Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Magnús Torfason Ég mun 6. f. m. hafa borið fram frv. til l. um breyt. á l. um fasteignaskatt, og var það tekið fyrir hér í d. 17. f. m. En nú er 10. des., og enn hefir ekkert til frv. sézt aftur. Nú er það ósk mín til hæstv. forseta, að hann gangi eftir því, að n. segi sitt álit um málið, af eða á. Þetta er einfalt mál. Það er um stefnuna að ræða. En vegna þess að stefna frv. er sú, að hlynna heldur að héraðsvaldinu, þá hefði ég kunnað betur við, að afstaða þingsins til málsins kæmi fram.

Forseti (JörB): Ég skal kynna mér, hvað liður afgreiðslu þessa máls, sem hv. 2. landsk. spurðist fyrir um.

Gunnar Thoroddsen Á öndverðu þingi bar ég fram frv. til l. um opinberan ákæranda. Því var útbýtt 9. okt., og að lokinni l.umr. vísað til hv.allshn. Álit meiri og minni hl. eru löngu komin, hið síðara 13. nóv., eða fyrir um mánuði síðan. Málið kom einu sinni á dagskrá í nóv.-lok, en ekki svo framarlega, að það kæmi til umr. Síðan hefir það ekki sézt á dagskrá. Nú vil ég beina þeirri ósk til hæstv. forseta, að hann taki málið aftur á dagskrá, og það framarlega, að það komi til umr. Mér finnst tími til þess kominn, þar sem mánuður er liðinn síðan meiri og minni hl. n. skiluðu áliti.

Forseti (JörB): Það er rétt, að mál þetta er fyrir löngu komið frá n. og tilbúið til umr. Nú hefi ég lengstum, að ég ætla, haft það mörg mál á dagskrá, að henni hefir því nær aldrei verið lokið, og mjög hefir verið kallað eftir flestum þessum málum. Hinsvegar hefir dm. stundum fundizt fulllangar fundarsetur.

Það er nú ekki oft

. En ég er reiðubúinn að láta þetta og önnur mál koma á dagskrá og lengja þá fundartíma sem þörf krefur, en þá kröfu geri ég, að þm. séu þá hér viðstaddir til þess að taka þátt í afgreiðslu mála. - Ég skal sjá um, að þetta mál komi á dagskrá og til umr. hér, því að hv. 11. landsk. hefir sýnt mikla þolinmæði. Hinu get ég ekki lofað, að það fái afgreiðslu á þessu þingi.

Jóhann Jósefsson Ég hefi ásamt hv. 2. og 3. landsk. flutt hér frv. um hlutabréfakaup í Útvegsbanka Íslands h/f. Þetta frv. fer í þá átt, að rétta hlut þeirra manna, sem áttu sparisjóðsinnstæðu í Íslandsbanka, þegar hann hætti störfum. En sem kunnugt er, var það fé látið ganga sem hlutafé inn í Útvegsbankann. Í frv. þessu eru gerðar ráðstafanir, hagkvæmar og lítt þungbærar ríkissjóði, til þess að leysa inn þessi bréf á löngum tíma, og þar með gera féð að verðmætri eign fyrir eigendurna, en verðmæt eign getur það ekki talizt í núverandi formi. Ég skal geta þess, að stór hluti þessa fjár er kominn úr mínu kjördæmi, og mest frá fólki, sem a. m. k. á þessum erfiðu tímum má á engan hátt vera án þessa fjár eða láta liggja án þess að hafa þess nokkur not. - Frv. var hér til 1. umr. og vísað til hv.fjhn. þ. 19. f. m., ef ég man rétt. Þar sem nú svo langt er síðan þetta skeði, og mér ekki kunnugt, að n. hafi nokkuð látið frá sér heyra um málið, þá vildi ég beina þeirri ósk til hæstv. forseta, að hann hlutist til um, að n. segi álit sitt um málið hið allra fyrsta.

Forseti (JörB): Ég skal gjarnan verða við tilmælum hv.þm. Vestm. og spyrjast fyrir um, hvað líði málinu.

Gunnar Thoroddsen Ég vil geta þess, að frv. um opinberan ákæranda er komið fram á þingi fyrr en ég ætla flest þau mál, sem fram hafa verið borin af einstökum þm., og mér skilst, að sú regla eigi að gilda, þegar mál eru tekin á dagskrá, að láta hin eldri ganga fyrir. En þar sem hæstv. forseti hefir tekið þessu vel, skal ég ekki hafa um það fleiri orð.

Ólafur Thors Ég vildi aðeins leyfa mér að minna hæstv. forseta á það, að snemma á þingi bárum við 3 þm., hv. 3. landsk., hv.þm. Borgf. og ég, fram þáltill. um gæzlu veiðarfæra á Faxaflóa, og vildi ég beina þeim vinsamlegu tilmælum til hæstv. forseta, að hann tæki málið á dagskrá núna einhvern næsta daginn.

Forseti (JBald): Það eru margar fleiri till., sem liggja fyrir Sþ., en ég hefi hlífzt við að taka þær á dagskrá til þess að draga ekki frá d., sem virðast hafa ærið nóg að starfa. En ég mun svo fljótt sem unnt er taka þessa till. á dagskrá.

Gísli Guðmundsson Ég vildi einnig geta þess, að ég bar fram snemma á þingi þáltill. um eftirlit með veiðarfærum sjómanna, og ætla ég, að hún hafi komið fyrr fram en till. sú, sem hv.þm. G.-K. minntist á. Ég vildi beina þeirri ósk til hæstv. forseta, að hann tæki þessa till. á dagskrá svo fljótt sem unnt væri.

Forseti (JBald): Þetta verður tekið til íhugunar svo fljótt sem verða má vegna starfa þingsins. En eins og ég tók fram áðan, er beðið eftir því, að d. ljúki við það mesta af sínum störfum, og vona ég, að það muni ekki líða á löngu áður en þetta mál verður tekið fyrir.

Héðinn Valdimarsson Ég vildi aðeins beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta, hvers vegna 1. málið, kosning hins íslenzka hluta hinnar dansk-íslenzku ráðgjafarnefndar, er tekið af dagskrá.

Forseti (JBald): Það er samkv. ósk Sjálfstæðisflokksins.

Héðinn Valdimarsson Alþfl. mun ekki stilla nema einum manni á lista til kosningar í ráðgjafarnefndina, og hefir fyrir sitt leyti ekkert á móti því, að Bændafl. beri fram sérstakan lista.

Ólafur Thors Ég vildi gjarnan, að það kæmi skýrt í ljós áður en kosning fer fram, hvort það er álit stjórnarflokkanna, að það beri að aðhyllast þá grundvallarreglu, að hver þingflokkur hafi fulltrúa fyrir sig í nefndinni, án tillits til þess, hvort hann hefir atkvæðamagn til þess að koma þar að manni. Og hvort þeirri reglu beri að fylgja á meðan þingflokkar eru ekki fleiri en fulltrúar þeir, sem skipa á í nefndina. Ég get ekki neitað því, að afstaða Sjálfstfl. í þessu máli veltur á því, hvort þetta á að vera grundvallarregla við þessa nefndarkosningu framvegis. Ég óska, að stjórnarflokkarnir láti í ljós álit sitt á þessu. Það er auðvitað, að ef sú ástæða er viðurkennd, þá er eðlilegt, að Sjálfstfl., sem á að afhenda annað sæti sitt samkvæmt þessari sanngirniskröfu, vilji að fleiri dæmi um það en hann sjálfur, og bindandi ákvörðun sé tekin um það.

Jónas Jónsson Mér hefði fundizt það eðlilegast, að formaður Bændafl., sem búinn er að hugsa um þetta mál í 10 daga, hefði notað þann tíma til þess að snúa sér til hinna þingflokkanna með þetta mál, svo að hægt hefði verið að ræða það á flokksfundum. En við framsóknarmenn tókum ákveðna afstöðu í þessu máli fyrir 1. des. síðastl., og gengum við þá út frá því, að annaðhvort mundi Sjálfstfl. skipa tvö sætin í n. eins og verið hefir undanfarið, eða afhenda Bændafl. annað þeirra, og við hvorugu ætluðum við að amast. Það verður því að vera algerlega á hans baki, hvort hann gefur eftir sæti sitt eða ekki. Ég get sagt hv.þm. G.-K. það, að við framsóknarmenn höfum ekki átt við þessa svokölluðu sanngirni að búa áður. Þegar við vorum ca. ¼ hluti þingsins, vorum við algerlega bolaðir frá því að eiga sæti í nefndinni. Og ráðgjafarnefndin var búin að starfa í 8 ár áður en Framsfl. fékk að skipa mann í n. Flokknum var haldið fyrir utan hana á meðan hægt var. Þess vegna höfum við ekkert að þakka flokki hv.þm. G.-K., og heldur ekkert að ásaka fyrir í þessu efni eða vanþakka. Sjálfstfl. hefir jafnan háð viðskipti sín við okkur með valdi hins sterkasta. Þetta mál er algerlega innan vébanda hinnar sameiginlegu fjölskyldu Sjálfstfl. og Bændafl., og ég vil benda hv.þm. G.-K. á, að enginn af þessum þremur Bændaflokksmönnum hefði nú átt sæti á Alþ., ef flokkur hv.þm. hefði ekki lánað nokkur atkv. við síðustu kosningar til þess að koma hv.þm. V.-Húnv. á þing. Menn úr miðstjórn Sjálfstfl. skrifuðu nokkur meðmælabréf í kjördæmið til handa frambjóðanda Bændafl., en á móti sínum eigin frambjóðanda, og þeir hafa nú uppskorið ávextina af þeim bréfum. - Framsfl. gerir ráð fyrir að koma einum fulltrúa í n. og skiptir sér ekki frekar af þessu máli.

Hannes Jónsson Ég skal halda mig við efni þess máls, sem fyrir liggur, þó að hv.þm. S.Þ. hafi gengið hér í svefni um stund og látið sig dreyma allskonar fjarstæður um kosningu mína í V.-Húnavatnssýslu. Út af því, sem hv.þm. sagði, má ráða það, að hann og hans flokkur er fyrirfram ákveðinn í því að halda opinni leið til þess að beita órétti hér á Alþingi bæði nú og framvegis. Að vísu sér hv.þm., að hann gefur það ekki í þetta sinn, af því að flokkur hans getur ekki komið nema einum fulltrúa í nefndina, og samstarfsflokkur hans líka einum fulltrúa. En það, sem við Bændafl.menn vildum sérstaklega fá skorið úr, er það, hvort þingflokkarnir geta ekki fallizt á að hlíta þeirri reglu, hvernig sem á stendur um þingmannatölu í flokkunum, að hver flokkur skipi einn mann í nefndina. - Ég skal t. d. benda á það, að ef Alþfl. hefði nú einum þm. færra á Alþingi, þá væri hægt með valdi að útiloka flokkinn algerlega frá því að hafa mann í n. Þetta er svo augljóst, að ekki þarf um það að deila. Ég skal ennfremur benda á það, að ef Sjálfstfl. hefði haft einum manni færra í þinginu en nú er, þá væri hægt, með samtökum hinna flokkanna, að bola honum frá að hafa nema 1 mann í n. Hlutföllin á milli flokkanna þurfa yfirleitt ekki mikið að raskast frá því, sem nú er, til þess að hægt sé að veikja liðstyrk þeirra í n., eins eða fleiri. Þegar Alþfl. kom að manni í ráðgjafarnefndina, þá var það gert á þeim grundvelli, að það væri réttur flokksins að hafa þar fulltrúa, en atkvæðamagn hans réði þar engum úrslitum. Og ekki var það af því, að Framsfl. afsalaði sér rétti til fulltrúavals í n., þó hann gæti þá komið þar tveimur að. En ég geri ráð fyrir, að hv.þm. S.-Þ. hafi þá verið að gera það, sem rétt var. Eða var þetta afsal réttinda þá frá hendi Framsfl.? Nei, ég held, að það hafi ekki verið byrjað á neinu afsali þá. Ég þakka hv.þm. G.-K. fyrir þá yfirlýsingu, sem hann gaf frá sínum flokki; ég skildi það svo, að það væri meining hans, að þetta væri réttlætismál. Ég skal geta þess, að þegar þetta mál kom fyrst á dagskrá, þá sneri ég mér til hæstv. forseta Sþ. og óskaði eftir áliti hans flokka á þessu máli, en það er nú þegar fram komið frá flokksbróður hans, hv. 2. þm. Reykv., og er það dálítið öðruvísi en svar hv.þm. S.-Þ. Alþfl. kemur hreint fram í málinu og viðurkennir sama rétt gagnvart Bændafl. eins og áður var gert af Framsfl. gagnvart Alþfl. En ef það hefir ekki átt að vera réttlæti, þá var það a. m. k. liðið, að Alþfl. fengi mann í nefndina. Annars skilst mér, að hv.þm. S.-Þ. sé búinn að gleyma þessu, sem gerðist 1927, þegar kosið var í ráðgjafarnefndina.

Ólafur Thors Ég vildi leyfa mér að fara fram á það við hæstv.atvmrh., að hann segði álit sitt um það, hvort hann teldi, að rétt væri og eðlilegt í þetta skipti og til frambúðar að fylgja þeirri grundvallarreglu, að hver þingflokkur fengi fulltrúa í þessa n., meðan flokkarnir eru ekki fleiri heldur en nm. eru.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Ég er ekki búinn við því að gefa neina ákveðna yfirlýsingu um þetta og mér er óskiljanlegt, hvers vegna hv.þm. biður um hana. Mér skilst þetta vera mál milli Sjálfstfl. og Bændafl. Að því er snertir kosninguna nú, þá hefir hv. 2. þm. Reykv. svarað því greinilega, að við munum ekki stilla upp nema einum manni, svo þó við vildum miðla Bændafl., þá getum við það ekki. En að ég slái nokkru föstu um þetta án þess að ráðfæra mig við minn flokk, sér hv.þm., að alls ekki kemur til mála.

Ólafur Thors Mér er þetta óskiljanlegt svar. Ég get ekki skilið það, að hæstv. ráðh. þurfi að ráðfæra sig við sinn flokk til þess að segja skoðun sína um það, hvort hann telji eðlilegt og heppilegt til frambúðar að leggja til grundvallar við val þessara manna þá reglu og það sjónarmið, að hver flokkur fái að ráða mann í þessa n. meðan flokkarnir eru ekki fleiri heldur en nm., enda þótt hann hafi ekki atkv.magn á þingi til þess að tryggja sér hann. Mér skilst, að þetta geti alls ekki verið flokksmál, og það er ekkert undarlegt, þó Sjálfstfl. óski eftir því að fá umsögn hæstv. ráðh. og ýmsra ráðandi manna þingsins um það, hvað þeir telji eðlilegast, að lagt sé til grundvallar í framtíðinni við val nefndarmanna. Vilji hæstv. ráðh. ekki svara þessu, mun ég mælast til þess, að hæstv. forseti Sþ., formaður Alþfl., segi um þetta álit sitt. Ég get ekki verið að æskja neinna yfirlýsinga frá hv.þm. S.-Þ., því það er um þetta mál eins og svo mörg önnur, að það virðist vera um seinan að ræða við hann málefnalega.

Jónas Jónsson Ég vil benda hv. síðasta ræðumanni á, að þetta mál hefir nú staðið fyrir honum og hans ágæta flokki í 10-11 daga. Hv. þm. veit það, að frestað var þessari kosningu hans vegna síðustu dagana í nóvember, vegna þess að hann var ekki við því búinn að skera úr því, hvort Sjálfstfl. skyldi afhenda hv. 10. landsk. annað sæti sitt. Um þetta hefir svo verið þingað allan þennan tíma, og var víst ákvörðun fyrst tekin um það í gær eða fyrradag, að sætið skyldi vera afhent hv. 10. landsk., og er því óþarft að bera þetta undir aðra þm.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Hv. þm. G.-K. ætti að geta skilið, að ég vil ekki gefa yfirlýsingu án þess að ráðfæra mig við minn flokk, því ég vil ekki geta þær yfirlýsingar, sem ég get ekki staðið við. Hv. þm. G.-K. þurfti 10-12 daga til þess að ráðfæra sig við sinn flokk, og ég lasta það ekki; það er mjög virðingarvert. En hv.þm. getur ekki ætlazt til þess, að ég sé nein ljósmóðir við þessa fæðingu, sem nú stendur fyrir dyrum. Það er engin ástæða til, að ég sé þar neinn aðstoðarmaður.

Ólafur Thors Ég hefi ekki farið fram á það við hæstv. ráðh., að hann lýsti yfir skoðun síns flokks, heldur aðeins að hann segði sitt álit um þetta. Ég þykist viss um, að innan Alþfl. geti verið skiptar skoðanir um þetta, eins og innan hinna annara flokka, þar á meðal Sjálfstfl. Þetta getur ekki verið flokksmál, og af þeim ástæðum einum hefir Sjálfstfl. þurft þennan langa tíma til þess að ráðgast um þetta mál. Ég sé þess vegna ekki, að hæstv. ráðh. hafi frambærilegar ástæður til þess að neita að svara því, hvað hann persónulega álítur um þetta. Mér þætti því vænt um, ef hæstv. forseti Sþ. vildi verða við þeim tilmælum mínum að segja sitt persónulega álit, hvort hann áliti rétt, að það sé þetta sjónarmið, sem eigi að leggjast til grundvallar. Hann hefir lengi átt sæti í þessari n. og er bæði forseti þessarar virðulegu samkundu og formaður síns flokks, svo það er fyllilega eðlilegt að beina til hans þessari fyrirspurn, og ég veit, að honum er bæði ljúft og skylt að verða við þeim tilmælum mínum að svara henni.

Forseti (JBald): Ég skal aðeins segja hv.þm. G.-K. það, að við Alþfl.menn héldum því fram á sínum tíma, að í þessa n. ættu að veljast menn úr öllum þeim flokkum, sem fyrir væru, en þetta getur breytzt, ef flokkarnir verða fleiri en nm. Það er því ekki hægt að taka neina almenna ákvörðun um það, hvað gilda skuli.

Hannes Jónsson Ég er að vissu leyti ánægður með umsögn hæstv. forseta, því mér skilst, að a. m. k. meðan flokkarnir eru ekki fleiri heldur en nægir til þess að skipa í þessa n. einn mann frá hverjum flokki, þá muni þessi regla viðhöfð, og það er aðalatriðið. Náttúrlega kemur annað til greina ef flokkarnir yrðu fleiri, því þá get ég hugsað mér, að ekki sé hægt að fara eftir atkv.magni flokkanna hvers um sig, því verið gæti, að tveir minni flokkar vildu slá sér saman, og þeir samanlagt hefðu meira heldur en sá hinna flokkanna, sem flest atkv. hefði. En það, sem ég hefi viljað fá fram við þessa umr., en ekki hefir tekizt, er það, hvort það hafi verið réttmætt, sem Framsfl. leyfði fyrir sitt leyti á sínum tíma, að Alþfl. fengi sæti í n., þótt hann þá ætti ekki nema 2 fulltrúa á þingi. Ef þetta er viðurkennt, hlýtur líka sama reglan að vera gildandi nú og í framtíðinni.

Ólafur Thors Ég hefi skilið tilmæli Bændafl. þannig, að hann óski eftir að fá sæti í n., ef það sé viðurkennt af þinginu, að hans grundvallarsjónarmið sé rétt, þ. e. a. s., að hver flokkur fái að ráða sæti í n. meðan flokkarnir eru ekki fleiri en fulltrúarnir. Mér skilst, að það séu tilmæli til allra flokka, að þetta sjónarmið sé viðurkennt.

Þorsteinn Briem Við Bændaflokksmenn höfum vænzt þess, að þessi réttur sé viðurkenndur af öllum flokkum þingsins. En með því að sú yfirlýsing liggur ekki fyrir frá öllum flokkum, óskum við eftir því, að málinu verði frestað um sinn.

Forseti (JBald): Ég hefi nú tekið málið af dagskrá nokkrum sinnum, í því skyni, að hægt væri að ná samkomulagi. Ég vil ekki taka það út af dagskrá enn á ný. Það er orðið áliðið þings og ástæðulaust að tefja málið lengur.

Þorsteinn Briem Ég verð að mælast til þess við hæstv. forseta, að hann fresti málinu enn, þar sem Bændafl. hefir ekki átt kost á að ná tali af þeim manni, sem hann hefir sett á lista sinn, vegna veikinda.

Forseti (JBald): Að þessu upplýstu mun ég fresta málinu til kl. 5 í dag, en þá verður kosningin látin fara fram hvað sem tautar. Mun ég þá fresta fundi til kl. 5 síðd.

Jörundur Brynjólfsson Það er mjög fjarri því, að ég hafi á móti því, að kosningunni sé frestað, en ég vil beina því til hæstv. forseta, að hann slíti fundi nú, og setji þá annan fund kl. 5, þar sem fundir eiga að vera í deildunum að afloknum fundi í Sþ. og gætu ella ekki hafizt.

Ólafur Thors Ég vil aðeins um leið og ég leyfi mér að leggja fram lista fyrir hönd Sjálfstfl., lista með nöfnunum Magnús Guðmundsson og Magnús Jónsson, lýsa yfir því, að ef aðrir flokkar þingsins telja það rétt, að enginn stjórnmálaflokkur eigi nema einn fulltrúa í þessari n. meðan flokkar þingsins eru jafnmargir eða fleiri heldur en mennirnir eru, sem á að kjósa í n., þá er Sjálfstfl. fyrir sitt leyti reiðubúinn til þess að taka undir það með því að draga aftur annan þeirra manna, sem hann hefir sett á sinn lista.

Forseti (JBald): Þá er umr. lokið, og verður gengið til kosningar. - Mér hafa borizt 4 listar, er ég auðkenni með A, B, C og D. Á listunum eru þessi nöfn: Á A-lista Jón Baldvinsson, á B-lista Jónas Jónsson og Einar Árnason, á C-lista Tryggvi Þórhallsson, og á D-lista Magnús Guðmundsson og Magnús Jónsson.

Jónas Jónsson Ég er búinn að svara því alveg ljóst, að þetta er mál, sem tilheyrir eingöngu Sjálfstfl. og flokki hv. 10. landsk., og þar við situr.

Magnús Guðmundsson Þar sem hv.frsm. er ekki viðstaddur, vil ég f. h. fjvn. leggja til, að frv. verði samþ. Þetta fjáraukalagafrv. fyrir 1933 er óvenjulega lágt, og hefði ríkissjóður ekki orðið að greiða háa upphæð vegna taps á Síldareinkasölunni, hefði um sama sem enga aukafjárveitingu verið að ræða.

Frsm. (Þorbergur Þorleifsson) Fjvn. hefir athugað frv. þetta og borið það saman við landsreikninginn og leggur aðeins til, að það verði samþ. Ég sé ekki ástæðu til að fara út í einstaka liði þess, og óska því frv. vísað til 3. umr.

Thor Thors Ég vil geta þess, að ég fór fram á það á síðasta fundi, að máli þessu yrði frestað, svo að allshn. gæfi tekið það til nýrrar athugunar. Þetta fékkst ekki. Ég vil láta þess getið, að eina breytingin, sem gerð var á frv. í hv.Ed., var sú, að felld var burt úr því 10. gr. Sú grein hefir verið nokkurt ágreiningsefni, og tel ég því að brottfelling hennar geri frv. aðgengilegra.

Magnús Torfason Ég geri ekki mikið úr þeirri breyt., sem frv. þetta hefir tekið í Ed. Ég hefi áður látið það í ljós, að ég tel ákvæði 1. gr. frv., um skyldu lækna til þess að upplýsa konur um getnaðarvarnir, vera nokkuð frekt. Og við nánari athugun málsins hefi ég styrkzt í þeirri skoðun. Ég lít svo á, að þetta sé blettur á frv., og eins og það nú er orðað, blátt áfram svívirðilegt í garð kvenþjóðarinnar. En við þessa umr. vildi ég benda á, að ég fæ ekki séð, að neitt aldurstakmark að neðan sé sett hvað þessar konur snertir, sem eiga heimtingu á því að fá þessar upplýsingar. Það væri þá helzt, að konan þyrfti að vera staðfest að gömlum og góðum landslögum og hafa náð fullum fjórtán ára aldri. Til skamms tíma hefir það varðað við hegningarlögin að skipta sér af yngri stúlkum en 16 ára. En þessar konur, sem að áliti löggjafans eru börn, eiga að geta farið til lækna og heimtað allar upplýsingar viðvíkjandi þungunarvörnum. Ég býst við, að hv.n. hafi ekki athugað nægilega þetta atriði. Ég vil því fastlega mælast til þess, að málið verði nú tekið út af dagskrá og allshn. bæti við ákvæði um þetta atriði. Þá vil ég geta þess, að 11. gr. virðist vera túlkun á hegningarlögunum. Slíkt hefir ekki komið fyrir síðan á einveldistímunum; þá skeði það, að konungur fór að túlka með bréfi lög, sem hann sjálfur hafði gefið. Síðan hefir þetta ekki komið fyrir, enda er það algild regla, ef lög eru ekki nógu skýr, að setja verður ný lagafyrirmæli, sem taka af öll tvímæli. Yfirleitt held ég, að þetta frv. hefði öllum að skaðlausu mátt daga uppi á þessu þingi, einkum þegar það er játað af flm., að ástandið sé í þessum efnum mun betra hér en í þeim öðrum löndum, sem við er miðað. Ég vil strika undir það, sem ég sagði við 2. umr., að lög sem þessi þekkjast ekki með kristnum þjóðum. Ég tel mjög viðurhlutamikið fyrir smáþjóð eins og okkur Íslendinga að ganga fram fyrir skjöldu í slíku máli sem þessu, meðan það er algerlega í óvissu, hvort þessar ráðstafanir verða til góðs eða valda tjóni.

Frsm. (Héðinn Valdimarsson) Ég mun ekki fara út í efnishlið þessa máls nú, þegar komið er að lokaafgreiðslu þess. - Viðvíkjandi því, sem hv. 2. landsk. sagði um aldurstakmark að neðan fyrir konur þær, sem rétt hefðu til þess að fá þær upplýsingar, sem talað er um í 1. gr. frv., þykir mér sjálfsagt, einmitt með tilliti til þeirra lagafyrirmæla, sem hann nefndi, að þetta aldurstakmark sé 14 ár. Og ég held, að óþarfi sé að setja sérstök ákvæði í þetta frv. um það atriði.

Guðbrandur Ísberg Frv. þetta, sem nú er hér til einnar umr., hefir áður gengið gegnum þessa hv. d. Brtt. sú, sem ég hefi leyft mér að bera fram á þskj. 738, er ekki efnisbreyt., heldur kveður hún á um sjálfsagt atriði, sem ekki er tekið fram í frv., sem sé það, að þeir, sem á sínum tíma verða skipaðir forstöðumenn póst- og símastöðva, skuli skyldir að hafa nauðsynlegustu þekkingu á þessum málum. Það nær vitanlega engri átt, sem ég hefi heyrt, að komið hafi til orða, að skipa símastjóra fyrir stóra símstöð, sem aldrei hefir nærri símamálum komið. Það getur líka auðveldlega komið fyrir, að góður símamaður geti ekki gegnt póstafgreiðslustörfum svo nokkur mynd sé á, hafi ekki þekkingu á þeim málum. Það er alveg nauðsynlegt, að þeir menn, sem eiga að vera forstöðumenn póst- og símastöðva, a. m. k. hinna stærri stöðva, kunni símritun m. a. Ég vænti því, að hv.þdm.samþ.brtt. mína og slái því þar með föstu, að nauðsyn beri til, að forstöðumenn þessir hafi hina allra sjálfsögðustu þekkingu á þeim störfum, sem þeir eiga að hafa með höndum.

Frsm. (Gísli Sveinsson) Herra forseti! Frv. þetta, sem nú er komið hingað aftur frá Ed., var afgr. héðan eins og samgmn. hafði gengið frá því. Í Ed. hefir það líka verið samþ. með litlum breyt. Það hefir aðeins verið gerð lítilsháttar orðabreyt. á byrjun 3. gr., sem n. telur til bóta, þar sem sú breyting hefir engin áhrif á efni frv. Þá liggur hér fyrir brtt. frá hv.þm. Ak., sem mun vera sama efnis og brtt., sem felld var í Ed. Samgmn. þessarar hv. d. sá ekki ástæðu til þess að taka brtt. þessa upp, þegar hún hafði málið til meðferðar, og sér enga ástæðu frekar til þess nú, og leggur því til, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það er nú.

Guðbrandur Ísberg Það er rétt, að í Ed. kom fram brtt. lík að efni til og þessi, en var felld. En ég held, að ég megi fullyrða, að það hafi verið gert af vangá. Þannig stóð á, að önnur till. um þetta efni, en miklu víðtækari, var borin þar fram, og voru margir á einu máli um að fella hana, en þá tókst svo til, að þessi dróst með. Annars fæ ég ekki skilið, að menn geti verið á móti því, að menn í þessu þýðingarmikla starfi séu skyldir að hafa nauðsynlega grundvallarþekkingu, svo líkur séu til, að þeir geti leyst störf sín sæmilega af hendi.

Jónas Guðmundsson Ég álít alls ekki nauðsynlegt, að þess sé krafizt almennt, að símastjórar kunni símritun, því að þess mun aðeins brýn þörf á 6 stöðum á landinu. Ef þetta ákvæði ætti því að standa í l., gæti það orðið til þess, að hvað góður póstafgreiðslumaður sem væri gæti ekki fengið þessi embætti, nema því aðeins, að hann kynni að símrita, en slíkt nær vitanlega engri átt.

Guðbrandur Ísberg Ég vil aðeins benda á, að brtt. mín á að sjálfsögðu aðeins við þá staði, þar sem sameinuð er ritsímastöð og póstafgreiðsla, en ekki símastöð, þar sem ekki er ritsími.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Mér finnst undarlegt, að þetta frv., sem einkum og sérstaklega fer í þá átt að breyta launakjörum yfirmanna á varðskipunum, skuli koma fram einmitt nú. Það er undarlegt, að einmitt nú skuli vera ástæða til að hækka verulega laun þessara manna. Það er kunnugt, að nú er að fara fram athugun á launakjörum allra starfsmanna ríkisins af sérstakri n., sem skipuð var samkv. þál. síðasta þings, og að þessi n. er nú langt komin með sitt starf. Auk þess er nú í fjárlagafrv. stj. lagt til, að felld verði niður dýrtíðaruppbót á öllum launum, sem fara yfir 4000 kr., sem vitanlega veldur allmikilli lækkun hjá flestum þeim starfsmönnum, sem hafa meiri laun en 4000 kr. Þess vegna er það undarlegt, að frv. skuli koma fram um laun þessara manna öðruvísi en í sambandi við launamálið í heild. Ég vil benda á það t. d. um þá hækkun á launum þessara manna, sem gert er ráð fyrir í frv., að 1. vélstjóri, sem nú hefir 6290 kr. á ári, á að hafa samkv. frv. 8184 kr., eftir þeim skýrslum, sem forstöðumaður ríkisskipanna hefir gefið. Ennfremur hefir skipstjóri á varðskipunum nú 7190 kr. í laun, en á að fá eftir frv. 10654 kr., og meira til með tilliti til þeirrar launauppbótar, sem bætist á laun skipverja á varðskipunum í hlutfalli við upphæð launanna. Ég vildi aðeins drepa á þetta hv. sjútvn. til athugunar, sem væntanlega fær frv. þetta til meðferðar. Og ég vil vænta þess, að hún taki það til hliðsjónar við þetta frv., að nú eru í undirbúningi gagngerðar breytingar á launalögunum í heild, og ennfremur, að gera má ráð fyrir, að niður falli dýrtíðaruppbót á laun embættismanna á næsta ári, eins og lagt er til í fjárlagafrv. stjórnarinnar.

Frsm. (Jón Baldvinsson) [óyfirl.]: Ég held, að það sé misskilningur hjá hv. 2. þm. Rang., að það sé verið að misnota byggingarsjóðinn, þó þetta frv. sé samþ. Þetta byggingarfélag var stofnað til þess að bæta úr ennþá brýnni húsnæðisþörf heldur en nú á sér stað, og þetta mundi verða til þess að bæta úr húsnæðisvandræðum með því að bæta í húsin ýmsum þeim nýjungum, sem nú þykja nauðsynlegar. Ég get ekki betur séð en að það þjóni fullkomlega þeim tilgangi, sem gert er ráð fyrir með byggingarsjóðunum, og mér skilst, að þetta félag hefði og átt að verða þeirra lánskjara aðnjótandi, sem Byggingarfél. verkamanna hefir nú fengið. Það er langt síðan farið var að tala um, að þetta félag fengi lán úr byggingarsjóði, en stjórn sjóðsins hér í Rvík hefir ekki talið sig hafa heimild til þess í l., nema því aðeins, að sérstök ákvæði væru sett um það, og þess vegna er þetta frv. flutt. Borgarstjórinn í Rvík hefir fyrir nokkru farið fram á það við stjórn sjóðsins, að hann veitti þessu félagi svo hagstæð lán, að það gæti starfað áfram. En fáist ekki slíkt lán sem hér er um að ræða, þá mun þetta félag verða áfram byrði á bænum, en það mundi geta með slíkum lánakjörum bætt hús sín, sem voru byggð á dýrum og erfiðum tímum og að sumu leyti af vanefnum. Væri hægt að laga húsin þannig, að þau gætu staðið undir sér sjálf, mundi vera þjónað tilgangi l. um byggingarsjóð, með því að bæta þau hús, sem reist voru í sama tilgangi og verkamannabústaðirnir, en undir ennþá erfiðari kringumstæðum.

Thor Thors Það var nú fremur ófögur og ómerkileg lýsing, sem hv. 2. landsk. gaf á flokki sínum, er hann sagði, að atkv. tveggja hv.þm. hans hér í d. væru = 0. En hann má sjálfur bezt vita, hvers virði hann er. Hann kvartaði um kvef, og get ég vorkennt honum þann krankleika, og vil ráðleggja honum að leita sér læknis og lyfja við honum. En ef hann kallar það ónæði, að til hans sé talað eða á hann minnzt á þingi, vil ég líka gefa honum ráð við því, og það er, að segja af sér þingmennsku og víkja af þingi. Honum hefir nú áður verið gefið slíkt ráð, af manni, sem ég ber að vísu ekki mikið traust til, en virðist þó hafa séð rétt, er hann gaf það ráð. Þessi maður, þm. S.-Þ., taldi, að hv.þm. ætti ekki að vera að sletta sér fram í opinber mál, því að ekki væri rétt að láta slík gamalmenni, sem gengin væru í barndómi, vera að „leika sér að gullum þjóðarinnar“. Um stöðu hv.þm. til vinstri við þennan og hægri við hinn, og alla þá niðurröðun í Bændafl., sem hann talaði um, verð ég að segja, að ég skildi hana ekki fullkomlega. Væri eflaust bezt, að hann léti taka mynd af sér og flokki sínum, svo að þetta yrði mönnum ljósara, enda kæmist þá kannske meiri festa á liðið. Væri svo rétt að útbýta myndinni hér á þingi, mönnum til glöggvunar. Þá sagði hv. 2. landsk., að Bændafl. væri aðeins smámynd eða vasaútgáfa af Framsfl. Ef hv.þm. er alvara með þetta, þá er auðséð, að klofningurinn úr Framsókn er og hefir aldrei verið annað en „grín“. Annars er ekki nema gott, að kjósendur Bændafl. og þjóðin öll fái að vita þetta.

1) TT: Þar sem frv. þetta hefir þá breyt. eina í för með sér, að færa launakjör manna á varðskipunum til samræmis við laun þeirra, er á strandferðaskipunum vinna, mun ég greiða atkv. með frv. og segi því nei við rökst. dagskránni.

Pétur Magnússon [óyfirl.]: Það má náttúrlega segja það um þessi hús Byggingarfél., að þau hafi orðið til þess að bæta úr húsnæðisþörf bæjarins, en það má segja það sama um öll hús, sem hér hafa verið reist. Allar húsabyggingar miða að því að bæta úr húsnæðisvandræðum. En ég vil benda hv.þm. á, að 1. gr.l. um verkamannabústaði segir, að stofna skuli byggingarsjóð til þess að bæta úr húsnæðisþörf verkamanna í kaupstöðum og kauptúnum landsins. Það verður ekki lagður annar skilningur í þetta en að nota eigi sjóðinn til þess að koma upp nýjum byggingum til þess að bæta úr húsnæðisþörf verkamanna. En það er viðurkennt, enda augljóst, að það fé, sem lánað yrði þessu byggingarfélagi, miðar ekki að því að bæta úr húsnæðisþörfinni, þar sem ekki yrði komið upp nýjum húsum fyrir þetta fé.

Frsm. (Jón Baldvinsson) [óyfirl.]: Það er útúrsnúningur hjá hv.þm., að öll hús, sem byggð eru, séu til þess að bæta úr húsnæðisvandræðum. En þegar talað er um byggingarfélög, þá er veitt sérstakt fé til þess að koma upp ódýrum verkamannabústöðum. Einstakir menn, sem byggja hús fyrir verkamenn, verða náttúrlega líka til þess að bæta úr húsnæðisvandræðunum, en það er ekki í þessu sambandi verið að tala um að styrkja þá. Byggingarfélögunum, sem nú eru stofnuð, er tryggt, að húsaleigan geti verið hæfileg, þannig, að menn geti nokkurn veginn staðið undir kostnaðinum við byggingarnar. En þetta var ekki tryggt, þegar Byggingarfél. Rvíkur var stofnað á erfiðum tímum, en það hafði þó mikil áhrif á, að húsaleiga lækkaði á sínum tíma. Að vísu er það satt, að bæjarsjóður Rvíkur gæti staðið straum af þessum húsum, en mér finnst rétt, að byggingarsjóður einnig styðji þetta félag, enda hefir það verið viðurkennt af stjórn sjóðsins, ef heimild væri til þess í l.

Frsm. (Gísli Sveinsson) [óyfirl.]: Ég skal leyfa mér að skýra frá því, sem og kemur fram í nál. samgmn., að n. leggur til, að nokkrar breyt. verði gerðar á frv. eins og það kom frá hv.Ed. Þessar breyt. eru allar að gefnu tilefni fluttar, sem sé frá hv.þdm., og það er sannast að segja, að landssímastjóri hefir lagt þannig til málanna, að inn á mikið af þeim er gengið. Verði samþ. talsvert af þessum till., sem lagt er til að verði, og þær till., sem einstakir þm. bera fram, þá má segja, að vel sé að verið, og vill n. sízt verða þess valdandi, að þær nái ekki fram að ganga, að svo miklu leyti, sem till. landssímastjóra benda til. Það er líka þannig skipað málum, að því er virðist, að landssímastjóri tekur eitthvað frá öllum og viðurkennir, og teldi ég það vel farið, að hv.þm. sætti sig við það. En ef þeir vildu halda til streitu öllum till. sínum, ættu þeir að láta það bíða til 3. umr. og bera þær þá fram í samráði við n. Hinsvegar gerir n. ráð fyrir því, að leggist landssímastjóri á móti því, að allar till.hv.þm. verði teknar til greina, þá falli hv.þdm. frá því, sem eftir er. Þá hafa nokkrar brtt. komið fram síðan n. skilaði áliti, og er sama að segja um þær, að þær ættu að bíða til 3. umr. N hefir fundið til þess, eins og oft áður á þingi, að mikið kapp er lagt á að koma þessum og þessum línuspottanum inn í lögin, þrátt fyrir að síðan þessi lög voru síðast afgr. hafi komið fram ný lagafyrirmæli, sem létta undir með héruðunum um að komast í símasamband innbyrðis. Og það er fullvíst, að sveitasíminn fullnægir miklu betur héruðum og sveitum heldur en nokkur landssímalína getur gert, vegna þess að meira er hægt að nota slíkan síma frjálst öllum þeim, sem að honum standa, en landssímann aldrei nema af skornum skammti. Mönnum blæðir í augum kostnaðurinn við byggingu slíks síma, enda þótt þeir þurfi ekki að gjalda nema 2/5 byggingarkostnaðar, en koma frá hinu opinbera. Ég vænti nú þess, að hv. dm. geti gert sér grein fyrir því, að það er ómögulegt, að allir geti fengið símaóskum sínum fullnægt, allra sízt á kostnað landssímans, og það allir í einu. Ég skal svo bæta því við, að ég tel ekki þörf á löngum umr., en þó skal ég aðeins geta þess um leið, að í þessari brtt. á þskj. 670, eins og hún er uppsniðin úr frv. eins og það kom frá hv.Ed., er eitt atriði, sem getur orkað tvímælis. Þar stendur: „Lína um Blönduhlíð og Viðvíkursveit“. Í lögunum frá 1929 stendur „Lína frá Víðimýri um Reyki, Lýtingsstaði að Goðdölum. Lína frá Víðimýri um Frostastaði að Hofdölum“. Er hér reyndar um sömu línu að ræða, þó að síðara orðalagið sé víðtækara og óákveðnara, en ég teldi fullt eins gott að stæði eins og áður. - Af þessu ætti að leiða, að þessi eina setning ætti að falla úr við 3. umr. og mun n. koma með brtt. þess efnis, ef henni sýnist. - Ég tel svo ekki þörf á að orðlengja þetta frekar, og býst ég við, að hv. dm. átti sig á þessu.

Forseti (JörB): Það eiga margir hv.þdm. hér hlut að máli, og vil ég mjög taka undir orð hv.frsm., að hv.þdm., sem hér eiga brtt., taki þær aftur til 3. umr. að því leyti sem n. hefir ekki tekið þær til greina, og menn stíli þá síðar meir brtt. við frv. eins og það kemur frá 2. umr., því að sumstaðar eru sumir töluliðirnir teknir, en aftur á móti nokkur hluti af öðrum og einstaka atriði ekki til greina tekið. Þetta mundi flýta fyrir afgreiðslu málsins. Eins og till. liggja nú fyrir, og ef öllum verður haldið fram, þá er engin leið, að svo verði frá þeim gengið við atkvgr., að ekki þurfi a. m. k. meiri og minni uppskriftir í skrifstofunni á eftir.

Hvernig er með till., geta þær þá komið til greina við 3. umr. eins og þær eru?

. þær geta ekki komið til greina, heldur þarf að flytja nýjar brtt. við 3. umr. og gera það svo snemma, að samgmn. hafi tíma til að athuga þær.

Það er skrítið

. Það er til þess að verði betra samræmi í þessu.

Hannes Jónsson Mér finnst þetta ákaflega rýmileg ósk frá hv. samgmn. og get að öllu leyti fallizt á þessa meðferð málsins. Ég var svo óheppinn að eiga hér brtt., sem ekki kom til n. áður en hún tók sínar ákvarðanir, en eftir yfirlýsingu hv.frsm., geri ég ráð fyrir, að hún athugi hana gaumgæfilega fyrir 3. umr. Ég veit, að n. mun leita upplýsinga hjá landssímastjóra, og tel ég ekki nema rétt, að hún beygi sig fyrir upplýsingum frá færasta manninum um þetta efni. Ég lýsi því yfir, að ég tek aftur til 3. umr.brtt. á þskj. 713, en flyt hana þá aftur óbreytta.

Þorbergur Þorleifsson Hv. þm. V.-Húnv. hefir nú að mestu tekið fram það, sem ég vildi segja um þetta. Ég er sammála því, að þetta mundi flýta fyrir afgreiðslu málsins, og þess vegna vil ég taka aftur til 3. umr. viðaukatill. á þskj. 536, um síma frá Svínhólum um Vík að Hvalnesi, og læt jafnframt bíða að mæla fyrir þessari till. þangað til. Ég mun leggja áherzlu á, að þessi brtt. verði samþ. Að þessi lína verði lögð, er í alla staði réttmætt. Auk þess er ég því yfirleitt fylgjandi, að eftir því sem auðið er, eigi að gera sem mest að því að fullnægja óskum manna um símalagningar og að teknar verði upp í símal. nýjar símalínur. Ég álít það eitt af þýðingarmestu framfaramálum sveitanna, að auka og bæta símakerfið í landinu.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég get ekki tekið undir það, sem fram hefir komið hjá tveim hv. ræðumönnum, sem síðast töluðu. Hv. þm. V.-Húnv. getur, skilst mér, mjög vel gefið slíka yfirlýsingu sem þessa, þar sem hann bar ekki fram sína brtt. fyrr en eftir að n. var búin að ganga frá þessu máli, og þess vegna er hans brtt. útilokuð frá því að koma til atkvgr. við þessa umr. Öðru máli er að gegna um okkur, sem bárum fram brtt. í tæka tíð, til þess að þær gætu komið hér til atkv., og höfum nú verið allt of hart og grátt leiknir af n., t. d. eins og ég, sem aðeins hefi fengið tekna upp eina brtt., hina minnstu af þeim, sem ég bar fram. Hinum leggur n. á móti. Mér finnst hér verið að taka upp nýja aðferð um afgreiðslu mála, þar sem draga á fjölda af brtt. frá því að geta komið til atkvgr. við þessa umr. Þessi aðferð man ég ekki eftir að nokkurn tíma hafi verið viðhöfð hér á þingi í meðferð símamála. Það hefir, að ég held, verið undantekningarlaus venja, að þær brtt., sem komið hafa í tæka tíð fram við umr., hafa verið látnar koma til atkv. Það getur vel verið, að samgmn. sé svo liðsterk í þessu máli, að þær till. okkar, sem ekki hafa fundið náð fyrir augum hennar, séu dauðadæmdar við þessa umr., og þess vegna komi það í raun og veru út á eitt, hvort brtt. okkar verða bornar nú upp undir atkv. eða ekki. Ég veit ekkert um það, hvort svo muni vera, en algengt er, að þótt n. hafi tekið afstöðu til einhvers máls, þá þarf það ekki endilega að vera sú endanlega afstaða, sem fæst við atkvgr., nefnilega að atkvgr. fari alveg eftir vilja meiri hl. n. við næstu atkvgr. eftir að n. hefir skilað áliti. Ég þarf þess vegna að fá frekari skýringu á því, hvernig á því stendur, að hér á að fara að breyta út af fastri venju í gangi mála nú við þessa umr. Ég heyri, að hæstv. forseti segir, að ég tali af misskilningi í þessu efni, sem hann ætli að leiðrétta. En undanfarið hefir mér virzt, að þær brtt., sem ekki eru teknar aftur, hafi verið látnar ganga undir atkv. Það virðist því meiningin, að hv.frsm. samgmn. ætli algerlega að spara sér að gera nú grein fyrir því, af hverju það er, að n. leggur til, að nokkrar af þessum brtt. verði samþ., og í hverju það liggur, að n. leggur á móti öðrum till.Hv. frsm. kom ekki inn á þetta atriði nú í sinni framsöguræðu.

Forseti (JörB): Hv. þm. Borgf. hefir dálítið misskilið ósk frsm. Þetta voru aðeins tilmæli um, að tillögumenn tækju aftur brtt. sínar til 3. umr., til þess að hægt væri að hafa einfaldari og auðveldari afgreiðslu á málinu. vitaskuld hefir hver flm. fulla heimild til þess að halda sínum till. fram, svo að þær komi til atkv. þegar við þessa umr. Ég gat þess aðeins vegna þess, hve margar brtt. eru, og samgmn. hefir tekið sumar þeirra upp að nokkru leyti, sumar alveg og sumar till. eru alveg sérstæðar. Till. er því mismunandi auðvelt að taka til meðferðar. En hér er hver flm. sjálfráður um það, hvort hans brtt. koma til atkv.

Bergur Jónsson Ég á hér eina brtt. á þskj. 497 um 6 símalínur. Hv. samgmn. hefir tekið upp fimm af þeim, enda mun landssímastjóri hafa mælt með þeim. Sjötta línan er að mínu áliti mjög þörf. Ég mun þó við þessa umr. taka aftur brtt. mínar, en bera till. um þessa línu sérstaklega fram við 3. umr.

Sigurður Kristjánsson Ég á hér brtt. á tveim þskj., og mun ég verða við þeim tilmælum, sem fram hafa komið um að taka þær aftur til 3. umr.

Bjarni Bjarnason Samkv. ósk hæstv. forseta fellst ég á að taka brtt. á þskj. 655 aftur til 3. umr.

Frsm. (Gísli Sveinsson) [óyfirl.]: Ég býst við, að í aðalatriðum verði samkomulag um að taka þær brtt., sem minnzt hefir verið á, aftur til 3. umr., því að engu er sleppt með því. Brtt. þessar eru margar upp teknar af n., en þær geta ekki með góðu móti orðið samþ. eins og þær eru nú. Þær þurfa að stílast upp, til þess að þær falli inn í frv. Þegar n., í samráði við landssímastjóra, hefir tekið meginið upp af þessum till. og frá flestum flm. eitthvað, þá ætti mönnum í þetta skipti að vera fullnægt. Það er alkunnugt, að brtt. á vegalögunum og símal. eru svo margar og fáránlegar, að það er engin von til þess, að hægt sé að yfirbuga andstöðu gegn slíkri þvælu. Viðvíkjandi því, hvernig landssímastjóri sjálfur lítur á till.hv.þm. Borgf. á þskj. 532, vil ég geta þess, að hann tekur ekki illa í þær, heldur að dómi n. frekar vel. Hann gerir aths. við þær, þannig vaxnar eins og þær eru á þskj., og hefir n. ekki fallizt á, að þær beri að taka upp í þeirri mynd, gegn aths. landssímastjóra. Landssímastjórinn segir, að línan frá Þyrli að Stóra-Botni sé aðeins framlenging af einkasímalínunni, sem nú liggur frá Saurbæ að Þyrli, og geti því ekki tekizt upp í ritsímalög. Þessu til skýringar getur landssímastjóri þess, að þótt línan Saurbær-Þyrill hafi staðið á ritsímal., þá hafi samizt svo um við héraðið, þegar línan var lögð, að hún skyldi verða einkalína, svo að allir bæirnir á leiðinni gætu komið inn á línuna, þótt hv.þm. Borgf. virðist ekki um þetta vita.

Þetta er rangt, sem hv.þm. sagði um þessa línu

. Þetta framhald línunnar verður að vera einkalína, enda þótt af því hljótist meiri kostnaður fyrir héraðið. En sveitirnar verða að brjóta odd af oflæti sínu og sætta sig við það, að meiri hl. af kostnaði við einkalínurnar lendi á þeim, á móti þeim fríðindum, sem einkalínur veita fram yfir landssímalínur. Hv. þm. Borgf. verður að sætta sig við, að þessar línur, sem landssímastjóri hafnar að taka upp í ritsímal., verði ekki teknar upp. Um b-lið brtt., „lína frá Vogatungu um Leirárhverfi að Hlíðarfæti í Svínadal“, og c-lið, „lína frá Vogatungu að Melum í Melasveit“, segir landssímastjóri svo: „Báðar þessar línur eiga að vera einkalínur frá Vogatungu, þannig að allir bæirnir á leiðinni geti notið þeirra“. Þetta er sambærilegt við önnur héruð, t. d. í mínu héraði hefði verið ástæða til, út frá sjónarmiði margra hv.þdm., að taka upp í ritsímal. margar einkasímalínur. En slíkt hefir bara engum komið í hug, vegna þess að miklu meiri þægindi eru að einkasímalínum heldur en landssímalínum. Þar, sem einkasímalínan er, geta bæirnir notað símann nótt og dag, en kannske aðeins einn eða tvo klukkutíma á dag, ef línan er landssímalína, vegna þess hve landssíminn er alltaf upptekinn. Þá er línan frá Grund um Indriðastaði að Ytri-Skeljabrekku. Um fyrri hl. þessarar línu, þ. e. Grund að Indriðastöðum (ca. 3 km.), hefir verið samið þannig, að hún verði lögð næsta sumar sem einkalína. Að sjálfsögðu á framhald hennar líka að vera einkalína. Þá er c-liður brtt., „lína frá Stóra-Kroppi að Hæli í Flókadal“. Landssímastjóri er því meðmæltur, að þessi lína verði tekin inn í ritsímal. Hún er ca. 8 km. löng og kostnaður ca. 5500 kr. Hv. þm. Borgf. mun sjálfsagt koma með álíka brtt. eða aðrar meiri fram á næsta hæstv.Alþ., og má þá skammt um dvelja, ef á að fullnægja öllum þessum óskum. - Ég sé ekki ástæðu til að ræða brtt. þeirra hv.þm., sem tekið hafa þær aftur.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Hv. þm. hefir nú sýnt mér þann sérstaka sóma að minnast á mínar brtt. hér, jafnframt því sem hann lætur ekkert uppi um brtt. annara hv.þm. Um þær röksemdir fyrir afstöðu n. til þessarar brtt. viðvíkjandi línunni frá Saurbæ að Þyrli, er það að segja, að hún hefir fyrir nokkrum árum verið tekin inn í ritsímal., og lína þessi var alveg byggð á kostnað ríkisins. Það hefir aldrei verið nein samþykkt gerð um það, að þetta skuli vera einkalína. Til þess þyrfti sýslunefndarsamþykkt um skiptingu kostnaðar við símalínurnar, hvernig þessum kostnaði, sem héraðið legði fram, yrði skipt niður á einstaka aðila. En engin slík samþykkt hefir verið gerð. Það eina, sem skeð hefir hér, er það, að tveir bæir á línunni hafa komizt að samningum við landssímastjóra um, að þeir settu upp stöðvar og borguðu 200 kr. hvor til þess að komast inn á landssímalínuna. Það er þess vegna á fyllstu rökum byggt, að þessi símalína verði framlengd á sama grundvelli. Ég vil biðja hv.frsm. að benda mér á, hvar sú samþykkt er, sem það byggist á, að hér sé um einkasímalínu að ræða. Ég ætla, að hv.frsm. yrði að leita nokkuð lengi að þeirri samþykkt, ef hann ætlaði að finna hana, því að hún er alls ekki til. Ef þær eru yfirleitt svona röksemdirnar, sem n. leggur til grundvallar fyrir mótmælum sínum gegn brtt. einstakra þm. við ritsímal., þá held ég, að hv.n. hafi ekki grafið niður á traustan grundvöll til þess að byggja á sínar ástæður fyrir afgreiðslu þessara brtt. Um hinar línurnar, sem hv.frsm. nefndi og ég flyt brtt. um, - að þær ættu að vera einkalínur, það hefir ekkert verið um talað. Engin samþ. hefir verið gerð í héraðinu þar að lútandi. Þess vegna eru líka þær brtt. gersamlega í fullu samræmi við þær brtt., sem yfirleitt eru fluttar hér um að taka inn í símal. nýjar línur. Lengra þarf ég ekki að fara út í þetta mál nú. En að því leyti, sem hv.frsm. talaði hér um glundroða og þvælu, þá hnekkir það ekki mínum brtt., því að þær voru rétt stílaðar inn í frv. eins og það var flutt. Glundroði og þvæla hlýtur því í þessu tilfelli að vera eitthvað, sem komið hefir frá hv.n., ef á að fara að setja slíkt í samband við mínar brtt. Það getur vel verið, að n. hafi að þessu leyti reynt að setja snöru á mínar brtt. og búið til erfiðleika á að samþ. þær, því að þær voru í svo góðu lagi frá minni hendi sem mest gat verið að þessu leyti. En til þess að þessi sök n., ef um sök er að ræða, og til að ekki verði hér neitt fótakefli fyrir mönnum, raunverulegt eða ímyndað, þá get ég tekið aftur brtt. mínar til 3. umr., til þess að n. gefist kostur á að kynna sér, á hvaða grundvelli hún byggir um brtt. mínar, því að ég held, að hv.n. væri sérlega þarft að lesa upp og læra betur um þessi mál.

Frsm. (Gísli Sveinsson) [óyfirl.]: Ég þarf ekki að svara öðru en ræðu hv.þm. Borgf. Annarsvegar get ég þá endurtekið það, ef hann vill, að þær skýrslur, sem n. byggir á, eru frá landssímastjóra. N. hefir alls ekki tíma til að fara út um héruð landsins til þess að kynna sér þessi mál með því að grúska í bókum sýslnanna til að gæfa að því, hvað bókað sér þar, að samþ. sé um þessi efni. Líka getur vel verið, að ekkert standi um þetta í bókum sýslnanna, vegna þess að sýslurnar hafi ekki einar með að gera samþykktir í þessu efni. Það getur líka verið mikið um línur úti um sveitir, sem margir standa að og ekki eru framkvæmdar nærri að öllu leyti í einu. Þegar svo til framkvæmda kemur, þá eru þær gerðar í samráði við landssímastjóra. Sumstaðar er búið að lengja línur og ákveða áframhald þeirra í sambandi við þá aðila, sem að verkinu standa í héraði. Þeir aðilar þurfa ekki endilega að vera sýslunefndir, heldur geta þeir verið einstakir menn eða sveitabæir. Í þessu tilfelli veit ég ekki til, að sýslan geri það, heldur mun sveitasjóður vera í ábyrgð, þó að sýslan standi þar að baki. Línan frá Þyrli að Stóra-Kroppi er að miklu leyti komin sem einkalína, og hér er um framlengingu að ræða á línunni frá Saurbæ að Þyrli, sem, eins og sagt hefir verið, er einkalína, samkv. samningi, til þess að bæirnir meðfram línunni gætu komið inn á línuna. Línurnar frá Vogatungu að Hlíðarfæti og frá Vogatungu að Melum í Melasveit segir landssímastjóri að eigi að vera einkasímalínur, til þess að allir bæirnir á leiðinni geti notið þeirra. Þá er línan frá Grund um Indriðastaði að Ytri-Skeljabrekku. Um fyrri hl. þessarar línu hefir þegar verið samið, að hún skuli vera lögð sem einkasímalína, og svo nákvæmlega samið um þetta, að ákveðið hefir verið að leggja þennan hluta línunnar, þ. e. línuna frá Grund að Indriðastöðum, á næsta sumri. Þannig er í einstökum atriðum samið um þetta. Það er búið að gera fulla gangskör að þessum samningum frá báðum hliðum. Þegar athugað er, að þessar upplýsingar eru komnar beint frá landssímastjóra, þá er fyllsta ástæða til að ætla, að rétt sé skýrt frá, enda engin ástæða til að ætla, að hv. landssímastjóra hafi dottið í hug að ljúga að nefndinni. Það getur vel verið, að einhverjar óskir einhverra manna séu til um það, að þessum hlutum ætti að breyta. En það er reyndar alltaf, að ekki eru allir á eitt sáttir. Ég álít, að hv.þm. Borgf. ætti á þessu þingi að látu sér nægja það, sem þegar hefir verið tekið upp af hans brtt., og ræða svo síðar um það, hvort möguleiki sé á að taka hitt upp á næsta þingi. Og þá er gefið, að gera þarf einhverjar breyt. heima í héraði hv.þm. áður en hægt er að setja það inn í l. um ritsíma.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Það fer mjög á milli mála hjá hv.þm., að hann geti fundið, að nokkur slík samþykkt hafi verið gerð í héraði, sem bendi til þess, að þessa lína frá Saurbæ að Þyrli hafi verið gerð að einkasímalínu, eða lögð sem slík. Það hefir verið gert aðeins um eina línu, sem liggur um Skilmannahrepp og Innri-Akraneshrepp. Enda var línan frá Saurbæ að Þyrli alveg byggð sem landssímalína. Tveir menn á svæðinu hafa svo fengið leyfi til þess að komast í samband við landssímalínuna með því að borga 200 kr. frá hverjum bæ. Hv. frsm. sagði, að búið væri að ákveða að leggja línuna frá Grund að Indriðastöðum sem einkasímalínu. En það er nú búið að ákveða, að leggja þessa línu algerlega á kostnað ríkissjóðs. Á Indriðastöðum býr trúnaðarmaður Búnaðarfél. Ísl. í Borgarfjarðarsýslu, sem mælir jarðabætur o. þ. h., svo að nauðsynlegt er, að héraðsbúar komist í símasamband við hann. Í Borgarfjarðarsýslu er ekki hægt að benda á eina einustu samþykkt, sem gerð hafi verið um það, að nokkur af þeim línum, sem ég hefi gert brtt. um, skyldi vera einkasímalína. Það er ekki til neins að samþ. línuna í Skilmannahreppi. Mér hefir aldrei dottið í hug að bera fram till. í sambandi við það mál. Ef hér er um misskilning að ræða, þá er rétt, að n. athugi nánar till. landssímastjóra, og staðfesti svo, að ég fer hér með rétt mál.

Ég hefi talað við landssímastjóra

. Það hefi ég líka gert og látið hið sama í ljós við hann og hv.frsm. Ég byggði á því sama við hann og ég hefi núna gert. Hv. frsm. getur spurt landssímastjóra.

Hvað sagði hann?

. Er hv.þm. að rengja umsögn landssímastjóra? Ég vil bara biðja hv.frsm. að reyna að hnekkja því, sem ég hefi sagt. Ég hefi ekki haft tækifæri til þess að láta neina skýringu koma fram í þessu máli fyrr en núna. Ég hefi nú flutt hana fram hér og vænti þess, að n. taki hana til athugunar. Og þegar hið rétta hefir komið fram, þá vænti ég, að n. taki aðra afstöðu til málsins, og því geng ég inn á að taka brtt. aftur við þessa umr.

Gísli Guðmundsson Ég á brtt. á þskj. 499, og hafa tveir liðir hennar verið teknir upp í till. samgmn. að mestu leyti, og get ég því tekið þá aftur og sömuleiðis tek ég aftur c-liðinn til 3. umr. - Þá á ég brtt. á þskj. 635, sem ég tek aftur til 3. umr. Loks á ég brtt. á þskj. 693 ásamt hv. 6. þm. Reykv., og hygg ég, að hann muni minnast á till. Út af ræðu hv.þm. Borgf. vil ég segja það, að það voru mjög ómakleg orð, sem hann lét sér um munn fara í garð samgmn. Er illt að hljóta slík óverðskulduð ummæli frá þeim, sem ekki hafa kynnt sér málið. En hv.frsm.n. hefir fyllilega svarað fyrir hönd n.

Thor Thors Ég á tvær brtt. á þskj. 550, aðra um línu frá Ólafsvík að Brimilsvöllum, og hefir samgmn. tekið hana upp í sínar till., og kann ég henni þakkir fyrir, enda er hún í samræmi við till. landssímastjóra. Hina till. hefir n. ekki séð sér fært að taka upp, en hún er um línu frá Breiðabólstað út í Brokey, og geri ég ráð fyrir að taka hana upp aftur við 3. umr. En ég vil leyfa mér að spyrja hv.frsm., af hvaða ástæðum þessi till. hefir ekki verið tekin upp.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Ég lít svo á, að aðalatriði þeirrar löggjafar, sem hér um ræðir, nefnilega afnám núverandi banns, sé útrætt mál. Ég lít svo á, að þjóðaratkvæðið í fyrrahaust hafi skorið úr þessu til fulls. Það var Alþ. sjálft, sem vísaði þessu máli til þjóðarinnar, og þjóðin svaraði því þannig, að mjög mikill meiri hluti þeirra, sem greiddu atkv., óskuðu eftir því, að áfengisbanninu yrði af létt. Það voru nálægt 16 þús. kjósendur, sem greiddu þannig atkv., en ekki nema 11624, sem sögðu nei. Og auk þess hefir nú þegar sú atkvgr. farið fram á Alþ., að það er sýnilegt, að Alþ. ætlar sér að verða við þessari kröfu þjóðarinnar. Frv. það til áfengislaga, sem hér liggur fyrir, var samþ. í Nd. með yfirgnæfandi meiri hl. atkv. Við 1. umr. málsins hér í þessari hv. d. urðu nokkrar deilur um þetta aðalatriði þess, og má á því nokkuð marka vilja hv. d. á því, sem fram kom, þegar málinu var vísað til 2. umr., þar sem mótatkvæði komu þar fram, en eins og menn muna, þá var það mikill meiri hl. d., sem samþ. að málið gengi áfram. Ég álít því, að það sé tímatöf ein að ræða þetta grundvallaratriði, og mun því sleppa öllum umr. um það, enda heyra slíkar umr. frekar til 1. eða 3. umr. heldur en 2. umr. Þá mun ég einnig láta það niður falla, sem ég hafði þó að nokkru leyti ráðgert, að svara þeim tveimur hv.þm., sem beindu til mín orðum sérstaklega við 1. umr. málsins. Ef nauðsyn ber til, mun ég frekar taka upp umr. við þá um málið á þeim grundvelli við 3. umr. En þó að svo megi líta á, eins og ég sagði áðan, að það sé útrætt mál, að afnema beri bannið, þá er hitt annað mál, að það þarf vitanlega að gera áfengislögin svo vel úr garði sem kostur er á. Og þá er í því efni einkum tvenns að gæta, að því er mér finnst og sjálfsagt mörgum fleirum. Í fyrsta lagi þarf að taka upp í löggjöfina allar þær varnir gegn misnotkun áfengis, sem skynsamlegar geta falizt og framkvæmanlegar, og í öðru lagi að varast þó að fara út í öfgar í því efni með því að setja t. d. ákvæði í l., sem ekki er hægt að framfylgja, eða sem komar algerlega í bága við réttarmeðvitund þjóðarinnar. Það má segja, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, sé mjög vel undirbúið, eftir því sem vant er að vera um þau frv., sem lögð eru fyrir hið háa Alþ. Mér er fullkunnugt um það, og það er sjálfsagt kunnugt öllum hv.þm., að það var vandað vel til samningar frv., áður en það var lagt fyrir þingið, og auk þess hefir það fengið mjög rækilega athugun í Nd. Þær breyt., sem gerðar hafa verið á frv. í Nd., hafa flestar miðað að því að skerpa þau ákvæði, sem eiga að koma í veg fyrir misnotkun áfengis, og verður að telja það til bóta, en það mun þó í flestum efnum vera svo rækilega gert, að lítið verði nú um bætt eftir að Nd. hefir gengið frá málinu, ef grundvellinum er á annað borð haldið, sem sé þeim, að afnema bannið. Fjhn., sem hefir haft þetta mál til meðferðar, hefir því ekki séð ástæðu til þess að bera fram margar brtt. við þetta frv. Brtt. hennar eru aðeins 5 að tölu og eru að finna í nál. hennar á þskj. 700. Fyrsta brtt.n. er við 2. mgr. 9. gr. frv., og er um það, að fyrir orðin „hreppi þeim eða kaupstað“ komi: „því sýslu- eða bæjarfélagi“. Þetta er um atkvgr. þá, sem fram á að fara meðal kjósenda, áður en áfengisútsala er sett á stofn á nýjum stað. Eins og frá frv. er gengið nú, gæti farið svo, að jafnvel fámennt kauptún, sem væri sérstakur hreppur, gæti sett á stofn áfengisútsölu hjá sér, þó að nærliggjandi sveitir væru því algerlega mótfallnar að hafa áfengisútsölu, og þó að þessar sveitir sæktu verzlun í kauptúnið. Þetta verður n. að telja ósanngjarnt, því að ef á annað borð er höfð atkvgr. um þetta atriði, hvort eigi að setja áfengisútsölur á stofn eða ekki, þá sýnist eðlilegt, að allir þeir kjósendur, sem málið varðar, fái að greiða atkv. um það. En það er ekki hægt að neita því, að nærliggjandi sveitir og íbúa þeirra, sem sækja verzlun í kauptúnið, varðar það alveg eins miklu og þá, sem í kauptúninu búa, hvort þar er áfengisútsala eða ekki. þess vegna er það till.n. í þessu efni, að atkvgr. þurfi að fara fram í allri hlutaðeigandi sýslu, þegar svo stendur á, að um það er að ræða að setja á stofn áfengisútsölu í kauptúni. Þá vill n. fella úr 1. málsgr. 13. gr. orðin „eða aðra óleyfilega meðferð áfengis“, og er önnur brtt.n. um það. Eins og menn vita, er í 3. gr. frv. tiltekið, hvaða mönnum eigi að banna að selja áfengi. Hún bannar t. d. að selja ölvuðum mönnum áfengi, þeim, sem eru yngri en 21 árs, og ennfremur þeim, sem gerzt hafa sekir um ólöglega sölu áfengis og önnur stærri brot á áfengislöggjöfinni. N. telur, að öll þessi ákvæði séu rétt, en svo bætir greinin við þessum orðum, sem ég nefndi áðan, að n. vill fella niður. Eftir frv. og þessari fyrirhuguðu áfengislöggjöf verður það nú æðimargt, sem talið er með ólöglegri meðferð áfengis. Það er t. d. ólögleg meðferð áfengis að neyta þess í veitingastofum, sem ekki hafa vínveitingaleyfi, og margt fleira, sem almenningur telur nú ekki stórsaknæmt, er ólögleg meðferð áfengis eftir frv. Og við sumu af þessu liggur aðeins 25 kr. sekt. N. sýnist nú engin meining í því, ef banna á að selja öllum þeim mönnum áfengi, sem kynnu að hafa að einhverju leyti, ef til vill fyrir gáleysi, verið sektaðir fyrir slíka smávægilega yfirsjón, og hún telur líka, að þetta ákvæði frv. sé alveg óframkvæmanlegt. Það verður ekkert nema pappírsgagn, þó að slíkt væri haft í l., því að vitanlega væri ekki nema tilviljun ein, að áfengisverzlun væri það kunnugt, þegar maður kæmi í búð til þess að kaupa sér flösku, hvort hann hefði einhverntíma verið sektaður fyrir einhverja slíka smáyfirsjón. Hvað ætli menn vissu það t. d. á Akureyri, ef þangað kæmi maður úr Reykjavík og keypti þar flösku í áfengisverzluninni, þó að hann hefði verið sektaður um 25 krónur fyrir að súpa á flösku annarsstaðar en leyfilegt var? N. telur skaðlegt, að slík ákvæði séu í l., sem bæði koma í bága við réttarmeðvitund almennings og auk þess eru með öllu óframkvæmanleg. Undir þetta heyrir ennfremur það, ef menn hafa flutt inn áfengi til eigin nota, t. d. keypt sér flösku í skipi, til þess að drekka hana sjálfir, ellegar þá bruggað handa sjálfum sér. N. sér ekki betur en að það ákvæði að banna algerlega að selja þessum mönnum áfengi, geti leitt til þess að hvetja og espa þá til áframhaldandi brota. Ef þeir eru útilokaðir frá því að geta eignazt áfengi á löglegan hátt, þá er vitanlega þeirra freisting miklu meiri til þess að halda áfram að eignast það á ólöglegan hátt. Aftur á móti, þegar menn hafa gerzt sekir um að brugga áfengi, eða smygla því inn í gróðaskyni, til þess að selja öðrum, þá er þar vitanlega um miklu alvarlegri brot að ræða og þeir menn færri, sem svo stendur á um, og þess vegna eðlilegt, að bannað sé að selja þeim áfengi í áfengisverzlunum ríkisins. Þeir væru þá vísir til þess að kaupa þar áfengi til þess að selja öðrum á ólöglegan hátt. Með þessu vill n. því gera skýran greinarmun á þeim, sem að einhverju leyti hafa orðið brotlegir fyrir að fara ólöglega með áfengi bara sjálfs sín vegna, og hinum, sem eru að meðhöndla áfengi í þeim tilgangi að koma því í aðra og hafa sjálfir af því gróða. 3. brtt.n. er aðeins leiðrétting, sem ekki þarf skýringar við. N. þykja nokkuð óljós ákvæði 2. málsgr. 21. gr. frv., sérstaklega með hliðsjón af orðalagi fyrri málsgr. þessarar greinar. Eftir síðari málsgr. er ekki beinlínis hægt að sjá, að vélstjórar eigi að sæta refsingu, þó að nokkuð mikil slys hafi hlotizt af því að þeir hafi verið ölvaðir, og aðrir menn, ef til vill fákunnandi, orðið af þeim sökum að gegna starfi vélstjóranna, því að í þessari málsgr. er aðeins talað um þá, sem hafa stjórn farartækjanna á hendi. En það er ekki beinlínis hægt að segja, að vélstjórar á skipum hafi stjórn skipanna á hendi, en vitanlega getur þó verulegt slys hlotizt af ölvun vélstjóranna, og ef til vill ekkert síður en af ölvun skipstjóranna. Þess vegna er rétt að taka það skýrt fram, að refsingin gildi um alla þá, sem fyrri mgr.gr. talar um. þessi brtt.n. mun reyndar vera leiðrétting, því að meining frv. mun vera sú sama og n. vill vera láta, og þess vegna er 4. brtt.n. aðeins um það, að orða þetta skýrara, svo að öll tvímæli séu tekin af í þessu efni. 5. brtt.n. er aðeins leiðrétting á frv., sem ekki þarf skýringar við, og get ég því látið úttalað um álit n. í þessu máli. Ég sé, að það hafa komið fram nokkrar brtt. frá öðrum hv.þdm. við þetta frv., bæði á þskj. 714, frá hv. 2. þm. S.-M. og hv. 4. þm. Reykv., og eins á þskj. 718, frá hv. 4. landsk. Ég mun ekki ræða þessar till. að sinni a. m. k., en skal þó geta þess, að n. hefir átt nokkurt tal um þær og hefir tekið ákvörðun um afstöðu sína til sumra þeirra, en aftur um aðrar þeirra hafa einstakir nm. óbundnar hendur.

Ingvar Pálmason [óyfirl.]: Það virðist vera eins og hv.þdm. séu ekki eins ákafir eftir því að hlusta á umr. um þetta mál eins og fylgi þeirra er tryggt, eftir því sem hv.frsm. lýsti. Hann lýsti því yfir, að það væri tryggt, að málið gengi fram hér í d. En ef marka mætti fylgi við frv. eftir tölu þeirra hv.þdm., sem nú eru viðstaddir, þá hygg ég nú, að það sé heldur dauft hér í d. Það er kunnugt, að af þeim fáu hræðum, sem hér eru nú í d., þá hefir meira en helmingurinn lýst því yfir, að hann væri andvígur frv. En þrátt fyrir það, þó að hv.þdm. óski ekki eftir að ræða frv., vildi ég samt sem áður, eins og þingsköp heimila, fara nokkrum orðum um það nú við 2. umr. Ég átti ýmsu ósvarað við 1. umr., sem fram kom eftir að ég talaði; ég féll þá frá orðinu vegna þess, að mér skildist á hv.þdm. að þeir óska, að málið fengi að ganga undir atkv. án frekari umr., og þó ekki sízt vegna þess, að mér virtist afarmikill uggur í sumum um það, að við hv. 4. þm. Reykv. hefðum í hyggju að beita hér málþófi og hindra þannig framgang þessa máls. Við gáfum þó enga ástæðu til, að slíkt væri álítið, en að nokkur uggur var í hv. dm., má m. a. ráða af því, að d. brá út af þeirri föstu þingvenju að vísa málum til sömu n. í báðum d. Var auðheyrt á sumum hv. dm., að þetta var af ótta við það, að við hv. 4. þm. Reykv., sem báðir eigum sæti í þeirri n., sem málið að réttu lagi heyrði undir, mundum gera því einhvern ógreiða. Þetta ber vott um, að hv.þm. finnst, að þeir séu með þetta „þjóðþrifamál“ í svo brothættu keri, að þeir eru hræddir um, að jafnvel ekki meiri garpar heldur en við hv. 4. þm. Reykv. erum e. t. v. brjótum það. Ég vildi náttúrlega gjarnan vera svo mikill garpur, en ef fylgi hv. d. við þetta þarfa frv. er svo öruggt, að því sé fyrirfram tryggður framgangur, eins og haldið er fram, þá er gefin sök, að það þarf meira en meðalmann til þess að draga það úr höndum hennar. Og ég skal bæta því við, hv. dm. til hughreystingar, að ég mun láta niður falla frekari umr. um málið almennt, þó þarflegt hefði að vísu verið, ekki vegna hv.þm., sem vilja ekki einu sinni hlusta á umr. um málið, heldur vegna þeirra, sem kynnu að líta einhverntíma í Alþt., að færa fram ennþá ýtarlegri rök heldur en gert var við l.umr. gegn þessu frv., sem undir öllum kringumstæðum verður að teljast allt annað en þjóðnytjamál. Ég get þó ekki látið hjá líða, þar sem tilefni gafst til þess við þessa umr., að fara örfáum orðum um undirbúning þessa máls. Hv. frsm. sagði, að frv. væri vel og rækilega undirbúið. Það má vel vera, að mikill viðbúnaður hafi verið hafður og mikil vinna lögð í verkið. en árangurinn er sáralítill. Því ekki einu sinni þeim ákvæðum gildandi áfengislaga, sem mest hneyksluðu hv.frsm. við 1. umr., hefir verið breytt. Ég man ekki betur en hv.frsm. líkti refsiákvæðum áfengislaganna við Stóradóm, en þó er varla hægt að segja, að í þeim sé haggað nokkrum staf með þessu frv. Hvað mikla elju, sem andbanningar hafa lagt fram, og hvað mikla peninga sem hinn mikli undirbúningur hefir kostað, þá hefir hann ekki borið annan árangur en þann, að koma inn sterku drykkjunum. Og það voru hv.þm. búnir að bera fram till. um á undanfarandi þingum undirbúningslaust. Nei, ég get ekki annað séð en undirbúningur þessa máls sé að öllu leyti mjög lélegur, sérstaklega vegna þess, að í frv. vantar algerlega ákvæði um það, sem hv. andbanningar þó viðurkenna að nú eigi fyrst og fremst að vinna að, en það er að fyrirbyggja misnotkun áfengis og efla sem mest bindindisfræðslu í landinu. Þetta er það, sem vantar í undirbúning málsins; það hefir alltaf vantað og vantar ennþá. Andbanningar lofa öllu góðu í þessu efni, en það vill minna verða um efndirnar. Þeir segja, að það sé ekki til neins að beita hörðu og hræða fólkið með hörðum refsingum, það eigi að efla frjálsa bindindisstarfsemi og leggja áherzlu á bindindisfræðslu. En hvað margir af þessum mönnum ganga í bindindisfélög? Og hvað gera þeir til þess að efla bindindisfræðslu? Ekkert. Ég skal svo ekki þreyta hv. d. með meiri umr. um málið almennt, en vil víkja nokkrum orðum að brtt. okkar hv. 1. þm. Reykv. á þskj. 714. 1. brtt. er við 3. gr. og er þess efnis, að niður falli niðurlagsorð 2. málsgr. Við gerum nefnilega ráð fyrir, að það sé algerlega óþarft að ætla skipum, sem fara hér með ströndum landsins, að hafa skipsforða af áfengi óinnsiglaðan til neyzlu handa skipverjum. Mig furðar á því, ef þeir þjóðhollu menn, sem eru að berjast fyrir því, að föðurlandið fái sem mestar tekjur af brennivíninu, sjá ekki, að það er eðlilegast, að ef skipverjar á skipum hér við land vilja fá áfengi, þá kaupi þeir það af áfengisverzlun ríkisins. Það er þeim frjálst. Úr því ekki má hafa um hönd annað áfengi innan íslenzkrar landhelgi heldur en það, sem áfengisverzlun ríkisins selur, þá virðist rétt, að þetta undanþáguákvæði falli einnig niður. Þar af leiðir b-lið brtt., þar sem við leggjum til, að l.málsgr. sömu gr. falli niður, því ef ekki er leyfilegt að hafa óinnsiglað vín um borð í skipum, sem hafast við hér við land, þá þarf dómsmrh. vitanlega ekki að setja reglur um meðferð þess. Þá kemur 2. brtt., við 9. gr. Það vill svo vel til, að meginhluti hennar fellur saman við brtt.n. Þó eru í brtt. okkar nokkuð víðtækari ákvæði. N. virðist okkur sammála um það, að ákvörðunarrétturinn um útsölu vína eigi ekki einungis að miðast við íbúa þeirra kauptúna, sem vínin yrðu seld í, heldur eigi hann einnig að ná til umhverfis þeirra. En við viljum ennfremur láta þennan ákvörðunarrétt að því er sterku vínin snertir ná til þeirra staða, þar sem nú eru útsölur léttra vína. Það virðist mjög ósanngjarnt, þar sem útsölur Spánarvínanna voru á mörgum stöðum settar upp þvert á móti vilja íbúanna, ef þar á ofan á að taka af þeim réttinn, sem öðrum borgurum landsins er veittur, til þess að ákveða, hvort útsala sterku vínanna skuli leyfð.  Í síðari málsgr. 2. brtt. förum við fram á, að í stað þess, að frv. gerir ráð fyrir, að þar, sem fellt hefir verið með atkvgr. að setja á stofn útsölu, megi ekki fara fram atkvgr. aftur fyrr en eftir tvö ár, þá skuli ekki endurtaka slíka atkvgr. fyrr en eftir fjögur ár. Þá er brtt. okkar við 11. gr. Get ég hugsað mér, að ýmsum þyki þar nokkuð langt gengið, en þessi ákvæði hafa þann kost, að það eru engin vandkvæði á að framfylgja þeim. Það er enginn vafi á því, að ef einhver vilji er á því, þá er hægt að setja þau skilyrði fyrir vínveitingaleyfi, sem brtt. tiltekur, og sjá um, að þau séu uppfyllt. Að veitingar fari aðeins fram í veitingasölum og aðeins í sambandi við máltíðir, að veitingar fari aldrei fram eftir kl. 9 að kvöldi, og að veitingar fari aldrei fram í sambandi við dansskemmtanir. Ekkert af þessu er eins erfitt að framkvæma eins og ýmislegt, sem er fyrir í frv. og fylgismenn þess hafa ekki mikið við að athuga. En þetta er einmitt það, sem máli skiptir, sem tekur á kýlunum og reynir á heilindi þeirra manna, sem prédika allar mögulegar varnir gegn „misnotkun áfengis“. Menn eiga aðeins að nota þennan heilnæma drykk til þess að hressa sig og auka matarlystina, segja þeir; það á svo sem ekki að vera að fara á fyllirí. Þeir, sem greiða atkv. á móti þessum ákvæðum, sýna það, að þeim er engin alvara, þegar þeir eru að tala um, að þeir vilji draga úr áfengisbölinu. Þá er brtt. við 12. gr. Hún er í tveimur stafl., og fer sá fyrri fram á, að ákveðið sé í l. hámark útsölulauna á útsölustöðum. Er það gert með það fyrir augum að minnka hvötina til þess að ota víni að fólkinu. Því minni sem hagsmunavon útsölumannsins er, því minna gerir hann til þess að koma vínunum út. Ég fyrir mitt leyti ætlast til, að þetta ákvæði geri það að verkum, að alls ekki verði samið um prósentur, heldur verði útsölumönnum greidd viss upphæð fyrir útsölustarfið. Það er vitanlegt hvað brugg og smyglun snertir, að hagsmunavonin hefir verið sterkasta hvötin. Það má segja Íslendingum til hróss, að það er ekki ílöngunin í áfengi, sem þar hefir verið mest að verki, heldur fjáröflunarhvötin. Og í samræmi við það viljum við takmarka útsölulaunin við 10%. Þá er b-liðurinn, sem fer fram á, að ákveðið sé hámark þess áfengismagns, sem útsölur mega láta af hendi í einu. Því hefir verið haldið fram, ekki síður af stuðningsmönnum þessa frv. en andstæðingum þess, að geysimikið væri um brugg og smyglun úti um land. Skal ég ekki draga fjöður yfir, að töluvert sé um það. En hvað verður, þegar þetta frv. er komið í gildi? Það mun hvorki minnka bruggun né smyglun, en þriðji liðurinn bætist við, launsölurnar á löglega innfluttu áfengi. Það verður líklega stærsti árangur þessa frv. Einmitt til þess að hindra það, viljum við, að þetta ákvæði sé sett inn í frv. Ég býst nú við, að gamla viðkvæðið kveði við hjá hv. fylgismönnum frv., að það sé ekki til neins að setja þetta ákvæði, því það sé ekki hægt að framfylgja því. En það er þá ekki heldur til neins að setja neinar hömlur. Við getum þá strikað yfir þetta allt saman, allt veldur það fyrirhöfn, ef það á að koma að nokkru gagni, og það má segja, að það sé ákaflega erfitt að standa í öllu þessu bölvuðu stímabraki. Nei, við megum ekki horfa í fyrirhöfnina; það leiðir af sjálfu sér, að það verður að leggja eitthvað á sig til þess að framfylgja þessum lögum eins og öðrum. Þá er 5. brtt. okkar, við 16. gr., um að aftan við gr. bætist ný málsgr. þess efnis, að óheimilt sé öllum öðrum en áfengisverzlun ríkisins að flytja áfengi um þau héruð, þar sem útsala áfengis hefir ekki verið leyfð. Ég hygg, að ef það á að vera nokkuð annað en yfirskin að veita héruðum þennan rétt til þess að halda sér þurrum eftir megni, þá sé nauðsynlegt að setja ákvæði sem þetta. Eigi að vera heimilt að flytja vín óhindrað um þessi héruð jafnt og önnur, þá sjá allir, hvað af því leiðir. 6. brtt. okkar er við 17. gr. Þar er farið fram á, að orðin „nema leyfi lögreglustjóra komi til“ falli burt. Þarna er um að ræða að banna að neyta áfengis í veitingastofum, veitingatjöldum og á öðrum veitingastöðum og að ekkert félag megi hafa um hönd áfengisnautn í félagsskap eða félagsherbergjum, hvort sem þau eru í húsi félagsins eða annara. Ef nokkur alvara er í að banna þetta, þá eigum við að þora að banna það undantekningarlaust og ekki gera lögreglustjórum þann ógreiða að láta þá aldrei hafa frið fyrir nauði manna um undanþágur. Þetta eru undanþágur, sem engin þörf er á, en lögreglustjórar undir vissum kringumstæðum mundu illa komast hjá að veita, og þegar fordæmi væri gefið, er bágt að segja, hvar staðar yrði numið. Ég tel því sjálfsagt að samþ. þessa brtt., ekki einungis til þess að draga úr áfengisnautninni, heldur einnig til þess að fría lögreglustjóra við áleitni þeirra, sem undanþáguheimildina vilja nota sér. Þá kemur 7. brtt., sem ég tel víst, að ekki þurfi að fara mörgum orðum um. Ef dæma á eftir allri þeirri velvild, sem kemur fram hjá hv.þm. í garð bindindismanna, hlýtur hún að verða samþ.Brtt. þessi hljóðar um það, að ríkisstj. skipi sér til aðstoðar ráðunaut í áfengismálum, að fengnum till. frá þeim bindindisfélögum, sem styrks njóta af opinberu fé. Býst ég ekki við að þurfa að tala mikið fyrir henni, - hún er svo sjálfsögð, ef það er á annað borð ekki eini tilgangur frv. að fá sem mest brennivín inn í landið, sem ég vona að ekki sé. Því allar ræður hv.þm. ganga út á, hvað þeim sé bölvanlega við alla ofdrykkju og að frv. sé bara til þess að bæta úr ástandinu. Leggja þeir þá væntanlega ekki stein í götu þeirra manna, sem vilja hafa á og líklegastir eru til að koma með ráð, sem duga til þess að bæta úr því ástandi, sem er. A-liður 8. brtt. er afleiðing af 7. brtt., um að leitað skuli till. áfengismálaráðunauts áður en ákveðið er verksvið áfengisvarnanefnda. - B-liðurinn er aftur á móti alveg sjálfstæður. Hann fer fram á það, að ríkisstj. láti auglýsa á skipum, sem annast farþegaflutning með ströndum landsins, á veitingahúsum, pósthúsum og símastöðum og öðrum þeim stöðum, sem þurfa þykir, útdrátt úr lögum þessum. Það er fordæmi fyrir því, að ríkisstj. hefir látið auglýsa mikilsverð lög á viðeigandi stöðum, og það er sjálfsagt að kynna fólki svo vel þessi lög, að það geti ekki haft sér til afsökunar, að það hafi ekki vitað um ákvæði þeirra. Þá átti ég eftir að drepa á örfá atriði í ræðu hv.frsm., þegar hann var að mæla fyrir brtt.n.; skal ég minnast á þær af þeim, sem ég hefi ekki þegar talað um. Um 2. brtt.n. er það að segja, að ég sé ekki annað en þar sé verið að draga úr því litla öryggi, sem í frv. er. Það á sem sé að gera upp á milli þeirra, sem gerast brotlegir við lögin, og nota þá skilgreiningu, sem hv.frsm. dæmdi svo hart hér ekki alls fyrir löngu. Hann taldi ákaflega óviðeigandi að tala um meiri háttar og minni háttar embættisstörf, en nú vill hann greina brot gegn lögum þessum í meiri háttar og minni háttar brot og ekki láta minni háttar brot valda því, að ekki megi selja viðkomandi manni vín eftir sem áður. Ég tel, að frv. eigi að standa óbreytt hvað þetta snertir. Til glöggvunar skal ég lesa upp, hvernig þetta er orðað. Brtt. er við 13. gr., þar sem segir svo: „Áfengi má ekki afhenda né veita neinum, sem er bersýnilega ölvaður, og ekki heldur yngri mönnum en 21 árs. Einnig er bannað að selja þeim manni áfengi, er sekur hefir gerzt um óleyfilega sölu eða aðra óleyfilega meðferð áfengis“. Nefndin vill fella niður orðin „eða aðra óleyfilega meðferð áfengis“. Mér skildist, að frsm. teldi, að þetta ákvæði myndi verða svo erfitt í framkvæmd, að það ætti ekki að vera í lögum. Það var líka á honum að heyra, að hann áliti það ekki svo saknæmt að brugga eða smygla handa sjálfum sér. Ég skal ekki neita því, að nokkur stigmunur sé á hinum ýmsu brotum gegn áfengislöggjöfinni, en allt eru það lagbrot, og tilgangurinn er sá, að þeir, sem hafa orðið brotlegir við lögin, fái ekki keypt áfengi. 3. brtt. er aðeins leiðrétting. t. brtt. er til bóta. Hún er ákveðnari en orðalag frv. Það er fyllilega réttmætt, að bifreiðarstjóri, vélstjóri eða skipstjóri, sem vanrækir starf sitt sökum drykkjuskapar, fái refsingu. 5. brtt. er leiðrétting. Ég hefi því vikið nokkuð að brtt. okkar og nefndarinnar. Ég tel, að brtt. okkar við 9. gr. sé víðtækari en brtt.n. og eigi því að berast upp á undan. Þá liggur fyrir brtt. frá hv. 4. landsk. við 9. gr. Ég er andvígur þessari till., þótt hún sé til bóta við frv. eins og það er nú. Efni hennar er það, að þeir kaupstaðir utan Rvíkur, sem nú hafa Spánarvínaútsölur, megi greiða atkv. um það, hvort þeir óski eftir sterku vínunum í viðbót. En till. hefir þann ókost, að ætlazt er til, að einfaldur meiri hluti ráði úrslitum. Auðvitað má um það deila, hvort réttara sé, að einfaldur meiri hl. ráði, eða viss lágmarkshluti kjósenda, eins og ákveðið er í frv. En ákvæðið er í frv. og Nd. hefir talið rétt, að það stæði þar, og ég vil ekki missa það þaðan, þótt auðvitað megi færa margt fram því til stuðnings, að einfaldur meiri hl. ráði í þessu sem öðru. Ég gæti þó gengið að þessari brtt. að okkar brtt. felldum, þótt ég telji sjálfsagt, að Rvík fái einnig þennan ákvörðunarrétt. Ég vona, að hv. deild taki till. okkar hv. 4. þm. Reykv. vinsamlega, og frsm.n. einnig, því að mér heyrðist á honum, að hann og n. væru sammála um það, að að því bæri að vinna, að tjón af þessari löggjöf verði sem allra minnst.

Jón Baldvinsson [óyfirl.]: Ég hefi flutt hér eina brtt., og er í henni fólgin sú breyting, sem ég tel mikilsverðast, að gerð sé á frv. Hún er sú, að heimila kaupstöðum utan Rvíkur, sem nú hafa útsölur á Spánarvínum, að greiða atkv. um það, hvort þeir vilji sterka dykki eða ekki. En ég geng þó ekki lengra en það, að einfaldur meiri hl. ráði úrslitum. Ég tel ekki rétt að krefjast mjög mikils meiri hl. til að leyfa hin sterku vín, því að sé mönnum neitað um vínin af minni hl. kaupstaðarbúa, er mjög hætt við, að á þeim stað veittist erfitt að halda uppi reglu, og slíkt myndi jafnan hafa óánægju í för með sér. Síðan 1922, er Spánarvínin voru leyfð, hefi ég litið á bannlögin sem gagnslaust flak, því að í skjóli hinna sterku vína hefir reynzt ómögulegt að halda þeim uppi. Við þetta bætist þjóðaratkvgr. sú, sem fram fór síðastl. haust, þótt ég skuli játa, að hún hafi verið slælega sótt. Auk þessa höfum við nú misst þá siðferðislegu stoð, sem við höfðum í bannþjóðunum í kringum okkur, nú, er þær hafa afnumið bannlögin hjá sér. Ég fæ því ekki skilið, að þeir, sem hafa vilja áfengismálin í sæmilegu horfi, sjái sér nokkurn vinning í því, að vera að halda lengur í þá ræfla, sem eftir eru af bannlögunum. Ég sagði 1922, er Spánarvínunum var hleypt inn í landið, að ég vildi heldur greiða atkv. með fullkomnu afnámi bannlaganna, enda myndi reynslan sína, að þau væru raunverulega úr sögunni með þeirri breytingu, er þá var gerð á þeim. Ég hefi skrifað undir nál. með fyrirvara, þar sem ég hefi ekki getað orðið sammála meðnm. mínum að öllu leyti. Ég álít það mikilvægustu breytinguna, sem beri að gera á frv., að kaupstaðirnir utan Rvíkur hafi sjálfsákvörðunarrétt um það, hvort þeir vilja sterku vínin eða ekki, eins og felst í brtt. minni, og því legg ég áherzlu á, að sú brtt. verði samþ. Hér mun vera um í kaupstaði að ræða, og mér er kunnugt um, að í sumum þeirra er mikill áhugi fyrir því meðal bindindissamra manna að fá þetta inn í lögin. Í gömu áfengislögunum var það lagt undir úrskurð íbúanna á hverjum stað, hvort áfengissala skyldi leyfð þar eða ekki. Þegar bannlögin voru sett, féll þetta niður af sjálfu sér, en nú, er þau eru afnumin, er sjálfsagt að taka þá upp aftur. Fjhn. hefir breytt því til batnaðar í frv., að einstakir hreppar, þ. e. kauptún, geti ekki sett upp áfengissölu gegn vilja héraðsins í kring. Ég skal ekki vera að hræsna um það, að ég tel víst, að reynt yrði að hafa einhver undanbrögð til að koma sterku vínunum inn í þá kaupstaði, er kynnu að banna útsölu á sterkum drykkjum hjá sér, en slíkt bann yrði þó ávallt til þess að draga nokkuð úr drykkjuskap af völdum þeirra vína. Ég tel rétt, að einfaldur meiri hl. ráði, bæði til þess að forðast óánægju, og eins vegna þess, að það er demokratískt, en hitt ekki. Auðvitað er ætlazt til, að útsölur Spánarvínanna séu áfram í kaupstöðunum, því að það mun vera samningsbundið.

Þorsteinn Þorsteinsson Ég vildi aðeins víkja nokkuð að efni 24. gr. Þar er svo ákveðið, að skipuð skuli áfengisvarnarnefnd í hverjum hreppi á landinu. Nú eru um 200 hreppar á landinu, svo að nefndirnar yrðu eftir því á þriðja hundrað. Ég held, að með þessum fjölda verði n. kraftminni og nm. finni síður til þeirrar skyldu, sem á þeim hvílir. Ég flyt því hér skrifl. brtt. þess efnis, að ein n. skuli vera skipuð í hverju sýslufélagi, en jafnframt sé nm. fjölgað upp í 5 úr 3, og séu kosnir af sýslunefnd hlutbundinni kosningu. Ég held, að þessar nefndir nægi fullkomlega til eftirlits, ef þessir menn eru nokkuð dreifðir um héraðið.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv.þm. Dal. við fyrri málsgr. 24. gr. frv., og þarf afbrigði frá þingsköpum til þess að hana megi taka til meðferðar.

Sigurjón Á. Ólafsson Ég hefi ekki kvatt mér hljóðs vegna þess, að hv. 2. þm. S.-M. hafi ekki gert fulla grein fyrir brtt. okkar, heldur fyrir það, að ég vil ekki láta 2. umr. um þetta frv. svo hjá líða, að ég láti ekki í ljós skoðun mína á ýmsum gr. frv. í sambandi við þær brtt., sem fyrir liggja. Það merkilega fyrirbrigði hefir nú gerzt á Alþingi, að svo virðist sem allir flokkar þingsins hafi nú snúið bökum saman til varnar þessu frv. Ég veit ekki dæmi um jafnmikla einingu og bróðurkærleika í nokkru máli sem þessu hér á þingi. Áður en ég kem að einstökum brtt., vil ég víkja nokkrum orðum að hv.frsm.fjhn. Hann telur, að það, sem valdi því, að allir eigi nú að fallast í faðma og gera samtök um að leiða þá blessun yfir þjóðina, er hann telur í þessu frv. felast, sé atkvgr. um afnám bannsins, er fór fram á næst síðasta hausti. Vegna úrslita þeirrar atkvgr. eigi að samþ. þetta frv. Ég hafði við 1. umr. lýst þeim ástæðum, sem ég og allar þær þúsundir manna, sem greiddu atkv. móti afnámi bannsins, höfum fram að bera fyrir okkar skoðun. Ég skal ekki endurtaka þau rök, en ég vil segja það um málstað andbanninganna hér, að hann styðst við svo hæpin rök gagnvart þessu frv. sem framast getur verið. Þau 11 þúsund kjósenda, sem andmæltu afnámi bannsins, eiga rétt á því, að fyrir þeirra munn séu borin fram þau rök, sem við teljum vera fyrir hendi gegn þessu frv. Ég fyrir mitt leyti hefi þá skoðun, að öllum geti yfirsézt. Það eru allir þeim mannlega breyzkleika undirorpnir, að geta verið skammsýnir. Ég ætla mér ekki þá dul, að við getum ekki verið það líka, en ég hygg þó, að reynslan verði sú í framtíðinni, að afkomendur okkar blessi ekki þá menn, sem nú berjast af kappi miklu fyrir þessu þjóðþrifamáli, sem þeir telja þetta mál vera. Það mun koma á daginn, þó síðar verði, hvor stefnan í þessu máli er heilladrýgri. Ég ætla mér ekki að nota þá aðferð gegn þessu máli, sem málþóf er kallað, þó hægt væri og fyllilega réttmætt að flytja langar ræður gegn því, og það af fullum rökum. Ég ætla mér ekki að nota þann rétt, þrátt fyrir það ofurkapp, sem nú er beitt við að koma frv. fram. Ég þakka hv.frsm. það, að hann sagði, að það ætti að reyna að gera áfengislögin svo góð sem kostur er á, þakka honum fyrir þau ummæli með tilliti til þess, á hvaða sjónarhól hann stendur í þessu máli, með tilliti til þess, að ég tel hann tæpast heilskyggnan í þessu máli. Hér er háskamál á ferðinni, en það bætir vitanlega úr, þegar um skaðsamlegar till. er að ræða, að viljinn sé góður. Ég hygg, að ég og mínir skoðanafélgar getum ekki síður en hinir talað af reynslu margra ára um þetta mál, og till. þær, sem við hér berum fram, stefna að því einu að takmark, sem mest hina skaðlegu áfengisnautn. Þótt ég sé á móti innflutningi sterkra vína, ætla ég ekki að bregðast undan þeirri skyldu sem bindindismaður að reyna að vinna að endurbótum á frv., sem hægt væri að gera á því, og allar okkar brtt. miða í þá átt og eru sprottnar af því, að við höfum fulla þekkingu á því ástandi, samkv. eldri reynslu, sem frv. leiðir yfir þjóðina, ef það verður að l. Og það vil ég segja, að það bætir ekki ástandið að setja lög um þetta mál, sem eru gagnstæð réttlætismeðvitund þjóðarinnar. Það mætti kannske segja, að öðru máli væri að gegna um þetta frv., ef réttlætismeðvitund allrar þjóðarinnar væri því fylgjandi, en ég er sannfærður um, að réttlætismeðvitund meiri hl. þjóðarinnar er andvíg því, að boðinn sé velkominn inn í landið þessi gamli óvinur með þær afleiðingar, sem honum fylgja og allir vita, að eru til skaða, þó vínsins sé í hófi neytt, sem kallað er. Ég skal fúslega játa, að þær eru háværari þær raddir og sterkari þau völd, sem vilja láta samþ. þetta frv., heldur en hin, sem vilja fella það, en ef öll þjóðin væri spurð, konurnar væru spurðar og æskan, og þá fyrst og fremst í sveitum landsins, þá býst ég við, að meiri hl. væri á okkar máli. Hv. frsm. sagði, að frv. þetta hefði verið ágætlega undirbúið. Hv. 2. þm.N.-M. sýndi nú fram á, hversu merkilegur sá undirbúningur hefir verið, og ég verð að taka undir það með honum, að frv. var mjög illa úr garði gert, er það var lagt fyrir þingið, enda hefir það tekið meiri stakkaskiptum og endurbótum í meðferð þingsins heldur en flest önnur mál. Annars hefi ég gert nokkra grein fyrir þessu við 1. umr. málsins. Þetta vildi ég segja hv.frsm. og bíð hann að aðgæta, hvort ekki er rétt. Ég læt þá lokið því að ræða um málið almennt og sný mér að hinum einstöku brtt., sem fyrir liggja. Skal ég þá fyrst snúa mér að brtt. okkar hv. 2. þm. S.-M. og fara um þær nokkrum orðum til viðbótar við það, sem hann sagði um þær. Við leggjum mikla áherzlu á það, að 1. brtt. verði samþ., en hún miðar að því að fella niður heimild til þess að hafa í skipum óinnsiglaðan vínforða til neyzlu handa skipverjum. Ég er búinn að fá nægilega reynslu fyrir því, að þetta vín er ekki notað á þann hátt, sem fyrir er mælt. Það er sumpart notað til þess að lauma því til þyrstra manna í landi, og sumpart til þess að halda uppi svokölluðum gleðskap í skipunum af hálfu þeirra, er stjórnina hafa á skipunum. Það er ekki haft handa skipshöfninni. Hér gildir engin reglugerð um fæði skipverja, þeir hafa hið sama og aðrir á skipunum, og þess vegna telst óþarft að setja nokkrar reglur um fæðið. Þetta skipavín er því ekki háð neinum reglum, og ég fæ ekki séð, að það sé til annars en að gera tollgæzluna erfiðari en hún annars þyrfti að vera. Ég skal upplýsa það sérstaklega, að það eru útlendu skipin, sem sérstaklega nota þessa heimild, og nær eingöngu til þess að selja vínið til manna í landi. Ég vænti því, að hv.þd. geti fallizt á þá takmörkun á frv., sem felst í þessari brtt. Ég hefi átt tal um hana við ýmsa meðal hv.þdm. og þeir hafa fallizt á, að hún væri réttmæt. Næstu brtt. okkar hv. 2. þm. S.-M. talaði hann mjög rækilega um, og skal ég geyma mér að ræða um hana til 3. umr., þegar ég sé, hvernig hv. d. tekur í hinar brtt. Þá kem ég að 3. brtt. Ég skal ekki draga neina dul á það, að ég var mikill hvatamaður að því, að sú till. var tekin með, enda munu margir líta svo á, að hún sé ekki síður nauðsynleg en fyrsta till. Hún ræðir um vínveitingar á því eina hóteli hér í bænum, sem hefir vínveitingaleyfi, og bannar það að vínveitingar fari fram annarsstaðar en í veitingasölunum, og aðeins í sambandi við máltíðir, en ekki á dansskemmtunum. Ég veit ekki, hvort þeir, sem hlýða á mál mitt, hafa kynnzt dansskemmtunum þar, þegar vín er haft um hönd. Sjálfur hefi ég ekki tekið þátt í þeim, en sagnir hefi ég af þeim, og það á þá leið, að slíkar skemmtanir séu ekki beint til sóma fyrir höfuðstað Íslands, heldur langt þar frá, og ég vil fastlega vænta þess, að hv. d. geti fallizt á að banna að veita vín við þau tækifæri. Það má geta þess, að það er fyrst og fremst æskan, sem sækir þessar skemmtanir, og henni er, eins og allir vita, hættast við falli, og fyrir æskuna er það gert að reyna að sporna við þessari hættu á þeim samkomum, þar sem hún skemmtir sér. Ég vil því sérstaklega skora á hv.þdm. að samþ. þessa brtt. Ég gæti sagt nokkur orð um b-lið 4. brtt., um það, að aldrei megi áfengisverzlunin selja einstaklingi meira en 5 lítra af áfengi í einu. Ég skal fúslega viðurkenna, að ég geng þess ekki dulinn, að erfitt verður að halda löggjöf þessari í heiðri. Það má búast við, að lausasala vína verði mikil og ekki minni en nú er, en þetta ákvæði mundi þó frekar takmarka hana, ef unnt verður að framfylgja því. Ég býst því við, að þessi till. verði samþ., því mér heyrist, að þó menn vilji fá vínið innflutt, ef þeir tala af heilum hug, þá vilji þeir koma í veg fyrir óhóf í vínnautn. Þess vegna ættu þessir menn að geta mætt okkur um þessa brtt., til þess að draga úr notkun vínsins, ekki sízt óleyfilegri notkun. Svo eru það nokkur orð um 8. gr. b.-lið. E. t. v. finnst hv.þdm. ekki viðeigandi slíkar auglýsingar, sem þar er talað um. Ég er nú ekki víðförull maður, en þó hefi ég séð það í öðrum löndum, að löggjöf, sem mikið varðar heill almennings, er fest upp á sem flestum stöðum, þar sem fólk kemur saman, til þess að allir viti, hverju þeir eigi að breyta eftir. Slíkt er ekkert einsdæmi um þessa löggjöf. Það væri kannske frekar hægt að afsaka, að menn breyta á móti lagaboðum, með því að menn þekki þau ekki, ef ekki væri hægt að svara: þetta stendur alstaðar auglýst. Þetta er tilraun til þess að kenna fólkinu að vita, hvað það eigi að varast. Ég vil svo lýsa afstöðu minni með örfáum orðum til hinna annara brtt., sem hér liggja fyrir. Brtt. fjhn. eru ekki ýkjamargar.

En góðar

. Þær eru víst fjórar, og sumar eru nauðsynlegar, en ég verð að segja það, að þessi n., sem fékk þetta mál til athugunar, reiðilaust af mér, hefði átt að launa betur það mikla traust, sem henni var sýnt. En það virðist svo, sem tíminn, er hún tók til að athuga frv., hafi verið of stuttur fyrir n. og meira hafi verið hugsað um að hraða málinu heldur en að laga galla frv. - Fyrsta brtt.n. orkar tvímælis. Hv. 2. þm. S.-M. hefir andmælt henni. Það ákvæði í frv., sem hér á að fella burt, er svo afsleppt, að erfitt er að fóta sig á því, og ég sé ekki, að frv. verði að nokkru leyti lakara, þó þessi brtt. verði samþ. - 4. brtt. er til bóta; hún ákveður skýrar það atriði, sem hún fjallar um, heldur en gert er í frv. Um brtt.hv. 4. landsk. verð ég að segja það, að ég hefði búizt við, að e. t. v. kæmi frá honum ýtarlegri till., þó hann segi, að við höfum nú ekki nema flak af bannlögum. Hann einn af þm. sá það 1921, hvert stefndi, er hann stóð með pálmann í höndunum og neitaði því, sem þá var að gerast. Ég efast ekki um, að þá sá hann langtum lengra en aðrir, en nú sér hann skammt, ef hann sér ekki þær afleiðingar, sem þessi lög munn hafa í för með sér. Eftir framkomu hans hefði ég búizt við, að hann yrði nú róttækari í varnaráttina; ég mun þó greiða atkv. með hans till., að hinum öllum föllnum. Hún segir ekki annað en það, að einfaldur meiri hl. eigi að fá að samþ. útsölurnar, jafnvel þó sá meiri hl. sé spólaður með því valdi, sem áfengisauðmagnið getur í té látið. Það eru ekki þeir, sem vilja verjast áfenginu, sem geta spólað upp þann meiri hl., heldur hinir, sem hafa áfengisauðinn að bakhjarli. Hann segir í þessu sambandi, að undirstaðan sé fallin, við séum að halda í þetta flak af bannlögum, sem löndin í kringum okkur hafi orðið að hverfa frá. Það er rétt, að í tveimur nágrannalöndum, Noregi og Finnlandi, hefir tekizt, fyrir atbeina auðvaldsins í þessum löndum, að gera það að verkum, að bannlögin hafa orðið að víkja þar, þrátt fyrir andstöðu jafnaðarmanna. Ég vil leyfa mér að halda því fram, að það eru jafnaðarmannaflokkarnir í þessum löndum, sem vinna leynt og ljóst að því þráða takmarki, að aftur verði hægt að útiloka alla vínsölu. Það er m. ö. o. hinn nýi tími, sem boðar nýja menningu og meira frelsi, sem vill útrýma þessum ófögnuði, sem er talinn eitthvert mesta bölið, sem þjáð getur hverja þjóð, og ein af undirstöðum hverskonar örbirgðar og eymdar. En við verðum að að taka afleiðingunum af því, hvernig komið er. Og ég er ekki að segja þessi orð hér af því, að ég búist við, að þau orki því að breyta málinu. Við eigum við of mikið þröngsýni að etja til þess, að nokkur skynsamleg rök fái þar nokkru um þokað. En einhverntíma verður saga þessa máls skrifuð, og þótt orð mín og minna samherja eigi ekki hljómgrunn hér nú og þyki e. t. v. ekki þess verð að vera töluð, þá lifa eftirkomendur okkar og rannsaka sennilega einhverntíma, hvað um þetta mál hefir verið sagt á þeirri síðustu stundu, þegar úrslitabaráttan var háð. Við eigum allir yfir okkur dóm hinna óbornu kynslóða. Um frv. sjálft skal ég segja það, að eins og það liggur nú fyrir, hafa ýmsar gr. þess tekið stórum breyt. til bóta frá sjónarmiði okkar bindindismanna. Og það skal tekið fram og verða skjalfest í umr., að engir hafa dyggilegar að þeim umbótum unnið heldur en mínir flokksbræður. En engu að síður er mér fyllilega ljóst, að hafi verið örðugt að halda uppi lögum og reglu í þessu landi með þeim áfengislögum sem í gildi hafa verið, þá verður það hálfu erfiðara eftir þá löggjöf, sem nú á að koma á. Og ég get hugsað mér, að ekki líði á löngu þar til breyta verður mörgu í þeim lögum, sem nú er verið að afgreiða. Því mér blandast ekki hugur um, að ef sá andi fær að drottna, sem nú virðist mjög ríkjandi, þá verður örðugt að halda uppi reglu á þann hátt, sem frv. ætlast til. En þó ég sjái þennan galla á þessu öllu saman, þá vil ég sem bindindismaður vera með því að gera allar tilraunir, sem miða að því að takmarka áfengisnautn, þó eitthvað af þeim kunni að bregðast á ýmsan hátt. Að lokum vil ég minnast örfáum orðum á skrifl. brtt.hv.þm. Dal. Hann telur áfengisvarnanefndirnar óþarflega margar samkv. frv., en ég er þar á öðru máli. Ég býst við, að hann geti sýnt fram á, að ein n. mundi duga í hans héraði og öðrum litlum sýslum, sem þægilegar eru yfirferðar. En lega landsins er nú þannig, að óvíða getur ein n. haft nokkurt verulegt eftirlit í heilli sýslu. Tel ég því mjög misráðið að fækka þessum n. Bræður okkar Norðmenn hafa tekið upp þessa nefndaskipun hjá sér og fengið af henni svo góða reynslu, að ég veit, að jafnaðarmennirnir norsku leggja mikið upp úr að hafa slíkar n. sem víðast og verksvið þeirra ekki of stórt. Verkefni þeirra er mjög víðtækt; þær eiga ekki að vera neinir „snuðrarar“, heldur eiga þær að veita fólkinu fræðslu um skaðsemi áfengisins og hafa áhrif á það til hins betra. Í þær veljast hinir beztu og siðferðislega sterkustu menn hvers héraðs, sem vilja vinna þjóð sinni það gagn, sem þeir geta á þessu sviði. Ég ætla svo ekki að lengja mál mitt miklu meira. Það, sem við gerum hér að lokum, hljótum við allir að gera með það fyrir augum, að innflutningur sterku vínanna valdi sem minnstum skaða. Þess vegna hljótum við að verða með þeim till., sem miða að því að draga úr vínnautninni og framkvæmanlegar eru. Mér skilst, að þeir, sem telja sig andbanninga, álíti þrátt fyrir allt vínnautnina bölvun, og ef það er sannfæring þeirra, þá finnst mér þeir eigi að vera með okkur hinum, sem sækjum fastast að hafa takmarkanirnar sem mestar, í því að samþ. þær till., sem miða að því að gera breytinguna sem minnst skaðlega, úr því svo á fram að fara sem raun ber vitni um. Það er að leyfa innflutning sterkra vína.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Ég skal nú f. h. n. fara nokkrum orðum um þær brtt., sem fyrir liggja frá einstökum dm., og jafnframt svara með fáeinum orðum þeim aths., sem gerðar hafa verið við ræðu mína áðan og brtt.n. Ég vil þó hafa einn formála að því er snertir svar mitt til þeirra hv. ræðumanna, er hér hafa talað. Hér liggja fyrir á þskj. 714 brtt. frá tveimur hv. dm. þeim 2. þm. S.-M. og 4. þm. Reykv. Hv. 2. þm. S.-M. talaði fyrir þessum brtt. allrækilega, en svo skeði sú nýlunda, að meðflm. hans hefir þótt grg. hans heldur ófullkomin, svo hann þurfti að standa upp á eftir honum og halda hér langa ræðu. Hélt hann upp aftur ræðu hv. 2. þm. S.-M., þó með heldur lakari rökstuðningi, það sem það var, heldur en fyrri ræðumaðurinn hafði haft. Ég mun því algerlega ganga framhjá hans ræðu, og að svo miklu leyti sem ég svara ummælum, sem hér hafa fallið, halda mér aðeins við ræðu hv. 2. þm. S.-M., því það er ekki til annars en tefja tímann að taka upp aftur svör við alveg sömu aths., sem fram hafa komið áður. Hið eina, sem ég tók eftir, að væri frumlegt í ræðu hv. 4. þm. Reykv., var það, að hann sagði, að till. þeirra væru komnar frá „okkur, sem höfum fullkomna þekkingu á þessu máli“. Ég efa nú ekki, að þeirra þekking sé mikil, en að þeir séu alvitrir í þessu máli eða öðrum, get ég efast nokkuð um. En ég skal ekki fara frekar út í það. Sem sagt, ég geri þá hv. 2. þm. S.-M. ábyrgan fyrir því, sem báðir þessir hv.þm. hafa sagt, og held mér við ræðu hans, að svo miklu leyti sem ég þarf að svara þeim. Hv. 2. þm. S.-M. byrjaði ræðu sína á því, að það hefði verið brotin þingvenja að því er þetta mál snerti, þar sem því hefði verið vísað til fjhn., en ekki til allshn. Það kann að vera, að þetta sé talsvert óvenjulegt, en það er líka nokkuð óvenjulegt, að meiri hl. n., sem búizt er við, að máli verði vísað til, rísi upp við 1. umr. þess og haldi hverja ræðuna á fætur annari á móti málinu. Það er venjulegt, að þeir menn, sem búast við að fá málið til meðferðar í n., séu ekki mjög margorðir um það við 1. umr. Annars var ég ekki tillögumaður að því, að því frv., sem hér liggur fyrir, var vísað til fjhn., og kærði mig ekkert sérstaklega um að fá það þangað, en ég býst við, að það hafi verið bein afleiðing af þessari framkomu þeirra hv. 4. þm. Reykv. og hv. 2. m. S.-M. við 1. umr. Þá taldi hv.þm., að árangurinn af starfi fjhn. í þessu máli væri lítill. Það verður nú vitanlega álitamál. En mér virtist hann sjálfur fallast á, að sumt af því, sem fjhn. hefir að málinu unnið, væri til bóta. Ég geri ráð fyrir, að þetta mál sé búið að fá allmikla athugun áður, bæði utan þings og innan. Og ég hygg, að mælikvarðinn á það, hvort n. vinnur vel eða illa að málinu, sé ekki sá, hvað hún flytur margar brtt. við þau, heldur hvað þær eru nauðsynlegar og skynsamlegar. Þá skal ég snúa mér að þeim brtt., sem þessir tveir hv.þm. flytja á þskj. 714. Fyrst er till. um það, að heimildin til þess að hafa óinnsiglaðan skipsforða af áfengi falli niður. Ég vil benda á, að ef þessi till. væri samþ., sem breytir bæði 2. og 4. málsgr. 3. gr., þá þyrfti einnig að breyta 3. málsgr.gr., því þar er líka minnzt á óinnsiglaðan skipsforða. N. sem heild hefir óbundin atkv. um þetta atriði, og sé ég því ekki ástæðu til að fjölyrða um það né leggja sérstaklega á móti till. Aðeins má benda á, að skip hafa þennan rétt nú, og sýnist eðlilegt, að þau hafi hann áfram, því sú lagabreyt., sem hér stendur til að gera, er nú ekki yfirleitt í þá átt að herða á böndunum. Þá er 2. brtt., við 9. gr., sem er um það, að atkvgr. skuli fara fram á viðkomandi stöðum áður en nýjar áfengisútsölur eru leyfðar. Brtt. gerir ráð fyrir, að einnig á þeim stöðum, þar sem áfengisútsölur eru nú, skuli fara fram atkvgr. um það, hvort þar megi selja hinar nýju tegundir áfengis, sem gert er ráð fyrir að flytja inn. Fyrsta málsgr. þessarar till. fellur alveg saman við brtt.n., svo um hana þarf ekki að ræða af minni hálfu. Ég vil benda hv.flm. á, að í 2. málsgr. þessarar till. þeirra er skakkt vitnað til eldri laga, og þyrfti það leiðréttingar við, ef till. yrði samþ. Ég get nú sagt það, þó hv. 4. þm. Reykv. kallaði mig berserk Bakkusar við 1. umr., sem allir vita hvað á að þýða, þá hefi ég í raun og veru töluverða tilhneigingu til þess að vera með þessari brtt. Það höfðu allir staðir þennan rétt til þess að greiða atkv. um, hvort þar ætti að vera áfengisútsala eða ekki, fyrir árið 1909, og mér finnst sjálfsagt, að sá réttur haldist enn. En það er bara þetta, að það er ekki á okkar valdi að afnema áfengisútsölur á þeim stöðum, sem þær eru nú, eða svo hefir a. m. k. hver stj. fram af annari litið á. Og þegar útsölur vína eru á þessum stöðum á annað borð, þá sé ég ekki, að neitt sé unnið við það í sjálfu sér, þótt útilokaðar séu fáeinar tegundir áfengis, úr því hvort sem er er hægt að kaupa þar áfengi og hafa svo mikið fyllirí sem vera vill á löglegan hátt. Ennfremur er n. ekki alveg viss um, þegar á annað borð banninu er af létt, hvort öruggt sé að samþ. svona till. vegna samninga okkar við Spánverja. Skal ég ekki leggja dóm á það. Ég verð að segja, að mér þykir að sumu leyti aðgengilegri og rökréttari till. þessara tveggja hv.þm. heldur en till.hv. 4. landsk., því ég veit ekki, hvers Rvík ætti að gjalda eða njóta, hvorn skilninginn sem maður nú vill í það leggja, ef ákveðið er, að þar verði útsala sterkra vína, en atkvgr. fari fram um það alstaðar annarsstaðar í kaupst. landsins. Þá er 3. brtt. á þskj. 714, við 11. gr., um hvaða skilyrði skuli vera fyrir vínveitingaleyfi, og er hún í þremur stafliðum. Fyrst er, að veitingar fari aðeins fram í veitingahúsunum og einungis í sambandi við máltíðir. Þetta hefir nú verið reynt, að ákveða, að vín væru aðeins veitt í sambandi við máltíðir, og ég held, að reynslan hafi sýnt, að það komi að sáralitlu gagni. Ég held þetta hafi verið praktiserað þannig, að beðið hefir verið um einhverja ögn af mat með víninu - menn eru ekki að sjá svo mjög í það -, og þar af leiðandi verður ákvæðið áhrifalaust. Menn geta t. d. fengið eitt egg og nokkrar flöskur af víni með því. Ég er ekki að segja, að það væri neitt skaðlegt að samþ. þetta ákvæði; ég er svo sem ekkert að berjast á móti því, en ákaflega þýðingarlítið finnst mér það muni vera. B-liður þessarar brtt. er um það, að vínveitingar megi aldrei fara fram eftir kl. 9 að kvöldi. Þetta var regla á Hótel Borg, en þótti gefast illa og var því breytt til. Því var haldið fram af þeim, sem um þetta áttu að fjalla, sem ég held að séu engir sérstakir aðdáendur vínnautnar, að þetta leiddi aðeins til þess, að menn heltu í sig sem mestu fyrir kl. 9, og svo var náttúrlega hægðarleikur að fara eitthvað annað til þess að halda drykkjuskapnum áfram. Ég er ákaflega hræddur um, að þetta ákvæði geti verkað öfugt við það, sem ætlazt er til. Að það verði í mörgum tilfellum til þess, að menn drekki örar, verði drukknari og sjái þá síður í lögbrot eftir á til þess að fullnægja löngun sinni í meira áfengi. Enda er mér ómögulegt að skilja, að ef vín er sérstaklega hollt milli kl. 6 og 9, þá verði svo mikil breyt. á, þótt kl. slái 9. Þá er c-liður sömu brtt., um að banna vínveitingar í sambandi við dansskemmtanir. Það væri nú auðvitað ágætt, því það er hinn mesti ósómi að því, þegar vín er mikið um hönd haft á dansskemmtunum og fyllirí og allskonar óstand, sem af því leiðir. En ég er bara hræddur um, að það verði erfitt að koma í veg fyrir, að menn hafi þá vasapelann í staðinn, og er vandséð, hvort verra er. Þó skal ég ekkert mæla á móti þessum lið, því ég viðurkenni fyllilega þann tilgang, sem liggur til grundvallar fyrir því, að hann er fram borinn. Hv. 2. þm. S.-M. sagði einmitt um þessa 3. brtt. þeirra, að öll ákvæði hennar væru vel framkvæmanleg og þeim væri engin alvara með að vilja hafa varnir gegn áfengisbölinu, sem væru á móti þeim. En þrátt fyrir þessi ummæli hans verð ég mjög að draga í efa, að þetta sé framkvæmanlegt þannig, að það komi að nokkru verulegu gagni. Þá kemur 4. brtt. á sama þskj. A-liður hennar er um, að útsölulaun áfengis megi aldrei fara fram úr 10%. Flm. till. rökstuddi þetta þannig, að því minni sem hagnaðarvon útsölumannsins væri, því minni hvöt hefði hann til þess að selja sem mest, og það er út af fyrir sig rétt. En hinsvegar má segja, að því lægri sem sölulaunin eru, því meira þarf að selja til þess að hafa sama hagnað, svo ég er ekki viss um, að þessi rök hans standist. Annars er ég honum alveg sammála um það, að útsölumenn áfengis ættu helzt enga prósentu að hafa af útsölunni, heldur ákveðin laun, til þess þeir hefðu alls enga hagnaðarvon af því að selja sem mest. Ég er honum sammála um, að það væri bezta skipulagið í því efni. Að því er snertir útsölu í búðum, væri auðvelt að koma því við, að þeir, sem hefðu hana á hendi, hefðu fyrir ákveðna þóknun, en ekki prósentur. Ég myndi sízt hindra, að stj. reyndi að framkvæma þetta þannig. Aftur held ég, að erfitt yrði að koma þessu við á því eina veitingahúsi, sem vínsöluleyfi hefði. Þá er b-liður þessarar till., um að ekki megi selja heim einstaklingum meira en 5 lítra áfengis í senn. Ég get viðurkennt hugsun þá, er liggur til grundvallar fyrir þessari till. Í Svíþjóð er mér sagt, að tekin hafi verið upp skömmtun á áfengi og getizt vel. En eins og till. er orðuð af hv.flm., held ég, að hún muni koma að litlu gagni. Hversu oft má selja sama manninum? Það nefna þeir ekki. Hann gæti keypt vín hvað eftir annað á skömmum tíma. Að vísu má ekki finnast hjá honum meira en þetta, og bætir það nokkuð úr skák, en flestir myndu vafalaust geta fengið kunningja sína til að geyma fyrir sig áfengi. - Hitt væri annað, að ákveða, að ekki mætti láta til ákveðins manns nema ákveðið magn á ákveðnum tíma, T. d. á ári eða mánuði. Þessi till. þeirra á, eftir orðum hv. aðalflm., að koma í veg fyrir, að leynisala með lögleg vín komi upp. Ég held, að hún komi ekki í veg fyrir það, þó að ég viðurkenni tilganginn. Þá er 5. brtt. þeirra á þskj. 714, við 16. gr., þar sem þeir vilja banna öllum að flytja áfengi innan takmarka þeirra lögsagnarumdæma, þar sem áfengissala hefir ekki verið leyfð. Þessi till. er þannig, að ég trúi því tæplega, að þeir hafi flutt hana í fullri alvöru. Hugsum okkur, að áfengissala væri leyfð hér í Rvík, en ekki t. d. í Árnessýslu. Svo er hér staddur maður úr Rangárvallasýslu, sem kaupir sér flösku á leyfilegan hátt. Ef till. nær samþykki, þá veit ég ekki, hvað þessi maður á að gera við flöskuna. Við verðum að hugsa okkur, að hann búi á veitingahúsi hér. Þangað inn má hann ekki hafa hana með sér, og hann má ekki flytja hana yfir Árnessýslu. Hvaða gagn er að því að setja svona löggjöf? Væri þá meira vit í að ákveða, að íbúum þeirra héraða, þar sem áfengisútsala væri ekki leyfð, mætti alls ekki selja áfengi, þótt þeir væru staddir á öðrum stöðum. Ég býst við, að mér verði svarað, að áfengisútsalan geti sent mönnum vínið. En ég sé þá ekki betur en að hún yrði að senda það beint inn á heimili manna. Hún yrði þá helzt að senda það með pósti. En ég sé ekki, að viðtakandi mætti sækja sendinguna á pósthúsið, því að það væri að flytja áfengi um lögsagnarumdæmið. Nei, svona till. er ekki hægt að taka alvarlega. Hv. aðalflm. sagði, að ef öllum væri leyft að flytja áfengi um héruð landsins, þá sæju allir, hvað af því leiddi. Hann skýrði það ekki nánar. Ég þykist nú glöggt sjá, hvað af slíkri samþykkt sem þessari myndi leiða: Lögbrot. Þá er 6. brtt. á sama þskj., að fella niður ákvæði um, að lögreglustjóri geti veitt leyfi til vínveitinga í félagsherbergjum o. s. frv. N. hefir óbundnar hendur um þetta atriði. Ýmislegt mælir á móti, t. d. það, að þá myndi oft verða leitað ólöglegra ráða. Vil ég ekki leggja á þetta neinn dóm að svo stöddu. Þá er 7. brtt. þeirra, að ríkisstj. skipi sér til aðstoðar ráðunaut í áfengismálum. Ég hefi ekki nema gott um þetta að segja, en þessi ráðunautur virðist reyndar vera til nú þegar, þar sem er yfirmaður góðtemplarastúkunnar. Virðist hann sjálfsagður til þessa. Væri því réttara að hafa till. svo, að stórtemplar skyldi spurður ráða. Hann er sá, sem álíta má, að bindindismenn landsins beri mest traust til. Þá er a-liður 8. brtt., sem er aðeins afleiðing af 7. brtt. En b-liðurinn er þess efnis, að auglýsa skuli á skipum, veitingahúsum og pósthúsum aðalatriði þessara l. Er auðvitað ekki nema gott, að sem flestir séu l. kunnugir. En á hinn bóginn er þetta framkvæmdaratriði, sem stj. gæti gert án þess að það þyrfti að lögbjóða. Ég fyrir mitt leyti léti mér nægja yfirlýsingu frá hæstv. stj. um, að hún myndi gera þetta. Að því leyti sem hv. 2. þm. S.-M. svaraði minni ræðu, virtist hann hafa fátt við hana að athuga. Þó var hann heldur á móti 2. brtt.n., fannst hún vera að draga úr ákvæðum frv. um meðferð áfengis. En mér virtist skoðanabróðir hans, hv. 4. þm. Reykv., vera á annari skoðun, og virtist mér hann mundu fallast á till.n. Um þau orð, sem ég lét falla um daginn, þar sem ég taldi óviðeigandi að kalla hreppstjóra og slíka starfsmenn minni háttar embættismenn, er það að segja, að það er ekki hliðstætt því að tala um minni og meiri háttar lagabrot. Það er minni háttar lagabrot að kaupa sér vínflösku á óleyfilegan hátt, en aftur er það meiri háttar lagabrot að drepa mann. Ég sé ekki, að þetta skipti hér máli. Þá sagði hv.þm., að ég hefði ekki talið það gera mikið til, þó að menn smygluðu og brugguðu hamla sjálfum sér. Því hefi ég ekki haldið fram. Slíkt gerir mikið til, en það gerir minna til en ef smyglað er og bruggað til þess að selja öðrum. Þá sagði hann í lokin, að allir viðurkenndu, og við líka, að tjón myndi leiða af þessari lagabreyt. Ég hefi nú aldrei viðurkennt, að af lagabreytingunni myndi leiða tjón, heldur af misnotkun áfengis. Og ég held, að misnotkun áfengis verði minni með samþykkt þessarar lagabreyt. Út af þessum og öðrum ummælum hv.þm., sérstaklega við 1. umr., varð ég dálítið undrandi. Ég hefi þekkt þennan mann í mörg ár að því einu að vera prúðmenni og vandaður í öllum málaflutningi, nema þegar þetta mál hefir verið til umr. Því að bæði nú og eins um daginn hefir hann gert mér upp orð og lagt út af þeim. Ég tek það fram, að ég hefi aldrei annars heyrt hann viðhafa þesskonar málaflutning. Þetta sýnir aðeins, að þegar menn eru farnir að lifa í trú, en ekki í skoðun, þegar eitthvað er orðið trúaratriði fyrir þeim, hversu öll rök þeirra geta þá farið út í veður og vind. Ég veit, að Alþt. munu sýna þetta á sínum tíma, ef hv.þm. breytir þá ekki handritum skrifara.

Ég leiðrétti aldrei ræður

. Ég get sýnt fram á þetta hvenær sem er, en nú gefst ekki tími til þess. Viðvíkjandi skrl. brtt. frá hv.þm. Dal., vil ég geta þess, að n. hefir ekki tekið afstöðu til hennar, þar sem hún er fyrst fram borin á þessum fundi. Get ég því ekkert um hana sagt f. h. n., en mitt álit mun ég sýna með atkv. mínu.

Frsm. (Gísli Sveinsson) Út af fyrirspurn hv. hv. Snæf. skal ég taka þetta fram. N. hefir geri annari till. góð skil, þar sem hún leggur til, að línan frá Ólafsvík að Brimilsvöllum verði tekin upp, og hefir landssímastjóri lagt svo til í sínum till. En að því, er snertir hinn hlutann, eða línuna frá Breiðabólstað út í Brokey, þá vísaði landssímastjóri til áður millifarinna bréfa og erinda, þar sem þetta var afgr. áður en þessi breyt. á landssímalögunum kom til umr. Á 10. fundi samgmn. var tekin ákvörðun um þetta atriði, og vil ég leyfa mér að lesa upp, hvernig afgreiðslan fór fram: „Tekið fyrir erindi frá Jóni V. Hjaltalín í Brokey á Breiðfirði um símalínu frá Breiðabólstað út í eyjuna, svo og bréf landssímastjóra m. m., dags. 5. þ. m. Samgöngumálanefnd samþykkti að leggja til, að fé yrði lagt til þessarar línu sem einkasímalínu frá landssímanum, að lögákveðnum hluta, undir eins og tök eru á og þegar héraðið hefir tryggt fjárframlag að sínum hluta samkv. einkasímalögunum. En þangað til sé hlutaðeigendum gefinn kostur á að leigja þráðlausa firðtalsstöð með góðum kjörum.“ Ég vænti, að hv.þm. Snæf. láti sér nægja þessa skýringu frá n., og sést á þessu, að n. hefir afgr.till. samkv. öðrum gögnum.

Ingvar Pálmason [óyfirl.]: Þó að svo sé, að hv.frsm.n. og flm. að till. á þskj. 414 virðist bera lítið á milli, verð ég að fara nokkrum orðum um þær aths., sem hv.frsm. gerði við brtt. okkar. Ég kannast ekki við að hafa gert lítið úr starfi hv.fjhn. Ég sagði, að brtt. þeirra væru ekki mikilsverðar, en að öðru leyti veik ég ekki að því, hvernig starfið hefði farið þeim úr hendi. Hv. frsm. sagði um 1. brtt., að sér fyndist eðlilegt, þar sem þau ákvæði væru í l., að skip mættu hafa óinnsiglað áfengi um borð, að þá héldi það áfram. Það eru engin rök út af fyrir sig. Ef ekki væru aðrar ástæður, þá ætti að sjálfsögðu að nema þetta úr gildi. Hann sagði líka, að ef brtt. næði samþykki, þá yrði líka að lagfæra orðalagið á 3. málsgr. 3. gr., og get ég fallizt á það. Þá varð hv.þm. tíðrætt um 2. brtt. okkar og tók hana fyrir í stafliðum, sem eðlilegt er. En það þótti mér einkennilegt, sem hann sagði um a-lið, að hann væri í sjálfu sér góður, en þýðingarlítill. Sagði hann, að menn myndu þá fá sér egg eða eitthvað þess háttar, til þess að geta fengið vín, ef það mætti ekki veita nema með mat. Okkur er ekkert aðalatriði, að menn verði að kaupa jafnframt víninu mikinn mat, heldur hitt, að þessir veitingastaðir verði ekki sóttir eingöngu til að drekka vín. Andbanningar segja það hollt og gott að fá sér í staupinu með mat, og viljum við láta það eftir þeim að njóta þessa, en við treystum þeim aftur á móti til að misnota það ekki. Um b-liðinn sagði hv.þm., að ákvæði þess efnis, að veitingar víns væru ekki leyfðar eftir kl. 9, hefðu áður verið í l. og gefizt illa. Menn hefðu bara hellt sig fulla fyrir kl. 9. Við því verður ekki gert að menn drekki of mikið. En á því er þó mikill munur, hvort menn mega halda áfram fram yfir kl. 9 eða eru stöðvaðir þá. Ég skil ekki, að menn missi vínlöngunina eftir kl. 9, og ef svo er, þá er þeim þetta skaðlaust. Og ef setja á hömlur í þessu efni, þá er betra, að þær komi kl. 9 en 12. Hann gerði ráð fyrir, að þeir, sem illa er við að hætta kl. 9, myndu þá halda áfram annarsstaðar. Hvernig? Annarsstaðar á ekki að vera hægt að fá vín. Það er þetta, sem gengur gegnum allar ræður hv.þm., að þessi ákvæði muni ekki verða haldin. Þessum mönnum væri bezt að segja hreinskilnislega, að bezt væri að hafa engar varnir og selja vín sem víðast. Um c-lið sagði, hann, að það væri að vísu gott, að ekki væri selt vín á dansleikjum. En svo sagði hann, að vasapelar kæmu í staðinn. Sjálfur lagasmiðurinn hefir ekki trú á því, að l. þau, sem samin eru, verði haldin. Ég get trúað, að hann greiði atkv. á móti þessu öllu saman, því að hann hefir enga trú á því. Hann endaði með því að segja, að þetta væru góðir liðir, en óframkvæmanlegir. Ég sé ekki betur en að það sé í lófa lagið að sjá svo um, að vín verði ekki veitt eftir kl. 9 á veitingahúsum. Eins að hafa eftirlit með því, að vín verði ekki veitt nema með mat. Þetta fer allt fram á opinberum stöðum, þar sem lögreglumenn geta verið viðstaddir. Eins er um dansskemmtanir. Þessir liðir okkar eru því þær varnir, sem bezt er að framkvæma. Þá sagði hv.þm. um brtt. við 12. gr., e-lið, að sú grg. væri rétt, sem ég hefði gert fyrir henni, að því meiri sem hagnaðarvonin væri, því meira myndi verða selt af áfengi, en svo bætir hann við: Ég býst ekki við, að þessi rök standi. Hvers vegna? Það skýrir hann á þann hátt, að þegar ekki eru greidd nema 10% sölulaun, þarf að selja meira en þegar greidd eru 30% sölulaun til að ná sömu tekjum, og hagnaðurinn því minni. Þetta veit ég ósköp vel. Það er áreiðanlegt, þegar hagnaðurinn er minni eða sölulaunin aðeins 10%, þá kæra veitingahúsin sig ekki um að hafa áfengið til sölu. Þetta er líka það, sem ég meina. Þess vegna vil ég hafa sölulaunin svona lág, að ég álít, að þá sé ekki gróðavon af að selja áfengi á veitingahúsum; ég veit, að það fylgja því óþægindi fyrir veitingahúsin að selja vín. Þegar þetta er skoðað í mínu ljósi, er brtt. sjálfsögð, þ. e. a. s. fyrir þá, sem ekki skoða vínveitingaleyfið sem nauðsynlegan stuðning fyrir viss veitingahús. Ef litið er á málið frá þeirri hlið, þá er réttmætt að hafa álagninguna meiri eða sölulaunin hærri. Þetta fer allt eftir því, hvað menn vilja. Þeir, sem vilja gera lögin þannig úr gerði, að sem minnst tjón verði af, fylgja brtt. okkar tvímenninganna. Hinir, sem vilja gera áfengið að gróðalind fyrir einstaka menn, verða auðvitað ekki með því að minnka hagnaðarvonina af því að selja vínin. Hv. frsm. sagðist vera alveg sammála um, að á útsölustöðunum ætti að semja við útsölumenn um ákveðna þóknun, en ekki greiða hundraðshluta. Ég er honum þakklátur fyrir það, og ekki ber mikið á milli í þessum efnum. Það snýst þá helzt um, hvort vínið á að verða tekjulind fyrir einstöku veitingahús eða ekki. Ég geri nú fastlega ráð fyrir, að hæstv. stj., sem nú situr, muni semja við útsölumenn um ákveðna þóknun, en ekki miða við sölumagn. Um 6. liðinn í brtt., sem kveður svo á, að ekki sé heimilt að selja einum manni meira en 5 lítra í senn, sagðist frsm. viðurkenna tilganginn, en efaðist um, að honum yrði náð með þessu ákvæði. Taldi hann réttara, að brtt. færi fram á þannig löguð ákvæði, að segja hvað mætti selja einstakling mest á mánuði eða ári. Ég skal geta þess, að ég er fús til samkomulags um þetta atriði, og er ekki hræddur um, að við munum ekki koma okkur saman um þetta, og vil ég bjóðast til að taka þennan lið aftur til 3. umr. og færa hann þá í það horf, sem frsm. sættir sig við. Þá er það 5. brtt., við 16. gr. frv., sem er þess efnis, að öllum öðrum en áfengisverzl. ríkisins og útsölustöðum hennar sé óheimilt að flytja áfengi inn í annað lögsagnarumdæmi. Mótbáran var sú sama og kom fram við aðrar brtt. okkar, að hv.frsm. taldi þetta óframkvæmanlegt. Og hann kvað sterkara að orði síðar í ræðu sinni. Hann tók dæmi, að maður úr Árnessýslu - 

Hann má drekka úr flöskunni náttúrlega

. Ég hélt. að hv.frsm. væri kominn til svo mikils skilnings, af því hann fékk nú heiðurinn af að fara yfir þetta frv. í nefnd, að hann skildi, hvað átt væri við með þessari till. Það, sem átt er við með brtt., er ekki annað en það, að reyna að fyrirbyggja það böl, sem andbanningar sjálfir hafa sagt og viðurkennt, að erfiðast væri að eiga við a. m. k. hér á Suðurlandi, sem sé áfengið í bílunum, og ég hefi gengið út frá, að það væri satt.

Það er bannað að neita víns

. Það veit ég vel. En þar sem gengið er út frá, að ákvæði laganna verði ekki haldin, vildi ég gera sem tryggilegast ákvæði um, að þau yrðu ekki brotin, og þetta er einmitt tilraun til að draga úr þeirri hættu. Þetta torveldar ekki að verulegu leyti fyrir þeim, sem fjær búa, að ná í áfengi, en þeir mega bara ekki hafa það með höndum fyrr en á ákvörðunarstað. Ég tek ekki til greina fjarstæðu eins og það, að ekki megi taka móti flösku á pósthúsi og flytja heim. Það sjá allir heilvita menn, að hver einasti bíll getur verið fullur af áfengi, og sagt sem svo, að hann sé að flytja fyrir nágranna sinn. Ég verð að segja eins og er, að ef mönnum er alvara að setja ákvæði í lögin, er koma að gagni, þá geta þeir ekki fundið sig í því að nota hártoganir sem aðalrök. En það er heldur engum blöðum um það að fletta, að ef sent er áfengi á ákvörðunarstað, merkt viðtakanda, þá er honum heimilt að taka þar á móti því. Hitt er annað mái, að ég tel ekki heimilt, ef mér er sent áfengi til Seyðisfjarðar, að afhenda það öðrum en mér, því öðrum væri óheimilt að flytja það. Ef hv. nefnd athugar þessar till. og telur að það megi gera þessi ákvæði fyllri, þá er ég fús til samstarfs. En ég held, að ef ekkert er gert til að fyrirbyggja þann ósóma, sem mér er tjáð, að gerist í bílunum hér sunnanlands, þá muni afleiðingar þess sjást fljótlega. Mér þykir óviðkunnanlegt, að jafnhygginn maður og frsm. er, skuli ekki taka alvarlega þessar brtt. Um 6. brtt. sagði hann það eitt, að nm. hefðu óbundnar hendur um atkv. sitt. En það fylgdi sá böggull skammrifi, að þó ekki væri mikið við hana að athuga, þurfti hann að geta þess, að þó afnumið yrði, að lögreglustjórum væri heimilt að veita leyfi, mundi áfengið notað eftir sem áður á ólöglegan hátt. Það er alltaf sama vantraustið á því, að ákvæði laganna verði haldin. Þetta kom alstaðar fram í ræðu hv.frsm. Um 7. brtt. hafði hann ekkert nema allt gott að segja, en áleit hana óþarfa, því hvað væri eðlilegra en að stórtemplar væri ráðunautur ráðh. í áfengismálum.

Þetta er ekki rétt farið með, ef ég má grípa fram í og leiðrétta. Ég taldi, að eðlilegast væri, að stórtemplar hefði ráðgefandi rétt til ráðh.

. Ég verð að segja, að það er erfitt að fara rétt með orð eftir þessum hv.þm. eða vandfarið, þegar hann segir, að það sé ekki rétt, sem ég skrifaði orðrétt niður eftir honum.

Ætli það hafi verið orðrétt? Ég sagði fleira

. Já, það er alveg rétt, ég skrifaði ekki alla ræðuna. En ég vil spyrja: Hvernig stendur á því, að ekki má setja þetta í frv., úr því ekki er nema gott eitt um þetta að segja og þetta er eðlilegt? Ef það er þetta eitt, sem ber á milli, að hann vilji ekki lögfesta, að stórtemplar sé ráðunautur, því þá ekki að leita samkomulags um þetta, ef honum er þetta svo ríkt í huga, að hann telji það sjálfsagt? Ég teldi eðlilegt, að ráðunauturinn yrði skipaður að fengnum till. allra bindindisfélaga í landinu, og ef þeim finnst rétt, að stórtemplar verði það, þá er auðvitað allt það bezta um það að segja. Ég hefi heyrt. að sumir telja, að ekki sé víst, að reglan verði eilíf, og það gæti komið annar félagsskapur með sama markmiði, og þá tel ég réttara, að ekki væri bundið við stórtemplar. Um 8. brtt., a-liðinn, er það rétt, að hann er afleiðing eða beint áframhald af 7. gr. Þar um sagði hv.frsm. þetta sama, að ekki væri nema gott eitt að segja, en þetta væri bara framkvæmdaratriði. En fyrst það er gott, er þá nokkuð á móti því, að það sé sett í lögin? Ef það væri vont, þá skildi ég, að það mætti ekki koma í lögin, en mér finnst sjálfsagður hlutur, ef manni finnst eitthvað gott, að fylgja því fram. Svo endaði hv.frsm. ræðu sína með því að láta uppi gremju sína yfir því, hvað ég hefði haft rangt eftir sér við 1. umr. - Ég skal ekkert um það segja, en nokkuð var, að hann leiðrétti mig ekki þá í þeirri ræðu, sem hann átti kost á að flytja.

Ég flutti enga ræðu þá á eftir

. Ég sagði það heldur ekki, heldur að hann hefði átt kost á að flytja. Annars skal ég ekki pera um það, en hann var ekki búinn að nota sinn ræðutíma, og virðist mér koma hér skýrt fram, að flutnings- eða meðhaldsmönnum þessa frv. er ekki vel við miklar umr. um málið, en hv.frsm. var búinn að kveðja sér hljóðs, en féll frá orðinu, sem ég gerði líka, því ég vildi fara að hans dæmi og hvíla deildina til þessarar umr. Ég hefði ekkert haft á móti því, að hv.frsm. tæki upp þráðinn nú við þessa umr. Ég gat þess hér fyrr í dag, að af því ég hefði átt mörgu ósvarað, en frsm. minntist ekki á þetta, sá ég ekki ástæðu til að taka upp þráðinn aftur. Hv. frsm. bar á mig mikið hól - og meira en ég á skilið -, en það fór um það eins og um brtt., að þegar hann hafði borið á mig mikið hrós, þá varð ekkert úr gæðunum. Vildi hann heimfæra, að það kæmi til af því, að ég hefði ekki rétta trúarskoðun, vildi hann tileinka það þessari sérstöku trúarskoðun, sem hefði leitt mig afvega í þessum málum. Það er satt, að ég hefi aðra trú í þessu máli en hv.frsm.

Ég hefi skoðun, en ekki trú

. Hér getur ekki verið um skoðun að ræða, því hér er framtíðin; sem við vitum ekki um, heldur verðum að trúa um. Ég vildi mega vænta þess, að hv.þm. láti sinn betri helming - ekki konuna, heldur þann helming sinnar eigin persónu, sem sagði í ræðunni, að brtt. væru góðar, en ekki þann helming, sem hafði ýmislegt við þær að athuga og gat ekkert fengið út úr þeim - ráða, er hann greiddi atkv. Þá veit ég, að hann greiddi atkv. með þeim brtt., sem hann taldi, að ekkert nema gott væri um að segja.

Thor Thors Ég þakka hv.frsm. fyrir þessar upplýsingar, og mun ég taka till. aftur til 3. umr. a. m. k.

Frsm. meiri hl. (Héðinn Valdimarsson) Ég hefi borið fram smávægilega brtt. við frv., og er hún á þskj. 610. Þar er gert ráð fyrir því, að þegar ríkisstj. kalli þessi ráð saman á fund, svo sem mælt er fyrir í 4. gr. frv., séu forstjórar ríkisstofnananna líka kvaddir til þess að mæta. Þetta er til bóta að því er ég held.

Frsm. minni hl. (Garðar Þorsteinsson) óyfirl.: Frv. þetta er samið af hinni svonefndu skipulagsn. atvinnuveganna, og er einn ávöxturinn af hennar lélega starfi. Minni hl. allshn. hefir ekki viljað vera með í flutningi þess og skilað sérstöku nál. á þskj. 419. Svo sem sjá má af því nál., er minni hl. ekki mótfallinn því í principinu að haft sé sem bezt eftirlit með starfsemi ríkisstofnana. En hann telur, að eins og frv. þetta er orðað, sé engin réttarbót að því, og tilgangi þess verði ekki náð með ákvæðum frv. Í 1. gr. frv. er mælt svo fyrir, að ríkisfyrirtækin skuli flokkuð niður í þrjá aðalflokka. Í fyrsta flokknum á að vera póstmálakerfið, landssíminn, ríkisútvarpið og skipaútgerð ríkisins. Í öðrum flokki tóbakseinkasala ríkisins, áfengisverzlun ríkisins, viðtækjaverzlun ríkisins og áburðareinkasala ríkisins. Í þriðja flokki skrifstofa vegamálastjóra, skrifstofa vitamálastjóra, skrifstofa húsameistara ríkisins, ríkisprentsmiðjan og landssmiðjan. - Svo sem sjá má af þessari upptalningu, hlýtur eftirlitið með stofnunum í hverjum flokki að vera allmikið verk. Starfsemi ráðanna er svo nánar tiltekin í 2. málsgr. 3. gr. Þar segir: „Forstjórum stofnana þeirra, sem ræðir um í 1. þessum, skal skylt að leggja fyrir ráð það, sem stofnunin heyrir undir, öll mikilsvarðandi mál, sem starfræksluna varða, gera grein fyrir innkaupum, starfsmannahaldi, kaupgjaldi og tilhögun starfs, fjárhag, álagningu á vörum og öðrum meginreglum, sem starfrækslan miðast við.“ Eins og sjá má af þessu, eiga ráðin að taka til athugunar allan rekstur hverrar ríkisstofnunar fyrir sig, fylgjast með innkaupum á vörum, starfsmannahaldi, kaupgjaldi o. s. frv., í stuttu máli sagt, fylgjast með öllum rekstri stofnunarinnar í stóru og smáu. Hinsvegar samræmist þetta illa 5. gr., sem fjallar um launakjör þeirra manna, sem í ráðunum sitja; þar er gert ráð fyrir, að hver þeirra fái 400 kr. þóknun á ári. - Í 3. gr. er ákvæði um það, að ráðin þurfi ekki að halda fundi nema einu sinni í mánuði hverjum. Varla er þó hægt að ætlast til þess, að ráðin komist yfir sitt mjög svo víðtæka verksvið með ekki meiri fundarhöldum, og held ég satt að segja, að ákvæði 3. gr. séu sett til þess að sýnast. Það eigi að telja mönnum trú um, að hér sé um raunverulegt eftirlit að ræða. - Ég get upplýst það í þessu sambandi, að við ríkisprentsmiðjuna Gutenberg er auk framkvæmdarstjóra þriggja manna stjórn, og hefir hver þessara manna 500 kr. laun. Þessari stj. er svo ætlað að koma einstöku sinnum á fund ríkisstj. og gefa ráð. Þess er ekki getið í frv., hvort þessi stj. á að starfa áfram með sömu launum eða falla undir ráðin sbr. 1. gr. Ég get ennfremur upplýst, að í stjórn landssmiðjunnar sitja 5 menn með 600 kr. þóknun hver á ári. Það hefir ekki heldur verið tekið fram, hvort þessi stjórn eigi að leggjast niður og færast undir ráðin samkv. frv. eða vera jafnframt á sínum 600 kr. launum. Kannske hæstv.forsrh. geti upplýst um þetta, því hann hefir víst verið einn í þessari stjórn. Í 4. gr. frv. er gert ráð fyrir, að ríkisstj. kalli ráðin saman og ráðgist við þau um samræmingu á störfum ríkisstofnananna. En það er ekki fullljóst, hvað átt er við; hvort ætlazt er til, að reksturinn verði færður saman og framkvæmdastjórum fækkað og skrifstofuhald sameinað, eða hvort átt er við eitthvað annað. Ég skal t. d. benda á, að ég veit ekki betur en útvarpsstjóri hafi 2000 kr. á ári fyrir eftirlit með viðtækjaverzluninni. Er það tilætlun hv. 2. þm. Reykv. að leggja þetta eftirlit niður? Það er kannske svo, að það verði lagt niður og útvarpsstj. fái ekki áfram þessar 2 þús. kr. fyrir að gera ekki neitt. En ég held, að frv. komi ekki að neinn liði, því það er ekki hægt að búast við, að 3 manna ráð geti að gagni sett sig inn í allan rekstur þeirra stofnana, sem undir þau heyra. Hvernig eiga t. d. 3 menn, sem koma á fund einn sinni í mánuði, að geta sett sig inn í rekstur tóbakseinkasölunnar, vínverzlunar ríkisins og viðtækjaverzlunar ríkisins, og áburðareinkasölu ríkisins, hvert er innkaupsverð, hvert útsöluverð, hver eru laun starfsmanna o. s. frv., samkvæmt því sem talið er upp í 3. gr.? Ég get ekki búizt við, að ráðin geti innt þetta af hendi, heldur mun tilgangurinn vera sá einn, að koma með nýja bitlinga fyrir stuðningsmenn hæstv. stj. Frv. er bara kák, sem aldrei kemur að gagni. Í stað þess ætti heldur að ráða fastan starfsmann, sem væri vel launaður og hefði krítiska gagnrýni og eftirlit með þessum stofnunum, heldur en að fela pólitískum gæðingum stj. að koma á 12 fundi á ári til þess að rabba saman, án þess að gera nokkurt gagn.

Frsm. meiri hl. (Héðinn Valdimarsson) [óyfirl.]: Hv. 8. landsk. og hv.þm. Snæf. hafa skilað nál. til 2. umr. En það, sem þeir færa fram móti frv., finnst mér ákaflega veigalítið. Þeir halda því fram, að þetta verði kostnaðarauki og aðeins bitlingar til gæðinga stj. Ég get ekki hugsað mér, hvernig það gæti orðið. Þegar kosningin fer fram með hlutfallskosningu í Sþ., hvernig ætti þá ríkisstj. að hafa áhrif á það, hvaða fulltrúa Sjálfstfl. og Bændafl. velja. Andstæðingar stj. koma alltaf að mönnum í ráðin. Það er skoðun okkar, að það sé nauðsynlegt að hafa nákvæmt eftirlit með rekstri ríkisstofnananna, en það er ekki hægt að ætlast til þess, að ráðh. geti annazt það nema að nokkru leyti, og er því vel viðeigandi, að það, sem hann getur ekki séð um sjálfur, sé falið sérstökum trúnaðarmönnum. Er það mjög í samræmi við það, sem tíðkast hjá samvinnufél. og öðrum hliðstæðum stofnunum þjóðfélagsins, að stærri ákvarðanir komi undir slík fulltrúaráð, sem sett eru til þess að fylgjast með rekstrinum, en hafa þó ekki úrslitavald, heldur leggja fram ráðgefandi till. Hv. 8. landsk. sagði sjálfur, að kostnaður við stj. tveggja ríkisfyrirtækja - ríkisprentsmiðjunnar og landsmiðjunnnar - væri meiri en kostnaður við eftirlitsráðin.

Eiga stjórnirnar að leggjast niður?

. Já, það er ætlazt til þess; að vísu hefir ekki verið talað um í n. eftirlit útvarpsstjóra með viðtækjaverzluninni, en ég fyrir mitt leyti er því samþ., að það verði einnig lagt niður. Þá hefir verið ágreiningur um, hvort 400 kr. væri nóg þóknun fyrir að sitja í ráðunum. Það er að vísu ekki rétt, að það sé ákveðið að halda ekki fundi nema einu sinni í mánuði; það er aðeins lágmark. Má vel hafa fund einu sinni í viku, borið saman við kaup í mþn., þar sem menn hafa um 8-12 kr. á dag. Ég held, að hægt sé að afgr. málin á þessum tíma, ef þau eru eins vel undirbúin frá forstjórum stofnananna og venjulegt er við umfangsmikil fyrirtæki einstakra manna. T. d. er mjög einfalt að athuga við verzlanir innkaupsverð, útsöluverð, laun o. þ. h. Þessi gögn getur forstjórinn komið með og lagt fram til athugunar. Þessi mótmæli sjálfstæðismanna eru því á engum rökum reist, og ættu allir flokkar, sem telja sig fylgjandi lýðræði, að vera hlyntir slíku eftirliti, þar sem allir hafa jafna íhlutun, stjórnarfl. og stj.andstæðingar, er tryggir, að það sé síður misnotað. Annars hafa forstjórar stórra fyrirtækja ískyggilega mikið vald, ef þeir vilja misbeita því.

Frsm. minni hl. (Garðar Þorsteinsson) [óyfirl.]: Það eru að eins örfá orð. - Það er að vísu svo, að þessi ráð á að kjósa með hlutfallskosningu af Alþ. Þetta atriði hefir n. tekið upp hjá sér, en sú skipun er ekki gerð eftir kröfu Sjálfstfl. Við þá kosningu fengi stjórnarliðið 6 af 9 mönnum í ráðin, og mætti vel við una að fá þar bitlinga fyrir 6 af sínum mönnum. En það, sem ég legg áherzlu á, er, að ég tel þetta alveg tilgangslaust. Mér er alveg ljóst, eins og hv. 2. þm. Reykv. hlýtur að vera líka, sem rekur stórt atvinnufyrirtæki og veit, hvað það væri mikið verk, ef ætti að setja sig inn í hans rekstur allan - mér er alveg ljóst, að það er tilgangslaust að ætla 3 mönnum að setja sig inn í rekstur allra þeirra stofnana, sem undir þá heyra, með þeim tíma, sem þeim er til þess ætlaður. Það má vel vera, að það megi fá upplýsingar um innkaup, verð og kaupgjald frá framkvæmdastjóra. En það er ekkert eftirlit, að fá allar upplýsingar hjá framkv.stjóra, og engin trygging fyrir, að þær séu réttar, þó þær gangi gegnum ráðin. Eru stofnanirnar verr settar að því leyti, að stjórnirnar verða lagðar niður, t. d. við Gutenberg og landssmiðjuna, sem hv. 2. þm. Reykv. mun þó vera í. Ég get ekki að neinu leyti talið það eftirlit, þó ráðið spyrji framkvæmdastjóra, fyrir hvaða verð hafi verið keypt, hvort nauðsynlegt sé að hafa svona marga starfsmenn, eftir hvaða reglu hafi verið lagt á o. s. frv. Ég sé ekki, að þetta séu nokkrar ástæður fyrir þessu frv. Eða er það nokkurt eftirlit með opinberum rekstri, þó upplýsingar, sem framkvæmdarstjóri gefur ráðinn, séu svo lagðar fyrir ráðh.? Þessar upplýsingar er framkv.stj. skylt að gefa ráðh., og gæti hann þá lagt þær fyrir skrifstofu sérfræðinga til yfirskoðunar. Hitt er ekkert eftirlit, að byggja á tölum og skýrslum framkvæmdastj., nema sannfæra sig um, að þær séu réttar. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að vald framkv.stj. væri mikið, og hætta gæti stafað af því, ef hann misbeitti því. En mundi viðkomandi ráðh. nokkru nær, eða vera öruggari um, að framkvstj. misnotaði ekki það vald, þó hann fengi gegnum ráðið þær upplýsingar, sem hlutaðeigandi framkvstj. hefði gefið því? Ég fæ ekki séð, að hann færi að gefa réttar upplýsingar um sjálfan sig, ef hann ætlaði að misbeita sínu valdi, heldur rangar tölur og aðrar blekkingar. Það er því engu nær, ef framkvstj. ætlar að misnota vald sitt, þó hann gefi ráðinn skýrslu. Það, sem ráðið verður því að gera, er að sannfæra sig um, að skýrslurnar séu réttar, enda tekið fram í 3. gr. frv., að ráðin hafi heimild til þess að aðgæta bækur og reikningshald og önnur skjöl, er stofnunina varða, eins og líka sjálfsagt er. Hv. 2. þm. Reykv. féllst á þá staðhæfingu mína, að ráðin gætu ekki með þeim launum, sem þeim eru ætluð, jafnvel þó þau hefðu fundi einn sinni á viku, sett sig svo inn í rekstur fyrirtækjanna, að eftirlitið yrði krítískt. Þau gætu aðeins safnað skýrslum, sem framkvstj. gefur, en ríkisstj. er engu nær fyrir slíka skýrslusöfnun. Hv. 2. þm. Reykv. hefir með þessu viðurkennt, að fari ráðið þessa leið, þá geti það ekki sannfært sig um, hvernig stofnunin er rekin. Ég efast því um, að það sé til bóta að leggja niður stj. ríkisprentsmiðjunnar og landssmiðjunnar. Hinsvegar er mér ljóst, að það er hlægilegt að setja 5 manna stj. fyrir landssmiðjuna með 600 kr. árslaunum hvorn, og það menn, sem ekkert vit hafa á þeim hlutum. Þetta getur ekki verið svo umfangsmikið, að það þurfi manna stj. auk framkvstj. Mér finnst miklu einlægara, að framkvstj. leggi þetta beint fyrir ráðh., og getur hann svo vísað því til sérfræðinga. Hitt er ekki annað en hégómi og bitlingar, að greiða 5 mönnum 600 kr. hverjum, því ég efast um, að þeir hafi komið saman á fundi, eða a. m. k. ekki nema mjög sjaldan. Þá væri nær að hafa 3 menn í stj. Gutenberg en 5 í stj. landssmiðjunnar, því slíkt er alveg fjarri lagi. Þó efast ég um, að rétt sé að leggja niður þessar stj. og láta koma í staðinn valdalaus ráð. Það er langt frá, að þessi 3 manna ráð geti verið þannig skipuð, að þeir hafi þá fagþekkingu, sem nái yfir öll þau fyrirtæki, sem undir hvert ráð heyrir. Ég efast um, að hægt sé að finna menn, sem hafi þekkingu jafnt á póstmálum, símamálum, útvarpi og skipaútgerð. Þá menn er hæpið að finna, eða þó þeir finnist, að ríkisstj. heppnist að fá þá í þessi ráð. Ef um vandasamt mál væri að ræða, sem framkvstj. vildi leggja fyrir ráðið, væri heppilegra, að hann færi með það beint til sérfræðings, því ráðið gæti hvort sem væri ekki tekið ákvarðanir án þess. Mér þætti a. m. k. gaman að sjá, hvaða menn - sennilega þm. - það væru úr liði ríkisstj., sem hefðu hæfileika til þess að taka þetta að sér. Hæstv. forsrh. hefir setið í stj. landssmiðjunnar, en mun nú ekki vilja taka það að sér, og er þá fallinn í valinn einn þeirra bezti maður. Það er bara hlægilegt, að 3 menn þannig skipaðir taki afstöðu, sem gangi í bága við till. framkvæmdastjórans, mannsins, sem hefir hæfileika og þekkingu á starfinu. Slíkt er ekki annað en vitleysa. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að það væri ekkert skilyrði um það, að fundir mættu ekki vera oftar en einu sinni á mánuði. Það er rétt, og ef framkvstj. tæki upp á því að kalla alltaf saman fundi, þegar honum fyndist þörf á, þá gætu þeir orðið fleiri en einn á viku. En ég efast um, þó fylgismenn stj. séu sporléttir, að þeir yrðu það til lengdar, ef þeir ættu að fara á marga fundi á viku, eða að þeir hefðu tíma og aðrar ástæður til þess að vinna mikil störf fyrir ekki neitt. En eigi að starfa eins og gert er ráð fyrir, með einum fundi í mán., þá eru 400 kr. nóg.

Frsm. meiri hl. (Héðinn Valdimarsson) [óyfirl.]: Ég skil satt að segja ekki, hvernig hv.þm., sem síðast talaði, tekur þetta mál, ekki heimskari maður en hann er eða ókunnugri atvinnufyrirtækjum. Hann getur þó ekki látið sér detta í hug, að allir þeir menn, sem sitja í stjórnum ýmsra slíkra félaga, séu menn, sem hafi sérþekkingu á öllu því, sem fyrirtækið eða stofnunina snertir, t. d. að þeir menn, sem eru í stjórn útgerðarfélaga, hafi sérþekkingu á störfum sjómanna, menn, sem margir hafa aldrei á sjó komið. Þessir menn geta þó haft mikilsverða þekkingu á heildarrekstrinum. Hér á Alþ. koma t. d. fram margskonar gögn í ýmsum málum, og þó ekki sé hægt að segja, að alþm. séu allir sérfræðingar, verða þeir að kynna sér málin eftir því, sem tök eru á, jafnvel með aðstoð sérfræðinga, og setja svo lög eftir því, sem fyrir liggur. Endurskoðun heyrir ekki undir ráðin; það hafa aðrir á hendi. En með endurskoðun fylgir ekki eftirlit með ýmsu í rekstrinum, sem gerist utan við alla reikninga, og getur því dulizt endurskoðanda. Mætti finna mörg dæmi þess, sem ég hirði ekki að nefna. Þó ráðh. vilji fylgjast með yfirstjórn þessara stofnana, getur hann það ekki svo tryggilegt sé. Ég álít því hyggilegra og betra að fá þessa menn kosna af þingi, sem aðstöðu hafa til þess að fylgjast með, og er ekki síður ástæða fyrir andstæðinga ríkisstj. að fylgjast með, að hún misnoti ekki sína aðstöðu. Hv. þm. var að tala um, að það væri ekki nóg greiðsla, sem þeim mönnum er ætluð, sem sitja í ráðunum, en hún er þó nærri því, sem greitt er fyrir svona nefndarstörf. Ég geri ekki ráð fyrir, að forstjórar ríkisstofnananna komi með falsaðar skýrslur fyrir ráðin, sem eiga að hafa eftirlit með þeim. Ég geri ráð fyrir, að mikill partur af þeim skýrslum, sem þau koma með sé ekki undirbúinn af þeim sjálfum, heldur kannske af hlutaðeigandi bókhaldara. Þetta verða meðlimir þessara ráða að hafa rétt til að athuga og geta gengið úr skugga um, ef villur eru, en venjulega má ganga út frá því, að skýrslurnar séu réttar. En eins og hér á þingi eru dregnar mismunandi ályktanir af sömu gögnum, eins getur það komið fyrir, að forstöðumenn þessara fyrirtækja dragi aðrar ályktanir af sömu forsendum heldur en þessi ráð mundu gera. Fari svo, að reynslan sýni, að þörf verði fyrir meiri greiðslur til þessa starfs en hér er gert ráð fyrir, má úr því bæta síðar. Ég álít, að hér sé um aukið eftirlit að ræða og minni tilkostnað en nú er.

Thor Thors Minni hl. allshn. lætur þess getið í lok nál., að hann telji rétt, að haft sé frekara eftirlit með starfrækslu ríkisstofnananna en verið hefir hingað til, en telur hinsvegar, að þetta frv. nái ekki tilgangi sínum. Það hefir komið fram við umr., að hv. 2. þm. Reykv., sem miklu mundi ráða um framkvæmd þessa máls, ætlist til þess, að lögð sé niður stj. ríkisprentsmiðjunnar, en þar er 3 manna stj., sem er launuð með 500 kr. handa hverjum manni. Í stað þess á að koma þetta ráð, sem auk eftirlits með ríkisprentsmiðjunni á að hafa eftirlit með skrifstofu vegamálastjóra, vitamálastjóra, húsameistara og landssmiðjunni. Sjá þá allir, að hér er ekki verið að auka eftirlit með ríkisstofnunum, heldur er verið að skerða það. Ég er honum sammála um það, að það þurfi að auka eftirlit með ríkisstofnunum yfirleitt, en þá hefði hann átt að gera frv. svo úr garði, að það yrði til þess, að eftirlitið yrði meira. En með þeim fundahöldum, sem ráðgerð eru í frv., að þessi ráð skuli halda fundi ekki sjaldnar en einu sinni í mánuði. þ. e. a. s. að það er byggt á því sem aðalreglu, að það komi saman einu sinni í mánuði, og með þeirri kaupgreiðslu, sem hverjum manni er ætluð, þá er ekki hægt að ætlast til, að þessi ráð hafi það eftirlit, sem að verulegu gagni komi. Það getur verið gott út af fyrir sig, að þessi ráð komi saman á fund með forstjórum ríkisstofnananna, sem legðu þá fram skriflegar skýrslur, en það er ekki nóg. Ef eftirlitið á að koma að fullu gagni, þá þurfa ráðin ekki aðeins að koma saman á fundi með forstjórum ríkistofnananna, heldur þurfa þau að rannsaka reikningshald og skjöl stofnananna. Þau þurfa að hafa aðgang að faktúrum fyrirtækjanna, símskeytum, bréfaviðskiptum og bankaviðskiptum. T. d. 2. flokkur á að hafa eftirlit með tóbakseinkasölunni, áfengisverzluninni, viðtækjaverzluninni og áburðareinkasölunni. Það er ekkert eftirlit að gagni, meðan ekki er rannsakað, hvar þessi fyrirtæki kaupa sínar vörur, hvort þau hafa nægilega gætt þess, að hafa sem ríkasta samkeppni um framboð á þessum vörutegundum, hvort innkaup eru eftir því, hvort álagningin er í samræmi við landslög og hvort vörugæðin eru þau, sem hægt er að ætlast til með því verðlagi, sem á vörunni er. Þetta veit hv.þm. vel, að er mjög mikið starf, og hvernig sem stendur á samningu þessa frv., þá býst ég við, að maður með hans skapgerð mundi ekki telja það neitt eftirlit með einhverju fyrirtæki, sem honum væri trúað fyrir að hafa eftirlit með, að hitta forstjórann einn sinni í mánuði og láta þar við sitja. Að þetta sé sambærilegt við yfirstjórn hlutafélaga og samvinnufélaga, er ekki rétt hjá honum. Stjórnir hlutafélaga og samvinnufélaga hafa úrslitavald um málefni þeirra félaga, en þessi ráð eiga aðeins að hafa tillögurétt. Stjórnir samvinnufélaga og hlutafélaga eru beinir aðilar í þeim málum, sem þeirra félög varða, en það eru þessi ráð ekki viðvíkjandi ríkisfyrirtækjunum, nema þá sem almennir skattþegnar í þjóðfélaginu. Ég teldi, að til þess að þetta frv. gæti náð tilgangi sínum, væri nauðsynlegt, að þessi ráð kæmu saman a. m. k. einu sinni í hálfum mánuði og gerðu sér verulegt far um að rannsaka alla starfshætti hverrar einstakrar stofnunar, sem þeim er falin, og ef svo er, þá er þetta orðið verulega mikið starf, ef á að rækja það samvizkusamlega, og þá tel ég 400 kr. ársþóknun ekki nægja. Ég hefði ekkert á móti því, að nokkru fé væri varið til slíks eftirlits, ef þá er tryggt, að það komi að notum, en það finnst mér ekki nægilega gert með þessu frv. Hann sagði að lokum, að þeir flokkar, sem vildu fylgja lýðræðinu, ættu að aðhyllast þetta frv., því að hér væri spor í lýðræðisáttina, þar sem stjórnarandstæðingum væri gefinn réttur til að útnefna menn í þessi ráð. Það er nú samt svo, að stjórnarandstæðingar fá í þessi ráð einn mann á móti hverjum tveimur frá stjórnarflokkunum, og það má fyllilega gera ráð fyrir, að réttur þessara fulltrúa okkar verði lítill, heldur verði afl atkvæða látið ráða, eins og kemur ljósast fram hér á þingi í hverju einasta máli, svo glöggt, að það stappar nærri hneyksli. Það hefir komið hér fram, að hér er ekki til neinn réttur nema réttur meiri hlutans. Minni hl. Alþingis, sem hefir meiri hl. þjóðarinnar að baki sér, hefir ekki rétt til neins hér á þingi. Þetta vil ég biðja hv. 2. þm. Reykv. að athuga næst þegar hann slær um sig með orðinu lýðræði.

Frsm. meiri hl. (Héðinn Valdimarsson) [óyfirl.]: Ég ætla aðeins að taka það fram út af þessu, sem síðasti ræðumaður kom með um minni hl. þings og meiri hl. þjóðarinnar, sem er nú svo algengt, að talað sé um. Jafnvel þó að Sjálfstfl. gæti talið Bændafl. með sér, sem sýnist þó ekki vera hægt hér á þingi, nema nokkurn hluta hans, þá hafa Sjálfstfl. og Bændafl. ekki meiri hl. kjósenda. Annars var ýmislegt, sem hv.þm. sagði, athugunarvert, og þess eðlis, að ég get fallizt á það, en það er tilgangurinn með þessu frv., og sá eini tilgangur, að reyna að koma á fót öruggu eftirliti með þessum stofnunum, og það er komið undir því, hvernig tekst með mannval í þessi ráð, og ég geri ráð fyrir, að af því að í þau verða settir menn úr hverjum flokki, þá hafi þeir aðhald hver af öðrum. Hitt hefir ekki mikið að segja, hver þar er í minni hl., því að allir hafa þeir aðgang að fá þá sömu vitneskju, sem þeir eiga að fá viðvíkjandi þessum rekstri. Þar getur sá, sem er í minni hl., komið með sín ráð, en það eina, sem hægt væri að segja, að minna tillit væri tekið til hans, væri þá það, að hans ráð væru síður tekin til greina af stj., en sem opinber starfsmaður hefir hann þar jafnan rétt og þeir, sem kosnir eru af hinum flokkunum. Hefði það verið meiningin með þessu að taka upp einhverja bitlinga, þá hefði verið hér talað um hærri laun en hér er gert ráð fyrir, enda virðist mér mest fundið að því, hvað launin séu lág móts við starfið. Ég hefi áður skýrt frá því, hvernig þetta væri skoðað frá minni hálfu; það væri miðað við þau laun, sem menn fengju í milliþm., og þyrfti ekki að gera ráð fyrir, að þeir þyrftu að halda fleiri fundi en það. En ég hefi ekki á móti því, að athugað sé til 3. umr., hvort ekki eigi að breyta þessum launagreiðslum þannig, að þessir menn hefðu 10 kr. fyrir hvern fundardag, sem þeir hafa, og þá færi það eftir því, hve mikið þetta starf væri, hvað þeir fengju úr býtum borið. Ég hefi áður bent á það, að það sé alls ekki einskorðað í frv., að það eigi aðeins að halda einn fund í hverjum mánuði, heldur, að þeir skuli ekki vera sjaldnar en þetta. Þetta er einmitt vegna þess, að 8. landsk. benti á það, sem ég hygg, að sé rétt, að a. m. k. stjórn landssmiðjunnar hafi ekki haldið fundi svo oft. Þess vegna er sjálfsagt að setja eitthvert ákvæði um það, og því er það ákveðið í frv., að fundir skuli vera minnst einn sinni í mánuði. Ég hefi svo ekki meira um þetta að tala, en vil aðeins bæta því við, að undir stjórnareftirliti eru ekki nema tvær af þeim stofnunum, sem hér er um að ræða, og þar sem nú er t. d. útvarpsstjóri aðskilinn frá dagskrárnefnd, þá er heppilegt að hafa svona stjórn ásamt útvarpsstjóra. Sama má segja um póst og síma. Þær tvær greinar hafa nú verið sameinaðar, og er þar um mjög víðtækt starf að ræða, og þó að það séu störf, sem falla vel saman, þá er það mikið verkefni fyrir eina stofnun og því rétt að hafa sem nánast eftirlit með því.

Frsm. minni hl. (Garðar Þorsteinsson) [óyfirl.]: Það er náttúrlegt, að hv. 2. þm. Reykv. vilji halda fast við frv., sem hann hefir sjálfur samið og borið fram. Ég er alveg sammála þeim tilgangi, sem í frv. felst, en hinu held ég fram, sem hv.þm. hefir líka orðið að viðurkenna, að sá tilgangur næst ekki með þessu frv. Hann segir, að það séu ekki allt sérfræðingar, sem stjórna þessum fyrirtækjum, og ekki væru alþingismennirnir sérfræðingar. Þetta er út af fyrir sig rétt, en hann verður að gæta að því, að hér á þingi munu þm. yfirleitt leita upplýsinga hjá sérfróðum mönnum um þau mál, sem á að setja l. um, ef sérþekkingar þarf við og þeir telja sjálfa sig ekki hafa nóga kunnugleika á málinu. Eins yrði með þessi ráð. Í þau geta ekki valizt svo hæfir menn, að þeir hafi sérþekkingu á öllum þeim málum, sem fyrir þá kunna að koma viðvíkjandi opinberum rekstri. T. d. þeir, sem hafa sett sig vel inn í þau störf, sem heyra undir vegamálastjóra, hafa naumast eins vel vit á því, sem tilheyrir landssmiðjunni. Hver verður þá afleiðingin af þessu? Hún verður sú, að ef þessi ráð fá til meðferðar málefni, sem þau hafa ekki næga sérþekkingu á, þá geta þau ekki annað en leitað til sérfróðra manna. Þá sjáum við, að þessi ráð geta ekki afgr. ýmis mál án þess að leita út fyrir sig. En þá fæ ég ekki annað séð en að viðkomandi ráðh. geti alveg eins séð um slíka rannsókn, tekið skýrslur framkvæmdarstjóra fyrirtækjanna og leitað síðan upplýsinga hjá sérfræðingum. Hr. 2. þm. Reykv. sagði, að forstjórarnir kæmu ekki með falskar skýrslur. Þar er ég á sama máli og hann, en hann tók það áður fram, að framkvæmdarstjórunum væri gefið mjög svo víðtækt vald, sem þeir gætu misbeitt, og gegn því væru þessi ráð selt. En ég geri ráð fyrir, að þeir, sem annars misbeittu sínu valdi, gætu átt það til að gefa rangar skýrslur, því að þeir væru ekki svo heimskir að leggja sjálfir snöruna um háls sér með því að játa á morgun það, sem þeir hafa brotið í dag, með því að skýra frá því, að þeir hefðu misbeitt sínu valdi. En ef einhver misbeitir valdi sínu, hvaða tryggingu hefir þá þetta ráð fyrir því að fá réttar skýrslur, þegar þær koma frá þeim, sem hafa brotið og á að hafa eftirlitið með? Það, sem hér er um að ræða, er það, að ef þetta eftirlit á að koma að fullu gagni, þá verða þessi ráð sjálf að endurskoða og athuga það, sem þau eiga að hafa eftirlit með. En ef á algerlega að treysta skýrslum frá forstjórunum, eins og hann vildi gera, þá þarf ekki að stofna neitt sérstakt ráð til að hafa slíkt eftirlit með höndum, og meðan ekki er annað upplýst, þá verður að álíta, að þessir menn séu samvizkusamir og trúir í sínu starfi, en allt eftirlit af hálfu hins opinbera er til að ganga úr skugga um, hvort svo sé, en það er ekki hægt til fulls með því að byggja eingöngu á skýrslum frá þeim sjálfum, eins og hv. 2. þm. Reykv. vill gera. Ég aftur á móti vil hafa þetta eftirlit þannig, að til þess séu fengnir þar til hæfir menn, sem eiga sérstaklega að setja sig inn í opinberan rekstur, rannsaka hann og endurskoða og gefa síðan skýrslur til stj. Ég álít, að slíkt eftirlit sé miklu öruggara en þó að þetta ráð komi saman einu sinni eða tvisvar í mánuði og byggi þá eingöngu á skýrslum frá framkvæmdarstjórunum. Ég er honum því alveg sammála um það, að slíkt eftirlit beri að hafa, en okkur skilur á um leiðirnar. Ég vil hafa það miklu strangara og það megi þá kosta eitthvað meira - ef það er þá fyrirfram öruggt, að það eftirlit verði nægilegt - en með þessu fyrirkomulagi, sem hér er gert ráð fyrir, að nógu sterkt eftirlit verði með þessum trúnaðarmönnum, ef þeir eru ekki heiðarlegir í störfum sínum.

Thor Thors Hv. 2. þm. Reykv. þóttist vilja leiðrétta það í minni ræðu, að stjórnarflokkarnir væru í minni hl. meðal kjósenda. Ég vil benda honum á það í eitt skipti fyrir öll, að Alþfl. og Framsfl. höfðu við síðustu kosningar samtals um 22600 atkv. En þeir, sem voru í opinberri andstöðu við núverandi stj., Sjálfstfl. og Bændafl., hlutu samtals um 25600 atkv. Munurinn er því um 3000 atkv., sem þessir yfirlýstu stjórnarandstæðingar hafa meira en stjórnarflokkarnir.  Hitt skiptir ekki heldur neinu máli í þessu sambandi, þó að stjórnarflokkarnir hafi öðru hverju, þegar hv.þm. V.-Ísf. vildi ekki hlýða þeim, getað flekað einn mann úr Bændafl. til að greiða atkv. með þeim gegn vilja stjórnar Bændafl. og gegn vilja kjósenda þeirra. Þessi hv.þm. minnist þess ekki, hverjum hann á sína kosningu að þakka. Það var hv.þm. V.-Húnv., sem dró hann á eftir sér inn í þingsalinn. Það situr því ekki vel á honum að vera hér að brjóta á móti vilja flokksins. Annars virðist það, eftir þeim umr., sem hér hafa farið fram, að það sé ekki mikið, sem á milli ber, og ég vildi gjarnan ræða þetta mál við hv. 2. þm. Reykv. í allshn. fyrir 3. umr. Ég geri ráð fyrir, að við viljum þá bera fram brtt., sem tryggja það, að þeim tilgangi, sem Sjálfstfl. óskar eftir, verði náð, sem sé þeim, að þetta eftirlit verði aukið, svo að gagni komi.

Magnús Torfason Þetta er í annað skiptið í dag, sem ég er ónáðaður, og það alveg ófyrirsynju. Það er þó ekki gustuk, því að ég er allmjög kvefaður. En mér finnst, að Bændafl. geti ekki setið undir þeim árásum, sem hv. síðastl ræðumaður gerði á hann, án þess að svara nokkru til. Ég hygg, að það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, hafi hann borið hér fram sökum algerðs ókunnugleika og skilningsleysis á Bændafl. Honum er víst ekki kunnugt um það, að Bændafl. er ekkert annað en smámynd af gamla Framsfl. Ef hann vill athuga það betur, þá hygg ég, að hann geti séð, að núv. form. flokksins sé í honum miðjum, eins og Tryggvi Þórhallsson var í gamla Framsfl. Hannes Jónsson er þverrar handar til vinstri við Jón í Stóradal, en hvað mig snertir, þá er ég vinstra megin við formanninn og snertuspöl til hægri við Jónas Jónsson, og því er eðlilegt, að slíkt komi fram við atkvgr. okkar. En ég neita því harðlega, að nokkur Bændaflokksmaður hér á þingi hafi nokkurntíma greitt atkv. gegn nokkurri samþykkt flokksins. En flokkurinn er svo frjálslyndur, að hann setur engin höft ná handjárn á starfsmenn sína, og ég get lýst yfir því, að ég kann einstaklega vel við mig í svo frjálslyndum flokki. Það er satt, að við tveir, sem eigum hér sæti í d., höfum stundum greitt atkv. hvor gegn öðrum, en þau atkv. verða þá = 0, eða vega hvort annað upp, alveg eins og við hefðum báðir setið hjá við atkvgr., eins og oft hefir verið. Því er Bændafl. frjálslyndastur og sjálfum sér samkvæmastur allra flokka. Hann krefst þess eins af sínum mönnum, að þeir fylgi af alhug málum bænda, þeirrar stéttar, sem nú á við þrengstan kost að búa, en mest ríður á, að fái sinn hlut réttan.

Thor Thors Ég skal geta þess, að frá því að þetta mál var rætt síðast hér í d. hefir allshn. haldið fund og orðið ásátt um brtt. við frv., og mælist hún því til þess, að það fái að ganga áfram til 3. umr.

Magnús Torfason Hvað síðasta atriðið í ræðu hv.þm. Snæf. snertir, þá vita allir, að ég lýsti yfir því í vor fyrir kosningarnar, að ég stæði nákvæmlega í sömu sporum og ég hefði staðið 1933, og átti ég með því við það, að Bændafl. væri hinn gamli Framsfl. En hv.þm. Snæf. hlýtur þá að vera á þeirri skoðun, að núv. Framsfl. hafi ekkert breytzt, og bjóst ég ekki við þeirri viðurkenningu úr þeirri átt. Hv. þm. Snæf. æskti skýringar á ræðu minni. Ég þóttist hafa talað svo ljóst, að engum væri ofvaxið að skilja mig, en annars ætla ég að láta hann vita, að ég er ekki á þing kominn til að vera þar barnakennari. Hitt veit hv.þm. áður, að ég er inn á þingið kominn í fullri óþökk Sjálfstfl.

Frsm. meiri hl. (Ólafur Thors) Fjhn. hefir klofnað í málinu, en þó gefið út sameiginlegt nál., sem er stutt og laggott. Þetta er að því leyti óvenjulegt, að það er ekki algengt, að n., sem klofnar, skili sameiginlegu nál.Hv. þm. V.-Ísf., hv. 3. þm. Reykv. og ég leggjum til, að frv. verði fellt, en hv. 2. þm. Skagf. og hv. 1. landsk. leggja til, að það verði samþ. Ég verð að taka það fram, að það, sem ég segi til að andmæla frv., og þau rök, sem ég færi fyrir því, að það verði fellt, eru ekki mælt f. h. hv.þm. V.-Ísf., því hann hefir ekki falið mér það eða beinlínis látið í ljós sína skoðun að öðru leyti en því, að hann er andvígur því, að frv. verði samþ. Það, sem ég tek fram hér, verður því að teljast sagt f. h. mína og hv. 3. þm. Reykv. Við mælum gegn þessu frv. af mörgum ástæðum. Í fyrsta lagi látum við í ljós þá almennu skoðun um slík frv., að það sé ekki eðlilegt, að Alþ. lögfesti slíkar einkasölur, án þess að samtímis sé gerð grein fyrir því, hver áhrif einkasalan muni hafa á hagsmuni almennings annarsvegar og á hag ríkissjóðs hinsvegar. Um þetta frv. er það að segja, að það er vitanlegt, að hv.fjhn. hafa ekki fullnægt þessu grundvallaratriði. Þar næst er það varhugavert og ámælisvert út af fyrir sig, að fá ríkisstj. og þó raunar einum ráðh. í hendur slíkt vald, sem ráðgert er með frv., þar sem hér er um að ræða heimild fyrir stjórnina til að taka einkasölu á mörgum tegundum vara, sem mikið eru notaðar hér á landi. Slík heimild gefur ráðh. vald til þess að sveifla sverði yfir höfði allra þeirra manna, sem eiga lífsframfæri sitt undir því, að mega halda áfram að reka þá atvinnu, sem þeir hafa rekið. Þessir menn geta verið sviptir atvinnu sinni eftir geðþótta ráðh., og tel ég ekki sæmilegt að veita einum manni slíkt vald. Ég tel, að ríkisstj. verði á hverjum tíma að gera upp við sjálfa sig, hversu langt hún óskar að ganga á þessari braut, og leita svo samþykkis Alþ. um það, hversu langt spor skuli stigið í þessa átt. Hitt, að Alþ. gefi ríkisstj. ótakmarkaða heimild, án þess að upplýsingar liggi fyrir um það, í hvað ríkum mæli á að hagnýta þá heimild, er í mörgum atriðum rangt. Það er rangt af því, að einstökum ráðh. er fengið of mikið vald, án þess að tryggt sé, að hann misbeiti því ekki, og í öðru lagi er það skylda löggjafans að gera grein fyrir því, hvort ríkissjóður er þess megnugur að taka á sig þá fjárhagslegu örðugleika, sem leiða myndu af því, ef ríkið tæki í sínar hendur svo umfangsmikla verzlun. Við sjálfstæðismenn á Alþ. höfum orðið að sveigja frá þeirri stefnu okkar, að einstaklingar hafi atvinnurekstur með höndum á einstökum sviðum, vegna þess, að utanaðkomandi atvik hafa leitt í ljós óvenjulega þörf fyrir slík afbrigði frá stefnu okkar. En þó að við höfum þannig beygt okkur fyrir þessum utanaðkomandi áhrifum, þá liggur ekki í því nein tilkynning um það, að trú okkar á einstaklingsframtakið hafi minnkað að einu eða neinu leyti. Okkar skoðun er sú, að vegna þess að við höfum orðið að stíga þetta spor í öfuga átt, þá beri okkur skylda og nauðsyn til að gera þetta aldrei, ef utanaðkomandi orsakir eru ekki fyrir hendi. Enginn vitiborinn maður getur haldið því fram, að nauðsyn sé á þessari einkasölu. Við erum ekki búnir að sjá fyrir endann á þeim óþægindum, sem hið ísl. ríki gæti bakað sér með því að seilast að nauðsynjalausu inn á þá kaupsýslu, sem hér ræðir um. Til þess er stofnað af frumkvöðlum þessa máls í því skyni, að ríkissjóður geti orðið aðnjótandi þess hagnaðar, sem einstaklingar hafa nú af þessari verzlun. Við sjálfstæðismenn erum andvígir því, að ríkið af þessari ástæðu brjóti niður framtak einstaklingsins, og er það m. a. af þeirri skoðun okkar, að við teljum, að ríkið hafi verri aðstöðu til þess að inna þetta svo af hendi, að heildarhagnum sé jafnvel borgið eins og ef einstaklingar hafa þetta með höndum. í þessu sambandi vil ég minna á, að það er varhugavert fyrir ríkið að gera það tvennt í einu, að haga skattalöggjöfinni eins og það nú hefir gert með breyt. á tekju- og eignarskattsl., sem nú er víst um það bil að verða að l., sem er á þann hátt að skerða í ríkum mæli fjáröflunarmöguleika sveitar- og bæjarsjóða, og svo annarsvegar að drepa niður með valdboði atvinnurekstur einstaklinga, sem að öðru leyti standa undir fjáröflunarþörf bæjar- og sveitarfélaga. Allir sjá, hvert þetta leiðir, og mun það verða svo, að ríkið verði að sjá fyrir þörf bæjar- og sveitarfélaga á annan hátt. Mér er sagt af fróðum mönnum, að sá atvinnurekstur, sem er meginþáttur í þeirri verzlun, sem hér á að taka úr höndum einstaklinga, sé rekinn af 3 eða 4 fél. í bænum, og það er upplýst, að þessi fél. gjalda til hins opinbera 80-90% af ágóða þeim, sem þau hafa af atvinnurekstrinum. Ríkið hefir þannig með skattaálagningunni og bæirnir með útsvarsálagningunni tryggt sér að mestu leyti þann ágóða, sem nú á að seilast til. Ég hika ekki við að staðhæfa, að ef það er rétt, að ríkið og bæirnir fái nú 4/5-9/10 af ágóðanum, þegar þessi atvinnurekstur er í höndum einstaklinga, þá muni breyt. beinlínis orsaka tap fyrir ríkissjóðinn og bæjarsjóðina. Ég er ekki heldur í vafa um, að ef ríkið tekur þetta að sér, þá muni það fara það verr úr hendi, að heildartekjurnar verða því minni, sem þessu nemur, ef ríkið færir það yfir til sín. Ennfremur verður að hafa vakandi athygli á því, að margskonar aðsteðjandi örðugleikar muni leiða af því, ef ríkið tekur þetta í sínar hendur. Af þessu myndi leiða atvinnumissi fyrir marga menn, og ætti ríkið ekki að gera leik að því að eiga þátt í því með framkvæmdum sínum að auka hóp atvinnuleysingjanna. Ein afleiðingin af frv. mun verða sú, að ýmsir menn verða sviptir atvinnu sinni, því það er eina leiðin fyrir ríkið til þess að vega upp á móti þeim missi á arði, sem af því myndi leiða, ef ríkið tæki þessa verzlun í sínar hendur, að fækka þeim mönnum, sem hafa haft lífsframfæri sitt af þessu. Ég veit, að það má færa fram mörg önnur sterk rök mínu máli til framdráttar. En ég hygg, að þau rök, sem ég hefi nú fram fært, eigi að vera öllum hugsandi mönnum fullnægjandi sönnun þess, að hér er lagt inn á skakka braut, frá hvaða sjónarhól sem þetta mál er skoðað. Það er skakkt af stj. að fara fram á það, að þingið veiti einkasöluheimild án þess að gerð sé grein fyrir þeim afleiðingum í fjárhag ríkissjóðs og almennings, sem af þessu leiðir. Það er skakkt, að í slíku leyfi sé heimild, en ekki beinlínis ákveðið, með hvaða vörur skuli hér verzla. Það er rangt að gera þetta samtímis því, sem ríkið sviptir bæjar- og sveitarfél. sínum tekjustofnum í jafnríkum mæli og gert er í tekju- og eignarskattsl., sem voru samþ. í dag. Af þessum fjórum höfuðástæðum erum við sjálfstæðismenn andvígir þessu frv. og mælumst til þess, að hv.þdm., jafnvel þó að í öðrum flokkum séu, geti litið með réttsýni á málið og aðhyllist þá till. okkar og hv.þm. V.-Ísf., að fella þetta frv. Sé ég svo ekki ástæðu til að láta fleiri rök fylgja að þessu sinni, nema formælendur frv. gefi mér til þess tilefni.

Ásgeir Ásgeirsson Ég hafði lýst því yfir við stj. áður en þing byrjaði og eins sýnt það með atkvgr. á þingi, að ég mundi fylgja stj. um þá tekjuöflun, sem nauðsynleg er til þess að afkoma ríkissjóðs yrði sæmileg næsta ár. En nú liggur hér fyrir frv., sem er vafasamt, að hve miklu leyti er tekjufrv. og að hve miklu leyti það eigi að vera til hagræðis fyrir þá, sem kaupa þessar vörur. Ég fæ ekki séð, að það sé líklegt, að þetta frv. mundi skapa tekjur næsta ár, eða það mundi a. m. k. ekki skapa ríkinu betri aðstöðu til að komast af næsta ár, því að þó að þessi einkasala kynni að gefa einhverjar tekjur á því ári, þá mundi stofnkostnaður og annað slíkt á fyrsta ári verða svo mikill, að um bætta afkomu yrði ekki að ræða. Ég lít því svo á, að vilji minn til að fylgja hæstv. stj. um það að gera afkomu ríkissjóðs sæmilega á næsta ári, þurfi ekki að leiða til þess, að ég fylgi þessu frv., enda hafði ég fyrir þingbyrjun lýst þessu yfir við hæstv. fjmrh. Hvorki í frv. né í umr. um þetta mál í Ed. hefir það komið fram, hverja von mætti gera sér um tekjur af frv. En það er ekki eingöngu það atriði, heldur mörg önnur, sem eru ekki upplýst í málinu. Þegar frv. sem þetta er borið fram, er skylt að leggja fram allar þær upplýsingar, sem þm. þurfa til þess að geta myndað sér rökstudda skoðun um málið. Mér er það t. d. óljóst, þrátt fyrir grg. frv. og umr. í Ed., hver yrði stofnkostnaður þessara einkasala. Mér er óljóst, hvað mundi fara í súginn af verðmætum, sem eru fyrir hendi en yrðu ónotuð, ef frv. yrði að l. Mér er líka óljóst, eins og ég sagði áðan, hverra tekna ríkið má vænta af þessari einkasölu. Mér er óljóst, hvaða álagning hæstv. stj. ætlast til, að verði á mótorum, bifreiðum og öðru slíku. Sumpart get ég búizt við, að einkasalan verði rekin til ágóða fyrir ríkissjóð, en sumpart til hagnaðar fyrir almenning við lækkuðu verði og álagningarlaust, en þá er það nauðsyn, að þingið sjálft mæli fyrir um það, hvaða vöruteg. það eru, sem almenningur á að fá við kostnaðarverði, og hvaða vöruteg. það eru, sem ríkissjóður á að hafa leyfi til að græða á. Það er svo með ríkið eins og aðra, sem oft eru peningaþurfi, að ef einhver álagningarheimild er til, þá er hún notuð, þó að um nauðsynjavöru sé að ræða, en ég veit ekki betur en að það sé í stefnuskrá stjórnarflokkanna og núv. stj. að leggja ekki háa skatta á nauðsynjavörur, og tel ég ekki vert að leiða stj. í freistni að því er snertir þær „nauðsynjavörur“, sem hér á að taka einkasölu á. Mér er líka ókunnugt um það, að hve miklu leyti álagning á þessum vörum er ákveðin af erlendum verksmiðjum. Mér er ókunnugt um það hvort það, hvað varahlutir í mótora og bifreiðar eru dýrir, stafar fyrst og fremst frá álagningu innlendra manna eða frá því, að verksmiðjurnar sjálfar selji varahluti tiltölulega hærra verði heldur en heilar vélar. Mér er ókunnugt um það, ef álagningarákvæðin eru sett af verksmiðjunum, hvaða kjör mætti vænta, að einkasalan gæti fengið hjá verksmiðjunum, því að það er vitanlegt, að ef ríkið gæti fengið betri kjör en aðrir umboðsmenn þá styður það að því, að einkasölu verði komið á. Mér er líka ókunnugt um það, að hve miklu leyti þessi einkasöluheimild verði notuð, hvort t. d. yrði sett á stofn einkasala á rafmagnsvélum og raftækjum, og hvað væri þá líklegt, að hún gæfi af sér. Ef mér væri t. d. sagt, að líkur væru til, að slík einkasala gæti gefið 100 þús. kr. hagnað á ári, og jafnframt væri kunnugt, að sama verzlun í einstaklingsrekstri borgaði um 50 þús. kr. í bæjarsjóð og ríkissjóð í útsvar og tekjuskatt, þá væri ljóst, að einkasala gæfi raunverulega ekki meira en 50 þús. kr. arð. Ef það, að brjótast í að setja slíka einkasölu á stofn og raska um leið nokkuð atvinnulífi þjóðarinnar, gæfi ekki nema 50 þús. kr. tekjur, þá mundi ég bjóða stj. að fylgja henni til að afla þessara peninga með auðveldari hætti. Það þyrfti t. d. ekki annað en að leggja ½-1% á einhvern gildandi toll eða skatt. Ég hefi fylgt frv. um eldspýtnaeinkasöluna, af því að hún er mjög einföld og lítið örðugri en t. d. að selja frímerki og hafði þar að auki enga teljandi truflun í för með sér. En eigi að taka einkasölu á t. d. rafmagnsvélum og rafkrónum og öllu slíku, þá væri þar um mikið verzlunarbákn að ræða, og ef það gæfi ríkinu raunverulega ekki meiri arð en t. d. einföld eldspýtnaeinkasala, þá vildi ég heldur reyna aðra leið til tekjuöflunar. Þá vil ég einnig benda á, að nú er óhentugur tími til að setja á stofn stórfellda einkasölu á þeim vöruteg., sem að talsvert miklu leyti mega teljast lúxusvörur. Þar á ég ekki við mótorvélar, heldur sumar bifreiðar og ýms raftæki, því að menn eiga bæði bifreiðar og raftæki umfram nauðsyn. Þær vörur eru mjög háðar smekk fólks og tízku á hverjum tíma, og slíkar vörur eru verr fallnar bæði til samvinnuverzlunar og ríkisverzlunar en aðrar vöruteg. Það má auðvitað segja, að t. d. hárvötn, áfengi og tóbak séu líka lúxusvörur og háð smekk manna, en það er miklu auðveldara að fullnægja þeim smekk en t. d. því, hvernig rafkróna eigi að líta út, hvernig bifreið eigi að vera eða kápur, pelsar og annað slíkt. Ef nokkrar teg. tóbaks eða áfengis eru hafðar á boðstólum, má eiga það víst, að kröfum almennings er fullnægt svo, að ekki verður um kvartað. Þá má og benda á það um vöruteg., sem nauðsynlegt er að takmarka innflutning á, að nú séu ekki hentugir tímar til að taka einkasölu á þeim. Þeir, sem stofna til einkasölunnar, munu telja sér skylt að sjá um, að hún gefi góðan arð. Nú eru ströng höft á innflutningi bifreiða, og nú hefir verið afgr. til 3. umr. frv. um, að öll rafmagnstæki skuli háð innflutningshöftum, og ber það vott um vilja þingsins til að halda niðri kröfum um erlendan gjaldeyri fyrir þessar vörur, og er fyrirsjáanlegur árekstur á milli þessa þingvilja og væntanlegrar viðleitni til að sýna sem bezta útkomuna af nýrri ríkiseinkasölu. Það er bersýnilegt, að þessir tímar eru erfiðir til að setja á stofn umfangsmikla einkasölu af þessu tægi. Sagt er, að nú séu um 40-50 teg. mótorvéla í notkun í landinu og 70-80 teg. af bifreiðum. Þó að þetta sé mikill ókostur og oft erfiðleikum bundið að fá varahluti, þá er sízt æskilegt að varpa þeirri skyldu yfir á ríkið, að eiga á hverjum tíma og hverjum stað að hafa nóga varahluti í allar þessar teg., meðan þær endast. Það verður þolað einstaklingsrekstrinum, þó að bíða verði í 1-2 mán. eftir varahlutum, en ríkinu verður það ekki þolað. Gæti svo farið, að þessar skyldur éti upp allmikið af arðinum. Þær einkasölur, sem nú eru reknar hér á landi, - og ég er hlynntur þeim öllum -, eru á áfengi og tóbaki og nú nýlega samþ. einkasala á eldspýtum. Auk þess liggur fyrir þinginu frv. um ríkisútgáfu á skólabókum, sem er allt annars eðlis en aðrar einkasölur. Allar þessar einkasölur eru allt annars eðlis en sú bifreiða- og raftækjaeinkasala, sem hér um ræðir. Mér virðist og, að þær einkasölur, sem nágrannaþjóðir vorar hafa sett á stofn, séu af allt öðrum rótum runnar. T. d. var í Noregi tekin upp einkasala á korni í þeim ákveðna tilgangi, að norskir bændur gætu fengið hærra verð fyrir korn sitt en ella. Einkasalan kaupir allt innlent korn háu verði og innflutt korn lágu verði, og síðan er kornið selt aftur við meðalverði, sem ekki er hærra en kornverðlag í frjálsri verzlun í öðrum löndum. Deilur stóðu fyrst í 3-4 ár eins og alltaf, meðan verið er að koma á nýju skipulagi og það er að festast, en nú eru allar slíkar deilur þar hættar og skipulagið viðurkennt af öllum. En það er ekki eingöngu í Noregi, heldur líka Svíþjóð og Englandi, sem líkt fyrirkomulag hefir verið tekið upp, ekki beinlínis einkasala, heldur ákveðin skylda til að blanda aðflutt korn með innlendu korni. Ég nefni þessi dæmi til að sýna fram á, að óskynsamlegt er að vera annaðhvort með eða móti öllum einkasölutill. án tillits til málavaxta. Það verður í sambandi við hverja einkasölu að rannsaka allt, sem mælir með og móti og leggja svo rannsóknirnar fyrir þingið. Að rannsökuðu máli geta svo þm. tekið ákvarðanir sínar um, hvort einkasölu skuli skellt á eða ekki, og þarf þá engar almennar heimildir að gefa. Það verður að upplýsast, hvað sé ætlað til tekjuöflunar og hvað sé ætlað til hagræðis fyrir almenning, og fastákveða, hvað skuli vera álagningarlaust og hvað mikið megi leggja á aðrar vörur. Ég væri t. d. á móti því, að stj. fengi heimild til að reka slíka einkasölu á mótorum, að það væri ótakmörkuð heimild til að bakka verðið, þegar peninga vantar í ríkissjóðinn. Ég nefni mótorana sérstaklega, vegna þess að margt virðist mæla með einkasölu á mótorum, og þá með því skilyrði, að ekki sé álagning á þeim, og einnig með því skilyrði, að ekki sé rekin skuldaverzlun á ábyrgð ríkisins. Ef ríkið ætti að lána mótorana, þá er hætt við, að skuldirnar gætu verið orðnar nokkuð miklar eftir 2-4 ár, og ef útgerðinni gengi þá illa, þá gætu komið fram háværar raddir um það, að ríkið eigi ekki að íþyngja útgerðinni með því að krefja hana um þessar mótorskuldir. Það eru ýms slík atriði, sem þarf að athuga í sambandi við hverja grein þeirrar einkasölu, sem frv. gerir ráð fyrir. Það er alveg rétt, að teg. bifreiða eru nú allt of margar í landinu, og væri vafalaust hagnaður að því að nota færri teg. En nú stendur svo sérstaklega á um þessa vöruteg., að hún er ekki frjáls og getur ekki orðið frjáls á næstu árum, og ég vil segja, að stj. bæði getur beitt og á að beita innflutningsleyfum til þess að standardisera meira en verið hefir bifreiðar og mótora, sem notaðir eru í landinu. Ég veit það, að það er ekki víst, að við höfum tök á því að velja úr þær teg. einar, sem sérfræðingar telja beztar, því að við munum í þessu efni verða að fara talsvert eftir óskum þeirra viðskiptaþjóða, sem við eigum útflutninginn undir. Innflutningshöftin geta verið alveg eins örugg til að ná þessum tilgangi, að fækka teg., og einkasala. Ef einkasala þykir síðar tiltækileg, þá mun byrjun hennar verða auðveldari og ódýrari fyrir ríkið heldur en nú er. Ég tel það enga bót, að í Ed. hefir verið sett inn í frv., að bæjar- og sveitarfél. skuli fá nokkurn hluta af einkasölutekjunum. Það er almennt viðurkennt, að veita þurfi bæjarfél. aukna tekjumöguleika, en mér virðist, að báðar þær till., að til bæjarfél. renni helmingurinn af tekjuskatti, og þessi von um hagnað af einkasölu á bifreiðum o. fl. séu tálvonir einar. Þessar tillögur eru gagnslausar. Það verður bráðlega að gera till. um tekjuöflun fyrir bæjarfélög, en þessar tálvonir hjálpa ekki.

Magnús Jónsson Ég vildi aðeins spyrjast fyrir um það hjá hæstv.ríkisstj., hvers vegna samkomudagur Alþ. hefir verið ákveðinn svona seint. Eins og kunnugt er, hefir verið mikið um það deilt, hvaða tími væri heppilegastur fyrir þingtíma, og hefir verið hringlað með hann undanfarin ár. Annars virðist það vera nokkuð sameiginlegt álit manna, að vetrartíminn stuttu eftir nýár sé heppilegasti tíminn. Fæstir, sem setu eiga á þingi, eru þá mjög bundnir við störf, en gallinn á því hefir þó þótt sá, að reynslan hefir verið sú, að þingið hefir jafnan dregizt langt fram á vor, og er það mjög óheppilegt. Það, að þingið hefir ekki verið ákveðið fyrr en þetta, býst ég við að stafi af því, að það hefir verið óskað eftir, að nokkurt yfirlit gæti fengizt yfir afkomu næsta árs á undan áður en fjárl. eru samin. En mér finnst það eðlilegt, að sem minnst sé að því gert að fresta samkomudegi Alþ., þó ekki verði komizt hjá því að gera það að einhverju leyti, og vil ég því spyrja þann hæstv. ráðh., sem hér er staddur, hvers vegna ekki var hægt að ákveða t. d. 1. marz, og hvort hann áliti ekki hættu á því, að þinghaldið dragist fram á vor, ef samkomudagurinn er ekki ákveðinn fyrr en 13. marz.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Þetta frv. er að vísu fram komið vegna tilmæla hæstv.forsrh., en ég hygg þó, að ég geti svarað fyrirspurn hv. 1. þm. Reykv., hvers vegna frestað er þinghaldinu. Það er að sjálfsögðu í fyrsta lagi vegna þess, að þessu þingi verður ekki lokið fyrr en öðruhvoru megin við áramót, og stj. lítur svo á, að ekki veiti af þeim tíma til miðs marz til þess að undirbúa þingmál, og hygg ég, að hv.þd. geti fallizt á, að það sé rétt. Ég get sagt það persónulegu fyrir mig, að ég hefði heldur kosið, að þinghaldinu væri frestað öllu lengur, jafnvel fram til mánaðamóta marz og apríl. Mér þykir ekki ósennilegt, að ástandið geti orðið þannig á næsta ári, að menn telji ráðlegt, þó þingið komi saman í marz, að ljúka því ekki, heldur fresta afgreiðslu fjárl. Mér sýnist fullar horfur vera á því, að ástandið geti orðið þannig, að slíkt verði óhjákvæmilegt. Ef svo yrði, væri ástæða til að athuga, hvort ekki væri heppilegast að taka upp haustþing, eins og komið hefir til tals. Að því er snertir fjárl. er það bezt, þó ég játi, að ýms vandkvæði séu á því.

Þorsteinn Þorsteinsson Áður en frv. þetta verður afgr. héðan úr d., vildi ég láta mína skoðun í ljós með örfáum orðum. Ég er þeirrar skoðunar, að haustþing sé heppilegast. Það hafa áður komið fram raddir um það, að til þess að hægt sé að fá sæmilega fjárl.áætlun sé heppilegast að verá sem næst áramótunum, og hvað snertir ástæður þm. utan af landi, þá hygg ég, að flestum þætti haustþingið þægilegast. En það hefir komið í ljós á þessu þingi, að tíminn er of naumur frá 1. okt. til jóla, en ef samkomudagurinn væri t. d. 20. sept., ætti að mega ljúka þinginu á þeim tíma. Það hefði mér þótt langæskilegasti þingsetutíminn, en úr því það fæst ekki, þá ætla ég, eins og hv. 1. þm. Reykv. minntist á, að heppilegast sé fyrir flesta þm., að þingið hefjist sem fyrst upp úr áramótum. Ég skil reyndar, að það sé erfitt fyrir stj. að vera búin að undirbúa næsta þing á svo stuttum tíma sem er frá nýári til 15. febr. En færi svo, að eitt þing yrði næsta ár og því yrði lokið í vor, þá teldi ég alveg sjálfsagt að sjá svo um, ef haustþing fæst ekki, að byrja á þinghaldi sem fyrst eftir áramót, t. d. um 20. jan., eins og stundum hefir verið. Ég fyrir mitt leyti gæti að mörgu leyti fellt mig bezt við það, eins og nú horfir við, að þinginu, sem saman kemur seinni partinn í vetur, yrði frestað, og því svo lokið að hausti. Þetta hefir vitanlega sína ókosti. Það verður dýrara, þar sem ferðakostnaður þm. verður meiri. Það verður kannske ekki eins heppilegt að gera hlé á þingstörfum eins og að halda þeim óslitið áfram. En ef Alþ. á framvegis að byrja 15. marz - 

Forseti (JBald): Því var hreyft eftir að ákveðin hafði verið ein umr. um þessa þáltill., að réttara væri að hafa um hana tvær umr. Af því að um það má deila, hvort till. felur í sér útgjöld fyrir ríkissjóð, sem ekki sé gert ráð fyrir í fjárl., þá þykir rétt að bera það undir atkv. þingmanna, hvort hafa skuli tvær umr., og ef það verður samþ., þá skoðast þetta fyrri umr.

Flm. (Finnur Jónsson) [óyfirl.]: Ég get að mestu vísað til grg., sem fylgir þáltill., að því viðbættu þó, að afurðir þær, sem framleiddar eru í síldarverksmiðjum hér á landi, hafa á þessu ári verið seldar að mestu til Mið-Evrópu, og allar líkur eru til, að þessar afurðir aukist um 80% á næsta ári. Er því enn meiri nauðsyn á að sjá um, að markaðurinn haldist þar opinn fyrir þessar afurðir. Og ennfremur má geta þess, að þegar farið verður að framleiða hér hraðfrystan fisk, þá hljótum við að snúa okkur að miklu leyti til Mið-Evrópu um sölu á honum. Mér er ljóst, að þessu starfi muni fylgja nokkur kostnaður. En hitt liggur líka ljóst fyrir, að það þarf ekki að vinnast mikið á um aukinn markað þar til þess að þetta starf beri sig vel og fáist margfaldlega endurborgað. Ennfremur er það vitað, að hver þjóð reynir nú að búa sem mest að sínu og takmarkar mjög innflutning á framleiðsluvörum annara þjóða. Og vel getur svo farið, ef ekki er gætt að því í tíma, að búið verði að loka fyrir okkur einhverjum markaði, sem við nú höfum í Mið-Evrópulöndunum. Og þá er illa farið. - Það er ekki ástæða til að fjölyrða meira um þetta, og óska ég eftir, að till. verði vísað til síðari umr.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég verð að taka undir það, sem hv.flm. sagði, að það er hin mesta nauðsyn á, að Íslendingar gæti hvarvetna að hagsmunum sínum út á við; því fremur, sem nú þrengir óðum að á öllum sviðum viðskipta og fjármála í heiminum. Um þá sérstöku þörf fyrir erindreka í Mið-Evrópu, sem hér er um að ræða, verð ég að viðurkenna, að hún er ákaflega brýn og aðkallandi. Á undanförnum árum hefir ríkisstj. haft verzlunarerindreka í Þýzkalandi og Póllandi, og jafnvel víðar í Mið-Evrópu, án sérstakrar heimildar frá þinginu, sem unnið hefir að útbreiðslu og sölu á íslenzkum vörum og leyst það af hendi á þann hátt, að allir eru sammála um, að það hafi orðið landsmönnum til mikillar blessunar. Ég skal að vísu viðurkenna, að það er um þetta starf eins og önnur, að gagnsemi þess veltur mjög mikið á því, hvernig það er rækt. En ég vil ekki að óreyndu gera stj. getsakir um, að hún láti undir höfuð leggjast að velja hæfasta manninn, sem kostur er á, til slíks starfs.

Hver er hann?

. Það er a. m. k. ekki sá hv.þm., sem greip fram i. Það segi ég af fullri sannfæringu. Ef hv.þm. langar mikið til að vita, hvern ég á við, þá verður hann að fara vel að mér, og kann ég þá að skjóta því að honum áður en umr. er lokið. - Ég vil, sem sagt, ekki gera stj. getsakir um það, að hún velji ekki hæfasta manninn. Ég geri ráð fyrir, að allir sjávarútvegsmenn séu mjög þakklátir fyrrv.ríkisstj., og þá sérstaklega þeim manni, sem vegna sinna persónulegu hæfileika kom því til leiðar, að svo vel réðist fram úr þessum vandamálum, að greiða fyrir sölu á ísl. sjávarafurðum í Mið-Evrópu. Og ég get sagt það hér á Alþingi, að mig undrar, hvað lítið hefir borið á þakklæti til þessara aðila frá þingsins hálfu. Og ég hefi einnig undrazt, hvernig blöð stj. hafa stundum leyft sér að rita um þennan erindreka stj. í Mið-Evrópu, og farið köldum orðum um árangurinn af starfi hans fyrir afurðasöluna. Þessi maður hefir vissulega átt skilið meira þakklæti frá því opinbera en hann hefir hlotið. Ég vil mæla með því, að þessi þáltill. verði samþ., og vona, að stj. velji þann manninn, sem hæfastur er til að gegna þessu starfi. Ég fyrir mitt leyti er ekki viss um, að sá maður, sem tekur að sér þetta starf, þurfi endilega að vera bundinn við það allan árshringinn. Ég hygg, að það mætti spara nokkuð útgjöld við starfið, með því að láta manninn dvelja aðeins 4-6 mánuði á ári í þessum löndum. Ég varpa þessu einungis fram, ekki sem boðorði, heldur sem aths. eða bendingu um það hvernig framkvæmdum verði háttað í þessu efni.

Ásgeir Ásgeirsson [óyfirl.]: Ég vil aðeins geta þess, að fyrrv. stj. var það fyllilega ljóst fyrir rúmu ári síðan, að innflutningshöft og hátollar á aðfluttum vörum voru komin á svo hátt stig í löndum Mið-Evrópu, að óhjákvæmilegt væri að senda þangað sérstakan mann til að semja um þau mál. Þó að danska utanríkisstj. væri öll af vilja gerð til þess að greiða fyrir viðskiptum Íslendinga í þessum löndum, þá hafði hún ekki þá sérþekkingu á verzlunarhögum okkar, sem nauðsynleg var til slíkra samninga. Og svo virðist einnig, sem Íslendingar eigi víða vinsældum að fagna meðal annara þjóða, þannig að það sé happasælla fyrir þá að túlka sjálfir málstað og þarfir þjóðarinnar á erlendum markaði. Vegna þessara hluta sendi fyrrv. stj. Jóhann Jósefsson framkvæmdastjóra oftar en einu sinni í samningaerindum til Mið-Evrópulandanna, og vann hann að þeim í samráði við sendiherra Dana í þessum löndum. Niðurstaðan af þessum samningum þótti eftir atvikum mjög góð. Og ég get sagt frá því hér, að í einkabréfi, er mér barst sem ráðherra frá dönskum sendisveitarembættismanni - Zale - voru þau ummæli, að við hefðum sent hinn ágætasta fulltrúa frá Íslandi, sem hefði reynzt með afbrigðum vel hæfur til samninga og til ómetanlegs gagns fyrir okkar málstað. Eftir þá reynslu, sem fengizt hafði af fyrstu ferð erindrekans, lét ég þennan mann vita það aftur í fyrra, að hann mætti vera við því búinn að fara þá aðra ferð fyrir stj. til Mið-Evrópu, og að hann mætti búast við lengri dvalartíma erlendis, og jafnframt, að hann þyrfti að ferðast til fleiri landa, til viðskiptasamninga og markaðsleitar fyrir íslenzkar afurðir. Sú heimild, sem hv.flm. þessarar þáltill. vilja fá frá þinginu til handa ríkisstj., er alveg sjálfsögð, og er ég þakklátur hv.flm. fyrir þessa till. og vil mæla með því, að heimildin verði afgr., svo að hvorki vanti heimildir eða fé til þess, að markaðir verði auknir og efldir fyrir framleiðsluafurðir okkar erlendis. Ég treysti stj. til þess að velja hæfan mann til þessa hlutverks. En út af því, sem sagt var um það, hversu lítið hefði verið skrifað í blöðin eða borið fram opinberlega til viðurkenningar á starfi þess erindreka, sem fyrrv. stj. sendi til Mið-Evrópu, vil ég láta þess getið að ég þekki engan mann, sem er eins vel hæfur til þess að reka erindi okkar í viðskiptamálum í löndum Mið-Evrópu.

Bergur Jónsson Ég get tekið undir með þeim, sem talað hafa, um, að það er full nauðsyn á því fyrir Íslendinga að hafa verzlunarerindreka í þessum löndum, sem talað er um í þáltill. En ég vil aðeins benda á, að mér finnst þetta mál ranglega fram borið; það er formlegra að leggja þetta fyrir í frv. heldur en í þáltill. - Í þáltill. er vísað til þátttöku frá bönkunum í því að halda þessu starfi uppi, á sama hátt og um verzlunarerindrekann á Spáni, og verður því ekki annað séð á till. en að hér sé um fastan starfsmann að ræða. Ég held það sé miklu réttara fyrir Alþingi að skipa þessu starfi með lögum á formlegan hátt. En þó mun ég ekki leggja á móti till., af því að ég treysti stj. til að framkvæma hana. Ég vona, að á næsta þingi verði flutt frv. um þetta og gengið þannig lögformlega frá því.

Flm. (Finnur Jónsson) [óyfirl]: Ég vil ekki deila um formshlið þessa máls. Það má vera, að í reyndinni verði það svo, að erindrekinn þurfi ekki að dvelja allt árið erlendis, en ég hygg, að hann þurfi að vera þar mestan hluta ársins. Ég get þakkað þeim hv.þm., sem talað hafa, fyrir góðar undirtektir undir þetta mál. Ég held, að það sé nægilegt, þegar nokkur reynsla er fengin um þetta starf, að ákveða, hvað langan tíma árlega erindrekinn skuli dvelja í Mið-Evrópu. Það er ekkert áríðandi að setja lög um þetta, og hygg ég, að það megi samþ. þessa þáltill. í því formi, sem hún nú er. Það má ætla fé til þess í fjárl., þar sem 3. umr. fjárl. er enn ólokið.

Magnús Torfason [óyfirl.]: Það hefir verið bent á, að réttara mundi vera að setja lög um þetta efni heldur en að heimila með þáltill., að þetta erindrekastarf skuli stofnað. Ég tel það vafasamt, að réttara sé að ákveða það með lögum á þessu stigi málsins og á þessum tíma árs. Aðalmergurinn í till. skilst mér vera sá, að stj. sé heimilað að hafa erindreka í Mið-Evrópu þegar henni finnst við þurfa, en þá heimild hefir vantað hingað til. Að þessu leyti er ég till. samþykkur. En það leiðir ekki til þess, að erindrekinn þurfi að gegna þessu starfi allt árið. Eins og till. er nú orðuð, þá er enginn vafi á, að það er fastara að þessu kveðið með því að vitna til samskonar skipunar á þessu starfi eins og nú gildir um erindrekann á Spáni, sem er skipaður fastur starfsmaður. Ég hefði því talið æskilegt, að þessu yrði breytt og að komið væri fram með till. um það við síðari umr. Ennfremur vil ég benda á aðra sérstaka ástæðu til þess, að ég tel ekki rétt, að hrapað verði að því að gera þennan erindreka með lögum að föstum starfsmanni, og hún er sú, að það stendur alveg sérstaklega á í Mið-Evrópu nú á þessum tímum, að það eru ekki allir menn jafnþekkilegir, sem þangað koma. Ég býst ekki við, að það mundi t. d. þykja heppilegt að senda þangað Þórberg Þórðarson, sem við þekkjum allir og er að mörgu leyti góður maður. Ég hygg, að það yrði talið hollara að senda þangað mann, sem væri honum öndverður og hneigðist til hinnar handarinnar. Því hefir verið skotið til mín, að ég væri ekki vel fallinn til þess, og skal ég játa það fyllilega. En ég hygg, að sá hv. ræðumaður hefði gjarnan mátt láta það ógert, því að með því hefir hann minnt óþægilega á sjálfan sig. Og hvað sem annars má um norsku samningana segja, þá ætla ég, að þeir hefðu orðið betri, ef ég hefði um þá fjallað heldur en hann.

Ólafur Thors Að gefnu tilefni vil ég beina þeirri fyrirspurn til hv. 2. landsk., og bið hann að svara því alveg skilyrðislaust, hvort hann telur rétt að segja upp þegar í stað norsku samningunum. Og skora ég á hann að segja annaðhvort já eða nei við þeirri spurningu, ef hann vill ekki láta skoða það sem lítilfjörlegt grín, er hann sagði í lok ræðu sinnar.

Magnús Torfason Ég þarf að hafa svo mikið fyrir því að fara úr sæti mínu til að svara þessu. Ég vil fyrst og fremst geta þess, að ég lít svo á, að hv.þm. G.-K. hafi ekkert vald til að skipa mér fyrir um þingstörf. Og allra sízt getur hann ætlazt til þess, að ég svari því af eða á, hvort ég vilji segja upp norsku samningunum, án þess að ég fái tækifæri til að bera mig saman við minn flokk.

Þarf þm. að tala við Hannes?

. Hv. þm. má vita það, að síðan samningarnir voru samþ. hefir verið talsvert upplýst um bresti á þeim. Og þó að ég hafi samþ. þá á sínum tíma, þá er alls ekki víst, að ég mundi geru það nú En svo vil ég benda hv.þm. á, að það er beinlínis hugsunarvilla hjá honum, að það standi nokkuð í sambandi við frammistöðu hans í norsku samningunum, hvort ég vilji láta segja þeim upp nú eða ekki. En það er oft svo í slíkum málum sem þessum, ekki sízt samningamálum, að samningsaðili verður venjulega að ganga inn á það, sem einu sinni er búið að ympra á við mótpartinn, þó að honum hefði ekki dottið í hug áður að samþ. það. Þá verður oft og tíðum að segja b, þegar einhver samningamaðurinn - einhver ofvitinn - hefir sagt a. - Um norsku samningana get ég að öðru leyti sagt það með réttu, að við mundum víst allir óska þess, að hægt væri að segja þeim upp sem allra fyrst. Með þessu, sem ég nú hefi sagt, þykist ég ekki hafa svarað út úr, og hygg ég, að ekki verði meira með sanngirni af mér heimtað.

Ólafur Thors Ég get þakkað hv. 2. landsk. fyrir greið og góð svör, sem vera má, að flestir hv.þm. hafi skilið nema ég. Ég skal fúslega játa, að það var náttúrlega ósanngjarnt af mér að krefja hv.þm. um ákveðin svör í þessu máli, án þess að hann væri búinn að bera sig saman við sinn flokk. Og ég hið afsökunar á því, að ég skyldi ganga svo ríkt eftir þessu hjá hv. 2. landsk. áður en hann var búinn að ráðgast við hv.þm. V.-Húnv. - Hv. þm. veit sjaldnast, hvernig hann á að greiða atkv. fyrr en hv.þm. V.-Húnv. er búinn að greiða atkv. Öllum hv.þm. er það kunnugt, að þegar hv.þm. V.-Húnv. segir já, þá segir hv. 2. landsk. nei, og gagnkvæmt.

Bergur Jónsson Það er aðeins út af formshlið málsins. Ég tel engu minni ástæðu til, að Alþingi setji lög um þetta erindrekastarf heldur en þegar lög voru sett um skipun erindreka á Spáni, og ég sé ekki betur en að það sé algerlega hliðstætt. - Annars skildist mér, að hv. 2. landsk. væri hræddur um, að menn eins og Þórbergur Þórðarson yrðu settir til þess að gegna þessu starfi, ef því væri skipað með lögum, en ekki þál.

Nei, nei

.