Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég spyr hæstv. menntmrh. um áform hans varðandi húsnæðismál Kvikmyndasafns Íslands. Fyrir um þremur árum tók kvikmyndasafnið húsnæði á leigu í Hafnarfirði, óuppsegjanlegt til 15 ára. Húsnæðið hefur að mörgu leyti reynst ákjósanlegt og jafnvel betra en húsnæði sem mörg önnur söfn geta státað af, m.a. vegna gömlu frystiklefanna í frystihúsinu en þeir eru mjög góðir geymslustaðir fyrir gamlar filmur. Nú ber svo við að bæjarstjórn Hafnarfjarðar hefur ákveðið að fara út í byggingar á hafnarsvæðinu þar sem safnið er til húsa og þar með verða öll húsakynni á norðurbakkanum þar sem safnið er rifin. Þetta er mjög bagalegt þar sem safnið hefur eytt tugum milljóna í að koma sér upp sértækum geymslum. Safnið heyrir undir menntmrn. sem sér um að greiða rekstrarkostnað. Reyndar hefur starfsmönnum verið fækkað úr þremur í tvo. Gert er ráð fyrir að safnið verði að flytja í júní eða júlí og þegar þessi fyrirspurn var lögð fram í mars var allt enn óráðið með framtíð safnsins. Það gerist svo eftir að ég legg fram fyrirspurnina, virðulegi forseti, að fjallað er um málið í blöðunum 7. apríl undir fyrirsögninni ,,Starfsemin lömuð og húsnæðið rifið`` og sagt frá því, að sögn Þorfinns Ómarssonar, framkvæmdastjóra Kvikmyndasjóðs Íslands, sem safnið heyrir undir, að starfsemi þess sé að mestu lömuð og að ekki séu til fjármunir til að ráða nýjan forstöðumann og hefur hann áhyggjur af því tilefni sem ég er að gera að fyrirspurn, að Hafnarfjarðarbær hefur ákveðið að rífa öll húsakynni. Það kemur fram 7. apríl að á þeirri stundu er alls óvíst hvert safnið flyst eða hvernig staðið verði að málum. Það sem blandast inn í umræðuna um framtíð safnsins og húsnæðismál eru fjármálin. Þar virðist hafa verið farið mjög mikið fram úr, m.a. miklum peningum eytt í að koma Bæjarbíói í viðunandi stand þannig að þar verði hægt að vera með sýningarstarfsemi til frambúðar sem er auðvitað einkar eftirsóknarvert. Herra forseti. Það má ekki gerast að þetta safn verði nafnið tómt vegna skorts á sómasamlegu húsnæði. Þetta er menningarsögulega þýðingarmikil stofnun og hlutverk þess getur enn aukist ef sett verða lög um skilaskyldu kvikmyndagerðarmanna en um það hefur verið rætt. Þess vegna spyr ég: Hver eru áform ráðherra varðandi húsnæðismál Kvikmyndasafns Íslands?

Herra forseti. Við spurningunni: Hver eru áform ráðherra varðandi húsnæðismál Kvikmyndasafns Íslands? er svarið eftirfarandi: Gerðir hafa verið tveir samningar varðandi húsnæðismál Kvikmyndasafns Íslands. Þar er annars vegar um að ræða samning við Hafnarfjarðarbæ vegna húseignarinnar Bæjarbíós, Strandgötu 16, og hins vegar samningur við Hafnarfell hf. vegna húseignarinnar Vesturgötu 11--13. Eins og fram hefur komið hafa borist upplýsingar um fyrirhugað niðurrif allra húsa á norðurbakka hafnarinnar í Hafnarfirði en þar er húseignin Vesturgata 11--13 sem Kvikmyndasafn Íslands er með leigusamning um. Þetta mál verður að sjálfsögðu skoðað í samvinnu við Hafnarfjarðarbæ og fundin lausn á því.

Hæstv. forseti. Ég vil harma þá stöðu sem hér er komin upp að allt í einu ári eftir að við afgreiðum safnalög í mikilli sátt frá þinginu, og kom mjög til álita hvort setja ætti Kvikmyndasafn Íslands undir þau en varð ekki af, stöndum við allt í einu frammi fyrir því að Kvikmyndasafn Íslands og allt sem því tilheyrir er á götunni. Sérstaklega er tilfært að þarna hafi verið um að ræða umframkeyrslu vegna þess að þar sem safnið taldi sig hafa húsaleigusamning til margra ára fram undan hafi verið að lagðir miklir fjármunir í endurbætur. Ég verð að segja að mér finnst að það þurfi að koma fram einhverjar mjög góðar og gildar skýringar aðrar en ég hef hingað til séð á þeirri stöðu sem við stöndum frammi fyrir. Auðvitað verður að krefjast þess að safninu sé séð fyrir sómasamlegum skilyrðum.

Virðulegi forseti. Svar hæstv. menntmrh. var nokkuð skorinort en heldur klént. Það er þannig með okkur þingmennina að við berum fram fyrirspurnir sem yfirleitt á að svara að viku liðinni. Við höfum ekki gert mikið veður út af því þó það dragist en eins og kemur fram í fyrirspurn minni eða framsögu fyrir henni, þá er fyrirspurnin lögð inn í mars og ég hef tekið því ágætlega að henni sé ekki svarað fyrr en seinni partinn í apríl. En ég trúi því ekki að á þeim tíma hafi ekkert verið að gerast í málum safnsins og ekki sé farið að ræða neitt við Hafnarfjörð. Það er ekkert við því að gera ef á að fara að rífa húsin en það er mjög alvarlegt ef safnið verður húsnæðislaust í júní og ef fyrirhugað er að Hafnarfjörður leysi vandann, þá er ekki seinna vænna núna í apríl en fara að gera eitthvað í málinu. Það sem ég spyr fyrst og fremst um eru húsnæðismálin. Ég vek hins vegar athygli á að í fréttum hafa fjármálin verið dregin inn og það bar svo við að örfáum mínútum áður en ég fór í ræðustól barst mér erindi frá þeim aðila sem sagt var upp í desember og kærði það til ráðuneytisins. Þar kemur fram að ráðuneytið hefur úrskurðað að uppsögn framkvæmdastjóra Kvikmyndasjóðs hafi verið ólögmæt og það eigi að semja um það. Þetta er sérmál, tengist fyrirspurninni en er ekki hluti af henni. Auðvitað er afskaplega mikilvægt að réttindi séu virt og mjög mikilvægt að við séum ekki að taka á málum bara ef eitthvert ár menningarsögulegra gilda er heldur séum við með menningarsöguleg gildi í fyrirrúmi allan tímann. Ég hvet hæstv. ráðherra --- ég veit að hann hefur haft nóg að gera að koma nýr í ráðuneyti --- en þetta er stórt mál og það er fremur dapurt að hann komi ekki með önnur svör til mín en þau sem raun ber vitni.

Herra forseti. Það er rétt að vera ekki að blanda inn í þetta öðrum málum eins og uppsagnarmálum og úrskurði ráðuneytisins í þeim. Ég vil taka undir það með hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur að mér finnst ástæða til að harma þessa stöðu, full ástæða til þess. En það er nú einu sinni svo að í gildi er samningur um flutning á starfsemi Kvikmyndasafns Íslands til Hafnarfjarðar. Samkvæmt þeim samningi leggur Hafnarfjarðarbær safninu til endurgjaldslaust húsnæði í Bæjarbíói, við Strandgötu, í allt að 15 ár en ekki skemur en 10 ár. Þegar litið er á þennan samning í heild er ljóst að hann lýsir sameiginlegum vilja og lítur á það sem sameiginlegt verkefni að hlúa að safninu í Hafnarfirði. Það er því fullkomlega eðlilegt að rætt sé við Hafnarfjarðarbæ hvernig þeim anda samningsins verði framfylgt. Það eru viðræður sem eiga að fara fram milli ríkisins og Hafnarfjarðarbæjar. Í þessu skyni hefur verið skipaður vinnuhópur í ráðuneytinu sem hefur verið falið að ræða við forsvarsmenn Hafnarfjarðarbæjar. Á þessu stigi málsins og í anda þessa samkomulags eru engin efni til þess að ætla annað en að niðurstaða fáist í því máli. Ráðuneytið mun ekki geta fallist á annað en Hafnarfjarðarbær sjái safninu fyrir húsnæði undir starfsemina og greiði fyrir þær endurbætur þannig að húsakynni kvikmyndasafnsins verði sambærileg við það sem safnið hefur nú.

Virðulegi forseti. Ég spyr hæstv. menntmrh. um stefnuna varðandi málm- og véltæknigreinar: 1. Hver er stefna ráðherra varðandi nám í málm- og véltæknigreinum? 2. Hvert var markmiðið með flutningi námsins frá Fjölbrautaskólanum í Breiðholti til Borgarholtsskóla og hvernig hefur það reynst? 3. Hvar er fyrirhugað að kjarnaskóli verði fyrir greinina? 4. Hvernig er samstarfi við fræðsluráð málmiðnaðarins háttað? Á málþingi Samtaka iðnaðarins í fyrradag var fjallað um þýðingu iðnnáms og spurt: ,,Er iðnmenntun óþörf eða órjúfanlegur hluti þekkingarsamfélagsins?`` Ingólfur Sverrisson hjá Samtökum iðnaðarins orðaði það svo: ,,Iðnmenntun er órjúfanlegur hluti þekkingarsamfélagsins. Mikilvægi góðrar iðnmenntunar hefur aldrei verið jafnaugljós og nú`` --- og hann vill hæfilega blöndu af bókviti og verkviti í askana. Samkvæmt framhaldsskólalögum hefur starfsgreinaráð málmiðnaðar stórt hlutverk í mótun iðnnáms og ítarlegar umræður hafa farið fram á liðnum árum um framtíð menntunar í málmiðnaði milli menntmrn. og fræðsluráðs málmiðnaðarins um möguleika þess að fræðsluráði eða sjálfseignarstofnun á þess vegum taki að sér þann rekstur. Ég set ekki fram afstöðu til þess en vek athygli á viðræðunum. Í haust lágu fyrir samningsdrög sem miðuðu að því að nýr skóli, Málm- og véltækniskóli Íslands, yrði rekinn við Borgarholtsskóla næstu fimm ár undir skólastjórn atvinnulífsins. Verður ekki annað séð en sú ákvörðun hafi orðið til í menntmrn. að flytja skólann til atvinnulífsins með samningi. Það er jafnframt ráðuneytið sem breytir um grundvallarstefnu og ákveður að kjarnaskóli verði, eftir því sem fréttir herma, í þremur tilteknum skólum. Báðar þessar ákvarðanir vekja spurningar um stefnu ráðuneytisins varðandi menntun í málmiðnaði. Virðist nú sem niðurstaða ráðuneytisins hafi orðið sú að kjarnaskóli í málmiðnaði verði í þremur skólum, í Hafnarfirði, á Akranesi og í Borgarholti. Að óljóst hafi verið um stefnumörkun til framtíðar þegar einhliða ákvörðun menntmrn. var tekin um að leggja niður öfluga málmiðnaðarkennslu við Fjölbrautaskólann í Breiðholti og hún flutt í Borgarholtsskóla. Þessar ráðstafanir vekja líka spurningu um hvort efni hafi staðið til að flytja verkmenntun utan af landi suður í stóru skólana miðað við þróun mála, hvort ekki hefði verið ástæða til að hafa myndarlega deild á Akureyri tengda kjarnaskólanum fyrir sunnan. Það er varla ofsagt að fjölbreytt iðnmenntun er undirstaða öflugs atvinnulífs og að mikilvægt er að skapa góð skilyrði fyrir hvers konar iðnnám og hlúa að þeim greinum þar sem farið er að halla undan fæti. Í málmiðnaði færist það í vöxt að t.d. útlendingar sem ekki eru með próf en hafa reynslu ráði sig til starfa. Æ færri fara í nám, margir hafa áhyggjur af þróun mála í málmiðnaði og óttast jafnvel að greinin leggist af. Því inni ég nýjan menntmrh. eftir stefnu hans því sjaldan hefur verið jafnbrýnt að tryggja öflugt námsframboð í þessum þýðingarmiklu iðngreinum og einmitt nú.

Herra forseti. Spurt er: ,,Hver er stefna ráðherra varðandi nám í málm- og véltæknigreinum?`` Svarið er svohljóðandi: Nýlega hafa verið gefnar út metnaðarfullar námskrár í málm- og véltæknigreinum. Námskrárnar eru unnar í nánu samráði við atvinnulífið í greinunum. Skipan námsins byggist á því að sameiginlegur grunnur er fyrir þá sem ætla að læra bíliðngreinar, blikksmíði, rennismíði, stálsmíði og vélvirkjun. Að grunnnáminu loknu tekur svo við sérhæfing í fyrrtöldum greinum. Námskrá fyrir grunnámið kom út árið 1999 og fyrir sérhæfinguna í fyrra. Stefnan í þessu efni mótast af áherslum hinna nýju námskráa og viðleitni til að tryggja sem best framkvæmd kennslunnar til hagsbóta fyrir nemendur og fyrirtækin í atvinnugreininni. Önnur spurningin er: ,,Hvert var markmiðið með flutningi námsins frá Fjölbrautaskólanum í Breiðholti til Borgarholtsskóla og hvernig hefur það reynst?`` Krafan um meiri sérhæfingu í verklegri kennslu iðngreina í framhaldsskólunum hefur verið vaxandi undanfarin ár og því nauðsynlegt að búa kennslunni sem best skilyrði. Það getur hins vegar kallað á að fækka verði kennslustöðum ef um fámennar greinar er að ræða. Í anda þessa var kennsla í málmiðnaði flutt úr Fjölbrautaskólanum í Breiðholti í Borgarholtsskóla sem frá upphafi var hannaður til að geta skapað þeirri menntun fyrsta flokks aðstöðu, en Fjölbrautaskólinn í Breiðholti hefur búið við þröngan húsakost. Ekki er vafi á því að í Borgarholtsskóla hefur verið komið á laggirnar aðstöðu til kennslu í málm- og véltæknigreinum sem stenst samanburð við það sem gott er talið í nágrannalöndum okkar. Ekki hefur verið gerð úttekt á því hvernig til hefur tekist með flutninginn frá Fjölbrautaskólanum í Breiðholti til Borgarholtsskóla en að mati ráðuneytisins var það rétt ákvörðun. Þar var byggt húsnæði bæði fyrir málmiðngreinar og bíliðnir sem eiga talsvert mikið sameiginlegt, t.d. sameiginlega grunndeild. Þriðja spurningin er: ,,Hvar er fyrirhugað að kjarnaskóli verði fyrir greinina?`` Svarið er svohljóðandi: Á árinu 1998 hófst athugun á kostum þess að fela fagaðilum í málmiðngreinum að annast rekstur skóla er sæi um kennslu í málm- og véltæknigreinum samkvæmt námskrá ráðuneytisins. Niðurstaða þeirrar athugunar lá fyrir í nóvember 2001. Að athuguðu máli taldi ráðherra ekki unnt að stofna sjálfstæðan einkarekinn málmiðnaðarskóla. Þegar þessi niðurstaða var fengin lá ljóst fyrir að leita yrði nýrra leiða til að bæta framkvæmd starfsnáms í málmiðnaði. Var ákveðið að leita þeirra leiða m.a. með skipulegu samstarfi þriggja framhaldsskóla sem starfrækja málmiðndeildir, Borgarholtsskóla, Iðnskólans í Hafnarfirði og Fjölbrautaskóla Vesturlands á Akranesi auk Verkmenntaskólans á Akureyri. Tilgangur samstarfsins er að skilgreina og afmarka þá þætti í starfsemi málmiðndeilda sem betur mega fara og leita leiða til úrbóta. Þá er einnig ástæða til að fylgja sérstaklega eftir nýrri námskrá í málmiðngreinum og athuga hvernig framkvæmd hennar verður best háttað. Ráðuneytið telur jafnframt brýnt að aðilar á vinnumarkaði komi að þessu samstarfi. Búið er að funda með skólameisturum skólanna og leggja drög að næstu skrefum í framgangi málsins. Síðasta spurningin hljóðar svo: ,,Hvernig er samstarfi við fræðsluráð málmiðnaðarins háttað?`` Eins og fram kom áðan hefur ráðuneytið átt í nánu samstarfi við fræðsluráð málmiðnaðarins um einkaskóla í málmiðnaði. Þótt þær viðræður skiluðu ekki niðurstöðu hafa þær skilað margháttuðum lærdómi um skipulag og áherslur í fræðslumálum málm- og véltæknigreina. Auk þess hefur ráðuneytið falið fræðsluráðinu ýmis verkefni, svo sem umsýslu námssamninga og framkvæmd sveinsprófa í málmiðngreinum. Ráðuneytið væntir þess að gott samstarf verði við fræðsluráðið áfram eins og hingað til þótt ekki tækist að ná sameiginlegri niðurstöðu um að það tæki að sér starfrækslu skóla í málmiðnaði.

Herra forseti. Það er áríðandi að vel sé staðið að fræðslu í málm- og véltæknigreinum víða um land. Verulegur skortur hefur verið á málmiðnaðarmönnum á undanförnum árum sem hefur verið mætt með erlendu vinnuafli. Þessi skortur er að mínu áliti að stærstum hluta kominn til vegna þess að skipasmíðastöðvarnar sem voru miklar uppeldisstöðvar fyrir málmiðnaðarmenn lentu flestar eða allar í miklum erfiðleikum, greiðslustöðvunum og gjaldþrotum í lok níunda áratugarins og í byrjun þess tíunda. Þar með lagðist það nánast af að þessar miklu uppeldisstöðvar málmiðnaðarmanna tækju iðnnema. Ég nefni sem dæmi að bara á Akranesi, þessum 5.000 manna stað, urðu til yfirleitt um 30 málmiðnaðarmenn á ári, ár eftir ár og áratug eftir áratug, svipað og meira á Akureyri og fleiri stöðum þar sem þessi iðnaður var rekinn. Þess vegna hefur þessi breyting í þessari iðngrein leitt til þess að skort hefur málmiðnaðarmenn á síðustu árum og m.a. líka vegna þess að verkefni í stóriðju hafa aukist, Íslendingar hafa verið að færa sig upp á skaftið í smíði á fiskvinnslubúnaði sem fluttur er út um allan heim, en til þess þarf öfluga stétt málmiðnaðarmanna. Þess vegna finnst mér mikilvægt að efla og styrkja iðnnámið á landsbyggðinni og þá ekki síst málmiðnaðardeildirnar þannig að menn þurfi ekki að sækja þetta nám til Reykjavíkur og áfram verði til öflugur hópur málmiðnaðarmanna um allt land.

Herra forseti. Það mál sem fyrirspyrjandi víkur hér að og við ræðum nú er afar mikilvægt, þ.e. uppbygging verkmenntunar í landinu. Í ljós hefur komið samkvæmt könnun sem Samtök iðnaðarins létu gera að aukin menntun þýðir aukna framleiðni í atvinnulífinu sem þýðir aftur bætt lífskjör fyrir okkur öll. Það er alveg ljóst að ef menntun eins og sú sem hér um ræðir flyst öll meira og minna á suðvesturhornið verða þeir færri sem leita eftir þessari menntun. Hún stendur þá færri til boða í raun og veru. Það þýðir einfaldlega að það atvinnulíf sem við viljum sjá vaxa upp og þroskast og þróast víða um landið verður ekki að veruleika. Herra forseti. Það þýðir einfaldlega lakari lífskjör. Þess vegna er sú stefnumótun mjög mikilvæg sem hæstv. ráðherra rakti áðan að væri í gangi í ráðuneytinu og byggði á því að þessi menntun færi fram víðar. Hún er mikilvæg fyrir ungt fólk sem vill leita sér menntunar. Hún er mikilvæg fyrir efnahagslíf okkar og lífsafkomu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svör hans. Þau staðfesta það sem ég var búin að heyra, að úrbætur þarf að gera í þessum efnum. Fyrst um kjarnaskólann. Ég skoðaði ákvæði framhaldsskólalaganna um þetta efni áður en ég flutti þessa fyrirspurn og ég get ekki lesið þau öðruvísi en svo að um sé að ræða einn kjarnaskóla sem aðrir skólar eða deildir styðjast við. Það sem hann upplýsir hér um skipulegt samstarf þriggja skóla hér fyrir sunnan og Verkmenntaskólans á Akureyri er í raun og veru önnur leið og hef ég enga skoðun á því á þessu stigi. Í öðru lagi vil ég líka nefna það í tengslum við Borgarholtsskóla að þar sem það virðist greinilega hafa verið skoðað að hafa grunnnámið sameiginlegt fyrir þessar iðngreinar þá hafi átt að fá þar atvinnulífið inn í reksturinn á framhaldsnáminu. Þannig var Bílgreinasambandið með framhaldsnámið samkvæmt samningi sem gerður var til tveggja ára og með tveggja ára möguleika. En Bílgreinasambandið er farið út og sér núna um framhaldsnámið annars staðar. Því er nokkuð þokukennt hvernig gengið hefur með stefnumótunina og hvernig það er hugsað að fara í þessi mál. Ég vil segja vegna þeirra athugasemda sem komu frá öðrum þingmönnum, sem ég þakka fyrir, að á námsstefnunni sem ég vísaði til í upphafi kom fram að í byrjun síðasta áratugar útskrifuðust almennt 800--900 manns með sveinspróf. Núna 2001 voru þeir komnir í 529. Þetta er mjög alvarlegt. Ég tek undir aðvörunarorð þeirra. Það var líka niðurstaða þeirra fulltrúa sem áttu viðræður við menntmrn., sem runnu út í sandinn, að mikil og knýjandi þörf sé á að taka alla framkvæmd starfs- og verknáms á Íslandi til alvarlegrar umræðu í þjóðfélaginu og auka skilning á þýðingu þess fyrir velferð þjóðarinnar. Herra forseti. Að sjálfsögðu munum við taka þessi mál upp aftur á hausti komanda þegar ráðherrann hefur fengið tækifæri til þess að setja fingraför sín á þetta þýðingarmikla nám.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessar umræður sem ég tel mikilvægar. Það er alveg rétt að farin hefur verið önnur leið í þessu máli en að setja upp einn kjarnaskóla. Ég get ekki skilið þær umræður sem hér hafa farið fram í dag öðruvísi en sem stuðning við það sjónarmið. Ég vil sérstaklega benda á að það sem fram kom í ræðu hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar um að standa þurfi vel að málmiðnaðarnámi víða um land, er grundvallarsjónarmið sem er greinilega stutt af þeim þingmönnum sem hafa tekið til máls. Að sjálfsögðu er það mál líka tengt líkaninu. Farið hefur fram endurskoðun á líkaninu til þess að bæta stöðu verknámsins. En ég hygg að fram þurfi að fara enn frekari skoðun á líkaninu til þess að tryggja að verknámið flytjist ekki í auknum mæli til höfuðborgarsvæðisins eins og það hefur gert og á þann hátt að verknámið hefur verið að veikjast úti á landi og nemendum í verknámi er stefnt til Reykjavíkur á þann erfiða húsnæðismarkað sem hér er. Því er óhjákvæmilegt að fara ofan í saumana á þessu máli og skoða hvernig við getum styrkt stöðu verknámsins úti á landi.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. menntmrh. um niðurfellingu aðflutningsgjalda af hljóðmagnarasettum. Rökstuðningurinn fyrir þessari fyrirspurn er tvíþættur, herra forseti. Hann lýtur annars vegar að raddvernd kennara og hins vegar að möguleikum skólabarna til þess að heyra og fylgjast með því sem er að gerast í kennslustofunni, bæði þeirra sem fullheyrandi eru og annarra sem búa við heyrnardeyfu. Svo við víkjum fyrst að rödd kennarans þá hafa rannsóknir bæði erlendis og hérlendis gefið til kynna að rödd kennara er oft bágborin og óþægindaeinkenni sem fylgja misbeitingu raddar hrjá stóran hluta kennara. Einnig hefur komið fram að kennarar skipa efsta sæti þeirra sem sækja hjálp til lækna vegna þessa. Eðli starfsins, streitu sem fylgir því oft og tíðum, þekkingarleysi kennara á rödd sinni, raddbeitingu og raddvernd svo og slæmum kringumstæðum, hefur verið kennt um þetta ástand. Þannig verða kennarar oft að beita rödd í miklum hávaða í skólahúsnæði þar sem ekki er góður hljómburður og í nokkurri fjarlægð frá þeim sem hlusta. Þetta samanlagt, herra forseti, gerir það að verkum, eins og hér segir, að kennarar búa við óþægindaeinkenni oft og einatt og þurfa að leita sér læknis vegna þess. Rannsóknir hafa líka sýnt að ef kennarar, ekki síst veikradda kennarar, fá hljóðmagnarasett til þess að magna rödd sína í kennslustofu verður líðan þeirra allt önnur. En fleira gerist um leið því að agavandamálum fækkar vegna þess að það er alveg ljóst að ef börn heyra ekki eða vita hvað er að gerast eða hvað eigi að gerast þá hvarflar hugur þeirra annað og frá því námsefni eða verkefnum sem kennari vill að þau sinni. Í ljós kom þegar hlustunargeta barna var könnuð að við nokkuð góð skilyrði gátu eðlilega heyrandi börn einungis skilið 71% af því sem kennari sagði og við verstu skilyrði náðu börn aðeins að skilja um 30%. Það hefur líka verið sýnt fram á að mjög stór hluti yngstu barnanna í skólakerfinu geti verið með tímabundna heyrnardeyfu af völdum eyrnabólgu. Herra forseti. Þetta eru allt atriði sem skipta máli. Þess vegna og vegna þeirrar reynslu sem er af notkun hljóðmagnarakerfa í skólastofum hef ég beint þeirri fyrirspurn til hæstv. menntmrh. hvort hann áformi að beita sér fyrir lagabreytingum sem heimila að aðflutningsgjöld verði felld niður af slíkum tækjum.

Herra forseti. Hér er um athyglisverða fyrirspurn að ræða. Reyndar eru málefni aðflutningsgjalda ekki á málasviði menntmrh. þannig að ég kýs að skilja fyrirspurnina þannig að spurt sé um það hvort menntmrh. vilji taka upp viðræður við fjmrn. um það að breyting verði gerð á þessum málum. Tollskrárbreyting er væntanlega ekki tæk nema þá til lækkunar gjalda af tollskrárnúmerinu í heild. Það er vafalaust erfitt ef ekki ómögulegt að greina á milli rafmagnaðra setta til kennslu og til annarra nota, reikna ég með. Sú tæknilega breyting sem mundi felast í því að skipta tollskrárnúmerinu upp er því ekki fær leið í þessu máli. Ekki eru heldur heimildir í lögum til þess að breyta eða fella niður þessi gjöld, lækka þau eða reyna endurgreiðslu á tækjabúnaði til skólastarfsins. Því er ljóst að lagabreytingu þarf til að vinna að þessu máli. Samkvæmt fyrstu upplýsingum sem ég hef úr fjmrn. er hins vegar ekki um mikla fjármuni þarna að ræða. Það má túlka á tvennan hátt. Í fyrsta lagi er ekki um að ræða mikinn kostnað fyrir ríkið þó það verði við svona óskum. En jafnframt virðast vísbendingar benda í þá átt að þetta geti heldur ekki verið mjög mikill fjárhagslegur baggi á skólunum. Sem svar við þessari spurningu vil ég mjög gjarnan, vegna þess að ég fellst á röksemdir fyrirspyrjanda fyrir því hversu mikilvægt þetta getur verið fyrir kennara, skoða þetta mál og leita svara í fjmrn. um það hvort hægt væri að fara leið sem gæti þá ýtt undir það að svona tækjabúnaður væri notaður.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. jákvæðar undirtektir við fyrirspurn minni og veit að hann sem reyndur kennari frá fyrri tíð þekkir til vandamála eins og þeirra sem ég rakti áðan varðandi rödd kennara. Mér er ljóst að hæstv. menntmrh. hefur ekki vald á breytingum á tollalögum beinlínis, en mér fannst eigi að síður ástæða til að vekja athygli á mikilvægu máli með þessari fyrirspurn þannig að því yrði hreyft og gæti þá leitt til þess að það yrði skoðað. Það er alveg rétt hjá hæstv. menntmrh. að líklega er ekki um mikla fjármuni að ræða en það fælist þá í því ákveðin hvatning til skólanna að kaupa slík tæki ef ríkið mætti kostnaði með því móti sem hér er lagt til. Ljóst er að ekki er það mikið fé almennt til tækjakaupa í skólum að menn séu útbærir á peninga jafnvel þó í þessu skyni sé, en hvati hvaðan sem hann kæmi væri til góðs. Ég bind því vonir við það að hæstv. menntmrh. beiti sér í málinu og við fáum að sjá afrakstur þess á næsta þingvetri.

Herra forseti. Ég vil aðeins geta þess að það er hárrétt hjá hv. fyrirspyrjanda að fjármagn til tækjakaupa hefur verið naumt. Hins vegar er verið að breyta þessu í líkaninu núna, þannig að fjármunir til tækjakaupa eru meiri og rýmkaðir. En það breytir ekki því að mér finnst sjálfsagt að taka vel í þessa hugmynd og skoða hana í samvinnu við fjmrn.

Herra forseti. Ég fylgi hér úr hlaði fyrirspurn á þskj. 1112 í fjarveru hv. þm. Kristjáns L. Möllers. Samkvæmt 4. gr. reglugerðar nr. 605/2001, um jöfnun námskostnaðar, eru skilyrði fyrir veitingu dvalarstyrks eftirfarandi: a. dvalarstaður nemanda vegna náms sé a.m.k. 30 km frá lögheimili hans, b. nemandi geti ekki stundað sambærilegt nám frá lögheimili sínu, sbr. skilgreiningu í b. lið 2. gr., c. nemandi visti sig fjarri fjölskyldu sinni vegna námsins. Túlkun stjórnar LÍN hefur verið sú þrátt fyrir að ekki sé kveðið á um það í reglugerðinni, að fullnægja þurfi öllum þrem skilyrðum 4. gr. til þess að fullur dvalarstyrkur fáist. Nú geta ýmsar ástæður legið til þess að nemandi uppfylli ekki öll skilyrði 4. gr., en verði eftir sem áður að dveljast á námsstað á starfstíma skóla. Bent skal á nokkur rök fyrir slíku. Almenningssamgöngur í strjálbýlinu eru almennt ekki með þeim hætti að henti framhaldsskólanemum, enda afar ólíklegt að slíkar samgöngur hefðu rekstrargrundvöll og samræmdust jafnframt fjárhagslegum burðum nemenda. Nemandi sem hefur nám í framhaldsskóla við 16 ára aldur eins og flest íslensk ungmenni hefur ekki náð bílprófsaldri og getur því ekki sjálfur komið sér milli heimilis og skóla, auk þess sem vafasamt hlýtur að teljast að ungt námsfólk verði að hafa einkabifreið til afnota. Landfræðilegar aðstæður og veðurfar geta gert daglegar ferðir milli heimilis og skóla afar erfiðar ef ekki ómögulegar, t.d. ef yfir heiði eða fjallveg er að fara. Reglur um lágmarksfjarlægð milli heimilis og skóla fela í sér hættu á mikilli mismunun. Hvers á sá nemandi að gjalda er býr í 29 km fjarlægð frá skóla, en dæmist til að fá aðeins brot af styrk sem nágranni hans í 31 km fjarlægð frá sama skóla fær til að stunda nám? Þeir búa báðir við sama veðurlag, eiga yfir sömu farartálma að fara, um sama veg að undanskildum þeim fáu kílómetrum sem skilja þá að innan sveitar. Annar nemandinn fær greiddan ferðastyrk á meðan hinn fær greiddan dvalarstyrk og dveljast þó báðir á heimavist sama skóla vegna nákvæmlega sömu aðstæðna. Það er því spurning mín til hæstv. menntmrh. hvort hann hafi áform um að taka reglugerð um jöfnun námskostnaðar til endurskoðunar fyrir upphaf næsta skólaárs.

Herra forseti. Svarið við fyrirspurninni er mjög einfalt. Eftir að ég settist í ráðuneytið var tekin ákvörðun um það mjög fljótlega að taka reglugerð um jöfnun námskostnaðar til endurskoðunar. Sú endurskoðun er hafin og ég geri ráð fyrir að henni ljúki innan skamms.

Herra forseti. Ég þakka ráðherra svarið. Ég get ekki sagt að það létti af mér neinum áhyggjum því hann lét ekkert uppi um hvað ætti að endurskoða. Ég tel að sérstaklega þurfi að endurskoða ákvæðið um 30 km lágmarksfjarlægð frá skóla því sú regla ein getur ekki sýnt nemendum fulla sanngirni og felur í rauninni í sér ákveðið ójafnræði. Nemandi sem fær akstursstyrk fær greiddar 50 þús. kr. á önn fyrir kostnað, en nemandi sem fær dvalarstyrk C fær 88 þús. kr., þannig að þarna er um verulega fjárhagslega spurningu að ræða og ég vona að menntmrh. sé það fyllilega ljóst að endurskoðun þessa ákvæðis um 30 km er mjög mikilvæg.

Herra forseti. Ég vil gjarnan stuðla að því að þingmönnum líði sem best. Það er ljóst að þessi þrjú atriði sem þingmaðurinn tilgreindi í reglugerðinni að hefðu sætt gagnrýni, eru öll til athugunar. Það er að vísu mjög brýnt að skýrar reglur séu um jöfnun námskostnaðar og eins skýrar reglur og hægt er, en jafnframt að tekið sé tillit til aðstæðna. Ljóst er að þær reglur hafa verið það ósveigjanlegar að þær hafa ekki tekið tillit til aðstæðna. Nákvæmlega þetta er nú til athugunar og þó að leitast verði við að hafa skýrar reglur, m.a. um þessa 30 km reglu því einhvers staðar verða menn að draga mörkin, þá taki menn samt sem áður tillit til aðstæðna eins og hv. þm. vitnaði til, slíkar aðstæður eru t.d. í Mývatnssveit, mjög áberandi þar, og þá er gert ráð fyrir við endurskoðunina að svigrúm verði til að taka tillit til aðstæðna.

Herra forseti. Ég beini svohljóðandi fyrirspurn til hæstv. menntmrh. um málefni Þjóðminjasafnsins: Hvað líður vinnu við endurbætur á Þjóðminjasafninu við Suðurgötu og hvenær er gert ráð fyrir að safnið verði opnað að nýju? Kunnara er en frá þurfi að segja, herra forseti, að UNESCO, eða menningarmálastofnun Sameinuðu þjóðanna, hefur lagt til eða ákveðið öllu heldur að árið í ár, 2002, sé helgað varðveislu menningarverðmæta. Og það er auðvitað þyngra en tárum taki að á ári sem slíku skuli Íslendingar þurfa að horfast í augu við það að Þjóðminjasafnið skuli vera lokað fimmta sumarið í röð. Sumarið 1998 var sýningum safnsins lokað og gerð var verk- og tímaáætlun um endurbætur þess, sem hefur nú verið til endurskoðunar oftar en einu sinni og eftir því sem fregnir herma mun vera gert ráð fyrir að safnið opni eða verkið klárist í febrúarlok 2003. Nú er eðlilegt að við fáum hæstv. menntmrh. til þess að fjalla frekar um þetta við okkur hér, ekki síst í ljósi þess að á málþingi sem nýverið var haldið á vegum Samtaka ferðaþjónustunnar og samgrn. í Þjóðmenningarhúsinu, voru mjög áberandi og háværar þær raddir sem hvöttu til þess að allt yrði gert sem hægt væri til þess að Þjóðminjasafnið gæti farið að opna. Talið er að á því tímabili sem safnið er búið að vera lokað og gert er ráð fyrir að það verði lokað, séu um 1,5 milljónir ferðamanna að fara um hér í Reykjavík. Það er skelfilegt til þess að vita að þetta safn okkar sem hefur að geyma minjar um menningu okkar frá miðöldum skuli vera lokað og ekkert annað í rauninni hægt að bjóða þessum ferðamönnum upp á sem hingað heimsækja okkur. Auðvitað er freistandi líka, herra forseti, að leggja út af þeirri frétt sem skýrir frá því í dag í Dagblaðinu að áætlaður kostnaður við þær endurbætur hafi svo hækkað frá upphaflegri áætlun úr 670 millj. kr. í 890 millj. kr., eða um tæpar 200 milljónir. Þetta er auðvitað mjög alvarlegt mál, sérstaklega þegar litið er til þess, herra forseti, að þetta er ekki fyrsta framkvæmdin af þessu tagi á vegum hins opinbera sem fer svona gífurlega úr böndunum hvað varðar framkvæmdakostnað, ég efast nú um að menn séu búnir að gleyma umræðunni sem við fórum hér í gegnum um endurbætur á Þjóðmenningarhúsinu og framúrkeyrslunni þar. Ég verð að segja, herra forseti, að sú lexía sem menn þóttust hafa lært á þeim mistökum virðist ekki ætla að skila sér og það ber að líta afar alvarlegum augum og vissulega lítur þetta sýnu verr út fyrir ríkisvaldið, þegar til þess er litið að hér fara sömu aðilar með málið fyrir hönd þess og keyrðu fram úr kostnaðaráætlunum við endurbætur Þjóðmenningarhússins. Herra forseti. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað líður vinnunni við endurbætur Þjóðminjasafnsins og hvenær er gert ráð fyrir að það opni að nýju?

Herra forseti. Við spurningunni ,,Hvað líður vinnu við endurbætur á Þjóðminjasafninu við Suðurgötu og hvenær er gert ráð fyrir að safnið verði opnað að nýju?`` er svarið svohljóðandi: Samkvæmt verkáætlun er áætlað að endurbótum á húsinu sjálfu ljúki í mars 2003. Eftir stendur þá endanlegur frágangur á lóð hússins og uppsetning sýningarinnar í húsinu. Unnið er að útfærslu á uppsetningu sýningarinnar en ekki liggur fyrir á þessari stundu hvenær því verki lýkur. Þá er verkefnið í heild sinni að sjálfsögðu háð því að Alþingi veiti til þess nægjanlegar fjárveitingar, til að unnt verði að ljúka því endanlega. Samkvæmt framansögðu liggur ekki fyrir endanleg dagsetning um opnun hússins.

Herra forseti. Þetta var nú stuttaralegt svar og hæstv. ráðherra skar frekar við nögl upplýsingar um stöðu málsins. Ég verð að segja að það er ekki einleikið hvernig til tekst í hverju málinu á fætur öðru þegar Sjálfstfl. tekur til hendinni í opinberum stofnunum og silkihúfur einkaframtaksins og þingmenn Sjálfstfl. raða sér á jötuna og hafa málin með höndum, eins og á við í þessu tilviki og öðrum fleirum. Það er kannski vegna þess sem hæstv. menntmrh. er fáorður í svörum sínum, að hann hefur ekkert sérstaklega mikinn áhuga á því að upplýsa frekar um hvernig mál eru hér á vegi stödd. Kostnaðaráætlun er augljóslega þegar sprungin og húsið þó tæplega fokhelt enn þá eftir fjögur til fimm ár. Herra forseti. Ég vil segja að það er að mínu mati algerlega óhjákvæmilegt að tekin verði saman skýrsla um stöðu þessa máls og Alþingi fái í haust úttekt á þessum framkvæmdum hingað til, þessum drætti og þessu sleifarlagi og þessari framúrkeyrslu, plús áætlun um hvernig eigi að ljúka verkinu. Það er til vansa að hafa Þjóðminjasafnið lokað árum saman, nema það sé sérstakt aðalsmerki ráðherra Sjálfstfl. að þannig sé.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með þeim ræðumanni sem talaði hér á undan mér að þessi staða í málum Þjóðminjasafnsins er algjörlega ótrúleg. Árið 1998 var okkur gefið það fyrirheit að þetta mundi taka ár. Svo var því nú enn frestað um ár vegna þess að það hefði kostað svo mikið að byggja upp geymslurnar í Kópavogi. Síðan hefur þessu verið frestað frá ári til árs á sama tíma og á hverju ári hafa menn staðið blóðugir upp fyrir axlir að skera niður Endurbótasjóð menningarbygginga svo ekki væri nú hægt að koma þessu verki almennilega áfram. Ég verð að segja um stöðuna í þessu máli núna, þ.e. að húsið skuli standa fokhelt eftir að búið er að eyða 900 milljónum og engin áætlun til um hvað kosti að koma upp sýningu í húsnæðinu eftir að viðgerð lýkur, að sú staða er alveg ótrúleg og til mikils vansa á sama tíma og eytt hefur verið stórfé í að koma upp þessu dúkkusafni hérna uppi á Hverfisgötu, Þjóðmenningarhúsinu.

Herra forseti. Ég lýsi yfir vonbrigðum mínum með að hæstv. menntmrh. skyldi ekki einu sinni nýta sér allan þann tíma sem hann hafði í ræðustóli til þess að gera okkur einhverja grein fyrir því hvar málið stendur. Hæstv. ráðherra veit að þingmenn bera málefni Þjóðminjasafnsins mjög fyrir brjósti. Hann veit líka að hæstv. fyrrv. menntmrh. dró lappirnar í þessu máli og honum var legið á hálsi fyrir það. Ég hefði því haldið að hæstv. menntmrh., Tómas Ingi Olrich, þyrfti á því að halda að gerast nú bandamaður málefna Þjóðminjasafnsins og segja okkur hér að hann legðist á sveif með málefnum þess og ætlaði sér að reka slyðruorðið af Sjálfstfl. og sjá til þess að myndarlega yrði tekið á í þessu máli. En ég lýsi vonbrigðum með að ekki skyldu koma fram neinar vangaveltur frá hæstv. ráðherranum og ekkert annað en að ekkert liggi fyrir um endanlega dagsetningu opnunar þess. Hæstv. ráðherra er fullkunnugt um hvernig þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs börðust í umræðunni um fjárlög ársins 2002 þar sem hæstv. menntmrh. var gagnrýndur fyrir hvernig komið væri fram varðandi Endurbótasjóð menningarbygginga. Sömuleiðis var gagnrýnt mjög harðlega að ekki skyldu ætlaðir peningar til þess að setja upp grunnsýningu í endurbættu húsnæði Þjóðminjasafnsins. Hæstv. ráðherra veit að hér hefur verið grenjað á upplýsingar um hvernig menn hyggist standa að málum við að koma upp grunnsýningu í húsnæði safnsins. Hæstv. ráðherra átti þar af leiðandi að koma betur undirbúinn í ræðustól núna með betri upplýsingar og efnismeiri en hann leyfði sér í þeirri ræðu sem hann hélt hér. Herra forseti. Ég neita að trúa því að hæstv. ráðherra hafi ekki áhyggjur af þessum málum. Ég neita að trúa því að hæstv. ráðherra láti sér nægja þá landkynningu sem Flugleiðir standa fyrir í London núna þar sem stór veggspjöld hanga uppi um alla veggi á lestarstöðum og jafnvel hjá breska þjóðminjasafninu, sem á stendur: ,,Fancy a dirty weekend in Iceland``.

Herra forseti. Menn hafa farið nokkuð geyst hér og í raun er sjálfsagt að upplýsa að ekkert liggur fyrir um að kostnaðaráætlanir hafi farið úr böndum í þessu máli. Það er bara alveg sjálfsagt að upplýsa menn um það ef því er að skipta í skýrslu.

Gott, takk.

Ég vil sérstaklega taka fram um grunnsýninguna að verið er að þróa þá hugmynd. Endanleg útfærsla á henni liggur ekki fyrir. Það er verið að vinna eðlilega að þessu máli. Ég vil minna menn á að sýningartækni og það sem stendur söfnum til boða í tæknimálum nú er sífellt að breytast. Sá sem hér stendur hefur lagt á það áherslu í sérstakri skýrslu sem hann hefur birt að bestu fáanlegri sýningartækni eigi að beita til að kynna menningararfinn. Eru menn svo mikið að flýta sér að þeir vilji frekar opna sem allra fyrst án þess að hafa skoðað þessa möguleika? Ég er alveg sannfærður um að hv. fyrirspyrjandi, Kolbrún Halldórsdóttir, er mér sammála um að þessa hluti á að skoða vel og vandlega. Það skiptir minna máli hvaða dagsetning er sett á hvenær við opnum safnið heldur en hitt að það verði gert af metnaði  Hér komu fram áðan upplýsingar um að áætlanir um geymslu í Kópavogi hefðu brugðist. Eigum við að minna á það? Ætlunin var að leigja húsnæði eða geymslur fyrir muni safnsins í Holtagörðum eins og ég hygg að hv. þm. sem kom fram með þessa fullyrðingu viti. En leigu á geymslum safnsins í Holtagörðum var sagt óvænt upp og ekki fannst annað hentugt leiguhúsnæði. Við þær aðstæður lá ljóst fyrir að æskilegt væri að finna húsnæði sem nýst gæti sem geymsluhúsnæði og það til framtíðar. Þetta var sem sagt vegna ófyrirsjáanlegra aðstæðna. Þessu lá ekki áætlun til grundvallar. Menn gerðu það sem best var við þessar aðstæður og leystu málið. En það var dýrara en menn hefðu kosið ef þeir hefðu haldið þessu leiguhúsnæði. Ég bið menn því að fara vandlega yfir þetta mál. Það er sjálfsagt að upplýsa menn um það eins vel og hægt er. En ég vil jafnframt leggja áherslu á að okkur er það öllum mikilvægt að þarna verði vel að málum staðið og þegar sýningin verður opnuð þá verði hún okkur til sóma.