Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft mál það, sem hér liggur fyrir, til athugunar. Hún sendi það til umsagnar nokkurra aðila, sem hún taldi eðlilegt, að um málið gæfu álit. Einnig fékk hún á sinn fund Benedikt Tómasson skólayfirlækni, sem var formaður þeirrar nefndar, sem frv. samdi. Helztu nýmæli frv. koma fram í grg. þess, og tel ég rétt að kynna þau helztu, þó að hæstv. heilbrmrh. hafi við framsögu gert allýtarlega grein fyrir því. En í grg. frv. segir: „1. Heilbrigðisnefnd skal vera í hverju sveitarfélagi landsins. Sveitarfélögum er heimilt að sameinast um heilbrigðisnefnd með vissum takmörkunum. 2. Heilbrigðisnefnd skal öll kosin af sveitarstjórn, þar eð skylda lögreglustjóra og héraðslækna til setu í nefndunum er felld niður. 3. Ákvæði eru um vald heilbrigðisnefnda til stöðvunar á starfrækslu eða notkun. 4. Héraðslæknir er gerður faglegur ráðunautur heilbrigðisnefndar. 5. Heimila má héraðsdýralækni að sitja heilbrigðisnefndarfundi. 6. Kaupstaðir með 10 þús. íbúum eða fleiri skulu ráða sér sérmenntaða heilbrigðisfulltrúa í starfið, einn eða fleiri eftir íbúafjölda. 7. Komið skal á fót nýrri stofnun, Heilbrigðiseftirliti ríkisins, sem hefur undir stjórn landlæknis yfirumsjón með heilbrigðiseftirlitinu í landinu.“ Þetta eru þau helztu nýmæli, sem fyrirfinnast í frv. Að vísu eru þar nokkur önnur, en veigaminni og ekki ástæða til þess að rifja þau upp hér. Eins og ég sagði, var frv. sent til umsagnar nokkurra aðila, þ. á m. til Sambands ísl. sveitarfélaga og stjórnar Læknafélags Íslands. Umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga er á þá leið, að þar er lagt til, að frv. verði samþ. óbreytt. Í umsögn Læknafélags Íslands, hún verður að teljast jákvæð, koma fram nokkrar ábendingar, og eina þeirra tók heilbr.- og félmn. til sérstakrar athugunar, en hún er á þá leið, að Reykjavíkursvæðið allt verði undir einu og sama heilbrigðiseftirliti. Sem form. n. hafði ég samband við ráðamenn þeirra sveitarfélaga, sem hér eiga hlut að máli, þ.e. borgarstjórnar Reykjavíkur og bæjarstjórnar Hafnarfjarðar og Kópavogs og sveitarstjórnar í Garðahreppi og Seltjarnarneshreppi. Í viðtali við þessa aðila kom það fram, að þeir höfðu áhuga fyrir að kynna sér þetta mál betur og óskuðu eftir, að n. sendi sér það til umsagnar, eins og gert var, en það varð til þess að tefja nokkuð framgang málsins hjá n. Umsagnir hafa nú borizt frá þessum aðilum flestum, og kemur það fram í umsögn borgarstjórnar Reykjavíkur eða borgarlæknis, sem málið var sent til athugunar, að hann telur ekki ástæðu til að sameina þetta svæði allt í eitt umdæmi, en bendir hins vegar á, að mörg atriði í sambandi við heilbrigðismálin geti mjög vel farið saman á þessu svæði í heild, og yrði þá að sjálfsögðu gerður um það sérstakur samningur. Frá bæjarstjórn Kópavogs kemur það álit fram, að þeir telja, að mjög vel komi til greina að sameina þau sveitarfélög, sem þar liggja næst, þ.e. Hafnarfjörð, Kópavog og Garðahrepp, í eitt umdæmi. Svipað kemur einnig fram frá hreppsnefnd Garðahrepps og Seltjarnarnesshrepps, að það komi mjög til greina, að þeir verði sameinaðir í umdæmi með þeim kaupstöðum, sem þar liggja næst. Eins og ég sagði, varð þessi ábending stjórnar Læknafélags Íslands nokkuð til þess að tefja afgreiðslu málsins hjá n., en henni þótti það þess vert, að þeir aðilar, sem þar áttu hlut að máli, fengju að skoða það nánar, og tel ég, að svo hafi verið, því að þetta vekur hjá þeim aðstöðu til þess að athuga, hvort þeir geti komið þessum málum fyrir á hagkvæmari hátt hjá sér heldur en þeir annars kannske hefðu verið með í huga. N. gerir við frv. þrjár brtt., sem ekki eru veigamiklar, en hún telur þó, að eðlilegt sé, að fram komi. En það er í fyrsta lagi við 2. gr. frv.. 1. mgr. þess, en þar segir, með leyfi forseta: „Er þá sveitarfélögum innan sama læknishéraðs öðrum en kaupstöðum og kauptúnum heimilt að sameina umdæmi heilbrigðisnefnda, þannig að það nái yfir tvo eða fleiri hreppa.“ N. fannst þetta of þröngur rammi og leggur til, að þessi 1. mgr. 2. gr. hljóði þannig: „Heilbrigðisnefnd skal vera í hverju sveitarfélagi landsins. Með leyfi ráðh. er þó sveitarfélögum heimilt að sameina umdæmi heilbrigðisnefnda þannig, að það nái yfir tvö eða fleiri sveitarfélög.“ Þetta gæfi t.d. sveitarfélögum hér í nágrenni Reykjavíkur, bæði kaupstöðunum og eins þeim hreppsfélögum, sem að þeim liggja, Seltjarnarnesi og Garðahreppi, aðstöðu til þess að sameinast í eitt eða fleiri umdæmi, ef ráðamenn þessara staða teldu sér það til hagræðis. Þá gerir n. brtt. einnig við 2. gr., 3. mgr. hennar, en þar segir í 2. málsl.: „Heilbrigðisnefnd, samkv. fyrri málsl. 1. mgr., skal kosin hlutfallskosningu, ef 1/4 hluti sveitarstjórnarmanna krefst þess.“ N. leggur til, að þetta ákvæði verði fellt niður, því að í sveitarstjórnarlögum er ráð fyrir því gert, hvernig kosningu nefnda skal hagað, og ef það þykir hentara og eðlilegra að hafa hlutfallskosningu, þá er það á valdi sveitarstjórnar að ákveða slíkt og n. taldi ekki ástæðu til þess að vera að binda ákvæði um eina nefnd í lögum hvað þetta varðar. Leggur n. til, að 3. málsgr. hljóði svo: „Heilbrigðisnefnd skal kosin af sveitarstjórn til fjögurra ára í senn að afloknum hverjum almennum sveitarstjórnarkosningum. Um kosningatilhögun heilbrigðisnefndar samkv. 2. málsl. 1. mgr. skulu vera ákvæði í samningum sveitarfélaga um sameiningu umdæma.“ Það segir sig sjálft, að ef fleiri sveitarfélög sameinast í eitt umdæmi, verður að hafa þar um samning, hvernig kjósa skuli heilbrigðisnefnd. Við 5. gr. gerir n. þá brtt., að síðasta mgr. falli niður, en hún hljóðar svo: „Héraðslækni skal gefinn kostur á að sitja sveitarstjórnarfund, þegar heilbrigðismál eru til umr., og hefur hann þar sama rétt og á fundum heilbrigðisnefndar.“ Heilbrn. er þeirrar skoðunar, að það sé ástæðulaust að hafa þetta ákvæði í l., því að ef sveitarstjórn óskar þess að kalla sérstaka aðila á sinn fund, þá hafi hún samkv. sveitarstjórnarlögunum og eðli málsins aðstöðu til þess að gera það. Þetta ákvæði er í gildandi l.. en n. telur ekki ástæðu til, að það verði framlengt í þeim l., sem hér liggja fyrir. Við 7. gr. gerir n. brtt. og leggur til, að 5. mgr. orðist svo: „Sveitarstjórn ræður heilbrigðisfulltrúa að fenginni till. heilbrigðisnefndar og umsögn héraðslæknis og setur honum erindisbréf með ráði sömu aðila. Laun hans skulu greidd úr sveitarsjóði.“ Breytingin, sem þarna er lagt til, að gerð verði, er sú, að í frv. er gert ráð fyrir, að bæði heilbrigðisnefnd og héraðslæknir skuli gera till. um ráðningu heilbrigðisfulltrúa til sveitarstjórnar. N. telur eðlilegra, að það sé heilbrigðisnefnd ein, sem að fenginni umsögn héraðslæknis gerir till. til sveitarstjórnar um ráðningu heilbrigðisfulltrúa. Ég tel ekki, að ástæða sé til að svo stöddu að fara um þetta fleiri orðum, en n. leggur til, að frv. verði samþ. Einstakir nm. hafa þó áskilið sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. heilbr.- og félmn. fyrir hennar afgreiðslu á þessu máli. Í sambandi við þær till., sem n. hefur flutt og gerð hefur verið grein fyrir, get ég lýst því yfir, að ég get fellt mig við allar þær till. og tel þær til bóta, eftir því sem ég fæ bezt séð, á frv. frá því, sem áður var. Ég get vel skilið, að n. hafi þurft að hafa nokkuð langan tíma til þess að ljúka afgreiðslu málsins, þó að ég hafi lagt á það áherzlu í upphafi þingsins, að málið næði nú fljótt fram að ganga, þar sem það hafi verið lagt fyrir síðasta þing og þá ekki hlotið afgreiðslu úr n., en ég tel nú, að allar horfur séu á því, að þetta mál geti fengið sína afgreiðslu á þessu þingi og tel það mjög mikilvægt. Ég vil t.d. benda á eitt atriði, sem ég vék að við framsögu málsins, að það er næsta mikilvægt að fá þá heimild, sem er í þessu frv., til þess að setja eina heilbrigðisreglugerð, sem ráðh. getur sett með ráði landlæknis, og hún gildi fyrir öll sveitarfélög landsins. Þá hefur mér alveg sérstaklega verið í huga, sem ég skal viðurkenna, að mér hefur verið nokkurt áhyggjuefni á mörgum undanförnum árum, og má kannske ásaka mig fyrir að hafa ekki hafizt frekar handa um, en það eru ákvæði tiltekinna reglugerða, og í þessu tilfelli mundi það verða heilbrigðisreglugerða, um hollustuhætti og hreinlæti í sambandi við sumarbústaði hér á landi og þó sérstaklega sumarbústaðalendur. Þetta hefur færzt mjög í vöxt á síðari árum, að sumarbústaðir hafa verið byggðir víðs vegar í sveitum landsins og sums staðar í svo kölluðum sumarbústaðalendum, þar sem myndast smáþorp sumarbústaðafólks og byggt er á vegum ýmissa samtaka. Hjá ýmsum er þetta sennilega til mestu prýði eftir því, sem ég bezt veit. Annars staðar hafa risið upp sumarbústaðalendur mjög óskipulega, og ég óttast, að ýmsu sé mjög ábótavant í þessum efnum, eins og t.d. vatnsveitum, vatnsbólum, salernum og frárennsli. Það hafa mörg samtök verið að festa kaup á jafnvel heilum jörðum uppi í sveit til þess að koma upp stórum sumarbústaðalendum. Þá er afar nauðsynlegt, að frá öndverðu verði gengið frá skipulagi slíkra hluta samkv. fyrirfram ákveðnum reglum og þar með heilbrigðisreglugerðum, sem lúta að svo mikilvægum þáttum. Ég skal svo ekki orðlengja um málið, en endurtek þakkir mínar til n. fyrir hennar afgreiðslu á málinu.



Herra forseti. Lögin um almannatryggingar gera ráð fyrir greiðslu sjúkradagpeninga, ef samlagsmaður í sjúkrasamlagi verður óvinnufær. Í 50. gr. l. eru reglur um framkvæmd þessa ákvæðis. Þar er ákvæði um, að sjúkradagpeningar megi ekki vera hærri en sem nemur 3/4 þeirra vinnutekna, sem hlutaðeigandi hefur misst vegna veikinda sinna. Þá skal samkv. l. hafa hliðsjón af tekjum manns síðustu tvo mánuðina, áður en veikindi hófust. Um tekjur húsmæðra í þessu efni segir í 50. gr. l., með leyfi hæstv. forseta: „Tekjur húsmóður vegna fullrar vinnu á heimili skulu í þessu sambandi metnar jafnar lífeyri samkv. 13. gr.“ En í umræddri 13. gr. er skilgreining á því, hverjir eigi rétt á örorkulífeyri. Samkv. lagagr. eru það þeir menn á aldrinum 16–67 ára, sem eru öryrkjar til langframa á svo háu stigi, að þeir eru ekki færir um að vinna sér inn 1/4 þess, er andlega og líkamlega heilir menn eru vanir að vinna sér inn. Þarna er húsmóðurstarfið beinlínis metið til jafns við öryrkja með 1/4 hluta starfsorku. Það ber að virða, að ákvæði hafa verið tekin í almannatryggingalögin um sjúkradagpeninga til handa húsmæðrum. En í sambandi við þessa dagpeninga er matið á störfum húsmæðra alveg fráleitt og þarf leiðréttingar við. Um það fjallar frv. þetta, sem hér er til umr., en í 1. gr. frv. er lagt til, að þegar húsmóður eru ákveðnir sjúkradagpeningar, séu tekjur hennar metnar jafnar hámarkslaunum barnakennara, eins og þau eru á hverjum tíma. Þetta er með tilliti til uppeldisstarfs húsmóðurinnar og þess, að hún er annar af forstöðumönnum heimilisins og stundum eini forstöðumaður þess. Það ákvæði, sem nú gildir um þetta, að meta starf húsmóðurinnar til jafns við starf manns, er glatað hefur 3/4 starfsorku sinnar vegna sjúkdóms eða annars, er fráleitt og hugsunarhátturinn, sem liggur að baki slíku ákvæði, er greinilega leifar frá þeim tíma, að konur höfðu ekki í orði, hvað þá heldur á borði, jafnrétti í launamálum. Fyrir utan það, að hér er um að ræða fjárhagslegt hagsmunamál heimilanna í landinu, mega menn ekki una því nú á dögum, að slík mistök sem hér hafa orðið í lagasetningu séu látin haldast að því er varðar mat á húsmóðurstarfinu. Flestir viðurkenna, að heimilið og uppeldisstarfið, sem þar fer fram, sé það, sem þjóðfélagið á hvað mest undir. Er því ranglátt og hættulegt að vanmeta svo starf þess forstöðumanns heimilisins, sem oft og tíðum hvílir mest ábyrgð á, en það er einmitt húsmóðirin. Eftir að það frv., sem hér liggur fyrir, var lagt fram, kom til mín kona og sagði m. a. við mig, að hún minntist þess að hafa fyrir skömmu lesið auglýsingu í blaði, þar sem óskað var eftir starfsmanni til skrifstofustarfa. Starfið væri ekki erfitt, stóð í auglýsingunni, og íslenzkukunnátta ekki nauðsynleg. Húsmæðrum var bent á, að starfið hentaði þeim. Sem vonlegt er, var þessi kona hneyksluð á auglýsingunni og bætti því við, að ekki virtust allir vera þess minnugir, að við nefndum íslenzkt mál móðurmálið. En vissulega var þarna um einstakling að ræða, sem svo klaufalega komst að orði í auglýsingu og vafalítið í fljótfærni. Hv. Alþ. má ekki leyfa sér slíka fljótfærni, og ég leyfi mér að vona, að það samþykki þetta frv. og leiðrétti þar með það ákvæði almannatryggingalaganna um mat á starfi íslenzkra húsmæðra, sem hér er lagt til, að leiðrétt verði. Ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.