Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. minni hl. (Jakob Möller) Það liggur hjer fyrir breytingartillaga sú, sem um var rætt við 2. umræðu og þá var gerð grein fyrir. Jeg sje ekki ástæðu til að endurtaka hjer þær umræður og þau rök, sem þá komu fram, og geri ráð fyrir, að öllum hv.þdm. sjeu ljósar ástæðurnar til þess, að þessi brtt. kom fram. Það, sem hjer er farið fram á, er beinlínis ívilnun frá bæjarins hálfu. Jeg get ekki gengið inn á, að þetta sje rjettmæt krafa, að fara fram á það, að þessar fasteignir sjeu undanþegnar þessu gjaldi. Jeg vil benda hv. deild á það, að hvort sem þessar fasteignir verða fleiri eða færri, sem verða undanþegnar, má búast við, að umráðamenn þeirra komi fram með fleiri kröfur til bæjarins. Jeg held því fram, að ef alt er tekið með í reikninginn, þá sje þetta gjald í lögunum frá 1924 síst of hátt. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta. Það þýðir ekki að koma fram með till. um það, hvernig þessi gjöld skuli innheimt, og verður að fara um það eftir samkomulagi við hlutaðeigendur.

forseti (BSv): Jeg vil leyfa mjer að geta þess, að frá sex hv. deildarmönnum hefir mjer borist svolátandi krafa: „Með skírskotun til 43. gr. þingskapanna óskum vjer þess, undirritaðir þingdeildarmenn, að frv. til laga um bygging og rekstur strandferðaskips verði tekið á dagskrá á morgun, og eigi síðar en svo, að 3. mál verði í röð dagskrárinnar.“ Sveinn Ólafsson. Þorleifur Jónsson. Klemens Jónsson. Tryggvi Þórhallsson. Halldór Stefánsson. Ásgeir Ásgeirsson. Samkvæmt ákvæðum 43. gr. þingskapanna mun jeg bera kröfu þessa undir atkv. í byrjun næsta fundar.

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Jeg þarf ekki að tala mörg orð fyrir áliti nefndarinnar. Vegamálastjóri telur rjett að samþ.till., því verða megi, að í náinni framtíð fáist reynsla fyrir því, að svona fartæki geti orðið hjer að notum, þótt enn sem komið er sje engin slík reynsla fengin. Nefndinni fanst ekki ástæða til þess að vera á móti till., þar sem hún treystir stjórninni til að verja ekki fje í þessu skyni, nema líkur sjeu til, að það komi að gagni. Leggur hún því til, að þessi þáltill. verði samþ.

Flm. (Jón Auðunn Jónsson); Þessi þáltill. er flutt vegna þess, að deildin feldi það frv., sem jeg bar fram til breytingar á slysatryggingarlögunum. Hinsvegar er það svo, að stjórn slysatryggingarsjóðsins telur, að þessi eigi að vera framkvæmd laganna, þar sem hásetar taka hlut eða hundraðsgjald af afla. Jeg veit, að hv.þm. er málið kunnugt, og ætla því ekki að tefja deildina með lengri framsögu.

Jón Baldvinsson Mjer skilst, að þetta sje það sama og hv.þm.N.-Ísf. (JAJ) flutti hjer á dögunum í frumvarpsformi. Og jeg tel sennilega nokkum vafa á, að till. þessi megi koma til atkv. nú, þar sem efni hennar er falið í frumvarpsformi áður. Þar að auki fer þessi till. fram á annað og meira en hægt er að gera sjer í hugarlund, að stjórnin geti framkvæmt, ef hún ætlar sjer jafnframt að láta ákvæði slysatryggingarlaganna í gildi vera. Orðalag till. er að vísu dálítið óákveðið. Þetta virðist geta átt við þá, sem taka kaup að nokkru, en hlut að nokkru. Þannig er ástatt um háseta botnvörpuskipanna, sem hafa ákveðið mánaðarkaup, en að auki lifrarhlut. Jafnframt mundi þetta ná til skipstjóra og stýrimanna, þar sem þeir hafa hundraðsgjald af afla. Svo þetta skilst mjer vera alt saman þvert á móti því, sem ákveðið er í lögunum. Það eina, sem ágreiningur er um í slysatryggingarlögunum, er það, hvort ákvæði þar megi skilja þannig, að menn, sem einungis eru upp á hlut, en ekki er goldið kaup öðruvísi, eigi ekki eða megi ekki greiða iðgjald fyrir sig til slysatryggingar. Þess vegna sýnist mjer, að þessi hv. deild, sem hefir áður felt frv., sem fór fram á alveg það sama, geti ekki heldur samþ. þessa till., nema að komast í ósamræmi við sínar eigin ályktanir. Á því byggi jeg, að slík tillaga sem þessi ætti ekki að koma til atkv. Mjer þykir leitt, að hæstv. atvrh. (MG) getur ekki verið viðstaddur umræðurnar, því þegar við ræddum um samhljóða frv. á dögunum, vildi hann láta líta svo út, að jeg hefði talað fyrir því í fyrra, að breyta mætti lögum um slysatryggingar með einfaldri þál. Þetta er alveg rjett hjá hæstv. ráðh. En það bygðist á því, að allshn. flutti þá brtt. við 21. gr. frv., er var til meðferðar á þinginu í fyrra, að hægt væri að taka upp nýja flokka tryggingarskylda, þegar stjórn slysatrygginga og ríkisstjórnin sæi sjer fært. Þá mun jeg hafa getið þess, að ekki væri annað en flytja þáltill. um að bæta við nýjum tryggingarflokkum og auka þannig starfssvið laganna, ef landsstjórnin ekki fengist til slíkra breytinga. Þessi till.allshn. var samþ. í Nd., en feld í Ed., sem áleit ekki rjett að rýmka um þetta. Svo að alt þetta tal hæstv. ráðherra (MG) fellur niður sem ástæða gegn mjer um það, að þessi till. megi nú komast að. Því nú er heldur engin heimild til þess í lögunum, að neinu verði breytt með reglugerð, svo sem tillaga allsherjarnefndar í fyrra gerði ráð fyrir. Jeg vil því skora á hv. þingmenn að samþ. ekki þessa till., fyrst og fremst af því, að hún fer beint í bága við það, sem hæstv. stjórn getur gert eftir lögunum, ef þau eiga að standa óbreytt, en ekki síst vegna þeirra skýringa, sem jeg fjekk á frv. á dögunum hjá flm. þess (JAJ), þar sem gert var ráð fyrir, að þetta næði til togaraháseta, af því að þeir fengju lifrarhlut og teldust því til þeirra, er fengju hlut af afla, og bæri því skylda til að greiða tryggingariðgjöld sín sjálfir. Þessi till. stríðir á móti því, sem búið er að fella nýlega í hv. deild. í öðru lagi stríðir hún á móti því, sem gildir um það, sem stjórnin hefir heimild til að breyta í lögunum með reglugerð. Þessar ástæður gera það að verkum, að jeg álít, að ekki eigi að samþ. þessa till., ef henni annars verður ekki vísað frá.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg þarf ekki mikið að segja um þessa till., því að jeg hefi lýst afstöðu minni til hennar í öðru tilefni og get vísað til þess. Jeg skal aðeins geta þess, að jeg tel vel geta samrýmst lögunum að gera þessa breytingu, sem farið er fram á, eins og jeg tók áður fram, þegar samskonar atriði var til umræðu. En þá mun ekki þetta atriði hafa getað komið til atkvæða, af því að málinu var vísað til stjórnarinnar, ef jeg man rjett.

Það er að fella frv.

. Það er að vísa því til stjórnarinnar. Þar af leiðir, að jeg get ekki betur sjeð en að þessi till. geti komið til atkv.

Flm. (Jón Auðunn Jónsson) Það lítur út fyrir, að hv. 2. þm. Reykv. (JBald) vilji halda fram, að hans skilningur skuli vera skoðaður sem einhver yfirþingsköp eða sem lög. En það tel jeg vera ofmetnað einn, að láta svo um mælt hjer í hv. heild. Þetta, sem liggur fyrir, hefir ekki verið felt af deildinni. Jeg bar fram frv. um það að undanskilja einn flokk, sem nú er tryggingarskyldur; í öðru lagi um það að breyta iðgjaldagreiðslu sjómanna, einnig þeirra, sem hjer um ræðir, þannig, að ríkissjóður greiddi ákveðinn hluta af iðgjaldinu, útgerðarmenn og hásetar sömuleiðis vissan hluta. Það er dálítið annað en það, sem hjer er farið fram á. Þó að í hv. deild hafi verið felt, að ríkissjóður skyldi taka þátt í iðgjaldagreiðslu vissra tryggingarskyldra flokka innan sjómannastjettarinnar, þá veit jeg, að hv. deild ætlar sjer ekki að fella það, að smáútgerðarmenn, sem ekki eru færir um að borga þetta iðgjald, skuli ekki skyldaðir til þess. Stjórn slysatryggingarsjóðsins lítur svo á, að þetta sje hægt að gera og eigi að gera án nokkurra lagabreytinga. Hjer er því aðeins verið að tala um að skora á stjórnina að fylgja þeim skilningi á slysatryggingarlögunum, sem stjórn sjóðsins álítur rjettan vera. Hártoganir hv.þm. (JBald) duga ekki. Það verður aldrei álitið, að sá maður vinni fyrir hlut eða hundraðsgjaldi, sem er kaupamaður. Jeg hefi aldrei heyrt það nefnt, þó að einhver hafi fengið stúf eða eitthvað svoleiðis, eða lifrarhlut af togara. Lifrarhlutur er ekki hundraðshlutur af afla, það læt jeg hv.þm. vita, hafi hann ekki vitað það áður.

Það er hlutur af afla.

Það er allur lifraraflinn.  (J- Bald: En lifrin er hlutur af afla)  . Já, jeg held, að málvenjan sje ekki sú, að sá, sem fær t. d. svokallaðan stúf, á Vestfjörðum, geti bæði verið kaupamaður og líka róið upp á hlut. Hann verður alls ekki talinn hlutarmaður, ef hann er ráðinn upp á vikukaup eða mánaðarkaup. Það er að minsta kosti ekki íslenskt mál. Jeg veit, að þessi tilraun hv.þm. til þess að eyðileggja þessa tilhögun er af sömu rót runnin og áður. Hann heldur, að sjómönnunum sje þægð í því. En það er misskilningur. Þeir menn, sem um er að ræða, eru mest á Vestfjörðum. Þeir vilja ekki hafa þá breytingu, sem gerð var á slysatryggingarlögunum í fyrra. Bæði í Hnífsdal og Bolungarvík báðu þeir um breytingu. Einn háseti í Hnífsdal talaði fyrir þessari brtt., og allir aðrir greiddu henni atkv. Þetta gæti hv.þm. fengið að vita hjá hverjum sem var á þessum þingmálafundum í jan. s. l. En hv.þm. (JBald) hefir lagt svo mikið kapp á að koma þessari till. fyrir kattarnef, þótt hann sjái það, að það verði sjómannastjettinni til skaða.

Magnús Torfason Jeg verð nú að segja, að jeg sje ekki, hversu ákaflega mikill munur er á því, hvort hásetum er borgað vist kaup eða hvort þeim er borgað með hlut af afla. Ef borga á hásetum með kaupi, þá á útgerðarmaðurinn að greiða iðgjaldið fyrir þá, en ef borga á háseta með afla, þá er sagt, að hann sje þátttakandi í útgerð. Það er hægt að segja það að vissu leyti, ef hann á nokkum hlut í skipinu. En nú er það einmitt ekki. Þessi útgerð er þannig, að það eru útgerðarmenn, sem eiga skipin og lána þau gegn vissum hlut. Hásetarnir fá ekki hlut af öllum aflanum. Þvert á móti. Það er hugsað sem svo, að það sje sæmilegt kaup fyrir þá að lifa á; öðruvísi er það ekki hugsað.

Þetta eru mestu firrur!

. Nei, þetta eru ekki firrur. En hvort þetta er greitt með kaupi eða ekki, fer yfirleitt algerlega eftir því, hvort útgerðarmenn og eigendur skipanna telja heppilegra. Við vitum upp á víst, að togarar vildu aldrei ganga inn á þetta, að hásetar fengju hlut af öllum afla útgerðarinnar. Eins vitum við aftur, að formenn hafa ekki viljað ganga inn á annað en að þeim væri borgað með hlut. Hafi svo útgerðarmenn sjeð sjer annað hagkvæmara, hafa þeir hagað sjer þar eftir, hvað sem hinum leið. Það er sjerstaklega kunnugt, að skipseigendur hafa tekið svokallaða útgerðarmenn upp á kaup, í staðinn fyrir að greiða þeim eftir hlut, vitanlega af því að þeir álíta sjer það hagkvæmara. Það verður enginn „princip“-munur hjer á, hvort eigi að greiða með hlut eða föstu kaupi, fyr en hásetar fá hlut af öllum brúttó-aflanum. Svo er eitt, sem jeg hefi tekið eftir í þessu sambandi; það er, að gera mætti mikinn mun á því, hvort útgerðarmaður fer með bátinn eða ekki. Það er mikill munur, hvort hann tekur þátt í allri stjórn og allri hættu eða brúkar menn sína eins og leigudýr.

Þetta eru ósæmileg orð

. Úr því að hv.þm.N.-Ísf. ætlar nú sem oftar að fara að setja ofan í við þingmenn hjer í hv. deild og gera sig að háyfirforseta deildarinnar, þá skal jeg leyfa mjer að benda honum á eitt atriði í þessu sambandi, sem jeg ætlaði þó að þegja um. Það eru ekki mörg ár síðan einn formaður hafði setið í landi, þegar aðrir reru, því honum hafði ekki litist á veður. Útgerðarmaðurinn situr í Reykjavík, hringir formanninn upp og spyr, hvers vegna hann hafi ekki róið. Honum leist illa á veðrið. Útgerðarmaðurinn segir þá: Jeg ætla að vonast til þess, að jeg frjetti ekki oftar, að þú liggir í landi, þegar aðrir róa. Það var ákafur veðrahamur um þetta leyti. Rjett einum eða tveimur dögum síðar fer þessi formaður á sjó í ófæru veðri - og kom ekki aftur. Geta menn nú sjeð, hvort nokkuð var ofsagt hjá mjer áðan.

Jeg ætti að fá þingmanninn til að standa við þessa slúðursögu.

. Hann hefir einskis að krefja mig reikningsskapar um; þessi saga er sönn.

Hún er ósönn!

. Nei, hún er sönn.

Vill þingmaðurinn dirfast að standa við hana?

. Jeg mun gera það. En hvað málið snertir, sem hjer um ræðir, þá er ekki nokkur meining að vera nú að breyta lögum þessum með einfaldri þál. Þó skal jeg játa, að fyrir smábát, er formenn sjálfir taka þátt í allri vinnu, gæti verið ástæða til að athuga lögin og breyta þeim að þessu leyti. En það er ekki rjett, að það felist í lögunum, að láta megi þá menn, sem fá hlut af afla, borga iðgjald.

Jón Baldvinsson Jeg fæ ekki sjeð, þrátt fyrir ræðu hv.þm.N.-Ísf. (JAJ), að þetta, sem þál. fer fram á, hafi stoð í lögum. Jeg fæ heldur ekki skilið, hvernig hæstv. stjórn getur tekið við þessari till., eins og hún er orðuð. Jeg vík að því sjerstaklega, af því að hæstv. ráðh. (MG) hefir ekki annað um þetta sagt en að hann áliti, að till. geti komið til atkv. Jeg álít hann alls ekki geta framkvæmt hana, svo framarlega sem hún er skilin eins og orðalagið bendir til. Jeg sje ekki betur en að það nái til hjer um bil allra sjómanna, að þeir hafi hlut af afla, þótt þeir líka vinni fyrir föstu kaupi. Þetta er það, sem fólst í frv. Þetta er það, sem felst í orðalagi þessarar till. Hv. þm.N.-Ísf. setti sig nú á háan hest um það, að jeg liti svo á, að minn skilningur eigi að vera yfirþingsköp. Jeg hefi ekki gert annað en vísa til hæstv. forseta um skilning á þessu máli. Hann hefir ekkert sagt um það enn. Jeg bíð eftir hans úrskurði og býst við, að jeg verði að sætta mig við hann. Rjett er það, að það eru ekki öll sömu ákvæði í till. og voru í frv. Það var talað um að breyta tillaginu. Það, sem stjórn slysatryggingarsjóðsins sagði í brjefi sínu til sjútvn., ber engan veginn að skoða sem úrskurð hennar. Hún taldi, að komið gæti til mála, að menn, sem eingöngu væru ráðnir upp á hlut, væru taldir sem útgerðarmenn og greiddu því gjald. Jeg ætla, að hún hafi notað orðin: „við hyggjum“. Jeg skal ekki um það segja, hvort til muni vera einhverjir hásetar, sem geta fallist á það, sem hv.þm.N.-Ísf. benti á. En það er ákaflega lítil sönnun um almennan vilja sjómanna, þótt einhver einstakur maður hafi staðið upp og mælt fyrir þessu og slík till. hafi verið samþ. á einum þingmálafundi. Enda skilst mjer svo, að ef maður lítur á mannlegt eðli, þá vilji flestallir heldur losna við gjöld. Þar að auki er það skylda hjá öllum slysatryggingum víðast hvar, að það sje atvinnuvegurinn sjálfur, sem á að greiða iðgjaldið. Það væri fróðlegt að heyra, að hve miklu leyti- hæstv. ráðh. (MG) treystir sjer til að framkvæma þessa þál., ef samþ. verður, samkv. orðalagi hennar.

Flm. (Jón Auðunn Jónsson) Það var gott, að hv. 2. þm. Reykv. (JBald) ætlar að sætta sig við úrskurð hæstv. forseta. Það er kanske meira en sumir hafa búist við, eftir ræðu hans næst á undan, að hann mundi beygja sig undir forsetavaldið. Annars skal jeg lesa það, sem stjórn slysatryggingarsjóðsins segir um þetta atriði. En fyrst ætla jeg að lýsa því yfir - eins og jeg er búinn að gera - að það er meiningin með þessari þáltill. að skora á stjórnina að láta það fram fara, að iðgjald verði greitt af óskiftum afla, þar sem svo er, að háseti tekur hlut af þeim sama afla, aðeins ráðinn upp á hlut eða hundraðsgjald, en ekki kaup.

Hv. þm. hefir ekki tekist að koma því inn í till.

. Jeg er ekki vanur, að haft sje tvennskonar hugtak yfir menn, sem eru hásetar á róðrarskipum. Annaðhvort eru þeir hlutarmenn eða kaupamenn. Ef þeir eru hlutarmenn, þá eru þeir „saminteressantar“ með útgerðarmönnum, hafa alveg sömu ástæðu til að reyna að afla sem best. Þeir fá því meira, sem meira aflast. Á 12 manna skipum fá menn venjulega 1/20 aflanum, á smærri skipum 1/12 til 1/9 Ýmist er olía dregin frá óskiftu eða ekki. Stjórn slysatryggingarsjóðsins segir svo: „En við hyggjum, að ef hásetar fá ekki kaup, heldur aðeins hlut af afla, þá muni verða litið svo á eftir núgildandi lögum, sem um samlagsútgerð sje að ræða, svo að þótt útgerðarmaður bátsins eða formaður eigi að standa skil á iðgjöldum fyrir alla hásetana samkv. 7. gr., þá verði þeir samt ekki taldir í þjónustu hans, heldur sjálfir atvinnurekendur, og falli því ekki undir ákvæðin í 1. málsgr. 6. gr., heldur beri sjálfir iðgjaldið, hver fyrir sitt leyti“. Og það er ekki farið fram á annað hjer en að slá föstum þessum skilningi. Hv. 1. þm. Ám. (MT) virtist vera búinn að gleyma því, hvernig útgerðin er rekin fyrir vestan. Þekkingin á henni hefir þá ekki staðið dýpra hjá hv.þm. (MT) en svo, að hann hefir gleymt öllu eftir að hafa verið 2–3 ár fyrir austan. Hann segir, að það sje enginn „princip“-munur, nema menn fái hlut af öllum afla. Jeg þekki ekki annað, en jeg sje ekki, að það geti munað miklu, hvort formaður, útgerðarmaður eða eigandi stundar sjálfur veiðiskap með hásetum, því að það er eftir sem áður greitt af óskiftum afla. Útgerðarmaður og hásetar greiða sinn helminginn hvor. Að tryggja hlutarmönnum, að þeir fái þann hlut, er sæmilegur sje til framfærslu þeim, nær vitanlega engri átt. Stundum aflast vel og stundum illa, og hlutaskifti breytast. En hitt er víst, að hásetar fá því meira sem meira aflast, eins og allir ættu að skilja. Jeg hefi áður mótmælt því nafni, er hv.þm. (MT) gaf hásetum fyrir vestan, og skal ekki endurtaka það nú. En svo kom hv.þm. (MT) með sögu, er átti að sanna það, að útgerðarmenn rjeðu yfir formönnum, og að einn útgerðarmaður hefði orðið valdur að því, að bátur hefði farist. Þessi lubbalega saga kom upp við bæjarstjórnarkosningar á Ísafirði. Það var sagt, að Magnús Thorberg útgerðarmaður hefði átt að hafa hringt til formanns á bát, sem hann átti, og gefið honum áminningu fyrir það að hafa ekki farið á sjó. Sannleikann í þessu efni vita allir á Ísafirði, og sagan var aðeins til þess upp spunnin að kasta auri á Magnús Thorberg. Og nú lætur fyrverandi bæjarfógeti Ísafjarðar sjer sæma að bera þessa óhróðurssögu fram hjer á Alþingi. Jeg skora á hv.þm. (MT) að finna einn einasta mann, sem unnið hefir hjá Magnúsi Thorberg og getur borið honum annað en alt gott. En að segja, að útgerðarmaðurinn hafi orðið þess valdandi, að formaður fór á bátnum út í ófært veður, er svo lúalegt og lubbalegt, að það er engum manni sæmandi, síst þingmanni, enda þótt hann hafi heyrt slíka lygasögu.

Magnús Torfason Hv. flm. (JAJ) vísaði í þskj. 364 og álitsskjal slysatryggingarinnar. En það er nú svo, að þessi orð, sem hann tilfærir úr álitsskjalinu, sýna það, að þeir góðu menn hafa ekki skilið, við hvað er átt. Þeir eru að tala um samlagsútgerð. En þegar menn eru ráðnir upp á hlut, þá er það engin samlagsútgerð. Þeir eiga ekkert í skipinu, og svo er ýmislegt tekið frá, svo sem olía, beita o. fl., eftir samningi, sem er breytilegur. Meðan jeg var vestra var ýmist verið að breyta þeim samningum fyrir útgerðarmenn eða háseta. Jeg kannast við, að það gæti verið mikill munur á að gera undantekningu, ef eigendur fylgdu sjálfir með á bátunum. Þá er nokkurskonar fjelagsskapur milli hans og háseta, og ef eigandi er með, finnur hann til þeirrar ábyrgðar, er á honum hvílir, og getur fylgt henni á hverjum tíma. Jeg nefndi engan mann í minni ræðu og ekkert kauptún. Um Magnús Thorberg er mjer óhætt að segja það, að jeg hefi aldrei sagt skakt orð í hans garð, en oft lýst yfir því, að hann væri þekkilegastur útgerðarmaður á Ísafirði, og jeg hefi aldrei viljað meiða hann í einu nje neinu. Jeg tók aðeins þessa sögu sem dæmi um það, að alt öðruvísi horfir við, ef eigandi báts er sjálfur á honum, og um það, að lítið orð, sagt í óaðgætni, getur haft hinar alvarlegustu afleiðingar og bakað þeim, er segir, mikla ábyrgð. En jeg get sagt hv.flm. (JAJ), að þetta er ekki einsdæmi. Jeg þekki tvö og þó þrjú dæmi, sem gerðust í minni tíð vestra, þó ekki á Ísafirði, sem lík eru því, er jeg nefndi. Hv. flm. (JAJ sagði, að jeg væri búinn að gleyma útgerðinni vestra. Honum er ekki of gott að koma með getsakir í minn garð, en það get jeg sagt hv.þm. (JAJ), að það er líka útgerð fyrir austan, og að jeg er henni vel kunnugur, þar sem jeg bý á sjávarbakkanum. Þess vegna eru augu mín betur opin fyrir hættunni. Og það er smáhætta að róa á Ísafirði á móts við það að róa á Eyrarbakka og Stokkseyri. Það er enginn barnaleikur. Og eins og menn muna, hefir tvisvar sinnum í vetur orðið að beiðast hjálpar strandvarnarskipa og botnvörpunga til þess að bjarga bátunum þaðan úr bráðasta háska. Jeg fæ ekki skilið, að það komi við útgerð eða ekki, þótt jeg hafi lýst skilningi mínum á lögum, sem jeg hefi verið sjálfur með að semja. Það vorum við hv. 2. þm. Reykv., sem sjerstaklega unnum að því í fyrra að koma slysatryggingarlögunum á. Og þetta frv., sem hjer liggur fyrir, á enga stoð í þeim lögum nje öðrum lögum.

Sigurjón Jónsson Jeg mótmæli því, er hv. 1. þm. Árn. (MT) sagði, að útgerðarmenn vestra, sem ekki fylgja bátum sínum, skifti sjer af því, hvernig formenn þeirra sækja sjó. Það kemur ekki fyrir. Formenn vestra vita ósköp vel, hvaða ábyrgð fylgir starfi þeirra. Og jeg vildi ekki hafa þann formann þar, er ekki væri fær um að stunda sjósókn eftir sínu höfði. Það er meira að segja svo, að formennirnir ráða því algerlega, hvar þeir stunda veiðar, ráða því jafnvel að fara hingað suður til veiða. Það var því óheppileg sagan, sem hv.þm. (MT) sagði, enda er hún algerlega ósönn. Jeg þarf ekki að deila um þáltill. á þskj. 465, þar sem hæstv. atvrh. (MG) hefir lýst yfir því, að það sje rjett að framkvæma lögin eins og hún fer fram á.

Forseti (BSv): Svohljóðandi till. til rökstuddrar dagskrár hefir mjer borist frá hv. 2. þm. Reykv. (JBald): Þar sem deildin hefir áður vísað máli um sama efni til stjórnarinnar, þykir henni ekki ástæða til að gera ályktun um tillöguna - og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá. Hv. 2. þm. Reykv. (JBald) skaut því til forseta að fella úrskurð um, hvort till. mætti koma til atkvæða, og mun hann í því efni eiga við 32. gr. þingskapa. Hjer er ekki um brtt. við lagafrumvarp að ræða, heldur þáltill, og koma því ákvæði þessi ekki hjer til greina. - Athuga mætti ákvæði 28. gr. um lagafrv., en þeim er ekki heldur til að dreifa í þessu sambandi. Þótt svo yrði litið á, að þetta sje brtt. um samskonar efni og stóð í frv. því, er vísað var til stjórnarinnar, þá er þess að gæta, að í heilu frumvarpi eru mörg ákvæði, og er ekkert þeirra sjerstaklega felt, þótt frumvarpi sje vísað til stjórnarinnar. - Þótt hjer komi fyrir eitt atriði, er einnig átti heima í umræddu frv., þá verður ekki litið svo á, sem þetta atriði hafi felt verið, vegna þess að deildin hafi kveðið ákveðinn dóm yfir því. Fyrir allar þessar ástæður tel jeg, að ekki beri að taka frávísunarkröfu hv. 2. þm. Reykv. (JBald) til greina, og kemur því þáltill. til atkv.

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Eins og um var talað á síðasta fundi, hefir samgmn. athugað þessa till., sem hjer liggur fyrir, og getur eftir atvikum lagt til, að hún verði samþ., með því fororði, að það geti ekki verið ákveðinn neinn viss dagur, þegar Esja á að byrja strandferðirnar, vegna þess að það þarf að senda hana til útlanda til aðgerðar að loknum strandferðum í desember, og er alls ekki víst, að hún yrði komin úr þeirri ferð 1. febr. Leggur nefndin því til, að síðari liður till. sje skilinn svo, að Esja skuli koma frá útlöndum upp til Austfjarða og koma svo til Reykjavíkur sunnan um land. Verði hún þá ekki notuð til ferðar norður og vestur um land, skuli hún, þegar hún byrjar ferðir eftir heimkomuna til Reykjavíkur, fara suður um land og austur, til þess að Austfirðingar þeir, sem komu með henni þegar hún kom úr utanlandsferðinni, fái betri og fljótari ferð heim til sín aftur. Þó er þetta bundið því skilyrði, að stjórnin geti ekki sjeð fyrir þessum ferðum á annan hátt, t. d. með Gullfossi, er ríkissjóði yrði ódýrari. Jeg býst við því, að þegar Esja kemur sunnanlands frá útlöndum og Austfjörðum, þá vilji þeir, sem með henni hafa komið, ekki fara strax aftur austur, og geri jeg þá ráð fyrir því, að þar sem litlar samgöngur eru við Vesturland um þetta leyti árs, þá fari Esja vestur um land til Ísafjarðar, áður en hún byrjar hinar reglulegu strandferðir. Eins og hæstv. atvrh. (MG) tók fram, þá er ekki hægt að slá neinu föstu með þetta. En það er vilji nefndarinnar, að Esja komi upp til Vopnafjarðar, þegar hún kemur frá útlöndum, og fari suður um til Reykjavíkur. Því verður ekki neitað, að Austfirðingar eiga erfitt með samgöngur á þessum tíma árs og fá fáar beinar ferðir hingað. Og þótt þeir geti notað Goðafossferðina um líkt leyti, þá er það miklu verra fyrir þá, þar sem hann fer norður um land. Auk þess verður hann hlaðinn vörum, en Esjuferðin verður aðallega fyrir farþega, sem hafa lítið gagn af því að fara með öðru skipi.

Þorleifur Jónsson Jeg get verið þakklátur hv. samgmn. fyrir það, að hv.frsm. hennar hefir lagt með því, að till. næði samþ. Býst jeg því við, að hún fái byr í deildinni. En þar sem hann gat um það, að ekki yrði hægt að einskorða við vissan dag, hvenær Esja byrjaði strandferðirnar, þá getur það vel verið, og verður ekki tekið hart á því. En verði till.samþ., vona jeg, að Esja verði látin hefja ferðir svo fljótt sem unt er. Það hefir unnist við þessar umr., að hæstv. atvrh. (MG) og hv. samgmn. hafa viðurkent þörfina á auknum samgöngum milli Austurlandsins og Reykjavíkur. Vænti jeg þess, að í framtíðinni verði sjeð sem best fyrir þessum ferðum. Hvað það snertir, að skipið, þegar það kemur frá Austfjörðum, fari til Ísafjarðar, þá gerir það ekkert til, heldur hafa þeir, sem komu að austan, þá betra tækifæri til að dvelja hjer dálítinn tíma, meðan Esja skreppur vestur. Jeg vona, að þetta mál fái byr í hv. deild, eins og í hv. samgmn.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg sje ekki, að meðferð hv. samgmn. gefi mjer tilefni til þess að segja annað en það, sem jeg sagði í gær, nema að jeg vil taka það fram, að um þetta leyti árs eru góðar samgöngur til Ísafjarðar, því að bæði Gullfoss og Goðafoss koma þar í þessari ferð, sem hjer um ræðir. En verði engin skipsferð, þá tek jeg ekkert af um það, að Esja fari þangað eina ferð, ef hægt er. En það er altaf svo, að þegar einhver biður um eitthvað hjer í þinginu, þá biður undireins annar um eitthvað svipað. Jeg tek sem sagt ekkert af um það að senda skipið til Ísafjarðar. En jeg vonast jafnframt eftir því, að hjeraðsbúar láti til sín heyra um það, ef þeir vilja fá þessa ferð.

Flm. (Halldór Stefánsson) Þessi till. fjekk að ganga umræðulaust til 2. umr. Vil jeg því efna það, sem jeg lofaði Þegar hún var til 1. umr., að gera stuttlega grein fyrir henni nú. Það er þá upphaf þessa máls, að í fyrra rjeðst hingað austurrískur vatnalíffræðingur, dr. Reinsch, fyrir milligöngu Búnaðarfjelags Íslands, til þess að rannsaka veiðivötn, og kostaði Búnaðarfjelagið för hans milli landa og að mestu leyti einnig um landið, nema hvað eitt hjerað - Fljótsdalshjerað - kostaði för hans innan hjeraðs. Kostnaður við förina var aðeins ferðakostnaður og fyrir verkfærasliti, en hvorki dr. Reinsch nje aðstoðar- og fylgdarmenn hans tóku nokkurt kaup. Árangurinn af þessari för má sjá af skýrslu, sem legið hefir fyrir þinginu, og sjest glögt á henni, að dr. Reinsch hefir unnið af miklum áhuga að þessum rannsóknum. Nú hefir hann boðist til að halda áfram þessum rannsóknum í sumar með sömu kjörum. En svo er ástæðum háttað, að Búnaðarfjelagið þykist ekki geta lagt fram það fje, sem þarf, vegna þess að það hafi ekki ráð á neinu fje, er sje óráðstafað. Kostnaðurinn í fyrra hefði verið borgaður án þess að nokkurt fje hefði í rauninni verið til þess ætlað, og því óhægra ætti það með fjárframlög nú. Leitaði nú búnaðarmálastjóri, Sigurður Sigurðsson, til fjvn. beggja deilda um fjárframlög, en þær sáu sjer ekki fært að sinna beiðni hans. Mun þeim hafa þótt rjett, að Búnaðarfjelagið sæi fyrir fjenu, og í nál.fjvn.Ed. liggur það skjallega fyrir, að svo hefir þótt. En þegar um þetta mál hefir verið talað við Búnaðarfjel., hafa svörin verið þau sömu: Engu fje óráðstafað. Þótt það sje í rauninni eðlilegast, að Búnaðarfjelagið legði þetta fje fram, þá kemur það fyrir eitt, ef ekkert fje fæst hjá því, að þá er ekki hægt að þiggja boð dr. Reinsch. Tækifærinu að njóta þekkingar hans væri slept og árangrinum, sem að því mætti verða, og það stappaði nærri, að erlendum vísindamanni og Íslandsvini væri óvirðing sýnd. Ræktun veiðivatnanna er einn þátturinn í ræktun landsins. Það er mikið og margþætt verkefni, sem þar er óleyst. Takmarkið er að auka veiðina, eftir því sem skilyrði eru til. Og eftir því, sem ráða má af fornum heimildum, hefir veiðinni farið stórum aftur, svo að þar er nú víða lítil veiði, sem áður var mikil, og fer sumstaðar altaf minkandi. Ástæðan til þess er sú, að veiðin hefir alt fram að þessu verið stunduð sem rányrkja, eins og öll veiði jafnan hefir verið. Viðvíkjandi þessu máli eru mörg rannsóknaratriði, sem taka þarf tillit til, svo sem veiðiaðferðir, fyrirdrættir, stíflur o. fl., veiðistaðir, að veiða ekki þar sem síst má, á hrygningarstöðum, veiðitími, að veiða ekki á óhentugum tíma, hrygningartímanum, og veiðiáhöld, að brúka ekki önnur en þau, sem henta, t. d. ekki önnur net en þau, sem eru hæfilega möskvavíð, eftir eðlilegri stærð fiskjarins. Um þessi atriði gætu margir gefið leiðbeiningar. Dr. Reinsch álítur, að það þurfi að hafa sjerákvæði fyrir hvert hinna stærri veiðivatna eða veiðisvæða. Það geti ekki gilt sömu almennar reglur um þau öll, heldur hljóti þær að fara eftir eðli og ásigkomulagi veiðinnar og veiðivatnanna. Enn er ótalið eitt atriði, sem ekki er hægt að fá fullar upplýsingar um, nema með nákvæmri vísindalegri rannsókn, og það eru lífsskilyrði fiskanna og önnur veiðiskilyrði í hverju veiðivatni fyrir sig, hver þau eru og hversu mikil. Um þau er ekki hægt að fá að vita nema með aðstoð sjerfræðinnar, vatnalíffræðinnar. Og hennar eigum við ekki annan kost en með því að þiggja þá aðstoð, sem dr. Reinsch býður fram. Það er þessi sjerfræði, sem dr. Reinsch býður fyrst og fremst fram, og þau áhöld, sem þarf til vísindalegra rannsókna á þessu sviði og nákvæm þurfa að vera. Af þessari ástæðu væri það beinlínis óhyggilegt að neita þeirri aðstoð, sem hann hefir boðið okkur. Jeg ætla nú stuttlega að lýsa dr. Reinsch. Jeg geri það ekki af eigin þekkingu, heldur styðst við upplýsingar, sem Lúðvík Guðmundsson náttúrufræðikennari hefir góðfúslega gefið mjer. Dr. Reinsch er mjög vel lærður og áhugasamur vísindamaður. Auk fræðilegrar þekkingar hefir hann mikla verklega reynslu og æfingu. Hann hefir fengist við rannsóknir veiðivatna bæði í Þýskalandi og Austurríki. Ástæðan til þess, að hann býður okkur aðstoð sína, er vísindalegur áhugi og metnaður til þess að vinna gagn sinni fræðigrein og skapa sjer verkefni til að vaxa af. Hann er hrifinn af náttúrufegurð Íslands og hefir fengið velvild til lands og þjóðar, eins og svo fjölmargir Þjóðverjar. Langar hann því til þess að vinna okkur gagn á þessu sviði. Jeg skal geta þess, einnig eftir því, sem Lúðvík Guðmundsson hefir sagt mjer, að þetta er líklega í eina og síðasta sinn, sem kostur er á að njóta vísindaþekkingar þessa manns, því að það er í ráði, að hann fari í vísindaleiðangur til Austurálfu. Það er stuttlega vikið að því í greinargerð till., að Lúðvík Guðmundsson mentaskólakennari hafi boðist til fylgdar með dr. Reinsch ókeypis, eins og í fyrra. Það mætti e. t. v. skilja það svo, að hann hefði aðeins verið fylgdarmaður hans og túlkur. En svo var ekki. Í fyrra hafði L. G., jafnframt því sem hann var fjelagi og túlkur, einnig nokkurt sjálfstætt verkefni, að safna jurtum, bæði vatna- og landjurtum. Hefir hann límt upp nokkuð af þeim í vetur og gefið mentaskólanum. Ef úr þessari rannsóknarferð verður í sumar, er svo um samið, að L. G. hafi sjálfstætt verkefni, sem snertir rannsókn veiðivatnanna, sem sje athugun skordýralífsins. L. G. hefir boðið, sem fyr er getið, ókeypis aðstoð sína við rannsóknirnar, og jeg verð að segja það, að það er alveg óvenjulegt af mentamönnum vorum að bjóða sig þannig í þjónustu landsins. Fjárhæðin, sem farið er fram á, er 3000 kr. og er ætluð eingöngu til ferðakostnaðar milli landa og hjeraða og svo fyrir áhaldasliti. Það er hugsað, að hjeruðin, sem hann færi um, kosti sjálf ferðirnar innan hjeraðs, eins og gert var á Austurlandi í fyrra. Eflaust er þetta fje í minsta lagi, en jeg ætla, að Búnaðarfjel. verði ekki um megn að leggja til það, sem á kynni að vanta. Þetta er þá um fyrra atriðið, og ætla jeg þá að víkja að síðara atriðinu, að veita 3000 kr. til þess að gera Lagarfoss laxgengan. Eitt af þeim hjeruðum, sem dr. Reinsch fór um í fyrra, var Fljótsdalshjerað. Um það fellur Lagarfljót. Þar er jafnan lítil veiði, og veiðiskilyrðin ekki álitin þar góð, vegna ásigkomulags fljótsins, sem býður ekki góð lífsskilyrði, og svo er fossinn til hindrunar göngu veiðinnar úr sjó. Við rannsókn dr. Reinsch í fyrra staðfestist það, að ekki er um að ræða veiði eða góð veiðiskilyrði í fljótinu sjálfu, en það vitnaðist, að árnar, sem falla í fljótið, veita góð skilyrði sem veiðiár. Sem laxár er þeim líkt við hinar ágætu laxár í Borgarfirði. En ein hindrun er fyrir því að geta notað þau veiðiskilyrði, og það er að fossinn er ólaxgengur. Dr. Reinsch kom auga á mjög auðvelda leið til þess að gera hann laxgengan, og vísa jeg um það til skýrslunnar. Hefir hann boðið forsögn sína um það, hvernig það skyldi framkvæmt, ef hann kæmi í sumar. Hefir hann borið þessa hugmynd sína undir verkfræðing, sem áleit, að ekkert væri því til fyrirstöðu, að fossinn yrði gerður laxgengur á þann hátt, sem dr. Reinsch hefir hugsað sjer. Það er mjög mikill áhugi og almennur á því þar eystra að fá notið dr. Reinsch, því það þykir öruggast, ef hans nýtur við, að engin mistök verði á verkinu og að það komi að fullu liði. Eins og gefur að skilja, er mikið í húfi fyrir þetta stóra hjerað, því opnast gætu miklir möguleikar til veiða, ef tækist að gera þennan foss laxgengan. Jeg skal geta þess um upphæðina, sem til er tekin, að hún er meira sett eftir ágiskun en áætlun, en Lúðvík Guðmundsson, sem þessu máli er kunnugastur, telur líklegt, að kostnaðurinn verði frekar minni en meiri en hjer er tiltekið. Till. er svo orðuð, að gert er ráð fyrir 1/3 framlags, og er þar miðað við það, sem greitt hefir verið til að gera aðra fossa laxgenga. Formaður Búnaðarsambands Austurlands hefir lýst því yfir við mig í símtali, að ekki muni standa á framlagi á móti. Ef kostnaðurinn verður minni en þetta, verður ekki greitt nema 1/3, og ef ekki yrði við komið að nota þetta fje í sumar, þó dr. Reinsch kæmi, yrði þessi heimild ekki notuð. Það er vaknaður mikill áhugi um alt land í þá átt að leggja meiri rækt við veiðivötnin en verið hefir. Þórður Flóventsson frá Svartárkoti, sem er allra manna áhugasamastur um þetta mál, hefir ferðast um land alt og dreift út frá sjer áhuga. Alþingi hefir viðurkent þennan mann með því að veita honum dálítinn styrk. Áhugi manna hefir mjög eflst við komu dr. Reinsch. Mönnum skildist fljótt, hve mikilsvert það væri að fá vísindalega vissu um lífsskilyrðin í veiðivötnunum. Búnaðarfjelaginu hafa borist beiðnir frá allmörgum sýslum um, að ekki yrði látið fyrir farast að fá dr. Reinsch til að koma hingað. Auk Fljótsdalshjeraðs hefir Þingeyjarsýsla óskað eftir rannsókn á Laxá og Mývatni, og Skagfirðingar óska eftir rannsókn á Hjeraðsvötnum og ám þeim, sem í þau falla. Hefir borist beiðni um það frá Jónasi Kristjánssyni, lækni á Sauðárkrók. Þá hafa borist beiðnir úr Húnavatnssýslu. Þar eru margar ár og vötn. Sömuleiðis úr Ísafjarðarsýslu, einkum frá inn-Djúpinu. Þar hefir alveg nýlega orðið vart við lax í nokkrum vötnum, og leikur mönnum hugur á að fá leiðbeiningar um, hvað gera þyrfti til þess að efla þá veiði. Ennfremur hafa borist beiðnir úr Dalasýslu og Barðastrandarsýslu. Þar er mikið um smáár og vötn, og var þar veiðisæld til forna, eins og kunnugt er. Nú er veiði þar lítil talin. Jeg þykist ekki þurfa að lengja þetta mál. Jeg hefi stuttlega gert grein fyrir till. og reynt að draga fram helstu ástæður fyrir henni. Hjer eru mörg rannsóknarefni og mikilvæg. En til þess að rannsóknir verði framkvæmdar að gagni, þarf vísindalega þekkingu og vísindaleg áhöld, sem hjer er ekki kostur á. Jeg hefi bent á, hve það er beinlínis praktiskt, að þetta boð geti orðið þegið, enda getur það varla talist vansalaust gagnvart þessum útlenda vísindamanni, sem býður fram aðstoð sína af góðum hug, að synja þessari málaleitun. Jeg vænti þess, að deildin samþ.till. einróma.

Atvinnumálaráðherra (MG): Út af síðustu orðum hv.flm. (HStef) verð jeg að segja það, að jeg tel lítil líkindi til þess, að deildin fallist einróma á þessa till. Þetta mál mun hafa komið fyrir fjvn., og hefir hún þó ekki flutt till. Af því má ráða, að meiri hl. hennar sje á móti þessu. Jeg verð að segja, að mjer finst dálítið óviðkunnanlegt, að svona till. skuli rædd eftir að búið er að samþ. fjárlögin og búið að sleppa því færi að koma þessari fjárveitingu þar að. Till. hefir víst mætt andróðri í fjvn. og því ekki komist að. Hæstv. fjrh. (JÞ) hefir sagt við mig, að hann gæti engu lofað um það, hvort þessi fjárhæð yrði greidd eftir þáltill. Jeg er samdóma hv.flm. um það, að hjer sje þörf rannsóknar og mikilvægt atriði að reyna að auka veiði í ám og vötnum. En það er vafamál, hvort nauðsyn er á að fá útlendan mann til þess starfs. Jeg veit ekki betur en Pálmi Hannesson, sem lagt hefir fyrir sig þessi fræði, ljúki bráðlega prófi erlendis. Hann hefir fengið styrk úr Fiskiveiðasjóði og er talinn efnilegur maður. Mjer finst rjettara, að innlendur maður fáist við þessi störf, einkum þar sem upplýst er, að dr. Reinsch getur ekki sint starfinu nema eitt ár, en hinsvegar liggja fyrir beiðnir úr svo mörgum hjeruðum, að engin von er til þess, að þeim verði öllum sint á einu sumri. Jeg sje ekki, að þessum útl. vísindamanni sje nein óvirðing sýnd, þó að við kjósum heldur að nota innlenda krafta, ef völ er á þeim. En eins og jeg tók fram, veit jeg ekki betur en Pálmi Hannesson taki próf í vor. Viðvíkjandi fjárveitingunni til að gera Lagarfoss laxgengan, er það að segja, að slíkar fjárveitingar er siður að taka upp í fjárlög. Þar eiga þær heima. Jeg veit ekki, hvort sú till. hefir legið fyrir fjvn. Þaðan hefði hún átt að koma í fjárlögin, og mjer þykir sennilegt, að hún hefði þá verið samþykt. Jeg veit ekki, hvort dr. Reinsch hefir sjerstaka þekkingu á að sprengja fossa. En innlendir menn hafa sjeð um verkið við þá fossa, sem búið er að gera laxgenga hjer á landi, og jeg býst við, að þeir geti eins annast um þetta verk. Aðalatriðið er þetta, að jeg veit ekki betur en að við eigum völ á innlendum manni til þessara starfa. Það væri illa farð, ef efnilegur Íslendingur þyrfti að vera atvinnulaus af því að verkefni, sem beint lá við að fela honum, væri fengið útlendum manni. Jeg býst ekki við, að jeg geti greitt þessari till. atkvæði nema jeg fái upplýsingar um, að eitthvað komi fyrir, svo að þessi Íslendingur geti ekki tekið próf á þeim tíma, sem ætlað var. Mjer sýnist líka upphæðin, sem áætluð er til ferðakostnaðar þessum erl. vísindamanni, nokkuð lág. Gjaldkeri Búnaðarfjelagsins hefir sagt mjer, að ferðakostnaðurinn í fyrra hafi orðið á 6. þúsund krónur, og þá munu 3000 kr. hrökkva skamt.

Benedikt Sveinsson Mjer þótti vænt um, þegar jeg sá þessa þáltill., því að það er mjög gagnlegt fyrir landsmenn, að þetta erindi sje rekið, sem hæstv. atvrh. (MG) viðurkendi. Að vísu hefði verið æskilegast, að bein fjárveiting til þessa hefði komist í fjárlög, og svo mundi sennilega hafa orðið, ef ekki hefði verið horfið að því ráði að samþ. fjárlög óbreytt eins og þau komu frá Ed. Jeg þekki Pálma Hannesson að áhuga og dugnaði. Hann er jarðfræðingur og dugandi landkönnuður. En jeg vil engu að síður fastlega mæla með því að ráða þennan þýska vísindamann árlangt, og býst jeg við, að deildin fallist á það, einkum þar sem hæstv. atvrh. telur skaða, að þessa manns sje ekki lengur kostur. Einn fræðimaður getur ekki leyst af hendi það verkefni, er hjer liggur fyrir, á einu árí. Mun því áreiðanlega verða ærið starf eftir handa landa vorum, jafnvel þótt hann yrði í langlífasta lagi, sem vjer væntum. Þessi útlendi vísindamaður hefir ferðast hjer áður og skrifað mjög skilmerkilega og skarplega um rannsóknir sínar. Hann er orðinn nokkuð kunnugur staðháttum og stendur því betur að vígi en ella, og úr því að hans er ekki kostur nema næsta sumar, þá þykir mjer slaklega ráðið að hafna honum. Mjer þykir líklegt, að frekar þurfi verkfræðing en fiskifræðing til þess að sprengja berg, þar sem fossar falla, en hitt er og víst, að fiskifræðingur hefir best vit á því, hversu til skal haga, svo að laxinn megi upp stikla.

Flm. (Halldór Stefánsson) Jeg þarf raunar ekki margt að segja. Hv. þm.N.-Þ. (BSv) hefir tekið af mjer ómakið að nokkru með því að lýsa nauðsyn þessa máls. Jeg þykist skilja, að jeg hafi e. t. v. gert mjer of góðar vonir um undirtektir, en þó er jeg ekki enn búinn að sleppa þeirri von. Það hefir verið bent á, að fjvn. muni ekki hafa viljað sinna þessu máli, en síðan hafa ástæður breyst. Ætlunin var í fyrstu að fara aðra leið, en nú er sú leið lokuð, og því er till. borin fram, frekar en að málið falli niður. Það má auðvitað segja, að óviðkunnanlegt sje að koma fram með þetta eftir að fjárlög eru nýsamþ. En meðan fjárlögin voru í Ed. varð ekki vitað, hvaða afdrif þau fengju, og gert var ráð fyrir, að tækifæri gæfist til að koma þessu að við eina umr. hjer. Það var ekki fyr en við flm. vissum um það samkomulag, sem varð um að samþ. fjárl. óbreytt eins og þau komu frá Ed., að við tókum það ráð að fara þessa leið. Þá vildi hæstv. atvrh. segja, að ekki væri nauðsyn á að nota aðstoð þessa útl. manns, af því að von væri á innlendum manni, Pálma Hannessyni, sem gæti tekið að sjer þetta verk, og taldi hann, að frá þessum manni væri verkefni tekið. Það má kanske segja sem svo, en verkefnið er þá ekki eins mikið og við höfðum ætlað, ef dr. Reinsch lýkur miklu af því á einu sumri. Jeg get bent hæstv. ráðh. á, að í öðrum löndum, t. d. Noregi, eru margir starfandi fræðimenn af þessu tæi. Á það má líka líta, að þessi maður hefir bæði vísindalega og verklega þekkingu, og það má vel hugsa sjer, að störf hans hjer yrðu góð undirstaða fyrir Pálma Hannesson, sem kemur fræðilega lærður, en vantar verklega þekkingu til að byrja með. En hjer er áreiðanlega um svo mikið verkefni að ræða, að eins sumars verk getur ekki tekið mikið frá Pálma. Jeg tók fram í fyrri ræðu minni, að upphæðin, sem farið er fram á, væri lág, en gæti þó nægt. Hún er að vísu lægri en það, sem reyndist þurfa í fyrra, en þá voru það ekki nema sum hjeruðin, sem kostuðu dvöl dr. Reinsch innanhjeraðs. Nú er ætlast til, að þau geri það öll, og að sjálfsögðu mundi Búnaðarfjelagið ekki láta á sjer standa að greiða það, sem á kynni að vanta. Um fjárveitinguna til að sprengja fossinn er sama máli að gegna og um hitt, að ætlað var að bera þá till. fram við eina umr. í Nd., en þessi leið tekin, þegar þau sund voru lokuð. Jeg sje svo ekki ástæðu til að segja meira, en þakka góðar undirtektir yfirleitt.

Atvinnumálaráðherra (MG): Það, sem jeg sagði áðan, var aðallega miðað við það, að jeg taldi rjettara að láta innlendan mann sitja fyrir þessu starfi, mann, sem jeg hefi álit á og lagt hefir sig eftir þessum fræðum. Jeg mælti ekki á móti rannsóknum, heldur viðurkendi nauðsyn þeirra. Nú hefi jeg fengið að vita síðan jeg talaði áðan, að Pálmi Hannesson lýkur prófi sínu í júnímánuði, og verður hann þá atvinnulaus í sumar. Jeg viðurkenni, að þó hann taki gott próf, vantar hann praktiska þekkingu. En svo hlýtur að verða hvenær sem hann byrjar að starfa. Það eru ekki andmæli gegn manninum, þó hann vanti praktiska æfingu við þessar athuganir. Það er vitanlegt, að hann hefir lagt stund á þessi fræði og notið til þess styrks frá Fiskiveiðasjóði. Jeg hefi að vísu ekki umboð til þess að sækja um þetta starf fyrir Pálma Hannesson, en jeg vona þó, að hann fái þessar rannsóknir síðar, því jeg get ekki annað ætlað en að hann sje til þess mjög vel fær. Að einu leyti stendur dr. Reinsch að vísu betur að vígi. Hann hefir góð verkfæri til rannsóknanna, en þau mundi Íslendingurinn sennilega einnig geta fengið sjer, ef þau eru ekki því dýrari. Hann er fátækur maður og sjálfsagt skuldugur, er hann kemur frá prófborðinu, og því atvinnuþurfi. Jeg skal að vísu ekki mæla á móti þessari till. af miklum krafti, en jeg tel þó eðlilegra, að hr. P. H. takist þetta á hendur.

Flm. (Halldór Stefánsson) Jeg hefi ekki beint ástæðu til að andmæla hæstv. atvrh. (MG). Hann tók allvel í þetta mál. Hann upplýsti það, að hr. Pálmi Hannesson hefir í þann veginn lokið prófi þessa dagana, og mjer skildist sem hæstv. atvrh. (MG) teldi hann hafa næga þekkingu til að taka þetta starf að sjer. Jeg tel það vafasamt enn þá, en jeg teldi, að það mundi verða góður skóli fyrir hr. P. H. að vera með dr. Reinsch eitt sumar í byrjun, sjerstaklega að því leyti að kynnast verkfærum þeim, er hann notar, sem eru líklega ekki mjög algeng, og sagt er, að hann hafi sjálfur fundið upp sum þeirra. Jeg held því, að dr. R. sje best til verksins fallinn, en þó teldi jeg ekkert að því, að þeir störfuðu báðir saman. Þetta skiftir að vísu ekki miklu máli, en jeg álít þó, að úr því sem komið er verði að ráða dr. Reinsch til þessa þetta árið.

Forsætisráðherra (JM): Jeg skal fyrst láta þess getið, að mjer finst, að þessi till. ætti að berast upp á þann hátt, að alt Alþingi fengi hana til meðferðar og tæki þátt í jafnalvarlegri ákvörðun og þeirri, er till. fer fram á. Jeg geri líka ráð fyrir því, að flm. mundu telja alt þingið bundið við það, ef þjóðaratkv. fjelli svo, að þjóðin vildi fá þingið á Þingvelli. Með öðrum orðum, það er ætlast til þess, að þingið taki fult tillit til þess, sem yrði ofan á. Hjer er aðeins ætlast til þess, að Nd. geri ályktun um þetta, en ekki Alþingi alt, og er það það fyrsta, sem jeg hefi út á till. þessa að setja. Í öðru lagi finst mjer ekki fært að bera þetta mál undir þjóðina, nema um leið væri skýrt fyrir henni, hvaða kostnað þetta mundi hafa í för með sjer. Þó að kostnaðurinn sje ef til vill lítið atriði í augum hv.frsm. (SvÓ), þá býst jeg ekki við, að allir sjeu honum samdóma um það. Það, sem hv.flm. sagði um kostnaðinn, nær engri átt. Hann nefndi 500 þús. En jeg hugsa, að einungis það að byggja hús eins og þetta Alþingishús, sem nú erum vjer í, sem þó mundi verða of lítið fyrir framtíðina, mundi kosta um 500 þús. kr., ef það væri bygt hjer. En það er víst, að það er miklu dýrara að byggja á Þingvöllum en hjer. Aðeins slíkt hús mundi þá kosta þessa fjárhæð, sem hv.flm. (SvÓ) nefndi. Auk þess kæmi bústaður eða nokkurskonar heimavistir fyrir þingmenn. Jeg geri ráð fyrir, að þær mundu ekki kosta minna en hinar fyrirhuguðu heimavistir við mentaskólann, og get jeg ekki skilið, að hægt yrði að byggja slíkt hús á Þingvöllum fyrir minna en 200–300 þús. kr. Þetta er nú það sjálfsagða, og auk þess kemur prentsmiðja og fleiri byggingar. Læt jeg mjer nægja að nefna þetta, til þess að sýna, hve alt er í lausu lofti hjá hv.flm. Hv. flm. (SvÓ) nefndi það, að Jón Sigurðsson hefði verið snortinn af þeirri hugmynd að flytja þingið til Þingvalla. Um það þarf ekki að tala. Hann skrifaði þegar í upphafi svo ákveðið á móti því að flytja þingið til Þingvalla, að ákveðnara þurfti það ekki að vera. Hann viðurkendi, að Þingvellir hefðu nokkra kosti fram yfir Reykjavík sem þingstaður, en þá kosti, sem Rvík hefði fram yfir, taldi hann alveg fullnægjandi. En það er ekkert aðalatriði í þessu máli, hvað hann hefir sagt, því að nú eru breyttar ástæður frá því, sem þá var. Það gæti verið ástæða til þess nú að flytja þingið, þótt ekki væri þá. Í upphafi hafði þingið ekki neitt flókin mál til meðferðar og brúkaði lítið bókasöfn og þessháttar. Hv. flm. nefndi eitt atriði, sem ekki kom svo mjög til greina áður fyr, að það yrði að vera einhver undirdeild frá stjórnarráðinu á Þingvöllum. Jeg sje nú ekki, hvernig því verður komið fyrir. Jeg veit ekki, hvernig hann hefir hugsað sjer þetta, því að alt þetta mál er mjög óundirbúið. En jeg get ekki skilið, að unt sje að hafa neina undirdeild á Þingvöllum. Jeg get að vísu hugsað mjer, að hver ráðherra hefði sinn ritara með sjer, en það væri þó ekki nóg. Jeg held, að það sje nauðsynlegt að hafa stjórnardeildirnar á sama stað og þingið, og það eru býsna miklir örðugleikar á því, að ráðherrarnir sjeu allir um lengri tíma í burtu frá aðsetursstað stjórnarinnar. En þó gæti það verið hugsanlegt, ef hv.þm. væru hlyntir því að leggja járnbraut til Þingvalla. Nú lofar hv.þm. járnbrautina í sambandi við þetta mál.

Hefi ekki nefnt hana.

. Víst mintist hv.þm. á járnbraut í þessu sambandi. Annars mundi jafnvel járnbraut til Þingvalla ekki gera þá að vel föllnu alþingissetri. Jeg ætlaði ekki að halda langa ræðu, þar sem lítið er eftir af þingtímanum og mörg mál eftir að afgreiða. Þó vildi jeg enn benda á eitt af því, sem flm. færði fram máli sínu til stuðnings, að þingið hefði betra næði, yrði ekki fyrir eins mikill ásókn á Þingv. En annað veifið var hann þó að tala um, að fólk mundi safnast saman á Þingvöllum um þingtímann, að mikill hluti manna víða eins mikilli ásókn á Þingv. En annað veit jeg þá ekki, hvað yrði um næðið. Þeir, sem eitthvað þekkja til heimsókna á Þingvöllum á sumrin, vita best um næðið þar. Og það er engin hindrun fyrir þá menn að skreppa til Þingvalla, sem eitthvað vilja fá hjá þinginu. Hvernig svo sem menn líta á þetta, þá er ómögulegt að ráða þessu máli til lykta í flýti, án frekari athugunar. Jeg skil ekki, að deildin geti samþ.till. Jeg tel sjálfsagt, að hana verði að athuga í nefnd. Slíka ákvörðun má ekki taka athugunarlaust, með því að hjer er um mál að ræða, sem er mjög fallið til að snerta tilfinningar almennings. Eitt atriði, sem var þess eðlis, að mönnum þótti ástæða til að flytja þingið til Þingvalla, hefir alveg horfið í seinni tíð. Ef menn lesa það, sem skrifað var um þetta mál kringum 1840, sjá menn því haldið fram, að Reykjavík hafi verið óþjóðlegur bær. Nú er sú ástæða fyrir flutningnum horfin. Rvík er ekki lengur óþjóðlegur bær. Hv. flm. (SvÓ) er að tala um vilja unga fólksins. Því þá að binda atkvgr. við landskjör, þar sem unga fólkið ekki kemst að að segja vilja sinn? Því ekki að bíða eftir hinum almennu alþingiskosningum 1927? Loks finst mjer, að þegar verið er að tala um að skipa nefnd til að athuga allan undirbúning undir þinghald á Þingvöllum í sambandi við hátíðahöldin þar 1930, þá ætti þetta atriði einmitt að athugast af þeirri nefnd. Það verður ekki lítið, sem í verður ráðist næstu árin, ef auk landsspítalans, heilsuhælis Norðlendinga og viðbótar við geðveikrahælið á Kleppi eiga að koma byggingar í sambandi við þing á Þingvöllum. Mjer skilst, að þetta verði að athuga í sambandi við hátíðahöldin 1930 og í samráði við Þingvallanefndina. Jeg vil því enn ráða hv. deild til þess að hrapa ekki að því að samþ. þessa till., heldur vísa henni til nefndar eða koma henni á einhvern hátt til athugunar hjá þeirri nefnd, sem undirbýr hátíðahöldin fyrir 1930, eða láta hana bíða til næsta þings. Og ef það yrði ofan á, mætti koma með hana aftur í byrjun næsta þings og leggja til, að hún yrði lögð fyrir þjóðina í næstu almennum kosningum. Ætti Alþingi að koma saman á Þingvöllum og eiga þar aðsetur sitt, þá yrðu þingin auðvitað að vera haldin á sumrum. Að öðru leyti skal jeg ekki fara frekara út í umtal um till. að sinni. Aðeins bæta því við, að jeg tel það með öllu óráðlegt, eins og stendur, að flytja Alþingi hjeðan úr bænum.

Flm. (Sveinn Ólafsson) Það eru aðeins nokkur orð, sem jeg vildi segja út af ræðu hæstv.forsrh. (JM). Jeg get fyllilega viðurkent það, að þetta mál hefir ekki fengið mikinn undirbúning, sem eðlilegt er, þegar því nú er hreyft opinberlega í fyrsta sinn, og að sjálfsögðu er nauðsynlegt, að málið fái hann, áður en endanleg ákvörðun er tekin og til framkvæmda kemur. En í till. liggur ekki nein ákvörðun um framkvæmdir, heldur lýtur hún að eftirgrenslun um óskir þjóðarinnar um þingflutninginn. Vitaskuld getur margt aftrað honum í svip, enda þótt meiri hl. þjóðarinnar óski eftir honum. Hinsvegar er ljóst, að ef úr þingflutningi ætti að verða, þá er ekki gerlegt að draga viðbúnað lengur, því að ekki er langur tími fyrir hendi með undirbúninginn undir 1000 ára hátíð Alþingis, og búið reyndar að fastákveða hann. Og sá undirbúningur verður altaf af handahófi, meðan ekki er úr því skorið, hvort hann skuli gerður vegna hátíðahaldsins eins eða þingflutnings jafnframt. Hæstv. forsrh. (JM) taldi það meðal annars mikilvægan galla, að hjer er gert ráð fyrir atkvgr. í sambandi við landskjörið, þar sem aðeins kjósa 35 ára kjósendur, og áleit hann, að með því yrði ekki náð til yngri kynslóðarinnar. En í till. er gert ráð fyrir, að atkvgr. fari fram eftir nýjustu kjörskrám, sem notaðar eru við óhlutbundnar kosningar. Geri jeg því ráð fyrir, að ná megi til allra kjósenda með því móti. Og af því að landskjör fer fram á þeim tíma árs, sem veðurblíðastur er, og vænta má, að áhugi verði mikill fyrir atkvæðagreiðslunni, þá verður ekkert tækifæri betra en landskjörsdagur til að safna kjósendum saman, og síst verður það betra við venjulegar kjördæmakosningar að hausti, þegar veður eru orðin stopul. Hæstv. forsrh. (JM) hjelt því fram, að sú hugmynd, að hafa stjórnardeild starfandi um þingtímann á Þingvöllum, væri ekki framkvæmanleg og að ráðherrarnir gætu ekki horfið burt úr Rvík meðan þingið stæði yfir. Jeg get nú ekki gert mikið úr þessari viðbáru, því að ráðherrarnir væru þó harla nærri bænum, þótt á þingi sætu, og gætu komið við og við til Reykjavíkur, jafnvel daglega, ef þörf krefði. Hinsvegar mundu skrifstofustjórar oftast geta annast störf þeirra, eins og líka hefir tíðkast í fjarveru ráðherra oftsinnis. Jeg vil minna aftur á það, sem jeg tók fram í framsöguræðu minni, að um langt árabil var stjórnarráð Íslands í öðru landi, og mætti þá fulltrúi ráðh. á þingi. Sama eða lík tilhögun gæti gilt enn, ef ráðh. forfallaðist. Dæmi eru líka til þess, að undanfarin ár hefir stjórnarráðið stundum verið ráðherralaust, meðan þeir hafa verið á ferðalögum. Get jeg því ekki gert mikið úr þessari mótbáru hæstv.forsrh. Hitt er aftur á móti veigameiri mótbára hjá hæstv.forsrh., að hjer er ekki gert ráð fyrir því, að till. verði samþ. nema í annari deild þingsins. Úr þessu hefði mátt bæta, hefði ekki verið liðið svo langt á þingtímann, með því að vísa till. til nefndar og síðan með brtt. um Alþingi í stað neðri deild vísa henni áfram, eftir að hún hefði verið búin að ganga gegnum þessa deild. En þar sem ekki voru miklar líkur fyrir framkvæmdum í þessu máli í bili, virtist mjer, að rjettilega mætti leita álits annarar deildarinnar um þetta mál, hvort hún væri því hlynt eða ekki, og önnurhvor deildin hlaut að hefja málið. En þótt svo færi, að till. yrði samþ. og kæmist ekki lengra, sem tímaskorts vegna líka er bersýnilegt, þá er stjórnin sjálfráð um það, hvort hún sinnir till. eða ekki. Væri hún því mótfallin, yrði vitanlega ekkert úr framkvæmdunum. Með þessu hefi jeg í rauninni líka svarað þeirri mótbáru hæstv. ráðh., að stjórnin og þingið væri of freklega bundin, ef till. yrði samþ. við þessa umr. og Ed. fengi ekki tækifæri til þess að taka hana til meðferðar. Um þá mótbáru hæstv.forsrh., að allar kostnaðaráætlanir vantaði um framkvæmdir þingflutnings, er það að segja, að svo hlýtur altaf að vera í upphafi, þegar vakið er máls á einhverju nýju fjárþurfafyrirtæki. En að því er snertir ágiskanir hans um kostnaðinn við þingflutning og byggingar eystra, vil jeg taka það fram, að augsýnilega er hægt að halda þing á Þingvöllum að sumri til, þótt þar væru ekki aðrar byggingar en sæmilegt, einfalt, en rúmgott timburhús. Gæti það nægt til bráðabirgða. Og auk heldur ætti að vera kleift að halda þar sumarþing með þeim útbúnaði, sem þar var til forna. En vitanlega leggur enginn slíkt til nú á tímum. Hitt er óþarft, að gera grýlu úr þessum erfiðleikum. Hæstv. forsrh. (JM) ætlaði, að þinghús eins og það, sem nú er notað, myndi kosta ½ miljón kr. Jeg hafði einmitt áætlað þinghúsbygginguna ½ milj. í framsöguræðu minni, og benti um leið á það, að núverandi þinghús mætti þá nægja fyrir háskólabyggingu. En jeg vil minna á það, að í nál. Þingvallanefndarinnar er gert ráð fyrir því, að um milj. kr. fari í minni háttar mannvirki á Þingvöllum vegna hátíðahaldsins 1930, en þau gætu sum fallið niður með öllu að sinni, ef þinghús yrði þar reist. Það verður aldrei siglt fram hjá því, að mikið fje verði notað til undirbúnings hátíðahöldunum á Þingvöllum 1930. En þess ber að gæta, að notabest verður það - og kostnaðarminst - ef slegið er saman hvorutveggja, undirbúningi þinghaldsins og hátíðarinnar. Með því móti verður fjenu varið til þess, sem varanlegt verður og lengi notast, en ef hátíðin ein er höfð fyrir augum, þá verður um stundarprýði og augabragðseyðslu fjárins að ræða. Jeg vil svo ekki tefja tímann frekar við að svara þessum hóglegu og ljettvægu mótbárum hæstv. ráðh. Jeg býst við, að fleiri óski að taka til máls.

Jakob Möller Að gömlum og góðum sið ætla jeg að gera grein fyrir atkvæði mínu. Mjer finst hv.flm. (SvÓ) fara rangt að. Fyrst hefði þurft að fara fram 1. þáttur þessa máls, áður en þessi till. kom fram, að rannsaka, hvað kostaði að flytja þingið. Eins og málið nú liggur fyrir og yrði lagt undir atkvæði þjóðarinnar, gæti farið svo, að þjóðin vildi flytja þingið. Gæti þá farið svo, að þingið neyddist til þess að ganga þvert á móti yfirlýstum vilja þjóðarinnar, sem það má alls ekki eiga á hættu að láta sig henda. Jeg vil því láta rannsaka, hvort fært sje að ráðast í þetta, áður en til mála geti komið, að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram. Verð jeg því að greiða atkv. móti till.

Ásgeir Ásgeirsson Jeg vil fyrst þakka hv.flm. (SvÓ) forgöngu þessa máls. Mjer er það mikil ánægja, að einn af elstu mönnum þingsins skuli hafa hjer forgönguna. Um kostnaðaratriðið er það að segja, að ef bygt verður þinghús á Þingvöllum, fær háskólinn það hús, sem nú er notast við. Að öðrum kosti yrði að reisa háskóla hjer í Reykjavík, og yrði það aldrei miklu ódýrara en að reisa þinginu hús á Þingvöllum. En þegar um slíkt er að ræða sem þetta, þá má ekki líta á kostnaðinn einan. Það eru til þeir hlutir, þar sem kostnaðurinn er ekki aðalatriðið. Gildi þessarar till. er ekki fólgið í bættum húsakynnum fyrir þingið. Verðmæti þessarar tillögu verður ekki mælt í fjárlögunum eða skráð í kauphöllum. Gildi þess er fólgið í öðru og skilst ekki öðrum en þeim, sem skilja, hvað þjóðerni, tunga og saga hafa að segja. Gildi þess máls er þannig, að best fer á því að halda öllum kostnaði fyrir utan umræðurnar, en það er, að elsta þing heimsins sje háð á sínum forna stað. Eins og hv.flm. (SvÓ) tók fram, er þetta mál eitt af hugsjónamálum fyrri hluta 19. aldarinnar. Hv. flm. nefndi Jón Sigurðsson. En hæstv.forsrh. (JM) vildi bera brigður á það, að Jón Sigurðsson hefði getað fylgt till. sem þessari. Það er að vísu rjett, að Jón Sigurðsson barðist fyrir því, að þingið væri háð í Reykjavík. En þó eru til kaflar í ritum hans, sem sýna, að hann hefði glaðst yfir því, ef þjóðin hefði haft þrek til að heimta þing á Þingvöllum. Það er þetta sama, sem við flm. trúum á, að ef þjóðarþrek og þjóðarandi heimtar þinghald á Þingvöllum, þá muni það verða að gagni að flytja þingið. Því berum við fram till. um þjóðaratkvæði. Jeg ætla að leyfa mjer að lesa kafla um þetta efni úr ritgerð eftir Jón Sigurðsson: „Það er meining mín enn . . . . að jeg vildi ekki segja neinn verra mann, þó hann fjellist ekki á minn skoðunarmáta, og það skyldi hafa glatt mig, ef alþýða hefði orðið við þeirri ósk minni og skorist í málið með nokkru fjöri, hvort það hefði verið með eða móti minni meiningu í þeirri grein, en þegar það varð ekki, þá finst mjer allir þeir, sem óska, að öðru hefði orðið framgengt en varð, megi kenna sjálfum sjer og deyfð sinni, að svo fór, og það því heldur, sem fleiri menn hafa verið á þeirra máli, og þeim þess vegna orðið ljettara að framfylgja því .......... Jeg hefði tekið það sem merki til þjóðaranda og þjóðkjarks, ef alþýða hefði alment tekið sig fram um að beiðast þess, að Alþing væri sett á Þingvelli, og ekki horft í kostnað þann og ómak, sem þar við hefði aukist, svo framarlega sem það hefir verið meining flestra, að svo fari betur, og þeir hefðu ekki mælt fram með því af hugþótta einum, heldur með anda og krafti“. Það er þetta, sem við viljum að þjóðin sjálf gefi skýrslu um, hvort þjóðarandinn og þjóðkjarkurinn er svo mikill, að óskað verði eftir þingflutningnum. Án efa verður eytt talsverðu fje í hátíðahöldin miklu 1930. Við höfum þá trú, að betur færi á, að eitthvað af því, sem þá verður gert, yrði varanlegt og sýndi eftirkomendum okkar, að hátíðahöldin hefðu ekki verið eintómur leikur og samát. Við óskum, að þjóðin geri eitthvað, sem stendur um aldir. Á þúsund ára hátíðinni 1874 var löggjafarvaldið flutt inn í landið. Okkur þætti vel fallið, að á þúsund ára afmæli Alþingis væri það flutt til Þingvalla. Þetta mál skýrist ekki við langar umræður. En það eru margir þeirrar skoðunar, að eins sjálfsagt sje að hafa Alþingi á Þingvöllum eins og páfann í Róm. Þingvellir eru einstakur staður, og jeg skil ekki þá þjóð, sem ekki vill notfæra sjer þá fágætu eign til þess að halda erfikenningunum í þingmálum og stjórnmálum betur vakandi en nú. Þessi krafa skapaðist á fyrri hluta 19. aldar, og í sambandi við hana varð til sumt af því besta í bókmentum okkar frá þeim tíma, og nægir að minna á kvæðið „Ísland, farsælda frón“. Nú virðist aftur skáldgyðjan hafa yfirgefið stjórnmálin, og þarf ekki að vænta hennar þangað aftur meðan því er haldið fram, að ekki megi flytja Alþingi til Þingvalla vegna þess, að því fylgi enginn spámaður. Það er sagan, sem heimtar, að Alþ. verði háð á Þingvöllum, og þúsund ára minningin er til þess best fallin að hrinda flutningnum í framkvæmd.

Magnús Jónsson Jeg finn þörf hjá mjer, líkt og hv. 3. þm. Reykv. (JakM), til þess að gera grein fyrir atkvæði mínu. Hv. flm. (SvÓ) vitnaði til þess, sem jeg hefi eitt sinn skrifað um þetta efni. Jeg játa, að jeg er alveg sömu skoðunar eins og þegar jeg skrifaði þetta. Margt dregur til þess, að mjer finst Alþingi eiga að vera á Þingvöllum, og jeg er hjer um bil viss um, að það verður einhvern tíma flutt þangað. En það er dálítið annað að samþykkja þessa þáltill. Þó að það sje rjett, sem hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) sagði, að til sjeu þeir hlutir, sem ekki má nefna kostnað í sambandi við, þá á það ekki við um þetta mál. Ef þetta mál væri borið undir þjóðina án þess að hún vissi, hvað í sölurnar yrði að leggja, gætu orðið leiðinleg vonbrigði úr öllu saman. Jeg er hræddur um, að málið sje ekki tímabært. Það hefir lítilsháttar verið minst á, hvað kosta mundi að gera þinghald fært á Þingvöllum. Jeg get ímyndað mjer, að kostnaður við byggingar, sem gera þyrfti, mundi nema miljónum. Það dygði ekki að sýna neinn pokaskap í þessu efni. Það yrði að byggja þinghús með heimavistum handa þingmönnum og starfsmönnum. Það yrði að setja þar niður prentsmiðju. Það yrði að byggja yfir allan þann sæg af gestum, sem þingið mundu sækja. Alt þetta mundi kosta geysimikið fje. Alt, sem gera á fyrir 1930, yrði að gera engu síður, og miklu meira. Þeir yrðu ekki færri, sumargestirnir, sem kæmu til Þingvalla 1930, þó Alþingi yrði flutt þangað. Jeg held, að það sje rjett leið í þessu máli, sem hv. 3. þm. Reykv. (JakM) benti á, að fela stjórninni að rannsaka kostnaðarhlið málsins. Það má ekki flana að neinu í svona tilfinningamáli, sem svo kynni að valda óánægju á eftir. Það er í þágu málsins sjálfs að fara varlega. Það hefir verið minst á, að gera mætti Alþingishúsið hjer að háskóla. Mín skoðun er sú, að þetta hús sje alveg óhæfilegt til þeirra hluta. Jeg gæti hugsað mjer, að það yrði gert að nokkurskonar dómhúsi, og hæstirjettur hefði hjer aðsetur sitt, ef hætta ætti þinghaldi í því. En sem háskóli er húsið alveg óviðunandi. Þessi Nd.-salur til dæmis væri alveg óhæfur hátíðasalur fyrir háskóla. Hann þyrfti að vera miklu stærri. Það hefir sýnt sig hjer við venjulega háskólasetningu, að hjer hefir verið alskipað og salurinn alt of lítill, ef um nokkuð meira hefir verið að gera. Krafan um háskólabyggingu mundi verða alveg jafnhávær eftir þingflutning eins og áður. Það má ganga út frá því sem sjálfsögðu, ef Alþingi yrði flutt til Þingvalla, að þá yrði að flytja stjórnarráðið þangað líka. Helst yrði það að sitja þar alveg. Það hefir verið bent á þjóðir, sem ekki hefðu þing sín í stærstu borginni, en þær hafa þá stjórnarsetrið alt á sama stað. Annars er nokkuð öðru máli að gegna um þjóðir, sem hafa svo margfalt betri samgöngur en við. Við verðum að gera okkur ljóst strax í byrjun, hve þetta er miklum örðugleikum bundið. Jeg fyrir mitt leyti er sannfærður um, þó jeg sjái mörg ljón á veginum nú, að þjóðin flytur þing sitt til Þingvalla einhvern tíma, þegar hún hefir náð nægilegum þroska til þess. Menn mega vara sig á að fara öfuga leið í þessu máli. Enginn verður gerður að skáldi með því einu, að fá honum blek og penna. En skáldið aflar sjer bleks og penna þegar það hefir eitthvað að segja. Þjóðin verður ekki gerð hæf til þess að eiga þing sitt á Þingvelli með því einu, að flytja það þangað. En hún mun flytja það þangað þegar hún er fær til. Eins og hugur minna virðist nú gagnvart þinginu býst jeg við, að fljótlega yrði sagt, ef það væri flutt til Þingvalla, að það væri ekki þeim stað samboðið. Hæstv. forsrh. mintist á, að ekki væru líkur til, að betra næði fengist þar austur frá til þinghaldsins. Þetta er alveg rjett. Fegurð staðarins og söguleg helgi hefði vafalaust áhrif á suma, og suma ekki, eins og gengur og gerist. Það er beinlínis vegna málefnisins sjálfs, að jeg get ekki samþykt þessa till. Jeg hygg, að hún gæti auðveldlega spilt fyrir því. Ef málið væri borið undir þjóðina eins órætt og órannsakað og það er nú, gæti vel farið svo, að komið yrði af stað öflugri „agitation“ vegna kostnaðargrýlunnar, og það yrði málinu að falli. Fyrsta sporið og sjálfsagðasta er að rannsaka þetta vel. Búist er við, að Alþingi verði ef til vill sett á Þingvelli árið 1930. Það væri þá hægt að sjá, hve mikilli hrifningu það kæmi af stað, og yrði kanske betra að átta sig á, hvað gera skyldi í þessu efni. Jeg er raunar ófús á að greiða atkvæði móti svona till., en þar sem málið vantar tilfinnanlega allan undirbúning, leyfi jeg mjer að gera það að till. minni, að því sje vísað til stjórnarinnar.

Flm. (Ingólfur Bjarnarson) Þessi till. er flutt samkvæmt samþykt þingmálafundar á Breiðumýri og erindi frá oddvita sýslunefndar, ásamt 2 fylgiskjölum. Þetta er ekki nýtt mál; það hefir verið uppi æði lengi. Það kom fyrst fram þá er vegaskipun í Suður-Þingeyjarsýslu var breytt og akvegurinn var gerður frá Húsavík upp eftir hjeraðinu. Við það breyttist straumur ferðamanna og flutninga. Frá því að liggja áður að austanverðu, um Grenjaðarstað, og yfir brúna á Laxá, fluttist hann vestur yfir Laxá, eftir akbrautinni. Við þá breytingu varð Breiðumýri miðstöð vegakerfis þessa hjeraðshluta. Þjóðvegurinn milli Akureyrar og Húsavíkur liggur þar um. Einnig liggur akbrautin upp Reykjadal þaðan, áleiðis til Mývatns, og vegur fram Seljadal, er liggur vestan fram með Reykjadalnum, svo og gamli þjóðvegurinn yfir í Laxárdal og upp að Reykjahlíð. - Breiðumýri er þannig á verulegum krossgötum, og vegirnir, sem að liggja, tíðfarnir mjög. Fyrir skömmu varð sú breyting á, að reist var sláturhús á Breiðumýri fyrir framsveitirnar: Mývatnssveit, Bárðardal, Fram-Reykjadal og Mývatnsheiði. Komst þá sú venja á, að framsveitirnar fengu allar nauðsynjar sínar fluttar frá Húsavík til Breiðumýrar á vögnum og nú síðast á bifreiðum, og svo skiluðu þær afurðum sínum á Breiðumýri, sem þannig varð í raun rjettri viðskiftastöð þessara sveita, og þar stöðugur straumur ferðamanna. Þetta varð til þess, að smám saman fundu menn nauðsyn þess, að póstafgreiðslan kæmi þar. Þess má og geta, að á Breiðumýri er einnig læknissetur og þinghús, og þar hafa allir fjölmennustu fundir í hjeraðinu verið haldnir upp á síðkastið. Og enn má nefna, að fjölmennur alþýðuskóli er þarna mjög nærlendis. Jeg hefi með þessu viljað benda á þá sjerstöku aðstöðu, sem Breiðumýri hefir sem afarfjölsótt samgangnamiðstöð, og að hún er þess vegna sjálfvalin sem póstafgreiðslustaður, enda hafa óskir um það beint komið fram vegna þæginda fyrir almenning. Á sumrin eru svo að segja daglega bifreiðaferðir milli Húsavíkur og Breiðumýrar, og þess vegna er mjög þægilegt að koma póstflutningum þar í milli. Hins vegar má geta þess, að Grenjaðarstaður er þvert úr leið, 2–3 km. frá þjóðveginum. Árið 1917 samþ. sýslunefndin ósk um það, að póstafgreiðslan yrði flutt að Einarsstöðum (eða Breiðumýri, sem er alveg hið sama, því að ekki er steinsnar á milli), og var sú samþykt bygð á eindreginni ósk hjeraðsbúa og póstafgreiðslumannsins í Húsavík. Þessi samþykt var send til stjórnarráðsins, en um málið fengust þó engin úrslit, og veit jeg ekki, hvað því hefir valdið. Í fyrra skrifuðu svo oddvitar þriggja hreppa, Skútustaða-, Reykdæla- og Aðaldælahreppa, erindi til póststjórnarinnar um, að færslu póstafgreiðslunnar til Breiðumýrar yrði komið í framkvæmd. Þeir skýrðu af nýju rjettmæti málsins og þægindi almennings við þessa breytingu. Fjelst aðalpóstmeistari á, að rjett mundi að færa póstafgreiðsluna, og tjáði mjer með brjefi 14. apríl f. á., að fyrirhugað væri að flytja hana um næstu áramót að Breiðumýri eða Einarsstöðum. En af þeirri færslu varð samt ekki, er til kom, og var því barið við, að ráðherrann hefði ekki viljað samþykkja færsluna. Á þingmálafundi á Breiðumýri í s. 1. janúar var svo enn af nýju samþ. áskorun þess efnis, að þingið hlutaðist til um, að margnefnd póstafgreiðsla væri flutt að Einarsstöðum eða Breiðumýri. Og á nýlega afstöðnum sýslufundi var málið flutt fram og þar samþ. yfirlýsing um, að á Breiðumýri væri póstafgreiðsla best sett vegna vegakerfis sýslunnar. En fundurinn fjelst á, að breytingin yrði ekki gerð fyr en Reykjadalsbrautin er komin á sveitarenda, eða upp að Másstöðum. Hefi jeg svo reynt að samræma þessa till. við gerðir sýslufundarins, því að jeg þykist sjá, að um ákvörðun fundarins hafi orðið samkomulag þeirra, er öndverðir hafa staðið til þessa um flutning póstafgreiðslunnar. - Er þess ekki að dyljast, að þeir, sem búa í nágrenni við Grenjaðarstað, hafa, með póstafgreiðslumanninn þar í fararbroddi, mjög ákveðið mótmælt færslu póstafgreiðslunnar þaðan frá því fyrsta. Hafa margskonar mótmæla- og undirskriftaskjöl borist frá þessum mönnum til póststjórnarinnar, án þess þau hafi verið nokkuð lögð fyrir eða kynt heima í hjeraði. Er það vel skiljanlegt og eðlilegt, að nágrenni Grenjaðarstaðar vilji hafa póstafgreiðsluna þar kyrra. Mun þeim mönnum, er þar eiga hlut að, m. a. þykja það rýrð á þessu forna og fræga höfuðbóli, að póstafgreiðslan flytjist þaðan burtu. En það er veigalítil ástæða og fremur barnaleg. Jeg hefi ekki kynt mjer þessi mótmælaskjöl neitt að ráði, þó póstmeistari hafi að vísu gefið mjer þess kost, en það er heil syrpa. Ætla jeg ekki að ganga nánar inn á þetta. En jeg ætla aðeins að benda á, að hjer er ekki nema um mjög lítinn hluta manna að ræða, af þeim, er málið snertir, saman borið við alla hina, er færslunnar krefjast og telja hana til hagsmuna fyrir sig. Geta allir sennilega fallist á, að endurteknar yfirlýsingar og tillögur sýslunefndar um málið megi taka fullgildar og sæmilega ábyggilegar. Af færslu póstafgreiðslunnar leiðir að sjálfsögðu breyting á póstleiðum og brjefhirðingastöðum, sem póststjórnin vitanlega ákveður, þegar til kemur, eftir nánari athugun þess máls og tillögum viðkomandi hreppa. Sje jeg svo ekki ástæðu til að fara frekari orðum um till. Vona jeg, að hv.þdm. skiljist, að efni till. sje svo sanngjarnt, að þeir treysti sjer til að samþykkja hana.

Atvinnumálaráðherra (MG): Strax þegar þessi þáltill. kom fram, sendi jeg hana til aðalpóstmeistara og bað hann að gefa mjer upplýsingar um málið, því að jeg er því tiltölulega ókunnugur. Jeg hefi aldrei í þessa sýslu komið og get því eigi dæmt um, hvað heppilegast er fyrir hjeraðsbúa. Jeg hefi nú fengið erindi frá aðalpóstmeistara um þetta. Skilst mjer, að hann leggi ekki til, að póstafgreiðslan á Grenjaðarstað verði lögð niður, heldur verði bætt við póstafgreiðslu t. d. á Einarsstöðum. Tekur hann það fram, að lítill munur sje nú orðið á póstafgreiðslu og brjefhirðing hvað kostnað snertir. Að svo vöxnu máli get jeg ekki lagt til, að till. verði samþykt, en sökum naums tíma hefi jeg ekki haft tækifæri til að setja mig inn í þetta mál sem skyldi. Jeg vil geta þess, að aðalpóstmeistari hefir sent mjer mótmælaskjöl þau, er hv.flm. (IngB) mun eiga við. Eru þau frá í febrúar þ. á. Tilefni þeirra er ályktun þingmálafundar á Breiðumýri í vetur. Þessi mótmæli eru á einu skjali frá 72 mönnum, á öðru frá 20 mönnum og í þriðja lagi frá hreppsnefnd Aðaldælahrepps. Þó eru undirskrifuð aðeins fjögur nöfn hreppsnefndarmanna, og sýnist mjer það muni vera oddviti, sem vantar. Ennfremur hafa allir póstar, sem hlut eiga að máli, tekið undir þessi mótmæli. Vona jeg, að hv.flm. telji ekki undarlegt, þótt jeg sje ekki við því búinn að taka afstöðu. En jeg er fús til að athuga málið, útvega þau gögn, sem hægt er, og afla mjer sjálfstæðrar skoðunar á því. Það getur ekki verið neitt sjerstakt áhugamál að flytja póstafgreiðsluna frá Grenjaðarstað, ef póstafgreiðsla kemur líka á Breiðumýri eða Einarsstöðum. Menn munu ekki hafa búist við að geta fengið póstafgreiðslu á báðum stöðunum. En aðalpóstmeistari upplýsir, að af því stafi lítill kostnaðarauki, gerir lítinn mun á störfum póstafgreiðslu og brjefhirðingar. Jeg vil annars segja það, að mál eins og þetta heyrir í rauninni ekki undir Alþingi, og er það dálítið varhugaverð braut, sem hjer er farið inn á, að það ákveði póstafgreiðslustaði og póstleiðir. En hv.þm. (IngB) vil jeg segja það, að þó svo fari, að till. verði feld, mun það ekki hafa nein áhrif á athugun mína á þessu máli og afstöðu mína til þess. Það er vitaskuld aðalpóstmeistari, sem mest hefir að segja um svona atriði. Geti hann fært til gild rök og góð, tel jeg mjer erfitt að leggjast þar á móti. En til þess að vita, hvort rök eru rjett eða ekki, verður maður að þekkja staðhætti og aðstæður allar.

Hefir hæstv. ráðh. kynt sjer brjef til póststjórnarinnar frá því í fyrravetur?

. Nei, ekki önnur erindi en þessi, dagsett í febrúar þ. á. Minnist jeg ekki, að mjer hafi fyr verið gefin ástæða til þess frá hv.þm. (IngB) að taka afstöðu til þessa máls. Aðalpóstmeistari stakk upp á því við mig, að tveir yrðu póstafgreiðslustaðir, annar á Grenjaðarstað, en hinn á Einarsstöðum eða Breiðumýri. Er jeg leit svo á, að það væri dýrara, og var því ekki um það gefið. Fjell það svo niður. En nú, er póstmeistari hefir skýrt frá, að ekki sje um kostnaðarauka að ræða, mundi jeg varla hafa á móti því, ef hann telur það heppilegt, eins og mjer skilst á brjefi hans.

Benedikt Sveinsson : Þetta mál varðar hvorki mig nje kjördæmi mitt. En jeg er nokkuð kunnugur norður þar. Get jeg tekið í sama streng og hv.flm. (IngB). Breytt atvik valda því, að heldur skuli vera póstafgreiðsla á Breiðumýri en á Grenjaðarstöðum. Síðan braut kom milli Breiðumýrar og Húsavíkur eru Grenjaðarstaðir úr leið. Það er á hinn bóginn skiljanlegt, að óskir komi fram um það frá þeim, sem búa í nágrenni við Grenjaðarstaði, að póstafgreiðslan verði ekki flutt. Er þeim það bæði metnaðarsök og hagræði nokkurt, enda eru allir því sammála, að eftir sem áður verði þar póstafgreiðsla fyrir þá sveitarhluta. Pósti vestan yfir Fljótsheiði yrði þá skift á Breiðumýri og hjeldi áfram til Grenjaðarstaða það, sem þangað á að fara, en hitt beint eftir akveginum til Húsavíkur.  (Atvrh. MG: Till. fer fram á að flytja póstafgreiðsluna burtu)  . Já, en mjer skilst á flm., að brjefhirðing yrði áfram á Grenjaðarstöðum. Það er svo sem sjálfsagður hlutur, og sýnist mjer, að þá sje einskis hlutur fyrir borð borinn. Um póstafgreiðslu á báðum stöðunum er það eitt athugandi, að örskamt er á milli, svo sem hálfs annars tíma ferð. Þætti því sumum e. t. v. óþarft að hafa þar tvær póstafgreiðslur. En nú er upplýst, að enginn sje kostnaðarmunur, hvort heitir póstafgreiðsla eða brjefhirðing, og þá skiftir engu, þótt afgreiðslan á Grenjaðarstöðum haldi sínu nafni. Býst jeg varla við, að slíkt mundi verða gert að kappsmáli. En vegna nýja vegarins til Húsavíkur sýnist mjer hagkvæmara, að póstafgreiðsla sje á Breiðumýri eða Einarsstöðum.

Björn Líndal Skoðanir manna heima í hjeraði á þessu máli eru svo skiftar, að það er óverjandi, að Alþingi fari að blanda sjer í það, eins og nú standa sakir. Út af fundarsamþyktinni á Breiðumýri í vetur vil jeg geta þess, að til þess fundar var ekki boðað á þann hátt, að mikið sje á henni að byggja. Var aðeins boðað til hans á litlu svæði kringum Breiðumýri, án þess að kjósendur lengra frá vissu um. Þykir mjer ólíklegt, að hv.þm. S.-Þ. (IngB) rengi þetta, enda er mjer auðvelt að sanna mál mitt, er heim kemur í hjerað. Fundurinn var aldrei opinberlega auglýstur. En jeg ætla ekki að ásaka hv.þm. fyrir þingmálafundaleysi, heldur aðeins vekja athygli á því, að ekki er að marka samþykt svo fámenns fundar, sem þar á ofan er haldinn af nágrönnum Breiðumýrar. Jeg skal játa, að jeg er ekki persónulega kunnugur staðháttum. En fróðir menn og kunnugir hafa sagt mjer, að hin nýja, fyrirhugaða póstleið muni reynast erfiðari og snjóþyngri en sú, er nú er farin, og megi ganga út frá því sem gefnu, að póstur verði iðulega á vetrum að fara gömlu leiðina til Grímsstaða. Get jeg nefnt góða heimildarmenn þessa, þótt ekki þekki jeg til af eigin reynslu. Jeg sje því ekki, að rjett sje að samþykkja till. eða skora á póststjórnina að breyta til. Hins vegar get jeg fallist á, að ríkisstjórn og póststjórn athugi málið og kynni sjer málavöxtu. Geri jeg því að till. minni, að málinu sje vísað til stjórnarinnar.

Flm. (Ingólfur Bjarnarson) Mjer þykir leitt, að hæstv. atvrh. (MG) þykist ekki geta gengið inn á, að þáltill. sje samþ. Færði hann þau rök fyrir því, að hann væri þessu ókunnugur og hefði ekki haft tækifæri til nægilegrar athugunar. Þetta er dálítið undarlegt, því að í fyrra voru send ítarleg erindi um flutning póstafgreiðslu frá Grenjaðarstað að Breiðumýri eða Einarsstöðum, þar sem greinilega og ljóst var sýnt fram á rjettmæti þessarar færslu. Erindi þessi voru frá hreppsnefndaroddvitum 3 hreppa: Skútustaða-, Reykdæla- og Aðaldælahreppa. Þessi erindi voru send til póststjórnarinnar og jafnframt skírskotað til fyrri aðgerða um málið, frá 1917. Fjelst aðalpóstmeistari á rjettmæti erinda þessara í brjefi, er hann skrifar mjer 14. apríl f. á. Vil jeg, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp lítinn kafla úr því: „Eftir að jeg hafði móttekið brjef yðar, herra alþingismaður, dags. 13. f. m., hef jeg með brjefi 23. s. m. sagt póstafgreiðslumanninum á Grenjaðarstað upp sýslaninni frá næsta nýári að telja, með því að það væri í ráði, að póstafgreiðslan yrði þá flutt, annaðhvort að Breiðumýri eða Einarsstöðum“. Eftir að þessar undirtektir póstmeistara um málið urðu kunnar, var talið sjálfsagt, að póstafgreiðslan yrði flutt frá nýári '26, en í stað þess fæ jeg brjef 8. okt. 1925 frá póstmeistara, sem jeg, með leyfi hæstv. forseta, vil lesa upp: „Jeg læt eigi hjá líða að tjá yður, hr. alþingismaður, í sambandi við brjef mitt til yðar, dags. 14. apr. þ. á., að ráðherrann hefir eigi viljað samþykkja flutning póstafgreiðslunnar frá Grenjaðarstað, svo að hún verður þar kyr næsta ár, ef sjera P. Helgi Hjálmarsson vill taka að sjer að annast hana. S. Briem“. Mig furðaði mjög á þessum lyktum málsins, en datt hins vegar ekki í hug annað en að beiðnin um færsluna hefði verið lögð fyrir ráðherrann, áður en hann neitaði um samþykki sitt til hennar. Og vegna þessara úrslita málsins er það nú lagt fyrir Alþingi. Þykir hlutaðeigandi hjeraðsbúum afgreiðsla málsins einkennileg. Barst mjer brjef frá oddvita sýslunefndar S.-Þ. ásamt erindum frá oddvitum tveggja viðkomandi hreppa, er krefjast, að málinu sje skotið til Alþingis. Með leyfi hæstv. forseta vil jeg lesa upp, til skýringar málinu, brjefið frá oddvita Skútustaðahrepps: „Gautlöndum, 18. des. 1925. Í tilefni af erindum þriggja sveitarstjórna hjer í sýslunni, sem póststjórninni yfir Íslandi voru send í fyrravetur og fjölluðu um breytingar á póstgöngum innan hjeraðs, sagði póstmeistari póstafgreiðslumanninum á Grenjaðarstað upp starfi hans frá n. k. nýári, með það fyrir augum, að aðalpóststöðin yrði flutt fram að Einarsstöðum eða Breiðumýri. En í síðastl. októbermánuði afturkallaði hann þessa ráðstöfun og skipaði prestinn á Grenjaðarstað til að gegna starfinu áfram. Þar eð ókunnugt er, að nokkrar sjerstakar, almennar ástæður standi á bak við þessa afturköllun, er hjer með skorað á oddvita sýslunefndarinnar hjer í sýslu að taka þetta mál upp til að leggja fyrir næsta Alþingi, á þeim grundvelli, sem sýslunefnd lagði fyrir þessu máli á aðalfundi sínum 1917. - Að öðru leyti vísast til meðferðar málsins þá og meðfylgjandi skilríkja, er upplýsa málavexti nánar en hjer er gert. D. u. s. F. h. sveitarstj. Skútustaðahrepps. Jón Gauti Pjetursson“. Af þessu má glögt sjá, að aðiljar þessa máls gera sjer ekki að góðu, að því sje eytt með drætti og undanfærslu. Og tel jeg eðlilegt og rjettmætt í alla staði, að það komi fyrir Alþingi, með tilliti til þess, er á undan er gengið. Og verð jeg að halda fast við till., að hún verði lögð fyrir hv. deild, og mælast til, að hún verði samþykt. Það þýðir annars ekki hjer að tala nánar eða frekar um fyrirkomulag færslunnar. Aðalatriðið er, að póstafgreiðslan verði flutt að Breiðumýri. Sjálfsagt yrði í sambandi við það breytt póstleiðinni, af því að það er mikill krókur út að Grenjaðarstað. En það geta komið fleiri leiðir til greina en ein. En um þetta mundi póststjórnin á sínum tíma taka ákvarðanir, og eins um brjefhirðingar og breyttar aukapóstleiðir. Hæstv. atvrh. (MG) talaði um, að þetta væri varasöm braut, að leggja málið undir úrskurð Alþingis, en með því að fara hina leiðina, að leita til póststjórnarinnar, hefir málinu verið eytt og það dregið á langinn, sbr. síðustu meðferðina, er hæstv. atvrh. hefir ekki fengið öll gögn málsins í hendur, en þó borið við, að hæstv. ráðh. vilji ekki samþykkja færslu póstafgr. að Breiðumýri. Hv. þm. Ak. (BL) talaði um, að þingmálafundurinn á Breiðumýri hafi verið illa boðaður. Hann var boðaður um hreppana austan Ljósavatnsskarðs, en í þeirri ótíð og ófærð, sem var á þeim tíma, taldi jeg þýðingarlaust að senda fundarboð um instu hreppa sýslunnar, en í öllum hinum hreppunum var hann boðaður símleiðis. En jeg get sagt hv.þm., að á fundinum var mættur talsmaður póstafgreiðslunnar á Grenjaðarstað, svo hennar málstaður var fyllilega dreginn þar fram. Jeg man nú ekki, hvort það er fleira, sem jeg þarf að taka fram. Sem sagt, um póstleiðimar ætla jeg ekki að ræða, því að það liggur ekki fyrir hjer.

Atvinnumálaráðherra (MG): Mjer sýnist hv.flm. (IngB) með till. þessari skjóta yfir markið, þar sem hann vill umfram alt láta flytja póstafgreiðsluna frá Grenjaðarstað. Honum ætti vissulega að vera nóg, að póstafgreiðsla sje sett á Breiðumýri eða Einarsstöðum. Og mjer finst honum fara undarlega við kjósendur sína, er hann vill ekki hafa póstafgreiðslu á Grenjaðarstað líka. Undirskriftaskjölin, sem jeg nefndi, sýna þó, að fjöldi manna um þessar slóðir vill hafa póstafgreiðslu áfram á Grenjaðarstað. Þar sem nú svo stendur á, að sýslunefndin vill ekki breyta þessu strax, sje jeg ekki, að ástæða sje til að samþ. þessa till. nú. Það ætti að vera nóg að gera einhverja slíka ákvörðun á næsta þingi. Og einmitt ákvörðun sýslunefndar S.-Þ. sýnir, að jeg hafði rjett fyrir mjer, að vilja ekki flytja póstafgreiðsluna frá Grenjaðarstað strax. Út af því, sem hv.flm. sagði um mín afskifti af þessu máli, tók jeg það fram í fyrri ræðu minni, að jeg man ekki betur en að aðalpóstmeistari ætti tal við mig um þetta í fyrravor, og stakk hann þá upp á því að hafa 2 póstafgreiðslur. Hinsvegar minnist jeg ekki að hafa lesið þau mörgu skjöl, sem hv.flm. segir að hafi verið send póststjórninni, en aðalpóstmeistari mun hafa lagt málið fyrir mig munnlega. Jeg leit þá svo á, að stofnun nýrrar póstafgreiðslu mundi verða talsverður kostnaðarauki, og hann vildi jeg forðast, en athugaði ekki þá, að kostnaðarmunurinn á brjefhirðingum og póstafgreiðslum er ekki mjög mikill síðan sú breyting var gerð nýlega, að brjefhirðingar afgreiða bæði ávísanir og póstkröfur. Nú hefir sýslunefnd tekið þá afstöðu til málsins, að hún vill, að þessi breyting komi ekki til framkvæmda fyr en vegur er kominn að Máskoti, og finst mjer því ekki ástæða til að samþ. þessa till. nú. Jeg vil því skjóta því til hv.flm. (IngB), hvort hann geti ekki sætt sig við að bíða með að fá ákvörðun um þetta, með því að mjer skilst, að honum geti ekki verið það kappsmál að fá póstafgreiðsluna tekna burtu frá Grenjaðarstað, ef einnig kemur póstafgreiðsla á Einarsstöðum eða Breiðumýri.

Flm. (Ingólfur Bjarnarson) Viðvíkjandi þeirri spurningu hæstv. atvrh. (MG), hvort jeg geti ekki fallist á að geyma þetta mál til næsta þings, verð jeg að segja það, að jeg sje ekki ástæðu til þess. Það er að vísu orðað svo, að afgreiðslan skuli flutt frá Grenjaðarstað til Breiðumýrar, en aðalatriðið er vitanlega að fá póstafgreiðslu á Einarsstöðum eða Breiðumýri. En jeg hefi nú sýnt fram á í fyrri ræðu minni, að þetta hefir ekki viljað ganga greiðlega, þrátt fyrir það, að tekið hefir verið vel í málið og í raun og veru búið að fá samþykki aðalpóstmeistara til þessa. Ennfremur lít jeg svo á, að líkur sjeu til þess, að skilyrði sýslunefndar um, að Reykjadalsbrautin komist alla leið upp að Máskoti, geti orðið uppfylt nú í sumar, og gæti þá breytingin komið til framkvæmda um næstu áramót. Hæstv. atvrh. (MG) gat þess, að hann hefði ekki sjeð nein skjöl um þetta mál frá viðkomandi hreppum. Er það mjög furðulegt, þar sem erindi komu fram í fyrra að nýju frá 3 hlutaðeigandi hreppum og voru send aðalpóstmeistara, eins og jeg hefi tekið fram fyr. Var nauðsyn málsins ítarlega skýrð og rökstudd í erindum þessum. Og sýnist sem þau hefðu átt að leggjast fyrir hæstv. atvrh., um leið og aðalpóstmeistari leitaði samþykkis hans til færslu póstafgreiðslunnar. Þykir mjer sennilegt meira að segja, að hæstv. atvrh. hefði þá máske treyst sjer til að samþ. færsluna. Með tilliti til meðferðar máls þessa í fyrra tel jeg rjett og nauðsynlegt, að hv. deild taki nú ákvörðun um málið, svo sem hjer er farið fram á. Get jeg því ekki orðið við tilmælum hæstv. ráðh. um að taka þessa till. aftur.

Atvinnumálaráðherra (MG): Hv. flm. (IngB) mintist aftur á þessi skjöl. Jeg segi það alveg eins og er, að jeg minnist ekki að hafa lesið þau. Það kann að vera, að aðalpóstmeistari hafi haft þau við, þegar hann talaði við mig, en jeg get ekki munað eftir, að jeg hafi lesið þau. Aðalpóstmeistari hefir venjulegast ráðið slíkum málum sem þessu, en hinsvegar ræðir hann málin oft við atvrh., því að eins og hv.flm. veit, heyrir aðalpóstm. beint undir atvrh., en ekki undir ráðuneytið. Hv. flm. kvartar yfir drætti á þessu, en jeg veit ekki, hvort ástæða er til þess, því að mjer skilst, að sýslunefndin geri ráð fyrir enn lengri drætti. Mjer finst ekki hægt að saka mig um drátt, þar sem hlutaðeigandi hjeraðsstjórn leggur til að draga málið enn meira.