Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og dómsmálaráðherra.

Forseti. Ríkisstjórnin lét hafa sig í að undirrita svokallaðan samgöngusáttmála höfuðborgarsvæðisins, sem við ræddum talsvert hér fyrr í sumar. Það virðist hafa verið gert fyrst og fremst til að greiða nokkurs konar lausnargjald í formi ótrúlega hás styrks frá ríkinu til framkvæmda vegna borgarlínu. Lausnargjald, segi ég vegna þess að með þessu átti að losna um aðrar framkvæmdir sem margar hverjar hafa beðið allt of lengi, sumar jafnvel áratugum saman. En ekki var ríkisstjórnin fyrr búin að láta plata sig til að undirrita þennan sáttmála og koma honum í gegnum þingið en að borgarstjórnarmeirihlutinn í Reykjavík ullar einfaldlega á ríkisstjórnina og útskýrir að ekki standi til að standa við þann hluta samkomulagsins, sem var þó mjög jákvæður, þ.e. hluti á borð við Sundabraut. Formaður skipulagsráðs Reykjavíkur gengur meira að segja svo langt að segja að skynsamlegra væri að nota peningana sem áttu að fara í Sundabraut í það að fjarlægja flugvöllinn úr Vatnsmýri. Því spyr ég hæstv. fjármálaráðherra: Hvernig ætlar ráðherrann, sem fer með fjárhirslur ríkisins, að bregðast við þessu? Nú hefði maður haldið að það væri svo sem hvort eð er orðið ljóst að ekki er lengur svigrúm í ríkisrekstrinum fyrir verkefni á borð við borgarlínu, það þurfi að nýta það fjármagn sem til er í arðbær verkefni, í verkefni sem eru hagkvæm en ekki í óhagkvæm eilífðarvandamál á borð við borgarlínu. En hvernig hyggst hæstv. fjármálaráðherra bregðast við þessum tilburðum borgarinnar, sem sýnir það eina ferðina enn að hún fer einfaldlega sínu fram? Þó að ríkið láti stöku sinnum plata sig til að gera einhvers konar samkomulag, hvort sem það er um flugvöllinn eða annað, þá fer borgin sínu fram. Er ekki tímabært að bregðast við, hæstv. fjármálaráðherra?

Virðulegi forseti. Það er alrangt hjá hv. þingmanni að ríkisstjórnin hafi látið hafa sig í eitthvað. Ríkisstjórnin hefur einfaldlega þá sýn að það skipti miklu máli að gera stórátak í samgöngumálum á höfuðborgarsvæðinu. Það felur annars vegar í sér lausn á stórum umferðarmannvirkjum sem hafa leitt til tafa, skapað umferðarhnúta og leitt til þess að fólk hefur tapað tíma frá vinum, fjölskyldu og vinnu og hins vegar að hér á höfuðborgarsvæðinu þurfi að gera skilvirkara almenningssamgöngukerfi. Þar hafa öll sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu sameinast um ákveðna sýn. Hún er til frekari útfærslu í samvinnu við þingið á vettvangi þess félags sem til stendur að stofna og Alþingi hefur veitt heimildir fyrir. Ég fullyrði að það hefur enginn sem kemur að því máli sérstakan áhuga á óhagkvæmum eilífðarvandamálum eins og hv. þingmaður orðaði það. En það getur hins vegar vel verið, og það mun eflaust reyna á það, að menn hafi ólíka sýn á það hvernig er best að ná þessum markmiðum, sem ætti að vera auðvelt að sameinast um, öflugum og greiðum almenningssamgöngum annars vegar og svo umferðarmannvirkjum og vegakerfi sem gengur upp og þjónar íbúum höfuðborgarsvæðisins. Þau úrlausnarefni bíða félagsins og þingið mun einnig þurfa að taka afstöðu til þess í samgönguáætlun og með fjárveitingum á hverju ári hvernig við ætlum að fjármagna þær hugmyndir sem hafa legið á borðinu. Ég ætla að vera alveg skýr varðandi það að ef upp kemur mikill ágreiningur um þetta samstarfsverkefni, sem ég lít á að þetta sé, þá hefur það auðvitað afleiðingar. Ég sé ekki fram á að þingið hafi áhuga á því að einungis hluti samkomulagsins gangi upp en allt annað sitji á hakanum. Af hálfu ríkisins hefur það verið alveg skýrt að þátttaka í uppbyggingu á greiðum almenningssamgöngum á höfuðborgarsvæðinu, sem er mikilvægt mál, 

Forseti. Ég minni hæstv. ráðherra á hversu svakalega erfiðlega gekk að fá meiri hlutann í þinginu til að fallast á að sett yrðu inn ákvæði, þegar verið var að samþykkja þennan sáttmála og afgreiða hann, til að tryggja að ríkið færi ekki í að greiða fyrir borgarlínuna nema staðið yrði við ákveðna hluti aðra, og þá sérstaklega Sundabraut og ákveðin gatnamót hér í bæ. Það var nánast ómögulegt, og á endanum tókst það ekki alveg, að fá meiri hlutann til að fallast á þetta skilyrði. Það hlýtur einfaldlega að hafa verið vegna þess að ríkisstjórnin, a.m.k. hluti hennar, hafi gert sér grein fyrir því frá upphafi að borgin myndi aldrei standa við sitt, ekki frekar en hún hefur gert undanfarna áratugi. Því þarf skýr svör frá hæstv. fjármálaráðherra um að hann muni ekki sætta sig við slíkt af hálfu borgarinnar og það þarf viðbrögð. Það er ekki nóg að segja: Við höldum bara áfram og stofnum þetta félag og vonandi mun þingið einhvern tímann í framtíðinni leysa úr málinu. Þessi viðbrögð borgarinnar kalla á viðbrögð hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Það mun ekki standa á mínum viðbrögðum þegar á þetta reynir. Nú er staðan sú að við ætlum í þessum mánuði að ljúka formlega við stofnun félagsins. Þá flytjast þangað inn til stjórnarinnar, inn á vettvang félagsins, fjölmörg úrlausnarefni og áfram munu samgönguráðherra og umhverfis- og samgöngunefnd þingsins hafa önnur álitamál sem hafa snertifleti við þetta félag til úrlausnar hjá sér. Við vitum í grófum dráttum hver þessi stóru verkefni eru varðandi umferðarmannvirkin. Við þekkjum t.d. Bústaðaveginn og gatnamótin þar. Sundabrautin hefur verið nefnd hér. Við þekkjum verkefni á Hringbraut, Miklubraut og fjölmörg fleiri mætti nefna til sögunnar. Það er algjört lykilatriði að þegar þingið hefur veitt fjármagn til að fara í framkvæmdir og greiða úr umferðarhnútunum á höfuðborgarsvæðinu ætlumst við til þess að málin hafi einhvern framgang.

Virðulegur forseti. Þann 27. ágúst sl. í andsvari kl. 14:16, sagði hæstv. fjármálaráðherra: „Og varðandi krónu á móti krónu þá erum við ekki lengur með það fyrirbæri eftir nýjustu breytingar.“ Ég spyr: Er þetta rétt hjá honum? Veit hann ekki betur? Það var samþykkt í vor króna á móti krónu í búsetuskerðingar, króna á móti krónu. Hjá þeim sem hafa það verst eru búsetuskerðingar. Það furðulega var að ríkið var tilbúið að borga 30–40 milljónir til að búa til krónu á móti krónu kerfið. Það hefði getað sparað sér 30–40 milljónir við að sleppa þessu. Þannig að króna á móti krónu er inni. Það segir einnig í þessu sama andsvari, orðrétt: „En við eigum enn eftir að ljúka umbótum á bótakerfi örorkulífeyrisþega.“ Þar eru 65 aurar á móti krónu. Með 65 aurum á móti krónu er verið að safna tugmilljónum króna til að láta öryrkja borga sjálfa fyrir krónu á móti krónu leiðréttinguna. Þetta hefur varað núna í fjögur, fimm ár. Eldri borgarar hafa fengið þetta en öryrkjar ekki. Þið eruð þegar komin með tugi milljóna og þegar þið ætlið loksins að taka krónu á móti krónu skerðingu af öryrkjunum eigið þið fyrir því í fimm til tíu ár. Þá eru öryrkjarnir bara sjálfir að borga þetta. Ég spyr: Er það boðlegur málflutningur að segja bara rangt frá í þingsal? Þið samþykktuð þetta sjálf. Ég spyr ráðherra hvort hann sé ekki sammála mér að við eigum að stoppa þessa krónu fyrir krónu og spara ríkinu þær 30–40 milljónir sem þetta kostar.

Forseti minnir á að beina máli sínu til forseta og ávarpa menn ekki í 2. persónu.

Virðulegi forseti. Við höfum í mörg ár hér í þinginu rætt um það fyrirkomulag í örorkubótakerfinu að tiltekin réttindi skerðist krónu fyrir krónu þegar menn hafa tiltekna tekjustofna. Hv. þingmaður stóð rétt áðan í þeim sporum þar sem ég stend núna og tók fram að sú regla ætti ekki lengur við. Hún hefur færst niður í 65 aura á móti krónu. Þannig er það. Það voru orð hv. þingmanns að það væri 65% skerðing  Og hver er þessi króna á móti krónu skerðing? Það var viðleitni þáverandi ríkisstjórnar til að teygja sig til þeirra sem höfðu allra, allra minnst með því að nota takmarkað fjármagn. Þá var hægt að búa til réttindaflokk sem var eingöngu fyrir þá sem höfðu ekkert annað. Eftir því sem fólk hafði einhverjar aðrar tekjur þá skertist það krónu fyrir krónu. Það var leið til þess að teygja sig til þeirra sem stóðu veikast. Ég spyr: Er það slæm aðferðafræði, hv. þingmaður? Ég veit ekki til þess að nokkru máli hér í þinginu hafi nokkurn tímann verið snúið jafn rækilega á hvolf eins og þeirri viðleitni Jóhönnu Sigurðardóttur á sínum tíma að teygja sig til þeirra sem höfðu allra minnst. Til þess var farin leið krónu á móti krónu þannig að sá sem væri neðst í tekjustiganum fengi allra mest af takmörkuðum gæðum. En þessu er öllu snúið á hvolf og látið sem svo að verið væri að taka af því sama fólki. Þetta er algjört rugl.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra svörin. En þetta er bara rangt hjá honum, þetta er í almannatryggingakerfinu, það er búið að setja krónu á móti krónu aftur inn í almannatryggingakerfið fyrir ákveðna aðila, þá verst settu. Síðan segir hæstv. ráðherra í sama andsvari að síðan hann kom að fjármálastjórn, síðustu sjö til tíu ár, hafi orðið 100% hækkun á almannatryggingum, úr 40 milljörðum upp í 80 milljarða. Hann er hefur haldið því fram áður. En er inni í þessu hækkun á greiðslum vegna fjölgunar í hópi aldraðra og öryrkja, skattar og skerðingar, 80% skerðingar með sköttum, kjaragliðnun, persónuafslátturinn og hækkun miðað við launahækkanir sem hafa aukið skattbyrði? Er inni í þessari tölu, þessari gríðarlegu hækkun til almannatryggingaþega, búið að reikna það út og taka allar þessar skerðingar 

Virðulegur forseti. Ég lít þannig á að hv. þingmaður hafi staðfest það sem ég var að nefna hér áðan. Hann er að tala um annað kerfi, aðrar skerðingarreglur, allt aðrar reglur en þær sem hafa verið kjarninn í umræðu um krónu á móti krónu kerfið sem hefur verið aflagt. Við erum núna með það sem mætti kalla 65 aura á móti krónu. Kjarninn í allri umræðu um tekjutengd kerfi ætti að snúast um það hvort það er skilvirk leið, hvort hún er sanngjörn, vegna þess að hún felur einfaldlega í sér viðleitni til þess að koma sem mestu af takmörkuðum fjármunum til þeirra sem hafa minnst. Hv. þingmaður orðaði það þannig að verið sé að setja krónu á móti krónu skerðingar á þá sem standa veikast. Þessu er einmitt öfugt farið. Eftir því sem fólk hefur hærri tekjur annars staðar frá þá skerðist rétturinn til að fá þennan tiltekna bótaflokk. Þannig er þetta hugsað. Svo getum við tekist á um það hvort nægum fjármunum sé ráðstafað í viðkomandi bótaflokk, hvort ekki eigi að hækka bæturnar o.s.frv. En tekjuskerðingar tel ég almennt vera ágætisleið til að stýra takmörkuðu fjármagni til þeirra sem eru í mestri þörf.

Herra forseti. Forystufólk ríkisstjórnarinnar hefur talað um að beita ríkissjóði af alefli í viðbrögðum við þeim efnahagsvanda sem við stöndum frammi fyrir en minna hefur verið rætt um stöðu sveitarfélaganna. Kreppuástand bitnar því miður mest á þeim sem minna mega sín og hættan á að ójöfnuður í samfélaginu aukist er mikil. Sveitarfélögin gegna lykilhlutverki í að tryggja að sá ójöfnuður verði sem minnstur en munu þau hafa fjárhagslega burði til þess? Hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra hefur talað um að sveitarfélögin þurfi að ganga á eigið fé en restina muni þau þurfa að fjármagna með lántöku. Staða þeirra er þó misjöfn og geta mörg þeirra litlu við sig bætt. Höggið hefur komið misilla niður á sveitarfélögum og er staðan sérstaklega slæm á Suðurnesjum og í sveitarfélögum sem hafa byggt á ferðaþjónustu. Í skýrslu starfshóps um stöðu sveitarfélaganna kemur fram að neikvæð áhrif á fjárhagsstöðu þeirra nemi um 8,5% af heildarútgjöldum sveitarfélaga í fyrra og að útsvarstekjur þeirra verði 10 milljörðum lægri en gert var ráð fyrir. Í skýrslu Byggðastofnunar um stöðu sveitarfélaganna er bent á að þar sem tekjufall, tregari innheimta gjalda, aukinn rekstrarkostnaður og auknar framkvæmdir fara saman muni það leiða til aukinnar skuldsetningar sveitarfélaga sem leiðir svo af sér í náinni framtíð hækkaðar afborganir lána, hækkaðan vaxtakostnað og niðurskurð í rekstri. Ég spyr því hæstv. sveitarstjórnarráðherra: Hvar eiga sveitarfélögin að skera niður? Ekki má skera niður lögbundna þjónustu en sú ólögbundna er ekki síður samfélagslega mikilvæg og má þar nefna m.a. tónlistarskóla, íþrótta- og menningarmál og ýmsa mikilvæga félagsþjónustu. Með hvaða hætti ætlar ríkið að koma til móts við sveitarfélögin til að þau geti tryggt áframhaldandi þjónustu, t.d. við börn og ungmenni, hælisleitendur, heimilislausa og aðra jaðarhópa? Mun ríkisstjórnin til að mynda tryggja að ekki verði skerðing á framlögum úr jöfnunarsjóði til sveitarfélaganna með því að veita viðbótarfjármagn til sjóðsins?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er gott að taka umræðu hér um stöðu sveitarfélaganna. Við höfum nýlega fengið í hendur skýrslu og greiningu og búið er að smíða líkan sem við ætlum að halda áfram að uppfæra til að geta vegið og metið stöðu sveitarfélaga. Þau geta líka notað það líkan til að vega og meta sína stöðu innbyrðis. Það er ljóst að við höfum í sjö ár verið á hagvaxtarskeiði. Jöfnunarsjóður er til að jafna ólíka stöðu sveitarfélaga en hún er mjög ólík í þeim tæplega 80 sveitarfélögum sem eru á landinu. Þessi skýrsla afhjúpar og sannar það sem við vissum hvað þau efni varðar. Það hefur enginn tekið ákvörðun um að skerða sjóðinn, hann fær sínar tekjur m.a. sem hlutfall af heildartekjum ríkissjóðs og hann stækkar og minnkar eftir því hvernig árferðið er á Ísland. Hann hefur vaxið í sjö ár. Í þessari sjö ára hagvaxtarsveiflu hefðu sveitarfélögin átt að geta undirbúið sig, það getur enginn búist við því að slíkur hagvöxtur haldi áfram endalaust. Enda kemur í ljós að staðan er ólík. Í skýrslunni kemur fram að sveitarfélögin hafa tapað rúmlega 30 milljörðum, sem er mjög há tala, en þau geta sum gengið á eigið fé að einum þriðja, 10 milljörðum, en önnur geta farið í lántökur. Það er rétt hjá hv. þingmanni að sum sveitarfélög geta það ekki. Við erum einfaldlega í samtali við Samband íslenskra sveitarfélaga og sveitarfélögin um hvernig skynsamlegast sé að nálgast aðstoð við sveitarfélögin til að tryggja að þau geti þjónustað viðkvæma hópa. Málefni fatlaðs fólks eru þar í forgrunni en þeir hópar sem hv. þingmaður nefndi eru það einnig og ég minni á að þingið samþykkti 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég skil hann þannig að það sé ekki ætlun ríkisstjórnarinnar að bæta í jöfnunarsjóð og styrkja sveitarfélögin í þeirri stöðu sem þau eru í núna. Ég efast reyndar ekki um að hæstv. ráðherra sé mjög velviljaður sveitarfélögunum. En þó að ýmislegt hafi verið gert, eins og ráðherra nefndi, þá er það einfaldlega ekki nóg í því alvarlega ástandi sem víða blasir við um landið í dag. Þörfin er brýn, eins og sést á 32% aukningu á fjölda þeirra sem fá fjárhagsaðstoð til framfærslu frá borginni. Það er mikilvægt að ríkið geri allt sem það getur til að styðja við sveitarfélögin og það má ýmislegt fleira gera til viðbótar við eflingu jöfnunarsjóðs. Mun ríkisstjórnin t.d. styðja sveitarfélögin í að bæta í framkvæmdir, til að mynda með því að framlengja endurgreiðslu virðisaukaskatts til sveitarfélaga vegna framkvæmda viðhaldsverkefna? Mun ríkisstjórnin styrkja sveitarfélögin í að ráða til sín fólk af atvinnuleysisskrá? Þá má ekki gleyma því að það virkaði vel í síðasta hruni að nýta uppbyggingarsjóði landshlutanna til að skapa ný og fjölbreytt störf um allt land. Mun ríkisstjórnin bæta fjármagni í sóknaráætlanir og uppbyggingarsjóði landshlutanna?

Herra forseti. Ég vil bara ítreka að við höfum ekki slegið neinar leiðir út af borðinu og allt það sem hv. þingmaðurinn nefndi eru hlutir sem við höfum verið að vinna með sveitarfélögunum. Við jukum m.a. fjárframlög til sóknaráætlana í vor. Við horfðum sérstaklega á viðkvæma hópa og komum með talsverða upphæð í það. Félagsmálaráðuneytið hefur m.a. verið að útfæra stuðning við tómstunda- og íþróttastarf barna, m.a. í samstarfi við menntamálaráðuneytið, og þannig má lengi telja. Við eigum einfaldlega í þessu samtali og það er mjög mikilvægt. Ég tek undir með þingmanninum að það er mjög mikilvægt að sveitarfélögin geti staðið undir lögbundinni nauðsynlegri þjónustu, jafnvel þó að við séum í dýpstu kreppu í 100 ár. Við megum ekki gleyma því að það er staðan. Það er ekkert óeðlilegt að sveitarfélögin, eins og allir aðrir í samfélaginu, verði fyrir áföllum þess vegna. En það er mismunandi hvernig þau geta tekist á við þann vanda. Við erum að reyna að greina verkefnin og það skýrist á næstu dögum hvernig það kemur út.

Forseti. Sjávarútvegsráðherra segir aftur og aftur að hann hafi ekki lagaheimild til að leyfa strandveiðar í september. Hann hafi ekki lagaheimild til að leyfa smábátasjómönnum að færa þannig björg í byggðir landsins, byggðir sem sárlega þurfa björgunaraðgerðir vegna Covid-kreppunnar. Sjávarútvegsráðherra segir að hann hafi ekki lagaheimild. Ha? Þetta er ráðherra sjávarútvegsmála og hann hefur heimild til að leggja fram lagafrumvarp um að fá lagaheimild til að leyfa strandveiðar í september, lagaheimild til að leyfa smábátasjómönnum að veiða það sem þeir gátu ekki veitt í fyrra. Það er leyft í stóra kerfinu. Það er skynsamlegt fyrir byggðir landsins í Covid-kreppu. Það er sjálfbært. Hv. þingmenn Þórhildur Sunna Ævarsdóttir og Albertína Friðbjörg Elíasdóttir eru tilbúnar með frumvarp sem heimilar sjávarútvegsráðherra að leyfa strandveiðar í september. Þær munu leggja það fram í dag nema sjávarútvegsráðherra verði fyrri til og geri það sjálfur. Formaður atvinnuveganefndar segir að hennar nefnd geti ekki flutt slíkt mál og vísar í samninga þingflokka í vor. Þeir samningar segja að á þessum þingstubbi megi aðeins flytja mál sem eru Covid-mál. Píratar og Samfylkingin benda á að að sjálfsögðu er það Covid-mál að leyfa strandveiðar í september, að lágmarki það sem veiddist ekki í fyrra. Það er mikilvægt að byggðir landsins fái heiðarlegt svar frá sjávarútvegsráðherra: Eru strandveiðar í september Covid-mál eða ekki?

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég tiltaka að strandveiðiflotinn hefur aldrei nokkurn tímann dregið jafn mikið að landi og á því strandveiðitímabili sem lauk í lok ágúst. Þegar rætt er um hvort ekki sé mögulegt að flotinn geti veitt það sem ekki veiddist í fyrra þá ber það vott um að menn setji ekki hlutina í heildarsamhengi. Ákvörðun í lögum um fiskveiðistjórnarkerfið er þannig að Hafrannsóknastofnun kemur með ráðgjöf til sjávarútvegsráðherra. Hann tekur ákvörðun um nýtingu heildarafla og þegar sú ákvörðun liggur fyrir eru 5,3% tekin af þeirri ákvörðun og sett í svokallaða potta, 5,3%. Svo er restinni deilt út á meðal handhafa aflaheimilda, sem eru þá þessi 94,7%. Nýtingin á þessum 5,3% potti á þessu fiskveiðiári stefnir í að verða neikvæð upp á 2.759 tonn þannig að það stendur ekkert eftir í pottinum. Ákvörðunin sem menn standa frammi fyrir núna - og ég er bara núna að sjá frumvarp hv. þingmanna Þórhildar Sunnu Ævarsdóttur og Albertínu Friðbjargar Elíasdóttur - snýst um það: Hvaðan á að taka þessar heimildir? Hvaðan eiga þær að koma? Fiskveiðiárið er nýhafið. Það hófst 1. september. Menn eru byrjaðir að vinna á grunni úthlutunur sem gerð var í vor þannig að það eru ótal þættir sem hér liggja undir. Ég hef verið þeirrar skoðunar að fylgja ráðgjöf vísindamanna. Ég hef ekkert betra til að styðjast við.

Ekki í grásleppunni.

Jú, jú, nákvæmlega. Þess vegna gengum við til þess verks að stöðva grásleppuveiðar vegna þess að við vorum 

Forseti. Við töluðum um þetta í maí, hæstv. ráðherra. Þá viðurkenndi ráðherrann að hann fór aðeins umfram það sem Hafró ráðlagði honum og hann sagðist hafa heimild til þess. Hann hefur heimild til þess að gera það, auðvitað. Ætlar ráðherrann virkilega að bjóða landsmönnum upp á þá skýringu að hann sem ráðherra sjávarútvegsmála geti ekkert gert í málinu? Að hann sé bundinn af löggjöfinni þegar hann getur lagt fram frumvarp sem leysir hendur hans og heimilar honum að skammta meira? Það er hægt að gera það sjálfbært. Hvers vegna er hægt að færa á milli í stóra kerfinu, það sem var ekki veitt á síðasta fiskveiðiári? Nú, vegna þess að það er sjálfbært Það er málefnalegt og sjálfbært. Að sjálfsögðu vantar bara lagaheimildina til þess að gera það líka í strandveiðikerfinu. Það er bara spurning um pólitískan vilja og ekkert annað af því að við ráðum lögunum í landinu og það er hægt að gera það í samræmi við sjálfbærnisjónarmið fiskveiðistjórnarkerfisins. Er ráðherra virkilega að segja fólkinu í landinu að það sé ekki hægt? Hann svaraði ekki fyrri spurningunni: Er það að heimila strandveiðar í september Covid-mál? 

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi spurninguna: Er þetta ekki Covid-mál? Við getum flokkað alla skapaða hluti undir Covid ef við viljum það. Ég ætla bara að nefna hér að það er brestur í loðnuvertíð annað árið í röð. Humarveiðar eru engar, það er stórfelldur samdráttur í sæbjúgnaveiði. Þetta snertir sjómenn og þetta snertir vinnslufólk í landinu. Ætla menn eitthvað að ræða þetta mál eða ætla þeir eingöngu, þegar við erum að ræða sjávarútvegsmál, að ræða um umtalsvert betri afkomu í strandveiðum á milli ára og reyna að bæta hana enn frekar en láta hina hópana liggja óbætta hjá garði?

Ætlarðu sem sagt ekkert að gera?

Ég er að gera fullt af þáttum. Ég er að vinna innan þeirra heimilda sem lög leyfa. Krafan hér er sú, eins og ég skil þetta frumvarp, að ráðherra sjávarútvegsmála fari ekki eftir vísindalegri ráðgjöf við ákvörðun heildarafla.

Jú.

Ég er bara ekki á þeim stað. Ég fylgi henni vegna þess að ég hef ekkert betra í höndunum.

Herra forseti. Á þessu ári hefur Alþingi samþykkt breytingu á fjármálastefnu tvisvar sinnum. Breytingin sem samþykkt var í gær gefur til kynna að ríkisstjórnin ætli að dreifa viðbrögðum sínum jafnt til næstu þriggja ára. Horfur í efnahagsmálum eru slæmar og flestir spáaðilar sammála um að við horfum fram á erfiðan vetur þar sem atvinnuleysi muni aukast. Hagfræðingar eru sammála um að aðgerðir til að mæta samdrættinum verði að koma fram núna. Að dreifa þeim á næstu ár dregur ekki bara úr áhrifum þeirra núna heldur eykur líkur á verðbólgu þegar atvinnulífið tekur við sér aftur. Fyrirtækin þurfa hreinlega á súrefni að halda til að viðhalda ráðningarsamböndum sínum við launþega. Fyrirtækin og sveitarfélögin þurfa möguleika og hvata til að ráða til sín fólk til að viðhalda virkni fólksins. Ný og endurbætt fjármálastefna ríkisstjórnarinnar er ekki skýr um planið. Allt sem er hvetjandi fyrir störf er af hinu góða. Það er ekki bara það mannlega í stöðunni heldur ábyrgt efnahagslega. Það þarf að auðvelda fólki að skapa sér tækifæri og tekjur, lækka álögur á vinnuveitendur og skapa fyrirtækjum hvata til þess að ráða fólk. Ef ríkisstjórnin er að veðja á að áfallið sé tímabundið, eins og fjármálaráðherra segir sjálfur, hvers vegna þá að draga aðgerðir á langinn? Hvers vegna ekki að bregðast hraðar við? Hvers vegna lagði ráðherra fram fjármálastefnu sem var ekki framþyngri en raun ber vitni? Eru skref ríkisstjórnarinnar einfaldlega ekki of lítil, taktur þeirra of hægur?

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi erum við bara búin að endurskoða fjármálastefnu einu sinni á þessu ári en við höfum gert það tvisvar á kjörtímabilinu. Í þessari stefnu erum við að draga upp breiðu línurnar. Við erum að fjalla um heildarafkomu, við erum að fjalla um skuldaþróunina og við erum að segja hvers vegna þörf sé á endurskoðun stefnunnar, hvað hafi breyst í horfum hér innan lands varðandi hagvöxt, atvinnusköpun o.s.frv. Við erum ekki að takast á við þær spurningar sem hv. þingmaður ber hér fram og snúa að því hvernig við getum örvað og nákvæmlega hvaða lausnir við ætlum að koma með að borðinu. Það höfum við verið að gera í öðrum þingmálum fyrr á árinu og munum næst taka sérstaklega fyrir í fjármálaáætluninni og í fjárlagafrumvarpinu. Hlutirnir sem við höfum verið að kynna til sögunnar á þessu ári hafa gengið mjög vel. Hlutabótaleiðin hefur verið til umræðu á þessum þingdögum, framlenging hennar, og við sjáum að það er úrræði sem hefur gagnast mjög vel. En það er svo fjölmargt annað sem sjaldnar er rætt um sem hefur einnig skipt máli. Frestun á gjalddögum skilur eftir fjármuni hjá fyrirtækjunum þannig að þau geti betur einbeitt sér að því að fást við aðstæður. Breytingar á skattareglum leiða til þess að hjá fyrirtækjum sem áttu eða höfðu væntingar um að þurfa að greiða til ríkisins skatta á þessu ári vegna hagnaðar á árinu 2019 verða peningarnir eftir inni í fyrirtækjunum, og geta gagnast í rekstrinum. Fjárfestingarátak ríkisstjórnarinnar er sömuleiðis að koma að gagni. Það kemur ofan á annað átak sem við höfum sérstaklega lagt upp með í samgöngumálum og kemur inn á fjölbreytt svið mannlífsins á Íslandi, allt frá samgöngum yfir í grunnrannsóknir, ýmislegt sem snertir samkeppnissjóðina og margt fleira. Hérna er í raun og veru spurt: Af hverju gerum við ekki meira hraðar? Hvað er það sem hv. þingmaður er að kalla eftir að gert verði sérstaklega? Sumir tala um að hið opinbera 

Herra forseti. Ósamhverf og óskýr stefna. Hætta er á lausung í stjórn opinberra fjármála með nýrri fjármálastefnu ef hagvöxtur verður meiri en búist var við. Þetta eru ekki mín orð heldur fjármálaráðs. Það sem við erum að tala um er einfaldlega það að sjá þarf til þess að hægt sé að halda uppi umsvifum í samfélaginu þegar mest þarf á því að halda og það er á næstu örfáum mánuðum ef veðmál ríkisstjórnarinnar og spáaðila er rétt um að þetta verði stutt og snarpt. Það læðist hins vegar að manni sá grunur að það gæti verið að ríkisstjórnin sé klók og hún sé þegar farin að undirbúa sig undir næstu kosningar og ætli þá að eiga í vasanum mál til þess að fjármagna kosningaloforð sem verða sett fram á næsta vetri.

Virðulegi forseti. Mér finnst hv. þingmaður hræra saman í eina skál mjög ólíkum hlutum; annars vegar því hvernig við beitum lögum um opinber fjármál til þess að veita aðhald og auka aga við stjórn opinberra fjármála, sem er það sem fjármálaráð var að tjá sig um og lesið var um hér í ræðustól, og hins vegar því hvaða einstöku aðgerðir það eru. Við erum ekki beint að fjalla um þær í fjármálastefnunni, í þessari endurgerð, hvaða einstöku aðgerðir það eru. Ég heyri hv. þingmann bara ekki koma með eitt einasta mál hingað upp í ræðustól. Ekki frekar en maður gat fundið eitt einasta mál í nýrri efnahagsstefnu Viðreisnar, ekki eitt einasta mál er tiltekið,  
            

Forseti biður um hljóð í salnum.

Við köllum eftir því, þegar menn koma og segja að fara þurfi aðra leið, að menn lýsi þá leið upp og 

Herra forseti. Þau mistök áttu sér stað í gær að þingið samþykkti sem hluta af hlutdeildarlánapakka ákvæði sem heimilar umsækjanda að sækja um ótilgreint lán í ótilgreinda íbúð fyrir ótilgreinda fjárhæð með ótilgreindu veði. Þetta gerðist vegna þess að hér var laumað inn við atkvæðagreiðslu breytingartillögu framsögumanns, Höllu Signýjar Kristjánsdóttur, um að umsækjendur með samþykkt kauptilboð njóti forgangs í hlutdeildarlánum. Þetta þýðir að þeir sem ekki eru með kauptilboð í íbúð og ekki með samþykkt kauptilboð geta sótt um hlutdeildarlán. Þetta þýðir að maður getur sótt um ótilgreint lán fyrir ótilgreindri fjárhæð í ótilgreinda íbúð. Ég held að það hafi enginn ætlað sér að samþykkja þetta enda er það ekki í atkvæðagreiðsluskjali sem dreift er frá þingfundaskrifstofu. Þetta eru vinnubrögð sem eru fullkomlega óásættanleg. Þessi breytingartillaga var hvergi nefnd við hv. velferðarnefnd, var aldrei boðuð í tölvupósti, samtölum eða nokkurn tíma. Það var ekki mælt fyrir 

Virðulegi forseti. Hér var afgreitt stórt og gott mál í gær um hlutdeildarlán. Á síðustu metrunum komu inn ábendingar um að kannski þyrfti að færa inn heimild fyrir reglugerð til þess að kveða á um að umsækjendur með samþykkt kauptilboð nytu forgangs. Við vorum í nefndinni búin að fá drög að reglugerðum þar sem fram kom hvaða fylgigögn þyrftu að fylgja umsögnum svo allt stæðist samkvæmt lögum, en að það þyrfti kannski að skerpa á því, að fram kæmi að þeir nytu forgangs sem væru með samþykkt kauptilboð, því að það vantaði inn í lögin. Þá væri auðveldara að fara yfir umsóknir með þessari heimild og meiri vissa væri um kaup sem gengju eftir. Segjum að 40 íbúðir væru í boði 

Frú forseti. Það er eiginlega stórmerkilegt að svona veigamikið atriði hafi ekki fengið umræðu í velferðarnefnd og hvað þá kynningu, ekki einu sinni tölvupóstur. Eins og komið hefur hér fram er ekki hægt að finna einn einasta stafkrók um þetta í atkvæðagreiðsluskjölum. Meira að segja sagði hv. þingmaður, framsögumaður málsins, í gær að hún hefði rangt bréf í höndunum. Ég vil eiginlega trúa því 

Herra forseti. Þetta er, eins og hér hefur skýrt komið fram, í fyrsta lagi efnislega risastórt mál. Það breytir einfaldlega töluvert miklu hvort kveðið er á um það í lögum eða reglugerð hver fái að kaupa íbúðir og hvort það er kveðið á um það yfir höfuð að maður þurfi að hafa kauptilboð tilbúið til að fá þá miklu fyrirgreiðslu sem lögin kveða á um. En mig langar til þess hér í þingsal að beina athyglinni að vinnubrögðunum. Ég er á þessu áliti og það er ekki látið svo lítið að taka upp símann til að láta vita að jú, það á að koma inn önnur breytingartillaga, ekki sú sem beðið var um gott orð fyrir af því að hún var bara tæknilegs eðlis og skipti engu máli heldur þessi efnislega. Ég get alveg sagt það miðað við þau vinnubrögð sem meiri hluti velferðarnefndar hefur stundað á þessu kjörtímabili að það frýs fyrr í helvíti en að ég trúi því að þetta hafi verið óvart. Þetta eru óboðleg vinnubrögð.

Virðulegur forseti. Klúðurslegt frumvarpið verður enn þá klúðurslega og ég sem hélt að það væri ekki hægt að flækja þetta mál meira. Þetta átti að vera svo einfalt, eins einfalt og hægt væri, það sögðu Bretarnir við okkur, það sögðu Skotarnir: Hafið þetta einfalt. En málið var flókið og nú er það gjörsamlega komið í hnút. Það er alveg með ólíkindum að hægt sé að setja inn þessa breytingu án þess að tala við einn einasta í stjórnarandstöðunni í velferðarnefnd. Þetta er óboðleg framkoma og meiri hlutanum til háborinnar skammar að það skuli viðgangast að fara þessa leið. Það er hvergi stafur um að þetta eigi að fara fram. Það er bara talað um smá leiðréttingu á texta. Þetta er miklu meira en það. Þetta er gífurleg leiðrétting á frumvarpi.

Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér inn í efnismál þessa frumvarps enda finnst mér að þótt það skipti máli þá snúist málið ekki eingöngu um það. Hér er verið að sýna fullkominn dónaskap. Ég vona svo sannarlega að þetta hafi verið óvart vegna þess að ef ekki þá er þetta beinlínis óheiðarlegt. Við höfum gagnrýnt allt þetta kjörtímabil að þrátt fyrir að í stjórnarsáttmála sé loforð um aukið samráð við þingið þá hafi ríkisstjórnin ekki nefnt það, það er samráðsleysi. Hér er hins vegar verið að fara algjörlega nýjar leiðir í samskiptum við fólk, formann nefndarinnar, hv. þingmenn sem eru á álitinu. Nú óska ég eftir því að forseti Alþingis, sem setið hefur hér í 37 ár, segi mér hvort það séu einhver fordæmi fyrir slíku. 
            

Ætli það sé ekki rétt að láta þingmenn hafa orðið um sinn.

Virðulegur forseti. Ef við leyfum öllum að njóta vafans og beygjum okkur aftur á bak, eins og er sagt á hörmulegri ensku, til að reyna að trúa því að þetta sé allt gert með hinum besta vilja þá stendur eftir það sem hefur verið kvartað undan árum ef ekki áratugum saman, þ.e. hvað gerist þegar þingið gefur sér ekki tíma til faglegra vinnubragða. Það er það allra skásta sem við getum sagt. Það er búið að vara við því í nefnd, búið að vara við því í pontu, búið að vara við því í nefndarálitum, aftur og aftur. En það er alltaf gert ráð fyrir því að ef fólk vill svo mikið sem skoða málin aðeins betur þá sé það einhver tafaleikur. Margur heldur mig sig, virðulegur forseti. Þetta þing þarf að taka sig saman í andlitinu þegar kemur að faglegum vinnubrögðum. Það er það allra skásta sem er hægt að segja.

Virðulegur forseti. Þetta er allt hið sérstakasta mál en ég ætla ekki að fara í þau efnisatriði sem snúa að verklaginu og vinnubrögðunum sem viðhöfð voru við þessa breytingartillögu sem samþykkt var, að því er virðist hér um bil fyrir misskilning. Í lok seinni þingfundar í gær tókum við inn mál sem snýr að hlutafjárútboði Icelandair, tókum það á dagskrá. Það verður flutt af nefnd. Þar sem þessi þáttur, breyting á hlutdeildarlánalögunum, virðist hafa farið fullkomlega óræddur og ókynntur í gegnum allt ferlið þá velti ég því fyrir mér hvort ekki sé rétt að taka hér inn breytingartillögu velferðarnefndar, ef það er vilji til þess í velferðarnefnd, til að vinda ofan af þessari ákvörðun. Miðflokkurinn mun hið minnsta ekki leggjast gegn því að slíkt mál verði tekið hratt og vel á dagskrá þannig að það verði lögð fram breytingartillaga sem er þá hægt að taka til efnislegrar umræðu hér innan dagsins.

Virðulegur forseti. Ég held að við getum alveg dregið andann djúpt í þessu máli. Hægt er að taka undir að vissulega hefði verið heppilegra að breytingartillagan hefði verið kynnt fyrir allri nefndinni áður og útskýrð og gefið svigrúm til að ræða hana. En það er kannski álitamál hversu mikil efnisleg breyting þetta er út frá því að þarna er verið að skýra reglugerðarheimild. Ég get upplýst þingheim um að mestöll umræðan um þetta mál í hv. velferðarnefnd var um hvað reglugerðarheimildirnar væru opnar og við þyrftum að skýra málið betur. Í þessari breytingartillögu er verið að skýra reglugerðarheimild ráðherra til að setja reglur um úthlutun. Þetta er heimild fyrir ráðherra að setja slíkt. En áður en við breyttum málinu þannig að úthlutað yrði í tímabilum þá var akkúrat eini forgangurinn í málinu sá sem við vorum að setja inn. Það var eini forgangurinn sem var áður í málinu. Þannig að þetta er ekki það stór efnisleg breyting eins og af er látið heldur er verið að skýra reglugerðarheimild, eins og fólst í allri umræðunni í nefndinni.

Herra forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Vilhjálm Árnason hvernig hann sjái fyrir sér að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun eigi að samþykkja umsókn um lán fyrir ótilgreindri fjárhæð, að 20% hlut í íbúð sem ekki er vitað hvað kostar, með veði í eign sem við vitum ekki hver er. Ég átta mig ekki á því á hvaða vegferð stjórnarliðar eru þegar þeir halda að þetta geti gengið. Það er ekki hægt að sækja um lán í einhverju sem er ekki staðfest. Það er bara ekki þannig sem það gengur fyrir sig. Það er öðruvísi þegar verið er að sækja um úthlutun félagslegra íbúða eða sækja um námslán. Hér er verið að tala um lán fyrir 20% af verði með veði í ákveðinni fasteign. Nei? Jú, 

Virðulegi forseti. Eins og ég tók fram áðan sendi ég póst á nefndina í morgun og óskaði eftir eða bauð að við myndum hittast og ræða þetta mál. Því var ekki tekið öðruvísi en svo að það er rokið hér upp í umræðu um fundarstjórn. Það boð stendur áfram og mér finnst ekkert óeðlilegt að við hittumst og getum jafnvel kallað ráðuneytið til skrafs og ráðagerða um málið. Og þetta var ekkert óvart. Þetta kom bara fram í gær og við brugðumst við því, eins og hv. þm. Vilhjálmur Árnason hefur tekið fram. Og þetta er ekki samþykkt á láni. Þó að maður sé ekki með samþykkt kauptilboð, eins og segir í drögum að reglugerð um málið um fylgigögn með umsögnum, þarf að standast ákveðin skilyrði til að geta fengið þessu láni útdeilt. Auðvitað þarf að vera samþykkt kauptilboð en það þurfa að vera skýrar reglugerðarheimildir fyrir því að kauptilboð liggi fyrir svo að hægt sé að útdeila þessu. Um það snýst málið. 

Herra forseti. Í gær þótti forseta og reyndar ýmsum öðrum þingmönnum meiri hlutans það ægilegt hneykslismál að ég hefði ekki upplýst þingflokk minn um eitthvað sem ég upplýsti hann reyndar alveg fyllilega um. Í dag stöndum við frammi fyrir því að hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir virðist ekki hafa upplýst þingið um það hvað tiltekin breytingartillaga snerist um. Hún virðist hafa farið í gegn sem lög án þess að í rauninni nokkur í þessu húsi virðist átta sig á því til hvers breytingartillagan var. Það er ljóst af ummælum hv. þingmanns að greinilega er verið að rugla saman umsókn um lán og greiðslumati eða alla vega er einhver þannig misskilningur á ferð. Ég er ekki viss um að neinn í þessu húsi átti sig á því nákvæmlega út á hvað tillagan gekk. Við stöndum frammi fyrir því að lög voru sett á Alþingi í gær sem enginn skilur. Það þarf að laga. Það þarf að leysa þetta vandamál. Og almennt þurfum við að gefa okkur nægan tíma til að ræða málin vegna þess að svona vinnubrögð eru ólíðandi.

Forseti. Helsti lærdómurinn sem draga má af þessu er að það er lýðræðisleg skylda nefndar að athuga mál og ganga úr skugga um það hvernig öll málsatriði eru. Það er náttúrlega ekki hægt þegar það verður efnisleg breyting með breytingartillögu sem hefur ekki verið borin undir nefndina. Jafnvel þótt rætt hafi verið um einhverjar útfærslur er sú breytingartillaga endanleg útfærsla sem verður að bera undir nefndina. Það verður að gera. Það er lýðræðisleg skylda samkvæmt lögum. Þetta kennir okkur kannski að passa upp á að fólk sem hefur lýðræðislega skyldu, nefndarmenn í þessu tilfelli, til að kynna sér mál, athuga þau og gefa álit sitt, sé upplýst og, eins og við rákumst á í gær, að þeir sem hafa rétt á að koma að ákvörðunum og rétt á að samráð sé haft við þá um dagskrá þingfunda fái ávallt að gera það. Það segja þingskapalögin, rétt eins og um rétt þingmanna og skyldu til að skoða mál til hlítar.

Herra forseti. Ég vil taka undir með þeim þingmönnum sem hafa sagt að við þurfum að horfa aðeins í þetta ferli og skoða betur hvernig aðdragandinn að tillöguflutningnum og samþykktinni var. Ég vil hins vegar ítreka það, sem hefur komið fram í máli annarra þingmanna, að ég lít ekki svo á að hér sé stór efnisleg breyting á ferðinni en það er sannarlega þannig að það hefði mátt og hefði átt að kynna hana betur áður en hún kom til atkvæða. Ég tek undir það og ég fagna því tillögu hv. þm. Höllu Signýjar Kristjánsdóttur um að taka snúning á því í hv. velferðarnefnd og útskýra það þar, líkt og var gert í gær eftir misskilning sem varð með framlagningu máls. Ég held að á slíkum fundi væri hægt að leiðrétta þennan misskilning. En það er full ástæða 

Virðulegi forseti. Ég verð að fagna orðum síðasta ræðumanns. Ég ætla einmitt að fjalla um það. Virðulegur forseti hefur enn ekki gert athugasemd við það að hér hefur farið fram þokkaleg efnisleg umræða um breytingartillöguna af hálfu bæði stjórnarandstöðu og stjórnarmeirihluta og skyldi engan undra vegna þess að það er enginn annar vettvangur til þess að gera það, virðulegi forseti. Það var ekki hægt í nefndinni, það var ekki hægt í ræðum, frumvarpið er orðið að lögum, breytingartillagan er landslög núna. Það er enginn annar staður og ég tek því til varna fyrir þingmenn bæði meiri hlutans og minni hlutans sem fjalla hér efnislega um tillöguna. Það þarf að gera eitthvað til að útrýma þeim flumbrugangi sem einkennir þingstörfin á svona tímabilum. Það þarf að gera eitthvað til þess og fyrsta skrefið er að viðurkenna vandann. Þess vegna er svo erfitt að hlusta á hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar koma hingað upp og segja að þetta sé ekki svo mikil breyting eða að til boða standi að kynna það núna. Gott og vel, það er bara ekki málið. Málið er vinnubrögðin sjálf, virðingarleysið fyrir ákvörðunarferlinu. Það er þessi endalausi flýtir, 

Virðulegi forseti. Það er eitt áhugavert sem þetta mál upplýsir fyrir öllum og það er að stundum vita þingmenn ekkert um hvað þeir eru að greiða atkvæði. Það er kaldhæðnislegt en rétt, þannig er það. Hér fór ekki fram nein efnisleg umræða um efnislegt atriði. Það er mjög algengt að það sé beðið um leyfi fyrir ákveðnum tæknilegum atriðum eða ef það er beðið um smávægilegar efnislegar breytingar er kannski útskýrt hverjar þær eru og svo er sent til nefndarinnar hverjar þær voru þó að það sé kannski búið að taka málið út o.s.frv. Það var atkvæðagreiðsla í gær þar sem allir nema þingflokkur Pírata greiddu atkvæði með þessum breytingartillögum. Við greiddum ekki atkvæði því að við vorum ekki alveg viss um hvað væri í gangi, þetta var ekkert á atkvæðagreiðsluskjölum, eins og var sagt. Þá velti ég fyrir mér: Hverja lét hv. þingmaður vita af þessari breytingu? Ef allur meiri hlutinn greiddi atkvæði með henni, vissi hann um hvað hann var að greiða atkvæði?

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að blanda mér inn í efnislega umræðu um þetta mál hér en segja að mér finnst hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir almennt hafa haldið mjög vel á málinu. Fram komu óskir, bæði í umræðu hér við upphaf þessa máls og í nefndinni, um að gera ákveðnar breytingar á málinu. Þær hafa margar hverjar gengið í gegn. Ég vil segja að mér finnst mjög gott hvernig hv. þingmaður hefur boðað að taka umræðu um málið í nefndinni. Jafnframt vil ég segja það, til að koma í veg fyrir misskilning, ef einhver er, að það er fullur vilji bæði stjórnarmeirihlutans og ráðherrans að allar reglugerðir sem tengjast málinu verði kynntar í hv. velferðarnefnd áður en þær verða undirritaðar, einfaldlega vegna þess að hér er um stórt mál að ræða og full ástæða til að eyða allri tortryggni gagnvart því. Ég fagna allri þessari umræðu. Mér finnst hv. þingmaður hafa boðið vel, að tekin verði umræða um þetta mál. Bæði ráðuneytið og Húsnæðis- og mannvirkjastofnun eru líka boðin og búin að hitta nefndina til að ræða það. Allar þær reglugerðir sem verða undirritaðar sem tengjast málinu hyggst ég kynna í velferðarnefnd áður en þær verða undirritaðar.

Herra forseti. Ég fagna orðum hv. þm. Ólafs Þórs Gunnarssonar og viðleitni hans til að bera klæði á vopnin, þó að hann beri vissulega ábyrgð á þessum vinnubrögðum. Ég ætla hins vegar að mótmæla því að um einhvern misskilning sé að ræða hjá okkur. Þetta er enginn misskilningur, þetta eru bara óboðleg vinnubrögð. Ég velti því fyrir mér, nú þegar við stöndum frammi fyrir umræðu um risamál sem þarf að vinna hratt og örugglega, og hefur líklega sjaldan verið meiri þörf á trúverðugleika af hálfu löggjafarvaldsins: Hvernig á traust að vera til staðar í umfjöllun risamála sem eru til meðferðar í þinginu þegar svona amatör vinnubrögð eru viðhöfð? Þetta er amatörismi, ekkert annað, vonandi ekki eitthvað verra. Ég ætla líka aðeins að fá að leiðrétta hæstv. félagsmálaráðherra. Það er ekki framsögumaður þessa máls sem boðar til fundar í velferðarnefnd og boðar dagskrá þar. Það er formaður nefndarinnar, hvort sem meiri hlutanum líkar betur eða verr. Það getur vel verið að hv. formaður muni gera það. Ég óska eftir því að það verði ekki á meðan umfjöllun um risamál er á dagskrá í dag. Ég held að full þörf sé á vakandi augum þingmanna í þingsal í því máli í ljósi þessa klúðurs. 
            

Frú forseti. Ég ætla að leyfa mér að taka undir orð hv. þingmanns sem talaði rétt áðan. Auðvitað eru þetta vond vinnubrögð og ég tek undir það og fer fram á að gert verði hlé á þingfundi á meðan við fundum í velferðarnefnd. Ég vænti þess að formaður nefndarinnar boði okkur á þann fund. Það er nefnilega þannig að þetta var ekki að finna í atkvæðagreiðsluskjölum. Það var engin kynning og það var engin umræða þannig að ekki veitir af því að við förum vel yfir þetta mál.

Virðulegur forseti. Það er auðvitað alvanalegt að flutningsmenn mála komi með einfaldar breytingartillögu á tæknilegum atriðum á milli 2. og 3. umr. og hefur verið til þessa hluti af gæðaeftirliti þingsins. Þetta er yfirleitt atriði sem uppgötvast í skjalalestri og þarf að laga til að lögin haldi vatni. Í trausti þess held ég að við höfum flest ýtt á græna takkann í gær. En ef verið er að lauma efnislegum breytingum inn undir því yfirskini að vera tæknilegar breytingar, er það traust brostið. Það þykir mér miður. Framsögumaður málsins talar um að hittast og ræða og leysa málið einhvern tímann bráðum. Þetta eru lög sem voru samþykkt í gær. Þetta minnir mig á lífeyrissjóðafrumvarpið sem við erum með í höndunum hérna, og á að ræða fyrir helgi, þar sem efnahags- og viðskiptanefnd gafst ekki tækifæri til að skoða öll atriði og leggur til að það verði gert á næsta löggjafarþingi. Það er frumvarp sem á að ná utan um hlutafjárútboð sem á sér væntanlega stað fyrir næsta löggjafarþing. Þannig að ég spyr mig, herra forseti: Erum við farin að vinna hérna með einhverjum tímaflökkurum?

Herra forseti. Við erum hér samankomin til að leggja stund á þingstörf en ekki þingfúsk. Það fúsk sem hér hefur orðið og liggur fyrir, og er búið að fara mjög rækilega yfir í ræðum, getur ekki með nokkru móti staðist og er náttúrlega undir virðingu Alþingis. Að ætla að efna til fundar í nefnd sem átti að fjalla um málið eftir að þetta er orðið að lögum að forminu til, er í besta falli hjákátlegt. Auðvitað er þetta á ábyrgð forystu þingsins og forseta þess og forsætisnefndar og það hlýtur að verða að taka málið fyrir á þeim vettvangi og leiðrétta þessi mistök. Ég vil árétta það sem fram kom í máli varaformanns þingflokks Miðflokksins. Miðflokkurinn mun ekki standa í vegi fyrir því að gripið verði til þeirra aðgerða sem þarf til að sómi Alþingis bíði ekki hnekki af þessu máli.

Virðulegur forseti. Ég ýtti á græna takkann í gær og sagði já við orðalagsbreytingu. Ef ég hefði vitað við hverju ég var að segja já þá hefði ég sagt nei. Ég biðst afsökunar á því að hafa ekki kynnt mér það betur, en hvernig átti ég að kynna mér það betur? Það er það sem ég er að reyna að átta mig á. Þetta þýðir að í hvert skipti sem inn kemur orðalagsbreyting hringja allar viðvörunarbjöllur. Hingað til hefur maður getað treyst því að orðalagsbreyting sé bara lítlis háttar orðalagsbreyting en nú er það farið. Það traust er farið og nú verður maður tortrygginn út í allt sem kemur inn í þingið. Það er annað í þessu sem við verðum líka að átta okkur á: Þetta er orðið að lögum, það er ekki hægt að breyta þessu fyrr en á næsta þingi, þannig að við verðum bara að sætta okkur við þetta. Nú verðum við bara að sjá hvað ráðherra og ríkisstjórnin ætlar að gera við þessa svokölluðu orðalagsbreytingu í lögunum.

Virðulegi forseti. Mér finnst, magnað er kannski ekki alveg orðið yfir það, en með miklum ólíkindum að hlusta á það sem hér hefur gerst og langar að fá að vísa í fyrra starf mitt. Ef það myndi einhvern tímann gerast í málflutningi fyrir dómi að fram væru komin einhver gögn án þess að menn vissu af þeim og að um þau væri dæmt eru svo absúrd vinnubrögð að ég næ eiginlega ekki utan um það. Ég held að það hljóti að verða niðurstaðan hér, fyrir utan það að augljóslega verður afleiðingin sú að allt traust á verklagið verður vægast sagt minna ef það er þá ekki brostið, að fram komi frumvarp þar sem þetta er leiðrétt og að þingmenn fái a.m.k. tækifæri til að greiða atkvæði um gögn sem þeir vita hvað í felst.

Herra forseti. Ég tek undir með síðasta ræðumanni. Þegar sagt var á fundi þingflokksformanna að breytingartillögur kæmu við 3. umr. sem væru tæknilegs eðlis gerðum við ekki athugasemdir við það. Satt að segja fór um þingheim þegar framsögumaður málsins fór í atkvæðaskýringu, og þetta kemur fram við atkvæðagreiðsluna. Ég held að það sé alveg dagljóst að þarna voru mikil mistök gerð og það grefur undan trausti á milli manna ef það stendur ekki sem búið er að segja. Við þingflokksformenn sögðum ekki: Heyrðu, við erum ekki alveg viss um að við eigum að trúa því að þetta sé tæknilegt. Komdu með þetta og sýndu okkur. Við treystum því að svo væri. En svo var ekki. 

Forseti hefur ekki fleiri á mælendaskrá enda er mestallur viðstaddur þingheimur búinn að tala tvisvar um fundarstjórn forseta.  Að því sögðu - ef forseti fær gott hljóð - dregur forseti þá niðurstöðu af þessari umræðu að hér hafi orðið mistök. Hér hafi orðið misbrestur á því að tillagan væri kynnt nefndarmönnum í velferðarnefnd með eðlilegum hætti. Þau mistök hafa verið viðurkennd, að mér heyrist, af þeim sem í hlut eiga og boðið upp á að nefndin komi saman til að fara yfir málið og ræða það. Því fagnar forseti.  Forseti vill engu að síður segja í lokin eftir þessa miklu umræðu að það er hans skoðun - hér var nefnd einhver 37 ára reynsla - að almennt séu hér á Alþingi stunduð vönduð vinnubrögð. Almennt geri menn sitt besta til að mál séu eins vel búin og rannsökuð og hægt er. Og mikið yrði forseti glaður ef einhvern daginn eyddu menn nú sambærilegri tímalengd og þremur korterum í að gleðjast og hrósa hvert öðru fyrir það sem vel er gert á Alþingi. Það vill því miður sjaldan bera á góma en mikil orka fer í að tala um það sem mistekst, þar sem mistök verða, þar sem misbrestur er á. Það gefur að sjálfsögðu, og eðlilega, þá mynd af Alþingi að hér sé allt í handaskolum en svo er ekki, sem betur fer. Almennt er unnin hér vönduð vinna, vönduð lagasetning og allir gera sitt besta. Það er mikilvægt að það gleymist ekki í önn dagsins, jafnvel þótt við þurfum stundum að ræða hér eitthvað sem út af ber. Forseti gerir engar athugasemdir við það í sjálfu sér en myndi hins vegar fagna því ef meira jafnvægi væri í slíkri umræðu og einstöku sinnum létu menn það eftir sér að hrósa því sem vel er gert.

Forseti. Nú bið ég fjölmiðlafólk að hlusta. Í fréttum á RÚV í gær kom fram að gerð hefðu verið mistök varðandi það hvernig máli úr efnahags- og viðskiptanefnd, sem ekki var samstaða um í þingflokkum, hafi verið laumað á dagskrá. Mistök voru gerð. Þegar sagt er frá því í fréttum er þessum mistökum kastað yfir alla eins og teppi. Það voru mistök hjá forseta Alþingis að vera ekki búinn að kynna sér það og kynna þingflokksformönnum það og vita hvort andstaða væri við að fá málið á dagskrá. Þetta verða fjölmiðlar að nefna. Hér er aftur verið að kasta mistökum yfir alla varðandi þetta mál. Nei, það voru mistök hjá framsögumanni stjórnarflokkanna í þessu stjórnarmáli að upplýsa ekki um efnislega breytingu og kalla það tæknilega breytingu. En nú eru allir sammála um að þetta var efnisleg breyting. Sama hvort þetta var lítil eða mikil breyting þá var þetta efnisleg breyting og þá verður að upplýsa nefndina, sem samkvæmt þingskapalögum á að rannsaka það og athuga. Það verður að upplýsa um það. Mistökin í gær voru forseta Alþingis, mistökin í dag eru stjórnarþingmanns. Þetta þarf að komast skýrt til skila.

Forseti viðurkennir engin mistök af sinni hálfu í gær. Hann fór ítarlega yfir það mál í gærkvöldi og ég held að sá misskilningur hafi gufað upp að þar hafi verið við forseta að sakast.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það að auðvitað eigi líka að fara yfir það að hér er almennt séð og yfirleitt vandað til verka, og gagnrýni mín var a.m.k. ekki sett fram með þeim hætti að mönnum hafi beinlínis gengið eitthvað illt til eða einhver ásetningur legið að baki. Hins vegar blasir við, þegar við hittumst á þessum stubbi til að ræða grundvallarmál, stór mál og lykilefnahagsaðgerðir, og fáum til þess fimm daga, til að ræða mál sem stjórnin sjálf hefur haft í undirbúningi mánuðum saman, að það verklag er auðvitað til þess fallið að hér verði gerð mistök. Ég held að það sé ekki til að auka virðingu þingsins ef óskin er sú að ekki megi ámálga þau mistök. Svo er það kannski spurning hvernig sú gagnrýni eða það samtal, það uppbyggilega samtal, er fram sett. En gagnrýnina verða menn að þola.

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um öflugar vinnumarkaðsaðgerðir. Það er verið að mæta þeim hópi atvinnulausra sem stendur í erfiðri stöðu. Við erum að framlengja tekjutengdar atvinnuleysisbætur í sex mánuði, sem skiptir gífurlega miklu máli. Við erum að styðja við fólk sem er atvinnulaust svo að það eigi kost á því að fara í nám og efla stöðu sína á vinnumarkaði, sem er líka gífurlega mikilvægt. Við erum að styðja við að fólk sem farið hefur í starfsendurhæfingu komist aftur út á vinnumarkaðinn með stuðningi atvinnuleysisbóta. Við höldum áfram að vinna í því að styðja við það fólk sem lendir í því að verða atvinnulaust en það er gífurlega erfitt að vera í þeirri stöðu. Þessar aðgerðir núna segja ekki til um það hvað verður gert í framhaldinu. Þetta er stór áfangi í að standa á bak við atvinnulaust fólk við þær erfiðu aðstæður sem nú eru í þjóðfélaginu.

Herra forseti. Allar þær aðgerðir sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir taldi upp eru til bóta. Það er hins vegar ámælisvert, og hreinlega til skammar, að í frumvarpinu er ekki einn stafkrókur um fólkið sem verst er sett, þ.e. þá 12.000 einstaklinga sem þurfa að framfleyta sér á grunnatvinnuleysisbótum. Þeir eru ekki nefndir á nafn af stjórnarliðum. Sennilega þykja stjórnarliðum atvinnuleysisbæturnar fullgóðar fyrir þann hóp sem þarf að framfleyta sér á 243.000 kr. eftir skatt. Það finnst mér, herra forseti, vera til mikils vansa fyrir ríkisstjórnina og fyrir stjórnarliða að koma svona fram við þennan hóp. Og hana nú.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið er þetta mál til bóta miðað við gildandi lög og því kem ég til með að styðja það. Aftur á móti verður líka að minnast á að málið endurspeglar í sinni lokamynd glötuð tækifæri til að gera betur, til að gera meira og til að gera suma hluti öðruvísi. Ég er sannfærður um að nefndin hefði getað komið sér saman um það hefði hún haft meiri tíma. Ég held að hún hefði haft meiri tíma ef almennt væri meiri metnaður hér fyrir því að skila góðu verki frekar en að skila því fljótt. Að því sögðu styð ég málið en vona að tækifærin verði betur nýtt þegar fleiri mál koma fram til að bregðast við faraldrinum. Auðvitað er það rétt að þetta er ekki eina málið og auðvitað er það rétt að meira verður gert, en tækifæri gefast til að gera betur og við eigum að nýta þau.

Virðulegi forseti. Það er margt mjög gott og mikilvægt í þessu máli og þess heldur finnst mér miður að ríkisstjórnin skuli ekki tilbúin til að auka enn frekari fyrirsjáanleika, traust og öruggara umhverfi, sérstaklega fyrir þá hópa sem eiga hvað erfiðast. Í þeim hópi mun fjölga, sá hópur mun stækka. Meiri bragur hefði verið á því ef við hefðum til að mynda náð að afgreiða tekjutengingu atvinnuleysisbóta til tólf mánaða en ekki bara sex. Þetta er ekki yfirboð heldur einfaldlega byggt á þeim rökum og þeim ábendingum sem koma fram í umsögn fjármálaráðs en ekki síður á því að Seðlabanki Íslands segir að niðursveiflan verði snörp og erfið en hún taki yfir ákveðinn tíma. Enn og aftur finnst mér, þó að velvilji sé mikill hjá ríkisstjórninni, hún vera í plástursaðferðinni í staðinn fyrir að sýna framsýni og dug og nota hvert tækifæri til að taka utan um fólk og veita því ákveðna vissu til lengri tíma en ekki í þennan skamma tíma,  Ég mun að sjálfsögðu greiða atkvæði með þessu máli 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. velferðarnefnd fyrir alla vinnuna í þessu máli og að það skuli vera hér til atkvæðagreiðslu. Eins og fram hefur komið í umræðum um málið er þetta ekki fyrsta aðgerðin sem við ráðumst í gagnvart vinnumarkaðnum og verður ekki heldur seinasta aðgerðin. Í þeirri óvissu sem við lifum nú eigum við mjög erfitt með að gera nokkrar áætlanir vegna þess að við vitum ekki hvað gerist á morgun hvað varðar veiruna, smitvarnir og annað slíkt. Það er einn mesti styrkleiki ríkisstjórnarinnar að vera tilbúin til að bregðast hratt við, tilbúin til að bregðast við aðstæðum og tilbúin til að vinna með þeim aðilum sem þetta hefur hvað mest áhrif á. Það á bæði við um atvinnulífið og eins við verkalýðshreyfinguna og stéttarfélögin. Þegar þetta mál var kynnt sagði ég að það væri skref sem við þyrftum að stíga núna. Það eru margar góðar aðgerðir í þessu en við munum þurfa að fara í áframhaldandi samtal og samvinnu á næstu vikum við aðila vinnumarkaðarins um næstu skref. 

Forseti. Það frumvarp sem við ræðum hér er ágætt, svo langt sem það nær. Það nær samt of stutt ef við lítum til tímans sem því er ætlað ná til, og tíminn líður. Það er ansi slæmt að standa hér og horfa upp á það að hæstv. barnamálaráðherra skilur eftir foreldra langveikra og alvarlega fatlaðra barna og réttindi þeirra til launa í sóttkví. Það er ansi lélegt að sjá allar þær girðingar sem settar eru upp varðandi það sem kallað er Nám er tækifæri. Það hefði verið nær að fjölga þeim einingum á háskólastigi upp í það mark sem skilur á milli þess og svo þeirra sem geta tekið námslán. Þarna er verið að setja inn óþarfa flækjustig og einnig er verið að setja inn óþarfa flækjustig vegna þeirra sem eru að ljúka starfsendurhæfingu.

Herra forseti. Við greiðum nú atkvæði um nauðsynlegar aðgerðir sem því miður ganga allt of skammt til að hægt verði að grípa þá sem eiga hvað erfiðast hér á Íslandi, í okkar ríka landi, á þessum faraldurstímum. Hæstv. félagsmálaráðherra sagði að ríkisstjórnin ætti erfitt með að gera nokkra áætlun og það er alveg ljóst. En við vitum að þau 12.000 sem nú eru á grunnatvinnuleysisbótum þurfa um hver einustu mánaðamót að velja þá reikninga sem þau treysta sér til að greiða ætli þau ekki að sleppa því að gefa börnunum sínum að borða þann mánuðinn. Við vitum líka að foreldrar langveikra og fatlaðra barna þurfa að finna út úr því hvernig þau eigi að útskýra fyrir vinnuveitendum sínum að þau geti ekki verið í vinnu þann mánuðinn og að ríkisstjórnin hafi tekið ákvörðun um að þau eigi að bera skaðann af því. En ríkisstjórnin segist eiga erfitt með að gera áætlun og það er okkur alveg ljóst.

Herra forseti. Myndin er að skýrast. Það er ekki lengur þannig að við séum í þeirri stöðu sem við vorum í í vor. Spá Seðlabankans liggur fyrir. Við höfum álit og umsögn fjármálaráðs. Myndin er að skýrast. Það er blessunarlega þannig að í þessari erfiðu og þungu stöðu, sem felur í sér þungt og óskaplega ójafnt högg, eru samt þau jákvæðu teikn á lofti að ástandið varir kannski stutt. Í því ljósi er það ekki bara hjartað í manni, eða þessi mannlegu viðbrögð að vilja bregðast við, sem veldur því að maður vill brúa þetta bil fyrir fólkið og fyrirtækin í landinu heldur er það efnahagslega ábyrgt. Mér finnst það umhugsunarvert að ekki sé hlustað á rök sérfræðinga sem taka þátt í þjóðmálaumræðunni þó að ekki sé hlustað á fólk hér í þessum sal. Það er umhugsunarvert að vilja ekki fara þá leið sem er efnahagslega ábyrg; að ætla að brúa bilið fyrir fólkið og fyrirtækin í landinu.

Forseti. Ég hélt hér ræðu undir sama dagskrárlið eftir 2. umr. Ég talaði um að þótt verið sé að stíga stutt skref séu þau mikilvæg. Þar af leiðandi greiðum við Píratar atkvæði með frumvarpinu. En í frumvarpið skortir framtíðarsýn, heildræna sýn á aðgerðir ríkisstjórnarinnar í Covid-málum. Mér finnst einhver vanskilningur á ástandinu í samfélaginu og vangeta til að horfa til rannsókna sem gerðar hafa verið annars staðar í heiminum sem eru ekki í samræmi við þær hugmyndafræðilegu kreddur sem eru til staðar hjá ríkisstjórninni varðandi hagkerfið og hvernig það virkar. Mér finnst það synd af því að við erum að missa af gríðarlega mikilvægu tækifæri til þess að taka utan um alla Íslendinga á þann hátt að fólk falli ekki á milli skips og bryggju. Þar falla gríðarlega margir á milli. Það kostar okkur og ekki bara núna efnahagslega, þ.e. vinnur líka gegn því að auka hagvöxt 

Virðulegur forseti. Þetta er sæmilegt mál, sæmilegt frumvarp sem fer hér í gegn. Það hefði getað orðið frábært, alveg meiri háttar, ef það tæki til allra sem á þurfa að halda. En því miður er verið að skilja eftir fólk; listamenn, foreldra langveikra barna og fleiri. Það er skelfilegt að segja við þetta fólk: Þið eigið að vera launalaus áfram, sem eruð búin að vera launalaus lengi og fáið að vera það áfram. Ég er með það á hreinu að enginn í þessum sal vill að sagt sé við hann: Nú átt þú að vera launalaus í nokkra mánuði. Við eigum ekki að bjóða neinum upp á það. Ég mun styðja málið fyrir þá sem það virkar vel fyrir. En það er ömurlegt til þess að vita að hópur sé skilinn eftir.

Herra forseti. Í gegnum allar þessar hremmingar hafa sjálfsagt fá orð verið notuð jafn oft í þessum þingsal og óvissa og fyrirsjáanleiki. Stjórnarliðar hafa notað þau til að lýsa mikilvægi þess að veita fyrirtækjum fyrirsjáanleika, sem er nauðsynlegt. En óvissuorðið hafa þeir notað þegar kemur að áhyggjum af pyngju ríkissjóðs og hvernig faraldurinn þróast. Það sem við þurfum hins vegar að gera er að tryggja heimilum líka fyrirsjáanleika og eyða óvissu heimila. Við getum seinna átt prinsippumræðu um á hvaða stigi hlutir geta unnið hver gegn öðrum þegar kemur að krónum greiddum út til atvinnuleysisbóta. En í augnablikinu