Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að fara að deila við forseta um hve oft ég hef tekið til máls, vegna þess að ég hafði aldrei hugsað mér að vera neitt sérlega langorður. En ég skildi það svo að ég hefði tvívegis gert hlé á máli mínu, fyrra skiptið vegna þess að forseti óskaði sérstaklega eftir því, en í síðara sinnið vegna þess að hæstv. samgrh. var ekki viðstaddur til þess að svara fsp. sem ég hafði lagt fyrir hann. Ég tók það svo, þegar ég síðan bar upp fsp. í síðara sinn, að þá hefði ég verið að halda áfram ræðu minni sem mér tókst ekki að halda fram á hinum fyrra fundi. En þetta er í sjálfu sér aukaatriði af því að það var aldrei meining mín að orðlengja frekar þetta mál. Ég lagði nokkrar spurningar fyrir hæstv. samgrh.í dag og fékk við þeim svör og ég þarf aðeins að gera örfáar aths. við þessi svör um leið og ég síðan kynni brtt. sem við hv. þm. Stefán Jónsson höfum lagt fram í þessu máli. En ég hafði einmitt lýst því yfir að ég óskaði eftir því að fá að heyra yfirlýsingar og svör hæstv. samgrh. áður en till. yrði borin fram. Í fyrsta lagi spurði ég hæstv. samgrh. að því, hvort um það yrði að ræða að ráðist yrði í nýjar framkvæmdir ef frv. þetta yrði samþykkt, sem sagt hvort með samþykkt þessa frv. fengist fjármagn til að ráðast í aðrar framkvæmdir en þær sem nú væru tilgreindar í vegáætlun. En mjög mismunandi yfirlýsingar höfðu heyrst hjá hv. þm. um þetta efni. Hæstv. ráðh., sem var að vísu svolítið óljós lengi framan af, og var ekki alveg ljóst hvert svarið ætlaði á endanum að verða, svaraði að lokum býsna skýrt og ljóst að á þessu ári yrði ekkert af þessu fé notað til framkvæmda sem ekki væru tilgreindar í þeirri vegáætlun sem hér er til umfjöllunar. Hann sagði að vísu að hugsanlegt væri að eitthvað lítils háttar yrði notað af þessu fé ef það fjármagn, sem til ráðstöfunar væri á vegáætlun, hrykki ekki til þeirra framkvæmda sem þar væru ráðgerðar. En ekki yrði sem sagt um að ræða neinar viðbótarframkvæmdir frá því sem áður hafði veríð hugsað. Þetta tel ég að hafi verið ákaflega athyglisverðar upplýsingar sem gott var að fá fram því að þetta upplýsir töluvert mikið málið og sýnir okkur að samþ. frv. breytir raunverulega engu á árinu 1975. En á árinu 1976 er ætlunin að endurskoða vegáætlun og það er í raun og veru nægur fyrirvari og nægur tími að hugsa til þess hvernig þessum málum verði hagað á næsta vetri. Ég vil svo aðeins að lokum andmæla nokkrum fullyrðingum hæstv. samgrh. sem að vísu er kannske ekki mikil þörf á að andmæla vegna þess að ég taldi mig hafa talað nægilega skýrt fyrr. En hann hafði greinilega misskilið og þarf nú næstum ekki að kalla á hæstv. samgrh. þess vegna, ég er sannfærður um að hann viti betur en hann sagði. En það fyrst og fremst um afstöðu mína til þessa máls. Hann hélt því nefnilega fram að ég hefði snúist gegn fjáröflun til framkvæmda á Norður- og Austurvegi, eins og hann orðaði það. En þetta er að sjálfsögðu hin mesta firra, eins og margoft hefur komið fram. Ég hef ekki snúist gegn hvers konar fjáröflun í þessu skyni en ég hef snúist gegn þessari tilteknu fjáröflunaraðferð. Nákvæmlega þennan sama útúrsnúning var hæstv. samgrh. með í umr. um vegáætlun áðan þar sem hann reyndi að telja mönnum trú um að ég hefði snúist gegn fjáröflun í þessu skyni, en það er að sjálfsögðu rangt, eins og raunar kemur skýrt fram af þeim brtt. sem við höfum síðan flutt. Það, sem ég hef hins vegar snúist gegn, er að ríkissjóður taki óhagkvæmustu og heimskulegustu lán sem unnt er að fá á lánamarkaði, og í því sambandi væri athyglisvert fyrir hv. þm. að hugsa sér að kæmi að því að við þyrftum að endurgreiða þessar 2000 millj. kr. að 10 árum liðnum, ef hliðstæð þróun á eftir að verða á þeim 10 árum sem nú líða frá því að þetta lán er tekið og verið hefur á undanförnum 10 árum. Að vísu eru allar líkur á því að þróunin verði miklu hastarlegri og miklu óhagstæðari fyrir ríkissjóð. En sem sagt, ef hún verður eins og hún var á liðnum 10 árum, þá þarf ríkissjóður að endurgreiða þetta 2000 millj. kr. lán með 5 200 millj. ef um er að ræða venjulegt lán með sæmilegum vöxtum. Hann þarf að borga 11000 millj. í staðinn fyrir þessar 2000 millj. ef um yrði að ræða gengislán og þróun í gengismálum væri hliðstæð þeirri sem orðið hefur á s. l. 10 árum, en ef um verðtryggt lán er að ræða, þá þyrfti hann að borga 26 400 millj. í endurgreiðslu fyrir þessar 2000 millj., ef sem sagt verðlagsþróun yrði með svipuðum hætti og hún hefur verið undanfarin 10 ár, en allar líkur henda nú til að hún yrði miklu óhagstæðari fyrir ríkissjóð. Ég vil sem sagt spyrja menn að því hvort mönnum sýnist ekki sitthvað, fjáröflun og fjáröflun, í sambandi við þetta, hvort mönnum er nákvæmlega sama hvort þeir leggja 5 200 millj. kr. fjárhagsbyrði á ríkissjóð eða hvort þeir leggja 26 400 millj. kr. fjárhagsbyrði á ríkissjóð í sambandi við framkvæmdir hans. Þetta er kjarni málsins í sambandi við fjáröflunarhliðina, sá kjarni sem menn verða að reyna að koma inn í höfuðið á sér fyrr eða síðar þótt erfiðlega gangi fyrir ýmsa. Ég þarf svo ekki frekar að orðlengja þetta mál. Ég hef ásamt hv. þm. Stefáni Jónssyni flutt brtt. á þskj. 814 sem fela í sér að um verði að ræða almenna lántöku, annaðhvort á innlendum eða erlendum markaði, til þessara sömu framkvæmda, ekki happdrættisskuldabréfalán, ekki verðtryggt lán. Og í öðru lagi höfum við lagt það til, hv. þm. Stefán Jónsson og ég, að lán þetta skuli nota til að byggja upp hringveginn umhverfis landið og tengibrautir út frá honum. Við viljum sem sagt ekki einangra þetta við þessa tvo vegi, sem nefndir eru í tillgr., heldur við hringveginn allan og við viljum bæta tengibrautum við. Þá á ég t. d., svo að ég nefni sem dæmi, við leiðina frá Akureyri til Dalvíkur og Ólafsfjarðar eða leiðina úr Norðurárdal og vestur á firði, svo að dæmi séu nefnd. Í öðru lagi viljum við, að það sé skýrt tekið fram í frv. að fé þessu skuli ekki varið til að leggja varanlegt slitlag á hraðbrautir. Við viljum að það komi skýrt fram, því sé slegið föstu vegna ótta sem uppi er og það ekki að ástæðulausu um að verulegur hluti af þessu fjármagni, þegar þar að kemur - það verður víst ekki á þessu ári, fari til slíkra framkvæmda sem ekki geta talist ýkjanauðsynlegar eins og á stendur. Til vara, ef þessar till. verða felldar, leggjum við fram eina brtt. og hún er sú ein að við 7. gr. bætist setningin: „Fé þessu skal þó ekki varið til að leggja varanlegt slitlag á hraðbrautir.“

Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson) : Þetta var nokkuð löng „örstutt athugasemd“ hjá hv. þm., en honum er það fyrirgefið. Hins vegar sagði hv. þm. að hann ætlaði ekki að deila við forseta um það hve oft hann hefði tekið til máls. Það er rétt, það er ekki rétt að deila um staðreyndir.

Frsm. (Jón Helgason) : Herra forseti. Þessar umr. eru nú orðnar alllangar og ég skal ekki lengja þær mikið, en mig langaði aðeins að vekja athygli á þeirri staðreynd, sem mér fannst koma út úr ræðum flestra ræðumanna við þessa umr., að raunverulega erum við sammála, við viljum fá sem mest fjármagn til vegagerðar, og þess vegna sé það raunverulega aukaatriði, sem skiptar skoðanir eru um. Mér fannst það koma nokkuð fram í gær eins og væri verið að deila um allt fjármagn til vegagerðar, þess vegna þyrfti að dreifa sem mest því fé sem gert væri ráð fyrir að afla á þennan hátt. En þetta er sem betur fer vitanlega ekki nema lítill hluti af því sem rennur til vegagerðar. Og það má benda á að samkv. vegáætlun, sem nú er verið að afgreiða frá Alþ., er fjármagn til þessara vega, sem talað er um í þessu frv., árið 1975 629 millj. og 1976 778 millj. Ég held að ef við fáum fjármagn til viðbótar til þessara vega, þá muni það létta á og auðvelda vegaframkvæmdir alls staðar á landinu. Það, sem við erum að gera með þessu, er að reyna að fá fjármagn til viðbótar til vegagerðar, til viðbótar við allt það fjármagn sem við getum útvegað á annan hátt. Fjvn. hefur samkv. vegáætlun ekki talið fært að gera till. um útvegun á meira fjármagni á þessu ári með öðru móti, en þetta á að vera til viðbótar því sem hægt er þá að útvega á hagkvæmari hátt. Ræður Ragnars Arnalds, hv. 5. þm. Norðurl. v., hafa verið með nokkuð öðrum hætti en ræður annarra ræðumanna við þessar umr., og mér finnst hafa verið erfitt að átta sig á því hvað hann var að fara. Ég vil aðeins vegna ummæla hans í gær hér um nefndarstörfin taka fram að það var ekki tekið neitt málfrelsi af mönnum í fjh.- og viðskn. þegar þetta mál var til umr. og afgreiðslu. Menn gátu rætt þetta eins og þeir óskuðu eftir, og það mátti segja að menn væru að miklu leyti sammála um afgreiðslu málsins.

Þeir sem voru á fundi.

Já, hitt er svo aftur annað mál hvað menn hafa tíma til að mæta á fundum á Alþ. Hins vegar ef alþm. geta ekki mætt, þá eru það náttúrlega miklar annir við önnur störf ef þeir geta ekki einu sinni haft samband við formann n., spurt hvað er til umr. og óskað þá eftir því að halda fundi um það aftur þegar þeir gætu gefið sér tíma til að mæta á fundum hjá alþingisnefndum. Eins og ég sagði, þá fannst mér ræður þessa hv. þm. vera nokkuð undarlegar að ýmsu leyti og ég ósammála þeim á margan hátt. Hann lagði t. d. mikla áherslu á þá skoðun, sem kom fram í álitum sem n. bárust, að það ætti að vinna að vegagerð þar sem það væri skynsamlegt frá vísindalegu og fjárhagslegu sjónarmiði. Ég er þessu algerlega andvígur. Ég tel að við eigum að vinna að vegagerð fyrst og fremst þar sem þörfin er mest, en ekki þar sem gróðinn er mestur. Ég held að fyrir okkur, sem úti á landi búum, þá sé það það sem við þurfum að stefna að. Það er ekkert tekið fram í þessu frv. að þetta eigi að ganga til varanlegs slitlags. Þetta á að ganga til vegagerðar, en ekkert nefnt frekar til varanlegs slitlags. Og vegna ummæla, sem hv. 5. þm. Norðurl. e. viðhafði þegar hann spurði af hverju mætti ekki byrja á vegagerð út frá Akureyri, þá held ég að hann hafi ekki athugað nógu vel vegáætlun Mig minnir að það standi á vegáætlun, sem nú er verið að afgreiða, að það eigi að leggja 180 millj. kr. til vegagerðar út frá Akureyri á þessu ári, þannig að það er einmitt verið að gera það sem hann var að benda hér á, eða gert ráð fyrir að gera það.

Ég sagði til vesturs og austurs út frá Akureyri.

Já, er ekki Svalbarðsströnd til austurs frá Akureyri.

Ekki Vaðlaheiðin.

Svalbarðsströnd, já, það er unnið að vegagerð þar líka á hraðbraut og eins og ég sagði, þá er þetta aðeins hluti af því fjármagni, sem er varið til hraðbrauta, og væntanlega reiknum við ekki með því að það verði farið að draga úr fjármagni til hraðbrauta þótt þetta verði samþ. Það held ég að engum detti í hug. Í sambandi við umsagnir þær, sem bárust til n., þá er rétt að viðskiptabankarnir voru andvígir þessu. Þeir voru andvígir því að það væri verið að verja fjármagni til þessara framkvæmda. En ég held að það væri nákvæmlega sama um hvaða framkvæmdir væri að ræða, þær mundu alltaf draga úr fjármagni til annarra hluta. Ef við verjum fjármagni í eitthvað, þá er ekki hægt að nota það til annarra hluta, hvorki til að leggja það inn í banka eða til annarra framkvæmda. Og ég held að það hafi einmitt komið fram í ræðum flestra í gær að þeir teldu að vegagerð væri ein af þeim framkvæmdum sem ættu að hafa forgang, og það er einmitt það sem við erum að leggja áherslu á, að við viljum reyna að verja sem mestu fjármagni til þess arna. Og það er einmitt það sem kom fram í þessum umsögnum, að með þessu væri verið að veita vissum framkvæmdum forgang. Þeir töldu að það væri ekki æskilegt. En það, sem kom fram í málflutningi flestra hv. alþm., er að þeir vilja veita þessum framkvæmdum forgang. Hér er þess vegna um beinan skoðanamun að ræða milli þessara stofnana og hv. alþm. og ég held að þar verði okkar skoðanir að ráða.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég talaði hér í gærkvöld og örugglega aðeins einu sinni og gæti þess vegna örugglega talað hér langt mál. En ég ætla aðeins að taka það fram, að ég held, að það sé mikill misskilningur hjá hv. 4. þm. Sunnl. sem hann sagði hér um skoðanir annars hv. þm. sem nú getur örugglega ekki svarað fyrir sig lengur að dómi hæstv. forseta, hv. 5. þm. Norðurl. v. Ég held að ég hafi skilið hans mál fullkomlega rétt þegar hann var að ræða þessi mál og hann hafi einmitt lagt áherslu á að það þyrfti að vinna þau verkefni þar sem brýnust væri þörfin, og ég kannast ekki við þau gróðasjónarmið sem hv. 4. þm. Sunnl. var að leggja þessum hv. þm. í munn. Ég held að hann hafi aldrei á þau minnst á þann hátt, aðeins minnt á það að við ættum að vinna að þessum málefnum sem allra víðast og gera sem sagt vegina sem víðast akfæra, vel akfæra. Ég tek það fram að ég skil mætavel afstöðu ýmissa þeirra sem hér hafa talað og flutt brtt. við þetta frv. Ég ítreka aðeins það, sem ég sagði í gær, að ég stóð ásamt öðrum Austf.- þm. að ákveðnu samkomulagi um samþykki við frv. í því formi, sem það er nú, og mun því greiða atkv. gegn þeim brtt. sem hér liggja fyrir. Ég tek hins vegar undir það að málsmeðferðin núna rétt í þinglokin er vitaverð eftir að frv. hefur legið hér í d. frá því fyrir áramót. Ég held að menn hafi almennt verið hættir að reikna með því að það kæmi nokkurn tíma hér til 2. umr. a. m. k. taldi ég það. Ég hefði talið æskilegra, úr því að málið var svo geysilega lengi í n. og n. skoðaði það eins gífurlega vandlega og raun ber vitni, að n. hefði borið skylda til þess að reyna að ná allsherjarsamkomulagi fyrr um þetta mál. Að því hefði átt að vinna. En eins og mál standa nú, þegar málið er í raun og veru komið hér í hnút, þá hlýt ég að styðja frv. í núverandi formi.

Frsm. (Ingi Tryggvason) : Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir til umr., er um breyt. á l. nr. 73 frá 25. nóv. 1952, um tilkynningar aðsetursskipta. Sú breyting, sem hér er farið fram á að gerð sé á l., er á þá lund að þeir sem hyggjast skipta um aðsetur á tímabilinu frá 16. nóv. til 1. des, ár hvert, tilkynni það eigi síðar en 15. nóv. það sama ár. Tilgangurinn með þessari breytingu er sá að fyrr en áður verði hægt að hefja vinnu við gerð íbúaskrár og loka þannig fyrir breytingar á íbúaskrá hálfum mánuði fyrr en ella. Þetta er gert til vinnuhagræðingar fyrir Hagstofuna og til þess að tryggja það að íbúaskrár verði fyrr tilbúnar til nota en annars er. Allshn. hefur athugað þetta frv. og allir nm. orðið sammála um að mæla með að frv. verði samþykkt án breytinga. En frv. er upphaflega flutt af allshn. Nd. samkv. ósk Hagstofu Íslands.

Frsm. (Helgi F. Seljan) : Herra forseti. Heilbr.og trn. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á l. nr. 30 frá 1941, um fjarskipti, og leggur til að frv. verði samþ. óbreytt. Það er rétt að drepa aðeins á eðli málsins af því að fyrir því varekki flutt framsaga hér við 1. umr. Þetta frv. var flutt af hv. þm. Magnúsi Kjartanssyni í Nd. og var á þá leið að í reglugerð mætti ákveða að þeir, sem hljóta uppbót á elli- og örorkulífeyri samkv. 19. gr. l. um almannatryggingar frá 1971, verði undanþegnir afnotagjöldum fyrir síma. Í grg. er vikið að því að afnotagjöld fyrir síma hafi hækkað mjög stórlega og hætta sé á því að afleiðingin verði sú að aldrað fólk og öryrkjar með lágar tekjur verði að segja upp símum sínum og bjóða heim vaxandi einmanaleik og öryggisskorti. Til þess að koma í veg fyrir að sú verði raunin er þetta frv. flutt. Frv. gerir ráð fyrir að undanþágan verði í heimildarformi og framkvæmdin ákveðin með reglugerð. Með samþykkt á slíkri heimild væri Alþ. að sjálfsögðu að lýsa vilja sínum, og hver ráðh. mundi telja sér skylt að hlíta honum. Hins vegar þurfa reglugerðarákvæðin að tryggja að undanþágan verði ekki notuð af öðrum en þeim sem henni er ætlað að þjóna. Allir nm. heilbr.- og trn. eru sammála um að hér sé um veigamikið réttlætismál að ræða sem þeir fylgja.

Frsm. (Oddur Ólafsson) : Herra forseti. Það mun nú vera réttur sólarhringur síðan hv. þd. fékk þetta mál til afgreiðslu, frv. til l. um fæðingarorlof, breytingar á atvinnuleysistryggingum. Heilbr.- og trn. hefur haldið tvo fundi um málið og boðað til sín stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs og farið yfir þær umsagnir er borist höfðu til Nd. við meðferð málsins. N. hefur sent frá sér svo hljóðandi álit: „ N. leggur til að frv. verði samþ. með þeirri breytingu er hún leggur fram till. um á sérstöku þskj. Halldór Ásgrímsson tekur ekki þátt í afgreiðslu málsins.“ Undir þetta rita allir aðrir nm., en Ásgeir Bjarnason ritaði undir með fyrirvara. Brtt. n. er á þá leið að í staðinn fyrir að lögin öðlist þegar gildi komi: „Lög þessi öðlast gildi 1. jan. 1976.“ Þetta frv. er borið fram til þess að ráða að hluta til bót á allmiklu misrétti í þessu þjóðfélagi. Viss hópur kvenna hefur um fjölda ára haft fæðingarorlof í 3 mánuði eftir barnsburð, en hér er átt við þær konur sem vinna hjá opinberum aðilum. Aftur á móti hafa flestar þær konur, sem vinna úti, en vinna hjá öðrum atvinnurekendum, aðeins hálfs mánaðar til þriggja vikna orlof eftir barnsburð. Nú er það vitað mál að það er mjög mikils virði fyrir konuna og barnið að geta verið saman fyrstu mánuði barnsins. Einkum er það talið mikilvægt að barnið geti verið sem lengst á brjósti, en við það að fleiri og fleiri konur taka þátt í atvinnulífinu hefur nokkuð dregið úr þessu. En hins vegar virðist nú vera að koma á þetta annar blær, fleiri konur hafa hug á að hafa börn sín á brjósti. En til þess þurfa þær tíma, til þess þurfa þær að geta sinnt þeim fyrstu mánuðina. Og þetta frv. er flutt sem áfangi á þeirri leið að allar konur í þjóðfélaginu geti fengið fæðingarorlof eða fæðingarpeninga fyrstu mánuðina eftir barnsburð. En það er með þetta eins og fleira að stökkið verður ekki tekið í einu og þess vegna leggjum við mikla áherslu á að þessi stóri áfangi verði nú tekinn þannig að eftir verði aðeins þær konur sem eru heimavinnandi. Vonum við að ekki verði langt að líða uns að þeim komi með þetta réttlætismál. Lagt er til í frv. að Atvinnuleysistryggingasjóður taki að sér þessar greiðslur. Við fengum á fundi í n. stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs. Hún var að sjálfsögðu uggandi yfir þeirri þróun að meira væri lagt á sjóðinn heldur en hann væri fær um að sinna, taldi þar að auki að fæðingarorlof ætti ekki heima þarna, heldur í sjúkratryggingum. Nú er það að vísu rétt að í nágrannalöndum okkar, þar sem fæðingarorlof er þrír mánuðir eða meira, jafnvel 6–9 mánuðir, þá er þetta venjulega greitt af sjúkratryggingum. En þá verður líka að taka tillit til þess að þeirra sjúkratryggingar eru nokkuð öðruvísi byggðar upp heldur en almannatryggingar okkar. Þær eru byggðar upp af greiðslum frá ríki, frá bæjarfélögum, frá launþegum sjálfum og frá atvinnurekendum. Okkar almannatryggingar eru fyrst og fremst byggðar upp af ríkissjóði, en að nokkru af atvinnurekendum. Spursmálið er hvort það er Atvinnuleysistryggingasjóði ofviða að taka að sér þetta verkefni. Því er ekki að neita að eins og ástandið er í dag, þá er nokkuð dökkt yfir hjá Atvinnuleysistryggingasjóði með reiðufé. Hafa þeir þá í huga að þeir hafa lofað allmiklu af lánum og þar að auki ber lítils háttar á atvinnuleysi og þess vegna finnst þeim, auk þess að þeir álíta að málið heyri ekki undir þá, erfitt að taka að sér slíkar skuldbindingar núna. Þess vegna er þessi brtt. okkar orðin til, að það gefist þarna tími til að athuga á hvern hátt sjóðnum sé kleift að sinna þessu verkefni. Um það hve verkefnið er stórt er ekki gott að segja, en líklegt er og byggt á nýjustu upplýsingum að um 700 fæðingar muni vera að ræða á ári. Fæðingar í þessu landi eru um 4400 og er talið að það geti varla komið til að þær fari mikið fram úr 700 sem taka til þeirra hópa kvenna sem þarna er um að ræða. Með þessari tölu mundi hin árlega greiðsla úr Atvinnuleysistryggingasjóði nema um það bil 75 millj. kr. Atvinnuleysistryggingasjóður er mjög öflugur sjóður með nærri 3 milljarða í eign. Hins vegar er allmikið bundið fé og kemur þá til athugunar hvort hægt væri að losa eitthvað um af því fé, sem nú er bundið, þannig að honum yrði auðveldara að sinna þessu mikilvæga verkefni. Og þar sem hann fær nú nokkurn tíma til umhugsunar og til þess að aðlaga sig þessu framtíðarverkefni, þá teljum við að það ætti að verða auðvelt að finna þá leið. Það, sem skeður með Atvinnuleysistryggingasjóðinn nú, er að of mikið af hans fé er bundið í verðbréfum sem ekki er hægt að selja. Kæmi þess vegna mjög til greina að eitthvað yrði þar um liðkað og í staðinn yrði tekin upp sú regla að kaupa verðbréf sem væru auðseljanleg, þ. e. a. s. vísitölutryggð verðbréf og mundi það auðvelda sjóðnum og gera hann hæfari til að vera viðbúinn skyndilega auknum verkefnum, t. d. ef atvinnuleysi brysti á meira en reiknað hafði verið með. Þegar þetta er haft í huga, þá getum við ekki séð annað en sjóðnum ætti að vera fengið þarna verðugt verkefni, því að hann hefur nú þegar tekið að sér ýmis önnur verkefni en beinlínis þau sem upphaflega voru ráðgerð hans verkefni. Hér er um verkefni að ræða þar sem sú staðreynd liggur fyrir að konur, sem taka laun, missa af sínum launum um ákveðinn tíma, ekki vegna sjúkdóma, heldur vegna þessa ástands sem getið hefur verið. Og eina undantekningin, sem í raun og veru er tekin fram í lögum Atvinnuleysistryggingasjóðs, er að hann skuli ekki veita bætur þegar einstaklingur er atvinnulaus eða án vinnutekna vegna sjúkdóma. Ég ætla nú vegna tímans ekki að segja miklu meira um þetta mál. Það ber öllum saman um að hér sé um mikið hagsmunamál fyrir launþega að ræða. Það ber öllum saman um að hér sé um réttlætismál að ræða. Það er aðeins deilt um leiðirnar. N. lítur svo á að með því að hafa þennan fyrirvara uppi um gildistöku laganna, þá ætti að vera auðvelt að ráða fram úr þeim annmörkum sem stjórnendur sjóðsins sjá á því verkefni sem við ætlum að fela honum. Og við teljum að hér sé um svo merkilegt mál að ræða að sjálfsagt sé að samþykkja frv. með þessari breytingu.



Herra forseti. Ég lét þess getið í nál. að ég tæki ekki þátt í afgreiðslu þessa máls og ég vil í upphafi máls míns gera grein fyrir því hvers vegna ég tek ekki þátt í afgreiðslu þess. Það hafa verið miklar annir hér í þinginu að undanförnu og við hér í Ed. höfum ekki haft tækifæri til þess að fylgjast með gangi mála í Nd. Það var í gær að þessu máli var vísað til d. og í þeirri n., sem ég á sæti í, höfum við haft tækifæri til að ræða þetta mál á einum stuttum fundi í morgun. Ég tel að það sé vart hægt að ætlast til þess að þm. afgreiði svo stórt mál sem þetta án þess að fá tækifæri til þess að athuga það gaumgæfilega. En það var svo, að áður en n. hafði lokið störfum hafði þetta mál verið birt í dagskrá þingsins. Þetta mál, sem hér um ræðir, er mikið jafnréttismál og ég er því í megindráttum sammála að koma skuli á fæðingarorlofi. Það er konunnar að ganga með barn og ala það. Hamingja og velferð barnsins er að sjálfsögðu undir umönnun foreldranna komið, ekki síst á fyrstu mánuðum í lífi barnsins. Ef slík umönnun á að geta átt sér stað verður móðurinni og föðurnum að vera kleift að nota tíma sinn til að annast það. Fyrstu mánuðir og æviár eru mikilvæg fyrir hvern einstakling og þar af leiðandi fyrir það samfélag sem einstaklingurinn skal lifa og starfa í. Félagslegt og náttúrulegt umhverfi, sem börn okkar fæðast inn i, mun þess vegna hafa áhrif á þjóðfélagsþróunina um langt skeið inn í framtíðina. Í byrjun mætir barnið hegðun og lífsformi samfélagsins óbeint við uppeldi foreldranna. Fljótlega kynnist það samfélaginu nánar í gegnum fjölmiðla, nábúa og ættingja. Umhverfi barnsins er því á ábyrgð samfélagsins. Samfélag okkar hefur enn ekki gert ráðstafanir sem viðurkenna að fullu þetta sjónarmið. Að því er varðar félagslegt umhverfi, sem börn okkar fæðast inn í, hafa rannsóknir leitt í ljós að börnin eru yfirgefin meir og meir í eigin tilveru. Fullorðnir virðast nota minni og minni tíma til samvista við börn sín og leiðir auðveldlega til einangrunar og óöryggis hjá börnunum. Hv. alþm. eru sjálfsagt engin undantekning í þessu efni í erilsömu starfi. Þegar tengsl barnsins við fullorðna og eldri verða of lítil getur nauðsynlegur skilningur fyrir samfélaginu, sem barnið á að lifa í, orðið ófullnægjandi. Leiðin til sjálfstæðis, tillit til umhverfisins og skilnings á eigin stöðu liggur í gegnum ást, tryggð og tillit til sinna nánustu. Ófullnægjandi tengsl við mikilvægar aðrar manneskjur í lífi barnsins geta því orðið til þess að draga úr tilfinningalegum þroska og tilliti til umhverfisins. Að því er varðar náttúrulegt umhverfi er margt ófullnægjandi hér í okkar landi. Í hugmyndafræðinni viljum við laða fram hegðun og skoðanir sem orsaka hjálpsemi, tillit til annarra og ábyrgðartilfinningu. Í reyndinni komumst við ekki fram hjá því að hið náttúrulega umhverfi hefur áhrif á hegðun barnsins. Við ættum því ekki að fara þess á leit við foreldra, að þeir kenni börnum sínum að ganga ekki á götunum, og samtímis að búa svo um hnútana að börnin fái fyrst og fremst götur til að fara um á. Sama er að segja um dagvistunarstofnanir o. fl. Þessi náttúrulegu atriði verða ekki skilin frá í hinu náttúrulega umhverfi barnsins. Það er að mínum dómi afar mikilvægt að kona og maður hafi möguleika til að sinna barni sínu sem mest, sérstaklega fyrst á æviskeiðinu. Sem líður í viðleitni samfélagsins til að sinna ábyrgðinni á þeim börnum, sem fæðast inn í samfélagið, er sjálfsagt réttlætismál að gera móðurinni kleift að annast barn sitt af þeirri umhyggju sem til þarf. Ég er því fylgjandi þeirri hugsun í ljósi þeirrar skoðunar sem ég hef áður getið að umhverfi barnsins sé á ábyrgð samfélagsins. Fæðingarorlof kvenna er því barnsins vegna. Ég er sammála þeirri skoðun að öll jafnréttisbarátta sé áfangabarátta, en baráttan verður að miða að ákveðnu markmiði. Hvert skal stefnt og hvernig? Þetta frv. stefnir að því að konur í verkalýðsfélögum skuli njóta greiðslna úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Konur, sem ekki eru vinnufærar, hafa ekki möguleika til að fá atvinnuleysisbætur og hafa því ekki samkv. þessu möguleika til að fá fæðingarorlof. Sama gildir um konur, sem vinna hluta úr degi, t. d. við ræstingu o. fl. Kona bóndans hefur ekki slíka möguleika, enda þótt starf hennar sé erfitt og illa launað. Kona sjómannsins, sem þarf að vera heima við og gæta barna sinna ein, fær ekkert né heldur efnalitlar konur sem ekki hafa möguleika á að vinna utan heimilis. Hér er vissulega um áfanga að ræða, en markmiðið verður hins vegar að vera ljóst. Núverandi ástand þessara mála felur í sér misrétti. Opinberir starfsmenn njóta einir þriggja mánaða fæðingarorlofs. Auk þess er greitt nokkuð úr sjúkrasjóðum og nokkur fjöldi kvenna fær 2–3 vikna fæðingarorlof hjá atvinnurekendum. Það er mín skoðun að þessi mál skuli leyst í gegnum almannatryggingakerfið. Slík lausn skapar mesta möguleika til að ná markmiðinu og áfangabaráttan á að vera í gegnum það á sama hátt og áfangabaráttan fyrir öðrum félagslegum tryggingum, eins og t. d. elli- og örorkulífeyrisþega. Atvinnuleysistryggingasjóður var stofnaður vegna baráttu launþega fyrir réttindum sínum og öryggi. Ég lít á sjóðinn sem eign launþeganna í þessu landi. Breytingar eiga ekki að eiga sér stað á reglum þessa sjóðs nema í samráði við þá er stofnuðu til hans. En hvað segir A. S. Í. fyrir hönd launþega, sem eiga þennan sjóð, í þessu máli? Ég hef haft tækifæri til þess að líta yfir umsögn Alþýðusambands Íslands og vil ég með leyfi hæstv. forseta, lesa hana hér upp: „Óskað er umsagnar Alþýðusambands Íslands um frv. Ragnhildar Helgadóttur o. fl. um breytingar á lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð, en efni frv. er það að Atvinnuleysistryggingasjóði verði gert skylt að greiða verkakonum, sem eru félagar í samtökum innan A. S. Í., laun vegna þriggja mánaða fæðingarorlofs við barnsfæðingu. Alþýðusamband Íslands er því að sjálfsögðu fylgjandi að jafnrétti kvenna varðandi fæðingarorlof verði bundið í lögum, þar sem ekki hefur þrátt fyrir áralanga baráttu tekist að koma því réttlætismáli í höfn með frjálsum samningum verkalýðsfélaga og samtaka atvinnurekenda. Á hinn bóginn telur Alþýðusamband Íslands á allan hátt óeðlilegt að þau útgjöld, sem slíkri lögfestingu fæðingarorlofs hljóti að verða samfara, séu lögð á Atvinnuleysistryggingasjóð, en álítur að Tryggingastofnun ríkisins ætti að annast þetta hlutverk. Bendir A. S. Í. í þessu sambandi á það, að fæðingarorlof og atvinnuleysi eigi harla lítið sameiginlegt, og auk þess á þá staðreynd, að greiðslustaða Atvinnuleysistryggingasjóðs er nú mjög veik, en útlit í atvinnumálum hins vegar ótryggt og gæti því svo farið að stóraukin útgjöld Atvinnuleysistryggingasjóðs án aukinnar tekjuöflunar til hans hefðu mjög alvarlegar afleiðingar í för með sér. Í samræmi við framangreint er það því till. Alþýðusambands Íslands að frv. verði breytt á þann veg að Tryggingastofnun ríkisins verði fengið í hendur það hlutverk að tryggja konum það fæðingarorlof, sem þar er gert ráð fyrir, og jafnframt verði tekjur stofnunarinnar auknar svo að hún hafi til þess fjárhagslegt bolmagn. Virðingarfyllst, f. h. Alþýðusambands Íslands. Björn Jónsson.“ Atvinnuleysistryggingasjóður hefur einnig sent umsögn og ég vil einnig lesa hana hér, með leyfi hæstv. forseta: „Umsögn um frv. til l. um breyt. á l. nr. 57 27. apríl 1973, um atvinnuleysistryggingar (fæðingarorlof). Með frv. þessu er lagt til að konur þær, sem forfallast frá vinnu vegna barnsburðar, njóti atvinnuleysisbóta í 90 daga samtals. Áætlun um útgjöld slíks fæðingarorlofs fylgir ekki frv. og liggur ekki fyrir. Ef miðað er við konu með tvö börn nema atvinnuleysisbætur nú frá 1. mars s. l. 1856 kr. á dag. Fæðingarorlof í samtals 90 daga, eins og kveðið er á um í frv., næmi þá 1856 kr. sinnum 90 eða sama sem 167040 kr. Þar eð ekki er vitað hve margar fæðingar mundu falla undir frv. þetta af þeim 4–5 þús. fæðingum, sem til falla á ári hverju, er ekki unnt að áætla kostnað Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna greiddra fæðingarorlofa ef frv. þetta verður að lögum. Það er hins vegar ljóst að hér er um gífurlega háar fjárhæðir að ræða. Ef breyting verður á þeim taxta verkamannafélagsins Dagsbrúnar, sem bætur eru miðaðar við, breytist hið fyrirhugaða fæðingarorlof í réttu hlutfalli við það. Tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar er að greiða því fólki bætur sem verður atvinnulaust. Í því skyni var Atvinnuleysistryggingasjóður myndaður. Ýmsar kvaðir hafa verið lagðar á sjóðinn með lögum, svo sem greiðsla á eftirlaunum aldraðra, sem áætluð er á þessu ári 113 millj. kr., og skylda til kaupa á verðbréfum veðdeildar Landsbanka Íslands vegna íbúðalána. Frá upphafi til 31. des. 1974 nema slík bréfakaup 50.3% af öllum lánveitingum úr sjóðnum eða samtals 1 milljarði 457 millj. 630 þús. kr. Að svo miklu leyti sem sjóðurinn er aflögufær þegar hann hefur innt af hendi þær kvaðir, sem á hann hafa verið lagðar með lögum, er eðlilegt og rökrétt að leitast sé við að ávaxta fé hans með þeim hætti að tryggja atvinnuöryggi fólksins í landinu og koma þannig í veg fyrir atvinnuleysi. Þetta er þýðingarmikið verkefni og að þessu marki hefur stjórn sjóðsins stefnt frá upphafi. Hér á eftir fer tafla sem sýnir þau verkefni sem sjóðurinn hefur leitast við að greiða fyrir með lánveitingum, sem hann hefur talið fært að veita, frá upphafi til ársloka 1974. Og þessi verkefni eru: lán til hafnabóta 364 millj. 400 þús. kr., lán til fiskiðnaðar 284 millj. 795 þús. kr., lán til annars iðnaðar 220 millj. 80 þús. kr., lán til atvinnuaukningar ýmislegrar 197 millj. 760 þús. kr., lán til vatns- og hitaveitu 247 millj. 350 þús. kr., lán til orlofs- og félagsheimila 128 millj. 400 þús. kr. Samtals eru þetta 1442 millj. 785 þús. kr. Verði frv. að lögum eru framangreindar fyrirgreiðslur skertar stórlega ef þær falla þá ekki niður með öllu. Frv. þetta hindrar þannig eðlilega starfsemi Atvinnuleysistryggingasjóðs, ef það verður að lögum, með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Sjóðsstjórnin minnir enn fremur á að lög um atvinnuleysistryggingar voru í upphafi sett fyrir tilhlutan aðila vinnumarkaðarins og telur stjórnin því varhugavert að á lögum þessum séu gerðar grundvallarbreytingar án samráðs við þessa aðila.“ Alþ. kýs fulltrúa sína í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs. Þrátt fyrir lítinn tíma nm. gafst færi til að ræða við þessa fulltrúa á fundi n. milli kl. 11 og 12 í morgun. Þessir menn eru trúnaðarmenn Alþingis og hafa verið kosnir til þeirra starfa af þessari hv. stofnun og þeim sýndur trúnaður Alþ. Þessir trúnaðarmenn að undanteknum einum vöruðu við því að lögfesta þetta frv. án þess að aflað væri tekna eða kvaðir leystar af sjóðnum, eins og þeir orðuðu það. Engar rökstuddar till. hafa borist þess efnis að afla meiri tekna fyrir þennan sjóð eða leysa af honum kvaðir. Ég mun nú rekja nokkur atriði, sem eru aðeins örfá af þeim sem komu fram hjá stjórn sjóðsins á fundinum í morgun. Í fyrsta lagi var upplýst að höfuðstóll sjóðsins væri um 3 milljarðar, þar af væru verðbréf um 2 milljarðar og inn í þeirri verðbréfaupphæð væru áhættulán 125 millj. Slík lán eru veitt vegna t. d. atvinnutækja sem hafa stöðvast, skipa sem hafa stöðvast, í þeim tilgangi að koma atvinnuástandi í sæmilegt horf. Sjóðurinn á inni hjá ríkissjóði 200 millj., í innheimtu 300 millj. og peninga í sjóði um það bil 300 millj. við síðasta uppgjör. Eitthvað mun sú upphæð hafa vaxið, en þó er sú upphæð ekki yfir 400 millj. kr. í dag. Það var því upplýst að svigrúm væri lítið til frekari kvaða. Í öðru lagi var upplýst að sveitarfélög greiða 1/4 af tekjum sjóðsins. Þau fá einnig lán úr þessum sjóði. Lánsréttur þeirra er þess valdandi að þau greiða fyrr og betur þau gjöld sem til sjóðsins eiga að renna að því er upplýst var af sjóðsstjórninni. Var m. a. getið um það dæmi að það hefði komið fyrir nú fyrir stuttu að það hefði verið farið fram á lán að upphæð 1 millj. Viðkomandi sveitarfélag, sem sá aðili hafði búsetu í, hafði ekki greitt gjöld sín 6 millj. kr., sem innheimtust strax til þess að hægt væri að afgreiða þetta lán. Og það var upplýst af fulltrúum í sjóðsstjórn að það væri mjög hætt við því að það mundi ganga mun erfiðar að innheimta af þeim sveitarfélögum sem greiða til sjóðsins ef það yrði niðurstaðan að hætt yrði að lána til þeirra. Í þriðja lagi var upplýst að á s. l. ári hefði biðtími til þess að njóta atvinnuleysisbóta verið afnuminn og hækkun á bótum hefði einnig átt sér stað. Þetta hefði að sjálfsögðu orðið þess valdandi að meiri kvaðir hefðu lagst á sjóðinn. Auk þess hefur verið ákveðið að 160 millj. kr. rynnu til Vestmannaeyja vegna náttúruhamfaranna þar. Í fjórða lagi var upplýst að meiri hluta tekna sjóðsins er ekki á valdi sjóðsstjórnar að ráðstafa, og kom fram að hér væri um að ræða 50–70%. Í fimmta lagi var upplýst að tilsvarandi atvinnuleysi og varð á árinu 1969 - þótt ég sé á engan hátt að gefa í skyn að ég sé svo svartsýnn að óttast slíkt gífurlegt atvinnuleysi -mundi kosta sjóðinn um 617 millj. kr. Í sjötta lagi kom það fram hjá fulltrúum í sjóðsstjórn að ef þessi kvöð yrði lögð á sjóðinn, þá væri a. m. k. nauðsynlegt að leysa sjóðinn undan kaupaskyldu á bréfum Húsnæðismálastjórnar ríkisins og kæmi inn ákvæði þess efnis að trmrh. væri heimilt að leysa sjóðinn undan þessari kvöð. Í sjöunda lagi upplýsti formaðurinn og kvað svo að orði að engar lánsumsóknir yrðu afgreiddar á þessu ári ef lög þessi yrðu samþykkt. Þessar upplýsingar og aðvaranir fengum við nm. frá trúnaðarmönnum Alþ. í nesti okkar af þessum fundi, og ég skal viðurkenna að ég hef ekki haft tækifæri til þess að fara nánar ofan í þessi mál. En ég spyr: Er okkur heimilt hér á hv. Alþ. að virða þessa menn að vettugi og afgreiða málið án aths.? Til hvers erum við að kjósa trúnaðarmenn hér á Alþ. ef við hlustum ekki á orð þeirra varðandi þau mál sem þeim er sýndur trúnaður í? Ábyrgð okkar er mikil og það er alveg sama hversu mikill áhugi okkar er á þessu máli og hversu sammála við erum um að þetta jafnréttismál nái fram að ganga, það leysir okkur ekki undan þeirri skyldu að benda á leiðir til að ná markmiðunum, jafnframt því sem við verðum að gera okkur grein fyrir því hvaða afleiðingar ákvarðanir okkar hafa. Með þetta í huga, sem ég hef að framan sagt, og í ljósi þess að ég er, eins og ég hef margtekið fram, eindreginn stuðningsmaður þess að það verði komið á launuðu fæðingarorlofi, hef ég ásamt Axel Jónssyni, Stefáni Jónssyni og Jóni Árm. Héðinssyni ákveðið að flytja hér dagskrártill. sem hljóðar svo: „Þar sem í till. heilbr.- og trn. þessarar hv. d. er lagt til, að lög þessi komi ekki til framkvæmda fyrr en 1. jan. 1976, og með tilvísun til þess, að lagaákvæði þessi þurfa nánari athugunar við, samþykkir d. að fela ríkisstj. að semja frv. til l. um málið, er verði lagt fram í upphafi næsta reglulegs Alþ., og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.“ Ég vil aðeins geta þess að lokum að það má rétt vera, ef þetta mál verður lögfest frá og með 1. jan. 1976, að það gefist tóm til að athuga það að finna tekjustofna handa þessum sjóði eða leysa af honum kvaðir. En hvert er verkefni hv. n. hér á Alþ., ef það er ekki að leysa mál og finna leiðir til þess að málin nái fram að ganga? Á Alþ. að vísa því frá sér og segja sem svo að þessi lög skuli samþykkt, en síðan eigi að rannsaka það á næstu mánuðum hvernig við verði brugðist? Hver á að gera það? Ég hef lokið máli mínu, herra forseti, en ég vildi koma á framfæri þessari skriflegu dagskrártillögu.



Herra forseti. Ég ræddi þetta mál allítarlega í gær og skal litlu við það bæta sem ég sagði þar, Ég var þar með ýmsar vangaveltur um þetta mál almennt og ég get svo sannarlega tekið undir margt í máli hv. 5. þm. Austf., ekki síst undir hinn sálfræðilega hluta fyrirlesturs hans sem var um margt mjög merkilegur, og ég segi það ekki í neinu háðsskyni. Hins vegar þykir mér ekki síður vænt um það að hv. 5. þm. Austf., stuðningsmaður þessarar hæstv. ríkisstj., finnur nú orðið sárt til þess hvað mál eru afgreidd hér án gaumgæfilegrar athugunar og hespuð í gegn á stuttum tíma. Höfum við gleggst dæmi þar um í kvöld og var þar ekki um hundruð millj. að ræða, heldur að mig minnir nokkra milljarða sem voru afgreiddir í snarheitum. En það er gott ef menn eru farnir að sjá að þessi vinnuhraði er óeðlilegur, og það er einnig óeðlilegt, ég tek undir það, að mál séu birt í dagskná áður en n, hefur fjallað um þau. En þetta er bara ekki í fyrsta skipti sem það er gert núna síðustu dagana. Þetta er a. m. k. í fjórða eða fimmta tilfellinu sem þetta er gert. Ég skal svo ekki fara að endurflytja neitt af því sem ég sagði hér í gær. Ég skrifaði undir nál. heilbr.- og trn. og ég gerði það af tvennum ástæðum: Í fyrsta lagi með tilliti til þess að hér virðist nú um einu leiðina að ræða sem bráðabirgðalausn í þessu máli, takmarkaða þó, og í trausti þess að einmitt sá frestur á gildistöku, sem fram hefur fengist, verði notaður til annars tveggja, að tryggja Atvinnuleysistryggingasjóði nýjar tekjur eða létta af honum byrðum til þess að hann geti mætt þessu viðbótarálagi ef þess er talin þörf, einnig að þetta verði skoðað sem bráðabirgðalausn og að því unnið í framhaldi af þessu að allar konur njóti jafnréttis til fæðingarorlofs. Þetta voru þær ástæður sem réðu því, að ég skrifaði undir nál., þar sem ég vildi ekki á það hætta að þetta mál, svo gott sem það er í eðli sinu, dagaði hér uppi eða yrði hreinlega fyrir borð borið. Ég hlýt því að standa við nál. mitt og greiði atkv. á móti dagskrártill., og ég geri það einnig af því að ég treysti einfaldlega ekki þeirri ríkisstj., sem nýlega stóð fyrir að fella þessa lausn sem mér skilst, að dagskrártill. gangi út á, til þess að leysa þetta mál nú í sumar - í öllu því öngþveiti sem hún á þá við að stríða - á þann hátt sem þessi till. gerir ráð fyrir.



Herra forseti. Ég hef ekki kvatt mér fyrr hljóðs um þetta mál og mun ekki halda langa tölu. Ég vil lýsa yfir því að ég er fylgjandi því frv., sem hér um ræðir, efnislega, en ég þykist viss um að á frv. séu tæknilegir gallar og tel þá þann fyrstan og mestan, sem hv. þm. Jón Árm. Héðinsson gerði fyrst grein fyrir í gær og hv. þm. Halldór Ásgrímsson fjallaði um í ræðu sinni fyrir skemmstu, að ótalinn er sá fjöldi kvenna, og þ. á m. e. t. v. þær sem síst skyldi, sem yrði hér settur hjá um fæðingarorlof. Það eru þær konur t. d. sem hafa á höndum sér eitt eða tvö kornabörn fyrir og fá síðan það þriðja til viðbótar og hafa af þeim sökum ekki getað unnið úti 2–3 síðustu árin. Það eru sveitakonurnar og það eru sjómannskonurnar, og kynni svo að fara að þær konur, sem settar yrðu hjá við þessa lagasetningu, reyndust mun fleiri en hinar. Ég er ekki alveg viss um að með samþykkt þessa frv. næðist áfangi í sókninni til þess að allar konur fengju notið fæðingarorlofs. Ég er uggandi um að samþykkt frv. kynni jafnvel að reynast þröskuldur á þeirri vegferð. Annar megingalli á þessu annars ágæta frv. er sá að hér er til þess ætlast að fé verði tekið úr sjóði til framkvæmda í sambandi við þetta frv., - sjóði sem, er til annars ætlaður. Ég tek það enn fram að ég er efnislega fylgjandi þessu frv., en af þessum ástæðum, sem ég hef þegar rakið, gerist ég meðflm. að dagskrártill. þeirri sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson gerði grein fyrir áðan. Ég vil taka það hins vegar fram og bið hv. þm. endilega að minnast þess og gleyma því ekki að þessi dagskrártill. hefur ekki verið rædd í þingflokki Alþb. og mér er kunnugt um að til eru þeir menn í þingflokki Alþb. sem eru þessari dagskrártill. andvígir. Þessi dagskrártill. mun ekki tefja framgang þessa máls ef að verður unnið eins og flm. ætlast til. Eins og hv. 5. þm. Austf. greindi frá mundi frv., þótt að lögum yrði, ekki koma til framkvæmda fyrr en í jan. 1976, og verði hæstv. ríkisstj. við áskorun þm. um það að leggja fram frv. um fæðingarorlof þar sem svo verði um hnútana búið að allar konur njóti þessara hlunninda - verði hæstv. ríkisstj. við þessum tilmælum að leggja slíkt frv. fram þegar á haustþingi. þá gefst hv. Alþ. tími til þess að afgreiða það fyrir jólaleyfi. Ég vil enn ítreka þetta atriði, að þingflokkur Alþb. hefur ekki fjallað um þessa dagskrártill. og mér er kunnugt um að ekki ríkir einhugur um hana í þingflokknum. En til sannindamerkis um að mér er það fullkomin alvara, mér er það alhugað að fylgja efni þessa frv. fram, þá vil ég nú lýsa yfir því að fari svo að hæstv. ríkisstj. verði ekki við tilmælum Alþ. samkv. þessari dagskrártill., ef samþ. yrði, um að leggja fram frv. um fæðingarorlof á haustþinginu, þá mun ég fara þess á leit við hv. flm. þessa frv. á vetri komanda að fá að verða þess heiðurs aðnjótandi að verða meðflm. að þessu frv. eða öðru álíka er málið yrði tekið upp að nýju, og þá mundi ég eigi hirða um úr hvaða sjóði, sem Alþ. hefði tök á, þeir peningar yrðu teknir sem með þyrfti til þess að hrinda þessu máli fram.



Herra forseti. Strax og ég sá þetta mál sýndist mér það gott mál og þarft. Hins vegar, á þeim stutta tíma sem við höfum haft það til meðferðar í þessari d., þá hef ég hlustað á ýmis rök bæði með og móti og ég hef einnig sannfærst um að þetta mál þarf að skoðast töluvert betur í heild sinni. Það er einkum tvennt sem ég ber fyrir brjósti. Í fyrsta lagi þarf slíkt fæðingarorlof að ná til allra kvenna í landinu. Að vísu er nokkur hópur sem nýtur þess nú, og segja má að hér sé mikilvægt skref stigið í rétta átt. En ég tel þó að það væri æskilegra að skoða sem fyrst hvernig má láta þetta ná til allra kvenna. Í öðru lagi sýnist mér einnig ljóst að ekki hefur verið nægilega athugað hvort Atvinnuleysistryggingasjóður getur staðið undir þessum útgjöldum án þess að fá viðbótartekjustofn. Nú hefur meiri hl. n. í þessari d. lagt til að breyting verði gerð á 2. gr. þessa frv. þannig að lögin taki ekki gildi fyrr en 1. jan. 1976. Það breytir töluvert mínum viðhorfum. Mér sýnist að hér skapist þá rúm til þess að skoða betur á hvern máta megi tryggja, eins og ég sagði áðan, öllum konum í landinu slíkt fæðingarorlof og tekjur í þessu skyni. Komin er fram frávísunartill. sem ég tel að mörgu leyti eðlilega. Ég mun fylgja þeirri frávísunartill. ef brtt. n. um gildistíma nær ekki fram að ganga. Hins vegar ef sú till. nær fram að ganga, sýnist mér að skynsamlegra sé að samþykkja þetta frv., en bæta við ákvæði til bráðabirgða þar sem ríkisstj. verði gert að skoða þetta mál nánar, kanna á hvern hátt megi veita öllum konum í landinu sambærilegt fæðingarorlof og jafnframt skoða tekjustofninn. Gætu þá legið fyrir upplýsingar um slíkt áður en lögin taka gildi og a. m. k. hugmyndir um á hvern máta að þessum málum yrði áfram unnið. Þetta tel ég mjög mikilvægt og hef því ákveðið að leggja fram brtt. um ákvæði til bráðabirgða svo hljóðandi: „Fyrir 1. jan. 1976 skal ríkisstj. láta kanna á hvern máta megi veita öllum konum: í landinu sambærilegt fæðingarorlof og tryggja tekjustofn í því skyni.“ Mér sýnist að tími sé nægur til þessa fyrir 1. jan. 1976 og mér sýnist að þetta leysi þann vanda sem við höfum hér verið að ræða um. Mér sýnist raunar allir vera fylgjandi þessu máli í grundvallaratriðum og hér sé því leið til þess að ná saman endum og fá samkomulag hér í d. um þetta mál. Ég legg þessa till. fram skrifl. Hún er sömuleiðis of seint fram komin og vil ég biðja hæstv. forseta að leita afbrigða.

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs, svo áliðið sem er fundar og fundartíma, ekki til þess að lengja umr., heldur aðeins til að lýsa afstöðu minni til þeirra till. sem hér hafa komið fram, annars vegar dagskrártill. og hins vegar till. hv. 2. þm. Vestf. sem lýst var áðan. Vil ég í því sambandi mæla með því að till. hv. 2. þm. Vesti., Steingríms Hermannssonar, verði samþ. og þar með brtt. við það frv. sem hér er til umr. um að gildistakan eigi sér stað frá og með 1. jan. 1976. Ég tel að með samþykkt frv. sé skref stigið til þess að tryggja fleiri konum í landinu fæðingarorlof en nú hafa það og það geti ekki verið rök gegn frv. að það tryggi ekki öllum konum í landinu slíkt fæðingarorlof. Með samþykkt frv. fjölgar mjög þeim konum í landinu sem mundu njóta slíks fæðingarorlofs. Við höfum hins vegar núna um árabil unað því fyrirkomulagi að aðeins starfskonur hins opinbera hafa notið þessa réttar. Um þá brtt., að gildistakan eigi sér ekki stað fyrr en um áramót, er það að segja að fjárráð Atvinnuleysistryggingasjóðs skerðast ekki á yfirstandandi ári og þegar fyrir liggur fjárhagsáætlun fyrir sjóðinn á næsta ári, þá er unnt að gera ráðstafanir til þess að hann geti sinnt ætlunarverki sinu að öllu leyti jafnframt því sem hann tekur þetta verkefni að sér að því takmarkaða leyti sem nær til kvenna í launþegasamtökunum. Það er eðlilegt, þar sem þetta er skref í átt til þess að tryggja fleiri og fleiri konum í landinu fæðingarorlof, að jafnhliða samþykkt slíks frv. sé samþykkt allsherjarkönnun á því hvernig haga megi þessum málum í framtíðinni og undir það vil ég gangast. Hins vegar þykir mér dagskrártill, ekki eins aðgengileg frá mínu sjónarmiði séð og ákvæði það til bráðabirgða sem gert er ráð fyrir samkv. till. hv. 2. þm. Vestf. Ég vil því mjög gjarnan verða við áskorun hv. þm. um að þdm. geti fallist á þessa málamiðlun og m. a. stytt þennan næturfund með þeim hætti, en um leið - og það er auðvitað aðalatriðið - stigið mikilvægt skref til þess að tryggja rétt kvenna að þessu leyti.



Herra forseti. Það er orðið nokkuð áliðið fundartíma, en það er víst ekki, svo að ég viti til, boðaður fundur fyrr en hálfellefu í fyrramálið í Sþ. svo að það er nægur tími enn til þess að ræða mál þess vegna. Ég ræddi þetta mál nokkuð í nótt, þegar það kom hér fyrst til umr. í þessari hv. d., og benti sérstaklega á þá hættu sem ég taldi sem stjórnarmaður í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs að fælist í því að leggja þessar skuldbindingar á sjóðinn án þess að nokkuð annað kæmi á móti. Ég tók mjög skýrt fram þá og endurtek enn á ný að þetta er réttlætismál, og ég vakti einmitt athygli á því og endurtek það enn á ný að ég vildi einnig að þær konur, sem tækju að sér kornabörn, fengju frí. Það er ekki hægt að kalla það fæðingarorlof, heldur frí á launum til þess að sinna sínum kornabörnum á fyrstu vikum eða mánuðum sem þau eru samvistum við þær. Og í nágrenni við okkur er þetta í gildi. En það varð vissulega mikil breyting á frv. í n. þessarar hv. d. þegar hún lagði til að gildistöku laganna yrði frestað til 1. jan. n. k. því að hitt var að dómi sjóðsstjórnarinnar gersamlega ábyrgðarlaust. Þetta segi ég ekki vegna þess að þarna sé um að ræða ómerkt hlutverk, heldur vegna þess að í fyrsta lagi er fjárhagur Atvinnuleysistryggingasjóðs þannig gagnvart því meginhlutverki sem hann á að standa undir, þ. e. a. s. atvinnuleysistryggingabótum, að vegna þess eins væri mjög óskynsamlegt að samþykkja nýjar skuldbindingar á sjóðinn eins og ástatt er í dag án þess að á móti komi einhver tekjuöflun. Í öðru lagi hefur það verið meining sjóðsstjórnarinnar að geta að einhverju leyti veitt lán til atvinnuuppbyggingar í sveitarfélögum og einstaklingsrekstri og öðru slíku. Það voru hugmyndir um að veita lán til hafna, til iðnaðar, til fiskiðnaðar, vatns- og hitaveitna, félagsheimila, þar er átt við orlofsheimili verkalýðsfélaganna sem á undangegnum árum hafa fengið lán úr þessum sjóði. Síðan eru hin umdeildu áhættulán sem eru veitt til staða, sem brýna ástæðu ber til að hlaupa undir bagga með. Ég nefni hér nokkur atriði sem sjóðsstjórnin hafði í huga auk þess að sinna sinni frumskyldu, að geta greitt út atvinnuleysistryggingabætur er til slíks kæmi. Og það kom fram á fundi stjórnarinnar ásamt n. þessarar hv. d. í morgun, að í s. l. viku varð þegar hér í Reykjavík innan eins verkalýðsfélags um að ræða hálfrar millj. kr. bætur, innan verkakvennafélagsina Framsóknar, vegna þess að hér er atvinnuleysi vegna stöðvunar í tilteknum rekstri. Þetta voru mín varnaðarorð í nótt um það að leggja ekki í þessar skuldbindingar - þó að þær séu vissulega þess verðar í sjálfu sér - leggja þær ekki á Atvinnuleysistryggingasjóð án þess að á móti komi einhverjir tekjumöguleikar til þess að tryggt verði að sjóðurinn geti staðið við þær skuldbindingar sem hann þó fyrst og fremst á að standa undir. Í öðru lagi vakti ég athygli á því að ekki hefði verið haft samráð við aðila vinnumarkaðarins sem 1955 stóðu að því - og var það einn liður í lausn vinnudeilnanna þá - að stofna þennan sjóð. Þetta ákvæði hafði ekki fyrr en í morgun verið borið undir þá. Varðandi meðferð mála hér á Alþ., eins og einhver hv. þm. kom hér inn á, get ég að vissu leyti verið sammála um að nú á síðustu dögum er þar um að mínu viti of hraðar afgreiðslur að ræða sem þýða of lítinn tíma til þess að kanna málin. En þetta er ekkert nýtt að mínum dómi. Þó að ég hafi ekki verið hér nema endrum og eins síðan 1963, þá er það held ég nokkuð algild venja að í síðustu viku þingsins geti þm. verið sammála um að þá sé um óæskilega hröð vinnubrögð á stundum að ræða. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. frsm., að það er í dag stór hópur kvenna sem nýtur þessara réttinda, þ. e. a. s. þær konur sem eru í störfum hjá opinberum aðilum. Og ég ítreka það mjög enn á ný að ég tel að það eigi að vera fleiri konur sem njóta þessara réttinda. En ég vil ekki deila við lækninn um það sem hann sagði hér að það væri vaxandi áhugi á því hjá ungum konum að skapa sér tækifæri í vaxandi mæli til að hafa börn sín lengur á brjósti. Það fer a. m. k. tvennum sögum af því og ég hef heyrt ýmsa menn hafa áhyggjur af því að hinar ungu konur í dag hefðu minni áhuga á slíku en þeirra formæður ég minni áhuga en vert væri. En það kemur ekki þessu máli alfarið við. Ég hef hér vikið að því sem var eitt meginatriðið í aths. mínum s. l. nótt, þ. e. a. s. varað við stöðu Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég viðurkenni að hv. n. þessarar d. tók þetta til greina þó að hv. n. Nd. liti fram hjá þessu alvarlega atriði algerlega. Dagskrártill. okkar um að fela ríkisstj. að undirbúa frv. og leggja fram strax í upphafi næsta reglulegs þings, er að mínum dómi ekki til þess að fresta málinu, miðað við þá till. sem hv. heilbr.- og trn. þessarar hv. d. hefur nú þegar lagt fram. Ég ber það traust til ríkisstj. að hún muni standa að því að leggja þessa löggjöf fram. Till. hv. 2. þm. Vestf. er á vissan hátt efnislega shlj. okkar till., nema hún kannske gengur enn þá lengra að því leyti til að við tökum ekki fram að öllum konum skuli tryggt fæðingarorlof. Það væri vissulega ákaflega gott að geta tekið stökkið allt í einu. Við vildum ekki leggja það til á þessu stigi. En ég fagna því ef það getur orðið niðurstaða könnunar og athugunar og undirbúningsstarfs ríkisstj., eins og hann leggur til í sinni till, Það, sem þá fyrst og fremst greinir á um, er að við höfum ekki, hinir 4 flm. dagskrártill., kveðið jafnfast að orði um að þarna skuli öllum konum skilyrðislaust og í einum áfanga vera tryggð þessi réttindi. Það var ekki tekið fram hjá okkur. Við höfðum málið opnara í báða enda en hér er kveðið á um. En til þess að lengja ekki umr. frekar en ástæða er til á þessu stigi og ef það er augljóst og liggur fyrir að ríkisstj. muni leggja fram og gera sínar ráðstafanir til þess að megintilgangi þessa lagafrv. verði náð, þá er tilganginum fyrst og fremst náð og með tilvísun til þessa munum við draga till. okkar til baka til 3. umr.



Herra forseti. Ég hafði reyndar beðið um orðið til þess að skora á flm. að draga till., sína til baka til 3. umr., þannig að fengi að reyna á þetta ákvæði til bráðabirgða. Það hefur verið gert svo að ég þakka þeim fyrir það. Ég vil aðeins leiðrétta einn misskilning sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni. Ég geri að sjálfsögðu ekki ráð fyrir því að í einu stökki nái slíkt fæðingarorlof til allra kvenna í landinu. Þvert á móti tók ég greinilega fram í minni ræðu að ég teldi að það yrði að gerast í áföngum.

Frsm. (Oddur Ólafsson) : Herra forseti. Þetta eru allmerkar umr. sem hér hafa farið fram. Allir virðast hafa brennandi áhuga á því að útivinnandi konur fái sitt fæðingarorlof og vísasta leiðin til þess sé að vísa málinu til ríkisstj. Fyrir tveimur klst. var verið að afgreiða mál í Nd. Alþ. Þetta var félagslegt réttlætismál. Það átti að leiðrétta stöðu hóps sem hefur orðið út undan á undanförnum árum. Þetta mál var afgreitt á þann hátt að því var vísað til ríkisstj. Þegar ég fékk fregnir af þessu máli var mér tjáð að málið hefði verið drepið, og ég hef hingað til skilið störf Alþ. þannig að það væri ekki sama að fá samþykkt lög og að senda málið til ríkisstj., jafnvel þótt um góða ríkisstj. sé að ræða. Því kemur mér þetta nokkuð á óvart. Allir virðast hafa brennandi áhuga á að dagasetning komi um þessi efni, en þeir vilja bara ekki samþykkja frv., heldur vísa málinu til ríkisstj. Þeir eiga þess kost að fá lög sem tryggja útivinnandi konum verkalýðsstéttanna fæðingarorlof frá næstu áramótum. En þeir telja það vænlegri leið að vísa málinu til ríkisstj. Þetta finnst mér svolítið erfiður rökstuðningur. Ég get ekki tekið allt of alvarlega þá fullyrðingu að Atvinnuleysistryggingasjóður sé í einhverri hættu þótt hann taki á sig 75–100 millj. kr. greiðslu á ári. Þetta er sterkasti sjóður landsins sem hefur um 650–700 millj. kr. tekjur á ári. Hann bindur að vísu fé sitt samkv. lögum, og það kann að þurfa að breyta því eitthvað. Til þess gefum við 6 mánaða frest, og ég held að það hljóti að finnast leið á þeim tíma til þess að opna eitthvað þeirra fjármagn. Mér finnst í sjálfu sér að þetta verkefni liggi nær Atvinnuleysistryggingasjóði heldur en að lána í húsbyggingar í landinu. Það er ekki því að neita að tilgangur Atvinnuleysistryggingasjóðs er að bæta tekjutap þeim frísku meðlimum sjóðsins sem missa af sínum launatekjum, og þarna er um fríska aðila að ræða sem ekki geta sinnt atvinnu sinni og missa þess vegna af launatekjunum. Það er því alls ekki að mínu áliti fjarri hinum upphaflega tilgangi sjóðsins að veita bætur í svona tilfellum. Þess vegna er ég á móti dagskrártill., styð hins vegar af heilum hug till. hv. 2. þm. Vestf. og vona að hún verði samþykkt.



Herra forseti. Við höfum margítrekað það, flm. þessarar dagskrártill., að við erum miklir stuðningsmenn þess að það verði komið á fæðingarorlofi. Hins vegar teljum við að það sé ekki sæmandi þessari stofnun að afgreiða þetta mál á þennan hátt, án þess að það séu gerðar till. um það á hvern hátt tekna skuli aflað eða hvaða kvaðir skuli felldar niður. Ég vil lesa þessa dagskrártill., en hún segir svo: „Þar sem í till. heilbr.- og trn. þessarar hv. d. er lagt til, að lög þessi komi ekki til framkvæmda fyrr en 1. jan. 1976, og með tilvísun til þess, að lagaákvæði þessi þurfi nánari athugunar við, samþykkir d. að fela ríkisstj. að semja frv. til l. um málið, er verði lagt fram í upphafi næsta reglulegs Alþ., og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.“ Við teljum að það ætti að vera nægileg trygging með því að samþykkja þessa till. að ríkisstj. framkvæmi þetta, semji lög sem tryggi þennan rétt, lög sem tryggi meira jafnrétti en gert er ráð fyrir í frv. Við munum því vilja láta reyna á þessa dagskrártill.



Herra forseti. Það er rétt sem fram kom hjá hv. frsm. Þetta er öflugur sjóður eignalega séð, hann hefur miklar tekjur, áætlaðar tekjur eru 873 millj. En ráðstöfunarfé stjórnar sjóðsins er ekki í takt við eignir hans eða tekjur í ár. Og ráðstöfunarfé sjóðsins er ekki nema tæpar 340 millj. Það er búið að binda að verulegu leyti 340 millj. strax til húsnæðismála, verulega upphæð vegna aðstoðar við aldraða og svo mætti lengi telja. Ég er hér með tekjuáætlun sjóðsins og gjaldaáætlun sem sýnir ráðstöfunarféð. Ég vil - til þess að stytta tímann - ekki lesa meira en þessa tvo stóru liði sem sýna og sanna, að þrátt fyrir það að þetta sé einn öflugasti sjóður landsins er hann með svo til allt sitt fé bundið í verðbréfum, og þótt hann hafi þessar árlegu tekjur er þegar af löggjafanum búið að ráðstafa þeim, þannig að það eru ekki verulegar upphæðir eftir. Og þær koma í fyrsta lagi til þess að standa undir því meginhlutverki, sem sjóðnum er ætlað, að tryggja það að greiða atvinnuleysisbætur, - við getum öll verið sammála um að það sé óskandi að þær þurfi að verða sem minnstar, - en í öðru lagi að veita lán á hina ýmsu staði til þess að auka atvinnuöryggi.

Frsm. (Oddur Ólafsson) : Herra forseti. Heilbr.- og trn. Ed. hefur fengið til meðferðar frv. til l. um breyt. á l. um almannatryggingar. Það varðar íþróttafólk og er meginefni frv. að veita íþróttafólki, sem tekur þátt í íþróttaiðkunum, hvort heldur æfingum, sýningum eða keppni, aðild að slysatryggingadeild almannatrygginga. N. leggur til að frv. verði samþ. óbreytt.