Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það munu vera um 30 til 40 ár síðan sett voru l. um ellitryggingar. Þeim l. var breytt árið 1936, er samin voru l. um alþýðutryggingar. Nú liggur hér enn fyrir breyt., annað frv. um almannatryggingar. Það er fróðlegt að athuga fyrirsagnir þessara trygginga, og bera þær saman. Fyrst eru ellitryggingar, svo alþýðutryggingar og nú almannatryggingar. Almannatryggingar er stórt orð, enginn greinarmunur er gerður á mönnum. Í 1. gr. segir svo: „Allir íslenzkir ríkisborgarar, sem dveljast hér á landi, skulu tryggðir samkvæmt lögum þessum og njóta réttinda þeirra, er greinir í II. og III. kafla laganna, eftir því sem við á um hvern og einn, og bera skyldur samkvæmt IV. og V. kafla. Um íslenzka ríkisborgara, sem dvelja erlendis, fer eftir ákvæðum 106. gr. laganna.“ Ef við svo flettum við blaðinu, kemur inn á það sama. Í 16. gr. segir svo: „Sé greiðslum ellilífeyris frestað, hækkar árslífeyrir hins tryggða sem hér segir: 68 ára gamall maður fær 5% í viðbót 69 - - - - 10% - - 70 - - - - 15% - - 71 - - - - 20% - - 72 - - - - 25% - - 73 - - - - 30% - - 74 - - - - 35% - - 75 - eða eldri - 40% - - Þeir, sem við gildistöku laganna eru eldri en 67 ára og taka lífeyri þegar í stað, hljóta lífeyri samkv. 15. gr. án hækkunar þeirrar, er um ræðir í 1. mgr. hér á undan. Ef þeir hins vegar fresta lífeyristöku, fá þeir 5% í viðbót fyrir hvert heilt ár, sem líður án þess að þeir taki lífeyrinn.“ Af þessu virðist rétt að draga þá ályktun, að ákvæði 16. gr. eigi að ná einnig til þeirra, sem komnir eru á þann aldur, þótt fullfrískir séu. Þannig er frv. allt. En þegar komið er að lokunum, kemur í ljós, að ekki er ætlað að framkvæma þetta þannig, því að í bráðabirgðaákvæðum er margt af þessu tekið aftur. Ef maður, sem kominn. er yfir 67 ára aldur, er svo klár, að hann geti unnið sér fyrir fæði, ef hann telur fram í skattaskýrslu 3000 kr., þá á að klípa af þessum lífeyri, sem hann hlýtur. Í Ed. var sett inn ákvæði um, að ef áætlanir standist ekki, eigi ekki að láta nægja þessa skerðingu, heldur eigi að lækka þessar tölur um 50%. Ef maður hefur 1200–1400 kr. á ári, þá á að fara að skerða lífeyrinn. Ef gamalmenni geta unnið fyrir tekjum, sem nema einni kýrnyt, 4 þús. kr., getur verið að lífeyririnn falli niður með öllu. Allir sjá, að hér er sýnd veiði, en ekki gefin. Sem betur fer eru til gamalmenni komin yfir 67 ára aldur, sem geta unnið sér inn fæði að einhverju leyti, en Þá fá þeir ekki styrkinn að öllu leyti. Þess vegna ber ég fram brtt., og fjallar hún um að víkka þetta ákvæði og miðar við umreiknaðar eða niðurfærðar tekjur. Ég kem með brtt. um, að lífeyrisgreiðsla falli ekki niður, þótt gamalmenni hafi hálft verkamannakaup, en ég get þó fallizt á till. hv. 2. þm. S.-M., og verði hún samþ., er hægt að skoða mína till. sem varatill. Þegar breyt. var gerð á grundvelli ellitrygginganna fyrir 10 árum, var einnig byggt á sjóðmyndun, þannig að einstaklingar yrðu að greiða í sjóð og safna innstæðum. Þess vegna var ekki hægt að láta lífeyrissjóðsgjaldið koma til framkvæmda þá þegar. En því var lofað þegar þau l. voru sett, að byrja ætti að greiða úr sjóðnum að 12 árum liðnum, enda er þetta staðfest í frv. því, sem nú liggur fyrir. Nú er sá tími óðum að nálgast. Það á að byrja að greiða úr þessum lífeyrissjóði, sem einstaklingar hafa safnað sér á þessum 10 árum, á sama tíma og sumir kaflar þessa frv. koma til framkvæmda, ef það verður samþ. Þegar á þetta er litið, er enn ósanngjarnara að skerða svo mjög lífeyrinn, að hann nái ekki til allmargra þeirra manna, sem komnir eru á þann aldur og ættu eftir eðli málsins að eiga fullan rétt á þessum greiðslum, því að því var heitið með hinum l., að allir ættu að fá þennan hlut, sem þeir gætu fengið, þegar lífeyrisgreiðslur úr sjóðnum hæfust, sem ætti að verða 1948. Nú kann einhver að segja, að það sé að vísu æskilegt, en það sé ekki, hægt nema með nýrri lagabreytingu og fyrirmælum og það hindri framkvæmd þessara l., sem nú er verið að ræða um að setja. En ég verð að segja það, að það hefur margur byrjað með minna en tug millj. kr. varasjóð þegar sett hefur verið á stofn ný stofnun. En nú er ætlunin með þessum l. að slá saman lífeyrissjóðnum, sem safnazt hefur á 10 árum, sem varasjóði trygginganna. En nú er ekki lengur byggt á sjóðsöfnun, heldur grípur ríkið inn í og á að greiða úr ríkissjóði og svo atvinnurekendur. Og vegna þess er með miklu meiri rétti hægt að fara fram á það og krefjast þess, að lífeyrisgreiðslur verði ekki skertar nú á fyrstu árunum. Ég drap á það, þegar ég hóf mál mitt, að ég álít, að það sé ekki rétt, eins og stefnt er að í frv., að gera svona mikinn greinarmun á mönnum eftir stétturri og efnahag, og eru þar ekki öll kurl komin til grafar. Það hefur verið sýnt fram á það af öðrum hv. þm., og einna gleggst af hv. þm. V.-Húnv., að það á að gera æðimikinn greinarmun á greiðslum til manna eftir því, hvort þeir teljast atvinnurekendur, t. d. smáframleiðendur, eða hvort þeir teljast launþegar. Gildir það bæði um sjúkra- og slysabætur, og skal ég ekki lengja þær umr., með því að það hefur verið ýtarlega tekið fram af hv. þm. V.-Húnv., sem hefur skýrt frá þessu atriði. En ég vil þó til viðbótar segja það, að ég fæ ekki betur séð en þetta frv. sé þannig úr garði gert, að ef t. d. maður slasast eða fær fingurmein við fiskvinnu, einkum ef hann er ráðinn sem háseti á bát eða við aðgerðir fisks í landi, þá fái hann slysabætur, en bóndinn, sem fær t. d. handarmein við vinnu á búi sínu, fær samkv. þessu frv., eftir mínum skilningi á því, engan rétt til slysabóta nema hann kaupi þær sérstaklega, hafi þá fyrirhyggju, og þá með auknu iðgjaldi. En launþeginn á ekki að greiða nein iðgjöld vegna þessara slysatrygginga úr sínum vasa, heldur fyrst og fremst sá, sem ræður hann í vinnu. Þarna er um gífurlegan mismun að ræða, og mér er það lítt skiljanlegt, hvers vegna þessu er komið svona fyrir af þeim, sem beita sér einkum fyrir þessu máli. Það er kunnugt, að með sexmannanefndarálitinu var gert ráð fyrir, að kjör bænda yrðu sambærileg við kjör verkamanna og sjómanna, og var þá gert ráð fyrir, að meðalbú færði bóndanum þær tekjur, sem þessar stéttir annars hefðu: Nú liggur ljóst fyrir, að til þess að halda uppi slíku búi, sem færir bóndanum þessar tekjur, þarf hann að hafa í sinni þjónustu einn karlmann og einn kvenmann og einn ungling mikinn hluta ársins. Nú verður bóndinn samkv. þessu frv. að greiða allmikil gjöld vegna þessa fólks í tryggingarsjóð, sem er atvinnurekendasjóður. Nú er mér ekki ljóst, og væri æskilegt að fá það upplýst frá þeim, sem að þessu máli standa, hvort bóndinn á að taka þessar greiðslur af sínu eigin kaupi og borga fyrir þetta fólk af þeim launum, sem honum ber sjálfum, svo að hann hafi svipaðan hlut og verkamaður og sjómaður. Ef leggja á þetta á framleiðsluna, ætla þá þeir, sem fyrir þessu máli standa, og ríkisstj. að beita sér fyrir því, að tekinn verði upp nýr liður í landbúnaðarvísitöluna sem þessu nemur? Þá get ég ekki komizt hjá að drepa á þessi atvinnurekendaiðgjöld, sem hver maður á að greiða, ef hann hefur einhvern mann í sinni þjónustu. Þau eru á margan hátt ósanngjörn, að þau skuli vera lögð á í því formi, að þau koma þyngst niður á þeim, sem erfiðasta hafa aðstöðuna. Það er kunnugt og verður lengi .minnzt, hvernig sú lagasetning verkaði, sem sett var af núverandi hæstv. fjmrh. um veltuskatt á fyrirtæki, þannig að þau fyrirtæki, sem seldu vörur með lítilli álagningu, hafa orðið þyngst úti. Nú sýnist mér stefnt að því marki með þessi atvinnurekendaiðgjöld, sem fólgin eru í þessu frv. Maður, sem hefur haft aðstöðu til þess að búa vel um sig, t. d. bóndi, sem hefur mikið af véltæku landi og vinnur mikið að framleiðslunni með vélum og hefur þegar komið sér vel fyrir, - hann þarf fátt fólk að hafa í sinni þjónustu og greiðir þar af leiðandi lítil atvinnurekendaiðgjöld, sem falla í þennan sjóð. En bóndinn, sem á eftir að búa jafnvel um sig og þarf að gera stórt átak nú til þess að rækta landið til þess að geta unnið með vélum, þarf að ráða til sín marga menn og borga þar af leiðandi margfalt hærri atvinnurekendaiðgjöld, sem renna í þennan sjóð. Sama máli gegnir um iðnaðarmenn. Maður, sem komið hefur sér svo vel fyrir, að hann afkastar miklu meira með stórvirkari vélum en annar iðnaðarmaður, sem ekki hefur enn eins góðar vélar, borgar tiltölulega lægri atvinnurekendaiðgjöld. Þetta finnst mér óeðlilegt og öðruvísi en það ætti að vera. Þá get ég ekki komizt hjá því að minnast á það, þó að það liggi ekki beinlínis fyrir í brtt., að með þessu frv. er á yfirborðinu stefnt að því að veita allri alþýðu manna svipuð réttindi og embættismenn ríkisins hafa um lífeyri. En þegar betur er að gætt, er þó allmikill munur gerður þar á eftir stéttum í þessu efni, þó að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir. Og er þá ekki aðeins um það að ræða, sem ég hef gert að umtalsefni áður, hvernig takmarkaður er lífeyririnn fyrstu árin, heldur einnig, að hann á að koma síðar til útborgunar til alþýðu manna heldur en til embættismanna. Nú hafa verið til lög, sem varða embættismenn ríkisins, sem láta af störfum 65 ára, og samkvæmt þeim er þeim tryggður lífeyrir um leið og þeir láta af störfum. En á sama tíma, við 65 ára aldur, á bóndinn og verkamaðurinn að borga full iðgjöld í þennan lífeyrissjóð. Það er ekki aðeins, að þeir fái ekki fullan lífeyri, heldur eiga þeir að greiða full iðgjöld. Þetta finnst mér ekki sanngjarnt. Mér hefði fallið miklu betur, að frv. hefði verið byggt þannig upp, að það hefði a. m. k. verið horfið frá því að innheimta iðgjöld eftir að menn hefðu náð 65 ára aldri. Það hefði þó strax verið bót, ef menn hefðu ekki þurft að standa undir slíkum greiðslum eftir að þeir væru komnir á sjötugsaldur. Hins vegar sé ég, að það mundi valda nokkurri röskun á frv., eins og það er byggt, að koma þessari breyt. á, en ég teldi það í alla staði fara betur í þessu máli, að sú regla yrði upp tekin. - Í sambandi við þetta vil ég drepa á það, að á meðan l. um ellitryggingar giltu, var aldurstakmarkið miðað við 60 ára aldur. Það var fyrst þegar l. um alþýðutryggingar voru sett, að tekið var að miða við 67 ára aldur, sem byggt var á því, að þá átti að vera um sjóðstofnun að ræða, og var einmitt miðað við það að ávaxta sjóðinn um þetta árabil. En nú er miklu minni ástæða til þess að halda fast við þetta, þar sem það er ekki byggt á sjóðstofnun, heldur lagður nýr grundvöllur og farin önnur leið til þess að afla þessa gjalds. En á meðan l. um ellitryggingar voru í gildi, höfðu sveitarstj. framkvæmt þetta þannig að veita þessar greiðslur fólki, sem komið var yfir 60 ára aldur, þó að það hefði ekki náð 67 ára aldri. Þegar l. um alþýðutryggingar gengu í gildi, ráku sveitarstj. sig á það, að með þessari breyt. varð útundan töluvert af fólki, sem hafði fengið styrk áður. Og þetta atriði var þá tekið svo alvarlega af þeim, sem höfðu stjórnað þessum málum, að gefin voru út brbl. um þetta ákvæði. Það féll í hlut hv. 3. landsk. þm., sem þá var ráðh., að hlutast til um, að þessi brbl. væru sett í sínum tíma: Þau er að finna í Alþt. frá 1937, og af því að hér er um örstutt mál að ræða, ætla ég, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp, á hverju þau voru byggð og hvaða atriði voru tekin þar til úrlausnar. Þar segir: „Vér Christian hinn Tíundi, af guðs náð konungur Íslands og Danmerkur, Vinda og Gauta, hertogi í Slésvík, Holtsetalandi, Stórmæri, Þéttmerski, Láenborg og Aldinborg, Gjörum kunnugt : Atvinnu- og samgöngumálaráðherra Vor hefur þegnlega tjáð Oss, að við framkvæmd alþýðutryggingal. hafi komið berlega í ljós, að nokkuð af fólki á aldrinum 60–67 ára, sem undanfarið hefur notið ellistyrks, komi nú ekki til greina við úthlutun ellistyrks né örorkubóta, þar sem starfsorka þess sé ekki rýrnuð um meira en 50%, en að þetta fari í bága við þá tilætlun Alþingis, er alþýðutryggingal. voru samin, að gamalmennum yrðu tryggð meiri hlunnindi en áður, og hvergi yrðu skert áður fengin hlunnindi, og þurfi því að laga þetta, áður en komi til úthlutunar styrks í haust. Teljum Vér með skírskotun til framanritaðs brýna þörf að setja brbl., samkv. 23. gr. stjskr., þessu til lagfæringar.“ - Og l. eru svo, að aftan við 2. málsgr. 81. gr. l. bætist: „Enn fremur fólk yngra en 67 ára, sem áður hefur notið ellistyrks samkv. l. nr. 17 9. júlí 1909, um almennan ellistyrk.“ Mér er kunnugt um, að í skjóli þessa ákvæðis hafa ýmsar sveitarstj. framkvæmt þetta þannig, að til greina, við úthlutun ellistyrks hafi komið fólk, sem var á aldrinum milli 60-67 ára, ef um erfiðar heimilisástæður var að ræða, fátækt eða því um líkt. Eins og kunnugt er, hafa sveitarstj. haft á valdi sínu að ákveða upphæð styrkjanna og ákveða, hverjar kæmu til greina af umsóknum um styrkina. En með þessu frv. á að breyta því, það hverfur úr höndum hreppsn. og Tryggingastofnun ríkisins greiðir hverjum aðila beint heim til hans þá upphæð, sem l. ákveða. Nú vildi ég mega leitast fyrir um það hjá hæstv. félmrh. og frsm. þessa máls, hvernig þetta atriði sé frekar í þessu frv., sem hér er til umr. Ég hef ekki orðið þess var, að í því standi ákvæði, sem taki þetta með í reikninginn, en vel má vera, að svo sé, og væri æskilegt að fá skýringar um það. En ég sé það ekki, og tel ég fulla ástæðu til þess fyrir 3. umr. málsins að gefa því gaum, hvort ekki væri ástæða til þess að flytja brtt. í þessa átt, því að mér sýnist, að annars sé hér að skapast alveg sama viðhorfið nú og þegar brbl. voru sett fyrir 10 árum síðan. Ég skal svo fara að stytta mál mitt. Ég hef drepið hér á nokkur atriði og sýnt fram á,. að því miður vantar nokkuð á, að þetta frv. sé svo úr garði gera, að það sé alls kostar viðunandi eins og það liggur fyrir. Og ég skal að lokum aðeins minna á það, að hið sérstaka gjald fyrir iðgjaldaskírteini verði ekki innheimt sérstaklega, heldur skoðist það sem hluti af iðgjaldi þess árs. Þarna er að vísu ekki um stórt atriði að ræða, en þó þykir mér eðlilegt, að þessi breyt. nái framgangi, og vænti þess, að henni verði vel tekið hér í hv. d. Ég skal svo láta þessar aths. nægja, a. m. k. að sinni.



Eins og vænta mátti, hafa nokkrar umr. orðið um þetta frv. síðan ég flutti framsöguræðuna um málið. Ég verð að minnast á nokkuð, sem fram hefur komið í umr., þó að þar verði stiklað á stóru, enda hafa í ræðum fleiri en eins hv. þm. komið fram aths. um sama atriðið. Og þó að ég minnist á þennan hv. þm. eða annan, þá er óbeint svarað því, sem aðrir hv. þm. kunna að hafa sagt í líka átt. Ég vil þá fyrst víkja nokkuð að ræðu hv. 11. landsk. Um hana verð ég fyrst að segja það, að tiltölulega lítill tími af ræðu hans gekk til þess að ræða brtt., er hann flytur á þskj. 900. En verulegur hluti af ræðu hans var alls konar dylgjur og áróður í garð Alþfl., sem leitt hafa til nokkurra umr. innbyrðis milli þriggja hæstv. ráðh. En mér þykir rétt að koma strax að þessu atriði, af því líka það snertir þær brtt., sem fluttar eru af honum og hv. 2. þm. N. M. við 11. gr. frv. Hv. 11. landsk, lagði hvað eftir annað orð að því, að Alþfl. hefði haft mestan áhuga á því að halda óbreyttum fyrsta kafla frv., sem hann taldi vera á þá leið, að einokuð væri stjórn almannatrygginganna, bæði höfuðstöð þeirra hér í Rvík og einnig staðir úti um landið, undir Alþýðuflokksmenn, sem þar störfuðu, og gaf í skyn, að Alþfl. hefði gert kaupsamning við Sjálfstfl. um að skera niður framlag úr ríkissjóði meðal annars til ekkna og munaðarleysingja til þess eins að geta haldið einokunaraðstöðu sinni yfir stjórn tryggingamálanna. Ljótt væri, ef satt væri. En það hefur þegar komið fram í umr. milli ráðh., að hér er um hreinar aðdróttanir að ræða. Fulltrúar Sósfl. hafa að því staðið að hinda svo fyrir endann á fjárframlögum ríkissjóðs til almannatrygginganna, að nauðsyn var að skera einhvers staðar niður af því, sem upprunalega var ákveðið í frv. Það kom greinilega í ljós í umr. hinna þriggja hæstv. ráðh., að aðalumr. um lausn þessa máls höfðu fyrst farið fram milli Alþfl. og Sjálfstfl., og vil ég alls ekki neita, að svo hafi verið, þó að málið hafi verið rætt á sameiginlegum fundi félmn. beggja d., þar sem allir flokkar áttu fulltrúa mætta á fundi. En Sjálfstfl. setti það skilyrði, eins og upplýst hefur verið af hæstv. fjmrh., að dregið yrði úr fjárgreiðslum ríkissjóðs. Upphaflega krafan var um 7–8 millj. kr., en seinna sætzt á um 4 millj. kr. En það hefur verið hlutverk Alþfl. fyrr og síðar að berjast fyrir tryggingarmálunum á Íslandi og leita samninga við alla flokka til þess að koma tryggingarmálunum í gegn á Alþ., upphaflega við Framsfl. 1936, og voru það oft stífir og strangir samningar, og þurfti Alþfl. þá líka að slá af kröfum, sínum einmitt til þess að koma málinu í gegn. En það tókst samt sem áður árið 1936 að leggja grundvöll að þeirri merkilegu löggjöf, sem nú er verið að byggja ofan á með þessu frv. - Það er einkenni alls þingræðis, ef enginn einn flokkur hefur hreinan meiri hl. á löggjafarþingi þjóðarinnar, að semja verður á milli flokka, sem hafa talsvert ólíkar skoðanir, til þess að koma málefnum fram. Það getur enginn einn minni flokkanna öllu ráðið, heldur verður hann að taka tillit til hinna flokkanna, til þess að bjarga í gegn meginkjarna af sínum áhugamálum. Það var gert 1936, og það verður einnig gert nú 1946. Alþfl. hefur í bæði skiptin, 1936 og 1946, haft aðstöðu til að berjast fyrir nýjum tryggingarmálum og semja, í fyrra skiptið við Framsfl. og í síðara skiptið við Sjálfstfl. Afleiðingin hefur orðið sú, að Alþfl. hefur orðið að slá af því, sem hann frekast vildi vera láta. Þegar svo var komið málum, að sýnilegt þótti, að ekki væri hægt að fá Sjálfstfl. til þess að vinna að almannatryggingal. nema með því, að skorið yrði niður framlag úr ríkissjóði um 4 millj. kr. frá því, sem fyrst var farið fram á, þá var athugað, hvar væri minnst tilfinnanlegt að skera niður, og var þá fyrst borið niður á Atvinnustofnun ríkisins, næst var svo jarðarfararstyrkurinn, og loks var breytt um og dregið nokkuð, úr styrk til mæðra með börnum þeirra, þegar þetta hafði verið rætt ýtarlega, þannig að kunnugt var fulltrúum Sósfl., hvað fór á milli Alþfl. og Sjálfstfl. Og eftir því, sem ég bezt veit, og komið hefur fram í ræðum hinna þriggja ráðh., þá þótti Sósfl., alveg eins og Alþfl., slæmt að þurfa að skera niður það, sem upphaflega var áætlað af fjárframlögum úr ríkissjóði. En þeir sáu, að ekki mundi hægt að koma fram málinu nema með samvinnu við Sjálfstfl. Þeir munu hafa látið svo, að þeir gætu vel við þetta unað og tekið til athugunar, hvað hægt væri að skera niður. Hins vegar var, eins og hæstv. forsrh. lýsti yfir hér á Alþ. í gær, ekki hægt annað að skilja á framkomu Sósfl. en þeir byggjust við að koma með brtt. um niðurskurð á öðrum liðum frv., til þess að geta haldið óskertum styrknum til barnsmæðra. Það varð samkomulag milli meiri hl. félmn. Ed. Alþ. um að takmarka það, sem áður var ótakmarkað í 118. gr. frv., um fjárframlög úr ríkissjóði til trygginganna. Upphaflega gr. hljóðaði þannig: „Ríkissjóður greiðir tryggingasjóði það, sem á vantar, að aðrar tekjur hans nægi til þess að inna af höndum árlegar greiðslur. Skal taka á hver fjárlög áætlunarupphæð í framangreindu skyni.“ Það var augljóst, að Sjálfstfl. vildi ekki við það una, að þessi endi væri óbundinn, að það væri óbundið, hve mikið fé væri veitt til trygginganna. Mþn., sem samdi frv., áætlaði, að fjárveiting ríkisins yrði 24 millj. kr. og fjárframlag sveitarfélaga 15,3 millj. Það varð niðurstaðan í Ed., með samhljóða till. fulltrúa Alþfl., Sjálfstfl. og Sósfl., að flytja brtt. um að binda fjárframlögin úr ríkissjóði eftir 118. gr. upphaflega við 7 millj. kr. eða 7½ millj., þegar lækka átti tillagið frá sveitarfélögunum um ½ millj. Sósfl. hafði staðið að þessu með Alþfl. og Sjálfstfl., að binda endann hvað snertir fjárframlög úr ríkissjóði við ákveðna upphæð, sem veitt væri á fjárl. Þetta hefur orðið að samkomulagi og þýðir ekki fyrir hv. 11. landsk. eða nokkurn annan að þræta fyrir það. Það liggja fyrir skjöl í þ., sem sanna það. Þá kem ég að hinu atriðinu, og skildu nú leiðir Alþfl. og Sósfl. um, hvað skera skyldi niður til að ná því takmarki, sem sett var í till. þessara þriggja flokka. Og það hafði mátt búast við því, að leiðir gætu skilið á einn eða annan hátt. Sósfl. heldur sig að því að afnema Atvinnustofnun ríkisins og styrki til jarðarfara. En hins vegar skyldi Sósfl. koma með till. um annan niðurskurð, sem samsvaraði niðurskurði, sem Alþfl. vildi ganga inn á um niðurskurð til barnsmæðra. En hvað gerir Sósfl.? Hann heldur áfram, þegar búið er að „binda endann“ frá ríkissjóði, og kemur með stórkostlegar fjárhækkunartill. frá því, sem upphaflega var í frv., og færir þannig úr skorðum sjálfrátt eða ósjálfrátt það samkomulag, sem hann hafði gert við aðra flokka. Þegar búið var að ná samkomulagi um að binda fjárframlag ríkissjóðs við vissa upphæð, var ekki nema um eitt að gera, að koma sér saman um, hvað skera ætti niður frá því, sem upphaflega var í frv. Það er fjarri því, að Sósfl. hafi ekki staðið að þessu samkomulagi. Hann hefur gert það, þótt hann vilji nú ekki kannast við það vegna yfirboða, sem hann telur rétt að viðhafa hér í þinglokin. Þá skal ég koma að till. hv. 11. landsk., sem eru ágæt sýnishorn um það, hvernig hann og hans flokkur fer með málefni. Eins og ég sagði áðan, var búið að gera samkomulag milli Alþfl., Sósfl. og Sjálfstfl. um að binda fjárveitinguna við 7½ millj. kr. eða skera niður um 4 millj. samanlagt frá ríkissjóði, bæjar- og sveitarfélögum, Nú verður að reikna með því, að sú áætlun, sem mþn. gerði, er útbjó frv., sé svo nálægt lagi sem auðið er að komast, enda tóku þátt í samningu frv. fulltrúar allra stjórnmálaflokka Alþ. Það verður að ganga út frá, að þessi áætlun sé svo trygg, að hægt sé að byggja á henni fjárhagsgrundvöll. En hvað gerir hv. 11. landsk. þegar flokkur hans er búinn að binda fjárveitinguna úr ríkissjóði? Hann flytur brtt., sem hafa í för með sér 10–12 millj. kr. útgjöld fyrir tryggingarnar, og einnig brtt. um tekjur til almannatrygginganna, sem nema því, að dregið sé úr tekjum þeirra um 3 millj. Svona eru aðfarirnar. Það er sem sagt um brtt. hv. 11. landsk. við 15. gr. frv. óhætt að segja, að þær hækka kostnaðinn um 7½ millj. kr., eftir áætlun, sem fyrir liggur frá mþn., og frásögn fróðra manna. Síðan kemur barnalífeyririnn. Hann mun sennilega nema samtals, samkv. till. 11. landsk., 3–4 millj. kr. til hækkunar. Í 8. brtt. leggur svo hv. hm. til, að lækka skuli iðgjöldin stórkostlega, en tryggingarnar skuli í staðinn fá hundraðshluta af tekjum einstaklinga og félaga. Með vissu er ekki hægt að segja, hvernig þetta muni koma út, en það er nokkurn veginn víst, að það mun lækka persónuleg iðgjöld sem nemur 7 millj. Hitt er vafasamt, hvort hægt er að reikna, hvað fæst með hundraðshlutagjaldi einstaklinga og félaga, en það fer engan veginn upp úr 4 millj., og kemur þá í ljós 3 millj. kr. tekjurýrnun. Ég get sagt við hina góðu fulltrúa Sósfl., að það stæði ekki á Alþfl. að hafa lífeyrinn miklu hærri en frv. gerir ráð fyrir, ef Alþfl. og Sósfl. hefðu meiri hl. á Alþ., þ. e. a. s., ef Sósfl. fengist til að gera samkomulag við Alþfl., og hækka útgjöldin sem því næmi. En samtímis teldi a. m. k. Alþfl., að gera yrði ráðstafanir til að afla aukins fjár. Það þýðir ekki að segja, að tryggingarnar eigi að vera svona og svona háar, ef það er ekki tryggt, að fé sé fyrir hendi í almannatryggingunum til þess að inna þær greiðslur af höndum. En það stendur ekki á Alþfl. að hafa tryggingarnar sem fullkomnastar. En flokkur, sem bindur sig við veruleikann, verður að halda sig að því, hvað hægt er að fá mikið fé til trygginganna í upphafi. Og Alþfl. hefur þá trú, eins og hann hafði 1936, að það muni vera hægt að leiðrétta þá galla, sem upphaflega eru á þessum l. Það er ekki hægt að fá allt í einu með því að semja við flokk, sem ekki hefur sömu sjónarmið og Alþfl. En ég hygg, að veruleikinn minni ekki á brtt. hv. 11. landsk. Þær eru sem sé um 10–12 millj. kr. útgjaldaaukningu fyrir almannatryggingarnar og 3 millj. tekjurýrnun fyrir sömu tryggingar, án þess að gerð sé nokkur minnsta tilraun til þess, að fé sé fyrir hendi hjá almannatryggingunum til að inna þetta af höndum. Og þetta er gert með þá fortíð að hafa gert samkomulag um að takmarka fé úr ríkissjóði til almannatrygginganna. - Um það atriði, sem hv. 11. landsk. var að dylgja um, að við hefðum viljað fórna styrkjum til ekkna, barnsmæðra og munaðarleysingja til þess að geta haldið við flokkslegum yfirráðum Alþfl. yfir almannatryggingunum, vil ég lýsa yfir því, að það eru ósannar og það vísvitandi ósannar dylgjur. Það var samið milli flokkanna um II. og III. kafla almannatrygginganna, en það náðist ekki samkomulag um I. kaflann. Hitt er rétt, að það var ágreiningur milli Sjálfstfl. og Alþfl. og er milli Sjálfstfl., Alþfl. og Sósfl. og milli Sósfl. og Sjálfstfl. um, hvernig eigi að vera um hnútana búið með fyrsta kafla frv. Sá ágreiningur er ekki jafnaður enn. Við vonum, að hann verði jafnaður með eðlilegum hætti. Ég verð að segja út af þessum tryggingan., að hugsunin með tryggingan. var að hafa fulltrúa frá umdæmunum eða sveitarfélögunum, til þess fyrst og fremst að gæta hagsmuna hinna tryggðu. Nú rekast kannske á að einhverju leyti hagsmunir hinna tryggðu og þess, sem tryggir, í þessu tilfelli Tryggingastofnunar ríkisins. Þess vegna var eðlilegt, að heimilað væri að hafa eins konar umboðsmenn fyrir Tryggingastofnunina úti um land, til þess að gæta hagsmuna stofnunarinnar og greiða fyrir innheimtu til stofnunarinnar og fleiru þess háttar. Þessi hugsun lá til grundvallar 11. gr. frv. Nú er það rétt, að hér hefur. hv. 2. þm. N.-M. flutt brtt. við frvgr., á þskj. 937. Mun ég geta að mörgu leyti hugsað mér, að hægt væri að ganga inn á þær breyt., enda mun hugmyndin, sem þar liggur til grundvallar, vera komin frá hv. 2. þm. Eyf., sem lagði til að hafa þessar tryggingan. blandaðar, þannig að í þær sé valið að sumu leyti af sveitarstjórnum héraðanna, en að hinu leytinu af Tryggingastofnuninni, með það fyrir augum, að hægt væri að láta tryggingan. gæta hvors tveggja, hagsmuna hinna tryggðu og Tryggingastofnunarinnar, og væri það vel við eigandi. En það er ekki ákveðið milli okkar fulltrúa og fulltrúa Sjálfstfl. í félmn., hvernig þessu yrði hagað á 11. gr. Hv. 2. þm. N.-M. hefur sagt, að hann væri reiðubúinn að taka aftur brtt. til 3. umr. Og ef ekki verður komið fram samkomulag um tilhögunina út af þessari gr. áður en þessari umr. er lokið, þá vildi ég óska, að hv. þm. stæði við tilboð sitt og tæki aftur brtt. til 3. umr. - Ég held ég þurfi ekki að eyða frekari orðum að ræðu hv. 11. landsk. En mér fannst óhjákvæmilegt að vísa til föðurhúsanna þeim miklu dylgjum og getsökum, sem hv. þm. bar á Alþfl., en eru tilefnis- og tilhæfulausar, og sýna fram á, hve þessar brtt. hv. 11. landsk. eru byggðar á miklum fjarstæðum, ef þær eru þá nokkuð hugsaðar, en það veit ég satt að segja ekki, hvort er. Ég skal víkja með nokkrum orðum að brtt. hv. 2. þm. N.-M. og þeim ummælum, sem hann lét falla undir meðferð málsins. Þarf ég ekki að geta nánar um brtt. við 11. gr. Hv. þm. leggur til, að breytt sé um frá því í frv. að hafa tvö verðlagssvæði fyrir tryggingarnar: Ég fyrir mitt leyti, og ég hygg ég mæli það fyrir hönd meiri hl. félmn., get ekki gengið inn á þá breyt. Það er hægt að færa allmikil rök fyrir því, að það sé talsvert dýrari framfærsla í kaupstöðum allflestum en á öðrum stöðum á landinu. Mér er kunnugt um það, að í nýrri stórkostlegri félagsmálalöggjöf, sem Svíar hafa sett á hjá sér, er farið inn á þá leið að hafa svæðin þrjú. Grunnstyrkurinn er eins á öllum svæðunum, en staðaruppbótin mismunandi. Og það hefði verið hægt að fara inn á þá leið hér að hafa grunnstyrkinn þann sama, en mismunandi staðaruppbót, meiri eða minni með tilliti til þess, hvað hún þyrfti að vera til að skapa jafnrétti. Ég held ekki sé ástæða til að fara út á þá braut, sem hv. 2. þm. N.-M. leggur til, eða það sé eðlilegra og réttlátara að hafa verðlagssvæðið eitt í stað tveggja. Það er rétt hjá hv. þm., að launakjör opinberra starfsmanna eru jöfn hvar sem er á landinu, t. d. bæjarfógeta og sýslumanna. Hins vegar vitum við, að launakjör verkamanna eru talsvert mismunandi, t. d. í Rvík og Hafnarfirði annars vegar og kauptúnum og sveitum hins vegar. Og það á rætur sínar að rekja til þeirrar skoðunar, að hægt sé að komast af með minna á þessum svæðum en hinum. Það er ákaflega erfitt að ákveða, hvað tekjumismunurinn eigi að vera mikill, en það er samt áreiðanlegt, að framfærslukostnaðurinn er mismunandi mikill á hinum ýmsu stöðum á landinu. - Þá koma brtt., sem leiðir af því, að verðlagssvæðunum væri breytt, og fer ég ekki út í þær. - Því næst er 7. brtt., sem er við 42. gr. frv. Hefur hún orðið hér í umr. mikill ásteytingarsteinn. Hefur það einkum komið fram hjá framsóknarmönnum og að einhverju leyti hjá sósíalistum. Þetta er viðkomandi mismunandi sjúkrabótum. Einkum framsóknarmenn höfðu orð á því í umr., að stefnu þeirri, sem yfirlýst var; að fylgja ætti í frv. um almannatryggingar, væri ekki fylgt út í æsar, bæði hvað snertir sjúkra- og slysatryggingar og lífeyrisgreiðslur. Það, sem átt er við með almannatryggingum, sem nái jafnt til allra án tillits til búsetu og fjárhags, er lífeyrisgreiðslan, eins og hv. þm. A.-Sk. rifjaði upp, og las hann upp 15. gr. frv., sem um þetta fjallar. En eins og ég benti á í frumræðu minni, skapast millibilsástand um 5 ára skeið, þar sem menn njóta ekki jafns lífeyris, og er þá mismunað eftir fjárhagsafkomu manna. Það þótti ekki fært að taka stökkið allt í einu. En þegar 5 ár eru liðin, kemur reglan, sem liggur til grundvallar frv., til framkvæmda: Allir menn, fátækir og ríkir og hvar sem þeir búa og hvernig sem þeirra högum er háttað, eiga rétt til lífeyris þegar þeir hafa náð vissum aldri. Þessi regla kemur til framkvæmda eftir 5 ár. Um sjúkratryggingarnar samkv. 42. gr. hafa nokkrir hv. þm. talað og álitið óréttlátt að láta biðtímann fyrir atvinnurekendur vera 5 vikur, en 11 daga fyrir launþega. Þetta væri óréttlátt, ef ekki væri gerð undantekning. En það er bæði gert í 42. og 43. gr. En hitt er jafnvíst og ég veit ekki til þess, að það sé gert nokkurn tíma að mismuna mönnum ekki eitthvað með biðtíma. T. d. þótt forstjóri hjá stóru fyrirtæki liggi í ½ mánuð eða 3 vikur, þá hefur það engin áhrif á fjárhag hans. Er því ástæðulaust að bæta honum það upp. En ef launþegi verður fyrir veikindum, hefur það strax áhrif á hans afkomu: Það er því rétt að mismuna þarna nokkuð. En reglan gæti verið of einstrengingsleg, ef engin undantekning væri gerð. Undantekningin er gerð í niðurlagi b-liðar 42. gr. Þar segir, með leyfi hæstv.. forseta: „Heimilt er tryggingaráði að ákveða að greiða bætur samkvæmt framansögðu frá og með 11. veikindadegi, ef hlutaðeigandi fer í sjúkrahús eða atvinnurekstur hans stöðvast.“ Þarna er undantekning gerð, svo að biðtími atvinnurekanda fer niður í það sama og hjá launþega, ef atvinnurekandinn fer á sjúkrahús og atvinnurekstur hans stöðvast. - Og það eru fleiri undantekningar til þess að koma í veg fyrir óréttlæti. Í 2. málsgr. 45. gr. segir svo: „Ef sannað er, að hinn veiki hafi orðið að taka mann í þjónustu sína vegna sjúkleikans; getur Tryggingastofnunin greitt honum bætur, þótt hann hafi eigi legið rúmfastur.“ Ef atvinnurekandi fer á sjúkrahús, fær hann sama biðtíma og launþegi. Ef atvinnureksturinn stöðvast, fær hann einnig það sama. Og þótt hann liggi ekki rúmfastur, en þurfi að taka mann í sína þjónustu, fær hann einnig sama biðtíma. Mér finnst satt að segja, að þarna sé búið að gera svo miklar undantekningar, að ekki sé hægt að tala lengur um óréttlæti í þessu sambandi. Ég hygg, að allt talið um óréttlæti sé ekki byggt á sterkum rökum. Þá ætla ég að víkja að brtt. varðandi slysatryggingarnar, þótt hún sé frá öðrum flm. - Í frv., eins og það liggur fyrir breytt frá Ed., er gert ráð fyrir í 45. gr., að launþegar, sem taldir eru upp í 46. gr. og slasast við vinnu, eigi rétt til slysabóta samkv. því, er segir í 49. –58. gr., og vandamenn þeirra. Við skulum athuga, hvað liggur til grundvallar hugsuninni um slysatryggingar, frá því að fyrstu slysatryggingarnar voru settar hér á landi og alls staðar annars staðar. Við miðum þá fyrst við það, að atvinnurekandinn hafi hagnað af þeim mönnum, sem hann hefur í vinnu hjá sér, og hann geri það til að fá ágóða að hafa menn í þjónustu sinni. Og í hinu gamla latneska máltæki segir : Sá, sem hefur hagnaðinn, á líka að hafa áhættuna. Þetta er lagt til grundvallar slysatryggingunum. Það er atvinnurekandinn, sem hefur hagnaðinn af vinnu verkamannsins, og hann á líka að bera kostnaðinn af slysum, sem þeir verða fyrir í þjónustu hans. Slysatryggingarnar eru byggðar upp á þessari reglu. Þess vegna eru slysabætur eingöngu til þeirra manna, sem vinna hjá öðrum mönnum. Og iðgjöldin til þess að halda uppi slysabótum eru öll innt af höndum af atvinnurekendum. Ef fara ætti að jafna þetta út, þá er horfið inn á ný sjónarmið í tryggingamálum, sem ég veit ekki til að þekkist nokkurs staðar, hvorki hér á landi né annars staðar. Atvinnurekandinn ber uppi með iðgjöldum sínum allar greiðslur slysabóta til hinna slysatryggðu. Ef horfið væri frá þessu, er komið inn á nýjan grundvöll með slysatryggingar. Og það er einmitt bent á þetta í löggjöfinni sjálfri, bent á það, að atvinnurekendur geta slysatryggt sjálfa sig með frjálsum tryggingum hjá Tryggingastofnun ríkisins. Ég held þess vegna, að þetta yrði til þess að raska þeim eðlilega og réttmæta slysatryggingagrundvelli, sem alls staðar er viðurkenndur. Og eins og ég sagði áðan, atvinnurekendum er bent á leið til þess að slysatryggja sig með frjálsum tryggingum. Það má segja, að það sé hart að mismuna einstöku atvinnurekendum, sem hafa mjög litla atvinnu, eins og hv. 6. landsk. talaði um og kallaði trillukarla og smábændur, og venjulegum vinnumönnum eða launþegum. Má að vissu leyti segja, að það verði alltaf þannig, þegar búnir eru til fleiri en einn flokkur, að alltaf sé einhver sveimur á takmörkunum milli flokkanna, þar sem spurningin er, í hvaða flokki þessir eða hinir ættu að vera. En hitt rýfur alveg kerfið, sem byggt er á, og þyrfti þá að byggja upp nýtt kerfi. Hv. þm. V.-Húnv. hefur komið fram með brtt., sem gengur í þessa átt, að láta alla menn vera yfirleitt slysatryggða án tillits til þess, hvort þeir vinna hjá sjálfum sér eða öðrum. En ég hef sýnt fram á, að það fær ekki staðizt eftir þeim grundvelli, sem frv. þetta er byggt á. Hv. þm. V.-Húnv. vill meina, að allir þeir, sem slasast og vinna, eigi rétt til slysabóta samkv. 48. gr. Segjum, að þetta væri gert. Þá er gefið, að gera þyrfti meiri breyt. á frv. Eftir frv. er gert ráð fyrir, að atvinnurekandi greiði kr. 1,50 á viku fyrir hvern mann, sem hann hefur í sinni þjónustu. Það er iðgjald til þess að halda uppi bótum til hinna tryggðu. Ef þetta væri gegnumfært eins og hv. þm. leggur til, þarf hver maður, sem stundar vinnu, og atvinnurekendur sjálfir að borga fyrir sjálfa sig sérstakt iðgjald. En það hefur engin brtt. komið frá hv. þm. um þetta. Og það er óstætt á þessu, að láta þetta ná til allra, öðruvísi en gera um leið breyt. á því ákvæði frv., sem ræðir um iðgjöld til slysatrygginganna. Ég held þá, að ég hafi drepið á höfuðatriði þeirra brtt., sem komið hafa fram hér nú frá nokkrum þm. En mér þykir þó rétt að geta þess til viðbótar, í sambandi við brtt., sem komið hafa fram frá 11. landsk. og 2. þm. N.-M., að þetta frv., sem hér liggur fyrir, er byggt upp á tekjum, sem eru framlög hinna tryggðu, fjárframlög frá ríki, bæjarfélögum og atvinnurekendum. Þetta eru höfuðtekjustofnarnir. 4/7 hlutar af því, sem á að vera tekjulind trygginganna, er frá ríki og sveitarfélögum. Þessara tekna er aflað að verulegu leyti með beinum sköttum, sem jafnað er niður á menn í sveitarfélögunum eftir efnum og ástæðum, og frá ríkinu, m. a. með tekjuskatti. 4/7 af kostnaðinum eru þess vegna frá bæ og ríki og aflað á þann hátt, sem ég hef nefnt. 1/7 er frá atvinnurekendum, og þarf ekki að orðlengja um það, enda talað um það áður, og 2/7 hlutar eru byggðir á iðgjöldum einstaklinga. Eftir því, sem ég bezt veit alls staðar annars staðar, þar sem komið hefur verið á slysatryggingum, eru framlög einstaklinga ekki minni hluti en hér er farið fram á, hlutfallið ekki lakara fyrir einstaklinga, sem greiða til trygginga hér, en annars staðar þar, sem ég þekki til. - Ég skal ekki segja um útreikningana hjá hv. 2. þm. N.-M., hvort gera má sér vonir um, að iðgjöldin verði eins mikil og þar er gert ráð fyrir. Ég fyrir mitt leyti hef ekki verið andstæður því að fara inn á slíka leið. En það lítur bara út fyrir, að um það náist ekki samkomulag þeirra manna, sem annars vilja tryggja framgang þessa frv. Því að það er ekki nóg að fá samkomulag þeirra manna, sem vilja eyða málinu með sífelldum brtt., heldur þeirra manna, sem eru sammála um, að málið eigi fram að ganga á Alþ. Hér liggur t. d. fyrir till. um rökst. dagskrá frá hv. 2. þm. N.-M. í þeim eina tilgangi að eyða málinu.

Það er ekki eitt orð satt í þessu

. Ég bið hv. þm. mikillega afsökunar, að ég skyldi ætla honum þetta skemmdarverk, því að þessi till. er komin frá 2. þm. S.-M. En ég vildi segja það, að þótt ég hefði persónulega vel getað hugsað mér að hliðra eitthvað til, t. d. að hækka hundraðsgjaldið, þá er ekki víst, að um það næðist samkomulag. En afstaða mín til brtt. markast m. a. af því, að engar þær breyt. verði gerðar á frv., sem stofna málinu í hættu. Hv. 2. þm. S.-M. sagði hér örfá orð og flutti í lok ræðu sinnar rökst. dagskrá á líkan hátt og hv. þm. Str. í Ed. Ég skal ekki fara mörgum orðum um þau rök, sem hann færði fram fyrir afgreiðslu málsins á þá lund. En fyrir okkur, sem trúum á þennan málstað, eru þau skemmdarstarf, sem kemur fram í þessari rökstuddu dagskrártill. Það á að eyða málinu um stund, en ekki er að vita, hvenær hægt væri að taka það fyrir aftur. Þar að auki er í samningnum milli stjórnarflokkanna, sem stóðu að ríkisstj., gert ráð fyrir setningu slíkrar löggjafar, og Alþfl. heldur sig fast að þeim málefnasamningi og hefur enga ástæðu til að halda annað en hann verði haldinn. Þá kom fram hjá hv. 2. þm. S-M. og hv. þm. A.-Sk., að mál þetta væri illa undirbúið. Hafði hv. þm. A.-Sk. þar um allmörg orð og gerði samanburð á þessu frv. og fræðslulöggjöfinni, sem hér liggur nú fyrir þinginu. Ég held nú, ef borið er saman fræðslulöggjöfin annars vegar og almannatryggingarnar hins vegar, að undirbúningurinn undir almannatryggingunum hafi sízt verið minni en undir fræðslulögjöfinni, og met ég þó mjög mikils verk þeirrar n., sem vann að undirbúningi þess frv. Hún vann vel að þeim málefnum og hefur komið með till., sem eru mjög mikils virði og bæta skólakerfið á Íslandi, og eru þau mál sumpart afgr. hér nú á Alþ. En fyrst og fremst eru almannatryggingarnar byggðar á þeim grundvelli, sem lagður var með alþýðutryggingal. 1936, en síðan hefur mþn. og sérfræðingar um geysilangan tíma unnið að undirbúningi þessa máls. Ég held því, að fá mál hafi fengið betri undirbúning á Alþ. en einmitt löggjöfin um almannatryggingar. Ég gæti t. d. minnt á frv., sem búið er að afgr. nú, frv. um landnám og nýbyggingar í sveitum, sem kom hér fram þegar mjög var áliðið þings, stórkostlegt nýmæli í íslenzkri löggjöf, sem mun nú orðið að l. Þetta mál var miklu minna undirbúið en frv. um almannatryggingar, og var það þó stórt mál, raunar ekki eins stórt og tryggingafrv. Ég held, að ekki hafi þá komið hljóð úr horni um lítinn undirbúning á því máli, og stafar það af því, að þessi þm., hv. þm. A.-Sk., sem telur sig fulltrúa bænda, hélt, að hér væri um hagsmuni þeirra að ræða. En þegar kemur annað mál, miklu betur undirbúið, kvartar hann um, að skorti undirbúning. Ég held nú ég hafi þá svarað flestu af því, sem fram hefur komið og ég tel ástæðu til að minnast á. Ég vil að lokum draga það saman, sem ég hef nú hér látið koma fram í ræðu minni. Það er þá í fyrsta lagi þetta, að gerðir voru samningar milli allra stjórnarflokkanna um að takmarka fjárframlög úr ríkissjóði við ca. 20 millj. Innan þess ramma á að vinna að afgreiðslu málsins. Fulltrúar Sósfl. hafa farið út fyrir rammann, eftir að hafa smíðað hann með okkur. Alþfl. hefur haldið sig innan rammans. Margar af þeim brtt., sem fram hafa komið frá þm., eru þess eðlis, að þær eru sumpart til þess að stofna málinu í hættu og til þess að rjúfa þann heildargrundvöll, sem tryggingalöggjöfin er byggð á. Þessar till. á því að mínu viti að fella. Eftir er þá sérstaklega eitt viðkvæmt atriði, sem er sérstaklega viðkvæmt af hálfu Sósfl., en það er 11. gr. frv. Ég vil vænta þess, að um hana geti orðið samkomulag milli stjórnarflokkanna þriggja og jafnvel Framsfl, líka, því að brtt. hv. Þm. N.-M. bendir til þess, að hann vilji afgr. málið hvað snertir 11. gr. í samráði við okkur fulltrúa hinna flokkanna, sem áttu með honum sæti í n. Og ég vil segja, að hin rökst. dagskrá hv. 2. þm. S.-M. brýtur í bága við afstöðu hv. 2. þm. N.-M., sem skrifaði undir nál. með okkur og er því meðmæltur, að frv, nái fram að ganga, þó að hann vilji á því breyt., sem fáar standa þó til bóta. - Margt annað tel ég sízt, til bóta og sumt þess eðlis, að það gæti raskað því, að frv. næði fram að ganga. Ég held því, að málið liggi þannig fyrir í höfuðatriðum, að heppilegast væri að samþ. það óbreytt frá því, sem það kom frá Ed., hvað snertir útgjöld og tryggingaflokka. Það er a. m. k. um flokkana, sem nauðsynlegt er að framkvæma á þann hátt, að málið verði nú afgr. næstu daga. Að því er snertir 11. gr. verður enn ekki séð, hvort verður samið um breyt. á henni, sem ég fyrir mitt leyti þó vona, að verði. Annars verða atkv. um það úr því að skera, ef ekki næst nein samkomulagstrygging, sem stjórnarflokkarnir treysta sér til að halda. En höfuðáherzluna vil ég leggja á það, að engar þær breyt. má gera á frv., sem setja það í hættu. Það á að vera reglan, sem við eigum að fylgja hér, að við verðum að koma frv. í gegn. Hitt er annað mál, að Alþfl. hefði viljað hafa það talsvert í annarri mynd. En hann hefur orðið að gera samkomulag við aðra flokka, og við það samkomulag mun hann standa.



Herra forseti. Það er meiri úlfaþyturinn, sem orðið hefur út af þeim fáu orðum, sem ég sagði í gær um þessi mál. Hæstv. dómsmrh. lýsti því yfir í gær, að það, sem ég hefði sagt í gær um þessi mál, væru rakalausar dylgjur, og nú hefur hv. 4. þm. Reykv. tekið þetta upp að nýju eftir þá útreið, sem dómsmrh. fékk hér í gær um þessi atriði. Kom vel fram af því, sem á milli fór í gær, að það, sem ég sagði í málinu, var alveg rétt. Ég rakti í gær, hvernig málið stóð, þegar heilbrmn. Ed. og Nd. lásu frv. yfir sameiginlega. Ég sagði, að þá hefði Alþfl. viljað láta samþ. frv. óbreytt, við hefðum verið með till. til hækkunar, m. a. 25%, Framsfl. hefði ekki talið málið tímabært, viljað vísa því frá, og Sjálfstfl. talið útgjöldin of há. Ég sagði, að síðan hefði verið lagzt á málið í n., ekki verið starfað í n., en síðan komið á daginn, að Alþfl. og Sjálfstfl. hefðu gert samkomulag. Þetta kom allt fram í umr. ráðh. í gær, að það var rétt, sem ég hélt fram. Hv. 4. þm. Reykv. sagði, að ég hefði hvað eftir annað látið hníga að því, að fyrir Alpfl. vekti fyrst og fremst það að berjast fyrir einokunaraðstöðu sinni í tryggingabákninu eða tryggingaskrifstofubákni Tryggingastofnunarinnar. Ég sagði þetta aldrei beint, en dómsmrh. hæstv. var ekki lengi að finna út, að þetta gæti falizt í orðum mínum, og það er undarlegt, hvað þessir menn, ráðherra og hv. 4. þm. Reykv., hafa tekið sér þetta nærri. Ég vil í þessu sambandi leyfa mér að vísa til yfirlýsingar hæstv. forsrh. Annað veifið sagðist hv. 4. þm. Reykv. ekki vilja neita því, að samningar hafi farið fram með Sjálfstfl. og Alþfl., enda ekki hægt, eftir því sem fram er komið. Hann sagði, að það hefði verið hlutverk Alþfl. fyrr og nú að semja til beggja handa, eins og hann komst að orði, til þess að tryggja það, að löggjöf um almannatryggingar kæmist á. Þetta er rétt. Þeir hafa víst samið 1936 við Framsfl., rétt eftir að þeir höfðu samið við Sjálfstfl. á bak við Sósfl. Það sýndi sig 1936, að þá fengu þeir starfsliðið hér við Tryggingastofnunina, sem mun vera það einlitasta, sem nokkurn tíma hefur starfað hér á landi. Og nú ætla þeir sér að fá flokksapparat, sem nær yfir allt landið. Hvað úr því verður, veit ég ekki. Hann sagði, að í þessum samningum væri það eins og gengur og gerist, að þá vildi hann slá af, til þess að bjarga kjarna megináhugamáls flokksins. Það er rétt. Hann hefur slegið af til þess að bjarga þessum meginkjarna, og ég vil þess vegna minna hann á í sambandi við 11. gr., að hann vill nú ekki lengur svo vera láta, að samið hafi verið um hana, en það kvað við annan tón á nefndarfundi hér um daginn, er hann sagði, að það væri samið um þessa grein. Hann minntist ekkert á þetta atriði. Þá var honum mikið í mun að bendla okkur við það að hafa bundið framlög ríkissjóðs við ákveðnar upphæðir. Ég hef átt tal bæði við menntmrh. og eins við nm. okkar í heilbrmn. Ed., og þeir vildu ekki kannast við þetta, enda þekki ég þá menn illa, ef þeir færu að semja um að binda útgjöldin við vissar upphæðir. Nei, það má ekki ætla okkur þá asna, að við höfum gengið inn á það að binda það niður og flytja svo till., sem fara langt fram yfir, eins og ég gátum í ræðu minni í gær. - Það var ekki rétt hjá hv. þm., að ég hafi ekki minnzt á mínar brtt. Ég gerði alveg grein fyrir afstöðu okkar í þessu máli. Ég ætla nú ekki að hafa þetta lengra. Ég vildi bara segja það, að mér finnst, að yfirlýsing dómsmrh. og það yfirleitt, sem hann sagði í gær, og eins það, sem hv. þm. hefur sagt, - mér finnst þessar umr. hafi sannað það, sem ég sagði yfirleitt um gang málsins, að það vakti fyrir Alþfl. að skapa sér þarna flokksapparat. Þetta eru ekki neinar venjulegar dylgjur. Ég skal svo ekki hafa þetta lengra.



Herra forseti. Það virðist hafa komið illa við taugarnar í hv. 4. þm. Reykv., þegar minnzt var á samninga hér. Ég held, að hv. 4. þm. Reykv. ætti ekki að vera með þennan vandlætingartón. Það kom greinilega fram í lok ræðu þessa hv. þm., að Alþfl. hefur gert samkomulag við Sjálfstfl. að Sósfl. forspurðum. En síðar var þetta svo lagt fyrir Sósfl. - Það er hreinn þvættingur, að sósíalistar hafi bundið enda á þetta mál. Það var Alþfl., sem fyrir klaufaskap, ef honum hefur þá verið það nokkurt áhugamál að halda ekknabótunum, sem batt enda á málið með leynimakki sínu við Sjálfstfl. og án þess að gera tilraun til þess að fá málið leyst á annan hátt, með aðstoð sósíalista. Alþfl. má því sjálfum sér um kenna. Þessu getur 4. þm. Reykv. ekki mótmælt. Og fyrir þessa eftirgjöf hefur svo Alþfl. fengið réttindi bæjar- og sveitarfélaga til að kjósa sína eigin fulltrúa í sambandi við tryggingarnar og á að fá það á sitt vald að skipa sína eigin gæðinga í þær stöður. Þetta er lýðræðisbarátta Alþfl. Af þessu má sjá, að það eru vesælar dylgjur, að sósíalistar hafi bundið enda á þetta mál eins og það nú liggur fyrir. - Sósíalistar hefðu verið reiðubúnir til viðræðu um hækkun á framlagi ríkissjóðs til þess að koma í veg fyrir, að fella þyrfti niður ekknabætur. Svo erum við nú ekki alltaf hárnákvæmir, þó að þessi upphæð hefði verið þannig, að í versta tilfelli gæti hún farið örlítið fram úr áætlun. Það hefur verið talað um það, einkum af stjórnarandstöðunni, að fjárhagsgrundvöllurinn væri ekki nógu góður til þess að setja upp svo víðtæka tryggingalöggjöf. Þetta álít ég, að sé ekki rétt, því að með slíkri tryggingalöggjöf er skapað öryggi gegn skorti, sem stafar af sjúkdómum og elli. En að sjálfsögðu er undirstaðan blómlegt atvinnulíf, þar sem allir starfa við arðbæra vinnu. Þess vegna held ég, að grundvöllurinn fyrir fullkominni tryggingalöggjöf sé lagður með nýsköpunarstefnu ríkisstj., þar sem lagt er kapp á að afla þjóðinni atvinnutækja og þar með unnið að því, að þjóðin geti notfært sér gæði landsins. Ég leyfi mér því að telja það klaufaskap hjá Alþfl., að ekki skyldi nást betri árangur í tryggingalöggjöfinni, og einkum harmar Sósfl., ef ekknabæturnar verða felldar niður.

Forsrh. (Ólafur Thors) : Ég mun ekki blanda mér í þær deilur, sem hér fara fram, að öðru leyti en því, að ég vil ekki, að nafn mitt sé misnotað í þessum umræðum. Ég lýsi það algerlega rangt, að fram hafi farið einhverjir glæpsamlegir samningar í þessu máli milli Sjálfstfl. og Alþfl. Og sömuleiðis er það algerlega rangt og gripið úr lausu lofti, að ég hafi á nokkurn hátt ginnt Alþfl. eða neytt hann til sérstakra samninga. Sannleikurinn er sá, að það varð samkomulag um það milli Sjálfstfl. og Alþfl. að binda ríkinu ekki stærri bagga en 20 millj. kr. til trygginganna, en til þess þurfti að fella niður áætlun frv. um 4 millj. Til þess voru valdir utanþingssérfræðingar og málið síðan látið ganga til atkv. í Ed. Í I. kafla frv. telja sósíalistar, að mér hafi yfirsézt og ég ekki tryggt, að vald Alþfl. gengi ekki úr hófi fram í sambandi við stjórn trygginganna. Ég vil taka þetta fram, þó að ég telji hins vegar ekki tíma til að fara nánar út í það atriði, að hér var um tvenns konar samning að ræða, annars vegar um efniskaflann eða lækkun á skuldbindingargjaldi ríkissjóðs, en hins vegar um l. kaflann eða valdakafla frv. Ég skal geta þess, að mér fyrir mitt leyti er alls ekki sársaukalaust að draga úr bótum til ekkna, frekar en sósíalistum, og ég tel víst, eins og fram hefur komið, að Alþfl. hafi ekki verið það geðfellt. Rætt var um þetta innan stjórnarveggjanna aðfaranótt 10. þ. m. Þar voru fulltrúar allra stjórnarflokkanna. Í þeim umr. bar fulltrúi sósíalista fram till. til hækkunar, en við það gat ég ekki sætt mig, þó að ég vissi hins vegar, að Alþfl. eða fulltrúi hans ætti erfitt með að vera á móti. Eftir miklar umræður lét fulltrúi sósíalista orð falla í þá átt, að hann gæti ekki sætt sig við, að dregið yrði úr styrk til ekkna, en hins vegar gæti hann til samkomulags sætt sig við, að felldir yrðu hinir tveir liðirnir, þ. e. um styrk til jarðarfara og atvinnustofnunina. Ef sósíalistar telja fram hjá sér gengið af minni hendi, þá er við mig að sakast. En Alþfl. getur þá einnig sakazt við mig út af því, að ég hafi ekki borið undir hann það, sem ég hef verið að semja um við sósíalista varðandi hin mikilsverðustu mál, sem borin eru fram fyrir tilmæli hæstv. menntmrh.



Ég hef áður gert grein fyrir brtt. minni á þskj. 910. Hv. 4. þm. Reykv., sem er frsm. n., ræddi nokkuð áðan um sumar af brtt. mínum, en hann talaði þó ekkert um fyrstu brtt., sem er við 34. gr. frv. - 34. gr. er, sem kunnugt er, um greiðslur til kvenna, sem eignast börn. Samkv. þessari gr. geta konur, sem vinna utan heimilis, fengið 500 kr. styrk auk vísitöluuppbótar, en þær, sem ekki vinna úti, fá ekki nema 200 kr. Þegar ég gerði grein fyrir þessari brtt. minni, þar sem lagt er til, að allar konur fái 300 kr., þá óskaði ég eftir, að hv. frsm. n. færði rök fyrir því, ef einhver væru, að gera þannig upp á milli kvennanna. Hv. 4. þm. Reykv. minntist ekkert á þetta, enda eðlilegt, því að ég hugsa, að rök fyrir þessu séu torfundin. Um aðra brtt. mína, varðandi slysatryggingar, er það að segja, að samkv. frv. eru aðeins svokallaðir launþegar tryggðir, allir aðrir eru þar utan við, þar á meðal bændur landsins, 6000 að tölu, sem taldir eru atvinnurekendur, þótt þeir hafi enga menn í vinnu. En ef þetta verður ekki lagfært, þá er það rangnefni að kalla þetta almannatryggingar, því að þá eru þetta fyrst og fremst launþegatryggingar. Mér finnst, að ekki eigi þannig að gera upp á milli manna. Allir, sem slasast við vinnu, eiga að hafa sömu tryggingu. Hv. 4. þm. Reykv. segir, að ef brtt. mínar verði samþ., þá raski það fjárhagsgrundvellinum, sem frv. er byggt á. Ég sé ekki, að sá hluti frv., sem fjallar um tekjuöflun, sé sá vísdómur, að ekki megi breyta neinu þar. - 112. og 113. gr. frv. eru um iðgjaldagreiðslur. Samkv. 113. gr. eiga menn að greiða óákveðið aukagjald auk þess gjalds, er 112. gr. fjallar um. Það á að flokka þetta niður eftir slysahættu við störfin. En ég fæ ekki séð, hvaða ástæða er til að skipta þessu í tvennt, í tvær frvgr. Ég held það ætti að vera auðvelt að finna heppilegra fyrirkomulag og losna við eitthvað af allri þessari skriffinnsku. Það væri einfaldara að láta atvinnurekendur greiða í einu lagi ákveðinn hundraðshluta af vinnulaunum eða tekjum. Það getur verið ef tími vinnst til, að ég athugi þetta nánar fyrir 3. umr. og kæmi með brtt. við þessar greinar. Þá ræddi hv. 4. þm. Reykv. um sjúkratryggingarnar, en fór þar á tæpu vaði í sínum röksemdafærslum. Þessi ákvæði eru þannig nú, að þeir, sem starfa í annarra þjónustu, eiga rétt á sjúkrabótum frá og með 11. veikindadegi í kaupstöðum, en utan kaupstaða eiga þeir sama rétt, en þó því aðeins, að þeir liggi í sjúkrahúsi eða hafi verið rúmfastir heima samtals 4 vikur, ef um launþega er að ræða, en annars 8 vikur. En þó getur Tryggingastofnunin greitt þeim bætur, þótt þeir hafi ekki legið rúmfastir, frá og með 11. degi. Í öðru tilfellinu er skýlaus réttur, en í hinu möguleiki að fá sömu bætur, ef ráðsmönnum þessara mála þóknast. Samkv. þessu eru sjúkrabæturnar bundnar við, að hlutaðeigandi fari í sjúkrahús eða að atvinnurekstur hans stöðvist. En það getur nú verið erfitt að koma mönnum í sjúkrahús og einnig varhugavert, að þetta sé bundið því skilyrði, að atvinnurekstur stöðvist. Tökum t. d. bónda, sem á konu og börn. Ef bóndinn veikist, þá reynir konan í lengstu lög að halda við búskapnum, en þá fær bóndinn engar sjúkrabætur. Þetta er óviðunandi, og hv. 4. þm. Reykv. færði engin rök fyrir því, að þetta ætti að vera svona. Ég á 3 nýjar brtt. á þskj. 954, og vildi ég vekja athygli hæstv. forseta á því, að eftir er að leita afbrigða fyrir þeim. Þessar brtt. mínar eru við brtt. á þskj. 937, frá hv. 2. þm. N.-M. Hann flytur brtt. við frv. í 13 liðum, og tel ég, að ekki sé hægt að samþ. sumar þeirra. Í 10. till., við 107. gr. frv., er lagt til, að iðgjöldin séu jöfn um allt land, og er ég samþ. því, og er það í samræmi við till. hans um, að allt landið verði eitt verðlagssvæði. Hv. þm. leggur til, að þeir, sem hafa 15 þús. kr. tekjur eða minna, skuli greiða 1% af nettótekjum sínum. Þeir, sem hafa milli 15 þús. og 30 þús. kr. tekjur, skulu greiða 1½%, en þeir, sem hafa yfir 30 þús. kr. tekjur, skulu greiða 2% af tekjum sínum. Samkvæmt þessu, ef samþ. verður, hækka iðgjöld á þeim, sem hafa meðaltekjur. Ég hef reiknað út, að eftir þessu þurfa hjón, sem búa utan Rvíkur með 2 börn á framfæri sínu og með 15 þús. kr. tekjur, að greiða hærri iðgjöld en samkv. frv. óbreyttu. - Þá tel ég ekki rétt að leggja þessi gjöld á félög. Ég legg því til, að liðurinn orðist svo: „Iðgjöld skulu vera sem hér segir: Kvæntir karlar ........ kr.120.00 á ári Ókvæntir karlar . . . - 96.00 - - Ógiftar konur . . . . . . - 72.00 - - Auk þessara iðgjalda skulu einstaklingar greiða árlega 1% af hreinum tekjum sinum að frádregnum kr. 3000.00 og persónugjaldi, er sé kr. 1200.00 fyrir hvern einstakling yfir 16 ára aldur og kr. 800.00 fyrir hvert barn, allt að viðbættri hækkun samkvæmt vísitölu kauplagsnefndar.“ Ef þessi brtt. mín verður samþ., þá er tryggt, að gjöldin á fólki með meðaltekjur verða ekki hærri en frv. nú gerir ráð fyrir. 2. brtt. mín á þskj. 954 er við 11. lið, sem er brtt. við 112. gr. Hv. þm. N.-M. leggur þar til, að „hver sá, er hefur í þjónustu sinni launþega, einn eða fleiri, sem rétt eiga til slysabóta, sbr. 45.–58. gr., skal greiða Tryggingastofnuninni eina krónu fyrir hverjar hundrað krónur, sem hann greiðir í kaup til launþega sinna.“ Ég er sammála hv. 2. þm. N.-M. um að gera breyt. á 112. gr. En ég vil þó undanskilja þá menn gjaldinu, er hafa nánustu venzlamenn sína í vinnu. Það á ekki heldur að taka smáupphæðir með í reikninginn. Það er ekki ástæða til að innheimta, hvað lítið sem um er að ræða. Gerir það framkvæmdir allar erfiðari. Ef menn taka fólk í vinnu, á skv. frv. að borga kr. 1,50 á viku að viðbættri vísitölu. Er mikil vinna að snapa þetta saman. Ég legg því til í minni till., að gjald þetta reiknist ekki nema kaupgreiðslurnar fari árlega yfir 10 þús. kr. - Með þessum breyt. gæti ég fylgt brtt. hv. 2. þm. N.-M. Annars tel ég, að steypa ætti saman 112. og 113. gr. Loks er 3. brtt. mín, og er hún við 13. brtt., við lið b. Þar stendur: „sbr. 197. gr.,“ en á að vera: 107. gr. Ég geri og þá breyt., að við bætist: og 112. gr. Sé ég enga ástæðu til að bæta hækkun skv. vísitölu ofan á það prósentugjald.

Sbr. breyt. forseta frá í gær

. Hv. 2. þm. Reykv. flutti ræðu um mál þetta áðan. Henni var að mestu leyti beint til hv. 4. þm. Reykv., og eru mér viðskipti þeirra óviðkomandi. En hv. 2. þm. Reykv. talaði þó um, að það væri rangt hjá framsóknarmönnum, að fjárhagsgrundvöllinn vantaði undir þessa lagasetningu. Það þýðir að mínu áliti lítið að byggja slíka kastala nema á traustum grundvelli. Verður ekki hrakið með fullyrðingum hans, að slíkt er lítilsvirði. En ég vil bara minna hv. þm. á ummæli hv. 6. landsk., flokksbróður hans, fyrir einni viku við 1. umr. málsins. Sá hv. þm. sagði, að athuga þyrfti, hvaða möguleika sveitarfélögin hefðu til að rísa undir þessum gjöldum. Hann efaðist um getu sumra þeirra til þess. - Ég held, að málið hefði gott af því, að þetta yrði athugað betur, áður en frv. verður í l. tekið. Bæði yrði fjárhagshliðin athuguð nánar og svo misfellurnar. Þótt hv. 4. þm. Reykv. tali um, að vel sé frá frv. gengið, er þó hægt að koma auga á áberandi og mjög freklegt misrétti. Við þetta er alls eigi unandi, og er nauðsynlegt, að sú hlið málsins verði enn frekar tekin til athugunar.

Forseti (BG) : Í samræmi við ákvæði 37. gr. þingskapa um takmörkun á umræðum sér forseti ástæðu til þess að takmarka ræðutíma manna við 10 mínútur.



Herra forseti. Við orð, sem hér hafa fallið, vil ég taka það fram, að á tveim fyrstu fundum þessarar hv. d. við eina umr. málsins leit út fyrir, að engum staf mætti breyta í frv. Ég fékk þó n. til að taka upp nokkrar breyt. á þskj. 936. Þetta ber vitni meðferðar málsins í Ed. - Hv. 4. þm. Reykv. hefur lýst því svo, að frv. sé vel undirbúið. Það er nú svo. En þó þurfti að gera 11 leiðréttingar á því. Frv. var og aldrei lesið saman í n. Þetta sýnir hinn ágæta undirbúning, sem hv. 4. þm. Reykv. getur eigi nógsamlega lofað! Hann sagði, að sjálfsagt væri að hafa tvö verðlagssvæði á landinu. En hann gleymdi að rökstyðja þetta og gera frekari grein fyrir þessari skoðun sinni. Það stafar af því, að hann getur ekki réttlætt að gera þann mismun þegnanna, sem í frv. felst, mismun, sem er í því fólginn, að gera upp á milli manna eftir því, hvar þeir búa í landinu. Þessi hv. þm. er kominn í mótsögn við sjálfan sig. Menn fá sama persónufrádrátt í skatti hvar sem þeir búa á landinu. Hið sama gildir alls staðar. Þannig hefur það gengið í tvö ár, og heldur sjálfsagt áfram. Þá er kaupgjald orðið hið sama alls staðar. - Þetta misrétti, sem hér á að innleiða, byggist á því, að menn eyði misjafnlega miklu á ýmsum stöðum á landinu. En hv. þm. mun ekki sjá mikinn mismun á nettótekjum verkamanna hér í Rvík og einhvers staðar úti á landi, t. d. í einhverju smáþorpi. Hitt er laukrétt, að brúttótekjurnar eru miklu meiri í Rvík en annars staðar. - Ég tel, að verkamaður eigi ekki að fá meiri tekjur hjá tryggingunum, þótt hann búi í Rvík. - Svo skildi ég þögn hv. 4. þm. Reykv. um brtt. mína við 112. gr., að hann væri með henni, því að sagt er, að þögn sé sama og samþykki. En sú breyt. breytir algerlega grundvelli þeim, sem nú er byggt á, þ. e. kr. 1.50 fyrir hverja vinnuviku, hvort sem um ungling eða múrara er að ræða. Ég ætlast til þess, með því að breyta gjaldinu í prósentugjald af greiddu kaupi, að vinnuveitandinn greiði eftir gagni því, sem hann hefur af vinnunni. Verður að miða við það. Því er eðlilegt, að greitt kaupgjald sé látið ráða, því að ætla verður að vinnuveitandi hafi meira gagn af vinnu kaupdýra mannsins en hins. - Mér er mjög kappsmál að fá þessa till. samþ. Ég held, að hún hafi ekki verið mikið rædd í n., það hafi ekki fengizt. Ég segi ekki neitt um brtt. hv. þm. V.-Húnv. Aðrir verða sjálfsagt með henni. - Ég legg ríka áherzlu á 10. brtt. mína, og er að því leyti hið sama um hana að segja og hina fyrri. Til eru stór svæði á landinu, þar sem það munar fjölskylduföðurinn um mikið, hvort hann greiðir 500 kr. eða 300 kr. á ári til trygginganna. Fer betur á, að nokkuð verði greitt sem prósentugjald. Mér skilst, að hjón eigi að borga 180 kr. að viðbættri vísitöluhækkun eða samtals um 300 kr. Ég get eigi skilið, að þess sé þörf. Samkv. till. minni verður þeim gert að greiða 120 kr. eða lægra en nú er ráð fyrir gert, nefnilega að viðbættri vísitöluhækkun 213 kr., og er þá tekinn með frádráttur barna. Ég ætla ekki að blanda mér í deilur þær, er hér hafa komið upp. En ég varð var við, þegar ég starfaði í n. í Ed., að samkomulag var milli allra stjórnarflokkanna þriggja. Er ég kom í n. var þó ekkert samkomulag orðið um I. kaflann. Ég læt þess getið, ef till. mínar verða samþ., að þá mun ég bera fram við 3. umr. málsins till. um 2–3 breyt. enn, sem verða bein afleiðing hinna. Þarf nauðsynlega að gera það. Ég hef svo ekki þessi orð öllu fleiri. - Eins og ég tók fram áðan, eru í frv. ákvæði, sem gera þegnunum hróplegt ranglæti að ýmsu leyti. En af þessu leiðir svo ranglæti í fleiri myndum. Á hinn bóginn, nái brtt. mínar fram að ganga, þá lagast þetta. Og það, sem ég legg til málanna, er byggt á sama grundvelli og frv. sjálft. Það er eftir sem áður jafnöruggt fyrir hina tryggðu. Er og ekki um neina hækkun útgjalda að ræða. Till. mínar standast alveg við allt, sem til var ætlazt í frv. Að lokum vona ég - með tilvísun í hól hv. 4. þm. Reykv. um frv., - að næst þurfi ekki að setja 11 leiðréttingar í það.



Ég vil fyrst taka það fram, að ég tel eigi rétt að skammta ræðutíma manna naumt. Mér finnst, að þeir hv. þm., sem hér sitja og hlut eiga að máli, séu ekki kunnir að málþófi, né heldur sé útlit fyrir, að málið tefjist að óþörfu. Hér ber þess og að gæta, að þetta er stærsta og mikilvægasta mál þingsins. Hv. 4. þm. Reykv. kvað undirbúning frv. góðan og taldi rangt hjá mér að segja, að honum væri ábótavant að ýmsu leyti. En þessi hv. þm. gekk fram hjá því, að skort hefur á undirbúning málsins að því leyti, að sveitarstjórnum hefur ekki gefizt tækifæri til að fylgjast með breytingunum á tryggingamálunum. Hér er um mjög stórfellt mál að ræða. Með því, er fram hefur komið í grg. frv., á að leggja auknar byrðar á. Hækkunin á atvinnurekendur nemur 181%, en á sveitarfélögin kemur 49% hækkun. Ég tel ekki ófyrirsynju, þótt sveitarfélögum og atvinnurekendum úti um land hefði verið gefinn kostur á að fylgjast með málinu og till. í því, áður en það yrði að l. frá Alþ. Hv. frsm. benti á, að eigi hefði verið fundið að afgreiðslu frv. um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum. Ég tel raunar nokkra galla vera á þeim l., sem mátt hefði bæta úr, en að öðru leyti segi ég, að hér er um ósambærileg mál að ræða. Landnámsfrv. ræðir ekki um neinar kvaðir á sveitarfélögin, er aðeins endurskoðun á eldri l., og er mönnum í sjálfsvald sett, hvort þeir ráðast í framkvæmdir eða ekki. En í tryggingal. er bundið við að leggja byrðar á sveitarfélögin án þess að spyrja þau ráða. Hv. 4. þm. Reykv. segir, að algengt sé erlendis að mismuna mönnum eftir fjárhagslegri getu þeirra. En nú hef ég heyrt, að þessi löggjöf eigi að taka fram því, sem áður hefur þekkzt, jafnvel í öðrum löndum. Þess vegna get ég ekki litið svo á, að hér sé um veigamikil rök að ræða. Ég gæti vel fellt mig við þann kost, að mönnum væri mismunað eftir tekjum þeirra og eignum, en sú tilraun, sem gerð er í þá átt í frv., er að mínum dómi ekki réttmæt. Þar er miðað við það, hvort menn eru atvinnurekendur eða ekki. Nú er það vitanlegt, að bóndi getur verið illa stæður og lagt hart að sér fyrr en atvinnurekstur hans stöðvast að fullu, en þangað til er hann í öðrum flokki en launþegar. Hugsanlegt er það, að bóndi geti lifað á eign sinni, en það getur launþegi líka. Hann getur átt arðbærar eignir, hús eða annað, þótt hann reki ekki atvinnu. Hér er þess vegna ekki um það að ræða, að skipt sé í flokka eftir tekjum, heldur eftir því, hvernig teknanna er aflað. Það er lagður skattur á þá menn, sem afla tekna úr skauti jarðarinnar eða djúpi hafsins, þótt þeir hafi engu meiri tekjur en launþegar. Þetta finnst mér óréttlátt og get ekki fallizt á slíka aðferð. Hv. 4. þm. Reykv. segir, að eðlilegt sé, að atvinnurekendur greiði slysatryggingu vegna launþeganna, þar sem það sé þeirra hagur, að verkamennirnir vinni. Þetta má til sanns vegar færa. En þeir dagar hafa nú líka komið, þegar það þóttu hlunnindi að fá að vera í vinnu. Mér virðist, að ekki sé hægt að segja, að það sé hagur atvinnurekenda einna að halda uppi atvinnu, það er hagur allrar þjóðarinnar. Ég get því ekki séð, að óeðlilegt sé, að atvinnurekendur og launþegar greiði hvorir fyrir sig, enda séu laun miðuð við það. Hv. 6. landsk. flytur brtt., sem fjallar um þetta, en ég tel, að hún nái of skammt. Ég harma það, að hv. 4. þm. Reykv. skuli hafa vikið af fundi, án þess að svara þeim fyrirspurnum, sem ég bar hér fram, t. d. viðvíkjandi því, hvort bændur ættu að greiða af sínu kaupi þær greiðslur, sem þeim ber að annast, og sé ég ekki ástæðu til að lengja mál mitt frekar, úr því að enginn er til andsvara.



Herra forseti. Það er vitanlega þýðingarlaust að ræða þetta mál hér frekar. Það er þýðingarlaust vegna þess, að hv. 4. þm. Reykv. virðist hafa gefizt upp við að verja þær misfellur, sem bent hefur verið á, að séu á þessu frv. Hann sagði hér áðan, að mönnum væri mismunað eftir fjárhagslegri getu. Hv. þm. A.-Sk. hefur bent á, að þetta er ranghermi. Hér er alls ekki farið eftir fjárhagslegri getu. Margir þeir, sem erfiðast eiga, eru undanskildir réttindum frv. En ég kvaddi mér einkum hljóðs í tilefni af því, sem hv. þm. N.-M. sagði áðan. Ég hef haldið því fram, að brtt. hans við 27. gr. verkaði þannig, að iðgjaldagreiðslur hækkuðu fyrir menn með meðaltekjur. Hv. þm. N.-M. kvaðst ekki geta skilið þetta, en ef hann vill taka dæmi af hjónum utan Rvíkur með tvö börn og 15 þús. kr. tekjur og reikna þetta út, bæði skv. frv. og sinni till., þá vænti ég, að hann sjái, að það var rétt, sem ég fór með, að hans till. þýðir hækkun. Miði maður við 16 þús. kr. tekjur, er hækkunin enn meiri. Till. hans stefnir og í þá átt að hækka gjöld á atvinnurekendum, en ég tel nóg á þá lagt í frv. Gert er ráð fyrir, að framlag þeirra hækki um 7,6 millj. kr. eða 181% frá því, sem áður var, og er það hlutfallslega langmesta hækkun á einum aðila af þeim, sem fé skulu leggja til trygginganna. - Það virðist vera orðið svo í seinni tíð, að orðið atvinnurekandi hljómi í eyrum margra sem skammaryrði, einkum er það svo hjá stjórnarflokkunum, og þykir sjálfsagt að gera þeirra hlut verri en annarra í þjóðfélaginu. Gildir þar sama um þá, sem hafa menn í þjónustu sinni, og hina, sem vinna mest sjálfir að sínum atvinnurekstri. Ég álít, að skv. frv. sé meira en nóg á þessa menn lagt og ekki ástæða að bæta þar neinu á.



Ég tel rétt, að þeir, sem frv. hafa samið, geri út um þetta sín á milli, og vil ég ekki blanda mér í það og greiði því ekki atkv.



Þó ég hefði gjarnan viljað halda þessum styrk óbreyttum, eins og í upprunalega frv. var gert ráð fyrir, þá hafa menn gert hér samkomulag, m. a. flm. þessarar brtt., um að takmarka svo fjárframlög úr ríkissjóði til almannatrygginganna, að ekki er hægt að koma þessu við, og hafa þeir sjálfir m. a. útilokað, að svo gæti orðið, og verð ég því að segja nei.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Með skírskotun til grg. hv. 4. þm. Reykv. segi ég nei. 35. gr. samþ. með 19 shlj. atkv. Brtt. 900,5 felld með 14:6 atkv. 36. gr. samþ. með 21 shlj. atkv. 37. gr. samþ. með 21 shlj. atkv. Brtt. 900,6 felld með 13:7 atkv. 38. gr. samþ. með 20 shlj. atkv. Brtt. 900,7 tekin aftur. 39.–41. gr. samþ. með 20 shlj. atkv. Brtt. 908,1 tekin aftur. - 953 tekin aftur til 3. umr. - 908,2 tekin aftur til 3. umr. 42.–44. gr. samþ. með 21 shlj. atkv. Brtt. 936,3 tekin aftur. 45.–84. gr. samþ. með 21 shlj. atkv. Brtt. 936,4 samþ. án atkvgr. 85. gr., svo breytt, samþ. með 20 shlj. atkv. 86.–92. gr. samþ. með 20 shlj. atkv: Brtt. 936,5 samþ. með 21 shlj. atkv. 93. gr., svo breytt, samþ. með 20 shlj. atkv. 94.–106. gr. samþ. með 20 shlj. atkv. Brtt. 900,8 felld með 15:9 atkv. - 954 tekin aftur ,til 3. umr. 107.–110. gr. samþ. með 20 shlj. atkv. Brtt. 936,6 samþ. án atkvgr. 111. gr., svo breytt, samþ. með 21 shlj. atkv. 112. gr. samþ. með 21 shlj. atkv. Brtt. 936,7 samþ. án atkvgr. 113. gr., svo breytt, samþ. með 21 shlj. atkv. Brtt. 936,8 samþ. með 23 shlj. atkv. 114. gr., svo breytt, samþ. með 21 shlj. atkv. 115.–126. gr. samþ. með 20 shlj. atkv. Brtt. 938,1 felld með 14:6 atkv. 127.–131. gr. samþ. með 19 shlj. atkv. Brtt. 936,9 samþ. án atkvgr. 132. gr., svo breytt, samþ. með 19 shlj. atkv. 133.–135. gr. samþ. með 19 shlj. atkv. Brtt. 936,10 samþ. án atkvgr. 136. gr., svo breytt, samþ. með 19 shlj. atkv. 137.–140. gr. samþ. með 19 shlj. atkv. Brtt. 938,2 tekin aftur til 3. umr. - 900,9 tekin aftur. - 936,11 samþ. án atkvgr. Ákvæði til bráðabirgða, svo breytt, samþ. með 19 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 21 shlj. atkv.



Ég fór þess á leit við hæstv. forseta fyrir nokkrum dögum, að hann tæki á dagskrá frv. til l. um breyt, á jarðræktarlögunum. Ég vil nú enn ítreka þetta. Minni hl. landbn. hefur fyrir löngu skilað áliti um þetta mál, enda er það með elztu málum þingsins. Ég vil nú enn biðja hæstv. forseta að taka málið á dagskrá á næsta fundi.

Forseti (BG) : Forseti mun athuga, hverju það sætir, að þetta mál skuli ekki hafa verið tekið á dagskrá, og gera þar að lútandi ráðstafanir.