Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hljóðs undir liðnum um störf þingsins og vil í því sambandi vísa til þess frumvarps til stjórnarskipunarlaga sem dreift var á þinginu í gær. Þetta frumvarp var kynnt fyrir blaðamönnum um miðjan dag í gær á blaðamannafundi, síðan var því dreift í þingsalnum og svo var forusta stjórnarandstöðunnar boðuð til fundar í þinghúsinu klukkan sex. Við töldum að til stæði að kynna fyrir okkur inntak þessa frumvarps, hvað í því fælist og hvað stjórnarliðum gengi til með þessu máli. Því var nú ekki að heilsa, virðulegur forseti, heldur var það eitt lagt fyrir okkur að veita afbrigði fyrir því að taka málið á dagskrá og málið að öðru leyti ekki kynnt eða útskýrt fyrir stjórnarandstöðunni. Við vorum að sjálfsögðu ekki tilbúin til að veita þessi afbrigði, enda áskildum við okkur allan rétt til þess að fara yfir málið með sérfræðingum okkar á þessu sviði og fá útskýringar þeirra á málinu. Nú höfum við gert það, virðulegur forseti, og mér sýnist alveg ljóst að með þessu frumvarpi sé verið að gera annað tveggja, annaðhvort stjórnarskrárbinda réttinn til að úthluta þjóðareign með varanlegum hætti, hvaða þjóðareign sem það nú er, eða hitt, virðulegur forseti, útvatna hugtakið með þeim hætti að það hafi hvorki nokkra einustu merkingu né gildi fyrir stjórnskipan okkar. Hér er á ferðinni, virðulegur forseti, mjög alvarlegt mál, það er verið að meðhöndla stjórnarskrána með þeim hætti að ekki liggi ljóst fyrir hvað menn ætla sér með því sem þeir eru að gera. Ég tel, virðulegur forseti, að við þurfum að fá um þetta pólitíska umræðu. Ég er tilbúin að mæta til þings á morgun, og stjórnarandstaðan öll, til að ræða þetta, koma þessu til nefndar og fá umsagnir sérfræðinga um málið. 

Virðulegur forseti. Málflutningur hv. þingmanns er mjög athyglisverður. Það hefur sjálfsagt ekki farið fram hjá neinum hér á undanförnum vikum að stjórnarandstaðan hefur knúð á um að fram kæmi frumvarp um auðlindaákvæðið í stjórnarskránni. Sérstaklega hefur verið herjað á Framsóknarflokkinn hvað þetta atriði varðar.  Hér var efnt til blaðamannafundar fyrr í vikunni þar sem stjórnarandstaðan bauð fram krafta sína til að greiða fyrir því að mál af þessu tagi gæti farið hratt og örugglega í gegnum þingið. Það var sagt: Við bjóðum Framsóknarflokknum upp í dans. Stjórnarflokkarnir hafa núna komið sér saman um frumvarp í þessu efni og það er flutt af formönnum stjórnarflokkanna. Til þess hafa þeir sama rétt og allir aðrir þingmenn og það er fullkomlega út í hött að kvarta yfir því að slíkt mál hafi ekki verið kynnt fyrir stjórnarandstöðunni fyrir fram miðað við hvernig þetta mál ber að. Það er eitt að ræða hér um málsmeðferð og síðan er annað að ræða um efni máls. Ég hef aldrei á 20 ára þingferli mínum orðið vitni að því að stjórnarandstaðan komi á fund með forustu í stjórnarflokkum og óski þess að fá skýringar eða kynningu á frumvarpi sem formenn stjórnarflokka hafa lagt fram. Til þess er 1. umr. málsins, til þess er greinargerðin með frumvarpinu og til þess er síðan að sjálfsögðu nefndarstarfið sem í hönd fer. Við óskuðum eftir því í samræmi við vilja stjórnarandstöðunnar að þetta mál kæmist strax á dagskrá. Því var hafnað. Stjórnarandstaðan hafði ekki meiri áhuga á að koma þessu að en svo að hún hafnaði bón okkar um að þetta mál mætti ræða í þinginu hér í dag og koma því síðan til nefndar strax um helgina. Þetta er nú staðan, virðulegi forseti, og menn geta síðan velt fyrir sér hversu mikil alvara hefur legið að baki málflutningi stjórnarandstæðinga í þessu máli og hve mikill hluti af þeirra málflutningi snerist um að koma illu til leiðar í stjórnarsamstarfinu eða að fíflast með alvarleg málefni.

Hæstv. forseti. Þarna komst hæstv. forsætisráðherra ákaflega vel að orði, „að fíflast með alvarleg málefni“, því að það er í raun og veru það sem verið er að gera hér að stórum hluta eins og þetta hefur verið lagt upp. Ef maður á að taka mark á útskýringum hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar í Kastljósi í gærkvöldi þýða þau ákvæði sem hér hafa verið lögð fram af forustumönnum ríkisstjórnarinnar nákvæmlega ekki neitt annað en það að festa í sessi núverandi kvótakerfi og eignarrétt manna á auðlindum. Það er ekki hægt að lesa neitt annað út úr því og er eina skýringin sem við höfum fengið frá stjórnarliðum opinberlega um þetta mál. Ég vek líka athygli á því, hæstv. forseti, að í þessari tillögu er hvergi vikið að atvinnufrelsisákvæði stjórnarskrárinnar, 75. gr., ekki minnst á það. Það er heldur ekki minnst á jafnræðisregluna í stjórnarskránni, að menn hafi neinn sérstakan rétt til að nýta auðlindir og að jafnræði skuli gilda. Það er ekki vikið að því með neinum hætti í þessari tillögu að þessar náttúruauðlindir megi ekki selja eða láta varanlega af hendi, nei, alls ekki. Frekar var það túlkað af hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni í gær að það einmitt mætti, og það ætti að sjá til þess að engin breyting yrði á varanlegu framsali í framtíðinni til útgerðarmanna, m.a. varðandi sjávarauðlindirnar. Þessi málatilbúnaður hæstv. ríkisstjórnar er hrein sýndarmennska og ég held að einn stjórnmálaflokkur eins og Framsóknarflokkurinn hafi aldrei verið keyptur frá afstöðu sinni með eins litlum texta og lélegum og hér er.

Hæstv. forseti. Eftir nokkra næturfundi forvígismanna stjórnarflokkanna er fram komin tillaga um breytingu á stjórnarskrá Íslands. Slík vinnubrögð eru ekki trúverðug. Stjórnarskránni á ekki að breyta í þeim tilgangi að afla kjörfylgis í aðdraganda kosninga en framganga Framsóknarflokksins, sérstaklega í þessu máli, ber öll þess merki. Pólitískt hnútukast hæstv. forsætisráðherra hér áðan er að mínu mati einnig óábyrgt og ekki sæmandi hæstv. forsætisráðherra þjóðarinnar. Stjórnarandstaðan hefur boðist til að lengja þinghaldið og tryggja vandaða umfjöllun um tillögu til breytinga á stjórnarskránni. Það er grundvallaratriði að um stjórnskipan þjóðarinnar ríki stöðugleiki, sátt og festa. Að svo miklu leyti sem íslensk lög kunna að vera óljós um eignarréttarlega stöðu náttúruauðlinda okkar er brýnt að stjórnarskrárgjafinn finni leið sem er til þess fallin að stuðla að stöðugleika en festi þó ekki í sessi kerfi sem mikið ósætti hefur verið um á meðal þjóðarinnar. Vandséð er hvernig tillaga hæstvirtra ráðherra, Geirs H. Haardes og Jóns Sigurðssonar, þjónar þessu markmiði. Þvert á móti kynni að felast í samþykkt tillögu þeirra sú hætta að óvissa mundi skapast um eignarréttarlega stöðu auðlindanna. Hæstv. forseti. Ég ítreka að stjórnarandstaðan hefur boðist til að lengja þinghaldið svo að tillögur um breytingar á stjórnarskránni geti fengið ábyrga og vandaða umfjöllun í þinginu. Við erum reiðubúin, eins og fram hefur komið, að koma til þings á morgun og hefja þá umræðu hér í þingsal.

Hæstv. forseti. Ég staðfesti frásögu og orð hæstv. forsætisráðherra í þessari umræðu hér áður. Fundur formanna stjórnmálaflokkanna í gær var einmitt til þess boðaður að bjóða samstarf og leita eftir möguleikum á því um afgreiðslu og umfjöllun um þetta mál. Auðvitað fara ekki fram efnislegar umræður um það nú og deilur og ágreiningur lögmanna er auðvitað alkunna frá því fyrir löngu og mun halda áfram lengi eftir að Alþingi hefur tekið ákvörðun um þetta mál þessu sinni. Tilboð stjórnarandstæðinga frá því fyrir nokkrum dögum sem skýrt var frá, óundirbúið að því er virtist, var greinilega aðeins pólitískur plötusláttur og sýndarmennska til að koma illu til leiðar. Við héldum satt að segja að það væri efnisleg og málefnaleg aðstaða til samstarfs um þetta mál, um afgreiðslu þessarar tillögu. Það er greinilegt að stjórnarandstaðan er orðin uppvís að óheilindum í málinu, ég harma það mjög og vona að hún taki sig á.

Frú forseti. Stjórnarskráin er grunnlög lýðveldisins og það er mikilvægt að um þau sé fjallað af mikilli ábyrgð og það sé reynt að ná sem breiðastri og víðtækastri samstöðu um þau mál. Það var á þeim grundvelli sem stjórnarandstaðan lýsti því yfir að hún væri reiðubúin til að lengja þingið og reiðubúin til samstarfs við ríkisstjórnina um að reyna að ná sátt á sama grundvelli og allir flokkarnir höfðu áður náð sátt um í auðlindanefndinni. Við höfðum líka náð sátt við Sjálfstæðisflokkinn í undirhópi stjórnarskrárnefndarinnar sem nú hefur illu heilli lokið störfum. Það var á þessum grundvelli sem okkar tilboð kom fram. Við töldum að ríkisstjórnin mundi taka því fagnandi. Enginn veit það betur en hæstv. forsætisráðherra, sem hefur manna mesta reynslu af því að breyta stjórnarskrá, að það þarf að gera í samstöðu. Ég tel hins vegar, frú forseti, að allar hefðbundnar samskiptareglur hafi verið brotnar í þessu máli. Hæstv. formenn stjórnarflokkanna höfðu ekkert samráð um þetta og þegar þeir leggja síðan fram þetta frumvarp kemur í ljós að þar er um að ræða alvarlegt frávik frá fyrri samstöðu sem hafði náðst í auðlindanefndinni og líka innan hluta stjórnarskrárnefndarinnar. Öllu tali um óheilindi og sýndarmennsku vísa ég beint til föðurhúsanna, til hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Enn einu sinni hefur Framsóknarflokkurinn orðið uppvís að því að láta plata sig, Sjálfstæðisflokkurinn beygir hann. Það er talað um að hér sé verið að brjóta í blað.  
            

Hæstv. forseti. Út af ræðu hv. síðasta þingmanns: Oft má af máli þekkja manninn, hver helst hann er. Sig mun fyrst sjálfan blekkja, sá með lastmælgi fer. Því miður hefur það gerst hér að stjórnarandstaðan, sem bauð Framsóknarflokknum sérstaklega í dans í síðustu viku, bregst ókvæða við af því að stjórnarflokkarnir hafa náð saman um þetta mikilvæga mál og leggja það nú hér fram. Þess vegna bið ég um ábyrgð stjórnarandstöðunnar í þessu máli, að þeir tali um það málefnalega. Ríkisstjórnarflokkarnir eru vissulega að bjóða stjórnarandstöðunni upp í fallegan tangó í þessu máli þar sem við getum lokið því og náð fram vilja allra stjórnmálaflokka í þessu máli, að náttúruauðlindir Íslands verði hafnar upp með þeim hætti að þær verði eign allra Íslendinga og staðfest í stjórnarskrá. Þess vegna bið ég menn hér að spara dylgjur og blekkingar, spara stóryrði, og ég undra mig á því að stjórnarandstaðan sem var tilbúin að taka þetta mál á dagskrá í síðustu viku skuli hafna því að ræða það málefnalega hér í dag en fara í dylgjur og stóryrði og vera tilbúin svo aftur á morgun. Ég segi fyrir mig að mér finnst að stjórnarflokkarnir eigi um leið og ró færist aftur á þetta mál að vera tilbúnir hvenær sem er að ræða það við stjórnarandstöðuna. Við viljum gera þetta af ábyrgð og festu og ég tel að við höfum náð hér saman um mikilvægt og gott mál sem allir eiga að standa saman að. Þess vegna er stjórnarandstöðunni boðið upp í þennan góða tangó og ég bið menn um að hafna því ekki fyrir fram, heldur stíga dansinn fast og þétt og klára þetta mál.

Frú forseti. Ef hér væri dömufrí mundi ég ekki bjóða hæstv. landbúnaðarráðherra upp í dans, ég vil bara að hæstv. landbúnaðarráðherra viti það, hann er a.m.k. ekki efstur á danskortinu mínu.  Það er ljóst, hæstv. forseti, að samstarf um stjórnarskrárbreytingar á sér stað í ákveðnum farvegi í stjórnarskrárnefnd. Ég auglýsi eftir því að við fáum í þingsali á pappír frumvarp til breytinga á stjórnarskránni sem byggir á samkomulaginu sem náðist í stjórnarskrárnefndinni. Hvar er það frumvarp? 

Það var ekkert frumvarp.

Varðandi síðan togstreituna á milli stjórnarflokkanna þá er hún náttúrlega orðin nánast áþreifanleg í þingsal og á göngum hússins. Ég held að það skipti verulegu máli að menn nái einhverjum sáttum um þinglok. Það er ekki farið að ræða það hvaða mál stjórnarliðar ætli að setja í gegn og afgreiða sem lög frá Alþingi á þessum örfáu 

Virðulegur forseti. Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra sagði að við hefðum verið boðuð til fundarins í gær, forustumenn stjórnarandstöðunnar, til þess að bjóða okkur samstarf. Það var sérkennileg hugmynd um samstarf, virðulegur forseti, því að það fól einungis það í sér að við ættum að koma til þings í dag og veita afbrigði fyrir því að taka þetta frumvarp þeirra á dagskrá. Við buðum upp á samstarf við Framsóknarflokkinn í síðustu viku. 

Frú forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði áðan að brotnar hefðu verið allar hefðbundnar samskiptareglur flokkanna á Alþingi í þessu máli. Þetta er af og frá. Hv. formaður Samfylkingarinnar sem hóf þessa umræðu núna var að staðfesta það að Framsóknarflokknum sérstaklega hefði verið boðið til samstarfs um þetta mál og ekki öðrum. Ekki ríkisstjórninni, ekki Sjálfstæðisflokknum, bara Framsóknarflokknum. Og hvað skyldi þá hafa vakað fyrir hinni góðu stjórnarandstöðu í því efni? Var það að ná heildarsamstöðu allra flokka á þingi? Ó, nei. Samstaðan var rofin um leið og stjórnarandstæðingarnir fóru þessa leið og það var stjórnkænska hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, sem hafði forgöngu um þetta allt saman, sem hefur nú leitt til þeirrar stöðu sem uppi er og að ekki er flutt sameiginlegt frumvarp allra flokka um þetta mál. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir var að staðfesta það rétt í þessu að Framsóknarflokknum einum hefði verið boðið í samstarf um þetta. Hvað var þá hér á ferðinni? Pólitískt trix. Það var verið að reyna að koma illu til leiðar pólitískt, þetta var sem sagt loddaraháttur, það var ekkert meint með þessu, það var ekki áhugi á málefninu sem réði ferðinni. Það var áhugi á því að koma pólitískum illindum af stað. 
            

Eins og hv. þingmönnum er kunnugt um eru aðeins 20 mínútur sem gefast til að ræða um störf þingsins. Sá tími er liðinn. Hins vegar eru fjölmargir hv. þingmenn á mælendaskrá og komast því miður ekki að að þessu sinni.

Hæstv. forseti. Ég ætlaði einmitt að vekja athygli á því að það fór ekki fram hjá mér að fjöldi þingmanna var á mælendaskrá og hafði óskað eftir orðinu en hæstv. forseti ákvað hins vegar að veita einum tilteknum alþingismanni,  Ég spyr: Á hvern hátt réttlætir hæstv. forseti þingsins þessa skipan og þessa ákvörðun? Ég vil segja það fyrir mitt leyti að ég tel þetta mjög óeðlilegt.  
            

Hv. þingmaður getur treyst því að forseti fer eftir þingsköpum hvað það snertir hvernig hann raðar hér á mælendaskrá.

Virðulegur forseti. Það er eðlilegt í svona miklu máli að fleiri biðji um orðið en komast að á 20 mínútum þannig að það er ekki við öðru að búast en að ekki komist allir að sem vilja. Ég geri auðvitað engar athugasemdir við það, virðulegur forseti. En forseti hefur ítrekað sagt hér, einmitt þegar gerð hefur verið upp umræða af þessu tagi, að forseti veiti mönnum orðið í þeirri röð sem þeir biðja um það. Samkvæmt mælendaskrá sem var birt á sjónvarpsskjá í hliðarherbergi var ég á mælendaskrá á eftir hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur og Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur. Í fyrsta lagi geri ég athugasemdir við það að hæstv. forsætisráðherra skuli hafa verið hleypt inn í röðina því að hann var ekki á mælendaskrá. Hann fékk að tala síðast á undan mér og það varð til þess að ég komst ekki að. Í öðru lagi geri ég athugasemd við það að hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir skuli vera á mælendaskrá á undan mér því að ég bað um orðið þegar hún var að ganga í ræðustól í fyrra sinnið. Það getur ekki gengið að ræðumaður sem hefur ekki hafið mál sitt geti tryggt sér sæti á mælendaskrá á undan þeim sem biðja um orðið.

Forseti vill benda hv. þingmönnum á 1. mgr. 56. gr. þingskapa. Þar segir að forseti gefi „þingmönnum venjulega færi á að taka til máls í þeirri röð er þeir beiðast þess þá er dagskrármálið er tekið fyrir. Þó getur hann vikið frá þeirri reglu við ráðherra, sem hlut á að máli, og framsögumann, svo og til þess að ræður með og móti málefni skiptist á, eða til þess að þingmaður geti gert stutta leiðréttingu eða athugasemd er snertir sjálfan hann“. Þannig var mál með vexti að hv. formaður Samfylkingarinnar hafði óskað eftir að ræða þetta mál aftur og einn þingmanna úr flokki hennar vék í staðinn af mælendaskrá. Að sjálfsögðu getur forseti gefið ráðherrum, og einkum og sér í lagi hæstv. forsætisráðherra, tækifæri til að taka til máls.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér finnst þessi fundarstjórn vægast sagt einkennileg og röðun þingmanna á mælendaskrá sömuleiðis. Ég fylgdist mjög grannt með því sem fram fór hér áðan vegna þess að ég er þingflokksformaður Frjálslynda flokksins. Ég fylgdist mjög grannt með því hvernig ræðumönnum var raðað niður og hvernig nöfnin komu fram á sjónvarpsskjánum vegna þess að það er mitt starf að sjá til þess að mínir menn komist að. Þeir höfðu beðið um orðið. Ég er með punktað niður fyrir framan mig hvernig mælendaskráin leit út á skjánum. Það voru hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Kristinn H. Gunnarsson og síðan hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson. Það vakti mikla furðu mína þegar ég sá allt í einu að hæstv. forsætisráðherra væri að koma í ræðustól öðru sinni, ég verð að segja það, og það kom þá að sjálfsögðu í veg fyrir að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson fengi tækifæri til að tjá sig í ræðustól. Hæstv. forseti vitnar í 56. gr. þingskapa. Ég tel að sú grein eigi vart við um þessar umræður, þ.e. umræður um störf þingsins. Hún er að mínu mati ætluð umræðum um lagafrumvarp. Ég hef ekki orðið var við annað, virðulegur forseti, á þeim tíma sem ég hef verið á þingi, tæp fjögur ár, en að sú hefð hafi ríkt að þingmenn séu settir á mælendaskrá þegar rætt er um störf þingsins í þeirri röð sem þeir biðja um orðið. Ég minnist þess ekki, virðulegi forseti, að farið hafi verið fram hjá þessari reglu þegar við erum að ræða mál undir þessum dagskrárlið. Ég beini þeim orðum til hæstv. forseta að hæstv. forseti virði þá hefð þannig að þingmenn geti treyst því að þegar þeir eru komnir á mælendaskrá sé það virt. Fólk er að sjálfsögðu búið að undirbúa sig fyrir þessar umræður og gerir ráð fyrir því að geta fengið að tala og gerir alls ekki ráð fyrir því að hér geti ráðherrar úr ríkisstjórn Íslands troðist fram fyrir þingmenn nánast eins og þeim hentar.

Forseti gerir ráð fyrir því að hv. þingmönnum sé kunnugt um það hvernig þingsköp eru í þinginu og hvernig þeim er framfylgt. Forseti fullyrðir hér að það er ekkert óeðlilegt við fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Mér þykir leitt að þurfa að segja það að ég er ekki sammála forseta um að ekkert sé athugavert við fundarstjórn forseta. Forseti las upp úr 56. gr. þingskapa sem fjallar um umræður um lagafrumvörp enda kemur það fram í þeim texta sem forseti las upp, með leyfi forseta: „Forseti gefur þingmönnum venjulega færi á að taka til máls í þeirri röð er þeir beiðast þess þá er dagskrármálið er tekið fyrir.“ Dagskrármálið, og umræður um störf þingsins eru ekki dagskrármál, virðulegi forseti. Um það er fjallað í 50. gr. þingskapa með svohljóðandi málsgreinum, með leyfi forseta: „Í upphafi fundar, áður en gengið er til dagskrár, geta þingmenn gert athugasemdir er varða störf þingsins. Enginn má tala oftar en tvisvar og ekki lengur en tvær mínútur í senn. Umræður um athugasemdir mega ekki standa lengur en í tuttugu mínútur.“ Hér er hvergi vikið að forgangi ráðherra til þessara umræðna, virðulegi forseti, þannig að ég ítreka það að ég er ósammála túlkun forseta og málsvörn í þessu máli og geri athugasemd við þá fundarstjórn sem fram fór áðan um dagskrárliðinn um störf þingsins.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja fyrir mig að mér finnst mjög barnalegt af hálfu stjórnarandstöðunnar að ráðast á forseta með þessum hætti. Hér fór sannarlega fram umræða í upphafi þingfundar með eðlilegum hætti og það sem oft gerist í slíkri umræðu gerðist hér þegar málshefjandi, hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, hóf umræðuna. Hún talaði tvisvar, og sömuleiðis sá sem til andsvara var. Hæstv. forseti hefur lýst því hvernig hæstv. forsætisráðherra komst aftur inn í umræðuna og mér fannst það eðli málsins samkvæmt mjög eðlilegt. Ég vil hér segja við stjórnarandstöðuna: Aðalatriðið er auðvitað að stjórnarandstaðan lesi frumvarpið til stjórnskipunarlaga sem ríkisstjórnin hefur lagt fram.

Hvað með að Framsóknarflokkurinn …?

Og það á í rauninni, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, að vera þitt verkefni í dag að lesa þetta frumvarp og tala ekki alltaf af ábyrgðarleysi eins og þú gerir hér og í fjölmiðlum. Talaðu ekki alltaf af ábyrgðarleysi. Það setur ljótan svip á þitt ágæta andlit. Hæstv. forseti. Ég fullyrði að sú umræða sem hér fór fram var með mjög eðlilegum hætti. Mér sárnar að stjórnarandstaðan sem vill koma þessu máli áfram, lýsti því yfir í síðustu viku, skuli koma hér upp og vera með dylgjur og róg í okkar garð og fara að fjalla um málið málefnalega án þess að hafa lesið það. Þess vegna finnst mér ágætt að hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir er hér eins og vorboðinn, fer nú heim og les frumvarpið og við tökum það sem allra fyrst til efnislegrar umræðu. Ég trúi því að stjórnarandstaðan muni ganga til liðs við ríkisstjórnarflokkana  
            

Forseti ætlaði einmitt að minnast á það að hv. þingmenn ræddu um fundarstjórn forseta en ekki efni máls og brýna enn fremur fyrir þeim að viðhafa ekki persónuleg ávörp til þingmanna úti í sal.

Hæstv. forseti. Hæstv. landbúnaðarráðherra telur að hér hafi farið fram utandagskrárumræða. Hér fór fram umræða um störf Alþingis. Henni háttar öðruvísi en í utandagskrárumræður þar sem málshefjandi kemur tvisvar í pontu. Hæstv. forseti. Ég gerði athugasemd við það að hæstv. forsætisráðherra var hleypt fram fyrir í langri biðröð þingmanna sem höfðu óskað eftir orðinu um störf þingsins. Hæstv. forseti sagði að ég gæti treyst því að forseti færi að þingskapalögum. Hún las síðan upp ákvæði í þingskapalögunum þar sem er að finna heimildarákvæði til handa forseta um að víkja frá þeirri röð sem þingmenn hafa óskað eftir orðinu. Ég efast ekki um að heimildarákvæðið standist. Um hitt efast ég að rétt sé að mismuna þingmönnum í pólitísku hitamáli líkt og því sem hér um ræðir á þann hátt sem hæstv. forseti þingsins gerði. Við það geri ég athugasemd.

Frú forseti. Ég kem hingað til þess að verja hæstv. forseta. Ég tel að hæstv. forseti hafi staðið vel að því að raða mönnum á mælendaskrá áðan þegar talað var um stjórnarskrána. Hæstv. forseti vísaði til ákveðinnar greinar þar sem segir að við sérstakar aðstæður megi breyta röð. Ég tel að það hafi verið mjög mikilvægt að forustumenn flokkanna gætu komið sínum málstað á framfæri. Ég geri engar athugasemdir við að hæstv. forsætisráðherra hafi verið skotið síðustum að vegna þess að það skiptir máli til að skýra málið  Hitt vil ég svo segja, sem mína persónulega skoðun, að ég fagna því að forsætisráðherra tali sem oftast um þetta mál, frú forseti. Hann hefur vondan málstað að verja og því oftar sem hann talar því betur kemur það í ljós. Það er í rauninni þannig að enginn hefur slegið hann út í því efni á þessum degi nema ef vera skyldi hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. 1. þm. Reykjavíkur norður um það sem hann var að segja áðan. Ég held að umræðan hafi farið fram eðlilegum hætti. Formaður Samfylkingarinnar hóf umræðu um mál og beindi orðum sínum ekki síst til forustumanna ríkisstjórnarflokkanna, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Það var mjög eðlilegt til þess að þessari umræðu gæti lokið, að bæði hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir fengi orðið að nýju sem og hæstv. ráðherrar og að hæstv. forsætisráðherra tæki til máls. Það er rétt að umræðuhefðin sem við höfum verið að skapa undir liðnum Athugasemdir um störf þingsins eða Um fundarstjórn hafa þróast með allt öðrum hætti en þær voru í upphafi. Þær hafa ekki þróast nákvæmlega eftir orðanna hljóðan í þingsköpum Alþingis. Við höfum verið að þróa þetta meira í þá átt sem við höfum séð undanfarin ár, í eins konar utandagskrárumræðu þar sem menn hafa tekið upp mál dagsins og hæstv. forsetar hafa verið að skapa vettvang til þess undir þessum dagskrárlið. Það má deila um hvort þetta sé eðlilegt. Þetta hefur hins vegar verið gert vegna þess að þarna hefur verið svigrúm til að hv. þingmenn gætu tekið upp mál sem m.a. hafa verið á vettvangi ríkisstjórna og menn hafa talið nauðsynlegt að fjalla um á Alþingi. Þess vegna var umræðan núna mjög eðlileg og mjög í anda þess sem við höfum séð á undanförnum árum. Hæstv. forseti vitnaði til þingskapa máli sínu til stuðnings, þegar hún útskýrði hvers vegna hún stjórnaði fundinum með þeim hætti sem hún gerði. Ég tek mjög undir það með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að það var eðlileg og sanngjörn stjórn fundarins.

Frú forseti. Nokkuð hefur verið fjallað um það í fjölmiðlum að undanförnu að almenningur á Íslandi beri ekki virðingu fyrir störfum Alþingis. Ég vil að það komi fram að ég hef engar athugasemdir við fundarstjórn hæstv. forseta áðan. Ég tel að hún hafi staðið fullkomlega eðlilega að því að stjórna þessum fundi. Ég held að við ættum að velta því fyrir okkur hvers vegna fólkið í landinu hefur þá skoðun á störfum okkar sem raun ber vitni. Þetta er það sem fólkið sér, viku fyrir áætluð þinglok er salurinn er eins og járnbrautarstöð. Hér er greinilega á ferðinni enn einn alþjóðlegur baráttudagur karla fyrir að komast í ræðustól, sem er hér í gangi 364 daga á ári. Í gær vorum við reyndar með alþjóðlegan baráttudag kvenna.  Hvernig væri að fara að sinna þingstörfunum og hætta að eyða tímanum í botnlaust skilningslaust þvarg um það sem ekki skiptir máli? 

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi kem ég upp til þess að lýsa aðdáun minni á ummælum hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, sem sýndi mikla sanngirni. Sanngirnin kom fram í því hvernig hann snupraði kaffibandalagið fyrir þær ósanngjörnu árásir sem það hefur haldið uppi gagnvart forseta þingsins. Það er mjög ómaklegt eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson benti svo réttilega á. Það má líka segja að að mörgu leyti sé framganga stjórnarandstöðunnar óeðlileg varðandi það mál sem hér er gert að umtalsefni. Einn daginn er boðað til blaðamannafundar til að leggja áherslu á mikilvægi málsins og vilja til að koma því í gegn. Næsta dag er gengið vasklega fram í því að koma í veg fyrir að málið komist á dagskrá. Þetta er allur viljinn. Svo er það kórónað með því að í dag er brotið hér heiðursmannasamkomulag 
            

Forseti vill áminna hv. þingmann um að ræða um fundarstjórn forseta.

Já, nú er ég einmitt að koma að því að í dag er brotið heiðursmannasamkomulag. Það er nefnilega þannig, frú forseti, að sú venja hefur skapast og það heiðursmannasamkomulag að þegar rætt er um störf þingsins er venjan sú að láta formenn þingflokka vita af því. Það var engin tilkynning um það til formanna þingflokka 

Ræddum við ekki saman fyrir þingfund?

Forseti biður nú hv. þingmenn um að halda ró sinni.

Frú forseti. Ég vil gera athugasemd við stjórn fundarins. Ég er alls ekki sammála hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og hæstv. sjávarútvegsráðherra. Ég er á því að við eigum að fara að þeim lögum sem gilda um fundarstjórn og fylgja fundarsköpum Alþingis. Við höfum því miður slæma reynslu af því að farið sé á svig við þessi fundarsköp. Ég vil nefna það þegar ekki var virt samráð, þegar ríkisstjórnin ákvað að styðja árás á Írak. Þá var einmitt farið á svig við lögin. Ég vara við því sem er verið að boða hér, að fara á svig við fundarsköp Alþingis og þróa með einhverjum hætti eins og hæstv. sjávarútvegsráðherra talaði um. Mér finnst það mjög vafasamt. Það liggur fyrir tillaga frá forseta með ýmsar tillögur um breytingar á fundarsköpum. Mér finnst miklu nær að taka það fyrir í stað þess að tala um einhverja þróun og að hægt sé að kippa hinum og þessum ráðherra fram fyrir í umræðum um mál og fara á svig við reglu sem hefur gilt, sem hefur gilt fram á þennan dag og oft verið notuð til útskýringa á því hvers vegna menn fái ekki að taka til máls, þ.e. að menn fá orðið í þeirri röð sem þeir biðja um það. Mér finnst að við eigum að halda okkur við þá reglu. Annað tel ég algjörlega ósæmandi. Ég vona að hæstv. forseti stjórni fundum framvegis með öðrum hætti en hann stjórnaði fundi áðan.

Virðulegi forseti. Ég vil láta það koma fram, eins og sanngjarnir þingmenn hafa gert á undan mér, að það er ekkert athugavert við fundarstjórn forseta í þessu máli. Hún fór einfaldlega eftir 56. gr. sem segir: „Forseti gefur þingmönnum venjulega færi á að taka til máls í þeirri röð er þeir beiðast þess þá er dagskrármálið er tekið fyrir. Þó getur hann vikið frá þeirri reglu við ráðherra, sem hlut á að máli, og framsögumann, svo og til þess að ræður með og móti málefni skiptist á, eða til þess að þingmaður geti gert stutta leiðréttingu eða athugasemd er snertir sjálfan hann.“ Það var vissulega farið eftir þessu við þessa umræðu og er ekkert athugavert við fundarstjórnina. Það er út í hött að teygja þetta út á einhverja aðra kafla. Þetta er í kaflanum um fundarsköp þingsins og var ekkert athugavert við þetta. Forseti fór eftir þeirri sanngjörnu reglu að láta hv. 9. þm. Reykjavíkur norður, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, fá orðið aftur. Hún hóf málið og hæstv. forsætisráðherra fékk orðið aftur. Hann varð til andsvara og það er hreinlega ekkert athugavert við þetta og ástæðulaust að setja á langar ræður enda hafa sanngjarnir þingmenn, eins og ég orða það, sagt hið sama í þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Ein lítil athugasemd í tengslum við umræðu um fundarstjórn forseta. Hér kom formaður Framsóknarflokksins í pontu fyrir stundu og talaði andheitur um heiðursmannasamkomulag sem hefði verið rofið, það væri venja að formenn þingflokka fengju að vita þegar þingmenn ætluðu að kveðja sér hljóðs undir dagskrárliðnum um störf þingsins. Það er alveg rétt að þetta var ekki rætt áður, enda ákvörðun tekin um það skömmu áður en þingfundurinn kom saman. Hv. formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins gæti gagnrýnt okkur fyrir þetta en ekki formaður þingflokks Framsóknarflokksins. Áður en fundur var settur ræddum við einmitt þetta mál 

Hæstv. forseti. Í upphafi umræðunnar var það orðað af stjórnarandstöðunni að taka það mál sem hér var opnað á um störf þingsins til umræðu á morgun. Ég mundi gjarnan vilja vita hjá hæstv. forseta mjög fljótlega hvernig hún hyggst haga morgundeginum. Það hagar svo til fyrir okkur þingmenn í Norðvesturkjördæmi að við þurfum á sunnudegi a.m.k. að tryggja það að við getum verið á Ísafirði og veðurspáin er kannski ekki þannig fyrir Vestfirði að það sé mjög hægt að tryggja flug. Ég hefði gjarnan viljað vita og mælist til þess af hæstv. forseta varðandi fundarstjórnina að það verði rætt fyrr en seinna hvernig menn ætla þá að standa að fundarhaldi á morgun ef forseti ætlar að halda fund á morgun sem er auðvitað á hennar valdi, hæstv. forseta, en mælist til að fyrr en seinna liggi fyrir einhver áætlun.

Forseti heyrir orð hv. þingmanns en getur ekki svarað því á þessari stundu hvernig dagskrá verður háttað eða hvort fundur verður á morgun. Það mál verður að sjálfsögðu skoðað.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti utanríkismálanefndar um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 120/2005, um breytingu á IX. viðauka (Fjármálaþjónusta) EES-samningsins. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Berglindi Ásgeirsdóttur og Nínu Björk Jónsdóttur frá utanríkisráðuneyti og Ólöfu Emblu Einarsdóttur frá iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti. Tillagan var sent út til umsagnar og bárust umsagnir frá Kauphöll Íslands, Samtökum fjárfesta, Seðlabanka Íslands og Viðskiptaráði Íslands. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 120/2005 frá 30. september 2005, um breytingu á IX. Viðauka (Fjármálaþjónusta) við EES-samninginn frá 2. maí 1992, og fella inn í hann tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2004/109/EB frá 15. desember 2004 um samhæfingu krafna um gagnsæi í tengslum við upplýsingar um útgefendur verðbréfa sem eru skráð á skipulegan markað og um breytingu á tilskipun 2001/34/EB. Tilskipunin mælir fyrir um samræmingu reglna um birtingu reglulegra og viðvarandi upplýsinga um útgefendur verðbréfa sem skráð eru á skipulegan verðbréfamarkað. Samkvæmt tilskipuninni skal útgefandi gera reglulega opinberar tilteknar upplýsingar en það eru ársskýrsla, hálfsársuppgjör og skýrsla framkvæmdastjórnar. Þá er gert ráð fyrir viðvarandi upplýsingaskyldu um breytingar á yfirráðum yfir verulegum eignarhluta, atkvæðisrétti o.fl. Í tilskipuninni felst lágmarkssamræming á reglum en einstök ríki geta gert strangari kröfur. Innleiðing tilskipunarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi en lagafrumvarp þess efnis hefur enn ekki verið lagt fram á Alþingi. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nefndarálitið rita Jón Kristjánsson, varaformaður og framsögumaður, Össur Skarphéðinsson, Jón Gunnarsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Sigurrós Þorgrímsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti utanríkismálanefndar um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 59/2006, um breytingu á IX. viðauka (Fjármálaþjónusta) við EES-samninginn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Berglindi Ásgeirsdóttur og Nínu Björk Jónsdóttur frá utanríkisráðuneyti og Jón Ögmund Þormóðsson frá iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti. Tilskipun 2005/68/EB gildir um sjálfstæðan rekstur endurtrygginga af hálfu endurtryggingafélaga sem aðeins stunda endurtryggingar og staðsett eru innan Evrópusambandsins og síðar Evrópska efnahagssvæðisins eftir að tilskipunin hefur verið felld inn í EES-samninginn og mælir fyrir um hvaða skilyrði þurfi að uppfylla til að geta hafið rekstur endurtryggingafélags. Innleiðing tilskipunarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi og þurfa nauðsynlegar breytingar að hafa tekið gildi eigi síðar en 10. desember 2007. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nefndarálitið rita Jón Kristjánsson, varaformaður og framsögumaður, Össur Skarphéðinsson, Jón Gunnarsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Sigurrós Þorgrímsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti utanríkismálanefndar um tillögu til þingsályktunar um samkomulag við Færeyjar og Grænland um skipti á ræðismönnum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Þórð Þórarinsson frá Vestnorræna ráðinu og Berglindi Ásgeirsdóttur og Friðrik Jónsson frá utanríkisráðuneyti. Með tillögunni er lagt til að Alþingi skori á ríkisstjórnina, í samráði við landsstjórnir Færeyja og Grænlands, að gera samkomulag um að löndin skiptist á ræðismönnum og að þau komi sér upp sameiginlegum ræðismannsskrifstofum. Með ályktun nr. 2/2006 sem samþykkt var á ársfundi Vestnorræna ráðsins 21. ágúst 2006 í Þórshöfn samþykkti ráðið að skora á ríkisstjórnir Íslands, Færeyja og Grænlands að koma á slíkum ræðismannaskiptum. Samkvæmt upplýsingum frá utanríkisráðuneyti er stefnt að opnun nýrrar ræðisskrifstofu Íslands í Þórshöfn í Færeyjum 1. apríl næstkomandi. Þá hefur verið upplýst að Færeyingar hyggist opna ræðisskrifstofu í Reykjavík síðar á þessu ári. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita Jón Kristjánsson, varaformaður og framsögumaður, Jón Gunnarsson, Drífa Hjartardóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Bjarni Benediktsson.

Frú forseti. Hér er verið að ræða ályktun frá Alþingi sem ég styð. Það kemur fram í máli hv. þm. Jóns Kristjánssonar, sem er framsögumaður sameiginlegs álits nefndarinnar, hverjir standa að því. Ég á sæti í utanríkismálanefnd þó að ég hafi verið fjarstaddur þegar þetta mál var afgreitt en ég verð hins vegar að segja það hér að ég styð málið mjög. Hins vegar kom líka fram í máli hv. þingmanns, eins og við höfum lesið í fregnum, að búið er að ganga frá því að ræðismannsskrifstofa verði af okkar hálfu opnuð í Færeyjum innan eins mánaðar. Mig langaði til að spyrja hv. þm. Jón Kristjánsson hvort það sé ekki svolítið óeðlilegt að áður en Alþingi hefur tekið ákvörðun um þetta og vilji þess liggur ekki fyrir með atkvæðagreiðslu grípi framkvæmdarvaldið til þess að ganga frá málinu áður en svo er. Það er eins og það gildi einu hvert álit Alþingis er. Mig langaði til að spyrja hv. þingmann um þetta því að mér finnst þetta svolítið umhendis. Ég vil taka alveg skýrt fram að í þessu felst enginn óvilji af minni hálfu gagnvart málinu. Hins vegar finnst mér þetta undarleg vinnubrögð en þau tíðkast kannski. Mér hefur ekki verið kunnugt um það á 16 ára þingferli. Mig langar jafnframt að spyrja hv. þingmann, af því að hann talar í krafti stjórnarmeirihluta, hvort einhverjar ákvarðanir hafi verið teknar um slík skipti gagnvart Grænlandi. Ég hef ekki orðið var við það í umræðunni. Mér finnst að þeir eigi að njóta sömu stöðu og Færeyingar gagnvart okkur. Þetta eru okkar bestu grannar alveg eins og þeir. Á þetta vildi ég leggja áherslu og inna hv. formann utanríkismálanefndar eftir þessu.

Virðulegi forseti. Ég hygg að framkvæmdarvaldið hafi staðið í þeirri trú að þessi tillaga yrði samþykkt á Alþingi þar sem almennur stuðningur hefur verið við málið. Þetta er ekki nýtt mál og það hafi verið í ljósi þess sem þessi dagsetning var ákveðin. Ef Alþingi hefði verið á móti þessu hefði auðvitað verið hægt að breyta henni en það er náttúrlega ljóst, eins og fram kom hjá hv. ræðumanni, að víðtækur stuðningur er við málið og aldrei hefur neitt annað komið fram. Auðvitað er það góð regla að Alþingi samþykki mál áður en þau eru ákveðin af framkvæmdarvaldinu og menn leiti heimilda þingsins, ekki mæli ég á móti því, en ég held að þetta mál hafi haft sérstöðu þar sem ég hef ekki heyrt nokkurn þingmann andmæla því. Varðandi Grænland þá er það mál ekki eins þroskað og þetta en ég held að það sé eins með ræðismannsskipti við Grænland að það er almennur stuðningur við að undirbúa það mál. Ég er þeirrar skoðunar að við þurfum einnig að búa svo um hnútana á Grænlandi við þá ágætu nágranna okkar að skiptast á ræðismönnum, þó að ég þori ekki að segja um það á þessu stigi hvenær það getur orðið að veruleika.

Frú forseti. Jón Kristjánsson, sem bæði er hv. þingmaður og starfandi formaður utanríkismálanefndar, a.m.k. í dag, lýsir þeirri skoðun sinni að það sé góð regla að framkvæmdarvaldið bíði með að hrinda í framkvæmd ákvörðunum Alþingis þangað til búið er að ganga frá þeim ákvörðunum. Ég vildi leyfa mér að taka dýpra í árinni. Ég vil segja að það sé reglan með ákveðnum greini. Mér finnst það nokkuð óviðkunnanlegt að utanríkisráðuneytið geri því skóna að þingið afgreiði mál með hinum eða þessum hætti. Auðvitað er ég sammála hv. þingmanni um að það hefur ekki nokkur einasti maður lagt nokkurt gegn þessu máli. Það hefur komið fram á þinginu ansi sterkur vilji til þessarar gjörðar. Hins vegar hefur líka komið fram á þinginu jafngóður og hlýr hugur í garð nágranna okkar í vestri, Grænlendinga, og ég spyr sjálfan mig: Hvað veldur því að utanríkisráðuneytið ræðst í það í krafti þess góða og yfirlýsta vilja sem fram hefur komið á Alþingi að opna ræðismannsskrifstofu í Færeyjum en ekki í Grænlandi? Er einhver sérstakur munur á milli þessara tveggja ríkja? Höfum við ekki reynt að gera allt sem við höfum getað til að efla samskiptin við grannann í vestri? Það hefði verið ágætt að grípa líka til þess í þessu samhengi. Hins vegar vil ég bara segja að mér finnst það óviðkunnanlegt af ríkisstjórninni að ráðast í framkvæmd af þessu tagi og gera ráð fyrir því að vilji Alþingis hnigi á einn eða annan veg. Ég held að það sé ekki í samræmi við góða og rétta stjórnarhætti. Mér fannst hv. þingmaður vera mér sammála um það og ég segi það líka að ég er þeirrar skoðunar að það sama eigi að gilda um Færeyjar og Grænland og það hefði verið mér nokkuð þakklátt ef utanríkisráðuneytið hefði líka verið búið að gera ráð fyrir vilja Alþingis varðandi Grænland og ganga frá hinu sama og varðandi Færeyjar.

Virðulegi forseti. Ég hef í rauninni ekki miklu við þetta mál að bæta. Það er ef að líkum lætur um mánuður þangað til að opnuð verður ræðismannsskrifstofa í Færeyjum og er það vel. Ég endurtek þá skoðun mína að við þurfum að búa svo um hnútana að við getum gengið frá ræðismannaskiptum í Grænlandi. Það er eindregin skoðun mín og ég held að það sé vilji þingsins að sá undirbúningur geti gengið greiðlega fyrir sig, það sem eftir er af honum, en mér er kunnugt um að það mál var ekki eins langt komið og ræðismannaskiptin við Færeyjar. Ég tel bæði þessi mál mjög mikilvæg og undirstrika þá skoðun mína að við eigum að halda uppi góðum samskiptum við þessi grannríki okkar en þessi samskipti eru afar mikilvæg að mínu mati.

Forseti. Ég tel að þetta mál sé í sjálfu sér hið besta og hvet til þess að strax og það hefur verið samþykkt á þinginu sem allar líkur eru á bregðist stjórnvöld við með því að ákveða einnig að stofna ræðismannsskrifstofu á Grænlandi og bjóða Grænlendingum að gera slíkt hið sama í Reykjavík. Ég styð í sjálfu sér þessa tillögu til þingsályktunar sem hér er komin til síðari umræðu. Við það verð ég þó að gera þá athugasemd og játningu að hún mun hafa komið til fyrri umræðu seint að kvöldi. Hafði ég áður en hún kom til umræðu ætlað að taka þátt í henni en það féll inn í þennan skrýtna tíma á þingi þegar mál sviptast á milli funda og daga og langur listi af málum er á dagskrá hverju sinni þannig að ég verð að viðurkenna að ég brást minni þinglegu skyldu og tók ekki eftir því þegar þetta mál var loksins á dagskrá í alvöru og rætt. Ég hygg að það hafi verið seint um kvöld í síðustu eða þarsíðustu viku. Atkvæðagreiðslan fór einnig fram hjá mér. Ég held að ég hafi ekki verið viðstaddur hana sem er auðvitað ekki gott til frásagnar og gat því ekki heldur gert þar þær athugasemdir sem hefðu verið viðeigandi. Enn brást ég í því hið þriðja sinn að koma á framfæri til þeirrar nefndar sem um málið fjallar þeim athugasemdum sem ég vildi við það gera þannig að mín er sökin, mea culpa, þrisvar sinnum. Satt að segja, forseti, er þessi tillaga til þingsályktunar þannig orðuð frá sjónarmiði íslenskrar tungu og íslensks stíls að ekki er sæmilegt fyrir Alþingi að samþykkja hana í þessu formi. Þetta á einnig við um tillögu til þingsályktunar um kennslu vestnorrænnar menningar í grunnskólum, tillögu til þingsályktunar um sameiginlega stefnu í ferðamálum fyrir Vestur-Norðurlönd og tillögu til þingsályktunar um útvíkkun fríverslunarsamnings Færeyja og Íslands, Hoyvíkur-samningsins. Mín ráð eru þau að þessum tillögum öllum, fjórum eða fimm, ég er ekki með dagskrána hjá mér og veit ekki hver sú fimmta er eða hvort hún var til, sem komu þessa sömu leið, varða vestnorrænt samstarf og hafa farið frá Vestnorræna ráðinu í upphafi til Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins, hygg ég að það heiti, og svo inn á þingið, að allar þessar tillögur verði teknar af dagskrá, umræðu um þær frestað þangað til tími gefst til fyrir þá sem þær flytja eða aðra þingmenn að gera breytingartillögur við orðalag á þessum textum þannig að þeir sæmi virðingu þingsins. Eftir þessa ræðu hlýtur að standa upp á mig að segja frá því hvers vegna þetta sæmir ekki virðingu Alþingis. Það eru nokkrar ástæður til þess. Í fyrsta lagi er forsetningarliðurinn „í samráði við landsstjórnir Færeyja og Grænlands“ sem getur hvað málfræðina og setningafræðina varðar bæði átt við um áskorun Alþingis og um það sem ríkisstjórnin á að gera þannig að þessi forsetningarliður er á ákaflega óheppilegum stað. Forsetningarliðurinn er þar að auki afmarkaður með kommum en um forsetningarliði af því tagi gildir almennt að hægt er að sleppa þeim án þess að það skaði setninguna en ef við sleppum forsetningarliðnum yrði setningin svona: Alþingi skorar á ríkisstjórnina að gera með sér samkomulag um að löndin skiptist á ræðismönnum. Er þá setningin orðin gjörsamlega óskiljanleg og órökrétt. Varla er átt við það að einstakir ráðherrar geri með sér samkomulag, heldur að ríkisstjórnin geri samkomulag um eitthvað og þá hugsanlega við einhverjar aðrar stjórnir eða einhverja jafningja annarra ríkja eða svæða. Jafnvel þótt maður færi til forsetningarliðinn sem þarna er innan þessara tveggja komma á skynsamlegri stað verður heldur ekkert vit í setningunni. Hún yrði þá t.d. svona: Alþingi skorar á ríkisstjórnina að gera með sér samkomulag í samráði við landsstjórnir Færeyja og Grænlands um að löndin skiptist á ræðismönnum. Enn á ríkisstjórnin samkvæmt þessu að gera samkomulag við sjálfa sig en í þetta sinn í samráði við landsstjórnir Færeyja og Grænlands. Ef einhver sérstök merking fylgir þessu klúðri í texta óska ég eftir því við forsvarsmenn þeirra sem þessar tillögur flytja á þinginu að gerð verði rækileg grein fyrir því hvað þetta orðalag þýðir. Stundum er það þannig að hornótt og klúðrað orðalag stenst á við þá erfiðu og flóknu hluti sem verið er að lýsa. Athugasemdir frá íslenskumönnum og almenningi um kansellímálfar, svokallað stofnanamál, eru þess vegna ekki alltaf sanngjarnar vegna þess að með tilteknum texta er reynt að ná utan um flókna og erfiða hluti. Stundum er stefna þeirra sem nota slíkt málfar, eða er gert að nota það eða vinna í þeim stofnunum eða við þau skilyrði að þeir verða að nota það með einhverjum hætti, að orða hlutina þannig með ákveðnu klúðri til þess að skilja eftir ákveðna óvissu í textanum, skilja eftir ákveðið bil í merkingunni þannig að hún sé ekki skýrt orðuð. Það verður líka að virða þeim til vorkunnar. Það geta komið upp slíkar stundir í stjórnskipaninni og stjórnsýslunni, jafnvel hjá pólitískum flokkum, að menn vilji að vísu gefa frá sér almenna merkingu en ekki allt of nákvæma og grípa þess vegna til orðalags sem því lýsir.  Ég verð að segja líka, forseti, að mér finnst undarleg skipan hér á þinginu og ekki smekkleg að starfsmenn þingsins geri þá ekki athugasemdir við tillögur af þessu tagi. Ég veit að starfsmenn þingsins vilja lítið hreyfa við frumvörpum sem berast frá ráðuneytunum, svokölluðum stjórnarfrumvörpum. Það er skiljanlegt þó að það sé kannski ekki stórmannlegt en það kunna að vera einhverjar kurteisisreglur í samskiptum starfsmanna þingsins annars vegar og ráðuneytanna hins vegar sem oft bera ábyrgð á endanlegum frágangi textans þótt auðvitað beri ráðherrann heildarábyrgðina á því sem hann flytur hér. Það kunna að vera einhverjar kurteisisreglur sem útiloka breytingar á stjórnarfrumvörpum en þessi tillaga hér og hinar fjórar eða fimm koma ekki úr ráðuneytunum, heldur koma þær frá nefnd innan þingsins, frá fólki sem situr í Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins. Ég tel að starfsmenn þingsins - og segi það af mikilli kurteisi og virðingu fyrir þeim - hefðu átt að bregðast við orðalagi af þessu tagi og orðalagi sem finna má með svipuðum hætti í öllum hinum tillögunum. Þetta er ákaflega furðulegt vegna þess að hér á þinginu situr úrval íslenskumanna. Má hefja þá upptalningu á sjálfum skrifstofustjóranum og finna í starfsliði hans fjölda manna hvern öðrum færari í íslenskum stíl og íslenskri málfræði þannig að þeim hefði verið í lófa lagið ef þeir hefðu fengið um það bendingu að laga þetta í textanum. Kem ég þá, forseti, að seinni hluta þessarar stuttu tillögu og byrja í sömu setningu og ég var að gagnrýna. Í þeirri tillögu kemur tvisvar sinnum fyrir orðið land í fleirtölu. Það er þannig, með leyfi forseta: „Alþingi skorar á ríkisstjórnina, í samráði við landsstjórnir Færeyja og Grænlands, að gera með sér samkomulag um að löndin skiptist á ræðismönnum. Löndin eru hvött til að koma sér upp sameiginlegum ræðismannsskrifstofum.“ Þetta er sérkennilegt orðalag. Þegar lesin er greinargerð þeirra þingmanna sem sitja í Vestnorræna ráðinu kemur í ljós að það verður ekki miklu skýrara hvað hér er átt við ef ekki er reynt að lesa þeim mun betur í málið. „Land“ getur haft ýmsar skýringar í daglegri íslenskri tungu. Algengast er það, og nú held ég mig við eitt merkingarsvið þessa orðs sem vissulega á sér nokkur, í venjulegri málnotkun um landsvæði þar sem býr tiltekin þjóð eða tiltekið ríki er stofnað og í þeirri merkingu notum við það alla jafna. Við segjum að Ísland sé land, Frakkland sé annað land og Þýskaland sé þriðja landið og í þeirri merkingu er það m.a. notað í greinargerðinni sem ég ætla að fara aðeins í á eftir. Önnur merking orðsins „land“ í daglegu máli er að átt er við samfélagið á hverju svæði, stundum þjóðina sem býr í landinu, því sem átt er við í fyrstu merkingunni sem ég talaði um. Það kemur líka fyrir í greinargerðinni að orðið land er notað í þeirri merkingu. Síðan er hægt í þriðja lagi, og það er kannski að bestu manna yfirsýn sísta notkunin á orðinu „land“, að nota það fyrir stjórnvöld, ríkisstjórn eða landsstjórn á hverju landsvæði eða meðal hverrar þeirrar þjóðar sem um er að ræða. Í sjálfum tillögutextanum virðist sú merking vera notuð um orðið land og það er ekki hægt að skilja það öðruvísi en að það sé sú merking sem notuð er um að löndin skiptist á ræðismönnum og síðan séu löndin hvött til að koma sér upp sameiginlegum ræðismannsskrifstofum. En þetta er eins og ég sagði sísta notkunin af þessum þremur sem til greina koma um lönd þegar um þau er að ræða með þessum hætti undir þeim lið sem t.d. mundi heyra saman í orðabók. Til fróðleiks og skemmtunar má lesa stuttlega rökstuðning í greinargerðinni og fara í gegnum þetta. Strax í 2. mgr. er talað um lönd, þar er talað um tengsl og samstarf landanna. Þar mun vera átt við samfélagið í löndunum, kannski þjóðirnar en þó frekar einstaka hluta samfélagsins, að það vaxi stöðugt að umfangi. Síðan er sagður vilji í löndunum til að styrkja það enn frekar. Þá er væntanlega átt við einmitt þetta sama samfélag frekar en að átt sé beinlínis við þjóðir. Síðan segir að Vestnorræna ráðið vilji auka samstarf á milli stjórnvalda landanna, íbúanna, atvinnulífs og vinnumarkaðar. Þarna er sennilega frekar átt við þjóð en samfélag. Síðan segir að ríkið stofni oft ræðismannsskrifstofur og sendiráð í löndum sem þau tengjast nánum böndum. Þar er komin enn ein merking og hún er svona hálfa leið á milli þess að átt sé við beinlínis ríkið sjálft eða stjórneininguna sjálfa og síðan landsvæðið. Áfram segir að það sé afar mikilvægt að löndin komi á fót launuðum ræðismannsskrifstofum. Þarna mun vera átt við stjórnir landanna. Þessar skrifstofur eiga að hafa diplómatíska stöðu eða að komið sé upp viðskiptafulltrúum hvert í annars löndum. Þarna er vart hægt að skilja þetta öðruvísi en sem landsvæði þau sem þessar viðkomandi stjórnir ráða yfir. „Það mun auðvelda fólki að flytja milli landanna“ vísar væntanlega hins efnislega lands sem ég ræddi áður, en „það mundi líka efla starfsemi atvinnulífsins milli landanna“ og þá er aftur átt við samfélagið. Síðan er enn talað um að flytjast milli landanna og væntanlega fljúga frá einu landi, sigla eða aka ef það væri hægt frá einu landi til annars. Að lokum kemur svo í greinargerðinni síðasta málsgreinin þar sem orðið land er notað í öllum þremur merkingunum sem hægt er að festa við það. Hún er svona, með leyfi forseta: „Vestnorræna ráðið álítur það eðlilegt framhald langrar og jákvæðrar hefðar vestnorrænnar samvinnu að löndin stofni ræðismannsskrifstofur með diplómatíska stöðu hvert í annars löndum og hvetur því stjórnir landanna til að semja um stofnun ræðismannsskrifstofa með diplómatíska stöðu.“ Þetta er eiginlega ekki gott. Ég hygg að þingmenn og aðrir sem á mig hlýða hljóti að vera mér sammála um að þetta orðalag á þingsályktunartillögu er fyrir neðan virðingu Alþingis og að hér sé ekki gætt þess sóma sem þinginu er skylt að gera gagnvart íslenskri tungu. Ég undrast kannski sérstaklega að 1. flutningsmaður málsins, sem því miður er ekki hér staddur, skuli vera hv. þm. Halldór Blöndal sem er orðhagur maður og unnandi íslenskrar tungu. Hv. þm. Halldór Blöndal gegnir nú formennsku í merkilegri nefnd sem ætlað er að sjá um hátíðahöld í tilefni af 200 ára afmæli Jónasar Hallgrímssonar síðar á þessu ári. Ég held að það hljóti að hafa verið einhver mistök þegar Halldór Blöndal gerðist tillögumaður um þennan óskapnað. Mér þykir sem sagt leitt að hann skuli ekki vera viðstaddur til að taka undir með mér í þessu máli og leggja til með mér þær ráðstafanir sem nú þyrfti að grípa til til þess að bæta úr því. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu lengri að sinni, en ég hef kosið að fara mjög vandlega í gegnum þetta vegna þess að þetta er auðvitað dæmi um það sem ekki á að koma fyrir okkur í þinginu, þar á meðal ekki mig eins og ég viðurkenndi í upphafi. Ég endurtek áskorun mína til forseta um að fresta afgreiðslu þessara mála þangað til hægt er að ganga frá breytingartillögu við þau öll þar sem sóma íslenskrar tungu er gætt og virðingar Alþingis. Ég óska eftir svari forseta við þeirri beiðni í þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Þessi tillaga til þingsályktunar gengur út á að efla tengslin á milli Íslands, Færeyja og Grænlands með því að stofnaðar skuli ræðismannsskrifstofur í þessum löndum. Hér hefur farið fram umræða í fyrsta lagi um það hvernig ríkisstjórnin hefur borið sig að í þessu efni og bent á að þegar hafi verið tekin ákvörðun um að stofna til ræðismannsskrifstofu í Færeyjum áður en þessi þingsályktunartillaga er afgreidd í þinginu. Hitt hefði verið eðlilegt, ég tek undir þá gagnrýni. Síðan hefur hv. þm. Mörður Árnason flutt hér efnismikla og áhugaverða ræðu um þingsályktunartillöguna, m.a. með tilliti til tæknilegra þátta og málfars. Það eru athugasemdir sem ég tel að þurfi að taka til skoðunar áður en þingsályktunartillagan verður afgreidd frá þinginu og þá væntanlega með breytingartillögum á orðalagi þingsályktunartillögunnar. Varðandi efni þessarar tillögu eða þann kjarna sem hún snýst um, að efla tengslin á milli þessara þjóða, Grænlendinga, Færeyinga og Íslendinga, lýsi ég mjög miklum stuðningi við það. Þetta byggist á áskorun sem runnin er undan rifjum Vestnorræna ráðsins í ályktun sem það sendi frá sér á ársfundi ráðsins í Þórshöfn í ágústmánuði árið 2006. Í framhaldi kemur fram þessi áskorun frá íslensku fulltrúunum í Vestnorræna ráðinu um að ríkisstjórninni skuli falið að koma á ræðismannsskrifstofum í þessum löndum. Nú eru samskipti á milli Færeyinga, Grænlendinga og Íslendinga allmikil og hafa verið að eflast. Þau eru síðar til komin við Grænlendinga en þó hafa þau vaxið hröðum skrefum á síðustu árum. Tengslin við Færeyinga byggja á eldri hefð en einnig þau tengsl hafa eflst mjög á undanförnum árum. Það er að gerast á ýmsum vettvangi, innan stjórnsýslunnar hafa menn samráð sín í milli, stjórnmálamenn hafa tengsl og sömuleiðis ýmis frjáls félagasamtök, þar á meðal verkalýðshreyfingin. Það er nokkuð sem ég þekki býsna vel til og þekki til samstarfs á milli BSRB sérstaklega og samsvarandi samtaka í Færeyjum. Þar hefur komið til sögunnar mikið samstarf á undanförnum árum. Allt þetta samstarf er góðra gjalda vert en það er þó mjög mikilvægt að koma því inn í formlegan fastmótaðan farveg. Það er m.a. gert með því að setja á fót ræðismannsskrifstofur eins og lagt er til í þessari þingsályktunartillögu. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta frekar. Ég kem hingað fyrst og fremst til að lýsa einlægum stuðningi mínum við þann anda sem er að finna í þessari þingsályktunartillögu, nefnilega að stórefla tengslin á milli Grænlendinga, Færeyinga og Íslendinga. Ég er sannfærður um að sú ósk á góðan hljómgrunn hjá íslensku þjóðinni almennt, það er vilji til þess að hafa náið og traust og gott samband með vestnorrænu þjóðunum og efla það sem fyrir er.

Frú forseti. Það hefur áður komið fram í máli mínu í umræðunni í dag að ég er hlynntur því að Íslendingar geri samkomulag við Færeyjar og Grænland um skipti á ræðismönnum. Ég vil segja í upphafi máls míns að ég hafði ekki skoðað þetta með sömu málfarslegu gleraugum og hv. þm. Mörður Árnason en auðvitað sýndi hann fram á af snilld sinni og yfirburðaþekkingu á íslenskri tungu að greinin sjálf sem liggur til efnislegrar samþykktar er töluvert öðruvísi en rétt væri að skipa henni í samræmi við hinar ströngustu reglur íslenskrar tungu. Fyrir það þakka ég hv. þm. Merði Árnasyni og vona að hann hafi í afsölum náð samkomulagi við starfandi formann utanríkismálanefndar um að binda bagga þingsins þeim hnútum hér í dag að fullur sómi sé að af allra hálfu. Ég gat þess áðan að mér fyndist óviðkunnanlegt, þó að það komi ekkert við afstöðu minni til málsins, að búið er að auglýsa opnun ræðismannsskrifstofu Íslendinga í Færeyjum. Búið er að lýsa því yfir að hún verði opnuð af okkar hálfu 1. apríl. Þangað er búið að skipa mikinn sómamann sem okkur er að góðu kunnur úr þingsölum, a.m.k. okkur sem höfum starfað með honum fyrr á árum. Hann var einmitt forveri þess sem hér stendur og talar í stóli umhverfisráðherra og gegndi því embætti með miklum sóma. Ég veit að hann verður verðugur fulltrúi Íslendinga í Færeyjum. Það breytir því ekki að framkvæmdarvaldið hefur tekið það upp hjá sjálfu sér, án samþykktar Alþingis, að ráðast í þessa framkvæmd á þingsályktunartillögunni áður en hún er orðin að ályktun. Það eru óvanaleg vinnubrögð. Hv. þm. Jón Kristjánsson sagði áðan að hann teldi að það væri góð regla að bíða eftir því að vilji Alþingis lægi fyrir. Ég er algjörlega sammála því, það á að vera eina reglan. Því má velta fyrir sér hvort þetta fordæmi gæti falið það í sér að utanríkisráðuneytið réðist í að binda hendur framkvæmdarvaldsins með ákvörðunum sem kalla á fjárveitingar áður en þær hafa verið ræddar á hinu háa Alþingi. Að því kunna að hafa verið brögð en það er ekki í anda góðrar stjórnsýslu og þess gagnsæis og lýðræðis sem við vildum viðhafa. Það sem ég hef þó aðallega fundið að málinu er að tillagan liggur fyrir um ræðismannsskrifstofu bæði í Færeyjum og á Grænlandi. Hv. þm. Jón Kristjánsson sagði að líkast til mætti leita skýringa á aðgerðum utanríkisráðuneytisins í þeirri staðreynd að fyrir hefði legið yfirlýstur vilji þingsins. Hann kom fram með þeim hætti að enginn mælti gegn málinu þegar hér fór fram umræða um það. Af því hafa hinir vísu embættismenn dregið þessa ályktun. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, ekki nokkur maður hefur fundið neitt að málinu. Öll viljum við greiða fyrir auknum samskiptum okkar og frændþjóða sem okkur eru skyldastar landfræðilega til austurs og vesturs. Hins vegar skýtur skökku við að sama áhersla skuli ekki vera lögð á Grænland. Ég hef löngum á þingferli mínum haldið uppi þeim málflutningi að við eigum að efla eins og hægt er öll þau tengsl sem við getum ræktað við Grænlendinga. Við höfum gríðarlega sterk söguleg tengsl við Grænland. Segja má að tengsl okkar við þessar frændþjóðir teygi sig aftur til sömu tíma, siglingaleiðin á tímum landnáms milli Íslands og Norðurlanda lá um hafsvæðið þar sem Færeyjar er að finna. Sömu gen og hingað komu í árdaga tóku sér líka bólfestu í Færeyjum. Þeir tala mál sem er svipað okkar og byggja menningu sína á svipuðum grunni. Við höfum hins vegar líka söguleg tengsl við Grænland frá þessum tíma vegna þess að eina nýlendan sem Ísland hefur fætt af sér var á Grænlandi. Íslendingar námu Grænland, eins og vel er frá skýrt í Grænlendingasögu og ýmsum Íslendingasögum á þeim tíma þegar Grænland var ónumið. Ég segi ónumið vegna þess að það skaraðist við það skeið þegar Inúítar voru að koma bæði austan megin og vestan megin frá Baffinslandi í Kanada og yfir sundið og færðu sig síðan suður eftir Grænlandi. Þarna varð til íslensk menning sem stóð föstum fótum í 200–300 ár en dó smám saman út þegar leið fram á 15. árhundraðið. Það er mikil saga sem er að mestu leyti óskrifuð enn þá. Menn eru hins vegar að efna til hennar með fornleifarannsóknum á Grænlandi þar sem mjög merkilegar fornminjar og miklar að vöxtum hafa komið fram. Við eigum að efla tengslin við Grænland ekki síður en tengslin við Færeyjar. Og af því að hv. þm. Sigurjón Þórðarson, líffræðingur að mennt, kemur hingað inn rifjast upp fyrir mér að Íslendingar stunduðu einmitt mjög merkilega milliríkjaverslun á tímum landnámsins og árhundruðin á eftir við Grænland, og merkasti gjaldmiðillinn sem Íslendingar gátu fundið og fengið og notað í skiptum við útlönd var horn einhyrningsins, þ.e. náhvalstennur sem var aflað norðarlega vestan megin Grænlands, flutt þaðan úr því sem kallað var Norðurseta til Eystri- og Vestribyggðar, voru síðan fluttar hingað til Íslands og umskipað í Borgarfirði og á vestanverðu landinu. Halldór Laxness spurði eitt sinn í merkri grein þegar hann var að velta fyrir sér rótum íslenskrar menningar og Íslendingasagnanna hvaðan það kapítal hefði komið sem þurfti til að standa undir þessari umfangsmiklu framleiðslu á menningu. Hann átti við kálfskinnin og sögurnar sem á þau voru skrifuð í klaustrum og á stórbýlum. Líklegt er að það kapítal hafi komið einmitt úr milliríkjaversluninni sem Íslendingar áttu við Grænland, fluttu þaðan vörur til Íslands og síðan aftur út til meginlands Evrópu. Það má líka nefna, af því að hv. þm. Sigurjón Þórðarson er ekki bara líffræðingur heldur er hann þingmaður þess hluta landsins sem mest kom af gestum til á árum fyrri frá Grænlandi, ísbjörnum á ís, að Íslendingar notuðu ísbirni líka sem gjaldmiðil, þeir fönguðu ísbjarnarhúna, tömdu þá, fóru með þá til Íslands og síðan út til Evrópu. Af þessu eru miklar sögur og til eru skráðar heimildir um tamda ísbirni suður í Afríku sem höfðu verið gefnir hirðum soldána í Norður-Afríku sem þar höfðu sett upp borgríki. Sömuleiðis má geta þess að á dögum Shakespeares var taminn ísbjörn hafður í keðjum á brúnni sem lá yfir Thames við Tower of London. Hann varð sérstakt augnayndi ferðamönnum sem komu gagngert til Lundúna á þeim tímum til að sjá ísbjörninn stinga sér til sunds í ánni Thames og afla fiskjar. Þetta nefni ég sérstaklega til þess að varpa ljósi á það að við höfum margvísleg, fróðleg og merkileg söguleg tengsl við Grænland. Ég hef sjálfur sem almennur borgari þessa lands reynt með mínum hætti að rækta þessi tengsl. Það hef ég gert í gegnum hreyfingu sem ég tilheyri utan vébanda stjórnmálanna, skákhreyfinguna. Ég hef farið í þrjár skákferðir til Grænlands, frú forseti, og veit að það er stallsystur minni, hæstv. forseta Jóhönnu Sigurðardóttur, ábyggilega fróðleiksefni að vita að hennar góði þingbróðir sem hér stendur og talar hefur um ævina tekið þátt í einu alþjóðlegu skákmóti og það var á Grænlandi. Ég lenti þar um miðjan lista þannig að enginn þarf að skammast sín fyrir frammistöðu þingmannsins í þeirri keppni. Frú forseti. Ég nefni þetta sérstaklega vegna þess að margvísleg samtök á Íslandi reyna að greiða götu samskipta við Grænland. Þar vil ég sérstaklega nefna hinn ágæta forvígismann Kalaks, Stefán Hjartarson, sem hefur með ýmsum hætti á eigin kostnað staðið undir miklum samskiptum af þessu tagi. Ég er þeirrar skoðunar að reyna eigi að efla þau og að Íslendingar eigi að gera það með þeim hætti sem er lagt til í þessari þingsályktunartillögu, þ.e. með því að setja upp ræðismannsskrifstofu á Grænlandi. Rökin sem færð eru fyrir því í greinargerðinni eru ákaflega góð. Það er bent á að það væri liður í því að tryggja borgurum þessara tveggja landa réttindi og gagnkvæma hagsmuni. Við höfum sömuleiðis bent á að það er margt skylt með atvinnulífi og jafnvel vinnumarkaði í þessum löndum og hefur alltaf verið í áranna rás þó að þau skipti hefðu mátt vera miklu meiri og gagnkvæmari. Íslensk fyrirtæki hafa verið kölluð til Grænlands til að ráðast þar í stórframkvæmdir, virkjanir og annað slíkt og ég held að ræðismannsskrifstofa mundi hjálpa til að efla slík viðskiptatengsl milli landanna. Við Íslendingar eigum líka annarra hagsmuna að gæta. Ég segi fyrir mína hönd að ég tel að að því muni draga að Íslendingar sæki um aðild að Evrópusambandinu. Íbúar allra þessara þriggja landa hafa goldið varhuga við því af einni ástæðu, þ.e. hagsmunum sem tengjast sjávarútvegi. Nú mun það koma fram á næstu dögum þegar Evrópunefnd kynnir skýrslu sína að þeir annmarkar á aðild sem taldir voru stafa af hagsmunum sem tengjast sjávarútvegi eru miklu minni en áður var haldið. Ég rifja það upp í tengslum við þetta að fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins, sem er nú eitthvert helsta eftirlæti hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar, setti fram mjög merkilega hugmynd í ræðu sem hann flutti í Berlín og nefnd er Berlínarræðan - hann er líka leiðtogi lífs hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur sem situr í utanríkismálanefnd og gengur nú í salinn, hnarreist og keik - og reifaði þar þann möguleika að í Norður-Atlantshafi yrði byggt upp sérstakt sjálfsstjórnarsvæði fyrir fiskveiðar. Hann færði fyrir því margvísleg rök sem hann sótti í ýmsar reglur sem hafa verið settar innan Evrópusambandsins og hafa aukist að mikilvægi. Á þá hugmynd hafa sumir borið brigður, talið hana ekki mjög sterka og ekki styðjast við raunveruleikann. Mig langar að nefna tvennt í þessu sambandi. Þegar þáverandi leiðtogi Evrópusambandsins, Göran Persson, kom hingað sem góður gestur íslenskra jafnaðarmanna samþykkti hann yfirlýsingu norrænu jafnaðarmannaleiðtoganna um að þetta væri eitt af því sem hugsanlega kæmi til greina ef lönd eins og Ísland og Noregur sæktu um aðild að Evrópusambandinu. Ég hef hins vegar alltaf verið þeirrar skoðunar að Íslendingar, Færeyingar og Grænlendingar ættu að hafa með sér gott samstarf um fiskveiðimál í Norðurhöfum. Fiskstofnarnir sem skilgreina má sem flökkustofna ganga sérstaklega um sameiginleg hafsvæði og úthaf sem liggur á milli Íslands og Færeyja en líka allar götur vestur til Grænlands. Má nefna það, frú forseti, að sú tegund sem mér er annast um, laxinn, fer á bæði þessi svæði. Hann gengur héðan á hafsvæðið við Færeyjar og síðan fer stærri laxinn til vetrarvistar við Grænland. Það var einmitt í krafti samstarfs þessara þriggja þjóða sem einn af forvígismönnum laxaverndar í heiminum, Orri Vigfússon, náði samkomulagi um að útrýma úthafsveiðum á þessari tegund á þessum hafsvæðum. Ég nefni þetta sem dæmi vegna þess að það sýnir hvað samstarfið getur leitt gott af sér. Þá kem ég aftur að Evrópusambandinu. Ég tel að ef þessar þrjár þjóðir mundu sameinast um að mynda eitt stórt stjórnunarsvæði fyrir fiskveiðar í Norður-Atlantshafinu yrði staða okkar Íslendinga og allra þessara þriggja þjóða miklu sterkari gagnvart Evrópusambandinu ef til þess kæmi, og þegar, sótt verður um aðild að því. Ég tel að það skjól sem þessar þjóðir hefðu af styrk okkar sem fiskveiðiþjóðar og alþjóðlegri reynslu mundi gera þeim það miklu auðveldara að samræma hagsmuni sína á sjávarútvegssviðinu við ýmsar kröfur sem verður að uppfylla gagnvart Evrópusambandinu. Þessar þrjár þjóðir yrðu í reynd fiskveiðistórveldi og gætu sem slíkt veldi talað á grundvelli jafnræðis og jafningjastöðu við Evrópusambandið í þessum málum. Frú forseti. Það er þetta sem gerir það að verkum að sýn mín á samstarf þessara þriggja þjóða markast líka af þeirri sterku framtíðarsýn sem ég og Samfylkingin höfum fyrir hönd Íslands. Ég tel þess vegna að náin tengsl Íslands við Grænland annars vegar og Færeyjar hins vegar styrki mjög hagsmuni Íslendinga, sérstaklega þegar til svolítið lengri tíma er litið. Af þeim sökum er ég ákafur stuðningsmaður þessarar ályktunar en jafnframt, sem ég segi nokkuð hryggur, finnst mér sem Grænlendingum sé ekki sami sómi sýndur og Færeyingum þegar horft er til þeirrar staðreyndar að búið er að ganga frá málinu við Færeyjar en það er alls óvíst um lyktirnar á þessari tegund samskipta okkar við Grænland. Það kom fram hjá hv. þm. Jóni Kristjánssyni áðan að hann hefur engar spurnir af því sem fulltrúi meiri hluta ríkisstjórnarinnar í þessum sölum hvenær gera megi ráð fyrir að ræðismannsskrifstofa verði sett upp á Grænlandi. Það kann að helgast af því að óvíst er um tök þeirra til að gera slíkt hið sama hér heima, þeir eru smærri, þeir hafa úr minna fjármagni að spila en ég tel að við þurfum ekkert að bíða eftir þeirri tegund gagnkvæmra samskipta. Við eigum að gera þetta jafnvel þótt Grænlendingar séu ekki til reiðu til að svara því með sama hætti strax.

Frú forseti. Hér ræðum við mál sem fjallar um skipti á ræðismönnum við Grænland og Færeyjar en málið horfir einkennilega við vegna þess að það er hálfklárað. Mér skilst að kominn sé ræðismaður í Færeyjum og þess vegna er mjög undarlegt að vera með þingsályktunartillögu um orðinn hlut svo að segja, alla vega til hálfs, og það er í rauninni mjög sérstakt. Auðvitað eigum við að ræða þessi mál, útþenslu utanríkisþjónustunnar og fara yfir hana í tengslum við þessi mál. Mér finnst það miklu nær, frú forseti, að ræða um það að efla tengslin við þjóðirnar sem eru nær okkur í stað þess að þenja utanríkisþjónustuna í fjarlægar heimsálfur eins og hæstv. utanríkisráðherra virðist vera að gera nú, t.d. með opnun á nýju sendiráði í Suður-Afríku. Maður áttar sig í rauninni ekki á til hvers það er gert og hvers vegna við erum að eyða svo háum fjármunum í Suður-Afríku, maður áttar sig ekkert á tilganginum með því. Eitthvað hefur verið nefnt að það séu hagsmunir Íslands, að þarna eigi nýr sendiherra, Sigríður Dúna Kristmundsdóttir, að reka áróður fyrir því að við komumst inn í öryggisráðið og verja eigi til þess jafnvel mörg hundruðum milljónum að komast í það sæti. Ég skil ekki að við Íslendingar höfum neitt að gera þar inn vegna þess að það ráð tekur ákvörðun um hvort fara eigi með stríð á hendur öðrum þjóðum eða beita þær viðskiptaþvingunum. Mér finnst miklu nær að við lítum til þess máls sem hér er um að ræða, að efla tengsl við þær þjóðir sem eru næst okkur og þar liggja gríðarleg tækifæri, mjög mikil tækifæri. Ég vil nefna að tækifærin liggja í ferðamennsku, að Ísland verði í raun miðstöð fyrir ferðamennsku á Vestur-Norðurlöndum og héðan verði síðan tengiflug í allar áttir, til Grænlands, Færeyja og þeirra slóða sem margir ferðamenn eiga eftir að heimsækja. Síðan eru auðvitað auðlindirnar, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, benti á, Grænland býr yfir gríðarlegum auðlindum og hér var nefndur fiskurinn. Fréttir berast af því að þorskurinn sé kominn á ný af fullum krafti inn í rannsóknarveiði á Grænlandi og að veiðin þar sé allt frá einu og upp í 30 tonn á togtíma sem er gríðarlega mikil veiði, bæði við austur- og vesturströndina. Þetta eru mjög athyglisverðar fréttir, sérstaklega í ljósi þess að þarna var enginn hrygningarstofn fyrir og að veiðar eru í raun bannaðar við Grænland, þar eru veiðar bannaðar nema innan skerja, og sú staðreynd sem þarna kemur upp að þessi mikli blómi sé í hafinu og fiskgengd þrátt fyrir að þarna sé enginn hrygningarstofn. Við Íslendingar ættum að skoða þessi mál og fara mjög rækilega yfir þau og sjá hvort við getum ekki komið eitthvað að þeim og lagt okkar hönd á plóg að þessi fiskveiðiauðlind nýtist sem best, komið upp vinnslum og samskiptum við Grænlendinga til að þessi auðlind nýtist sem allra best. Þetta leiðir hugann að því, af því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson leiddi talið að ofveiði að mér heyrðist, að stundum virðist sem áhrif veiða mannsins á dýrastofnum séu ofmetin. Þegar fréttir berast utan úr heimi um fiskgengd og hvað hafi valdið því að einhver fiskstofn hafi legið í dvala um hríð þá virðast þær stundum að einhverju leyti vera byggðar á misskilningi eða hreinni og klárri vitleysu. Ég vil nefna í því sambandi stofn við Kanada sem hvarf á tímabili. Það er mjög athyglisvert, ef menn skoða þá fiskgengd sem við gætum komið að með ræðismanni í Grænlandi, og aðstoðað Grænlendinga við að nýta og komið á samskiptum milli íslenskra og grænlenskra fyrirtækja, að einmitt þorskstofninn við Grænland og þorskveiðin þar minnkaði á nákvæmlega sama tíma og hún minnkaði í Kanada þannig að það virðast að einhverju leyti hafa verið umhverfisþættir sem hafa valdið því. Ríkisútvarpið sagði á dögunum fréttir af þessum tíðindum, af þessari nýju vísindaskýrslu frá Kanada, um að þetta hefðu verið einhver umhverfisáhrif sem rekja mætti til hlýnunar jarðar sem hefðu valdið því að sjórinn hefði hlýnað og þess vegna hefðu lífsskilyrði þorsksins versnað. Það var alrangt, þessi skýrsla sagði bara allt annað og ég hef bent fréttamönnum Ríkisútvarpsins á að þeir hafi í rauninni verið að flytja tóma vitleysu vegna þess að vísindaskýrslan sagði að hafstraumar sem komið höfðu alla leið frá Barentshafinu hefðu aukið þarna strauma og bráðnun íss sem síðan hefði legið meðfram vesturströnd Kanada. Þarna hefði komið djúpt lag af ferskum köldum sjó, pólsjó, sem hefði í rauninni leitt til kólnunar og ekki bara kólnunar heldur líka lagskiptingar sem leiddi síðan til þess að ekki varð sú blöndun sem gjarnan verður yfir vetrartímann þegar yfirborðslög kólna og eðlisþyngdin vex og það verður blöndun. Þessir sérfræðingar rekja það til þess að vegna þess að að þessi blöndun varð ekki hafi það að einhverju leyti komið niður á dýrastofnum, á þorskstofninum, en alls ekki til þess að sjórinn hafi hitnað. Þetta var allt annað, sjórinn hafði nefnilega kólnað. Í fréttatímum Ríkisútvarpsins var þessu öllu snúið á haus og síðan hringt í fiskifræðing úti á sjó og hann þurfti í rauninni að gefa álit á hreinni og klárri dellu þannig að vitleysan vatt algerlega upp á sig. Ég vona að Ríkisútvarpið sjái að sér og leiðrétti þetta því að það er ekki hægt að bera á borð fyrir almenning hreina og klára vitleysu. Ef slíkt gerist á að leiðrétta það í fréttatíma þannig að fólk fái rétta mynd af gangi mála en koma ekki með rangar fréttir inn í stofur landsmanna. Ég hef bent fréttastjóra á að þetta sé ekki rétt og ég vona svo sannarlega að hann taki tillit til þess. Við getum lært mikið af þessum þjóðum, við eigum ekki að líta svo á að við ætlum eingöngu að færa þeim upplýsingar, tækni og vera gefendur í þessum málum heldur getum við einnig verið gríðarlegir þiggjendur og þá vil ég nefna sérstaklega vini okkar í Færeyjum, fyrir austan okkur. Þar getum við lært mjög margt af Færeyingum, sérstaklega hvernig þeir hafa stýrt fiskveiðum með miklu árangursríkari hætti en við höfum gert. Þeir hafa gert það með því að koma á sóknarkerfi á meðan við búum við kvótakerfi. Mér heyrist nú að Framsóknarflokkurinn með sjálfan hv. þm. Jón Kristjánsson, formann stjórnarskrárnefndar, vilji jafnvel festa þá vitleysu sem kvótakerfið er algerlega í sessi og koma því inn í stjórnarskrá. Það er fádæma vitleysa. Það byggir m.a. á því að sé einn fiskur dreginn t.d. á Austfjörðum, þaðan sem hv. þingmaður kemur, eigi annar fiskur að koma syndandi alla leið vestan af fjörðum og fylla í það skarð vegna þess að sé sama hvaðan fiskurinn er tekinn það komi einhver annar af öðrum slóðum og fylli í skarðið sem hann var tekinn. Þetta er alger vitleysa. Ég vona að menn sjái að sér og líti til þess hve Færeyingar hafa náð miklum árangri og ég vonast sannast sagna til þess að það verði fyrsta verkefni nýs ræðismanns, vegna þess að fluttar hafa verið tillögur á Alþingi, m.a. af hv. þm. Hjálmari Árnasyni og síðan af okkur í Frjálslynda flokknum, um að fara að líta til árangurs og kosta færeyska kerfisins við að stjórna fiskveiðum sem ég get ekki betur séð en séu algerlega ótvíræðir en þetta hefur alltaf verið svæft. Það er eflaust vegna þess að bæði Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn ráða ekkert við þau stóru hagsmunasamtök sem vilja hafa óbreytt kerfi og hafa yfir veiðiheimildum að ráða þó svo að öll skynsemi segi að það sé hrein og klár vitleysa. Það gengur kannski upp stjórnsýslufræðilega að hægt sé að úthluta einhverjum kílóum af þorski og einhverri hlutdeild og mögulega út frá lagatæknilegum sjónarhóli en út frá almennri skynsemi og sárri reynslu okkar Íslendinga gengur það alls ekki upp, kerfi sem gengur út á það að fiskur komi syndandi af Vestfjörðum til að fylla í skarð einhvers annars sem dreginn er á Austfjörðum. Þetta er tóm vitleysa. Þegar við ræðum svona mál sem auka kostnað utanríkisþjónustunnar er rétt að fara yfir þau með mjög gagnrýnum hætti, frú forseti. Það er vert að huga að því að árið 1998 var hlutfall utanríkisþjónustunnar af ríkisútgjöldum 1,7% en það hefur vaxið gríðarlega, um 50–60% og er orðið 2,6% árið 2007. Á föstu verðlagi hefur orðið þarna gríðarleg hækkun, það hefur orðið nær tvöföldun. Menn verða að huga að því hvort það sé skynsamleg uppbygging sem farið hefur fram í utanríkisþjónustunni að eyða 1.770 milljónum árlega í sendiráð hingað og þangað um heiminn og vera með marga tugi sendiherra út um víðan völl og ef ég man rétt á annan tug sendiherra sem eru staðsettir hér á landi. Ég tel þetta alls ekki skynsamlegt og það er alls ekki skynsamlegt að vera með sendiráð eins og í Suður-Afríku. Það er ekki forsvaranlegt fyrir þjóð sem býður öldruðum upp á það að deila herbergi með ókunnugum eins og hv. þingmaður og fyrrum heilbrigðisráðherra þekkir mjög vel. Hann hefur búið svo um kerfið eftir að hafa stýrt heilbrigðisráðuneytinu mjög lengi að  Auðvitað eigum við miklu frekar að efla þá þjónustu og efla utanríkisþjónustuna t.d. í Brussel þar sem mikið af regluverki Íslendinga verður til. Það er eðlilegt að það sé mikil áhersla þar og einnig í New York þar sem alþjóðastofnanir eru og Sameinuðu þjóðirnar. Það skiptir máli. En að fara með þetta út um allan heim og jafnvel að búa til skrifaðstöðu fyrir einhverja sem eru inn undir hjá stjórnarflokkunum eins og mér sýnist menn vera að gera í Suður-Afríku, að vera að búa til einhverja skrifaðstöðu undir því yfirskini að það sé til að afla því fylgis að Ísland fái sæti í öryggisráðinu 2009–2010, það er af og frá að það sé nokkur hagur af því fyrir Íslendinga. Við verðum að gæta að því að enda þótt við séum stolt og mikil þjóð erum við ekki nema 300 þúsund og við eigum þá að velja okkur verkefni eftir því en ekki að hegða okkur eins og margmilljónaþjóð og dreifa sendiráðum í allar áttir. Við eigum einmitt að velja okkur verkefni eins og þau sem koma fram í þessu máli, að efla tengsl við nágrannaþjóðir, tengsl sem mættu vera miklu nánari og eru til hagsbóta fyrir þessar þrjár þjóðir sem eru nefndar í þessari þingsályktunartillögu. Þetta mál er því allt hið jákvæðasta. Einhverra hluta vegna er kominn ræðismaður í Færeyjum og það væri fróðlegt að fá að heyra það frá formanni utanríkismálanefndar hvort hann hafi frétt af einhverjum verkefnum hjá viðkomandi, hvort t.d. hafi verið farið yfir þau mál sem ég nefndi og væri nærtækast að skoða, þ.e. hvort menn hafi farið í það að skoða árangur Færeyinga við að stýra fiskveiðum og rætt það við færeysk stjórnvöld. Þar gengur útvegurinn mjög vel. Hér er því miður helmingi minni þorskafli en áður þegar við tókum að stýra honum með því að ákveða fyrir fram hver aflinn yrði ár hvert. Hér er þetta í rauninni í algerlega misheppnað meðan þeir fá í rauninni svipaðan afla og áður og þeir hafa haft í gegnum áratugina. Mér finnst það vera mjög mikilvægt mál fyrir ræðismann Íslands til að vinna að og ég hvet til þess að svo verði gert. Ég hvet einnig til þess að við eflum samstarf við Grænlendinga og skoðum hvernig við getum komið að því að aukin þorskgengd nýtist Grænlendingum sem best. Þarna geta leynst mjög mikil tækifæri fyrir íslensk sjávarútvegsfyrirtæki að það væri fróðlegt að þetta yrði ein af þeim áherslum sem íslensk stjórnvöld ynnu að. Að lokum þá tel ég að þessi þingsályktunartillaga sé góðra gjalda verð og að þetta séu miklu nærtækari verkefni fyrir okkur Íslendinga að vinna að, þ.e. að efla samskipti við nágranna okkar í stað þess að dreifa kröftunum út um alla heimsbyggðina.

Virðulegi forseti. Þetta er býsna merkilegt mál sem hér er til umræðu og ánægjulegt hve það fær efnislega góðar viðtökur þó að auðvitað séu það fyllilega réttmætar ábendingar sem hér hafa komið fram varðandi málfar á tillögunni og eins þá framkvæmd sem við stöndum frammi fyrir að búið er að tilkynna stofnun ræðismannsskrifstofu í Færeyjum og útnefna þar ræðismann Íslands áður en Alþingi hefur lokið afgreiðslu sinni á málinu sem er að sjálfsögðu ekki til fyrirmyndar. Ég ætlaði í umfjöllun minni að gera að höfuðefni það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson gerði að umfjöllunarefni, þ.e. þann mismun sem gerður er á löndunum tveimur af hálfu Íslands, þ.e. mismuninn sem gerður er á milli Grænlands og Færeyja þar sem nú hefur verið ákveðið að setja upp ræðismannsskrifstofu í Færeyjum en ekkert er uppi um slíkt á Grænlandi. Það er skoðun mín að ekki sé síður ástæða til að opna ræðismannsskrifstofu á Grænlandi en í Færeyjum og hyggst ég nú rekja nokkrar ástæður til þess, frú forseti. Það er rétt sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi í ræðu sinni að við eigum mikil og löng söguleg tengsl við Grænland. Hann fór hér aðallega í mjög forna sögu og fór yfir verslunarsamskipti Íslendinga og Grænlands á ákaflega skemmtilegan hátt eins og honum er einum lagið. Við þekkjum öll landsnámssögu Íslendinga á Grænlandi og svo áfram á Nýfundnalandi en sagan er auðvitað nýrri líka og mjög skemmtileg á margan hátt. Við áttum þess kost, þó nokkur hópur Íslendinga, fyrir nokkrum árum að vera við brúðkaup í Hvalseyjarkirkju eða rústum þeirrar kirkju þar sem voru að gifta sig íslensk kona og Jonathan Motzfeldt, þáverandi landsstjórnarformaður Grænlendinga, og var það fyrsta brúðkaupið sem þar hafði verið haldið um langan aldur. Svo skemmtilega vildi til að sú kona sem gifti sig þar á undan var jafnframt íslensk, og formóðir þeirrar sem var að gifta sig í hið seinna skiptið, og átti rætur sínar á Ökrum í Skagafirði og hún hét Sigríður Björnsdóttir. Um þetta brúðkaup í Hvalsey hefur Anna Dóra Antonsdóttir skrifað bók sem heitir að ég veit best Brúðkaupið í Hvalsey. Bókin kom út núna fyrir jólin og fæst í bókabúðinni á Melunum. Þetta er ákaflega skemmtileg bók sem varpar ljósi á þessa atburði á sinni tíð og minnir okkur á þau tengsl sem við höfum við Grænland. Samskipti Íslands og Grænlendinga gætu verið svo miklu, miklu meiri og víðtækari en þau eru í dag og þau þurfa í rauninni að verða víðtækari af því að við eigum mjög marga sameiginlega hagsmuni. Það liggja t.d. hér fyrir í dag tillögur frá Vestnorræna ráðinu um forvarnir gegn reykingum þar sem við Íslendingar getum vel miðlað Grænlendingum af þekkingu okkar en reykingar eru einmitt rótin að mjög miklum heilbrigðisvanda á Grænlandi. Samkvæmt upplýsingum sem komu fram á heilbrigðisráðstefnu á Grænlandi árið 2003 reykja 80% Grænlendinga 14 ára og eldri og Grænlendingar telja að reykingar séu rótin að heilbrigðisvanda þeirra að langstærstum hluta, bæði hjartasjúkdómum, krabbameini o.fl. Við getum að sjálfsögðu mjög vel orðið Grænlendingum til aðstoðar í heilbrigðisþjónustu að nokkrum þáttum þó uppfylltum og þá fyrst og fremst samgöngum. Samgöngur við Grænland eru stopular og íslensk flugfélög hafa ekki fengið leyfi til að halda uppi áætlunarflugi til Grænlands nema á tilteknum og mjög afmörkuðum tímum ársins og í rauninni aðeins til tveggja staða, þ.e. Kulusuk og Ammasalik, ef ég man rétt. Að vísu stendur til að hefja sumarflug líka til Ilulisat og Manitsok sem eru tveir helstu ferðamannastaðir Grænlendinga en það er aðeins um sumarið og við erum ekki með fastar samgöngur við Nuuk þar sem er langmesta þéttbýlið á Grænlandi. Það kom fram hér áður að Íslendingar eru með ýmiss konar framkvæmdir á Grænlandi, eru að þjónusta Grænlendinga t.d. við flugvallargerð og vegagerð þó að vegir séu að vísu af skornum skammti á Grænlandi eðli málsins samkvæmt þar sem landið er svo strjálbýlt að það er beinlínis ófært að tengja það með vegakerfi nema einstaka landshluta innbyrðis eða innan landshlutanna réttara sagt. Síðan eru Íslendingar, eftir því sem ég best veit, að byggja virkjun á Grænlandi, mjög stóra virkjun sem er, ég held ég fari rétt með, umtalsvert stærri en Kárahnjúkavirkjun á Íslandi. Grænlendingar ætla í kjölfarið að byggja álver sem ég verð að segja að ég gleðst ekki yfir fyrir þeirra hönd, a.m.k. ekki hvað náttúruna varðar, og ég á eftir að sjá hvernig þeir ætla að leysa starfsmannamálin í því efni þar sem Grænland er mjög dreifbýlt og enginn staður á Grænlandi sem hugsanlega gæti séð stórum vinnustað fyrir mannafla nema hugsanlega Nuuk en þessi virkjun og væntanlega álver eru langt frá Nuuk. Annað sem við eigum mikið sameiginlegt með Grænlendingum og Færeyingum og er mjög nauðsynlegt að við tökum höndum saman um eru umhverfismál og jafnframt öryggismál á hafinu. Grænlendingar verða sennilega mest þessara þriggja landa varir við hlýnun andrúmsloftsins þar sem Grænlandsjökull hefur hopað mjög. Vinur minn einn á Grænlandi fór með bróður sínum að leita uppi stað þar sem þeir höfðu haft sumardvöl með móður sinni í gamla daga og voru að leita upp staðinn þar sem hún hafði eldað. Það hafði í þá daga verið við rætur jökulsins en þegar þeir bræður komu á staðinn hafði jökullinn hopað um tugi kílómetra, sem er auðvitað afskaplega alvarlegt mál. Við vitum að með auknum siglingum um norðlægar slóðir eykst hætta á ýmiss konar umhverfisslysum, ekki bara í hafinu heldur við strendur landanna og hvort heldur það er við Grænland, Ísland eða Færeyjar eru þessi lönd hvert um sig illa í stakk búin til að bregðast við slíkum umhverfisslysum og sjálfsagt að við tökum höndum saman í því efni. Það er það sem ég á við með öryggi í hafinu. Að mínu mati þarf Grænland mjög á auknu samstarfi að halda og ekki síður en Færeyjar þar sem það er fjær okkur landfræðilega eða fjær Evrópu, sem það tengist við stjórnarfarslega, en bæði Færeyjar og Ísland. Ég mælist því til þess, virðulegi forseti, að það verði hið fyrsta sett niður dagsetning á opnun ræðismannsskrifstofu á Grænlandi.

Virðulegi forseti. Ég geri grein fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um aðild starfsmanna að evrópskum samvinnufélögum. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund gesti. Hugsunin með stofnun evrópsks samvinnufélags er sú að losa aðila sem kjósa að reka starfsemi í fleiri en einu ríki Evrópska efnahagssvæðisins á grundvelli slíks félagsforms undan því óhagræði og kostnaðarauka sem fylgir því að þurfa að stofna útibú í samræmi við löggjöf viðkomandi aðildarríkja þar sem starfsemi er fyrirhuguð. Reglugerð ráðsins (EB) 1435, sbr. nú lög nr. 92/2006, gerir því ráð fyrir að evrópskt samvinnufélag þurfi einungis að starfa samkvæmt þeim meginreglum sem þar er lýst, nokkrum viðbótarákvæðum í landslögum skráningarríkisins og félagssamþykktum sínum. Í 2. mgr. 11. gr. reglugerðarinnar kemur fram að óheimilt sé að skrá evrópskt samvinnufélag nema tilhögun á aðild starfsmanna að félaginu sé í samræmi við ákvæði tilskipunar 2003/72/EB. Með frumvarpinu stendur til að innleiða ákvæði umræddrar tilskipunar. Stofnun evrópsks samvinnufélags getur borið að með mismunandi hætti en markmið frumvarpsins er að tryggja að réttindi starfsmanna til aðildar gagnvart stofnendunum skerðist ekki við þann gerning. Með aðild er að meginstefnu til átt við rétt starfsmanna til upplýsinga, samráðs og þátttöku í málefnum lögaðila sem þeir starfa hjá. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að eftir að fyrirsvarsmenn stofnenda hafa tilkynnt starfsmönnum sínum fyrirætlanir sínar um stofnun evrópsks samvinnufélags skuli komið á fót sérstakri samninganefnd, skipaðri fulltrúum starfsmanna, sem hefur það hlutverk að ná samkomulagi við stofnendurna um fasta tilhögun aðildar innan evrópska samvinnufélagsins. Er í frumvarpinu mælt fyrir um hvernig haga skuli kjöri fulltrúa í sérstöku samninganefndina og hvernig ákvarðanir eru teknar innan hennar. Samningsaðilar geta einnig samið svo um að um tilhögun aðildar skuli fara eftir ákvæðum III. kafla frumvarpsins þar sem er að finna almenn fyrirmæli um upplýsingamiðlun, samráð og þátttöku. Ákvæði kaflans gilda jafnframt þegar aðilar ná ekki samkomulagi innan tilskilins samningsfrests og þegar sérstaka samninganefndin ákveður að slíta samningaviðræðum. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að engin evrópsk samvinnufélög eru skráð hér á landi og því er ekki líklegt að frumvarpið muni hafa teljandi áhrif á íslenskan vinnumarkað, að minnsta kosti ekki að svo stöddu. Að gefnu tilefni er athygli þó vakin á þeim sjónarmiðum sem fram komu í áliti nefndarinnar frá 29. nóvember 2006 varðandi upplýsingar og samráð í fyrirtækjum, sbr. núgildandi lög nr. 151/2006. Með hliðsjón af tilskipun 2003/72/EB eru lagðar til breytingar á 4., 5., 6., 10. og 14. gr. frumvarpsins sem ætlað er að færa orðalag til betra horfs. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Ögmundur Jónasson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi. Undir þetta nefndarálit rita hv. þingmenn Dagný Jónsdóttir, Guðjón Hjörleifsson, Lúðvík Bergvinsson, Einar Oddur Kristjánsson, Jóhann Ársælsson, Ellert B. Schram, Arnbjörg Sveinsdóttir, Svanhvít Aradóttir og Valdimar L. Friðriksson.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um réttindi og skyldur erlendra fyrirtækja sem senda starfsmenn tímabundið til Íslands og starfskjör starfsmanna þeirra. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund gesti og umsagnir. Frumvarp þetta er afrakstur vinnu starfshóps sem félagsmálaráðherra skipaði og í eiga sæti aðilar vinnumarkaðarins ásamt fulltrúum stjórnvalda. Í fylgiskjali með nefndaráliti félagsmálanefndar frá 26. apríl 2006, um frumvarp til laga um breytingu á lögum um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan EES, kemur fram að hlutverk hópsins hafi verið að yfirfara málefni útlendinga á íslenskum vinnumarkaði. Í álitinu kom einnig fram sú afstaða félagsmálanefndar að þörf væri á að styrkja vinnumarkaðinn þannig að grundvallarréttindi launafólks yrðu betur varin. Markmið frumvarpsins er í aðalatriðum þríþætt. Í fyrsta lagi er því ætlað að tryggja að starfskjör, tryggingar og aðbúnaður starfsmanna fyrirtækja, sem hafa staðfestu í öðru ríki Evrópska efnahagssvæðisins og veita tímabundna þjónustu hér á landi, sé ekki undir þeim lágmarksviðmiðunum sem kveðið er á um í lögum og kjarasamningum sem gilda á íslenskum vinnumarkaði. Í öðru lagi miðar frumvarpið að því að jafna samkeppnisstöðu fyrirtækja sem stunda atvinnustarfsemi hér á landi. Í þriðja lagi er tilgangurinn að auka skilvirkni eftirlits og gera stjórnvöldum betur kleift að hafa yfirsýn yfir íslenskan vinnumarkað. Um starfskjör og starfstengd réttindi starfsmanna hinna erlendu þjónustufyrirtækja og frávik frá þeim reglum er fjallað í 4.–6. gr. frumvarpsins og í 7. gr. er kveðið á um slysatryggingar. Samkvæmt 8. gr. ber þjónustufyrirtæki að veita tilteknar grunnupplýsingar áður en það hefur hér starfsemi og er þeirri kvöð ætlað að gera Vinnumálastofnun kleift að ganga úr skugga um að hlutaðeigandi fyrirtæki starfi löglega í því ríki þar sem það hefur staðfestu og jafnframt að gefa stofnuninni færi á að fá vitneskju um starfsmenn fyrirtækisins, tryggingavernd þeirra, fyrirhugaðan dvalartíma og dvalarstað þeirra og, eftir atvikum, starfsréttindi. Enn fremur er tilgangur grunnupplýsingagjafar að tryggja vissu fyrir því að fyrirtæki stundi sannanlega þjónustustarfsemi hér á landi. Samkvæmt 5. mgr. lagagreinarinnar ber Vinnumálastofnun að halda skrá yfir þau fyrirtæki sem veita upplýsingar samkvæmt lögunum. Vinnumálastofnun er jafnframt heimilt að fara fram á að fyrirtæki afhendi upplýsingar sem stofnunin álítur nauðsynlegar í þágu eftirlitsins, þjónustusamninga, ráðningarsamninga og önnur gögn varðandi ráðningarkjör, sbr. 1. mgr. 13. gr. Þá gerir frumvarpið ráð fyrir því að Vinnumálastofnun skuli láta öðrum eftirlitsstofnunum og, eftir atvikum, stéttarfélögum í té nánar tilgreindar upplýsingar, sbr. 4. mgr. 8. gr. og 14. gr. Í 19. gr. er svo heimild til handa ráðherra til útgáfu reglugerðar um samstarf þar til bærra eftirlitsstjórnvalda í einstökum aðildarríkjum EES. Skylda til að veita grunnupplýsingar tekur til þeirra erlendu þjónustufyrirtækja sem veita þjónustu hér á landi lengur en tíu virka daga á hverjum tólf mánuðum, sbr. þó 9. gr. frumvarpsins. Áskilnaðurinn í 10. gr. um að þjónustufyrirtæki skuli tilnefna sérstakan fulltrúa hér á landi, sem kemur fram gagnvart stjórnvöldum og aðilum vinnumarkaðarins, tekur á sama hátt mið af tímabili starfseminnar hér á landi en að auki er tekið mið af umfangi starfseminnar. Þannig verður skyldan aðeins virk þegar þjónustufyrirtæki veitir þjónustu samtals lengur en fjórar vikur á hverjum tólf mánuðum og sex eða fleiri starfsmenn starfa að jafnaði hér á landi á vegum fyrirtækisins. Lögð er sú skylda á herðar notendafyrirtæki að það afli skriflegrar staðfestingar frá þjónustufyrirtæki sem það á í viðskiptum við um að grunnupplýsingagjöf hafi verið sinnt og verði ekki orðið við þeirri beiðni ber notendafyrirtækinu að tilkynna um það til Vinnumálastofnunar, sbr. 3. mgr. 11. gr. Þá hefur stofnunin skv. 2. mgr. 13. gr. afmarkaðar heimildir til að krefja notendafyrirtæki um upplýsingar sem nauðsynlegar eru í þágu eftirlitsins, þar með talið samning síðarnefnda fyrirtækisins við þjónustufyrirtækið. Ef brotið er gegn ákvæðum laganna skal Vinnumálastofnun, að aðgættum reglum stjórnsýsluréttar um jafnræði og meðalhóf, beina því til hlutaðeigandi þjónustufyrirtækis að það hagi starfsemi sinni til samræmis við lög, sbr. 12. gr. Virði fyrirtækið þau tilmæli stofnunarinnar að vettugi getur hún fengið liðsinni lögreglu við að stöðva starfsemina hér á landi tímabundið þar til úrbætur hafa verið gerðar, sbr. 15. gr. Í 18. gr. frumvarpsins eru ákvæði um viðurlög sem taka jafnt til þjónustufyrirtækja og notendafyrirtækja. Verði frumvarpið að lögum falla úr gildi lög nr. 54/2001 en þau voru samin á grundvelli ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 37/1998 og tilskipunar Evrópubandalagsins 96/71/EB. Þar sem frumvarp þetta fjallar öðrum þræði um starfsmannaleigur, sbr. 3. mgr. 1. gr., eru í 21. gr. lagðar til breytingar á núgildandi lögum, nr. 139/2005, um starfsmannaleigur. Við umfjöllun nefndarinnar hefur komið fram að hlutfall erlends starfsfólks á íslenskum vinnumarkaði sé um 9%. Var á það bent að frá því að Ísland gerðist aðili að Evrópska efnahagssvæðinu hafi komu þessa fólks einkum borið að með tvennum hætti, annars vegar á grundvelli frjálsrar farar launþega og hins vegar á grundvelli þjónusturéttarins. Er það álit þeirra sem fundað hafa með nefndinni að eftir að niður féll fyrirvari Íslands um tímabundna takmörkun á frjálsri för launþega frá nýjum aðildarríkjum Evrópusambandsins, sbr. lög nr. 19/2004 og lög nr. 21/2006, hafi þeim fjölgað sem hingað koma á grundvelli frjálsrar farar. Að sama skapi hefur dregið úr eftirspurn eftir starfsfólki þjónustufyrirtækja, þar með talið starfsmannaleigna sem helst hafa tengst neikvæðri umræðu um slæma meðferð starfsmanna. Jafnframt þykir frumvarpið vera framsækið og vel til þess fallið að vernda réttindi starfsmanna þjónustufyrirtækja til jafns við launþega sem eru í beinu ráðningarsambandi við íslensk fyrirtæki. Til að svo megi verða þurfi Vinnumálastofnun og stéttarfélögin í landinu þó að eiga með sér gott samstarf sem tryggir eftir því sem framast er kostur að erlend þjónustufyrirtæki og starfsmenn þeirra starfi raunverulega í samræmi við þær forsendur sem fram koma í þeim grunnupplýsingum sem þjónustufyrirtæki veita, þar með talið þeim sem lúta að starfsréttindum starfsmannanna. Frumvarpið er sett fram í því augnamiði að styrkja innviði vinnumarkaðarins og telur nefndin að því sé ekki ætlað að hafa bein áhrif á þau eftirlitsúrræði sem verkalýðshreyfingin hefur á grundvelli núverandi laga og kjarasamninga, sbr. 14. gr. og 3. mgr. 10. gr. frumvarpsins. Má í því sambandi minnast samkomulags Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins um útlendinga á íslenskum vinnumarkaði frá mars 2004 en þar er tekið fram um rétt trúnaðarmanna og, eftir atvikum, sérstakrar samráðsnefndar til að yfirfara gögn um laun og önnur starfskjör erlendra starfsmanna. Sameiginlegar tillögur þessara aðila vinnumarkaðarins frá júní 2006 voru hafðar að leiðarljósi við samningu þessa frumvarps. Varðandi launarétt starfsmanna í veikinda- og slysatilvikum og áskilnað um að þeir skuli vera slysatryggðir, sem kveðið er á um í 5. og 7. gr. frumvarpsins, vill nefndin vekja á því sérstaka athygli að þessar greinar eiga sér fyrirmyndir í ákvæðum laga og kjarasamninga og eru öðrum þræði settar til hagsbóta fyrir þjónustufyrirtækin þannig að ekki fari á milli mála hvaða skyldur hvíla á þeim í þessum efnum. Nefndin er þeirrar skoðunar að frumvarpið horfi til almannaheilla en leggur jafnframt áherslu á að markmiðum þess verði ekki náð nema vel takist til við framkvæmd eftirlits. Telur nefndin brýnt að Vinnumálastofnun séu tryggð góð starfsskilyrði og að stofnunin eigi gott samstarf við önnur hlutaðeigandi eftirlitsstjórnvöld, hérlend sem erlend. Nefndin undirstrikar mikilvægi þess að við framkvæmd eftirlits verði gætt meðalhófs gagnvart eftirlitsskyldum aðilum þannig að samræmst fái skuldbindingum sem á íslenska ríkinu hvíla samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið auk þess sem samkeyrsla upplýsinga taki mið af almennum sjónarmiðum um persónuvernd. Hvetur nefndin til þess að fyrirkomulag skráningar verði gert eins einfalt og kostur er og enn fremur að þjónustufyrirtækin og starfsmenn þeirra geti nálgast sem flestar upplýsingar um réttindi sín og skyldur á einum stað. Lagðar eru til smávægilegar breytingar á orðalagi núverandi 4., 8., 19. og 21. gr. frumvarpsins og að við bætist ný grein þar sem fram komi að með lögunum sé verið að innleiða efni Evróputilskipunar. Jafnframt leggur nefndin til þá breytingu að hinir sérstöku gildistökufrestir sem mælt er fyrir um í 2. og 3. mgr. 20. gr. verði framlengdir um einn mánuð. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Lúðvík Bergvinsson, Ellert B. Schram, Jóhann Ársælsson og Valdimar L. Friðriksson skrifa undir álitið með fyrirvara. Ögmundur Jónasson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og gerir fyrirvara við álitið. Aðrir hv. þingmenn sem undir þetta rita eru Dagný Jónsdóttir, Guðjón Hjörleifsson, Einar Oddur Kristjánsson, Arnbjörg Sveinsdóttir og Svanhvít Aradóttir.

Hæstv. forseti. Hér er komið til 2. umr. frumvarp til laga um réttindi og skyldur erlendra fyrirtækja sem senda starfsmenn tímabundið til Íslands og starfskjör starfsmanna þeirra. Ég held að það sé alveg óhætt að segja það, virðulegi forseti, að í félagsmálanefnd var bærileg sátt um þetta mál enda er hér verið að styrkja stjórnkerfið til þess að koma í veg fyrir undirboð og tryggja sambærileg réttindi erlendra starfsmanna, sem hingað koma, til kjara og aðbúnaðar eins og Íslendingar hafa. Markmiðið er þríþætt, eins og kemur fram í nefndarálitinu, „að tryggja að starfskjör, tryggingar og aðbúnaður starfsmanna fyrirtækja, sem hafa staðfestu í öðru ríki Evrópska efnahagssvæðisins og veita tímabundna þjónustu hér á landi, sé ekki undir þeim lágmarksviðmiðunum sem kveðið er á um í lögum og kjarasamningum sem gilda á íslenskum vinnumarkaði“. Hér eru á ferðinni afar mikilvæg ákvæði í þessu frumvarpi fyrir þá útlendinga sem hér starfa. „Í öðru lagi miðar frumvarpið að því að jafna samkeppnisstöðu fyrirtækja sem stunda atvinnustarfsemi hér á landi. Í þriðja lagi er tilgangurinn að auka skilvirkni eftirlits og gera stjórnvöldum betur kleift að hafa yfirsýn yfir íslenskan vinnumarkað.“ Það er kannski sá þáttur sem snýr að því hvaða möguleika stjórnkerfið hefur til þess að hafa eftirlit með framkvæmd þessara laga sem við gerum ákveðinn fyrirvara við auk þess fjármagns sem í þetta verður sett og nokkur önnur atriði sem ég mun koma inn á. Það er ástæða til að halda því til haga að hér er á ferðinni frumvarp sem félagsmálanefnd kallaði eftir í fyrravor þegar við afgreiddum frumvarpið um frjálsa för launafólks til landsins sem tók gildi 1. maí sl. Við töldum mikilvægt að settar yrðu í lög tillögur og aðgerðir til þess að styrkja vinnumarkaðskerfið til að tryggja að erlent starfsfólk njóti þeirra réttinda og kjara sem gilda á íslenskum vinnumarkaði sem við þekkjum að töluvert mikill misbrestur hefur orðið á. Við lögðum áherslu á það sem er auðvitað grundvallaratriði, að fjölgun erlendra starfsmanna sem hér eru raski ekki reglum og samskiptahefðum sem hafa mótast á íslenskum vinnumarkaði. Það er grundvallaratriði að vera þeirra útlendinga sem hingað koma og starfa verði ekki til þess að rýra réttindi og kjör Íslendinga á vinnumarkaði. Það er brýnt að öll löggjöf sé með þeim hætti að hún verndi og styðji þau réttindi sem íslensk verkalýðshreyfing hefur barist fyrir í marga áratugi, en að hér komi ekki upp sú staða að það verði afturhvarf inn í fortíðina að því er varðar réttindi íslensks launafólks. Það er það sem við höfum haft áhyggjur af og þess vegna er þessi leið farin með þessu frumvarpi sem framsögumaður félagsmálanefndar hefur hér lýst. Það sem við höfum haft áhyggjur af er hvort Vinnumálastofnun sé í stakk búin til að fylgja málunum eftir í samráði við verkalýðshreyfinguna og samtök atvinnurekenda. Þessi löggjöf hér er nokkuð metnaðarfull en allt veltur á því að framkvæmdin sé með þeim hætti að tryggt sé að með þeim ákvæðum sem hér eru sett fram sé fullt eftirlit, að þau skili sér í framkvæmdinni. Sú er kannski meginástæðan, virðulegi forseti, fyrir þeim fyrirvara sem a.m.k. fulltrúar Samfylkingarinnar í þessari nefnd hafa sett. Fjármagn sem Vinnumálastofnun fær er afar lítið. Fjárlagaskrifstofan gerir ráð fyrir að frumvarpið muni leiða til 7,5 millj. kr. útgjaldaaukningar hjá Vinnumálastofnun og síðan segir hjá fjárlaganefnd að þessi útgjaldaaukning eigi að rúmast innan fjárlagaramma stofnunarinnar. Þetta er það sem við drögum í efa, það er sífellt verið að bæta fleiri og fleiri verkefnum á Vinnumálastofnun. Ég held að alls ekki alltaf hafi fylgt fjármagn til þess að framfylgja þeim verkefnum sem Vinnumálastofnun á að skila og því eftirliti sem hún hefur með höndum. Ef framkvæmdin á þeim málum sem hér er verið að festa í lög verður þannig að ekki sé hægt að hafa eftirlit með þeim og þetta verði allt í skötulíki er auðvitað til lítils af stað farið. Þess vegna er það grundvallaratriði sem við setjum hérna fram, að það sé tryggt að hægt sé að hafa eftirlit með þessu. Við höfum líka haft áhyggjur af því að ekki sé nægjanlega tekið á því í þessu frumvarpi. Það kom fram í starfi nefndarinnar sem ekki hefur komið fram í nefndarálitinu og ég set hér fram. Við teljum að það þurfi að halda skrá og gera úttekt á menntun hjá erlendu starfsfólki sem hingað kemur. Maður heyrir allt of mikið um að brögð séu að því að erlendir starfsmenn sem hingað koma fái ekki greitt í samræmi við þá menntun sem þeir hafa. Ég hefði viljað sjá að það væri eitt af þeim verkefnum sem væru á hendi Vinnumálastofnunarinnar, og þá eftir atvikum verkalýðsfélaganna, að fylgjast með því að ekki séu undirboð að því er þennan þátt varðar, að ekki sé metin menntun þessara erlendu starfsmanna og þeir hafi ekki launakjör í samræmi við menntun sína. Það væri gott ef formaður félagsmálanefndar kæmi síðar í þessa umræðu að hún ræddi aðeins þann þáttinn en þetta er nokkuð sem við í Samfylkingunni höfum haft áhyggjur af. Sömuleiðis höfum við haft áhyggjur af því, og það er kannski ekki nægilega girt fyrir það í þessu frumvarpi, að undirboð eigi sér einnig stað í kringum verktakasamninga, að launaliðurinn sé þar vanmetinn með hliðsjón af íslenskri löggjöf og kjarasamningum og að það komi fram í útboðum og skekki þá samkeppnisstöðu fyrirtækja í atvinnulífinu. Þetta eru þau atriði sem ég vildi nefna. Umsagnir með frumvarpinu eru yfirleitt jákvæðar. Tryggingastofnun gerði athugasemdir varðandi það sem snýr að henni sjálfri. Ég hafði ekki tök á að sitja fundinn þegar fjallað var um þann þátt málsins en ég spyr hv. formann nefndarinnar hvort ekki sé örugglega tekið á þeim athugasemdum og áhyggjum sem maður gat lesið út úr umsögn Tryggingastofnunar ríkisins að því er varðar framkvæmdina á því sem snýr að réttindamálum erlends starfsfólks. Ég geri ráð fyrir að farið hafi verið yfir þann þátt mála og að ekki komi til þess að misbrestur verði á framkvæmdinni eða vandamál eins og Tryggingastofnun hefur áhyggjur af. Umsögn Alþýðusambands Íslands er afar jákvæð. Í henni segir að þarna sé verið að tryggja mikilvægar réttarbætur á ýmsum sviðum, m.a., með leyfi forseta, „að erlendir starfsmenn sem koma hingað á vegum erlendra þjónustufyrirtækja eða starfa hjá starfsmannaleigum skuli njóta sömu eða sambærilegra kjara og réttinda og ef þeir væru ráðnir beint til fyrirtækja með staðfestu hér á landi“. Það er auðvitað afar þýðingarmikið að við séum þó að færa okkur nær því að tryggja betur aðbúnað og kjör erlendra starfsmanna með því að ráðningarkjörin séu með þeim hætti að erlendu starfsmennirnir séu ráðnir beint til fyrirtækja og á ráðningarsamningi við þau fremur en í gegnum starfsmannaleigurnar sem allt of mikið var af. Þar fóru fram þessi undirboð sem við þekkjum að hafi viðgengist að því er varðar erlent starfsfólk. ASÍ segir hér, með leyfi forseta: „a) … Það þýðir að erlent launafólk þessara fyrirtækja á að njóta þeirra kjara og réttinda sem gilda á íslenskum vinnumarkaði og að komið er í veg fyrir að erlend þjónustufyrirtækjum njóti samkeppnisforskots gagnvart fyrirtækjum með staðfestu hér á landi vegna lakari kjara eða réttinda starfsmanna sinna. b) Gerð er krafa um að erlend þjónustufyrirtæki og starfsmannaleigur þurfi að tilkynna um starfsemi sína hér á landi og veita upplýsingar um þá starfsmenn sem hjá þeim vinna, aðbúnað og kjör þeirra. Þá er gerð sú almenna krafa að erlend þjónustufyrirtæki hafi fulltrúa sem kemur fram fyrir þeirra hönd meðan þau eru með starfsemi hér. Þannig er reynt að tryggja að þessi fyrirtæki geti aðeins starfað hér löglega með því að vera búin að upplýsa um starfsemi sína og starfi fyrir opnum tjöldum.“ Allt er þetta, virðulegi forseti, mikið til framfara. Við náum því markmiði sem við öll hljótum að setja okkur, að kjör og aðbúnaður erlendra starfsmanna verði til samræmis við það sem hér gildir í íslenskum kjarasamningum og lögum. „c) Síðan eru í þessu frumvarpi gerðar kröfur til notendafyrirtækja um að þau fylgi því eftir að erlend þjónustufyrirtæki sem fyrir þau starfa hér á landi hafi sinnt tilkynningarskyldu sinni. Jafnframt eru lagðar á þau þær skyldur að aðstoða stjórnvöld við öflun upplýsinga og eftirlit með starfsemi erlendu þjónustufyrirtækjanna og starfsmannaleigna, ef eftir því er leitað. d) Tryggðar eru heimildir stjórnvalda til að stöðva tímabundið starfsemi erlendra þjónustufyrirtækja og starfsmannaleigna ef þau verða uppvís að brotum, auk þess sem í lögunum eru að finna viðurlagaheimildir.“ Á þessum atriðum í umsögn ASÍ sést hve mikilvæg ákvæði eru á ferðinni í þessu frumvarpi en enn og einu sinni undirstrika ég að allt veltur þetta á framkvæmdinni. Verkalýðsfélag Akraness og reyndar Starfsgreinafélag Austurlands hafa sett fram vissar aðvaranir og fyrirvara að því er varðar álit þeirra á þessu máli. Ágætt er að halda því til haga. Hjá Verkalýðsfélagi Akraness segja þeir t.d., með leyfi forseta: „Til að tryggja að erlendir starfsmenn samkvæmt lögunum njóti þeirra starfskjara sem lögin kveða á um er eðlilegt að setja þá kröfu á notendafyrirtækin að þau hafi ávallt undir höndum ráðningarsamninga og sé óheimilt að nýta sér þjónustu viðkomandi nema kjör samkvæmt ráðningarsamningi séu í samræmi við lögbundin starfskjör.“ Hér er á ferðinni ákvæði sem þetta sama verkalýðsfélag setti fram þegar við fjölluðum um frjálsa för launafólks á síðasta vorþingi sem nokkuð var tekist á um. Ég minni á og vil halda því til haga, virðulegi forseti, að við í Samfylkingunni studdum það mjög að slíkt ákvæði yrði sett inn sem setti meiri ábyrgð á notendafyrirtækin gagnvart t.d. starfsmannaleigunum og fluttum um það breytingartillögu ef ég man best sem ekki náði fram að ganga þannig að enn halda þeir þessu til haga. Þeir segja fyrr í umsögninni hjá Verkalýðsfélagi Akraness: „Reynsla félagsins af þessum málum hefur sannað nauðsyn þess að stéttarfélögin fái skýra heimild til að afla gagna varðandi erlent vinnuafl, t.d. ráðningarsamninga, tímaskriftir og launaseðla og það án þess að grunur um brot sé til staðar. Er eðlilegt að þessi heimild nái til allra aðila er koma að slíku vinnusambandi, þ.e. fyrirtækja, notendafyrirtækja og Vinnumálastofnunar. Reynslan sýnir að erlent starfsfólk veit almennt lítið um réttindi sín á íslenskum vinnumarkaði og veigrar sér við að leita aðstoðar verkalýðsfélaganna.“ Þetta er auðvitað til umhugsunar sem hér er sett fram, þ.e. að erlent starfsfólk viti lítið um réttindi sín á íslenskum vinnumarkaði og þá væntanlega almennt réttindi sín í íslensku samfélagi. Það verður fróðlegt að fá fram hvernig því miðar að útbúa handhægar upplýsingar fyrir fólk til þess að það viti um réttindi sín á íslenskum vinnumarkaði. Það er grundvallaratriði til þess að við náum því fram sem við viljum að ekki sé verið að hlunnfara þetta fólk. Hér segir áfram: „Dæmin sanna einnig að einstaka atvinnurekendur hafa nýtt sér þessa vankunnáttu. Jafnvel aðilar sem almennt er talið að láti sér annt um ímynd sína. Er ljóst að þótt ráðningarsamningur liggi fyrir sem tryggi laun í samræmi við gildandi lög er það engin trygging fyrir því að viðkomandi launþega séu greidd lögbundin laun í samræmi við ráðningarsamning.“ Síðan segir, með leyfi forseta: „Á stéttarfélögum hvílir skylda til að tryggja að á félagssvæði þeirra sé unnið samkvæmt íslenskum lögum og kjarasamningum og hafa þau víðtæka hagsmuni af því að svo sé gert. Er með öllu óskiljanlegt ef ekki er vilji til að notfæra sér þessa eftirlitsleið. Stéttarfélögin hafa á að skipa starfsfólki með víðtæka reynslu í túlkun kjarasamninga og með þekkingu á hinum ýmsu sérkjarasamningum sem í gildi eru. Óeðlilegt er hins vegar að blanda trúnaðarmönnum á vinnustað inn í þetta. Þeirra hlutverk samkvæmt lögunum um stéttarfélög og vinnudeilur nær ekki til eftirlits hvað varðar starfsfólk á vinnustað sem eru í vinnuréttarsambandi við þriðja aðila. Jafnframt verður að hafa í huga að þetta eftirlit er þess eðlis að eðlilegra er að það sé alfarið í höndum viðkomandi verkalýðsfélaga. Auk þess sem verið er að gæta hagsmuna viðkomandi starfsmanna er hér um að ræða hagsmuni verkalýðshreyfingarinnar sem og samfélagsins.“ Ég get tekið undir margt af því sem fram kemur hjá Vilhjálmi Birgissyni, formanni Verkalýðsfélags Akraness. Hann þekkir þessi mál vel og hefur oft sett fram athyglisverðar ábendingar og tillögur að því er þessi mál í heild varðar þannig að það er rétt að leggja við hlustirnar þegar þeir leggja fram sjónarmið sín í þessu máli. Alþjóðahús sendi líka inn umsögn, virðulegi forseti. Ég held að ástæða sé til þess að setja inn í þingtíðindi hvað Alþjóðahús hafði um málið að segja. Þetta eru þeir aðilar í Alþjóðahúsi sem best þekkja til aðbúnaðar erlendra starfsmanna, vita hvar skórinn kreppir, vita á hverju þarf að taka. Ég ætla aðeins að drepa á þá umsögn, með leyfi forseta, en þar segir: „Eftirfarandi athugasemdir skulu gerðar við efni frumvarpsins: 1. Að mati Alþjóðahúss er það mjög til bóta að starfsmönnum, í skilningi frumvarpsins, skuli tryggður réttur til launa í veikinda- og slysatilvikum. Hingað til hefur réttur einstaklinga í þessari stöðu verið fremur óljós og er því um réttarbót að ræða.“ Ég vísa einmitt til þessa þegar ég spyr formann nefndarinnar um þær athugasemdir sem Tryggingastofnun setti fram, hvort ekki sé alveg skýrt að engir hnökrar verði á framkvæmdinni að því er varðar réttarbætur í frumvarpinu um rétt til launa í veikinda- og slysatilvikum. Ég held áfram tilvitnun, með leyfi forseta: „Sérstaklega er því fagnað að starfsmönnum skuli tryggður mismunur launa ef réttur hans samkvæmt ákvæðum 5. gr. frv. er hagstæðari. Þá er til bóta að í 7. gr. frumvarpsins er kveðið skýrt á um að tryggja skuli starfsmönnum bætur vegna andláts, varanlegs líkamstjóns og tímabundins missis starfsorku. Alþjóðahús lýsir jafnframt yfir ánægju sinni með 4. gr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um löggjöf sem gilda skuli þegar fyrirtæki sendir starfsmenn hingað til lands í skilningi laga þessara án tillits til erlendrar löggjafar sem að öðru leyti gildir um ráðningarsamband starfsmanna og fyrirtækis. Alþjóðahús telur jákvætt að skyldur skuli jafnt vera lagðar á erlend fyrirtæki sem notendafyrirtæki, þ.e. að innlenda þjónustukaupanum skuli m.a. vera ætlað að gæta þess að seljandi þjónustunnar, þ.e. erlenda fyrirtækið, hafi uppfyllt sína tilkynningarskyldu. Að mati Alþjóðahúss mætti bæta við áskilnaði um að við útboð verkefna hjá ríki og sveitarfélögum skuli synja þeim sem brotið hafa gegn ákvæðum laganna um þátttöku. Slíkt yrði til þess fallið að efla fylgni við ákvæði laganna.“ Ég tók eftir þessari ábendingu hjá Alþjóðahúsi sem mér fannst mjög athyglisverð. Ég veit ekki hvort þetta hefur eitthvað sérstaklega verið tekið fyrir á þeim fundi sem ég gat ekki sótt í félagsmálanefnd. Áfram segir, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu er Vinnumálastofnun falið viðamikið hlutverk. Er stofnuninni ætlað að viðhafa umfangsmikið eftirlit, sem og söfnun upplýsinga, varðveislu þeirra og miðlun. Hins vegar fær Alþjóðahús ekki séð að stofnuninni séu ætlaðir fjármunir til að gegna þeim verkefnum sem að framan greinir. Leggur Alþjóðahús því til að skýrt verði kveðið á um fjárveitingar Vinnumálastofnun til handa svo stofnunin megi rækja það hlutverk sem henni er ætlað samkvæmt frumvarpinu, ella er hætt við að stofnuninni verði mjög örðugt að sinna þeim.“ Hér er nákvæmlega tekið undir eina af þeim meginathugasemdum sem við í Samfylkingunni gerðum vegna framkvæmdar þessara laga. Við höfum áhyggjur af því að undirstaðan sé ekki nægilega trygg um eftirlit þegar svona rýrt er ætlað í fjárveitingum til Vinnumálastofnunar. Hefði verið ástæða til þess að fá það upp hjá formanni nefndarinnar hvort hún hafi ekki af því einhverjar áhyggjur og hvort úr verður bætt ef við stöndum uppi með það á miðju fjárlagaári að ekki sé hægt að framkvæma þessi lög af því að það vanti fjármuni til að framfylgja þeim. Margar umsagnir bárust um málið. Ég fór ekki nema að hluta til yfir það sem Alþjóðahús og Verkalýðsfélag Akraness sögðu. Ég vil að lokum, í stuttri yfirferð yfir umsagnirnar, minnast á það sem Starfsgreinafélag Austurlands segir. Eðli máls samkvæmt ætti þeim að vera vel kunnugt um kjör, aðstæður og aðbúnað erlendra verkamanna sem að verulegum hluta eru einmitt við framkvæmd Kárahnjúkavirkjunar. Þeir tala um félagsleg undirboð og hafa af því áhyggjur og segja, með leyfi forseta: „Það er skoðun Afls – Starfsgreinafélags Austurlands að til að berjast gegn félagslegum undirboðum á vinnumarkaði þurfi: 1. Að skýra reglur og hörð viðurlög við brotum á lágmarkskjörum launafólks. 2. Tryggt upplýsingaflæði til erlends launafólks og aðgang stéttarfélaga að erlendu launafólki þannig að unnt sé að afla réttra upplýsinga um kjör þess.“ Þeir segja í lokin, með leyfi forseta: „Við vekjum athygli á því að við metum stöðuna þannig að við séum hreinlega í nauðvörn fyrir kjörum launafólks á svæðinu. Með félagslegum undirboðum er verið að grafa undan lífskjörum okkar félagsmanna og brotið er á erlendu launafólki vísvitandi. Nú þegar hefur þetta bitnað helst á þeim sem síst skyldi, lægst launuðu félagsmönnum okkar í ýmiss konar þjónustustörfum. Enn fremur er hart sótt að félagsmönnum okkar í ýmsum iðngreinum og má sérstaklega nefna byggingariðnað og málmiðnað. Hér er starfsfólk með óstaðfest iðnréttindi að ganga í störf íslenskra iðnaðarmanna og dæmi eru um heil fjölbýlishús í byggingu þar sem varla sjást iðnmenntaðir menn. Ef ekki verður brugðist hart við má búast við að undirboð herji á vinnumarkaðinn allan innan tíðar og þannig verði grafið undan velferðarkerfi okkar. Við biðjum því þingmenn að taka ábendingar okkar til málefnalegrar umfjöllunar.“ Þetta er nokkuð harðort í lokin frá Starfsgreinafélagi Austurlands. Ég verð að hafa þá trú, virðulegi forseti, að frumvarpið sem við ræðum bæti úr og komi í veg fyrir það sem hér var lýst en enn og aftur fer það eftir framkvæmdinni. Það verður verk okkar jafnaðarmanna, ef þessi löggjöf dugar ekki, að herða enn frekar á ákvæðum að því er varðar réttindi og skyldur erlendra fyrirtækja. Við verðum að beita öllum ráðum til þess að koma í veg fyrir að brotið sé á erlendu launafólki. Við vitum að það mun leiða til þess að einnig verður brotið á íslensku launafólki. Ef við viljum getum við sett þá löggjöf og þær reglur og staðið þannig að framkvæmdinni að aðbúnaður og kjör erlends vinnuafls sé til sóma fyrir okkur Íslendinga. Ef við gerum það er það til hagsbóta fyrir allt samfélagið. Við þurfum á margan hátt á þessu fólki að halda á okkar vinnumarkað til uppbyggingar á hagvexti en það má ekki koma niður á réttindum og aðbúnaði íslensks launafólks. Ef við stöndum bærilega saman í því að reisa þær girðingar sem þarf til þess að ekki sé verið að misnota erlent launafólk þurfum við ekkert að óttast þó að erlent fólk sæki hingað til lands til starfa. Það er tvennt sem ég vil fara inn á í lokin. Í fyrsta lagi hef ég áhyggjur af því og ekki bara áhyggjur - ég hreinlega átel ríkisstjórnina fyrir það að hún skuli sýna þinginu þá lítilsvirðingu að leggja ekki stefnu ríkisstjórnarinnar um aðlögun innflytjenda fram til þinglegrar meðferðar og umfjöllunar í félagsmálanefnd. Við ættum að geta farið yfir stefnuna og mótað, sent hana út til umsagnar, fengið aðila sem best þekkja til til að segja álit sitt á henni þannig að við getum tekið tillit til sjónarmiða þeirra sem best þekkja til. Við þurfum að fara yfir stefnuna með hliðsjón af þeirri tillögu sem við í Samfylkingunni höfum lagt fram um stefnumótun í málefnum innflytjenda sem liggur fyrir félagsmálanefnd. Ástæða hefði verið til að sú tillaga fengi eðlilega þinglega meðferð í félagsmálanefnd, sem hún hefur ekki fengið. Ég vil óska eftir því við formann nefndarinnar að á þeim tíma sem eftir lifir af þessu þingi og á þeim nefndadögum - ekki nefndadögum, þeir eru víst liðnir samkvæmt verkefnaskrá þingsins. En ef haldnir verða fundir í félagsmálanefnd, sem ég geri ráð fyrir að verði, vil ég óska eftir því að sú stefna sem við höfum lagt fram verði skoðuð. Mér skilst að það sé sem sagt niðurstaða ríkisstjórnarinnar að leggja ekki þessa stefnu fyrir þingið. Mér finnst það fullkomið virðingarleysi við þingið að setja slíka stefnumótun ekki fram þannig að þingið geti haft áhrif á hana. Ég mótmæli því að vinnubrögðin skuli vera með þessum hætti. Það er stórt mál, virðulegi forseti, sem hér er á ferðinni, stefnumótun í málefnum innflytjenda. Það markar þann ramma sem við ætlum að setja okkur varðandi aðlögun innflytjenda í íslensku samfélagi. Auðvitað á að gera framkvæmdaáætlun á grundvelli slíkrar stefnu sem þingið á að samþykkja. Ég veit ekki hvort hv. formaður félagsmálanefndar þekkir til þess hvort hugmyndir séu um að móta slíka framkvæmdaáætlun og leggja fyrir þingið en það breytir engu, virðulegi forseti, úr því að þingið er að fara heim. Þegar ný ríkisstjórn tekur við mun hún örugglega skoða þessi mál og móta þá framkvæmdaáætlun á grundvelli skýrrar stefnumörkunar um málið, stefnumörkunar sem skilar árangri. Framkvæmdaáætlun sem við getum vænst að skili okkur þeim markmiðum sem við viljum setja okkur, að búa sem best að þeim sem vilja koma hingað og vinna hvort sem er til skemmri eða lengri tíma. Virðulegi forseti. Ég ætla í lokin að vitna í svar sem ég fékk frá félagsmálaráðherra um erlenda ríkisborgara á vinnumarkaði. Ég taldi nauðsynlegt að fá dregna upp mynd af því hvernig vinnumarkaðurinn lítur út með þeim erlendu ríkisborgurum sem hér vinna. Því miður er takmörkun að því er varðar statistík, að því er varðar vinnumarkaðinn og marga fleiri þætti í stjórnsýslunni og það er náttúrlega kapítuli út af fyrir sig sem ég ætla ekki að ræða hér. En í svarinu kemur þó ýmislegt athyglisvert fram sem ég ætla að vitna til, virðulegi forseti. Um erlenda ríkisborgara á vinnumarkaði segir að áætla megi að 17.400 erlendir ríkisborgarar hafi starfað á íslenska vinnumarkaðinum á sl. ári og áætlað er að af þeim muni 13–15 þúsund verða starfandi á Íslandi á þessu ári. Á árinu 2008 er gert ráð fyrir að milli 10 og 12 þúsund verði enn starfandi hér á landi. Í svarinu kemur einnig fram að áætla megi að álíka margir erlendir ríkisborgarar hefðu verið á vinnumarkaðinum þó að aðlögunarfrestur um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins hefði verið nýttur til 1. maí 2009. Erlendir ríkisborgarar hefðu komið á vinnumarkaðinn fyrir milligöngu starfsmannaleigna. Þetta er athyglisvert álit sem ég tel að sá eini frjálslyndi sem hér situr í salnum, hv. þm. Valdimar L. Friðriksson, ætti að hlusta á. Það er álit félagsmálaráðuneytis að jafnvel þó að aðlögunarfresturinn - hin frjálsa för var samþykkt 1. maí - hefði verið nýttur fram til 2009 hefðu jafnmargir erlendir starfsmenn komið hingað til að vinna en þá hefðu þeir bara komið í gegnum erlendu starfsmannaleigurnar en ekki í gegnum beint ráðningarsamband við atvinnurekendur. Það er einmitt í gegnum starfsmannaleigurnar sem undirboðin hafa farið fram. Ég tel að það sé ekki rétt sem frjálslyndir hafa verið að setja fram að það hefði skipt sköpum að nýta ekki þessa aðlögun. Erlenda vinnuaflið hefði komið inn með öðrum hætti, þ.e. í gegnum starfsmannaleigurnar og þar hafa undirboðin fyrst og fremst viðgengist. Þetta var raunverulega staðfest í umfjöllun okkar í félagsmálanefnd af þeim sem þar komu að. Þar voru allir á þeirri skoðun sem um það voru spurðir að þessi hefði orðið niðurstaðan ef við hefðum nýtt okkur aðlögunarfrestinn fram til ársins 2009. Hingað kom erlent starfsfólk vegna þess að hér var þörf á erlendu vinnuafli, hér var ekki atvinnuleysi heldur kallaði vinnumarkaðurinn á fleiri vinnandi hendur. Það breytti því þó að með opnuninni 1. maí var komið á beinu ráðningarsambandi á milli launamanns og atvinnurekanda sem tryggir miklu betur eftirlit með því að ekki viðgangist undirboð í launum og kjörum. Það kom líka fram í svari Vinnumálastofnunar og ráðherrans að ætla megi að 50–70% starfsmanna starfsmannaleigna hafi fengið leiðréttingu á launum árið 2006 sem sýnir hve mikið hefur verið brotið á réttindum erlendra starfsmanna í gegnum starfsmannaleigurnar. Það kom jafnframt fram að tilhneigingar hafi gætt hjá einstökum fyrirtækjum til að nota starfsmannaleigur sem leið til að komast hjá því að greiða laun samkvæmt íslenskum kjarasamningum. Ég held að það sé mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að halda þessu til haga þegar við erum að ræða frumvarpið sem vonandi nær því markmiði sem að er stefnt, að styrkja allar vinnumarkaðsaðgerðir og treysta betur kjör erlendra starfsmanna. Um leið erum við að tryggja kjör, réttindi og starfsöryggi innlends vinnuafls.

Virðulegi forseti. Ég vil hér í upphafi geta eins sem ég gleymdi að koma inn á í framsögu minni en það var að þakka nefndarmönnum í félagsmálanefnd fyrir samstarfið í þessu máli. Það gekk vel og greiðlega að vinna það í nefndinni. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gerði grein fyrir fyrirvörum sínum við þetta mál. Í fyrsta lagi er það atriði sem varðar bolmagn Vinnumálastofnunar til að fást við verkefnið. Ég tek undir áhyggjur hv. þingmanns og ég held að við öll sem í nefndinni sitjum höfum gert það. Það kom skýrt í ljós, eins og t.d. í umsögn félagsmálanefndar í fjárlagavinnunni, að við lögðum mikla áherslu á að Vinnumálastofnun fengi aukið fjármagn. Það kom hins vegar fram hjá forstjóra Vinnumálastofnunar, Gissuri Péturssyni, að þeir geta notað margt úr þeirri vinnu sem þeir fóru í þegar þeir á sínum tíma innleiddu starfsmannalögin, sem þeir fengu reyndar ekki mikinn heimanmund með. Þess vegna felst ekki svo mikill nýr kostnaður í þessu. Vissulega mun eftirlitið kosta sitt en hann kom inn á það á fundi nefndarinnar að fyrst þurfi að meta þörfina og kostnaðinn út frá því. Hann taldi því á fundi félagsmálanefndar að Vinnumálastofnun gæti farið í þetta verkefni núna. Örstutt, virðulegi forseti, varðandi menntun starfsmanna. Það kemur fram í 8. gr. í 2. lið að fyrirtæki eigi að gefa upplýsingar um starfsréttindi og Vinnumálastofnun getur þá miðlað upplýsingum til verkalýðsfélaga í einstökum málum. Ég tel líka, og ég hef aðeins verið að hugsa um þetta atriði vegna þess að það hefur verið mikið til umræðu í nefndinni, að kannski sé möguleiki á því í framtíðinni að þessir aðilar semji um hvernig upplýsingagjöf sé háttað. En eins og er er það í þessum farvegi.

Herra forseti. Ég vil þakka formanni félagsmálanefndar svörin. Mér finnst ágætt að fá það fram að hún deilir áhyggjum mínum af því að ekki sé tryggt nægilegt fjármagn til þess að hægt sé að framfylgja ákvæðum þessara laga og hafa fullt eftirlit með framkvæmd þeirra. Það er alveg rétt að við gátum þess í fjárlagavinnunni. Við verðum þá að treysta því að vilji sé fyrir því í þinginu að bæta úr ef þetta kemur í ljós. Þessi löggjöf er ákaflega mikilvæg og það skiptir miklu máli að til sé fjármagn til þess að fylgja henni eftir. Ég tók eftir að hv. þingmaður svaraði ekki því sem ég nefndi varðandi Tryggingastofnun ríkisins. Ég vona að hún geri það í næsta svari sínu. Eins og ég las upp og fór yfir eru það ekki síst þau réttindi sem á að tryggja erlendu fólki í gegnum Tryggingastofnun ríkisins sem eru afar mikilvæg og sem Alþjóðahús benti sérstaklega á. Við verðum að búa þannig um hnútana í löggjöfinni að þeir hnökrar sem Tryggingastofnun bendir á verði því ekki til fyrirstöðu að þetta erlenda starfsfólk haldi réttindum sínum. Síðan vil ég spyrja um skoðun hv. þingmanns á því máli sem ég hef verulegar áhyggjur af, þ.e. stefnunni í málefnum innflytjenda, að það skuli ekki koma til þinglegrar meðferðar. Ég hlýt að treysta því að hv. þingmaður taki málið upp í félagsmálanefnd. Það liggur fyrir mál frá okkur í Samfylkingunni sem ég hefði viljað ræða og fá inn á þingið og hefði átt að ræða það í samfloti með stefnu ríkisstjórnarinnar. En svo virðist sem ríkisstjórnin ætli að hunsa það að þingið fái það mál til þinglegrar meðferðar.

Virðulegi forseti. Varðandi athugasemdir um slysatryggingar og veikindi þá sáum við ástæðu til þess að setja í nefndarálitið ítrekun um að þessar greinar eiga sér fyrirmyndir í ákvæðum laga og kjarasamninga þannig að ég vísa hv. þingmanni á þessa klausu í nefndarálitinu. Við vildum a.m.k. bregðast við athugasemdunum þannig og teljum að þessi réttindi séu tryggð í frumvarpinu, bara svo það komi fram í umræðunni. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir kom inn á stefnu í málefnum innflytjenda og ég veit að margir hafa beðið eftir umræðum um hana. Að því er mér skildist átti að flytja skýrslu um þá stefnu en það hefur ekki komist á dagskrá. Við skulum sjá hvað setur. En við höfum ekki marga daga þannig að vonandi skýrist það mjög fljótlega upp á vinnu við annað mál sem nú er í félagsmálanefnd.

Herra forseti. Varðandi stefnumótun ríkisstjórnarinnar í málefnum innflytjenda þá er það nú þannig í mínum huga að ég held að það breyti ekki nokkrum sköpuðum hlut þó að við ræðum þetta mál í einn eða einn og hálfan tíma í skýrsluformi og síðan er málið bara afgreitt af hálfu þingsins. Þingmenn sem eru hér vanir og þekkja hvernig hlutirnir ganga fyrir sig vita að fyrst og fremst er hægt að ná árangri ef málið fer í þinglega meðferð og hægt er að senda það til umsagnar eða a.m.k. kalla fyrir þá aðila sem til þekkja til þess að geta tekið tillit til þeirra sjónarmiða og sjónarmiða þingmanna varðandi stefnuna. Ég vona að hv. þm. Dagný Jónsdóttir fylgi mér í því að þetta mál fari í þinglega meðferð í nefnd. Ég vona að þetta sé ekki endanlegt og verði einungis hér í skýrsluformi. Ég spyr: Er það endanlega afgreitt af hálfu stjórnarflokkanna, stjórnarliða, að þetta verði einungis í skýrsluformi? Ég spyr um það vegna þess að mér finnst mikilvægt að fá það fram. Ef hv. þingmaður beitir sér fyrir því að málið fari til þinglegrar meðferðar og til félagsmálanefndar skal ég vinna hörðum höndum að því með henni að ná því máli fram og stuðla að því að það fái góða umfjöllun í nefndinni. En mér er algerlega misboðið ef afgreiða á málið með þeim hætti að ræða það einungis í formi skýrslu. Varðandi þau atriði sem ég hafði áhyggjur af hvað Tryggingastofnun áhrærir þá fullyrðir hv. þingmaður að engin vandkvæði séu á því að þau ákvæði sem eru í frumvarpinu komist til framkvæmda þrátt fyrir krítíska umsögn Tryggingastofnunar ríkisins. Ég spyr hana því: 

Hæstv. forseti. Almennt vil ég segja um frumvarpið að ég er bærilega ánægður með það. Það hefur fengið mjög góða umfjöllun í félagsmálanefnd þingsins og vil ég þakka formanni nefndarinnar, hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur, fyrir ágæta verkstjórn. Það má segja að vandað hafi verið til verka við smíði frumvarpsins. Það byggist á aðkomu margra aðila, þar á meðal aðila á vinnumarkaði, Alþýðusambands Íslands, BSRB, BHM, Samtaka atvinnulífsins, Sambands íslenskra sveitarfélaga auk stjórnsýslunnar. Á Íslandi er drjúgur hluti vinnumarkaðar skipaður fólki sem er aðflutt. Mönnum reiknast til að tíundi hver maður á íslenska vinnumarkaðnum sé aðfluttur. Þar sé á ferðinni erlent vinnuafl sem svo er nefnt. Það fólk hefur komið hingað til lands á mismunandi forsendum eftir mismunandi farvegi, ef svo má að orði komast. Í fyrsta lagi er um það að ræða að fólk komi hingað á forsendum hins Evrópska efnahagssvæðis, en einn af grunnþáttum þess er að tryggja frjálst flæði vinnuafls. Í annan stað kemur fólk hingað til lands og ræður sig til starfa, fær atvinnuleyfi og iðulega hefur það gerst með milligöngu svokallaðra starfsmannaleigna. Í þriðja lagi er um að ræða að fólk komi hingað til lands á vegum erlendra fyrirtækja sem sinna verkefnum á Íslandi. Það frumvarp sem við höfum hér til umræðu fjallar um réttindi þess fólks. Menn hafa haft áhyggjur af því á íslenskum vinnumarkaði að fyrirtæki, einkum frá fátækari ríkjum heimsins, flytji inn vinnuafl, flytji inn starfsfólk sem starfi á lakari eða lægri kjörum en almennt gerist á íslenskum vinnumarkaði. Í því sambandi hefur verið talað um undirboð. Það hefur verið áhyggjuefni, bæði íslenskra fyrirtækja, sem ekki vilja láta undirbjóða sig á óeðlilegum forsendum, og verkalýðshreyfingarinnar, sem hefur viljað standa vörð um kjör launafólks. Frumvarpið tryggir að hið sama gildi um þetta fólk og gerist almennt á íslenskum vinnumarkaði. Það sem einkennir íslenska vinnumarkaðinn er að lágmarksréttindi og lágmarkskjör eru lögbundin. Grunnpósturinn í frumvarpinu er að tryggja að erlent launafólk sem kemur hingað til starfa á vegum erlendra fyrirtækja skuli lúta umsömdum lágmarkskjörum á Íslandi og ákvæðum sem snúa að aðbúnaði og hollustu á vinnustað, tryggingum og öðru af því tagi. Það er á þeim forsendum sem ég fagna þessu frumvarpi sérstaklega. Þegar þessi lagasmíð var í burðarliðnum fléttaðist umræða um það að nokkru leyti opnun íslenska vinnumarkaðarins. Svo háttaði til að árið 2004 fengu inngöngu í Evrópusambandið tíu ný ríki, sem svo má kalla, einkum frá austanverðri Evrópu. Ríki þar sem atvinnuleysi er mikið og laun eru lág og menn óttuðust að fólk mundi sækja í stríðum straumi vestur á bóginn. Evrópusambandið ákvað að setja ákvæði sem gilda um hið Evrópska efnahagssvæði þess efnis að gömlu ríkin fengju heimild til þess að takmarka aðflutning launafólks til landsins frá þessum tilteknu ríkjum. Fyrsta takmörkunarskeiðið átti að gilda frá 1. maí 2004 til 1. maí 2006. Íslendingar ákváðu að setja slík ákvæði inn í íslenska löggjöf. Við stóðum svo frammi fyrir því síðastliðið vor hvort við ættum að framlengja þessa lokun eða opna fyrir flutning fólks frá hinum nýju ríkjum. Niðurstaðan varð sú að ákveðið var að opna en jafnframt yrði sett löggjöf sem heimilaði eftirlit með bæði fyrirtækjum sem hingað væru að koma og starfsfólki frá þessum löndum. Í stjórnarandstöðunni kom fram tillaga um að framlengja frestinn til síðustu áramóta og bíða þess að sú löggjöf sem við ræðum nú væri orðin að veruleika auk þess sem við vildum einnig fá staðfesta innflytjendastefnu íslenskra stjórnvalda. Það gekk ekki eftir en fáeinum vikum síðar höfum við þetta frumvarp hér, sem eins og ég segi tryggir þessi grunnréttindi. Ég skil vel þær áhyggjuraddir sem heyrðust frá ýmsum verkalýðsfélögum um að óráðlegt væri að opna áður en öryggisnet yrðu strengd. Ég skil þær áhyggjur. Hins vegar held ég að þegar málið er gert upp hafi þetta verið hyggileg stefna. Það segi ég með hliðsjón af þeirri lagasmíð sem við höfum hér í höndunum. Hitt er svo annað mál að ég held að menn gleymi sér oft í þessari umræðu og einblíni um of á höftin og girðingarnar og múrana en hirði minna um það sem skiptir að sjálfsögðu mestu máli, þegar við reynum að skilja hvers vegna svo margt fólk kemur hingað í atvinnuleit sem raun ber vitni. Það er að sjálfsögðu ekki út af neinum slíkum reglum. Það er vegna þeirrar þenslu sem á sér stað í íslensku atvinnulífi og geysilegrar eftirspurnar eftir vinnuafli, bæði innlendu og erlendu. Það er ástæða þess að fólk kemur hingað til lands, ekki þær reglur sem gilda um flutninginn til landsins. Því það hefur alltaf verið uppi að fólk hefur getað komið til Íslands í atvinnuleit og fengið hér atvinnuleyfi ef óskað er eftir starfskröftum þess. Þannig að það er hin stóra umræða en ekki þetta. Ýmis ákvæði í þessum lögum eru góð. Þau heimila Vinnumálastofnun eftirlit og eftirfylgni. Þegar við tölum um eftirlit erum við fyrst og fremst að starfrækja slíkt til þess að tryggja réttindi fólksins. Það er kveðið á um það að fyrirtæki sem hingað kemur skuli, sé það lengur en tiltekinn dagafjölda á ári, allt frá tíu virkum dögum upp í fjórar vikur eftir því hver starfsemin er, tryggja Vinnumálastofnun upplýsingar og það skuli skipa sérstakan talsmann sinn til að annast slíkt. Við höfum flutt þingmál, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, á undanförnum mánuðum þar sem við höfum viljað að þetta verkefni væri á hendi verkalýðsfélaganna og það væru þau sem hefðu aðgang að upplýsingum og starfsfólki. Við erum enn þeirrar skoðunar að það væri heppilegri ráðstöfun. Þetta er hins vegar niðurstaðan. Fyrirvari okkar við samþykkt frumvarpsins er í reynd fyrst og fremst á grundvelli vel rökstuddra áhyggna yfir því að Vinnumálastofnun og þeim eftirlitsaðilum öðrum sem koma að þessum málum verði ekki tryggðar nægar tekjur til þess að sinna verkefninu sem skyldi. Það eru mín síðustu orð að sjá þarf til þess að allir þeir eftirlitsaðilar sem koma að þessum málum, hvort sem það er verkalýðshreyfing eða aðilar að vinnumarkaði, og svo að sjálfsögðu Vinnumálastofnun sem ber hitann og þungann af þessu starfi, fái nægilegt fjármagn til þess að gera þessi lög að veruleika þannig að þau verði annað og meira en orðin tóm.

Herra forseti. Við ræðum hér um frumvarp og nefndarálit um réttindi og skyldur erlendra fyrirtækja sem senda starfsmenn tímabundið til Íslands, um starfskjör starfsmanna þeirra. Rétt eins og aðrir þingmenn vil ég byrja á að fagna þessu frumvarpi. Segja má að það sé rökrétt framhald af lagasetningu um starfsmannaleigur sem sett var í fyrra. Þetta gengur öllu lengra og má segja að búið sé að taka inn í það nokkrar athugasemdir umsagnaraðila og stjórnarandstöðu varðandi frumvarpið um starfsmannaleigur. Við erum sammála um það í nefndinni að þetta frumvarp horfi til almannaheilla, eins og hér segir. Ég skrifa undir nefndarálitið með fyrirvara og segja má að fyrir því séu einkum þrjár ástæður. Vinnumálastofnun er ætlað að hafa eftirlit með í þessu máli og ég tel henni skammtað naumt fé. Það kemur fram í frumvarpinu að um sé að ræða 7,5 millj. kr. sérstaklega út af þessu. Síðustu þrjú árin hafa verið lögð fram nokkur mál er tengjast Vinnumálastofnun sem fæst gera ráð fyrir miklu fé til hennar og yfirleitt ekki aukafjármagni þrátt fyrir að lögð séu á hana fleiri og fleiri verkefni. Ég hefði að auki viljað sjá greiðari aðgang verkalýðsfélaga að upplýsingum um erlenda starfsmenn. Í þriðja lagi geri ég fyrirvara varðandi húsnæðismál. Hér er að vísu breytingartillaga frá félagsmálanefnd um að fylgja skuli með upplýsingar um dvalarstað og áætlaðan dvalarstað starfsmanna hér á landi. Það er ástæða til að hafa áhyggjur af húsnæðismálum erlendra starfsmanna eins og við þekkjum úr fjölmiðlum en mörgum þeirra er ætlað að dveljast í iðnaðarhúsnæði. Menn muna nú eftir því þegar menn byrjuðu á Kárahnjúkum, hvers konar húsnæði mörgum erlendum starfsmönnum var þar búið í upphafi þótt trúnaðarmenn og verkalýðsfélög hafi náð að breyta því flestu ef ekki öllu til bóta. En það eru einkum þessar þrjár ástæður þess að ég skrifa undir álitið með fyrirvara. Þetta frumvarp eykur ábyrgð notendafyrirtækja eins og stjórnarandstaðan óskaði eftir varðandi starfsmannaleigufrumvarpið sem var áður til afgreiðslu. Þá var ekki vilji meiri hlutans fyrir að setja meiri ábyrgð á notendafyrirtækin. Hér hefur verið vitnað lauslega í breytingartillögu stjórnarandstöðunnar við starfsmannaleigufrumvarpið. En hún hljóðaði þannig, með leyfi forseta: „Notendafyrirtæki bera ábyrgð á því að allir sem hjá þeim starfa njóti launa og annarra starfskjara sem fullnægi áskilnaði 1. gr. laga nr. 55/1980, um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, þrátt fyrir að starfssamband viðkomandi starfsmanns og notendafyrirtækis sé byggt á milligöngu starfsmannaleigu.“ Tekið hefur verið ákveðið tillit til þessarar beiðni frá stjórnarandstöðu og umsagnaraðilum varðandi starfsmannaleiguna. Þannig má segja að þetta sé í rétta átt þótt maður hefði viljað að gengið yrði enn lengra. Ég held að það sé rétt að þessi lög séu ávallt í endurskoðun. Það eru miklar breytingar á vinnumarkaði og stór hópur fólks kemur til landsins til að starfa í styttri eða lengri tíma. Það er því ástæða til að þessi lög séu stöðugt í endurskoðun. Um það var einmitt getið í lögum um starfsmannaleigur og er þetta óbeint framhald af því. Að sjálfsögðu á að taka vel á móti útlendingum. Með þessari eftirfylgni erum við ekki einungis að tryggja þeim bestu kjör er hingað koma til að starfa heldur og, eins og fram hefur komið, að vernda íslenska launþega gegn undirboðum í launum. Jafnframt er nauðsynlegt að tryggja að fylgst sé vel með starfsréttindum þeirra sem hingað koma til að starfa. Samkvæmt svari frá félagsmálaráðherra við fyrirspurn minni frá því ekki fyrir löngu er það ekki fast í hendi að Vinnumálastofnun gangi eftir því að fá upplýsingar um starfsréttindi erlendra starfsmanna. En það er nauðsynlegt af ýmsum ástæðum, bæði út frá launamálum en einnig út frá öryggissjónarmiðum, að hingað komi ekki iðnaðarmenn til að vinna með hættuleg efni eða við hættulegar aðstæður án þess að hafa til þess að nægilega þekkingu eða réttindi. Ég tel ástæðu til þess að menn fylgist vel með starfsréttindum þeirra sem hingað koma þannig að það sé öllum til hagsbóta, ekki til að reyna aftra því að menn komi heldur til að tryggja að þeir hafi tilskilin réttindi og verði ekki sjálfum sér eða öðrum að skaða, svo ekki sé minnst á að þeir skili góðu verki í byggingaiðnaði o.s.frv. Hér hefur svolítið verið vitnað í umsögn Verkalýðsfélags Akraness. Það er mjög eðlilegt þar sem formaður Verkalýðsfélags Akraness, Vilhjálmur Birgisson, hefur unnið mikið í málum varðandi starfsmannaleigur og erlenda starfsmenn. Eins og kom fram hjá honum fyrir rúmu ári síðan eyddi hann um 70% af starfstíma sínum í að fylgjast með réttindum og skyldum fyrirtækja gagnvart erlendum starfsmönnum. Herra forseti. Ég fagna þessu frumvarpi á heildina litið og tel að það verði til mikilla bóta enda hefur verið óskað eftir slíkum lögum. En ég hefði viljað sjá ögn meiri samvinnu við stéttarfélögin. Það má vera að við endurskoðun á þessum lögum, eftir ár eða svo, taki menn samvinnuna upp. En ég ætla að leyfa mér að vitna að lokum í umsögn Verkalýðsfélags Akraness, með leyfi forseta: „Reynsla félagsins af þessum málum hefur sannað nauðsyn þess að stéttarfélögin fái skýra heimild til afla gagna varðandi erlent vinnuafl, t.d. ráðningarsamninga, tímaskriftir og launaseðla og það án þess að grunur um brot sé til staðar. Er eðlilegt að þessi heimild nái til allra aðila er koma að slíku vinnusambandi, þ.e. fyrirtæki, notendafyrirtæki og Vinnumálastofnun. Reynslan sýnir að erlent starfsfólk veit almennt lítið um réttindi sín á íslenskum vinnumarkaði og veigrar sér við að leita aðstoðar verkalýðsfélaganna. Dæmin sanna einnig að einstaka atvinnurekendur hafa nýtt sér þessa vankunnáttu, jafnvel aðilar sem almennt er talið að láti sér annt um ímynd sína. Er ljóst að þótt ráðningarsamningur liggi fyrir sem tryggir laun í samræmi við gildandi lög er það engin trygging fyrir því að viðkomandi launþega séu greidd lögbundin laun í samræmi við ráðningarsamning. Hér þarf verulega eftirfylgni.“ Málið snýst um þetta, herra forseti, þ.e. aðkomu stéttarfélaga, ekki trúnaðarmanna heldur sjálfra stéttarfélaganna að eftirliti með því að erlendir starfsmenn njóti sömu réttinda og kjara og íslenskir starfsmenn njóta hér á landi.

Hæstv. forseti. Ég vil, eins og aðrir hv. þingmenn sem hafa tekið til máls, lýsa ánægju minni með frumvarpið. Eins hef ég heyrt að vinnan í hv. félagsmálanefnd hafi gengið vel og lýst er ánægju með starfshætti í nefndinni hvað varðar vinnslu á frumvarpinu. Hæstv. forseti. Frumvarpið kemur ekki til af góðu en verið er að bregðast við miklum vanda. Hér hefur sú þróun orðið á undanförnum árum að erlendu vinnuafli hefur fjölgað ár frá ári og er nú orðið 9% af starfsmannafjölda á íslenskum vinnumarkaði. Það er nýtt fyrir okkur að hafa svo hátt hlutfall af erlendum starfsmönnum. Hér hafa sem betur fer alltaf verið erlendir starfsmenn sem hafa hjálpað okkur í tímabundnum verkefnum þar sem vertíðirnar hafa verið okkar helsti álagspunktur í vinnu, en það er að breytast. Eftir sem áður er á fiskverkunarstöðvunum orðinn mikill fjöldi og á sumum stöðvum er meiri hluti starfsmanna erlent vinnuafl. Margir hverjir eru orðnir íslenskir ríkisborgarar og það er allt af hinu góða. Með þeirri ákvörðun að fara í stærstu framkvæmd Íslandssögunnar, Kárahnjúkavirkjun og Fjarðaál á Reyðarfirði, álfyrirtæki á Reyðarfirði, flæddi inn á vinnumarkaðinn á mjög stuttum tíma mikill fjöldi erlendra verkamanna. Þrátt fyrir að lagt hafi verið upp í þá för með þá áætlun að 20% starfsmanna við Kárahnjúkavirkjun yrðu af erlendu bergi brotin eða erlent innflutt vinnuafl snerust hlutföllin alveg við og um 80% hafa verið af erlendum uppruna. Erlendu starfsmennirnir hafa bæði komið í gegnum starfsmannaleigur og eins verið ráðnir beint. Það er af samskiptum starfsmanna Starfsgreinafélagsins Afls á Austurlandi við starfsmannaleigurnar - og við það ástand sem skapaðist við þessa miklu framkvæmd og svo stóran hóp erlendra verkamanna inn á svæðið á stuttum tíma þar sem undirbúningur hafði verið lítill sem enginn - að brestir í löggjöf okkar komu greinilega í ljós. Við því er verið að bregðast núna. Betra er seint en aldrei, segi ég, en það er alveg greinilegt á umsögn Starfsgreinafélags Austurlands að það telur að ákvæði þurfi að vera skýrari en fram kemur í frumvarpinu. Ég óska eftir því að til þess verði litið og ef í ljós kemur að Starfsgreinafélagið hefur rétt fyrir sér verði við því brugðist hið fyrsta. Starfsgreinafélagið er það félag sem hefur hvað mesta og sárasta reynslu af álaginu. Það er alveg ljóst að í byrjun þegar ábendingar komu frá Starfsgreinafélaginu, heilbrigðiseftirlitinu og Vinnueftirlitinu um að pottur væri brotinn, að verið væri að brjóta á erlendum starfsmönnum í launum, kjörum og aðbúnaði, að þá var lítill áhugi á að bregðast við og aðstoða Starfsgreinafélagið eða styrkja Vinnueftirlitið eða heilbrigðiseftirlitið til þess að hægt væri að ganga í þau mál. Það er óeðlilegt að Starfsgreinafélagið þurfi hreinlega að fara í dómsmál til þess að fá fram bætur og réttindi þeirra starfsmanna sem augljóst er að verið er að brjóta á. Hvað varðar Vinnueftirlitið og heilbrigðiseftirlitið er alveg ljóst að ekki er nóg að hafa rammann, löggjöfina, í lagi ef engin viðurlög eru fyrir hendi sem vinnuveitandinn, hvort sem það er innlend eða erlend starfsmannaleiga eða hver sem er, ber virðingu fyrir og veit að verður beitt. Það er út af þessu sem hægt er að brjóta á erlenda vinnuaflinu, bæði hvað kjör og aðbúnað snertir, að hinar opinberu stofnanir sem eiga að hafa eftirlit ef verið er að brjóta á starfsmönnum hafa ekki vopn á hendi til þess að stöðva og láta fyrirtækið lagfæra það sem úrskeiðis hefur farið. Þetta er mjög alvarlegt mál og í frumvarpinu er einmitt bent á það að það er ekki nægilega skýrt hvaða tæki verkalýðsfélögin, Vinnumálastofnun eða aðrir opinberir aðilar hafa til þess að ganga í málin og fá þá sem brjóta á starfsmönnum til þess að leiðrétta þau brot sem augljóslega hafa verið framin. Það er annað sem ég tel að þurfi að fylgjast vel með og skoða, það er aðgengi verkalýðsfélaganna að erlendum starfsmönnum. Möguleika verkalýðsfélaganna til þess að gefa starfsmönnum upplýsingar, ábyrgð hins opinbera að koma upplýsingum á framfæri. Það er til vansa að það skuli vera þannig í dag að fyrirtæki geti bannað verkalýðsfélögum að koma á vinnustað og uppfræða starfsmenn og upplýsa þá um réttmæt kjör og hvaða rétt þeir eiga. Verkalýðsfélögin bæði hafa þessa skyldu og eiga að geta komið þessu á framfæri. Það vekur mig einnig til umhugsunar og veldur mér áhyggjum að Vinnumálastofnun skuli ekki vera ætlað meira fjármagn til að fylgja þessu eftir. Það er alveg ljóst að stofnuninni er í dag þröngur stakkur skorinn með fjárveitingum, hvað þá að bæta þessu á sig. Miðað við þau útgjöld sem ætlunin er að heimila til þess að uppfylla frumvarpið, verði það að lögum, sem ég vona, er augljóst að styrkja þarf stofnunina mun betur en gert er í dag. Það er alvarlegt þegar um vísvitandi brot er að ræða. Mér finnst það öllu alvarlegra þegar um íslensk fyrirtæki er að ræða. Ég verð að segja það, hæstv. forseti, að mér finnst það enn alvarlegra þegar um íslensk fyrirtæki er að ræða, sem geta fengið sig til þess að brjóta á erlendum verkamönnum til þess að græða meira. Eru þar af leiðandi með undirboð og grafa undan íslenskum fyrirtækjum sem vilja borga rétt og eðlileg laun og búa vel að starfsmönnum sínum. Þetta er orðið þannig að þau hafa ekki lengur rekstrargrundvöll og þar af leiðandi er hvert fyrirtækið á fætur öðru að gefast upp á framleiðslu og fara með framleiðslu sína úr landi ef það hættir þá ekki rekstri. Hluti af þessu er vegna óeðlilegra undirboða og lágra launa og ekkert síður starfsmanna hjá íslenskum fyrirtækjum. Þetta er meinsemd sem verkalýðsfélögin, Vinnumálastofnun, Vinnueftirlitið og heilbrigðiseftirlitið verða að geta brotið niður hið fyrsta. Þetta er búið að þrífast of lengi þessi ár frá því að holskeflu erlendra verkamanna var hleypt inn í landið eða við þurftum á þeim að halda. Ef við stöðvum þetta ekki núna munum við brjóta niður kaup og kjör verkafólks hér á landi og það mun fyrst og fremst bitna á láglaunafólki.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um réttindi og skyldur erlendra fyrirtækja sem senda starfsmenn tímabundið til Íslands og starfskjör starfsmanna þeirra. Sá hv. þingmaður sem talaði á undan mér, hv. þm. Þuríður Backman, sagði í lokaorðum sínum að hið mikla flæði fólks af erlendu bergi brotið hingað til lands mundi væntanlega hafa neikvæð áhrif, ef svo má segja, á kjör launafólks á Íslandi og kannski ekki síst þeirra sem eru lægst launaðir. Mig langar til að fara aðeins yfir þessi mál, virðulegi forseti, vegna þess að hv. þm. Valdimar Leó Friðriksson sem hefur átt sæti í félagsmálanefnd þegar þetta mál hefur verið til umræðu kom í ræðustól áðan og lýsti því að hann teldi að þetta frumvarp væri til mikilla hagsbóta frá því sem áður var. Ég á ekki í neinum vandræðum með að trúa því að þetta sé til bóta. Ég hef ekki komist sjálfur á fundi í félagsmálanefnd þar sem ég hef verið upptekinn á öðrum vettvangi en Valdimar Leó hefur setið þar sem varamaður minn. Mig langaði aðeins til að vekja athygli á því, virðulegi forseti, að nýjustu tölur sýna að erlendum ríkisborgurum fjölgar stöðugt hér á landi. Í morgun bárust fréttir af því frá Hagstofu Íslands sem hefur verið að birta mannfjöldatölur frá 31. desember sl. að hlutfall útlendinga af íbúum hér á landi er orðið 6%. Þetta staðfestir það sem við höfum vitað um nokkurt skeið, að erlendum ríkisborgurum hefur fjölgað mjög hratt hér á landi. Þeim fjölgaði um nærri 5 þúsund á síðasta ári. Þetta er mjög mikil mannfjölgun, virðulegi forseti, í okkar litla landi. Við erum ekki nema 300 þúsund, og þetta hlýtur að valda ýmsum breytingum og hlýtur að vera mjög mikil félagsleg áskorun fyrir þjóðina, kannski ekki síst þegar fram í sækir, þ.e. ef það kemur í ljós að stór hluti af því fólki sem hingað er komið getur hugsað sér og ætlar að setjast hér að til langframa og jafnvel ævilangt. Þegar maður rýnir í tölurnar á vef Hagstofu Íslands - ég hvet þingmenn til að kynna sér þessar tölur - sést að fjölgunin er afskaplega hröð. Núna er hlutfall erlendra ríkisborgara af heildarmannfjölda eitthvað um 6%. Ef maður skoðar kúrfuna yfir aukninguna er hún nánast stöðug upp á við og er búin að vera það í tvö ár. Með sama áframhaldi er ekki ólíklegt að um fjórðungur íbúa á Íslandi verði af erlendu bergi brotinn eftir u.þ.b. 5–10 ár, ef fjölgunin heldur áfram eins og hún hefur verið. Þetta er flókið ferli. Það eru margar breytur sem hafa að sjálfsögðu áhrif á þetta. Maður veit ekki alveg hvað framtíðin ber í skauti sér, en mér finnst þetta fullkomið tilefni til að íhuga þessa hluti. Hvað gerist ef viðvarandi þensluástand heldur áfram, hvað gerist ef viðvarandi stórframkvæmdir halda áfram í landinu í til að mynda stóriðju og öðrum greinum atvinnulífsins? Hvað mun þá gerast? Hvers konar ástand mun þetta kalla á? Ef við skoðum tölurnar yfir þá sem eru komnir hingað sjáum við að þetta er fólk á besta aldri, ef svo má segja. Börn eru tiltölulega fá sem gæti bent til þess að þeir sem hingað eru komnir séu þá einkum komnir í atvinnuleit, séu þá hugsanlega einhvers konar farandverkamenn. Mér finnst hins vegar vanta mjög, virðulegi forseti, upplýsingar um það hvaða fólk er hér á ferðinni. Íslensk stjórnvöld hafa hvergi staðið sig nægilega vel í því að kanna það og reyna að fylgjast með því hvaða fólk er á ferðinni og hvaða væntingar það hefur til að mynda varðandi Ísland, varðandi hugsanlega búsetu á Íslandi og annað þar fram eftir götunum. Ég held að það mundi hjálpa okkur mikið ef við vissum meira um þetta. Þá gætum við hugsað fyrir ráðstöfunum varðandi velferðarkerfið okkar. Það er alveg augljóst mál að ef það fólk sem hingað er komið núna, erlendir ríkisborgarar sem eru að mestu leyti fólk á besta aldri, hugsar sér að setjast hér að og ef það hugsar sér að fá hingað fjölskyldur sínar þurfum við að gera ráðstafanir varðandi skólakerfið. Við þurfum þá að gera ráðstafanir varðandi heilbrigðiskerfið. Við þurfum náttúrlega líka að gera ráðstafanir í öldrunarþjónustu því að við eldumst öll eftir því sem dagarnir og árin líða. Sú fjölgun sem er núna að bætast við þjóðina er umfram þær áætlanir sem við höfum gert miðað við mannfjöldaspár og annað hvað varðar okkur sem erum þó hér á Íslandi og höfum búið hér mann fram að manni og þar fram eftir götunum. Mér finnst þetta segja sig sjálft. Sú fjölgun sem nú er að verða kemur ofan á allt annað. Sá illi grunur læðist að mér að við séum mjög illa undirbúin til framtíðar og þannig lagað séð getur þetta skapað mjög miklar áskoranir fyrir okkur og sérstaklega fyrir velferðarkerfið okkar en að sjálfsgöðu einnig miklar áskoranir á vinnumarkaði. Ég leit aðeins yfir umsagnir sem bárust um þetta mál og ég vil segja að ég hnaut sérstaklega um eina þeirra, þ.e. umsögnina frá Austurlandi. Þar hefur fjölgunin verið einna mest. Það er Starfsgreinafélag Austurlands sem sendi inn þá umsögn. Það kom mér nokkuð á óvart að sjá hversu harðorð umsögnin er þó að ég hafi kannski átt von á einhverju. Hérna segir m.a., með leyfi forseta: „Síðustu ár hefur atvinnulíf á Austurlandi tekið stakkaskiptum vegna stórframkvæmda á svæðinu. Mikill fjöldi erlendra starfsmanna hefur komið á félagssvæði okkar í tengslum við þessar framkvæmdir og almenna uppbyggingu sem fylgt hefur í kjölfarið. Talsverð brögð hafa verið að því að brotið hafi verið á erlendu launafólki og kjör þess hafi verið undir lágmarkskjörum samanborið við íslenska kjarasamninga. Ástæður þessara brota má rekja til eftirfarandi þátta: 1. Erlend fyrirtæki þekkja ekki til reglna sem hér gilda og leita sér ekki ráðgjafar hjá samstarfsaðilum hér á landi. 2. Erlend fyrirtæki þráast við í lengstu lög að virða lög og kjarasamninga þrátt fyrir ráðgjöf t.d. ráðgjafa- og endurskoðunarfyrirtækja. 3. Erlend fyrirtæki (og starfsmannaleigur íslenskar sem erlendar) brjóta vísvitandi á starfsmönnum sínum og reyna á alla lund að takmarka aðgang stéttarfélaga að starfsmönnum sínum og tefja eins og unnt er alla málsmeðferð. Þetta ástand er farið að bitna beint á félagsmönnum Afls og má fullyrða að hér á svæðinu eru „félagsleg undirboð“ í gangi þrátt fyrir viðleitni félagsins til viðnáms.“ Þetta þarf kannski ekki að koma á óvart og þetta staðfestir á vissan hátt það sem við höfum stundum talað um í þessum sal, þ.e. að víða væri pottur brotinn varðandi kjör erlends starfsfólks á Íslandi, það væri verið að brjóta á því fólki sem hingað hefði komið og að í gangi væru félagsleg undirboð. Hér segir áfram í þessari umsögn, með leyfi forseta: „Það er skoðun stjórnar Afls svo og fjölmargra funda trúnaðarmanna félagsins á svæðinu, að erlend fyrirtæki svo og starfsmannaleigur hafa í mörgum tilfellum beitt erlent starfsfólk sitt þvingunum. Ljóst er að jafnvel lág laun á íslenskan mælikvarða geta verið mjög há í heimalandi starfsfólksins. Enn fremur höfum við ítrekað fengið heimildir fyrir því að erlendu launafólki er hótað brottrekstri og heimflutningi ræði það við fulltrúa félagsins eða yfirvöld. Þá eru óstaðfestar heimildir fyrir því að einstök fyrirtæki gefi út fyrirmæli um hvað starfsfólk skuli segja yfirvöldum eða fulltrúum stéttarfélaga og jafnvel munu vera dæmi um að dreift hafi verið fjölrituðu plaggi með fyrirmælum um það hverju starfsmenn skuli ljúga um launakjör sín. Í einu tilviki, sem nú er til rannsóknar hjá félaginu, eru uppi grunsemdir um að erlent fyrirtæki, með aðstoð íslensks samstarfsaðila, gefi út launaseðla með eðlilegum launum og skili sköttum og skyldum samkvæmt þeim - en greiði síðan erlendu starfsfólki mun lægri laun, samkvæmt ráðningarsamningi gerðum í heimalandi starfsmanna og sem hefur aldrei verið sýndur Vinnumálastofnun eða stéttarfélagi hér á landi. Starfsmenn þessa fyrirtækis hafa skýr fyrirmæli um að svara öllum fyrirspurnum á þá lund að þeir fái greidd laun samkvæmt íslensku launaseðlunum og hótað brottrekstri og jafnvel öðru verra, skýri þeir satt og rétt frá. Í samtölum við forráðamenn og yfirmenn fjölda íslenskra fyrirtækja síðustu missiri hefur ítrekað komið fram að fyrirtæki sem virða lög og kjarasamninga standa nú frammi fyrir því að vera í samkeppni við fyrirtæki sem brjóta á starfsfólki sínu, virða ekki kjarasamninga og sinna hvorki um öryggi starfsmanna sinna né aðbúnað. Það má vera öllum ljóst að slík starfsemi er ekki vænleg til að styrkja það velferðarkerfi sem íslenska þjóðin hefur byggt upp á síðustu áratugum.“ Virðulegi forseti. Bréfritari heldur síðan áfram og gerir athugasemdir við hinar ýmsu greinar frumvarpsins sem við erum nú að ræða. Ég hleyp yfir það en mig langar til að vitna í lokaorð þessarar umsagnar, með leyfi forseta: „Við vekjum athygli á því að við metum stöðuna þannig að við séum hreinlega í nauðvörn fyrir kjörum launafólks á svæðinu. Með félagslegum undirboðum er verið að grafa undan lífskjörum okkar félagsmanna og brotið er á erlendu launafólki vísvitandi. Nú þegar hefur þetta bitnað helst á þeim sem síst skyldi, lægst launuðu félagsmönnum okkar í ýmiss konar þjónustustörfum. Enn fremur er hart sótt að félagsmönnum okkar í ýmsum iðngreinum og má sérstaklega nefna byggingariðnað og málmiðnað. Hér er starfsfólk með óstaðfest iðnréttindi að ganga í störf íslenskra iðnaðarmanna og dæmi eru um heil fjölbýlishús í byggingu þar sem varla sjást iðnmenntaðir menn. Ef ekki verður brugðist hart við má búast við að undirboð herji á vinnumarkaðinn allan innan tíðar og þannig verði grafi undan velferðarkerfi okkar. Við biðjum því þingmenn að taka ábendingar okkar til málefnalegrar umfjöllunar. F.h. Afls - Starfsgreinafélags Austurlands Sverrir Albertsson.“ Þetta bréf er dagsett á Egilsstöðum þann 19. febrúar sl. Hér er kveðið fast að orði í umsögn sem kemur úr grasrótinni, frá stóru verkalýðsfélagi á Austurlandi þar sem hafa verið miklir umbótatímar, miklar stórframkvæmdir og þær hafa að verulegu leyti verið reknar áfram með innflutningi á starfsfólki. Það er staðreynd sem við öll vitum og höfum vitað um margra missira skeið. Þarna er þróunin kannski komin einna lengst á landinu hvað varðar hlutfall erlendra ríkisborgara í íbúafjölda eftir landshlutum. Þarna er þróunin þannig að um fjórðungur íbúa á Austurlandi er samkvæmt nýjustu tölum Hagstofunnar af erlendu bergi brotinn. Þannig er það. Við sjáum umsögnina, kvartanir berast frá verkalýðsfélagi og aðvörunarorð og nánast neyðaróp, finnst mér, frá Austurlandi, frá verkafólki, iðnaðarmönnum, um að í gangi séu félagsleg undirboð sem grafi undan kjörum launafólks á svæðinu. Virðulegi forseti. Mér finnst þessi umsögn svo alvarleg og þetta kall sem kemur að austan eitthvað sem við getum ekki hunsað. Þetta er grafalvarlegt mál og það er alveg með ólíkindum að fjölmiðlar hér á landi skuli ekki hafa gert meira af því að kafa ofan í þetta. Kannski er það vegna þess að stærstur partur af fjölmiðlum á Íslandi er í vasanum á fjármagnseigendum þessa lands og það hentar ekki hagsmunum fjármagnseigendanna að mikið sé fjallað um þessa hluti. Ég held að það henti frekar fjármagnseigendum að viðhalda núverandi þensluástandi sem að verulegu leyti er byggt upp á miklum innflutningi á erlendu vinnuafli. Það er verið að fóðra þessa vél og halda niðri launaskriði og verðbólgu í landinu, m.a. með þessum aðgerðum. Eins og ég hef sagt áður, virðulegi forseti, er á vissan hátt verið að fórna langtímahagsmunum íslensku þjóðarinnar fyrir skammtímahagsmuni í efnahagsmálum og um leið verið að grafa undan stéttarfélögum í landinu. Það er verið að grafa undan markaðslaunakerfinu, það er vegið mjög alvarlega að kjörum launafólks, sérstaklega ákveðinna stétta. Við höfum vísbendingar um það að laun í byggingariðnaði hafa ekki haldið í við launaþróun í öðrum starfsgreinum hér á landi. Við höfum líka séð tölur um það að launaþróun í verslun og þjónustu hafi ekki haldið í við aðrar starfsstéttir í landinu. Þarna er haldið aftur af verðbólgudraugnum og reikningurinn er sendur ákveðnum starfsstéttum. Það má alveg spyrja sig að því, virðulegi forseti, hvort þetta sé sanngjarnt. Er sanngjarnt að við reynum að glíma við þensluástand sem ríkisstjórnin hefur skapað? Er sanngjarnt að við reynum að glíma við verðbólgudrauginn sem náttúrlega hefur verið vakinn upp af ríkisstjórninni? Er það sanngjarnt að við reynum að gera það með þeim hætti að við sendum reikninginn nær eingöngu á ákveðnar starfsstéttir í landinu? Virðulegi forseti. Svar mitt við þessu er nei, mér finnst það ekki sanngjarnt og ég held að það geti haft alvarlegar afleiðingar til framtíðar ef þessi þróun heldur áfram eins og hún hefur gert. Ég held að það sé mjög mikilvægt, virðulegur forseti, að við reynum að draga úr þenslunni, við verðum að kæla niður hagkerfið, draga úr þessari miklu eftirspurn sem hefur verið eftir vinnuafli til að minnka, vonandi, þennan innflutning á fólki erlendis frá. Við hér á Íslandi leysum ekki vandamál í öðrum löndum með því að flytja inn fólk frá þeim löndum og búa um það í því velferðarkerfi sem við höfum byggt upp á okkar eigin forsendum miðað við okkar eigin þarfir og áætlanir. Ég tel að það sé röng stefna. Það er bara sannfæring mín. Ég er ekki sammála til að mynda Ágústi Einarssyni prófessor sem nú er við Háskólann á Bifröst og skrifaði kennslubók sem kom út árið 2005 þar sem hann skrifar litla hugleiðingu í lokakafla bókarinnar. Þetta er svipmynd á bls. 427 í þessari kennslubók, Rekstrarhagfræði eftir Ágúst Einarsson, sem ef ég man rétt er fyrrverandi þingmaður Samfylkingarinnar og núna rektor við Háskólann á Bifröst. Hann segir svo, með leyfi forseta: „Framtíðarsýnin. Íslendingar sem milljónaþjóð Merkilegar breytingar hafa orðið hérlendis síðustu áratugi eins og fjallað er um í mörgum fyrri svipmyndum. Breytingar hafa þó orðið víðar. Við fæðingu Krists bjuggu 130 milljónir manna á jörðinni. Um aldamótin 1900 bjuggu 1,3 milljarðar á jörðinni, eða jafnmargt fólk og Kínverjar eru núna. Nú eru jarðarbúar 6,3 milljarðar. Fjölgunin á síðustu hundrað árum er því mjög mikil, eða 5 milljarðar. Talið er að íbúar jarðar verði 8 milljarðar á næstu 25 árum, sem sé að þeim fjölgi um 2 milljarða frá því sem nú er. Öll þessi aukning verður í Asíu eða öðrum þróunarríkjum. Gífurleg vandamál koma til með að fylgja þessari fjölgun varðandi fæðuöflun, orku, vatn og lífvænleg svæði. Hvernig maðurinn tekst á við öll þessi vandamál til viðbótar við margvíslegan umhverfisvanda, sem að hluta kemur til vegna þessarar fólksfjölgunar, er óvíst. Hinar fátæku þjóðir eru helmingur jarðarbúa, eða yfir 3 milljarðar manna. Misskiptingin er ótrúlega mikil og af 200 ríkjum heims teljast 100 til þróunarlanda. Íslendingar verja sáralitlu til þróunarmála þrátt fyrir að vera meðal 10 ríkustu þjóða heims. Þjóðríkin breytast og Ísland með. Mikil fjölgun háskólamanna sýnir vel að lykillinn að góðum lífskjörum til framtíðar er aukin menntun, ekki hvað síst menntun kvenna í hinum fátækari hluta heimsins. Mestu auðlindir næstu áratugi verða byggileg svæði, vatn og orka. Það vantar mjög byggileg svæði í heiminum enda eru alltaf bestu svæðin nýtt fyrst. Vatn verður stríðsástæða framtíðarinnar í miklu meira mæli en olía nú eða aðrar náttúruauðlindir á öldum áður. Það er augljóst að helsta vandamál vegna fólksfjölgunarinnar verður að tryggja nægjanlega orku.“ Nú kemur það sem er kannski kjarninn í þessu, virðulegi forseti: „Það er merkilegt að Ísland á allar þessar auðlindir í miklu meira mæli en aðrar þjóðir og í mun meira magni en við gerum okkur grein fyrir. Það búa aðeins tæplega 300.000 manns á Íslandi, eða um 3 íbúar á hvern ferkílómetra og er Ísland 6. strjálbýlasta land heims. Stór hluti Íslands er þó vel byggilegur en 25% landsins eru í minna en 200 metra hæð yfir sjávarmáli. Hæglega gæti ein milljón manns búið á höfuðborgarsvæðinu miðað við hefðbundinn þéttleika búsetu í erlendum borgum. Höfuðborgarsvæðið, þar sem 63% þjóðarinnar búa, er aðeins 1% af flatarmáli landsins. Það er engin goðgá að tala um að hér gætu auðveldlega búið 3 til 5 milljónir manna og lifað við góð skilyrði. Við eigum nóg af vatni, einungis 5% af ræktanlegu landi er nú ræktað og við sitjum að einni mestu auðlind heims, sem er djúphitinn. Íslendingar eiga enn mikla virkjanlega vatnsorku en djúphitinn er þó líklega ein verðmætasta auðlind Íslendinga fyrr og síðar. Vegna djúphitans er hægt að nýta orku í iðrum jarðar en boraðar eru a.m.k. 5 km djúpar holur, sem eru álíka djúpar og lengstu olíuborholur, en mörg tæknivandamál eru enn óleyst við það hvernig hægt er að beisla hitann.“ Síðar segir höfundur, með leyfi forseta: „Það er ekki úr vegi að ljúka þessari bók um rekstrarhagfræði þar sem fjallað er um hagkvæmni í rekstri og samskiptum manna með því að varpa því fram að Íslendingar ættu að bjóða fólk af erlendum uppruna velkomið hingað til búsetu í ríkum mæli. Við ættum að verða þriggja milljóna manna þjóð fljótlega, sem sé tífalda íbúafjöldann. Með því legðum við fram mikilvægan skref til bættra lífskjara jarðarbúa. Þetta ætti að vera markmið okkar næstu áratugi.“ Með þessum orðum lýkur kennslubókinni í rekstrarhagfræði eftir Ágúst Einarsson. Þetta er áhugaverð hugsun sem hér er sett fram og kannski réttmæt að vissu leyti. Það má alveg færa rök fyrir því að Ísland sé mjög strjálbýlt land og kannski að stærstum hluta óbyggt. Það má vel færa rök fyrir því að hér séu nægar náttúruauðlindir til að hér geti búið 3–5 millj. manna. Það má benda á mikil auðæfi landsins, þau auðæfi sem við erum á hinu háa Alþingi að deila um hvort skuli vera í þjóðareign, þá með hvaða hætti og hvernig við ætlum að skilgreina það. Við getum talað um fiskimiðin, við getum talað um orkuna, bæði gufuorkuna en líka vatnsföllin. Við getum bent á það að stór hluti af ræktanlegu landi á Íslandi hefur hvergi verið nýttur með þeim hætti sem hægt væri. Við getum bent á það að hér er nægt pláss fyrir byggingar og önnur mannvirki. Landið er að verulegum hluta, hvað eigum við að segja, strjálbýlt og jafnvel óbyggt. Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki að halda mjög langa ræðu, og ætla nú að fara að finna eitthvert niðurlag í þessu hjá mér. Mig langaði til að lesa upp þennan litla kafla úr þessari bók til að varpa þessari hugsun fram. Það eru sumir að hugsa þær hugsanir að hér sé kannski best að fara markvisst í að fjölga þjóðinni stórkostlega á stuttum tíma. Það má vel vera, virðulegi forseti, að einhver öfl í þjóðfélaginu sjái sér efnahagslegan ávinning í því að gera þetta en ég held að þegar maður hugsar sig svolítið um og veltir þessu fyrir sér blasi við að einmitt svona þjóðfélagsbylting, þ.e. að ætla að flytja inn fólk í mjög stórum stíl til að keyra hér áfram hagvöxt til að byggja upp þjóðfélagið í miklu meiri fjölda en hér býr í dag og langt umfram það sem þjóðin fjölgar sér sjálf, gera það með innflutningi á fólki, sé ekki það sem við viljum, flest okkar, a.m.k. er ég á móti því. Ég segi það alveg eins og er. Ég er algerlega á móti því og við í Frjálslynda flokknum. Við Íslendingar eigum að búa í þessu landi á okkar eigin forsendum. Að sjálfsögðu er fólk velkomið hingað en við eigum sjálf að ráða eftir bestu getu á hverjum tíma streyminu inn í landið. Við eigum ekki að fara út í það að skapa hér efnahagsaðstæður með einhverjum þeim hætti sem gerir það að verkum að kalla þurfi á stóraukið innstreymi af nýbúum til að halda efnahagskerfinu gangandi, til að halda þessari maskínu þannig að hún virki með einhverjum hætti. Þá held ég að það sé miklu vænlegra, virðulegi forseti, að grípa til aðgerða til að kæla niður hagkerfið og fara okkur frekar hægt og halda áfram eins og við höfum gert í 1100 ár, að lifa áfram í þessu landi á okkar eigin forsendum og laga uppbyggingu og annað í landinu að okkur sjálfum, þörfum okkar, þróun í mannfjölda, þ.e. fæðingartíðni og öðru þar fram eftir götunum. Virðulegi forseti. Ég held að ég láti þetta duga að sinni um þennan málaflokk, þ.e. innflytjendamálin og allt sem þeim tengist, verkalýðsmálin, kjaramálin, þjóðfélagsmálin, félagsmálin og allt þetta. Mig grunar innst inni að síðasta orðið sé ekki sagt í þessari umræðu á þeim vordögum sem brátt fara í hönd.

Hæstv. forseti. Það er alls ekki hægt að láta sem vind um eyrun þjóta þær aðdróttanir sem hv. þingmaður var með hér í ræðustól í garð fjölmiðla. Hv. þingmaður sagði að það að fjölmiðlar fjölluðu ekki meira um erlent vinnuafl væri því að kenna að það hentaði ekki eigendum fjölmiðla eða fjármagnseigendum landsins að fjalla um þessi mál. Hvað er hv. þingmaður að segja? Er hv. þingmaður að segja að eigendur fjölmiðla segi blaðamönnum og ritstjórn fjölmiðla fyrir verkum? Á hv. þingmaður við það? Mér finnst það mjög óviðeigandi að hv. þingmaður segi að eigendur fjölmiðla skipi ritstjórnum og blaðamönnum fyrir verkum, að þeir skuli ekki fjalla um erlent vinnuafl hér á landi. Hv. þingmaður talaði um mikinn fjölda erlends vinnuafls og vitnaði í umsögn Starfsgreinafélags Austurlands. Hann vitnaði að vísu ekki í aðrar umsagnir um þetta frumvarp, umsagnir sem eru jákvæðar eins og frá ASÍ, og um umsögn Alþjóðahúss fjallaði hann alls ekki. Ég fjallaði um umsögn verkalýðsfélagsins á Austurlandi eins og hann gerði. Er ekki svo, virðulegi forseti, að í þeirri umsögn var að verulegu leyti fjallað um starfsmannaleigur og erlent vinnuafl sem kemur hingað á vegum starfsmannaleigna? Það er það að verulegu leyti. Það kom fram á fundi nefndarinnar hjá ASÍ og hefur komið fram í skriflegu svari hæstv. félagsmálaráðherra til mín að áætla megi að álíka margir erlendir ríkisborgarar hefðu verið á vinnumarkaðnum og raunin hefur orðið á þrátt fyrir að aðlögunarfresturinn um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins hefði verið nýttur til 1. maí 2009. Erlendir ríkisborgarar hefðu þá komið á vinnumarkaðinn fyrir milligöngu starfsmannaleigna.

Virðulegi forseti. Það er áhugavert að þingmaður Samfylkingarinnar skuli koma upp í ræðustól í andsvar og tala um það sem ég sagði um fjölmiðla þegar þingmaður Samfylkingarinnar hefði kannski átt að veita andsvar við þeim litla kafla sem ég las úr kennslubók eftir Ágúst Einarsson þar sem prófessorinn lagði drögin að því að fjölga Íslendingum á mettíma úr 300 þúsundum í 3 milljónir og vildi gera það með taumlausum innflutningi á fólki. Eins og ég sagði áðan finnst mér fjölmiðlar ekki hafa staðið sig almennilega í því að greina frá áhrifum þessa mikla innstreymis hingað, til að mynda á launaþróun og launakjör hjá alþýðu þessa lands. Mér finnst það ekki hafa komið nægilega skýrt fram. Mér finnst hins vegar sumir fjölmiðlar gangast mikið upp í því að skrifa um að þetta sé allt saman alveg rosalega flott og frábært. Þeir stunda að mínu viti ekki mjög gagnrýna fréttamennsku hvað þessa hluti varðar. Af hverju kalla ég eftir því að hér sé stunduð gagnrýnni fréttamennska en verið hefur? Ég geri það vegna þess að ég tel að einmitt það sem er að gerast núna og mun gerast á næstu missirum sé kannski ein mesta þjóðfélagsbreyting sem við Íslendingar höfum staðið frammi fyrir á seinni tímum. Það er ekkert flóknara en það. Þegar hlutfall erlendra nýbúa er hér farið að nálgast 10% og jafnvel meira en þekkist í öðrum Evrópulöndum og það gerist á örfáum missirum er það stórkostleg þjóðfélagsbreyting. Það sem við höfum verið að gera í Frjálslynda flokknum er að við höfum kallað eftir umræðu um þessi mál. Við Íslendingar sem þjóð verðum að fara að gera það upp við okkur hvert við viljum stefna í þessum málum. Hvert viljum við stefna í þessum málum? Viljum við fara leiðina sem fyrrverandi þingmaður Samfylkingarinnar bendir á í kennslubók sinni? Er það sú leið sem við viljum fara eða viljum við fara einhverja aðra leið? Mér þætti mjög gaman að fá að heyra fulltrúa annarra stjórnmálaflokka lýsa því hvert þeir telji að við eigum að stefna í þessum málum. Eigum við bara að láta reka á reiðanum eins og mér finnst við hafa gert fram til þessa eða eigum við að hafa einhverja almennilega stefnu?

Virðulegi forseti. Ég get fallist á það með hv. þingmanni að það væri út af fyrir sig ágætt. Ég er sannarlega ekki á móti því að það verði meiri umfjöllun í fjölmiðlum um málefni innflytjenda og stöðu þeirra, en skýringin sem hv. þingmaður gefur á því er ekki boðleg. Þetta voru aðdróttanir í garð ritstjórna blaðanna og í garð blaðamanna. Hv. þingmaður sagði að ástæðan fyrir því að umfjöllunin væri ekki meiri væri sú að fjármagnseigendur eða eigendur fjölmiðla vildu ekki slíka umfjöllun vegna þess að þeir vildu fá þetta ódýra vinnuafl hingað til landsins. Það var það sem hv. þingmaður sagði.

Er eitthvað að því?

Þá er hv. þingmaður beinlínis að segja að eigendur þessara fjölmiðla ritstýri fjölmiðlunum,  Hv. þingmaður kom sér líka hjá því að svara því sem ég spurði hann um sem fram kom í svari hæstv. félagsmálaráðherra til mín og fram kom í nefndinni sem þingmaðurinn sat ekki í, t.d. frá ASÍ, að áætla megi að fjöldi erlendra verkamanna eða starfskrafta hingað til lands hefði verið álíka mikill og raun ber vitni - og jafnvel meiri var sagt - jafnvel þótt aðlögunin hefði verið nýtt, en þessir starfsmenn hefðu þá komið í gegnum starfsmannaleigurnar. Það vita allir og hv. þingmaður líka að undirboðin hafa helst viðgengist í gegnum starfsmannaleigurnar, þar hefur verið farið illa með verkafólk og þurft hefur að leiðrétta kjör í 50–70% tilvika hjá erlendum verkamönnum í gegnum starfsmannaleigurnar. Hefði hv. þingmaður heldur viljað fá þetta vinnuafl í gegnum starfsmannaleigurnar en í gegnum beint ráðningarsamband við vinnuveitendur?

Virðulegi forseti. Það sem ég sagði áðan var að ég teldi að það þjónaði ekki hagsmunum fjármagnseigenda og annarra hér á landi að fjallað væri um þetta mikla innflæði með gagnrýnum hætti. Við getum alveg farið yfir það hverjir eiga helstu fjölmiðla hér á landi. Ég held að hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sé fullkunnugt um það. Eru það ekki aðilar sem eiga mikilla hagsmuna að gæta, til að mynda í fjármálakerfi landsins og öðrum atvinnugreinum? Ég held að það sé bara þannig. 

Hún verður rædd.

Verður hún rædd, hv. formaður félagsmálanefndar, Dagný Jónsdóttir?  Ég get ekki átt orðastað við hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur með frammíköllum fram og til baka í salnum, það er mjög erfitt. Ég skal þegja í 5 sekúndur og hlusta eftir hvað þingmaðurinn er að segja. Nei, ég fæ ekkert svar.

… um að fjöldi erlends vinnuafls verði jafnstór hluti þó að við hefðum …

Það má vel vera að hann væri jafnstór eða jafnmikill, það má vel vera, ég get ekkert sagt til um það. Ég er ekkert viss um að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir geti heldur sagt það til um það. Sennilega væri hann það, það má vel vera, en af hverju hefur þetta ástand skapast og hverjir bera ábyrgð á því? Ég fór yfir það í ræðu minni áðan. Þensluástandið sem búið hefur verið til í þjóðfélaginu hefur kallað eftir þessu. Við erum komin langt fram úr okkur sem þjóð. Í þessu þensluástandi er ríkisstjórnin búin að skapa hér aðstæður sem við erum í þann veginn að missa tökin á. Þannig er það bara. Mér finnst að hv. þingmaður Samfylkingarinnar, Jóhanna Sigurðardóttir, sem situr í félagsmálanefnd og hefur mikla þingreynslu ætti kannski frekar 

Frú forseti. Það mál sem við ræðum og sú umræða sem fer fram staðfestir það að Frjálslyndi flokkurinn hefur hrundið af stað mjög málefnalegri og þarfri umræðu í samfélaginu sem hefur getið af sér m.a. frumvarpið sem við ræðum og umræðu sem þörf hefur verið á. Ég er sannfærður um að umræðan sem Frjálslyndi flokkurinn hóf hafi verið nauðsynleg, algjörlega. Þegar maður verður vitni að viðbrögðum ýmissa í samfélaginu, þ.e. ráðandi afla og annarra stjórnmálaafla, sérstaklega stjórnarliðsins, sem hafa verið krampakennd, og síðan almennings sem hefur hlustað á, þá eru þetta ólík viðhorf og ólík viðbrögð. Almenningur hefur fagnað umræðunni sem Frjálslyndi flokkurinn hefur hrundið af stað. Sú umræða birtist m.a. í frumvarpinu sem felur í sér þrennt: Í fyrsta lagi að tryggja starfskjör og aðbúnað starfsmanna, í öðru lagi að jafna samkeppnisstöðu fyrirtækja sem stunda atvinnustarfsemi hér á landi og í þriðja lagi að auka skilvirkni eftirlits og gera stjórnvöldum kleift að hafa yfirsýn yfir vinnumarkaðinn. Þetta er afleiðingin. En hvernig hafa viðbrögð sérstaklega stjórnarliða og málgagna stjórnarliðsins verið? Þau hafa verið krampakennd og ofsafengin. Ég leyfi mér að segja það og þá tek ég í raun vægt til orða. Ég vil nefna umræðu sem fram fór í Ríkisútvarpinu þar sem ágætur þingmaður, hv. þm. Sæunn Stefánsdóttir, fór mikinn í pistli og sagði að hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, sómamaður og formaður Frjálslynda flokksins, hefði verið að ala á útlendingahatri og ótta gagnvart útlendingum í ræðu sinni. Ég er með ræðu hv. þingmanns frá þingi Frjálslynda flokksins og það er ekkert í þeirri ræðu sem hægt er að færa því stað að hann hafi í nokkra veru flutt þess konar ræðu, langt því frá. Síðan hafa ýmsir aðrir framsóknarmenn haldið áfram þessari delluumræðu. Ég vil nefna einn, hv. þm. Guðjón Ólaf Jónsson, sem hefur flutt hér furðulegar ræður og snúið út úr þeirri umræðu sem hefur m.a. getið af sér þetta mál. Þau eru ólík viðbrögð hv. þm. Sæunnar Stefánsdóttur og hv. þm. Guðjóns Ólafs Jónssonar. Hún hefur séð að sér. Hún dró orð sín til baka úr ræðustóli Alþingis, án þess að vísu að biðjast afsökunar á þeim, en ég virði hana fyrir það að hún dró þá delluumræðu til baka. En hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson hefur ekki enn séð ástæðu til að gera það en hann hefur farið hér mikinn þar sem hann hefur m.a. fullyrt að Frjálslyndi flokkurinn sé að daðra og með leyfi, frú forseta, vil ég vitna í ræðu hv. þingmanns. Hann segir í ræðu á hv. Alþingi: „Með því að daðra við útlendingahatur, m.a. á grundvelli sjúkdóma eða sakaferils manna, er verið að færa stjórnmálaumræður á Íslandi niður á lægra plan en áður hefur þekkst og ég vil biðja ágætan formann Frjálslynda flokksins, hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, í fullri einlægni að feta ekki frekar þennan veg og leggja ekki upp í þessa feigðarför.“ Þar er hv. þingmaður að fjalla um ræðu sem flutt var á landsþingi Frjálslynda flokksins og það var nákvæmlega ekkert í ræðunni sem gaf tilefni til að gefa henni þessa einkunn, enda sá hv. þm. Sæunn Stefánsdóttir ástæðu til að draga orð sín til baka. Hún gerði það, en hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson hefur ekki enn gert það. Ég vona að hv. þingmaður sjái sóma sinn í því að gera það einfaldlega. Það er oft betra að koma í ræðustól og segja: Ég fór offari. Það var ekkert í málinu sem gaf tilefni til að vera með þvílíka einkunnagjöf. Þess vegna væri réttast fyrir hv. þingmann að gera það einfaldlega. Auðvitað er það erfitt en málaflokkurinn á það svo sannarlega skilið að fá betri umræðu og sanngjarnari en fram hefur farið. Ég vil minna á að ríkisstjórnin samdi skýrslu, Stefna ríkisstjórnarinnar um aðlögun innflytjenda. Ef ríkisstjórnin meinti eitthvað með því að ætla að gera eitthvað í málaflokknum væri skýrslan rædd á Alþingi. En það á ekki að gera það. Hún hefur ekki enn þá komist á dagskrá og það sýnir auðvitað forgang ríkisstjórnarinnar og hvað hún sýnir þeim málaflokki lítinn áhuga. Ég get lofað því að fólkið í landinu hefur áhuga á málinu. Það hefur nefnilega áhuga á málinu þó svo að hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson hafi það greinilega ekki, hann er á leiðinni burtu úr þingsalnum. Fólkið í landinu hefur áhuga á málinu  Mér finnst að alþingismenn skuldi launahreyfingunni betri umræðu um þessi mál og þeir ættu ekki að forðast hana eins og Framsókn og Sjálfstæðisflokkur gera með því að taka ekki einu sinni þessa stefnu sína á dagskrá. Hún virðist ekki þola það, það má ekki ræða hana þannig að stjórnarandstaðan geti komið sjónarmiðum sínum og athugasemdum að. Það þola hinir háu herrar í stjórnarliðinu ekki, heldur vilja þeir frekar halda sérblaðamannafundi þar sem engin gagnrýnir ríkir og menn fá fjölmiðla sem geta jafnvel lyft þessu á stall. Það er annar handleggur vegna þess að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gerði það að umræðuefni að við værum gagnrýnir á það hvernig fjölmiðlar landsins hefðu fjallað um þessi mál. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson sagði að fjölmiðlar hefðu einnig tekið þátt í því að úthrópa umræðuna. Ég get tekið undir það. Ég get einnig tekið undir það þegar maður verður vitni að því að hver leiðarahöfundurinn á fætur öðrum varar við umræðunni, umræðu sem fólkið í landinu vill að fari fram og það frumvarp sem við ræðum er afrakstur af. Það er engin spurning um það í mínum huga að umræðan þarf að fara fram og með miklu málefnalegri hætti en raun ber vitni. Einnig finnst mér það vera mjög athyglisvert sem fram kemur í umsögn Verkalýðsfélagsins á Akranesi, hvort ekki eigi að veita verkalýðsfélögunum einhvern þátt í því að geta fylgt eftir starfsfólki sem er langt að komið, að það hafi full réttindi á vinnumarkaði, og að verkalýðshreyfingin hafi eftirlitshlutverk. Mér finnst það koma vel til greina að verkalýðshreyfingin komi inn með beinni hætti. Hvers vegna segi ég það? Vegna þess að dæmin sanna það og dæmin sýna það einnig og umsagnir alls staðar að af landinu að þessi mál þurfa að fara í betri farveg. Ég er ekki viss um að við leysum þessi mál hér. Menn geta mögulega farið með frumvarpið, ef það verður að lögum, í gegnum næstu kosningar og sagt: Jú, það voru samþykkt lög, en ég er ekki viss um að þetta séu tækin, þau þurfa að vera betri til að tryggja að félagsleg undirboð verði ekki. Við sættum okkur ekki við að fólk búi í gámum, skipum eða þaðan af verri aðstæðum, sem leggur þjóðfélaginu lið og tekur þátt í að vinna erfiðustu störfin sem í boði eru í þjóðfélaginu, jafnvel fyrir laun sem Íslendingar sætta sig ekki við. Við ætlum ekki að búa til samfélag á Íslandi þar sem Íslendingar, sem tala íslensku, verða herraþjóð og síðan einhverjir aðrir sem búa jafnvel við algjörlega óviðunandi aðstæður og eru í raun utan við lög og rétt. Mér finnst ekki spennandi framtíðarsýn að horfa upp á það. Ég hafna einnig þeirri framtíðarsýn sem fram hefur komið hjá ýmsum, svo sem hugmyndafræðingum Samfylkingarinnar, að flytja inn margar milljónir manna … 

Forseti. Frá því að við settumst saman á þing, ég og hv. þm. Sigurjón Þórðarson, hefur hann verið í miklu uppáhaldi hjá mér. Mér líkar ágætlega við Sigurjón Þórðarson og ég kann ágætlega við svona ákveðinn og ferskan blæ sem hann bar í þingið af samræðum alþýðufólks á vinnustöðum, í náttúrunni og á götunum. Ég hef vanist því að hlusta á Sigurjón og renna í gegnum kannski stundum svolitla móðu, komast að því hvað hann er í raun að meina og ég er yfirleitt sammála Sigurjóni. Ég er það að vísu ekki í þessum málum með innflytjendur og útlendinga þó kannski sé einhver lína okkar á milli sem við gætum fundist á. Ég verð hins vegar að mótmæla því að það sé með einhverjum hætti hugmynd á vegum Samfylkingarinnar að hingað til Íslands flytji 3, 10 eða 150 milljónir manna sem nú er 300 þús. manna þjóð og hefur séð hann svartari því við höfum reyndar verið enn þá fámennari, við höfum á liðnum öldum jafnvel verið í 30–40 þús. Við skulum vona að Íslendingum haldi áfram að fjölga, þó hóflega. En það að halda því fram að einhver í Samfylkingunni eða einhver á vegum Samfylkingarinnar boði þetta fagnaðarerindi, 3–10 milljónir, er rangt. Ég hef ekki lesið það sem Ágúst Einarsson, rektor á Bifröst, þar áður forseti viðskiptadeildar Háskóla Íslands, hefur sagt um þetta í sínum ritum. Vel má vera að hann hafi eitthvað minnst á þetta. Ágúst er hugmyndaríkur maður og hefur nýst okkur vissulega vel í Samfylkingunni svo sem samfélaginu öllu, en hann heldur engu svona fram á vegum flokksins og enginn í flokknum hefur tekið undir það svo ég viti. Ég vil að þetta sé á hreinu og síðan má hv. þm. Sigurjón Þórðarson halda áfram að tala eins og honum sýnist.

Frú forseti. Það sem ég sagði í ræðu minni var að þetta væru hugmyndir Ágústs Einarssonar, sem er rektor Bifrastar og hefur verið framarlega í flokki, m.a. í framtíðarhópi Samfylkingarinnar. Ég hef ekki heyrt nokkurn mann í Samfylkingunni andmæla hugmyndum hans um að flytja inn 3–10 milljónir manna. Í von um að það sé ekki mjög þokukennt fyrir hv. þm. Mörð Árnason að fara í gegnum þetta þá eru þetta einmitt hugmyndir sem koma frá Samfylkingunni. Ágúst Einarsson flutti þetta mál í Silfri Egils og gaf síðan út bók þar sem þessar skoðanir koma fram. Ég hef ekki heyrt nokkurn mann í Samfylkingunni andmæla þessum hugmyndum. Ég gæti best trúað að slíkar hugmyndir, að flytja hér inn 3–10 milljónir manna til þess að gera Ísland hagkvæmt, ættu hljómgrunn innan Samfylkingarinnar. En ef þetta er ekki skoðun Samfylkingarinnar þá væri ágætt að það kæmi hér skýrt fram.

Forseti. Það er sennilega rétt hjá hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni að enginn úr Samfylkingunni hefur mótmælt eða andæft þessum hugmyndum. Ég hef ekki kynnt mér þessa grein sem hv. þingmaður hlýtur að vera að tala um. En þar hlýtur að vera um einhverjar bollaleggingar að ræða því þetta er svo fjarri öllum raunveruleika að einhverjir í flokkum eða annars staðar ætli sér að flytja inn 3–10 milljónir manna. Ég hef að vísu heyrt menn tala um það, bæði á okkar tímum og fyrr á síðustu öld, hver gæti verið fræðilega heppileg tala íslensku þjóðarinnar. Hvort við ættum að vera eins og hálf milljón, svona eins og það sé í boði, eða hvort milljón mundi kannski vera í lagi eða hvort við ættum að vera færri eða fleiri. Þetta eru svona meira spekúlasjónir út í bláinn. Við erum stödd á þeim tímamótum að við eigum ekki bara að sætta okkur við það heldur fagna því að hingað flytji inn fólk af erlendum uppruna. Það á að taka vel á móti því fólki og við eigum að gera það að íslenskum borgurum um leið og við tileinkum okkur það besta úr menningu þess og aukum við okkur víðsýni og fjölhæfni. En ég held að það sé enginn flokkur eða enginn stjórnmálamaður á Íslandi, sem lætur sér detta það í hug að það eigi að breyta samsetningu íslensku þjóðarinnar með einhverjum þeim hætti sem helst væri að kenna við þá félaga Hitler og Stalín. Ég tek það bara illa upp, jafnvel frá mínum góða vini, hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni, að hann skuli vera að hjakka á þessu í ræðu sinni. Hann hefur um margt betra að tala og á að láta meira að segja Ágúst Einarsson, fræðimann, njóta þess sem hann á en vera ekki að reyna rugla honum saman við stefnu okkar í Samfylkingunni.

Frú forseti. Það er nú gott að heyra að þingmenn Samfylkingarinnar hafni algerlega þessari framtíðarsýn hugmyndafræðingsins sem hefur nú lagt mikið í púkkið hjá Samfylkingunni. Vil ég minna m.a. á fiskveiðistefnu Samfylkingarinnar sem virðist að einhverju leyti vera þjökuð af þessum hugmyndum sem fram hafa komið um að búa til einsleitt kvótakerfi fyrir mismunandi fiskimið. Ég sætti mig ekki við það þegar verið er að ræða hér málefnalega um mál útlendinga að Hitler og Stalín sé blandað inn í þá umræðu. Ég skil bara ekkert hvað hv. þingmaður er að fara, frú forseti, og hvað það kemur málinu við. Við erum að ræða hugmyndir sem hafa komið fram af málsmetandi fólki eða frá fólki sem samfylkingarmenn segja að sé málsmetandi og tekið er mark á þar innan dyra, þ.e. hugmyndir um að flytja inn útlendinga í milljónatali. Mér finnst þetta bara vera vitleysa. Ég vona að hv. þingmaður taki undir þá skoðun mína. Ég vona að hann komi hér upp í ræðu og fari í gegnum það hvort hann sé sammála þeirri framtíðarsýn eða ekki, ég náði þessu ekki alveg. Mér finnst það bara vera vitleysa þegar menn leggja svona í púkkið í umræðu um þennan alvarlega og mikilvæga málaflokk. Við erum að ræða um óheft innstreymi fólks og hvernig við eigum að fylgja því eftir að það séu tæki til þess að fólk sem komi inn á vinnumarkaðinn líði ekki fyrir félagsleg undirboð, að þá megi ekki taka hér inn í umræðuna þær hugmyndir sem hafa komið frá Samfylkingunni. Það er ekkert hægt að ræða það öðruvísi. Þetta er því miður þannig. Er þetta afstaða hv. þm. Marðar Árnasonar? Tekur hann undir þessar hugmyndir eða hafnar hann þeim? Ég hafna svona vitleysishugmyndum.

Virðulegi forseti. Ég vona nú að hv. þm. Mörður Árnason vilji hlýða á mál mitt því mig langar aðeins til að setja hann inn í þessa hluti. Mér heyrist á mæli hans að þessar hugmyndir sem við höfum verið að taka eftir í Frjálslynda flokknum hafi farið fram hjá honum. Hann hlustar væntanlega á mig og tekur þetta þá sem ákveðin varnaðarorð. Því mig grunar, virðulegi forseti, að þetta séu kannski hugmyndir sem sumir í þjóðfélaginu séu að hugsa þessa dagana, þ.e. að fara í markvissar aðgerðir til að fjölga þjóðinni stórkostlega. Mér finnst að við ættum að ræða það vegna þess að margt af því sem til að mynda prófessor Ágúst Einarsson, núverandi rektor á Bifröst, bendir á, þ.e. grundvöllurinn fyrir þessum hugmyndum, er svo sem alveg til staðar. Þá á ég við að Ísland er mjög auðugt land til að mynda af náttúruauðlindum. Ég efast í sjálfu sér ekkert um að þetta land með öllum sínum gögnum og gæðum gæti borið tíu sinnum fleiri íbúa en nú eru í landinu og jafnvel enn fleiri. Það er því alveg einnar messu virði, virðulegi forseti, að við stöldrum aðeins við, veltum þessu aðeins fyrir okkur og ræðum þessa hluti. Virðulegi forseti. Í fyrri ræðu minni las ég upp úr kennslubók eftir Ágúst Einarsson prófessor, Rekstrarhagfræði, af bls. 427, þar sem hann skrifar á síðustu síðu bókarinnar svona hugleiðingu þar sem hann veltir þessari framtíðarsýn fyrir sér. Ég man eftir því þegar þessi bók kom út vegna þess að ég man eftir því að þá kom Ágúst Einarsson í viðtal hjá Agli Helgasyni í þættinum Silfur Egils. Þetta var 30. október árið 2005. Það vill nú svo til, virðulegi forseti, að ég er með þetta viðtal fyrir framan mig. Mig langar til að lesa aðeins byrjunina á því vegna þess að þar fór Ágúst yfir hugmyndir sínar sem ég held að við þurfum að ræða. Ég ætla svo sem ekkert endilega að fara að skattyrðast við hv. þm. Mörð Árnason, enda á hann í sjálfu sér enga sök á þessum hugmyndum en hann hefði kannski gott af því að hlusta á þetta en Egill Helgason segir í upphafi þáttarins, með leyfi forseta: „Ágúst Einarsson prófessor er kominn hingað. Hann var að gefa út bók sem nefnist Rekstrarhagfræði. Mikið af þessu eru stærðfræðiformúlur og fleira sem við skiljum ekkert í en þarna er reyndar tæpt á mörgum málum sem eru mjög forvitnileg og snerta samtíma vorn. Mig langar til að fara yfir svona örfáa hluti. Meðal þess sem þú segir í bókinni Ágúst, er „að við Íslendingar þurfum að verða milljónaþjóð“.“ Ágúst Einarsson svarar: Já, ég segi það. Ég er náttúrlega fyrst og fremst að skrifa rekstrarhagfræði og fjalla um markaðinn, um framboð og eftirspurn o.s.frv. Í bókinni dreg ég upp svipmyndir sem tengja fræðin því sem er að gerast í kringum okkur. Eitt af því sem ég bendi á eru breytingar sem hafa orðið á Íslandi, þ.e. að 63% af þjóðinni búa á höfuðborgarsvæðinu og ég fór að skoða hvernig þetta er annars staðar í heiminum. Þetta er eiginlega einsdæmi, Ísland er eiginlega orðið borgríki án þess að við höfum tekið eftir því, það eru bara fimm þjóðir af 160 þjóðum í heiminum sem eru með stærra hlutfall af íbúum sem búa á höfuðborgarsvæðinu. Þá spyr Egill Helgason: Þá erum við að tala um að ójafnvægi, ef svo hægt er að segja, milli landsbyggðar og höfuðborgar sé eiginlega hvergi meira en hérna. Ágúst Einarsson svarar: Nei, það má eiginlega bara segja að landsbyggðin sé horfin og ef við förum aðeins út fyrir, tökum t.d. Akranes, Suðurnesin og Árborgarsvæðið, þá eru þetta 72% af þjóðinni. Þetta er einsdæmi í heiminum. En við erum samt enn þá að tala um þéttbýli og dreifbýli þótt við séum orðin borgríki og þetta er svo merkilegt ef við hugsum til þess að höfuðborgarsvæðið er aðeins 1% af flatarmáli landsins. 99% af landsvæðinu eru eiginlega ekki nýtt til búsetu en 25% af Íslandi er á svæði sem er frá sjávarmáli upp í 200 metra hæð og það er byggingarland. Egill Helgason: Fyrr á öldum bar Ísland tæplega 50 þús. manns. Það var svona það sem heitir „breaking-point“ en nú ertu að tala um að hér geti búið 3–10 milljónir manna. Ágúst Einarsson svarar: Já, það er mjög einfalt, atvinnuhættirnir hafa breyst. Ísland sem svona sjálfsbjargarland, það bar ekki meira á árum áður en við nýtum aðeins 5% af ræktanlegu landi á Íslandi. Það er enginn vandi að koma fyrir milljón manns á höfuðborgarsvæðinu, ef við hefðum sama þéttbýli og er í útlöndum. Það gæti önnur milljón manns búið á Reykjanesi. Það er ekkert vandamál að koma milljón manns fyrir á Suðurlandsundirlendinu. Það sem ég dreg þarna fram þegar við hugsum aðeins til framtíðar, er að þrjú af stærstu vandamálum mannsins verða: Skortur á byggilegu svæði, skortur á vatni og skortur á orku. Það er svo merkilegt þegar við hugsum um það að við Íslendingar eigum þetta allt. Við eigum nóg byggingarland. Við eigum nóg af vatni og við sitjum hér á orkuauðlindum sem er djúphiti sem á eftir að nýta, það tekur einhverja áratugi, en við erum á plötuskilum og tiltölulega mjög grunnt sem þarf að bora, þannig að við erum með þrjár af framtíðarauðlindum. Auðvitað eigum við að nýta þetta til að bjóða fólk velkomið hingað. Það er þess vegna sem ég segi: Við eigum að stefna að því að tífalda íbúafjöldann. Egill Helgason: Við gerum það bara ekkert sisvona, menn munu eignast jafnmörg börn og menn gerðu í þinni fjölskyldu. - Þá fer prófessorinn aðeins yfir systkinafjölda sinn sem er kannski aukaatriði en segir síðan, með leyfi forseta: „Við eigum að fá útlendinga hingað, gera þá að Íslendingum, hjálpa þeim að aðlagast og það er ekkert mál að fá fjölda fólks til landsins. Af því að þú varst að tala um Pólverja áðan, þessa merkilegu pólsku bræður, þá starfa og búa hér fjölmargir Íslendingar sem voru upprunalega Pólverjar, eða Pólverjar sem eru að verða Íslendingar. Þetta er t.d. þjóð. Þriðjungur af pólsku þjóðinni býr erlendis. Það eru ekki allir sem vita það, en það er fjöldi fólks í heiminum sem vill mjög gjarnan koma í það umhverfi sem hér er. Það er ekkert mál fyrir okkur að hér séu 3–10 milljónir manns. Þetta er líka spurning um það hvort við höfum yfirleitt rétt á því að sitja á öllum þessum auðlindum í heimi fátæktar og örbirgðar, sitja á öllum þessum vatnsforða, sitja á öllu þessu byggingarlega svæði sem hér er, sitja á þessum orkuauðlindum. Getum við það ef við hugsum 20–30 ár fram í tímann?“ Við grípum svo niður í viðtalið síðar þar sem Ágúst Einarsson segir varðandi landbúnaðarkerfið og fleira, með leyfi forseta: „Já, við erum með kerfi sem er eins og í mörgum löndum þar sem landsbyggðin er mjög sterkur og stór þáttur. Það er algengast að svona 5–25% af þjóð búi á höfuðborgarsvæði. Hér eru þetta 63% og við eigum að ræða svolítið út frá því vegna þess að við sjáum líka hvað er að gerast á landsbyggðinni. Íbúum þar er alltaf að fækka en samt tölum við um að við getum jafnvel snúið þessu við. Það hefur engin þjóð í heiminum getað gert. Við þurfum að setja þetta í alþjóðlegt samhengi og það er þess vegna sem ég vil líka draga upp þessa þætti eins og orkuna og vatnið. Stríð fortíðarinnar voru út af olíu, járni, námum, öll nýlendustríðin sem voru síðustu 200 árin, en stríð næstu áratuga, því það verður alltaf barist því miður, þau verða út af vatni, þau stríð verða út af búsetu. Hvar ætlum við að koma þeim 2 milljörðum manna sem íbúum jarðarinnar mun fjölga um á næstu 25 árum?“ Mig langaði aðeins til að grípa niður í þetta viðtal. Viðtalið er reyndar til hjá upplýsingaþjónustu Alþingis og hv. þm. Mörður Árnason og fleiri geta nálgast það þar og geta lesið það sér til fróðleiks og skemmtunar. Ég verð að segja að mér hugnast alls ekki þessi framtíð, þ.e. ef við förum út í einhverjar svona aðgerðir, langt, langt í frá. Því fer svo víðsfjarri. Kemur ekki til greina, segi ég. En það má vel vera að prófessorinn hafi kastað þessu fram til að vekja umræðuna. Ég skal ekki segja. En grundvallarhugsunin á bak við þetta er sennilega alveg rétt því á Íslandi eru gríðarleg auðæfi, auðæfi sem við sem búum á landinu í dag gerum okkur kannski ekki fyllilega grein fyrir. Það mætti eflaust hugsa sér að það væri hægt að fara í einhverjar svona aðgerðir. En eins og ég segi, þá held ég að afskaplega fáir Íslendingar séu sammála því að við eigum að gera það. En mig langaði bara til að koma hér upp þegar ég heyrði að þessi orðræða var komin í gang, virðulegi forseti, og greip með mér þessa ágætu kennslubók og þetta viðtal og langaði til að lesa það upp þannig að þingheimur hefði að minnsta kosti heyrt af þessum hugmyndum. Því ég verð að segja það, miðað við hvernig þróunin er núna, þá grunar mig það svona innst inni að minnsta kosti, að í þessu þjóðfélagi séu öfl sem gjarnan verði tilbúin til að fara út í svona aðgerðir til þess einmitt að keyra hér áfram og byggja upp enn stærra hagkerfi og reyna að búa til þjóð í landinu sem passar betur við landið, gögn þess og gæði. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Forseti. Ég lofa að vera ekki lengi í ræðustól. Ég verð að viðurkenna á mig að ég hef ekki lesið mikið í bókinni Rekstrarhagfræði eftir Ágúst Einarsson, hvorki byrjunina né endinn. Ég hafði ekki heyrt þetta um Silfur Egils. Ég hef hins vegar, eins og ég sagði áðan, heyrt þessar hugleiðingar fyrr, þessar spekúlasjónir bæði fyrr og síðar, um hve marga menn Ísland ber og hvað væri hæfilegt til að samfélagið væri menningarlegt, skemmtilegt og gott o.s.frv. að hér byggju margir. Þetta eru spekúlasjónir sem ég alltaf tekið sem hugarleikfimi sem sé út í bláinn. Ágúst Einarsson var þingmaður Þjóðvaka á kjörtímabilinu 1999–2003 og síðan varaþingmaður á næsta kjörtímabili þar á eftir fyrir Samfylkinguna. Ágúst Einarsson er traustur og góður jafnaðarmaður og ég veit ekki betur en að hann sé enn í Samfylkingunni. Ég vona það. Hann hefur a.m.k. ekki skilist frá henni í neinum grundvallaratriðum. Ég hygg hins vegar að þarna sé það ekki stjórnmálamaðurinn Ágúst Einarsson sem er að tala heldur hinn hugmyndaríki fræðimaður, rekstrarhagfræðingurinn og viðskiptaprófessorinn Ágúst Einarsson. Hann hefur að sjálfsögðu allt það málfrelsi sem honum sýnist. Það sem ég var að tala við hv. þm. Sigurjón Þórðarson um var að málrófi fræðimannsins má ekki blanda saman við stefnu Samfylkingarinnar. Ég tel það, við skulum orða það kurteislega, ekki rétt og ekki sanngjarnt af Sigurjóni Þórðarsyni að gera það, halda því fram að hugmyndir um innflutning 3–10 millj. manna til Íslands á næstunni séu á vegum Samfylkingarinnar. Ég endurtek það sem ég sagði áður. Við erum uppi á þeim tímum að við verðum nauðug viljug að sætta okkur við eða fagna því, eftir því sem menn vilja, að hér verði stærri hluti þjóðarinnar en áður af erlendum uppruna. Ég tel það hreint ágætt. Ég tel að því fylgi margir kostir ef við kunnum að bregðast við og læra af mistökum annarra og góðri reynslu þar sem hún er fyrir hendi í grannlöndum okkar. Það eigum við að reyna að gera. Ég vona að Frjálslyndi flokkurinn geti hjálpað til við það þótt hann hafi farið nokkuð geyst í málin, skulum við segja til að halda áfram fullri kurteisi og eðlilegum samskiptaháttum í ræðum á þinginu. Ég tel sjálfsagt að þetta haldi áfram og sé ekki hvaða ráð Frjálslyndi flokkurinn hefur til að stöðva það, eins og hann talar mikið um. Þá þyrfti að ganga úr alþjóðasamtökum sem við erum aðilar að. Ég legg hins vegar mikla áherslu á að við vörumst hættuna af félagslegum undirboðum, sem vissulega er fyrir hendi, og af því að hér verði einangruð þjóðarbrot eða minnihlutahópar í andstöðu við hluta af því samfélagi sem fyrir er í hinu íslenska samfélagi. Á hinn bóginn eru hættur sem stafa af því sem ég hef stundum kallað öfga-líberalisma í þessum efnum. Hann gengur út á að menn eigi nánast að skammast sín fyrir að vera Íslendingar, leggja af íslenska tungu í samskiptum sínum við útlent fólk og leggja litla áherslu á það að þeir sem hingað koma og vilji gerast Íslendingar læri íslensku o.s.frv. Ég vara líka við því að erlent fólki sem hér sest að og verður Íslendingar fái ekki að vita að fyrir hendi er einhvers konar huglægur samningur sem síðan er staðfestur í kerfinu og reglugerðum sem við setjum meðal þjóðarinnar, milli þeirra sem fyrir eru og þeirra sem aðflytjast. Þeir sem fyrir eru taki á móti gestum sínum og nýjum fjölskyldufélögum með hæfilegum hætti og setji sér að gleðjast og hagnast á þeim fjölbreytileik sem í samfélagið kemur með þeim en gestirnir gerist á móti aðilar að íslensku samfélagi með öllu því sem því fylgir og tileinki sér hina þjóðlegu menningu okkar að því leyti sem þeim hentar og taki mark á undirstöðum íslensks samfélags sem byggjast á mannréttindum og virðingu sem við höfum reynt að leggja stund á. Ég ætla ekki að fara að nefna dæmi um hið gagnstæða en þau er að finna í grannlöndunum víðs vegar og ýmis mistök hafa verið gerð þar á undanförnum áratugum sem við eigum að geta lært af. Síðan er vert að nefna annað mál, ég skal ekki lengja þingfundinn með því að ræða það lengi, en það getur, eins og ýmsir hafa bent á, komið til þess að við stöndum beinlínis frammi fyrir vanda af því tagi sem við ræddum. Að það sé ekki spurning um okkar vilja eða afstöðu heldur þurfum við beinlínis að horfa framan í stórkostleg vandamál sem stafa af þeirri loftslagsvá sem stendur fyrir dyrum. Menn hafa spáð því að ef okkur takist ekki, og þá tala ég í 1. persónu fleirtölu um nánast allt mannkyn, að draga úr losun og koma jörðinni aftur á sína braut hvað þetta varðar geti orðið miklir fólksflutningar af þeim svæðum sem verst verða úti og á þau svæði sem skást komast af. Sem betur fer, í miðjum hörmungunum, lítur út fyrir að Ísland sé í hópi hinna síðarnefndu. Þar eigum við að vísu við það vandamál að stríða sem Golfstraumurinn er. En hvernig hafstraumarnir fara út úr þeirri þróun sem fram undan er vita menn mjög illa og þau fræði eru kannski þau hæpnustu í loftslagsfræðunum enda hafa menn haft ýmsar spár þar uppi. Þetta gæti gerst. Ég vona að svo verði ekki og við berum gæfu til þess á Íslandi og í öllum heiminum að forða okkur frá þessari vá. En hún er auðvitað allt annað en það sem rekstrarhagfræðingurinn var að ímynda sér í rekstrarhagfræði og þjóðhagfræðilegum hugarloftfimleikum sínum.

Virðulegur forseti. Ég held að við ættum að ræða þetta í fúlustu alvöru og ekki að líta á málið eins og það sé einhver hugarleikfimi út í loftið. Ég held að prófessorinn hafi að mörgu leyti rétt fyrir sér, sérstaklega þegar hann talar um möguleika landsins og möguleikana sem gæði landsins geta fært okkur. Ég held að það sé alveg rétt að Ísland geti borið meiri mannfjölda en það gerir í dag. Það er rétt hugsun en hvort það sé rétt að mannfjöldinn verði búinn til eins og prófessorinn leggur til, um það er ég honum algjörlega ósammála. Ég held að við ættum að staldra við og velta þessu fyrir okkur. Sumum kann að finnast þetta skemmtilegar pælingar en það er líka mjög mikil alvara á bak við þetta. Við í Frjálslynda flokknum höfum kallað eftir því að við gerum ekki sömu mistök og nágrannaþjóðirnar, t.d. í þessum málaflokki, þ.e. innflytjendamálunum, þar sem margir segja að Evrópa hafi hreinlega sofið á verðinum og ekki rankað við sér fyrr en of seint, þegar vandamálin voru orðin svo mikil að menn áttu í vandræðum með að ráða við þau. Ég held að við ættum að reyna að læra af reynslu nágrannaþjóðanna með því að ranka við okkur í tíma. Ég hvet hv. þingmenn til að fara inn á vef Hagstofunnar, hagstofan.is, og skoða nýjustu tölur yfir mannfjöldaþróun á Íslandi eftir ríkisfangi og fæðingarlandi. Þær tölur eru afskaplega merkilegar. Þær eru fyllilega þess virði að menn setjist yfir þær og ræði þær, hvað hugsanlega liggur í þeim til framtíðar. Það er skylda okkar sem erum þjóðkjörnir fulltrúar á Alþingi Íslendinga að ræða þessa hluti. Við eigum að gera það og ekki að vera hrædd við að taka þessa umræðu.

Forseti. Ég tek undir það að við eigum að ræða þessa hluti. Kannski höfum við gert of lítið af því. En við eigum að ræða þá út frá öðrum grunnforsendum en þeim sem Frjálslyndi flokkurinn hefur rekist á í eftirmála rekstrarhagfræðings þar sem hann setur upp hagfræðilegt líkan og leyfir sér, væntanlega meðvitað, að gleyma menningarlegum og félagslegum þáttum o.s.frv. Niðurstaðan mín er þessi, sem ég skal nefna enn einu sinni. Það er ekki pólitískt umræðuefni að hingað flytji 3–10 milljónir manna á næstunni. Þeir sem vilja gera það að pólitísku umræðuefni skulu setja það á borðið en sleppa því að kenna þær hugmyndir við Samfylkinguna.

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu ætti það að vera pólitískt umræðuefni. Ég hlýt að kalla eftir svörum við því frá hv. þm. Merði Árnasyni: Hvernig ætlar hann að koma í veg fyrir að þetta geti gerst? Hann lýsti því yfir áðan, ég heyrði a.m.k. ekki betur og hann leiðréttir mig ef ég fer með rangt mál, að hann teldi að þetta ætti að vera nokkurn veginn með þeim hætti sem það er í dag, þ.e. opið. Við erum náttúrlega ekki nema 300 þús. á Íslandi. Við erum eins og eitt hverfi í Varsjá. Við erum ekki fleiri en svo. Ég held að þessir hlutir geti gerst mjög hratt ef við verðum ekki vakandi. Skoðum tölurnar yfir þá sem eru komnir hingað núna. Yfirgnæfandi meiri hluti þeirra, samkvæmt nýjustu tölum Hagstofunnar, eru karlmenn á besta aldri. Ég geri ráð fyrir að langflestir þessara karlmanna eigi fjölskyldur í sínum heimalöndum. Það kæmi mér ekki á óvart að þeir væru að íhuga að flytja hingað með fjölskyldur sínar. Mér finnst eðlilegt að þeir séu að hugsa um það vegna þess að þótt íslenskt þjóðfélag sé ekki fullkomið að okkar mati, þá held ég að fólk frá fátækum löndum, sem sér íslenskt samfélag og hvernig okkur hefur tekist að byggja það upp með ótrúlegum dugnaði og krafti á tiltölulega stuttum tíma, búa hér til velferðarkerfi, menntakerfi, heilbrigðiskerfi og annað þar fram eftir götunum, að þessu fólki finnist það nánast verið komið í hið eina sanna draumaland. Ég held að það sé þannig. Við getum ekki komið í veg fyrir það ef mikill fjöldi fólks, eins og ég segi, ákveður að flytja búferlum hingað til Íslands. Síðan vaknar spurningin um hversu hratt tekst að byggja upp atvinnulíf, íbúðarhúsnæði og annað sem þarf til að rúma það fólk sem hingað kæmi. Það er síðan annað úrlausnarefni en ég á ekki von á því að það þyrfti að taka svo ofboðslega langan tíma. Við sjáum að hér rísa íbúðahverfi í borgríkinu, sem bæði Ágúst Einarsson og formaður Framsóknarflokksins hafa talað fjálglega um. Hér rísa íbúðahverfi nánast hraðar en hönd á festir. Hér geta því hlutirnir gerst mjög hratt og óvænt ef við höldum ekki vöku okkar 

Forseti. Ég vitna ekki mikið í þann mann en nú held ég að kominn sé tími til að vitna í Davíð Oddsson, fyrrverandi forsætisráðherra, þar sem hann sagði af sinni snilli að skrattinn væri ekki gott veggskraut. Ég held að við nálgumst ekki umræðuna, svo ég noti vinsæla klisju í íslensku, með því að draga upp einhverjar hryllingsmyndir eða framtíðarsýnir úr rekstrarhagfræðinni. Ég held að þau úrlausnarefni sem við stöndum nú frammi fyrir verði ekki útkljáð með þeim hætti. Má ég þá líka benda á að það er tvennt ólíkt þegar Ágúst Einarsson talar um að æskilegt væri að hér byggju 3 eða 10 milljónir og gerir það út frá módelum sem hann setur upp í rekstrarhagfræði og hefur, eins og ég segi, viljandi gleymt að taka með í reikninginn menningarlega þætti, félagslega og  Hitt er svo annað og allt öðruvísi þegar hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson eða sá sem hér talar ímyndar sér það sem gæti gerst við hamfarir, raunverulegar náttúruhamfarir í framtíðinni. Segja verður um það að ef slíkt mundi gerast mundu auðvitað vera notuð þau verkfæri sem til staðar eru í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið til að hægja á og vernda samfélagið fyrir þeim hættum sem því gætu fylgt. En við yrðum að sjálfsögðu líka, svo það sé klárt, að taka á okkur sammannlega ábyrgð sem vel stæð þjóð. Ég get huggað hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson með því að ég held að þetta sé ekki alveg á næstunni, a.m.k. ekki á næsta kjörtímabili.

Virðulegi forseti. Ég geri athugasemd við fundarstjórn forseta í morgun varðandi umræður um störf þingsins þar sem forsetinn fór ekki eftir mælendaskrá heldur hleypti forsætisráðherra á mælendaskrána þó að hann væri ekki skráður þar og setti annan þingmann á undan mér þó svo sannarlega hafi sá þingmaður ekki beðið um orðið á undan mér. Hæstv. forseti útskýrði mál sitt í morgun með þeim hætti, virðulegi forseti, að forseti gefi þingmönnum venjulega færi á að taka til máls í þeirri röð er þeir beiðast þess þá er dagskrármál er tekið fyrir. Þó geti hann vikið frá þeirri reglu við ráðherra sem á hlut að máli og framsögumann til þess að ræður með og á móti málefni skiptist á. Einnig gat forseti þess að hv. formaður Samfylkingarinnar hefði óskað eftir að ræða málið aftur og einn þingmanna úr flokki hennar vék í staðinn af mælendaskrá. Að sjálfsögðu getur forseti gefið ráðherrum og einkum og sér í lagi hæstv. forsætisráðherra tækifæri til að ræða hér málin. Þetta var efnislega það sem forseti sagði í morgun til útskýringar á ákvörðun sinni. Ég vil vitna til fyrri ákvarðana og útskýringa forseta, sama forseta, af athugasemd um sama tilefni. 26. febrúar síðastliðinn segir forseti eftirfarandi, með leyfi forseta: „Forseti hefði haldið að hún þyrfti ekki að útskýra hvaða reglur giltu um umræðu um störf þingsins og að hv. þingmanni eins og öðrum hv. þingmönnum væri kunnugt um það. Það er auðvitað þannig að sérstök regla gildir um þennan þátt í þingsköpum og þingmenn eru einfaldlega teknir á mælendaskrá í þeirri röð sem þeir óska eftir að taka til máls. Forseti spyr ekki hv. þingmenn að því hvað þeir ætla að ræða um efnislega.“ Þetta var svar hæstv. forseta 26. febrúar, að röð gildi og ekkert annað. Þingmenn fá orðið samkvæmt þeirri röð sem þeir biðja um það. 12. febrúar, virðulegi forseti, er einnig að finna í þingtíðindum að athugasemd hafi verið gerð við fundarstjórn forseta af þessu sama tilefni. Þá sagði forseti líka, með leyfi forseta: „Um þetta vill forseti segja að sú regla gildir í þessari umræðu að þingmenn eru teknir á mælendaskrá í þeirri röð sem þeir biðja um orðið.“ Ég vil því ítreka athugasemdir mínar, virðulegi forseti, og óska eftir því að forseti geri sér ekki mannamun á þingmönnum eftir því hvort þeir eru í Frjálslynda flokknum eða einhverjum öðrum flokki og eftir því hvort þeir eru ráðherrar eða ekki.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 1045 um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 125/1999, um málefni aldraðra, með síðari breytingum. Nefndarálitið er frá heilbrigðis- og trygginganefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og m.a. fengið á sinn fund fulltrúa frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti og fulltrúa frá fjármálaráðuneyti. Með frumvarpi þessu er lagt til að þeir sem hafa fjármagnstekjur greiði gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra en skv. 10. gr. gildandi laga eru þeir undanþegnir gjaldinu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Auk mín skrifa undir nefndarálitið hv. þingmenn Ásta Möller, Ásta R. Jóhannesdóttir, Ellert B. Schram, Pétur H. Blöndal, með fyrirvara, Kristján L. Möller, Ingvi Hrafn Óskarsson, Sæunn Stefánsdóttir og Þuríður Backman. Hv. þm. Valdimar L. Friðriksson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti heilbrigðis- og trygginganefndar.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom hjá formanni hv. heilbrigðis- og trygginganefndar skrifuðu hv. þingmenn Samfylkingarinnar, Kristján L. Möller og Ellert B. Schram, ásamt þeirri sem hér stendur, undir álit nefndarinnar án fyrirvara, enda var það fyrir tilstilli og ötulan málflutning hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur við umræðu um annan nefskatt sem þá var til umræðu, en ég þarf líklega ekki að geta þess að greiðsla í Framkvæmdasjóð aldraðra er nefskattur. Þegar verið var að ræða nefskatt til Ríkisútvarpsins ohf. kom það mjög til umræðu og vakin var sérstök athygli á því að þeir sem eingöngu greiddu fjármagnstekjuskatt greiddu hvorki þennan nefskatt né aðra nefskatta sem eru til staðar í skattkerfi okkar. Þegar þessi umræða fór fram var bent á það samhliða þessu sem ég vil ítreka hér, þó að ég hafi ekki talið ástæðu til að setja fyrirvara á þetta nefndarálit sem ég er náttúrlega innilega sammála, að slíkir nefskattar þar sem ákveðin upphæð er greidd alveg óháð því hversu háar tekjur fólk er með eru óréttlátur skattur. Það er erfiðara fyrir lágtekjufólk, fátækt fólk, að þurfa að greiða 6.314 kr. á ári í slíkan skatt en fólk sem er með háar tekjur. Þetta vil ég ítreka hér og mun gera það í hvert skipti sem við ræðum nefskatta vegna þess að ég tel að skattar eigi að fara eftir því hversu háar tekjur fólk hefur. Reyndar er tekið tillit til þess hér að fólk með tekjur undir ákveðnum mörkum greiðir ekki þennan skatt og það er auðvitað alveg sjálfsagt, enda eru það svo lágar upphæðir að þær eru varla til framfærslu. Einnig greiða þeir ekki þennan skatt sem eru yfir 70 ára aldri og börn undir 16 ára aldri. Ég vil reyndar gera aðeins að umtalsefni Framkvæmdasjóð aldraðra vegna þess að við erum að ræða greiðslur í þann sjóð. Þessi breyting gerir það að verkum að í sjóðinn koma á næsta ári 16 millj. kr. meira og gjaldendurnir sem bætast við eru 2.600, þ.e. ef miðað er við forsendur um tekjur frá árinu 2007. Ég vil nefna það hér vegna háværrar gagnrýni okkar í Samfylkingunni á það að stór hluti af greiðslum í Framkvæmdasjóð aldraðra hefur ekki skilað sér í uppbyggingu á þjónustu við aldraða, hefur ekki skilað sér í uppbyggingu hjúkrunarrýma. Það er ástæða til að gagnrýna það. Þó svo að lögum hafi verið breytt um áramótin verður þeim peningum samt ekki skilað í það sem þeir voru ætlaðir fyrr en eftir næstu kosningar. Aðeins helmingurinn af greiðslunum fyrir árið 2007 á að fara úr sjóðnum en gert var ráð fyrir að þær ættu allar að fara í uppbyggingu. Breytingin sem var gerð um áramótin á ekki að verða fyrr en um næstu áramót, þá á þetta að skila sér. Við vitum alveg hvernig ástandið er í þessum málum, 400 manns í brýnni þörf bíða eftir hjúkrunarrými. Langt yfir 900 manns eru í þvingaðri samvist með öðrum á hjúkrunarheimilum, með mörgum í herbergi. 70 manns voru á Landspítala – háskólasjúkrahúsi fyrir tveimur vikum sem komast ekki þaðan út af því að ekki eru til hjúkrunarrými. Lítið hefur gerst frá því um þarsíðustu áramót í þessum málaflokki, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, annað en að tekin hefur verið ein skóflustunga. Ekki hefur bæst við eitt einasta hjúkrunarrými á öllu höfuðborgarsvæðinu og ég held á öllu landinu, allt síðasta ár, allt árið 2006. Tekin hefur verið ein skóflustunga á þessu ári en ekki er gert ráð fyrir neinum peningum í það hjúkrunarheimili sem skóflustungan var tekin fyrir. Hjúkrunarheimili fyrir 110 manns á höfuðborgarsvæðinu var lofað 2002. Þáverandi heilbrigðisráðherra skrifaði undir samning með borgarstjóranum í Reykjavík um að það hjúkrunarheimili yrði komið í gagnið 2005. Skóflustunga fyrir heimilið var tekin fyrir nokkrum vikum. Það er allt á sömu bókina lært í þessum efnum, að öllu sem snýr að Framkvæmdasjóði aldraðra. Helmingurinn af fjármagni til sjóðsins hefur farið í annað, í rekstur eða aðra styrki. Annað sem ég vil gagnrýna er hversu erfitt er að fá upplýsingar um það sem borgað hefur verið úr sjóðnum til annarra verkefna en í rekstur eða uppbyggingu. Ég hef ítrekað lagt fram fyrirspurnir um þennan sjóð og í dag liggur fyrir fyrirspurn sem hæstv. heilbrigðisráðherra átti að vera búin að svara skriflega fyrir a.m.k. rúmum mánuði ef ekki tveimur mánuðum, að ég held. Ekkert bólar á því svari. Kannski verður um það svar eins og það síðasta sem ég fékk frá hæstv. ráðherra á síðasta ári en þá þurfti ég að kalla ítrekað eftir svörum frá hæstv. ráðherra um það hverjir hefðu fengið greitt úr sjóðnum. Svarinu var dreift í miklu hasti á síðasta starfsdegi þingsins í fyrra þannig að ekki var nokkur leið að koma hér upp, ekki einu sinni undir liðnum Athugasemdir um störf þingsins því að maður gat ekki fengið orðið til að spyrja nánar út í þær upplýsingar sem komu fram í því svari. Þar kom t.d. fram að búið væri að eyða þeim gögnum sem fjalla um styrki úr sjóðnum frá árinu 1998 og þaðan af eldri vegna þess að ekki er skylt að geyma bókhaldsgögn, eins og segir í svarinu, lengur en í sjö ár. Öll gögn um það hverjir hafa fengið styrki fyrir 1998 eru glötuð, þau gögn eru ekki til. Ég leyfi mér, virðulegi forseti, að efast um að öll gögn um umsóknir í Framkvæmdasjóð aldraðra séu bókhaldsgögn. Það hljóta að vera til bréf til þeirra sem sóttu um styrki þar sem þeim er svarað um að þeir hafi fengið styrkina. Ekki eru það eingöngu bókhaldsgögn. Ég tel fulla ástæðu til að fá umræðu um þetta og kalla eftir nánari svörum um það hvernig farið hefur verið með þessa peninga. Ég hef líka bent á að í því svari sem ég fékk á síðasta degi þingsins í fyrra kemur líka fram að það tók svo langan tíma að svara mér vegna þess að búið var að setja gögnin sem þó voru til frá 1999 og fram til 2004 í svo kirfilega geymslu að það gekk erfiðlega að finna þau. Þegar þau loksins komu í leitirnar kom í ljós að þeir sem voru að fá peninga úr þeim sjóði sem átti að vera til uppbyggingar á hjúkrunarheimilum, á hjúkrunarþjónustu fyrir aldraða, þeir peningar eru að fara í allt mögulegt, reyndar er það ekki skýrt nákvæmlega en þeir sem hafa verið að fá úr sjóðnum eru ýmsir aðilar, eins og t.d. Óperukórinn, hann fékk hálfa milljón árið 2004, og Lionsklúbbur Búðardals fær líka hálfa milljón.  Eitt enn sem ég gagnrýni er að þeir sem fengu úr sjóðnum höfðu ekki hugmynd um, sumir hverjir, að þeir væru að fá greiðslur úr þessum sjóði. Þeir sóttu um styrk til heilbrigðisráðuneytisins til ýmissa verkefna og fengu þann styrk en það kom aldrei fram að þær greiðslur sem þeim voru veittar kæmu úr Framkvæmdasjóði aldraðra. Þetta tel ég vera gagnrýnivert svo ég segi ekki meir. Ég hef áður gert að umtalsefni bækling hæstv. heilbrigðisráðherra um sýn hennar á málefni aldraðra sem kom út í sumar og sendur var til allra eldri borgara á kostnað þessa framkvæmdasjóðs. Ég get náttúrlega tínt til ýmislegt fleira. Einnig hefur verið bent á að ef þessir sérstöku styrkir sem hafa runnið úr sjóðnum á undanförnum árum til ýmissa aðila úti í bæ, og án efa til ágætisverkefna en áttu að fara í uppbyggingu á hjúkrunarheimilum, ef þessir peningar, þetta eru yfir 60 millj. kr., hefðu skilað sér í uppbyggingu t.d. í skammtímavist fyrir alzheimersjúklinga. Það er eitt sérhæft rými á landinu fyrir skammtímavist alzheimersjúklinga, á Landakoti. Það eru fleiri rými fyrir alzheimersjúklinga en sérhæfð rými voru fjögur fyrir tveimur árum, þeim fækkaði niður í tvö í fyrra og eru orðin eitt núna. Þau voru á Landakoti innan um mjög veika sjúklinga og ég vil benda á að margir yngri sjúklingar og margir alzheimersjúklingar sem eru ekki orðnir mjög veikir eiga enga samleið með þeim sem þar eru. Ástandið er afleitt. Einnig er löng bið eftir dagvist fyrir þessa sjúklinga og hægt hefði verið að leysa brýnasta vanda þessa hóps fyrir þá fjármuni sem hafa verið að fara í styrki. Ég vil gjarnan kalla eftir því hjá hæstv. forseta að hlutast verði til um það að hingað komi svar við fyrirspurn minni um Framkvæmdasjóð aldraðra sem hefur legið fyrir og átti að vera búið að svara fyrir löngu, þannig að svarið berist þinginu áður en þingi verður slitið fyrir kosningar. Það er mjög mikilvægt að fá þau svör inn í þingið áður en þinghaldi lýkur og menn fara í kosningabaráttuna. Virðulegi forseti. Við erum að ræða um Framkvæmdasjóð aldraðra og þann hluta laga um málefni aldraðra sem snúa að sjóðnum eins og greinilega hefur komið fram. Ég geri ekki athugasemd við þá breytingu sem verið er að gera en ég tel fulla ástæðu til að ræða málefni sjóðsins ítarlega í ljósi þess hvernig hann hefur skilað sér. Á eftir munum við ræða annað frumvarp til laga þar sem við erum að breyta fyrirkomulagi á því hvernig vistunarmat fer fram. Við fulltrúar Samfylkingarinnar í heilbrigðis- og trygginganefnd höfum einnig skrifað undir það mál og gerum ekki athugasemdir við það breytta fyrirkomulag. Við vitum að ekki hefur verið samræmi í því hvernig vistunarmat hefur farið fram, allt of margir hafa verið að sinna því mati. Þannig hefur fólk sem hefði e.t.v. getað verið lengur heima verið komið með vistunarmat einhvers staðar, eins og bent var á í nefndinni. Ég þori að fullyrða að á höfuðborgarsvæðinu er ekki fólk í bið eftir plássi á hjúkrunarheimili sem ekki ætti að vera þar, það er alveg öruggt, vegna þess að við vitum hvernig vandinn er þar. Ég fór yfir það áðan, hann er mjög stór og þjónustan er ekki sem skyldi, hún þyrfti að vera á einni hendi. Við í Samfylkingunni leggjum mjög ríka áherslu á að þjónusta við aldraða, heimaþjónusta, félagsleg þjónusta, heimahjúkrun, þurfi að vera á einni hendi, hún þarf að vera í nærþjónustunni, hún þarf að vera hjá sveitarfélögunum. Við munum beita okkur fyrir því í ríkisstjórn eftir kosningar, komumst við þangað, að gerðar verði þær breytingar á þeim málum, að þessi málaflokkur verði á einni hendi, hann verði fluttur til sveitarfélaganna þar sem menn treysta sér til að taka við honum. Sömuleiðis höfum við lýst því yfir að við ætlum að leysa biðlistavandann, við ætlum að leysa hjúkrunarvanda aldraðra þannig að sómi sé að þeirri þjónustu sem eldri borgurum er veitt hér á landi. Ástandið í þessum málaflokki er áfellisdómur yfir núverandi ríkisstjórn. Við munum sjá til þess að þeir peningar sem koma til uppbyggingar í gegnum Framkvæmdasjóð aldraðra skili sér í uppbyggingu, en ég minni líka á að það dugir skammt að byggja upp hjúkrunarrými ef ekki er séð til þess að þjónustan sé til staðar. Það þarf að sjá til þess að fá hæft fólk og það fái borgað sómasamlega fyrir þá mikilvægu vinnu sem það innir af hendi á hjúkrunarheimilunum og að sjálfsögðu sömuleiðis í heimaþjónustunni. Ég vildi koma þessu að í umræðunni um málefni aldraðra. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég enn einu sinni gagnrýna það hvernig staðið hefur verið að samráði við samtök eldri borgara í þessum málaflokki. Samtök eldri borgara hafa kallað eftir því ítrekað og ályktað um það á öllum sínum fundum að lög um málefni aldraðra verði endurskoðuð í heild sinni. Ekki hefur verið orðið við því. Í fyrra spurði ég hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hún hygðist beita sér fyrir heildarendurskoðun á málefnum aldraðra. Hún svaraði því neitandi þá. Núna þegar fór að nálgast kosningar sneri hæstv. ráðherra við blaðinu og tilkynnti í haust að hún ætlaði að setja nefnd á laggirnar til að endurskoða málaflokkinn, allan lagabálkinn um málefni aldraðra. Í dag þegar nokkrar vikur eru til kosninga er ekki enn farið að kalla nefndina saman. Ekki er búið að ganga frá nefndarskipaninni og það er ekki farið að kalla hana saman. Það var ástæðan fyrir því að samtök aldraðra neituðu að koma fyrir heilbrigðisnefnd til að ræða þær lagabreytingar sem við erum með á dagskrá í dag, bæði breytinguna sem sneri að skattlagningunni og sömuleiðis breytinguna sem sneri að vistunarmatinu. Það var ekki vegna efnislegra atriða heldur vegna þess að þau voru að mótmæla því hvernig ríkisstjórnin og hæstv. heilbrigðisráðherra hefur komið fram við þau, ekki eingöngu sá sem nú situr heldur þeir sem hafa verið í heilbrigðisráðuneytinu á undanförnum árum. Ég tek undir með þeim þegar þau gagnrýna þetta og væri ástæða til að ríkisstjórnarflokkarnir og fulltrúar þeirra læsu yfir ályktanir frá samtökunum því að þar er gagnrýnt harðlega hvernig komið hefur verið fram við eldri borgara, sérstaklega hvað það varðar að ekki hefur verið orðið við því, eins og lofað var, að farið yrði í endurskoðun laganna um málefni aldraðra. Það er ekki tími til þess núna fram að kosningum, þetta er meiri vinna en svo, og þeir hafa ekki verið kallaðir að borðinu. Eins og kom fram hjá mér fyrr í ræðu minni geri ég ekki athugasemdir við þær lagabreytingar sem hér er verið að gera, enda skrifum við fulltrúar Samfylkingarinnar undir bæði nefndarálitin sem snúa að þessum lagabreytingum.

Virðulegi forseti. Mig langaði í stuttu andsvari að benda hv. þingmanni á að á síðustu árum hefur skapast mjög sterk hefð fyrir því að hafa samráð við Landssamband eldri borgara og fulltrúa eldri borgara varðandi málefni þeirra sem hefur leitt til þess að árið 2002 og síðan aftur síðastliðið sumar var gert samkomulag um að hrinda ákveðnum hugðarefnum þeirra í framkvæmd. Það átti við atriði sem sneru bæði að þjónustu við aldraða og að lífeyrismálum þeirra og jafnframt að öðrum þáttum sem þeir lögðu ríka áherslu á að færu í gegn. Ég held að við munum það öll sem lásum blöðin 18. eða 19. júlí á síðasta ári að aldraðir fögnuðu þessu samkomulagi og töldu það vera til mikilla framfara. Við munum líka eftir því að það kom ákveðið bakslag í fögnuð þeirra eftir á þegar einhver atriði sem þeir voru ekki alveg sáttir við komu í ljós. En sú aðferð að hafa samráð við Landssamband eldri borgara og finna úrlausnir á hugðarefnum þeirra er rétta aðferðafræðin og ég held að hún hafi þegar upp er staðið leitt til mikilla framfara í málaflokki þeirra. Hið sama er að gerast núna varðandi málefni öryrkja. Í þessari viku var kynnt skýrsla um nýjar áherslur varðandi málefni öryrkja og örorkulífeyri sem Öryrkjabandalagið hefur fagnað og er gjörbylting í málefnum þeirra og áherslum í málaflokki þeirra.

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir að það á að hafa samráð. Það á að hafa samráð við samtök eldri borgara, það á að hafa samráð við þá hópa sem voru hér til umræðu, öryrkja og aldraða, en samráðið hefur ekki verið nákvæmlega eins og hv. þingmaður lýsti yfir. Samráðið í Ásmundarnefndinni endaði þannig að menn vilja ekki kalla það samning. Þeir segja að þetta hafi verið yfirlýsing, þetta var ekki samningur, þeir voru píndir, þeim var stillt upp við vegg. Þetta eru þeirra eigin orð, bæði í fjölmiðlum og í nefndinni. Þeim var stillt upp við vegg, þeir voru neyddir til að samþykkja þetta vegna þess að þeir vildu ekki að þjónustuþátturinn, aukin þjónusta við aldraða yrði sett út af borðinu. Þeim var hótað, að þeirra sögn og nú er ég bara að hafa eftir það sem þeir upplýstu okkur um, þeim var hótað því að þjónustuþátturinn, sem þeir voru mjög ánægðir með, yrði settur út af borðinu ef þeir tækju ekki lífeyristilboði frá Ásmundi Stefánssyni og félögum og kyngdu því. Þannig var allt það samráð. Í samráðinu var líka lofað að fara yfir ýmsa lagasetningu. Það hefur ekki verið orðið við því. Ég leyfi mér þess vegna að mótmæla því að þarna hafi verið gerður einhver samningur. Varðandi öryrkjana og skýrsluna sem verið var að kynna þá gefst ekki tími til að ræða það mál í stuttu andsvari því að þar er ýmislegt sem full ástæða væri til að ræða ítarlega á Alþingi. Auðvitað er jákvætt að það eigi að fara að taka á endurhæfingarþættinum. Ég er algjörlega sammála því en annað í örorkumatinu sem felst í þeirri skýrslu og þeim yfirlýsingum leyfi ég mér að efast um að öryrkjar almennt séu sáttir við.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara að þræta frekar við hv. þingmann um samkomulagið sem gert var í sumar. Eins og hv. þingmaður man þegar við kölluðum til aðila þess samkomulags og þá sem stóðu að samkomulaginu, m.a. Ásmund Stefánsson, og spurðum nákvæmlega út í hvað þarna fór fram, hvers konar samskipti fóru á milli manna, þá var alveg ljóst að skilningur manna á þeim samskiptum var mjög mismunandi. Ég held að það hafi ekkert upp á sig að reifa það neitt frekar. Þetta er að baki en aðferðafræðin er góð. Ég held að við getum verið sammála um það. Varðandi hins vegar skýrsluna sem kom fram í vikunni um málefni öryrkja, þá kemur mér á óvart að hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir ætli að setja sig í einhverja skotstöðu varðandi það samkomulag vegna þess að Öryrkjabandalagið hefur lýst því yfir að það standi heils hugar bak við þær tillögur sem þar eru fram settar. Það verður því fróðlegt að heyra hv. þingmann fara í andstöðu við Öryrkjabandalagið í því máli. Ég tel þvert á móti að það mál sé til mikilla framfara og komi til móts við helstu kröfur Öryrkjabandalagsins og öryrkja sjálfra um að þeim gefist tækifæri til að taka virkari þátt í samfélaginu en verið hefur án þess að til tekjuskerðingar komi. Að þeir fái að njóta þess að vinna í samræmi við krafta þeirra og starfsgetu og vera virkir þátttakendur í samfélaginu.

Virðulegi forseti. Ég er sammála því að það á að hafa samráð en ég verð að segja að ég var hissa á hv. þingmanni að vekja máls á vinnunni í Ásmundarnefndinni.  Það er alveg rétt að Ásmundur og félagar hans töldu sig hafa gert samning þegar þeir komu fyrir heilbrigðis- og trygginganefnd en ég held að a.m.k. 14 manns, fulltrúar eldri borgara, sem sátu þar fyrir framan okkur hafi verið algjörlega sammála um að þeim hefði verið stillt upp við vegg og að þeir hafi ekki átt neinn annan kost en að taka þessu. Þeir litu á þetta sem yfirlýsingu og fyrsta skref. Þeir lýstu því einnig yfir að þeir ætluðu strax um haustið að sækja næsta skref. Það var því greinilegt að fulltrúar eldri borgara litu allt öðruvísi á þetta svokallaða samkomulag eða samning en fulltrúar stjórnvalda. Eldri borgarar litu á þetta sem yfirlýsingu og fyrsta skref. Varðandi öryrkjana og skýrsluna sem verið var að kynna um nýtt örorkumat, þá hef ég fengið þau viðbrögð frá mjög mörgum úr hópi öryrkja og frammámanna þeirra að þeir séu ákaflega ósáttir við örorkumatsþáttinn og telja að breytingin geti bitnað illa á ákveðnum hópi öryrkja. Við skulum bara ræða skýrsluna, hún hlýtur að koma fyrir þingið. Ég tek fyllilega undir með Öryrkjabandalaginu um endurhæfingarþáttinn og það sem snýr að honum. Það er löngu tímabært og hefði átt að gerast miklu fyrr en nokkrum vikum 

Herra forseti. Við ræðum frumvarp um málefni aldraðra þar sem lagt er til að þeir sem einungis greiði fjármagnstekjuskatt greiði jafnframt gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra. Af einhverjum óskiljanlegum ástæðum hefur það ekki verið í lögum hingað til. Ég fagna því frumvarpinu, að menn ætli að koma þessu á, máli sem stjórnarandstaðan hefur margoft ýtt við. Það er svolítið sérstakt að það virkar alltaf eins og að það séu að koma leiðréttingar varðandi þá sem einungis greiða fjármagnstekjuskatt, þeir eru undanþegnir í einu og öðru. Nú síðast var það í frumvarpi ríkisstjórnarinnar um RÚV ohf. þar sem í ljós kom að þeir sem greiða einungis skatt af fjármagnstekjum eru jafnframt undanþegnir nefskatti til Ríkisútvarpsins. Þetta kemur því fyrir oftar en einu sinni. Ég ætla að leyfa mér, herra forseti, að taka undir flest allt sem fram kom í ræðu hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur varðandi Framkvæmdasjóð aldraðra og nýtingu á honum. Það liggur við að hægt sé að segja að ríkisstjórnin hafi nánast sukkað með sjóðinn, hún hefur af einhverjum óskiljanlegum ástæðum brotið lög og reglur um það hvernig nýta eigi sjóðinn. Líkast til er eitt svartasta dæmið þar þegar hæstv. heilbrigðisráðherra sá ástæðu til að nota sjóðinn til þess að gera það sem margir mundu kalla kosningabækling. Ég ætla jafnframt að leyfa mér að taka undir orð hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur varðandi svörin sem þingmaðurinn kallaði eftir um það í hvað fjármunir í sjóðnum hefðu farið. Ég verð að viðurkenna að mér finnst það hálfgert yfirklór að ætla að setja lög um það núna að eftir næstu kosningar megi ekki sukka með sjóðinn eins og ráðherrarnir hafa gert. Varðandi málefni aldraðra almennt þá verð ég að viðurkenna að ég er afskaplega hissa á hv. þingmanni Sjálfstæðisflokksins, Ástu Möller, að leggja í andsvör til að reyna að bera í bætifláka fyrir aðkomu Sjálfstæðisflokksins að málefnum aldraðra. Ég held að allri þjóðinni sé ljóst að Sjálfstæðisflokkurinn og ríkisstjórnin er gjörsamlega með allt niður um sig í þeim málum. Það er rétt sem hér hefur verið nefnt á að það voru viðræður milli ríkisstjórnarinnar og samtaka eldri borgara og eins og alþjóð veit var talað um að gert hefði verið samkomulag en við fyrsta tækifæri var það allt þverbrotið. Það dylst engum og ég held að menn ættu ekki að eyða tíma á hinu háa Alþingi í að reyna að snúa sig út úr þeim staðreyndum. Hvers vegna í ósköpunum ríkisstjórninni er svona illa við aldraða í landinu veit ég ekki, fólkið sem skapaði það þjóðfélagsástand sem er í dag, þá hagsæld sem hér ríkir o.s.frv., grunn að þeirri hagsæld. Ég verð að viðurkenna, herra forseti, að ég skil ekki af hverju þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru enn og aftur að eyða tíma sínum í það að reyna að afsaka gjörðir sínar og reyna að telja Alþingi og öðrum trú um að þeir hafi unnið vel fyrir þennan þjóðfélagshóp. Það hlýtur að liggja í augum uppi þegar stórir hópar aldraðra velta því fyrir sér að koma með sitt eigið framboð til Alþingis að þeir eru ósáttir. Þetta væri ekki að gerast og þessi umræða hefði ekki verið í gangi á undanförnum mánuðum nema af því að aldraðir eru ósáttir við sitjandi ríkisstjórn. Það eitt ætti að duga öllum til að átta sig á hve illa í rauninni hefur verið farið með þennan þjóðfélagshóp að hann sér sig knúinn til að stefna að eigin framboði til þess að ná málum sínum fram. Embætti umboðsmanns aldraðra er nokkuð sem við ættum eflaust að taka upp. Það mál hefur oft verið lagt fram af hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni en því miður hefur það aldrei hlotið náð fyrir augum ráðherranna. Er það miður því að ég held að það væri afskaplega nauðsynlegt að aldraðir hefðu sinn eigin umboðsmann til að verja sig fyrir óréttlæti sem alla vega núverandi ríkisstjórn hefur beitt þá, ég tala ekki um ef núverandi ríkisstjórn heldur velli, sem ég vissulega vona ekki því að ég get þá ekki séð að aldraðir eigi von á betra. Hvað varðar Framkvæmdasjóð aldraðra þá held ég, herra forseti, að við ættum að taka alveg sérstaka umræðu um hann, fyrr en seinna, og fara vandlega ofan í það mál þar sem verið er að veita úr sjóðnum til hinna ótrúlegustu hluta, eins og hv. þingmaður nefndi áðan, í stað þess að nota hann til að byggja upp hjúkrunarrými o.fl. fyrir aldraða.

Virðulegi forseti. Til umræðu er frumvarp sem varðar Framkvæmdasjóð aldraðra þar sem lagt er til að þeir sem borga fjármagnstekjuskatt greiði gjöld í Framkvæmdasjóð aldraðra. Mig langaði að minna hv. þingmann á að þegar farið var að nota Framkvæmdasjóð aldraðra til annarra verkefna en uppbyggingar hjúkrunarheimila, þ.e. að einhverjum hluta til rekstrarverkefna, sem verður reyndar hætt núna á næsta ári, var Sighvatur Björgvinsson heilbrigðisráðherra fyrir Alþýðuflokkinn. Hv. þingmaður er reyndar nýfarinn úr þeim flokki þannig að hann getur ekki algerlega þvegið hendur sínar af því að það var í tíð Alþýðuflokksins og  En varðandi Sjálfstæðisflokkinn og málefni aldraðra þá er Sjálfstæðisflokkurinn stoltur af því hvernig búið hefur verið að öldruðum, þeim áföngum sem við höfum náð á þessu kjörtímabili. Ég bendi m.a. á að hvergi í heiminum er hærra hlutfall hjúkrunarheimilisplássa en hér á Íslandi. Hins vegar er það þannig að skorturinn á hjúkrunarheimilisplássum er í Reykjavík og við hvern er að sakast? Hvar er ábyrgð sveitarfélaganna í þessum efnum? Það vill þannig til að það er R-listinn í Reykjavík sem stóð fyrir því að ekki varð fjölgun á hjúkrunarheimilisplássum í Reykjavík. Þeir gengu ekki fram til að sækjast eftir því að fleiri hjúkrunarheimili yrðu byggð. Þar stóðu önnur sveitarfélög út um allt land sig miklu betur. Ef hv. þingmaður vill skoða við hvern er að sakast skal hann horfa í eigin rann, fyrrverandi rann þó ekki sé annað, þegar hann studdi R-listann í Reykjavík.

Herra forseti. Ég sé enga ástæðu til að svara fyrir Sighvat Björgvinsson. Ég vil hins vegar minna hv. þm. Ástu Möller á að þegar Sighvatur Björgvinsson var við völd fór Sjálfstæðisflokkurinn með sjálft fjármálaráðuneytið. Þannig að síðustu 16 ár, það er sama hvað þingmaðurinn segir, hefur Sjálfstæðisflokkurinn borið alla ábyrgð á þessu máli. Síðustu 16 ár hefur hann gersamlega hunsað málefni aldraðra, vilja þeirra og þarfir. Ekki er við mig að sakast. R-listinn er heldur ekki mitt mál og ég efast reyndar um að þær sveitarstjórnir þar sem sjálfstæðismenn hafa verið við völd hafi neitt staðið sig betur en Sjálfstæðisflokkurinn í ríkisstjórninni. Síðustu 16 árin hefur Sjálfstæðisflokkurinn meira og minna farið með fjármál í landinu í gegnum fjármálaráðuneytið og það er því algerlega á ábyrgð Sjálfstæðisflokksins hversu illa er staðið að málefnum aldraðra. Það geta þeir ekkert þvegið af sér, enda verður mönnum væntanlega refsað 12. maí.

Virðulegi forseti. Það hlýtur að vera umhugsunarefni að það er skortur á hjúkrunarrýmum í Reykjavíkurborg sem er vandamálið. Það þekkir hv. þingmaður og er alkunn staðreynd.  Mig langaði jafnframt að benda á, í tilefni orða hv. þingmanns um að hann teldi að Sjálfstæðisflokkurinn hefði ekki staðið sig nægilega vel, að nýlega bárust upplýsingar, m.a. frá fjármálaráðuneytinu, þess eðlis að í samanburði við Norðurlöndin eru kjör aldraðra sambærileg. Við skulum halda því til haga. Gífuryrðin eru orðin svo mikil hjá stjórnarandstöðunni, henni er orðið svo umhugað um að komast í ríkisstjórn að hún notar öll tækifæri til að skjóta yfir markið með gífuryrðum, láta sannleikann liggja á milli hluta og ýkja og nota öll þau gömlu trikk. Staðreyndin er sú að kjör aldraðra eru sambærileg við það sem gerist á Norðurlöndum. Ég vildi jafnframt benda á, og því erum við mjög stolt af, þær breytingar sem voru gerðar um áramótin á lífeyrisgreiðslum til aldraðra. Dregið er úr tekjutengingu, þ.e. verið er að skilja að lífeyrissjóðsgreiðslur til hjóna þannig að lífeyrissjóðsgreiðslur maka hafa ekki áhrif á tekjur hins aðilans frá almannatryggingakerfinu. Það hefur komið í ljós að þetta hefur sérstaklega gagnast konum. Tekjur kvenna í hjónabandi á lífeyrisaldri hafa í mörgum tilfellum aukist verulega. Þetta hefur verið baráttumál aldraðra um langt skeið og þetta er sérstakt fagnaðarefni í tilefni þess að í gær var baráttudagur kvenna. Ég tel að full ástæða sé til að benda sérstaklega á það. Kjör kvenna á ellilífeyrisaldri hafa batnað.

Frú forseti. Það er að sjálfsögðu alltaf rétt að fagna því sem vel er gert en það er afskaplega erfitt að fagna því sem hefði átt að gerast fyrir 10–20 árum og ríkisstjórnin rétt slefast til þess að gera núna korteri fyrir kosningar. Minnst var á Reykjavíkurborg og reynt að klína öllum vandamálum á R-listann. Hjúkrunarrými vantar á fleiri stöðum en í Reykjavík og m.a. þar sem sjálfstæðismenn eru við völd, í Mosfellsbæ, Kópavogi og víðar. Ég hef ekki verið með nein gífuryrði en ef ég væri í ríkisstjórn væri ég ekki sáttur við, eins og ég sagði áðan, að menn væru að laga til í einhverjum málum rétt fyrir kosningar þegar Sjálfstæðisflokkurinn er búinn að vera við völd í 16 ár. Ef þetta eru svona gífurlega góðar lagfæringar sem hv. þm. Ásta Möller er að tala um, af hverju var þá ekki löngu búið að gera þær? Er þingmaðurinn virkilega sáttur við hvernig farið hefur verið með aldraða síðustu áratugina? Nei, það þurfti að gera þessar lagfæringar, við erum sammála um það. Af hverju var þá ekki löngu búið að því? Hvernig stendur á því? Hvernig stendur á því að það er gert núna korteri fyrir kosningar? Að vera að tala um gífuryrði hjá mér. Eru þetta ekki bara kosningabrellur? Hvað hefur verið gert með Framkvæmdasjóð aldraðra síðustu áratugina? Hvað er verið að gera annað en sukka með hann þar sem síðasta greiðslan úr honum er kosningabæklingur fyrir heilbrigðisráðherra? Er hv. þingmaður sáttur við það?

Gífuryrði.

Þetta eru ekki gífuryrði. Hún hefur nánast viðurkennt það sjálf. Þetta er sukk með sjóði og það er engin ástæða fyrir hv. þingmann í Sjálfstæðisflokknum að reyna að hreykja sér af góðum verkum fyrir aldraða. Það koma nokkur kosningaloforð núna. Fyrir fjórum árum komu líka kosningaloforð, sem vandlega hefur verið farið yfir í dag, en þau voru svikin. Hvers vegna skyldum við ekki ætla að þessi loforð verði alveg eins svikin?

Hæstv. forseti. Við fjöllum um frumvarp til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra. Tekin er út úr þeim lögum 10. gr. sem fjallar um Framkvæmdasjóð aldraðra og verið er að bæta í skatttekjur sjóðsins með því að taka nefskatt af því fólki sem hefur tekjur af fjármagni. Nú er það svo, hæstv. forseti, að æ fleiri hafa tekjur af fjármagni og jafnvel þannig að þeim fer fjölgandi þeim öldruðum sem hafa eingöngu þær tekjur, það háar fjármagnstekjur að greiðslur úr almannatryggingakerfinu falla niður vegna hárra tekna. Það er gott út af fyrir sig en enn og aftur sýnir það hve bilið á milli ríkra og fátækra breikkar stöðugt því að enn fleiri eru þeir sem hafa eingöngu lífeyrisgreiðslur almannatryggingakerfisins og þær duga því miður, eins og hér kemur fram, ekki fyrir framfærslu. Það er staðreynd. Það er enn þannig að þrátt fyrir þessar breytingar eiga börn að 16 ára aldri - ég hefði talið að eðlilegt væri að miða við 18 ára aldur - og þau sem eru 70 ára í lok tekjuárs ekki að greiða þennan nefskatt. Nefskattur er í eðli sínu mjög óréttlátur skattur eins og ég hef margtekið fram. Við ræddum það m.a. í umræðum um Ríkisútvarpið og tekjustofna þess, að nefskattur kemur alltaf þyngra niður á þeim sem lægri tekjur hafa eðli máls samkvæmt. Miðað er við að þeir sem hafa lægri tekjur en 1 millj. og 80 þús. kr. greiði ekki þennan nefskatt enda eru það það lágar tekjur að þær duga ekki til framfærslu. Þetta beinir enn og aftur sjónum okkar að þeirri staðreynd að við erum með persónuafslátt sem er of lágur í dag. Skattleysismörkin þyrftu í dag að liggja kringum 150 þús. krónurnar til þess að það væri nálægt framfærslumörkum og þó er það í lægri kantinum. Hæstv. forseti. Við í stjórnarandstöðunni höfum ekki tekist á um upphæðir eða skattleysismörk varðandi þessa breytingu. Það gerðum við í upphafi þings og eins við afgreiðslu fjárlaga. Við styðjum þessa breytingu þannig að þeir sem hafa tekjur af fjármagni greiði nefskatt eða fastan skatt í Framkvæmdasjóð aldraðra. Síðan er það annað mál hvernig Framkvæmdasjóður aldraðra hefur verið notaður og nýttur mörg undanfarin ár. Hann var settur á vegna brýnnar þarfar á að fara í uppbyggingu hjúkrunarheimila og var fyrstu árin eingöngu nýttur til þess. Þegar ástæða þótti til að styrkja rekstur hjúkrunarheimila var gripið til þess ráðs að skerða hlutfall til framkvæmda og æ stærri hlutur fór í rekstur og síðan til annarra hluta sem tengdust öldrunarmálum. Allt að helmingur af sjóðsframlaginu hefur farið í annað en uppbyggingu. Nú verður þetta liðin tíð á næsta ári og er það vel. Við í stjórnarandstöðunni höfum kallað eftir því við afgreiðslu fjárlaga á hverju einasta ári að þessu verði hætt, að fjármagnið verði notað til uppbyggingar. Mikilvægt er að horfa til þess að uppbygging á þjónustu við aldraða snýst um fleira en hjúkrunarheimili eins og við höfum þekkt þau fram til þessa. Það er mikilvægt að uppfylla þá brýnu þörf sem er í dag á höfuðborgarsvæðinu en síðan er mikilvægt að horfa til þess að aukin krafa er um annars konar þjónustu í annars vegar búsetuformi eða þjónustu við aldraða til lengri tíma. Ég tel að framkvæmdasjóðurinn eigi í framtíðinni að styrkja byggingu þjónustuíbúða og sérstakra búsetuúrræða á móti sveitarfélögunum. En það verður verk nýrrar ríkisstjórnar að gera það og verða þar með við kröfu aldraðra um annars konar þjónustu, meiri og betri nærþjónustu, annars konar uppbyggingu heldur en eingöngu hjúkrunarheimila. Að meiri áhersla verði lögð á þjónustuíbúðir og sérstök búsetuúrræði þannig að auðveldara verði að aðstoða fólk við að búa sem lengst í eigin íbúð eða búa út af fyrir sig. Nú erum við eingöngu að taka eina grein út úr lögum um málefni aldraðra Það er rétt sem kom fram í máli hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur að Landssamband eldri borgara og Samtök aldraðra hafa mótmælt því, og sýnt mótmæli í verki með því að koma ekki á boðaðan fund í hv. heilbrigðis- og trygginganefnd, að enn og aftur sé verið að taka eina grein út úr lögunum, að ekki sé farið af stað með þau loforð að fara í heildarendurskoðun á lögunum. Það var hluti af þeim loforðum sem hæstv. ríkisstjórn gaf, og var í þessum svokallaða samningi sem var gerður á síðasta ári, að fara í heildarendurskoðun á lögum um málefni aldraðra. Það er mjög brýnt og þar tel ég að náið samráð verði að vera á milli ríkisstjórnar og aldraðra og það verði að hlusta á þarfir aldraðra og hvaða hugmyndir þeir hafa í sínum eigin málum. Áðan var þess getið að sárlega vantar meiri og betri þjónustu fyrir alzheimersjúklinga og þá ekki síður fyrir yngri alzheimersjúklinga. Það vantar dagvistir og það vantar hvíldarinnlagnir og þetta er á fleiri stöðum en hér á höfuðborgarsvæðinu þó að hér sé þjónustan brýnust. Varðandi alzheimersjúklingana þá vantar líka betri þjónustu sem getur verið í formi liðveislu eða meiri félagsþjónustu sveitarfélaganna. Enn og aftur fer þetta að snúast um peninga og þjónustu sveitarfélaganna. Ef við viðurkennum að samkvæmt samanburði við önnur lönd séu fleiri hjúkrunarheimili á íbúa hér en á öðrum Norðurlöndunum, ef við miðum okkur við þau, er ljóst að til þess að vera á svipuðu þjónustustigi þurfum við að auka nærþjónustuna og þjónustu sem er á vegum sveitarfélaganna. Komið hefur fram í svari hæstv. heilbrigðisráðherra og verið rætt á þinginu að sveitarfélögin hafi dregið úr félagsþjónustu við aldraða. Hæstv. forseti. Ég get því miður ekki vitnað akkúrat í svarið, það hefur legið fyrir í nokkra daga, en ég man það ekki nákvæmlega. Það á að hafa komið fram að sveitarfélögin hafi dregið úr þjónustu við aldraða og það segir mér eingöngu eitt, hversu bág fjárhagsstaða sveitarfélaganna er. Ekkert sveitarfélag hefur áhuga á því að draga úr þessari þjónustu. Það hefur enginn áhuga á því að koma öldruðum inn á hjúkrunarheimili eða dvalarheimili ef ekki er þörf á því. En það hefur aftur á móti verið ákveðin tilhneiging í þá átt að aldraðir fari inn á dvalarheimili eða hjúkrunarheimili frekar en að veita nærþjónustuna. Það er eingöngu vegna þess að sveitarfélögin vantar fjármagn til þess að geta sinnt þessu betur, þau vantar fjármagn til þess að greiða fólki laun til að vera í þessari þjónustu. Dæmi eru um að það sé vilji hjá sveitarfélögunum að sinna þessu betur en þau hafa hreinlega ekki tök á því að greiða laun til þess að halda fólki í öldrunarþjónustunni. Þar með brestur þessi þjónusta. Ég tel brýnt fyrir næstu ríkisstjórn að skoða þessa hluti, þ.e. ef við meinum eitthvað með því að stuðla eigi að því að aldraðir og öryrkjar lifi sem lengst í eigin húsnæði eða við þær aðstæður að þau búi út af fyrir sig. Ef við viljum að nærþjónustan sé sterkari verða líka tekjustofnar sveitarfélaganna að vera sterkari. Ekki er eingöngu verið að horfa á Framkvæmdasjóð aldraðra heldur sveitarsjóðina, hæstv. forseti.

Herra forseti. Hér erum við að fara yfir mál sem snertir ríkjandi skattstefnu á Íslandi og ræða mjög óréttlátan skatt. Þetta er nefskattur. Hingað til hefur hann ekki lagst á hluta landsmanna, þ.e. þá 2.200 sem hafa eingöngu tekjur af fjármagni og hafa þess vegna ekki greitt þennan skatt vegna þess að hann hefur verið miðaður við laun. Þetta frumvarp er að einhverju leyti í átt til þess að auka réttlætið. Þótt þetta sé hænuskref er það samt að koma kerfinu þannig á að þeir 2.200 einstaklingar sem hafa tekjur eingöngu af fjármagni verði einnig látin greiða í þennan sjóð, þennan sjóð sem hæstv. heilbrigðisráðherra hefur að vísu orðið uppvís að því að misnota með því að greiða eitthvert kynningarefni úr honum. En látum það vera. Hugsum um vegferð þessa skattkerfis. Hvers konar þróun er þetta að verða, að koma hérna á einhverjum nefskatti? Við sjáum að Ríkisútvarpið er að fara sömu leið, rukka nefskatt. Og hér erum við að fara í nefskatt sem leggst með sömu krónutölu á lág laun og há laun. Þess vegna verður hlutfallsleg skattbyrði miklu meiri á þá sem hafa lágu launin. Þó að þetta sé ekki há upphæð endurspeglast í þessu frumvarpi og þessum lögum skattstefna ríkisstjórnarinnar, þ.e. að leggja hlutfallslega þyngri byrðar á þá sem hafa lágu launin en minni byrðar á þá sem hafa háu launin. Við getum tekið dæmi af manni sem var í fréttum í dag sem hefur á þriðju milljón í mánaðarlaun. Þessi skattur svarar til langt innan við 1% af mánaðarlaunum forstjóra Granda en hjá þeim sem hefur 200 þús. kr. í mánaðarlaun eru þetta kannski 3% af laununum. Með þessari skattlagningu er verið að þyngja skattbyrðina hjá þeim sem eru með lágu launin og aflétta skattbyrðinni af þeim sem hafa háu launin. Þetta hefur verið stefna ríkisstjórnarinnar og það hefur komið fram í rannsóknum, m.a. í Háskóla Íslands, að skattbyrðin hefur þyngst mest hjá þeim tekjuhópum sem hafa lægstu launin, þ.e. þeim 20% sem hafa lægstu launin í samfélaginu. Hjá einum hópi hefur skattbyrðin minnkað, þeim sem hefur allra hæstu tekjurnar. Þetta er þróun sem mér hugnast ekki og ekki okkur í Frjálslynda flokknum. Þó að þetta mál sé að einhverju leyti í átt til réttlætis, þ.e. að þeir sem hafa eingöngu tekjur af fjármagni séu látnir greiða nú 6 þús. kr. í þennan sjóð, er samt sem áður meginmálið eftir, meginóréttlætismálið, sem er að þeir sem hafa eingöngu tekjur af fjármagni greiða ekki krónu til sveitarfélaganna, nánast ekki nema þá e.t.v. til að taka rusl frá húsinu, fasteignagjöld og fyrir ýmsa þjónustu. Það kemur ekki neitt til sveitarfélagsins. Það er algerlega óþolandi. Því er ekkert breytt í þessu frumvarpi. Það er þó verið að færa það í átt til þess réttlætis að þeir sem hafa tekjur eingöngu af fjármagni séu látnir greiða í þennan sjóð. Ég verð að fagna þessu skrefi þó að það fari í þennan sjóð og ekki sé búið að taka fyrir það að féð renni í aðra þætti en sjóðnum er ætlað að sinna, svo sem eins og útgáfustarfsemi fyrir Framsóknarflokkinn og ráðherra hans. Það er algerlega óþolandi. Það er sérstaklega ólíðandi í því ástandi sem ríkir í málefnum aldraðra í dag, þ.e. að öldruðum sé gert að búa í þvingaðri sambúð á herbergjum með ókunnugum. Það er óþolandi. Mér finnst þetta þannig mál að það sé til skammar fyrir Íslendinga og við eigum ekkert að sætta okkur við það. Að heyra í umræðunni þegar hv. þm. Ásta Möller fer að kenna R-listanum um ástandið, þvílíkt endemi að leyfa sér það. Auðvitað hlýtur ástandið að vera á ábyrgð stjórnvalda sem hafa ráðið hér mjög lengi, allt of lengi. Vonandi sjá landsmenn að sér og losa okkur við þessa ríkisstjórn. Við getum ekki sætt okkur við það að aldraðir búi við þessar aðstæður. Þetta er algerlega ólíðandi. Ef við setjum þetta í samhengi við annað sem við verjum peningum okkar í, svo sem sendiráð, eru 1.770 millj. kr. á fjárlögum í þá starfsemi, m.a. í sendiráð í Suður-Afríku. Ekki veit ég til hvers það er. Það er eflaust forgangsverkefni hjá framsóknarmönnum að sinna því en ég get ekki skrifað undir það. Mér finnst það vera verkefni sem við ættum að ýta neðar á forgangslistann. Fyrst eigum við að sinna því fólki sem hefur skilað sínu til þjóðfélagsins, öldruðum, og láta mæta afgangi þau gæluverkefni að búa til í fjarlægum heimshlutum skrifaðstöðu fyrir fólk sem er inn undir hjá stjórnvöldum, svo sem í Jóhannesarborg, undir því yfirskini að því sé ætlað að afla fylgis við það að við komumst inn í öryggisráðið. Mér finnst það ekki vera þess háttar verkefni sem við eigum að einbeita okkur að. Þegar við ræðum þetta frumvarp finnst mér réttmætt að fara yfir það hvers vegna fjármagnseigendur greiða ekkert til sveitarfélaganna, þeir sem hafa eingöngu tekjur af fjármagni. Þetta er stór hópur, 2.200 manns. Í minni samfélögum blasir óréttlætið við, einhver sem hefur selt atvinnuréttinn, kvótann frá byggðarlaginu sínu, þannig að vinnufúsar hendur fá ekkert að gera og fólk þarf að flytjast í burtu eða sættast á að sækja vinnu um langan veg. Viðkomandi fjármagnseigandi hefur hins vegar kannski á þriðja tug milljóna árlega í tekjur en ekkert af þeim krónum ratar til sveitarfélagsins, ekki ein króna. Að vísu fara 10% til ríkisins í formi fjármagnstekjuskatts en þetta er eitt af því sem við ættum að ræða samhliða þessu máli hér, að þessi 2.200 manna hópur sé einnig látinn greiða gjald til Framkvæmdasjóðs aldraðra. Ég ætlaði ekki að vera margorður um þetta frumvarp. Ég tel það til bóta þó að þetta sé bara örlítið hænuskref í því að gera skattkerfið réttlátara en við búum við í dag.

Herra forseti. Hér er á dagskrá tiltölulega einfalt og skiljanlegt frumvarp sem felur í sér að þeir sem borga fjármagnstekjuskatt skuli í framtíðinni borga sérstakan nefskatt til Framkvæmdasjóðs aldraðra vegna þess að þeir sem borga fjármagnstekjuskatt hafa hingað til komist hjá því. Ummæli síðasta ræðumanns um fjármagnsskattinn almennt, sem t.d. rennur ekki til sveitarfélaga og þarfa þeirra, eru tímabær. Það er tilefni til að fjalla ítarlega um það fyrirkomulag. Ég tók þátt í því í heilbrigðisnefnd að vinna þetta mál til þingsins til afgreiðslu og samþykktar vegna þess að þetta er upplagt og eðlilegt mál. Það sem rak mig hingað í ræðustól voru ummæli hv. þm. Ástu Möller sem var fulltrúi Sjálfstæðisflokksins við þessa umræðu, að því er virtist. Hún kvað upp úr með að Sjálfstæðisflokkurinn hefði staðið sig vel í málefnum eldri borgara og var ekki annað að heyra, ég held að hún hafi sagt það orðrétt, en að við gætum öll verið mjög stolt af þeim áföngum og afrekum sem unnin hefðu verið á þessum vettvangi á undanförnum árum. Ég segi nú bara: Heyr á endemi. Ég gat ekki orða bundist vegna þessara yfirlýsinga hv. þingmanns. Ég sótti aðalfund Félags eldri borgara þarsíðustu helgi. Þar var fullt hús af fólki, glæsilegum eldri borgurum. Þar var náttúrlega flutt skýrsla stjórnar og dreift ýmsum skjölum og upplýsingum. Það má segja að tekið hafi allan eftirmiðdaginn að rekja raunir þessa félags í samskiptum sínum við stjórnvöld, svo langur var sá listi af óleystum málum. Hið sama má segja um Landssamband eldri borgara. Hér var vitnað til þess áðan að það hefði gert samkomulag eða samning við ríkisstjórnina um breytingar til hagsbóta fyrir aldraða. Landssamband eldri borgara hefur margtekið fram að þetta hafi verið samkomulag eða stefnuyfirlýsing stjórnvalda sem Landssambandið neyddist til að skrifa undir, ella hefði ekkert verið gert í réttlætisátt fyrir þeirra hönd. Í framhaldinu hafa forustumenn Landssambands eldri borgara í marga mánuði skrifað greinar, komið fram í fjölmiðlum og látið þau orð falla að þetta hafi ekki verið nema hænuskref í átt að því að bæta hagsmuni þeirra. Þegar fulltrúar annars stjórnarflokksins lýsa yfir stolti sínu yfir þeim áföngum og afrekum sem unnin hafi verið á þessum vettvangi held ég að það sé alveg nauðsynlegt að rifja upp hvernig ástandið er. Ég hef tiltölulega nýlega komist á þann aldur að teljast til eldri borgara og ellilífeyrisþega. Fyrir vikið hef ég gert mér far um að kynna mér þessi mál og ástandið gagnvart þeim hópi íslenskra borgara, íslenskra þegna. Hvað kemur þá í ljós? Tryggingabætur til handa einhleypingi sem ekki hefur neinar tekjur geta mestar orðið 126 þús. kr. á sama tíma og Hagstofa Íslands reiknar út í neyslukönnun að lágmarksframfærsla sambærilegs einhleypings nemi yfir 200 þús. kr. Hagstofan hefur gefið það út á þrykki. Hér er um að ræða neyslukönnun sem hún leggur til viðmiðunar. Þarna er náttúrlega geigvænlegur munur á sem sýnir hvernig búið er að því fólki sem komið er að ævikvöldi. Í hvert skipti sem einstaklingur sem kominn er á þennan aldur aflar sér tekna úti á vinnumarkaðnum eru bætur hans skertar. Þær eru líka skertar vegna lífeyrisgreiðslna sem fólk hefur áunnið sér eftir áratuga starfsævi. Það veldur því að menn eru farnir að tala um ríkisvaldið sem stærsta lífeyrisþegann. Í hvert skipti sem einhver aflar sér tekna úti á markaðnum er dregið af honum í bótunum sem hann hefur átt rétt á og á að geta notið góðs af, þrátt fyrir að þiggja lífeyrissjóðsgreiðslur sem eru líka greiðslur sem hann hefur áunnið sér á langri starfsævi og viðkomandi hefur þar að auki verið lögskylt að safna. Þá er enn að nefna þá ellilífeyrisþega sem eru svo „óheppnir“ að vera giftir maka á vinnumarkaðnum. Hann er tekjuskertur líka. Hver einasta króna sem kemur á heimilið með þeim hætti að hinn makinn vinni sér inn þá peninga veldur því að hann fær krónu minna úr almannatryggingunum. Nú hælir ríkisstjórnin sér af því að hækka frítekjumarkið upp í 25 þús. kr. á mánuði. Það eru öll afrekin sem vísað var til áðan. Skattleysismörkum er haldið niðri, eru nú 90 þús. kr. en ættu að vera a.m.k. 136 þús. kr., ef miðað væri við launavísitölu. Þessi lágu skattleysismörk bitna fyrst og fremst á því fólki sem hefur lágar tekjur og ellilífeyrisþegar og eldra fólk er að langstærstum hluta í þeim hópi. Aðbúnaðurinn gagnvart eldra fólki er slíkur að um 400 manns á höfuðborgarsvæðinu eru á biðlistum eftir að að fá pláss á þjónustu- eða dvalarheimilum. Þetta fólk þarf hundruðum saman að búa við að flytjast í tvíbýli eða fjórbýli. Svona trakteringar eru til skammar. Þrátt fyrir þessar staðreyndir koma stjórnarliðar í ræðustól og eru stoltir af því hvernig þeir hafa staðið að þessum málum. Ég gæti haldið áfram upptalningu á kjörum og högum sem eldri borgurum eru búnir. Framkvæmdasjóður aldraðra er ein sorgarsaga og kannski snýr þetta mál helst að honum. Framkvæmdasjóður aldraðra hefur af hálfu stjórnvalda verið notaður til annarra þarfa en þeirra sem hann var upphaflega settur á laggirnar til, þ.e. til að fjármagna byggingu þjónustu- og dvalarheimila. Í Reykjavík hefur t.d. ekkert verið byggt af slíku húsnæði í fleiri ár vegna þess að Framkvæmdasjóður aldraðra hefur ekki lagt fram fé til þess þótt hann gegni því hlutverki samkvæmt lögum. Ég vildi segja, herra forseti, að lokum, að eitt gott hefur þó komið út úr þessari umræðu. Það er yfirlýsing talsmanns Sjálfstæðisflokksins um að þetta ástand sé gott. Það sannar að þetta fólk, ef það kemst áfram til valda, mun ekkert betur gera vegna þess að það er ánægt með ástandið eins og það er. Það telur bara að þetta sé í fínu lagi og lýsir því yfir að unnin hafi verið afrek á þessum vettvangi. Með öðrum orðum er ekki hægt að búast við því að nein átök verði eða róttækar breytingar á því sem snýr að eldra fólki af því að menn eru sáttir við stöðuna eins og hún er í dag. Ég held að þetta sé ágæt aðvörun til kjósenda. Það er nauðsynlegt að koma þessum sjónarmiðum á framfæri gagnvart íslensku þjóðinni og eldri borgurum, að Sjálfstæðisflokkurinn, og væntanlega hinn stjórnarflokkurinn líka, eru sallarólegir og ánægðir með það sem þeir hafa gert og sjá ekki ástæðu til að taka á í þessum málum. Ég er hins vegar sannfærður um að það þurfi að gera gagnvart þeim sívaxandi fjölda Íslendinga á efri árum sem þurfa aðstoð til að búa sér viðunandi ævikvöld.

Frú forseti. Hv. þingmaður sagði að við hefðum gert gott í að taka upp 25 þús. kr. á mánuði í tekjur sem mundu ekki skerða bætur frá Tryggingastofnun. Hann gleymir að fyrir áramót, í desember, var líka tekið upp að 60% af tekjum aldraðra kæmu til skerðingar en ekki 100%. Það þýðir í reynd að skerðingin er 24% en ekki 45% eins og verið hefur. Þetta var mikið baráttumál eldri borgara og náðist fram. Það eru ekki bara 25 þús. krónurnar heldur allar tekjur sem skerðast minna en verið hefur. Skerðingin er miklu minni en var og að hámarki 24%. Hv. þingmaður gat um annað sem ég var dálítið undrandi á og ég vildi gjarnan fá að vita nánar hvaðan hann hefur það. Hann sagði að Hagstofan hefði reiknað út 200 og eitthvað þúsund sem lágmarksframfærslu. Nú hefur það verið vandamálið á Íslandi að menn hafa ekki fengið upplýsingar um hvað menn þyrftu að lágmarki til framfærslu enda er svo erfitt að skilgreina hvað þarf, þarf maður bíl, þarf maður utanlandsferð o.s.frv.? Mér er ekki kunnugt um þetta. Ég veit hins vegar að Hagstofan reiknar út meðalframfærslukostnað fyrir einstakling, það er allt, allt annar handleggur. Það hlýtur hv. þingmaður að skilja. Ég býst ekki við því að það sé meiningin. Síðan talaði hann um áunnar bætur úr Tryggingastofnun. Fyrir langa löngu var tekin upp tekjutrygging hjá Tryggingastofnun til að tryggja þeim sem lægstar hafa tekjurnar ákveðnar lágmarkstekjur ef þeir hefðu ekki tekjur annars staðar. Þetta heitir tekjutrygging og almannatryggingar tryggja mönnum þessar tekjur ef þeir hafa ekki tekjur annars staðar frá, t.d. frá lífeyrissjóði.

Frú forseti. Hv. þingmaður spurði eða talaði um tvennt. Annars vegar var spurt hvaðan ég hefði upplýsingar um þessa lágmarksframfærslu. Ég er að vísu ekki með þær upplýsingar fyrir framan mig en ef mig brestur ekki minni er hægt að finna þær á vef Hagstofu Íslands. Þar eru upplýsingar samkvæmt neyslukönnun sem Hagstofan hefur gert, upplýsingar um þá lágmarksframfærslu eða framfærslu, það getur verið að talað hafi verið um framfærslu en ekki meðalframfærslu. En annaðhvort þarf einstaklingur á að halda framfærslu fyrir brýnustu þörfum til að geta lifað af mánuðinn frá fyrsta degi til þess síðasta. Það er væntanlega hugsunin á bak við þessa könnun og þar er talað um 210 þús. kr. eftir skatt. Þetta má sannreyna. Þessar 25 þús. krónur sem ríkisstjórnin ákvað á dögunum fyrir áramótin við afgreiðslu fjárlaga er það sem ég hef vitnað í, þ.e. frítekjumarkið, án þess að það skerði bæturnar. Ég hef ekki dregið dul á að ég hef rætt um hinar almennu ellilífeyrisbætur plús tekjutryggingu og heimilisuppbót. Þegar allt er saman talið er það samkvæmt upplýsingum mínum 126 þús. kr. sem viðkomandi ellilífeyrisþegi getur fengið, hafi hann ekki neinar aðrar tekjur. Ég tel að með þessu hafi ég endurtekið það sem ég var að tala um áðan og hef þessar tölur uppi samkvæmt bestu vitund.

Frú forseti. Ég efast enn um þessa lágmarksframfærslu upp á 210 þús. kr. Ég hygg að þar eigi þingmaðurinn við neyslukönnun sem gerð var meðal 100 fjölskyldna af öllum tekjustigum. Þar er reiknað út hvað þessar fjölskyldur eyða til framfærslu og tekið af því meðaltal. Ég hygg að það sé málið en það verður bara að láta á það reyna. Varðandi 25 þús. kr. þá kom frumvarpið þannig fram. En í meðförum þingsins og með vilja ríkisstjórnarinnar var tekin inn sama regla og hjá öryrkjum, að 60% af tekjum koma til skerðingar en ekki 100%, sem þýðir það að skerðingin er 24% yfir allar tekjur sem ellilífeyrisþeginn hefur. Maður sem er með 100 þús. kr. á mánuði í tekjur er í hæsta lagi skertur um 24 þús. kr., ekki 45 þús. kr., sem skerðingin var áður. Þessi skerðing var því stórlega minnkuð með þessari breytingu í meðförum Alþingis og það tel ég vera mikið hagsmunamál fyrir eldri borgara sem geta unnið. Það vill svo til að íslenskir eldri borgarar eru óvenjusprækir á mælikvarða Norðurlandabúa og vinna óvenju mikið. Það er því rangt að tala aðeins um 25 þús. krónurnar. Varðandi Tryggingastofnun, tekjutrygginguna þar, hv. þingmaður kom ekki inn á það, þá er það ekki áunninn réttur. Tekjutryggingin hjá almannatryggingum, fái menn tekjur annars staðar þurfa þeir ekki tekjutryggingu. Þannig er tryggingin hugsuð. Hún er hugsuð fyrir þá sem ekki hafa neinar tekjur og ekki með lífeyri úr lífeyrissjóði. Þess vegna heitir það líka tekjutrygging.

Frú forseti. Ég leyfði mér hér fyrr á þinginu að flytja tillögu eða frumvarp um breytingar á skattalögum þess efnis að fólk sem þægi lífeyrisgreiðslur borgaði skatta í samræmi við fjármagnstekjuskatt. Enda sé þar um að ræða að mínu mati sams konar sparnað og á sér stað þegar menn leggja fé sitt inn á bankabækur til ávöxtunar. Þá stóð hv. þm. Pétur Blöndal upp og andmælti þeim tillöguflutningi og þeim hugmyndum sem að baki frumvarpinu stóðu. Nú gerist það enn og aftur að hann kemur hingað upp, hv. þingmaður, og gerir athugasemdir við efnisinntak ræðu minnar og þá punkta sem ég hef lagt fram. Þó við getum þráttað um hvort ég hafi reiknað með tekjutengingu eða ekki eða hvort ég hafi reiknað rétt út hvert frítekjumarkið væri eða ekki get ég ekki dregið aðra ályktun af ummælum og afstöðu þingmannsins en þá að hann sé sömu skoðunar og hv. þm. Ásta Möller um að ástandið sé harla gott. En ef við hættum nú karpinu um það hvort þetta er reiknað svona eða hinsegin er niðurstaðan samt sú að mínu mati, að kjör og hagur eldri borgara er meira og minna til skammar. Við ættum að sjá sóma okkar í að rétta þessu fólki hjálparhönd með þeim breytingum á kerfinu sem við höfum vald til þess að gera. Ég vænti þess að í næstu kosningum víki kjósendur frá því fólki sem nú situr á Alþingi 

Forseti. Erindi mitt í ræðustól er nú ekki mikið enda hafa félagar mínir, hv. þingmenn Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir og Ellert B. Schram, flutt prýðilegar ræður. Þess er að minnast úr þeim hópi að upphafsmaður málsins er nú eiginlega hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir. Hún benti á þetta misræmi í umræðum um Ríkisútvarpið ohf. eða Ríkisútvarpið úff, eins og það mun vera kallað hingað og þangað. En sá nefskattur sem þar átti að innheimta átti að vera sá sami og í Framkvæmdasjóð aldraðra og þar með átti ekki að innheimta nefskatt, og á ekki enn, því þeim lögum verður að breyta, af þeim sem eingöngu hafa fjármagnstekjur. Þuríður Backman og Sigurjón Þórðarson, hv. þingmenn, hafa talað hér snjallt mál einnig um þetta efni og almennt um málefni aldraðra. Það hefur hv. þm. Ásta Möller líka gert en því miður einungis í andsvörum þannig að það verður að leiðrétta hjá henni þann misskilning að það hafi að einhverju leyti verið Reykjavíkurborg að kenna að ekki hafi komist í gagnið þau áform um uppbyggingu hjúkrunarheimila sem lögð voru drög að með undirritun þeirra Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur og Jóns Kristjánssonar, núverandi hv. þingmanna, þá borgarstjóra og heilbrigðisráðherra, vorið 2002. Það var ósköp einfaldlega þannig að Sjálfstæðisflokkurinn var á móti þessari undirritun, hún fór mjög í taugarnar á honum vegna þess að hún var í námunda við kosningar. Ættum við nú kannski að hugleiða það betur núna þegar búið er að lofa, ég man ekki hve mörgum, tugum milljarða hér á nokkrum vikum og eru þó margar vikur eftir til kosninga. Fjármálaráðherrar Sjálfstæðisflokksins æ síðan, nú í fimm ár, hafa trassað að setja fé í þetta verkefni. Það fé var strax til reiðu hjá Reykjavíkurborg ef ríkissjóður stæði við sitt. Ég ætla rétt að ítreka þetta þannig að þessu verði ekki ósvarað. En það var ekki auðvelt að koma þessari athugasemd á framfæri á réttum stað í umræðunni þar sem hv. þm. Ásta Möller hélt þessu fram í andsvari. Það er þannig að það sem við hér erum að ræða um er nefskattur. Nokkuð sem á sér orðið langa sögu, því miður vil ég segja. Nefskattar eru óvenjuleg skattheimta vegna þess að þegar nefskattur er innheimtur er ekki gert ráð fyrir því að tekið sé tillit til tekna fólks eða aðstæðna. Nú er að vísu með þennan nefskatt að þar er það raunar gert. Hann er sem sé hálfur nefskattur og að einhverju leyti tekjuskattur vegna þess að það fólk sem hefur tekjur undir ákveðnum mörkum borgar hann ekki og fólk yfir ákveðnum aldri borgar hann ekki heldur. En hann er fyrst og fremst nefskattur að því leyti að þeir sem hafa lágar tekjur, en þó yfir mörkum sem tilgreind eru, borga jafnmikið og þeir sem hafa háar tekjur. Þetta er óheppileg skattheimta. Hefur reynst það meðal þeirra þjóða allra sem lagt hafa á slíkan skatt. Þess er skemmst að minnast úr umræðunni um RÚV að þar skrifaði ríkisskattstjóri sem þá var ágæta umsögn og minntist á bændauppreisnir í Englandi og afsögn Thatcher sem dæmi um afleiðingar nefskatta. Hér á Íslandi hefur nefsköttum verið beitt nokkrum sinnum þó yfirleitt tímabundið. Hann á sér frægt upphaf á Íslandi, nefskatturinn, vegna þess að sú saga er til úr Landnámu, að ég hygg, eða hvort það var Heimskringla, að þegar Íslendingar voru að berjast við vondan kóng utan landsteina tóku þeir sig saman um að yrkja níðvísu um kónginn og það átti hvert nef að gera. Þessi nefskattur var vel reiddur af hendi og varð til þess að efla samstöðu þjóðarinnar og koma kónginum í skilning um að hér ætti hann ekkert erindi. Nefskattar eru að öðru leyti óheppilegir eins og ég ræddi áðan. Ég tel að þeir eigi því aðeins við að um sérstakt, tímabundið átak sé að ræða. Þannig að þjóðin sé með nefskattinum að reiða fram nánast eins og gjöf í söfnun fyrir góðu málefni. Menn sætta sig við að gera það einu sinni, tvisvar eða þrisvar. En umfram það á ekki að leggja á nefskatta því ef um fasta skattheimtu er að ræða er eðlilegt að hún fari eftir tekjum manna og aðstæðum öllum samkvæmt þeim kerfum sem við höfum byggt inn í skattheimtu okkar og flestir telja eðlileg. Nú er það svo að hér er um ákaflega verðugt málefni að ræða og þessi skattur hefur lifað lengi. Því miður eru ekki horfur á því að við náum þeim árangri í verkefnum sem varða framkvæmdir fyrir aldraða að hægt sé að leggja niður skattheimtuna. Öldruðum fjölgar sem hlutfalli af þjóðinni og væntanlega verður það svo um áratugi þá sem næstir eru að framkvæma þarf meira og byggja meira fyrir þann hóp. Og til þess þarf fé. Þar að auki gerist það að sjálfsögðu að kröfur manna aukast um þessa hluti og okkur þykir ekki sæma að veita þá þjónustu sem þó þótti skárri en ekkert fyrir 10 árum, 20, 30 eða 40. Það gerðist nú fyrir þrýsting stjórnarandstöðunnar fyrir skömmu að samþykkt voru á þinginu lög um það að hætta þeirri vitleysu sem upp var tekin þegar harðnaði á dalnum í upphafi tíunda áratugarins, að veita fé úr Framkvæmdasjóði aldraðra til rekstrar. Þessu var ekki hætt þegar ástandið skánaði heldur var því haldið áfram og framkvæmdasjóðurinn þannig í raun og veru innlimaður inn í fjárveitingakerfi ríkisins í staðinn fyrir að standa utan við það eins og að var stefnt í upphafi. Þessu er nú lokið og ég held að þetta hafi ekki verið þeim til sóma sem stóðu að þessu þann tíma sem þetta var. Við fáum það alltaf framan í okkur, við jafnaðarmenn, að ágætur heilbrigðisráðherra hafi gert þetta í upphafi. Ég ætla ekki að afsaka hann nema með því að þá voru fjármál ríkisins með öðrum hætti en þau eru núna. Og þessi ágæti heilbrigðisráðherra átti nú m.a. þátt í því að þau bötnuðu með því að standa heill og óskiptur að framfaramálum sem velsæld okkar á núna rót í, t.d. samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Ég verð að segja að í þessu ljósi þykir mér höfuðið bitið af skömminni með þeim upplýsingum sem nýlegar eru fyrir þingmönnum öllum að ég held, eða flestum, að minnsta kosti mér, og fram komu í svari heilbrigðisráðherra við fyrirspurn hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur á þinginu í fyrravor, að veittir hafi verið, öll þau ár sem upplýsingar náðu til, frá árinu 1999, sérstakir styrkir úr þessum framkvæmdasjóði. Þeir voru, þannig að það sé á hreinu, árið 1999 12,5 millj., árið 2000 5,9 millj., árið 2001 heilar 27,2 millj., 2002 12,2 millj., 2003 10,8 millj. og 2004, sem er síðasta árið sem þetta nær til, 10,8 millj. einnig. Þetta er ekki há upphæð þegar litið er á heildarfjármagn í sjóðnum. En þetta eru milljónir sem hefðu getað nýst betur og áttu að nýtast betur. Þetta eru fjármunir sem áttu að nýtast betur úr Framkvæmdasjóði aldraðra, sem gert er að fjármagna framkvæmdir, á þessum tíma og enn, og rekstur stofnana fyrir aldraða. Þannig að hér er um misnotkun að ræða. Misnotkun þeirra heilbrigðisráðherra sem sátu á þessum tíma sem hér er ljós, frá 1999–2004 og áfram 2005, 2006 og 2007, því enn er þetta við lýði. Þegar þessi listi er lesinn, sem er ákaflega ófullkominn, vegna þess að ekki er getið um þau verkefni sem fénu er úthlutað til heldur eru mannsnöfn eða stofnana aðeins sett niður, er augljóst að ekki er um nein þau verkefni að ræða sem tengjast framkvæmdum eða jafnvel ekki rekstri stofnana aldraðra með neinum beinum hætti. Sum þessara verkefna eru alveg augljóslega þannig að þau tengjast öldruðum ekki nokkurn skapaðan hlut eða virðast ekki gera. Þar er ekki því góða fólki um að kenna sem fær þessa styrki vegna þess að það sótti alls ekki um styrki úr Framkvæmdasjóði aldraðra. Það er þó þannig að heilbrigðisráðherrarnir hafa ekki beinlínis opnað framkvæmdasjóðinn og auglýst styrkveitingar úr honum heldur hafa þeir notað hann sem einhvers konar vasapeninga í ráðuneytinu, aukalega fjármuni sem þeir gætu seilst í til þess að þurfa ekki að neita ýmsum væntanlega góðum óskum um fé til margs konar verkefna á heilbrigðissviði. Það skulum við að minnsta kosti telja því að hér eru kórar og kvikmyndaframleiðendur og hinir og þessir sem kynni að vera nokkuð torvelt að tengja beinlínis við heilbrigðismál. Hér er t.d. Ungmennafélag Íslands sem ég vona að hafi gert sér gott af þessu fé og geri ég ráð fyrir að það verkefni sé fullkomlega styrkhæft. En ekki kemur hér fram að það hafi beinlínis tengst öldruðum enda heitir félagið Ungmennafélag Íslands. Höfuðið af þessari skömm, þannig að það sé nú rifjað upp, og á að rifja upp í hvert einasta sinn sem Framkvæmdasjóður aldraðra kemur til umræðu á þinginu, beit núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, Siv Friðleifsdóttir, fyrir aðeins nokkrum vikum þegar hún gaf út kosningaáróður fyrir sig og fyrir Framsóknarflokkinn með styrk úr Framkvæmdasjóði aldraðra. Það er algerlega ótrúlegt að þetta skuli eiga sér stað á árinu 2007 eftir þá umræðu sem farið hefur fram undanfarin missiri og undanfarna áratugi um þörfina á bættum siðum í stjórnmálum á Íslandi og þörfina á gagnsærri og opinni stjórnsýslu. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur kosið að verja þessa gerð sína með kjafti og klóm frekar en að játa á sig skömmina og viðurkenna hreinskilnislega að gerð hafi verið mistök sem sjálfsagt sé að leiðrétta. En þetta er sem sé þannig að það fé sem Íslendingar, skattborgarar, sennilega 10, 20, 30 eða 40, voru krafðir um og létu af hendi af frjálsum vilja og með glöðu geði, vegna þess að þetta er einn af þeim sköttum sem menn borga hvað örast, fór ekki í framkvæmdir fyrir aldraða, fór ekki í hjúkrunarheimili eða aðrar stofnanir fyrir aldraða. Þeir fóru heldur ekki í að reka stofnanir fyrir aldraða í nokkra daga. Þeir fóru ekki einu sinni í rannsóknir eða söng eða einhver önnur málefni, blaðaútgáfu, kvikmyndir eða hvað það hefur nú verið, sem einhvern veginn tengjast öldruðum eða tengjast að minnsta kosti heilbrigðismálum. Heldur fóru þeir í það, forseti, nefskattur þessara skattborgara rann til þess að borga kosningaáróður fyrir stjórnmálamanninn Siv Friðleifsdóttur, núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, og fyrir flokk hennar Framsóknarflokkinn. Ég fagna því að þessar breytingar skuli hafa orðið á framkvæmdasjóðnum. Þær voru dagsettar þannig að styrkirnir eru enn veittir og reksturinn er enn borgaður úr sjóðnum og á að gera til næstu áramóta. Það sýnir fávisku mína að ég er ekki enn fullviss um hvort þessum styrkveitingum hefur í raun og veru verið rutt í burtu úr þessum sjóði. En þeir dugðu þó til þess að stjórnmálamanninum Siv Friðleifsdóttur, hæstv. heilbrigðisráðherra, og flokki hennar, Framsóknarflokknum, tókst að krækja sér þar í bita, sem er lýst með frægum orðum jafnaðarmanns sem nú er látinn: Ef löglegt, þá algerlega siðlaust.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Merði Árnasyni að nefskattur er ófélagslegur og ósanngjarn og ætti eiginlega ekki að vera við lýði. Hins vegar get ég ekki tekið undir með honum í deilu hans á hæstv. heilbrigðisráðherra þar sem um er að ræða upplýsingarit og ég held að kerfið sé það flókið að ekki veiti af að upplýsa fólk um það sem þar er að gerast. Gjaldið sem við ræðum hér, gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra, er þess eðlis að ef menn hafa einni krónu meira í tekjur umfram eina milljón og 80 þúsund rúmar borga þeir 6.300 kr. Ef menn hafa einni krónu minna borga þeir ekki neitt. Þetta er afskaplega ósanngjarnt en það er enn þá ósanngjarnara þegar maður hefur í huga að gjaldið til RÚV hangir með á spýtunni. Ég benti á þetta í sambandi við umræðuna um RÚV að þar borga menn ekki 6 þús. kr. heldur um 19 þús. kr., ef ég man rétt. Ein króna getur því orðið dýrkeypt þegar svo er komið málum. Ég hef margoft bent á að það væri miklu heilbrigðara og eðlilegra að tengja þessa tvo skatta við persónuafsláttinn sem er líka nefskattur, það er nefskattur sem hver Íslendingur fær og það væri mjög eðlilegt og mjög sanngjarnt að tengja þessa þrjá skatta saman, persónuafsláttinn, gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra og gjaldið til RÚV. Svo mætti skipta því með lögum á milli þessara aðila, það er enginn vandi. Það sem ég ætlaði að tala um er fyrirvari. Ég skrifaði undir nefndarálitið með fyrirvara og fyrirvari minn lýtur að því að fjármagnstekjur, sem mér finnst mjög eðlilegt að komi til skoðunar í þessu sambandi, eru metnar að fullu. Í öðrum dæmum, t.d. í skattlagningu á fjármagnstekjur þá er sá skattur 10% í staðinn fyrir 20% meðalskatt á atvinnutekjur sem var þegar fjármagnsskattur var settur á. Skattur á atvinnutekjur hefur reyndar hækkað ívið síðan, sennilega í 25% af meðaltekjum, þ.e. meðalskatturinn á tekjur fólks, vegna þess að tekjur hafa hækkað svo mikið að það eru fleiri sem borga hærri skatt. Þar var hugsunin sú að fjármagnstekjur ættu vegna eðlis síns að vera skattlagðar til helmings á við launatekjur og var bent á, man ég eftir, að t.d. þegar verðbólga er nokkur eins og núna, 7%, og ef fólk er með 5% fjármagnstekjur af innstæðum þá sé það í rauninni að tapa, þá er það að borga skatt af tapi. Sama á við um húsaleigu, þar er ekki tekið tillit til kostnaðar og skatta á húsnæðið þannig að tekjur af húsnæði eru aldrei jafnháar og jafnmiklar og leigutekjurnar gefa tilefni til þó að þær séu skattlagðar að fullu eða 10%. Sama á við um arð og söluhagnað af hlutabréfum, því að þar er áhætta og mjög margir hafa tapað á hlutabréfamarkaði þó að það fari yfirleitt ekki hátt, menn guma ekki af því þótt þeir tapi á deCODE eða öðru eða á fyrirtækjum sem víða verða gjaldþrota, það kemur ríkinu ekkert við og menn geta t.d. ekki dregið það frá launatekjum sínum. Af þessum ástæðum var ákveðið að líta á fjármagnstekjur sem hálfgildi við launatekjur. Það er ekki gert í frumvarpinu og það finnst mér ósanngjarnt. Ef við tökum dæmi af gömlum manni sem hefur vexti af sparisjóðsbók sinni, hann er búinn að spara dágott inn á hana og á engar aðrar eignir, hann getur hæglega farið upp fyrir milljón í vöxtum og þá á hann að borga þetta gjald þó að þeir vextir séu í reynd ekki raunvextir og alls ekki sambærilegt við annan sem hefði þetta sem tekjur, því að inneiginin hans rýrnaði vegna verðbólgu og það gerist alltaf, jafnvel þegar verðbólgan er mjög lítil. Ég vildi skoða það í nefndinni að taka bara helming af fjármagnstekjum inn í dæmið eins og er hjá Tryggingastofnun varðandi skerðingu á bótum. Þar eru atvinnutekjur teknar að fullu af þeim nema hjá öldruðum og öryrkjum þar sem aðeins 60% eru tekin af þeim en það er önnur saga, en fjármagnstekjur að hálfu með nákvæmlega sömu hugsun að baki. Mér finnst því dálítið stílbrot í þessu að taka fjármagnstekjurnar að fullu. Herra forseti. Það hefur nokkuð verið rætt hér í gegnum tíðina um fólk sem borgar bara af fjármagnstekjum og hefur engar aðrar tekjur. Ég hef verið að velta því fyrir mér hvaða fólk þetta er, hvaða hópar þetta eru. Ég hef ekki fengið svar við því almennilega. Hins vegar fékk ég svar við því um daginn þegar maður hafði samband við mig og kvartaði yfir því að móðir sín fengi engar bætur úr Tryggingastofnun, þær væru skertar að fullu. Ástæðan var sú að móðir hans hafði selt lítið einbýlishús sem hún átti á 40 milljónir sem hún fékk greiddar án þess að borga skatta, án þess að borga fjármagnstekjuskatt. Hún lagði þá peninga inn til ávöxtunar og fór á heimili fyrir aldraða. Hún fékk vegna mjög góðrar ávöxtunar, 20%, 8 milljónir í fjármagnstekjur af þessari upphæð. Þar með var hún komin upp fyrir mörkin hjá Tryggingastofnun, helmingurinn af þessum tekjum, 4 milljónir, var tekinn til frádráttar og hún fékk engar bætur úr Tryggingastofnun en var með 8 milljónir í fjármagnstekjur. Þar er komið dæmi um einstakling sem hefur bara fjármagnstekjur en engar tekjur, hún var ekki með nein réttindi í lífeyrissjóði, ég spurði ekki af hverju. Það eru eflaust til önnur dæmi sem við þurfum að skoða og ég er alveg á því að þetta þurfi að skoða. Mér finnst ekki eðlilegt að þessar tekjur séu ekki skattaðar, a.m.k. eins og að menn vinni eitthvað. Þetta þarf að skoða en þegar um eldra fólk er að ræða gerum við náttúrlega ekki ráð fyrir að það sé að vinna heldur sé með bætur. Hv. þm. Ellert B. Schram sagði að ég og hv. þm. Ásta Möller héldum því fram að kerfið væri harla gott. Það held ég ekki, ég held að enginn búist við því að búið sé að finna endanlega lausn á öllum vanda aldraðra eða öryrkja. Hins vegar hefur verið unnið mjög mikið að því á undanförnu kjörtímabili að laga stöðu aldraðra og það er það sem hv. þingmaður átti við og ég nefni alveg sérstaklega frumvarpið sem samþykkt var í desember þar sem skerðingar aldraðra voru minnkaðar stórlega ef þeir vinna eitthvað meðfram þar sem minnkuð voru áhrif tekna maka o.s.frv. Það hafði mjög mikil áhrif, enda kostaði það ríkissjóð marga milljarða eins og þar kom fram. Staðan er ekkert harla góð og það er ýmislegt sem enn má vinna til hagsbóta fyrir aldraða þó að staða þeirra sé mjög misjöfn eins og koma fram í því dæmi sem ég nefndi áðan.