Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti. Nú er nýr dagur í lífi þings og þjóðar og það er föstudagur. Nú væri fróðlegt að vita, af því að forseti er áhugamaður annars vegar um fagurt mannlíf og sérstaklega um samvistir Íslendinga almennt og þingmanna sérstaklega með fjölskyldu sinni og hins vegar um réttlátt, skynsamlegt og skilvirkt þinghald, hvernig á að haga þessum degi á þinginu. Við þekkjum hvernig þetta hefur verið undanfarna daga, það hefur verið haldið þing allan daginn og nokkuð fram á nótt. Í gær var t.d. lokið störfum á þinginu kl. 2.06 og þingforsetar sem voru hér í gærkvöldi fengust ekki til að skýra það neitt um kvöldið hvenær þeim ætti að ljúka. Raunar má minnast á það, forseti, að í gærkvöldi var einmitt beðið um að viðstaddir yrðu m.a. forseti þingsins, sá sem kjörinn var, og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar og framsögumaður meiri hluta menntamálanefndar. Sagt var að boð hefðu verið flutt til þessara manna og fleiri en þeir komu ekki á svæðið og fréttist ekkert af þeim fyrr en í Fréttablaðinu í morgun en þá kom í ljós að þetta fólk hafði verið í sérstakri veislu sem Sjálfstæðisflokkurinn hélt í gærkvöldi á þingtíma. 

Frú forseti. Eins og fram hefur komið hefur stjórnarandstaðan lagt fram sáttaboð í þeirri deilu sem ríkir um Ríkisútvarpið. Það felst í því að menn fallist á að gildistöku laganna verði skotið fram yfir kosningar, að í staðinn fyrir að verða 1. apríl verði hún 1. júlí. Bak við þetta liggur það grundvallarviðhorf að við erum að fara í kosningar og þess vegna er alveg ljóst að það verða kjósendur sem gætu þá kveðið upp sinn dóm. Ef sú ríkisstjórn sem nú situr heldur áfram mundu lögin ganga sinn gang og koma til framkvæmda en ef um breytingu verður að ræða og ríkisstjórninni verður hrundið mundi ný ríkisstjórn væntanlega rekja þau lög upp. Þetta höfum við sagt alveg opið og þessu hefur verið komið á framfæri í sáttaskyni við ríkisstjórnina. Mig langar að spyrja hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra og formann Framsóknarflokksins, sem hér er staddur, hvort það sé rétt að Framsóknarflokkurinn leggist gegn þessu, hvort það sé rétt að Framsóknarflokkurinn sérstaklega sé hér þrándur í götu og vilji ekki taka undir þetta sáttaboð. Það hefur komið fram að þeir sem hafa barist hvað harðast fyrir þessu máli og reynt að koma því í gegn eru þingmenn Framsóknarflokksins. Mig langar að fá það fram hjá formanni Framsóknarflokksins hvort hann telji að þessi sáttaleið sé gerleg að hans mati.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður er að skemmta sér og eyða tíma sínum og annarra. Talsmaður ríkisstjórnarinnar í menningarmálum er að sjálfsögðu hæstv. menntamálaráðherra.

Hæstv. forseti. Ég legg áherslu á að stjórnarandstaðan hefur ítrekað reynt að ná samkomulagi og málamiðlun í því mikla deilumáli sem hér hefur geisað á undanförnum dögum um framtíð Ríkisútvarpsins. Í fyrsta lagi lögðum við til að menn sameinuðust um lágmarksbreytingar á lagarammanum sem gildir um Ríkisútvarpið. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar í menntamálanefnd Alþingis lögðu fram tillögur þar að lútandi. Þessu tilboði var því miður hafnað. Síðan höfum við lagt fram tillögu þess efnis, eins og hér hefur komið fram, hæstv. forseti, að gildisákvæði frumvarpsins verði breytt þannig að það komi fyrst til framkvæmda að afloknum alþingiskosningum í vor. Þetta er eðlileg og lýðræðisleg krafa. Við höfum lagt áherslu á að um Ríkisútvarpið þurfi að ríkja víðtæk sátt innan þings sem utan og það sé óábyrgt af hálfu ríkisstjórnarinnar að knýja fram grundvallarbreytingar á lögum um Ríkisútvarpið á grundvelli naums meiri hluta á Alþingi. Menn eigi að leita eftir víðtæku samkomulagi. Það er í þessum anda sem við höfum lagt fram tillögur okkar um málamiðlun í þessum efnum. Það vekur athygli og undrun mína að Framsóknarflokkurinn skuli styðja Sjálfstæðisflokkinn jafneindregið í þessu máli og raun ber vitni. Og þegar formaður Framsóknarflokksins, hæstv. iðnaðarráðherra, kemur hér upp 

Virðulegi forseti. Ég verð að lýsa mikilli undrun minni á því að hæstv. viðskipta- og iðnaðarráðherra skuli lýsa því sem hér fer fram sem einhverjum gamanmálum, að þingmenn séu að skemmta sér. Gerir ríkisstjórnin sér ekki grein fyrir því hversu alvarlegt ástandið er í þinginu? Gerir hún sér ekki grein fyrir því að hér hefur staðið yfir mjög löng og hörð umræða um frumvarpið um framtíð Ríkisútvarpsins? Gerir formaður Framsóknarflokksins sér ekki grein fyrir því hversu alvarleg staða er komin upp í þessu máli? Það er með hreinum ólíkindum, virðulegi forseti, að heyra þetta úr munni ráðherra þegar staðan er eins og hún er orðin. Mér finnst óskiljanlegt að ríkisstjórnarmeirihlutinn skuli ekki geta fallist á höfðinglegt sáttaboð okkar í stjórnarandstöðunni um að gildistöku þessara laga verði frestað fram yfir kosningar þannig að þjóðin sjálf geti fengið að taka afstöðu til málsins í kosningum í vor. Við erum að tala um mjög mikilvægt mál, þetta er ekkert gamanmál. Við erum að tala um framtíð Ríkisútvarpsins, útvarps þjóðarinnar, og mér finnst að menn ættu ekki að hafa það í flimtingum. Hvernig væri að fallast á þetta sáttaboð? Þingið gæti þá farið að vinna að öðrum þjóðþrifamálum, mikilvægum frumvörpum sem bíða afgreiðslu. Það má til að mynda nefna fjölmiðlafrumvarpið sem hefur verið mikið hjartans mál fyrir hæstv. menntamálaráðherra. Ég hef sjálfur tekið þátt í þeirri vinnu sem liggur að baki því frumvarpi. Ég hefði talið eðlilegast og betri svip á því að ríkisútvarpsfrumvarpið og fjölmiðlafrumvarpið hefðu komið saman inn í þingið. Ég hef sagt það allar götur frá því að þessi mál komu fyrst upp. Það hefði verið betri svipur á því. Ríkisstjórnin hefur kosið að fara aðra leið. Hvernig væri að fallast á sáttatilboð okkar í stjórnarandstöðunni þannig að við gætum haldið áfram störfum okkar á Alþingi og gert það svo fullur sómi sé að? Þetta er ekkert gamanmál, þetta er grafalvarlegt mál.

Frú forseti. Ég get fullvissað formann Framsóknarflokksins um það að þó að ég sé að eðlisfari glaðsinna maður þá er mér ekki skemmt yfir þeim óförum Framsóknarflokksins sem við horfum upp á dag hvern. Ég hef satt að segja aldrei séð nokkurn flokk fara jafnrækilega á nefið og Framsóknarflokkinn í þessari umræðu. Sá flokkur hefur að baki sér samþykkta stefnu sem hann er að brjóta dag hvern.  Frú forseti. Ég skora á formann Framsóknarflokksins að koma hingað upp og skýra sinnaskipti síns flokks.

Frú forseti. Hún var stutt ræða formanns Framsóknarflokksins hér áðan þá loks hann kom til umræðunnar og fór að leggja eitthvað til mála um Ríkisútvarpið. Má ég minna á að óskað er eftir viðveru hans í umræðunni sjálfri þegar henni vindur fram á eftir og á næstunni til þess að hann geti svarað almennilega fyrir ábyrgð Framsóknarflokksins í þessu máli. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur upplýst hér og farið rækilega yfir kúvendingu Framsóknarflokksins í RÚV-málinu, svikin á flokkssamþykktum Framsóknar sem fram á mitt ár 2005 var algerlega á móti háeffun Ríkisútvarpsins með landsfundar- eða flokksþingssamþykktir á bakinu þar um. Síðan ákveður þingflokkurinn að kúvenda þessari stefnu og það er nærtækt að spyrja: Var það tengt stólnum dýra Halldórs Ásgrímssonar? Er það arfleifð Halldórs Ásgrímssonar sem enn er að þvælast fyrir Framsóknarflokknum í þessu máli? Hún reynist flokknum dýr. Þá er líka spurningin: Nú er hann farinn, getur þá ekki Framsóknarflokkurinn bjargað sér í land? Hann hefur til þess, sem brú á þurrt, sáttatilboð stjórnarandstöðunnar. Eða hefur Framsóknarflokkurinn engan vilja til þess? Er hann svo illa kominn að hann sé meðvitundarlaus í bandi Sjálfstæðisflokksins? Hefur hann ekki lengur sjálfstæða hugsun? Það mátti reyndar ætla af stórfurðulegum ummælum formanns Framsóknarflokksins, hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, áðan sem segir að menntamálaráðherra sé talsmaður ríkisstjórnar í menningarmálum. Er menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins talsmaður Framsóknarflokksins í menningarmálum? Er það svo? Þá fer maður að skilja að Framsókn lifi hér engri sjálfstæðri tilveru.

Hæstv. forseti. Það sem hæstv. iðnaðarráðherra, formaður Framsóknarflokksins, sagði áðan er eiginlega staðfesting á því sem hefur í raun og veru gilt. Framsóknarflokkurinn hefur selt íhaldinu próventuna sína. Ekki bara í útvarpsmálinu, því þeir voru líka á móti því að selja Símann. Þeir seldu próventuna í því máli. Þeir voru herleiddir í Íraksmálinu og núna í útvarpinu. Síðast komu fréttir af því, og það er alveg sérstök ástæða til að taka eftir því, að þegar sú nefnd sem er að fara að skila af sér endurskoðun stjórnarskrárinnar skilar af sér, þá birtist ekki ein aðalrósin úr hnappagati Framsóknarflokksins við síðustu kosningar og söluvara á markaðstorgi atkvæðanna um að setja auðlindina í þjóðareign og setja ákvæði um það í stjórnarskrá sem var sátt í flokknum, sem hver leiddi? Einmitt núverandi formaður flokksins sem situr svo uppi með það, þó að þetta hafi verið sett inn í stjórnarsáttmála, að það birtist ekki sem niðurstaða nefndarinnar sem var að fjalla um stjórnarskrána. Niðurlæging Framsóknarflokksins er þvílík og alger að ég held að orð hæstv. iðnaðarráðherra um að íhaldið hafi talsmenn í málaflokkunum fyrir hönd flokksins segi allt um það hvernig er hugsað á þeim bæ.

Frú forseti. Það greinilega fer í taugarnar á stjórnarandstöðunni að ríkisstjórnin talar einum rómi í þessu máli, þessu mikilvæga máli sem við teljum að muni styrkja og efla Ríkisútvarpið til þess að sinna menningarhlutverki sínu. En það er hins vegar alveg ljóst eftir að hafa hlustað á umræðurnar, að stjórnarandstaðan er margradda í þessu máli. Það er greinilegt að það fer virkilega í taugarnar á stjórnarandstöðunni. Síðan er það þetta sáttatilboð sem er ekkert annað en leikaraskapur til þess að fela þau vandræði sem stjórnarandstaðan er komin í. Ég spyr, af hverju á þetta þing og meiri hluti þess að afsala sér valdinu og rétti sínum yfir til meiri hluta næsta þings? Við skulum rifja hér upp söguna. Í öllu umdeildara máli fyrir tveimur árum gerði ríkisstjórnin stjórnarandstöðunni tilboð í svonefndu fjölmiðlamáli um að lögfesta það mál en fresta gildistökunni fram yfir kosningar. Hvað gerði stjórnarandstaðan þá? Hún sló á þá útréttu sáttarhönd, vegna þess að það kæmi ekki til greina. Þetta þing hefur því umboð og vald til þess að ákveða þetta mál. Við erum búin að ræða þetta mál í yfir 120 tíma, ræddum það fram til kl. 2 í nótt. Ég spyr: Eru menn ekki búnir að fá nóg? Það getur verið að menn þurfi að ræða þetta enn frekar. En það er búið að ræða þetta lengur en Kárahnjúkana. Þrisvar sinnum lengur. Það er búið að ræða þetta mál lengur en gagnagrunn á heilbrigðissviði. Það er búið að ræða þetta mál mun lengur en málið um Evrópska efnahagssvæðið. Ég tel að við eigum að láta lýðræðið njóta sín hér á þingi. Við þingmenn eigum að fá tækifæri til að kjósa um þetta mál til þess m.a. að við getum farið í að ræða önnur mikilvæg 

Virðulegi forseti. Hér hefur stjórnarandstaðan verið óþreytandi að kynna tilboð í þessu máli. Það er nauðsynlegt af minni hálfu að reyna að átta sig á þessu tilboði, hvað það felur í sér. Það er alveg ljóst að þær umræður sem ég hef hlustað á daga og nætur hér, snúast að miklu leyti um Framsóknarflokkinn. Framsóknarflokkurinn er í miðdepli þeirrar umræðu. Það er allt í góðu lagi út af fyrir sig. En ég hef það einhvern veginn á tilfinningunni að stjórnarandstöðuflokkarnir stefni að stjórnarþátttöku með Sjálfstæðisflokknum eftir kosningar. 

Frú forseti. Þetta er merkilegur flótti þeirra ágætu framsóknarmanna sem hér tala. Fyrst kemur hæstv. viðskipta- og iðnaðarráðherra og heldur eina lengstu ræðu sem haldin hefur verið lengi undir þessum dagskrárlið, þar sem tilkynnt er að Framsóknarflokkurinn hafi ekki lengur sjálfstæðan vilja í menningar- og menntamálum, heldur sé það hæstv. menntamálaráðherra sem fari með allt það umboð. Kemur ekki síðan hinn ágæti hv. þm. Jón Kristjánsson og ber það upp á stjórnarandstöðuna í heild sinni að hún sé á leið í stjórnarsamstarf með Sjálfstæðisflokknum. Ég spyr, hvað með Framsóknarflokkinn? Gerir hv. þingmaður ekki ráð fyrir að Framsóknarflokkurinn verði til eftir næstu kosningar, eða hvað? Ég get svarað hv. þingmanni mjög skýrt. Það hefur ekki staðið til af hálfu stjórnarandstöðunnar að fara í stjórnarsamstarf við Sjálfstæðisflokkinn. 
             En það er hins vegar algjörlega klárt, yfirgjammari en þú varst útnefndur hér í gær, hv. þingmaður, að ef einhver stjórnarandstöðuflokkur lendir í þeirri klípu að þurfa að fara að semja við Sjálfstæðisflokkinn, þá verður alveg augljóst að þetta mál hlýtur að verða eitt af átakamálunum í því stjórnarsamstarfi. Sama hvaða stjórnarandstöðuflokkur á í hlut. Það er einfalt mál. Þess vegna, hv. þingmaður, viljum við fara með gildistímann fram yfir kosningar vegna þess að þá er miklu auðveldara fyrir nýja ríkisstjórn að koma að málinu. Það var hins vegar athyglisvert hjá hæstv. menntamálaráðherra, sem nú er enn einu sinni horfin úr salnum, að tala um að stjórnarflokkarnir, ágætt hæstv. ráðherra, þú ert þarna, hafi gert tilboð um fjölmiðlafrumvarpið sem væri tóm vitleysa að mati hæstv. ráðherra. Vegna þess að núna þegar sambærilegt tilboð kemur af hálfu stjórnarandstöðunnar, þá er það allt í einu tóm vitleysa sem segir auðvitað um leið að tilboð stjórnarflokkanna varðandi fjölmiðlafrumvarpið var að mati hæstv. menntamálaráðherra tóm vitleysa. Er það ekki það sama og við segjum og er líklega staðfesting á því 

Nú er liðinn sá tími sem ætlaður er til þess að ræða um störf þingsins.

Hæstv. forseti. Ég tel nauðsynlegt að fram komi að sú ósk og sú krafa hefur verið sett fram af hálfu stjórnarandstöðunnar, að hæstv. viðskiptaráðherra, formaður Framsóknarflokksins, verði viðstaddur umræðuna um Ríkisútvarpið. Ekki einvörðungu vegna þess að málið heyrir að hluta til undir hans ráðuneyti en samkeppnisþáttur þessa máls heyrir undir iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið, heldur einnig vegna hins að menn vilja ræða hina pólitísku ábyrgð í þessu máli. Hlutafélagavæðing Ríkisútvarpsins yrði aldrei að lögum ef ekki væri fyrir tilstilli og stuðning Framsóknarflokksins við þetta áhugamál íhaldsins. Hefði aldrei orðið og yrði aldrei. Síðan vekur athygli, hæstv. forseti, sú framsetning sem kom fram hjá einum hv. þingmanni Framsóknarflokksins þegar hann spyr um afstöðu stjórnarandstöðuflokkanna í hugsanlegu samstarfi þeirra við Sjálfstæðisflokkinn að afloknum kosningum. Það er greinilegt að Framsóknarflokkurinn er búinn að gera það upp við sig að hann verði ekki í næstu ríkisstjórn. Ég held hins vegar, og dæmi það af yfirlýsingum fulltrúa Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins að undanförnu, að þessir tveir flokkar hyggi á áframhaldandi samstarf. Fyrir þjóðina er mikilvægt að gera upp hug sinn. Vilja menn áframhaldandi samstjórn þessara flokka? Og gæti það nú verið að atkvæði greitt Sjálfstæðisflokknum í næstu kosningum sé jafnframt atkvæði greitt Framsóknarflokknum 

Forseti ætlaði að inna hv. þingmann eftir því hvort hann teldi sig vera að ræða fundarstjórn forseta.

Hæstv. forseti. Ég ætla að halda mig við fundarstjórn forseta. Ég held að það sé mikilvægt undir þessum lið, og að þau málefni sem heyra undir það sem við ræðum hér daga og nætur, málefni Ríkisútvarpsins, að þau séu rædd undir réttum liðum hér í þinginu. Það er þannig og það kom fram í morgun að það hefur verið talað um eðlilega kröfu stjórnarandstöðunnar til þess að fara að ljúka þessu máli. Ég er algjörlega sammála því. En stjórnarandstaðan þarf greinilega sinn tíma til þess að ræða þessi mál. Það er eðlileg krafa stjórnarandstöðunnar að hún fái að ræða málin jafnlengi og stjórnarandstöðunni dettur í hug, enda eru þingsköp okkar þannig að stjórnarandstaðan má hafa allan þann tíma sem hún vill. En það er jafnframt eðlileg krafa okkar stjórnarmeirihlutans að þeirri umræðu ljúki einhvern tímann og að við fáum að greiða atkvæði um þetta frumvarp sem er svo mikið rætt, hefur verið unnið svo gífurlega vel í nefnd og búið að eyða í það mjög löngum tíma, búið að kalla til marga gesti, fá mikið af gögnum. Búið er að brjóta þetta mál til mergjar. Þess vegna er mjög eðlilegt að málið sé rætt málefnalega í þinginu og það klárað með þeim hætti. En þá sé verið að ræða málið, sé verið að ræða það málefnalega. En það sem við höfum hins vegar orðið vitni að hér í umræðunni löngum stundum, nætur og daga, er ekki málefnaleg umræða. Ég hvet hæstv. forseta, af því við erum hér að ræða fundarstjórn forseta, til þess að gefa allan þann tíma sem til þarf til þess að ræða þetta mál og greinilega hefur verið kallað eftir eins og við sjáum á mælendaskránni sem liggur fyrir í málinu. Það hlýtur að vera krafa okkar þingmanna til forseta, að hér verði haldnir langir fundir til þess að menn geti rætt í löngu máli um þetta frumvarp, á endanum verði því lokið og það verði hægt að greiða atkvæði um það hér í þinginu.

Forseti. Ég er reiðubúinn til þess að vera hér á löngum fundum. En ég set það skilyrði að Arnbjörg Sveinsdóttir, þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, sé hér með mér. 
             Forseti. Hvar var Arnbjörg Sveinsdóttir, þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins í gær?  Forseti. Þetta varðar ekki fundarstjórn forseta heldur orð síðasta ræðumanns. Fundarstjórn forseta varða hins vegar þeir möguleikar sem eru á því að koma þessu máli þannig fyrir að það þvælist ekki fyrir öðrum merkum málum og að þinghaldið styttist. Í umræðunum hefur verið bent á leið til þess sem er sú að gildistökuákvæðinu verði breytt og stjórnarandstaðan hefur gefið til kynna að hún muni geta sætt sig við slíka afgreiðslu þó að hún sé að sjálfsögðu á móti málinu. Ég hvet forseta til að kanna þann möguleika betur. Ég vil benda honum á fordæmi í því efni sem er afgreiðsla vatnalaganna svokölluðu, hér fyrr í þinginu. En þá var það þannig að leiðtogi stjórnarinnar og talsmaður Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks í því máli var Valgerður Sverrisdóttir, sem er að góðu kunn, en ekki einkum af miklum sveigjanleika eða að gefa pólitískum andstæðingum sínum mikið svigrúm. En hún gerði það í þessu efni og má hrósa henni fyrir það. Annað dæmi var rifjað upp sem forseti kynni að vilja nýta sér. Það er það tilboð sem menn rámar að vísu illa í, um fjölmiðlalögin hér fyrr á kjörtímabilinu, að farið hafði verið fram á það við stjórnarandstöðuna að hún féllist á að láta af snarpri andstöðu sinni um hríð gegn þeim lögum ef ákveðnum ákvæðum í því yrði frestað, gildistöku þeirra, fram yfir næstu kosningar. Það voru þá tvö og þrjú ár og meiri hluti kjörtímabilsins var eftir. Nú eru þetta nokkrir mánuðir, nokkrar vikur frá hinni algeru gildistöku þeirra laga. Það er Þorgerður K. Gunnarsdóttir, hæstv. menntamálaráðherra, sem er leiðtogi Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins í þessu máli, sem nú er um að ræða. Það ber nýrra við að hún er orðin ósveigjanlegri en sá sem var forustumaður stjórnarliða í fjölmiðlalögunum, hinn sveigjanlegi, mildi og 

Hv. þingmanni ber að ræða um fundarstjórn forseta.

Hann er að því. Hann er að benda forseta á leiðir út úr vandanum.

Ég á erfitt með að heyra það.

Forseti. Ég bið um að fá að klára ræðu mína. Það skal taka þær fimm sekúndur sem ég á hér eftir.

Þingmaður heldur áfram ræðu sinni.

Þakka þér fyrir forseti. En það var hinn ágæti, mildi og sveigjanlegi foringi Davíð Oddsson, sem menn minnast nú með hlýju og hugnæmum þokka hér á þinginu þegar horft er á núverandi foringja stjórnarliðsins.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs til að ræða um fundarstjórn forseta og vil byrja á því að lýsa yfir megnri óánægju minni með að mér skuli úthlutaður ræðutími á næturnar. Mér var ætlaður ræðutími í gær klukkan hálftólf. Frú forseti. Ég er að ræða um fundarstjórn forseta og var að mótmæla því að mér sé ætlaður ræðutími á næturnar. Ég er mjög ósáttur við það og sérstaklega í ljósi þess að þegar ég kaus núverandi hæstv. forseta til þess starfa sem hún gegnir var sérstaklega rætt um að þetta ætti að vera fjölskylduvænn vinnutími. Ég lenti í því í gær að í stað þess að vera heima í rólegheitunum að svæfa son minn var ég sendur hingað niður í þing til að svæfa hálfa þjóðina. 
             Ef stjórnarliðið hefði gefið sér tíma til að hlusta á umræðuna í gær hefði það áttað sig á því að hér var bent á mjög mikinn galla í frumvarpinu. Ég hef áður bent á annan galla. Sá galli sem ég hef verið að benda á er að verði þetta frumvarp samþykkt klippir það beinlínis á lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Var það ætlunin, er það vísvitandi gert? Ég held ekki og það finnst mér næg ástæða til að taka frumvarpið til baka inn til nefndar. Hitt er kannski öllu verra, frú forseti, 

Forseti bendir hv. þingmanni á það að hér er ekki verið að ræða efni frumvarpsins um Ríkisútvarpið, heldur um fundarstjórn forseta. Forseti getur enn fremur upplýst um það að forseti hefur upplýsingar um að hv. þingmaður hefur talað í hartnær níu klukkustundir í þessu máli þannig að það er kannski skiljanlegt að hv. þingmaður þurfi að hafa sinn tíma til að ræða málefni Ríkisútvarpsins, hvort sem er að degi eða kvöldi.

Frú forseti. Það er ekki mér að kenna að mér sé ætlað að ræða þetta mál hér á næturnar, það er ekki mín ákvörðun, alls ekki. Ég er hér að benda á tvo galla í frumvarpinu, frú forseti, það er einfaldlega það sem ég er að gera. En ef þetta eru ekki gallar er þetta vísvitandi gert og ég er ekki viss um að allir stjórnarliðar hafi áttað sig á því að það sé vísvitandi að þeir sem einungis greiða fjármagnstekjuskatt borgi ekki afnotagjöld, þeir borgi ekki nefskatt.  
             Honum ber að halda sig við efnið. ) Frú forseti. Því er nú þannig til hagað, eins og ég hef bent á, að mér er ætlað að ræða málið hér á næturnar. Þá eru stjórnarliðarnir einfaldlega ekki mættir til að hlusta á ræður mínar.

Það er ekki rétt, ég var hér í nótt að hlusta á þig.

Þú komst í fimm mínútur, þegar hana vantaði fimm mínútur í tvö og þá var ræðunni ekki lokið.

Ég hlustaði á þig.

Þú hlustaðir ekki á mig.

Samkvæmt þingsköpum er ekki ætlast til þess að ræðumenn tali við þingmenn úti í sal. Þeim ber að beina máli sínu til forseta.


             Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs undir liðnum um fundarstjórn forseta til þess að þakka hæstv. forseta fyrir gríðarlegt þolgæði og aðdáunarverða þolinmæði gagnvart hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar. Þeir hafa nú á þessu kjörtímabili rætt um málefni Ríkisútvarpsins í 120 klukkustundir og rætt hér um störf þingsins og fundarstjórn forseta meira og minna alla þessa viku. Hæstv. forseti hefur sýnt mikla lipurð við stjórn þingsins þannig að það ber að þakka sérstaklega fyrir það. Þessi framkoma hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar er auðvitað þinginu til minnkunar og þeim mun aðdáunarverðari er afstaða og stjórn hæstv. forseta. Það er hlegið, hæstv. forseti, að hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar og það er ekki bara hlegið, það er tröllhlegið að þingmönnum stjórnarandstöðunnar úti um allt land. 

Já, hvað …?

Menn hafa gert mikið úr því hver sé stefna Framsóknarflokksins  
             Það væri hins vegar aðdáunarvert að fara yfir stefnu stjórnarandstöðunnar, fara t.d. yfir skoðanir hv. þingmanna Samfylkingarinnar. Hverjar skyldu þær vera? Hv. þm. Össur Skarphéðinsson segir að það sé verið að einkavæða Ríkisútvarpið. Á sama tíma kemur aðalgúrú Samfylkingarinnar í menntamálum og talsmaður Samfylkingarinnar í menningarmálum 

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa hljóð hér í salnum.

Hæstv. forseti. ...

Svona frammíköll ganga ekki. Forseti vill líka benda hv. ræðumanni á það að honum ber að ræða um fundarstjórn forseta …

Já, hæstv. forseti, ég …

… en ekki um efni frumvarpsins sem er á dagskrá hér á eftir.

Hæstv. forseti. Ég hef ítrekað vikið að fundarstjórn forseta í ræðu minni eins og fram hefur komið og þakkað henni sérstaklega fyrir skelegga fundarstjórn. 
            

Tímanum er lokið.

Forseti vill ítreka að hér er búið að eyða ómældum tíma á dagskrá þingsins í að ræða um liðinn fundarstjórn forseta og ætlast er til þess að hv. þingmenn haldi sig þá við það efni.

Frú forseti. Ég ætlaði aðeins að greiða fyrir þingstörfum. Nú er klukkan u.þ.b. 10 mínútur yfir 11 og ég vildi rifja það upp að í gær var rætt hér um fundarstjórn forseta og þá stóð bunan út úr þingmönnum stjórnarandstöðunnar sem kvörtuðu yfir því að ekki væri hægt að ræða mikilvæg málefni eins og málefni Byrgisins. Á það var síðan fallist að rætt yrði um málefni Byrgisins utan dagskrár og fundur var settur í dag fyrir þremur korterum þar sem boðað er að það eigi að ræða málefni Byrgisins, en þá skyndilega liggur hv. þm. Ögmundi Jónassyni ekkert á að ræða það mikla þjóðþrifamál frekar en öðrum þingmönnum stjórnarandstöðunnar. Nei, nei, þeir koma hérna hver á fætur öðrum upp í ræðustól Alþingis og halda áfram þessu grímulausa málþófi sem hefur staðið hérna síðan á mánudaginn. Ég leyfi mér að fullyrða að almenningi sem fylgist með þessum þingstörfum - það eru u.þ.b. 4.000 manns á hverjum degi sem fylgjast með beinum útsendingum hér og reyndar fleiri úti í þjóðfélaginu - er svo misboðið að sjá í hvaða stöðu þjóðþingið er, sjá hvernig stjórnarandstaðan hefur hneppt Alþingi Íslendinga í gíslingu, 

Virðulegi forseti. Það mál sem við höfum óskað eftir að taka á dagskrá hefur á sér margar hliðar, bæði fjárhagslegar og faglegar. Ég vil taka það fram í upphafi að ég tel afar mikilvægt að þetta félagslega úrræði sé til staðar, að hægt sé að vista heimilislausa og þá sem minna mega sín í samfélaginu og koma þeim til aðstoðar í vandamálum sínum. Þessi umræða má ekki gera lítið úr því mikilvæga hlutverki að slík úrræði séu til staðar. Félagsmálanefnd og fjárlaganefnd hafa nú í tvo morgna farið yfir þetta mál og reynt að kynna sér það í þaula enda er málið grafalvarlegt. Umfjöllun nefndanna er ekki lokið. Þrátt fyrir það tel ég mikilvægt að hægt sé að koma að hér í umræðunni fyrirspurnum til hæstv. ráðherra um þetta tiltekna mál. Kjarninn í því sem ég vil ræða eru árin 2003–2007. Þetta eru fjögur ár eða þar um bil þar sem rúmlega 200 millj. kr. hafa runnið úr ríkissjóði til Byrgisins, þ.e. með kaupum á fasteign og framlögum til verkefnisins. Á árinu 2003 samþykkti ríkisstjórnin skilyrta fjárveitingu til þessa verkefnis og þar var gerð skýlaus krafa um ákveðin skilyrði til þess að þessir fjármunir rynnu úr ríkissjóði. Í framhaldi af því var gengist í að útbúa yfirlýsingu þar sem taka átti fram hvernig að fjárveitingunum skyldi staðið. Ég held að það sé mikilvægt í þessari umræðu að fara aðeins yfir þessi skilyrði til þess að upplýsa um hvað þetta mál snýst. Í yfirlýsingu ráðuneytisins og Byrgisins, sem reyndar var aldrei undirrituð af Byrginu vegna deilna um fjölda vistmanna þar sem ráðuneytið gerði kröfu um að þeir yrðu 55 en á árunum 2003–2007 náðu þeir aldrei nokkurn tíma þeirri tölu, voru skilyrði fyrir þessum útgreiðslum að ársreikningar lægju fyrir og að Byrgið hefði komið málum sínum í skil. Enn fremur að ríkisendurskoðandi hefði yfirumsjón með þessu verkefni, en í umfjöllun nefndarinnar hefur komið fram að ríkisendurskoðandi vissi aldrei um tilvist þessarar yfirlýsingar og þar af leiðandi átti hann þess ekki kost að vita að það væri hlutverk hans að fylgja eftir framkvæmd þessa þjónustusamnings. Í skilyrðunum var enn fremur tekið fram að ef rekstraraðili, þ.e. Byrgið, uppfyllti ekki þessar kröfur og fleiri til mætti stöðva greiðslur án þess að viðkomandi ætti nokkurn rétt á hendur ríkissjóði. Þetta eru þau atriði sem skipta máli í þessari umræðu, því að þrátt fyrir að þessi skilyrði hafi legið fyrir, þrátt fyrir að þetta hafi verið forsendur fyrir útgreiðslu runnu úr ríkissjóði í þetta verkefni á þessum árum á þriðja hundrað milljónir króna. Á þriðja hundrað milljónir runnu úr ríkissjóði til þessa verkefnis á þessum árum án þess að þessi skilyrði væru uppfyllt. Það er hlutverk félagsmálaráðherra að sjá um þessar greiðslur og hafa eftirlit með þeim. Við höfum fjallað talsvert um það í þessari umræðu hvar ábyrgðin kunni að liggja, þar hefur hver bent á annan og helst enginn viljað taka á sig nokkra ábyrgð ef formaður fjárlaganefndar er undanskilinn. Það sem er kannski kjarninn í þessu máli og kom fram á fundi í morgun og einnig í gær er að talað er um að geysilegur pólitískur þrýstingur hafi búið að baki því að þessar greiðslur runnu úr ríkissjóði og ég spyr hæstv. 

Hæstv. forseti. Byrgismálið er mjög alvarlegt mál og félagsmálaráðherra staðfestir fyrir sitt leyti þá ábyrgð sem á því embætti hvílir. Hæstv. ráðherra Magnús Stefánsson er veðurtepptur erlendis á þessari stundu. Frá 1999 hefur Alþingi veitt Byrginu fjárstuðning á fjárlögum. Fram til 2002 höfðu rekstraraðilar Byrgisins samskipti við ýmsa aðila innan stjórnkerfisins, m.a. við utanríkisráðuneytið vegna húsanna í Rockville. Síðari hluta ársins 2002 ákvað þáverandi forsætisráðherra að félagsmálaráðuneytið tæki við þessum samskiptum en þá hafði utanríkisráðuneytið upplýst að Byrgið yrði að hverfa frá Rockville með starfsemi sína. Í janúar 2002 lauk Aðalsteinn Sigfússon við úttekt fyrir utanríkisráðuneytið um starfsemi Byrgisins. Í niðurstöðum kemur m.a. fram að þörf sé á því úrræði sem Byrgið bauð. Einnig er þar fjallað um fjármál Byrgisins. Það er rangt að skýrslu þessari hafi verið stungið undir stól. Við hana var stuðst í því starfi sem í hönd fór. Þáverandi utanríkisráðherra vísaði til úttektarinnar í svari við fyrirspurn á Alþingi hinn 13. febrúar 2002 og úttektarinnar er getið í bréfi félagsmálaráðuneytis til fjárlaganefndar í september 2003. Þessar upplýsingar lágu því fyrir á þessum tíma. Síðari hluta ársins 2002 og fram á árið 2003 var mikil umfjöllun á Alþingi, í ríkisstjórn og í fjölmiðlum um fjárþörf Byrgisins. Mikill þverpólitískur stuðningur og almennur þrýstingur var á stjórnvöld að leysa málefni Byrgisins með húsnæði og auknum fjárframlögum. - Þetta er það sem hv. þingmaður var að spyrja um. - Hófust þá viðræður við fulltrúa Byrgisins undir forustu félagsmálaráðuneytisins en með aðkomu utanríkisráðuneytis, heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis og dóms- og kirkjumálaráðuneytis. Var yfirlýsing undirrituð í apríl 2003 þar sem sett voru skilyrði fyrir áframhaldandi stuðningi við starfsemina. Eitt af þeim var að skipulagsskrá fyrir rekstrarfélag hefði verið samþykkt og send til skráningar. Í framhaldi af þessu var stofnað Byrgið, líknarfélag – sjálfseignarstofnun og það skráð hjá réttum opinberum aðila. Jafnframt ákvað ríkisstjórnin að festa kaup á Efri-Brú í Grímsnesi og gerðu Fasteignir ríkissjóðs afnotasamning við rekstraraðila Byrgisins um húseignirnar vorið 2003. Frá þessum tíma hafa greiðslur af fjárlögum runnið til Byrgisins, líknarfélags – sjálfseignarstofnunar og í því sambandi höfð hliðsjón af yfirlýsingu um styrk frá því í október 2003. Ekki voru taldar forsendur fyrir því að gera þjónustusamning enda var ríkið í þessu tilviki ekki að kaupa þjónustu sem það hefði ella þurft að sinna sjálft. Byrgið og fjölmörg önnur félagasamtök fá á hverju ári styrki greidda á grundvelli fjárlaga. Af greinargerð Ríkisendurskoðunar frá því í janúar verður ekki dregin önnur ályktun en að rekstraraðilar Byrgisins hafi brugðist því trausti sem þeim var sýnt. Í fyrrnefndri yfirlýsingu um styrk er ákvæði um að óheimilt sé að nota styrkfé til annarra óviðkomandi verkefna. Félagsmálaráðherra óskaði þess 16. nóvember sl. að Ríkisendurskoðun gerði athugun á fjárreiðum Byrgisins. Því liggur greinargerð Ríkisendurskoðunar nú fyrir og á grundvelli hennar hafa lögregluyfirvöld fengið fjárhagsleg málefni Byrgisins til meðferðar. Þrátt fyrir það hefur félagsmálaráðherra ekki dregið fjöður yfir að eftirlit hefði mátt vera í betra horfi. Einnig hefur ríkisendurskoðandi tekið undir það að efla megi eftirlit stofnunarinnar með fjármunum sem renna til aðila utan hins opinbera kerfis. Er því mikilvægt að leggja áherslu á að lærdómur verði dreginn af þessu máli og unnið markvisst að því að efla innra og ytra eftirlit með fjárveitingum úr ríkissjóði. Hefur sú vinna þegar farið af stað í félagsmálaráðuneytinu í samvinnu við Ríkisendurskoðun. Auk þess vinnur fjármálaráðuneytið nú ásamt félagsmálaráðuneytinu að gerð almennra reglna um ráðstöfun á styrkjum, skilgreindum kröfum fyrir útgreiðslu og kröfum um skil á gögnum um framkvæmd verkefnis. Verður einnig haft náið samráð við Ríkisendurskoðun um frágang þessara reglna. Áhersla hefur verið lögð á það af hálfu félagsmálaráðuneytisins að finna lausnir fyrir þá einstaklinga sem voru í Byrginu þegar ákveðið var að loka því. Að þessu er unnið um þessar mundir, bæði hvað varðar skammtímalausnir 

Frú forseti. Sú umræða sem orðið hefur á síðustu dögum um málefni Byrgisins og starfsemina sem þar hefur verið sinnt dregur athyglina að stöðu þessa málaflokks í samfélaginu. Hún dregur athyglina að því hvernig samfélagið sem heild axlar ábyrgð á fólki sem einhverra hluta vegna getur ekki átt samleið með eðlilegum hætti í samfélaginu um lengri eða skemmri tíma. Allt er þetta fólk meðborgarar okkar og á sama rétt og við öll, hver og einn. Þetta finnst mér gleymast í þeirri umræðu sem nú fer fram. Þessi ábyrgð virðist líka gleymast í umræðunni sem hér á sér stað í boltakasti á milli ráðherra og einstakra stofnana á vegum ríkisins. Í skýrslu sem unnin var af sérfræðingi um starfsemi Byrgisins og utanríkisráðherra vitnaði til í janúar 2002 segir svo, með leyfi forseta: „Í heild er um einstaklinga að ræða sem eru félagslega, tilfinningalega og líkamlega illa farnir af misnotkun vímugjafa og þurfa því á að halda langtímaendurhæfingu og í sumum tilvikum langtímaathvarfi og -búsetu. Vegna þessa virðist Byrgið þjóna margháttuðu hlutverki.“ En í umsögn læknis, Þórarins Tyrfingssonar er ítrekað, eins og þarna kemur fram, að þarna er um sjúklinga að ræða. Þess vegna spyr ég: Á hvaða forsendum tók forsætisráðherra þá ákvörðun að þessi málaflokkur og starfsemi Byrgisins skyldi fara undir félagsmálaráðherra en ekki undir heilbrigðisráðherra eins og skýrslan öll 

Virðulegi forseti. Hér eru til umræðu málefni Byrgisins. Félagsmálanefnd og fjárlaganefnd hafa nú í tvo daga fjallað um þetta mál og þó að þeirri umræðu sé ekki lokið ætla ég að öll kurl í málinu séu komin til grafar, það liggi alveg ljóst fyrir hvernig þetta mál er vaxið. Ég vil taka það fram að frá upphafi þegar greiðslur til Byrgisins komu fyrst inn í fjárlög voru þær á vegum félagsmálaráðuneytisins og hafa aldrei verið annars staðar. Þær komu fyrst til hreinlega á grundvelli mannúðarmáls, vegna útivistar heimilislauss fólks, að reyna að hjálpa því. Þannig hefur það alltaf verið. Þegar við förum yfir þessi mál er alveg ljóst og þarf ekkert að fara í grafgötur með það að hér hafa orðið ákveðin stjórnsýslumistök. Þau mistök má eingöngu rekja til þess að menn hafa farið mjög óvarlega. Allar reglur og öll lög eru mjög skýr, IV. kafli fjárreiðulagana, 30. gr., sem segir til um framkvæmd fjárlaganna segir þetta nákvæmlega.  Fyrir fimm árum var á vegum fjárlaganefndar og með aðstoð fjármálaráðuneytisins gerð krafa til þess að öll ráðuneytin settu sér skýrar og afmarkaðar reglur um hvaða verklag skyldi viðhaft við úthlutun styrkja. Mörg ráðuneyti hafa farið eftir því. Það er mjög nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir því að þarna var þetta ekki gert og menn fóru mjög óvarlega. Sú ályktun sem við getum dregið af því máli er að við verðum að læra að það borgar sig og þær kröfur verða alltaf gerðar af þjóðinni og skattborgurunum 

Frú forseti. Auðvitað eru fjármálin ekki aðalatriði í þessu máli heldur sá mannlegi harmleikur sem átti sér stað á meðferðarheimilinu. Það skiptir náttúrlega miklu í framhaldinu af þessu máli að leyst verði úr vanda þess fólks sem átti allt undir þeirri starfsemi sem þar fór fram. Ég tel að það verði einnig að draga fram hina pólitísku ábyrgð í þessu máli. Það er ekki rétt sem kom fram hjá hæstv. starfandi félagsmálaráðherra, viðskiptaráðherra Framsóknarflokksins og formanni flokksins, að staða málsins hafi verið öllum ljós. Það er einfaldlega ekki rétt. Í því bréfi sem vísað er til frá 5. september 2003 er ekki verið að draga fram veikleika Byrgisins, þar segir ekki frá því hver fjármálaóreiðan í rauninni var og var öllum ljós í félagsmálaráðuneytinu. Það er ekki dregið fram í því bréfi, heldur einungis hver þörf þessarar stofnunar var fyrir fjármagn. Menn eiga að halda því til haga sem rétt er en ekki að dreifa hér einhverjum hálfsannleik um það hver staðan var í ráðuneytinu. Þetta mál vekur athygli á því hvernig fjárúthlutun til félagasamtaka er. Í þessu máli lá ljóst fyrir hver staða Byrgisins var, en með megninu af fjárveitingum sem veitt er til frjálsra félagasamtaka er engin eftirfylgni, það er ekkert eftirlit. Þetta mál er svo sannarlega mál sem læra þarf af. Það sem ég ætlaði að vekja athygli á er að gerð hefur verið rannsókn á þessu þar sem spurt hefur verið út í afstöðu sérfræðinga og ráðuneyta til þess hvernig þessum málum er komið fyrir og niðurstaðan er einfaldlega sú 

Frú forseti. Eftir ofnotkun vímuefna verður fólk fyrir heilaskaða sem leiðir af sér skerta hæfni til sjálfsbjargar og til að vinna úr uppákomum í daglegu lífi og að taka réttar og raunhæfar ákvarðanir um sitt eigið líf. Fólk í slíku ástandi er af ríkisstjórninni sett til aðhlynningar, eða eigum við að segja til geymslu, hjá fólki sem hefur enga faglega þekkingu, enga faglega menntun til að annast fólk með heilaskaða. Byrgið er að margra áliti trúfélag og trúfélag sem lítur á atferli slíkra sjúklinga sem synd. Þetta er sjúkdómur, frú forseti. Hvers vegna hefur félagsmálaráðherra ekki leitað til fagfólks til að þjónusta þessa hópa áfengis- og vímuefnaneytenda? Hvers vegna er ekki leitað til SÁÁ? Hvert á að leita næst? Á að leita til Samhjálpar? Er bókhald þeirra opið fyrir ríkisendurskoðanda? Er fagþekking þar til að annast þessa sjúklinga? Eru þjónustusamningar þar í gangi um fjárframlög frá ríkinu til að annast þessa sjúklinga? Hvers vegna er ekki leitað til SÁÁ í þessu máli? Hvers vegna er ekki notuð sú fagþekking og sú reynsla sem þar er til staðar? Hvers vegna er ekki leitað þangað, frú forseti? Hversu margir framsóknarráðherrar þurfa að koma að þessu máli áður en þeir axla ábyrgð og segja af sér?

Virðulegur forseti. Við höfum ítrekað rætt í þessum sal um aga og aðhaldsleysi við framkvæmd fjárlaga. Það mál sem hér er til umfjöllunar er sýnidæmi um þann veruleika og kennslubókardæmi um vonda stjórnsýslu. Ég vona að Jón Sigurðsson staðfesti það sjónarmið og lýsi áliti sínu á því. Byrgið veitti þjónustu fólki sem enginn annar vildi veita þjónustu. Það laut almenns velvilja og sá velvilji var kannski gagnrýnislaus eða lítill. Við getum öll lært af því, fjölmiðlar, stjórnmálamenn og embættismenn. Við öll sem komum að málinu berum ábyrgð en á framkvæmd fjárlaga ber félagsmálaráðherra ábyrgð. Félagsmálaráðherra urðu á alvarleg embættisafglöp fyrst og síðast haustið 2003, þegar hann tók um það ákvörðun að veita þessum aðila verulegt fé úr ríkissjóði þrátt fyrir það að hann í fyrsta lagi neitaði að undirrita samning við ráðuneytið. Í öðru lagi að embættismenn félagsmálaráðuneytisins höfðu verulegar efasemdir um starfsemina. Í þriðja lagi að fjármálaráðuneytið hafði gert athugasemdir um að fylgjast yrði vel með fjármálum þessa aðila. Í fjórða lagi að fyrir lá skýrsla úr utanríkisráðuneytinu um að fjármál þessara aðila væru í rúst og þrátt fyrir að þessi aðili væri í gjaldþrotaskiptum og flytja þyrfti fjárveitingu ársins yfir á ferska kennitölu. Þrátt fyrir að öll þessi viðvörunarljós blikkuðu, ákvað félagsmálaráðherra Framsóknarflokksins, Árni Magnússon, haustið 2003, að greiða skyldi út féð. Við hljótum að spyrja starfandi félagsmálaráðherra hvernig menn ætli sér 

Hæstv. forseti. Hv. fjárlaganefnd og félagsmálanefnd eru nú að fara yfir málefni Byrgisins og þeirri yfirferð nefndanna er ekki lokið og verður haldið áfram í næstu viku. Eins og þingheimur veit kom sá sem hér stendur töluvert að málinu þegar hann vann í félagsmálaráðuneytinu. Svo ég geri grein fyrir því þá var skilið við málið á vormánuðum með þeim hætti að undirrituð var yfirlýsing á milli forsvarsmanna Byrgisins og ráðuneytisins þar sem sett voru ákveðin skilyrði fyrir því hvernig fjárveitingum yrði háttað í framtíðinni. Ég hef hins vegar sagt að það séu margir sem beri ábyrgð í þessu máli og ég hef tekið hluta ábyrgðarinnar á mig. Ég hefði, eftir að ég settist í fjárlaganefnd, getað spurt einnar lítillar spurningar, hvort málin væru ekki í þeim farvegi sem ég taldi að þau væru í. Það hefði ég getað gert. En ég legg áherslu á að að sjálfsögðu treysti ég þeim aðilum sem fara með framkvæmd fjárlaga og eiga að hafa eftirlit með fjárlagagerðinni. Hér er einfaldlega um röð mistaka að ræða og við skulum bara játa það. Ég tel mjög mikilvægt að fjárlaganefnd taki þetta mál föstum tökum, að við förum yfir það með þeim aðilum sem bera ábyrgð á framkvæmd og eftirliti fjárlaga hvað betur megi fara til að minnka líkurnar á því að svona lagað geti endurtekið sig í framtíðinni. Ég vonast eftir góðu samstarfi við fjárlaganefnd í þeirri vinnu sem fram undan er. Það er mjög mikilvægt að við bætum vinnubrögð af þessu tagi. Hér er um peninga skattborgaranna að ræða og ábyrgðin er að sjálfsögðu okkar og við eigum að fara í þá vinnu að bæta verulega úr þeim annmörkum sem hér um ræðir.

Frú forseti. Það er vægt til orða tekið að þetta mál sé vont fyrir Framsóknarflokkinn. Framsóknarflokknum hefur tekist einhvern veginn að vera undir, yfir og allt um kring í þessu máli. Fyrrverandi og núverandi formaður fjárlaganefndar úr Framsóknarflokknum, fyrrverandi og núverandi félagsmálaráðherra úr Framsóknarflokknum. Meira að segja fyrrverandi utanríkisráðherra og formaður Framsóknarflokksins kemur að málinu meðan það var til húsa undir handarjaðri hans. Það er ódýr og aumleg málsvörn hjá hæstv. félagsmálaráðherra, eða fulltrúa hans hér, að skjóta sér á bak við það að Alþingi hafi veitt fé til Byrgisins. Það er nefnilega hárrétt hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að ábyrgðin á þessari framkvæmd er hjá félagsmálaráðuneytinu, er hjá félagsmálaráðherra, því að allt sem gert er í því ráðuneyti og undir því er á ábyrgð ráðherrans. Ráðherrann er jafnsekur hvort sem um beina gjörninga er að ræða eða aðgerðarleysi þegar aðgerða er þörf. Lög um ráðherraábyrgð leggja þetta að jöfnu. Þetta mál verður auðvitað að skoðast í því ljósi. Þarna er meðferð fjármuna í þvílíkum ólestri, og það er á ábyrgð félagsmálaráðherranna, að engu tali tekur. Það þýðir ekki að tala um þau mál af léttúð. Það er stóráfall ef svona hlutir gerast undir nefinu á Alþingi og eftirlitskerfi þess, Ríkisendurskoðun, og ekki bara einu sinni, heldur árum saman. Að opinberu fé sé sóað með þessum hætti, þó að í hlut eigi virðingarvert og gott verkefni. Ég verð svo að segja að ég gagnrýni líka þá ráðstöfun núverandi félagsmálaráðherra að fela með flausturslegum hætti næsta trúfélagi málefni þess heimilislausa fólks sem þarna á í erfiðleikum. Hvers vegna eru þessir hlutir ekki skoðaðir betur ofan í kjölinn áður en 

Virðulegi forseti. Væntingar þjóðarinnar til stjórnmálamanna eru ekki síst þær að þeir vinni að því að móta reglur samfélagsins með þeim hætti að hver og einn fái notið kosta sinna í eigin þágu og samfélagsins og hafi færi á að skapa sér og sínum gott og innihaldsríkt líf. Heilbrigðisþjónustan er einn grunnþátta í þjónustu við almenning. Hlutverk hennar er ekki síst að fjarlægja svo sem kostur er og/eða koma í veg fyrir hindranir sem tengjast sjúkdómum sem koma í veg fyrir að fólk geti nýtt tækifæri sín og notið kosta sinna. Það skiptir því miklu að ríkar kröfur séu gerðar til þeirra sem treyst er til að meðhöndla sjúkt fólk af hvaða toga sem sjúkdómar eru. Það liggur í hlutarins eðli að kröfurnar verða að vera faglegar. Jafnframt er sjálfsagt að krefjast þess að það fé sem varið er til málaflokksins sé vel nýtt og gagnist þeim skjólstæðingum sem það er ætlað. Fé til þjónustu er ekki ótakmarkað og hér sem annars staðar gildir að það fé sem varið er til tiltekinnar starfsemi verður ekki nýtt á öðrum vettvangi. Málefni Byrgisins hafa verið hér til umfjöllunar og eru mér tilefni þessara upphafsorða. Ekki liggur fyrir ný úttekt á faglegri starfsemi Byrgisins en greinargerð Ríkisendurskoðunar um fjármál stofnunarinnar sýnir ótvírætt að þar var ekki rétt að verki staðið. Það sem gera þarf í kjölfarið er að nýta reynsluna og læra af henni. Svo virðist sem fastari og skýrari reglur um kröfur sem uppfylla þarf áður en veitt er leyfi og fjármagn til að reka stofnanir sem sinna sjúku fólki og jafnframt þarf að vera skýrt hvaða þjónustu verið er að greiða fyrir. Verklag innan ráðuneyta og ábyrgð þarf líka að skoða. Hvað varðar skjólstæðinga Byrgisins og aðra sem glíma við vandamál af líkum toga, þá ber að leggja áherslu á að það fólk fái meðferð og þjónustu við hæfi svo það, eins og aðrir, fái notið kosta sinna.

Virðulegi forseti. Eins og hér hefur komið fram snýst þessi umræða um fólk og það er fólk sem er andlagið í þeirri starfsemi sem Byrgið átti að sinna. Í því ljósi eru afglöp hæstv. félagsmálaráðherra miklu alvarlegri vegna þess að það lá fyrir allan tímann að fjárhagur Byrgisins var í molum. Sett voru skilyrði um að því yrði kippt í liðinn áður en fjármunir rynnu úr ríkissjóði. Þeim skilyrðum var ekki fullnægt. Það stendur eftir í þessari umræðu að þrátt fyrir skilyrðin voru þessi afglöp framin í félagsmálaráðuneytinu af hæstv. félagsmálaráðherra. Þar liggur ábyrgðin. Það hefur komið skýrt fram í umræðunni að félagsmálaráðherra ber ábyrgð á framkvæmd fjárlaga, eða hæstv. félagsmálaráðherrar því að hér er um að ræða tímabilið 2003–2007. Þeir hafa ekki staðið undir þeirri ábyrgð þennan tíma. Þetta liggur alveg ljóst fyrir í þessari umræðu. Spurningin er þá sú: Hvernig ætlar Framsóknarflokkurinn að axla þá ábyrgð því að hér er um að ræða milli 200 og 300 millj. sem hafa runnið úr ríkissjóði eftirlitslaust? Það eru dálítið dýr afglöp og ýmsir þurfa að bera mikla ábyrgð ef þeir fremja sambærileg afglöp. Í lokin vil ég segja það, virðulegi forseti, að afglöpin eru ekki einungis fjárhagsleg, því að eftir að upplausnin varð í Byrginu misstu u.þ.b. 20 einstaklingar heimili sitt og fóru á götuna. Ekki var brugðist við því gagnvart þessum einstaklingum þegar upplausnin varð og reynt að leysa úr vanda þeirra. Þar er enn frekar ábyrgð hæstv. félagsmálaráðherra 

Hæstv. forseti. Ég endurtek að málið er alvarlegt og ábyrgð félagsmálaráðherra liggur fyrir.  Magnús Stefánsson félagsmálaráðherra hefur ekki skotið sér undan neinni ábyrgð í þessu máli. Hann ber pólitíska ábyrgð á því frumkvæði að biðja Ríkisendurskoðun að fara í saumana á fjárreiðum Byrgisins. Hann ber líka ábyrgð á því að málið var upplýst. Hann ber pólitíska ábyrgð á því að stöðva opinberar styrkveitingar til Byrgisins. Hann ber líka ábyrgð á þeim lausnum sem unnið er að núna í samvinnu við ýmsa fagaðila, þar á meðal velferðarsvið Reykjavíkurborgar. Nú þarf að læra af þessum mistökum og bæta misfellur. Vinna er þegar hafin að því markmiði undir forustu hæstv. félagsmálaráðherra Magnúsar Stefánssonar. 
            

Frú forseti. Nú er að hefjast fimmti dagur af umræðum um Ríkisútvarpið.  Það sem skiptir máli er að greina aðalatriðin frá því sem ekki skiptir máli. Mér finnst því miður, frú forseti, að menn hafi farið allt of mörgum orðum um þætti þessa máls sem varða nánast ekkert frumvarpið og þess vegna hefur verið um mikla tímaeyðslu að ræða. Á miðvikudag var flutt mikil ræða sem stóð í tæpa sex tíma. Hv. þm. Valdimar Friðriksson hélt hana. Það sem mér finnst sérkennilegt og ánægjulegt er að í stuttu andsvari í gær kom hann öllu því að sem hann vildi koma að í sinni löngu ræðu. Honum dugði einnar mínútu andsvar. Það sem skemmtilegra var við þetta var að hann sagði það sjálfur í andsvarinu. Það var ekki meira sem hann þurfti að koma að. Hann náði því á einni mínútu. Það var um málefni starfsmanna. Mig undrar nokkuð það sem einn hv. þingmaður Samfylkingarinnar hefur talað um, að stofnunin Ríkisútvarpið sé grundvallarstofnun samfélagsins. Ef ég skil þau orð rétt, grundvallarstofnun samfélagsins, þ.e. RÚV, er stórt og mikið sagt. Það er svona svipað og hv. Alþingi, hugsanlega háskólinn, sjúkrahúsin, Seðlabankinn. Mér finnst þess vegna undarlegt að menn sem líta á RÚV sem svo gríðarlega mikilvægt tæki í samfélagi okkar skuli þá ekki koma með skýrari og betri tillögur og hv. Samfylking skuli ekki koma með skýrari tillögur um hvernig hún vill hafa RÚV og fjölmiðlun almennt í landinu. Ég undra mig nokkuð, frú forseti, á að ekki skuli hafa komið fram í umræðu um frumvarpið að ríkið ætti t.d. að fara að gefa út dagblað. Það væri afar eðlilegt miðað við þennan grundvallarþátt í ríkinu að Ríkisútvarpið gæfi bara út dagblað. Það hefur ekki heyrst.

Viltu leggja þetta niður? Viltu selja það?

Það koma frammíköll frá hv. þm. Merði Árnasyni og hann spyr hvort við viljum selja Ríkisútvarpið.

Nei, RÚV.

Ég ætla að koma að því síðar í ræðu minni, einmitt um framtíð ríkisútvarps, ég held að það sé mjög gagnlegt að fara jafnframt aðeins yfir það. Í 1. gr. þessa frumvarps sem er stutt og sakleysisleg en hefur farið afskaplega í taugarnar á vinstri grænum er sagt um eignarhald RÚV að það sé ohf. Því er komið í þann búning, nútímarekstrarform, búning sem hentar þessari stofnun til frambúðar. Það er verið að gera þessa stofnun og stjórnunarstrúktúr hennar þannig að hann sé straumlínulagaðri og eigi auðveldara með að bregðast við nýjum aðstæðum rétt eins og allt viðskiptalíf í þessu landi. Það þarf að hafa tækifæri til að bregðast við slíkum hlutum. Það er það sem er verið að gera með því að koma þessu í þann farveg sem hér er gert í 1. gr. laganna. Það er skýrt af hálfu stjórnarflokkanna í 1. gr. að ekki stendur til að selja RÚV og þá er það svar komið gagnvart meiri hluta stjórnarflokkanna að það er ætlanin að selja ekki útvarpið.

En ef það fæst gott verð?


            

En RÚV?

Ég ætla að koma að því eins og ég sagði áðan hver verður framtíð RÚV og hvernig við horfum á hana  Framtíð RÚV inn í hinn langa tíma, 10–20 ár, við skulum bara sjá hvernig mál þróast og skipast eftir að þessi lög hafa náð fram að ganga, hver þá verður afstaða meiri hluta Alþingis. Það verður að koma í ljós. Það kann vel að vera að svokallaðir sölumenn RÚV sem hafa talað hér og talað og talvélar stjórnarandstöðunnar tali þannig fyrir RÚV að það væri skynsamlegast að selja það, það kann vel að vera. Við skulum bara skoða það þegar þar að kemur. Það er alveg óhætt að segja um þessa fyrirhuguðu lagasetningu hér að auðvitað er margt efnislega í henni sem þarf að fara yfir og huga að. Það er það sem ég vil einmitt fá að ræða við hv. þingmenn. Við erum nefnilega með ríkisstofnun sem er að fara í samkeppni og er í samkeppni og hefur verið í samkeppni við einkamarkaðinn. Þessi ríkisstofnun mun fá nefskatt sem við þekkjum í samkeppni við hin frjálsu fjölmiðlafyrirtæki sem einungis byggja tekjur sínar á afnotagjöldum og auglýsinga- og kostunartekjum. Það kunna að koma einhverjir nýir tekjupóstar á þessum markaði en það er flókið mál að koma þannig stofnun, fyrirtæki sem er búið að setja í ohf., svo fyrir að það megi fara vel fram í þeirri samkeppni sem við viljum hafa. Við viljum hafa samkeppni á þessum markaði og við þurfum að sjá inn í framtíðina hvernig við viljum koma þeirri samkeppni best fyrir. Það er ekkert endilega sjálfgefið að það sé best gert með því að ríkið reki slíka stofnun, ekkert endilega. Þess vegna verður tíminn svolítið að leiða í ljós hvað best er í því efni. Álit Samkeppniseftirlitsins hefur komið fram varðandi þau atriði sem ég hef nefnt hér, tekjuþáttinn og við höfum heyrt svokölluð ESA-mál. Og það er ljóst af þeirri umræðu sem hér hefur átt sér stað að ESA hefur ekki sagt sitt síðasta orð. Það hefur margsinnis verið upplýst í menntamálanefnd að þegar lögin um Ríkisútvarpið ohf. hafa verið samþykkt mun stofnun ESA fara yfir málið. Það kann vel að vera, eins og í margri lagasetningu á hv. Alþingi, sérstaklega þegar við förum að vinna með þessi lög, að það þurfi að taka tillit til einhverra þátta er varða samkeppnisliðinn. Við samþykktum fyrir nokkrum árum lög um raforkumálin og við þekkjum það að þau fengu góða umfjöllun í þinginu. Mönnum sýndist sitt hvað um þann lagabálk. Við höfum nokkrum sinnum, einmitt vegna samkeppnisþáttanna, þurft að breyta þeim lögum, ekki mikið en við höfum þurft að gera það og menn hafa gengið til þess verks að breyta þeim lögum með tilliti til reynslu og aðstæðna sem hafa skapast. Ég held að það sé alls ekki óeðlilegt að við horfum á sama hátt til þessarar lagasetningar. Mér kemur ekki til hugar sjálfum að segja að ekki þurfi að fylgja eftir þessari lagasetningu, hafa eftirlit með því hvernig til tekst, hvernig markaðurinn þróast og þá skulum við vera tilbúin að taka þennan lagabálk upp og leiðrétta eftir því sem samfélag okkar óskar eftir að haldið verði um þennan málaflokk.  Sá þáttur sem mér finnst að stjórnarandstaðan hefði átt að gefa meiri gaum hér er 3. gr. frumvarpsins, um hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins í almannaþágu og það er sá samningur sem þar er gert ráð fyrir að verði gerður milli menntamálaráðherra og Ríkisútvarpsins ohf. sem er þjónustusamningur um þau mál sem varðar almannaþjónustuna. Ég legg gríðarmikla áherslu á að þarna er tekið á þeim þætti sem er ríkisstyrkurinn sem stofnunin á að fá sem nefskatt og þarna á að greina á milli almannaþjónustunnar og samkeppnisþjónustu sem stofnunin mun veita. Ég legg mikla áherslu á það að Ríkisendurskoðun á samkvæmt 5. lið 9. gr. laganna að vera sá aðili sem gerir árlega úttekt á þessum samningi og þar er einmitt sá þáttur sem við þurfum að fylgjast hvað best með. Við gætum þurft að endurskoða þann þátt. Það hefur komið fram í umsögnum aðila sem hafa komið að þessu máli og til menntamálanefndar um þann hátt sem Kvikmyndasjóði hefur verið búinn um að aðilar geti haft aðgang að sjóði sem sæi um almannatengslin og þann menningarþátt sem Ríkisútvarpinu er ætlaður að það kunni vel að vera að við ættum að huga meira að þeirri aðferð sem þar hefur verið notuð. Ég hef samt ekki heyrt í umræðunni að menn hafi farið inn á þann þátt og tekið þá umræðu í sjálfu sér. Ég sakna þess svolítið. Mér finnst, frú forseti, sérstaklega hjá þingmönnum Samfylkingarinnar, að því lengra sem líður á umræðuna komi greinilegar í ljós meiri skoðanamunur innan hvers þingflokks en var í upphafi umræðunnar þar sem kemur fram að sumum finnst að verið sé að búa Ríkisútvarpinu þannig kjör og aðstæður að stofnunin muni kafkeyra hina frjálsu fjölmiðla. Í öðrum ræðum, eins og hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni, kemur fram að það vanti tekjur í frumvarpið fyrir Ríkisútvarpið þannig að það geti betur gegnt skyldum sínum. Þarna stangast á því að síðan hafa komið hér upplýsingar um þingmenn Samfylkingarinnar sem vilja gjarnan sjá að Ríkisútvarpið verði rekið í ohf.-forminu þannig að þær skoðanir sem hafa komið hér fram hjá hv. stjórnarandstæðingum eru gríðarlega mismunandi. Í lokin, frú forseti, vil ég gjarnan sjá að þessari umræðu verði lokið með því að hv. þingmenn beini umræðunni meira að efnisatriðunum sem eru vissulega átakapunktar varðandi RÚV og rekstur þess. Það er nefnilega jafnvægislistin milli þess að við erum með ríkisstofnun sem fær nefskatt og þess að við erum með fyrirtæki í samkeppni á þessum markaði.

Frú forseti. Loksins kom að því að við fengjum að hlýða á ræðu hv. þm. Kjartans Ólafssonar, sem er nefndarmaður í menntamálanefnd. Það hefur verið athygli vert hér síðustu daga að alltaf þegar maður hefur verið að gera sig kláran til að hlusta á hans ræðu þá hefur KÓ fallið niður ræðulistann. Hvers vegna veit ég ekki. En það er aukaatriði. Mig langar til að spyrja hv. þm. Kjartan Ólafsson: Telur hv. þingmaður að réttindi og kjör opinberra starfsmanna séu ekki skert verði frumvarpið samþykkt óbreytt? Síðan er hitt atriðið sem kom í ljós í gærkvöldi og ég ræddi hér inn í nóttina á þeim ræðutíma sem mér var úthlutaður. 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Valdimar Friðriksson undrast að ég skuli hafa færst til á mælendaskrá. En svo háttar nú til með okkur landsbyggðarþingmennina að við erum um þessar mundir, samhliða því að standa vaktina í þinginu,  Ég fékk spurningu frá hv. þingmanni um starfsmennina, um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og hvort tekið hafi verið tekið til þess. Nú er það þannig, virðulegi forseti, að á hinu háa Alþingi höfum við breytt nokkrum stofnunum í hlutafélög. 

Herra forseti. Það var þess virði að bíða eftir því að röðin kæmi að Kjartani Ólafssyni því að hann féll nákvæmlega í þá gildru sem ég lagði fyrir hann. Hann er að viðurkenna það hér að hann sé sáttur við að réttindi og þar af leiðandi kjör starfsmanna Ríkisútvarpsins verði skert eins og gerist óhjákvæmilega með frumvarpinu. Það dugar ekki að vísa í fyrri frumvörp eða lagasetningar eins og til dæmis Matís ohf. því að þar var illa gert við starfsmenn. Það er akkúrat málið. En hér er þetta komið frá enn einum nefndarmanninum, að vísivitandi tekur hann þátt í því að skerða réttindi og kjör starfsmanna Ríkisútvarpsins. Hins vegar, herra forseti, þætti mér afskaplega vænt um, af því að hv. þm. Kjartan Ólafsson hefur setið í menntamálanefnd og þar af leiðandi væntanlega hitt 150 gesti o.s.frv., að hann svari síðari spurningunni: Er það vísvitandi gert hjá hv. þm. Kjartani Ólafssyni að undanþiggja fjármagnstekjuskattsgreiðendur 

Herra forseti. Hv. þingmaður talar um að kjör starfsfólks hjá hinu nýja fyrirtæki muni skerðast til framtíðar. Ég er ekki sannfærður um að eðlilegt sé að ganga út frá því að þó að rekstrarformi stofnana sé breytt í hlutafélag að þá sé sjálfgefið að laun lækki. Það hefur verið margbent á það af hálfu starfsmanna RÚV að þeir telja sig hafa verið á lægri launum hjá stofnuninni RÚV vegna þess að þetta sé stofnun og þeir geti haft betri kjör á öðrum vettvangi.  
            

Forseti. Þegar hv. þm. Kjartan Ólafsson tekur hér til máls verða menn að minnast þess að hann er fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í menntamálanefnd. Þess vegna er meiri þungi í því sem hann segir en hjá þeim þingmönnum sem hér tala af hálfu stjórnarliðsins utan menntamálanefndar. Kjartan Ólafsson sagði tvennt mjög merkilegt í tiltölulega stuttri ræðu. Annars vegar gekk Kjartan í þessari ræðu í sölunefndina. Hann er fjórði maður í sölunefnd Sjálfstæðisflokksins, sölunefnd ríkiseigna og Ríkisútvarpsins, vegna þess að hann sagði að það væri ekki sjálfsagt að ríkið ætti að reka stofnun eins og Ríkisútvarpið. Hann spurði, eins og hefur verið spurt hér fram og aftur í kringum Ríkisútvarpið af hálfu öfgamanna af frjálshyggjuvæng: Á ekki ríkið alveg eins að gefa út dagblað? Ég sakna þess eins að Kjartan skuli ekki hafa verið með þeim hv. þingmönnum Pétri Blöndal, Sigurði Kára Kristjánssyni og Birgi Ármannssyni á tillögunni um að selja Ríkisútvarpið. En hann er greinilega kominn í þann hóp og það væri ágætt ef hann staðfesti það hér enn frekar á eftir. Hitt sem Kjartan Ólafsson sagði - og það kemur þessari umræðu kannski mjög nákvæmlega og miklu meira við - það var þetta: Hann sagði að það gæti vel verið að þetta frumvarp væri þannig úr garði gert að einhver atriði þess gæti þurft að bæta eftir gegnumferð hjá ESA. Hann sagði það. Það er hér vottfest í þingtíðindum. Félagi hans, formaður menntamálnefndar, sagði í gær í svari við fyrirspurn frá mér að það væri hafið yfir allan vafa, með leyfi forseta, „hafið yfir allan vafa“ - allan vafa,  Nú kemur í ljós að það land er ekki þurrara en svo að í því eru flóar og fen því að Kjartan Ólafsson sem er félagi Sigurðar Kára Kristjánssonar í þessari nefnd - og atkvæði hans réð úrslitum við að taka málið út úr nefndinni - segir að það geti vel verið að einhverjum efnisatriðum þurfi að breyta hér  Ég biðst afsökunar, forseti, að hafa talað hér lengur en til stóð en það er vegna þess að klukkan er nokkuð hvikul.

Það er meðtekið og afsakað.

Herra forseti. Ég fagna því að hv. þingmaður hafi fengið rúman tíma til að fara yfir málið. Hann ræðir hér um sölumenn RÚV. Ég tel að stjórnarandstaðan hafi verið með hæstu raddirnar um sölumennsku RÚV, ekki síst hv. þm. Einar Már Sigurðarson sem talaði  Ég sagði það alveg klárt og skýrt í minni ræðu hér áðan að við þyrftum að láta tímann leiða í ljós hvert RÚV mundi stefna inn í framtíðina og að það kynni að verða fyrir því meiri hluti síðar meir á Alþingi að skynsamlegt væri að breyta rekstrarforminu enn. Mér finnst bara ekkert óeðlilegt að við horfum þannig til þess. Í dag er ekki meiri hluti innan stjórnarflokkanna fyrir því að selja RÚV og þess vegna er það sagt sérstaklega í 1. gr. frumvarpsins að ekki skuli selja RÚV. 
             Næsta atriði sem hv. þingmaður kom að er í sambandi við breytingu á frumvarpinu. Ég sagði og staðfesti það hér aftur að hvaða lög sem við samþykkjum hér á þinginu þá eigum við auðvitað að taka þau upp ef það koma þær aðstæður sem eru ófyrirséðar þegar viðkomandi lagasetning á sér stað. Ég nefndi sérstaklega raforkulögin. Þau hafa nokkrum sinnum verið tekin upp og ég held að við séum bara menn að meiri að lagfæra þá hnökra sem kunna að koma upp í lagasetningu, sem koma upp vegna ófyrirséðra þátta sem gerast þegar stofnunin fer að vinna.

Forseti. Þetta er bara eins og ég sagði. Það staðfestist að við Kjartan erum sammála um að málum Ríkisútvarpsins gagnvart ESA, gagnvart Evrópureglum sé ekki lokið, að það sé óljóst hvernig frumvarpinu reiðir af þegar það er orðið að lögum eða ef það verður að lögum. Nú vil ég tengja þetta tvennt saman sem hv. þm. Kjartan Ólafsson sagði hér, annars vegar það að hann hefur gengið í sölunefndina, er orðinn fjórði maður í sölunefndinni, og hins vegar það að hann telur, að það sé hætta á því, að það kunni vel að vera að ESA krukki í frumvarpið eða lögin og það geti leitt til þess að hér þurfi að breyta lögunum aftur. Mig grunar að þetta hangi saman í hugum ýmissa stjórnarþingmanna, að þeir ætlist til þess, sölunefndarmenn í Sjálfstæðisflokknum, þeir hv. þingmenn Birgir Ármannsson, Sigurður Kári Kristjánsson, Pétur Blöndal og Kjartan Ólafsson  
            

Herra forseti. Það hefur margsinnis verið staðfest í menntamálanefnd að ESA mun skoða lögin þegar þau hafa öðlast gildi hér á Alþingi. Það á að vera hv. þm. Merði Árnasyni fullljóst. Þetta hefur komið fram og það er hverjum heimilt að skjóta málinu þangað. Það kann vel að vera að samkeppnisaðilarnir kæri þetta mál. Þá verður auðvitað að taka á því á þeim tíma. Það er hárrétt og ég staðfesti það. Hv. þingmaður á að vita að það kemur til þess að ESA skoði lagasetningar þegar þær eru orðnar að veruleika. Fyrr hefur ekki ESA gefið út fæðingarvottorð sitt á lagasetningunni. Við þurfum bara að standa klár á því. Þeir sem vilja Ríkisútvarpinu vel reyna að vanda sig gagnvart framgangi málsins. 

Hæstv. forseti. Það vekur athygli að fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í menntamálanefnd Alþingis skuli nú segja að ESA hafi ekki sagt sitt síðasta orð um þetta frumvarp. Annað sem vakti athygli mína, og er reyndar rangt, er að hv. þingmaður segir að kjör starfsmanna Ríkisútvarpsins kunni að vera lægri en þau ella gætu verið ef ekki væri vegna þess að stofnunin er ríkisstofnun. Þetta er misskilningur. Það er hægt að bæta kjör starfsmanna innan þess laga- og samningsramma þótt stofnunin sé ríkisstofnun. Þetta snýst allt um fjárhag. Staðreyndin er sú að fjárhagur Ríkisútvarpsins hefur verið að skreppa saman. Það endurspeglast í minna mannahaldi sem hefur dregist saman um 15% á árunum 1996–2004. Samkvæmt þessu frumvarpi er ekki gert ráð fyrir að rýmka fjárhag Ríkisútvarpsins á nokkurn hátt en menn telja að eitthvert svigrúm kunni að skapast við það að reka fólk, segja upp fólki og losa Ríkisútvarpið við Sinfóníuna eins og það er svo smekklega orðað. Síðan er hitt að hv. þingmaður segir að það sé ekki sjálfgefið, eins og það var orðað, að ríkið reki stofnun á borð við Ríkisútvarpið og það kunni vel að vera skynsamlegt að selja RÚV þegar þar að kemur. Hvað sér hv. þingmaður fyrir sér í þeim efnum? Ef kæmi gott kauptilboð í Ríkisútvarpið fyndist hv. þingmanni þá æskilegt eða koma til greina að selja og teldi hann æskilegt t.d. að sameina Ríkisútvarpið, ja, við skulum segja öðrum fjölmiðlum á borð við Morgunblaðið og Skjá einn? Ef fengist góður prís fyrir slíkan kost 

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson kemur hér að mörgum efnisatriðum og ég ætla að reyna að fara yfir þau. Ég tel að ég hafi svarað ESA-málinu í andsvari við hv. þm. Mörð Árnason þannig að það sé ekki frágengið og það hefur verið margupplýst, bæði af menntamálaráðherra héðan úr þessum ræðustól og í menntamálanefnd, að ESA hefur alltaf möguleika og er til þess að skoða lagasetninguna þegar hún hefur átt sér stað. Hv. þingmaður talar um að fjárhag stofnunarinnar hafi verið of þröngt skorinn stakkur og hann skroppið saman. Þá verða menn auðvitað að hafa umsvifin í takt við það. Það er það sem við þurfum m.a. að ræða. Ég mundi gjarnan vilja eiga orðastað við hv. stjórnarandstöðu og þá þingmenn sem tala á móti frumvarpinu um hvernig nákvæmlega við viljum hafa Ríkisútvarpið. Hvað á umfangið að vera mikið og hvaða staði í samfélaginu á það að koma inn á? Það er nákvæmlega það sem 3. gr. frumvarpsins er ætlað. Ég vildi gjarnan hafa meiri tíma til að ræða það mál við hv. þingmann. Svo er þessi almannaþjónusta sem við viljum koma að, menningin og almannaþjónustan. Hv. þingmaður spyr hvort og hvað þurfi að bjóða mikið í fyrirtækið RÚV til að það sé eðlilegt að það yrði selt því að ég hafði nefnt það í ræðu minni að það væri ekki alveg útilokað. Aðalatriðið er að við viljum tryggja almannaþjónustuna og menninguna. Við viljum hafa samkeppni. Við viljum ekki hafa einokun ríkisins á þessum markaði. Við viljum heldur ekki hafa einokun einkaaðila á þessum markaði. Það er höfuðatriðið, að það sé samkeppni og að við tryggjum þá þjónustu sem við viljum. Ég hygg að við séum að mörgu leyti sammála um það, við hv. þm. Ögmundur Jónasson.

Hæstv. forseti. Nú hefur verið haft ítrekað á orði af hálfu hæstv. menntamálaráðherra og fulltrúa stjórnar meiri hlutans hér á þingi að til standi að bæta stöðu Ríkisútvarpsins. Það hefur þó allt verið harla óljóst á hvern hátt það skuli gert en í tíð núverandi ríkisstjórnar og ríkisstjórnarsamstarfs Sjálfstæðisflokks og Framsóknar hefur verið hert að Ríkisútvarpinu. Fjárhagurinn hefur skroppið saman. Ríkisútvarpið hefur brugðist við með því að draga saman í mannahaldi um 15% á 10 ára tímabili. Það er ekki gert ráð fyrir að bæta stöðu Ríkisútvarpsins á nokkurn hátt fjárhagslega með þessu frumvarpi og vísað í óljósa framtíð og reyndar var Ríkisútvarpinu meinað að hækka afnotagjöldin í samræmi við óskir síðasta haust. En ég vildi fá að vita frá hv. þingmanni, ef það berst gott kauptilboð í Ríkisútvarpið núna 

Herra forseti. Hv. þingmaður talar um að bæta stöðu Ríkisútvarpsins og það er það einmitt sem við ætlum að gera. Það er okkar sameiginlega verkefni. Við gerum það m.a. með því að samþykkja frumvarpið og 1. gr. þess, að gera Ríkisútvarpið að ohf. og gera það þannig að stjórnunarstrúktúrinn verði straumlínulagaðri og það verði auðveldari og skynsamlegri rekstur á stofnuninni sem þá verður ohf. Við náum því. Það hefur komið fram hjá Ríkisendurskoðun sem hefur undirbúið stofnfjársamning hlutafélagsins að þetta sé mjög rekstrarhæft félag. Við þurfum ekki að hafa áhyggjur af fjárhagnum miðað við þá tekjustofna sem hér eru ætlaðir til Ríkisútvarpsins. Við skulum standa að því sameiginlega, hv. þingmaður, að hafa Ríkisútvarpið öflugt áfram. 

Hæstv. forseti. Umræðan um Ríkisútvarpið er orðin býsna löng. Þetta er þriðja tilraunin til að koma fram breytingum á Ríkisútvarpinu. Fyrst átti það að verða sf., næst hf. og síðan ohf. Ég verð að játa að ég hef ekki tekið þátt í neinni af þessum þremur hrinum fyrr en nú. Ég sé ástæðu til að gera það vegna þess að mér finnst að fram hafi komið í umræðunni ýmsir hlutir sem ástæða væri til að setja spurningarmerki við. Það mætti meira að segja velta fyrir sér hvort ekki væri betur við hæfi að nota annað heiti fyrir þetta fyrirbrigði sem Ríkisútvarpið á að vera, þ.e. nokkuð sem mjög er í gildi núna og dálítið í tísku, þ.e. group. Ríkisútvarpið Group gæti alveg eins átt við fyrirkomulagið sem hér er sett fram. Mér dettur það í hug vegna þess að í 3. gr. þessa frumvarps er farið yfir hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins undir yfirskriftinni Útvarpsþjónusta í almannaþágu. Mig langar til að fara yfir þá grein með það í huga að skoða hvort sú skilgreining sem þar er geti ekki allt eins átt við aðra á markaðnum, önnur fjölmiðlafyrirtæki í samkeppni við Ríkisútvarpið. Það liggur fyrir að samkeppnisaðilarnir munu horfa til Ríkisútvarpsins og þeirrar samkeppnisstöðu sem þeir verða í gagnvart því. Þeir munu örugglega bera fram kærur ef þeir telja á sér sé brotið. Með því að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi er Ríkisútvarpið sett í þá deild fyrirtækja á þessum markaði. Menn munu auðvitað gera kröfu um að samkeppnin verði eðlileg og sanngjörn gagnvart öðrum aðilum. Ef við skoðum 3. gr. frumvarpsins, lýsingu á aðalhlutverki Ríkisútvarpsins, þá stendur þar, með leyfi forseta: „Hlutverk Ríkisútvarpsins ohf. er rekstur hvers konar útvarpsþjónustu í almannaþágu, svo sem hljóðvarps og sjónvarps, eftir því sem nánar er ákveðið í lögum þessum.“ Orðavalið „í almannaþágu“ skýrist síðan í greininni. Þar segir: „Útvarpsþjónusta í almannaþágu felur í sér eftirfarandi: 1. Að leggja rækt við íslenska tungu, sögu þjóðarinnar og menningararfleifð.“ - Ég geri ráð fyrir því að önnur fyrirtæki á þessum markaði vilji gera slíkt hið sama. „2. Að senda út til alls landsins og næstu miða a.m.k. eina hljóðvarps- og sjónvarpsdagskrá árið um kring. Enn fremur að birta valda hluta efnis síns, breytta eða óbreytta, ásamt öðru þjónustuefni í breyttu eða óbreyttu formi með öðrum miðlum, þar með talið að gera efni aðgengilegt almenningi með þeim hætti að hver og einn geti fengið aðgang að verkinu á þeim stað og á þeirri stundu er hann sjálfur kýs.“ - Þetta ætla líka örugglega allir á þessum samkeppnismarkaði að gera. „3. Að framleiða og dreifa hvers konar útvarpsefni fyrir sjónvarp og hljóðvarp á sviði fréttamiðlunar, fræðslu, lista og afþreyingar. Efnið skal fullnægja eðlilegum kröfum almennings um gæði og fjölbreytni.“ - Allar stöðvar á þessum markaði hljóta að skrifa undir að þær leitist við að gera þetta. „4. Að veita almenna fræðslu og gera dagskrárþætti er snerta málefni lands og þjóðar sérstaklega og með þeim hætti tryggja hlutlæga upplýsingagjöf um íslenskt samfélag.“ - Ég geri ráð fyrir því að Ríkisútvarpið vilji og muni hafa metnað til þess að ganga langt í þessu en aðrar stöðvar á markaðnum gera þetta líka þótt þær hafi kannski ekki burði til þess með sama hætti og Ríkisútvarpið. „5. Að halda í heiðri lýðræðislegar grundvallarreglur og mannréttindi og frelsi til orðs og skoðana. Gæta skal fyllstu óhlutdrægni í frásögn, túlkun og dagskrárgerð.“ - Þetta eru bara eðlilegar kröfur sem allar sjónvarpsstöðvar og útvarpsstöðvar gera til sín. „6. Að flytja fjölbreytt skemmtiefni við hæfi fólks á öllum aldri. Sérstaklega skal þess gætt að hafa á boðstólum fjölbreytt efni við hæfi barna, jafnt í hljóðvarpi sem sjónvarpi.“ - Ég hef tekið eftir því að aðrar sjónvarpsstöðvar, t.d. Stöð 2, hafa einmitt staðið sig mjög vel í því sem hér var nefnt og hafa metnað til þess. „7. Að veita víðtæka, áreiðanlega, almenna og hlutlæga fréttaþjónustu um innlend og erlend málefni líðandi stundar og vera vettvangur fyrir mismunandi skoðanir á málum sem efst eru á baugi hverju sinni eða almenning varða.“ - Við sjáum að Stöð 2 vinnur að þessu líkt og sjónvarpið og aðrir fréttamiðlar og sjónvarpsstöðvar reyna að gera slíkt hið sama. „8. Að flytja efni á sviði lista, vísinda, sögu, íþrótta og annars tómstundastarfs.“ - Þarna getur Ríkisútvarpið talið sig eiga að ganga lengra en almennar stöðvar en þær hafa sýnt viðleitni til þess að gera þetta líka og munu væntanlega gera svo áfram. „9. Að miða útvarpsefni við fjölbreytni íslensks þjóðlífs, þar á meðal að sinna eðlilegum þörfum minnihlutahópa.“ - Hið á sama við um þennan 9. lið, allir munu reyna að gera slíkt hið sama. „10. Að koma upp aðstöðu til dagskrárgerðar og útvarps utan höfuðborgarsvæðisins.“ - Þarna hefur Ríkisútvarpið kannski víðtækara hlutverk og skyldur og í þessu efni hægt að gera kröfu til þess að Ríkisútvarpið gangi lengra en aðrir. Það hefur kannski ekki lánast algjörlega sem skyldi. Aðrar stöðvar gera það sem þær geta í þessu en þarna yrði kannski töluverð sérstaða. „11. Að halda uppi nauðsynlegri öryggisþjónustu á sviði útvarps.“ - Ég hef tekið eftir því að Stöð 2 hefur sérstaklega lagt sig eftir því að standa sig í samkeppninni við Ríkisútvarpið hvað upplýsingar varðar þegar á reynir í náttúruhamförum eða slíkum tilvikum. „12. Að eiga eða leigja, sem og að reka, hvers konar búnað og eignir, þar á meðal tæknibúnað og fasteignir sem nauðsynlegar eru fyrir starfsemi félagsins.“ - Þetta á auðvitað við um allar stöðvar. „13. Að varðveita til frambúðar frumflutt efni, enda sé gengið frá samningum við aðra rétthafa efnis um að slíkt sé heimilt.“ - Þetta gerist auðvitað á öllum stöðvum. Því fer ég yfir þessa liði að mér sýnist það sem hér er sett undir almannaþjónustu eða útvarpsþjónustu í almannaþágu eins og það heitir sé svo víðtækt og eigi með sama hætti við um samkeppnisaðilana á markaðnum að jafnist á við ávísun á að samkeppnisaðilar Ríkisútvarpsins muni gera kröfur um sanngirni, að þeir fái sömu tækifæri á markaðnum. Satt að segja er erfitt að átta sig á því hvað á ekki við undir 3. grein í öllum hugsanlegum rekstri þessarar stofnunar. Það væru kannski hlutir eins og þeir sem hér hafa verið nefndir í umræðunni, þ.e. vídeóleigur eða hringitónar. Spurningin um það sem er hér ekki hlýtur því að vakna í umræðunni. Í 4. gr. heldur þetta síðan áfram og þar er sagt að Ríkisútvarpinu ohf. sé heimilt að standa að annarri starfsemi, með leyfi forseta: „Ríkisútvarpinu ohf. er heimilt að standa að annarri starfsemi en kveðið er á um í 3. gr. sem tengist starfsemi félagsins á sviði dagskrárgerðar eða til nýtingar á tæknibúnaði þess, sérþekkingu starfsmanna þess og aðstöðu þess að öðru leyti. Ríkisútvarpinu ohf. er heimilt að taka saman, gefa út og dreifa hvers konar efni, án endurgjalds eða gegn endurgjaldi …“ Mér sýnist umfang þeirrar starfsemi sem skilgreind er undir útvarpsþjónustu í almannaþágu og viðbótarheimildum Ríkisútvarpsins veita því stöðu sem gengur jafnvel lengra en aðrir hafa á markaðnum. Í 2. gr. frumvarpsins segir, hæstv. forseti: „Ríkisútvarpið ohf. hefur leyfi til útvarps á þeim rásum og tíðnisviðum sem það fær til umráða eða því kann síðar að verða úthlutað.“ Ríkisútvarpið getur, miðað við textann, tekið upp nýjar rásir, hafið útsendingu á þeim og aukið starfsemi sína, allt eftir því hve mikið það fær úthlutað til umráða í rásum. Ég tel þetta ekki upp vegna þess að ég sé á móti því að Ríkisútvarpið geti verið öflugt á þeim markaði sem um ræðir. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að við verðum að gæta að samkeppnisaðilum þess á markaði. Umfangið sem skilgreint er fyrir Ríkisútvarpið er svo víðtækt og því er svo lýst í 3. gr. og öðrum greinum sem tengjast henni að þeir sem eru í samkeppni við Ríkisútvarpið munu örugglega gera harðar kröfur um að hægt verði að halda því fram að hér sé sanngjörn samkeppni á ferðinni enda sé haft í huga að takmarkanirnar sem settar eru við starfsemi á vegum Ríkisútvarpsins eru mjög litlar. Það segir í 1. gr., hæstv. forseti: „Ríkisútvarpinu ohf. er óheimilt að eiga hlut í öðru fyrirtæki sem gefur út dagblað eða rekur útvarpsstöð.“ Þarna er tekið fram að einungis tvennt sé Ríkisútvarpinu bannað, þ.e. að gefa út dagblað eða reka aðra útvarpsstöð, enda engin þörf á því. Ríkisútvarpið má færa út starfsemi sína eins og það hefur getu og möguleika til. Auk þess má þetta ríkisfyrirtæki eiga og reka nánast hvaða starfsemi sem er. Ég tel að það geti valdið stofnuninni skaða. Flest okkar á hv. Alþingi viljum að Ríkisútvarpið verði sterkt og öflugt til framtíðar. Ég tel að það geti valdið stofnuninni skaða, jafnvel þeim að menn standi frammi fyrir því að þurfa annaðhvort að gera miklar breytingar á rammanum um reksturinn eða að þeir sem vilja að ríkisvaldið hverfi af þessum markaði fái vilja sínum framgengt með því að Ríkisútvarpið verði selt eins og hvert annað fyrirtæki og verði rekið sem slíkt. Þar er að mínu mati gríðarleg hætta á ferðum varðandi framtíð Ríkisútvarpsins. Ríkisútvarpið hefur að sumu leyti verið að draga saman seglin á undanförnum árum. Mannahald þar hefur dregist saman um 15% á 10–15 árum. Það gefur tilefni til að álykta að starfsemin hafi í raun dregist nokkuð saman. Ég lít þannig á að lagaramminn sem hér er til umræðu hljóti að verða ákveðin ögrun fyrir stjórnendur fyrirtækisins, þ.e. þá sem stjórna Ríkisútvarpinu ohf. í framtíðinni, verði það framtíð Ríkisútvarpsins. Þeir munu neyta þeirra ráða sem gefast undir þessum lagaramma til að reka sem allra öflugast ríkisútvarp. Kannski eru ákveðnar líkur á því að nefskatturinn, sem ég ætla að ræða betur á eftir, gefi ekki svigrúm til svo umfangsmikils rekstrar sem menn helst vildu hafa á þeim bæ. Þá munu menn grípa til þess að nota möguleika Ríkisútvarpsins að ná sér í tekjur af annarri starfsemi. Fyrirtæki eins og Ríkisútvarpið á býsna góða möguleika á því. Bakhjarlinn í sjálfri stofnuninni eða fyrirtækinu er gríðarlega mikilvægur og sterkur. Það er þess vegna ástæða til þess að gera ráð fyrir því að stjórnendur Ríkisútvarpsins muni nota möguleika sína til alls þess rekstrar sem gefur stofnuninni tekjur. Það er ekkert sem bannar það að Ríkisútvarpið standi í rekstri utan við þá starfsemi sem talin er upp í 3. gr., t.d. með því að eiga einhver fyrirtæki eða hluti í einhverjum fyrirtækjum. Þau gætu síðan tekið út úr þeim rekstri fjármuni til þess að bera uppi kostnaðinn af því sem fellur undir 3. gr. frumvarpsins. Ég held því fram að samkeppnisaðilarnir á markaðnum geti með góðum rökum haldið því fram, sem ég geri skóna að hugsanlega gerist, að Ríkisútvarpið efli starfsemi sína með þeim möguleikum sem hér eru gefnir í lagarammanum, að þessi lög um Ríkisútvarpið gefi mikið forskot til samkeppni á almennum útvarps- og sjónvarpsmarkaði. Þar með stæðu menn frammi fyrir því að kærur vegna þeirra laga sem þá mundu gilda birtist mjög bráðlega. Stjórnvöld á Íslandi gætu staðið frammi fyrir athugasemdum og kröfum frá ESA um breytingar á þessu umhverfi. Ég tel að hér hafi menn ekki skoðað sig um eins og skyldi. Mér finnst að greinarnar skipta öllu máli um grunn starfseminnar á vegum þessa Ríkisútvarps bendi eindregið til þess að samkeppnisaðilarnir muni eiga erfitt á markaðnum. Það kallar á þetta sem ég hef verið að halda hér fram. Síðan kemur að fjármögnuninni á Ríkisútvarpinu samkvæmt því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Mig langar að ræða aðeins um hana, sérstaklega um nefskattinn sem er ekki nefskattur á öll nef. Það liggur fyrir að menn eru undanþegnir skattinum ef þeir eru orðnir sjötugir og eldri og síðan er gert ráð fyrir að börn innan 16 ára aldurs greiði ekki. Það er út af fyrir sig gott og enginn hefur út á það sett, enda eru svipaðar reglur í gildi um greiðslur í Framkvæmdasjóð aldraðra. Það hefur komið skýrt fram við umræðuna að þeir sem hafa einungis fjármagnstekjur, sem eru um tvö þúsund manns í landinu og sumir hverjir með gríðarlega miklar tekjur og borga útvarpsgjald, þurfa ekki að borga nefskattinn. Það er merkilegt. Það er merkilegt að þeir aðilar sem geta látið peningana vinna fyrir eigi að sleppa við útvarpsgjaldið,  Ég er að vísu á þeirri skoðun að þeir sem hafa einungis fjármagnstekjur og hafa af fjármagnstekjum það miklar tekjur að þokkalegt þykir, að breyta eigi lögum og gera þeim að reikna sér atvinnutekjur eins og öðrum sem reka starfsemi því að það að láta peningana vinna fyrir sig er alveg jafnmerkileg starfsemi eins og að prjóna sokka, en konan sem prjónar sokka þarf að borga skatt og karlar líka sem kunna þá list, sem fáir eru reyndar.  Nefskatturinn er mjög ósanngjarn. Ég ætla ekki að fara nákvæmlega yfir það en vísa mest til ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um það efni frá því í gær þar sem hún fór mjög vel yfir þetta og sýndi fram á það með góðum rökum hversu illa þetta getur komið niður á fjölskyldum og ósanngjarnlega. Ég tel að slíkur nefskattur ætti eiginlega ekki að vera til neinnar umræðu og ég velti því oft fyrir mér: Hvers vegna í ósköpunum þurfa menn að búa til nýjar skattaleiðir? Af hverju er ekki hægt að halda sig við aðalskattana sem eru lagðir á og reyna að finna sanngjarnt jafnvægi hvernig þeim er komið fyrir og hafa þá þá í heildina það háa að hægt sé að borga það sem meiningin er að borga með sköttum? Rökstuðningur fyrir því að það eigi að hafa sérstakan skatt vegna þess að Alþingi ákveður að hér skuli vera Ríkisútvarp og leggja skuli því til fé er ekki góður. Hvers vegna á að vera sérstakur skattur fyrir starfsemina? Ég sé ekki að ástæða sé til þess og tel að úr almenna skattkerfinu megi alveg eins taka fjármuni í þetta eins og annan rekstur á vegum ríkisins. Þar með væri ekki verið að búa til enn einn skattinn. Mig langar til þess að vitna til ágætisrökstuðnings að mörgu leyti í frumvarpi sem hér hefur líka legið fyrir um Ríkisútvarpið, þ.e. breytingu á útvarpslögum, lögum um tekjuskatt, eignarskatt og brottfall laga um Ríkisútvarpið sem tveir hv. þingmenn fluttu á 132. þingi, hv. þm. Pétur H. Blöndal og hv. þm. Birgir Ármannsson. Áður mun hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hafa flutt málið með þeim en af einhverjum ástæðum hefur hann kosið að vera ekki á frumvarpinu núna. Í rökstuðningnum gegn því að nota þessa skattlagningaraðferð segir í greinargerð með frumvarpinu: ,,Gallar á þessari skattlagningarhugmynd eru eftirfarandi: 1. Hún flækir skattkerfið og lagasafnið. a. Í lög um Ríkisútvarpið sf., sem ekki eru skattalög, er sett sérstakt skattaákvæði eins og því miður er víða í lögum. Þeim sem ætlar að kynna sér skattkerfið sést yfir þennan skatt.“ Þetta er auðvitað galli, það er hægt að taka undir það. „b. Gjaldið er sérstakur skattur með sér innheimtu.“ Það er líka galli, það kostar peninga að innheimta féskatt. „c. Skattskylda er samkvæmt skattalögum með tengingu við gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra sem kemur fram í lögum um málefni aldraðra! Ekki er það beint augljós lagasetning um gjald til Ríkisútvarpsins sf.“ Það má líka taka undir þetta. „d. Skatturinn krefst sér línu í álagningu skattstjóra. Allir skattþegnar spyrja sig: Hvaða skattur er nú þetta? Upphæðin er mjög lítil eða 13.500 kr. á ári.“ Það er víst búið að breyta þeirri upphæð, hún er aðeins hærri. Svo stendur hér líka, með leyfi forseta: „e. Gert er ráð fyrir að skattskyld fyrirtæki greiði gjaldið. Hér er um alveg nýja skattlagningu að ræða og ekki er hægt að tengja hana við gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra. Þetta þýðir ný verkefni fyrir skattstofur landsins við að hanna nýtt kerfi og annast nýja framkvæmd.“ Það er auðvitað galli. Hér stendur líka: „2. Skattheimtan er ósanngjörn. Gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra“ - upphæðin er tilgreind - „er ekki lagt á þá sem eru yngri en 16 ára, eldri en 70 ára eða voru með tekjur undir skattleysismörkum. … Útvarpsgjaldið, 13.500 kr., leggst með sama hætti á sama hóp. Við slíka skattheimtu er ýmislegt að athuga: a. Skiljanlegt er að þeir sem eru 70 ára eða eldri greiði ekki gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra þar sem gjaldinu er ætlað að bæta stöðu aldraðra, þeirra sjálfra, þó að ekki sé réttlátt að leggja fast gjald á t.d. þá sem eru vinnandi og hafa tekjur sem eru rétt yfir skattleysismörkum og hafa jafnvel fyrir börnum að sjá en ekki á aldraða sem hafa mjög miklar tekjur (t.d. fjármagnstekjur eða sérstakar lífeyristekjur) og eiga miklar eignir.“ Það er athyglisvert að hv. þingmenn komi einmitt að þessu með fjármagnstekjurnar og eignirnar. „Er það spurning um jafnræði.“ - Það má vissulega taka undir það. - „Reyndar er gjaldið það lágt (500 kr. á mánuði) að það kollvarpar varla fjárhag nokkurs manns en samt hlýtur að muna um það hjá þeim sem lægstar hafa tekjurnar.“ Þá segir: „b. Engin rök eru til þess né réttlætanlegt að sleppa þeim sem er eldri en 70 ára en með háar tekjur við að greiða gjald til Ríkisútvarpsins sf. á meðan lágtekjufólk með tekjur rétt yfir skattleysismörkum greiðir bæði gjöldin. ... Eldra fólk notar útvarp ekki síður en yngra fólk. Þó að bæði gjöldin séu miklu lægri en núverandi útvarpsgjald fyrir einstakling hlýtur það samt að vera þungbært þeim sem þurfa að lifa á mjög lágum atvinnutekjum. c. Gert er ráð fyrir að fyrirtæki greiði þennan sérstaka skatt. Hætt er við að eitthvað heyrist í litlum fyrirtækjum með einfaldan rekstur og ekkert útvarp þegar þau eiga að fara að greiða þennan skatt. Sum þessara fyrirtækja hafa litlar tekjur og lítinn hagnað eða jafnvel tap. Þau eru ekki í stakk búin til að greiða viðbótarálögur. Því má enn fremur halda fram að fyrirtæki sem slík hlusti ekki á útvarp eða horfi á sjónvarp. Starfsmenn þeirra og viðskiptamenn njóta útvarpsins og þeir eru búnir að greiða gjaldið með lækkun persónuafsláttar ...“ - Það er reyndar önnur saga sem vísar til þeirrar tillögu sem þessir aðilar hafa lagt fram um það hvernig eigi að þeirra mati að fjármagna Ríkisútvarpið. Mér finnst greinargerðin glögg og að mörgu leyti mjög góð um nefskattinn sem verið er að leggja til að verði settur á. Hann er ósanngjarn og óþarfur. Ríkisvaldið hefur skattlagningarvaldið í sínum höndum og það er eðlilegast að menn finni það út með sem vönduðustum hætti hvernig skattar eru lagðir á. Þess vegna er best að þeir fjármunir sem ríkið ætlar að setja í starfsemi eins og þessa séu teknir af almennum sköttum sem hafa verið hugsaðir rækilega og sanngjarnlega til álagningar á gjaldendur í landinu. Ég tel þess vegna að nefskatturinn sé frumhlaup og vitleysa og ég vona það og eiginlega trúi því að hann verði aldrei að veruleika, líka vegna þess að gefið er í skyn einhvers staðar í þessum plöggum, ég rakst á það, að menn muni fara yfir skattlagninguna aftur fljótlega og velta því fyrir sér hvort rétt sé að standa að málum með þessum hætti. Þar er sérstaklega vísað til þess hversu misjafnlega þetta getur komið niður á fjölskyldum. Einnig er ástæða til að hafa það í huga að aðferðin við fjármögnunina á ekki að koma til framkvæmda fyrr en á árinu 2009. Það bendir auðvitað til þess að menn vilji hafa svigrúm til þess að skoða sig um áður en þetta verður að lögum. Mér þykir slæmt að það eru ekki margir þingmenn Framsóknarflokksins í salnum - ég sé þó að hæstv. forseti, sem situr að baki mér, er úr þeim flokki og ber ábyrgð á frumvarpinu með félögum sínum í Framsóknarflokknum - vegna þess að ég ætlaði að hafa hluta ræðu minnar um tilurð málsins og það hvernig kaupin virðast gerast á eyrinni hjá stjórnarflokkunum. Við fengum að hlýða á ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar í fyrradag. Ég hlustaði grannt á hana. Þar fór hv. þingmaður vandlega yfir samþykktir Framsóknarflokksins um Ríkisútvarpið og rökstuddi það með býsna skýrum hætti að Framsóknarflokkurinn hefði aldrei samþykkt að setja hf. fyrir aftan Ríkisútvarpið og þar af leiðandi ekki heldur ohf. Mér fannst eins og hann lýsti þessu, hann las samþykktirnar fyrir okkur, að þetta væri réttur skilningur hjá hv. þingmanni. Hann lýsti því sérstaklega yfir að sér hefði komið algjörlega á óvart þegar síðasta samþykkt Framsóknarflokksins um þetta efni frá árinu 2005, þegar farið var að túlka hana með þeim hætti sem þingmenn Framsóknarflokksins gera nú, aðrir en hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson eða a.m.k. þeir sem við höfum heyrt tala í þingsalnum. Það er mikið umhugsunarefni hvernig Framsóknarflokkurinn treystir sér til þess að ganga gegn tillögum og hugmyndum sem samþykktar hafa verið á flokksþingum flokksins. Það hlýtur að vekja mann til umhugsunar um önnur mál sem hv. flokkur, ef nota má þetta ávarp um flokk - 
            

Nú er kominn sá tími sem ætlaður var fyrir matarhlé. Ég vil losa hv. þingmann við að tala um Framsóknarflokkinn á fastandi maga þannig að við gerum hálftíma hlé áður en áfram er haldið með umræðuna.

Ég þakka hv. forseta hugulsemina. Það er mjög kærkomið að fá að borða áður en ég held áfram með kaflann um Framsóknarflokkinn. Hann verður ekki mjög langur en mér þykir ágætt að fá að flytja hann síðar í dag.

Hæstv. forseti. Ég hafði lokið við að fara yfir tvö atriði nánast, eða málefni öllu heldur, sem ég ákvað að tala um í þessari umræðu, annars vegar um útvarpsþjónustu í almannaþágu og hins vegar um þennan nefskatt sem hér hefur birst í þessu frumvarpi. Ég ætla ekki að endurtaka það sem ég sagði um nefskattinn en ég er hræddur um að ég hafi mismælt mig nokkrum sinnum þegar ég var að tala um þá sem borga fjármagnstekjuskatt. Ég átti auðvitað við að þeir sem hafa einungis tekjur af fjármagni virðast njóta sérstaks dálætis þeirra sem flytja þetta mál  Ég ætla að ræða pínulítið um það hvernig kaupin gerast á eyrinni í helmingaskiptastjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Mér sýnist þetta mál um Ríkisútvarpið dæmi um það hvernig svona helmingaskipti geta leitt flokka sem lengi hafa verið við völd út í það að snúa grimmilega upp á lýðræðið í landinu. Þeir hafa hér ýmsir, og alveg sérstaklega hæstv. menntamálaráðherra og reyndar fleiri, margoft gert athugasemdir við það að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar haldi hér langar ræður og komi í veg fyrir að lýðræðið hafi sinn gang. En hvers lags lýðræði er það þegar menn fá niðurstöðuna fram með því að gera helmingaskiptasáttmála og beygja alla þingmenn sína undir það, óháð því hvernig viðkomandi flokkur hefur gert samþykktir sínar? Framsóknarflokkurinn hefur ítrekað gert samþykktir um Ríkisútvarpið og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson fór vel yfir það, og ég minntist á það hér áðan, þar sem hann las upp allar þær samþykktir. Mér fannst hann rökstyðja mál sitt vel. Hann sagði sem sagt að aldrei hefði verið fallið frá þeim samþykktum sem hefðu verið gerðar og að í samþykktinni frá árinu 2005 fælist að hans mati ekki neitt um að verið væri að samþykkja að Ríkisútvarpinu yrði breytt í hlutafélag. Mér finnst rökin góð vegna þess að í fyrri samþykktum flokksins var m.a. gerð samþykkt um að það ætti að verða til sjálfseignarstofnun um Ríkisútvarpið. Þegar flokkur hefur gert slíka samþykkt hlýtur hann að þurfa að gera einhverja aðra samþykkt þar sem fallið er frá þeirri ákvörðun sem þarna hafði verið tekin um sjálfseignarstofnun. Ég sé ekki betur en að Framsóknarflokkurinn hafi selt próventuna sína hvað eftir annað. Undarlegasti parturinn af því - þó að maður gleymi ekki því sem á undan er gengið, sölunni á Símanum sem Framsóknarflokkurinn var á móti og Íraksstríðinu sem Framsóknarflokkurinn var dreginn með út í án þess að hafa gert um það neinar samþykktir, að hann vildi taka þátt í því hlutverki sem Ísland þar tók að sér - virðist mér að í útvarpsmálinu hafi orðið helmingaskiptaniðurstaða gegn vilja þess fólks sem styður þennan flokk. Að Framsóknarflokkurinn hafi selt próventuna sína, og um Sjálfstæðisflokkinn má segja eins og í ævintýrinu að kerling vill hafa nokkuð fyrir snúð sinn, finnst mér hafa náð hæðum á síðasta ári. Reyndar þarf ég þá kannski að fara aðeins fram í tímanum til þess tíma sem Halldór Ásgrímsson tók við forsætisráðherraembættinu. Það virðist hafa orðið Framsóknarflokknum dýrt. Það virðist líka hafa verið Framsóknarflokknum dýrt þegar Halldór Ásgrímsson ákvað að nú væri kominn tími til að hann færi úr þeim stóli. Sjálfstæðisflokkurinn virðist hafa viljað fá eitthvað fyrir það líka. Framsóknarflokkurinn hefur þurft að kaupa sig bæði inn í ráðherrastólinn, forsætisráðherraembættið, og svo út úr embættinu aftur. Ég byggi það á því að síðustu fréttir eru um það að Framsóknarflokkurinn hafi fallið frá því máli sem hann bar fram í kosningabaráttunni síðast og var stærst. Aðdragandi þess máls var auðvitað átökin um auðlindina sem höfðu staðið lengi, mikil átök í Framsóknarflokknum og reyndar í mörgum öðrum flokkum um það mál. Því lyktaði með því að stofnað var til nefndar og ég verð að segja eins og er að ég fylltist nokkurri aðdáun á Framsóknarflokknum fyrir það starf því að mér skildist að þar hefðu komið að málum 150 manns úr Framsóknarflokknum, tekið þátt í þeirri stóru nefnd sem átti að finna sáttaleið í sjávarútvegsmálinu í Framsóknarflokknum. Sá sem stýrði þeirri nefnd var Jón Sigurðsson, þá líklega seðlabankastjóri, a.m.k. var hann það áður en hann tók við sem formaður Framsóknarflokksins. Honum tókst með, ég vil segja, góðri stjórn á þessum fjölmenna hópi framsóknarmanna sem var að leita að sáttaleið í sjávarútvegsmálinu að finna hana. Hver var aðalniðurstaðan af starfi þessa hóps? Sú að í stjórnarskrána skyldi sett ákvæði um að þjóðin ætti sjávarauðlindina. Framsóknarflokkurinn fór með þessa niðurstöðu í kosningabaráttuna síðast, kynnti hana fyrir fólkinu í landinu og á pólitískum fundum var þessi stefna höfð uppi og menn gumuðu mjög af þeirri niðurstöðu sem þar hafði orðið. Ekki bara það. Þingflokkur Framsóknarflokksins fékk því svo framgengt að í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar, sem ég er hér með, var sett ákvæði sem á upphaf sitt í þessu starfi nefndarinnar sem ég var hér að nefna. Þar stendur á einum stað, með leyfi hæstv. forseta: „Ákvæði um að auðlindir sjávar séu sameign íslensku þjóðarinnar verði bundið í stjórnarskrá.“ Ég vek athygli á því að þetta er stefnuyfirlýsing ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks fyrir það kjörtímabil sem er að líða núna. Þetta er ekki einhver yfirlýsing um hvað eigi að gera eftir að þetta kjörtímabil er liðið eða í framtíðinni. Nei, nei, þetta er yfirlýsing um hvað átti að gera á þessu kjörtímabili. Framsóknarflokkurinn var ekkert hættur í málinu. Þegar Halldór Ásgrímsson tók við sem forsætisráðherra skipaði hann stjórnarskrárnefnd sem hafði m.a. þetta verkefni. Formaður þeirrar nefndar er hæstv. sitjandi forseti hér á bak við mig, hann leiddi starf þessarar nefndar.  Hann lýsti því svo yfir, þessi hv. þingmaður, í fyrradag að niðurstaða nefndarinnar hefði orðið sú að einungis ein tillaga kæmi frá nefndinni. Í ljósi þess að þetta ákvæði um auðlindir sjávar sem ég las hér upp áðan er í stjórnarsáttmálanum og í ljósi þess að Sjálfstæðisflokkurinn samþykkti líka með Framsóknarflokknum þessa stefnuyfirlýsingu og í ljósi þess að allir aðrir flokkar sem eiga þingmenn á Alþingi voru tilbúnir til að standa að því að þetta ákvæði yrði sett í stjórnarskrána hlýtur maður að spyrja sig: Hvað gerðist? Hvernig stendur á því að menn hlaupa frá þessu verkefni sínu? Undirbúningur undir málið liggur allur fyrir. Hann liggur fyrir í starfi auðlindanefndar sem skilaði af sér árið 2000. Undirnefnd fjallaði um málið í stjórnarskrárnefndinni og komst að þeirri niðurstöðu að málið væri tilbúið, það væri hægt að flytja það. Þá byrjaði eitthvað að gerast sem varð til þess að starfi nefndarinnar vatt nú ekki lengra fram en svo að þessi eina tillaga hefur verið boðuð, um það hvernig skuli farið með stjórnarskrárbreytingar í þinginu. Ég ætla ekki að gera lítið úr þeirri tillögu en það er ekki hægt annað en að láta sér detta í hug að hluti af því þegar Halldór Ásgrímsson samdi um framtíð Framsóknarflokksins í hið síðasta sinnið, þ.e. þegar hann hætti sem forsætisráðherra, hafi verið að samþykkja það að gangast undir það ok sem Sjálfstæðisflokkurinn vildi, sem sagt að þetta mál yrði ekki að veruleika. Og þeir höfðu það fram. Þetta er forkastanlegt. Og ég trúi því að einhvers staðar muni menn sem tóku þátt í starfi hinnar stóru nefndar í Framsóknarflokknum vilja velta þessu máli upp til umræðu inni í flokknum. Þegar maður veltir þessum málum fyrir sér sem Framsóknarflokkurinn hefur verið að burðast með hér á undangengnum árum sjáum við að hann hefur verið tilbúinn til þess að semja sig frá stefnu flokksins þegar hann hefur þurft á því að halda af einhverjum ástæðum. Við sáum það í símamálinu. Við sjáum það núna í útvarpsmálinu. Við sjáum það í þessu máli með þjóðarauðlindina. Við sáum hvernig fór í sambandi við Íraksmálið sem enginn efast um að átti upptök sín hjá hæstv. forsætisráðherra þeirra tíma. Hæstv. forseti. Ég hef ekki tekið mjög langan tíma til að ræða þetta mál í sölum Alþingis og á ekki von á því að verða atyrtur mikið fyrir það þó að ég hafi talað hér í þrjú korter eða svo. Ég sé ekki ástæðu til að tala meira, félagar mínir í stjórnarandstöðunni sem hafa talað í þessari umræðu hafa farið vandlega yfir þetta mál. Ég hef komið að þeim tveimur hlutum málsins sem mér fannst ástæða til að ræða alveg sérstaklega. Ég ætla þess vegna ekki að hafa orð mín fleiri núna og ég vona sannarlega að menn finni flöt á því að komast að samkomulagi um hvernig menn fara með stóru málin á Alþingi. Við höfum ekki átt því láni að fagna á undanförnum árum. Hér hafa menn í skjóli þess meiri hluta sem þeir sem ráða ríkisstjórninni virðast hafa full tök á hér í þinginu ætlað að setja ítrekað í gegn mál sem eru umdeild. Á þeim málum hefur stundum verið býsna mikill lýðræðishalli. Ég kalla það því nafni vegna þess að þegar helmingaskiptin fara fram á þessum bæjum ríkisstjórnarflokkanna er greinilegt að samviskunni og flokkssamþykktum, a.m.k. Framsóknarflokksins, hefur verið vikið til hliðar og það oftar en einu sinni.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu sem fjallaði um Framsóknarflokkinn og ýmislegt annað, eitthvað um efni frumvarpsins sem við erum að ræða og annað kannski ekki nákvæmlega, eins og sjávarútvegsmál. En það er allt í lagi að menn ræði hugðarefni sín hér. Við erum nú á fimmta degi í umræðu um þetta mál Ríkisútvarpsins og línur nokkuð farnar að skýrast hvað varðar viðhorf flokka og stjórnmálamanna til meginefnis þessa frumvarps. Það liggur sem sagt fyrir nú að þingmenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins, ásamt varaformanni Samfylkingarinnar, styðja það að Ríkisútvarpið verði gert að opinberu hlutafélagi. Hins vegar munu þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hluti þingmanna Samfylkingarinnar og þingmenn Frjálslynda flokksins, að því er mér skilst, ekki styðja frumvarpið ásamt hv. þm. Valdimari L. Friðrikssyni sem er utan flokka. Það vekur óneitanlega athygli að hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, varaformaður Samfylkingarinnar, hefur gengið í lið með okkur stjórnarliðum hvað varðar stuðning sinn við það að Ríkisútvarpið verði gert að opinberu hlutafélagi og upplýsti um þau viðhorf sín í Fréttablaðinu þann 10. nóvember sl. Það sem mig langar til að spyrja hv. þm. Jóhann Ársælsson, sem hélt hér sína ræðu, er: Á hvorum vængnum í Samfylkingunni er hann? Hvorri fylkingunni tilheyrir hann? Er hann sammála varaformanni 

Hæstv. forseti. Ég get upplýst hv. þingmann um það af því að hann hefur greinilega ekki hlustað á nema síðasta hluta ræðu minnar.

Jú, jú.

Í fyrri hlutanum fjallaði ég einmitt um málið. Þar kom skýrt fram hvers vegna ég hef áhyggjur af þessu máli. Ég tel að hv. þingmaður ætti að hafa sömu áhyggjur af því og ég. Ég held að hv. þingmaður hafi þær taugar til samkeppnisumhverfisins sem á að ríkja á markaðnum að hann muni vilja tryggja að þeir aðilar sem keppa á markaðnum séu vel settir, séu jafnsettir, að þeir geti búið við einhvers konar jafnræði á markaðnum. Það verður ekki til að mínu viti með þessu frumvarpi. Ég er þess vegna á móti því að Ríkisútvarpinu verði breytt í hlutafélag og er sammála Samfylkingunni í því efni eins og reyndar mörgu fleiru. Mér finnst hv. þingmaður, eins og ég sagði áðan, gera dálítið í því að gera mönnum upp skoðanir. Það liggur algjörlega fyrir að þetta frumvarp um Ríkisútvarpið ohf. er andstætt skoðunum hans sjálfs. Hann hefur flutt hér frumvarp um að selja Ríkisútvarpið. Hann gerði það að vísu ekki núna en það frumvarp liggur engu að síður fyrir þar sem félagar hans flytja það. Auðvitað getur maður ekki ályktað öðruvísi en svo að þeir sem fluttu það frumvarp séu ekki sammála því lagafrumvarpi sem við erum að ræða hér. Síðan sagði hv. þingmaður að Framsóknarflokkurinn styddi málið. Ég veit ekki betur en að hér hafi hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson haldið ræðu og lýst því alveg skýrt og greinilega yfir að hann væri á móti málinu. Þetta nú bara svona. Ég hef hins vegar ekki heyrt hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson lýsa því yfir að 

Herra forseti. Ég er ekki að gera mönnum upp skoðanir, síður en svo. Ég er að reyna að átta mig á stöðunni innan Samfylkingarinnar. Ég er að reyna að átta mig á því hverjir styðja hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins og hverjir ekki. Í fréttatilkynningu frá Samfylkingunni 7. desember 2006 segir: „Samfylkingin leggur til að Ríkisútvarpið verði sjálfseignarstofnun …“ Tæpum mánuði áður hafði hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, varaformaður Samfylkingarinnar, svarað spurningu í Fréttablaðinu sem hljóðar svo: „Á að breyta Ríkisútvarpinu í opinbert hlutafélag?“ Hann svaraði spurningunni svona, með leyfi forseta: „Já, ef ritstjórnarlegt sjálfstæði helst óskert og aðgangur kjörinna fulltrúa að upplýsingum verður fyrir hendi.“

Það er ekki …

Ég hef nú farið yfir það að þessi skilyrði eru uppfyllt, eða það stendur til að uppfylla þau.

Það er ekki nóg.

En ég er ekki að gera mönnum upp neinar skoðanir. Ég er að reyna að upplýsa málið og þá kannski helst viðhorf þingmanna Samfylkingarinnar til þess og þá meginatriðisins í málinu sem er: Hvert á rekstrarformið að vera og hver eru viðhorf hv. þingmanna til þess? Ég get síðan ekki svarað fyrir afstöðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar eða þeirra framsóknarmanna. Við höfum gengið einhuga, Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn, í stuðningi okkar við þetta mál fyrir utan það að Kristinn H. Gunnarsson hefur lýst sérsjónarmiðum sínum en ég veit ekki hversu mikla samleið hann á með ríkisstjórnarmeirihlutanum 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður vill upplýsa málið. Málið er mjög skýrt og greinilegt. Samfylkingin hefur sent frá sér samþykktir um að hún vilji að Ríkisútvarpið verði gert að sjálfseignarstofnun. Allir þingmenn Samfylkingarinnar hafa samþykkt þetta. Það liggur fyrir, og ég ætla ekki að endurtaka það, enda er hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson fullfær um að svara fyrir sig og hefur haldið ræðu einmitt um það efni sem hv. þingmaður hefur verið að fara hér yfir enn einu sinni í ræðustólnum. Það virðist ganga svolítið illa hjá hv. þingmanni að meðtaka það svar sem hv. þingmaður hefur gefið honum. Ég held hins vegar að samstaðan í stjórnarflokkunum, sem a.m.k. Kristinn H. Gunnarsson er ekki með í, sé fengin með gamla laginu. Ég lýsti því í ræðu minni. Hún er fengin með þessari helmingaskiptaaðferð þar sem hendur manna eru bundnar. Sjálfstæðismenn hafa látið binda hendur sínar. Sjálfstæðismenn sem hafa flutt hér frumvörp um það að einkavæða og selja Ríkisútvarpið eru tilbúnir að samþykkja þetta frumvarp sem hér liggur fyrir sem snýst um það að gera Ríkisútvarpið að opinberu hlutafélagi en ekki að þess konar fyrirtæki sem þessir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa lagt til. Ég held að hv. þingmaður ætti að reyna að gera afstöðu sjálfstæðismanna hér svolítið skýrari og fara betur yfir hana, enda er hann kannski kunnugri á þeim bæ en í herbergjum Samfylkingarinnar.

Virðulegi forseti. Við erum enn á fullri ferð í umræðu um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið, í 3. umr. í þriðja sinn. Mig langaði í upphafi ræðu minnar aðeins að fara yfir það hver stefna Frjálslynda flokksins hefur verið í málefnum Ríkisútvarpsins. Frjálslyndi flokkurinn hefur ávallt sýnt Ríkisútvarpinu mikinn áhuga og viljað standa vörð um það vegna þess að við teljum að Ríkisútvarpið sé mjög mikilvægt fyrir íslenska þjóð, að það sinni mikilvægu hlutverki. Ég hef farið yfir þetta í fyrri ræðum mínum um málið. Ég verð að segja eins og er að ég hef ekki tölu lengur á því hve oft ég hef farið upp í ræðustól til að tala um Ríkisútvarpið en það eru orðin allnokkur skipti á kjörtímabilinu. Enda á málið sér orðið töluvert langa sögu, eins og fram hefur komið í umræðum, þótt ég sé þeirrar skoðunar að þrátt fyrir allt þetta sé málið ekki orðið það gott að það sé tækt til afgreiðslu frá hinu háa Alþingi sem lög. Nóg um það. Mig langaði fyrst til að minna á eina setningu í málefnahandbók Frjálslynda flokksins. Þetta er stefnuskrá okkar sem við höfum gefið út þar sem farið er yfir helstu mál okkar. Mál sem við höfum afgreitt á landsfundum og samþykkt og stefna sem við höfum meitlað. Þar stendur í kaflanum um menningu og trú undir liðnum Málstefna, ein setning, með leyfi forseta: ,,Frjálslyndi flokkurinn vill efla ríkisfjölmiðlana til styrktar móðurmáli og menningu, en bægja frá þeim drottnunargirni ríkisvalds á hverjum tíma.“ Þetta er ein setning en hún segir margt. Þessi litla setning er í raun á bak við þingmál sem við höfum flutt um Ríkisútvarpið. Við vorum byrjuð að tala um að breyta þyrfti ýmsu varðandi rekstur Ríkisútvarpsins löngu áður en ríkisstjórnarflokkarnir sem nú eru á hinu háa Alþingi fóru að minnast á að runnin væri upp sú stund að hér þyrfti eitthvað að gera. Við lögðum fram tillögu til þingsályktunar um rekstur Ríkisútvarpsins á allnokkrum þingum. Þetta var fyrst flutt á 126. löggjafarþingi. Síðan var þetta endurflutt á 127. löggjafarþingi og 128. löggjafarþingi. Síðast fluttum við þingsályktunartillöguna á 130. löggjafarþingi 2003–2004. Þá sem fyrr voru allir þingmenn Frjálslynda flokksins með sem flutningsmenn en sá sem mælti fyrir þessu var hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, formaður Frjálslynda flokksins. Þingsályktunartillagan endurspeglar þau sjónarmið sem við höfum viljað halda á lofti í Frjálslynda flokknum varðandi rekstur Ríkisútvarpsins. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að kjósa nefnd, skipaða fulltrúum allra þingflokka, til að semja frumvarp um breyttan rekstur Ríkisútvarpsins. Nefndin ljúki störfum innan sex mánaða frá samþykkt tillögunnar.“ Með þingsályktunartillögunni fylgir greinargerð þar sem við segjum það hreint út að við teljum að Ríkisútvarpið sé viðurkennd stoð íslenskrar tungu og menningar. Rekstur stofnunarinnar sé ómissandi til að gefa almenningi kost á hvers konar fræðslu- og menningarefni sem aðrir ljósvakamiðlar vanrækja. Við teljum að miðillinn geti alls ekki verið öðruvísi en í þjóðareign og það verði að fjármagna þetta af almenningi og þá úr ríkissjóði. Við teljum að sérstaða Ríkisútvarpsins sé svo mikil að markaðshlutirnir geti ekki átt við starfsemi af þessu tagi. Hér er verið að tala um menningar- og fræðsluviðleitni þar sem sóknin eftir arðsemi verði að víkja fyrir mikilvægari markmiðum. Við höfum farið yfir þetta allt saman áður í umræðum á hinu háa Alþingi. Hið mikilvæga markmið er náttúrlega menningarhlutverk Ríkisútvarpsins sem ég tel að sé afskaplega mikilvægt. Ég er sannfærður um að Ríkisútvarpið gegnir mjög veigamiklu hlutverki og á að gegna mjög veigamiklu hlutverki sem menningarstofnun, stofnun sem varðveitir og heldur utan um íslenska menningararfleifð. Stofnunin eigi að vera eins konar viti fyrir til að mynda ræktun íslenskrar tungu og íslenskrar þjóðmenningar. Það er enginn í vafa um það sem skoðar sögu Ríkisútvarpsins, og ég tók með mér í ræðustól afskaplega merkilega og góða bók eftir Gunnar Stefánsson, mjög góðan útvarpsmann okkar Íslendinga, sem heitir: Útvarp Reykjavík. Saga Ríkisútvarpsins 1930–1960. Þó hún nái einungis til ársins 1960 dylst engum sem les þá góðu bók, og ég hvet alla sem hafa áhuga á Ríkisútvarpinu að kynna sér hana hafi þeir ekki þegar gert það, þá dylst engum hversu gríðarlega miklu hlutverki stofnunin hefur gegnt meðal þjóðarinnar í gegnum áratugina á hinni löngu sögu sem spannar allt frá árinu 1930. Þá dylst engum hversu miklu hlutverki þessi stofnun hefur gegnt í 77 ár, sérstaklega hvað varðar menningarhlutverkið og það hlutverk að bjarga til að mynda ýmsu varðandi sögu og menningu þjóðarinnar frá glötun. Ég þori varla að hugsa þá hugsun til enda hvernig við værum stödd í dag ef Ríkisútvarpið hefði ekki verið til staðar til að skrá söguna. Allur sá fjársjóður sem Ríkisútvarpið býr yfir í dag, margt af því hefur því miður kannski farið forgörðum, en af því mikla efni sem þó er til er það að sjálfsögðu algerlega ómetanlegt. Við í Frjálslynda flokknum lögðum það til á sínum tíma og stöndum fast við þá stefnu og þá skoðun okkar að skipa ætti nefnd skipaða fulltrúum allra þingflokka. Það var náttúrlega ekki gert. Ríkisstjórnin gerði það ekki, því miður. Ég hef harmað það áður að það skuli ekki hafa verið gert. Við töldum að nefndin ætti að semja frumvarp til laga um stofnunina og það ætti að meitla það fast að Ríkisútvarpið ætti að halda áfram að vera til sem sjálfstæð og óháð stofnun í eign íslensku þjóðarinnar, í þjóðareign. Algerlega yrði horfið frá hugmyndum sem hafa stundum verið í umræðunni um að selja eigi Rás 2 frá Ríkisútvarpinu, því við teljum að mikil þörf sé á því að við séum með gott landshlutaútvarp og annað efni sem kannski mundi þykja æskilegt að aðgreina frá dagskrá Rásar 1. Ég tel að Rás 2 hafi mjög þýðingarmikið hlutverk ekki bara sem landshlutaútvarp heldur hafi Rás 2 líka á margan hátt mikið menningargildi. Rás 2 hefur staðið sig á margan hátt afskaplega vel oft í þjóðmálaumræðunni en sérstaklega vel hvað varðar nýsköpun í íslenskri tónlist, sérstaklega þeirri tónlist þar sem markhópurinn er kannski yngri hlustendur. Við megum ekki gera lítið úr þessu. Þetta skiptir mjög miklu máli. Hjá Rás 2 hafa í gegnum tíðina oft starfað afbragðsgóðir þáttagerðarmenn sem hafa sinnt þessu hlutverki rækilega. Ég hef ekki heyrt að einkareknu útvarpsstöðvarnar hafi sýnt því áhuga að spila tónlist með ungum og efnilegum hljómsveitum eða útvarpa tónleikum hljómsveita sem hafa verið að spila. Ég hef ekki orðið var við mikinn áhuga á því hjá einkareknu stöðvunum en þar hefur Rás 2 staðið sig gríðarlega vel. Ég er sannfærður um að það starf sem hefur verið unnið hjá Rás 2 hvað þetta varðar hefur skilað sér aftur til þjóðarbúsins og það margfalt. Rás 2 hefur í gegnum tíðina verið ómetanleg hjálp fyrir ýmsa efnilega listamenn, tónlistarmenn sérstaklega, og það hefur svo sannarlega borgað sig. Við höfum líka bent á almannahagsmuni varðandi Ríkisútvarpið. Ríkisútvarpið er með það mikið dreifingarnet og þá kannski ekki síst langbylgjuna sem oft vill gleymast en er mjög mikilvæg, að það sinnir mjög miklu hlutverki varðandi almannahagsmuni og í tengslum við öryggismál. Fólk skiptir eiginlega ósjálfrátt yfir á Ríkisútvarpið ef eitthvað gerist til að fá fyrstu fréttir. Við höfum talið að Ríkisútvarpið ætti að vera fjármagnað að fullu á fjárlögum hvert ár, til að mynda innan rammaáætlunar eða þjónustusamnings til nokkurra ára í senn. Við höfum sagt að Ríkisútvarpið ætti að hætta að flytja viðskiptaauglýsingar í samkeppni við aðra fjölmiðla en það ætti að flytja áfram tilkynningar frá opinberum aðilum, félagasamtökum og öðrum sambærilegum aðilum. Við höfum sagt að Ríkisútvarpið ætti að vera virkur fræðslumiðill og þannig bregðast við vaxandi þörf fyrir símenntun og almenningsfræðslu og verða lind og farvegur fyrir vakandi og frjóa samfélagsumræðu. Þar hefur Ríkisútvarpið að sjálfsögðu gegnt mjög veigamiklu hlutverki í gegnum áratugina bæði hvað varðar fræðslu og sem vettvangur fyrir þjóðfélagsumræðu sem er náttúrlega öllum lýðræðisþjóðfélögum nauðsynleg á hverjum tíma. Við höfum líka vakið athygli á því að Ríkisútvarpið eigi að gæta fjölbreytni í dagskrárgerð þannig að það mæti þörfum sem flestra landsmanna til að mynda með því að mismunandi rásir þjóni mismunandi hópum. Við höfum líka sagt að dagskrárstefnan eigi að vera laus undan öllum markaðsáhrifum. Þetta er kannski svolítið erfitt en mér finnst samt sem áður að á undanförnum missirum hafi Ríkisútvarpið því miður þurft að búa við stöðugt meiri áhrif frá markaðsöflunum til að mynda varðandi kostun. Þetta hefur náttúrlega á vissan hátt orsakast af því að Ríkisútvarpið hefur búið við mjög bágan fjárhag undanfarin ár. Ég tel að það sé að verulegum hluta á ábyrgð ríkisstjórnarflokkanna sem mér finnst að hafi látið rekstur þessarar merku stofnunar drabbast niður jafnt og þétt á mörgum undanförnum árum. Ég hef rakið það áður í fyrri ræðum mínum hvernig sú þróun var og kem kannski betur inn á það síðar. Við mundum leitast við að búa til sjálfstætt þjóðarútvarp sem mundi leysa af hólmi þá stofnun sem hefur verið fram til þessa, reyna að draga eftir fremsta megni úr flokkspólitískum áhrifum og tengslum sem hafa verið ríkjandi. Ég held að það dyljist engum, hvorki starfsmönnum Ríkisútvarpsins, velunnurum Ríkisútvarpsins né þeim sem eru á hinum pólitíska vettvangi, að pólitísk tengsl í útvarpinu hafa oft og tíðum verið býsna sterk. Útvarpsráð hefur verið starfandi mjög lengi. Það hefur verið umdeilt oft og tíðum og ákvarðanir þess valdið deilum. Við í Frjálslynda flokknum vildum að sett yrði á stofn allfjölmennt útvarpsráð. Mjög yrði fjölgað í útvarpsráði og þetta yrði nokkurs konar akademía, þ.e. fjölmennari hópur fólks kæmi að starfinu. Við nefndum töluna 15 manns. Þeir einstaklingar væru valdir af samtökum og stofnunum í samfélaginu. Það væri fólk úr menningargeiranum og listaheiminum, fólk frá fræðslustofnunum, úr vísinda- og rannsóknargeiranum og fólk náttúrlega af landsbyggðinni því Ríkisútvarpið hefur gegnt mjög mikilvægu hlutverki á landsbyggðinni, það er enginn vafi á því. Við vitum það sem höfum verið úti á landi að það skiptir miklu máli þar. Við hefðum viljað sjá fólk í ráðinu til að mynda frá almannasamtökum launþega og ef til vill fleiri aðilum. Framtíðarsýn okkar væri sú að það að sitja í útvarpsráði væri mikil viðurkenning og virðingarstaða. Skapast mundi sátt um það í þjóðfélaginu að þarna veldust eingöngu inn aðilar sem væru mjög hæfir og hefðu góða og víða sýn yfir samfélagið. Útvarpsráð ætti að hafa vel skilgreint verksvið og ákveða megindrætti í dagskrárstefnunni og verkaskiptingu milli hugsanlega útvarpsrása sjónvarpsins og jafnvel internetsins sem er náttúrlega nýr miðill sem hefur komið inn mjög sterkt á allra síðustu árum og Ríkisútvarpið hefur sinnt af miklum sóma að mörgu leyti. Ráðning útvarpsstjóra, þ.e. framkvæmdastjóra yfir stofnuninni eða fyrirtækinu, væri þá í höndum hins fjölmenna útvarpsráðs. Stofnunin, þ.e. fulltrúar starfsfólks og útvarpsráðs, mundi velja sameiginlega útvarpsstjóra. Útvarpsstjóri hefði umboð til að skipuleggja stofnunina og umboð til mannaráðninga og hefði annað forræði á rekstri og bæri fulla ábyrgð á fjármálum stofnunarinnar. Þar værum við komin mjög langt í því að reyna að höggva á hin pólitísku tengsl, tel ég vera. Völdin lægju svo í höndum útvarpsráðs, þ.e. útvarpsráðið gæti ef út í það færi sett útvarpsstjóra af ef það teldi að sá aðili færi ekki eftir þeim tilmælum sem kæmu frá útvarpsráði um stefnumótunina varðandi meginþætti í dagskrá og annað þar fram eftir götunum. Þetta voru hugmyndir okkar í Frjálslynda flokknum í frekar stuttu máli í þingsályktunartillögunni sem við lögðum fram á einum fjórum löggjafarþingum, nú síðast á 130. löggjafarþingi 2003–2004. Við höfum ekki mælt fyrir þingsályktunartillögunni síðan. Ástæðan er náttúrlega sú að eftir 130. löggjafarþing varð ljóst að ríkisstjórnin væri að koma með frumvarp um Ríkisútvarpið, ný lög um Ríkisútvarpið. Þetta hafði svo sem verið mjög lengi í deiglunni. Það sést þegar maður skoðar söguna. Ég hampaði áðan bókinni Útvarp Reykjavík – Saga Ríkisútvarpsins 1930–1960 eftir Gunnar Stefánsson. Til að vekja athygli á því hversu lengi umræðan hefur verið í deiglunni langar mig til að vitna í örlítinn kafla úr bókinni. Hún kom út fyrir einum 10 árum og í eftirmála bókarinnar skrifar höfundurinn, Gunnar Stefánsson, nokkur orð. Mig langar til að lesa það sem hann segir í lokin, með leyfi forseta: ,,Svo vill til að um þær mundir sem þetta rit fer í prentun eru málefni Ríkisútvarpsins í nokkurri óvissu. Hugmyndir eru uppi um breytingar á rekstri þess og skipulagi. Standa þær að nokkru í sambandi við að pólitísk vindátt hefur snúist gegn ríkisrekstri á ýmsum sviðum. Þeirrar áttar tók að gæta hér upp úr 1980. Aðilar sem áður sögðu: ,,Ég vil ekki“ - segja: ,,Nú get ég“.“ Síðan segir Gunnar Stefánsson áfram: ,,Þannig lýsti Andrés Björnsson útvarpsstjóri þessari hugsun í síðasta áramótaávarpi sínu 1984, um sömu mundir og hin gagngera breyting var að verða á stöðu Ríkisútvarpsins. En þeir sem vildu fá að spreyta sig á útvarps- og sjónvarprekstri hafa sem vænta má reynst ófúsir til að taka á sig þær víðtæku félags- og menningarlegu skyldur sem Ríkisútvarpið gegnir. Samt verða kröfur um það æ háværari að minnka umsvif ríkisfjölmiðla og jafna samkeppnisstöðu þeirra og einkarekinna miðla. En þetta er vissulega margþættara mál og afdrifaríkara en ýmsir virðast hyggja. Engu skal hér um það spáð hvernig rekstri Ríkisútvarpsins kann að verða hagað í framtíðinni. En ég hef þá trú að stofnunin muni halda velli og enn á nýrri öld gegna hlutverki sem einkareknir ljósvakamiðlar séu ólíklegir til að vilja sinna eða geta sinnt með viðhlítandi hætti. Útvarp og sjónvarp ríkisins er umfram allt víðtæk þjónusta við almenning, til fróðleiks, skemmtunar og menningarauka. Þessi þjónusta er rekin með sameiginlegu átaki þjóðarinnar og fyrir þjóðina alla, án tillits til búsetu, aldurs, efnahags eða annarra þátta sem gera fólk að misvænlegum neytendum á markaðstorgi. Slíkur fjölmiðill mun hér eftir sem hingað til skipa stórt rúm í menningarlífi Íslendinga. Reykjavík, á þorranum 1997. Gunnar Stefánsson.“ Virðulegi forseti. Þetta voru lokaorð höfundar bókarinnar um Sögu Ríkisútvarpsins frá 1930–1980. Þessi orð voru skrifuð fyrir um það bil tíu árum, á þorranum árið 1997. Nú erum við stödd á þorranum árið 2007. Liðin eru tíu ár. Að sjálfsögðu hefur margt breyst í þjóðfélaginu á þeim tíma. Ýmsar forsendur hafa breyst og ýmsar aðstæður hafa breyst á þessum tíu árum, þeim áratug sem liðinn er. En ég hygg þó að þau orð sem Gunnar Stefánsson ritar í eftirmála sínum af umræddri bók eigi fyllilega við í dag, alveg eins og þau áttu við árið 1997. Til að mynda þar sem hann segir: „En þeir sem vildu fá að spreyta sig á útvarps- og sjónvarpsrekstri hafa sem vænta má reynst ófúsir til að taka á sig þær víðtæku félags- og menningarlegu skyldur sem Ríkisútvarpið gegnir.“ Ég hygg að mikið sé til í þessu og ég er sammála því. Einnig því að: „Útvarp og sjónvarp ríkisins er umfram allt víðtæk þjónusta við almenning, til fróðleiks, skemmtunar og menningarauka. Þessi þjónusta er rekin með sameiginlegu átaki þjóðarinnar og fyrir þjóðina alla, án tillits til búsetu, aldurs, efnahags eða annarra þátta sem gera fólk að misvænlegum neytendum á markaðstorgi.“ Þetta er í rauninni efnislega mjög svipað og við höfum verið að segja í Frjálslynda flokknum í fjölmörg ár. Við erum sammála þeim orðum sem Gunnar Stefánsson ritaði fyrir tíu árum. Mér finnst meitlast í þessu enn og aftur sú harða afstaða okkar að við viljum standa vörð um Ríkisútvarpið sem þjóðarmiðil. Það viljum við gera í Frjálslynda flokknum og stöndum fast á því. Ég hef setið í menntamálanefnd þegar þessi mál hafa verið þar til umræðu og fylgst með hvernig þessu hefur undið fram. Ég hef líka, virðulegi forseti, setið í annarri nefnd sem var skipuð eftir að orrahríðin mikla hafði staðið yfir um hið svokallaða fjölmiðlafrumvarp veturinn 2003–2004. Það var mikill slagur eins og við kannski öll munum. En það sem gerðist að lokum var að til að reyna að finna einhvern sáttaflöt var skipuð nefnd til að gera tillögur um hvernig framtíðarskipan íslenskra fjölmiðla ætti að vera. Ég var fulltrúi Frjálslynda flokksins í þeirri nefnd. Strax þegar nefndin hóf störf lögðum við fulltrúar stjórnarandstöðunnar áherslu á að málefni Ríkisútvarpsins yrðu tekin með. Við skrifuðum bréf til hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, sem var dagsett 25. október 2004, um leið og nefndin hóf störf. Þar sögðum við, með leyfi forseta, þ.e. Samfylkingin, Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Frjálslyndi flokkurinn: „Það virðist skilningur allra málsaðila í lok hinna erfiðu deilna sem stóðu um fjölmiðlalög ríkisstjórnarinnar í vor og sumar að ný fjölmiðlanefnd yrði að koma að hreinu borði og taka sér þann tíma sem hún teldi sig þurfa til að komast að niðurstöðu um æskilegt lagaumhverfi fjölmiðlanna.“ Síðan kemur: „Sömuleiðis lögðu allir stjórnarandstöðuflokkarnir mikla áherslu á að málefni Ríkisútvarpsins yrðu að vera hluti af starfi nefndarinnar. Á þeim grundvelli lýstu forustumenn flokkanna þriggja því yfir í lok umræðunnar í sumar að flokkar þeirra teldu eðlilegt að koma að vinnu nýrrar fjölmiðlanefndar. Sú yfirlýsing stendur en vegna þeirrar skilgreiningar á verkefni nefndarinnar sem fram kemur í bréfi ráðuneytisins frá 14. október síðastliðinn teljum við ástæðu til að taka það fram að fulltrúar okkar taka sæti í nefndinni með óbundnar hendur og munu ekki einskorða starf sitt við þá skilgreiningu. Framlag þeirra á vettvangi nefndarinnar mun taka til allra fjölmiðla og er Ríkisútvarpið þar ekki undanskilið. Þótt fulltrúar flokkanna séu vissulega reiðubúnir til að hraða vinnu nefndarinnar eftir föngum áskilja þeir engu að síður sér rétt til að meta hvort sá tími dugir sem nefndinni virðist ætlaður samkvæmt bréfi ráðuneytisins.“ Þetta var undirritað af þingflokksformönnum allra stjórnarandstöðuflokka í Reykjavík þann 25. október 2004. Allt gott um það að segja. Menntamálaráðherra fékk bréfið í hendur og las það. Hæstv. ráðherra var því alveg ljóst hver okkar hugsun væri þegar við fórum inn í þessa vinnu í fjölmiðlanefndinni. Síðan vinnum við okkar störf og erum að því allan veturinn og ljúkum störfum þann 7. apríl árið 2005. Þegar við hófum störf í fjölmiðlanefndinni höfðum við í ekki hugmynd um að ríkisstjórnin væri að undirbúa löggjöf varðandi Ríkisútvarpið. Það kom á daginn. Á þeim vetri fór að kvisast út að þess væri að vænta að frumvarp um Ríkisútvarpið kæmi frá ríkisstjórninni. Við sem settumst í fjölmiðlanefnd og töldum að við værum að skoða heildstætt umhverfi fjölmiðla á Íslandi - að sjálfsögðu Ríkisútvarpið þar innifalið, og fórum í þá vinnu sem endaði með ágætri samantekt eða skýrslu sem í raun er heil bók upp á 270 blaðsíður og vel það - höfðum ekki hugmynd um hvað ríkisstjórnarflokkarnir voru í rauninni að bralla á bak við tjöldin. En loksins rann upp sá dagur að vinnu okkar lauk. Þann 7. apríl 2005 lauk nefndin störfum. Þá gerðum við fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna í fjölmiðlanefndinni, við vorum þrír fulltrúar, ákveðna bókun. Hún hljómaði svona, því ég vil að þetta sé alveg á hreinu og komist í þingtíðindi, með leyfi forseta: „Bókun. Alveg frá því að starf nefndarinnar hófst höfum við gert athugasemdir við þá ákvörðun menntamálaráðherra að takmarka svigrúm hennar til að fjalla um málefni Ríkisútvarpsins, samanber bréf frá formönnum þingflokka stjórnarandstöðunnar sem sent var menntamálaráðherra þegar tilnefnt var í nefndina. Við erum þeirrar skoðunar að mikilvægt sé að ná sátt um samræmda heildarsýn fyrir íslenska fjölmiðla sem taki bæði til Ríkisútvarpsins og einkarekinna fjölmiðla. Slíkt er einungis mögulegt ef vinnan við lagasetningu um Ríkisútvarpið fer fram samhliða vinnunni við hina almennu löggjöf.“ - Ég endurtek til að leggja áherslu á þetta: „Slíkt er einungis mögulegt ef vinnan við lagasetningu um Ríkisútvarpið fer fram samhliða vinnunni við hina almennu löggjöf. Sjálfstætt almannaútvarp stuðlar að pólitískri og menningarlegri fjölbreytni og er forsenda þess að fjölmiðlar geti sinnt aðhaldshlutverki og verið útverðir lýðræðis í samfélaginu. Það er mat okkar að eigi að nást víðtæk sátt í samfélaginu um almenna rammalöggjöf um fjölmiðla, eignarhald og starfsumhverfi, verði að tryggja faglegt og rekstrarlegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins gagnvart stjórnvöldum og varðveita það traust sem ríkir milli stofnunarinnar og eigenda hennar, þ.e. þjóðarinnar. Nú hefur það gerst að fram er komið stjórnarfrumvarp um Ríkisútvarpið um það leyti sem fjölmiðlanefndin er að ljúka störfum án þess að nefndinni hafi nokkurn tíma verið gerð grein fyrir því hvers mætti vænta í slíku frumvarpi. Frumvarpið vekur upp margar spurningar um raunveruleg markmið ríkisstjórnarinnar og teflir framtíð stofnunarinnar í tvísýnu þar sem nema á núverandi heildarlög um Ríkisútvarpið úr gildi og færa stofnunina inn í nýtt rekstrarumhverfi. Enn er ekki vitað hvaða vinnulag ríkisstjórnin og sá þingmeirihluti sem hún styðst við hyggst hafa við meðferð frumvarpsins. Með þessari skýru og afdráttarlaus bókun sem lýtur að því að ásættanleg niðurstaða náist um framtíðarskipan Ríkisútvarpsins, skrifum við undir þessa skýrslu. Reykjavík, 7. apríl 2005. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Kolbrún Halldórsdóttir, Magnús Þór Hafsteinsson.“ Þarna lá fyrir mjög afdráttarlaus bókun frá hendi stjórnarandstöðunnar og um leið einlæg ósk um að farið yrði samhliða í þá vinnu að marka löggjöf fyrir Ríkisútvarpið um leið og við færum í þá vinnu að marka löggjöf fyrir almennt starfsumhverfi fjölmiðla. Að sjálfsögðu hefði skynsamlegasta leiðin í þessu öllu saman verið sú, og þá hefðum við örugglega sloppið hér við mikið tal, langar ræður, endalaus fundarhöld í menntamálanefnd þar sem mikill tími hefur farið í þetta mál, ef skipuð hefði verið nefnd með fulltrúum allra þingflokka, eins og við lögðum til í Frjálslynda flokknum, til að móta nýja löggjöf fyrir Ríkisútvarpið. Alveg eins og gert var varðandi fjölmiðlamálið. Hvar er deilan um fjölmiðlalögin í dag? Hugsanleg fjölmiðlalög eða fjölmiðlafrumvarp? Hvar er hún? Hún er alveg horfin. Ég á ekki von á að taka þurfi langan tíma að afgreiða það frumvarp, um nýtt starfsumhverfi fjölmiðla á Íslandi, sem nú hefur verið dreift í þinginu og sent til menntamálanefndar og nefndin sent það út til umsagna, að því er ég best man. Hvers vegna skyldi þetta vera? Jú, vegna þess að einmitt eftir að ríkisstjórnin hafði siglt í strand með fjölmiðlafrumvarpið var sú skynsamlega leið farin að kalla til fulltrúa allra þingflokka og reyna að vinna málið í sátt og sameiningu í nefnd. Þannig hefðum við líka átt að gera með Ríkisútvarpið. Þá hefðum við sparað okkur mikinn tíma á hinu háa Alþingi og andrúmsloftið á hinu háa Alþingi væri ekki jafnspennuþrungið og eitrað og það hefur verið undanfarna daga þegar loksins á að gera lokatilraun til að frumvarp ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið verði að lögum. Það hefði verið miklu skynsamlegri lending að hefja þá vinnu strax í upphafi kjörtímabilsins. Ég hygg að ef þetta hefði verið gert væri nú þegar búið að samþykkja fyrir allnokkru nýja lagaumgjörð fyrir Ríkisútvarpið eða væri að minnsta kosti komið jafnlangt og fjölmiðlalögin. Ég hefði í raun viljað, og hef sagt það áður, að bæði þessi frumvörp yrðu afgreidd samhliða í gegnum þingið, og rædd samhliða í menntamálanefnd. En ríkisstjórnin hefur af einhverjum orsökum, sem ég skil ekki og hef ekki fengið neinar skýringar á, ákveðið að afgreiða fyrst frumvarpið um Ríkisútvarpið, frumvarp sem virðist vera samið á forsendum Sjálfstæðisflokksins. Framsóknarflokkurinn er hafður með í eftirdragi, meira og minna meðvitundarlaus. En ríkisstjórnin virðist hafa valið að fara þessa leið og berja þetta í gegnum þingið. Minna þau vinnubrögð okkur ekki á eitthvað, virðulegi forseti? Minna þau ekki á eitthvað? Hringja ekki einhverjar bjöllur þegar þetta er skoðað? Jú, þessi vinnubrögð minna einmitt á vinnubrögðin sem við stóðum frammi fyrir þegar fjölmiðlalögin komu inn í þingið fyrir rétt tæpum fjórum árum og allt fór á hvolf í þjóðfélaginu. Þá var það líka Sjálfstæðisflokkurinn sem dró vagninn og vildi fá þá löggjöf í gegn og Framsóknarflokkurinn fylgdi með sem nánast viljalaust verkfæri og varð að sjálfsögðu fyrir miklum ágjöfum. Báðir flokkarnir urðu fyrir miklum ágjöfum. Hvernig lyktaði því máli? Jú, það lyktaði með því að forseti lýðveldisins, herra Ólafur Ragnar Grímsson, neitaði að skrifa undir lögin þegar þau komu inn á hans borð eftir að þau höfðu verið samþykkt af meiri hluta Alþingis. Hann vísaði því máli til þjóðarinnar. En hvað gerðist þá? Ríkisstjórnarmeirihlutinn þorði ekki að fara með málið í dóm þjóðarinnar. Þeim til ævarandi skammar og hneisu. Ríkisstjórnarmeirihlutinn heyktist á því að fara með það mál til þjóðarinnar, eins og hann átti að gera samkvæmt stjórnarskrá, heldur nam lögin úr gildi. Enn og aftur kemur í ljós að ríkisstjórnarflokkarnir vilja ekki fara með umdeilt frumvarp í dóm þjóðarinnar. Núna erum við að tala um Ríkisútvarpið. Eftir allt sem á undan er gengið kemur á daginn að ríkisstjórnarflokkarnir kæra sig ekki um að lýðræðisleg niðurstaða náist um þetta mál. Við í stjórnarandstöðunni höfum lagt fram það tilboð að gildistöku þessara laga, sem væntanlega verða samþykkt seint og um síðir, verði frestað fram yfir kjördag þann 12. maí næstkomandi. Það eru bara örfáar vikur í næstu alþingiskosningar. Við höfum lagt fram það tilboð. Þannig gæfist kjósendum, almenningi í þessu landi, kostur á að taka þetta mál með inn í ákvarðanatöku sína varðandi það hvað fólk hyggst kjósa í næstu alþingiskosningum. Þetta yrði eitt af þeim málum sem kjósendur gætu sjálfir vegið og metið þegar þeir gerðu upp hug sinn til hinna ýmsu stjórnmálaflokka. Við mundum leggja þetta mál í hendur þjóðarinnar. Stjórnarandstöðuflokkarnir vilja ekki fara leiðina sem liggur fyrir í þessu frumvarpi. Þeir hafa ekki mikla trú á að þetta frumvarp standist nánari skoðun eins og komið hefur fram í löngum ræðum. Ég hefði frekar viljað að fundin yrði önnur leið, t.d. í anda tillagna sem við í Frjálslynda flokknum höfum lagt fram fyrir löngu síðan og ég fór yfir hér áðan. Ég hygg að þær hugmyndir sem við höfum sett fram yrðu kannski ekki allar samþykktar. Þegar margir flokkar koma saman að lausn máls þarf að leita málamiðlana. Þá þurfa stjórnmálamenn að sýna samningslipurð. Ég hygg að hvernig sem það færi yrði útkoman betri en það sem liggur fyrir hér og nú. Ríkisstjórnin virðist vera harðákveðin í að þetta skuli verða að lögum og þau lög skuli taka gildi sex vikum áður en þjóðin gengur til næstu alþingiskosninga. Ábyrgðin hlýtur því einvörðungu að falla á herðar ríkisstjórnarflokkanna, þ.e. Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Virðulegi forseti. Ég hef hér farið yfir afstöðu Frjálslynda flokksins í þessu máli eins og hún liggur fyrir, bæði í málefnahandbók flokksins og í þingsályktunartillögu sem við höfum fjórum sinnum lagt fram á hinu háa Alþingi. Ég hef bent á þá afstöðu sem lá fyrir, niðurstöðuna af vinnu okkar í fjölmiðlanefndinni svokölluðu varðandi málefni Ríkisútvarpsins. Ég lýsti með hvaða hætti við fórum í þessi störf og þá miklu vinnu sem unnin var í nefnd menntamálaráðherra um íslenska fjölmiðla. Eftir þrjár tilraunir liggur fyrir frumvarp til laga. Einhvern veginn hef ég á tilfinningunni að pappírinn í málinu sé alltaf eitthvað að þynnast en það má vel vera misskilningur. Mér virðist a.m.k. málið farið að þynnast. Því mér finnst þetta frumvarp vekja upp svo margar spurningar. Auðvitað hlýtur það að gerast. Ef það er rétt sem stjórnarliðar halda fram, að búið sé að tala í þessu máli samtals í 120 klukkustundir og vel það þá hlýtur náttúrlega að segja sig sjálft að eitthvað hlýtur að vera að þessu máli. Þingmenn hefðu aldrei getað talað svo lengi um málið nema vegna þess að þeir hafa eitthvað við það að athuga.  Bara þetta hlýtur að vekja alvarlegar spurningar í hugum landsmanna um hvort frumvarpið sé það vandað og vel undirbúið að það eigi hreinlega að fara í gegnum þingið. Við 1. umr. í þessari tilraun til að gera þetta frumvarp að lögum, sem fór fram 16. október árið 2006, flutti ég ræðu og fór m.a. yfir það í stórum dráttum hvernig ríkisstjórnarflokkarnir tveir hefðu nánast markvisst, að ég tel með fullum vilja og vitund, látið fjara undan Ríkisútvarpinu fjárhagslega. Það er mjög alvarlegt mál. Stofnunin stóð mjög vel árið 1994, um það leyti sem þáverandi útvarpsstjóri Heimir Steinsson lét rita söguna um Útvarp Reykjavík, sögu Ríkisútvarpsins 1930–1980, sem ég las upp úr áðan. Um það leyti var staða þessarar stofnunar sterk. Eigið fé var talið, hvorki meira né minna en, 2,7 milljarðar kr. Eftir þetta, um svipað leyti og núverandi ríkisstjórnarflokkar koma til valda, fer að fjara undan Ríkisútvarpinu. Tekjumöguleikar þess eru skertir og menn þráast við að hækka afnotagjöldin, enda voru afnotagjöldin og eru kannski enn, umdeildur skattur. Þá voru lagðar lífeyrisskuldbindingar á Ríkisútvarpið af fullum þunga sem, ef ég man rétt, eru um 2,9 milljarðar í dag. Mig minnir að hæstv. menntamálaráðherra hafi sagt við 1. umr. að afborgunarálagið af þessum skuldbindingum væri um 200 millj. kr. á ári og yrði það inn í framtíðina. Við höfum frá 1997 séð að sjónvarpið flutti og var endurnýjað. Það var reyndar gert mjög vel og með miklum glæsibrag. Þá voru miklar fjárfestingar, ef ég man rétt, um milljarður eða vel það. Það var ekki greitt með fjárlögum eða úr ríkissjóði heldur með því að skuldsetja Ríkisútvarpið. Áfram hefur þetta haldið og sífellt hallað undan fæti. Samkvæmt þeim upplýsingum sem við fengum í haust var rekstrarfé fyrirtækisins neikvætt og í raun mátti kannski segja að fyrirtækið væri svo illa statt að tæknilega séð væri það nánast gjaldþrota. Þetta er staðan þegar farið er í að breyta stofnuninni í hlutafélag. Það að breyta stofnuninni í hlutafélag, þ.e. breyta um rekstrarform stofnunarinnar, er í sjálfu sér nokkuð sem ég hef sagt að megi alveg skoða. En vandamálið er að þegar maður fer að velta því fyrir sér þá kemur upp að rétt gæti verið að breyta þessu í sjálfseignarstofnun. Getur verið að rétt sé að breyta þessu í hlutafélag? Hvaða afleiðingar mun það hafa? Hvað þýðingu mun það hafa? Það er sjálfsagt að velta þessu fyrir sér og skoða það. Ég tel að andinn í þingsályktunartillögu okkar í Frjálslynda flokknum, sem við höfum lagt fram fjórum sinnum, um rekstur Ríkisútvarpsins, feli í sér að við séum reiðubúin til að skoða þetta með opnum huga. Virðulegi forseti. Þegar maður sér hins vegar að stofnunin er svo illa stödd og að breyta á henni í hlutafélag, alfarið í eigu ríkisins og undir, hvað eigum við að segja, hæl valdhafa á hverjum tíma, þ.e. ráðandi stjórnmálaflokka, þá verður maður mjög áhyggjufullur og fyllist grunsemdum. Málið er þannig að sporin hræða í þessum efnum. Í lok ræðu minnar þann 16. október síðastliðinn sagði ég að afstaða okkar til þessa máls mundi ekki breytast, við værum á móti því að þessi stofnun yrði að hlutafélagi nema við sæjum að ríkisstjórnin væri reiðubúin til að leggja fram það fjármagn sem þarf til að rétta fyrirtækið af. Ég hef ekki sannfærst um að ríkisstjórnin sé reiðubúin til þess. Ég benti líka á í ræðu minni 16. október að ég væri mjög hræddur um að það sem í raun vekti fyrir ríkisstjórnarflokkunum og þá kannski sérstaklega sterkum öflum í Sjálfstæðisflokknum - Framsóknarflokkurinn er eins og viljalaust lamb á leið til slátrunar í þessu máli eins og svo mörgum öðrum í ríkisstjórnarsamstarfinu - að setja í gang ferli til að selja Ríkisútvarpið. Ég veit að margir innan Sjálfstæðisflokksins vilja sannarlega verja Ríkisútvarpið og standa gegn því að það verði einkavætt en ég hygg að önnur öfl innan Sjálfstæðisflokksins séu að því að reyna að setja í gang ferli sem muni leiða til þess að Ríkisútvarpið verði hreinlega selt, verði einkavætt. Við skulum aðeins líta á málið, virðulegi forseti, og gera okkur í hugarlund hvað gæti legið að baki. Það væri hægt að selja Ríkisútvarpið og fá fyrir það einhvern pening. Eitthvað af einkareknu fyrirtækjunum mundi þá komast yfir það. En skyldi ekki Ríkisútvarpið líka eiga verulegar undirliggjandi eignir? Það er þannig, virðulegi forseti, að ég hef starfað á Ríkisútvarpinu sem fréttamaður bæði í sjónvarpi og líka í útvarpi. Ég var um árabil fréttaritari ríkisútvarpsins í Noregi. Ég þekki nokkuð vel til innviða þessarar stofnunar og þykist vita að Ríkisútvarpið á mjög álitlega og góða lóð á einum besta stað í Reykjavík þar sem útsýni er ákaflega fallegt. Gæti hugsast, ef Ríkisútvarpinu yrði breytt í hlutafélag, að tekin yrði sú ákvörðun að selja jafnvel bæði húseign og lóð? Gæti hugsast að sá sem kæmist yfir Ríkisútvarpið færi í það ferli að búa til peninga úr eignum þess, t.d. þannig að hægt væri að reisa í staðinn íbúðahverfi eða annað þess háttar. Gæti það hugsast? Ég skal ekki fullyrða neitt um það en mér finnst sjálfsagt að varpa þessari hugmynd fram og vekja athygli á þessu. Ég hygg að það gæti verið mjög freistandi fyrir stjórnarmeirihluta framtíðarinnar að einkavæða Ríkisútvarpið. Við sáum hvernig Síminn var einkavæddur. Það stóð ekki til að selja Símann þegar honum var breytt í hlutafélag, eða hvað? Var það sagt, hv. þm. Jón Bjarnason? Jón Bjarnason hristir höfuðið. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson sömuleiðis. Þeir sátu á þingi þá og tóku þátt í umræðum um það mál báðir tveir. Þeir minnast þess ekki. Síðan eru liðin nokkur missiri og löngu búið að selja Símann. Ég óttast að Ríkisútvarpsins bíði í sömu örlög. Ég er hræddur um það og grundvallarástæðan fyrir því að ég er á móti þessu frumvarpi núna markast af því að ég treysti ekki Sjálfstæðisflokknum í þessu máli. Ég treysti þeim ekki fyrir næsta húshorn í málinu. Ég er logandi hræddur við að Ríkisútvarpinu verði breytt í hlutafélag ef Sjálfstæðisflokkurinn heldur áfram um stjórnvölinn. Við vonum sannarlega að svo verði ekki og sannarlega ekki með Framsóknarflokkinn í eftirdragi til að selja Ríkisútvarpið á næsta kjörtímabili. Ég vil ekki koma nálægt því ferli. Ég vil ekki koma nálægt því að samþykkja eitthvað sem leitt gæti til þess að Ríkisútvarpið verði selt. Ég fór yfir það í upphafi ræðu minnar, virðulegi forseti, að ég tel að Ríkisútvarpið gegni gríðarlega mikilvægu hlutverki. Ég og við í Frjálslynda flokknum erum alfarið á móti því að Ríkisútvarpið verði selt. Það gegnir einfaldlega of dýrmætu hlutverki. Þetta yrði svipað og að ætla að selja Þjóðleikhúsið, Landsbókasafnið, Árnastofnun eða aðrar þær stofnanir sem gegna mjög mikilvægu menningarhlutverki. Þetta væri álíka galið. En menn hafa stundum fengið brjálaðar hugmyndir. Ég gæti alveg trúað nokkrum þeirra sem nú eru í þingliði Sjálfstæðisflokksins, þó ekki öllum, til að vinna slíkt voðaverk að selja Ríkisútvarpið. Ég gæti alveg trúað að það vekti fyrir þeim. Enda hefur komið fram hjá sumum þeirra, í þingmálum og ræðum, að þeir hafa fullan vilja til þessa. Það eru náttúrlega aðrir þættir í frumvarpinu sem gera að verkum að allir viðvörunarmælar loga á rauðu. Langar og miklar ræður hafa verið fluttar um það við 3. umr. Margir þingmenn hafa flutt ágætar ræður og bent á annmarkana við þetta frumvarp. Talað hefur verið um að réttindi starfsfólks séu í óvissu. Það hefur verið talað um þætti er varða regluverk Evrópusambandsins sem við þurfum að fella okkur undir þar sem við erum aðilar að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Farið hefur verið yfir fjármál stofnunarinnar, meinta hagræðingu og annað þess háttar. Réttindi starfsmanna virðast vera óljós. Svo er það þetta með þennan blessaða nefskatt. Fram kom í umræðum í gær og í dag, að þó þetta sé kallaður nefskattur sem eigi að leggja á alla borgara landsins virðast vera til eitthvað í kringum 2.200 borgarar sem eru neflausir í þessari nefskattsskattlagningu. Þeir eru neflausir með þeim hætti að þeir eru undanþegnir því að þurfa að borga hinn svokallaða nefskatt. Þetta er fólk sem hefur það miklar fjármagnstekjur að það getur lifað af þeim eingöngu sem eru eitthvað um 2.200 einstaklingar. Það vill svo undarlega til að þeir Íslendingar sem lifa eingöngu á fjármagnstekjum og borga, að ég man best, aðeins 10% skatt af þeim eru þeir sem eru best stæðir í þjóðfélaginu. Með þessu verða þeir undanþegnir því að þurfa að greiða nefskatt til Ríkisútvarpsins, þ.e. þeir ríkustu munu sleppa. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að mér finnst þetta alveg lýsandi dæmi um það hvernig núverandi ríkisstjórn hefur starfað á kjörtímabilinu. Þeir ríku sleppa alltaf undan. Hins vegar er haldið áfram að djöflast og berja á þeim sem eru fátækari og þeir eru skattpíndir út í eitt en hinir ríku sleppa. Þetta er alveg með ólíkindum en þannig virðist þetta vera. Annað sem er í þessu er að það á víst að innheimta nefskatt af öllum lögaðilum. Ég minnist þess að við fengum á fund til okkar í nefndinni fulltrúa frá ríkisskattstjóra sem sagði okkur frá því að það eru eitthvað um 20 þús. kennitölur til í landinu sem eru nánast sofandi lögaðilar, ef svo má segja, fyrirtæki sem hafa verið í litlum eða engum rekstri en eru samt enn þá til á pappírnum, fyrirtæki sem eru kannski að einhverju leyti skuldug, með litlar eða kannski engar tekjur. Allar þær kennitölur verða rukkaðar um nefskatt. Þannig mun þetta halda áfram, rukkaður verður nefskattur af fólki inni á heimilum margfalt af því að þetta fer eftir fjölda persóna. Stunduð hefur verið sagt að afnotagjaldið sé umdeilt og það hafi verið allt of miklar deilur um það, það sé svo mikil óánægja með það að við þurfum að finna upp einhvern annan tekjustofn í staðinn til að skapa tekjur fyrir Ríkisútvarpið. Ég spyr í ljósi þessa, bæði með tilliti til þess að þeir sem eingöngu lifa af fjármagnstekjum sleppi við að þurfa að borga nefskatt og með tilliti til þess að hinar sofandi kennitölur þurfa að borga nefskatt og annað þar fram eftir götunum í kringum skattlagninguna: Heldur fólk virkilega að það verði eitthvað minni deilur um nefskattinn en afnotagjaldið? Nei, að sjálfsögðu ekki. Þetta verður mjög óvinsæl skattlagning, það verður mikill ófriður í kringum hana. Ég sé fyrir mér, virðulegi forseti, eins og hefur náttúrlega komið fram áður í umræðunum, að með hinu nýja frumvarpi um Ríkisútvarpið, verði það samþykkt, þá sé svo margt sem muni skapa mjög magnaðan ófrið í þjóðfélaginu. Við getum talað um málefni starfsmanna, um ESA-málin sem vel gætu leitt til málaferla, um nefskattinn, um Ríkisútvarpið á auglýsingamarkaði í samkeppni við aðra fjölmiðla og annað þar fram eftir götunum. Ég hygg að þetta muni vekja svo miklar og hatrammar deilur í þjóðfélaginu að það muni verða vatn á myllu þeirra sem vilja selja stofnunina, einkavæða hana. Þetta verður vandræðabarn í kerfinu og það munu koma fram sífellt háværari raddir um að réttast sé að ríkið losi sig við þetta vandræðabarn, komi því af höndum sér og þannig verði málin leyst. Nefskatturinn verður svo óvinsæll að sífellt fleiri borgarar landsins, kjósendur sem kannski eru fylgjandi Ríkisútvarpinu núna og vilja hafa það áfram muni snúast gegn því og fallast á það að líklega sé best að losa sig við þetta vandræðabarn í eitt skipti fyrir öll. Ég hygg að þetta yrði menningarsögulegt stórslys ef af þessu yrði. Það er sannfæring mín og okkar í Frjálslynda flokknum að þetta megi alls ekki gerast en mig grunar það einhvern veginn þegar ég horfi um öxl og skoða hvernig ferlið hefur verið frá 1997, þegar stofnunin var í raun og veru í blóma, hvernig það hefur verið þessi tíu ár, frá því þá og þar til nú, hvernig fjarað hefur undan rekstrarumhverfi Ríkisútvarpsins, rekstrarskilyrðum þess og fjárhag, hvernig ferlið hefur verið við það að breyta stofnuninni nánast hvað sem það kostar, fyrst yfir í sf. og síðan yfir í hf. og nú yfir í ohf. Það er búið að rugla og þvæla með málið fram og til baka allt kjörtímabilið þannig að almenningur veit nánast ekki sitt rjúkandi ráð. Ef við skoðum allt ferlið og svo hvernig frumvarpið lítur út núna í þeirri mynd sem það er, öll þau spurningarmerki sem hægt er að setja við frumvarpið þegar það er skoðað, ef við hugsum um öll þau atriði sem félagar mínir í stjórnarandstöðunni hafa bent á í ágætum ræðum nánast linnulaust í þrjú ár, ef svo má segja, því að málið hefur alltaf komið í þingið aftur vegna þess að það hefur aldrei fengist afgreitt sem lög og við tölum um það nú í þriðja sinn. Ef við bendum á alla þessa þætti og á þá staðreynd að við höfum víða ekki fengið nein fullnægjandi svör frá ríkisstjórnarmeirihlutanum varðandi útfærslurnar hlýtur maður að vera mjög efins um að menn séu að gera rétta hluti. Ég á mjög erfitt með að sannfærast um að svo sé. Því hlýt ég, virðulegi forseti, fyrir hönd þingflokks Frjálslynda flokksins að lýsa því yfir í þessari ræðu að við í þingflokki Frjálslynda flokksins leggjumst gegn því að málið verði afgreitt úr þinginu. Við teljum að allir stjórnmálaflokkar hefðu átt að fá að koma að vinnu málsins og það hefði átt að leiða það með skynsamlegum hætti til þess að ná fram sátt um þetta. Það ríkti sátt um Ríkisútvarpið og mér finnst mjög mikilvægt að það náist sátt um Ríkisútvarpið í framtíðinni. Náist ekki sátt um Ríkisútvarpið verður stofnunin eyðilögð, það er mín skoðun. Ef það næst ekki víðtæk pólitísk sátt um að Ríkisútvarpið eigi að vera í þjóðareign, að Ríkisútvarpið sinni ómetanlegu menningarlegu hlutverki og eigi að gera það í framtíðinni er ég nokkuð viss um að sterk öfl muni reyna að koma undir sig fótunum þannig að stofnunin verði áfram brotin niður, grafið verði undan henni, eins og við erum kannski þegar farin að sjá því að maður heyrir af því að starfsmenn Ríkisútvarpsins séu nánast farnir að vinna sem verktakar úti í bæ við verk sem falla undir Ríkisútvarpið, við þáttagerð og annað þess háttar. Þarna finnst manni eins og farið sé í gang ferli til að reyna að halda áfram að grafa undan þessu, veikja stofnunina meira og meira. Svo kemur nýja löggjöfin sem stefnir í að verði samþykkt. Hún verður svo umdeild, skattlagningin verður svo umdeild og annað þar fram eftir götunum. Fjárhagurinn verður svo slæmur, það þarf að hagræða, það þarf að segja upp fólki, það þarf að gera ýmsar breytingar, breytingar á dagskrá og annað þar fram eftir götunum o.s.frv., o.s.frv. að á endanum verður sagt: Við nennum þessu ekki, við gefumst upp, þetta er tómt vesen, ríkið á ekki að vera að standa í þessu, seljum þetta, burt með þetta, losum okkur við þetta, hættum þessu. Það er best að einhverjir einkaaðilar sjái um þetta. Um leið og það verður gert, um leið og þau sjónarmið ná yfirhöndinni, ef þeim sjónarmiðum verður leyft að ná yfirhöndinni, þá verður hér menningarsögulegt stórslys sem seint eða aldrei mun verða bætt fyrir íslenska þjóð. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Við ræðum enn frumvarp ríkisstjórnarflokkanna, Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins, um hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins. Í þessari 3. umr. hefur verið rakið hér og aftur farið yfir feril þessa máls á þingi sem er búinn að vera með þeim endemum að ráðherra hefur lagt fram frumvarp aftur og aftur, gjörbreytt frá því sem fyrra frumvarp var. Við sjáum nú líklega þriðju eða fjórðu útgáfu þessa máls. Bara það eitt sýnir hversu illa undirbúið og unnið þetta frumvarp er og að það skuli stöðugt vera stjórnarandstaðan, fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Samfylkingarinnar og Frjálslynda flokksins, sem með því að fara mjög ítarlega ofan í vinnuna bendir stöðugt á ný atriði sem eru þarna illa unnin eða mega betur fara. Það er alveg sjálfsagður hlutur og eðlilegt að stjórnarandstaðan hafi þetta hlutverk og geri það og það höfum við gert hér mjög ítarlega og vel. Ef litið er til frumvarpsins sem var fyrst lagt fram hér af hálfu menntamálaráðherra og þess sem nú liggur fyrir er varla hægt að segja að um sama mál sé að ræða - annað en að einkavæða það. Það hefur verið hinn rauði þráður í gegnum allt þetta mál frá byrjun, að það skuli koma Ríkisútvarpinu út á markað, það skuli koma því í þann búning að það verði eins og fyrirtæki á markaði, þ.e. einkavætt. Þetta er í rauninni sá þráður sem hefur gengið í gegn og er í rauninni líka það sem tekist er á um. Hér er tekist á um grunngildi. Það er tekist á um það hvort Ríkisútvarpið sé almannaþjónustustofnun með hlutverk gagnvart þjóðinni allri sem ekki skuli fórnað á altari markaðarins ellegar hvort Ríkisútvarpið sé tekið eins og hver önnur markaðsvara, sem er vilji Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins, og búin út þau lög sem ýta því út á einkavæðingarvagninn, ýta Ríkisútvarpinu út á þann vagn að það verði síðan selt í hlutum eða í heilu lagi, væntanlega í samræmi við helmingaskiptareglu Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins við einkavæðingu á ríkisstofnunum undanfarinna ára. Þetta er í sjálfu sér það sem tekist er á um og það hefur verið alveg ljóst frá byrjun að við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði lítum á Ríkisútvarpið sem almannaþjónustustofnun. Við lítum á Ríkisútvarpið, hlutverk þess og vettvang sem einn af grunnþáttum íslensks samfélags. Þess vegna höfum við lagt svo gríðarlega áherslu á að verja þessa grunnstofnun, þá grunnsál samfélagsins sem Ríkisútvarpið er. Hlutafélagaformið er gott og blessað þar sem það á við, mikil lifandis ósköp, t.d. í samkeppnisatvinnurekstri þar sem ábyrgð eigendanna miðast einungis við upphæð hlutafjárins sem lagt er í hlutafélagið. Það hlutafélag fer síðan á markað, hlutirnir geta gengið kaupum og sölum o.s.frv., það er eðli hlutafélaga, og markmið með stofnun og rekstri hlutafélaga er einmitt að hlutirnir geti gengið kaupum og sölum á markaði, að þeir geti skilað eigendum sínum arði í formi peninga og þeir geti þá eftir því sem verkast vill staðið í þeirri samkeppni, reynt að keppa við aðila sem eru á nákvæmlega sama markaði, hafa þá undir, standa þeim jafnfætis og jafnvel orðið að lúffa fyrir þeim. Það er eðli markaðarins. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði viljum ekki að Ríkisútvarpið sé háð þessum lögmálum. Það er allt í lagi að stofna bifvélarekstur, bílasölu sem hlutafélag þar sem eigendurnir geta verið einn, þrír, fjórir eða hvað sem er og ábyrgðin einungis bundin við það fjármagn sem lagt er í hlutafélagið. Það er gott og blessað, við vitum að það er mjög eðlilegt að bílasölur starfi á markaðsgrunni. Sömuleiðis getum við horft á verslunarrekstur og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði vildum gjarnan að það væri meiri og virkari samkeppni á jafnréttisgrunni í verslunarrekstri þannig að verslun í landinu safnaðist ekki á örfárra manna hendur. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði erum einmitt talsmenn kaupmannsins, einstaklingsins sem rekur verslunina sína á eigin forsendum og eigin ábyrgð, græðir á henni ef hann getur eða reynir að reka hana með þeim hætti að viðunandi sé. Við horfum því miður á það að hver kaupmannsverslunin á fætur annarri verður að lúta í gras fyrir yfirgangi stórfyrirtækja sem í krafti þess að geta fært fjármagnið á milli einstakra deilda sinna geta lagt undir sig hin ýmsu fyrirtæki. Mér er minnisstæð umræðan um apótekin og þekki nokkur dæmi um afdrif þeirra eftir tilkomu þessara tveggja meginrisa í lyfjaversluninni. Þar sem var sjálfstætt apótek settu þeir sig niður við hliðina á hinu sjálfstæða apóteki og sögðu: Annaðhvort lokar þú eða við munum á einu til tveimur árum, eftir atvikum, beita hér niðurboðum þangað til þú verður gjaldþrota og gefst upp. Ég þekki mörg svona dæmi um þennan rekstur, bæði í Reykjavík og úti um land, þar sem þessar stóru keðjur beita afli sínu með þessum hætti. Ég er ekki sammála svona bolabrögðum á markaði en þetta er það sem viðgengst. Viljum við setja Ríkisútvarpið út á þennan sama markað? Finnst okkur ekki nóg komið? Viljum við setja Ríkisútvarpið, sem er einn af grunnþáttum íslenskrar þjóðarsálar, út á þetta markaðstorg? Nei, þarna viljum við segja stopp. Við viljum segja stopp við því að Ríkisútvarpið skuli fara þessa sömu leið og hvert fyrirtækið og hver þjónustustofnunin á fætur annarri í eigu ríkisins hefur orðið að fara á undanförnum árum. Ferill þessarar ríkisstjórnar, Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins, í einkavæðingarmálum hygg ég að verði talinn einn sá svartasti gagnvart samfélagseignum og samfélagslegri ábyrgð þjóðarinnar þann liðlega áratug sem hún hefur setið. Við þekkjum sögu einkavæðingar á bönkunum, hvernig þeir voru fyrst hlutafélagavæddir og síðan var þeim skipt upp á milli flokksgæðinga Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins eftir einhverjum reglum sem þeir komu sér innbyrðis saman um. Bankarnir eru mjög mikilvægir og hafa grundvallarþýðingu fyrir íslenskt atvinnulíf og íslenskt samfélag og við hjá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði töldum að mikilvægt hefði verið að halda a.m.k. einum banka eftir sem þjóðbanka sem hefði haft það hlutverk að annast peningaviðskipti, útlán og innlán fyrir einstaklinga og fyrirtæki en ekki endilega að vera fjárfestingaraðilar í stórfyrirtækjum eins og bankarnir nú eru orðnir. Það hefði verið einn sterkur þjóðbanki og síðan hefðu verið aðrar fjármálastofnanir sem hefðu þá verið á almennum markaði. Þess vegna lögðum við t.d. svo ríka áherslu á að Íbúðalánasjóði yrði ekki fórnað. Hverjir sóttu hvað harðast að Íbúðalánasjóði, þessum grunnsjóði sem hefur tryggt jafnrétti til þeirra frumþarfa sem við höfum lagt áherslu á fyrir íslenska þjóð, fyrir alla íbúa hér, að geta komist yfir eigið húsnæði óski maður þess? Nú hefur verið sótt mjög hart að Íbúðalánasjóði, og hverjir voru það? Forustumenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins, og hver man ekki eftir hinum eindregnu hörðu yfirlýsingum frá fyrrverandi formanni Framsóknarflokksins, félagshyggjuflokksins gamla, Halldóri Ásgrímssyni, þáverandi forætisráðherra, um hve brýnt væri að einkavæða Íbúðalánasjóð? Ég minnist þess að ég hlustaði á ræðu hjá þáverandi formanni Framsóknarflokksins, sem var líka forsætisráðherra, á ársfundi Seðlabankans fyrir einu og hálfu ári eða svo þar sem hann lagði þunga áherslu á að eitt það mikilvægasta fyrir íslenskt fjármálalíf væri að einkavæða Íbúðalánasjóð. Það var held ég bara fyrir samstillt átak - ja, við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði börðumst gegn því og einnig kom víða í samfélaginu upp mjög hörð andstaða. Ég minnist þess að Félag fasteignasala lagðist mjög ákveðið gegn því að Íbúðalánasjóður yrði einkavæddur. Ríkisstjórnin var reiðubúin að gera það og setti í gang vinnu þar að lútandi og taldi það vera forgangsmál á sínum tíma. Því tókst að forða í bili að Íbúðalánasjóður yrði einkavæddur. Landssíminn er hitt dæmið um einkavæðingarferil þessarar ríkisstjórnar og þar var farin nákvæmlega þessi leið. Fyrst var Landssíminn hlutafélagavæddur. Það var talið svo mikilvægt að hlutafélagavæða Landssímann til að hann fengi umgjörð sem passaði betur í einhverju rekstrarumhverfi. Landssíminn var eitt af sameiningartáknum þjóðarinnar, alveg eins og Ríkisútvarpið, eitt af því sem þjóðin hafði barist fyrir að fá, til að tengja alla landsmenn hvar sem var á landinu með símaþjónustu, fjarskiptaþjónustu, og það var hluti af því að byggja Ísland upp sem öfluga, framsækna þjóð. Landssíminn var eitthvað sem allir gætu gert kröfu til að stöðugt stæði sig og gerði betur í þjónustu sinni. Arður Landssímans var fólginn í því að bæta og efla þjónustuna, og öllu því fjármagni sem kom inn vegna Landssímans átti að verja m.a. til þess að efla og bæta fjarskiptaþjónustuna. Þegar Landssíminn var einkavæddur, honum breytt í hlutafélag, átti ekki aldeilis að selja hann. Nei, það átti bara að breyta honum svona til þess að laga hann að rekstrarumhverfinu. Nákvæmlega það sama og sagt er nú um Ríkisútvarpið. Við heyrðum það hjá núverandi formanni Framsóknarflokksins sem kom í einnar mínútu ræðu hér í dag um þetta mál þar sem hann sagði að menntamálaráðherra færi með þessi mál fyrir hönd Framsóknarflokksins, menningarmálin og málefni Ríkisútvarpsins, en jú, það stæði ekki til að selja hann, það ætti samt að hlutafélagavæða hann. Nákvæmlega það sama var sagt um Landssímann. Ég vil rifja hér upp aðeins varðandi Símann af því að það er svo nauðsynlegt að átta sig á því að við erum að fara inn í nákvæmlega sama ferli og Síminn fór í gegnum. Sömu orð eru notuð, sama aðferðafræði, sömu rök. Póstur og sími var hlutafélagavæddur 1996, þá var fyrirtækinu breytt í hlutafélag og þá hófst söluferlið. Það tók átta eða níu ár að selja hann en árið 1996 sagði um þann gjörning þáverandi samgönguráðherra, Halldór Blöndal, með leyfi forseta: „Á hinn bóginn geldur Póstur og sími óneitanlega þess í daglegum viðskiptum og markaðssetningu að vera opinber stofnun sem rekin er eftir fjárlögum. Póstur og sími getur t.d. ekki gerst hluthafi í hlutafélögum þótt í smáu sé nema slík ákvörðun hafi áður verið lögð fyrir Alþingi. Ákvarðanataka með þessum hætti er of þung í vöfum og samræmist ekki nútímaviðskiptaháttum. Þess vegna tel ég óhjákvæmilegt að breyta rekstrarformi Pósts og síma til þess að styrkja samkeppnisstöðu hans og starfsöryggi þess fólks sem þar vinnur. Ég legg áherslu á,“ segir samgönguráðherra þá, talsmaður ríkisstjórnarinnar, „að í mínum huga kemur ekki annað til en að Póstur og sími verði áfram og alfarið í eigu ríkisins.“ Fleiri ráðherrar gáfu þann svardaga á þeim tíma þegar verið var að keyra hlutafélagavæðingu Símans í gegn að hann yrði aldrei seldur. Þetta væri ekki aldeilis liður í því. Við sem höfum fylgst með umræðunni um Ríkisútvarpið þessa dagana heyrum nákvæmlega sömu setningarnar, þetta sé mikilvægt til að laga fyrirtækið að nútímarekstrarháttum, gera því kleift að verða aðili að öðrum fyrirtækjum og gera því kleift að selja þetta eða hitt til að vera samkeppnisfært í einhverju slíku umhverfi. En, nei, það stendur alls ekki til að selja það. Maður getur alveg undrast það að þingmenn og ráðherrar sem halda þessu fram haldi að við séum öll svona vitlaus og ætlast til þess að við trúum þessu. Það er svo fráleitt, enda hafa þau ekkert umboð til að segja eitt eða neitt í þessa veruna. Eftir að búið er að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag er það komið á einkavæðingarvagninn, tilgangurinn getur aðeins verið sá einn að selja fyrirtækið, innan úr því, einstök verkefni, í hlutum eða að öllu leyti. Allt tal um annað er blekkingar, ósannindi, sagt gegn betri vitund. Ef ætlunin er að halda Ríkisútvarpinu áfram í þjóðareign sem slíku á ekki að hlutafélagavæða, þetta er svo einfalt. Enda eru til þeir þingmenn í ríkisstjórnarflokkunum sem hafa alveg grímulaust flutt um það frumvarp hér á Alþingi, ekki á þessu þingi en á tveim undanförnum þingum minnist ég frumvarpa frá forustumönnum í þingliði Sjálfstæðisflokksins. Ég er hérna t.d. með frumvarp til laga um útvarpið frá þingárinu 2003–2004, frumvarp frá hv. þm. Pétri H. Blöndal, sem er einn af forustumönnum Sjálfstæðisflokksins, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, Birgi Ármannssyni, sem er talinn líka einn af nútímahugmyndafræðingum Sjálfstæðisflokksins, og Sigurði Kára Kristjánssyni, sem er núna formaður menntamálanefndar. Allt eru þetta rísandi stjörnur undir þeirri hugmyndafræði Sjálfstæðisflokksins, einkavæðingarhugmyndafræði, í þeim efnum og fara hér með leiðtogahlutverk í störfum þingsins hvað þetta mál varðar. Hér flytja hv. þingmenn Sigurður Kári Kristjánsson, Pétur H. Blöndal og Birgir Ármannsson tillögu um einkavæðingu Ríkisútvarpsins og sölu þess. Með leyfi forseta má ég til með að vitna í setningar úr frumvarpinu fyrir tveimur árum sem var reyndar endurflutt aftur fyrir ári, þar sem segir, með leyfi forseta: „Einkavæðing RÚV. Með frumvarpi þessu er lagt til að lög nr. 122/2000, um Ríkisútvarpið, verði felld úr gildi 1. janúar 2005 …“ - þetta var á löggjafarþingi 2003–2004. - „Stofnað verði hlutafélag um rekstur Ríkisútvarpsins og það selt.“ Ósköp einfalt og skýrt. Þetta er hinn pólitíski vilji forustumanna Sjálfstæðisflokksins í þessum efnum, enda hafa þeir margir hverjir ekki legið á þeirri skoðun sinni í umræðunni að stuðningur þeirra við hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins sé einungis bundinn við það að þeir sjá þetta sem lið í að undirbúa það til sölu. Það er oft miklu heiðarlegra að koma fram með þessum hætti og ég virði það við sjálfstæðismenn að þeir koma heiðarlega fram. Þeir líta svo á að þetta sé aðeins undirbúningur að sölu Ríkisútvarpsins. Aftur á móti er mun erfiðara að bera virðingu fyrir framkomu Framsóknarflokksins sem nú styður einkavæðingu Ríkisútvarpsins. Mjög ítarlega hefur verið rakið í þingræðum, ég minnist mjög ítarlegrar þingræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar fyrir sólarhring, þar sem hann rakti flokkssamþykktir Framsóknarflokksins frá undangengnum árum sem allar gengu út á að Ríkisútvarpið yrði ekki hlutafélagavætt. Staðinn yrði vörður um Ríkisútvarpið. Það yrði ekki sett á einkavæðingarvagninn. Ég held að mörgum framsóknarmanninum hafi þótt það blóðugt þegar forusta Framsóknarflokksins sveik þjóðina með því að einkavæða og selja Landssímann. Skoðanakannanir sem gerðar voru skömmu áður en sá gjörningur fór fram sýndu að milli 70–80% af þjóðinni voru andvíg sölu Landssímans. Ef um var að ræða kannanir meðal framsóknarmanna, sérstaklega úti á landi, var niðurstaðan enn þá afdráttarlausari gegn sölu Landssímans. Maður hefði haldið að þetta væri eitthvað sem forusta Framsóknarflokksins hefði þá getað lært af. En svo virðist ekki vera. Ég er meira að segja með tiltölulega glænýja samþykkt frá ungum framsóknarmönnum. Nú veit ég ekki hve fjölmennur sá hópur er orðinn. En engu að síður sá hópurinn ástæðu til að álykta gegn áformum flokksforustunnar um að einkavæða Ríkisútvarpið. Í Fréttablaðinu 29. nóvember 2006 birtist eftirfarandi ályktun og, með leyfi forseta, ætla ég að lesa hana upp: Fyrirsagnir eru: „Ungir framsóknarmenn: Mótmæla RÚV-frumvarpi. Stjórn Sambands ungra framsóknarmanna (SUF) samþykkti í gær ályktun þar sem þingmenn eru hvattir til þess að samþykkja ekki frumvarp um RÚV ohf. Í ályktuninni kemur fram að SUF telur hvorki að hagsmunum RÚV, né almennings í landinu, sé best borgið með hlutafélagavæðingu. Einnig kemur fram í ályktuninni að SUF telji fráleitt að frumvarpið hafi verið lagt fram á Alþingi án þess að afstaða hafi verið tekin til mikilvægra spurninga eins og aðkomu RÚV að auglýsingamarkaði.“ Hér er mjög afdráttarlaus yfirlýsing frá grasrót Framsóknarflokksins um að skora á þingmenn sína að samþykkja ekki hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins. Ég hefði viljað heyra hjá hinum nýja formanni Framsóknarflokksins hvernig forusta flokksins hefur tekið á þessari ályktun. Ég þekki fullt af framsóknarmönnum um allt land, eins og ég sagði áðan, sem fengu upp í kok af einkavæðingu Landssímans og búa nú við það að þjónustustigið hefur lækkað og versnað, gjaldskráin hækkar og samfélagið dregst stöðugt aftur úr hvað varðar eflingu fjarskiptaþjónustunnar. Munum við ekki eftir hvað var fyrst gert þegar Landssíminn var seldur? Það leið varla sólarhringur áður en starfsstöð Landssímans á Blönduósi var lokað, mikilvæg þjónustustöð sem íbúarnir gátu leitað til með margvíslega þjónustu á sviði fjarskipta. Henni var lokað. Þjónustustigið var skert á viðkomandi svæði fyrir atvinnulífið og einstaklinga. Þjónustustöðin á Sauðárkróki hélt upp á 100 ára afmælið sitt með því að henni var lokað. Það sama gerðist á Ísafirði. Og reyndar um allt land hefur hverri þjónustustöð Landssímans verið lokað á fætur annarri. Þegar menn ætla að reyna að hringja og spyrja um bilanir er bara hægt að hringja í einn þjónustusíma, þar sem menn geta lent í að vera númer 20 eða 30 á biðlista eftir því að vera svarað. Þegar svörin koma er það yfirleitt þannig að þetta verði athugað og erfitt að fylgja því frekar eftir. Ég hef lent ítrekað í þessu, ég er því ekki að bera upp á aðra það sem ég hef sjálfur reynt. Þetta er sú þjónusta sem í boði er. Ég minnist þess í umræðunni um Landssímann á sínum tíma þegar við, mig minnir allir stjórnarandstöðuflokkarnir, þó Vinstri hreyfingin – grænt framboð hafi í rauninni gengið í fararbroddi gegn sölu Símans, þá sameinuðust þeir hér í restina um að grunnnetinu yrði að minnsta kosti haldið eftir. En þá var því svarað að ekki væri hægt að halda grunnnetinu sér. En hvað er svo nú? Í haust var tilkynnt að grunnnetið gæti verið til sölu. Nú heyrast aftur raddir um að Síminn sé að skipta fyrirtækinu upp í tvennt, annars vegar grunnnetið og hins vegar aðra starfsemi. Allt sem stjórnvöld hafa sagt um það mál hefur reynst vera blekking, enda vissum við það fyrir. Ég held að framsóknarmenn og fólk í landinu vilji ekki sjá Ríkisútvarpið fara núna sömu leið. Ég held að því blöskri framganga forustu Framsóknarflokksins í að keppast við að einkavæða Ríkisútvarpið mánuði fyrir kosningar. Af hverju leyfum við ekki þessum málum að bíða fram yfir kosningar, eins og við höfum lagt til? Við höfum lagt til að gildistökuákvæðinu verði frestað. Það yrði sett þannig að lögin, verði frumvarpið samþykkt, taki ekki gildi fyrr en eftir kosningar, þ.e. í sumar eða haust. Þjóðinni gæfist þá tækifæri til að kjósa um þessa einkavæðingarstefnu Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Ný ríkisstjórn gæti því tekið ákvörðun um hvort af einkavæðingu Ríkisútvarpsins verður eða ekki. Ef Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn fá áfram meiri hluta og stjórna áfram eins og þeir vilja - báðir hafa lýst yfir að þeir stefni að því að halda áfram ríkisstjórnarsamstarfi fái þeir meiri hluta til þess, sem ég vona að verði ekki, ég vona að það verði svo sannarlega ekki, en þeir hafa engu að síður lýst yfir að þeir muni stefna á áframhaldandi stjórnarsamstarf - þá verður bara að hafa það úr því að þeim er svo mikið keppikefli að einkavæða Ríkisútvarpið. Munar þá um einn mánuð til eða frá í þeim efnum? Hins vegar er alveg ljóst ef Vinstri hreyfingin – grænt framboð kemur að þessum málum og verður við stjórnvölinn eftir kosningar, munum við að sjálfsögðu leggjast gegn einkavæðingu Ríkisútvarpsins. Er ekki rétt að leyfa nýrri ríkisstjórn að taka endanlega ákvörðun um það mál? Af hverju að keyra þetta í gegn örfáum vikum fyrir kosningar? Það er mikil óbilgirni. Mér er sem ég sjái að forusta Framsóknarflokksins sem er að svíkja allar sínar flokkssamþykktir um einkavæðingu Ríkisútvarpsins - ég efast um að þeir hafi umboð til þess að samþykkja lagafrumvarpið. Ég hlustaði á ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, sem meira að segja núverandi formaður Framsóknarflokksins, Jón Sigurðsson, sagði að talaði rödd grasrótarinnar, á miðstjórnarfundi nýverið, það voru orð hans um málflutning Kristins H. Gunnarssonar. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sagði, sem ég dreg ekki í efa, að einkavæðing eða hlutafélagavæðing Ríkisútvarpsins hefði ekki verið í stjórnarsáttmálanum á milli framsóknarmanna og sjálfstæðismanna. Hún hafi ekki verið þar. Þess vegna hefði framsóknarmönnum á engan hátt borið skylda til þess að gangast undir þetta einkavæðingarmen Sjálfstæðisflokksins.  Hins vegar höfum við upplifað þann dans sem varð í kringum forsætisráðherraembættið og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson vék að í ræðu sinni. Hann sagði að árið 2005 hefði orðið stefnubreyting hjá þingflokki Framsóknarflokksins varðandi Ríkisútvarpið. Þangað til hefði verið andstaða við að hlutafélagavæða það, fara út í það ferli sem við nú stöndum frammi fyrir, en þá hafi orðið stefnubreyting. Þá hefði þingflokkur Framsóknarflokksins allt í einu gengið undir það jarðarmen einkavæðingarinnar að einkavæða Ríkisútvarpið. Ég minnist orða fyrrverandi forsætisráðherra, Davíðs Oddssonar, í sjónvarpsþætti þar sem hann var spurður um stjórnunarstíl sinn. Ég veit að margir heyrðu það. Þegar hann var spurður um stjórnunarstíl vitnaði hann, að mig minnir, til ömmu sinnar, frú forseti, sem hafði notað smjörklípuaðferðina á köttinn. Þegar kötturinn var orðinn eitthvað órólegur í húsinu tók hún smjörklípu og klíndi í feldinn á kettinum og þá hafði kötturinn eitthvert viðfangsefni og róaðist á meðan og sleikti feldinn. Auðvitað vissum við sem hlustuðum á þetta að verið var að tala um stjórnarsamstarf Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Við skildum það ósköp vel. Enda er fyrrverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsson, ávallt mjög klókur og myndrænn þegar hann er að lýsa ákvörðunum sínum og gjörðum. Ég veit ekki hvort hinum almenna framsóknarmanni sé skemmt að heyra hvaða stjórnunarstíl var beitt á forustu Framsóknarflokksins til að fá forustuna til að samþykkja einkavæðingu Ríkisútvarpsins. Er hinn almenni framsóknarmaður úti um land, á Vestfjörðum, Norðurlandi, Austurlandi, Suðurlandi, í Reykjavík, á höfuðborgarsvæðinu, sáttur við að þessum stjórnunarstíl hafi verið beitt til að fá forustu Framsóknarflokksins til að samþykkja einkavæðingu Ríkisútvarpsins? Ég dreg það stórlega í efa. Ég held að engum sé skemmt yfir því. Hitt er ljóst af orðum hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar að um mitt ár 2005 varð stefnubreyting og þingflokkur Framsóknarflokksins samþykkti hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins. Nú keyrir Framsóknarflokkurinn það langharðast af öllum að koma málinu í gegn. Öðruvísi mér áður brá. Meira að segja blöskraði fyrrv. forsætisráðherra, sem nú er ritstjóri Fréttablaðsins, svo þetta allt saman að hann gat þess sérstaklega í blaðagrein. Í ritstjórnargrein 5. apríl sl. hefur hann uppi efasemdir um heilindin á bak við hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins. Hann segir, með leyfi forseta: „Annaðhvort er undirbúningurinn í skötulíki eða ekki er allt með felldu um raunveruleg áform um að reka hér menningarútvarp og -sjónvarp með nokkurri reisn og af þeim metnaði sem einn getur yfir höfuð verið réttlæting fyrir rekstri Ríkisútvarpsins.“ Þetta segir ritstjóri Fréttablaðsins, fyrrv. formaður Sjálfstæðisflokksins, og blöskrar hvernig málum vindur fram. Ég ætla ekki að fara yfir alla þá þætti sem ég vildi koma inn á því að þetta er fyrri ræða mín við 3. umr. um hlutafélagavæðingu, um einkavæðingu Ríkisútvarpsins. Ég vil leggja á það áherslu að Ríkisútvarpið er einn af hornsteinum íslensks samfélags. Það var stolt þjóð sem hóf útsendingar á nýju ríkisútvarpi árið 1930. Þetta útvarp reyndist fljótt verða eins konar sál þjóðarinnar og sameinaði hana í sókn til nýrra tíma. Það var ekki aðeins boðberi frétta og veðurfregna heldur varð það aflvaki menningar og sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar og þeirri baráttu lýkur aldrei. Ríkisútvarpið tók sé bólfestu í innstu djúpum þjóðarsálarinnar og varð eins og órjúfandi hluti af hjartslætti hennar og þannig er það enn þann dag í dag. Með hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins, með því að setja Ríkisútvarpið upp á einkavæðingarvagninn er verið að fórna þeim hjartslætti þjóðarinnar, verið er að rjúfa þá sátt sem hefur ríkt um Ríkisútvarpið í þá áratugi sem það hefur starfað. Verið er að vega að þeim metnaði sem þjóðin sameinuð hefur staðið og barist fyrir að baki Ríkisútvarpsins. Allt á þetta að gerast til að þjóna einhverri einkavæðingargræðgi núverandi ríkisstjórnar sem hefur verið einkenni hennar þau stjórnarár sem hún hefur setið og ég held að flestum finnist nóg komið. Þetta á að gera örfáum vikum fyrir kosningar. Kveikur núverandi ríkisstjórnar er að brenna upp. Væri ekki rétt að núverandi ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hugaði að einhverjum betri eftirmælum en að það verði síðasta verk hennar að einkavæða íslenska þjóðarsál sem fólgin er í Ríkisútvarpinu? Ráð mitt er að ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks taki þeim rökum sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, þingmenn Samfylkingarinnar og þingmenn Frjálslynda flokksins höfum lagt til. Gott og vel, þið eruð búin að keyra málið fram af mikilli hörku. Þið ráðið meiri hlutanum á Alþingi. Getum við ekki sameinast um að þrátt fyrir að málið verði keyrt í gegn með því ofbeldi og þeim aðferðum sem hér eru hafðar í frammi verði gildistöku laganna frestað fram yfir kosningar sem eru á næsta leiti, að þá verði tekin endanleg ákvörðun af þeirri ríkisstjórn og þeim þingmeirihluta sem þá tekur við hver framtíðarörlög Ríkisútvarps, þjóðarútvarps Íslendinga, verða? Þetta er ótrúlega óskammfeilið að keyra svo viðamikið mál fram örfáum dögum fyrir kosningar af þeim meiri hluta sem við vonum öll - og ég veit að meiri hluti þjóðarinnar er mér sammála - að falli í vor. Frú forseti. Ég ætla að láta fyrri ræðu minni um Ríkisútvarpið lokið. Ég mun í seinni ræðu minni fara nánar yfir efnislega þætti þess. Þó held ég að ég geti ekki látið hjá líða að minnast aðeins á nefskattinn sem á að fjármagna Ríkisútvarpið ohf. Búa á til hlutafélag sem lýtur öllum lögum og reglum um hlutafélagaformið, einkarekstrarformið, en það á að hafa fastan þjóðartekjustofn. Ég sé ekki að það gangi upp. Auðvitað eru alltaf skiptar skoðanir á því með hvaða hætti eigi að fjármagna rekstur Ríkisútvarpsins, hvort gera eigi það með afnotagjöldum, eins og nú er, á fjárlögum eða með nefskatti. Hér er lagt til að breytt verði í nefskatt og að allir greiði sérstakt gjald. Hér stendur, með leyfi forseta, í 11. grein: „Tekjustofnar Ríkisútvarpsins ohf. eru sem hér segir: 1. Samkvæmt sérstöku gjaldi sem skattstjórar leggja á samhliða álagningu opinberra gjalda skv. 93. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt. Gjaldskylda hvílir á þeim einstaklingum sem skattskyldir eru skv. 1. gr. og þeim lögaðilum sem skattskyldir eru og bera sjálfstæða skattaðild skv. 2. gr. laga nr. 90/2003, öðrum en dánarbúum, þrotabúum og þeim lögaðilum sem undanþegnir eru skattskyldu skv. 4. gr. sömu laga.“ Allir aðrir einstaklingar og lögaðilar eiga að greiða nefskatt, 14.580 kr. ár hvert. Ég er ekki að setja út á upphæðina. Ég tel eðlilegt að þjóðarútvarp Íslendinga hafi beintengingu við samfélagið í gegnum afnotagjöld með einum eða öðrum hætti, en ég hef ekki fengið upplýst hvernig gjaldtökunni á að vera háttað. Ef allir lögaðilar eiga að fara greiða útvarpsgjald eru það ekki aðeins einstaklingar 16 ára og eldri svipað eins og gert er í Framkvæmdasjóð aldraðra, heldur eru það líka lögaðilar, eins og öll félög á fyrirtækjaskrá. Ég sé því fyrir mér og spyr þá sem hafa samið um: Félög eins og t.d. kvenfélög og búnaðarfélög, eiga þau að fara að borga útvarpsgjöld, öll velferðarfélög, samtök sem hafa skráða kennitölu, eiga þau að fara að borga útvarpsgjald? Hvar eru mörkin á því hverjir eigi að borga? Ég sé fyrir mér að Sauðfjárræktarfélag Helgafellssveitar eigi að fara að greiða útvarpsgjald.  Ég fór að reyna að lesa mér til, ég sit ekki í hv. menntamálanefnd en engu að síður tel ég að frumvarpið og fylgirit með því, greinargerð, ættu að vera það skýr að hægt sé að sjá hverjir eigi að borga, hverjir eigi að greiða nefskattinn. Ég fór að lesa umsagnir með þessu og ég er jafnnær, ég veit ekki hverjir eiga að borga. Talað er um hverjir fái hugsanlega undanþágu frá því að greiða, talað er um að elli- og örorkulífeyrisþegar geti hugsanlega fengið lækkun. Ég heyrði í umræðunni fyrr í dag að þeir sem hefðu ekki launatekjur en hefðu bara fjármagnstekjur eins og hinir nýríku, sem eru launalausir en hafa bara fjármagnstekjur, að þeir þurfi ekki að borga, enda eru það aðilar sem njóta sérstakrar verndar núverandi ríkisstjórnar, hinir nýríku sem ekki hafa laun og fá bara tekjur af fjármagni. Því var lýst yfir að þeir þyrftu ekki að borga. Ég krefst þess að það verði skýrt rækilega hverjir eigi að greiða nefskattinn til hins einkavædda fyrirtækis, Ríkisútvarpsins ohf. Ég tel að skýra eigi betur út fleiri atriði. Menn hafa viljað fara undan í flæmingi og sagt að með hlutafélagavæðingunni væri ekki verið að einkavæða heldur væri bara verið að breyta um rekstrarform. Mér finnst þetta vera eins og þegar fólk er komið á flótta því að með hlutafélagavæðingu er verið að breyta um rekstrarform, færa yfir í form einkarekstrar. Ég velti því fyrst fyrir mér þegar ég kom inn á þing hvað væri fólgið í einkavæðingu. Ég man þá að hv. þm. Pétur H. Blöndal, þingmaður Sjálfstæðisflokksins og forustumaður í liði flokksins sem berst sannarlega og heiðarlega fyrir sölu Ríkisútvarpsins og nefnir það iðulega í ræðum sínum að hann vilji að Ríkisútvarpið sé selt og kynnir þar stefnu Sjálfstæðisflokksins. Hann skilgreindi fyrir mér einkavæðingu og hann sagði einmitt þá, hv. þm. Pétur H. Blöndal, að hlutafélagavæðingin væri einkavæðingin. Ég las svo umsögn Ástráðs Haraldssonar sem er virtur hæstaréttarlögmaður og er lögfræðingur ýmissa stéttarfélaga sem tengjast málinu og ég hef ekki komið inn á í ræðu minni. Hann skilgreinir við hvað er átt. Ég tel það vera mjög nauðsynlegt, frú forseti, til þess að halda mönnum við efnið, til þess að hvorki ráðherrar Framsóknarflokksins né aðrir geti flúið frá því sem er að gerast með einhverjum öðrum skilgreiningum, flúið frá þeirri staðreynd að verið er að einkavæða Ríkisútvarpið. Í grein Ástráðs Haraldssonar sem birtist í Morgunblaðinu 2. desember 2006 segir, með leyfi forseta: „Fyrir þinginu liggur nú frumvarp menntamálaráðherra um einkavæðingu Ríkisútvarpsins. Ef frumvarpið verður að lögum verður þar með ákveðið að einkavæða starfsemi Ríkisútvarpsins. Í þessu varðar öngvu hver eignaraðild hins nýja félags verður heldur hitt að starfsemin verður eftir að Ríkisútvarpið ohf. tekur við henni ekki framar opinbers réttar eðlis heldur einkaréttar eðlis. Þannig færist starfsemin af sviði opinbers rekstrar yfir á svið einkarekstrar. Í því kerfi tvískipts vinnumarkaðar sem í gildi er á Íslandi hefur þessi formbreyting úrslitaáhrif að því er varðar alla réttarstöðu starfseminnar. Þetta er höfuðmálið en ekki það hvernig eignarhaldi hins nýja hlutafélags er háttað. Í þessari einkavæðingu felst m.a. að lögin um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna gilda ekki framar um starfsemina og marka því ekki lengur réttarstöðu starfsmannanna. Lögin um kjarasamninga opinberra starfsmanna taka ekki framar til starfseminnar og stjórnendur hins nýja hlutafélags verða ekki fremur en aðrir stjórnendur hlutafélaga bundnir af ákvæðum stjórnsýslulaga í sýslan sinni. Starfsemin hefur þá verið einkavædd, flutt á svið einkaréttar og réttarstaðan sú sama og gildir um aðra starfsemi á almennum markaði. Af einhverjum ástæðum hafa flutningsmenn tillagna um einkavæðingu Ríkisútvarpsins kosið að nefna tillögur sínar ekki réttum nöfnum. Reynt er að færa einkavæðinguna í búning sem er til þess fallinn að villa um fyrir þjóðinni. Þannig er talað um hlutafélagavæðingu (eins og það sé ekki einkavæðing) og mikið úr því gert að óheimilt verði að selja fyrirtækið. Það atriði skiptir þó harla litlu máli þegar grannt er skoðað. Meginatriðið er það að verði frumvarpið að lögum mun Ríkisútvarpið færast yfir á svið einkaréttar. Starfsmenn þess munu ekki framar njóta þeirrar ráðningarfestu sem þeir hafa notið sem opinberir starfsmenn og stofnunin mun starfa eftir sömu leikreglum og aðrir einkaaðilar. Vandséð er hvernig Ríkisútvarpið getur til langframa varið sig gagnvart kröfum keppinauta um takmörkun eða afnám ríkisstyrkja sem því er ætlað að njóta í formi nefskatts. Við blasir að ákaflega erfitt verður að rökstyðja ríkisframlag sem ætlað er að standa undir svo stórum hluta rekstrarútgjalda fyrirtækisins sem hér virðist gert ráð fyrir. Að slíku framlagi sé aðeins varið til þess hluta starfseminnar sem fellur undir almannaþjónustuhlutverk þess. Þetta munu keppinautar Ríkisútvarpsins fyrr eða síðar láta reyna á fyrir samkeppnisyfirvöldum og dómstólum. Ég óttast því að með frumvarpi menntamálaráðherra sé enn ekki fundinn réttur farvegur til framtíðar fyrir Ríkisútvarpið.“ Mér finnst, frú forseti, þess vegna með ólíkindum þegar meira að segja einstakir ráðherrar koma hér í ræðustól og segja að ekki sé um einkavæðingu að ræða. Það er eins og menn séu farnir að skammast sín fyrir að kalla hlutina réttum nöfnum. Ég er hlynntur einkavæðingu þar sem hún á við og nefni hana þá bara því nafni. Ekkert bannar Alþingi, ríkisstjórninni að reka Bifvélaverkstæði ohf., enginn. Enginn mundi banna það. Við mundum kannski þá skilja að það bifvélaverkstæði yrði náttúrlega að lúta þeim almennu samkeppnisreglum sem giltu um önnur bifvélaverkstæði, ekki satt? Starfsmenn þess fyrirtækis, Bifvélaverkstæðis ríkisins ohf., yrðu bara að lúta nákvæmlega sömu kjörum og aðilar á almennum vinnumarkaði. Ég er ekkert að mælast til þess að íslenska ríkið fari að reka bifvélaverkstæði, alls ekki. En kannski skilja ráðherrar málið ef það er einfaldað niður í slíkt, þ.e. þegar form eru borin saman. Þá skilja menn að það er alveg sama hvað bifvélaverkstæðið heitir og hvort það er hlutafélagavætt, þó að það sé algjörlega í eigu ríkisins og skrifað sé skýrum stöfum að það megi aldrei selja það, þá lýtur það samt þeim samkeppnisreglum sem á markaði eru og fær á sig kærur frá öðrum bifvélaverkstæðum ef þar er verið að beita einhverjum bolabrögðum til að skekkja samkeppnisstöðu þeirra miðað við það. Þetta held ég að allir muni skilja. Nákvæmlega það sama gildir þegar búið er að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið. Hvort sem ríkið á það allt eða að hluta til þá lýtur það þessum einkaréttarlögum. Það er búið að einkavæða það. Þess vegna á að tala alveg grímulaust um það og svo verða menn bara að verja gjörðir sínar á réttum vettvangi og á réttum forsendum. Þetta hef ég heyrt hjá sjálfstæðismönnum að þeir viðurkenna. Ég hef heyrt þetta hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal sem viðurkennir að verið sé að einkavæða það og að þetta sé liður í að undirbúa það fyrir sölu. Þetta las ég líka - og vitnaði hér til þess - í því frumvarpi sem forustumenn Sjálfstæðisflokksins hafa flutt, hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Birgir Ármannsson og Sigurður Kári Kristjánsson, núverandi formaður menntamálanefndar. Þeir hafa flutt frumvarp um hvernig skuli standa að því að selja Ríkisútvarpið. Fyrst skuli það hlutfélagavætt og svo skuli það selt. Þeir kalla þetta - þ.e. fyrirsögn þess kafla er „Einkavæðing Ríkisútvarpsins“. Frú forseti. Þess vegna verð ég að segja að mér finnst alltaf dapurlegt - þetta á sérstaklega við um ráðherra Framsóknarflokksins sem þora hér ekki að koma fram undir réttum fána - að þurfa stöðugt að beita blekkingum varðandi málflutning sinn hér enda vita þeir sem er að meginþorri almennra framsóknarmanna í landinu er andvígur þessum gerðum flokksforustunnar. Kristinn H. Gunnarsson, hv. þingmaður Framsóknarflokksins - sá sem talaði rödd grasrótarinnar að mati formannsins í ræðu nýverið - sagði hér á þingi að hlutafélagavæðing Ríkisútvarpsins væri ekki í stjórnarsáttmálanum. Allar samþykktir flokksþinga Framsóknarflokksins hafa lagst gegn hlutafélagavæðingu. Ég las áðan upp nýja samþykkt frá því bara nú í haust, frá því núna skömmu fyrir jól, frá Sambandi ungra framsóknarmanna þar sem þeir leggjast gegn hlutfélagavæðingu Ríkisútvarpsins. En einhvern tíma árið 2005, eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sagði, verður stefnubreyting og þingflokkur Framsóknarflokksins tekur einhliða og upp á eigin spýtur ákvörðun um að styðja hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins, gjörsamlega umboðslaus af hálfu flokksmanna, félaga vítt og breitt um landið, til þeirra verka. Frú forseti. Ég hefði viljað fara í gegnum ýmis fleiri atriði í þessu máli. Það er fróðlegt til dæmis að rifja upp hvernig hefur gengið til um síðustu einkavæðingar, um einkavæðingu á rekstri á flugvöllum landsins og á flugleiðsögninni með stofnun hlutafélagsins Flugstoða ohf. Það hlutafélag var líka stofnað og keyrt hér í gegnum þingið. Það hlutafélag er gjörsamlega háð og verður rekið af fjárlögum ríkisins. Hver ætlar að fara að taka að sér rekstur á flugvöllum landsins í samkeppnisrekstri? Samt velur ríkisstjórnin að einkavæða flugvellina og lendir svo í þessum miklu vandræðum hér um áramótin þegar öllu fólki var sagt upp og hlutafélag tekur við. Þá átti að einkavæða flugleiðsögn og rekstur flugvalla í landinu. Samgöngumannvirki, flugleiðsögn og flugvellir eiga ekki að vera í einkarekstrarformi. En þetta valdi ríkisstjórnin og situr uppi með mikið klúður og óleystan vanda. Þorsteinn Pálsson, ritstjóri Fréttablaðsins, sagði einmitt í ágætri grein sem ég hér vitnaði til, að maður hlutafélagavæðir ekki ríkisrekstur sem er algjörlega háður ríkisframlögum á fjárlögum eða með föstum tekjustofnum eins og nefskatti. Það gerir maður ekki. Sama á við um hlutafélagavæðingu á Matís, sem er enn óleyst þar sem sömu bellibrögðum var beitt, þ.e. að slá saman í eitt hlutafélagavætt fyrirtæki grunnþáttum sem áður voru unnir á fleiri stofnunum. Starfsfólki var sagt upp og því síðan boðin endurráðning á allt öðrum kjörum. Sama er með Ríkisútvarpið. Verði það gert að hlutafélagi eru öll starfskjör þessa fólks náttúrlega í upplausn og hér hefur verið ítarlega gerð grein fyrir því. Sérstakur kafli er svo inngrip Páls Magnússonar útvarpsstjóra. Hérna hefur ítrekað verið gert að umtalsefni hvernig hann hefur, trúlega að beiðni og að skipan menntamálaráðherra - enda hefur hann verið kallaður blaðafulltrúi menntamálaráðherra í þessum efnum - blandað sér beint í pólitísk deilumál. Hérna hefur það verið rakið og ég gæti farið ítarlegar inn á það og geri það í seinni ræðu minni. Þetta var það meginmál sem ég ætlaði að koma að. Ég tel að við eigum nú að staldra við þó að ríkisstjórnin láti eins og hún sé hér inni á handboltavelli og keyri þetta frumvarp í gegn eins og menn væru að skora í handbolta, væri nýkomin inn á völlinn og bráðlægi á að skora og ekki skipti máli hvernig heldur bara með því að hnoða knettinum í markið. Þannig er nú framganga, finnst mér, ráðherra og forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar í þessum efnum að tilgangurinn einn helgi meðalið, hvernig þetta er gert. Ég tel að við séum búin að fá nóg af einkavæðingunni. Við eigum að stöðva núna einkavæðingu Ríkisútvarpsins. Hún er glapræði. Hún er glæpur gegn þjóðinni. Hún er glæpur gegn íslenskri þjóðarsál. Við skulum láta kjósa um þetta mál. Við skulum hér fallast á að verði þetta frumvarp keyrt í gegn eins og stefnir í að gildistöku laganna verði að minnsta kosti frestað fram yfir kosningar sem eru alveg á næsta leiti og að þá verði endanlega gert út um það hvort ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins heldur þá saman áfram eftir kosningar og keyrir þetta mál þá í gegn eða hvort nýir aðilar taki við á grundvelli nýs umboðs og komi í veg fyrir að þessi óskapnaður sem hérna er verið að berjast fyrir, einkavæðing Ríkisútvarpsins, nái endanlega fram að ganga.

Herra forseti. Málið sem hér er enn einu sinni komið til umræðu er um formbreytingu á Ríkisútvarpinu, nú í ohf. eða opinbert hlutafélag. Þetta er þriðja tilraun. Fyrst sáum við frumvarp ríkisstjórnarinnar um að breyta Ríkisútvarpinu í sf., þá frumvarp um að breyta því í hf. og nú sjáum við frumvarp um að breyta Ríkisútvarpinu í ohf. Eftir þá miklu umræðu sem staðið hefur um málið er ljóst að það er mikið keppikefli Sjálfstæðisflokksins að breyta rekstrarformi Ríkisútvarpsins. Framan af virtist Framsóknarflokkurinn standa gegn þeim breytingum í samræmi við ályktanir flokksins á mörgum landsfundum um að aldrei kæmi til greina að breyta Ríkisútvarpinu í þá átt sem hér stendur til eða ætlunin var með síðustu tveimur frumvörpum. Framsóknarflokkurinn ályktaði svo að með Ríkisútvarpið yrði farið eins og með sjálfseignarstofnun. Hluti af þessu máli er hins vegar að Framsóknarflokkurinn er nánast kominn að fótum fram og mælist nú í pilsnerfylgi í nokkrum kjördæmum. Í skoðanakönnunum sjást tölur sem aldrei hafa sést áður hjá þeim flokki, tölur sem verða vonandi að veruleika í vor. Því ræður undirlægjuháttur og allt að því aumingjaskapur Framsóknarflokksins gagnvart samstarfsflokki hans. Margir þingmenn hafa gert að umtalsefni og rætt um að Framsóknarflokkurinn þurfi að kaupa stóla sína dýru verði. Sumir tala um að stóll forsætisráðherra hafi m.a. verið keyptur þessu verði eftir síðustu kosningar þar sem fyrrverandi formaður flokksins hafi þurft að henda að baki sér öllum ályktunum framsóknarmanna frá fyrri árum, t.d. frá árunum 1999 og 2003. Því fórnaði hann fyrir að fá að freista þess að tylla sér í stól forsætisráðherra þótt setan yrði frekar stutt og raunar frekar snubbótt. Það endaði auðvitað með frægri brottför fyrrverandi forsætisráðherra og formanns Framsóknarflokksins Halldórs Ásgrímssonar. Eins og hér hefur komið fram, virðulegi forseti, hefur Framsóknarflokkurinn mátt gjalda fyrir setu sína í ríkisstjórn, m.a. með stuðningi við málið sem hér er til umræðu. Aumt er hlutverk þeirra og slæm útreið í þessu máli eins og ýmsum öðrum. Hér hefur ýmist verið rætt um breytingu á Pósti og síma í hlutafélag sem endaði svo með sölu eða ótal önnur mál þar sem aumingja veslings Framsóknarflokkurinn hefur þurft að láta undan. Framsóknarflokkurinn festist vonandi í þessu fylgi en auðvitað munu kjósendur í vor, 12. maí næstkomandi, kveða upp dóm yfir störfum framsóknarmanna á þingi, í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum í þrjú kjörtímabil. Ótal margt hefur verið sagt um þetta mál. Ég ætla að reyna að halda mig við tvo eða þrjá þætti þess, þ.e. annars vegar hvernig Ríkisútvarpið ohf. á að fá tekjur sínar í framtíðinni, hvernig það skuli rekið og svo aftur samkeppnisþátturinn, sem ég hygg gæti átt eftir að þvælast dálítið fyrir. Ýmislegt gæti átt eftir að gerast eftir að Ríkisútvarpinu hefur verið breytt í hlutafélag. Þá munu samkeppnisaðilar ganga fram og jafnvel kæra. Málin munu jafnvel fara alla leið til Brussel og gæti komið niðurstaða á borð við í máli TV2 í Danmörku. Hið versta við málið er að maður treystir Sjálfstæðisflokknum ekki vegna þess að sporin hræða. Nokkrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa talað um einkavæðingu og sölu Ríkisútvarpsins og er þar helst að nefna hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson, sem nú er formaður menntamálanefndar, hv. þm. Pétur H. Blöndal og hv. þm. Birgi Ármannsson, sem situr á forsetastóli. Þeir hafa verið á þeirri skoðun að Ríkisútvarpið eigi ekki að vera í opinberri eigu og afskipti ríkisins af því eigi að hætta með sölu einstakra deilda þess. Það eru sem sagt þessi spor sem hræða. Ég vil líka taka fram að ég hef ekki verið neitt hræddur við að breyta ýmsum bæjar- og ríkisfyrirtækjum í hlutafélög. Ég nefni t.d. rafveitur og hitaveitur. Ég hef ekki séð mikla ókosti við það og ekki verið hræddur við að breyta formi þeirra fyrirtækja. Ég tók þátt í því sjálfur að selja rafveitur og hitaveitur, selja þær til Rariks sem svo er orðið hlutafélag. Ég sé enga hættu við það en tek skýrt fram að maður staldrar við þegar kemur að samfélagslegum fyrirtækjum eins og Ríkisútvarpinu þegar maður heyrir boðskap þeirra hv. þingmanna sem ég nefndi ásamt boðskap annarra sjálfstæðismanna sem ekki sitja á þingi en eru vel virkir í þjóðfélaginu. Þeir hafa lýst því yfir hvernig skuli fara með Ríkisútvarpið í framtíðinni. Menn hræðast sporin og við það set ég spurningarmerki. Andstaða mín við málið er m.a. vegna þess sem sagt hefur verið af þeirra hálfu. Virðulegi forseti. Ég ætla að taka fyrir tekjustofna hins væntanlega fyrirtækis. Eins og fram kemur í frumvarpinu er það mjög mismunandi meðal Evrópuríkja hvaða tekjustofna útvarpsstöðvar, sem flokkaðir eru undir opinber þjónustufyrirtæki, hafa. Algengasti tekjustofninn er leyfisgjald eða afnotagjöld sem styðjast venjulega við eign á sjónvarpsviðtæki. Einnig tíðkast leyfisgjald ásamt sérstöku gjaldi til ríkisútvarpsstöðva, gjald sem er a.m.k. lagt á aðrar útvarpsstöðvar, sömuleiðis leyfisgjald og auglýsingatekjur eða auglýsingatekjur ásamt greiðslum af fjárlögum. Oftast eru tekjustofnarnir fleiri en ein og er algengasta samsetningin afnotagjald og auglýsingatekjur. Síðan er fjallað um sjónvarpstilskipun Evrópusambandsins. Þar er fjallað um útvarpsþjónustu í almannaþágu og allt sem því tengist. Annars vegar er fjallað um samkeppnisþátt viðkomandi rekstrar og hins vegar almannaþjónustuþáttinn, sem þó er kveðið á um að verði að aðskilja í bókhaldi til að koma í veg fyrir að ríkisframlög, nefskattur eða hvaða tekjur það eru, séu notuð í samkeppni. Hingað til, virðulegi forseti, hafa Íslendingar greitt afnotagjald sem nú er 2.921 kr. á mánuði fyrir útvarps- og sjónvarpsnotkun. Það eiga öll heimili í landinu sem hafa sjónvarp að greiða. Þekkt eru dæmi um að starfsmenn Ríkisútvarpsins hafa farið um með einhverja skanna eða njósnara til að kanna hvort sjónvarpstæki séu á heimili hjá þeim sem ekki hafa borgað. Auðvitað var það svo áður að einhverjir komust upp með að borga ekki. Það var í raun óþolandi ósanngjarnt meðan þessi háttur var hafður á. Auk þess hefur Ríkisútvarpið haft auglýsingatekjur. Allt frá upphafi sjónvarpsrekstrar á árinu 1966 hafa verið leyfðar auglýsingar í sjónvarpi Ríkisútvarpsins og stofnunin haft af þeim tekjur. Sú ráðstöfun hefur ætíð verið nokkuð umdeild. Í upphafi var hún gagnrýnd af dagblöðum sem töldu vegið að tekjuöflunarmöguleikum sínum og á síðari árum hefur gagnrýni einkum komið frá keppinautum á sjónvarpsmarkaði sem einnig hafa gagnrýnt lögbundin afnotagjöld til Ríkisútvarpsins. Í skýrslu starfshóps um endurskoðun á útvarpslögum frá 1996 kom tillaga meiri hluta starfshópsins um að Ríkisútvarpið hyrfi alveg af auglýsingamarkaði. Í skýrslunni var á því byggt að í vændum væri mikil samkeppni milli einkarekinna sjónvarpsstöðva. Sú hefur hins vegar ekki orðið raunin. Virðulegi forseti. Í samkeppnislögum eru auglýsingar í sjónvarpi og auglýsingar í blöðum ekki metnar til jafns. Á þær er litið sem tvo aðskilda hluti. Segja má að auglýsingar í útvarpi skiptist í hljóðvarpsauglýsingar og sjónvarpsauglýsingar. Ég verð að segja fyrir mitt leyti, virðulegi forseti, að í umræðum sem hér hafa farið fram, og í skoðanaskiptum á Alþingi sem úti í þjóðfélaginu, eru skiptar skoðanir á því hvort Ríkisútvarpið eigi að fá að halda áfram á auglýsingamarkaði eða ekki. Það er skiljanlegt að samkeppnisaðilar vilji losna við Ríkisútvarpið af auglýsingamarkaði en aðrir vilja halda í að auglýsingar birtist þar áfram. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að út frá samkeppnissjónarmiði er ég þeirrar skoðunar að Ríkisútvarpið eigi að vera áfram úti á auglýsingamarkaði. Ég rökstyð það með því að ég held að það í því efni eigi sér stað samkeppni milli sjónvarpsins og Stöðvar 2 og Skjás eins. Ég held að það veiti ekkert af því. Ég óttast að ef einn aðili dytti út af þessum markaði, þ.e. Ríkisútvarpið eða hinar stöðvarnar, þá mundi verð hækka. Manni skilst á mörgum sem kaupa þessar stöðvar að þær kosti sitt í dag. En vafalítið sæi, líkt og gerst hefur á mýmörgum sviðum þar sem samkeppni hefur minnkað, einhver sér leik á borði á eftir. Sú hækkun mundi færast yfir fleiri svið. Ég get tekið eitt nærtækt dæmi sem ég þekki mjög vel. Fyrirtæki í mínu kjördæmi hafa sýnt okkur fram á að eftir að strandsiglingum um Ísland lauk og allt færðist upp á þjóðvegina þá hafi flutningskostnaður hækkað mikið. Sama gæti átt sér stað ef Ríkisútvarpinu yrði bannað að selja auglýsingar í sjónvarpi og hljóðvarpi. Í áliti frá Sambandi íslenskra auglýsingastofa er tekið undir þetta. Mig langar að fara aðeins yfir þá umsögn sem annars vegar er um að þá verði fátæklegra á markaðnum og auglýsingar nái til færri aðila, en hins vegar er ekki mikið fjallað um það sem ég hef mestar áhyggjur af, þ.e. að ef einhver færi út af markaðnum og samkeppnin minnka, þá mundi verðið hækka. Í umsögn Sambands íslenskra auglýsingastofa segir m.a. svo, með leyfi forseta: „Í ljósi umræðna undanfarið um stöðu Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði í tengslum við frumvarp á Alþingi um ný lög um Ríkisútvarpið vill félagsfundur SÍA, haldinn 29. nóvember 2006, leggja áherslu á eftirfarandi atriði: Félagsfundur SÍA lýsir miklum efasemdum á þeirri skoðun að takmarka beri aðgang RÚV að auglýsingamarkaði. Ástæða þess er sú að RÚV er öflugur fjölmiðill sem höfðar til stórs hóps neytenda með dagskrá sinni í útvarpi og sjónvarpi. Á meðan svo er málum komið er það algjörlega andstætt hagsmunum neytenda og auglýsenda að ekki sé möguleiki að auglýsa í Ríkisútvarpinu. Í nútímaupplýsingaþjóðfélagi er það réttur hvers fjölmiðils að eiga kost á að birta neytendum auglýsingar, óháð því hver eignasamsetning miðilsins er. Slíkt er sjálfsögð þjónusta við neytendur, að þeir eigi kost á sem breiðustu upplýsingamagni í þeim miðli sem þeir nota. Lítil sem engin umræða hefur verið um hver yrði staða neytenda ef RÚV hverfur af auglýsingamarkaði. Félagsfundur SÍA telur hins vegar að þetta sé mjög mikilvægt atriði sem ekki megi verða út undan í þeirri umræðu sem nú fer fram um stöðu RÚV. Félagsfundur SÍA tekur ekki afstöðu til þess hvort rétt eða rangt sé að hið opinbera standi í rekstri fjölmiðla sem reknir eru að hluta til með auglýsingafé. Ljóst er að með núverandi fyrirkomulagi ríkir ákveðið ójafnvægi í samkeppnisstöðu milli Ríkisútvarpsins og einkarekinna ljósvakamiðla hvað tekjuöflun varðar. Hér er hins vegar bent á þær aðstæður sem koma upp ef aðgangur RÚV að auglýsingamarkaði er takmarkaður að nokkru eða öllu leyti. Aðgangur auglýsenda að stórum hópi landsmanna takmarkast þá mjög og aðgangur almennings að nauðsynlegum upplýsingum verður þar af leiðandi takmarkaðri. Þá er ekki ólíklegt að minni samkeppni á auglýsingamarkaði geti leitt til fákeppni og til hækkunar á auglýsingaverði sem aftur geti leitt til hækkunar vöruverðs. Í þessu ljósi skal bent á að það finnast nánast engin fordæmi þess að svo stór fjölmiðill sem RÚV er hafi horfið af auglýsingamarkaði. Ríkisreknar stöðvar um allan heim hafa yfirleitt verið reknar með eða án auglýsingatekna frá upphafi starfsemi sinnar, því er engin reynsla sem hægt er að vísa til með þá stöðu sem kæmi upp ef RÚV hyrfi af auglýsingamarkaði. Hlutverk auglýsinga er fyrst og fremst að vera upplýsingaveita; að veita upplýsingar til neytenda, hvort sem um er að ræða skilaboð um verð og gæði vöru og þjónustu eða almennar upplýsingar sem snerta beint bættan hag almennings og almannaheill. Þær eru því mikilvægur hluti nútímasamfélags. Brotthvarf RÚV af auglýsingamarkaði eða skertur aðgangur mundi almennt séð skerða þessa sjálfsögðu þjónustu, bæði við almenning og auglýsendur. Því er það skoðun félagsfundar SÍA að hagsmunum auglýsenda og almennings sé betur fyrir komið með óheftu leyfi miðla til birtinga auglýsinga, þar með talið RÚV.“ Virðulegi forseti. Þetta var umsögn Sambands íslenskra auglýsingastofa um þennan þátt. Sem betur fer kemur það ekki fram í frumvarpinu að menn ætli að setja auglýsingabann á Ríkisútvarpið. Ég hef sagt og segi það enn að lokum um þennan þátt að það er m.a. vegna fákeppni. Fákeppni yrði þó að tveir sjónvarpsmiðlar stæðu eftir og nokkrar útvarpsstöðvar. Auðvitað yrði fákeppni vegna þess að sumar af þeim útvarpsstöðvum sem eru til staðar nást ekki út um allt land og ekki sumar sjónvarpsstöðvar heldur, þó svo að það hafi staðið til bóta allra síðustu ár og þá kannski meira í tengslum við mikla og stóra íþróttaviðburði sem deila hefur þurft að út til allra landsmanna. Þetta gæti sem sagt leitt til fákeppni og hækkunar á auglýsingaverði, sem aftur gæti leitt til hækkunar vöruverðs sem er beinn fylgifiskur þess ef þetta mundi gerast. Sem betur fer er þetta ekki í frumvarpinu en auðvitað tekur maður eftir því í umsögn samkeppnisaðila, t.d. 365 miðla og Skjás eins, að talað er um þetta og umræða hefur verið töluverð í þjóðfélaginu um að þetta gæti gerst. Virðulegi forseti. Ég held að allt sé komið hvað varðar auglýsingaþáttinn. Mig langar þá að snúa mér að þeim tekjustofni sem ætlaður er í staðinn fyrir afnotagjaldið, því gjaldi sem almenningur á að greiða til ríkissjóðs sem síðan rennur til Ríkisútvarpsins, þ.e. að nefskattur komi í staðinn fyrir afnotagjaldið. Ekki hefur verið mikið rætt um nefskattsleiðina. Ég sé í nýjustu útgáfu af frumvarpinu að nefskatturinn er kominn upp í 14.580 kr., ef ég man rétt, og á að leggjast á hvern einstakling 16 ára og eldri en ekki sjötuga og eldri. Virðulegi forseti. Útvarps- og sjónvarpsgjaldið, þ.e. 2.900 kr. á mánuði, er um 35.000 kr. á ári. Aldraðir og öryrkjar fá 20% afslátt, þeir greiða því í kringum 28.000 kr. á ári í afnotagjöld. Miðað við það sem hér er sett fram og þann nefskatt sem reiknaður er út greiða tveir einstaklingar á heimili svipaða tölu og þó örlítið lægri eða 29.160 kr. á ári. Séu hins vegar þrír í heimili er þetta komið upp í tæpar 44.000 kr. eða 25% hækkun frá því sem nú er og séu fjórir í heimili, sem er ekki óalgengt, hjón með tvo unglinga þess vegna á skólaaldri, þá er gjaldið komið upp í rúmar 58.000 kr. Það þýðir hvorki meira né minna en 66% hækkun á því gjaldi sem fólk borgar í dag. Enda er það svo að í öllum gögnum sem maður hefur lesið um nefskatt, og getur maður farið allt aftur til 1969, að mig minnir, þar sem Benedikt Gröndal hafði rætt hann á Alþingi og kem ég kannski að því síðar, að ósanngjarnt er hvernig nefskatturinn leggst á stórar fjölskyldur, barnmargar fjölskyldur. Þó að 16 ára og yngri séu undanþegnir gjaldinu borga hjón með tvo unglinga á heimilinu, báða í skóla, rúmar 58.000 kr. sem er 66% hækkun frá því sem nú er. Ég er ekki alveg viss um að þetta hafi almennilega komist til skila út í þjóðfélagið vegna þess að þetta á ekki að taka gildi fyrr en 1. janúar 2009, ef ég man rétt. Þá munu menn kannski reka upp ramakvein þegar álagningin kemur til framkvæmda og spyrja hvað menn hefðu verið að samþykkja á þessum árum og af hverju ekki hefði verið tekið tillit til þeirra þátta sem ég hef gert að umtalsefni, þ.e. barnmargra fjölskyldna, og hvernig skatturinn leggst á þær. Hann leggst líka á námsmenn sem eru fyrir ofan 70.000 kr., eða hvað lágmarkið er, en sem betur fer er tiltölulega auðvelt að komast upp fyrir það. Þetta mun hækka gjald hjá eldri borgurum, 67–70 ára miðað við það sem er í dag, og öryrkjum. Nefskattsleiðin, þó svo að hún sé hér talin betri, auðveldari í framkvæmd, og ódýrara fyrir Ríkisútvarpið að innheimta nefskattinn en afnotagjaldið, þá er hún með nokkuð mörgum ókostum. Ég vek líka athygli á því sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur sett fram úr ræðustól Alþingis og spurt um og ekki verið svarað, en það varðar þá fjölmörgu aðila sem eingöngu greiða í dag fjármagnstekjuskatt, þ.e. 10% skatt af fjármagnstekjum sínum, engan tekjuskatt og þar af leiðandi ekkert útsvar, að þeir yrðu gjaldfríir hvað varðar nefskattinn.  Nú hef ég það ekki, virðulegi forseti, hversu margir einstaklingar greiddu eingöngu fjármagnstekjuskatt á því síðasta skattaári sem við höfum tölur um en þeir eru fjölmargir. Áður hefur verið vakin athygli á þessu og er þetta svona í takt við ýmislegt sem er að breytast í þjóðfélaginu, að þeir greiða ekki nefskatt til Ríkisútvarpsins og ekki heldur útsvar til viðkomandi sveitarfélags. Þetta er auðvitað eitthvað sem hæstv. ríkisstjórn verður að taka á og skoða og spekúlera í hvernig á að fara með. Eiga sveitarfélögin að fá einhvern hluta af þessum fjármagnstekjuskatti? Hvernig á Ríkisútvarpið að fá tekjur sínar af þeim einstaklingum sem þannig háttar til um, sem borga bara fjármagnstekjuskatt en ekki þetta gjald til Ríkisútvarpsins? Þetta er auðvitað mjög alvarlegt mál. Það er einnig í sjálfu sér alvarlegt mál og hefði átt að skoða betur, þó að ég sé ekki mikill talsmaður fyrir aukna skattheimtu en er þó jafnaðarmaður og tel að jafna megi betur skattheimtuna í landinu, hvernig nota mætti tekjurnar til að jafna lífskjör fólks, að þá hefði ég talið, miðað við það sem hér er sett fram, að lögaðilar, þó mismikið eftir stærð þeirra, ættu að leggja meira til Ríkisútvarpsins til að skapa tekjur fyrir það. Það gerist ekki með nefskattinum vegna þess að allir lögaðilar sem greiða skatt og eru með einhverja starfsemi greiða aðeins eitt gjald í formi nefskatts, 14.580 kr. á hverja eina kennitölu, sama hvort fyrirtækið heitir Exista eða Kaupþing, Glitnir eða Landsbanki, hin stóru, miklu og glæsilegu bankafyrirtæki, eða hin stóru og glæsilegu útgerðarfyrirtæki, meðan farið er inn á heimili þar sem fjórir einstaklingar búa og þurfa að borga tæpar 60 þús. kr. í nefskatt og fá á sig hækkun sem nemur 66% frá því sem nú er. Þetta eru vankantarnir að mínu mati á nefskattinum, þó svo ég taki undir það sem hér kemur fram að hann er ódýr í innheimtu. Í raun er mjög ódýrt að breyta nokkrum formúlum í skattkerfi landsmanna þar sem skattstjórar leggja á þennan nefskatt sem rennur til Ríkisútvarpsins. Ýmislegt fleira mætti segja um nefskattinn. Með nefndaráliti minni hluta menntamálanefndar á frumvarpinu um Ríkisútvarpið sf. er umsögn dagsett 6. maí 2005 frá efnahags- og viðskiptanefnd. Hún er undirrituð af hv. þingmönnum Jóhönnu Sigurðardóttur, Lúðvík Bergvinssyni og Ögmundi Jónassyni. Þá er þar fylgiskjal, þ.e. álit Þorsteins Þorsteinssonar, forstöðumanns markaðs- og afnotasviðs Ríkisútvarpsins, um fjármögnun Ríkisútvarpsins. Í 5. kafla skýrslu hans er fjallað um nefskattinn. Mig langar að grípa niður í athugasemdir hans sem eru faglega fram settar, rætt um kosti og galla, hver gjaldstofninn er o.s.frv. Það er ansi athyglisvert sem kemur fram um nefskattinn í kafla 5.1. Mig langar að lesa hann upp, með leyfi forseta, sérstaklega orða Benedikts Gröndals, fyrrverandi formanns útvarpsráðs og síðar ráðherra til margra ára og formanns Alþýðuflokksins, um þetta mál: „Nefskatturinn virðist vera sá kostur sem stjórnvöld velta einna mest fyrir sér um þessar mundir. Hægt er að hugsa sér nefskatt sem legðist á alla einstaklinga í landinu á aldrinum 18–70 ára. Í því tilfelli mundu 187.617 einstaklingar greiða 15.306 kr. í árgjald eins og fram kemur í töflu 3.“ - Þarna voru menn sem sagt að tala um 15.306 kr. Áður voru þetta 13.250 en nú eru það 14.580 kr. „Þessi síðastnefnda leið var rædd og skoðuð á Alþingi árið 1969. Þá sagði Benedikt Gröndal alþingismaður og þáverandi formaður útvarpsráðs m.a.: „Það er búið að tala um að gera hljóðvarpsgjald að nefskatti í fjöldamörg ár. Það er búið að rannsaka það aftur og aftur en það hefur alltaf verið horfið frá því af því að við framkvæmdina koma í ljós stórfelldir gallar á því kerfi. Ég ætla ekki nú enn einu sinni að gera það að umræðuefni en ég vil aðeins segja það að vegna tilkomu sjónvarpsins 1966 er sú hugmynd þegar orðin úrelt. Það næsta sem kemur til greina og verður vafalaust gert er hið sama hér og í öðrum löndum að sameina hljóðvarps- og sjónvarpsgjald í eitt sameiginlegt gjald.““ - Síðan er fjallað um þetta. „Nefskattinum var á sínum tíma hafnað á þeirri forsendu að hann leiddi til verulegrar misskiptingar þar sem mannmörg heimili gætu lent í því að greiða þrjú til fimm ígildi afnotagjalda og sum ekkert. Ekkert hefur breyst í þessum efnum á þeim 35 árum sem liðin eru síðan þetta var síðast rætt á Alþingi. Þessum ókosti mætti þó hugsanlega eyða með því að skilgreina eina greiðslu fyrir hvert heimili í landinu. Þeirri aðferð fylgja þó ýmis vandamál sem tengjast framkvæmd og eftirliti á sama hátt og við innheimtu afnotagjalda. Á hinn bóginn mætti færa gild rök fyrir því að mannmörg heimili ættu að greiða meira en þau sem mannfærri eru. Eins og áður hefur verið bent á eru rök fyrir afnotagjaldi meðal annars þau að þannig hafi RÚV tengsl við eigendur sína, þjóðina. Alltaf er nokkur hópur landsmanna sem á ekki sjónvarp og velur að eiga ekki sjónvarp. Með nefskatti væru samt sem áður allir greiðsluskyldir. Menn geta spurt sig hvort einhver eðlismunur sé á nefskatti og núverandi fyrirkomulagi þar sem RÚV heyrir hvort eð er undir stjórnvöld. Kostir nefskatts eru vissulega nokkrir. Hér má nefna að skatturinn félli á fleiri en afnotagjöld gera og yrði þar með lægri. Nefskattur væri heldur ekki miðaður við eignarhald á viðtæki og hentaði því betur í því tækniumhverfi sem nú gerir innheimtu afnotagjalds erfitt fyrir. Vandinn við að útfæra nefsköttunina væri fólginn í því að aðskilja þá sem búa inni á öðrum. Hér má samkeyra þjóðskrá, fjölskyldunúmeraskrá og fasteignaskrá og finna þá sem ekki búa hjá öðrum og senda þeim reikninginn. Þetta er í raun og veru það kerfi sem notast er við í dag nema með skattheimtu slyppu fræðilega séð færri undan gjaldi hvort sem um tækjanot er að ræða eður ei. Við fyrstu sýn virðist vera erfitt að skjóta sér undan með þessari fjármögnun en það þyrfti að kanna betur.“ Ekki skil ég hvernig greinarhöfundur kemst að þeirri niðurstöðu að það sé erfitt að skjóta sér undan nefskatti. „Enn önnur leið væri sú að innheimta gjaldið í gegnum skattframtal eins og gert er með gjald í gegnum Framkvæmdasjóð aldraðra sem er gjaldfast með framtali. Þá væri um að ræða nefskatt á alla einstaklinga sem telja fram. Grunnurinn væri þá byggður á svokölluðum skattnúmerum og samanstæði af 217.064 númerum. Skattnúmeraleiðin mundi þýða árlega greiðslu sem næmi 13.230 kr. á hvert númer, sé miðið við sama framlag og afnotagjaldið gefur RÚV í aðra hönd í dag. Þetta fyrirkomulag væri þó afar óréttlátt gagnvart mannmörgum heimilum með 16 ára einstaklingum og eldri a.m.k. sé miðað við afnotagjaldið.“ Þarna kemur staðfesting á því sem ég var að ræða um og gerði að umtalsefni áðan þar sem ég sýndi fram á að á fjögurra manna fjölskyldu mundi gjaldið til útvarpsins aukast um 66%. En kostirnir eru eins og áður hefur komið fram að í nefskattinum væri innheimtan alfarið í höndum stjórnvalda og gjaldfærð með skattframtali einstaklinga, með öðrum orðum hefur verið búin til smáformúla í skattkerfi hjá skattstjórum. Þetta kemur þannig út. Kostina telur greinarhöfundur felast í ódýrari og skilvirkari innheimtu en með innheimtu afnotagjalds í núverandi mynd. Hann er og óháður nýrri tækni til móttöku útvarps og sjónvarps, sem er auðvitað hárrétt. Í dag þarf ekki að eiga útvarp og sjónvarp til þess að hlusta á útvarp eða horfa á sjónvarp. Það er einfaldlega gert gegnum tölvur eða önnur tæki. Síðan dregur greinarhöfundur fram gallana: Þeir eru m.a. þeir að dregið yrði úr sjálfstæði Ríkisútvarpsins. Aðkoma fyrirtækja að fjármögnun RÚV væri engin. Það hefur hins vegar verið bætt í þessu frumvarpi með því að lögaðilar komi inn í þótt það mætti hugsa sér að lögaðilar legðu meira til Ríkisútvarpsins og því meira sem fyrirtækin væru stærri. Það er ekkert óeðlilegt. Þessi leið er talin ótryggari fjármögnun en innheimta afnotagjalda. Ekki veit ég hvernig það er fundið út. Skatturinn kæmi misjafnt niður á heimilum. Það hef ég dregið fram, það misrétti sem þarna væri gagnvart mannmörgum heimilum eins og Benedikt Gröndal talaði um 1969. Sú kostnaðarvitund sem almenningur hefur með afnotagjaldinu verður ekki jafnskýr. Ég held að kostnaðarvitund almennings gagnvart afnotagjöldunum sé sáralítil í dag vegna þess að þetta er eins og annað komið inn í greiðsluþjónustu banka. Frá sumum bönkum fær fólk í greiðsluþjónustu ekki einu sinni kvittanir. Þetta er bara ein millifærsla í upphafi hvers mánaðar yfir á einhvern greiðslureikning og síðan er það allt saman millifært frá bankanum og fólk þarf sáralítið að koma að því. Að lokum nefnir hann minni samtöðu um þessa aðferð á meðal þjóðarinnar en um afnotagjöldin í núverandi mynd, samanber viðhorfskönnun Gallups árið 2002 sem fjallað er um í greininni. Þar kom fram að töluvert mikil andstaða í þeirri könnun sem gerð var 2002 við þessa nefskattshugmynd. Ég hygg, virðulegi forseti, að í þeirri miklu umræðu sem farið hefur fram um þetta mál hafi m.a. þessi þáttur ekki ratað mikið inn í umfjöllunina. Ég held að það verði ekki fyrr en fólk fær skattseðilinn vegna tekna 2008, þ.e. skattálagningu 2009, að það áttar sig á nefskattinum sem hér er um að ræða og leggjast mun af meiri þunga á mannmargar fjölskyldur en aðrar, sem er aðalókosturinn við þessa leið að mínu mati. Í þeirri samantekt sem ég hef gert að umtalsefni, Þorsteins Þorsteinssonar, forstöðumanns markaðs- og afnotasviðs Ríkisútvarpsins, er í næsta kafla fjallað um innheimtu byggða á fasteignagrunni. Hann gerir þeirri aðferð góð skil og eftir yfirlestur á þeim kafla spyr maður sig af hverju þetta var ekki skoðað betur af stjórnvöldum sem leggja til nefskattsleiðina. Hvað er erfiðast og hverjir eru ókostirnir við að fara fasteignagrunnsleiðina? Þar er rætt um að gallinn sé sá að þeir sem ekki hafi viðtæki mundu samt sem áður þurfa að greiða gjaldið. Það er eiginlega ókostur sem fellur um sjálfan sig vegna þess að ég hygg að leiða megi líkur að því að allir horfi einhvern tíma á sjónvarpið eða hlusti einhvern tíma á útvarp, hvort sem það er gert í gegnum sjónvarpsviðtæki, útvarpsviðtæki eða gegnum tölvu. Það er eðlilegt að komast að þeirri niðurstöðu að í öllum fasteignum séu einhvers konar miðlar og eðlilegt að greiða fyrir þá þjónustu. Ókostirnir eru líka þeir að þar sem kerfið hefur hvergi verið reynt í heiminum er alltaf sú hætta til staðar að ófyrirséðir ókostir komi í ljós eftir vissan reynslutíma og það geti í einstaka tilfellum leitt til mismununar í skattheimtu. Þetta á auðvitað líka við um nefskattinn sem leiðir til mismununar í skattheimtu hjá mannmörgum fjölskyldum. Ég held, virðulegi forseti, að full ástæða hefði verið til að skoða þetta betur og þarna hefði átt að skoða að ýmsir lögaðilar greiddu meira. Ég held að ég fari að láta staðar numið hvað þennan þátt varðar, þ.e. um tekjuhliðina, en í umsögn minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar frá 6. maí 2005 segir undir lokin, með leyfi forseta: „Minni hlutinn gagnrýnir að ekki hafi verið skoðaðar aðrar leiðir miðað við þá mörgu galla sem eru á því að taka upp nefskattinn. Má þar nefna leiðir sem áður er getið og fram koma í skýrslu Þorsteins Þorsteinssonar, forstöðumanns markaðs- og afnotasviðs Ríkisútvarpsins, frá því í maí 2004. Þar er bent á átta mismunandi útfærslur í fjármögnun RÚV. Skýrsluhöfundur mælir þar helst með innheimtu byggðri á fasteignagrunni. Minni hlutinn tekur undir það að þann kost hefði mátt kanna frekar. Útfærsla á þeirri leið þar sem fast gjald yrði á hverri fasteign ásamt því að lögaðilar tækju meiri þátt í fjármögnun RÚV er miklu vænlegri en nefskatturinn. Þorsteinn benti á að með þeirri leið sem hann hefur skoðað um innheimtu byggða á fasteignagrunni hefðu lögaðilar greitt fjórðung af fjármögnun RÚV. Auk þess hefði með föstu gjaldi á hverja fasteign, sem ekki hefði þurft að vera hærri en nefskatturinn, 13.500 kr., hefði verið hægt að sneiða hjá þeim stóra galla að í mörgum tilvikum þurfa fjölskyldur með ungmenni á heimilunum að greiða allt að tvöfalt hærri fjárhæð en núgildandi afnotagjald. Fjöldi annarra leiða kom einnig til greina og vísar minni hlutinn í því sambandi til skýrslu Þorsteins um fjármögnun RÚV, sem fylgir áliti þessu sem fylgiskjal. Með vísan til framangreinds telur minni hlutinn vinnubrögð ríkisstjórnarinnar við ákvörðun um fjármögnun RÚV forkastanleg, enda virðist engin skoðun hafi farið fram á því hvað leið sé heppilegust út frá sjálfstæði Ríkisútvarpsins eða hagsmunum almennings. Það sjónarmið eitt virðist hafa ráðið ferðinni að gera það sem tæknilega var auðveldast í framkvæmd og þar byggt á skattheimtunni í Framkvæmdasjóð aldraðra þar sem allt aðrar forsendur liggja til grundvallar.“ Þetta sögðu hv. þingmenn Jóhanna Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson og Ögmundur Jónasson þegar var verið að ræða um þetta frumvarp sem þá hét Ríkisútvarpið sf. Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem fram kemur í síðustu málsgrein þessa álits vegna þess að svo virðist vera að í kapphlaupi ríkisstjórnarinnar við að koma saman þessu frumvarpi og því sem við erum að ræða hér nú hafi ekki verið farið sérstaklega í gegnum þetta og það eitt hafi orðið ofan á við að velja nefskattinn, þ.e. það sjónarmið sem kemur fram í þessu að þar mætti spara einar 80 millj. kr. í innheimtu á afnotagjaldinu eins og það er núna. Ef það eitt hefur verið notað þarna sem leiðarljós þá má auðvitað gagnrýna það að þetta hafi ekki verið skoðað betur. Virðulegi forseti. Ég hef ekki heyrt í umræðu á Alþingi um þetta mál, hvorki síðustu tvö ár né nú, fjallað mikið um þennan nefskatt og þá tekjumöguleika sem settir eru fram til þess að gefa Ríkisútvarpinu þær tekjur sem það sannarlega þarf á að halda áfram til þess að sinna þessum almannaskylduþætti sem hér er svo mikið rætt um. Virðulegi forseti. Ég ítreka það og segi enn einu sinni um leiðina sem hér er farin að ég hygg að það muni gjósa upp í þjóðfélaginu mikil óánægja hjá sérstaklega mannmörgum fjölskyldum þegar þessi nefskattur verður lagður á og þegar fólk fer að finna það á veskinu sínu og eigin efnahag, þegar fjögurra manna fjölskylda þarf að fara að borga tæpar 60 þús. kr. nefskatt til Ríkisútvarpsins í stað þess að borga 35 þús. kr. eins og núna. Það virðist einhvern veginn vera þannig að þetta hafi gleymst, þetta hafi ekki verið tekið til. Fólk gerir sér ekki almennilega grein fyrir hvað er hér á ferðinni. Aðalókosturinn við nefskattinn er sá sem Benedikt Gröndal ræddi um þegar 1969 og hefur verið fjallað um. Virðulegi forseti. Það er kannski tilgangslaust að spyrja hæstv. menntamálaráðherra út úr. En ég hafði hugsað mér að leggja nokkrar spurningar fyrir hæstv. ráðherra. Þar sem fimm eða tíu mínútur lifa af þessum fundi krefst ég þess þó ekki að ráðherrann verði kallaður nú til umræðunnar. En ég spyr auðvitað sjálfan mig að því hvernig gangi með stofnefnahagsreikninginn sem talað er um í þessu frumvarpi að verði lagður fram á næstunni. Vera kann að það hafi farið fram hjá mér en ég kannast ekki við það að sá stofnefnahagsreikningur sé kominn fram.  Virðulegi forseti. Ég sagði hér áðan að Framsóknarflokkurinn, sá fyrrverandi félagshyggjuflokkur, lætur Sjálfstæðisflokkinn teyma sig á asnaeyrunum í aumkunarverðri og slæmri göngu í þessu máli eins og svo fjöldamörgum öðrum. Framsókn er á flótta í málinu. Allur kraftur, þor og dugur er úr þeim flokki. Hann stendur ekki í lappirnar gagnvart nokkru einasta atriði sem frá Sjálfstæðisflokknum, samstarfsflokknum, kemur. Það virðist vera þannig að Sjálfstæðisflokkurinn getur gert hvað sem honum sýnist, alltaf mun B-deildin í Sjálfstæðisflokknum, Framsóknarflokkurinn, fallast á það þó með semingi sé og láta troða þessu ofan í kokið á sér. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki núna að ræða um það en ég get ekki látið hjá líða að minnast enn einu sinni á það þegar Framsókn lét troða ofan í sig stuðningi við innrásina í Írak forðum. Það hefur svo komið fram síðar hvernig það var gert. Annars vegar var tekin ákvörðun af þáverandi hæstv. forsætisráðherra Davíð Oddssyni sem vafalaust hefur hringt í þáverandi hæstv. utanríkisráðherra Halldór Ásgrímsson og tilkynnt honum hvað þar hafi verið gert og hvað hann hafi sagt og hverju hann hafi lýst yfir. Og Framsókn lét þetta yfir sig ganga, studdi þetta og varði þetta. Og þó svo að núverandi formaður flokksins, hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, hafi gert tilraun til að fría sig af þessu og tala um að þetta hafi verið rangt þá kom hann á Alþingi tveimur dögum seinna og þá var það allt saman horfið. Virðulegi forseti. Ég hefði viljað í lokin fara yfir samkeppnisþáttinn sem hér hefur töluvert mikið verið rætt um af mörgum þingmönnum og meðal annars hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni í ræðu sem ég hlustaði á í gær, að mig minnir. Ég hygg, þar sem þetta er mín fyrri ræða, að ég muni geyma samkeppnisþáttinn. En auðvitað er maður kannski hvað hræddastur um hvað gerist þegar Ríkisútvarpið verður orðið hlutafélag. Hvað gerist þá hjá aðilum á þessum markaði eftir það? Munu þá líða margir dagar þar til þau fyrirtæki kæra Ríkisútvarpið vegna samkeppnislagabrota og annarra þátta? Er það kannski það sem Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að fá fram með þessu frumvarpi, þ.e. að hér logi allt í illdeilum um Ríkisútvarpið eftir að það hefur verið einkavætt, hlutafélagavætt, að þá muni loga hér allt í deilum um það, kærumálum og kannski verður niðurstaðan úr því að Ríkisútvarpið verður dæmt í háar fjársektir. Er Sjálfstæðisflokkurinn að fara bakdyraleiðina að því að koma Ríkisútvarpinu fyrir kattarnef, að koma Ríkisútvarpinu í einkaeigu úr ríkiseigu? Ég endurtek það sem ég hef áður sagt, virðulegi forseti, að sporin hræða vegna þess að hvað margir þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa sagt hingað til um Ríkisútvarpið og aðrir málsmetandi menn Sjálfstæðisflokksins úti í bæ. Þess vegna held ég að það væri best - og ég ítreka það sem hér hefur komið fram um sáttaboð stjórnarandstöðu til stjórnarinnar - að gildistöku þessara laga verði frestað. Hæstv. menntamálaráðherra hefur oft óskað eftir því að við fáum að greiða atkvæði. Þá skil ég hana svo að hún vilji að Alþingi greiði atkvæði. En ég er þeirrar skoðunar að almenningur í landinu eigi að fá að greiða atkvæði í komandi alþingiskosningum og þá muni það koma út úr þeim kosningum hvort hér verður breyting í ríkisstjórn og hægt verði að taka það mál upp eða hvort núverandi ríkisstjórnarflokkar halda meiri hluta. En ég held að það væri farsælasta leiðin til að ljúka þessu máli, virðulegi forseti, að ríkisstjórnarflokkarnir gætu fallist á að gildistímanum yrði frestað. En ég óttast að þráhyggjan sé orðin of mikil varðandi þetta mál sem hér hefur tekið svo langan tíma. Það er gaman að segja frá því, virðulegi forseti, hér í lokin, af því stjórnarsinnar tala um að búið sé að tala um þetta mál í 120 klukkustundir að þá kemur í ljós að það er á síðustu þremur þingum. Ég mundi ráðleggja ríkisstjórnarflokkunum og þeim sem hafa talið klukkutímana að fara aftar og ég er viss um að þeir gætu komist í 500–700 klukkustunda umræðu um Ríkisútvarpið ef það yrði bara farið aftar og rætt um það svoleiðis. Þá hefur umræðan verið mikil um Ríkisútvarpið hér á hinu háa Alþingi. Virðulegi forseti. Nú þegar klukkan á eftir fimm mínútur í fimm þá lýk ég máli mínu.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður tók upp það sem ég hélt fram í gær, þ.e. að ég sæi ekki betur en að fjármagnseigendur, þeir sem eingöngu hafa fjármagnstekjur, mundu sleppa við að greiða þennan nefskatt. Mér fannst það svo skelfilegt að í dag óskaði ég eftir því við nefndasvið Alþingis að það færi yfir það hvort þetta væri rétt, að fjármagnseigendur, þeir sem eingöngu lifa af fjármagnstekjum, mundu sleppa við þennan nefskatt. Það hef ég fengið staðfest núna áðan að svo er, að fjármagnseigendur, þeir sem eingöngu lifa á fjármagnstekjum, sleppa við skattinn. Ég vil rifja upp í því sambandi að við álagninguna á síðasta ári í ágúst þá lifa 2.200 manns eingöngu af fjármagnstekjum, 6.600 voru með hærri fjármagnstekjur en launatekjur. Að minnsta kosti 2.200 manns af þessum hefðu sloppið við þennan nefskatt ef hann hefði verið í gildi á síðasta ári. Þetta finnst mér alveg skelfilegt á sama tíma og fólk sem er með rétt yfir 90 þús. kr. tekjur mun þurfa að greiða þennan nefskatt. Ég vil benda hv. þingmanni á eina hlið málsins sem ekki hefur verið rædd mikið í þinginu. Fólk sem hefur kannski 95 þús. kr. í tekjur, hefur með einhverjum hætti aflað sér kannski 5 þús. kr. tekna, mun þá, þ.e. vegna þessara 5 þús. kr. tekna, þurfa að greiða þennan nefskatt sem er upp á 14.580 kr. Auk þess þarf það að greiða gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra upp á 6 þús. Rúmlega 20 þús. skattlagning verður því á þetta fólk ef það vinnur sér inn 5 þús. kr. í tekjur. Það er ekki hægt að ganga frá málinu með þessum hætti. Ég mun óska eftir því áður en þessari umræðu lýkur að hæstv. ráðherra svari því í þessari umræðu hvort henni sé það ljóst að fjármagnseigendur muni sleppa við þennan skatt. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir þær upplýsingar sem hér hafa komið fram. Það er rétt, eins og ég gat um í minni ræðu, að það var hv. þingmaður sem fyrst dró það fram að þeir sem eingöngu lifa af fjármagnstekjum - nú kemur fram að þeir voru á síðasta ári 2.200 - munu sleppa við að greiða þennan nefskatt, þetta útvarpsgjald, gjalda keisaranum þetta gjald. Ég hef áður sagt það, virðulegi forseti, að það hefur komið fram hjá sveitarfélögum að þeir sleppa líka við að greiða útsvar til viðkomandi sveitarfélags. Ég verð enn einu sinni að þakka hv. þingmanni fyrir að draga þetta fram og ég mun leggjast á sveif með henni og spyrja hæstv. menntamálaráðherra þegar hægt verður að spyrja hana út í þetta atriði, hvort ríkisstjórnarflokkarnir hafi gert sér grein fyrir þessu. Virðulegi forseti. Ég er mjög ánægður með það hvað margir hafa miklar fjármagnstekjur. Það sýnir bara að ýmislegt er að gerast í þessu landi. Menn græða á tá og fingri á ýmsum þáttum, hlutabréfum og öðru slíku, fyrirtækjarekstri úti í heimi og eiga hlutabréf úti í heimi o.s.frv. Það er út af fyrir sig ágætt og ekkert að því. Hitt er annað að ég er ekkert endilega viss um að þessir aðilar séu mjög ánægðir með að þeirra 10% fjármagnstekjuskattur skuli ekkert renna til viðkomandi sveitarfélags sem þeir búa í, inn í þá félagsþjónustu og aðra samfélagslegu þjónustu sem þar er rekin. Ég er líka nokkuð viss um að þessir aðilar eru ekkert endilega að kalla eftir því að sleppa við að greiða nefskatt þegar hann kemur og ef hann kemur til Ríkisútvarpsins eða gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra. Þetta er hins vegar lapsus, þetta er galli í skattkerfinu sem hæstv. ríkisstjórn hefur ekkert tekið á frekar en öðru vegna þess að þessi ríkisstjórn fitnar eins og púkinn á fjósbitanum við alla þá tekjustofna og alla þá skatta sem hún 

Virðulegi forseti. Nú hefur á valdatíð þessarar ríkisstjórnar helst verið mulið undir fjármagnseigendur meðan byrðarnar og skattbyrðin hefur verið aukin hjá þeim sem minnst hafa. Með þessu frumvarpi sem hér er verið að samþykkja er enn verið að auka á ójöfnuðinn í samfélaginu þannig að þeir sem eru bara með fjármagnstekjur, kannski milljónir á mánuði eða guð má vita hvað mikið, hvort það eru milljónir eða milljarðar, sleppa við þennan nefskatt. Mér finnst kóróna hér alveg fullkomlega óréttlætið og ójöfnuðinn í þessu þjóðfélagi ef málið á að ganga fram með þessum hætti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að eyða töluvert mikið af sínum tíma í fjármögnun á RÚV. Það er alveg augljóst að við þurfum að ræða þetta mál miklu betur eftir helgi að því er varðar fjármögnunina. Það gengur ekki að ganga frá þessum málum á þann hátt að fátækar barnafjölskyldur standi kannski frammi fyrir því að greiða 60 þús. kr. - við skulum segja fjögurra manna fjölskylda - í nefskatt og síðan að greiða gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra meðan þeir sem eru með milljónir á mánuði eða milljarða á ári sleppa við að greiða bæði þennan nefskatt og gjaldið í Framkvæmdasjóð aldraðra. Jaðarskattaáhrifin eru svo mikil í þessu, virðulegi forseti, að bara af 1 þús. kr. tekjum, 2 þús. kr. tekjum fram yfir skattleysismörk þá getur fólk þurft standa frammi fyrir skattlagningu á yfir 20 þús. kr., fólk sem hefur sér ekki til hnífs eða skeiðar. Það er mjög gott að hv. þingmaður dró þetta fram hér og studdi það sem ég sagði í mínu máli hér í gærkvöldi. Það er skelfilegt að svona sé staðið að málinu og þetta dregur fram enn einn gallann, virðulegi forseti, á þessu frumvarpi. Það er rangnefni að kalla þennan skatt nefskatt þegar stór hluti fjármagnseigenda sleppur við hann.

Virðulegi forseti. Ég vil enn einu sinni þakka hv. þingmanni fyrir að hafa dregið þetta fram í umræðunni í gær. Ég gerði það að stórum hluta í máli mínu áðan þann möguleika og þá ókosti sem hér er verið að fara með. Það er kannski rétt í lok umræðunnar á þessum degi áður en við förum til annarra starfa það sem eftir lifir dags og kjördæmaþing og annað á morgun, að segja að ef menn halda að ekkert nýtt hafi komið fram í umræðunni sem hefur tekið alla þá tíma sem stjórnarflokkarnir og stjórnarþingmenn eru að röfla yfir, þá hefur veigamikið atriði verið dregið fram í umræðunni eins og með hina 2.200 einstaklinga sem munu sleppa við nefskattinn, sleppa við gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra og sleppa við að greiða útsvar til síns sveitarfélags. Ég tek það skýrt fram að ég er alveg handviss um að greiðendur fjármagnstekjuskatts eru ekki hrifnir af því að ekkert af skattinum renni til viðkomandi aðila, þ.e. til útvarpsins eftir 2009, í Framkvæmdasjóð aldraðra eða til viðkomandi sveitarfélags. Núverandi ríkisstjórn er svo skattaglöð og kemur fram reglulega og hælir sér af því hve staða ríkissjóðs er góð og skuldir ríkissjóðs litlar. Það er auðvitað alveg hárrétt. En hvers vegna eru þær svona litlar? Vegna þess að ríkissjóður tekur alla þá skatta til sín sem mögulegt er að taka. Það er ekki tími til að fara út í skattheimtu af lántökum erlendis, þensluna, umframeyðsluna og allt það en ríkisstjórnin hefur setið og þakkað fyrir þá skatta sem hún hefur tekið og hún hefur tekið af öðrum. Hún hefur m.a. aukið skattheimtu aldraða og öryrkja. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir dró fram dæmi og ég þakka fyrir það en það er auðvitað verkefni okkar eftir helgi þegar umræða hefst um málið að draga þetta fram og spyrja hæstv. menntamálaráðherra út í það hvort hún hafi gert sér grein fyrir vanköntunum á frumvarpinu.