Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (EmJ) : Tekið er fyrir eina málið, sem er á dagskránni, almennar stjórnmálaumræður, útvarpsumræður. Þessar umræður fara fram í kvöld og annað kvöld á sama tíma. Í kvöld er röð flokkanna þessi: 1. Sjálfstæðisflokkur. 2. Framsóknarflokkur. 3. Alþýðuflokkur. 4. Alþýðubandalag. Þetta er ein umferð og hefur hver flokkur 60 mínútur til umráða í einu lagi. Af hálfu Sjálfstfl. tala Ólafur Thors, Friðjón Þórðarson og Sigurður Bjarnason, Af hálfu Framsfl. tala Hermann Jónasson og Ásgeir Bjarnason. Af hálfu Alþfl. tala Guðmundur Í. Guðmundsson, Pétur Pétursson og Gylfi Þ. Gíslason. Og af hálfu Alþýðubandalagsins tala Lúðvík Jósefsson og Hannibal Valdimarsson. Hefst þá umr., og tekur til máls fyrsti ræðumaðurinn í kvöld, hv. þm. G-K., Ólafur Thors.



Herra forseti. Að gefnu tilefni vill Sjálfstfl. lýsa yfir eftirfarandi: „Hinn 21. f. m., kl. 4.30, átti Ólafur Thors, formaður Sjálfstfl., ásamt Gunnari Thoroddsen borgarstjóra viðræður við forsrh. og utanrrh. á skrifstofu hins síðarnefnda samkvæmt ósk þeirra. Las Ólafur Thors þá upp nýgerða samþykkt Sjálfstfl. varðandi lausn landhelgismálsins. Er þar mörkuð stefna flokksins í málinu í öllum aðalatriðum, jafnt varðandi efnishlið þess sem málsmeðferðina, sem Sjálfstfl. lagði mikla áherzlu á. Það er nú komið í ljós, að 3 dögum síðar gerðu allir ráðherrarnir með sér samning um málið, jafnt um efnishlið þess sem málsmeðferðina, og var Sjálfstfl. þar ekki til kvaddur. Sjálfstfl. telur deilur þær, sem nú hafa risið innan ríkisstj. um málið, skaðlegar og skrif eins stjórnarblaðsins bæði stórvítaverð og þjóðinni hættuleg. Sjálfstfl. vill engan þátt eiga í þeim gráa hildarleik, en mun, strax og hann telur fært, í samræmi við hagsmuni þjóðarinnar birta jafnt samþykkt þá, sem áður greinir og skráð er í fundabók flokksins, sem og ýmis önnur gögn málsins. Mun þá glöggt koma í ljós, hversu haldlausar eru þær fullyrðingar, sem málgagn sjútvmrh. hefur leyft sér að viðhafa um afstöðu Sjálfstfl, til þessa mikla máls.“ Þegar ég hafði rennt augunum yfir frv. stjórnarinnar um 790 millj. kr. nýjar drápsklyfjar á þjóðina, sem nú er orðið að lögum, varð mér að orði: Svá skal böl bæta að bíða annað meira. Mér var ljóst, að þetta kuldalega spakmæli Grettis Ásmundssonar hafði nú annar sterkur Íslendingur til góðs eða ills gert að leiðarstjörnu sinni á mikilli örlagastund í lífi þjóðarinnar og hans sjálfs. Við þessar eldhúsdagsumræður, sem nú eru að hefjast við þá ójöfnu aðstöðu, að ákærði -stjórnin og lið hennar - hefur þrefaldan ræðutíma á við okkur sjálfstæðismenn, verður varla mikið rætt um, að í stað þess að reka herinn úr landi, eins og lofað var, var honum búið nýtt og vandað öryggisbyrgi og honum fengnir tveir lífverðir, herforinginn Hannibal og góði dátinn Lúðvík, sem báðir hafa strengt þess heit að verja hérvist bandarískra einkennisbúninga með sömu grimmd og sitt eigið ráðherralíf. Menn munu heldur ekki fjölyrða um kosningabrellur Hræðslubandalagsins eða eiða þess um að vinna aldrei með kommúnistum né svardaga kommúnista um að viðurkenna aldrei þingmannarán Hræðslubandalagsins. Með einu pennastriki eða öllu heldur þó með einu hnefahöggi á nasir allra þeirra, sem stjórninni hafa treyst, hefur hæstv. forsrh. tekizt að fá þjóðina til að gleyma í bili þessum og öllum öðrum fyrri ávirðingum stjórnarinnar. Þetta er að vissu leyti vel af sér vikið af stjórn, sem áður en hún varð missirisgömul var orðin svo ber að brigðmælum, að menn spurðu ekki, hversu mörg af kosningaloforðum sínum hún væri búin að efna, heldur hitt, hver þeirra hún ætti eftir að svíkja. Á þeim fáu mínútum, sem ég hef hér til umráða, er þess enginn kostur að rekja, svo að nokkru nemi, efni þessa óheillafrv. Þess ætti heldur ekki að vera þörf, því að undanfarna daga hafa öll blöð höfuðstaðarins rætt málið hvern einasta dag, og hefur höfuðblað landsins, Morgunblaðið, birt sjálft frv. og prýðilega útdrætti úr flestum helztu ræðum, sem um það hafa verið fluttar á Alþingi. Óþarft er að taka það fram, að aldrei fyrr hefur nokkur íslenzk stjórn gert neitt svipaða árás á skattþegna landsins og aldrei fyrr hefur verið lögð jafnmikil alúð við, að það sé einmitt efnaminnsta fólkið, hinar fjölmennu láglaunastéttir, sem borga brúsann. Að þetta sé rétt, sést á því, að allir vita, að sá, sem áður hafði lengst gengið í þessum efnum, er einmitt núverandi stjórn, þegar hún færði þjóðinni jólagjöfina 1956. Var hún þó aðeins sem rjúpa hjá ránfugli miðað við þessi ósköp, eða 300 millj. kr. í stað 790 millj. nú, og þótti þó svo þungbær, að stjórnin varð að vinna sér það til lífs að lofa að leggja aldrei aftur skatta á þjóðina. Til þess að þetta mál sjáist í réttu ljósi, verða menn að gera sér grein fyrir, hvað skeð hefur, hvernig það skeði og hverjir valda. Á þjóðina hafa verið lagðir 790 millj. kr. nýir skattar. Það er gert bæði með ógrímuklæddri gengislækkun og háum nýjum innflutningstollum. Frá þessum degi eru meira en 9/10 hlutar gjaldeyrisveltunnar reknir á grundvelli 55% hækkunar erlends gjaldeyris, en fyrir tæpan 1/10 hluta skal greiða 30% hækkun. Af þessu leiðir að sjálfsögðu geigvænlegar verðhækkanir allrar innfluttrar vöru. Ríkisstjórnin taldi þó ekki nóg að gert. Fyrir því ákvað hún, að þetta nýja yfirfærslugjald, þ. e. a. s. gengisfellingin, skyldi meðtalið við tollafgreiðslu. Með því þótti henni bikarinn fylltur, enda flóir nú út af. Helztu nauðsynjar fólksins hækka allar, að ekki séu nefndar rekstrarvörur framleiðslunnar. Minnstu hækkanir, sem ég hef komið auga á í þessu illyrmislega stjórnarfrv., eru 1.5% á kaffi, sykri, matvöru og 20–30% á timbri, sementi, olíum, benzíni, fóðurbæti og öðrum slíkum vörum, en þaðan af hærri á öðrum vörum. Ránsfengnum skiptir svo ríkisstj. milli ríkissjóðs, sem hún telur fá 144 millj., og útflutningssjóðs, sem talinn er hagnast um 646 millj. af hinum nýju 790 millj. kr. álögum. Í rauninni hefur enginn reynt að verja þetta athæfi nema ráðherrarnir sjálfir. Þeir berjast um á hæl og hnakka. Menn brosa að þeim. Fleiri kenna þó í brjósti um þá. Það er líkast sem þeim þyki jafnvænt um ráðherrastólana og ástvinina og vilji þess vegna allt til vinna að missa þá ekki. Hæstv. forsrh. hóf umr. um málið á fræðilegum grundvelli. Hann taldi frv. spor í rétta átt. Bráðlega yrðu menn að ákveða, hvort stíga skyldi sporið út. Aðspurður, hvað væri rétt átt, svaraði hann engu, en ýmsir héldu, að hann ætti við gengisfellingu. Næst færði hann ýmis rök að því, að betra væri að taka upp framleiðslu- en framfærsluvísitölu, en aðspurður, hvort hann talaði f. h. ríkisstj. allrar; þegar hann nú legði 790 millj. gengisfall og skatta á þjóðina ofan á 300 millj. 1956, en boðaði jafnframt afnám framfærsluvísitölu, svaraði hann heldur engu. Loks sagði ráðh., að uppbóta- og niðurgreiðslukerfið væri því skaðlegra, sem það stæði lengur og breiddi meira úr sér. Hann var þá minntur á, að 1956 hefði hann talið, að þetta kerfi hefði þá þegar gengið sér til húðar, væri orðið svo hættuleg svikaleið, að þjóðin riðaði á glötunarbarmi, samt sem áður dirfðist hann nú, eftir að kerfið væri orðið tveim árum eldra, að bera fram till. um margfalt meiri þenslu, en fyrr hafði þekkzt. Beðinn um skýringar svaraði ráðh. engu, og segir ekki meira af honum. Útvegsmálaráðherra, Lúðvík Jósefsson, taldi, að í frv. fælist alls engin gengislækkun. Þótti sú kokhreysti honum einum lík. Lýsti hann sig jafnframt eindregið andvígan gengisfellingu, og var það líka hraustlega gert af flm. 55% gengisfellingar. Staðhæfði ráðh., að frv. væri í fullu samræmi við stöðvunarleið stjórnarinnar, enda þótt játað sé, að vegna þessa sama frv. hækki allar höfuðnauðsynjar um minnst 15–30%, en sumt annað miklu meira. Lét Lúðvík sig hafa það að lýsa þannig ýmsa helztu verkalýðsleiðtoga hreina og beina ósannindamenn, þ. á m. Eðvarð Sigurðsson, Eggert Þorsteinsson, Óskar Hallgrímsson og Snorra Jónsson, en allir þessir menn báru, sem kunnugt er, fram till. innan 19 manna nefndarinnar svonefndu og Alþýðusambandsstjórnarinnar um að banna stjórninni að flytja frv. með þeim rökum, að „greinilegt er, að þessar ráðstafanir í efnahagsmálunum leiða til frekari verðbólguþróunar og eru fráhvarf frá þeirri stefnu, sem 25. þing A. S. Í. fagnaði. Ráðstafanirnar brjóta því í bág við stöðvunarstefnuna,“ eins og orðrétt segir í till. þeirra. En annars er þessi áfergja Lúðvíks Jósefssonar í það, sem hann kallar stöðvunarstefnu eða millifærsluleið, kátbrosleg. Stöðvunin á að liggja í því að stöðva kauphækkanir launastéttanna. Nú á 6% kauphækkunin, sem iðnrekendur féllust á í fyrra, að vera þjóðarböl o. s. frv. Millifærsluleiðin er nýir og nýir skattar á almenning, sem yfirfærast eða millifærast til framleiðenda, Þessi þjóðráð, þessi nýi þjóðsöngur kommúnistanna er dálítið hjáróma í munni þeirra, sem valdið hafa hinu raunverulega gengisfalli með pólitísku verkföllunum vorið 1955, sem leiddu af sér þegar á því ári meira en 22% kauphækkanir, og alveg sérstaklega er röddin fölsk úr barka núverandi ríkisstj., sem beinlínis stóð fyrir 35–40% kauphækkunum til hæst launuðu flugmanna, leysti farmannadeiluna með hækkun flutningsgjalda, lét S. Í. S. hækka kaup sinna manna um 8% og það heilt ár aftur í tímann og einmitt meðan þó átti að heita, að kauphækkanir væru lögbannaðar, o. s. frv. En varðandi hitt hollráðið, millifærsluleiðina, sem nú er orðið fyrsta og helgasta boðorðið í biblíu kommúnista, er rétt að minna á, að þegar fyrrv. ríkisstj. í ársbyrjun 1956 lagði rúmra 100 millj. kr. nýja skatta á þjóðina, sem yfirfærðust frá skattþegnunum til útgerðarinnar, til þess að hrinda framleiðslunni af stað, þá sagði þessi sami Lúðvík, að með því væri gerð „stórfelldasta árás, sem gerð hefði verið á vinnandi stéttir í landinu.“ Þessi háðulegi herramaður ætti að líta í spegil, þar sæi hann mynd af manni, sem í árslok 1956 lagði 300 millj. kr. nýja skatta á þjóðina og nú bætir 790 millj. ofan á þær klyfjar. Sá, sem taldi 100 millj. kr. skatta „stórfelldustu árás á vinnandi stéttir í landinu“, veit þá líka, að myndin, sem hann sér í speglinum, hlýtur að vera af versta verkalýðsböðli þessa lands, manni, sem svíkur verkalýðinn með köldum kossi af ofurást til ráðherrastólsins. Og hvað er nú orðið af þeim, sem mest hefur miklazt af stöðvun framleiðslunnar? Svo er nú komið, að L. Í. Ú. hefur með réttu borið hann hreinum svikum og tilkynnt honum, að vegna þeirra svika verði alger framleiðslustöðvun, nema aðrir bjargi. Hæstv. fjmrh. og hæstv. menntmrh. reyndu að verja óskapnaðinn. Eysteinn Jónsson sagði: Þetta er raunveruleg fórn, því að ella hefði framleiðslan stöðvazt. Ég leyfi mér að minna á, að kjarninn í gleðiboðskap þessarar stjórnar, allt frá stofnun Hræðslubandalagsins og fram á þennan dag, hefur verið sá, að með varanlegum úrræðum skyldi vandinn leystur, án þess að nokkur maður missti spón úr aski sínum. Ég spyr nú ráðh.: Rignir þessum 790 milljónum króna af himnum ofan, eða er þeim ausið með spónum úr aski hvers einasta manns í landinu? Hér er seilzt djúpt í vasa skattþegnanna og mest tekið frá þeim, sem mestar hafa notaþarfirnar, enda þótt getan kunni að vera minnst. Helztu varnir Gylfa Þ. Gíslasonar voru þær, að hér væri í rauninni um alls engar álögur að ræða, vegna þess að ekki hefði verið bent á aðrar ódýrari leiðir til að leysa vandann. Með sama rétti má segja, að meðan ekki séu færð rök að því, að afla megi ríkissjóði þeirra 800 millj. kr., sem standa undir útgjöldum fjárl., með léttbærari hætti, en nú er gert, þá séu núgildandi tollar og skattar engum manni til óþæginda eða byrði. Það þarf önnur og sterkari rök og fimari vígamenn, en þessa til þess að telja almenningi trú um, að þessir nýju 790 millj. kr. skattar séu eins konar náðargjöf, nothæf til að hylja stærstu stjórnmálasvik, sem íslenzk saga kann skil á. Þegar stjórnin var orðin algerlega ráðþrota, flýði hún í síðasta glerhús sitt og spurði: Hvar eru úrræði Sjálfstfl.? Í framsöguræðu minni hér á Alþingi um þetta mál gerði ég allýtarlega grein fyrir, hvers vegna Sjálfstfl. hefði ekki enn borið fram úrræðin í efnahagsmálunum. Með orðum Hermanns Jónassonar, sem birt eru í Tímanum 20. síðasta mánaðar, sannaði ég, að ríkisstj, treysti sér ekki til að gera neinar skynsamlegar tillögur í málinu, fyrr en að undangengnum nær tveggja ára athugun sérfræðinga á þeim gögnum, sem ríkisstj. ein getur veitt aðgang að, og síðan tveggja mánaða athugun ríkisstj. sjálfrar á tillögum sérfræðinganna. Orð Hermanns Jónassonar voru þessi: „Fram hefur farið mjög ýtarleg athugun á öllu fjárhagskerfinu. Sérfræðingar undir forustu Jónasar Haralz hagfræðings hafa fjallað um þá rannsókn og lagt skýrslur fyrir ríkisstj. Má segja, að nú liggi alveg ljóst fyrir, hvernig ástandið er og hver áhrif einstakar aðgerðir til leiðréttingar og úrbóta komi til að hafa. Þá er það ríkisstj. og stuðningsflokka hennar og loks Alþingis í heild að velja þær leiðir, sem heppilegastar eru og færar eru taldar.“ Hér þarf Eysteinn Jónsson að læra af Hermanni Jónassyni, og eftir þetta væri honum sæmst að láta minna. Honum ber að muna, að frekja hans, þegar hann krefst tafarlausra úrræða Sjálfstfl., er árás á Hermann Jónasson, sem alveg réttilega segir, að það sé ekki fyrr en fyrir liggi ýtarlegar upplýsingar, að auðið sé að gera sér grein fyrir, „hver áhrif elnstakar aðgerðir til leiðréttingar og úrbóta komi til með að hafa“, og þá, þ. e. a. s., þegar upplýsingarnar liggi fyrir, og þá fyrst komi til kasta stjórnar og þings. Krafa Eysteins Jónssonar um tafarlaus úrræði Sjálfstfl. er þess vegna að dómi Hermanns Jónassonar krafan um, að stærsti flokkur landsins geri órökstuddar tillögur. Eysteinn Jónsson veit ofurvel, að ríkisstj. lét sér ekki nægja að leyna Sjálfstfl. staðreyndum málsins, heldur gerði hún leik að því að villa honum og þjóðinni í heild sýn í aðalefnum. Þetta sést m. a. á því, að nýverið taldi Lúðvík Jósefsson tekjuþörfina 90 millj., en Gylfi Þ. Gíslason allt að 200 millj., en nú bera þeir báðir fram frv. um 790 millj. kr. nýja skatta. Það hlýtur þó að vera öllum ljóst, að úrræðin hljóta að miðast við tekjuþörfina og að allt annað gildir um 90 millj. og 790 millj. tekjuöflun. Allt þetta vil ég biðja hv. hlustendur að hafa í huga, þegar Eysteinn Jónsson og aðrir slíkir heimta nú úrræði Sjálfstfl. Ég bið menn að muna, að Hermann Jónasson hefur með réttum rökum sýnt fram á, að stjórnin ein átti aðgang að þeim heimildum, sem rannsaka þurfti, fékk ein réttar upplýsingar sérfræðinganna og hafði þess vegna ein aðstöðu til þess að gera sér grein fyrir, hver áhrif einstakar aðgerðir muni hafa, eins og Hermann Jónasson réttilega sagði, en að án þess að geta það, eru tillögur til úrbóta fálm eitt. Með þessu er málið útrætt, og allt mas Eysteins Jónssonar, hversu mikið yfirlæti og hávaði sem því kann að fylgja, hlýtur að vera talað eins og niðri í ullarballa. Ég get þó vel gert Eysteini Jónssyni það til geðs að svara hiklaust, hvort Sjálfstfl. vilji gengislækkun. Sjálfstfl. er og hefur alltaf verið andvígur gengislækkun, m. a. með þeim rökum, að sérhver þjóð, sem æ ofan í æ missir tök á verðmæti gjaldeyris síns, er í mikilli hættu stödd. Samt sem áður hefur Sjálfstfl. tvisvar staðið að því með Framsfl. að viðurkenna gengisfall, sem þegar var orðið. Hvort auðið hefði verið að umflýja slíkt nú, treysti ég mér ekki til að fullyrða, þar eð stjórnin heldur enn leyndu áliti erlendra og innlendra sérfræðinga og hefur með því varnað okkur sjálfstæðismönnum aðgang að þeim gögnum, sem stjórnin taldi sig þurfa að rannsaka mánuðum saman og raunar árum saman, áður en hún tók ákvarðanir sínar. En þegar þess er gætt, að sjálf ákvæði þessa frv. spinna upp á sig verulegan hluta tekjuþarfa útflutningssjóðs og ríkissjóðs, tel ég margt benda til, að forðast hefði mátt gengisfellingu frv. Eftir samþykkt þessa frv. hafa líkurnar fyrir, að „stiga þurfi sporið út“, eins og forsrh. sagði, stórum aukizt. Þeim öðrum spurningum, sem Eysteinn Jónsson beindi til mín við 1. umr. málsins, vil ég svara þannig: Ég tel víst, að gögn málsins sanni, að auðið sé að afla tekna með hyggilegri og réttlátari hætti, jafnvel þótt fara ætti þessar villigötur stjórnarinnar hvað stefnu eða stefnuleysi varðar. Hitt er svo beinlínis óskammfeilni af þeim, sem okkur hafa leynt öllum gögnum, að biðja okkur að ákveða, hvort uppbætur atvinnuveganna eigi að vera meiri eða minni. Um þessa hlið málsins segi ég að lokum þetta: Þegar Sjálfstfl. hefur farið með völd, hefur hann oft þurft að bera fram till. til að ráða fram úr miklum vanda, bæði á sviði efnahagsmála og á öðrum sviðum. Hann hefur aldrei hliðrað sér hjá því að gera tillögur og framkvæma þær. Svo mun enn reynast, ef þjóðin felur honum forustuna, og að því komur kannske fyrr en seinna. En nú, þegar ég hef með þolinmæði svarað barnalegum spurningum ráðherranna um stefnu Sjálfstfl. í efnahagsmálum, langar mig að leggja nokkrar spurningar fyrir þá sjálfa. Ég spyr nú: Hver er ykkar stefna í efnahagsmálunum? Um það kom ekkert fram við umr. um þetta mál undanfarna daga annað en það, að þeir kepptust allir við að sverja af sér frv. Allir sögðu þeir, að í fælist alls ekki stefna síns flokks, heldur væri frv. einhvers konar óburður, sem fallizt hefði verið á að gera að stefnu stefnulausrar stjórnar yfir sauðburðinn. Hver er stefna Framsfl. í efnahagsmálunum? Vill Framsfl, hreina gengisfellingu? Eða ætlar hann kannske að leggja 1.100 millj. kr. nýja skatta á þjóðina fyrir hverja tveggja ára valdatíð sína? Hver er stefna Alþfl. í efnahagsmálunum? Vill hann gengisfellingu? Hver er stefnakommúnista í þeim? Vilja þeir enn þá meiri gengisfellingu? Þessum spurningum verða stjórnarflokkarnir að svara skýrt og greinilega í þessum umr., ella verða kröfur þeirra um, að Sjálfstfl. komi þeim til hjálpar og leggi tafarlaust fram úrræði til úrbóta, enn þá aumkunarverðari. Ég minni svo stjórnina á, að hún hefur enn nær engu svarað af þeim tuttugu spurningum, sem ég beindi til hennar við 1. umr. þessa máls. Næst er að athuga, hverjir það eru, sem gefa þjóðinni þessar gjafir. Ég er til neyddur með örfáum orðum að rifja enn einu sinni upp nokkur ummæli alþýðunnar. Þau eru góður rammi um ásjónu ríkisstj., að vísu gamalkunnur flestum, en fyrir það gagnlegur, að hann er sjálflýsandi og sýnir þess vegna stjórnina eins og hún er, þótt hún reyni að hylja sig í skugga. Þegar Hermann Jónasson rauf stjórnarsamstarfið vorið 1956, flutti hann ræðu, sem prentuð er í Tímanum 10. marz það ár. Hann lýsti stjórnarferli Eysteins Jónssonar og félaga hans þannig: „Haldið hefur verið lengra og lengra inn á eyðimörk fjárhagslegs ósjálfstæðis.“ Stefnir Hermann Jónasson öllum afbrotamönnum fyrir dómstól þjóðarinnar og gleymdi þá víst engum nema sjálfum sér. Niðurgreiðslur, uppbætur og skattaálögur séu „hættuleg svikaleið“. „Gegn þessum voða þarf þjóðin að rísa, áður en það er of seint,“ segir Hermann Jónasson. Hann krefst algerrar stefnubreytingar tafarlaust, býður forustu sína, boðar varanleg úrræði án allra fórna, nær með bellibrögðum valdaaðstöðu og myndar bjargráðastjórn sína. Nú verður atburðaröðin hröð. Erlendir sérfræðingar eru tafarlaust til kvaddir, því að lífið liggur við. Þeir „taka út þjóðarbúið“, en því hafði stjórnin lofað. Og í októberbyrjun 1956 getur forsrh. skýrt frá, að hans haukfránu fjármálaaugu hafi séð allt rétt, spádómsandi hans enn einu sinni sannað ágæti sitt, erlendu sérfræðingarnir séu búnir að staðfesta þetta allt. Nú skyldi blaðið brotið, ný stefna tafarlaust upp tekin, varanlegu úrræðin voru á tröppunum. En á skammri stund skipast veður í lofti. Það mátti forsrh. sanna. Hann lenti í gerningaveðri, hætti við varanlegu úrræðin, sneri við og hélt aftur inn á eyðimörkina, kannske í leit að Eysteini, sem þar hefur orðið eftir. Armlög endurfundanna virðast hafa orðið svo heit, að forsrh. týndi áttavitanum og þar með stefnunni og hélt sig nú að gömlu heilræðunum hans Eysteins. Aðeins hélt hann miklu lengra inn á svikaleið niðurgreiðslnanna, uppbótanna og skattanna, en nokkrum hafði áður hugkvæmzt, því að í einingu andans og bandi friðarins lagði nú öll stjórnarhersingin í árslok 1956 300 millj. kr. nýja skatta á þjóðina, og stóð alls ekkert á kommúnistum. Hafði þó Lúðvík Jósefsson, svo sem ég áðan minnti á, sagt í byrjun þessa sama árs, þegar fyrrv. stjórn lagði 100 millj. kr. skatta á þjóðina í sama skyni, þ. e. a. s. til að hindra stöðvun framleiðslunnar, að hér væri um að ræða „stórfelldustu árás, sem gerð hefði verið á vinnandi stéttir í landinu“. Og Hannibal Valdimarsson hafði svarið þess helgan eið, svo að ég vitni í hann orðrétt, að „nýju skattaflóði verði ekki með neinu móti fram komið á Alþingi“. Allt var þetta nú með köldu blóði svikið, öllu með glöðu geði kyngt. Eftir þetta gekk stjórnin í klaustur, lofaði bót og betrun og hóf nú leit að úrræðum, sem hún áður þóttist hafa í hendi sér. Voru nú sóttir nýir sérfræðingar. Þeir unnu dag og nótt og afhentu skjöl og skilríki 18. marz s. l. Síðan hefur stjórnin verið að athuga þessi gögn. Stjórnarherrunum dugði ekki minna, en tveir mánuðir til að setja sig inn í gögnin, og höfðu þó sérfræðingarnir látið stjórnina fylgjast með málunum daglega í nær heilt missiri. Ég get þessa enn, svo að menn geti betur skilið, hvern hlut stjórnin ætlar Sjálfstfl., sem hún skammtar 2–3 daga til að kynna sér málið, en án allra gagna og skilríkja. Meðan þessu fór fram, hófu ráðherrarnir svo deilu um málið í blöðum sínum, Lúðvík Jósefsson fræddi þjóðina á því, að öll tekjuöflunin væri 90 millj., eins og ég áðan gat um. Gylfi Þ. Gíslason taldi dálitla reikningsskekkju hjá Lúðvík, þörfin væri 200 millj. kr., en ekki 90, Þjóðviljinn tók upp hanzkann fyrir sinn mann og sagði, að prófessor dr. Gylfi Þ. Gíslason menntmrh. væri hreinræktað hlægilegt fífl, enda hefði hann þá sagt, að uppbótakerfið væri komið út í slíkar öfgar, að mikil síldveiði mundi sennilega gera íslenzka ríkið gjaldþrota, og fleiri svipuð vísdómsorð. Endirinn varð svo sá, eins og allir vita, að þessir herrar sameinuðust um að leggja á þjóðina 790 millj. nýja skatta til að auka þetta uppbótakerfi. Ég hirði ekki að rekja þessar ógeðþekku og ósæmilegu umræður í stjórnarblöðunum undanfarnar vikur, en þær eru siðlausari og sóðalegri, en ég man dæmi um í íslenzkum stjórnmálum. Ég skal nefna aðeins sem dæmi auk lýsinganna á menntmrh., að eitt stjórnarblaðið lýsti forsrh. sem siðlausum, yfirlætisfullum oflátung og brigzlaði honum um fals og flærð og bætti síðan við, að þetta væri aðeins brot af því, sem hann verðskuldaði. Hafði hann þá snert rússneska hjartað í kommúnistaflokknum. Utanrrh. fékk í sinn hlut, að hann væri smánarblettur á íslenzku þjóðinni, en fjmrh, var afgreiddur með því að vera íhaldssamt hundsskinn. Hafa þessi fúkyrði enn aukizt allra síðustu dagana. En sjálf deilan um væntanlegar úrlausnir vandamála þjóðarinnar einkenndist af því, að einn sagði það svart, sem annar sagði hvítt. Og oft mátti sjá sama daginn í einu og sama blaði mörgum ólíkum leiðum haldið fram, sem því eina rétta. En það þori ég að fullyrða, að þótt útvarpað hefði verið frá hreinum vitlausraspítala umræðum um þessi mestu vandamál þjóðarinnar og þeim algerlega óundirbúnum, hefðu þær umræður án efa orðið engu síður uppbyggilegar, en þessar viðræður ríkisstj. í blöðum hennar síðustu vikurnar og auk þess vafalaust miklu prúðari. Mér þykir þetta atferli þjóðarskömm. Ég hef ekkert geð í mér til að rekja það frekar. En rétt er að viðurkenna, að eftir þessar innbyrðis deilur stjórnarinnar má telja víst, að allir skilji, að menn, sem þannig hugsa og tala hver um annan og auk þess eru ósammála í flestum aðalefnum, megna aldrei að leysa hin margvíslegu vandamál þjóðarinnar. Nú hafa menn þá loksins fengið að sjá árangur nær tveggja ára heilabrota stjórnarinnar, þeirrar stjórnar, sem raunar þóttist öll ráð kunna þegar í upphafi. Hvernig lízt mönnum á óburðinn? Einu sinni sagði maður við kunningja sinn: Hvernig ferð þú að því að brjóta flösku í tómum poka? - Hinn svaraði: Ja, hvernig ferð þú að því að brjóta heila í tómum haus? - Einhvern veginn dettur mér þessi saga í hug, þegar ég lít á þessi nýju varanlegu úrræði eftir öll heilabrot stjórnarinnar. Þessum árangri, svo beysinn sem hann er, hefur stjórnin náð eftir óviðunandi leiðum. Stj. hefur gerzt sek um að flytja æðstu völd þessara þýðingarmiklu mála frá Alþingi og yfir í hendur Alþýðusambandsins. Með þessu er brotið blað í stjórnmálalífi Íslands. Þeir bera þunga ábyrgð, sem það hafa gert. Þeir hafa framið svik við þingræðið og lýðræðið og fært með því voða yfir þjóðina og sjálfstæði hennar. Hitt er svo mál fyrir sig, að samþykki þessa nýja æðsta valdhafa yfir málefnum þjóðarinnar er fengið með ótrúlegustu aðferðum. Við það bætist svo, að valdhafinn, Alþýðusambandið, samþykkti ekki þetta frv., heldur mótmælti því. Mótmælatillagan var að vísu að forminu til felld með 15:14 atkv., en bak við þessi 14, sem mótmæltu, standa skv. meðlimaskrá félaganna hvorki meira né minna en 82% þeirra, sem atkv. greiddu, en bak við hina 15, sem gustukuðu sig yfir grátbænandi aumkunarverða ríkisstjórn, standa aðeins 18%. Verkalýðurinn samþykkti því ekki gerðir stjórnarinnar, þótt hún láti svo, heldur mótmælti þeim með yfirgnæfandi meiri hluta atkvæða. Hermann Jónasson forsrh. stendur nú á sinni pólitísku Waterloo. Orrustunni er lokið. Stríð hans er senn á enda. Honum tekst ekki að gleyma því, hversu hart hann fordæmdi aðgerðir fyrri stjórnar, hversu heitt hann hét því að hætta tafarlaust svikaleið uppbóta, niðurgreiðslna og skatta og hversu afdráttarlaust hann lofaði að leysa vandann með varanlegum úrræðum og án þess að skerða lífskjörin. Verðbólgan skyldi tafarlaust stöðvuð. Efnd þessara loforða ætti að vera prófsteinn á stjórnina. Nú spyr þessi hermaður á Waterloo sjálfan sig: Höfum við gengið til góðs, götuna fram eftir veg? - Hann litast um. Varanlegu úrræðin sér hann ekki. Það, sem við blasir, er nýir skattar. Fyrst 300 millj„ síðan 790 millj., og er þá sleppt stóreignaskattinum svonefnda, er nemur 135 millj. Gengisfelling, lögskipaðar kauphækkanir, lögskipuð ný verðbólguskriða, lögskipaðar nýjar stórauknar niðurgreiðslur og uppbætur, og loks prófsteinninn, sem orðinn er legsteinn allra loforða og myllusteinn um háls hans sjálfs, sem sökkva mun honum í pólitískt djúp niður. Hermaðurinn á Waterloo sér, að víxlsporin eru mörg, vanefndirnar fleiri. Hann spyr sjálfan sig, hvort ógæfan stafi ekki að verulegu leyti af því, að forusta hans hafi brugðizt, hvort hann hafi ekki skort hæfni til að taka ákvarðanir. Þessar hugleiðingar Hermanns Jónassonar minna mig á söguna um asnann. Hann stóð glorhungraður milli tveggja heysátna. Hann var að því kominn að fá sér tuggu úr annarri, þegar honum varð lítið á hina og sá, að úr henni mátti líka seðja sig. Í hvora átti hann að bíta? Vesalings asninn velti vöngum. Honum var lífsins ómögulegt að ákveða sig. Að lokum varð hann hungurmorða. Við Íslendingar eigum enn þá heysáturnar: gengisfallið, skatta til millifærslna og niðurgreiðslna, verðstöðvun, verðhjöðnun, myntskiptingu og enn fleiri „heysátur“. Asnann eigum við hins vegar engan. Aftur á móti eigum við forsrh., sem sýnist hafa erft þann brest hins viðkunna asna að geta ekki ákveðið, í hvora eða hverja „heysátuna“ hann vill bíta. Það er hættulegt, bæði honum sjálfum og þjóðinni allri. Dauðasyndir stjórnarinnar eru ekki eingöngu sviknu loforðin. Ofan á þau bætast tilraunir til að brjóta niður þingræðið og lýðræðið með því að flytja valdið frá Alþingi og forseta landsins til Alþýðusambandsins. Við þetta bætist svo enn, að forustuna skortir algerlega hæfni til að taka ákvörðun, og loks er svo ríkisstj. sjálfri sér sundurþykk og gersamlega stefnulaus. Síðustu sporin, að láta til leiðast að leggja 790 millj. kr. nýja skatta á þjóðina, hljóta að hafa verið forsrh, þung, líka vegna þess, að hann veit, að með þeim er aðeins tjaldað til einnar nætur. Þessi úrræði eru ekki eingöngu óskynsamleg og hljóta að kalla á önnur haldbetri, mjög bráðlega, heldur eru þau líka svo úr garði gerð, að þau spana til óvinsælda. Verkalýðurinn hefur mótmælt með 82% atkvæða gegn 18%. Framleiðendur lýsa þau svik og mótmæla harðlega. Ótal stór og smá félög og félagasamtök mótmæla. Úr öllum áttum er mótmælt. Sjálfstfl., sem nú fer opinberlega með umboð 50% kjósenda, mótmælir. Formaður kommúnistaflokksins, sem fer með 17% atkvæða, mótmælir. Einu sinni var kveðið: Hérna á öldungsaxlirnar ellisignar, bilaðar hinu og þessu hrúgað var. Hafa þær gerzt í vetur stjórnarsynda setur. En þó eru eftir ótaldar allra verstu klyfjarnar, sem líka á að láta þar. Loftarðu þessu, Pétur? Hermann Jónasson hefur engar öldungsaxlir, ekki ellisignar, ekki bilaðar. En samt spyr ég nú, þegar hann ofan á allar sínar fyrri syndir bætir hinum endanlegu svikum allra fagurra fyrirheita með því að leggja 790 millj. nýjar drápsklyfjar á þjóðina, - ég spyr: loftarðu þessu, Hermann? Svo sem alþjóð veit, dó ríkisstj. miðvikudaginn 21. f. m. og gaf sjálf fyrir andlátið fyrirmæli um að tilkynna erlendum fréttastofnunum sorgarfregnina. Aðfaranótt fimmtudags fékk líkið sinadrátt og reis upp við dogg, eins og hnyttinn maður orðaði það. Á fimmtudag andaðist stjórnin öðru sinni. Á föstudagsmorgun lifnaði hún dauð. Þannig tórir hún nú, hve lengi skal ég ekki spá. Aldrei hefur íslenzk stjórn átt sér óhugnanlegri sögu né ömurlegra ævikvöld. Forustulausa þjóð hefur sjálfri sér sundurþykk ríkisstj. þó á banabeði að lokum tekizt að sameina. Framsóknarmenn vilja reyna að bjarga leifunum af æru foringja sinna. Kommúnistar vilja forða sér undan refsivendi verkalýðsins. Alþfl. vill, ef auðið er, halda líftórunni með því að forða sér frá kommúnistum og ekki síður þó úr ástarörmum Framsóknar. Sjálfstfl. hefur alltaf viljað og mun alltaf vilja bjarga þjóðinni, en frumskilyrði þess er að losa hana við stjórnleysi stjórnarinnar. Þess vegna er þjóðin nú loksins sameinuð og sammála, öll þjóðin, að ráðherrunum þó undanskildum. Allir segja: Komi hvað, sem koma vill, en burt með þessa ríkisstj. Ég lýk máli mínu með því að segja stjórninni og þjóðinni í heild þann einfalda, en afar þýðingarmikla sannleika, að enda þótt efnahagsmál þjóðarinnar verði aldrei leyst í eitt skipti fyrir öll, þá er þó haldbezta lausnin sú að efla útflutningsframleiðsluna með stórvirkustu tækjum. Jafnframt verður þjóðin að gera sér ljóst, að hún verður að una sanngjarnri skiptingu þess, sem dregið er í þjóðarbúið, því að engin þjóð fær til langframa lifað um efni fram.



Herra forseti. Samkvæmt stjórnarskrá Íslands njóta alþingismenn mikilla réttinda og frelsis til orðs og æðis og eru eingöngu bundnir við sannfæringu sína. Á hinn bóginn ber þeim og að rækja ríkar skyldur við land og þjóð. Meginskylda þeirra við kjósendur, fólkið í landinu, hlýtur að vera sú að koma heiðarlega fram og standa við orð sín og eiða, svo sem framast er unnt. Það fer nú að líða að tveggja ára afmæli hæstv. ríkisstj., hinnar samvirku forustu vinstri manna. Er því eðlilegt að flytja henni stutta afmæliskveðju í eldhúsi þingsins og beina til hennar nokkrum skeytum, byggðum á orðum hennar og athöfnum um nær tveggja ára skeið. Sem betur fer, hafa mörg einkunnarorð hennar og yfirlýsingar geymzt í skráðum heimildum, sem unnt er að grípa til og draga fram í dagsljósið, ella gæti vafalaust orðið erfitt um sannanir. Vorið 1956 lögðu framsóknarmenn mikla áherzlu á tvennt: Efnahagsmálin skyldu leyst til frambúðar með varanlegum úrræðum að undangenginni úttekt á þjóðarbúinu í augsýn alþjóðar. Herinn átti að víkja úr landinu. Þetta og margt fleira taldi Tíminn auðvelt að framkvæma með því skilyrði, að Sjálfstfl. kæmi hvergi nærri. Til að undirstrika enn betur hin fögru fyrirheit, gaf Hræðslubandalagið svokallaða út bækling, stefnuskrá umbótaflokkanna, með forsíðumynd af bónda og sjómanni, er takast í hendur. Það er handhægt að bera saman loforð þessa pésa um gull og græna skóga við þær efndir, sem orðið hafa. Á hinn bóginn eru engin tök á því að gera því efni tæmandi skil á örfáum mínútum. Það eru mörg dagsverk. Einstök dæmi verða að nægja. En niðurstaðan er alls staðar hin sama. Hæstv. ríkisstj. hefur gengið á bak orða sinna í einu og öllu. Eitt var það, sem bandalag Alþýðu- og Framsfl. lagði höfuðáherzlu á fyrir síðustu alþingiskosningar, en það var, að ekki kæmi til mála að vinna með kommúnistum. Slíkar yfirlýsingar voru margoft endurteknar í blöðum flokkanna, í útvarpsumræðum, á fundum og í einkaviðtölum. Þessi yfirlýsing kom m. a. mjög greinilega fram á forsíðu Tímans á sjálfan kjördaginn, sunnudaginn 24. júní 1956. Þar segir svo m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Eins og margbúið er að lýsa yfir af hálfu Alþfl. og Framsfl., verður ekkert samstarf haft við þetta bandalag kommúnistanna um stjórn, af því að þeir eru ekki hóti samstarfshæfari en áður, þótt þeir hafi skipt um nafn.“ Þetta sagði Tíminn á kosningadaginn. En ekki var þetta Tímablað orðið mánaðargamalt, þegar búið var að mynda ríkisstj., þar sem kommúnistar voru stærsti stuðningsflokkurinn og raunverulegir leiðsögumenn í flestum efnum. Á Alþingi lögðu þeir blessun sína yfir alla klæki og svik Hræðslubandalagsins, er þeir höfðu áður kallað svo. Það má því segja, að vinstri flokkarnir allir hafi átt sinn þátt í tilræðinu við stjórnarskrána, er margir töldu brot á meginreglum réttar og siðgæðis. En það er kapítuli út af fyrir sig, sem alþjóð er kunnur. Ill var þín fyrsta ganga, má því segja um hæstv. ríkisstj., og hefur framhaldið orðið eftir því. Það má að vísu finna þess dæmi, að hæstv. ríkisstj. hafi reynt að efna orð sín, þegar hún taldi það sér í hag. Hún hét því að endurskoða bankakerfið, m. a. með það fyrir augum að koma í veg fyrir pólitíska misnotkun bankanna. Þetta loforð efndu stjórnarliðar dyggilega á sína vísu, á þann hátt að sölsa undir sig öll yfirráð í bönkum landsins, er þeir töldu mestan slæg í, og lyfta helztu gæðingum sínum til æðstu valda. En svo var harður aðgangur, þegar þessi fengur kom til skiptanna, að við lá, að full vinslit yrðu þegar í upphafi og allur þingheimur stjórnarsinna berðist. Allir vildu þeir fá sína silfurpeninga, hvað sem það kostaði. Það verður ekki annað sagt, en að bandalag þeirra, sem sjálfir nefna sig umbótaflokka, hafi gefið landbúnaðinum og dreifbýlinu fögur fyrirheit. Í framfaraáætlun þeirra var rætt um bætta tækni og jafnvægi í byggð landsins, aukna rafvæðingu, eflingu landbúnaðar og aukið lánsfé til framkvæmda, bættar samgöngur og hagstæða verzlun. Er þó fátt talið. Tökum samgöngumálin sem dæmi til nánari athugunar. Það dylst engum, sem eitthvað þekkir til í sveitum landsins, að góðar og greiðar samgöngur eru eitt allra stærsta hagsmunamál þeirra. Góðir vegir eru jafnnauðsynlegir til að draga lífsnauðsynjar til búanna og koma afurðum þeirra á markað. Samgönguerfiðleikar og einangrun eru skæðustu óvinir íslenzkra sveita. Því ber ekki að neita, að stórfelldar umbætur hafa átt sér stað í samgöngumálum landsmanna undanfarin ár. Vegakerfið hefur verið aukið og endurbætt og margar brýr verið byggðar yfir ár og torfærur. Þrátt fyrir þetta eru mörg byggðarlög enn illa á vegi stödd og búa við mikið öryggisleysi, einkum að vetrarlagi. Í þessu efni er mjög fróðlegt að kynna sér hið merka og ýtarlega álit, sem mþn. í samgöngumálum skilaði snemma á þessu ári. N. þessi var skipuð skv. þál. frá 15. marz 1956. Álit hennar og till. byggjast m. a. á upplýsingum frá sýslunefndum og bæjarstjórnum hvaðanæva að af landinu og sýna ljóslega, hversu brýn hagsmunamál er hér um að ræða. Það er nú ljóst orðið, hver afstaða núverandi hæstv. ríkisstj, er til þessara lífsnauðsynlegu framkvæmda. Á sama tíma og fjárlög hafa hækkað og þanizt út á nær öllum sviðum s. l. tvö ár, virðist það hafa verið eina sparnaðarmál hæstv. fjmrh. að skera stórlega niður fjárveitingar til nýbyggingar þjóðvega. Þannig lagði hann til í fjárlagafrv. sínu á s. l. hausti, að fjárveiting til vegaframkvæmda yrði lækkuð úr tæpum 16 millj. kr., sem hún var á fjárlögum ársins 1957, niður í 12 millj. kr. Það er fróðlegt og furðulegt í senn, að slík till. skuli fram borin af þeim flokki, sem jafnan hefur talið sig réttborinn til að ráða öllu í sveitum landsins og kveðst bera hag bændastéttarinnar fyrir brjósti öllum öðrum fremur. Þegar á átti að herða og Framsókn varð vör við ákveðna afstöðu sjálfstæðismanna í þessu máli, þorði hún ekki að halda till. þessari til streitu. Leikar fóru þannig, að fjárveiting til nýbyggingar þjóðvega var hækkuð upp í tæpar 16 millj. kr. eða sömu fjárhæð og s. l. ár. Það er þó auðsætt, að hér er í raun og veru um stórlækkaða fjárveitingu að ræða. Kostnaður við vegagerð hefur vaxið til muna s. l. tvö ár, og þjóðin fær styttri nýja vegi á komandi sumri og færri brýr, en undanfarin ár fyrir sömu fjárveitingu að krónutölu, hvað þá nú, eftir að bjargráðalögin nýju hafa tekið gildi. Það er að vísu nauðsynlegt og sjálfsagt að gæta fyllsta sparnaðar og hófsemi í meðferð ríkisfjár. En sjálfstæðismenn telja fráleitt að draga úr framlögum til vegagerðar, á sama tíma og fjáraustur og eyðsla fer í vöxt á öllum öðrum sviðum. Þess vegna flutti Jón Pálmason, þm. A-Húnv., till. í samvinnunefnd samgöngumála á Alþingi um að hækka umrædda fjárveitingu til vega í 20 milljónir, en stjórnarliðið í nefndinni skellti við skollaeyrum og stakk till. þessari undir stól. Þetta Alþ. er orðið ærið langdregið. Þingfundir í hvorri d. eru komnir nokkuð á annað hundrað, þó að flestir hafi þeir verið stuttir. Í byrjun febrúar, þegar fundir hófust að nýju eftir jólaleyfið, stakk formaður þingflokks sjálfstæðismanna upp á því, að fundum yrði frestað, unz úrræði ríkisstj. í efnahagsmálum lægju fyrir. Þessum tilmælum var ekki sinnt, en þingmenn hafa setið og beðið, svo að mánuðum skiptir, eftir bjargráðunum svokölluðu. Hæstv. fjmrh. telur bjargráðalög ríkisstj. stórkostlegt hagsmunamál fyrir landbúnaðinn, sbr. ræðu hans, er birtist í Tímanum fyrir skömmu. Betur, að svo væri. Ég held þó, að bændum hrjósi almennt hugur við þessum síðbornu úrræðum vinstri stjórnarinnar. Samkv. þeim á allt að hækka, jafnvel brýnustu lífsnauðsynjar, svo sem kornvörur, kaffi og sykur, um a. m. k. 15%, búsáhöld, hreinlætisvörur og skófatnaður um 26–27%. Landbúnaðarvélar, sem bændur eru löngu búnir að panta og voru látnir greiða fullu verði í vetur, eiga nú að hækka yfir 30%, enda voru umsóknir bænda um þær látnar bíða eftir bjargráðunum, eins og svo margt annað. Rekstrarvörur landbúnaðarins munu allar stórhækka, innfluttar fóðurvörur t. d. um 43%. Byggingarefni hækkar til muna. Þetta eru aðeins nokkur dæmi. En hvað eiga bændur að fá í staðinn? Jú, þeir eiga að fá 5% kauphækkun með haustinu, og þeir, sem selja mjólk, fá samsvarandi hækkun miðað við 1. júní. Getur svo hver og einn séð, hversu hagstæð útkoman verður, og væri synd að segja, að stjórnarflokkarnir hefðu gleymt landbúnaðinum í þetta sinn. Þá eru aðgerðir þessar ekki sérlega uppörvandi fyrir þá, sem eru að hefja búskap í sveitum landsins. Samkv. framfaraáætlun umbótaflokkanna átti að koma upp við Búnaðarbankann sérstakri lánadeild, er veitti frumbýlingum hagstæð lán. Enn fremur skyldi hafin veiting bústofnslána. Raunin er þó sú, að frumbýlingar hafa nær enga lánsfjármöguleika og veðdeild Búnaðarbankans er galtóm og meira en það. Hitt er svo athyglisvert, að í ríkisstj. gengur ekki hnífurinn á milli framsóknarmanna og kommúnista, nema þá rétt til málamynda, og ekki hefur heyrzt ein einasta óánægjurödd frá bændafulltrúum Framsfl. um stjórnarsamstarfið og stjórnarstefnuna. Og eftir bæjarstjórnarkosningarnar í vetur, sem hleyptu uggvænum hrolli í allt stjórnarliðið, sagði hæstv. forsrh., að úrslit þeirra ættu að kenna stjórnarliðum, að nú væri höfuðnauðsyn að taka upp enn nánara samstarf, en áður. Það dregur enginn í efa, að hæstv. ríkisstj. hafi átt við ýmis vandamál að etja, síðan hún tók við völdum. En mikið af þeim vanda hefur hún skapað sjálf. Við síðustu kosningar töldu stjórnarflokkarnir það allra meina bót, ef takast mætti að gera Sjálfstfl. áhrifalausan. Á síðustu tveim þingum hafa þeir fylkt liði og sameinazt um að drepa svo að segja hverja einustu till., sem fram hefur komið af hendi sjálfstæðismanna. Nú loksins eftir nær tveggja ára strit, þegar ríkisstj. færir þjóðinni bjargráð sín og finnur gagnrýni og andúð úr öllum áttum, tekur hún að hrópa ákaft á tillögur frá sjálfstæðismönnum, fleiri tillögur til að fella, áður en hún fellur sjálf. Hæstv. ríkisstj. finnur, að hún er að renna skeið sitt á enda. Viðfangsefni hennar er nú það eitt að stritast við að sitja sem lengst. Það alvarlegasta við bjargráð hennar er það, að þau eru einungis til bráðabirgða og munu varla endast þjóðinni yfir hábjargræðistímann, sem nú fer í hönd, hvað þá lengur. Þetta sér og veit hæstv. ríkisstj., og þetta grunar allan almenning. Alþjóð, sem undanfarnar vikur hefur fylgzt með skrifum stjórnarblaðanna um landhelgina og horft á máttvana ríkisstj. neyta síðustu orku sinnar til að kasta sjálfu fjöreggi þjóðarinnar á milli sín í fullkomnu ábyrgðarleysi, getur ekki borið neitt traust til valdhafanna lengur. Núverandi hæstv. ríkisstj. mun falla á vanefndum sínum. En við skulum vona, að trú allrar þjóðarinnar á landið og framtíð þess lifi, að menn haldi áfram að treysta því bezta í fari þingræðis og lýðfrelsis, að íslenzka þjóðin geri þá lágmarkskröfu til valdhafanna hverju sinni, að þeir skýri satt og rétt frá staðreyndum og gangi aldrei á bak orða sinna.



Herra forseti. Einn af mestu núlifandi stjórnmálaleiðtogum heimsins, Winston Churchill, fyrrverandi forsætisráðherra Breta, komst þannig að orði, er hann ávarpaði þjóð sína á mikilli örlagastundu, að hann byði henni blóð, svita og tár. Þannig vildi hinn djúpvitri og raunsæi leiðtogi búa þjóð sína undir átökin við þá erfiðleika, sem fram undan voru. Þegar núverandi ríkisstj. tók við völdum fyrir tæpum 2 árum, sagði hún þjóðinni að vísu, að hér væri allt komið í kaldakol, sem þó var fjarstæða og ósannindi, en hún lýsti því jafnframt yfir, að ekkert væri auðveldara, en ráða fram úr erfiðleikunum. Hún hét þjóðinni því, að úr vanda hennar skyldi leyst með nýjum leiðum og varanlegum úrræðum. Hún lofaði gulli og grænum skógum. En ávöxturinn af starfi vinstri stjórnarinnar hefur ekki orðið sá, sem hún spáði sjálf við valdatöku sína. Aldrei hefur íslenzk þjóð staðið frammi fyrir öðrum eins vanda í stjórnmálum sínum, eftir að hún öðlaðist sjálfstæði sitt, og einmitt nú. Þessi hæstv. ríkisstj. á nú það úrræði eitt, eftir að hún hefur gefizt upp í viðureigninni við þá erfiðleika, sem hún hefur að langsamlega mestu leyti skapað sjálf, að ásaka Sjálfstfl. fyrir að hafa engar till. flutt um lausn efnahagsvandamálanna og reyna að telja þjóðinni trú um, að hann eigi engin úrræði og farist því ekki að gagnrýna uppgjöf ríkisstj. Áður en þessari staðhæfingu er svarað, er rétt að minna á það, að flokkar vinstri stjórnarinnar spurðu ekki um úrræði Sjálfstfl. sumarið 1956. Þá sögðu þeir þjóðinni, að þeir kynnu sjálfir ráð við öllum vanda og mestu máli skipti fyrir þjóðarheill, að Sjálfstfl. yrði gersamlega einangraður um aldur og ævi. Þið munuð, hlustendur góðir, heyra hæstv. forsrh , sem talar hér á eftir mér, halda sér í þá staðhæfingu eins og sökkvandi maður í flak, að Sjálfstfl. eigi engin sjálfstæð úrræði og hafi engar viðreisnartill. flutt. Hæstv. fjmrh. mun syngja sama sönginn. Hann hefur raulað hann undanfarna daga. Fulltrúar kommúnista og Alþfl. munu svo púa undir. Þannig mun öll vinstri hersingin reyna að hugga sig og fylgismenn sína og afsaka uppgjöf sína og brigðmæli með því, að stjórnarandstaðan hafi verið svo hláleg að vilja ekki segja henni, hvernig eigi að ráða fram úr vandamálunum. En sjá menn ekki, hve eymd stjórnarliðsins er uppmáluð í þessum afsökunum þess? Mennirnir, sem lýstu því yfir árið 1956, að engan vanda væri hægt að leysa með Sjálfstfl., verða nú umfram allt að fá leiðbeiningar frá honum um það, hvað gera skuli. En hvað hefur eiginlega orðið af úrræðunum, sem vinstri stjórnin sagði þjóðinni að hún ætti sumarið 1956? Getur það verið, að sama hafi hent hæstv. ríkisstj. og hrafninn, sem étur sín eigin egg, þegar hart er í ári? Viðhorfin í íslenzkum stjórnmálum í dag út á við og inn á við hljóta að vera öllum ábyrgum og hugsandi Íslendingum hið mesta áhyggjuefni. Það er vitanlega hlutverk stjórnarandstöðunnar að gagnrýna mistök og víxlspor þeirra, sem með völdin fara á hverjum tíma. Og vissulega er það rétt, að stjórnarandstaðan hefur að mörgu leyti miklum mun erfiðari aðstöðu til þess að kryfja vandamálin til mergjar, en ríkisstj., sem hefur fjölda sérfróðra manna í þjónustu sinni. Þrátt fyrir það höfum við sjálfstæðismenn aldrei skorazt undan því að segja þjóðinni, hver afstaða okkar og stefna sé í stórum dráttum til þjóðfélagsvandamálanna, enda þótt við séum ekki í ríkisstj. Meginvandamál íslenzks efnahagslífs í dag er hinn geigvænlegi hallarekstur svo að segja alls atvinnurekstrar í landinu og þá fyrst og fremst útflutningsframleiðslunnar. Fullkomið ósamræmi ríkir milli verðlags og framleiðslukostnaðar í landinu annars vegar og markaðsverðs útflutningsafurða okkar í viðskiptalöndunum hins vegar. Þetta þýðir það, að gengi íslenzkrar krónu er raunverulega fallið, það er ekki lengur í neinu samræmi við hina opinberu skráningu þess. Sjálfstæðismenn hafa jafnan talið gengislækkun algert neyðarúrræði. En fram hjá þeirri staðreynd verður ekki gengið, að gengi krónunnar er fallið. Ein meginorsök þess gengisfalls eru hin pólitísku verkföll, sem kommúnistar beittu sér fyrir árið 1955 og höfðu í för með sér stórfellt kapphlaup milli kaupgjalds og verðlags. Í framhaldi af því, að kommúnistum og bandamönnum þeirra tókst að brjóta niður jafnvægisstefnu fyrrv. ríkisstj. í efnahagsmálunum, hefur svo gengi íslenzkrar krónu haldið áfram að falla hröðum skrefum. Vinstri stjórnin hefur verið að fella gengi krónunnar, síðan hún settist á valdastól. En hún þorir ekki að viðurkenna það og reynir að fela það eins og önnur óhappaverk sín. Verðbólguskrúfan hefur haldið áfram, hallarekstur útflutningsframleiðslunnar stöðugt orðið meiri, en engar aðrar ráðstafanir gerðar til þess að hindra stöðvun hennar, en álagning hrikalegra nýrra skatta og tolla á almenning. Óhugsandi er, að íslenzkri útflutningsframleiðslu verði haldið áfram með slíkum hrossalækningum til frambúðar. Ný gengisskráning, sem mætt væri með hækkun kaupgjalds að vörmu spori, væri þó gersamlega tilgangslaus. Jafnhliða raunverulegum jafnvægisráðstöfunum telur Sjálfstfl., að höfuðnauðsyn beri til þess að auka útflutningsframleiðsluna, þannig að þjóðin fái meira til skiptanna og geti byggt lífskjör sín á heilbrigðum og traustum grundvelli. Í því sambandi verður að leggja áherzlu á að beina vinnuaflinu í vaxandi mæli að þeim atvinnugreinum, sem standa undir gjaldeyrisöflun og útflutningi. Í dag eru um 4.500 manns á öllum fiskiskipaflota þjóðarinnar. Af þessum hópi voru á s. l. ári um 1.400 útlendingar, Það er fráleitt, að 3.500 manns geti í framtíðinni staðið undir svo að segja allri útflutningsframleiðslu 160 þús. manna þjóðar. Við verðum að viðurkenna það og gera það dæmi hreinlega upp við okkur, að óhugsandi er, að þjóðin njóti til frambúðar þeirra lífskjara, sem hún hefur búið við undanfarin ár, án þess að auka þátttöku sína í útflutningsframleiðslunni. Jafnhliða því, sem gerðar eru raunhæfar ráðstafanir til þess að koma á jafnvægi í þjóðarbúskapnum, yrði þess vegna að framkvæma róttækar aðgerðir til að beina vinnuafli þjóðarinnar til arðbærra starfa í þágu framleiðslunnar. Þetta hefur vinstri stjórnin gersamlega vanrækt. Hún hefur meira að segja snúizt gegn síendurteknum tillögum okkar sjálfstæðismanna, m. a. um skattfrelsi sjómanna, til þess að örva þjóðina til þátttöku í sjómennsku og útgerð. Í stað þess hefur hún gert kákráðstafanir, sem engin áhrif munu hafa. Þá er það skoðun okkar sjálfstæðismanna, að jafnhliða því, sem uppbótakerfið yrði afnumið, beri að lækka að miklum mun skatta og tolla á þjóðinni. Uppbótakerfið hefur krafizt stöðugt nýrra skatta á almenning, og er nú svo komið, að undir forustu núverandi hæstv. ríkisstj. hafa verið lagðar á um það bil 1.100 millj. kr. í nýjum álögum á almenning. Hefur þessi gífurlega skattheimta haft í för með sér lömun alls einkaframtaks, hindrað heilbrigða efnahagsstarfsemi og átt ríkan þátt í margvíslegri upplausn og öfugþróun í þjóðfélaginu. Einstaklingar, þ. á m. dugandi sjómenn og aðrir framleiðendur, hætta að leggja sig fram um öflun verðmæta, þegar hið opinbera tekur svo að segja allt, sem þeir afla. Fáum þykir svo vænt um Eystein Jónsson, að þeir leggi á sig erfiði og áhættu til þess eins að seðja skattahít hans. Sjálfstfl. telur það einnig eitt hið mesta nauðsynjamál, að samtök launþega og atvinnurekenda geri með sér heildarsamninga um kaup og kjör til lengri tíma, en nú tíðkast. Í nágrannalöndum okkar semja þessir aðilar víða til 2 og jafnvel 3 ára. Tryggir þetta vinnufrið og á ríkan þátt í sköpun nauðsynlegs jafnvægis í þjóðfélögunum. Hér hafa hinar tíðu samningsuppsagnir oft valdið miklu öryggisleysi og glundroða, sem síðan hefur orðið öllum til tjóns, verkafólki, atvinnurekendum og þjóðarheildinni. Þá er það og þýðingarmikið atriði, að framleiðendur og launþegar eignist sameiginlega hagstofnun, sem hafi það hlutverk að gera sér grein fyrir greiðslugetu atvinnuveganna á hverjum tíma og þróun í hagmálum, framkvæmi rannsóknir á kaupmætti launa frá ári til árs og leggi yfirleitt sem gleggstar upplýsingar á borðið um hagræn málefni, sem varða í senn verkalýð og vinnuveitendur og afkomu bjargræðisveganna til lands og sjávar. Enginn hugsandi maður, sem vill þjóðfélagi sínu vel, kemst hjá því að viðurkenna þá hættu, sem felst í stöðugum og stórfelldum átökum milli verkalýðs og atvinnurekenda. Þessi átök verður nútímaþjóðfélag að hindra, ekki með valdboðum, heldur með samvinnu fjármagns og vinnu. Þessa tvo aflgjafa verður að sætta. Við sjálfstæðismenn höfum aldrei sagt þjóð okkar, að unnt væri að leysa efnahagsvandamál hennar með töframeðulum, án þess að nokkur einstaklingur eða stétt þyrfti nokkru að fórna. Við höfum þvert á móti sagt og segjum enn, að frumskilyrði heilbrigðs efnahagslífs, góðra lífskjara og stöðugrar þróunar og uppbyggingar í þjóðfélaginu sé, að þjóðin líti raunsætt á hag sinn og miði eyðslu sína og kröfur til lífsins fyrst og fremst við arð framleiðslu sinnar og atvinnutækja. Þetta er hinn einfaldi sannleikur um till. og úrræði í efnahagsmálum. Sá, sem segir þjóðinni þennan sannleika og hvikar aldrei frá honum, kemur fram eins og heiðarlegur stjórnmálamaður og villir ekki á sér heimildir. Sá, sem kemur hins vegar og segir þjóð sinni, að hann eigi ný og varanleg úrræði, sem leysi allan vanda auðveldlega, án þess að nokkur þurfi nokkru að fórna og án þess að taka þurfi tillit til grundvallarlögmála efnahagslífsins, hann segir þjóðinni ósatt og gerir tilraun til þess að blekkja hana. Og það er einmitt það, sem núverandi hæstv. ríkisstj. hefur gert. Hún átti engin ný og varanleg úrræði sumarið 1956, og hún á þau ekki heldur í dag. Þess vegna standa nú leiðtogar hennar uppi sem afhjúpaðir ósannindamenn frammi fyrir þjóð sinni. Kommúnistar og bandamenn þeirra hafa orðið að éta ofan í sig öll stóru orðin um „árásir“ fyrrv. stjórnar á verkalýðinn, „kauprán“ og „vísitöluskerðingar“. Þeir hafa s. l. 2 ár orðið sjálfir að samþykkja vísitölubindingu, dulbúna gengislækkun og neyðzt til að láta ríkisvaldið taka aftur af launþegum hina fölsku kjarabót, sem knúin var fram með hinum pólitísku verkföllum veturinn 1955. Þetta sér og skilur hinn margsvikni verkalýður í dag. Ég hef hér á undan rætt nokkra drætti í heildarstefnu okkar sjálfstæðismanna gagnvart efnahagsvandamálunum. Til viðbótar vil ég aðeins vísa til reynslu þjóðarinnar á till. okkar og úrræðum í efnahagsmálum árin 1950–55. Flokkur okkar átti þá sæti í ríkisstj. og hikaði ekki við að leggja fram fjölþættar till. um margvíslegar viðreisnarráðstafanir í efnahagsmálum landsmanna. Sumar þessar ráðstafana voru ekki vinsælar. En þær voru nauðsynlegar. Þess vegna hikaði Sjálfstfl. ekki við að rækja skyldu sína við þjóðarhag og beita sér fyrir flutningi þeirra og lögfestingu. Hann treysti á heilbrigða dómgreind fólksins og tapaði heldur ekki á því. Bæði í alþingiskosningunum 1956 og í bæjar- og sveitarstjórnarkosningunum í vetur stórjók hann fylgi sitt meðal þjóðarinnar, en flokkar vinstri stjórnarinnar töpuðu að sama skapi. Því miður tókst upplausnaröflum þjóðfélagsins, kommúnistum og bandamönnum þeirra, að brjóta þessar jafnvægisráðstafanir á bak aftur, eftir að mikill og heillavænlegur árangur hafði af þeim orðið. Kommúnistar hafa átt meginþátt í því að skapa upplausn í efnahagsmálum landsins með rótlausum blekkingum og yfirboðum um margra ára skeið. Með völdum sínum í verkalýðshreyfingunni hafa þeir oft gert að engu tilraunir fyrrv. ríkisstj. til þess að fylgja heilbrigðri stefnu í efnahagsmálum. Með því móti tókst þeim að lokum að troða sér inn í ríkisstj. Samstarfsmenn þeirra hafa nú fengið smjörþefinn af þeim, og öll þjóðin sér það þrotabú vinstri stjórnarinnar, sem nú situr hnipið, sundrað og ráðvillt í eldhúsi hennar. Ég hef talið nauðsynlegt að verja töluverðum hluta máls míns til þess að ræða afstöðu okkar sjálfstæðismanna í stórum dráttum til vandamálanna fyrr og nú. Ég hef sýnt fram á, að því fer víðs fjarri, að við stöndum uppi stefnulausir gagnvart því öngþveiti, sem vinstri stjórnin hefur leitt yfir þjóðina. Það sýnir óskammfeilni hv. stjórnarsinna, sem nú eru staðnir að því frammi fyrir alþjóð að hafa svikið bókstaflega öll loforð sín, að eina afsökun þeirra skuli vera staðhæfing um, að Sjálfstfl. skuli ekkert hafa jákvætt til málanna að leggja. Þar með hafa þeir gert eina tilraun til þess að bjarga sér með enn einum ósannindum. Sjálfstfl. hefur markað sína stefnu bæði fyrr og nú. Hann hefur hins vegar aldrei sagt þjóðinni, að hann byggi yfir lausnarorðum, sem leyst gætu öll vandkvæði án fórna og fyrirhafnar. Þess vegna hefur hann heldur aldrei staðið uppi sem svikari frammi fyrir almenningi, eins og vinstri stjórnin gerir nú. En það er vissulega ástæða til þess, að við sjálfstæðismenn rifjum það upp í stuttu máli frammi fyrir þingi og þjóð, hver úrræði vinstri stjórnarinnar hafa reynzt þau s. l. tæp 2 ár, sem hún hefur farið með völd. Fyrsta afrek vinstri stjórnarinnar var jólagjöfin í árslok 1956. Í henni fólust 300 millj. kr. nýir skattar og tollar á þjóðina. Það þýddi 9.400 kr. nýja útgjaldabyrði á hverja einustu fimm manna fjölskyldu í landinu. Annað afrek stjórnarinnar var hvítasunnuhretið, öðru nafni bjargráðin, sem nýlega hafa verið lögfest og komu í stað hinna varanlegu úrræða, sem stjórnin hafði lofað við valdatöku sína. Með bjargráðunum eru lagðar nær 800 millj. kr. nýjar álögur á þjóðina, nær eingöngu nefskattar. Það þýðir um það bil 25 þús. kr. nýja gjaldabyrði á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu. Samtals hefur þá vinstri stjórnin lagt nær 35 þús. kr. nýja gjaldabyrði á hverja 5 manna fjölskyldu á Íslandi á tæpum 2 árum. Meðalverkamannalaun í Reykjavík eru reiknuð 57 þús. kr., en eru miklu lægri víða um land. Það skarð, sem vinstri stjórnin hefur höggvið í laun verkamannaheimilanna, er því stórt og uggvænlegt. En ráðh. vinstri stjórnarinnar eru brjóstheilir menn. Þeir segjast hafa gert þetta af eintómri ást á almúganum, til þess að halda niðri verðlagi og tryggja kaupmátt launa. Orðheppið skáld sagði einu sinni, að Alþfl. hefði fengið „snert af bráðkveddu“. Engu er líkara, en núverandi hæstv. ráðh. hafi fengið meira en snert af grunnhyggni, eða halda þeir, að almenningur sé með öllu dómgreindarlaus? Myndin, sem við blasir að loknu þessu langa þinghaldi, er þá þessi: Ríkisstj. hefur með efnahagsmálatill. sínum lögfest nýtt kapphlaup milli kaupgjalds og verðlags, þar sem það er beinlínis fyrirskipað, að kaupgjald og afurðaverð skuli hækka. Vísitalan hækkar um 14–17 stig á næstu 3 mánuðum. Niðurgreiðslur á verðlagi verða stórauknar, svikamylla dýrtíðarinnar eykur ganghraða sinn að miklum mun, hrikalegar skattaálögur á allan almenning eru lagðar á með gjaldeyrissköttum, sem fela í sér dulbúna gengislækkun, enda þótt styrkja- og uppbótakerfinu sé haldið áfram. Og sum stjórnarblöðin segja, að góð síldveiði eða hagstæð grasspretta muni gera ríkissjóð gjaldþrota. Þannig er þá trú stjórnarliðsins á sína eigin stefnu. Sjávarútvegurinn, sem stjórnin segir að eigi fyrst og fremst að njóta góðs af ráðstöfunum hennar, mætir stórfelldum nýjum erfiðleikum. Telja heildarsamtök útvegsmanna jafnvel horfur á því, að útgerðin stöðvist á miðju ári vegna stóraukins rekstrarkostnaðar, sem er afleiðing hins nýja 55% yfirfærslugjalds á rekstrarvörur útvegsins. Við þetta bætist svo enn það, að um 40 launþegasamtök, þ. á m. flest stærstu verkalýðsfélög landsins, hafa sagt upp samningum og meginhluti verkalýðshreyfingarinnar hefur lýst því yfir, að hún sé andvíg efnahagsmálatill. stjórnarinnar. Verkföll vofa yfir í mörgum starfsgreinum, jafnvel einstakir af þm. sjálfs stjórnarliðsins hafa sagt það skýrt og skorinort hér á Alþ., að till. steypi nýrri verðbólguskriðu yfir þjóðina og hljóti að leiða til hruns og öngþveitis. Vinstri stjórnin er þannig að molna í sundur, innan frá meðal síns eigin þingliðs og utan frá innan verkalýðshreyfingarinnar og almennt meðal þess fólks, sem setti traust sitt á hin glæstu fyrirheit hennar. Ég get ekki stillt mig um hér að lokum að nefna enn eitt dæmi um kák og yfirborðshátt hæstv. ríkisstj. utan í málefni sjávarútvegsins. Hinn 2. apríl árið 1957 voru samþ. lög, sem ríkisstj, beitti sér fyrir um sölu og útflutning sjávarafurða. Voru lög þessi sett til efnda á því loforði stjórnarinnar að afnema það, sem stjórnarflokkarnir kölluðu „einokun Sjálfstfl. á útflutningsverzluninni“. Aðalatriði þeirra var, að sjútvmrh. skyldi skipa 3 manna n., sem nefndist útflutningsnefnd sjávarafurða. Skyldi n. þessi ráða sér fulltrúa til þess að annast dagleg störf svo og aðstoðarfólk, eftir því sem þörf krefur. Skyldi hún síðan hafa yfirstjórn útflutningsmála sjávarútvegsins. Stjórnarliðið taldi, að með nefndarskipun þessari væri merkilegt spor stigið. En það er athyglisvert, að síðan þessi löggjöf var sett, hefur ekki verið hróflað við því skipulagi, sem frjáls samtök útvegsmanna höfðu sjálf komið á um útflutning afurða sinna. Og það er fyrst eftir að heilt ár er liðið, frá því að löggjöfin er sett, að sjútvmrh. skipar hina nýju n. Í hana eru svo skipaðir þrír skrifstofumenn, sem ekkert þekkja til útgerðar og ekki bera minnsta skyn á útflutning og verzlun með sjávarafurðir. Þessum mönnum felur sjútvmrh. að hafa forgöngu um markaðsleit og tilraunir til að selja sjávarafurðir á nýjum markaði. Þannig er hálfkákið og yfirborðshátturinn á öllum sviðum hjá hæstv. ríkisstj. Hún hrúgar upp nýjum nefndum og ráðum í fullkomnu tilgangsleysi til þess eins að skapa gæðingum sínum bein og bitlinga. Enn má geta þess, að ríkisstj. hefur gersamlega vanrækt að framkvæma það fyrirheit sitt að hefjast handa um endurnýjum togaraflotans með kaupum á 15 nýjum togurum. Enda þótt stjórnin hafi fengið um 500 millj. kr. í erlendum lánum s. l. 2 ár, nú seinast 50 millj. kr. rússneskt lán, þá hefur enn þá ekki verið samið um smíði eins einasta af hinum 15 togurum, sem stjórnin lofaði að kaupa til landsins. Núverandi ríkisstj. og valdaferill hennar hefur verið þjóðinni hollur, en dýr skóli. Þjóðin sér, að vinstri stjórnin hefur ekki aðeins vanefnt öll sín loforð, heldur stendur hún í dag uppi sundruð og margklofin. Við borð lá, að eldhúsumr. féllu niður, vegna þess að ríkisstj. taldi sig sjálf í heila viku frekar dauða en lifandi. Aðeins ótti stjórnarflokkanna við nýjar kosningar og réttlátan áfellisdóm fólksins knúði hið sundraða stjórnarlið saman á ný. En þessi afturgengna ríkisstj. á enga sameiginlega stefnu í stærstu vandamálum þjóðfélagsins og loðir aðeins saman á lönguninni til að sitja og hræðslunni við afleiðingar verka sinna. Við sjálfstæðismenn hörmum það ólán, sem þessi ríkisstj. hefur leitt yfir þjóðina. En á valdaskeið hennar verður að líta eins og kalt og napurt vorhret, sem að vísu hefur hamlað gróðri og valdið margháttuðu tjóni. En öll hret, einnig hvítasunnuhretin, styttir upp um síðir. Þá brýzt sólin fram úr skýjunum, og athafnaþrek og bjartsýni ungrar og þróttmikillar þjóðar nýtur sín á ný. Íslenzka þjóðin elur enn í barmi sér trúna á framtíð sína. Undir nýrri, raunsærri og heiðarlegri forustu, sem segir fólkinu satt um ástand og eðli vandamálanna, verða erfiðleikarnir sigraðir. Það kann að kosta stundarfórnir og gera kröfur til þroska og ábyrgðartilfinningar almennings. En í viðreisnarbaráttunni mun þjóðin finna sjálfa sig, öðlast nýjan skilning á því, að það er fleira, sem sameinar hana en sundrar, og gera sér ljóst, að við erum öll fyrst og fremst Íslendingar, sem ber skylda til þess að berjast að einu marki, frjálsu og batnandi Íslandi, starfsamri og hamingjusamri íslenzkri þjóð. - Góða nótt.

Forsrh. (Hermann Jónasson) : Herra forseti, góðir Íslendingar. Það sannast af orðum sumra ræðumanna hér á undan, að þegar skortir rök, grípa menn til hávaðans og stóryrðanna. Þetta sannar enn einu sinni glöggskyggni íslenzkrar alþýðu, sem bjó til orðtakið: „Það bylur hæst í tómri tunnu.“ En annars ætla ég ekki að elta ólar við ýmsar firrur stjórnarandstöðunnar, en reyna að gera nokkra grein fyrir málum almennt. Þó get ég ekki með öllu gengið fram hjá helztu rökblekkingunum, sem reynt hefur verið undanfarið að beita gegn ríkisstj. Það, sem einkennt hefur ræður hv. þm Sjálfstfl. undanfarið um efnahagsmálin, hefur verið og er, að þeir hafa ekkert sjálfir til málanna að leggja, ekki eina einustu till. Í mesta vandamáli þjóðarinnar, ekki eitt orð um það, sem flokkur þeirra vill gera. Ég fullyrði, að naumast mun á byggðu bóli finnast stjórnarandstaða fjölmenns stjórnmálaflokks, sem engar till. hefur fram að bera í vandamálum þjóðar sinnar. Grundvallarregla þingræðis og lýðræðis er sú, að ríkisstj. leggi fram till., en stjórnarandstaðan geri a. m. k. í stærstu málum grein fyrir því, hvað hún vill gera. Síðan er hvort tveggja rökrætt fyrir opnum tjöldum, og að því búna dæmir þingið og þjóðin, þótt síðar verði. Þessi regla hefur að vísu verið brotin sums staðar, nú siðast um árabil í Frakklandi með þeim afleiðingum, sem við blasa og ekki þarf að ræða hér. En hver er ástæðan til þess, að Sjálfstfl. brýtur á þennan hátt almennar þingræðisreglur? Það er til þess að geta leikið tveim skjöldum. Það er til þess að geta komið betur við neikvæðu, ábyrgðarlausu skrumi, sem hann álítur líklegast til þess að halda kjósendafylgi. Hv. þm. Björn Ólafsson sagði það raunar skýrt, að vísu með óbeinum orðum, hver ástæðan væri. Hann sagði hér á Alþ. nýlega, að allir flokkar vildu leysa efnahagsmálin, en enginn þyrfti að ímynda sér, að það væri framkvæmanlegt, án þess að það hefði í för með sér nokkurn sársauka í bráð. Hér hafa menn skýringuna. Til þess að útflutningsframleiðslan stöðvist ekki, verður að flytja til hennar fjármagn, en þetta fjármagn verður einhvers staðar að taka. Til þess að valda ekki óánægju hjá neinum, vill Sjálfstfl. ekki gera till. um, hvar eigi að taka þessa peninga. Til þess að geta alið á óánægjunni hjá öllum, kallar hann tilfærsluna drápsklyfjar á almenning, en á sama tíma elur hann á því með öllu móti, að útflutningsframleiðslan fái of lítið. M. ö. o.: útflutningsframleiðslan fær of lítið, en samt er tekið of mikið handa henni með álögum. Þessi málfærsla dæmir sig sjálf. Sjálfstfl. finnur, og það fundu menn í ræðunum hér á undan, og það sannast enn, að „í sérhverri ásökun afsökun var, sem eitri í kaleikinn bætt.“ Sjálfstfl. finnur það sjálfur undir niðri, að hann mun hjá mörgum hljóta ámæli af þessari málfærslu. Þess vegna reynir hann að tína ýmislegt til sér til varnar, og vörnin er helzt sú, að vegna þess að ríkisstj. láti ekki sjálfstæðismönnum í té nægilegar upplýsingar, helzt úttekt á efnahagsmálaástandinu, geti þeir ekki gert neinar till., til þess vanti þá algerlega sérfræðilegt vit og sérfræðilega þekkingu. Þegar stjórn Ólafs Thors var við völd, lét hann árið 1955 fjóra hagfræðinga gera álitsgerð um efnahagsmál. Andstæðingarnir fengu ekkert að vita um niðurstöður þessa álits, því síður að sjá það. Við stjórnarsinnar fengum að lesa það sem algert leyndarmál. Síðan var það heimtað af okkur. Og þegar ég kom í stjórnarráðið, fundum við eftir langa leit tvö eintök af þessu, upplagið virðist hafa verið eyðilagt og eintök þessi komizt undan af vangá. Þannig voru vinnubrögðin þá hjá vandlæturunum nú. En núv. ríkisstj. hefur látið fjölmenna n. frá stéttasamtökunum fylgjast nákvæmlega með, jafnframt því sem skýrslur hafa verið gerðar um efnahagsástandið. Núverandi stjórn afhenti stjórnarandstöðunni efnahagsmálafrv. með grg., áður en það var lagt fram á Alþ., og gerði jafnframt ráðstafanir til þess, að sérfræðingurinn, sem aðallega vann að málinu, gæfi stjórnarandstöðunni allar þær upplýsingar, sem hún bæði um. Síðan er langur tími liðinn, án þess að þetta hafi verið notað að nokkru ráði. Fyrirsláttur Sjálfstfl. er auðvitað blekkingar einar, því að hvernig í ósköpunum á flokkurinn að geta beitt sér af miklum móði gegn frv. ríkisstj., gerðu skv. upplýsingum sérfræðinga, fyrst hann segist sjálfur ekki hafa sérfræðilega þekkingu til þess að gera neinar till. sjálfur, af því að hann hafi engar sérfræðilegar upplýsingar fengið frá ríkisstj.? Sjálfstfl. er með þessu búinn að lýsa yfir því, að hann er eins og prófdómari, sem á að gefa manni, sem er að taka próf, einkunn fyrir frammistöðuna og segir um leið og hann gefur einkunnina: Ég kann að vísu ekkert í þessari grein og hef þar enga sérþekkingu. - Hver tæki mark á einkunnargjöf slíks prófdómara? En þetta er það, sem Sjálfstfl. hefur verið að basla við að skýra fólki frá undanfarið, og með því hefur hann lýst yfir, að ekkert mark sé takandi á aðfinnslum hans, því að sá, sem játar, að hann hafi ekki þekkingu til að gera till., játar um leið, að hann hafi ekki vit á að finna að. Auðvitað eiga sjálfstæðismenn aðgang og hann greiðan að sérfræðilegum upplýsingum um efnahagsmál þjóðarinnar. Hv. alþm. Ólafur Björnsson, prófessor í hagfræði við háskólann, einn af þm. flokksins, hefur samið flestar álitsgerðir um efnahagsmál frá 1946 til 1956, meðan sjálfstæðismenn voru í ríkisstj. Hann á greiðan aðgang að upplýsingum hjá hagfræðideild Landsbankans, hagdeild Landssambands ísl. útvegsmanna, Fiskifélaginu o. fl. Það má því öllum vera ljóst, að ástæðurnar fyrir því, að sjálfstæðismenn gera engar till., eru þær einar, sem ég hef áður greint, En þess vegna fer ég svo mörgum orðum um þetta atriði, að ég álít, að kjósendur þurfi að gera sér ljóst, að þarna er um þjóðhættuleg vinnubrögð að ræða af hálfu stjórnarandstöðunnar, og þeir verða að láta Sjálfstfl. vita, að eftir þessu er tekið. Ég mun nú gera nokkra grein fyrir viðhorfinu í efnahagsmálum og minnast fyrst örfáum orðum á gang þeirra mála undanfarin ár. Einn eftirminnilegasti atburður, sem skeð hefur á Íslandi, gerðist árið 1946, þegar stjórnað hafði verið þannig í mesta góðæri, að útflutningsframleiðsla þjóðarinnar hafði verið gerð gjaldþrota. Það skeði á jólaföstunni 1946, að ríkissjóður Íslands varð að taka ábyrgð á töpum útflutningsframleiðslunnar. Töpin voru þjóðnýtt og hafa af ástæðum, sem síðar verða nánar greindar, vaxið árlega síðan. Sumir sjálfstæðismenn höfðu þá beinlínis prédikað blessun verðbólgunnar og það í sama mund og hún var að gera alla útflutningsframleiðsluna gjaldþrota 1946. Á Alþingi 1946 sagði þáverandi forsrh., Ólafur Thors, að dýrtíðin væri heppileg leið til þess að dreifa þjóðarauðnum meðal þegnanna, þótt hvert mannsbarn ætti nú að vita, að hið gagnstæða er staðreyndin. Talað var um blóðþrýstinginn í efnahagsmálum, sem þyrfti að vera hæfilegur. Ef dýrtíðin kæmist á hættulegt stig, þyrfti bara að gera réttar ráðstafanir á réttu augnabliki, það var pennastrikið fræga. Ég hygg, að hv. alþm. Ólafur Thors sé eini forsrh. í heiminum, sem hefur prédikað blessun dýrtíðarinnar. Þetta minnir í sannleika sagt á framferði kuklara, sem héldu sig vera kunnáttumenn og þjóðsögur segja að vakið hafi upp drauga, síðan ekki ráðið við uppvakningana og ekki kveðið þá niður. Uppvakningar þessir urðu svo að meinvættum í stórum byggðarlögum, hvimleiðum fylgjum, sem minntu á sjálfbirgingsskap og vanhyggju kuklaranna, og það versta við verðbólgudrauginn er, að hann er uppi með þjóðinni til þessa dags. Eftir að þetta ástand var kallað yfir þjóðina, hafa styrkirnir til útflutningsframleiðslunnar sífellt hækkað. Þau lög gilda hér í landi, að kaupgjald og verðlag hækkar sjálfkrafa í sambandi við minnstu hækkun framfærsluvísitölu. Sérfræðingar, innlendir og erlendir, hafa sýnt fram á það með skýlausum rökum, sem hver skyni borinn maður sér í hendi sér, að þessa sjálfvirku vísitöluverkun hefur engin þjóð í fjárhagskerfi sínu né getur haft, ef hún vill gera sér von um að komast úr svikamyllu dýrtíðarinnar. Sjálfvirk vísitöluverkun kaupgjalds og verðlags samkv. framfærsluvísitölu er eins og sjálfhreyfivél, sem viðheldur svikamyllunni, hvaða fjármálaráðstafanir sem við gerum að öðru leyti. Af þessum ástæðum og vissulega ýmsum fleirum, svo sem of mikilli fjárfestingu og of miklum útlánum, erum við staddir í efnahagsmálum þjóðarinnar eins og raun ber vitni í dag. Og nú skulum við athuga viðhorfin í byrjun þessa árs. Tekjur útflutningssjóðs stóðust ekki áætlun 1957 af ástæðum, sem eru margraktar. Fyrirsjáanlegur var enn meiri halli á árinu 1958, ef útflutningsframleiðslan átti að fá það, sem hún þurfti, til þess að stöðvast ekki. Það varð að grípa til nýrra úrræða. Ef útflutningsframleiðslan fengi enga fjárhagslega aðstoð í dag, mundi hún öll stöðvast á sama augnabliki. Ástæðurnar eru þær, að útflutningsframleiðslan er með lögum skyldug til þess að selja gjaldeyrisbönkunum erlendan gjaldeyri, sem hún aflar, fyrir lögboðið, skráð verð í íslenzkum krónum. Þessar íslenzku krónur, sem framleiðslan fær, eru ekki nema nokkur hluti af því, sem það kostar hér á landi að framleiða útflutningsvörur. Ráðið sýnist einfalt og óbrotið fljótt á litið. Það verður að greiða framleiðslunni hæfilega margar íslenzkar krónur, þ. e. fleiri krónur en nú er, fyrir erlendan gjaldeyri, sem hún aflar, svo að hún geti greitt framleiðslukostnaðinn og framleiðslan stöðvist ekki. En einmitt þetta að greiða fleiri íslenzkar krónur fyrir hinn erlenda gjaldeyri - er að hækka erlendan gjaldeyri í verði og lækka gengi íslenzku krónunnar. Með þessu móti fær framleiðslan það, sem hún þarf til þess að standast útgjöldin. En gallinn er sá, að þetta helzt aðeins nokkurn tíma. Vörur, sem fluttar eru inn frá útlöndum samkvæmt þessu nýja gengi, yrðu keyptar fyrir erlendan gjaldeyri, sem kostar fleiri íslenzkar krónur en áður, og í samræmi við það hækka erlendar vörur í verði. En framfærsluvísitalan heldur áfram að hækka samkv. sjálfvirku reglunni vegna hækkandi vöruverðs. Kaup hækkar og þá um leið landbúnaðarvörur og innlend þjónusta. Með þessu tapast jafnvægið í fjármálakerfinu að nýju, útflutningsframleiðslan fær ekki nægilega margar krónur til þess að geta staðizt kostnaðinn. Það er að vísu eðlilegt í sambandi við gengisbreytingu að leggja ný innflutningsgjöld á miður nauðsynlegar vörur til þess að greiða niður nauðsynlegustu vörur, raunverulega í sama mæli og þeim er hlíft við innflutningsgjöldum nú í hinum nýju lögum. Þó mundi gengisbreytingin, sem hér að framan er lýst, valda nokkru meiri hækkun á vísitölu, en ákvæði laganna, sem hér liggja fyrir um útflutningssjóð, vegna þess að með því að fara þá leið, sem valin er í margnefndum lögum, er útflutningnum mismunað, og þess vegna verða útflutningsuppbæturnar nokkru minni, en með gengisbreytingu, þar sem allir atvinnuvegir fá sömu útflutningsuppbætur, sitja allir við sama borð. Hægt væri að gera gengisbreytingu með fleiri leiðum, en ég hirði ekki að rekja það hér, því að þær hafa sömu áhrif. Niðurfærsluleiðin hefur verið athuguð og af öllum sérfræðingum talin ófær vegna þess, hvað við erum langt komnir á dýrtíðarbrautinni. Yrði þá að taka upp nýja mynt og breyta hlutfallinu milli verðgildis innlends og erlends gjaldeyris eftir sem áður. Það er því vitað, að ekki er nú lengur um aðrar leiðir að ræða, en gengisbreytingu eða uppbótaleiðina eða millileið milli þeirra, þar sem byrjað er að stiga skrefin í áföngum. Það er sú leið, sem hér er valin til jafnvægis. Leiðin, sem valin er í þessum lögum, er því að miklu leyti ný. Þar er m. a. gert ráð fyrir, að það verði ekki aðeins landbúnaður og sjávarútvegur, sem fái útflutningsbætur, heldur allur atvinnurekstur, sem rísa kann á legg, og eru þarna opnaðir útflutningsmöguleikar fyrir nýjar atvinnugreinar. Útflutningsuppbæturnar eru gerðar einfaldari og skiptast í þrjá flokka, 55%, 70% og 80%. Bátar og togarar sitja nú við sama borð. Faxaflóasíld lítið eitt lægri og Norðanlandssíld og hvalafurðir 55%. Venjulegum bótum á smáfisk og fleira er þó haldið. Til þess að greiða þessar bætur er teknanna aflað þannig, að gjaldeyrir til meginhluta innflutningsins verður að kaupa með 55% álagi. Þó er gjaldið fyrir nauðsynjavörum, sjúkrakostnaði og námskostnaði lægra, þ. e. 30%. Þessi gjöld innheimta bankar. En til þess að jafna metin eru svo lögð til viðbótar innflutningsgjöld á vörur, sem áður voru mjög hátollaðar. Eins og áður segir, fá nýjar útflutningsgreinar notið sín, en jafnframt eru greiddar 55% uppbætur á þann gjaldeyri, sem flugsamgöngur við útlönd, siglingar, ferðaþjónusta o. fl. afla. Þetta er algert nýmæli. Það er jafnframt í samræmi við þá nýju meginreglu laganna, að greiða skuli bætur á keyptan gjaldeyri, að lögboðið er jafnframt yfirfærslugjald á allan seldan gjaldeyri. Þetta ákvæði laganna er því verulegur áfangi á leið til jafnvægis. Með því næst það, sem er mjög mikils virði, að meira samræmi fæst milli erlends vöruverðlags og innlends, en það ósamræmi var orðið mjög hættulegt fyrir innlenda þjónustu og framleiðslu svo og ósamræmið milli erlendra vara innbyrðis. Margs konar innlend framleiðsla og iðngreinar fá nú betri aðstöðu, svo sem skipaviðgerðir, bátasmíðar o. fl. Ef farin hefði verið hrein gengisbreytingarleið, fengju allar útflutningsgreinar sömu aðstoð. Þetta kostar nokkru meira álag á innflutninginn í svipinn, hærri framfærsluvísitölu, meiri kauphækkanir. En með því að fara þá leið, sem frv. gerir ráð fyrir, verður öflun fjár nokkru minni og framfærsluvísitalan hækkar verulega, en minna, og kaup- og framfærslukostnaður einnig. Þótt þessi leið sé nýr áfangi í rétta átt, eru gallar hennar þeir frá sjónarmiði framleiðslunnar, að vegið er og metið, hve mikið hver útflutningsgrein þurfi og einnig hve mikilla tekna þurfi að afla, og þá hætt við, að hvort tveggja verði of laust áætlað til þess að hlífast við álögum. En það mega menn gera sér ljóst, að þótt þessi leið kosti í bráð nokkru minni hækkun á framfærsluvísitölunni, en hrein gengisbreyting og þótt vísitöluskrúfan hafi verið tekin úr sambandi til haustsins með því að lögfesta 5% kauphækkun, hlýtur dýrtíðin að halda áfram þar á eftir, nema sjálfhreyfivél vísitölunnar verði stöðvuð með gerbreytingu á vísitölukerfinu í haust og komið í samræmi við það, sem nálægar þjóðir hafa í þessu efni. En verður þetta gert? Það er undir því komið, hvort stéttasamtökin telja það samrýmast hagsmunum sínum eða þau álíta hitt gróða, að setja vísitöluspóluna, eins og hún nú er oft kölluð, aftur í gang. Enn fremur er mjög hætt við, að allar þessar ráðstafanir séu unnar fyrir gýg, ef ofþensla verður í útlánum og fjárfestingu nú á næstunni. Sjálfstæðismenn hafa beitt furðulegum baráttuaðferðum í sambandi við þetta mál. Sú er einna helzt, eins og við heyrðum núna í ræðunum, að hefja látlausan áróður út af álögunum, rétt eins og þær renni í vasa ráðherranna. Þeir halda því fram, að útflutningsframleiðslan fái of lítið, eins og ég sagði áðan, að hún muni stöðvast, en hvernig ætti þá tekjuöflunin handa útflutningsframleiðslunni að vera of mikil? Augljóst er, að þetta fær ekki staðizt. Spurningin er þá sú ein eftir: Er hægt að afla þessara tekna með einhverjum öðrum hætti, þannig að léttara komi niður á almenningi? Þeir hafa ekki komið fram með neinar tillögur um slíka tekjuöflun nú, enda hefur af mörgum sérfróðum mönnum verið reynt til þrautar, að það er naumast framkvæmanlegt. Þar með fellur þessi áróður dauður. En hvað vill Sjálfstfl.? Hv. alþm. Gunnar Thoroddsen sagði það sína persónulegu skoðun, að það hefði átt að framkvæma gengisbreytingu. Sama hefur skinið gegnum ræður fleiri sjálfstæðismanna. Sjálfstæðismenn hafa fyrr valið gengisbreytingarleiðina. Að því stóðu þeir fyrir 8 árum, og hvernig var sú leið? Það kom fram í 2. gr. frv. til l. um gengisbreytingu frá 1950, en fyrri málsgr. hennar hljóðar þannig: „Eftir gildistöku laga þessara er ríkisstj. á ráðherrafundi rétt, að fengnum tillögum bankaráðs og bankastjóra Landsbanka Íslands, að ákveða gengi íslenzku krónunnar. Gengisskráning skal miða að því að koma á og viðhalda jafnvægisgengi, þ. e. að sem mestur jöfnuður sé í greiðslum við útlönd án gjaldeyrishafta.“ Þeir vildu láta ráðherrafund ákveða gengisbreytinguna, hvenær sem ríkisstj. teldi henta. Þetta ákvæði var fellt niður vegna andstöðu. Enginn skilji orð mín svo, að ég sé að lá Sjálfstfl., þótt hann vilji gengisbreytingu. Hún getur sannarlega komið til greina og að haldi, ef hún er gerð í samstarfi við stéttasamtökin, og þarf þá ekki heldur að vera þeim óhagstæð. En þegar sjálfstæðismenn hefja róg út af því, að neyzluvörur hækki, og telja upp langa runu af framleiðsluvörum sjávarútvegs og landbúnaðar, sem hækki svo og svo mörg prósent, þá skulu tilheyrendur minnast þess, að með þeirri leið, sem valin er, hækka þær miklu minna, en ef gengisbreyting væri gerð. Með hreinni gengisbreytingu mundu vörur til framleiðslunnar hækka um miklu meira, en verður samkv. þessum lögum. Sjúkrakostnaður og námskostnaður hefði hækkað þrisvar sinnum meira, en samkv. lögunum. En ef engar álögur væru á lagðar, ekkert gert, fengju menn eftir stuttan tíma engan erlendan gjaldeyri, því að framleiðsla hans stöðvaðist. Þann kost mundu fæstir kjósa. Ég læt hér staðar numið um dýrtíðarmálin og vík að öðru stórmáli, landhelgismálinu. Það mun ekki vera dregið í efa, að það er næst sjálfstæðismáli okkar Íslendinga eitt allra stærsta mál þjóðarinnar. Undir sigri í því máli er komið fjárhagslegt sjálfstæði Íslands. Við höfum séð, hvernig fiskimiðin hafa farið við Skotland, í Norðursjónum, við Færeyjar, og vísindamenn okkar hafa sannað, hvert stefnir hér við land. Það er lífsnauðsyn, að landbúnaður og sjávarútvegur, sem aflar að mestu erlends gjaldeyris, geti haldizt í hendur sem tvær þróttmiklar atvinnugreinar. Við eigum svo fáar auðlindir, Íslendingar, að ef fiskimiðin yrðu eyðilögð vegna ofveiði, væri vá fyrir dyrum. Ríkisstj. hefur komið sér saman um sameiginlega afstöðu, sem skýrt hefur verið frá opinberlega, og er vonandi, að sameiginleg afstaða allra flokka og allrar þjóðarinnar fáist um hana, enda benda allar líkur til þess. Í þessu máli verður öll þjóðin að standa saman sem einn maður án tillits til stjórnmálaskoðana, annað væri óafsakanlegt. Við Íslendingar teljum okkur eiga þann rétt, sem við ætlum að taka. En fjárhagslegir hagsmunir nálægra þjóða vegna fiskveiða við Ísland eru miklir, og þótt við vonumst eftir réttsýni, verðum við að vera þess albúnir að taka á okkur mikil óþægindi og jafnvel fórnir, ef þarf, til þess að ná í þessu máli því marki, sem við höfum sett okkur og lífsafkoma þjóðarinnar byggist á um ókomin ár. Utanríkisstefna ríkisstj, hefur verið óbreytt, síðan hún tók við völdum. Í ályktuninni frá 28. marz segir, að vegna breyttra viðhorfa síðan 1951 teljist eðlilegt, að varnarliðið fari úr landi. Um leið og þetta breytta viðhorf í friðarátt, þessi forsenda var ekki til staðar, leiddi það af sjálfu sér, að tillagan varð ekki framkvæmd um sinn. En það er staðreynd, að þegar samtöl áttu að hefjast um brottför varnarliðsins, var ófriðarhættan slík, að fáum eða engum kom til hugar í alvöru að krefjast brottfarar varnarliðsins, eins og á stóð. Það eru því aðstæðurnar, sem hafa breytzt, og því miður ekki horfur á því nú, að þær breytist til batnaðar, þó að vonandi sé að, að því komi sem fyrst. Ég hef lesið í blöðum, að menn velti því fyrir sér, hvort leyfðar muni verða hér eldflaugastöðvar og atómsprengjur. Ég vil aðeins vekja athygli á því, að ég hef sagt það skýrt í svarbréfi til fyrrv. forsætisráðherra Sovétríkjanna, að stöðvar varnarliðsins hér eru umsamdar varnarstöðvar, þess vegna komi eldflaugastöðvar eða atómsprengjustöðvar til árása á aðrar þjóðir, ekki til greina. Vegna þess að stjórnarandstæðingar hafa oft haft það milli tannanna, að stjórn og þingmeirihluti hafi verið aðgerðalítill, vil ég leyfa mér að minnast fáum orðum á gang nokkurra mála, síðan núverandi ríkisstj. tók við völdum. Framleiðslan hefur verið rekin án stöðvana. Atvinna hefur verið mikil og jöfn. Sett ný löggjöf um landnám, ræktun og byggingar í sveitum. Bætt rekstrarafkoma sjávarútvegsins. Bætt kjör fiskimanna. Sett löggjöf um réttindi verkafólks. Aukið fjármagn, fjárframlög og lán til rafmagnsframkvæmda dreifbýlisins. Íbúðarlánasjóðslög sett og mikið fjármagn útvegað til húsbygginga í sveit og við sjó. Margs konar framkvæmdir og framfarir um land allt, sem dregið hafa úr fólksstraumnum til Faxaflóasvæðisins. Aukið atvinnubótafé. Keyptir 12 250 tonna togbátar auk minni vélbáta. Útvegað stórlán til Sogsvirkjunarinnar, mál, sem komið var algerlega í eindaga, þegar stjórnin tók við. Fullgerð nokkur stór fiskiðjuver, sem strönduð voru vegna fjárskorts, þegar ríkisstj. tók við. Útvegað fé til þess að fullgera sementsverksmiðju, sem einnig var komin í strand vegna fjárskorts. Útvegað fé handa fiskveiðasjóði, ræktunarsjóði, byggingarsjóði o. fl., en sjóðir þessir voru tómir, er núverandi ríkisstj. tók við. Lög sett um vísindasjóð. Lög sett um lífeyrissjóð togarasjómanna. Endurbætt búfjárræktarlög. Ný og endurbætt löggjöf um félagaskatt lögfest. Nýjar ráðstafanir í efnahagsmálum, sem eru verulegur áfangi í rétta átt. Um landhelgismálið hef ég áður rætt. Ég hygg, að þetta yfirlit, þótt fáort sé, nægi til að gefa réttari mynd af því, sem skeð hefur, en ósanngjarnar og hvatvíslegar fullyrðingar og stóryrði sjálfstæðismanna um, að engu hafi verið til vegar komið. Ég vík þá aftur að efnahagsmálunum. Andstæðingarnir og ýmsir aðrir spyrja mjög um það, hvað skeður í haust, nýju lögin séu ekki hin varanlegu úrræði, sem þeir segja, að ég hafi lofað. Vitanlega eru engin fullkomlega varanleg úrræði til í efnahagslífi neinnar þjóðar. Þótt efnahagslífið sé heilbrigt, er það undirorpið margháttuðum breytingum, sem sífellt þarf að snúast við með ýmsum hætti. Hitt hef ég sagt, að ég hef ekki trú á því, að viðhlítandi úrræði í efnahagsmálum fáist, nema varanleg, ábyrg samvinna takist milli stéttasamtakanna og ríkisstj. og milli þeirra skapist traust, byggt á gagnkvæmum skilningi og þekkingu á þörfum stéttasamtakanna og þjóðarinnar í heild. Margir forustumenn verkalýðssamtakanna höfðu það fyrir vígorð í seinustu kosningum, að barátta fyrir bættum kjörum ætti að breytast úr verkfallsbaráttu í úrræði, sem fundið væri í þingsölunum. Heitið var á kjósendur að veita fleiri frambjóðendum þeirra umboð á Alþ. Samtökin lýstu yfir því, að þau hefðu skilning á því og sönnur fyrir því, að vinnustöðvanir og verkföll væru ekki aðeins þjóðfélaginu skaðleg, heldur einnig þeirra eigin hagsmunum. Þess vegna vildu samtökin flytja hagsmunabaráttuna inn í þingið í stað verkfalla og vinnustöðvana. Verkalýðsfélögin voru eitt sinn svo veik, að sá, sem skráður var í verkalýðsfélagi, fékk naumast vinnu. Nú fær enginn vinnu, nema hann sé skráður í verkalýðsfélagi. Ef sjómenn gerðu verkfall, var fyrr á tímum jafnvel haft í hótunum að setja þá í fangelsi fyrir strok af skipi. Þetta og fleira er sem betur fer svo gerbreytt, að nú segja verkalýðsfélögin stundum með nokkru stolti, að þau hafi ekki tapað verkfalli í mörg ár. En verkalýðssamtökin hafa til skamms tíma enga aðstöðu haft til þess að kynna sér, þótt þau gjarnan vildu, hag framleiðslunnar og efnahagslífið í heild. Þau hlutu því að segja upp samningum og gera verkföll meira og minna af handahófi. Eftir að núverandi ríkisstj. tók við völdum, hófst ný vinnuaðferð. Þegar efnahagskerfið og dýrtíðarmálin voru rannsökuð 1956, voru að störfum 2 nefndir, 6 manna og 19 manna, sem fylgdust með rannsóknum og skýrslugerðum um efnahagsástandið og greiðslugetu framleiðslunnar. Það hefur verið sannað fyrir þessum nefndum, að framleiðslan stöðvast, ef ekki er flutt til hennar nýtt fjármagn, og það er ekki unnt að afla þessara peninga, svo að léttara komi niður á almenningi, en gert er með lögunum um útflutningssjóð o. fl. Það er því auðsætt, að ekki er meira til að skipta, en skipt er. Núverandi ríkisstj. hefur lagt á stóreignaskatt, þótt það hafi áður verið gert fyrir fáum árum, til þess að jafna metin og bæta hag almennings. Álagning verzlunarinnar er ákveðin svo lág, að hvergi mun í nálægum löndum lægri, og jafnvel kaupfélög verkamanna kvarta. Hvar á að taka meira til að skipta? Eitt benda menn á: of mikla eyðslu hins opinbera. Þetta er vissulega í athugun. Það er erfitt að kippa til baka greiðslum, sem á eru komnar, og margir, sem telja sig fylgjandi sparnaði, eru þar stundum tregari til samþykkis, en ætla mætti. Það, sem mögulegt er að spara án stórfelldra lagabreytinga, er svo hverfandi upphæð, að tiltölulega lítil áhrif hefur, en það er til fyrirmyndar sem fordæmi og mun verða unnið að þessu eftir megni. En þegar þessar upphæðir verða ekki lengur til ásteytingar og fulltrúum stéttasamtakanna sýnt og sannað, að framleiðslan getur ekki látið meira í té, þá er enginn ávinningsmöguleiki eftir nema einn, og hann er sá að auka framleiðsluna, bæta rekstur hennar, svo að hún gefi meira til að skipta. Og það stendur sannarlega ekki á núverandi ríkisstj. Það er einmitt stefna hennar að vinna að því með stéttasamtökunum eftir ýtrustu getu þjóðarinnar, ásamt réttlátri skiptingu hinna auknu þjóðartekna. Ég geri mér fyllilega ljóst, að þetta verk, traust samvinna ríkisstj. og stéttasamtakanna, sem nú ríður mest á að takist, er ekki auðvelt né fljótunnið verk. Það er mikið átak fyrir sterka verkalýðshreyfingu að flytja valdið frá verkfallsbaráttu með óskhyggju inn á Alþ., þar sem taka þarf ákvarðanir í samræmi við staðreyndir. Þegar fulltrúum, sem taka þátt í nefndum fyrir verkalýðshreyfinguna, hefur verið sýnt og sannað, hvernig ástatt er, þarf sterka ábyrgðartilfinningu og kannske nokkra sjálfsafneitun, kannske að stofna sér í þá hættu, að þeim verði ekki falin fulltrúastörf áfram, til þess að fara til síns félags og segja: Ég hef fengið að kynna mér allt ástandið. Það hafa verið farnar þær leiðir, sem hagstæðastar eru fyrir verkalýðssamtökin. Það er hvorki réttmætt né í samræmi við hagsmuni okkar að gera frekari kröfur í bráð, - og bæta svo við: Þetta er vegna þess, að þegar framleiðslan getur ekki greitt meira, eins og nú er, veldur hækkuð vísitala með hærra kaupgjaldi því einu, að nýjar álögur verður að leggja á, til þess að framleiðslan stöðvist ekki. Afleiðingin er sú ein, að verðbólgan verður óviðráðanleg sjálfum okkur og öllum til tjóns. Það er raunverulega þetta hlutverk, sem fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar taka að sér, þegar hún óskar að flytja vald sitt inn í þingið. Það er ólíkt auðveldara að vera laus við valdið og þá ábyrgð, sem því verður að fylgja, tala í anda stjórnarandstöðunnar og segja í anda hennar: Við viljum fá fleiri krónur, og við skulum fá þær, hvað sem öðru líður. Það hlýtur að vera meira til að skipta, það hlýtur að mega fara aðrar leiðir, - og þar fram eftir götunum, þótt það stangist við staðreyndir. Þannig er hægt að tala, kannske á vissan hátt með árangri, en þannig er ekki hægt að stjórna þjóðfélaginu. Þetta þýðir að afsala sér þátttöku í stjórn landsins og fá hana öðrum í hendur. Fulltrúar verkalýðsfélaganna hafa verið látnir fylgjast með rannsókn á efnahagskerfinu og framleiðslunni, eins og ég áður sagði, auk þess sem yfirlitsræður fjmrh., síðan ríkisstj. tók við, hafa verið mjög greinargóð úttektargerð um ástandið. Ég hef nú fengið hæfustu menn til þess að semja ýtarlegar skýrslur til birtingar samkv. niðurstöðum rannsókna síðustu ára, til þess að öllum þeim landsmönnum, sem vilja, verði gefinn kostur á að kynna sér þær til hlítar. Eina leiðin til viðreisnar er sú, að sem allra flestir taki þátt í því starfi með góðvilja, skilningi og þekkingu. Með flutningi þessarar útvarpsræðu frá Alþ. hef ég skýrt ykkur, góðir Íslendingar, frá því, svo rétt og greinilega sem ég get, hvernig viðhorfið er og undir hverju það er komið, hvort og hvernig fram úr vandanum rætist. Mikilsverðum áfanga hefur verið náð í efnahagsmálunum. Grundvöllurinn hefur nú verið lagður til að byggja á. Það er komið undir manndómi þeirra, sem að þessum málum standa, og skilningi þjóðarinnar, að takast megi að ná markinu og treysta og fullkomna verkið.



Herra forseti, góðir hlustendur. Við, sem nú lifum og störfum í landinu, höfum hlotið í arf mikinn fjársjóð, sem forfeður okkar börðust fyrir um aldir, en það er sjálfstæði þjóðarinnar, viðurkenning á rétti hennar til landsins og tilveru meðal þjóðanna, En þetta kostar okkur líka umfram allt fórnfýsi og samheldni auk fjármuna, ef vel á til að takast. Áður fyrr hafði Alþingi og ríkisstjórn lítil afskipti af atvinnuvegum þjóðarinnar. Bóndinn og útgerðarmaðurinn sáu um sig sjálfir. Þeir tóku á sig boðaföllin, og látið var skeika að sköpuðu, hvort þeir stóðust þau eða ekki. Nú er öldin önnur. Árið 1946 fór nýsköpunarstjórn Ólafs Thors, hv. þm. G-K., inn á nýja leið í þessum efnum. Þá var fyrst gengið inn á það af Alþingi og ríkisstj. að taka ábyrgð á fiskverði til útflutnings. Síðan hefur ekki tekizt að losna við afskipti ríkisins af útflutningsverðinu, enda ekki tekizt á annan hátt að skapa rekstrarskilyrði fyrir atvinnuvegina. Með hverju ári hefur orðið erfiðara að afla fjár til þess að brúa bilið á milli framleiðslukostnaðar annars vegar og söluverðs afurðanna erlendis hins vegar. En þetta hefur verið nauðsynlegt, nema því aðeins að eitt af þrennu hefði skeð eða allt í senn: Í fyrsta lagi, að framleiðslukostnaður innanlands hefði haldizt óbreyttur. Í öðru lagi, að framleiðsluaukningin í landinu hefði verið það mikil, að hún hefði getað staðið undir hinum aukna kostnaði, sem orðið hefur, og þó hæpið, að það eitt hefði dugað. Í þriðja lagi, að verðlag erlendis hefði hækkað til samræmis við aukinn kostnað við framleiðsluna innanlands. Ekkert af þessu hefur verið til staðar í það ríkum mæli, að það hafi nægt til að brúa bilið. Þess vegna hefur á hverju ári s. l. 12 ár þurft nýjar aðgerðir af hálfu ríkisins til að tryggja sölu afurðanna á erlendum markaði. Árið 1950 var ósamræmið á milli erlends verðlags og framleiðslukostnaðar innanlands orðið það mikið, að ekki þótti fært að halda áfram á sömu braut. Þá var gjaldeyrisskráningunni breytt það mikið, að það átti að nægja til að bjarga útgerðinni. En sú varð þó ekki raunin. Þá töluðu núverandi stjórnarandstæðingar ekki um álögur á þjóðina, eins og hv. þm. Sjálfstfl. gera nú, og voru þó álögurnar, ef álögur skyldi kalla, miklu meiri þá en nú, því að allt, sem greiða þurfti í erlendum gjaldeyri, hækkaði jafnt og þ. á m. neyzluvarningur. Nei, sjálfstæðismönnum ferst hvorki að tala um álögur á þjóðina né það, að aðrir vilji gína né gapa yfir bönkum og lánastofnunum, því að þeir láta sjálfir aldrei ónotuð tækifæri í þeim efnum og svífast þá einskis. Sú leið, sem farin er nú í efnahagsmálum og lögfest hefur verið til að tryggja afkomu aðalatvinnuveganna, er millileið í hinum nýju lögum um útflutningssjóð o. fl. er farinn meðalvegur milli gengisbreytingar og þess skattafyrirkomulags, er ríkt hefur undanfarin ár. Kerfinu er breytt frá því, sem verið hefur, og það jafnframt gert einfaldara. Það er gerður minni mismunur á uppbótum, en áður hefur átt sér stað, og það er gert ráð fyrir því, að allar tegundir útflutningsvara geti komið til greina. Þá er gert ráð fyrir því að leggja yfirfærslugjald á allar aðfluttar vörur og duldar greiðslur, enn fremur að greiða yfirfærsluuppbætur á tekjur íslenzkra atvinnuvega af öðru, en vörusölu, eins og t. d. flutningsgjöld í siglingum m. m. Í þessu er fólgin mikil breyting frá því, sem verið hefur, sem hefur m. a. þá þýðingu, að ekki er lengur útilokað, að nýjar atvinnugreinar geti staðizt samkeppni í útflutningi, þótt svo hafi verið áður. Þá minnkar nú mikið bilið á milli innlends og erlends verðlags í ýmsum greinum, og er það spor í rétta átt, enda hefur það líka hlotið viðurkenningu hv. stjórnarandstæðinga, sem eru hreint ekki eins mikið á móti þessum lögum og þeir vilja vera láta, og sýndu brtt. þeirra það bezt. Þær miðuðu flestar að því að auka útflutningsbæturnar, en það þýðir meiri álögur að þeirra dómi, og engin till. hefur komið frá þeim um það að minnka gjöldin á nauðsynja- eða rekstrarvörum landbúnaðar og sjávarútvegs, enda eru margir hinna reyndari þm, Sjálfstfl. það greindir menn, að þeir sjá þýðingu þessa máls fyrir land og þjóð, þótt sjálfum hafi þeim ekki auðnazt að koma með neitt, sem getur bjargað atvinnuvegum þjóðarinnar. Og engan fá þeir til að trúa því, að við lifum til lengdar, eins og ástatt er nú, án þess að gera nýjar ráðstafanir. Ef engar ráðstafanir væru gerðar, þá fyrst væri ástæða til að óttast um hag lands og þjóðar, því að eftir því sem lengur er dregið að aðhafast eitthvað í efnahagsmálum, eftir því eykst misræmið í verðlagi innanlands og utan og enginn eyrir verður til að brúa bilið, svo að ekki liggur neitt fyrir annað, en að framleiðslan stöðvist, verkamenn atvinnulausir og afurðir landbúnaðarins illseljanlegar. Aðgerðarleysi yrði of dýru verði keypt, til þess að nokkur skyni borinn maður óski þess, því að allir sjá, hvernig fer um lífsnauðsynjar og framkvæmdir í landinu, þegar framleiðsla þjóðarinnar er óseljanleg eða stöðvast. Um áhrif hinna nýju laga um útflutningssjóð á afkomu landbúnaðarins vil ég taka það fram, að aðstaða til útflutnings á landbúnaðarvörum verður nú betri vegna hækkaðra útflutningsbóta. Hækkun á erlendum rekstrarvörum ásamt hækkun á vinnulaunum mun að sjálfsögðu verða tekin til greina við verðlagningu á komandi hausti. Mjólkurverð hækkar nú þegar í samræmi við grunnkaupshækkun og aukinn dreifingarkostnað samkv. lögunum. Kjötverð hækkar einnig sem nemur hækkun á dreifingarkostnaði. Því er haldið fram af sumum og kom m. a. fram í umr. á Alþingi nú nýlega, að of miklu fé sé varið til fjárfestingar í landbúnaði miðað við annað. Í því sambandi var því haldið fram, að fjárfesting í landbúnaði s. l. 4 ár hafi verið meiri, en í sjávarútvegi. Ég hygg, að óþarft sé og engum til góðs að stofna til metings milli þessara höfuðatvinnuvega í þessum efnum. Uppbygging þarf að eiga sér stað bæði í landbúnaði og sjávarútvegi, og nær væri að bera samanlagða fjárfestingu þeirra saman við heildarfjárfestingu þjóðarinnar. En ég vil leyfa mér af þessu tilefni að fara nokkrum orðum um landbúnaðinn, þátt hans í þjóðarbúskapnum og landbúnaðarframkvæmdir síðustu ára. Það er að vísu rétt, að landbúnaðurinn framleiðir, eins og nú standa sakir, ekki nema tiltölulega lítinn hluta af útflutningsvörum landsmanna. Á það vil ég þó benda, enda full ástæða til, að menn viti það, að sá gjaldeyrir, sem inn í landið kom á s. l. ári fyrir útfluttar landbúnaðarvörur, gærur, ull, kjöt o. fl., gerði betur, en að greiða allar rekstrarvörur, sem keyptar voru til þarfa landbúnaðarins á því ári. En eins og kunnugt er, framleiðir landbúnaðurinn aðallega vörur, sem þjóðin notar sjálf, og auðvitað sparar hann þannig gjaldeyri, sem hún yrði að afla með einhverju móti, ef þessar vörur væru fluttar inn. Landbúnaðarframleiðslan til innanlandsnotkunar mun, eftir því sem næst verður komizt, hafa numið nokkuð yfir 700 millj. kr. á s. l. ári, miðað við verðlagsgrundvöll landbúnaðarafurða. Þeir, sem tala um of mikla fjárfestingu í landbúnaði nú síðustu árin, verða að gera sér grein fyrir því, að framkvæmdir í landbúnaði hafa á ýmsum tímabilum á þessari öld verið litlar og verulegur hluti er bústofnsaukning, sem er vegna fjárpestanna. Á árunum 1947–52 er landbúnaðarfjárfestingin þó ekki nema 40 millj. kr. á ári, en hefur aukizt síðan. Á öðrum sviðum átti sér stað mjög mikil fjárfesting, á sama tíma og lítil fjárfesting var í landbúnaði. Til dæmis um það, sem fengizt hefur fyrir það fé, sem fest hefur verið í landbúnaði í seinni tíð, skal ég nefna þetta: Á árunum 1947–56 stækkuðu túnin um 23 þús. ha. eða sem næst þriðjung. Á sama tíma voru reist 2.083 íbúðarhús eða á þriðju hverri jörð í landinu. Á síðustu fimm árum hafa verið byggð fjós með hlöðum yfir nálega 10 þús. nautgripi og fjárhús með hlöðum yfir 150 þús. fjár. En bústofnsaukningin á árunum 1953–56 er 7.300 nautgripir og 260 þús. fjár. Auk þessa hefur yfirleitt verið vel séð fyrir vélvæðingu í landbúnaðinum. En framleiðsluaukningin er líka mikil síðustu árin. Kjötframleiðsla hefur aukizt síðustu 5 árin úr 9 þús. í 15.400 tonn, ullar- og gæruframleiðsla meira en tvöfaldazt og mjólkurframleiðslan hjá mjólkurbúum aukizt úr 45 millj. lítra í 66 millj. lítra. Ég vil enn fremur benda á það, að við landbúnaðinn vinna nú aðeins 13% af þjóðinni, og hygg ég, að því verði naumast haldið fram, að þau 87%, sem önnur störf vinna, skili að jafnaði stærri hlut í þjóðarbúið. Bændur landsins hafa lyft grettistaki og notið til þess stuðnings Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda, Það er líka söguleg staðreynd, að þegar bændurnir hafa leyst sín stærstu vandamál, þá hefur Framsfl. jafnan átt sæti í ríkisstj. og farið með landbúnaðarmál. Í tíð núverandi ríkisstj. hefur margt verið unnið landbúnaðinum í hag. Lögum um búfjárrækt hefur verið breytt til bóta, enda þarf saman að fara arðmikið búfé, grasgefin tún og góð nýting. Þá ber enn fremur að nefna hina nýju lagasetningu um landnám, ræktun og byggingar í sveitum, þar sem tekin er upp sú nýjung að styrkja sérstaklega ræktun þeirra býla, sem hafa undir 10 ha. tún. Framsóknarmönnum hefur lengi verið það ljóst, að brýna nauðsyn ber til að skapa öllum býlum í landinu rekstrarhæfan grundvöll, en sá grundvöllur er óvíða til staðar, ef túnin, sem eiga að sjá búpeningnum fyrir fóðri, eru undir 10 hö. Þá er samkv. þessum sömu lögum verulega bætt aðstaða nýbýlinga frá því, sem verið hefur. Það er trú mín og von, að þeir fjársjóðir, sem faldir eru í ræktanlegu landi, muni smám saman leysast úr læðingi og þar eigi enn eftir að skapast nýir möguleikar í sambandi við skógrækt, hveraorku o. fl. Sjálfsagt spyr nú einhver: Hvað á að gera með meiri framleiðslu í landbúnaði, en nú er? Því vil ég svara þannig: Þjóðinni fjölgar, mörg smáþorp eiga eftir að rísa upp í sveitum landsins. Sú kemur tíð, að enginn efast um, að hægt sé að flytja út sauðfjárafurðir með góðum árangri. En það er með þær eins og aðra framleiðslu, að það þarf að tryggja rekstrargrundvöll útflutningsafurðanna og um leið tryggja fólkinu í landinu, stöðugt verðlag daglegra nauðsynja og eigna. Íslenzku þjóðinni fjölgar um rúmlega 3.000 manns á ári, og leiðir þetta til þess, að efla þarf framleiðsluna af fremsta megni, svo að hægt sé að sjá öllum fyrir lífsnauðsynjum. Núverandi æskumenn og konur geta valið um skóla og hlotið góða menntun, enda er æskan þess verðug, því að hún er bæði þróttmikil og dugleg og hefur alla möguleika til að láta gott af sér leiða. Þessum arftökum þjóðfélagsins mun vafalaust takast að bæta um og laga ýmislegt, sem miður fer nú í landi voru. Af hálfu hins opinbera er fé varið til menntunar æskunni, eftir því sem ástæður leyfa, og á þessu ári er fjárveitingin til menntamála 123 millj. kr., en auk þess 12 millj. kr. til kirkjumála. En einnig á annan hátt er fé varið til þess að búa í haginn fyrir framtíðina. Til opinberra framkvæmda er m. a. veitt á fjárlögum þessa árs: Til nýbyggingar þjóðvega sem næst 15 millj. kr. og til viðhalds þjóðvegum helmingi hærri upphæð, eða 33 millj. kr. Til endurbyggingar gamalla vega, fjallvega og sýsluvega rúmar 4 millj. kr. Til brúargerðar rúmar 10 millj. kr. Til hafnarframkvæmda um 13 millj. kr. Til raforkusjóðs 15 millj. kr., nýrra raforkuframkvæmda 10 millj. kr. Til ræktunarframkvæmda samkvæmt jarðræktarlögum 23 millj. kr. Til nýbýla 6½ milljón króna. Til lánastofnana landbúnaðarins 4.1 millj. Og til stækkunar á túnum innan 10 ha. 5 millj. kr. Allir þessir liðir á fjárlögum eiga það sameiginlegt, að þeir miða að varanlegum umbótum, sem eiga að skapa þjóðinni betri afkomu í framtíðinni. Það er talið, að um 1.500 millj. kr. hafi farið í fjárfestingu árið 1957 hér á landi eða 1 króna af hverjum 3, sem þjóðin hefur aflað. Þessi fjárfesting er að miklu leyti á vegum einstaklinga. Það gefur auga leið, að það þarf ýtrustu hagsýni og dugnað til að halda þannig áfram til lengdar. En eitt er víst, að það er ekki hægt að festa svona mikið fé árlega, nema því aðeins að atvinnuvegir þjóðarinnar gangi og gangi vel. Öll fjárfesting varðandi atvinnuvegina er nauðsynleg, sé hún til þess að auka framleiðslumagnið og skapa ný verðmæti og þar af leiðandi auknar tekjur. Sú fjárfesting þarf jafnan að sitja í fyrirrúmi fyrir öðru, sem ónauðsynlegra er. Það má heldur aldrei draga vinnuafl þjóðarinnar um of frá atvinnuvegunum. Þeir eiga að geta fengið og þurfa að fá innlent vinnuafl, svo að ekki fari af þeim sökum gjaldeyrir úr landi. Framsfl. er ljóst, að það þarf að verja meira fjármagni, en gert hefur verið til sjálfs atvinnulífsins. Ber þá að meta það, sem vel hefur verið gert í þessum efnum. Byggð hefur verið áburðarverksmiðja, sem sér bændum fyrir nægum köfnunarefnisáburði og sparar þar með mikinn gjaldeyri, eða á s. l. ári rúmar 30 millj. Nú er langt komið að reisa sementsverksmiðju, sem mun í framtíðinni ekki einungis spara gjaldeyri, heldur og greiða fyrir framkvæmdum í landinu. En víða blasa við ný verkefni, sem krefjast úrlausnar á næstunni. Það þarf að ráðast í virkjanir á stórám landsins og tryggja þar með eflingu atvinnuveganna og þá ekki sízt stóriðju, jafnframt því sem unnið er að því, að allir landsmenn fái ljós og yl frá raforkunni. Þetta þykja kannske loftkastalar. En þá, sem þannig hugsa, vil ég minna á það, að ekki eru nema rúm 50 ár, síðan byrjað var að leggja síma um landið, og nú má heita svo, að hvert einasta sveitabýli í landinu, sem hefur viljað síma, hafi fengið hann. Fleira mætti nefna af þessu tagi. Þó hefur oft á þessari öld verið misjafnt árferði til lands og sjávar, svo að fresta hefur orðið ýmsum framkvæmdum í bili. Framkvæmdamáttur þessarar þjóðar er mikill, ef hún leggur sig fram og velur það, sem til heilla horfir. En óneitanlega veltur mikið á því, að þjóðinni takist að ráða á viðunandi hátt fram úr efnahagsmálum sínum, takist að mynda ábyrgan grundvöll í þeim efnum og skilningur verði almennur á þeim málum. Enn þá hafa nú verið gerðar ráðstafanir, sem eiga að geta orðið spor í rétta átt, ef þjóðin ber gæfu til að eyðileggja þær ekki í framkvæmd. Margir spyrja í sambandi við efnahagsmálin: Hví lækkið þið ekki allt og tryggið útflutninginn á þann hátt í staðinn fyrir að hækka allt saman? - Slík lækkun mundi, eins og nú er komið, þurfa að dómi sérfræðinga að ná til allra peningagreiðslna og verðmæta og verka í aðalatriðum eins og gengisbreyting, nema að því leyti að tölur yrðu lægri. Báðar leiðirnar miða að sama marki, en aðalatriðið er, að jafnvægi myndist og það jafnvægi raskist sem minnst. Þegar í upphafi styrjaldarinnar varaði Framsfl. við því að koma af stað verðbólgu í landinu. Of fáir sinntu þeirri viðvörun, því miður. Mörgum þótti gott að fá hækkandi tekjur í krónum. Krónufjölgunin var nefnd kjarabót. En hverjum dettur nú í hug, að maður, sem hefur 4.000 kr. tekjur á mánuði, hafi 10 sinnum betri kjör en sá, sem hafði 400 kr. fyrir stríð? Engum. Kjarabót verðbólgunnar er blekking. Það hefði verið hyggilegt að fara að ráðum Framsfl. í því að hleypa verðbólgunni ekki af stað. Einnig nú er honum bezt treystandi að ráða fram úr vandanum, þannig að við megi una í framtíðinni. - Góðar stundir.

Utanrrh. (Guðmundur Í. Guðmundsson) : Herra forseti, góðir hlustendur. Vart hefur meira verið rætt um annað mál meðal Íslendinga, síðan Genfarráðstefnan hófst í febr. s. l., en landhelgismálið og útfærslu fiskveiðitakmarkanna. Liggja til þess ýmsar og gildar ástæður. Íslendingar eru ein mesta fiskveiðiþjóð heims. Landið er snautt af náttúruauðlindum. Mikið af nauðsynjum þjóðarinnar verður að kaupa frá öðrum löndum. Fiskur og sjávarafurðir verða að standa undir þessum innkaupum, enda eru 97% af útflutningi Íslendinga úr sjónum fengin. Það er staðreynd, sem enginn fær haggað, að án fiskimiðanna umhverfis Ísland mundi landið vart vera byggilegt. Verndun fiskimiðanna er viðfangsefni, sem tilvera þjóðarinnar er komin undir. Þegar þetta er haft í huga, er augljóst, að það var Íslendingum vaxandi áhyggjuefni að fylgjast með þeirri ofveiði, sem átti sér stað á Íslandsmiðum fyrri helming þessarar aldar. Á tímabilinu milli heimsstyrjaldanna tveggja miðaði þessum málum í þá átt, að ljóst varð, að alger eyðilegging vofði yfir fiskistofninum, ef ekki yrði rönd við reist. Afli, miðað við fyrirhöfn, fór síþverrandi með hverju árinu, sem leið. Má nefna sem dæmi, að árið 1919 var dagsafli af ýsu rúmlega 21 vætt, en 1937 var hann kominn niður í 5 vættir. Ef miðað er við 100 togstundir, var ýsuaflinn 243 vættir árið 1922, en 1937 aðeins 71 vætt. Um ýmsar aðrar fisktegundir er svipað að segja. Í heimsstyrjöldinni síðari minnkaði sóknin að sjálfsögðu, og fiskstofnarnir fengu þá nauðsynlega vernd. Áhrifin komu þar brátt í ljós með vaxandi afla. Síðan hófst sóknin aftur, og afleiðingin lýsti sér í síþverrandi aflabrögðum. Ef fiskveiðitakmörkunum hefði ekki verið breytt, eins og gert var 1950 og 1952, væri vafalaust raunalegt um að lítast á Íslandsmiðum í dag. Þær ráðstafanir voru þá aðeins hugsaðar sem skref innan víðtækari ramma, og hefur reynslan leitt í ljós, að frekari aðgerða er þörf, ef ekki á illa að fara. Ráðstafanir þær, sem gerðar voru árið 1950 og 1952, stöðvuðu hnignun íslenzkra fiskistofna að verulegu leyti. Þróun veiðanna og vísindalegar rannsóknir á stofnunum innan fiskveiðitakmarkanna sýndu þetta greinilega. Hins vegar má segja, að við Íslendingar fáum ekki enn þá þann hámarksarð af þessum stofnum, sem æskilegur er og nauðsynlegur fyrir íslenzka útgerð. Hér má aftur taka sem dæmi ýsustofninn. Vegna minnkaðrar sóknar á stríðsárunum rétti stofninn svo við sér, að miðað við 71 vætt á 100 togtímum árið 1937, fengu brezkir togarar 358 vættir á sömu tímaeiningu árið 1946, En það ár fóru þeir aðeins 470 veiðiferðir á Íslandsmið. Síðan jókst sókn þeirra og annarra erlendra manna á Íslandsmið jafnt og þétt frá ári til árs, og árið 1952 fóru Bretar einir 1.334 veiðiferðir hingað. Samtímis þessu minnkaði ýsustofninn jafnt og þétt, þannig að árið 1952 gaf hann af sér aðeins 169 vættir á 100 togtímum, en veiðihæfni skipanna jókst að sama skapi sem aflinn minnkaði. Lokun þýðingarmikilla uppeldissvæða árið 1950 og 1952 stöðvaði þessa ofveiði. En vegna mjög aukinnar sóknar brezkra og annarra erlendra togara á næstu árum gerði það samt ekki meira, en halda stofninum í horfinu. Veiði í 100 togtíma jókst aðeins lítillega og var orðin 191 vætt árið 1956, miðað við 169 vættir árið 1952, svo sem áður var sagt. Þetta dæmi um ýsuna sýnir greinilega, að aukin sókn og meiri veiðihæfni skipanna hefur hér dregið mjög úr verndarráðstöfunum þeim, sem gerðar voru árið 1952. Frekari aðgerðir til verndar íslenzku fiskstofnunum og útgerð okkar, sem byggir tilveru sína á þeim, verður því að miðast við það að takmarka heildarsóknina í því skyni, að komizt verði hjá því, að of nærri stofnunum verði gengið. Af þessu leiðir, að útiloka verður útlendinga, eftir því sem nauðsyn krefur, og skapa verður íslenzkum skipum forgangsrétt til þess að hagnýta þessa stofna, eftir því sem ástand þeirra gefur tilefni til hverju sinni. Íslendingar hafa jafnan lagt á það mikla áherzlu að undirbúa sem bezt allar aðgerðir sínar í landhelgismálinu. Margar þjóðir aðrar, en Íslendingar, stunda veiðar á Íslandsmiðum og hafa því hagsmuna að gæta í sambandi við fiskveiðitakmörk hér við land. Það er vitað, að frá þessum þjóðum mætir sérhver útfærsla fiskveiðitakmarka mótstöðu. Gegn þessari mótstöðu verður það að koma, að Íslendingar sjálfir standi saman um allar þær ákvarðanir, sem teknar eru í málinu. Flokkadeilur og flokksrígur verða að víkja, þegar landhelgismálið er til meðferðar. Við undirbúning allra aðgerða í landhelgismálinu ber að leggja megináherzlu á að skapa samstöðu allra stjórnmálaflokka og þjóðarinnar í heild, áður en í aðgerðir er ráðizt. Þegar samstaða er fengin um úrlausnir, má einskis láta ófreistað til að reyna að sannfæra aðrar þjóðir um, að allar aðgerðir séu byggðar á lífsnauðsyn þjóðarinnar sjálfrar og gerðar í því skyni einu að tryggja tilveru hennar, en ekki til þess að sýna yfirgang og troða illsakir við aðra. Íslendingum er svo rík nauðsyn vinsamlegra viðskipta við aðrar þjóðir, að þeir verða að halda sem einn maður á rétti sínum og lífshagsmunum og leitast við að undirbúa og skýra mál sitt svo, að aðrar þjóðir skilji, hvað í veði er fyrir þjóðina. Segja má, að Íslendingar hafi stigið fyrsta þýðingarmikla sporið í landhelgismálinu, er lögin um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins voru samþykkt á Alþingi 23. marz 1948. Í 1. gr. þessara laga segir, að sjútvmrn. skuli með reglugerð ákvarða takmörk verndarsvæða við strendur landsins innan endimarka landgrunnsins, þar sem allar veiðar skuli háðar íslenzkum reglum og eftirliti. Fyrsta reglugerðin samkv. þessum lögum var gefin út 22. apríl 1950 og var um verndun fiskimiða fyrir Norðurlandi einu. Með reglugerð þessari voru allar botnvörpuveiðar og dragnótaveiðar bannaðar á svæðinu frá Horni til Langaness innan línu, sem dregin var 4 sjómílur frá yztu annesjum, eyjum eða skerjum og þvert fyrir minni flóa og fjarða. Reglugerðin færði því ekki aðeins fiskveiðitakmörkin úr 3 mílum í 4, heldur breytti hún einnig grunnlínum allverulega. Þessi nýju ákvæði skyldu koma til framkvæmda 1. júní 1950, en svo gat þó ekki orðið að öllu leyti, þar eð Íslendingar voru bundnir af samningi við Breta frá 1901 um 3 mílna landhelgi og aðrar grunnlínur, en tilgreint var í reglugerðinni. En í landgrunnslögunum, sem reglugerðin byggist á, er svo ákveðið, að reglum þeim, sem settar verða, skuli einungis framfylgt, að svo miklu leyti sem samrýmanlegt er milliríkjasamningum þeim, sem Ísland er eða síðar kann að gerast aðili að. Samningnum við Breta hafði verið sagt upp 3. okt. 1949, en hann féll ekki úr gildi fyrr en 3. okt. 1951. Á tímabilinu frá 1. júní 1950 til 3. okt. 1951 urðu því Íslendingar að sætta sig við, að Bretar hefðu hér meiri rétt til fiskveiða fyrir Norðurlandi en allir aðrir, þ. á m. Íslendingar sjálfir. Haustið 1951 fóru Bretar þess á leit, að engar frekari ráðstafanir yrðu gerðar af Íslands hálfu, meðan eigi lægi fyrir dómur í deilumáli Breta og Norðmanna, sem þá var fyrir alþjóðadómstólnum í Haag. Ríkisstjórn Íslands varð við þessari beiðni, og dómur féll í desember 1951. Næsta sporið var því stigið með útgáfu nýrrar reglugerðar 19. marz 1952, er fiskveiðitakmörkin voru færð út kringum landið allt í 4 mílur og grunnlínum breytt. Þessi reglugerð kom til framkvæmda 15. maí 1952. Reglugerðin frá 1952 er, svo sem kunnugt er, enn í gildi. En öllum Íslendingum hefur lengi verið ljóst, að þær ráðstafanir, sem þegar hafa verið gerðar í sambandi við fiskveiðilandhelgina, eru hvergi nærri fullnægjandi. Íslendingum er nauðsyn að færa fiskveiðitakmörk sín frekar út, bæði grunnlínur og sjálf fiskveiðitakmörkin. Fyrir viðurkenningu á þessu hefur verið barizt á alþjóðlegum vettvangi um langt skeið. Þessi barátta var hafin á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna árið 1949, er íslenzka sendinefndin lagði til, að alþjóðalaganefnd Sameinuðu þjóðanna skyldi falið að gera heildarrannsókn á öllum þeim reglum, er gilda skyldu á hafinu, og þ. á m. um stærð landhelgi og fiskveiðitakmörk. Íslenzka tillagan mætti ákafri mótspyrnu og að sjálfsögðu aðallega af hálfu þeirra þjóða, sem töldu, að 3 mílna reglan væri hin eina rétta. Íslenzka sendinefndin hélt málinu til streitu, og að lokum var tillaga hennar samþykkt með naumum meiri hluta. Á allsherjarþingunum 1953 og 1954 var reynt að fá þessari niðurstöðu hnekkt, en í bæði skiptin tókst íslenzku sendinefndinni að koma í veg fyrir það. Á allsherjarþinginu 1956 var loks lögð fram heildarskýrsla alþjóðalaganefndarinnar, og hafði þá ríkisstj. Íslands gert sér vonir um, að allsherjarþingið mundi ræða skýrsluna og komast að endanlegri niðurstöðu um víðáttu landhelgi og fiskveiðitakmörk. Svo sem kunnugt er, varð niðurstaðan þó sú, að þingið vísaði málinu frá sér og til sérstakrar ráðstefnu, sem haldin var í Genf frá 24. febr. til aprílloka s. l. Ísland stóð eitt gegn þessari ákvörðun. Genfarráðstefnunni er nú lokið, og liggja niðurstöður hennar fyrir. Af því, sem á ráðstefnunni gerðist, varða Íslendinga mest umræður og ályktanir um grunnlínur og fiskveiðitakmörk. Að því er grunnlínur varðar, var gerð fullgild samþykkt um, að aðalreglan skuli vera sú, að grunnlínur skuli dregnar frá lágfjöru á ströndum. Sú undantekning er þó gerð, að á svæðum, þar sem strönd er vogskorin eða þar sem eyjaklasar eru í nánd hennar, megi draga beinar grunnlínur, þ. e. a. s. þvert fyrir mynni flóa og fjarða. Mega slíkar grunnlínur þó ekki víkja á verulegan hátt frá meginstefnu strandarinnar. Sker, sem yfir flæðir, má ekki nota sem grunnlínustaði, nema því aðeins að vitar eða önnur slík mannvirki, sem ávallt eru ofan sjávar, séu byggð á þeim. Um víðáttu landhelginnar og fiskveiðitakmarkanna var engin fullgild ályktun gerð. A. m. k. 13 tillögur komu fram um þetta atriði. Svo sem kunnugt er, bar Kanada fram tillögu, þar sem greint er milli landhelgi og fiskveiðilögsögu, og skyldi fiskveiðilögsagan vera 12 mílur. Niðurstaðan varð sú, að 12 mílna fiskveiðilögsagan fékk nauman meiri hluta í nefnd og á ráðstefnunni, en náði ekki tilskildum 2/3 meiri hluta atkvæða. Allar till. varðandi víðáttu landhelginnar sjálfrar voru felldar, bæði í nefnd og á allsherjarfundum. Eftir Genfarráðstefnuna stendur því málið þannig, að fullgild samþykkt hefur verið gerð um grunnlínur, en ekki fiskveiðilögsöguna. Um fiskveiðilögsöguna er því engin viðurkennd alþjóðleg samþykkt til. Einfaldur meiri hluti er að vísu fyrir því að taka 12 mílna regluna upp í alþjóðasamþykktir. En mér er kunnugt um, að ýmsar þjóðir, sem beittu sér fyrir þessu, viðurkenna ekki rétt þjóða til að gera þetta með einhliða ákvörðun og munu ekki gera það sjálfar. Íslendingum er því nú sá vandi á höndum að ákveða, hvað gera skuli í málinu. Þegar það dæmi er gert upp, verða Íslendingar að hafa í huga, að tilvera þeirra og framtíð veltur á því að vernda fiskimið sín með útfærslu fiskveiðilögsögunnar. Þeir eiga og að minnast þess, að 10 ára barátta á alþjóðlegum vettvangi hefur leitt til þess, að nú er almennt viðurkennt, að Ísland hafi algera sérstöðu í þessu efni og útfærsla fiskveiðitakmarkanna sé Íslendingum nauðsyn. Hér hefur vissulega verið unninn mikill og glæsilegur sigur, og eiga þeir, sem að honum hafa unnið, skilið þakkir alþjóðar. En hinu má þó ekki gleyma, að þó að nauðsyn Íslendinga sé viðurkennd, þá hafa þeir ekki þrátt fyrir margar alþjóðlegar ráðstefnur, fengið settar alþjóðlegar reglur, sem leysa vanda þeirra. Hins vegar getur enginn til þess ætlazt, að Íslendingar bíði lengur með ákvarðanir og aðgerðir. Því verður að hefjast handa nú, en gera það þannig, að hagnýttur sé sá skilningur, sem fyrir hendi er á þörfum þjóðarinnar, án þess að kalla yfir sig andmæli og óvild þeirra þjóða, sem Íslendingar vilja eiga vinsamlegt samstarf við, sé þess nokkur kostur. Þetta er hægt, ef rétt er að farið. En það er líka hægt að spilla fyrir öllu, sem áunnizt hefur, sé ekki haldið á málinu af fyrirhyggju. Á fundi utanríkisráðherra Atlantshafsbandalagsins, sem haldinn var í Kaupmannahöfn dagana 5.–7. maí, skýrði ég frá áformum Íslendinga í fiskveiðilögsögumálinu. Lágu til þess þær ástæður, að þar bauðst gott tækifæri til að kynna málstað okkar, enda er svo ákveðið í reglum bandalagsins, að þar skuli kynntar fyrir fram aðgerðir bandalagsríkja, sem líklegar eru til að valda ágreiningi við önnur ríki innan bandalagsins. Það kom fram í sambandi við fundinn og var reyndar vitað áður, að margar bandalagsþjóðanna eru algerlega mótfallnar einhliða aðgerðum í landhelgis- og fiskveiðilögsögumálum og viðurkenna ekki rétt neinna þjóða til slíkra einhliða aðgerða. Það kom og fram, að alger sérstaða Íslands að því er varðar víðáttu fiskveiðilögsögunnar mætti skilningi og velvilja. Að gefnu tilefni þykir mér rétt að skýra frá, hvernig mér fórust orð, er ég í ræðu á fundi Atlantshafsbandalagsins gerði grein fyrir málstað Íslands. Ég sagði í upphafi ræðu minnar orðrétt svo, í íslenzkri þýðingu: „Ég er þess fullviss, að öllum þeim, sem hér eru, er ljóst, að Ísland er hrjóstrugt land. Í landinu sjálfu eru nær engar auðlindir, og flestar lífsnauðsynjar verður því að flytja inn. Þann innflutning verður að greiða með útfluttum afurðum, sem eru að 97% sjávarafurðir, Ég er viss um, að allir hljóta að vera sammála um, að í slíku tilfelli sé það heilbrigð skynsemi að tryggja hlutaðeigandi þjóð afnot fiskistofnanna umhverfis landið, að svo miklu leyti sem það er nauðsynlegt til að tryggja afkomu þjóðarinnar, og að því er Ísland varðar, er það engum vafa bundið, að landið mundi ekki byggilegt án slíkra ráðstafana. Ef þessar staðreyndir eru hafðar í huga, er auðvelt að skilja, hvers vegna íslenzka þjóðin hefur lengi lagt höfuðáherzlu á að færa út fiskveiðitakmörk sín umhverfis landið, enda hefur reynslan greinilega leitt í ljós, að þau takmörk hafa verið og eru enn ófullnægjandi.“ Síðan rakti ég, hvernig Íslendingar hefðu leitazt við á alþjóðavettvangi að fá settar reglur, er fullnægðu þörfum þeirra, og beðið ráðstefnu eftir ráðstefnu, en án árangurs. Ég lauk ræðu minni á Kaupmannahafnarfundinum orðrétt, í íslenzkri þýðingu, þannig: „Að þessum fundi loknum mun ég fara til Íslands, og verða þá málin í heild tekin til endanlegrar ákvörðunar í ríkisstj. Samkvæmt núgildandi lögum á Íslandi, sem í gildi hafa verið s. l. 10 ár, er ríkisstjórn Íslands heimilt að gefa út reglur innan endimarka íslenzka landgrunnsins, en þar er um að ræða 40–50 sjómílur frá ströndum. Nú er álitið, að vegna málalokanna í Genf sé rétt að ákveða fiskveiðitakmörkin við Ísland í 12 mílna fjarlægð frá ströndum, enda var meiri hluti atkvæða á ráðstefnunni fyrir því, og Kanada og Bandaríkin gerðu þá tillögu snemma á ráðstefnunni. Ég geri mér að sjálfsögðu fyllilega grein fyrir, að þegnar ýmissa Atlantshafsbandalagslanda hafa talsverðra hagsmuna að gæta í þessu máli og að margar bandalagsþjóðir mundu miklu fremur kjósa, að við gerðum engar ráðstafanir eða a. m. k. ekki nema með samningum. Þetta virðist alveg ljóst. En við verðum einnig að leggja áherzlu á það, að hvað Ísland snertir er hér um lífsafkomu þjóðarinnar að ræða. Það verður alls ekki sagt um hagsmuni hinna. Eins og nú stendur, kemur ekki til mála af Íslands hálfu neitt minna en 12 mílna fjarlægð, og ekki er heldur hægt að fallast á það sjónarmið, að ráðstafanir í þessu máli skuli háðar samþykki þjóða, sem í grundvallaratriðum eru algerlega andvígar skoðunum Íslendinga í málinu. Þess væri heldur ekki hægt að krefjast með sanngirni.“ - Lauk hér ræðu minni á Kaupmannahafnarfundinum. Framkvæmdastjóri Atlantshafsbandalagsins óskaði í lok ráðstefnunnar að kynna sér málið í fáa daga og fór fram á, að reglugerð um útfærslu fiskveiðitakmarkanna yrði ekki gefin út á meðan. Ég tjáði honum, að það mundi taka um vikutíma að ganga frá reglugerðinni og mundi hún verða gefin út þegar eftir 14. maí og fiskveiðilögsagan þá verða 12 mílur. Umr. þær, sem síðan hafa farið fram á þessum vettvangi, hafa verið mjög gagnlegar, enda þótt einhliða ákvörðun sé ekki viðurkennd. Hér heima hefur verið nokkur ágreiningur um málið. Menn hefur að vísu ekki greint á um það, að friðunarlínan skyldi færð út í 12 mílur og að í þær framkvæmdir skuli ráðizt nú. Hitt hefur valdið ágreiningi, hvernig þetta skuli bera að. Með bréfi, dags. 17. maí, sendi hæstv. sjútvmrh. stjórnmálaflokkunum, Fiskifélagi Íslands og atvinnudeild Háskóla Íslands uppkast að reglugerð um fiskveiðitakmörkin, sem hann taldi líklega til samkomulags milli flokka. Efni reglugerðarinnar var útfærsla friðunarlínu í 12 mílur, grunnlínur óbreyttar, íslenzkum togurum og dragnótabátum bönnuð veiði innan 12 mílnanna, reglugerðin skyldi gefin út 20. maí, þ. e. þrem dögum síðar, og koma til framkvæmda 1. júlí n. k. Fiskifélag Íslands og atvinnudeildin voru samþykk útfærslu í 12 mílur, en höfðu að öðru leyti sitt hvað við reglugerðaruppkastið að athuga. Alþýðuflokkurinn gat fyrir sitt leyti ekki fallizt á þessi vinnubrögð. Tillögur Alþfl. voru, að fyrst skyldi reynt að ná samstöðu þingflokkanna allra um breytingar þær, sem gera skyldi á fiskveiðilandhelginni, með hliðsjón af till. þeim, sem fram komu í umsögnum Fiskifélags Íslands og atvinnudeildar háskólans. Var þetta gert með það í huga, hversu rík nauðsyn Íslendingum er á að standa saman í málinu til að geta mætt sem bezt þeim erfiðleikum, sem málinu eru samfara út á við. Reglugerðin samkvæmt tillögum Alþfl. skyldi gefin út 30. júní og koma til framkvæmda 1. sept. n. k. Tíminn þar til reglugerðin verður gefin út svo og tíminn til 1. sept. skyldi notaður til þess að ræða málið við grannþjóðir okkar í því skyni að afstýra alvarlegum ágreiningi og koma því í höfn með þeim hætti, að aðgerðir okkar fengjust viðurkenndar eða yrði ekki andmælt. Ég ætla ekki að rekja hér þær umr., sem fram fóru, áður en niðurstaðan fékkst. En umr. lauk með því, að stuðningsflokkar ríkisstj. féllust á tillögur Alþfl. og höfnuðu tillögu og reglugerðaruppkastinu frá 17. maí. Stjórnarflokkarnir komu sér síðan saman um, hverjar breytingar þeir vildu leggja til að gerðar yrðu á fiskveiðilögsögunni, og lögðu þessa till. sína fyrir samvinnunefnd stjórnmálaflokkanna allra um landhelgismálið. Breytingarnar eru í því fólgnar í meginatriðum að færa fiskveiðitakmörkin út í 12 mílur og leyfa íslenzkum togurum að stunda veiðar á viðbótarbeltinu, en algerlega er eftir að ræða, hvort sú heimild verður takmörkuð og þá með hverjum hætti. Réttur er áskilinn til grunnlínubreytinga. Alþfl. er fyrir sitt leyti ekki á þessu stigi málsins tilbúinn með tillögur sínar um grunnlínur og óskar að athuga það mál nánar. Viðræðurnar í samvinnunefnd allra stjórnmálaflokkanna hafa leitt í ljós, að allir flokkarnir eru á einu máli um útfærsluna í 12 mílur. Lýðræðisflokkarnir þrír leggja hins vegar áherzlu á, að reynt sé að afla skilnings og viðurkenningar á nauðsyn og réttmæti ákvarðana Íslendinga í málinu með viðræðum við aðrar þjóðir og að reynt verði að halda þannig á, að það komist farsællega í höfn. Blað Sameiningarflokks alþýðu - sósíalistaflokksins, Þjóðviljinn, hefur að undanförnu gert sér mjög tíðrætt um landhelgismálið og í því sambandi ráðizt mjög harkalega að Alþfl. og mér persónulega. Er ég sakaður um að hafa tekið upp samninga við Atlantshafsbandalagið um landhelgismálið og á að hafa heitið því, að Íslendingar skyldu falla frá aðgerðum sínum í landhelgismálinu. S. l. föstudag, 30. maí, ræðir Þjóðviljinn t. d. um fund Atlantshafsbandalagsins í Kaupmannahöfn og segir svo orðrétt: „Urðu þar miklar umræður um landhelgismál Íslendinga, en ekki er vitað, hvað ráðherrunum fór á milli nema af erlendum blaðafregnum, sem herma, að Guðmundur hafi verið fenginn ofan af því að birta nokkra afdráttarlausa yfirlýsingu um það, að íslenzk stjórnarvöld væru staðráðin í því að stækka landhelgina í 12 mílur.“ Miðvikudaginn 28. maí segir Þjóðviljinn enn fremur orðrétt: „Hann lofaði því hátíðlega, að landhelgi Íslands skyldi ekki stækkuð. Til frekari áherzlu og öryggis tiltók hann nákvæmlega upp á dag, að engin ákvörðun skyldi tekin í landhelgismálinu næstu mánuði.“ Mörg fleiri ummæli í sama anda hafa birzt um mig í Þjóðviljanum undanfarna daga. Öll eru þessi ummæli ósönn og tilhæfulaus, og Þjóðviljinn veit, að þau eru ósönn. Þegar ég kom heim að fundi Atlantshafsbandalagsins loknum, las ég fyrir meðráðherrum mínum og þ. á m. sjútvmrh. ræðu þá, er ég flutti í Kaupmannahöfn. Þeir, sem hlustað hafa á ræðu mína hér í kvöld, hafa heyrt, að á fundinum í Kaupmannahöfn sagði ég orðrétt: „Ekki kemur til mála af Íslands hálfu neitt minna en 12 mílna fjarlægð, og ekki er heldur hægt að fallast á það sjónarmið, að ráðstafanir í þessu máli skuli háðar samþykki þjóða, sem í grundvallaratriðum eru algerlega andvígar skoðunum Íslendinga í málinu.“ Ég skýrði meðráðherrum mínum einnig frá því, að ég hefði lýst því yfir, að reglugerð um 12 mílna útfærsluna yrði gefin út þegar eftir 14. maí. Ég skýrði einnig frá því, að engin ósk eða tillaga hefði komið fram um neina sérstaka ráðstefnu, hvað þá að nokkur tími hefði verið nefndur í því sambandi. Allt þetta vita skriffinnar Þjóðviljans. Engu að síður leyfa þeir sér að dylgja með og fullyrða hið gagnstæða. Ég veit, að þegar Þjóðviljinn verður að renna þessum ósannindum niður um sitt víða kok, kemur hann með önnur. Þá fullyrðir hann, að ég hafi tekið upp samninga um málið eftir heimkomuna og þá gefið hin og þessi fyrirheit, sem mig skortir hugmyndaflug til að geta mér til um fyrir fram, hver Þjóðviljinn muni segja að verið hafi. En allt slíkt er tilhæfulaust. Engir samningar hafa verið teknir upp og engin fyrirheit um frest eða afslátt í málinu gefin. Í nokkra daga eftir Kaupmannahafnarfundinn voru fyrirætlanir Íslendinga í landhelgismálinu, bæði að því er varðar grunnlínur og sjálfa fiskveiðilögsöguna, skýrðar fyrir bandalagsþjóðum okkar og þeim tjáð, að ef þær hefðu eitthvað fram að færa innan mjög takmarkaðs tíma, skyldi það lagt fyrir þingflokkana hér heima. Allt var þetta gert með samþykki meðráðherra minna í Framsfl. og vitund ráðh. Alþb. Ég verð að segja, að því miður var tíminn of naumur til þessara viðræðna við bandalagsþjóðir okkar, og ég tel, að heppilegra hefði verið að gefa sér betri tíma, án þess að til mála hefði komið að fallast á nokkra sérstaka ráðstefnu. Ósannindi Þjóðviljans um afskipti mín af landhelgismálinu eru ekki einu ósvífnu blekkingarnar, sem þetta blað hefur haft í frammi í sambandi við landhelgismálið. Þannig tekur Þjóðviljinn sig t. d. til miðvikudaginn 28. maí og birtir reglugerð um hin nýju fiskveiðitakmörk, sem blaðið segir fullsamda og undirritaða. Þetta er auðvitað alrangt. Engin reglugerð hefur enn þá verið samin, og það er ekki hægt að semja hana, m. a. vegna þess, að ekkert er farið að ræða um, hvernig ákvæðin um íslenzku togarana skuli vera og fyrirvarinn um grunnlínur getur orðið meiri, en fyrirvarinn einn. Ótal fleiri ósannindi um menn og málefni úr Þjóðviljanum gæti ég rakið, ef tíminn leyfði, en því miður gerir hann það ekki. En ég vil spyrja, hvers vegna Þjóðviljinn hagar málflutningi sínum með slíkum endemum. Hvílir það ekki á þeim ráðh., sem blaðið þykist styðja, að hafa forustu í landhelgismálinu innanlands? Er málflutningur sem þessi til þess fallinn að skapa þá þjóðareiningu um framkvæmdir í landhelgismálinu, sem ekki aðeins ráðh. heldur öllum Íslendingum er lífsnauðsyn, ef hægt á að vera að bera málið fram til sigurs? Hver og einn getur svarað þessari spurningu fyrir sig, en mér virðist augljóst, að hér sé vitandi vits verið að reyna að egna til ófriðar og úlfúðar á tímamótum, þegar þjóðinni ríður mest á að standa saman og leggja flokkadeilur og pólitískar erjur til hliðar. En svo grár sem leikur Þjóðviljans er inn á við, þá er hann þó enn þá ljótari út á við. Fullyrt er í þessu blaði, að erlendar þjóðir og bandalög hafi borið fram hinar og þessar kröfur og haft ýmist í hótunum um sameiginlegar refsiaðgerðir eða heitið fjárhagslegum fríðindum til að fá kröfum sínum framgengt. Ég þekki engan slíkan málflutning, og víst er, að ekkert slíkt hefur frá bandalagsþjóðum okkar í Atlantshafsbandalaginu komið. En eitt veit ég: Þessar fullyrðingar Þjóðviljans og málflutningur allur er betur til þess fallinn en nokkuð annað að skapa tortryggni og óvild í garð Íslands á erlendum vettvangi og torvelda friðsamlega lausn og framkvæmd útfærslu fiskveiðitakmarkanna. E. t. v. er tilgangur Þjóðviljans eitthvað í þessa áttina. Kommúnistaskriffinnar Þjóðviljans hafa jafnan ýmislegt fleira í huga, en farsæla lausn á vandamálum þjóðarinnar, ef þeir sjá sér leik á borði til þess að stofna til árekstra og illdeilna við bandalagsþjóðir okkar. Stuðningur Þjóðviljans við þann ráðh., sem með landhelgismálin fer innanlands, hefur jafnan þótt orka tvímælis, en í þessu máli gerir hann það naumast. Minnir öll framkoma blaðsins í málinu á þau ummæli eins stuðningsmanns þess, sem fræg eru að endemum: Hvað varðar mig um þjóðarhag? Góðir Íslendingar. Áformin um útfærslu fiskveiðilögsögunnar eru ein af mikilvægustu stjórnaráformum síðari ára. Vitað er, að vestrænar þjóðir viðurkenna ekki rétt neins ríkis til þess að færa út landhelgi eða fiskveiðilögsögu sína með einhliða aðgerðum. Gera verður því ráð fyrir, að einhliða aðgerðir verði ekki viðurkenndar og muni sæta mótmælum og andstöðu. Hinu má heldur ekki gleyma, að alger sérstaða Íslands að því er fiskveiðar varðar er nú almennt viðurkennd. Um 10 ára barátta á alþjóðlegum vettvangi hefur leitt til þess, að telja má þessa viðurkenningu fengna. Þessu ber að fylgja eftir. Sem betur fer, gefst tími ekki aðeins til 30. júní, heldur og til 1. sept. að ræða málið við nágranna okkar og bandamenn. Þann tíma verður að nota vel. Einskis má láta ófreistað til að sannfæra aðrar þjóðir um nauðsyn aðgerða okkar og leitast við að afstýra deilum og árekstrum. Það er trú mín, að þetta mál megi leysa í sátt og samlyndi við aðrar þjóðir, þannig að fullnægt sé kröfum okkar og þörfum, ef það er rætt af skilningi og velvild. En á hverju sem gengur, er Íslendingum þó umfram allt nauðsynlegt að standa saman um þetta stórmál. Vil ég að lokum láta í ljós þá einlægu von mína, að þjóðin beri gæfu til þess, að allir góðir Íslendingar sameinist nú á örlagastundu einmitt um það að láta íslenzkan þjóðarhag varða sig meira en allt annað. - Góða nótt.



Herra forseti, góðir áheyrendur. Skyldi nokkur sá hugsandi maður vera til í landinu, sem hefur ekki gert sér grein fyrir því, að nú á þessu vori varð að grípa til gagngerðra ráðstafana í efnahagsmálum þjóðarinnar til þess að koma í veg fyrir samdrátt og jafnvel algera stöðvun útflutningsframleiðslunnar? Ég held ekki. Ég er líka viss um, að Íslendingar eru yfirleitt svo greindir og svo fróðir um meginatriði efnahagsmálanna, að þeir skilja, hvers vegna ekki var hægt að halda áfram á alveg sömu braut og haldin hefur verið undanfarin ár og í raun og veru var lagt inn á 1951, þegar bátagjaldeyrisskipulagið var tekið upp undir forustu hv. þm. G-K, Ólafs Thors. Mergurinn málsins er þessi: Afli brást í fyrra. Vegna þess urðu gjaldeyristekjur minni en ella. Það tókst ekki að halda fjárfestingu innan hæfilegra takmarka frá þjóðhagslegu sjónarmiði, fyrst og fremst vegna þess, að efnahagskerfið hefur verið meingallað. Af þeim sökum var gjaldeyrisnotkun meiri, en ella hefði orðið. Aflabresturinn og fjárfestingin ollu þess vegna því, að miklu minni gjaldeyrir en ella var til ráðstöfunar til kaupa á þeim vörum, sem einkum var ætlað að færa útflutningssjóði og ríkissjóði tekjur. Þessar tekjur brugðust. Það var því fyrirsjáanlegur mikill greiðsluhalli bæði hjá útflutningssjóði og ríkissjóði á þessu ári. Hvað hefði nú gerzt, ef ekkert hefði verið aðhafzt? Það er óhugsandi, að nokkrum komi til hugar í alvöru, að útflutningsatvinnuvegirnir hefðu verið stöðvaðir með því að hætta að greiða lögboðnar bætur á útflutninginn eða ríkissjóður hefði hætt að inna af höndum lögmætar greiðslur, svo sem kaupgjald starfsmanna sinna. Þetta hefði auðvitað aldrei verið gert. En fyrst raunverulegar tekjur vantaði, hefði ekki verið um annað að gera en að sækja peningana í seðlabankann. Það hefur verið gert fyrr undir slíkum kringumstæðum, bæði hér og annars staðar. Þetta hefði verið leið hinnar hreinu og ómenguðu verðbólgu. Hver hefði svo orðið afleiðing þessa? Það hefði orðið mikill og sívaxandi gjaldeyrisskortur. Í kjölfar hans hefði siglt vöruskortur. Það hefði leitt til svarts markaðar og vöruskorturinn og svarti markaðurinn til hvers konar braskviðskipta og óviðráðanlegra og óeðlilegra verðhækkana, sem bitnað hefðu þyngst á þeim, sem erfiðasta hafa aðstöðuna til þess að bjarga sér undir slíkum kringumstæðum, þ. e. a. s. hinum efnaminni í þjóðfélaginu. Síðast, en ekki sízt er líklegt, að þessi þróun hefði leitt til alvarlegs atvinnuleysis vegna skorts á erlendum hráefnum, rekstrarvörum og byggingarvörum. Þetta, sem ég hef nú sagt, eru ómótmælanlegar staðreyndir, enda játaði málsvari Sjálfstfl. í fjhn. Nd., hv. 9. landsk. þm., Ólafur Björnsson prófessor, við umr. um efnahagsmálafrv., að hér væri rétt skýrt frá staðreyndum. Það að vilja ekki aðhafast neitt í efnahagsmálum þjóðarinnar nú á þessu vori var að vilja annað tveggja: Stöðvun útflutningsframleiðslunnar og greiðsluþrot ríkissjóðs eða verðbólgu, vöruskort, svartan markað, brask, verðhækkanir og atvinnuleysi. Ég trúi því ekki, að nokkur ábyrgur Íslendingur hefði talið það verjandi að sitja auðum höndum og hafast ekkert að undir slíkum kringumstæðum. Hvað var það svo, sem ríkisstj. lagði til að gert yrði? Allir vita, að ef þeir, sem afla þjóðarbúinu erlends gjaldeyris með útflutningi afurða, siglingum, þjónustustörfum eða á annan hátt, fengju greitt það gengi fyrir gjaldeyrinn, sem bankarnir skrá, þá mundi svo að segja öll gjaldeyrisöflun þegar í stað leggjast niður, því að á henni yrði stórkostlegt tap. Það er langt síðan gengi það, sem bankarnir skrá, hætti að vera raunverulegt. Það hefur ekki verið raunverulegt, síðan bátagjaldeyrisskipulagið var tekið upp 1951. Nú lét ríkisstj. sérfræðinga reikna út, hversu háar bætur þyrfti að greiða á þann gjaldeyri, sem aflað væri, til þess að gjaldeyrisöflunin stæði undir kostnaði. Á grundvelli þeirrar niðurstöðu, sem þeir komust að, lagði ríkisstj. til, að á meginhluta útflutningsins eða um 4/5 hluta hans yrðu greiddar 80% bætur, þ. e. á afurðir báta og botnvörpunga og á landbúnaðarafurðir, á lítinn hluta hans, þ. e. sunnanlandssíldina, 70% bætur, en á annan útflutning og aðra gjaldeyrisöflun 55% bætur, að frátöldum þó þeim gjaldeyri, sem erlendir aðilar, svo sem varnarliðið í Keflavík, selja bönkunum, en á þann gjaldeyri ern engar bætur greiddar. Hið nýja í þessum ráðstöfunum er það, að nú eru allar þær atvinnugreinar, sem afla þjóðinni gjaldeyris, settar við sama borð að því leyti, að þær fá nú allar greiddar bætur á þann gjaldeyri, sem þær afla, og bótaflokkarnir eru aðeins þrír. Áður var kerfið þannig, að fjölmargar atvinnugreinar fengu engar bætur og vora því að sligast, en hjá hinum voru bótaflokkarnir hvorki meira né minna en um 20. Ef reiknað er út meðaltal þeirra bóta, sem gert er ráð fyrir að greiða á alla gjaldeyrisöflunina á þessu ári, kemur í ljós, að þær nema um 55% af gjaldeyristekjunum. Þjóðarbúið greiðir því þeim, sem afla gjaldeyrisins, 55% meira fyrir hann en svarar til gengis þess, sem skráð er á honum í bönkunum. Þess vegna liggur í hlutarins eðli, að ekki er hægt að selja þennan gjaldeyri þeim, sem vilja kaupa hann, fyrir það gengi, sem skráð er á honum. Gjaldeyririnn kostar þjóðarbúið að meðaltali 55% meira, en hann er skráður á í bönkunum, og þeir, sem nota hann, verða að sjálfsögðu að greiða það fyrir hann, sem hann kostar. Þess vegna er það aðalreglan, að gjaldeyririnn er seldur með 55% yfirfærslugjaldi. Hér er í raun og veru alls ekki um að ræða neins konar skatt eða álögur í venjulegri merkingu þessara orða, heldur það eitt, að bankarnir láta greiða sér jafnmikið fyrir þann gjaldeyri, sem þeir selja, og þeir aðilar fá, sem hann er keyptur af. Frá greiðslu 55% yfirfærslugjaldsins eru þó gerðar tvær mikilvægar undantekningar. Til þess að stuðla að því, að verðhækkun brýnna nauðsynja verði sem minnst, er ekki gert ráð fyrir því, að greitt verði 55% yfirfærslugjald af þeim gjaldeyri, sem notaður er til kaupa á þeim, heldur aðeins 30% yfirfærslugjald, og á hið sama við um gjaldeyri fyrir náms- og sjúkrakostnaði. Þessi gjaldeyrir er því í raun og veru seldur undir sannvirði. Þetta jafngildir niðurgreiðslu á þessum vörum og af náms- og sjúkradvöl erlendis. Til þess að greiða kostnaðinn við þetta er svo á hinn bóginn lagt sérstakt innflutningsgjald, sérstakt hágjald á nokkrar vörutegundir, sem áður hafa verið látnar greiða slík gjöld, og svarar það til 140% yfirfærslugjalds. Í þessu er fólginn meginmunurinn á þessum ráðstöfunum og gengisbreytingu. Ef genginu hefði verið breytt, hefðu allar erlendar vörur og erlend þjónusta hækkað hlutfallslega jafnt. Nú hækkar nauðsynjavara og náms- og sjúkrakostnaður minna, en svarar til meðaltalshækkunarinnar, en ýmis miður þarfur varningur hins vegar meira. Hið nýja í þessum ráðstöfunum er, að í stað flókins kerfis yfirfærslu- og innflutningsgjalda kemur einfalt kerfi, þar sem greitt er almennt yfirfærslugjald, 55%, jafnhátt meðaltali útflutningsbótanna, og síðan lággjald á nauðsynjavörur og hágjald á óhófsvörur til þess að vega þar á móti. Þetta er kjarninn í þeim ráðstöfunum, sem ríkisstj. gerði tillögur um og Alþingi hefur nú lögfest. En hverjar voru tillögur stjórnarandstöðunnar? Hverjar voru tillögur Sjálfstfl.? Leiðtogar Sjálfstfl. láta þess ósjaldan getið, að þeir njóti fylgis yfir 40% af þjóðinni og flokkur þeirra hafi 19 þm. Þeir eru alltaf að leggja áherzlu á, að taka verði tillit til skoðana og vilja svo sterkrar stjórnarandstöðu. Efnahagsmálin, sem verið hafa til úrlausnar á þessu vori, hafa verið mikið vandamál. Foringjar flokks, sem yfir 40% af þjóðinni hafa kosið, eru ekki aðeins skyldir til að hafa skoðun á því, hvernig ráða beri fram úr slíkum málum, heldur verða þeir og að móta till. um lausn þeirra í aðalatriðum. Hv. þm. G-K., Ólafur Thors, sagði í ræðu sinni hér áðan, að Sjálfstfl. hefði ekki getað gert till., af því að hann skorti upplýsingar. Þetta er rangt. Sjálfstfl, á aðgang að nógu mörgum sérfræðingum í efnahagsmálum til þess að geta gert rökstuddar till., auk þess sem hann fékk nauðsynlegustu upplýsingar frá sérfræðingum ríkisstj. Hitt er þó enn mikilvægara, að í raun og veru er ekki ætlazt til þess af Sjálfstfl., að hann geri till. í efnahagsmálunum í hverju einstöku atriði, heldur að hann marki stefnu sína í aðalatriðum. Að öðrum kosti gegna sjálfstæðismenn ekki lýðræðislegri skyldu sinni. Með sama hætti má segja, að ríkisstj. væri skylt að hlusta á og íhuga till. stjórnarandstæðinga og bera þær saman við sínar eigin fyrirætlanir. Og kjósendurnir í landinu eiga beinlínis rétt á því að fá að vita, hvað ríkisstj. vill og hvað stjórnarandstaðan vill, til þess að geta myndað sér skoðun á því, hvor stefnan sé réttari, og dæmt síðan út frá því í næstu kosningum. Þetta er grundvöllur alls lýðræðis. Sú ríkisstj., sem svíkst um að gera þær ráðstafanir, sem hún telur nauðsynlegt að gera til þess að efla þjóðarhag, bregzt skyldu sinni. Það ætlast enginn til þess af stjórnarandstöðu, að hún geri slíkar ráðstafanir. Það er ekki hennar hlutverk. En það er skylda hennar að segja, hvað hún vill láta gera, annars er leikreglum lýðræðisins ekki fylgt. Ef hún gerir það ekki, þá bregzt hún skyldu sinni. Sú stjórnarandstaða, sem gerir engar till., þegar verið er að framkvæma mikilvægar ráðstafanir, bregzt skyldu sinni jafnhrapallega og sú ríkisstj. mundi gera, sem léti sjálfar ráðstafanirnar ógerðar, því að hvorugur aðilinn gegndi þá lýðræðislegu hlutverki sínu. Ríkisstj. hefur gert þá skyldu sína að leggja fram till. um þær ráðstafanir, sem hún taldi óhjákvæmilegar. Það dróst því miður miklu lengur, en vonir höfðu staðið til, enda þurfti til margs að taka tillit og margs að gæta. En Sjálfstfl. hefur ekki gert þá skyldu sína að segja þjóðinni, hvað hann hefði viljað gera. Hann hefur bókstaflega ekkert jákvætt haft til málanna að leggja, enga þá till. flutt við sex umr. málsins hér á Alþingi, sem snertir kjarna málins, og enginn forustumaður hans hefur markað nokkra heildarstefnu í málinu. Ég þori að fullyrða, að enginn stór og ábyrgur flokkur í nokkru nágrannalandanna mundi leyfa sér slíka framkomu undir ámóta kringumstæðum. Hvarvetna í lýðræðisríkjum telja stærstu flokkarnir sér skylt að marka skýra stefnu í helztu málunum, sem til úrlausnar eru. Þeir telja það skyldu sína við kjósendurna. En hér á Íslandi leyfir stærsti stjórnmálaflokkur landsins sér að hafa alls enga jákvæða stefnu í einu helzta vandamálinu, sem er á döfinni, heldur lætur við það sitja að flytja fram neikvæða gagnrýni, sem er í raun og veru ekkert annað en hávært lýðskrum. Þessi framkoma Sjálfstfl., stærsta flokks landsins, er í raun og veru frekleg móðgun við íslenzka kjósendur. Við 1. umr. efnahagsmálafrv. í Nd. voru þm. Sjálfstfl. spurðir, hvort þeir teldu, að nú hefði átt að breyta gengi krónunnar fremur en að gera ráðstafanir eins og þær, sem ríkisstj. lagði til. Þeir fengust ekki til að svara þessu ákveðið. Þeir voru spurðir, hvort þeir teldu bótaupphæðirnar of háar, þannig að þeim, sem gjaldeyrisins afla, væri ætlað of mikið. Þeir kváðust ekki hafa aðstöðu til þess að gera sér grein fyrir því. Þeir voru spurðir, hvort þeir vildu flokka yfirfærslu- og innflutningsgjöldin öðruvísi. Því var svarað játandi, án þess að segja hvernig. Þeir voru spurðir, hvort þeir teldu þessar ráðstafanir vera byrðar á þjóðina í heild. Við því fékkst ekki ákveðið svar, en formælandi Sjálfstfl. í fjhn. Nd., Ólafur Björnsson prófessor, sagði hins vegar, að það væri hrein bábilja, að með gengisbreytingu væru lagðar nokkrar byrðar á þjóðina í heild, slík ráðstöfun hefði aðeins í för með sér tekjuflutning milli atvinnugreina og stétta. Hitt fékkst hann þó ekki til að játa, að sé þetta rétt að því er gengisbreytingu snertir, á það ekki síðar við um þessar ráðstafanir. Þó var málflutningur hans það miklu heiðarlegri, en annarra málsvara Sjálfstfl., að hann játaði berum orðum, að ýmis helztu nýmæli frv. væru til mikilla bóta. Enginn þeirra þm. Sjálfstfl., sem um málið töluðu við meðferð þess hér á Alþingi, markaði neina jákvæða stefnu í málinu, og hið sama á við um aðalblöð flokksins. Íslenzkir kjósendur vita því alls ekki, hvort Sjálfstfl. hefði breytt genginu nú eins og 1950, ef hann hefði mátt ráða. Þeir vita alls ekki, hvort hann telur hlut útflutningsatvinnuveganna gerðan of góðan eða of rýran með þessum ráðstöfunum. Þeir hafa alls enga hugmynd um, hvernig hann hefði hagað yfirfærslu- og innflutningsgjöldunum. Foringjar Sjálfstfl. hafa bakað sér þunga ábyrgð með þessari framkomu. En sök þeirra er ekki aðeins sú að hafa skotið sér undan að segja skoðun sína og bera fram tillögur. Hún er meiri. Lýðskrumslöngunin hefur gagntekið þá svo, að þeir hafa í raun og veru haldið fram mörgum skoðunum. Sjálfstæðisflokkurinn hefur í þessu máli verið margraddaður. Ein röddin hefur sagt: Gengi krónunnar er rangt skráð. - Það getur varla þýtt annað, en rétt væri að breyta gengisskráningunni. En önnur rödd í kórnum segir: Með þessum ráðstöfunum er verið að breyta gengisskráningunni. Þess vegna erum við á móti þeim. - Þá kemur þriðja röddin og segir: Gengisbreyting er stórvarhugaverð, - Það getur varla þýtt annað, en að fremur eigi að halda áfram bótakerfi í einhverri mynd. En um leið heyrist fjórða röddin segja: Með þessum ráðstöfunum er ekki verið að gera annað, en halda bótakerfinu. Þess vegna erum við á móti þeim. Geta þessir menn ætlazt til þess, að þeir séu teknir alvarlega, þegar málflutningar þeirra er með þessum hætti? Ef þeir halda, að svona málflutningur borgi sig til lengdar, vanmeta þeir áreiðanlega dómgreind íslenzku þjóðarinnar. Sannleikurinn er sá, að flestir leiðtogar Sjálfstfl. vita miklu betur, en fram kemur í ræðum þeirra og öðrum áróðri. Þeir vita, að það var óhjákvæmilegt að gera nú gagngerar ráðstafanir í efnahagsmálum þjóðarinnar, því að bótakerfið í sinni gömlu mynd var gengið sér til húðar. Þeir vita líka, að það var í raun og veru aðeins um tvennt að tefla: að breyta gengi krónunnar eða fara þá leið, sem ríkisstj. lagði til að farin yrði. Og þeir vita meira að segja líka, að gengisbreytingarleiðin hefði leitt til vandræða vegna andstöðu verkalýðshreyfingarinnar, svo að eina færa og eina rétta leiðin var sú, sem ríkisstj. stakk upp á. Það má auðvitað alltaf deila um, hvort þetta eða hitt aukaatriðið hefði átt að vera á þennan veg eða hinn, og það er fjarri mér að halda því fram, að ríkisstj, hafi í hverju smáatriði fundið einu réttu lausnina. En meginstefnan var áreiðanlega rétt mörkuð, eins og á stóð. Þetta játa hinir hyggnustu meðal foringja Sjálfstfl. áreiðanlega með sjálfum sér, hvað sem þeir segja. Og þeir munu fljótlega finna það, að íslenzka þjóðin skilur réttmæti og nauðsyn þess, sem verið er að gera. Það er eðlilegt, að þeir, sem hugsa um íslenzk efnahagsmál af alvöru og ábyrgðartilfinningu, segi við sjálfa sig: Það er eflaust rétt, að þessar ráðstafanir eru nauðsynlegar og þjóðarbúskapnum nytsamlegar, svo langt sem þær ná. En nægja þær? Hversu lengi endast þær? Þarf áður en langt um líður á ný að grípa til sams konar aðgerða eða annarra? Það er eðlilegt, að menn spyrji svona. Ég skal reyna að svara þessum spurningum í sem stytztu máli. Þessar ráðstafanir eru tvímælalaust stórt og mikilvægt spor í rétta átt. Þær jafna aðstöðu þeirra atvinnugreina, sem afla þjóðarbúinu erlends gjaldeyris, og leggja þannig grundvöll að aukinni gjaldeyrisöflun í framtíðinni. Þær stuðla að hagkvæmri nýtingu á erlendum gjaldeyri þjóðarinnar og beina fjárfestingunni inn á þjóðhagslega séð arðsamari brautir, en átt hefur sér stað undanfarin ár. Þær stuðla að auknu jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Þær leggja auðvitað engar byrðar á þjóðina í heild. Þær stuðla að aukinni gjaldeyrisöflun, efla ýmsar innlendar atvinnugreinar og draga úr óheilbrigðri fjárfestingu, svo að þær bæta skilyrði þjóðarinnar til neyzlu og arðbærra framkvæmda í framtíðinni, en leggja ekki á hana nýjar byrðar. En ýmsum skilyrðum verður þó að vera fullnægt, til að þessi jákvæði árangur náist. Ég vil fyrst nefna, að meira samræmi verður að vera milli þeirrar fjárfestingar, sem í er ráðizt, annars vegar og sparnaðarins innanlands og erlendrar lánsfjáröflunar hins vegar, en verið hefur um mörg undanfarin ár. Stefna bankanna og ríkissjóðs í fjármálum verður að vera gætin. Og síðast, en ekki sízt er þörf breytingar á því kerfi, sem ríkt hefur um langt skeið að því er varðar hinar sjálfkrafa breytingar á launum og verði innlendra landbúnaðarafurða vegna breytingar á vísitölu framfærslukostnaðar. Óneitanlega hefur þetta kerfi veitt launþegum meira öryggi um afkomu sína en ella hefði verið, eins og ástandið hér á landi hefur verið um alllangt skeið, og ekki væri hyggilegt að kasta því alveg fyrir borð. En eins og nú er komið, er það hvorki launþegum né bændum í hag að halda þessu kerfi óbreyttu. Það væri skaðlegt heilbrigðri framþróun í íslenzkum efnahagsmálum. Hversu varanlegar þessar ráðstafanir verða, er m. a. komið undir því, hvað gerist í þessum málum. Hér er fyrst og fremst um mál launþegasamtakanna og bændasamtakanna sjálfra að ræða. Gegn vilja þeirra verður þessu kerfi ekki breytt, en án breytinga á því verður íslenzkt efnahagslíf aldrei heilbrigt. Í áróðri sínum undanfarnar vikur og daga hefur Sjálfstfl. lagt á það mikla áherzlu, að öngþveiti sé ríkjandi eða yfirvofandi í atvinnumálum þjóðarinnar og sérstaklega erfiðir tímar fram undan. Þetta er allt sagt gegn betri vitund. Allt bendir til þess, að afkoma þjóðarinnar í ár verði betri, en hún var í fyrra. Hvort eða hversu mikið neyzla þjóðarinnar getur aukizt, er fyrst og fremst komið undir því, í hversu mikla fjárfestingu verður lagt. Framleiðsla þjóðarinnar er vaxandi á öllum sviðum, í sjávarútvegi, iðnaði og landbúnaði, ekki hvað sízt vegna bættrar tækni, og afköst í vörudreifingu eru að aukast vegna nýrra aðferða. Þjóðin hefur örugga markaði erlendis fyrir allar þær sjávarafurðir, sem hún framleiðir. Stækkun landhelginnar mun skapa íslenzkum sjávarútvegi nýja möguleika. Fjárfesting í sjávarútvegi hefur verið helmingi meiri tvö s. l. ár, þ. e. 1956 og 1957, en tvö árin þar á undan, eða 144 millj. kr. á móti 76 millj. að meðaltali á ári. Sérstök ástæða er til þess að nefna þá tæknibyltingu, sem orðið hefur í frystihúsum landsins á síðasta ári vegna hinna nýju flökunarvéla, sem keyptar hafa verið fyrir milligöngu Framkvæmdabanka Íslands. Þess má og geta, að á þessu ári munu bætast í bátaflota landsmanna skip, sem eru tæpar 4 þús. smálestir að stærð samtals, en sambærileg tala 1955 var aðeins tæpar 1.200 smálestir. Ég efast um, að þjóðinni sé það jafnljóst og það ætti að vera, að einmitt um þessar mundir eru Íslendingar að skipa sér á bekk með iðnaðarþjóðum. Innan tveggja vikna mun mesta iðnfyrirtæki Íslendinga taka til starfa, sementsverksmiðjan á Akranesi. Hún mun kosta 120 millj. kr., þar munu starfa að staðaldri um 80 manns, og hún mun framleiða a. m. k. 75 þús. smálestir af sementi á ári og allt að 20 þús. smálestir af áburðarkalki, að framleiðsluverðmæti yfir 60 millj. kr., og spara þjóðinni árlega a. m. k. 30 millj. kr. í erlendum gjaldeyri. Fyrir utan þessa stórframkvæmd hefur miklu fé verið varið til aukningar á verksmiðjuiðnaðinum á s. l. 2 árum. Árið 1957 nam fjárfesting í verksmiðjuiðnaði, öðrum en sementsverksmiðjunni, 57 millj. kr., og er það þriðjungi hærri tala, en árið 1955. Á því er enginn efi, að Ísland á sér framtíð sem iðnaðarland. Sérfræðingar telja, að því fari fjarri, að framþróun í kjarnorkumálum hafi gert fossaaflið verðlítið sem orkugjafa, og fyrr en varir kann einmitt hin nýja þróun á kjarnorkusviðinu að gera hagnýtingu hverahitans hér á landi mögulega á mjög stórum stíl. Unnið er að athugunum á því, hvort hagkvæmt sé að framleiða hér þungt vatn með hjálp hverahita, og virðist flest benda til, að svo sé. Slík verksmiðja mundi kosta um 1.000 millj. kr., þar mundu vinna að staðaldri allt að 200 manns, og framleiðsluverðmæti hennar mundi verða um 170 millj. kr. á ári. Þá hefur verið unnið að athugunum á ýmsum öðrum stórframkvæmdum í iðnaði, svo sem saltvinnslu og þaravinnslu. Ýmis önnur verkefni bíða, og er enginn vafi á því, að verksmiðjuiðnaður, bæði stóriðja og smærri rekstur, á mikla framtíð fyrir höndum á Íslandi. Virkjun Efra-Sogs var hafin á s. l. ári. Mun þessi virkjun auka afkastagetu orkuveranna við Sogið um rúml. 60%. Þessi framkvæmd mun kosta alls um 175 millj. kr. Haldið er áfram að vinna að raforkuáætlun dreifbýlisins. Þá hefur og miklu fé verið varið til framkvæmda í landbúnaði og endurbóta á tækni hans. Ætti það að skapa skilyrði til lækkunar á afurðaverði, þegar fram í sækir. Fjárfesting í íbúðarhúsabyggingum hefur orðið meiri tvö s. l. ár, en nokkru sinni fyrr, eða 460 millj. að meðaltali 1956 og 1957, en var 305 millj. að meðaltali 1954 og 1955, svo að framkvæmdir við húsbyggingar hafa verið 50% meiri tvö s. l. ár, en næstu tvö ár þar á undan. Finnst ykkur nú, góðir áheyrendur, þessar staðreyndir benda til þess, að stöðnun sé í íslenzku atvinnulífi, að framkvæmdahugur sé lítill með mönnum og svartsýni ríkjandi? Nei, það er öðru nær. En hitt verða Íslendingar að skilja til hlítar, að einmitt þessar gífurlegu framkvæmdir, sem unnið hefur verið að og verið er að vinna að, eiga verulegan þátt í þeim efnahagsörðugleikum, sem við hefur verið að etja. Hvorki einstaklingur né þjóð getur gert hvort tveggja í senn, notað fé sitt til neyzlu og fest það í eignum. Við höfum verið og erum enn að festa gífurlegt fé í eign. En þegar þessum framkvæmdum er lokið munu lífskjör okkar allra batna verulega. Það er hægt að mikla fyrir fólki og hræða það með því, að vörur séu að hækka í verði. En við skulum minnast þess, að af því að við erum nú að greiða hærra verð fyrir einhverja vöru, en í fyrra, erum við ekki að greiða neitt út úr landinu. Við erum ekki að greiða neinum erlendum aðila neitt, heldur fær einhver íslenzkur aðili hverja krónu, hvern eyri af því, sem neytandinn greiðir til viðbótar, annaðhvort launþegi eða atvinnurekandi, svo að áframhaldandi atvinnurekstur sé tryggður. Við Íslendingar getum því horft vonglaðir fram á við. Okkar bíður björt framtíð í þessu landi. Sjórinn er gjöfull, og landið er gott, fólkið er duglegt, og við eigum fullkomin tæki. En til þess að þjóðin geti hagnýtt sér alla þessa möguleika til fullnustu, verður efnahagskerfi hennar að vera heilbrigt. Þær ráðstafanir, sem Alþ. hefur nú gert í efnahagsmálum, eru áreiðanlega rétt spor í þá átt.



Herra forseti, góðir hlustendur. Landhelgismálið hefur allmikið verið rætt í þessum umr., og er það að vonum. Stækkun landhelginnar er stærsta mál þjóðarinnar í dag. Aukin vernd fiskimiðanna við strendur landsins og forgangsréttur Íslendinga til þess að nytja þau er undirstaða allra efnahagsmála okkar. Stækkun fiskveiðilandhelginnar er því efnahagsmál efnahagsmálanna og ræður úrslitum um það, hvort okkur tekst að treysta og bæta efnahagsgrundvöll þann, sem nú er byggt á. Þegar núverandi ríkisstj. tók við völdum á miðju ári 1956, lýsti hún yfir því, að hún mundi beita sér fyrir stækkun landhelginnar, þar sem aukin friðun fiskimiðanna fyrir ágangi erlendra skipa væri orðin brýn nauðsyn vegna atvinnuöryggis landsmanna, Þar sem ákveðið hafði verið, að á þingi Sameinuðu þjóðanna, sem skyldi hefjast í lok ársins 1956, yrði landhelgismál þjóðanna tekin til meðferðar, þótti rétt að bíða eftir úrslitum þess þings og sjá, hvort aðstaða okkar til framkvæmda í málinu batnaði ekki. Þing Sameinuðu þjóðanna lauk störfum snemma árs 1957, en vék sér undan að afgreiða reglur um landhelgismálin. Þess í stað ákvað þingið að boða til alþjóðlegrar ráðstefnu um landhelgismál, og skyldi hún haldin í Genf í febr. 1958. Fulltrúi Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum mótmælti þessari frestun og benti á, að Íslendingar hefðu þegar beðið svo lengi eftir alþjóðlegum fundum og ráðstefnum, að þeir gætu ekki frestað, frekar en orðið væri nauðsynlegum framkvæmdum í landhelgismálum sínum. Vegna þess að ekki tókst full samstaða um að ráðast þegar í mest aðkallandi breytingar á fiskveiðimörkunum að loknu þessu þingi Sameinuðu þjóðanna, varð niðurstaðan sú, að við frestuðum enn framkvæmdum og biðum fram yfir Genfarráðstefnuna. Sú bið var þó ákveðin með því bindandi samkomulagi, að strax að Genfarráðstefnunni lokinni skyldi ráðizt í stækkun og það án tillits til þess, hvort þeirri ráðstefnu yrði frestað eða ekki. Genfarráðstefnunni lauk 28. apríl s. l., og þá var komið að því að taka ákvörðun um næsta áfanga okkar í landhelgismálinu. Eins og við er að búast í stóru og vandasömu máli, hafa verið uppi misjafnar skoðanir um málsmeðferð. Það hefur verið skoðun Alþb., að frekari dráttur en orðinn er, kæmi ekki til mála. Vegna þess hef ég lagt allt kapp á það að hraða málinu, en leita þó allra ráða til samkomulags milli manna og flokka. Með sérstöku samkomulagi, sem gert var innan ríkisstj., var því lýst yfir 30. apríl s. l., að ekkert ætti að vera því til fyrirstöðu að gefa út nýja reglugerð um málið dagana milli 10. og 20. maí. Í beinu framhaldi af þessu tilkynnti ég í ríkisstj. 17. maí, að ég teldi óhjákvæmilegt, að nýja reglugerðin yrði ákveðin og gefin út í síðasta lagi 20. maí, þar sem þá hefði gefizt nægur tími öllum flokkum til þess að koma fram með skoðanir sínar um einstök efnisatriði málsins. Hér skal ekki farið nákvæmlega út í að rekja gang þessa máls eða þann ágreining, sem uppi var, en hins vegar tel ég rétt að skýra nokkru nánar frá niðurstöðu þeirri í málinu, sem bindandi samkomulag hefur orðið um, en samkomulagið er þannig: Reglugerð um fiskveiðilandhelgi Íslands verði gefin út 30. júní n. k. Í reglugerðinni verði eftirfarandi efnisbreytingar einar gerðar frá því, sem nú gildir skv. reglugerð um verndun fiskimiða umhverfis Ísland, nr. 21 frá 19. marz 1952: 1) Fiskveiðilandhelgin skal vera 12 sjómílur út frá grunnlínunni. 2) Íslenzkum skipum, sem veiða með botnvörpu eða dragnót, skal heimilt að veiða innan fiskveiðilandhelginnar, en þó utan núverandi friðunarlínu. Sérstök ákvæði skulu sett um þessa heimild, og tilgreina skal nánar veiðisvæði og veiðitíma. 3) Reglugerðin skal öðlast gildi 1. sept. n. k. Tíminn, þangað til reglugerðin kemur til framkvæmda, verður notaður til þess að vinna að skilningi og viðurkenningu á réttmæti og nauðsyn útfærslunnar. Réttur til breytinga á grunnlínum er áskilinn. Eins og þetta samkomulag ber glögglega með sér, hefur efnislega að fullu og öllu verið gengið frá þessu máli. Engin önnur efnisatriði en þau, sem greind eru í samkomulaginu, geta komið til greina, eins og þar stendur. Með þessu var vísað frá þeirri hugmynd að fresta málinu enn, með þessu er útilokuð sú hætta, að erlendum aðilum takist að pressa inn á okkur óeðlileg ákvæði um sérréttindi erlendra skipa í íslenzkri landhelgi, og með þessu er vísað á bug erlendum tilmælum um að gera málið að samningamáli. Allur undansláttur í málinu er héðan af útilokaður. Þessi atriði skiptu mestu máli, eins og komið var, en lögformleg birting á þegar ákveðnu máli mátti að skaðlausu bíða um mánaðartíma. Allan þann tíma, sem landsmenn hafa staðið í baráttu fyrir auknum rétti sínum til yfirráða yfir fiskimiðunum í kringum landið, hafa þær erlendar þjóðir, sem mest sækja fisk upp að ströndum Íslands, snúizt öndverðar gegn kröfum Íslendinga. Þær hafa mótmælt stækkun landhelginnar og jafnvel beitt okkur refsiráðstöfunum. Á erlendum ráðstefnum og fundum hafa þær lagzt gegn máli okkar og jafnan lagt fast að okkur að semja um sérstök fríðindi sér til handa á grunnmiðum okkar. Aðstaða okkar til samninga við þessar þjóðir er ekki góð. Þær eru margar gegn okkur einum, og vissulega hafa þær í ýmsum efnum sterka aðstöðu gagnvart okkur efnahagslega og viðskiptalega. Í þetta skiptið höfum við einnig fengið að þreifa á þessu. Hart hefur verið að okkur lagt og við beðnir að bíða og taka upp samninga. Ákvörðun okkar um að neita samningum og ákveða einhliða lausn okkar á málinu var ekki tekin af fjandskap við neina þjóð, hún var tekin af þjóðarnauðsyn, hún var tekin vegna þess, að afkomuöryggi þjóðarinnar krafðist þess. Allir landsmenn gera sér ljósa grein fyrir nauðsyn þess að stækka landhelgina. Þeir vita, að 95% af árlegri gjaldeyrisöflun þjóðarinnar er fengið fyrir útfluttar sjávarafurðir. Aukin gjaldeyrisöflun er eitt brýnasta hagsmunamál okkar í dag, og hvar stæðum við, ef fiskimið landsins, hinn eini raunverulegi gjaldeyrisvarasjóður okkar, væru urin upp af ofveiði erlendra fiskiskipa? Við vitum, að fiskafli sá, sem Íslendingar taka árlega á miðunum við landið, er minni en sá afli, sem erlend skip fara með heim til sín af miðum okkar. Við sjáum, að fiskiskipastóll hinna erlendu bjóða vex árlega á miðunum við landið, og ofveiðin segir greinilega til sín. Þær þjóðir, sem mest stunda fiskimiðin við Ísland, vita líka jafnvel og við, að hverju stefnir. Því verður ekki trúað, að forustumenn þeirra viðurkenni ekki staðreyndir og vilji ekki unna okkur eðlilegs réttar, þegar að þeim degi kemur, þegar framkvæma á hinar nýju reglur. Það er sannarlega ekki vilji Íslendinga að eiga í illdeilum við þjóðir Vestur-Evrópu, sem mest sækja hingað á okkar fiskimið. Þær eru góðar viðskiptaþjóðir okkar, og við óskum einskis fremur, en mega eiga góð og réttlát samskipti við þær. En þau samskipti verða að vera réttlát, og þær verða að viðurkenna tilverurétt okkar og neita sér um að eyðileggja lífsbjörg okkar. Næsti áfangi í landhelgismálinu er ákveðinn. Þar er aðeins um áfanga að ræða, áfanga að því marki, að Íslendingar hafi forgangsrétt til fiskimiðanna við landið og óskoraða lögsögu yfir öllu landgrunninu. Hér er um mikinn og merkan áfanga að ræða, og það er höfuðnauðsyn, að þrátt fyrir nokkurn skoðanamun um afstöðu til málsins, þá standi nú allir flokkar einhuga að því að tala máli þjóðarinnar út á við og þjóðin öll standi sem einn maður að því, sem ákveðið er, og sanni þannig umheiminum, hve mikilvægt málið er í augum þjóðarinnar. Alþb. telur, að farsæl lausn landhelgismálsins sé undirstaða þess, að takast megi að leysa aðra þætti efnahagsmála þjóðarinnar. Það hefur því lagt allt kapp á, að samhliða efnahagsmálatill. ríkisstj. um tekjuöflun vegna atvinnuveganna yrði landhelgismálið leitt til lykta, en því ekki skotið á frest lengur. Reynt hefur verið að halda því fram, að afstaða mín og Alþb. til lausnar landhelgismálinu hafi markazt af ofurkappi og tillitsleysi gagnvart vinaþjóðum okkar, og nú síðast hefur hæstv. utanrrh, haldið því fram hér í umr., að deilur á milli flokka í landhelgismálinu undanfarna daga hafi ekki staðið um að ákveða sjálfa stækkun landhelginnar, heldur í rauninni verið ágreiningur um ýmis efnisatriði reglugerðar þeirrar, sem ég lagði til að sett yrði 17. maí. Þetta er ekki rétt. Frá minni hálfu og míns flokks hefur greinilega komið fram og það í skriflegum till., að við vorum fúsir til samkomulags við aðra flokka um öll efnisatriði reglugerðarinnar. Í till. mínum, sem lagðar voru fram í landhelgismálanefndinni 28. apríl s. l., sagðist ég helzt kjósa tilteknar breytingar á grunnlínum og 12 mílna landhelgi. Þar tók ég líka fram, að ég vildi leyfa íslenzkum togurum veiðiréttindi innan hinnar nýju fiskveiðilandhelgi, en ég teldi ekki rétt að taka það ákvæði upp strax í reglugerð vegna ágreinings um það efni innanlands. En aðrir flokkar lýstu ekki sínum till. nema Framsfl., sem gerði það nokkru síðar. Hinir flokkarnir vildu bíða með málið óafgreitt áfram og halda áfram viðræðum við erlenda aðila um málið. Deilur þær, sem hér risu upp milli flokka, voru því um, hvort taka ætti ákvörðun um málið, ganga frá málinu eða hvort málið ætti að bíða áfram í óvissu. Hæstv. utanrrh. deildi hér mjög á Þjóðviljann fyrir skrif hans um landhelgismálið. Þær umsagnir Þjóðviljans, sem virtust særa hann mest, voru fregnir, sem blaðið flutti um fundinn í Kaupmannahöfn eftir erlendum blöðum, sem tilgreind voru. Reglugerð sú, sem Þjóðviljinn birti, er í öllum aðalatriðum rétt, enda auðvelt fyrir alla að ganga úr skugga um það með því að lesa samkomulag stjórnarflokkanna, sem gert hefur verið, en það samkomulag hefur Alþýðublaðið, blað hæstv. utanrrh., enn ekki séð sér fært að birta. Alþýðublaðið, blað hæstv. utanrrh., hefur líka ráðizt harkalega á mig fyrir Nasser-vinnubrögð mín í landhelgismálinu, eins og blaðið hefur kallað það. Ég kippi mér ekki stórt upp við þessi skrif. Ég veit skjöld minn hreinan í landhelgismálinu, ég hef gert það eitt, sem skylda mín bauð mér í því máli. Eins og ég hef rakið hér nokkuð, þá hefur afstaða okkar í Alþb. einmitt miðazt við það að reyna, eftir því sem frekast var unnt, að ná samstöðu allra flokka um landhelgismálið. Framkvæmdir í málinu hafa verið dregnar í nærri tvö ár, síðan ríkisstj, lofaði að beita sér fyrir stækkun landhelginnar, til þess einmitt að fá öruggari samstöðu flokkanna um málið. Fyrst var tekinn frestur í hálft ár fram yfir þing Sameinuðu þjóðanna, síðan var enn ákveðið að bíða í eitt ár fram yfir Genfarráðstefnuna. Samkvæmt gerðu samkomulagi átti þá að hefjast handa, þegar að henni lokinni. Eftir því var að sjálfsögðu gengið, að það samkomulag yrði haldið, því þó að samkomulag sé gott, þá má það ekki verða um aðgerðaleysi og um undanbrögð í málinu. En eftir Genfarráðstefnuna dróst enn með framkvæmdir, og þá var enn gert samkomulag um, hvenær mætti gefa út nýja reglugerð. Þegar sá tími var liðinn, taldi Alþb., að ógerlegt væri að fresta málinu, frekar en orðið var. Þessi gangur málsins sannar, að Alþb. vildi samkomulag og samþykkti til þess hvern frestinn af öðrum. Um efnisatriði málsins, þ. e. hver stækkunin skyldi vera að þessu sinni, er hið sama að segja. Við Alþb.-menn lýstum strax yfir vilja okkar og till., en jafnframt lýstum við yfir því, að við vildum fúslega fallast á önnur atriði til samkomulags. Segja má, að gengið hafi verið á eftir öðrum flokkum með að láta uppi sínar till. í málinu. Um afstöðu okkar til annarra þjóða í málinu er það að segja, að hún hefur alltaf verið skýr. Við getum ekki fallizt á, að semja eigi um landhelgismál Íslands við aðrar þjóðir, og þetta hafa aðrir flokkar einnig viðurkennt í orði. Og enn þá síður getum við fallizt á að heimila útlendum skipum sérréttindi í íslenzkri landhelgi. Við höfum því haft ímugust á öllum NATO-fundum og NATO-afskiptum af landhelgismáli okkar. Einarðleg og ákveðin framkoma er enginn fjandskapur við aðrar þjóðir. Réttur Íslands til landgrunnsins er ekkert fjandskaparmál okkar við þær þjóðir, sem vilja hafa landhelgi okkar sem minnsta. Forgangsréttur okkar til fiskimiðanna er aftur á móti lífsnauðsyn fyrir efnahagslegt öryggi þjóðarinnar í framtíðinni, og því verður að vinna einarðlega að framgangi landhelgismálsins. Jafnhliða landhelgismálinu hefur ríkisstj. og Alþ. haft til meðferðar að undanförnu till. um nýjar ráðstafanir í efnahagsmálum þjóðarinnar. Þessar till. hafa verið æði lengi á döfinni, enda málið allt margþætt og vandasamt og ágreiningur mikill um ýmis atriði þess. Alþb. tekur það skýrt fram um afstöðu sína til frv. um efnahagsmálin, að líta ber á það sem samkomulags- og málamiðlunarleið. Sjónarmið voru í ýmsu ólík, en viðurkennt var af öllum, að ekki yrði komizt hjá nýjum tekjuöflunarráðstöfunum til öryggis framleiðslunni og til þess að mæta vaxandi útgjöldum ríkisins, þar sem ekki hafði orðið samkomulag um neina teljandi niðurfærslu eða lækkun útgjalda í ríkisrekstrinum. Þegar efnahagsráðstafanir þær, sem nýlega hafa verið gerðar að l., eru ræddar, er nauðsynlegt að rifja upp nokkur aðalatriði í gangi efnahagsmálanna að undanförnu. Þegar núverandi stjórn tók við völdum í júlímánuði 1956, var allt verðlag í landinu á æðandi uppleið. Vísitalan hafði hækkað um 25 stig á rúmu ári, og fyrirsjáanleg voru stórvandræði hjá framleiðslunni. Núverandi stjórn setti sér þá það mark að stöðva verðhækkunarskrúfuna. Allt verðlag var þá bundið fast í nokkra mánuði og framleiðslunni þannig bjargað út það árið. Með þessu hófst verðstöðvunarstefnan, sem Alþb. lagði ríka áherzlu á að halda áfram og verkalýðshreyfingin í landinu hét stuðningi sinum. En það urðu mörg ljón á vegi verðstöðvunarstefnunnar. Fyrst þurfti að afla mikils fjár til þess að greiða framleiðsluatvinnuvegunum upp gamla skuldasúpu frá tíð fyrrv. ríkisstj., og greiða þurfti auknar bætur vegna hækkunar á framleiðslukostnaði, sem orðin var, þegar núverandi stjórn tók við völdum. Það var að sjálfsögðu erfitt að afla nýrra tekna í stórum stíl, án þess að verðlag hækkaði verulega og þá um leið kaupgjald og framleiðslukostnaður að nýju, en við þetta var glímt og strangt verðlagseftirlit sett á fót þrátt fyrir hörkuleg mótmæli stjórnarandstöðunnar. Verzlunarálagning var stórlækkuð og nýja tekjuöflunin vegna atvinnuveganna þannig að verulegu leyti lögð á milliliði. En nokkur hluti verðlagsins hlaut þó að hækka. Þá skall á um þetta leyti Súez-stríðið, sem leiddi af sér talsverðar verðhækkanir, einkum á frögtum, og auk þess hamaðist svo stærsti flokkur landsins, Sjálfstfl., gegn verðstöðvunarstefnunni og ögraði þeim stéttarfélögum sem ekki fóru út í verkföll, og hrinti þeim félögum út í kauphækkunarbaráttu, sem hann hafði getu til. Verðstöðvunarstefnan skilaði þó miklum árangri. Í árslok 1957, þegar samningar hófust að nýju við sjávarútveginn, kom í ljós, að ekki þurfti að breyta bótagreiðslum vegna hækkunar á rekstrarkostnaði. Samið var um litla hækkun útflutningsbóta og eingöngu vegna hækkunar á kaupi sjómanna og vegna minnkandi aflamagns bátanna, en árið 1957 hafði reynzt lélegt aflaár hjá sjávarútveginum almennt. Þrátt fyrir fleiri báta, sem veiðarnar stunduðu, þrátt fyrir miklu lengri úthaldstíma og meiri tilkostnað í útbúnaði, en áður, varð aflinn þó minni og gjaldeyristekjurnar lægri. en árið á undan. Þetta mikla aflaleysi bæði báta og togara hlaut að segja til sín og skapa nýja erfiðleika. Vegna minni gjaldeyristekna fór það svo, að innflutningur á þeim vörum, sem mestar tekjur áttu að gefa útflutningssjóði og ríkissjóði, var miklu minni, en árið áður. Þannig lækkaði innflutningur hátollavöru úr 254 millj. kr. árið 1956 í 174 millj. kr. árið 1957, eða um 80 millj. kr. Þetta þýddi tekjumissi fyrir útflutningssjóð og ríkissjóð, sem nam yfir 100 millj. kr. Um s. l. áramót stóðu sakir því svo, að óhjákvæmilegt var, að afla þyrfti nýrra tekna til stuðnings framleiðslunni. Eins og jafnan áður voru skiptar skoðanir um, hvaða leiðir skyldi fara til lausnar vandanum. Sú kenning hefur lengi verið uppi, að leysa ætti vanda efnahagsmála okkar með nægilega mikilli gengislækkun. Hefði sú leið verið farin nú, hefði þurft að hækka hið skráða verð á erlendum gjaldeyri um a. m. k, 130%, til þess að hægt hefði verið að gera ráð fyrir bótum og þeim launagreiðslum, sem miðað er við í efnahagsmálatill. ríkisstj. nú. Slík gengislækkun hefði leitt af sér um 50 stiga hækkun á vísitölu. Þessi gífurlega breyting hefði orðið stórtækust á nauðsynjavörum og bitnað meir á láglaunafólki, en nokkrum öðrum í landinu. Þessari leið var hafnað. Þar sem fyrir lá, að almennar kauphækkanir mundu verða á þessu ári að öllum líkindum, og ekki hafði tekizt að ná samkomulagi um neina niðurfærslu á útgjöldum hins opinbera, var augljóst, að nægileg tekjuöflun án verðhækkana var ekki möguleg, enda skortur á skilningi á nauðsyn verðstöðvunarstefnunnar. Af þessum ástæðum var sú milli- og samkomulagsleið valin, sem nú hefur verið lögfest. Höfuðgallar þeirrar leiðar eru að dómi okkar Alþb.– manna þeir, að hætt er við, að verðhækkanir verði meiri, en auðvelt verður við að ráða. En auðvitað ræður hér miklu um, hversu tekst með framkvæmd þessara nýju till. Hinar nýju efnahagsmálatill. hafa verið affluttar af stjórnarandstöðunni á svo purkunarlausan hátt, að algert einsdæmi má teljast. Þetta er því furðulegra, ef þess er gætt, að stjórnarandstaðan hefur ekkert sjálfstætt til málanna haft að leggja, engar till. getur hún flutt um málið, en afsakar sig helzt með því, að hana vanti upplýsingar og hún viti því ekki, hvaða vandi er á höndum. Hér skal nú í örstuttu máli drepið á meginefni þessara efnahagsmálatill. Tekjuöflunin er í öllum aðalatriðum byggð upp á sama grundvelli og í eldri l. um útflutningssjóð. Vöruinnflutningi til landsins er skipt í þrjá aðalflokka með misháum gjöldum. Áður voru flokkar þessir fjórir. Nú er nauðsynjavöruflokkurinn nokkru stærri en áður, þ. e. a. s. meira af nauðsynjavörum verður í gjaldlægsta flokknum og hækka þær því minna, en aðrar vörur. Gjaldið á hinum beinu vísitöluvörum hækkar þó nokkuð, en það skilar sér að sjálfsögðu til fulls til launþega aftur í hækkuðu kaupi. Eins og áður er því reynt að stilla svo til, að brýnustu nauðsynjar hækki minnst í verði og alls ekki nema full kauphækkun komi á móti. Þá er áfram svonefndur hágjaldavöruflokkur. þ. e. a. s. gömlu bátagjaldeyrisvörurnar, Þar er nákvæmlega sami háttur hafður á og áður var. Þær vörur hækka nú talsvert í verði. Svo eru í þriðja lagi aðrar almennar vörur eins og áður, en gjöld á þeim hækka nokkuð og í sumum tilfellum talsvert mikið. Eina verulega breytingin, sem gerð er um fyrirkomulag tekjuöflunarinnar nú, er sú, að áður hafa rekstrarvörur framleiðslunnar jafnan verið undanþegnar gjöldum og þeim því haldið í lágu verði, en nú var ákveðið að leggja sömu gjöld á rekstrarvörur framleiðslunnar og á aðrar almennar vörur, sem inn til landsins eru fluttar. Þetta þýðir í framkvæmd, að veiðarfæri útgerðarinnar hækka verulega í verði og sömuleiðis olíur og fleiri nauðsynjar rekstrarins. Á sama hátt hækkar nú í verði fóðurbætir og áburður til landbúnaðarins og aðrar rekstrarvörur hans. Þessa hækkun greiðir framleiðslan vitanlega sjálf. En jafnframt eru svo bætur til hennar auknar sem þessu nemur. Þessi breyting er því fyrst og fremst formsbreyting. Því verður ekki neitað, að ýmis almenn rök eru fyrir því, að rétt hafi verið að gera þessa breytingu. Sá háttur að halda niðri verði á rekstrarvörum árum saman, þó að allt annað verðlag í landinu hafi tekið stórum breytingum, felur vissulega í sér miklar hættur. Tökum nærtækt dæmi. Vélar í fiskibáta eru fluttar inn erlendis frá. Með því að halda þeim árum saman utan við þá almennu verðlagshækkun, sem orðið hefur í landinu, hefur dregið að því, að þær væru svo ódýrar, miðað við innlent vinnuafl og viðgerðarkostnað, að lítill áhugi væri fyrir því að láta gera við vélarnar, en hins vegar leitað þeim mun fastar eftir kaupum á nýjum vélum í staðinn. Þannig hefur þetta verið með fóðurbætiskaup bænda. Fóðurbætirinn hefur ekki hækkað til jafns við hækkun á tilkostnaði við að afla innlends fóðurs. Misræmi, sem þannig verður til, leiðir af sér óeðlilega notkun á erlendum gjaldeyri. Hitt er svo aftur hin mesta fjarstæða, að halda því fram, að hækkun á veiðarfærum útgerðarinnar, sem hún greiðir sjálf, sé álögur á almenning í landinu. Þannig er tekjuöflunarhlið efnahagsmálafrv. ríkisstj. í meginatriðum eins byggð upp og áður. Hún er byggð á mismunandi gjöldum á innflutning og brýtur þannig í bága við grundvallarstefnu gengislækkunarleiðarinnar, sem gerir verðbreytinguna jafna yfir allt. Útgjaldahlið frv. er einnig byggð í meginatriðum á sömu reglu og gilt hefur. Þar er ákveðið að greiða misháar bætur eftir þörfum útflutningsgreinanna, en þó er þar stefnt að meiri samræmingu, en áður hefur verið. En hvað felur þá hin nýja efnahagsmálalöggjöf í sér miklar nýjar álögur? Íhaldið segir, að nýjar álögur á þjóðina samkv. lögunum nemi 790 millj. kr. Slíkt er sagt gegn betri vitund og er alger fjarstæða. Sé samanburður gerður á hliðstæðum grundvelli á milli hins eldra kerfis og hins nýja, má telja, að tekjuaukning útflutningssjóðs geti verið um 240 millj. kr. á ári. Mikils meiri hluta þessara nýju tekna er aflað með hækkun gjalda á hátollavörum, benzíni, bílum, innlendum lúxusvörum, hækkun ferðagjaldeyris og hækkun skatts á gjaldeyrisbönkunum. Talsverð hækkun er svo einnig á almennum varningi, en minni en á öðrum. Og hvernig er svo þessum nýja tekjuauka útflutningssjóðs varið? Um 60 millj. kr. ganga til þess að standa undir greiðslum, sem ríkissjóður hafði áður, en það eru niðurgreiðslur á verðlagi innanlands. Þá eru eftir 180 millj. kr., sem renna til útflutningsframleiðslunnar. Af þeirri fjárhæð fara 50 millj. kr. til þess að mæta 5% launahækkun til sjómanna og alls verkafólks, sem lögin gera ráð fyrir. Þá fara um 60 millj. kr. í auknar bætur til framleiðslunnar, en þar nemur mestu, að bætur til togara eru nú auknar til jafns við bætur til bátaútvegsins, og svo eru hækkaðar bætur til síldarútvegsins um 20 millj. kr., fyrst og fremst til þess að mæta verðlækkun, sem orðið hefur á síldarafurðunum á þessu ári. Önnur tekjuaukning sjóðsins er svo til þess að jafna nokkuð þann halla, sem fyrir var á sjóðnum. Þegar rætt er um það, hvaða álögur efnahagsmálalöggjöfin nýja felur í sér, er óhjákvæmilegt að athuga jafnframt þau nýju útgjöld, sem lögin gera ráð fyrir að tekin séu upp. Lögin eru ekki aðeins um hækkaðar álögur, þau eru jafnframt og að sama skapi um ákveðnar greiðslur til ákveðinna aðila. Og hver er þá afstaðan til þessara greiðslna? Það er ekki hægt að vera með útgjöldunum, en neita samtímis öllum leiðum til þess að afla tekna vegna hinna nýju útgjalda. Við skulum athuga þetta nánar. Með því ákvæði í lögunum, að kaupgjald allt skuli hækka nú þegar um 5–7%, skapast óhjákvæmileg útgjöld, sem nema 50 millj. kr. Þeir, sem viðurkenna réttmæti þessara útgjalda, verða að finna leiðir til tekjuöflunar á móti. Ég veit, að íhaldið telur sér slíkt ekki skylt. Það er einmitt sérstaklega á móti þessu ákvæði í lögunum. En það sama íhald, sem þannig hugsar, sýnir ábyrgð sína í því að egna hálaunamenn til meiri kauphækkunar og helzt vinnustöðvana. Þá gera lögin ráð fyrir, að hagur togaraútgerðarinnar í landinu verði bættur um 20 millj. kr. á ári. Hver er afstaðan til þessa? Er rétt að halda togaraútgerðinni áfram í slíkum taprekstri og hún hefur verið í? Hafa ekki mörg bæjarfélög í landinu orðið að taka á sig stórtöp togaranna og leggja þar með á verkamenn og sjómenn í bæjum þeim, sem togararnir eru gerðir út frá, aukaútsvör vegna taprekstrarins? Er rétt, að fólkið í þeim bæjarfélögum einum, sem togarana reka, beri tapið, eða mundi ekki eðlilegra, að þjóðarheildin bæri það? Í lögunum er gert ráð fyrir auknum tekjum fiskveiðasjóðs, sem nemur 10 millj. kr. Öll sú fjárhæð rennur því til nýrra báta og framleiðslufyrirtækja. Þá skapa, lögin grundvöll fyrir lífeyrissjóði togarasjómanna, en útgjöld af þeim verða um 7 millj. kr. á ári. Þá gera lögin ráð fyrir útgjöldum, sem nema 20 millj. kr. á ári til þess að mæta verðlækkun á síldarafurðum. Átti að neita þeirri staðreynd, að síldarlýsið hafði stórfallið í verði og Norðurlandssaltsíldin var seld með lækkandi verði á þessu ári? Hér hef ég nefnt 5 nýja útgjaldaliði hinna nýju laga, sem nema samtals 107 millj. kr. Þá vil ég nefna þá nýju samninga, sem gerðir voru við sjómenn og útgerðarmenn um síðustu áramót. Með þeim var ákveðið að auka bætur framleiðslunnar um ca. 30 millj. kr. Meginhluti þeirrar upphæðar fór til kauphækkunar hjá sjómönnum. Vegna aflaleysis á vetrarvertíðinni 1957 stórlækkuðu tekjur sjómanna þá. Þeir komu beinlínis með miklu færri krónur frá borði en áður, á sama tíma sem allir aðrir í landinu höfðu fengið 5 vísitölustiga hækkun á sitt kaup. Áttum við að láta sem ekkert hefði gerzt og neita sjómönnum um lítils háttar kjarabætur? Áttum við að stefna út í þann háska, að fiskimönnum okkar fækkaði enn á flotanum með þeirri óhjákvæmilegu afleiðingu, að gjaldeyrisöflunin minnkaði, þjóðartekjurnar drægjust saman með öllum afleiðingum þess? Eða áttum við að viðurkenna staðreyndir og taka að okkur að glíma við vandann? Það er ekki hægt að standa með öllum þessum útgjöldum, en neita jafnframt að koma með tillögur um, hvernig teknanna skuli aflað til þess að mæta þessum nýju útgjöldum. Framkoma stjórnarandstöðunnar hefur verið með fádæmum í sambandi við þessi efnahagsmál. Ábyrgðarleysi og vitaverð rangfærsla hefur einkennt vinnubrögðin. Það er athyglisvert, að stærsti flokkurinn á Alþ., Sjálfstfl., skuli ár eftir ár standa eins og þvara tillögulaus og úrræðalaus, þegar vandamál atvinnuveganna eru til afgreiðslu á Alþ. Er hægt að hugsa sér aumari frammistöðu, en tilburði Ólafs Thors, formanns Sjálfstfl., og annarra foringja flokksins við afgreiðslu efnahagsmálanna nú að þessu sinni, þar sem hann hefur og flokksmenn hans ekkert haft jákvætt til málanna að leggja, en aðeins neikvætt nöldur? Bjarni Benediktsson, 1. þm. Reykv., sá, í hvert óefni stefndi fyrir flokknum með þessum vinnubrögðum, og hann kaus því að stinga sér úr landi, á meðan á efnahagsmálunum stóð á Alþ. Jóhann Hafstein fór að dæmi hans og stakk sér út líka. Bjarni hefur legið og sólað sig suður við Miðjarðarhaf, en Jóhann fór til Ameríku. Reisur þessara íhaldsforingja bera að vísu ekki vott um mikla ábyrðartilfinningu, þegar vitað var, að stórmál eins og landhelgismálið og efnahagsmálin lágu fyrir þinginu. En þeim er vorkunn, eins og stefna eða stefnuleysi þeirra flokks er í þessum málum. Ein höfuðafsökun íhaldsforingjanna fyrir því, að þeir þora engar tillögur að leggja fram til lausnar í efnahagsmálunum, er sú að þeir viti svo lítið um þessi mál. Þá vantar skýrslur og upplýsingar. Hvað er að heyra? Mennirnir, sem stjórnað hafa sjávarútvegsmálum þjóðarinnar um 17 ára skeið og fylgzt hafa stig af stigi með þeim vanda, sem þeir hafa sjálfir leitt yfir þessa atvinnugrein, þykjast nú ekkert vita og spyrja nú eins og börn um einföldustu atriði málsins. Auðvitað er þessi uppgerðarheimska hlægileg, því að flokkurinn á fulltrúa enn þá í öllum þeim nefndum og stofnunum, sem daglega hafa með málefni atvinnuveganna að gera. Sjálfstfl. á fulltrúa í bönkum landsins, í stjórn útflutningssjóðs í innflutningsskrifstofunni, í stjórnum helztu sölufélaga framleiðslunnar og í félagssamtökum útgerðarmanna. Skortur á upplýsingum háir ekki foringjum íhaldsins í þessum málum. En hvað er það þá, sem veldur, að þeir leggja ekki fram sín úrræði? Ástæðan er sú, að þeir vita, að úrræði þeirra eru óvinsælli, en jafnvel þær álögur, sem þeir skrökva upp að stj. sé að leggja á landslýðinn. Íhaldið segir, að þær nýju álögur, sem nú eigi að demba á þjóðina, nemi 790 millj. kr. Það segir, að af þessu nemi hækkunin til útflutningssjóðs 650 millj. kr. Hér er ekki um neina smáræðisfúlgu að ræða, þegar það er haft í huga, að allar tekjur útflutningssjóðs s. l. ár námu aðeins 370 millj. kr. Tekjur sjóðsins ættu því nærfellt að þrefaldast samkv. þessum upplýsingum íhaldsins. En sömu foringjar íhaldsins sem þetta segja, þegar þeir eru að mála upp hinar gífurlegu álögur, sem almenningur þarf að taka á sig, segja svo í sömu andránni, að allar greinar framleiðslunnar fái skarðan hlut og því megi jafnvel búast við því, að framleiðslulífið allt stöðvist. Hversu lengi halda íhaldsmenn að svona málflutningur dugi þeim? Halda þeir, að almenningur sé svo skyni skroppinn, að hann finni ekki mótsagnirnar í þessu? En hvernig getur annars staðið á þessum háu tölum, sem íhaldið nefnir um álögur á þjóðina? Jú, skýringin er sú, að vísvitandi taka þeir hækkun, sem verður á veiðarfærum, skipum og bátum og öðrum rekstrarvörum, og telja þá hækkun álögur á almenning í landinu. Auðvitað greiðir framleiðslan sjálf þessa hækkun, því að hún fær jafnmikla hækkun í fiskverði sem nemur rekstrarvöruhækkuninni. Á sama hátt er leikið sér með tölur af svonefndum duldum greiðslum. Á þennan hátt er reynt að halda því fram, að álögurnar séu margfalt hærri, en þær raunverulega eru. Hv. þm. G-K., Ólafur Thors, og þm. N-Ísf., Sigurður Bjarnason, hafa gerzt hér í umræðunum í kvöld æði stórorðir um efnahagsmálatillögur ríkisstj., en þeir hafa ekki haft mörg orð um úrræði sín. Væri nú ekki æskilegt, að þm. (G-K., Ólafur Thors, upplýsti hér í þessum umr., t. d. útgerðarmenn í Keflavík og Sandgerði, um það, hvernig hann mundi hafa mætt kröfum þeirra um fiskverðshækkun um síðustu áramót og hvernig hann nú vill afla tekna til þess að standa undir auknum greiðslum til framleiðslunnar? Eða getur það verið, að Ólafur Thors hefði með öllu neitað sjómönnum og útvegsmönnum um þá leiðréttingu, sem þeir þá fengu? Væri líka ekki æskilegt, að þm. N-Ísf., Sigurður Bjarnason, sem mætti sem fulltrúi útgerðarmanna úr sinni sýslu á fundi Landssambands ísl. útvegsmanna um s. l. áramót og tók þar þátt í að krefjast miklu hærri bóta útgerðinni til handa en síðar varð samkomulag um við útvegsmenn, - væri ekki rétt, að hann skýrði einmitt hér í þessum umr. frá því, hvar hann vil taka fé í stórauknar bætur til framleiðslunnar? Ja, ábyrgð fylgir vegsemd hverri, þm. N-Ísf. Það er ekki hægt að mæta sem kröfuhafi á útgerðarmannafundi og krefjast aukinna styrkja, en heykjast svo á Alþ., þegar á reynir, að afla nauðsynlegra tekna upp í hluta af þeim kröfum, sem maður hefur sjálfur gert. Það væri sannarlega æskilegt, að þessir talsmenn íhaldsins vildu gefa skýr svör við þessu einmitt hér frammi fyrir þjóðinni og á þann hátt, að samtímis mættu heyra mál þeirra sjómenn og útvegsmenn í Keflavík og Bolungavík og launþegar í Reykjavík og aðrir, sem ekki eru framleiðendur og íhaldið er alltaf að nudda sér upp við. Þessir herrar þurfa að segja togarasjómönnum, hvort þeir raunverulega vilja gera kleift að koma upp lífeyrissjóði þeim til handa. Þeir þurfa að segja, hvort þeir vilja afla fjár, svo að fiskveiðasjóður geti lánað til nýbyggingar fiskiskipa. Þeir þurfa að svara því, hvort þeir vilja leysa togaraútgerðina úr taprekstrinum og hvort þeir vilja afla tekna, svo að hægt verði að halda uppi eðlilega háu síldarverði í sumar. Eða á kannske að láta verðfallið á síldarafurðunum skella á sjómönnum og útgerðarmönnum? Tilgangslaust með öllu er að setja upp sauðarsvip og þykjast ekkert vita. En ekkert svar frá þeirra hálfu er líka svar, og það svar verður munað. Við Alþb.-menn viðurkennum, að í efnahagsmálatill. stj. eru ýmis ákvæði, sem við óttumst að kunni að leiða af sér meiri verðhækkun, en auðvelt verður að ráða við. Við hefðum kosið að hafa ýmis ákvæði laganna á annan veg en það samkomulag, sem varð um afgreiðslu málsins. Framkvæmd laganna mun ráða miklu um, hvernig þau reynast. Miklu skiptir um verðlagseftirlit, hvernig það tekst, en þó enn þá meir um það, hvernig stjórn bankanna verður á peningamálunum og hvernig til tekst með skipulag þjóðarbúsins, fjárfestingarmál og þróun atvinnuveganna. Það er skoðun okkar, að tekjuöflunarfrv. eins og það, sem nú er nýlega orðið að lögum, komi að litlu gagni og aðeins skamma hríð, ef ekki tekst að auka útflutningsframleiðslu þjóðarinnar og þar með gjaldeyristekjurnar. Aukinn útflutningur er það, sem öllu skiptir í þessum efnum. Undirstaða þess, að svo megi verða, er stækkun landhelginnar, stækkun fiskiflotans, meiri vinnsla úr fiskinum og síðast, en ekki sízt, fleiri landsmenn að framleiðslustörfunum. Það má öllum vera ljóst, að vaxandi fjárfesting með minnkandi útflutningi getur ekki gengið öllu lengur. Fjárfestingin í landinu hefur verið meiri síðustu árin, en gjaldeyrisþol þjóðarinnar hefur leyft. Hefðum við fjárfest 200 millj. kr. minna s. l. ár eða álíka mikið og árið áður og jafnframt beint því vinnuafli, sem þannig hefði losnað, til útflutningsframleiðslunnar, þá hefðum við ekki þurft að greiða 35 millj. kr. í gjaldeyri til erlendra sjómanna og þá hefðum við að líkindum ekki þurft að glíma við þann vanda, sem nú hefur verið glímt við í efnahagsmálunum. Á s. l. 6 árum hefur þjóðin haft til ráðstöfunar 1.500 millj. kr., eða hálfan annan milljarð, sem fengizt hefur sem erlent gjafafé eða greiðsla frá herstöðinni í Keflavík. Þessi mikla fjárhæð hefur sagt til sín í íslenzku efnahagslífi. Hún hefur villt mörgum sýn um raunverulegar og traustar árlegar tekjur þjóðarinnar. En það er kominn tími fyrir okkur að átta okkur á þessum staðreyndum. Auknar framleiðslutekjur verða að koma í stað tekna af þessu tagi, ef þjóðin vill búa við efnahagslegt sjálfstæði. Herstöðin á Miðnesheiði hefur orðið Íslendingum dýr á marga vegu. Hún hefur truflað allt efnahagslíf okkar. Hún hefur skapað hér gullgrafaraæði gráðugra okurkarla. Hún hefur raunverulega lagt þungar búsifjar á framleiðsluatvinnuvegi landsins og valdið óeðlilegum fólksflutningum í landinu. En auk þessa hefur svo herstöðin sljóvgað sjálfstæðisvitund þjóðarinnar og djarfmannlega framkomu gagnvart erlendum þjóðum. Barátta fyrir efnahagslegu sjálfstæði verður jöfnum höndum barátta fyrir brottför hersins úr landinu og fyrir uppbyggingu traustra atvinnugreina í landinu. Af þessum ástæðum leggur Alþb. nú höfuðáherzlu á stækkun landhelginnar sem undirstöðu efnahagslífsins í landinu, kaup á nýjum fiskiskipum, meiri fiskiðnað og aukna útflutningsframleiðslu. Það eitt getur tryggt góð lífskjör í landinu og efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar á komandi árum, - Góða nótt.



Herra forseti, góðir hlustendur. Menn heyrðu í kvöld formann hinnar hörðu stjórnarandstöðu, hv. þm. G-K., Ólaf Thors, ræða um efnahagsmálaaðgerðir núverandi ríkisstj., og það duldist engum, að hann sagðist vera á móti þeim, þær yrðu til ills eins, bara til bölvunar. En sagði hann þá ekki þjóðinni, hvernig hann og hans flokkur, Sjálfstfl., vildu leysa vanda framleiðsluatvinnuveganna, tryggja stöðvunarlausan rekstur vélbáta, togara og vinnslustöðva, tryggja fulla atvinnu og hallalausan ríkisbúskap? - Nei, hann sagði ekki orð um það í allri mælginni. Því smáræði gleymdi hann óvart í óðagotinu, sem á honum var. Hann hafði ekkert, bókstaflega ekkert til málanna að leggja nema innantóman belging og loftkennt orðaskvaldur, og gat frammistaða hans þannig með engu móti málefnalega séð aumari verið. Það er skemmtilegt fyrir hlustendur að vita það, og þess vegna held ég, að ég verði að segja frá því, að fyrir nokkrum árum, þegar þessi sami Ólafur Thors var forsrh. og hafði einmitt lagt fyrir Alþ. tillögur stjórnar sinnar í efnahagsmálum, þá krafði hann stjórnarandstöðuna svara með hörðum orðum, heimtaði hennar úrræði á borðið án tafar. Alþingistíðindin bera því vitni, að þá beindi hv. þm. G-K., Ólafur Thors, orðum sínum til málsvara stjórnarandstöðunnar á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta, hann sagði: „Þessi hv. þm. gleymdi að segja, hvað hann vill láta gera. Ég skora nú á hann að leiða rök að því, að hægt sé að hverfa frá stefnu ríkisstj., og segja, til hvaða ráða hann ætlar þá að grípa í staðinn. Þá dugir ekki að segja: Leiðir má finna, eins og hann sagði hér áðan. Hann verður að finna þessar leiðir og sýna mönnum þær, því að á neikvæðum belgingi lifir enginn til lengdar.“ Þetta voru orð Ólafs Thors, og nú er komið að skuldadögum hans sjálfs. Nú verður stjórnarandstaðan, sem þykist tala fyrir munn mikils hluta þjóðarinnar, að segja hvað hún vill láta gera, hvaða leiðir hún telur nú æskilegar eða færar. Nú er rétta augnablikið til að sýna mönnum silfurgötur Sjálfstfl. Nú dugir ekki að standa uppi eins og þvara, því að það er vissulega satt, sem form. Sjálfstfl. hefur sagt: Á neikvæðum og innantómum belgingi lifir enginn til lengdar, sízt af öllu í pólitík. Ef til vill er hv. þm. G-K. nokkur huggun í því, að hann stendur ekki einn uppi eins og þvara í þessu máli. Nei, nei, því fer fjarri. Þar standa við hlið hans og mynda eins konar þvöruskóg margir af helztu liðsmönnum hans í Sjálfstfl., svo sem eins og hv. 9. landsk., Ólafur Björnsson hagfræðingur og prófessor, og hv. 2. þm. Reykv., Björn Ólafsson heildsali, að ógleymdum hv. 6. þm. Reykv., Gunnari Thoroddsen borgarstjóra, og hv. þm. N-Ísf., Sigurði Bjarnasyni aðstoðarritstjóra. Og hvers vegna nefni ég nú sérstaklega þessa menn sem jafntillögulausa og úrræðalausa í málinu og hv. þm. G-K. Það er einfaldlega af því, að ég hef hér fyrir framan mig nál. fjárhagsnefnda Alþ. í báðum þd., og þar stendur þessi staðfesting á úrræða- og skoðana- og ráðleysi Sjálfstfl. skjalfest, svo að ekki er um að villast, því að þeir hv. 9. landsk., Ólafur Björnsson, og hv. 2. þm. Reykv., Björn Ólafsson, segja undir lokin í sínu minnihlutaáliti, með leyfi hæstv. forseta: „Þótt við álítum, að breyta þurfi frv. í veigamiklum atriðum, þá flytjum við engar meiri háttar brtt. Til þess var hvorki tími né ástæða, eins og sakir standa.“ Og svo ljúka þeir nál. sínu í allri hógværð á þessum orðum: „Fyrir örfáum minni háttar brtt., er við flytjum, verður nánari grein gerð í framsögu.“ Hér er að vísu ekkert af innantómum belgingi flokksformannsins. En nakið úrræðaleysið leynir heldur ekki á sér: Við flytjum engar meiri háttar brtt., til þess er enginn tími, bara örfáar minni háttar tillögur. - Mikið ósköp getur þetta nú verið vesældarlegt. Og þarna er þó á ferðinni einn af mestu fjármálamönnum Sjálfstfl. og lærðasti hagfræðingur hans, sem gerþekkir allt efnahagskerfið og hefur hvað eftir annað verið aðalráðgjafi síns flokks, þegar hann hefur verið að framkvæma eða undirbúa meiri háttar aðgerðir í efnahagsmálum, en samt er því borið við, að þeir geti engar tillögur gert vegna tímaskorts. Og hvaða tíma höfðu þeir þó haft? Í fyrsta lagi hafði verið beðið eftir tillögum stjórnarinnar alllengi, og hver trúir því, að fjármálamenn og hagspekingar stjórnarandstöðunnar hafi ekki hugsað málið, á meðan þeir sátu og biðu. Eiga menn að trúa því, að þeir hafi bara húkt á þingbekkjunum hugsunarlausir um alvarlegustu vandamál þjóðarinnar með hendur í skauti og horft í gaupnir sér? Nei, því trúir enginn lifandi maður. Sannleikurinn er sá, að eftir alla biðina fengu þeir líka rúman tíma til að kynna sér málið. Sjálfstfl. fékk frv. um útflutningssjóð ásamt grg. í hendur - að ég hygg - þann 10. maí. Hann fékk einnig allar upplýsingar, sem hann óskaði, ásamt ýtarlegum viðræðum við sérfræðinga þá, sem höfðu starfað að undirbúningi málsins með ríkisstj., og loks stóðu svo umræður um málið í Nd. í marga daga, sem sjá má af því, að nál. þeirra Ólafs Björnssonar og Björns Ólafssonar er gefið út þann 19. maí. Þannig hefur Sjálfstfl. a. m. k. haft málið til meðferðar í 9 sólarhringa, en samt ber hann fyrir sig tímaskort. Þetta er auðvitað hlægilegt. Þetta er að standa uppi eins og þvara. Enn þá átakanlegra verður þó ráðleysi Sjálfstfl. í málinu, þegar litið er á frammistöðu hans manna í Ed. og enn er borið við tímaskorti hjá þeim. Þar gefa þeir hv. þm. N-Ísf., Sigurður Bjarnason, og hv. 6. þm. Reykv., Gunnar Thoroddsen, út nál. þann 28. maí og hafa því haft fast að 3 vikum til tillögugerðar. En þrátt fyrir þetta segja þeir þar, eftir að þeir hafa sérstaklega lýst andúð sinni á því ákvæði frv., að allt almennt kaupgjald skuli hækka um ákveðinn hundraðshluta, þeir segja þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Enda þótt 3. minni hl. fjárhagsnefndar (þ. e. a. s. Sigurður Bjarnason og Gunnar Thoroddsen) telji, að breyta þyrfti þessu frv. í þýðingarmiklum atriðum, flytjum við engar brtt. varðandi meginefni og stefnu frv., enda hefur enginn tími gefizt til þess að undirbúa flutning þeirra á þeim örskamma tíma, sem nefndin hefur haft það til meðferðar.“ Þetta eru þeirra eigin orð. Engar tillögur varðandi meginefni og stefnu, aðeins um smáatriði og aukaatriði, enginn tími til slíks tillöguflutnings, og þó hafa þeir haft málið handa á milli í 3 vikur. Þetta kalla ég að standa uppi eins og þvara, og ég fæ ekki séð, að þessar eikur hallist um hársbreidd við hlið formanns síns. Sannleikurinn er sá, að stjórnarandstaðan, Sjálfstfl., hefur orðið sér til einstæðrar minnkunar í þessu stórmáli. Hann stendur uppi úrræðalaus með öllu í efnahagsmálum þjóðarinnar og hefur meira að segja enga minnstu tilburði uppi til þess að dylja það, að hann sé tillögulaus og úrræðalaus. En þjóðin spyr enn: Hverjar eru leiðir Sjálfstfl.? Hver eru hans úrræði? En hún fær víst ekkert svar. Þetta er meira og furðulegra ábyrgðarleysi, en hægt var að búast við fyrir fram, jafnvel af Sjálfstfl. En af því er þó ekki öll sagan sögð enn þá. Lengi fram eftir vetri gagnrýndi Morgunblaðið stjórnina mjög fyrir seinagang við afgreiðslu mála á Alþ. og stutta þingfundi. En þegar fram á vorið kom og vitað var, að stærstu mál þingsins, eins og efnahagsmálin og landhelgismálið, væru í uppsiglingu, þá fór að verða nokkur ókyrrð í liði stjórnarandstöðunnar, og svo einn góðan veðurdag vissu menn ekki fyrri til, en bæði 5. þm. Reykv., Jóhann Hafstein, og sjálfur form. stjórnarandstöðunnar á þingi, hv. 1. þm. Reykv., Bjarni Benediktsson, voru stokknir úr landi allt í einu, svo ósköp þreyttir, blessaðir. Jóhann Hafstein fór til Ameríku og Bjarni Benediktsson suður á Mallorca á Miðjarðarhafi til hvíldar og hressingar, og hafa þeir ekki sézt síðan. Fyrir þetta ábyrgðarleysi sætti form. Sjálfstfl. nokkurri gagnrýni í eigin liði, en hann varðist öllum ásökunum með því einu að spyrja: Hvað er þetta, góðir hálsar, trúa menn virkilega ekki Angantý og mér fyrir málunum? - Hvort sem það er nú svo, að þessa tvo heiðursmenn hafi langað til að standa uppi ráðlausir og tillögulausir í ráðlausum og tillögur lausum flokki í stærstu málum þjóðarinnar eða ekki, þá er hitt þó víst, að þeir hafa valið sér auðveldara hlutskiptið með lystireisu um Ameríku og sólböð og sjóböð suður á Mallorca. Enginn flokkur hefur nokkurn tíma sýnt annað eins ábyrgðarleysi og Sjálfstfl. í þessu máli. Hv. stjórnarandstaða hefur gert sér tíðrætt um afstöðu verkalýðshreyfingarinnar til laganna um útflutningssjóð og vill halda því fram, að verkalýðshreyfingin sé löggjöfinni andvíg. Þetta er aðeins brot af sannleika. Rétt er það, að allmörg stéttarfélög hafa sagt upp samningum, sum þeirra vafalaust til þess að ná fram nokkurri kauphækkun, en önnur þó aðallega til þess að fá fram ýmiss konar lagfæringar á orðalagi og samningsákvæðum, sem eðlilega þarf að laga í 3 ára gömlum samningum. Þetta út af fyrir sig sýnir því enga uppreisn verkalýðssamtakanna gegn þeim ráðstöfunum ríkisstj., sem hér er um að ræða. Þá hafa hv. stjórnarandstæðingar verið að lesa upp nöfn þeirra stéttarfélaga, sem mótmælt hafi frv. um útflutningssjóð. Hafa þeir í því sambandi nafngreint 16 félög. Þetta sýnir raunar það eitt, að litlu verður Vöggur feginn, því að í Alþýðusambandi Íslands eru milli 160 og 170 félög. Hitt skil ég mætavel, að verkalýðsfélögin hefðu heldur kosið, að áfram hefði verið hægt að halda þeirri verðstöðvunarstefnu, sem upp var tekin sumarið 1956 og síðan verið fylgt með þeim árangri, að þrátt fyrir verulegar verðhækkanir vegna Súez-stríðsins hefur vísitala framfærslukostnaðar á seinustu 22 mánuðum aðeins hækkað um 6 vísitölustig eða rúmlega 3%. Þá hefur það og vakið vonir ýmissa um, að stöðvunarstefnan væri þegar búin að vinna sinn úrslitasigur, að síðan í sept. í fyrrahaust og til dagsins í dag, þ. e. á 8 mánuðum, hefur vísitalan aðeins hækkað um 1 stig, og má þannig heita, að hún hafi staðið í stað. Þetta er næsta ólíkt því, sem gerðist í stjórnartíð íhaldsins, þegar vísitalan hækkaði um 25 stig á einum 15 mánuðum. Þrátt fyrir þessa staðreynd hafa málgögn stjórnarandstöðunnar sífellt klifað á því, að dýrtíðin væri alltaf að aukast. Til þess að sýna fram á, hversu rangt þetta er, skal ég nú aðeins nefna nokkrar tölur, sem sýna, hvernig verðlag ýmissa nauðsynjavara fór fremur lækkandi seinni hluta ársins 1957. Þannig kostaði 1 kg af strásykri 1. júní 1957 kr. 5.83, en 1. jan. s. l. kr. 4.76. Eitt kg af molasykri kostaði 1. júní 1957 kr. 7.58, en 1. jan. kr. 6.28. Brennt og malað kaffi kostaði fyrir ári kr. 46.40, en 1. jan. s. l. 42 kr. sléttar. Kolatonnið kostaði 1. júní s. l. 660 kr., en nú í ársbyrjun 570 kr. Hráolíulítrinn kostaði 1. júní 1957 kr. 1.07, en 1. jan. s. l. 79 aura. Og sementstonnið kostaði í ársbyrjun 1957 684 kr., en 1. jan. 1958 629 kr. Þannig mætti nefna miklu fleiri dæmi, en þetta verður tímans vegna að nægja. En nú kunna menn að spyrja: Hvers vegna var þá ekki haldið áfram stöðvunarstefnunni? Því er fljótsvarað. Um það fékkst ekki samkomulag milli stjórnarflokkanna. Hins er heldur ekki að dyljast, að þó að slíkt samkomulag hefði fengizt, hefði með engu móti orðið hjá því komizt að útvega með einhverjum hætti þær 150–200 millj. kr., sem afla þurfti aðallega vegna aflabrests á seinasta ári í útflutningssjóð og ríkissjóð, til þess að þeir gætu staðið við lögbundnar skuldbindingar sínar. Og þess bið ég menn að minnast, að slíkt var auðvitað ekki hægt að gera, án þess að af því leiddi einhverjar verðhækkanir. Þegar svo var vitað, að nokkuð mörg verkalýðsfélög hugðust segja upp samningum sínum á þessu vori, mátti telja vonlítið um, að stöðvunarleiðinni yrði haldið áfram með árangri úr því. Enginn getur því haldið því fram, að neinni leið, sem ekkert kostaði, hafi verið hafnað. Slík leið er auðvitað engin til. Ég sé líka mér til mikillar ánægju, að þetta er hreinlega játað í nál. þeirra sjálfstæðismanna, hv. 9. landsk., Ólafs Björnssonar, og hv. 2. þm. Reykv., Björns Ólafssonar. En þeir segja svo í nál. sínu, með leyfi hæstv. forseta: „Sjálfstæðismönnum hefur raunar lengi verið ljóst, að engin úrræði eru til, til lausnar efnahagsvandamálunum, sem ekki hljóta að hafa í för með sér óþægindi og kjaraskerðingu í bili.“ Spurningin er því einfaldlega sú, hvort réttara hafi verið að fara gengislækkunarleiðina eða þá miðlunar- og samkomulagsleið, sem farin var. Við ráðherrar Alþb. höfnuðum gengislækkunarleiðinni algerlega, og voru þó vissulega uppi háværar kröfur um, að hún yrði farin. En hefði hún þá orðið verkalýð landsins hagkvæmari? Hefðum við þá fengið minni verðhækkanir? Hefðu lyf, námskostnaður og lífsnauðsynjar fólksins þá ef til vill hækkað minna í verði, en við þá samkomulagsleið, sem farin var? Nei, það er vitað, að til þess að veita framleiðsluatvinnuvegunum svipaða aðstoð og nú er gert með þessum aðgerðum hefði ekki dugað minna, en upp undir 120% gengislækkun. Af henni hefði - að áliti hagfræðinga - leitt mjög mikla kjaraskerðingu launafólks, og vísitalan hefði a. m. k. hækkað fljótlega um 40 stig, Það er einnig upplýst, að þótt aðeins hefði verið farið í 87% gengislækkun og kaupi haldið óbreyttu að öðru leyti en því, sem það hefði hreyfzt eftir vísitölukerfinu, þá mundu samt hafa farið af stað víxlhækkanir verðlags og kaupgjalds, er að lokum hefðu hækkað hvort tveggja um nálega 65%, og þó er talið fyllilega sannanlegt, að ný gengislækkun mundi hafa reynzt óhjákvæmileg, löngu áður, en þessar víxlhækkanir hefðu runnið sitt skeið á enda, og þannig koll af kolli. Ég verð tímans vegna að sleppa því, sem ég vildi segja um afstöðu verkalýðshreyfingarinnar til þessara efnahagsmála og þeirra úrlausna, sem ríkisstj. hefur gripið til, til lausnar þeim, en mun gera því máli skil í ræðutíma mínum á morgun. Ég vil að lokum aðeins víkja að því, að þó að ég hafi talað um þær efnahagsmálaaðgerðir, sem gerðar hafa verið með frv. um útflutningssjóð, þá tel ég þó ótvírætt, að ákvörðunin um lausn landhelgismálsins sé okkar stærsta efnahagsmál í dag. Það er að mínu áliti mál málanna, grundvöllurinn, sem þjóðin mun byggja á í framtíðinni. Með ákvörðuninni um stækkun landhelginnar er Ísland orðið stærra land og betra land, og það eitt er víst, að við, ráðherrar Alþb., hefðum fórnað miklu, ef stjórnarsamstarfið hefði verið rofið á svokölluðum efnahagsmálum í þrengri merkingu, því að það er sannfæring mín, að þá væri landhelgismálið nú ekki leyst, heldur sennilega orðið að samningabitbeini milli þjóða. Ég vil svo að gefnu tilefni að lokum spyrja hæstv. utanrrh. þess, hvort það hafi aldrei komið til mála að veita erlendum skipum veiðirétt innan íslenzkrar landhelgi, og mér þætti enn þá ánægjulegra, ef ráðherrann gæti upplýst það, t. d. í umr. á morgun, að slík undanþága útlendum veiðiskipum til handa skuli aldrei koma til mála. Ég þakka svo þeim, sem hlýddu, og býð góða nótt.