Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Till. til þál. á þskj. 89 um skipan dóms- og lögreglumála á Suðurnesjum hefur verið til athugunar í allshn. Í till. er lagt til, að skorað sé á ríkisstj. að láta leggja fyrir Alþ. það, er nú situr, frv. til l. um skipan dóms- og lögreglumála á Suðurnesjum á þann veg, að á svæðinu sunnan Hafnarfjarðarkaupstaðar heyri þessi mál til einu embætti í Keflavík. Lögsagnarumdæmi á Reykjanesi sunnan Hafnarfjarðar skiptast milli þriggja embætta, eins og kunnugt er, en þau taka til Keflavíkurkaupstaðar, Keflavíkurflugvallar, og að öðru leyti er um að ræða hluta af lögsagnarumdæmi sýslumannsins í Gullbringu- og Kjósarsýslu. Það er skoðun sveitarfélaganna sunnan Hafnarfjarðar, að þessu þurfi að breyta. Mikið óhagræði fyrir íbúa þessara byggðarlaga er þessu fyrirkomulagi samfara að áliti íbúa Suðurnesja. T.d. má benda á, að íbúar Miðnes- og Gerðahrepps þurfa að fara um Keflavík, þar sem bæjarfógeti þó situr, og alla leið til Hafnarfjarðar, þurfi þeir að láta þinglýsa skjali, skrá bifreið eða annast önnur erindi, sem embætti sýslumanns snertir. Svipað er óhagræði annarra hreppsfélaga á Suðurnesjum undir svipuðum kringumstæðum. Það liggur í augum uppi, hversu auðveldara það væri fyrir þessa aðila að fara til Keflavíkur í slíkum erindagerðum í stað þess að þurfa að fara alla leið til Hafnarfjarðar. Allshn. hefur leitað umsagna um þessi mál og fengið þær frá sýslumanninum í Gullbringu- og Kjósarsýslu og frá samvinnunefnd sveitarfélaga á Suðurnesjum. Í umsögn sýslumannsins í Gullbringu- og Kjósarsýslu segir svo m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Sé það ótvíræður vilji íbúa hreppa þeirra, sem liggja sunnan Hafnarfjarðar, að þeir sameinist um stofnun sýslufélags, sem fylgdi Keflavíkurkaupstað, þá tel ég fyrir mitt leyti eðlilegt og sjálfsagt að verða við þeim óskum.“ Í umsögn samvinnunefndar sveitarfélaga á Suðurnesjum segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Mál þetta (þ.e. álit á till. til þál. um skipan dóms- og lögreglumála á Suðurnesjum) var til umræðu á fyrsta fundi samvinnunefndarinnar 23. apríl 1971 og hefur síðan verið eitt aðaláhugamál nefndarinnar. Voru þá tveir menn kosnir til að kynna sér það sérstaklega. Á næsta fundi í maímánuði skiluðu þeir eftirfarandi áliti„ „Samvinnunefnd sveitarfélaganna á Suðurnesjum telur, að framtíðarlausn lögsögu dóms- og lögreglumála sé í því fólgin, að þessi mál verði sett undir sameiginlega stjórn með aðalaðsetur í Keflavík. Í Grindavík og Sandgerði verði útibú, sem verði rekin í nánum tengslum við aðalstöðvarnar í Keflavík og undir þeirra stjórn.“ Till. þessi var samþ. shlj. með atkv. allra fulltrúanna. Síðan hefur þetta mál verið rætt í öllum sveitarstjórnunum hér á Suðurnesjum, og hafa undirtektirnar hvarvetna verið jákvæðar. Á fundi í samvinnunefndinni þann 9. febr. 1972 var mál þetta til umr. vegna heiðraðs bréfs yðar til formanns nefndarinnar. Í niðurlagi bókunar um þetta mál var ritað: “Samstarfsnefndin samþykkir að mæla eindregið með samþykkt þáltill.“ Þá skal þess getið, að í álitsgerð frá Dómarafélagi Reykjavíkur, samþykktri á fundi í félaginu l5. febr. s.l., um frv. til l. um skipan dómsvalds í héraði, lögreglustjórn, tollstjórn o.fl. segir á einum stað um þá þáltill., sem hér er til umr., að þau sjónarmið, sem liggi að baki henni, eigi fyllsta rétt á sér. Með hliðsjón af því, sem hér hefur verið rakið, hefur allshn. orðið sammála um að leggja til að umrædd þáltill, verði samþ., en þó með þeirri breytingu, að orðin „er nú situr“ í tillgr. verði felld niður. Hefur n. lagt fram brtt. á þskj. 358 um það efni. N. er að vísu því hlynnt, að gengið verði frá samningu frv. hið allra fyrsta og það lagt fram á yfirstandandi þingi, svo sem þáltill. gerir ráð fyrir, sé þess kostur. En með því að áliðið er þingtímans, telur n. hæpið, að af því geti orðið, og þess vegna hefur hún komið fram með þessa brtt.



Herra forseti. Allshn. hefur m.a. haft til meðferðar till. til þál. um byggingu leiguhúsnæðis á vegum sveitarfélaga. Þessi till. er á þskj. 107 og er hér til umr. Till. þessi er þess efnis, að lýst sé yfir því af hálfu Alþingis, að gera beri hið fyrsta ráðstafanir til þess að bæta úr þeim alvarlega skorti á leiguhúsnæði, sem ríkjandi sé í flestum þorpum og kaupstöðum víðs vegar um land. Í því skyni verði í fyrra lagi látin fara fram könnun á þörf fyrir leiguhúsnæði í sveitarfélögum um landið, og í öðru lagi verði lagt fyrir Alþ. frv. til l. um útvegun fjármagns og útlán þess til sveitarfélaga, þannig að þeim sé gert fjárhagslega kleift að byggja og reka leiguhúsnæði, þar sem þess kann að vera þörf. Þetta er aðalefni tillgr. Það er alkunna, að víðs vegar um land í þorpum og kaupstöðum, ekki sízt þar sem útgerð og fiskiðnaður eru höfuðatvinnugreinar, hefur ríkt og ríkir tilfinnanlegur og sums staðar mjög alvarlegur skortur á leiguhúsnæði fyrir aðkomustarfsfólk. Heimamenn einir hafa hvergi nærri tök á oft og tíðum að anna þeim störfum, sem fiskisókn ásamt tilheyrandi landvinnu kallar á. Þannig hefur skortur á vinnuafli tafið eðlilega þróun í þessum greinum í slíkum sjávarplássum og komið að öðru leyti í veg fyrir nauðsynlega stækkun byggðarlagsins og eflingu þess í flestu tilliti, svo að ekki sé nú rætt um þá þjóðhagslegu þýðingu, sem það kynni að hafa, ef hægt væri að bæta hér úr. Á mörgum þessara staða eru góð afkomuskilyrði fyrir ungt fólk t.d., sem gjarnan vildi hefja þar störf og þá til langtíma, ef fyrsta kastið væri til staðar hentugt íbúðarhúsnæði fyrir slíkt fólk. Það er ekki hægt að krefjast þess, enda ekki eðlilegt, að ungt fólk, þegar það kemur á slíkan stað, láti það verða sitt fyrsta verk að leggja í að byggja íbúðarhús, eigið íbúðarhús. Þetta er alkunna og nægilega vitað. En þetta ástand, sem hefur skapazt af þessum skorti á húsnæði, hefur valdið alvarlegum örðugleikum í þeirri viðleitni að efla sjávarútveg og fiskiðnað, svo sem að er stefnt og þjóðarnauðsyn krefur. Og önnur byggðarlög, þar sem öðrum atvinnuvegum eða atvinnugreinum er til að dreifa, stórlíða fyrir skort á mannafla, m.a. fyrir þessa sök. Nú er það svo, að í núgildandi lögum okkar eru engin ákvæði, sem heimila lánveitingar svo rúmar til sveitarfélaga, að þeim sé auðið að koma sér upp og eiga leiguhúsnæði af þessu tagi. Það verður því að telja fyllilega tímabært, að Alþ. láti þetta mikilsverða nauðsynjamál til sín taka og eigi verði látið sitja við orðin tóm. Allshn. leitaði umsagna tveggja aðila um þetta mál, annars vegar Húsnæðismálastofnunar ríkisins og hins vegar Sambands ísl. sveitarfélaga. Hafa báðir þessir aðilar í svari sínu lagt áherzlu á, að málið fengi góðan framgang hér á þingi. Samband ísl. sveitarfélaga tekur fram. að það mæli með till., en bætir því við, að enda verði svo litið á framkvæmd á efni till. sem hún sé þáttur í að færa út byggðastefnuna. Það þarf að sjálfsögðu ekki að fara í grafgötur um það, að efni þessarar till. er einmitt inni á þessu efni, þ.e. að halda uppi byggðajafnvægi. Og í raun og veru mætti kannske segja, að það væri að nokkru leyti og kannske verulegu leyti verkefni hinnar nýju stofnunar, Framkvæmdastofnunar ríkisins, að hafa slíkt mál sem þetta með höndum og veita úrlausnir í því og sérstaklega þá sú deild innan þessarar stofunnar, sem nefnist Byggðasjóður. Það atriði er að sjálfsögðu mjög til athugunar, þegar þessu máli er velt fyrir sér. Húsnæðismálastofnunin hvetur mjög til þeirrar könnunar, sem lagt er til, að fram fari, og segir, að niðurstöður slíkrar könnunar geti orðið sérlega mikilvægur grundvöllur að löggjöf á þessum sviðum og auðvitað er það alveg hárrétt hjá Húsnæðismálastofnuninni. En slík könnun þarf að fara fram hið allra fyrsta. Það má í raun og veru engan tíma missa úr þessu til að bæta úr í þessu efni. Í grg. fyrir till. kemur réttilega fram, að eins og húsnæðismálalánum háttar, er alveg auðsætt, að byggingarsjóður hefur ekki fjárhagslega möguleika eins og er að veita íbúðalán í ríkara mæli, en nú er til smíði á slíkum leiguíbúðum, sem hér ræðir um. Þá þarf byggingarsjóðurinn að sjálfsögðu og óhjákvæmilega að fá nýja tekjustofna og stóraukið fjármagn, ekki aðeins í þessu skyni heldur og almennt til þess að halda uppi þessari lánastarfsemi, auka hana og efla á alla lund. Ég sagði, að það vantaði stórfé í byggingarsjóðinn til þess m.a. að koma til aðstoðar í þessu efni. Það mun að sjálfsögðu rétt vera, og vantar þó fé til hinna venjubundnu útlána, að ég hygg. En mér er ekki fullkunnugt um, eins og er, hvernig hagur byggingarsjóðs er og hverjar áætlanir hann hefur á prjónunum á þessu ári, 1972. En að sjálfsögðu væri það nauðsynlegt fyrir okkur þm. að fá upplýsingar um það, því að það er ekki um að villast, að þessi málefni, húsnæðismálefni okkar, eru meðal hinna stærri, sem eru í framkvæmd í þjóðfélaginu á hverjum tíma og brenna mjög á fjölda manna. Í grg. fyrir till. er m.a. bent á Atvinnuleysistryggingasjóð, að hans verkefni séu mjög náskyld eflingu atvinnulífs víðs vegar um land. Og það mætti kannske vera á sínum stað, að þessi sjóður gæti hlaupið undir bagga einmitt í þessu sérstaka skyni, og það er að sjálfsögðu til athugunar. Þetta mál, þessi till, og efni hennar er sjálfsagt orðið nægilega ljóst, a.m.k. í meginatriðum. og ég mun ekki hafa mörg fleiri orð þar um, en allshn. mælir eindregið með samþykkt till., en með vissri breytingu, og er brtt. getið í nál. Nefndinni þótti rétt, að í tillgr. kæmi skýrt fram, að væntanleg útvegun fjármagns í þessu sérstaka skyni skerði í engu lánsfé eða öflun lánsfjár til byggingar eigin íbúðarhúsnæðis. Og að lokum vil ég leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa hér brtt., sem er í nál.: „Við 2. tölul. tillgr. bætist: Skal þess gætt, að þessi sérstaka fjármagnsútvegun dragi ekki úr öflun lánsfjár til byggingar eigin íbúðarhúsnæðis.“



Herra forseti. Ég tel mér nauðsyn á því að tjá mig hér í sambandi við þetta mál, sem ég tel eitt af stærri vandamálum margra byggðarlaga í landinu, alveg sérstaklega hvað viðkemur hinum ýmsu útgerðarþorpum og bæjum. Þar er þetta brennandi mál. Húsnæðismálalöggjöf okkar er þannig uppbyggð, að hún gerir hvergi ráð fyrir að leysa þennan vanda. En ég fullyrði, að þetta er eitt af því, sem stendur í vegi fyrir eðlilegri fólksfjölgun, sem er brýnasta forsenda þess, að uppbygging í mörgum sjávarþorpum geti verið eðlileg. Þið, hv. þm., kannizt sjálfsagt við það, að yfir þjóðina dynja auglýsingar um, að það vanti fólk á þennan og hinn staðinn í nauðsynlegustu framleiðslugreinum. Útgerðarmenn og forstöðumenn fiskvinnslustöðva víðs vegar um landið eru alveg í vandræðum með sína starfsemi, sem er þó undirstaða byggðarinnar á viðkomandi stöðum. Og það, sem er fyrst og fremst vandamál víða í þessum sjávarþorpum, er einmitt það, að ekki er hægt að útvega húsnæði fyrir það fólk, sem vildi koma í þessa starfsemi. Það er ekki heldur hægt að ætlast til þess, að ungt fólk, sem vill stunda atvinnu á þessum stöðum. byrji á því að leggja í milljónafjárfestingu, byggi hús eða kaupi hús, til þess að geta stundað þessa atvinnu. Og það er öruggt mál, að það er ofviða viðkomandi sveitarfélögum að leysa úr þessu vandamáli nema hið opinbera komi til. Ég held, að það sé þess vegna mjög tímabært að hugsa í alvöru um þetta mál, og þess vegna fagna ég þessari till., sem hér er til umr., því að það er tómt mál að tala um eflingu byggðar um landið, ef einmitt svona veigamiklir þættir eru ekki teknir inn í dæmið. Með lögunum um Húsnæðismálastofnun ríkisins var vissuleg stigið stórt og merkt skref í sambandi við húsnæðismál þjóðarinnar, og hefur sú löggjöf vissuleg lyft grettistökum. En hún er gölluð, t.d. hvað viðkemur verkamannabústöðum. Verkamannabústaðalögin eru ein nauðsynlegasta löggjöf, sem fram hefur verið sett í þessum málum, því að hún miðar að því að hjálpa þeim. sem minnsta hafa möguleikana til að koma yfir sig húsnæði. En í framkvæmd eru núgildandi lög þannig, að þessir staðir, sem við erum einmitt að tala um núna, hafa litla eða mjög litla möguleika til þess að notfæra sér löggjöfina, þannig að, að gagni komi. Ég get sagt ykkur litið dæmi úr mínu byggðarlagi. Við kusum stjórn fyrir Byggingarfélag verkamanna. Við létum auglýsa eftir umsóknum fólks, sem vildi nota sér þá löggjöf. Eftir hálfs mánaðar umsóknarfrest var eftirspurn orðin svo mikil, að það þurfti að byggja 18 íbúðir. En þó að sveitarfélagið hafi samþykkt að leggja fram hámark þeirrar upphæðar, sem löggjöfin gerir ráð fyrir, 400 kr. á hvern íbúa, sem gerir í þessu tilfelli 400 þús. kr., þá nægir það aðeins til að byggja sex íbúðir á fjórum árum. Ég held, að það væri mjög verðugt verkefni að gera breytingu á þessari löggjöf, þannig að hún gæti komið að meiri notum einmitt fyrir þessa staði víðs vegar um landið. Ég hygg. að margir séu sammála mér í því, að hin svo kallaða Breiðholtsáætlun taki of mikið af hinu almenna fjármagni, sem er veitt til byggingarframkvæmda, þannig að hlutur landsbyggðarinnar verði of rýr. Ég er ekki að halda því fram. að byggingaráætlunin í Breiðholti sé ekki nauðsyn fyrir vöxt og viðgang Reykjavíkur, en ég tel, að það þurfi einmitt í þessu sambandi að huga vel að því, að það eru fleiri staðir úti um landið, sem þurfa á opinberri aðstoð að halda á þessu sviði og það er nauðsyn. Ég tel þess vegna, að eina lausnin á því vandamáli, sem ég minntist á í upphafi, sé að styrkja aðstöðu sjávarþorpa og byggða víðs vegar um landið. Það er einmitt sú lausn, sem þessi till. fer inn á, að gera sveitarfélögunum kleift að byggja leiguhúsnæði. sem þau geta boðið því fólki, sem vill koma á þessa staði og verður að koma á þessa staði, ef byggðin á að haldast. Og ég teldi eðlilegt í þessu sambandi að veita í þessu skyni lán til sveitarfélaganna, sem þyrfti að vera allt að 90% af byggingarkostnaði slíkra bygginga. En ég legg áherzlu á það, og það var nú eiginlega tilgangur minn með því að fara hingað í ræðustól, að þetta verður að gerast mjög fljótt. Það verður að gerast mjög fljótt, ef ekki á illa að fara í uppbyggingu á þessum stöðum, sem ég minntist á áðan, sem hafa lagt allt sitt í að byggja upp atvinnulífið. Ekki sízt nú, þegar hið opinhera er að stuðla að því með því að dreifa stórvirkum tækjum eins og skuttogurum og öðru slíku til þessara byggðarlaga, þá er útilokað annað en þessi þróun fari jafnhliða fram. Og ég vil varpa fram þeirri spurningu, hvort Byggðasjóður, sem nú er orðinn að veruleika, hvort þarna sé ekki verkefni fyrir hann? Herra forseti. Ég hef haldið mína jómfrúræðu hér á hinu hv. Alþingi í allt öðru máli en ég hafði ákveðið. En þetta mál, sem hér er á dagskrá, er mér svo ofarlega í huga sem sveitarstjórnarmanni í ört vaxandi sjávarþorpi, þar sem þetta er brennandi vandamál að ég taldi mér skylt að undirstrika mikilvægi málsins. Og ég vil treysta á hæstv. ríkisstj. og sérstaklega hæstv. félmrh. að vinna ötullega að því að leysa þetta vandamál, leysa þetta vandamál byggðanna úti um landið á raunhæfan hátt.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í sambandi við þessa till. Það hefur verið talað um, að þessi till, væri m.a. til þess að efla byggðarlögin víða úti um land, en vitanlega nær þessi till. til allra staða á landinu, kaupstaða og kauptúna. En ég vil aðeins vekja athygli á því, að það er nauðsynlegt að stuðla að því, að sem flestir eignist eigið húsnæði. Það þarf að stuðla að því með því að efla lán úr húsnæðismálasjóði til þess. Og það er alveg augljóst, að þegar einstaklingar byggja yfir sig, þá myndast þar mikið fjármagn, sem ekki gerist, ef hið opinbera ætlar að byggja, og það er ekki athugað eins og skyldi eða metið eins og skyldi. Einstaklingar hafa komið upp húsnæði yfir sig, þótt þeir hafi byrjað eignalitlir eða jafnvel eignalausir, með þeim lánum. sem þeir hafa getað fengið úr húsnæðismálasjóði og þá kannske einhverjum viðbótarlánum. En það hefur vitanlega oft komið fyrir, að þessir einstaklingar hafi verið 2-3 ár að ljúka við húsið. En með því hafa tekjur þessara einstaklinga aukizt mjög mikið á þessum árum og þeir hafa, á meðan þeir voru ungir og heilsuhraustir, lagt grundvöll að efnalegu sjálfstæði fyrir sig og sína fjölskyldu. Þetta er mikils virði, sérstaklega hjá okkur á Íslandi, sem höfum svo takmarkað fjármagn og viljum gera mikið og þurfum að gera mikið. Ég vil leggja áherzlu á þetta og minna á það, að ef sveitarfélögin byggja leiguhúsnæði, þá þarf að útvega fjármagn og borga alla vinnu við þær byggingar. Og það verður erfiðleikum bundið. Hins vegar er ég ekki að mæla gegn þessari till., eins og sjá má á nál. Ég veit, að hún er af góðum huga flutt. En ég efa það, að þessi till. út af fyrir sig hafi mjög mikla hernaðarlega þýðingu í sambandi við dreifingu byggðar út um land, vegna þess að það verður byggt þar sem fólkið vill vera. Þar sem atvinnuskilyrðin eru. Í mörgum sjávarþorpum. þar sem atvinna er árstíðabundin, eins og t.d. í Ólafsvík, býst ég við, þar er fólkið vitanlega flest á vertíðinni. Þar vilja einstaklingar ekki ráðast í íbúðarbyggingu nema eiga nokkurn veginn vísa atvinnu allt árið. Og þar þarf að leysa húsnæðismálið með öðrum hætti. Í mörgum útgerðarplássum eru hinar svo kölluðu verbúðir, sem útgerðirnar sjálfar byggja og koma upp, og eins og nú er háttað, er það víða, að þessar verbúðir eru boðlegar fólki, þótt miðað sé við þær húsnæðiskröfur, sem nú eru almennt gerðar. Eigi að síður getur það verið nauðsynlegt og hentugt, að sveitarfélögin verði aðstoðuð við að koma upp húsnæði, leiguhúsnæði fyrir fólk, sem starfar kannske að einhverju leyti á vegum sveitarfélaganna eða við fiskvinnslu og útgerð, ef útgerðin sjálf hefur ekki bolmagn til þess að koma upp húsnæði yfir þetta fólk, sem vinnur kannske ekki nema tiltölulega stuttan tíma af árinu á staðnum. Allshn. varð sammála um það að bæta við þessa till. því, sem frsm. n. lýsti hér áðan, þ.e. að fjáröflun til að koma upp leiguhúsnæði verði ekki til þess að draga úr fjármagnsútvegun til þess að byggja íbúðir í einkaeign. Og ég býst við, að allir hv. alþm. geri sér grein fyrir því, hvað hið opinbera sparar mikið, hve mikið fjármagn sparast við það, að einstaklingarnir vilja leggja það á sig, á meðan þeir eru að leggja grundvöll að sinni framtíð efnalega, að koma upp eigin húsnæði. Og það á að vera stefnan. Það á að vera aðalstefnan, en hitt á svo að vera undantekning, að leiguhúsnæði sé byggt, þegar ekki er um það að ræða, að einkaíbúðir geti orðið fyrir hendi.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. mikið frá því, sem orðið er, en í tilefni af orðum hv. frsm. allshn. í málinu, nokkrum setningum hans, þá vildi ég, að fram kæmi sjónarmið mitt í þessu máli. Ég fagna framkomu þessarar till. og því, að eining hefur náðst um málið í allshn., og er þó ekki fyrir það að synja, að öllum þeim, sem haft hafa afskipti af húsnæðismálum hér undanfarna áratugi, hefur verið ljós nauðsyn þess, að til móts við sveitarfélögin yrði gengið í sambandi við fjárútveganir eða lán til byggingar leiguhúsnæðis. Þetta hefur öllum, sem minnstu kynni hafa haft af þessum málum, verið ljóst um áratugaskeið, en það hefur þótt lykta dálítið af því, að verið væri kannske að blekkja einstaklinga og sveitarfélög að tala um lán til þessara framkvæmda á sama tíma sem Húsnæðismálastofnunin hefur ekki til hlítar getað gegnt þeim störfum. sem henni er lögboðið að gera samkv. gildandi lögum. Það er því alveg augljóst, að með þeirri endurskoðun, sem till. þessi gerir ráð fyrir, er nauðsyn á, að þeirri stofnun, sem lána á í þessu skyni, verði veittir nýir tekjustofnar, eins og n. reyndar undirstrikar með brtt. sinni. Það er alveg augljóst, að mikil þörf er á, að þessi vandi sé leystur, en ég hygg, að það sé rangt, þó að það kunni að geta falizt innan þess lagaramma, sem Byggðasjóði er settur í Framkvæmdastofnun ríkisins, að hann hafi með framkvæmd slíkra ákvæða að gera, sem ályktunin gerir ráð fyrir, að gerð verði, þ.e. að lánað sé út í nýjum lánaflokki til leiguhúsnæðis. Það hefur verið einróma álit allra stjórnmálaflokka hér á undanförnum áratugum, að opinber afskipti af húsnæðismálum bæri að setja að sem mestu undir einn hatt, og lagasetning undanfarins tímabils hefur bent í þá átt, að einróma vilji væri fyrir því á þingi, að svo yrði gert. Hlutverk Byggðasjóðs í þessu tilfelli yrði því að mínu viti það eitt að aðstoða við fjárútvegunina til þessara hluta, en sjálf framkvæmdin yrði eðlilega á vegum þeirrar stofnunar, sem í dag eru falin öll opinber afskipti af húsnæðismálum. Í sambandi við þá könnun, sem þáltill. þessi gerir ráð fyrir, að fram fari, þá vil ég geta þess, að mér er kunnugt um það, að Húsnæðismálastofnunin er einmitt að fara af stað með aðra könnun, sem vel gæti verið samferða þessari, könnun á því, hve mikið heilsuspillandi húsnæði er fyrir hendi í landinu í dag í kaupstöðum og kauptúnum, m.a. til þess að gera sér ljósan þann vanda, sem felst í því að endurbyggja það húsnæði og koma því í heilsusamlegt horf að mati viðkomandi heilbrigðisyfirvalda. Ég hygg, að slík könnun sem hér um ræðir gæti vel átt heima með hinni athuguninni á heilsuspillandi húsnæði og að sveitarfélögunum yrði gert að leggja fram skýrslu sína þar að lútandi um þörfina í báðum þessum tilfellum. En ástæðan til þess, að ég stóð upp, er fyrst og fremst sú, að ég vil undirstrika það, að óeðlilegt væri að fara með þessa framkvæmd út fyrir starfssvið Húsnæðismálastofnunarinnar, sem samkv. lögum er ætlað að hafa öll opinber afskipti af húsnæðismálum og þeirri lánastarfsemi, sem þar fer fram. Væri farið að velja einhverja aðra stofnun til þess að hafa á hendi þá fyrirgreiðslu, sem af þessari þáltill. kynni að leiða, væri það í andstöðu við þann hugsunarhátt, sem á Alþ. hefur ríkt um þessi mál á undanförnum áratugum. Og svo í öðru lagi. Það væri a.m.k. ekki í sparnaðarátt að setja upp nýtt „apparat“ í húsnæðismálum eða nýja stofnun, sem væri að sinna mjög hliðstæðum verkefnum þeim, sem Húsnæðismálastofnuninni er í dag falið samkv. gildandi lögum að gera. Ég vil að lokum undirstrika það, að þó að í bylgjum hafi gengið og misjafnlega vel hafi miðað í áttina að uppfylla þær skyldur, sem Húsnæðismálastofnunin hefur á hendi í dag, þá hefur aldrei tekizt svo, að hægt væri að hreinsa þar öll borð og eyða upp öllum biðröðum, sem þar hafa verið eftir þeim lánum, sem Húsnæðismálastofnuninni er skylt í dag að annast, og þess vegna er grundvallarnauðsyn á því, að um leið og gengið er til móts við þær óskir, sem í þál. felast, kæmu þar til nýir tekjustofnar til að annast það verkefni. Það mun sjálfsagt vera þörf á nýjum tekjustofnum til Húsnæðismálastofnunarinnar til að sinna þeim skyldum, sem hún hefur á herðum í dag, hvað þá ef henni yrði falið þetta nýja verkefni, sem fyrir fram er vitað, að er mjög stórt og hlýtur að krefjast mikilla fjármuna, eigi að sinna því að einhverju leyti, sem áreiðanlega er til ætlazt með flutningi þessarar tillögu. Ég ítreka það svo, að ég fagna því mjög, að till. er komin fram, en ég tel af fyrri kynnum mínum af þessum málum. að nauðsynlegt sé að gera sér jafnframt ljóst, að vandinn er hér eftir sem hingað til sá fyrst og fremst að útvega fjármagn til þessara hluta.



Herra forseti. Fyrst og fremst vil ég þakka hv. þingnefnd ágæta afgreiðslu þessa máls og góðar undirtektir. Ég get lýst mig fyllilega sammála þeirri brtt., sem n. flytur. Það var aldrei hugmynd okkar flm., að dregið yrði með þessu úr því fjármagni, sem veitt er til annarra íbúðarbygginga í landinu. Ég get tekið undir það, sem hv. 1. þm. Sunnl. sagði, að vissuleg er það stefna okkar allra, að sem flestir eignist eigið húsnæði. En mér sýnist þó ekki með þessari till, í nokkurn máta frá því horfið, því að staðreyndin er sú, að leiguhúsnæði í mörgum af hinum smærri stöðum úti um land getur einmitt orðið mjög mikilvægur áfangi á þeirri braut. Við þekkjum það allir, sem þekkjum til þessara staða, að þar eru oft miklar sveiflur í atvinnulífi og töluverðar sveiflur í flutningi fólks til staðanna, og mjög oft hefur það verið einn erfiðasti þrándurinn í götu, þegar atvinnulíf hefur verið á uppleið, að ekki hefur verið tiltækt húsnæði þar fyrir ýmsa, sem þangað hafa viljað flytja, en treysta sér af eðlilegum ástæðum ekki til þess að ganga þegar í eigin íbúðarhúsabyggingu. Þessi till. er fyrst og fremst hugsuð til þess að brúa þetta bil, og þannig, eins og ég sagði, sýnist mér, að hún gæti orðið mjög mikilvægur áfangi einmitt í þeirri stefnu okkar Íslendinga, að sem flestir eigi sitt eigið húsnæði. Ég get tekið undir það, að vitanlega á þetta við um allar sveitir og staði þessa lands, eins og fram kemur í till., en líklega er það þó svo, að í sjávarþorpunum, þar sem atvinnulíf er meira með þeim hætti, sem ég lýsti, kreppir skórinn nokkuð meira að. Ég vil út af því, sem hér hefur komið fram um Byggðasjóð, segja örfá orð. Ég er einnig sammála því, sem kom fram hjá síðasta hv. ræðumanni, að vitanlega er það fyrst og fremst verkefni húsnæðismálastjórnar að beina fjármagni í byggingu íbúðarhúsa hér á landi. En það er þó staðreynd, að það er meginverkefni Byggðasjóðs að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, og ég fyrir mitt leyti vil ekki varpa frá mér þeirri hugmynd, að vel geti komið til greina, að Byggðasjóður veiti eitthvert fjármagn til þeirra byggðarlaga, sem verst eru á vegi stödd að þessu leyti og þurfa sérstaka aðstoð umfram það, sem húsnæðismálastjórn og löggjöfin gerir ráð fyrir. Ég vil í þessu sambandi sérstaklega undirstrika það, sem kom fram hér áðan hjá hv. 1. þm. Vesturl. Þar talar maður, sem hefur mjög ríka reynslu á þessu sviði, og lýsti því, hvernig ástatt getur verið á smærri stöðum, þar sem vilji er jafnvel til að nota sér gildandi húsnæðismálalöggjöf, en fjárhagsgeta hins vegar ekki nægileg, því að lögin gera ekki ráð fyrir þeirri aðstoð, sem þyrfti að fást. Ég get nefnt sem dæmi lítinn stað, þar sem kyrrstaða hefur verið lengi, Hólmavík. Þar hefur lítið verið byggt árum saman og atvinnulíf verið mjög erfitt. Nú er það heldur skárra. Rækjan hefur verið góð, og aflinn virðist vera að glæðast. Nú bregður svo við, að þangað vilja flytja nokkrir menn og taka þar upp sína atvinnu og búsetu. Tíu manns hafa lýst þeim vilja sínum að eignast verkamannabústaði. Sótt hefur verið um aðstoð húsnæðismálastjórnar til þess að byggja helzt átta bústaði, en lögin eru þannig úr garði gerð, að framlag úr verkamannabústaðasjóði getur ekki orðið meira en það, sem gert er ráð fyrir, að komi á móti heima fyrir, og það er bundið, eins og allir hv. þm. vita, við ákveðna krónutölu fyrir hvern íbúa. Þessi litli staður getur því ekki, þó að hann jafnvel vildi, lagt meira fjármagn af eigin fé til þessara framkvæmda en lögin gera ráð fyrir. Hins vegar er það lífsspursmál fyrir þennan stað, þegar loksins kemur þarna nokkur vaxtarneisti, að fá aðstoð til þess að þessi neisti fái nú að vaxa og staðurinn fái að njóta þess vaxtar, sem honum e.t.v. býðst nú að þessu leyti. Ég gæti vel hugsað mér, að Byggðasjóður hlypi undir bagga í slíku tilfelli, og sýnist mér, að það sé vissuleg atriði, sem þyrfti að kanna. Ég ætla ekki að hafa þetta fleiri orð, en aðeins endurtaka þakklæti mitt og flm. til hv. n., og sömuleiðis vil ég þakka þeim, sem hér hafa talað, fyrir góðar undirtektir við þetta mál.



Herra forseti. Hér er til umr. till. um einn vanda húsnæðismálanna í landinu og þó nokkuð sérstakan vanda, því að með till. er ekki ætlunin að bæta almennt úr húsnæðisskorti með byggingu leiguhúsnæðis, heldur í sérstökum tilvikum, að mér skilst, í einstökum bæjum og kauptúnum, sem eru í vexti og þurfa á aðkomu vinnuafli að halda hluta úr ári og þá undir mjög breytilegum kringumstæðum og aðstæðum. Ef það er rétt að leggja þennan skilning í till., þá hygg ég, að það verði ýmsum vandkvæðum háð að framkvæma hana. 2. liður till., um það að láta fara fram könnun á þörf fyrir leiguhúsnæði til þess að leysa þennan vanda, finnst mér vera alveg sjálfsagt efnisatriði og í raun og veru byrjunin á þessu máli, könnunin á þörf fyrir leiguhúsnæði í þessu skyni. Og það er vafalaust, að Húsnæðismálastofnunin er fús til að láta þá könnun fara fram þegar í stað. Síðan að líta á þá niðurstöðu, sem sú könnun skilaði, og þá í næsta skrefi að taka afstöðu til þess, hvort hægt væri með útvegun aukins fjármagns að leysa úr því, sem segir í upphafi till. Síðan kæmi svo til lagasetningar í þessu skyni. Ég vil í sambandi við þetta mál undirstrika það, sem kom fyrst fram hér hjá hv. 1. þm. Sunnl., að meginstefnan, held ég, að hljóti og eigi að vera sú að greiða með fjármagnsútvegun fyrir því, að einstaklingar geti eignazt sitt húsnæði og átt sitt húsnæði sjálfir. Og þá út frá því þarf vitanlega ekki að gera neinar sérstakar ráðstafanir vegna þess fólks, sem ákveðið er í að búsetja sig í einum eða öðrum bæ eða kauptúni úti á landi. En það er hreyfanlega vinnuaflið, sem hér er verið að gera sérstakar ráðstafanir til þess að geta fengið á staðina, þar sem álagið er mest, eða ég skil till. þannig. Það er ekkert meiri þörf á því að veita mönnum betri kjör til að byggja yfir sig vestur í Ólafsvík en í Hafnarfirði eða í Njarðvíkum eða hvar sem er annars staðar á landinu fyrir það fólk, sem er ákveðið í að eiga þar búsetu og eiga þar sitt hús, enda varla framkvæmanlegt. En mér er kunnugt um, og þannig hefur till. verið túlkuð, að í vaxandi kauptúnum, sem þurfa á aðfluttu vinnuafli að halda, sé ekkert húsnæði tiltækt, og þetta er vissuleg rétt. Fyrir nokkrum árum síðan, nokkuð löngu síðan, var ákvæði í hafnalögum um það að reyna að mæta þessari þörf, og þá var það heimilað í hafnalögum, að verbúðir til íbúðarhúsnæðis fyrir aðkomufólk í útgerðarstöðum mætti byggja á vegum hafnanna og þær nytu til þess sérstakra styrkja. En mér er nú tjáð, að það sé búið að fella þetta ákvæði niður sökum misnotkunar, sem á þessu hafi orðið. Ég er ákaflega hræddur um það, að ef hægt verður að útvega fjármagn, sem vafalaust ætti að verða hægt, í því skyni að hjálpa sveitarfélögum til þess að byggja slíkt húsnæði og útvegað væri 90% lán til þess og að öðru leyti hagstæð lánakjör, þá væri það anzi freistandi fyrir mörg sveitarfélög að byggja slíkt húsnæði. En hvernig væri varið notkun þess? Jú, sjálfsagt fyrstu vertíð eftir að húsnæðið væri byggt, þá væri til þess gripið og það leysti úr þörf. En næstu vertíð væri kannske ekki þörf fyrir þetta aðkomuvinnuafi. og þetta sérstaka húsnæði, sem svona hefði verið byggt með sérlega hagstæðum kjörum fyrir sveitarfélögin, stæði þá autt og ónotað. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að ef þá væri þörf fyrir húsnæði í þessu sveitarfélagi, þá yrði þetta húsnæði gripið til annarra nota, og næst, þegar þyrfti að fá aðkomuvinnuafl í þetta kauptún eða þennan bæ, þá væri aftur skortur á húsnæði handa því. Ég er afar hræddur um, að sveitarfélögin mundu ekki árum eða vertíðum saman standa með þetta húsnæði, sem þau hefðu fengið svona ríflegar fjárveitingar til þess að koma upp, stæðu ekki með það árum saman ónotað, heldur tækju það til almennra nota. Og þá er spurningin, hvort þetta gæfi ekki tilefni til sams konar misnotkunar eins og ákvæðið, sem var í hafnalögunum fyrr og þótti leiða til slíks. Við skulum hugsa okkur, t.d. að þegar þrýstingur var mestur í síldarvinnslukaupstöðunum norðanlands, þá hefði verið rokið í að byggja svona húsnæði. Það hefði vafalaust leyst úr þörf í bili, en þó að ekki hefði verið heimilt að nota það fyrir aðra en aðkomufólkið, hefði það samt ekki verið gripið til að leysa almenn húsnæðisvandamál þess kaupstaðar og þá með forréttindum fram yfir aðra? Eða á Austfjörðum nú fyrir nokkrum árum? Það þarf ekki að bregða upp fleiri myndum til þess að beina athyglinni að því, að breytileiki okkar atvinnulífs og hvernig þungi hans færist til frá einni verstöð til annarrar, frá einu ári til annars og frá einum landshluta til annars gerir það að verkum. að það að veita sérstök fríðindi til þess að leysa úr húsnæðisvandanum. sem við þetta skapast, er talsverðum vandkvæðum bundið. Þá er spurningin, hvort Húsnæðismálastofnunin eða Byggingarsjóður ríkisins sé fær um að veita sérstaka aðstoð í þessu skyni. Því miður er það ekki svo, og það kom hér fram í umr. áðan, að svo mundi ekki vera. Ég get gefið þær upplýsingar, að á síðasta ári, árinu 1971, vantaði nokkuð á annað hundrað millj. kr. til þess, að húsnæðismálastjórnin gæti afgreitt allar þær umsóknir, sem rétt áttu á lánaafgreiðslu fram til 1. nóv. Það vantaði nokkuð á annað hundrað millj. kr. til þess, að slíkt væri hægt, og það fé var útvegað með bráðabirgðaráðstöfunum. Nú liggur fyrir yfirlit frá Húsnæðismálastofnuninni um árið 1972, og er niðurstaðan sú, að til þess að fullnægja skyldum Byggingarsjóðs ríkisins gagnvart byggjendum á árinu 1972 með líku sniði og áður, þ.e. að afgreiða lögmætar umsóknir fram til 1. nóv., skulum við segja, þá mun vanta 520 millj. kr., sem þarf að útvega sem nýtt fjármagn til stofnunarinnar, sem annars hefur sem fastar tekjur 900-1.000 kr. sem eigið ráðstöfunarfé. En það hrekkur ekki til og þarf þarna um að bæta um allt að því þriðjung. Það er því alveg hárrétt, sem fram hefur komið, að húsnæðislánakerfið verður ekki, nema með útvegun mikils fjármagns, fært um það að inna sínar skyldur af hendi, hvað þá heldur að taka á sig nýja fyrirgreiðslu, sem leggi því auknar fjárhagsbyrðar á herðar. Ég sé vandkvæði á að taka vissa og einstaka staði út úr, ef það á að vera til þess að leysa hina almennu húsnæðisþörf, því að þá er gert upp á milli manna eftir því, hvar þeir eru á landinu, en sé sú hugsunin að hafa til húsnæði í vaxandi útgerðarstöðum. sem þurfi mjög breytilegt aðkomu vinnuafi. og hafa húsnæði til handa því, þá held ég, að þar verði anzi mörg ljón á vegi og jafnvel full hætta á því, að ef sérstaklega hagstæð lánakjör væru veitt til þess að leysa þann vanda, þá yrði það fljótlega notfært á annan hátt en tilgangurinn upphaflega var og þá væri sem sé komin úrlausn í húsnæðismálum vissra staða, sem væri í algeru ósamræmi við það, sem húsnæðismálakerfið gæti almennt veitt öðrum, og veit ég ekki, hvort Alþ. teldi slíkt fært. Ég tel sjálfsagt, að 2. liður þessarar till. verði framkvæmdur tafarlaust og fram fari könnun á þörf fyrir leiguhúsnæði í sveitarfélögum um land allt og síðan verði sú niðurstaða metin og vitanlega reynt að bæta úr þessari þörf, sem þarna er fyrir hendi með einhverjum þeim hætti, að þörfin leysist, en komið sé í veg fyrir misnotkun. Ég hefði haldið, að það væri raunar eðlilegra að taka upp aftur ákvæði í hafnalögin um, að heimilt væri að greiða fyrir sérstöku húsnæði fyrir aðkomufólk í vaxandi verstöðvum til þess að tryggja möguleika fyrir aðfengnu vinnuafli og búa betur um, að ekki ætti sér misnotkun stað vegna þessara sérréttinda, sem slíkum vaxandi stöðum væri með þessu veitt.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs vegna þess, að mér finnst ástæða til þess að ræða þetta ofurlítið meira og skýra, hvað vakir fyrir okkur flm. og hvað að baki þessari till. býr. Við höfum rekið okkur a það á undanförnum áratugum. að svo að segja í hvert skipti, sem unnt hefur verið að hleypa nýju fjöri í atvinnulif einstakra byggðarlaga úti um land, hefur vöxtur þeirra stöðvazt á því, að í þessum byggðarlögum er ekkert leiguhúsnæði að fá. Aftur á móti er ævinlega hægt að fá leiguhúsnæði hér við Faxaflóa, a.m.k. hér í Reykjavík. Þetta er alveg hiklaust ein stærsta ástæðan fyrir því, hversu erfiðlega gengur að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Og það þarf ekki að ímynda sér, að hægt sé að valda nokkrum straumhvörfum í því efni, öðruvísi en menn eigi kost á því að fá leiguhúsnæði í þessum smærri byggðarlögum úti á landi, þar sem atvinna er nóg og fólksskortur er. Ég vil, að hver einasti hv. þm. spyrji sjálfan sig að því og svari því með sjálfum sér eða í heyranda hljóði, ef honum sýnist: Hefur hann trú á því, að það byggðarlag geti vaxið eðlilega, ég sagði eðlilega, þar sem óhugsandi er að fá nokkra kompu af íbúðarhúsnæði leigða? Er það hugsanlegt? Er það hugsanlegt, að slík byggðarlög geti dregið til sín vinnuafl á móts við önnur, þar sem ævinlega er hægt að fá leiguhúsnæði með atvinnunni? Þetta er ekki verbúðamál það er alger misskilningur. Okkur eru ekki neinar verbúðir í huga eða fólk, sem ætlar sér að vinna hluta úr ári. Þetta er algerlega óskylt því. Þetta er eingöngu spursmálið um, hvort það á að búa þessi byggðarlög þannig, að þau njóti sín, að þau geti fengið til sín það fólk, sem vill eiga þar heima. Ef það á að vera áfram þannig, að enginn geti setzt að í sjávarþorpi annar en sá, sem er tilbúinn að byggja yfir sig strax, geta menn afskrifað allt tal um aukið jafnvægi í byggð landsins, algerlega. Hér í Reykjavík byggja margir einstaklingar, og ég er manna mestur talsmaður þess, að einstaklingar eigi sitt eigið húsnæði, og hef alla tíð verið. En ég trúi því ekki, að menn sjái ekki staðreyndir af þessu tagi, ef það er bent á þær. Ég trúi því ekki, að menn sjái það ekki, að þarna er vandamál, sem þarf að leysa, og ekkert verbúðamál eða neitt slíkt. Hér er aðeins um það að tefla, að þessi byggðarlög færist í það horf, að þau séu samkeppnisfær. Hér í Reykjavík er byggt einstaklingshúsnæði mjög mikið. Hér er allur megin þorri þeirra manna, sem fá húsnæðislán og lífeyrissjóðslán til viðbótar. Þar að auki er Reykjavíkurborg svo öflug, að hún byggir leiguhúsnæði í stórum stíl. Hún byggir fjöldann allan af smáíbúðum, sem hún leigir út. En hvað er byggt af hliðstæðu húsnæði í þessum byggðarlögum úti á landi, sem við höfum viljað láta vaxa eðlilega og áttu að hafa skilyrði til jafns við höfuðborgina í þessu máli? Það er ekki byggð ein einasta leiguíbúð í þeim flestum af þeirri einföldu ástæðu, að þessi sveitarfélög hafa hreinlega ekkert bolmagn til þess. Þó að þau vildu fara að eins og Reykjavík og byggja leiguíbúðir og létta þannig á, þá hafa þau ekkert bolmagn til þess. Frá mínu sjónarmiði séð er hér um eitt allra stærsta atriði í byggða þróunar málum að ræða, eins og hv. flm. og frsm. og fleiri ræðumenn hafa bent á. Það er sem sagt spursmálið um, hvort það á að reyna að koma þessu þannig fyrir, að menn geti valið á milli staða svona nokkurn veginn eins og þeim fellur bezt. Komist í það horf, að ef ung hjón ætla að setjast að á einhverjum stað, þá geti þau fengið leiguhúsnæði, þangað til þau eru búin að prófa, hvort þeim líkar að vera í því plássi og hvort þau hafa bolmagn til þess að byggja yfir sig, þegar fram líða stundir. Annars vegar er byggðarlag, sem svona stendur á um, hins vegar byggðarlag, þar sem er kannske alveg jafnmikil atvinna og þau vilja alveg eins vera í, en þau komast hvergi inn, af því að þar er ekkert leiguhúsnæði að fá. Þau hafa ekki bolmagn til þess að byggja strax. Það ætti ekki að þurfa að halda langa ræðu til þess, að menn skildu, að þarna er vandamál, sem verður að horfast í augu við og verður að reyna að finna lausn á. Lausnin á þessu er líklega aðeins ein hugsanleg, og hún er sú að styðja þau sveitarfélög, sem þarna eiga hlut að máli, styðja þau með sérstökum framlögum umfram það, sem íbúðalánakerfið hefur yfir að ráða, til þess að koma upp leiguhúsnæði. Ég er mikill stuðningsmaður þess, að menn búi í eigin húsnæði og álít það þjóðhagslega mjög þýðingarmikið, eins og hér var bent á áðan, og því finnst mér, að það ætti að leysa þennan vanda með því, að menn gætu fengið litlar, en góðar íbúðir, sem henta vel fyrir menn til þess að byrja í þeim, en sem menn samt sem áður sækjast eftir að fara úr, þegar fram líða stundir, börnum fjölgar og fjölskyldan stækkar, og menn noti þetta eins og þrep eða stökkpall. Geti verið í þeim á meðan menn eru að finna, hvort þeim líkar að vera á þessum stað. Vilja menn festa sig til frambúðar? Hafa menn ráð á því að ráðast í eigin íbúðarbyggingu, sem maður vonar, að yrði og þörfin mundi knýja á, ef þarna væru litlar, en góðar íbúðir. Þessar íbúðir mættu sveitarfélögin ekki selja. Þau yrðu að eiga þær áfram til þess að geta svo tekið næstu umsækjendur inn jafnóðum og þær losnuðu. Ef menn fella sig ekki við þessa lausn, þá verða menn að benda á einhverja aðra lausn á þessum vanda, því að vill nokkur neita því, að hér er um stórfellt vandamál að ræða? Það þýðir ekkert að segja það við okkur, sem áratugum saman höfum starfað fyrir þau byggðarlög, sem hér eiga hlut að máli, að svo sé ekki. Við vitum, að hér er um gífurlegt vandamál að ræða. Við vitum, að það er svo stórfellt, að byggðarlögin taka aldrei eðlilegum vexti nema hægt sé að hjálpa til að leysa þetta að einhverju verulegu leyti. Þetta er náttúrlega líka það stórt mál, að það þýðir ekki að vera að tala um, að þetta sé eitthvað, sem menn eigi að sinna, þegar búið er að sinna öllu öðru og eitthvert afgangsfé sé til, til þess að láta í þetta. Sá hugsunarháttur er þannig, að menn þurfa alvarlega að endurskoða hann. Hér er nefnilega um það alvarlegt mál að ræða, að það er spurning, hvort það þarf ekki að skipa þessum framkvæmdum í einhvers konar forgangsflokk ásamt öðru, sem menn vilja gera til þess að stuðla að eðlilegri byggð í landinu. Nú erum við að stækka landhelgina. Við vitum það, að landhelgina verðum við að nýta með því að auka sjávarútveginn, efla hann, og þá verður að hafa skipakostinn víðs vegar um landið á ströndinni, í mörgum byggðarlögum. Og eins og hér var bent á áðan, þá er nú þegar verið að gera undirbúning að því að stækka frystihús og kaupa skip og báta til þess að nýta landhelgina. Okkur ber beint skylda til þess að nýta hana, þegar við höfum fengið hana til afnota, og þá verðum við, eins og raunar kom hér fram áðan, að horfast í augu við, að einhvers staðar verður fólkið að búa, sem á að starfa að þessu, og það verður varanlegur skortur á fólki í þessum byggðarlögum, ef ekki verða fundnar leiðir til þess að leysa þennan þátt íbúðamálsins. Ég er ekki að tala um að klípa neitt af öðrum lánum í íbúðalánakerfinu. Ég býst við, að það veiti ekki af öllu því, sem í því kerfi er af peningum. Ég tel, að það verði að brjótast í því að útvega aukafé, sem varið væri í þessu skyni til þess að efla sveitarfélögin á þessa lund, þau sem standa það höllum fæti, að þau geta ekki lagt í íbúðabyggingar eins og t.d. Reykjavík getur gert. Það er ráðgert, að á vegum Byggðasjóðs eigi að gera áætlanir um uppbyggingu einstakra byggðarlaga, og það þarf enginn að halda, að íbúðabyggingar verði ekki að koma inn í slíkar áætlanir. Þetta er sem sé partur af því máli. Þá er spurningin: Er hægt að treysta því, að þær íbúðir komi fyrir einstaklingsframtak einvörðungu? Það er ekki hugsanlegt. Það verður að koma þarna til eitthvert framtak sveitarfélaganna, ég vil segja, eitthvað hliðstætt því, sem núna á sér stað í Reykjavík og hefur lengi átt sér stað, þar sem borgin hefur tekið þátt í lausn íbúðamálsins. Ég þekki ekki skýrslur um, í hversu stórum stíl það hefur verið, en ég veit, að það er æði mikið og hefur munað vel um það. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. Ég vildi aðeins segja þessi örfáu orð til þess að taka þarna í spottann með mínum félögum, sem hafa verið að benda á, að þarna er um mikið vandamál að ræða, sem þarf að leysa sérstaklega. Ég held, að það væri ekkert athugavert við það, þó að stjórn Byggðasjóðs yrði höfð með í ráðum um það, hvernig svona fjármagni yrði varið og þá með tilliti til þess, hvernig ástatt er með vinnuafl og atvinnulíf í einstökum byggðarlögum. Ég vil mjög eindregið skora á hæstv. ríkisstj. að taka þetta mál föstum tökum í sambandi við byggðamálin og uppbyggingu atvinnulífsins, en ég vil enn einu sinni segja, að þetta, sem ég er að segja hér, á ekkert skylt við það, að ég hafi yfirgefið þá stefnu, að bezt sé, að menn eigi eigið húsnæði, en þetta verður áreiðanlega að koma með inn í dæmið.



Herra forseti. Það er nú búið að flytja margar og ágætar ræður um þessa till., sem hér liggur fyrir til umr., og er í sjálfu sér ekki mjög miklu þar við að bæta. En þó vildi ég nú leyfa mér að gera örfáar aths. Ég tek mjög undir það, sem fram hefur komið í ræðum flestra þeirra, sem talað hafa hér, að þeir hafa lýst yfir þeirri skoðun sinni, að hver og einn eigi að eiga sitt íbúðarhúsnæði sjálfur, og það er mjög ánægjuleg stefnuyfirlýsing fulltrúa flestra stjórnmálaflokka á Alþingi Íslendinga að líta þannig á málin, og það má því segja, að á síðustu árum hafi orðið mjög ánægjuleg breyting í þessa átt. Út af því, sem hv. frsm. þessarar till. sagði og jafnframt að nokkru leyti hv. 1. þm. Austf., að hér væri jafnvel um að ræða verkefni Framkvæmdastofnunar ríkisins eða nánar til tekið, eins og síðasti ræðumaður sagði, verkefni Byggðasjóðs, þá er það að vísu rétt, að það hafa verið verkefni þeirra stofnana, sem áður fóru með þessi mál t.d. Framkvæmdasjóðs, að útvega heildarlán til stærri framkvæmda og áætlunargerða í hinum ýmsu málaflokkum, og þar af leiðandi hygg ég, að Framkvæmdasjóður ætti auðvitað í framtíðinni að útvega húsnæðismálakerfinu fjármagn til þess að standa undir eðlilegri uppbyggingu þess og þá jafnframt að taka tillit til breytinga á því sviði. Hins vegar er það mín skoðun, eins og fram kom hjá hv. 1. landsk. þm., að í húsnæðismálum ætti að vera ein stofnun, sem hefði með þau að gera, og ég fyrir mitt leyti tel enga ástæðu til þess að snúa frá því, og ég vil segja hv. frsm. þessarar till. það sem mína skoðun, að ég álít verkefni Framkvæmdastofnunar ríkisins þegar vera orðin svo mörg, að það sé illa á bætandi næsta aldarfjórðung að benda á fleiri verkefni. Hæstv. félmrh. ræddi hér skynsamlega um þessi mál og hann benti auðvitað á það, sem er rétt, að ef hið opinbera fer skefjalaust út í að styrkja íbúðabyggingar, þá geti auðvitað svo farið, ef það hleypur mikill þróttur í atvinnulíf í eitt eða tvö ár, að menn grípi til þess að byggja margar íbúðir, sem fólkið hverfur svo aftur frá. Þessi áætlanagerð verður auðvitað að byggjast með öðrum hætti. Hún verður að byggjast fyrst og fremst á því, hvar sé líklegt, að vinnuaflið sé, hvar sé líklegt, að þurfi að bæta við húsnæði. Og það er hverju orði sannara og réttara, sem hv. 1. þm. Austf. sagði; það verður engin fjölgun á neinum stað, ef hvergi er til leiguhúsnæði. Menn flytja ekki til nýrra staða með tjald með sér og byrja að byggja. Menn þurfa auðvitað fyrst og fremst að fá á leigu húsnæði, vita hvort þeir kunna við sig á þessum stað, hvort þeir festa þar rætur, og þá síðar meir hefja þeir byggingu, ef þeir kunna við sig á þessum stöðum. Mér finnst þessi till., sem hér liggur fyrir og stefnir alveg í rétta átt, samt engan veginn ganga nógu langt, því að í 2. lið hennar segir, að leggja skuli fyrir Alþ. frv. til l. um útvegun fjármagns og útlán þess til sveitarfélaga, þannig að þeim sé gert fjárhagslega kleift að byggja og reka leiguhúsnæði, þar sem þess sé þörf. Mér finnst, að hér sé um veigamikinn misskilning að ræða hjá hv. flm. þessarar till., og sömuleiðis þeirri hv. n., sem fjallað hefur um till. og mælir með samþykkt hennar, því að mjög víða eru sveitarfélögin það fámenn, að þau geta ekki staðið undir neinum verulegum framlögum til byggingar slíks leiguhúsnæðis. Og í mörgum tilfellum er það jafnvel enn sterkara, að atvinnulífið á viðkomandi stöðum sé aðili að slíkum byggingum, og ég veit um það, veit þess mörg dæmi, að það mun ekkert standa á því að ná samstarfi á milli hreppsfélags og stærstu atvinnufyrirtækjanna á stöðum um að byggja leiguhúsnæði, þar sem mikill skortur er á leiguhúsnæði. Hins vegar má segja það, að okkar húsnæðismálalöggjöf var auðvitað í fyrstunni sett af vanefnum. Það var skortur á fjármagni eins og fyrri daginn, og hún var byggð upp á því að byggja eingöngu nýjar íbúðir og lána eingöngu eitt lán út á hverja íbúð. Aðilum, sem vildu byggja á stöðum, þar sem skortur var á leiguhúsnæði, var fyrirmunað að fá slík lán, og úr því þarf að bæta. Það hefur hv. 1. þm. Austf. tekið mjög myndarlega undir og bent með rökum á, sem ég þarf ekki að endurtaka hér, og sömuleiðis hæstv. félmrh., hann hefur gert það líka. Það, sem fyrst og fremst þarf að gera í breytingu á húsnæðismálalöggjöfinni, er að heimila félögum á stöðum, þar sem skortur er á leiguhúsnæði, þar sem leiguhúsnæði finnst ekki, félögum, sem stofnuð eru í samvinnu og sameign við sveitarfélögin, að byggja leiguhúsnæði, en ekki sveitarfélögunum einum. Sveitarfélögin ein á sumum þessum stöðum, þar sem er mikið fámenni, þar sem þau standa í mjög kostnaðarsömum framkvæmdum, geta ekki staðið ein undir þessu. Hinu skulum við gera okkur grein fyrir, sem ég er sammála hæstv. félmrh. um, að þegar við gerum breytingu í þessa átt, þá verðum við auðvitað að reyna að greiða skynsamlega fyrir framkvæmdum á þessu sviði, en ekki það óhóflega, að allir fari af stað í það sama, þannig að jafnvel verði eftir eitt eða tvö ár auðar íbúðir á stöðum, þar sem áður var mikil þörf fyrir íbúðir. Þess vegna þurfa auðvitað að vera ábyrgir aðilar heima fyrir á þessum stöðum, bæði hreppsfélögin sjálf og helztu atvinnufyrirtækin, en það á engan veginn að láta standa á forsjá og fyrirgreiðslu ríkisvaldsins í þessum efnum.



Herra forseti. Húsnæðismál eru að sjálfsögðu jafnan stórmál og ekki sízt hér í þessu landi. Hvað fjármögnun húsnæðismála varðar, þá má segja, að um fjóra meginþætti sé að ræða. Það er í fyrsta lagi eigið húsnæði, í öðru lagi leiguhúsnæði, þá útrýming heilsuspillandi húsnæðis og viðhald húsnæðis. Það er gleðilegt að heyra, að hér hafa nálega allir, sem talað hafa, lagt mikla áherzlu á stuðning við byggingu eigin húsnæðis. Hins vegar langaði mig til að vekja athygli á því, að varðandi leiguhúsnæði hefur í mörg ár verið heimild fyrir Húsnæðismálastofnunina til þess að lána bæjar- og sveitarfélögum út á byggingu leiguhúsnæðis. Fyrrv. ríkisstj. var það atriði ljóst, sem mikið hefur verið rætt um hér, að nauðsynlegt væri að geta byggt leiguhúsnæði úti um landið, þar sem atvinna væri fyrir hendi, en skortur á húsnæði. Og þess vegna voru þau ákvæði sett inn í lögin, að heimilt skyldi að lána bæjar- og sveitarfélögum og reyndar Öryrkjabandalagi Íslands einnig lán, veita þeim lán til byggingar á leiguhúsnæði. Og þessi lán mega nema að mig minnir allt að 75% af kostnaðarverði íbúðanna. En húsnæðismálastjórn hefur hins vegar skilið þetta þannig, að hún lánaði aldrei nema hámarkslán til einstaklinga. Þetta hefur verið notfært af ýmsum aðilum, en þó hefur mér á undanförnum árum fundizt það mjög einkennilegt, hve fá sveitarfélög hafa notfært sér þessa merku heimild. Að vísu má segja, að eftir sé að útvega lán til hluta af andvirðinu, en ekki verður annað sagt en þarna sé um mjög stórvægilega aðstoð að ræða, og einmitt þetta atriði, sem hv. 2. þm: Vestf. stakk upp á nú áðan, að bæjarfélögin og sveitarfélögin byggðu leiguíbúðir í samvinnu við atvinnufyrirtæki þar, það ætti að geta leyst hluta af þeim vanda, sem eftir er, eftir að húsnæðismálastjórnarlán hefur fengizt. Þetta fannst mér svo mikið atriði, að mér fannst ástæða til þess að vekja athygli á þessu hér. Enn fremur vil ég benda á það, að einmitt úti um landið tel ég, að sé mikill grundvöllur til að kanna bæði útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis og einnig þörfina fyrir endurbætur hjá efnaminna fólki, til þess að það geti búið í sæmilegum íbúðum. Einmitt með það í huga lagði ég fram brtt. við húsnæðismálastjórnarlögin nú snemma á þinginu. Sú till. liggur í n. enn þá, en hún gerir ráð fyrir heimild til þess að lána út á endurbót lélegra íbúða í eigu efnalítils fólks, og þetta tel ég vera mjög mikið mál, vegna þess að það mundi einnig draga úr þörfinni fyrir nýbyggingar. Ég held, að ef tekjustofnum sveitarfélaga verður haldið í sæmilegu horfi, þá mundi vera full ástæða til að ætla, að með góðum vilja, þar sem þörfin er mikil, væri nú hægt að gera verulegt átak í því að byggja upp leiguíbúðir á þeim stöðum, sem eiga fyrirsjáanlega mikla framtíð sem góðir atvinnustaðir.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá atriði. Ég verð nú að segja það eins og er, að ég er ekki alveg sáttur við hæstv. félmrh. í sambandi við túlkun hans á þessu máli. Ég held, að það fari ekkert á milli mála, að sá skilningur, sem þar kom fram, sé of þröngur að því er varðar það, að byggja þurfi leiguhúsnæði fyrir fólk, sem kemur á vertíð eða í einhverju sérstöku atvinnu tilfelli hverju sinni. Ég legg þann skilning í þetta mál í heild, einmitt þann skilning, sem ég þóttist greina í framsöguræðu flm., að hér sé átt við það að gera mögulegt að fjölga íbúum þeirra byggðarlaga, sem hafa hvað mesta atvinnuuppbyggingu, en vantar fólk. Þessi skýring var undirstrikuð þannig, og við vitum það, að það er fjöldi fólks í þessu landi, sem vill gjarnan fara þangað sem atvinna er mikil, en treystir sér ekki til þess að leggja strax í fjárfestingu í sambandi við íbúðarhúsabyggingu eða kaup á húsum, meðan það er að átta sig á því, hvernig aðstaða er á staðnum. Og ég vil enn fremur benda á það, að í hverju byggðarlagi, ekki sízt úti um landið, er fjöldi fólks, sem hefur aldrei efni á því að eignast eigið húsnæði miðað við byggingu á nýjum húsum. Og því skyldi ekki vera rétt að stuðla að því, að viðkomandi sveitarfélög geti stutt þetta fólk? Við höfum hér ákvæði í húsnæðislöggjöfinni í sambandi við heilsuspillandi húsnæði. Það er ágætt ákvæði, en hins vegar eru velflest sveitarfélög þannig sett, þau smærri, að þau geta tæplega notað sér þetta ákvæði að neinu gagni. Í sambandi við það, sem síðasti ræðumaður sagði hér áðan um heimild Húsnæðismálastofnunar til að lána til byggingar leiguhúsnæðis, sem mun vera í 8. gr. laganna, tel ég, að það sé augljóst mál, að það ákvæði fullnægi ekki því, sem þessi litlu sveitarfélög geta staðið undir. Ég hef kannað það lítillega, og það er alveg öruggt mál, að eins og það er túlkað í löggjöfinni, þá nær það ekki þeim tilgangi, sem að er stefnt. Ég vil segja ykkur hér lítið dæmi til stuðnings þessu máli. Það er t.d. 1.000 manna kauptún, sem þarf að fá kennara. Ég veit um nýtt dæmi, þar sem viðkomandi staður þurfti að taka á móti þrennum ungum hjónum til þess að annast kennslu við skólann. Sveitarfélagið átti ekkert húsnæði til þess að láta þetta fólk í, og þetta fólk hafði heldur enga möguleika til þess að kaupa húsnæði, þó að það hefði verið til, vegna þess að þetta fólk kom beint út úr Kennaraskólanum. Hefði ekki verið eðlilegt, að sveitarfélagið hefði haft yfir að ráða leiguhúsnæði til þess að láta þetta fólk í? Í þessu tilfelli var þetta leyst þannig, að góðir borgarar í byggðarlaginu rýmdu svo sitt eigið húsnæði, að þeir gátu haft þetta fólk inni í sinni eigin íbúð, aðeins þetta eina skipti. Sumt af þessu fólki vildi setjast að á þessum stað, ef það hefði húsnæði, en það hefur það ekki. Þetta er kannske óskýrt fram sett, en þó varðar þetta einn þátt þessa máls. Og þess vegna get ég ekki fellt mig við það, að félmrh. skuli segja hér, að þetta sé minna vandamál heldur en blasir við okkur, sem þurfum daglega að glíma við þetta. Ég vil taka undir það með honum, að ég álit, að það hafi verið slys, þegar hafnalögunum var breytt 1958, að heimildin um þátttöku ríkisins í byggingu verbúða skyldi vera strikuð út. Verbúðabyggingar voru vissuleg nauðsynlegar og eru enn til að styrkja útgerðina á þessum stöðum. Og ég kannast ekki við það, að þau fáu sveitarfélög í landinu, sem nýttu ríkisstyrks til þess að byggja verbúðir, hafi misnotað þessi hús. Ég kann sögu úr mínu nágrenni, þar sem hluti af þessu húsnæði er notað að sumri til, þegar útgerð er minni í viðkomandi sveitarfélagi, þannig að ekki þarf að nota það fyrir aðkomusjómenn, þá er það notað til þess að taka á móti ferðafólki, veita nauðsynlega þjónustu í sambandi við gesti og gangandi, þar sem ekki er hótel. Það er ekki misnotkun. Ég kann ekki við, að það sé talað í þessu máli þannig, að verið sé að gera upp á milli manna í landinu, ef þetta mál er leyst á þann veg, sem hér hefur komið fram. Ég held einmitt þvert á móti, að það þjóni þeim tilgangi að styrkja stöðu landsins í heild, atvinnulega og fjárhagslega séð, ef hægt er að styrkja þá staði úti um landið, sem eru ein styrkasta stoðin í framleiðslu þessarar þjóðar. Þangað vill fólkið fara, en eins og ástandið er víða, er ekki hægt að taka á móti því, bæði hvað varðar framleiðsluþáttinn og eins þjónustuþættina ekki síður. Þess vegna legg ég áherzlu á það enn á ný, að ég tel mjög brýnt, og ég treysti hæstv. ráðh. til þess að stuðla að því, að þau byggðarlög, sem þannig stendur á hjá, fái viðhlítandi lausn til þess að setja þetta mál í það horf, sem nauðsyn ber til.



Herra forseti. Það var sérstaklega hv. 1. þm. Austf., sem taldi, að það væri alrangur skilningur á þessari till., sem ég hefði lýst hér, að till. væri ætlað að bæta úr þeim sérstaka húsnæðisskorti, sem væri í þeim kauptúnum, sem byggðu á útgerð og vantaði vinnuafl einhverja hluta árs. En ég held því enn fram, að ég hafi fulla ástæðu til þess að ætla, að þetta hafi vakað fyrir tillögumönnum. Í upphafi tillgr. segir, að hún sé flutt til þess að bæta úr þeim alvarlega skorti á leiguhúsnæði, sem ríkjandi sé í flestum þorpum og kaupstöðum landsins. Nú og þá hverjum? Það kemur raunar fram í grg.: „Þar sem atvinnulífið byggist fyrst og fremst á útgerð og fiskiðnaði.“ Og væntanlega þarf ekki að veita sérstakar lagaheimildir til þess að hjálpa fólki sérstaklega til að byggja fyrir sig í þeim kauptúnum og þorpum og bæjum, þar sem atvinnulífið er að staðaldri blómlegast. Hvaða vit væri í því? Nei, það, sem fyrir tillögumönnunum vakir, er að hlaupa undir bagga með úrbætur á húsnæðisskorti, þegar sérstaklega þarf að fá inn í plássin aukið vinnuafl í viðbót við það, sem fyrir er, eða menn segja bara allt annað í grg. till. en þeir meina, og það skýrir sízt mál á Alþingi.

Það er hvergi talað um verbúðir.

Verbúðabyggingar hafa verið, Eysteinn Jónsson, byggðar til þess að tryggja aðkomufólki forsvaranlegt húsnæði, og veit ég fleiri en eitt dæmi þess, og það var gert, meðan heimildin var í hafnalögunum. Í grg. segir enn fremur, að engin ákvæði séu í lögum, sem heimili það ríflegar lánveitingar til sveitarfélaga, að þeim sé yfirleitt gert kleift að byggja og eiga leiguhúsnæði. Það fer ekki á milli mála, að þarna er verið að fara fram á sérstakar, auknar fjárveitingar eða hagkvæmari lán fyrir þessa staði. Vafalaust ekki þá, sem eru að jafnaði með blómlegt atvinnulíf, heldur hina, sem fá blóma í sitt atvinnulíf með köflum. Þetta held ég, að skýri það fyllilega, að fyrir tillögumönnunum vakti það að bæta úr þessum húsnæðisskorti, tímabundna húsnæðisskorti á ýmsum stöðum. Öll framsöguræða hv. frsm. n. var líka um þessa breytilegu þörf, sem þyrfti að bæta úr, og þar þyrfti að koma til aukið fjármagn. Hann komst að þeirri réttu niðurstöðu, að húsnæðislánakerfið hefði ekki nægilegt fjármagn til þess að sinna þessu viðbótar hlutverki sérstaklega. Sama var að heyra á ræðu hv. þm. Alexanders Stefánssonar. Hann var að tala um þessa sérstöku þörf í Ólafsvík. Í seinni ræðu sinni sagði hann: Hér er um að ræða staði, sem hafa mikla atvinnuuppbyggingu og þörf fyrir fólk, þ.e. sérstaka þörf fyrir fólk. Í grg. till. segir líka, að hér sé um að ræða að bæta fyrir því fólki, sem hefur í huga að flytjast til viðkomandi staða. Meina menn nokkuð með þessu í grg:? Það er ekki fólkið á stöðunum. Það er fólk, sem hefur í huga að flytjast til ákveðinna staða, sem á að hjálpa með sérstaklega hagkvæmum lánum, sem sveitarstjórnirnar taki. Ég get ekki álitið, að það sé nokkur grundvöllur fyrir menn að halda því fram. að hér sé ekki um þessa sérstöku þörf að ræða. Mönnum kann að finnast óheppilegt að kalla þetta verbúðir, af því að verbúðir í gömlum skilningi voru tæplega forsvaranlegir mannabústaðir. En till. er um það að fá lagaákvæði um sérstaka aðstoð til þess að greiða fyrir húsnæðisþörf þessa fólks, sem hefur í huga að festa byggð á aðkomustöðum, þar sem atvinnulíf er blómlegt í augnablikinu, en það er ekki búið að ákveða sig. Svo segja menn hér: Jú, við erum alveg inni á því, að húsnæði eigi fyrst og fremst að vera í einkaeign, sem er ríkjandi stefna. Svo skulum við athuga það, ef við tökum upp þá stefnu að bæta úr húsnæðisskorti í kauptúnum og kaupstöðum landsins með því að gera sveitarfélögunum auðvelt að koma upp leiguhúsnæði með hagkvæmari lánakjörum, t.d. 90% lánum. eins og einhver sagði hér áðan. Svo kemur fjölskylda í þessa íbúð, sem sveitarfélagið byggði, flytur á staðinn, fær þarna húsnæði með vildarkjörum. Ætli sá, sem fær þessa hagkvæmu húsaleigu, fari fljótt úr þessari íhúð? Ætli hann fari að brjótast í að byggja sjálfur? Nei, hann situr í þessu húsnæði, og þar með búið. Það leysir ekki úr meiri þörf. Það er þarna gert val á milli stefnunnar eigið húsnæði og leiguhúsnæði. Og ef þessi löggjöf leiðir til þess, að menn fá betur leyst sín húsnæðismál með mjög hátt styrktum leiguíbúðum. þá verður farið inn á þá braut auðvitað. Ég get ekki ímyndað mér, að jafnglöggur fjármálamaður og hv. 1. þm. Vestf. óefað er, ef hann ætti kost á húsnæði sem sveitarfélagið byggði með 90% lánum og hagkvæmum lánakjörum að öðru leyti, hann færi að baksa í því að byggja sér eigið íbúðarhús. Hann léti það vera. Og það mundu fleiri hafa þann snefil af fjármálamennsku, að þeir gerðu það ekki. En hvað vantar þá í gildandi löggjöf, til þess að menn geti fengið þá aðstöðu, að þeir geti sjálfir byggt, þar sem blómlegt atvinnulíf er og fólk er að hugsa um að flytjast til staðarins? Jú, það hefur verið imprað á því, að það sé nú eitthvað um þetta í gildandi löggjöf. Og ég sé nú ekki betur, en að í gildandi húsnæðismálalöggjöf sé meginefni þeirrar þáltill., sem hér er til umr., og hefur verið lítið notað. Með leyfi hæstv. forseta, er greinin í húsnæðismálalöggjöfinni svona: „Húsnæðismálastjórn getur enn fremur veitt lán til byggingar leiguhúsnæðis í kaupstöðum og kauptúnum og á öðrum skipulagsbundnum stöðum, [meira að segja úti í sveitum]. Heimilt er að veita slíkt lán, meðan á byggingartímanum stendur, sbr. 2. mgr. Ráðh. setur, að fengnum tilmælum húsnæðismálastjórnar, með reglugerð, nánari ákvæði um slíkar leiguíbúðir.“ Þetta er í lögunum. Hvað vantar á þetta? Ég spyr hv. flm. till., hvað vantar á það, að till. þeirra sé fullnægt, ef sveitarfélögin vilja notfæra sér þessa lagalegu heimild? Þá þarf enga sérstaka lagasetningu um þetta, en það væri gott að heyra frá þeim, hvaða viðbót þyrfti við þessa grein húsnæðismálalaganna, til þess að þeim tilgangi væri náð, sem fyrir þeim vakir. Og ég vænti þess, að þeir verði svo elskulegir að láta það í ljós, svo að hægt verði að taka tillit til þess við endurskoðun húsnæðismálalöggjafarinnar, sem, eins og sagt hefur verið hér, stendur fyrir dyrum.



Herra forseti. Það er eflaust rétt, sem hv. 1. þm. Austf. sagði áðan, að það ætti ekki að þurfa að ræða þetta mál mikið hér á þingi, svo augljóst ætti það að vera. En því miður virðist það nú ekki vera svo, og raunar má segja, að hv. Alþ. hafi varið tíma sínum til ýmissa mála, sem eru ekki eins mikilvæg og þetta. Það hygg ég, að okkur öllum geti borið saman um. Ég verð að taka undir það, sem kom fram hér áðan hjá einum hv. ræðumanni, að sérstaklega eru það okkur vonbrigði, hve neikvæðar undirtektir þessi till. fær hjá hæstv. félmrh., og ég vil nú biðja hæstv. félmrh. um að leyfa mér að túlka mín eigin orð í þessu sambandi, í sambandi við hreyfanlegt vinnuafl eða verstöðvar. Ég hef út af fyrir sig aldrei lagzt gegn því, að slíkt leiguhúsnæði gæti orðið að einhverju liði í því sambandi. En ég hef ávallt og hvað eftir annað í mínum ræðum um þetta mál lagt áherzlu á það, að við værum fyrst og fremst að hugsa um að koma sveitarfélögunum yfir þann þröskuld, sem verður gjarnan á þeirra vegi, þegar þau vaxa. Það er þannig á Hólmavík nú, eins og ég nefndi áðan, að þar er vaxandi atvinnulíf, þar er ekki verbúðaástand. Þar vilja koma inn hvorki meira né minna en 10 fjölskyldur. Þær hafa ekkert húsnæði í að fara. Það er þessi þröskuldur, sem ávallt verður í vegi slíkra sveitarfélaga, og ég er sannfærður um það, að hæstv. ráðh., ef hann skoðar sína löngu reynslu og þekkingu af vestfirzkum þorpum, mun finna fjölmörg dæmi hins sama þar víðast eða alls staðar. Hann las raunar upp úr grg. það, sem hefði átt að fyrirbyggja allan misskilning, þar sem segir: „Hins vegar er eðlilegt, að ungu fólki hrjósi hugur við að þurfa strax að hefja byggingu eigin húsnæðis, ekki sízt því, sem hefur í huga að flytjast til viðkomandi staðar.“ Ég held, að hver einasti maður, sem skilur mælt íslenzkt mál, hljóti að skilja „að flytjast til viðkomandi staðar“ svo, að þar sé um meira en aðeins verbúðaflutning að ræða. Þar er um búsetuflutning að ræða, vitanlega. Sú staðreynd, að lögð er áherzla á það að flytjast til viðkomandi staðar, tekur að mínu viti af allar efasemdir, ef svo er, að ég í framsöguræðum mínum hafi ekki verið nógu ljós í þessu máli. Ég vona, að ég þurfi ekki að fara fleiri orðum um þetta. Við höfum tveir flm. þessarar till. lagt ríka áherzlu á þetta atriði, og vona ég, að þingheimi sé þetta að öllu leyti ljóst nú. Ég vil sérstaklega minnast á það, sem hæstv. ráðh. nefndi sérstaklega hagstæð kjör. Það er alveg rétt, að í till. er lögð áherzla á, að sveitarfélögum þurfi að lána slíkt fjármagn, þannig að þeim sé gert fjárhagslega kleift að byggja og reka leiguhúsnæði, þar sem þess er þörf. Og þetta má vitanlega túlka svo, að hér sé um sérstaklega hagstæð kjör að ræða. En ef við erum að tala um jafnvægi í byggð landsins, er það þá einhver goðgá að ætla að veita þeim, sem sérstaklega þurfa á aðstoð að halda, sérstaklega hagstæð kjör? Ef ekki má veita þeim byggðarlögum víða um landið, sem þurfa sérstaklega á slíkri aðstoð að halda, sérstaklega hagstæð kjör, þá er hér um tómt mál að tala. Það er kjarni málsins. Það eru ýmis byggðarlög, sem þurfa á sérstaklega hagstæðum kjörum að halda. Fyrir þessu skulum við gera okkur glögga grein. Ef það má ekki, þá getum við lagt niður allt okkar tal um jafnvægi í byggð landsins. Ég álít það því alls enga goðgá, að um sérstaklega hagstæð kjör til byggingar leiguhúsnæðis geti verið að ræða fyrir þau sveitarfélög, sem þurfa á þessu að halda vegna sinnar þróunar og uppbyggingar og vegna jafnvægis í byggð landsins. Ég vil biðja hæstv. félmrh. að láta mig um að dæma, hvort ég mundi byggja mitt eigið húsnæði eða búa í leiguhúsnæði, og um fjármálavit mitt. Við þekkjum allir hans búsýslu og hans fjármálavit, og held ég, að við ættum ekki að vera að taka það inn í þessar umr. Hér hefur verið drepið á ýmislegt annað, sem e.t.v. er von. Það hefur verið rætt mikið um Framkvæmdastofnun ríkisins og Byggðasjóð. Ég veit ekki, hvort rétt er að blanda þeim málum um of inn í þessar umr. Við flm. höfum vakið athygli á Atvinnuleysistryggingasjóði. Að sjálfsögðu kemur ýmislegt annað þarna til greina, og ég held satt að segja, að við hv. 2. þm. Vestf. hlytum að leysa vandamál Framkvæmdastofnunar á skemmri tíma en einum aldarfjórðungi, jafnvel þótt þetta bætist við. En hitt er alveg rétt, að þangað er vísað ótrúlega mörgum málefnum. Hennar verkefni á hins vegar fyrst og fremst að vera að gera áætlanir um framkvæmdir í landinu, meiri og ítarlegri en áður hefur verið gert, og ég sé enga goðgá í því, þótt þetta stóra og margþætta mál sem tengist e.t.v. öllum öðrum áætlunum um byggðajafnvægi í landinu, sé þar tekið með í reikninginn. Það er ekkert sagt um það hér, hver eigi að gera þessa úttekt. En ég treysti mér fyllilega til þess að lofa því, að áætlanadeild Framkvæmdastofnunarinnar gæti auðveldlega tekið það að sér. Það er rétt. að í till. leggjum við til, að sveitarfélögum sé lánað þetta fjármagn til byggingar leiguhúsnæðis, og þó að víða geti háttað þannig til, að atvinnurekendur væru eðlilegir aðilar til að leysa slíkt mál og þeir hafa sums staðar gert það, þá sýnist mér a.m.k. eðlilegra, þegar um svo sérstök lán er að ræða, að sveitarfélögin séu þar lánsaðili. Raunar hygg ég, að í flestum tilfellum sé það heppilegra, að opinber aðili, t.d. sveitarfélagið, hafi umráðarétt yfir því eina leiguhúsnæði, sem e.t.v. er fáanlegt. Ummæli hv. 2. þm. Vestf. um þetta efni hafa því alls ekki breytt minni afstöðu að því leyti. Það hefur einnig verið rætt um fjölmarga aðra þætti húsnæðismála. Í tillögunni er aðeins um einn þátt að ræða. Það er rætt mikið um verkamannabústaði. Við höfum ekki hreyft því máli í þessari till., því að við treystum því fyllilega, að í ágætum höndum hæstv. félmrh. og þeirri endurskoðun, sem nú fer fram, verði gerð mjög róttæk breyting á lögum um verkamannabústaði, breyting, sem geri hinum minni sveitarfélögum kleift að færa sér í nyt þá löggjöf. En eins og hér hefur verið rakið sérstaklega af hv. 1. þm. Vesturl., er víða svo um búið, að þau beinlínis geta ekki notað sér ákvæði þeirra laga. Það er annað og stórt mál og ljóst, að þar verður einnig að koma til mikið fjármagn og jafnvel einhver sérstök aðstoð, og ég legg áherzlu á sérstaka aðstoð fyrir þau byggðarlög, sem höllustum fæti standa að þessu leyti. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðh., að í 8. gr. laganna er heimild fyrir húsnæðismálastjórn til þess að veita lán til byggingar leiguhúsnæðis o.s.frv., eins og hæstv. ráðh. las, en sú spurning vaknar þá, hvar reglugerðin sé um þessa framkvæmd. Það segir í greininni, að þetta skuli ákveðið nánar með reglugerð. Og hvar er fjármagnið, sem hefur verið veitt til framkvæmda samkv. þessari gr. laganna? Þetta eru spurningar, sem ég held. að hljóti að vakna. Ég held, að sú till., sem hér er lögð fram, spilli á engan veg framkvæmd þessa ákvæðis þessarar greinar, ef vilji væri þar fyrir hendi. Við leggjum sérstaka áherzlu á, að í þeirri endurskoðun, sem nú fer fram, verði þetta mál tekið með, og mér þykir satt að segja furðulegt, ef einhver hefur við það nokkuð að athuga. Ég er einnig sannfærður um það, að eftir þá athugun, sem lögð er til í fyrsta þætti till., mun koma í ljós, að við höfum lög að mæla, og ég er sannfærður um það, að allir hv. þm. verða þá sammála um nauðsyn þess að veita sérstakt fjármagn til byggingar leiguhúsnæðis á vegum sveitarfélaga.



Herra forseti. Það hafa orðið hér allmiklar umr. um þetta mál., sem sýna kannske glögglega, hversu þýðingarmikið mál þetta er fyrir hina ýmsu staði úti um landið. Menn hafa að vísu deilt um túlkun á þessari þáltill., og ég ætla ekki að blanda mér í þær deilur, en ég er fullviss um það, að víða er svo, að þörf er á því, að byggt verði leiguhúsnæði, einkum og sér í lagi fyrir ungt fólk, sem er að hefja búskap og getur ekki strax á fyrstu búskaparárunum komið upp yfir sig húsnæði sjálft. Það er alveg nauðsynlegt að tryggja það, að fólk almennt í landinu geti búið þar sem það vill búa. En það var ekki fyrst og fremst um þetta, sem ég vildi ræða, heldur vildi ég aðeins drepa á húsnæðisvandræði, sem stafa ekki af húsnæðisskorti í viðkomandi byggðarlögum. heldur af öðrum ástæðum. Og það var nú kannske fyrst og fremst út af ræðu hv. 1. þm. Austf., hæstv. forseta, þar sem hann sagði, að það væri einungis hér á Reykjavíkursvæðinu, sem nægilegt framboð væri á leiguhúsnæði. Mig langar í því sambandi að minnast sérstaklega á það, að á Suðurnesjum, einkum og sér í lagi Keflavík og Njarðvíkum, er geysimikill húsnæðisskortur, og þau húsnæðisvandræði, sem þar eru, stafa ekki af því, að það sé of lítið húsnæði í þeim bæjum. ekki ef það húsnæði væri einungis nýtt af Íslendingum. Það stafar af því, að fjöldi íbúða á þessum stöðum er leigður mönnum í varnarliðinu, sem dvelur á Keflavíkurflugvelli, og sú leiga skapar það aftur hins vegar, að ungt fólk, sem vill hefja búskap í þessum sveitarfélögum, fær ekki húsnæði til þess að setjast að í. Menn kunna að segja, að auðvitað geti fólk keppt við varnarliðsmennina um að leigja húsnæðið, en ef menn heyrðu þær tölur, sem þessir varnarliðsmenn greiða fyrir húsnæði, þá er ég sannfærður um, að allir mundu sannfærast um það, að ungt fólk, sem er að hefja búskap á Íslandi, getur ekki keppt við þá um húsnæði. Í tilefni af þessu vil ég segja frá því hér, að væntanleg er í þinginu næstu daga þáltill. í sambandi við þetta mál, þar sem lagt verður til að ríkisstj. verði falið að gera könnun á því, hversu mikil brögð séu að því, að varnarliðsmenn leigi húsnæði á þessum stöðum, og ef svo reynist vera, sem mér býður í grun, að þar sé um verulegt magn húsnæðis að ræða, þá verði gerðar ráðstafanir til þess að setja hömlur við þeirri leigu. Ég vil leyfa mér að vona það, að ríkisstj. taki þetta mál föstum tökum, og beini því einkum og sér í lagi til utanrrh„ og ætla svo ekki að hafa þessi orð fleiri, en vildi aðeins benda á, að það eru til húsnæðisvandræði hér á Íslandi, sem stafa ekki af því, að húsnæðisskortur sé á viðkomandi stöðum, heldur öðrum ástæðum.