Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Á Alþingi 1944 var borin fram till. um gistihúsbyggingu. Þessi till. fékk í lok þingsins þá afgreiðslu, að málinu var vísað til ríkisstj. Skömmu síðar leitaði ríkisstj. til borgarstjóra og Eimskipafélags Íslands, hvort hugsanleg væri samvinna við þessa aðila um gistihúsbyggingu. Báðir þessir aðilar tóku vel í málið, og hefur af þeirra hálfu verið gert allt til að hrinda því í framkvæmd. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um nauðsyn þessa máls, því að öllum er ljóst, hversu mjög okkur vantar veglegt gistihús. Auk þess sem nú eru að hefjast flugferðir milli Austur- og Vesturheims, sem hafa í för með sér enn meiri nauðsyn þessa máls. Þá er og von til þess, að ferðamannastraumur aukist eða réttara sagt haldi áfram frá því, sem var fyrir stríð. Þá er í ráði hjá samgmrn. að bera fram till. um, að endurreist verði ferðaskrifstofa ríkisins. Allt þetta eykur mjög þörfina fyrir vandað gistihús hér í Reykjavík, því að eins og nú stendur, fá varla þeir menn húsnæði, sem mikilvægum erindum eru að gegna. Það hafa verið gerðar bráðabirgða athuganir um stærð og kostnað á góðu gistihúsi. Þessar athuganir hafa sýnt, að það þarf milljónir og jafnvel milljónatugi til þessara framkvæmda. Það er því ekki á færi neins einstaklings að reisa slíkt fyrirtæki, það opinbera verður að vera meðaðili. Ekki er heldur trúlegt, að reksturinn geti staðið straum af stofnkostnaðinum. Það er því ekki nema um tvær leiðir að ræða. Önnur er sú að draga fyrirtækið út á þá braut, að það verði arðberandi, en með því verður varla um fullkominn rekstur að ræða. Hin leiðin er að gera reksturinn sem fullkomnastan og til fyrirmyndar. Þessir þrír aðilar, sem um málið hafa fjallað, gera ekki ráð fyrir, að höfuðstóllinn kæmi beint aftur. Einstaklingar eru ekki spenntir fyrir slíku, því að ef um fyrirmyndar rekstur er að ræða, er lítil arðsvon, en aftur á móti er reynslan, að lélegur rekstur gefur mestan arð. Ég ætla ekki að leyna því, að viðræður hafa farið fram við einstaklinga um þessi mál, og sömuleiðis hefur verið athugað, hvort erlend félög eins og flugfélög vildu verða aðilar, og slíkt er ekki óhugsandi, þó að það sé hins vegar allt óákveðið enn. Það hefur sem sé verið rætt um þetta mál. Það kom snemma fram í viðræðunum, að æskilegt væri að fá erlendan sérfræðing hingað til að athuga um tilhögun, og eins og málin standa nú, er ekki óhugsandi, að við gætum fengið einn frægasta hótelsérfræðing Bandaríkjanna hingað. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er svo árangurinn af öllum þeim viðræðum, sem fram hafa farið. Í frv. er gert ráð fyrir, að ríkisstj. sé heimilað að verja allt að 5 millj. kr. til þessara framkvæmda. Þá er farið fram á heimild til að framkvæma þetta í félagi við bæjarfélagið og Eimskipafélagið. Einnig er farið fram á breyt. á hlutafjárl., nr. 77/1921, því að eftir þeim mætti ríkissjóður ekki vera hluthafi. Loks er gert ráð fyrir heimild til að taka eignarnámi lóðir og hús, ef þurfa þykir, undir gistihúsið. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta frv. fleiri orðum. Það eru allir sammála um þörfina til úrbóta í þessu máli. Ég legg svo til, að frv. verði vísað til allshn.



Það er fyllilega rétt hjá hæstv. ráðh., eins og líka kemur fram í grg, frv., að 1944 hafði komið fram till. um gistihúsbyggingu í Reykjavík. Nauðsyn þessa máls er öllum ljós, að bætt sé úr gistihúsakosti hér í bæ, því að þó að hér séu gistihús og eitt þeirra leiðandi, hefur það hrokkið skammt upp á síðkastið, sem líka er eðlilegt eftir aðstæðum. Þótt þörfin sé brýn, er þó athugandi, hvernig haga beri þessu máli, hvort hið opinbera eigi að skerast í leikinn. Má segja, að það sé eðlilegt, að hið opinbera taki þetta mál í sínar hendur, þó að reynslan af því sé ekki alltaf eins góð. Það liggur í augum uppi, að þetta gistihús, sem eftir þessu frv. er fyrirhugað að byggja, yrði ekki neitt almenningsgistihús, enda er hæstv. ráðh. ekkert að leyna því. Tilgangurinn með þessu gistihúsi er fyrst og fremst að hýsa útlenda ferðamenn og þá aðra, sem fjármagn hafa til þess að búa á dýrustu gistihúsum. Það bíður því eftir sem áður, þó að þetta gistihús verði reist, að sjá fyrir þörfum alls almennings, sem hér hlýtur að eiga mikinn hlut að máli. Flestir, sem búa úti á landi, eiga einhver erindi að reka hér í höfuðstaðnum. Þetta hús yrði alls ekki fyrir þorra þeirra, heldur fyrir auðkýfinga og þá, er eiga fljótandi auðæfi. Ég skal ekki fárast út í það, þó að reynt verði að koma upp góðum gististað í þessum bæ, en mér finnst rétt að láta það koma fram hér í upphafi, að þetta hótel, sem hér um ræðir, verður „luxus“gistihús. Nú segir ráðh., að það verði varla um að ræða, að höfuðstóllinn kæmi aftur sem slíkur enda hefur sú verið reynslan. Jafnvel Hótel Borg hefur ekki fengið sinn höfuðstól greiddan, því að þótt veltan sé mikil og ágóði nokkur, er hann ekki nægilegur til þess að afplána höfuðstól. Mikið af tekjunum fer í gjöld og skatta, auk þess sem mikið fé þarf til að dytta að slíku húsi, ef vel á að vera. Ríkið er því að leggja í fyrirtæki, sem það gefur til. Nú má segja, að svo sé ástatt í landinu, að hægt sé að ráðast í byggingu slíks húss, og gistihús eins og Hótel Borg hefði ekki verið hægt að reka, hefði það ekki notið slíkra hlunninda, og vitanlegt er, að það að láta áfengið fljóta inn og út, er það eina, sem gistihús fyrsta flokks geta lifað og þróazt á út um allan heim. Menn þurfa ekki að taka sér það nærri, því að svona er þetta um allan heim, ekkert hótel eða bindindishótel hefur þrifizt um víða veröld nema með styrk, en hin hótelin hafa þrifizt, af því að þau hafa haft áfengið. Ég held það væri rétt að láta þetta gistihús fá áfengið til þess að halda sér eitthvað uppi á því. Þetta er líka atriði, sem menn verða að gera sér ljóst í upphafi, enda hygg ég, að hæstv. ráðh. hafi gert sér þetta ljóst. Ég sagði áðan, að það hlyti að vera hugur þeirra, sem hér standa að, að þetta sé almenningsheillamál, til almenningsþarfa. Ég raunar vil ekki dæma hart í byrjun málsins, en samkvæmt því, sem ég hef þegar látið ummælt, tel ég þetta ekki neina almenningsþörf framar ýmsu öðru, sem byggt er, og þó er ekki til almenningsþarfa. Ég hef sýnt fram á, að þetta hús hljóti að verða dýrt, en fullnægi þó ekki öllum almenningsþörfum. En nú kem ég inn á þetta, með því að 5. gr. kemur inn á þetta svið og með harðara móti, og hæstv. ráðh. fór lauslega yfir þessa gr., þó ekki til að leyna því, sem þar stendur skrifað. Með leyfi hæstv. forseta, hljóðar 5. gr. svo: „Ríkisstjórninni er heimilt að taka eignarnámi lóðir, hús og mannvirki eftir því, sem hún telur þurfa undir gistihúsið og því til afnota. Fer um það eignarnám eftir lögum nr. 61 14. nóv. 1917.“ Þetta mætti segja, að sé nokkuð hart að kveðið, því að eins og kunnugt má vera, þá er þetta ákvæði, sem vísað er til, nú í 67. gr. stjskr., og hefur verið talið, að það mætti ekki nota þetta ákvæði nema í ýtrustu almenningsnauðsyn, enda segir svo í þeirri gr., með leyfi hæstv. forseta: „Eignarrétturinn er friðhelgur. Engan má skylda til að láta af hendi eignir sínar, nema almenningsþörf krefji.“ Þetta hefur verið varnarmúrinn, óhjákvæmileg viðbót við yfirlýsingu, sem stjórnarlögin greina, að eignarrétturinn sé friðhelgur. Nú vil ég láta þess getið þegar, og það er þá til leiðbeiningar fyrir þá n., sem fær þetta mál til meðferðar, og einnig til íhugunar fyrir stj., að ég tel hér farið of langt í þessu efni. Mér virðist sem sé í þessu tilliti, þegar þessir aðilar standa að, þá sé það úr hörðustu átt að fara inn á þetta, með því að ég veit ekki, hverjir í þessum bæ, ráða meiru um lendur og lóðir en bæjarstj. og einnig þá í sambandi við það, eins og kringumstæður eru, ríkisstj. Því að kunnugt er það, að ríkisstj. er mjög í samráði við slíka aðila sem bæjaryfirvöld í höfuðstaðnum, enda mjög mikið samband og eðlilegt í öllum viðskiptum þar í milli. Það er því eftir að sanna, að fullnæging allra ákvæða stjórnl. sé hér fyrir hendi, sem sé, að almenningsþörf sé fyrir hendi, það er ósannað, og með þeim hætti, sem hér er lagt til, tel ég ekki hægt að sanna það. - Ég þykist vita, að hæstv. ráðh. séu að ræða þessi mál sín á milli, en mér þykir ekki eðlilegt, að þegar ég tala til hæstv. ráðh. í vinsamlegum tón um þetta mál, þá séu umr. þeirra á milli líka, og er þetta ekki í fyrsta skipti sem hæstv. ráðh. ræða saman, þegar aðrir tala við þá. Nú skulum við taka aðra hlið á málinu, sem sé þá, að stj. og þessir opinberu aðilar standi nú ekki fyrir þessu, heldur setji það í hendur einstaklinga eða niðurstaðan yrði sú, að einhver einstaklingur vildi reisa gistihús, því að það hefur ekki farið dult þessi ár, að stríðsgróðamenn hafa viljað reisa gistihús, ef góð lóð fengist. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðh.: Fá þessir einstaklingar, ef það hefst í gegn, að hægt er að telja þetta almenningsþörf og taka eignarnámi, þau hlunnindi fram yfir alla aðra að ná í lóðir og hús annarra manna hér í þessum bæ með einföldu ákvæði l., þar sem vitnað er til stjórnlaga? En þá færi að hallast nokkuð á milli þeirra, sem eiga að framkvæma, og hinna, sem eiga að þola. Það, sem ég hef hér látið um mælt, er til athugunar fyrir hæstv. stj., sem vill taka málið traustum höndum, og fyrir þá aðila, sem hér á þingi fjalla um þetta mál, og þá sérstaklega þá n., sem málinu verður vísað til, sem verður allshn. Tel ég þá ekki, á þessu fyrsta stigi málssins, þörf að taka fleira fram. Ég er hlynntur málinu í höfuðatriðum, að þetta sé gert á einn eða annan hátt, þó að mér ofbjóði, að hið opinbera ráðist í þetta, áður en kannað er til hlítar, hvort ekki mætti koma því fyrir á einhvern annan hátt, því að þetta fullnægir engan veginn þörf alþýðunnar, og svo loks finnst mér hér of langt gengið til þess að koma þessu fram.



Það er aðeins stutt fyrirspurn til hæstv. samgmrh. Það kom fram í ræðu hans, að það væri í ráði að fela undirbúning þessa máls erlendum arkitekt frá Bandaríkjunum. Mig langar í þessu sambandi að spyrja, hvort leitað hafi verið til íslenzkra arkitekta í þessu skyni. Ég tel ekki, að neitt við þetta gistihús sé svo sérstakt, að þeir muni ekki geta gert því góð skil.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Ég skal strax svara fyrirspurn hv. 11. landsk. á þessa leið : Enn hefur enginn arkitekt, hvorki innlendur né erlendur, verið ráðinn til verksins. Það kom fram upphaflega, í umr., sem fram fóru um þetta mál, að það mundi heppilegt að fá hingað erlendan sérfræðing, sem hefði fengizt við hótelbyggingar, til þess að leggja línurnar að því, hvernig þessari byggingu skuli fyrir komið. Þetta er, sérfræðigrein, sem enginn íslenzkur arkitekt hefur haft með höndum, og þótt það sé vitað, að íslenzkum arkitektum sé til alls góðs trúandi, fer það ekki framhjá neinum, að erlendir sérfræðingar, sem hafa gert það að lífsstarfi sínu að byggja hótel, mundu standa betur að vígi en aðrir. Nú hefur okkur borizt svar frá sendiherra Íslands í Bandaríkjunum um það, að einn frægasti hótelarkitekt Bandaríkjanna sé reiðubúinn að koma til Íslands, ef við óskum þess. Hann hefur byggt tugi hótela víðs vegar um Bandaríkin og utan þeirra, og ýmsar stórþjóðir utan Bandaríkjanna hafa ekki talið sig upp úr því vaxnar að leita til hans og hafa ekki talið sig hafa það mikið af sérfræðingum, að þær teldu það ekki betra að fá hann en þá, sem þær hafa heima fyrir í þeirri grein. Hann hefur nú 4 stór hótel í smíðum og á því erfitt með Íslandsferð. En ég teldi mikið unnið, ef hægt væri að fé sérfræðiþekkingu þessa manns til viðbótar íslenzkum starfskröftum til þess að tryggja, að húsið yrði á alþjóðamælikvarða eins gott og frekast væri kostur á, en ekki annars, þriðja eða fjórða flokks, eins og við höfum nóg af. Að öðru leyti skal ég segja nokkur orð við hv. 10. landsk. Mér virtist hann bera nokkuð kápuna á báðum öxlum. Mér virtist hann í öðru orðinu viðurkenna þörfina fyrir því, að hótel yrði byggt og gott hótel, en taldi hins vegar ýmis tormerki á þessu, svo að ég vissi eiginlega ekki, þegar hann settist niður, hvort hann var með málinu eða á móti, og varð það tæplega af hans ræðu ráðið, en það skýrist ef til vill síðar. Hann viðurkenndi í upphafi þörfina á því, að það yrði bætt úr hótelþörfinni hér í bænum, en taldi, eins og hann orðaði það, mjög athugandi, hvort ríkið eigi að skerast í málið eða ekki, og virtist mér hann ekki tilbúinn að gera það upp við sig, a. m. k. ekki á þessu stigi. En út af þessu vil. ég aðeins segja það, eins og kom fram í framsöguræðu minni, að ég tel litlar líkur til, að einstaklingar eða félög, sem verða samkv. eðlilegum málanna gangi að láta hlutina bera sig, treystu sér til þess að ráðast í framkvæmd sem þessa, sem líklegt er, að ekki geti fjárhagslega skilað æskilegum og góðum árangri nema með því móti að fara með reksturinn út á braut, sem ég tel óæskilega. Það, sem fyrir okkur hefur vakað öllum, sem um þetta mál höfum talað, bæjarstj. fyrir hönd Reykjavíkurbæjar, forstjóra Eimskipafélagsins fyrir hönd stjórnar þess og ráðh. fyrir hönd ríkisins, er það að reyna að fá hér hótelbyggingu, sem á allan hátt væri fyrsta flokks og þjóðinni til sóma, þar sem fyrsta boðorðið væri, að allt væri með þeim ágætum, sem frekast yrði á kosið, en ekki fyrst og fremst hugsað um það að fá aftur að öllu leyti beinlínis þá peninga, sem í þetta hótel yrðu lagðir. Ég skal ekkert segja um það, hvort sjónarmiðið á meiri rétt á sér, en ég hefði haldið, að í þessu tilfelli hefðum við ráð á því að kynna okkur út á við á þennan hátt, þó að það kostaði kannske nokkurt stofnfé í upphafi, án þess að gróðasjónarmið kæmi þar í fremstu röð. Hv. 10. landsk. þm. sagði, að hér væri ekki fyrir almenning unnið, og má vera, að hann hafi þar rétt fyrir sér, en aðeins að nokkru leyti, því að það er fyrirsjáanlegt, eins og Ísland er nú í sveit sett og með þeirri umferð, sem verður um landið af erlendum ferðamönnum bæði á lengri og skemmri leiðum, að í framtíðinni verða okkar hótel, þau sem við höfum nú, svo fast setin af útlendingum, að Íslendingar komast þar alls ekki að. Og þó að þetta nýja hótel yrði fyrst og fremst byggt fyrir erlenda ferðamenn, sem væru vanir fyrsta flokks þjónustu, þá gæti það eins komið almenningi til góðs, sem getur sætt sig við ódýrari þjónustu, á þann hátt, að þau hótel, sem annars væru upptekin af erlendum mönnum, væru þá til afnota fyrir Íslendinga. Þess vegna má segja, þó að hér sé byggt fyrst og fremst fyrir útlendinga, að það kæmi þó einnig að notum til þess að bæta úr innlendri þörf, þar sem þau hótel, sem fyrir væru, kæmu þá til innlendrar notkunar. Það kann að vera, að það þyki ekki góð skipan, að þeir erlendu ferðamenn, sem hér hafa verið, flytjist burt af þeim hótelum, sem hér hafa verið, en mér finnst það ekki óskynsamleg skipan málanna að gera þetta á þennan hátt og alveg eins skynsamlegt eins og að byggja sérstök hótel fyrir innlenda notkun. Þá minntist hv. þm. einnig á eignarnámsheimildina, sem felst í 5. gr. frv., og virtist telja það vafasamt, að hér væri fyrir hendi sú almenna þörf, sem stjórnarskráin gerir ráð fyrir, og jafnvel að þessi 5. gr. gæti komið í bága við þessa stjórnarskrárgrein, þótt ekki væri það beinlínis sagt. Ég er enginn lögfræðingur að vísu, en ég vil þó geta þess, að ég hef ekki samið frv. upp á mitt eindæmi, heldur skrifstofustjórarnir í ráðun., sem um þessi mál fjalla, og ætla ég, að þeir hafi ekki farið lengra en þeir hafa talið óhætt gagnvart stjskr. og þeir þess vegna talið þau skilyrði vera fyrir hendi, sem réttlættu, að þetta eignarnám gæti farið fram. Hins vegar skal ég viðurkenna, að þetta ákvæði er komið inn að alveg gefnu tilefni, þ. e. a. s. það kom til greina undir hótelið staður, þar sem standa íbúðarhús, sem þyrfti að kaupa upp, til þess að hægt væri að koma húsinu niður á þann hátt, að það færi sem bezt, og út frá því sérstaka sjónarmiði var þetta ákvæði sett inn í frv. Ég held, að það neiti því enginn, að það er almenn þörf fyrir aukin gistihús hér í bænum. Menn koma hér í hópum, standa á götunni og hafa engin úrræði önnur en að ryðjast inn til fólks, skyldmenna, vina og venzlamanna, og stundum minna þekktir, til þess að liggja ekki úti. Ég þekki dæmi um þetta. Og þó að þessu hóteli sé ekki ætlað að bæta úr þeirri þörf fyrst og fremst, þá verður bætt úr henni með því að losa hús, sem annars mundu ekki vera fyrir hendi fyrir þessi afnot. Ég fyrir mitt leyti tel, - en það er aðeins mín skoðun, sem ekki styðst við neina lögfræði, að hér sé ekki gengið á snið við ákvæði stjskr., svo að það þurfi að bera neinn kvíðboga fyrir því, að hún sé brotin með þessari lagagr., enda sjálfsagt að fara fram á það við þá n., sem fær málið til athugunar, að hún gangi ýtarlega í gegnum frv. og kanni bæði þetta ákvæði og annað, sem þar kemur til greina. En undirbúningur frv. var í þess manns höndum, sem ég taldi mjög vel færan um að skera úr um þetta atriði, og það gerði mig öruggan um, að hér væri ekki farið inn á hála braut, þannig að stjskr. væri sniðgengin eða brotin. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en vænti þess, að bæði þessi hv. þm. og aðrir að athuguðu máli geti fallizt á, að hér sé farin sú eina færa leið til þess að fá ráðna bót á þessu vandamáli á þann hátt, að þjóðinni geti orðið til sóma. Það hafa komið til mín menn, fleiri en einn og fleiri en tveir einstaklingar, og rætt um gistihúsbyggingu í Reykjavík, og þeir hafa sumir gert meira en að ræða það, þeir hafa haft um það ýmsa tilburði að hrinda hlutunum í framkvæmd. En þegar þeir hafa farið að kynna sér málið, þá hefur það komið í ljós, að það hefur þurft til framkvæmdanna meiri fjármuni en þeir sáu sér fært að afla nema með því móti að draga reksturinn inn á þá braut, sem ráðun. taldi ekki eðlilegt. Ef þessi hótelrekstur á að verða þjóðinni til sóma, þá tel ég eina ráðið að halda honum uppi á þann hátt, að honum verði lagt til það fé, sem hann þarf í upphafi, gangandi út frá því að sjá það ekki beinlínis aftur. Þess vegna er það, að þeir aðilar, sem hér hafa orðið ásáttir um að koma sér saman um þessa hótelbyggingu, Eimskipafélagið, Reykjavíkurbær og ríkissjóður, eru þeir einu aðilar, sem hér koma til greina.



Ég ætla ekki að endurtaka ummæli mín frá því áðan. Það er sjálfsagt að viðurkenna, að hæstv. ráðh. tekur mjög skynsamlega á málinu og ræðir þetta til og frá og játar að sjálfsögðu, að hér geti fleira komið til, og efast ég ekki um, að hann vilji verða til þess að taka þátt í athugunum um þetta áfram. En til þess er nú leikurinn gerður, þegar um svona stórt atriði er að ræða, að það sé vel athugað af hálfu Alþ., sem hér á að ráða þingmálum til lykta, og þá ekki síður af hálfu þeirrar n., sem Alþ. felur að hafa mest um það mál að gera. Ég hef ekki sannfærzt um það, þó að við séum sammála um, að eitthvað þurfi að gera í gistihúsmálunum, að hér sé um almenningsþörf að ræða, og hæstv. ráðh. vék yfir á þá sveif, að með því að byggja slíkt lúxushús, sem tæki við erlendum auðkýfingum, þá mundi losna um á öðrum stöðum. Því miður er það svo, að þessi bygging verður alls ekki til almenningsþarfa, þó að þetta hangi svo hvað á öðru. Hins vegar getur verið erfitt að gera þarna upp á milli, að þarna sé um að ræða nokkuð það, sem frambærilegt er nema fyrir þá, sem vilja borga hvað sem er. Hinu er heldur ekki að leyna, að jafnhliða þessu verður að fara fram athugun á því, hvað hægt sé að gera fyrir almenning, karla og konur, í þessu efni, sem eiga skyld erindi bæði hér og annars staðar um landið, og má minnast á það, að út um allt landið er þessi almenningur ekki aðeins komandi hingað til Reykjavíkur, heldur er hann á ferð sinna erinda víða út um allt land og getur þá ekki búið í þessu mikla húsi, og slíkt fólk þarf sannarlega aðhlynningar. Hæstv. ráðh. veit, að það er mikill skortur gistihúsa um landið gervallt og einnig fyrir Reykjavík. Sannleikurinn er sá, að erfitt er að fá inni, svo að sé með nokkrum sóma, bæði hér í Reykjavík og úti um landið, og það má ekki undir höfuð leggjast að sinna þessu af hálfu þess opinbera. En það verður að vera svo um þetta búið, að það fari vel úr hendi og grípi ekki fram fyrir hendurnar á einstaklingum, sem þetta vildu gera. En þetta er nú allt til athugunar, og hæstv. ráðh. tekur því rólega og skynsamlega, eins og honum er lagið í flestum tilfellum. Sú þingn., sem fær málið til meðferðar, fjallar nú um það, og ætti hún þá sérstaklega að athuga 5. gr., um eignarnámsheimildina. Almennt er það svo, að skrifstofustjórar o. fl. semja ekki ákvæði út í bláinn, og það veit ráðh. frá sinni fyrstu tíð, heldur eftir því, er ráðh. óskar. Í þessu tilfelli er athugandi, hvort stjórnarlögin heimili þetta, og vil ég í því sambandi vísa til 67. gr. þeirra. Það hefur ætíð þótt alvarlegt, hvort áræða ætti að setja slík ákvæði. Þetta er einn af þeim varnöglum, sem settir hafa verið til tryggingar í því þjóðskipulagi, sem við búum við, þar sem allt á að vera geirneglt, og því má ekki gera sér leik að því að eyðileggja þennan varnagla. Það þarf því að athuga, hvort slíkt sem þetta er tilhlýðilegt.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Aðeins örfá orð viðvíkjandi því, að hv. 10. landsk. minntist á hótelbyggingar úti um land. Ég hef ekki viljað halda því fram, að hótelvandræðin úti um land leystust fyrir þetta. En ég vil benda á, að til bráðabirgða eru hótelbyggingar úti um land styrktar af sérleyfishöfum á bifreiðaleiðum út um land. Um eignarnámið og geirneglingu þjóðfélagsins vil ég ekkert ræða. Ég vil bara segja það, að þótt það sé engin trygging, að frv. brjóti ekki í bága við stjórnarskrána, þótt það sé samið af skrifstofustjóra, þá er það líklegt, fyrst slíkur maður hefur fjallað um lögfræðilega hlið málsins. Og ég álít, að það brjóti ekki í bága við stjórnarskrána.



Ég álít, að þetta frv. eigi heima í fjhn., og segi því nei.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Þetta frv. á þskj. 13 fer fram á það að banna íslenzkum ríkisborgurum botnvörpu- og dragnótaveiðar í Faxaflóa innan línu, sem hugsast dregin milli yztu táar Öndverðaness og yztu táar Reykjaness. Sjútvn. fékk á sínum tíma málið til meðferðar. Eins og segir á þskj. 364, kvaddi nefndin sér til ráðuneytis ýmsar stofnanir, sem taldar voru líklegar til að geta ráðlagt eitthvað nytsamlegt. Þessar stofnanir eru: 1. Atvinnudeild háskólans, fiskideild. 2. Stjórn Fiskifélags Íslands. 3. Landssamband ísl. útvegsmanna. 4. Félag ísl. botnvörpuskipaeigenda. 5. Fjórðungsþing fiskideilda Sunnlendingafjórðungs. Umsagnir um frv. reyndust á ýmsa vegu, að vísu fleiri í þá átt að taka undir þá kröfu frv. að banna Íslendingum veiði á fyrrgreindan hátt í Faxaflóa. En hin skoðunin, er fram hefur komið, er öllu betur rökstudd að áliti nefndarinnar. Varhugavert er að banna veiðarnar, úr því að slíkt bann nær ekki til annarra en Íslendinga. Nefndin er ekki eins sannfærð og hv. flm. um, að ráðstöfun sú, sem hann vill láta gera, hefði afgerandi áhrif á erlendar þjóðir. Það er ekki réttlætandi að stíga svo stórt spor. N. er vitanlega áhugamál, að Faxaflói verði friðaður, en líka fyrir veiðum útlendinga. N. hefur því fallizt á að leggja til við hv. deild, að málið verði afgr. með svo hljóðandi rökst. dagskrá, sbr. þskj. 364, með leyfi hæstv. forseta: „Nefndin telur ekki fært að lögbanna landsmönnum veiði með dragnót og botnvörpu í Faxaflóa, fyrr en slíkt bann nær einnig til útlendinga, og í trausti þess, að ríkisstjórnin vinni að því að koma á slíkri allsherjarfriðun flóans, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Það gefur auga leið, að útlendingum mundi verða gefinn kostur á að hagnýta sér miðin á Faxaflóa á kostnað íslenzkra hagsmuna, ef Íslendingum einum yrði bannað að veiða þar með dragnót og botnvörpu. Hagsmunaskerðingin kæmi reyndar fram á tvennan hátt: 1) Þeirri eyðileggingu, sem menn vildu reyna að forðast með friðun Faxaflóa, yrði ekki afstýrt, og 2) Hagsmunaskerðingin birtist einnig í annarri mynd. Hún kæmi niður á þeim, sem nú stunda veiðar um þessi mið. Í ýtarlegu skjali Árna Friðrikssonar fiskifræðings minnist hann þess, að í septembermán.1939 hefði hann gert tillögu um það til ríkisstj., að Faxaflói yrði friðaður. M. ö. o. gert svipaða kröfu og nú er gerð af hv. flm. Um leið og hann getur þess, að ráðinu hafi ekki verið fylgt, og harmar það, þá bendir hann á, að viðhorfið sé gerbreytt, og telur ekki vera við árangri að búast án samþykkis útlendra þjóða, jafnvel þótt Íslendingar sjálfir neiti sér um veiðar með dragnót og botnvörpu. Árni bendir á, að í ófriðarbyrjun hefðu aðrar þjóðir ekki haft aðstöðu til að hagnýta sér veiðarnar af styrjaldarástæðum. En nú sé viðhorfið hins vegar breytt. Nú búi Evrópuþjóðir sig undir það að stunda veiðar í Norðurhöfum. Þá nefnir fiskifræðingurinn að á árunum 1927–'37 áttu Íslendingar aðeins fjórða hvern togara, sem var að veiðum í Faxaflóa, en árið 1938 var níundi hver togari íslenzkur. Hlutfallið hafði þannig breytzt frá því að vera 3 af hverjum 4 skipum, en 1938 komið upp í að vera 8 af 9, þ. e. 8 útlend og 1 íslenzkt. Ásókn útlendinga hefur þannig farið stórum vaxandi. Árni bendir á, að í svipað horf muni sækja. Svo bendir fiskifræðingurinn og á, að hagnaðurinn af því að banna íslenzkum skipum að veiða með dragnót og botnvörpu í Faxaflóa mundi verða langt frá því að vega upp tjónið, sem íslenzk útgerð yrði fyrir með því að missa af veiðunum á þessu svæði. Að þessu athuguðu verður eina færa leiðin að vinna að því sem hingað til að fá íslenzku ríkisstj. til þess að stefna að því að afla samvinnu annarra þjóða við Íslendinga, m. ö. o. stefna að því nú eins og áður að koma á allsherjarfriðun flóans. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta mál. Ég hef lýst till. sjútvn. í málinu, tillögum, sem allir nefndarmenn eru sammála um. Nefndin telur, að ekki beri að samþ. bann gegn Íslendingum einum, heldur vill hún skora á ríkisstj. að koma á allsherjarfriðun og láta einskis ófreistað í því efni. Má vænta þess, að málið verði nú rakið, gaumgæfilega athugað af öllum aðilum og teknar verði upp viðræður. Hitt er líklegt, að gera verði Íslendingum kleift að hafa forgöngu í málinu. - Þessi rökstudda dagskrá er fram borin með það fyrir augum.



Sjútvn. hafði afgr. þetta mál um það leyti fyrir jól, sem Alþ. var frestað, eftir ýtrustu tilraun mína til þess að fá málið heimt úr höndum nefndarinnar. Sjútvn. hefur eðlilega leitað álits nokkurra aðila um málið. Þeir eru þessir: 1. Atvinnudeild háskólans, fiskideild. 2. Stjórn Fiskifélags Íslands. 3. Landssamband ísl. útvegsmanna. 4. Félag ísl. botnvörpuskipaeigenda. 5. Fjórðungsþing fiskideilda Sunnlendingafjórðungs. Þrír þessara aðila mæltu eindregið með samþykkt frv. Það eru þeir aðilar, sem fiskimenn landsins hafa aðstöðu til að láta álit sitt í ljós við. En fiskimennirnir hafa allir goldið samþykki sitt við samþykkt þessa frv. - Hins vegar eru svo botnvörpuskipaeigendur eða félagsskapur þeirra og fiskideild háskólans. Þessir aðilar leggja á móti samþykkt frv. Um afstöðu botnvörpuskipaeigendanna þarf ekki að fjölyrða. Þeir líta einungis á stundarhag, en skortir víðsýni til að líta á málið frá þjóðhagslegu sjónarmiði. En hitt kemur mér á óvart, hvernig fiskifræðingurinn tekur í þetta sérstaklega, þegar þess er gætt, hvernig afstaða hans hefur verið til þessa máls undanfarið. Þegar hann kom fyrst í embætti, var hann því mótfallinn, að slíkar hömlur, sem lagt er til í þessu frv., yrðu settar. Hann taldi þá, að eigi stafaði jafnmikil hætta af botnvörpuveiðum og fiskimenn héldu fram. En á síðari árum hefur fiskifræðingurinn skipt um skoðun hvað þetta snertir, og hefur hann í því sambandi ekki einungis stuðzt við reynslu okkar í þessu efni, heldur hefur hann og dregið ályktanir af sams konar fyrirbrigðum annars staðar. Nýverið hefur hann þýtt bók um þessi efni og sýnir fram á nauðsyn slíkra friðunarráðstafana, sem frv. þetta er þáttur af.. Fiskifræðingurinn segir í bréfi sínu, að hann hafi lagt til við ríkisstj. 1939, að Faxaflói yrði friðaður fyrir botnvörpu- og dragnótaveiði Íslendinga til styrjaldarloka. Af þessu varð þó ekki, eins og kunnugt er. En á þinginu 1943 flutti ég frv. hér að lútandi, og var því vísað til sjútvn., en í henni átti þá sæti eins og nú hv. þm. Vestm., - og hverjar voru þá undirtektir hans? Þá stóð stríðið og íslenzk skip stunduðu nær eingöngu þessar veiðar, en þá notaði sjútvn. tækifærið til að setjast á málið og réð þannig niðurlögum þess að því sinni. Og þegar þessi hv. n. eða hv. þm. Vestm. fyrir hennar hönd talar um, að nú sé von erlendra fiskiskipa og því ekki unnt að byrja slíka friðun nú, þá er það einungis fyrirsláttur. Þetta er aðeins aðferðamunur á að eyðileggja málið. Þá var það gert með því að setjast á það, en nú leggur nefndin til að vísa því frá með rökst. dagskrá. Hv. þm. Vestm. segir, að með því að vísa máli þessu til ríkisstj. felist áskorun um, að hún vinni með samningum við erlend ríki að friðun Faxaflóa. Þetta er fyrirsláttur einn, þar sem nýverið er búið að samþ. þáltill., þar sem þingið hefur látið í ljós vilja sinn einmitt um þetta efni. Þess vegna felst ekkert annað í þessari rökst. dagskrá en að fella frv. En samþykkt þessa frv. er sterkur og mikilsverður þáttur í því, að við fáum vilja okkar framgengt um það, að samkomulag takist um friðun Faxaflóa. Rétt er að athuga þau rök, sem fiskifræðingurinn hefur fram að færa fyrir sinni breyttu aðstöðu. Hann segir, að fyrir 5 árum hefði verið rétt að samþ. þetta frv. M. ö. o., fiskifræðingurinn og hv. n. fallast á, að það hefði verið sterkt vopn til að fá aðrar þjóðir til að viðurkenna friðun Faxaflóa, ef frv. mitt hefði þá verið samþ. En ef það var þá sterkt vopn að sýna öðrum þjóðum, að við vildum neita okkur um veiðar á þessu svæði til að fá það friðað, hversu miklu sterkara er það þá ekki nú, þegar aðrar þjóðir geta stundað þessar veiðar? Hér er svo mikill bláþráður á röksemdafærslu fiskifræðingsins og n., að hann þolir ekki að andað sé á hann. Það er ekki ætlunin með þessu frv. að gera íslenzkum botnvörpuskipaeigendum bölvun, heldur einungis að gera aðstöðu okkar til þessa máls sterkari, þeim og öllum öðrum landsmönnum til öryggis og hagsbóta nú og í framtíðinni. Ég er sannfærður um, að friðun Faxaflóa er svo mikilsvert mál, að ekki er í það horfandi, að við neitum okkur um botnvörpuveiðar á þessu svæði nú um skeið, og þannig líta allir fiskimenn á þetta mál, gagnstætt því, sem fiskifræðingurinn leggur til og hv. þm. Vestm. leggur nú svo mikið upp úr. Og vitanlega verður þörfin fyrir slíka friðun meiri, því meiri munur sem er á íslenzkum og erlendum fiskiskipaflota á þessum miðum. Þess vegna eru þau rök, sem fiskifræðingurinn og hv. þm. Vestm. benda á sínu sjónarmiði til framdráttar, einhver hin sterkustu til gildis þessu frv. Ég verð að segja það, að Alþingi tekur á sig mikla ábyrgð, ef þetta mál verður drepið, eins og tillögur liggja nú fyrir um. Við vitum, að það er okkar ætlun að auka nú skipastólinn, og aðrar þjóðir hafa hið sama í hyggju, en þó mundi rýrnun fiskistofnsins hafa hvað afdrifaríkastar afleiðingar fyrir okkur. Þess vegna er það nauðsynlegt, að við neytum hvers tækifæris til að tryggja örugga og varanlega veiði. Ég skal svo ekki fara miklu fleiri orðum um þetta mál. Ég tel mig hafa gert skyldu mína með flutningi þessa frv. Ég hef enn fremur bent á þá hættu, sem af því getur stafað, ef við látum undir höfuð leggjast að nota þá aðstöðu, sem við höfum til að vinna að framgangi þessa máls. En ég verð að segja það, að ég hafði vænzt eftir betri undirtektum og skilningi hjá þeirri n., sem fer með velferðarmál sjávarútvegsins, en raun ber vitni um í till. hennar um þetta mál bæði fyrr og nú. Ég efast ekki um, að ef einhver fiskimaður hefði átt sæti í þessari n., þá hefði niðurstaðan orðið önnur. En þetta er bending til sjómannastéttarinnar um að vanda betur val þeirra fulltrúa, sem eiga að fara með mál hennar hér á Alþingi og tryggja það, að skilningur stéttarinnar eigi greiðari leið til framgangs en nú virðist. Og ég vænti þess, að afgreiðslu, þessa máls, ef hún verður eins og sjútvn. leggur til, muni eiga þátt í því að vekja sjómannastéttina til umhugsunar um það atriði betur en verið hefur. Svo vil ég víkja örfáum orðum að þessu máli í sambandi við hið mikla nýsköpunartal, sem nú er svo ofarlega á baugi. Það hlýtur að vekja nokkra athygli, þegar svo mikið er talað um nýsköpun atvinnuveganna og aukningu skipastólsins, að þá skuli vera skellt skolleyrunum við þeim málum, sem framtíð sjávarútvegsins byggist á. Og af því að hv. þm. Vestm. stendur nú svo framarlega í þessu nýsköpunartali, - um framkvæmdir eða beina þátttöku hans veit ég ekki, - þá er hans afstaða til þessa máls sérstaklega eftirtektarverð. Ég skal svo stytta mál mitt, þar sem komið er að fundarlokum, og ekki fara lengra út í þetta mikilsverða mál. En ég verð að láta í ljós þá von og jafnframt það traust til hv. deildar, að hún verði ekki við till. hv. sjútvn. um afgreiðslu þessa máls, heldur samþ. frv. og verði þannig við óskum sjómanna og flestra annarra, sem að fiskveiðum standa, og enn fremur við óskum allra þeirra, sem ekki standa að sjávarútvegi, en bera skyn á gagnsemi þessa máls og vilja, framgang þess. Eins og fyrr greinir, hafa þeir aðilar, sem nefndin leitaði til og gegna því hlutverki að gæta hagsmuna fiskimanna og vélbátaflotans, mælt eindregið með samþykkt þessa frv. Meðal þeirra er stjórn Fiskifélags Íslands, og sama er að segja um fiskiþingið, sem haldið var á þessum sama tíma, sem nefndin hafði þetta mál til meðferðar, og einnig fjórðungsþing fiskideildar Sunnlendingafjórðungs. Hefði sjútvn. haft aðstöðu til að leita til annarra slíkra aðila úti á landsbyggðinni, er ekki að efa, að hún hefði fengið nákvæmlega sömu undirtektir um þetta mál og hún fékk hjá þessum aðilum. En hitt verður að virða n. fullkomlega til vorkunnar, þótt hún færi ekki að leita lengra eða út fyrir takmörk þessa bæjar, Reykjavíkur, um álit í þessu máli. Það felst ekki í þessu nein ásökun til n. út af því. Enda hefði henni átt að vera það alveg nægur skóli í þessu máli, sem kom fram í áliti þessara fulltrúa sjómannastéttarinnar, sem hér er um að ræða. - Hv. þm. Vestm., frsm. í þessu máli, taldi, að það hefði lítill rökstuðningur fylgt till. þessara aðila. En að svo var, býst ég við að byggist á því, að þeir hafi talið, að sá skilningur á grundvallaratriðum í þessu máli væri fyrir hendi hjá þeim mönnum, sem Alþ. hefði valið alveg sérstaklega til þess að standa þar fyrir málefnum sjávarútvegsins, - enda málið oft og margsinnis þaulrætt, bæði utan þings og innan, - að þeir þyrftu ekki að fara að skrifa um þetta langar ritgerðir. Ég geri ráð fyrir, að þetta sé ástæðan fyrir því, og sýnist mér hún gild og góð. Ég hef sýnt fram á það hér, hvað sú röksemdafærsla, sem hv. þm. Vestm. hefur fært sér mest í nyt, stangast nokkuð á hjá fiskifræðingnum. - Eftir væri þá að tala um þau rök, sem botnvörpuskipaeigendur hafa fært fram fyrir sínu máli í þessu efni. Ég ætla, að ég hafi nú séð það plagg. Og ég verð að segja um það sem mína skoðun, að það var hvorki mikið né sannfærandi. Enda hafði maður áður þreifað á því hér, hvernig þessir menn taka ævinlega í það mál, þegar leitað hefur verið til þeirra um þeirra skoðun á þeim ráðstöfunum, sem gera þyrfti til þess að bjarga fiskveiðunum í framtíðinni hér við land. Hv. þm. Vestm. hefur sýnilega litið allt öðruvísi á það en ég og talið það jafngilt og gott, sem botnvörpuskipaeigendur sögðu um þetta, eins og það hins vegar væri fánýtt og einskis virði, sem sjómennirnir og fulltrúar þeirra segðu um málið. Ég skal svo láta máli mínu lokið um þetta nú, en aðeins endurtaka að lokum tilmæli mín til hv. þd. um að afgreiða nú þetta mál eins og lagt er til í frv., í trausti þess, að hæstv. ríkisstjórn og þau önnur stjórnarvöld, sem með þessi mál fara, noti til hlítar þá sterku röksemd fyrir skjótum framgangi málsins, sem í því felst, að við bönnum íslenzkum borgurum fiskveiðar í þessari dýrmætustu klakstöð, sem til er við strendur þessa lands, og með tilliti til þess, að framtíð fiskveiðanna sem arðvæns atvinnuvegar er undir því komin og við það tengd, að þessi dýrmæta klakstöð verði varin fyrir allri rányrkju og ránveiðum og að við og aðrir, sem veiðar stunda hér við land, eigum mjög mikið undir því, að þetta verði gert sem allra fyrst. Og það er ekki að efa, að þessi ráðstöfun yrði sú sterkasta röksemd af hálfu okkar til stuðnings því að fá þessu friðunarmáli fljótt hrundið inn á farsælar brautir.



Herra forseti. 18. febr. 1944 samþ. Alþ. ályktun um að skora ú, ríkisstj. að skipa nefnd til að endurskoða lög um eftirlit með skipum. Í marzmánuði 1944voru 5 menn skipaðir til að framkvæma endurskoðun þessa og gera till. um breytingar, og var Bárður Tómasson formaður nefndarinnar, en hefur verið erlendis. Þessir menn unnu fram yfir áramót 1944 og '45 og höfðu lokið starfi sínu og samið að mestu frv., sem þetta hér er gert eftir. Er þetta var athugað í ráðuneytinu, var komið fram í febr. eða marz og orðið svo áliðið, að ekki þótti tiltækilegt að bera málið þá fram. En handritið var þá prentað og því útbýtt meðal þingmanna, svo að þeir gætu kynnt sér það fyrir þetta þing. Í upphafi þessa þings var það svo sent sjútvn. þessarar d. með tilmælum um, að hún flytti það. En eftir að sjútvn. höfðu borizt ýmis gögn í málinu, taldi hún rétt, að frv. yrði breytt og ekki rétt að taka það strax fyrir. Og hefur málið verið í þ., þar til 1. febr., en þá fékk ég þetta frv., og það með að samkomulag hefði náðst. - Breytingar hafa verið gerðar frá handritinu í fyrra, og geta þingmenn kynnt sér þær, en þær eru ekki miklar. Það þarf ekki að ræða nauðsyn þessa máls, um að skipaskoðunin sé í lagi, því að skipskaðar eru orðnir óskiljanlegir, og gefa tilefni til að fara varlega og hafa þetta í lagi til öryggis þeim, sem á sjónum eru. I. kafli frv. er nýr og að verulegu leyti orðskýringar á ýmsum hnitum og ákvæði um það, til hvaða skipa þetta nær, en það er til allra íslenzkra skipa og báta, sem eru 6 metrar eða lengri, og auk þess eru ákvæði um það, hvenær erlend skip skuli koma undir þetta. - II. kaflinn er um það, hvenær skip telst óhaffært, og einnig um skyldur útgerðarmanna og skipstjóra. - III. kaflinn er um skipaeftirlitið. Landinu er skipt í 5 eftirlitssvæði, og eru þau tilgreind í 11. gr. Sérstakur eftirlitsmaður er skipaður yfir hvert svæði. Hverju eftirlitssvæði er skipt í skoðunarsvæði, og er nánar um þau í 14. gr. Skoðunarsvæðin eru 32 að tölu. Skoðunarmenn eru skipaðir yfir hvert skoðunarsvæði. Í þessum kafla eru ákvæði um, hvernig þeir skuli rækja störf sín, bæði eftirlitsmenn og skoðunarmenn, en alveg sérstök fyrirmæli, hvernig eftirlitsmenn skuli athuga haffæri skipa fyrirvaralaust. - IV. kafli er nánar um skoðunina. Er hann ekki ósvipaður núgildandi l. að ýmsu leyti. - IV. kafla eru ákvæði um smíði, búnað, breytingar og innflutning á skipum. Þetta er nýr kafli með hliðsjón af erlendum fyrirmyndum, þ. e. a. s. frá Danmörku, en þó færður til íslenzkra staðhátta, um það, hvernig skip skuli útbúin, skipsskjöl o. fl. M. a. eru hér ákvæði um, hvaða skilyrðum skip skuli að jafnaði fullnægja. Hér eru einnig sérstök ákvæði um farþegaskip. Loks eru í kaflanum ákvæði um nýsmíði innan lands og utan, svo og breytingar á gömlum skipum og innflutning skipa. Þetta er nýr og mikilvægur kafli, og vænti ég rækilegrar athugunar n. á honum. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meir um hann. VI. kafli fjallar um hleðslumerki, sem sé hvaða skip skuli með þeim vera, undanþágur o. fl. Einnig eru hér ákvæði um, hvaða vöruflutningar séu takmörkum háðir að því er farþegaskip varðar. Vænzt er hér nánari ákvæða. VII. kafli er um farbann. Hann er nýr og sniðinn eftir norskum og hollenzkum l., en færður til ísl. staðhátta. - VIII. kafli er einnig nýmæli að miklu leyti. Er hér um hollenzka fyrirmynd að ræða að því er siglingadóminn snertir. Ákvæði um skipun hans eru í 49. gr., en greint frá hlutverki hans í 50 gr. En það er að rannsaka brotamál, skera úr um gjaldskyldu og gjaldsupphæð samkv. IX. kafla o. fl. Kaflinn er sniðinn eftir erlendum fyrirmyndum, hollenzkri, sem fyrr var getið, en auk þess að sumu leyti norskri. Hann er þó færður til íslenzkra staðhátta. Að því er innlendar fyrirmyndir snertir, var félagsdómur helzt hafður í huga. - IX. kafli er um gjöld fyrir skoðanir. Aðalsjónarmið n. við útreikning skoðunargjaldanna hefur verið, að kostnaður við yfirstjórn skipaeftirlitsins, skrifstofu þess og hinn almenni eftirlitskostnaður hvíli á ríkissjóði. Hingað til hefur því verið svo háttað, að skipaskoðunargjöldin hafa borið uppi kostnaðinn. Nú er ekki ætlazt til annars en skrifstofukostnaðurinn greiðist úr ríkissjóði. Gjöldin geta orðið misjöfn eftir stærð skipanna, en aldrei er hægt að kveða nákvæmlega á um þau. Í X. kafla eru laun ýmissa starfsmanna ákveðin. Tekur skipaskoðunarstjóri laun samkv. II. flokki launalaganna, en sérfróðir ráðunautar samkv. V. fl. og eftirlitsmenn samkv. VI. fl. Allir embættis- og sýslunarmenn, sem nefndir eru í kaflanum, taka laun sín úr ríkissjóði. - XI. kafli er svo um refsingar, svipting réttinda o. fl. - XII. kafli fjallar að endingu um gildistöku laganna o. fl. Ég sé ekki ástæðu til að fara nánar út í þetta og vænti þess, að þær skýringar, er frv. fylgja, nægi án lengri framsögu. Bezt er að lesa grg. frv. og afla sér þar skýringar á ýmsum atriðum. Eins og ég sagði áðan, munu þm. gera sér ljóst, hve mikilvægt það er, að skoðunin sé í lagi, og þetta frv., ef að l. verður, ætti að tryggja það. Ég veit, að allir hv. þm. vita, hvílík nauðsyn er skipulags og öryggis í þeim efnum, er hér um ræðir. Þetta frv. gengur í þá átt að ráða bót á núverandi ástandi. Ég vona, að hv. þdm. greiði götu frv. sem bezt, og vænti þess, að það gangi til sjútvn.