Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Það er orðið nokkuð langt um liðið síðan ég lagði þessa fyrirspurn fram til hæstv. dómsmrh. Reyndar er ekki við hæstv. ráðherra að sakast að málið kemur ekki til umræðu fyrr en nú en eins og sést á númerinu er þetta á þskj. 40 þannig að málið var lagt fram í byrjun október. Hæstv. dómsmrh. hefur verið ötull við að kynna ýmis átaksverkefni sem snúa að umferðaröryggismálum og í júlí boðaði ráðherra eitt slíkt átak í flugskýli Landhelgisgæslunnar til að draga úr slysum. Hún boðaði hert eftirlit með ökuhraða og ölvunarakstri. Átakið gerði ráð fyrir fjórum vegaeftirlitsbifreiðum út á þjóðvegum í samstarfi við Vegagerðina og að fjórir lögreglumenn yrðu ráðnir til umferðardeildar ríkislögreglustjóra. Þegar fyrirspurnin var lögð fram í upphafi október var lítið farið að gerast í þessum málum. Þá kom fram í fréttum að einir fjórir lögreglumenn sem ráðnir voru vegna átaksins voru ekki viðbót heldur tilfærsla á mönnum úr öðrum löggæslustörfum. Ýmislegt hefur komið fram um þessi mál síðan fyrirspurnin var lögð fram en engu að síður spyr ég hæstv. ráðherra: Er búið að ráða þessa fjóra viðbótarlögreglumenn til ríkislögreglustjóra og eru þeir viðbótarmenn eða eru þeir færðir frá öðrum embættum sem kæmu þá sem fækkun á löggæslu annars staðar eða hafa þá aðrir verið ráðnir í þeirra stað? Einnig spyr ég hæstv. ráðherra: Hvað líður vegaeftirlitsbílum sem ráðherra lofaði í júlí? Samkvæmt upplýsingum sem ég fékk um síðustu mánaðamót, þ.e. í byrjun nóvember, var aðeins einn af þessum vegaeftirlitsbílum kominn út á vegina sem merktur lögreglubíll. Þá var orðið ansi langt um liðið frá því að þeir voru boðaðir en sjálfsagt hefur gefist tími til þess að bæta úr þessu. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hvað líður áformum ráðherrans með vegaeftirlitsbílana og viðbótarlögreglumenn til ríkislögreglustjóra í þetta átaksverkefni?

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessar spurningar vegna þess að við erum að ræða um umferðaröryggismál sem skipta okkur öll verulega miklu máli og við þurfum öll að taka á í baráttunni gegn þeim alvarlegu slysum sem hafa orðið í umferðinni. Hún spyr í fyrsta lagi um þá fjóra lögreglumenn sem verða ráðnir til umferðardeildar ríkislögreglustjóra. Á þeim fundi sem hv. fyrirspyrjandi vísar voru kynntar margháttaðar aðgerðir í umferðarmálum, þar á meðal nýtt samkomulag ríkislögreglustjóra og Vegagerðarinnar um eflingu almenns umferðareftirlits. Á grundvelli þess heimilaði dómsmrn. í júlí sl. ríkislögreglustjóra að auglýsa þrjár stöður lögreglumanna við umferðardeild ríkislögreglustjóra. Þeir lögreglumenn hófu störf í umferðardeildinni 1. nóvember sl. og þetta eru ný störf. Ætlunin er að starfsmenn umferðardeildarinnar sinni þessu samstarfi, auk þess sem lögreglustjórinn á Akureyri leggi til einn lögreglumann í verkefnið. Þrjár af fjórum bifreiðum, sem ætlað er að sinna þjóðvegaeftirlitinu, verða því gerðar út frá Reykjavík en ein frá Akureyri. Um árabil hefur verið skipulegt samstarf milli lögreglunnar og Vegagerðarinnar við umferðareftirlit. Það hefur beinst að stórum ökutækjum, þyngd þeirra, ástandi ökutækjanna og álestri á ökuritaskífur vegna hvíldartíma ökumanna. Í framhaldi af skýrslu vinnuhóps ríkislögreglustjórans og Vegagerðarinnar á árinu 1999 var talið heppilegt að útvíkka þetta samstarf og efla þannig samvinnu ríkislögreglustjóra og Vegagerðarinnar sem beindist að almennu umferðareftirliti á þjóðvegum landsins. Ráðning þriggja lögreglumanna hjá ríkislögreglustjóra til þessa verkefnis, auk eins lögreglumanns á Akureyri, er liður í því að auka samvinnu á milli lögreglunnar og Vegagerðarinnar um umferðareftirlit. Stefnt er að því að á næstunni geri ríkislögreglustjóri og Vegagerðin sérstakt samkomulag um nánari útfærsluatriði þessa umferðareftirlits en það nær til eftirlits með ökuritum, öxulþunga bifreiða og annarra umferðarlagabrota. Hér er um að ræða mikilvæga viðbót við það umferðareftirlit sem er þegar á þjóðvegum. Í öðru lagi er spurt um vegaeftirlitsbíla, fjóra talsins, sem sinni eftirliti á þjóðvegum. Því er til að svara að um árabil hefur sá háttur hefur verið hafður á að fjórar bifreiðar frá Vegagerðinni hafa verið í vegaeftirliti mannaðar bæði vegaeftirlitsmanni og lögreglumanni. Þrjár þeirra hafa verið gerðar út frá Reykjavík, mannaðar lögreglumönnum úr Kópavogi og Reykjavík, en ein bifreið er gerð út frá Akureyri mönnuð lögreglumönnum þaðan. Meðal þess sem ákveðið var í samkomulaginu er að þessar fjórar bifreiðar Vegagerðarinnar sem sinna umferðareftirliti fái auk merkinga frá Vegagerðinni merki lögreglunnar og verði búnar tækjum til hraðamælinga og forgangsaksturs. Með þessu skapast sá möguleiki að sinna bæði verkefnum Vegagerðarinnar, svo sem eftirliti með öxulþunga, og verkefni lögreglunnar, svo sem hraðamælingum. Auk þess fjölgar merktum lögreglubifreiðum á þjóðvegum landsins sem skapar aukið aðhald á ökumenn með sýnilegri löggæslu. Einni bifreiðinni úr Reykjavík var breytt í júlí sl. í merkta lögreglubifreið sem hefur einnig merki Vegagerðarinnar. Má segja að lögreglumaðurinn sem starfar á merktu lögreglubifreiðinni hafi strax í júlí sl. útvíkkað starfssvið sitt í almenn umferðarlagabrot eins og stefnt var að. Aðrar eftirlitsbifreiðar eru enn sem komið er aðeins merktar Vegagerðinni en stefnt er að því að gera nýjar bifreiðar tilbúnar fyrir almennt umferðareftirlit innan skamms. Nokkurn tíma hefur tekið að útvega nýjar bifreiðar og merkja þær á viðhlítandi hátt og útbúa ákveðnum tækjum en ég geri ráð fyrir því að það gerist innan skamms að þær komist allar í þetta ákveðna eftirlit. Þetta nýja fyrirkomulag er eins og áður sagði mikilvæg viðbót við það eftirlit sem er fyrir hendi á þjóðvegunum. Mörg alvarleg slys áttu sér stað á þjóðvegunum á liðnu sumri en meðal nauðsynlegra viðbragða er efling umferðareftirlits sem hefur nú verið ráðist í. Ég stefni að því að efla það enn frekar á næstu missirum. En það er margt fleira sem þarf að skoða, þar með talin viðurlög við umferðarbrotum, öryggi umferðarmannvirkja, ökunám, fræðsla o.fl. Ég stofnaði einmitt nefnd til þess að gera tillögur að breytingum á umferðarlögum sem horfa til aukins umferðaröryggis í umræddu umferðarátaki. Nefndin er komin vel á veg og vænti ég tillagna hennar innan skamms.

Herra forseti. Nauðsynlegt er að taka á í umferðaröryggismálum. Ég vil nota tækifærið til að hvetja hæstv. dómsmrh. til þess að lögð verði áhersla á að endurnýja þekkingu ökumanna vegna nýrra ákvæða í lögum um bifreiðaakstur. Ég bendi á að nú getur almenningur tekið próf á netinu og endurnýjað þannig þekkingu sína á ökulögunum. Af þeim sem ekki hafa æft sig undir prófið er fallið að jafnaði í kringum 70% svo að ástæða er til þess að hvetja almenning til að kynna sér það sem þar er á ferðinni. Ég hvet einnig til þess að með auglýsingum og ábendingum verði komið út skilaboðum til almennings. Það er sennilega ódýrasta leiðin til að ná tökum á þeim mikla vanda sem við eigum við að etja vegna óhappa í umferðinni.

Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. gat þess áðan að hún hefði skipað nefnd sem hefði það hlutverk að endurskoða lög og reglur til þess að auka umferðaröryggi hér á landi og það er hárrétt. Ég er formaður þeirrar nefndar og líklegt er að nefndin skili niðurstöðum sínum innan tíðar eða a.m.k. fyrir áramót. Við höfum skoðað mörg mjög mikilvæg atriði í vinnu okkar sem geta leitt til aukins umferðaröryggis. Þar með eru taldar sektir, harðari viðurlög, en einnig til að mynda, að gefnu tilefni, lausagöngu búfjár og hraðakstursbrot.

Herra forseti. Mörg og mjög alvarleg umferðarslys hafa orðið á þessu ári sem ættu að verða okkur öllum áminning um að haga okkur betur í umferðinni. Það er áberandi mikið agaleysi og of mikill hraði, ekki eru gefin stefnuljós þannig að virðingin gagnvart öðrum er afskaplega takmörkuð. Það eru allt of margir óábyrgir í umferðinni og verðum við öll að taka á þessu. Mörg slys hafa orðið vegna þess að lausaganga búfjár er ekki alls staðar bönnuð. Ég held að kominn sé tími til að lausaganga búfjár verði bönnuð alls staðar á landinu, ekki bara í sumum sveitarfélögum heldur í öllum.

Herra forseti. Öll eiga þessi varnaðarorð rétt á sér þó þau séu nokkuð utan við þá fyrirspurn sem borin er fram af hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur. Ég get ekki annað en komið upp og minnt á það sem við þingmenn Reykjaness vorum minnt á hvarvetna í þingmannaheimsókn okkar í Reykjanesi fyrr í haust og það er að allir sveitarstjórnarmenn í kjördæmi okkar eru uggandi út af löggæslumálum, út af því hvernig hefur verið haldið á þeim málum að koma í rétt horf því að fjölga lögregluþjónum heima í héraði og það er lögreglulaust yfir helgar og á kvöldin. Þetta er stóra málið, löggæslan sjálf. Gott er að setja málið í nefnd en við skulum vona að út úr nefndinni komi aðgerðir.

Hæstv. forseti. Ekki er nema gott um það að segja sem hæstv. ráðherra var að telja upp um endurbætur í þessum málum. En það er þó þannig, af því að hér var nefnd lausaganga búfjár og slys af þess völdum, að t.d. á því svæði þar sem flest slys verða, þ.e. í Vesturlandi, af þessum sökum yfir allt landið og það langflest, hefur lögreglan í Borgarnesi ekki getað mannað lögregluþjónsstöðurnar hjá sýslumannsembættinu vegna fjárskorts. Það segir sína sögu um ástandið í þessum málum. Hæstv. ráðherra hefur ekki getað komið til móts við sýslumann í Borgarnesi hvað varðar fjármagn til að manna stöðurnar sem má þó hafa.

Herra forseti. Það er eflaust alltaf hægt að bæta við lögreglumönnum. En út af þeim orðum sem féllu frá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur að allir á Reykjanesi væru óánægðir með löggæsluna, þá er það ekki rétt. Grindvíkingar sem voru óánægðir fyrir ári eru yfir höfuð ánægðir með löggæsluna eins og hún er í dag og lýstu því einmitt yfir á fundi með okkur þingmönnum að þeir væru ánægðir með þá lausn sem hefði fundist með sýslumanninum í Keflavík um það hvernig löggæslumálum yrði háttað í Grindavík. Það eru önnur svæði á Suðurnesjum sem eru ekki ánægð með sinn hlut. Ég geri ráð fyrir að reynt verði að semja við þau um svipaðar aðgerðir og gert var við Grindvíkinga sem menn yrðu ánægðir með. Ég vil að það komi fram að slíkar fullyrðingar eiga ekki alltaf við. Auðvitað vilja menn standa vel að löggæslumálum, gæta öryggis í umferðinni og allt það. En rétt skal vera rétt í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Það kom fram í máli hv. þm. Jóhanns Ársælssonar að eitt helsta áhyggjuefnið á Vesturlandi væri lausaganga búfjár og slysashætta af því. Það er alveg ljóst að það á ekki að þurfa lögreglu til þess að reka búfénaðinn af vegunum enda hefur verið gerð tilraun til þess á Vesturlandi að fá sérstakan mann til að reka féð af vegunum til að skapa minni hættu. Ég held að ekki þurfi að argast í því að það vanti lögreglu varðandi það atriði.

Herra forseti. Ég þakka umræðuna um þessi mál og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Auðvitað eru umferðaröryggismálin sem varða okkur öll mjög mikilvæg. Hæstv. ráðherra talaði um að það hefði verið ráðið í þrjár nýjar stöður, ný störf. Nú hef ég upplýsingar um að þeir sem hafa verið ráðnir í þessi störf komi frá öðrum lögregluembættum og ég spyr því hæstv. ráðherra: Voru þá ráðnir aðrir í þeirra stað þannig að þetta sé viðbót? Einnig legg ég ríka áherslu á að vegaeftirlitsbílarnir, sem eru þarna í hlutverki nánast löggæslu, verði allir merktir. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra að búið er að merkja einn þeirra. Þrír eru ekki merktir. Það er mikilvægt, bæði fyrir öryggi þeirra sem eru á ferðinni og einnig í eftirlitsskyni, að þeir séu merktir lögreglunni. Ég vil einnig vekja athygli á því sem er vert að nefndin skoði og sem kom hér til umræðu og það er að á sama tíma og lögreglan á Blönduósi er með 1.600 kærur eru aðrir eftirlitsaðilar aðeins með þriðjung af þeim kærufjölda vegna umferðarbrota. Þetta tel ég vera fulla ástæðu til þess að hæstv. ráðherra skoði og sú nefnd sem hann er með í þessari vinnu. Ég vil einnig geta þess, herra forseti, að það er verulegt áhyggjuefni eins og kemur fram í bréfi frá Landssambandi lögreglumanna að verið er að skera niður fé til umferðaröryggismála. Um leið og menn eru með háleit markmið um fækkun slysa og eru með kynningar á blaðamannafundi um að setja sér háleit markmið og fara í vinnu til að auka umferðaröryggi er samkvæmt fjárlögum verið að draga úr fjármagni til að sinna þessum störfum. Þar finnast mér ekki fara saman orð og efndir þannig að það er verulegt áhyggjuefni, herra forseti.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir athugasemdir þeirra áðan. Ég tel að mjög margar þarfar ábendingar hafi komið fram og ég er sannfærð um að formaður allshn., sem er jafnframt formaður þessa starfshóps, mun taka það til sérstakrar skoðunar í þeim starfshópi sem er að fara núna yfir umferðaröryggismálin. Það er alveg ljóst að það þarf að skoða ákveðna þætti eins og lausagöngu búfjár. Það er góð ábending sem kom fram frá hv. þm. Gísla S. Einarssyni um ökupróf á netinu. Sannarlega er ástæða til þess að við fullorðna fólkið skoðum líka hæfni okkar í þessum málum. Varðandi auglýsingar vil ég rifja upp að ég fór í átak í sumar sem var beint sérstaklega að ungum ökumönnum, fræðslu- og auglýsingaherferð, og ég vænti þess að hún hafi gefið góða raun. Þar naut ég aðstoðar og framlaga frá fyrirtækjum á einkamarkaði sem lögðu til fjármagn í það átak og það held ég að hafi verið hið besta mál. Ég gerði í fyrri ræðu minni grein fyrir þeim ágætu breytingum sem væri verið að gera á samstarfi lögreglu og Vegagerðarinnar um umferðareftirlit. Það mun þýða að fjórar nýjar bifreiðar fara um þjóðvegina og fylgjast með bifreiðum og hafa tækjabúnað til þess að mæla hraða. Vegagerðin sér um þennan þátt málsins og vinnur samkvæmt áætlun þannig að ég á von á því að þær verði allar komnar í þetta eftirlit innan skamms. Þáttur umferðardeildar ríkislögreglustjóra í þjóðvegaeftirliti hefur aukist verulega að undanförnu. Á þessu ári eru skráð mál alls orðin 1.766 og er þar að mestu leyti um að ræða hraðakstursbrot. Á fjárlögum er gert ráð fyrir auknu fjárframlagi til umferðardeildarinnar sem þýðir enn öflugra umferðareftirlit. Hins vegar er rétt að þau vandamál sem blasa við í umferðinni krefjast þess að við gerum enn betur og mun ég vinna markvisst að því.

Herra forseti. Í umferðarátaki því sem ráðherra kynnti í júlí og var til umræðu í fyrri fyrirspurn var gert ráð fyrir að vegagerðarbifreiðar, sem sinnt hafa eftirliti með þungaskatti og ökuritum, mundu fá aukið hlutverk eins og kom reyndar fram hjá hæstv. ráðherra áðan í svari við fyrirspurn minni hér á undan. Þar er gert ráð fyrir að vegagerðarmenn fái aukið hlutverk og verði nokkurs konar lögreglueftirlitsmenn eða muni sinna löggæslu. Í þessum vegaeftirlitsbifreiðum eru einn lögreglumaður og einn vegagerðarmaður eins og hefur þegar komið fram. Nú langar mig að vita hjá hæstv. ráðherra hver er staða vegagerðarmanna sem eiga að fara að sinna löggæslustörfum. Þeir eru ekki menntaðir lögreglumenn með þá þekkingu og reynslu sem lögreglumenn búa yfir, án þess að ég sé að gera lítið úr hæfni þeirra, en ég spyr hæstv. ráðherra: Hver er réttarstaða þeirra vegagerðarmanna við þau störf ef t.d. til átaka kemur? Er hún sú sama og lögreglumanna? Eru þeir með sömu tryggingar og lögreglumennirnir og verða þeir bundnir þagnarskyldu til jafns við lögregluna sem hefur undirritað eiðstaf um þagnarskyldu? Nú hafa lögreglumenn hlotið þjálfun og menntun til að sinna þessum störfum. Munu vegagerðarmennirnir hljóta sambærilega þjálfun, svo sem þjálfun í verndun slysavettvangs, í skyndi- og neyðarhjálp á slysstað, í þjálfun í neyðarakstri, handtökum, sjálfsvarnaræfingum og svo síðast en ekki síst þekkingu á fíkniefnum og áhrifum þeirra? Mikilvægt er að fá fram þessar upplýsingar þegar vegagerðarmenn ganga inn í störf lögreglunnar við umferðareftirlit eins og ráðherra hefur boðað og lýst bæði í ræðu sinni og einnig á blaðamannafundi í júlí í sumar.

Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi spyr um stöðu vegagerðarmanna í umferðareftirliti. Í fyrsta lagi: Hver er réttarstaða þeirra vegagerðarmanna sem áformað er að sinni umferðareftirliti samkvæmt umferðarátaki því sem ráðherra kynnti í júlí sl. ef til átaka kemur? Þegar hefur verið fjallað um nýtt samkomulag ríkislögreglustjóra og Vegagerðarinnar um aukið umferðareftirlit. Eins og áður sagði hafa eftirlitsmenn Vegagerðarinnar unnið með lögreglu við eftirlit um árabil þótt nú hafi verið ákveðið að útvíkka það til almennra umferðarlagabrota. Engar grundvallarbreytingar verða á réttarstöðu þeirra þó að bílar Vegagerðarinnar fái lögreglumerkingar og sinni þessum nýju verkefnum. Komi til átaka er réttarstaða þeirra sú sama og á við um ríkisstarfsmenn almennt. Hefur ekki reynt á það til þessa að vegagerðarmenn í samvinnu við lögreglu hafi lent í átökum og lítil ástæða til að ætla að svo verði. Með hinu nýja fyrirkomulagi skapast aukið aðhald á ökumenn á þjóðvegum og auk þess munu lögreglumenn á bílum sinna almennu umferðareftirliti og geta tekið á fjölmörgum brotum, t.d. með hraðamælingum. Mun þá starfsmaður Vegagerðarinnar vera vitni í slíkum málum. Það er ekki markmið með samkomulaginu, hv. fyrirspyrjandi, að láta vegagerðarmenn sinna almennum lögreglustörfum. Í öðru lagi er spurt: Eru þeir tryggðir til jafns við lögreglumenn? Tryggingar eftirlitsmanna eru með sama hætti og annarra ríkisstarfsmanna, þ.e. samkvæmt reglugerð nr. 30/1990, um skilmála slysatryggingar ríkisstarfsmanna vegna slysa sem þeir verða fyrir í starfi. Fram til þessa hafa vegaeftirlitsmenn ekki haft tryggingar umfram þetta eins og lögreglumenn og stendur ekki til að það breytist. Í þriðja lagi er spurt: Verða þeir bundnir þagnarskyldu til jafns við lögreglumenn? Því er til að svara að allir ríkisstarfsmenn eru bundnir þagnarskyldu skv. 18. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996. Er þagnarskylda lögreglumanna áréttuð í 22. gr. lögreglulaganna. Er engin ástæða til annars en ætla að þagnarskylda vegaeftirlitsmanna sé hin sama og á við um lögreglumenn. Í fjórða lagi er spurt: Hvaða þjálfun fá þeir í að sinna þessum störfum? Stefnt er að því að ríkislögreglustjóri í samvinnu við Lögregluskólann haldi námskeið um almennt umferðareftirlit, bæði fyrir lögreglu og vegaeftirlitsmenn, þar sem tekið verður á ýmsum þáttum, svo sem flutningi á hættulegum farmi, ástandi ökutækja o.fl. Með þessu er stefnt að því að efla faglega þekkingu þeirra sem sinna umferðareftirlitinu. Herra forseti. Það er afar gott að fyrirspyrjandi beri hag vegagerðarmanna fyrir brjósti og réttarstöðu þeirra, en eins og lýst hefur verið er hún vel tryggð miðað við þau verkefni sem þeim er ætlað að fást við.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Ég tel mikilvægt að þessar upplýsingar hafi komið fram. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra að réttarstaða vegaeftirlitsmanna við þessi störf væri sú sama og ríkisstarfsmanna almennt. Ég hefði talið að umrædd nefnd sem starfar á vegum hæstv. ráðherra þyrfti að fara ofan í þau mál. Við vitum a.m.k. af fréttum að það eru alltaf líkur á átökum þar sem löggæsla er annars vegar. Það segir reynslan okkur. Því miður er allt of mikið um að til átaka komi þegar löggæsla er annars vegar. Þess vegna þarf að horfa til þess að vegaeftirlitsmenn, sem þarna fá aukið starfssvið, séu tryggðir og heyri undir svipaðar reglur og þeir sem þeir vinna með í þessum eftirlitsbifreiðum. Ég velti því einnig fyrir mér hvort nefndin ætti ekki að skoða hvort ekki væri ástæða til þess að þessir vegaeftirlitsmenn, sem eiga að vera sem vitni, undirrituðu eiðstaf eins og lögreglumenn. Ég fagna því, herra forseti, að þessir starfsmenn fari á sérstakt námskeið. Það er vissulega að mörgu að hyggja við þessi störf eins og við öll vitum. Því betur sem þeir eru undirbúnir fyrir þau störf, því betur ætti þetta að ganga.

Herra forseti. Ég lít svo á að spurningum hv. fyrirspyrjanda hafi verið svarað. Mér finnst rétt að athugasemdir hennar verði skoðaðar. En ég bendi hins vegar á það og ítreka að vegaeftirlitsmönnum er að sjálfsögðu ekki ætlað að ganga inn í störf lögreglumanna, svo að það sé alveg á hreinu. Ég þakka hv. þm. fyrir áhuga þeirra á þessum tveimur fsp. í sambandi við umferðaröryggismál. Ég tel mjög mikilvægt að við snúum bökum saman og tökum á til að reyna að snúa við í þeirri óheillaþróun sem orðið hefur að undanförnu og hefur kostað allt of mörg mannslíf. Við þurfum virkilega að standa saman. Við þurfum þjóðarátak.

Virðulegi forseti. Fsp. mín á þskj. 272 er til hæstv. iðnrh. Þar er spurt um frekari lækkun húshitunarkostnaðar á næsta ári, árið 2001. Fyrri liður spurningarinnar er svohljóðandi: ,,Hvernig verður staðið við fyrirheit um áframhaldandi lækkun húshitunarkostnaðar árið 2001, sbr. 12. tölul. í þingsályktun um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1999--2001 sem samþykkt var á Alþingi 3. mars 1999?`` Hér er vitnað til þverpólitískrar nefndar sem hæstv. forsrh. skipaði í sambandi við kjördæmabreytinguna. Fyrsta tillaga þeirrar nefndar um aðgerðir í byggðamálum var um að húshitunarkostnaður yrði lækkaður í jöfnum áföngum á næstu þremur árum eða árin 1999, 2000 og 2001. Ég get ekki séð, herra forseti, að í frv. til fjárlaga fyrir árið 2001 sé ætlunin að standa við þessi loforð, hvorki byggða\-áætlunina né það sem kom fram frá þeirri nefnd forsrh. sem ég minntist á. Þó tók hæstv. forsrh. mjög öflugt undir þá stefnu í ræðustól Alþingis og leit á sem þverpólitíska niðurstöðu um aðgerðir í byggðamálum. Ég get ekki séð í fjárlögum, herra forseti, að gert sé ráð fyrir auknu fjármagni í það. Þar er einungis hækkað úr 760 millj. kr. þetta árið í 790 millj. kr, sem er sennilega ekki mikið meira en verðbætur. Ég spyr því hæstv. iðnrh. hverju það sætir að ekki er gert ráð fyrir hærri tölu í þetta. Með öðrum orðum: Er ekki ætlunin að standa við þau loforð sem þarna voru gefin? Þess má geta, herra forseti, að í gögnum sem að vísu eru 2--3 ára gömul og lögð voru fyrir umrædda nefnd kemur fram að um 64 þús. íbúar þessa lands búa við dýra húshitun sem getur verið allt frá 100-- 120 þús. kr. og dæmi eru um 130--180 þús. kr. orkureikning á ári. Seinni liður þessarar fsp. er um hvort áform séu uppi um að notendur dýrra hitaveitna njóti niðurgreiðslna til samræmis við notendur rafhitunar. Mér hefur fundist vanta á, herra forseti, að þeir sem búa við dýrar hitaveitur og hafa hitaveitur á sínum svæðum hafi notið þessarar niðurgreiðslu. Í gögnum frá nefnd sem hæstv. iðnrh. skipaði ekki alls fyrir löngu kemur fram að þeir íbúar landsins sem búa við þessar dýru hitaveitur borga töluvert hærri húshitunarreikninga en þeir sem búa á svæði Rafmagnsveitna ríkisins.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Kristján Möller hefur lagt fyrir mig fsp. í tveimur liðum. Sá fyrri er svohljóðandi: ,,Hvernig verður staðið við fyrirheit um áframhaldandi lækkun húshitunarkostnaðar árið 2001, sbr. 12. tölul. í þingsályktun um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1999--2001 sem samþykkt var á Alþingi 3. mars 1999?`` Svarið er eftirfarandi: Í ályktun Alþingis í byggðamálum fyrir árin 1999--2001 segir í 12. tölul.: ,,Áfram verði unnið að því að lækka kostnað við hitun íbúðarhúsnæðis. Verð á orku til hitunar íbúðarhúsnæðis verði á næstu þremur árum fært til samræmis við meðaldýrar hitaveitur með aukinni þátttöku Landsvirkjunar og ríkissjóðs.`` Frá árinu 1998 hafa fjárveitingar til niðurgreiðslu á rafmagni til húshitunar aukist úr 480 millj. kr. í 760 millj. kr. á þessu ári. Samkvæmt fjárlagafrv. fyrir næsta ár er gert ráð fyrir að 790 millj. kr. verði varið til niðurgreiðslna á rafhitun íbúðarhúsnæðis. Er því um að ræða 30 millj. kr. hækkun á þessu ári eða tæplega 4%. Þá má geta þess að Landsvirkjun og dreifiveitur veita afslátt vegna rafhitunar. Afsláttur Landsvirkjunar nemur um 100 millj. kr. á ári en afsláttur dreifiveitna um 20 millj. kr. Með aukningu á niðurgreiðslum á þessu ári er svo komið að raunverulegur kostnaður notenda rafhitunar er innan við 50% af gjaldskrá Rariks. Í skýrslu sem Fjarhitun vann fyrir Byggðastofnun í tengslum við undirbúning byggðaáætlunar var áætlað að niðurgreiðslur ríkisins til rafhitunar þyrftu að nema um 870 millj. kr. á ári til að kostnaður við rafhitun yrði í samræmi við meðaldýrar hitaveitur. Eins og nánar verður vikið að í svari við síðari spurningunni valda auknar niðurgreiðslur til rafhitunar því að samkeppnisskilyrði hitaveitna versna. Reglur um niðurgreiðslur á rafmagni til húshitunar eru að stofni til frá árinu 1986. Frá þeim tíma hefur hlutur niðurgreiðslna aukist verulega jafnframt því sem orkufyrirtækin veita nú afslátt á rafmagni til hitunar íbúðarhúsnæðis. Orkufyrirtækin telja að reglurnar séu ekki nógu skýrar og takmarki möguleika þeirra til að draga úr kostnaði við rekstur og aðlaga gjaldskrá að breyttum aðstæðum. Þá tel ég nauðsynlegt að setja reglur um eftirlit með niðurgreiðslum. Sl. vor skipaði ég nefnd til að endurskoða reglurnar frá 1986 og vænti ég þess að nefndin ljúki störfum á þessum vetri. Önnur spurning er svohljóðandi: ,,Eru uppi áform um að notendur dýrra hitaveitna njóti niðurgreiðslna til samræmis við notendur rafhitunar?`` Eftir að niðurgreiðslur til rafhitunar aukast versna samkeppnisskilyrði dýrra hitaveitna að sama skapi. Nú er svo komið að kostnaður við húshitun á dreifiveitusvæði fjögurra hitaveitna er hærri en niðurgreidd rafhitun. Til að jafna þennan mun þyrfti að verja tæplega 50 millj. kr. til niðurgreiðslu hjá þessum veitum. Verði niðurgreiðslur á rafhitun auknar frá því sem nú er eykst þessi munur enn. Ég hef látið kanna hvaða áhrif það hefði að auka niðurgreiðslur til rafhitunar í 870 millj. kr. eins og gengið var út frá í skýrslu Fjarhitunar á sínum tíma. Niðurstaðan er sú að þá verði gjaldskrá fimm hitaveitna dýrari en rafhitun og samtals þyrfti rúmar 100 millj. kr. til að jafna þann mun ef eingöngu er miðað við íbúðarhúsnæði. Á vegum ráðuneytisins er verið að yfirfara áhrif aukinna niðurgreiðslna til rafhitunar íbúðarhúsnæðis á samkeppnisstöðu hitaveitna. Niðurstaða þeirrar vinnu mun liggja fyrir á næstunni. Ég tel óskynsamlegt að gera tillögu um að auka niðurgreiðslur til rafhitunar fyrr en sú niðurstaða liggur fyrir.

Virðulegur forseti. Þessi fsp. hv. þm. Kristjáns Möllers er mjög þörf. Mér skilst að nefnd vinni að tillögum um jöfnun húshitunarkostnaðar og vísa ég þá sérstaklega til seinni spurningarinnar sem er borin fram. Ég tel einboðið að sú nefnd, undir forustu hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur, skili tillögum þar að lútandi fyrir endanlega afgreiðslu fjárln. á fjárlögum fyrir árið 2001. Ég spyr hæstv. iðnrh.: Gæti það ekki orðið svo til að hægt sé að koma skikki á þessi mál sem menn hafa verið að ræða varðandi dýrar hitaveitur á undanförnum tveimur árum, þ.e. í hvert skipti sem fjárlög eru afgreidd? Ég vísa þar sérstaklega til álits frá stjórn Byggðastofnunar frá síðasta ári varðandi þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég hvet til þess að þessari endurskoðun verði lokið þannig að hægt verði að taka ákvarðanir á grundvelli hennar með fjárlögum í vetur. Það er auðsjáanlega ekki hægt að bjóða upp á það frá hendi hins opinbera að fólki sé mismunað hvað varðar húshitunarstuðning eins og hér er þegar komið fram og mun aukast. Sem dæmi um það má nefna að hjá Akranesveitu er talað um húshitunarkostnað upp á tæp 90 þús. á sama tíma og menn eru að tala hér um 70 þús. með niðurgreiðslunum. Myndin er því verulega skekkt og þess vegna þarf þessi endurskoðun að liggja fyrir sem allra fyrst. En hún má auðvitað ekki tefja fyrir þeim fyrirætlunum og áformum og loforðum sem hafa verið uppi um að koma til móts við háan húshitunarkostnað á landinu og jafna hann út.

Virðulegi forseti. Rétt til að bæta við það sem ég hef hér fylgt eftir þá finnst mér einhvern veginn eins og stjórnvöld séu í einhverjum loftfimleikum til þess að komast hjá því að efna það loforð sem hér hefur verið rætt um. Þessir fimleikar snúast um það mikla talnaspil sem er verið að búa til um hitaveitur, rafveitur og hvernig þetta hafi allt saman áhrif. Staðreyndir málsins eru að gefið var loforð um að lækka dýru húsaveiturnar niður í meðaldýran flokk. Í skýrslu Fjarhitunar sem lögð var fyrir Byggðastofnun og líka byggðanefnd forsrh. var á þáverandi verðlagi talað um að fara niður í 64 þús. kr. sem er meðaldýri flokkurinn og við það á auðvitað að standa. Þetta var það sem hæstv. forsrh. tók undir og mælti með og vísa ég þar enn einu sinni í byggðanefnd hæstv. forsrh. Síðan eru í gangi aðrir fimleikar sem snúast um að í lögum standi einhvers staðar eitthvað um niðurgreiðslu á rafhitun en ekki hitaveitur. Hér hefur komið fram og hér er í gögnum fjallað um að jarðvarmaveitur eins og Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar kosti tæpar 107 þús. kr. á meðan niðurgreiðsluveiturnar á svæði rafmagnsveitna kosti 84 þús. Herra forseti. Ég vil í lokin, vegna þess að ég hygg að hæstv. iðnrh., ráðherra byggðamála, vilji setja verulegt mark sitt á fyrsta ár sitt í stöðu ráðherra byggðamála, hvetja hæstv. iðnrh. til að þessi nefnd ljúki sem fyrst störfum og að við komumst að einhverri niðurstöðu um þær tölur sem við erum hér að fjalla um. En þær eru dálítið í háaloftunum og líkjast því, eins og ég sagði áðan, að við séum í einhverjum loftfimleikum til þess að reyna að komast hjá því að efna þetta loforð og setja peninga í það sem lofað var.

Hæstv. forseti. Svo mikið er víst að ég er ekki í neinum loftfimleikum í þessu máli. Ég veit að hv. þm. trúir ekki sjálfur því sem hann er að segja. Málið er að við þurfum að finna einhverja skynsamlega niðurstöðu. Við erum að verja heilmiklum fjármunum í þetta. Við verjum samkvæmt fjárlagafrv. fyrir næsta ár 790 millj. til þessa eins og stendur í frv. Það sem ég er að reyna að leitast við er að finna leið sem allir geti þokkalega sætt sig við vegna þess að með því að halda áfram að greiða niður rafupphitun þá erum við náttúrlega að gera samkeppnisstöðu hitaveitnanna erfiða, þeirra sem eru dýrar. Það loforð sem hv. þm. talaði um að hefði verið gefið um að lækka húshitunarkostnað náði eingöngu til rafhitunarinnar. 

Það er talað um húsahitun.

Ég veit alveg hvað ég er að tala um og ætla ekki að ræða hér við hv. þm. í tveggja manna tali. Sú nefnd sem er að störfum og sem ég skipaði til þess að reyna að finna niðurstöðu í þessu máli mun ljúka störfum innan nokkurra daga. Við höfum ekki lokað fjárlögunum þannig að við skulum ekki vera of svartsýn í þessum efnum. Ég vil hins vegar taka það fram, og það kom fram í minni fyrri ræðu, að núna er verið að greiða innan við 50% af gjaldskrá Rariks þannig að einhvers staðar verður náttúrlega að stöðva. Ef fjármunir fást til byggðamála, því ég tel þetta vera byggðamál, þá er ég ekkert sannfærð um að einmitt þetta sé það brýnasta.

Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að beina fyrirspurn til hæstv. sjútvrh. um fyrirtæki í útgerð. Virðulegi forseti. Í lögum og samningum er kveðið á um að óheimilt sé að láta sjómenn á íslenskum fiskiskipum taka þátt í svokölluðum kvótakaupum. Undir það get ég tekið. Þrátt fyrir að veiðar og vinnsla hafi smám saman verið að færast á færri hendur er enn stunduð útgerð án þess að viðkomandi sé með fiskvinnslu. Mýmörg dæmi hafa komið upp þar sem útgerðarmenn hafa verið sakaðir um að hafa látið sjómenn taka þátt í kvótakaupum og það oft með réttu. Það eru dæmi þess að skip sem hafa fengið úthlutað kvóta leigi til sín viðbótarkvóta og geri upp við sjómenn á 110--150 kr. þorskkílóið eftir því hvernig aflinn selst. Þetta gera menn eftir að dreginn hefur verið frá sá hluti kostnaðar sem fallið hefur til vegna kaupa eða leigu á viðbótaraflaheimildum. Þetta er óheimilt samkvæmt gildandi lögum og hér er ekki verið að mæla þessari aðferð bót. Á hinn bóginn geta þeir sem hafa bæði veiðar og vinnslu á sinni könnu gert upp við sjómenn þorskkílóið á 60--80 kr. þegar þeir landa til eigin vinnslu án þess að nokkur geri eða geti gert við það athugasemd þar sem þeir hafa sjálfdæmi um slíka verðlagningu. Þetta fyrirkomulag verður ekki túlkað öðruvísi en svo að verið sé að niðurgreiða ákveðið rekstrarform innan sjávarútvegsins á kostnað annarra. Með öðrum orðum er þeim sem hafa með höndum bæði veiðar og vinnslu færð betri aðstaða til að nýta aflaheimildir sínar borið saman við þá sem ekki hafa þessa aðstöðu. Því hljótum við að spyrja hvað mönnum gengur til með að gera sumum hærra undir höfði en öðrum því það er alveg ljóst, virðulegi forseti, að þessum svokölluðu litlu eða millistóru fyrirtækjum í útgerð hefur fækkað til mikilla muna. Taka má sem dæmi útgerðarbæ eins og Vestmannaeyjar þar sem á sex mánuðum fækkaði um fjórar stórar einstaklingsútgerðir sem höfðu alla möguleika á að halda áfram. Hins vegar hefur umhverfið og sú þróun sem hefur verið í útgerðinni gert það að verkum að það eru fyrst og fremst stórútgerðir og trilluútgerðir sem hafa vaxið og dafnað undanfarin ár á kostnað þessara millistærða, enda eðlilegt í kvótakerfi að einhver þurfi að líða fyrir það að aðrir stækki. Því beini ég tveim spurningum eftirfarandi til hæstv. sjútvrh.: 1. Hvaða viðhorf hefur ráðherra til þeirrar þróunar að litlum og millistórum fyrirtækjum fækkar í útgerð? 2. Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að jafna samkeppnisstöðu þeirra sem stunda ,,aðeins`` útgerð gagnvart þeim sem stunda bæði veiðar og vinnslu?

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessar spurningar. Þetta eru samviskuspurningar og ég skal reyna að svara þeim af fyllstu hreinskilni eins og vera ber. Ég tel að best fari á því að fjölbreytni ríki í stærð fyrirtækja í íslenskum sjávarútvegi. Það er hins vegar erfitt að segja fyrir um það hvernig hlutirnir eigi að vera, þ.e. hversu mörg stór fyrirtæki, hversu mörg lítil og hversu mörg millistór fyrirtæki. Ég tel einnig að markaðurinn sé það tæki sem getur hjálpað okkur að ákvarða hluti eins og þessa og því sé best að þróunin leiði í ljós á hverjum og einum tíma hvaða samsetning á stærðum fyrirtækja sé heppilegust. Ég tel nauðsynlegt að um fjölbreytni sé að ræða og vil þá vitna til ónefnds forstjóra í stóru útgerðar- og fiskvinnslufyrirtæki sem sagði að ekkert útgerðarform stæðist hugmyndaríkum og duglegum einyrkja snúning. Varðandi síðari spurninguna má segja að stærstur hluti þess vanda sem þar er verið að fjalla um hafi komið til vegna samninga sjómanna og útgerða og deilunnar um það úr hvaða verði eigi að skipta, deilunnar um þátttöku sjómanna í kvótakaupum sem að sjálfsögðu er ólögleg. Þess vegna er mjög erfitt fyrir yfirvöld að koma að þessu. Þau hafa í gegnum tíðina gert það, a.m.k. í þrígang á þessum áratug, og enn er málið óleyst. Það er hins vegar ekki svo að útgerðir hafi sjálfdæmi um það úr hverju þær skipta þegar þær greiða sjómönnum sínum laun þegar um er að ræða fyrirtæki bæði með veiðar og vinnslu því að þegar viðskipti eiga sér stað milli skyldra aðila, er skylt að gera áhafnasamninga og það er síðan Verðlagsstofa skiptaverðs sem hefur eftirlit með þeim samningum og skráir þá og fylgist með því að þeir séu gerðir og ber þá síðan saman. Síðan geta slíkir samningar, ef þeir eru taldir óeðlilegir, komið til kasta úrskurðarnefndar og hafa í gegnum tíðina gert það þó að það séu kannski ekki mjög mörg dæmi um það. Varðandi það sem hv. þm. nefndi um þróun mála minni og millistórra útgerða í Vestmannaeyjum á sex mánaða tímabili, þá fór þetta auðvitað ekkert fram hjá þeim sem með þessum málum fylgjast. En ég held að ekki sé rétt að draga þá ályktun að þetta hafi einungis verið að gerast vegna þeirrar stöðu sem hann er sérstaklega að fjalla um í sínum fyrirspurnum heldur komi þar einnig til óvissan sem ríkti á þessu tímabili vegna Vatneyrardómsins, fyrri dómsins, þ.e. héraðsdómsins og þeirrar óvissu sem ríkti þar til Hæstiréttur fjallaði um málið og felldi sinn dóm sl. vor. Fleira blandast því inn í þetta. Þetta eru mál sem er mikið fjallað um og hefur verið mikið fjallað um í þó nokkur ár og hefur verið erfitt að leysa. Það sem stjórnvöld hafa gert hingað til hefur ekki leyst vandann. Við munum líklega standa frammi fyrir þessum vanda á þessu þingi. Það fer út af fyrir sig eftir því hvernig kjaradeilu sjómanna og útgerðarmanna vindur fram. Þetta er erfitt mál og menn þurfa að fara mjög varlega í að grípa inn í mál sem þessi.

Herra forseti. Hér er í raun verið að varpa fram grundvallarspurningum vegna þess að um er að ræða samkeppnisstöðu og þá í leiðinni að hve miklu leyti samkeppnislög gilda fyrir sjávarútveg. Eins og reglurnar eru í dag er í rauninni um að ræða lögverndað verðsamráð. Það er það sem hæstv. ráðherra var að vitna í hér áðan. Það hefur þó ekki dugað til vegna þess að enn á ný sjáum við fram á mjög erfiða kjaradeilu útvegsmanna og sjómanna sem snýst, herra forseti, einmitt um deilu manna af því að sjómönnum er mismunað vegna þess hvernig er gert upp. Það er sem sagt gert með mismunandi hætti og menn hafa komist upp með það. Um það hafa verið settar reglur sem beinlínis stuðla að mismunun. Hv. þm. varpaði fram dæmi um mismunun varðandi það hvernig gert er upp eftir því hvort útgerð á vinnslu eða ekki. Fiskvinnslunni í landinu er líka mismunað, herra forseti, og þess vegna snýst þessi spurning um grundvallaratriði. Hún snýst um samkeppnislög.

Hæstv. forseti. Það er ekki líklegt að stjórnvöld leysi þetta mál, miðað við það sem hæstv. ráðherra hefur verið að segja, nema menn fari að lýsa yfir einhverjum skoðunum og stefnu í málinu. Þetta snýst auðvitað um að það verður að skilja á milli veiða og vinnslu. Það er ekki hægt að skapa eðlilegt samkeppnisumhverfi í þessari grein öðruvísi en að það verði gert. Það er kominn tími til þess að takast á við þann vanda og sá tími er raunverulega löngu kominn. Hæstv. ráðherra sagði að menn hefðu ekki sjálfdæmi um verð. En það hefur ríkt styrjaldarástand um verðlagningu á fiski til margra ára. Sjómenn hafa verið mjög óánægðir og talið að sinn hlutur væri fyrir borð borinn og það þarf ekki annað en lesa tölurnar til að sjá að það er rétt. Þeir hafa ekki fengið eðlilegt skiptaverð miðað við verðið sem er á markaðnum. Þetta er óþolandi þegar menn hafa það í huga sem er í öðrum greinum, t.d. úrskurðaði Samkeppnisstofnun að ekki mætti reka farsíma innan símafyrirtækis  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. þau svör sem hann gaf við fyrirspurn minni og eins og hann orðaði það sjálfur voru þetta samviskuspurningar og hann nálgaðist kannski svarið út frá því. Hæstv. ráðherra sagði í fyrsta lagi að hann vildi að um fjölbreytni væri að ræða í sjávarútvegi og get ég vissulega tekið undir það. Hæstv. ráðherra sagði einnig að markaðurinn væri tæki til að ákveða hverjir lifðu og hverjir ekki. Ekki ætla ég að gera ágreining um það, en hins vegar er ég að benda á það í fyrirspurn minni að til þess að markaðurinn geti ráðið verður að vera jafnræði milli þeirra sem takast á. Ég er að benda á að ekki er jafnræði milli þeirra sem stunda bæði veiðar og vinnslu og hinna sem ekki gera það og að sama skapi þeirra sem aðeins stunda vinnslu en ekki stunda útgerð. Þetta er í raun og veru það meginóréttlæti sem ég er að draga fram í fyrirspurn minni. Hæstv. ráðherra nefndi einmitt áhafnasamninga og það er alveg rétt að þeir sem stunda bæði veiðar og vinnslu hafa gert áhafnasamninga um það verð sem ég vitnaði til áðan, þ.e. 60--80 kr., og ekki hafa verið gerðar athugasemdir við það. Hins vegar eru aðrir áhafnasamningar sem hafa verið gerðir þar sem uppgjörið hefur verið kannski 110--150 kr. Einnig hefur verið staðfest að menn hafa verið látnir taka þátt í kvótakaupum, það hefur ekki gengið upp, en það hefur einfaldlega verið uppi á borðinu að menn hafa tekið þátt í kvótakaupum. Hitt eru vitaskuld óbein kvótakaup og ekkert annað og því verð ég að segja það, virðulegi forseti, að ég hvet hæstv. ráðherra til þess að taka á þessum málum af meiri festu og ég trúi því að hann geri það.

Herra forseti. Ég held að Verðlagsstofa skiptaverðs geri athugasemdir við samninga sem eru upp á 60 kr. á kg af þorski. Ég hef trú á að það sé staðan eins og hún er í dag og athugasemdir sem hafa verið gerðar á þeim grundvelli hafi leitt til þess að verð sem skipt er úr hafi verið hækkað. Ég þekki vel þær aðstæður sem hv. þm. lýsir og að vissu leyti má segja að þær séu ólíkar hjá þeim sem eru bæði með veiðar og vinnslu og hinna sem veiða án þess að hafa útgerð, en sú staða er komin upp að langmestu leyti til vegna samninga sem sjómenn og útgerðarmenn hafa gert sín á milli og þetta væri hægt að leysa í samningum þessara aðila. Eins og ég lýsti áðan hefur reynsla okkar af því að framkvæmdarvaldið og löggjafarvaldið hafi verið að skipta sér af þessum samningum ekki verið góð. Við sitjum raunverulega enn þá uppi með vandamálið eftir þrjár atrennur á þessum áratug og því vil ég ekki, jafnvel þótt ég viti að allir hafi góðan vilja, að menn fari frá þessari umræðu með stórar væntingar um að mér takist með einhverjum töfrasprota að leysa þetta mál. Þetta er flókið vandamál og fleiri koma að því en við sem stöndum að framkvæmdar- og löggjafarvaldinu og við þurfum að taka tillit til þess, en auðvitað viljum við að jafnræðis sé gætt í hvívetna í öllum þeim málum sem við komum nálægt.

Herra forseti. Eins og alþjóð veit hefur útlendingum á Íslandi fjölgað mjög á undanförnum árum, bæði vegna þess að Íslendingar hafa tekið við nokkrum hópi flóttamanna en einnig og ekki síður vegna þess að hingað til lands hefur fjöldi fólks komið til að sækja sér atvinnu og nú er svo komið að stórir hópar innflytjenda sinna ýmsum mikilvægum störfum hér á landi, ekki síst við ýmiss konar þjónustustörf. Í nágrannalöndum okkar hefur reynslan sýnt áþreifanlega hversu mikilvægt er að málefnum innflytjenda sé sinnt af natni í hverju samfélagi því ella er mikil hætta á að hinir nýju íbúar einangrist og eigi þess aldrei kost að aðlagast því samfélagi sem þeir eru að setjast að í. Eitt af því sem menn eru sammála um er mikilvægi þess að innflytjendur fái tækifæri til að læra mál síns nýja heimalands. Þetta á auðvitað við bæði börn og fullorðna í fjölskyldum innflytjenda. Nú er talið að um 75 erlend tungumál séu töluð hér á landi sem móðurmál útlendinga sem hér eru búsettir. Á leikskólastigi eiga börn sem hér hafa annað tungumál en íslensku engan rétt á sérstakri íslenskukennslu og því síður á kennslu í sínu eigin móðurmáli. Á grunnskólastigi á að vera afmarkaður stundafjöldi, tvær stundir á viku, til ráðstöfunar til íslenskukennslu. Raunin er sú svo dæmi sé tekið að samkvæmt upplýsingum frá Fræðsluskrifstofu Reykjavíkur má ætla að börn innflytjenda í grunnskólum Reykjavíkur fái sem nemur tæplega 10 mínútna kennslu á viku í íslensku. Á framhaldsskólastigi hafa úrræði verið fá og ungir innflytjendur enda líka skilað sér seint inn í framhaldsskólann eða flosnað upp úr námi. Nýjar upplýsingar liggja fyrir um að um 7% nemenda í 9. og 10. bekk tala annað tungumál en íslensku heima hjá sér og a.m.k. 1.600 tvítyngdir nemendur í grunnskólum þurfa sérstaka aðstoð við nám sitt í skólanum. Engar upplýsingar liggja hins vegar fyrir um heildarfjölda nemenda fæddra á Íslandi sem fá máltöku á öðru máli en íslensku, fjölda foreldra sem ekki hafa tök á að aðstoða börn sín við nám eða fjölda íslenskra nemenda sem dvalið hafa lengi erlendis og tala annað mál en íslensku heima. Fullorðnir útlendingar á Íslandi njóta miklu minni réttinda varðandi íslenskukennslu en útlendingar í hinum ríkjum Norðurlandanna svo dæmi sé tekið. Ekki verður annað sagt en að íslenskir kennarar séu illa undir það búnir að taka við fjölda útlendinga inn í skóla. Í öllum nágrannalöndum okkar er kennsla útlendinga sérstakur liður í kennaranámi, en svo hefur ekki verið t.d. í Kennaraháskóla Íslands þar sem nánast allir grunnskólakennarar hljóta menntun sína. Símenntunarstofnun Kennaraháskólans hefur boðið upp á námskeið í íslensku nýbúainnflytjenda, en samkvæmt nýjum upplýsingum þaðan hafa samtals 72 kennarar lokið námskeiðum sem tengjasat kennslu útlendinga á vegum stofnunarinnar sl. fimm ár. Það má því ætla að íslenskir kennarar séu síður en svo vel undir það búnir að takast á við vaxandi fjölda nemenda með annað móðurmál en íslensku í skólana. Þess vegna eru eftirfarandi spurningar lagðar fyrir menntmrh.: ,,1. Hvað hefur menntamálaráðuneytið gert og hvað er á döfinni til að tryggja að innflytjendur, bæði fullorðnir og börn, fái lögbundna kennslu í íslensku? 2. Á hvern hátt eru kennarar búnir undir að mennta börn og unglinga sem hafa annað móðurmál en íslensku?``

Herra forseti. Eins og gefur að skilja eru vaxandi umræður um þessi mál í þjóðfélagi okkar vegna þeirra breytinga sem eru að gerast og eru mjög örar. Haldið var málræktarþing fyrir tíu dögum sérstaklega um þetta mál þar sem litið var til íslensku sem annars tungumáls og farið ítarlega yfir ýmsa þætti þessa máls og þar komu fram miklu fyllri upplýsingar en ég get gefið í þessu stutta svari mínu. En ég fullvissa hv. fyrirspyrjanda um að það eru margir sem huga að úrræðum í skólakerfinu og annars staðar til að bregðast við óskum þeirra sem vilja tileinka sér íslensku. Einnig vil ég ítreka það sem ég sagði á málræktarþinginu, að ég tel að líta þurfi til fleiri þátta en skólanna í þessu efni. Það þurfi að móta heildstæðari stefnu varðandi þetta af hálfu Alþingis og stjórnvalda og menn þurfi að ræða þetta mál í stærra samhengi en við höfum tök á að gera á þessari stundu. Fyrri spurningin er: Hvað hefur menntmrn. gert og hvað er á döfinni til að tryggja að innflytjendur, bæði fullorðnir og börn, fái lögbundna kennslu í íslensku? Í lögum um grunnskóla, nr. 66/1995, eru ákvæði um sérstaka íslenskukennslu fyrir nemendur sem hafa annað tungumál en íslensku að móðurmáli og í reglugerð nr. 391/1996, um íslenskukennslu nemenda með annað móðurmál en íslensku, er nánar kveðið á um sérstaka kennslu í íslensku fyrir þessa nemendur. Í reglugerðinni kemur einnig fram að menntmrh. skuli setja íslenskunáminu markmið í aðalnámskrá grunnskóla og hver nemandi með annað tungumál en íslensku fái tvær stundir í viku í sérstakri íslenskukennslu á meðan hann er að ná tökum á íslensku máli. Í lögum um framhaldsskóla, nr. 80/1996, eru einnig ákvæði um að nemendur með annað tungumál en íslensku eigi rétt á sérstakri kennslu í íslensku og í reglugerð nr. 29/1997 eru nánari ákvæði um þessa sérstöku íslenskukennslu. Þar segir m.a. að í aðalnámskrá framhaldsskóla skuli gera grein fyrir markmiðum og skipulagi kennslunnar. Ekki er að finna í lögum og reglugerðum fyrirmæli um að fullorðnir með annað tungumál en íslensku og með fasta búsetu hérlendis eigi rétt á sérstakri íslenskukennslu umfram það sem segir í lögum um framhaldsskóla. Í samræmi við þessi lög og reglugerðir eru fyrirmæli um sérstaka íslenskukennslu fyrir nemendur með annað móðurmál en íslensku, bæði í námskrá fyrir grunnskóla og framhaldsskóla. Í aðalnámskrá grunnskóla sem tók gildi 1999 með þriggja ára aðlögunartíma er í fyrsta sinn sett ákvæði um sérstaka íslenskukennslu fyrir nemendur með annað móðurmál en íslensku. Íslenska sem annað tungumál er námsgrein fyrir nemendur sem hafa ekki nægilegt vald á íslensku til að geta stundað nám í íslenskum skólum til jafns við aðra nemendur. Í aðalnámskrá framhaldsskóla sem tók gildi 1999 með fimm ára aðlögunartíma er einnig í fyrsta sinn sérstök námskrá í íslensku fyrir nemendur með annað móðurmál en íslensku. Menntmrn. væntir þess að með framkvæmd nýrra námskráa, bæði í grunn- og framhaldsskóla, verði komið til móts við þarfir nemenda með annað móðurmál en íslensku og að undanförnu hefur ráðuneytið veitt þeim aðilum styrki sem halda námskeið í íslensku fyrir fullorðna nýbúa. Hér er aðallega um að ræða Námsflokka Reykjavíkur og símenntunarmiðstöðvar sem starfræktar eru í öllum landshlutum. Gera má ráð fyrir að þessar styrkveitingar nemi alls um 20 millj. kr. á þessu ári. Síðan er spurt: Á hvern hátt eru kennarar búnir undir að mennta börn og unglinga sem hafa annað móðurmál en íslensku? Í kennaramenntun fyrir bæði fyrir grunn- og framhaldsskóla hefur ekki verið boðið upp á sérstök námskeið í íslenskukennslu fyrir nemendur með annað tungumál en íslensku, en kennaranemar hafa fengið nokkra fræðslu um þennan hóp. Hins vegar hafa verið haldin endurmenntunarnámskeið fyrir kennara sem fást við þessa kennslu, bæði á vegum Símenntunarstofnunar Kennaraháskóla Íslands og Endurmenntunarstofnunar Háskóla Íslands. Þá hefur menntmrn. fyrir fáeinum dögum gefið út sérstakar kennsluleiðbeiningar í íslensku fyrir þá sem hafa annað móðurmál en íslensku. ,,Íslenska sem annað mál fyrir fullorðna`` heita þessar leiðbeiningar og þær eru ætlaðar þeim kennurum sem kenna fullorðnum nýbúum íslensku. Þá hefur einnig á vegum ráðuneytisins verið lagður grunnur að frekara starfi á þessu sviði og ég hef lagt á ráðin um það innan ráðuneytisins að það styrki hlutverk sitt að þessum verkefnum því að hér er, eins og hv. fyrirspyrjandi nefndi og ég sagði í upphafi máls míns, um brýnt verkefni að ræða sem ekki má víkjast undan.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hreyfði mjög mikilvægu máli sem snýr að kennslu innflytjenda. Ég tek undir með menntmrh. að taka þarf á þessu máli með mun heildstæðari hætti en einangra það við menntunarmálin. Öllum er ljóst að mikilvægt er að standa vel að móttöku þeirra sem hafa annað tungumál og flytjast til landsins og við viljum að aðlagist íslensku samfélagi. Það sem við þurfum að leggja áherslu á er í fyrsta lagi að kenna þeim íslensku því að íslenska tungumálið er lykillinn að íslensku samfélagi. Við þurfum að kenna þeim grundvallarreglur samfélagsins til þess þeir geti aðlagast íslensku samfélagi og við þurfum að tryggja þeim þann rétt að þeir geti viðhaldið eigin tungumáli og eigin menningu. Við þurfum að auka þekkingu Íslendinga á þessu málum. Við stöndum núna frammi fyrir nýjum aðstæðum með auknum fjölda innflytjenda. Við sjáum t.d. að á síðustu þremur árum hefur sá fjöldi nemenda sem er í grunnskólum Reykjavíkurborgar þrefaldast. Við sjáum því alveg fram á nýja tíma í þessu.

Herra forseti. Vissulega er mikilvægt að íslenskukennsla í skólum sé nægjanleg fyrir þá sem hafa íslensku sem annað tungumál. Hins vegar er það rétt sem hér hefur komið fram, að þetta mál þarf að ræða í stærra samhengi. Við erum að tala um aðlögun mjög stórs hóps að íslensku samfélagi. Það varðar ekki bara íslenskukennslu, herra forseti. Við viljum líka að þetta fólk fái alla þá þjónustu sem þarf og leiðbeiningar til þess að geta tekist á við íslenskt samfélag. Ég vil einnig vekja athygli á mikilvægi þess að þessir nemendur fái móðurmálskennslu. Það er ekki bara mikilvægt að þeir fái íslenskukennslu heldur er mikilvægt fyrir þroska þeirra að þeir fái móðurmálskennslu. Ég hygg að víða sé það ekki minni vandi og jafnvel heldur meiri en að útvega nægjanlega íslenskukennslu. Öllum er ljóst að í mörgum tilfellum eru þessar tvær stundir því miður allt of lítið.

Herra forseti. Ég þakka umræðurnar og svör hæstv. menntmrh. Að sjálfsögðu ber að þakka það sem vel er gert á þessu sviði, styrkveitingar til námskeiðahalds og annað sem fram kom í máli hæstv. ráðherra. Hins vegar er ljóst að hér eru miklar og alvarlegar brotalamir. Ég tek undir það með hæstv. menntmrh. að þörf er á heildstæðri stefnumótun í þessum efnum. Til er þó stefna varðandi ýmsa þá þætti sem hér hefur verið vikið að og reyndar kom það fram í máli mínu og hjá hæstv. ráðherra. Þannig er kveðið á um það í lögum, öllu heldur reglugerð með lögum, að hver nemandi með annað móðurmál en íslensku skuli fá tvær stundir á viku í sérstakri íslenskukennslu á meðan hann er að ná tökum á íslensku máli. Þessum reglum er ekki framfylgt. Ég vitnaði í upplýsingar frá Fræðsluskrifstofu Reykjavíkur um að í grunnskólum Reykjavíkur megi ætla að börn innflytjenda fái sem nemur tæplega 10 mínútna kennslu á viku í íslensku. Reglunum er því ekki framfylgt. Þar sem stefna hefur verið mótuð er henni ekki framfylgt, ekki farið að reglum. Ég gæti trúað að hæstv. ráðherra mundi vísa til borgaryfirvalda en hlýtur það ekki að vera stefna menntmrn. og hæstv. menntmrh. að sjá til að þessari stefnu sé framfylgt? Einnig kemur fram að Kennaraháskólinn, sem starfar á vegum og ábyrgð ríkisins, undirbýr kennara ekki til að takast á við þetta verkefni. Það eru haldin námskeið á vegum Símenntunarstofnunar Kennaraháskólans og hefur komið fram að 72 kennarar hafa sótt námskeið af þessu tagi en gagnvart almennum kennurum eða kennurum sem eru að öðlast starfsréttindi er ekki nægur undirbúningur á þessu sviði.

Herra forseti. Spurt var um hvað menntmrn. hefði gert og hvað væri á döfinni hjá því til þess að sinna þessu máli. Ég lýsti því. Ég fjallaði ekki um hvernig staðið er að þessum verkefnum innan ákveðinna sveitarfélaga eins og hv. þm. ræddi um. Varðandi menntmrn. hins vegar og skóla á þess vegum, framhaldsskólana, höfum við lagt á ráðin um það í Iðnskólanum í Reykjavík, og þar er áhugi á því, að skipuleggja tveggja ára ára nám á framhaldsskólastigi fyrir fólk af erlendum uppruna sem vill tileinka sér íslensku. Við áttum okkur á því, í þeim skólum sem menntmrn. stendur að, að gera þarf frekara átak á þessu sviði. Ég held einnig að á vegum Reykjavíkurborgar fari fram mikið starf sem miðar að því að taka vel á móti þessum nýjum borgarbúum. Það á jafnt við skóla sem aðra þætti í borgarstarfseminni. Ég er einnig þeirrar skoðunar og veit að innan Kennaraháskóla Íslands fer náttúrlega fram þróun og skipulag í samræmi við nýjar námskrár og kröfur sem gerðar eru í nýjum námskrám. Skólinn hefur eins og aðrir tíma til þess að laga sig að þessum breyttum kröfum. Hann mun vafalaust gera það líka með að fræða kennaranema um hvernig þeir eigi að bregðast við í íslenskukennslu á þessu sviði.

Herra forseti. Fsp. mín, sem er á þskj. 273, er til hæstv. menntmrh. og fjallar um átak til endurbyggingar og varðveislu gamalla húsa á landsbyggðinni. Í byggðaáætlun sem Alþingi hefur samþykkt kemur fram að sérstakt átak skuli gert til endurbyggingar og varðveislu gamalla húsa á landsbyggðinni. Spurning mín er sem sagt um það hvaða sérstaka átak hefur verið gert í þessum efnum og hvernig okkur miðar. Við vitum að töluverð vakning hefur verið um allt land til að byggja upp gömul hús, sem betur fer. Það eru ekki nema tíu ár eða svo síðan gömlum húsum var rutt niður með jarðýtum og þau sett á áramótabrennur. Sem betur fer hefur orðið vakning í þeim málum. Þá kem ég að öðrum lið spurningar minnar, um hversu miklu fé hafi verð varið til þessa málaflokks úr ríkissjóði sl. fimm ár. Í þjóðminjalögum var kveðið á um hvernig þetta skyldi fjármagnað og hvernig þetta yrði búið til í gegnum Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og ríkissjóð. Mér er kunnugt um, það kom fram á fundi sveitarstjórnarmanna ekki alls fyrir löngu, að sl. fimm ár hafi verið lagðar til húsafriðunarsjóðs rúmar 200 millj. Þess vegna er spurt út í hvað ríkissjóður hafi gert á sama tíma, hvort svipað fjármagn hafi verið veitt í það átak sem boðað er í byggðaáætlun. Þriðja spurningin er svohljóðandi: ,,Telur ráðherra hugsanlegt að veita hærri styrki til uppbyggingar gamalla húsa á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu?`` Þessi spurning er sett fram vegna þess að það er jafnt með gömul hús sem ný hús að fasteignamarkaðurinn er töluvert ólíkur á landsbyggð og höfuðborgarsvæði. Á höfuðborgarsvæðinu er auðvelt að koma gömlum húsum í notkun og leigja þau, selja eða hvernig sem það er gert, en á landsbyggðinni er það töluvert erfiðara. Þar þarf e.t.v. miklu meiri framlög viðkomandi sveitarsjóða eða áhugamannahópa sem leggja fram mikið fé til að varðveita þessar sögulegu minjar og fallegu hús sem víða eru. Hins vegar er mjög erfitt að fá tekjur í staðinn eða koma því þannig fyrir að þau standi undir sér eða borgi af nauðsynlegum lánum. Þess vegna tel ég, herra forseti, athugandi í þessu dæmi hvort ekki væri ástæða til að hafa þar á jákvæða mismunun til að auðvelda uppbyggingu og friðun gamalla húsa vítt og breitt um landið. Eins og ég sagði áðan hefur orðið mikil vakning hin síðari ár til að varðveita þau en betur má ef duga skal og við ætlum ekki að glata öllum þeim menningarsögulegu verðmætum sem þar eru.

Herra forseti. Spurt er: ,,Hefur verið gert sérstakt átak til endurbyggingar og varðveislu gamalla húsa á landsbyggðinni, sbr. 10. tölul. í þingsályktun um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1999--2001 sem samþykkt var á Alþingi 3. mars 1999?`` Einnig er spurt: ,,Hversu miklu fé hefur verið varið til þessa málaflokks úr ríkissjóði sl. fimm ár?`` Og loks: ,,Telur ráðherra hugsanlegt að veita hærri styrki til uppbyggingar gamalla húsa á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu?`` Framlög til endurbyggingar og varðveislu gamalla húsa á landsbyggðinni hafa verið aukin verulega á undanförnum árum. Framlög og styrkir til endurbyggingar og varðveislu gamalla húsa eru einkum með þrennum hætti þegar frá eru taldar framkvæmdir á vegum ríkisins við endurbætur á eldri húsum í eigu þess. Í fyrsta lagi framlög til verndunar gamalla húsa í vörslu Þjóðminjasafns. Í öðru lagi styrkir sem veittir eru í sérstök verkefni, þ.e. endurbyggingu húsa sem í flestum tilfellum eru í eigu eða á vegum sveitarfélaga og samtaka. Í þriðja lagi framlög til húsafriðunarsjóðs sem styrkir viðhald og endurbætur á friðuðum húsum og mannvirkjum. Framlög ríkisins til þessara verkefna samanlagt hafa undanfarin ár verið sem hér segir: 1996, 52 millj. kr.; 1997, 64 millj. kr.; 1998, 79 millj. kr.; 1999, 103,5 millj. kr.; árið 2000, 138,5 millj. kr. Til viðbótar framlagi ríkisins í húsafriðunarsjóð leggur Jöfnunarsjóður sveitarfélaga árlega fé í sjóðinn. Á árinu 1996 var það framlag 40,2 millj. kr. en hefur síðan hækkað árlega um 400--500 þús. og er nú, árið 2000, 41,8 millj. kr. Framlag til verndunar gamalla húsa í vörslu Þjóðminjasafns, svo og sérstakar styrkveitingar vegna endurbóta, renna nær eingöngu til framkvæmda utan höfuðborgarsvæðisins. Styrkgreiðslur húsafriðunarsjóðs árið 1999 námu um 59 millj. kr. Þar af voru veittir styrkir á höfuðborgarsvæðinu upp á alls 12 millj. kr. en 47 millj. kr. utan höfuðborgarsvæðisins. Meginhluti styrkja ríkisins til endurbyggingar og varðveislu gamalla húsa rennur því til framkvæmda á landsbyggðinni.

Herra forseti. Ég kem upp til að taka undir með þeim sem hér hafa talað. Ég held að það sé mjög mikilvægt að vernda gömul hús. Húsagerð hér á Íslandi er á margan hátt mjög einstök. Það þekkist ekki annars staðar í heiminum að byggðir hafi verið torfbæir en það var gert á Íslandi frá landnámstíð og fram á þessa öld. Ég held að margt hafi verið mjög vel gert og við sjáum þess víða merki þar sem heimamenn víða úti á landi hafa verið í forustu og komið gömlum húsum til vegs á ný með miklum og góðum stuðningi ríkisvaldsins.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hans við þessari spurningu. Þó finnst mér ekki hafa komið alveg skýrt fram varðandi þriðja liðinn hvort hann telji hugsanlegt að veita hærri styrki til uppbyggingar gamalla húsa á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Þó tók ég eftir afar athyglisverðum tölum í máli hæstv. ráðherra. Ég held að fram hafi komið að árið 2000 var hærri styrkur veittur til landsbyggðar en höfuðborgarinnar. Spurningin er hins vegar hvort ekki hafi verið gerð upp margfalt fleiri hús á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Það er auðvitað hlutur sem þarf að kanna betur. Jafnframt vil ég fagna því sem kom fram í svari hæstv. ráðherra um þau framlög sem veitt eru þó vafalaust sé alltaf hægt að gera betur og veita meira fjármagn í þessi verkefni. Ég ítreka hins vegar það sem ég sagði áðan. Það hefur sem betur fer orðið mikil vakning í endurbyggingu gamalla húsa á landsbyggðinni. Samt sem áður er það svo að framlög frá húsafriðunarsjóði til ýmissa framkvæmda eru framkvæmdastyrkir og svo litlir að það háir mjög þessari uppbyggingu. Spurningin er hvort ekki þyrfti að móta reglur um að ákveðnar upphæðir frá ríkinu á móti framlagi þeirra sem eru að endurbyggja. Ég segi þetta vegna þess að ég veit að til að gera betur í þessum efnum og láta það ganga betur hafa einstaklingar jafnvel lagt fram töluverðar fjárhæðir af hugsjóninni einni saman til að varðveita ákveðin hús. Framlög frá hinu opinbera, hvort sem er frá húsafriðunarsjóði eða gegnum fjárlög, hafa ekki verið í takt við þau framlög. Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svar hans. Það var athyglisvert. En betur má ef duga skal.

Herra forseti. Á þskj. 232 hef ég leyft mér að leggja fram fyrirspurn til hæstv. landbrh. um framleiðslu og sölu áburðar. Tilefni þessarar fyrirspurnar er að mjög hefur verið rætt um það efni eða þann þungmálm sem kadmíum heitir og er í áburði og hefur nokkuð borið á að vægi hans sé meira í innfluttum áburði en í þeim sem framleiddur er hérlendis. Umræðan um vistvæna framleiðslu landbúnaðarafurða, sölu og söluherferð lambakjöts innan lands sem erlendis og þær björtu vonir sölumennskunnar sem annars hafa blossað upp í nafni vistvænnar framleiðslu hafa leitt þessa spurningu fram hjá mér til hæstv. landbrh. sem er svohljóðandi: 1. Hve mikill áburður var framleiddur innan lands árin 1998, 1999 og 2000? 2. Hve mikið af framleiðslunni var selt á hverju ári? 3. Hve mikið af áburði var flutt inn til landsins sömu ár? 4. Hverjir fluttu áburðinn inn? 5. Hver var verðmismunur innlends og innflutts áburðar?

Hæstv. forseti. Vegna þess sem hv. þm. minntist á í upphafi, kadmíuminnihald í áburði, þá liggur það fyrir að þetta er ákveðin tegund áburðar og þetta snýr ekki að innanlandsframleiðslunni heldur hinu að menn, hvort sem þeir framleiða eða selja áburð, eigi viðskipti þar í veröldinni sem þetta er sem lægst. Áburðarverksmiðjan hefur verið í mjög góðum málum hvað þetta varðar og átt viðskipti á góðum stað þar sem er lágt kadmíuminnihald. Það er hárrétt hjá hv. þm. og mikilvægt þrátt fyrir frelsið í þessu efni að þeir mörgu innflytjendur sem nú eru komnir til staðar sinni þeirri sérstöðu Íslands og íslenskrar náttúru að fylgja því eftir að sem lægst kadmíuminnihald sé og í því hef ég boðað hertar aðgerðir. Hv. þm. spyr: Hve mikill áburður var framleiddur innan lands árin 1998, 1999 og 2000? Ekki hafa fengist upplýsingar um framleitt magn á innlendum áburði á árunum 1998, 1999 og 2000. Hv. þm. spyr: Hve mikið af framleiðslunni var selt á hverju ári? Ekki hafa fengist upplýsingar um selt magn á áburði á umræddu tímabili. Í þriðja lagi spyr hv. þm.: Hve mikið af áburði var flutt inn til landsins sömu ár? Innfluttur áburður var sem hér segir í þúsundum tonna: 1998 26.073 tonn, 1999 38.096 tonn, 2000 42.875 tonn. Í fjórða lagi spyr hv. þm.: Hverjir fluttu áburðinn inn? Á árinu 1998 fluttu 35 aðilar inn áburð, þar af var Áburðarverksmiðjan hf. með 22 þúsund tonn, en næst kom Áburðarsalan Ísafold hf. með 2.700 tonn. Á árinu 1999 fluttu 38 aðilar inn áburð. Þar af var Áburðarverksmiðjan hf. með 26.000 tonn, en Áburðarsalan Ísafold hf. með 7.768 tonn. Fyrstu níu mánuði ársins 2000 fluttu 29 aðilar inn áburð. Þar af var Áburðarsalan Ísafold hf. með mest magn eða 18.265 tonn og Áburðarverksmiðjan hf. næst með 8.540 tonn. Hver er verðmismunur erlends og innflutts áburðar? Svarið við því er að ekki liggja fyrir upplýsingar um mismun innlends og innflutts áburðar hvað verð varðar. Verðlagning áburðar er frjáls og því eru engin opinber afskipti af verði eða verðlagningu hans. Auðvitað bera þessi fyrirtæki fyrir sig að þau séu í samkeppni og um þetta ríki ákveðin lögmál og þegar frelsið er komið er þetta kannski leyndardómsfyllra en áður var.

Herra forseti. Ég veit ekki betur en hæstv. landbrh. hafi gefið út reglugerð á síðasta ári varðandi kadmíuminnihald áburðar og í allri umræðu um innflutning á áburði held ég að það hafi komið fram að til landsins er fluttur áburður og framleiddur hér á landi sem er langt innan við viðmiðunarmörk Evrópusambandsins. Við erum því að nota mjög vistvænan áburð má segja. Hvað varðar lambakjötið, þá þarf enginn að vera hræddur um að lömbin verði fyrir kadmíumeitrun. Ég held að hvergi hafi komið fram í mælingum á gróðri neitt um kadmíuminnihald og lömb sem ganga á útjörð allt sumarið bíta ekki gras sem áburði hefur verið dreift á í nokkrum mæli.

Herra forseti. Ég vil taka upp orð hæstv. ráðherra þegar hann sagði: Frelsið er komið, kannski leyndardómsfyllra en áður var. Það á bæði við um verðlagninguna sem er frjáls og það hlýtur líka að varða innflutninginn, þ.e. innihald ákveðinna efna eins og kadmíums. Það hlýtur að vera mjög mikilvægt að allt eftirlit í þessu frjálsræði sé virkt og hert frá því sem verið hefur og að hér sé sem mest notuð innlend framleiðsla, innlendur áburður því að hann hefur reynst með mjög lágt kadmíumgildi og í raun og veru verið með eins hreina framleiðslu og hægt er. Það er mikilvægt í þeirri landbúnaðarframleiðslu sem við viljum stefna að.

Herra forseti. Hér flutti landbrh. nokkuð merkilegar tölur sem snúast um annars vegar framleiðslu áburðar innan lands og sölu innflutts áburðar. Tölurnar hafa snúist við frá 1999. Þá var Áburðarverksmiðjan með 26 þús. tonn, en Ísafold, Kaupfélag Árnesinga, bændur á Suðurlandi, með 7.700 tonn, en nú fyrstu níu mánuði þessa árs snýst talan við þannig að Ísafold, bændur á Suðurlandi, Kaupfélag Árnesinga, eru með 28.400 tonn, en Áburðarverksmiðjan 8.000. Það liggja fyrir upplýsingar um að kadmíum eins og hér hefur verið talað um hefur mælst í innfluttum áburði með innihaldi frá 24 mg upp í 50 mg pr. kg fosfór sem er náttúrlega mjög alvarlegt mál miðað við það sem hefur gerst í framleiðslunni innan lands og miðað við það sem við erum að segja öðrum þjóðum og Íslendingum, eigin þjóð, að hér sé vistvænn landbúnaður stundaður af mikilli natni, eljusemi og með aðgát. Svo koma þingmenn og segja: Það þarf ekki að hafa neinar áhyggjur af þessu af því að staðall EES eða ESB er miklu hærri en þær kröfur sem við gerum og þess vegna er allt í lagi að flytja inn erlendan áburð, jafnvel þó að kadmíum sé í slíku magni sem ég gat um áðan. Ég hef heyrt um þær hugmyndir landbrh. sem hann hefur rætt um vistvæna framleiðslu þar sem hann setur fram að það skuli ekki vera meira en 10 mg kadmíum pr. kg af fosfór í áburði. Það er það hæsta sem ég held að við getum farið upp í þegar við erum segja öðrum þjóðum og Íslendingum að við séum með vistvæna framleiðslu í landbúnaði. Herra forseti. Ég tel að hér sé mjög alvarlegt mál á ferðinni. Það er mjög alvarlegt ef bændur eru farnir að fylgja svo mjög markaðslögmálinu að það skipti ekki máli hve mikið kadmíum er í hverju kg af fosfór í innfluttum áburði. Það geri ekkert til svo lengi sem það er ódýrara að flytja inn áburð. Við erum í alvarlegri stöðu, herra forseti.

Hæstv. forseti. Ég minni hv. fyrirspyrjanda og þingmann á að hann var einn af þeim sem greiddu EES-samningunum atkvæði sitt á þingi sem leiddu inn það frelsi að Áburðarverksmiðjan var ekki á eylandi lengur, leiddi það líka af sér að íslenskir bændur voru ekki á eylandi. Til þess að lifa og halda stöðu sinni í samkeppni þjóðanna verða þeir að leita allra leiða. Fyrir liggur að ég vildi setja reglugerð og trúi að ég muni gera það um að hér verði aðeins leyfður áburður með 10 mg kadmíums í kg af fosfór, en Evrópusambandið segir að ef samningarnir takmarki það ...  Áburðarverksmiðjan er sem betur fer með mjög góðan áburð og hefur átt viðskipti við mjög góða birgja erlendis og er að flytja inn góðan áburð og búa til góðan áburð. Hún er sem betur fer stærsti viðskiptaaðili íslenskra bænda með yfir 70%. Samkeppnin er komin. Hún er af því góða og hún er trú hv. þm. Og íslenskir bændur eru að berjast fyrir markaðsmálum sínum. Ég vil taka undir ágæt orð þeirra þingmanna sem komu inn í umræðuna. Við þurfum að hugsa um sérstöðu okkar. Íslenskir bændur eiga möguleika miðað við það sem er að gerast í Evrópu og víðar til að sækja fram og við þurfum að leggja áherslu á að misbjóða hvorki íslenskri náttúru, búfé né fólkinu okkar og vera hér með bestu afurðir sem við getum selt á góðu verði. Við eigum mikla möguleika ef við stöndum saman.

Herra forseti. Á síðasta ári var framleiðsla Íslendinga á eldisfiski tæp 4 þús. tonn og er þá allt talið, lax, regnbogasilungur, lúða o.fl., og á þessu ári er gert ráð fyrir að framleiðslan verði nær 6 þús. tonna með mestri aukningu í laxinum eða upp í rúm 4 þús. tonn. Gengið er út frá áframhaldandi tæknilegum útfærslum í strandeldi og góðum árangri með skiptieldi á laxi sem muni standa undir 18 þús. tonna framleiðslu af laxi árið 2010. Við Íslendingar höfum verið að horfa til þess sem frændur okkar Færeyingar hafa verið að gera, en framleiðsla þeirra er nú orðin tíu sinnum meiri en okkar. Flestir virðast sammála um að vaxandi eftirspurn eftir fiski sé það mikil að sú aukning sem vitað er um muni einungis verða til þess að mæta þeirri eftirspurn. En nokkrar deilur hafa þegar orðið um útgáfu leyfa til kvíaeldisstöðva hér við land þar sem menn óttast bæði mengun frá slíkum stöðvum og íblöndun við villta stofna. Slík gagnrýni og deilur eru reyndar þekktar frá öðrum löndum, en það er þó athyglisvert, herra forseti, að Norðmenn t.d. virðast ekki hugsa mikið um umhverfismál þegar þeir deila út leyfum sínum heldur er þeim fyrst og fremst deilt út með tilliti til byggðasjónarmiða. Virðist sem svo að þar sé við hvert leyfi færi á framleiðslu á tilteknu magni af laxi. En þrátt fyrir þær deilur sem við sjáum þegar vegna vaxandi fiskeldis við Ísland munu ýmsir aðilar vilja spreyta sig á fiskeldi nú þegar framfarir á ýmsum sviðum hafa gert það arðbærara og því má reikna með að nokkur spurn verði eftir leyfum til eldis. Ég hef skilið það svo að einhver leyfi muni ráðherra gefa út um áramótin, alla vega eru einhverjir aðilar sem bíða eftir slíku. Og af því að reynslan kennir okkur að betra er að hafa skýrar reglur og að fullt jafnræði sé með þeim sem vilja nýta möguleikana í íslenskri náttúru, þá hef ég lagt eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. landbrh.: ,,1. Hvaða reglur telur ráðherra að ætti að viðhafa við úthlutun leyfa til sjókvíaeldis?`` --- Á t.d. að bjóða leyfin út, leyfi til að vera með sjókvíar á tilteknum stöðum, og binda þau leyfi einhverjum tilteknum skilyrðum eins og gert er þegar menn fá að nýta auðlindir á landi? Má framselja þessi leyfi að mati ráðherrans? Og ýmislegt fleira gæti komið þar inn. ,,2. Hvaða gjald hefur verið greitt fyrir leyfi til sjókvíaeldis?`` Það er auðvitað nokkur kostnaður samfara slíkum leyfisveitingum og undirbúningi þeirra. Nær gjald fyrir leyfi yfir þann kostnað og eru slík gjöld þá mishá eða hugsuð mishá? Er hér bara um kostnaðargreiðslur að ræða eða hvað? ,,3. Hvaða gjald telur ráðherra að ætti að greiða fyrir slíkt leyfi? 4. Lítur ráðherra svo á að í leyfi til sjókvíaeldis felist leyfi til að nýta sameiginlega auðlind?`` Ég ítreka, það er verið að nýta möguleika íslenskrar náttúru.

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Það er náttúrlega mjög mikilvægt að setja skýrar reglur um þetta og sjá til að jafnræði sé milli aðila og ekki síður, ef af verður, að öryggis- og heilbrigðissjónarmið ráði ferðinni. Hv. þm. spyr: ,,Hvaða reglur telur ráðherra að ætti að viðhafa við úthlutun leyfa til sjókvíaeldis?`` Nefnd sem ég skipaði 23. ágúst sl. til að fara yfir þætti er snerta sambýli kvíaeldis og villtrar náttúru mun m.a. gera tillögur um reglur sem ætti að viðhafa um úthlutun leyfa til sjókvíaeldis, verði það niðurstaðan. Nefndin hefur enn ekki lokið störfum og því er ekki hægt að svara því nú hvaða reglur verða hafðar til viðmiðunar við úthlutun leyfa til sjókvíaeldis, ef verður eins og ég gat um. Í öðru lagi spyr hv. þm.: ,,Hvaða gjald hefur verið greitt fyrir leyfi til sjókvíaeldis?`` Aðeins eitt fyrirtæki hefur stundað eldi í sjókvíum undanfarin ár. Það er fiskeldisfyrirtækið Rifós í Kelduhverfi. Fyrirtækið hefur ekki greitt gjald vegna eldisleyfis. Fyrirtækið Silungur hf. fékk í vor tilraunaleyfi til eldis í Stakksfirði, þ.e. að gera tilraun og fara yfir sjókvíaeldið, hver væri þroski fisksins og hvernig það mundi þróast. Fyrirtækið hefur greitt rannsóknar- eða eftirlitskostnað opinberra aðila en ekki sérstakt gjald vegna leyfis til sjókvíaeldis. Hv. þm. spyr: ,,Hvaða gjald telur ráðherra að ætti að greiða fyrir slíkt leyfi?`` Enn er ekki ljóst hvert verður umfang kvíaeldis hér við land eða hvort slík starfsemi kemur til með að skila arði þannig að starfsemin þoli gjaldtöku. Þó er alveg ljóst að gjaldtaka verður að vera í þeim mæli að hún standi undir nauðsynlegu eftirliti með eldinu. Í Noregi greiða fyrirtæki gjald vegna leyfa til sjókvíaeldis. Þó eru undantekningar hvað þetta varðar og engin gjaldtaka þar sem reynt er að viðhalda byggð og örva atvinnulíf eins og fram kom hjá hv. þm., hún var kannski að spyrja um það í þessari umræðu. Þetta hafa verið viðhorfin í Noregi. Í þeim fáu fjörðum sem hægt væri að stunda í sjókvíaeldi, ég segi fáum fjörðum enda álít ég að þeir séu ekki margir, þá er það bæði mikið atvinnumál en ekki síður byggðamál í leiðinni. Hv. þm. spyr: ,,Lítur ráðherra svo á að í leyfi til sjókvíaeldis felist leyfi til að nýta sameiginlega auðlind?`` Meðan þeirri spurningu er ekki svarað hvort kvíaeldið verður arðbært hér við land, er ekki hægt að svara spurningu hv. þm., hvort um auðlind er að ræða eða ekki. Verði kvíaeldi leyft á ný í einhverjum fjörðum er ljóst í mínum huga að starfsemin fer fram í landhelgi þjóðarinnar.

Herra forseti. Ég tek þau sjónarmið að við kvíaeldi eigi öryggis- og heilbrigðissjónarmið að ráða ferðinni. Í dag er í gangi tilraun í sjóeldi og fyrir liggja fyrir umsóknir um stóriðju á þessu sviði. Ég er þeirrar skoðunar að ef við viljum hafa slíkt að atvinnu okkar í framtíðinni og koma upp kvíaeldi þar sem hægt er að stunda það, þá eigum við að standa vel að verki frá upphafi og gæta allra þeirra öryggis- og heilbrigðissjónarmiða sem við þekkjum. Lögin um mat á umhverfisáhrifum eru þau lög sem geta hjálpað okkur við það.

Herra forseti. Ég þakka ráðherra þau svör sem hann gaf. Það er ljóst að það er mikill hugur í mörgum hvað varðar fiskeldi, einkum þó laxeldi, hér við Ísland. Í þeim hópi eru stór fyrirtæki í öðrum rekstri, t.d. í sjávarútvegi, og einnig hafa fjárfestar sýnt þessu máli vaxandi áhuga. Það sást best á ráðstefnu sem var haldin um málið á Akureyri um síðustu hegi. Þar voru peningamennirnir mættir þannig að við skulum tala um þetta af þeirri alvöru sem því ber. Við erum að tala um grein sem menn binda miklar vonir við að gefi af sér allmikið fé. Það dylst ekki neinum. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að mótuð verði pólitísk afstaða til úthlutunarinnar. Ég var ekki, herra forseti, að spyrja um hvað einhver nefnd væri að gera heldur hvað ráðherranum fyndist. Hver er hans pólitíska skoðun? Hvernig finnst honum að standa eigi að þessu? Ef eftirspurnin eftir hlutdeild í auðlind er mikil, ég lít svo á að hér sé beðið um að fá að nýta auðlind vegna þess að hafið hreint og ómengað er vissulega auðlind sem fleiri vilja fá að nýta en komast að, þá verður að spyrja: Þarf ekki ráðherrann að móta reglu um hvernig hann velur? Hverjir fá leyfið ef fleiri en einn vilja? Sömuleiðis finnst mér að að móta þurfi reglur um það gjald sem greitt verður. Það er ljóst að ef hér verður um stórrekstur að ræða sem gefur af sér mikinn pening eins og menn þekkja frá Noregi og Færeyjum þá verður gerð krafa um að þessir aðilar standi ekki bara undir þeim beina kostnaði sem hlýst af starfseminni heldur líka óbeinum kostnaði og jafnvel, vegna nýtingar þeirra á íslenskri náttúru, greiði þeir meira. Mér finnst, herra forseti, hæstv. ráðherra skulda okkur svolítið af pólitískum viðhorfum. Hvaða skoðanir vill hann að móti þær reglur sem munu gilda?

Hæstv. forseti. Hv. þm. verður að fyrirgefa þótt maður úttali sig ekki um innstu hugsanir á þessu stigi, þegar málið er enn á vinnslustigi. Pólitískar ákvarðanir verða til með ákveðnum hætti. Í kringum þær þarf mikla fagvinnu sem unnin er víða í þjóðfélaginu. Ég veit að mörgum liggur mikið á en ég tek undir það sem komið hefur fram í þessari umræðu, að þarna þurfum við af mörgum ástæðum að gera betur en aðrir. Við eigum mikla möguleika. Við höfum náð miklum árangri. Því hefur stundum verið haldið fram að við ætlum að fara að flytja inn fisktegundir til að setja í kvíaeldi. Við eigum mjög dýrmætan stofn, norskan lax, sem varð til á fiskeldisævintýraárunum. Það er mjög dýrmæt útflutningsvara og gæti gefið mikla möguleika í fiskeldi. Ég er sannfærður um að við þurfum að hugsa um þessi mál í fullri alvöru. Við eigum að standa okkur vel í strandeldi og skiptieldi sem mér sýnist að sé áhættulítið. Við þurfum að vanda okkur við kvíaeldið og horfa þar langt fram á veginn þegar við tökum afstöðu, setja strangar reglur ef af verður, en gleyma því aldrei að dýrmætasta auðlindin sem við eigum er náttúran sjálf. Það eru þessar einstöku veiðiár sem eru hver með sinn sérstaka lax. Þetta er flókið samspil. Ég er að reyna að vinna úr því núna í ráðuneytinu með nefndinni sem ég skipaði. Ég vil því ekki stíga fastar á stokkinn eða svara strangar en þetta í dag. Minn hugur er opinn fyrir þeim rökum sem komið hafa fram en ég reyni að vanda mig og þakka fyrir að þingmenn sýna þessu máli áhuga og vilja vinna að því faglega. Ég þakka hv. þm. fyrir fsp. hennar.

Hæstv. forseti. Fsp. mín er eiginlega framhald af fsp. þeirri er var til umræðu á undan. Nú liggur fyrir úrskurður frá hæstv. umhvrh. um að ekki þurfi að fara fram umhverfismat til undirbúnings rekstri kvíaeldis laxfiska í Mjóafirði. Við umfjöllun um málið kom fram að hæstv. landbrh. hefur sett á stofn starfshóp sem hefur það verkefni að skoða hvaða reglur eigi að gilda frá hinu opinbera um sambýli kvíaeldis og villtrar náttúru. Í skipunarbréfinu er eingöngu kveðið á um að hópurinn eigi að huga að lagalegri umgjörð og mögulegri staðsetningu slíks kvíaeldis. Því er full ástæða til að gert verði kunnugt hver stefna hæstv. ráðherra er í þessu máli og hvaða markmiðum hæstv. ráðherra ætlar sér að ná með því starfi sem hann hefur þarna hrundið af stað. Í tilefni af þessu hef ég ásamt hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur lagt fram fimm spurningar til hæstv. ráðherra: 1. Hefur starfssvið starfshóps um sambýli kvíaeldis og villtrar náttúru verið skilgreint og verkefni hans ákveðið? Hér er auðvitað átt við það hve víðtækt verkefnið er og hvaða sjónarmið hæstv. ráðherra hefur að leiðarljósi. Eru þau í samræmi við þau varúðarsjónarmið sem hæstv. ráðherra hefur haft að leiðarljósi varðandi erfðablöndun og sjúkdómavarnir, t.d. vegna innflutnings á fósturvísum úr norskum kúm? 2. Ef búið er að skilgreina hver séu helstu verkefni starfshópsins, hvaða rannsóknir og athuganir þurfa þá að fara fram? Á hópurinn t.d. að skila tillögum um rannsóknar\-áætlun sem verði undanfari að reglugerð um þetta efni eða jafnvel tillögu um breytingar á lögum? 3. Mun hópurinn leita álits erlendra sérfræðinga um sambýli kvíaeldis og villtrar náttúru? Er það ekki öruggt að við látum okkur reynslu annarra að kenningu verða og siglum þar með fram hjá þeim vandræðum sem kvíaeldi hefur skapað annars staðar? 4. Hvenær er áætlað að starfshópurinn skili niðurstöðum til ráðherra? Hvað tekur þetta allt saman langan tíma? Verða niðurstöðurnar í áföngum? Hvaða niðurstöður er mikilvægast að komi fyrst og hvenær þurfa þær að liggja fyrir? 5. Telur ráðherra að nota megi niðurstöður hópsins sem grunn að reglum um fyrirhugað sjókvíaeldi í Mjóafirði? Úrskurður hæstv. umhvrh. um að ekki þurfi umhverfismat fyrir 8 þús. tonna kvíaeldi á laxi í Mjóafirði vekur upp spurningar um hvort reglur sem síðar verða settar geti takmarkað það leyfi. Hver er skoðun ráðherrans á þessu? Það er ljóst að ef um verður að ræða einhvers konar rannsóknir sem varða lífríki og erfðablöndun alifiska við villta stofna, og þó ekki væri nema söfnun gagna um rannsóknir sem til eru erlendis um þetta efni, tekur það og úrvinnsla efnisins töluverðan tíma. Mun slíkt ferli verða til þess að eldið í Mjóafirði hlíti öðrum reglum en settar verða að loknu starfi hópsins eða verður eldisfyrirtækið í Mjóafirði að bíða eftir þeim reglum sem settar verða þó að áætlanir þess um að hefja rekstur raskist þar með?

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa því strax yfir að ég tel það nokkuð víst að ef af verður þurfi að gera lögin skýrari og setja reglugerðir í þessum efnum. Það er alveg ljóst í mínum huga að mikil vinna þarf að eiga sér stað sem menn þurfa að ná utan um til þess að forða slys eða ósátt um svona stórmál. Hv. þm. spyr: ,,Hefur starfssvið starfshóps um sambýli kvíaeldis og villtrar náttúru verið skilgreint og verkefni hans ákveðið?`` Eins og ég sagði áður skipaði ég hinn 23. ágúst starfshóp til að fara yfir þætti sem snerta sambýli kvíaeldis og villtrar náttúru og hafa helstu verkefni starfshópsins verið skilgreind. Hópurinn skal einnig kanna lagalega umgjörð fiskeldis og mögulega staðsetningu fiskeldis í kvíum. Ég ætlast til þess að hópurinn skili mér áliti um hvar hann treystir sér til, ef hann gerir það, að mæla með að kvíaeldi fari fram. Í öðru lagi: ,,Ef svo er, hver eru helstu verkefni starfshópsins?`` Nefndin mun m.a. gera tillögur um reglur sem ætti að viðhafa við úthlutun leyfa til sjókvíaeldis. Starfshópurinn mun láta vinna drög að rannsóknaráætlun um vöktun og eftirlit við kvíar og athuganir á villtum stofnum í ám og sjó. Hópurinn hefur fengið erfða- og kynbótafræðinga til að fjalla sérstaklega um þætti er varða hættu á erfðablöndun villtra laxa og eldislaxa. Í starfshópnum á sæti sérfræðingur á sviði fisksjúkdómamála sem mun gera sérstaklega grein fyrir fisksjúkdómahættunni. Einnig er hópnum gert að gera grein fyrir lagaumhverfi fiskeldis hér á landi og úrbótum í þeim efnum ef þurfa þykir, eins og ég sagði áður. Hópurinn hefur, eins og áður sagði, ekki lokið störfum. Í þriðja lagi spyr hv. þm.: ,,Mun hópurinn leita álits erlendra sérfræðinga um sambýli kvíaeldis og villtrar náttúru?`` Ég get sagt hér, hæstv. forseti, að mér er ekki kunnugt um að hópurinn hafi leitað til erlendra sérfræðinga, en ég tel það alveg víst. Ég bendi á að þeir sem sitja í hópnum eru flestir menntaðir erlendis og hafa starfað erlendis á sviði fiskeldis og villtrar náttúru um árabil og eru í miklum alþjóðlegum samskiptum og sækja ráðstefnur um þessi mál þannig að ég er í engum vafa um það. Ég tel að ég hafi ekki þurft að gefa þeim einu sinni tilskipun um slíkt þannig að ég á ekki von á öðru. Hv. þm. spyr: ,,Hvenær er áætlað að starfshópurinn skili niðurstöðum til ráðherra?`` Gert er ráð fyrir að á næstu vikum liggi fyrir áfangaskýrsla vegna starfa nefndarinnar. Í fimmta lagi spyr hv. þm.: ,,Telur ráðherra að nota megi niðurstöður hópsins sem grunn að reglum um fyrirhugað sjókvíaeldi í Mjóafirði?`` Til þess er ætlast að vinna hópsins geti orðið almennur grunnur að reglum er varða fiskeldi hér við land, hvort sem það verður í Mjóafirði eða einhvers staðar annars staðar. Þetta snýr því að því verksviði sem landbrn. hefur hvað þessi mál varðar, þ.e. að leggja framtíðargrunn að því hvernig að þessu skuli staðið á sem flestum sviðum í þessari atvinnustarfsemi.

Herra forseti. Það er mjög gott að heyra á hæstv. landbrh. að hann ætlar að fara að þessum málum með varúð og gæta þess að náttúrunni verði ekki spillt. Auðvitað viljum við sjá möguleika til að skapa þjóðinni tekjur af laxeldi en það verður þó að gerast í sátt og samlyndi við þá sem fyrir eru. Mig langaði til að spyrja hæstv. landbrh. ef hann gæti svarað því hvort í þessari nefnd sem er að störfum sé hugmyndin að mynda heildarstefnu um laxeldi við strendur landsins, þ.e. hvar laxeldi megi yfirleitt vera og hvers konar fiskeldi megi vera hvar. Mér leikur einnig forvitni á að vita hvort það sé að hans áliti verkefni landbrn. að móta slíka stefnu eða hvort það væri nær einhverju öðru ráðuneyti að móta heildarstefnu um eldi fiska í kringum landið.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég skil þau þannig að þarna sé tekið nokkuð fast utan um það sem er fram undan og að reglur eigi að vera samsvarandi fyrir alla sem munu koma að kvíaeldi í framhaldinu af þessu, að upp úr þessu verði til reglur sem geri það kleift að meta þá staði þar sem mögulegt er að stunda slíkt eldi og að farið verði með fyllstu gát hvað varðar í fyrsta lagi erfðamengun og líka mengun af öðru tagi. Ég býst við að menn séu nokkuð ákafir hvað varðar tímamörk í þessum efnum. Mér hefur a.m.k. sýnst það á því hvernig þetta mál hefur borið að og hve menn telja sig þurfa að vinna hvað varðar fyrsta áfanga málsins. Það er út af fyrir sig merkilegt að það skuli liggja fyrir strax að ekki þurfi að fara fram umhverfismat á eldisstöð sem þessari upp á 8 þús. tonn. Það er engin smáframleiðsla. Það er í sjálfu sér ástæða til að setja svolítið af spurningarmerkjum við það hvernig menn ná síðan utan um slíkt leyfi með reglum sem komi í veg fyrir að það geti orðið af þessu einhvers konar mengunarslys. Ég held að þess vegna sé mikið í húfi að bæði verði hratt unnið hvað þessi mál varðar og líka að menn vandi sig og ég heyri að hæstv. ráðherra ætlar sér að leiða málin áfram af festu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda málefnalega ræðu og ég vona að það verði mitt hlutverk þar sem ég kem að þessum málum og mitt ráðuneyti að taka á því af festu og með fyllstu gát. Ég tel þetta mjög vandmeðfarið mál og vera kann að færustu vísindamenn séu sammála hv. þm. um að stórt kvíaeldi, 8 þús. tonn, sé eitthvað sem við eigum ekki að hugsa um heldur smærri einingar, bara af öryggisástæðum, ef við förum út í þessa atvinnustarfsemi af fullum þunga. Ég vil segja um þetta flókna mál að ég verð var við það sem hv. þingmenn hafa nefnt, að þrýstingurinn er mikill og menn sjá þetta sem tækifæri hér eins og í Noregi, Skotlandi, Færeyjum og víðar. En menn mega ekki vera svo bráðlátir að við getum ekki sett ströng lög og reglur þannig að við lendum ekki í fiskeldisævintýri eins og var fyrir um það bil einum og hálfum áratug. Það er hárrétt hjá hv. þm. Kristjáni Pálssyni að ég gat um það í minni ræðu að ég vona að út úr starfi nefndarinnar komi góð skýrsla sem geti snúið að heildarstefnu og að því að setja strangari lög og reglugerðir til þess að starfsleyfin, ef þau verða gefin út, verði grundvöllur að sáttmála þannig að ekki þurfi að vera deilur og hin villta íslenska náttúra búi við öryggi og virðingu áfram.

Herra forseti. Endurheimt gróðurs sem þakti Ísland við landnám er markmið sem stefnt hefur verið að markvisst síðasta áratug. Þeir skógar sem Skógrækt ríkisins hefur ræktað á öldinni eru helsta forsenda allrar skógræktar í landinu og verk frumkvöðlanna eru að skila sér í aukinni tiltrú manna á að skógrækt sé möguleg hér á landi. Vantrú fólks heyrir því sögunni til, enda er ekki stefnt að ræktun hávaxinna trjáa heldur miðað við aðstæður á hverjum stað. Veðurfar á Fljótsdalshéraði hentar vel til skógræktar og þar var fyrsta stóra nytjaskógaverkefninu hleypt af stokkunum með stofnun Héraðsskóga. Nú er komin tíu ára reynsla af verkefninu og er ljóst að það hefur staðið undir því markmiði að treysta byggð á svæðinu. Skógrækt er vel til þess fallin að efla byggðina. Hún er ekki til þess fallin að vera átaksverkefni sem sveiflujöfnun í hagkerfi. Þetta er fyrst og fremst byggðaverkefni og sérstaklega er hentugt að koma á skógrækt þar sem byggð hefur veikst, vegna þess að hefðbundinn búskapur hefur lagst af. Á eftir Héraðsskógaverkefninu komu landshlutabundin verkefni og Suðurlandsskógar. Nú er svo að á fleiri svæðum á Austurlandi utan Fljótsdalshéraðs, þ.e. á Vopnafirði, niðri á fjörðum og í Austur-Skaftafellssýslu, er mikill áhugi á því að koma á landshlutabundnu skógræktarverkefni. Það er ekki bara áhugi á því að gróðursetja tré, ekki eins og var hjá frumkvöðlunum fyrstu, að athuga hvort hægt sé að rækta, heldur að hafa þetta sem hluta af atvinnu, til að efla byggð, þ.e. að skapa nýja auðlind fyrir þjóðina, bæta lífríki landsins, verjast landrofi og bæta skilyrði og hagkvæmni fyrir hefðbundinn búskap og skapa nýja möguleika á því sviði. Því spyr ég hæstv. landbrh.: ,,Er í undirbúningi að koma á landshlutabundnu skógræktarverkefni á Austurlandi utan Fljótsdalshéraðs á grundvelli sambærilegra samninga og gilda nú þegar í öðrum landshlutum um skógræktarverkefni?``

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. fyrirspurnina og tek undir málflutning hennar, að skógræktarverkefnin hafa verið að gefa landsbyggðinni og landinu nýja ásýnd og ný tækifæri. Ég var ekki fyrir löngu á glæsilegri héraðshátíð austfirskra bænda þar sem ég hitti um það bil 500 manns á einum degi, annars vegar eldri borgara að deginum, drakk með þeim kaffi, og svo var ég á frábærri uppskeruhátíð með austfirskum bændum um kvöldið þar sem Álftagerðisbræður sungu og gamanmál voru höfð uppi. Þetta var eftirminnilegt og ég fann það út úr þessari ferð, sem ég reyndar vissi en sannfærðist um í þessari ferð, að Héraðsskógaverkefnið er kannski merkilegasta byggðaátak sem hefur verið gert á seinni árum á Íslandi og árangurinn er augljós. Fólkið í dreifbýlinu er að fást við mikilvæg verkefni, skógræktina sem skilaði landinu skóginum til baka, og gera þetta að alvöruatvinnuvegi. Það liggur fyrir að frá því að þessi verkefni fóru af stað hefur fólki ekki fækkað í dreifbýlinu í kringum Egilsstaði þannig að við sjáum að þarna liggja mikil tækifæri og vonandi liggja mikil tækifæri og möguleikar fyrir sveitafólkið í framtíðinni í landgræðslu og skógrækt fyrir utan hina hefðbundnu landbúnaðarframleiðslu. Svo er það svo að þegar landið er gert hlýlegra og fólkið verður hamingjusamt og hefur nóg að gera, að þá vilja fleiri búa þar, jarðaverðið hækkar o.s.frv. Það var glæsileg ákvörðun Alþingis, sem hefur haft mikil áhrif, að hleypa Héraðsskógaverkefninu af stað sem er brautryðjandinn í því sem nú er að gerast með Suðurlandsskógum og öðrum landshlutabundnum verkefnum sem öll eru komin af stað. Ég átti fund með stjórn Héraðsskóga af þeirri ástæðu að ég vildi ræða við hana um þann áhuga Austfirðinga á að firðirnir fengju tækifæri. Menn hafa verið að velta fyrir sér að opna lögin um Héraðsskóga eða gera þetta með einhverjum öðrum hætti. Ég sannfærðist á þessum fundi reyndar um það sem ég hafði látið mér detta í hug áður, að skynsamlegast væri á þessum punkti að taka þá ákvörðun að gera samninga við Héraðsskóga um að þeir þjónusti skógarbændur á fjörðum svo að þeir geti komið inn í þessi landshlutabundnu verkefni og þiggi þá þjónustuna frá Héraðsskógum. Það er niðurstaða mín á þessari stundu. Auðvitað þarf að fara yfir lög um Skógrækt ríkisins og sjálfsagt enn betur allan þann áhuga og þau nýju verkefni sem eru í þessum landshlutabundnu verkefnum. En ég set það fram sem skoðun mína að skoða það að semja við Héraðsskóga um hvort þeir taki ekki að sér þá þjónustu við austfirska skógarbændur á fjörðum þar sem skógrækt er eftir tilraunum að dæma að koma mjög vel út, hvort það sé ekki leiðin í bili. Hvað Austur-Skaftafellssýslu varðar sýnist mér það kannski liggja vel við miðað við nýja kjördæmaskipan að þeir féllu inn í Suðurlandsskóga og sæktu sína þjónustu þangað.

Herra forseti. Ég þakka hv. landbrh. fyrir svör hans og get sagt það hér að því miður var ég ekki í þeirri miklu veislu sem hann tók þátt í og lýsti. Það var kannski allt fyrir utan sviga, en staðan er þessi: Þetta er eitt af mikilvægustu byggðaverkefnum sem hefur verið farið í og alveg ljóst að það er ekki bara ásýnd landsins sem hefur breyst heldur líka andleg líðan fólksins. Það er verið að vinna eitthvað til framtíðar auk þess er þetta mikilvæg viðbót við hefðbundinn landbúnað. Varðandi það að óska eftir því að Héraðsskógar og Suðurlandsskógar sinni þessu nýja verkefni, Héraðsskógar á Austurlandi og Suðurlandsskógar í Austur-Skaftafellssýslu eftir breytta kjördæmaskipan, þá tel ég að það geti verið mjög góður kostur. Á þessum stöðum er komin mikil og dýrmæt reynsla sem auðvitað ber að nýta, en inni í dæmið vantar þá fjármagn og það þarf að tryggja. Ef þetta fer af stað verði fjármagn tryggt til verkefnisins og ekki bara í byrjun heldur að þeir sem taka þátt í þessum landshlutabundnu verkefnum geti treyst því að þær áætlanir sem lagt er upp með og unnið er eftir standi þá við afgreiðslu fjárlaga þannig að ekki brotni allt undan verkefninu þegar í framhaldið er komið.

Hæstv. forseti. Auðvitað tek ég undir það að mikilvægt er að tryggja fjármagnið, en ég vil segja hvað varðar landshlutabundnu skógræktarverkefnin að ég held að mjög mikilvægt sé að keyra þau eftir langtímaáætlun, þess vegna samningum, til þess að menn viti við hvað þeir búi og það sé ekki alltaf ákvörðun hvers þings sem ræður úrslitum um framhaldið og menn séu í óvissu um hvort þetta verði skorið af. Þess vegna finnst mér mjög mikilvægt, bæði í landgræðslu og skógrækt, að ræða á Alþingi langtímaáætlun í þessum efnum.