Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við í landbn. þessarar d. höfum athugað frv. það, sem hér liggur fyrir, og ég verð að segja, að yfirleitt hefur mér fundizt ríkja fremur lítill áhugi fyrir því í n. Þó varð það endir málsins í n., að 3 nm. vildu mæla með því, að frv. yrði samþ., þó með nokkurri breytingu. Einn nm. lýsti því yfir, að hann hefði óbundnar hendur í málinu, en sá 5. gaf út sérstakt nál. og vildi láta afgreiða málið með rökstuddri dagskrá. Meiri hl. n. fannst rétt, að farin væri sú leið að lögfesta ýmislegt af því, sem í frv. ræðir um, og þar á meðal er 15. gr. N. hefur verið tjáð, að þegar sé farið að reka sérstakan ráðunautaskóla, án þess þó að nokkur lagastafur sé fyrir því. Hins vegar getur verið rétt, að nokkrum mönnum sé veitt þessi menntun, sem hér er um að ræða, en við í n. töldum rétt, að ef Alþ. og fjvn. vilja leyfa, að þessi skóli sé rekinn, þá væri sjálfsagt að lögleiða hann. En svo er annað atriði, sem nokkur breyt. hefur verið gerð á, en það eru ákvæðin um verklega námið við bændaskólana. Áður var ákveðið, að það skyldi vera allt árið. Nú hefur þetta verið nokkuð rýmkað, og um leið er f'átækum piltum, sem þurfa að vinna sér inn peninga yfir sumarið, gert kleift að sækja skólana. Það hefur og sýnt sig, að margir bændasynir eiga erfitt með að vera heiman að allt sumarið, þar sem vinnuaflsskortur er svo tilfinnanlegur í sveitum landsins. Við hyggjum, að þessi breyt, geti orðið til þess að örva nokkuð sókn að skólunum. Samkvæmt gömlu lögunum voru 2 fastakennarar auk skólastjóra, en nú er gert ráð fyrir þremur. Þetta virtist okkur nm. ofrausn og vildum ekki, að þeir yrðu fleiri en áður. Þá er annað afriði, að samkvæmt 3. gr. er heimilt að reisa hústað fyrir kennara og þjónustufólk skólanna í landi skólans á kostnað ríkissjóðs. Þetta fannst okkur ekki ná nokkurri átt. T.d. gæti þjónustustúlka krafizt þess, að yfir hana væri byggt. Að sjálfsögðu verður að sjá þessu fólki fyrir húsnæði, en svona heimild fannst okkur ekki ná nokkurri átt, og breyttum við því þessu. Nú er yfirvofandi dagskrá, sem ef til vill verður samþykkt. Við vildum nú ekki gera fleiri brtt., en sjá, hverju fram vindur. Mér virðist það kaldar kveðjur frá hv. 1. þm. N–M. til búnaðarskólanna, ef hann vill drepa málið nú þegar, þar eð búnaðarskólarnir hafa verið nokkurs konar brjóstmylkingar hans, svo að maður segi nú ekki hið gagnstæða, og þaðan hefur hann a.m.k. mikinn hluta frama síns.



Herra forseti. Ég kannast fúslega við, að mér er annt um bændur og bændaskóla og vil því ekki búa skólunum löggjöf, sem gerir þá a.m.k. ekki eins og maður vill láta þá vera. Eftir því, sem mér hefur skilizt af viðtali við skólastjóra annars bændaskólans, landbrh. og mþn. í skólamálum, er breyt. einkum rökstudd með tvennu. Í fyrsta lagi hefur þróunin orðið sú, að ekki hefur reynzt unnt að framfylgja ákvæðum gömlu l. um verklegt nám, þar eð ekki hefur reynzt unnt að halda piltunum að náminu. Hin rökin eru þau, að nú er verið að koma á framhaldsnámi fyrir búfræðinga, sem síðan gætu farið út á land og orðið ráðunautar þar, en á mönnum til starfa héraðsráðunauta er nú tilfinnanleg vöntun hjá Búnaðarsamböndunum. Nú er að verða bylting í atvinnulífi þjóðarinnar. Ný atvinnutæki hafa verið tekin í notkun við sjávarsíðuna, sem munu krefjast um 6000 manna. Þessi „nýsköpunartæki“ kalla á menn til vinnu. Af þessum ástæðum hafa margar jarðir farið í eyði, og þeir, sem eftir búa, reyna að spara fólkshald, meðan vinnuliðið streymir í vinnu hins opinbera og að sjávarsiðunni. Og búskaparaðferðir eru smám saman að breytast, tæknin eykst, og vélanot fara í vöxt. En jafnframt færist það í þá áttina, að búskapurinn verður sérhæfari. Sumir hændur stunda sauðfjárrækt, aðrir nautgriparækt, sumir rækta kartöflur, gulrætur o.s.frv. En eftir því, sem búskapurinn verður einhæfari, krefst hann aukins verklegs náms. Bóndi, sem stundar eingöngu kartöflurækt, þarf meira verklegt nám en hinn, sem ræktar aðeins handa sjálfum sér. Og bóndi, sem þarf mikið að fara með vélar, þarf meira verklegt nám en í gamla daga þegar eingöngu voru notuð handverkfæri. Ég tel það því spor aftur á bak að draga úr verklegu námi, og væri þar frekar þörf aukningar. Ég álit, að setja verði ramma um verklega námið og gera það prófskylt, einnig verður að afmarka bóknáminu ákveðið svið. Nú er verið að koma upp sérstöku skólakerfi, þannig að einn skóli taki við af öðrum og ekki rekist á kennslan hjá þeim innbyrðis. En bændaskólarnir eru ekki enn komnir inn á það kerfi. Mþn. sú, er um þessi mál fjallar, á eftir að afgreiða sérskólana og ætla þeim sérstakt rúm innan kerfisins og tengja þá öðrum skólum, þannig að nemendurnir koma allir með álíka mikla bókþekkingu, þegar þeir koma í skólana. Reynslan hefur verið sú, að nemendur hafa komið litt undirbúnir í skólana, og hefur þetta valdið miklum töfum. En nú er ætlunin sú, að aðrir skólar séu búnir að undirbúa piltana, þegar þeir koma í bændaskólana, og er því auðveldara að einhæfa bændanámið við það, sem fyrst og fremst vantar, og að auka verklega námið og gera það prófskylt. og í öðru lagi, að lögin sem heild séu látin falla inn í skólakerfi landsins og að bændaskólarnir séu látnir taka við af miðskólunum og kennslan miðuð við það. Ég tel það misráðið að koma á stofn búnaðarháskóla við annan hvorn búnaðarskólann til að mennta menn til kennslu og annarra slíkra starfa. Þörfin er ekki meiri en svo, að 20 eða í mesta lagi 30 menn mundu nægja allt í allt. Og þegar þeir eru komnir til starfs, þarf ekki nema sem svarar 1–2 nýjum mönnum árlega. Ég tel því misráðið að koma upp sérstökum skóla til að mennta þessa menn, þar eð viðkoman er svo lítil og kostnaður verður óhjákvæmilega mikill, og því heppilegra að senda mennina annað. Það eru engin rök með þessu, þótt á stofn hafi verið sett slík deild á Hvanneyri í trássi við lög og án heimildar í fjárlögum. Ég tel ástæðulaust að fara að lögfesta þessa deild, þótt búið sé að setja hana á stofn, það er eins og lögfesta ætti þjófnað, ef einhver stæli. Rétt er að athuga, hvort þetta gæti orðið til frambúðar. Ég viðurkenni þörf þá, sem nú er í augnablikinu fyrir þá menn, sem hugsað er að skrifa út úr þessari deild, en tel, að það mundi verða ódýrara á annan hátt í framtíðinni. Og eigi þeir að menntast hér heima, þá má koma kennslunni miklu betur fyrir en gert er með þessum lögum. Það má láta þá starfa með ráðunautum Búnaðarfélags Íslands, og fá þeir þar verklega æfingu og um leið fjölbreyttara yfirlit heldur en þeir hefðu fengið, hversu mikið sem þeir hefðu lesið. Ég legg því til, að verklega námið verði aukið, en nemendurnir þurfi ekki að lesa aftur sömu fögin og í bændaskóla, og tel litið gagn að slíku. Þeir þurfa viðbótarnám, en ekki upplestur. Ég legg því til, að frv. sé ekki samþykkt nú. Ég vil leggja fram rökstudda dagskrá um að vísa frv. frá og semja ný bændaskólalög, þar sem verklega náminu sé skapað meira rúm og bóklega námið sniðið í samræmi við skólakerfið. Ég vil því vísa frv. til ríkisstj., eins og rökstudda dagskráin segir, í trausti þess, að það verði endurbætt. En verði hún felld, mun ég gera mjög miklar brtt. milli 2. og 3. umr. um það, að nemendur verði að koma úr miðskólunum eða taka sérstakt inntökupróf, gera verklega námið mun þyngra og fella niður 15. gr., þar eð hún á ekki heima í frv. En hvort ég sé mér fært að gera þetta, fer eftir því, hve langt verður milli umræðna. Við sjáum, hvað setur



Herra forseti. Ég hef skrifað undir nál. með fyrirvara, og vil ég nú gera grein fyrir því. Ég get fallizt á fyrri brtt. um að setja hömlur við, hvaða hús séu reist, svo að slíkt verði ekki gert úr hófi fram. En fyrirvari minn er gerður vegna síðari brtt. meiri hl. n. að breyta tölu fastakennara úr 3 í 2. Mér hefði þótt sönnu nær, ef setja hefði átt varnagla gegn því, að of mörg kennaraembætti væru stofnuð, að sett hefði verið, að kennarar skyldu ekki vera fleiri en 3, heldur en að einskorða sig við að fækka þeim úr 3 í 2. Mér þykir n. skorða sér of þröngan hlöðubás með þessu, því að vitað er, að eftir því, sem menntagreinum fjölgar, eykst kennslan meir og meir, og gilda rök þessi um allar menntastofnanir. En slíkt getur ekki orðið við bændaskólana, ef einskorða á sig við 2 kennara, og þykir mér það of þröngt skorið. Legg ég því til, að ákvæði laganna standi, en get þó sætt mig við, að sett sé „ekki fleiri en 3“. Ég vil, að tillit sé tekið til þenslu skólanna og að kennsla sé aukin, og þá þarf 3 kennara, þar sem áður voru 2, og tel ég þetta næg rök. Ég hef ekki ætlað að blanda mér inn í umræðurnar um frv. að öðru leyti, vil ekki hætta mér út á það hála svell. En þótt mörg álitamál séu í frv., mun ég greiða því atkvæði, því að með því er sýnd viðleitni til bóta, þótt gallað sé, en vera má, að reynslan sníði þá af. Þetta eina atriði í 15. gr., að veita fé í fjárlögum til framhaldskennslu, er óheppilegt, þar eð orðalag greinarinnar er mjög álappalegt og ekkert tekið fram, hvar slíkri deild skuli vera komið upp eða hvernig fyrirkomulag skuli vera. Ef einhver vill læra meira, er það gott og blessað, og hann á að eiga slíks kost. Höfuðatriðið fyrir bændaskólana er, að þeir geti veitt hverjum nemanda góða menntun og að piltarnir séu ánægðir, þegar þeir halda heim úr skólunum, og geti sagt við sjálfa sig: Ég fór ekki fýluferð á skólabekkinn - og geti sótt fræðslu til skólanna, þannig að þeir verði skólunum þakklátir ævilangt. Ég mun ekki fetta frekar fingur út í frv. Þannig löguð framhaldsdeild getur orðið góð, þótt svo sé til stofnað, Ég mun því fylgja frv. Fyrirvari minn er gerður vegna annarrar brtt., sem mér finnst óþörf.



Mér datt í hug, að ég hefði ekki tekið nógu greinilega fram, hvernig stóð á þeirri brtt. n., að hafa aðeins 2 kennara og skólastjóra í stað 3 og skólastj. Samkvæmt gömlu l. voru aðeins 2 kennarar auk skólastjóra, og þótti n. því varhugavert að fara út í embættafjölgun, þar sem fé var þá einnig veitt til að koma á stofn framhaldsdeild. Vildum við því heldur hafa fastakennarana færri en bæta frekar við aukakennurum, en samkv. 3. gr. á að láta þeim í té sérstök býli. En ef brtt. yrði samþ., þyrfti aðeins að leggja 2 kennurum þau til, - og yrðu aukakennararnir þá ekki ódýrari? Venjulega ganga búnaðarskólarnir svo eftir málum sínum, að þeir munu ná þessum hlunnindum. Ég tel enga nauðsyn á þessu, og einhvers staðar verður að stoppa við. Það á ekki að stofna fleiri föst kennaraembætti en áður, heldur byggja þar fyrir utan á tímakennslu.



Herra forseti. Ég vil beina athygli hv. n. að 3. gr., sem hún ber fram brtt. við, en í grein þessari felst, að heimilað er að reisa nýbýli og bústaði fyrir kennara og starfsfólk hvers skóla á kostnað ríkissjóðs, eftir því sem landbrh. ákveður í samráði við skólastjóra og fé er veitt til í fjárlögum. Mér skilst, að ef brtt. n. við þessa gr. verður felld, að þá væru opnir möguleikar á því að reisa fjögur nýbýli á hverri skólajörð á kostnað ríkisins, fyrir skólastjóra og þrjá fasta kennara, og þar að auki eins mörg býli og starfsfólkið er margt, fyrir ráðsmann, ráðskonu o.s.frv. En þó að maður haldi sér aðeins við hina föstu kennara og skólastjórann, eins og brtt. fer fram á, þá skilst mér, að fjögur nýbýli yrðu reist á hverjum stað. Í fyrsta lagi veit ég ekki, hvort skólajarðirnar þola öll þessi býli, - það getur verið, að Hvanneyri, Hólar og Skálholt þoli það, en hitt er annað og verra, og við því vil ég vara, að ríkið gangi inn á þessa braut, því að það verður ekki aðeins að reisa íbúðarhúsin, heldur og öll peningshús og kosta ræktun, og hefur svo enga tryggingu fyrir því, hvað um þessi nýbýli verður síðar. Í öðrum l. eru ákvæði um nýbýli og þátt ríkisins í stofnun þeirra, svo að ég sé ekki, að þetta álsvæði hafi neitt að gera inn í þessi l., það eykur aðeins á kostnað ríkissjóðs og getur valdið árekstrum í framkvæmd. Ég mun því bera fram brtt. við þessa gr. um, að hún falli niður, og kemur þá sú brtt. fyrr til atkvæða en brtt. við sömu gr. á þskj. 389. Hins vegar ætla ég að verða við tilmælum frsm. að bera ekki fram þessa brtt. fyrr en við 3. umr., en þá mun ég bera hana fram, ef ekki hefur náðst samkomulag um annað. Í öðru lagi vil ég benda hv. landbn. á, að í 7. gr. stendur, að eitt af því, sem kenna á í búnaðarskólunum, er „helztu undirstöðuatriði húsbygginga í sveitum“, og hvort ekki væri hægt að auka þá starfsemi, því að hér er tæpt á merkilegu atriði. Einu sinni átti að kenna ,þetta í sérstakri deild við bændaskólana, og er nú meiri þörf á þessari kennslu en nokkru sinni áður, og má í því sambandi minna á frv. til laga um iðnskóla í sveit, sem hefur nú verið flutt hér í þriðja sinn. Er ekki hægt að samræma þessi mál nokkuð í sambandi við bændaskólana? Það efast enginn um, að það þarf að koma á þeirri kennslu, sem hér um ræðir og iðnskólafrv. gerir ráð fyrir. En það frv. á sjálfsagt nokkuð langt í land með að verða að l. í núverandi mynd sinni, og ég vildi aðeins vekja athygli á því, hvort ekki væri hægt að byrja með nokkurs konar iðnaðardeild við bændaskóla.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í sambandi við það, sem stendur á áliti landbn., að ég hafi óbundnar hendur í málinu. Þegar þessu fm. var útbýtt hér á öndverðu þingi, hefði mátt ætla, að um verulegar breyt. væri að ræða á bændaskólalöggjöfinni. En við nánari athugun kom í ljós, að eiginlega var ekki nema um tvær breyt. að ræða. Önnur breyt. er sú að lögfesta styttingu á verklega náminu, þó að eiginlega sé heimild fyrir styttingu námstímans í núgildandi l. og það hafi verið praktíserað að undanförnu að hafa hann styttri. Hin breyt. er heimild sú í 15. gr., sem ráðh. er gefin til að stofna framhaldsdeild við einhvern bændaskólann. Ég verð að segja það um fyrri breyt., styttingu verklega námsins, að í vissum tilfellum hefur hún nokkuð til síns máls. Það er ekki hægt að neita því skilyrðislaust, og að því leyti er ég ekki alveg sammála hv. 1. þm. N–M., sem er algerlega á móti þessari breyt. Hins vegar er ég honum alveg sammála um annað meginatriðið, sem kom fram í ræðu hans, að það þurfi að taka þessa skóla sem lið inn í skólakerfi landsins, en það hefur enn þá ekki verið gert, þó að skólalöggjöfin hafi verið samræmd á öðrum sviðum. En hvað viðkemur verklega náminu, þá bendi ég á þá staðreynd, að mörg ung bændaefni hafa þá aðstöðu, að allerfitt er fyrir þessa nemendur að vera að heiman allt sumarið, enda þótt þeir vilji og geti stundað eitthvert verklegt nám, og af þeim ástæðum er ég ekki með öllu á móti þeirri breyt. að stytta verklega námið. Hitt er annað mál, og það er alveg rétt hjá hv. þm. N–M., að það er nauðsynlegt að auka verklegt nám þeirra, sem hafa hugsað sér að fara með stórar landbúnaðarvélar eða gerast einhverjir ráðunautar í jarðrækt, mælingum eða öðru slíku. Að endingu vil ég segja það, að ég hef hér lýst afstöðu minni og því, að ég vildi ekki skrifa undir álit minni hl., hv. 1. þm. N–M., af því að ég taldi ekki rétt að skylda alla nemendur við bændaskólana til verklegs náms allan þennan tíma. En að öðru leyti er ég hv. þm. alveg sammála og álít, að bændaskólana eigi að taka inn í heildarskólakerfi landsins og til endurskoðunar í samræmi við það. Af þeirri ástæðu mun ég greiða atkv. með hinni rökst. dagskrá, af því að hún gerir ráð fyrir, að þessi athugun og endurskoðun fari fram og fyrirkomulagi bændaskólanna verði breytt til samræmingar heildarskólakerfinu.



Herra forseti. Ég vildi fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann tæki málið af dagskrá til næsta fundar, og er það eftir samkomulagi við hæstv. fjmrh. Ég mun þá vera búinn að afla þeirra upplýsinga, sem með þarf. Ég býst við, að fjhn. komi með brtt. við brtt. hv. þm. N-M., en sú breyt. hefur ekki verið rædd til hlítar. - Ég vildi því óska þess, að umr. yrði frestað og málið tekið af dagskrá.



Herra forseti. Þetta frv. er nú lengi búið að hvíla sig milli umr., og hefur n. fyrir beiðni tekið það til athugunar, þar sem menn óttuðust, að það mundi verða ríkissjóði of kostnaðarsamt, en til þess að draga úr því, eru gerðar hér á frv. tvær lítils háttar breyt., en þær eru við 73. og 74. gr. - Fyrri brtt. er sú, að starfssvæði það, sem hverjum ráðunaut er ætlað, skuli vera nægilega stórt að dómi Búnaðarfélags Íslands, enda samþykki landbrh. það, og hefur þar með ríkisstj. till. um það og ræður því, hve margir þessir menn verða, enda þótt ég fyrir mitt leyti sé ekki hræddur um, að þeir verði margir fyrst um sinn, þó að ég mundi óska eftir, að þeir væru sem flestir. Hin brtt. er við 74. gr. og er í tvennu lagi. Fyrri liðurinn er á þá leið, að í stað „hálf laun`' í 1. mgr. komi: 2/5 launa. - Og hin síðari er afleiðing af þeim fyrri, þar sem næsta mgr. þar á eftir breytist í samræmi við það. Ég skal endurtaka það, sem ég hef áður sagt, að það eru til 3 héraðsráðunautar í búfjárrækt, þ.e. í Eyjafirði, hjá búnaðarsambandi Suðurlands og búnaðarsambandi í Mýra- og Borgarfjarðarsýslu. Menn í þessar stöður eru ekki heldur til sem stendur, en tvö sambönd önnur hafa áhuga á því að fá sérfróða menn, þegar hægt er, en það eru búnaðarsambönd Gullbringu- og Kjósarsýslu og Skagafjarðarsýslu. Svo er byrjað aðeins að tala um, að það sé ekki nóg að hafa einn mann á Suðurlandsundirlendinu, heldur þurfi þeir að vera tveir. En þetta er fyrsta hljóðið, sem maður heyrir í þá átt, að mönnum detti í hug að fjölga þessum ráðunautum og auka þetta starf. - Ég er því sannfærður um það, að hætta á miklum útgjöldum fyrir ríkissjóð vegna þessa er ekki til staðar, eins og nú standa sakir, og þar sem hér er komið á móti til að minnka þá hættu með því að minnka framlög ríkisins til launa þessara manna og láta héruðin bera meira af því og hins vegar að láta ríkisstj. hafa beina íhlutun um það, hve stórt starfssvið mönnunum er ætlað og þar með hve margir þeir geta orðið, þá vona ég, að ríkisstj. sé ánægð með þessa lausn málsins, og geti nú fallizt á að lofa málinu að ganga fram.



Ég vil aðeins láta örfá orð falla um þær brtt., sem hér eru til umr. - Hvað fyrri brtt. snertir, um þær skorður, sem reistar eru starfssviðinu, þá hef ég ekkert nema gott um hana að segja. Þetta ætti að skapa eins konar öryggi og bendingu um það, að ráðunautarnir hafi hæfilega stórt verksvið, svo að ég get fyllilega verið þeirri brtt. samþykkur, eins og ég hef getið um. Um hina síðari brtt., nr. 2, skal ég ekki vera margorður, en ég get ekki fengið af mér að vera með henni, þar sem hér er ekki um stórvægilegt mál að ræða. Má kannske segja, að ef ógætilega sé stefnt þarna, að sýna því alúð, en mér finnst ekki vera ógætilega stefnt þarna, og mér finnst, þegar á sama tíma svo margar aðrar greiðslur fara upp úr öllum veðrum, að þá sé það eiginlega smásálarskapur að vera að óska eftir þessu lítilræði. Mér finnst ekki taka því. Þetta á að vera starfsemi til öryggis og umbóta í þágu landbúnaðarins, til þess að tryggja þá merkilegu starfsemi og á þeim sama tíma þegar málin standa glöggar en nokkru sinni áður, hvort landbúnaðinum sé fært að færast í aukana og flóttinn verði stöðvaður úr sveitunum.



Það hefur verið reynt nokkuð hér í hv. d. að fá samkomulag um þær brtt., sem hér eru á ferðinni, og eftir því, sem mér heyrðist frá hv. flm., mun vera samkomulag við ríkisstj. um þessar brtt., eins og þær eru settar fram á þskj. 421. Ég er þess vegna dálítið hissa á hv. 2. þm. Árn., að hann vildi ekki leggja þessu máli lið, því að það gæti farið svo, að þetta ylti hér á hans atkv. Og færi svo, að þessi till. yrði felld, en hin samþ., yrði frv. að fara aftur til Nd. og svo hingað til Ed. aftur, og teldi ég það ekki heppilegt, úr því að búið er að koma á um þetta samkomulagi. Ég vildi því mælast til, að hv. 2. þm. Árn. sæi sig um hönd og greiddi einnig þessari brtt. atkv. sitt, enda vitað mál, að hann er fús að taka nýja afstöðu til mála eftir nýjar upplýsingar. Ég mun fylgja brtt. eins og þær liggja fyrir á þskj., en vil bera fram brtt. við 74. gr. Við 1. mgr. bætist: Eftir því sem fé er veitt til þess í fjárlögum. - Það er upplýst, að hér gæti verið um 20–30 embættismenn að ræða, og ef ráð hv. 2. þm. Árn. verða látin ráða hér, gæti helmingur þeirra komizt á ríkissjóðinn, og gæti það gefið tilefni til þess, að ýmsar stéttir í landinu gerðu slíkar kröfur. Það hefur þegar komið fram í sambandi við skipaeftirlitið, og er hættulegt að hafa ekki hemil á, enda viðurkennt með þeim brtt., sem hér hafa komið fram. Ég tel, að þessi brtt. mundi ekki spilla frv. neitt, þó að hún yrði samþ., og vænti ég þess, að hv. d. fylgi henni hér.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt svo hljóðandi brtt. frá hv. þm. Barð. (GJ): „Við 74. gr. Við 1. mgr. bætist: Eftir því sem fé er veitt til þess í fjárlögum.“ - Tvöföld afbrigði þarf til þess, að brtt. megi koma fyrir, þar sem hún er bæði skrifleg og of seint fram komin.



Herra forseti. Út af þessari brtt. vil ég benda á það, án þess að leggja á móti henni sérstaklega, að þegar um l. er að ræða eins og jarðræktarlög, búfjárræktarlög og fleiri lög, sem hafa í sér fólgin útgjöld fyrir ríkissjóð, sem ekki liggur ljóst fyrir fyrir fram, hve mikil verða á hverju ári, þá mun ekki vera heppilegt að hafa þennan hátt á, að miða þessar fjárhæðir við það, hve mikið fé er veitt til þess í fjárl. Ég skal nefna sem dæmi, að ég á í sumar að vera á nautgripasýningum á Norðurlandi. Það veit enginn núna, hvað víða verður sótt eftir þeim sýningum. Ríkissjóður á að láta 50 kr. á fram talið naut móti jöfnu framlagi úr hreppnum. Búnaðarfélagið á að borga ferðakostnað minn, og hrepparnir eiga að sjá um kostnaðinn heima fyrir, en auk þess er svo þessu samfara ýmis annar kostnaður, sem enginn maður veit heldur, hvað mikill verður. Ætti því að miða við fyrir fram ákveðna fjárveitingu, væri lítt framkvæmanlegt að halda nokkrar sýningar né framkvæma lögin á annan hátt. Ég vona því, að tillaga hv. þm. Barð. verði ekki samþykkt.



Þótt ég sé ekki samþykkur öllum hinum einstöku atriðum frv., finnst mér það þó í heild vera svo mikið til bóta og svo mikil viðleitni til eflingar á sviði margvíslegrar menningar, að ég segi já.



Skrifl. brtt. mín fór í þá átt, að Alþ. hafi á hverjum tíma nokkuð um það að segja, hvað margir menn séu settir til starfa sem ráðunautar, og í trausti þess, að hafður verði hemill á stofnun nýrra embætta samkv. l., segi ég já.



Mér kom mjög á óvart, að felld yrði brtt., sem miðaði að því, að fjárveitingarvaldið hefði í hendi sér, hversu miklu fé væri varið til þessara ráðunauta. Ég hélt satt að segja, að menn hefðu þegar áttað sig á því, að allt of mikið á sér stað af fjárveitingum, sem Alþ. ræður ekkert við, nema með gagngerri breyt. á löggjöfinni, og þessar fjárveitingar eru eitt af því marga, sem veldur því, hvað kostnaður af ríkisútgjöldum er orðinn mikill. Þrátt fyrir það, að þessi hugarfarsbreyting virðist enn ekki hafa fest rætur í þessari hv. d., vil ég ekki leggja stein í götu frv., sem mér virðist á ýmsan hátt vera til bóta, og greiði því ekki atkv.



Enda þótt segja megi, að hv. þingdeildir hafi farið þannig með þetta frv., að í raun og veru eru ekki nema tveir kaflar í því, sem að fullum notum koma, vegna smásálarlegs hugsunarháttar hv. þm., er þeir breyttu hinum köflunum, eins og t.d. kaflanum um hrossarækt, sem nú er þannig breyttur, að hann er svo að segja gagnslaus, - þá virðist mér þó það mikið gagn af þessum tveimur köflum, að ég tel sjálfsagt að samþykkja frv. og segi því já.

Bernharð Stefánsson): Ég geri þann fyrirvara, að með tilvísun til grg. hv. þm. Barð. segi ég já.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er flutt samkv. ósk bæjarstjórnarinnar í Vestmannaeyjum. Samþ. var með miklum meiri hluta í bæjarstjórninni að senda ósk til Alþingis um það, að það afgreiddi lög um þetta efni, og voru menn úr öllum flokkum sammála um það. Þetta gerðist árið 1945, eins og sjá má á þskj. 382. Síðan hafa farið fram athuganir á framkvæmd málsins, og nú hefur bæjarstjórnin óskað, að það yrði flutt hér á Alþingi. Ég hygg, að ég þurfi ekki að fara um þetta mörgum orðum, því að í grg., sem er stutt, en einföld, felast flest þau rök, sem fram hafa komið í málinu. Það er lagt til, að bæjarfélagið nýti þennan tekjustofn í stað einstaklinga, og virðist það í fyllsta máta eðlilegt, því að það er með Vestmannaeyjar eins og önnur smá bæjarfélög, að þeim veitist erfitt að afla sér nægilegra tekna til nauðsynlegra framkvæmda og útgjalda, og fjárskortur hefur löngum verið tilfinnanlegur þar sem víða annars staðar. - Hið fátæka bæjarfélag hefur ráðizt í mjög fjárfrekar framkvæmdir. Það hefur keypt tvo togara, lagt í rafveitu, gagnfræðaskólabyggingu o. s. frv., og enn er aðkallandi þörf fyrir fleiri framkvæmdir, þó að þetta sé í raun og veru ærið. Það er því nauðsynlegt að nýta alla tekjustofna sem bezt og þá einnig þennan, sem hér er um að ræða. Ég leyfi mér því að vænta þess, að Alþ. ljái máli þessu stuðning sinn, og legg til, að því verði að umr. lokinni vísað til hv. allshn. og hraðað þar sem mest, til þess að það geti fengið fulla afgreiðslu á þessu þingi.