðningsmenn ríkisstj., að miða gjöldin við hærri tölu, allt að þrem millj. kr., varðandi skattinn í hreinni eign húsa, ef ég man rétt. Ég man ekki, hver viðmiðunin er núna, af því að ég hef ekki frv. við höndina, en mig minnir, að það sé 1 millj., þannig að hér er nú farið aftur á bak líka í þessu sambandi. Þá er það hækkunin um daginn á búvörunum. Í plöggum frá Hagstofu Íslands stendur orðrétt, ég tók vissa þætti hér út áðan: „Af áætlaðri heildarhækkun koma væntanlega aðeins 0.32 stig fram í kaupgreiðsluvísitölu.“ Þetta á við hinn almenna launþega í landinu, sem hefur beinar tekjur af vinnu sinni, þ.e. launþegar eiga ekki samkv. gildandi ákvæðum að fá 1.2 vísitölustig. Samt verða þeir að taka þetta á sig, þ.e.a.s. hinn almenni launþegi, sem getur unnið, hvað þá um hina, sem hafa engar tekjur aðrar en þær, sem eru tryggðar með lögunum núna, 120 þús. kr. sem lágmarkslífsframfæri. Einhvern tíma hefði nú hæstv. ráðh. látið hér harðari orð falla. Og um till. okkar Alþfl.-manna, og reyndar sjálfstæðismanna líka, sagði hann, að þær væru reytingur einn. Reytingur á vestfirzku hefur nú alltaf þótt heldur lélegur afli, og þess vegna hafa þeir fellt allt nema eitt atriði, sem við stöndum báðir að núna, þ.e. að fella sparisjóðina niður varðandi landsútsvarið. Og það vil ég þakka, því að það er ástæðulaust að vera að eltast við sparisjóði, sem eru jafnvel bundnir við örlítil svæði og eru gamlar, þægilegar og hjálpsamar stofnanir fyrir það fólk, sem er á þessum svæðum, og jafnvel gæti útreikningurinn einn við að eltast við þessi gjöld miðað við þá upphæð, sem hæstv. ráðh. gat um, verið meiri en væntanlegri tekjuöflun nemur, og þá hlýtur að vera rökrétt að vera ekki að eltast við sparisjóðina. En látum bankana eiga sig, þeir geta sjálfsagt borið þær byrðar, sem á þá eru lagðar. Ég vil þá ekki tefja tímann meira, en vil aðeins undirstrika það, að hæstv. félmrh. og fyrrv. forseti ASÍ virðist vera ánægður með þessa þróun varðandi gamla fólkið. Má hann muna sinn fífil fegri í því sambandi.



Herra forseti. Það eru nokkur atriði, sem ég vildi hér minnast á. Það er ekki hvað sízt af því, að hæstv. félmrh. vék að frv., sem ég flutti á sínum tíma, og lét í ljós undrun yfir, að þeim umbótamálum hefði ekki verið komið fram, sem ég tel ástæðu til þess að segja hér nokkur orð. Það er að vísu naumur tími, en úr því að talinn var tími til þess að fresta fundi ætti ekki að saka, þótt nokkrar mín, væru teknar til þess að ræða þetta svolítið betur. Hæstv. félmrh, hélt því fram, að þær væru harla ósamstæðar brtt., sem fluttar væru af hálfu stjórnarandstöðunnar við þetta frv., og þá fyrst og fremst brtt. okkar sjálfstæðismanna. Við lýstum því yfir við 2. umr. málsins, sem honum er harla kunnugt um að voru aðalrök fyrir frávísunartillögu okkar, að hér væri um svo víðtækt mál að ræða og fjölþætt, að það hefði þurft að rannsaka miklu betur áður en það var lagt fyrir þingið. Það gegndi mikilli furðu, ef við værum þá reiðubúin til þess nú að bera fram heilsteyptar till. um skipan tekjustofnamála sveitarfélaga. Það veit ég, að hæstv. ráðh. skilur, að er útilokað að gera. Ég held hins vegar, að miðað við frv. eins og það er, sé fullt samhengi í þessum till. okkar og að þær sýni alveg vissa stefnumörkun, sem er annars vegar í þá átt að reyna að tryggja hag sveitarfélaganna betur en gert er og hins vegar að reyna að tryggja, að skattþungi almennings gangi ekki úr hófi fram. Og þessar till. okkar her, eins og frsm. hv. minni hl. heilbr.- og félmn. gat um, að skoða í samhengi við þær till., sem gerðar eru af okkar hálfu við breyt. á l. um tekju- og eignarskatt, sem nú er til meðferðar í Nd. Ég skal ekki fara að rekja þessar till. okkar hér, það var mjög skilmerkilega gert af frsm„ en það vakti nokkra undrun mína að heyra, að hæstv. ráðh., sem sat hér allan tímann, hafði ekki tekið eftir mjög greinargóðu yfirliti, sem flutt var um hvaða áhrif þessar till. hefðu á tekjur sveitarfélaganna, því að hér er náð allverulegum árangri í þá átt að bæta aðstöðu þeirra. Hæstv. ráðh. vildi láta líta svo út í sínu máli, sem mér finnst ekki réttlátt af honum að gera, því að hann veit, að það er rangt, að þetta sýndi, að við vildum frekar auka skattþungann en hitt. Það er algjör misskilningur. Og till. fela það í sér, að við ætlum okkur að létta skattþungann og hér er um að ræða millifærslu frá ríkissjóði yfir til sveitarsjóðanna eins og við gerum ráð fyrir í okkar till., og það verður svo aftur í sambandi við till. okkar við tekjuskattinn, sem það kemur til álita, hvort gengið er þar óhæfilega á hlut ríkissjóðs. Það er annað mál, en ég held sannast sagna, að frekar megi telja það furðulegt, að við höfum þá komið saman á skömmum tíma till., sem eru það heilsteyptar eins og þessar till. eru, til breyt. á þessu frv. Það skal hins vegar tekið fram, að þessar brtt. fela ekki í sér það, sem við helzt vildum gert hafa, vegna þess að við vorum bundin við frv. og gátum að sjálfsögðu ekki á þessu stigi farið að flytja nýtt frv., umskapa málið í heild. Við teljum, eins og gerð var grein fyrir í nál. 1. minni hl. n., að það sé mjög óheppilegt, að verið sé að gera skattkerfið flóknara, sem þó virðist alls ekki vera tilgangur eða ætlun hæstv. ríkisstj., heldur að gera það einfaldara, en það er verið að gera það flóknara með ýmsum atriðum í þessum nýju lögum. Sumt stefnir að vísu í rétta átt, það skal fúslega játað. Það er ýmislegt í þessu frv., sem stefnir í rétta átt, og því dettur manni ekki í hug að neita. En það stefnir t.d. í ranga átt að miða í þessu frv. við brúttótekjur, en í tekjuskattsfrv. við nettótekjur, og það er mjög slæmt, að þetta skuli vera gert, vegna þess að mér skilst, að hugsunin í skattalagabreytingum undanfarin ár hafi í rauninni hjá öllum flokkum verið sú, að við ættum að reyna að gera skattkerfið einfaldara, m.a. með það í huga að gera mögulegt að innleiða staðgreiðslukerfi skatta. En þetta mun mjög torvelda, - sem er alveg öfugt við það, sem ég hygg, að hafi verið tilgangurinn, - að hægt sé að innleiða það kerfi, að miða við mismunandi aðferðir við álagningu útsvara og tekjuskatts. Sem betur fer hefur hv. meiri hl. n. gert þær lagfæringar á þessu frv. að afnema hið dæmalausa atriði að hafa 26 skattstiga, sem var auðvitað með eindæmum. Og satt að segja gegnir furðu, að mönnum skuli hafa hugkvæmzt að setja saman slíka till., enda hefur það verið afnumið og það ber vissulega að viðurkenna það. Það er eitt atriði í þessu máli, sem hér hefur verið vikið að og hv. 6. þm. Sunnl. vék sérstaklega að og ég satt að segja furða mig á, að hv. n. og hæstv. ráðh. skuli ekki hafa skoðað betur niður í kjölinn. Það er svo kallaður aukahlunnindaskattur. Ég vil leyfa mér að fullyrða, að það sé mjög hæpið, að þessi skattur fái staðizt að lögum og sé ekki brot á stjórnarskránni, þar sem mismunað er þannig í skattheimtu eins og hér er gert ráð fyrir að gera. Það er ekkert að segja við þeirri hugsun, sem hér er að baki, að sveitarfélög vilji gjarnan ná til þeirra, sem eiga hlunnindi innan sveitarfélaga. Ég býst við, að það sé átt við laxveiðihlunnindi og eitt og annað af slíku tagi, og sveitarfélögin telja óhagstætt, að það séu utansveitarmenn að eignast þetta og sveitarfélögin fái ekki skatta. En það er alveg ný hugsun, sem ég vara mjög alvarlega hæstv. ríkisstj. við og tel, að hún þurfi að láta sína sérfræðinga athuga, hvort fái staðizt, að leggja aukaskatta á menn eftir því, hvar þeir eiga eignir. Kann að vera rétt að reyna að ná þessum tilgangi, að ná einhverjum meiri hluta til sveitarsjóðanna, en það verður þá vitanlega að gerast með því að veita þessum tilteknu aðilum einhver skattfríðindi á annan hátt, annaðhvort með skiptingu útsvara eða með einhverjum öðrum hætti. Auðvitað er skipting útsvara vandræðafyrirbrigði. En það verður að gerast á þann hátt, að tveir menn borgi ekki mismunandi háa skatta eftir því. hvað þeir eigi í eignum á landinu, að svo miklu leyti sem þeir gera það ekki í því fasteignamati, sem er afgerandi um gjaldsákvörðunina. Það er önnur saga, ef eignin er dýrmætari, þar sem hún liggur, eins og á sér stað, við skulum segja húseign hérna í Rvík. eða norður á Skagaströnd. Það er ekkert við því að segja, að menn borgi mismunandi af slíkum eignum. En að tveir menn, sem eiga nákvæmlega jafnverðmæt hlunnindi, borgi mismunandi háa skatta, vil ég fullyrða, að a.m.k. sé full ástæða til að álíta að fái ekki staðizt og láti nærri, eins og hv. 6. þm. Sunnl. orðaði það, að hér væri um eignarnám að ræða. Ég er ákaflega hræddur um, að það eigi eftir ýmislegt á að ganga, áður en þetta verður látið gott heita, ef það er ætlun hæstv. ráðh„ sem auðvitað ræður þessu máli, að láta þetta ganga til enda með þessum hætti. Ég vil beina því mjög alvarlega til hans, af því að ég veit, að hann vill ekki gera neitt það, sem fær ekki staðizt, að hann láti athuga það af fullri gaumgæfni, áður en frv. endanlega er komið í gegnum þingið, hvort þetta ákvæði fái staðizt og hvort ekki sé nauðsynlegt að reyna að ná því fram, sem þarna er hugsunin að ná fram, með einhverjum öðrum hætti. Heildarskattbyrðina eftir þessu frv. og tekjuskattslögin skal ég ekki fara að ræða mörgum orðum hér, það er eðlilegra að gera það, þegar tekjuskattsfrv. kemur hér til meðferðar, sem verður eftir helgina, og þá munu vissulega verða gerðir að umtalsefni þeir furðulegu útreikningar, sem birtir hafa verið í því sambandi. Og ég verð að telja það mjög miður farið, sem einnig hæstv. félmrh. gerði hér, að bera Efnahagsstofnunina eða hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunarinnar, sem það heitir nú, fyrir sig til þess að sanna, eins og það er orðað í grg. þeirrar stofnunar, að það sé óverulegur skattþungi, sem hér sé um að ræða. Þetta er vegna þess, að þar er ekki um að ræða raunhæft mat á því, hvort hér er um skattbyrði að ræða eða ekki, heldur mat, sem er byggt á því sem óraunhæft er. Og það kemur þá svipað út eins og þegar verið er að tala um og vitna til þess, að ekki geti reikniheilinn Háskólans hafa gefið rangar upplýsingar. Útkoman fer nefnilega eftir því, hvernig þessir heilar eru mataðir, hvaða forsendur eru gefnar. Forstöðumaður hagrannsóknadeildarinnar, hagrannsóknarstjóri upplýsti í fjhn. aðspurður, að vitanlega væri þetta ekki rétt, ef gengið væri út frá réttum forsendum. en hann hefði ekki haft annað að miða við en það, sem ákveðið var í fjárlögum, að skattvísítalan hefði að öllu óbreyttu átt að vera 6.5 stig. En þessi vísitala er alröng. Það veit hver einasti maður, að hún er alröng. Skattvísitalan ætti að vera 21.5 stig og raunar hærri. Og ég trúi því ekki, að hæstv. félmrh. hafi skipt þannig um skoðun, að hann sé ekki sömu skoðunar og hann áður hefur verið um það, að skattvísitöluna eigi að nota til þess að auka ekki skattþunga milli ára, þannig að menn borgi ekki hlutfallslega hærra af sínum tekjum, þó að tekjurnar vaxi. En miðað við taxtabreytingar og það, sem vitað var og Efnahagsstofnunin vissi, þegar við háðum hana um þessar upplýsingar, gaf hagrannsóknarstjóri upp vísitöluna 21.5 stig. Samkv. henni vex skattbyrðin um rúml. 700 millj. kr. við breytinguna á þessum kerfum. Þetta vildi ég biðja hæstv. ráðh. að kynna sér, af því að ég trúi því ekki, að hann vilji ekki hafa það, sem réttara er í þessu efni, og gera sér grein fyrir því, að það er ekki hagrannsóknadeildinni að kenna, þó að hún komist að þessari niðurstöðu, vegna þess að henni er gefin röng forsenda af hæstv. fjmrh. til þess að gera þessa útreikninga. Þess vegna fæst þessi niðurstaða. Það er hægt að fá alls konar niðurstöður, ef maður bara hagræðir forsendunum, það vitum við öll. Þá kem ég að hinu mikla umbótafrv. okkar hv. 1. þm. Reykv., sem frsm. 1. minni hl. heilbr.- og félmn. mun eitthvað hafa minnzt á við 2. umr. og hæstv. félmrh. taldi, að hefði nú heldur slaklega verið að unnið í tíð okkar sjálfstæðismanna í ríkisstj., úr því að ekki væri búið að koma þessu hugsjónamáli í framkvæmd. Það má e.t.v. til sanns vegar færa. En því fer víðs fjarri, að ekki hafi mörgu verið komið í framkvæmd af því, sem var í því ágæta frv. Þar var t.d. talað um að afnema skatta, að skattar til ríkisins skyldu ekki vera krafðir af lágtekjum, þ.e. þurftartekjum eða almennum launatekjum, eins og það mun hafa verið orðað. Þetta var sú stefna, sem mörkuð var 1960 með skattalagabreytingum, sem þá voru gerðar og þá var tekinn hinn almenni taxti Dagsbrúnar að viðbættum 1 klst. eftirvinnutíma og það notað sem persónufrádráttur. Það hefur að vísu gengið á ýmsu síðan um það, að skattvísitala hafi haldið þessu við, og fyrstu árin dró nokkuð úr þessum hlunnindum. Síðan hefur verið reynt að stefna, einmitt á síðasta ári, að þessu marki á nýjan leik með hækkun skattvísitölu meira en nam bæði framfærslukostnaði og almennum hækkunum launastiga og því hefur verið yfir lýst, að það hafi verið ætlunin, ef við hefðum mátt ráða. En það er sýnilegt, að það er ekki skoðun núv. hæstv. ríkisstj. að nota velgengnisárin til þess að ná aftur upp því, sem varð að slaka á í þessum efnum á erfiðleikaárunum og ég fór þá aldrei neitt dult með og játaði hér fúslega á hinu háa Alþ., að rétt væri, að skattarnir hefðu verið þyngdir og persónufrádrátturinn hefði ekki verið eins og hann hefði átt að vera, en það stafaði eingöngu af þessum ástæðum, einkum vegna hagsmuna sveitarfélaganna. Síðan þetta gerðist hafa vissulega líka verið aukin fríðindi giftra kvenna, viss hóps þeirra, þeirra kvenna, sem úti vinna, að 50% af launum þeirra hafa verið undanþegin skatti. Það gerðist eftir að þetta frv. okkar var flutt. Hins vegar er það rétt, að ekki hefur tekizt hingað til að ná fram því meginstefnumiði, sem við höfum enn í dag og höfum lýst yfir í sambandi við meðferð skattalaga nú, að við töldum eiga að stefna að, algerri sérsköttun hjóna. En það stafaði einfaldlega af því 1960, svo að ég upplýsi það mál, að vegna þess hvað hefðu verið auknir persónufrádrættir í sambandi við tekjustofna sveitarfélaga, lögðust sveitarfélögin mjög eindregið gegn því, að farið væri út á þessa braut, vegna þess að það mundi enn þá draga úr möguleikum þeirra til tekjuöflunar að fara þessa leið. Og þess vegna var þetta ekki gert. Ég lýsti því hins vegar yfir á síðasta þingi í sambandi við heildarendurskoðun skattalaga, sem þá var hafin, að stefnt væri að því nú við þá heildarendurskoðun, að þetta yrði gert. Því fer því víðs fjarri, að þetta hafi gleymzt. Það á sínar orsakir, að ekki tókst að framkvæma þetta að fullu, en meginatriði þessa frv., sem vitnað var til, hefur orðið að raunveruleika í tíð síðustu ríkisstj. Herra forseti. Ég skal nú ekki þreyta langlundargeð manna. Ég býst við, að þeir séu að komast í aðra stemmingu en þá að hlusta mikið á umr. um skatta, og það er gott að geta gleymt þeim svona um stundarsakir. Ég er hræddur um, að þeir rifjist hins vegar upp illilega, menn vakni með alvarlega timburmenn, vonandi kannske ekki á morgun, en þeir timburmenn, sem verða kannske ekki minnstir hjá hæstv. ríkisstj., verði þegar skattskráin kemur út í vor. Jú, vafalaust verða menn að hafa þá. Ég veit, að hæstv. félmrh. er hraustur maður og hann hefur ýmislegt á sig tekið og gengið í gegnum margt um dagana, en ég hygg líka, að hæstv. ráðh. veiti ekkert af að safna kröftum þangað til, til að standa af sér þá flóðbylgju óánægju, og þeim, sem hafa trúað hæstv. ríkisstj. Að vísu hef ég nú engan enn þá hitt, sem gerir það varðandi þessi skattalög, en hafi einhver verið svo fávís, held ég, að það verði nánast skelfing, sem sá maður vaknar upp við, eftir að hafa séð skattseðilinn í vor. En þetta kemur kannske ekki svo mjög að sök, landsmenn eru undir þetta búnir að því leyti til, að þeir vita alveg, að það er verið að boða þeim rangan boðskap, sem tjóar ekkert að halda fram, og ég er hissa á, að greindir menn eins og hæstv. ráðherrar og talsmenn þeirra skuli halda fram, að þúsundir milljóna í auknum álögum merki bara einfaldlega það, að þetta sé tekið úr loftinu og ekkert þurfi að sjá fyrir þessu. Það væru meiri töframennirnir, sem það gætu, og það væri sannarlega þess virði, að hafa slíka menn varanlega í ríkisstj., það skal ég fúslega játa, ef þeir gætu hækkað fjárlög um á sjötta milljarð á einu ári, án þess að þess sæi stað og að þetta væru ekki auknar álögur á nokkurn þjóðfélagsborgara, og ekki aðeins það, heldur fái bara meginhlutinn af fólki aukin hlunnindi.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá atriði, sem mig langaði til að minnast á hér. Stjórnarsinnar gera mikið úr því, að það sé tvennt, sem þeir vinni að með þessu frv. Í fyrsta lagi öryggi sveitarfélaganna og í öðru lagi lækkaðir skattar á láglaunafólki. Í raun og veru telja þeir, að þær brtt., þær 18 eða 19 brtt., sem þeir hafa komið fram með, hafi ráðið úrslitum, að nú væri þetta komið í bezta lag. Mig langar aðeins til að geta þess, að varðandi þá lægst launuðu hafa þau undur skeð, að t.d. útsvar hjá einstaklingi, sem er með 200 þús. kr. árstekjur, sem verður að telja þá lægst launuðu í landinu, hækkar um 50% við brtt. Ég held, að það fari heldur ekki á milli mála, að á hjónum með 400 þús. kr. árstekjur, þar sem konan vinnur jafnmikið inn eins og eiginmaðurinn, sem er ekkert óalgengt t.d. í frystihúsum og heldur ekkert óalgengt í sveitum, hækki útsvarið einnig um 50% frá hinum gildandi lögum. Ef við tökum þá atvinnustétt, sem er talin sú lægst launaða í landinu, bændurna, fæ ég ekki betur séð en að þetta komi mjög illa við þá. 23. gr. hefur að vísu verið lagfærð nokkuð, þ.e.a.s. það er lagt í vald sveitarstjórna, hvort þær áætli þeim tekjur. En það þarf líka að taka það til athugunar, að bændur eru elzta stétt landsins, að þar eru fleiri 67 ára og eldri en í nokkurri annarri stétt. Þegar þetta kemur til viðbótar, er auðsjáanlegt, að fjöldi af bændaheimilum fer mjög illa út úr þessu frv., ef að lögum verður. Eins og öllum er kunnugt, fengu þeir aðilar í lög á s.l. ári, að mikill aukafrádráttur er veittur til tekjuskatts hjá þeim, sem eru 67 ára og eldri. Þetta mundi hafa komið sér einkar vel fyrir bændaheimili, en nú er sýnilegt, að þetta verður afnumið. Ég held, að sveitarstjórnir lendi í miklum örðugleikum með að ákvarða, hvort þær eigi að nota heimildarákvæði 23. gr. eða ekki, vegna þess að vinnuálag á bændaheimilin er mest, þegar árferði er slæmt, og þá er líka slæmur hagur hjá sveitarfélögunum. Þá verða þau að gera það upp við sig, hvort þau eigi að sleppa þessum tekjumöguleikum og láta þá börnin og unglingana eða aðra, sem þurfa á bættri aðstöðu að halda, gjalda þess, eða hvort þau eigi að notfæra sér þessa heimild beinlínis til þess að áætla sjálf tekjur þessara heimila, og þá er það augljóst, að því verra sem árferðið hefur verið, þeim mun meiri hefur vinnan verið og heimilisfólkið orðið að leggja meira að sér og hafa sveitarstjórnir heimild til þess að áætla því tekjur eins og það hefði unnið hjá öðrum fyrir fullu kaupi. Loks vil ég geta þess, að í þessu frv., eins og það er í dag, er óvenjumikið um heimildarákvæði. Þetta hlýtur að skapa tvennt, það skapar mikið öryggisleysi í tekjuöflun og það skapar líka mikið öryggisleysi fyrir þegnana. Ég held því, að eitt af því bezta, sem sagt hefur verið hér, sé það, þegar 1. þm. Vesturl. taldi það einn af höfuðkostunum, að halda skyldi áfram að endurskoða frv.



Herra forseti. Ég vil fyrst víkja nokkrum orðum að ræðu hv. 1. þm. Vesturl. Í sambandi við afstöðu mína til fasteignaskatta og álagningu á brúttótekjur, sem hann vitnaði til, þá þurfti ekki að vitna í nein blaðaviðtöl, vegna þess að ég hafði nýlokið máli mínu, þegar hann sté í ræðustólinn, og lýst því yfir, að ég teldi fasteignaskatta eðlilegan tekjustofn fyrir sveitarfélögin, þar sem það væri gjald fyrir þjónustu sveitarfélaganna. En hóflega þyrfti að nýta þennan tekjustofn og að okkar áliti, sjálfstæðismanna, væri um það að ræða, að með álagsheimildum væri þessi skattur hækkaður umfram það, sem eðlilegt mætti teljast eða 51/2 faldaður og allt að sjöfaldaður. Þetta er þeim mun varhugaverðara, þegar á það er litið, að fasteignamatið er nýlega úr garði gert. Það hefur verið vanrækt í tvö ár að halda því við, og hæstv. ríkisstj. hefur ekki komið því í verk að bera hér fram á Alþ. frv. um viðhald og endurnýjun og framtíðarskipulag þeirra mála, er að fasteignamati lúta. Þess vegna er hér um mjög óvissan tekjustofn að ræða og mjög erfitt að byggja á því fasteignamati, sem í bókum liggur, nema það sé yfirfarið á ný, sem vanrækt hefur verið síðustu mánuði eða frá því að fasteignamatsnefndir almennt hættu störfum. Að því er lýtur að álagningu á brúttótekjur, þá er það út af fyrir sig ekkert óeðlilegur tekjustofn, ef um lágan skatt á brúttótekjur er að ræða. En í meðförum hefur brúttótekjuhugtakið tekið miklum breytingum, þannig að hafi það verið óljóst að vissu marki í upphafi, sem það var, þá er það nú mjög óvisst hugtak og skattstofninn liggur einhvers staðar á milli brúttótekna í raun og nettótekna. Þess vegna er verið að flækja skattkerfið umfram það, sem nauðsynlegt er, með því að leggja á tvo mismunandi skattstofna, annars vegar til sveitarfélaga og hins vegar til ríkisins, þegar búið er alla vega að gera þessar breytingar á brúttótekjuhugtakinu samkv. tekjustofnalögum sveitarfélaga. Það var annars athyglisvert hjá hv. 1. þm. Vesturl., að hann sagði að lokum: Það er ekkert víst nema þetta tekjustofnafrv. nægi sveitarfélögum og útvegi þeim nægilegar tekjur í sveitarsjóði. Við vitum það ekki fyrr en búið er að vinna úr tölum í skattframtölum. Og þetta er orð að sönnu. Ég hygg, að þetta upplýsi töluvert um vinnubrögð þeirrar nefndar, sem undirbjó þetta frv. og hv. 1. þm. Vesturl. var einn meðlimur í, að óvissan er svo mikil í huga nm., að þeir gera sér ekki grem fyrir því, hvort frv. nægir sveitarfélögunum, og treysta sér ekki til að svara þeirri spurningu, fyrr en búið er að vinna úr framtölum. Nú sýnist jafnvel vera svo, ef marka má tölvu hv. 1. þm. Vesturl. og hæstv. félmrh., að þeir geri sér helzt þær vonir, að brúa megi það bil, sem óneitanlega er búið að sýna fram á, að er fyrir hendi, að því er snertir fjárvöntun sveitarfélaga samkv. þessu tekjustofnafrv., með því að framtölin leiði í ljós meiri tekjuaukningu gjaldþegna á milli ára en útreikningar Efnahagsstofnunarinnar hafa hingað til gengið út frá. Það er sem sagt þessi von, sem réttlætir það í huga þessara forvígismanna frv., að það gefi sveitarsjóðum fullnægjandi tekjur til þess að sinna verkefnum sveitarfélaga. Ég hygg, að fátt sýni betur, hve óvönduð vinnubrögð hafa verið viðhöfð við undirbúning þessa frv., en þetta hálmstrá þessara formælenda frv. Ég vona, að það verði svo, að tekjur manna hafi aukizt umfram það sem Efnahagsstofnunin hefur gengið út frá. Að einhverju leyti megi með þeim hætti brúa það bil, sem allar skýrslur sýna fram á, að er fyrir hendi í fjárvöntun sveitarfélaga, þegar litið er á verkefni þeirra hins vegar. Hæstv. félmrh. hóf mál sitt með langri útskýringu á því, af hverju hann hefði ekki tekið til máls við 2. umr. frv. Ég saknaði þess að vísu þá, að hæstv. félmrh. tók ekki til máls, en ég sakna þess nú eiginlega ekki lengur, vegna þess að það var ákaflega lítið efnislega á ræðu hæstv. félmrh. að græða. Hann lét í raun og veru ósvarað þeirri gagnrýni, sem hér hefur verið borin fram vegna þessa frv., og talaði raunar eins og hann hefði ekki hlustað á umr. í d. um frv., þótt hann hafi setið hér. Þetta kom berlega í ljós, þegar hann ræddi um brtt. 1. minni hl. heilbr.- og félmn. og taldi þær mundu leiða til þess, að sveitarfélögin fengju minni tekjur, lægri tekjur í sinn hlut en samkv. frv. Nú gerði hv. frsm. skýra grein fyrir, hvernig þær tilfærslur yrðu í sambandi við þessar brtt., en ég skal gjarnan endurtaka það. Það er talið, að 5% tekjuskattur einstaklinga muni nema 455 millj. kr., sem er tekjuaukning í sveitarsjóði. Hér er gert ráð fyrir 9.1 millj. kr. skattgrunni. Herra forseti. Ég mun gera hlé á máli mínu, þar sem félmrh. lýsti eftir þessum upplýsingum í sinni ræðu.  Í öðru lagi er um það að ræða, að 20% tekjuskattur félaga reiknast af 990 millj. kr. skattgrunni og gefur þá 227,7 millj. kr. í sveitarsjóði. Hér er um tekjuaukningu fyrir sveitarsjóði að ræða, sem nemur 682 millj. kr. Til lækkunar á tekjum sveitarsjóða samkv. brtt. okkar sjálfstæðismanna eru auknir persónufrádrættir samkv. brtt., sem nema lauslega áætlað, en þó nokkuð áreiðanlega, fyrir hjón 120 millj„ - breytingin fyrir hjón er úr 7 þús. kr. í 10 þús. kr. og nemur í heild 120 millj. kr. Fyrir einstaklinga er breytingin úr 5 þús. í 7 þús. kr. og nemur í heild 114 millj. kr. og fyrir börn úr 1 þús. í í 500, nemur 34 millj. kr., eða samtals 268 millj. kr. Þá er sem sagt eftir 414 millj. kr. tekjuaukning fyrir sveitarsjóðl. Afnám álagsheimildar fasteignaskatta nemur 225 millj. kr. Þessa álagsheimild tel ég algjöra nauðvörn fyrir sveitarfélög að nýta, en ef út frá því er gengið, að þau mundu almennt nýta hana, þá nemur þessi tilfærsla, sem brtt. okkar sjálfstæðismanna hafa í för með sér, í heild tæplega 200 millj. kr. tekjuauka fyrir sveitarsjóði. Þegar á þetta er litið, þá er ljóst, að það er heldur bót frá því sem verið hefur. Hæstv. ráðh. og ýmsir þeir, sem hér hafa talað, m.a. hv. 5. þm. Reykn., hafa vitnað í þau orð, að algjörlega forsvaranlega væri fyrir tekjuþörf sveitarfélaga séð.  Hæstv. ráðh. sagði, að við gagnrýnendur þessa frv. hefðum minna rætt um aukna skattbyrði samkv. þessu tekjustofnafrv., en eingöngu talað um fjárvöntun sveitarfélaganna. Þetta er engan veginn rétt. Það verður auðvitað að líta á tekjustofnafrv. og tekjuskattsfrv. sem eina heild. þegar rætt er um skattbyrðina og hvernig þessi skattalög koma fram gagnvart skattgreiðendum í landinu. Þótt tekjustofnafrv. hafi ekki í för með sér í heild aukningu á sköttum, sem til sveitarfélaga fara, miðað við fyrra frv., og það er augsýnilegt af þeim orðum, sem ég sagði hér áðan, þar sem tekjustofnar sveitarfélaga eru rýrðir, þá er það alvarlega í málinu, að tekjuskattsfrv. gera ekki eingöngu ráð fyrir því, að til ríkisins falli það, sem af sveitarfélögunum er tekið, heldur eru og til ríkisins teknar enn hærri upphæðir, sem leiða til þess, að skattbyrðar alls almennings í landinu eru stórlega þyngdar. Ef við lítum á tekjustofnafrv. eitt út af fyrir sig, þá hefur það líka í för með sér, eins og hv. 3. þm. Reykn. gerði skilmerkilega grein fyrir, þyngingu skattbyrða ýmissa hópa í sveitarfélögunum, þyngingu á skattbyrði þeirra hópa, sem sízt skyldi, eins og láglaunafólks. Við skulum nú aðeins líta á það nokkru nánar, m.a. í framhaldi af fsp. hv. 1. landsk. þm. og orðræðum hans og 5. þm. Reykn., fsp. um áhrif þessa frv. og þessara frv. á hag þeirra, sem þiggja bætur almannatrygginga, hvaða áhrif hefur afnám nefskattanna svo kölluðu. Þegar skattbyrði er tekin til meðferðar og reynt að gera sér grein fyrir, hvernig henni er varið miðað við tvö mismunandi kerfi, þá hafa formælendur stjórnarinnar miðað gamla kerfið við skattvísitölu 6.5. Hv. 2. þm. Norðurl. e. gerði þeirri vísvitandi fölsun rækileg skil, svo að ég skal ekki fara nánar út í það, en í samanburðinum er einnig gert ráð fyrir því, að nefskattarnir kæmu með fullum þunga inn í gamla kerfið, þannig að væntanleg hækkun þeirra er tekin inn í dæmið og sagt t.d., að almannatryggingagjald og sjúkrasamlagsgjald hjóna mundu hafa orðið 22 þús. kr. á þessu ári með óbreyttu skattkerfi. Það er alls ekki rétt að taka þessi gjöld inn í þennan samanburð, þegar af þeim ástæðum, að þessi gjöld voru inni í vísitölunni og með hækkun þeirra mundi skattgreiðandinn fá hærri laun til þess að greiða hækkunina, þannig að skattbyrði hans mundi alls ekki hafa aukizt að einu eða neinu leyti. Það er talið, að nefskattar, sem felldir eru niður með ráðstöfunum ríkisstj., vegi í kaupgreiðsluvísitölunni 3.7 stig nettó, en 4.2 stig brúttó. Þegar reiknað er með þeirri hækkun nefskattanna, sem orðið hefði, ef þeim hefði verið haldið áfram, vegur fráhvarf nefskattanna í kaupgreiðsluvísitölunni 5.5 stig nettó en 6 stig brúttó. Það verður í launum, miðað við 6 stiga missi í kaupgreiðsluvísitölu, sem hér segir, ef mánaðarlaunin eru 25 þús. kr., þá tapar viðkomandi 1 500 kr. á mánuði eða 18 þús. kr. á ársgrundvelli. Ef mánaðarlaunin eru 30 þús. kr., þá er tap á mánuði 1 800 kr. og tap á ársgrundvelli 21 600 kr. Ef mánaðarlaunin eru 40 þús. kr., þá er tapið á mánuði 2 400 kr., en á ársgrundvelli 28 800 kr., þ.e. að vegna þess að þessir nefskattar eru afnumdir og launahækkanir vegna þeirra felldar úr gildi þá er það svo, að allir, sem hafa 30 þús. kr. mánaðarlaun, tapa í launahækkunum álíka upphæð og nefskattar hjóna mundu samanlagt hafa numið á þessu ári. Ekkert sýnir betur en þetta, að það er algjörlega óraunhæft og úr lausu lofti gripið að taka nefskattana inn í þennan samanburð, eins og hv. formælendur ríkisstj. hafa viljað vera láta. Á það hefur verið bent í þessum umr., að ef réttlátur samanburður er gerður, þó þannig, og ég segi það með þeim fyrirvara, að nefskattar séu líka í þeim samanburði, sem þeir eiga ekki að vera samkv. því, sem ég hef nú rakið, en ef miðað er við skattvísitölu 21.5 stig og gamla kerfið, þá þýðir heildarskattþyngingin 700 millj. kr., en til viðbótar má svo gera ráð fyrir því, að sveitarfélögin verði að fullnýta álagsheimildir sínar, þ.e.a.s. álag á fasteignaskatta og hækkun útsvara úr 10 upp í 11% og þá mundi það þýða 540 millj. til viðbótar. Þá erum við komin í 1 240 millj. kr. þyngingu skattbyrðar. Ef við síðan tökum nefskattana, sem talið er að muni hafa verið um 1 200 millj. kr., þá sjá allir, að hér getur verið um 2 400 millj. kr. að ræða, sem í raun og veru skattbyrði alls almennings í landinu þyngist um. Ég hygg, að það fari ekki á milli mála, að hver og einn skattgreiðandi dæmi fyrir sig, þegar hann fær skattreikninginn, og þá e.t.v. opnast augu formælenda stjórnarinnar og þeir sjá, inn á hvaða braut þeir hafa lagt með framlagningu þessara skattafrv.



Herra forseti. Ég skal lofa því að vera afar stuttorð, enda er hæstv. félmrh. ekki hér í d. Ég hefði e.t.v. freistazt til að svara nokkrum orðum, sem hann beindi til mín í sinni ræðu. En ástæðan til þess, að ég er komin hér upp í ræðustól. er sú, að flytja tvær örstuttar brtt. Það mun hafa fallið niður úr handriti brtt. okkar 1. minni hl. heilbr.- og félmn. um, að niður féllu orðin „álags á fasteignaskatt“ á einum stað í frv. Síðan er komin fram brtt. frá meiri hl. heilbr.- og félmn. við sömu mgr. í sömu frvgr. og þessi brtt. meiri hl. er á þskj. 432. Brtt. frá okkur í 1. minni hl. heilbr.- og félmn. við þessa brtt. er sú, að orðin „innheimtir fasteignaskatt með fullu álagi, sbr. 3. mgr. 3. gr.“ falli niður. Þetta er til samræmis við þá brtt., sem við flytjum um að álagsheimildin verði afnumin. Fari svo, að þessi brtt. verði felld, þá er hér varatillaga við frvgr. sjálfa, 15. gr., að síðari málsliður 1. mgr. falli niður, en þar segir, að rn. sé heimilt að krefjast þess, að sveitarfélög, sem aðstoðar njóta, innheimti fasteignaskatt með álagi samkv. 3. mgr. 3. gr. Ég leyfi mer að afhenda hæstv. forseta þessar brtt. með ósk um að leitað verði afbrigða, svo að þær megi koma til afgreiðslu.