Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Áður en gengið verður til dagskrár hefur verið fallist á að hér fari fram nú þegar umræða utan dagskrár. Að ósk hv. 2. þm. Austurl. hefur verið fallist á þessa umræðu. Umræðan fer fram skv. síðari mgr. 32. gr. þingskapa, þ.e. um hana gilda ekki tímatakmarkanir heldur hinar almennu reglur 36. gr. um umræður. Umræðan fjallar um afstöðu utanrrh. á alþjóðavettvangi. Rætt hefur verið um að þingmenn reyndu að haga svo máli sínu að þessi fundur tefðist ekki fram úr öllu hófi og hefur verið reynt að miða við að honum kynni að geta lokið eigi seinna en kl. hálffimm og umræðunni þá helst ekki seinna en kl. hálffjögur, en forseti mun að sjálfsögðu á engan hátt hefta málfrelsi manna og verður auðvitað að fara að hætti um það mál.

Hjörleifur Guttormsson Virðulegur forseti. Á tæpu einu ári hefur það verið að gerast á hernumdum svæðum í Palestínu, svæðum sem haldið er hernumdum af Ísraelsher, að drepnir hafa verið óbreyttir borgarar, hátt í 400 manns, þar af 28 börn innan við 6 ára aldur, 13 börn á aldrinum 7--12 ára, 66 unglingar á aldrinum 13--17 ára, 132 unglingar eða ungt fólk á aldrinum 18--24 ára og 136 fullorðnir, 25 ára og eldri. Þetta var staða mála samkvæmt yfirliti Palestínumanna þann 27. sept. sl. og síðan hafa bæst í þennan hóp margir. Síðustu fregnir sem komu í gær greindu okkur frá að óbreyttir borgarar hefðu verið felldir, hús óbreyttra borgara brennd til ösku. Einnig var greint frá því að framkvæmdastjóri Flóttamannaaðstoðar Sameinuðu þjóðanna í Palestínu hefði borið fram sérstakar umkvartanir í stjórnmálanefnd Sameinuðu þjóðanna í New York vegna þeirrar meðferðar sem starfsmenn Flóttamannaaðstoðarinnar hafa fengið þar sem þeir hafa verið handteknir og haldið í fangelsi án þess að réttarhöld hafi verið haldin yfir þeim og þannig komið í veg fyrir eðlilega gæslu þessarar stofnunar Sameinuðu þjóðanna. Þetta eru aðeins örfá atriði til að minna á það sem hefur verið að gerast í Austurlöndum fyrir botni Miðjarðarhafs á tæpu ári frá því að uppreisn Palestínumanna hófst á hinum herteknu svæðum sem Ísraelsher hefur haldið síðan í styrjöldinni 1967 og þar sem ísraelskir landnemar hafa verið að setjast að í æ auknum mæli síðan. Það hefur einnig verið að gerast á alþjóðavettvangi þrátt fyrir einstök atriði jákvæð í sambandi við viðræður um afvopnunarmál, eins og samninginn um eyðingu og fækkun skammdrægra og meðaldrægra eldflauga, að vopnakapphlaupið heldur áfram, að kjarnorkuvígbúnaðurinn er á fullri ferð hjá báðum risaveldunum, bætt er við nýjum vígtólum í kjarnorkuvopnabúrið og verið er að þróa vopnabúnað til þess að koma fyrir í himingeimnum. Á vettvangi Sameinuðu þjóðanna hafa legið fyrir tillögur nú árum saman sem taka á þessum málum og þar sem gerð er krafa um stöðvun kjarnorkuvígbúnaðarins, svokölluð frysting kjarnorkuvopnanna, til þess að stemma stigu við þessari þróun. Hver er afstaða Íslands til þessara mála? Hver er afstaðan til þess sem hefur verið að gerast fyrir botni Miðjarðarhafs eins og hún birtist okkur í atkvæði Íslands á alþjóðavettvangi, á vettvangi þjóðanna? Hver er afstaðan til stöðvunar kjarnorkuvígbúnaðarins? Á síðasta ári fögnuðum við því að þáv. utanrrh., nú hæstv. forsrh. Steingrímur Hermannsson, breytti svo sem löngu var tímabært afstöðu Íslands á vettvangi Sameinuðu þjóðanna til stöðvunar kjarnorkuvígbúnaðarins. Með því slóst hann í hóp yfirgnæfandi meiri hluta þjóða heimsins og annarra Norðurlanda allra, sem greiddu tillögum um stöðvun kjarnorkuvígbúnaðarins og kjarnorkuvopnakapphlaupsins atkvæði sitt, og við fögnuðum því hér á Alþingi Íslendinga þessari stefnubreytingu, sem við viljum undirstrika, að Ísland leggi lóð sitt réttum megin á vogarskálir þegar afvopnun er annars vegar. En hvað hefur verið að gerast síðustu daga undir merkjum nýrrar ríkisstjórnar á Íslandi? Hvaða ákvarðanir hefur formaður Alþfl., hæstv. utanrrh. Jón Baldvin Hannibalsson, verið að taka án þess að ráðfæra sig við utanrmn. Alþingis, án þess að ráðfæra sig við ríkisstjórn Íslands? Varðandi Palestínumálið gerðist sá atburður 3. nóv. að ég hygg eða í byrjun vikunnar að hæstv. utanrrh. ákvað að Ísland sæti hjá við ályktunartillögu þar sem framferði Ísraelshers er fordæmt á hernumdu svæðunum og yfirtroðsla af þeirra hálfu í sérstakri ályktun. Þessi ályktun hlaut aðeins tvö mótatkvæði á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, frá Ísrael og Bandaríkjum Norður-Ameríku. 16 þjóðir sátu hjá, Ísland í þeim hópi. Af vesturveldunum eða vestrænum ríkjum sem svo eru kölluð voru í þessum hópi Stóra-Bretland og Kanada auk Íslands og síðan nokkur ríki sem búa við sérstök samskipti við Bandaríki Norður-Ameríku, efnahagslega og hernaðarlega, m.a. í Mið-Ameríku og Suður-Ameríku. En utanrrh. Íslands kaus ekki að skipa sér í hóp þeirra ríkja, um 130 talsins, sem greiddu tillögunni atkvæði, þar á meðal öll Norðurlönd nema Ísland. Síðan gerist það á fundi utanrmn. í gær, þriðja fundi nýrrar utanrmn., að hæstv. utanrrh. upplýsir nefndina um það um leið og hann reyndi að réttlæta afstöðu sína varðandi Palestínumálið að hann hafi ákveðið að breyta þeirri afstöðu sem fyrir lá af Íslands hálfu á allsherjarþinginu í fyrra til tillagnanna um stöðvun kjarnorkuvopnakapphlaupsins og skipa Íslandi í þá fámennu sveit sem heldur að sér höndum í því máli og situr hjá á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Þetta gerist þrátt fyrir það að ég hef frá því að utanrmn. var kölluð saman nú fyrir nokkrum vikum og aftur á öðrum fundi nefndarinnar óskað eftir því sérstaklega að hæstv. ráðherra kynnti viðhorf sín til líklegra átaka- og álitamála á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og við ræddum í utanrmn. sérstaklega um Palestínumálið. Hæstv. utanrrh. bregst við þessum tilmælum samstarfsaðila í ríkisstjórn með því að ráðstafa einhliða og án samráðs atkvæði Íslands á vettvangi Sameinuðu þjóðanna í þessum stórmálum. Þetta tel ég vera mjög sérkennilega framkomu svo að ekki sé fastar að orði kveðið. Hér er um að ræða storkun gagnvart samstarfsaðilum Alþfl. í ríkisstjórn og hér er um að ræða fullkomlega óeðlileg vinnubrögð gagnvart utanrmn. þingsins. Ég átti ekki von á slíkum vinnubrögðum af hæstv. núv. utanrrh. Ég var algerlega grunlaus að hæstv. ráðherra ætlaði að taka afstöðu í þá veru sem nú liggur fyrir og hann hefur kynnt. Að vísu hygg ég að ráðherrann hafi enn möguleika á því að breyta af þeirri afstöðu sem hann kynnti í gær í utanrmn. á vettvangi Sameinuðu þjóðanna þar eð atkvæðagreiðslu var frestað í tveimur ályktunum varðandi frystingu kjarnorkuvopna og sú atkvæðagreiðsla hefur tæpast farið fram enn þar sem nú er morgunn vestur í New York. Ég skora á hæstv. ráðherra að hringja til sendinefndar Íslands í New York og breyta afstöðu Íslands varðandi þessi mál, hreinsa þann blett sem á nafn Íslands mun falla ef hæstv. ráðherra heldur við þessa fráleitu afstöðu sína. Hvað er það sem hæstv. ráðherra vill ekki taka undir á vettvangi Sameinuðu þjóðanna? Ég tel rétt að að komi fram í þýðingu utanrrn. hvaða ályktun það var sem hæstv. ráðherra gat ekki greitt atkvæði varðandi Palestínumálið. Ég leyfi mér, virðulegur forseti, að lesa þá ályktun hér, hún er ekki löng, eins og hún liggur fyrir í þýðingu frá utanrrn.: ,,Allsherjarþingið, meðvitandi um uppreisn Palestínumanna síðan 9. des. 1987 gegn hernámi Ísraels, sem hlotið hefur talsverða athygli og fengið hluttekningu almenningsálitsins í heiminum, áhyggjufullt yfir hinu alvarlega ástandi sem skapast hefur á palestínsku landssvæðunum sem hernumin hafa verið síðan 1967, þar með talin Jerúsalem, og öðrum hernumdum palestínskum landsvæðum vegna viðvarandi hernáms Ísraels, hernámsveldisins, og vegna áframhaldandi stefnu og aðgerða gagnvart Palestínumönnum, ítrekar að fjórði Genfarsamningurinn frá 12. ágúst 1949, um verndun óbreyttra borgara á stríðstímum, tekur til allra palestínskra og annarra arabískra landsvæða sem Ísrael hefur hernumið síðan 1967, þar á meðal Jerúsalem, minnist viðeigandi samþykkta sinna og samþykkta öryggisráðsins nr. 605/1987 frá 22. des. 1987, nr. 607/1988 frá 5. jan. 1988 og nr. 608/1988 frá 14. jan. 1988, viðurkennir þörfina á auknum stuðningi og aðstoð við og samstöðu með Palestínumönnum sem búa við hernám Ísraels, meðvitað um bráða nauðsyn þess að komast fyrir rót vandans með víðtæku, réttlátu og varanlegu samkomulagi, þar með talin lausn á öllum þáttum palestínska vandamálsins: 1. Fordæmir viðvarandi stefnu og aðgerðir Ísraels sem brjóta gegn mannréttindum Palestínumanna á hernumdum palestínskum landsvæðum, þar með talið Jerúsalem, og þá sérstaklega aðgerðir eins og skothríð ísraelska hersins og ísraelskra landnema sem leitt hafa til mann- og líkamstjóns varnarlausra palestínskra borgara, barsmíða og beinbrota, nauðungarflutninga palestínskra borgara úr landi, takmörkunar á efnahagslegri starfsemi, eyðileggingu húsa, fjöldarefsinga og varðhalda ásamt því að banna aðgang fjölmiðla. 2. Átelur harðlega stöðugt virðingarleysi ísraelska hernámsríkisins fyrir viðkomandi ákvörðunum öryggisráðsins. 3. Ítrekar að hernám Ísraels á palestínskum landsvæðum síðan 1967, þar á meðal Jerúsalem, breytir í engu lagalegri stöðu þessara landsvæða. 4. Krefst þess að Ísrael, hernámsveldið, virði þegar í stað og undanbragðalaust 4. Genfarsamninginn frá 12. ágúst 1949, um verndun óbreyttra borgara á stríðstímum, og láti þegar í stað af stefnu sinni og aðgerðum sem brjóta gegn ákvæðum samningsins. 5. Skorar á öll aðildarríki samningsins að grípa til viðeigandi aðgerða í samræmi við skyldur þeirra skv. 1. gr. samningsins til að tryggja að Ísrael, hernámsveldið, virði samninginn undir öllum kringumstæðum. 6. Hvetur aðildarríki Sameinuðu þjóðanna, stofnanir þeirra, opinberar stofnanir, fjölþjóðastofnanir, frjáls samtök og fjölmiðla að halda áfram og auka stuðning sinn við Palestínumenn. 7. Skorar á öryggisráðið að taka til umfjöllunar ástandið á hernumdu palestínsku svæðunum þar sem tekið verði mið af tillögum í skýrslu S-19443 aðalritara Sameinuðu þjóðanna. 8. Fer einnig fram á að aðalritarinn kanni ástandið á hinum hernumdu palestínsku landsvæðum eftir öllum þeim leiðum sem honum eru færar og leggi fram reglubundnar skýrslur þar af leiðandi, þá fyrstu eigi síðar en 17. nóv. 1988.`` Ártalið 1988 og 17. nóv. sem er skammt undan. Þetta er í heild sú ályktunartillaga þar sem Ísland sat hjá. Við höfum heyrt það frá hæstv. utanrrh. að hann hafi ekki treyst sér til þess að styðja þessa ályktun vegna meintra fúkyrða sem þar væri að finna. Ég bið hæstv. utanrrh. að tilgreina það hér á hv. Alþingi hvaða þættir það eru í þessari ályktun sem valda afstöðu hans. Ég ætla ekki, virðulegur forseti, að fara hér yfir þær ályktanir sem eru til afgreiðslu í dag á vettvangi Sameinuðu þjóðanna varðandi stöðvun kjarnorkuvígbúnaðarins. Þær eru efnislega svipaðar þeim ályktunum sem legið hafa fyrir allsherjarþinginu og sem ég birti sem fylgiskjal við þáltill. sem lögð var fram í desember 1986, 151. mál á þskj. 161, um afstöðu Íslands til stöðvunar kjarnorkuvígbúnaðar. Þar, í þeirri ályktun sem nú liggur fyrir Sameinuðu þjóðunum, er tekið tillit til þess sem hefur verið að gerast á alþjóðavettvangi að undanförnu, þar á meðal þeirra jákvæðu skrefa sem stigin hafa verið af risaveldunum. En þessar ályktanir, sem þarna eru, eru tímabærar og í fullu gildi vegna þess að vígbúnaðarkapphlaupið er áfram á flugferð og stöðvun kjarnorkuvígbúnaðarins væri stórt og jákvætt skref eins og þessar ályktanir fela í sér. Þess vegna er það fráleit afstaða af hálfu hæstv. utanrrh. að vísa þessum tillögum frá, skipa sér á bekk þeirra sem ekki taka afstöðu með þessum ályktunum, og það með þeim rökum að þetta séu úreltar tillögur og jafnvel til skaða. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. ráðherra reyni hér á eftir að rösktyðja afstöðu sína eins og hún hefur legið fyrir, en jafnframt minni ég á það að hæstv. ráðherra hefur enn ráðrúm til þess að breyta þessari afstöðu sem hann kynnti í utanrmn. þingsins í gær. Virðulegur forseti. Um þetta mál má margt segja. Við hljótum að spyrja: Hvers konar Alþfl. er það sem stendur fyrir slíkri stefnumótun af hálfu Íslands á alþjóðavettvangi? Hvaða samræmi er í þessari afstöðu, sem hér liggur fyrir af hálfu hæstv. utanrrh., og þeim samþykktum sem Alþjóðasamband jafnaðarmanna hefur gert og tekið síðast í Madrid á fundi Alþjóðasambands jafnaðarmanna sl. vor? Ég held að það sé mjög lítið, enda eru það engin ný tíðindi að þessi flokkur, sem hæstv. utanrrh. mælir fyrir, er hreint viðundur í viðhorfi til alþjóðamála miðað við þá afstöðu sem jafnaðarmenn víða um heim hafa tekið og mótað á sínum vegum í sambandi við vígbúnað og í sambandi við vandamálin fyrir botni Miðjarðarhafs, sérstaklega varðandi Palestínumálið. Ég vara hæstv. ráðherra við að feta þá braut sem hann hefur lagt hér út á. Ég fullyrði að fyrir því er enginn meirihlutastuðningur í ríkisstjórn Íslands. Ég fullyrði að hæstv. ráðherra mælir þar ekki fyrir munn Alþb., það liggur fyrir. Ég hef lesið ummæli hæstv. forsrh. til þessa máls eins og þau birtust í fyrradag eða í gær í dagblaðinu Tíminn þar sem hann m.a. segir að hann geti ekki séð að annað sé hægt, efnislega, en fordæma framferði Ísraelsmanna á herteknu svæðunum og fleira sem fram kemur í þessu viðtali. Ég tel að sú stefna sem hæstv. ráðherra fylgir í þessum málum sé andstæð því sem rætt var á milli stjórnarflokkanna, þeirra flokka sem tekið hafa saman um myndun ríkisstjórnar sem settist hér á stóla 28. sept. sl. Ég bendi á að það er ekki aðeins í þessum málum á alþjóðavettvangi sem hæstv. ráðherra er að troða samstarfsmönnum sínum um tær. Hann sá ástæðu til þess að bæta við frammi fyrir alþjóð í ríkissjónvarpinu í gærkvöld og kynna þar þá stefnu sína að koma upp nýjum herflugvelli á Íslandi, nýjum herflugvelli á vegum NATO þrátt fyrir ákvæði stjórnarsáttmálans um að engar ákvarðanir skuli teknar um nýjar meiri háttar hernaðarframkvæmdir á Íslandi af núv. ríkisstjórn.

Hvar á hann að vera?

Virðulegur 5. þm. Austurl. spyr hvar hann eigi að vera.

4.

Hv. 4. þm. Austurl. Hann hefur hækkað aðeins í tign alveg nýlega. Hann spyr um hvar völlurinn eigi að vera. Það á enginn hernaðarvöllur að bætast við á Íslandi. Við þurfum að strika yfir þá sem fyrir eru, hv. þm. Þó ég viti að hv. þm. hafi áhuga á því að fjölga þeim eins og hefur komið fram m.a. í nýlegri þáltill. sem hann stendur að hér í þinginu. Ég tel að Alþfl. hafi barið upp á rangar dyr þegar hann leitaði eftir samstarfi við Alþb. um ríkisstjórn landsins hafi það verið ásetningur flokksins að fylgja fram þeirri stefnu í utanríkismálum sen núv. formaður flokksins, hæstv. utanrrh., stendur hér fyrir. Ég tel að hann hafi þar farið húsavillt og ég harma að hæstv. ráðherra skuli sjá ástæðu til að byrja feril sinn með þeim hætti sem hann hefur gert, bæði gagnvart samstarfsaðilum sínum heima fyrir en alveg sérstaklega á alþjóðavettvangi þar sem blettur, og það fleiri en einn, hafa fallið á nafn Íslands sem tekur sér sérstöðu á vettvangi þjóðanna í mjög vafasömum félagsskap svo ekki sé meira sagt. Virðulegur forseti. Þingsköp okkar leyfa það ekki, sem þó er að finna í þingsköpum ýmissa grannþjóða, að mál séu tekin upp til ákvörðunar með dagskrártillögum á þinginu. Það er heimilt á danska þinginu t.d. þar sem slíkar tillögur hafa verið samþykktar oftsinnis, m.a. varðandi utanríkismál, brugðist skjótt við og leitað afstöðu þingsins til slíkra mála. Því miður leyfa þingsköp okkar Alþingis ekki slíka skjóta afgreiðslu. Ég hefði talið það eðlilegt að nú á þessum mínútum, þessari klukkustund hefðum við hér á Alþingi getað skorið úr um hver væri vilji þingsins í þessum málum þannig að hægt væri að koma í veg fyrir þann ásetning ráðherrans að sitja hjá við nefndar tillögur í dag á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. En þennan möguleika höfum við því miður ekki. Ég kynnti á vettvangi utanrmn. í gær drög að ályktunartillögu varðandi deilur Ísraels og Palestínumanna. Þessi drög voru tekin saman um síðustu helgi áður en ég frétti af því að tillagan væri að ganga til atkvæða varðandi Palestínumálið þar vestra. Málið var rætt í utanrmn. þingsins í gær. Ég leitaði eftir samstöðu nefndarinnar um að flytja þetta mál. Niðurstaðan varð sú að þetta mál hefur verið lagt hér fram á þinginu, það hefur verið skráð sem þingskjal og ég hef beðið um að því verði dreift á borð hv. þm., þar sem er till. til þál. um deilur Ísraels og Palestínumanna. Flm. þessarar till. eru auk mín hv. 12. þm. Reykv. Kristín Einarsdóttir, sem er fulltrúi Kvennalistans í utanrmn., og hv. 1. þm. Norðurl. v. Páll Pétursson, formaður þingflokks Framsfl. Þetta mál mun koma hér fram fullbúið með fylgiskjölum á næsta fundi þingsins, en fylgiskjöl eru í þýðingu og það er ástæðan fyrir því að málið liggur ekki fyrir fullbúið hér í dag. Ég taldi hins vegar eðlilegt að það kæmi hér fyrir hv. Alþingi þegar við ræðum þessi afdrifaríku mál. Ég vil að lokum, virðulegur forseti, lýsa yfir megnri óánægju minni með framgöngu hæstv. utanrrh. í nefndum málum, miklum vonbrigðum með hvernig hann hagar atkvæði fyrir Íslands hönd á alþjóðavettvangi í viðkvæmum stórmálum án þess að leita samráðs, hvernig hann brýtur á samstarfsaðilum sínum í ríkisstjórn, hvernig hann gengur gegn anda stjórnarsamnings nýrrar ríkisstjórnar, hvernig hann, með þeim ákvörðunum sem hann er að taka, er að veikja það samstarf sem þrír flokkar bundust um myndun ríkisstjórnar landsins fyrir röskum mánuði eða u.þ.b. einum og hálfum mánuði. Ég geri kröfu til þess að hæstv. ráðherra skoði sinn gang og ég þakka virðulegum forseta fyrir að leyfa þessa umræðu hér utan dagskrár nú á þessum degi þegar atkvæði eru að falla á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og þegar það liggur fyrir að sífellt er að versna ástandið í Palestínu á herteknum svæðum sem Ísraelsmenn lögðu undir sig og á hugsanlegum tímamótum þar sem boðuð hefur verið stofnun sjálfstæðs ríkis Palestínumanna nú um komandi helgi. Allt er þetta tilefni til að ræða þessi mál hér í þinginu og ég vænti þess að hæstv. ráðherra mæli hér eitthvað sem boðar stefnubreytingu frá þeim ákvörðunum sem hann hefur tekið.

Utanríkisráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson) Virðulegi forseti. Mér er það að sjálfsögðu mikið ánægjuefni að verða við tilmælum hv. 2. þm. Austurl. um að gera Alþingi Íslendinga grein fyrir ákvörðunum utanrrh. um atkvæðagreiðslur á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Fyrst nokkrar almennar athugasemdir. Íslendingar reka sjálfstæða utanríkisstefnu. Það eru ekki rök í málinu þótt Íslendingar kunni að taka ákvörðun um að greiða atkvæði á annan veg en einhverjar aðrar tilteknar þjóðir af þeirri einföldu ástæðu að í fullveldisrétti okkar felst að við leggjum sjálfstætt mat á mál eftir málefnum og rökum en förum ekki eftir fyrirmælum frá öðrum þjóðum né heldur beygjum við okkur undir það að eiga að fylgja forræði annarra þjóða. Það er fyrsta athugasemd. Önnur athugasemd. Það er á misskilningi byggt ef menn ætla að sá sem hér stendur sé ófús til samráðs við hv. utanrmn. eða samstarfsmenn í ríkisstjórn eða reyndar hv. Alþingi Íslendinga. Ég lýsi því yfir að ég er reiðubúinn til slíks samráðs og til þess að skiptast á skoðunum við alla hv. alþm. um þau mál. En ég vek athygli á einu. Það er hlutverk utanrrh. að taka ákvarðanir um það með hvaða hætti Íslendingar greiða atkvæði á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og ég áskil mér þann rétt því ég ber ábyrgð á því og ég biðst ekki afsökunar á því. Í annan stað vil ég sérstaklega taka það fram að gefnu tilefni að forveri minn, hæstv. núv. forsrh., þá utanrrh., hafði sama hátt á. Hann var að sjálfsögðu ævinlega reiðubúinn til viðræðna og samráðs, en hann tók ákvarðanir um það hvernig atkvæði voru greidd á vettvangi Sameinuðu þjóðanna einn, án samráðs um þá ákvörðun við samstarfsmenn í ríkisstjórn og í utanrmn., og ég fyrir mitt leyti gerði ekki athugasemd við það þá vegna þess að ég vefengdi ekki forræði hans yfir þeim málum. Loks er þess að geta að þau tilvik geta komið upp og þau komu upp að þess var enginn kostur að hafa slíkt samráð vegna þess skamma fyrirvara sem ég hafði í nokkrum tilvikum til ákvörðunartöku. Þá er það enn ein athugasemd almenns eðlis. Það er á misskilningi byggt að atkvæðagreiðslan um tillöguna um fordæmingu á stefnu Ísraelsstjórnar og athöfnum í Júdeu og Samaríu og á Gazasvæðinu sé breyting frá fyrri afstöðu. Staðreyndin er nefnilega sú að þetta er ný tillaga og hefur ekki verið flutt áður og í annan stað að í fyrra var flutt tillaga sem var eðlisskyld í þeim skilningi að hún fól í sér einhliða fordæmingu á öðrum deiluaðilanum, Ísraelsstjórn og athöfnum hennar og Íslendingar sátu hjá í atkvæðagreiðslu um þá tillögu, till. 160 d, samkvæmt fyrirmælum forvera míns sem er sambærilegt við ákvörðun mína nú. Ég tek það fram að þetta eru ekki sömu tillögurnar, en þær eru eðlisskyldar um það meginatriði að þær voru einhliða fordæming á öðrum aðilanum. Hins vegar greiddum við í fyrra samkvæmt ákvörðun forvera míns atkvæði með tillögu sem kvað á um andmæli gegn og gagnrýni á stefnu Ísraelsstjórnar sérstaklega að því er varðaði framkvæmd þeirrar stefnu á hinum umdeildu landsvæðum og þá sérstaklega ákvörðun þáv. stjórnar Ísraels að efna til landnáms á þessum svæðum sem við þar með töldum mundu torvelda friðsamlegar leiðir og greiddum atkvæði með slíkri tillögu. Loks er þess að geta, og það er enn fremur almenn athugasemd, að ef menn vilja túlka þessar ákvarðanir á þann veg að Íslendingar séu að lýsa sig andvíga afvopnunarsamningum, lýsa sig andvíga afvopnun á alþjóðlegum vettvangi, þá er það svo himinhrópandi misskilningur að ég trúi því vart að mönnum sé sjálfrátt að leggja það út á þann veg. Að sjálfsögðu er það ekki svo og fyrir því má tíunda og færa endalaust röksemdir sem ekki verða hraktar. Og í annan stað er það á miklum misskilningi byggt, vægast sagt, ef menn halda að hjáseta við þessa tillögu þýði að við Íslendingar séum þar með að leggja blessun okkar yfir ofbeldi eða mannréttindabrot. Því ver víðs fjarri. Íslendingar eru reiðubúnir nú sem endranær í samræmi við sína stöðu meðal þjóða heims að fordæma mannréttindabrot og ofbeldi í hvaða mynd sem er og að sjálfsögðu viljum við stuðla að því að undirokaðar þjóðir nái rétti sínum. Það er hins vegar ekki sama hvort það er gert með þeim hætti að taka undir eingöngu einhliða fordæmingu á öðrum deiluaðilanum í hatrömmu, viðkvæmu, langvarandi deilumáli sem síðan er einfaldað í svarthvítt og sagt: með eða móti. Og þessu til staðfestingar erum við að sjálfsögðu reiðubúnir að fylgja öllum tillögum sem krefja Ísraelsstjórn og raunar alla aðra hvar sem mannréttindabrot eiga sér stað til þess að fara að alþjóðalögum, þar með t.d. að fylgja fram bókstaflega 4. Genfarsamningnum frá 1949, um vernd borgara á stríðstímum og um rétt fórnarlamba í styrjöldum, sem reyndar bæði Ísraelsríki og arabaríkin flest eiga aðild að. Loks er þess að geta að ég gaf fyrirmæli um það að sendinefnd Íslands greiddi atkvæði með tillögu sem kvað á í mörgum liðum um áskorun til þjóða heims um að leggja fram raunverulega aðstoð til hins hrjáða fólks á þessum umræddu svæðum, til Palestínufólksins. Ekki aðeins læknishjálp, sjúkrahjálp og annað síkt heldur víðtækt alþjóðlegt hjálparstarf. En ég fór að fordæmi Finna í því efni um það að af því að inn í þá tillögu hafði líka verið smyglað pólitískum einhliða fordæmingum vildum við fá tillöguna borna upp í tvennu lagi. Við vildum styðja að sjálfsögðu kröfuna um aðstoð, um hjálp, um mannúðlega starfsemi án þess að þar með værum við bakdyraleiðina búnir að skuldbinda okkur til einhverrar afstöðu með öðrum deiluaðilanum í þessu viðkvæma stríði. Ástæðurnar fyrir því að ég mat það svo og gaf fyrirmæli um að við sætum hjá við þessa atkvæðagreiðslu eru þessar: 1. Vegna þess að tillagan var einhliða fordæming á stefnu og athöfnum annars aðilans ólíkt flestum ef ekki öllum þeim tillögum sem fluttar hafa verið af ábyrgum aðilum um lausn á þessum djúpstæðu vandamálum sem lengi hafa verið með okkur og varða Mið-Austurlönd, löndin fyrir botni Miðjarðarhafsins. 2. Vegna þess að það vantaði inn í þessar tillögur alla jákvæða hugsun um það hvernig menn vildu leita leiða til þess að leysa þennan vanda, en um það liggja fyrir ótal tillögur um jákvæðar lausnir. 3. Vegna þess að Ísland á að vera friðaraðili á alþjóðlegum vettvangi. Það á að fylgja þeim að málum sem vilja setja niður deilur, sem vilja binda endi á ofbeldi, sem vilja leiða deiluaðila að samningaborði og vilja greiða götu þess að það verði unnt, ekki með einhliða fordæmingum og ofstæki heldur með mannviti, byggðu á húmanisma, mannúðarstefnu. Og það var þetta sem vantaði í þessar tillögur. Það er nefnilega ekki nóg að fordæma. Það er til lítils að hreykja sér af siðferðilegum yfirburðum sínum með því að fordæma aðra sem eru í erfiðri stöðu og loka reyndar augunum fyrir vanda þeirra og sálarháska og lífsháska. Það er til lítils. Það er billegt! Hvað er sameiginlegt með þeim tillögum sem hafa verið fluttar til þess að leita lausnar á þessum vanda, tillögum sem hægt er að rekja allt frá Camp David-samkomulaginu, Reagan-áætluninni, Amman-yfirlýsingunni, samþykktum Alþjóðasambands jafnaðarmanna, sem hv. þm. vitnaði í og hafði greinilega ekki lesið og rangtúlkaði vegna þess að það var ekki einhliða fordæming þar eins og ég skal kynna hv. þm. hér á eftir, eða ályktunum Evrópuráðsins? Þar er fjallað um þetta mál af viti, ofstækisleysi, raunsæi en ekki einu saman ofstæki og blindni. Ég vík aftur að því máli, virðulegi forseti, því ég ætla svo sannarlega að verja hendur mínar í þessu máli, en fyrst ætla ég að víkja að tillögunni, að atkvæðagreiðslunni um frystingartillögurnar tvær. Það er rétt að af þeim eitthvað um 25 tillögum um afvopnunarmál sem við höfum tekið afstöðu til voru fimm að mínu mati þess eðlis að þær þyrfti að skoða vandlega, matsatriðin, þótt ég hefði ekki nema hálftíma til þess eins og fram hefur komið. Að vísu skal það tekið fram að flestar eru þetta gamlar tillögur og þess vegna kunnugar stjórnmálamönnum og kunnugar alþingismönnum og hafa verið ræddar hér. Þær eru ekki í þeim skilningi nýlega fyrir mig lagðar. En um þessar tillögur er það að segja, þessar fimm, að um þrjár þeirra ákvað ég að við hefðum óbreytta afstöðu, en um tvær, tillögur annars vegar Indlands og annarra ríkja og hins vegar Mexíkó-Svíþjóðar, ákvað ég að breyta afstöðu frá fyrra ári á þann veg að í stað þess að styðja þær sætum við hjá. Nú skal ég gera grein fyrir rökunum fyrir því. Þessar tillögur hafa verið á dagskrá allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna síðan 1982. Þá var í fyrsta skipti lögð fram tillaga Mexíkó-Svíþjóðar þar sem hvatt var til stöðvunar framleiðslu kjarnavopna og kjarnakleyfra efna í vígbúnaðarskyni. Á sama þingi sama ár lögðu Indverjar ásamt með Afríkuþjóðum og Austur-Þjóðverjum fram tillögu svipaðs efnis. Tvær þessara tillagna, þ.e. Mexíkó og Svíþjóðar annars vegar og Indverja hins vegar, hafa síðan skotið upp kollinum ár eftir ár. Um fyrri tillöguna má það segja að hún hafi breyst í hófsamara form með árunum og feli ekki lengur í sér einhliða gagnrýni á annað stórveldið sem einkenndi hana í upphaflegri mynd. Hin er að mestu efnislega óbreytt frá 1982. Það vekur mína athygli að þrátt fyrir breytingar á kjarnorkuvígbúnaði beggja stórveldanna skuli tillögur um frystingu koma fram ár eftir ár. Það virðist ekki skipta flutningsmenn máli hvernig hlutföll breytast í vígbúnaðarmálum. Höfuðatriðið er að frysta vígbúnað á því stigi sem hann er hverju sinni. Hugtakið ,,frysting`` tekur m.ö.o. ekkert tillit til aðstæðna sem ríkja á hverjum tíma með tilliti til vígbúnaðar eða hvort þær eru í jafnvægi eða ójafnvægi. Mér virðist því ljóst að frystingin ein sér feli í sér ákaflega takmarkað framlag til umræðu um afvopnunarmál. Þetta sambandsrof frystingarhugtaksins við raunveruleikann hefur orðið æ meira áberandi í seinni tíð. Við skulum hafa í huga að þegar þessar tillögur komu fyrst fram 1982 og 1983 voru aðstæður gjörólíkar því sem nú er. Atlantshafsbandalagið t.d. stóð þá frammi fyrir því í lok árs að hefja uppsetningu Pershing II stýriflauga til mótvægis við milli 300 og 400 SS-20 flaugar Sovétmanna sem miðað var á ríki Vestur-Evrópu. Þetta þótti sársaukafull pólitísk ákvörðun fyrir þau ríki bandalagsins sem í hlut áttu, en fáir sáu þá fyrir um þann árangur sem þessi ákvörðun skilaði síðar. Samningur stórveldanna um útrýmngu allra meðaldrægra kjarnaflauga á landi, sem undirritaður var í Washington í desember sl., hefði að mínu mati og flestra annarra forustumanna lýðræðisríkjanna ekki orðið að veruleika hefðu tillögur um frystingu náð fram að ganga og komist til framkvæmda árið 1983. Ég bið menn að taka eftir því. Þvert á móti hefði slík tillaga, ef hún hefði verið samþykkt, lögleitt yfirburði þess stórveldisins á þessu afmarkaða sviði sem hafði ótvíræða slíka yfirburði og gert því þannig kleift að beita önnur ríki pólitískum og efnahagslegum þvingunum sem ekki hefðu stuðlað að friði eða öryggi. Raunin varð sem betur fer önnur. Samningurinn um útrýmingu meðaldrægra kjarnaflauga á landi hefur orðið til þess að treysta í sessi yfirlýsta grundvallarstefnu Atlantshafsbandalagsins sem miðar að því að ná fram raunhæfum og gagnkvæmum samningum um afvopnun og vopnaeftirlit í skjóli trúverðugra varna og öryggis. Í kjölfar þessa samnings er mannkynið nú e.t.v. að verða vitni að þáttaskilum í samskiptum austurs og vesturs, löngu tímabærum þáttaskilum. Pólitísk samstaða Atlantshafsríkjanna hefur m.a. orðið til þess að ryðja braut fyrir frekari árangri í afvopnunarmálum á öðrum sviðum. Við bindum miklar vonir við að það takist nú að semja um 50% niðurskurð langdrægra kjarnavopna á næsta ári. Þrátt fyrir að viðræður um jafnvægi á sviði hefðbundinna vopna í Evrópu hljóti því næst að vera eitt höfuðmarkmið vestrænna ríkja stefnum við að því að semja einnig um sameiginleg mörk fyrir skammdræg kjarnavopn. Eins og þessi verkefnalisti Atlantshafsbandalagsríkjanna, bandalagsþjóða okkar, ber með sér er stefnt að umtalsverðri fækkun kjarnavopna en ekki að stöðva framleiðslu við núverandi aðstæður. Með því að tala um nauðsyn þess að frysta vopnabúrin nú eru Mexíkanar, Svíar og Indverjar að mínu mati að gegna þeim gæsum sem flugu í gær og vekur raunar furðu að svo úreltar hugmyndir skuli enn þykja gjaldgengar sem framlag í alvöruumræðum um afvopnunarmál. Þær röksemdir sem ég hef nú leitt fram gegn frystingartillögunum tveimur eru almenns eðlis og snerta ekki einstaka efnisþætti tillagnanna. Ég tel í fyrsta lagi að hugmyndin um frystingu kjarnavopna sé órökvís sem viðleitni til þess að stuðla að jafnvægi og öryggi þar sem hún taki ekkert tillit til aðstæðna hverju sinni. Í öðru lagi er það mitt mat að hún sé tímaskekkja þar sem allar raunhæfar tilraunir í átt til afvopnunar hljóti að miða að því að fækka kjarnavopnum en ekki að viðhalda eða einfaldlega setja skorður við núverandi birgðum. Þannig er meginmunur á gamla SALT-samningnum frá 1972 og 1979 annars vegar og hinum nýja afvopnunarsamningi frá því í fyrra vegna þess að hinir fyrri samningar kváðu einungis á um takmarkanir við frekari framleiðslu. Frystingartillögurnar eru þess vegna að mínu mati a.m.k. áratug á eftir tímanum. En það eru fleiri röksemdir, virðulegi forseti. Einn markverðasti árangur afvopnunarsamningsins er í því fólginn að hann kveður á um svokallaða ósamsíða fækkun kjarnorkuvopna, asymmetrical. Í þessu felst að Sovétmenn fallast á að fækka hlutfallslega miklu fleiri eldflaugum en ríki Atlantshafsbandalagsins af þeirri ástæðu að þeir höfðu miklu fleiri fyrir og þá hafa menn gert sér vonir um að sama regla gæti gilt á öðrum sviðum afvopnunarsamninga þar sem þeir, Sovétmenn, njóta yfirburða, t.d. á sviði skammdrægra kjarnavopna þar sem hlutföllin eru 15:1 Sovétríkjunum í hag. Frysting við þessar aðstæður, hv. 2. þm. Austurl., mundi gera þennan ávinning afvopnunarsamningsins að engu og festa ójafnvægi í sessi í afvopnunarsamningum. Samþykkt þessarar tillögu mundi þess vegna torvelda, að mínu mati, framgang næstu áfanga í afvopnunarviðræðum. Frysting á ójafnvægi, hvort heldur við erum að tala um skammdræg kjarnavopn eða langdrægar kjarnaflaugar á landi, mundi spilla fyrir frekari samningum um raunhæfan niðurskurð því að sá aðilinn sem yfirburðanna nýtur mundi ekki sjá sig knúinn til að láta þá yfirburði af hendi. Þetta, hv. þm., er yfirvegað mitt mat og við þá sannfæringu stend ég. Samningar um frystingu kjarnavopna yrðu að fela í sér ákvæði um strangt eftirlit með framkvæmd slíkra samninga. Hvorug ályktunin, sem við hér erum að ræða um, felur í sér neinar ábendingar um það hvernig ætti að standa að slíku eftirliti. Ákvörðun mín um að Ísland skyldi sitja hjá við þessar úreltu tillögur er því að mínu mati fyllilega eðlileg og styðst við veigamikil rök. Þegar þess er gætt hve ágætur árangur hefur náðst í afvopnunarmálum og reyndar alþjóðamálum almennt á undanförnu ári ber Íslendingum tvímælalaust að mínu mati að leggja öllum raunhæfum tillögum lið, tillögum sem stuðlað geta að auknu öryggi í skjóli minni vopnabúnaðar. Frystingartillögur allsherjarþingsins eru því miður að mínu mati ekki í hópi slíkra tillagna. Virðulegi forseti. Er það siðferðilega rangt af fulltrúum Íslands á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna að greiða ekki atkvæði með heldur sitja hjá, ekki greiða atkvæði gegn, sitja hjá, tillögu sem felur í sér einvörðungu einhliða fordæmingu á stefnu og athöfnum annars deiluaðilans í illvígum langvarandi deilum Ísraels og arabaríkjanna? Er það siðferðilega rangt? Hverjir erum við að við þykjumst geta kveðið upp salómonsdóm í því máli? Hvað erum við yfirleitt að tala um? Halda menn að þessar deilur hafi byrjað í desember í fyrra? Halda menn að þessar deilur hafi byrjað árið 1967? Halda menn að þessar deilur hafi byrjað í lok seinni heimsstyrjaldar þegar Ísraelsríki var stofnað þar sem Íslendingar komu mjög við sögu? Hv. þm. sem talaði áðan hefur sótt menntun sína til Austur-Þýskalands, sem byrjaði feril sinn sem sovéskt hernámssvæði á þýsku landi, og hefur svolítil kynni af örlögum gyðinga í austanverðri Evrópu, ekki bara á millistríðsárunum. Halda menn að þetta vandamál sé eitthvað nýtt? Halda menn að gyðingavandamálið, sem við höfum búið við í a.m.k. 1500 ár, verði afgreitt með einhverri einhliða fordæmingu? Leyfist mér að biðja þá menn sem eru Evrópubúar að hugsa svolítið aftur í tímann og setja sitt siðferðilega mat í svolítið sögulegt samhengi? Leyfist mér úr þessum ræðustól að rifja upp hver var hlutur Evrópubúa gagnvart gyðingum? Þjóðarmorð, skipulögð útrýming Evrópuþjóða á 6 milljónum gyðinga, ofsóknir áratugum og öldum saman. Halda menn að slíkt skilji eftir einhver spor, einhver ör á sál og sinni? En hvað hefur síðan gerst? Hafa Evrópumenn siðferðilega efni á því að setja sig á háan hest og fordæma, fordæma ísraelsku þjóðina í þeim lífs- og sálarháska sem hún nú er í? Halda menn að það leysi málið? Og halda menn að smáríkið sem berst fyrir lífi sínu fyrir botni Miðjarðarhafsins taki það mjög hátíðlega þegar fulltrúar þeirra þjóða sem ofsóttu þá og komu þeim í gasklefana ætla að kenna þeim siðgæði? Halda menn að allar ályktanir Sameinuðu þjóðanna fluttar að frumkvæði kommúnistaríkja og arabaríkja séu lýsandi dæmi um siðferðilega yfirburði? Má ég minna á samþykkt Sameinuðu þjóðanna frá árinu 1975 þar sem Sameinuðu þjóðirnar samþykktu tillögu um það að síonismi væri kynþáttahatursstefna eftir að hafa boðið þjóðhöfðingja Uganda þeirrar tíðar, Idi Amin, með sérstaklega hátíðlegum og virðulegum hætti til að ávarpa allsherjarþingið, manni sem var nýbúinn að senda skeyti til Þýskalands um það að úr því að þeir hefðu ekki haft rænu á því að reisa mannvininum Adolf Hitler sérstakt minnismerki, þá mundi hann gera það í ríki sínu Uganda, maðurinn sem var ekki einungis fjöldamorðingi á sínu eigin fólki heldur með eigin hendi og var vitað þá og hylltur, hylltur hvað eftir annað þegar hann flutti sinn kynþáttahatursáróður á þingi Sameinuðu þjóðanna og í kjölfarið gerð samþykkt um að síonismi sé kynþáttahatursstefna. Áttu Íslendingar kannski að greiða atkvæði með því? Við skulum reyna að ræða þessi mál yfirvegað, öfgalaust og af einhverju viti með öðrum hætti en að áfellast og fordæma. Hvað er það sem er sameiginlegt með öllum þeim tillögum þar sem verið er að leita lausnar á þessum málum, hvað er sameiginlegt með þeim? Það sem er sameiginlegt með þeim er að það er verið að skapa einhverja umgjörð um frið þar sem þarf að fullnægja a.m.k. í einfaldri mynd tveimur skilyrðum. Í fyrsta lagi: Það verður að fást trygging fyrir því að nágrannaríki Ísraels viðurkenni tilverurétt þess ríkis. Öryggi Ísraels er einn þáttur þessa máls. Og af hverju það? Það er vegna þess að grannþjóðir Ísraels hafa þrisvar sinnum farið með ófriði á hendur þeim með yfirlýsingum um að útrýma þeim og reka þá í sjóinn og þurrka þá af landakortinu þannig að helförin sem Evrópubúar bjuggu gyðingum verði endurtekin. Og ég spyr: Ætla Evrópubúar að þvo hendur sínar af því eða bera þeir kannski einhverja siðferðilega ábyrgð? Hinn þátturinn, grundvallarskilyrði sem verður að nást fram, er sjálfsákvörðunarréttur Palestínumanna, réttur þeirra til þess að ráða sínum eigin málum, réttur þeirra til þess að kjósa sér yfirvöld, réttur þeirra til þess að koma sem aðili að samningum um framtíð þeirra. Þetta tvennt, að tryggja öryggi Ísraelsríkis og að virða sjálfsákvörðunarrétt Palestínumanna, er sameiginlega rauði þráðurinn í öllum tillögum sem fluttar hafa verið af góðviljuðum aðilum sem hafa reynt að bera vopn á klæðin í staðinn fyrir að fordæma og fordæma og skilja ekkert. Sá ágæti maður, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, George Shultz, hefur t.d. kallað þetta að láta land fyrir frið. En vandinn er auðvitað sá að öryggi Ísraels verður ekki tryggt í ljósi reynslu af þremur innrásum gegn því ríki nema því aðeins að til komi alþjóðlegt samkomulag, innsiglað að frumkvæði stórvelda, ekki síst Bandaríkjanna, um varanleg landamæri, vopnahlé, grið með þessum þjóðum. Og það þarf líka, að sjálfsögðu, að fylgja fram og styðja allar tillögur um að lögmæt réttindi og réttur Palestínumanna sé virtur í orði og verki. Ég er ekkert að horfa á Ísraelsríkisstjórn ógagnrýnum augum, tel hana ekkert hafna yfir gagnrýni, fjarri því. Ég er vissulega reiðubúinn að ræða það mál fyrir mál. Og vissulega hefur hún gert sig seka að ómannúðlegum og óréttlætanlegum ofbeldisverkum og vissulega ber að fordæma það og vissulega ber að harma það og vissulega ber að gera eitthvað annað. Það ber að gera fyrst og fremst eitthvað til að reyna að binda endi á þessi gagnkvæmu ofbeldisverk því að þau eru gagnkvæm. Ef menn vilja fara ofan í þá sögu, þá er hægt að telja þau upp í smáatriðum. Menn skulu ekki gleyma því að þetta mál byrjaði ekki í gær. Ofbeldisverkin eru gagnkvæm. Í grunnsáttmála PLO-samtakanna er því yfirlýst að það beri að þurrka Ísraelsríki út og það skuli gert með ofbeldi. Og þó að leiðtogi þeirra hafi á síðustu árum sýnt ýmis merki þess að hann vilji taka í einhverja sáttahönd og hlíta sáttatillögum hefur hann ekki megnað að gera það og ekki skal honum álasað fyrir það. Sá maður er líka í lífs- og sálarháska, í mjög erfiðri stöðu. En þetta er það sem tillögur snúast um, öryggi Ísraels, sjálfsákvörðunarréttur Palestínumanna, land fyrir frið, alþjóðleg ráðstefna, samkomulag um þróun á millibilsástandi. Og hverjir hafa flutt slíkar tillögur? Ég hef nefnt nokkra. Sú tillaga sem er hvað nýjust er tillaga Shultz og þær eru fleiri og fleiri og þeir sem kynna sér samþykktir Evrópuráðsins um þetta sjá að það er fjallað um þessi mál af sögulegri þekkingu, fordómaleysi og raunverulegum friðar- og sáttavilja. Og með leyfi forseta, af því að hv. þm. vék sérstaklega að samþykkt Alþjóðasambands jafnaðarmanna og leyfði sér einhvern skæting um Alþfl. af því tilefni, er rétt að kynna hv. þm. þá samþykkt því það er greinilegt að hann hafði ekki lesið hana.

Ég hef hana hér.

Já, þá hafði hann lesið hana með svipuðum augum og skrattinn les Biblíuna, þ.e. öfugt. Þessi ályktun er dæmi, hún er samþykkt á miðstjórnarfundi Alþjóðasambands jafnaðarmanna í Madrid um mitt ár 1988. Samþykktin er nokkuð ítarleg. En hver eru aðalatriðin í henni? Þau eru þessi: Í þessari samþykkt fer því fjarri að annar deiluaðilinn sé atyrtur eða yfir honum kveðinn upp áfellisdómur. Kjarni málsins er þessi: Alþjóðasamband jafnaðarmanna er skuldbundið til að leita friðsamlegra lausna á deilunni og hefur djúpa sannfæringu fyrir því að raunverulegur friðarferill sé framkvæmanlegur. Við áréttum stuðning okkar við alþjóðlega friðarráðstefnu sem verði haldin á vegum Sameinuðu þjóðanna og á grundvelli mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna og á grundvelli tillagna öryggisráðsins nr. 242 og 338, þ.e. frá 1967 og 1973, sem voru um hvað? Sem voru um það að fá lausn sem tryggði öryggi Ísraels og sjálfsákvörðunarrétt Palestínumanna. Á þessari ráðstefnu skyldu allir aðilar málsins, þar með talið Palestínumenn sem ættu að hafa rétt til þess að velja sér sína eigin fulltrúa, sbr. tillögu Peresar fyrir seinustu kosningar í Ísrael um sérstakar kosningar á svæðunum, á þessari ráðstefnu skyldu allir aðilar stefna að því að tryggja öryggi ríkja fyrir botni Miðjarðarhafsins, þar með talið Ísraels, og jafnframt að framfylgja og hrinda í framkvæmd réttindum palestínsku þjóðarinnar til sjálfsákvörðunar. Þetta er eitt dæmið. Síðan er áskorun: ,,Alþjóðasamband jafnaðarmanna beinir því til allra deiluaðila og til gyðinga og fólksins í arabalöndunum að forðast ofbeldi`` --- endurtek: að forðast, refrain from violence, ,,að forðast ofbeldi og allar athafnir sem brjóta í bága við alþjóðalög og mannréttindi. Meðan yfir stendur hernám Ísraels á þessum svæðum hvílir sérstök skylda á herðum hernaðaryfirvalda Ísraels. Við fordæmum harðlega það ofbeldi sem Ísrael hefur sýnt á hernumdu svæðunum. Á sama tíma``, og takið nú eftir, ,,á sama tíma fordæmum við harðlega skæruliðaárásir Palestínuhópa eða annarra samtaka gegn Israeli civilian targets``, þ.e. borgaralegum fórnarlömbum, ,,sem einnig eru aðeins til þess fallnar að dýpka kreppuna eða gera illt verra``, deepen the crisis. Virðulegi forseti. Rauði þráðurinn í öllum tillögum sem stuðla í alvöru að friði, ekki til þess að upphefja sjálfan sig á kostnað annarra, sem vilja í alvöru stuðla að friði, eru tillögur af þessu tagi. Þessa ályktunartillögu Alþjóðasambands jafnaðarmanna get ég stutt í einu og öllu, í hverju einasta orði, og sama máli gegnir um aðrar þær tillögur sem fyrir liggja sem hafa það að sameiginlegu markmiði --- ekki að gera illt verra, ekki að etja deiluaðilum saman, ekki að egna menn til frekari ofbeldisverka heldur leiða þá að samningaborði að tilstuðlan Sameinuðu þjóðanna á grundvelli mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna fyrir tilstuðlan stórvelda og annarra ríkja sem vilja stuðla að friði í þessum heimshluta um þetta, um pólitíska lausn í leit að friði. Fordæmingar eru ekki til þess fallnar. Virðulegi forseti. Ég biðst velvirðingar á því að hafa talað hér nokkuð lengi, en ég tel að það hafi ekki verið að tilefnislausu. Ég vænti þess að hv þm. hafi heyrt það á mínu máli að ég hef djúpa sannfæringu fyrir því að við eigum ekki að ganga fram í málum eins og deilumálum araba og Ísraelsmanna með fordæminguna eina að vopni heldur styðja jákvæðar velviljaðar tillögur um raunverulegan frið. Og ætli það sé ekki best að ljúka þessari ræðu með tilvitnun í heilaga ritningu: ,,Sá yðar sem syndlaus er kasti fyrsta steininum.``

Páll Pétursson Frú forseti. Ég verð að játa það að mér hnykkti nokkuð við þegar ég frétti af ákvörðun hæstv. utanrrh. um að sitja hjá við tillöguna um Palestínu. En utanrrh. hefur vissulega dálítið til síns máls, þ.e. þessi tillaga er ekki nógu uppbyggjandi, hún er ekki nógu líkleg til að leiða til lausnar. Í henni felst fordæming, réttmæt fordæming á framferði Ísraelsmanna því að framferði Ísraelsmanna við Palestínumenn er virkilega fordæmanlegt. Ég held að það hafi engin ástæða verið til að skjóta þetta þriggja ára gamla barn í fyrradag, ekki heldur að skjóta þennan ellefu ára dreng í bakið í fyrradag. Ísraelsríki stafaði engin hætta af þessum tveimur börnum sem þarna voru skotin. Heródes var að vísu ekki sérstaklega barngóður heldur. Það er ekki hægt að réttlæta þetta framferði. En þrátt fyrir réttmæta fordæmingu var Palestínutillagan ekki líkleg til þess að greiða til fullnustu úr vandamálunum fyrir botni Miðjarðarhafs þannig að mér finnst að hæstv. utanrrh. eigi nokkra vörn í málinu. Hins vegar og samkvæmt ræðu hans hér áðan sé ég fram á að hann kemst ekki hjá því að styðja þá tillögu sem við flytjum hér þrjú, Hjörleifur Guttormsson, Kristín Einarsdóttir og ég. Tillögugreinin hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að lýsa áhyggjum sínum yfir því ástandi sem ríkir fyrir botni Miðjarðarhafs og telur það stöðuga ógnun við heimsfriðinn. Alþingi fordæmir síendurtekin mannréttindabrot Ísraelsstjórnar gagnvart Palestínumönnum að undanförnu og leggur áherslu á að ísraelsk stjórnvöld virði mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna og 4. Genfarsáttmálann um vernd óbreyttra borgara á stríðstímum. Alþingi styður kröfuna um að tafarlaust verði haldin alþjóðleg friðarráðstefna á vegum Sameinuðu þjóðanna með þátttöku allra deiluaðila og telur að Ísland eigi að bjóðast til að vera gestgjafi slíkrar ráðstefnu. Alþingi leggur áherslu á að viðurkenna beri sjálfsákvörðunarrétt palestínsku þjóðarinnar og rétt hennar til að stofna eigin ríki í samræmi við ályktun allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna nr. 181 frá 29. nóv. 1947 um leið og viðurkenndur er tilveruréttur Ísraelsríkis innan öruggra landamæra. Jafnframt ber að viðurkenna rétt palestínskra flóttamanna til að snúa aftur til fyrri heimkynna sinna í samræmi við margítrekaðar ályktanir allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna. Alþingi felur ríkisstjórninni að framfylgja ofangreindri stefnu og viðurkenna frelsissamtök Palestínu, PLO, sem málsvara palestínsku þjóðarinnar.`` Þannig hljóðar þessi tillögugrein um Palestínumálið. Þarna er bent á þá leið sem fara ber ef einhver von á að vera til að leysa þessa deilu. Þarna er um hófsamlega og skynsamlega tillögu að ræða þar sem Alþingi gefst tækifæri til þess að leggja sitt af mörkum til lausnar deilunnar og eftir þá ræðu sem hæstv. utanrrh. flutti hér áðan sé ég að hann hlýtur að vera í hópi stuðningsmanna þessarar tillögu. Afstaða utanrrh. til Palestínutillögunnar á vettvangi Sameinuðu þjóðanna var bara fyrsta vers. Annað vers kom því miður í gær þegar utanrrh. greindi frá því að hann hefði ákveðið að víkja frá þeirri skynsamlegu stefnu sem fyrrv. utanrrh. Steingrímur Hermannsson markaði. Sú stefna sem hæstv. fyrrv. utanrrh. og núv. forsrh. Steingrímur Hermannsson markaði í sinni utanríkisráðherratíð til afvopnunar- og friðarmála var og er skynsamleg og okkur ber að framfylgja henni. Íslendingar eiga að koma fram af þjóðlegri reisn á alþjóðavettvangi og við eigum að leggja okkar lóð á vogarskál friðar og afvopnunar þar sem við fáum því við komið. Ég átti nokkurn hlut að myndun núv. ríkisstjórnar. M.a. hafði ég forustu í þeim hópi sem samdi utanríkismálakafla málefnasamningsins. Þar tóku þátt með mér ágætir menn eins og hv. þm. Kjartan Jóhannsson og hæstv. samgrh. Steingrímur J. Sigfússon og fleiri komu að því verki. Ég vil, með leyfi forseta, lesa þann stutta kafla úr málefnasamningnum sem fjallar um utanríkismál: ,,Markmið utanríkisstefnu Íslendinga er að treysta sjálfstæði landsins og gæta hagsmuna þjóðarinnar í alþjóðlegum samskiptum. Að því verður unnið með virkri þátttöku í alþjóðlegu samstarfi. Þessum markmiðum verður m.a. náð með aukinni aðstoð og samvinnu við þróunarríki; með stuðningi við baráttu fyrir mannréttindum hvar sem hún er háð; með því að stuðla að friðsamlegri og bættri sambúð þjóða; með virkri þátttöku í umræðum um afvopnunarmál og kjarnorkuvopnalaus svæði í okkar heimshluta; áhersla verður lögð á að auka þekkingu Íslendinga á vígbúnaðarmálum, sérstaklega á hernaðarumsvifum á Norður-Atlantshafi, til þess að leggja óháð mat á öryggismálefni landsins og nálægra svæða; með því að hvetja til og taka þátt í alþjóðlegu samstarfi um umhverfismál, sérstaklega um mengunarvarnir á Norður-Atlantshafi; með því að búa íslenskt atvinnulíf undir þær breytingar sem verða á viðskiptaháttum og efnahagsstjórn í Evrópubandalaginu á næstu árum. Sérstaklega verður unnið að því að laga íslenskt efnahagslíf að hinum nýju aðstæðum og tryggja viðskiptastöðu íslenskrar atvinnustarfsemi án aðildar að bandalaginu. Ríkisstjórnin áréttar áður yfirlýsta stefnu Alþingis að hér á landi skulu ekki vera kjarnorkuvopn. Ríkisstjórnin mun ekki gera nýja samninga um meiri háttar hernaðarframkvæmdir og skipti Íslendinga við varnarliðið verða endurskipulögð.`` Þannig hljóðaði, herra forseti, kaflinn um utanríkismál í málefnasamningi ríkisstjórnarinnar. Ég og ég hygg flestir stjórnarliðar töldum að með þessari forskrift yrði það tryggt að áfram yrði fylgt þeirri utanríkismálastefnu sem hæstv. fyrrv. utanrrh. Steingrímur Hermannsson markaði. Þess vegna urðu það mér mjög mikil vonbrigði þegar ég í gær eftir hádegi fékk vitneskju um að utanrrh. hefði ákveðið að hverfa frá þeirri stefnu sem mörkuð hefði verið. Forsrh. hafði samband við mig í morgun og tjáði mér að hann hefði ekki haft hugmynd um þessa afstöðubreytingu fyrr en eftir að hann frétti af fundi utanrmn. í gær. Forseti Ed., hv. þm. Jón Helgason, sem nú situr allsherjarþingið, hringdi í mig rétt áðan og upplýsti að þessi stefnubreyting hefði vakið mikla athygli og undrun þar vestra, ekki bara hjá íslensku sendinefndinni heldur hjá þeim sem höfðu haft veður af henni, en raunverulega, og það var erindi hans, að láta vita af því að öll nótt væri ekki úti. Næstu klukkutímana hefði hæstv. utanrrh. umsvif til þess að senda skeyti eða hringja vestur. Atkvæði er ekki búið að greiða og það verður ekki gert fyrr en eftir einhverja stund þannig að enn er ekki öll nótt úti. Við greiddum í fyrra atkvæði með báðum frystingartillögunum. Það var og er skynsamleg afstaða og eðlileg. Utanrrh. hefur að vísu ákveðið eða gefið fyrirmæli um það, sem standa þangað til annað verður ákveðið eða þangað til hann ákveður annað, að við sætum hjá í þetta skiptið. Það er rétt hjá hæstv. utanrrh. að það er ekkert nýjabragð að þessum frystingartillögum og að sumu leyti, ef þær væru frumskrifaðar í dag, mundu þær verða hafðar með öðrum hætti. Það er alveg rétt hjá hæstv. utanrrh. En það er hin siðferðilega kúvending sem felst í því að breyta afstöðunni frá í fyrra og hverfa aftur í kaldastríðspólitík fortíðarinnar sem er mér fullkomið áhyggjuefni. Við erum að færa okkur úr samfélagi þeirra þjóða sem eru okkur skyldastar að tungu og menningu og lífsviðhorfi og veljum okkur annan félagsskap í viðhorfi til þessara mála. Auðvitað eiga ekki Svíar, Norðmenn, Finnar eða Danir að ákveða hvaða stefnu við Íslendingar höfum í utanríkismálum. Það er okkar að taka ákvarðanirnar en ekki þeirra fyrir okkar hönd. En það er okkur engin vansæmd, okkur er fremur heiður að því, að vera í hópi þeirra á alþjóðavettvangi. Norrænt samstarf er Íslendingum mikilvægara en nokkurt annað samstarf sem við tökum þátt í og það þarf gildar þjóðernislegar og þjóðmenningarlegar ástæður til að rjúfa þá samstöðu. Hæstv. utanrrh. hefur borið við tímaskorti þegar hann tók sína misheppnuðu ákvörðun, hann hafi ekki haft tíma, talaði um hálftíma sem hann hefði haft til að ákveða sig. Ég held að hann hefði átt að taka sér rýmri tíma, lengri tíma til að lesa þetta enn þá betur og velta fyrir sér hvaða afleiðingar þetta hefði vegna þess að tíminn var til reiðu og meira að segja enn. Hann hefði getað hugsað þetta mál í alla nótt ef hann hefði viljað. Hann hefði getað ráðfært sig við ríkisstjórnina. Hann hefði getað ráðfært sig við hóp af samstarfsmönnum og sérfræðingum og gefið sín fyrirmæli núna klukkan þrjú --- og getur reyndar enn. Það er svo hamingjunni fyrir að þakka að það er ekki öll nótt úti. Ég vil í fullri einlægni sem stuðningsmaður, samstarfsmaður og ábekingur þessarar ríkisstjórnar og hæstv. utanrrh. fara fram á það við hann að hann hugleiði alvarlega hvort hann treystir sér ekki til að nefna lausnarorðið og senda það skeyti sem til þess þarf að atkvæði Íslands falli eins og það féll í fyrra. Þá kemur þriðja vers. Utanrrh. kom í sjónvarpið í gærkvöld og var þar með yfirlýsingar um varamillilandaflugvöll sem, eins og hann sagði, væri byggður af NATO en þó ekki herflugvöllur. Því miður gengur þetta tvennt ekki upp. NATO byggir ekki hér flugvelli fyrir þjóðkirkjuna. Það þarf ekki að ímynda sér það. NATO byggir ekki hér flugvelli nema ætla sér að nota þá. Það vill svo til að ég á sæti í flugráði og hef haft tækifæri til að fylgjast með þessu varaflugvallarmáli nákvæmlega. Það hefur verið unnin skýrsla um þetta mál. Ég er að vísu ekki sammála öllu því sem þar stendur eða því mati sem er þar sett fram, en þar kemur glögglega fram hver munur er á varaflugvelli sem Íslendingar þurfa til eigin afnota og þeirra þarfa sem NATO gerir kröfur um. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa örfáar línur úr inngangi þessarar skýrslu og hefst lesturinn: ,,Á síðustu árum hefur áhugi Atlantshafsbandalagsins beinst að því í vaxandi mæli að komið yrði á fót fullkomnum varaflugvelli á Íslandi, Grænlandi eða Færeyjum. Utanrrh. og samgrh. skipuðu snemma á seinasta ári viðræðunefnd um þetta mál og eiga sæti í henni Ólafur Steinar Valdimarsson ráðuneytisstjóri, Pétur Einarsson flugmálastjóri, Sverrir Haukur Gunnlaugsson, skrifstofustjóri varnarmálanefndar, og Þorgeir Pálsson prófessor. Í framhaldi af könnunarviðræðum við fulltrúa Atlantshafsbandalagsins ákvað viðræðunefndin að fara þess á leit við Flugmálastjórn að setja á fót vinnuhóp til þess að kanna aðstæður á þeim stöðum sem einkum þykja koma til álita. Með hliðsjón af því að hugsanlegur varamillilandaflugvöllur gæti í senn nýst umferð herflugvéla, millilandaflugi Íslendinga og innanlandsflugi á Íslandi ákvað nefndin að láta kanna aðstæður á eftirtöldum stöðum: Blönduósi, Sauðárkróki, Akureyri, Húsavík, Egilsstöðum og Hornafirði. Í starfshópinn voru tilnefndir Jóhann H. Jónsson, framkvæmdastjóri Flugmálastjórnar, formaður, Hörður Sveinsson, deildarstjóri kortadeildar Flugmálastjórnar, Gunnlaugur Helgason flugstjóri frá Félagi ísl. atvinnuflugmanna, Trausti Jónsson veðurfræðingur frá Veðurstofu Íslands, Þóroddur Þóroddsson jarðfræðingur frá Náttúruverndarráði, Pétur Stefánsson verkfræðingur, Almennu verkfræðistofunni. Fjárveiting til verksins var frá upphafi mjög naum og var því ákveðið að byggja athugun starfshópsins alfarið á vettvangsskoðun og fyrirliggjandi gögnum. Ákveðið var jafnframt að takmarka athugunina einkum við útilokandi þætti, þ.e. aðflugsskilyrði, veðurfar, aðstöðu til mannvirkjagerðar og umhverfismál. Flugvöllur sá er athuganir starfshópsins hafa beinst að er í meginatriðum 3000 m löng flugbraut ásamt sérstökum akstursbrautum og flugvélastæðum í samræmi við kröfur Atlantshafsbandalagsins um herflugvöll. Við könnun á aðflugsskilyrðum hefur verið stuðst við Standard Category 1, aðflug samkvæmt pans. ops. doc. 81 68 frá Alþjóðaflugmálastofnuninni.`` Þannig hljóðar þessi inngangur skýrslunnar og dylst engum að þarna er um að ræða að Atlantshafsbandalagið er að biðja um flugvöll þar sem þeir geti látið sínar vélar lenda þegar þeim hentar og þar sem hægt er að hafa æfingaaðstöðu. Þeir gera m.a. kröfu um verulega mikið eldsneytisrými, verulega mikil flughlöð þannig að þeir geti geymt þarna tugi véla eða jafnvel hundruð. Því miður gengur ekki upp sá draumur ráðherrans að hægt sé að byggja þennan varamillilandaflugvöll, láta NATO byggja hann án þess að NATO noti hann. Hann samræmist heldur ekki, eins og hv. 2. þm. Austurl. benti á, þessum lið í málefnasamningi ríkisstjórnarinnar: ,,Ríkisstjórnin mun ekki gera nýja samninga um meiri háttar hernaðarframkvæmdir.`` Þetta tvennt fer ekki saman. Það má að lokum geta þess að hv. þm. Jón Helgason, forseti Ed., sem átti tal við mig rétt áðan lét það í ljós við mig að sendimönnum okkar vestra hefði sárnað að heyra það frá hæstv. utanrrh. að hann væri að væna þá um að hafa ekki staðið í stykkinu við að kynna fyrir sér þau málefni sem væru á dagskrá. Vitna ég til Dagblaðsins í dag þar sem Jón Baldvin ávítar sendimenn hjá Sameinuðu þjóðunum. Þetta vil ég að komi fram. Þeim þykir hart við þetta að búa. Ég árétta ósk mína til hæstv. utanrrh. að hann gái vel að sér hvort hann telur sig ekki geta framfylgt þeirri stefnu sem Steingrímur Hermannsson markaði í utanríkismálum. Við samstarfsmenn hans ætlumst hreinlega til þess að hann fylgi fram þeirri stefnu. Við gengum út frá því þegar við gerðum þennan málefnasamning og við gengum út frá því þegar við völdum hann sem utanrrh. að hann mundi gera það.

Kristín Einarsdóttir Virðulegi forseti. Fyrir nokkrum dögum fengum við að heyra að utanrrh. hefði án alls samráðs við aðra ákveðið að Ísland sæti hjá á þingi Sameinuðu þjóðanna í síðustu viku við atkvæðagreiðslu um ályktun þar sem Ísrael er fordæmt fyrir þá stefnu og aðgerðir sem brjóta gegn mannréttindum Palestínumanna á hernumdu svæðunum og hann hefur gert grein fyrir hér og mikið hefur verið talað um. Það er furðulegt að ráðherrann telji sig geta setið hjá fyrir Íslands hönd og ég sannfærðist síður en svo af ræðu hans áðan að það hafi verið rétt ákvörðun af hálfu ráðherrans og þar með Íslands, því hann er að taka ákvörðun fyrir okkur öll. Mér finnst líka einkennilegt að ráðherrann skuli grípa til þess að tala um fortíðina og tala um ofbeldi og morð á gyðingum í Evrópu um miðja öldina og réttlæta það sem þeir eru að gera núna. Ég tók það þannig að hann væri nánast að réttlæta gerðir Ísraelsmanna í Palestínu núna með því að tala um að þeir hefðu verið beittir kúgun og ofsóttir áður fyrr. Þetta þykir mér mjög hæpið að draga fram og telja að það sé einhver réttlæting. Það er alveg rétt að Ísraelsríki var stofnað árið 1947 og að það var gert að frumkvæði vestrænna ríkja og Íslendingar áttu þar hlut að máli. Einmitt í ljósi þess verðum við að skoða þetta mál. Það er dapurlegt að vita til þess að þeir sem hafa verið ofsóttir og kúgaðir í aldaraðir, ekki bara á þessari öld heldur í aldaraðir, eins og gyðingar hafa verið, skuli nú kúga og ofsækja Palestínumenn. Þótt Íslendingar hafi átt hlut að máli þegar Ísraelsríki var sett á fót held ég að það sé leitun að þeim Íslendingi sem ekki hefur megnustu andúð á framferði Ísraelsmanna gagnvart Palestínumönnum og nú sérstaklega upp á síðkastið. Ráðherrann má heldur ekki gleyma því að Ísrael er sjálfstætt ríki með viðurkenningu hjá Sameinuðu þjóðunum og við höfum stjórnmálasamband við Ísrael, en að Palestínumenn eru kúgaðir á þessum stað og þeir hafa enga stöðu sem sjálfstætt ríki. Þegar verið er að tala um tvo deiluaðila hafa þessir tveir deiluaðilar mjög ólíka stöðu, ekki síst gagnvart okkur. Mér finnst ekki sanngjarnt að tala á þeim nótunum. Þegar verið er að ræða um að fordæma Ísraelsmenn, sem mér finnst fyllsta ástæða til þess að gera, er ekki þar með sagt að maður sé að réttlæta það sem hinir hafa gert. Og þó að mannréttindi séu fordæmd á einum stað er ekki þar með sagt að verið sé að réttlæta mannréttindabrot alls staðar annars staðar í heiminum. Þannig má ekki rugla því saman að þó við fordæmum það framferði sem Ísraelsmenn hafa orðið uppvísir að núna upp á síðkastið erum við ekki að réttlæta önnur mannréttindabrot. Ég er alveg sannfærð um að meiri hluti Íslendinga er á annarri skoðun en ráðherrann í þessu máli. En eins og fram hefur komið er það ekki eingöngu þessi ályktun, sem ráðherrann hefur tekið ákvörðun um að greiða atkvæði um, sem er í öllu ósamræmi við þann vilja sem komið hefur fram bæði á Alþingi og ekki síður annars staðar í þjóðfélaginu. Þar á ég við ályktanir um afvopnunarmál sem ráðherrann hefur ákveðið að Ísland muni ekki styðja. Það hefur nú þegar verið gerð grein fyrir þeim ályktunum að einhverju leyti í þessari umræðu, en þær fjalla um svokallaða frystingu kjarnorkuvopna. Sú ályktun sem mesta athygli hefur vakið er tillaga flutt af Mexíkó, Svíþjóð og fleiri ríkjum. Þessi ályktun hefur verið flutt mörgum sinnum lítið breytt á þingum Sameinuðu þjóðanna og hefur Ísland setið hjá við atkvæðagreiðsluna þangað til í fyrra þegar þáv. utanrrh. og núv. hæstv. forsrh. ákvað að Ísland greiddi tillögunni atkvæði. Fimm sinnum hafa þingkonur Kvennalistans lagt fram tillögu á Alþingi um að Alþingi lýsi því yfir að það sé fylgjandi því að þessari tillögu sé greitt atkvæði og í umræðunni um þessa tillögu í fyrra kom fram að nánast þótti óþarfi að fjalla um þessa tillögu hvað þá heldur að samþykkja hana þar sem utanrrh. hafði þá þegar ákveðið að greiða þessari till. atkvæði. Hún var þar af leiðandi ekki borin fyrir þingið. Mig langar til að lesa, með leyfi forseta, aðeins upp úr þessari tillögu sem Mexíkó, Svíþjóð og fleiri hafa flutt, bara tvo liði í henni. Tölul. 1: ,,hvetur enn einu sinni Sovétríkin og Bandaríkin sem tvö fremstu kjarnorkuveldin til að lýsa yfir, annaðhvort með einhliða yfirlýsingu samtímis eða með sameiginlegri yfirlýsingu, tafarlausri frystingu kjarnavopna sem að formi og umfangi yrði sem hér greinir: a. Hún mundi fela í sér allsherjarbann við tilraunum með kjarnavopn og skotbúnað þeirra, algera stöðvun framleiðslu kjarnavopna og skotbúnaðar þeirra, bann við allri frekari uppsetningu kjarnavopna og skotbúnaðar þeirra, algera stöðvun framleiðslu kjarnakleyfra efna í hernaðarlegum tilgangi.`` Svo er einnig tekið fram hér: ,,Hún yrði háð viðeigandi eftirlitsráðstöfunum og reglum um eftirlit.`` Þarna er gert ráð fyrir eftirliti og allsherjarstöðvun. Það er mjög einkennilegt að halda því fram að með því að frysta kjarnorkuvopn getum við ekki fækkað þeim. Þetta er mjög einkennilegt vegna þess að ef kjarnorkuveldin tækju mark á þessari ályktun og hættu tilraunum með, framleiðslu og dreifingu kjarnorkuvopna væri tekið stórt skref í átt til afvopnunar. Ef fólk vill ekki viðurkenna það hlýtur það að stafa af blindu á staðreyndum. Ég er alveg viss um að meiri hluti þjóðarinnar er fylgjandi því að við styðjum þessa tillögu því að það hefur komið ótvírætt í ljós í skoðanakönnunum að Íslendingar eru á móti kjarnorkuvopnum og vilja t.d. að Norðurlönd verði lýst kjarnorkuvopnalaust svæði. Þess vegna er ákvörðun utanrrh. nú alveg furðuleg og óskiljanleg. Með afstöðu sinni til þessara tillagna hefur ráðherrann markað sér sérstöðu og er sú sérstaða fólgin í því að taka stórt skref aftur á bak varðandi afstöðu til afvopnunarmála. Í viðtölum við utanrrh. í fjölmiðlum hefur hann gjarnan talað um tímaleysi varðandi ákvarðanatöku um afstöðu til þessara tillagna og hann hélt því fram áðan að hann hefði aðeins haft hálfa klukkustund til að taka afstöðu til 20 tillagna í afvopnunarmálum. Þetta er hreinn fyrirsláttur. Ráðherrann veit alveg jafn vel og ég að það líður langur tími frá því að tillögurnar eru lagðar fram í nefnd og þangað til þær koma til atkvæðagreiðslu. Það var því hægur vandi fyrir ráðherra að kynna sér málin. Mér er einnig kunnugt um að á mánudagsmorguninn fengu fulltrúar á þingi Sameinuðu þjóðanna, sem eru þar á vegum Alþingis og hv. þm. Páll Pétursson minntist á áðan, tillögurnar um afvopnun, allar tillögurnar, þessar 20 og sjálfsagt fleiri, sem átti að greiða um atkvæði í gær og í dag. Þær lágu í endanlegri mynd fyrir á mánudaginn var og í uppkasti mikið fyrr. Mér þykir því furðu sæta að ráðherrann beri fyrir sig tímaskort í þessu máli. Eins og fram hefur komið fer atkvæðagreiðslan um frystingartillögurnar fram í dag og það er í fyrstu nefnd. Það er í nefnd en ekki í allsherjarþinginu sjálfu. Þótt venjan sé að greiða atkvæði í allsherjarþinginu á sama hátt og í nefndum finnst mér sjálfsagt að breyta út af því í þetta sinn ef búið er að greiða atkvæði í nefndinni sem er ekki alveg öruggt að sé búið. Tímaleysistal hæstv. ráðherra er e.t.v. komið til af því að hann er ekki sáttur við þá ákvörðun sem hann tók. Varðandi þessar tillögur er enn þá tími til að breyta afstöðu Íslands, e.t.v. í fyrstu nefnd en alla vega er hægt að taka breytta afstöðu þegar tillagan kemur fyrir allsherjarþingið. Ég skora á ráðherrann að gera það nú þegar því að enn er tími. Hæstv. ráðherra verður að gera sér grein fyrir því að þótt hann hafi vald til að taka afstöðu eins og honum sjálfum þóknast hlýtur það að vera skylda hans að taka tillit til skoðana annarra. Áætlanir um nýjan herflugvöll, sem ráðherrann virðist einnig vera búinn að taka ákvörðun um, sem þó er ekki herflugvöllur eins og hann sagði í gær í fréttunum, eru enn eitt dæmið um hvernig hann misnotar vald sitt í ósamræmi við meiri hluta á Alþingi og ég tala nú ekki um í ríkisstjórn eins og hér hefur komið fram.

Eyjólfur Konráð Jónsson Hæstv. forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að staðfesta að það er rétt með farið af hálfu hæstv. utanrrh. hvernig þessi mál bar að. Á fundi utanrmn. í gær skýrði hann frá því, eins og fram hefur komið, að hann væri að taka ákvarðanir um afstöðu til ýmiss konar mála á allsherjarþinginu. Sannleikurinn er sá að mjög svipað átti sér stað í fyrra í utanrmn., eins og raunar varð opinbert. Það var á síðustu stundu sem þáv. hæstv. utanrrh., núv. forsrh., skýrði nefndinni frá því að atkvæðagreiðslur væru u.þ.b. að fara fram og að því er eina tillöguna varðaði hafði hann orð á því, eins og upplýst var svo ég er ekki að uppljóstra leyndarmálum, að hugsanlegt væri að breyta þar fyrirætlunum um atkvæðagreiðslu. Það reyndist hins vegar vera orðið of seint að gera það. Það var tímahrak þarna líka. Nú er ég alveg sammála því, sem hefur komið fram hjá hæstv. utanrrh. og auðvitað mörgum öðrum, að það þarf ekki að vera jafnmikið tímahrak og þetta, jafnvel þótt við séum fámennir erlendis. En svo vill til að fyrir tveimur árum var ég á þessu þingi, allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna, og var einmitt að reyna að aðstoða eitthvað Tómas Karlsson, sem þá var fastur fulltrúi í fyrstu nefnd, við að greiða fram úr þeirri málaflækju sem þarna er einmitt um afvopnunarmálin og þau málefni sem hér hefur borið á góma. Þar voru þá eitthvað 70--80 tillögur til meðferðar, gamlar og nýjar, auk allra mögulegra og ómögulegra breytingartillagna og þetta var satt að segja hið mesta torf. Það leyndi sér ekki að ýmislegt af þessum tillögum var til umræðu og flutt til heimabrúks ábyggilega vegna þess að tillögurnar voru meira og minna sama efnis, bara mismunandi flutningsmenn til að geta haft þetta með heim í farteskinu til að sýna að þeir hefðu eitthvað afrekað á þinginu. En við skulum horfast í augu við staðreyndir. Það hefur komið hér fram í umræðum að það eru nú einu sinni stórveldin og leiðtogar stórþjóðanna sem ráða ferðinni. Og það var svo glöggt að allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna þann veturinn vakti nákvæmlega enga athygli. Ég hef gífurlega gaman af að horfa á fréttir í góðum sjónvarpsstöðvum og þær eru góðar fréttirnar í bandarísku stöðvunum, byrja jafnvel kl. 5 eða 6 á morgnana svo að ég lagði stund á að fylgjast með því. Húsið í Höfða sást nærri því á hverjum einasta degi, en hús Sameinuðu þjóðanna aldrei. Í stórblöðum í New York á þeim tíma var varla hægt að finna frásagnir af neinu því sem var að gerast hjá Sameinuðu þjóðunum en það var hægt að lesa um Reykjavík alls staðar. Ég veit ekki hvort við getum dregið einhvern lærdóm af þessu. Því miður hafa Sameinuðu þjóðirnar verið allt of máttfarnar og tillögur þar oft kafnað í of miklu málskrúði og jafnvel tilhneigingu til þess að hugsa meira um heimamarkað en heimsbyggð. Við skulum ekki falla í þann farveg, Íslendingar. Þegar við ræðum jafnalvarleg málefni og afvopnunarmálin þá skulum við ekki vera að hugsa eingöngu um heimamarkað þegar við ræðum þau erlendis. Ég kem nánar að þessu örlítið síðar. En á þessu stigi vil ég vekja á því athygli að hér hefur ekki sést einn einasti ráðherra Framsfl. í dag. Það er út af fyrir sig ekkert nýtt að þeir sjáist ekki og sérstaklega ekki nýtt þegar rætt er um utanríkismál og öryggismál. Þá eru þeir oft fjarverandi.

Forsrh. hefur fjarvistarleyfi í dag.

Jú, jú, hann hefur fjarvistarleyfi, en hinir ekki. En þetta var nú ekki aðalatriðið heldur hitt að ráðherrar Alþb. hafa forðast eins og heitan eldinn að koma hér nálægt nema einn þeirra stansaði við hér í gættinni í eina mínútu eða tvær. Og hver biður um þessa umræðu? Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, málsvari Alþb. í utanríkismálum. Hann er málsvari Alþb. í utanríkismálum, Hjörleifur Guttormsson. Málflutningur hans er málflutningur þeirra, sérstaklega þegar þeir undirstrika það með því að þurfa ekkert að vera mættir. Hv. þm. getur séð um þetta allt saman. Og það hafa heldur engir þingmenn frá Alþb. verið hér nema þeir sem skyldum eiga að gegna, nauðsynlegum skyldum eins og hæstv. forseti. Og hv. formaður þingflokks Alþb. sýnir auðvitað þá kurteisi að mæta hér. Nei, nei, við skulum hafa það allt á hreinu. Það er mjög gott að íslenska þjóðin viti það að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson er málsvari Alþb. í þessum málum þangað til þeir, ráðherrarnir og ráðamenn þar, sýna það þá betur en þeir hafa gert í verki að þeir ætli ekki að láta málflutning þessa eina manns vera málflutning sinn. Þeir gerðu það að vísu mjög rækilega að reka hann út í horn nú í byrjun þings þegar hv. þm. Hjörleifur Guttormsson lýsti því yfir í öllum fjölmiðlum sem hann gat troðið sér í --- og er nú á hlaupum á milli fjölmiðla eins og þeir eru nú fleiri náttúrlega --- að hann bæri enga ábyrgð á því hver væri formaður nefndarinnar o.s.frv. Menn muna þetta allt saman. Hann ætlaði sko að gera uppsteyt og hann ætlaði að krefjast þess að það yrði öðruvísi farið með málefni í hv. utanrmn. og meira tillit yrði tekið til Alþb., ekki bara þar heldur líka í ríkisstjórninni og öllu hennar framferði. Jú, hann ætlaði sko að sjá um það. Menn biðu mjög spenntir að vita hvað yrði nú um þetta allt saman.

Ég verð að benda þingmanninum á að hér fer fram umræða utan dagskrár. Hún fjallar ekki um þetta.

Fjallar hún ekki um þetta?

Nei.

Um talsmann Alþb.

Ég verð að minna þingmanninn á að hann er kominn langt út fyrir umræðuefni sitt. Hér hefur staðið yfir umræða utan dagskrár í næstum tvo tíma. Forseti getur ekki leyft umræðu um málefni hinna ýmsu og einstöku flokka hér í þessari umræðu.

Ég verð nú að lýsa furðu minni á þessu, en ég skal hlíta úrskurði forseta að sjálfsögðu. En ég hafði ekki verið beðinn um að stytta mitt mál og hér hafa verið fluttar mjög . . .

Forseti er ekki að biðja þingmanninn um að stytta sitt mál, einungis að halda sig við umræðuefnið.

Já, já. Umræðuefnið er sem sagt utanríkismál af því að þau snerta Ísland og íslenska stjórnmálamenn og þess vegna verð ég að hafa leyfi til þess aðeins að ljúka þessu máli, þessum þætti, að það gerðist ekkert af þessu sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson ætlaði sér að gera. Hann greiddi atkvæði með núverandi formanni utanrmn. og tók þar með afstöðu um stuðning við ríkisstjórnina. En ég þori nú varla að tala um ákveðna þingmenn eftir þetta og verð þá kannski eitthvað stuttorðari líka. En við skulum ekki fara lengra út í þessa sálma og einangrun þessa hv. þm. og ég skal ekki heldur ræða meira um það sem í utanrmn. hefur gerst. Það vita allir. Ég skal þá víkja að því sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson vakti máls á, sem er fyrst og fremst Ísraelstillagan, fordæming á Ísrael. Það mál er vissulega viðkvæmt og margt af því sem hæstv. utanrrh. sagði hér get ég fullkomlega tekið undir. Það er vandmeðfarið í slíku máli að smáþjóð eins og við ályktum og ætlum að gera okkur sérlega digra. Engu að síður er sjálfsagt að ræða þessi mál og það er búið að boða að tillaga verði flutt um það mál hér í þinginu. Hv. þm. Páll Pétursson gerði grein fyrir efni þeirrar tillögu. Sú tillaga fer væntanlega til utanrmn. og verður þar að sjálfsögðu rædd. Við höfum þess vegna tíma til þess síðar að fara nánar ofan í þessi mál og ég skal ekkert vera að eyða tíma í það vegna þess að ég veit að þó að hæstv. forseti hafi verið svo tillitssamur við mig að vera ekki að biðja mig að stytta mál mitt, þá flýgur tíminn áfram og a.m.k. úr mínum flokki veit ég að margir vilja fá að tala í þessari umræðu og ég vil ekki verða þess valdandi að þeir komist ekki að í umræðunni og þarf þess vegna ekki að fara ýkja langt út í þessa sálma. En ég gagnrýni ekki afstöðu hæstv. utanrrh. í þessu máli. Þá er komið að frystingartillögunum. Það er alveg rétt sem hv. þm. Páll Pétursson sagði að það er ekkert nýjabragð að frystingartillögunum lengur. Það er það svo sannarlega ekki. Frystingartillögurnar voru mjög ræddar fyrir þrem, fjórum, fimm árum á alþjóðavettvangi og sýndist sitt hverjum um það hvort þær væru heppilegar eða líklegar til að bera einhvern árangur. Við vorum margir hér, ég held áreiðanlega meiri hluti, sem töldum að það væri lítið á því að græða að ætla að frysta vopnabirgðir sem nægðu til að drepa heimsbyggðina hundrað sinnum skilst mér. Hættan væri nú lítið minni þó að ekki yrði hægt að drepa allt mannkynið 200 sinnum í staðinn fyrir 100 sinnum. Þannig að ég hef nú aldrei haft mikla trú á þeim tillögum. Ég játa það hreinskilnislega. En hafi einhverjir haft trú á þeim, þá vildi svo til að allur slíkur þankagangur var drepinn. Og hvar var hann drepinn og hvenær? Hér í Reykjavík á leiðtogafundinum. Þá var stigið fyrsta skrefið til afvopnunar, til að eyða þessum vopnum, ekki bara að fara að frysta þau niðri í kjöllurum eða neðanjarðar eða á höfum úti eða hvar sem þau eru, heldur til að eyða þeim. Þetta gerðist hér í Reykjavík og þótti einhver stórkostlegasti atburður í sögu mannkyns. Og hvað þá um Ísland, gistilandið? Þessir menn fóru ekkert eftir þeim tilmælum, eins og hv. þm. Kristín Einarsdóttir var að greina okkur frá að væru í hugmyndum Kvennalista og fleiri um frystinguna, við tillögum þeirra, að hvetja leiðtoga stórveldanna til að lýsa yfir annaðhvort sameiginlega eða einhliða stuðningi við þessa stefnu. Þeir eru búnir að tala saman nokkrum sinnum síðan. Ég minnist þess ekki að annar hvor þeirra hafi sérstaklega lagt áherslu á það einhliða, eða þeir saman, að þeir létu sér nægja einhverja frystingu á kjarnorkuvopnum. Þeir hafa gengið hreint til verks og eru að gera sér grein fyrir því, vonandi í fyllstu einlægni og á báða bóga, að heimsbyggðin er auðvitað í nákvæmlega sömu hættunni þó að það séu ekki framleidd fleiri kjarnavopn. Hitt er svo aftur alveg rétt sem kom hér fram hjá hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni að vígbúnaðarkapphlaupið er enn á fullri ferð. Hin svokölluðu hefðbundnu vopn eru auðvitað ekkert hefðbundin. Það er hægt að framleiða í dag vopn sem eru fullkomin manndrápstæki miðað við það sem var í síðustu heimsstyrjöld. Tækin sem þá voru notuð voru kannski eins og skammbyssur á móti fallbyssum nú, þannig að ekkert af þessu er mjög einfalt og auðleysanlegt og kannski síst á færi okkar --- eða a.m.k. játa ég minn vanmátt í því að átta mig á þeim hlutum öllum saman, ég þekki ekkert af þessum vopnum. Ég veit bara að þau eru ógnvænleg og það vitum við öll. En hver styrkurinn er á hverjum tíma? Það er mál sem hefur ósköp lítið upp á sig, held ég, að eyða miklum tíma í að ræða. Ég kann ekki við annað en að víkja þá að síðasta atriðinu og það er varaflugvöllur á Íslandi sem yrði byggður að einhverju eða öllu leyti fyrir fé úr mannvirkjasjóði Atlantshafsbandalagsins. Það er ekki rétt sem hv. þm. Páll Pétursson sagði hér áðan: NATO byggir ekki flugvöll ef það ætlar sér ekki að nota hann. Þetta er öfugt. Varnir NATO hafa verið og eru gerðar til þess að þurfa ekki að nota styrkleikann. Það vitum við allir jafnt. Og þessar traustu varnir og sú staðfesta vestursins, lýðræðisþjóðanna, hefur áorkað því sem nú er að gerast, að það er þó glæta, vonarglæta í heimsbyggðinni. Það er von um að stórveldunum takist að feta sig áfram niður stigann skulum við segja, frá ógninni og niður á jörðina, að fá komist niður á jörðina í sínum umræðum og sínum þankagangi. Og aðalatriðið er að fyrsta skrefið var tekið, fyrsta trappan var stigin hér í Reykjavík. Ættum við þá endilega að fara að setja okkur í einhver dómarasæti um það hvað mikilvægast væri fyrir þessa leiðtoga að ræða þegar við vitum að það er ekkert á okkur hlustað? Það er kannski ljótt að segja það, en þannig var það á fundi Sameinuðu þjóðanna. Ég leitaði auðvitað að því hvort það væri ekki eitthvað sagt frá einhverjum tillögum, sem ég var að puða í að lesa og lesa, í New York Times eða einhverju blaði eða í sjónvarpsfréttum. Það örlaði ekki á því þó að Höfði væri, eins og ég segi, á hverjum sjónvarpsskermi. Þetta er nú staðreyndir þess máls. Afstöðu hæstv. utanrrh., um að breyta nú frá þeirri nýju afstöðu í frystingarmálunum sem fyrirrennari hans tók á sl. ári, kallar hv. þm. Kristín Einarsdóttir ,,furðulegt og óskiljanlegt skref aftur á bak``. Ég get ekki annað en verið sammála því sem hæstv. ráðherra sagði, að það væri auðvitað skref aftur á bak að ætla núna að fara að gera frystingu að einhverju meginmáli. Hún er bara ekkert í umræðunni lengur. Hún er sem betur fer dauð. Það er verið að reyna að eyða þessum vopnum í staðinn fyrir að geyma þau.

Ragnhildur Helgadóttir Frú forseti. Hér fer fram umræða um einn meginþátt íslenskra stjórnmála. Sú umræða hefur verið vakin vegna áhuga talsmanns Alþb. í utanríkismálum á afgreiðslu mála hjá Sameinuðu þjóðunum. Þessi umræða hefur leitt það í ljós að það er grundvallarágreiningur innan ríkisstjórnarinnar um þennan meginþátt í stjórnmálum. Hv. frummælandi sagði orðrétt að Alþb. hefði barið að röngum dyrum.

Alþfl.

Að Alþfl. hefði barið að röngum dyrum. Ég bið afsökunar á þessu mismæli, en það stafar af eðlilegri ástæðu því að Alþb. hafði barið að ýmsum dyrum árum saman án árangurs. En núna sem sagt hleypti Alþb. þessum samstarfsflokkum inn til sín í þennan félagsskap með þeim árangri að í ljós kemur að það er ekkert samkomulag þar inni fyrir. Í gær kom auðvitað líka í ljós að um annan meginþátt íslenskra þjóðmála var heldur ekki samkomulag og allt mjög í ruglingi, ef ég má taka svo til orða, svo að ég noti ekki líkinguna hver hafi barið að röngum dyrum hjá hverjum. En hvað um það atriði. Það hefur komið fram að aðalgagnrýnisefnið er að hæstv. utanrrh. hafi breytt um stefnu. Það má kannski segja að hæstv. utanrrh. hafi leiðrétt stefnu. Það er ekki langt síðan að breytt var um stefnu í vissum þeim málum sem hér hafa verið til umræðu án þess að utanrmn. eða ríkisstjórnin hafi verið að því spurð. Það er vitanlega gott og æskilegt að umræður fari fram á Alþingi um afstöðu íslenska ríkisins til mála sem upp koma á alþjóðavettvangi, þar á meðal um atkvæðagreiðslur um ýmis einstök mál sem þýðingu hafa. Og nú hefur hv. 2. þm. Austurl. vakið máls á því sem fer fram þessa dagana á þingi Sameinuðu þjóðanna og telur ekki unnt að fallast á sjónarmið hæstv. utanrrh. um afgreiðslu og afstöðu til þeirra mála. Ég tel að ákafi hv. þm. og orðalag hans sé að vísu allmikið úr hófi en ég efast ekkert um að hugur hans fylgi máli. Og að því er varðar ástandið, ef ég vík að þeim tillögum einstökum sem hv. þm. hefur hér fjallað um og vík fyrst að tillögunum um ástandið fyrir botni Miðjarðarhafs, eins og oft er sagt, þá er auðvitað ljóst að þar hefur verið eins konar púðurtunna í alþjóðastjórnmálum sl. 40 ár og vandi og deilur auðvitað miklu lengur, árhundruðum saman, öldum og næstum árþúsundum saman. Ísraelsríki var svo stofnað í óþökk þeirra sem fyrir sátu í landinu og hver styrjöldin hefur rekið aðra. Íslendingar eru ætíð andvígir hryðjuverkum, styrjöldum og öðru ofbeldi hvar sem er í heiminum. En fyrst og fremst ættum við að stuðla að því með atkvæði okkar og öðrum áhrifum, ef einhver kynnu að vera í slíkum málum, að friður komist á og varanleg lausn finnist á vandanum í sambúð Ísraelsríkis og nágranna þess. Ég geri ráð fyrir því að hv. 2. þm. Austurl. taki ekki undir þær kröfur af hálfu annars deiluaðila að Ísraelsríki verði svipt allri viðurkenningu, og það er vel að hann vilji það, eftir því sem ég tel að hann geri, að gyðingar sitji í friði að sínu. Það eru mikil mannréttindi að fá að vera í friði í landi sínu. En harðorð gagnrýni nú á Ísraelsmenn, annan aðilann í þessari deilu, og fordæming á þeirra aðgerðum er ekki líkleg til að laða þá að samningaborði sem er þó megintilgangur allra sem raunverulega vilja stuðla að friði þessara deiluaðila. Það er meginatriðið og það er það atriði sem þær alþjóðasamkomur sem um þetta mál hafa fjallað hafa unnið að. Ég leyfi mér að halda, tel mig hafa ástæðu til að halda að við höfum á ýmsum tímum síðustu mánaða verið jafnvel nokkuð nær því marki en fyrir örfáum árum. Ég held að hvert slíkt skref, eins og stigið er með alþjóðlegri fordæmingu á aðgerðum annars aðila, verði til að eyðileggja slíka þróun eða a.m.k. að seinka henni mjög og þá er til lítils unnið með slíkri tillögugerð. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að það hafi verið hárrétt afstaða að sitja hjá við afgreiðslu þessarar tillögu nú á þingi Sameinuðu þjóðanna einmitt með það fyrir augum að greiða fyrir því að mál þróist á þann veg að unnt sé að koma deiluaðilum að samningaborði á alþjóðlegri ráðstefnu, eða utan hennar, í framhaldi af henni eða hvernig sem það tækist. Ég er þeirrar skoðunar að tillaga eins og tillögurnar um alþjóðlega ráðstefnu til að vinna að friði hljóti að vera gagnlegar. Þegar það skref er stigið að báðir aðilar hafa fallist á að senda sína fulltrúa til slíkrar ráðstefnu er mjög mikið unnið. Hæstv. utanrrh. vék aðeins að tillögum Evrópuráðsins um þessi mál. Þar hafa vitanlega á ýmsum tímum verið gerðar ályktanir um þetta alvarlega mál sem hefur sannarlega þýðingu langt út fyrir það svæði þar sem deilurnar fara nú fram. Nú var gerð ályktun snemma í sumar þar sem enn er áréttaður stuðningurinn við alþjóðlega ráðstefnu um ástandið fyrir botni Miðjarðarhafs þar sem fulltrúar beggja deiluaðila væru. Mál þessi voru rædd ítarlega í návist fulltrúa Ísraels sem á aukaaðild að Evrópuráðinu og í návist sendifulltrúa arabaríkjanna. Þeir aðilar sem þarna áttu hlut að máli áttu því sína fulltrúa þar sem þessar umræður fóru fram. Ég hygg að hvert slíkt skref, þótt lítið sé, sem fólgið er í því að fá fulltrúa hinna deilandi aðila til þess að vera þó ekki nema viðstaddir slíkar umræður og kynna sér mjög ítarlegar skýrslur nefnda sem gert hafa vettvangskannanir á löngum tímabilum á staðnum, að allt þetta séu skref í áttina. En hvert það skref sem stigið er til þess að fordæma annan aðilann, lýsa hann óalandi og óferjandi, það dregur úr möguleikanum til þess að koma á friði. Við lemjum ekki neinn til þess að koma að samningaborði. Það sest enginn við samningaborð undir dynjandi formælingum þeirra sem til samningaviðræðnanna boða. Þess vegna er það algjörlega ljóst að það hefði ekki verið rétt að greiða atkvæði með þessari tillögu. Um aðrar tillögur, sem hv. þm. gerði hér að umtalsefni og fjallað hefur verið um í ræðum hæstv. utanrrh. og nú rétt áðan af hálfu hv. 8. þm. Reykv., er það að segja að þar gildir hið sama. Tillögur um þau mál eru harla gagnslausar og högg út í vindinn ef ekki er verið að vinna að því sem er raunverulegt, en það er samkomulag þeirra aðila sem raunverulega geta ráðið þessum málum. Þess vegna ber okkur fyrst og fremst að styðja alla þá viðleitni sem verður til þess að greiða fyrir slíku samkomulagi en ekki að gefa yfirlýsingar sem eru margsögð orð og geta fremur orðið til þess að tefja fyrir samningaviðræðum heldur en hitt. Og það er, eins og hér hefur verið bent á, að þær tillögur, frystingartillögurnar, eru orðnar úreltar í raun og veru og ég veit ekki hvers vegna þessi áhugi er svona mikill á þeim nema það sé e.t.v. vegna félagsskaparins sem hv. þm. gerði sér hér nokkuð tíðrætt um í sinni frumræðu. Hann gerði nokkurt mál úr því að við, með afstöðu okkar á þingi Sameinuðu þjóðanna til tillögunnar um ástandið fyrir botni Miðjarðarhafs, héldum okkur ekki í þeim félagsskap sem hann teldi heppilegastan, en ef mig misminnir ekki, þá er meðal fremstu flutningsmanna í þessum tillögum t.d. Rúmenía sem ég hafði nú kannski haldið að væri ekki heppilegasti leiðbeinandinn um það hvernig halda bæri á mannréttindum og stuðla að friði í heiminum. Ekki hef ég heyrt hv. frummælanda minnast á neina tilburði til fordæmingar á þeim mannréttindabrotum sem fara fram í því landi, þar sem stjórnvöld í rólegheitum framkvæma landbúnaðarstefnu sína á þann veg að jöfnuð eru við jörðu mörg þúsund þorp hundraða þúsunda manna og þeir hraktir frá heimkynnum sínum og þau eyðilögð. Um þetta tala menn ekki. Það er e.t.v. vegna félagsskaparins. Ég held, frú forseti, að það sem máli skiptir fyrir utanríkismálastefnu Íslands sé það að standa að því með fullri reisn að leggja okkar litla lóð á metaskálarnar til þess að varðveita öryggi Íslands í friði í heiminum. Við höfum átt hlut að því að varðveita frið í heiminum í þeim heimshluta þar sem hörmulegar styrjaldir hafa dunið yfir mannkynið tvisvar sinnum á þessari öld, við höfum átt hlut að því að þar hefur nú haldist friður lengur en nokkru sinni áður. Og þessu starfi viljum við halda áfram. Ég leyfi mér að láta í ljós, og ég veit að ég mæli fyrir munn mjög stórs hluta þjóðarinnar, þegar ég segi að ég hef af því þungar áhyggjur að það liggur ljóst fyrir að við völd er í landinu ríkisstjórn þar sem e.t.v. meiri hluti ráðherranna er á annarri skoðun um þessa grundvallarstefnu í utanríkis- og friðarmálum heldur en fylgt hefur verið allt frá því í lok síðustu heimsstyrjaldar. Og þess vegna er það að ég tel að hæstv. utanrrh. verði að taka upp sérstaklega til skoðunar afstöðu sína, afstöðu ríkisstjórnarinnar í heild og gera Alþingi grein fyrir því skýrt og skorinort hver stefnan er að þessu leyti. Alþingi á rétt á því. Margítrekaður vilji Alþingis liggur fyrir um þessi efni og ég tel, fyrst verið er að ræða almennt um þessi mál eins og gert hefur verið, að þá eigum við lágmarksrétt á að þetta liggi fyrir og Alþingi geri þá sínar ráðstafanir ef út af því er brugðið sem við höfum talið heppilegast fyrir íslenskt öryggi og frið í heiminum. Ég ítreka það, frú forseti, að þessi mál eru meðal grundvallarmála í íslenskum stjórnmálum og þess vegna verður það að vera ljóst að það er engin meirihlutastjórn í landi þar sem er ljóst að það er algjört ósamkomulag um þessi atriði, svo og fjármálin, þannig að ég held að það sem hér hefur birst sé ekki alveg í samræmi við það sem við almennt skiljum með orðinu þingræði. Ég vona að það sé ekki misnotkun á rýminu hér í ræðustól, frú forseti, þó að ég segi að ég leyfi mér að gera athugasemd við þá áminningu sem hv. 8. þm. Reykv. fékk er hann vék að því hvernig forusta þingsins í utanríkismálum var valin, þ.e. formennska í utanrmn., og honum þá álasað fyrir það að hann væri að tala um vandamál einstakra flokka. Þetta er að vísu viðbót við okkar pólitísku upplýsingar að hæstv. forseti upplýsi að þetta sem þar var að gerast var bara vandamál einhvers tiltekins pólitísks flokks. Ég hélt að það væri vandamál a.m.k. tveggja pólitískra flokka, en það skiptir ekki litlu máli fyrir heildarstefnu í utanríkismálum hvernig gengið er frá forustu í þessum málum. Og það kom líka fram í máli hv. 1. þm. Norðurl. v. að hann hafði átt hlut að og haft forustu fyrir þeim hópi sem mótaði kaflann um utanríkismálastefnu í málefnasamningi ríkisstjórnarinnar og mælti eindregið gegn stefnu hæstv. utanrrh. en stefna utanrrh. í hverri ríkisstjórn er utanríkismálastefna þeirrar ríkisstjórnar. Þess vegna hafa hér komið fram mjög mikilsverðar upplýsingar sem sýna okkur líka á hvaða vegi þingræði á Íslandi er statt.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Vegna orða hv. 3. þm. Reykv. vill forseti ítreka það að honum ber að sjá til þess að umræðan hér snúist um það efni sem beðið var um að fá að ræða.

Eyjólfur Konráð Jónsson Hæstv. forseti. Að gefnu tilefni leyfi ég mér að spyrja hæstv. forseta: Hvað heitir þetta umræðuefni sem hér hefur farið fram?

Umræðuefnið hér er afstaða utanrrh. á alþjóðavettvangi.

Og ekkert meira, ekkert annað má ræða?

Nei.

Hefur þá enginn annar þm. en þessi sem hér stendur rætt um eitthvað fleira?

Hv. þm. var farinn að víkja að öðrum málum sem var hvernig stofnað var til hv. utanrmn. Það mál er ekki á dagskrá hér.

Og nefndin kannski alls ekki þegar . . .

Forseti ætlar sér ekki að eiga orðastað við hv. þm. hér milli ræðustóla.

Ragnhildur Helgadóttir Frú forseti. Ég vil andmæla þessu því að hv. 2. þm. Austurl. flutti hér frumræðu sem hefur sennilega verið um það bil þrjú hjörl að lengd. Hún fól í sér yfirlýsingar vítt og breitt um afstöðu þessa og hins í stjórnarliðinu, einkanlega þó sjálfs hæstv. utanrrh., og samanburð á utanríkismálastefnu hans og utanríkismálastefnu hæstv. forsrh. sem var áður utanrrh. Þannig var að þessu vikið vítt og breitt og það þarf enga orðabók til að sjá að í þessu fólst lýsing á alvarlegu vandamáli margra stjórnmálaflokka.

Ólafur Þ. Þórðarson Herra forseti. Það hlýtur að vera grundvallaratriði hér í þingsal að þó að menn séu ekki sammála forseta um allt sem hann gerir virði þeir vald forseta. Ég veit ekki hvort það er neitt sérstaklega alvarlegt mál þó að það hendi að þm. fari út fyrir dagskrárefnið. Í það minnsta hlýtur það að vera fyrirgefanlegt þegar það er upplýst að hann vissi ekki hvað það var.

Hjörleifur Guttormsson Virðulegur forseti. Af því að við ræðum þingsköp vil ég að það sjónarmið mitt komi hér fram að ég tel að það sé ofur eðlilegt í umræðu sem þessari að vikið sé að málum sem nátengd eru stefnumörkun varðandi utanríkismál í þinginu, þar með talið kjör utanrmn. og það sem snýr að nefndinni þannig að ég get út af fyrir sig ekki tekið undir þann úrskurð forseta að hv. 8. þm. Reykv. hafi verið á hálum ís þegar hann vék að því máli og ég sakna þess að hann skyldi ekki spinna þann lopa áfram.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Vegna orða hv. 2. þm. Austurl. vill forseti ítreka að hann er ósammála þessari skoðun.

Albert Guðmundsson Virðulegi forseti. Má ég fara fram á það að forseti endurtaki forsendur þessarar utandagskrárumræðu vegna þess að eins og hún stendur í mínu minni var kynnt að það yrði utandagskrárumræða á undan hefðbundinni dagskrá um utanríkismál. Ég sé ekki að neinn af þeim sem hafa talað, og ég hef hlustað á þá alla meira eða minna, meira frekar en minna, hafi haldið sig við utanríkismál.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Vegna orða hv. 5. þm. Reykv. vill forseti ítreka að hún telur hv. 2. þm. Austurl. ekki vera utanríkismál.

Albert Guðmundsson Virðulegi forseti. Ég hélt mig vera farinn að skilja minna og minna um hvað dagskráin væri, en nú verð ég að segja að ef það er rétt að hv. 2. þm. Austurl. sé dagskrárefnið líst mér ekki á það. En ég vil bara ítreka ósk mína um að fá það skýrt frá forseta hvort ekki eru á dagskrá utanríkismál utan dagskrár.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Vegna orða hv. 5. þm. Reykv. skal það enn upplýst að sú var ástæða til áminningar minnar að farið var að ræða hér úr ræðustól hv. 2. þm. Austurl. sem forseti telur ekki utanríkismál. Umræðu um þingsköp er lokið.

Geir H. Haarde Virðulegi forseti. Ég skal ekki blanda mér í frekari deilur um þingsköp við hv. 2. þm. Austurl., sem gefur nú að vísu að jafnaði tilefni til heilmikilla umræðna. Við umræður um stefnuræðu forsrh. hér í sl. viku vakti ég athygli á því að í ræðu hans var hvergi vikið að utanríkismálum og ég bar fram þá tilgátu að það væri vegna þess að um þau mál væri slíkur logandi ágreiningur í ríkisstjórninni að forsrh. forðaðist eins og heitan eldinn að færa þau í tal. Ég held að umræðan hérna í dag hafi sýnt að þetta var rétt tilgáta. Það er allt logandi í ágreiningi innan ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarliðsins um utanríkismál og það er alvarlegt mál, eins og hér hefur verið bent á, vegna þess að það er mjög mikilvægt fyrir smáþjóð að standa saman um hagsmuni sína út á við. En upphaf þessarar umræðu má rekja til atburða í vikunni og afstöðu utanrrh. til atkvæðagreiðslna á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Hv. 2. þm. Austurl. sagði reyndar að formaður Alþfl. hefði barið að röngum dyrum ef hann héldi að sú afstaða sem hann tók í vikunni væri afstaða sem samstjórnaraðilar hans gætu sætt sig við. Ég er hræddur um að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson berji ekki bara að röngum dyrum í þessum málum. Hann geltir upp í vitlaust tré eins og stundum er sagt af svona tilefni. Við erum að tala um tvær tillögur sem breytt hefur verið um afstöðu í, reyndar þrjár. Tvær eru sama eðlis, um svokallaða frystingu kjarnavopna, önnur frá Indlandi og Rúmeníu, hin frá Svíþjóð og Mexíkó. Það vill svo til að við umræður um skýrslu utanrrh. fyrr á þessu ári, í febrúarmánuði á þessu ári, umræðu um skýrslu þáv. utanrrh., hæstv. núv. forsrh., gerði ég þessar tillögur einmitt að umtalsefni og gagnrýndi mjög með hvaða hætti þáv. utanrrh. fór með þau mál, gagnrýndi mjög hvernig hann breytti þá afstöðu Íslands til þessara tillagna frá því að sitja hjá og í það að greiða þeim atkvæði. Ég rakti það, og það er í þingtíðindum frá því 26. febr. sl., hvers vegna ég taldi að þetta væru rangar ákvarðanir og ekki bara rangar í sjálfu sér heldur rangar vegna þess að þær stönguðust á við þá meginstefnu sem Íslendingar hafa skrifað undir og tekið þátt í að móta á vettvangi Atlantshafsbandalagsins. Menn verða stundum að gæta að því á vettvangi utanríkismála að vera sjálfum sér samkvæmir og þegar menn hafa skrifað undir samþykktir og stefnu á vettvangi okkar bandalagsríkja innan Atlantshafsbandalagsins er auðvitað fráleitt að koma síðan á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og greiða þar tillögum atkvæði sem í raun ganga þvert gegn þeirri stefnu sem samþykkt var með bandalagsríkjunum. Ég er reyndar ekki einn um þessa skoðun því að hæstv. þáv. utanrrh. Ólafur heitinn Jóhannesson lét þess getið í ræðu um skýrslu sína til Alþingis 1983 hvaða augum hann liti tillögur af þessu tagi. Ég hef áður lesið upp þessar tilvitnanir í Ólaf heitinn Jóhannesson og skal ekki ítreka þær hér, en kjarni málsins er sá að sú stefna sem Vesturlönd hafa barist fyrir á vettvangi afvopnunarmála er farin að skila árangri. En frystingartillögurnar allt frá árinu 1982 hefðu þýtt að það væri verið að falla frá hinum tvíþættu áformum, Dual Track-ákvörðuninni svokölluðu, um að mæta Sovétmönnum með vopnauppbyggingu í Vestur-Evrópu en knýja þau samtímis að samningaborðinu. Stuðningur okkar við slíka tillögu á þeim tíma hefði auðvitað verið það sama og að koma í bakið á okkar bandalagsríkjum. Nú vill hins vegar svo til að þessi stefna Atlantshafsbandalagsríkjanna og þar með Íslands hefur skilað svo miklum árangri að frystingartillögurnar er orðnar gersamlega úreltar --- eða vilja menn fara að frysta hér vopn sem búið er að ná samkomulagi um að útrýma? Auðvitað er þetta mótsögn og auðvitað er það alveg rétt ákvörðun, sem utanrrh. hefur tekið, að breyta okkar atkvæði á þessum vettvangi í það fyrra horf sem hér hafði tíðkast allt þar til í fyrra. Ég fagna því að hann skuli ekki láta kúga sig í þessu stjórnarsamstarfi til að breyta gegn betri vitund í þessum málum. Nú má vænta þess að fleiri tillögur sambærilegar þeirri sem ég var að tala um, tillögu Svíþjóðar og Mexíkó, komi til afgreiðslu á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna síðar í haust. Ég vænti þess að utanrrh. verði þá jafntrúr samvisku sinni og hann hefur verið í þessari viku, t.d. þegar til afgreiðslu kemur tillaga Úkraínu og Tékkóslóvakíu um skilyrðislausa framkvæmd allra ályktana allsherjarþingsins um afvopnunarmál sem Ísland álpaðist til þess að samþykkja í fyrra ---  En nú langar mig til að víkja örlítið að hinni tillögunni um málefni landanna fyrir botni Miðjarðarhafs sem hv. 2. þm. Austurl. gerði svo mjög að umtalsefni og reyndar fleiri ræðumenn. Ég er líka sammála afstöðu utanrrh. til þeirrar tillögu. Ég tel að það sé mjög varhugavert skref fyrir okkur Íslendinga á alþjóðavettvangi að ætla að ganga fram fyrir skjöldu með einhliða afstöðu í viðkvæmum deilumálum af þessu tagi, mjög varhugavert skref sem gæti haft alvarlegar afleiðingar. Mér dettur ekki í hug frekar en utanrrh. annað en harma og fordæma ofbeldi sem Ísraelsmenn hafa orðið sekir um á herteknu svæðunum svokölluðu. Mér dettur auðvitað ekki annað í hug. Og ég treysti því, vegna þess að Ísrael er réttarríki og lýðræðisríki, að lögum verði komið yfir þá einstaklinga sem þar hafa farið með ofbeldi gegn saklausum borgurum. Ég treysti því að í réttarríki, eins og þar er, muni lögum verða komið yfir slíka menn. En hitt er ástæðulaust að vega að tilverurétti Ísraelsríkis eins og í raun er verið að gera með ályktunum sem ganga út á einhliða fordæmingar á störfum Ísraelsstjórnar. Ég vil gjarnan greina frá því, virðulegi forseti, að það er víðar en á vettvangi Sameinuðu þjóðanna sem mál af þessu tagi koma fram. Á síðasta þingi Alþjóðaþingmannasambandsins, sem haldið var í septembermánuði sl., var fram borin tillaga sem mér sýnist að sé mjög svipaðs efnis og sú tillaga sem utanrrh. hefur hér greint okkur frá og hefur verið rædd hér í dag þó ég hafi að vísu ekki borið þær nákvæmlega saman. Ég hef ekki haft tækifæri til þess. En þessi tillaga fjallaði um hina svokölluðu uppreisn almennings á herteknu svæðunum. Um þessa tillögu urðu mjög harðvítugar deilur eins og alls staðar þar sem reynt er að fjalla um þessi mál af ósanngirni. Sannleikurinn er sá að á vettvangi Alþjóðaþingmannasambandsins koma saman þingmenn, bæði þjóðkjörnir og tilkjörnir með öðrum hætti, og bera saman bækur sínar, koma þar ekki í nafni sinna ríkisstjórna þó að fulltrúar kommúnistaríkjanna og raunar miklu fleiri landa hafi ekki aðra afstöðu þar en ríkisstjórnir landa þeirra. En á þessum vettvangi reyna menn gjarnan að koma sér saman um ályktanir um ýmis alþjóðleg deiluefni og það hefur oft gefið góða raun. Fyrir ári náðist t.d. í fyrsta sinn, að því er mér er kunnugt um, samkomulag milli Írana og Íraka um ákveðna lausn á þeirra deilum sem ég hygg að hafi átt nokkurn þátt í því að á endanum náðist þar vopnahlé þó ekki sé séð fyrir endann á þeirri deilu. En sú tillaga, sem ég geri hér að umtalsefni og borin var upp á þingi Alþjóðaþingmannasambandsins, var mjög á eina hlið, var mjög eindregin fordæming á Ísraelsmönnum. M.a.s. svo mikil að langflest vestræn ríki treystu sér ekki til þess að koma þar nærri, jafnvel þó að mikil vinna hefði verið lögð í það í undirnefnd að samræma þarna sjónarmið og reyna að ná einhverjum sáttum um orðalag sem menn gætu orðið sammála um jafnvel þó að Ísraelsmennirnir sjálfir hefðu ekki treyst sér til þess að eiga þar aðild að. Auðvitað er það svo að þó að vestræn ríki hafi í gegnum árin stutt Ísraelsmenn eru það vinir sem fyrst til vamms segja og það eru vestrænir lýðræðissinnar og þingmenn á Vesturlöndum sem hafa hvað harðast gengið fram í að kvarta undan því við Ísraelsmenn þegar þeir hafa gert sig seka um ofbeldi eða einhvers konar yfirgang. En í sem stystu máli, virðulegi forseti, vildi ég bara segja frá því að um þessa ályktun voru mjög skiptar skoðanir. Hún var að vísu samþykkt vegna þess að þau ríki sem ráða lögum og lofum hjá Sameinuðu þjóðunum eru auðvitað líka í miklum meiri hluta á vettvangi eins og hjá Alþjóðaþingmannasambandinu. Hún var samþykkt með 636:139 atkvæðum en 211 sátu hjá. Nú er það þannig að lönd fara með misjafnlega mörg atkvæði, allt frá 9 og upp í 22. Við Íslendingar höfum 9 atkvæði og sendinefndir hafa rétt til að skipta atkvæðum sínum. Í þessu tilfelli gerðum við það. Við hv. þm. Ólafur Þórðarson sátum í sæti Íslands á þessari ráðstefnu og skiptum með okkur atkvæðum þannig að 5 atkvæði voru nei en 4 sátu hjá og ég held að það sé ekki rangt með farið að ég hafi sagt nei, en hv. þm. Ólafur Þórðarson hafi setið hjá. Það var mjög svipað með önnur Norðurlönd. Það var allt til í því og af 55 sameiginlegum atkvæðum Norðurlandanna voru 11 já, 19 nei og 25 sátu hjá. Ég vildi gjarnan nota þetta tækifæri til að greina frá því að það er víðar á vettvangi alþjóðlegs samstarfs sem menn verða að taka afstöðu til þessara mála. Þarna var það svo að mjög fáir vestrænir þingmenn treystu sér til þess að ganga fram fyrir skjöldu og fordæma Ísraelsríki með þeim hætti sem þarna var verið að gera og með þeim hætti sem mér sýnist að hafi verið alveg sambærilegur við þá tillögu sem er undanfari þeirra umræðna sem hafa farið fram í dag. Málið snýst nefnilega ekki um einhliða fordæmingu á einum eða neinum, hvorki Ísraelsmönnum né Palestínumönnum, sem auðvitað eiga sinn rétt og sem auðvitað verður að koma fram við af fullri sæmd og reisn. Auðvitað eiga þeir sinn rétt sem verður að virða. En málið snýst ekki um að fordæma þessa aðila eins og utanrrh. sagði réttilega. Málið snýst nú um að koma þessum aðilum saman að samningaborði. Við eigum að leggja okkar lóð á vogarskálarnar til að koma á alþjóðlegri ráðstefnu um þessi mál, ekki til að þvinga Ísraelsmenn eða Palestínumenn, deiluaðilana, til að sætta sig við einhverja lausn sem t.d. ríkin í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna geta fallist á heldur til að fá þau til að ræða hvert við annað og ná sameiginlegri niðurstöðu. Það verður aldrei komist að niðurstöðu um vanda þessara ríkja fyrr en deiluaðilarnir sjálfir fást til þess að tala saman. Það liggur fyrir grunnur að slíku starfi, að slíkri lausn með ályktunum öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 242 og 337 og það eru þær ályktanir sem skipta máli en ekki áróðurskenndar yfirlýsingar allsherjarþingsins sjálfs þar sem ofstæki hefur því miður allt of oft náð yfirhöndinni yfir eðlilegri og heilbrigðri skynsemi.

Þorv. Garðar Kristjánsson Hæstv. forseti. Það hafa orðið alllangar umræður hér í dag um hin mikilvægustu mál. Ég mun nú til þess að stytta mál mitt ræða einungis um einn þátt af þeim þrem málum sem hér hafa verið til umræðu og tala um það sem við kemur tillögu allsherjarþingsins um einhliða fordæmingu á Ísrael. Mínum flokksbræðrum hefur orðið tíðrætt um þetta mál og þeir hafa gert því góð skil. Ég mun freista þess að endurtaka ekki mikið af því sem þeir hafa sagt því að af mörgu er að taka. Hv. 2. þm. Austurl. fór hörðum orðum um ákvörðun utanrrh. um að Ísland sæti hjá við atkvæðagreiðslu um tillöguna í allsherjarþinginu um fordæmingu Ísraels. Ég ætla að gagnrýni þessi sé sett fram frá nokkuð þröngu sjónarhorni og beri þess vegna vott um takmarkað hugarjafnvægi og yfirsýn sem þarf að vera til staðar þegar rætt er um það sem varðar samband Íslands og Ísraels. Þetta er viðkvæmt mál. Það skyldu menn hafa í huga. Í gær var minningarathöfn á þinginu í Bonn í tilefni þess að 50 ár eru liðin frá Kristalsnóttunni svokölluðu sem markaði þáttaskil í ofsóknaræði nasista á hendur gyðingum. Forseti þingsins, Philipp Jenninger, flutti minningarræðuna í gær. Í dag sagði hann af sér forsetaembættinu. Ræðan hafði þótt, að því er virtist fyrir klaufaskap, nálgast að geta skoðast ótilhlýðileg réttlæting á framferði nasista. Þegar minnst er á Ísrael kemur fyrst í huga manns sá harmleikur sem er skelfilegastur í sögu mannkyns. Ofsóknir, útrýming og þjóðarmorð nasista á gyðingum rennur hverjum heilbrigðum manni til rifja. Á því landsvæði sem þýsku nasistarnir komu til með að ráða yfir í aðeins örfá ár bjuggu níu milljónir gyðinga. Útrýmt var a.m.k. sex milljónum. Hinn svokallaði siðmenntaði heimur lokaði augunum að meira eða minna leyti fyrir voðaverkunum. Og það sem enn verra var, hinu dauðadæmda fólki var varnað að forða sér og flytja til gyðingalandsins og ekki veitt landvist annars staðar þar sem það gat búið óhult og bjargað lífinu. Þannig var heiminum að því er varðar þessar sex milljónir fórnarlamba skipt í staði þar sem þau gátu ekki haldið lífinu og staði sem þau máttu ekki fara til. Sex milljónir. Þegar heimsstyrjöldinni lýkur og tekur að rofa til er hafist handa við að reisa úr rústum og byggja upp betri heim. Sameinuðu þjóðirnar eru settar á fót og taka til starfa. Eitt af því fyrsta sem Sameinuðu þjóðirnar tókust á hendur var að finna lausn á ,,gyðingavandamálinu``. Á hinum mörgu öldum herleiðingar og útlegðar hafði vonin um afturkomu til heimalandsins aldrei slokknað. Samtök gyðinga höfðu um langan aldur barist fyrir stofnun ríkis. Þeir gyðingar sem lifðu af útrýmingarherferð nasistanna gátu ekki búið í þeim heimkynnum sem höfðu verið vettvangur blóðbaðsins. Þeirra eina von var að fá að fara til fyrirheitna landsins. Hinn siðmenntaði heimur fann til sektarkenndar fyrir það sem gerst hafði og gagnvart þeim sem eftir lifðu. Menn vildu úrlausnir á miklum vanda og koma á skipan til frambúðar. En lengi vel gekk hvorki né rak hjá Sameinuðu þjóðunum. Þar voru margvíslegar og flóknar deilur um málið. Sum ríkin vildu stofna sjálfstætt ríki Palestínu fyrir gyðinga. Önnur ríki snerust hatrammlega á móti. Svo leit út að erfitt yrði að finna lausn sem aðildarríki gætu almennt komið sér saman um. Það var þá sem hlutur Íslands varð mikilvægur. Því megum við aldrei gleyma. Þegar allt um þraut var tekið til þess ráðs að stjórnmálanefnd allsherjarþingsins skipaði þriggja manna undirnefnd til að gera tillögur í málinu sem allsherjarþingið tæki síðan til afgreiðslu. Einn þessara nefndarmanna var fulltrúi Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum, Thor Thors. Hinir tveir nefndarmennirnir gufuðu upp þegar á hólminn var komið, veigruðu sér við að taka þátt í störfum nefndarinnar vegna þrýstings frá ríkjum sem voru andstæð stofnun ríkis fyrir gyðinga. Abba Eban, sem síðar varð utanríkisráðherra Ísraels, gefur góða lýsingu á þessum atburðum í sjálfsævisögu sinni, en hann var þá í New York til að gæta hagsmuna gyðinga hjá Sameinuðu þjóðunum. Frásögn Ebans er hin athyglisverðasta og þá ekki síst fyrir okkur Íslendinga. Samtal hans við Thor kvöldið fyrir hinn örlagaríka dag, lýsingin á framgöngu Thors, framsöguræðu hans í umræðunum, umræðunum sem lyktaði með atkvæðagreiðslu þar sem samþykkt var að stofna skyldi Ísraelsríki. Ég hygg að aldrei hafi áhrif Íslands verið eins afgerandi og örlagarík á alþjóðavettvangi svo sem hér varð raun á. Þetta sýnir hvers við erum megnugir þegar hinir mikilhæfustu menn halda á málum þjóðarinnar. Hv. 1. þm. Norðurl. v. sagði í þessum umræðum áðan að Íslendingar eigi að koma fram af þjóðlegri reisn á alþjóðavettvangi. Þetta sem ég hef hér greint frá er dæmi um það. Ég verð að segja að ég er stoltur sem Íslendingur af þessari frásögn eins af fremstu forustumönnum Ísraels. Og ég verð líka að játa það að ég var ekki síður snortinn þegar ég fyrir nokkrum árum í fjölmennu samsæti í Ísraelsþingi hlýddi á ræðu forseta þess þar sem hann sagði að nafn Thors Thors væri greypt með gullnu letri í sögu Ísraels. Mér þykir við hæfi að þessi ummæli komist inn í okkar þingsögu. Svipuð ummæli hafa að vísu margir aðrir af helstu forustumönnum Ísraels viðhaft fyrr og síðar. Eitt er víst: Ísraelsmenn eru sér mjög meðvitandi um hlut Íslands á örlagastund og persónulegt samband milli Íslands og Ísraels er engin tilviljun. Ben Gurion, Golda Meir og fleiri stórmenni frá Ísrael heimsóttu land okkar þegar á fyrstu árum Ísraels, létu þessar heimsóknir ganga fyrir flestum öðrum. Ásgeir Ásgeirsson, forseti Íslands, flutti einn erlendra gesta, einn erlendra gesta hátíðaræðu við vígsluathöfn þinghússins í Jerúsalem. Þetta var engin tilviljun. Bjarni Benediktsson og Emil Jónsson fóru í opnbera heimsókn til Ísraels, svo ekki séu fleiri taldir. Ég vík aðeins að þessu, ég endurtek, aðeins að þessu til að minna á að milli þjóða okkar hefur verið sérstakt samband vinsemdar og virðingar. Og það er ekki ofmælt að lögð sé áhersla á þetta á þessum vettvangi þar sem við erum nú í þessum umræðum, því að einhliða fordæming okkar á hendur Ísrael samræmist harla illa þessari sögulegu staðreynd. Ég ætla mér ekki þá dul að fara hér að rifja upp sögu Ísraelsríkis. Aðeins er nauðsynlegt af því tilefni sem þessi umræða er að hafa í huga hvað Sameinuðu þjóðirnar ákváðu með samþykkt sinni um stofnun Ísraelsríkis. Sameinuðu þjóðirnar samþykktu að skipta skyldi Palestínu milli gyðinga og araba. Það er nauðsynlegt að hafa þetta í huga og líka hitt að gyðingar samþykktu þetta fyrir sitt leyti og stofnuðu Ísraelsríki sem náði yfir það landsvæði sem Sameinuðu þjóðirnar afmörkuðu þeim til handa. Þeir fóru að vilja Sameinuðu þjóðanna. Þeir fóru að því sem Thor Thors hafði lagt til í hinni örlagaríku framsöguræðu sinni á allsherjarþinginu og samþykkt var þar. En arabar neituðu að virða samþykkt allsherjarþingsins. Þeir neituðu því og svöruðu með því að fjögur ríki þeirra réðust á hið nýstofnaða Ísraelsríki í styrjöld í þeim yfirlýsta tilgangi að ómerkja samþykkt allsherjarþingsins og reka gyðinga úr landi sínu. Það var einmitt þannig sem sá ófriður hófst og ófriðarástand sem síðan hefur ríkt fyrir botni Miðjarðarhafs. Stríð er skelfing öllum friðelskandi mönnum. Virðingarleysi fyrir mannslífinu er algjört. Raunar er leikurinn fólginn í því að tortíma mannslífum. Í algjöru stríði er grimmdaræðið takmarkalaust hver sem í hlut á. En jafnvel þá leyfum við okkur þó að gera mun á eftir því hver á heldur. Þannig gerum við mun á árásaraðila og þeim sem er sá einn kostur að verja hendur sínar. Það hygg ég að við gerum öll. M.a.s. fögnum við því og þökkum að bandamönnum skyldi takast, að sjálfsögðu með tortímandi vígvélum sínum, að kveða niður grimmdaræði nasistanna, sigra þá, firra heiminn villimennsku þeirra og bjarga mannslífum undan ofsóknum þeirra. Við teljum þetta af hinu góða og svo sé fyrir þakkandi að þjóðarmorðinu slotaði, svo það skuli þá hafa verið eftir einhverjir gyðingar til að flytjast til fyrirheitna landsins. Sú skálmöld, sem verið hefur fyrir botni Miðjarðarhafs, er tilkomin vegna vopnaðrar andstöðu við ákvörðun Sameinuðu þjóðanna og að Ísraelsmenn þurftu á sínum tíma að grípa til vopna til að verja hendur sínar. Í 40 ár hefur ríkt hernaðarástand og í ár sérstaklega á því landsvæði sem til skipta átti að koma samkvæmt samþykktum allsherjarþings milli gyðinga og Palestínumanna. Við heyrum daglega fréttir um átök, um hryðjuverk og mannfelli á báða bóga, svo sem fylgir því þegar barist er á banaspjótum. Hv. þm. hafa í þessum umræðum, ég hygg allir sem hafa tekið til máls, lýst þessum hryggilegu atburðum sem enginn mælir bót. Þetta er hryggilegt ástand sem ógnar friðnum í þessum heimshluta. Mest er um vert að binda enda á þetta og það verður einungis gert með því að koma fram vilja Sameinuðu þjóðanna um friðsamlega sambúð gyðinga og Palestínumanna. Það verður ekki gert með hatursfullum ákærum á hendur Ísraelsmönnum á vettvangi Sameinuðu þjóðanna eins og fólst í þeirri tillögu sem er tilefni þessarar umræðu. Það eru í raun og veru engin efnisleg rök fyrir slíku og slík vinnubrögð koma engu góðu til leiðar. Og allra síst ættum við Íslendingar að láta leiða okkur til slíks eftir þátt okkar í viðleitninni til að bæta fyrir mestu glæpaverk heimsbyggðarinnar og með okkar sögulegu tengsl við stofnun Ísraelsríkis. Vegna þessa lýsi ég stuðningi við þá ákvörðun hæstv. utanrrh. að Ísland greiddi ekki atkvæði á allsherjarþinginu með fordæmingu á Ísrael. Hæstv. utanrrh. á lof skilið fyrir stefnu sína og ákvörðun í þessu máli.

Ólafur Þ. Þórðarson Herra forseti. Ég hygg að sú umræða sem hér fer fram sýni það og sanni að Íslendingar hafa verulega ólíkar skoðanir á ýmsum málum í hinum stóra heimi og satt best að segja held ég að það væri hættulegt fyrir þessa þjóð ef svo væri ekki því að þá væri hér annað land með öðrum formerkjum. Ég vil undirstrika það að hæstv. utanrrh. hefur forræði yfir þessum málaflokki. Ríkisstjórn er ekki fjölskipað stjórnvald eins og Ólafur heitinn Jóhannesson margsagði okkur framsóknarmönnum og ég hygg að þeir sem rísa hér upp og lýsa yfir sérstökum áhyggjum af hvert þessi þjóð stefni í utanríkismálum hljóti þá fyrst og fremst að vera að deila á hæstv. utanrrh. eða bera til hans vantraust, hvort sem þeir eru úr hópi Sjálfstfl., Alþb. eða annars staðar. Þetta segi ég vegna þess að ég finn að inn í þessa umræðu hafa menn reynt að koma því á framfæri að af því að þeir flokkar sem nú stjórna landinu eru ekki sammála um allt í utanríkismálum sé þar með vonlaust að þeir geti unnið að stjórn landsins. Ég mótmæli þeirri mistúlkun á þeirri umræðu sem hér fer fram. Ég minnist þess að þegar ég sat á þingi Sameinuðu þjóðanna var þar til umræðu frystingartillaga Mexíkó og Svíþjóðar og það skal játað að ég gat ágætlega unað við afstöðu utanrrh. þess tíma sem boðaði að Íslendingar skyldu sitja hjá. Mér hefur foft fundist gæta hjá Svíum viss tvískinnungs í utanríkismálum. Mér hefur fundist að óbeit þeirra á kjarnorkuvopnum hafi þá fyrst komið til sögunnar þegar þeir komust að því sjálfir að þeir gætu ekki framleitt þau, en fram að þeim degi og þó nokkuð mörgum árum seinna, eftir að þeir sögðust nú vera hættir, var áhuginn til staðar að búa til kjarnorkuvopn. Mér hefur líka fundist stundum að þeirra vopnaskak, þ.e. þeirra stöðugu vopnasölur til annarra landa, samrýmist ekki þeirri mynd sem þeir vilja að menn hafi af þeirra ásýnd, sem þeir vilja að menn sjái á vettvangi Sameinuðu þjóðanna sem hina friðelskandi þjóð. Ég verð aftur á móti að segja það að eftir að sá árangur náðist að menn eru vongóðir um að stórveldunum takist að slíðra vopnin og fækka þeim efast ég enn meira um að það sé nein sérstök þjóðarnauðsyn að ráðast á hæstv. núv. utanrrh. fyrir þá afstöðu sína að hafa setið hjá í þessu máli. Varðandi Ísraelsríki og sögu þess alla er hægt að segja margt og það kom hér fram hjá hv. 17. þm. Reykv., sem var satt og rétt, að hjá Alþjóðaþingmannasambandinu í Búlgaríu greiddum við atkvæði á þann veg að hann sagði nei en ég sat hjá við tillögu sem þar var til umfjöllunar og gekk ekki aðeins út á uppreisnina á hernumdu svæðunum heldur miklu, miklu lengra og hún er á allan hátt miklu róttækari en sú tillaga sem var til umræðu á þingi Sameinuðu þjóðanna. Ég verð að segja það fyrir mig að þar hefði ég fært mig til þess að segja já og ég hygg að það sé mikil spurning hvort hv. þm. Geir H. Haarde hefði ekki setið hjá við þá tillögu á þingi Sameinuðu þjóðanna.

Eins og utanrrh.

Eins og utanrrh. Þetta segir okkur kannski að hér er ekki um sambærilegar tillögur að ræða. Þá er rétt að við víkjum örlítið að sögulegum staðreyndum og einnig hinu hvert mál hafa þróast. Það fyrsta sem hér hefur verið sett fram og margrætt, að örlög gyðinganna í seinni heimsstyrjöld hljóti að vera harmsefni, mikið harmsefni vestrænum þjóðum. Spurningin er aðeins þessi og hún er einföld: Er hugsanlegt að fyrir öll þau morð sem þá áttu sér stað hafi þeir eignast rétt til mannslífa í staðinn? Er hugsanlegt að Íslendingar eigi rétt til mannslífa vegna þess að Tyrkir drápu menn hér á landi á sínum tíma? Eiga Spánverjar e.t.v. rétt til mannvíga vegna þess að forfeður okkar Jóns Baldvins tóku trúlega þátt í því að drepa þá á Ísafjarðardjúpi og e.t.v. forfeður Þorvaldar Garðars Kristjánssonar líka? Þetta er spurningin sem brennur. Og ef Vesturlönd hafa haft jafnmikið samviskubit og hér hefur komið fram, eru það þá sanngjarnar vígsbætur fyrir glæpi sem Vesturlönd frömdu að það séu arabarnir sem skaffi börnin sem á að drepa í staðinn? Gengur það dæmi upp? Ég segi nei. Við fordæmum Rússa fyrir það að okkur finnst að þeir hafi ekki skilað þeim hernumdu svæðum sem þeir unnu í heimsstyrjöldinni síðari. Sjálfir trúa þeir því að þeir hafi aðeins skipulagt þar sams konar stjórnarfyrirkomulag og þeir búa við sjálfir en þeir hafi skilað þessum löndum. Það er þeirra mat. Við fordæmum þá fyrir þetta. Er það þá verjandi að Ísrael skili engu landi aftur? Ég ætla ekki að ráðast á verk Thors Thors með því sem ég segi hér varðandi skiptinguna á Palestínu. Ég er sannfærður um það að hann vildi vel og taldi sig vera að vinna gott verk og ég trúi því að þegar hann vann það hafi e.t.v. engin lausn verið betri. Hvað hefur gerst síðan? Við segjum: Arabarnir réðust á Ísraelsríkið, þ.e. þann helming Palestínu sem gyðingarnir fengu. Hvers vegna réðust þeir á þennan helming? Vegna þess að ef við Íslendingar færum til Noregs í dag og heimtuðum hálft ríkið, við færum náttúrlega aldrei upp á minna, mundu Norðmenn rísa upp sem þar byggju og segja: Þetta er okkar land, þið fóruð fyrir löngu. Arabarnir litu að sjálfsögðu svo á að sá helmingur af Palestínu sem Sameinuðu þjóðirnar voru að úthluta væru jafnt þeirra land og hinn helmingurinn. Þeir vissu það að landsstjórn Breta var búin að brjóta það sem þeir höfðu lofað þeim, að hleypa ekki fleiri flóttamönnum inn í landið áður en það fengi sjálfstæði. Nei, við skulum heldur ekki fordæma Arabana fyrir árásina, einfaldlega vegna þess að þeir þóttust vera að verja sitt föðurland og trúðu því að þeir væru að verja sitt föðurland. Það er nefnilega að mörgu leyti billeg lausn, hvort heldur það er hjá Bretum, Bandaríkjamönnum eða Frökkum, að láta nýjan aðila skaffa landið fyrir fólkið sem þeir vildu ekki taka við. Núna í dag standa málin því miður þannig að svo virðist sem forráðamenn Ísraelsríkis vilji ekki setjast að neinu samningaborði með þeim sem þeir hafa undirokað innan sinna landamæra. Þeir skipa þeim að selja gyðingum sínar afurðir, þeir mega ekki selja þær sjálfir úr landi, hinn undirokaði hluti. Hann verður að búa við það að það er stöðugt þrengt að þeim á minna og minna svæði og kaupahéðnar Ísraels hirða stöðugt meira og meira land. Það er aðeins eitt sem þeir ráða ekki við. Hvað haldið þið að það sé? Það er mannfjölgunin. Þeim stendur ógn af fjölgun arabanna. Hér segja menn: Ísrael er réttarríki. Ég trúi því að svo sé. Meðan sá maður hefur þar völd sem var í innsta hring þess hóps sem lét drepa sendimann Sameinuðu þjóðanna á sínum tíma og enginn dómur hefur fallið yfir morðingjunum öll þau ár, þá spyr ég: Gera menn ekki meiri kröfur til réttarríkis en þetta? Er svo komið að við Íslendingar berum á því ábyrgð, e.t.v. umfram alla aðra menn í þessum heimi, hvað er að gerast á herteknu svæðunum í Ísrael? Og ætlum við ekki að hafa kjark og hugrekki til að segja við Ísraelsmenn: Þetta gengur ekki? Það gengur aldrei upp að vopnlaust fólk sé murkað niður, það gengur aldrei upp. Ég tel, því miður, að eitthvert stærsta vandamál þess að hægt sé að koma nokkrum skynsamlegum mannlegum rökum við sé gamli draumurinn um stóra ríkið hans Davíðs. Og það skulu menn vita að enn þann dag í dag hefur Ísrael ekki náð þeirri stærð sem rétttrúarmenn í þeirra röðum segja að eigi eftir að verða. Það er líka sagt í þeim fornu fræðum að þeir eigi eftir að upplifa það að allur heimurinn verði á móti þeim. Þess vegna bregður þeim ekkert við í dag, ekki nokkurn skapaðan hlut. Okkar von er sú að innan veggja Ísraels geri þeir sem þar eru að vaxa úr grasi sér grein fyrir því að þeirra hætta stafar fyrst og fremst af því í framtíðinni ef þeir ekki sjá að sér og fara að koma fram við hina herteknu eins og menn. Ég tel þess vegna að alveg eins og Íslendingar hafa fordæmt þá sem vilja halda öðrum undirokuðum með ýmsum hætti, hvort sem það er í Suður-Afríku eða annars staðar, getum við ekki horft fram hjá því að ástandið á herteknu svæðunum minnir á þrælahald heillar þjóðar. Svo alvarlegt er ástandið. Það er enginn vegur að sveipa slíkt dýrðarljóma. Menn segja í dag: Arabarnir gerðu þetta, þeir gerðu hitt. Þeir mega berjast eins og þeir vilja við fullorðna hermenn innbyrðis ef þeir hafa áhuga á því. En hver er munurinn á gasklefunum og því að drepa varnarlaust fólk með skotvopnum á götum úti? Hver er munurinn? Nei, íslenska þjóðin hefur nefnilega hreinum skyldum að gegna, að reyna að koma vitinu fyrir Ísraelsmenn í þessum efnum. Fyrir því eru söguleg rök eins og hér var mjög vel rakið af hv. 4. þm. Vestf. Þeir geta aldrei vænt okkur um það með neinum rétti að við viljum þeim illt. Ég vil ísraelsku þjóðinni allt hið besta, en ég el þá von í brjósti að m.a. á þingi Sameinuðu þjóðanna, sama þinginu og ákvað að þeir skyldu fá land, gleymið þið því ekki, hljóti þeir að átta sig á því að það er eitthvað stórt og mikið að þegar þetta sama þing telur að þeir séu búnir að brjóta svo af sér að það þurfi að fordæma þá fyrir framferðið.

Jón Sæmundur Sigurjónsson Virðulegi forseti. Hv. 17. þm. Reykv. vék að því í ræðu sinni hér áðan að nú logaði allt í bullandi ágreiningi innan ríkisstjórnarinnar vegna deilna um utanríkismál. Í sambandi við það skal sagt, eins og öllum er kunnugt, að þessi ríkisstjórn var auðvitað ekki mynduð um utanríkismál. Hún var mynduð, eins og kunnugt er, um allt aðra hluti. Og síðasta ríkisstjórn féll ekki út af ágreiningi um utanríkismál. Það er því skiljanlegt að þegar aðilar innan ríkisstjórnarinnar, hverra afstaða er kunnug fyrir fram, verða fyrir því að þeir sem hafa forræði fyrir viðkomandi málaflokkum halda fram stefnu sinni í bág við þeirra afstöðu, vilji þeir fá tækifæri til að undirstrika hana. Það breytir samt engu um það að öllum var kunnugt um afstöðu allra í þessum málum. Það vita allir hver hún var og hver hún verður. Það sem við erum að gera í dag er að við erum að hnoðast um málin, við erum að ræða þau. En í dag er fordæmingardagur. Það er alveg greinilegt. Við erum að lyfta vísifingri og benda á þá sem sekir eru. Það eru atburðir eins og þeir sem hv. 1. þm. Norðurl. v. lýsti hér áðan sem særa réttlætiskennd okkar. Það var litla barnið í gær sem var skotið, það var litli drengurinn í fyrradag sem fékk skotið í bakið sem auðvitað vekja okkar réttlátu reiði og verða til þess að einhverjir okkar vilja fordæma. En í því sambandi má spyrja: Hvar voru fordæmingarmenn þegar sprengjunni var laumað inn í skólarútuna og 18--20 lítil ísraelsk skólabörn sprungu í tætlur? Hvar voru fordæmingaraðilar Kvennalistans þegar sprengjunni var hent inn í matvörubúðina og saklausar ísraelskar hagsýnar húsmæður, sem voru þar að kaupa í matinn, urðu fyrir limlestingum og dauða? Og hvar voru fordæmingar hv. þm. Páls Péturssonar þegar Palestínumenn réðust með sprengjuvörpum á saklaus ísraelsk sveitabýli og limlestu þar og deyddu bændur og landbúnaðarverkamenn? Þá heyrðist engin rödd. Gyðingar eiga sér langa sögu ofsókna, kúgunar og hremminga. Hv. 4. þm. Vestf. vék að því áðan. Nýjasta atvikið í þeirri sögu átti sér stað í þinginu í Bonn í gær. Forseti þess varð að segja af sér í dag. Við skulum ekki stilla okkur upp í röð þeirrar atburðarásar. Ef við fordæmum, þá skulum við fordæma allt óréttlæti hvar sem er, hvar sem það á sér stað í heiminum. Í grg. með þessari till. til þál. sem okkur hefur verið kynnt í dag segir, með leyfi forseta: ,,Palestínuþjóðin er til og verður að geta ráðið sjálf málum sínum.`` Þetta er afskaplega góð setning, feikilega góð, en hún á bara við svo miklu, miklu fleiri. Hvað um málefni þýsku þjóðarinnar t.d.? Hún tapaði stríði. Hún tapaði löndum og hún lifir í a.m.k. þremur hlutum ef ekki miklu, miklu fleiri. Engin fordæming þar. Það er kannski af því að þeir lifa í formlegu ríki og búa við það hernaðarlega ofríki að þeir geta sig hvergi hreyft og þar eru engin mannvíg. En óréttlætið er engu að síður til staðar og forsendur mjög svipaðar. ( Utanrrh.: Það eru mannvíg, hv. þm., þeir skjóta flóttamenn.) Að sjálfsögðu, hvernig gat ég gleymt því? En það eru líka miklu fleiri dæmi en þetta. Mig langar til að telja nokkur upp og þar eigum við að vera tilbúnir í startholunum til að fordæma. Hvað með Kúrda í Íran, Írak og Tyrklandi? Hvað um indíána Suður-Ameríku, svarta í Suður-Afríku, baháía í Íran, gyðinga í arabaríkjunum? Þeir eru meðhöndlaðir ósköp svipað og þeir sem eru ofsóttir, Palestínumenn innan Ísraelsríkis. Eða múhameðstrúarmenn á Filipseyjum, Síkkar á Indlandi, Eritreumenn í Eþíópíu, Tamílar á Shri Lanka, Tíbetar í Tíbet, Tyrkir í Búlgaríu, Ungverjar í Rúmeníu, Þjóðverjar í Rúmeníu, Armenar í Svartbakalandi, Serbar í Kosovo, Baskar á Spáni og í Frakklandi, Suður-Týrólar á Ítalíu, Líbanir í Líbanon, Saharabúar í Marokkó, gyðingar í Sovétríkjunum, Volgu-Þjóðverjar í Sovétríkjunum og baltísku þjóðirnar í Sovétríkjunum. Listinn er sjálfsagt miklu, miklu lengri. Við skulum fordæma ofsóknir gegn öllu þessu fólki, en ekki að tína gyðingana eina og sér út úr. Þeir eru að vísu vanir því í langri þrautasögu í gegnum heimssöguna alla. En af hverju eigum við að stilla okkur upp í þá röð? Enn fremur segir í grg. með þessari tillögu, með leyfi forseta, að áframhaldandi hernám Ísraelsmanna sé storkun við almenningsálit og ógnun við heimsfriðinn. Og í framhaldi af því að framferði Ísraelsstjórnar beri að fordæma. Hv. 2. þm. Vestf. sagði hér áðan að við hefðum fordæmt hernám Sovétríkjanna í mörgum löndum eftir seinni heimsstyrjöldina. Við fordæmum það þannig að það er storkun við almenningsálitið og við tökum þátt í því. En ég man ekki eftir neinni tillögu héðan frá Alþingi þar sem slíkt hefur verið fordæmt beinlínis. Við getum fordæmt hernám Sovétríkjanna á hluta Finnlands, Póllands, Rúmeníu og Kína. En af hverju gerum við það ekki? Af hverju kemur sú tillaga ekki fram? Þetta er storkun við almenningsálitið, en að vísu engin ógnun við heimsfriðinn. En það er bara vegna ógnarherveldis Sovétríkjanna sjálfra.

Klofnaði ekki heill stjórnmálaflokkur vegna þessara mála?

Það er alveg rétt og það er langt síðan. En kom einhver fordæming á Alþingi þess vegna? Ég held að það sé kannski kominn tími til að sá flokkur sameinist aftur. 
             Enn fremur segir í grg. að krafist sé réttlætis fyrir palestínsku þjóðina sem orðið hefur þolandi ákvarðana sem Ísland ber ábyrgð á. Berum við þá ekki nákvæmlega eins ábyrgð á öllum ofsóknum Sovétríkjanna gegn öllum þeim þjóðum sem undir þau hafa verið undirokaðar? Jú. Í dag er fordæmingardagur. Við skulum ganga gegn öllu óréttlæti í heiminum og fordæma það. En hvernig væri að líta sér nær. Ég held að það sé af nógu að taka hérna heima.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Ég er ekki undrandi á því að Alþb. skuli hefja þessa umræðu. Þeim er greinilega eitthvað farið að hitna í þeirri félagshyggju- og jafnréttisstjórn sem þeim þótti svo eftirsóknarverð. Þetta voru nú aumlegu ákvarðanirnar sem hæstv. utanrrh. tók fyrir okkar hönd hjá Sameinuðu þjóðunum og hugum nú betur að því. Hann sagði nefnilega einmitt, með leyfi forseta: ,,Ég tók þá ákvörðun að við mundum sitja hjá.`` Og svo sagðist hann vilja verja hendur sínar og það undrar mig ekki. Merkileg voru líka vinnubrögðin við þessa ákvarðanatöku og leiðir hugann að því hvernig menn vinna í ríkisstjórnum. Ég heyrði því miður ekki þegar ráðherra lýsti því hvernig þetta hefði orðið, en það var vitnað í það síðar í máli hans og annarra, en hann mun einungis hafa haft um 30 mínútur til að taka afstöðu til fjölda tillagna. Það þykir mér undarlegt vinnulag vitandi eins og kom fram í máli hv. 12. þm. Reykv., en við höfum báðar farið til Sameinuðu þjóðanna, að tillögurnar koma fram með nokkrum fyrirvara og ætti því að veitast svigrúm til að taka afstöðu til þeirra. Hvernig stóð á því að svo skammur tími gafst til ákvörðunar um tillögur sem sumar voru gamalkunnar og búast mátti við að yrðu endurfluttar og hefði verið hægt að taka afstöðu til fyrr? Og hvers vegna var ekki ríkisstjórnin höfð með í ráðum? Nú eða þá Alþfl.? Það má nota síma. Það gerðu kvennalistakonur með góðum árangri í síðustu stjórnarmyndunarviðræðum á dögunum á stuttum tíma en náðu þó að stunda mjög valddreifð vinnubrögð þar sem fjöldi kvenna tók þátt í ákvörðunum.  Síðan var það efni tillagnanna. Þá er það fyrst tillagan um málefni Ísraels og Palestínu, þau langvarandi og viðkvæmu deilumál, eins og hæstv. ráðherra réttilega nefndi þau. Hann sagði að það mundi reynast betur að leysa þau mál með góðviljuðum tillögum fremur en fordæma, fordæma, fordæma. Svo fordæmdi hann tillögur bornar fram af kommúnistum og arabaríkjum. Og hann fordæmdi þá sem fordæma aðra. Síðan vitnaði hann í ályktun alþjóðaþings jafnaðarmanna, ef ég heyrði rétt, þar sem einmitt voru fordæmd ofbeldisverk Ísraelsmanna. Samt gat hann ekki stutt þá tillögu sem lá fyrir þingi Sameinuðu þjóðanna þar sem í henni fólst einhliða fordæming á þessum ofbeldisverkum. Nei, hæstv. utanrrh. vill vera jafnaðarmaður í hvívetna, m.a. í fordæmingum og deila þeim jafnt út á milli deiluaðila. En hvernig er það nú í daglega lífinu, hæstv. ráðherra? Hvað gera menn þegar góðviljaðar ábendingar duga ekki og ófögnuðurinn eða ofbeldið eða hin illa hegðun heldur áfram? Margir grípa til þess ráðs að byrsta sig og síðan þarf e.t.v. að grípa til strangari aðgerða til að knýja fram breytingu á hegðuninni án þess þó að beita ofbeldi á móti. Hvor er sterkari aðilinn í þessari deilu? Hvor aðilinn beinir einkum vopnum sínum að óvopnuðum borgurum, aðallega börnum og unglingum? Það er dapurlegt að sú þjóð sem svo lengi hefur barist fyrir tilverurétti sínum, gyðingar, skuli ekki enn hafa fundið friðsamlega lausn á sambýlisvanda sínum við nágranna sína fyrir botni Miðjarðarhafs. Sú þjóð, sem mátti þola svo miklar hörmungar að nær einsdæmi er, hörmungar, sem enn eru í minni margra þeirra sem nú búa í Ísrael, ekki síst ráðamanna. Hún beitir nú flóttamannaþjóð slíku ofbeldi að það vekur undrun og hryggð þeirra sem á horfa. Það er erfitt að skilja og sætta sig við að minni hennar skuli ekki ná lengra og menn trúa ekki eigin eyrum þegar þeir heyra yfirlýsingar utanríkisráðherra Ísraelsþjóðar um að það sé stefna Ísraelsmanna að meiða og limlesta palestínsk börn og unglinga þangað til þau læra að henda ekki grjóti í hermenn Ísraelsríkis. Og hv. 17. þm. Reykv. samþykkti að lögum yrði komið yfir þá menn sem fara þannig með ofbeldi á hendur saklausum borgurum. En þetta er yfirlýst stefna utanríkisráðherrans, kjörins utanríkisráðherra þjóðarinnar. Svo treysta menn sér ekki til að fordæma þetta athæfi opinberlega þó svo að þeir hafi allir fordæmt það hér úr hægum ræðustóli Alþingis. Hæstv. ráðherra talar um að það standi í grunnsáttmála PLO að Ísraelsríki skuli þurrkað út með ofbeldi. Hann er vel lesinn þessi ráðherra. Nú hafa samt orðið ýmsar breytingar á áherslum og stefnu PLO og þeirra fylkinga sem þá hreyfingu styðja og það getur verið að þetta hafi breyst. Og vegna þess að ég veit þetta ekki sjálf, þá mundi ég vilja biðja hann um að segja mér hvort þetta er enn yfirlýst stefna þeirra í dag eða hvort hún var það einu sinni. Menn töluðu um það hér að nauðsyn væri og rétt að fordæma mannréttindabrot, ofbeldi og kúgun. Þegar kemur svo að því að gera slíkt í einstökum tilvikum vilja oft ýmsir aðrir hagsmunir verða yfirsterkari þeirri réttlætiskennd sem menn hafa í orði. Vissulega er það rétt að best væri að þær þjóðir sem deila settust að samningaborði og leystu sín mál. Hitt verða menn þó einnig að muna og viðurkenna að oft þarf að þrýsta á menn og þjóðir og þeir verða að finna vandlætingu annarra til þess að öðlast nægan vilja til að setjast að samningaborði. Oft er það einnig svo að sá sterkari er tregari til og á hann þarf meira að þrýsta. Og þar eru ekki smáþjóðir minni til áhrifa en stórþjóðir. Átökin hafa harðnað og versnað og vafalaust mundi það verða hæstv. ráðherra mikil lífsreynsla að taka því boði sem honum hefur verið gert um að heimsækja hernumdu svæðin. E.t.v. mundi hann skipta um skoðun við það. Hann sagðist vilja fylgja mannúðarstefnu, húmanisma, sagði hann og hallaði sér aftur á bak, kastaði til höfðinu og taldi billegt, eins og hann orðaði það, að hreykja sér yfir aðra sem væru í sálarháska og erfiðri stöðu. Og vissulega er hlutverk hræsnarans ekki eftirsóknarvert. Hann sagði að mannvit þyrfti til að leysa deilur. En hæstv. ráðherra: Það þarf ekki bara umburðarlyndi heldur einnig mannvit og hugrekki til þess að fylgja mannúðarstefnu og til þess að mótmæla og jafnvel fordæma þegar það á við þrátt fyrir alla hagsmuni sem kynnu að verka gegn manni af þeim völdum. Samúð manna hefur réttilega verið rík með raunum gyðinga. Hún gefur þeim þó ekki leyfi til að kúga aðra og beita þá ofbeldi og enn síður --- og vík ég þá að máli hv. 2. þm. Vestf. --- gefur hún þeim réttindi til að taka líf annarra. Ofbeldi getur af sér ofbeldi og þann vítahring þarf að rjúfa jafnvel þótt það kosti fordæmingu. Þá vík ég máli mínu að frystingartillögunni sem oft og lengi hefur verið hér til umræðu á þinginu og orðið tilefni utandagskrárumræðna og nokkurra þingmála eins og áður var minnst á. Hugmyndir um frystingu eru hreint ekkert úreltar, hæstv. ráðherra og hv. þm., þær eru bara óvinsælar. Óvinsældir þeirra stafa ekki síst af því að þær hindra stórveldin í að halda áfram tilraunum sínum með kjarnorkuvopn, og ekki síst: Þær hindra framgang stjörnustríðsáætlunarinnar. Þær eru hreint ekkert gamaldags en trufla vígbúnaðarkapphlaupið. Og samþykkt þeirra kæmi heldur ekki í veg fyrir frekari afvopnunarsamninga því að þó að öll kjarnorkuvopn yrðu fryst nú, þá væri alveg hægt að semja um að fækka þeim í áföngum. Menn skulu ekki standa hér eins og bláeyg börn, þó að það fari þeim alls ekki illa, og halda að vígbúnaðarkapphlaupið sé stöðvað þó að fallegir afvopnunarsamningar hafi verið innsiglaðir. Vandinn er sá að þegar vopnum er fækkað í augsýn á alþjóðavettvangi eru í fullum gangi áætlanir þess iðnaðar sem kenndur hefur verið við hergögn og vísindi og veltir milljörðum, sem hugurinn fær ekki numið, til að finna upp, hanna og smíða léttari, hraðari, minni en markvissari og mun hættulegri vopn. Þeir sem taka ákvarðanir um þessi efni eru alls ekki margir. Þeir eru kannski bara svona um 600 manns í allt í heiminum í dag og því miður eru það yfirleitt ekki stjórnmálamenn því að þeim er stillt upp gagnvart orðnum hlut. Þeir eru kannski þegar orðnir samsekir og geta oft ekki annað en samþykkt smíði þeirra vopna sem mikill fjáraustur hefur þegar farið í að finna upp og hanna. Svigrúm þeirra er því miður mjög lítið þannig að í flestum tilvikum eru það ekki kjörnir fulltrúar fólksins sem taka slíkar ákvarðanir. En okkur er svo gjarnt að hugsa í hólfum. Meðan sumir dæma Svíþjóð, Mexíkó og fleiri þjóðir úti að aka, að þessar þjóðir fylgist ekki með því sem er á seyði í afvopnunarmálum, þrátt fyrir veru sína í þeim hópi sex þjóða frá fimm heimsálfum sem hafa haft hvað sterkast frumkvæði í afvopnunarmálum á undanförnum árum, þá fordæma þeir sannarlega þá þróun sem orðið hefur í kjölfar afvopnunarsamninganna, nefnilega að flytja kjarnorkuvopnin út í höfin til þess að samningarnir nái ekki til þeirra, því að þeir varða fyrst og fremst þær eldflaugar sem settar eru upp á landi. Ég vara menn við því að vera ekki á varðbergi og ég ráðlegg þeim að fylgjast vel með þeim nýju vopnum sem verið er að koma fyrir og knýja fram samþykktir um á þjóðþingum hinna ýmsu Vesturlanda. Sama máli gegnir auðvitað ekki um Sovétríkin þó að þar hafi orðið vart við þíðu á undanförnum mánuðum. Þar er það ekki þjóðarinnar að taka ákvarðanir um slík efni. Ég er ósátt við afstöðu hæstv. utanrrh. til beggja þeirra tillagna sem hér eru til umræðu, finnst hann hafa sýnt að hann er bæði glámskyggn og skammsýnn í þessum efnum og allt of einráður og ekki veit ég hverjir ráðgjafar hans eru. Ég veit ekki heldur hvernig meðstjórnarflokkar hans una við ráð hans en því miður eru allt of fáir samráðherrar hans viðstaddir í dag. Það er hér nánast enginn þeirra. Varðandi mál hv. 5. þm. Norðurl. v. þá heyrði ég því miður ekki nema hluta þess því ég þurfti að bregða mér frá, en ég held að hann hafi vísað til kvennalistakvenna að þær fordæmdu ekki nóg, sýndu ekki nægilega sterkan vilja eða víðtækan til fordæmingar á öllu því ofbeldi sem brýst fram og er iðkað í heiminum. En vitanlega er ofbeldi fordæmingarvert og á ekki að viðgangast. Það er sama hvar því er beitt og hver beitir því, það er jafnóréttlætanlegt. Menn hafa minnst á ákvörðun hæstv. utanrrh. um að leyfa byggingu varaflugvallar hér á landi. Nú heyrði ég ekki fréttir í gærkvöldi þannig að ég veit ekki nóg um það mál til að tjá mig um það.  gegna um stundarsakir að draga Ísland nánara og frekara inn í það hervæðingarnet sem er verið að ríða hér í Norður-Atlantshafi. Því vil ég vara menn við.

Hjörleifur Guttormsson Virðulegur forseti. Það hafa orðið hér miklar umræður í framhaldi af inngangi mínum við þessa utandagskrárumræðu og ég sé ástæðu til að þakka þá umræðu fyrir mitt leyti. Hún ber vott um að það hefur verið rík þörf á því að taka þessi mál hér upp í þinginu og þau tilefni sem til þess voru þó að menn líti misjöfnum augum á það eins og ekki er óeðlilegt og ég þóttist raunar vita fyrir fram. Ég ætla að leitast við í ekki mjög löngu máli að koma að örfáum atriðum varðandi þau efni sem leiddu til þessarar umræðu af minni hálfu. Ég vil þá fyrst koma að viðbrögðum hæstv. utanrrh. í ræðu hans áðan þar sem hann eðlilega reyndi að færa rök og skýra ástæður fyrir afstöðu sinni. Ég tel að það hafi ekki komið fram af hálfu ráðherrans neinar viðhlítandi skýringar á þeirri niðurstöðu sem hann komst að í sambandi við þau tvö málefni sem ég hef gagnrýnt og ég ætla að benda á nokkra þætti sem að því snúa. Lítum fyrst til Palestínumálsins. Hæstv. ráðherra og raunar ýmsir fleiri sem hafa reynt að verja hans niðurstöðu og hans málstað hafa lagt að jöfnu þá aðila sem takast á innan þess svæðis sem við köllum Palestínu. Hæstv. ráðherra taldi sig ekki geta átt hlut að því að fordæma framferði Ísraelsmanna gagnvart fólki á herteknu svæðunum vegna þess að meintir aðrir aðilar, sem stunduðu hermdarverk á þeim sömu svæðum, væru ekki fordæmdir í leiðinni. Ég held að þeir sem hafa uppi svona málflutning þyrftu að setja sig betur inn í aðstæðurnar sem fyrir liggja og ég tel að hv. 2. þm. Vestf. hafi í sínu máli, skýru máli sem hann flutti um stöðuna á þessum svæðum, sagt margt af því sem ég vildi sagt hafa og get tekið undir. Það er ekki sambærilegt á nokkurn hátt ríkið Ísrael með sínum herstyrk og þolendur þess hernáms, sem hefur verið viðvarandi frá 1967, varnarlaust fólk á þeim svæðum sem hrakið hefur verið af lendum sínum og úr heimkynnum sínum og ráðist er að með vopnum með þeim hætti sem dæmi hafa verið rakin um hér í umræðunum. Þetta er að mínu mati ekki frambærilegur málflutningur. Við getum tekið undir almennar fordæmingar á hryðjuverkum og hermdarverkum, en við hljótum að velta fyrir okkur þeim aðstæðum sem að baki liggja hverju sinni þegar við kveðum upp dóma um slíkt. Ég er ekki að verja neinar árásir gagnvart vopnlausu fólki og get tekið þátt í almennri fordæmingu á slíku framferði, en ég vísa hins vegar til þess sem fram kemur í samþykkt Alþjóðasambands jafnaðarmanna, sem hæstv. ráðherra var að leitast við, og ég gagnrýni það ekki, að stauta sig fram úr í þýðingu, en þar kemur fram eindregin og einörð fordæming á framferði Ísraelshers, eins og hæstv. ráðherra raunar kom að í sínu máli, á sama hátt og einstakir hópar eru fordæmdir sem hafa beitt hermdaraðgerðum eða árásum gegn borgaralegum fórnarlömbum á yfirráðasvæði Ísraelsmanna. Þarna er tekið undir kjarna þess máls sem fyrir lá í tillögu Sameinuðu þjóðanna sem hæstv. ráðherra gat ekki tekið undir. Í þeirri tillögu kemur hins vegar fram margt fleira en fordæmingin ein eins og fram kemur ef menn lesa tillöguna og ég fór yfir hana hér áðan þannig að hún liggur fyrir í þingtíðindum. Jafnframt stendur í ályktun Alþjóðasambands jafnaðarmanna sem samþykkt var sl. vor, í lauslegri þýðingu, með leyfi virðulegs forseta: ,,Við styðjum viðleitni Palestínumanna til að finna samkomulagslausn til friðar. PLO gæti lagt fram mikilvægan skerf í friðarátt með því að breyta þjóðarsáttmála sínum, National Charter, í þá veru að viðurkenna Ísraelsríki.`` Þetta stendur þarna og snertir þann þátt sem að hefur verið vikið hér í umræðunni, að menn vilji tryggja réttindi Ísraelsmanna innan öruggra landamæra. Ég tek undir það markmið en ég spyr: Hvernig ætla menn hernuminni þjóð, Palestínumönnum, að taka fyrir fram afstöðu til ríkis sem hefur ekki skilgreint landamæri sín á annan hátt en fyrir liggur? Hlýtur ekki slíkt að verða niðurstaða samkomulagsumleitana en ekki forsenda og upphaf? Hvar liggja fyrir yfirlýsingar og skilgreiningar af hálfu valdamanna í Ísrael um hver séu þau landamæri sem þeir vilji draga um ríki sitt og á bás sem þeir hyggjast skammta Palestínumönnum? Ég spyr hæstv. utanrrh. og ég spyr þá sem hafa borið þetta fram sem röksemd í sínu máli hér við umræðuna. Ég get stytt mál mitt hér varðandi Palestínuþáttinn með vísan til þeirrar þáltill. sem hér liggur fyrir og ég er 1. flm. að. Hún verður rædd hér í þinginu innan skamms. Þar gefst tækifæri til að fara yfir einstaka þætti í þessu máli, bæði sögulegar röksemdir og stöðuna í nútímanum. Ég bendi á að í tillögutextanum er að finna vísan til ályktunar Sameinuðu þjóðanna frá 29. nóv. 1947, þeirrar ákvörðunar sem leiddi af sér stofnun Ísraelsríkis sem m.a. hv. 4. þm. Vestf. vék að í sínu máli. En ég vara menn við því að ætla að fara að meta ástandið í dag eða taka afstöðu til mála út af tilfinningalegum forsendum vegna glæpaverka sem framin hafa verið gegn gyðingum, m.a. í Evrópu, og ætla með einhverjum hætti að fara að milda dóminn yfir rangmætu, óréttlætanlegu framferði Ísraelsstjórnar gagnvart Palestínumönnum á hernumdum svæðum, óbreyttum borgurum. Slíkt er ekki frambærilegt, slíkt er ekki Ísraelsmönnum til framdráttar því að það sem gengur mér og ég vænti flestum sem ræða þessi mál til er það að leysa þessa deilu, að þessi deila megi leysast með friðsamlegum hætti, að forða Ísraelsmönnum frá þeirri ógæfu að feta þá braut áfram, þá slóð sem þeir hafa gengið að undanförnu og sem felur í sér feigðina ef áfram verður haldið að óbreyttu. Og eins og kom hér fram í máli hv. þm. frá Kvennalistanum sem hér hafa talað við umræðuna er það ekki frambærilegt og það er ekki hægt að ætla að fara að taka afstöðu til þessa máls út frá forsendum liðinnar tíðar og með vísan til þess sem þar hefur gerst. Við getum ekki afsakað óréttlætanlegt framferði í dag með einhverju sem unnið hefur verið af forfeðrum okkar á fyrri tíð. Ég ætla, virðulegur forseti, að láta þetta nægja varðandi Palestínumálið en ég ætla að koma í örfáum orðum að hinum þáttunum, frystingartillögunni . . .

Leyfist mér að trufla ræðumann andartak. Það er ljóst að þessi umræða er nú komin langt fram yfir það sem talað var um og mér er ómögulegt að halda fundinum áfram lengur en til í hæsta lagi korter yfir sex. Þá verð ég að fresta þessum fundi. Ég vil spyrja hv. ræðumann hvort hann eigi langt mál eftir.

Virðulegur forseti. Ég á ekki langt mál eftir. Ég hef ekki ætlað mér að halda hér langa ræðu frekar en í upphafi. Ég skil það svo að mér leyfist að halda áfram máli mínu og ég ætlaði að víkja aðeins að frystingartillögunum, afstöðu hæstv. ráðherra og annarra sem hafa varið afstöðu hans í því máli. Ég tel að rök hæstv. ráðherra og málflutningur í þá átt að þetta séu úreltar tillögur, færi jafnvel stöðu mála til baka ef samþykktar væru og framkvæmdar, vera gersamlega út í hött og óframbærilegar. Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson tók t.d. undir þennan málflutning hæstv. ráðherra og af máli hv. þm. mátti skilja að við ættum sem allra minnst að vera að blanda okkur í deilur stórveldanna, að við ættum ekki að gera mikið að því að vera að flytja okkar mál á alþjóðavettvangi um þessi atriði þar sem það væri niðurstaða úr samningum stórveldanna sem skæri úr. Auðvitað skiptir það máli hver lokaniðurstaðan verður hjá þeim sem hafa vígtólin, stýra þeim og stjórna og framleiða þau, en það er illa komið fyrir smáþjóð ef hún ekki vill nýta rétt sinn á vettvangi þjóðanna til þess að halda fram sínum skoðunum, þeim sem hún telur réttar og leiða til betri stöðu heimsmála. Ég vísa þessum málflutningi því algerlega á bug. Ég vek athygli á því að í þessum tillögum og þá sérstaklega í tillögu Svíþjóðar og Mexíkó er að finna fjölmörg atriði sem mundu bæta stöðu mála stórkostlega ef samþykkt yrðu og framkvæmd. Hér hefur verið bent á af einstökum talsmönnum, t.d. af hv. þm. Guðrúnu Agnarsdóttur, að bann við tilraunum með kjarnavopn, væri það framkvæmt, væri það samþykkt af báðum risaveldunum og við það staðið, væri að sjálfsögðu gífurleg framför í sambandi við vígbúnaðarkapphlaupið. Ég minni á það að annað risaveldanna gerði tilraun til þess að koma á samkomulagi um slíkt bann með því að halda að sér höndum í eitt og hálft ár en það var ekki komið til móts við það. Það voru bundnar vonir við að það leiddi til gagnkvæmrar stöðvunar tilrauna með kjarnavopn. Svo var því miður ekki. Bæði risaveldin halda uppi slíkum tilraunum nú neðan jarðar og eru að þróa vopnabúnað, nýjan vopnabúnað m.a. sem tengist geimvopnum. Það er því ekki frambærilegt að samþykkt á þessum svonefndu frystingartillögum sé spor til baka, þýði í rauninni frystingu vopnanna og hindrun á samkomulagi um afvopnum. Slíkt er gersamlega út í hött. Hæstv. ráðherra afgreiddi í rauninni þetta mál með almennum athugasemdum en vék ekki að einstökum þáttum tillagnanna. Ég tók eftir því í hans málflutningi.

Jú, hann gerði það.

Hann fór um þetta almennum orðum til þess að reyna að slá ryki í augu fólks sem fylgist með þessum málum. Ég gagnrýni það um leið og ég gagnrýni þá niðurstöðu sem hann hefur komist að í þessu máli en hefur enn tækifæri á að breyta því enn mun ekki vera búið að greiða atkvæði um þessi mál á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Virðulegur forseti. Ég hefði ástæðu til þess að víkja hér að mörgum fleiri þáttum en ég ætla ekki, vegna þeirra aðstæðna sem virðulegur forseti hefur minnst á, að hafa þessa ræðu mína öllu lengri. Ég vil að lokum segja það að sú ríkisstjórn sem nú situr og sem hæstv. utanrrh. situr í var ekki mynduð um neitt einstakt atriði eins og skilja mátti á máli eins hv. þm. Hún var ekki mynduð sérstaklega um utanríkismál eða sérstaklega um atvinnumál. Í hennar verkahring er málasviðið allt, einnig utanríkismál, og hv. þm. Páll Pétursson hefur farið með í sinni ræðu það sem fært var til bókar í þeim efnum á milli stjórnarflokkanna. Þess vegna skiptir meðferð utanríkismála á vegum þessarar ríkisstjórnar mig og aðra sem eru stuðningsmenn stjórnarinnar miklu máli og getur ráðið úrslitum um viðhorf mitt til þessarar ríkisstjórnar alveg eins og er um aðra mikilsverða þætti. Ég minni á það hér um leið og ég heiti á hæstv. ráðherra að hugleiða sitt valdsvið og verksvið og leitast við að gera það með opnum huga og öðru hugarfari og öðrum vinnubrögðum en birst hafa okkur undanfarna daga.

Utanríkisráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson) Virðulegi forseti. Ég tel ærna ástæðu til að flytja hv. 2. þm. Austurl. þakkir fyrir að hafa gefið tilefni til þessarar umræðu. Hún var síst af öllu óþörf, á köflum merk og í mínu skamma þingminni með þeim merkari sem hér hafa farið fram. Ég mun virða tilmæli forseta um að draga ekki þessa umræðu mjög á langinn og takmarka athugasemdir mínar við fá atriði. Í fyrsta lagi: Mér þykir miður að hafa verið borið á brýn að ég hafi ávítað sendimenn Íslands á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Það tel ég mig ekki hafa gert. Ég skýrði frá því að af hálfu utanrrn. hefði þeim verið bréfað að gæta þess betur framvegis að þær ályktunartillögur sem að mati sendinefndarinnar þættu helst flokkast undir álitaefni bærust utanrrn. fyrr en reyndin varð á um nokkrar af þessum tillögum. Þetta eru ekki ávítur. Þetta eru ábendingar um verklag. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því þótt ég hafi ekki setið þing hinna Sameinuðu þjóða sem þingmaður eða tekið þátt í störfum þar að við erum fáliðuð, málaflóðið mikið og þeim kann að vera vandi á höndum um þetta. Þetta er ábending um vinnubrögð, að velja úr öllu flóðinu þær tillögur sem ástæða er til að ætla að þarfnist sérstaklega skoðunar. Í öðru lagi: Mönnum hefur orðið nokkuð tíðrætt um að það séu uppi ólík sjónarmið meðal þeirra flokka sem standa að núv. hæstv. ríkisstjórn í utanríkismálum og ekki mikil tíðindi. Það er rétt. Það eru ólík sjónarmið uppi. Sá ágreiningur var að sjálfsögðu ekki settur niður með því samkomulagi sem tókst um málagrundvöll. Þar settu menn á blað það sem menn höfðu sameinast um. Hver er stefna Íslands á alþjóðlegum vettvangi? Að gæta hagsmuna Íslands að sjálfsögðu. Að reyna eftir fremsta megni að stuðla að vináttu við aðrar þjóðir og stuðla að afvopnun og friði hvar sem við megum. Blandast nokkrum hugur um að það er sú stefna sem ríkisstjórnin fylgir? Ég tók eftir því að menn spyrja sem svo: Þýða þessar ákvarðanir, sem hér hafa verið til umræðu, þrjár talsins, að það hafi verið breytt stefnu í utanríkismálum frá tíð fyrri ríkisstjórnar, frá tíð forvera míns í embætti utanrrh.? Mitt svar er nei. Við fylgjum óbreyttri utanríkisstefnu. Hornsteinar hennar eru þátttaka í starfi Norðurlandaráðs þótt þess sé ekki getið í sáttmála af ástæðum sem okkur báðum, mér og Páli Péturssyni, hv. 1. þm. Norðurl. v., er fullkunnugt um. Við tökum þátt í starfi Norðurlandaráðs. Við tökum þátt í starfi Sameinuðu þjóðanna. Við tökum þátt í starfi Atlantshafsbandalagsins. Við tökum þátt í ýmsum öðrum alþjóðlegum samtökum, t.d. á vettvangi efnahagsmála. Og stefnunni hefur ekki verið breytt. Afstaðan gagnvart umræddri tillögu, sem vakið hefur hvað mestar umræður og ástríður, þ.e. spurningunni um einhliða fordæmingu á stefnu Ísraelsríkis, er óbreytt frá því sem hún var í fyrra. Hún er sú hin sama. Þá sat Ísland hjá við tillögu sem var eðlisskyld, svipuð. Og að því er varðar hinar tillögurnar tvær um frystingu kjarnavopna réttlæta þær ekki og standa ekki undir svo stórum orðum að á bak við það standi einhver breyting í utanríkismálum. Mín rök í því máli eru þau að þær tillögur eru tæknilega úreltar. Það er allt og sumt. Ég sagði áðan að á köflum hefðu þessar umræður verið merkar og ég þykist þess fullviss að það verður eftir þeim tekið, ekki bara í okkar þjóðfélagi heldur víðar. Mér þótti t.d. mjög fróðleg söguleg upprifjun sem fram kom í máli hv. 4. þm. Vestf. um hlut Íslands við stofnun Ísraelsríkis. Mér þótti líka afar áhugavert og tilefni til íhugunar margt sem fram kom í ræðu hv. 2. þm. Vestf. Einkum var það tvennt og það eru ekki meginatriði málsins. Hver á land, hver er réttur til lands fyrir botni Miðjarðarhafsins? Ég er búinn að lofa virðulegum forseta að lengja ekki mál mitt svo að ég ætla ekki að hafa um það mörg orð. En ég ætla aðeins að segja eitt. Líkingin milli Íslands og Noregs, ef víkingar þeir sem byggja veiðistöð þessa vildu nú fara með landakröfum á hendur Norðmönnum aftur, er ekki rétt af þeirri einföldu ástæðu að hin umdeildu landsvæði Júdea og Samaría, eins og þau heita á biblíumáli, voru ekki í eigu þeirra ríkja sem fóru með ófriði á hendur Ísrael, þ.e. Sýrlendinga og Egypta. Á þessum slóðum hafa gyðingar og arabar byggt land í sameiningu öldum saman og eiga báðir tilkall til landa, en stundum hefur það gerst þegar landnemar nema óbyggt land svo til að þeir ávinna sér rétt til lands með berum höndunum, þess lands sem þeir breyta úr eyðimörk í aldingarð. En hitt þótti mér þó meginatriði í máli hv. 2. þm. Vestf. þegar hann sagði: Von okkar um jákvæðar aðgerðir til að binda endi á ofbeldisverkin, hatrið, stríðið er því bundin að innan Ísraels heyrist raddir og rísi upp fólk sem skynjar að það verður eitthvað á sig að leggja fyrir friðinn, jafnvel að bjóða land fyrir frið. Og þær raddir hafa heyrst. Tillögur fyrrv. utanrríkisráðherra Ísraels, Símonar Peres, tillögur Verkamannaflokksins í Ísrael í því efni vekja von vegna þess að sá flokkur hefur það á stefnuskrá sinni að leita í alvöru eftir samkomulagi við Palestínumenn undir merkjum þess að láta land fyrir frið og öryggi. Og þeir hafa lagt fram tillögur um að fram fari kosningar í Júdeu og Samaríu og Gaza sem leysi deilumálið um PLO þannig að það fáist úr því skorið að Palestínumenn nái því að kjósa sér í kosningum, sem gjarnan mættu fara fram undir eftirliti Sameinuðu þjóðanna, fulltrúa sína til þess að stýra þeirra sjálfstjórnarkröfum og taka þátt í þeim samningum við Ísrael og aðra á jafnréttisgrundvelli. Þessar raddir eru því til og sakar ekki að geta þess að þarna fara fyrir flokki, hv. þm., jafnaðar- og samvinnumenn. Það er á misskilningi byggt þegar menn segja að það megi ekki draga samasemmerki milli Ísraelsríkis annars vegar og ríkislausra Palestínumanna af því að annars vegar sé hinn ægilegi hernaðarmáttur Ísraelsríkis, en hins vegar varnarlaust fólk. Við skulum gæta að því að í þessum illdeilum eigast við arabaríki grá fyrir járnum með á annað hundrað milljónir íbúa og smáríki sem telur nokkrar milljónir, en hefur orðið að færa þær fórnir að verja um það bil helmingi af fjárlögum sínum á ári hverju, svo að ég tali nú á þingmáli, til þess að tryggja varnir sínar gegn ofurefli, yfirgnæfandi ofurefli. Virðulegi forseti. Ég læt máli mínu lokið. Ég þakka fyrir þessar umræður. Þær hafa verið fróðlegar, gagnlegar, upplýsandi og þessari samkundu til sóma. Ég tek það jafnframt fram að ég hef ekki enn heyrt þau rök, þó ég hafi hlustað grannt, sem munu sannfæra mig um að breyta þeirri afstöðu sem þegar liggur fyrir.

Páll Pétursson Frú forseti. Ég þarf ekki langan tíma. Ég verð að játa að ég varð fyrir vonbrigðum með ræðu hæstv. utanrrh., þ.e. niðurstöðu hennar. Hvað varðar ávítanir til starfsmanna sendiráðsins, sem ég nefndi í minni fyrri ræðu, þá vitnaði ég þar til Dagblaðsins í dag og viðtals við hæstv. utanrrh. og mér er kunnugt um að starfsmenn þar telja sig ekki í neinni skömm, ekki bera neina sök á því að þeir hafi ekki upplýst ráðherra sinn um gang mála á allsherjarþinginu með eðlilegum fyrirvara. Og sem betur fer hafa þær góðu fréttir borist að öll nótt er ekki úti enn. Það var nefnilega ákveðið á allsherjarþinginu að fresta afgreiðslu þessara tillagna. Atkvæðagreiðslan fer ekki fram fyrr en á mánudag svo að það er enn þá tími til þess að breyta um afstöðu. Ég lít svo á að málefnasamningurinn sem við gengum frá og eigum að starfa eftir sé sú forskrift, utanríkismálakafli hans, sem við treystum utanrrh. til þess að fara eftir og ég nefni einungis tvo punkta sem ég tel að með þessari afgreiðslu, sem hann hefur nú beitt eða hótað að beita á allsherjarþinginu, brjóti hann gegn. Einn liður utanríkismálaályktunarinnar er að þessum markmiðum verði m.a. náð með stuðningi við baráttu fyrir mannréttindum hvar sem hún er háð og með því að stuðla að friðsamlegri og bættri sambúð þjóða. Ég tel að til þess að uppfylla þessi skilyrði þurfi utanrrh. að gefa fyrirmæli um það að atkvæði Íslands falli á þann hátt sem það féll í fyrra. Það er annað mál með Ísraelstillöguna vegna þess að það er ný tillaga. Þar hefur hann tækifæri til þess að móta sér stefnu og hann hefði þurft að samræma hana stuðningi við baráttu fyrir mannréttindum hvar sem hún er háð eins og við sögðum svo fagurlega í okkar málefnasamningi. Spurningin um hvort stefnunni hafi verið breytt eða ekki: Utanrrh. lætur að því liggja að hann hafi ekki breytt stefnunni. Ég get ekki hjá því komist að telja að svo hafi verið. Það eru fleiri í umræðunum sem telja að stefnunni hafi verið breytt. Hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir tók m.a.s. svo til orða að stefnan hefði verið leiðrétt. Mér finnst vafasamt ,,kompliment`` við hæstv. utanrrh. hve sjálfstæðismenn eru ánægðir með afstöðu hans. Það hefði verið betra fyrir okkur alla ef við hefðum komið upp í kór sem berum ábyrgð á honum í utanríkisráðherraembættinu og þakkað honum fyrir hve hann stæði sig vel en ekki stjórnarandstæðingar. Þessar frystingartillögur eru ekki að mínum dómi úreltar. Það mætti endurbæta þær, það mætti umskrifa þær og það mætti taka inn þætti sem hafa gerst síðan þær voru fyrst festar á blað. Það er svo með flest sem við skrifum að það er alltaf hægt að bæta það, en þær eru ekki úreltar. Það eru í þeim þættir sem eru fyllilega tímabærir og eðlilegt að hamrað sé á. Þó er það ekki meginmálið. Það er hin siðferðilega kúvending sem tekin er með því að rjúfa samstöðu Norðurlanda, ganga úr flokki menningar- og vinaþjóða og slást í för með annars konar liði. Það er það sem er alvarlegast í þessu máli. Ég ætla ekki að níðast á þolinmæði forseta og þarf ekki öðru við að bæta en því að nú vona ég að ráðherra minn, hæstv. utanrrh., noti þann frest sem hefur gefist, noti þá helgi sem fram undan er til þess að ráðfæra sig í fyrsta lagi við samráðherra sína og aðra ráðholla menn í stjórnarflokkunum, hugsa málið vandlega bæði nótt og nýtan dag og þá er ég viss um að á mánudagsmorgun verður hann tilbúinn með símskeyti til sendinefndar Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum þar sem hann leggur fyrir þá að greiða atkvæði eins og gert var á síðasta allsherjarþingi.