Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths., sem ég vildi gera út af ræðu hv. flm., og sérstaklega vildi ég leiðrétta missögn út af því, sem hann sagði, að ég hefði haldið fram, þegar mál þetta var fyrst hér til umr. Hv. þm. hefur haldið því fram frá öndverðu, að allmikill hluti - hann talaði um 4/5 - olíufélaganna væri undir erlendum yfirráðum. Það er síður en svo, að ég hafi kannazt við, að svo væri. Það, sem ég hef sagt, er, að mikill hluti af fjármagni eins stórs olíufélags væri í eign erlendra manna, en hins vegar ekki, að það væri undir erlendum yfirráðum. Þm. veit, að stjórn félagsins er innlend og innlendir menn ráða í félaginu. Hitt játa ég, að fjármagnið er ekki í eigu innlendra manna, og er ég þeirrar skoðunar, að æskilegt væri, að fjármagnið kæmist í innlendra manna hendur, en hins vegar á það ekki að skipta máli, þar sem stjórnin er einvörðungu í höndum innlendra manna. Það er heldur ekki rétt hjá hv. þm., að ég hafi sagt, að olíuverð gæti aldrei orðið sambærilegt hjá okkur og Norðurlandaþjóðunum. Ég sagði, að við mættum ekki búast við því, að við gætum náð sama verði og þjóðir, sem kaupa í stórum stíl, og skiptir ekki máli, hvort það er á einu bretti. Flm. sagði, að hagkvæmt væri að flytja inn á skipum, sem lestuðu allt að 16 þús. smálestir. Ég er ekki dómbær á þetta, en efast um, að það væri heppilegt. Ég efast um, að vaxtatapið af því að flytja inn í svona stórum stíl mundi nema minna en sá sparnaður, sem væri að því að flytja inn á svona skipi til móts við skip, sem lestaði 8–10 þús. tonn. Ég held ekki, að ég hafi haldið því fram, að nauðsynlegt væri fyrir okkur að eiga skip til þess að annast flutninga til landsins. Þetta er náttúrlega mál, sem þarf meiri athugunar en við flm. getum lagt í það. Hitt er nauðsynlegt, að eiga skip til þess að annast dreifinguna innanlands, til þess að koma olíunni á þá staði, sem hún þarf að vera á á hverjum tíma. Hitt er fjárhagsatriði, hvort það borgar sig betur að eiga tankskip til þessa. Ég efast um, að eins og okkar siglingum er háttað nú, sé hagkvæmara að kaupa skip til þessa en að semja við erlend leiguskip. Aðalröksemdin, sem kom fram í ræðu hv. þm. - og hann hafði algerlega rangt eftir mér -, var um það, hvað ég hefði sagt í fyrsta skipti, sem ég talaði um þetta mál, þegar hann sagði, að ég hefði fullyrt, að ekki væri óhugsanlegt samkomulag um það, að nýja olíufélagið kæmi upp tönkum á þeim smástöðum, þar sem hin olíufélögin hefðu ekki séð sér fært að koma upp tönkum. Þetta er vitanlega rangt. Það, sem ég sagði, var, að eins og hv. flm. benti á, mætti búast við aukinni olíusölu á næstu árum, þar sem aukin útgerð væri í vændum. Þessi aukna olíusala mundi valda því, að nýir geymar yrðu settir upp, og mundi nýja félagið koma þeim þar fyrir, sem nauðsyn væri. Þetta er annað en að setja tanka þar, sem hinum félögunum hefur ekki þótt svara kostnaði. En á stærri stöðunum, svo sem Vestmannaeyjum og Ísafirði, og þar sem um aukna sölu er að ræða, sýnist, að heilbrigð samkeppni gæti hafizt. Ef það er rétt, sem hv. flm. sagði, að náið samstarf væri milli gömlu félaganna, gæti verið hagkvæmt, að eðlileg samkeppni myndaðist á þessum stöðum. Hv. flm. sagði í síðustu ræðu, að verðið gæti lækkað, og benti hann á, að starfsmenn væru fleiri nú en þyrfti og geymar fleiri en ef salan væri á einni hendi. Ég veit ekki, á hverju hann byggir þetta. Það er alls ekki víst, að færri starfsmenn þurfi, þó að salan sé á einni hendi, og verður því ekki slegið föstu fyrir fram. Hitt er ljóst, að ef salan væri á einni hendi, þá er samkeppni horfin og færri menn, sem leggja fram starfskrafta sína, þekkingu og reynslu til að gera sem bezt innkaup, og hætt er við, að mistök gætu orðið hjá þessari einkasölu eins og öðrum einkasölum. Má alltaf gera ráð fyrir slíku. En oft hefur verið bent á, að mistök eru því hættulegri, því stærra sem fyrirtækið er. Það er nokkuð langsótt hjá hv. flm. að vera að tala um, að það sé sjálfstæðismál okkar, að allt féð sé á íslenzkri hendi, því að upplýst er, að langmestur hluti þess er innlendur, og hv. flm. játar, að olíukostnaður hjá sjávarútveginum sé aðeins örlítið brot af útgerðarkostnaðinum, og er þá mjög hæpið hjá hv. flm., að sjávarútvegurinn standi og falli með olíuverðinu. Ég skal svo ekki tefja þetta frekar. Sjálfsagt er, að málið gangi til n.



Herra forseti. Hv. flm. fagnaði því síðast, þegar þetta mál var til umr., að ég hefði lýst fylgi mínu við hvern, sem vildi stuðla að lækkun olíuverðs, og dró svo þá ályktun, að ég mundi fylgja þessu frv. Ég vildi minna hv. flm. á, að ég gerði veigamikla athugasemd, sem hann hefur gengið fram hjá að svara. Ég tel það meginatriði, að hægt sé að tryggja grunnverð olíunnar sem lægst og einnig að tryggja flutningskostnað sem lægstan, en um þessi atriði er ekkert orð í frv., heldur aðeins traust til ríkisstj. á hverjum tíma, að hún nái hagkvæmum kjörum. Þarna er ég á annarri skoðun, og nefndi ég dæmi til sönnunar máli mínu. Auk þess langar mig til að fá upplýsingar um 1. og 2. gr. frv., einkum ef málið fer til sjútvn., en ekki til fjhn., og það, hvort flm. hugsar sér, að ríkið flytji aðeins inn olíu og hafi á hendi heildsölu. Það bendir 1. gr. á. Í 2. gr. segir, að einkasalan selji síðan til samlaga og verzlunarfélaga. Ef þetta er rétt, þá er salan ekki á einni hendi. Þá er heldur ekki tryggt, að ekki þurfi jafnmarga starfsmenn, og þá geta komið samkeppnisfélög á hverjum stað. Ef hins vegar einkasalan hefur á hendi alla smásölu, þá mætti kannske skipuleggja þetta betur, en þá skilst mér, að 2. gr. þurfi að breytast gersamlega. Sé hér aðeins um heildsölu að ræða, verður 1. mgr. 3. gr. að breytast, því að ekki er hægt að leggja fé úr ríkissjóði til verzlunar, sem rekin væri af öðrum. Ríkið ætti þá að útvega verzlunum nægilegt rekstrarfé til að reka smásöluverzlun á olíu. Þetta vildi ég fá upplýst, áður en ég tek afstöðu til málsins og áður en það fer í n. Ég vildi svo að gefnu tilefni frá hv. flm. mótmæla fullyrðingu hans frá í gær, að það hafi verið óhóflegur gróði hjá frystihúsunum og að þau hafi okrað á beitu til útvegsins. Ef hann hefur kynnt sér þetta mál, þá veit hann, að frystihúsin eru undir ströngu verðlagseftirliti, mati um gæði, frystingu og hámarksálagningu. Hann veit líka, að til eru tvenns konar aðferðir við sölu á beitu, önnur er að selja við kostnaðarverði og taka áhættu, ef beitan selst ekki. Þessi áhætta hefur stundum orðið tugir þúsunda, og hefur þá verðlagseftirlitið orðið að taka tillit til þess og bæta það upp. En hafi beitan selzt upp, þá er það hagur, annars stórkostlegt tap. Þetta er ekki okur, en ósæmandi af þm. að kasta slíku fram.



Herra forseti. Mér þykir það leitt, ef ég hef misskilið eitt atriði í ræðu hv. 1. þm. Reykv. Ég skildi hann svo, að ekki yrði komizt hjá fjárfestingu, með því að nýja félagið fengi að byggja tanka á stöðum, þar sem þeir hefðu ekki verið byggðir áður, en nú segir hann, að olíufélagið mundi byggja tanka til aukningar á stærri stöðunum. Ég verð að segja það, að ólíklegt er, að B.P. og Shell láti nýja olíufélagið fá alla nýja tanka. Það er mjög ótrúlegt, að sá bróðurkærleikur kæmi fram hjá erlendum aðilum. Hitt held ég, að sé ekki misskilningur, er ég sagði, að verulegur hluti væri erlendur. Hann sagði einnig, að æskilegt væri, að féð kæmist á innlenda hendi, og að það væri metnaðarmál, að það væri íslenzkt. Í þessu felst viðurkenning á því, að þessu er ekki náð. Þetta er ekki á hendi Íslendinga, meðan mannvirkin eru eign kapítalistískra erlendra auðhringa. Hér þarf að sameinast um að gera þessa grein verzlunarinnar innlenda. Ég mun ekki á þessu stigi málsins deila um, hvort ekki yrði sparnaður, ef öll olíusalan væri á einni hendi. Ég tel, að það liggi í augum uppi, og hef ég leitt rök að því. Einnig er augljóst, að fjárfesting yrði minnkuð, og í þriðja lagi tel ég, að spara mætti mannafla með þessu. Ég heyrði, að hv. þm. Barð. var illa við, að ég hafði ekki gert ræðu hans að umtalsefni, en ég taldi meira vert að svara hv. 1. þm. Reykv. en honum, sem mér fannst tæplega svara verður. Hitt minnti ég á, að þessi sami hv. þm. lýsti því yfir, að hann mundi taka í hönd hverjum, sem gæti lækkað olíuverðið, og það er gert með þessu frv. Hv. 1. þm. Reykv. hefur sagt, að þeir sem gætu keypt í stórum stíl gætu fengið ódýrari og hagkvæmari innkaup en ef keypt er í slöttum. Það eru því líkur til, að hagkvæmara grunnverð fáist, ef keypt er á einni hendi. Þá er víst, að flutningskostnaður er lægri, ef flutt er á stórum skipum. Einnig yrði dreifing olíunnar hentugri samkv. þessu frv. Þetta liggur svo í augum uppi, að ekki er erfiðara að sjá það en leggja saman tvo og tvo. Mig furðar, að hv. þm. Barð. skuli ekki sjá, hvað felst í 2. og 3. gr. frv. Það er ætlazt til, að ríkið hafi einkasölu, en aðrir aðilar annist dreifinguna. En skilur þá ekki hv. þm., að fjármagn þarf til dreifingarinnar? Er honum ekki kunnugt um, að tanka B.P. þarf að gera að innlendri eign, og til þess þarf fé. B.P. á einnig dælur, sem leigðar eru smásölum. Þessar dælur þarf að kaupa, og verður það ekki gert án fjár, og þetta er í sambandi við dreifingarkostnaðinn. Ég þarf ekki að útskýra frv. Ég hygg, að hv. þm. Barð. hafi skilið það rétt. En stofnfé þarf til að eignast það tækjakerfi, sem nauðsynlegt er í sambandi við smásöluna. Ég mundi telja heppilegt, að smásöludreifingin væri í höndum samlaga og samvinnufélaga, vegna þess að hugsanlegur ágóði dreifðist þá til notendanna. Með innflutningi einkasölu og dreifingu samvinnufélaga og samlaga væri olíumálum komið í sæmilegt horf, og ég vona, að Alþ. auðnist að koma þessu á, svo að hægt sé að skila nauðsynjavöru til þegnanna með engum óþarfa gróða. Ég hef áður látið í ljós ósk um, að frv. yrði vísað til fjhn.

Forseti (ÞÞ): Ég vænti, að hv. þm. reyni að vera stuttorðir.



Herra forseti. Það er rétt að benda hv. flm. á það, úr því að hann skilur frv. þannig, að samkv. 3. gr. frv. þarf ríkissjóður að rísa undir öllum smásölukostnaðinum. Meðflm. sagði þetta vera réttan skilning á frv., og þannig er frv. nú. Hv. flm. hefur krafizt, að frv. verði vísað til fjhn., og vænti ég, að hún taki málið til rækilegrar athugunar. Þó mun venjulegra, að svona málum sé vísað til sjútvn.