Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Jónsson) Jeg hefi ekki hugsað mjer að vekja langar umræður nú; málið er þegar talsvert rætt við 2. umr., en jeg vildi þó leyfa mjer að skýra nokkru nánar 2 atriði, sem þá komu fram. Það er þá í fyrsta lagi sú spurning, sem háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) lagði fyrir okkur nefndarmennina, hvort bestu kjör væru trygð á þinginu 1923, ef frv. nefndarinnar yrði samþykt óbreytt nú. Jeg bjóst ekki við, að það mundi falla í mitt hlutskifti að svara þessu, því að hæstv.forsrh. (S. E.) ætlaði að safna öllum þeim gögnum sem hníga að málinu, en þar sem hann er nú veikur, vil jeg fyrir nefndarinnar hönd svara þessari spurningu hv.þm. (J. Þ.) með þeim gögnum, sem eru fyrir hendi. Eins og háttv. þingmönnum mun kunnugt, urðu allir þm. sammála um það á lokuðum fundi, að allir samningar við spönsku stjórnina yrðu þannig úr garði gerðir, að okkur væru trygð bestu tollkjör æfinlega. Þau skeyti, sem að tilhlutun stjórnarinnar og viðskiftamálanefndar hafa verið send sendinefnd vorri á Spáni, hafa því öll haft klausur um þetta. Það má einnig sjá, að sendimennirnir hafa skilið þetta, því að skeyti þeirra bera það með sjer. T. d. eitt þeirra, sem byrjar svo: „Til þess að setja ekki bestu kjör í hættu, verður að okkar áliti að nægja . “ o. s. frv. Annað skeyti sendi stjórnin sendimönnunum, þar sem þeim var falið að reyna að halda status qvo, en hafa þó bestu kjör trygð. Meðan sendinefndin var að leita fyrir sjer um svör Spánarstjórnar viðvíkjandi frestun bannlaganna, drógust svör hennar hingað nokkuð lengi. Þess vegna kom hjer upp talsverður kvíði fyrir því, að afturkippur væri kominn í spönsku stjórnina og drægjust svör stjórnarinnar því svo lengi. En það reyndist þó, að sá kvíði var ástæðulaus og drátturinn stafaði af miklum önnum og umsvifum, sem Spánarstjórn hafði fyrir Genúafundinn. En á þessum tíma sendi þó stjórnarráðið íslenska skeyti, sem jeg hefi því miður ekki í afriti, en þar var meðal annars spurt um, hvort ekki væri víst, að við ættum kost á bestu kjörum. Sem svar við því kom skeyti 17. apríl, og hljóðar það svo: „Stjórnin loks fullnaðarsvar dag, undirstrikar bestu kjör fáist ekki gegn neinu öðru en afnámi laganna, neitar suspension. Segist þó ekki leggjast móti, að breytingin sje gerð sem suspension á þessu þingi, ef vægra þyki, og lögin síðan afnumin 1923. Fyrirskipanir óskast um, hvað við nú skulum gera“. Það sjest ljóslega á þessu skeyti, að sendinefndin telur að þetta form muni þýða það sama og að lögin sjeu afnumin nú, því að ef svo væri ekki, væru samningarnir komnir inn á nýja braut, en það sjest hvergi. Nú síma þeir aftur, af því að skeyti þeirra mátti skilja svo, að þetta þing yrði að skuldbinda sig til þess að afnema lögin 1923: „Dagskeyti okkar ber vitanlega ekki skoða svo sem krafist sje nú skuldbindingar afnema lögin þinginu 1923“. Það sjest því, að alt hnígur að því, að ef þingið 1923 samþykkir breytinguna, sje alt gott og blessað. Á sama tíma sendu þeir enn eitt skeyti, sem sýnir, að nóta spönsku stjórnarinnar hefir verið skriflegt loforð og því bindandi: „Spanska stjórnin lýsir því yfir í nótu einni, að tilslökun um eins árs suspension sje gerð til að mæta Íslendingum. Okkur virðist, að þar sem frestur er fenginn til fullnaðarákvörðunar um breytingu til 1923, sje fengið svigrúm til ráðstafana, sem stjórn og þing kunna að telja hentugar á undan þeirri ákvörðun. Þetta aðeins bending til athugunar“. Rjett á eftir þessu skeyti kom annað, sem var svar við fyrirspurn stjórnarinnar um það, hvort bestu kjör væru ekki trygð: „Bestu kjör trygð. Teljum óþarft tilkynna spönsku stjórninni nokkuð svo komnu. Förum annað kvöld, nema gagnstæðar fyrirskipanir komi“. Áður en þetta skeyti kom, óskaði viðskiftamálanefnd að senda skeyti, sem tæki af öll tvímæli í þessu máli, og óskaði jafnframt eftir skýlausu svari sendinefndarinnar. Var því sent skeyti, sem lesið var upp við 2. umr., en mjer þykir þó hlýða að lesa það upp aftur nú. Það er þá svo: „Viðskiftanefnd hefir beðið stjórnina spyrja yður. Ber ekki skilja símskeyti yðar svo, að það sje fyllilega trygt að við höldum bestu tollkjörum áfram, ef við nú samþykkjum árssuspension og ef þing 1923 samþykkir breytingu á bannlögunum upp í 21%. Hraðsvar“. Sendinefndin svaraði þessu skeyti um hæl: „Já við spurningu nefndarinnar“. Öll þessi skeyti eru undirskrifuð af öllum sendimönnunum. Mjer virðist því, er þessi skeyti eru athuguð, að það sje nokkurn veginn augljóst, að bestu kjör sjeu jafntrygg 1923 eins og nú, því að allir frestir, sem fengist hafa í þessu máli, hafa verið þannig, að bestu kjör hafa verið okkur trygð, ekki einungis meðan á frestinum hefir staðið, heldur og eftir að hann var útrunninn. Það væri því nýtt í málinu, ef þessi trygging stæði aðeins meðan suspensionin varaði, en ekki á eftir. Jeg tel það ennfremur vantraust á sendimönnunum, ef þeir hefðu ekki vitað og tekið fram, hve gagnslaus fresturinn væri, ef ekki væri full trygging fyrir bestu tollkjörum, ef við samþyktum kröfur Spánverja óbreyttar 1923. Jeg veit nú ekki fyllilega, hvernig á að skýra þessa árssuspension að formi til, en jeg hefi þá skoðun, að hún þýði það, að framlengdur sje sá „modus vivendi“, sem verið hefir milli ríkjanna. Afstaða okkar er lík afstöðu Norðmanna eins og hún hefir verið og er. Þar er frestað að ákveða um sjálft principspursmálið, en haldið áfram modum vivendi. En næsta þing getur svo tekið þann kostinn, sem það vill. Annað það, sem jeg vildi svara, var það, að hv. 1. þm. Skagf. (M. G.) spurði um við 2. umr., hversvegna væri mælt svo fyrir í þessu frv. nefndarinnar, að fá skyldi konunglegan úrskurð um, að bannlögunum skyldi frestað, í stað þess að þingið gæfi stjórninni heimild til að semja reglugerð um það. Ástæðan fyrir þessu mun vera sú, að málið var lagt þannig fyrir spönsku stjórnina í fyrstu, eins og sjá má á uppkasti, sem samið var á dönsku og átti að vera nokkurskonar grundvöllur fyrir samningana. Sömuleiðis í því franska skjali, sem legationsráð Bull samdi og lagt var fyrir spönsku stjórnina. Í báðum þessum skjölum er það tekið fram, að konunglegur úrskurður skuli fresta framkvæmd bannlaganna. Hitt er náttúrlega annað mál, hvort þetta hafi verið nauðsynlegt í fyrstu, en það var gert í samráði við menn, sem vanir eru slíkum samningum og hafa gott vit á þeim, þá kammerherra Bernhöft sendiherra og legationsráð Bull. Mjer finst því rjett að halda því formi, sem haft var fyrst þegar málið var borið fram fyrir spönsku stjórnina.

Jón Baldvinsson Jeg geri að vísu ráð fyrir því, að ekki muni þýða mikið að ræða þetta frv. úr þessu, en jeg vildi þó enn gera nokkra grein fyrir afstöðu minni til þess. Jeg hefi orðið var við það, að sumir hafa þóst hneykslast á því, að jeg skyldi halda svo fast í aðflutningsbannlögin, svo mjög sem jeg teldi þau vera brotin. En þetta ætti þó engum hneykslum að þurfa að valda. Allmörg af þeim lögum, sem mikið eru brotin, eru talin jafnnauðsynleg fyrir því, og dettur engum í hug að afnema þau, og menn geta verið jafnsannfærðir um nauðsyn þeirra, þótt þeir viðurkenni, að þessi brot eigi sjer stað. Engum mun t. d. detta í hug að afnema lögin, sem banna innlendum og útlendum botnvörpuskipum að fiska í landhelgi, þó að þau sjeu brotin og margir sökudólgarnir sleppi án þess að þeim sje refsað fyrir. Hitt vilja menn heldur, sem eðlilegt er, að aukin sje gæslan og eftirlitið með því, að lögin sjeu haldin. Það verð jeg þó að taka fram, að mjer finst hjer nokkuð ólíku saman að jafna, landhelgisgæslunni og eftirlitinu, sem verið hefir með ólöglegum innflutningi og sölu áfengis. Það er viðurkent, að mjög mikil rækt sje lögð við gæslu landhelginnar og hún stunduð af mikilli skyldurækni, eftir því sem hægt er, af eftirlitsskipunum, sem til þess eru notuð. Alt öðruvísi er því farið með banngæsluna; það er viðurkent, að þeirri gæslu og eftirliti sje svo ábótavant, að það sje tiltölulega áhættulítið að brjóta bannlögin. Enda sýnir reynslan merkin. Er það ekki daglegt brauð hjer í Reykjavík - og annarsstaðar sennilega líka -, að drukknir menn reika um göturnar, jafnvel hópum saman? Í sumum bæjarhlutum er jafnvel talið auðveldara að ná í áfengi heldur en aðra eins nauðsynjavöru og vatn. Er það máske ekki alkunnugt, að ekki svo fáir menn gera sjer það að atvinnu að selja vín ólöglega? Eftirlitið með því, að bannlögin sjeu haldin, er hjá embættismönnum þjóðarinnar, en landsstjórnin hefir aftur eftirlit með starfrækslu embættismannanna. - Hvað hefir nú landsstjórnin á undanförnum árum gert til þess að herða á eftirlitinu með bannlögunum? Hefir þó ekki vantað, að eftir þessu væri int við hana, bæði hjer á þingi og annarsstaðar. En þrátt fyrir það, þótt þetta eftirlit sje vanrækt, og þrátt fyrir þá mjög svo stóru galla á framkvæmd bannlaganna, er jeg samt sem áður sannfærður um, að aðflutningsbannslögin gera mikið gagn. Þau forða mjög mörgum manninum, einkum almenningi, frá því að eyða fje sínu í áfengi og spilla heilsu sinni og starfsþoli með misnotkun þess. En jeg held líka, að hægt sje að hafa eftirlit þeirra svo gott, að þau komi að fullu gagni. Og það hefði jeg talið miklu heppilegra verkefni fyrir þetta þing og þjóðinni hagsælla en að draga nú úr lögunum með þessu frv., sem hjer liggur fyrir, og sem í framkvæmdinni mun algerlega gera þau gagnslaus og eftirlit alt þýðingarlaust eða þýðingarlítið. Aðflutningsbannslögin eru flóðgarður, sem þjóðin hefir reist sjer til varnar því, að áfengisflóðið velti inn yfir þjóðina. En vökvinn er áleitinn. Þjóðin hefir sett embættismenn sína til þess að gæta þess, að ekki seitli í gegnum garðinn. Og fyrir slælegt eftirlit seitlar nú orðið víða í gegnum þennan garð. En frv., sem hjer er til umræðu, það gerir ráð fyrir því, að skarð sje rofið í garðinn og áfengið látið flóa þar inn. Jeg býst við, að svo muni fara með þennan varnargarð í áfengismálinu, að þegar stórt skarð er í hann rofið, muni þar fossa inn áfengi með svo miklu afli, að garður sá jafnist algerlega við jörðu og að við stöndum eftir eins að vígi - og þó öllu ver - eins og við stóðum áður en aðflutningsbannlögin voru sett. Háttv. þingmenn, sem telja sig bannmenn, segjast láta undan í þessu máli af fjárhagsástæðum, að sjávarútvegurinn muni ekki þola það, ef hámarkstollurinn kemur á íslenska fiskinn á Spáni. Og þá gera þeir ráð fyrir því versta, sem fyrir getur komið, að það verðum við einir, sem sætum þessum refsitolli. Nú er þó öllum vitanlegt, að Norðmenn eru undir hið sama seldir, ennþá sem komið er, og af því, að þeir hafa þverskallast við kröfum Spánverja nú í heilt ár, er naumast ástæða til að ætla, að þeir muni ganga að. Og ef svo væri, að þeir nytu ekki betri tollkjara en við á Spáni, þá skilst mjer, að fjárhagsvoðinn sje eiginlega ekki orðinn neinn fyrir okkur, þó að fylgt sje röksemdafærslu háttv.frsm. í þessu máli og því, sem í nál. stendur. Íslenski saltfiskurinn er besti fiskurinn og eftirsóttastur á Spánarmarkaðinum. Svo að þrátt fyrir það, þótt hann nyti eitthvað erfiðari tollkjara, eru ekki líkur til, að Spánverjar mundu hætta að kaupa hann. Það má náttúrlega lengi þrátta um það, hvort við verðum fyrir fjárhagslegum skaða eða ekki, og lengi deila um, hve mikið það tjón mundi verða talið í krónum. En hve mjög þetta alt er á reiki, má marka af þeim tölum, sem tveir þm. úr viðskiftamálanefndinni hafa borið hjer fram, og það var hvorki meira nje minna en nokkrar miljónir króna, sem þeim bar á milli í útreikningum sínum. Á síðasta þingi voru gerðar breytingar á tolllögunum frá 11. júlí 1911. Þar er meðal annars kaffitollurinn hækkaður um 100%, úr 30 aurum upp í 60 aura á hverju kg. Sá tollur lætur líklega nærri því að vera lítið eitt lægri en hámarkstollurinn á kg. af fiski, sem fluttur er til Spánar, þegar gengi beggja landa er reiknað eins og það var fyrir stríðið. Enginn var víst í vafa um það, að það vorum við, sem greiddum þennan toll að öllu leyti úr eigin vasa, en það kæmi ekki niður á framleiðendum vörunnar í Brasilíu og Java, eða hvar þeir nú eru. Mjer kann nú að verða svarað um þetta, að það gangi einn og sami tollur yfir alt það kaffi, sem inn sje flutt, og því sje það ekki sambærilegt. En við skulum nú aðeins hugsa okkur, að tollurinn hefði verið hækkaður um 100% á þeim bestu kaffitegundum, sem hingað flytjast, eða upp í 60 aura, en hefði verið lækkaður niður í 20 aura á lökustu tegundunum. Halda menn nú, að það hefði verið nokkur verulegur munur á því, sem minna hefði verið keypt af betri tegundunum, þó þær hefðu orðið tollmismuninum og eðlilegum verðmismun dýrari? Jeg hygg ekki, eftir því, sem jeg þekki til, að nokkuð teljandi hefði dregið úr kaupum á hinum betri tegundum. Þegar alt er eðlilegt, er dýrari vara notadrýgri, ljúffengari eða að einhverju leyti kostameiri en sú vara sömu tegundar, sem ódýrari er. Og þannig þolir okkar fiskur að vera dýrari fyrir þá kosti, sem hann hefir fram yfir samskonar vöru annara þjóða, og mundi verða keyptur samt. En þó að nú svo verði, að við yrðum fyrir nokkru peningalegu tjóni af því að halda fast við bannlögin, þá gæti jeg sætt mig við það; jeg met það mikils, að við getum haldið víninu frá þjóðinni, en jeg ætla ekki að fara að meta það til fjár, hvorki það, sem við eyddum í bein kaup á víninu, og því síður það böl, sem af misnotkun vínsins mundi leiða, þegar alt flóir hjer í áfengi. Jeg skal fúslega játa, að það er leitt, að menn eru svo skamt á veg komnir, að slík lög skuli þurfa að setja, fyrir jafnmeinlausum hlut eins og vínið getur verið og er, þeim sem með kunna að fara, ef enginn misnotaði það. En öll lög eru nú að meira eða minna leyti skerðing á athafnafrelsi. Og jeg hefi illan beyg af því, að okkur sje jafnvel meiri hætta búin nú af misnotkun vínsins, ef því verður veitt yfir landið, og svo auðfengið eins og þetta frv. gefur ástæðu til að ætla, heldur en áður, þegar engin baunlög voru hjer í landi. Á mjóum þvengjum læra hundarnir að stela, og jeg óttast, að innflutningur og notkun þessara svokölluðu veiku vína muni verða til þess, að ofdrykkja fari stórvaxandi og verði okkur þjóðarböl, samfara því, að hinir sterkari drykkir munu á eftir fara, því við höfum með því að samþykkja þetta frv. mist þá „mórölsku“ fótfestu, sem við nú höfum í bannmálinu, og hljótum að hrapa alla leið niður þangað, sem við vorum áður en bindindis og bannstarfsemi okkar byrjaði. - Jeg hefi ekki minst á það, hvað um okkur verður sagt af mönnum úti í frá. Þessu máli er veitt mikil athygli víða um heim. Og það verður sjálfsagt ekki alt á eina lund. Hitt veit jeg, að mjög margir menn, vafalaust mörgum sinnum fleiri en okkar fámenna þjóð, hafa mjög mikla samúð með bannstarfsemi okkar og vildu sjálfsagt styðja okkur í baráttunni. Jeg geri alls ekki lítið úr þessu, en afstaða mín í þessu máli mótast alls ekki af því, hvað um okkur yrði talað eða skrifað, heldur af því, sem jeg tel þjóðinni happadrýgst að öllu athuguðu. Að lokum vil jeg spyrja háttv.frsm. og aðra fylgismenn þessa máls: Er með frumvarpi þessu átt eingöngu við náttúrleg vín, það er að segja vínberjavín, sem inn má flytja, eða eiga hjer undir að koma öll þau vín líka, með og undir þessum styrkleika, 21%, sem búin eru til úr spíritusblöndu? Þessa hefir ekki verið getið í framsögu, hvað átt sje við í þessu efni, en það er þó ef til vill ekki með öllu þýðingarlaust.

Gunnar Sigurðsson Jeg þarf ekki að tala langt mál. Við 2. umræðu lýsti jeg því, hvers vegna jeg bar fram brtt. á þskj. 276 og 279. Nú tel jeg að svör þau, sem jeg hefi fengið, sjeu nægileg til þess, að jeg taki brtt. aftur, þótt jeg geri það nauðugur. Háttv. viðskiftamálanefnd hefir lýst því yfir, að bestu kjör sjeu trygð, þótt endanleg ákvörðun sje ekki tekin þegar. Það verður svo að vera, að þetta frv. verði samþykt, en ekki tel jeg neinar líkur til, að neitt breytist það á einu ári, er geri þessa leið heppilegri. Þetta er aðeins hálmstrá, eins og háttv.frsm. (M. J.) viðurkendi sjálfur. Hreinast hefði því verið að segja þegar í stað já eða nei. Að því leyti get jeg virt framkomu háttv. 2. þm. Reykv. (J. B.), þótt jeg vitanlega sje honum alls ekki sammála. En þvernauðugur greiði jeg atkvæði með frv. í þessari mynd.

Frsm. (Magnús Jónsson) Jeg þarf litlu að svara. Um þá hlið ræðu háttv. samþm. míns, 2. þm. Reykv. (J. B.), sem að banninu snýr, þarf jeg ekki að ræða. Við höfum verið og erum enn sammála um þá hluti. En mjer þótti vænt um, að hann gaf mjer tilefni til að minnast á atriði, sem jeg hafði gleymt. Jeg hafði að vísu heyrt það, að misskilja mætti það, sem í frv. stendur, og halda að það ætti við hverskonar áfengisvökva sem væri, ef hann væri þyntur svo, að eigi væri meira í en 21% af vínanda. Þetta hefir víst engum í nefndinni dottið í hug. „Vín“ þýðir í sinni rjettu, þröngu merkingu orðsins aðeins náttúrlegt vín, vínberjavín, og það merkir það hjer. Sjest þetta best á því, hvar styrkleikatakmörkin eru sett, einmitt við 21%, sem er sá styrkleiki, er viss flokkur náttúrlegra vína hefir í eðlilegri mynd sinni, og á þann flokk leggja Spánverjar mesta áherslu. Það er vínyrkjan, en ekki spíritusbrensla, sem þeir eru að berjast fyrir. Háttv. 1. þm. Rang. (Gunn. S.) gerði lítið úr muninum á að samþykkja þetta frv. eða endanlegt afnám bannlaganna. Það er rjett, að „praktiskt“ talað mun þetta, því miður, vera líkt, en „teoretiskt“ er munurinn talsvert mikill.

Magnús Kristjánsson Jeg tel óþarfa að orðlengja mikið um þetta mál. Jeg hefi áður látið í ljósi álit mitt á því og sýnt fram á, að þessi tollur er óhæfilega hár. Síðan á Alþingi 1907 hefir þetta mál öðru hvoru verið tekið til athugunar, en því oftar sem þingið hefir haft það til meðferðar, því fráleitari hafa niðurstöðurnar orðið. Á þingi 1917 var ákveðið að endurgreiða innlendum mönnum nokkurn hluta tollsins, ef varan seldist undir kostnaðarverði. Þetta var auðvitað mikil bót í máli, en þó hvergi nærri fullnægjandi. Innlendir menn hafa því ekki sjeð sjer fært að stunda þennan atvinnuveg nándarnærri eins og þeir annars mundu hafa gert, en hann hefir meira og meira komist í hendur útlendra manna, sem tekið hafa upp þann sið að verka afla sinn á hafi úti, og á þann hátt komist hjá tollgreiðslunni og ýmsum öðrum útgjöldum. Hefir þessi ósanngjarni tollur því fremur orðið til að rýra en auka tekjur ríkissjóðs. Hv. Ed. hefir nú unnið þarft verk að taka þetta mál til athugunar, enda eru breytingar hennar á lögunum mjög til bóta, þó raunar útflutningsgjaldið sje of hátt enn. Væri það því allilt verk, ef þessi hv. deild eyðilegði málið nú. Jeg skal svo ekki tala frekar um þetta. Málið er svo augljóst, að hver maður hlýtur að sjá, þegar verðfall er orðið svo mikið á síldinni, að útflutningsgjaldið fer að nema alt að 30% af andvirði hennar, að hjer er á ferðum ósanngirni og rangsleitni, sem ekki er lengur hægt við að una. Jeg vona því, að hv.þm. samþykki frv. umræðulítið eins og það kom frá hv.Ed.

Jakob Möller Jeg tók ekki eftir því, að hv.þm. Ak. (M. K.) lýsti yfir afstöðu fjárhagsnefndar til þessa máls. En sú afstaða er í stuttu máli þannig, að nefndin fylgir einróma frv. Að öðru leyti hefi jeg ekkert sjerstakt um málið að segja. Eins og öllum hv.þm. er kunnugt, þá miðast útflutningsgjald af síld við hæsta stríðsverð á þeirri vöru. En nú hefir sú vara fallið í verði um meira en helming, og er því algerlega ómögulegt nú að rjettlæta þennan háa toll.

Magnús Guðmundsson Jeg er sammála hv.þm. Ak. (M. K.) um, að tilgangslaust sje að ræða þetta mál mikið nú. Það mun vera þannig í pottinn búið. En jeg get þó ekki stilt mig um að benda á það, að það er dálítið undarlegt, hvernig hv.fjhn. hefir snúist í þessu máli frá því á síðasta þingi. Því síldarverðið hefir ekki fallið svo mikið frá í fyrra, að það eitt geti rjettlætt hringl nefndarinnar. Það mun láta nærri, að ríkissjóður tapi 150 þús. krónum á ári, ef þetta frv. nær fram að ganga. Það getur vel verið, að tapið verði meira, en ef gert er ráð fyrir, að 100 þúsund tunnur verði fluttar út árlega, þá verður það þetta. Mjer þykir það mjög leitt, að svona tekjulækkun skuli koma fram eftir að búið er að samþykkja fjárlögin. Þau voru nú samþykt með 100 þúsund króna tekjuhalla, en ef þetta frv. verður samþykt, þá kemst tekjuhallinn að líkindum upp í 300 þúsund. Hv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) sagði, að þessi skattur hefði verið miðaður við hæsta stríðsverð, en hann hlýtur að sjá, að það er ekki rjett, ef hann athugar það nánar, því að þessi lög voru sett í fyrra, og ekki var þá 100 króna verð á síldartunnunni. Jeg býst við, að umræður um þetta mál sjeu þýðingarlitlar nú, og því get jeg slept að tala um gagnsemi síldarútvegsins og hver áhrif hann hefir á landbúnaðinn með því að draga frá honum vinnukraftinn. Frv. sje jeg mjer alls ekki fært að samþykkja fyrir mitt leyti.

Magnús Kristjánsson Háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.) gaf í skyn, að fjhn. hefði snúist í þessu máli frá síðasta þingi. Því verð jeg að mótmæla. Nefndinni var vel ljóst, hve óheppileg þessi ákvæði voru, en hún fjekk ekki rönd við reist, því að það var vitanlegt, að málinu var trygt svo mikið fylgi, að það mundi ná fram að ganga. Mjer getur nægt að benda til þingtíðindanna frá síðasta þingi; ef þessi hv.þm. les þau, þá getur hann fljótt gengið úr skugga um, að jeg hefi ekki snúist í þessu máli. Þessi hv.þm. heldur því fram, að ákvæðið í núgildandi lögum um endurgreiðslu nokkurs hluta tollsins, þegar síldin selst undir kostnaðarverði, sje hið mesta ólán, en jeg fullyrði, að það hafi verið eina úrræðið til þess að bæta úr því óbærilega ástandi, sem leitt hefði af því, ef ekkert slíkt ákvæði hefði verið til í lögunum. Jeg get ekki ímyndað mjer, að þessi þm. vilji ganga svo langt, að hann vísvitandi stuðli að því, að jafnósanngjarn og óbærilegur skattur haldist áfram. Jeg hefi sýnt fram á, að þessi tollur gæti numið um 30% af verði vörunnar, og sjá þá allir, hvaða vit er í slíku. Þá var þessi sami háttv.þm. að reikna út, hve miklu ríkissjóðurinn tapaði, ef þetta frv. yrði samþ. En um slíka hluti getur hvorki hann nje jeg sagt með nokkurri vissu. Ef tollurinn yrði þessu lægri nú, þá mætti búast við, að framleiðslan muni verða þeim mun meiri í framtíðinni, og gæti þá farið svo, að ríkissjóður græddi á því. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta. Jeg stóð aðeins upp til að mótmæla því, að fjhn. hafi snúist síðan á síðasta þingi. Svo gat jeg ekki komist hjá því að lýsa yfir því, að eins og á stóð á síðasta þingi, var breyting nefndarinnar óhjákvæmileg. Ef hún hefði ekki komið fram, þá hefði meiri hluti nefndarinnar ekki getað fylgt stjórninni að málum.

Magnús Guðmundsson Jeg fæ ekki betur sjeð en það sje rjett, sem jeg sagði, að nefndin hefði snúist í málinu síðan í fyrra. Meiri hluti hennar lagði með frv. í fyrra, en nú leggur hún með frv. um helmingi lægri toll. Að halda því fram, að nefndin eða meiri hlutinn hafi ekki snúist, er því að segja hvítt svart, og er það tæpast vansalaust fyrir sjálfan forseta Sþ. að fara með svo rangt mál. Jeg man vel deilurnar milli mín og hv.þm. Ak. (M. K.) í fyrra. Þær voru ekki um tollupphæðina sjálfa, heldur um nýja ákvæðið um endurgreiðslu á tollinum. Þá sagði háttv.þm., að málinu hefði verið trygt svo fylgi í fyrra, að vitanlegt hefði verið, að frv. mundi ná fram að ganga. Jeg hjelt nú, að þessi hv.þm. hefði einurð á að segja sína skoðun, þótt svo væri ástatt.  (M. K.: Hvað segja þingtíðindin?)  Þingtíðindin sýna, að meiri hluti nefndarinnar var með 3 kr. tolli í fyrra. Þá sagði þessi sami hv.þm., að jeg gæti ekki sagt um það, hvort tekjur ríkissjóðs minkuðu, ef þetta frv. yrði samþykt. Reynslan sker úr því, en allar líkur eru til þess, að útflutningsgjaldið minki. Þegar tollurinn er lækkaður um helming, og skil jeg varla, að hv.þm. treysti sjer að andmæla því, þar sem alls engar líkur eru á, að síldarútflutningur tvöfaldist, þótt tollurinn lækki um helming. Hið eina, sem fremur getur sætt mig við frv. þetta, er það, að verði það samþykt, fellur burtu hið fáránlega endurgreiðsluákvæði, sem hv. fjárhagsnefnd setti í það í fyrra. Jeg sagði þá strax, að slíkt ákvæði gæti ekki staðið lengi í lögum, og sú spá mín mun rætast fyr en mig ugði.

Jakob Möller Háttv. þm. Ak. (M. K.) hefir svarað að nokkru áburði hv. 1. þm. Skagf. (M. G.) á fjhn., að hún hafi snúist í þessu máli. Þó svo væri, að hún hefði snúist síðan í fyrra, en því er ekki til að dreifa hjer, þá skifti það ekki svo miklu máli. Það yrði þá að líta svo á, sem hún hefði fengið betri skilning á málinu síðan. Auk þess má og líta á það, að kringumstæður eru breyttar frá því í fyrra, því að þótt fjárlögin sjeu nú afgreidd með 100 þúsund króna tekjuhalla, þá var tekjuhallinn í fyrra 2 miljónir. Það er því augsýnilegt, að þó að ekki yrði hjá því komist að samþykkja ranglátan skatt í fyrra, þá er síður ástæða til þess nú. Tillagan um endurgreiðsluheimildina í fyrra bygðist á því, að þetta þriggja króna gjald væri óhæfilega hátt, en nefndin treystist ekki til að hafa lækkunina fram þá, og því var þetta ákvæði sett inn til þess að draga úr þessari hækkun síðar meir, en ekki af því, að það þætti heppileg lausn á málinu. Háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.) sagði, að þetta þriggja króna gjald af tunnu væri ekki miðað við 100 króna verð, því að lögin hefðu verið sett í fyrra og þá hefði ekki verið 100 króna verð á síldartunnunni. En í fyrra var þetta endurtekning á eldri lögum, og upphaflega var þetta þriggja kr. gjald miðað við 100 kr. verð. Það mun hafa verið sett 1919 og miðað við verðlag árinu áður. Sjá nú allir, hversu ranglátt það er að hafa útflutningsgjaldið jafnhátt nú, er verðið er 2/3 lægra. Það hlyti að reka að því, að síldveiðarnar stöðvuðust. Þá kvað hv.þm. það ekki rjett, að menn notuðu endurgreiðsluheimildina mikið ennþá. Það sannar ekkert um það, hvað mikið hún verður notuð í framtíðinni. Það er nú skammur tími til reynslu enn. Það fer og eftir því, hvernig tekið verður í þessar umleitanir. Ef þeim verður vel tekið, sem komnar eru, þá koma fleiri ár frá ári. Ef haldið yrði í þetta ákvæði, þá yrði í raun og veru ekki nema 1 krónu gjald af tunnu hverri, en hefði óþarfa umstang í för með sjer. Jeg skal ekkert um það deila, hver áhrif síldveiðin hefir á landbúnaðinn. En jeg hygg, að það sje misskilningur, að hægt sje að þröngva mönnum til að leggja stund á einn atvinnuveg öðrum fremur með slíkum lagasetningum.

Magnús Guðmundsson Háttv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) hjelt því fram, að ef svona hár útflutningstollur hjeldist áfram, þá hlyti að reka að því, að síldveiðarnar stöðvuðust. Maður hefir nú heyrt þetta fyr, þegar um slíka tolla er að ræða, að þá mundi viðkomandi atvinnuvegur stöðvast. En það hefir ekki komið fyrir, og mun ekki heldur svo fara með þennan atvinnuveg. Einnig vildi hann enn halda því fram, að þriggja króna gjaldið væri miðað við 100 króna verð á síldartunnu. En það er ekki hægt fyrir hann að halda því fram, þar sem þetta eru ný lög, sem sett voru á þinginu í fyrra. Hann kvaðst ekki vilja deila um áhrif síldarútvegsins á aðra atvinnuvegi. Jeg fór heldur ekki út í það, en hitt getur mönnum ekki dulist, hversu óheppilegt það er, að fjöldi fólks gengur atvinnulaus um hábjargræðistímann á síldarstöðvunum og bíður eftir því, að síldin komi. Það er undarlegt að neita því, að nefndin hafi snúist í málinu síðan í fyrra, því að þetta er hverju orði sannara, og vísa jeg til þingtíðindanna í þessu efni. Er undarlegt að neita þannig staðreyndum.

Stefán Stefánsson Jeg tel það vel farið, að þetta frv. kom fram, ekki einasta vegna þess, að mínir kjósendur hafa sent eindregnar óskir um lækkun tollsins, og samþyktu auk þess ákveðna tillögu um það á síðasta þingmálafundi, heldur líka og einkum af því, að jeg tel það sanngirnismál. Því að þriggja króna tollur á þriggja króna hag á tunnu, eða þótt hann sje eitthvað lítið eitt hærri, er ekki rjettlæti. Og eftirgjöfina á 2/3 hl. tollsins, tel jeg mjög óhyggilega og óefað í mörgum tilfellum afarerfitt að sjá, hvort þeir reikningar, sem eftirgjöfin byggist á, sjeu rjettir, og auk þess freistar slík reikningsleg skilagrein seljanda til þess að gera kostnaðarreikninga sína svo háa, sem frekast er unt. Mjer finst því afaróheppilegt að byggja tollgreiðslu til ríkisins á slíkum reikningum eftir á, og að slíkar tollgreiðslur beri að forðast sem mest að unt er. Og þegar litið er til þess, að hjer er aðeins að ræða um atvinnuveg fyrir innlenda menn, þá hlýtur að vera skylt að fá hjer sem mest samræmi við annað útflutningsgjald, en eins og nú er, er það bersýnilegt, að langt er frá því, að svo sje. Það er því ekki undarlegt, þótt umkvartanir og óskir eigi sjer stað, því að núverandi tollur dregur stórum úr framleiðslunni. Hann er því jafnóhyggilegur og hann er ranglátur. Gæti þá farið svo, að þessi rangláti tollur verði til þess, að innlendir menn þættust neyddir til að verka veiðina utan landhelgi. og tel jeg þá, að ver væri farið en heima setið. Verði nú þetta frv. að lögum, tel jeg, að enginn muni hugsa til slíks, eða að tollurinn drægi úr veiðiskapnum, en hitt er sennilegra, að tollurinn mundi þá nema jafnmiklu og nú, af því að þá mundi veiðiskapurinn aukast stórkostlega. Þá væru og undanþágur og eftirgjöf á tollinum með öllu úr sögunni. Jeg vona því, að allir háttv.þm. samþykki frv. eins og það nú lítur út. Og jeg legg áherslu á það, sem háttv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) sagði, að mikið sje unnið við það að vera laus við þá undanþágu, sem heimiluð er með núgildandi lögum, því það er sannarlega freisting fyrir þá, sem hafa áhættumikinn og hagnaðarlítinn útveg, en eru neyddir til að gefa reikninga um hann, að setja útgjaldatölurnar að minsta kosti nægilega háar, en þá er illa farið, ef löggjöfin næstum neyðir menn til undandráttar. Þingið má ekki og á ekki að leyfa sjer að halda við ranglátum tolli. Þá væri rjettara að banna með lögum allan síldarútflutning, eða þann atvinnuveg eins og hann nú er rekinn, þó að það að sjálfsögðu væri stórbagalegt. Hitt vona jeg þó, að þingið samþykki frv. og láti þannig þessa atvinnugrein njóta meiri sanngirni í tollgreiðslunni en verið hefir.