Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur athugað frv. þetta, sem er stjfrv., og orðið sammála um að leggja til, að deildin samþ. það. Eins og frv. ber með sér, er það borið fram til að bæta úr framkvæmd laga frá 4948, sem hafa mætt allmikilli óánægju innan bifreiðastjórastéttarinnar. Áður en þau lög tóku gildi, var þessum málum þannig háttað, að hver, sem hafði lokið meira prófi, hafði heimild til að kenna á bíl, en við gildistöku þeirra laga voru sett þau skilyrði, að til þess að öðlast ökukennsluréttindi þyrfti að ganga undir sérstakt próf. Út af þessu reis nokkur óánægja meðal bifreiðastjóra, og hefur það orðið til þess, að lögin hafa ekki komið til framkvæmda að fullu. Nefndinni þótti því rétt að verða við beiðni stjórnarinnar, þannig að bifreiðastjórar, sem tekið höfðu meira próf fyrir 31. des. 1950, geti haft rétt til bifreiðakennslu, eins og þeir höfðu áður eða mundu hafa fengið, ef lögin frá 1948 hefðu ekki komið í veg fyrir það. Annars er hæstv. dómsmrh. hér í deildinni og mun væntanlega geta gefið frekari upplýsingar um þetta mál, ef þess verður óskað.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson); Herra forseti. Eins og hv. frsm. allshn. hefur gert grein fyrir, þá hafa orðið nokkur vandkvæði á framkvæmd laganna um þetta efni frá 1948. Bifreiðastjórar hafa sýnt fram á, að ákvæði þessara laga um kennsluréttindi eru að ýmsu leyti óvenjuleg, þar sem skilyrði til meira prófs voru þrengd, en um leið tekin af mönnum með slíkt próf réttindi, sem því fylgdu, og játa ég, að mér hefur fundizt skoðun þeirra á málinu studd svo mikilli sanngirni, að ég hef ekki treyst mér til að framkvæma þessi lagaákvæði að fullu, og er ég að sjálfsögðu vítaverður fyrir það, en ég hef kosið, frekar en lenda í illdeilum við bifreiðastjóra, að láta lögin ekki koma til framkvæmda. Nú má segja, að það gagni lítið fyrir bifreiðastjóra að fá þessi ákvæði afnumin, er fjöldi þeirra, sem fá nú þessi réttindi, eykst mjög. En því er til að svara, að með þessu frv. hafa bifreiðastjórar ekki möguleika til að öðlast réttindi til kennslu nema til 1. apríl þessa árs, og auk þess þurfa þeir að láta endurnýja sín skírteini, og mun því þessi stóri hópur minnka bráðlega. Því tel ég ástæðulaust að óttast það, að hópur þeirra, sem fær ökukennsluréttindi, ef þetta frv. verður samþ., verði of stór. Þess skal getið, að bifreiðaeftirlitið mun vera mótfallið þessari breytingu, og er það eðlilegt, þar sem núgildandi lög í þessu efni eru frá því runnin. En þrátt fyrir það verður því ekki neitað, að bifreiðastjórar verða fyrir óvenjulegri hörku, ef svipta á þá réttindum til kennslu, sem nú hafa þau, og því mæli ég með því, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Eins og segir á þskj. 519, hefur heilbr.- og félmn. klofnað um þetta mál. Minni hl. hefur ekki getað orðið sammála meiri hl. um að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt. Einn nm. var fjarverandi, er málið var afgreitt. Þetta frv. var borið fram á síðasta þingi og er hv. þdm. kunnugt síðan þá, en forsaga þess er sú, að það var á sínum tíma samþ. hér á Alþ. þáltill. í þá átt að skora á ríkisstj. að athuga, á hvern hátt stjórn stærri kauptúna yrði haganlegast fyrir komið. Það er þannig nú orðið, að stjórnir stærri kauptúnanna hafa svo margháttaða starfsemi með höndum, t.d. vatnsveitu, rafveitu, hafnarmannvirki o.fl., að það er orðið allt of mikið starf fyrir oddvita, sem venjulega gegnir öðru föstu embætti, að hafa þetta fyrir aukastarf. Þess vegna virðist óhjákvæmilegt, að þessir staðir eigi þess kost að taka upp aðra skipun á þessum málum, þ.e. að fá starfsmann, sem tæki þessi störf að sér. Eins og ég sagði áðan, þá hefur þetta mál á síðasta þingi gengið í gegnum þessa deild og út úr henni aftur, svo að það er mjög kunnugt. Ég vil þó aðeins geta þess, að málið, eins og það kemur nú til deildarinnar, er mjög fært í þá átt, sem hv. minni hl. vildi breyta því og fékk því breytt með sínum brtt. á síðasta þingi, en þó ekki fullkomlega, en mér virðist þó, að hv. deild ætti að geta sammælzt um það, eins og það kemur frá hv. Nd. Eins og það var í byrjun, þá var það gert að skyldu, að hreppar, sem höfðu yfir 500 íbúa, skyldu fela sérstökum sveitarstjóra stjórn og framkvæmd hreppsmála. Þessu er breytt í Nd., svo að nú er aðeins um heimild að ræða. Einnig hefur orðið allmikil breyting á því frá því, sem var á síðasta þingi, í þá átt að skerða afskipti félmrn. af þessum málum, og geri ég ráð fyrir, að flestir telji þær breytingar til bóta. Enn er eitt atriði, sem breytt hefur verið. Áður var gert ráð fyrir, að laun sveitarstjóra væru ákveðin, nú hefur það verið fellt niður, svo að það er tiltölulega lítið orðið eftir af því, sem sérstakur ágreiningur var um á síðasta þingi. Ég vænti þess, að hv. deild sjái sér fært að samþ. frv. eins og það er komið frá Nd., og hef svo ekki fleiru við þetta að bæta.



Herra forseti. Ég hef ekki getað orðið samþykkur meiri hl. um afgreiðslu málsins og hef því gefið út sérstakt nái. á þskj. 527. Það er rétt, sem hv. frsm. meiri hl. sagði, að frv. er nú mjög fært í það horf, sem hv. deild gekk frá því á síðasta þingi, en því var þá breytt aftur í Nd. Hæstv. félmrh. hefur nú látið undirbúa málið fyrir þetta þing, og farið mjög inn á þá braut, sem þessi hv. deild fór í fyrra, en það eru þó ekki tekin upp öll þau atriði, sem þá voru samþ., og því vil ég ekki, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir, en vil fá á því þær leiðréttingar, sem fengust í fyrra, og þær eru bornar fram á þskj. 527. 1. brtt. er við 5. gr. og er um, að í stað þess, að fyrirskipað sé með lögum, að sveitarstjóri fari með störf oddvita, þá sé það heimilt, á sama hátt og heimilt er að ráða sveitarstjóra. Þannig var gengið frá þessu ákvæði í fyrra, og er hér tekið orðrétt upp eins og það var þá samþ. Þetta er þá á valdi hverrar sveitarstjórnar á sínum tíma, og þykir mér það eðlilegra en að það sé ákveðið með lögum. B-liður 1. brtt. er um, að 2. málsgr. 5. gr. falli niður, en sú málsgr. hljóðar þannig: „Að öðru leyti skal starfssvið sveitarstjóra og verkaskipting milli hans og oddvita nánar ákveðin í samþykkt um stjórn málefna sveitarfélagsins, sem hreppsnefnd semur, en félmrn. staðfestir.“ Ég álít, að þetta eigi að vera í samningnum milli sveitarstjórnarinnar og sveitarstjórans og starfssvið sveitarstjórans ákveðið þar, en ekki hér. Þess vegna legg ég til, að þessi málsgr. falli niður. 2. brtt. mín er við 6. gr., um að 2. málsgr. falli niður. Um þetta var mikið deilt á síðasta þingi, en málsgr. er þannig: „Nú er hreppsnefndarmaður kjörinn sveitarstjóri, og fellur þá niður umboð hans sem hreppsnefndarmanns þann tíma, er hann gegnir sveitarstjórastarfi, en varamaður hans tekur sæti í hreppsnefndinni.“ Ég sé enga frambærilega ástæðu til, að maður víki úr hreppsnefnd, þó að hann sé kjörinn sveitarstjóri, frekar en maður, sem kjörinn er oddviti. Mér finnst þvert á móti eðlilegt, að hann sitji áfram í hreppsnefnd, þó að honum sé falin stjórn og reikningshald ýmissa mála. Síðasta brtt. mín er við 8. gr. frv. og er um, að hún falli niður úr lögunum. Ég skal viðurkenna, að það er eðlilegt, að slíkur maður verði að víkja úr embætti sínu fyrir ítrekaða vanrækslu, en það á að vera samningsatriði og ekki þurfa lagaákvæði til, enda stendur það ekki í lögum um aðra embættismenn. Það er hins vegar í lögum, að ýmsir menn, sem sérréttindi hafa, t.d. bilstjórar, verði að sæta ábyrgð eða víkja frá starfi, ef þeir t.d. aka undir áhrifum áfengis, en líkt ákvæði og þetta stendur hvergi um embættismenn. Ég vil þó endurtaka, að ég er ekki að mæla með, að þessir menn vanræki störf sín eða að það verði látið óátalið, ef þeir verða fundnir sekir um hirðuleysi. Sé ég svo ekki ástæðu til að ræða málið nánar. Það var þrautrætt á síðasta þingi, og í mínum till. er ekkert, sem ekki var samþ. þá, og legg ég til, að þær verði samþ. aftur núna. Að öðru leyti er ég frv. sammála, þó að ég telji, að það breyti ákaflega litlu.



Herra forseti. Vegna þess, að ég er eiginlega upphafsmaður að því, að þetta mál er fram komið, sé ég ástæðu til að þakka n. fyrir afgreiðslu þess. Þó að nokkur ágreiningur sé í n., þá sé ég ekki, að hann sé svo stórvægilegur, að það ætti að verða málinu að falli. Ég álít, að mál þetta sé, a.m.k. í sumum sveitarfélögum, langtum meira hagsmunamál en kannske virðist í fljótu bragði, og þess vegna er mjög þýðingarmikið, að það nái fram að ganga, enda er kominn tími til þess. Sumir hafa að vísu haldið fram, að hrepparnir gætu án sérstakrar heimildar ráðið aðstoðarmann oddvita og látið hann hafa svipuð störf og hér er gert ráð fyrir, en það er mjög vafasamt, að það sé löglegt að borga slíkum aðstoðarmanni úr sveitarsjóði, og auk þess væri aldrei hægt að fela slíkum manni alveg sams konar störf og hér er gert ráð fyrir að sveitarstjórinn hafi. Sá ágreiningur, sem orðíð hefur í n., finnst mér heldur smávægilegur. 1. og 3. brtt. hv. þm. Barð. virðast mér það smávægilegar, að ég sé ekki nauðsyn á, að þar fari breyting fram. T.d. 3. brtt. um að fella niður 8. gr., þar sem tekið er fram, að víkja megi sveitarstjóra frá, ef hann sýnir vanrækslu og hirðuleysi í starfi. Þetta liggur í hlutarins eðli og á við um alla starfsmenn, sem hirðuleysi og vanrækslu sýna, þeim má víkja frá starfi, og má því kannske segja, að óþarft sé að hafa þetta í lögunum, en að það sé skaðlegt, get ég ekki séð. Þess vegna finnst mér, að þessar tvær brtt. hv. þm. Barð. séu þýðingarlitlar. Öðru máli gegnir um 2. brtt. hans, sem er um að fella niður 2. málsgr. 6. gr. frv., sem fjallar um, að sé hreppsnefndarmaður kjörinn sveitarstjóri, þá falli niður umboð hans sem hreppsnefndarmanns. Ég sé ekki neina ástæðu til, að umboð hreppsnefndarmanns falli niður, þó að hann sé kjörinn sveitarstjóri. Ef hreppsnefndarmaður yrði kjörinn sveitarstjóri, þá yrði það í flestum tilfellum oddvitinn, enda væri annað óeðlilegt. Nú má spyrja, hvort það hafi nokkra þýðingu að vera að kjósa oddvita fyrir sveitarstjóra, þar sem hann á hvort sem er að annast þessi störf. Jú, það getur einmitt haft þýðingu. Ágætur maður, sem er kannske búinn að fá æfingu í oddvitastarfinu, fæst oft ekki til að gegna því lengur vegna launakjaranna. Það mun vera í fáum hreppum, sem oddvitinn getur lifað á sínum oddvitalaunum, hann verður að hafa annað aðalstarf til að lifa af. Ég get vel hugsað mér, að hreppur leggi svo mikla áherzlu á að halda oddvita sínum, að hann vilji leggja á sig aukagjöld til þess, en lagaheimild er ekki til, sem leyfir að borga oddvita meira en sveitarstjórnarlögin ákveða. Auðvitað mætti breyta sveitarstjórnarlögunum hvað þetta snertir, en þar sem nauðsyn er til af öðrum ástæðum að setja lög um sveitarstjóra, vegna þess að það er ekki víst, þó að þörf sé á slíkum starfsmanni, að neinn hreppsnefndarmanna sé fáanlegur til þess, þá finnst mér alveg eins handhægt að ganga svo frá lögunum um sveitarstjóra, að möguleiki sé á, að hreppsnefndarmaður, t.d. oddviti, gegni sveitarstjórastörfum. Þó að það sé mjög freistandi af því, hvað mjög er liðið á þingtímann að því er menn halda, að samþ. frv. óbreytt, svo að það geti nú loksins orðið að lögum, þá finnst mér, að 2. málsgr. 6. gr. frv. sé svo meiningarlaus, að ég get ekkí annað en mælt með 2. brtt. hv. þm. Barð. um, að þessi málsgr. falli niður. Ég veit, að verði þetta frv. að lögum, þá mundi hreppur, sem ég þekki til í, óska eftir, að oddvitinn tæki þessi störf að sér, og því ætti það ekki að vera leyfilegt? Því ætti hann endilega að hrökklast úr hreppsnefndinni fyrir það? Er hann ófærari til að hlutast til um málefni hreppsins fyrir það? Það fæ ég ekki skilið.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja umræðurnar lengi, þetta mál hefur verið rætt svo mikið hér í deildinni áður. Ég var ekki staddur á fundi heilbr.- og félmn., en ég var samþykkur hv. þm. Barð. í fyrra um brtt. við frv., og ég geri ráð fyrir, að ég hefði orðið það líka nú. Það er rétt, að það er nokkurt tilefni til að gera breytingar á gildandi ákvæðum sveitarstjórnarlaganna um framkvæmdastörf sveitarstjórnar. Af þeim sveitarfélögum, sem hafa verulega íbúatölu, eða yfir 500, eru þess dæmi, að sveitarfélög eru til, sem ekki eru kaupstaðir, en hafa þó yfir 1500 íbúa, og þar hefur það komið í ljós, að erfiðleikar eru á framkvæmd sveitarstjórnarmálefnanna, ef litið er mjög á bókstaf sveitarstjórnarlaganna eins og þau eru nú. Því er einfalt mál, að breyta má sveitarstjórnarlögunum svo, að það standi á engan hátt fyrir sveitarfélögum, þó að þau vilji koma stjórn sinna mála öðruvísi fyrir. Ég veit ekki til, að það standi fyrir neinni sveitarstjórn, sem vill koma framkvæmdastjórn sinna mála öðruvísi fyrir en gert er ráð fyrir í lögum, að fá þær breytingar fram með samþykki viðkomandi sýslunefndar. Ég veit ekki til, að neitt af þeim sveitarfélögum, sem hafa yfir 500 íbúa og óskað hafa eftir breytingu á framkvæmdastörfunum, hafi óskað eftir neinum ákvæðum, sem svipuð væru þeim, sem eru í þessu frv. Aðalatriði þessa frv. voru að gera það lögbundið, að öll sveitarfélög, sem höfðu vissa tölu íbúa, áttu að vera skyld til að ráða sérstakan embættismann. Það var að mínum dómi fráleitt. Enn fremur var ákveðið, að launakjör hans skyldu alls staðar vera hin sömu, og væri hreppsnefndarmaður kjörinn sveitarstjóri, þá átti umboð hans sem hreppsnefndarmanns að falla niður. Öll þessi ákvæði voru algerlega fráleit. Og ég skil ekki í því, að hæstv. félmrh. skuli hafa flutt slíkt frv. á ný inn í þingið, eftir að Alþ. breytti því eins og það gerði á síðasta þingi, en nú er þetta aðeins í heimildarformi, svo að það er mun aðgengilegra en það var, en betra hefði þó verið að gera aðeins breytingar á ákvæðum sveitarstjórnarlaganna. Hv. 1. þm. Eyf. benti á, að ákvæði þeirra laga væru þröng í þessum efnum, en ég held, að nú séu á leiðinni breytingar á þeim ákvæðum l., sem eru orðin úrelt, en það eru mörg ákvæðin, sem eru orðin það. En ég held, að það hefði verið hægt að notast við þau enn um stund með því móti, að sýslunefndirnar hefðu verið hliðhollar í þessum efnum. Af brtt. hv. þm. Barð. held ég að 2. till., um það að fella niður það ákvæði í frv., sem kveður svo á, að hreppsnefndarmaður verði að leggja niður það umboð, sem kjósendur hafa gefið honum, ef hann gerist sveitarstjóri, sé sjálfsögð, og ég mun einnig fylgja hinum brtt. hans. Að síðustu vil ég segja það, að mér finnst miklu eðlilegra að breyta sveitarstjórnarlögunum, bæði hvað þetta snertir og eins þeim ákvæðum þeirra, sem úrelt eru orðin, heldur en koma fram með þetta frv., en engu að síður mun ég geta fellt mig við þetta í heimildarlagaformi, ef brtt. hv. þm. Barð. ná þá fram að ganga.



Herra forseti. Það er að vísu rétt, sem hv. 7. landsk. sagði, að það má ná öllu því, sem í þessu frv. felst, með breytingu á sveitarstjórnarlögunum, en ekkert frv. liggur nú fyrir um breytingar á þeim, og þó að slíkt frv. væri flutt nú, vita allir, að það nær ekki fram að ganga á þessu þingi. Öðru máli gegnir með þetta frv., sem komið er til 2. umr. í síðari deild, svo að það nær sennilega fram að ganga. Þetta er þýðingarmikið mál fyrir sum sveitarfélög og því rétt að samþykkja það, þó að ég játi, að því sama mætti ná með breytingu á sveitarstjórnarlögunum. Aftur á móti er það misskilningur hjá hv. þm., að sýslunefndir geti heimilað hreppsnefndum það sama og þetta frv. heimilar þeim. Það getur oft staðið svo á, að enginn hreppsnefndarmaður getur gegnt oddvitastarfi á viðunandi hátt, en ég held, að sýslunefnd geti ekki heimilað utanhreppsnefndarmanni að gegna því. Ég held sannast að segja, að það þurfi að túlka lögin dálítið frjálslega til þess að fá slíkt fram. Ég held einnig, að sýslunefnd geti ekki heimilað hreppsnefnd að hækka laun fyrir þetta starf meira en lög mæla nú fyrir, en að vísu má oft heimila hærri innheimtulaun á ýmsum gjöldum, en þó ekki nema að vissu takmarki. En ef sveitarstjórnarlögin verða endurskoðuð, þá held ég að vel færi á því að fella þessi lög inn í þau og afnema þau þar með sem sérstök lög.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Eyf. sagði, að tvær af brtt. mínum væru lítils virði, og vil ég því skýra þær nánar. Þá er það fyrst 1. brtt. Það var eðlilegt, að 5. gr. hljóðaði svo í frv. á þskj. 83, ef frv. hefði verið samþ. eins og það var lagt fram, því að þar voru hreppsnefndir skyldaðar til að ráða sérstakan mann til að hafa með höndum framkvæmd sveitarmálefna og hreppsnefndin hafði enga völ um, hvort hún framkvæmdi þetta eða ekki, en nú er aðeins um að ræða heimild fyrir hana til að ráða sveitarstjóra. Nú hefur þetta breytzt svo, að hreppsnefnd getur ráðið til sín mann án þess að fela honum framkvæmd allra sinna mála, eins og gert var ráð fyrir í 1. gr. frv. eins og það var lagt fram hér í þinginu. En þar sem þetta skylduákvæði hefur nú verið fellt burt úr frv., en í stað þess sett heimildarákvæði, þá finnst mér, að hreppsnefndin eigi að hafa óskorað vald til að ákveða, til hvaða starfa hún ræður sér mann. Það getur verið hagnaður að því fyrir sveitarfélagið að ráða sérstakan mann til að hafa með höndum hin ýmsu sveitarmál, svo sem vatnsveitu, rafveitu, hafnarmál, togaraútgerð, frystihúsrekstur o.s.frv., þó að hún vilji ekki láta hann hafa með höndum framkvæmd allra sinna mála. Það er því rökrétt, þegar um heimildarákvæði handa hreppsnefnd er að ræða, að hún þurfi ekki að ráða mann til að sjá um framkvæmd allra sinna mála, heldur aðeins hluta þeirra, ef henni sýnist svo. Og finnst mér því, að þessi brtt. sé síður en svo þýðingarlaus. Viðvíkjandi brtt. minni við 8. gr., þá má ekki skoða hana svo, að ég vilji ekki hafa fullan hemil á því, að menn vanræki ekki störf sín, en mér finnst undarlegt að taka þetta fram í þessu frv. um heimild fyrir sveitarfélög til að ráða sér starfsmann, þegar þetta er látið afskiptalaust um embættismenn ríkisins, en ég er þessu ákvæði hins vegar fylgjandi, ef það væri látið ná til allra embættismanna, en það er síður en svo, að það sé gert. Það er alkunna, að sumir starfsmenn ríkisins hafa setið í embættum í tugi ára, þó að þeir hafi stórlega brotið af sér í starfi sínu, og dæmi eru til, að þeir hafi eftir slíkan embættisferil verið leystir frá störfum með fullum eftirlaunum eða jafnvel fullum launum. Því er þá verið að setja þessi ákvæði um þennan eina flokk manna, þegar þau eru ekki látin ná til annarra, sem sitja í miklu þýðingarmeiri embættum og hærra launuðum? Það er af þeim ástæðum, sem ég ber fram till. mína, að ég vil láta jafnt yfir alla ganga í þessum efnum. Viðvíkjandi brtt. minni við 6. gr. þarf ég ekki að ræða við hv. 1. þm. Eyf., því að þar er hann sammála mér, en ég tel þetta þýðingarmikið atriði, og ef því verður ekki breytt, þá held ég, að fá sveitarfélög munu nota sér heimild þessara laga, ef þau verða bundin við þessi ákvæði. - Ég vil því mælast til, að 1. og 2. brtt. verði samþykktar. 3. till. byggist á því einu, að mér finnst óeðlilegt, að slíkt ákvæði sé í þessum einu lögum, án þess að þetta sé upp tekið sem almenn regla um embættismenn.



Herra forseti. Ég vil taka það fram, að mér finnast ákvæði 8. gr. óþörf, ekki vegna þess, að þau séu ekki sjálfsögð, heldur vegna þess, að ég tel meginefni þeirra svo sjálfsagt, að ekki þurfi að taka það fram í frv. Öllum ráðningum er þannig háttað, að víkja má hlutaðeigandi fyrirvaralaust frá starfi, ef hann gerist sekur um hirðuleysi eða vanrækslu í starfi sínu, án þess að slíkt þurfi að taka sérstaklega fram í samningi eða skipunarbréfi. Aftur á móti finnst mér, að taka þyrfti sérstaklega fram, ef maður mætti halda stöðu eftir að hafa gert sig sekan um slíka vanrækslu í starfi sínu. Ég tel því 8. gr. óþarfa. Það er ekki rétt, að hér sé verið að skapa neina sérstöðu gagnvart öðrum embættismönnum með þessum ákvæðum í 8. gr. Það eru til margir dómar fyrir því, að menn hafa orðið að víkja úr embættum, ef vanræksla eða hirðuleysi í starfi hefur sannazt á þá, en hitt er rétt, sem hv. þm. Barð. sagði, að slíkum ákvæðum hefur ekki alltaf verið beitt - og má segja of sjaldan, og dæmi munu vera til þess, að menn hafi setið í embættum í mörg ár og brotið af sér í starfinu, án þess að þeir hafi verið látnir svara til saka fyrir það. En um slíkt ber ekki að kenna löggjöfinni, heldur þeim, sem hafa framkvæmd hennar með höndum. Ég tel 8. gr. því algerlega óþarfa og að menn þurfi ekkert að óttast, að það verði tekið sem forsenda í máli, sem út af slíku kynni að rísa, að ekkert væri tekið fram um slíkt í lögunum, þar sem margir dómar eru fyrir því, að menn hafa orðið að láta af starfi, ef vanræksla eða hirðuleysi hefur sannazt á þá. En fyrir utan það, að greinin er óþörf, þá er hún óljós, ef ekki fjarstæð, því að þar stendur: „Nú verður sveitarstjóri sekur um stórfellda og ítrekaða vanrækslu eða hirðuleysi í starfi sínu eða skeytir ekki áminningu hreppsnefndar, og getur hún þá með fundarsamþykkt vikið honum frá störfum.“ Með því að nota þarna orðið „eða“ er „áminning hreppsnefndar“ sett sem nokkurs konar andstaða eða annar liður en „stórfelld og ítrekuð vanræksla eða hirðuleysi“, og virðist eftir því orðalagi, að hreppsnefnd geti losað sig við sveitarstjóra með því móti að gefa honum áminningu án þess að tilgreina sakir á hann, þannig að hreppsnefnd geti losað sig við samvizkusaman starfsmann, sem hún kann að vera mótfallin, með því einu móti að áminna hann. Ef áminning hreppsnefndar á að koma vegna vanrækslu og hirðuleysis, þá ætti að standa þarna „og“ í staðinn fyrir „eða“, því að það væri alger nýjung í lögum, ef hægt væri að losna við starfsmann á þennan hátt. Þetta er því ekki einungis óþarft, heldur fjarstætt, þar sem það er auk þess tekið fram í frv., að ráða megi starfsmanninn til viss tíma, og þá ætti einnig að vera hægt að setja inn í ráðningarsamninginn, að segja megi honum upp, þegar hreppsnefndin vill, þó að enginn vilji auðvitað ráða sig með slíkum kjörum.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af brtt. hv. minni hl. Þá er fyrst brtt. hans við 5. gr. Hv. minni hl. telur hana vera í samræmi við þá breyt., sem búið er að gera á frv. Ég held, að það geti ekki staðizt, heldur sé hér aðeins um að ræða nánari skilgreiningu á því, hvaða störf sveitarstjóranum skulu falin. Sá maður, sem mundi vera ráðinn til þess eins að veita forstöðu togaraútgerð sveitarfélagsins, hafnarmálum, vatnsveitu eða slíku, mundi aldrei vera kallaður sveitarstjóri. - Þá vill hv. minni hl. einnig láta fella niður það ákvæði, að starfssvið sveitarstjóra og verkaskipting milli hans og oddvita skuli ákveðið með samþykkt um stjórn sveitarfélagsins, en þetta er sambærilegt og þegar lög eru ekki tæmandi og nánar kveðið á í reglugerð. - Þá hefur nokkuð verið rætt um 2. málsgr. 6. gr., um það, hvort heppilegt sé, að umboð hreppsnefndarmanns falli niður, ef hann gerist sveitarstjóri, eða ekki. Mér finnst eðlilegt, að sá maður, sem fær jafnmikið vald og sveitarstjóri, sitji ekki áfram í hinum fámennu hreppsnefndum. Ég get ekki séð, að slíkt sé neinum vandkvæðum bundið og að varamenn geti auðveldlega tekið við af aðalmanni, sem gerist sveitarstjóri, en sessunautur minn, hv. 2. þm. S–M., var að skjóta því að mér, að í sumum sveitarfélögum væru engir varamenn og mundi þá þetta fyrirkomulag reynast óheppilegt á þeim stöðum, þ.e. stöðum, þar sem ekki er kosið í hreppsnefnd með hlutfallskosningu. - Viðvíkjandi því, sem bent hefur verið á orðalag í 8. gr., þá er þar um beint eftirtektarleysi að ræða, að þar skuli standa „eða“ í staðinn fyrir „og“, og mun ég leggja til, að því verði breytt, ef það verður áfram í frv. En viðvíkjandi því að fella niður þá grein, þá finnst mér það ekki alveg sjálfsagt, ef sveitarstjóra er sagt upp, að þá taki oddviti við starfi hans, unz annar verður ráðinn í hans stað, en það þarf á einhvern hátt að sjá þessu borgið og eitthvað verður að koma í staðinn, ef þessi grein verður felld niður, en ég get fallizt á það, sem hæstv. dómsmrh. sagði um fyrri hluta þessarar greinar, en um það, hver taki við starfi sveitarstjóra, ef hann fer frá, verða að vera einhver ákvæði.



Herra forseti. Það voru orð hæstv. dómsmrh., sem gáfu mér tilefni til að standa upp, en hann sagði, að óþarfi væri að taka fram í l. ákvæði eins og þau, sem standa í 8. gr. þessa frv., um að segja megi upp sveitarstjóra, sem gerist sekur um vanrækslu og hirðuleysi í starfi sínu, heldur sé slíkt svo sjálfsagt, að óþarfi sé að taka það fram í lögum. Ég vil því segja frá tveimur eða þremur tilfellum, sem fyrir mig hafa komið, og spyrja hæstv. ráðh., hvort ekki sé þar um vítaverða vanrækslu að ræða hjá viðkomandi embættismönnum. Ég þurfti að fá lán fyrir mann, og sá maður hafði fengið jörð að erfðum fyrir 24 árum, en sýslumaður hafði ekki fært það inn í bækur sínar. Eftir að ég hafði fengið hann færðan inn, fékk ég veðbókarvottorðið. Í annað skipti, þegar ég þurfti á vottorði að halda, kom í ljós, að ekki var farið að skipta búi konu nokkurrar, sem dó 1902 eða 4903, svo að jörðin var enn á hennar nafni. Ef til vill hefur ekki verið kært út af þessu, en ég held, að rn. sendi annað slagið út menn til að fylgjast með embættisrekstri sýslumanna. Hér virðist vera um að ræða vanrækslu og hirðuleysi í starfi, sem hæstv. ráðh. sagði, að sjálfsagt væri að refsa með brottrekstri, og hæstv. ráðh. hlýtur að vera kunnugt um tilfelli eins og þessi, þar sem hann sendir menn til að athuga embættisfærsluna hjá sýslumönnum. Ég vildi nú fá að vita hjá hæstv. ráðh., hvort hann teldi ekki að í þessum tilfellum, sem ég nefndi, hefði verið um vítavert hirðuleysi og vanrækslu að ræða.



Herra forseti. Hæstv. forseti er þegar búinn að svara því, sem ég hefði svarað, að þetta, sem hv. þm. N-M. ræddi um, varðaði ekki málið, sem hér er til umr. Það ætti frekar heima í lögfræðilegum spurningatíma heldur en að það heyri undir umr. um það frv., sem hér er um að ræða. Það er auðvitað algert matsatriði í hvert sinn, eins og hv. 1. þm. N-M. tók fram, sem hann spurði um. Nú hef ég að vísu miklar mætur á þessum hv. þm. og met hann mikils, en ég er þó svo lífsreyndur, að ég vildi heyra hinn aðilann skýra sína hlið málsins, áður en ég mundi kveða upp endanlegan dóm um þessi tilfelli, sem þessi hv. þm. vitnaði til. - En ég mundi vilja spyrja hv. þm. á móti, hvort hann teldi ekki vítavert hirðuleysi af þm., ef hann t.d. vitnaði í ákveðnar umr. á Alþ. og segði, að tiltekinn maður hefði tekið þátt í þeim, og að það sannaðist svo, að sá hv. þm. hefði ekki verið þá á þingi, og hvaða viðurlögum ætti að beita gagnvart þessum hv. þm., sem þannig hefði farið að ráði sínu.



Ég skal ekki lengja umr. um þetta mál, sem er þrautrætt og hvorki frv. né brtt. gefa tilefni til langra umr. Vildi ég þó segja út af 1. brtt. á þskj. 527, þar sem segir: „Sveitarstjóra má fela störf þau, sem oddvita eru falin í sveitarstjórnari., önnur en stjórn á fundum hreppsn., og hefur hann þá á hendi framkvæmd þeirra málefna hreppsins“, að mér þykir þetta fráleitt, eins og hv. flm. brtt. sýndi fram á með rökstuðningi sínum fyrir till., því þó að menn séu ráðnir til þess að stjórna ýmsum fyrirtækjum, svo sem vatnsveitum, rafmagnsveitum o.s.frv., þá er það alls ekki starf sveitarstjóra, hvorki eftir almennum stjórnarháttum í slíkum málum né eftir þessu frv. Það eru hin almennu málefni sveitarstjórnar, sem koma inn í starfssvið þeirra manna, sem eftir þessu frv. nefnast sveitarstjórar. - Viðkomandi brtt. við 6. gr., um að 2. málsgr. falli niður, þá er hér um það atriði að ræða, sem var í frv., sem lá hér fyrir þinginu í fyrra, sem sagt um það, hvort sveitarstjórar ættu að vera pólitískir eða ekki, þá var það upphaflega svo, meðan þetta átti að vera skylda, en ekki heimild, að í vissum tilfellum skyldu sveitarstjórar vera fastir starfsmenn sveitarfélaganna, sem gætu aldrei starfað sjálfir sem hreppsnefndarmenn. Þetta eru leifar frá því, að frv. var í þessari mynd, og ég sé ekki, að það skipti miklu máli hvort þessi síðari hluti málsgr. er eða ekki. - Út af því, að hæstv. dómsmrh. taldi 8. gr. óþarfa, vil ég segja, að ég er ekki viss um, að þetta sé rétt skýring hjá hæstv. dómsmrh. Ég held, að vanræksla og hirðuleysi sé nokkuð teygjanlegt orð, þannig að mjög hæpið sé, að það yrði metið eftir almennum lagaákvæðum eða réttarreglum afgerandi, hvort hægt væri, samkv. þessum l., ef frv. verður samþ. óbreytt, að víkja manni úr sveitarstjórastöðu fyrir þessi afbrot. Nú skulum við segja, að svo fari, að sveitarstjórn telji, að sveitarstjóri hafi gert sig sekan um ítrekaða vanrækslu eða hirðuleysi og ekki skeytt áminningu, og þá skilst mér, að ef þessi gr. stendur í l., geti sveitarstjórn svipt sveitarstjóra starfi fyrirvaralaust. En sé þetta ekki í l., efast ég um, að hún geti það, nema að undangengnum dómi, sem sannaði, að sveitarstjóri hefði brotið af sér með vanrækslu eða hirðuleysi í starfi sínu. Hins vegar er augljóst mál, að hafi sveitarstjóri ekki framkvæmt ályktanir sveitarstjórnar og vanrækir að gera það eða hirðir ekki um það, þá getur ekkert samstarf þarna verið á milli. Í stuttu máli, með því að hafa gr. svona í l., þá er það sveitarstjórnar að meta, hvort vanræksla eða hirðuleysi í þessu er fyrir hendi. Ef svo kemur til dómstóla um það, hvort rétt hefði verið að víkja manni frá starfi, þá geta þeir kannske orðið skaðabótaskyldir, sem véku honum frá, en þeir hefðu þó mátt víkja honum frá samkv. þessari gr., ef hún stæði í l.



Herra forseti. Það má lengi deila um það, hvað sé í l., og sízt vildi ég segja neitt um það nú, hvernig dómstólarnir litu á í þessum efnum í einstökum tilfellum, en mér dettur ekki annað í hug en að sveitarstjórnin hefði heimild til þess að víkja manni frá starfi fyrirvaralaust, þó að ekki væri tekið neitt fram um það í l. En hann gæti fengið skaðabætur dæmdar sér, ef honum hefði verið ranglega vikið frá, - eða ef til vill fengið sig settan í starfið aftur, en til þess að það geti orðið, að hann fái skaðabætur, þá þyrfti hann að fá aðstoð dómstólanna til þess. En yfirleitt mundi verða talið mjög hæpið, að hann gæti fengið sig settan í starfið á ný, jafnvel þó að honum hefði verið vikið án gildra ástæðna úr starfi, þó að ekkert sé að vísu um þetta í þessu frv., því að með dómi öðlast maður vitanlega ekki rétt til þess að rækja þetta starf, og sá aðili, sem hann ræður, er ekki skyldugur til þess að láta hann vinna starfið, ef hann álítur, að sveitarstjóri hafi ekki rækt starfið nógu vel. Ég skal ekki segja, hvernig dómstólarnir mundu líta á þetta, en það er rétt, sem hv. þm. sagði, að gr. er ekki óþörf, af því að hún ákveður um, í hvaða tilfellum má víkja sveitarstjóra fyrirvaralaust. En hreppsnefndir mundu sennilega ekki deyja ráðalausar, þó að þetta væri ekki berum orðum tekið fram í l.



Herra forseti. Mér fannst svar hæstv. dómsmrh. hér áðan ófullnægjandi. Ég spurði hann, hvort sá skilningur minn væri ekki réttur, að samkv. 8. gr. gæti sveitarstjórn vikið sveitarstjóra úr starfi fyrirvaralaust, ef um vanrækslu væri að ræða af hans hálfu, en þá gæti hann sótt rétt sinn til laga á venjulegan hátt og fengið þessa gerð ónýtta og látið dæma sér skaðabætur. Ráðh. vildi ekki svara þessu og sagði, að um þetta giltu almenn ákvæði. En mér skilst, að ef þessi grein fellur niður, geti sveitarstjórn ekki sagt honum upp starfi án fyrirvara. En samt hygg ég, að þó að meiri hluti sveitarstjórnarinnar líti svo á, að um vanrækslu sé að ræða, þá gæti sveitarstjóri neitað að afhenda bækur og annað slíkt nema að undangengnum dómi. Þetta getur vissulega komið fyrir, og tel ég því rétt að hafa þetta ákvæði í greininni.



Herra forseti. Frv. þetta, sem er til umr., kom fram snemma á þingi, síðari hlutann í nóvember, að mig minnir, og hefur legið til athugunar hjá menntmn. um tíma. Varð það úr, að n. treysti sér ekki til að styðja það eins og það lá fyrir, en var sammála um að gera breytingar á frv. og senda kirkjumálaráðuneytinu. Var það gert fyrir jól og eftir jól barst bréf frá kirkjumrn. Fellst það á till. n. að flestu leyti. Tveir nm. voru fjarstaddir sökum veikinda, er málið var afgr., en aðrir nm. voru sammála um að bera það fram eins og það er nú á þskj. 529. Nefndin játar, að í raun og veru er það ofverk fyrir eina n. þingsins að gera allsherjar breytingu á skipun prestakalla í landinu. Þyrfti til þess milli þn. að öllum líkindum og miklu lengri tíma. En n. vildi ekki ganga fram hjá frv. og leggur því til, að þau prestaköll, sem enginn prestur situr í á þessum tíma, og eru þau mörg, sem hafa verið prestslaus um langan tíma, að þessi prestaköll verði sameinuð öðrum. Munu þau vera 9 alls. Má segja, að þessi prestaköll séu í niðurníðslu, og vantar þar flest til að messur geti verið fluttar. Getur verið, að kirkjur séu sums staðar í sæmilegu ástandi, en hús þarf víða að byggja upp eða eru á öðrum stöðum afar fornfáleg. Og þó að íbúðarhús séu sæmileg, þá þarf að byggja hús fyrir fénaðinn. Þetta frv. var sent til umsagnar kirkjuráði, en hafði áður fengið umsögn Prestafélagsins. Kirkjuráð vill ekki prestakallafækkun, heldur fjölgun þeirra. Í 3. lið þessarar umsagnar er þess getið, að við vitnum vitlaust til laga. Þetta hefur verið misskilið. Hér er um brtt. við frvgr. að ræða, en ekki lagagr. Þetta hafa þeir misskilið og sagt, að væri „óviðfelldið“. Væri óþarfi að ræða það frekar. - Vænti ég þess, að sá hæstv. ráðh., sem mestur þungi dagsins hvílir á, verði viðstaddur, en hann hefur hvarflað frá, en ég geri ráð fyrir, að hann komi aftur. Ég þykist vita, að margar brtt. muni koma fram í sambandi við þetta mál. Er það oft svo, að menn vilja hafa hlutina svona, en ekki hins vegar. En einhvers staðar verður að hefja róðurinn. Ég geri ráð fyrir, að jafnvel þó þetta frv. komist ekki sitt endaskeið á þessu þingi, þá verði það tekið aftur upp á næsta þingi. Með þessu fyrirkomulagi eru launakjör presta mjög misjöfn. Svo ég nefni dæmi, þá hefur einn prestur hér hærri laun en nokkur embættismaður hér, að undanskildum forsetanum. Hann hefur 15 þúsund krónur auk verðlagsuppbótar, og auk þess 1500 króna skrifstofulaun. Eru þetta alls 16500 krónur að viðbættri verðlagsuppbót. Þessi ágæti maður er hafður til þess að halda við kristinni trú í Austur-Skaftafellssýslu. Auðséð er, að þessa hluti þarf að lagfæra, þó ekki væri nema jöfnun á launum presta. - Við höfum horft yfir landið og spurt kunnuga menn í þeim héruðum, þar sem fækkun er fyrirhuguð, og hygg ég, að þeir séu fáir, sem eru á móti þessari till. - Væri hæstv. ríkisstjórn heimilað að semja við annan nágrannaprest um, að hann gerði prestsverkin, svo að hann þyrfti ekki að hlíta ósanngjörnum kröfum. Mætti hann fá aðstoð annarra, ef á þyrfti að halda. Margir sjá eftir því, ef gömul prestssetur eru lögð niður, og finnst úr sögunni sá vegur, sem hefur fylgt jörðinni sem prestssetri. Má segja, að þegar er horfið frá verndun búhags, og eru það margir prestar, sem hafa hvarflað frá jörðum sínum og leita til kaupstaðanna og halda sig þar, en leigja svo jörðina með vissum skilyrðum, sem ég veit ekki, hver eru. Sum prestaköllin hafa verið í auðn, og veit ég um eitt, sem er nærri mér, sem hefur verið í auðn á fjórða áratug, nema þrjú ár. Ég held, að það verði enginn vábrestur fyrir kristna trú hér á landi, þótt fækkað verði prestssetrum, ef hægt er að gera að þeim prestssetrum, sem prestar sitja á, bæði húsa- og jarðabætur, ef þeir vilja búa og nýta jörðina. Þætti mér ekki lítilsvert að heyra raddir hv. þingmanna um, hvernig horfir um þetta mál, þótt ekki fáist þetta samþ., en það fer eftir því, hvað þing situr lengi. Nú segja eflaust margir, að einstakir staðir séu svo veglegir, að ekki megi hætta að hafa þar prestssetur. En þó prestar séu ágætir menn, geta bændur alveg eins gert staðina veglega. Skal ekki langt seilzt um öxl, en t.d. Þingvellir hafa hafizt til enn meiri vegs eftir að þeir hættu að vera prestsjörð. Mætti svo lengi telja. Það getur verið, að sett verði fram brtt. um prestssetrafjölgun, en það verður að skeika að sköpuðu, og er ekki óeðlilegt að ræða málið frá þessum grundvelli. Ég tel, að ekki muni allir vera viðhlæjendur mínir í þessu starfi mínu. Þessi kross er lagður mér á herðar, og verð ég að bera hann. Ég býst við, að hann þyki frekar lagður á bak en brjóst. N. er sammála um að fara ekki lengra í þessu máli en hóflegt þykir og svo að hv. þm. gætu fylgt okkur. Ég sá hæstv. kirkjumrh. bregða hér fyrir, og vona ég, að hann komi hér inn og árétti og lagfæri mína framsögu, sem ég ætla ekki að hafa lengri.



Herra forseti. Ég þakka n. fyrir að hafa komið þessu í aðgengilegra horf en þegar það kom frá hæstv. ríkisstjórn. Er ég í aðalatriðum sammála. En eitt atriði er það samt, sem ég hefði kunnað betur við öðruvísi. Það, að hún kallar prestaköllin eftir gömlu prestssetrunum, t.d. Þóroddsstaðaprestakall, þegar búið er að byggja á Vatnsenda og presturinn er þar. Ég vil, að það sé kallað Vatnsendaprestakall. Og svo t.d. Viðvíkurprestakall, prestssetrið er nú flutt að Hólum, því ekki að kalla það Hólaprestakall? Einnig er óviðeigandi að kenna prestssetrið við Þykkvabæ. Það er langt síðan presturinn flutti að Ásum, og nú er verið að byggja þar, og þar mun prestssetrið verða. Þetta vildi ég biðja nefndina að athuga. Ég kann betur við, að prestaköllin séu nefnd eftir þeim stað, sem presturinn býr á, og telja svo upp sóknirnar á eftir. Hví skyldi kenna þau við eldri staði, sem búnir eru að vera? - Þetta vil ég biðja n. að athuga og lagfæra til 3. umr. Það fer betur á því að kenna prestaköllin við núverandi prestssetur, en ekki þau, sem einu sinni voru, t. d í tíð foreldra okkar eða afa og ömmu.



Herra forseti. Þar sem hæstv. ráðh. sést ekki enn, þá verð ég að eyða tímanum til þess að svara hv. 1. þm. N-M. Ég viðurkenni, að það var rétt athugasemd, sem hann gerði, og n. var þetta ljóst. Hún gerði sitt ýtrasta til þess að laga þetta á einstökum stöðum, t.d. Akranessókn, en ekki Skipaskagasókn. En það þarf ekki lítinn tíma og sérstakt yfirlit til þess að fara yfir hvar breyta á nöfnum. Ég vil geta þess, sem láðist í prentuninni, að talað er um Blönduóssóknir, en átti að vera Blönduóshreppur. Það getur ekki staðizt að skipta austan Blöndu í aðra sókn. Er ýmislegt fleira, sem er rétt og alveg sjálfsagt að athuga. Þar sem þessi hv. 1. þm. N–M. er svo örnefnavís, mun ef til vill verða leitað umsagnar hans. Tel ég rétt að athuga betur um þetta mál fyrir 3. umr. N. var þetta ljóst, en treysti sér ekki til að ráða bót á því nú. Þar sem hæstv. kirkjumrh. er nú kominn, mun ég ekki lengja mál mitt.



Herra forseti. Ég hef ekki annað um þetta að segja en það, að ég get fellt mig við þessa breytingu á frv., þó þannig, að það hefði átt að gera ráð fyrir fleiri fækkunum en gert er í frv. Ég sé ekki ástæðu til að vekja frekari umr. um þetta mál. Ég álít, að það ætti að geta náð fram að ganga án þess að valda miklum umr. eða ágreiningi, því að hér er svo stutt í farið með fækkanir. Eins og ég sagði, þegar ég lagði frv. fram, að einn maður, sem vann að þessu, gerði sér ljóst, að ekki væri hægt að komast hjá því að gera breytingu og fyndist, að það yrði að fara sem. stytzt í málið og sem fæst prestaköll yrðu lögð niður. Mér finnst eðlilegt, að frv. nái fram að ganga án frekari breytinga, en víða þarf að taka málið til vandlegrar athugunar, bæði viðvíkjandi sveitum og kaupstöðum. - Ég ætla ekki að ræða málið nánar núna, til þess að vekja ekki óþarfa umræður. Mun ég svara fyrirspurnum, sem fram kynnu að koma.



Herra forseti. Ég benti á það við fyrri umr. þessa máls, að það væri brýn nauðsyn á að fjölga prestsembættum hér í Reykjavík, og ég sé, að kirkjuráðið hefur einnig hreyft þessu í þeim aths., sem komið hafa frá því við frv. Ég sé þó ekki ástæðu til að flytja brtt. við frv. á þessu stigi, þar sem mér skilst, að verði frv. samþ., verði ekki önnur breyt. en sú, að lögð verða niður prestsembætti, sem enginn maður er í hvort sem er, og er það engin breyt. í sjálfu sér. - Ég vil taka undir það, sem fram hefur komið, að þrátt fyrir þessa breyt. er rík ástæða til að endurskoða prestakallaskipunina með tilliti til starfssviðs prestanna, en ég vil beina því til hæstv. kirkjumrh., að hann láti þá endurskoðun fara fram með það fyrir augum, að prestar verði fluttir úr mannfærri héruðunum á þá staði, sem fólkið hefur flutzt til. Það eru auðvitað hlutfallslega miklu fleiri prestar í sveitum en kaupstöðum, og það er alveg greinilegt, sérstaklega í Reykjavík, að prestar eru orðnir allt of fáir, ef menn á annað borð hafa trú á þeim og störfum þeirra, eins og löggjöfin gerir ráð fyrir og byggist á. Þess vegna mundi ég leggja á það mikla áherzlu, þó að þetta frv. verði samþ. með brtt. n., að Reykjavíkurprófastsdæmi yrði skipt í fleiri prestaköll en nú.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa frv. Hún fékk skrifstofustjóra félmrn. á sinn fund og ræddi ýtarlega við hann um einstakar gr. þess. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, en minni hl. hefur skilað séráliti á þskj. 562 og leggur til, að á frv. verði gerðar þrjár breyt., eins og segir aftan við nál. Fyrsta breyt. er sú, að 1. gr. falli niður, en efni hennar er það, að Tryggingastofnuninni sé heimilt að innheimta kröfuna hjá dvalarsveit móðurinnar allt til þess tíma, að framfærslusveit barnsföður er viðurkennd eða ákveðin með úrskurði, ef um ágreining er að ræða um framfærslusveit barnsföður. Ég gerði grein fyrir því við 1. umr., hvers vegna ráðh. telur ástæðu til að breyta þessu, og hef engu við að bæta, en vil þó endurtaka það, að allur réttargangur byggist á, að sveitarfélögin eigist við innbyrðis um málið og yfirvald úrskurði ágreining á milli þeirra, en áfrýja megi svo til félmrn., sem fellir endanlegan úrskurð. Telur meiri hl. rétt að samþykkja greinina, en fallast ekki á rök minni hlutans. Um 2. gr. er enginn ágreiningur, en minni hl. leggur til, að 3. gr. sé orðuð svo: „Sveitarstjórn er skylt að greiða iðgjald skv. 109. gr. laganna fyrir þá eina, sem vegna slysa, sjúkdóms, örorku, elli eða ómegðar hafa eigi haft þær tekjur, að þeim beri að greiða tekju- og eignarskatt. Synji sveitarstj. umsókn um iðgjaldagreiðslu, má áfrýja þeim úrskurði til yfirskattanefndar.“ Skv. því er ætlazt til, að sveitarstjórnir greiði því aðeins iðgjöld, að tekjur hlutaðeigandi hafi orðið svo litlar vegna slysa, örorku o.fl., að honum beri ekki að greiða tekju- og eignarskatt. Nú er svo til ætlazt, að leitað sé eftir þessu af hálfu hlutaðeiganda, og verða þá sveitarstjórnir auðvitað að meta aðstæðurnar, sem fyrir hendi eru, og fella síðan úrskurð sinn. Og það má fullyrða, að þessi málarekstur mundi taka langan tíma, og líklegt er, að honum yrði ekki lokið, fyrr en í lok gjaldársins. Iðgjaldagreiðsla yrði því ekki innt af hendi, fyrr en svo seint, að til baga yrði fyrir Tryggingastofnunina. Ég álít því, að ákvæði 26. gr. laganna séu réttmæt, og hefur meiri hl. n. sömu skoðun. Ég held líka, að minni hl. leggi ekki mikið upp úr þessu ákvæði, heldur sé aðalágreiningurinn um 4. gr. Munurinn á frv. og brtt. virðist í fljótu bragði vera sá, að felld er niður heimild ráðuneytisins til að leggja hald á vissan hundraðshluta útsvara. En ákvæðið um 25% er sett af handahófi, því að í flestum tilfellum er það hærra en heimildin segir til um. En þó er það í einstöku tilfellum heldur van en of við fljóta athugun. Þetta var rætt allmikið hér í deildinni fyrir jól. Og einnig var það rætt í n. og við skrifstofustjóra heilbr.- og félmrn. Aðalágreiningurinn var sá, að ef sveitarfélög komast í vandræði með skil, þá sé það nokkuð algengt, að ýmsir stærri útsvarsgreiðendur, sem reka verzlun eða þ. u. l., láni þeim fé, sem þeim er svo fært til skuldar. En hætt er við, þar sem þannig er ástatt, að aðstæður yrðu ófullnægjandi vegna slíkra skuldbindinga. Ég álít, að þau ákvæði, sem í frv. eru um þetta efni, séu á þann veg, að sveitarfélögin megi vel við una. Ég tel enga ástæðu til að ætlast til, að félmrn. gangi lengra í að nota heimild 4. gr. en telja má fært og eðlilegt þykir á hverjum tíma. Og ég vildi mega vænta, að mikið gagn yrði af þessari grein, og tel ég ekki rétt að breyta henni, eins og minni hl. leggur til. Ég bið svo afsökunar, að ég skyldi fara að ræða meir þessar brtt., en ég hélt, að málið færi ekki til nefndar.



Herra forseti. Það er rétt, sem hv. frsm. meiri hl. sagði hér áðan, að ástæðan til þess, að ég varð ekki sammála hv. meiri hl., var eingöngu vegna ákvæða 4. gr. frv., en ekki annarra, því að þær eru hrein aukaatriði í frv. sjálfu. Og er það margra álit, að algerlega ónauðsynlegt og ástæðulaust sé að breyta þessu nú, á meðan ekki er fengin reynsla fyrir því, hvernig ákvæðin, sem sett voru hér fyrir nýár, muni reynast. Ég álít sjálft ákvæði 4. gr. of lágt, og er ég algerlega ósammála því. Og einnig finnst mér of mikið gert úr því, að sveitarfélögin séu sek um vanskil á greiðslum til Tryggingastofnunarinnar. Ég álít, að þau hafi svo miklar og margvíslegar afsakanir, að þeim, sem standa fyrir þessum refsiaðgerðum, ætti að vera fullkunnugt um, á hvaða rökum þessar afsakanir eru byggðar. Hér er um að ræða 5–6 útgerðarbæi á landinu, sem skulda Tryggingastofnuninni um 800 þús. kr. fyrir árið 1949. En eitt af þessum „seku“ sveitarfélögum hefur greitt skuld sína nú um áramótin, svo að vanskilin eru um 300–400 þús. kr. lægri en segir í nál. Og ég álít þetta ekkert stórvægilegt, miðað við gjöldin, sem hækkuð voru verulega með frv., sem samþ. var fyrir áramót. Í gildandi lögum eru ákvæði, sem ættu að tryggja greiðslu vangoldinna skulda sveitarfélaga. Í lögunum eru ákvæði þess efnis, að ríkissjóður ábyrgist framlögin, og ráðuneytið hefur í lögum ýmis ákvæði, sem það getur beitt gegn þeim sveitarfélögum, sem gerast sek um vanrækslu, og er þar fyrst að nefna lögin um eftirlit með sveitarfélögum. Með þeim er hægt að setja þau undir eftirlit og beita þau dagsektum, ef opinber gjöld eru ekki greidd. En ekkert af þessum ákvæðum þykir nú duga lengur og talið nauðsynlegt að beita frekari refsiaðgerðum til þess að fá þessi gjöld greidd. Og ég verð að segja það, að mér finnst þetta óbilgjörn aðferð, sem kemur úr hörðustu átt af félmrn., sem ætti að vera í raun og veru verndari sveitarfélaganna. - En það er lagt til í 4. gr., að skuldareigandi geti valið úr tekjum sveitarfélaganna, það sem honum lízt, og innheimt það sjálfur. Mér finnst þessi ákvæði eindæmi, sem ekki ætti að setja í lög. Enda sætti þessi tili. eindregnum mótmælum fyrir jól, og hv. þm. S-Þ. tók þannig á móti henni, að hann sagði, að sér fyndist réttast að draga hana til baka. Ég álít, að hæstv. ríkisstj. hefði átt að vera svo vel kunnugt um hagi útgerðarinnar nú um áramótin, að hún hefði átt að hafa sérstakar aðstæður til þess að skilja, að það er nálega ómögulegt fyrir útgerðarbæi, sem þurfa að leita að nýjum úrræðum ár eftir ár, að leggja þung gjöld á þegnana og gjalda útgjöld sín. Því að það getur verið erfitt að leggja á og innheimta útsvör í bæjum, þar sem sjómenn hafa ekki fengið kaup sitt greitt í eitt til tvö ár. Þær afsakanir, sem þessir „seku“ útgerðarbæir hafa, eru þá fyrst og fremst þær, að nær ómögulegt hefur verið að innheimta útsvör af þessum ástæðum, og ekki er óeðlilegt, þótt sveitarfélög þessi verði á eftir með opinber gjöld, þar sem greiðslan dregst svo mjög til þeirra sjálfra. En það eru miklu meiri gjöld en til trygginganna. Hversu mikið fer til trygginganna? Ég efast um, að það sé 25% allra opinberra gjalda, því að það er fjöldi annarra opinberra gjalda, sem sveitarfélögum er gert skylt að standa skil á. Það er öllum sveitarfélögum skylt að sjá um lögboðna barnafræðslu, enn fremur er þeim skylt að sjá um fátækraframfærslu. Þar að auki er fastur kostnaður við sveitarstjórnina sjálfa. Þetta eru allt óhjákvæmileg gjöld, og ég þekki sjálfur af eigin reynslu, að þessi föstu útgjöld eru 70–80% af útgjöldum sveitarfélaga, og þó víða meira. Þá eru eftir 15–20% til þess að halda uppi atvinnulífi í viðkomandi sveitarfélagi. En það munu flest sveifarfélög telja sér skylt að reyna að halda uppi einhverju atvinnulífi í viðkomandi sveitarfélagi, því að ekki geta þau innheimt opinber gjöld, ef íbúarnir eru atvinnulausir. Þessi opinberu gjöld fara vaxandi ár frá árí, og má segja, að það geti blessazt, en í slæmu árferði minnka möguleikar á að ná inn hinum opinberu gjöldum og að auka tekjur sveitarfélaganna með hækkuðum útsvörum, því að ríkið hefur þar forgangsrétt, þess vegna eru hin seku sveitarfélög afsakanleg á margan hátt, því að það er óhætt að fullyrða, að það er æ erfiðara og erfiðara að inna af hendi hin lögboðnu gjöld. Ég hef aldrei neitað því, að það verður að finna leið til þess að greiða þessi gjöld, en um hitt getur menn greint á, til hvaða ráða verður gripið. Bæjar- og sveitarfélög hafa ákvæði til þess að ná inn opinberum gjöldum, en þá er þess gætt, að ekki sé gengið of nærri einstaklingnum, t.d. má ekki ganga nær honum en sem svarar 30% af tekjum hans, því að það er talið, að einstaklingurinn komist ekki af, ef nær er gengið. Eins er um sveitarfélögin, það verður að takmarka, hvað nærri má ganga. Þau verða að geta haldið áfram eðlilegum störfum. En í frv. eru hins vegar engin ákvæði um það, hvað mikið má taka. Og meira að segja má velja úr þær tekjur, sem bezt mun ganga að ná, svo að sveitarfélögin geta verið óstarfhæf, ef þetta frv. nær fram að ganga. Ég hefði viljað koma á nokkrum viðurlögum vegna vangoldinna gjalda til trygginganna og hef því lagt til, að ekki megi taka meira en sem nemur 25% álagðra útsvara, og sveitarfélögum verði gert að skyldu að standa skil á þeim mánaðarlega eða ársfjórðungslega. Það eru í 4. gr. ákvæði um það, að sveitarstjórnir skuli greiða innheimtumanni ríkissjóðs gjöld þessi, um leið og útsvörin falla í gjalddaga. Nú er það vitað, að útsvör eru ekki greidd í gjalddaga, og því ekki hægt að gera sveitarfélögunum það að skyldu að greiða þau um leið. En sveitarfélög halda hins vegar uppi innheimtu útsvara allt árið, og ef mín till. næði samþykki, væri auðvelt að fylgjast með því, hvernig þessi innheimta gengi, og gæti þá fulltrúi trygginganna gengið að sínum prósentum jafnóðum. Ég held, að þetta væri nægilegt til þess, að skuldin ætti að nást og grynna á þeim gjöldum, sem falla í gjalddaga. Ég held, að það hafi verið hv. þm. S-Þ., sem komst svo að orði, að hann gæti aldrei samþ. svo orðaða till. Og ég segi það sama, og ég held, að allir þeir, sem til þekkja í sveitarfélögum, geti ekki verið með slíkri till., og það er ekki hyggilegt af þeim, sem bera hag trygginganna fyrir brjósti, að vera með henni. Ég drap á það í nál. mínu, að Tryggingastofnun ríkisins eigi svo mikið undir því, að gott samkomulag sé við sveitarfélögin, að það er heimskulegt að stuðla að ósamkomulagi þeirra á milli með harðýðgislegri innheimtu. Og ég held, að hlutur þeirra sé betur tryggður með minni tili. en frv. Ég skal svo að lokum minnast á þær aðrar brtt., sem ég hef gert við frv., þó að ég leggi ekki eins mikla áherzlu á þær, nema brtt. við 3. gr., sem er að mestu í samræmi við brtt., sem ég flutti í fyrra og var þá samþ., en til móts við þessa till. var nokkuð komið fyrir áramótin. Ég tel ekki rétt, að sveitarfélögum sé gert að greiða iðgjöld fyrir aðra en þá, sem vegna slysa, sjúkdóma, elli, örorku eða ómegðar hafa svo litlar tekjur, að þeir geta það ekki sjálfir, og ég tel, að það sé engin ástæða til að undanþiggja einstaka menn þessum nefskatti. Þá er það l. brtt. við 1. gr. Það var 8. gr., sem var samþ. hér í fyrra fyrir áramótin, eftir að félmrn. hafði haft þær till. til meðferðar; þá lagði það til, að þær yrðu samþ. óbreyttar, enda þótt það hefði átt að sjá, hvaða erfiði þessi gr. mundi valda í framkvæmd. Og hv. frsm. minntist á það, að það væri ekki erfitt að framfylgja þessari gr., heldur hefði félmrn. alltaf kviðið of mikið fyrir henni. Og ég sé enga ástæðu til að breyta þessu nú, því að áður á árinu eru komin fram 2–3 mál af þessu tagi. - En í því tilfelli, þar sem óvíst er um framfærslusveit, þá hef ég fært rök að því, að réttara sé að snúa sér beint að því að finna hana en að þvæla inn í þetta aðila, sem óvíst er um. Nú hefur hv. 4. þm. Reykv. sagt, að þetta sé gert til þess að losa ríkið við mannahald, og ég held, að þessi 1–2 tilfelli á ári sé of lítið til að halda mann til þess að athuga þau. Og það er óþarfi fyrir tryggingarnar að reyna að koma þessu af sér yfir á sveitarfélögin, því að ef gert er ráð fyrir, að tryggingarnar fari þessa leið með barnsfaðernismál, þá er raunverulega verið að koma þessu yfir á oddvitana, en það er ástæðulaust, því að ef ágreiningur verður, ber að greiða þau meðlög úr ríkissjóði. Annaðhvort á sveitarfélagið að greiða meðlagið, og ef ágreiningur verður, eiga tryggingarnar að greiða það. En endanlega er það ríkið, sem á að greiða, ef annar aðili finnst ekki. - Aðalatriði breytinga minna er, að 4. gr. verði bætt, en annars legg ég áherzlu á, að 1. gr. falli niður.



Herra forseti. Ég kveð mér ekki hljóðs vegna þess, að ég telji, að bæta þurfi við ræðu hv. frsm. meiri hl. En það er út af orðalagi í nál. hv. minni hl., að ég vil mótmæla. Hann heldur því fram, að það sé engin ástæða til að breyta þessum l., af því að þeim hafi verið breytt fyrir áramót. Nú er hv. frsm. minni hl. kunnugt, að það lá fyrir þessari deild brtt. við frv. til l. um breyt. á tryggingalöggjöfinni, og var það mál sótt af þeim mönnum, sem unna tryggingunum og vilja sjá til þess, að ekki sé gengið á rétt þeirra. Og það var þess vegna, sem meiri hl. félmn. samþykkti að taka út þetta deiluatriði. - Hann segir enn fremur, að þessar tillögur hafi verið svo andhælislega orðaðar, að það hafi ekki verið hægt að samþykkja þær. Þetta var engin ástæða til þess að tili. voru teknar til baka, heldur sú, sem hér hefur þegar verið lýst, og ég verð að segja það, að ég held, að Hv. frsm. minni hl. sé kominn hér inn á nokkuð hættulegar brautir og hafi fengið einhverja nýja skólun í jólaleyfinu og hafi verið undir fremur slæmum áhrifum, ef dæma skal eftir orðalaginu á þessu nál. Hann er einnig að tala um refsiaðgerðir gagnvart sveitarfélögum. Má ég spyrja hv. frsm.: Hvaða refsiaðgerðum beita sveitarfélögin gegn skuldunautum sínum? Er ekki byrjað á því að leggja 12% dráttarvexti á vangoldin útsvör? Og hvað er svo? Jú, það er tekið fjárnám á helztu eignum, sem viðkomandi aðili á. Þá er ekki verið að hugsa um það, hvort þetta bili ekki hans atvinnurekstur, heldur er gengið að því, sem viðkomandi aðili á fémætt. Og ég hygg, að hv. þm. beiti þessu heima í sinni sveit sem oddviti. Þá er ekki verið að hugsa um það að tryggja áframhaldandi atvinnurekstur, heldur er það sett á uppboð, sem líklegast er til að seljast. Meira að segja eru þessir skattar lagðir á taprekstur, ef fengizt hefur úrskurður ríkisskattanefndar um, að krafan sé lögmæt. Og nú eru þessir sömu aðilar og beita þessum refsiaðgerðum að kveina yfir því, að ríkisstj. ætli að beita enn vægari refsiaðgerðum gegn sveitarfélögunum. Ég held, að ríkisstj. eða tryggingarnar hafi ekki beitt neinum 12% dráttarvöxtum gegn sveitarfélögum. Hér er ekki verið að ganga að beztu eign og hér er ekki verið að taka álagðar upphæðir á taprekstur, heldur er verið að taka fé, sem tekið hefur verið í leyfisleysi til þess að greiða aðrar kröfur. Því að ef útsvörin hafa verið hækkuð um 20–30% vegna trygginganna, þá á að leggja það til hliðar og greiða það til trygginganna, en það hefur ekki verið gert hér. Svo að það eru allt aðrar refsiaðgerðir, sem ríkisvaldið beitir hér gegn sveitarfélögunum heldur en þau beita gegn þegnunum. Hér er um að ræða vanrækslu viðkomandi sveitarfélags og á einu ári tvöfaldast sú skuld, sem viðkomandi sveitarfélag skuldar ríkissjóði, og hv. þm. getur sjálfur séð, hvernig fara muni, ef engar hömlur eru á settar. Þá hrúgast skuldir sveitarfélaga við ríkissjóð upp, svo að ekki verður unnt að hafa á því nein föst tök, og þá er bara miklu betra að breyta hlutfallinu milli einstakra aðila heldur en að sveitarfélögin geti þannig ekki staðið við sínar skuldbindingar. Þá vil ég leyfa mér að benda á, að það gætir mjög mikils misskilnings hjá hv. frsm., þegar hann virðist álíta, að tryggingarnar séu eins konar fátækrahjálp. Þær eru miklu fremur vátryggingarfélag, þær eru enn þá sambland af tryggingu og hjálparstofnun til styrktar fátækum. Og á þeim grundvelli, að þær eru tryggingarfélag, þá vitum við það, að ekki kemur til mála að gefa eftir iðgjöldin. Hvaða rétt heldur hv. þm., að menn hafi til tryggingar, ef þeim á að líðast að greiða ekki sín lögboðnu gjöld? Heldur hann, að skip mundi fá tryggingu, ef það væru ekki greidd af því iðgjöld? Og það er komið inn í meðvitund manna, að þessi gjöld eigi að ganga á undan, ef trygging á að veitast, og þó heldur hv. þm., að sveitarfélögunum eigi að líðast að fara áfram á bak við tryggingarnar. Og tryggingarnar verða að fá sitt vissa gjald frá ríkissjóði, og til þess verður að leggja skatta á þegnana, og því má ekki blanda saman. Hér er því ekki um neinar refsiaðgerðir að ræða, og tryggingarnar geta því ekki með því móti skapað sér óvild. Enda hlytu það að verða ríkisstjórn og Alþingi, sem sú óvild ætti að bitna á. En hér á ekki að skapa neina óvild, og það er rangt að reyna að læða því inn, að hér sé verið að því. Tryggingarnar þurfa á samúð þegnanna að halda, og hún mun vaxa eftir því sem mönnum skilst betur, að þetta gjald eiga þeir að greiða. Og þess vegna er alrangt að nota þetta tilefni til þess að ala á úlfúð gagnvart Tryggingastofnuninni. Og hér segir í nál. minni hl. heilbr.- og félmn.: „En aðalatriði frv. eru refsiaðgerðirnar gegn sveitarfélögum, sem dregizt hefur hjá að greiða hin þungu gjöld til Tryggingastofnunar ríkisins.“ Hefur ekki þessi hv. þm., sem skrifar þetta, verið með í því að leggja þessi „þungu gjöld“ á? Og ég spyr: Eru þessi gjöld þyngri en svo, að þau séu þörf til þess að standa undir þeim byrðum, sem nauðsynlega þarf að bera og óhjákvæmilegt er að bera? Og ef á að minnka þessi gjöld, þá getur afleiðingin af því engin orðið önnur en sú að minnka um leið framlagið til þeirra, sem fá greiðslur frá tryggingunum, - nema þessi hv. þm., sem nál. ritar, vilji benda á, að hægt sé að leggja þessar byrðar á einhverja aðra aðila, og þá m.a. að leggja þær á ríkissjóð eða atvinnurekendur eða á gjaldendurna beint. En ef þessi hv. þm. vildi, að svo væri breytt til, þá stæði það honum sjálfum næst að koma með till. um slíka breyt. - Nú er ég þeirrar skoðunar, og ég er enn meir þeirrar skoðunar eftir því sem ég hugsa það mál meira, að alveg óhjákvæmilegt verði í framtíðinni - og að það verði að stíga spor sem fyrst til þess að ná því takmarki - að tryggja Tryggingastofnuninni einhverjar öruggar tekjur, sem eru ekki háðar afkomu fámennra sveitarfélaga á hverjum tíma. Þetta hefur alltaf verið mín skoðun. Og ég er tilbúinn til að taka upp samvinnu um þetta við alla þá oddvita, sem hér eru, og þá menn, sem vilja berjast fyrir því að létta af sveitarsjóðunum gjöldum með því að mynda eða finna slíka tekjustofna í þessu skyni. Það liggur hér fyrir á Alþ. frv. um að láta nokkurn hluta erfðafjár ganga til trygginganna. Ég veit ekki, hvort hv. minni hl. heilbr.- og félmn., 7. landsk, þm., verður sammála því. En ég vil segja, að þeir hv. alþm., sem svo líta á, að það séu lagðar of þungar byrðar á sveitarfélögin beint með tryggingagjöldunum nú, ættu að vera fylgjandi ákvæðum þess frv., sem ég gat um, því að þær tekjur ætti ekki að taka af sveitarfélögunum, og þar væri um miklu öruggari tekjustofn að ræða fyrir tryggingarnar í framtíðinni. Og það er nauðsynlegt atriði, því að mér hefur alltaf verið það ljóst, að tryggingarnar hljóta að fá svo stór áföll í erfiðum árum einmitt vegna þess, að vangreidd eru gjöld til þeirra, bæði frá sveitarfélögunum og öðrum, að þær verða að hafa annaðhvort stóra varasjóði sem hér er verið að tala um að taka af þeim og ég tel hreina fávizku - eða þær verða að hafa trausta tekjustofna, til þess að mæta áföllum eða koma í veg fyrir þau, þegar illa áraði fyrir sveitarfélögunum. Þá segir hv. 7. landsk. þm., að hér sé verið með viðurlög, sem séu „móðgandi og lítilsvirðandi fyrir þann, sem fyrir þeim verður“, og þar á hann við aðferðina við innheimtuna. En hvað er það mikið móðgandi eða lítilsvirðandi fyrir þegnana, þegar m.a. þessi hv. þm. kemur og lætur taka fjárnám, annaðhvort hjá atvinnurekanda eða einstaklingi í sinni sveit, af því að hann hefur ekki greitt það, sem bar að greiða? Ég hygg, að það sé jafnmóðgandi og lítilsvirðandi, ef á að hafa það orðalag, fyrir þá aðila, sem fyrir því verða, eins og hér er farið fram á í frv., að megi gera gagnvart sveitarfélögunum. - Hv. sami þm. segir, að hér sé verið að eyðileggja fjárhagslega afkomu sveitarfélaganna. Það er ekki lítil fullyrðing. Það hefur komið til mála - og voru um það till. frá félmrn., sem bæði ég og aðrir í heilbr.- og félmn. vildu ekki einu sinni ræða, hvað þá fylgja, - að taka af sveitarfélögunum allt það fé, sem ætti að fara til þeirra frá Tryggingastofnuninni, ef ekki yrði greitt af þeim til Tryggingastofnunarinnar það, sem ætti að greiða til hennar af sveitarfélögum. Ég tel, að ef þetta hefði verið gert, hefðu það verið hinar hroðalegustu refsiaðgerðir, ekki aðeins gagnvart sveitarfélögunum, heldur gagnvart þeim mönnum, sem sumir hverjir væru alltaf búnir að standa í skilum með greiðslur, sem gert er ráð fyrir, að þeir greiði, og þeir voru búnir að tryggja sig með kannske um mörg ár og áttu svo að njóta bótanna úr tryggingasjóði, því að með þessu hefði verið farið að taka af þeim þau réttindi, sem þeir voru búnir að tryggja sér, og það bara vegna þess, að einhver oddviti í sveitarfélagi tæki það fé, sem tryggingunum bar að greiða, til einhvers annars, svo sem togaraútgerðar eða til að byggja fyrir brýr eða vegi eða annað slíkt. Það hefði ég kallað refsiaðgerðir. Þess vegna gat ekki komið til mála að ég væri með þeirri till. - Það gat ekki heldur komið til mála, að ég yrði með því, að svona yrði haldið áfram, að greiðslur, sem áttu að fara til Tryggingastofnunarinnar, væru notaðar í öðrum tilgangi, greiðslur, sem Tryggingastofnuninni var nauðsynlegt að fá, til þess að greiða bætur. Og til þess að koma í veg fyrir þessa misnotkun á fé þessu, er þetta frv. borið fram. Hér segir hv. 7. landsk., minni hl. n., einnig í nál.: „Það er nú komið í ljós, að því fer víðs fjarri, að tryggingalögin létti fátækraframfæri af sveitarfélögunum.“ Hverju er hv. þm. hér að reyna að læða inn hjá þjóðinni? Hann stefnir hér að því að skapa megnustu andúð á Tryggingastofnuninni. Dettur virkilega hv. frsm. minni hl. n., 7. landsk. þm., í hug, að það sé sannleikur, sem hann er að segja hér, að Tryggingastofnunin hafi ekki létt fátækraframfærið í landinu? - Mér er kunnugt um konu, sem þrjátíu og átta ára gömul missti mann sinn frá níu börnum, þar sem yngsta barnið var ársgamalt, en elzta barnið 14 ára. Og þetta voru eignalaus hjón. Heldur nú hv. frsm. minni hl n., að þetta heimíli hefði ekki lent á sveit, ef engin tryggingalöggjöf hefði verið til? Eða hvar hefði það lent annars staðar? En mér er kunnugt um, að síðustu þrjú árin, síðan þetta skeði, hefur þetta heimili bjargazt, án þess að fá nokkra aðstoð annars staðar frá, nema gegnum tryggingalöggjöfina. Og svo er þessi hv. þm., sem er í minni hl. n., að læða því inn í þskj. hér á Alþ., og má telja það lúalega að faríð, að Tryggingastofnunin létti ekki fátækraframfærið á sveitarfélögunum. Ég verð að segja það, að þó ég þurfi ekki að aðstoða hv. 4. þm. Reykv. við að verja mál trygginganna, þá gat ég ekki þagað yfir þessari ósvinnu.

Hv. þm. Barð. getur þó farið alrangt með það, sem stendur í nál., þar stendur: „létti fátækraframfæri af sveitarfélögunum“.

Það á þá víst að þyngjast á þeim með því, sem Tryggingastofnunin greiðir. Þó að tryggingarnar hafi ekki létt fátækraframfærslunni af að fullu, þá hafa þær létt miklu af sveitarfélögunum í því efni. En skilyrðið til þess, að þessu sé létt að fullu af sveitarfélögunum, er, að það sé greitt nægilega mikið til trygginganna til þess að þær geti létt af þeim allri fátækraframfærslu. - Hv. frsm. minni hl. n. segir í nál., að fátækraframfærið leggist nú á sveitarfélögin „með síauknum þunga ár frá ári um leið og gjöldin til trygginganna hækka“. Hver mun skilja þessi orð öðruvísi en svo, að þetta sé þáttur trygginganna í málinu, að þær auki fátækraframfærið?

Það mundi engum detta það í hug í Hafnarfirði.

- Og svo segir þessi sami hv. þm. hér enn: „Tryggingarnar eiga því mikið undir því, hvern hug forráðamenn sveitarfélaganna bera til þeirra, og ekki hyggilegt fyrir Tryggingastofnun ríkisins að ofbjóða þeim í neinu.“ - Þetta er kannske samúð með tryggingunum? - Nei, hér er beinlínis haldið fram, að tryggingarnar séu að ofbjóða sveitarfélögunum í sambandi við greiðslur til þeirra, - þó vitað sé, að í flestum tilfellum, síðan tryggingarnar tóku til starfa, hefur eins mikið ef ekki meira fé runnið til hvers sveitarfélags en sem því nemur, sem greitt hefur verið úr því til trygginganna, sem er eðlilegt, vegna þess að mikill hluti af greiðslum til trygginganna kemur annars staðar að en frá sveitarfélögunum. Það væri þannig hið mesta áfall fyrir sveitarfélögin, ef tryggingarnar hættu störfum. Og hvað sem það kann að hafa verið mikil tregða hjá ýmsum um að viðurkenna þetta, þá er nú svo komið, að gjaldþegnarnir sjálfir í sveitarfélögunum mundu rísa upp gegn þeim mönnum, sem kynnu að vilja draga úr starfsemi trygginganna, ef ætti að gera það eða einhver reyndi til þess. Svo kemur hér eitt orð enn í nál., sem ekki kemur Tryggingastofnuninni við á sama hátt og hitt, sem ég las upp, og það er í sambandi við vangreiddar skuldir ríkissjóðs til sveitarfélaganna. Úr því að þetta mál er tekið hér upp í sambandi við breyt. á tryggingalöggjöfinni, þá vil ég nota tækifærið til þess fullkomlega að mótmæla þessum fullyrðingum, sem koma fram í nál. í sambandi við það mál, sem alröngum og tilhæfulausum. Það, sem hv. 7. landsk. þm. nefnir í þessu sambandi, sem hann telur ríkissjóð skulda sveitarfélögunum, eru framlög til skólabygginga, sem hann segir, að nemi meiru en 10 millj. kr., sem vangreitt sé af ríkissjóði. En í sambandi við þessi framlög þá er það alveg óútgert nú, hvort þau eru fallin í gjalddaga. Það er það fyrsta. Fyrir því er nú enginn dómsúrskurður. Og væru þau fallin í gjalddaga, mundi áreiðanlega eins harðskeyttur oddviti og hv. 7. landsk. þm., frsm. minni hl. n., láta taka þetta fjárnámi og fá upphæðina greidda með vöxtum og vaxtavöxtum, að því er hans sveitarfélagi við kæmi. En ég er ekki búinn að sjá, að dómur um slíkt mundi falla honum í vil. Hitt þarf ekki um að deila, að ef það væri réttur skilningur á löggjöfinni, að hvenær sem byggingu einhvers skóla væri lokið af einhverju sveitarfélagi eða byggingu hafnar eða annars þess, sem ríkissjóður styrkir að einhverju leyti - að hvenær sem því verki væri lokið, þá væri fallinn fyrirvaralaust í gjalddaga sá hluti kostnaðarins, sem ríkissjóður ætti að láta af hendi til verksins, hvort sem þær upphæðir hefðu verið teknar upp á fjárl. eða ekki, þá er áreiðanlegt, að framkvæmdir yrðu ekki eins hraðar í þessum efnum og þær eru nú. Og ég er alveg viss um, að þegar um það væri fallinn dómur, ef svo færi, að þetta fé frá ríkissjóði skyldi talið fallið í gjalddaga í þessum tilfellum strax að framkvæmdum loknum, þá yrði gerbreytt hlutfallinu í sambandi við framlög ríkissjóðs annars vegar og sveitarfélaganna hins vegar í sambandi við slíkar framkvæmdir. Því að þá væri ekkert annað hægt að gera. Þá væri ekki hægt að láta það vera svo, að sveitarfélögin byggðu fyrir margar millj. kr. þessi hús, þar sem ríkissjóður ætti að leggja fram 75%. Þá yrði að láta sveitarsjóðina leggja svo stóran hluta fram, að það takmarkaði framkvæmdirnar við það, hvað þeir gætu gert. Sannleikurinn er í þessu, að skilningur á þessu hefur verið og er sá, að ekki væri fallið í gjalddaga af þessum greiðslum ríkissjóðs annað en það, sem tekið er á fjárlög. Og þess vegna hafa viðkomandi stjórnarvöld leyft héruðunum að halda lengra áfram á þeirri braut með sínar nauðsynlegu framkvæmdir heldur en ríkissjóður hefur lagt jafnóðum fram fé á móti. Og það er alls ekki sæmandi að nota þetta í því skyni, að það séu rök hér í sambandi við þetta mál, sem fyrir liggur, undir neinum kringumstæðum. Og hv. 7. landsk. þm. talar hér í nál. um, að ríkissjóður búi „þar í glerhúsi sem oftar“, því að hann skuldi sveitarfélögunum nú yfir 10 millj. kr. í vangreiddum framlögum til skólabygginga. Þetta er rangt. Og ef svo væri ekki, hvers vegna hefði þá hæstv. Alþ. ekki lagt til, að þessar 10 millj. kr. væru lagðar fram eftir þeirri leið að taka upphæðirnar á fjárl.? Og sannleikurinn er, að hv. 7. landsk. þm. er alls ekki sjálfur þeirrar skoðunar, að þetta beri ríkissjóði að greiða, án þess að það sé tekið á fjárlög. Því að ef hann teldi þetta beina skuld ríkissjóðs, mundi hann áreiðanlega vilja láta taka þessar fjárhæðir á fjárl., til þess að greiða þessar upphæðir út. Mér þótti rétt að láta þessi mótmæli koma hér fram gegn þessu óvenjulega rætna nál., sem þessi hv. þm., sem það hefur sett fram, hefur tæpast flutt öðruvísi en á þann veg, að hann hafi verið undir óheppilega miklum áhrifum sér lakari manna, - ef hann hefur þá skrifað nál. sjálfur.



Herra forseti. Vegna þeirra ummæla, sem hv. frsm. minni hl. n. viðhafði hér áðan, held ég, að það sé óhjákvæmilegt, að ég gefi nokkrar upplýsingar, því að þar var hallað réttu máli. Hv. frsm. minni hl. ræddi mikið um, eins og á hefur verið bent, að framlögin til Tryggingastofnunarinnar frá sveitarfélögunum væru mjög þungbær. Ég hygg, að þetta sé algert rangmæli og á misskilningi byggt. En að sjálfsögðu verð ég að játa, að þetta fer eftir því, hvern samanburð menn gera á ástandinu annars vegar áður en l. um tryggingarnar voru sett og hins vegar eftir að þau l. voru sett. - Heildarupphæðin, sem sveitarfélögin greiddu til trygginganna, voru 10,8 millj. kr. á ári undanfarin ár. 1949 voru útsvarsgreiðslur sveitarfélaganna um 75 millj. kr. á öllu landinu, og þá fóru tæplega 14% af heildarútsvarsgreiðslum þeirra til Tryggingastofnunar ríkisins. Nú árið 1951 er gert ráð fyrir, að framlag til Tryggingastofnunar ríkisins hækki um 8%. Ég hygg, að heildarútsvarsgreiðslur sveitarfélaganna hafi 1950 numið milli 90 og 100 millj. kr. á öllu landinu, þannig að þá verði upphæðin hlutfallslega lægri, sem sveitarfélögin greiða til Tryggingastofnunarinnar, miðað við heildarupphæð útsvarsgreiðslna hjá þeim það ár, heldur en 1949. - Þegar tryggingalöggjöfin var sett, var svo til ætlazt, að sá hluti kostnaðarins við hana, sem sveitarfélögunum var ætlað að bera, mundi nema einum sjöttu hluta af heildarkostnaði trygginganna. Í þeirri skýrslu, sem Tryggingastofnunin gaf út 1949 um starf sitt fyrir fyrstu tvö árin, sýndi sig, að útgjöld sveitarfélaga til fátækraframfæris var komið niður í 7% af heildargreiðslum útsvara hjá sveitarfélögunum. En áður en alþýðutryggingalögin voru sett árið 1936, voru yfir 50% af útsvörum sveitarfélaganna, sem gengu til fátækraframfærisins eingöngu. Þessi breyt. er vitanlega ekki eingöngu tryggingunum að þakka. Þar kemur fleira til greina, breytt árferði o.s.frv. - Og svo leyfir hv. 7. landsk. sér að láta í það skína, eins og skilja má af hans nál., að lítill munur sé á fátækraframfærinu á undan og eftir að tryggingalöggjöfin var sett.

Ég hélt, að hv. 4. þm. Reykv. væri sæmilega læs, þó ég væri ekki eins viss um það með hv. þm. Barð.

. Það verður ekki annað skilið af nál. en að svona líti hv. 7. landsk. þm. á þetta. Og ég verð að harma það, að slík ummæli skuli hafa komið fram frá þessum hv. þm., sem er annars skýr maður. Ég hefði ekkert orðið hissa á því, þó að slíkt stæði í blaðagrein í Þjóðviljanum.

Það stendur í nál. „létta af“, en ekki létta á. - KK: Það er annað að létta á eða létta af.

Ég skal nefna dæmi, sem sýnir það, sem hv. þm. verður að athuga, sem er það, sem nú skal greina. Framlag þess kaupstaðar, sem hefur sýnt hvað mesta tregðu um að greiða lögmæt gjöld til Tryggingastofnunarinnar, er 230 þús. kr. til þessarar stofnunar á ári. Áður en tryggingalöggjöfin gekk í gildi, voru bara ellilaun og örorkubætur, sem þessi kaupstaður greiddi, um 180 þús. kr. Og reynslan hefur sýnt, að útkoman hefur, hvað þetta snertir, orðið mjög svipuð því, sem ætlað var, þannig að allt framlag til Tryggingastofnunarinnar varð aðeins 50 þús. kr. hærra en sá kaupstaður áður greiddi eingöngu í ellilaun og örorkubætur. Og fullvíst er, að það, sem tryggingarnar hafa létt af í útgjöldum bæjarfélagsins, er meira en nemur þessum 50 þús. kr. Fátækraframfærið í þessum kaupstað skipti hundruðum þús. kr. á ári, á síðustu árunum áður en alþýðutryggingal. voru sett árið 1936, en lækkaði stórkostlega við það. Og einmitt svona er ástatt um ýmsa aðra staði á landinu. Ég vil segja, að ef Tryggingastofnunar ríkisins hefði ekki notið við, þá hygg ég, að ekki hefði verið nokkur leið til þess hjá bæjarfélögum þeim, sem í vanskilum eru um greiðslur til Tryggingastofnunarinnar, að halda uppi framkvæmdum á undanförnum árum, því að þau hefðu orðið að láta sína þurfalinga sitja fyrir því, fé, sem þau höfðu yfir að ráða. - Frá fyrstu þremur starfsárum Tryggingastofnunarinnar eru útistandandi nú um 800 þús. kr. af því fé, sem sveitarfélögum bar að greiða stofnuninni, sem nemur 30 til 33 millj. kr. alls, svo að þessi upphæð út af fyrir sig er ekki geigvænleg. Þegar svo þessi skuldalisti er athugaður, kemur í ljós, að hin sömu sveitarfélög, að heita má, sem ár eftir ár hafa tregðazt við að greiða sín framlög til trygginganna, hafa getað innheimt útsvör hjá sér nokkurn veginn eins eða ekki ósvipað og önnur sveitarfélög, a.m.k. fram til 1949 og 1950, en hafa bara notað féð, sem inn hefur komið, til annarra hluta, þannig að það fé, sem innheimzt hefur og átti að notast til að greiða tryggingunum, til þess að tryggja íbúa sveitarfélaganna, hefur verið notað til annars og ekki kannske ógagnlegra hluta. Þess vegna er rökrétt afleiðing af þessu sú að gera ráðstafanir til þess að tekjur, sem innheimtar eru og á lagðar til þess að mæta þessum ákveðnu útgjöldum, séu ekki notaðar til annars. Og það er það, sem nauðsynlegt er, að reynt sé að tryggja með þessu frv., sem hér liggur fyrir, eða á annan hátt. Því að það er rangt hjá hv. frsm. minni hl. n., að hér sé um refsiaðgerðir að ræða. Hins vegar komu fram til n. beinar till. um refsiaðgerðir í slíkum tilfellum sem ég hef að vikið, þannig að felldar yrðu niður bætur til manna, ef sveitarfélag stæði ekki í skilum. N. taldi, að það líktist því að hengja bakara fyrir smið að setja slík refsiákvæði í lög. Gat n. því ekki mælt með því, en telur hins vegar óhjákvæmilegt, að gerðar verði ráðstafanir til þess, að fé, sem á er lagt til þess að mæta þessum gjöldum til trygginganna, sé til þess varið, en ekki til annars. Ég tek undir það, að Tryggingastofnunin ætti að hafa góða samvinnu við sveitarstjórnirnar í landinu, og hún mun gera sitt til þess, að það geti orðið. En hvernig er það hægt í því tilfelli, þegar t.d. eitt sveitarfélag, þrátt fyrir það þótt innheimzt hafi útsvör hjá því, hefur vanrækt frá því 1947 að gjalda til Tryggingastofnunarinnar lögboðin gjöld? Í sambandi við það, að ákvæði þessa frv. muni þrengja kost sveitarfélaganna, verður ekki hjá því komizt að benda á, að inn til sveitarfélaganna renna stórar upphæðir í heild frá tryggingunum. Og ég held, að það sé nú undantekningarlaust, að til allra umdæma innan trygginganna fari meira fé frá tryggingunum heldur en þaðan er greitt beint til trygginganna samanlagt, frá sveitarfélögum og einstaklingum. Ég hygg, að sveitarfélögin fái öll meira greitt inn til sín í bótafé heldur en það, sem þau greiða til trygginganna. Nokkuð af þessu bótafé verður skattstofn fyrir viðkomandi sveitarfélög. - Þess vegna er það ákaflega mishermt og ranglátt að telja, að Tryggingastofnunin og aðgerðir hennar - eins og mér þó virtist koma fram í ræðu hv. frsm. minni hl. n. - séu þungbærar fyrir sveitarfélögin. Sannleikurinn er sá, að fyrir utan það öryggi, sem þegnunum er veitt með starfi þessarar stofnunar, þá hefur starf Tryggingastofnunarinnar bætt hag sveitarfélaganna heldur en hitt. Hitt er alveg rétt, sem hv. 7. landsk. þm. veit að nokkru, að sveitarfélögin eru ekki tryggð gegnum Tryggingastofnunina gegn atvinnuleysi né öðru slíku. Enda er ekki til þess ætlazt, eins og l. um þá stofnun eru nú. Ég gat ekki látið vera að upplýsa það, sem ég áðan tók fram. Ég er því alveg samþykkur - og þakka hv. þm. fyrir þau ummæli - að yfirleitt hefur innheimtan gengið vel á gjöldum til trygginganna, með þeim undantekningum, sem greint er frá á þeim lista, sem hv. þm. hafa séð. Hitt liggur líka í augum uppi, að ef þeim sveitarfélögum helzt slík vangreiðsla uppi til stofnunarinnar, þá mundu önnur sveitarfélög án efa fara þar í slóðina. Það er ekkert efamál, að ef sveitarfélög, sem staðið hafa í skilum, sjá, að öðrum sveitarfélögum er látið haldast uppi að gera sig sek um vanskil, þá er ákaflega hætt við, að þau reyni að prófa slíkt hið sama. Af því mundi að vísu leiða, eins og löggjöfin er nú, að Tryggingastofnunin gæti fengið sitt fé eftir öðrum leiðum, frá atvinnurekendum og ríkissjóði. En eins og nú háttar til, þætti mér ekkert ótrúlegt, að ef ríkisstjórnin ætti að láta greiða milljónir kr. úr ríkissjóði vegna þessara ákvæða, þá mundi hún skoða sinn hug og jafnvel breyta l. í þessu efni og skerða þann hlut, sem Tryggingastofnuninni er ætlaður eftir l. Ég verð líka að segja það, að þrátt fyrir nál. og ræðu hv. frsm. minni hl. n., þá er ekki ákaflega mikill munur á till. ríkisstj. og till. hv. minni hl. n. í þessu efni. Munurinn er sá einn, að hv. minni hl. n. vill binda útsvarshlutann, sem haldið er eftir til greiðslna á skuldum við Tryggingastofnunina, við 25%, í stað þess, að útsvarshlutinn, sem lagt er hald á, sé ákveðinn með hliðsjón af hlutföllum milli heildarupphæðar útsvaranna og heildarupphæðar lögboðinna greiðslna sveitarfélagsins til Tryggingastofnunarinnar, og að einnig sé heimilt að leggja hald á tiltekin útsvör í sveitarfélaginu. Í langflestum tilfellum eru 25% útsvaranna ofar en þetta hlutfall segir til um. Það eru einstakir smærri sveitahreppar, sem litlu velta, sem mundu fara yfir 25% í þessu efni, en slíkt ætti sér ekki stað í kaupstöðunum. En þá væri hægt að nota líka ákvæðið um að leggja hald á hluta af útsvörunum. Ég álít, að tryggara sé fyrir ráðun. að hafa ákvæðið viðkomandi því að geta tekið hluta af útsvörum upp í vangreiddar skuldir sveitarfélaganna til Tryggingastofnunarinnar. Og ég álít ekki ástæðu til þess fyrir sveitarfélögin almennt að búast við, að tryggingarnar sköpuðu þeim vandræði, sem mundu leiða til þess, að þau mundu verða að snúa sér til ráðun. vegna þessa. Hins vegar sýnist það vera meiningarlaust að láta sveitarfélögum haldast það uppi að ráðstafa þeim tekjum til alls annars, sem þau innheimta, meðan ógreidd eða vangoldin eru gjöld til trygginganna, sem ríkissjóður ber ábyrgð á og skylt er að greiða eftir l. - En meginástæða ráðun. til þess að vilja hafa heimild til þess að leggja hald á og taka tiltekin útsvör í þessu skyni, til lúkningar þessum skuldum, er sú, að ríkisstj. óttast, að skuldajöfnun sveitarfélaga gæti í sumum tilfellum gert hundraðshlutaregluna lítils virði í þessum efnum, eins og gerð var grein fyrir við fyrri umr. málsins. Ég endurtek það, sem ég tel meginatriði í þessu sambandi, að hér er ekki um refsiaðgerðir að ræða, heldur ráðstafanir til þess að tryggja, að það, sem á er lagt og innheimt í útsvörum og það í ákveðnu augnamiði, til þess að greiða til trygginganna, þeir peningar renni þangað, en ekki sé hægt að taka þá til annars. Ef svipuð ákvæði þessu eru ekki leidd í lög, þá sé ég ekki, að önnur leið sé fyrir hendi en sú, að svo fari áfram eins og farið hefur fram til þessa. Það hefur ekki verið farið harðar í sakir en það, að ef einhver vanskil hafa orðið í þessum efnum, þá hefur ráðun. verið tilkynnt það og óskað, að það hlutaðist til um, að úr þessu yrði bætt. Og oftast hafa einhver ráð verið fundin til þess að lúka skuldinni. Ef þessar ráðstafanir ekki duga annað árið eftir að slík skuld hefur orðið til, þá er ráðun. skrifað og óskað, að það gangi eftir, að skuldin sé greidd. Og ráðun. hefur tjáð mér, að þegar svo er ástatt, þá eigi það ekki annars úrkosta en að setja viðkomandi sveitarfélög undir eftirlit, sem ég hygg, að í flestum tilfellum sé ógeðfelldara sveitarfélögunum en þessi leið, sem hér er um að ræða í þessu frv., sem hér liggur fyrir, og meiri skerðing á athafnafrelsi sveitarfélaganna en í þessum till. til breyt. á l. felast.



Herra forseti. Það hafa verið gerðar breytingar á þessari grein með því að fella niður lið úr henni, sem ég tel skipta máli og hins vegar felld brtt. við hana, sem ég flutti. Eftir þetta treysti ég mér ekki til að greiða atkv. með gr., en vil hins vegar ekki verða til þess, að greinin falli niður, og greiði því ekki atkv. Brtt. 306,4 (6. gr. falli niður) samþ. með 12 shlj. atkv. - 306,5 (7. gr. falli niður) samþ. með 9:4 atkv. - 307,2 tekin aftur til 3, umr. - 306,6–7 (8.–9. gr. falli niður) samþ. með 11 shlj. atkv. 10.–11. gr. (verða 5.–6. gr.) samþ. með 10 shlj. atkv. Brtt. 306,8.a samþ. án atkvgr. - 306,8.b (ný fyrirsögn) samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 9 shlj. atkv., með fyrirsögninni:



Herra forseti. Ég get verið fáorð um þetta frv. En meining þess er það að gera það léttara fyrir menn, sem vilja ráðast í húsbyggingar, sem ekki eru gerðar neinar sérstakar kröfur til stærðar á eða íburðar við. Það er að vísu greinilegt, að það eru ekki samkv. þessu frv. gerðar verulegar kröfur til bæjarfélaga. Á hinn bóginn er ekki víst, hvort þetta mundi hafa nokkurn aukinn kostnað í för með sér, þar sem gert er ráð fyrir nokkurri greiðslu fyrir þá þjónustu, sem þau láta í té. Hins vegar er auðséð, að við það að nota þá aðferð, sem hér er gert ráð fyrir, að gerðir séu margir uppdrættir sams konar, og svo hitt, sem gert er ráð fyrir í 2. gr., að veittar verði leiðbeiningar við byggingu þeirra húsa, sem gerð eru eftir þeim uppdráttum, sem um getur í 1. gr., þá sparast þeim, sem nota sér ákvæði þessa frv., ef að l. verður, nokkurt fé. Þetta er, ef maður má nota það orð, rasjonalisering á vinnubrögðum, í staðinn fyrir það, að nú tíðkast að gera sérstakan uppdrátt að hverju húsi eða í mesta lagi að gera í byggingarfélögum uppdrætti að nokkuð mörgum húsum saman í byggingarflokki, og það kannske ekki nákvæmlega í sama stíl og 3. og 4. gr. þessa frv. gera ráð fyrir, en þær gr. heyra saman og eru um það að létta fyrir þeim mönnum, sem vilja vinna saman að húsbyggingum. Eins og segir í grg. þessa frv., er kostnaður við húsbyggingar mjög mismunandi mikill á landinu, og mun hann líklega vera hæstur hér í Reykjavík, enda er það nú orðið svo, að þeir menn, eru bundnir við ýmsar kvaðir um byggingar, sem er ekki eðlilegt að séu lagðar á þá, sem vilja leggja mikið á sig til þess að koma upp húsum yfir sig. Allt, sem til húsa þarf, er ákaflega dýrt. Og náttúrlega er full ástæða til þess fyrir það opinbera, bæði ríki og bæjaryfirvöld, að stuðla að því eftir mætti, að þeir, sem vilja hjálpa sér sjálfir til þess að eignast sæmilegt húsnæði, fái aðstöðu til þess. Ég vil leyfa mér að vænta þess, að þessu frv. verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og heilbr.- og félmn.