Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Fyrir nánast akkúrat ári síðan stóðum við hæstv. innviðaráðherra hér og ræddum sömu fyrirspurn mína um stöðu framkvæmda í Reykjavík vegna samgöngusáttmálans, sáttmálans um það sem áttu að vera umfangsmestu samgönguframkvæmdir sögunnar til að flýta úrbótum á höfuðborgarsvæðinu. Síðan við hæstv. ráðherra stóðum hér síðast hafa tvær grímur runnið á fleiri en mig. Þannig hafa bæjarstjórar í nágrannasveitarfélögunum m.a. spurt gagnrýninna spurninga um framgang verkefna og útfærslu þeirra. Því spyr ég hæstv. ráðherra aftur út í snjallvæðingu umferðarljósa og aðrar nýjar tæknilausnir í Reykjavík, út í gatnamót Reykjanesbrautar og Bústaðavegar, út í lagningu Arnarnesvegar og gatnamót við Breiðholtsbraut, út í uppbyggingu í Keldnalandi og út í betrumbætur á leiðarkerfi Strætó. Þessi atriði sem ég spyr hæstv. ráðherra aftur út í eru forgangsmál samkvæmt samgöngusáttmálanum. Samkvæmt honum átti að ráðast í þessar aðgerðir þegar í stað og þeim átti sumum hverjum að vera lokið, meira að segja áður en við ræddum hér saman síðast. Ég bíð spennt eftir svörum hæstv. ráðherra en hann veit auðvitað eins og ég að þetta eru málamyndaspurningar. Ég er þingmaður Reykvíkinga og ég bý í Reykjavík, nánar tiltekið austurhlutanum. Ég nota samgöngukerfi borgarinnar daglega. Ég veit auðvitað hvað hefur gerst í þessum efnum frá undirritun - sáralítið. Og það sem þó hefur verið gert er í engu samræmi við framkvæmdaáætlun sáttmálans.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágætt tækifæri til að fara aðeins yfir stöðu framkvæmda vegna samgöngusáttmálans. Fyrst laut spurningin að snjallvæðingu umferðarljósa og öðrum tengdum atriðum. Eitt af verkefnunum í samgöngusáttmálanum er að ráðast í markvissar aðgerðir til að nýta nýjar tæknilausnir og bæta umferðarljósakerfi á höfuðborgarsvæðinu. Það var fengin sænsk verkfræðistofa til að gera óháða úttekt á umferðarljósabúnaði á svæðinu og niðurstaðan varð sú hjá þessum óháða aðila að búnaður sem fjárfest hefur verið í síðastliðin ár sé góður og styðji við snjallar lausnir í umferðarljósastýringu. Það var bent á nokkrar leiðir til úrbóta sem sneru að rekstri kerfisins, möguleikum á að nýta betur þá kosti sem núverandi kerfi og tæknilausnir hafa upp á að bjóða sem og eflingu samvinnu sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu og Vegagerðarinnar. Til að bregðast við þessum ábendingum var stofnaður samstarfshópur um umferðarljósastýringar sem í sitja fulltrúar veghaldara, þ.e. Vegagerðarinnar og allra sveitarfélaganna. Á þessum vettvangi hefur verið unnið markvisst að sameiginlegri stefnumótun og áherslum í þessum málaflokki. Í apríl 2021 gaf starfshópurinn út fimm ára aðgerðaáætlun sem hefur síðan verið unnið eftir. Eldri ljósabúnaðar á höfuðborgarsvæðinu styður hins vegar ekki snjallar lausnir og hefur þess vegna verið unnið að því að skipta honum út undanfarin ár. Staðan á breytingu gatnamóta Reykjanesbrautar og Bústaðavegar - eins og þingmenn vita þá liggja þessi gatnamót við jaðar verndarsvæðis Elliðaárdals og samhliða vinnu við gatnamótin er unnið að legu borgarlínu frá Vogastöð að Mjódd. Undirbúningur og hönnun á breytingum gatnamótanna er því umfangsmikið og flókið verkefni. Það þarf að huga vel að náttúru Elliðaárdalsins, umferðaröryggi allra ferðamáta, hljóðvist nærliggjandi byggðar, ásýnd mannvirkja, kostnaði og áhrifum framkvæmda. Í ljósi þessa hafa farið fram greiningar á mismunandi útfærslum gatnamótanna ásamt legu borgarlínu og stígakerfis fyrir gangandi og hjólandi vegfarendur. Lögum samkvæmt ber jafnframt að framkvæma mat á umhverfisáhrifum vegna framkvæmdarinnar sem er í vinnslu. Endanleg útfærsla gatnamótanna mun taka mið af niðurstöðu matsins. Næstu áfangar í undirbúningi þessarar framkvæmdar eru svo forhönnun, verkhönnun og undirbúningur útboðs fyrir verklegar framkvæmdir. Einnig var spurt um stöðu á lagningu Arnarnesvegar og gatnamótanna við Breiðholtsbraut. Þar hefur undanfarin ár staðið yfir vinna við þessa for- og verkhönnun fyrir síðasta áfanga Arnarnesvegar sem nær frá Rjúpnavegi að Breiðholtsbraut. Verkhönnun er lokið og þá er gerð deiliskipulags einnig lokið og hafa bæði Reykjavíkurborg og Kópavogsbær veitt framkvæmdaleyfi. Er því reiknað með að framkvæmdin verði boðin út innan tíðar og fyrr en seinna vona ég. Síðan er spurt um hvenær uppbyggingin hefjist í Keldnalandi. Frá því að Betri samgöngur, sem þingið samþykkti að setja á laggirnar, hófu starfsemi árið 2021 hefur verið unnið að undirbúningi og greiningarvinnu fyrir þróun og uppbyggingu Keldnalands í samstarfi við Reykjavíkurborg. Undirbúningsrannsóknum er nú lokið og alþjóðleg samkeppni um þróunaráætlun fyrir þennan nýja borgarhluta stendur yfir. Gera má ráð fyrir a.m.k. 10.000 íbúa byggð og a.m.k. 5.000 störfum á svæðinu. Niðurstöður samkeppninnar munu liggja fyrir í haust og hefst þá formleg skipulagsgerð. Stefnt er á að deiliskipulag fyrir fyrsta uppbyggingarsvæðið á Keldnalandi liggi fyrir á næsta ári og þá getur væntanleg uppbygging hafist í kjölfarið. Einnig spurði hv. þingmaður um hvernig leiðakerfi Strætós hefði verið bætt í Reykjavík frá undirritun samgöngusáttmálans. Leiðakerfið er hins vegar ekki hluti samgöngusáttmálans þar sem hann snýr eingöngu að innviðauppbyggingu og getur þar af leiðandi innviðaráðherra ekki veitt upplýsingar um það. Ég vil svo bara segja að lokum að það er rétt hjá hv. þingmanni að framkvæmdaáætlanir í tímalínu voru nokkuð djarfar þegar þær voru settar af stað. Þeim hefur seinkað. En miðað við það sem ég er að fara hér yfir, eftir að Betri samgöngur sem eiga að sjá um verkið tóku til starfa fyrir tæpum tveimur árum, þá finnst mér við bara komin býsna langt, verandi búin með þrjár stofnvegaframkvæmdir, þá fjórðu á leiðinni í útboð og þá fimmtu langt komna í hönnun.

Frú forseti. Það kom dálítið á óvart að hæstv. ráðherra svaraði ekki síðustu spurningunni í fyrirspurn hv. þingmanns á þeim forsendum að samgöngusáttmálinn fjallaði eingöngu um innviðauppbyggingu. Í 6. mgr. 6. gr. sáttmálans er talað um að samhliða stofnun opinbera hlutafélagsins verði festar í sessi skuldbindingar og hlutverk ríkis, m.a. varðandi viðhald og rekstur m.a. almenningssamgangna, og gengið frá fjárhagslegum, lagalegum og tæknilegum atriðum í því sambandi. Þetta verðum við að ræða og þess vegna hefði verið gott að heyra ráðherrann koma aðeins inn á þetta. Við verðum að ræða þetta vegna þess að ef ríkið stígur ekki inn á þetta svið, ef ríkið axlar ekki einhverja ábyrgð með sveitarfélögunum á höfuðborgarsvæðinu hvað varðar rekstur almenningssamgangna núna strax, ekki bara þegar borgarlínan lítur dagsins ljós, hvernig ætlar ríkisstjórnin þá að ná einhverjum árangri í loftslagsmálum? Þetta er stórlaxinn sem er hægt að ná í samdrætti í 

Virðulegi forseti. Ég er þingmaður Suðvesturkjördæmis og keyri reglulega frá Hafnarfirði til Reykjavíkur og ég fer í gegnum hvert sveitarfélagið á fætur öðru sem er undir forystu Sjálfstæðisflokksins og bæjarstjóra sama flokks sem hafa einmitt skrifað undir samgöngusáttmálann. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa farið vel yfir það hvaða verkefni eru núna í gangi. Auðvitað þarf alltaf að fara vel yfir hlutina en það sem við megum ekki gera er að taugaveiklun innan raða Sjálfstæðisflokksins í garð borgarlínu, í garð samgöngusáttmála verði til þess að við stöndum ekki með neitt eftir í höndunum annað en óreiðu á striga. Við höfum ekki efni á því. Við höfum ekki efni á því sveitarfélaganna vegna, íbúanna hér á suðvesturhorninu vegna, ekki vegna loftslagsmálanna. Við þurfum styrk og kraft til að halda þessu áfram og ég treysti því að hæstv. innviðaráðherra hafi sterk bein til að þola þennan atgang og ágang Sjálfstæðisflokksins til að grafa undan annars mikilvægum sáttmála fyrir suðvesturhornið.

Virðulegur forseti. Ég tel mig knúinn til að koma hingað upp og segja að þessi óborganlega lína er óborganlegur brandari. Þetta er ófjármagnað. Þetta er skrímsli sem, eins og kom fram hjá hæstv. innviðaráðherra í dag í óundirbúnum fyrirspurnum, á að búa til sérakrein fyrir til þess að það komist áfram, ryðja öðrum frá til að búa til enn þá meiri stíflu. Fólk situr fast í umferðinni kvölds og morgna. Svo er talað um að taka á ljósastýringum. Það virkar ekkert. Það er engin ljósastýring. Ef þú lendir á rauðu ljósi á einum gatnamótum og það kemur svo grænt þá ertu kominn á rautt annars staðar. Það virðist algjört skipulagsleysi vera í þessu og það sem kannski skelfur mann mest er þessi ógurlegi kostnaður sem á að fara í þetta. Hver er niðurstaðan? Við erum með Strætó í dag sem er í bullandi tapi. Hvernig haldið þið að verði með þennan óskapnað þegar hann verður kominn í gagnið?

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. innviðaráðherra fyrir svörin. Ég segi bara það sama við hann og ég sagði við hann í fyrra: Við gerum þá kröfu til stjórnvalda að þau hafi virkt og öflugt eftirlit með því að Reykjavíkurborg standi við samkomulagið sem var gert. Mér heyrist af svörum hæstv. ráðherra að það hafi ekki verið gert í öllu tilliti og meira að segja í stóru tilliti. Hvað varðar umferðarljósin þá fór hæstv. ráðherra yfir það að m.a. væri unnið að því að skipta út eldri ljósastýringum. Þetta hlýtur að vera með einfaldari verkefnum sem sáttmálinn kveður á um. Þetta er verkefni sem var í forgangi samkvæmt skýrum ákvæðum sáttmálans. Hvernig stendur á því að þessu verkefni er ekki lokið? Var þar virkilega óbreytt áætlun? Varðandi aðrar framkvæmdir þá er, eins og hæstv. ráðherra fór yfir, auðvitað í mörg horn að líta, m.a. hvernig hönnun og útfærsla stendur og hann fór yfir það að þessi verkefni stæðu ýmist yfir eða þeim væri nýlokið. Áætlanir hafi vissulega verið nokkuð djarfar. Það sem ég hef áhyggjur af er að við höfum skýr ákvæði samgöngusáttmálans um tímasettan forgang ákveðinna verkefna en þau hafa síðan dregist. Reykjavíkurborg getur hreinlega ekki valið hvaða ákvæði hún ætlar að efna og hvað ekki. Það er skýrt samkvæmt ákvæðum sáttmálans. Virðulegi forseti. Það segir skýrt í sáttmálanum að ef forsendur hans breytist í veigamiklum atriðum sé hægt að óska eftir viðræðum um endurskoðun ákvæða. Er ekki löngu orðið tilefni til þess?

Virðulegur forseti. Ég þakka aftur fyrir fínar umræður. Mig langaði að bregðast aðeins við. Það er rangt hjá hv. þm. Andrési Inga Jónssyni að rekstur almenningssamgangna hafi í sáttmálanum verið á ábyrgð ríkisins. Við höfum hins vegar sett 1 milljarð til stuðnings og það hafa verið viðræður í gangi um það. Það er svo allt annað mál hvort við þurfum að taka á almenningssamgöngum á öllu landinu, þar á meðal á höfuðborgarsvæðinu, með einhverjum tilteknum hætti og aðkomu ríkisins. Ég tek undir líka með hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur um mikilvægi þessa sáttmála og get þá svarað hv. fyrirspyrjanda um leið að við höfum átt samskipti við bæði forsvarsmenn sveitarfélaganna og SSH, það er ákveðinn stýrihópur sem fjallar um þetta og við höfum verið að leggja áherslu á að það væri, held ég, mjög gott að uppfæra ákveðna hluti; framkvæmdaáætlanir, fara yfir fjárhagsáætlanir á ný og e.t.v. forgangsraða með öðrum hætti. Það er t.d. miklu meiri krafa um frekari hjólastíga en menn gerðu sér grein fyrir 2017, 2018, það hefur einfaldlega orðið bylting í notkun þeirra á svæðinu og annað hefur líka breyst sem ég kem kannski inn á í næstu fyrirspurn er varðar stokka. Ég vil líka taka undir með fyrirspyrjanda að skipulag hefði mátt ganga betur og þar er ekki við eitt sveitarfélag að sakast heldur fleiri, sem sagt þeirra hlutur í sáttmálanum um að skipulag gengi hratt fyrir sig hefði mátt ganga betur. Varðandi ljósastýringarnar þá bara bendi ég á það sem ég sagði áðan að 2021 var þessum samráðshópi sveitarfélaga og Vegagerðarinnar sem veghaldara komið á, menn settu upp fimm ára aðgerðaáætlun og við erum þá inni í öðru ári á þeirri aðgerðaáætlun. Eftir því sem ég best veit er bara unnið samkvæmt þeirra aðgerðaáætlun, en hún var til fimm ára.

Virðulegi forseti. Fyrst við ræðum hér um efndir á samgöngusáttmálanum getum við ekki látið hjá líða að ræða Sundabrautina, samgöngubótina sem við höfum beðið eftir í a.m.k. 30 ár og var m.a. forsenda þess að Kjalarnes sameinaðist Reykjavík árið 1997. Í sáttmálanum er svokallaður Sæbrautarstokkur sagður ein forsenda hugmynda um Sundabraut en stokkurinn er forgangsverkefni samkvæmt sáttmálanum. Þá er í sáttmálanum lögð áhersla á greiða tengingu Sundabrautar inn á stofnbrautir höfuðborgarsvæðisins. Ég hefði að vísu byrjað á hinum endanum. Ég hefði sett Sundabrautina í forgang enda hlýtur tengingin við Sæbrautarstokkinn að fara eftir endanlegri útfærslu Sundabrautarinnar. En gott og vel. Hæstv. ráðherra hefur auðvitað sjálfur farið yfir þann gríðarlega ábata sem mun hljótast af Sundabrautinni og við ráðum varla við mörg hundruð milljarða kr. verkefni í einu, eða hvað? En þar sem hæstv. ráðherra hefur undirritað samkomulag þess efnis er mikilvægt að við sem vonumst til að lifa það að sjá Sundabrautina verða að veruleika fáum að vita stöðuna á verkefnum sem hafa verið sett í beint samhengi við Sundabrautina.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að taka jafnframt Sundabrautina og tengd verkefni upp í þinginu. Eins og menn þekkja byggði samgöngusáttmáli höfuðborgarsvæðisins á viljayfirlýsingu ríkis og Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu frá 21. september 2018 og skýrslu verkefnishóps um uppbyggingu samgangna á höfuðborgarsvæðinu til 2033 sem kom út í nóvember 2018, þannig að þetta er búið að hafa ákveðinn aðdraganda. Í samgöngusáttmálanum sjálfum kemur fram að Sæbrautarstokkur, þ.e. Reykjanesbraut–Sæbraut–Holtavegur–Stekkjarbakki, sé ein forsenda hugmynda um Sundabraut og upphaflega framkvæmdin sem gert hafði verið ráð fyrir á Sæbraut og Reykjanesbraut var skilgreind í skýrslu verkefnahópsins frá 2018, skýrslunni sem ég var að vísa til, sem breikkun á Reykjanesbraut á þessum kafla og endurgerð gatnamóta við Súðavog og Kleppsmýrarveg allt að fyrirhugaðri tengingu við Sundabraut, sem sagt allt önnur hugmynd í raun og veru að stærðargráðu heldur en Sæbrautarstokkur. Markmið framkvæmdarinnar var að bæta samgöngur í og við lykilpunkta í samgöngukerfinu og bæta flæði vöruflutninga að og frá Sundahöfn en það er ein lykilforsenda Sundabrautarverkefnisins. Það er unnið að undirbúningi framkvæmda vegna Sæbrautarstokks sem hefur, eins og ég er að lýsa, stækkað í hugmyndunum. Frumdrög að útfærslu mannvirkisins lágu fyrir um mitt ár 2021. Í framhaldinu hófst vinna við mat á umhverfisáhrifum en framkvæmd Sæbrautarstokks er matsskyld framkvæmd. Vinnan við forhönnun hófst um mitt ár 2022 og er áætlað að vinnu við forhönnun ljúki á þessu ári og í framhaldi verði síðan unnið að verkhönnun og loks framkvæmd. Það er áætlað að framkvæmdir verði á árunum 2025–2027 en sú tímasetning er þó háð framgangi undirbúningsvinnu við mat á umhverfisáhrifum sem og skipulagsvinnu hjá Reykjavíkurborg en endurskoða þarf skipulagsáætlanir áður en framkvæmdaleyfi fæst fyrir fyrirhuguðum framkvæmdum. Sundabrautin sjálf er síðan fyrirhugað að geti farið í útboð á árinu 2024 og það útboðsferli tekur væntanlega tvö ár, framkvæmdir 2026 og framkvæmdum lokið 2031 og ég vona sannarlega að hv. þingmaður verði lifandi þá. Spurt er líka um greiða tengingu Sundabrautar við stofnbrautir, hvernig hún verði tryggð. Það er gert ráð fyrir að Sundabraut tengist við Sæbraut og sú vinna er í gangi með umferðargreiningum og matsáætlun vegna umhverfismats framkvæmda. Með því móti verður til meginstofnvegur norður og suður á höfuðborgarsvæðinu sem tengist Reykjanesbraut um Sundabraut og upp á Kjalarnes með greiðri umferð og mislægum gatnamótum. Það er í samræmi við svæðisskipulag höfuðborgarsvæðisins og þá stefnumörkun sem mótuð var í skýrslu áðurnefnds verkefnishóps SSH og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins frá 2018, um uppbyggingu samgangna á höfuðborgarsvæðinu allt til 2033, sem aftur lá til grundvallar samgöngusáttmálanum. Tengingar Sæbrautar og Sundabrautar við Sundahöfn og nærliggjandi athafnasvæði eru mikilvægar fyrir vöruflutninga og þarf að taka tillit til þeirra við útfærslur gatnamóta. Ríkið og Reykjavíkurborg hafa jafnframt gert samkomulag um staðarval vegna húsnæðis löggæslu- og viðbragðsaðila á höfuðborgarsvæðinu, stundum kallað björgunarmiðstöð eða eitthvað slíkt, og er gert ráð fyrir að það verði við Kleppsgarða. Staðsetning löggæslu- og viðbragðsaðila við Sæbraut undirstrikar jafnframt mikilvægi þess að taka tillit til greiðra tenginga Sundabrautar við Sæbraut. Í samgöngusáttmálanum er jafnframt gert ráð fyrir því að Reykjanesbraut allt frá Álftanesvegi að Kaldárselsvegi verði í frjálsu flæði ásamt því að gatnamót Reykjanesbrautar og Bústaðavegar verði mislæg. Með framangreindum framkvæmdum verða Reykjanesbraut, Sæbraut og Sundabraut að meginstofnvegi sem tengir Reykjanes við Vesturland með greiðri umferð í frjálsu flæði.

Virðulegur forseti. Við erum hér að ræða um Sundabraut sem ég tel því miður að sé draumur í dós, það verður sennilega svipað með Sundabraut og með ofanbyggðaveg sem var settur á eða a.m.k. kominn á dagskrá fyrir 40 árum þegar ég flutti í Hafnarfjörð. Þá var hann að koma, var bara alltaf að koma og svo endaði það með því að hann kom ekki. Svo kom afsökunin, það var ekki hægt að gera ofanbyggðaveg vegna þess að Garðabær var búinn að eyðileggja fyrir því að það væri hægt. En þá væri hægt að bora bara undir Garðabæinn, sleppa honum. Við þurfum ofanbyggðaveg. Ef við værum með ofanbyggðaveg væri ekki eins mikil þörf á öðru og ekki eins mikil umferð á Reykjanesbrautinni. Við erum oft að byrja á öfugum enda og ég held að það væri sennilega best að leysa þetta strax með því að byrja á ofanbyggðavegi vegna þess að Sundabrautin er einhver draumur í dós. Ég sé ekki fram á að hún komi.

Frú forseti. Tvennt eða þrennt sem mig langar að bæta í púkkið til ráðherrans. Þessar stóru framkvæmdir eru rosalega umfangsmiklar, gríðarlegir fjármunir sem fara í Sæbrautarstokk og Sundabraut. Hefur verið skoðað hvernig þær passa inn í efnahagsástandið eins og það er í dag og fyrirsjáanlega eitthvað aðeins inn í framtíðina? Og bara praktískt, eigum við verkfræðinga og gröfukalla til að gera þetta samhliða því að byggja nýjan Landspítala og tvíbreikka þessa og hina vegi, er framkvæmdageta í landinu til að standa undir þessu? Hefur verið síðan skoðað að beita öðrum lausnum eins og t.d. að innleiða flýti- og tafagjöld, gæti það verið hagkvæmari lausn til að ná fram sömu markmiðum, sér í lagi ef fjármunirnir sem koma í kassann þar verða nýttir í þágu rekstrar almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu?

Forseti. Sundabraut er stórt og mikilvægt verkefni og þjóðhagslega arðbært verkefni, örugglega ein arðsamasta samgönguframkvæmd ef ekki sú arðsamasta sem hægt er að fara í hér á landi. Það hefur komið fram í könnun sem hefur verið unnin á verkefninu. Mín skoðun er sú að væntanlega sé hér um stærra og mikilvægara verkefni að ræða en samgöngusáttmálann og borgarlínu í stóra heildarsamhenginu og líka út frá arðsemi. Mig langaði bara rétt að koma inn á eitt í þessari umræðu: Hefur vegstæði Sundabrautarinnar verið varið nægilega vel á undanförnum árum í öllu þessu skipulagsferli? Það hefur stöðugt verið sótt á vegstæðið. Þar vil ég helst nefna, eins og við sjáum sem höfum farið og kynnt okkur aðstæður uppi í Gufunesi, að þar fer byggðin upp að vegstæðinu og fer jafnvel inn á fyrirhugað vegstæði. Ég vildi rétt koma þessu að.

Virðulegi forseti. Ég hef ávallt verið áhugamaður um gerð Sundabrautar en Sundabrautin núna sem er í umræðu er allt önnur Sundabraut heldur en var t.d. til umræðu í samgöngunefnd á síðustu öld, 1999–2003, sem ég sat í þá. Þá var verið að fjalla um þrjár mögulegar leiðir varðandi vegstæði. Nú er það gjörbreytt. Það sem ég vil spyrja hæstv. ráðherra um er hvort hann sjái fram á enn frekari breytingar á vegstæðinu af því að það virðist ekki vera alveg á hreinu í dag hvar það eigi að liggja. Hefur verið tekið tillit til skipulags þegar brúin kemur og þessar tengingar og skoðað hvaða áhrif þetta mun hafa á skipulag viðkomandi svæðis og þá um leið líka umhverfið? Um leið vil ég hvetja ráðherra til að halda áfram með þetta verkefni og huga einmitt sérstaklega að því að þetta verði leið sem þurfi að greiða fyrir. Ég held að það liggi alveg ljóst fyrir að við þurfum veggjöld á þessari leið bara til að ná í fjármagn til að kosta m.a. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. innviðaráðherra fyrir svörin. Mér hefur þótt gott að heyra hvernig hæstv. ráðherra hefur talað um Sundabraut, að hún sé efst á verkefnalista hans, að verkefnið sé komið í traustan farveg, fastar skorður og öruggt ferli og að það séu jafnvel bara örfá ár í að hún verði að veruleika. 2031, sagði hæstv. ráðherra núna rétt í þessu. En ég viðurkenni á sama tíma að ég er tortryggin þar sem hver heilvita maður sér að ekki bara í mörg ár heldur áratugi hafa borgaryfirvöld unnið markvisst gegn lagningu Sundabrautar, samgöngubót sem hefur verið á aðalskipulagi Reykjavíkurborgar allt frá árinu 1984. Ég spyr því hæstv. ráðherra að því hvort hann muni fylgja því fast eftir að meiri hlutinn í Reykjavík haldi ekki áfram að koma í veg fyrir að Sundabrautin verði að veruleika, hvort við Reykvíkingar getum treyst á hans eftirlit og eftirfylgni. Ef það tekst, ef hæstv. ráðherra tekst að fylgja þessu risamáli eftir, þá er ég þess fullviss um að Sundabrautin muni skipa stóran sess í hans pólitísku arfleifð.

Herra forseti. Ég þarf að fá tvær mínútur í viðbót til að svara öllum þessum áhugaverðu kommentum sem komu hér. Það er eðlilegt að það sé tortryggni eftir 40 ára feril en ég minni á að Teigsskógur tók 25 ár og hann er langt kominn. Ég vil líka segja að mér finnst vera talsvert annað hljóð í öllum, ekki síst í meiri hlutanum í Reykjavík, enda held ég að síðustu kosningar hafi snúist um að það yrðu breytingar í Reykjavík. Varðandi vegstæðið sem tveir hv. þingmenn komu inn á þá hefur það án efa ekki í fortíðinni verið nægilega varið en mér er ekki kunnugt um annað en að það vegstæði sem unnið sé eftir nú sé það, að mati Vegagerðarinnar. Ég hef ekki heyrt annað þannig að ég hef ekki trú á að það verði miklar breytingar á vegstæðinu. En auðvitað skiptir máli hvort það verður lág brú, mjög lág brú eða göng. Það eru þeir valkostir sem eru í umhverfismatinu. Mér er einnig kunnugt um, svo ég svari núverandi forseta, að að mati verktakanna og þeirra sem meta það þá telji þeir sig hafa getu til þess að fara í þessi verkefni og að það sé enn of lítið að gera hjá jarðverktökum svo dæmi sé tekið, margt sem bendir til þess samkvæmt fjárhæðum í útboðum. Ég held að við séum ekki að byrja á öfugum enda eins og hér kom fram. Ég held að við séum einmitt búin að vera að taka réttu skrefin með því að byrja með verkefnahópa. Það hljómar oft eins og við séum að setja einhverja hluti í nefnd en það er oft nauðsynlegt til að koma stórum málum á koppinn. Ég er sannfærður um að Sundabrautin og Sæbrautarstokkurinn - allt verkið er auðvitað gríðarlega umfangsmikið og tekur þó nokkur ár í byggingu og undirbúningurinn þarf þess vegna að vera líka nokkur ár til að hann sé nægilega vandaður. Þetta verður samvinnuleiðarverkefni, svokallað PPP-verkefni, þar sem menn munu greiða til baka á löngum tíma fyrir notkunina. Hluti af fjármögnuninni er þessi flýtigjöld og umferðarstýring sem hér var nefnd, þau gjöld. En þau eru ekki bara hluti af fjármögnuninni, þau eru líka hluti af því 

Ég skildi þetta sem já.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. matvælaráðherra fyrir að koma hérna í dag og svara fyrirspurn minni um greiðslumark sauðfjárbænda. Við áttum einmitt samtal um sama mál hér fyrr í vetur. Eins og hefur komið fram er greiðslumarkið eini öruggi greiðslugrunnurinn sem sauðfjárbændur hljóta í dag, sama hvort árar vel eða illa, og með tilkomu þess myndaðist söguleg sátt innan stéttarinnar. Hins vegar hefur það lengi verið rætt í samtali sauðfjárbænda og matvælaráðuneytis að ráðuneytið hafi í hyggju að trappa niður greiðslumark fyrir endurskoðun búvörusamninga. Sambærileg áform voru til staðar árið 2019 en þá var hætt við vegna slæmrar afkomu stéttarinnar. Þar steig ráðuneytið mikið gæfuspor í þágu sauðfjárbænda. Slæm staða blasir við bændum þessa dagana, m.a. vegna hækkunar á aðföngum og innflutnings á kjöti frá Úkraínu, rekstrargrundvöllur er erfiður og nýliðun er í lágmarki. Þá væri niðurtröppun greiðslumarks ekki til þess fallin að tryggja enn frekari nýliðun. Því hafa sauðfjárbændur kallað eftir því að öll áform um niðurtröppun verði stöðvuð. Það er fyrirséð að niðurtröppun greiðslumarks kemur til með að koma hart niður á sauðfjárbændum, þá sérstaklega á Austur- og Norðurlandi. Þar er talsverð eign á greiðslumarki og niðurtröppun á greiðslumarki mun koma niður á þeim sem eru að reyna eftir fremsta megni að stunda sauðfjárrækt í atvinnuskyni. Því vil ég benda á að á sama tíma og við eigum hér í þingsal miklar umræður um það hvernig við viljum tryggja fæðuöryggi þjóðarinnar þá er þetta skref sem við erum að skoða. Í bókun 15.2 í núgildandi sauðfjársamningi kom fram að endurskoða ætti áform um niðurtröppun greiðslumarks skyldi heildarverðmætasköpun greinarinnar ekki aukast um 7,5% að lágmarki, rétt eins og gert var árið 2019. Þessu til stuðnings bendi ég á bókun 15.4 sem segir, með leyfi forseta: „Síðari endurskoðun skal fara fram árið 2023. Þá skal horfa til sömu þátta og við þá fyrri.“ Í svari við fyrirspurn minni um greiðslumarkið í óundirbúnum fyrirspurnatíma fyrr í vetur sagði hæstv. matvælaráðherra að bændur hefðu ekki eina skoðun á þessu máli og að afstaða þeirra væri klofin. Vil ég því upplýsa hæstv. ráðherra að á nýliðnu búgreinaþingi, sem haldið var 22. og 23. febrúar sl., var samþykkt ályktun um að stöðva eigi niðurtröppun greiðslumarks og breyta búvörulögum þannig að greiðslumark verði ekki lagt niður árið 2026. Ályktunin var samþykkt með 51 atkvæði gegn einu, yfirgnæfandi meiri hluta og sýnir það skýran vilja bænda. Því spyr ég ráðherra: Hyggst ráðherra trappa niður greiðslumark til sauðfjárbænda fyrir endurskoðun samninga við þá? Ef svo er, hver eru helstu rökin fyrir því að það sé gert þegar stutt er í endurskoðun samninga? Og hver er framtíðarsýn ráðherra þegar kemur að greiðslumarkinu?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Forsaga þessa máls er talsvert löng og ég vil í upphafi fá að fara yfir nokkur mikilvæg atriði. Í fyrsta lagi er hér ekki um að ræða sjálfstæða ákvörðun mína sem ráðherra. Það er í gildi samningur um starfsskilyrði sauðfjárræktar, sem var samþykktur af fulltrúum ríkisins annars vegar og fulltrúum bænda hins vegar árið 2016, sem gildir í tíu ár eða til ársins 2026. Á samningstímanum eru ákvæði um tvær endurskoðanir. Sú fyrri fór fram árið 2019 og sú seinni er á dagskrá á þessu ári. Þar var m.a. samið um að svokallað greiðslumark, sem hér er til umræðu, myndi falla niður í áföngum á samningstímanum. Um þetta var sem sagt samið. Í kjölfar samþykktar samningsins í atkvæðagreiðslu meðal bænda í lok mars 2016 voru gerðar viðeigandi breytingar á búvörulögum á Alþingi þann 20. september 2016. Lögin voru sem sagt sett til að undirbyggja nýsamþykktan búvörusamning. Þessar breytingar kveða m.a. á um að 1. janúar 2026 falli greiðslumark úr gildi. Það ákvæði er óbreytt síðan í lögum. Það eru gildandi lög, virðulegi forseti, samþykkt af Alþingi. Þetta er staðan og svona hefur staðan verið í sjö ár að verða. Ég vil undirstrika að við niðurtröppunina eru ekki gerðar breytingar á heildarfjárhæðum opinbers stuðnings við sauðfjárrækt. Það fjármagn sem afmarkað er í samningum til greiðslu út á greiðslumark er fært á aðra liði samningsins. Það eru aðrir sem njóta þá góðs af því þegar þessi hliðrun verður. 1,9% af stuðningnum í heild færast sem sé milli framleiðenda. Stuðningur samkvæmt fjárlögum 2023 er ríflega 6,2 milljarðar kr. og u.þ.b. 2,3 milljarðar þar af renna til beingreiðslna út á greiðslumark. Samkvæmt ákvæðum samningsins frá 2016 skyldi niðurtröppun gegn greiðslumarki endurskoðuð við fyrri endurskoðun samningsins árið 2019 ef afurðaverð til bænda þróaðist ekki með ákveðnum hætti á fyrstu árum samningsins. Á þetta ákvæði reyndi sannarlega og við endurskoðunina var ákveðið að seinka upphafi niðurtröppunar til 1. janúar 2023. Niðurstaða endurskoðunarinnar fór í almenna atkvæðagreiðslu meðal bænda og var samþykkt með 68% atkvæða. Virðulegi forseti. Bændasamtökin hafa í tvígang farið fram á það við mig að vikið verði frá gildandi samningi um samningsbundna niðurtröppun á greiðslumarki á árinu 2023. Mitt ráðuneyti telur að slíkt fari gegn ákvæðum samningsins og gildandi búvörulögum og þess vegna var ekki fallist á þessar beiðnir. Bændasamtökin lögðu fram tillögu í framkvæmdanefnd búvörusamninga um að nýta heimild framkvæmdanefndarinnar til að færa fjármuni milli einstakra samningsleiða, óskuðu sem sé eftir því að það ákvæði yrði nýtt. Tillagan fólst í því að færa 20% framlaga ársins 2023 af býlisstuðningi, ullarnýtingu og fjárfestingarstuðningi yfir á beingreiðslur ársins eða greiðslumark. Með samþykkt tillögunnar hefði samningsbundið greiðslumark, eða niðurtröppunin, helmingast. Málið var rætt á fundum framkvæmdanefndarinnar. Á fundi framkvæmdanefndar í desember 2017 var svipað erindi tekið fyrir. Í fundargerð þar kemur fram að það hafi verið mat framkvæmdanefndarinnar að það að stöðva niðurtröppun á beingreiðslum teljist grundvallarbreyting á forsendum gildandi samnings og myndi þar að auki ganga í berhögg við skýran texta samningsins. Slík breyting yrði ekki endurskoðuð fyrr en við fyrri samningsbundna endurskoðun árið 2019 samkvæmt skýru orðalagi samnings. Og það var síðan gert, eins og fyrr segir, og samið um breytingar. Vegna tillögu Bændasamtakanna nú í desember sl. óskaði ráðuneytið eftir frekara lögfræðiáliti frá lögmannsstofu og þar var niðurstaðan skýr þess efnis að tilfærslan væri ekki heimil samkvæmt gildandi lögum og gildandi samningi um starfsskilyrði sauðfjárræktar. Af þeim sökum og með hliðsjón af fyrri niðurstöðu gátu fulltrúar ríkisins í framkvæmdanefnd ekki fallist á tillöguna og því varð það niðurstaða nefndarinnar að hafna umræddri breytingu. Fulltrúar Bændasamtakanna lýstu sig ósammála því mati og þeir óskuðu þar með eftir því að virkja ákvæði 17. gr. samningsins um skipan gerðardóms. Unnið er að skipan gerðardóms í samræmi við beiðni Bændasamtakanna þar um og það er staða málsins.

Virðulegi forseti. Um leið og ég segi takk fyrir fyrirspurnina, af því að það þarf að taka á erfiðri stöðu sauðfjárbænda, þá vil ég líka þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr svör, hugrökk svör. Það er meira en að segja það að fara einhverjar fjallabaksleiðir út frá þeim búvörusamningi sem nú liggur fyrir nema það séu skýrar heimildir til þess og ég virði ráðherra fyrir að hafa sett málið í þennan farveg. Ég vil hins vegar einfaldlega benda á það sem ég trúi á og það er að hafa trú á íslenskri landbúnaðarframleiðslu, hvort sem er á sviði sauðfjárræktar, grænmetis- eða kúa- og mjólkurbænda. Hluti af því að hafa trúna er að trúa líka á frelsið, trúa líka á samkeppnina því að frelsið og samkeppnin eru aflvaki nýrra hugmynda, nýsköpunar og fleiri þátta sem, eins og dæmin sanna m.a. í grænmetinu, ýta undir enn öflugri landbúnaðarframleiðslu. Ég vonast til þess að við endurskoðun á búvörusamningnum, sem að einhverju leyti er að fara af stað, verði tekið tillit til þeirra sjónarmiða. Frelsið og samkeppnin munu styrkja stöðu bænda til skemmri og lengri tíma.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr og greinargóð svör og gott að fá yfirlit yfir söguna af því að hér er um gríðarlega mikilvægt mál að ræða, ekki einungis fyrir bændur heldur fyrir samfélagið allt. Við viljum tryggja fæðuöryggi og styðja við neytendur hér á landi og þurfum að sýna það í verki. Það gerist ekki nema við stöndum með íslenskum bændum og innlendri matvælaframleiðslu. Að fjarlægja eina örugga greiðslugrunn sauðfjárbænda í erfiðu árferði er ekki vænlegt til árangurs með þau markmið að leiðarljósi. Bændur eru ekki að kalla á þetta einungis til þess að bæta sína stöðu heldur til að tryggja að rekstrargrundvöllur sé til staðar svo að hægt sé að halda áfram, gera betur og eins líka laða nýja bændur að greininni. Ég vil ítreka að vilji sauðfjárbænda er skýr og hefur komið fram á mörgum fundum þeirra og, líkt og hæstv. ráðherra kom inn á, verið bókað þess efnis með yfirgnæfandi meiri hluta atkvæða í hvert skipti. Ég vil því nýta tækifærið hér og hvetja hæstv. ráðherra til að hafa þetta í huga þegar kemur til endurskoðunar á búvörusamningum. Ég ætlaði einnig að nýta tækifærið hér og spyrja hæstv. ráðherra út í tilfærslur milli einstakra liða sem eiga einmitt að vera leyfilegar, allt að 20% árlega á hverjum lið öðrum en beingreiðslum út á greiðslumark. Hæstv. ráðherra fór ágætlega yfir þetta í máli sínu þannig að ég þarf nú ekki að fara frekar út í það. Hins vegar finnst mér afar mikilvægt að nú liggur fyrir að framkvæmdanefnd búvörusamninga hefur vísað stöðvun á niðurtröppun greiðslumarks í gerðardóm og fulltrúar hafa verið skipaðir af hálfu matvælaráðuneytisins og Bændasamtaka Íslands en einnig á Hæstiréttur að tilnefna dómsformann. Mig langaði því að spyrja hæstv. ráðherra: Hefur oddamaður verið skipaður og hvenær má þá gera ráð fyrir að gerðardómur taki til starfa?

Virðulegi forseti. Ég þakka enn hv. fyrirspyrjanda og hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir þátttökuna í þessu samtali. Í fyrsta lagi varðandi skipan gerðardómsins og stöðuna í þeim málum þá er í samningi um starfsskilyrði sauðfjárræktarinnar gert ráð fyrir að aðilar samnings tilnefni hvor fyrir sig einn mann í dóminn og að leita skuli til Hæstaréttar Íslands um að tilnefna formann dómsins nema aðilar komi sér saman um oddamann, eins og stendur í textanum. Í samræmi við ákvæði samningsins var leitað til Hæstaréttar vegna tilnefningar oddamanns en þá benti Hæstiréttur á að í ljósi þess að ekki sé kveðið á um tilnefningu réttarins í lögum geti það ekki komið í hans hlut að tilnefna í gerðardóminn. Af þeim sökum hefur verið ákveðið að leita til Héraðsdóms Reykjavíkur varðandi tilnefningu og er nú beðið svara frá héraðsdómi. Hv. þingmaður spurði líka út í stöðuna varðandi endurskoðun búvörusamninga sem er fyrirhuguð á yfirstandandi ári. Það er mikilvægt að það liggi algerlega fyrir að við erum núna í raun og veru inni í þessum meginramma gildandi búvörusamninga til 10 ára og við getum haft áhrif innan þess ramma en þó engar kúvendingar. Þannig að það sem við skoðum fyrst og fremst eru loftslagsmál, fæðuöryggi og síðan að einfalda og skýra kerfið og við höfum gert bændum grein fyrir þessum áherslum. Loks vil ég segja hér í lok þessarar umræðu að það þarf að vera algjörlega á hreinu að sá landbúnaðarráðherra sem hér stendur stendur með íslenskum landbúnaði, stendur með sauðfjárræktinni, stendur með mjólkurframleiðslunni og stendur með grænmetisframleiðslu og tilraunum og framtíðarsýn í kornrækt. Þetta hefur komið fram með því að ég hef lagt það af mörkum að kalla á sérstakan fjárhagslegan stuðning til bænda vegna álagsins út af stríðinu í Úkraínu og það hefur skilað sér með greiðslum inn í íslenskan landbúnað.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. matvælaráðherra fyrir að koma hér og ræða um kolefnisbindingu í landi. Eitt af því sem horft er til í vinnu gegn loftslagsbreytingum af völdum gróðurhúsalofttegunda og til að uppfylla markmið Íslands í loftslagsmálum er að draga markvisst úr losun gróðurhúsalofttegunda frá landi og nota land til að binda kolefni þar sem við á. Ein af mikilvægum forsendum þess að þetta gangi eftir er að ljóst sé hvernig standa skuli að skráningu og bókhaldi kolefnisbindingar þannig að þeir sem þess óska geti annaðhvort selt kolefniseiningar á frjálsum markaði eða fengið þær viðurkenndar við kolefnisjöfnun eigin rekstrar í grænu bókhaldi síns fyrirtækis. Eftirspurn eftir þessu er mikil í rekstri sem tengist landbúnaði en líka á öðrum sviðum, svo sem vélaverktöku, sjávarútvegi og verslun. Þessi mál eru ekki einföld en það er mikilvægt að ræða þau hér og reyna með öllum ráðum að skýra verklag og leikreglur. Ég hef því, auk fyrirspurnarinnar sem við ræðum hér, lagt fram fyrirspurn til umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra um samspil vottaðra kolefniseininga sem seldar eru á frjálsum markaði og loftslagsbókhalds Íslands. Þá hef ég einnig lagt fram tillögu um að matvælaráðherra taki saman upplýsingar og skýri verklag við skráningu og bókhald kolefnisbindingar í landi sem umráðamenn lands þurfa að taka tillit til þegar þeir selja kolefniseiningar eða nýta þær til kolefnisjöfnunar í eigin rekstri. Virðulegi forseti. Hvernig ætlumst við til að kolefnisbindingin eigi sér stað? Hver er stefna og leiðsögn stjórnvalda? Er áherslan á að þeir sem vilja búa í dreifbýli fái tækifæri til að nýta það land sem þeir hafa til umráða til bindingar eða verða heilu sveitirnar keyptar upp til að jafna kolefnisbókhald stærri fyrirtækja? Verða jarðir nýttar til kolefnisbindingar án búsetu, óháð landgæðum, eða er áherslan á að styðja við samþættingu fjölbreyttrar landnýtingar? Fléttast matvælaframleiðsla og mismunandi kolefnisbindingarverkefni saman, jafnvel bætt aðstaða til útivistar, uppbygging byggðarauðlindar, endurheimt vistkerfa, uppbygging beitilands og skjól fyrir búfé? Er æskilegt að ná mörgum markmiðum samtímis eða taka heilar jarðir eingöngu til kolefnisbindingar? Kolefnisbinding í landi er langtímafjárfesting sem bæði bindur landnýtingu og fjármagn til áratuga. Bændur landsins sem framleiða matvæli hafa lengi unnið með ríkisstofnunum að endurheimt vistkerfa, landgræðslu og skógrækt. Kalla breyttar aðstæður og áherslur á endurskoðun þessa samstarfs? Telur ráðherra mögulegt að kolefnisbinding í landi geti fjölgað atvinnutækifærum og styrkt búsetu í dreifbýli? Ég legg fyrir ráðherra þessar þrjár skriflegu spurningar sem dreift var.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnirnar um kolefnisbindingu í landi. Landbúnaðurinn er í þeirri einstöku stöðu hvað varðar loftslagsbreytingar að geta bæði dregið úr losun og bundið kolefni, ólíkt flestum öðrum greinum atvinnulífsins. Aukin sérhæfing í þessum málum er fyrirsjáanleg á komandi árum og það liggur fyrir að það þarf að auka framleiðslu á þessari nýju búvöru, ef svo má segja, kolefnisbindingu. Markaðir með þessa vöru eru ófullkomnir, bæði hér og erlendis, því að það er einfaldlega ekki til einfaldur rammi utan um hana. Um þetta var t.d. nokkuð rætt á fundi aðildarríkja loftslagssamningsins í Egyptalandi á síðasta ári þar sem ég var fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Ríkið hefur á undanförnum árum aukið fjárveitingar til verkefna sem leiða til bindingar og varðveislu á kolefni í jarðvegi og gróðri í þágu loftslagsmála. Við þetta hefur atvinnutækifærum sannarlega fjölgað nú þegar og styður það auðvitað við búsetu í dreifbýli á ýmsan hátt, svo sem hjá bændum, öðrum landeigendum, verktökum og starfsmönnum opinberra stofnana. Til lengri tíma hafa þessi verkefni fjölþættan ávinning, svo sem jarðvegsvernd, líffræðilega fjölbreytni, bætt landgæði og skóga til fjölbreyttra nytja. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir að útfærður verði rammi um framleiðslu vottaðra kolefniseininga í landbúnaði og annarri tengdri landnotkun. Eins og áður sagði eru kolefnismarkaðir að þróast og hér á landi og er framleiðsla vottaðra kolefniseininga hvað lengst komin í skógrækt. Þar eru einkaaðilar að hasla sér völl og á því sviði er mikil þróun, bæði hér heima og erlendis, og það má sjá fyrir sér framleiðslu á vottuðum kolefniseiningum fyrir fleiri aðgerðir eins og bindingu kolefnis í jarðvegi almennt, endurheimt votlendis o.fl. Af þessu er ljóst að kolefnisbinding í landi getur sannarlega stutt við búsetu í dreifbýli og fjölgað atvinnutækifærum. Ný stefna og aðgerðaáætlun í landgræðslu og skógrækt undir yfirskriftinni Land og líf gerir ráð fyrir að efla þátttökunálgun í undirbúningi og framkvæmd aðgerða í landgræðslu og skógrækt og verður það m.a. gert með því að endurskoða hvatakerfi í landgræðslu og skógrækt. Þar er áætlað að skoða heildstætt stuðningskerfi fyrir landeigendur og félagasamtök, m.a. með hliðsjón af þeim markmiðum og áherslum sem sett eru fram í Land og líf, markmiðum stjórnvalda í loftslagsmálum og fyrir líffræðilega fjölbreytni. Unnið verður að því að samhæfa stuðning í landgræðslu og skógrækt og stuðning í landbúnaði. Þessi aðgerð felur í sér setningu reglugerða í samræmi við 8. gr. laga um landgræðslu og 7. gr. laga um skóga og skógrækt og endurskoðun reglugerðar um skógrækt á lögbýlum, sbr. lög um skóga og skógrækt. Ráðuneytið hefur þegar óskað eftir tillögum, bæði frá skógræktinni og landgræðslunni, að breytingum sem mætti gera á núverandi verkefnum þannig að þau vinni sem best að framtíðarsýn, markmiðum og áherslum þessarar heildarstefnumótunar og aðgerðaáætlunar. Tillögurnar geta falið í sér að endurskoða útfærslu núverandi verkefna, tillögur að nýjum verkefnum og/eða hætta tilteknum verkefnum og meðal slíkra verkefna sem eru í gangi eru t.d. Hekluskógar, Landbótasjóður, skógrækt á lögbýlum, Vorviður, landvöktun innan GróLindar, Hagagæði og verkefnið Bændur græða landið. Hv. þingmaður spyr loks hvort og hvernig mögulegt væri að samþætta ríkisstuðning við bændur, skógrækt og sölu kolefniseininga á frjálsum markaði. Það þarf auðvitað að skoða frá öllum hliðum hvort og hvernig ríkisstyrktar aðgerðir sem leiða til kolefnisbindingar eða draga úr losun geti falið í sér útgáfu vottaðra kolefniseininga. Á því kunna að vera takmarkanir sem þarf að greina betur og yfirsýn og greining á því stendur yfir. Skilyrði fyrir trúverðugri útgáfu kolefniseininga er að það liggi fyrir viðurkennd vottun á loftslagsávinningi aðgerða. Í þessu felst að verkefni þarf að uppfylla viðurkenndar lágmarkskröfur, m.a. að um sé að ræða mælanlegan og varanlegan árangur, verkefni leiði ekki til kolefnisleka og að loftslagsávinningur sé til viðbótar því sem hefði orðið án viðkomandi verkefnis og loks að óháður vottunaraðili staðfesti árangur af verkefninu sem liggur að baki kolefniseiningu. Virðulegi forseti. Ég vona að ég hafi komið inn á spurningar hv. þingmanns í þessari yfirferð en það er alveg gríðarlega mikilvægt að vel takist til varðandi það að ná utan um skráningu og skilgreiningu á kolefniseiningum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og auðvitað er þetta gríðarlega umfangsmikið verkefni, eins og hæstv. ráðherra sagði. Það er að mörgu að hyggja og hefðum við getað notað margfaldan tíma til að ræða málið, en vonandi gefast fleiri tækifæri til þess. Það hefur mikið verið rætt um tækifærin sem felast í kolefnisbindingu, hvort sem er með landgræðslu og endurheimt vistkerfa, ræktun skóga eða endurheimt votlendis. Þrátt fyrir það er það mín upplifun að þeim sem vilja taka þátt finnist margt óljóst. Það verður til þess að vinnan við kolefnisbindingu er ekki nægilega markviss og það vinna ekki allar hendur í sömu átt. Þess vegna fagna ég mjög því sem hæstv. ráðherra kom inn á varðandi endurskoðun á þátttökuverkefnum bænda. Ég vil sérstaklega leggja áherslu á að það verði ekki bara kallað eftir tillögum frá Landgræðslunni og Skógræktinni heldur líka frá bændum. Hluti af því sem hefur gerst á síðustu árum þegar báðar þessar stofnanir, sem nú stendur til að sameina, hafa farið í mikla innri vinnu, er að dregið hefur úr samtalinu við bændur sem ég veit að þeir kalla eftir. Það er mjög mikilvægt að fá þá virka að þessu samtali. Eins og ég kom inn á í fyrri ræðu þá er mjög mikilvægt að skýra forsendur skráningar og bókhalds kolefnisbindingar. Það er líka mjög mikilvægt að greina landgæði þannig að það liggi fyrir hvar heppilegast er að binda kolefni, og svo auðvitað að efla samstarfið við bændur. Þar eru auðvitað til verkefni sem bændur hafa verið að undirbúa eins og Kolefnisbrúin, sem mér finnst mjög mikilvægt að við nefnum hér, og svo er auðvitað margt fleira sem væri hægt að ræða.

Virðulegur forseti. Ég þakka enn frumkvæði hv. þingmanns að setja þetta á dagskrá. Það er sannarlega rétt sem kemur fram í máli þingmannsins að það er margt óljóst í þessum málum og mikilvægt að við vinnum að því að róa öll í sömu átt, hvort sem það er í stjórnkerfinu, stofnununum, í samskiptum við bændur eða íbúa í hinum dreifðu byggðum, vegna þess að til að viðhalda frumkvæði og áhuga almennings í landinu, landeigenda, bænda og annarra sem þar hafa möguleika á að koma nálægt, þá náum við frekar árangri ef þetta liggur skýrt fyrir. Hv. þingmaður nefnir líka að lokum sjónarmið sem lúta að landnotkuninni almennt og skrásetningu á slíku; flokkun á landi, sem er auðvitað gríðarlega mikilvæg, bæði fyrir hefðbundinn landbúnað og útiræktun og ekki síður endurheimtarverkefni og verkefni sem hér eru til umfjöllunar í landgræðslu eða skógrækt. Ég tek mikið mark á hvatningu hv. þingmanns í þeim efnum að hafa þétt og gott samráð við bændur í þessum efnum. Það hefur raunar skipt miklu máli í mínu ráðuneyti og þar er mikill skilningur á mikilvægi þess að vera í því samtali. Ég held raunar að það skipti miklu máli, sem tengist öðru umræðuefni hér áðan, að því er varðar nýliðun í landbúnaði og hvatningu til ungra bænda til að taka þátt í framtíðarverkefnum. Því held ég að þetta snúist í raun og veru líka með óbeinum hætti um byggðaþróun, byggðasjónarmið, möguleika á nýliðun og að kalla unga bændur til verka.

Virðulegur forseti. Ég lagði þessa fyrirspurn fram undir lok september á síðasta ári. Með því að nefna þetta hér er ég á engan hátt að áfellast ráðherra fyrir að hafa ekki svarað fyrr heldur eru góðar og gildar ástæður fyrir því að þessi seinkun hefur orðið og ég fetti ekki fingur út í þá seinkun. Hitt er síðan að fyrir vikið hefur ráðherra haft nákvæmlega fimm mánuði og vel það til að skoða hvaða breytingum hann getur beitt sér fyrir varðandi lækkun tolla og gjalda á innfluttar matvörur til að berjast gegn verðbólgu. Eins og fyrirspurnin hljómaði: Mun ráðherra kappkosta að breyta reglum um tolla og úthlutun tollkvóta sem getur síðan leitt til lækkunar á matarverði? Nú erum við bara á síðustu vikum að sjá þessar gríðarlegu hækkanir á matarkörfunni og þá hljótum við að segja: Nú, ekki einhvern tímann á morgun eða eftir tvær vikur eða undir áramót eins og Sjálfstæðisflokkurinn vill gera, er rétti tíminn til þess að rétta af bókhaldið hjá fólkinu í landinu. Ráðherra hefur haft þessa fimm mánuði og ég trúi því að hún muni leggja hér á borð ákveðnar hugmyndir og tillögur um hvað hægt er að gera þegar kemur að lækkun tolla og gjalda. Ég veit að hæstv. ráðherra kom fram í fréttum og fundaði núna í febrúar með ákveðnum aðilum vinnumarkaðarins, frá VR, LÍV og Rafiðnaðarsambandinu ásamt Félagi atvinnurekenda. Þar nefndu þeir ákveðnar hugmyndir sem gætu leitt til þess að lækka verð á ýmsum hlutum eins og að tollar verði felldir niður af alifugla- og svínakjöti auk franskra kartaflna, að tollar verði felldir niður af blómum sem eru ekki ræktuð á Íslandi, að tollar m.a. á mjólkur- og undanrennuduft og smjör falli niður líka og að innlendum afurðastöðvum og búvöru- og vinnslustöðvum í þeirra eigu verði óheimilt að bjóða í eða sækjast eftir tollkvótum. Við vitum það alveg og ráðuneytið á að vita það að ef flett er upp hverjir eru eigendur LL42 og Mata eru þetta aðilar sem eru tengdir stærstu landbúnaðarframleiðendum hér á landi. Þeir eiga ekkert að vera að bjóða í eða sækjast eftir tollkvótum með það eitt að markmiði að halda þeim fjarri og halda verðinu uppi. Þannig eru íslenskir neytendur ekki að njóta góðs af þessari litlu glufu sem þó fæst með tollkvótunum. Ég vona að hæstv. ráðherra komi hingað og segi okkur hvað hægt er að gera til að lækka verð á matarkörfunni. Ég átti samskipti við einn sem er að selja landbúnaðarafurðir, m.a. kjötvörur, sem segir að á þremur árum hafi kílóverðið á tollkvótanum farið úr 220 kr. í 680. Auðvitað fer það bara beint út í verðlagið. Þessir tollar eru hreint og beint í boði ríkisstjórnarinnar. Þetta eru aðgerðir sem hún getur beint gripið til til að reyna að vinna gegn hækkandi matvælaverði og hækkun á matarkörfunni sem er mjög drjúgur liður í útgjöldum heimila, ekki síst þeirra sem lágar tekjur hafa.

Virðulegur forseti. Það er nánast tilefni til að halda hátíð að við skulum loksins ná saman, ég og hv. þingmaður, til að ræða þessa fyrirspurn sem hefur legið hér inni óþægilega lengi og ég tek undir það sem hv. þingmaður segir að það hefur átt sér sínar skýringar. Hins vegar er þetta ein af þessum fyrirspurnum sem eldist vel vegna þess að tilefnið er enn þá til staðar og enn þá fyrir hendi. Kannski í fyrsta lagi, vegna þess að hér er ég spurð sem ráðherra landbúnaðarmála með beinum hætti um það með hvaða hætti ég muni kappkosta að breyta reglum um tolla á úthlutun o.s.frv., þá þarf það að liggja algjörlega fyrir að ráðherra landbúnaðarmála hefur ekki vald til að lækka einhliða tolla og gjöld á innfluttar matvörur enda telst álagning tolla til skattlagningar og er því ákveðin með lögum í samræmi við lagaáskilnaðarkröfur stjórnarskrárinnar. Það er þó rétt að geta þess að tollar á innfluttar matvörur eru tiltölulega litlir hér í alþjóðlegum samanburði, t.d. miðað við EFTA-löndin, bara þannig að við komum okkur á þann grunn. Það er fjallað um álagningu tolla í tollalögum en ákveðnir tollkvótar tilheyra mínu ráðuneyti sem nánar er kveðið á um í búvörulögum. Fyrirkomulaginu við úthlutun tollkvóta var breytt með lögum sem voru samþykkt á Alþingi í desember 2019. Það frumvarp byggði á tillögum starfshóps sem var falið að endurskoða fyrirkomulag við úthlutun tollkvóta og finna leiðir til að koma ávinningi sem skapast með þeim takmörkuðu gæðum í meira mæli til neytenda. Það var markmiðið með lagasetningunni. Með lögunum var í raun og veru gerð grundvallarbreyting við úthlutun á tollkvóta með innleiðingu á svokölluðu jafnvægisútboði og breytingin hefur í för með sér að lægsta samþykkta verð útboðs ákvarðar verð tollkvótans en með þeim breytingum var stefnt að því að skila auknum ábata til neytenda. Vegna heimsfaraldurs var ákveðið árið 2020 að breyta aftur til fyrra fyrirkomulags tímabundið með það að markmiði að lágmarka áhrif faraldursins á innlenda framleiðslu en sú tímabundna ráðstöfun er fallin úr gildi. Það má því segja að það reyni í raun og veru á þessa lagasetningu frá 2019 þar sem jafnvægisútboðið hefur verið tekið upp að nýju. Það er ekki mikil reynsla komin á þessa breytingu og svo kemur til viðbótar að ástand á matvælamörkuðum hefur verið afar óvenjulegt síðustu misseri. Þannig að það er áætlað að áhrif þess verði að ávinningur skili sér í auknum mæli til neytenda í formi verðsamkeppni og aukins vöruúrvals án þess að raska starfsumhverfi innlendrar framleiðslu sem nýtur auðvitað ákveðinnar verndar eins og hér er til umræðu. Það skiptir því máli að þetta breytta fyrirkomulag nái að sýna hvað í því býr ef svo má að orði komast. Við vitum hvert markmiðið með tollverndinni er, þ.e. að skapa skilyrði fyrir framleiðslu tiltekinna tegunda matvæla hér á landi, en það er mikilvægt að skoða það við þessar kringumstæður sem núna eru uppi; orkukrísa í Evrópu, hækkun á matvöru í Evrópusambandinu o.s.frv. Það má sjá af gögnum Hagstofu Evrópusambandsins að svínakjöt hækkaði um 18,4% á síðasta ári í Evrópusambandinu að meðaltali en 12% á Íslandi, kjúklingakjöt hækkaði um 23,5% í Evrópusambandinu en 14,6% á Íslandi, drykkjarmjólk um 31% í Evrópusambandinu en um 8% hér á landi. Ég er ekki að nefna þessar tölur til að sýna fram á að við höfum núna algerlega sambærilegar tölur í einhvers konar stöðugleikaumhverfi heldur til að sýna fram á hvað þessar forsendur geta verið breytilegar í heimsfaraldri, í stríðsástandi o.s.frv. Það eru ótvíræðir hagsmunir að skapa skilyrði fyrir öfluga matvælaframleiðslu á Íslandi og sérstaklega á tímum sem þessum, þ.e. að við leggjum mikla áherslu á fæðuöryggi með innlendri öflugri matvælaframleiðslu, sem ég hef mjög mikla trú á eins og ég veit að hv. fyrirspyrjandi hefur líka, en það þarf alltaf að meta með hvaða hætti við sköpum þessi skilyrði og hvort hægt sé að gera betur. Þá er mikilvægt að sýna aðhald og horfa til hagsmuna neytenda á hverju stigi og ég vil árétta það hér í þessari umræðu allri að það eru ekki andstæð sjónarmið að standa með innlendum landbúnaði og vera meðvitaður um mikilvægi alþjóðaviðskipta í opnum samfélögum.

Virðulegi forseti. Mig langar til að þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og þessar umræður sem eru að skapast hérna. Það er alveg hárrétt sem kom fram í hennar máli að við þurfum að vinna saman að því að vinna gegn verðbólgunni og til þess þurfum við í rauninni samhent átak allra aðila. Jafnvægi á markaði er afar mikilvægt og breytingar á samkeppnisumhverfi einnar kjötgreinar mun hafa áhrif á allar aðrar. Tollvernd er afar mikilvægur hluti af ytri starfsskilyrðum íslenskan landbúnaðarins. Þegar verið er að ræða afnám og lækkun tolla er mikilvægt líka að horfa á heildarmyndina og að við sjáum hvaða áhrif slíkt myndi hafa á innlenda framleiðslu og eins hver ávinningurinn yrði. Það sem mig langar aðeins að koma inn á er varðandi innflutning og samkeppnisstöðu íslenskra bænda. Mig langar aðeins að beina orðum mínum til hæstv. ráðherra um hvernig við gerum samkeppnina réttlátari en er í dag. Þá er ég að meina varðandi aðbúnað dýra, starfsskilyrði og m.a. líka sýklalyfjanotkun erlendis, varðandi það sem við flytjum inn miðað við þær miklu kröfur sem við gerum til bænda, eðlilega, hér á landi.

Virðulegur forseti. Matarkarfan skiptir höfuðmáli fyrir þá sem minnst hafa. Öryrkjar og þeir sem eru á lægstu launum og bótum, sem eru jafnvel undir fátæktarmörkum, fyrir þá skiptir mestu máli að eiga fyrir mat eftir að viðkomandi hefur gert allt sem hann getur til þess að eiga fyrir húsaleigu. Okkur ber skylda til að sjá til þess að fólk hafi nægt fé handa á milli til að kaupa sér matvæli. Þegar matvælin eru orðin þetta dýr og við sjáum þessar gífurlegu hækkanir sem koma núna vegna verðbólgunnar þá ber ríkisstjórninni skylda til að sjá til þess með öllum ráðum að lækka matarverð og, ef það dugir ekki, að sjá til þess að þeir sem verst hafa það eigi fjármuni til þess að kaupa mat.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hæstv. ráðherra. Við eigum að standa með bændum en við gerum það að mínu mati ekki með því að halda þeim áfram í höftum og viðjum. Við eigum miklu frekar að losa þá úr viðjunum. Það skiptir líka máli að við segjum að með því að standa með bændum þá séum við líka að standa með neytendum. Þetta eru ekki andstæður eins og hæstv. ráðherra kom réttilega inn á. En ég spyr: Af hverju er ávinningurinn af tollkvótunum, sem á m.a. að vera ávinningur neytenda, ekki að skila sér til neytenda? Þetta þarf ekki að vera svona. Og ég spyr hæstv. ráðherra: Af hverju er það til að mynda ekki skoðað að afurðastöðvum búvöru og vinnslu sé ekki heimilt að bjóða í tollkvótana? Við vitum af fenginni reynslu og sjáum hverjir eru að bjóða í þetta. Það eru þeir sem hafa hag af því að halda síðan tollkvótunum til hliðar eða þá að þetta er búið að hækka það mikið að það fer beint út í verðlagið. Þetta er eitthvað sem hægt er að gera. Ég skil alveg svör hæstv. ráðherra með að fjármálaráðherra sé með tollana en hæstv. fjármálaráðherra kom hér upp um daginn í andsvörum við hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson þar sem hann sagðist vera tilbúinn til þess að lækka og breyta tollafyrirkomulaginu líkt og gert var í grænmetinu gegn því að fara þá á móti í beina styrki við bændur. Ég styð það, enda sáum við hvað aukið frelsi á markaði gerði fyrir íslenskan grænmetismarkað, fyrir íslenska grænmetisbændur, veitti þeim meiri og staðfastari grunn til að reka sín mikilvægu bú en um leið þá ýtti það undir betra verð og meira úrval til neytenda. Það er greinilega vilji einhverra innan ríkisstjórnar sem ég vona að hæstv. ráðherra virki. Það sem gengur ekki er að hér tali menn, eins og fyrr í dag, út og suður, m.a. ráðherrar Framsóknar sem vilja ekki kannast við neinar lausnir eða leiðir varðandi það hvernig við eigum að vinna gegn verðbólgunni. Það er það sem við megum ekki endalaust horfa upp á, að af því að ráðherrar eru ósammála um leiðirnar þá sé bara ekkert gert, þá séu þeir bara aðgerðalausir, í staðinn verður bara ekkert gert. Hæstv. ráðherra hefur haft fimm mánuði til þess að koma með tillögur um það hvernig hægt er að lækka verðið á matarkörfunni.

Virðulegi forseti. Ég þakka enn fyrirspyrjandanum og ekki síður þeim þingmönnum sem hér hafa tekið þátt. Ég ætla að reyna aðeins að snerta á þeim athugasemdum og vangaveltum sem hér hafa komið upp. Í fyrsta lagi langar mig vegna orða hv. þm. Guðmundar Inga Kristinssonar að nefna það hversu mikilvægt það er í sterku velferðarsamfélagi að hollur matur sé aðgengilegur fyrir efnalítið fólk. Það sem gleymist oft í umræðu um fæðuöryggi, þegar við erum fyrst og fremst að tala um að það sé nóg til handa öllum, er: Nóg til af hverju og handa hverjum? Takk fyrir þá ábendingu af því að hún er mjög mikilvæg. Hv. þm. Ingibjörg Isaksen spurði sérstaklega um aðbúnað og mismunandi aðstæður bænda til þess að vera í samkeppni við bændur annars staðar og vísaði þá sérstaklega til aðbúnaðar. Mér finnst mikilvægt og ég tel að það sé rétt að taka þessari áskorun sem hér kemur fram til að búa til starfshóp og skoða það bara einfaldlega hvort munur sé á þessu. Það er mikið talað um það og því er oft haldið fram að það sé mikill munur á því hvernig aðbúnaðarkröfur séu eftir löndum. Ég held að við eigum bara að fara í saumana á því. Það eru sannarlega ýmis atriði sem eru öðruvísi. Við vitum að íslenskar byggingar eru tiltölulega dýrar og við vitum að það eru miklar kröfur í byggingarreglugerðum varðandi hús í landbúnaði o.s.frv. Mig langar loks á seinni sekúndunum aðeins að nefna umræðuna um þátttöku innlendra framleiðenda á tollkvótum. Það er ekki til að einfalda umræðu um tollvernd að þau fyrirtæki sem starfa í skjóli tollverndar séu þátttakendur í slíku, bara svo að það sé sagt. Ég veit að mitt ráðuneyti hefur verið að skoða þetta sérstaklega, að kanna nýtingu á tollkvóta. Samkeppniseftirlitið hefur líka haft þessi mál til skoðunar. Ég legg mikla áherslu á að þetta sé skoðað, að það sé ekki verið að nýta þarna í raun og veru, hvað á maður að segja, takmörkuð verðmæti til annars heldur en stefnt var að í greininni.

Virðulegi forseti. Að gefnu tilefni vil ég spyrja hæstv. ráðherra um það hvernig hann hyggst tryggja aðgengi fatlaðra sem eru t.d. með þroskahömlun, einhverfu eða skyldar hamlanir, að rafrænum skilríkjum. Við vitum að það er leiðin okkar í dag til að afgreiða alls konar mál, hvort sem er í gegnum Heilsuveru eða til staðfestingar á ýmsum þáttum, m.a. í gegnum skóla eða vinnu. Um leið og tryggja þarf fötluðum einstaklingum þessa þjónustu sem fylgir þessum aðgangi þarf líka samhliða auðvitað að tryggja öryggi þessa hóps þannig að hann verði ekki auðvelt skotmark þeirra sem eru að nýta þeirra rafrænu skilríki. Þannig að mér þætti gott að heyra það því að ég veit að hæstv. ráðherra er áhugasamur um þessi mál og sérstaklega um málefni fatlaðra einstaklinga með ýmsar hamlanir. Ég er örugglega ekki eina foreldrið sem stendur frammi fyrir því þegar barnið þitt sem er fatlað er orðið 18 ára og allt í einu er bara búið að slíta á öll tengsl en það hefur samt ekki hæfileikana til að nýta sér rafrænu skilríkin, átta sig á þeim heimi sem fylgir því að nýta rafræn skilríki. Þannig að mig langar til að spyrja, af því ég veit að þetta hefur verið skoðað: Hver er staða þessara einstaklinga í kerfinu til þess að tryggja þeim þennan aðgang og um leið að öryggi þeirra sé líka vel gætt? Mér skilst líka að ESA sé með þessi mál í skoðun og fylgist með því hvort stjórnvöld séu að vinna í þessum málum, m.a. til að tryggja jafnt aðgengi allra einstaklinga, hvort sem þeir eru fatlaðir eða ófatlaðir, að þessum mikilvægu nútímatækjum og -tólum og leiðum til að geta einfaldlega lifað lífinu og náð í það sem þarf að gera, hvort sem það eru lyf eða fyrirspurnir til lækna eða önnur þjónusta sem við þurfum öll að nýta. Þannig að mér þætti gott ef hæstv. ráðherra gæti farið yfir stöðu þessa hóps sem oft er viðkvæmur, sem þarf á skýrum lausnum og leiðum að halda þannig að við séum ekki að flækja þeirra líf meira heldur en fyrir er.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir þessa mjög svo góðu fyrirspurn og fyrir að taka þetta mál til umræðu hér í málstofu Alþingis. Það er hægt að nota rafræn skilríki á ýmsum vefsvæðum hjá yfir 180 þjónustuveitendum á Íslandi en í þeim hópi eru m.a. ríkisstofnanir, sveitarfélög, bankar og fjármálastofnanir og svo auðvitað einkaaðilar. Aukin notkun rafrænna skilríkja á undanförnum misserum hefur leitt í ljós að fötluðu fólki hafa verið settar skorður í þessu tilliti. Á sama tíma hafa aðrar leiðir sem áður voru til staðar fyrir fatlað fólk ýmist verið afnumdar eða gerðar óaðgengilegar. Þessi vandi einskorðast reyndar ekki eingöngu við aðstæður hjá fötluðu fólki heldur hefur staða eldra fólks einnig verið til umræðu í þessu samhengi. Ég hef lagt á það ríka áherslu að ráða bót á þessum vandamálum í ráðherratíð minni og mig langar að nefna hér nokkur atriði sem stjórnvöld vinna að til að tryggja aðgengi fatlaðs fólks að notkun rafrænna skilríkja. Í fyrsta lagi hefur síðastliðið ár verið í smíðum svokallaður talsmannsgrunnur hjá félags- og vinnumarkaðsráðuneytinu og opnaði hann nú í lok október síðastliðins. Um er að ræða umboðsmannagrunn fyrir persónulega talsmenn fatlaðs fólks en persónulegir talsmenn aðstoða fatlað fólk sem á þarf að halda samkvæmt lögum um réttindagæslu fyrir fatlað fólk. Með talsmannagrunninum getur persónulegur talsmaður skráð sig inn með sínum eigin rafrænu skilríkjum fyrir hönd hins fatlaða einstaklings og þannig fær talsmaðurinn aðgang að innskráningu hins fatlaða einstaklings á Mínum síðum á Stafrænu Íslandi og eftir atvikum öðrum síðum þar sem innskráningar er krafist með rafrænum skilríkjum. Þannig er tryggt að þau sem ekki geta notfært sér rafræn skilríki sjálf hafi aðgengi í gegnum sinn persónulega talsmann. Fyrsti notandinn undirritaði samning um aðgang að talsmannsgrunninum í janúar síðastliðnum. En ég tek fram að fyrst um sinn verður aðeins hægt að nálgast pósthólf á island.is og verkefnið fram undan snýr þess vegna að því að hægt verði að tengja talsmannsgrunninn við aðrar stofnanir, banka og fyrirtæki þannig að talsmenn geti notað rafræna þjónustu fyrir hönd skjólstæðinga sinna. Það er unnið ötullega að þessum tengingum og ég vonast til þess að við förum að sjá þær detta inn eina af annarri. Virðulegi forseti. Vinna við talsmannsgrunn felst í því að tryggja aðgengi fyrir öll. Verkefnið er flókið og margir þættir sem þarf að huga að er varða öryggi upplýsinga, verkferla og fleiri atriði og þegar unnið er með viðkvæm gögn er nauðsynlegt að hafa trausta þjónustu sem felur í sér að hægt sé að greina auðkenni einstaklinga á stafrænan máta og þannig þarf að vera öruggt að sá sem skráir sig inn og sækir upplýsingarnar sé sannarlega sá sem hann segist vera. Í stafræna heiminum jafngilda rafræn skilríki því að framvísa persónuskilríkjum og með umboðsmannakerfinu er sá sem framkvæmir aðgerðirnar alltaf rétt innskráður og getur framkvæmt aðgerðir fyrir hönd aðila sem hann hefur umboð fyrir. Þá hefur kerfið enn fremur þann kost að það er hægt að rekja hver hefur umboð fyrir hvern og á hvaða tímabili. Talsmannagrunnurinn á því að tryggja öryggi fatlaðs fólks í stafrænum heimi. Í öðru lagi stendur fyrir dyrum innleiðing á svokallaðri aðgengistilskipun Evrópusambandsins. Hún setur fram sameiginlegar kröfur um stafrænt aðgengi að tilteknum lykilvörum og -þjónustu sem stuðlar að fullri þátttöku fatlaðra einstaklinga í samfélaginu, svo sem aðgengi að bankaþjónustu, fartölvum, símum, sjónvarpsbúnaði, hljóð- og myndmiðlum, rafbókum, netverslunum og samgöngum. Tilskipunin hefur ekki enn verið tekin upp í EES-samninginn en ráðuneytið á í góðum samskiptum við hin EFTA-ríkin, einkum Noreg, sem einnig er að vinna að því að aðlaga lagaumhverfi sitt að tilskipuninni. Hún er umfangsmikil og ráðuneytið hefur hafið greiningarvinnu á ákvæðum hennar. Hér er um að ræða þverfaglegt verkefni sem krefst samvinnu þvert á ráðuneyti. Í þriðja lagi vil ég nefna yfirstandandi gerð landsáætlunar um innleiðingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks sem Ísland hefur fullgilt, stofnun mannréttindastofnunar og lögfestingu samningsins. Um miðjan febrúar héldum við vel heppnað samráðsþing sem yfir 300 manns sóttu þar sem drög að fyrstu tillögum verkefnisstjórnar og undirhópa landsáætlunar voru lögð fram. Sú mikilvæga vinna sem fram fer við landsáætlunina er komin á fullt skrið og í henni felst í reynd heildstæð stefnumótun í málefnum fatlaðs fólks á Íslandi. Skýrar tillögur að aðgerðum og innleiðingu á stafrænu aðgengi voru einmitt hluti tillagna á samráðsþinginu sem verða nánar skilgreindar í landsáætluninni. Að lokum vil ég nefna að undir formennsku Íslands í norrænu ráðherranefndinni nú í ár hafði ég frumkvæði að því að Norðurlöndin myndu leggja ríka áherslu á aukna samvinnu Norðurlandanna í að tryggja að nýjar stafrænar lausnir séu aðgengilegar fötluðu fólki til jafns við aðra en það er mjög mikilvægur þáttur í að stuðla að félagslega sjálfbærum Norðurlöndum. 

Frú forseti. Ég hugsa stundum til þess þegar við þurftum í gamla daga alltaf að gefa upp kennitölu til að leigja vídeóspólu. Algerlega óþarft fullvissustig á því hver væri að taka spóluna, en dálítið lýsandi fyrir það hversu langt Ísland gengur stundum í þessum málum. Hér fór ráðherrann ágætlega yfir það hversu mikil aukning hefur orðið í því að stofnanir og fyrirtæki noti rafræn auðkenni sem ekki bara aðalleiðina heldur einu leiðina að rafrænni þjónustu. Auðvitað kemur það verst niður á hópum sem eiga erfitt með að nýta sér þessa þjónustu, fatlað fólk er hér til umræðu í fyrirspurninni en það er bara bilun, forseti, að við þurfum rafræn skilríki til að skrá okkur í World Class. Stofnunum ber að meta viðkvæmni þeirrar þjónustu sem er veitt og bjóða upp á auðkenningu í samræmi við það og það skal enginn segja mér að allir þessir tugir stofnana sem stóla á rafræn auðkenni séu með það viðkvæma þjónustu að hátt fullvissustig þurfi. 

Ég minni hv. þingmenn á að virða ræðutímann.

Virðulegur forseti. Þetta er hið besta mál og ég vona svo heitt og innilega að það verði bara drifið í því að sjá til þess að fatlað fólk geti fengið aðstoð við að komast í sína reikninga. Þetta gildir líka um aldraða einstaklinga vegna þess að við lifum á tækniöld og það er farið að gera kröfur um meiri og meiri tækni sem ekki allir geta nýtt sér og sumir vilja hreinlega ekki nýta sér og það er verið að loka bankaútibúum og þar af leiðandi er mjög erfitt fyrir fólk að ná sér t.d. í peninga. Maður fer að hugsa um öfuga forgangsröðun. Ég var að kvarta undan stafrænum ökuskírteinum sem mér fannst alger tímaskekkja en á sama tíma erum við ekki að redda þessum hópum og eldri borgurum og öryrkjum þannig að þeir geti komist örugglega í sína reikninga.

Frú forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Andrési Inga Jónssyni vegna þessarar gífurlegu kröfu sem alltaf er gerð um að fólk beiti kennitölum sínum við undarlegustu aðgerðir í nútímalífi. Það er eins og fólk heiti ekki lengur neinum nöfnum og það sé bara númer á blaði. Við erum nú svo heppin á Íslandi að það er voðalega auðvelt að auðkenna okkar á annan hátt. Ég t.d. eini maðurinn í heiminum sem heitir Viðar Eggertsson en ef ég ætla að segja bara nafnið mitt einhvers staðar í einhverri afgreiðslu þá er ekki tekið mark á því að ég geti verið Viðar Eggertsson, það er eins og það séu milljónir annarra sem þurfi að greina þetta frá, og ég þarf þá að segja í heyranda hljóði hátt og skilmerkilega hvað ég er gamall því kennitölur á Íslandi byggjast á því að fólk segi frá því hvað það er gamalt og helst hátt og skýrt á alls konar opinberum stöðum. Það er þessi ofnotkun á skilríkjum sem gerir mörgum erfitt fyrir 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Mér finnst gott að heyra það að Evrópusambandið er svolítið að halda þessari ríkisstjórn við efnið líka þegar kemur að réttindamálum þó að ég viti að það þurfi ekki endilega að halda þessum hæstv. ráðherra við það því að hann hefur sinnt sínu hlutverki vel. Samt sem áður velti ég því fyrir mér, þegar við fórum í þessa miklu vinnu með rafrænu skilríkin af hálfu fjármálaráðuneytisins á sínum tíma, sem ég held að hafi verið fínt framtak, hvernig ráðuneyti hæstv. ráðherra kom inn í vinnuna frá upphafi. Ég skildi ekki af hverju þessum spurningum fatlaðs fólks og aðstandenda þeirra um hvar þessir einstaklingar gætu fengið þjónustu í kerfinu var ekki svarað samhliða því að gáttin um rafræn skilríki og öll tækni þar var kynnt til sögunnar. Það væri fróðlegt að heyra það. Ég veit af þessum talsmannagrunni og ég held að hann muni nýtast vel. Það er bara ekki alveg farið á fullt af stað og þetta er enn þá pínu óaðgengilegt fyrir okkur sem erum persónulegir talsmenn viðkomandi einstaklinga. En þetta er þó alla vega farið af stað. Ég tek undir líka með hæstv. ráðherra að það skiptir máli - enn og aftur lítur maður svolítið í persónulegan spegil, ég á aldraða en hressa móður sem sér illa og getur ekki gert hlutina sjálf - að samhliða verði svör fengin fyrir eldra fólkið af því að það hlýtur að vera auðvelt að svara samhliða þessum mikilvægu spurningum. Að mínu mati eru þetta eðlilegar kröfur þessara einstaklinga til ríkisvaldsins um að þessari þjónustu sé sinnt. Ég vil sem sagt forvitnast um það hvernig ráðuneyti hæstv. ráðherra 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmönnum fyrir mjög góða umræðu og innlegg hér í dag. Það sem ég vil almennt segja er að verkefnið sem ég stend frammi fyrir er fyrst og fremst að reyna að leysa þær áskoranir sem fylgja því að fólk sem á erfitt með að nýta sér rafræn skilríki og þessa stafrænu þróun geti tekið þátt í þessari byltingu sem er að verða. Það er fyrst og fremst mitt verkefni. Ég viðurkenni það fúslega að ég veit ekki nákvæmlega hvort öll fyrirtæki og stofnanir hafi farið í gegnum mat á því hvort þær þurfi að beita rafrænni þjónustu og því öryggi sem því fylgir eða ekki, enda heyra stafrænu málefnin undir fjármála- og efnahagsráðherra. En almennt séð vil ég bara taka undir að það er mikilvægt að við reynum að leysa úr þeim áskorunum sem hér eru að koma upp. Ég er ekki með það 100% á hreinu hvenær félagsmálaráðuneytið kom inn í þessa vinnu nákvæmlega. En ég varð þess áskynja þegar ég tók við þessum málaflokki að það var greinilega þörf á því að stíga með ákveðnum hætti inn í akkúrat þetta mál og ég gerði það. Ég held að stofnanir og fyrirtæki hafi einfaldlega ekki hugsað nægilega út í þetta. Það er ekki vegna þess að þau séu að meina eitthvað illt vegna þess að um leið og bent er á þetta eru þau öll af vilja gerð til að finna lausnir sem henta fötluðu fólki, eldra fólki og öðrum sem eiga erfitt með að nýta sér tæknina. Þannig að ég er fullur bjartsýni á að 

Virðulegur forseti. Ég er með fyrirspurn til félags- og vinnumarkaðsráðherra um tekjuskerðingar í almannatryggingakerfinu. Fyrsta spurningin er: Hversu miklar hafa skerðingarnar á tekjuauka öryrkja vegna fjármagnstekna verið á ári hverju síðustu fimm árin? Í öðru lagi: Hvert er skerðingarhlutfall fjármagnstekna vegna laga um félagslega aðstoð, nr. 99/2007, annars vegar og laga um almannatryggingar, nr. 100/2007, hins vegar? Þriðja: Hefur ráðherra athugað hvort draga megi úr skerðingum á fjármagnstekjum öryrkja til að auðvelda öryrkjum að safna fyrir útborgun í eigin húsnæði? Ef svo er, hvenær má búast við tillögu ráðherra í þessum málum og með hvaða hætti? Eða ætlar hann hreinlega að hætta þessum skerðingum? Því mundi ég vilja bæta hérna við. Þetta eru ein af fáum en samt ein af heimskulegustu skattaskerðingarlögum sem ég hef séð hér á þingi. Ég get ekki skilið hvers vegna í ósköpunum er tekinn út hópur fólks, eins og öryrkja og aldraðra, og þeir einir settir í þá stöðu að þó að þeir séu ekki einu sinni að ávaxta fjármuni sína, ef þeir eru að leggja þá inn í banka og hafa efni á því og hafa aðgang, að það gildi ekki sömu reglur um þá og allan almenning í landinu, að þeir borgi 22% fjármagnstekjuskatt og síðan bara búið. Nei, eftir að þeir eru búnir að fá ákveðið frítekjumark þá er það bara 22% fjármagnstekjuskattur og síðan 65% skerðing. Það skiptir engu máli. Ég spyr mig. Sjálfstæðisflokkurinn t.d., sem er alltaf að tala um skattalækkanir, alltaf að tala um að nú eigum við að lækka skatta, þeir eru að verja þennan ósóma, verja það að einstaklingur sem er í mínus, hann er í mínusávöxtun, það ekki er nóg að hann þurfi að borga 22% fjármagnstekjuskatt þó ávöxtunin sé í mínus heldur þarf líka að borga 65% skerðingar á mínusinn. Ég spyr hæstv. ráðherra. Þetta er galið. Það hlýtur að vera hægt að breyta þessu og við ættum að gera það strax í dag og ef eitthvað væri þá liggur við að það væri hægt að endurgreiða þessu fólki aftur í tímann. Þetta eru smáfjármunir. Ég hef enga trú á að þetta séu einhverjar rosalegar upphæðir. En þetta setur t.d. öryrkja í vanda. Hvernig í ósköpunum sér ráðherra fyrir sér að öryrki sem er að reyna að spara til íbúðarkaupa í þessari verðbólgu sem er í dag nái nokkurn tímann að spara vegna þess að ríkið ætlar að sjá til þess með þessum ótrúlegu skerðingum, 22% fjármagnstekjuskatti og 65% skerðingu, að hann geti það aldrei? Er ekki kominn tími til að breyta því?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni fyrir fyrirspurnina. Hv. þingmaður spyr í fyrsta lagi hversu miklar skerðingar á tekjum öryrkja vegna fjármagnstekna hafi verið síðustu fimm ár. Er því til að svara að áhrif tekjuskerðinga vegna fjármagnstekna til lækkunar á örorkulífeyri, aldurstengdri örorkuuppbót, tekjutryggingu, heimilisuppbót og sérstakri framfærsluuppbót síðastliðin fimm ár eru þannig að þær voru 739 millj. kr. árið 2018, 679 millj. kr. árið 2019, 569 millj. kr. árið 2020 og 639 millj. kr. árið 2021, þ.e. þetta er svona að meðaltali rétt rúmlega 650 millj. kr. árlega. Áætlun fyrir árið 2022 gerir ráð fyrir að upphæðin verði um 450 millj. kr. en miðað við reynslu síðustu ára má búast við að sú tala geti hækkað. Hér skal áréttað að eingöngu er verið að miða við örorkulífeyrisþega hjá Tryggingastofnun ríkisins með gilt örorkumat en ekki aðra hópa, t.d. endurhæfingarlífeyrisþega. Í öðru lagi spyr hv. þingmaður hver skerðingarhlutföll fjármagnstekna vegna laga um félagslega aðstoð annars vegar og vegna laga um almannatryggingar hins vegar séu. Skerðingarhlutfall fjármagnstekna það er hið sama og annarra tekna og kemur fram í lögum um almannatryggingar og lögum um félagslega aðstoð. Hvað varðar lög um almannatryggingar þá eru skerðingarhlutföllin fyrir ellilífeyri 45%, fyrir örorkulífeyri 9%, fyrir örorkustyrk 9%, fyrir aldurstengda örorkuuppbót 9% og fyrir tekjutryggingu 38,35%. Þegar við horfum til skerðingarhlutfalla samkvæmt lögum um félagslega aðstoð þá eru þau eftirfarandi: Fyrir endurhæfingarlífeyri 9%, líkt og fyrir örorkulífeyrinn, fyrir heimilisuppbót ellilífeyrisþega 11,9% og fyrir heimilisuppbót örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega 12,96%. Eins og á þessu má heyra eru skerðingarhlutföllin mismunandi og margvísleg og það er eitt af því sem heildarendurskoðun á þessum lögum er ætlað að taka á. Ég sé að hv. þingmenn brosa í kampinn þegar maður les upp allar þessar tölur hér sem eru svo margar og mismunandi en það er kannski akkúrat það sem hefur gerst á undanförnum árum að kerfið hefur orðið flóknara. Í þriðja lagi spyr hv. þingmaður hvort ráðherra hafi athugað hvort draga megi úr skerðingum á fjármagnstekjum öryrkja til að auðvelda öryrkjum að safna fyrir útborgun í eigin húsnæði og ef svo er, hvenær búast megi við tillögum í þessum málum og með hvaða hætti. Jafnframt spurði hv. þingmaður hvort hætta ætti skerðingum. Til að svara því vil ég segja að það er auðvitað unnið að þessari heildarendurskoðun á örorkulífeyriskerfinu í ráðuneytinu hjá mér þar sem við erum að stefna að því að draga úr tekjutengingum, gera kerfið skilvirkara, gagnsærra og réttlátara. Meðal þeirra atriða sem við erum að skoða er að í stað sérstaks frítekjumarks vegna lífeyrissjóðstekna og fjármagnstekna verði sett almennt frítekjumark sem gert er ráð fyrir að nýtist þá öryrkjum betur en frítekjumörk samkvæmt núgildandi lögum. Kannski rétt aðeins um það hvort það eigi að hætta skerðingum eða ekki. Ég er þeirrar skoðunar að almannatryggingakerfið sé til þess að grípa fólk sem ekki getur séð fyrir sér sjálft á vinnumarkaði og til þess er þetta afskaplega mikilvægt kerfi. Þetta er öryggisnet. Þannig að fólk á vinnumarkaði sem nýtur fjármagnstekna er ekki endilega fá aðstoð frá ríkinu, alla vega ekki með sama hætti og þau sem nýta sér almannatryggingakerfið. Kerfið gengur út á það að aðstoða þau sem geta ekki séð sér farborða með atvinnutekjum. Að því leytinu til tel ég skerðingar almennt séð vera eðlilegar upp að ákveðnu marki. En þær mega aldrei vera þannig að þær dragi of mikið úr hvata fólks til að fara út á vinnumarkaðinn, eins og við hv. fyrirspyrjandi höfum margoft rætt hér í sölum Alþingis, og þær þurfa að geta stutt til eðlilegrar virkni, hvort sem er á vinnumarkaði eða utan hans.

Hæstv. forseti. Mig langar aðeins að leggja út frá orðum hv. þm. Guðmundar Inga Kristinssonar þegar hann talar um skattana. Það er með ólíkindum hversu skattalögin og skerðingarákvæði almannatrygginga rekast hvort á annars horn. Í skattalögum njóta almennir borgarar ýmissa frítekjumarka, t.d. vegna ávöxtunar sparifjár sem safnar lágum vöxtum og eins eru leigutekjur eingöngu taldar til tekna að helmingi fjárhæðar vegna þess kostnaðar sem leigusali ber vegna húsnæðisins. En þegar kemur að ellilífeyristakanum þá telst hvoru tveggja að fullu tekjur og skerðir því af fullum þunga lífeyri frá almannatryggingum. Ef ég tek sem dæmi eldri borgara eða jafnvel öryrkja sem vill búa áfram í eigin húsnæði og leigja hluta frá sér, bæði til tekjuöflunar og vegna öryggis, að vera í nálægð við aðra, er það gert illa kleift vegna þessa.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og öðrum sem tóku til máls í samhengi við þetta. Ég horfi nú á þessar tölur sem hæstv. ráðherra gaf mér upp, að meðaltali 650 millj. kr. á ári. Þá vaknar sú spurning hversu mikið af þessum 650 milljónum sé í sjálfu sér tap þar sem viðkomandi einstaklingar voru ekki einu sinni að fá sína ávöxtun vegna þess að verðbólgan og vaxtastigið var þannig. Við vitum t.d. að í dag eru mjög lágir innlánsvextir en á sama tíma er verðbólgan um 10% þannig að það segir sig sjálft að þeir sem eru að reyna að ávaxta sitt fé á reikningum með lægstu vöxtum eru í bullandi tapi. Ég get ekki skilið það að á sama tíma eru kannski einstaklingar að fá milljarða í arðgreiðslur og þeir borga bara 22% fjármagnstekjuskatt. Það er mjög ósanngjarnt að horfa bara á þessa einstaklinga sem eru í almannatryggingakerfinu og byggja þetta upp vegna þess að þeir séu að fá borgað frá ríkinu. Þeir eru búnir að ávinna sér þessi réttindi í íslenska almannatryggingakerfinu. Þetta á ekki að vera refsikerfi sem er alltaf tilbúið að refsa fólki fyrir ráðdeild. Þarna er verið að ráðast á sparnað fólks. Ég veit ekki hvort hægt sé að leggjast lægra en að segja við þá verst settu að þeir megi ekki spara vegna þess að þá verði þeim refsað vegna þess að þeir séu að fá fjármuni frá ríkinu. Á sama tíma standa þeir sem eru með milljarðana margfalt betur.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir þessa ágætu umræðu og þakka hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni fyrir að fá að ræða málefni örorkulífeyrisþega. Ég veit að við erum báðir sammála um að vilja stíga stór skref á þessu kjörtímabili til að bæta kjör þeirra og líka til þess að bæta það kerfi sem við erum með í dag. Ég lýsti því hér áðan, og sá brosin í salnum, hversu undrandi þingmenn væru á því hversu margvísleg þessi skerðingarhlutföll eru. Við getum bætt við það síðan frítekjumörkum sem eru líka mismunandi eftir því um hvers konar tekjur er að ræða. Það er alveg ljóst að þetta er kerfi sem við þurfum í fyrsta lagi að einfalda þannig að við skiljum það betur. Við þurfum að einfalda það til þess að gera það gagnsærra og við þurfum að einfalda það til þess að það verði sanngjarnara. Það er ekki nóg að einfalda það. Það þarf líka að stíga skref sem búa til rétta hvata inn í kerfið, hvata sem hvetja fólk til að reyna að vera að hluta til á vinnumarkaði og að örorkan sé það sem grípur þau sem hafa ekki neitt annað. Þannig sé ég þetta fyrir mér. Hluti af þeirri vegferð er að ráða að hluta til bót á þeim skerðingum sem eru að framkalla ranga hvata til fólks sem er að senda röng skilaboð út í samfélagið. Ég hlakka bara til að koma með þá vinnu hingað inn í þingið til að geta tekið þá umræðu. Ég er sannfærður um að við getum stigið stór og mikilvæg skref á þessu kjörtímabili.

Virðulegi forseti. Að gefnu tilefni þá spyr ég hæstv. ráðherra hver hans stefna sé þegar kemur að aðgengi fatlaðra stúdenta að háskólanámi. Við þekkjum þennan veruleika sem fatlaðir einstaklingar, fötluð ungmenni, standa frammi fyrir, að Ísland er ekki land jafnra tækifæra. Það er ekki hægt að segja það eins og staðan er núna. Engu að síður hafa smá skref verið stigin í gegnum tíðina. Við þekkjum það og ég þekki það vel þegar ég sem þáverandi ráðherra menntamála fór af stað í samvinnu við Háskóla Íslands með diplómanám fyrir fötluð ungmenni, en það er mjög langt síðan það var. Það var 2007, minnir mig, frekar en 2006. Síðan þá hefur kannski ekki þokast mikið áfram þegar kemur að því að jafna aðgengi að háskólanámi og þá meina ég raunverulega að jafna þetta aðgengi. Það rúmast innan laga um háskóla að bjóða upp á starfstengt nám og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort verið sé að leita leiða til að bjóða upp á alvöruval þannig að fötluð ungmenni geti raunverulega valið um nám á sínu áhugasviði. Mig langar líka til að spyrja og fylgja því eftir þegar opnaðist í haust ákveðin gátt þegar tvö ungmenni fengu að sækja kúrsa innan síns áhugasviðs, hvort sú gátt verði opin áfram og hún verði tryggð. Verður eftirfylgni með þessu? Allt eru þetta jákvæð skref en það er ekkert fast í hendi. Ég vil ekki síst þakka Þroskahjálp fyrir það að hafa ótrauð bent á þessa galla í kerfinu fyrir fötluð ungmenni, hvort sem þau eru með þroskahömlun eða ekki. Það hefur verið veitt gríðarlega mikilvægt og dýrmætt aðhald af hálfu þeirra hagsmunasamtaka sem Þroskahjálp er. Mig langar líka að ræða við hæstv. ráðherra hvort fram hafi farið einhver rýni til úrbóta innan Listaháskóla Íslands af því að allt tengist þetta spurningunni um stefnu ráðherra þegar kemur að aðgengi fatlaðra að háskólanámi. Ég ætla ekki að áfellast ráðherra ef hann veit ekki svarið, bara fyrir forvitnissakir af því að þetta hefur líka verið í umræðunni, hvort farin sé af stað einhver rýni til úrbóta í samvinnu við Listaháskólann gagnvart fötluðu fólki sem svo sannarlega getur notið sinna hæfileika innan þess háskóla eins og annars staðar í samfélaginu. Ég hlakka til að heyra hver stefna ráðherra er þegar kemur að aðgengi fatlaðra stúdenta að háskólanámi og ég veit að hæstv. ráðherra er metnaðarfull í þeim efnum.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að koma með þessa umræðu hingað inn af því að hún er okkur afar mikilvæg. Spurt er hver sé stefna mín og mín stefna er að fleira fólk á Íslandi hafi aukið aðgengi að háskólanámi, hvort sem það er með tilliti til kyns, kynþáttar, fötlunar eða annars bakgrunns og þar þurfum við að gera betur af því að það er alveg ljóst að í dag hafa fatlaðir ekki sömu lyklana að háskólanámi og aðrir. Ég hef bæði viljað auka aðgengi að náminu en líka að þau fái fjölbreyttari leiðir en nú er. Og það er gaman að segja frá því að á föstudaginn síðasta þá undirritaði ég samning við Háskóla Íslands, Háskólann á Akureyri og Listaháskóla Íslands um ákveðna samvinnu um aukið diplómanám á háskólastigi fyrir fólk með þroskahömlun. Með þessum samningi á bæði að undirbúa að fleiri skólar bjóði háskólanám, eins og Háskólinn á Akureyri hefur verið með í undirbúningi, að við reynum að ýta því úr vör, en líka að Listaháskólinn ráðist í ákveðna greiningu á því hvernig þau geta gert slíkt með betri hætti og að Háskóli Íslands hjálpi hinum skólunum við það en skoði líka tækifæri hjá sér á fleiri möguleikum. Markmiðið með þessu er svolítið að ýta úr vör meiri skýrleika gagnvart þessum tækifærum, auka samvinnu og samstarf háskólanna um þetta nám og ekki síst að auka fjölbreytni námsframboðs fyrir ungt fólk með þroskahömlun. Það verður ráðinn verkefnisstjóri til að leiða þetta verkefni og hefur þá starfsskyldu í öllum háskólunum. Þetta er gríðarlega spennandi verkefni. Það var auðvitað bent á það af verkefnahópi sem skilaði af sér 2020, í skýrslu um tækifæri ungs fólks með þroskahömlun, að koma yrði á fót námi við Háskólann á Akureyri til að auka aðgengi fatlaðs fólks á landsbyggðinni að slíku námi. Með þessum samningi erum við að reyna að styðja Háskólann á Akureyri til að klára þá vinnu til að geta byrjað það nám og ég bind vonir við að það gerist á næstunni. Síðan er líka þátttaka í starfshópi félags- og vinnumarkaðsráðherra um aukin starfsnáms- og starfstækifæri fyrir fatlað fólk og þær tillögur munu nýtast vel í þeirri vinnu sem háskólarnir eru komnir í. Það að háskólarnir séu komnir núna af stað saman styrkir líka vinnu þess hóps og hvert eigi að leita með þau úrlausnarefni. Síðan er einnig fram undan í háskólamálunum endurskoðun á reiknilíkani um fjármögnun háskóla og í þeirri vinnu þarf líka að taka tillit til stöðu fatlaðra til bætts aðgengis að háskólum og hvernig fjármögnunin kemur inn í það. Það er auðvitað þannig í lögum um háskóla í dag að háskólum er falið að veita fötluðum nemendum sérfræðilega aðstoð og viðeigandi aðbúnað en eins og hv. þingmaður nefndi þá hefur, vegna baráttu nokkurra einstaklinga, kraftmikilla einstaklinga í samfélagi okkar eins og Láru Þorsteinsdóttur, háskólinn veitt aðgang að ákveðnum greinum þar sem áhuginn liggur og það er ótrúlega mikilvægt að slíkar opnanir, ef svo má segja, eða slík tækifæri, fylgi þessari vinnu sem háskólarnir fara í saman. Mér þykir þetta vera skref í rétta átt. Nú er kominn skýr rammi, skýr verkefni sem ráðist verður í af háskólunum þremur og það mun vonandi leiða af sér bæði fjölbreyttara nám fyrir fatlaða, aukið aðgengi fatlaðra á landsbyggðinni að háskólanámi og nýjar leiðir með aðkomu Listaháskólans að þessari vinnu.

Virðulegur forseti. Það er ekki hægt annað en að koma hingað upp eftir þetta og hrósa hæstv. ráðherra og þakka henni fyrir þetta frumkvæði og framtak, að hafa farið og tekið þetta verkefni og sett það í ákveðinn farveg og tekið á því af festu og alvöru af því að þetta hefur allt of lengi verið til hliðar. Það virðist fínt að taka þetta með þegar er búið að fara af stað með önnur verkefni, þá er komið eftir á og þá á að redda málum, oft bara skítaredda þessum hópi og það er ekki gott. Þess vegna vil ég hrósa hæstv. ráðherra fyrir nákvæmlega að tikka í þau box sem ég var að spyrja um, m.a. Listaháskólann, að það sé farin af stað þessi rýni um hvað hægt er að gera til að ýta ekki bara undir lífsgæði þessa viðkvæma hóps heldur líka að nýta krafta allra því að við höfum öll einhverja eiginleika, einhverja kosti sem við erum ekki að leyfa að njóta sín í botn af því að kerfið heimilar það ekki. Með þessu, að mínu mati, er hæstv. ráðherra að opna kerfið sem er fagnaðarefni. Mér finnst þetta bara dásamlegt hvað þetta varðar. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra líka að fylgja eftir tímaplani, það skiptir gríðarlega miklu máli. Um leið og það er búið að ýta svona af stað þá þarf að vera eftirfylgni, vera tímaplan, ég hef upplifað það allt of oft að það vanti. Það þarf líka að vera skýr fjármögnun og ég vil fagna því sérstaklega að reiknilíkanið, sem er allt of oft skilið eftir, er tekið með í þessa vinnu samhliða síðan hópnum sem hæstv. félagsmálaráðherra er með varðandi starfs- og námstækifæri. Það er svo hárrétt sem hæstv. ráðherra sagði og ég vil taka undir, við getum gert betur. Það þarf viljann og hann er til staðar. Það þarf að taka ákvarðanirnar og það er búið að taka ákvarðanir og það er ekki hægt annað þegar svo er en að klappa fyrir viðkomandi ráðherra. Þó að við höfum ekki sömu lykla að samfélaginu þá verðum við samt að gæta þess að allir fái þá lykla sem þarf til þess að opna og það er verið að opna hér með svörum ráðherra í dag.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir og tek undir það að oft höfum við ákveðna skýra sýn varðandi þennan hóp eða ákveðinn vilja sem sýnir sig í skýrslum og ýmsu sem hefur verið unnið en við höfum ekki séð það koma til framkvæmda. Þess vegna ákvað ég að forma þetta með þessum hætti en ekki síst það líka, sem var sett inn í samninginn við skólana þrjá, að það væri samráð á milli háskólanna og ungs fólks með þroskahömlun um væntingar til þessa náms, bæði hvernig það hefur verið en líka hvað við getum gert betur og hvernig við getum gert sem mest til þess að það sé inngildandi, það sé í boði eins og þau hafa væntingar til. Ég hlakka til að sjá hvað kemur út úr þessari vinnu og tek hvatningu hv. þingmanns um að fylgja þessu vel eftir, enda er eiginlega ekki annað hægt af því að við erum að vinna líka að þessu breytta reiknilíkani, sem er einmitt kannski aldrei horft til varðandi hvata eða stuðning við háskólana. Það hefur verið lofað að breyta því gríðarlega lengi. Það er frá 1999. Það er hægt að horfa til annarra landa, sjá hvernig þau styðja við ákveðna hópa, hvernig þau styðja við hvata innan háskólakerfisins og annað með fjármögnun. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt að fjármögnunin komi með. Hvatar og samstarf á milli skólanna er af hinu góða af því að ef þeir vinna saman að þessu þá gætum við séð mun fjölbreyttari og meiri tækifæri fyrir fatlaða nemendur á Íslandi. Ég mun halda þessari vinnu áfram en líka í samvinnu við félags- og vinnumarkaðsráðherra varðandi stærri heildarmynd og fleiri menntastig.