Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram svohljóðandi fsp, til viðskrh. um olíuviðskipti við Breta: 1. Hver var hagnaður af olíuviðskiptum við Breta? 2. Er ætlunin að halda þeim viðskiptum áfram? Ég tel að þau viðskipti hafi verið upp tekin vegna mikils þrýstings, bæði í blaðaheimi og eins hér á Alþingi, - þrýstings frá mönnum sem töldu sig vita allt um olíuviðskipti. Þess vegna hlýtur að vera fróðlegt að fá úr því skorið, hvort þessi viðskipti hafi verið Íslendingum hagstæð og hvort það sé rétt stefna, sem upp hefur verið tekin, að leggja á það höfuðáherslu að við aukum olíuviðskipti við það sem kölluð hafa verið „vinveitt ríki“. Mér þykir sanngjarnt að fá það alveg á hreint hvað sú vinátta kostar.



Herra forseti. Eins og alkunna er varð gífurleg olíuhækkun á árinu 1979 í kjölfar þess er olíuframleiðslan í Íran féll að miklu leyti niður sökum innanlandsófriðar. Við samdrátt framleiðslunnar og yfirvofandi olíuskort hófst linnulaust kapphlaup um þá olíu sem var til sölu á frjálsum markaði. Það kapphlaup að fylla í eyður, sem þannig höfðu myndast, svo og um birgðaaukningu olli einhverri mestu verðsprengingu á almennum olíumarkaði sem sögur fara af, að árinu 1973 undanskildu, þannig að olíuverð hefur nær þrefaldast í verði á tímabilinu 1. jan. 1979 til 1. mars 1981. Mest varð verðhækkun olíuvara 1979 á hinum svokallaða Rotterdam-markaði, sem olíusamningur okkar við Sovétríkin byggðist á. Í því ástandi, sem skapaðist í olíuviðskiptum árið 1979, urðu Íslendingar óvenjuilla úti, og þegar ljóst var hvert stefndi var að bestu manna yfirsýn talið rétt og skylt að leita jafnhliða annarra markaða um hluta viðskipta landsmanna, þar sem unnt væri að semja um fast verð og verð til lengri tíma, en olíuverð í samningum okkar við Sovétríkin hefur alltaf miðast við dagverð og hin síðari ár við svokallað Rotterdam-verð, sem er uppboðsverð á olíu í Rotterdam. Eitt helsta verkefni olíuviðskiptanefndar, sem sett var á laggirnar 1979, var því að leita hagkvæmari olíuviðskiptakosta. Sá kostur, sem varð ofan á, var að ganga til samninga á s. l. ári við breska ríkisolíufyrirtækið BNOC um kaup á allt að 100 þús. tonnum af gasolíu á síðari helmingi ársins 1980 og allt að 100 þús. tonnum árið 1981, en samningurinn gildir áfram nema honum verði sagt upp með löglegum fyrirvara, þ. e. fyrir 1. júlí þessa árs. Þótt samningurinn við BNOC geri ráð fyrir nokkuð föstu verði hefur reyndin orðið sú, að Rotterdam-markaður hefur verið allstöðugur s. l. hálft ár eða rúmlega það og fallið nokkuð niður fyrir verð BNOC, svo að í peningalegum skilningi hefur breski samningurinn enn sem komið er reynst okkur dýrari en Rotterdam-verðmiðun hefði leitt af sér. Enn þá er ósamið um verð á þeim 40 þús. tonnum af gasolíu sem BNOC á eftir að afgreiða á þessu ári. Svo að spurningunni: „Hver var hagnaður af olíuviðskiptum við Breta?“- sé svarað beint er hann því miður - a. m. k. enn þá - enginn í peningalegum skilningi, heldur hallast töluvert á í þeim efnum. Það er að vísu eftir að semja um 40 þús. tonn og ekki séð fyrir hvaða verð verður á Rotterdam-markaði þegar að þeim kaupum kemur. Þannig er ekki hægt að svara því nú hverjar lyktirnar verða í þessum samningamálum og hver fullnaðarsamanburður verður fyrr en þessum viðskiptum er að fullu lokið. Hins vegar er vert að leggja alveg sérstaka áherslu á það, að þegar á allt er litið, ekki hvað síst öryggi aðdrátta, fer ekki milli mála að hverri þjóð er stórum aukið öryggi búið í því að eiga kost á eldsneytisföngum úr fleiri átt en einni. Er ekki vitað um neitt þjóðland, sem ekki býr að eigin olíu, sem viðar ekki að sér eldsneyti ekki aðeins frá 1–2 löndum, heldur frá fleiri löndum samtímis, bæði vegna jöfnunar á hugsanlegum verðsveiflum, styrkari samningsstöðu og öruggari aðdrátta. Ef litið er til öryggissjónarmiðanna út af fyrir sig má tvímælalaust telja hag að BNOC-samningunum þótt ekki sé um hagnað eða ágóða að ræða í venjulegum skilningi verslunarviðskipta. Í þessu sambandi er vert að vitna í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. Þar segir m. a. svo með leyfi hæstv. forseta: „Áhersla skal lögð á að tryggja landsmönnum nauðsynlegt magn af olíuvörum með sem hagstæðustum kjörum og með samningum til langs tíma frá fleiri en einum aðila af öryggisástæðum.“ Um síðari spurninguna: „Er ætlunin að halda þeim viðskiptum áfram?“ - er því til að svara, að ég mun eiga fund með forsvarsmönnum BNOC á næstunni þar sem áframhaldandi viðskiptamöguleikar verða ræddir. Byggist það að verulegu leyti á niðurstöðum þeirra viðræðna svo og framhaldsviðræðum í byrjun maímánaðar n. k., hvort um áframhald verður að ræða eða ekki. Æskilegt væri að svo yrði, en þó á þann veg að okkur Íslendingum stæðu til boða lægra og raunhæfara verð en núgildandi samningur við BNOC kveður á um. Ég tel rétt sem hluta af þessu svari að gera til viðbótar í örstuttu máli grein fyrir því sem gerst hefur í olíuviðskiptum síðan ég tók við embætti viðskrh. Hinn 11. sept. 1980 var undirritaður rammasamningur til næstu fimm ára við Sovétríkin. Hluti þess viðskiptasamnings fjallar um kaup á olíuvörum. Samkv. rammasamningnum kaupum við af Sovétríkjunum 100–190 þús. tonn af gasolíu á hverju ári, 110–180 þús. tonn af bensíni á ári hverju. Í samræmi við þennan rammasamning var svo gerður viðskiptasamningur ársins 1981 um kaup á þessu ári frá Sovétríkjunum: Gasolía 100 þús. tonn, en þar er ársþörf okkar talin nema 220 þús. tonnum, svartolía 110 þús. tonn, þar er ársþörfin áætluð 170 þús. tonn, og bensín 70 þús. tonn, en þar er ársþörfin talin 90 þús. tonn. Í annan stað var undirritaður samningur við British National Oil Corporation í apríl 1980 um kaup á 100 þús. tonnum af gasolíu árin 1980 og 1981 hvort ár. Samkv. þessum samningi keyptum við 60 þús. tonn 1980. Það er minna en um var samið vegna þess að neysla gasolíu hefur minnkað. Er það aðallega af tveimur ástæðum: Húsahitun með olíu hefur minnkað, dregist saman, og einnig hafa fleiri og fleiri togarar farið að nota svartolíu í stað gasolíu áður. Hvort áframhald verður á því er annað mál, vegna þess að svartolía hefur hækkað verulega á heimsmarkaði á þessu ári og seinustu mánuðum síðasta árs. Á þessu ári verða keypt 80 þús. tonn af BNOC og hafa þegar verið flutt inn 40 þús. tonn, þannig að við eigum eftir að flytja inn frá þeim 40 þús. tonn á árinu. Þá hafa verið gerðir samningar um kaup á 20 þús. tonnum af svartolíu frá BNOC á þessu ári. Auk þessa flytja olíufélögin inn olíuvörur, svo sem smurolíu og ca. 40–50 þús. tonn af gasolíu, og kaupa þær vestan tjalds af ýmsum aðilum. Ég vil geta þess til viðbótar, að það hafa farið fram ítarlegar viðræður við Norðmenn, Statoil í Noregi, um hugsanleg olíuviðskipti. M. a. fóru fram viðræður í Osló í seinustu viku við Statoil þar sem kannaðir eru möguleikar á viðskiptum við Norðmenn á næstu árum. Enn þá hefur ekki á það reynt hvað þau viðskipti verða hagkvæm, en upplýsingar um það munu liggja fyrir innan skamms og þá er að bera saman viðskipti við BNOC og Norðmenn áður en teknar verða ákvarðanir um af hverjum við kaupum. Ég á ekki von á að við fáum keyptar olíuvörur, hvorki frá Norðmönnum né Bretum, á nemum sérstökum vildarkjörum. Þar gildir heimsmarkaðsverð yfirleitt, eins og um olíuvörur yfirleitt. Það eru misjafnir mælikvarðar sem eru lagðir til grundvallar í olíuviðskiptunum. Hann svokallaði uppboðsmarkaður eða Rotterdam-markaður yggir á því, hvað framboð og eftirspurn er mikið á olíuvörum, og sveiflast gjarnan gífurlega upp og niður, alveg frá allt að 300 dollurum á tonnið af gasolíu niður fyrir 200 dollara á einu ári. Hann er frekar hagstæður um þessar mundir eða rúmlega 300–310 dollarar á tonn. Samningurinn við BNOC, sem við byggjum á nú, er um 335–340 dollarar á tonnið, en hvort Rotterdam-markaður helst stöðugur eða ekki veit raunverulega enginn. Ég geri þó frekar ráð fyrir að hann verði stöðugur á næstu mánuðum. Til viðbótar við þetta hefur verið rætt við ýmsa aðila, allmarga, sem vilja koma á viðskiptum við Arabalöndin, en þau mál eru allt öðruvísi vaxin vegna þess að þau byggja fyrst og fremst á því að kaupa jarðolíu, óhreinsaða olíu, og láta hreinsa hana til innanlandsnota. En það er allt annað mál.



Herra forseti. Ég er sammála hæstv. viðskrh. um það, að viðskipti af þessu tagi verði ekki metin á grundvelli stundaruppgjörs. Ég held að þingheimi hljóti að vera ljóst að sveiflurnar, sem við höfum mátt búa við á Rotterdam-markaði, þær einar sér, hvað sem verðlaginu að jafnaði líður, hafi verið mjög óþægilegar og við höfum oft fengið að reyna það, að jafnaðarverð á Rotterdam-markaði væri hærra en líkur benda til að við hefðum þurft að gefa fyrir olíu með öðrum hætti. Ég tel mjög mikilvægt í þessum efnum, að ekki séu öll egg í einni körfu, og tek undir þau sjónarmið hæstv. ráðh., að það sé öryggi að því að viða að sér olíu úr fleiri en einni átt. Ég tel að það beri að vinna að því áfram og hafa öll spjót úti og athuga líka um möguleika á kaupum á hráefni. Öryggisþátturinn í þessum málum verður ekki ofmetinn. En það er tvennt annað, sem varðar öryggi okkar í þessum efnum, sem ástæða væri til að drepa fáeinum orðum á. Olíuviðskiptanefnd skilaði áliti, eins og kunnugt er, og mælti þar m. a. með því, að við gerðumst aðilar að Alþjóðaorkumálastofnuninni. Sú aðild var undirbúin í tíð fyrrv. ríkisstj. og þá var undirbúið að skýrsla yrði samin um þetta efni. Sú skýrsla hefur verið samin og henni hefur verið dreift sem trúnaðarmáli. Nú vil ég spyrjast fyrir um það hjá hæstv. ráðh. hvort ekki sé hugmyndin að gera þessa skýrslu opinbera, en þó vildi ég ekki síður spyrjast fyrir um hvað dvelur það, að sótt sé um aðild að Alþjóðaorkumálastofnuninni sem olíuviðskiptanefnd taldi að væri mikið öryggisatriði fyrir okkur Íslendinga að vera aðilar að. Ég held að meginþorri þm. sé af þeim umræðum, sem þar hafa farið fram, þeirrar skoðunar, að öryggi mundi einmitt að því að við gerðumst aðilar að Alþjóðaorkumálastofnun. Að lokum, herra forseti. Ég tók eftir því nýlega, að það var haft eftir hæstv. ráðh. að nægilegt birgðarými fyrir olíuvörur væri hér í landinu. Þetta kom mér nokkuð spánskt fyrir sjónir. Ég vil spyrjast fyrir um það, hvort þarna hafi verið rangt eftir ráðh. haft. Ég kannast betur við það sjónarmið, að heldur þröngt sé um birgðarými í landinu og það sé eitt af því sem veldur öryggisleysi hér á landi. Ég vænti þess, að ráðh. geti svarað þessari spurningu, hvort það sé virkilega álit hans að birgðarými sé hér nægjanlegt eða hvort gripa skuli til ráðstafana til að auka birgðarýmið eða hvort hann sé í þessu svari sínu að gera ráð fyrir að þeir tankar, sem rísa munu í Helguvík, muni leysa það mál.



Herra forseti. Ég þakka viðskrh. fyrir svör hans þó að ekki hafi það komið fram í krónum, hver niðurstaðan væri af olíuviðskiptum við Breta, og einnig hafi það ekki komið fram hvort ætlunin væri að halda þeim áfram. Ég vil lýsa þeirri skoðun minni afdráttarlaust, að ég tel að við Íslendingar höfum ekki efni á öðru en að kaupa olíu þar sem við getum fengið hana með bestum kjörum og verðið eitt eigi að ráða því, hvar við verslum. Ég vil í þessu sambandi minna á að Vestur-Þjóðverjar hika ekki við að gera samninga um gaskaup m. a. frá Sovétríkjunum í mjög ríkum mæli þrátt fyrir að þeir séu gagnrýndir af öðrum þjóðum, m. a. Bandaríkjunum, fyrir að þetta sé of áhættusamt tiltæki. Ég hef ekkert á móti því, að keypt sé olía af vestrænum þjóðum, hvort sem það er af Norðmönnum eða Bretum, en ég óska eindregið eftir því, að viðskrh. leggi á það höfuðkapp, að þeir samningar séu ekki óhagstæðari en gerðir eru annars staðar, og tel að það sé nánast óverjandi að standa öðruvísi að þeim málum.



Herra forseti. Hv. þm. Kjartan Jóhannsson spurðist fyrir um Alþjóðaorkumálastofnunina, hvað því máli liði. Það er rétt hjá honum, að gerð hefur verið ítarleg skýrsla um það mál. Það hafa farið fram viðræður við fulltrúa Alþjóðaorkumálastofnunarinnar tvívegis í París og í annað sinn, að ég hygg, meðan hv. þm. var viðskrh. Þessar viðræður hafa leitt í ljós hvaða skuldbindingar það eru og hvaða réttindi það eru sem fylgja aðild að Alþjóðaorkumálastofnuninni. Ég hef látið það í ljós áður á Alþingi - gerði það fyrir skömmu í umr. í Ed. - að ég teldi koma til greina að Ísland gerðist aðili að Alþjóðaorkumálastofnuninni. Ég tel að það sé ýmislegt sem rökstyður að það sé skynsamlegt, m. a. öryggissjónarmið. Þetta mál er nú til meðferðar hjá ríkisstj., hefur verið rætt í ríkisstj., og er þar til meðferðar, og hún tekur sjálfsagt ákvörðun um það - ég skal ekki segja hvenær - hvort ákveðið verður að sækja um aðild að þessari stofnun. Þá vék þm. að birgðarýminu í landinu, hvort það væri nægilegt. Ég held að það skorti ekki mikið á að birgðarými fyrir olíuvörur sé nægilegt til þess að við eigum birgðir sem eru hæfilegar og getum treyst á ef eitthvað gerist í þessum málum. Ég held að tiltölulega mjög lítið þurfi til viðbótar til þess að birgðarýmið sé nægilegt, og ég held að Helguvíkurmálið hafi ekki nein áhrif á það mál sem slíkt. Ég er fylgjandi því, að við aukum birgðir okkar frá því sem verið hefur. Birgðirnar voru t. d. 1979, að því er mig minnir, 54 dagar að meðaltali. Ef við gerumst aðilar að Alþjóðaorkumálastofnuninni er lágmarkið 90 dagar eða þrír mánuðir. Við mundum áreiðanlega geta gerst aðilar að þeirri stofnun á þann hátt að auka birgðarými okkar, þar sem þarf, og olíubirgðir t. d. á nokkrum árum, 4–5 árum eða eitthvað því um líkt. Birgðir um s. l. áramót voru nokkuð miklar, það voru um 100 daga birgðir t. d. af gasolíu, en það eru miklar sveiflur í þessu og við förum býsna langt niður á stundum í sambandi við birgðir. En það er ákaflega þýðingarmikið að við stefnum að því að auka birgðir okkar hvað sem öðru liður. Það kostar peninga, ekki aðallega í auknum geymum, það er minnsti hlutinn af kostnaðinum, en kostnaðurinn er aðallega fólginn í því að greiða fjármagnskostnað af því að liggja með birgðir. Það er auðvitað ekki hægt að gera þetta án þess að hækka verð á olíuvörum. En ég álít að það sé sjálfsagt mál fyrir Íslendinga að stefna að því auka birgðir sínar í það mark sem gert er ráð fyrir meðal þeirra þjóða sem eru aðilar að Alþjóðaorkumálastofnuninni. Það er 21 þjóð, allar þjóðirnar, sem eru aðilar að Efnahags- og framfarastofnuninni, nema þrjár. Er sjálfsagt að vinna að því máli.



Herra forseti. Sjónarmið okkar sjálfstæðismanna varðandi olíukaup hafa áður komið fram hér á Alþingi, m. a. með flutningi till. okkar hv. 1. þm. Reykv., Geirs Hallgrímssonar. Þar er lýst svipuðum sjónarmiðum og fram komu nú hjá hæstv. viðskrh. og hv. 2. þm. Reykn. Ég fagna því, hversu sammála við erum um þetta mál. Það er ljóst að öryggisins vegna eigum við ekki að hafa olíuviðskipti aðeins við eina þjóð, heldur hafa viðskipti við fleiri aðila. Auðvitað eigum við að hafa eins hagkvæm viðskipti og mögulegt er hverju sinni, en öryggið hlýtur að sitja í fyrirrúmi.



Herra forseti. Þótt það komi ekki beinlínis fram í fsp. hefur það komið fram í umr. um fsp. að í ríkisstj. er verið að ræða aðild að Alþjóðaorkumálastofnuninni. Það er ljóst að útbúin hefur verið skýrsla og talsverð vinna hefur verið lögð í að undirbúa það mál. Ég fagna því, að hæstv. ráðh. skuli hafa lýst yfir stuðningi við aðild Íslands. Einhver fyrirstaða virðist þó vera í ríkisstj. Ef hæstv. ráðh. sér sér fært þætti mér vænt um að hann skýrði það frekar hér, hvort hugsanlegt sé að innan mjög skamms tíma megi búast við frv. frá ríkisstj. eða hvort opinberaðar verði þær skýrslur sem almenningur veit að til eru um þetta mál og manni skilst að séu jákvæðar í málinu. Í þriðja lagi er ástæða til að spyrjast fyrir um það, ef það gæti flýtt fyrir málinu, hvort hæstv. ráðh. treystir sér til að styðja frv. sem kæmi fram frá stjórnarandstöðunni um þetta mál.



Herra forseti. Skýrslunni, sem hefur verið gerð um Alþjóðaorkumálastofnunina, hefur verið dreift til þingflokka sem trúnaðarmáli, en ég sé enga ástæðu til að hún sé trúnaðarmál lengur. Þetta er skýrsla, sem fjallar um þetta mál efnislega, ræðir um hvaða rök það eru sem styðja að því að við gerumst aðilar að þessari stofnun sem er náttúrlega fyrst og fremst það að auka á öryggi okkar í orkumálum. Er sjálfsagt að senda hana út í stærra upplagi, t. d. til þingflokka og raunar einnig til annarra aðila, þannig að menn geti kynnt sér málið. Það er ekkert í skýrslunni sem er þannig að það þu~ að fara leynt að mínu mati. Ég skal ekki segja um það nú hvernig ríkisstj. hefur fjallað um þetta mál og tekið ákvarðanir og vil ekki svara neinu um það. Ekki vil ég heldur svara hv. þm. Friðrik Sophussyni um það, hvort ég muni fylgja frv. sem stjórnarandstaðan kann að bera fram. Það er nú til nokkuð mikils mælst að ráðherrar lýsi því yfir hér í hv. Alþingi að þeir muni styðja frv. sem stjórnarandstaðan kunni að flytja á Alþingi. Ég vil þess vegna, af ástæðum sem ég er viss um að hv. þm. telja eðlilegar, ekkert tjá mig um það.



Herra forseti. Á gamlársdag s. l. gaf ríkisstj. út brbl. um viðnám gegn verðbólgu, svo sem menn minnast. Þegar þetta skeði kom frá ríkisstj. það sem kallað var efnahagsáætlun ríkisstj. Þar var tekið fram að um leið og gjaldmiðli þjóðarinnar yrði breytt 1. jan. 1981 þannig að 1 nýkr. jafngilti 100 gkr. væru ákveðnar þær efnahagsaðgerðir sem nú skyldi greina, eins og segir í þessu plaggi. Þar eru margir töluliðir. En 14. tölul. þessa plaggs hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Vegna íbúðabygginga og kaupa skal stefnt að því að breyta skammtímalánum og lausaskuldum í föst lán til lengri tíma. Að þessari skuldbreytingu verði unnið á vegum viðskrn., Seðlabanka, félmrn. og Húsnæðisstofnunar ríkisins.“ Það er nokkuð óvenjulegt að það séu gerðar slíkar ráðstafanir í húsnæðismálunum og ég minnist þess ekki á síðari áratugum, en þó er það ekki að ófyrirsynju að það sé gert. Hvers vegna er það? Það er vegna ástandsins í lánamálum húsbyggjenda. Oft hefur ástandið verið miður gott í þeim efnum, en ég hygg að það fari ekki milli mála að aldrei hafi ástandið verið verra og erfiðara fyrir húsbyggjendur að afla lánsfjár til bygginga sinna en einmitt á síðustu misserum. Ég lít svo á að hæstv. ríkisstj. hafi gert sér grein fyrir þessu og andsvar hennar við þessu ástandi séu þær fyrirætlanir um að breyta skammtímalánum til húsbygginga í langtímalán sem hún gaf fyrirheit um á gamlársdag s. l. Hvað er það sem veldur þessu slæma ástandi? Það er fyrst og fremst það, hve hin almennu húsnæðislán, lán úr Byggingarsjóði ríkisins, eru lítill hluti af byggingarkostnaðinum. Þessi lán hafa alltaf verið of lág. En menn hafa oft og tíðum reynt að setja sér það markmið að hækka þau. Það hefur verið stefnumið í þessum málum að hækka íbúðalánin þannig að þau yrðu hærri hluti af byggingarkostnaðinum en áður. Það hefur gengið á ýmsu í þessu efni. Það var svo um 1959, að þá var talið að 28% af byggingarkostnaðinum væri það sem næmi lánum frá Byggingarsjóði ríkisins. Þetta fór smám saman batnandi á næsta áratug, þannig að 1971 var þetta hlutfall komið upp í 42%. 42% af byggingarkostnaði námu þá íbúðalánin. En á þeim áratug, sem síðan kom, miðaði ekki lengur í rétta átt í þessu efni, heldur öfuga átt þannig að 1980 voru lánin orðin 33% af byggingarkostnaði. Það er þessi þróun sem veldur hinu alvarlega ástandi í lánamálum húsbyggjenda. Það er ömurlegt til þess að vita, að þegar það fór fram gagngerð endurskoðun á húsnæðislöggjöfinni á síðasta þingi var þess ekki gætt að efla Byggingarsjóð ríkisins til þess að hann væri betur fær um að gegna sínu mikilvæga hlutverki en áður. Það var farin öfug leið í þessu efni og skyldum var bætt á og aukin verkefni Byggingarsjóðs ríkisins á sama tíma sem þýðingarmesti tekjustofn Byggingarsjóðsins - 2% launaskatturinn - var tekinn af honum. Það er því ekki að furða að ástandið sé slæmt, og það er því ekki að ófyrirsynju að hæstv. ríkisstj. vill gera eitthvað til þess að bæta hér úr. En nú skiptir máli hvernig það verður gert, hvers eðlis það er. Þess vegna hef ég leyft mér á þskj. 399 að bera fram eftirfarandi spurningar til hæstv. félmrh.: „1. Hvenær verður skammtímalánum og lausaskuldum vegna íbúðabygginga breytt í föst lán til lengri tíma? 2. Hvernig verður fjármagns aflað til hinna föstu lána? 3. Hver verða kjör hinna föstu lána: a) Vextir. b) Lánstími?“



Herra forseti. Þegar ríkisstj. hafði gengið frá efnahagsáætlun sinni um áramótin var tekin um það ákvörðun í ríkisstj. að setja sérstaka nefnd til að kanna með hvaða hætti best væri staðið að því að breyta skammtímaskuldum og lausaskuldum vegna íbúðabygginga í föst lán til lengri tíma. Í nefndinni áttu sæti Jón G. Sólnes, sem var formaður nefndarinnar, Grétar Þorsteinsson formaður Trésmíðafélags Reykjavíkur, tilnefndur af félmrh., Jón Júlíusson deildarstjóri, tilnefndur af viðskrh., Ólafur Jónsson formaður Húsnæðisstofnunar ríkisins, tilnefndur af stjórn stofnunarinnar, og Jón Ormur Halldórsson aðstoðarmaður forsrh. Nefndin vann hratt og vel og skilaði fyrir um það bil mánuði tillögum sínum. Síðan nefndin skilaði áliti sínu hafa þessi mál verið til meðferðar á milli ríkisstj., viðskrn. og bankanna og niðurstöður af hálfu bankanna eru að fást þessa daga. Það liggur sem sagt ekki fyrir í einstökum atriðum með hvaða hætti þessum málum verður háttað, en nefndin, sem fjallaði um málið, skilaði áliti fyrir fjórum vikum, eins og ég sagði, þar sem miðað var við að ákveðin skilyrði þyrfti að uppfylla til þess að menn fengju skemmri lánum sínum breytt í lán til lengri tíma. Það er alger samstaða á milli bankanna um þessi skilyrði, sem hér er um að ræða, sem umsækjandi þurfi að uppfylla til að fá lán samkv. þessum reglum. Þau skilyrði eru: 1. Að umsækjandi hafi fengið lán hjá Húsnæðisstofnun ríkisins á árunum 1978, 1979 og 1980 eða sé með lánshæfa umsókn samkv. núgildandi reglum stofnunarinnar. 2. Að umsækjandi eigi aðeins eina íbúð eða íbúðarhús, byggt eða keypt á þessum árum til eigin afnota. 3. Að umsækjandi skuldi 20 þús. nýkr. eða meira sem greiðast eiga upp á næstu þremur árum eða skemmri tíma. Undanskilin skulu skammtímalán veitt vegna væntanlegra húsnæðislána eða lífeyrissjóðslána. Í áliti nefndarinnar, sem lagt var fyrir ríkisstj. fyrir nokkrum vikum, eins og ég sagði, var gert ráð fyrir að þau lán sem hér yrði um að ræða, yrðu tengd lánskjaravísitölu Seðlabanka Íslands, sem sagt verðtryggð. Hins vegar hefur ekki verið tekin ákvörðun um það, til hversu langs tíma þessi lán verða. Þar hafa verið uppi hugmyndir um tímabil frá 7 og upp í 10 ár. Um vexti af þessum lánum hefur ekki endanlega verið tekin ákvörðun heldur, en gert er ráð fyrir að hér verði um að ræða svipuð kjör í meginatriðum og Húsnæðisstofnun ríkisins er með á sínum lánum, að teknu tilliti til lánskostnaðar hverju sinni. Gert er ráð fyrir því í þessum tillögum, og bankarnir hafa fallist á þær, að lánsfjárhæðin geti numið allt að 100 þús. nýkr. og verði veðsetning eignar þó aldrei hærra hlutfall en 65% af brunabótamati viðkomandi eignar. Í þeim viðræðum, sem farið hafa fram um þessi mál, hefur verið gert ráð fyrir því, að að þeim verði unnið í samvinnu Húsnæðisstofnunar ríkisins og viðskiptabankanna. Ég geri ráð fyrir því, að með þessum orðum sé í raun og veru svarað þeim fsp. sem hv. 4. þm. Vestf. hefur lagt hér fram, og ég geri ráð fyrir því, að niðurstaða úr þessum viðræðum muni liggja fyrir allra næstu daga. Hæstv. viðskrh. fjallar um þau mál sem snúa að bönkunum, eins og gefur að skilja, og ég geri ráð fyrir að niðurstöður úr þeim viðræðum eigi að geta legið fyrir allra næstu daga. Varðandi þann inngang, sem hv. 4. þm. Vestf. hafði hér um húsnæðismál, mætti margt segja. Hann hefur haldið mjög svipaðar ræður nokkuð oft hérna í þinginu frá því að ég tók við stjórn félmrn. Ég kannast við þennan tón. Í ræðu hans áðan kom í raun og veru ekkert fram annað en þessar venjulegu hrakspár um það húsnæðislánakerfi sem samþykkt var með lögum á Alþingi s. l. vor, það sé í raun og veru kerfi sem sé óalandi og óferjandi og í alla staði hið versta. M. a. kvartaði hann í ræðu sinni áðan yfir því, að í þessum húsnæðislögum hefði verið gert ráð fyrir stórauknum verkefnum. Hver eru þessi auknu verkefni sem gert er ráð fyrir í lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins frá því s. l. vor? Þau eru t. d. ýmsir sérstakir nýir lánaflokkar, svo að ég nefni dæmi: varðandi orkusparandi aðgerðir við breytingar á húsnæði, varðandi sérþarfir fatlaðra og fleiri dæmi mætti nefna um lánaflokka sem hér hafa verið teknir upp og skipta afskaplega miklu máli. Ég held að það skipti afskaplega miklu máli líka í þessu sambandi að menn athugi að með þessum húsnæðislögum var stigið það skref að lán eru mismunandi eftir fjölskyldustærð, þannig að lán til stærstu fjölskyldna hækka á þessu ári langt umfram verðlagsþróun á milli áranna 1980 og 1981. En þetta er að sjálfsögðu einskis metið af þeim sem jafnan reyna að finna það sem verst fer í lagasetningu eins og þessari. Þó gleyma menn því auðvitað alveg sérstaklega, og sérdeilis hv. 4. þm. Vestf., að í þessum lögum var gert ráð fyrir að fjármagna um þriðjung íbúðabygginga í landinu eða stefna að því á vegum Byggingarsjóðs verkamanna og honum voru tryggðar stórauknar tekjur frá því sem nokkru sinni hefur verið. Ég er því þeirrar skoðunar, að í þessum lögum, eins og þau voru úr garði gerð, felist í raun og veru félagsleg stórtíðindi sem skipti ákaflega miklu máli fyrir alla gerð samfélags okkar. Varðandi þau mál, sem hér er spurt um sérstaklega og snúa að bönkunum, vil ég segja það, að ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að nauðsynlegt væri að fella þjónustu bankakerfisins við húsbyggjendur í landinu í skipulegan farveg og tengja hana eins og kostur er við hið almenna opinbera húsnæðislánakerfi. Ég tel að þær viðræður, sem átt hafa sér stað að undanförnu um breytingu á skammtímaskuldum húsbyggjenda í lengri lán, séu viðræður um að koma á vísi að skipulegu samstarfi bankanna og hins almenna húsnæðislánakerfis. Ég tel að þar sé um að ræða þýðingarmikið skref. Það er ljóst, að niðurstaða um hvernig það verður útfært í einstökum atriðum mun fást núna allra næstu daga.



Herra forseti. Það þarf tæplega að rifja upp að það eru liðnir þrír mánuðir síðan ríkisstj. birti í efnahagsáætlun sinni að átak skyldi gert til að breyta skammtímaskuldum húsbyggjenda í lán til lengri tíma. Þau svör, sem ráðh. gaf hér áðan, gáfu til kynna að það kæmi niðurstaða bráðum, einhvern tíma á fjórða mánuðinum. En þau svör gáfu fleira til kynna. Þau gáfu til kynna að ýmsir kerfiskarlar og stofnanafólk hafi setið sveitt við að búa til flóknar reglur yfir það, hvaða húsbyggjendur eigi kost á lánum af þessu tagi, hvaða húsbyggjendur eigi að fá lengingu á lánum - og þau hafa setið sveitt við að reyna að koma sér niður á hvers konar kjör ættu að vera á þessum lánum. Á meðan bíða húsbyggjendur. Ég vil minna á, að lán þau, sem húsnæðismálastjórn ríkisins veitir til íbúðabyggjenda, eru innan við þriðjung af verði íbúðanna og oft ekki nema um það bil 25% af verði íbúðanna. Það kerfi, sem við höfum komið okkur upp, ætlast til þess, að ungt fólk eignist íbúðir með þeim hætti að útvega með öðrum hætti kannske um það bil 70% af íbúðarverðinu: á skammtímalánum með snöpum í bönkum, með því að ganga fyrir ættingja og vini, með því að slíta sér út og jafnvel með því að stunda undanslátt undan skatti með einum eða öðrum hætti. Þetta er sú leið sem ungt fólk neyðist til að fara við það kerfi sem við höfum komið okkur upp, - það kerfi sem gerir ráð fyrir að menn eignist íbúðir, en lætur þá ekki njóta lánafyrirgreiðslu til þess að eignast íbúðirnar með eðlilegum hætti. Ríkisstj. hefði verið nær að fara eftir frv. okkar Alþfl. manna, sem við lögðum fram í desembermánuði, um þetta efni. Þar er húsnæðismálastjórn gert að hækka lánahlutfallið stig af stigi, eins og hæstv. núv. félmrh. hafði samþykkt í fyrri ríkisstj. samkv. stefnumörkun Magnúsar H. Magnússonar, þannig að á þessu ári væru þó húsnæðislánin a. m. k. komin upp í 35% af verði staðalíbúðar eins og þær reiknast á þeim bæ. Í annan stað átti samkv. því að koma aðstoð bankanna í þann skipulega farveg sem ráðh. hafði hér fögur orð um áðan og liggur fyrir kvitt og klárt í tillögum okkar Alþfl.- manna. Bankarnir gefa þá íbúðabyggjendum kost á verðtryggðum lánum til 15 ára á lágum vöxtum. Nemur það hálfu því láni sem fengið er úr húsnæðismálastjórn. Þetta er hinn skipulegi farvegur. Þetta er það sem gera má til að koma til móts við húsbyggjendur. Með þessu móti væri komið hér sæmilega mannúðlegt samfélag, herra forseti, þar sem menn ættu von á því, að með lífeyrissjóðslánunum væru lánin komin yfir 70%. Það er eins og gerist hjá siðuðum þjóðum. Það kerfi, sem við höfum, er villimannlegt.



Herra forseti. Það er kannske að bera í bakkafullan lækinn að tala enn einu sinni um húsnæðismálin sem voru til afgreiðslu sem frv. hjá hv. Alþingi fyrir tiltölulega stuttu. Eitt er þó ljóst, að eftir að þau nýju lög tóku gildi hefur lítið sem ekkert breyst um fjárframlag ríkisins til Byggingarsjóðs ríkisins annars vegar og Byggingarsjóðs verkamanna hins vegar. Það er talið að hvert launaskattsstig skili 75 millj. nýkr. Í framlagi ríkissjóðs er þó aðeins gert ráð fyrir að 75 millj. gangi til Byggingarsjóðs verkamanna frá ríkinu, en 43 millj. nýkr. til Byggingarsjóðs ríkisins. Það er ljóst af þessum tölum að mikið vantar á að ríkisvaldið standi skil á þeim skatti sem sérstaklega var lagður á atvinnufyrirtækin og varð reyndar til í kjarasamningum í þessu skyni. Nú þegar allt er komið í þrot fer hæstv. ríkisstj. þá leið að taka að láni fjármagn sem verður til með almennum sparnaði í landinu. Um það er út af fyrir sig ekkert nema gott að segja. En þess ber að geta, að ávöxtunarkjörin á slíkum lánum eru líkast til á milli 51 og 53% ef gert er ráð fyrir 50% verðbólga í ár, eins og spár segja til um. Þetta verður að benda á, vegna þess að síðan kemur hæstv. ráðh. hér í ræðustól og segir að þetta sé liður í því að koma skipulegum hætti á lánamál til húsbyggjenda. Ég held að haldi fram sem horfir sé það kannske ekki út í bláinn að hæla hæstv. ráðh. fyrir að koma því kerfi á að Húsnæðisstofnun ríkisins verði óþörf. - Ég verð að segja það, að ef það gerist í framtíðinni, að venjulegir húsbyggjendur eigi aðgang að sparifjármunum landsmanna, þá er það vel. Þá gefst tækifæri til þess fyrir okkur hin, sem greiðum skatta, að láta ríkissjóð greiða þeim úr byggingarsjóði, sem sérstaklega þurfa á lánum að halda, en ekki að koma upp því kerfi sem gert var ráð fyrir í húsnæðislögunum nýju, að allir yrðu þurfalingar.



Herra forseti. Það hefur komið fram í umr. um þessa fsp., að tekið hefur nokkuð langan tíma að afgreiða þetta mál. Það er út af fyrir sig alveg rétt. Það hefur tekið talsverðan tíma, en til þess liggja alveg sérstakar ástæður. Félmrh. greindi frá því, að það hefði verið sett nefnd í málið og hún hefði skilað áliti sínu á skömmum tíma. Þessi mál eru þannig vaxin, að lausaskuldir fólks eru yfirleitt í bönkunum, hjá sparisjóðnum og síðan í byggingarvöruverslunum, bæði einkaverslunum og í kaupfélögunum. Það er ljóst að leita þarf samkomulags við bankana og við sparisjóðina um hvernig með þessi mál skuli farið, því að að langmestu leyti eru þessi lausaskuldalán hjá bönkum og sparisjóðum. Það voru þess vegna teknar upp viðræður við bankana og fulltrúa sparisjóðanna strax eftir að nefndin hafði skilað áliti sínu, og síðan hafa þessir aðilar verið að fjalla um málin og þau hafa verið í nokkurri biðstöðu á meðan. Þau eru ekki alveg einföld vegna þess að hér er um að ræða margs konar tæknileg vandamál sem þarf að leysa úr áður en endanlega er gengið frá þessum málum. Varðandi kjörin er mér óhætt að segja að það sé í öllum aðalatriðum samkomulag um þau. Ég vonast til þess, að náð verði fullu samkomulagi um þau alveg á næstunni, um það, hvernig þessu verður fyrir komið. Það getur auðvitað verið með ýmsu móti, en ríkisstj. leggur alveg sérstaklega áherslu á að þannig verði gengið frá þessum málum og um þau fjallað með þeim hætti að sem aðgengilegast verði fyrir einstaklingana og þeir geti fengið afgreiðslu sinna mála á einum stað, en þurfi ekki að ganga á milli margra stofnana og margra aðila til að fá þau leyst. Ein af ástæðunum fyrir því, að þetta hefur tekið sinn tíma, er sú, að sparisjóðirnir í landinu hafa lánað mikið af skammtímalánum einmitt vegna húsnæðismála. Það er talið að yfir 50% af ráðstöfunarfé sparisjóðanna liggi einmitt í lánum vegna húsnæðismála. Þess vegna hefur það verið erfiðara fyrir sparisjóðina en t. d. fyrir bankana að taka ákvarðanir um hvernig með þetta skuli farið. En eins og ég sagði áður held ég að samkomulag um þessi mál sé alveg handan við hornið og niðurstöður geti legið fyrir alveg á næstunni.



Herra forseti. Ég fagna þeim yfirlýsingum sem hér hafa komið fram um að þetta mál verði brátt í höfn. Ekki mun af veita. Ég verð satt að segja að undrast hvað dregist hefur hjá bönkunum að koma þessu í verk. Þarna hafa sjálfsagt ýmis fagleg atriði komið inn í og kannske togstreita hjá bönkunum einnig varðandi málið, en alla vega er ljóst að nefndin, sem ríkisstj. setti í þetta, vann fljótt og vel. Síðan hefur dregist allnokkuð að útkljá málið. Ég kom aðallega hér upp til að óska eftir því, að þegar frá þessum málum verður gengið verði gætt að ákveðinni mismunun sem mér sýnist að kunni að verða þarna á í sambandi við framkvæmdina, - mismunun sem getur orðið býsna alvarleg milli einstakra íbúðabyggjenda, - ef þetta á að taka einvörðungu til þeirra skulda sem eru bankaskuldir, - skulda sem eingöngu eru í bönkum eða sparisjóðum - en verslunarskuldir og ýmsar aðrar lausaskuldir, sem eru býsna þungar á metunum hjá mörgum einstaklingum, eiga algerlega utan við þetta að liggja. Ég er ekki viss um að það sé rétt skilið hjá mér, að svona sé í pottinn búið, en ef svo er mundi ég eindregið óska eftir því, að úr slíkri mismunun yrði bætt. Þarna er um alvarleg mál að ræða fyrir mjög marga sem hafa ekki átt greiðan aðgang að bankastofnunum til þess að fá þar lán og liggja með sínar lausaskuldir hjá verslunum og ýmsum öðrum.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. ræddi um hrakspár sem menn hefðu uppi í sambandi við Byggingarsjóð ríkisins. Sannleikurinn er sá, að það er engin furða þó að þær hrakspár séu uppi. Samkvæmt eldri lögum hefði Byggingarsjóður ríkisins fengið nálægt 17 milljörðum gkr. nú í ár af sínum mörkuðum tekjustofnum, en fær núna frá ríkissjóði 4.3 milljarða. M. ö. o.: hann fær ekki nema 1/4 af því sem hann hefði ella fengið. Það er rétt, að lánin verða svipuð og þau hafa verið. Ef menn eru ánægðir með það geta menn látið kyrrt liggja. En það, sem upp á vantar að Byggingarsjóður ríkisins fái það sem hann hefði átt að fá samkv. hinum gömlu mörkuðu tekjustofnum, er tekið að láni. Það er tekið að láni til styttri tíma og með hærri vöxtum en lánað er út, m. ö. o. með miklu verri kjörum. Þetta hlýtur auðvitað að leiða til þess, að Byggingarsjóður ríkisins getur aldrei hækkað lánahlutfall sitt og hlýtur að hjakka í sama farinu. Það er talað um að aukið sé framlagið til Byggingarsjóðs verkamanna. Það er alveg rétt. Það eru 7.5 milljarðar gamlir sem þangað fara. En það eru peningar sem teknir eru af Byggingarsjóði ríkisins. Það er ekkert nýtt fjármagn. Þessi lán, sem hér eru á dagskrá, hljóta að leiða til óþarfrar skriffinnsku. Það á að leita að skuldum hér og þar, leita að skuldum í búðum, leita að víxilskuldum út um allar trissur í stað þess að láta alla hafa einhverja ákveðna upphæð sem menn geti sótt um og fengið. Auðvitað tekur enginn þessi verðtryggðu lán nema hann þurfi á þeim að halda. Eina frambúðarlausnin er hækkun á lánshlutfalli Byggingarsjóðs ríkisins.



Herra forseti. Það hefur komið í ljós að það ákvæði í yfirlýsingu ríkisstj., sem er til umr. í dag, er eins og margt, sem birtist í efnahagsáætluninni, ákaflega lítið hugsað. Það virðist vera sem hæstv. ríkisstj. hafi á engan hátt verið búin að gera sér grein fyrir því, hvernig eða yfirleitt hvort hægt væri að efna margt af því sem þar stóð. Ég er ekki eins bjartsýnn og hæstv, viðskrh. um að lausn á þessum málum sé „ handan við hornið,“ eins og hann orðaði það. Ástæðan er m. a. sú sem hann drap á í ræðu sinni, að sparisjóðirnir í landinu hafa snúist mjög öndverðir gegn þessum hugmyndum sem ríkisstj. hefur sett fram. Sparisjóðirnir mynda net um land allt og sparisjóðirnir hafa lánað mikið fé til húsbygginga. Hafa það verið lán umfram það sem menn hafa átt kost á úr hinu almenna húsnæðismálakerfi eða úr lífeyrissjóðum. Forstöðumenn sparisjóða um allt land þekkja sjálfsagt best sitt heimafólk og vita hvar skórinn kreppir mest að. Þeir hafa því snúist öndverðir gegn því að eiga að hlíta því, að einhver sértilgreindur hópur af þeirra viðskiptavinum - hópur sem fékk húsnæðismálastjórnarlán á ákveðnu árabili - eigi að fá sérstaka fyrirgreiðslu sem að sjálfsögðu kemur niður á öðrum viðskiptavinum og öðrum þeim sem þurfa á slíkum lánum að halda. Ég hygg því að því miður sé þessi lausn ekki jafnauðveld og hæstv. ríkisstj. gefur til kynna. Þar við bætist einnig að nú er verið að óska þess við sparisjóðina og fara fram á það, að þeir kaupi í ríkum mæli skuldabréf af ríkissjóði. Þar með verður enn rýrt það fjármagn sem sparisjóðirnir sjálfir telja sig best umkomna að dreifa meðal viðskiptamanna sinna. Þessar aths. vildi ég láta koma fram undir þessari umr.



Herra forseti. Ég vil taka undir það, sem hér hefur komið fram, að dráttur á ákvörðun um þetta mál er orðinn leiðinlega langur og hefur áreiðanlega valdið mörgum tjóni. Hins vegar vil ég þakka þær upplýsingar sem hér hafa komið fram, að lausn þessa máls sé í sjónmáli. Aftur á móti lýsi ég furðu minni yfir því sem kom fram hér hjá hv. 6. þm. Reykv. Það voru upplýsingar um að sparisjóðir í landinu væru andvígir því að gera slíkar ráðstafanir fyrir viðskiptamenn sína. Það skil ég ekki og er mjög neikvætt ef satt reynist. Ég vil taka undir það, sem kom fram hjá hv. 2. þm. Austurl., að þessi lán þurfa að vera víðtækari en aðeins að ná til lausaskulda húsbyggjenda í bankastofnunum. Við vitum að slíkar skuldir liggja víðar. Fólk bíður vissulega eftir því, að staðið verði við þessa yfirlýsingu ríkisstj. Það kemur miklum fjölda húsbyggjenda örugglega vel í því ástandi sem er í þessum málum. Um húsnæðismálalöggjöfina sjálfa, sem nýafgreidd hefur verið hér á hv. Alþingi, mætti margt segja. Stefnan var vissulega sú að auka félagslegan þátt húsbygginga í landinu. Það hefur tekist að verulegu leyti. Það hefur komið fram núna að umsóknir um almenn lán til húsbygginga hafa mjög dregist saman. Ég get vel tekið undir vissa gagnrýni í sambandi við að lánstími þyrfti að vera lengri og hlutfall lána einnig hærra. Það kemur mér hins vegar vissulega spánskt fyrir sjónir að heyra fulltrúa Alþfl. tala um stefnu þeirra í húsnæðismálum. Hún var einfaldlega sú, að þeir lögðu til í því frv., sem lá fyrir Alþingi, að lánstíminn yrði 21 ár í staðinn fyrir 26 ár og vextir yrðu hærri en raunverulega varð. Þetta var ein aðalgagnrýni þeirra í sambandi við afgreiðslu frv. þannig að hér skýtur skökku við. En batnandi mönnum er best að lifa.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir þau svör sem hann hefur gefið. Það kom fram í máli hans, að ekki liggur allt ljóst fyrir í þessu efni. Hann gat um að menn þyrftu að skulda áður og menn þyrftu að eiga íbúð og svo hvað lánið gæti verið hátt. Það er sjálfsagt að hafa einhverjar reglur um þetta. En ég tek undir það sem kom hér fram hjá einum ræðumanni eða kannske fleiri, að ég óttast að sett verði upp of flókið kerfi til að þjóna þeim takmarkaða tilgangi sem þessu er nú ætlað. Það hefur verið talað um seinagang í þessu máli. Það hefur viðskrh. gert og einnig stjórnarþm., hv. 2. þm. Austurl. og 1. þm. Vesturl. Ég tek undir það. Mér sýnist að ríkisstj. hafi ekkert um þetta hugsað fyrr en eftir gamlársdag. Ég geng út frá því, að þessi nefnd, sem hefur unnið fljótt og vel, eins og hæstv. félmrh. sagði, hafi ekki verið skipuð fyrr en eftir að þessi fsp. kom fram - og það var 5. febr. s. l. - nema annað upplýsist. Ég vil auðvitað hafa það sem sannara reynist. En alvarlegast við þetta er að það er ekki verið að veita neinu nýju fjármagni til húsbyggjenda með þessu. Ef einhver framkvæmd verður í þessum efnum er aðeins verið að breyta formi lána. Ekkert nýtt fjármagn kemur inn. Ég bið menn að hafa það í huga. Það var þó þannig fyrir 25 árum, þegar síðast var leitað til bankanna formlega í þessum efnum. Það er kannske hliðstætt þessu, þegar lögin um Húsnæðismálastofnun voru fyrst sett. Þá var gert ráð fyrir með samningum við viðskiptabankana að þeir legðu fram 20 millj. á ári í tvö ár. En það var nýtt fjármagn. Samt þótti það ekki fullkomnara en svo í þá daga, að engum datt í hug að treysta á þetta til frambúðar til að byggja upp Byggingarsjóð ríkisins. Það var strax farið inn á þá braut að afla sjóðnum ákveðinna tekjustofna. Þá er það, sem hér hefur komið fram, náttúrlega mjög alvarlegt, ef sú fyrirgreiðsla, sem hér er um að ræða þótt takmörkuð sé, nær ekki nema til lausaskulda sem eru í bönkum eða lánastofnunum. Auðvitað hafa húsbyggjendur tekið lán og skulda víða annars staðar. Ég skal ekki ræða frekar um þetta svo augljóst sem það er. Við eigum eftir að sjá einhverja framkvæmd á þessu. En þó að framkvæmdin fari eftir vonum er hér ekki um neitt sérstakt umtalsvert átak að ræða í lánamálum þeirra sem byggja íbúðir. Hæstv. félmrh. sagði að ég væri með hrakspár um íbúðalánakerfið. Hvers vegna er hann að segja það? Hann er að færast undan því að sagður sé sannleikurinn um það sem hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. hafa gert í þessum málum á undanförnum misserum. En hæstv. ráðh. sleppur ekki við það. Hæstv. ráðh. sagði að ég væri að kvarta yfir því, að Byggingarsjóður ríkisins fengi stóraukin verkefni. Þetta er ekki rétt. Þetta er ekki sannleikanum samkvæmt. Ég var ekki að kvarta undan því áðan. Hæstv. ráðh. veit að í umr. um þetta á síðasta þingi, þegar rætt var um húsnæðislöggjöfina, lagði ég áherslu á mikilvægi þessa. En að hverju var ég að finna? Ég var að finna að því, að Byggingarsjóði ríkisins eru sett aukin verkefni án þess að auka tekjur sjóðsins eða ráðstöfunarfé. Þvert á móti er um leið kippt undan sjóðnum þýðingarmesta tekjustofninum. Það er þetta sem ég er að setja út á. Ég bið ráðh. að hafa þetta í huga og skjóta sér ekki undan þessum staðreyndum.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í tilefni af því sem hv. 1. þm. Vesturl. sagði. Hann sagði að gagnrýni okkar Alþfl.-manna hefði fyrst og fremst verið um lánstímann og vextina. Um lánstímann er það að segja að sáralitlu munar í árlegum greiðslum lántakenda á því, hvort lánið er til 21 árs eða 26 ára, ótrúlega litlu þegar um annuitets-lán er að ræða. Við töldum betra að hafa lánstímann styttri, en lána meira. Varðandi útlánsvextina er það að segja, að það er auðvitað grundvallaratriði, þegar til lengri tíma er lítið, að það sé ekki lánað út á lægri vöxtum en Byggingarsjóður þarf að borga sjálfur fyrir þau lán sem hann tekur. Það tæmir hann auðvitað. Það, sem við gagnrýnum fyrst og fremst, er að um leið og Byggingarsjóði er falið að gera ýmislegt gott, því að það er honum vissulega falið, þá er fjárhagslegum grundvelli kippt í burtu. Það er alveg sama hvað við erum með góð markmið á pappírnum. Ef við höfum ekki peninga til að koma þeim í framkvæmd komumst við lítið áfram.



Herra forseti. Það fer ekki á milli mála að hag þeirra húsbyggjenda, sem nú eru hvað verst settir og hverra málefni eru hér til umræðu, væri mun betur komið ef Alþingi bæri gæfu til að samþykkja þau lagafrv. sem Alþfl. hefur lagt hér fram í þessum málum. Húsnæðismálalán væru þá 35% af kaupverði staðalíbúðar í stað 20–25%, eins og verið hefur að undanförnu. Með húsnæðismálafrv. fyrrv. félmrh., Magnúsar H. Magnússonar, var að þessu stefnt og fjármagn til þess tryggt. Auk þess var gert ráð fyrir að húsbyggjendur fengju verðtryggð lán úr bankakerfi til 15 ára. Heildargreiðslubyrði íbúðakaupenda af öllum lánum yrði þá aðeins um 1.8 millj. gkr. í stað 5.9 eins og nú er. Stjórnarsinnar ræða nú um það sumir hverjir, að afkoma bankakerfisins sé slík að þá sjóði þurfi að nýta. Þeim verður þá væntanlega varla til annars betur varið en slíks. Eitt af því versta, sem gerst hefur í húsnæðismálum í tíð núv. ríkisstj., er vafalaust það, að sú stefna hefur verið valin, að með því að veita auknu fjármagni til Byggingarsjóðs verkamanna, sem auðvitað er góðra gjalda vert, skuli það gert á kostnað hins almenna húsnæðislánakerfis. Sú tala hefur þegar verið nefnd. Ríkisframlagið til almenna húsnæðismálakerfisins er aðeins 4.3 milljarðar kr. Rétt er að það komi fram, að þetta ríkisframlag fer, eftir því sem fram hefur komið af opinberum gögnum, m. a. hjá Landssambandi iðnaðarmanna, allt saman í það að standa við eldri skuldbindingar um lánveitingar Byggingarsjóðs vegna byggingar leigu- og söluíbúða sveitarfélaga. Þess vegna er vafasamt að telja að framlagið sé nokkurt í reynd. Ef um hefði verið að ræða óbreytta tekjustofna hefðu þeir gefið um 15 milljarða gkr. En í stað þessara föstu tekjustofna er Byggingarsjóði ætlað að afla fjár með óhemjumiklum lántökum, langt umfram það sem raunsætt getur talist. Þannig er gert ráð fyrir lántöku hjá lífeyrissjóðum, sem um leið skerðir náttúrlega getu þeirra til að lána félagsmönnum sínum, upp á 19.6 milljarða gkr. Þetta er um 48% af fjárinnstreymi sjóðsins. Þetta er 169% aukning á lántöku milli ára. Og möguleikar Byggingarsjóðs á fjáröflun í formi lána af skyldusparnaðarfé og atvinnuleysistryggingafé eru langsamlega ofmetnir samkv. reynslu liðinna ára. Það er röng stefna að ætla að fjármagna Byggingarsjóð ríkisins eingöngu með lánum. Einkum og sér í lagi er það hættulegt þegar til lengri tíma er litið vegna þess að lánin, sem Byggingarsjóður fær frá lífeyrissjóðum, eru til skemmri tíma og með hærri vöxtum. Þetta þýðir það, að þegar fram líða stundir er stefnt að því að ríkisframlögin fari raunverulega öll í að greiða vaxtamuninn. Með þessu háttalagi er útlánagetu almenna húsnæðislánakerfisins stefnt í vísan voða.



Herra forseti. Það er fagnaðarefni að þetta mál skuli vera rætt. Ég vil nefna hér fjögur atriði sem ég held að nauðsynlegt sé að komi fram: Í fyrsta lagi hefur það gerst í fyrsta skipti núna í langan tíma að fallið hefur út tekjustofn sem átti að renna til húsnæðismála, en það var byggingarsjóðsgjald sem var lagt á innflutning og á tekjuskatt og var 14 millj. nýkr. Þetta féll brott. Í öðru lagi er það ljóst, að það vantar, ef ég tel þetta gjald með, a. m. k. 4.6 milljarða gamla eða 46 nýjar millj. til þess að báðir sjóðirnir til samans hafi fengið 2% launaskatt. - Launaskattur er 3.5% Það veit kannske á eitthvað að hæstv. viðskrh. boðaði það hjá Félagi ísl. iðnrekenda um daginn, að hugsanlegt væri að leggja launaskattinn niður. Vonandi veit sú yfirlýsing á gott. Þá vil ég nefna það, að þótt nafnvextir séu 2.5% þýðir það 53.75% í 50% verðbólgu. Þetta er ljóst og nú spyr ég: Á hið unga fólk, sem húsnæði vill eignast, að taka lán á þessum kjörum? Og svarið er auðvitað já. Þetta hefur vaxtastefnan leitt yfir okkur, - vaxtastefna sem ég hef ekkert á móti, en menn verða að viðurkenna. Það er aðeins þessari vaxtastefnu að þakka að hægt er að bjóða það núna að bankakerfið og sparisjóðirnir láni það fjármagn sem um er að ræða. Það er enginn vandi að starfa í nefnd sem bendir á að það eigi að leysa málið með því að sækja peninga til sparifjáreigenda í bankakerfinu. Það bitnar náttúrlega fyrst og fremst á hinum, sem hefðu tekið þessa peninga að láni. En umfram allt er það mikilvægasta viðurkenningin í þessu öllu saman að Alþb. hefur nú tekið undir svokallaða raunvaxtastefnu eða hávaxtastefnu, eins og hún stundum heyrðist nefnd í Þjóðviljanum áður. Það er eingöngu henni að þakka að nú er hægt að leita á mið sparifjáreigenda sem hafa lagt fjármagn til hliðar. Þetta vonast ég til að hæstv. félmrh. viðurkenni þegar hann kemur hér í stólinn.



Herra forseti. Það eru nokkrar meginstaðreyndir sem verður að hafa í huga í þessum málum: 1. Byggingarsjóður ríkisins stendur við skuldbindingar sínar á þessu ári og allir nýju lánaflokkarnir samkv. lögum, sem samþ. voru á Alþingi í fyrravor, eru settir af stað á þessu ári. 2. Byggingarsjóður verkamanna hefur átján sinnum meira fjármagn frá ríkinu en áður til ráðstófunar á þessu ári og getur fjármagnað verulega myndarlegt átak þegar á þessu ári til stóraukinna félagslegra íbúðabygginga. 3. Byggingarsjóður ríkisins hækkar lán til stórra fjölskyldna á þessu ári langt umfram verðlagsforsendur. Varðandi raunvaxtastefnuna má hv. þm. Friðrik Sophusson hafa þá skoðun á afstöðu Alþb. til hennar sem honum sýnist. En ef það hefur gerst, að Alþb. hafi fallist á raunvaxtastefnuna, er annar flokkur hér sem mér sýnist þá líka hafa skipt um skoðun og það er Alþfl. Ræða hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar var í raun og veru fyrst og fremst gagnrýni á raunvaxtastefnuna og afleiðingar hennar, hvernig hún kemur út í samskiptum sjóða og einstaklinga hér í þjóðfélaginu. Það er algengt að hér á hv. Alþingi komi menn og lesi langa texta upp úr forustugreinum dagblaða, einkum er hv. 7. landsk. þm. þetta kært og les hann gjarnan langan lestur upp úr forustugreinum Þjóðviljans frá árinu 1978. Það hefur hins vegar aldrei gerst fyrr í þingsögunni, að ég held, en núna, að hv. þm. lesi leiðara eftir sjálfa sig, eins og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson gerði áðan fyrir þingheim, og er það fróðleg nýlunda frá því sem verið hefur í málflutningi á Alþingi.

Hvernig væri að fyrrv. ritstjóri Þjóðviljans læsi upp fyrir okkur?



Herra forseti. Hæstv. félmrh. sagði að Byggingarsjóður ríkisins mundi standa við skuldbindingar sínar á þessu ári. Það er gott að heyra þetta. En það skiptir töluverðu máli hvaða skuldbindingar hæstv. ríkisstj. setur Byggingarsjóði ríkisins á þessu ári. Er það stefnumið nú í þessum málum að hækka lánin, hækka hlutfall íbúðalánanna miðað við byggingarkostnað? Nei, það er ekki lengur markmið. Ég lýsti því áðan í þessum umr. hvernig um árabil hefði verið sett fram visst markmið í þessu. En núv. ríkisstj. kemur það ekki til hugar. Hæstv. ráðh. gerir engan greinarmun á óafturkræfum framlögum til Byggingarsjóðs ríkisins og lántöku. Það er þetta sem þarf að hafa í huga þegar metið er hvað hæstv. ríkisstj. er að gera í þessum efnum.



Herra forseti. Þessar umr. hafa verið mjög fróðlegar. Ég veit, að það er ægilegt fyrir Svavar Gestsson félmrh. að aðrir en hann vinni að heill alþýðunnar meðan hann dregur lappirnar, og skil vel, að hann sé grátklökkur yfir því. Ég held líka að hann hafi rétt fyrir sér þegar hann talar um það sem stórt spor að koma á samvinnu við bankakerfið að því er varðar málefni húsbyggjenda. En þegar hann talar um að það sé stórt spor núna að gera það með kerfisbundnum og skipulegum hætti, með þeim hætti sem hann hefur hér lýst, er ég ósammála og tel að það sé slæmt spor. Það er alls ekki af því tagi sem gagnar húsbyggjendum yfirleitt. Mér sýnist að þessi umr. hafi sýnt það mjög glöggt, hversu óheppilegan farveg þessi mál fara í ef á að fara þá leið sem hér er talað um: vega og meta skuldir hjá hverjum og einum. Þetta á einungis að ná til skulda hjá lánastofnunum þó að einn hæstv. ráðh. talaði um að menn skulduðu líka í kaupfélögum og byggingarvöruverslunum. Sumir skulda meira að segja ættingjum sínum og vinum. Spurningin verður sú, ef menn ætla að njóta hér fyrirgreiðslu, hvort menn skuldi réttum aðilum til þess að fá fyrirgreiðsluna. Það er auðvitað m. a. þetta sem er í grundvallaratriðum rangt við þá aðferð sem hér er valin. Menn tala líka mikið um tæknileg vandamál. Ég held að það hafi verið mjög raunsönn viðvörun, sem kom fram hjá hv. þm. Helga Seljan, að það kerfi, sem hér væri verið að lýsa, byði upp á mismunun. Það er líka slæmt. Það er þess vegna sem menn eiga ekki að fara þá leið sem hér er valin. Það er þess vegna sem menn eiga að fara þá leið sem kom fram í tillögum okkar Alþfl.-manna í desembermánuði um að gefa öllum kost á lánunum. Ef þau eru á eðlilegum kjörum geta menn valið hvort þeir taka þau eða ekki. Afkoma bankanna og það hvað þetta losar um í skammtímalánum gerir kleift að fara þessa leið.



Herra forseti. Það er orðið alllangt umliðið síðan ég bar fram þessa fsp. Það var á fyrstu dögum þinghalds, enda er þskj. nr. 22. Ég beindi fsp. til hæstv. heilbr.- og trmrh. þótt lífeyrissjóðirnir sem slíkir heyri að forminu til undir hæstv. fjmrh. sem hefur tekið að sér að svara fsp. Það getur verið hluti af skýringunni á því, hvað þetta hefur dregist lengi, að ég beindi fsp. til hæstv. heilbr.- og trmrh., en allar bætur lífeyrissjóðanna og allar lífeyrisgreiðslur hljóta þó eðli málsins samkv. að heyra undir áhugasvið og starfssvið hæstv. heilbr.- og trmrh. Hvað um það, það skiptir í sjálfu sér ekki máli hvaða hæstv. ráðh. svarar fsp. Í kjölfar samkomulags, sem ASÍ og vinnuveitendur gerðu með sér í febr. 1976, var um mitt það ár skipuð 17 manna nefnd aðila vinnumarkaðarins og ríkisstj. til að vera vettvangur fyrir heildarendurskoðun á lífeyrisskipan og tillögugerð um nýtt lífeyriskerfi fyrir alla landsmenn. Önnur nefnd 7 manna, sem síðar varð 8 manna, tilnefnd af sömu aðilum var einnig skipuð, einkum til að kanna málefni lífeyrisþega á samningssviði ASÍ og vinnuveitenda. Starfar sú nefnd innan 17 manna nefndarinnar í samkomulagi við ASÍ og vinnuveitendur. Í skipunarbréfi nefndarinnar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Aðilar munu vinna saman að endurskipulagningu lífeyriskerfisins. Markmið þessarar endurskipulagningar skal vera: að samfellt lífeyriskerfi taki helst til allra landsmanna, að lífeyrissjóðir og almannatryggingar tryggi öllum lífeyrisþegum viðunandi lífskjör er tryggi þróun kaupgjalds á hverjum tíma, að auka jöfnuð og öryggi meðal landsmanna sem lífeyris eiga að njóta, að lífeyrisaldur geti innan vissra marka verið breytilegur eftir vali hvers og eins lífeyrisþega, en án þess að það hafi áhrif á útgjöld kerfisins, þ. e. lífeyrir verði þar lægri og taka hans hefjist fyrr, að reynt verði að finna réttlátan grundvöll fyrir skiptingu áunninna lífeyrisréttinda milli hjóna.“ Hér eru að nokkru markaðar þær meginlínur sem að hlýtur að verða stefnt, þ. e. samfellt lífeyriskerfi fyrir alla landsmenn. Stórum áfanga að þessu marki var náð með setningu laga um eftirlaun til aldraðra í árslok 1979, þótt framkvæmd þeirra laga hafi enn sem komið er engan veginn verið sem skyldi, og vitna ég þá í svar hæstv. heilbr.- og trmrh. við fsp. minni um það 18. nóv. s. l., en því miður hefur allt of lítið miðað í rétta átt síðan það svar var gefið. Eins og allir vita hefur um langt árabil verið mikið misræmi milli lífeyrisréttinda opinberra starfsmanna annars vegar og flestra annarra launþega hins vegar. Við síðustu samninga hæstv. fjmrh. við BSRB jókst þetta misræmi verulega. Misræmið og misréttið í þessum efnum var slæmt, en er nú óþolandi. Ýmsar hugmyndir eru uppi í þessum málum. Ein þeirra kemur fram í till. til þál. sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir o. fl. flytja á þskj. 84. Eru þær hugmyndir, sem þar eru settar fram, bæði skjótvirkar og framkvæmanlegar. Þá ber og að geta frv. til laga um Lífeyrissjóð Íslands sem flutt er af hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni o. fl. Er það um margt mjög athyglisvert. Í ársbyrjun 1979, þegar gengið var endanlega frá frv. til l. um eftirlaun til aldraðra sem samþ. var í des. sama ár, töldu þeir bjartsýnustu í 17 manna nefndinni að það mundi taka eitt ár í viðbót að fullmóta tillögur um samfellt lífeyriskerfi fyrir alla landsmenn. Aðrir í nefndinni töldu að það tæki allt að tveim árum. Síðan eru liðin full tvö ár og er því forvitnilegt að vita hvernig störfum 17 manna nefndarinnar miðar áfram. Miklar umr. hljóta að fara fram á þessu þingi um lífeyrismál og er því æskilegt, ef ekki nauðsynlegt, að kynnast hugmyndum nefndarinnar sem fyrst. Auk þess finnst mér að hún hafi haft allgóðan tíma til umráða eða frá miðju ári 1976. Herra forseti. Ég er að ljúka máli mínu. Ég hef leyft mér á þskj. 22 að bera fram svofelldar spurningar: „1. Hvað líður störfum 17 manna endurskoðunarnefndar lífeyrisréttinda? 2. Hvenær er að vænta tillagna frá nefndinni?“



Herra forseti. Hv. 5. þm. Suðurl., Magnús H. Magnússon, spyr að því, hvað líði störfum 17 manna endurskoðunarnefndar lífeyrisréttinda og hvenær sé að vænta tillagna frá nefndinni. Þessum fsp. var upphaflega beint til heilbr.- og trmrh. og leið nokkur tími áður en ég varð var við að þessi fsp. hefði komið fram. Hins vegar er það staðreynd, að fjmrh. skipaði á sínum tíma 17 manna nefndina og lífeyrismál heyra undir fjmrn. Það þótti því réttara að ég svaraði þessum spurningum. Til 17 manna nefndarinnar og reyndar einnig 8 manna lífeyrisnefndar Alþýðusambands Íslands, Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna má rekja ýmsa mikilvægustu áfanga lífeyrismála undangengin 4–5 ár. Á grundvelli svokallaðrar „lífeyrismálayfirlýsingar“ frá 1977 vann 8 manna nefndin á árinu 1978 að undirbúningi löggjafar um eftirlaun til aldraðra. Eftir umræður í 17 manna nefndinni skilaði nefndin tillögum að frv. í hendur ráðh. í byrjun árs 1979 og það frv. varð að lögum í árslok 1979. Í lögum þessum felst að lágmarksréttur til eftirlauna samkv. lögum um eftirlaun aldraðra félaga í stéttarfélögum var gerður að almennum rétti. Á s. l. ári voru samþ. þrjú frumvörp sem 8 manna nefndin og 17 manna nefndin höfðu fjallað ítarlega um. Frumvörp þessi urðu öll að lögum og er hér um að ræða lögin um starfskjör launafólks, skyldutryggingu lífeyrisréttinda, um söfnunarsjóð lífeyrisréttinda og loks lögin um skráningu lífeyrisréttinda. Telja verður nauðsynlegt að upplýsingar séu fyrirliggjandi um starfsemi þeirra 100 lífeyrissjóða sem til eru í landinu til að unnt sé að móta samræmt lífeyrisréttindakerfi fyrir alla landsmenn. Á vegum fjmrn. er unnið að því að gera skrá um þátttöku manna í lífeyrissjóðum, en dæmi eru þess, að einn og sami maðurinn eigi rétt hjá allt að 8 lífeyrissjóðum. Margir launþegar hafa í reynd takmarkaða hugmynd um hvar þeir eigi rétt. Sömuleiðis er á dagskrá að skrá rétt hvers og eins sjóðfélaga, og hefur komið í ljós að upplýsingar um það atriði eru alls ekki alls staðar aðgengilegar. Fjmrn. mun, eftir því sem tök eru á, greiða fyrir því að 17 manna nefndin fái upplýsingar um þessi atriði. Fyrir tilmæli 17 manna nefndarinnar er nú unnið að athugun á reglugerðum allra lífeyrissjóða með það fyrir augum að fá glögga mynd af þeim réttindum sem hver og einn sjóður veitir sjóðfélögum sínum. Er þar tekin til athugunar réttur til lífeyris og til lánafyrirgreiðslu. Nú er unnið að samningu frv. til laga um starfsemi lífeyrissjóða, en engin ákvæði er að finna í núgildandi lögum um hvað lífeyrissjóður sé í raun og veru. Hafa afskipti fjmrn. til þessa fyrst og fremst byggst á ákvæðum skattalaga um frádráttarbærni iðgjalda. Fyrirhugaðri löggjöf er ætlað að vera almennur rammi um starfsemi lífeyrissjóða í Íslandi. Í löggjöfinni verða almenn ákvæði um ýmsa félagslega þætti varðandi lífeyrissjóði, svo sem um ábyrgð á skuldbindingum þeirra, stjórn þeirra, endurskoðun og ársreikninga. Þá er gert ráð fyrir að í löggjöfinni verði allítarleg ákvæði um skráningu lífeyrissjóða og eftirlit með starfsemi þeirra og fjárhagslegri stöðu. Er þessum þáttum öllum ætlað að ná til allra lífeyrissjóða í landinu þannig að þeir sjóðir einir sem fullnægja vissum lágmarkskröfum, teljist til lífeyrissjóða. Að auki er hugmyndin sú, að í löggjöfinni verði sérákvæði um þá lífeyrissjóði sem fullnægja vilja þeim skilyrðum að greiðslur til þeirra teljist til skyldutryggingar lífeyrisréttinda. Um þessa sjóði yrðu auk almennu ákvæðanna sett sérákvæði um lágmarksiðgjöld og lágmarkslífeyrisrétt. Með þessu móti veittu lögin rúm fyrir tvenns konar lífeyrissjóði í landinu: annars vegar sjóði, sem í sameiningu mynduðu samfellt kerfi lágmarkslífeyrisréttinda er af skylduaðild leiddi, og hins vegar sjóði, sem starfað gætu til viðbótar skyldutryggingarsjóðunum og veitt sérstakan viðbótarlífeyrisrétt. Loks er gert ráð fyrir að í löggjöfinni verði sérákvæði um aðlögun þeirra lífeyrissjóða, sem nú starfa í landinu, að reglum hennar. Þau atriði, sem hér að framan hafa verið nefnd, eru öll forsenda þess, að unnt verði að koma á samfelldu lífeyriskerfi fyrir alla landsmenn. Lífeyrissjóðirnir, sem núna eru í landinu, eru stofnaðir með mjög mismunandi hætti og á mismunandi tíma. Samræming á starfsemi sjóðanna er sífellt að aukast, að hluta til fyrir atbeina löggjafarvaldsins og að hluta til er hún að þakka víðtæku samstarfi sem tekist hefur milli lífeyrissjóðanna innbyrðis. 17 manna nefndin mun halda áfram störfum enn um sinn að þeim verkefnum sem nefndinni voru falin í upphafi. Hins vegar er ekki ólíklegt að innan skamms verði vinna að stefnumótun í þessum málum endurskoðuð. Það samræmingarstarf sem átt hefur sér stað og er forsenda þess, að unnt verði að koma á samfelldu lífeyriskerfi fyrir alla landsmenn, nægir ekki eitt sér, heldur þarf bersýnilega að gera stórátak til að jafna lífeyrisrétt landsmanna, sem er ákaflega mismunandi. Þar er um að ræða átak sem kosta mun mjög verulega fjármuni. Þessa fjármuni verður einhvers staðar að taka, annaðhvort af fé skattborgara eða með sérstökum iðgjaldagreiðslum, sem mundu þá væntanlega hækka verulega. En þessi pólitíska ákvörðun hefur enn ekki verið tekin og fram að þessu hefur fyrst og fremst tímanum verið varið til ýmiss konar undirbúningsstarfa sem nauðsynleg eru til að unnt sé að ná tökum á þessu stóra máli. Eins og kunnugt er hafa verið gefin fyrirheit um það, m. a. við gerð kjarasamninga á s. l. hausti, að nýtt samræmt kerfi í lífeyrismálum verði tekið upp á árinu 1982. Er því óhjákvæmilegt að vel verði unnið að þessum málum á næstu mánuðum og stefnumótun hraðað. Endurskoðun lífeyrismála er eitt allra stærsta og mikilvægasta verkefnið sem Alþingi og ríkisstj. stendur frammi fyrir. Án þess að orðlengja það mál frekar hér í fyrirspurnatíma vona ég að betra færi gefist til að ræða um þessi mál við annað tækifæri en í fsp.-tíma. Staðreyndin er sú, að fjöldamörg þeirra atriða, sem taka þarf afstöðu til, eru lítt rædd og hafa ekki hlotið þá meðferð í umræðum stjórnmálamanna sem vera þyrfti. Skoðanaskipti hafa ekki verið næg, menn hafa sett fram ákveðin markmið, en hvernig ætti að leysa vandann, hvar ætti að afla fjárins og hver ætti að borga brúsann og með hvaða hætti það yrði gert hefur minna verið rætt. Ég held sem sagt að fsp., sem hér hefur verið borin fram, sé sannarlega ekki borin fram að ástæðulausu. Við verðum að vænta þess, að þessum undirbúningsstörfum verði hraðað, þar sem ráð hefur verið fyrir því gert að samræmt kerfi í lífeyrismálum verði tekið upp á næsta ári.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svarið. Það er auðvitað rétt hjá honum, að þau þrjú mál, sem hann gat um, eru nauðsynlegur undanfari: skráning réttinda og annað því um líkt. En eftir sem áður er höfuðverkefni nefndarinnar að koma með tillögur um samfellt lífeyrisréttindakerfi, eins og segir í skipunarbréfi hennar. Hæstv. ráðh. kom inn á það, að samræming væri í sjálfu sér ekki nægileg. Það er alveg rétt. Þetta eru flókin vandamál. Það eru flókin vandamál hvernig á að sameina þá sjóði sem til eru, hvernig þeir eigi að vinna saman eða hvernig þeir eigi að sameinast. Það eru flókin vandamál og það kostar verulega fjármuni. Þó er hægt að gera það án þess að um mjög mikla fjármuni sé að ræða á fyrsta stigi, með því að breyta þeim að einhverju eða öllu leyti í gegnumstreymissjóði. En þá kemur aftur á móti það vandamál: Hvernig á að afla fjár til þess sem lífeyrissjóðirnir standa undir núna, þ. e. lána til húsbyggjenda og lána til framkvæmda ríkisvaldsins, Byggðasjóðs o. s. frv.? Hæstv. ráðh. kom inn á það, að því hefði verið lofað, að þessu kerfi yrði komið á árið 1982. Til þess að svo megi verða þarf að vinna vel, og ég vona að hann ýti vel á eftir þessari ágætu nefnd. Ég endurtek svo þakklæti mitt til hæstv. ráðh. fyrir svarið.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 413 að bera fram fsp. til hæstv. fjmrh., svohljóðandi: „1. Hvaða áætlaðar hækkanir á gjaldskrá eftirtalinna B-hluta fyrirtækja lágu til grundvallar fjárhagsáætlun þeirra í fjárlögum þessa árs: a) Póstur og sími. b) Ríkisútvarpið. c) Rafmagnsveitur ríkisins. d) Skipaútgerð ríkisins? 2. Hvaða breytingar þarf að gera á hækkunaráætlunum miðað við breyttar forsendur til að fjárhagsáætlanir fyrirtækjanna standist? Þessi fsp. var prentuð og henni dreift hér á Alþingi 10. febr., en dálítill dráttur hefur orðið á að henni hafi verið svarað. Má vera að það sé vegna þess að hér sé um takmarkatilvik að ræða á milli fjmrn. og viðskrn. sem fer með gjaldskrármálin. Í raun og veru hefði ekki þurft að spyrja um fyrri liðinn því að auðvitað liggur svar fyrir í ræðu formanns fjvn., en þá var ekki búið að prenta þá ræðu svo að mér fannst ástæða til þess að hafa fyrri hlutann með í fsp. Um síðari hlutann var jafnframt hægt að fá upplýsingar hjá viðkomandi fyrirtækjum, en ég tel ástæðu til að vekja athygli á fjárhagsvanda þessara fyrirtækja nú í svokallaðri verðstöðvun. Varðandi Póst og síma er það að segja, að fjárlaga- og hagsýslustofnunin mat hækkunarþörf Pósts og síma þannig að 1. febr. ætti hækkunin að vera 12%, 1. maí 10%, 1. ágúst 7.5%, 1. nóv. 7.5%. Með þessum hætti ættu að fást nægar tekjur fyrir stofnunina á yfirstandandi fjárlagaári. Það skal tekið fram, að fulltrúar Pósts og síma og starfsmenn fjárlaga- og hagsýslustofnunar voru ekki sammála um forsendur. Hefur nú komið í ljós að starfsmenn Pósts og síma höfðu rétt fyrir sér og hefur það breytt talsverðu um hækkunarþörf stofnunarinnar. Forráðamenn Pósts og síma telja að tvær leiðir komi til greina til þess að hægt sé að standa við fjárhagsáætlun stofnunarinnar. Önnur er sú, að afnotagjöldin hækki um 33% 1. maí. Þannig fengjust þær 50 millj. nýkr. sem á vantar að endar náist saman í rekstri stofnunarinnar. Hin leiðin er sú, að hækkunin 1. maí verði 24%, en 1. ágúst verði hækkunin 10% og 1. nóv. 10%. Þetta þýðir, ef þessi leið verður valin, að hækkun á afnotagjöldum Pósts og síma á þessu ári yrði 65% í staðinn fyrir 42.5%, sem voru fjárlagaforsendurnar. Varðandi Ríkisútvarpið er það að segja, að það er alkunna að rekstrarhallinn á árinu 1979 var 445 millj. kr. gamalla og 1980 var hallinn um það bil 1200 millj. gkr., eða samtals um 16.5 millj. nýkr. og er þá ekki tekið tillit til verðbreytinga. Ríkisstj. lánaði Ríkisútvarpinu og það lán telst óendurkræft og ekki er tekið tillit til þess í því sem á eftir kemur. Það er jafnframt ljóst, að þessi halli hjá Ríkisútvarpinu stafar fyrst og fremst af skerðingu tolltekna sem voru teknar af Ríkisútvarpinu á mjög viðkvæmu breytingarskeiði fyrirtækisins. Í fjárhagsáætlun Ríkisútvarpsins er gert ráð fyrir að auglýsingatekjur hækki á þessu ári um 70% að meðaltali í sjónvarpi og 60% í útvarpi. 1. febr. var fyrsta skrefið í þessa átt tekið með 25–28% hækkun auglýsingaverðs. Samkv. fjárhagsáætlun Ríkisútvarpsins átti afnotagjaldið að hækka um 22.5% fyrri part ársins, þ. e. 1. mars, og það gekk fram eins og ráð var fyrir gert. Samkv. fjárhagsáætluninni var síðan gert ráð fyrir 6% hækkun 1. sept., en nú er talið að hækkunin þurfi að verða 30% 1. sept. til þess að Ríkisútvarpið nái hallalausum rekstri í ár. 10% þurfa að koma til viðbótar upp í halla síðustu tveggja ára og er þá miðað við að halli þeirra tveggja ára verði greiddur með hærri afnotagjöldum 5 næstu árin. Þess skal getið, að Ríkisútvarpið fékk ekki 10% hækkun um áramót eins og mörg önnur ríkisfyrirtæki. Um Rafmagnsveitur ríkisins er það að segja, að þær ráðgerðu að hækka gjaldskrá um 11% 1. febr., 11% 1. maí, 1. ágúst og 1. nóv. Þeir fengu hins vegar 10% hækkun 1. jan. og var hún talin jafngilda 11% hækkun 1. febr. Með því að hækka samkv. áætluninni telja RARIKmenn sig geta náð inn tekjum eins og fjárhagsáætlun gerði ráð fyrir. Nú er hins vegar ljóst að talsverð fjárvöntun er hjá RARIK vegna rekstrarerfiðleika, þannig að þær þurfa á talsverðri hækkun að halda af þeim ástæðum. Skipaútgerð ríkisins þarf líklega að hækka farmgjöld um 30% 1. maí í stað 10%, að sögn forráðamanna stofnunarinnar, og er samt gert ráð fyrir að halli Skipaútgerðar ríkisins verði 1.7 milljarðar gkr. á yfirstandandi ári. Auk þess er gert ráð fyrir að 2.4 milljarðar gkr. renni til undirbúnings að smíði nýs skips og skemmubyggingar. Ég hef aðeins drepið hér á nokkur fyrirtæki sem ég spurði um til að taka dæmi um hvernig verðstöðvun í þessu landi er í raun. Verðhækkunum er safnað saman og mynduð er ákveðin fyrirstaða um tímabundið skeið. Síðan brestur allt nema gripið sé til annarra ráðstafana, eins og þeirra að skera verulega niður. Það væri þess vegna ástæða til þess að fá upplýsingar um það jafnframt hjá hæstv. fjmrh., hvort hann hafi einhverjar hugmyndir um niðurskurð, einhverjar linur í þeim efnum, eða þá að öðrum kosti hvað gerist 1. maí þegar verðstöðvunartímabilinu lýkur.



Herra forseti. Hv. þm. Friðrik Sophusson spyr um gjaldskrárhækkanir B-hluta fyrirtækja. Ég hef beðið fjárlaga- og hagsýslustofnun að undirbúa svar við þessari spurningu. Þetta er tæknileg spurning og tæknileg svör með mörgum tölum og ég skal reyna að fara hratt yfir sögu. Fyrsta spurningin er: „Hvaða áætlaðar hækkanir á gjaldskrá eftirtalinna B-hluta fyrirtækja lágu til grundvallar fjárhagsáætlun þeirra í fjárlögum þessa árs?“ 1. Póstur og sími: Við fjárlagagerð var gert ráð fyrir að seldar vörur og þjónusta yrðu 386 millj. 770 þús. kr., en þá var miðað við að vegin meðaltalshækkun gjaldskrár yrði 24%. Hækkuninni var skipt niður á tímabil á eftirfarandi hátt: 12% 1. febr., 10% 1. maí, 7.7% 1. ágúst, 7.5% 1. nóv. 2.). Ríkisútvarp, sjónvarp: Við fjárlagagerð var gert ráð fyrir að seldar vörur og þjónusta stofnunarinnar yrðu 56 620 600 kr. Þessi liður myndast af afnotagjöldum 39 600 600 kr. og auglýsingatekjum 17 020 000 kr. Var þá áætlað að hækkun afnotagjalda yrði 40% milli ára og vegin hækkun auglýsinga um 28.8%. Skipt var niður á eftirfarandi tímabil: 15% 1. febr., 15% 1. júní og 15% 1. okt. Ég þarf tæpast að geta þess, að hér er um nýjar krónur að ræða. 3. Ríkisútvarp, hljóðvarp: Við fjárlagagerð var gert ráð fyrir að seldar vörur og þjónusta stofnunarinnar yrðu 37 280 720 kr. Þessi liður myndast af afnotagjöldum 18 millj. 18 049 420 kr. og auglýsingatekjum 19 239 000 kr. Var þá áætlað að hækkun afnotagjalda yrði 70% milli ára og vegin hækkun auglýsingatekna yrði 27.1% sem skipt var niður á eftirfarandi tímabil: 15% 1. febr., 15% 1. júní og 10% 1. okt. 4. Rafmagnsveitur ríkisins: Við fjárlagagerð var gert ráð fyrir að seldar vörur og þjónusta stofnunarinnar yrðu 197 millj. 197 150 000 kr. Var þá miðað við að vegin hækkun gjaldskrár yrði 18%. Henni var skipt á eftirfarandi hátt á tímabil: 8.5% 1. febr., 8% 1. maí, 7.5% 1. ágúst og 7.5% 1. nóv. 5. Skipaútgerð ríkisins: Við fjárlagagerð var gert ráð fyrir að seldar vörur og þjónusta yrðu 21 280 000 kr. Var þá miðað við að vegin meðaltalshækkun gjaldskrár yrði 30.9%. Henni var skipt á eftirfarandi hátt á tímabil: 18% 1. febr., 10% 1. maí, 10% 1. ágúst og 5% 1. nóv. Síðari fsp. hljóðar svo: „Hvaða breytingar þarf að gera á hækkunaráætlunum miðað við breyttar forsendur til að fjárhagsáætlanir fyrirtækjanna standist? Svar: Frá því að fjárlagagerð lauk hafa átt sér stað kjarasamningar BSRB og BHM-manna, auk þess sem verðlagsforsendur launa hafa breyst lítillega. Þessar breyttu forsendur leiða til þess, að gjaldahlið viðkomandi stofnana hækkar nokkuð. Gjaldaaukningu þessari þarf að mæta með hækkun gjaldskrár til þess að fjárhagsáætlanir fyrirtækjanna standist. Hér á eftir verður fjallað um hverja stofnun fyrir sig, en þess skal þó getið að ríkisstj. hefur engar ákvarðanir tekið enn um þessar hækkanir og verður það ekki gert fyrr en í maíbyrjun. Hér er einungis fjallað um hvaða breytingar hafa orðið á fjárhagshorfum þessara stofnana út frá breyttum forsendum. Þá er það í fyrsta lagi Póstur og sími: Breyttar forsendur valda því, að gjaldahlið stofnunarinnar hækkar um ca. 1.17% í heild. Hjá Pósti og síma eru tekjur þess eðlis, að einungis hluti þeirra, 310 160 000 kr., tekur gjaldskrárbreytingu, en í þessu tilviki þyrfti hún að vera ca. 1.5% til viðbótar því sem ráð var fyrir gert í fjárlögum 1981. Ríkisútvarp, sjónvarp: Í heild hækka útgjöld stofnunarinnar um ca. 0.91%. Til að mæta þessari gjaldaaukningu þyrftu seldar vörur og þjónusta stofnunarinnar að hækka um ca. 0.97% umfram það sem gert var ráð fyrir við afgreiðslu fjárl. fyrir áramót. Ríkisútvarp, hljóðvarp er hér í þriðja lagi: Í heild hækka útgjöld stofnunarinnar um ca. 1.18%. Það leiðir til þess, að seldar vörur og þjónusta stofnunarinnar þyrftu að hækka um ca. 1.22% umfram það sem ráð var fyrir gert í fjárlögum 1981. 4. Rafmagnsveitur ríkisins: Í heild hækka útgjöld stofnunarinnar um ca. 0.3%, sem þýðir að seldar vörur og þjónusta þurfa að hækka um ca. 0.4% umfram það sem ráð var fyrir gert í fjárlögum. 5. Skipaútgerð ríkisins: Vegna breyttra forsendna er reiknað með ca. 0.7% hækkun heildargjalda stofnunarinnar. Tekjum stofnunarinnar er þannig háttað, að einungis hluti þeirra, 20 millj. kr., tekur gjaldskrárbreytingum. Þær þyrftu því að vera ca. 1.35% umfram það sem ráð var fyrir gert í fjárlögum fyrir 1981.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir upplestur á tölum frá fjárlaga- og hagsýslustofnun varðandi hækkanir sem þarf að gera á gjaldskrám B-hluta fyrirtækja til þess að fjárhagsáætlanir þeirra standist. Eins og ég minntist á áður nefndi ég aðeins dæmi og voru þessi 4 fyrirtæki tekin sem dæmi. Til viðbótar er vitað að Landsvirkjun hefur farið fram á 42.5% hækkun frá 1. maí, Hitaveita Reykjavíkur, sem reyndar er ekki B-hluta fyrirtæki heldur eign Reykjavíkur, sem reyndar er ekki B-hluta fyrirtæki heldur eign Reykvíkinga, 43% og vatnsveitan 20.8%. Fjöldi annarra mála liggur hjá Verðlagsráði. Þær tölur, sem hæstv. fjmrh. byggði á, eru að sjálfsögðu sömu tölur og fjárlög byggja á, en það hefur komið í ljós, þegar búið er að gera upp síðasta ár og árið þar áður og hægt að styðjast við reikninga, að talsverður munur er á útreikningum sem koma frá fyrirtækjunum sjálfum annars vegar og frá fjárlaga- og hagsýslustofnun hins vegar. Sem dæmi um þetta má nefna að hjá Póst- og símamálastofnuninni kom fram ákveðinn munur. Póst- og símamálastofnunin taldi útgjaldaliðinn „Önnur rekstrargjöld og viðhald“ verða á yfirstandandi fjárlagaári 8 milljarða 250 millj. gkr., en fjárlaga- og hagsýslustofnunin taldi þennan lið einungis verða 6.6 milljarða gkr. Ástæðan fyrir þessum ágreiningi var sú, að samkv. forsendum fjárlagastofnunar átti útkoman á þessum lið árið 1980 að vera 4.4 milljarðar gkr., en varð 5.5 milljarðar í raun. Á þetta bentu yfirmenn Pósts og síma strax við fjárlagaundirbúninginn, en fjárlagastofnunin lagði sínar tölur til grundvallar samt sem áður. Þess má geta til fróðleiks, að fjárlaga- og hagsýslustofnun leggur gamlar fjárlagatölur til grundvallar, en Póstur og sími miðar að sjálfsögðu við rauntölur. Þetta verður að hafa í huga þegar menn tala um hækkanir sem nauðsynlegt er að leyfa til þess að hægt sé að halda óbreyttri starfsáætlun miðað við það sem gert var ráð fyrir í fjárlögum. Það er einfalt að segja, eins og ýmsir ráðherrar núv. hæstv. ríkisstj. hafa sagt, að opinberar stofnanir og fyrirtæki verði að lifa við það sem þeim er skammtað. Það er sérstaklega einfalt að segja þetta fyrir þá sem reka ríkissjóð. Hann fær tekjur sínar fyrst og fremst af tollum. Þær eru þess vegna nánast verðtryggðar að langsamlega mestu leyti. En slíkt svar er algerlega út í bláinn þegar tekið er tillit til þess, að verðbólgan í ár verður væntanlega 50%, en ekki 42.5% eins og gert var ráð fyrir í fjárlögum, hvað þá heldur 40%, eins og ríkisstj. ætlaði að gera með efnahagsaðgerðum sínum um síðustu áramót. Langsamlega stærsti liðurinn í útgjöldum þessara fyrirtækja er launakostnaður. Þess vegna er gífurlega erfitt fyrir fyrirtækin að spara án þess að til beinna uppsagna komi. Af þeim sökum er ástæða til að spyrja hæstv. ráðh. í framhaldi af þessu: Ætlar hæstv. fjmrh. að beita sér fyrir því, að sagt verði upp opinberum starfsmönnum, t. d. hjá Ríkisútvarpinu, vegna þess að þeir hafi ekki lengur vinnu við að útbúa þá dagskrá sem skera þarf niður? Þá vil ég jafnframt spyrja hæstv. fjmrh. um það, hvort hann geti tekið undir það sem kemur fram fyrir skömmu í leiðaraskrifum dagblaðsins Tímans. Þar kemur fram að það hafi verið ljóst öllum aðilum að meira þurfi til að koma en aðgerðirnar í brbl. Síðan segja þeir: „Hverjum dettur t. d. í hug að það sé vit í að almennt kaupgjald hækki í landinu fyrir það eitt að sólarlandaferðir verði dýrari?“ - Þarna lætur ritstjóri Tímans liggja að því, að Framsfl. vilji taka tillit aftur til viðskiptakjaranna eins og var í Ólafslögum. Hins vegar telur Alþb. sinn stærsta sigur í þessari ríkisstj. að hafa útrýmt því fyrirkomulagi. Hæstv. ráðh. kemst ekki upp með það og hæstv. ríkisstj. að svara ekki einföldum spurningum eins og þeim, hvort hún ætlar að standa að því að þessar stofnanir og fyrirtæki geti haldið óbreyttri starfsáætlun samkv. fjárhagsáætlun. Senn verður svo langt liðið á þetta ár að mjög erfitt reynist að skera niður eða spara og það hlýtur aðeins að leiða til mikils hallarekstrar þessara fyrirtækja. Ég vil benda á þetta og hef allar þær upplýsingar, sem koma fram hjá mér um þessar stórkostlegu hækkunarþörf, beint frá starfsmönnum þessara opinberu fyrirtækja, og þær eru byggðar á rauntölum.



Herra forseti. Það er ekkert nýtt að opinberar stofnanir og opinber fyrirtæki setji fram háar kröfur um gjaldskrárhækkanir. Það hefur verið svo um langt skeið. Það er heldur ekkert nýtt að ekki sé hægt að verða við öllum slíkum kröfum. Fjárlög gera ráð fyrir ákveðnum hækkanaferli hjá hverri þessara stofnana fyrir sig, og við ákvarðanir fjárlaga verður að sjálfsögðu miðað þegar gjaldskrárhækkanir verða afgreiddar, en þó tekið tillit til breyttra aðstæðna og breyttra forsendna. Hitt getur svo vel gerst, að þörf verði á því að framkvæma sérstakar sparnaðarráðstafanir, jafnvel niðurskurðarráðstafanir, hjá einstökum stofnunum ef þær gjaldskrárhækkanir, sem leyfðar verða og áformað hefur verið að leyfa, duga ekki til. Það vafðist ýmislegt fleira inn í mál hv. þm. áðan, m. a. vísitölumálin. Ég vissi ekki almennilega hvort hann var að leggja einhverja sérstaka fsp. fyrir mig í sambandi við það. Það eru aðrir aðilar sem svara til um vísitölumálin. Ég vil hins vegar segja það alveg eins og er, að ég held að það geti ekki talist neitt höfuðatriði, hvorki af hálfu verkalýðshreyfingarinnar né af hálfu Alþb., að ekki skuli tekið tillit til viðskiptakjara. Ég held að sú regla að taka upp viðmiðun við viðskiptakjör hafi ekki verið tekin upp í andstöðu við verkalýðshreyfinguna á sínum tíma. Það var ekki tekið upp í andstöðu við Alþb. Og það er ekkert höfuðatriði hjá okkur að slíkt megi ekki gera í sambandi við vísitölu. En hitt er allt annað mál, að það voru mörg önnur og miklu verri skerðingarákvæði í vísitölunni afnumin á þessu ári.  Hvað viðskiptakjörin snertir held ég að það hafi á margan hátt verið skynsamlegt fyrirkomulag að taka þau inn á sínum tíma og geti auðvitað vel komið til greina á síðara stigi að það verði ákveðið. Hins vegar höfum við nú ákveðið hvernig vísitölugreiðslum verði háttað á þessu ári. Sú ákvörðun miðaðist fyrst og fremst við það, að menn fengju til baka í áföngum það sem frá þeim væri tekið 1. mars. Við vitum að þetta sérstaka fyrirkomulag á að gilda út þetta ár. Ég skaut þessu að vegna þess að ég varð var við að hv. þm. hafði vissa tilhneigingu til að mistúlka afstöðu okkar Alþb.-manna í þessum efnum. Það kom ekkert við fsp. sem hér var borin fram, en mér fannst rétta að skjóta því að. Hins vegar verð ég að segja það við hv. 1. þm. Reykv., Geir Hallgrímsson, að hann þarf greinilega að kynna sér allmiklu betur en hann hefur gert hvernig vísitölugreiðslum er háttað á laun.



Herra forseti. Þurfi ég að kynna mér betur hvernig vísitöluútreikningi er háttað á laun, þá held ég að við séum á sama báti, hæstv. fjmrh. og ég. Raunar hefði ég haldið að hann þyrfti að lesa sér langtum betur til í þessum efnum. Sannleikurinn er sá, að það, sem brbl. breyta, auk afnáms viðskiptakjara til áhrifa og verðbóta á laun undir 725 þús. gkr., er að laun bóndans í verði búvara koma ekki til frádráttar verðbótum á laun. Hitt er afskaplega mikill útúrsnúningur, að telja hér með áhrif verðhækkana á áfengi og tóbaki á útreikning verðbótavísitölunnar. Eins og við sjáum hækka áfengi og tóbak um 6% eftir daginn í dag samkv. tilkynningu hæstv. fjmrh. eða stofnunar hans, Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins, og þessi hækkun mælist ekki í verðbótum á laun. Fyrirkomulagsatriði eins og það, hvort áfengis- og tóbaksútgjöld vísitölufjölskyldunnar eru í útreikningsgrunni eða ekki, er svo mál út af fyrir sig. Það vildi ég þó sérstaklega undirstrika, að hæstv. fjmrh. sagði annars vegar að hann teldi ekki frágangssök að viðskiptakjör hefðu áhrif á verðbætur launa, sem þó áttu þátt í 16.6% skerðingu verðbóta á laun á 18 mánaða tímabili Ólafslaga frá 13. apríl 1979 og fram undir áramót 1980, og telur að það megi vel leiða í lög aftur. Vill nú ekki hæstv. fjmrh. taka til hendinni og bera fram brtt. við þau lög sem samþ. voru frá Alþingi í gær, ef hann er þessarar skoðunar, vegna þess að það getur vel komið til greina hvað af hverju, ef viðskiptakjaravísitala væri tekin upp, að það mundi verka til hækkunar á verðbótum launa? Það getur meira að segja átt sér stað að laun, sem eru yfir 725 þús. kr. á mánuði, fái hækkun vegna batnandi viðskiptakjara, en laun, sem eru undir 725 þús. kr., hækki ekki neitt. En það var raunar erindi mitt í ræðustól - 



Herra forseti. Sem fyrrv. forsrh. mun hv. þm. Geir Hallgrímssyni vera fullkunnugt um að kauplagsnefnd tekur ákvarðanir um og reiknar út vísitölu fyrir 1. maí þegar nokkrir dagar eru liðnir af mánuðinum. Venjulegast er það nærri því að vera í kringum 10. maí sem útreikningur kauplagsnefndar fer fram, og þá tekur hún tillit til þeirra hækkana og þeirra breytinga sem opinberir aðilar hafa tekið ákvörðun um eftir 1. maí, jafnvel á fyrstu 5–6 dögunum. Þannig hefur þetta verið um margra ára skeið og þess vegna hefur það verið svo, að þó að það sé í meginatriðum aðalregla að reikna með að gjaldskrárhækkanir eigi sér stað á 10 seinustu dögum fyrir 1. maí eða fyrir 1. ágúst, þá er það oft að þessar ákvarðanir dragast nokkrum dögum lengur og eru raunverulega teknar á fyrstu dögum mælingarmánaðarins. Þess vegna tók ég svona til orða, að ákvarðanir um þessi efni yrðu teknar í byrjun maí-mánaðar. Ég hefði kannske formlega séð átt að orða það á hinn veginn, að þær yrðu teknar í lok apríl, því að það er formlega það rétta. Í reynd hefur það verið á hinn veginn, að það hefur fullt eins oft verið tekin ákvörðun rétt um mánaðamótin, jafnvel aðeins eftir mánaðamótin. Vona ég að þessi útskýring nægi á mínum orðum áðan, sem kannske voru ekki mælt af fyllstu nákvæmni. En það eru ekki uppi nein sérstök áform, eins og hv. þm. var að reyna að gera skóna, um að falsa vísitöluna 1. júní n. k. með þeim hætti sem hann var að lýsa. Ég hef ekki orðið var við að þessi hugmynd hafi fyrr komið fram, en hún virðist greinilega liggja ofarlega í höfði hv. þm. úr því að hann lætur sér detta þetta í hug. Í sambandi við áfengi og tóbak, sem við ræddum áðan vil ég minna hv. þm. á staðreyndir málsins, vegna þess að hann er að reyna að gefa í skyn að ég viti ekki hvað ég hafi verið að segja um það efni. Áfengi og tóbak var þannig í vísitölu sem ákveðin var með Ólafslögum frá 1979, að hækkanir á áfengi og tóbaki komu ekki inn í kaupgreiðsluvísitölu og verkuðu ekki til hækkunar á launum, en þessir liðir voru eftir sem áður inni í útreikningsgrundvellinum, og vegna þess að þeir voru inni í útreikningsgrundvellinum, inni í deilitölunni sjálfri, verkuðu þeir með tíð og tíma til lækkunar. Breytingin, sem nú hefur orðið, er sú, að í fyrsta lagi er þetta ekki tekið með við útreikning á launum, en það er einnig tekið út úr í deilitölunni sjálfri, í útreikningsgrundvellinum, og þannig hefur það engin áhrif, hvorki til hækkunar né lækkunar, frekar en margt annað í okkar þjóðfélagi sem er ekki inni í vísitölu. Við skulum t. d. taka verðlag á flugferðum til annarra landa. Þær eru ekki og hafa aldrei verið inni í vísitölu þannig að þegar sá liður hækkar mjög verulega og kannske langt umfram verðlag breytir það engu um laun eða öfugt. Þannig er það um fjöldamarga liði í okkar samfélagi og þannig er búið að ákveða að hafa þetta með áfengi og tóbak, en það verkar á hvorugan veginn. Það er stóra breytingin. Það tel ég til mikilla bóta.



Herra forseti. Ég held að það væri ástæða fyrir hæstv. fjmrh. að láta reikna út hvaða máli þessi breyting á útreikningi verðbóta á laun varðandi áfengi og tóbak skiptir t. d. um næstu mánaðamót, þ. e. 1. maí n. k., þegar verðbætur verða reiknaðar út, –hvaða áhrif sú breyting að taka áfengi og tóbak út úr grunni vísitölunnar hefur á laun miðað við fyrra fyrirkomulag. Þá held ég að það komi í ljós að það er ekki ákaflega mikill munur fyrir og eftir þessa breytingu. En hæstv. fjmrh. ræddi einnig hækkun á afnotagjöldum opinberra fyrirtækja. Þá vildi ég fara fram á það, að hæstv. fjmrh. staðfesti, annaðhvort með þögninni eða beinum orðum, að þær hækkanir, sem ríkisstj. mun leyfa eða Verðlagsráð eða jafnvel stofnanirnar sjálfar ákveða eftir 1. maí, verði teknar inn í vísitöluna sem miðuð er við þann dag. Það er nefnilega ekki upplýst hér hvaða fyrirkomulag verður á verðákvörðunum eftir 1. maí n. k. Samkv. lögum, sem samþykkt voru hér á Alþingi í gær, á verðstöðvun að ljúka 1. maí, og ég hef gert ítrekaðar tilraunir til að fá svar við þeirri fsp., hvaða fyrirkomulag varðandi verðákvarðanir verði tekið upp eftir 1. maí n. k. Ég hef ekki fengið svar við því. En það kynni svo að fara að þá væru verðákvarðanir annars vegar í höndum Verðlagsráðs varðandi almenna vöru og þjónustu og í höndum stofnananna sjálfra sem sinna opinberri þjónustu.



Herra forseti. Það er ekki ástæða til að lengja þessar umr. Ég vildi einungis segja alveg skýrt og skorinort að enginn vafi er á því og enginn vafi hefur verið á því, að allar þær hækkanir, sem koma fram, ekki bara fyrir 1. maí, heldur fram til þess tíma, að kauplagsnefnd gerir útreikninga sína á vísitölunni, sem eins og ég sagði áðan er venjulega á tímabilinu milli 8. og 12. maí, verða taldar með.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. sagði áðan að það væru engin áform uppi um að falsa vísitöluna með þeim hætti sem hv. þm. Geir Hallgrímsson hefði verði að ýja að áðan. Þessi ummæli gefa tilefni, að ég held, til þess að spyrja hæstv. ráðh. um hvort uppi séu áform um að falsa vísitöluna með einhverjum öðrum hætti en hv. þm. Geir Hallgrímsson var að tala um. Það er full ástæða til þess að fá það upplýst hér, hvort hæstv. fjmrh. eða hæstv. ríkisstj. í heild hefur uppi áform um að falsa vísitöluna með einhverjum hætti öðrum en hv. þm. Geir Hallgrímsson var að tala um. Ummæli hæstv. fjmrh. gefa fyllilega tilefni til þess, að spurt sé um þetta, og svars er óskað af hálfu hæstv. ráðh. um hvort einhver áform séu uppi af hálfu ríkisstj. um að falsa vísitöluna. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. svari því skýrt og skorinort hér, hvort einhver slík áform séu uppi, ef ekki í þeim anda sem hv. þm. Geir Hallgrímsson var að tala um, þá einhverjum öðrum eða alls ekki. Við þessu er óskað svars.



Herra forseti. Mér er að vísu kunnugt um að flokkur hv. fyrirspyrjanda, Alþfl., á marga mjög færa sérfræðinga í því að falsa vísitöluna og hefur verið allra flokka iðnastur við það. Það er því kannske ekkert að undra þó að fyrirspyrjanda sé þetta mjög ofarlega í huga. En ég get svarað spurningunni afdráttarlaust neitandi. Mér er ekki kunnugt um að nein slík áform séu uppi.



Herra forseti. Ég hef aldrei heyrt furðulegri málflutning en hjá hæstv. fjmrh., sem stendur hér uppi með helberar lygar á Alþfl. Aldrei lagði Alþfl. það á alþýðu þessa lands, á almenning, að skerða kjörin um 7% með einu pennastriki, án þess að gera nokkurn skapaðan hlut annan til þess að rétta efnahagslegt líf landsins við að öðru leyti eða draga úr verðbólgunni. Sá útúrsnúningur og þvættingur, sem hér er hafður í frammi, er fyrir neðan allar hellur. Sannleikurinn er sá, að Alþfl. hefur margoft lagt áherslu á að taka þurfi á efnahagsmálunum af alvöru og fullum þunga og toga í alla þræðina samtímis, en ekki kippa bara í einn spottann í einu. Þær aðgerðir, sem Alþfl. barðist hér fyrir t. ð. á árunum 1978–1979, lýstu sér allar í því að reyna að ná raunhæfum árangri og taka á öllum þáttum efnahagslífsins í senn. Það er allt önnur leið en núv. ríkisstj. fer. Hún fer þá leið sem Geir Hallgrímsson fór áður: að skerða kaupið eitt og gera ekkert annað og láta síðan vaða á súðum og láta sér í léttu rúmi liggja hvernig almenningur fer út úr því eða hver hin raunverulega þróun verður í þjóðfélaginu, hver verðbólgan verður á endanum. Sannleikurinn er líka sá, að þær aðgerðir, sem nú hefur verið gripið til, munu gersamlega renna út í sandinn og reynast nákvæmlega jafnilla og það sem Geir Hallgrímsson og hans stjórn gerði á sínum tíma. En ásakanir af því tagi sem hér eru hafðar uppi af hæstv. fjmrh. eru fyrir neðan virðingu Alþingis.



Herra forseti. Það er ekki ástæða til að vera að sverfa mikið að hæstv. fjmrh. eða flokksbræðrum hans, hvorki í ríkisstj. né hér á Alþingi. Svo herfilega hafa þeir nú sjálfir fest sig í hengingarólinni að því er varðar skerðingu á verðbótum og launakjörum alls almennings í landinu að betur verður ekki gert. Alþb., með hæstv. fjmrh. í broddi fylkingar lengi vel, hafði tekist að telja þjóðinni trú um að Alþb. væri eini flokkurinn í landinu sem ekki væri kjaraskerðingarflokkur. Nú hefur það gerst í fyrsta skipti, að ég held, að það hefur sannast að Alþb. er kannske, ef grannt er skoðað, einhver mesti kjaraskerðingarflokkur sem við höfum átt um langt árabil. Þó að ekki gefist tækifæri til þess í þessum umr. vegna tímaskorts væri ástæða til að rifja upp alla framkomu Alþb. gagnvart launafólki þessa lands, hvernig sá flokkur hefur haldið á þeim málum í verkalýðshreyfingu og í stjórnmálahreyfingu og við stjórnvöl landsins. Ég hef nokkuð lengi, þó ungur sé, fylgst með stjórnmálum. - Það er eðlilegt að hv. þm. Ólafur Þórðarson taki við sér. Hann getur ekki sagt hið sama. - En ég minnist þess ekki fyrr, að flokkur hafi afhjúpað sig eins rækilega og Alþb. hefur gert nú gagnvart launafólki í landinu. Ég skal ekki hafa um þetta mörg fleiri orð. Hæstv. fjmrh. sagði að hann vissi ekki um nein áform sem uppi væru. Þetta er loðið svar. Hann vissi ekki um það. Nú ræður hann vonandi ekki alfarið. En enn er spurt: Eru uppi áform af hálfu hæstv. ríkisstj. um að falsa vísitöluna með einhverjum hætti þegar verðbætur á laun eiga næst að koma til framkvæmda? Þessari spurningu er m. a. beint til hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar sem hefur talið sig í forsvari a. m. k. fyrir farandverkafólk.



Herra forseti. Þessar umr. hafa nú aðeins vikið frá fsp., a. m. k. í þröngum skilningi. En það er eðlilegt að kauprán Alþb. beri hér á góma. Það er staðreynd sem ekki verður haggað, að þrátt fyrir kauprán Alþb., svo að ég noti þeirra eigin orð, er ljóst að verðbólgan verður 50% á þessu ári nema fleiri efnahagsaðgerðir komi til. Það hugmyndaflug, sem hæstv. ríkisstj. hefur um slíkar aðgerðir, virðist vera af svo skornum skammti að aðeins er ráðist á launin. Búast má því við að það verði gert aftur í vor, ef á annað borð verður efnt til nýrra ráðstafana. Þetta nefni ég hér til að benda rækilega á hvaða áhrif þetta hefur á opinberar stofnanir og þar með á þau B-hluta fyrirtæki sem fyrirspurnir mínar vörðuðu. Ef verðbólgan verður 50% er alveg ljóst að grípa verður til niðurskurðar. Hæstv. fjmrh. lét setja brbl. um síðustu áramót, þar sem sagt var að brýna nauðsyn bæri til þess að fá heimild til þess að skera niður og fresta framkvæmdum. Þess vegna er eðlilegt að hæstv. fjmrh. svari því, hvort hann ætli að beita þessum ákvæðum svo og ákvæðum í fjárlögum um niðurskurð og heimild, sem þar er, til þess að opinberu fyrirtækin geti þannig það sem eftir er ársins efnt til einhvers konar niðurskurðar, - eða er það ætlun hæstv. ríkisstj. að efna til efnahagsráðstafana og þá hverra? Þetta er spurning dagsins.



Herra forseti. Hv. þm. Karvel Pálmason beindi til mín spurningu. Hæstv. fjmrh. hefur þegar svarað spurningu þm., en ef hv. þm. á erfitt með að skilja einföld svör vona ég þó að svarið nei sé ekki of flókið fyrir þm. til að skilja.



Herra forseti. Með lögum nr. 47/1976 var samþykkt að stofna félag er hefði það markmið að endurskoða fyrri niðurstöður um byggingu saltverksmiðju, framkvæma viðbótarrannsóknir og láta reisa og reka tilraunasaltverksmiðju. 15. febr. 1977 var Undirbúningsfélag saltverksmiðju á Reykjanesi hf. stofnað af 500 hluthöfum. Hóf félagið þegar störf í samræmi við ákvæði laganna og í byrjun árs 1979 hófst tilraunarekstur saltverksmiðju á Reykjanesi. Samkvæmt upplýsingum, er ég hef aflað mér, hefur rekstur verksmiðjunnar gengið tæknilega áfallalaust, ef frá eru taldir byrjunarörðugleikar sem stöfuðu af kísilútfellingum, en það vandamál hefur verið leyst. Félagið skilaði skýrslu veturinn 1980 til iðnrn. þar sem lagt er til að reist verði saltverksmiðja er afkasti 60 þús. tonnum af salti, 14 þús. tonnum af kalsíumklóríð og 6 þús. tonnum af kalí. Iðnrn, mun hafa skipað nefnd til úttektar á skýrslu félagsins. Ljóst er að framvinda þessa máls hefur mikla þýðingu fyrir atvinnuuppbyggingu Suðurnesjamanna og áhugi mikill þar fyrir framgangi og þar beðið eftir ákvarðanatöku. Því hef ég leyft mér á þskj. 427 að flytja fsp. til hæstv. iðnrh.: „Hvenær má gera ráð fyrir að ákvörðun liggi fyrir varðandi saltverksmiðju á Reykjanesi?“



Herra forseti. Hv. 1. þm. Reykn. hefur spurt hér um það, hvenær vænta megi ákvarðana varðandi saltverksmiðju svonefnda á Reykjanesi. Í aðfararorðum sínum áðan minnti hann á upphaf þessa máls. Ég ætla ekki að rekja það hér, heldur greina frá núverandi stöðu málsins í framhaldi af því sem hann gat um, að undirbúningsfélagið, sem starfað hefur til þessa frá því að það var sett á fót samkv. lögunum frá 1976, skilaði það um tillögum með skýrslu í aprílmánuði 1980 að afla yrði heimildar um þátttöku ríkissjóðs í byggingu og rekstri 60 þús. tonna saltverksmiðju á Reykjanesi. Þá nokkru áður hafði iðnrh. skipað nefnd til að meta niðurstöður af þessum tilraunarekstri. Þessi nefnd hefur verið kennd við saltvinnsluna, kölluð saltvinnslunefnd. Hún fékk þessa tillögu til umsagnar. Niðurstaða hennar varð sú, að ótímabært væri þá - í fyrravor - að taka ákvörðun um málið á Alþingi að svo stöddu og færði rök fyrir því að skera þyrfti úr um ýmsa þætti nánar en tekist hafði áður en málið yrði lagt fyrir Alþingi. Iðnrn. fór að tillögum nefndarinnar að þessu leyti og var málið ekki lagt fyrir síðasta þing. Um miðjan okt. s. l. sendi saltvinnslunefndin frá sér áfangaskýrslu til rn. Taldi hún ýmsar upplýsingar skorta til þess að unnt væri að dæma um hagkvæmni saltverksmiðju á Reykjanesi. Engar söltunartilraunir höfðu verið gerðar þá síðan í maímánuði og engar frekari niðurstöður fengist um það grundvallaratriði, hvernig Reykjanessalt reyndist í samanburði við innflutt salt. Þá var ýmislegt óljóst varðandi tæknilega þætti framleiðslunnar. Undirbúningsfélagið leitaðist við að bæta úr þeim annmörkum, sem þarna voru taldir vera á, og í byrjun febrúar s. l. bárust niðurstöður af frekari söltunartilraunum, skýrslur um tilraunir á kalsíumklóríðframleiðslu o. fl. Stofn- og rekstrarkostnaðaráætlun fyrir 8000 tonna saltverksmiðju lá þá fyrir, en undirbúningsfélagið hafði gert tillögur um að fyrsti áfangi saltverksmiðju yrði 8000 tonna verksmiðja sem byggði á annarri grundvallartækni en hingað til hefur verið til umræðu í sambandi við stærri verksmiðju. Saltvinnslunefndin er þessa daga að ganga frá áliti sem væntanlega verður hægt að kunngera innan skamms, en ég hef fengið meginniðurstöður nefndarinnar, sem hún setur fram í væntanlegu áliti sínu, og ætlar að kynna hér örfá atriði úr þeim niðurstöðum. Nefndin hefur yfirfarið og endurmetið áætlun um byggingu 60 þús. tonna saltverksmiðju. Nýjar upplýsingar um áætlaðan stofnkostnað véla og tækja í verksmiðju, niðurstöður söltunartilrauna og breytingar á tæknilegum forsendum hafa verið teknar inn í þetta endurmat nefndarinnar. Í meginniðurstöðum hennar segir m. a.: Tæknilega er ekkert því til fyrirstöðu að hefja framleiðslu á fisksalti hér á landi í stórum stíl. Fastmótaðar hugmyndir eru komnar fram um tilhögun kalí- og kalsíumklóríðvinnslunnar, en enn hefur sú vinnslurás ekki verið fullreynd í tilraunavinnslu. Söltunartilraunir, sem gerðar hafa verið, sýna að ekki er marktækur munur á því, hvernig saltfiskur flokkast, hvort heldur notað er svonefnt Reykjanessalt eða innflutt salt. Veruleg óvissa ríkir enn um kostnað við borholuframkvæmdir og munar um 1200 millj. kr. - gkr. væntanlega - í stofnkostnaði verksmiðjunnar hvort bora þarf tvær eða fimm nýjar holur fyrir endanlega verksmiðju eða verksmiðju af þeirri stærð sem um hafði verið rætt. Borun einnar viðbótarholu mundi gera það að verkum að hægt yrði að segja til um stofnkostnað verksmiðjunnar með mun meiri nákvæmni en ella. Það þarf ekki að lýsa því fyrir hv. alþm., hvaða þýðingu það hefur og hvaða óvissa getur verið í sambandi við öflun gufu, en ég er þar með ekki með neinar hrakspár varðandi jarðgufusvæðið á Reykjanesi sem hefur gefið góða raun það sem reynt er til þessa. Athuganir á vegum saltvinnslunefndar benda til þess, að arðsemi 60 þús. tonna saltverksmiðju muni að líkindum vera minni en fyrri áætlanir undirbúningsfélagsins gefa til kynna. Því hefur nefndin tekið til athugunar byggingu minni verksmiðju sem gæti framleitt um 40 þús. tonn af fisksalti, um 9 þús. tonn af kalsíumklóríði og 4 þús. tonn af kalí, ásamt klórafurðum o. fl. Niðurstöður þeirra athugana benda til að sú verksmiðja falli betur að markaðsaðstæðum, þ. e. 40 þús. tonna verksmiðja, og að hún gæti staðið sem sjálfstæð rekstrareining. Auk fyrrgreindra áætlana hefur Undirbúningsfélag saltverksmiðju á Reykjanesi gert athuganir á byggingu 8 þús. tonna saltverksmiðju, eins og áður er getið, sem nýtir orku þeirrar borholu sem fyrir er á svæðinu að fullu, en styðst við aðra grundvallartækni. Slík verksmiðja gæfi möguleika á að vinna að markaðsþróun í stórum stíl á næstunni áður en stærri verksmiðja tæki til starfa svo og að gerðar verði vinnsluprófanir frekar en orðið er með kalí og kalsíumklóríð. Í heild eru niðurstöður þær, að líklegir afkastavextir saltverksmiðju liggi á bilinu 7–10%. Ég vænti að menn sjái af því, að nefndin metur að þar sé alveg viðunandi arðsemi á ferðinni, miðað við það sem gerist hér í fyrirtækjum. Ljóst er að bygging og rekstur saltverksmiðju á Reykjanesi yrði ákveðin lyftistöng fyrir annan iðnað í landinu. Í því sambandi hefur m. a. verið fjallað um að hugsanlegt væri að smíða tækjabúnað saltverksmiðju að verulegum hluta innanlands. Þá hefur verið fjallað nokkuð um framtíðarverkefni í tengslum við rekstur saltverksmiðju. Meðal annars er nefndur sá möguleiki að framleiða natríumklórat hér á landi, en slík framleiðsla nýtir afurðir saltverksmiðju sem hráefni. Iðnrn. hefur áform um að athuga alveg sérstaklega þegar á þessu ári vinnslumöguleika og sölumöguleika á natríumklórati. Reykjanessaltið svonefnda er að hluta til frábrugðið innfluttu salti, t. d. að því leyti að í því eru engir roðagerlar sem valda skemmdum í saltfiski sem kunnugt er. Nefndin telur að athuga þurfi sérstaklega hvort unnt sé að nýta þá sérstöðu t. d. með útflutningi á saltfiski í neytendapakkningum. Að lokum leggur nefndin áherslu á að framleiðslukostnaður saltverksmiðjunnar er að stórum hluta fastur kostnaður og því mikilvægt að eigið fjármagn í hugsanlegri verksmiðju verði hátt hlutfall af stofnkostnaði. Verði ákvörðun tekin um byggingu saltverksmiðju leggur nefndin til að framhaldið verði eftirfarandi: 1) Byggð verði 8 þús. tonna saltverksmiðja til að vinna að markaðsþróun með fisksalt í stórum stíl. 2) Núverandi tilraunaverksmiðja verði nýtt til þess að gera vinnslutilraunir með kalíframleiðslu og framleiðslu á fínsalti. 3) Boruð verði ein vinnsluhola á svæðinu veturinn 1981–1982 og aukið við rannsóknir á jarðhitasvæðinu. 4) Undirbúin verði verkhönnun á 40 þús. tonna verksmiðju og tilboða aflað í sölu á afurðum. Ég hef reynt að fylgjast með störfum þessarar nefndar og ýta á eftir þeim og þó ekki meira en svo að nefndin fengi ráðrúm til að vanda vinnubrögð sín svo sem nauðsynlegt er við undirbúning fyrirtækis sem þessa. Ég hef látið undirbúa drög að frv. til l. um sjóefnavinnslu á Reykjanesi sem ég geri ráð fyrir að leggja fram í ríkisstj. alveg á næstunni, þar sem ríkisstj. verði heimilað að beita sér fyrir stofnun hlutafélags sem reisi og reki sjóefnavinnslu á Reykjanesi til vinnslu á saltefnum og öðrum efnum sem til falla við þá vinnslu. Ég tel ráðlegt að einnig verði þá veitt heimild slíku fyrirtæki til að beita sér fyrir undirbúningi að framleiðslu á frekari afurðum sjóefnavinnslu, svo sem natríumklórati sem ég gat um áðan, einnig að reisa og reka raforkuver ef hentugt þætti í tengslum við framleiðsluna og jarðgufuöflunina. Herra forseti. Ég hef senn lokið máli mínu. Fjárhagsskuldbindingar, sem taka þyrfti á á þessu ári og í tengslum við væntanlega lagasetningu, varða 8 þús. tonna áfangann, en síðar yrði þá aflað heimildar varðandi stærri áfanga, 40 þús. tonn eða svo, þegar betur væru ljósar forsendur fyrir honum, sem ég vænti sannarlega að reynist jákvæðar. Ég vil að endingu segja að ég er í engum vafa um að sjóefnavinnsla á Reykjanesi er iðnaður sem við eigum að ráðast í og getur orðið arðbær. Fyrsta skrefið, auk umrædds 8 þús. tonna byrjunaráfanga, gæti orðið, eins og ég gef greint frá, 40 þús. tonna saltverksmiðja, en áætlað er að hún kosti um 1400 millj, kr. á núgildandi verðlagi og framleiðsluverðmæti er áætlað rúmar 30 millj. kr. á ári eða 3 milljarðar gkr. á ári. Auk framleiðslu á fisksalti yrðu framleidd þar 9 þús. tonn af kalsíumklóriði til útflutnings og um 4 þús. tonn af kalí, sem nýst gætu t. d. hjá Áburðarverksmiðju ríkisins, auk fleiri efna. Ég vænti þess, að miðað við að frv. verði hér lagt fram svo sem ég hef fyrirhugað veiti Alþingi heimild til þátttöku ríkisins í slíku fyrirtæki og að bygging og rekstur sjóefnavinnslu í áföngum verði mikil lyftistöng í atvinnumálum Suðurnesja og hafi jafnframt víðtæk áhrif á annan iðnað í landinu.



Herra forseti. Um leið og ég lýsi ánægju minni með þá jákvæðu niðurstöðu, sem þetta mál sýnist nú hafa fengið samkvæmt þeim upplýsingum sem fram komu í svari hæstv. ráðh., þakka ég ráðh. svör hans. Ég gat þess í fsp. minni að bygging sjóefnaverksmiðju hefði mikla þýðingu fyrir þjóðarbúið og yrði tvímælalaust mikil lyftistöng fyrir Suðurnesin vegna staðsetningar þar. Kemur þar ekki aðeins til saltverksmiðja og framleiðsla tengdra aukaefna, svo sem kalsíumklóríðs og kalís, heldur má búast við að unnt verði að ráðast í fleiri framleiðslugreinar er fram líða stundir. Með byggingu sjóefnaverksmiðju, er að grunni byggir á saltframleiðslu, skapast mörg atvinnutækifæri, sem ekki er vanþörf á því að samkv. nýlegri spá Þjóðhagsstofnunar virðist þurfa 100 ný atvinnutækifæri á Suðurnesjum árlega næstu árin til að taka við þeim aukna fjölda sem þar mun koma á vinnumarkað. Í jarðhitasvæðunum á Reykjanesi liggja ótal möguleikar sem við eigum að beita kröftum okkar að til að fullnýta. Ég er því sammála því sem kom fram hjá hæstv. ráðh. í þeim efnum. Ég veit að Suðurnesjamenn fagna þessum áfanga sem nú er að baki, og það mun ekki standa á okkur þm. Reykn. að veita atfylgi okkar við framgang þessa máls hér á Alþingi nú. Ég endurtek þakkir til ráðh. fyrir svör hans.



Herra forseti. Það er ánægjulegt að heyra þær ágætu upplýsingar sem komu fram hjá hæstv. ráðh. Ég held að í þessu máli eins og mörgum óðrum sé nauðsynlegt að saman fari raunsæi og bjartsýni, trú á það sem menn eru að gera, en ekki glannaskapur. Mér sýnist að málin séu í þeim farvegi þó að ekki sé laust við að annað veifið verði maður eilítið óþolinmóður með það hvað hægt miðar. Það liggur fyrir í svari ráðh. að skýrsla hafi verið gefin um þetta árið 1980 og síðan hafi verið skipuð önnur nefnd, svokölluð saltvinnslunefnd, til að vinna frekar úr þeim upplýsingum, sem þá lágu fyrir, og afla frekari gagna. Ég held að það sé nauðsynlegt í þessum efnum að sjá til þess að finna þessu samfelldan þróunarfarveg þannig að sífellt og ævinlega sé unnið að því að gera tilraunir með þær nýju hugmyndir sem upp koma á hverjum tíma, þannig að við öflum okkur sem staðbestrar vitneskju um hvaða möguleika við eigum í sambandi við sjóefnavinnslu á þessum stað. Ég vil líka koma því sjónarmiði á framfæri, að ég held að nauðsynlegt sé að við lítum á þetta svæði á Reykjanesi út frá þeim mikla orkugjafa sem þar er og að þær framkvæmdir, sem í verði lagt, verði ekki síst miðaðar við að þarna verði um alhliða orkuver að ræða þar sem saltvinnslan sé ein greinin. Við þekkjum það úr ýmsum öðrum greinum nýtingar á heitri jarðorku að líkast til næst besti árangurinn þegar saman fer fjölþætt nýting, en ekki nýting af einu tagi. Á þessu vil ég vekja athygli. Ég hlýt að vona að þetta mál hafi skjótan og farsælan framgang. En ég vil að lokum líka benda á nauðsyn þess að gera sveitarfélögin á þessu svæði virka þátttakendur í því sem verið er að rannsaka, þannig að þau séu í lifandi tengslum við það verkefni sem verið er að vinna, og í annan stað að tiltækar séu fyrir almenning frekari upplýsingar um þetta efni en hafa verið að undanförnu, þannig að þeir, sem áhuga hafa á, geti yfirleitt sett sig sem allra best inn í hvað hér sé um að ræða og hverjir möguleikar séu fyrir hendi. En að lokum vil ég eingöngu, herra forseti, þakka þau svör sem hér hafa verið veitt.



Herra forseti. Það er út af fyrir sig ekki ástæða til að bæta hér miklu við. Ég vænti góðrar samvinnu við hv. þm. Reykn. um framgang þessa máls og aðra hv. alþm., því að hér er vissulega um að ræða efni sem skiptir miklu fyrir þetta svæði. Það er búið að vera lengi á döfinni og segir okkur raunar nokkuð um hvað undirbúningstími ýmissa iðnþróunarmála getur verið langur, þó að ég sé ekki þar með að segja að hugsanlega hefði ekki mátt hraða á einhverjum stigum athugun þessara mála. En það liggur sem sagt áratugi aftur í tímann frá því farið var að kanna Reykjanessvæðið og hugsanlega hagnýtingu á jarðsjónum sem þar er að finna og sem hefur að geyma ýmis verðmæt sölt. Ég vildi upplýsa til viðbótar, vegna þess að talað hefur verið um saltvinnslunefnd og vitnað í mín orð, að mér láðist að geta þess, hverjir hafa starfað í þeirri nefnd. Ég tel eðlilegt að það komi hér fram. Þar er formaður Finnbogi Jónsson verkfræðingur og fulltrúi í iðnrn., Gamalíel Sveinsson viðskiptafræðingur, Sverrir Þórhallsson efnaverkfræðingur og Þorvaldur Búason eðlisfræðingur. Þessir ágætu sérfræðingar hafa unnið mjög ötullega og í samvinnu við stjórn og framkvæmdastjóra Undirbúningsfélags saltverksmiðju á Reykjanesi að undanförnu allt s. l. ár til að reyna að komast þarna að marktækri niðurstöðu. Ég tel að þeir eigi ásamt forustu undirbúningsfélagsins, þar sem stjórnarformaður er Guðmundur Einarsson verkfræðingur, en framkvæmdastjóri Finnbogi Björnsson, - að allir þessir aðilar eigi þakkir skildar fyrir sitt framlag. Ég vil svo geta þess að lokum, að einn þátturinn í þessari sjóefnavinnslu í framtíðinni gæti orðið framleiðsla á magnesíummálmi. Að þeim þætti máls er unnið sérstaklega að beiðni rn. af Iðntæknistofnun Íslands. Er að vænta grg. frá þeirri stofnun um frumathugun varðandi magnesíumframleiðslu nú á næstunni. Vegna þess að hv. 2. þm. Reykn. taldi æskilegt að almenningur fengi vitneskju um hvað væri að gerast, þá vil ég geta þess, að grg. og skýrslur þeirrar nefndar, sem hér er vitnað til, munu verða gefnar út þannig að það sé hægt að dreifa þeim og þær verði aðgengilegar hv. alþm. sem öðrum sem áhuga hafa á þessu máli.