Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að í dag kl. 15.30 fer fram umræða utan dagskrár um stjórnarlaun í Landssímanum. Málshefjandi er hv. þm. Jón Bjarnason og hæstv. samgrh. Sturla Böðvarsson verður til andsvara.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins vegna þess að í gær ákvað meiri hluti hv. iðnn. að afgreiða frv. til laga um virkjun Jökulsár á Brú og Jökulsár í Fljótsdal og stækkun Kröfluvirkjunar. Í ljósi þeirra frétta sem hafa borist undanfarið um að Norsk Hydro vilji fresta ákvarðanatöku um byggingu álvers á Reyðarfirði er ekki forsvaranlegt að keyra málið í gegnum þingið með því offorsi sem lagt er upp með. Meiri hluti hv. iðnn. neitaði ósk um að kalla forsvarsmenn Norsk Hydro og hæstv. iðnrh. á fund nefndarinnar til að gera grein fyrir stöðu málsins, en ég tel að það sé alger forsenda þess að hægt sé að taka afstöðu til þess. Virðulegi forseti. Það hlýtur að vera skýlaus krafa okkar alþingismanna að hæstv. iðnrh. upplýsi þingið um raunverulega stöðu málsins áður en afgreiðsla virkjunarleyfis fer fram. Einnig er nauðsynlegt fyrir þingið að fá fram skoðun hæstv. iðnrh. á því hvort ekki sé farsælt í þeirri stöðu sem upp er komin að hafa frumkvæði að því að fresta málinu þannig að þinginu gefist kostur á að vinna framtíðarstefnumótun í orkumálum í réttri röð. Hv. Alþingi á eftir að fjalla um og afgreiða rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma og ný orkulög hafa ekki litið dagsins ljós. Virðulegi forseti. Ég mótmæli þessum vinnubrögðum í stöðu málsins í dag og krefst þess að málið verði tekið út af dagskrá og rætt frekar á grunni nýrra upplýsinga.

Herra forseti. Enn rís hv. þm. Vinstri grænna upp og mótmælir vinnubrögðum vegna frv. til laga um virkjun við Kárahnjúka og Kröflu. Það er rétt að taka fram, herra forseti, að vinnubrögð hv. iðnn. hafa verið mjög eðlileg. Mikil vinna hefur verið lögð í þetta frv. og málið sent til umsagnar bæði hv. efh.- og viðskn. og umhvn. Fjölmargir fulltrúar og sérfræðingar á þessu sviði komu til nefndarinnar. Í rauninni var ekkert eftir annað en taka pólitíska ákvörðun. Þegar hv. þingmenn Vinstri grænna sjá að hér er um afskaplega jákvætt mál að ræða fyrir þjóðarbúið þá er örþrifaráðið að reyna að gera vinnu félaga sinna í iðnn. torkennilega. Ég vísa því algerlega á bug. Ég vil upplýsa hv. þm., þó að hann eigi að vita það, að Alþingi er með þessu einungis að vinna sína heimavinnu. Það er ekki Alþingi sem gefur út starfsleyfið. Rekstrarleyfi til virkjunar er gefið út af framkvæmdarvaldinu. Það er verið að afgreiða slíka heimild til hæstv. iðnrh. sem síðan að uppfylltum þeim skilyrðum sem hv. þm. á að vita að eru uppfyllt mun væntanlega gefa út rekstrarleyfið. Það er eðlilegt í alla staði. En ég lít á þetta sem veikburða tilburði hv. fulltrúa Vinstri grænna í iðnn. til þess að drepa málinu á dreif með þessum hætti.

Herra forseti. Það er eðlilegt að alþingismenn hafi áhyggjur af því að áætlanir um byggingu álvers á Reyðarfirði gangi ekki eftir eins og vænst var. Framkvæmdin hefur notið meirihlutastuðnings með þjóðinni. Ekki síst hefur verið víðtækur stuðningur við hana meðal verkalýðshreyfingarinnar. Þeir eru líka margir sem telja að þetta sé nauðsynleg innspýting í efnahagslíf okkar núna þegar greinilega harðnar á dalnum ef marka má nýjustu tölur um vaxandi atvinnuleysi. En þó áætlanir um virkjanir og álver hafi verið unnar samhliða þá hefur legið fyrir að áður en framkvæmdaraðili álversins tekur sína ákvörðun, sem hefur verið áætlað að yrði 1. september næstkomandi, þá mundi virkjunarleyfi þurfa að liggja fyrir. Við fulltrúar Samfylkingarinnar í iðnn. gerum ekki athugasemdir við störf nefndarinnar í þessu sambandi. Það er þannig að hlutverk Alþingis er að veita virkjunarleyfið eða gefa ráðherra heimild til veitingar slíks leyfis. Því er það verkefni okkar á vorþinginu, herra forseti, að gera það ef við ætlum að standa okkar plikt í málinu. Að því er nú unnið, væntanlega í þeirri von og trú að hinn aðilinn sé líka að vinna að því að uppfylla sínar skyldur í málinu. Þannig sýnast mér málin einfaldlega standa, herra forseti, hverjar svo sem tilfinningar eða skoðanir mínar eða annarra þingmanna kunna að vera.

Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst að þetta mál hefur verið unnið mjög eðlilega í iðnn. þingsins. Það væri algerlega fráleitt að tefja það frekar en orðið er og byggja það á sögusögnum um hugsanlegar áherslubreytingar hjá Norsk Hydro. Það er eðlilegt að menn hafi af því vissar áhyggjur. En hlutverk þingsins er að ljúka þessu máli eins og til þess hefur verið stofnað og eins og hér hefur verið nefnt í umræðunni er það síðan iðnrh., að öllum skilyrðum uppfylltum, sem veitir þetta framkvæmdaleyfi. Að ætla að fara að stöðva málið í þinginu núna er gjörsamlega fráleitt, herra forseti. Ég mælist til þess að þetta mál fái fullan og eðlilegan framgang í þinginu eins og efni standa til.

Virðulegur forseti. Afgreiðsla þessa máls er með endemum. Það er skömm að því fyrir Alþingi að það skuli nú endurtaka afgreiðsluna frá því í Fljótsdalsvirkjun sálugu við lok ársins 1999. Málin hafa bæði verið þvinguð í gegnum þingnefndir og þingmönnum í báðum tilfellum hefur verið neitað um að hitta fulltrúa Norsk Hydro sem halda á örlagakortum í málinu. Herra forseti. Ég fullyrði að formaður iðnn. hefur komið í veg fyrir eðlilegt samtal gesta nefndarinnar og nefndarmanna með því að boða hóp gesta fyrir nefndina á sama tíma og gestir hafa jafnvel vegist á í orðum eins og á málfundi. Sú sem hér talar gagnrýndi líka vinnubrögð umhvrn. þar sem meiri hlutinn sýndi engan áhuga á því að fara ítarlega ofan í málið. Þannig sá meiri hluti umhvn. ekki einu sinni ástæðu til að skoða skýrslu sem samin var af sérstökum hópi skipuðum af verkefnisstjórn rammaáætlunarinnar um gildi lands norðan Vatnajökuls fyrir náttúruvernd og þjóðgarð né heldur skýrslu Þjóðhagsstofnunar um efnahagslega þýðingu þjóðgarðs á svæðinu. Einungis voru kallaðir þrír aðilar fyrir umhvn. og svo sem ekkert gert með álit þeirra í umsögn meiri hluta umhvn. til iðnn. Svo tekur steininn úr, herra forseti, þegar virðist stefna í að málið verði tekið fyrir og afgreitt á Alþingi meðan sá orðrómur fer fjöllunum hærra að Norsk Hydro vilji fresta byggingu álvers í Reyðarfirði. Vinsti hreyfingin -- grænt framboð gerir kröfu um að málið verði ekki tekið á dagskrá Alþingis fyrr en ljóst er hvort af byggingu álvers í Reyðarfirði verður eða ekki. Það er algerlega óásættanlegt að hér skuli eiga að samþykkja heimild til iðnrh. til að veita starfsleyfi fyrir stærstu virkjun sem komið hefur á teikniborð íslenskra verkfræðinga, til þess að Landsvirkjun geti vaðið upp á hálendið og rifið það í sig með gröfukjöftum og ýtutönnum, áður en vitað er hvort Norsk Hydro eða íslenskir lífeyrissjóðir ætli að fjármagna álverksmiðju á Reyðarfirði. Getur hæstv. ríkisstjórn svarað því hvort frétt Morgunblaðsins frá því á föstudaginn er rétt? Er það rétt að Norsk Hydro vilji fresta framkvæmdum við álver 

Hæstv. forseti. Því miður liggur ekki fyrir rammaáætlun. Þó það væri ekki nema af þeim ástæðum þá þarf að taka afstöðu til þess hvort virkjað verði á þessu svæði. Það er mín skoðun að menn muni ekki neita sér um það í framtíðinni að virkja þær ár sem þarna eru. Ég tel þess vegna ekki ástæðu til að leggjast gegn því að tekin verði ákvörðun um að það verði virkjað á þessu svæði. Ég sé ástæðu til þess að velta því fyrir mér hvernig á því standi að íslensk stjórnvöld skuli ekki vera í betra sambandi við þessa aðila sem meiningin hefur verið fram að þessu að ætluðu að taka þátt í því að byggja þarna álver, að ekki skuli vera hægt að svara því hér uppi á Íslandi þegar slík umræða kemur til sem hefur verið síðustu dagana um að menn ætli að hætta við þetta. Þá mætir hæstv. iðnrh. í fjölmiðla undir spurningarmerki og getur engu svarað. Hvernig eiga menn að meta þetta? Að mínu viti er ekki hægt að meta þetta nema á einn hátt. Ástæða er til að ætla að Norsk Hydro hafi ekki og hafi aldrei fullkomlega í ákvörðunarferli sínu gert ráð fyrir því að bæði þessi stórkostlegu fjárfestingarfyrirtæki sem þarna eru á ferðinni gengju fram. Og þegar fyrir lá að fjárfestingin í Þýskalandi gengi fram voru menn ekki lengur tilbúnir til þess að svara því fyrir fullt og fast að þeir ætluðu í hina fjárfestinguna. Við höfum kannski verið býsna bláeyg hér uppi á Íslandi að halda að þetta skipti engu máli fyrir svona fyrirtæki eins og Norsk Hydro, að halda að þeir hefðu nóga peninga til þess að halda áfram og þyrftu ekki einu sinni að hugsa sig um eftir að búið væri að fara í fjárfestingu eins og þessa í Þýskalandi. En ýmislegt virðist benda til þess að svo sé ekki og að menn sitji uppi með það hér að geta fengið tilmæli frá Norsk Hydro um það hvert ... Það er ömurlegt að sjá íslensk stjórnvöld í þeirri stöðu að geta engu svarað þegar um er að ræða þetta stórkostlega mál sem hér er á ferðinni.

Forseti vill í tilefni af þessari umræðu, af því að hér er fjallað um störf þingsins, vekja á því athygli sem að honum snýr eftir hina þinglegu afgreiðslu mála að hann veit ekki betur en að rétt hafi verið að málinu staðið hvað það varðar, en tekur auðvitað ekki afstöðu til annarra atriða sem hér hafa verið rædd.

Herra forseti. Ég kem hér upp til að taka undir að það eru auðvitað algerlega fráleit vinnubrögð að rífa þetta mál út úr þingnefnd við þessar aðstæður. Það sannar einu sinni enn að þetta mál er keyrt áfram með pólitísku valdboði og að vönduð fagleg eða þingleg vinnubrögð eru látin lönd og leið þegar það á við. Ég geri líka miklar athugasemdir við þann málflutning hv. þm. Hjálmars Árnasonar að það sé nánast eins og formsatriði að Alþingi afgreiði frá sér lög um virkjanaröð. Er það þá hugsunin að Landsvirkjun hafi á sinni hendi á lager margs konar óskilyrtar virkjunarheimildir og geti án samhengis við tilteknar framkvæmdir ráðstafað orkunni úr þeim eins og henni sýnist, t.d. flutt orkuna úr Kárahnjúkavirkjun, ef hún verður byggð, suður á land? Er það þannig sem Alþingi vill ganga frá hlutunum? Það er sérkennilegt að heyra þingmenn koma hér upp og beinlínis mæla með því að afdrifaríkt þingmál af þessu tagi sé afgreitt í hangandi óvissu um undirstöðuatriði málsins. En það liggur fyrir. Það er líka merkilegt, herra forseti, að það er eins og menn þurfi að endurtaka sömu mistökin, ganga sömu svipugöngin, reglulega með nokkurra ára millibili. Muna menn ekki eftir biðinni eftir álveri við Eyjafjörð sem aldrei kom, álveri á Keilisnesi sem aldrei kom og Eyjabakkavirkjuninni sem aldrei kom? Vilja menn enn berja höfðinu við steininn? Herra forseti. Það er lágmarkskrafa að ekki verði hreyft frekar við þessum málum fyrr en þau skýrast. Í Fréttablaðinu í dag segir aðstoðarmaður iðnrh. að óvissunni verði að linna, að það verði að fara til Norsk Hydro annaðhvort formlega eða með ráðherraviðræðum og fá botn í málið. En Alþingi ætlar að láta bjóða sér það að sulla þessu áfram út úr þingnefnd og kannski lengra í þessari óvissu. Herra forseti. Það er lágmarkskrafa, og það snýr að virðulegum forseta og forsætisnefnd, að þetta mál komi ekki á dagskrá, ekki frekar til umræðu, fyrr en hlutirnir hafa skýrst.

Herra forseti. Þetta er býsna sérkennileg umræða sem hér á sér stað. Í stjórnum er stundum talað um hugtak sem heitir ,,skapandi tregða`` og það er einmitt það hálmstrá sem Vinstri grænir grípa til fyrir utan náttúrlega þau frammíköll sem alltaf eiga sér stað hjá hv. 3. þm. Norðurl. e. þegar menn eru að reyna að svara fyrir sig í þessari pontu. 
             Ég vil taka skýrt fram að það er mjög sérkennilegt að Vinstri grænir hafa nú allt í einu miklar áhyggjur af því að ákveðnir óvissuþættir séu í málinu varðandi Norsk Hydro sem þeir hafa nú yfirleitt ekki viljað tala um. Fram hefur komið í umræðunni og m.a. frá fulltrúum Samfylkingarinnar að iðnn. hefur lagt sig mjög vel fram um það að vera með vönduð vinnubrögð í þessu máli og ljóst er að iðnn. hefur rætt við fjölmarga aðila í málinu og það hefur líka komið fram að taka þarf ákvörðun um þessa virkjun. Það hefur m.a. komið fram hjá fulltrúum Samfylkingarinnar hérna. Það er því ekkert óeðlilegt í þessu. Það er bara enn einu sinni gripið til hinnar skapandi tregðu hjá Vinstri grænum.

Herra forseti. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir kom hér upp og gagnrýndi vinnubrögð umhvn. Fyrir umhvn. lá að gefa umsögn um þetta mál. Í málinu lá það fyrir að vinna átti sér stað við mat á umhverfisáhrifum, Skipulagsstofnun hafði úrskurðað í málinu og eftir kærumeðferð hafði umhvrh. úrskurðað í málinu. Þetta lá allt fyrir. Um þetta fjallaði umhvn. og ég vísa því á bug að óeðlileg vinnubrögð hafi átt sér stað í nefndinni. Eftir umfjöllun lá fyrir að nefndarmenn óskuðu ekki eftir fleiri gestum til að fjalla um málið. Umsögn nefndarinnar lá því fyrir. Hún var send til iðnn. eins og óskað hafði verið eftir. Það að umhvn. eigi að fara að fjalla um efnahagslega þýðingu mála í þessu sambandi er út í hött eins og hv. þm. nefndi hér áðan. Það var ekki hluti af verkefni nefndarinnar þannig að ég vísa þessum athugasemdum hv. þm. algerlega á bug og tek undir það sem fram hefur komið að hv. þm. Vinstri grænna eru að leita með logandi ljósi að hálmstráum til þess að drepa málinu á dreif. Það er athyglisvert hvað sumir þeirra sem koma hér upp eru neistandi af geðillsku út af málinu, sem ég skil út af fyrir sig, en ég vísa alfarið á bug athugasemdum hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur um slæleg vinnubrögð umhvn.

Herra forseti. Ég hafði gaman af því þegar hv. 3. þm. Norðurl. e., Steingrímur J. Sigfússon, hafði orð á því að hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason væri í fallegri skyrtu, svona ljósrauðri skyrtu sem minnir á það að rauði liturinn á hv. 3. þm. Norðurl. e. er farinn að fölna, svo ég hygg að honum hafi fundist að hann væri að horfa í spegil og sæi sjálfan sig í speglinum þegar hann sá skyrtu hv. þm. Ísólfs Gylfa Pálmasonar. Annars er það svolítið merkilegt í sambandi við þessa umræðu að hér stendur upp þingmaður eftir þingmann og óskar eftir því við forseta Alþingis að ekki sé tekið á dagskrá mál sem afgreitt hefur verið úr nefnd. Auðvitað hlýtur það að vera skylda forseta Alþingis að afgreiða þau mál sem koma úr nefndum. Til þess er ætlast og ég ætla að vona að góðar og gagnlegar umræður verði um málið þegar það verður tekið fyrir því að ég heyri það hér og hef raunar oft heyrt áður að menn hafi mjög skiptar og ákveðnar skoðanir og upplýsandi. Ég hlakka því til umræðunnar um málið og mun gera það sem í mínu valdi stendur til að greiða fyrir því að það geti sem fyrst komið á dagskrá.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í ræðu minni áðan er uppi ný staða í málinu. Fréttir hafa borist af því að Norsk Hydro vilji fresta málinu og það er óheppilegt að hæstv. iðnrh. skuli ekki vera hér til svara. Keyrslan á málinu hefur verið réttlætt með því að ekki sé tími til þess að bíða t.d. eftir umfjöllun um rammaáætlunina og nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Við erum með ný orkulög í umfjöllun í stjórnkerfinu og hvort tveggja er alger forsenda þess að við getum haldið áfram með svona mál. Þess vegna er það forkastanlegt ef hv. Alþingi sér sér ekki leik á borði ef um er að ræða ósk samstarfsaðilans væntanlega að gera nýja tímaáætlun, að það skuli ekki vera notað til þess að vinna faglega og vel að þessum málum til framtíðar með rammaáætlunina og ný orkulög. Hv. þingmenn hafa verið sammála um það í ræðu að það sé æskilegt að slíkt sé gert, að þessi undirbygging eigi sér stað. En þeir hafa réttlætt keyrsluna á málinu með því að tímaáætlunin þurfi að standa. Annars verði ekki af framkvæmdum. Ef til vill eru málin þannig stödd núna að svigrúm er til þess að fara í faglega vinnu í öllum þessum málum á grunni rammaáætlunar og á grunni nýrra orkulaga sem er forsenda þess að við getum unnið þessi mál vel. Þess vegna, virðulegur forseti, kom ég hér upp og vildi ræða um störf þingsins og óskaði þess við hv. þingmenn að þeir sæju að sér í málinu og tækju það upp á nýjan leik á nýjum forsendum, á nýjum grunni, á þeim grunni sem við óskum öll eftir að vinna á.

Herra forseti. Það má nokkuð ljóst vera að hv. þingmenn Vinstri grænna eru á móti álversframkvæmdum fyrir austan og tilheyrandi virkjun. Það liggur alveg fyrir. Framan af í þeirri umræðu lögðu þeir áherslu á umhverfisþáttinn með sínum kunnu dramatísku lýsingum. Eftir að málið hafði farið lögum samkvæmt í mat á umhverfisáhrifum, lagðar meiri rannsóknir í þetta verkefni en nokkurt annað verkefni í sögu íslensku þjóðarinnar og búið að draga úr umhverfisþættinum eins og mögulegt er án þess þó að skaða verkefnið í heild sinni, þá hvarf skyndilega græni liturinn frá Vinstri grænum og eftir stóð aðeins sá rauði sem eftir því sem hæstv. forseti þingsins hefur upplýst fer þó fölnandi. Þá var næst ráðist á arðsemina og hún gerð tortryggileg. Þegar fram hefur komið frá færustu sérfræðingum, hlutlausum aðilum að hér er um að ræða eitt arðsamasta verkefni sem í hefur verið ráðist og mun skila miklum verðmætum inn í íslenskt efnahagslíf, þá viku þeir sér frá þeim þætti og stóð þá fátt eftir annað en vinnubrögðin. Nú skyldu vinnubrögðin við þetta gerð tortryggileg. Hér hefur því verið haldið fram af hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að einstakir þingmenn hafi verið þvingaðir í þessum málum þrátt fyrir það að þeir hafi komið hér upp og lýst vinnunni, þá er aðeins einn þingmaður sem telur sig þvingaðan í þessu máli og það er hv. málshefjandi. Staðan er mjög einföld. Það er Alþingi sem afgreiðir málið lögum samkvæmt til hæstv. iðnrh. Það er iðnrh. sem gefur út virkjunarleyfið. Það hefur verið staðfest að tíminn sem Norsk Hydro hefur er til 1. september og það liggur engin formleg yfirlýsing frá Norsk Hydro um annað. Að því leytinu til er málið í eðlilegum farvegi. Það er líka alveg kristaltært að Vinstri grænir eru á móti verkefninu og færa þau mótmæli sín í ýmsan búning og það er í sjálfu sér ágætt.

Forseti vill að lyktum þessarar umræðu um störf þingsins árétta það sem hann sagði fyrr að þetta mál og önnur þau mál sem fá hina formlegu réttu afgreiðslu í þingnefndum munu auðvitað fá hér eðlilega og þinglega umfjöllun á réttum tíma. Forseti tekur ekki efnislega afstöðu til þessa frv. né heldur annarra.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. utanrmn. um till. til þál. um fullgildingu samnings milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu og Króatíu. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til fullgildingar á samningi milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu (EFTA) og lýðveldisins Króatíu sem undirritaður var í Vaduz 21. júní 2001. Fríverslunarsamningur þessi er gerður í framhaldi af samstarfsyfirlýsingu EFTA-ríkjanna og Króatíu sem undirrituð var í Zürich 19. júní 2000 og er hluti af viðleitni EFTA-ríkjanna til að styðja við lýðræðislega þróun og efnahagslegar framfarir í Króatíu og á Balkanskaga í heild. Þórunn Sveinbjarnardóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Utanrmn. er einróma í afstöðu sinni til málsins.

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð formanns utanrmn. Það er einhugur um þessa tillögu og þær aðrar um fullgildingu fríverslunarsamninga sem eru á dagskrá þingsins. Það eru ein þrjú slík mál á dagskrá í dag. Við höfum unnið við þessa fríverslunarsamninga í utanrmn. og farið yfir þá og þetta er mjög í anda annarra fríverslunarsamninga sem Ísland hefur gert. Eins og ég sagði við 1. umr. málsins styður Samfylkingin gerð fríverslunarsamninga. Ég tek það sérstaklega fram af því að hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins að báðir fulltrúar Samfylkingarinnar í utanrmn. styðja að sjálfsögðu þetta mál. Herra forseti. Af því að ég sé ekki ástæðu til þess að koma hér og taka þátt í neinni umræðu um önnur nál. vegna fríverslunarsamninga sem formaður utanrmn. mun mæla fyrir, þá vil ég kannski fyrst og fremst vekja athygli á fríverslunarsamningi við Jórdaníu vegna þess að þarna erum við að sýna ákveðna viðleitni varðandi viðskiptatengsl landa norðausturstrandar Miðjarðarhafsins og Mið-Austurlanda við Evrópu og er mjög mikilvægt að haldið verði áfram því starfi sem hafið er. Ég lýsi stuðningi mínum og flokksins við þau mál sem hér eru til umræðu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. utanrmn. um till. til þál. um fullgildingu samnings milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu og Makedóníu. ,,Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til fullgildingar á samningi milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu (EFTA) og lýðveldisins Makedóníu sem undirritaður var í Zürich 19. júní 2000. Utanrmn. leggur til að tillagan verði samþykkt og er einróma í afstöðu sinni til málsins.

Ég mæli fyrir nál. utanrmn. um till. til þál. um fullgildingu samnings milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu, EFTA, og Jórdaníu. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til fullgildingar á samningi milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu, EFTA, og hasjemíska konungsríkisins Jórdaníu sem undirritaður var í Vaduz 21. júní 2001. Markmiðið með gerð þessa fríverslunarsamnings er einkum að tryggja jafnvægi milli EFTA-ríkjanna og Evrópusambandsríkjanna í viðskiptum við Jórdaníu en Evrópusambandið og Jórdanía hafa lokið gerð fríverslunarsamnings sín á milli. Gerð samningsins er þáttur í viðleitni til að stuðla að viðskiptatengslum landa norðausturstrandar Miðjarðarhafs og Miðausturlanda við Evrópu og þróun í átt til fríverslunar um allt þetta svæði. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt og er einróma í afstöðu sinni til málsins.

Herra forseti. Ég á aðild að nefndarálitum utanrmn. um þessa samninga og sá ekki ástæðu til að gera þá að umtalsefni hvern fyrir sig. Almennt vil aðeins um þá segja að þeir eru hluti af þeirri viðleitni EFTA-ríkjanna að koma á samningum um fríverslunarkjör við ýmis ríki, aðallega á landsvæðum nálægt EFTA-ríkjunum. Þar með eru auðvitað lönd, eðli málsins samkvæmt, sem liggja utan Evrópusambandsins. Ýmis ný sjálfstæð eða nýlega sjálfstæð lýðveldi í austanverðri Evrópu hafa þar verið fjölmennust í hópnum. En eins og þessi samningur við Jórdaníu sýnir eru menn að teygja sig víðar. Það eru jafnvel í undirbúningi eða lengra komnir, ég veit ekki nákvæmlega hvernig það stendur, samningar við einstök smærri ríki í Asíu. Auðvitað má velta því fyrir sér hversu langt menn ætla að teygja sig í þessum efnum og hvort það eig að vera markmiðið að Ísland geti í gegnum EFTA staðið að slíkum samningum almennt, jafnvel við lönd utan Evrópska efnahagssvæðisins. Það fylgir auðvitað nokkurt umstang svona samningagerð. Það hefur óhjákvæmilega ákveðið utanumhald í för með sér þegar samningunum fjölgar. Gert er ráð fyrir fundum eða nefndarstarfi á vegum samningsaðila, árlegum fundum eða fundum á tveggja ára fresti. Auk þess fylgja þessum samningum sjálfstæðir viðaukar eða bókanir, tvíhliða samningar hvers einstaks EFTA-ríkis og viðkomandi lands. Þannig fylgir þessum samningi eins og öðrum sérstök bókun af Íslands hálfu í samningum við Jórdaníu um landbúnaðarmál. Í sjálfu sér er ekkert nema gott um allt þetta að segja, herra forseti. Rétt er að menn hafi í huga að þetta er talsverð pappírsgerð og talsverð vinna sem leggst á herðar þessarar tiltölulega litlu skrifstofu sem EFTA-ríkin reka sameiginlega í Sviss og hlýtur að vera nokkuð afkastamikil miðað við það sem hún hefur komið í verk af samningum af þessu tagi á undanförnum árum. Einhver vinna og einhver kostnaður er dæmdur til að fylgja þessu af Íslands hálfu líka vegna fundahalda og tvíhliða samskipta við gagnaðila. Þegar upp er staðið væri náttúrlega að mörgu leyti hægt að hugsa sér, herra forseti, þetta einfaldara í framtíðinni ef hægt væri að fella þetta mál í einfaldari og samræmdari farveg, eða ef menn teldu þau viðskiptakjör og fríverslunarkjör sem næðust t.d. fram í almennum samningum á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar fullnægjandi þannig að ekki þyrfti að standa í sérstakri og sjálfstæðri samningagerð af þessu tagi. Á móti kemur reyndar að nú er í sjónmáli að þeim samningum fækki talsvert sem í gildi eru milli EFTA-ríkja og annarra, þegar aðildarríkjum Evrópusambandsins fjölgar falla niður þeir sjálfstæðu samningar sem EFTA-ríkin og þar með talið Ísland hafa gert við þau lönd. Því má kannski segja að þegar upp er staðið sé ekki víst að umfang þessara samninga verði mikið meira að nokkrum árum liðnum en það hefur verið um skeið. Ég vildi koma þessum hugleiðingum á framfæri, herra forseti, af þessu tilefni. Mér finnst að það mál sem þyrfti að taka til skoðunar í rólegheitum sé hversu langt menn ætla að teygja sig í þessum efnum. Er t.d. meiningin, eins og aðeins er byrjað á, að þræða upp tugi ríkja í Asíu og leita eftir sjálfstæðum fríverslunarsamningum og bókunum við þau, jafnvel þó á ferðinni séu, a.m.k. hvað Ísland varðar, hverfandi viðskiptahagsmunir eða í sumum tilvikum engin utanríkisviðskipti? Þá getur náttúrlega komið upp sú spurning hvort Ísland ætli ekki að vera þátttakandi í þeim viðskiptasamningum sem EFTA gerir fyrir hönd hinna EFTA-ríkjanna, auðvitað fyrst og fremst Sviss og Noregs sem þarna vega langþyngst.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. meiri hluta samgn. um frv. til laga um samgönguáætlun. Nefndin fékk á sinn fund fjölmarga gesti og fékk umsagnir frá fjölmörgum aðilum sem vandlega var farið yfir. Skemmst er frá því að segja að nefndarmenn komust að þeirri niðurstöðu, þ.e. meiri hlutinn, að mæla með samþykkt frv. með einni smávægilegri breytingu sem um er getið á þskj. 918. Undir þessa samþykkt rita hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, Hjálmar Árnason, Sigríður Ingvarsdóttir, Arnbjörg Sveinsdóttir, Þorgerður K. Gunnarsdóttir og Jónas Hallgrímsson. Kristján L. Möller ritar undir nál. með fyrirvara. Hér er um að ræða, herra forseti, afskaplega merkilegt frv. Eins og fram kemur hjá mörgum umsagnaraðilum á loksins að koma fram samræmd samgönguáætlun. Hér er um það að ræða að taka einstaka þætti í samgöngukerfi landsins og fella undir eina sameiginlega stjórn, annars vegar með 12 ára langtímaáætlun og hins vegar með fjögurra ára áætlun, sem þó skal endurskoðuð á tveggja ára fresti. Herra forseti. Ég læt þessari framsögu lokið en vísa að öðru leyti til þskj. 918, nál. frá meiri hluta samgn.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti minni hluta samgn. Eins og hv. þm. Hjálmar Árnason gerði grein fyrir þá er um að ræða frv. til laga um samgönguáætlun þar sem í 1. gr. stendur, með leyfi forseta: ,,Tilgangur laga þessara er að samræma áætlanagerð við framkvæmdir og rekstur í samgöngumálum. Það skal gert með samgönguáætlun til tólf ára skv. 2. gr. og fjögurra ára áætlun skv. 4. gr. innan ramma samgönguáætlunar.`` Hér er því verið að leggja til að þeir sem hafa komið að áætlunum um samgöngur í lofti, á láði og legi, samræmi áætlanir sínar og að búið verði til einhvers konar samgönguráð sem hafi það verkefni að skila samræmdri samgönguáætlun, bæði til lengri og skemmri tíma. Þrátt fyrir að skila þessu minnihlutaáliti styð ég megintilgang frv., þ.e. að koma á samræmdri áætlun um samgöngur í landinu. Ég tel að það sé rétt stefnumótun og styð það. Reyndar má segja að slík áætlun og slík vinna sé löngu tímabær. Þeim tilmælum var einmitt beint til samgrn. í tengslum við alþjóðlega samninga um samgöngur og umhverfismál í samgöngum, að þar væri ein samræmd áætlun. Það sem ég geri athugasemdir við og vil koma á framfæri ábendingum um eru þær áherslur sem lagt er upp með í þessu lagafrv., þ.e. um út frá hvaða forsendum skuli vinna samgönguáætlun. En þar segir, með leyfi forseta: ,,Í samgönguáætlun skal skilgreina það grunnkerfi sem ætlað er að bera meginþunga samgangna og gera skal grein fyrir ástandi og horfum í samgöngum í landinu.`` --- Síðan kemur: ,,Jafnframt skal mörkuð stefna fyrir allar greinar samgangna næstu tólf ár. Þá skal í samgönguáætlun meta og taka tillit til þarfa ferðaþjónustunnar fyrir bættar samgöngur.`` Það er svo sem gott og blessað að taka tillit til þarfa ferðaþjónustunnar og ég styð það, en þarna er verið að segja að marka skuli stefnu fyrir allar greinar samgangna til næstu tólf ára. Og síðan er það rakið í einstökum liðum: ,,Í samgönguáætlun skal gera ráð fyrir eftirfarandi skilyrðum: a. að ná fram samræmdri forgangsröð og stefnumótun, b. að ná fram hagkvæmri notkun fjármagns og mannafla, c. að ná fram víðtæku samspili samgöngumáta og samstarfi stofnana samgönguráðuneytisins.`` Það er í sjálfu sér eðlilegt að menn minnist á fjármagn við gerð samgönguáætlunar. Ljóst er að ekki verður ráðist í neinar samgöngubætur eða samgöngumannvirki án þess að til komi fjármagn. Það fjármagn verður að samþykkja sérstaklega á Alþingi, alveg sama hvers konar framkvæmdaáætlun eða hvaða viljayfirlýsingar liggja fyrir. Það sem ég gagnrýni er að ekki skuli tekið tillit umhverfismála í þessum stefnumarkandi lagagreinum. Samgöngur eru einn stærsti þáttur umhverfismála okkar hér og í heiminum öllum, þ.e. hvaða stefna er mörkuð í samgöngumálum. Samgöngur hafa áhrif á mengun og marga umhverfisþætti. Ég tel að í hinum stefnumarkandi þætti laganna ætti að vera tilvísun til umhverfismála. Sömuleiðis erum við líka hér að vinna að stefnumörkun í öryggismálum og umferðaröryggismálum. Það verður því að teljast fyllilega réttmætt og ástæða til að inn í meginlagagreinina, þar sem verið er að tala um stefnumörkun, sé minnst á umferðaröryggi og umferðaröryggismál. Hér liggur fyrir á dagskránni í dag þáltill. um stefnumörkun í umferðaröryggismálum. Ég tel að það hefði átt að taka skipulega inn í stefnumörkunina. Í nál. minni hlutans, sem ég stend að, er því lagt til að í lokamálslið 1. mgr. 2. gr., sem lýkur á að taka skuli tillit til þarfa ferðaþjónustunnar fyrir bættar samgöngur, sé einnig tekin inn stefnumörkun í umhverfismálum. Ég hef því lagt fram brtt. við þessa grein svohljóðandi: Á eftir 2. málsl. 1. mgr. komi nýr málsliður er orðist svo: Samgönguáætlun skal vera í samræmi við stefnumörkun stjórnvalda í umhverfismálum, umferðaröryggismálum, byggðamálum og almenningssamgöngum.`` Úr því að við erum að taka fram í þessari stefnumörkun að taka skuli tillit til forgangsröðunar við notkun fjármagns og mannafla er líka nauðsynlegt að fjármagnið og arðsemiskrafa fjármagnsins ein ráði ekki stefnumörkuninni heldur líka þau atriði sem lúta að umhverfismálum, umferðaröryggismálum, byggðamálum og almenningssamgöngum. Þau þarf að taka inn í lagatextann og seinni liður brtt. minnar fjallar um hverju skuli sérstaklega gera ráð fyrir í samgönguáætlun. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Við 2. mgr. bætist nýr stafliður er verði a-liður og orðist svo: að fylgt verði markmiðum sjálfbærrar þróunar við gerð áætlunarinnar.`` Við Íslendingar höfum samþykkt áætlun um sjálfbæra þróun í samgöngumálum og því er fráleitt að við tökum hana ekki inn í stefnumörkunina hér en horfum eingöngu, eins og hér er lagt til, á arðsemi fjármagnsins. Í skýrslu starfshóps samgrn. og Vegagerðarinnar frá því í maí 2001, um losun gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum, segir eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Á ráðstefnunni í Rio de Janeiro skrifuðu Íslendingar ásamt öðrum þjóðum heims undir viðamikla og metnaðarfulla framkvæmdaáætlun um sjálfbæra þróun í heiminum, sem ber heitið Dagskrá 21. Þar er talað um að greinar samfélagsins skuli þróast á sjálfbæran hátt. Það hefur í för með sér að í dag er líka talað um t.d. sjálfbærar samgöngur. Flestir telja að samgöngur í núverandi mynd séu ekki sjálfbærar. Í þessari Dagskrá 21, dagskrá 21. aldarinnar, sem við höfum samþykkt að gera að okkar stefnumiðum, eru sett fram eftirfarandi sex markmið í samgöngum til að gera þær sjálfbærari, með leyfi forseta: Heildstæð landnotkunarstefna og skipulag samgangna til að minnka eftirspurn. Bættar almenningssamgöngur. Hvatning til samgangna án vélarafls, þ.e. að fara leiðar sinnar fótgangandi eða á reiðhjóli. Umferðarstýring, bætt nýting á almenningssamgöngum og viðhald á vegakerfi (samgöngukerfi). Bætt upplýsingaflæði milli landa og innan landa. Endurmat núverandi neyslu- og framleiðslumynsturs til að minnka orku- og hráefnisnotkun.`` Þetta eru þau stefnumið sem samþykkt voru í Ríó og Íslendingar skrifuðu undir að gera að sínum stefnumiðum. Í dag er hugtakið sjálfbær þróun oft notuð sem markmið og aðferðafræði. Mikilvægt er að skilgreina hvað sjálfbær þróun í íslensku samfélagi merkir og hafa skýrt mótaða stefnu í þessum málum. Langtímaáætlun í samgöngumálum verður að fylgja markmiðum sjálfbærrar þróunar og það þarf að tryggja í texta laganna, annars er í sjálfu sér ekki tryggt að það verði haft að því leiðarljósi sem við höfum í samþykkt í alþjóðasamningum. Í nóvember 1998 samþykktu forsætisráðherrar Norðurlandanna og pólitískir leiðtogar sjálfstjórnarsvæðanna yfirlýsingu um sjálfbær Norðurlönd. Í framhaldi af því hafa flest Norðurlandanna sett sér sérstaka umhverfisáætlun í samgöngumálum. Íslensk stjórnvöld hljóta einnig að setja sér umhverfisáætlun um samgöngur sem langtímaáætlun í samgöngumálum verður að fara eftir. Í skýrslu umhvrh. um sjálfbæra þróun í íslensku samfélagi, framkvæmdaáætlun til aldamóta frá því í október 1996, kemur fram stefna ríkisstjórnarinnar í umhverfismálum og þar er þetta m.a. nefnt, með leyfi forseta: ,,Markmið með sjálfbærum samgöngum á Íslandi er að auðvelda hagkvæma nýtingu landsins í atvinnuskyni og að auðvelda okkur að njóta þess sem einstaklingar til útivistar og hagsældar án þess að rýra landgæði eða möguleika komandi kynslóða.`` Hvers vegna er þessi setning ekki sett í höfuðmarkmið laganna um samgönguáætlun úr því við höfum gengist undir þessar skuldbindingar sem ég held að við séum í raun öll sammála um að séu réttar og eðlilegar? Talað er um að draga skuli úr hvers konar rýrnun náttúrugæða, svo sem jarðraski, sjónmengun og losun gróðurhúsalofttegunda og að þessi markmið eigi að vera tilgreind í sjálfum lagagreinunum. Samgrn. hefur sett sér markmið í umhverfismálum sem byggjast m.a. á rammasamningi Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar sem lagðar voru til grundvallar ríkisstjórnarsamþykkt 1995 um framkvæmdaáætlun í umhverfismálum. Í skýrslu nefndar um endurskoðun framkvæmdaáætlunarinnar um sjálfbæra þróun í íslensku samfélagi segir m.a.: ,,Meginmarkmið samgönguráðuneytisins í umhverfismálum lúta að rammasamningi Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar en ríkisstjórnin samþykkti framkvæmdaráætlun í umhverfismálum í október 1995. Þótt ekki verði skrifað undir Kyoto-bókunina að sinni mun ráðuneytið engu að síður einbeita sér að því að ná sem mestum árangri í að draga úr útblæstri gróðurhúsalofttegunda í samgöngum. Ber þar helst útblástur CO2 en hann er verulegur af samgöngum á landi. Losun CO2 í samgöngum er þriðjungur af heildarlosun Íslands og af því er um 93% frá landsamgöngum.`` Herra forseti. Það er augljóst að samgöngur skipta meginmáli um það hvernig við stöndum við þær alþjóðlegu skuldbindingar sem við höfum tekið á okkur í þessum málaflokki hvað lýtur að losun koltvísýrings út í andrúmsloftið. Til að bregðast við þessum miklu vandamálum skipaði samgrh. starfshóp árið 1997 sem hafði það verkefni að koma með tillögur um takmörkun á útstreymi gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum. Starfshópurinn skilaði tillögum sínum um mitt síðasta ár og hefur ráðuneytið síðan unnið að nánari útfærslu þeirra. Ljóst er að ef ekkert verður að gert mun losun gróðurhúsalofttegunda aukast verulega á næstu árum og því brýnt að taka málið föstum tökum. Þær aðgerðir sem líklegar eru til að skila árangri eru þessar helstar. Ég vitna hér í markmið samgrn., með leyfi forseta: ,,Bæta þjóðvegakerfi landsins með því að auka bundið slitlag og stytta vegalengdir þar sem kostur er. Bæta skipulag samgangna á höfuðborgarsvæðinu. Bæta almenningssamgöngur í landinu, bæði í þéttbýli og í dreifbýli. Huga að hertum reglum í innflutningi notaðra bifreiða. Huga að skattlagningu bifreiða.`` Þarna hefur samgrn. í sjálfu sér sett sér markmið á þessu sviði. Því er ég þeirrar skoðunar að í frv. til laga um samgönguáætlun, eins og hér er verið að leggja fram, þ.e. lögum til langs tíma, verði að kveða skýrt á um að samgönguáætlun verði unnin í samræmi við alþjóðasamninga, yfirlýsingar íslenskra stjórnvalda í umhverfismálum og þær yfirlýsingar sem við höfum skuldbundið okkur gagnvart á alþjóðavettvangi. Þess vegna ítreka ég, herra forseti, að ég tel að þessi þáttur eigi að koma inn í greinar frv., þar eigi ekki bara að nefna arðsemiskröfu. Þá tel ég að einnig eigi að taka aðra mikilvæga stefnumarkandi þætti inn. Ég tel líka, virðulegi forseti, að taka eigi með byggðamálin. Fá atriði hafa eins sterk áhrif í byggðamálum og samgöngur. Hér á Alþingi samþykkjum við byggðaáætlanir æ ofan í æ, en síðan er minna um eftirfylgni. Það hefði litla þýðingu að ganga frá byggðaáætlun ef ekki er, í stefnumörkun laga um samgöngur, kveðið skýrt á um að þar beri að taka tillit til og fylgja byggðaáætlun sem Alþingi hefur samþykkt að unnið skuli eftir. Við höfum einmitt rekið okkur á að mikið vantar á að þar fylgi athafnir orðum. Ég leyfi mér hér til að vitna í till. til þál. um stefnu í byggðamálum fyrir árið 2002--2005 sem nú liggur fyrir Alþingi, en þar er mikilvægi almenningssamgangna ítrekað. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Góðar samgöngur eru algjör nauðsyn fyrir fólk og fyrirtæki og grundvöllur traustrar byggðar í landinu. Fólk sættir sig almennt ekki lengur við að búa í byggðarlögum þar sem ekki eru greiðar og öruggar samgöngur og nútímalegur atvinnurekstur þrífst ekki án góðra samgangna.`` Í byggðaáætlun sem nú liggur fyrir Alþingi er einmitt skýrt kveðið á um þetta. Þess vegna finnst mér að okkur beri skylda til að setja ákvæði sem lýtur að byggðamálum inn í texta frv. um samgönguáætlun. Standi þar einungis að í sértækum aðgerðum eigi að líta til hagkvæmrar notkunar fjármagns, eins og það er nú túlkað, mun einungis metin tímabundin arðsemi fjármagnsins sem bundið er í vegamálum. Það er svo sem góðra gjalda vert og sjálfsagt að horfa til þess en það getur einmitt gengið þvert á stefnumið í byggðamálum. Þess vegna tel ég, herra forseti, að inn í lagatextann eigi að taka að samgönguáætlun verði unnin með tilliti til gildandi byggðaáætlunar. Ef við snúum okkur að umferðarörygginu getum við horft til mjög dapurlegra daga á þessu ári þar sem allt of mörg alvarleg slys hafa orðið í umferðinni. Fyrir Alþingi liggur einmitt þáltill. um sérstakt átak og áætlun í umferðaröryggismálum þar sem stefnt er að því að alvarlegum umferðarslysum fækki um 40% miðað við fjölda slysa árin 2000 og 2001. Það er því eðlilegt að markmið Alþingis í umferðaröryggismálum komi beint inn í lagatextann, þannig að ljóst sé að ætlunin sé ekki bara að samþykkja umferðaröryggisáætlun til ársins 2012, þar sem stefnt er að því að fækka alvarlegum umferðarslysum um 40%, án þess að taka það skýrt fram í lagaumgjörð um gerð samgönguáætlunar. Ef við ætlum að ná þessu markmiði verður að taka það inn. Það getur vel verið að til að ná þeim markmiðum sem við setjum okkur gætum við þurft að lækka hugsanlega arðsemiskröfu til fjármagnsins. Það er erfitt að reikna mannslíf til verðs. Þess vegna gætum við þurft að gera sitthvað sem ekki væri í fullum takti við mjög afmarkaða og einskorðaða skilgreiningu á því hvernig ætti að nota fjármagnið sem hagkvæmast. Þess vegna tel ég að umferðaröryggismálin eigi að koma inn í hina samræmdu samgönguáætlun og vera forsenda fyrir vinnu hennar. Herra forseti. Eins og ég rakti áðan notfæra sér margir samgöngur. Góðar samgöngur eru mikilvægar fyrir atvinnulíf, viðskipti og verslun. En samgöngur eru líka einn mikilvægasti þátturinn í lífi og starfi hverrar fjölskyldu.  Sama á við um áætlun sem er þó um margt ágæt, þ.e tillögur frá stýrihópi sem hæstv. samgrh. skipaði til að vinna að stefnumörkun í samgöngumálum frá árinu 2003--2014. Þar er heldur hvergi minnst á að samgöngumál taki mið af daglegum þörfum fjölskyldunnar. Þetta tel ég vera mikinn ágalla á frv. til laga um gerð samgönguáætlunar sem hér er lagt fram og reyndar á öllum þáttum sem lúta að samgöngumálum, að það skuli ekki tekið beint tillit til hins daglega lífs og þarfa fjölskyldunnar í stefnumótun fyrir samgöngumál, að hagsmunir þeirra og sjónarmið séu ekki dregin inn og tekin með í texta frv. Virðulegi forseti. Reyndar tel ég umhugsunarefni hvernig þessi samgönguáætlun er unnin, vek athygli á því að fjölskyldan er hvergi nefnd og að umhverfisþátturinn fær ekki þann sess í lagaumgerðinni sem ég hefði viljað sjá. Því nefni ég það hér í textanum að mér finnist þessi áætlun vera afar karlmiðuð. Þá er ég ekki að kasta rýrð á þá ágætu karlmenn sem hafa staðið að gerð þessarar áætlunar og lagatexta. Engu að síður vekur athygli við gerð þessarar samgönguáætlunar að stýrihópurinn sem skipaður var af ráðherra samanstendur af sjö körlum, fimm tilnefndum af ráðherra og tveimur sem starfa með hópnum af hálfu ráðuneytisins. Ég er alveg viss um að hver og einn þessara ágætu karla hefur lagt sitt af mörkum og unnið þetta af fyllstu samviskusemi. En það getur samt ekki verið í takt við tímann að samgönguáætlanir og tillögur í samgöngumálum séu eingöngu unnar af körlum því að nánd eða sýn kvenna, einmitt út frá fjölskyldumálunum eins og ég nefndi hér áðan, gæti hafa komið sterkar inn í þessa vinnu alla ef um eðlilega kynjaskiptingu hefði verið að ræða við gerð þessarar áætlunar. Virðulegur forseti. Ég hef því sagt hér og get vitnað til þess víðar í textanum að mitt mat er að öll vinna í samgöngumálum snýst um þessa stóru trukka. Hún snýst um þessa stóru trukka sem eru jú mikilvægir. Þess vegna er hún mjög karlmiðuð. Þó er ég alls ekki að segja að trukkar geti ekki líka verið atvinnutæki í höndum kvenna. En málefni fjölskyldunnar hefðu mátt koma þarna miklu sterkar inn. Virðulegi forseti. Ég hef lagt fram till. til þál. sem lýtur að samgöngumálum. Hún hefur ekki enn fengist rædd hér. Það er till. til þál. um strandsiglingar sem ég tel veigamikinn þátt sem þurfi að skoðast mjög gaumgæfilega í umræðunni um gerð samgönguáætlunar. Nánast allir flutningar í hringinn kringum landið eru komnir upp á þjóðvegina, þjóðvegi sem alls ekki bera þessa stóru flutningabíla. Þar fyrir utan eru þeir ekki vistvænasti flutningamátinn sé tillit tekið til umhverfisins. Því hef ég lagt fram till. til þál. um að Alþingi feli samgrh. að skipa strandsiglinganefnd sem hafi það hlutverk að kanna þróun og stöðu og æskilega framtíðarhlutdeild strandsiglinga í vöruflutninga- og samgöngukerfi landsins. Ég tel að það eigi að skoða og endurskoða hlut strandsiglinga í heildarsamgöngukerfinu og því er afar mikilvægt að þessi tillaga mín um strandsiglingar komi líka inn í umræðuna um gerð samgönguáætlunar. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að vitna til umsagnar sem hv. samgn. fékk um þessa samgönguáætlun en hún benti einmitt á mikilvægi þess að menn huguðu að fleiri þáttum og drægju fram fleiri áherslur en koma fram í texta samgönguáætlunarinnar. Ég leyfi mér hér að vitna til umsagnar Félags íslenskra skipstjórnarmanna, með leyfi forseta. Þar segir: ,,Með því að leggja niður sementsflutninga með Skeiðfaxa milli Akraness og Reykjavíkur voru sömu flutningar færðir á vegakerfi landsins. Til að flytja sama magn á þeirri tímaeiningu sem skipið flutti þarf lest tíu sementsflutningabíla og er orkunotkun þeirra varlega áætluð um 800% meiri en fer til að knýja skipið sömu leið með tilheyrandi aukningu í útblæstri og mengun. Bílalestin leggur slitálag á 49 kílómetra af vegakerfi landsins, en skipið notar við sömu störf tvo viðlegukanta, vita og önnur leiðarmerki sjófarenda, auk eigin tæknibúnaðar. Mánafoss, minnsta skip Eimskipafélags Íslands, flytur um 3.300 tonn af vörum. Flytji Mánafoss það magn af vörum í órofinni siglingu milli Reykjavíkur og Akureyrar tekur það um 27 klst. miðað við meðalaðstæður. Með því að flytja sama magn á vegakerfinu þessa leið, á sama tíma, þurfa 28 fulllestaðir vöruflutningabílar með tengivagni að fara þrjár ferðir hver, á milli Reykavíkur og Akureyrar. Er þá miðað við hámark í leyfilegum öxulþunga við bestu aðstæður og 60 km meðalhraða á bíl. Þessi ,,bílalest`` leggur á 27 klst. tímabili slitálag 84 fulllestaðra flutningabíla á 389 km af vegakerfinu. Ef flytja á sama flutningsmagn með flugi sömu leið á sömu tímaeiningu og sjóflutningurinn tekur, með meðalstórri flutningaflugvél (C-130), þarf að fara 118 ferðir milli Reykjavíkur og Akureyrar sem þýðir að 13 slíkar flugvélar þurfa að vera í stöðugum ferðum mili þessara staða ... Að framansögðu er það mat Félags íslenskra skipstjórnarmanna að samræmd samgönguáætlun muni sýna fram á mikilvægi sjóflutninga við Ísland í framtíðinni og stuðla að eflingu þeirra.`` Virðulegi forseti. Mér þótti rétt að draga fram hvað Félag íslenskra skipstjórnarmanna leggur áherslu á að skoða skuli við samræmda samgönguáætlun. Að sjálfsögðu þurfa sumir flutningar að ganga hratt fyrir sig. Pakka og minni hluti þarf áfram að flytja með bílum. En það hlýtur að vera hægt að kanna möguleika á gámaflutningum um sjó meðfram ströndum landsins, þ.e. flutningum sem ekki liggur eins mikið á. Bæði Landvernd og Náttúruvernd ríkisins leggja áherslu á að í samgönguáætlun verði tekið tillit til umhverfismála og ítreka í umsögnum sínum að stefnan í umhverfismálum og umverfismál sem lúta að samgöngumálum verði tekin miklu sterkar og með ákveðnari hætti inn í lögin um samgönguáætlun. Virðulegi forseti. Ég hef hér rakið þær áherslur sem ég tel að vanti í frv. til laga um samgönguáætlun. Ég tel að þar eigi að taka beint inn í lagatextann að samgönguáætlun skuli vera í samræmi við stefnumörkun stjórnvalda í umhverfismálum, umferðaröryggismálum, byggðamálum og almenningssamgöngum. Í öðru lagi legg ég til að í upptalningu þar sem verið er að telja upp þau markmið sem vinna beri eftir, þ.e. að við 2. mgr. 2. gr. bætist nýr stafliður er verði a-liður og orðist svo: að fylgt verði markmiðum sjálfbærrar þróunar við gerð áætlunarinnar. Virðulegi forseti. Ég tel að það að hafa ekki þessa þætti inni sé ekki í takt við tímann, sé ekki í takt við þá framtíðarsýn sem við viljum hafa og það er ekki í takt við alþjóðasamninga, skuldbindingar og yfirlýsingar sem við höfum gengist undir um að ná árangri í umhverfis-, öryggis- og fjölskyldumálum á nýrri öld. Ég óska því eftir, virðulegi forseti, að hv. alþm. verði mér sammála um þær brtt. sem ég hér hef lagt fram.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér í raun ekki samgönguáætlunina sem slíka eða neina tillögu um hana heldur þann ramma sem löggjafinn ætlar að setja utan um slíka áætlun eða slíkar áætlanir þegar þær verða lagðar fram, því þeim verður skipt í tvennt. Annars vegar verður um að ræða áætlun sem gerð verður til fjögurra ára og hins vegar áætlun til 12 ára sem verður lögð fyrir þingið, ef þetta frv. verður að lögum. Virðulegi forseti. Almennt vil ég segja um þetta fyrir hönd okkar þingmanna Samfylkingarinnar að við styðjum þá meginhugmynd sem hér er lagt upp með. Við teljum að það geti skipt miklu við nýtingu fjármuna að horfa á þessar áætlanir heildstætt, þ.e. á samgöngur í lofti, á láði og legi. Ég held að það skipti miklu máli. Hins vegar höfum við gert athugasemdir við nokkur atriði í þessari samgönguáætlun eða þeim ramma sem ætlað er að gilda um þessa samgönguáætlun, því hér er ekki um það að ræða að verið sé að leggja fram neina samgönguáætlun sem slíka, heldur aðeins lagarammann sem gilda á um slíka áætlun þegar og ef hún verður lögð fram. Við höfum einkanlega gert athugasemdir í samgn. við 3. gr. frv., en þar er gert ráð fyrir því að samgönguráð verði skipað af flugmálastjóra, siglingamálastjóra og vegamálastjóra. Samgönguráði er ætlað talsvert hlutverk við gerð nýrrar samgönguáætlunar. Það skal m.a. standa að samgönguþingi, veita ráðgjöf, leiðbeiningar o.s.frv. Virðulegur forseti. Við höfum gert fyrirvara við afgreiðslu þessa máls. Þó að við komum til með að styðja það gerum við athugasemdir við að í 3. gr. skuli einvörðungu gert ráð fyrir embættismönnum við mótun samgönguáætlunar, eða að þeir hafi a.m.k. veigamikil áhrif á hana. Við höfum talið eðlilegra að kjörnir stjórnmálamenn eða pólitíkusar, ef svo má að orði komast, móti hugmyndir um þessa hluti inn í framtíðina. Það er okkar skoðun að það sé hlutverk stjórnmálamanna að gera slíkar áætlanir er horfa til langs tíma, en þá kannski frekar hlutverk embættismanna að vera þeim til halds og trausts og vinna þau verk sem ákveðin eru. Við erum ekki að varpa nokkurri rýrð á þá embættismenn sem gegna þessu starfi nú eða koma til með að gegna því í framtíðinni. Ekkert slíkt liggur hér undir. Við teljum hins vegar eðlilegra að stjórnmálamenn komi meira að þessari framtíðarmótun. Það er hlutverk þeirra að okkar mati. Ég geri fastlega ráð fyrir því að stjórnarandstaðan muni við 3. umr. reyna að sameinast um hugmyndir um breytingu á þessari grein og muni láta á það reyna við 3. umr. hvort menn geti þá náð einhverju samkomulagi eða sátt um að breyta þessu að einhverju ráði. Virðulegi forseti. Að öðru leyti vil ég segja að ég held að hér sé skynsamlegt upplegg á ferðinni. Það er skynsamlegt að leggja þetta upp á þann hátt að reyna að samræma samgöngur í lofti, láði og legi. Það er skynsamlegt að gera áætlanir til bæði fjögurra ára og tólf ára. Almennt séð erum við því þessu fylgjandi þó við að sjálfsögðu hefðum gert þetta með einhverjum öðrum hætti hefði þunginn hvílt á okkur að meginstefnu til. En vonandi fer nú að styttast í það.

Herra forseti. Mér finnst þetta frv. um samgönguáætlun verðskulda eins og eina messu hér í umræðum. Af minna tilefni hafa menn talað. Hér er loksins á dagskrá frv. til laga um gerð samræmdrar samgönguáætlunar. Málið fékk að vísu dálitla umræðu við 1. umr. og það var vel en komið úr nefnd gefur það engu að síður tilefni til ákveðinna vangaveltna. Ég var dálítið undrandi þegar ég sá álit meiri hlutans, að ekki stæði til að gera á þessu neinar breytingar. Ég hafði bundið vonir við að menn mundu skoða af alvöru í nefndinni, eftir þá umræðu sem hér varð við 1. umr., að tekið yrði á ákveðnum þáttum sem bent var á þar að betur mættu fara varðandi fyrirkomulagið eða stjórnkerfið sem þarna á að setja upp og jafnvel innihaldið að einhverju leyti. Hér er auðvitað fyrst og fremst um að ræða rammann utan um þá tillögu til samræmdrar samgönguáætlunar sem í gildi yrði á hverjum tíma. Ég er að sjálfsögðu sammála nál. minni hluta samgn., hv. þm. Jóns Bjarnasonar, sem hann fór yfir áðan í ítarlegu máli og tek undir það að nokkuð vanti upp á áherslur hvað varðar t.d. alþjóðlegar skuldbindingar okkar á sviði umhverfismála og umverfisþáttinn almennt. Það gengur seint að koma þeim á dagskrá hér á Íslandi í tengslum við samgöngumál. Það er ólíku saman að jafna ef maður lendir í umræðum um samgöngumál, t.d. vettvangi hinna Norðurlandanna eða í Evrópu, þar sem samgöngumál eru jafnvel í hugum manna fyrst og fremst umhverfismál. Menn nálgast þau fyrst og fremst út frá því. Þar hafa menn í stórborgum glímt við það um áratuga skeið að vera að drukkna í umferð og mengun. Þar með er það sjálfgefinn útgangspunktur að nálgast málið út frá því að þetta sé umhverfismál. Menn eru löngu hættir að bjóða upp á neitt annað í umræðum um þessi mál t.d. í París. Þar er einkabílnum settar miklar skorður og í raun er samkomulag um að takmarka fjöldann, m.a. aðgengi einkabíla að miðborgarsvæðinu með því að gera engar úrbætur fyrir bílinn þannig að honum fjölgi ekki. Í staðinn eru efldar almenningssamgöngur og greitt fyrir umferð fótgangandi, hjólandi o.s.frv. Svipað hef ég oft séð upp á teningunum í umræðum um þessi mál á vettvangi Norðurlandaráðs þar sem menn ræða um þessi mál. Þá velta menn mjög vöngum yfir því hvernig eigi að byggja upp samgöngukerfið þannig að það þjóni sem best þessum margþættu samþættu markmiðum um góðar og greiðar samgöngur en líka um skynsamlega umhverfispólitík, fjölskyldupólitík, byggðapólitík og annað í þeim dúr. Þetta fyndist mér mega koma betur inn í þennan lagaramma, t.d. hefði það að mínu mati mátt endurspeglast í ákvæðum 3. gr. frv. um samsetningu samgönguráðs og samgönguþing. Herra forseti. Auðvitað er erfitt að ræða þetta alveg úr tengslum við veruleikann eins og hann er í samgöngumálunum á hverjum tíma og þá þróun sem við höfum séð í þessum efnum undanfarin ár. Það hefði að mínu mati alveg mátt undirbyggja þennan frumvarpsflutning og þessa umræðu hér í þinginu betur með því að draga að og greina gögn um þróunina og upplýsingar um hvert við stefnum. Það eru athyglisverð gögn hér í fylgiskjali með nál. minni hlutans, t.d. frá Félag íslenskra skipstjórnarmanna sem þar nefna dæmi um hvað gerist ef eitt flutningaskip, hvort sem það er flutningaskip með sement eða vörur, hverfur úr rekstri og allir þeir flutningar færast upp á vegina. Það eru ótrúlegar tölur, að sjá t.d. að orkunotkun áttfaldast, eykst um 800% við að hætta rekstri sementsflutningaskips og flytja það allt saman á bílum. Er mönnum alveg sama? Á ekki að hafa neina tilburði uppi af einu eða neinu tagi til að reyna að hafa einhver áhrif á þetta? Jafnvel þó að einhver rök geti verið fyrir því hjá rekstraraðilunum að þetta sé þægilegra, einfaldara eða mögulega ódýrara er ekki þar með sagt að stjórnvöld ætli enga meðvitund að hafa um það sem er að gerast. Það mundu menn hafa erlendis, ég fullyrði það. Svona hlutir færu þar ekki í gegn umræðulaust eða aðgerðalaust. Það gengi ekki þannig fyrir sig. Á meginlandi Evrópu eru menn t.d. í óða önn við að efla á nýjan leik járnbrautarsamgöngur, flutningaleiðir á fljótum og vötnum, til að draga úr þörfinni fyrir flutninga með bílum á landi. Á sama tíma stefna hins vegar þessir hlutir á Íslandi á ótrúlegum hraða í öfuga átt. Þetta gerist eins og fram kom í máli hv. þm. Jóns Bjarnasonar, þrátt fyrir það að við höfum undirritað alþjóðlegar skuldbindingar um að reyna að stýra þessu í skynsamlegan farveg, ekki síst frá sjónarhóli umhverfismála og sjálfbærrar þróunar. Það höfum við gert með undirritun Ríó-sáttmálans. Hins vegar vill bera á því, herra forseti, að menn undirriti slíka hluti úti í heimi og fullgildi jafnvel samningana hér heima en láti svo eiginlega eins og þeir séu ekki til og það standi ekkert upp á menn að efna þá á einn eða neinn hátt. Við höfum stundum bent á það í umræðum um sjávarútvegsmál að í Ríó-sáttmálanum undirrituðu menn hátíðlega klásúlur um að styrkja vistvænar veiðar. Það hefur nú ekki borið mikið á því í framkvæmd sjávarútvegsstefnunnar síðan 1992, eða er það? Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson getur kannski frætt okkur um hvar þess sjái stað í sjávarútvegsstefnunni að við séum þjóðréttarlega skuldbundin á grundvelli alþjóðasamnings séum við höfum undirritað og fullgilt, að stuðla að þróun í átt til vistvænna veiðiaðferða. Bólar ekkert á því? Hið sama er í raun upp á teningnum í sambandi við samgöngurnar. Skoðum t.d. þróunina þar, þar sem strandsiglingar og þungaflutningar á sjó með ströndum landsins eru á stórfelldu undanhaldi og engin viðleitni uppi af hálfu stjórnvalda til að bregðast þar við. Ef eitthvað er þá er stefnan hið gagnstæða, samanber þá ákvörðun ríkisstjórnar á sínum tíma að leggja niður Skipaútgerð ríkisins. Þetta hefur auðvitað þýtt gríðarlegt viðbótarálag á vegakerfi landsins, gríðarlega viðbótarorkunotkun, eins og dæmin hér sýna um þá gríðarlegu aukningu á orkunotkun sem verður við að taka flutningaskip úr rekstri og flytja þá flutninga upp á vegina. Hvar ætti þetta heima, herra forseti, ef ekki í umfjöllun um samræmda samgönguáætlun? Þetta er nú akkúrat tóbakið sem maður hélt að ætti að skera með því að taka upp þau vinnubrögð. Ég man þá tíma að þetta kom til minna kasta sem samgönguráðherra á síðustu öld, herra forseti. Þá fylgdi ekki síst sú röksemdafærsla að með þessu fengist skilvirkt og skynsamlega útfært samþætt samgöngukerfi, það yrði þjóðhagslega hagkvæmt en einnig yrði hægt að ná fram pólitískum markmiðum á sviði byggðamála, umhverfismála og annars það væri auðveldara í höndum stjórnvalda ef þetta væri samræmt og samþætt. Ef við skoðum þróun samgangna hér út frá umhverfismálum og orkunotkun þá er það náttúrlega í eina átt. Reyndar má skjóta því að að hið sama gildir um hinn stóra jarðefnaeldsneytisnotandann í landinu sem er fiskiskipaflotinn. Þar er þróunin í átt að stórkostlega aukinni orkunotkun. Svo hefur verið undanfarin ár, með byggingu sífellt stærri skipa og jafnvel vélaskiptum í eldri skipum þar sem aflið er aukið alveg gríðarlega. Fyrir því geta verið rök í ákveðnum tilvikum en það er ekki umhverfisvæn þróun í flotanum að afli sé tekinn sífellt meir og meir í dregin veiðarfæri, að meira og meira af aflanum sé unnið úti á sjó og hann frystur úti á sjó með orku úr innfluttu jarðefnaeldsneyti í staðinn fyrir að ef vinnslan færi fram í landi væri notað rafmagn o.s.frv. Þetta vildi ég nefna, herra forseti, og bæta við það sem á undan er komið í umræðunni um þessi mál. Mér finnst að hæstv. samgrh. ætti að gera þinginu betri grein fyrir hinni almennu stöðu, og ég trúi að hæstv. ráðherra sé hér einhvers staðar í mýflugumynd. Alla vega þóttist ég sjá skuggann af hæstv. samgrh. einhvers staðar á göngum áðan. En mér fyndist að hann mætti heiðra samkunduna með viðveru sinni í salnum. Það er erfitt að slíta þetta úr samhengi við stöðu helstu þátta samgöngumála eins og þau standa og blasa við núna um þessar mundir. Hvernig er það, herra forseti, með stöðuna í vegamálunum þegar verið er að leggja hér drög að fyrstu samræmdu samgönguáætluninni? Jú, hún er þannig, ef minni mitt svíkur ekki, að samkvæmt gildandi fjárlögum er niðurskurður frá gildandi vegáætlun upp á eitthvað um 1,5 milljarða króna. Það var heldur bætt í hann við afgreiðslu fjárlaganna núna um áramótin. Hvar er þá hin endurskoðaða vegáætlun? Hvenær fáum við að sjá hana, herra forseti? Ætlar samgrh. ekki að a.m.k. að dreifa henni áður en þessu frv. til laga um samgönguáætlun verður lokið hér? Við höfum þó frv. að nýjum hafnarlögum. Það er ástæða til að minna á það líka sem þar á að gerast. Það er mikið áhyggjuefni, herra forseti, ef það verður að veruleika, fyrir utan þá einkavæðingarþráhyggju sem er í því frv., sem er náttúrlega bara sjúkdómur, ekkert annað en sjúkdómur sem hrjáir þá sem eru orðnir svo helfrosnir í einkavæðingarfarveginum að það er sama á hverju dynur og hvaða höfuðhögg þeir hafa fengið í hremmingum sínum í þeim efnum. Samt skal boðuð einkavæðing á öllum sviðum og nú eru það hafnirnar. Það sem verra er er að það á augljóslega nánast að hætta fjárfestingum í hafnaraðstöðu og hafnarmannvirkjum í landinu nema í nokkrum stærstu og ríkustu höfnunum. Þær verða ekki margar ef svo heldur sem horfir nema bara hér á Reykjavíkursvæðinu. Meira að segja þær hafnir sem höfðu umtalsverðar tekjur af vöruflutningum úti á landi áður, hafnir eins og á Akureyri, Ísafirði, Dalvík og víðar, tekjur þeirra fara nú hraðminnkandi af því flutningarnir eru að færast upp á land. Tökum Ísafjörð sem dæmi, þar sem menn fjárfestu í dýrum köntum og aðstöðu fyrir flutningaskip. Ég er nú hræddur um að notkunin á því sé ekki mikil og tekjurnar sem þar koma inn séu ekki miklar. Hið sama gildir um fleiri. Á Dalvík var umsvifamikil höfn við utanverðan Eyjafjörð um skeið. Þar hefur líka dregið mjög úr umsvifum. Þetta er angi af þeirri þróun, herra forseti, sem er í gangi og plaggið, orð á blaði, svokölluð samræmd samgönguáætlun sem tekst ekkert á við þetta, breytir auðvitað engu. Hún breytir engu, sé ekki vilji til að móta þarna einhverja stefnu eða takast á við þetta. Herra forseti. Væri ekki skynsamlegt að hæstv. samgrh. færi aðeins yfir það hvernig hann sér þessa hluti blasa við sér? Eigum við taka flugið aðeins? Eigum við að nefna flugið, herra forseti? Hvernig standa málin þar? Flugið hefur þó á köflum verið einar helstu almenningssamgöngurnar í landinu, helstu skipulögðu almenningssamgöngurnar í landinu sem a.m.k. í eina tíð teygðu sig til landsins alls, velflestra byggðarlaga fjær höfuðborgarsvæðinu. Heilir landshlutar hafa engar aðrar skipulagðar almenningssamgöngur. Það er fyrst og fremst héðan frá suðvesturhorninu sem áætlunarbílar ganga og hefur það þó allt heldur dregist saman á síðari árum. Hvernig er staðan í fluginu, herra forseti? Þar týnast staðirnir út hver á fætur öðrum. Ætli það eigi ekki að heita svo að eftir séu fjórir þar sem flugi er haldið uppi án opinbers styrks, fjórir eða fimm? Það er ekki mikið meira. Og horfurnar eru vægast sagt dökkar. Ef við förum yfir þessa stöðu, herra forseti, og meginsamgönguþættina þá er alveg tilefni til að ræða málin eins og þau blasa við okkur um þessar mundir. Herra forseti. Ég verð að segja að þó að ég sé velviljaður þessu máli og tel að engin efni séu til annars þá finnst mér svolítið snúið að afgreiðsla þess hér skuli vera í þessu dapurlega samhengi, þ.e. að kannski er heldur verra útlit og dekkri horfur hvað varðar þróun í samgöngumálum á öllum helstu sviðum nú en verið hefur um langt árabil. Það er niðurskurður í framkvæmdum til samgöngumála, mikill niðurskurður miðað við þá áætlun sem afgreidd var á sínum tíma og menn geta svo sem sagt að hafi verið sæmilega metnaðarfull. En það munar nú um minna en niðurskurð upp á 1,5 milljarða sem fyrir liggur. Síðan er okkur boðað, án þess að það sé útskýrt nánar, að vegna þess að einkavæðingin er öll farin í vaskinn og menn fá ekki inn tekjur af því að selja fjölskyldusilfrið, eins og Landssímann, þá verði dregið úr framkvæmdum. Það hefur verið boðað. Hvar eru þau áform? Hvenær fær þingið skýringar á því hvað þarna er í vændum? Ég held, herra forseti, að það þurfi nú að fara að banka aðeins í menn. Er ekki kominn rúmlega miður mars? Og eftir er svona rétt tæpur mánuður í reynd af starfstíma Alþingis vegna þess að það er páskahlé fram undan. Hvenær á að fara í gegn með þessa hluti og hvenær á að afgreiða þetta? Við gætum bætt einum meginþætti samgangnanna við. Ég hef gagnrýnt það, herra forseti, að bæði í tillögum starfshópsins um samgönguáætlun og hér, sér þess alls ekki stað að menn muni eftir fjórða meginsamgönguþættinum eða víddinni, þ.e. fjarskiptunum. Það tel ég mjög miður. Ég tel, herra forseti, að menn hefðu átt að hafa þau hérna með og að ástæða sé til þess að fara yfir það hvernig þau standa. Þar er nú heldur betur búin að vera upplausn mála. Hin mislukkaða og arfavitlausa tilraun til þess að einkavæða Landssímann hefur auðvitað sett þau mál öll í uppnám núna í um eins, tveggja, þriggja ára skeið og sér ekkert fyrir endann á því enn þá svo sem, því þetta fyrirtæki hefur í raun ekkert verið í aðstöðu til að móta áherslur sínar til framtíðar í trausti þess að það yrði til sem slíkt við óbreyttar aðstæður og ætti áfram að sinna sínum mikilvægu skyldum um að byggja upp fjarskiptakerfi fyrir alla landsmenn og tryggja góða þjónustu um allt land. Herra forseti. Auðvitað er það þannig þrátt fyrir allt blaðrið að engu öðru er til að dreifa þegar kemur út fyrir 101 en Landssímanum. Það er hann sem á og rekur grunnfjarskiptanetið og er með þetta á sínum herðum. Ég hef alltaf séð fyrir mér að inn í samræmda samgönguáætlun ættu fjarskiptin að koma því þau eru ekki síst mikilvæg. Þau eru ekki síst mikilvæg vídd í þessum samgöngumálum og eru það náttúrlega kannski í enn ríkari mæli í dag en þau voru áður. Aðrar samgöngur eru tengdar því hversu góð fjarskiptin eru. Það þarf ekki að senda bréf í pósti eða koma gögnum á milli með efnislegum hætti ef menn hafa aðgang að úrvals og bestu fáanlegum nútíma fjarskipta- og gagnaflutningamöguleikum. Því geta, ef maður má orða það svo, lakari samgöngur í efnislegum skilningi verið fremur ásættanlegar ef menn hafa þessa fjarskipta- og gagnaflutningamöguleika, ef menn geta stundað fjarnám, ef menn geta sinnt atvinnu sinni án þess að þurfa að ferðast sjálfir á milli o.s.frv. Þetta hangir saman, herra forseti, og ætti auðvitað að ræðast á þann hátt. Mér finnst að þarna hefði mátt takast betur til. Nú veit ég að vísu að tillögur hópsins eru ekki sjálfkrafa hið sama og sú till. til þál. um samræmda samgönguáætlun sem við væntanlega fáum inn í þingið í haust í síðasta lagi. Ég hef skilið það svo að það verði ekki á þessu þingi. Þess vegna er líka ástæða til að koma þessum sjónarmiðum á framfæri ef það mætti nú verða til þess að menn færu í þeirri vinnu sem fram undan er a.m.k. yfir þau sjónarmið sem hér hafa verið sett fram. Þó að þingtíðindin séu kannski ekki metsölubók svona í venjulegu árferði þá ætlast maður þó til þess að þeir sem vinna svona sérstaka vinnu kynni sér þau sjónarmið sem sett hafa verið fram í umræðum á hinu háa Alþingi þegar lagaramminn um þetta er festur niður. Herra forseti. Að lokum er eitt atriði sem ég ætla að gera sérstaklega að umtalsefni. Ég heyri og sé að það gleður menn alveg óskaplega hér í hliðarsölum án þess að þeir viti kannski hvað það er. En það er stjórnkerfið sem hér á að setja upp. Ég var mjög undrandi, herra forseti, þegar ég las 3. gr. frv. Ég var satt besta að segja alveg undrandi. Ég verð að leyfa mér, herra forseti, að minna aftur á að ég gerði góðlátlegar athugasemdir við að hæstv. samgrh. væri ekki hér í salnum og fylgdist með umræðunum þannig að við tækjum eftir því að hann væri hér. Það kann vel að vera að hann sitji einhvers staðar og hlusti í einangrun. En heldur vildum við nú hafa hæstv. ráðherra hérna með okkur. Ég undrast mjög að menn skuli, mér liggur við að segja, hafa fyrir því að setja á fót eitthvað sem þeir kalla samgönguráð skipað þremur yfirmönnum þriggja opinberra stofnana sem heyra beint undir samgrn. og fulltrúa samgrh. Ég leyfi mér nú bara að segja: Til hvers er það? Af hverju fundar bara ekki samgrh. með þessum mönnum einu sinni, tvisvar á ári, þó það væri fjórum sinnum, og sleppir því að láta það svo heita að til sé eitthvað sem heitir samgönguráð? Er það til þess að hægt sé að borga mönnum þóknun fyrir að sitja í samgönguráði? Er kannski í vændum einhver 300 þús. kr. þóknun fyrir það að einhver fái að heita formaður samgönguráðs? Þetta er skrípaleikur, herra forseti. Með fullri virðingu fyrir þessum ágætu sómamönnum sem, ef ég man rétt, eru allt saman vinir mínir, vegamálastjóri, siglingamálastjóri og flugmálastjóri, þá er það eins og hver annar brandari að raða þeim inn í eitthvað sem heitir ráð, plús fulltrúa samgrh. Af hverju er hann þá bara ekki sjálfur í því? Eða yrði það kannski aðstoðarmaður hans? Þetta er algjörlega hlægilegt, herra forseti. Ef eitthvað á að vera til sem heitir samgönguráð með lögbundið hlutverk þá verður auðvitað að vera einhver breidd í því. Það verður að færa eitthvað nýtt inn í málið. Það má færa rök fyrir því að það ættu einmitt ekki að vera þessir menn sem eru síðan með framkvæmdina á sínum herðum. Þeir mundu að sjálfsögðu vinna með samgönguráði, leggja því til upplýsingar, aðstoða það og framkvæma stefnuna. En að þeir skuli líka settir í ráð til að móta hana er eins og hver annar brandari. Herra forseti. Það er a.m.k. algjört lágmark að þetta ráð verði breikkað um fulltrúa sem bæru inn í vinnuna t.d. umhverfisviðhorf. Hvar eru þau? Hver þeirra á að sjá um þau? Þetta eru framkvæmdastjórar eða forstöðumenn framkvæmdastofnana, framkvæmda- og stjórnsýslustofnana undir ráðuneytinu. Hver þeirra á að taka þættina sem ekki eru sérstaklega merktir þarna á blaði með inn í vinnuna? Hver á að tryggja það? Hver á að tryggja hin félagslegu eða byggðalegu sjónarmið í þessari vinnu? Er það hlutverk flugmálastjóra? Nei, kannski vegamálastjóra. Hvað með siglingamálastjóra? Er ekki betra að hann geri það? Þetta er þannig, herra forseti, að það er eiginlega erfitt að taka þetta alvarlega. Ég verð að segja að mér finnst að sumu leyti að betra væri að sleppa þessu og segja bara: Þessir ágætu opinberu embættismenn og ráðuneytið eru bara með þetta. Það eru þá hreinar línur. Það er bara þeirra verkefni eins og í venjulegri pýramídalagaðri opinberri stjórnsýslu. Ef þarna kemur til einhver sjálfstæður millileggur, milliaðili, þá er enginn tilgangur með því, herra forseti, nema hann hafi í fyrsta lagi vel skilgreint og afmarkað hlutverk og í öðru lagi að hann beri eitthvað nýtt inn í vinnuna, breikki grundvöllinn og tryggi aðgang mismunandi sjónarmiða. Ég hefði vel getað séð fyrir mér, og ég hygg að það hafi verið sú tillaga sem var á blaði á vormánuðum 1991 þegar hugmyndir voru, mér vitanlega, fyrst settar fram um einmitt samgönguráð, að það yrði breiður vettvangur með aðild ekki bara ferðamálaaðila, umhverfisaðila og byggðatengdra aðila og fleiri slíkra, heldur líka t.d. rannsóknastofnana. Af hverju eru ekki fengnir þarna inn fulltrúar frá háskólum eða rannsóknastofnunum til að tryggja dýnamíska umfjöllun og áreiti þannig að þarna eigi sér stað einhver skoðanaskipti og að þarna sé gerjun og þarna sé pottur til þess að vinna úr framsækna stefnu. Þetta er eiginlega eins þrengslalegt, herra forseti, og nokkur möguleiki er á. Ég nefni svo líka þann möguleika að þarna væri þverpólitísk skipan í bland, e.t.v. við fagaðila. Það gæti verið hið besta mál. Þessi vettvangur gjörbreytir um eðli og inntak ef þarna bætast við t.d. fulltrúar þingflokka og fleiri aðilar. Ég sé ekkert að því að svona stefnumótandi og leiðbeinandi ráð sem á samkvæmt orðanna hljóðan að hafa yfirumsjón með gerð samgönguáætlunar sé þannig skipað. Það er ekkert að því. Herra forseti. Þó maður sé að verða eins og rödd hrópandans í eyðimörkinni af því þeir siðir eru meira og minna aflagðir þá minni ég á og vil halda til haga að það var nú lengi aðalsmerki allrar vinnu í sambandi við áætlanagerð á sviði samgöngumála að hún var mótuð og undirbúin af þverpólitískt skipuðum nefndum. Þannig var það t.d. með allar fyrstu langtímaáætlanirnar í vegagerð. Engum datt annað í hug í byrjun en að vinna þær þannig að reynt væri að skapa um þær sem mesta þverpólitíska samstöðu. Af hverju, herra forseti? Það var af því menn voru ekki blindaðir af þeim valdhroka eilífðarinnar sem menn virðast vera haldnir af í dag, þ.e. að halda að þeir verði endalaust við völd og þurfi aldrei að hlusta á nein önnur sjónarmið. Menn sögðu sem svo: Ef við ætlum að leggja hérna grunn að myndarlegri 12 ára langtímaáætlun í vegagerð, viljum að hún sé vel akkeruð og hafi sem breiðastan stuðning þannig að ekki skipti máli í sjálfu sér hvernig ríkisstjórnir koma og fara á komandi árum á þessum áætlunartíma, þá verður að mega ætla að á bak við vinnuna sé öflugur og breiður pólitískur stuðningur. Þannig var þetta hugsað og þetta var að mínu mati mjög skynsamlegt vegna þess að þetta dró úr líkunum á því að þegar nýir menn kæmu að verkunum hentu þeir öllu sem fyrir væri. En á því hefur farið að bera í æ meiri mæli á síðari árum, herra forseti, að menn umgangist þessa hluti þannig, eins og þeim komi ekki við hvað stjórnvöld hafa áður ákveðið, sú stefna sem áður hefur verið lögð o.s.frv. Það er ekki góð stjórnsýsla. Það skapar ekki festu og það skapar ekki tiltrú manna á að áætlanagerð sé einhvers virði og haldi. Ég veit að það gildir fyrir alla aðila, það gildir fyrir íbúa byggðanna, það gildir fyrir framkvæmdaaðila eins og verktaka og það gildir auðvitað fyrir þá embættismenn sem eru að vinna að þessu að æskilegt er að langtímaáætlanir standist, að unnið sé eftir þeim og að eitthvert mark sé á þeim takandi. Besta aðferðin til að tryggja að svo sé er að skapa pólitíska samstöðu á bak við það. Þess vegna er þetta óskynsamlegt herra forseti. Þess vegna er vitlaust að búa til samgönguráð með einum pólitískum fulltrúa frá einum ráðherra og þremur embættismönnum. Það er næstum að segja hallærisleg lending. Ég get eiginlega ekki kallað það annað. Ég held að það sé afturför, veruleg afturför frá þeim vinnubrögðum sem hér voru áður ástunduð. Ég varð því fyrir vonbrigðum, herra forseti, þegar ég sá þessa 3. gr. frv. og ég verð að segja að ég varð fyrir enn meiri vonbrigðum þegar ég sá hana koma óbreytta út úr nefndinni og hingað til 2. umr. Ég áskil mér allan rétt til að halda áfram að berjast fyrir breytingum á a.m.k. þessum þætti málsins. Ég óska eftir því að hv. samgn. taki málið aftur til sín milli 2. og 3. umr. og fari yfir þessi sjónarmið sem hér hafa verið fram sett, og ef ekki mun ég a.m.k. sjá til þess að breytingartillaga við þetta og jafnvel varabreytingartillaga verði flutt við 3. umr. Annaðhvort verði samsetningu samgönguráðsins breytt, það breikkað og jafnvel gerð blanda af þverpólitískum fulltrúum og fagaðilum, eða þá til vara að það verði slegið af. Ég held að það sé verra en ekki neitt að fara út í þetta svona, þetta verði hallærislegur vettvangur sem að lokum þjóni litlum sem engum tilgangi öðrum en þeim að hægt verði að greiða einum fjórum einstaklingum myndarlega þóknun fyrir að sitja í ráðum. Væri nógu gaman að sjá hvernig hún yrði þótt vonandi komi aldrei til þess. Herra forseti. Þessum sjónarmiðum vildi ég koma á framfæri á þessu stigi umræðunnar. Í sjálfu sér er margt fleira sem gefur tilefni til að ræða þetta ítarlegar. Ég minni að lokum aftur á að mér finnst að þessu máli fylgi ekki af hálfu samgrh. sú undirbygging og sá málflutningur og þátttaka hér í umræðum sem æskilegt væri, t.d. með því að gefa almennara yfirlit yfir stöðu mála og upplýsa þingið um það hvar einstakir þættir eru á vegi staddir eins og endurskoðun vegáætlunar og annað slíkt.

Virðulegi forseti. Já, staða samgöngumála í landinu og samgönguáætlun eru áhugaverðir þættir sem útheimta yfirgripsmikla skoðun þingmanna og ég get að því leyti tekið undir orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar sem saknar hæstv. samgrh. úr salnum, og reyndar væri ágætt að geta átt skoðanaskipti við hv. þm. Guðmund Hallvarðsson, formann samgn.

Formaður samgn. er í veikindafríi í dag og hæstv. samgrh. er í húsinu.

Þá treystum við því í það minnsta, hæstv. forseti, að hæstv. ráðherra sé að leggja eyru við og komi til umræðunnar þegar líður á hana. Ég verð að segja að ég lýsti ánægju minni með megintilgang þessa frv. við 1. umr. málsins þótt ég hefði uppi nokkuð mörg gagnrýnisatriði, og ég get þar af leiðandi tekið undir vonbrigði þeirra þingmanna sem hér hafa tjáð sig, vonbrigði með nál. meiri hlutans. Ég hefði satt að segja talið alveg eðlilegt að meiri hlutinn tæki inn í nál. sitt meira af þeim ábendingum sem komu fram í talsvert langri og öflugri umræðu við 1. umr. málsins. Með þessu frv. er lagt til að algjörlega nýr og breyttur lagarammi um gerð samgönguáætlana verði samþykktur. Í 2. gr. frv. er mælt fyrir um tvenns konar áætlanir, annars vegar fjögurra ára áætlanir og hins vegar 12 ára áætlun. Ég verð að segja, herra forseti, að eftir því sem ég skoða málið betur sé ég hvað þessi 2. gr. er ótrúlega klúðursleg og í sjálfu sér undarlegt að samgöngunefnd skyldi ekki hafa gert tillögu um orðalagsbreytingar þar því þar er grautað saman, að því er manni finnst, fjögurra ára áætluninni sem á að endurskoða á tveggja ára fresti og 12 ára áætluninni sem endurskoða á á fjögurra ára fresti. Ég verð því að segja að verklag það sem lýst er í 2. gr. frv. er afar óljóst að mínu mati, herra forseti, og hefði sannarlega verið þörf á að skýra það betur þannig að segja megi að greinin sé gegnsæ og fólk átti sig á því við hvað er átt. Í annan stað vil ég gagnrýna að á þessu mikla vægi fjáröflunar og útgjalda og hinna hagrænu þátta hefur ekki orðið nein breyting í meðförum nefndarinnar. Mér finnst algerlega sjálfsagt að ef við ætlum að hafa hina hagrænu þætti hér í þessum lagatexta á annað borð ættum við sömuleiðis að hafa aðra mikilvæga þætti með sem ber að hafa í huga við gerð samgönguáætlunar. Þá á ég að sjálfsögðu við umhverfisþættina og félagslegu þættina sem lúta t.d. að fjölskyldustefnu og stefnu um sjálfbærar samgöngur sem rædd hefur verið hér og ég nefndi í máli mínu við 1. umr. Þá fjallaði ég á ítarlegan hátt um gönguleiðir og reiðstíga og það í hvaða formi hvatning frá stjórnvöldum gæti orðið til þjóðarinnar um að nýta sér þær samgöngur sem ekki krefja okkur um brennslu jarðefnaeldsneytis. Sömuleiðis, herra forseti, má gagnrýna það að fjarskiptin skuli í raun og veru hvergi koma við sögu. Eðli máls samkvæmt og í ýmsum textum sem hæstv. ríkisstjórn hefur látið frá sér fara má ætla að fjarskiptamál og gagnaflutningamál séu skilgreind sem hluti af samgöngukerfum okkar enda eru þau vistuð hjá hæstv. samgrh. Það má gagnrýna að ekki skuli vera gerð nein grein fyrir þeim þáttum í þessu nál. frá meiri hluta samgn. Í frv. kemur í ljós og hefur verið fjallað um það hér, herra forseti, að þessi 12 ára samgönguáætlun eigi að vera mun víðtækari en fyrri áætlanir á sviði samgöngumála. Þar af leiðandi hefði manni fundist eðlilegt að orðalagið í lagatextanum hefði gefið það betur til kynna en raun ber vitni. Og þó að það segi í nál. meiri hlutans að ætlunin sé að hún taki jafnframt til öryggismála, umhverfismála, almenningssamgangna og fjármögnunar samgöngukerfisins hefði mér fundist eðlilegt að nefndin legði til að þessum málaflokkum yrði gert það hátt undir höfði að þeir fengju að fljóta með inn í lagatextann. Þá vil ég gera, herra forseti, að umræðuefni hugmyndir frv. um samgönguráð og samgönguþing. Nú er ekki langt síðan, herra forseti, að gerðar voru breytingar á lögum um náttúruvernd. Eins og hv. þm. muna var náttúruverndarráð lagt niður, fagskipað ráð sem var ætlað að vera umhvrh. til faglegrar leiðsagnar í málefnum náttúruverndar. Hæstv. umhvrh. hafði fyrir því rök að þetta ráð, náttúruverndarráð og náttúruverndarþing nýttist ekki sem skyldi og hún vildi koma hinni faglegu ráðleggingu í annað form. Þar með var lögfest ákvæði í náttúruverndarlögin um umhverfisþing. Til að rifja upp fyrir hv. þingmönnum hvernig umhverfisþingi var gert að vinna taldi umhvn. það eiga að geta verið í sínum verkahring að setja umhverfisþingi ákveðnar starfsreglur, ákveðið form til að það væri alveg ljóst hvernig umhverfisþing nýttist sem leiðsögn fyrir stjórnvöld í málefnum umhverfisins og náttúruverndarinnar. Á þessi sjónarmið umhvn. var fallist í þingsal þannig að umhvn. lítur á það sem verkefni sitt, og á eftir að taka á því áður en þetta þing er úti, að setja umhverfisþingi reglur og starfsramma til að þingið nýtist til hins ýtrasta. Hér sýnist mér, herra forseti, að við föllum í þá gryfju að setja fyrirmæli í lög um samgönguþing sem eigi að halda minnst einu sinni við gerð nýrrar samgönguáætlunar sem er þá trúlega minnst einu sinni á 12 ára fresti. Ég spyr mig, herra forseti: Er það nægilega oft? Þessu þingi er ætlað að veita ráðgjöf og leiðbeiningar við gerð samgönguáætlunarinnar, þeirrar stóru eftir því sem maður les í þennan texta, hinnar 12 ára áætlunar, og að til þessa samgönguþings skuli boðið öllum helstu hagsmunaaðilum samgöngumála. algerlega án þess að nokkuð nánar sé skilgreint hverjir þessir helstu hagsmunaaðilar samgöngumála séu. Nú hefði alveg verið eðlilegt í ljósi þess sem rætt var um umhverfisþing að samgn. hefði tekið þetta mál til sérstakrar skoðunar og ákveðið fyrir sig hvernig hún mundi vilja sjá væntanleg samgönguþing. Hún hefði þá líka getað tekið það á sig að gera einhvers konar regluramma samgönguþingsins til að tryggja að hagsmunaaðilar, t.d. fjölskyldnanna í landinu, félagasamtaka og annarra þeirra sem láta sig málefni samgangna í landinu skipta, ættu þarna öfluga aðild og aðkomu. Það er algerlega óásættanlegt, herra forseti, að hér séum við að setja lög um eitthvert samgönguþing og við vitum ekkert hver starfsrammi þess verður eða hvernig því verður gert kleift að starfa eða ná til þeirra hagsmunaaðila sem vilja tjá sig um málin. Í þessu sambandi, herra forseti, langar mig til að vitna í umsögn Náttúruverndar ríkisins um frv. þetta sem birt er í fylgiskjali með nál. minni hluta samgn. á þskj. 967, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Náttúruvernd ríkisins telur rétt að skilgreina betur hvað átt er við með hagsmunaaðilum í þessu sambandi. Rétt er að benda á að Náttúruvernd ríkisins er leyfisveitandi fyrir framkvæmdum á friðlýstum svæðum og umsagnaraðili um framkvæmdir sem spillt geta svæðum á náttúruminjaskrá. Telur stofnunin því eðlilegt að við gerð samgönguáætlunar verði haft samráð við stofnunina ef fyrirhugaðar eru framkvæmdir sem varða slík svæði.`` Herra forseti. Það er í sjálfu sér gagnrýnivert að í frv. til laga um samgönguáætlun skuli Náttúruverndar ríkisins í engu getið. Ég held að umsögnin frá Náttúruverndinni styðji þau sjónarmið sem ég hef nú reifað varðandi samgönguþing. Síðan má taka undir orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um samgönguráðið sem gerð er grein fyrir í 3. gr. og hv. þm. kallaði brandara. Það er í sjálfu sér alveg eðlilegt að við krefjumst svara frá hæstv. samgrh. um hvað hann sér hér fyrir sér. Er hann að búa til þetta ráð með þessum þremur embættismönnum sem hér er getið? Sér hann það fyrir sér sem stjórnskipað ráð með þóknun á borð við þá þóknun sem Landssíminn hefur ákveðið fyrir sína stjórnarmenn eða erum við að tala um ráð sem er á svipuðum launum og bankaráðin hafa? Erum við kannski að tala um sjálfsagða embættisskyldu manna sem þegar hafa með höndum þessi málefni, að fylgjast með samgöngumálum og koma að stefnumótuninni eftir því sem samgrh. ákveður? Ég tel í hæsta máta eðlilegt að við fáum við þessa 2. umr. svör við þessum spurningum okkar. Af því að ég, herra forseti, gerði hér að umtalsefni umsögn Náttúruverndar ríkisins um frv. þetta er tilefni til að geta þess að hún vekur athygli á því að margir ferðamannavegir liggja um friðlýst svæði og það er algerlega nauðsynlegt að við uppbyggingu vega á þessum svæðum sé tekið mið af gildandi friðlýsingum, og það hlýtur að liggja í hlutarins eðli þótt það sé hvergi sagt að slíkt verði gert. Enn einu sinni er bent á það hversu rýr þessi lagatexti er og í raun og veru greinargerðin með honum líka, að þessa þáttar skuli hvergi getið. Það er algerlega nauðsynlegt, herra forseti, að tillit sé tekið til framkvæmda á svæðum á náttúruminjaskrá við gerð samgönguáætlunar og algerlega nauðsynlegt að Náttúruvernd ríkisins sé hinn opinberi leiðsagnaraðili í þeim efnum.

Forseti spyr hvort hv. þingmaður muni ljúka ræðu sinni á næstu mínútum eða hvort hún vilji fresta flutningi hennar meðan fram fer umræða utan dagskrár.

Já, ég held, herra forseti, að ég þiggi að fá að fresta seinni hluta ræðu minnar þar til eftir utandagskrárumræðu þá sem hér fer fram.

Herra forseti. Á undanförnum mánuðum hafa forustuaðilar í þjóðfélaginu leitað leiða til að draga úr verðhækkunum og hægja á eða bæla niður verðbólguna án þess að þjónusta skerðist. Mikið er í húfi. Verðbólgan eykur greiðslubyrði heimilanna og skerðir kaupmátt. Vísitala neysluverðs hefur rokið upp á síðustu mánuðum og er nú tæp 222 stig, en fari hún yfir 222,5 stig 1. maí, lenda kjarasamningar í uppnámi. Forustumenn launþegasamtaka hafa gengið á fundi ríkisstjórnar, sveitarfélaga og stærstu fyrirtækja landsins og hvatt til verðlækkana á vörum og þjónustu. Allir hafa lofað að gera sitt til að berja verðbólguna niður. Það kom því allri þjóðinni fullkomlega í opna skjöldu þegar samgrh. ákvað á aðalfundi Landssímans nýverið að ekki aðeins yrði allri stjórninni skipt út, heldur einnig að tvöfalda laun stjórnarmanna. Óbreyttir stjórnarmenn sem höfðu áður 65.000 kr. á mánuði, fá nú 150.000 kr. á mánuði, eða 1,8 milljónir á ári. Stjórnarformaðurinn sem hafði áður 150.000 kr. á mánuði, fær nú 300.000 kr. á mánuði, eða 3,6 millj. kr. á ári. Herra forseti. Samgrh. segir í viðtali við fréttamiðla að nauðsynlegt hafi verið að gera meiri kröfur til hvers og eins stjórnarmanns og þess vegna séu launin hækkuð. Er hann þar með að slá föstu að fyrrverandi stjórn Landssímans hafi staðið sig svo illa vegna þess að launin voru svo lág? Í henni sátu m.a. tveir þingmenn Framsfl. og var það vegna launanna sem þeir stóðu sig svona illa? Er Framsfl. þá sammála þeirri túlkun sem lesa má út úr orðum hæstv. samgrh.? Í Kastljóssþætti 26. febrúar sl. sagði hæstv. forsrh.: ,,Mér finnst reyndar sjálfum að 180.000 í stjórnarformannslaun séu ágæt laun fyrir slíka starfsemi.`` Og í útvarpsviðtali 12. mars finnst hæstv. forsrh. þessi nýju stjórnarlaun engin ofrausn og fullyrðir að flestir séu sammála um að stjórnarlaun hafi verið of lítil hér og allt í einu er það engin ofrausn að greiða stjórnarformanni 300.000 kr. í laun á mánuði í aukaþóknun plús sitt fulla starf. Hv. þm. Pétur H. Blöndal greiddi atkvæði með hækkun á launum stjórnarmanna Landssímans og segir í blaðaviðtali að það sé mjög mikilvægt að manna vel stjórnir fyrirtækja og bjóða góð laun svo hæft fólk fáist til þeirra starfa. Já, var þetta vandi fyrrverandi stjórnar Landssímans? Hv. þingflokksformaður Framsfl. finnst þetta samt allt of mikil hækkun og það sem áður var greitt sé kappnóg: ,,Þetta er langt umfram það sem gengur og gerist fyrir stjórnarsetu í öðrum stofnunum hjá ríkinu eða sambærilegum fyrirtækjum``, segir hv. þingflokksformaður Framsfl. Virðulegi forseti. Ég tel að þessi ákvörðun sem hæstv. samgrh. tók á aðalfundi Landssímans um meira en 100% hækkun á launum til stjórnarmanna Símans sé á vissan hátt stefnumarkandi og sterk skilaboð til þjóðfélagsins. Þess vegna er ekki úr vegi að spyrja hæstv. ráðherra: Var haft fullt samráð innan ríkisstjórnarinnar og stóð ríkisstjórnarsamþykkt að baki þeirri ákvörðun samgrh. um ríflega tvöföldun á launum til einstakra stjórnarmanna Landssímans? Í öðru lagi. Er þessi hækkun á launum stjórnarmanna Landssímans liður í stefnumótun ríkisstjórnarinnar um þóknanir af þessu tagi? Í þriðja lagi. Hver er rökstuðningur ráðherrans fyrir þessari miklu hækkun á launum stjórnarmanna Landssímans? Í fjórða lagi. Er þess að vænta að laun eða þóknanir til annarra sem sitja og starfa í nefndum eða stjórnum á vegum samgrn. eða á vegum ríkisins muni hækka samsvarandi? Hvað með Íslandspóst? Honum gengur ekki nógu vel. Þarf ekki að hækka launin þar? Hvað með Rarik? Þar er allt í steik samkvæmt orðum hæstv. iðnrh. og þarf að breyta því í hlutafélag. Þarf ekki að hækka launin þar? Hver er stefna ríkisstjórnarinnar varðandi stjórnarlaun á hennar vegum? Í síðasta lagi hefur þessi hækkun verið harðlega gagnrýnd af verkalýðshreyfingunni sem er að berjast fyrir 2--5% hækkunum, en horfir svo upp á tvöföldun á einum degi. Hvað ætlar ríkisstjórnin að segja við elli- og örorkulífeyrisþega sem eru með um 80.000 kr. á mánuði fyrir skatta? Hver telur hæstv. ráðherra að verði líkleg áhrif þessarar ákvörðunar um laun stjórnarmanna Landssímans á launa- og verðlagsþróun í landinu? Menn eru að berjast hér gegn verðbólgu og gegn rýrnun kaupmáttar og er þegar farið að beita hörðu í samfélaginu þvert á það sem hæstv. samgrh. er að gera í ákvörðunum á stjórnarlaunum. Ég held að þjóðin öll krefjist svars.

Herra forseti. Það verður að teljast harla óvenjulegt að ræða á Alþingi utan dagskrár þar sem yfirleitt er nú fjallað um mjög brýn og aðkallandi vandamál í samfélaginu, laun stjórnarmanna í hlutafélagi, í þessu tilviki hlutafélaginu Landssími Íslands hf. Það er athyglisvert að meira að segja, ef hv. þm. Vinstri grænna vilja leyfa mér að tala, er sérstaklega tekið fram af hálfu málshefjanda hvernig einstakir hluthafar greiddu atkvæði. Umræðan er náttúrlega alveg ótrúleg og afar sérstök. Ákvörðun um laun stjórnar Símans var tekin með tilliti til þess hvernig stærsti hluthafinn var að velja fulltrúa sína í stjórnina og um skipan stjórnarinnar var að sjálfsögðu haft samráð eins og eðlilegt er. Ég vil sérstaklega undirstrika í umræðunni í dag að það hefur verið lenska hér á landi að gera lítið úr setu í stjórnum og ráðum, sérstaklega sem stjórnmálamenn skipa. Sumir hafa jafnvel litið svo á að um væri að ræða bitlinga. Tímabært er að mínu mati að breyta þeim hugsunarhætti og mér fannst örla á þessum hugsunarhætti hjá hv. málshefjanda og hann reyndi að ala á honum að mér fannst. Seta í stjórnum er og hefur verið afar mikilvægt starf og rík ábyrgð hvílir á þeim sem taka sæti í stjórnum hlutafélaga. Ákvörðun um skipan stjórnar Símans að þessu sinni var ákvörðun um breytingar á stjórninni og breytingar á verklagi hennar í samræmi við þau verkefni sem við henni blasa. Verkefni stjórnar Símans eru mjög vandasöm vegna þeirrar stöðu sem Síminn er í sem markaðsráðandi fyrirtæki sem á að einkavæða. Við val á stjórn var leitast við að kalla til einstaklinga með víðtæka og öfluga reynslu og þekkingu úr atvinnulífinu. Stjórn Símans hefur það verkefni að sjá svo um að fyrirtækið uppfylli þær kröfur sem gerðar eru til Símans í starfsleyfi hans sem markaðsráðandi fyrirtækis sem veiti þjónustu um allt land. Jafnframt er það mikilvægt verkefni stjórnarinnar að tryggja verðgildi fyrirtækisins og að það fari vaxandi og hann verði áfram undirbúinn undir breytt eignarhald. Um leið og ákvörðun var tekin um að fækka í stjórninni taldi ég eðlilegt að breyta launagreiðslum. Jafnframt er gert ráð fyrir aukinni vinnu stjórnarmanna við að efla ímynd fyrirtækisins og þar með var nauðsynlegt að gera ráð fyrir hærri greiðslu til allra sem sitja í stjórninni. Fyrir þá vinnu er greidd fyrirframákveðin upphæð, upphæð sem ákveðin var á aðalfundi, í stað þess að velja þá leið sem valin var gagnvart fyrri stjórn, að formaður fengi aukaþóknun vegna sérstakra verkefna. Þrátt fyrir hækkun stjórnarlauna er alveg ljóst að heildargreiðslur til stjórnar munu verða lægri en sú heildargreiðsla sem var innt af hendi samtals fyrir stjórnarlaun og þóknun vegna sérstakra verkefna stjórnarformanns. Ég tel miðað við reynslu betra að fara þá leið sem valin var og að stjórnin viti að ekki verði um frekari greiðslur að ræða þrátt fyrri óvænt verkefni. Rétt er að minna á að ákvörðun um laun stjórnar er tekin á aðalfundi og gildir til næsta aðalfundar. Stjórnarmenn hafa enga tryggingu fyrir því að sitja áfram í stjórn þrátt fyrir það að þeir hafi eytt miklum tíma og mikilli orku í að kynna sér fyrirtækið og alla starfsemi þess. Síminn er stórt fyrirtæki og mikilvægt að stjórnin sé öflug, taki hlutverk sitt alvarlega og finni til þeirrar miklu ábyrgðar sem stjórnarsetu fylgir. Ég vil árétta að þess er ekki að vænta að laun eða þóknanir til annarra sem sitja eða starfa í nefndum á vegum samgrn. muni hækka. Verkefni stjórnar Símans eru óvenjuleg og ekki sambærileg um þessar mundir við verkefni annarra stjórna eða nefnda á vegum ráðuneytisins. Herra forseti. Ég er mjög ánægður með hversu góðar viðtökur val í stjórn Símans hefur fengið. Ég er sannfærður um að það ágæta fólk mun leggja sig fram og nýta reynslu sína og þekkingu í þágu Símans. Það er aðalatriði málsins.

Virðulegi forseti. Ég hafði vonast eftir því hér í umræðunni að hæstv. samgrh. mundi koma með þau rök sem gerðu það að verkum að maður skildi betur þær hækkanir sem átt hafa sér stað. Rök hæstv. ráðherra voru þessi: Verkefni nýrrar stjórnar eru þess eðlis að þau þurfa að skapa fyrirtækinu nýja ímynd. Ég spyr: Hver er það sem hefur brotið niður þá ímynd? Með öðrum orðum, það sem hæstv. ráðherra er að segja, eins og ég skil það, er að afglöp hæstv. ríkisstjórnar eru þess eðlis að ráða þarf í stjórnina algerlega nýtt fólk í því skyni að bjarga því sem bjargað verður. Þetta, virðulegi forseti, eru vitaskuld ekki nokkur einustu rök. Og það eru heldur ekki rök, þó ég geti tekið undir það að vel hafi tekist til að manna þessa stjórn, þá eru það engin rök sem hæstv. ráðherra færði fram að nú sé stjórnin svo vel mönnuð. Ef við tökum önnur dæmi sem við höfum. Við erum með Íslandspóst sem dæmi. Þar eru stjórnarmenn með 50.000, heyra undir sama hæstv. ráðherra. Erum við þá að tala um að þar sé svo illa mönnuð stjórn? Eða hvers konar röksemdafærsla er þetta? Við höfum verið að takast á við það núna að reyna að halda verðlagi í skefjum. Er einhver sérstök launastefna í samgrn.? Eða á þetta við alla ríkisstjórnina eins og hún leggur sig? Virðulegi forseti. Það sem hér hefur verið dregið fram er aðeins eitt og það er að myndast hefur gjá milli ríkisstjórnarinnar og almennings í landinu. Menn hafa tvöfaldað laun í stærsta ríkisfyrirtækinu í landinu án þess að geta fært fyrir því nokkur önnur rök en þau að hæstv. samgrh. með aðgerðum sínum hafi skaðað svo ímynd fyrirtækisins að það verði tvöfalt álag á þá stjórn sem tekur við.

Herra forseti. Mér finnst ekki hafa verið gefnar trúverðugar skýringar af hálfu hæstv. samgrh. í þessu máli. Ef ég tók rétt eftir, herra forseti, þá sagði hæstv. samgrh. að stjórnarlaunin hefðu verið ákveðin út frá þeim verkum og kostnaði sem greiddur hefði verið til síðustu stjórnar. Og það væri betra fyrirkomulag að ákvarða launin í einu lagi, enda kæmi þá ekki til annarra kostnaðargreiðslna eða neinnar verktöku, en tekið hefði verið tillit til fyrri kostnaðargreiðslna fyrrum stjórnarmanna. Svakalega væri það nú fínt ef þeir á vinnumarkaðnum, hinir almennu verkamenn, gætu bara fengið einhverja í lið með sér til að skrifa kostnaðarreikninga og síðan mundu þeir sem við þá mundu semja ákveða að taka mið af þeim kostnaðarreikningum við að hækka laun þeirra og menn sætu bara uppi með það að þannig tvöfölduðust launin og að því mundu menn búa um nokkra framtíð. Ég hlýt að ítreka þá spurningu til hæstv. samgrh. hvort það sem hér var gert og hann framkvæmdi hafi verið með fullu samþykki og umboði forsrh. ríkisstjórnarinnar því við erum hér að framkvæma stefnumarkandi ákvarðnir í launamálum. Hún eru vissulega ágætlega mönnuð þessi stjórn, en ég hygg að finna megi margar stjórnir bæði á vegum ríkisins og annarra sem eru ágætlega mannaðar og telja sig ekki eiga að vera lakar settar í launum.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra hóf mál sitt á því að segja að það væri óvenjulegt að vera að ræða á Alþingi um laun stjórnar í hlutafélagi. Það lá í orðunum að þinginu kæmi þetta nú ekki mikið við. Þetta er andinn. Þetta er hugarfarið sem hefur einkennt þetta frá byrjun, að um leið og búið sé að háeffa fyrirtækin þá bara eigi menn þau bara sjálfir og geri það sem þeim sýnist. Og þeir hafa svo sannarlega gert það sem þeim sýnist í Landssímanum, herrarnir, síðan þeir háeffuðu hann. Herra forseti. Þetta er eins og þyrnikóróna ofan á þetta hroðalega smíðisverk, þetta síðasta afrek að tvöfalda laun stjórnar Landssímans og setja stjórnarformanninn, þá mætu manneskju, á nokkurn veginn þingfararkaup fyrir að sinna því í hjáverkum að stjórna þessu fyrirtæki. Öryrkjar og aldraðir sem búa einir í þessu landi og hafa ekki aðrar tekjur er ætlað að draga fram lífið af 75--80 þús. kr. á mánuði og af því borga þeir skatta. Fjórföld slík laun fær stjórnarformaðurinn fyrir að gera þetta viðvik í hjáverkum. Þetta sýnir hugarfar, viðhorf til lífskjara og launamunar í þessu landi sem ég hvet þjóðina til að taka eftir. Það verður að spyrja að því, herra forseti, og fá svör, ekki undanbrögð: Verða laun annarra stjórna, nefnda og ráða endurskoðuð með sama hætti? Var þetta gert með samþykki forsrh. sem taldi fyrir nokkrum vikum að þær 150--180 þús. kr. sem þá voru greiddar væru rífleg þóknun til stjórnarformannsins? Svo sagði ráðherra að verkefni stjórnarinnar væru svo vandasöm og að einkavæða ætti fyrirtækið. Ég heyrði formann stjórnarinnar, hinn nýskipaða, segja: ,,Það er okkur óviðkomandi. Það eru aðrir sem gera það.`` Þarna er einhver misskilningur á ferðinni. En kostulegastur var nú rökstuðningur ráðherrans um að kostnaðurinn mundi lækka vegna þess að góðráðin hans Friðriks hefðu verið svo dýr. Er hér búið að finna upp einhvers konar nýja öfuga eftirmannareglu?

Herra forseti. Landssími Íslands hefur staðið í miðpunkti hatrammrar umræðu um hlutafjárvæðingu, misheppnaða einkavæðingu, einokunartilburði, yfirgnæfandi markaðsstöðu og hraðar breytingar í fjarskiptum. Fyrirtækið á viðskipti við nánast alla landsmenn og þjónusta þess skiptir miklu máli. Starfsmenn eru yfir 1.300. Hér á hinu háa Alþingi eru aftur og aftur umræður um þetta fyrirtæki. Þessi umræða öll hefur virkað illa á starfsfólk Landssímans sem hefur þurft að axla miklar breytingar á starfsumhverfi sínu og hefur á sama tíma skilað frábærum árangri við rekstur fyrirtækisins. Virðist sem ákveðinn trúnaðarbrestur sé á milli starfsmanna annars vegar og yfirstjórnar hins vegar. Þessi umræða hefur líka virkað illa á viðskiptamenn Landssímans, veikt stöðu hans á markaði og rýrt verðgildi hans. Hafa fá önnur fyrirtæki lent í öðrum eins hremmingum. Herra forseti. Hlutverk stjórnar fyrirtækisins er að setja forstjóra og starfsfólki markmið til að keppa að. Vegna þeirra hremminga sem ég lýsti áðan taldi ég mjög mikilvægt að fá í stjórn Landssímans besta og hæfasta fólk sem völ er á, fólk með reynslu og þekkingu á rekstri stórfyrirtækis, reynslu í erlendum samskiptum, fólk sem hefur reynslu af að virkja starfsfólk og koma upp góðum starfsanda. Til þess að hæfasta fólkið fáist þarf að greiða vel fyrir störfin. Fólk sem hefur komið sér vel fyrir þarf sérstaka umbun til að taka þátt í þessu erfiða verkefni við þessar erfiðu aðstæður og fórna til þess frítíma sínum og orku. Þau laun sem þetta fjaðrafok hefur orðið um voru alls 4,3 millj. í fyrra til sjö stjórnarmanna en verða 10,8 millj. til fimm stjórnarmanna. Þetta er hækkun upp á 3,5 millj. ef tekið er tillit til þess að launin hefðu eðlilega átt að hækka um 10%. Miðað við umsetningu og verðmæti þessa fyrirtækis --- það er metið á 40 milljarða --- þá er engin spurning að það er til þess fórnandi að borga 3,5 millj. Ég sem hluthafi þurfti ekki að hugsa mig um andartak til að taka þátt í því að greiða atkvæði með þessu. Ég hef mikla trú og vaxandi á fyrirtækinu og starfsmönnum þess.

Herra forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal benti á að mikilvægt hefði verið að fá besta og hæfasta fólkið í stjórn Landssímans. Við skulum vona að það hafi tekist. Hins vegar blasir við að sá rökstuðningur sem hv. þm. hefur notað, þ.e. að það hafi þurft að hækka launin til þess að ná í þetta fólk, stenst ekki af þeirri einföldu ástæðu að hæstv. samgrh. sagði, þvert á það sem hv. þm. sagði, að nú væri verið að lækka greiðslur til stjórnarinnar. Ef við notum áfram rökstuðning hv. þm. þá hlýtur það að vera þannig að nú hafi afar óhönduglega til tekist og við náð þar af leiðandi í vanhæfara fólk en var þar áður, því nú er verið að lækka launin til stjórnarinnar samkvæmt orðum hæstv. ráðherra, eða hvað? Það er vissulega verið að hækka laun til almennra stjórnarmanna um 130%. En ef við skoðum hins vegar laun stjórnarformanns þá er verið að lækka þau um ansi mikið vegna þess að samkvæmt heimildum virðist fyrrverandi stjórnarformaður hafa verið með 600--700 þús. kr. á mánuði í laun en núverandi stjórnarformaður á að fá 300 þús. Hvar er nú rökstuðningurinn um besta og hæfasta fólkið og þar með hærri laun? Þetta passar engan veginn saman. Er nema von að þjóðin skilji hvorki upp né niður í þessu máli? Hvernig stendur á því að svona er farið með launakjör í þessari stjórn og rökstuðningnum sífellt breytt? Það er sagt eitt í dag og annað á morgun. Hæstv. ráðherra segir eitt hv. þm. Pétur H. Blöndal annað. Þjóðin er að sjálfsögðu hneyksluð á þessari ákvörðun af þeirri einföldu ástæðu að þetta er á skjön við allt sem er að gerast í samfélaginu. Hvergi er hægt að finna sambærileg launakjör í nokkurri stjórn í landinu. Þess vegna, herra forseti, er ljóst að það þarf að gefa miklu betri og fullkomnari skýringar ef við hv. þm. eigum að skilja þessa ákvörðun og ef þjóðin á yfir höfuð að geta séð yfir gjána sem nú hefur myndast á milli ráðherrans og þjóðarinnar.

Herra forseti. Sú ákvörðun að selja Landssímann ef ásættanlegt tilboð fæst frá kjölfestufjárfesti stendur enn þó svo að hún hafi verið lögð á ís um tíma vegna þeirra hremminga sem fyrrverandi stjórn Símans gekk í gegnum. Laun fyrrverandi stjórnar þóttu mörgum launamönnum vera ásættanleg, sérstaklega með tilliti til þess að öll sérfræðivinna og ráðgjöf var aðkeypt. Fyrrverandi stjórn var auk þess haldið til hliðar við mikilvægar ákvarðanatökur og gat því ekki uppfyllt tilskilda stjórnarábyrgð. Herra forseti. Engum kom á óvart að skipt yrði um fulltrúa í stjórn Landssímans við þessar aðstæður. En ég leyfi mér að fullyrða að sú ákvörðun að hækka laun stjórnar um meira en helming, þ.e. laun stjórnarmanna úr 65 þús. í 150 þús. kr. á mánuði og laun stjórnarformanns úr 150 þús. í 300 þús. kr. á mánuði, hefur vakið furðu og hneykslun hjá þjóðinni. Frá því um áramót hefur staðið yfir barátta launþegasamtakanna og ríkisstjórnarinnar, fyrirtækja og sveitarfélaga í landinu, við að halda verðbólgu undir rauða strikinu svokallaða svo við missum ekki efnahagslífið úr böndum. En, herra forseti, eru laun stjórnar Landssíma Íslands ekki ísköld gusa framan í allt það fólk sem hefur lægra kaup en laun hvers stjórnarmanns, fólk sem leggur á sig töluverða vinnu og erfiði við að leggja sitt af mörkum til að halda þeim stöðugleika í efnahagslífinu sem þjóðarbúinu er nauðsynlegur? Hvaða skilaboð eru þetta til annarra stjórnarmanna í mikilvægum opinberum stofnunum, t.d. Landspítala -- háskólasjúkrahúsi? Eru stjórnir þessara stofnana ekki að sinna sínum störfum? Ber þeim ekki að fá sömu eða sambærileg laun og stjórnarmenn í Landssíma Íslands? Herra forseti. Það hefur ekki komið nægilega skýrt fram hvort nýja stjórnin eigi að sinna frekari stjórnunarskyldu en fyrri stjórnir eða hvort stjórnarmenn eigi að leggja til sérfræðivinnu án sérstakrar þóknunar.

Herra forseti. Umræðan er oft dálítið skrýtin.  
            

Hafa hljóð í salnum á meðan hv. þm. er að tala.

Það þýðir ekkert að fjargviðrast hér yfir smápeningum, einhverjum þúsundköllum, einhverjum milljónum, einhverjum nokkrum milljónum, þegar menn láta fram hjá sér fara milljarða og milljarðatugi. Það á að gagnrýna allt jafnt. Það er nauðsynlegt að gagnrýna. Það er nauðsynlegt að gagnrýna hið opinbera hvar og hvenær sem það stendur fyrir hækkun vegna þess að hækkanirnar hafa alltaf fordæmisgildi, alltaf hreint. Þess vegna má þetta ekki.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að Landssíminn skilaði einum milljarði króna í arð á síðasta ári þrátt fyrir verðbréfasukk af hálfu stjórnenda Símans en ekki starfsmanna hans. Það er líka staðreynd og var upplýst á aðalfundi Landssímans að á Íslandi er verð á almennri símþjónustu með því lægsta sem gerist í Evrópu og gerist í heiminum. Það var jafnframt tíundað að þetta væri vandi hans því það væri svo erfitt að selja hann miðað við þessa stöðu. En það er kostur fyrir okkur, þjóðina alla, að eiga Landssímann. Allt það starfsfólk sem starfar hjá Landssímanum á þakkir skildar fyrir þessa stöðu og það getur borið höfuðið hátt þrátt fyrir óreiðuna af hálfu stjórnvalda. Virðulegi forseti. Ég held að hér sé rétt að ítreka það að hæstv. ráðherra hefur ekki svarað þeim spurningum sem ég bar hér fram. Ég spurði: Var haft samráð innan ríkisstjórnarinnar eða stóð ríkisstjórnarsamþykkt að baki ákvörðun samgrh. um þessa launahækkun til stjórnarmannanna? Enginn framsóknarmaður hefur talað hér í umræðunni enda stóðu þeir sig ekki í stjórn Landssímans vegna þess að launin voru svo lág, ef ég skildi rétt merkingu orða hæstv. samgrh. Og hver er vandi Íslandspósts? Þar sitja líka þingmenn Framsfl. Virðulegi forseti. Ég ítreka að þetta er ekkert smámál. Ég er hér með úrklippu sem lýsir miklum ugg og vanþóknun allrar verkalýðshreyfingarinnar á framgöngu hæstv. samgrh. og ríkisstjórnarinnar í þessum málum og telur hún að þetta sé fordæmi fyrir hana til að sækja á því þannig sé hugur hennar til þess sem megi gera til þess að bæta hag, ekki bara stjórnarmanna, heldur landsmanna allra. Ég krefst þess því að hæstv. samgrh. svari þessu: Var þetta gert með fullu samráði ríkisstjórnarinnar, forsrh. og utanrrh., formanns Framsóknarflokksins, 

Herra forseti. Ekki veit ég hvort þessi síðasta ræða málshefjanda var hugsuð sem sérstakt ákall um hækkanir hjá stjórnum og ráðum á vegum ríkisins. Hana mátti skilja sem svo að hv. þm. teldi það afar nauðsynlegt og tíundaði hann nokkur fyrirtæki m.a. eða stofnanir sem þyrfti að líta sérstaklega til og vakti athygli á því að þar sætu hv. þm. í stjórnum. Málflutningurinn er nú afar sérkennilegur vægast sagt. Ég tek undir með hv. þm. að Síminn hefur staðið sig afskaplega vel í þjónustuhlutverki sínu. Verðlag á símþjónustu er með því allra lægsta sem við þekkjum. Þess vegna taldi ég m.a. afar mikilvægt að velja öflugt og gott fólk til þess að takast á við það erfiða umhverfi sem við að sjálfsögðu við stöndum frammi fyrir hjá þessu fyrirtæki. Það er ekkert einfalt. Það er komin samkeppni og við verðum að reikna með því að svo verði áfram og að hún vaxi. Ég sagði hér að það þyrfti að bæta ímynd Landssímans. Ég vænti þess að það komi ekki neinum á óvart þó ég nefni það. Það hefur ekki verið svo lítið rætt um þetta fyrirtæki hér og stjórnarandstaðan hefur reynt draga upp dökka mynd í kringum fyrirtækið, dökka mynd.  Ég er mjög undrandi á svo alvarlegum ummælum um mikilvæg verkefni stjórnarformanns þessa fyrirtækis. Viðvik í hjáverkum! Ég lít svo á að verkefni stjórnarformanns Símans sé afar mikilvægt og ég tel eðlilegt að greiða vel fyrir þau störf sem þar eru 

Herra forseti. Ég held þá áfram að ræða frv. til laga um samgönguáætlun. Það sem ég átti eftir að fara yfir í ræðu minni laut fyrst og fremst að þeirri samgönguáætlun sem birt hefur verið í þykkri og viðamikilli bók, Tillögu stýrihóps að samgönguáætlun 2003--2014, og var tilefni umræðna hér í þinginu við 1. umr. þessa máls. Enn liggur ekki ljóst fyrir, herra forseti, hvort þessi tillaga stýrihópsins sé sú áætlun sem hæstv. samgrh. ætlar að mæla fyrir á næsta þingi eða hvort sú tillaga sem hér liggur frammi komi til með að fara í einhvers konar áframhaldandi meðferð, og þá held ég að það sé alveg eðlilegt að hv. þingmenn fái skýringar á því við hverju megi búast. Eigum við að búast við því að samgönguáætlunin sem þetta lagafrv. gerir ráð fyrir að hæstv. ráðherra tali fyrir á hausti komanda verði eitthvað lík þessari eða langt í burtu frá henni? Í hvaða átt telur þá hæstv. ráðherra að samgönguáætlunin eða tillaga stýrihópsins komi til með að breytast þessa mánuði sem fram undan eru? Það verður nefnilega að segjast eins og er, herra forseti, að í þeirri bók sem hér um ræðir eru ýmsir hlutir sem gefa tilefni til mjög mikillar umræðu og vangaveltna og spurningin er: Hvers vegna er verið að dreifa henni til þingmanna núna ef ekki er gert ráð fyrir því að við ræðum hana efnislega fyrr en kannski í haust og þá kannski í mikið breyttri mynd? Ég tel að það verði að koma fram, herra forseti, í umræðunni hvaða mark við þingmenn eigum að taka á þessu plaggi sem hér liggur frammi. Það sama má segja um skýrslu um losun gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum, skýrslu sem starfshópur samgrn. og Vegagerðar lagði fram í maí árið 2001. Sú skýrsla er unnin af Hreini Haraldssyni, Jóhanni Guðmundssyni og Rúnari Guðjónssyni og hún er til undirbúnings stefnumótunar. Og ég verð að segja, herra forseti, að við lestur þeirrar skýrslu vakna veigamiklar spurningar og ýmsum öflugum þáttum er varpað fram sem síðan er ekki hægt að finna stað í tillögu stýrihópsins sem ég nefndi. Við höfum ekki enn fengið að vita hvert vægi þessara tveggja gagna sem hljóta að vera grundvöllur áframhaldandi umræðu um stefnumótunina á að vera í umræðunni eða hvaða þýðingu þau komi til með að hafa í þeirri væntanlegu samgönguáætlun sem samkvæmt þessu frv. verður kynnt þingmönnum næsta haust. Í því sambandi má nefna, herra forseti, að þingmönnum hefur borist í dag opið bréf frá talsmönnum stofnhóps almannasamtaka um borgarmálefni þar sem gert er að umtalsefni hvernig tekið er á málum varðandi framkvæmdir og fé til framkvæmda á höfuðborgarsvæðinu í þessu riti, Tillögu stýrihóps að samgönguáætlun. Af því að þetta rit er komið í umferð, menn hafa verið að kynna sér það sem þar stendur og áleitnar spurningar hafa óneitanlega vaknað við lestur þess, tel ég að t.d. hópur á borð við þennan sem ég nefndi, stofnhóp almannasamtaka um borgarmálefni, ætti rétt á því að fá umræðu og svör við þeim spurningum sem varpað er fram í því bréfi sem ég sagði áðan frá, herra forseti. Af því að ég nefni það til sögunnar er rétt að ég vitni í það, með leyfi forseta, en í því segir: ,,Á næstu dögum og vikum verður tekin til afgreiðslu á Alþingi samgönguáætlun til næstu 12 ára, unnin á vegum samgönguráðuneytisins. Þar er m.a. gert ráð fyrir því að hlutur höfuðborgarsvæðisins í heildarfjárveitingum til nýframkvæmda verði aðeins 28,5% að meðaltali fyrstu fjögur árin.`` Og það er alveg greinilegt að hópurinn sækir upplýsingarnar í þessa bók og gerir þar af leiðandi ráð fyrir því að þetta sé plaggið sem lagt verði fram næsta haust. Áfram segir í bréfinu, herra forseti: ,,Þegar litið er til þess að á árunum frá og með 1995 til og með 2001 var þetta hlutfall á bilinu 21--29% má segja að fjárveitingar til höfuðborgarsvæðisins hjakki í sama fari. Þetta ástand er með öllu óásættanlegt fyrir íbúa þessa svæðis sem eru 62% allra Íslendinga. Þeir sem nota vegina greiða viðhald þeirra og uppbyggingu í gegnum þungaskatt og bensíngjald og því ætti hlutur höfuðborgarsvæðisins að vera a.m.k. 62% af heildarfjárveitingum.`` Þetta er hér einungis sagt, herra forseti, til að lýsa því að almenningur, sem vill fylgjast með umræðum um samgöngumál, tekur sem einhvers konar stefnuyfirlýsingu af hálfu hæstv. samgrh. það sem í tillögu stýrihópsins stendur. Við vorum hvött til að ræða þá tillögu ekki efnislega í 1. umr. þessa máls. Nú sýnist mér eins og málið hafi a.m.k. þá stöðu að almenningur er farinn að taka mark á hlutum sem hér koma fram þannig að ég tel alveg rétt að hæstv. ráðherra geri frekari grein fyrir því hver sjónarmið hans eru í þeim efnum. Þá vil ég undir lok máls míns, herra forseti, eingöngu ítreka það sem kemur fram í nál. 1. minni hluta samgn. þar sem gert er ráð fyrir því að alþjóðlegar áherslur og skuldbindingar í umhverfismálum þurfi að fá betri stuðning og þeim þurfi að gera hærra undir höfði í þessu frv. en gert er. Sömuleiðis ítreka ég að fjölskylduvæn stefna í samgöngumálum þarf að fá meira vægi og ýta þarf undir umræðu um slíkt. Að lokum er rétt að geta þess að Landvernd varpar fram tímabærri spurningu um frv. í umsögn sinni um það sem birt er með nál. minni hluta nefndarinnar. Hún beinir ákveðinni fyrirspurn til samgn. sem ég sé ekki í áliti meiri hlutans að hafi verið tekin til umfjöllunar en í umsögn Landverndar segir, með leyfi forseta: ,,Landvernd vill vekja athygli á því að innan ESB hefur verið samþykkt tilskipun um mat á umhverfisáhrifum áætlana. Þessi tilskipun mun taka gildi hér á landi innan tíðar. Landvernd hefur ekki haft tækifæri til að kynna sér efni þessarar tilskipunar, en beinir því til samgöngunefndar að athuga hvort og hvernig hún kann að gilda við gerð samgönguáætlana og hvort líta beri til hennar við setningu laga um gerð samgönguáætlunar.`` Hér tel ég um að ræða tímabæra spurningu, herra forseti, sem ekki hefur fengist svar við þannig að ég hlýt að ætla að hæstv. samgrh. eða þeir sem gerst til þekkja komi með svar við henni í umræðunum á eftir.

Herra forseti. Við erum að ræða frv. til laga um samgönguáætlun sem er að mörgu leyti ágætisplagg varðandi stefnumótun til framtíðar og allt gott um þá hugsun að segja sem í frv. birtist, að móta slíka áætlun sem nái síðar yfir aðrar áætlanir, flugmálaáætlun, siglingamálaáætlun og vegáætlun. Svo hagar til að við í Frjálslynda flokknum eigum ekki fulltrúa í samgn. og langar mig þess vegna að ræða þetta mál örlítið hér. Hér er auðvitað mikið mál á ferðinni, mál sem hefur víðtæk áhrif í samfélagi okkar til framtíðar, bæði byggðaleg, atvinnuleg, félagsleg náttúrlega, og þróunin í þessum málum er ör. Þar ber auðvitað fyrst að nefna að t.d. almennt flug hefur víða verið lagt niður á undanförnum árum og ég tel næsta víst að sú þróun muni halda áfram samhliða því að vegakerfið batnar. Hversu ört það verður er ekki gott að segja, það fer í raun eftir því hvernig vegakerfinu miðar hvaða áfangar koma í þá veru. En það er alveg ljóst að smátt og smátt verður sama þróunin hér á landi og víða hefur orðið erlendis, að fólk kýs vegina frekar til ferðalaga. Margir nota auðvitað einkabíla en síðan verður sjálfsagt komið á frekari áætlanaferðum til fólksflutninga með batnandi vegum. Þar af leiðandi mun enn draga undan í þeim rekstrargrunni sem flugið hefur og þarf á að halda. Þetta held ég að sé alveg nauðsynlegt að menn geri sér ljóst. Menn vita auðvitað að þessi hefur þróunin verið og ekkert bendir til annars en að þróunin verði í þessa veru áfram þannig að með batnandi samgöngum á vegakerfi landsins muni flugið eiga undir högg að sækja. Sú þróun hefur auðvitað verið erlendis, eins og ég gat um áður, að þar þykir ekki tiltökumál að keyra í einn og hálfan til tvo klukkutíma til að komast að flugvelli. Þó að því sé kannski ekki saman að jafna á okkar landi sem búum við harðari vetur og á norðlægari slóðum er hætt við því að þróunin verði með batnandi samgöngum samt sem áður smátt og smátt sú sama, að menn muni taka þá ákvörðun oft og tíðum að velja sér ferðamáta eftir þjóðvegum landsins. Þetta held ég að sé nauðsynlegt að hafa í huga og taka það mjög gaumgæfilega með í umfjöllun þegar kemur til þess að móta þá framtíð sem við þurfum að takast á við og þessi áætlun gerir ráð fyrir að við mótum til nokkuð langs tíma en inn í hana komi síðan þessar fjögurra ára áætlanir. Þegar á að fara að ræða um vegamál, þó að ég ætli ekki að gera það í mjög löngu máli, er vert að minna á að sumir landshlutar eru talsvert á eftir í lagningu vega með varanlegra slitlagi. T.d. má benda á Vestfirði sérstaklega og norðausturhornið að ég hygg þar sem þyrfti að gera verulegt átak. Síðan ætla ég aðeins að víkja í máli mínu að hinni miklu þróun í vöruflutningum. Vöruflutningarnir hafi farið yfir á þjóðvegina mikið hraðar en menn áttu kannski von á. Og þó að í fylgiskjali frá minni hlutanum, því fylgiskjali sem oft hefur verið vitnað til í þessari umræðu og er umsögn frá Félagi íslenskra skipstjórnarmanna, sé alveg réttilega bent á hversu mikla orku má spara með því að nota skipaflutningana og hversu miklu stærri einn skipsfarmur er en bílfarmur hefur þetta samt þróast þannig að stór hluti flutninganna hefur farið yfir á vegakerfi landsins. Ég tel í sjálfu sér að það sé ekki æskileg þróun og væri æskilegra að a.m.k. svokölluð þungavara héldi áfram að fara með skipum. Það sem gerst hefur í sementsflutningum tel ég heldur ekki æskilega þróun. Ég hygg að í sementsflutningunum sé ekki hægt að benda sérstaklega á það að ekki hafi mátt ná sömu hagkvæmni með því að flytja sementið sjóleiðina eins og að setja þá flutninga á þjóðvegina, en tíu sementsflutningabíla þarf til að taka við þeim farmi sem sementsflutningaskipið hefur flutt og orkunotkunin er miklu meiri með flutningabílunum fyrir utan slit á þeim vegarkafla frá Akranesi gegnum Hvalfjarðargöng og síðan til Reykjavíkur til aðalmarkaðssvæðisins. Ég tel því að ákveðin afturför hafi orðið með því að setja þetta yfir á þjóðvegakerfi landsins. Það má auðvitað færa fyrir því rök að það sé líka ákveðin afturför að fara með þungaflutningana yfir í flutningabílana á öðrum vegarköflum landsins í svo miklum mæli sem verið hefur á undanförnum árum. Hins vegar er ekki auðvelt við þetta að eiga því að gerð er krafa til þess að auka hraða í flutningum og þeir sem framleiða vöru þurfa oft á því að halda að koma vörunni í flutningafar til útlanda á ákveðnum dögum, þannig að það er vissulega hægt að færa fyrir því rök að slíkir flutningar skuli hafa færst yfir á þjóðvegina. Ég hef líka áður látið þess getið úr þessum ræðustól að auðvitað er það svo að þjónustugreinar á landsbyggðinni, bæði verslun og viðgerðaverkstæði sjá sér hag í því að geta treyst á það að vöruflutningar til þeirra berist daglega og þurfi þar af leiðandi ekki að liggja með stóran lager og fjármuni og geymsluhúsnæði fyrir lager, hvorki í almennri dagvöru né í vöru fyrir iðnað og verkstæði nema tímabundið og nánast það sem menn sjá fyrir að þeir noti næstu vikuna eða hálfan mánuð. Slíkir vöruflutningar á þjóðvegunum hafa auðvitað tryggt það og þess vegna hefur þessi þróun örugglega orðið jafnhröð og verið hefur. Það breytir því hins vegar ekki að þó að mikið hafi verið unnið að lagfæringu á þjóðvegakerfi okkar á undanförnum árum þá er þjóðvegakerfið enn þannig að ekki er beint fýsilegt að mæta tugum flutningabíla á þjóðvegunum, og er það ekki endilega vegna þess að þeir menn sem keyra flutningabílana séu hættulegir bílstjórar eða eitthvað slíkt, því er yfirleitt ekki til að dreifa, heldur er vegakerfi okkar þannig úr garði gert, mjótt, og aðstæður oft þannig að það er ekkert gamanmál að þurfa að mæta stórum flutningabílum með aftanívagn. Þetta á náttúrlega einkum við að vetrarlagi en auðvitað eru allar aðstæður betri í landsamgöngum á þjóðvegum landsins yfir sumartímann. Það er því að miklu að hyggja þegar á að fara að móta framtíðarstefnu um samgöngur í lofti, láði og legi við þær öru breytingar sem orðið hafa á undanförnum árum og virkilega æskilegt að vanda þar til verka. Þess vegna verð ég að segja að ég get að flestu leyti tekið undir það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði áðan um hið fyrirhugaða samgönguráð sem gert er ráð fyrir í 3. gr. Þar er gert ráð fyrir að þeir sem þar eru nefndir sitji í samgönguráði, þ.e. flugmálastjóri, siglingamálastjóri og vegamálastjóri. Þetta eru menn sem starfs síns vegna hljóta ævinlega að vera að hugleiða störf sín sem ná yfir þau svið sem hér eru nefnd, en það tryggir ekki endilega að önnur sjónarmið séu þar inni. Samgönguþinginu er sennilega ætlað að uppfylla það að hin mismunandi sjónarmið nái inn í ráðgjöfina og þeir sem þar um fjalla í samgönguráði geti tekið mið af því. Vonandi verður það svo. En það kann vel að vera að samgönguráðið hefði átt að vera öðruvísi samsett og að þeir menn sem eru taldir upp í 3. gr. væru þá því til ráðgjafar og störfuðu með því. En ekki er þar með sagt að það sem hér er upp sett nái ekki að vinna eins og að er stefnt en við getum vissulega haft mismunandi skoðanir á því hvort æskilegt væri að fleiri sjónarmið kæmu utan að heldur en beinlínis frá þeim mönnum sem eru starfandi eingöngu í þessari grein og störf þeirra eru auðvitað aðgengileg ráðuneytinu á hverjum tíma. Þetta er í meginmáli það sem ég vildi víkja að. En ég legg áherslu á það sem ég hef áður sagt að það er mikið mál að skoða víðtæka samgönguáætlun til framtíðar og við erum á miklum breytingatímum í samgöngumálum. Ég tel að það sem við þurfum að huga sérstaklega að í samgöngumálunum á næstu árum sé að efla og byggja upp vegakerfið. Þar verðum við að leggja mikla áherslu á að horfa á vegakafla sem geta stytt leiðir, stytt aksturstíma milli byggðarlaga. Ég tel að stytting á ökuleið milli aðalvöruhafna landsins sem eru hérna suðvestan lands og landsbyggðarinnar skipti landsbyggðina afar miklu máli og sé í raun og veru stór hluti af því að tryggja það að landsbyggðin geti haldið velli og geti stuðlað að því að þar dragi úr fólksfækkun og jafnvel að núverandi þróun verði snúið við. Ég held að fólkið sjálft í landinu hafi í rauninni sýnt okkur nokkuð hvernig það metur hlutfallið á milli flugsamgangna annars vegar og samgangna á þjóðvegum hins vegar. Ég hygg að svo verði að þegar tekst að aka frá Reykjavík og til landsbyggðarinnar á u.þ.b. fjórum klukkutímum eða innan við það fari menn að vega það og meta með sjálfum sér, þeir sem nota þjónustuna, hvort þeir eigi heldur að aka og leggja það svolítið að jöfnu, eða nota flugvélar. Ég dreg þá ályktun af því að ég held að það sé rétt að ekki var tekin bein formleg ákvörðun um að leggja niður flug á Blönduós eða leggja niður flug til Stykkishólms. Og ætli það hafi ekki verið tekin formleg ákvörðun um að hætta flugi á Sauðárkrók vegna þessa.  Þetta held ég að sé hinn kaldi veruleiki og við þurfum vissulega að taka mið af því þegar við erum að ákveða hvernig við stýrum fjármunum til samgangna á komandi árum. Sama á auðvitað við um siglingarnar. Það væri að mínu viti æskilegt að geta látið sjóflutningana taka þungavöruna. Ég sé hins vegar ekki alveg fyrir mér að við getum beinlínis stýrt því. Þetta er þróun sem við höfum séð víða annars staðar og ég held að samgönguáætlun til framtíðar verði að taka mið af því. Ég vil að lokum lýsa því yfir að ég er almennt nokkuð sammála þeirri stefnumótun sem lagt er upp með í frv. samgrh.

Herra forseti. Ég er mjög sammála þeim áherslum sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson kom með varðandi mikilvægi samgangna í byggðamálum og ég hygg að hann geti líka verið mér sammála um að það sem hefur farið mest úrskeiðis eða verið minnst eftirfylgni þrátt fyrir allt í stefnu í byggðamálum eru einmitt samgöngurnar og áherslur og átak í samgöngumálum þó svo að þar hafi líka margt vel unnist, en þá eru samgöngumálin það mikil forsenda fyrir því að hinn pólitíski vilji í byggðamálum nái fram að ganga. Þess vegna vil ég spyrja hv. þm. hvort hann telji ekki að það væri styrking fyrir lagarammann um samgönguáætlunina ef sú brtt. sem ég hef lagt fram mundi koma inn í lagatextann sjálfan sem væri: ,,Samgönguáætlun skal vera í samræmi við stefnumörkun stjórnvalda í umhverfismálum, umferðaröryggismálum, byggðamálum og almenningssamgöngum.`` Að þetta kæmi þarna klárt inn, ekki bara ákvæðið um arðsemi eða hagkvæmni fjármagnsins eins og tíundað er í lagagreininni, heldur líka að þessi samfélagslega sýn væri miklu sterkari í frv. og ef þessi tillaga mín næði þar inn, þá mundi hún tryggja það miklu betur.

Herra forseti. Ég get lýst því að ég sé ekkert því til fyrirstöðu að styðja þá tillögu sem hv. þm. gerði hér að umræðuefni og birtist í tillögu minni hlutans varðandi breytingu á texta í 2. gr. Ég held að það sé bara til bóta sem þar er lagt til og geti alls ekki skaðað. Ég hef því gefið mér það að í samræmi við málflutning minn varðandi byggðamál og almenningssamgöngur þá mundi ég styðja þetta og get svo sem lýst því yfir núna þó að ég hefði hugsað mér að styðja það í atkvæðagreiðslunni. Almennt um átak í samgöngumálum þá held ég, og lét þess ábyggilega getið í ræðu minni áðan, að það væri mikið mál fyrir landsbyggðina að gera átak í samgöngumálum og að þar væri sérstaklega tekið tillit til þess að reyna að stytta vegalengdir og gera akstur á þjóðvegum öruggari. Tvö markmið: Stytting vegalengda og aukið umferðaröryggi.

Herra forseti. Ég þakka fyrir undirtektir hv. þm. Ég tel það vera mikið mál að þessi atriði komist inn í sjálfan lagatextann því að í lagatextanum stendur, með leyfi forseta: ,,að ná fram hagkvæmri notkun fjármagns og mannafla`` og enginn kastar rýrð á það en það má ekki vera eina markmiðið sem við drögum fram. Að vísu er dregin fram nauðsyn þess að haft sé víðtækt samspil um samgöngumáta og samstarf stofnana samgrn. Mér finnst síður vera þörf á að setja í lagatextann að stofnanir samgrn. eigi að vinna saman. Mikilvægir þættir samgangna sem lúta að byggðamálum eru byggðastyrkingar, þeir lúta einnig að umhverfismálum, öryggismálum og almenningssamgöngum og eru undirstaða byggðar í landinu. Ég tel mjög mikilvægt að áherslur á þessa lund séu með skýrum hætti teknar inn í samgönguáætlunina, lagaramma hennar, ekki bara arðsemi fjármagnsins. Þess vegna legg ég þunga áherslu á að þetta komist áfram inn í sjálfan lagarammann.

Virðulegi forseti. Ég vil leggja nokkur orð í belg við 2. umr. um frv. til laga um samgönguáætlun. Eins og margoft hefur komið fram er verið að vinna að undirbúningi heildarsamgönguáætlunar til tólf ára, að samræmingu allra þeirra áætlana sem gerðar hafa verið, hvort sem það er flugáætlun, siglingamálaáætlun eða vegáætlun, setja þær saman í eina heildstæða samgönguáætlun sem er til tólf ára og endurskoðuð á fjögurra ára fresti og hins vegar fjögurra ára áætlun sem verður endurskoðuð á tveggja ára fresti. Ég held, herra forseti, að tímabært sé að gera þetta --- reyndar löngu tímabært. Vinnubrögð sem þessi hefðum við átt að taka upp fyrir lifandis löngu, þ.e. gera heildstæða áætlun um samgöngur. Í því sambandi nægir að lesa tillögur stýrihóps að samgönguáætlun. Þá sjáum við hver þróunin hefur verið undanfarin ár, t.d. með flugvelli sem ég ætla reyndar að koma að síðar. Ég hef skrifað upp á það nál. sem liggur hér fyrir með fyrirvara en hef svo sem ekki miklu við það að bæta. Hins vegar vil ég segja almennt um þau mál sem hér er verið að ræða að ég hef verið dálítið hugsi yfir því hvernig samgönguráð eigi að vera skipað. Eins og fram kemur í frv. er gert ráð fyrir að þar sitji flugmálastjóri, siglingamálastjóri og vegamálastjóri, auk fulltrúa samgrh. sem jafnframt verði formaður. Ég lýsi yfir stuðningi mínum við þau skref sem þarna eru stigin, þ.e. að skipunartími fulltrúa samgrh. er fjögur ár en skal þó takmarkaður við embættistíma þess ráðherra sem situr eða skipar. Ég held, herra forseti, að þetta sé gott ákvæði vegna þess að auðvitað á það að vera þannig að nýr ráðherra á að geta skipað nýjan formann, trúnaðarmann sinn, til að vinna þau verk sem þarna þarf að vinna og fylgja eftir stefnumálum viðkomandi ráðherra, þess flokks sem hann situr fyrir og viðkomandi ríkisstjórnar. Ég hef hins vegar sett spurningarmerki við það hvort það er endilega besta skipunin, að hafa samgönguráð. Þó svo að hér sé gert ráð fyrir að halda samgönguþing þar sem ýmsum hagsmunaaðilum verður boðið að sitja og koma að þá er það auðvitað á seinni stigum málsins. Hér kemur fram að þessari tólf ára samgönguáætlun sé ætlað að verða mun víðtækari en fyrri áætlanir á sviði samgöngumála, eins og ég gat um áðan, þessar þrjár áætlanir. Auk framkvæmdaáætlunar og stefnumótunar er ætlunin að skilgreina í henni það grunnkerfi sem ætlað er að bera meginþunga samgangna í landinu, eins og segir í nál. Þá er ætlunin að hún taki jafnframt til öryggismála, umhverfismála, almenningssamgangna, fjármögnunar samgöngukerfis o.fl. Ég ætla víkja aðeins nánar að þessum fjórum þáttum sem ég taldi upp hér síðast. Kem ég þá fyrst að umferðaröryggismálum og vil lýsa því strax að ég tel að umferðaröryggismál eigi að hafa stærri hlut í þessari samgönguáætlun. Ég hef reyndar verið lengi þeirrar skoðunar að umferðaröryggismál eigi að vistast í samgrn. og heyra undir samgrh. en ekki vera í dómsmrn. og heyra undir dómsmrh. Ég vil nota tækifærið og spyrja hæstv. samgrh. hvort ekki hafi komið til tals að gera þá breytingu í stjórnkerfinu að umferðaröryggismál yrðu flutt úr dómsmrn. til samgrn. Hann er auðvitað það stór þáttur í þeirri áætlun sem hér er talað um. Umferðaröryggismál hljóta að koma mjög mikið inn á þetta svið, þ.e. verkefni í samönguáætlun og náttúrlega sérstaklega hvað varðar vegamál. Þetta eru hlutir sem fara sérlega vel saman og þess vegna langar mig að heyra útskýringar hæstv. samgrh. á því hvers vegna það skref hefur ekki verið stigið að færa umferðaröryggismálin undir samgrn. Hér er jafnframt talað um almenningssamgöngur. Eins og við vitum þá hafa almenningssamgöngur átt mjög í vök að verjast, sama hvort um er að ræða flugsamgöngur eða rútubílaakstur og er sannarlega ekki vanþörf á að taka það til heildarendurskoðunar og skipulagningar til að koma þar á betra lagi. En þar kemur náttúrlega inn í rekstrargrundvöllur slíks almenningssamgangnakerfis og við sjáum hvernig málin eru að þróast í flugsamgöngum. Ég hika ekki við að halda því fram að fækkun farþega í flugi er fyrst og fremst vegna þess hve flugið er dýrt. Menn voru að ræða um Sauðárkróksflugvöll áðan, þar sem Flugfélag Íslands hætti að fljúga í venjubundnu áætlunarflugi með vélum sínum, sem fyrir nokkrum árum voru 50 sæta Fokker Friendship vélar. Þeim farþegum er nú þjónað af ágætu flugfélagi, Íslandsflugi, sem flýgur þangað að vísu tvisvar á dag, kvölds og morgna, með 20 manna vélar. Nú kann að vera að farþegum hafi kannski ekki mikið fækkað en með bættum vegum, bættu vetrarviðhaldi, meiri mokstri, hálkuvörn og þess háttar er líklegra að menn taki þann kostinn að keyra. Það segir sig sjálft að þurfi tveir eða fleiri aðilar úr sömu fjölskyldu að ferðast þá hlýtur peningahliðin að vega mjög þungt þegar tekin er ákvörðun um hvort flogið verði með áætlunarflugi eða farið með bíl. Og þegar ekki eru nú meira en þriggja og hálfs tíma akstur frá Sauðárkróki til Reykjavíkur þá liggur auðvitað í augum uppi hvort verður fyrir valinu. Þó að það hafi sennilega aldrei verið kannað virðist sem stór hluti þeirra sem nota flug ferðist á vegum t.d. fyrirtækja sem þeir vinna hjá, séu í ýmiss konar þjónustustörfum og öðru slíku sem hefur auðvitað mikið að segja í þessum efnum. Varðandi vegáætlunina og uppbyggingu vega þá ætla ég ekki að fara mikið út í þá umræðu hér en auðvitað má hafa langt mál um uppbyggingu vegakerfisins. Þeir sem ferðast mikið um á landsbyggðinni hafa svo sem kynnst ýmsu í þessum efnum. Auðvitað á eftir að gera margt á mörgum svæðum. Inn í það blandast m.a. það sem kemur fram í tillögum stýrihóps um samgönguáætlun. Þar er á bls. 16 það sem ég kalla stundum hið ófagra litakort sem sýnir þróun byggðar frá 1990--2000. Það skyldi þó ekki vera þannig að lesa mætti töluvert út úr þessari áætlun þar sem fólki hefur fækkað mjög mikið á landsbyggðinni, að þar séu um leið töluverðir erfiðleikar í samgöngumálum? Skiptir þá ekki máli hvort maður tekur t.d. eins og norðausturhornið, þar sem talað var um að fækkað hefði um 3,3% og svæðin hér allt í kring, þar sem eru eins og ég segi ískyggilegar tölur, mjög háar og ógnvekjandi, auðvitað blandast þar inn í vegakerfið og samgöngur við viðkomandi svæði o.s.frv. Það sýnir náttúrlega hvað við eigum geysilega mikið eftir í að byggja upp vegi víðast hvar á landsbyggðinni, og það er auðvitað mjög alvarlegt mál, að nú árið 2002 séu sumir vegir jafnvel ekki með 5 eða 7 daga snjómokstur, hafi ekki verið byggðir upp og séu hálfgerðir moldartroðningar, svo maður noti nú ekki sterkari orð. Inn í þessa þróun blandast auðvitað líka flugsamgöngur. Eins og ég gat um áðan eru þær stöðugt að verða erfiðari og erfiðari, vegna kostnaðar fyrst og fremst. Á áttunda áratugnum voru í notkun 30 áætlunarflugvellir en í dag eru þeir eitthvað um 11 eða 12. Reyndar er það misvísandi í þessari skýrslu, þ.e. hvort þeir eru 11 eða 12. En þetta er auðvitað ískyggileg þróun sem verður að hafa í huga. Nokkrir staðanna eru ekki mjög langt hér frá höfuðborgarsvæðinu, tökum sem dæmi flugvelli á Snæfellsnesi, t.d. Stykkishólmi. Þetta er stutt vegalengd að keyra og stuttur ferðatími á bíl gerir flugið einfaldlega ekki samkeppnishæft. Öðru máli gegnir um aðra staði sem eru á korti á bls. 79 í samgönguáætluninni sem sýnir flugvelli með áætlunarflugi árið 2000 og áætlunarleiðir. Þessum flugvöllum er skipt upp í flokka. Hér eru flokkaðir í fyrsta flokk flugvellir með allar þær kröfur sem til þeirra eru gerðar, þ.e. að þær flugbrautir þurfa að vera 1.400 metrar eða lengri. Síðan er fjallað um allan öryggisútbúnað, malbik, steypt plön og annað slíkt. Í öðrum flokki eru flugvellir sem eru 1.200 metrar. Þetta leiðir hugann að þessari áætlun sem hér er sett fram og því sem við erum hér að fjalla um, þ.e. þessa heildstæðu samgönguáætlun: Hvað ætlum við að gera við ákveðna staði á landsbyggðinni sem uppfylla ekki þau skilyrði sem sett eru um flugvelli, þ.e. fyrir fyrsta flokk og jafnvel ekki annan flokk? Engu að síður eru staðirnir mjög háðir flugsamgöngum. Ég sé að hæstv. samgrh. hefur þurft að bregða sér frá en ég ætla samt sem áður að halda áfram ræðu minni og leggja spurningu fyrir hæstv. ráðherra þegar hann kemur aftur. Ég er hér að fjalla um nokkra smástaði sem eru ákaflega háðir flugsamgöngum. Þar hafa verið settar upp flugsamgöngur sem styrktar eru af ríkissjóði vegna þess að þær flugsamgöngur báru sig ekki og í raun og veru er ekkert óeðlilegt við það. Það er í sjálfu sér bara mjög eðlilegt að það sé tekið upp og nægir í því sambandi að nefna flugvellina að Gjögri, í Grímsey og á Vopnafirði. Samkvæmt því plani sem hér er sett upp get ég ekki séð að flugsamgöngur til þessara staða haldi áfram í framtíðinni ef við skilgreinum þessar kröfur svo þröngt sem hér er, ef ekkert verður gert til að bæta það. Tökum bara sem dæmi Grímsey. Ég held að í samgönguáætlun sem við munum gera og fjalla um í haust verði að hafa í huga áætlunarflug til Grímseyjar. Með öðrum orðum: Grímseyingar geta ekki sætt sig við að samgöngur þeirra byggist eingöngu upp á ferjusiglingum. Því ætlaði ég að spyrja hæstv. samgrh. út í hvað ætti að gera í þessum efnum. Í raun er nákvæmlega sama staða á Vopnafirði þó að staða Grímseyjar sé náttúrlega sérstök. Vopnafjörður hefur verið tengdur flugi frá Akureyri, þegar flogið er frá Akureyri til Þórshafnar og Vopnafjarðar eða öfugt. Ég get ekki séð að flugvöllurinn á Vopnafirði muni uppfylla þau skilyrði sem hér eru sett. Hvað á að gera við flug til Vopnafjarðar? Þar verður að mínu mati að tryggja þær lágmarksaðstæður sem hægt er að setja um flugvöll þannig að hægt sé að stunda áætlunarflug þangað eins og gert er nú, þó svo að það sé í tengingu við Þórshöfn. Vopnfirðingar munu ekki geta, svo ég taki það sem dæmi, ferðast að vetrarlagi til Egilsstaða svo vel sé til þess að ná þar í flug, og ferðatíminn, akstursleiðin frá Vopnafirði til Reykjavíkur er mjög löng og yfir erfiðan fjallveg er að fara frá Vopnafirði. Þess vegna hlýtur það að koma inn í þessa áætlun að taka á þessum stöðum með aðgerðum, ég ætla ekkert endilega að segja sértækum aðgerðum, en það verður sérstaklega að hafa þetta í huga nákvæmlega eins og með Gjögur. Vetrarsamgöngur eru ekki mjög tryggar við Gjögur og þangað er flogið áætlunarflug sem hefur verið boðið út og er styrkt. En að mínu mati verður að skoða sérstaklega brautir á þessum flugvöllum sem ég hef fjallað um. Ég sé svo að í þessu sama korti er heimastaður minn, Siglufjörður, merktur eins. En það er ekki nema sennilega eitt til eitt og hálft ár síðan fastbundið áætlunarflug lagðist af frá Reykjavík til Siglufjarðar. Það er sett inn í áætlunarleiðina Reykjavík/Sauðárkrókur með rútuferðum bæði kvölds og morgna milli Sauðárkróks og Siglufjarðar. Ég hika ekki við að halda því fram að auðvitað styrkir þetta flug þjónustuaðilans til Sauðárkróks þó svo að Siglfirðingar í sjálfu sér hefðu helst kosið að flogið yrði alla leið eins og var. Meira að segja við þann góða stað hafa samgöngur breyst því það er orðið töluvert auðveldara að keyra þangað eftir að vegurinn var lagður bundnu slitlagi alla leið. Herra forseti. Þessi atriði vildi ég nefna í ræðu minni vegna þess að þó að við séum að tala hér um göfugt og gott markmið með samgönguáætlun til 12 ára sem tekur á öllum þessum þáttum, sama hvort þeir eru í lofti, láði eða legi, þá verður samt sem áður að fara mjög gaumgæfilega í gegnum þetta gagnvart mjög mörgum byggðarlögum á Íslandi. Ef það þarf, herra forseti, að taka á nokkrum stöðum með sértækum hætti þá er það mín skoðun að það verði að gerast með því að skoða þessa þætti. Með öðrum orðum, svo ég taki bara skýrt dæmi, þá tel ég að Vopnfirðingar verði að hafa aðgang að flugsamgöngum. Þó það flug sé tengiflug frá Akureyri þá er það auðvitað mjög gott, tengt við Þórshöfn. Það gerir það að verkum að rekstraraðilinn hefur vonandi betri rekstrarskilyrði. Herra forseti. Svona rétt í lokin, þá er það náttúrlega kaldhæðni örlaganna að áætlunarflug hefur lagst af á Húsavíkurflugvelli þrátt fyrir þá glæsilegu og miklu aðstöðu sem byggð hefur verið upp þar, þ.e. flugbraut með bundnu slitlagi og allt það, en áætlunarferðir eru á milli Húsavíkur og Akureyrar. Ég get ekki alveg sagt fyrir hvað löngu verið var að byggja upp flugvöllinn á Húsavík. En það er ekki mjög langt síðan og það sýnir okkur kannski og segir að við hefðum átt að vera búin að skoða þetta heildstætt miklu fyrr. Þess vegna er gott að þetta skuli loksins vera að koma fram núna. Herra forseti. Ég sé að hæstv. samgrh. er ekki í salnum. Ég er þó ekkert endilega að láta kalla eftir honum til þess að geta lagt fram þessar spurningar. Ég mun þá gera það frekar bara ... 

Það er verið að athuga með hæstv. samgrh. Það er kannski rétt að athuga hvort formaður samgn. sé hér eða varaformaður samgn. sem e.t.v. gæti greitt úr þeim spurningum sem hv. þm. hefur fram að færa.

Kærar þakkir, hæstv. forseti. Ég vil taka það skýrt fram að ég var ekki búinn að óska eftir því að hæstv. samgrh. yrði hér við þegar ég legði fram þessar spurningar. Þetta eru örfáar spurningar sem hafa vaknað við yfirferð á tillögum stýrihópsins sem auðvitað blandast inn í þetta mál. Hæstv. forseti. Rétt í lokin vil ég rifja það upp sem ég vildi spyrja hæstv. samgrh. út í og ég hef gert hér að umtalsefni. Ég var að ræða um flugvelli og hvernig þeir eru skilgreindir sem flokkur 1 og flokkur 2. Út af fyrir sig er ég ekkert að andmæla því að það sé gert þannig. Þetta eru öryggiskröfur sem settar eru fram. Síðan eru í samgönguáætlun eða tillögu stýrihópsins taldir upp flugvellir sem eru í þessum flokkum. Ég vil nota tækifærið hér í lokin og spyrja hæstv. samgrh. út í það sem ég gerði að umtalsefni, þ.e. hvað menn hafa rætt um og hvað menn hyggjast gera gagnvart þeim litlu byggðarlögum sem háð eru flugi í dag sem miklum samöngubótum en eru með flugvelli sem ekki eru í flokki 1 eða flokki 2. Ég nefndi í því sambandi flugvellina á Gjögri, Grímsey og Vopnafirði. Þá tók ég sem dæmi. Ég gat ekki séð við yfirferð á þessari skýrslu að þeir mundu flokkast undir þessa tvo flokka sem ég nefndi. Þangað eru flugsamgöngur sem eru að vísu styrktar og fé hefur verið veitt í. Spurning mín til hæstv. samgrh. var hvernig menn ætla sér að taka á þessum smærri stöðum þegar heildstæð samgönguáætlun verður rædd og hvort rætt hafi verið í stýrihópnum hvernig með þessa smástaði eigi að fara. Og ég hef hér eingöngu gert að umtalsefni, herra forseti, þá þætti sem varða flugið.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um frv. til laga um samgönguáætlun. Ég vil í upphafi máls míns geta þess að tilgangur laganna um að samræma áætlanagerð við framkvæmdir og rekstur í samgöngumálum er mjög góðra gjalda verður. Það skal gert með samgönguáætlun til 12 ára og fjögurra ára áætlun skv. 4. gr. innan ramma samgönguáætlunar. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði hér í löngu máli grein fyrir sýn okkar hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði í þessu máli þannig að ég skal í sjálfu sér ekki vera langorður. En ég vil benda á það í umræðunni að það er alveg nauðsynlegt að við á hinu háa Alþingi tökum hvern og einn þátt til umfjöllunar og mörkum okkur stefnu um hvernig við viljum sjá samgöngumálin í landinu þróast. Ég vil meina að við séum í miklum ógöngum hvað varðar samgöngumál víða. Hv. þingmönnum hefur orðið tíðrætt um flugmálin sem hafa tekið miklum breytingum núna á örfáum árum og ég tel að það sé þróun sem menn hafa bara látið yfir sig ganga án þess að hafa nokkra heildstæða sýn eða mótað sér stefnu um það hvernig þeir vildu sjá flugmálin þróast í landinu. Það er alveg augljóst að á sínum tíma þegar flugið var gefið frjálst, þ.e. félögum var att út í samkeppni í fluginu, þá leiddi það til gríðarlegra breytinga. Bæði stóru flugfélögin sem kepptu hart á þessum markaði gengu mjög nærri sér hvað varðar eigið fé og landsmenn allir vita til hvers það leiddi. Það leiddi til þess að annað flugfélagið hætti á mörgum leiðum og hitt flugfélagið var mjög illa leikið fjárhagslega eftir þessa rimmu. Það varð til þess að verð flugmiða hefur hækkað gríðarlega og áfangastöðum fækkað. Þetta hefur gerst bara eftir þróun markaðarins, getum við sagt, og í strjálbýlu landi eins og Íslandi er auðvitað afleitt að láta hluti þróast með slíkum hætti án þess að menn hafi nokkra tilburði á hinu háa Alþingi til þess að marka stefnu og stýra þróuninni. Í mínum huga er það alveg augljóst mál að samkeppni gat aldrei gengið inn á flugvellina á Íslandi með þeim hætti sem leyft var á sínum tíma. Sjá mátti fyrir að það mundi leiða til þess að menn yrðu hart leiknir peningalega enda er árangurinn kominn í ljós núna, þ.e. færri staðir og gríðarleg hækkun á verði. Það hefur síðan leitt það af sér að menn veigra sér við að nota þessa þjónustu og grípa frekar til bílsins. Það er alveg bráðnauðsynlegt fyrir okkur að marka stefnu og sjá hvert þróunin leiðir okkur, að stýra þróuninni í samgöngumálum og samhæfa, og að því leyti til get ég tekið undir það sem lagt er til í þessu frv., að tilburðir til þess að samhæfa og líta til lengri tíma eru góðra gjalda verðir. Hv. þm. Jón Bjarnason hefur fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lagt fram brtt. sem eru algjörlega nauðsynlegar við þetta lagafrv. að mínu mati því að við verðum að setja inn í frv. heildstæða sýn á það hvernig við viljum þróa þessi mál. Í brtt. hv. þm. Jóns Bjarnasonar er lagt til að samgönguáætlun skuli vera í samræmi við stefnumörkum stjórnvalda í umhverfismálum, umferðaröryggismálum, byggðamálum og almenningssamgöngum. Það er nauðsynlegt að þeir sem vinna að stefnumörkun og áætlanagerð í þessum málaflokki viti nákvæmlega hver hugur stjórnvalda er varðandi þróun þessara mála þannig að þeir geti samhæft. Við sjáum afleiðinguna af sofandahætti undanfarinna ára. Það er sorglegt til þess að vita þegar við lítum til baka að við sitjum uppi með fullbúna flugvelli með glæsilegum flugstöðvum víða um land sem ekkert eru notaðir. Ef það var ætlun stjórnvalda á sínum tíma að stuðla að þessari þróun þá er augljóst að það var óráðlegt og ónauðsynlegt og raunar alveg út í hött að eyða þvílíkum fjármunum sem búið er að eyða í bæði flugvellina og flugstöðvarnar ef hugur stjórnvalda laut að því að framkalla þá þróun sem orðið hefur. Ég lít svo á að það hafi verið gert með þegjandi samkomulagi. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði erum tilbúin í umræðu um samgönguáætlun á grunni sýnar okkar á umhverfismálin út frá samgöngumálum, á umferðaröryggismálin, sem eru stór þáttur og veigamikill, byggðamálin og auðvitað almenningssamgöngurnar. Ég vil benda á í því sambandi að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt fram þáltill. um tvo pósta sem við teljum að séu mjög mikilvægir í þessu sambandi. Við höfum lagt fram þáltill. um strandsiglingar. Við teljum að það sé mjög mikilvægt fyrir allra hluta sakir að huga að því á nýjan leik að efla strandsiglingar inn á hafnir landsins þannig að við getum dregið úr því gífurlega álagi sem orðið er á þjóðvegakerfið. Margir hv. þm. hafa bent á staðreyndir mála, hvernig hlutirnir hafa þróast á allra síðustu missirum. Þetta lýtur auðvitað að málum eins og uppbyggingu hafna og hvert við stefnum þar. En við erum augljóslega á alrangri braut hvað varðar flutninga innan lands. Þeir eru allir að færast inn á þjóðvegakerfið sem er engan veginn í stakk búið eða byggt upp til þess að taka við þessum flutningum. Það hefur komið fram í ræðum margra hv. þm. að landflutningar eru dýrari máti. Þeir menga meira. Í staðinn fyrir að stefna að því leynt og ljóst að færa flutningana upp á land þá eigum við að stefna að því að flytja það sem hægt er með skipum í strandsiglingum á ódýrari og vistvænni hátt. Og ef menn eru sammála um að stefna að slíkum breytingum eða slíkri þróun þá þarf að gera áætlun um slíkt. Það er ekki eins og við, hv. þm. á hinu háa Alþingi Íslendinga, þurfum að finna upp hjólið í þessum efnum. Í raun og veru er unnið í þessa veru í öllum nálægum löndum. Evrópulöndin öll eru á fullri ferð við að endurreisa almenningssamgöngukerfið í flutningunum líka þannig að flutningarnir séu teknir af þjóðvegakerfinu og settir inn á hagkvæmari leiðir út frá vistfræðinni. Verið er að endurreisa járnbrautakerfi, endurreisa flutninga á ám og síkjum og endurreisa flutninga á sjó eins og komið hefur fram í umræðunni. Þetta tel ég ákaflega mikilvægt og þess vegna vil ég benda á það og draga fram þessa þáltill. sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfum lagt fram á hinu háa Alþingi um endurreisn strandsiglinga, og leggja til að allir tiltækir möguleikar verði skoðaðir til að snúa við þeirri þróun sem nú er í gangi. Og þessi þróun heldur áfram, nú síðast er verið að tala um sementsflutningana sem eru gríðarlega stórt dæmi eins og farið hefur verið í gegnum hér. Ég vil líka draga fram í þessari umræðu þáltill. sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt fram um almenningssamgöngur í Eyjafirði en samin hefur verið skýrsla um almenningssamgöngur í nýju ljósi sem stuðli að því að bæta þær og auka notkun almenningsfarartækja innan svæðisins. Það er alveg bráðnauðsynlegt fyrir okkur, ekki bara fyrir okkur sjálf heldur líka vegna aukins ferðamannastraums til landsins, að við lítum á almenningssamgöngur algjörlega í nýju ljósi. Og þáltill. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um almenningssamgöngur í Eyjafirði er byrjunin og módel fyrir því hvernig við viljum fara í þessi mál alls staðar hringinn í kringum landið. Það er okkur mjög mikilvægt að almenningssamgöngur verði bættar og það er raunar furðulegt að stjórnvöld sem hafa stýrt málum hér um áratuga skeið og gott betur skuli ekki hafa áttað sig á því hvað þau voru t.d. að framkalla í flugmálunum og á móti gert áætlun um almenningssamgöngur sem væru þá til þess að taka við þegar áfangastöðum í fluginu fækkaði. Menn hafa gjörsamlega lokað augunum fyrir nauðsyn þess að fólk eigi möguleika á því að komast með almenningssamgöngum inn á flugvelli landsins, sem nú eru orðnir fáir eftir eins og menn vita, og þess vegna ber brýna nauðsyn til þess að endurskoða og setja upp nýtt plan fyrir almenningssamgöngurnar. Það gefur alveg augaleið að almenningssamgöngukerfi fyrir landið allt mun kosta einhver hundruð millj. kr. í framlögum. Það samgöngukerfi sem sett var fram í þáltill. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs fyrir Eyjafjörð mundi kosta um 32 millj. á ári, ef ég man rétt, þannig að ljóst er að almenningssamgöngukerfi sem væri sett upp fyrir allt landið eftir þeirri sýn sem við höfum á þessi mál mundi kosta einhver hundruð millj. í framlögum en við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði teljum að slíkum peningum væri mjög vel varið og mundu þeir leiða til gríðarlegs sparnaðar á öðrum sviðum í samgöngukerfinu. Virðulegi forseti. Ég vildi bara koma þessum atriðum að í umræðunni. Þó að hér sé um lagaramma að ræða sem við getum í sjálfu sér öll verið sammála um að sé góðra gjalda verður er alveg ljóst að hér í þinginu verður að fara fram gríðarleg vinna á öllum þessum póstum, hvers konar sýn við höfum, hvernig við viljum þróa samfélagið hvað varðar samgöngur, og það er vinna sem stendur upp á hv. þm. að fara í. Og samgönguáætlun fyrir árin 2003--2014 sem kemur fram og er unnið að af mætu fólki, að sjálfsögðu, er raunar að stofni til mjög mikið almenn lýsing og úttekt á stöðunni eins og hún er í dag. Eins og ég gat um áðan, virðulegi forseti, stendur það upp á okkur að koma með útfærðar tillögur um það hvernig við viljum sjá samgöngumálin þróast sem víðast, og setja fram þingmál þar að lútandi. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð er tilbúin í þá umræðu og leggur ríka áherslu á að stuðlað verði að samgönguáætlunum og framtíðarsýn í samgöngumálum sem taki mið af öllum þáttum og þá sérstaklega umhverfismálunum en þau eru gríðarlega stór þáttur hvað varðar samgöngumálin. Að svo mæltu, virðulegi forseti, ætla ég að láta máli mínu lokið. Ég tel gríðarlega mikilvægt að við hv. þm. verðum vakandi fyrir því að leggja fram stefnumótun okkar og sýn sem er grundvöllur þess að hægt sé að vinna samgönguáætlun sem vit er í til lengri tíma litið.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir þær umræður sem hér hafa átt sér stað og ekki síður þakka ég hv. samgn. fyrir ágæta vinnu við yfirferð yfir frv. og meðferð hennar á því. Umræður um frv. bera það með sér að það er býsna mikil sátt um málið og hlýt ég að lýsa sérstakri ánægju minni með það. Vegna þess að hv. þm. hafa talað dálítið eins og hér lægi þegar fyrir samgönguáætlun, þ.e. að þetta ágæta plagg sem er tillaga og skýrsla stýrihóps væri í raun og veru samgönguáætlunartillaga, vil ég undirstrika alveg sérstaklega að svo er ekki. Þetta er fyrst og fremst grundvallarplagg sem byggir á vinnu stýrihópsins sem fékk það verkefni að undirbúa það verk sem þurfti að vinna til að hægt væri að leggja fram frv. sem hér er til meðferðar. Þetta vil ég undirstrika sérstaklega. En ef frv. verður að lögum sem ég vona svo sannarlega að gerist verður tekið til við að vinna samgönguáætlunina. Þá verður byggt á þessari vinnu stýrihópsins og þeirri löggjöf sem væntanlega verður samþykkt. Hér hafa komið fram nokkrar ábendingar og fyrirspurnir sem ég vildi fara yfir. Í fyrsta lagi var nokkuð rætt um samgönguráð, skipan þess og verkefni. Ég vil undirstrika sérstaklega að samgönguráðið er hugsað sem samræmingarvettvangur þar sem forstöðumenn stofnana, þ.e. vegamálastjóri, flugmálastjóri og siglingamálastjóri, fá það verkefni undir forustu sérstaklega skipaðs fulltrúa ráðherra að samræma undirbúningsvinnu og gera tillögu um samgönguáætlun sem síðan verður að sjálfsögðu lögð fram á pólitíska ábyrgð viðkomandi ráðherra. Ég tel eðlilegt að hafa þennan hátt á og tel í fyllsta máta eðlilegt að embættismenn, forstöðumenn viðkomandi stofnana, komi með þessum hætti að verkinu. En ég hef undirstrikað eftir sem áður að auðvitað verður að gera ráð fyrir því að hin pólitíska stefnumótun sé unnin á ábyrgð ráðherrans sem hlýtur að sjálfsögðu að leita stuðnings hjá þingmönnum kjördæmanna. Sá háttur hefur verið hafður á hvað varðar vegamálin að þingmenn hafa komið mjög mikið að gerð vegáætlunar með samstarfi við vegamálastjóra og Vegagerðina. Ég tel að það sé af hinu góða og vil ekki búa svo um hnúta að í samgönguráð sé safnað saman hópi sem telji að samgönguráð hafi komist að hinni einu og endanlegu niðurstöðu. Ég tel að þarna þurfi að sjálfsögðu að leita sátta og hafa mikið samráð. Þingmennirnir leika stórt hlutverk í samstarfi við ráðherra. Þetta vil ég undirstrika alveg sérstaklega. Þó að embættismenn séu í meiri hluta í samgönguráðinu er nauðsynlegt að minna á þetta. Ég vek athygli á því að samkvæmt frv. sem hér er til meðferðar er gert ráð fyrir því að flugráð annars vegar og svo hafnaráð komi til skjalanna og veiti ráðherra umsögn eftir að samgönguráð hefur fjallað um mál og gert tillögur þannig að síðan tekur að sjálfsögðu við hinn pólitíski ferill innan þingflokka o.s.frv. En ég vil að skýrt komi fram að þarna þarf að leita samráðs. Þá kem ég að því sem nefnt var um samgönguþing. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hafði miklar áhyggjur af því að samgrh. væri fjarri og heyrði ekki til þingmannsins en ég hlustaði á þá ræðu. Ég tel afar mikilvægt að efnt sé til þessa samgönguþings til þess að ná að grasrótinni, ef svo mætti segja. Og ég tel af hinu góða að hafa skilgreiningarnar svo opnar að nánast sé hægt að kalla alla þá sem að samgöngumálum koma með einhverjum hætti til slíks þings. Ég tel afar mikilvægt að áður en samgönguráð og aðrir þeir sem koma að þessu fari að slá allt í fastar skorður fari fram umræða. Hugmyndin með þessu samgönguþingi er að fram geti farið opin umræða um þessi mikilvægu verkefni, og það er nýlunda. Hv. þm. Kristján L. Möller spurðist fyrir um það hvort ekki hefði komið til greina að færa umferðaröryggismálin undir samgrn. Ég hef ekki talið sérstaka ástæðu til að efna til þeirrar breytingar og hún er ekki á dagskrá ríkisstjórnarinnar að þessu sinni. Hins vegar er mikið samstarf milli Vegagerðarinnar og lögreglunnar og í gangi formlegt samstarf og samráð, sem er af hinu góða, enda leggur Vegagerðin mjög mikla fjármuni til umferðaröryggismála og það er að sjálfsögðu nauðsynlegt. En á þessu stigi sem sagt er ekki gert ráð fyrir þessum breytingum. Í nágrannalöndum okkar heyra umferðaröryggismálin að vísu undir samgrn. En hvað um það, þetta eru breytingar sem ég tel að séu þá seinni tíma mál. Hv. þm. spurði einnig um flugvellina á Gjögri, í Grímsey og á Vopnafirði og þátt og hlutverk þeirra í samgöngukerfinu. Það liggur alveg fyrir að vitaskuld verður að gera ráð fyrir því að þessir flugvellir verði byggðir upp og þar með flugsamgöngur til Gjögurs, Grímseyjar og Vopnafjarðar tryggðar, og að sjálfsögðu er ekkert sem mælir gegn því. Ég minni á að tillaga stýrihópsins dregur saman upplýsingar um alla flugvelli, og ég tel að það sé eðlilegt að í samgönguáætluninni, þegar hún kemur hér til meðferðar, verði að sjálfsögðu fjallað um þessa flugvelli og hvar þeir eru flokkaðir. Það fer auðvitað ekkert á milli mála að á Gjögri og í Grímsey er alveg óhjákvæmilegt að byggja sem best upp aðstöðu á flugvöllum. Það sama er að sjálfsögðu uppi á teningnum á Vopnafirði en með bættum vegasamgöngum kann það að breytast. En hvað um það, ekki er gert ráð fyrir neinu öðru en að Vopnafjarðarflugvöllur verði áfram inni í þessu kerfi. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson, 6. þm. Norðurl. e., talaði um að stefnu skorti í flugmálum. Ég er ekki sammála því. Sem samgrh. hef ég lagt mjög skýrar línur hvað varðar flugmálin, þjónustu flugsins í landinu, með því að standa að útboði á tilteknum flugleggjum til þess að tryggja samgöngur með aðkomu ríkisins. Með útboðinu er verið að veita styrki og það er mjög klár stefnumörkun sem felst í því og ég tel að hv. þingmenn hafi fjallað um það á ýmsum vettvangi. Hv. þm. nefndi einnig að brtt. hv. þm. Jóns Bjarnasonar væri mikilvæg vegna þess að koma þyrfti því að í löggjöfinni að samgönguáætlun fjallaði um umhverfismál og almenningssamgöngur og öryggismál. Það er sérstaklega tiltekið í grg. með frv. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Samgönguáætluninni er ætlað að verða mun víðtækari en fyrri áætlanir. Auk framkvæmdaáætlana tekur hún til öryggismála, umhverfismála, almenningssamgangna og fjármögnunar samgöngukerfisins svo að eitthvað sé nefnt.`` Það er því alveg kristaltært að gert er ráð fyrir því að samgönguáætlun, og lögin tryggja það þar með, fjalli um þessa þætti, þannig að ég tel að fyrir þessu sé vel séð. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson nefndi einnig endurreisn strandflutninga. Ég held að út af fyrir sig sé ekki ástæða til að hafa mörg orð um það að þessu sinni í tengslum við afgreiðslu frv. Strandflutningar eru sérstakt verkefni, viðfangsefni, sem ekki er einfalt við að eiga, en ég tel að með samgönguáætlun, samræmdri áætlun um uppbyggingu samgöngukerfisins í landinu ættu stjórnvöld að hafa möguleika á því og tæki til þess að móta stefnu á grundvelli þeirrar löggjafar hvað varðar sjóflutninga. Það er þá bara verkefni í framhaldi af afgreiðslu þessa frv. að fjalla um sjóflutninga ef menn sjá leiðir til þess að efla þá. Hins vegar hefur ekki legið alveg á borðinu hvernig það gæti gerst. Skipafélögin hafa í þessu tilviki farið ákveðnar leiðir, ef svo mætti segja. Eimskip siglir enn með ströndinni, Samskip hefur farið aðra leið, þ.e. upp á land. Þetta er auðvitað val þessara fyrirtækja en ef hægt er að finna hagkvæmari leiðir þá held ég að það sé langlíklegast að atvinnulífið, fyrirtækin, finni þær leiðir fremur en að neglt verði niður í löggjöf að sjóflutningar skuli vera til tiltekinna staða. Ég sé ekki alveg hvernig við gætum tryggt það. En ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég þakka ágæta umfjöllun og meðferð málsins í þinginu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er tvennt sem ég vil inna aðeins nánar eftir. Það fyrra varðar vegáætlun og endurskoðun hennar. Ég heyrði ekki alveg upphaf ræðu hæstv. ráðherra en ég tók ekki eftir að hann kæmi inn á það sem ég geri hér að umtalsefni: Hvenær er þess að vænta að endurskoðuð vegáætlun verði lögð fyrir þingið eða tillögur um útdeilingu á þeim niðurskurði sem þar þarf að fara fram, ef marka má fjárlög, og jafnvel til viðbótar ef það verður tengt við minni tekjur af einkavæðingu og dregið sérstaklega og þar til viðbótar úr framkvæmdum af þeim sökum? Ég hef skilið það svo að þessa þyrfti að sjá stað í ákvörðunum um framkvæmdir á þessu ári og það hlýtur þá að vera keppikefli að það komi fyrir Alþingi fyrr en síðar. Það seinna varðar skipan samgönguráðs. Mér fannst hæstv. ráðherra, ef ég tók rétt eftir svörum hans, ekki taka mikið undir hugmyndir um aðra samsetningu á því og það eru mér vonbrigði. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er það virkilega svo að hæstv. ráðherra geti ekki hugsað sér neina breytingu, neinn af þeim valkostum eða möguleikum sem nefndir hafa verið um aðra samsetningu samgönguráðs? Fyrir það fyrsta og í fyrsta lagi þá, að það kæmi þverpólitísk skipan ráðsins, að við bættust fulltrúar þingflokka, eða þá í öðru lagi, nema hvort tveggja væri, að ráðið verði breikkað faglega, að til viðbótar þessum ágætu embættismönnum sem enginn er að beina spjótum að persónulega, kæmu fulltrúar t.d. umhverfismála, umferðaröryggismála, félags- og byggðamála og jafnvel rannsóknastofnana, þannig að þetta yrði breiðari dýnamískur vettvangur, faglega saman settur. Eða í þriðja lagi að ráðið verði hreinlega tekið út ef ekki er vilji til þess að stækka það eða breikka því að það er í raun vandséð að það þjóni miklum tilgangi að samgrn. fundi með þessum ágætu embættismönnum sínum sérstaklega undir þeim formerkjum að það heiti ráð. Það þarf ekkert að kalla það því nafni. Menn geta bara unnið málin saman án þess.

Herra forseti. Mig minnir að í ræðu sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon flutti hér og vitnaði í ágætt rit sem hann sem samgrh. gaf út þar sem m.a. var fjallað um samgönguráð, hafi ekki verið svo langt frá lagi að farin væri svipuð leið og hér er lögð til. Hins vegar er það svo að frv. gerir ráð fyrir þessari skipun. Samgn. hefur fjallað um málið og komist að þeirri niðurstöðu að gera ekki breytingu. Ég hef því ekki skipt um skoðun frá því ég mælti fyrir frv. og tel að hér sé skynsamlega að verki staðið með þessa tillögu og fjarri lagi að leggja til að fella burt þetta mikilvæga ráð. Hvað varðar vegáætlun, þá verður náttúrlega heilmikil breyting með samþykkt þessa frv. og við gerum ráð fyrir því að vinna samgönguáætlunina í sumar og leggja fram í haust áætlun sem tekur þá yfir gildandi vegáætlun, hafnaáætlun og flugmálaáætlun o.s.frv. En tillögur um frestun framkvæmda munu koma fram hér alveg á næstunni, þ.e. frestun framkvæmda til samræmis við fjárlög á þessu ári, vegna þess að vegáætlun gerði ráð fyrir hærri fjárhæðum en fjárlögin. Við þurfum því að taka á því. Og ekki mun líða langur tími þar til um það verður fjallað í þinginu.

Herra forseti. Ég þakka aftur fyrir svörin. Það er mjög mikilvægt að fá þær upplýsingar að hér sé að vænta tillagna um breytingu á vegáætlun eða tillagna um hvernig með skuli farið og hvaða framkvæmdir það verði sem verður frestað eða slegnar af vegna þess niðurskurðar sem boðaður er og blasir við. Varðandi samsetningu samgönguráðsins aftur þá minnti mig að það ráð sem lagt var til í tillögum 1991 hafi verið talsvert miklu breiðara að samsetningu. Ég skal fletta upp á því, það er best að segja ekki meira en maður getur örugglega staðið við en það kæmi mér á óvart ef svo hefði ekki verið og þetta væri ekki rétt munað. Ég man a.m.k. að sú nefnd sem að því vann og það undirbjó var mjög breið og í henni sátu fulltrúar aðila eins og ferðaþjónustunnar, fulltrúar frá háskólum, frá umhverfishlið og fleiri slíkir aðilar. Og þannig tel ég heppilegast að þetta sé vegna þess að samgöngurnar hafa svo breiða skírskotun og tengingu inn í svo marga málaflokka. Að þessum ágætu embættismönnum aftur ólöstuðum, þá held ég að það væri frjórra að kalla þarna fleiri til.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir svör hans við þeim spurningum sem ég lagði fram, sem voru eingöngu út frá flugsamgöngum til þriggja, fjögurra staða sem ég gerði að umtalsefni og vitnaði í tillögu stýrihópsins. Ég fagna því mjög sem kom fram í máli ráðherra að þrátt fyrir flokkun flugvalla í flokk 1 og flokk 2 þar sem þessir umræddu flugvellir, þ.e. á Gjögri, Grímsey og Vopnafirði, falla undir, þá sé ætlunin að þangað verði áfram áætlunarflug. Það verður þá verkefni, þegar þessi samgönguáætlun kemur fram, og sumarvinna þeirra sem vinna áætlunina þegar hún kemur fyrir þingið að tryggja að svo sé. Ég vil bara þakka fyrir þessi svör og fagna því. Það þarf náttúrlega ekki að ræða mikið um Gjögur og Grímsey, það liggur í augum uppi eins og fram kom í svari ráðherra. Eins með Vopnafjörð, þá er það auðvitað þannig að miðað við stöðuna í dag, eins og kom reyndar fram í svari ráðherra, og miðað við núverandi samgöngur er flug þangað ákaflega mikilvægt. Það verður engan veginn unað við það og Vopnfirðingar geta ekki unað við það að eiga að ferðast klukkutímaleið til Þórshafnar eða tæplega tveggja tíma ferð til Egilsstaða, ég tala nú ekki um þriggja og hálfs tíma ferð til Akureyrar til að fara í flug. Það mun ekki geta gengið sama hvaða leið verður farin þegar ég tel upp þessa flugvelli þarna í nágrenninu. Ég fagna því þessu skýra svari hæstv. ráðherra og því sem þar kom fram varðandi þessa umræddu flugvelli. Hins vegar verð ég að segja alveg eins og er að ég saknaði þess dálítið að ráðherra svaraði ekki afdráttarlaust með það að umferðaröryggismál ættu að færast frá dómsmrn. til samgrn., eins og ég gerði grein fyrir, og vil segja hér í lokin að ég mundi halda að það ætti að vera hlutverk núv. ríkisstjórnar að framfylgja þessari samþykkt, m.a. landsfundar Sjálfstfl., um að flytja umferðaröryggismál úr dómsmrn. yfir í samgrn.

Virðulegi forseti. Hæstv. samgrh. talaði um að samgönguáætlunin sem nú liggur fyrir væri bara úttekt. Ég held að við gerum okkur grein fyrir því og þess vegna lýsti ég eftir stefnu stjórnvalda á hinum ýmsu póstum. Ég vil því spyrja hæstv. samgrh., af því að strandsiglingarnar voru sérstaklega til umræðu, hvort hann geti ekki hugsað sér í framhaldi af þessari lagasetningu að taka fyrir strandsiglingarnar án þess, eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra, að talað sé um að fyrirtækin sjálf stýri þróuninni. Ég held að það sé kannski mergurinn málsins í sambandi við mikið af því sem við fjöllum um í samgönguáætlun vegna þess að ef við tökum mið af reynslu nágrannaþjóða okkar, þá er það nú einmitt ekki þannig að fyrirtækin séu látin stýra þróuninni, vegna þess að Evrópulöndin eru að stýra þróuninni og gera það fýsilegra fyrir fyrirtækin með ýmiss konar aðgerðum að fara inn á strandsiglingar og járnbrautirnar og sú breyting verður auðvitað ekki nema hæstv. ráðherra sé inni á því að fara í þá vinnu með því hugarfari. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort megi vænta þess á öllum þessum póstum sem heyra undir samgöngumálin að farið verði í þá vinnu að setja fram áætlanir sem þjóna ekki bara því að láta fyrirtækin ráða heldur að setja niður þann ramma sem við viljum að fyrirtækin geti starfað eftir út frá markmiðum okkar hvað varðar heildstæða mynd af því hvernig við viljum sjá samgöngumálin þróast í landinu. Ég tók líka flugmálin, virðulegi forseti, og ég taldi að þar hefði orðið þróun á forsendum fyrirtækjanna vegna þess umhverfis sem hv. Alþingi skapaði þeim sem leiddi til verri stöðu en ástæða er til að hafa í landinu.

Herra forseti. Ég tel að sjálfsögðu að á hverjum tíma sé nauðsynlegt að fara yfir og endurmeta stefnu stjórnvalda varðandi alla samgönguþætti, þar á meðal strandsiglingar. Ég vil ekki útiloka neitt í þeim efnum fyrir fram. Ég tel að samræmd samgönguáætlun sé einmitt vettvangur og leið til að meta það kalt og vel ígrundað hvernig stjórnvöld eigi að koma að til að bæta samgöngukerfið og gera það hagkvæmara fyrir notandann. Það er auðvitað hið almenna viðfangsefni. Ég hef ekki gefið mér það fyrir fram að hefja eigi sérstakan stuðning, t.d. við strandsiglingar. Ég tel hins vegar nauðsynlegt að skoða málin og ég hef sagt frá því áður í þinginu að nú er starfandi nefnd á vegum samgrn., viðskrn. og fjmrn. sem er að fara yfir það hvaða kostir eru í stöðunni til að lækka flutningskostnað milli landshluta, m.a. með tilliti til sjóflutninga. Ég tel að við þurfum að halda áfram þessari vinnu og leita þeirra kosta sem hagstæðastir eru, m.a. hvað varðar sjóflutningana. En ég vil ekki gefa neinar yfirlýsingar um það fyrir fram að til sé einhver patentlausn sem feli í sér að við getum fært svo og svo mikinn hluta af flutningum á sjóinn. Þetta þarf að meta hverju sinni.

Virðulegi forseti. Það er svo sem ekki tilefni til að lengja þessa umræðu. En þar sem ég missti af andsvaratímanum vegna þess að ég var kölluð í síma langaði mig til að nota tækifærið, meðan hæstv. ráðherra hlýðir á þessa umræðu, og hnykkja örlítið á því sem ég minntist á í fyrri ræðu minni varðandi samgönguþing. Ég er hjartanlega sammála hæstv. ráðherra um að samgönguþing sé af hinu góða og markmið þess sé að laða fram umræðu. Um það deilum við ekki. Hins vegar tel ég að hæstv. ráðherra og hv. samgn. hefði þurft að skoða betur með hvaða hætti samgönguþing verði formað. Hver verður starfsrammi þingsins? Hver setur þinginu reglur og hvaða vægi á þing af þessu tagi að hafa í hinni eiginlegu stjórnsýslu og stefnumótun? Við þekkjum þetta, herra forseti, mjög vel. Við höfum verið að sýsla með umhverfisþing og stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í málefnum sjálfbærrar þróunar. Við vitum vel að við höfum tekið rangar ákvarðanir vegna þess að við höfum ekki undirbúið málin nógu vel fyrir fram. Hv. umhvn. hefur sagt að hún vilji koma að því að setja umhverfisþingi reglur og starfsramma. Hún kemur til með að gera það fyrir vorið. Það var alveg ljóst og enginn ágreiningur um það í umhvn. að við töldum á vanta í frv., þ.e. í breytingunni á lögunum um náttúruvernd, þar sem kveðið er á um umhverfisþing. Nefndin vildi gera bragarbót þar á og ég held að ráðleggingar þær sem ég beini hér til hv. samgn. og hæstv. samgrh. séu þess eðlis að það sé algjör óþarfi fyrir okkur að brenna okkur aftur á sama soðinu, detta aftur í sömu gildruna. Við þurfum að búa til starfsramma fyrir svona þing og setja fram hugmyndir um hverja eigi að kalla til svona þings. Það nægir ekki að segja bara: Með svona þingi ætlum við að ná voða vel til grasrótarinnar. Herra forseti. Mér finnast ákveðnir þættir sitja eftir, eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, sem hv. samgn. hefur faktískt skilið eftir lausa. Þetta er einn þeirra sem mér finnst afar mikilvægt að ekki sé skilið við með þessum hætti. Ég vil líka benda hæstv. ráðherra á að í umsögn Landverndar um frv. er beinlínis lagt til, til að tryggja breiðari faglega samsetningu samgönguráðs en gert er í frv. --- samgönguráð og samgönguþing koma til með að verða mjög tengdar stofnanir --- leggur Landvernd til að í viðbót við flugmálastjóra, siglingamálastjóra og vegamálastjóra sitji þar einnig forstjóri Hollustuverndar ríkisins, landlæknir og framkvæmdastjóri Umferðarráðs. Það verður ekki séð að nefndin hafi tekið nokkra afstöðu til þessarar tillögu. Ég verð að segja að mér finnst hún góð. Mér finnst að slíkt mundi koma til með að efla þetta samgönguráð. Hún kemur til með að breikka hinn faglega grundvöll sem ráðið stendur á og mér hefði fundist eðlilegt að samgn. tæki formlega afstöðu til þessarar tillögu, sem er afar skýr, einföld og að mínu viti sjálfsögð. Ég bendi á að hæstv. umhvrh. hefur ekki gengið alveg nógu vel að móta stefnu ríkisstjórnarinnar um sjálfbæra þróun á nýrri öld. Það er langtímaáætlun, sambærileg við samgönguáætlun að mörgu leyti, sem vinna átti í náinni samvinnu við grasrótina. Þessi stefnumörkun var lögð fram í drögum 24. jan. 2001. Fólki var gefinn kostur á að koma að henni með því að sitja umhverfisþing. Fjöldi fólks og félagasamtaka sendi inn athugasemdir til umhvrn. og vildi betrumbætur, bæta við, gera nýjar tillögur, lagði fram vinnu sína og vildi gefa kost á sér til að vinna þessa stefnumörkun. Síðan hefur ekki heyrst hósti né stuna frá hæstv. umhvrh. varðandi stefnumörkun um sjálfbæra þróun á nýrri öld. Það er liðið á annað ár síðan drögin voru kynnt. Ég ætla sannarlega að vona, herra forseti, að aðkoma frjálsra félagasamtaka og almennings að því að móta eða hafa áhrif á samgönguáætlun verði ekki jafnvandræðaleg og aðkoma almennings og félagasamtaka að stefnumörkun ríkisstjórnarinnar um sjálfbæra þróun á nýrri öld. Ég minni síðan hæstv. samgrh. enn á að í stefnumótun sem ríkisstjórn Davíðs Oddssonar samþykkti á sínum tíma um sjálfbæra þróun í íslensku samfélagi, sem gilti til aldamóta, er sérstakur kafli um samgöngumál. Í þeim kafla eru sett fram mjög verðug markmið. Ég treysti því að þegar samgönguáætlun, hin eiginlega samgönguáætlun, lítur dagsins ljós verði horft til þeirra þátta sem fram hafa komið í stefnumörkun um sjálfbæra þróun og stefnumörkun, sem íslenska ríkisstjórnin hefur samþykkt fyrir sitt leyti, varðandi áætlun um sjálfbær Norðurlönd. Ég treysti því að samgrh. gangist fyrir því að menn setji sér samræmd markmið, mælanleg markmið, ásættanleg, raunhæf og tímasett markmið. Það er nauðsynlegt að þessi viðamikla áætlun verði ekki bara staðlausir stafir heldur siglingarkort sem góðir siglingarfræðingar geti stýrt eftir.

Herra forseti. Ég vek athygli hv. þm. á því að í samgn. þingsins situr fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og hefur unnið að þessu máli, lagt fram brtt. og nál. sem ekki gera ráð fyrir þeim breytingum sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttur hefur talað um varðandi skipun samgönguráðsins. Ég tel að það hefði verið eðlilegt að þessi brtt. hefði komið fram frá hv. þm. en hún liggur ekki fyrir hér sem brtt. eða þingskjal. Ég get ekki séð að í nál. sé gerð grein fyrir því. Eins og ég sagði áður er samgn. búin að fjalla um málið. Niðurstaðan er sú að samgönguráð verði með óbreyttri skipan. Ég tel jafnframt að það sé skynsamlegasti kosturinn.

Herra forseti. Ég vil benda hæstv. ráðherra á að í brtt. frá hv. þm. Jóni Bjarnasyni, sem er fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í samgn., eru hér stefnumarkandi tillögur til breytinga sem ég held að gætu einmitt verið grundvöllur fyrir breiðara samgönguráð, að sjálfsögðu. Það er gert ráð fyrir því að stefnumörkunin verði með öðrum hætti og fleiri þættir verði teknir inn í stefnumörkunina. Mér finnst tillaga hv. þm. Jóns Bjarnasonar því afar skynsamleg. Á hitt verður hæstv. samgrh. að líta að það er ekki alveg eðlilegt að heill þingflokkur, þó öflugur sé, stór og duglegur, stari alltaf yfir öxlina á fulltrúum í viðkomandi nefndum. Auðvitað eigum við ákveðna samvinnu í þessu efni og hæstv. ráðherra verður að skilja að hér eru brtt. frá hv. þm. sem gera ráð fyrir breyttri stefnumörkun, annars konar stefnumörkun, sem að sjálfsögðu getur leitt af sér breiðara samgönguráð. Ef hæstv. samgrh. er að gefa okkur vonir um að tillaga hv. þm. Jóns Bjarnasonar verði samþykkt þá treystum við því auðvitað og að þingið sjái að sér og skipi breiðara samgönguráð.

Herra forseti. Ég held, að gefnu tilefni, að þingflokkur Vinstri grænna ætti að horfa oftar yfir öxlina á hv. þm. þannig að betra tækifæri gæfist til samræðna og skoðanaskipta innan þingflokksins, um þau mál sem eru á dagskrá í nefndum. Vegna þess sem hv. þm. sagði um að brtt. gæfu tilefni til að komast að þeirri niðurstöðu sem hv. þm. leggur til er það mesti misskilningur. Ég benti fyrr í umræðunni á brtt. sem þingmaðurinn leggur til, sem gengur m.a. út á að samgönguáætlun skuli vera í samræmi við stefnumörkun stjórnvalda í umhverfismálum, umferðaröryggismálum, byggðamálum og almenningssamgöngum. Ég vakti athygli á því að í grg. með frv. er einmitt sérstaklega tekið fram að löggjöfin byggi á þessari stefnumörkun. Hér liggur ekkert fyrir um að byggja megi á tillögum hv. þm. Jóns Bjarnasonar eitthvað sem gæti leitt til að samgönguráði yrði breytt. Hér er um einhvern misskilning að ræða á milli hv. þingmanna.

Hæstv. samgrh. þarf ekki að gefa Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði neina forskrift um hvernig þingflokkurinn vinnur. Hann hefur verið sjálfstæður í vinnubrögðum hingað til og þarf ekki ráð frá hæstv. ráðherra hvað það varðar. Það er ljóst að í brtt. sem um ræðir er gert ráð fyrir að stefnumörkunin verði öðruvísi og taki ekki bara mið af hinum hagrænu hvötum, fjárútlátum og mannvirkjabyggingum. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafa gagnrýnt að frv. gangi of sterklega út frá þeim sjónarmiðum og við hefðum viljað fá inn í lagatextann hugmyndir um stefnumörkun í umhverfismálum, umferðaröryggismálum, byggðamálum og almenningssamgöngum. Ef hæstv. samgrh. er svo þrjóskur að geta ekki horft með sanngirni á þá kröfu og séð að það mundi leiða af sér annars konar stefnumörkun, annars konar samgönguáætlun, þá eru það hans erfiðleikar og ég ætla ekki að hafa höfuðverk yfir því. Hitt er þó alveg ljóst að frv. sem fyrir liggur er að mati Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs of þröngt. Það tekur ekki nægilega vítt á málinu og gildir um alla þætti þess, bæði 2. gr. og 3. gr. sem fjallar um samgönguráðið og samgönguþingið. Og við það situr.

Ég sé ástæðu til að minna hv. þm. á að skv. 54. gr. skal ræðumaður jafnan víkja ræðu sinni til forseta.

Virðulegi forseti. Ég sakna þess að hv. 1. þm. Norðurl. e., sem jafnframt er forseti í forsetastól, skuli ekki blanda sér í umræðurnar um samgöngumál. Hæstv. forseti var hæstv. samgrh. um tíma. Honum var mjög annt um að láta til sín taka á þeim vettvangi og hefur enn þá, það ég best veit, sterkar skoðanir í samgöngumálum. Þegar verið er að setja lagaramma um gerð samgönguáætlunar til lengri tíma vekur það mér furðu að hæstv. forseti og fyrrv. hæstv. samgrh. skuli ekki blanda sér í málið. Ég veit að hann hefur ýmislegt til málanna að leggja og gæti e.t.v. gefið núverandi sitjandi hæstv. samgrh. góð ráð. Þetta vil ég benda á, með leyfi forseta. Virðulegi forseti. Ég verð að víkja að ákveðnum þáttum í máli hæstv. samgrh. áðan. Hann sagði að ég sem er í hv. samgn. fyrir Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð hafi ekki komið fram með á brtt. allar þær tillögur til breytinga sem gætu hafa verið til bóta hans slappa frv. og þeirri slöppu meðferð sem ég var að segja að það fékk í samgn. Ég er ekkert að rekja þá umræðu en get þó sagt hæstv. forseta frá því að ég gerði margar fleiri athugasemdir við frv. en ég hef komið fram með í brtt. Víkjum fyrst að því sem hæstv. ráðherra lagði fram í sínu frv. til laga um samgönguáætlun og þótti ástæða til að nefna það sem sérstakan lagatexta. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra verði reiðubúinn að skýra út hvers vegna hann telji nauðsynlegt að setja það inn í lög. Lítum á: Í c-lið 2. gr. frv. til laga um samgönguáætlun stendur, og á það að verða lagatexti: ,,c. að ná fram víðtæku samspili samgöngumáta og samstarfi stofnana samgönguráðuneytisins.`` Hver hefur heyrt annað eins, að hæstv. samgrh. þurfi að setja í lagatexta að stofnanir sem heyra undir hann þurfi að vinna saman í samgöngumálum? Þarf að setja það í lagatexta, eða hvað er að? Hvað er að, virðulegi forseti, þegar hæstv. ráðherra verður að setja það í lagatexta að skylda stofnanir sem heyra undir hæstv. ráðherra til að vinna saman? Mér finnst alveg fráleitt að þetta skuli þurfa að setja í lagatexta og mér finnst að hæstv. ráðherra eigi að skýra frá því hvað sé að í þessum stofnunum þar sem að binda þarf með lögum að þær þurfi að vinna saman. Hvað er að? Ég heimta skýringar á því hvers vegna ástæða er til að setja það með svo ákveðnum hætti inn í lög. Það hlýtur eitthvað meiri háttar að vera að sem hæstv. ráðherra ber skylda til að greina þingheimi frá. Hvers vegna er ástæða til að setja í lög að skylda stofnanir á vegum samgrn. sem vinna að samgöngumálum til að vinna saman? Ég heimta skýringu á því. Ég heimta líka skýringu á því hvað hæstv. samgrh. ætlar sjálfur að gera í tengslum við gerð samgönguáætlunar. Í 3. gr. frv. stendur um samgönguráð, með leyfi forseta: ,,Samgönguráðherra skipar samgönguráð sem hefur yfirumsjón með gerð samgönguáætlunar.`` Samgönguráðið á að hafa yfirumsjón með gerð samgönguáætlunar. Ég hélt að það væri verkefni hæstv. samgrh. að hafa yfirumsjón með gerð samgönguáætlunar. Ætlar hæstv. ráðherra bara að vera áhorfandi? Mér finnst heldur betur vera að slappast stjórn á þessu verkefni. Hæstv. ráðherra kallar til og felur undirmönnum sínum yfirumsjón með því verkefni sem hann ber ábyrgð á. Ég er ekki viss um að hæstv. fyrrv. samgrh. hafi talið að hann þyrfti að kalla til og fela undirmönnum sínum yfirumsjón með verki sem hann bæri sjálfur ábyrgð á. Ég dreg það í hæsta máta í efa. Mér finnst hæstv. ráðherra þurfa að skýra út hvers vegna hann getur ekki sjálfur haft yfirumsjón með gerð samgönguáætlunar.  Um þær tillögur sem ég hef hér lagt fram og gerði grein fyrir í ræðu minni fyrr í dag um samgönguáætlun sagði hæstv. ráðherra að nægilega væri tekið á því í greinargerðinni sjálfri og að minnst væri þar á að taka skyldi tillit til umhverfismála, umferðaröryggismála, byggðamála og almenningssamgangna og það er alveg rétt að þetta er nefnt í greinargerðinni eins og hæstv. ráðherrann kom inn á. Það er einnig nefnt í greinargerðinni að ná þurfi fram hagkvæmri notkun fjármagns og mannafla en samt þykir sérstök ástæða til þess að setja það inn í sjálfa lagagreinina. Það er líka tekið fram í texta greinargerðar frv. að stofnanir samgrn. skuli vinna saman. En það er samt sett, virðulegi forseti, inn í sjálfan lagatextann að stofnanir samgrn. skuli vinna saman. Ég tel miklu eðlilegra að inn í lagatextann, eins og ég hef lagt til, verði settur hinn stefnumarkandi rammi sem vinna ætti samgönguáætlun út frá. Og ég hef lagt til að samgönguáætlun skuli vinna og vera í samræmi við stefnumörkun stjórnvalda í umhverfismálum. Við höfum gert fullt af skuldbindingum þar og stefnumörkun líka af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég spyr hæstv. ráðherra hvers vegna hann geri svona lítið með stefnumörkun og skuldbindingar í umhverfismálum. Því er ekki gefinn fullur sess í lagaatextanum sjálfum. Það er frekar lögð áhersla á að í lagatextann komi að skikka skuli stofnanir samgrn. til þess að vinna saman. Ég hef lagt til að stefnumörkun stjórnvalda í umhverfismálum, í umferðaröryggismálum og byggðamálum og almenningssamgöngum komi inn í sjálfan lagatextann og þá er það vegvísir, vísir að því hvernig hún skuli unnin. Ef hæstv. ráðherra vill endilega hafa þetta samgönguþing sem nefnt er í 3. gr. þá verður búið að leggja upp, þ.e. ef brtt. mínar verða samþykktar, hvaða áherslur eiga að liggja fyrir og hvernig þetta samgönguþing yrði þá hugsanlega sett saman. En að sjálfsögðu mætti, og ég tek alveg heils hugar undir það, kveða skýrar á um það í lagatextanum sjálfum hvert hlutverk samgönguþings skuli vera --- á það er ekkert minnst --- eða verkefni né heldur hvernig það skuli sett saman. Ef svo óhönduglega og óheppilega vildi til að brtt. mínar verða felldar þá er frv. allt orðið miklu þrengra og þá verður staðan sú að þetta er eingöngu orðið mál embættismanna stofnana samgrn. sem eiga bara að vinna á ábyrgð samgrh. og vera honum til ráðuneytis við gerð samgönguáætlunar. Ef brtt. mínar verða ekki samþykktar þá skreppur frv. saman og verður þröngt og allt of innhverft. Ég vil svo einnig, virðulegi forseti, víkja að því sem hæstv. ráðherra kom inn á í stuttu andsvari um strandsiglingarnar sem ég gerði að umtalsefni í ræðu minni þegar ég greindi frá því að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafa lagt fram á Alþingi till. til þál. um strandsiglingar. Það hefði náttúrlega verið mjög æskilegt, virðulegi forseti, ef hún hefði verið til umræðu nú um leið og þessi samgönguáætlun. Ég fagna þeim orðum hæstv. samgrh. að strandsiglingar verði sérstaklega teknar til skoðunar við mótun samgönguáætlunar. Það er svo aftur á móti ekki rétt nálgun hjá hæstv. ráðherra að segja að fyrirtæki eigi sjálf að marka eða ákveða hvers konar flutningsmáta þau vilja nota. Löggjafinn setur jú rammann. Hann setur hin ytri skilyrði, leggur á skatt, mótar áherslu í vegarlagningu og hafnargerð o.s.frv. Því er það löggjafinn sem setur hin ytri skilyrði um flutningsmátann. Og löggjafinn, við, Alþingi, framkvæmdarvaldið höfum einmitt skrifað undir skuldbindingar m.a. sem lúta að umhverfismálum, lúta að mengunarmálum, lúta að því að bæta orkunýtingu í samgöngum sem fer nú lítið fyrir í þessu frv. hér. Því hefði verið mjög gott, virðulegi forseti, ef þáltill. okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um strandsiglingar hefði verið hér til umræðu jafnframt til þess að draga fram þessar áherslur, því að samgöngumál eru ekkert markaðslögmálsmál. Stefnan í samgöngumálum ræður því hvernig við byggjum þetta land, hvernig við nýtum þetta land og hvernig við njótum þess og gæða þess. Hún á ekki að vera bara einhver hentistefna. Hún á að vera skýrt mörkuð út frá grundvallarsjónarmiðum sem eiga að liggja til grundvallar samgöngum í landinu eins og ég hef hér rakið. Herra forseti. Ég vil í lokin lýsa yfir vonbrigðum mínum með undirtektir og viðbrögð hæstv. samgrh. í þessu máli. Annars vegar finnst mér að hæstv. ráðherrann hafi ekki fullan skilning á því hvað eigi að felast í samgönguáætlun og hverjar forsendur hennar eigi að vera. Hins vegar finnst mér hæstv. samgrh., virðulegi forseti, víkja sér undan ábyrgð sinni þegar það á að fela framkvæmdastjórum og forstjórum undirstofnana ráðuneytisins yfirumsjón með gerð samgönguáætlunar og þeir eiga að mynda eitthvert samgönguráð. Þetta eru verkefni sem hæstv. ráðherra á að láta vinna á eigin ábyrgð og skila svo til þingsins. Mér finnst líka alveg fráleitt --- ég ítreka það --- og inni hæstv. ráðherra eftir því: Hvers vegna er ástæða til að setja það í lagatexta að skylda stofnanir samgrn. til þess að starfa saman? Hvað er að?

Herra forseti. Það kemur alveg skýrt fram í frv., þrátt fyrir það sem hv. þm. Jón Bjarnason sagði í ræðu sinni, að samgönguáætlun er lögð fram í þinginu á ábyrgð samgrh. Hins vegar verður nú ekki allt gert á höndum ráðherra. Þess vegna eru stofnanir undir ráðuneytum sem þurfa að vinna sitthvað, m.a. að áætlanagerð. Því er í fyllsta máta eðlilegt að tilteknir embættismenn komi að og hafi yfirumsjón með áætlanagerð. Svo er í dag. Það ætti því ekki að koma hv. þm. neitt úr jafnvægi. Það er í fyllsta máta eðlilegt. Sá samgrh. sem hér stendur er ekki á nokkurn hátt að skjóta sér undan ábyrgð vegna þess að áætlunin verður lögð fram á hans ábyrgð fyrir þingið, hver svo sem undirbýr þá vinnu. Það liggur algjörlega ljóst fyrir. En hvað það varðar að sett sé í lagatexta að stofnanir ráðuneyta vinni saman þá held ég að það geti nú ekki verið til baga. Það er alveg ljóst að lög gilda um þessar tilteknu stofnanir og þær eru að því marki sjálfstæðar sem lög gera ráð fyrir. Þess vegna er fullkomlega eðlilegt að í lagatextanum liggi alveg ljóst fyrir að þegar kemur að samgönguáætlun vinni þessar stofnanir saman. Því er ekki nokkur minnsta ástæða fyrir hv. þingmenn að gera það tortryggilegt.

Herra forseti. Þetta voru nú fátækleg svör hjá hæstv. samgrh. enda hefur hæstv. ráðherra kannski ekki áttað sig á hvað í rauninni stóð í textanum þarna. Ég vil spyrja ráðherrann: Er það ekki nú þegar í lögum um viðkomandi stofnanir, bæði hjá flugmálastjóra, hjá siglingamálastjóra og vegamálastjóra, að þeir skuli vinna að þessum verkefnum á sínum vegum? Og er það ekki líka hið eðlilegasta mál að samgrh. kalli fyrst af öllu þá aðila til sín til að vinna að gerð samgönguáætlunar? Þarf að binda þetta í lög og búa til ráð, ekki síst þegar slíkt ráð á nú að vera undir forustu samgrn.? Þarf endilega að vera að binda þetta í lög? Mér er spurn. Er þetta ekki vinnulag, virðulegi forseti, sem á að vera fyrir hendi og á ekki að þurfa að binda í lög? Mér er alveg óskiljanlegt að binda þurfi í lög að stofnanir samgrn. vinni saman í samgöngumálum, sérstaklega þegar við horfum síðan á það hvað ekki er tekið inn í rammalögin, hvað ekki er tekið inn, eins og það að samgönguáætlunin skuli vera í samræmi við stefnumörkun stjórnvalda eins og ég legg til í umhverfismálum, öryggismálum, byggðamálum og almenningssamgöngum. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. ráðherra, hvers vegna má það þá ekki koma inn? Er nauðsyn að binda það í lög að þessar stofnanir samgrn. vinni saman?

Herra forseti. Ég er mjög undrandi á þeirri umræðu hjá hv. þm. þegar hann er að amast við samgönguráðinu, ekki síst með tilliti til þess að bæði hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, sem er nú áhrifamaður innan Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, og einnig hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, hafa lagt til að fjölga í samgönguráðinu, í því samgönguráði sem hv. þm. Jón Bjarnason hefur mjög á hornum sér gagnvart. Það ber því ekki allt upp á sama daginn í þeim herbúðum. En hvað um það. Ég held engu að síður að nauðsynlegt sé að tryggja með löggjöf að sjálfsögðu eins og hér er gert hvernig staðið skuli að samgönguáætlun og það gerum við m.a. með samgönguráðinu, með samgönguþinginu og starfi þess, en fyrst og fremst auðvitað á hinum pólitíska vettvangi þegar kemur hér í þingið. Hitt er allt saman undirbúningsvinna sem gert er ráð fyrir að sé unnin til þess að einfalda og auðvelda viðkomandi ráðherra hverju sinni að leggja fram áætlun fyrir þingið. En það er Alþingi sem á lokaorðið um afgreiðslu samgönguáætlunar. Ég minni hv. þingmenn á það, þar er sá vettvangur sem leggur síðustu hönd á, samgn. væntanlega, og síðan þingið.

Herra forseti. Ég held að hæstv. ráðherra nái því ekki alveg um hvað verið er að tala. Gagnrýni hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar og hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur laut að því að samgönguráðið væri svo innhverft, þetta væru forstöðumenn stofnana sem þarna væri um að ræða, forstöðumenn sem hæstv. ráðherra ætti bara að nota og beita í hinu daglega starfi við gerð og vinnu við samgönguáætlun. En ef ætti að fara að búa til ráð sem kæmi með nýjar hugmyndir og aðra sýn að gerð samgönguáætlunar þá ætti að fá menn annars staðar frá en ekki búa til ráð með þeim mönnum sem þegar eiga starfsskyldu sinni samkvæmt að vinna að því máli. Það var gagnrýnin sem kom fram á skipan þessa ráðs. Ég tala nú ekki um ef ekki væri skírskotun í lagarammanum sjálfum um það út frá hvaða stefnumörkun ætti að vinna samgönguáætlun þá væri enn þá mikilvægara að aðrir aðilar kæmu inn í samgönguráð og samgönguþing en akkúrat þeir sem eru embættismenn úr viðkomandi málaflokki og hafa þær embættislegu skyldur að vinna að þeim málaflokki hjá hæstv. ráðherra. Mér finnst því, virðulegi forseti, að ástæða sé til þess að benda hæstv. samgrh. á að lesa frv. aftur yfir og athuga hvað í rauninni stendur í því og þeim brtt. og umsögnum sem gerðar hafa verið við það.

Herra forseti. Það vekur athygli mína að svo er komist að orði í brtt. frá hv. þm. Jóni Bjarnasyni, 5. þm. Norðurl. v., með leyfi forseta: ,,Samgönguáætlun skal vera í samræmi við stefnumörkun stjórnvalda í umhverfismálum, umferðaröryggismálum, byggðamálum og almenningssamgöngum.`` Nú er það svo að samgönguáætlun verður ekki til fyrr en Alþingi samþykkir hana. Og það er svolítið erfitt að hugsa sér það að Alþingi eigi að vera bundið af því að samþykkja áætlun sem sé í samræmi við einhverjar áætlanir stjórnvalda. Ég held að hv. þm. snúi þessu við. Ég held að væri nær að hér stæði að stefnumörkun stjórnvalda í umhverfismálum, umferðaröryggismálum, byggðamálum og almenningssamgöngum sé í samræmi við samgönguáætlun Alþingis. Ég held að alveg óhjákvæmilegt sé að hv. þm. geri sér grein fyrir því að ekki er hægt að binda Alþingi með þessum hætti í lögum. Alþingi hlýtur að samþykkja þá samgönguáætlun sem því sýnist á hverjum tíma sem meiri hlutinn segir til um og ekki hægt með lagagrein að binda hendur Alþingis. Ég hygg því að hv. þm. hafi hlaupið á sig með textanum eins og hann liggur fyrir og væri kannski rétt að hv. þm. dragi þessa tillögu til baka til 3. umr. og reyndi að íhuga nánar hvað fyrir honum vakir. Eins átta ég mig ekki alveg á því hvernig hv. þm. hugsar sér það þegar við erum t.d. að velta fyrir okkur vegagerð, hvernig hægt sé að ná markmiðum sjálfbærrar þróunar í því sambandi.

Virðulegi forseti. Þetta sýnir hversu lítið hv. 1. þm. Norðurl. e. hefur í rauninni sett sig inn í málið. Ríkisstjórnin hefur samþykkt stefnuyfirlýsingu um að vinna að sjálfbærri þróun, m.a. í samgöngumálum, þannig að hv. þm. ætti nú að kynna sér einmitt þær stefnumarkandi yfirlýsingar og samþykktir sem ríkisstjórnin hefur þegar samþykkt að vinna skuli að og hafa að markmiði. Ég vil einnig benda hv. þm. á úr því hann er að benda á hvað betur mætti fara í lagatextanum, þá stendur í b-lið 2. gr. frv., með leyfi forseta, þar er tiltekið: ,,að ná fram hagkvæmri notkun fjármagns og mannafla``. Gerist það ekki, virðulegi forseti, við gerð vegáætlunar og við fjárlagagerðina? Er þá ekki ákveðið fjármagnið sem á að ráðstafa til verkefnanna? Er ekki ákveðið í vegáætlun hvaða verkefni á að ráðast í hverjum tíma? Finnst hv. þm. þessi setning ekki fullkomlega óþörf? Hvað finnst hv. þm. og fyrrv. samgrh.? Fyndist honum að nauðsyn hefði verið til þess meðan hv. þm. var samgrh. að setja í lög að stofnanir á vegum samgrh. skyldu vinna saman? Fannst honum þegar hann var samgrh. ástæða til þess að setja í lög að stofnanir á vegum samgrn. skyldu vinna saman? Hélt ekki hv. þm. að hæstv. samgrh. hefði húsbóndavaldið og gæti skikkað þær til að vinna saman og þyrfti ekki að setja það í lög? Og ætli hv. 1. þm. Norðurl. e., þegar hann var samgrh., hafi ekki talið sig vera fullfæran um að hafa yfirumsjón með því að gera samgönguáætlun?

Herra forseti. Eins og fram kom í ræðu hv. 5. þm. Norðurl. v., Jóni Bjarnasyni, þá hafði hann ekki áttað sig á því sem ég hafði orð á áðan að það er Alþingi sem samþykkir samgönguáætlun og auðvitað fer Alþingi sínu fram í því. En ég vil úr því ég er staðinn upp nota þetta tækifæri til að lýsa þeirri skoðun minni að um leið og efnt er til samgönguþings er eðlilegt að það sé haldið á hinum ýmsu stöðum en ekki alltaf á sama staðnum, þannig að íbúum landsins, hvar sem þeir eru búsettir, gefist kostur á að taka þátt í því málþingi og koma skoðunum sínum að.

Herra forseti. Mér fannst þetta góð ábending hjá hv. 1. þm. Norðurl. e. um að það skyldi binda í lög að samgönguþingið skuli ekki vera haldið í Reykjavík heldur víðar. Ég tel, virðulegi forseti, ef hv. 1. þm. Norðurl. e., Halldór Blöndal, mundi lesa enn betur yfir textann, þá gæti hann kannski komið með enn betri breytingar og áréttingar á textanum sem er afar slappur fyrir.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lagaákvæðum sem varða samgönguáætlun og fleira, frá meiri hluta samgn. Nefndin fjallaði um málið samhliða 384. máli, samgönguáætlun, sem hér hefur verið til umræðu lengi dags. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ákvæðum laga sem fjalla um flugmálaáætlun, hafnaáætlun, sjóvarna\-áætlun og vegáætlun og miða þær fyrst og fremst að því að aðlaga þessi ákvæði að hinum breytta lagaramma sem lagður er til í frumvarpi til laga um samgönguáætlun. Jafnframt eru í frumvarpinu lagðar til breytingar á skipan flugráðs og hafnaráðs og verkefnum þeirra breytt að nokkru leyti. Helsta breytingin er í því fólgin að hagsmunaaðilar fá fulltrúa í ráðunum og er þar með tryggður vettvangur fyrir sjónarmið sín. Meiri hlutinn leggur til smávægilega breytingu á 2. gr. frumvarpsins. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með svofelldri breytingu sem kemur fram í lokamálslið 2. efnismgr. 2. gr. og orðist svo: Fulltrúar sem ráðherra skipar án tilnefningar skulu vera formaður og varaformaður flugráðs. Undir nál. rita Guðmundur Hallvarðsson, formaður samgn., Hjálmar Árnason, Sigríður Ingvarsdóttir, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Jónas Hallgrímsson, Arnbjörg Sveinsdóttir og Kristján Möller, sem ritar undir álitið með fyrirvara.

Herra forseti. Eins og frsm. meiri hluta samgn. hefur gert grein fyrir er þetta frv. til laga um breytingar á lagaákvæðum sem varða samgönguáætlun og fleira, afleitt frv. sem tengist því sem við vorum að ræða hér áðan, þ.e. stofnun og hlutverk samgönguráðs við gerð samgönguáætlunar. Í þessum breytingum er gert ráð fyrir breytingu á skipan og verkefni bæði flugráðs og hafnaráðs. Í fyrsta lagi er dregið úr hlutverki beggja þessara ráða frá stjórnsýslulegri stöðu og ábyrgð þeirra beggja. Eru þessi ráð nú fyrst og fremst að verða umsagnaraðilar um þær áætlanir sem samgönguráð hefur lagt til og eru þá umsagnaraðilar um þær áætlanir til ráðherra. Með þeim lagabreytingum sem lagðar eru til er verið að draga úr vægi og hlutverki þessara ráða. En áfram er þó verið að skipa slík ráð og það er ráðherra samgöngumála sem skipar þau. Ég vil vekja athygli á því að samkvæmt vegalögum er ekki neitt vegaráð. Þó teljast vegamálastjóri og Vegagerðin einn af þremur stærstu aðilum að samgöngumálum. Vegagerðin er ekki hvað minnst í þeim efnum. Þar er þó ekki starfandi vegaráð. Stofnunin hefur sótt bæði þekkingu og fleiri sjónarmið annars vegar inn í stofnunina sjálfa og hins vegar er hún ábyrg fyrir að vinna þau verkefni á eigin vegum. Með þessum lögum yrði ekki um jafnræði að ræða. Í vegamálum erum við ekki með neitt vegaráð, en í flugmálum erum við með flugráð og í hafnarmálum með hafnaráð. Ég tel, virðulegi forseti, að þetta frv. fari of flausturslega í gegnum þingið og gagnrýndi það í hv. samgn. Ég taldi að þarna hefði átt að skoða hvernig hefði mátt samræma hluti eða fá á þá heildstæðari mynd og skýra hlutverk þessara ráða. Ég er í sjálfu sér ekki að leggja til að taka upp vegaráð. Ég er fremur á þeirri skoðun að framkvæmdastjórar og forstjórar viðkomandi stofnana beri ábyrgð á verkum þeirra gagnvart ráðherra en kalli til aðila til að styrkja vinnu sína eins og þörf er á. Það er síðan þingnefnda og Alþingis að leggja endanlega hönd á málin áður en þau verða að lögum. Ég tel líka afar hæpið að halda áfram með flugráð með skertu verkefnasviði og skertri ábyrgð frá því sem áður hefur verið. Ég tel að skoða hefði átt betur hvort ástæða sé til að starfrækja hafnaráð sem aðeins hafi þessi umsagnarverkefni sem því er ætlað samkvæmt frv. Því er bara ætlað að gefa umsagnir og vera samgrh. og flugmálastjóra til ráðuneytis um málið. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að gera beinar athugasemdir við þessi frv. en tel að það hefði átt að vinna þau miklu betur, átta sig á hvert verið væri að fara og hver hin raunverulegu hlutverk þessara ráða, flugráðs og hafnaráðs væru. Það er ekki sérstaklega skýrt í þessu frv. Það hefði átt að skoða, annaðhvort að leggja þau niður eða að þau hefðu þá önnur og betur skilgreind verkefni. Svo ætti að kanna hvort ekki ætti að vera jafnræði í samgöngumálum, vegamálum og flugmálum. Ég tel, virðulegi forseti, að það hefði átt að vinna þetta frv. miklu betur.

Herra forseti. Í því frv. til laga sem við ræðum hér, um breytingu á lagaákvæðum er varða samgönguáætlun o.fl., er eins og komið hefur fram hjá hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur, sem mælti fyrir nál. sem ég skrifaði undir með fyrirvara, gerð grein fyrir því sem til stendur. Annars vegar eru lagðar til breytingar á skipan flugráðs og hafnaráðs sem eru veigamestu breytingarnar. Ég er efnislega sammála mestu af því sem þar kemur fram. Þetta fellur kannski undir lagatæknileg atriði til að auðvelda það að vinna hina stóru samgöngu\-áætlun sem við vorum að ræða hér áðan. Þetta þjónar þeim tilgangi. Ég get svo sem haft skoðanir á því hve margir eigi að sitja í flugráði og hverjir eigi að tilnefna í flugráð. Hér er gerð sú breyting á því að tveir aðilar skuli tilnefndir af Samtökum atvinnulífsins og einn samkvæmt tilnefningu Samtaka ferðaþjónustunnar. Jafnframt er kveðið á um að þessir fulltrúar skuli hafa þekkingu á flugmálum og skuli sú þekking a.m.k. ná til innanlandsflugs, millilandaflugs og almenns flugs. Síðan er fjallað um að skipunartími flugráðs sé fjögur ár en skuli þó takmarka við embættistíma þess ráðherra sem flugráðið skipar. Herra forseti. Ég er mjög sáttur við síðasttalda atriðið. Mér finnst það til eftirbreytni og sakna þess eiginlega að það skuli ekki eiga við um fleiri slík ráð. Ég sagði það í umræðum um frv. sem rætt var hér áðan sem varðaði svipað atriði. Ég gæti svo sem haft ýmsar skoðanir á því hverjir eigi að sitja í flugráði og hvort það eigi að vera skipað fimm mönnum eða sex en hér eru lagðar til breytingar varðandi breytt starfssvið flugráðs. Jafnframt eru hér breytingar á skipun hafnaráðs, að það skuli skipað sex mönnum, tveir skuli tilnefndir af Hafnasambandi sveitarfélaga til fjögurra ára í senn að loknum sveitarstjórnarkosningum, einn tilnefndur af Samtökum atvinnulífsins og þrír fulltrúar skuli skipaðir án tilnefningar að loknum alþingiskosningum. Þarna er ekki kveðið á um atriði líkt og getið er um varðandi flugráð. Skipunartími hafnaráðs yrði þá fjögur ár en takmarkast ekki við embættistíma þess ráðherra sem skipar. Ég spurðist fyrir um það við 1. umr. þessa máls hvort ekki mætti taka lagaákvæði um sjóvarnir og fella undir starfssvið hafnaráðs og en fékk frekar dræm viðbrögð við því. Það var þó ekki talið tæknilega óframkvæmanlegt. Ég sakna þess að það hafi ekki verið gert. Mér finnst þetta sé allt mjög líkt og hefði viljað sjá frv. sett fram þannig. Jafnframt voru fulltrúar Vegagerðarinnar spurðir út í það í samgn. hvort ekki væri ástæða til að skipa einhvers konar vegaráð, í samræmi við hafnaráð sem fjallar um hafnamál og siglingamál og flugráð sem fjallar um flugmál og flugvallamál. Ég verð að segja eins og er, herra forseti, eftir að hafa heyrt svör forsvarsmanna Vegagerðarinnar um þetta og útskýringar þeirra --- þetta var ekki mikið rætt í samgn. --- að ég var innilega sammála sjónarmiðum þeirra. Ég segi því alveg hiklaust, og legg það þess vegna ekki til hér eða í hv. samgn. Þessar útskýringar forsvarsmanna Vegagerðarinnar nægðu til að sannfæra mig um að það ætti ekki að gera. Ég hef áður sagt að ég tel vinnubrögð Vegagerðarinnar mjög fagleg og að þar sé mjög faglega unnið. Við sjáum það náttúrlega á ýmsum gögnum frá Vegagerðinni, hvort sem það á við um vegi á Suðurlandi, á Hvolsvelli, Siglufirði eða annars staðar, að þar er um mjög fagleg vinnubrögð að ræða. Í raun og veru hefur maður stundum hugsað að mikið lifandis ósköp vildi maður óska þess að öll ríkisfyrirtæki og ríkisstofnanir ynnu jafnfaglega og Vegagerðin gerir. Þau gögn sem við þingmenn biðjum um og fáum frá Vegagerðinni og umdæmisskrifstofum hennar eru mjög faglega unnin og til mikillar fyrirmyndar. Þetta segi ég hér í lokin, herra forseti, m.a. til rökstuðnings fyrir því sem nefnt var í byrjun um hvort ekki væri ástæða til þess að hafa vegaráð. Ég fékk þau svör á fundi samgn. að ég sannfærðist um að vegaráð á ekki að vera til og skipan vegamála er í raun ágæt eins og hún er. Herra forseti. Hér við 2. umr. þarf ekki að ræða þetta mál mikið frekar. Þetta eru sjálfsagðar breytingar sem verið er að gera til þess að undirbúa hina stóru samgönguáætlun.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti hv. heilbr.- og trn. um 344. mál, frv. til laga um geislavarnir. Nefndin fékk vegna þessa máls fjölmarga gesti og sérfræðinga á sinn fund og tók við fjölda umsagna. Með frumvarpinu eru lögð til ný heildarlög um geislavarnir. Talsverðar áherslu- og viðhorfsbreytingar hafa orðið í geislavörnum í heiminum frá því að núgildandi lög voru sett. Koma þær meðal annars fram í nýjum leiðbeiningum Alþjóðageislavarnaráðsins og tveimur nýjum tilskipunum frá Evrópusambandinu um þetta efni. Rétt er að taka fram að geislavarnir innan Evrópusambandsins byggjast á svonefndum EURATOM-samningi frá 1956 en hann er ekki hluti af samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og ber Íslendingum því ekki á þeim grundvelli skylda til að innleiða evrópskar reglur á þessu sviði. Engu að síður hafa heilbrigðisyfirvöld lagt á það áherslu að laga íslenska löggjöf og framkvæmd að löggjöf og framkvæmd geislavarna innan Evrópusambandsins. Er það vel, að mati nefndarinnar. Frumvarpið felur í sér nokkur nýmæli og eru þau talin upp í athugasemdum við frumvarpið. Helsta nýmæli frumvarpsins er þó fólgið í því að lagt er til að gildissvið laga um geislavarnir verði víkkað út þannig að þau taki einnig til ójónandi geislunar. Í þessu sambandi fjallaði nefndin sérstaklega um það hvort þetta hefði í för með sér skörun á milli starfssviðs Geislavarna ríkisins og Vinnueftirlits ríkisins. Samkvæmt lögum um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum ber Vinnueftirlitinu að hafa eftirlit með ójónandi geislun á vinnustöðum og hefur því eftirliti verið sinnt. Nefndin telur nauðsynlegt að verksvið hvors aðila sé skýrt og gerir hún breytingartillögur við frumvarpið sem miða að því að það eftirlit sem Vinnueftirlitið hefur haft með höndum og lýtur að starfsmönnum haldist óbreytt frá því sem nú er. Nefndin vill taka það fram að hún telur nauðsynlegt að sambærilegar reglur gildi um eftirlit og ráðstafanir til að koma í veg fyrir skaðlega geislun um borð í loftförum. Eins og málum er nú háttað heyrir þetta undir samgönguráðuneytið og flugmálayfirvöld. Samstarf hefur verið með aðilum um þetta eftirlit en nauðsynlegt er að mati nefndarinnar að því séu settar fastar skorður. Samkvæmt upplýsingum nefndarinnar fer nú fram vinna innan Evrópusambandsins og á norrænum vettvangi um setningu reglna á þessu sviði. Samkvæmt 5. gr. frumvarpsins er lagt til að Geislavarnir ríkisins haldi skrá yfir niðurstöður einstaklingsbundins eftirlits með geislun fyrir einstaka starfsmenn. Í 14. gr. er síðan gerð grein fyrir þeim skilyrðum sem þessi skráning er bundin og jafnframt tekið fram að hún skuli fara eftir lögum um persónuvernd. Þetta felur í sér að Persónuvernd getur sett frekari skilyrði fyrir skráningunni og vinnslu þeirra upplýsinga sem í skrána fara í samræmi við lög um persónuvernd. Með þessu telur nefndin að ýtrustu aðgætni sé gætt varðandi öryggi vinnslu persónuupplýsinga. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er grein fyrir í sérstöku þingskjali. Undir nál. þetta rita auk framsögumanns hv. þm. Ásta Möller, Katrín Fjeldsted, Ásta R. Jóhannesdóttir, Þuríður Backman og Margrét Frímannsdóttir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti hv. allshn. um frv. til laga um breyting á lögum um kirkjugarða, greftrun og líkbrennslu, nr. 36/1993. Hv. allshn. fékk fjölmarga gesti á sinn fund vegna þessa máls og eins bárust nokkrar umsagnir. Með frumvarpinu þessu er í fyrsta lagi lagt til að dreifing ösku látinna manna verði heimiluð samkvæmt nánari reglum ráðherra. Í öðru lagi er lagt til að Kirkjugarðasjóði og skipulagsnefnd kirkjugarðanna verði steypt í eina stjórn, kirkjugarðaráð. Þá eru skyldur sveitarfélaganna í tengslum við nýja kirkjugarða skilgreindar nánar í frumvarpinu og gert er ráð fyrir að ráðherra setji almenna reglugerð um umgengni í kirkjugörðum. Loks eru með frumvarpinu lagðar til smávægilegar breytingar á lögunum. Nefndin telur rétt að geta þess að fram kom í máli gesta nefndarinnar að engin heilbrigðishætta er fylgjandi dreifingu ösku. Hv. allshn. leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem þar eru greindar. Undir þetta rita auk frsm. formaður nefndarinnar, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Guðrún Ögmundsdóttir, Ásta Möller, Ólafur Örn Haraldsson, Kjartan Ólafsson og Guðjón A. Kristjánsson. Þuríður Backman sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykk áliti þessu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti hv. allshn. um frv. til laga um breyting á lögum um kirkju- og manntalsbækur eða sálnaregistur, nr. 3/1945. Umsagnir um málið bárust frá Biskupsstofu, leikmannaráði þjóðkirkjunnar, Hvítasunnuhreyfingunni á Íslandi og Prestafélagi Íslands. Auk þess fékk nefndin fjölmarga gesti á sinn fund. Með frumvarpinu er lagt til að íslenska þjóðkirkjan og önnur skráð trúfélög greiði fyrir kirkju- og manntalsbækur sem þau færa. Telur nefndin eðlilegt að slíkur kostnaður falli undir rekstrarkostnað þeirra og leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta rita hv. nefndarmenn í allshn., formaður nefndarinnar, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Ásta Möller, Ólafur Örn Haraldsson, Kjartan Ólafsson og Guðrún Ögmundsdóttir auk frsm. en Guðjón A. Kristjánsson ritar undir nál. með fyrirvara.

Herra forseti. Fyrirvari minn snýr að því einu að ég hef mælt fyrir frv. um aðskilnað ríkis og kirkju og að það verði sett í ákveðið ferli og þjóðin fái að kjósa um það ferli. Ef það gengi eftir væri það sett í ákveðna fimm ára aðlögun. Þess vegna hef ég þennan fyrirvara. Ég tel almennt um kirkjumál --- það á einnig við um næsta mál sem hér verður mælt fyrir --- að skoða eigi málin algerlega upp á nýtt með tilliti til aðskilnaðar ríkis og kirkju og þess vegna hef ég þennan fyrirvara.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti hv. allshn. um frv. til laga um brottfall laga um kirkjubyggingasjóð, nr. 21/1981. Sem fyrr fékk hv. allshn. á sinn fund vegna málsins fjölmarga gesti og sérfræðinga. Með frumvarpinu er lagt til að kirkjubyggingasjóður verði lagður niður og renni í Jöfnunarsjóð sókna. Fé hefur ekki verið veitt til sjóðsins í fjárlögum um árabil og hefur hann því ekki sinnt hlutverki sínu undanfarin ár. Frumvarpið felur í sér einföldun og hagræðingu í stjórnsýslu kirkjunnar og leggur nefndin því til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir álitið rita hv. nefndarmenn í allshn., formaður nefndarinnar, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, frsm. Guðrún Ögmundsdóttir, Ásta Möller, Kjartan Ólafsson, Ólafur Örn Haraldsson og Guðjón A. Kristjánsson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um stefnumótun um aukið umferðaröryggi. Forsaga þáltill. þessarar er að á 120. löggjafarþingi var samþykkt ályktun um aukið umferðaröryggi þar sem stefnt var að verulegri fækkun alvarlegra umferðarslysa. Sett var það markmið fyrir árin 1997--2001 að fækka alvarlega slösuðum og látnum í umferðinni um 20% þannig að þeir yrðu færri en 200 í lok tímabilsins, en meðaltal síðustu fjögurra ára þar á undan var 278 látnir eða alvarlega slasaðir. Skemmst er frá því að segja að markmið þetta náðist á árinu 2001 þrátt fyrir að umferð hefði aukist mikið og bílum fjölgað verulega. Umferðaröryggisnefnd sem var skipuð árið 1996 lauk störfum í árslok 2000. Lokastarf nefndarinnar var að semja drög að nýrri umferðaröryggisáætlun fyrir árin 2001--2012. Þau drög voru lögð fram á umferðarþingi Umferðarráðs þann 30. nóvember árið 2000. Í nóvember sl. skipaði ég starfshóp sem falið var að ljúka gerð umferðaröryggisáætlunar og var því verki lokið þann 31. desember sama ár. Í tillögum starfshópsins sem undirbúið hefur þessa áætlun er tekið á öllum helstu viðfangsefnum sem varða umferðaröryggi. Meginniðurstöður og tillögur hópsins eru í grófum dráttum taldar upp í þáltill. sem hér er mælt fyrir. Þarna eru mörg úrræði sem grípa má til í þeirri viðleitni að efla umferðaröryggi. Ég mun ekki fjalla nánar um þessar tillögur hér en vísa til ítarlegrar umfjöllunar í þáltill. og skýrslur starfshópsins um umferðaráætlunina en henni hefur þegar verið dreift á Alþingi og einnig má nálgast hana í dómsmrn. Hinn 6. febrúar sl. samþykkti ríkisstjórnin að leggja fram nýja stefnumörkun á sviði umferðaröryggismála til næstu 11 ára þar sem takmarkið er að fækka alvarlegum umferðarslysum um 40% miðað við fjölda slysa árin 2000 og 2001. Það getur vissulega verið álitamál hvort leggja eigi til svo háa prósentutölu en hér er um stefnumótun að ræða og því nauðsynlegt að sett séu skýr markmið. Það er gert alls staðar í nágrannalöndunum eftir því sem ég best veit. Til að takmarki því sem felst í þáltill. verði náð verður að koma til sameiginlegt átak ríkis, sveitarfélaga, fyrirtækja og áhugahópa um umferðaröryggismál. Nauðsynlegt er að áætlunin verði stöðugt í endurskoðun og að þeir sem hafa tillögur og athugasemdir við hana geti ávallt komið þeim til dómsmrn. eða til þeirrar nefndar sem mun endurskoða áætlunina. Gert er ráð fyrir í þáltill. að dómsmrh. kynni Alþingi í byrjun hvers árs stöðu umferðaröryggismála og hvernig miði í átt að settu marki. Allshn. mun síðan fara yfir áhersluatriði áætlunarinnar. Mikið og göfugt markmið er lagt til með þáltill. þessari. Ekki þarf að fjölyrða um þær hræðilegu afleiðingar sem geta orðið við alvarleg umferðarslys og því brýnt að draga eftir fremsta megni úr slíkum afleiðingum. Einungis með markvissum aðgerðum og sameiginlegu átaki þeirra sem þessi mál varða verður takmarkinu náð. Mikið verk er fyrir höndum og er brýnt að málefnið fái þann stuðning sem nauðsynlegur er til árangurs. Vonandi getur svona stefnumótun hjálpað til í þeim efnum. Herra forseti. Ég hef í meginatriðum gert grein fyrir efni þáltill. og legg til að henni verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. og síðari umr.

Herra forseti. Um leið og þáltill. um stefnumótun um aukið umferðaröryggi er hleypt úr hlaði fyrir árið 2001 --- ja 2002 náttúrlega vegna þess að 2001 er liðið, en auðvitað átti skýrslan að ná yfir það tímabil, þá vil ég spyrja hæstv. dómsmrh. annars vegar út í það hvenær skýrsla fyrir síðasta ár verði flutt þinginu um framkvæmd umferðaröryggisáætlunar miðað við gömlu áætlunina og enn fremur það sem ég hef því miður ekki haft tök á að spyrjast fyrir um eða réttara sagt ekki spurt nógu marga, en í lokin er fjallað um að samhliða tillögunni verði alþingismönnum afhent umrædd skýrsla starfshópsins um umferðaröryggisáætlun 2002 til 2012 --- Ísland verði fyrirmyndarland í umferðinni fyrir árið 2012. Ég var að grennslast um það hjá starfsmönnum þingsins --- nú kann það stundum að vera svo og ég ætla ekki að þvertaka fyrir það að á borð okkar þingmanna hafi þessi skýrsla komið. Ég hef hins vegar ekki fundið hana og vil því spyrjast fyrir um það hjá hæstv. dómsmrh. hvort þeirri tillögu sem getið er um í þessari þáltill. hafi verið dreift til okkar til að ræða samhliða þessari þáltill. sem hér hefur verið fylgt úr hlaði.

Herra forseti. Tillaga starfshópsins sem er þessi mikla skýrsla: ,,Um ferðaröryggisáætlun 2002 til 2012 -- Ísland verði fyrirmyndarland í umferðinni fyrir árið 2012`` var sett í hólf hjá öllum hv. þm. um leið og þeirri vinnu var lokið. Skýrslan er komin fram og var kynnt og eins og ég gerði grein fyrir í ræðu minni áðan hefur hún borist til allra þingmanna. En það er að sjálfsögðu rétt að verða við því ef óskað er eftir að útvega hv. þm. skýrsluna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir till. til þál. um stefnumótun um aukið umferðaröryggi og þá skýrslu starfshópsins sem dreift var á borð þingmanna fyrir einhverjum vikum. Það verður að viðurkennast að sú sem hér stendur hefur ekki haft nægilegan tíma til þess að kynna sér það efni sem þar er á ferðinni ítarlega en það er stiklað á stóru í efnisflokkum áætlunarinnar og vinnu starfshópsins í greinargerð með þeirri tillögu sem við nú ræðum. Það er afar brýnt eins og allir vita að stefnumótun um aukið umferðaröryggi fari fram. Þetta er alveg bráðnauðsynlegt tæki til þess að við í samfélaginu getum sameiginlega tekið á þeim gífurlega ógnvaldi sem umferðarslysin eru og öll viljum við taka á og gera betur í þeim efnum hvenær sem við stöndum frammi fyrir slíkum spurningum. Það er líka sjálfsagt og þess er getið í tillögunni að takmarkinu með að fækka umferðarslysum um 40% miðað við fjölda slysa árið 2000--2001 verði náð með sameiginlegu átaki ríkis, sveitarfélaga, fyrirtækja og áhugahópa um umferðaröryggismál og ég er sannfærð um að allir þeir aðilar sem hér eru nefndir hafa sýnt það í verki fram að þessu að þeir vilja láta gott af sér leiða í þessum málum og vilja vera öflug lóð á vogarskálarnar í þessum efnum. Síðan kemur fram í lok tillögunnar, herra forseti, að starfs- og framkvæmdaáætlun verði endurskoðuð árlega og þá er kannski komið að spurningu til hæstv. ráðherra. Það er spurningin um framkvæmdaáætlunina. Nú kemur það ekki ljóst fram, a.m.k. hef ég ekki séð það að því leyti sem ég hef kynnt mér vinnu starfshópsins og ekki heldur í þessu plaggi hér, till. til þál. um stefnumótun um aukið umferðaröryggi, að framkvæmdaáætlun liggi fyrir. Ég vil því aðeins fá að vita meira um það hvenær hún verður kynnt, hvort hún verður kynnt sérstaklega eða hvernig slíkri kynningu verður háttað. Nú vitum við öll sem hér erum að takmark af þessu tagi sem hér er mælt fyrir af miklum skörungsskap og sett er fram af mikilli framsýni og ábyrgð, það kostar auðvitað peninga að fylgja því eftir. Mér er kunnugt um að nágrannaþjóðir okkar, Norðurlöndin, hafa markaða tekjustofna sem þau hafa sett til þess að bæta og auka umferðaröryggi hjá sér. Ég hef svo sem gagnrýnt það hér áður að iðulega erum við að setja lög sem við vitum svo lítið um hvernig fjárveitingavaldið tekur síðan á, hvernig kemur til með að ganga t.d. í þessu tilfelli að afla þess fjár sem þarf til þess að umferðaröryggisáætlun af þessu tagi geti gengið eftir. Ég tel sjálfsagt að hæstv. ráðherra gefi okkur örlítið betur til kynna hver stefna ríkisstjórnarinnar í þeim málum er og hvort við getum treyst því að þeir fjármunir sem nauðsynlegir eru til að svona átak geti skilað árangri verði til reiðu. Í síðustu umferðaröryggisáætlun sem gilti eins og hér hefur komið fram til ársloka árið 2000, þá var meðal atriða sem taka átti á stóraukin löggæsla. Nú hljóta menn að sjá að ef menn ætla að ná enn betri árangri en við höfum náð til þessa, þá hlýtur að verða að standa vel að þeim málum. Við hljótum að verða að sjá aukna löggæslu á vegunum. Umferðaröryggismálin verða auðvitað ekki tekin föstum tökum án umferðaröryggisgæslu og nú væri rétt að fá að heyra það hjá hæstv. ráðherra hvort þetta atriði síðustu umferðaröryggisáætlunar hafi gengið eftir. Var löggæsla á vegunum stóraukin? Mér er fullkunnugt um að útgjöld til löggæslu- og lögreglumála hafa aukist á undanförnum árum en mér er líka kunnugt um að þar hafa mjög stórir málaflokkar tekið til sín fé. Ég nefni í því sambandi t.d. Schengen-kerfið og Schengen-samþykktina sem tók auðvitað til sín gífurlega mikið fjármagn. Þess vegna held ég að við verðum að fá svör við því hér, herra forseti, hvernig fjármagnið til að stórauka löggæsluna skilaði sér í síðustu áætlun og hvort við getum treyst því að löggæslan verði sýnilegri og öflugri og í hana veitt fé á næsta tímabili sem fram undan er.

Herra forseti. Ég taldi rétt að stytta nokkuð mál mitt áðan vegna þess að stutt er eftir af þingfundinum. Ég vil láta þess getið sem fram kemur í þáltill. að eitt af þeim atriðum sem þar er bent á er að ná víðtækri samvinnu um umferðaröryggisáætlunina þannig að allir sem vinna að umferðaröryggismálum sameinist um að ná markmiðum hennar. Í því skyni er lagt til að skipuð verði framkvæmdanefnd sem hafi það meginverkefni að tryggja að unnið sé í samræmi við umferðaröryggisáætlun þannig að markmiðunum verði náð. Nefndin skili svo skýrslu til Alþingis í byrjun hvers árs þar sem hún gerir grein fyrir hvernig til hafi tekist. Ég tel þetta mjög mikilvægt atriði sem skapa muni meira aðhald í þessum málaflokki. Það er auðvitað þannig að það þarf að skipa þessa framkvæmdanefnd og tryggja fjármagn til ýmissa aðgerða í tengslum við umferðaröryggismálin. Það er rétt sem hv. þm. bendir á, að fjármagn til löggæslumála hefur verið aukið. Inn í þetta kemur vegáætlun og margt margt annað en þetta er auðvitað ekki bara spurning um fjármagn til góðra hluta heldur líka um ýmsar lagabreytingar, t.d. varðandi það að gera meiri kröfur til ungra ökumanna, bæta stöðu þeirra, t.d. að koma á fót akstursmati. Það er frv. sem ég hef undirbúið og lagt fram. Þar er gert ráð fyrir því að koma á fót sérstöku akstursmati fyrir unga ökumenn og að efla stjórnsýsluna í þessum málaflokki. Varðandi löggæsluna finnst mér rétt að það komi fram að gert hefur verið sérstakt átak í þessum málum. Lögreglan hefur aukið mjög afskipti sín af umferðarlagabrotum. Það sést mjög áþreifanlega á tölum sem ég hef því miður ekki undir höndum núna en hægt er að útvega. Alls konar samstarfsverkefni hafa verið í gangi á milli umdæma og ég tel mjög ánægjulegt hversu vel lögreglan hefur staðið sig í þessum málum.

Herra forseti. Ekki skal neinni rýrð kastað á það hvernig lögreglan hefur staðið sig en við vitum öll, og það hefur verið gagnrýnt í þessum sal, að henni hefur kannski ekki verið sniðinn sá stakkur sem æskilegt hefði verið til að tilgangur löggæslunnar næðist og takmark áætlana af þessu tagi. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að benda okkur á að gert sé ráð fyrir að framkvæmdanefnd setji framkvæmdaáætlun og við fáum árlega skýrslu um framgang þessara mála. Ég hvet auðvitað hv. þm. til að halda vöku sinni og fylgjast vel með þessum málum svo að sómi verði af. Auðvitað þarf að bæta stöðu ungra ökumanna og auka öryggi þeirra jafnt sem hinna sem þeir mæta í umferðinni. Hæstv. ráðherra nefnir í því sambandi akstursmat sem er auðvitað sjálfsagt að fari fram. Ég hef af því spurnir að í nágrannalöndum okkar hafi verið sett stóraukið fé í átak sem þar hefur staðið og kannski væri rétt að við fengjum í lokin svör frá hæstv. ráðherra varðandi það. Er henni kunnugt um hvernig Norðurlöndin hafa verið að efla þennan málaflokk? Hann hefur að því er ég best veit haft ákveðinn forgang. Það er auðvitað sjálfsagt að hv. allshn. kynni sér þau mál nánar í umfjöllun nefndarinnar. Að sjálfsögðu verður þetta mál tekið til nánari skoðunar þar og krufið til mergjar. Ég trúi ekki öðru en það sé sameiginlegt takmark okkar allra sem hér erum inni, að ná að hefta umferðarslysin og að auka umferðaröryggi vegfarenda á vegum úti um allt land, hvort sem er í þéttbýli eða dreifibýli. Um það viljum við auðvitað standa saman.

Herra forseti. Að sjálfsögðu hefur starfshópurinn sem undirbúið hefur þessa áætlun litið til Norðurlanda og kynnt sér stöðu mála þar. Vafalaust er þar að mörgu leyti mjög vel staðið að málum, t.d. í Svíþjóð þar sem mikil áhersla hefur verið lögð á þennan málaflokk. Það verður auðvitað þannig, þegar hv. allshn. fer yfir þetta mál, að hún aflar sér fleiri upplýsinga um hvernig slíkum málum er háttað í öðrum löndum en fordæmin eru visslega sótt til nágrannalanda okkar. Mér er hins vegar ekki nákvæmlega kunnugt um hvernig málum er háttað varðandi fjármagn til þessa málaflokks en eins og ég benti á áðan eru auðvitað margar hliðar á þessu máli. Þetta er ekki bara spurning um vegagerð eða löggæslu. Það er margt annað sem bæði þarf að gera og á að gera.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu að ráði, aðeins bæta við nokkrum orðum. Mér rennur blóðið til skyldunnar þegar hér kemur á dagskrá till. til þál. um stefnumótun um aukið umferðaröryggi eins og fleiri hv. þm. Ég held að ég hafi orðið fyrstur til að hreyfa hér á Alþingi í formi þáltill. þeirri hugmynd að gerð yrði umferðaröryggisáætlun eða framkvæmdaáætlun um umferðaröryggismál. Ég hafði þá kynnst á hinum Norðurlöndunum hvernig þar var að verki staðið. Síðan hefndist mér auðvitað fyrir með því að ég var settur í fyrstu nefndina sem vann tillögur eða lagði drög að fyrstu áætluninni og hef því reynt að fylgjast með því hvernig síðan hefur til tekist og fram hefur undið. Það verður að segjast eins og er, að sumpart hef ég orðið fyrir vonbrigðum og sumpart ekki. Það er rétt sem fram kom í máli hæstv. dómsmrh. og greinargerð tillögunnar að nokkur árangur hefur náðst í því að fækka eða a.m.k. halda í horfinu alvarlegum slysum. Að því var líka stefnt. Markmiðin voru í byrjun og hafa síðan verið að ná fram verulegri fækkun alvarlegra umferðarslysa. Segja má að með tilliti til þess hversu mikið umferðin hefur aukist og þyngst sjáist þar nokkur árangur en á hitt verður líka að horfa að á einu sviði hefur þessi árangur alls ekki náðst, nema síður sé. Banaslysum hefur ekki fækkað. Þeim hefur þvert á móti fjölgað. Það hafa komið slæm ár, t.d. síðast og ekki byrjar þetta ár gæfulega. Þegar það er skoðað þá er eiginlega erfitt að horfa fram hjá því að um tölfræðilega marktæka aukningu er þar að ræða, a.m.k. alls ekki fækkun. Það kann að vera að þessu valdi tilteknar breytingar sem menn velta fyrir sér í umferðinni, að bættur öryggisbúnaður, aukin notkun öryggisbelta og púða valdi því að dregur úr alvarlegri skaða í fleiri slysum. Eftir standa þó þau sem við hljótum að telja alvarlegust af öllum þar sem mannslíf beinlínis tapast. Þar verður að taka verulega á. Ég hef ekki skoðað nýlega tölfræðina um samsetningu þeirra sem í þessum slysum lenda en sú var tíðin að ég gerði það og fylgdist með því nokkur ár í röð. Þá stóð náttúrlega upp úr og æpti á hin háa tíðni yngstu ökumannanna, 17 og 18 ára ökumanna sem lentu í slysum. Þannig er, herra forseti, svo sannarlega verk að vinna. Ég gagnrýni það ekki í sjálfu sér að menn setji sér háleit markmið þótt vissulega hrökkvi maður við að sjá þessa tölu, um 40% fækkun alvarlegra umferðarslysa miðað við fjölda slysa nú eða á síðasta ári og þar síðasta. Þarna er þó um að ræða 10 eða 11 ára tímabil. Ég gagnrýni það ekki að menn setji sér háleit markmið en hitt er jafnljóst að menn verða þá að leggja til grundvallar slíku aðgerðir. Það verður að gefa þessum áætlunum inntak og láta fylgja þeim fjármuni og aðgerðir sem geri það trúverðugt að menn séu í alvöru að reyna að ná þessum markmiðum, ella er sú hætta fyrir hendi að menn hætti að taka mark á því sem sett er niður á blað með þessum hætti. Ef það verkar svo fjarlægt og langt frá því að geta náðst, og skorti jafnvel á trúverðugleikann hvað það snertir að menn séu virkilega að reyna að vinna að þessum markmiðum, má efast um gildi og skynsemi þess að setja svona markmið fram. Þessa fyrirvara, herra forseti, held ég að ég hljóti að verða að slá þegar ég sé þessa háu tölu birtast hér meðan ekki er beinlínis tekið á neinu með markvissum hætti, þ.e. í formi þess að leggja til aukna fjármuni og taka betur á í sambandi við umferðarmannvirki þar sem slys verða, t.d. að gera sérstaka áætlun um að útrýma einbreiðum brúm á helstu þjóðvegum, aðgerða til að halda niðri hraða með aukinni gæslu o.s.frv. Að öðrum kosti leita þessar efasemdir á mann og ég verð að segja að það hefði að mörgu leyti verið æskilegt að þessu hefði fylgt beinhörð framkvæmdaáætlun, tímasett og með fjárhagslegan bakgrunn sem hefði falið í sér úrbætur af þessu tagi, beinar aðgerðir á þessum sviðum þar sem menn binda helst vonir við að ná megi árangri í að fækka slysum. Ég held líka að fræðslan, ökukennsla, þjálfun og annað í þeim dúr verði að fylgja með. Þá hluti verður að taka mjög föstum tökum. Kostirnir við það, herra forseti, að vinna samkvæmt svona stefnumótun og áætlunum og setja sér markmið eru m.a. þeir að menn fylgjast stöðugt með, eru stanslaust minntir á og eru stanslaust að mæla sig við markmiðin og hvernig það gengur. Það hefur gildi í sjálfu sér að menn slái aldrei slöku við og umferðaröryggismálin séu alltaf á dagskrá. Það er nákvæmlega eins með þau og mörg önnur sambærileg verkefni sem í eðli sínu eru forvarnatengd með vissum hætti, að þau þurfa stöðugt að vera á dagskrá og mega aldrei gleymast. Ég tel auðvitað kostina miklu meiri en gallana við að vinna að málum með þessum hætti. Þessar athugasemdir, herra forseti, ætla ég að láta nægja af minni hálfu að svo stöddu.