Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að gert er ráð fyrir klukkutímamatarhléi um klukkan eitt vegna þingflokksfunda. Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundir geti staðið lengur í dag en til kl. 8 í kvöld.

Frú forseti. Vegna veru minnar hér í pontu sl. fimmtudagskvöld vil ég árétta að þar urðu mér á mistök sem ber að biðjast afsökunar á. Það er hér með góðfúslega gert.

Hæstv. forseti. Ég tala fyrir framhaldsnefndaráliti frá meiri hluta fjárlaganefndar um frumvarp til laga um heimild til handa fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu til að standa straum af greiðslum til innstæðueigenda hjá Landsbanka Íslands hf. Frumvarpinu var vísað til nefndarinnar að lokinni 2. umr. Þar fjallaði nefndin um málið á nokkrum fundum og fékk til sín fulltrúa frá Indefence-hópnum, frá fjármálaráðuneytinu, utanríkisráðuneytinu og frá Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjárfesta og að auki nokkra lögfræðinga. Það var verkefni nefndarinnar að reyna að styrkja enn frekar þá fyrirvara sem eru í frumvarpinu. Nefndin fjallaði um þá fyrirvara sem bætt var við frumvarpið við 2. umr. og fékk meðal annarra fulltrúa frá Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjárfesta á sinn fund. Þeir töldu mikilvægt að ríkisábyrgðin tæki ekki gildi nema ljóst væri að staða sjóðsins yrði tryggð. Af þessu leiðir að komi til þess að Alþingi takmarki ríkisábyrgðina á grundvelli fyrirvaranna verður greiðsluskylda tryggingarsjóðsins takmörkuð með sama hætti. Þá var óskað eftir að nefndin skýrði betur með hvaða hætti skyldi farið með hugsanlegar eftirstöðvar á greiðslum í lok samningstímans 2024. Breytingartillögur meiri hluta nefndarinnar taka á þessum atriðum, samanber. eftirfarandi skýringar við þær breytingar. Lagt er til að í 1. gr. verði áréttað að gildistími ríkisábyrgðarinnar sé til 5. júní 2024 þegar inna á af hendi lokagreiðslu lánanna samkvæmt ákvæðum samninganna. Einnig er vísað til þeirra fyrirvara sem kveðið er á um varðandi ríkisábyrgðina. Þar skipta líkast til mestu máli efnahagslegu viðmiðin í 3. gr. Samkvæmt fyrirliggjandi spám um endurheimtur úr búi Landsbanka Íslands hf. og útreikningum Seðlabanka Íslands munu lánin greiðast upp að fullu á lánstímanum en líklegt verður að teljast að greiðsluferill verði nokkuð annar en samkvæmt ákvæðum lánasamninganna eins og áður hefur verið gerð grein fyrir. Allt að einu er gert ráð fyrir að lokagreiðsla eigi sér stað 5. júní 2024 miðað við fyrirliggjandi áætlun um 75% úthlutun upp í forgangskröfur úr þrotabúi Landsbankans og fyrirliggjandi spár um þróun hagvaxtar. Í breytingartillögu við 3. gr. er tekið á því hvernig fer ef þessar forsendur bresta. Þá er lagt til að sérstaklega verði tekið fram í 1. gr. að skilyrði fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar sé að lánveitendum verði kynntir fyrirvarar við ríkisábyrgðina samkvæmt lögunum og að þeir fallist á þá. Tilgangurinn er að tryggt verði að lánveitendur séu í raun bundnir af fyrirvörunum ef ágreiningur rís um túlkun samninganna. Enn fremur er lagt til að tekið verði fram að lánveitendur viðurkenni að skuldbindingar Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta séu háðar sömu fyrirvörum og ríkisábyrgð samkvæmt lögunum. Þetta atriði er mikilvægt til að tryggja að tryggingarsjóðurinn sitji ekki einn eftir með skuldir samkvæmt lánasamningunum ef á fyrirvarana reynir. Ákvæðið á að gera stjórn tryggingarsjóðsins kleift að staðfesta lánasamningana fyrir sitt leyti. Lögð er til sú breyting á 3. gr. að tekið verði af skarið um að greiðsluskylda ríkissjóðs vegna lánasamninganna verði aldrei meiri en sem nemur hámarki ríkisábyrgðar á hverju ári samkvæmt viðmiðum 3. mgr. greinarinnar. Stefni í að lánsfjárhæðin ásamt vöxtum verði ekki að fullu greidd í lok lánstímans skuli aðilar lánasamninganna eiga með sér viðræður um meðferð málsins og áhrif þess á samningana og skuldbindingar Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta. Samkvæmt fyrirliggjandi spám um endurheimtur úr búi Landsbanka Íslands hf. og útreikningum Seðlabanka Íslands munu lánin verða greidd upp á lánstímanum. Ef svo ólíklega færi að það gengi ekki eftir mundu aðilar eiga viðræður um hvernig taka bæri á þeirri stöðu. Mikilvægt er að slíkar viðræður fari fram eins fljótt og við verður komið eftir að tilefni skapast. Þannig aukast líkur á hagfelldu samkomulagi fyrir alla aðila málsins. Í texta breytingartillögunnar er vísað til þeirrar stöðu þegar líkur standa til að lán verði ekki að fullu greidd árið 2024. Ljóst er að einnig þarf að ræða við samningsaðila vegna hámarks á greiðslum einstakra ára þótt það sé ekki líklegt til að hafa áhrif á lokagreiðslu. Lagt er til að í 4. gr. verði áréttað að í viðræðum milli aðila í kjölfar þess að á fyrirvara reyni samkvæmt 2. mgr. 4. gr. verði m.a. fjallað um hvernig farið skuli með eignir úr búi Landsbanka Íslands hf. Ekki þarf að taka fram að þær viðræður munu taka mið af gildandi lögum hér á landi um slit fjármálafyrirtækja. Nefndin ræddi einnig hvort tilefni væri til að styrkja enn frekar hina lagalegu fyrirvara, einkum þann er lýtur að því hvernig megi fá úr því álitaefni skorið hvort aðildarríki EES-samningsins beri ábyrgð gagnvart innstæðueigendum vegna lágmarkstryggingar. Í áliti meiri hlutans við 2. umr. um málið var vikið að þessu sérstaklega og tekið fram að íslensk stjórnvöld mundu leita leiða í þessu sambandi. Meiri hlutinn telur að sá fyrirvari sem samþykktur var við 2. umr. sé fullnægjandi og ekki sé tilefni til frekari breytinga á ákvæðinu en ítrekar þó réttmæti þess að íslensk stjórnvöld kanni hvort og þá hvernig megi fá úr þessari óvissu skorið á viðhlítandi hátt. Nefndin tók til umfjöllunar ábendingar eða hugmyndir um möguleikann á að nýta hugsanlegan rétt til skuldajöfnunar í Icesave-málinu. Fram hefur komið sú gagnrýni að með Icesave-samningunum væri íslenska ríkið að afsala sér mögulegum bótarétti sem til hefði stofnast þegar bresk yfirvöld nýttu heimildir í hryðjuverkalögum og kyrrsettu íslenskar eignir þar í landi. Sérstaklega hefur verið vísað til ákvæðis 9.4 í samningnum við breska ríkið. Bent var á að íslensk yfirvöld hefðu fengið mat sérfræðinga á réttarstöðu sinni í kjölfar hinna harkalegu aðgerða Breta þar sem dregið hefði verið í efa að íslenska ríkið gæti höfðað mál til viðurkenningar á bótarétti sínum. Íslenska ríkið hefði hins vegar áskilið sér rétt til að styðja við málshöfðanir íslenskra lögaðila, þ.e. Landsbanka Íslands hf. og Kaupþings hf., að gættum skilyrðum sem fram koma í 2. gr. laga nr. 172/2008, um heimild til fjárhagslegrar fyrirgreiðslu úr ríkissjóði í tengslum við málshöfðun fyrir erlendum dómstólum vegna íþyngjandi stjórnvaldsákvarðana erlendra stjórnvalda á tímabilinu 1. október til 1. desember 2008. Það er því álit meiri hlutans að skilanefnd og slitastjórn Landsbanka Íslands hf. séu þeir aðilar sem ættu að láta reyna á skaðabótaskyldu vegna hryðjuverkalaganna fremur en íslenska ríkið og hefur afgreiðsla Icesave-lánasamninganna engin áhrif á þann rétt slitastjórnar og skilanefndar. Á fundi í nefndinni var óskað upplýsinga um hvernig íslensk stjórnvöld hefðu staðið að því að kynna þá fyrirvara sem samþykktir voru fyrir breskum og hollenskum yfirvöldum. Fulltrúar fjármálaráðuneytis og utanríkisráðuneytis gerðu nefndinni grein fyrir samskiptum stjórnvalda við erlendu samningsaðilana. Nefndinni bárust einnig afrit af tölvupóstum fjármálaráðuneytis og Seðlabanka Íslands við samningsaðila í Bretlandi og Hollandi auk þess sem lögð var fram greinargerð á ensku um hina efnahagslegu fyrirvara í frumvarpinu. Sú greinargerð var unnin af Seðlabankanum og síðan var fundur þar sem erlendu aðilarnir gátu hlýtt yfir varðandi þessa efnahagslegu fyrirvara. Í nefndarálitinu er síðan leiðrétting á töflu varðandi efnahagslegu fyrirvarana. Seðlabankinn óskaði eftir því að töflunni yrði breytt lítillega vegna þess að í þeirri upphaflegu hafði ekki verið tekið mið af því að greiðslur árið 2016 og 2024 eru aðeins tvær, þ.e. aðeins greitt hálft árið. Töflunni er breytt í samræmi við nýja útreikninga út frá áður gefnum forsendum þannig að í sjálfu sér er ekkert nýtt í þessu máli. Að lesnu þessu nefndaráliti meiri hlutans leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Tekið skal fram að í útbýtingu í gær fór rangt skjal í dreifingu. Það átti eftir að gera minni háttar textabreytingar sem þó skipta máli, bæði við 1. mgr. og eins í 3. gr. þar sem átti að standa greiðsluskylda en ekki greiðslubyrði. Ég vona að menn tryggi sér nýtt eintak af breytingartillögunum sem dreift hefur verið á fundinum. Undir samþykkt meiri hlutans skrifa undirritaður, Björn Valur Gíslason, Ásmundur Einar Daðason, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Árni Þór Sigurðsson, Oddný G. Harðardóttir, og Þór Saari, með fyrirvara. Þær breytingartillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur fram við 3. umr. eru studdar af 10 þingmönnum í nefndinni, öllum fulltrúum Samfylkingarinnar, fulltrúum VG, Borgarahreyfingar og Sjálfstæðisflokksins. Mikil og góð samvinna náðist með þessum aðilum við alla umfjöllun og afgreiðslu málsins, málefnaleg, gagnrýnin en jafnframt lausnamiðuð umræða sem leiddi okkur til sameiginlegrar niðurstöðu. Það má geta þess að allt frá upphafi, þegar málið barst til fjárlaganefndar, var lögð á það áhersla að ná samstöðu um málið og kalla eftir öllum þeim gögnum sem óskað var eftir, fá fram allt það sem mátti verða málinu til framdráttar og kallaðir voru til þeir aðilar sem höfðu haldið uppi gagnrýni, hvort sem var í blaðagreinum, tölvupóstum eða með sérstökum erindum til fjárlaganefndar. Ég þakka þingmönnum í fjárlaganefnd sérstaklega fyrir vönduð og fagleg vinnubrögð, gott samstarf og heilindi í allri umfjöllun í þessu umfangsmikla og erfiða máli. Þá þakka ég einnig starfsmönnum fjárlaganefndar og nefndasviðsins fyrir mikla og vandaða vinnu. Ég ítreka þær þakkir sem ég flutti við 2. umr. um frumvarpið til þeirra fjölmörgu aðila sem hafa rýnt það til gagns, komið skoðunum sínum á framfæri í ræðu eða riti fyrir þeirra mikilvæga framlag. Hér er að fást niðurstaða í máli sem hefur tekið mikinn tíma og orku frá ráðuneytum, Alþingi og fjárlaganefnd, máli sem allir þingmenn hefðu viljað vera lausir við að fjalla um eða afgreiða, máli sem ég tel engu að síður að skipti miklu máli að ljúka farsællega. Fjárlaganefnd hefur við afgreiðslu þess fetað þann vandrataða veg að samhliða því sem við sendum út þau skilaboð að Íslendingar standi við þær skuldbindingar sem þeim eru ætlaðar drögum við um leið í efa lagalega skyldu okkar til að ábyrgjast þessar greiðslur. Jafnframt hefur meiri hluti fjárlaganefndar sett þá fyrirvara sem við teljum þurfa til að tryggja sem best hagsmuni íslensku þjóðarinnar við afgreiðslu málsins. Ég vona að lokaafgreiðsla þess leiði til sáttar á milli samningsaðila um viðurkenningu á þeim öflugu fyrirvörum sem settir eru og þannig verði eytt þeirri efnahagslegu óvissu sem uppi hefur verið og tafið efnahagslega endurreisn og lánafyrirgreiðslur til íslenska ríkisins og einkaaðila. Íslendingar eiga skilið að Alþingi, þingmenn allra flokka, vinni hörðum höndum að endurreisn íslensks samfélags eftir það hrun sem hér varð fyrir ári. Gríðarlega stór verkefni bíða okkar næstu ár og þá kemur sér vel að samningarnir eru að baki og að afborganir Icesave-samninganna bíða næstu sjö árin. Þrátt fyrir allt eru Icesave-samningarnir aðeins fjórðungur af þeirri skuldsetningu sem ríkið verður að taka á sig vegna taps Seðlabankans, endurreisnar bankanna, halla á fjárlögum ríkissjóðs á yfirstandandi ári og styrkingar gjaldeyrisvarasjóðsins. Icesave-samningarnir eru stór biti, en réttlæta ekki að við horfumst ekki í augu við viðfangsefni dagsins í dag og næstu vikna og mánaða, aðlögun íslensks samfélags og útgjöld ríkissjóðs af raunverulegum tekjum þjóðarbúsins. Tryggja þarf hag heimila og fyrirtækja eins og kostur er í því efnahagslega umróti sem hér er og stuðla að aukinni atvinnu. Ég vil í lokin ítreka þakkir til allra sem unnu heilt að því að breyta og bæta frumvarpið um ríkisábyrgðina og styrkja það með þeirri fyrirvaraleið sem farin var. Megum við eiga málefnalega lokaumræðu um málið og ljúka því með atkvæðagreiðslu í dag eða kvöld.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni og formanni fjárlaganefndar fyrir ræðu hans. Það þarf ekki að rekja þetta mál en eins og hv. þingmaður nefndi hafa menn unnið að þessu lengi og mikið og náð eins góðri sátt eins og mögulegt er. Í Morgunblaðinu í dag segir, með leyfi forseta, í viðtali við Ragnar H. Hall: „Mér finnst Alþingi hafa sýnt styrk sinn í þessu máli. Nefndarvinnan í fjárlaganefnd hefur gjörbreytt málinu og skapað betri sátt um það,“ segir lögmaðurinn. Og ég held að allir sem að þessu máli koma komist að þeirri niðurstöðu að við séum að tala um algera byltingu á málinu, gerbreytingu frá því sem lagt var upp með. Ýmsar túlkanir stjórnarliða hafa hins vegar gert það að verkum að málið er orðið erfiðara og er ekki ástæða til að rekja hér. Ég vildi þess vegna, virðulegi forseti, fá að heyra það beint frá formanni fjárlaganefndar hvernig hann túlkar það. Túlkar hann það ekki sem svo eins og aðrir sem þetta mál skoða að hér sé um gerbreytingu á málinu að ræða?

Hæstv. forseti. Það er hægt að velja svo mörg orð um það hvort um er að ræða gerbreytingu á máli eða ekki en ég tel auðvitað að þeir fyrirvarar sem settir eru séu gríðarlega mikilvægir og hafi veruleg áhrif á samninginn sem slíkan, annars hefðum við ekki verið að setja þá. Allt frá því að við hófum vinnuna í fjárlaganefnd reyndum við að kortleggja það sem við töldum vera veikleikann við samningsgerðina, bæði vegna þess að samninganefnd tók ekki á ákveðnum atriðum vegna þess sem lagt var fram með en einnig vegna þess að við vildum viðhalda ákveðnum þáttum í þessu máli. Þetta var allt saman sett inn í fyrirvara og það er ekki gert bara að gamni, það er gert vegna þess að það skiptir máli og vegna þess að það eru breytingar og fyrirvarar sem skipta gríðarlega miklu í þessu máli. Ég vil taka undir það að hér hafa orðið verulegar breytingar á málinu og það styrkt í umfjöllun nefndarinnar. Enda er það hlutverk Alþingis að taka svona mál og vinna það til enda og gera þær breytingar sem Alþingi telur réttar og þannig höfum við unnið að málinu.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að ég spyr hv. þingmann, og ég held að þjóðin muni fylgjast vel með því hvernig stjórnarliðar tala í dag í þessu máli, er sú að ef menn ætla að ná sátt í málinu er leiðin til þess ekki sú að gera lítið úr þessum breytingum sem svo sannarlega, eins og lögmaðurinn sem ég vitnaði til sagði, hafa gerbreytt málinu. Í rauninni finnst mér það vera afskaplega veikt orðalag. Ef við berum saman það sem lá fyrir þinginu og átti að keyra í gegnum þingið á nokkrum dögum án þess að þingmenn fengju að sjá samninginn, sem við munum öll gera sem komum að honum, hefur sem betur fer orðið gríðarlega mikil breyting. En ef menn ætla að reyna að túlka þetta með öðrum hætti eru þeir í það minnsta ekki að reyna að vinna að sátt í málinu eða sjá til þess að við séum að gæta hagsmuna okkar Íslendinga.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að orðið hafa verulegar breytingar og er engin ástæða til að draga úr því. Aftur á móti gerist það gjarnan þegar fjallað er um svona mál að menn koma með mismunandi söguskýringar á því hvernig aðdragandinn hefur verið og hvernig hlutirnir hafa verið unnir. Þannig hafa t.d. sumir hafa lagt á það áherslu að hér hafi átt að keyra málið í gegn án umræðu o.s.frv. Ég hef aldrei upplifað það þannig. Ég hafði alltaf reiknað með því að þegar ég fengi verkefnið inn í fjárlaganefnd ætti að vinna það og gefa því þann tíma sem við þyrftum. En mér finnst þetta vera aukaatriði. Niðurstaðan er komin. Það náðist mjög breið sátt, það voru öflugir talsmenn frá öllum flokkum í nefndinni, ekki síst frá Sjálfstæðisflokknum sem töluðu um það ásamt okkur frá upphafi að það ætti að reyna að ná sátt í þessu máli, þetta væri of stórt mál til að hleypa út í samfélagið með bullandi ágreiningi. Þeir hafa unnið heilt að þessu og hafi þeir innilegar þakkir fyrir það eins og aðrir þeir sem unnu að sameiginlegri lausn.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson nefndi áðan að það hefði verið markmið að viðhalda ákveðnum þáttum í málinu. Ef ég ber saman frumvarpið sem lagt var fram í byrjun júlí og það frumvarp sem hér stendur miðað við þær breytingartillögur sem lagðar hafa verið fram spyr ég hv. þingmann: Hvað stendur eftir af upphaflegu frumvarpi? Hvað stendur eftir annað en fyrirsögnin? Í öðru lagi vil ég spyrja hv. þingmann varðandi umfjöllun í nefndaráliti um skuldajöfnunarrétt. Mér finnst nefndarálitið ekki svara því hvernig afstaða meiri hlutans er gagnvart skuldajöfnunarrétti. Það er mikið fjallað um skaðabótaréttinn en það er ekki sami hluturinn þannig að ég velti fyrir mér hvaða afstöðu meiri hlutinn hefur gagnvart því hvort Íslendingar hafi skuldajöfnunarrétt miðað við samningana sem fyrir liggja. Í þriðja lagi mundi ég vilja biðja hv. þingmann að segja okkur hvað hann telji að breytingartillaga 1.b 

Hæstv. forseti. Ég ætla hverjum og einum þingmanni að skoða hvað stendur eftir. Samningurinn stendur í sjálfu sér skrifaður. Fyrirvararnir eru skýrir. Það er það sem Alþingi var að fjalla um. Þeir eru bæði lagalegir og efnahagslegir og veigamiklir og það er rétt sem komið hefur fram í umræðunni að þeir eru mjög þungir varðandi ákveðin atriði sem menn töldu að hefðu týnst í samningunum. Þá á ég við það að viðhalda ákveðnum lagalegum rétti til að halda óvissunni. Því hefur raunar verið haldið við í gegnum allt málið og hvergi í samningunum neitt sem hindrar að þessu sé viðhaldið. En það er skerpt á því og það skiptir mjög miklu máli og eins að íslensk lög varðandi skiptingu bús gildi um málið. Allt eru þetta hlutir sem styrkt hafa málið mjög mikið og sama gildir um efnahagslegu fyrirvarana. Varðandi skuldajöfnunarréttinn er einmitt stærst í því máli skaðabótakrafan. Það er mál sem menn eyddu verulegum upphæðum í að rannsaka af fyrri ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum og Samfylkingunni þar sem niðurstaðan var að ríkið væri ekki aðili í því máli þannig að það borgaði sig að sækja það fyrir breskum dómstólunum. 
             Varðandi aðra þætti verð ég að svara í seinna andsvari.

Hæstv. forseti. Varðandi skuldajöfnunarréttinn er spurningin sú annars vegar um hvort skaðabótaskylda geti komið til og hins vegar hvort heimilt sé að skuldajafna á móti greiðslum í þessu samkomulagi. Ég velti fyrir mér hvort meiri hlutinn hefur afstöðu til skuldajöfnunarréttarins sem slíks. Varðandi það hvernig málið hefur breyst er auðvitað öllum það ljóst og það var eiginlega það sem ég kallaði eftir að hv. þingmaður segði, að ekkert standi eftir af því frumvarpi sem lagt var fram nema fyrirsögnin. Hér var lagt fram frumvarp sem fól í sér að Alþingi heimilaði fjármálaráðherra án allra skilyrða og án allra fyrirvara að veita ótakmarkaða ríkisábyrgð vegna Icesave-samkomulagsins en það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að málið hefur tekið gríðarlega miklum framförum og inn eru komnir margvíslegir mjög gildir fyrirvarar. 

Hæstv. forseti. Ég ætla að taka undir með hv. þingmanni. Það er alveg rétt hjá honum að frumvarpið um ríkisábyrgð hefur tekið gríðarlegum breytingum og fátt stendur eftir nema nokkrar línur úr því frumvarpi en þar hefur miklu verið bætt við. Ég svaraði óvart varðandi samninginn sem slíkan. Varðandi þessa 1. mgr. og að við þurfum að fá staðfestingu frá Hollendingum og Bretum áður en gengið er frá samningum, það hefur svo sem alltaf legið fyrir en er skerpt í lokaumræðunni einfaldlega vegna þess að menn höfðu einhverjar efasemdir um að breytt lög mundu taka á þessu atriði. En það er klárlega töluvert umdeilanlegt hversu bratt á að fara í þetta ákvæði vegna þess að er eingöngu um að ræða einkaréttarlegan samning eða er þetta þjóðréttarlegur samningur? Að hve miklu leyti ætlum við að krefjast þess að hér verði gerðar einhverjar ítarlegar skýrslur eða pappírar? Við höfum valið að það þurfi að liggja fyrir staðfestingin á því að þessir fyrirvarar haldi frá þessum aðilum. Við gerum það viljandi að láta það vera afgreitt af öðrum aðilum einfaldlega vegna þess að þingið tekur um það afstöðu. Þingið er ekki í samningum við neinn 

Virðulegi forseti. Ég fagnaði orðum hv. þingmanns þegar hann svaraði í andsvari að í hans huga hefði þetta frumvarp veruleg áhrif á samninginn. Það opinberaði veikleika við samningagerðina og hann staðfesti að þarna væri um verulegar breytingar á málinu að ræða. Þarna var ég mjög ánægð með hv. þingmann og heyrði að hann hafði sama skilning á þessu og ég. Þess vegna brá mér aðeins við þegar hann svaraði svo í andsvari við seinni þingmanninn að samningurinn standi eftir skrifaður. Ég vil hnykkja á spurningunni sem varpað hefur verið til hv. þingmanns: Er þetta sami samningurinn sem stendur eftir skrifaður eða erum við með þessu frumvarpi og þeim breytingartillögum og þeirri takmörkuðu ríkisábyrgð sem við erum að staðfesta hér, að gera Bretum og Hollendingum gagntilboð. Í annan stað 

Hæstv. forseti. Það má auðvitað túlka það þannig að þessir fyrirvarar taki klárlega á veikleikum samninganna. Það sagði ég í ræðu minni áðan. Allt það sem við töldum að betur hefði mátt fara var kortlagt, það sem við þyrftum að taka á, og síðan fórum við skipulega í að reyna að taka á þeim atriðum til að styrkja stöðu málsins í þágu þjóðarinnar með valdi Alþingis. Síðan geta menn rætt um hvort um sé að ræða gagntilboð eða ekki. Viðkomandi aðilar, þ.e. Hollendingar og Bretar, verða að fallast á að þessir fyrirvarar séu forsenda ríkisábyrgðarinnar. Og það verður þá hver og einn að meta hversu langt þeir ganga, hvort þeir blessa þetta sem slíkt eða hvort þeir óska eftir að ræða við fjármálaráðherra um málið. Ég tel að þeir eigi ekkert val, þeir verði að ganga að þessum samningum. Hann er unninn með sanngirni að leiðarljósi og alls staðar er notuð sú leið, það er Alþingi sem setur ríkisábyrgðina, það er alls staðar efnt til 

Virðulegi forseti. Það sem ég kalla eftir í andsvari við hv. þingmann, og ég er þokkalega ánægð með svörin sem ég fékk, er að þegar breytingartillögur voru kynntar við 2. umr. Þegar sú umræða fór fram um frumvarpið komu fram sjónarmið, bæði frá ríkisstjórninni og einstökum þingmönnum, m.a. varaformanni fjárlaganefndar, um að þetta væri sami samningurinn, honum hefði ekki verið breytt í neinum grundvallaratriðum. Við sjálfstæðismenn erum því ósammála og teljum að með því að takmarka ríkisábyrgðina með þessum hætti sé samningurinn frá 5. júní í raun og veru ekki sá sami og Bretar og Hollendingar skrifuðu undir með okkur. Þess vegna spyr ég: Rúmast þessir fyrirvarar með sömu skapandi hugsuninni og hæstv. utanríkisráðherra boðaði á fyrri stigum í samningunum? Stendur undirliggjandi samningurinn enn með skapandi hugsun 

Hæstv. forseti. Í fjárlaganefnd var í upphafi lagt upp með að við ætluðum ekki að fella samninginn. Annars hefðum við bókstaflega gert samþykkt um að óska eftir að teknar yrðu upp nýjar samningaviðræður. Við völdum aðra leið sem er þessi fyrirvaraleið og það er alveg klárt að þessir fyrirvarar hafa áhrif á gildi samningsins með mjög afgerandi og sterkum hætti. Ég tel þó engu að síður að það séu hagsmunir bæði Breta og Hollendinga jafnt sem okkar að þessir fyrirvarar hljóti brautargengi og verði samþykktir. Þeir hafa veruleg áhrif á stöðu okkar sem ríkis varðandi greiðslurnar, bæði lagalega gagnvart skiptingu búsins og ekki hvað síst varðandi hámarksgreiðslur þar sem við getum tryggt okkur fyrir því að ef við eigum í efnahagslegum örðugleikum munum við ekki greiða með sama hætti og ákveðið er í þessum samningi. Það eru klárlega höfð áhrif á samninginn, það er klárlega reiknað með því að Bretar og Hollendingar verði að staðfesta það því að öðruvísi getur tryggingarsjóðurinn ekki tekið lánið. Það þýðir ekki að við séum að hafna samningnum sem slíkum. Það yrði þá bara gert beint. Þetta eru orðaleikir fyrir mér, 

Frú forseti. Það er nú ekki þannig að ég ætli að gera athugasemdir við málflutning formanns fjárlaganefndar heldur þvert á móti að þakka honum, nefndarmönnum öllum, bæði í meiri hluta og minni hluta, sem og nefndarmönnum í efnahags- og viðskiptanefnd og utanríkismálanefnd og öllum öðrum sem lagt hafa mikla vinnu á sig í þessu máli endilangt sumarið. Því verður varla á móti mælt að þetta er eitthvert stærsta og erfiðasta mál sem nokkur þingnefnd hefur nokkru sinni fengið á sitt forræði og ég tel að nefndin hafi leyst starf sitt af hendi með miklum sóma og eigi þakkir skilið. Í mínum huga verður það nú ekki það sem mestu máli skiptir þegar upp er staðið hvernig við reynum að túlka þetta til eða frá, heldur hitt hvort hér sé að verða til efniviður í farsæla lausn þessa vandræðamáls. Það hljótum við öll að vona, að hér hafi tekist þannig til að búið hafi verið eins vel um lendingu í þessu erfiða máli hvað okkar hagsmuni snertir eins og erfiðar aðstæður Íslands buðu upp á.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar um frumvarp ríkisstjórnar um ríkisábyrgð á skuldum gegnum Tryggingarsjóð innstæðueiganda og fjárfesta. Í nefndaráliti við 2. umr. málsins á Alþingi var færður fram ítarlegur rökstuðningur fyrir þeirri afstöðu 1. minni hluta að ríkisstjórnin hafi ekki farið að fyrirmælum Alþingis við úrvinnslu málsins. Til frekari rökstuðnings þessari skoðun er í framhaldsnefndaráliti 1. minni hluta gerð grein fyrir því hvernig fyrirmæli Alþingis voru virt að vettugi við samningsgerðina um Icesave-reikninga Landsbanka Íslands. Enn fremur er gerð grein fyrir þeim breytingum sem Sjálfstæðisflokkurinn lagði höfuðáherslu á að næðu fram að ganga við meðferð málsins. Einnig tekur álitið á mögulegri skaðabótaábyrgð Evrópusambandsins vegna ágalla í evrópskri löggjöf um innstæðutryggingar. Og að lokum er fjallað um tengsl lánasamninga og ríkisábyrgðarinnar og hagsmuni íslenska ríkisins og afsal réttinda. Afstaða 1. minni hluta fjárlaganefndar til málsins í heild er svo dregin fram í lok framhaldsnefndarálitsins. Icesave-samningarnir bera þess glöggt merki að íslenska samninganefndin hafi verið ofurliði borin af hálfu Hollendinga og Breta þvert á það sem hin umsömdu viðmið gáfu fyrirheit um. Á því ber ríkisstjórnin alla ábyrgð. Órói innan lands, alþjóðlegur þrýstingur, flækjustig málsins og gríðarmiklir hagsmunir áttu að gefa ríkisstjórninni tilefni til að vanda betur til samningagerðarinnar til að ná fram ásættanlegri niðurstöðu. Fjármálaráðherra kaus til að mynda að láta pólitískan samherja leiða samningaviðræðurnar fyrir Íslands hönd í stað þess að fá aðila með viðamikla þekkingu á alþjóðlegri samningagerð til að gegna því starfi. Staðfesting þess að niðurstaða viðræðnanna hafi verið óásættanleg birtist m.a. í ósamkomulagi innan ríkisstjórnarinnar eftir að samningar voru undirritaðir og mikilli tregðu við að kynna samningana með viðhlítandi hætti fyrir utanríkismálanefnd og þingflokkunum. Þessa sást einnig stað í ófullnægjandi aðgangi sem stjórnvöld veittu alþingismönnum að gögnum málsins við upphaf þinglegrar meðferðar. Þær breytingar á frumvarpinu sem unnar hafa verið í fjárlaganefnd varpa ljósi á það hversu forkastanleg vinnubrögð ríkisstjórnarinnar hafa verið í þessu máli. Í meðförum nefndarinnar hefur frumvarp ríkisstjórnarinnar tekið gríðarlegum breytingum og að því gefnu að breytingartillögur nefndarinnar hljóti staðfestingu má segja að við endanlega afgreiðslu Alþingis byggi afgreiðsla málsins á allt öðrum forsendum en þeim sem ríkisstjórnin lagði upp með. En þær voru, eins og alþjóð er kunnugt, að Alþingi samþykkti ríkisábyrgð án nokkurra takmarkana á þeim skuldbindingum sem Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta hafði gert, með staðfestingu fjármálaráðuneytisins. Allur málatilbúnaður ríkisstjórnarinnar í aðdraganda framlagningar frumvarpsins þann 2. júlí 2009 ber vott um fljótræði og litla sem enga yfirsýn um innihald þeirra samninga sem ríkisstjórnin staðfesti að kvöldi 5. júní sl. Þannig hélt forsætisráðherra því fram í fréttum sama dag og samningarnir voru undirritaðir að eignir Landsbanka Íslands mundu standa undir a.m.k. 95% þeirra skulda sem á Ísland kynni að falla vegna Icesave-reikninga bankans. Tveim dögum áður sagði fjármálaráðherra að það væru algerar sögusagnir að til stæði að taka eitt risavaxið lán með himinháum vöxtum og að í sjónmáli væri mun hagstæðari samningur en áður hefði verið rætt um. Einnig gaf hann í skyn að samninganefndin, undir forustu Svavars Gestssonar, næði ,,glæsilegri niðurstöðu“ innan skamms. Þau orð voru síðan dregin til baka að nokkru leyti. Einnig lét formaður samninganefndarinnar hafa það eftir sér í fjölmiðlum að hann hefði ekki nennt að hafa málið lengur hangandi yfir sér. Öll þau ummæli sem hér er vitnað til eru afar óviðeigandi svo ekki sé meira sagt. Því miður eru framangreindar tilvitnanir ásamt öðrum þeim upplýsingum sem fyrir liggja í gögnum málsins hjá fjárlaganefnd óræk staðfesting þess að höndum hafi verið kastað til við framlagningu frumvarpsins þar sem farið var fram á ríkisábyrgðina. Það liggur fyrir, í ljósi þess sem síðar hefur verið upplýst, að þegar frumvarp ríkisstjórnarinnar var lagt fram hafi verið afar takmörkuð vitneskja innan stjórnarflokkanna um þær gríðarlegu skuldbindingar sem það fól í sér. Enda kom á daginn við vinnu fjárlaganefndar að gögn málsins voru gríðarleg að vöxtum og yfirferð þeirra krafðist mikillar vinnu, jafnt alþingismanna, sérfræðinga sem og hins almenna borgara landsins. Sífellt komu fram nýjar upplýsingar sem nauðsynlegt reyndist að vinna betur úr. Ég þakka sérstaklega forustu fjárlaganefndarinnar, þeim hv. þm. Guðbjarti Hannessyni og Árna Þór Sigurðssyni gagngera og vandaða yfirferð yfir það afleita frumvarp sem til meðferðar var. Sú vinna og sú verkstjórn hefur skilað miklum árangri. Eins og áður segir liggja fyrir mjög viðamiklar tillögur til breytinga á því frumvarpi sem fjármálaráðherra mælti fyrir á Alþingi 2. júlí. Í stað þeirrar galopnu og fáorðu heimildar sem frumvarpið mælti fyrir um hafa verið settir inn í það gildir fyrirvarar til að tryggja hagsmuni íslensku þjóðarinnar. Þessum fyrirvörum er ætlað að styrkja rétt Íslendinga í samskiptum við Breta og Hollendinga og sníða af ýmsar verstu afleiðingar þeirra samninga sem gerðir voru í umboði ríkisstjórnarinnar við þessar þjóðir. Breytingarnar munu m.a. stemma stigu við íþyngjandi fjárhagslegum afleiðingum samninganna, treysta aðkomu Alþingis að málinu við framkvæmd þess og setja sólarlagsákvæði á gildistöku ríkisábyrgðar vegna láns til Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta. Það er því ljóst mál að Alþingi fjallar nú um gjörbreytt frumvarp frá því að það var fyrst lagt fram. Í rauninni hefur ríkisstjórnin verið gerð afturreka með það frumvarp sem hún lagði upp með. Í ljós hefur komið að ríkisstjórnin gekk til samninga við Hollendinga og Breta þar sem forsendan var ríkisábyrgð til handa tryggingarsjóðnum, vitandi vits að hvorki samningarnir né ríkisábyrgðin nytu stuðnings meiri hluta Alþingis eða allra ráðherra ríkisstjórnarinnar. Eðlilegast hefði verið, líkt og bent var á í nefndaráliti 1. minni hluta við 2. umr. málsins, að ríkisstjórnin hefði gengið að nýju til samningaviðræðna við Breta og Hollendinga til að reyna til þrautar að ná samningum þar sem aðilar tækju meira mið af hagsmunum Íslands en fyrirliggjandi samningar gera. Því miður var ríkisstjórnin ófáanleg til þess. Það var við þessar aðstæður sem Alþingi gerði grundvallarbreytingar á málinu og lagaði það að vilja þingsins. Ef þessi málsmeðferð getur ekki orðið grundvöllur sáttar er það mat 1. minni hluta að rétt sé að láta á málið reyna fyrir dómstólum. Þær breytingar sem gerðar hafa verið og liggja fyrir við 3. umr. eru þessar helstar: 1. Verða lánasamningarnir nú túlkaðir í samræmi við hin umsömdu viðmið frá 14. nóvember, þar sem m.a. er gert ráð fyrir að tekið sé sérstakt tillit til erfiðra og fordæmislausra aðstæðna á Íslandi. Ljóst er af erindisbréfi að verkefni samninganefndar ríkisstjórnarinnar um Icesave var ekki skilgreint í samræmi við þessa ályktun. 2. Tryggt er nú að ekki verði hægt að gera aðför að eigum Íslands sem fullvalda ríkis. Í Icesave-samningunum eru ákvæði þar sem fallið er frá þessum friðhelgisrétti. Í þeim efnum var gengið miklu lengra en gerist og gengur í öðrum lánasamningum ríkisins. Því er snúið við í meðförum Alþingis. 3. Sett hefur verið inn nýtt ákvæði í frumvarpið sem tryggir með skýrum hætti, gagnstætt því sem var í málatilbúnaði ríkisstjórnarinnar, óskoruð yfirráð yfir náttúruauðlindum landsins og jafnframt rétt íslenskra stjórnvalda til að kveða á um nýtingu og skipan eignarhaldsins. 4. Áhrifum hinna efnahagslegu fyrirvara eru gerð ítarleg og góð skil í töflu sem fylgir nefndarálitinu. Þar kemur vel fram hve gríðarlega mikilvægu hlutverki þeir gegna við að lágmarka þann skaða sem af upphaflegu frumvarpi hefði að óbreyttu getað hlotist. Þar kemur m.a. fram að miðað við óbreytt frumvarp hefði greiðslan á tímabilinu 2016–2024 getað orðið tæpir 868 milljarðar en miðað við fyrirvarana og miðað við gefnar forsendur Seðlabanka Íslands yrðu þessar greiðslur rétt tæpum 600 milljörðum lægri, þ.e. rúmir 280 milljarðar. Í versta tilfelli hins vegar sést ágætlega í töflunni hvernig þessir efnahagslegu fyrirvarar geta varið þjóðina mjög vel gegn þessum gríðarlega háu skuldbindingum ef svo ólíklega færi að við lentum í efnahagslegri ófæru. Hafa ber í huga þegar við ræðum þetta að hagvöxtur hefur verið um 4% að meðaltali á Íslandi síðustu 10 árin, en einungis 1,98% 10 árin þar á undan. Með frumvarpinu lagði ríkisstjórnin til að Alþingi samþykkti að Íslendingar mundu ábyrgjast án nokkurra takmarkana allar þær fjárhagslegu skuldbindingar sem af Icesave-samningunum leiddu. Með öðrum orðum fór fjármálaráðherrann fram á ríkisábyrgð á gríðarlega háum greiðslum tryggingarsjóðsins til Breta og Hollendinga án þess að fyrir lægi hvaða áhrif það kynni að hafa á íslenskt þjóðfélag. Í meðförum Alþingis hafa að forgöngu sjálfstæðismanna verið gerðar grundvallarbreytingar í þessu efni. Reistar eru stífar skorður gegn því að fjárhagsleg byrði af ríkisábyrgðinni verði utan viðráðanlegra marka. Því verður hún miðuð við tiltekna hámarksgreiðslu úr ríkissjóði. Verður ríkisábyrgðin aldrei meiri en sem nemur 6% af vexti landsframleiðslunnar. Ekkert slíkt hámark var í upphaflegu frumvarpi. 5. Sett er inn sólarlagsákvæði á ríkisábyrgðina. Kveðið er á um að ríkisábyrgðin standi ekki lengur en til 5. júní 2024 án tillits til þess hvort fjárhæðin vegna Icesave hafi verið greidd að fullu. Alþingi eitt getur breytt þeirri ákvörðun. Engar slíkar takmarkanir var að finna í frumvarpi ríkisstjórnarinnar. 6. Ítrekað er að Ísland hafi ekki fallið frá rétti til málssóknar svo úr því fáist skorið hvort Íslendingum beri að greiða lágmarkstryggingu vegna Icesave-innstæðnanna. Komi í ljós að slík ábyrgð sé ekki fyrir hendi verður til fyrirvari um greiðslur sem er háður því að viðræður fari fram á milli Íslands, Hollands og Bretlands um áhrifin á lánasamningana og skuldbindingar ríkissjóðs. Leiði viðræðurnar ekki til niðurstöðu er unnt að takmarka ríkisábyrgðina. 7. Í samningi ríkisstjórnarinnar var gert ráð fyrir því að greiðslur vegna eigna úr búi Landsbankans gengju að jöfnu til Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta hér á landi, Bretlandi og Hollandi. Því hefur nú verið breytt til samræmis við íslensk lög. Þannig hafa verið leiðrétt einhver afdrifaríkustu mistök íslenskra stjórnvalda við samningagerðina sem fyrirsjáanlega hefðu getað kostað íslenska skattgreiðendur mörg hundruð milljarða króna. 8. Með þeim breytingum sem samþykktar voru við 2. umr. málsins er tryggingarsjóðnum gert skylt að láta á það reyna fyrir þar til bærum úrlausnaraðilum hvort kröfur hans gangi við úthlutun framar öðrum vegna sömu innstæðu. Verði niðurstaðan á þann veg skal taka upp viðræður við viðsemjendur okkar. Leiði þær ekki til niðurstöðu getur Alþingi takmarkað ríkisábyrgðina. Þannig geta íslensk stjórnvöld einhliða takmarkað ábyrgðina á greiðslum og skuldbindingum tryggingarsjóðsins. 9. Fyrirvarar þeir og skilyrði sem sett hafa verið inn í frumvarpið um ríkisábyrgðina verða styrkt til muna við lokaafgreiðslu málsins og þannig tryggt að þau nái þeim tilætlaða árangri að reisa skorður við þeirri ríkisábyrgð sem veitt er vegna Icesave-lánasamninganna. Það er gert þannig að áður en ríkisábyrgðin verður veitt er gert að skilyrði að hollenskum og breskum stjórnvöldum verði kynntir fyrirvararnir og þeir fallist á þá með formlegum hætti. Jafnframt er það skilyrði sett að lánveitendur Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta viðurkenni að skuldbindingar sjóðsins verði háðar sömu fyrirvörum og ríkisábyrgðin. Með þessum hætti eru sett inn ákvæði í frumvarpið sem tryggja afdráttarlaust að skilyrði sem Alþingi setur fyrir ríkisábyrgðinni haldi gagnvart viðsemjendum okkar. 10. Alþingi getur ákveðið hvenær sem er að fram fari endurskoðun á lánasamningunum við Breta og Hollendinga. Alþingi hefur eftirlit með framkvæmdinni og fjármálaráðherra ber að veita þinginu árlegt yfirlit um hana. Nefndin hefur á milli 2. og 3. umr. rætt hvort fyrirvararnir sem bætt hefur verið við frumvarpið rúmist innan samninganna. Það er óbreytt skoðun sjálfstæðismanna að niðurstaða um það komi til með að ráðast af viðbrögðum Breta og Hollendinga. Fyrirvararnir eru óaðskiljanlegur hluti af samþykkt Alþingis á ríkisábyrgðinni og því er breytingartillaga um að stjórnvöld leiti samþykkis breskra og hollenskra yfirvalda á fyrirvörunum áður en ríkisábyrgðin er veitt til verulegra bóta. Um fyrirvarana er fjallað í áliti 1. minni hluta sem lagt var fram við 2. umr. Þar kemur fram að rekja má tilurð þeirra til óljósra en jafnframt verulega íþyngjandi ákvæða í samningunum sem lúta jafnt að efnahagslegum sem lagalegum atriðum. Samkvæmt orðanna hljóðan ríkir um það meiri háttar óvissa hvort íslenska ríkið geti staðið undir kröfum Breta og Hollendinga um samningsefndir án þess að það verði þjóðarbúinu ofviða og ógni fullveldi þjóðarinnar. Í þessum efnum gegna þeir þættir sem ég nefndi áðan um efnahagslegu viðmiðin lykilhlutverki og meiri hluti fjárlaganefndar hefur lagt til að verði óaðskiljanlegir ríkisábyrgðinni. Þeir hafa í för með sér að greiðsluferill lánanna verður annar en ef greitt væri eftir samningunum eins og ríkisstjórnin ætlaði sér upphaflega að gera. En jafnframt felst í þeim ákveðin öryggisregla sem breytir greiðsluferlunum einungis ef forsendur Seðlabankans bresta. Ég nefni enn og aftur þá töflu sem fylgir framhaldsnefndaráliti 1. minni hluta sem dregur mjög vel fram áhrif þess ef forsendur ríkisábyrgðarinnar og efnahagslegra viðmiða breytast. Vinna fjárlaganefndar beindist að því að draga úr áhættu þjóðarbúsins sem gagnrýnendur benda á að sé samfara ríkisábyrgð vegna samninganna. Hefur nefndin við yfirferð sína tekið sérstakt mið, eins og áður sagði, af þingsályktunartillögunni sem liggur samningsumboði ríkisstjórnarinnar til grundvallar og þeim viðmiðum sem þar er vísað til frá 14. nóvember 2008. Umrædd viðmið voru samþykkt á vettvangi Evrópusambandsins og því vekur það sérstaka undrun að aðkoma sambandsins að samningunum var engin. Rauði þráðurinn í samningunum er að ábyrgð íslenska ríkisins grundvallist á gölluðu regluverki Evrópusambandsins. Að mati 1. minni hluta fjárlaganefndar er það algjörlega óviðeigandi að íslenskur almenningur verði gerður ábyrgur fyrir vanbúnaði og ágöllum á evrópsku löggjöfinni um innstæðutryggingar. Eðlilegra væri að þeir sem á þeirri löggjöf bera ábyrgð beri hallann af þeirri réttaróvissu sem ríkir um gildi og inntak hennar. Því telur 1. minni hluti fjárlaganefndar að verði frumvarp ríkisstjórnarinnar samþykkt sem lög frá Alþingi kunni þeir ágallar sem finna má á evrópskri löggjöf um innstæðutryggingar, og leitt hafa til tjóns fyrir íslenska ríkið, að leiða til þess að stofnast hafi skaðabótaréttur þess á hendur Evrópusambandinu. Vísar 1. minni hluti fjárlaganefndar í því sambandi til þeirra sjónarmiða sem fram koma í grein þeirra Lárusar Blöndals hæstaréttarlögmanns og Stefáns Más Stefánssonar lagaprófessors sem birtist í Morgunblaðinu 8. janúar 2009. Greinin fylgir framhaldsnefndaráliti okkar sem fylgiskjal og menn geta kynnt sér þau sjónarmið sem þar voru reifuð. Þó svo að það frumvarp ríkisstjórnarinnar sem hér er til umfjöllunar fjalli fyrst og fremst um að heimila fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, að veita ríkisábyrgð vegna lána Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu telur 1. minni hluti fjárlaganefndar engu að síður ástæðu til að benda á og fjalla um nokkur ákvæði í lánasamningunum sjálfum. Það er nauðsynlegt í ljósi þeirra órjúfanlegu tengsla ríkisábyrgðarinnar sem frumvarpið mælir fyrir um annars vegar og lánasamninganna við Bretland og Holland hins vegar. Augljóst er að lánasamningarnir, sem ríkisstjórn Íslands og samninganefnd hennar gerði við Bretland og Holland, voru forsenda þess að frumvarp ríkisstjórnarinnar um ríkisábyrgðina var lagt fram. Jafnljóst er að efni frumvarpsins og þær skuldbindingar sem það felur í sér fyrir íslenska ríkið markast af ákvæðum lánasamninganna sjálfra. Af þeirri ástæðu er ómögulegt að taka afstöðu til ríkisábyrgðarfrumvarpsins einangrað og án þess að ákvæði lánasamninganna sem hún byggist á séu tekin til athugunar. Við blasir sú alvarlega staðreynd að ríkisstjórn Íslands og samninganefnd hennar féllust fyrirvaralaust á það í lánasamningunum, einkum við Bretland, að Ísland afsalaði sér að fullu öllum hugsanlegum rétti sem á kann að reyna í komandi framtíð í samskiptum þjóðanna tveggja vegna Icesave-samninganna. Á hinn bóginn kveða samningarnir á um algert ábyrgðar- og skaðleysi Bretlands gagnvart íslenska ríkinu vegna kostnaðar eða tjóns sem það kann að hafa orðið fyrir eða verður síðar fyrir vegna aðgerða breskra stjórnvalda. Það réttarafsal sem samningurinn kveður á um er svo víðtækt og alvarlegt að draga má í efa að ríkisstjórnin hafi að íslenskum lögum haft heimildir til að ganga svo langt í svipta íslenska ríkið réttindum sínum gagnvart Bretlandi. Í dæmaskyni nefni ég tvö ákvæði úr lánasamningnum milli Íslands og Bretlands. Í fyrsta lagi staldra ég við 8. gr. lánasamningsins við Bretland, en þar segir, með leyfi forseta: „Hvorki lánveitandi né breski tryggingarsjóðurinn munu verða ábyrgir fyrir neinum kostnaði, tapi eða skaða sem Tryggingarsjóður innstæðueigenda eða íslenska ríkið verða fyrir í tengslum við samning þennan eða uppgjörssamninginn eða á annan hátt í tengslum við Landsbankann fyrir undirritunardag þessa samnings.“ Eins og lesa má er í ákvæðinu að öllu leyti girt fyrir að breska ríkið eða breski tryggingarsjóðurinn verði gerður ábyrgur fyrir nokkrum kostnaði, tapi eða skaða sem íslenski tryggingarsjóðurinn eða íslenska ríkið kunna að verða fyrir vegna samningsins og uppgjörssamningsins sem honum fylgir. Með öðrum orðum samþykkti ríkisstjórn Íslands að íslenska ríkið og íslenski tryggingarsjóðurinn skyldu í framtíðinni vera réttlaus vegna alls skaða sem breska ríkið eða breski tryggingarsjóðurinn kynni að valda Íslendingum með aðgerðum sínum samkvæmt samningnum. Það sem vekur þó sérstaka athygli er að í ákvæðinu er skýrt kveðið á um að hvorki breska ríkið né breski tryggingarsjóðurinn verði gerðir ábyrgir fyrir neinum kostnaði, tapi eða skaða sem íslenski tryggingarsjóðurinn eða íslenska ríkið verður fyrir ,,á annan hátt í tengslum við Landsbankann fyrir undirritunardag þessa samnings“. Samkvæmt þessu ákvæði er m.a. ljóst að ríkisstjórn Íslands og samninganefnd hennar féllst fyrir sitt leyti í samningaviðræðum við Breta á að afsala rétti íslenska ríkisins til að halda uppi og sækja rétt sinn gagnvart breskum stjórnvöldum vegna þess tjóns sem þau ollu Íslendingum með beitingu hryðjuverkalaganna í októberbyrjun árið 2008. Öllum má ljóst vera hversu gróflega ákvæðið gengur gegn hagsmunum íslenska ríkisins og er með öllu óviðunandi. Í annan stað vil ég nefna grein 9 í lánasamningnum við Bretlandi. Í ákvæði 9.4.1. sem fjallar um skuldajöfnun og frádrátt segir, með leyfi forseta: „Allar greiðslur, sem Tryggingarsjóði innstæðueigenda eða íslenska ríkinu ber að greiða samkvæmt þessum samningi, skulu reiknaðar út og inntar af hendi: (a) án, og lausar undan frádrætti vegna, hvers konar takmarkana, gagnkrafna eða skuldajöfnunar, og (b) án nokkurs frádráttar eða án þess að einhverju sé haldið eftir vegna skatta, álagningar, álaga (e. impost), tolla eða annarra gjalda af svipuðu tagi nema þess sé krafist að lögum.“ Á sama hátt stríðir þetta ákvæði samningsins milli Íslands og Bretlands að öllu leyti gegn hagsmunum Íslands. Það kveður á um að íslenska ríkinu og íslenska tryggingarsjóðnum sé skylt að greiða kröfur Breta að fullu og sé með öllu óheimilt að nýta hugsanlega gagnkröfur sem það kann að eiga á hendur Bretum við uppgjör. Verður ekki betur séð en að ákvæði samningsins fari þvert gegn meginreglu lokamálsliðar 1. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999, um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, um skuldajafnaðar- og gagnkröfurétt íslenska tryggingarsjóðsins. Í því lagaákvæði er kveðið skýrt á um að íslenska tryggingarsjóðnum sé heimilt að nýta sér kröfur viðkomandi fjármálafyrirtækis á hendur viðskiptamanni til skuldajafnaðar gegn kröfu viðskiptamanns á greiðslu andvirðis innstæðu. Í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar er því hins vegar haldið fram að afgreiðsla Icesave-lánasamninganna hefði engin áhrif á rétt íslenskra aðila til þess að hafa uppi gagnkröfur á hendur breskum stjórnvöldum vegna þeirrar eignarýrnunar sem beiting hryðjuverkalaganna hafði í för með sér á eignasafn Landsbanka Íslands. Sú fullyrðing meiri hluta fjárlaganefndar er miklum vafa undirorpin. Því má halda fram að slíkur skuldajafnaðar- og gagnkröfuréttur sé útilokaður í lánasamningi Íslands og Bretlands, eins og sjá má í tilvitnuðu samningsákvæði. Í öllu falli má ljóst vera hversu mjög ákvæðið gengur gegn hagsmunum íslenska ríkisins. Nefna má mörg önnur dæmi um ákvæði í lánasamningunum við Bretland og Holland sem stríða alvarlega gegn hagsmunum íslenska ríkisins og skaða samnings- og réttarstöðu þjóðarinnar til framtíðar. Þau dæmi sem þegar er getið um nægja hins vegar til að varpa ljósi á hversu andstæðir þessir samningar eru hagsmunum landsins. Lánasamningarnir sjálfir og efni þeirra eru gerðir af núverandi ríkisstjórn og eru alfarið á hennar ábyrgð. Þeir eru jafnframt forsenda og grundvöllur þess frumvarps sem ríkisstjórnin hefur lagt fram og mælir fyrir um að fjármálaráðherra verði heimilað að veita ríkisábyrgð vegna þeirra skuldbindinga sem lánasamningarnir fela í sér fyrir íslenska ríkið. Af þeirri ástæðu er augljóst að efnisleg afstaða til ríkisábyrgðarfrumvarpsins verður ekki einungis byggð á efni þess heldur einnig á efni þeirra lánasamninga sem frumvarpið byggir á vegna þeirra augljósu og órjúfanlegu tengsla sem á milli þeirra eru. Fulltrúar 1. minni hluta fjárlaganefndar hafa allt frá því að málið kom til meðferðar í nefndinni lagt sig alla fram um að gera tillögur til breytinga á því frumvarpi sem ríkisstjórnin lagði fram í upphafi. Sú viðleitni og tillöguflutningur höfðu fyrst og fremst það að markmiði að reyna að takmarka það tjón sem upphaflegt frumvarp ríkisstjórnarinnar hefði valdið íslenska ríkinu og íslensku þjóðinni. Það markmið hefur að mati 1. minni hluta fjárlaganefndar að miklu leyti náðst. Í lánasamningunum eru þó ýmis ákvæði sem fela í sér skuldbindingar án þess að þær hafi stuðning í lögum. Á þetta t.d. við um afsal bótaréttar, gildandi lög o.fl. mætti telja til. Við viljum því af því tilefni árétta þann skilning okkar að skuldbindingar íslenska ríkisins takmarkist við ábyrgð á greiðslum tryggingarsjóðsins eins og að er stefnt og kemur fram í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar. Að öðru leyti muni samningarnir ekki skuldbinda íslenska ríkið beint. Með þeim breytingartillögum sem samþykktar hafa verið á frumvarpi ríkisstjórnarinnar telja fulltrúar 1. minni hluta fjárlaganefndar sig hafa átt verulegan þátt í því að forða Íslandi frá þeim gríðarlega skaða sem hlotist hefði af óbreyttu upphaflegu frumvarpi. Eftir standa engu að síður ákvæði þeirra lánasamninga sem rakin hafa verið. Ríkisábyrgð vegna gildistöku þeirra mun með breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar verða sett ströng og ítarleg skilyrði. Jafnljóst er að efni frumvarpsins og þær skuldbindingar sem það felur í sér fyrir íslenska ríkið markast af ákvæðum lánasamninganna við Holland og Bretland. Ákvæði þeirra stríða svo augljóslega gegn hagsmunum Íslands að á þau verður ekki fallist að mati 1. minni hluta fjárlaganefndar. Virðulegi forseti. Ég hef þá lokið máli mínu og vil að endingu þakka gott samstarf við fjárlaganefndarmenn alla og ekki síður við starfsfólk nefndarinnar sem hefur unnið frábært starf. Að því framhaldsnefndaráliti sem hér með hefur verið gerð grein fyrir standa auk mín þeir Ásbjörn Óttarsson og Einar Kristinn Guðfinnsson.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir yfirferð hans. Vissulega er það svo að maður staldrar við því að frumvarpið hefur tekið miklum breytingum í meðförum þingsins og er það ekki síst að þakka þrautseigju framsóknarmanna í þessu máli. Hér eru komin inn í framhaldsnefndarálit 1. minni hluta þau rök sem framsóknarmenn settu inn í nefndarálit sitt milli 1. og 2. umr. undir forustu hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar, svo sem fullveldisákvæðið, friðhelgisrétturinn, yfirráð yfir náttúruauðlindum, efnahagsleg viðmið og svo mætti áfram telja. Nú hefur það komið í ljós að ríkisstjórnarflokkarnir og Sjálfstæðisflokkurinn eru ekki alveg sammála um hvernig túlka beri þessa fyrirvara og hefur ekki komið nægilega vel í ljós að mínu mati í þinginu hvernig sjálfstæðismenn túlka það. Því vil ég spyrja hv. þingmann: Það kemur fram í b-lið í breytingartillögu við 1. gr. að það sé, með leyfi forseta, „skilyrði fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar að breskum og hollenskum stjórnvöldum verði kynntir þeir fyrirvarar sem eru settir við ábyrgðina samkvæmt lögum þessum og að þau fallist á þá.“ Hvaða möguleika telur þingmaðurinn á því að Bretar og Hollendingar hafni fyrirvörunum alfarið og þá í því ljósi að þá falli þessi ríkisábyrgð úr gildi og þar með Icesave-samningarnir? Hver er afstaða sjálfstæðismanna til þessa atriðis? Ríkisstjórnarflokkarnir telja það vera svo að fyrirvararnir rúmist innan samningsins.

Virðulegi forseti. Varðandi spurningu hv. þingmanns um mat mitt á því hverjir séu möguleikarnir á því að Bretar og Hollendingar samþykki þessa fyrirvara, upplýsi ég það hér og nú að ég hef ekki hugmynd um það. Ég get alveg fullyrt að hér á hv. Alþingi gætu verið 63 ólíkar skoðanir uppi um það álitamál. Við 2. umr. málsins undirstrikaði ég og gerði það einnig í ræðu minni áðan að það er einungis á færi Breta og Hollendinga að svara því. Það er ekki hægt að ætlast til þess að við getum svarað þessu með einhverjum afdráttarlausum hætti. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að þau skilyrði og þeir fyrirvarar sem breytingartillögur fjárlaganefndar gera ráð fyrir að gildi um ríkisábyrgðina séu þess eðlis að það hljóti að þurfa að virkja ákvæði greinar 13.1.1 í breska samningnum og greinar 12.1 í hollenska samningnum þar sem kveðið er á um að allar breytingar á þeim samningum sem gerðar voru skuli gerast skriflega. Það er augljóst í mínum huga einfaldlega vegna þess, eins og hér hefur komið fram bæði í ræðu hv. formanns fjárlaganefndar Guðbjarts Hannessonar og í ræðu minni áðan, að þetta eru það umfangsmiklar breytingar að við erum að ræða allt annað mál en lagt var upp með þann 2. júlí.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni mjög hreinskilið svar þar sem hann svarar þessari spurningu minni á þann veg að hann hafi ekki hugmynd um það. Svo er um þá aðila sem hafa tjáð sig um þessi mál að þeir hafa ekki hugmynd um hvort Bretar og Hollendingar samþykki þessar breytingar. Það er mikil ábyrgð sem ríkisstjórn Íslands er nú að leggja á íslensku þjóðina að hafa ekki gengið úr skugga um þessi atriði fyrr því að eins og hv. þingmaður benti á og margoft hefur komið fram í ræðum mínum og annarra framsóknarmanna má ekki breyta samningunum samkvæmt grein 13.1.1. í breska samningnum og 12.1 í hollenska samningnum. Þess vegna er málið komið til 3. umr. og til afgreiðslu. Svör stjórnvalda eru þau að þau vita ekki hvort þetta frumvarp taki gildi samkvæmt breskum og hollenskum rétti. Við höfum margoft bent á að taki þessi ríkissamningur gildi án þess að Bretar og Hollendingar taki fyrirvarana gilda dettur samningurinn um leið í breska lögsögu og munu þá um hann gilda bresk lög. Og komi upp ágreiningur um málið dæma breskir dómstólar í málinu. Ég vil því spyrja hv. þingmann Kristján Þór Júlíusson: Af hverju stóðu sjálfstæðismenn ekki með framsóknarmönnum í því í fjárlaganefnd þegar við óskuðum eftir því að hér kæmi aðili til ráðgjafar við nefndina sem hefði reynslu af breskum lögum og af störfum við breska dómstóla og hefði þekkingu á sviði alþjóðasamningaréttar og alþjóðarétti? Það var hugsað til þess að fjárlaganefnd gæti með einhverjum hætti þreifað á því hvort samningurinn hefði gildi eða hvort honum mætti breyta eins og allir þessir veigamiklu fyrirvarar kveða á um. Um málið ríkir enn fullkomin óvissa. Hér er verið að skuldbinda þjóðina upp að 1.000 milljörðum og óvissan er slík að hér skelfur allt.

Virðulegi forseti. Það er ekki nema von og vekur í sjálfu sér enga furðu að það skjálfi allt ef hv. þingmenn standa í þeirri trú að bresk og hollensk stjórnvöld hafi eitthvað með það að gera hvort frumvarp sem Alþingi Íslendinga samþykkir sem lög taki gildi í Bretlandi eða Hollandi. Ég er þeirrar skoðunar, burt séð frá öllu og innihaldi þessa máls, að þau lög sem Alþingi setur gildi og ég þarf ekki að fá álit annarra þjóða á því. Ég tel alveg afdráttarlaust að þau lög sem sett verða um þessi skilyrði sé afdráttarlaus afstaða Alþingis Íslendinga og hún er ekkert undir Bretum og Hollendingum komin. Ég bendi hv. þingmanni á að einn fulltrúi okkar í fjárlaganefnd kallaði eftir formlegum samskiptum íslenskra og breskra stjórnvalda varðandi álit þeirra á þessu máli. Þau svör sem við fengum voru ekki fullnægjandi og ég vænti þess að þeir ráðherrar sem eru viðstaddir þessa umræðu í dag upplýsi Alþingi um það hver afstaða Breta og Hollendinga til málsins er. Varðandi þá athugasemd sem hv. þingmaður kom með svo snyrtilega að sjálfstæðismenn hefðu ekki stutt framsóknarmenn í að biðja um frekari gögn og upplýsingar, er hún röng. Sjálfstæðismenn hafa komið því rækilega á framfæri og gerðu það við umræðu í nefndinni að við mæltumst til þess að allar slíkar óskir yrðu virtar. Forræði málsins er hins vegar á hendi stjórnarmeirihlutans þannig að ábyrgðin liggur þar en ekki hjá sjálfstæðismönnum. Þessu vildi ég koma mjög skýrt á framfæri vegna þess að ég tel enga ástæðu til þess, ekki nokkra, að stjórnarandstöðuflokkar fari að efna til ófriðar sín á milli um það hvor hafi betur í þeirri pissukeppni sem mér virtist hv. þingmaður vera að efna til.

Frú forseti. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hefur gert grein fyrir framhaldsnefndaráliti fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd. Hann fór þar vítt og breitt yfir sviðið og ég þakka honum fyrir ágæta framsögu og greinargerð fyrir þeim sjónarmiðum sem þar koma fram. Það er margt í þeirri ræðu og því nefndaráliti sem vekur upp spurningar en eitt ætla ég sérstaklega að staldra við í þessu andsvari. Það er þar sem segir og hv. þingmaður gat um í sinni ræðu að það sé að mati 1. minni hluta, með leyfi forseta: „algjörlega óviðeigandi að íslenskur almenningur verði gerður ábyrgur fyrir vanbúnaði og ágöllum á evrópsku löggjöfinni um innstæðutryggingar. Eðlilegra væri að þeir sem á þeirri löggjöf bera ábyrgð beri hallann af þeirri réttaróvissu sem ríkir um gildi og inntak hennar.“ Nú vil ég spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki þannig að það hafi verið Alþingi Íslendinga sem samþykkti lög í innstæðutryggingakerfið í stjórnartíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og það séu því þeir sem bera ábyrgð á þeirri réttaróvissu sem kann að vera fyrir hendi með samþykkt þeirrar löggjafar.

Sem betur fer samþykktum við ekki tillögu Vinstri grænna og Samfylkingarinnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir viðbrögðin við nefndaráliti og þeirri ræðu sem flutt var fyrir því áðan. Það er alveg hárrétt sem kemur fram í máli hans að þar var og er farið vítt og breitt um þetta gríðarlega mikla mál og sömuleiðis í nefndaráliti við 2. umr. Það er alveg rétt að lögin um tryggingakerfi innstæðueigenda voru innleidd í stjórnartíð þessara flokka á sínum tíma og auðvitað bera þeir ábyrgð á því. Ég hef aldrei vikið mér sem sjálfstæðismaður undan í þeim efnum. En ég minni hv. þingmann líka á þau gögn sem við höfum fengið í fjárlaganefndinni, upplýsingar úr meðferð þingsins á því máli þar sem voru uppi tillögur m.a. frá hæstv. forsætisráðherra sem gegndi þá starfi alþingismanns um að kveða skýrar á um ábyrgð íslenska ríkisins varðandi tryggingar á innstæðum innstæðueigenda. Sem betur fer var ekki farið að þeim tilmælum. Og sömuleiðis flutti, ef ég man rétt, hæstv. núverandi ráðherra, Ögmundur Jónasson, mál sitt með sömu áherslu. Ef vilji er til þess að tengja þetta fortíð stjórnmálaflokkanna með þeim hætti sem hér er boðið upp í væri ég alveg til í þá umræðu. Ég held að það þjóni bara engum tilgangi við afgreiðslu þessa máls að horfa sýknt og heilagt aftur í sætið og reyna að vekja þar upp einhverja gamla drauga. Við erum að reyna að horfa fram á veginn við úrlausn þessa máls og þannig höfum við unnið í fjárlaganefndinni og ég heiti á hv. þingmann að vinna með þeim ágæta hætti áfram sem hann hefur gert í fjárlaganefnd.

Frú forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um að það á að líta fram á veginn. Að vísu finnst mér þá framtíðarsýn vanta býsna mikið í framhaldsnefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar því miður, en það er önnur saga. Það sem ég vakti athygli á og er ástæðan fyrir því að ég fer hér aftur í tímann er það sem Sjálfstæðisflokkurinn segir sjálfur í framhaldsnefndaráliti sínu, hann varpar ábyrgðinni á þá sem bera ábyrgð á þessari löggjöf og löggjöfin var sett 1999 að frumkvæði þáverandi viðskiptaráðherra, Finns Ingólfssonar, það er óumdeilt. Og ef það er eins og segir í nefndaráliti Sjálfstæðisflokksins að þeir sem bera ábyrgð á þeirri löggjöf eigi að bera hallann á þeirri réttaróvissu sem ríkir um gildi inntaks hennar, hljóta það að vera þeir sem samþykktu lögin. Þá koma breytingartillögur frá einhverjum öðrum þáverandi þingmönnum sem ekki hlutu brautargengi og skipta engu máli í því efni, það er löggjöfin sjálf sem skiptir máli. Það er það sem ég vek athygli á og spyr þingmanninn hvort ábyrgðin sé þá ekki örugglega hjá þeim sem stóðu að þessari lagasetningu.

Virðulegi forseti. Ef við ætlum að ræða um þetta mál eins og við séum í réttarsal er ég alveg tilbúinn til þess og nefni að sú tillaga sem Vinstri græn og Samfylking fluttu við afgreiðslu þessa máls á sínum tíma hefði þýtt að öllu óbreyttu, ef hún hefði náð fram að ganga, um 400 milljarða hærri skuldbindingu en við ræðum um í dag. Sem betur fer náði hún ekki fram að ganga en ég bendi á að við drögum það fram í áliti 1. minni hluta fjárlaganefndar, sem hér hefur verið lagt fram, að íslensk stjórnvöld á þessum tíma urðu að innleiða gallaða tilskipun Evrópusambandsins um innstæðutryggingar og undan því varð ekki vikist.  Því öllu skulum við halda saman og leita leiða svo unnt sé að mæta þessu frumvarpi og áhrifum þess með betri og viðunandi hætti fyrir íslenska skattgreiðendur en ekki síst til þess að standa öflugri vörð um réttindi og hagsmuni íslenskrar þjóðar en var gert við smíði þess gallaða frumvarps sem lagt var fram á Alþingi 2. júlí sl.

Virðulegi forseti. Áður en ég fer efnislega í það framhaldsnefndarálit sem 2. minni hluti hefur lagt fram vil ég þakka ágætt samstarf í fjárlaganefnd við alla þá aðila sem þar sitja. Ég vil taka fram að þó að ég sé ekki alveg sáttur hefur umræðan verið málefnaleg og aldrei leiðst út í persónulegan ágreining. Enn fremur vil ég þakka þeim riturum sem unnið hafa fyrir nefndina fyrir mikið og óeigingjarnt starf og tel nefndina vera afar vel setta að hafa það fólk innan borðs. Það sem ég held að hafi komið fram í umræðunni áður en ég tók til máls er að enn á ný ríkir óvissa um það hvernig þeir flokkar sem standa að meiri hlutanum í þessu máli túlka þá fyrirvara sem hér eru lagðir fram. Ég bendi á ágreining sem er á milli þingmanna Sjálfstæðisflokks og Samfylkingarinnar, hvort samningarnir standi enn þá óhreyfðir. Það er mitt mat að þó að við séum búin að setja fyrirvara við ríkisábyrgðina standi samningarnir enn þá óhreyfðir og öll þau ósanngjörnu ákvæði sem þar eru innan borðs sem á engan hátt gæta hagsmuna Íslendinga. Afstaða 2. minni hluta helgast í þessu máli af eftirfarandi röksemdum: Í fyrsta lagi leikur mikill vafi á hvort íslenska ríkinu beri yfir höfuð að greiða Icesave-skuldbindingarnar. Má í rauninni segja að engin haldbær rök hafi komið fram sem segja að það sé ríkisábyrgð á bak við innstæðutryggingarsjóð. Að því leyti fannst mér ósanngjörn sú umræða sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hóf hér rétt áðan og vísaði til þess að framsóknarmenn og sjálfstæðismenn hefðu innleitt tilskipunina árið 1999 eins og þeim bar að gera samkvæmt reglum EES. Er það skilningur framsóknarmanna, með stoð í álitum færustu sérfræðinga, að það eigi að túlka hana öðruvísi en hér er gert. Um það hefur meiri hlutinn sett fyrirvara þó að Framsóknarflokkurinn og sá sem hér stendur telji að ekki hafi nógu langt verið gengið í þá átt. Í öðru lagi ríkir mikil óvissa um hversu háar fjárhæðir Íslendingum beri að borga yfir höfuð. Skal bent á að jafnvel þó að menn kæmust að því að Íslendingum bæri að greiða 20.887 þús. evrur samkvæmt tilskipuninni er með þessu frumvarpi í rauninni verið að samþykkja að Íslendingar borgi um 300–400 milljarða umfram þessar 20.887 þús. evrur. Það er hluti af þeirri gagnrýni sem 2. minni hluti hefur haldið uppi í þessari umræðu. Í þriðja lagi hefur þeirri spurningu á engan hátt verið svarað hvort þeir fyrirvarar sem til stendur að bæta við lagafrumvarpið haldi þegar á reynir og hvort þeir gæti hagsmuna íslensks almennings nægilega vel. Það endurspeglaðist í þeirri stuttu umræðu sem átti sér stað fyrir ræðu mína. Annar minni hluti leggur mikla áherslu á að til umfjöllunar eru samningar sem eru óaðgengilegir fyrir Íslendinga. Taldi hann skynsamlegast að allt kapp væri lagt á að samningarnir yrðu lagðir til hliðar og að samið yrði upp á nýtt við Hollendinga og Breta. Því miður reyndist ekki meiri hluti fyrir þeirri skoðun á Alþingi og var frávísunartillaga 2. minni hluta felld í atkvæðagreiðslu um málið eftir 2. umr. Eftir að búið var að fella þann kost að vísa málinu frá vildi 2. minni hluti a.m.k. standa að því að gerðir yrðu fyrirvarar við ríkisábyrgðina sem gæta mundu hagsmuna þjóðarinnar til lengri tíma litið. Sú afstaða er byggð á því sjónarmiði að fyrirvararnir séu skýrir og að hafið sé yfir vafa hvort þeir muni halda. Í því ljósi lagði 2. minni hluti fram breytingartillögur sínar og um tíma var meiri hluti á Alþingi fyrir því að þeir yrðu samþykktir. Stóðu einungis þingmenn Samfylkingarinnar í veginum og hluti Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Er einboðið að ef þær breytingartillögur yrðu samþykktar væri hagsmunum almennings enn betur borgið en reynt er að gera með fyrirvörum meiri hlutans. Eftir að frávísunartillagan hafði verið felld ákvað 2. minni hluti að draga breytingartillögur sínar til 3. umræðu með þá von í brjósti að þær fengju sanngjarna meðferð í fjárlaganefnd Alþingis. Því miður varð ekki sú raunin. Þrátt fyrir tilburði í rétta átt telur 2. minni hluti enn ekki nægilega langt gengið í breytingartillögum meiri hlutans og telur að breytingartillögur þær sem hann lagði fram hafi ekki fengið fullnægjandi umfjöllun í nefndinni. Frá því að málið var lagt fram af hálfu ríkisstjórnarinnar hefur 2. minni hluti háð harða barátta til að upplýsa hversu ósanngjarnir samningarnir eru fyrir hönd Íslands. Má segja að vegna þessarar baráttu séu nú gerðir fyrirvarar við ríkisábyrgðina á Icesave-samningunum. Það er röng söguskýring að staðið hafi til af hálfu meiri hlutans, frá því að frumvarpið var lagt fram, að gerðir yrðu fyrirvarar við það. Það þarf ekki annað en að rifja upp þær umræður sem fóru fram við 1. umr. þessa máls og ummæli, þar á meðal varaformanns fjárlaganefndar, þess efnis að mönnum væri nær að samþykkja samningana óbreytta og hætta þessari vitleysu, orð hans voru eitthvað á þá leið. Annar minni hluti lýsir ánægju með þann árangur að til skuli standa að setja fyrirvara og bendir enn á ný á að staðið hafi til að samþykkja samningana óbreytta, jafnvel óséða, svo undarlega sem það hljómar. Skal tekið undir þau sjónarmið sem fram hafa komið að löggjafarvaldið hefur borið sigur úr býtum gagnvart framkvæmdarvaldinu að þessu leyti. Engu að síður verður að benda á þá staðreynd að Alþingi hefur sett niður í meðförum málsins. Gögnum hefur verið leynt, umræðan hefur verið afvegaleidd og beiðnum um aðkomu sérfræðinga sem og framlagningu gagna hefur einfaldlega verið hafnað. Má segja að skýr stefna annars ríkisstjórnarflokksins og hluta hins, að samþykkja samningana óbreytta, hafi ráðið miklu þar um. Að mati 2. minni hluta er þetta til marks um að ekkert hefur unnist í tíð núverandi ríkisstjórnar við að auka virðingu þingsins. Þvert á móti liggur það fyrir eftir 2. umr. málsins að hún hefur minnkað töluvert. Annar minni hluti lagði fram breytingartillögu þess efnis að ekki yrði troðið á þeim sjálfsagða fullveldisrétti sjálfstæðrar þjóðar að fá skorið úr ágreiningsmálum sínum fyrir óháðum dómstóli eða þar til bærum úrlausnaraðila. Lagði hann til að áréttað yrði að sá réttur yrði mun víðtækari en kemur fram í breytingartillögum meiri hlutans og um leið yrði gert mun líklegra að Íslendingar fengju notið þess ef það reynist rétt að ekki ríkisábyrgð sé á bak við innstæðukerfi Evrópusambandsins. Með því vildi 2. minni hluti ekki aðeins gera fyrirvarann skýrari heldur jafnframt auka líkur þess að Ísland yrði ekki eitt látið bera ábyrgð á þeim göllum sem eru á evrópska innstæðutryggingarkerfinu. Annar minni hluti harmar að meiri hluti fjárlaganefndar hafi ekki séð sérstaka ástæðu til að fjalla um málið á milli 2. og 3. umræðu, breytingartillögu sem eingöngu er til þess fallin að styrkja réttarstöðu Íslands og um leið að gæta betur að hag almennings. Varðandi útgreiðslur á kröfum úr þrotabúi Landsbankans lagði 2. minni hluti í fyrsta lagi fram breytingartillögu þess efnis að Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta léti reyna á það fyrir slita- og skiptastjórn þrotabús Landsbankans hvort kröfur hans gengju við úthlutun framar öðrum hluta krafna vegna sömu innstæðu og hagaði kröfulýsingunni þannig að reynt gæti á þennan rétt með málskoti til héraðsdóms eða Hæstaréttar. Annar minni hluti telur nauðsynlegt að það komi skýrt fram í lagafrumvarpinu þar sem rétturinn til að höfða dómsmál stofnast ekki að þessari aðgerð undangenginni. Í annan stað telur 2. minni hluti afar ósanngjarnt að ef dómstólar úrskurða íslenska innstæðutryggingarsjóðnum í hag fái Íslendingar ekki notið þess beint heldur skuli einungis viðræður hefjast á ný við Breta og Hollendinga, eins og meiri hlutinn leggur til. Annar minni hluti tekur fram að Ragnar H. Hall hrl., sem hvað harðast hefur gengið fram um að þetta ákvæði verði sett, benti sjálfur á á fundi fjárlaganefndar milli 2. og 3. umræðu að eðlilegra hefði verið að hafa fyrirvara með þeim hætti sem 2. minni hluti lagði til. Er með eindæmum furðulegt hvers vegna þessar tillögur hafa ekki náð fram að ganga þar sem verið er að setja fyrirvara eftir ábendingum hans. Varðandi þá orðalagsbreytingu sem meiri hlutinn leggur til gerir 2. minni hluti ekki athugasemd við hana en bendir á að hún staðfesti ábendingar 2. minni hluta um óskýrleika þeirra breytingartillagna sem meiri hlutinn lagði til við 2. umræðu. Í ræðu sinni kom hv. þm. Kristján Þór Júlíusson inn á þá staðreynd að Íslendingar fái ekki notið þess í frumvarpinu ef reynt verður á hryðjuverkalögin svokölluðu fyrir breskum dómstólum. Hann benti líka á að ákvæði séu í samningnum sem kveði á um skuldajöfnunarrétt og að þau ákvæði skerði mjög hagsmuni Íslendinga. Þess vegna má velta fyrir sér að ef hluti þeirra sem standa að áliti meiri hlutans hefur þessa skoðun af hverju ekki var lagt meira kapp á að kanna hvort ábendingar Þorsteins Einarssonar hrl. og Þórhalls Þorvaldssonar hdl. hafi átt við rök að styðjast. Það eru engar tillögur um fyrirvara í samningunum þannig að við fáum notið þessa sjálfsagða réttar. Annar minni hluti bendir á að Landsbanki Íslands hefur hugsanlega orðið fyrir tjóni sem skiptir tugum ef ekki hundruðum milljarða króna vegna beitingar breska ríkisins á svonefndum hryðjuverkalögum. Þorsteinn og Þórhallur bentu á að enn sé hægt að fá tjón metið með réttum hætti bæði samkvæmt íslenskum og enskum rétti. Hægt væri að lýsa einhliða yfir skuldajöfnuði í samræmi við ákvæði 9. gr. laga nr. 98/1999, um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, og þyrfti ekki einu sinni málsókn til. Þegar íslensk stjórnvöld létu hjá líða að höfða mál á hendur Bretum 7. janúar féll rétturinn til að sækja um skaðabætur ekki niður. Annar minni hluti er sammála þeim um að kanna hefði þurft að þessi mál miklu betur og bendir á að ef þetta er rétt hefðu verið miklu meiri líkur á að eignir þrotabús Landsbanka Íslands hefðu dugað fyrir Icesave-skuldinni. Jafnvel þyrfti ekki að reyna á ríkisábyrgðina að lokinni skuldajöfnun ef endurheimtuáætlun meiri hlutans mundi ganga eftir. Um svo mikla hagsmuni er að ræða, en meiri hlutinn - allir flokkar - hafnaði því að það yrði kannað nánar. Við 2. umr. benti 2. minni hluti á að enn ríki mikil óvissa um það hvenær ríkisábyrgðin muni falla niður. Það er eitt að við leggjum á komandi kynslóðir að þurfa að greiða fyrir skuldir annarra, skuldir einkafyrirtækis, en það er með öllu ólíðandi að sú ábyrgð gildi lengur en til ársins 2024. Má segja að meiri hlutinn hafi á vissan hátt tekið undir þá tillögu með því að setja inn breytingartillögur um að ríkisábyrgðin falli úr gildi 5. júní 2024, en það skal áréttað að það er gert með fyrirvörum. Í stað þess að kveða skýrt á um það er niðurfelling ríkisábyrgðarinnar gerð með fyrirvörum. Annar minni hluti telur að í því felist mikil blekking að gefa í skyn að ríkisábyrgðin falli niður 5. júní 2024 þar sem eftirfarandi kemur skýrt fram í breytingartillögu meiri hlutans, með leyfi forseta: „Nú virðist á einhverjum tíma stefna í að lánsfjárhæðin ásamt vöxtum verði ekki að fullu greidd í lok lánstímans vegna hinna efnahagslegu viðmiða og skulu aðilar lánasamninganna þá tímanlega eiga með sér viðræður um meðferð málsins og áhrif þess á samningana og skuldbindingar Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta.“ Má af þessu orðalagi draga þá skýru ályktun að ríkisábyrgðin falli í raun ekki niður heldur verði að semja á ný við Hollendinga og Breta. Þessi blekking er af sama meiði og meiri hlutinn setti í nefndarálit, þ.e. ef skuldahlutfall íslenska ríkisins eða opinberra aðila fer yfir sömu viðmið og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn setti, 250%, 240%, hefur það eitthvert gildi. Það hefur gildi þó að það standi í áliti meiri hlutans. Það þarf að koma skýrt fram í frumvarpinu sjálfu til þess að það gildi. Þannig hljóða öll lögskýringargögn, hinn skrifaði texti gildir fyrst og fremst. Það ríkir enn á ný mikil óvissa um gildi fyrirvaranna. Hér hefur verið rakið, og kannski óþarfi að rekja nánar, að í grein 13.1 í breska samningnum og grein 12.1 í hollenska samningnum kemur skýrt fram að aðeins sé heimilt að gera breytingar á samningunum, bæta við þá eða falla frá þeim, með skriflegu samkomulagi milli samningsaðila. Svipuð sjónarmið koma fram í grein 6.5 í breska samningnum. Þingmenn lögðu mismunandi skilning í hvort um nýtt tilboð væri að ræða með setningu fyrirvaranna eða hvort þeir rúmuðust innan skilmálanna. Hér er um grundvallaratriði að ræða og umræður meiri hlutans, sjálfstæðismanna, Samfylkingarinnar og Vinstri grænna áðan sýna að enn á ný ríkir sama óvissan og meiri hlutinn, sem stærir sig af því að vera samstiga í þessu máli, er það kannski ekki þegar virkilega reynir á. Virðulegi forseti. Í ljósi þess sem hér hefur komið fram og með vísan í framhaldsálit 2. minni hluta er eitt staðreynd: Óvissunni hefur síður en svo verið eytt. Þvert á móti hefur hún aukist í mörgum mikilvægustu þáttum málsins. Annar minni hluti gagnrýnir hve mikla áherslu meiri hluti nefndarinnar hefur lagt á að afgreiða málið úr nefndinni þó svo að mikilvægum spurningum sé enn ósvarað og að nefndin hafi ekki gætt þess að fullrannsaka atriði sem varða brýna þjóðarhagsmuni. Annar minni hluti gagnrýnir einnig að ekki hafi verið komið á fót faglegu rannsóknarteymi sérfræðinga sem falið hafi verið að kanna alla þætti málsins á hverju sérsviði fyrir sig. Með því hefði mátt koma að ýmsum þeim ábendingum sem nefndinni hafa borist fyrr í umræðunni. Það er algjörlega óviðunandi að það sé háð tilviljunum hvort einstaklingar úti í bæ hafi tíma til að skoða einstaka þætti þessa flókna máls í sjálfboðavinnu og skrifa um það viðamiklar greinar til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Má nefna, að öðru ólöstuðu, þá miklu vinnu sem sérfræðingar á vegum Indefence-hópsins hafa lagt fram og þau mörgu álitaefni sú vinna hefur skilað á borð nefndarinnar. Hér skal skýrt tekið fram að að mati 2. minni hluta er óviðeigandi að tefla fram þeim rökum að Íslendingum beri siðferðisleg skylda til að borga Icesave-skuldbindingarnar án þess að látið verði reyna á lagalega skyldu þess því að í reynd eru það afkomendur okkar sem munu að verulegu leyti burðast með afleiðingar hennar í formi verri lífskjara. Getur 2. minni hluti á engan hátt fallist á að komandi kynslóðum sé gert að bera ábyrgð á mistökum einkafyrirtækis, íslenskra ráðamanna og galla í regluverki Evrópusambandsins. Í því ljósi leggur 2. minni hluti áherslu á að umræðan um Icesave falli ekki niður heldur verði ríkisstjórninni, stofnunum, skilanefndum og þeim aðilum sem fara með þessa miklu hagsmuni veitt strangt aðhald þannig að tryggt verði að hagsmunir þjóðarinnar verði aldrei fyrir borð bornir. Meiri hlutinn hefur gert tvær breytingartillögur. Önnur barst frá Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjárfesta. Þar er lagt til að bætt verði við nýrri málsgrein, sem meiri hlutinn hefur gert, þess efnis að skilyrði fyrir því að ríkisábyrgðin sé veitt samkvæmt lögum sé að lánveitendur hafi samþykkt að skuldbindingar tryggingarsjóðsins séu háðar sömu fyrirvörum og ríkisábyrgðin. Í þeim tilvikum þar sem Alþingi getur takmarkað ríkisábyrgðina á grundvelli fyrirvaranna yrði greiðsluskylda tryggingarsjóðsins takmörkuð með sama hætti. Annar minni hluti telur eðlilegt að slíkt ákvæði sé sett inn. Jafnframt skal bent á að þótt eðlilegt sé að setja slíkt ákvæði í lagafrumvarp hafa þessir fyrirvarar ekki verið lesnir gaumgæfilega yfir af íslenskum og erlendum sérfræðingum. Gætu því enn leynst fjölmörg önnur ákvæði sem þarf að breyta og skýra. Telur 2. minni hlutinn það til marks um að enn eru fjölmörg atriði óljós og ókönnuð. Meiri hluti fjárlaganefndar hefur lagt til að nýtt ákvæði komi inn í frumvarpið þar sem sett er það skilyrði fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar að breskum og hollenskum stjórnvöldum verði kynntir fyrirvarar ríkisábyrgðarinnar samkvæmt lögum þessum og að þau fallist á þá. Annar minni hluti telur eðlilegt að ákvæðið sé sett í ljósi þeirrar miklu óvissu sem fyrirvararnir skapa en óneitanlega vaknar upp sú spurning: Hefði þá ekki verið eðlilegra að setja samningana til hliðar og semja upp á nýtt við Hollendinga og Breta? Það eru fjölmörg ósanngjörn ákvæði enn í Icesave-samningunum sem ganga í berhögg við hagsmuni Íslendinga og þá hefði verið hægt að láta reyna á hvort Hollendingar og Bretar hefðu ekki a.m.k. fallist á að Íslendingar, Hollendingar og Bretar hefðu jafna stöðu. Það er sá réttur sem Íslendingar eiga sem sjálfstæð og fullvalda þjóð. Niðurstaða 2. minni hluta er að þegar litið er á málið í heild sinni er ljóst að hagsmunum Íslendinga hefði verið betur borgið ef staðið hefði verið á þeim rétti sem þeir eiga að njóta sem fullvalda þjóð. Það hefði verið skynsamlegra að leggja samningana til hliðar og freista þess að ná fram sanngjörnum samningum við Breta og Hollendinga þar sem réttarstaða Íslands væri ekki fyrir borð borin. Sú tillaga var hins vegar felld af meiri hluta Alþingis. Að þeirri tillögu felldri og að því gefnu - þó að ég beri enn þá von í brjósti um að fallist verði á breytingartillögur 2. minni hluta - að ekki verði tekið tillit til þeirra liggur fyrir að hagsmunum þjóðarinnar er ekki nægilega vel borgið með samþykkt þessa frumvarps og leggur 2. minni hluti því til að frumvarpið verði fellt. Menn eiga að hafa í huga að Icesave-samningarnir eru og verða algjörlega óaðgengilegir fyrir íslenska þjóð. Ég vonast enn til að meiri hlutinn samþykki ekki að færa ábyrgðina yfir á almenning, á komandi kynslóðir, á börn sem ekkert hafa sér til saka unnið en þurfa að þola mikinn niðurskurð, verri lífskjör á komandi árum eingöngu vegna þess að stór hluti þess hagvaxtar, sem vonandi verður á Íslandi, mun fara í að borga Icesave-skuldirnar. Þá erum við m.a. að tala um þá 24 milljarða 

Frú forseti. Við erum hér komin með í 3. og síðustu umræðu það mál sem hefur tekið hvað mestan tíma í störfum þingsins nú í sumar og fjallar um heimild til handa fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta hjá breska og hollenska ríkinu til að standa straum af greiðslum til innstæðueigenda hjá Landsbanka Íslands. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson, formaður fjárlaganefndar, hefur gert ítarlega grein fyrir framhaldsnefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar og þeim breytingartillögum sem fluttar eru sameiginlega af tíu af ellefu þingmönnum í fjárlaganefnd. Ég ætla ekki að fara í þær því að þeim hafa verið gerð skil hér nú þegar. Mig langar að fjalla aðeins um þetta mál almennum orðum og vil byrja á því að segja að ég tel að sú vinna sem fram hefur farið á vettvangi fjárlaganefndar frá því að málið kom þar inn og alveg til þessa dags hafi verið til fyrirmyndar. Ég tel að fjárlaganefndin hafi öll lagt sig fram um að gera þetta mál þannig úr garði að það tryggi sem allra best hagsmuni Íslands að teknu tilliti til allra aðstæðna málsins. Vitaskuld er enginn ánægður með að sitja uppi með þær skuldbindingar sem fylgja þessum Icesave-samningi og það gerir það enginn að gamni sínu. Orsakirnar til þess verður að rekja til hruns efnahagslífsins, bankakerfisins í haust, það er orsök vandans, um það getur varla verið deilt. Síðan geta menn að sjálfsögðu haft ýmsar skoðanir á því hvort sú lausn sem hér er verið að leggja fram í formi samninga og frumvarps sé nægilega góð og ég virði skoðanir manna á því að þær eru misjafnar og um það getur verið tekist. Ég vil leyfa mér að þakka samstarfsmönnum mínum í fjárlaganefnd öllum fyrir prýðilega gott samstarf og gott innlegg í þá umræðu og þá vinnu og þær breytingartillögur og þau álit sem liggja fyrir í þessu máli. Ég vil þakka hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, þeim Kristjáni Þór Júlíussyni, Ásbirni Óttarssyni og Ólöfu Nordal og nú síðast Einari K. Guðfinnssyni, sem hljóp í skarðið fyrir Ólöfu Nordal, og þingmanni Borgarahreyfingarinnar, hv. þm. Þór Saari, fyrir sérstaklega gott samstarf við að betrumbæta það frumvarp sem hér er með sameiginlegum breytingartillögum sem fluttar voru við 2. umr. og eins þær sem fluttar eru hér við 3. umr. Ég vil líka þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni, fulltrúa Framsóknarflokksins í fjárlaganefnd, fyrir gott samstarf og verð að segja það honum til hróss að hann hefur staðið sig ákaflega vel og sýnt mikla elju við að halda fram málstað síns flokks og sínum í þessu máli enda þótt leiðir okkar málefnalega hafi ekki legið saman í öllum atriðum málsins. Hann á að sjálfsögðu hrós skilið fyrir það. Mér hefur að vísu, og mér þykir það miður, fundist of mikið bera á því á stundum í umræðum um þetta mál hér á þingi og líka úti í samfélaginu að okkur sem viljum styðja það í þeim búningi sem það er núna sé borið á brýn að hafa ekki ætlað að vinna þjóðinni gagn, að hafa ekki viljað þjóðinni hið besta í þessu máli. Og að það sé jafnvel gengið svo langt að halda því fram að við séum beinlínis að skaða hagsmuni Íslands. Það geri það enginn alþingismaður með vilja, ekki nokkur. Ég er sannfærður um að þegar allt málið er skoðað heildstætt, svo að ég haldi því til haga, að mér þykir upphaf þessa máls allt vera hið versta. Ég tel að þegar allt er skoðað og þær skuldbindingar sem við berum samkvæmt regluverkinu sem hér liggur að baki, þegar horft er til þeirra hagsmuna sem við sannarlega eigum í alþjóðlegu samstarfi, í efnahagslegu og viðskiptalegu samstarfi, ekki síst innan Evrópu og þeim hagsmunum sem við höfum af góðu samstarfi við félaga okkar á Norðurlöndum sem hafa komið eða viljað koma Íslendingum til aðstoðar við að byggja upp slíkt efnahags- og atvinnulíf, að það sé heillavænlegast fyrir okkur að ganga til samninga við Breta og Hollendinga um uppgjör þessara skuldbindinga. Ég tek undir að það eru að sjálfsögðu margar spurningar um hinar lagalegu forsendur í þessu máli. Það er mjög miður að ekki hafi tekist að fá úr því skorið enn sem komið er og þess vegna tel ég að það sé málinu mjög til bóta hvernig um það er búið í þeim breytingartillögum sem voru samþykktar hér við 2. umr. Ég vil segja að ég tel að fulltrúar allra flokka sem starfað hafa að þessu máli hér á Alþingi hafi lagt sig fram. Ég vil ítreka þakkir mínar til þeirra sem standa að þeim breytingartillögum sem liggja fyrir núna fyrir gott samstarf og fyrir heiðarleika og hreinskilni í þeim samskiptum sem við höfum átt um þetta mál. Það er vissulega svo að við höfum ekki verið sammála um alla hluti en okkur hefur tekist að vinna málin þannig að það hefur tekið á sig miklu betri búning og er það mjög vel. Í nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar frá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins er býsna mikið farið yfir vinnuna í aðdraganda þessa máls, þ.e. samningavinnuna og það hvernig ríkisstjórnin hefur haldið á málum og þar er að finna mjög mikla gagnrýni á framgöngu ríkisstjórnarinnar. Ég hef ekki tíma, virðulegur forseti, til að fara ítarlega í þau mál öll en ég tel að þar taki menn býsna stórt og mikið upp í sig á köflum og að gagnrýnin á framgöngu ríkisstjórnarinnar sé ekki réttmæt af hálfu Sjálfstæðisflokksins í þessu efni. Ég skil mætavel að stjórnarandstöðuflokkur telji mikilvægt við þessar aðstæður að halda þeim sjónarmiðum fram sem þar koma fram. En á sama hátt væri freistandi fyrir okkur sem vorum í stjórnarandstöðu þegar efnahagshrunið dundi yfir, þegar bankarnir voru einkavæddir, þegar útrásin var sem mest mærð, þegar hér var allt yfirkeyrt í efnahags- og atvinnulífinu með mikilli þenslu, með neyslu sem var að miklu leyti tekin að láni, að eyða miklu púðri í þessari umræðu til þess að rekja það allt og benda á hvernig undirstöðurnar voru raunverulega þegar fjármálakreppan reið yfir heiminn og að hún skall af meiri þunga á Íslandi en öðrum vegna þess að stoðirnar voru feysknar. Ég tel samt, frú forseti, ekki málinu til framdráttar að fara yfir þá sögu alla hér og nú. Hún verður skrifuð síðar, hún verður dregin fram í dagsljósið þegar rannsóknarvinnunni verður lokið sem nú stendur yfir og kemur til umfjöllunar á Alþingi í haust eða í byrjun vetrar. Það verður að sjálfsögðu gert og það verða aðrir en bara þingmenn sem taka þátt í þeirri umræðu. Þess vegna verð ég að segja algjörlega heiðarlega og hreinskilið við félaga mína í Sjálfstæðisflokknum að mér sárnar pínulítið sú framsetning sem kemur fram í nefndaráliti þeirra á aðdragandann að þessu máli, þó að ég skilji að það kunni að vera pólitísk nauðsyn að halda slíkum hlutum fram, vegna þess að saga þessa máls er einfaldlega miklu lengri en sem nemur því sem er rakið í framhaldsnefndaráliti 1. minni hluta. Sem sagt, frú forseti, ég ætla ekki að gera athugasemdir við það hvernig Sjálfstæðisflokkurinn teflir fram eða rökstyður afstöðu sína í þessu máli og hvaða atriði hann dregur fram sérstaklega, það er auðvitað á hans ábyrgð og hans val að gera það með þeim hætti sem hann vill. Og eins og ég segi, við í stjórnarflokkunum hefðum getað farið lengra aftur í tímann og rakið söguna og dregið fram þætti sem við teljum að séu þess valdandi að við stöndum í þeim sporum sem við gerum í dag en ég tel að það þjóni ekki tilgangi þessa máls núna. Ég er þakklátur fyrir það góða samstarf sem við höfum átt í fjárlaganefnd og öðrum nefndum um að finna þessu máli farsælan farveg fyrir íslenska þjóð. Ég vil sérstaklega við þessa umræðu halda því fram að það eiga allir þakkir skildar fyrir að hafa lagt mikið á sig, mikla vinnu, mikinn tíma og miklar og góðar hugmyndir um það hvernig við gætum greitt úr þessu máli þannig að endirinn á því verði farsæll fyrir Íslendinga. Ég er þeirrar skoðunar, þvert á það sem ýmsir aðrir hafa haldið fram í þessari umræðu, m.a. eins og kemur fram í nefndaráliti Framsóknarflokksins, að það séu ekki margir góðir valkostir aðrir fyrir okkur en sá að ganga til samninga við Breta og Hollendinga um þessi mál og búa þannig um hnútana að við stöndum sem best vörð um íslenska hagsmuni, um efnahagslega hagsmuni, um lagalegan rétt okkar o.s.frv. Ég tel að það hafi verið gert með breytingartillögunum sem fyrir liggja. Ég tel sem sagt að ef við hefðum valið þann kost að hafna þessum samningi alfarið hefði stefnt hér í mikla óvissu og við hefðum ekki hugmynd um hvernig því máli mundi reiða af. Hér er mikið talað um að efna til nýrra samningaviðræðna við Breta og Hollendinga, við höfum ekki hugmynd um hvort staða okkar yrði betri við þær aðstæður. Raunar má alveg eins halda því fram að hún yrði lakari fyrir vikið þótt erfitt sé að spá, sérstaklega um framtíðina, eins og sagt er. Það sé rétt sem fram kom í vinnu fjárlaganefndar, í umsögn frá Siðfræðistofnun hygg ég, að það eina sem væri öruggt í þessu máli væri óvissan. Hún blífur, hún verður áfram til staðar. Það er óvíst hvernig Bretar og Hollendingar bregðast við þeirri afgreiðslu Alþingis að setja fyrirvara við þessa ríkisábyrgð, það er óvíst. Það er gagnrýnt hér að ekki hafi verið aflað upplýsinga um það til hlítar. Ég tel að það hefði verið óeðlilegt, Alþingi er að fjalla um þetta mál á sínum forsendum og ætlar sér að setja íslensk lög um þá ríkisábyrgð sem gildir hér. Við eigum ekki að óska eftir viðbrögðum fyrir fram frá erlendum aðilum um það hvernig þeir hyggist þá bregðast við þessum lögum. Ég er þeirrar skoðunar að ef samningsaðilar okkar vilja ekki fallast á þessa skilmála, þessi skilyrði, tilkynna þeir íslenskum stjórnvöldum um það og þá verður ekki neinn samningur úr þessu öllu saman, þá verður ekki ríkisábyrgðin veitt og þá verður ekki þessi samningur. Þá er komin upp ný staða sem íslensk stjórnvöld og Alþingi þurfa að horfast í augu við og takast á við ef það gerist. Ég ber hins vegar þá von í brjósti að viðsemjendur okkar fallist á þau skilyrði sem við erum að leggja til að verði sett. Ég tel að þau séu málefnaleg, þau séu sanngjörn og þau séu nauðsynleg til að tryggja hagsmuni okkar. Þau breyta auðvitað innihaldi samningsins heilmikið, það er rétt, og ég er ekki sammála því sem sumir hafa haldið fram, að samningurinn verði óbreyttur í sjálfu sér. Þetta eru efnislegir þættir sem breyta umgerð þessa máls, en þetta er ekki að mínu viti gagntilboð til Breta og Hollendinga vegna þess að Alþingi er ekki í samningaviðræðum við Breta og Hollendinga, það er framkvæmdarvaldið. Framkvæmdarvaldið gæti gert Bretum og Hollendingum gagntilboð, það gerir Alþingi ekki. Alþingi setur lög um ríkisábyrgðina og þess vegna held ég að þeir sem fara hvað yst í túlkunum sínum í þessu efni á báða bóga hafi rangt fyrir sér og við séum sennilega einhvers staðar þarna miðja vegu á milli eins og oft vill nú verða. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta mál frekar. Við höfum fjallað um það ítarlega hér við 2. umr., við höfum fjallað um það ítarlega á vettvangi fjárlaganefndar og gerð hefur verið góð grein fyrir breytingartillögunum og áliti meiri hlutans af formanni fjárlaganefndar. Ég vil ítreka þakkir mínar til allra fjárlaganefndarmanna sem ég hef áður nafngreint fyrir gott samstarf. Ég vil þakka starfsfólki fjárlaganefndar fyrir mikla vinnu og mikla aðstoð og öllu því starfsfólki sem komið hefur að þessu máli í ráðuneytum, m.a. sérfræðingum og fagfólki sem hafa veitt okkur ráðgjöf og þeim sem unnið hafa að þessu máli fyrir Íslands hönd, samninganefnd Íslands, sem ég tel að hafi orðið fyrir ómaklegri gagnrýni, en hún vann sitt verk við afar erfiðar aðstæður og út frá afar þröngri stöðu. Að sjálfsögðu er það svo í þessu máli eins og öllu að menn vilja alltaf reyna að gera betur og búa þannig um hnútana að hagsmunum Íslands sé vel borgið. Það tel ég að hafi verið leiðarljós okkar allra í þessari vinnu, að gera málið betra, tryggja betur íslenska hagsmuni. Þeir eru mjög miklir og ríkir í þessu máli og við viljum öll horfa fram á veginn, við viljum öll stuðla að því að við getum byggt upp atvinnu- og efnahagslíf okkar til framtíðar á traustum grunni. Ég tel að gott samstarf okkar við nágrannaþjóðir, sem við eigum í miklum viðskiptum og samskiptum við, sé mikilvægur liður í því efni. Þess vegna mæli ég með því að það frumvarp sem hér liggur fyrir og með þeim breytingartillögum sem því fylgja verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég tel að hann hafi hitt naglann á höfuðið þegar hann sagði áðan að það færi ekkert á milli mála að þær breytingar sem verið er að gera við þetta frumvarp, sem er frumvarp um ríkisábyrgðina en er auðvitað eins og allir vita ekki frumvarp um samninginn sjálfan þótt öllum sé það ljóst og við höfum áréttað það í 1. minni hluta að það eru mjög sterk tengsl þarna á milli, breyti samningnum. Þetta tel ég að sé mjög þýðingarmikil yfirlýsing og í raun og veru sjálfsagður hlutur að mínu mati að komast að þessari niðurstöðu. Svo augljóslega blasir þetta við en það hefur hins vegar gengið illa að fá suma til að fallast á að þær efnisbreytingar sem verið er að gera með fyrirvörunum og skilyrðunum hafi áhrif á samninginn sjálfan. Þess vegna langar mig til að spyrja hv. þingmann að því hvernig hann sjái fyrir sér framhald þessa máls. Nú liggur það fyrir, gerum við ráð fyrir, að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem verið er að gera á því. Hv. þingmaður hefur lýst því yfir að þetta leiði til þess að samningurinn sjálfur við Breta og Hollendinga breytist. Telur hann þá ekki óhjákvæmilegt að fara til nýrrar samningagerðar við bresk og hollensk stjórnvöld og gera nýjan samning, viðauka við samning eða eitthvað í þeim dúrnum, sem felur það í sér að við höfnum samningnum í þeirri mynd sem hann er núna eins og hann hefur verið lagður fyrir okkur, sem fylgiskjöl með þessu frumvarpi?

Frú forseti. Ég tel að það sé skrifað býsna vel í þá breytingartillögu sem við fulltrúar Vinstri grænna, Samfylkingar, Sjálfstæðisflokks og Borgarahreyfingar stöndum að við þessa umræðu þar sem segir að það sé skilyrði fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar að breskum og hollenskum stjórnvöldum verði kynntir þeir fyrirvarar sem settir eru við ábyrgðina samkvæmt lögum þessum og þau fallist á þá. Þetta hlýtur að þýða það að áður en fjármálaráðherra beitir þeirri heimild sem honum er ætlað að fá með þessari lagasetningu verður hann að ganga úr skugga um að samningsaðilarnir hafi fallist á þessa fyrirvara. Hvernig það er nákvæmlega í framkvæmd getur auðvitað verið þannig að þeir fallist einfaldlega á þá skriflega, með yfirlýsingu, viðauka eða einhverjum þeim hætti sem verður að teljast fullnægjandi þannig að það liggi ljóst fyrir að þeir hafi fallist á þá fyrirvara sem hér eru settir. Ég tel í sjálfu sér aukaatriði nákvæmlega hvernig það er gert og hvernig það gengur fyrir sig. Aðalatriðið í þessu er að mínu viti það sem stendur í breytingartillögunni, að fjármálaráðherra megi ekki veita þessa heimild samkvæmt lögunum, ef þau verða samþykkt, öðruvísi en viðsemjendurnir hafi fallist á þá fyrirvara sem settir eru í lögin. Það verður hann að gera samkvæmt þessu á fullnægjandi hátt og ég tel einboðið að það verði gert með einhvers konar samkomulagi, yfirlýsingu, viðauka eða einhverju þvílíku sem telst vera lögformlegt.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að aðalatriði þessa máls er að verði það niðurstaða Alþingis, sem allt bendir til, að þessar breytingartillögur verði samþykktar hafi það þau áhrif að við erum í raun og veru að hafna óbreyttum samningnum sem hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnin gerði. Við erum með þessum hætti að fara inn í samninginn einhvers konar Krýsuvíkurleið með því að hafna ríkisábyrgðinni eins og lagt var upp með og setja þess í stað mjög ströng skilyrði. Það er líka alveg rétt sem hv. þingmaður sagði að það sem gerist að samþykktum þeim breytingartillögum sem fyrir okkur liggja núna er að það er í raun og veru búið að skilyrða málið á þann veg að ríkisábyrgðin verður ekki veitt fyrr en samningsaðilar okkar hafa fallist á þau skilyrði, þá fyrirvara sem Alþingi ræðir hér um. Það er gríðarlega mikilvægt. Það bindur hendur viðsemjenda okkar og gerir það að verkum að fyrirvararnir sem við erum búin að samþykkja við 2. umr. og þeir fyrirvarar sem við munum samþykkja væntanlega við 3. umr., verða bindandi. Þeir hafa áhrif gagnstætt því sem ýmsir óttuðust þegar málið var komið í gegnum 2. umr. og breytingartillögurnar höfðu verið samþykktar. Kjarni málsins er þó það sem hv. þingmaður benti á: Það mál sem hér er verið að fjalla um og við erum að ganga til ákvörðunar um von bráðar, mun hafa þau áhrif að samningnum sem slíkum, þótt hann sé ekki á borðum þingmanna til ákvörðunar eða afgreiðslu, verður að breyta með einhverjum hætti. Það er út af fyrir sig rétt að það er ekki aðalatriðið hvort það verður gert með viðauka að nýjum samningum eða öðru. Aðalatriðið er að við erum að hafna samningnum eins og hann liggur fyrir.

Frú forseti. Ég og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson erum sammála um margt í þessu en ég er þó ekki sammála því sem hann segir í lokin, að verið sé að hafna samningnum sem slíkum, einfaldlega vegna þess að samningurinn fjallar um fjölmarga aðra þætti sem ekki er tekið á í þeim breytingartillögum sem við höfum fjallað um, svo sem um vexti, greiðslukjör og aðra slíka hluti sem halda að sjálfsögðu gildi sínu. En það er hins vegar ljóst, eins og ég sagði í ræðu minni áðan, að ég tel að verið sé að breyta umgerð þessa samnings og það þurfi að fullnusta með einhvers konar fullnægjandi gjörningi sem gæti verið viðauki, yfirlýsing eða samkomulag sem tekur á þeim atriðum sem Alþingi vill að séu skilmálar fyrir þessari ríkisábyrgð.

Frú forseti. Við erum í lokaumræðu máls sem er sennilega eitthvert hið umdeildasta og erfiðasta sem Alþingi hefur tekið fyrir. Getur hæstv. forseti gert ráðstafanir til að a.m.k. einhverjir ráðherrar séu viðstaddir þessa umræðu svo þeir geti tekið þátt í henni og veitt þau svör sem ég held að margir þingmenn kalli eftir, a.m.k. þeir ráðherrar sem hafa haft hvað mest um þetta mál að segja, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. ráðherrar fjármála, viðskipta og utanríkismála? Einnig er það athyglisvert að ekki einn einasti stjórnarþingmaður hefur sett sig á mælendaskrá í lokaumræðu þessa máls. Hér hafa að vísu tveir stjórnarþingmenn talað en í báðum tilvikum voru það fulltrúar úr fjárlaganefnd sem þurftu að gera grein fyrir nefndaráliti. Það er mjög sérkennilegt að í svona máli sem eru svo skiptar skoðanir um og mjög ólíkar túlkanir á, túlkanir sem munu skipta miklu máli um framhaldið, skuli enginn stjórnarþingmaður ætla að tjá sig.

Forseti getur upplýst hv. þingmann um að í Alþingishúsinu eru hæstv. forsætisráðherra, fjármálaráðherra, menntamálaráðherra og heilbrigðisráðherra.

Frú forseti. Hér erum við í 3. umr. Icesave-málsins og eins og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson benti á rétt áðan þorir ríkisstjórnin ekki að láta sjá sig í salnum, enginn stjórnarliða, og það er, eins og fram hefur komið fyrr í dag í gagnrýni á ríkisstjórnina, ekkert undarlegt. Ríkisstjórnin og ábyrgð hennar í þessu máli er mikil og ég tek að mjög mörgu leyti undir gagnrýni hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar og 1. minni hluta fjárlaganefndar, á ríkisstjórnina um það hvernig hún hefur gengið fram í þessu máli. Hér er aftur á móti um að ræða mál sem núverandi ríkisstjórn fékk í fangið, það má ekki gleyma því. Og hér er um að ræða mál sem er á ábyrgð allra flokka sem nú eru á þingi nema Borgarahreyfingarinnar. Það hófst, eins og ég hef áður sagt, með einkavinavæðingu bankanna á sínum tíma þegar Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur voru í ríkisstjórn. Það hélt áfram í þeirri græðgisfirringu sem stanslaust var kynt undir af hugmyndafræðingum á hægri væng stjórnmálanna á Íslandi. Það hélt áfram í þeirri græðgisvæðingu sem fylgdi yfirlýsingum sumra um fé án hirðis sem lægi hingað og þangað um landið og þyrfti að koma í vinnu einhvers staðar til að menn gætu grætt meira. Við sitjum í dag uppi með allan þann gróða og hann er enginn, hann er minni en enginn. Hann er orðinn að skuld sem á að varpa yfir á almenning í landinu vegna þess að það er ekki hægt að gera neitt annað. Þetta Icesave-mál er mjög vont mál og það er vont með hvaða hætti ríkisstjórnin kom með það inn í þingið. Það er vont hvernig átti að afgreiða það í upphafi. Það var hins vegar tekið af framkvæmdarvaldinu af Alþingi og lagað mjög mikið vegna þess að almennir þingmenn sáu að hér þurfti að leggja á sig mikla vinnu til að bæta þetta mál. Það átti við um þingmenn stjórnarandstöðunnar og þingmenn stjórnarinnar að menn náðu að rétta höndina yfir borðið og vinna málið að mjög miklu leyti sameiginlega og er það mjög gott. Þetta mál og þessir samningar voru það vond að það tók nærri átta vikur fyrir Alþingi, fyrir fjárlaganefnd og fyrir tugi, ef ekki á annað hundrað, sérfræðinga sem komu fyrir nefndina, það tók nærri átta vikur að vinda ofan af því máli og gera það skaplegt til að þingið gæti sent það frá sér og gengið frá lögum sem þurfa að fylgja því. Það tók þetta langan tíma vegna þess að þessir samningar voru það vondir, við skulum ekki gleyma því. Þetta voru ekki glæsilegir samningar og ábyrgð fjármálaráðherra að hafa skrifað undir þá jafnvel þótt hann vissi að samflokksmenn hans væru ekki allir sammála því, er mikil. Hún hefur kostað þingið tvo mánuði af starfstímanum í sumar sem betur hefðu farið í að fjalla um vanda heimilanna, vanda almennings og vanda fyrirtækjanna. En það fór sem fór og hér eru við að reyna að klára þetta mál. Mér finnst líka athyglisvert að vita að aðkoma Alþingis að þessu máli, þó að hún hafi að mestu leyti verið góð, var ekki að öllu leyti til sóma. Ég leyfi mér að benda á eitt ákveðið mál í því sambandi sem kom upp mjög fljótlega en það er álit dósents í alþjóðarétti við Háskóla Íslands, Elviru Méndez, sem leit dagsins ljós á upphafsstigi málsins þar sem hún benti einfaldlega á að þessir samningar væru með þeim hætti að Evrópusambandið mundi sennilega hafna þeim sem lögmætum samningum vegna þess hversu mikið hallaði á annan samningsaðilann í þeim. Þeir eru ólöglegir vegna þessa að það hallar svo mikið á Ísland. Elvira vann álitið upp á sitt einsdæmi, 26 blaðsíðna álit einhvers færasta sérfræðings landsins í Evrópurétti, en fær ekki greitt fyrir það. Nefndasvið Alþingis hafnar því að greiða henni fyrir þetta álit þrátt fyrir að það hafi verið eitt af grunnplöggum málsins í fjárlaganefnd og eitt af grunnplöggum málsins í utanríkismálanefnd. Alþingi setur niður við þetta og það er í rauninni með ólíkindum að smávægileg formsatriði skuli verða til þess. Hinu má samt ekki gleyma að þó að fjárlaganefnd og Alþingi hafi náð einhvers konar þverpólitískri samstöðu um flesta þætti þessa máls hefði það aldrei náðst fram ef ekki hefði komið til hugrakkir VG-liðar sem settu hausa sína á höggstokkinn, gengu fram fyrir skjöldu í sínum flokki og sögðu við forustu sína: Hingað og ekki lengra, við samþykkjum þetta mál ekki óbreytt. Sumir þeirra urðu fyrir aðkasti frá eigin flokksmönnum, miklu aðkasti frá samstarfsþingmönnum í ríkisstjórnarmeirihlutanum. Þeir buguðust hvergi og stóðu sig vel og það er fyrst og fremst þeim að þakka, hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni, Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, Lilju Mósesdóttur og Ögmundi Jónassyni, að þó náðust fram breytingar á þessu frumvarpi sem í upphafi var svo vont. Framganga hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar, sem nú er að labba út, og Guðbjarts Hannessonar, formanns fjárlaganefndar, var til mikils sóma. Þeir voru sanngjarnir og lögðu sig fram um að fjárlaganefnd afgreiddi málið með vönduðum hætti. Ber að halda því til haga líka. Mér er til efs að nokkurn tíma hafi nokkur þingnefnd á vegum þingsins unnið mál með þessum hætti og jafnnákvæmlega og hv. fjárlaganefnd gerði og þó að ekki hafi alveg allir verið sáttir við niðurstöðuna þá er hún ágæt. Að gera fyrirvara við mál sem þetta var í upphafi álitið ómögulegt en eins og ég sagði áðan tók það átta vikur og það var gert. Settir voru fyrirvarar við málið sem eru skýrir, sem eru skilmerkilegir og sem eru sanngjarnir og það voru settir fyrirvarar við málið sem eftir 2. umr. á þinginu eru þess eðlis að þeir munu halda. Í viðbótum við 1. gr. breytingartillagnanna segir orðrétt, með leyfi forseta: „Það er skilyrði fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar að breskum og hollenskum stjórnvöldum verði kynntir þeir fyrirvarar sem eru settir við ábyrgðina samkvæmt lögum þessum og að þau fallist á þá.“ Það er líka tekið fram í nýrri breytingu við 3. gr. frumvarpsins, með leyfi forseta: „Greiðsluskylda lánasamninganna skal aldrei vera meiri en hámark ríkisábyrgðar, sbr. 3. mgr.“ Hér er um að ræða þá efnahagslegu fyrirvara sem settir voru við þetta frumvarp sem eiga upptök sín hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal með aðstoð hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar. Og í framhaldinu náði þverpólitískur þingmannahópur að pússa til þessar tillögur og gera þær að því sem þær eru í dag, efnahagslegir fyrirvarar við lánasamninga, sem eru fordæmalausir að mínu viti í heiminum og munu örugglega, þegar þeir ná fram að ganga, verða leiðarljós annarra þjóða í svona samningum. Þeir eru það merkilegir. Síðast en ekki síst þarf að minnast á 8. gr. breytingartillagnanna um endurheimtur og innstæður en þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin skal þegar í stað grípa til allra nauðsynlegra ráðstafana sem þarf til að endurheimta það fé sem safnaðist inn á Icesave-reikningana. Í þeim tilgangi skal ríkisstjórnin fyrir 15. október 2009 hafa frumkvæði að samstarfi við þar til bæra aðila, m.a. yfirvöld í Bretlandi, Hollandi og Evrópusambandinu, og óska aðstoðar þeirra við að rekja hvert innstæðurnar af Icesave-reikningunum voru fluttar. Ríkisstjórnin skal fyrir árslok 2009 semja áætlun um hvernig reynt verður að endurheimta það fé sem kann að finnast. Í því skyni að lágmarka ríkisábyrgð samkvæmt lögum þessum skal ríkisstjórnin einnig gera ráðstafanir, í samráði við þar til bæra aðila, til þess að þeir sem kunna að bera fjárhagsábyrgð á þeim skuldbindingum sem stofnast hafa vegna Icesave-reikninganna verði látnir bera það tjón.“ Það er sem sagt skilyrði að ríkisstjórnin finni hvað varð um þessa peninga, hvort hægt sé að endurheimta þá, semja áætlun um hvernig það verði gert. Sé það ekki hægt verði skaðvaldarnir látnir borga skaðann með einum eða öðrum hætti. Það er gríðarlega mikilvægt skref í að brúa þá gjá sem myndast hefur milli þings og þjóðar í þessu máli, til að gera þjóðina að einhverju leyti sáttari við það sem gerst hefur. Það væri óskandi að mínu mati að meiri hluti og minni hluti á þinginu í dag og á þinginu sem verður í framtíðinni að nái saman um fleiri mál. Það hefur sýnt sig að það eru rök fyrir málum báðum megin borðsins og ef hægt er að ná samkomulagi um þau verði niðurstaðan einfaldlega betri. Ég ætla mönnum ekki að fara að berja sér hér á brjóst og básúna það út hvað menn eru miklir og góðir vinir. Það er einfaldlega spurning um að fá betri niðurstöðu í mál fyrir þjóðina í heild. Það skiptir máli. Frú forseti. Við erum núna að stíga fyrstu skrefin þar sem verið er að gera upp vont og spillt viðskiptalíf, vont og spillt stjórnkerfi, við stjórnsýslu sem er afspyrnuléleg og við stjórnmál sem hafa verið afspyrnuléleg. Hér þarf að endurskipuleggja mikið, það þarf að taka stjórnsýsluna og hrista upp í henni, það þarf að fara í hana og endurraða í þrjár æðstu stöður í allri stjórnsýslunni. Það þarf að fara inn og breyta með hvaða hætti skipað er í embætti héraðsdómara, það þarf að breyta með hvaða hætti skipað er í stöðu hæstaréttardómara. Ég lít svo á að breytingarnar við ríkisábyrgð í Icesave-málinu séu fyrsta skrefið í þeirri endurskipulagningu sem fram undan er. Hún mun taka langan tíma. Hún mun taka jafnvel einar eða tvennar kosningar í viðbót en hún mun fara fram. Alla vega munum við í Borgarahreyfingunni sjá til þess eftir mætti að sú endurskipulagning muni fara fram. Við erum á þingi til að ná fram gagngerum skipulagsbreytingum á stjórnsýslu, stjórnkerfi og stjórnmálum. Við erum á þingi til að knýja fram þessar breytingar eins skjótt og auðið er og við erum á þingi til að hætta svo á þingi þegar því er lokið. Við höfum ekki áhuga á að vera í stjórnmálum til framtíðar. Við höfum áhuga á því að gera umhverfi stjórnmálanna á Íslandi lýðræðislegra og bærilegra fyrir almenning og gera stjórnsýsluna þannig að hún vinni fyrir almenning á landinu en ekki fyrir framkvæmdarvaldið og gegn almenningi. Það, frú forseti, er fólgið í þessum breytingartillögum, þeirri vinnu og þeim aðferðum sem notaðar hafa verið í þessu máli. Ég lýsi yfir eindregnum stuðningi við allar þessar breytingartillögur. Ég er stoltur af því að hafa getað tekið þátt í að vinna þær. Ég er ánægður með hvað Sjálfstæðisflokkurinn lagði sig fram um að ná fram ábyrgum og skynsamlegum breytingartillögum í þessu máli. Að mínu viti er það líka fyrsta skref þess stóra og mikilvæga stjórnmálaflokks sem hann stígur í átt inn í breyttan heim og það er ekki síst mikilvægt vegna þess að það er einmitt til hans sem rekja má svo mikið af þeim vandræðum sem við stöndum frammi fyrir núna þannig að það er vel við hæfi og ég fagna því með hvaða hætti Sjálfstæðisflokkurinn hefur komið að þessu máli. Ég hef ekki meira um þetta mál að segja, frú forseti, á þessu stigi. Ég vona að þessar breytingartillögur fari í gegn með miklum meiri hluta. Þingið og þjóðin eiga það skilið.

Virðulegi forseti. Í þessari 3. og síðustu umræðu um frumvarp ríkisstjórnarinnar um ríkisábyrgð vegna lána til Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta liggja að nýju fyrir þinginu breytingartillögur frá fjárlaganefnd. Það er þegar orðið ljóst að þingið mun kollvarpa hugmyndum ríkisstjórnarinnar um ríkisábyrgð fyrir þessum lánum. Þingið hefur hafnað því að það yrði gert án strangra skilyrða og þannig gert ríkisstjórnina afturreka með sínar hugmyndir. Það er fróðlegt nú við 3. umr. málsins að taka sér aftur í hönd frumvarpið eins og það var lagt fram fyrr í sumar og lesa í gegn greinargerðina sem fylgdi málinu, atburðarásina eins og henni var þar lýst, á hvað var lögð áhersla í viðræðum við Breta og Hollendinga, hvaða meginsjónarmið voru höfð að leiðarljósi í viðræðunum og ekki síst það mat sem birtist í greinargerð með frumvarpinu á möguleikum okkar Íslendinga til að fá aðra og sanngjarnari og betri niðurstöðu. Frumvarp ríkisstjórnarinnar byggði á því að nokkur meginatriði væru höfð að leiðarljósi við lúkningu þessa máls. Í fyrsta lagi vil ég nefna það að málið var falið samninganefndinni til að leiða niðurstöðu fram í málinu en eins og margoft hefur komið fram kaus ríkisstjórnin að fara þá leið varðandi samninganefndina að skipta út þeim sem áður höfðu þar setið og setja inn sína eigin menn. Ég ætla að endurtaka það sem ég tók fram við 1. umr., það dylst auðvitað engum sem skoðar þessa atburðarás að það var markmið ríkisstjórnarinnar að gera niðurstöðu samninganefndarinnar að sinni. Ríkisstjórnin valdi það að láta samninganefndina eiga þessar viðræður og ljúka þeim þrátt fyrir að löngu hafi verið orðið ljóst að það var himinn og haf á milli væntinga Alþingis Íslendinga og væntinga viðsemjenda okkar um það sem gæti talist ásættanleg niðurstaða fyrir báða aðila í málinu. Þannig má segja að strax á fyrri stigum þessa máls, áður en lánasamningarnir voru undirritaðir, hafi ríkisstjórnin meðvitað tekið þá röngu ákvörðun að beita sér ekki í samskiptum við æðstu leiðtoga þeirra þjóða sem áttu í hlut. Og hverjir áttu þar í hlut? Það voru annars vegar Bretar og Hollendingar sem viðmælendur okkar vegna lánasamninganna, en þar átti auðvitað líka að horfa til Evrópusambandsins, forustunnar þar sem hafði haft milligöngu í málinu, og ekki síður að kynna málstað okkar og sjónarmið fyrir Norðurlöndunum, sem tengjast þessu máli með óbeinum hætti og fylgdust með framvindu þess í gegnum fjármögnun lánanna frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Hann er kannski sá aðili sem við áttum að kynna málstað okkar betur fyrir og þá sérstaklega gagnvart þeim ríkjum sem eiga þar fulltrúa í stjórn. Ríkisstjórnin tók ákvörðun um að láta undir höfuð leggjast að vinna þessa mikilvægu kynningarvinnu gagnvart þessum þjóðum. Ekki var farið fram á aðkomu frá Evrópusambandinu þótt lausn málsins væri í ákveðnu uppnámi. Tekin var ákvörðun um það snemma í júní að ljúka lánasamningum þrátt fyrir að sú staða væri uppi þar að Bretar og Hollendingar höfnuðu því að taka tillit til fordæmislausra efnahagserfiðleika á Íslandi og brýnnar nauðsynjar á að endurreisa hagkerfi okkar og koma fjármálakerfinu aftur á fót. Til viðbótar við þetta tók ríkisstjórnin ákvörðun um að ganga frá samkomulagi þar sem byggt var á sjónarmiðum viðsemjenda okkar og veita fyrir því ríkisábyrgð. Ég ætla ekki að fara út í gagnrýni á einstök ákvæði lánasamninganna sem er búið að ræða svo margoft í fyrri umræðum um þetta mál og ég hef komið mínum sjónarmiðum að varðandi flest þau atriði. Það er líka gert ágætlega í áliti 1. minni hluta í fjárlaganefnd. En mér finnst mikilvægt að við horfum til þess sem segir í greinargerðinni um þetta mál eins og það var lagt fram á þinginu, um möguleika okkar Íslendinga til að fá aðra og betri niðurstöðu. Það er meira að segja alveg sérstakur kafli í greinargerðinni með þessu frumvarpi sem fjallar um það hverjir valkostirnir væru. Í 1. umr. um þetta mál stóð hæstv. fjármálaráðherra upp og sagði að valkosturinn að veita þá ríkisábyrgð sem hann mælti fyrir væri að fara aftur til októbermánaðar árið 2008. Þannig var þetta mál kynnt fyrir þingheimi. Öllum gagnrýnisröddum í málinu var vísað á bug. Þar var ýmist um að ræða einhvers konar misskilning, slaka lögfræði, óraunhæfar væntingar, pólitískar árásir sem höfðu ekkert með efnisatriði málsins að gera, einhvers konar óraunsæi vegna þeirrar stöðu sem við vorum búin að koma okkur í. Þetta er allt nauðsynlegt að rifja upp núna þegar við, við 3. umr. þessa máls, erum með í höndunum þingmál sem er alls óskylt því sem ríkisstjórnin tefldi fram fyrr í sumar. Ég held að það megi segja að það standi nánast ekki einn einasti stafur eftir af frumvarpinu sem kynnt var með þessum afdráttarlausa hætti fyrr í sumar. Og það stendur heldur ekkert eftir af öllum stóru orðunum sem fylgdu greinargerðinni í þessu máli, um alla þá samningatækni sem beitt var, um möguleika okkar til að fá aðra og betri niðurstöðu. Í millitíðinni hefur jafnframt komið í ljós að þeir sem stóðu að þessu máli höfðu ekki einu sinni tryggt meiri hluta fyrir því í þinginu, hvað þá heldur samstöðu í ríkisstjórninni. Það hefur markað meðferð þingsins á málinu þær 10–12 vikur sem það hefur verið til umfjöllunar og í meðförum fjárlaganefndar. Mig langar til að gera að umtalsefni þá breiðu samstöðu sem mjög hefur verið rætt um í þessu máli. Hvernig er hún til komin? Jú, stjórnarliðar stíga upp og fagna hinni breiðu samstöðu og hún byggir m.a. á góðu samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn. En hvernig er þessi breiða samstaða til komin? Er hún til komin vegna þess að stjórnarflokkarnir ákváðu að vinna þetta mál í einhvers konar samstöðu með stjórnarandstöðunni? Saga málsins sýnir auðvitað að það stóð aldrei til að vinna málið með stjórnarandstöðunni á nokkurn hátt. Og frá því að fyrstu drög að samningsniðurstöðu voru kynnt fyrir þingflokkum og utanríkismálanefnd kom skýrt fram hjá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins að það stefndi í samninga sem fyrir okkar leyti væru fullkomlega óásættanlegir. Það er einungis vegna þess að stjórnarflokkarnir sjálfir höfðu ekki nægjanlegan fjölda þingmanna innan sinna raða til að tryggja framgang þessa máls sem svona var kynnt í 1. umr. að leita þurfti eftir stuðningi frá stjórnarandstöðunni en hann var að sjálfsögðu ekki að finna. Hann var ekki að finna hjá stjórnarandstöðunni fyrir óbreyttu máli. Það var ekki fyrr en þessi óvænta staða var komin upp sem farið var að ræða um það sem kallaðir hafa verið fyrirvarar við þetta mál, alls konar skilyrði fyrir ríkisábyrgðinni og möguleikana á því að það væri hugsanlega einhver önnur lausn sem væri skynsamlegri en sú sem ríkisstjórnin hafði kynnt fyrir þinginu með frumvarpinu. Það er jafnframt nauðsynlegt að hafa í huga þegar rætt er um hina breiðu samstöðu. Hún skapaðist ekki vegna einhvers sérstaks áhuga stjórnarinnar á því að leita til stjórnarandstöðu um gott og mikið samstarf í þessu máli. Nei, hún varð til vegna þess að á þinginu myndaðist nýr meiri hluti sem tók völdin af ríkisstjórninni, breytti frumvarpinu og setti upp girðingar, öryggisnet í þetta mál sem breyta öllum grundvallarforsendum þess og koma til móts við hagsmuni Íslendinga eins og hægt er til lengri tíma. Sannarlega voru þinginu sett þröng skilyrði til að vinna þessa vinnu vegna þess að gengið hafði verið frá lánasamningunum þegar frumvarpið var lagt fyrir þingið og í reynd er þingið einungis að ræða um ríkisábyrgð vegna lánasamninga sem ekki eru til umfjöllunar. En engu að síður hefur þingið unnið gríðarlega mikilvægt verk og það var sjálfsagt og eðlilegt af stjórnarandstöðunni að taka virkan þátt í þeirri endurskoðun sem nauðsynlega þurfti að eiga sér stað því að tjónið af því að samþykkja þetta mál óbreytt með því að fara í hefðbundnar fylkingar stjórnar og stjórnarandstöðu hefði bitnað á allt öðrum en þeim sem eru í þessum þingsal. Tjónið hefði bitnað á framtíðarkynslóðum þjóðarinnar, þannig að það kom að sjálfsögðu ekki til greina. Ég vil lýsa ánægju með það verk sem unnið hefur verið í fjárlaganefndinni. Miðað við þær aðstæður sem þinginu hafa verið skapaðar í þessu máli held ég að fjárlaganefndin hafi unnið býsna gott verk. Ég vil jafnframt halda því á lofti að við í Sjálfstæðisflokknum sem stóðum að því að samþykkja þingsályktunartillögu um að ganga til viðræðna til lausnar á þessu máli í upphafi höfum alltaf haft sama málflutninginn uppi frá upphafi, að það væri til einhver lausn á þessu máli. Hún þyrfti einfaldlega að taka tillit til þeirra aðstæðna sem við búum við og getu okkar til að rísa undir þeirri ábyrgð sem verið væri að semja um við okkur. Við höfum jafnframt alltaf viljað halda til haga okkar lagalega rétti og það er rakið í áliti 1. minni hluta fjárlaganefndar nánar hvaða atriði það eru sem við höfum viljað leggja sérstaka áherslu á í meðförum þingsins. Mig langar til að minnast stuttlega á það að fyrr í sumar ruddust fram á sjónarsviðið alls konar hagsmunaaðilar í samfélaginu vegna þessa máls, löngu áður en umræðan hófst um að hér væri möguleiki á því að setja girðingar og öryggisventla inn í frumvarpið. Þeir lýstu þeirri afdráttarlausu skoðun sinni að málið eins og það lá fyrir þinginu þyrfti að samþykkja, ella færi allt í uppnám. Og það mátti skilja viðkomandi hagsmunaaðila þannig að þetta væri dagaspursmál vegna þess að hér gæti allt að öðrum kosti farið á hliðina. Við í stjórnarandstöðunni létum ekki undan þessum þrýstingi. Við héldum áfram á lofti sjónarmiðum um að það væri ósanngjarnt og óeðlilegt að fara fram á ríkisábyrgð í þessu máli sem tæki ekkert tillit til efnahagsframvindunnar á Íslandi og það er í reynd algerlega ótrúlegt að jafnmargir skyldu hafa stigið fram og gerðist í sumar, bæði SA, ASÍ og fleiri hagsmunasamtök, án allra fyrirvara við málið í heild sinni og hvöttu þingið til að ganga frá því eins og það þá lá fyrir. Því stórkostlega tjóni sem af því hefði hlotist hefur nú verið forðað. Við erum með allt annað mál í höndunum en lagt var upp með. Ég vil í því sambandi t.d. benda á þá töflu sem er að finna í nefndaráliti 1. minni hluta sem skýrir það út hversu miklu það munar fyrir skuldbindingar okkar á grundvelli ríkisábyrgðarinnar ef efnahagsþróunin verður ekki jafnhagfelld og Seðlabankinn spáir í bjartsýnisspá sinni. Ef hagvöxturinn verður eitthvað í líkingu við það sem sagan sýnir okkur, eitthvað í líkingu við það sem reynsla annarra þjóða kennir okkur, eitthvað í líkingu við það sem vænta má þegar horft er yfir svona langt tímabil eins og er verið að gera hér, undir 3%, kannski nær 2%, 2,5% á tímabilinu, muna þær breytingar sem við erum að vinna með við þessa umræðu málsins jafnvel hundruðum milljarða fyrir íslenska ríkið, þegnana í þessu landi, 

Frú forseti. Ég ætla að geyma mér til betri tíma að fjalla um túlkanir og söguskýringar sem hér hafa verið fluttar en ég vil aðeins gera eina athugasemd, staðreynda vegna. Hv. þingmaður komst svo að orði, ef ég tók rétt eftir, að samninganefndinni hefði verið skipt út eftir stjórnarskiptin 1. febrúar. Það er ekki rétt. Samninganefndin var skipuð fulltrúum ráðuneyta og stofnana á nákvæmlega sama grunni og sú fyrri var, þegar fyrri viðræður fóru fram, og a.m.k. helmingur sömu fulltrúa sömu ráðuneyta og stofnana hélt áfram í samningaferlinu. Það urðu tilteknar mannabreytingar sem helguðust aðallega af mannabreytingum sem orðið höfðu í viðkomandi ráðuneytum þar sem ráðuneytisstjórar höfðu horfið frá störfum og aðrir verið skipaðir í þeirra stað. Þannig skýrast að mestu leyti þær breytingar sem urðu á samninganefndinni. Hún byggði á nákvæmlega sama grunni og var nákvæmlega eins hugsuð, hún var skipuð fulltrúum þeirra ráðuneyta, stofnana og sjóða sem málið varðaði mest. Að öðru leyti er rétt að fram komi, vegna þess að menn hafa kvartað undan skorti á samráði og upplýsingagjöf í þessum efnum, að ég held að ég hafi a.m.k. þrisvar sinnum og sennilega frekar fjórum sinnum á tímabilinu frá febrúar til maíloka fundað með utanríkismálanefnd og upplýst hana um framvindu málsins, og a.m.k. einu sinni með fjárlaganefnd. Ég held að ekki sé hægt að kvarta undan því sérstaklega að framkvæmdarvaldið hafi að þessu leyti ekki sinnt skyldu sinni um samráð við utanríkismálanefnd um mikilvæg mál af þessu tagi.

Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki alveg á því hvað hæstv. ráðherra á við varðandi samninganefndina. Ég hélt að menn myndu hvernig hlutirnir gerðust hér eftir að ný ríkisstjórn tók við, allnokkrir embættismenn í Stjórnarráðinu voru teknir og settir í kæli. Þeir hafa síðan komið til nýrra starfa annars staðar. Þetta voru menn sem höfðu starfað með forsætisráðherrum úr fjölmörgum flokkum í áratugi en voru allt í einu ekki nógu góðir og ríkisstjórnin vildi setja sína eigin menn í þeirra stað. Einhverjir þeirra rötuðu inn í Icesave-samninganefndina, við munum líka eftir því að t.d. Indriði H. Þorláksson kom þangað inn. Er virkilega verið að reyna að halda því fram hér að ekki hafi verið vilji hjá ríkisstjórninni til að gera mannabreytingar á nefndinni? Hvers vegna voru ekki þeir einstaklingar sem teknir voru úr Stjórnarráðinu og þar með úr samninganefndinni einfaldlega látnir sitja þar áfram? Ég hef þá algerlega misskilið áherslur ríkisstjórnarinnar í þessu máli og ég kannast ekki við að einhver sendiherra á vegum ríkisins hafi verið að vinna í samninganefndinni og að honum hafi verið skipt út fyrir þann sem síðan tók við og leiddi nefndarstarfið. Menn geta ekki komist hjá þeirri staðreynd með svona söguskýringum að sú ríkisstjórn sem þá var nýtekin við, í byrjun febrúar - og Vinstri grænir sem komu inn í ríkisstjórn höfðu haft uppi gríðarlega stór orð um hvernig farið hefði verið með hagsmuni Íslendinga í þessu máli - ætlaði að eigna sér niðurstöðuna með því að gera breytingar á samninganefndinni. Það fer ekki fram hjá nokkrum einasta manni sem skoðar atburðarásina og hvaða orð féllu á þessum tíma.

Frú forseti. Sínum augum lítur hver á silfrið. Það er trúlegt að einhver stjórnmálamaður hafi verið svo skyni skroppinn að hann reiknaði með því að það yrði vel til vinsælda fallið að bera ábyrgð á því að reyna að leiða þetta erfiða mál til lykta. Ég held að hv. þingmaður ætti aðeins að endurskoða hug sinn og velta þessari kenningu sinni fyrir sér, að menn hafi ætlað að verða svo vinsælir og slá svo miklar pólitískar keilur á því 

Virðulegi forseti. Mér heyrist hæstv. ráðherra fjármála ekki hafa náð meginatriði máls míns áðan. Ég rifjaði það upp hvernig ríkisstjórnin hagaði sér á fyrstu stigum þessa máls og hvað sagt hafi verið áður en mannabreytingar voru gerðar í samninganefndinni. Ég setti hlutina í það samhengi sem mjög hefur verið til umfjöllunar hér undanfarnar vikur og daga, menn rísa í dag upp og fagna hinni breiðu samstöðu sem tókst um málið. Bíddu, hvenær kom það til tals í einhverri alvöru að fara að vinna þetta mál í breiðri sátt og samstöðu? Er ekki staðreyndin sú þegar menn skoða söguna að ríkisstjórnin vann það á sínum eigin forsendum? Allt er það satt og rétt sem sagt er að málið hafi verið kynnt fyrir utanríkismálanefnd en eins og ég hef látið koma fram í umræðum um þetta mál var utanríkismálanefndinni ljóst að það þokaðist ekki í samkomulagsátt í þeim viðræðum sem nefndin stóð í. Og það komu skýr skilaboð frá þinginu, bæði í gegnum þingsályktunartillöguna og í utanríkismálanefnd, um þær áherslur sem menn töldu skynsamlegt að leggja í þessum viðræðum. Þrátt fyrir þau skilaboð tók ríkisstjórnin ákvörðun um að binda enda á viðræðurnar og ljúka þeim með samningum sem tóku ekkert tillit til sjónarmiða sem fram komu í nefndinni eða í umræðum á þinginu, eða yfir höfuð þingsályktunartillöguna sjálfa. Þess vegna er það ríkisstjórnin sem ber ábyrgð á endanlegum samningi þrátt fyrir að hún hafi verið með erfitt mál í höndunum og þrátt fyrir að aðrir beri ábyrgð á þeirri stöðu sem komin var upp og við stóðum frammi fyrir. Allt er það rétt, það er ríkisstjórnarinnar að leysa úr því máli þó að hún hafi ekki búið það til en hún verður að bera ábyrgð á samningunum eins og þeir voru undirritaðir, eins og gengið var frá þeim, með kostum og göllum. Og þegar við komum síðan saman og reynum að betrumbæta þá, er það ekki vegna vilja ríkisstjórnarinnar til að hér verði breið samstaða um málið. Það er komið til vegna innanmeina í stjórnarliðinu, 

Virðulegi forseti. Nú er það svo að fáeinir fjárglæframenn, gersneyddir samkennd, mennsku og menningu, gefandi dauða og djöful í allra manna hagsmuni nema sína eigin, ákváðu einn góðan veðurdag að það væri „tær snilld“ að setja upp viðskiptalegar spilaborgir erlendis - ekki bara á hinu fámenna Íslandi - og narra erlenda ríkisborgara til að afhenda sér sparifé sitt til ávöxtunar. Geðvillingar, siðblindingjar og samviskulausir glæpamenn - sem mjög varlega áætlað eru um 2% af íbúafjölda hvers lands - líta á það sem „tæra snilld“ að naga stöðugt innviði allra þjóðfélaga. Þetta á við hér á Íslandi eins og í öðrum löndum. Engin lög sem enn þá hafa verið fundin upp duga til þess að koma í veg fyrir að samviskulausir einstaklingar vegi að rótum þeirra samfélaga sem þeir sjálfir lifa á sem hættuleg sníkjudýr. Venjulegt fólk getur bara vonað að það komist aldrei í kast við þessar afætur þótt það sé raunar borin von tölfræðilega að hægt sé að lifa heilu lífi án þess að verða fyrir barðinu á þessum myrkraverkaher. Ég hafna því algjörlega að íslenska þjóðin eða ég sjálfur beri nokkra einustu ábyrgð á voðaverkum geðvillinga eða aðila sem hegða sér í einu og öllu eins og geðvillingar, óreiðumanna sem koma óorði á allt sem tengist viðskiptum, auk þess að valda sorglegri en því miður nauðsynlegri tortryggni í mannlegum samskiptum. Hins vegar er það augljós staðreynd að hvað svo sem ábyrgðinni líður sitjum við uppi með geðvillingana, verk þeirra og afleiðingar þeirra vondu verka. Ég mundi taka það óstinnt upp ef breskur sendimaður, 007 eða 8, bankaði upp á hjá mér og segði mér að vegna framferðis Landsbankaskrílsins hefði nafn mitt og allra Íslendinga verið sett á lista yfir hryðjuverkamenn sem væru taldir ógna öryggi Bretaveldis. Ég mundi taka því fálega ef þessi sendifulltrúi gripi aukinheldur til hótana um að gera mér allt til bölvunar í framtíðinni, skíta mig út hjá Evrópusambandinu og hjá frændþjóðum okkar á Norðurlöndum og sem víðast á alþjóðavettvangi og beita áhrifum sínum til þess að ég fengi ekki fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, nema ég sjálfur léti undan fjárkúgun og keypti mér gott veður fyrir til að mynda rúmar 2 milljónir af framfærslupeningum heimilisins sem skaðabætur fyrir framferði mér óviðkomandi geðvillinga. Og ekki nóg með það, 2 milljónir fyrir mig sjálfan, aðrar 2 fyrir konu mína og svo 2 í viðbót fyrir hvern afkomanda. 12 milljónir fyrir okkur sex í stórfjölskyldunni og enginn magnafsláttur. Skaðabætur fyrir skaða sem ég olli ekki, þaðan af síður kona mín og allra síst börn og barnabörn. Af stimamýkt sinni og umhyggju til að auðvelda mér þetta væru Bretar og Hollendingar til í að lána mér peninga með rúmlega 5% vöxtum, afborganalaust í sjö ár, og greiðist upp fyrir árslok 2024. Kostaboð. „Take it or leave it.“ Núna strax og það áður en sumarþingi lýkur - eða þú skalt hafa verra af, „vinur“. Með vini eins og þessa þarf maður ekki á óvinum að halda. Þetta eru einkavinir okkar úr kaldastríðsklúbbnum NATO. Vinátta okkar við Breta stendur að vísu ekki sérlega föstum fótum eftir nokkur þorskastríð um lífsbjörg okkar við þennan freka og ósvífna yfirgangsaðila sem taldi það lengi vel í sínum verkahring að útrýma hverjum einasta þorski á Íslandsmiðum og gott ef ekki láta togara sína draga botnvörpur um kartöflugarða bænda við sjávarsíðuna. Það hefur því miður mistekist að leysa hið svonefnda Icesave-mál, mistekist gersamlega og nú bendir margt til þess að við eigum eftir að súpa af því seyðið um langan aldur. Það hefur mistekist að gera um þetta viðunandi samninga. Það hefur mistekist hrapallega að halda sanngjörnum málstað íslensku þjóðarinnar til haga. Við höfum orðið að þola - og gert okkur að góðu að þola - ofbeldi, þvinganir og þá smán og búsifjar að vera sem þjóð flokkuð með hryðjuverkamanna- og geðvillingafélaginu al Kaída sem fer um löndin með morðum og manndrápum. En jafnvel sú útreið sem við höfum fengið hjá breskum og hollenskum yfirvöldum, jafnvel sá smánarlegi nauðungarsamningur sem haldið hefur Alþingi í gíslingu vikum saman þarf alls ekki að koma í veg fyrir að við viljum leysa málið. Jafnvel þótt við sem þjóð berum ekki ábyrgð á gerðum geðvillinga, eða manna sem hegða sér sem slíkir, viðurkennum við að atferli þeirra hefur afleiðingar sem eru hverjum manni augljósar - nema geðvillingunum sjálfum. Þeir móast við og skilja jafnvel ekki að þeir hafi gert neitt rangt. Þeir sjúkustu meðal þeirra eru nógu veruleikafirrtir til að impra á því opinberlega að þeir aðilar sem mest hafa lagt sig í líma við að þrífa upp eftir þá skítinn biðji þjóðina afsökunar. En þeir sjálfir, nei, þeir þurfa engrar afsökunar að biðja þar sem þeir hafa ekkert rangt gert - utan það eitt að kæra sig kollótta um muninn á réttu og röngu og finnast ævinlega það ranga meira freistandi en það rétta. Frá því að fjárglæfraspilaborgin hrundi hafa allir Íslendingar sem komið hafa að Icesave-málinu án efa verið allir af vilja gerðir til að finna viðunandi lausn á málinu og lágmarka skaðann. En góður vilji gerir enga stoð. Lausnin er ófundin enn þá og e.t.v. erum við fjær viðunandi lausn núna en áður en Alþingi Íslendinga fyrir vel meinta þrákelkni framkvæmdarvaldsins og einlægan vilja til að kyssa á vöndinn lét loka sig inni í sjö vikur yfir þeim nauðungarsamningum sem nú hanga eins og sverð Damóklesar yfir þjóðinni. Lausnin er ófundin enn þá og sennilega væri skynsamlegt að leita til hlutlausra aðila, svo sem Frakka, Þjóðverja, nú eða Svía, til að hjálpa okkur að miðla málum og forða okkur undan hótunum, ofríki og ofbeldi hinna fornu nýlenduherra og þrælakaupmanna sem við eigum nú í höggi við, og virðast enn vera tiltæk fantabrögð forfeðranna í samskiptum við vopnlausar smáþjóðir. Á Alþingi bendir margt til þess að hvorki sé kjarkur, áræði, úthald né andleg orka til að halda áfram að leita að viðunandi lausn. Eftir sjö vikna setu yfir nauðungarsamningnum virðist nú vera meiri hluti fyrir því í fjárlaganefnd og jafnvel á þinginu að láta ranglætið yfir sig ganga en milda það með fyrirvörum sem eiga að tryggja að við getum áfram haldið hér uppi vísi að heilbrigðisþjónustu og menntakerfi þótt það fari í forgang hjá íslenskum almenningi að borga breskum og hollenskum innstæðueigendum skaðabætur fyrir tjónið sem hlaust af því að þeir, eins og við, skyldu verða fyrir barðinu á íslenskum geðvillingum. Ég vil hafna Icesave-samningnum og vísa honum út í hafsauga og finna aðra lausn - á jafnréttisgrundvelli - til að græða upp þá sviðnu jörð sem hinir íslensku græðgisdólgar hafa skilið eftir sig hér heima og erlendis. Ég vara við þessum samningi - með eða án fyrirvara. Ég sé sömuleiðis fram á að mitt sjónarmið muni að líkindum verða undir við atkvæðagreiðslu um málið. Ég reyni að hugga mig við að þegar þetta skelfilega mál verður úr sögunni verði aftur hægt að snúa sér að því sem máli skiptir, því að hjálpa venjulegu fólki, fjölskyldunum í landinu og almennri atvinnustarfsemi í stað þess að hjúkra dag og nótt með ærnum tilkostnaði fjármálafyrirtækjum sem hafa undanfarin ár riðið hér húsum með „tærum snilldarverkum“ sínum eins og drepsótt í boði þeirra stjórnmálaflokka sem þá fóru með landstjórnina og hafa nú steingleymt ábyrgð sinni. Eitthvert menningarsnauðasta og dapurlegasta tímabil í sögu þjóðarinnar, tímabil græðgi og ómennsku, er vonandi að baki. Von mín er sú að við getum snúið okkur að því að endurreisa hér mannsæmandi þjóðfélag þegar Alþingi losnar úr herfjötri Icesave-málsins, þjóðfélag miðað við þarfir og drauma heiðarlegs fólks en ekki græðgi og dramb geðvillinga og gróðadólga. Ég vona að við þurfum ekki að horfa upp á það fleiri haust að efnalitlar fjölskyldur hafi ekki ráð á því að kaupa pappír og ritföng handa ungum börnum sínum við upphaf skólagöngu. Ég vona að við þurfum ekki að horfa upp á það framar að Alþingi Íslendinga sé lamað vikum og mánuðum saman vegna sligandi nauðungarsamninga við ellimóð og snakill stórveldi sem eiga harma að hefna á útsmognum íslenskum gróðadólgum en kjósa frekar að ráðast á saklausa þjóð. „Hvað er þá orðið okkart starf í sex hundruð sumur?“ spurði þjóðskáld okkar, Jónas Hallgrímsson, í kvæði sem ég er hræddur um að of margir, bæði meðal þings og þjóðar, séu búnir að gleyma.

Forseti vill í allri vinsemd biðja þingmenn almennt um að gæta orða sinna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Ástæðan fyrir veru minni í pontu er ekki sú að veita andsvar, heldur kannski meira meðsvar ef því finnst staður í þingsköpum. Hann nefndi að það væri gríðarlega mikilvægt að halda áfram að finna viðunandi lausn og ég tek heils hugar undir þau orð, einnig þegar hann sagði að það væri svolítið sérstakt að í rauninni væri með fyrirvörunum verið að milda ranglætið. Það er einmitt ranglætið sem er svo yfirgnæfandi í þessu máli, að við skulum ekki fá notið þess sem sjálfstæð þjóð á meðal þjóða að láta reyna á réttindi okkar, fá skorið úr deilumálum okkar fyrir óvilhöllum dómstólum. Mér heyrðist á þingmanninum að hann ætlaði að greiða atkvæði gegn frumvarpinu. Mig langar þá að spyrja hann hvaða skoðun hann hafi á þeim orðum sem hafa fallið hér í dag þar sem menn í meiri hlutanum strjúka hver öðrum á bakið og mæra samstöðuna eins og hún sé einhver lykill að málinu, bara vegna þess að einhverjir flokkar, 3–4 flokkar, sem reynast svo ansi ósammála þegar þeir hefja upp raust sína, eru sammála í þessu máli. Er hv. þingmaður mér sammála um að slík samstaða skipti engu máli? Ég bendi á orð Lees Buchheits sem er sérfræðingur á þessu sviði, hann sagði að það væri einmitt þeim mun mikilvægara að fram kæmi hversu vondir samningarnir væru og að andstaða væri við þá á Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta andsvar, eða meðsvar frá hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni. Áður en ég svara spurningu hans langar mig til að tjá forseta þakkir mínar fyrir áminningu um að gæta orða minna. Ég hef unnið við það og haft af því lifibrauð síðustu 40 ár að gæta orða minna. Íslensk tunga hefur verið atvinnutæki mitt og ég þakka allar ábendingar varðandi notkun tungumálsins og mun hér eftir sem hingað til reyna að gæta þessa máls sem mér var gefið og vanda mig við meðferð þess. Varðandi spurningu hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar um hvað mér finnist um þá margrómuðu samstöðu sem menn telja sig hafa náð í þinginu hef ég svo sem ekki mikið að segja um hana utan sjálfsagða hluti. Samstaða er í sjálfu sér af hinu góða svo lengi sem sú samstaða er um réttan og góðan málstað. Ég gef hins vegar lítið fyrir samstöðu um að láta í minni pokann fyrir kúgunum og ofbeldi og samstöðu um að reyna að gera það skásta úr vondu máli í stað þess að berjast fyrir því að taka málið fyrir upp á nýtt og leiða það fram til sigurs.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún var nokkuð stóryrt, og kannski er verst að þeir sem veist var að hafa ekki tækifæri til að svara fyrir sig hér á sama stað en þeir gera það væntanlega annars staðar.

Þeir eiga nóg af fjölmiðlum.

Það sem mig langaði til að spyrja hv. þingmann um er Evrópusambandið. Hann greiddi atkvæði með því að Ísland sækti um aðild að Evrópusambandinu og nú vill svo til að þetta Icesave-vandamál er vegna galla í tilskipunum Evrópusambandsins um innlánstryggingar. Þegar á reyndi og menn óttuðust um alla Evrópu að það yrði áhlaup á banka beitti Evrópusambandið ýmsum brögðum gagnvart Íslendingum, ekki beint góðum brögðum, og ég spyr hv. þingmann: Hvernig líst honum á Evrópusambandið eftir að það hefur staðið núna, ásamt með Bretum og Hollendingum, í því að kúga Íslendinga? Vill hann enn þá ganga inn í þetta ágæta bandalag? Er ekki ósamræmi í því að ætla sér að sameinast þessum klúbbi sem hann gagnrýnir hér svo fyrir að fara illa með Íslendinga? Það er líka athyglisverður punktur að Bretar og Hollendingar, báðar þjóðirnar, þurfa að samþykkja aðildarbeiðni hv. þingmanns að Evrópusambandinu - því að hann greiddi atkvæði með því - og ég spyr hann: Getur verið að það sé afstaða margra þingmanna á þingi sem greiddu atkvæði með Evrópusambandinu að styggja ekki þessa væntanlegu atkvæðagreiðendur um aðild Íslands að Evrópusambandinu? Hvernig fer þetta yfirleitt saman í huga hv. þingmanns?

Frú forseti. Icesave-málið sem komið er til lokaumræðu er ekki aðeins eitt stærsta mál sem Alþingi Íslendinga hefur þurft að ræða heldur um leið eitt mesta hneykslismál, hugsanlega mesta hneykslið sem við höfum horft upp á í íslenskum stjórnmálum. Ástæðan er sú að í þessu máli brugðust stjórnvöld þeirri grundvallarskyldu stjórnvalda í hvaða landi sem er í heiminum að verja þjóð sína. Íslensk stjórnvöld hafa í þessu máli ekki varið íslensku þjóðina. Þvert á móti hafa þau varið mjög hart málstað andstæðinga okkar í þessu máli og beitt til þess brögðum sem ég held að sagan muni dæma sem algerlega óásættanleg. Saga þessa máls í þinginu er saga blekkinga og undanbragða. Þingmenn hafa þurft að hafa gríðarlega mikið fyrir því að fá grundvallarupplýsingar um málið. Það stóð ekki einu sinni til að þingmenn fengju að sjá þá samninga sem þetta snýst allt saman um. Reyndar var opnað á þann möguleika að þingmenn gætu fengið að skoða samningana í lokuðu herbergi einir og sér en það var þá ljóst að aldrei ætti að birta þá opinberlega. Það var ekki fyrr en samningunum var lekið í fjölmiðla að stjórnvöld sáu ekki annan kost en birta þá og síðan þá hefur þurft að margbiðja um að fá grundvallarupplýsingar í málinu. Þegar upplýsingar hafa verið veittar hafa þær oft ekki staðist og raunar hefur ekkert staðist af því sem sagt var um þetta mál í upphafi. Ekki eitt einasta af þeim atriðum sem stjórnvöld nefndu sem rökstuðning fyrir því að þetta væri ásættanlegur samningur í upphafi hefur staðist þegar á hólminn var komið. Ástæðurnar fyrir því eru líklega fyrst og fremst tvær: Annars vegar sú að ríkisstjórnin lagði strax sjálfa sig undir í þessu máli og var þannig komin í skotgrafirnar, gat ekki léð máls á neinu öðru en upphaflegu uppleggi í þessu máli. Hitt er það að stjórnvöld, ríkisstjórnin virtist einfaldlega ekki vita hvað hún var með í höndunum, hafði ekki kynnt sér málið, eins og kom í ljós aftur og aftur, m.a. kom í ljós að ráðherrar í ríkisstjórninni gerðu sér ekki grein fyrir hvernig greitt yrði út úr þrotabúi Landsbankans og munaði þar hundruðum milljarða kr. Menn höfðu ekki hugmynd um hvort það skeikaði 300 milljörðum til eða frá. Þrátt fyrir að hafa ekki séð samninginn voru margir stjórnarliðar og raunar ríkisstjórnin sjálf tilbúin að tala fyrir honum, tilbúin til að segja að þetta væri það eina í stöðunni. Við ættum í raun ekkert val annað en að samþykkja þennan samning sem var sagður góður en menn hafa svo ekki treyst sér lengur til að reyna að segja góðan, telja nú nauðsynlegan. Það er búið að reyna mikið að gera endurbætur á þessum samningi. Það er í sjálfu sér mjög undarleg nálgun þegar menn fá í hendur plögg eins og þessir Icesave-samningar eru, að menn skuli fá í stað þess að segja einfaldlega: Þetta er ekki hægt fyrir þingið. Þetta er ekki í samræmi við það umboð sem Alþingi veitti og raunar eru þegar búin að virkjast endurskoðunarákvæði samninganna sjálfra. Í stað þess að segja þetta, vísa málinu til baka, er reynt að stagbæta samningana. Það var vissulega betra en ekki neitt, það var vissulega betra en að samningarnir færu í gegn óbreyttir og þess vegna hefur Framsóknarflokkurinn tekið mikinn þátt í þeirri vinnu og sú barátta hefur þrátt fyrir allt orðið til þess að málið lítur miklu skár út en stefndi í. En hins vegar var lagt í þá baráttu af hálfu þeirra sem tóku þátt í henni sem voru fulltrúar úr öllum flokkum, nema Samfylkingu, lagt upp með að fyrirvararnir væru í rauninni leið til að segja: Þetta er ekki ásættanlegt og þetta er það sem er að. Nú er allt í einu umræðan orðin sú að þessir fyrirvarar eigi að vera ásættanlegir. Við viljum fá staðfestingu á því að þeir séu ásættanlegir, segir ríkisstjórnin. Túlkanirnar er engu að síður alveg í hvor í sína áttina. Fulltrúar úr Sjálfstæðisflokki hafa lýst því að fyrirvararnir felli í raun samninginn, eða gerðu það a.m.k. á tímabili. Fulltrúar frá ríkisstjórninni, ráðherrar, segja að þetta rúmist innan samningsins. Ljóst má vera að hvort tveggja getur ekki verið rétt. En ef nú er ljóst að við viljum fá samþykki, við viljum að Bretar og Hollendingar segi: Þetta er í lagi, erum við í raun að leggja fram nýtt tilboð. Það er í eðli málsins, þá verðum við að spyrja okkur: Er þetta gagntilboð ásættanlegt af okkar hálfu? Er gengið nógu langt? Er það sem við leggjum fram sem tilboð, það sem við ætlumst til að fá samþykki við, jákvætt svar frá Bretum og Hollendingum, er það það sem við viljum eða erum við að gefast upp? Er þetta það sem við teljum okkur geta náð og ekki meira? Þetta eru spurningar sem ég hefði viljað fá svör við í dag en ráðherrar í ríkisstjórninni gefa sér lítinn tíma til að taka þátt í umræðu um þetta stærsta mál hugsanlega í sögu Alþingis og ég held að það sé ekki einn einasti stjórnarþingmaður á mælendaskrá. En þetta er grundvallaratriðið. Ef ríkisstjórnin er að falast eftir því að Bretar og Hollendingar fallist á tillöguna er verið að gera tilboð. Þá er spurningin þessi: Er þetta tilboð ásættanlegt? Það er það ekki að mínu mati. Það er það ekki að mati fulltrúa Framsóknarflokksins í fjárlaganefnd, hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar og ég tel að óhætt sé að segja að framsóknarmenn almennt og ég geri ráð fyrir stærstur hluti þjóðarinnar telji þetta ekki ásættanlegt tilboð, sérstaklega í ljósi þess að okkur Íslendingum ber raunverulega ekki skylda til að greiða þessar gríðarlega háu upphæðir. Okkur ber ekki skylda til að skrifa upp á nærri 800 milljarða kr. skuldabréf í erlendri mynt. Ef við erum sammála um það, sem ég held reyndar að flestir séu að verða, hvers vegna gerum við þá tilboð á móti sem við teljum í raun ekki ásættanlegt? Hvernig stendur á því að þrátt fyrir að í ljós hafi komið aftur og aftur að í hvert skipti sem unnið er meira í málinu og það skoðað betur finnast nýir gallar og hlutir sem allir verða síðan sammála um að þurfi að leiðrétta, að málið er iðulega rifið út úr nefndinni án þess að fá þar fullnægjandi umræðu? Ég taldi að samið hefði verið um það fyrir nokkrum dögum að þegar málið færi inn í nefnd fyrir síðustu umræðu fengi það allan tíma sem á þyrfti að halda. En hvað er svo gert? Eina ferðina enn er málið rifið út án þess að einn einasti maður með menntun í enskum lögum hafi lesið það yfir. Það er ekki einn einasti - ég er ekki bara að tala um sérfræðinga, ég er bara að tala um einhvern sem er með menntun í enskum lögum, þeim lögum sem gilda um samninginn, þeim lögum sem verður stuðst við, rísi ágreiningur. Það hefur ekki einn einasti maður með menntun í enskum lögum lesið þetta yfir fyrir Alþingi þrátt fyrir að komið hafi ábendingar héðan og þaðan aftur og aftur frá framtakssömum borgurum úti í bæ, jafnvel í útlöndum, um að það sé kannski ekki allt með felldu. Þá ætlar þingið að setja þetta mál í gegn án þess að hafa fengið ekki bara bestu sérfræðinga heims, sem svo að sjálfsögðu ættu að fá sér til aðstoðar í þessu máli, heldur neinn með nægilega þekkingu til að geta yfir höfuð prófarkalesið málið. Sú hefur reyndar verið raunin allt frá upphafi. Það er óskiljanlegt að í samningaviðræðum þar sem svona miklir hagsmunir eru undir skuli ekki hafa verið leitað til einhverra þeirra fjölmörgu sérfræðinga víða um heim sem boðist hafa til að aðstoða Íslendinga í þeim kröggum sem þjóðin er nú í. Meira að segja Nóbelsverðlaunahafar í hagfræði hafa boðið Íslendingum aðstoð sína. Það eru allir tilbúnir og áhugasamir um að hjálpa Íslandi í þeirri sérstöku stöðu sem landið er í. Nei, ríkisstjórnin vildi hafa þetta mál út af fyrir sig, láta sína einkavini sjá um þetta, ekki leita eftir utanaðkomandi áliti nema að einhverju óverulegu leyti og að því leyti sem það var gert var því stungið undir stól. Hvernig þetta mál hefur verið unnið er ríkisstjórninni til háborinnar skammar en þó er rétt að geta þess að einn ráðherra, hæstv. heilbrigðisráðherra Ögmundur Jónasson, og nokkrir Íslandsvinir í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði skera sig þar úr og hafa haft töluvert um þetta að segja ásamt Framsóknarflokknum og öðrum sem hafa tekið fast á móti. Það hefur þurft töluverða baráttu til því að það er mikið búið að reyna til að keyra þetta mál í gegn og þar hefur ýmsum brögðum verið beitt eins og ég held að sé fullt tilefni til að fjalla nánar um síðar. Samningsstaða Íslendinga í þessu máli var nefnilega sterk. En fulltrúar Íslands, málsvarar Íslands, hafa skipulega kastað frá sér öllum vörnum. Fjármálaráðherra Frakklands og núna fyrir ekki svo löngu síðan fjármálaráðherra Hollands hafa lýst því yfir að ríkisábyrgð eigi ekki við í kerfishruni eins og Íslendingar hafa upplifað. Þessu til viðbótar er margbúið að sýna fram á hina ýmsu lagalegu galla á málatilbúnaðinum en hversu oft sem bent er á ágallana hefur það engu breytt um það að ríkisstjórnin forherðist í því að þessa samninga verði að keyra í gegn. Hún vill enga hjálp. Hún vill auðvitað allra síst hjálp frá stjórnarandstöðunni en hún vill ekki heldur heyra í málsvörum Íslendinga í útlöndum því að þeim hefur smátt og smátt farið fjölgandi eftir því sem málstaður Íslendinga hefur verið kynntur en það hefur ríkisstjórn Íslands algerlega látið undir höfuð leggjast. Reynslan er sögð sú að þegar menn hafa byrjað að kynna málstaðinn kviknar ljós, þá átta menn sig á því um allan heim að þetta er allt öðruvísi en leit út í upphafi. Það er mikil synd og mikill skaði að íslensk stjórnvöld skuli ekki fyrr og raunar ekki yfir höfuð hafa gripið til varna. Sérstaklega á það við núna einmitt þessa dagana þegar andrúmsloftið er að breytast mjög mikið, sérstaklega í Evrópu, varðandi það hvernig menn meta þá efnahagskrísu sem heimurinn hefur gengið í gegnum en ekki síst hvernig þeir meta stöðu Íslands og þetta mál. Nú eru leiðarahöfundar erlendra blaða farnir að koma okkur til varnar, erlendir sérfræðingar taka upp á því hjá sjálfum sér að skrifa Íslendingum til varnar en þessa hjálp vilja íslensk stjórnvöld helst ekki sjá vegna þess að fyrir þeim snýst þetta eingöngu um það að hafa rétt fyrir sér varðandi að samningurinn eigi að fara í gegn. Ríkisstjórnin er tilbúin til að leggja þessar gríðarlegu byrðar á íslensku þjóðina til þess eins að geta sagt: Við náðum okkar í gegn. Svona eiga stjórnvöld ekki að starfa, allra síst á tímum eins og við upplifum núna. Hverjar verða svo afleiðingarnar af þessu ef þetta næst allt saman í gegn? Þá þarf ríkisstjórnin væntanlega að finna sér nýtt mál, nýja gulrót til þess að benda á að nauðsynlegt sé að ná til að hægt sé að gera alla hlutina sem hún vill svo gjarnan. Nokkur mál hafa komið til sögunnar, Evrópusambandið, seðlabankastjórinn og fleira. Alltaf er einhver hindrun sem kemur í veg fyrir að ríkisstjórnin geti gert það sem hún er kjörin til svo nú mun hún væntanlega þurfa að finna sér nýja fyrirstöðu, nýja afsökun fyrir því að hún sinni ekki hlutverki sínu sem skyldi. En það sem verra er, með þessu kann að vera að af stað fari ferli sem er ekki endilega gæfuríkt, verður ekki gæfuríkt fyrir þjóðina, þ.e. aukin lántaka án þess að menn hafi almennilega gert sér grein fyrir því hvernig nota eigi lánin. Aukin lántaka þýðir aukin skuldsetning. Við erum stödd í miðri skuldakreppu. Það er reyndar langt síðan hún hófst. Bankarnir töldu að skuldakreppuna mætti leysa með aukinni skuldsetningu. Sú tilraun var gerð. Afleiðingarnar eru öllum ljósar. Nú er ríkisstjórn Íslands að reyna slíkt hið sama. Það er sögð vera meginástæðan fyrir því að við verðum að samþykkja Icesave-samningana fyrir utan einhverja vinsældakeppni, það er að við verðum að fá meiri lán. Við verðum að skuldsetja okkur aðeins meira, aðeins lengur, vegna þess að ef við fáum aðeins meiri frest þótt við skuldsetjum okkur miklu meira reddast þetta kannski. Nei, ég held að það sé nóg komið af þessu viðhorfi, því viðhorfi að skuldaaukning geti bjargað okkur. Ég held að við þurfum að fara að hugsa hlutina upp á nýtt, breyta um kúrs og vinna að því að ekki aðeins ríkissjóður og þar með skattgreiðendur, þjóðin í heild, taki ekki á sig óbærilega skuldaklafa heldur líka að snúa þróuninni við hjá heimilunum og fyrirtækjunum í landinu sem ríkisstjórnin gerir sér sem betur fer grein fyrir að standa ekki undir skuldabyrðinni. Nú ætti að vera nýtt upphaf með nýrri hugsun, ekki um aukna skuldabyrði, ekki um gömlu aðferðir bankanna við að skuldsetja sig út úr vandanum, heldur þvert á móti að við gerum okkur grein fyrir því að skuldsetning landsins, heimilanna, fyrirtækjanna og ríkissjóðs er orðin meiri en við stöndum undir. Við þurfum að snúa þeirri þróun við, við þurfum að lækka skuldirnar því að þannig getur framtíð Íslands orðið björt.

Virðulegi forseti. Við ræðum heimild fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs Íslands til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta. Icesave-samningarnir bera þess glöggt merki að íslenska samninganefndin hefur verið ofurliði borin af hálfu Hollendinga og Breta þvert á það sem hin umsömdu viðmið gáfu fyrirheit um. Á því ber ríkisstjórnin alla ábyrgð. Órói innan lands, alþjóðlegur þrýstingur, flækjustig málsins og gríðarstórir hagsmunir áttu að gefa ríkisstjórninni tilefni til að vanda betur til samningagerðarinnar til að ná fram ásættanlegri niðurstöðu. Hæstv. fjármálaráðherra kaus að láta pólitíska samherja leiða samningaviðræðurnar fyrir Íslands hönd í stað þess að láta einhvern með viðamikla þekkingu á alþjóðlegri samningagerð gegna því starfi. Staðfesting þess að niðurstaða viðræðnanna hafi verið óásættanleg birtist í ósamkomulagi innan ríkisstjórnarinnar áður en samningarnir voru undirritaðir og mikilli tregðu við að kynna samningana með viðhlítandi hætti fyrir utanríkismálanefnd og þingflokkum. Þessa sást einnig stað í ófullnægjandi aðgangi sem stjórnvöld settu alþingismönnum að gögnum málsins við upphaf þinglegrar meðferðar. Þær breytingar á frumvarpinu sem unnar hafa verið í fjárlaganefnd varpa ljósi á hversu forkastanleg vinnubrögð ríkisstjórnarinnar hafa verið í þessu máli. Í meðförum fjárlaganefndar hefur frumvarp ríkisstjórnarinnar tekið gríðarlegum breytingum og að því gefnu að breytingartillögur innan nefndarinnar hljóti staðfestingu má segja við endanlega afgreiðslu Alþingis byggi afgreiðsla málsins á allt öðrum forsendum en þeim sem ríkisstjórnin lagði upp með. Þær voru að Alþingi samþykkti ríkisábyrgð án nokkurra takmarkana á þeim skuldbindingum sem Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta hafði gert með staðfestingu fjármálaráðuneytisins við bresk og hollensk stjórnvöld. Allur málatilbúnaður ríkisstjórnarinnar í aðdraganda framlagningar frumvarpsins þann 2. júlí ber vott um fljótræði og litla sem enga yfirsýn yfir innihald þeirra samninga sem ríkisstjórnin staðfesti að kvöldi 5. júní. Þannig hélt hæstv. forsætisráðherra því fram í fréttum þennan sama dag að eignir Landsbanka Íslands mundu standa undir a.m.k. 95% þeirra skulda sem á Ísland kynnu að falla vegna Icesave-reikninga bankans. Tveimur dögum áður sagði hæstv. fjármálaráðherra að það væru algerar sögusagnir að til stæði að taka eitt risavaxið lán með himinháum vöxtum og í sjónmáli væri mun hagstæðari samningur en áður hefði verið rætt um. Einnig gaf hann í skyn að samninganefndin undir forustu Svavars Gestssonar væri að ná glæsilegri niðurstöðu innan skamms. Þau orð voru síðan dregin að nokkru leyti til baka. Einnig lét formaður samninganefndarinnar hafa það eftir sér í fjölmiðlum að hann hefði ekki nennt að hafa málið lengur hangandi yfir sér. Þau ummæli sem vitnað er til eru afar óviðeigandi, svo ekki sé meira sagt. Því miður eru framangreindar tilvitnanir ásamt öðrum þeim upplýsingum sem fyrir liggja í gögnum málsins í fjárlaganefnd óræk staðfesting þess að kastað hefur verið til höndunum við framlagningu frumvarpsins þar sem farið var fram á ríkisábyrgðina. Það liggur fyrir í ljósi þess sem síðan hefur verið upplýst að innan stjórnarflokkanna hafi verið takmörkuð vitneskja um þær gríðarlegu skuldbindingar sem frumvarp ríkisstjórnarinnar fólu í sér. Enda kom á daginn við vinnu fjárlaganefndar að gögn málsins voru gríðarleg að vöxtum og yfirferð þeirra krafðist mikillar vinnu, jafnt alþingismanna, sérfræðinga sem og almennra borgara landsins. Sífellt koma fram nýjar upplýsingar sem nauðsynlegt reyndist að vinna betur úr. Frú forseti. Eins og áður segir liggja fyrir viðamiklar tillögur til breytinga á því frumvarpi sem fjármálaráðherra mælti fyrir á Alþingi 2. júlí sl. Í stað þeirra galopnu og fáorðu heimilda sem frumvarpið mælti fyrir um hafa verið settir inn í það gildir fyrirvarar til að tryggja hagsmuni íslensku þjóðarinnar. Þessum fyrirvörum er ætlað að styrkja rétt Íslendinga í samskiptum við Breta og Hollendinga og sníða af ýmsar og verstu afleiðingar þeirra samninga sem gerðir voru í umboði ríkisstjórnarinnar við þessar þjóðir. Breytingarnar munu m.a. stemma stigu við íþyngjandi fjárhagslegum afleiðingum samninganna, treysta aðkomu Alþingis að málinu og setja sólarlagsákvæði á ríkisábyrgðina vegna láns til Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta. Það er því ljóst að Alþingi fjallar nú um gjörbreytt mál frá því sem fyrst var lagt fram. Í rauninni hefur ríkisstjórnin verið gerð afturreka með það mál sem hún lagði upp með. Í ljós hefur komið að ríkisstjórnin gekk til samninga við Hollendinga og Breta þar sem forsenda var ríkisábyrgð til handa Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjárfesta vitandi vits um að hvorki samningarnir né ríkisábyrgðin nyti stuðnings meiri hluta Alþingis eða allra ráðherra ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin gekk þannig frá skuldbindingum við aðrar þjóðir þrátt fyrir fulla vitneskju um að meiri hluti Alþingis væri þeim andsnúinn. Þetta er auðvitað grafalvarlegt mál líkt og umfjöllun Alþingis á vinnu fjárlaganefndar við frumvarpið ber vitni um. Eðlilegast hefði verið, líkt og bent var í nefndaráliti fulltrúa sjálfstæðismanna í fjárlaganefnd við 2. umr. málsins, að ríkisstjórnin hefði gengið að nýju til samningaviðræðna við Breta og Hollendinga til að reyna til þrautar að ná samningum þar sem aðilar tækju meira mið af hagsmunum Íslands en fyrirliggjandi samningar gera. Því miður var ríkisstjórnin ófáanleg til þess. Það var við þessar aðstæður sem fjárlaganefnd gerði grundvallarbreytingar á málinu og lagaði það að vilja þingsins. Frú forseti. Ég ætla að fara yfir helstu breytingar fjárlaganefndar á frumvarpi ríkisstjórnarinnar. 1. Brussel-viðmiðin. Lánasamningarnir verða túlkaðir í samræmi við hin umsömdu viðmið frá 14. nóvember, Brussel-viðmiðin, þar sem meðal annars er gert ráð fyrir að tekið sé sérstakt tillit til erfiðra og fordæmislausra aðstæðna á Íslandi. Kveðið var á um þetta í ályktun Alþingis frá 5. desember sl. en ljóst er af erindisbréfi samninganefndar ríkisstjórnarinnar um Icesave að verkefni hennar var ekki skilgreint í samræmi við þessa ályktun Alþingis. Er það vægast sagt mjög alvarlegt að hvorki erindisbréf samninganefndarinnar né niðurstaða samninganna skuli hafa verið í samræmi við vilja Alþingis. 2. Fullveldisákvæðið. Tryggt er nú að ekki verði hægt að gera aðför að eigum Íslands sem fullvalda ríkis. Í Icesave-samningunum eru ákvæði þar sem fallið er frá þessum friðhelgisrétti. Í þeim efnum var gengið miklu lengra en gerist og gengur í öðrum lánasamningum ríkisins. Þessu er snúið við í meðförum Alþingis. 3. Sett hefur verið inn nýtt ákvæði í frumvarpið sem tryggir með skýrum hætti, gagnstætt því sem var í málatilbúnaði ríkisstjórnarinnar, yfirráð yfir náttúruauðlindum landsins og jafnframt rétt íslenskra stjórnvalda til að kveða á um nýtingu og skipan eignarhaldsins. 4. Efnahagsleg viðmið. Í upphaflegu frumvarpi lagði ríkisstjórnin til að Alþingi samþykkti að Íslendingar ábyrgðust án nokkurra takmarkana allar þær fjárhagslegu skuldbindingar sem af Icesave-samningunum leiddu. Þá fór fjármálaráðherra fram á ríkisábyrgð á gríðarlega háum greiðslum Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta til Breta og Hollendinga án þess að fyrir lægi hvaða áhrif það kynni að hafa á íslenskt þjóðfélag. Í meðförum Alþingis hafa að forgöngu sjálfstæðismanna verið gerðar grundvallarbreytingar í þessu efni. Reistar eru stífar skorður til þess að tryggja að fjárhagsleg byrði af ríkisábyrgðinni verði innan viðráðanlegra marka. Því verður hún miðuð við tiltekna hámarksgreiðslu úr ríkissjóði. Verður ríkisábyrgðin aldrei meiri en sem nemur 6% af vexti landsframleiðslunnar. Ekkert slíkt hámark var í upphaflegu frumvarpi. Heimildin til ríkisábyrgðar var galopin og án tillits til fjárhagslegrar getu þjóðarbúsins til þess að standa undir greiðslunum. 5. Sett er inn sólarlagsákvæði á ríkisábyrgðina. Kveðið er á um að ríkisábyrgðin standi ekki lengur en til 5. júní 2024 án tillits til þess hvort fjárhæðin vegna Icesave hafi verið greidd að fullu. Alþingi eitt getur breytt þeirri ákvörðun. Engar slíkar takmarkanir var að finna í frumvarpi ríkisstjórnarinnar. 6. Ítrekað er að Ísland hafi ekki fallið frá rétti til málssóknar svo að úr því fáist skorið hvort Íslendingum beri að greiða lágmarkstryggingu vegna Icesave-innstæðnanna. Komi í ljós að slík ábyrgð sé ekki fyrir hendi verður til fyrirvari um greiðslur sem er háður því að viðræður fari fram á milli Íslands, Hollands og Bretlands um áhrifin á lánasamningana og skuldbindingar ríkisins. Leiði viðræðurnar ekki til niðurstöðu er unnt að takmarka ríkisábyrgðina. 7. Í samningi ríkisstjórnarinnar var gert ráð fyrir því að greiðslur vegna eigna úr búi Landsbankans gengju að jöfnu til Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta hér á landi og í Bretlandi og Hollandi. Þessu hefur nú verið breytt til samræmis við íslensk lög. Þannig hafa verið leiðrétt einhver afdrifaríkustu mistök íslenskra stjórnvalda við samningagerðina sem fyrirsjáanlega hefðu getað kostað íslenska skattgreiðendur mörg hundruð milljarða króna. 8. Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjárfesta er gert skylt að láta á það reyna fyrir þar til bærum úrlausnaraðilum hvort kröfur hans gangi við úthlutun framar öðrum vegna sömu innstæðu. Verði niðurstaðan á þann veg skal taka upp viðræður við viðsemjendur okkar og leiði þær ekki til niðurstöðu getur Alþingi takmarkað ríkisábyrgðina. Þar með geta íslensk stjórnvöld einhliða takmarkað ríkisábyrgðina við aðstæður eins og hér er lýst. 9. Fyrirvarar þeir og skilyrði sem nú hafa verið settir inn í frumvarpið um ríkisábyrgðina verða styrkt til muna við lokaafgreiðslu málsins og þannig tryggt að þau nái þeim tilætlaða árangri að reisa skorður við þeirri ríkisábyrgð sem veitt er vegna Icesave-innlánanna. Þetta er gert þannig að áður en ríkisábyrgðin verður veitt er gert að skilyrði að hollenskum og breskum stjórnvöldum verði kynntir fyrirvararnir og þau fallist á þá með formlegum hætti. Jafnframt er það skilyrði sett að lánveitendur Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta viðurkenni að skuldbindingar sjóðsins verði háðar sömu fyrirvörum og ríkisábyrgðin. Með framangreindum hætti eru sett inn ákvæði í frumvarpið sem tryggja afdráttarlaust að skilyrði Alþingis fyrir ríkisábyrgðinni haldi gagnvart viðsemjendum okkar. Frú forseti. Fjárlaganefnd hefur á milli 2. og 3. umr. rætt hvort fyrirvarar sem bætt hefur verið við frumvarpið rúmist innan samninganna og er það enn óbreytt skoðun sjálfstæðismanna að niðurstaða um þetta ráðist af viðbrögðum Breta og Hollendinga. Fyrirvararnir eru óaðskiljanlegur hluti af samþykkt Alþingis á ríkisábyrgðinni og því er breytingartillaga um að stjórnvöld leiti samþykkis breskra og hollenskra yfirvalda á fyrirvörunum áður en ríkisábyrgðin er veitt til verulegra bóta. Frú forseti. Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd hafa allt frá því að málið kom til meðferðar í nefndinni lagt sig fram um að gera tillögur til breytinga á því frumvarpi sem ríkisstjórnin lagði fram í upphafi. Sú viðleitni og tillöguflutningur fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd byggði fyrst og fremst á því markmiði að reyna að takmarka það tjón sem upphaflegt frumvarp ríkisstjórnarinnar hefur valdið íslenska ríkinu og íslensku þjóðinni. Það markmið hefur að miklu leyti náðst. Með þeim breytingartillögum sem samþykktar hafa verið á frumvarpi ríkisstjórnarinnar tel ég fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd hafa átt verulegan þátt í því að forða Íslandi frá þeim gríðarlega skaða sem hlotist hefði af upphaflegu frumvarpi. Frú forseti. Í upphafi settu fjárlaganefndarmenn sér það takmark að ná breiðri pólitískri sátt um breytingartillögu nefndarinnar. Það takmark náðist vegna þess að fulltrúar nefndarinnar unnu af heilindum og báru virðingu fyrir skoðun hvers annars. Er það fordæmi sem ég vona að verði okkur hvatning í störfum þingsins í mörgum erfiðum málum sem fram undan eru. Þá vil ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni, formanni fjárlaganefndar, og starfandi varaformanni fjárlaganefndar, hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni, og nefndinni allri fyrir gott og heiðarlegt samstarf. Jafnframt þakka ég starfsfólki nefndasviðs fyrir vönduð vinnubrögð við erfiðar aðstæður og að lokum vil ég þakka öllum sérfræðingum og almennum borgurum fyrir framlag þeirra til málsins sem var ómetanlegt við úrlausn þess.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu og samstarfið í nefndinni sem var með miklum ágætum, það skal tekið fram. Okkur greinir aðeins á um hvort þeir fyrirvarar sem flokkur hans stendur að, og að frumvarpinu í heild sinni, séu gildir af því að þingmaðurinn nefndi að um gilda fyrirvara væri að ræða. Ég vil benda á að það var meiri hluti allra flokka fyrir utan Samfylkinguna um að hafa fyrirvarana sterka. Sjálfstæðismenn voru á þeirri línu. Í rauninni má segja að það eina sem gerst hafi var að Sjálfstæðisflokkur og Borgarahreyfing ákváðu að fara í skjól Samfylkingarinnar og veikja fyrirvarana. Þess vegna langar mig að spyrja hvort hann muni fallast á fyrirvara þá sem 2. minni hluti, þ.e. sá sem hér stendur, hefur lagt fram og voru í samræmi við það sem þingmaðurinn var eitt sinn sammála. Nú ræddi hv. þm. Kristján Þór Júlíusson mjög um hryðjuverkalögin og að það væri ósanngjarnt að Íslendingar fengju ekki notið þess ef einhver mundi láta reyna á þau, einnig varðandi mjög gild sjónarmið sem komu fram hjá lögmönnunum Þorsteini Einarssyni og Þórhalli Þorvaldssyni um möguleika á skuldajöfnun. Hann eyddi mörgum orðum í að fara yfir þetta en samt eru engir fyrirvarar sem lúta að þessum atriðum. Ég spyr: Mundi þingmaðurinn samþykkja fyrirvara Framsóknarflokksins sem snerta einmitt þetta atriði?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þór Þórhallssyni fyrir spurningarnar. Hann spyr mig hvort ég telji þetta gilda fyrirvara eða þær breytingartillögur sem lögð eru hér við frumvarpið. Ég fór mjög vel yfir það í ræðu minni áðan að ég tel að þeir fyrirvarar sem eru settir inn í frumvarpið gjörbreyti öllu málinu. Ef við tökum t.d. bara efnahagslegu fyrirvarana eru þeir gríðarlega mikilvægir til þess að verja okkur. Bara til þess að varpa ljósi á það er í nefndaráliti 1. minni hluta gefin mynd af því hvað muni gerast við ýmsar aðstæður. Til að mynda, ef það yrði hálfs prósent hagvöxtur á þessu tímabili yrði lokagreiðslan eða heildargreiðslan vegna Icesave-skuldbindinga 41,5 milljarðar, þ.e. ef eitthvað kemur upp á. Það er því gríðarlega mikilvægt að hafa þessa fyrirvara en menn voru áður með hugmyndir um að hafa þetta prósentu af vergri landsframleiðslu. Þá gátu menn að sjálfsögðu ekki greitt nema skera niður eða hækka skatta og við þekkjum afleiðingarnar af því. Eins og hv. þingmaður þekkir mjög vel er því snúið á hvolf að tryggingarsjóðurinn samdi frá sér bótakröfuna, þ.e. að hann gerði samkomulag um að skipta kröfunni. Það er tekið til baka og ekki bara það heldur er tryggingarsjóðnum skylt að fara í mál til þess að leita réttar síns og ef hann gerir það ekki er hægt að takmarka ríkisábyrgðina. Þessir fyrirvarar sem eru komnir inn í málið - þeir eru reyndar 10 og ég fór yfir hér flestalla áðan - breyta því málinu algjörlega og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson veit það jafn vel og ég að þeir eru þeir varnaglar sem eru þar. Það stendur nánast ekkert eftir af upphaflega frumvarpinu enda var það allt galopið. Það er gríðarlega mikilvægt að þessir fyrirvarar komist inn.

Virðulegi forseti. Við erum sammála um að það skiptir miklu máli úr því sem komið er að settir séu fyrirvarar við þetta afar slæma frumvarp, svo ekki sé sterkar til orða tekið. Það sem mig langar að spyrja um og ítreka er: Eitt sinn voru þingmaðurinn og flokkur hans í fjárlaganefnd á þeirri skoðun að hafa fyrirvarana sterkari, skýrari, og það myndaðist í rauninni meiri hluti um það án Samfylkingarinnar. Ég held að það liggi alveg fyrir að þeir fyrirvarar sem meiri hlutinn setur hér eru ekki nægilega skýrir vegna þess að þó að þingmaðurinn hv. Ásbjörn Óttarsson telji þá í rauninni bera með sér nýtt gagntilboð hefur komið fram hér í umræðunni að samfylkingarmenn telji einmitt hið gagnstæða. Þess vegna spyr ég aftur: Er þingmaðurinn til í að styrkja fyrirvarana enn frekar? Við erum ekki að tala um neinar stórkostlegar breytingar, við erum bara að tala í þá átt að þingmaðurinn ásamt meðlimum Sjálfstæðisflokksins og Borgaraheyfingarinnar og hluta af Vinstri grænum voru eitt sinn til í að samþykkja bæði efnahagslegu og lagalegu fyrirvarana. Ég ítreka aftur spurningu mína: Hefði þingmaðurinn ekki viljað sjá einhvers konar fyrirvara sem tryggðu það að einhver léti reyna á hryðjuverkalögin, hugsanlega með skuldajöfnun, eins og bent hefur verið á? Hefði hann ekki verið til í að styðja þannig fyrirvara eða ætlar þingmaðurinn einungis að samþykkja þá veiku fyrirvara sem meiri hlutinn hefur lagt fram?

Frú forseti. Þar sem hv. þingmaður kemur inn á sterkari fyrirvara er það alveg skýrt af okkar hálfu og við sögðum það í fjárlaganefnd að þó svo að við styddum þessa breytingartillögu áskildum við okkur allan rétt til að styðja frekari breytingartillögur eða flytja frekari breytingartillögur við málið, þannig að það komi alveg skýrt fram og hv. þingmaður veit um það. Hann kemur líka inn á skuldajöfnunarleiðina, það kemur mjög skýrt fram í nefndaráliti okkar nokkuð sem okkur finnst merkilegt. Hv. þingmaður vitnaði hér í tvo hæstaréttarlögmenn, Þorstein og Þórhall, sem komu á fund fjárlaganefndar og bentu okkur á að samið er frá því í 8. gr. frumvarpsins, í raun og veru er fallið frá því að íslenska ríkið geti sótt skaðabætur fyrir dagsetningu undirritunar samningsins. Það kemur ítarlega fram í nefndaráliti okkar hvað okkur finnst það vera forkastanleg vinnubrögð að gera það með þeim hætti, að menn semji það frá sér. Eins og hv. þingmaður bendir á er í raun og veru verið að semja það frá sér að menn geti hugsanlega sótt einhverjar skaðabætur vegna beitingar hryðjuverkalaganna. Þá, eins og líka er bent á gagnvart 9. gr. í samningnum, kemur fram að menn hafa fyrirgert rétti sínum til þess að nota það til skuldajöfnunar. Við deilum þeirri skoðun, ég og hv. þingmaður, að hryðjuverkalögin hljóti að hafa haft skaðleg áhrif á eignasafn Landsbankans og alla þá starfsemi sem þar var þannig að það er ekki æskilegt að það verði gert með þessum hætti. Það kemur skýrt fram í nefndaráliti okkar þar sem við lýsum yfir miklum vonbrigðum með þessi vinnubrögðum samninganefndarinnar og að stjórn tryggingarsjóðsins skuli samþykkja það.

Virðulegi forseti. Í þessari umræðu í dag hefur mjög mikið verið talað á þeim nótum, sem satt er og gott, að það sé mikilvægt að gott samstarf sé á milli stjórnar og stjórnarandstöðu, ekki síst í máli eins og þessu. Vakin hefur verið athygli á því að á margan hátt hafi tekist mikið samstarf um þetta mál þrátt fyrir að það sé erfitt og mjög umdeilt. Það er kannski í samræmi við það að ég ætlaði að hefja mál mitt á því að taka til varna fyrir hæstv. ríkisstjórn, það urðu hér dálítil orðaskipti í upphafi þessarar umræðu í morgun um hvort eitthvað stæði eftir af því upphaflega frumvarpi sem hæstv. ríkisstjórn lagði fram varðandi þetta Icesave-mál. Ég ætla að segja að það er ekki þannig eins og sumir létu í veðri vaka að ekkert standi eftir af þessu frumvarpi. Ég hef skoðað frumvarpið nákvæmlega með gleraugum setningafræðinnar og ég ætla að fullyrða það að það stendur ýmislegt eftir frá upphaflegu frumvarpi, þ.e. við sjáum þarna strjálar samtengingar, svo ég noti málfræðilegt hugtak, orð eins og „en“ og „og“, „eða“ eru til staðar í því breytta frumvarpi sem hér liggur fyrir. Ég vil bara segja að það er ekki alveg sanngjarnt að segja það um mál ríkisstjórnarinnar að ekkert standi eftir af því, það eru þó alla vega þessar málfræðilegu samtengingar sem finna má bæði í upprunalegu frumvarpi og líka í því máli sem við ræðum nú um. Það sem blasir hins vegar við eftir þessa umræðu í dag og hefur raunar komið fram hjá spunameisturum ríkisstjórnarinnar er að þeir eru strax farnir að reyna að endurrita söguna. Sumir eru auðvitað vel færir til slíkra hluta, þeir eiga sér pólitíska fortíð í hugmyndakerfi þar sem allt kapp var lagt á að endurrita söguna. Og núna er það allt í einu orðið þannig að þeir stjórnmálamenn sem lögðu fram frumvarp í lok júnímánaðar sem fól í sér galopna heimild til ríkisábyrgðar, eru skyndilega orðnir miklir talsmenn þess og áhugamenn um það að setja inn í það frumvarp að eigin sögn sterka fyrirvara og sterk skilyrði. Við vitum hins vegar betur sem höfum fylgst með þessu máli hérna. Það var aldrei ætlunin, hvorki að reyna að ná pólitískri sátt um málið né heldur að setja inn í það einhverja fyrirvara eða skilyrði. Þvert á móti var frumvarpið eins og það var lagt fram vel pæld og úthugsuð ákvörðun um að setja málið fram og vinna það eingöngu á forsendum ríkisstjórnarinnar. Það var ætlunin að þetta mál yrði ekki þverpólitískt. Við sjáum það einfaldlega á vinnubrögðunum og þrátt fyrir að hæstv. fjármálaráðherra hafi verið að reyna að búa til einhverjar pólitískar slaufur í kringum samninganefndina í umræðum hér áðan blasir það við hverjum einasta manni að málið átti að vera verk ríkisstjórnarinnar. Eins og málið var undirbúið, eins og skipað var í samninganefndina, eins og hæstv. fjármálaráðherra mælti fyrir málinu hér við 1. umr. og eins og þau mál hafa síðan verið lögð fram og þau mál voru síðan keyrð áfram af stuðningsmönnum hans og ríkisstjórnarinnar hér á Alþingi, var það aldrei ætlunin að um það mál yrði einhver þverpólitísk vinna, ætlunin var að það væri einmitt verk ríkisstjórnarinnar. Við skulum ekkert vera að taka heiðurinn af ríkisstjórninni í þessu máli. Hún á alveg skuldlausan og þinglýstan heiður af frumvarpinu sem var lagt fram í upphafi, það var ekki nein þverpólitísk samstaða um það. Við munum líka úr þeirri umræðu að þá voru menn ekkert að tala um að setja inn einhverja fyrirvara eða skilmála. Muna menn eftir ræðum hæstv. fjármálaráðherra um að þegar málið færi inn í þingið ætti að setja inn í það fyrirvara og skilmála á ríkisábyrgðina? Ég hlustaði gjörla á þessa ræðu og hef farið yfir hana síðan og það var ekki stafkrókur um það. Það frumvarp sem við fengum í hendurnar var galopin, skilmálalaus heimild til þess að íslenska ríkið ábyrgðist þessar greiðslur. Þó vissu það allir að það var fullkomin óvissa í þessu máli og spurningin var einfaldlega þessi: Ráðum við við að greiða þetta? Auðvitað getur eða gat enginn svarað því. Við erum hér að tala um tímamörk fram til ársins 2024, 15 ár, og hvaða menn hafa þannig kristalskúlu að þeir geti séð fram í tímann 15 ár? Gat t.d. einhver sagt um árið 1994 hvert efnahagslegt ástand yrði hér á landi 2009? Hverju halda menn að menn hefðu spáð árið 1994 um efnahagslega framvindu til ársins 2009? Það hefði auðvitað verið tóm vitleysa og það vita allir. Þess vegna var það algjörlega galið og algjörlega ábyrgðarlaust af hæstv. ríkisstjórn að setja fram frumvarp og gera samning sem fól í sér opna, almenna heimild um ríkisábyrgð sem enginn vissi hvað mundi fela í sér háar upphæðir, ekki reiknilíkanamennirnir okkar í efnahagsstofnunum, þeir hafa ekki gert sér grein fyrir þessu. Og auðvitað vissi ríkisstjórnin að hún var að leggja fram algjörlega galopinn tékka, óútfylltan víxil sem við mundum ekkert vita hver yrði upphæðin á á lokadegi. Hæstv. forsætisráðherra sagði t.d. í upphafi þessa máls í byrjun júlí að endurheimtur á eignum Landsbankans yrðu ekki minni en 95%, ekki minni, kannski meiri, og var farinn að tala með álíka bjartsýnum hætti og talsmenn Landsbankans gerðu í lok síðasta árs. Auðvitað vildi hæstv. forsætisráðherra geta tekið aftur þessi orð en töluð orð verða bara aldrei aftur tekin, það er gallinn. Þess vegna var stórhættulegt að skilja við málið eins og hæstv. ríkisstjórn vildi gera, að hafa það svona opið og óvissan og áhættan væri öll okkar megin. Þess vegna er mjög mikilvægt að búið sé að setja inn í þetta mál efnahagslega fyrirvara sem virka. Það er ekki bara þannig, eins og við gerðum við 2. umr. málsins, að setja inn ákvæði sem felur í sér að við greiðum bara tiltekið hlutfall af vexti þjóðarframleiðslunnar sem á að tryggja að við getum ráðið við þessar greiðslur, heldur líka hitt sem við erum núna að fara að lögfesta við lok þessarar umræðu, ákvæði sem felur það í sér að það verður sólarlagsákvæði á þessari ríkisábyrgð. Henni lýkur 5. júní 2024. Hún hefði hins vegar verið út í hið óendanlega í rauninni eins og frumvarpið var lagt fram. Við sjáum af þeirri töflu sem hér hefur stundum verið nefnd í þessari umræðu í dag sem fylgir nefndaráliti okkar í 1. minni hluta fjárlaganefndar hvaða áhrif þetta hefur. Þetta hefur gífurlega mikil og jákvæð áhrif fyrir greiðsluflæðið, fyrir skuldbindinguna, og það er alveg ljóst að þetta er varnagli sem skiptir mjög miklu máli og er í raun og veru grundvallandi fyrir þetta mál. Við vitum hvað ríkisstjórnin vildi og við vitum hvað fylgismenn hennar ætluðu sér að gera, það var aldrei ætlunin að semja um neitt annað en það frumvarp sem fyrir var lagt. Það sem hefur hins vegar gerst núna er að ríkisstjórnin og fylgilið hennar hafa verið neydd til þeirrar niðurstöðu sem er núna á borðum þingmanna. Stjórnarliðar, þ.e. sá hluti ríkisstjórnarliðsins sem á annað borð studdi málið, voru dregnir emjandi og sparkandi að þessari niðurstöðu alveg eins og ég hef áður sagt. Það var ekki ætlun þeirra að þetta yrði niðurstaðan, það var ætlun þeirra að samþykkja hér frumvarp og gáfu heimild til þess að samþykkja það án þess að hafa séð samninginn sem fól í sér galopna og ótakmarkaða heimild til ríkisábyrgðar upp á upphæð sem enginn vissi hver yrði. Nú er allt í einu talað um að þetta séu veigamiklar breytingar sem búið er að gera. Að vísu urðu þau þáttaskil í umræðunni rétt fyrir hádegisverðarhlé að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson viðurkenndi í fyrsta sinn að niðurstaðan sem núna væri að verða borðleggjandi mundi hafa áhrif á samninginn sjálfan. Mér er ekki kunnugt um að stjórnarliðar eða ábyrgir aðilar úr stjórnarflokkunum sem komið hafa að þessu máli með sama hætti og hv. þingmaður, hafi viðurkennt það fyrr en núna. Þetta eru nokkur pólitísk tíðindi enda blasir það við hverjum einasta manni og það þarf enga sérstaka snilligáfu til þess að átta sig á því að þær grundvallarbreytingar sem gerðar hafa verið á þessu máli - í raun og veru má segja að ríkisstjórnin hafi verið send í skammarkrókinn með sitt upphaflega mál vegna þess að hún var gerð afturreka. Það var ekki pólitískur vilji til þess að samþykkja málið og þess vegna varð niðurstaðan í þessari vinnu sú að breyta málinu - ekki vegna þess, eins og sumir stjórnarliðar eru núna farnir að segja og reyna endurskrifa söguna, að það hafi verið svo ríkur vilji til þverpólitísks samstarfs eða mikill áhugi á því að þingræðið tæki völdin af framkvæmdarvaldinu. Það var einfaldlega vegna þess að ríkisstjórnin réði ekki við málið. Hún var flatreka í þessu máli og hana hafði borið upp á sker, það er ekki flóknara en það. Við erum að tala um gjörbreytt mál, mál sem var breytt þrátt fyrir harða andstöðu þeirra sem fluttu það. Þegar menn reyna að gera sem minnst úr því að breytingarnar hafi áhrif á samningana sjálfa er eins og þeir séu að tala um að þessir samningar séu teygjanlegir, þeir hafi ekki verið skrifaðir á löggiltan skjalapappír heldur á eitthvert teygjanlegt efni. Mér dettur í hug hvort menn ímyndi sér að þegar þessir samningar voru undirritaðir úti í Evrópu hafi þeir verið skrifaðir á tyggjóplötu sem megi teygja eins og menn vilja eða séu einhvers konar blaðra sem menn geti blásið út og breytt síðan eins og þeir hafa orku til að láta hana breytast. Við skulum bara segja þessa sögu eins og hún er. Það sjá það allir sem ekki eru núna í óðaönn við að reyna að endurrita söguna sér í hag að þetta mál hefur tekið mjög miklum breytingum vegna þess að ríkisstjórnin hafði ekki afl til þess að fylgja eftir sínum upphaflegu áformum. Nú við 3. umr. málsins er einnig verið að styrkja fyrirvarana í þessum samningum og það er mjög þýðingarmikið. Það væri auðvitað til lítils að gera fyrirvara ef þeir hefðu ekkert eiginlegt gildi. Alveg eins og Ragnar H. Hall benti á í Morgunblaðinu í morgun er ljóst mál að skiptir mjög miklu máli hvernig þeir fyrirvarar eru, þeir skilmálar sem verið er að skrifa inn í þetta frumvarp, þetta gjörbreytta nýja frumvarp í rauninni, fyrir utan auðvitað hinar málfræðilegu samtengingar, og með hvaða hætti þessir fyrirvarar eru tryggðir. Tryggingin felst í því að áður en ríkisábyrgðin verður veitt verða þeir virðulegu herramenn Gordon Brown og Peter Balkenende í Hollandi að fallast á að samþykkja þessa fyrirvara. Þeir verða að fallast á að þessir fyrirvarar séu óaðskiljanlegur hluti af þessu máli. Þar með er auðvitað verið að renna stoðum undir það og styrkja þetta mál allt saman eins og það er. Virðulegi forseti. Það er hægt að hafa ansi mörg orð um þetta mál og væri fróðlegt og áhugavert að fara yfir ýmsa þætti samningsins sjálfs. Það hefur þegar verið gert af ýmsum öðrum hv. þingmönnum, hv. þm. Ásbirni Óttarssyni, hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni og fleirum sem hér hafa talað, bæði af hálfu Sjálfstæðisflokksins og annarra, þannig að ég ætla í sjálfu sér ekki að ræða það. Ég vildi þess vegna frekar tala um þetta mál út frá þeim pólitíska veruleika sem mér finnst málið vera statt í og þeim vinnubrögðum og þeirri stöðu sem málið er í að öðru leyti. Það er mjög undarlegt að hugsa til þess, þegar við erum að tala um eitt stærsta milliríkjamál sem rekið hefur á okkar fjörur, ef ég get orðað það svo, þetta Icesave-mál, að það skuli hafa verið unnið - ja, mér liggur við að segja af því kæruleysi sem mér hefur fundist hafa einkennt málið. Hér er ég ekki síst að vísa til þess að ríkisstjórnin ákvað það í byrjun júlímánaðar, eftir einn formlegan samningafund, að ganga frá samningi, vitandi vits um að ekki væri pólitískur meiri hluti á bak við málið. Ég tel að þetta sé mjög alvarlegt mál, það dregur að sjálfsögðu úr trúverðugleika okkar gagnvart öðrum þjóðum. Gleymum því ekki að einn yfirlýstur tilgangur þess að reyna að ná niðurstöðu í málinu af hálfu hæstv. ríkisstjórnar var einmitt sá að reyna að auka hróður ríkisstjórnarinnar en umfram allt þjóðarinnar gagnvart umheiminum. Hvaða trúverðugleiki er í því þegar ein ríkisstjórn gengur frá samningi af þessari stærðargráðu sem hefur svona miklar afleiðingar og gerir það með þeim hætti að hún veit að óbreyttur samningur verður ekki staðfestur af Alþingi? Það er ekki þannig að þetta hafi slysast einhvern veginn svona. Bent hefur verið á í þessari umræðu áður að a.m.k. þrír hv. þingmenn VG lýstu því yfir að ríkisstjórnin fengi ekki umboð þeirra til að undirrita þennan samning. Þetta er mjög alvarlegt mál og er til marks um þau vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið í þessu máli. Þess vegna var það gríðarlega mikilvægt þegar það tókst að lemja ríkisstjórnarmeirihlutann að samningaborðinu hér innan lands og ná viðunandi niðurstöðu hvað varðar þetta tiltekna frumvarp þó að 

Frú forseti. Ég mundi vilja spyrja hv. þm. Einar K. Guðfinnsson þriggja spurninga, ágætt að hann byrji að punkta hjá sér: Er ljóst núna hvort er rétthærra fyrir breskum dómstólum samningurinn eða fyrirvararnir? Leikur einhver vafi á því enn þá að mati hv. þingmanns hvort íslenska ríkið eigi að ábyrgjast Icesave og er einhver vafi á því hversu háar fjárhæðir íslenska ríkið á að greiða? Ég hefði þá í framhaldi af því líka mikinn áhuga á að heyra, af því að það var formaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarni Benediktsson, sem talaði fyrstur í ræðu sinni um mikilvægi þess að tillit yrði tekið til skuldajöfnunar. Nú er ég búin að renna í gegnum þær breytingartillögur sem liggja frammi og undirritaðar eru af m.a. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd. Þar sé ég ekki orð um eitthvað sem varðar skuldajöfnun. Það er hins vegar í breytingartillögum sem við framsóknarmenn leggjum fram hér, með leyfi forseta: „Ef í ljós kemur að skaði hafi hlotist af aðgerðum breskra og hollenskra stjórnvalda fyrir þrotabú Landsbanka Íslands hf. á íslenska ríkið að njóta þess þegar kemur til útgreiðslu úr þrotabúi Landsbanka Íslands hf.“ Hvernig stendur á því að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd hunsuðu algjörlega ábendingar formannsins varðandi skuldajöfnun? Og þá í framhaldinu, er í huga þessara þingmanna kannski enginn vafi á því hversu háar fjárhæðir við eigum að borga?

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi fyrstu spurninguna, um hvort sé rétthærra, samningurinn eða fyrirvararnir. Það er alveg ljóst mál í mínum huga að eins og gengið hefur verið frá málinu í þinginu eru fyrirvararnir af þeim toga að þeir hafa bein áhrif á samninginn. Þess vegna verður samningurinn í raun og veru ekki fullnustaður nema með ríkisábyrgð og sú ríkisábyrgð verður ekki veitt nema fyrirvararnir séu samþykktir. Ég lít því þannig á að fyrirvararnir hafi með þessum hætti bein áhrif á samninginn sjálfan. Er það svo, spurði hv. þingmaður, að ég telji að við eigum fortakslaust að ábyrgjast Icesave-skuldbindingarnar. Nei, ég er ekki þeirrar skoðunar. Við vorum hins vegar í ákveðinni stöðu varðandi þetta mál á sínum tíma sl. haust. Þá voru hafðar uppi við okkur alvarlegar hótanir, eins og fram kom á þeim tíma, og með hliðsjón af því og eftir mat Alþingis á hagsmunum okkar varð niðurstaðan sú að við mundum reyna að freista þess að leita eftir pólitískri lausn á málinu út frá tilteknum viðmiðunum sem síðar hafa verið kölluð Brussel-viðmið. Það sem er hins vegar mjög ámælisvert er að hæstv. ríkisstjórn nestaði má segja samninganefndina með þannig bréfi að þar var ekki gengið frá því að menn væru bundnir af þessum fyrirvörum. Hversu háar fjárhæðir er hér um að ræða? Við erum að setja hámark í þetta með þeim efnahagslegu fyrirvörum sem búið er að setja inn í málið og verða settir inn í málið eins og ég gerði grein fyrir áðan. Varðandi skuldajöfnun er ég sammála því að það hafi verið einn af göllum þessa samnings að klippa á möguleika okkar varðandi skuldajöfnunina. Við sjálfstæðismenn höfum lýst því yfir að við áskiljum okkur allan rétt til þess að fylgja eða flytja breytingartillögur í þá veru sem við teljum að geti orðið til þess að styrkja þennan samning frekar.

Frú forseti. Það kom greinilega fram í svörum hv. þingmanns að hann virðist hafa mjög miklar efasemdir almennt um allar forsendur þessa samnings og þess vegna verð ég að segja að mér finnst mjög einkennilegt að hann skuli almennt hafa staðið að þessum breytingartillögum ásamt stjórnarflokkunum. Ég verð líka að segja að svar hans varðandi skuldajöfnunina og að Sjálfstæðisflokkurinn hafi áskilið rétt til þess að flytja breytingartillögur, að það væri mjög áhugavert, af því að það fer að líða að atkvæðagreiðslu um málið, að fá að sjá eitthvað af þessum blessuðum breytingartillögum sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur áskilið sér rétt til að leggja fram. Ég verð að segja fyrir mína parta að mér finnst mjög sláandi þegar það er formaður flokksins sem bendir sérstaklega á þetta, og síðan er málinu fylgt eftir á mjög vandaðan og faglegan máta með mjög ítarlegri grein í Morgunblaðinu um forsenduna fyrir skuldajöfnuninni, að sjálfstæðismenn í fjárlaganefnd skuli algjörlega hafa hunsað þetta, ekki komið fram með breytingartillögur sínar um leið og málið fór inn í 3. umr. ef þeir voru svona innilega sammála þessu. Síðan verð ég að spyrja í lokin, 

Virðulegi forseti. Það var dálítið sérkennilegt að hv. þingmaður skyldi segja að það væri einkennilegt að Sjálfstæðisflokkurinn stæði að þeim breytingartillögum sem hér liggja fyrir, þó að það liggi fyrir að talsmaður flokksins í fjárlaganefnd hafi m.a. sagt að þessar breytingartillögur væru allar til bóta sem og þessi fyrirvari og skilmálar sem væri verið að setja. Stjórnmálaflokkur sem tekur sig alvarlega og vill vinna málin faglega og efnislega stendur að breytingartillögum sem hann telur til bóta og það á við um okkur. Varðandi það hvort Bretar og Hollendingar setji fyrirvara við þetta mál, það er eitthvað sem ég ætla mér ekkert að tjá mig um. Kjarni málsins er þessi: Alþingi hefur talað, Alþingi er að tala, Alþingi er að láta skoðun sína í ljósi og er að segja við umheiminn, við Hollendinga og Breta: Við samþykkjum ekki þá afarkosti sem samningurinn og ríkisábyrgðin sem af henni leiddi höfðu í för með sér og þess vegna erum við núna að setja fyrirvara og skilmála til þess að bæta stöðu okkar sem þjóðar og sem þjóðfélags.

Frú forseti. Ég er sammála hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni um að þeir fyrirvarar sem festir eru við samningana bæti vissulega stöðu okkar og þess vegna var nú lagt af stað í þessa fyrirvaravinnu. Ég er líka sammála hv. þingmanni um það að fyrirvararnir eru algjörlega ósamrýmanlegir samningnum sjálfum, þetta tvennt getur ekki gilt samtímis. Nú liggur fyrir að það á að falast eftir því að Bretar og Hollendingar staðfesti fyrirvarana. Þeir öðlast þá væntanlega gildi og það hlýtur þá að fela í sér að samningunum verði breytt til samræmis við það því að eins og ég segi, hvort tveggja getur ekki staðið samtímis. Er hv. þingmaður þeirrar skoðunar að þessir fyrirvarar og sá samningur sem kæmi út úr því, ef fyrirliggjandi samningum væri breytt í samræmi við fyrirvarana, sé ásættanlegur og þar af leiðandi að fyrirvararnir gangi nógu langt, leiði til ásættanlegrar niðurstöðu fyrir Íslendinga? Í öðru lagi, og leiðir kannski dálítið af svarinu við fyrri spurningunni: Vonast þingmaðurinn eftir því að Bretar og Hollendingar staðfesti þessa fyrirvara og þar með væntanlega breytist samningarnir? Eða vonar þingmaðurinn að þeir hafni fyrirvörunum og þar af leiðandi sé ekki um annað að ræða en að fara í samningaviðræður að nýju?

Virðulegi forseti. Við erum alveg þá sammála um það, við hv. þingmaður, að þessir fyrirvarar og skilmálar sem við erum að setja inn í málið með þeim breytingartillögum sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur kynnt og reyndar þeim breytingartillögum sem þegar hafa verið samþykktar muni styrkja þetta mál. Hv. þingmaður spurði mig að því hvort ég telji að samningurinn verði með því viðunandi. Ég ætla svo sem ekkert að svara því afdráttarlaust að öðru leyti en því að segja að ég tel með þessum hætti verði samningurinn betri en sá samningur sem fyrir okkur var lagður og það frumvarp sem fyrir okkur var lagt. Auðvitað hefði ég kosið að málsmeðferðin hefði orðið önnur og er sannfærður um að niðurstaðan hefði líka orðið önnur ef annarri málsmeðferð hefði verið fylgt. Þetta er hins vegar hinn pólitíski veruleiki sem við stöndum frammi fyrir núna varðandi þetta mál. Ríkisstjórnin lagði fram þetta mál, vildi knýja það til niðurstöðu, og ég er alveg sannfærður um að ef ekki hefði náðst samstarf milli stjórnarandstöðunnar og hluta stjórnarliðsins hefðum við ekki fengið þá niðurstöðu sem hér er um að ræða. Ég er einfaldlega að segja að ég tel að við getum ekki með góðu móti stillt málinu upp þannig að annaðhvort sé það þetta eða eitthvað allt annað miklu betra heldur verðum við líka að velta því fyrir okkur hvort sá möguleiki geti ekki verið í stöðunni að það sé annaðhvort þetta eða eitthvað allt annað miklu verra, vegna þess að það er alveg ljóst mál að ríkisstjórnarhópurinn hefði þá fengið ný tök á málinu til þess að leiða það mál áfram.

Frú forseti. Ég tel raunar að ekki hafi verið fyrir hendi meiri hluti fyrir samningunum, þ.e. að þeir hefðu einfaldlega fallið ef ekki hefðu verið gerðir þeir fyrirvarar sem andstæðingar þeirra gátu fallist á. Þar af leiðandi tel ég að gera hefði þurft sterkari fyrirvara og reyndar taldi ég að lagt væri upp í þessa fyrirvaraleið með það fyrir augum að sýna Bretum og Hollendingum að þetta væru í raun óásættanlegir samningar, þ.e. að setja fram fyrirvara sem felldu samningana á kurteisislegan hátt. Fari nú svo að Bretar og Hollendingar fallist ekki á þessa fyrirvara fyrirvaralaust, er hv. þingmaður þá þeirrar skoðunar að þar með öðlist samningarnir ekki gildi og af því leiði þá væntanlega að hefja þurfi viðræður að nýju?

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst mál að ef fyrirvararnir ekki öðlast gildi verður ríkisábyrgðin ekki veitt og ríkisábyrgðin er auðvitað forsendan fyrir því að þessir samningar geti gengið fram. Það er því alveg ljóst mál að þó að þetta séu tvö aðskilin mál, má segja í sjálfu sér, eru þessi sterku tengsl á milli sem gera það að verkum að án annars er ekki hitt til. Það er þessi spurning: Hvenær getur þetta mál orðið viðunandi? Sjálfsagt verður það aldrei viðunandi vegna þess að það er ekki viðunandi í sjálfu sér að þurfa að axla þessa ábyrgð. En með nákvæmlega sama hætti og hv. þingmaður spurði mig vakir sú spurning líka núna í þessari umræðu hvort þeir fyrirvarar sem þingmenn Framsóknarflokksins flytja við þetta mál mundu gera það mál og samningana þar með viðunandi að þeirra mati.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágætisræðu og einnig fyrir samstarfið í fjárlaganefnd þó að það hafi verið með stysta móti. Ég get þess í framhaldsáliti 2. minni hluta, sem ég skrifa undir, að ég hafi tekið undir óskir eins þingmanns, sem er sá maður sem ég er að spyrja núna, um að fá fram upplýsingar um hvaða hætti ríkisstjórnin hafi verið í samskiptum við Hollendinga og Breta. Þingmaðurinn spurði hvort hægt væri að fá afrit af þeim samskiptum, með hvaða hætti þau hefðu farið fram, eða þá minnisblöð um þá fundi sem haldnir hefðu verið, og ef minnisblöðin væru ekki til hvort það væri möguleiki að gera þau. Ég tók undir þessa beiðni og síðan kom eitthvað til baka sem svaraði á engan hátt spurningum þingmannsins. En mér leikur forvitni á að spyrja þingmanninn: Þegar sá sem hér stendur óskaði eftir því að Stefán Már Stefánsson lagaprófessor og fleiri aðilar kæmu á fundi nefndarinnar til þess að upplýsa það nánar, vegna þess að þingmaðurinn nefndi í ræðunni að nefndin hefði gefið sér hlægilega lítinn tíma, af hverju tók Sjálfstæðisflokkurinn ekki undir þessar beiðnir Framsóknarflokksins, af hverju þagði hann þunnu hljóði? Til er bókun þar sem kemur skýrt fram að allir í fjárlaganefnd, þar með taldir sjálfstæðismenn, höfnuðu þessari 

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði. Ég fór fram á að ýmis gögn sem ég taldi ástæðu til að ætla að lægju fyrir í a.m.k. utanríkisráðuneyti, fjármálaráðuneyti og Seðlabanka um samskipti við Hollendinga og Breta yrðu lögð fram. Það var auðvitað snautlegt sem kom síðan út úr þessu. Það voru tölvupóstssamskipti sem fólu ekki í sér nokkur einustu efnisatriði og ef marka má af þeim tölvupóstum hafa þau samskipti ekki verið uppbyggileg, fróðleg og jákvæð - ég man ekki hvaða orð það voru sem Indriði Þorláksson, aðstoðarmaður hæstv. fjármálaráðherra, notaði um þessi samskipti. Það hafa þá bókstaflega ekki verið nokkur einustu samskipti nema að segja frá því að „nú væri ég búinn að senda tölvupóst og þakka fyrir síðasta tölvupóst og þakka sömuleiðis fyrir að hafa fengið tölvupóst að utan“. Þetta voru svona efnislegu atriðin úr þessum tölvupóstssamskiptum sem virðast hafa gengið á milli Hollendinga, Breta og Íslendinga út af þessu mikla Icesave-máli og má kannski draga ýmsar ályktanir um það hversu alvarlega menn hafa tekið þetta mál af hálfu íslensku stjórnsýslunnar. Ég get út af fyrir sig tekið undir það með hv. þingmanni að ég tel að það eigi að vera þannig við stjórn nefnda að menn eigi að vera ákaflega liprir og verða við óskum þingmanna, eins og að kalla sérfræðinga fyrir nefndir. Auðvitað geta menn sagt sem svo, og það hef ég oft upplifað sem nefndarformaður, að stundum ganga einhverjir á lagið og reyna að misnota gæsku manns í þeim efnum. En almennt talað ræður meiri hluti nefndarinnar í þessum efnum og við sjálfstæðismenn lögðumst ekki gegn því að Stefán Már Stefánsson kæmi að nýju fyrir nefndina. Ég sjálfur nefndi tiltekna aðila sem ég óskaði eftir að kæmu fyrir nefndina. Við því var orðið. En ég kann ekki skýringar á því og hv. þingmaður verður að rukka formann og forustu nefndarinnar varðandi það af hverju ekki var orðið við því að fá Stefán Má Stefánsson. Við sjálfstæðismenn lögðumst ekki gegn því.

Virðulegi forseti. Ég þakka svörin. Ég vil engu að síður benda á að í bókun minni kemur einmitt fram að það var enginn sem tók undir þessa beiðni mína. Ég óskaði eftir því að um greidd yrðu atkvæði og lagði svo fram bókun um að meiri hlutinn allur hefði hafnað beiðni minni um að fá Stefán Má Stefánsson lagaprófessor, sem er kannski sá aðili sem á síst skilið að vera hunsaður á þennan hátt. Nú er það þannig að meiri hluti á Alþingi ætlar að samþykkja samninga sem brjóta í rauninni gegn öllum þeim réttindum sem við Íslendingar eigum sem fullvalda þjóð, þar á meðal sjálfstæðið. Við eigum rétt sem sjálfstæð þjóð að láta reyna á ágreiningsmál fyrir hlutlausum dómstólum. Við eigum líka rétt á því að við séum ekki 

Virðulegi forseti. Út af því sem hv. þingmaður sagði um aðkomu sérfræðinga og prófessorsins Stefáns Más Stefánssonar vil ég ítreka það að við sjálfstæðismenn lögðumst ekki gegn því og það var algjörlega á ábyrgð og forustu meiri hlutans í fjárlaganefnd að ekki var orðið við því. Varðandi það hvort við hefðum átt og ættum ekki að leita dómsniðurstöðu í þessu máli hef ég þegar rakið að það varð um það niðurstaða hér á Alþingi í desember sl. að leita eftir pólitískri niðurstöðu í málið og fyrir því voru flutt ýmis rök sem ég hef þegar endurtekið að nokkru leyti. Sú leið var farin. Að vísu tókst illa til vegna þess að illa var staðið að málinu af hálfu ríkisstjórnarinnar. Við höfum m.a. í þeim breytingartillögum sem fyrir liggja haldið því til haga að við höfum ekki gefið þann rétt frá okkur að fara dómstólaleiðina og það væri auðvitað fráleitt af hálfu okkar sem fullvalda þjóðar og stjórnvalda fullvalda þjóðar að gefa slíkan rétt frá sér.

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á því að hér í þingsalnum er enginn þingmaður meiri hlutans, ekki einn einasti. Síðast þegar ég leit á var enginn á mælendaskrá. Hér er heldur enginn ráðherra að fylgjast með umræðunni í einhverju mesta hagsmunamáli íslensku þjóðarinnar fyrr og síðar. Ég óska eftir því, hæstv. forseti, að þeir ráðherrar sem hvað mesta ábyrgð bera á málinu verði kallaðir hér í salinn.

Forseti mun leita eftir því að ráðherrar verði viðstaddir umræðuna.

Virðulegi forseti. Ég vil nú koma ríkisstjórninni og ráðherrunum nokkuð til varnar. Ég hef alveg á því skilning að hæstv. ráðherrar eins og hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra skuli ekki vera viðstaddir þessa umræðu hérna. Þeir finna ekki mikinn skyldleika við þetta mál sem við ræðum hérna. Þetta er auðvitað gjörbreytt mál frá því þegar þeir lögðu það fram. Ég vil að vísu halda því til haga sem ég nefndi í ræðu minni áðan að það eru ákveðnar málfræðilegar samtengingar sem enn þá vottar fyrir úr upphaflegu frumvarpi en að öðru leyti er þetta mál svo gjörólíkt því sem þeir sjálfir fluttu. Það er því alveg augljóst að hæstv. ráðherrar og stjórnarliðarnir í heild telja auðvitað að málið sé þeim svo gjörsamlega óskylt að þeim komi það ekki við og sýna síðan þinginu þá lítilsvirðingu sem við sjáum hér í dag að taka lítinn þátt í þessari umræðu, helst engan, og hlusta ekki á þær umræður sem hér fara fram.

Virðulegi forseti. Ég sýni þessum hæstv. ráðherrum ekki sama skilning og hv. þingmaður gerði hér áðan. Ég tel afar miður að þeir séu ekki hér í dag og það er óvirðing við þingið og í rauninni almenning í landinu sem ég veit að fylgist mjög með þessu máli, hér úti á Austurvelli var gríðarlega fjölmennur hópur að mótmæla. Ég held að það sé einfaldlega ekki rétt hjá sjálfstæðismönnum að hér sé um algjörlega nýtt mál að ræða vegna þess að það kom mjög skýrt fram í umræðunni áðan að ekki er verið að breyta Icesave-samningunum á nokkurn hátt þó að nokkrir fyrirvarar hafi verið settir við ríkisábyrgðina. Þetta sýnir kannski þá holu samstöðu sem í rauninni ríkir hjá meiri hlutanum, að þingmenn leyfi sér að koma hér og tjá sig út og suður um hvernig þeir túlka þá fyrirvara sem til stendur að 

Frú forseti. Ég vil ítreka beiðni okkar þingmanna sem sitjum hérna og erum að tala um þetta stærsta mál Íslandssögunnar, að alla vega sé kallað eftir þeim ráðherra sem flytur þetta mál þó að hann vilji kannski ekki kannast við krógann. Um leið vil ég lýsa yfir smááhyggjum af þeim skilningi og þeirri samstöðu sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson er farinn að sýna stjórnarflokkunum og ég held að hann eigi bara að hætta því strax.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hafa furðað sig á fjarveru hæstv. ráðherra og hv. stjórnarliða í þessari umræðu. Ég hef vakið máls á því held ég í hvert og eitt einasta sinn sem ég hef staðið hér upp í umræðum um þetta ágæta mál að það er alveg merkilegt að ákveðnir stjórnarliðar skuli ekki sjá sér fært að vera við umræðuna, hvað þá að taka þátt í henni, vegna þess að ég tel að margt mundi skýrast ef þeir gerðu svo. Varðandi ráðherrana hæstv. tel ég að það sé einsýnt að þeir verði kallaðir til og mér láðist nú að hlusta eftir því hvort það væri einhver von á þeim, forseti gæti kannski upplýst um það. Það er mjög mikilvægt í mínum huga að hæstv. ráðherrar taki þátt í 3. umr. vegna þess að eins og Framsóknarflokkurinn hefur verið iðinn við að benda á í þessari umræðu hefur verið ákveðinn túlkunarmunur í gegnum málið allt saman á því hvort hér sé um gjörbreytt mál að ræða eða ekki. Ég, eins og flestir sjálfstæðismenn, stend í þeirri meiningu. Og ég trúi því statt og stöðugt að ef þessir fyrirvarar fara í gegn hjá Bretum og Hollendingum - vegna þess að með þeim breytingum sem við erum að gera núna við 3. umr. gerum við það að skilyrði fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar að breskir og hollenskir ráðamenn verði ekki bara kynntir þessum fyrirvörum heldur líka að þeir fallist á þá. Þá er mjög mikilvægt fyrir okkur áður en við greiðum atkvæði um ríkisábyrgð að vita hvernig málstað okkar verður komið á framfæri við bresk og hollensk stjórnvöld. Rætt var hér í fyrri ræðu um það hvernig þessi samskipti hafa átt sér stað og var með ólíkindum að hlusta á hv. þm. Einar Guðfinnsson lýsa tölvupóstssamskiptunum sem hann átti í. Ég kallaði eftir því við 2. umr. þessa máls að öll samskipti yrðu gerð opinber sem orðið hafa milli Breta og Hollendinga og okkar og þá ekki síst hvernig málstað okkar og þeim breytingartillögum og breytingum sem við erum búin að gera í þessu máli er komið á framfæri við viðsemjendurna. Er ríkisstjórnin enn þá að kynna þetta sem þess lags breytingar, eins og hæstv. utanríkisráðherra sagði hér í fjölmiðlum, að það þyrfti að beita skapandi hugsun en samningurinn héldi. Það hefur truflað mig, virðulegur forseti, og heldur áfram að trufla mig. Þess vegna finnst mér með ólíkindum þegar ég horfi hér á mælendaskrána að enginn hæstv. ráðherra hefur tekið til máls í þessari umræðu fyrir utan hæstv. fjármálaráðherra í stuttu andsvari. Formaður og starfandi varaformaður fjárlaganefndar - og hv. starfandi varaformaður gengur hér í salinn - hafa báðir talað. Eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson vakti athygli á urðu nokkur tímamót þegar hv. þm. Árni Þór Sigurðsson talaði hér fyrr í morgun og viðurkenndi þar í fyrsta sinn af hálfu stjórnarliða að þessar breytingartillögur mundu hafa áhrif á samninginn. Það tel ég vera mjög gott að komi fram frá hv. þingmanni  Það var nefnilega mjög ankannalegt þegar hæstv. fjármálaráðherra fór í andsvar áðan við formann Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarna Benediktsson, þegar hann fór nú að draga það atriði líka til baka að hér hafi verið skipuð ný samninganefnd. Ég man ekki betur, eins og kom líka fram í svari formanns Sjálfstæðisflokksins, en að hæstv. ráðherrann hafi gumað mjög af því fyrr í vetur að nú væri búið að skipa nýja samninganefnd, nú ætti að gera hlutina allt öðruvísi og þegar leið á ferlið átti að fara að koma glæsileg niðurstaða sem var einmitt byggð á nýrri aðferðafræði. Núna tveimur, þremur mánuðum síðar er ekki bara glæsilega niðurstaðan orðin bærileg og sú eina mögulega og ég veit ekki hvað, núna er samninganefndin líka orðin eitthvað sem ráðherrann hæstv. vill ekki kannast við. Orðin hitta mann fyrir og ef maður skoðar bara hvað ríkisstjórnin hefur verið að segja um þetta mál alveg frá upphafi hefur það verið á þann veg að það er ömurlegt, við getum öll tekið undir það. Við höfum ekkert val um hvort við samþykkjum þessa samninga eða ekki, þetta eru bestu samningarnir sem við getum fengið. Ef við samþykkjum þá ekki, ef við fellum þá, förum við til baka til októbermánaðar, ef við fellum þá verðum við Kúba norðursins, eins og hæstv. viðskiptaráðherra - sem ekki hefur sést hér í marga daga - tók til orða. Það var aldrei viðurkennt, eins og komið hefur fram í máli okkar í stjórnarandstöðunni, að eitthvað væri að þessum samningi. Núna erum við loksins komin á þann stað að við erum búin að kollvarpa samningnum, við erum búin að gerbreyta honum, við erum í rauninni búin að senda samninginn aftur til föðurhúsanna og gera viðsemjendum okkar gagntilboð. Við erum að segja með þessu, Alþingi Íslendinga talar hér mjög skýrt: Þessi samningur sem hæstv. fjármálaráðherra ber ábyrgð á er ekki boðlegur Alþingi Íslendinga og við viljum ekki samþykkja hann svona. Menn geta talað út og suður og talað um túlkanir og söguskýringar eins og hæstv. ráðherra gerði hérna, en það breytir ekki því að þetta er staða málsins og þá eigum við að segja það. Þess vegna ítreka ég að ég vil heyra frá forsvarsmönnum ríkisstjórnarinnar um það hvernig þessum breytingum verður fylgt eftir og hvaða skilning þau leggja í það. Ég ætla ekki að rekja efnislega þær breytingar sem við erum að gera, aðrir hafa gert það á undan mér og það mjög vel. Ég vísa í ágæta töflu í framhaldsnefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar, fskj. I á bls 11, þar sem samanburður er gerður á frumvarpinu og breytingartillögum og þar tel ég öll meginefnisatriðin koma fram og skýrir og sýnir vel breytinguna sem verið er að gera á frumvarpinu. Ég vil aðeins ítreka að þessar breytingar kollvarpa frumvarpi ríkisstjórnarinnar. Er það minn skilningur að fallist Bretar og Hollendingar á fyrirvarana, séu þeir í raun og veru að fallast á nýjan samning. Ég vona svo sannarlega að þeir muni gera það vegna þess að ég tel að ef það verður niðurstaðan og Bretar og Hollendingar fallast á hana, verði þetta mál til lykta leitt með bærilegri hætti en stefndi í. Ef þeir gera það ekki tel ég einsýnt að við verðum að byrja á málinu upp á nýtt og semja upp á nýtt og þá vona ég að það verði gert af meiri alvöru og af meiri metnaði en hæstv. fjármálaráðherra lagði í þennan samning.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur fyrir framsögu hennar hér og ræðu. Hér er ágreiningur um fyrirvarana, hvort þeir taki gildi eða ekki, og er búið að leggja fram margar breytingartillögur til að skerpa á þeim fyrirvörum sem um ræðir. Nú vill svo til að í fyrirvörunum er einungis tekið til þess að ríkisábyrgðin taki gildi frá 5. júní 2016, eftir þetta sjö ára skjóltímabil sem hæstv. fjármálaráðherra ræddi svo mikið um við 1. umr., að við værum í sjö ára skjóli þar sem við þyrftum ekki að byrja að greiða samninginn fyrr en eftir sjö ár. Þessir fyrirvarar og frumvarpið ganga í raun og veru út á að ábyrgðin taki einungis gildi frá og með sama degi, frá greiðsludegi. Mig langar að spyrja þingmanninn: Í 12. gr. breska samningsins og 11. gr. hollenska samningsins eru ítarleg vanefndaákvæði í ellefu liðum og eru þau mjög íþyngjandi fyrir Íslendinga og íslenska ríkið og má þar lítið út af bera svo að þau verði virk. Þegar einhver af þessum ellefu vanefndaákvæðum verða virk má tafarlaust gjaldfella samninginn í heilu lagi. Því vil ég spyrja þingmanninn í framhaldi af þessu: Hvernig lítur hún á það ef Bretar og Hollendingar gjaldfella samninginn innan sjö ára? Fellur ríkisábyrgðin þá niður jafnframt og gætu Hollendingar og Bretar ekki séð sér hag í því að gjaldfella samninginn tafarlaust þar sem fyrirvararnir eru þá ekki gildir fyrr en að sjö árum liðnum?

Virðulegi forseti. Ég lít svo á að með því að Bretar og Hollendingar samþykki fyrirvarana eins og breytingartillagan sem við leggjum fram núna gerir ráð fyrir að þeir verði að gera, sé þetta eitthvað sem við þurfum ekki að hafa miklar áhyggjur af. Með því eru þeir í raun og veru búnir að samþykkja fyrirvarana og þar með nýjan samning, vil ég meina. Nú er hv. þingmaður og fyrirspyrjandi lögfræðingur þannig að hún veit þetta eflaust betur en ég. Það sem ég hef hins vegar alltaf haft áhyggjur af varðandi þessa fyrirvaraleið, og get að því leyti tekið undir með þingmanninum og hef sérstakar áhyggjur af vegna þess að Bretar og Hollendingar hafa ekki viljað tjá sig um þetta, er að af einhverjum ástæðum, hvort sem það eru lagatæknilegar ástæður, lagaklækir, forherðing eða eitthvað annað, verði eitthvað til þess að fyrirvararnir virki ekki, þrátt fyrir alla þá vinnu sem við á Alþingi erum búin að leggja á okkur í sumar við að reyna að gera þennan skaða sem minnstan. Þar deili ég áhyggjum með þingmanninum, en ég vona svo sannarlega að það komi ekki til þess, vegna þess að ef breytingartillaga okkar gengur eftir eins og henni er ætlað þarf ekki að koma til þessa atriðis.

Virðulegi forseti. Ég hef kannski ekki verið nógu skýr í fyrirspurn minni. Þetta snýst allt um fyrirvarana og hvort Bretar og Hollendingar taki þá gilda. Spurningin var raunverulega þessi: Nú hefur ekki verið gerð nein breytingartillaga eða fyrirvari um að gjaldfellingarákvæðunum verði kippt úr sambandi í þessu frumvarpi og þeim fyrirvörum sem lagðir eru fyrir. Skapast þá ekki mikil hætta næstu sjö árin á því að Bretar og Hollendingar sjái sér hag í því að gjaldfella samninginn í heilu lagi og þar með að íslenska ríkið sitji uppi með að greiða þann samning, vegna þess að hvergi er að finna aftengingu í fyrirvörunum við þessi íþyngjandi gjaldfellingarákvæði sem finna má í 12. gr. breska samningsins og 11. gr. hollenska samningsins? Að öðru leyti deili ég áhyggjum með þingmanninum og erum við sammála um að þetta er mjög flókið og erfitt mál.

Virðulegur forseti. Ég get bara endurtekið það sem ég sagði áðan, ég vona svo sannarlega að til þess komi ekki að við stöndum frammi fyrir þeim raunveruleika sem þingmaðurinn lýsti. Ég held að ef breytingartillögur okkar ganga eftir, ef Bretar og Hollendingar - sem er gert að skilyrði - fallast á fyrirvarana sé ólíklegt að þeir mundu síðan snúa sér við og byrja að gjaldfella þetta allt á okkur. Það þætti mér í það minnsta mjög ómaklegt.

Forseti vill upplýsa að hæstv. fjármálaráðherra er mættur hér í þinginu.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur áhugaverða ræðu. Ég var um margt sammála hv. þingmanni eins og oft er, en hjó eftir því að hv. þingmaður sagðist vonast til þess að Bretar og Hollendingar staðfestu fyrirvara þingsins, fyrirvara sem svo sannarlega eru ósamrýmanlegir samningunum sjálfum. Ber að skilja það svo að þingmaðurinn hv. verði þá sáttur við samningana með fyrirvörunum vegna þess að ef vonir standa til þess að þetta verði allt saman samþykkt og fari inn í samninginn eða að gerður verði nýr samningur í samræmi við fyrirvarana sitjum við uppi með það? Það er svo ótal margt annað í þessum samningum, annað en það sem fyrirvararnir taka á sem að mínu mati er óásættanlegt að ég er ekki frá því að það væri best ef Bretar og Hollendingar segðu „nei, þetta er óásættanlegt, þessir fyrirvarar ganga ekki“, og það leiddi þá til þess að farið væri í viðræður um sómasamlega samninga. Eins og þetta er, jafnvel með fyrirvörunum, þykir mér óásættanlegt fyrir Íslendinga að búa við þetta a.m.k. í 15 ár og hugsanlega miklu lengur.

Virðulegur forseti. Ég benti á í lok ræðu minnar að ef Bretar og Hollendingar mundu ekki fallast á fyrirvarana þyrftum við að semja upp á nýtt og ég tel það ekki það versta sem komið gæti fyrir. Ég vil hins vegar ítreka það sem ég sagði í lok ræðu minnar, að ég vonast til að sú samninganefnd vinni vel og þeir samningar verði gerðir af meiri metnaði en samningurinn sem hér liggur fyrir. Til þess að taka af allan vafa vil ég svara spurningu þingmannsins um hvort ég sé sátt við samninginn. Því er fljótsvarað: Ég er aldeilis ekki sátt við þennan samning sem fjármálaráðherra skrifaði undir eða var skrifað undir í hans umboði vegna þess að því oftar og því meira sem maður les hann verður maður meira hissa, meira reiður og meira furðu lostinn yfir því að nokkur hafi getað hugsað sér að skrifa undir slíkan samning. Það sem er hins vegar að gerast hérna er að þeir fyrirvarar sem við gerum hérna bæta og minnka tjónið sem ríkisstjórnin hefur valdið með þessari undirritun. En það er, eins og hefur margoft komið fram í umræðunum í dag, hreint með ólíkindum að nokkur ríkisstjórn hafi farið fram og skrifað undir samning sem er svo stór, sem skuldbindur þjóðina svo mikið án þess í fyrsta lagi að hafa fyrir því þingmeirihluta og í öðru lagi að hafa ekki fengið ríkisstjórnarsamþykkt fyrir því, það er náttúrlega með ólíkindum. Þeirri sögu munum við alltaf halda til haga og ítreka hversu mikið við höfum lagt á okkur við að takmarka þann skaða sem íslenska þjóðin verður fyrir af þeirra völdum.

Frú forseti. Já, við urðum sammála á endanum eins og við var að búast. Þetta er handónýtur samningur og hið furðulegasta mál allt saman og verður verra og verra, eins og hv. þingmaður benti á, þeim mun betur sem maður kynnir sér það. Þess vegna óttast ég að enn fleiri vankantar á þessu máli eigi eftir að koma í ljós á næstu árum ef við sitjum uppi með þennan samning og vonast ég því til að hv. þingmaður verði tilbúinn til þess einfaldlega að fella hann eða a.m.k. að gera viðbótarbreytingartillögur til þess að ganga enn lengra í þá átt sem hv. þingmaður útskýrði, að reyna þó að lágmarka það tjón sem af samningnum leiðir.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttir kærlega fyrir ræðu hennar. Ég verð að segja það, líkt og fyrri þingmenn hér í andsvörum, að ég er sammála þingmanninum. Ég verð samt að viðurkenna að ég er ekki alveg viss um hver verður hennar endanlega afstaða í þessu máli, af því að nú hefur komið fram m.a. í þessu nefndaráliti og hjá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í nefndinni að þeir telji að með þeim fyrirvörum sem þegar er búið að leggja fram af meiri hlutanum, sé búið að gjörbreyta eðli málsins og gera það að verkum að það sé vel þess virði að styðja málið. Mér fyndist því mjög áhugavert að heyra frá þingmanninum hvort hún sé sammála þessu eða hvort hún telji nauðsynlegt að gera enn meiri breytingar hvað varðar fyrirvarana og þá samþykkja hugsanlega breytingartillögur okkar framsóknarmanna. Ég mundi sérstaklega vilja vekja athygli á þeim fyrirvörum sem við leggjum fram sem varða hugsanlegan skaða sem kemur í ljós af aðgerðum breskra og hollenskra stjórnvalda eða hina svokölluðu skuldajöfnun. Síðan hefði ég mikinn áhuga á að heyra hvort þingmaðurinn er tilbúin til þess að samþykkja ríkisábyrgðina, að greiða atkvæði með samningnum í endanlegri afgreiðslu málsins. Eins og ég skildi ræðu hennar og síðan svör hennar í andsvörunum hljómar það meira eins og hún líti svo á að þetta sé einhvers konar samningstilboð til Breta og Hollendinga. En þetta er náttúrlega endanleg afgreiðsla frá þinginu og það eru komnir varnaglar við þá fyrirvara sem við leggjum upp með. Ég sé heldur ekki að það sé neitt búið að svara því hvort við getum síðan í framhaldinu, ef þetta er einhvers konar samningstilboð, staðið þá frammi fyrir því að Bretar og Hollendingar mundu fara að setja fyrirvara við sína afgreiðslu, fyrirvara við okkar fyrirvara um fyrirvara. 

Virðulegi forseti. Þessi lokaorð hv. þingmanns minna mig á - ég held að það hafi verið í andsvari við 2. umr. þegar við vorum að tala um athugasemdir og athugasemdir líka við varnagla við fyrirvara, þetta verður stundum svolítið flókið. Bara til að afstaða mín liggi algjörlega ljós fyrir: Ríkisstjórnin ber ábyrgð á samningnum. Við erum búin að vinna þessar breytingartillögur og eins og komið hefur fram í umræðunum eru allar þær breytingartillögur sem við sjálfstæðismenn höfum stutt í rauninni komnar frá okkur og unnar í góðu samstarfi innan nefndarinnar. Allt það sem gert hefur að verkum að málið hefur batnað hefur verið unnið í góðu samstarfi en mikið til er það að frumkvæði okkar sjálfstæðismanna, þannig að þær breytingartillögur mun ég að sjálfsögðu styðja. Afstaða mín til málsins sjálfs kemur hins vegar í ljós við atkvæðagreiðsluna á morgun, en það er rétt sem hv. þingmaður sagði, að ég lít á þetta sem gagntilboð. Ég lít þannig á að með þessari litlu ríkisábyrgð á stórum samningi séum við að gera Bretum og Hollendingum gagntilboð. Og vegna þess að við höfum gert þá breytingartillögu núna að Bretar og Hollendingar verða að samþykkja þessa fyrirvara áður en ríkisábyrgðin verður virk erum við svo sannarlega að gera þeim þetta gagntilboð. Muni þeir fella það, muni þeir ekki samþykkja það, erum við komin í aðra stöðu og þurfum að semja upp á nýtt. Varðandi það hvort þeir geti gert fyrirvara við okkar fyrirvara mundi ég líta á það sem annað gagntilboð og þá yrði ríkisábyrgðin okkar ekki virk samkvæmt þeim fyrirvörum sem við höfum sett. Ég ætla að vona að einhver geti fylgst með.

Frú forseti. Ég held að við séum einfaldlega komin að kjarna málsins hérna, það er einfaldlega heiðarlegast og bara hreinlegast gagnvart samningsaðilunum í þessu máli, Íslendingum, Bretum og Hollendingum, að við setjum þennan samning til hliðar og setjumst að nýju við samningaborðið í staðinn fyrir að við séum að ræða hérna fram og til baka einhliða um hvort fyrirvararnir okkar haldi. Og síðan eins og nú er verið að benda á, ef við teljum að fyrirvarar okkar haldi getur verið að Bretar og Hollendingar telji sig líka þurfa að breyta einhverju einhliða í þessum samningum, einhverju sem þeir eru ósáttir við. Þetta sýnir okkur að þó að við séum að fara að afgreiða málið hérna í kvöld eða á morgun er því alls ekki lokið. Það er alveg ofboðsleg óvissa enn þá í þessu og það kemur svo sem líka ítrekað fram í þessum blessuðu breytingartillögum sem koma frá meiri hluta fjárlaganefndar að málið mun koma 

Virðulegur forseti. Ég vona nú að einhverjir séu einhverju meira nær um það hvað mér finnst um þetta mál eftir lokaorðin í mínu fyrra andsvari. Ég held að það hafi verið formaður Framsóknarflokksins, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, sem sagði að fyrirvararnir væru leið til þess að fella samninginn á kurteislegan hátt og ég tek undir það með þingmanninum. Ég held að við séum að gera það eða að koma með gagntilboð, vegna þess að þetta er ekki sami samningur. Ég ítreka það. Við erum að ræða hér einhliða, sagði þingmaðurinn, hvort fyrirvararnir haldi, en með seinustu breytingartillögunni um að Bretar og Hollendingar verði samþykkja þá, erum við ekki bara að ræða málið einhliða heldur verðum við að fá niðurstöðu frá þeim um það. Það tel ég vera algjöra nauðsyn og tek undir með þeim í Indefence-hópnum, sem hafa beitt sér mikið í þessu máli, að það er alger 

Virðulegi forseti. Það þarf ekki að hafa mörg orð um aðdraganda þessa máls og hvernig það hefur verið unnið hér í þinginu. Við erum ekki bara væntanlega að klára það mál sem hér liggur fyrir heldur erum við líka að klára þetta sumarþing sem er búið að vera núna lengur að störfum en nokkurt annað sumarþing frá árinu 1991. Nú verð ég að viðurkenna það að ég var ekki á sumarþinginu þá og hef ekki kynnt mér sérstaklega hvað menn voru að fjalla um á þeim tíma, en hitt veit ég að þetta sumarþing hefur staðið í svipað langan tíma og hefðbundið þing. Síðast þegar ég skoðaði, og það var bara áðan, vorum við búin að klára 26 mál. Við klárum væntanlega einhver mál á morgun fyrir utan þetta og er skemmst frá því að segja að alveg sama hvaða mælikvarða við leggjum á það, tími okkar hefur verið nýttur mjög illa. Það er í rauninni ömurlegt að við séum að fara í þinghlé núna, það er algjörlega ömurlegt. Núverandi ríkisstjórnarflokkar lögðu af stað í vegferð í febrúar á þessu ári með það að markmiði að fara í bráðaaðgerðir fyrir heimili og fyrirtæki og í kosningar í kjölfarið. Það var ekki farið í þessar bráðaaðgerðir í febrúar eða mars eða apríl eða maí og það hefur ekki verið gert í júní, júlí og ágúst. Og núna þegar við förum í þinghlé er fólk í jafnmikilli óvissu og það var í byrjun árs með skuldbindingar sínar, skuldir sínar, og það er sama óvissan í efnahagsmálunum. Það er algjörlega óásættanlegt. Þingið í sumar hefur verið nokkurn veginn stjórnlaust. Fyrir okkur þingmenn hefur það verið þannig að við höfum í rauninni ekki vitað hvað dagurinn bæri í skauti sér, ég tala nú ekki um vikan eða hvað við ættum að gera á þeim dögum sem þingið átti að starfa en það átti að klárast fyrir 17. júní, ef ég man rétt, það voru svona fyrstu yfirlýsingar. Það á ekki að kenna forustu eða forsetum þingsins um þetta, það er ekki á þeirra ábyrgð, það er alveg ljóst að stýringin hefur komið frá ríkisstjórninni og stjórnleysið hefur þar verið algjört. Nú kynni einhver að segja: Þetta voru svo stór mál, Evrópusambandið og Icesave, að þau tóku allan tíma þingsins. Það er ekki rétt. Þess vegna erum við með margar nefndir í þinginu, svo að við getum tekið á mörgum málum í einu, og engin mál eru brýnni en þessar svokölluðu bráðaaðgerðir fyrir heimilin, fyrir fjölskyldurnar og fyrir efnahagslífið. Það hafa allir stjórnarandstöðuflokkar komið fram með hugmyndir, góðar hugmyndir sem vert hefur verið að skoða, ég tala nú ekki um að framkvæma, en verkefni ríkisstjórnarinnar hefur verið það að blása þær af án þess að koma með neitt í staðinn. Síðast í dag vorum við að lesa - og á hverjum degi að lesum við fréttir um alvarlega stöðu en samt sem áður er það þannig, og það veit ég vegna þess að ég er búinn að skoða það, að það er ekki einu sinni búið að teikna upp skuldavanda heimilanna, við vitum t.d. ekki hver staðan er hann. Af hverju? Vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki enn þá náð að kortleggja vandann, hvað þá að taka á honum eða koma fram með hugmyndir um lausn á honum. Þá víkjum við að þessu máli sem hér er til umræðu, en ég gat ekki annað en farið yfir þennan þátt máls vegna þess að þetta er mjög slæmt og í raun ömurlegt að við skulum ekki vera búin að nýta þennan tíma betur en raun ber vitni. Ég vonast til þess að við getum komið saman sem allra fyrst til þess að taka á þessum málum því að oft var þörf en nú er algjör nauðsyn. Það sem við fjöllum um hér er í grunninn ein birtingarmynd kerfishrunsins, bankahrunsins eins og við þekkjum það. Án nokkurs vafa er þetta bein afleiðing af tilskipun Evrópusambandsins. Það var nú hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sem dró athygli að því í þingræðu í dag og hann er, held ég, fyrsti stjórnarliðinn sem gerir það í allri þessari umræðu. Það sem við getum lært er að við ættum að hugsa betur um það þegar við tökum slíkar tilskipanir upp, en sem betur fer var hún samt afgreidd þannig hér í þinginu að ekki var fallist á breytingartillögu frá VG og Samfylkingunni á þeim tíma, sem voru þá í stjórnarandstöðu. Ef við hefðum gert það, virðulegi forseti, hefði skuldbindingin verið 400 milljörðum meiri, hvorki meira né minna. Við erum í þeirri sérstöku stöðu að við fjöllum einungis um og deilum við Evrópusambandsríkin Bretland og Holland og síðan Evrópusambandið um innstæður eins banka, Landsbankans. En það voru fleiri bankar sem fóru í sambærilega vegferð og Landsbankinn en gengið er frá þeim skuldbindingum og innstæðum sem þar eru með öðrum hætti vegna þess að þar var um útibú að ræða í viðkomandi löndum, þar var ekki sami háttur á og hjá Landsbankanum. Það er mjög slæmt að menn skyldu ekki aðeins leiða hugann að þessu á stjórnarheimilinu vegna þess að þetta er ein af okkar málsvörnum og kannski sterkasta málsvörnin, þessi gallaða tilskipun Evrópusambandsins. Það er ekkert réttlæti í því að koma fram við eitt minnsta landið á Evrópska efnahagssvæðinu eins og þessi lönd hafa gert. Ég hef reynt það sjálfur, ég hef kannað það með því að tala við þá félaga mína sem ég þekkir á öðrum þjóðþingum að þessum upplýsingum, í rauninni vörn Íslands, hefur ekki verið haldið á lofti. Við erum í þeirri kaldhæðnislegu stöðu - við höfum í rauninni líka verið í henni í sumar hér á þinginu og það kemur fram í því að ríkisstjórnin nýtir t.d. ekki utanríkisþjónustuna til þess að halda þessum sjónarmiðum okkar á lofti. Og þegar maður tekur upp hjá sjálfum sér að upplýsa þingmenn um þessa hluti kemur þetta þeim mjög á óvart. Það er slæmt að við höfum verið með þetta vinnulag og þessa stefnu ríkisstjórnarinnar sem felur það í sér að menn eru ekki einbeittir í því að gæta hagsmuna Íslendinga í þessu máli og það er mjög slæmt. Ég fullyrði að sjónarmiðum okkar varðandi þessa gölluðu tilskipun hefur ekki verið haldið á lofti þar sem það átti að gera, svo einfalt er það mál. Það er mjög dýrt fyrir þjóðina. Það hefur allt of mikil áhersla verið lögð á samninganefndina, að mörgu leyti af góðri ástæðu vegna þess að ríkisstjórnin ákvað að setja aðila, sem var mjög framarlega í pólitík hér á landi á sínum tíma, sem formann samninganefndar. Mörgum þótti það skrýtið og fannst það líka vera sönnun þess að hér væri ekki um skynsamlega skipun að ræða þegar menn sjá niðurstöðu samningsins. En samninganefndin og meira að segja formaður samninganefndar bera ekki ábyrgð á þessu. Þeir sem bera ábyrgð á Icesave-samningnum er ríkisstjórnin og ég hvet fólk til þess að skoða hvað forustumenn ríkisstjórnarinnar, hvað hæstv. forsætisráðherra eða hæstv. fjármálaráðherra sögðu þegar þau kynntu samninginn. Ég ætla ekki að lesa það upp á þessum stutta ræðutíma sem hæstv. forsætisráðherra sagði. Í örstuttu máli gekk það út á það að hafa ekki neinar áhyggjur, það hefði náðst svo góður samningur að hér væri ekkert um það að ræða að íslensk þjóð þyrfti að greiða nokkurn skapaðan hlut. Þannig var lagt af stað í þessa vegferð. Eins og kom fram hjá þingmönnum, m.a. hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, stóðst ekkert af því sem forustumenn ríkisstjórnarinnar sögðu um samninginn þegar hann var skoðaður. Það átti ekki að leyfa þingmönnum að sjá samninginn. Mér þykir mjög miður að forustumenn ríkisstjórnarinnar, þar á meðal hæstv. fjármálaráðherra, hafi haldið öðru fram. Ég var sjálfur í þingnefnd sem bað um að við fengjum kynningu á því og okkur var sagt það mjög skýrt að það væri ekki hægt en hugsanlega gæti Ríkisendurskoðun túlkað þetta ofan í okkur af því að hún fengi að sjá samninginn. Það er kaldhæðnislegt að samningurinn kom fyrst fyrir sjónir þingmanna í gegnum fjölmiðla, ef ég man rétt var það visir.is sem birti samninginn fyrst, í kjölfarið fengu þingmenn að sjá þann samning sem þeir áttu að fjalla um. En það átti að afgreiða þetta mál á nokkrum dögum án þess að þingmenn fengju að sjá samninginn. Það sem hefur gerst einfaldlega er það að ríkisstjórnin hefur verið gerð afturreka með þetta mál. Við allar eðlilegar aðstæður hefði ríkisstjórn sem hefði komið með samning sem þennan þurft að segja af sér, þannig er það. Stjórnarandstaðan hefur hins vegar ekki farið fram á það, hún hefur ekki verið að ýta á það, menn hafa meira að segja nálgast málið með þeim hætti og þannig hefur verið afstaða okkar sjálfstæðismanna að við höfum reynt að gera hvað við getum til að bjarga þessu máli. Það er ekkert leyndarmál að við höfum reynt að gera þetta eins pólitískt auðvelt fyrir ríkisstjórnarflokkana og mögulegt er. Prófessor í stjórnmálafræði sagði að það gerðist mjög sjaldan. Ég man ekki hvort hann orðaði það þannig að hann myndi ekki eftir því að stjórnarandstaðan reyndi ekki að gera ríkisstjórn erfitt fyrir í máli, en það var það sem var gert hér. Menn lögðust allir á árarnar og reyndu að breyta þessu skelfilega máli. Af hverju? Menn mátu það sem svo að hagsmunirnir væru það stórir að það væri það rétta í stöðunni. Það liggur alveg fyrir að búið er að gjörbreyta ríkisábyrgðinni sem við erum að fjalla um sem tengist þessum skelfilega samningi. Ég vek athygli áhugasamra, sem eru fjölmargir, enda hér um gríðarlegt hagsmunamál að ræða, að skoða framhaldsnefndarálit 1. minni hluta fjárlaganefndar og skoða sérstaklega á bls. 6. Þar er fyrirsögnin: Ef forsendur bresta. Þar er tafla sem sýnir hvernig staðan gæti verið, þ.e. hvað Íslendingar þyrftu að borga. Munurinn á þeim opna tékka sem samningurinn og frumvarp ríkisstjórnarinnar voru í þessu máli, eftir að fyrirvararnir eru komnir inn, liggja einfaldlega í því að komið er mjög greinilegt þak og menn munu aldrei borga nema sem nemur ákveðnu hlutfalli, nánar tiltekið 6%, af hagvexti á hverju ári. Síðan kemur það skýrt fram að ríkisábyrgðin fellur niður 5. júní 2024. Það eru stóru málin. Með öðrum orðum, ef enginn hagvöxtur er á Íslandi greiðir Ísland ekki neitt. Þegar þetta kom fram tók alþjóðlega pressan það upp og sagði að þetta gæti verið fyrirmynd í lánasamningum á milli ríkja, það væri mun eðlilegra að ríki mundu greiða í samræmi við það sem þau gætu frekar en, eins og staðan er núna, að menn væru með mjög óraunhæfa lánasamninga sem ganga ekki upp og hafa skelfilegar afleiðingar í för með sér. Það er því í raun og veru það eina sem gildir núna þegar kemur að greiðslum í þessu, hversu mikill hagvöxtur verður, það er það sem allt mun velta á ef málið nær fram að ganga með þessum fyrirvörum. Það er hagvöxturinn en í rauninni ekki þær upphæðir eða það upplegg sem er í þeim samningi sem fyrir er. Það hefur ekkert með endurheimtur af lánasafni Landsbanka að gera, það hefur fyrst og fremst með hagvöxtinn að gera. Virðulegi forseti. Þetta er erfitt mál og snúið. Ég tel að við sjálfstæðismenn höfum gert hárrétt í því að haga okkur ekki eins og hefðbundinn stjórnarandstöðuflokkur heldur reynt að hjálpa ríkisstjórninni úr þessu skelfilega öngstræti sem hún var búin að koma ekki sjálfri sér í heldur þjóðinni í. En á meðan við vorum að reyna að bjarga því sem bjargað verður áttum við ekki við þessa samningsaðila okkar, við áttum fyrst og fremst við stjórnarliða og þá sérstaklega Samfylkinguna, virðulegur forseti, eins og hæstv. utanríkisráðherra, sem nú gengur í salinn. Því miður er þetta mál, eins og á því er haldið, ein afleiðing af Evrópusambandsglýju Samfylkingarinnar og barnslegri trú á að ef Ísland gengur í Evrópusambandið muni allir hlutir lagast. Nú eru málefnaleg rök fyrir því og mikið af mætu fólki sem vill að Ísland gangi í Evrópusambandið en það er almennt ekki þeirrar skoðunar að það leysi allan vanda og hér verði ávallt gott veður og hér gerist ekkert slæmt ef það verður. Í þeim hópi sem þannig hugsar er Samfylkingin og þess vegna sátum við uppi með þetta skelfilega frumvarp sem við höfum sem betur fer náð að breyta umtalsvert, virðulegur forseti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir ræðu hans hér. Mig langar til að beina til hans sömu spurningu og ég beindi til hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur. Ég ætla ekki að ræða um hvort fyrirvararnir haldi eða ekki því að ég hef efasemdir um það, eins og hefur komið fram í ræðum mínum. Segjum sem svo að fyrirvararnir haldi og Bretar og Hollendingar samþykki þessa fyrirvara með þeim skilyrðum sem þingið hefur sett og má segja að fyrirvararnir séu svo strangir að það má eiginlega segja að á góðum degi þurfi Íslendingar nánast ekkert að borga. Svo er kominn fyrirvari um að fella eigi niður skuldirnar árið 2024 ef ekki vill betur til. Samþykki Bretar og Hollendingar þessa fyrirvara og með þeim þrengingum sem þeir leiða af sér, telur þá ekki þingmaðurinn stórkostlega hættu felast í því að Bretar sjái sér leik á borði og 

Virðulegi forseti. Auðvitað geta Bretar og Hollendingar gert ýmislegt, það er bara sú staða sem við erum í, hvernig sem við afgreiðum þetta mál, það liggur fyrir. Það sem menn hafa gert hér, til þess að vera bæði með belti og axlabönd, er að þeir hafa gengið þannig frá málum að lögin taka ekki gildi nema Bretar og Hollendingar samþykki fyrirvarana, þeir verða að samþykkja fyrirvarana til þess að ríkisábyrgðin taki gildi. Ef Bretar og Hollendingar ætla að gera eitthvað allt annað, sem getur vel verið, það getur vel verið að þeir líti svo á að afgreiðslan á þessu máli sé þannig að allar forsendur séu brostnar og þeir muni leita meints réttar síns með allri þeirri hörku sem þeir mögulega geta, 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Það er hvorki hægt að komast aftur á bak né áfram í þessu máli því að í samningnum stendur að ríkisábyrgð þurfi að koma til, annars gjaldfelli Bretar og Hollendingar samninginn. Það sem ég óttast svo mjög er að það er enginn fyrirvari sem tekur á því að aftengja gjaldfellingarákvæðin því að þau eru mjög íþyngjandi, þau eru í 12. gr. í hollenska samningnum og 11. gr. í breska samningnum, ef ég hef ekki snúið þessu við. Gjaldfellingarákvæðið er það að ef íslenska ríkið getur ekki greitt skuldir sínar, þar með talið Landsvirkjun, af því að það er ríkisábyrgð á henni, verður samningurinn tafarlaust gjaldfelldur. Ég treysti Bretum og Hollendingum ekki betur en svo eftir beitingu hryðjuverkalaganna hér í vetur en að þeir sjái sér leik á borði og segi að það sé allt í fína lagi með bæði fyrirvarana og samningana, þeir taka gildi eftir sjö ár, svo sjái þeir sér fyrsta leik á borði við það að gjaldfella samningana á okkur á þessu sjö ára tímabili þar til þessi ríkisábyrgð með fyrirvörum tekur gildi.

Virðulegi forseti. Ef sú staða kæmi upp að Bretar og Hollendingar mundu gera þetta eða eitthvað annað sem þeim gæti dottið í hug erum við komin með allt aðra stöðu, það liggur alveg fyrir. Það er svo margt í þessu máli sem getur gerst og við höfum bara tök á ákveðnum hlutum, þingið hefur bara tök á þessu frumvarpi. Við höfum ekki tök á því hvernig ríkisstjórnin hélt á málinu. Ríkisstjórnin hélt þannig á málinu að hún gerði þinginu og þjóðinni mjög erfitt fyrir, það er bara staðreynd og þetta er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og við erum hér að reyna að bjarga því sem bjargað verður. Eins og ég rakti hefur mér fundist ríkisstjórnin hafa getað haldið betur á málinu og gætt betur hagsmuna Íslendinga, t.d. útskýrt stöðu okkar, þessa gölluðu tilskipun o.s.frv. Við þingmenn, þingið, 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Ég held að við séum einmitt komin í þá stöðu nú þegar sem Lee Buchheit varðaði við, að við gætum í raun og veru aldrei með þetta slæman samning, versta samning sem hann sagðist nokkurn tíma hafa séð í skuldaskilum á milli þjóðríkja, sett fyrirvara við öllu sem við þurfum að setja fyrirvara við. Þess vegna finnst mér mjög skrýtið það sem ég hlustaði á í andsvörum við hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur eftir fyrri ræðu hennar þar sem hún talaði um að hér væri um nýjan samning að ræða sem byggðist á tillögum sjálfstæðismanna. Nú talaði hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson um að ríkisstjórnin bæri ábyrgð á samningnum en ef þetta eru tillögur sjálfstæðismanna, má ekki segja að þar með sé þetta orðinn samningur sjálfstæðismanna og sjálfstæðismenn muni þá væntanlega bera ábyrgð á þeim samningi sem getur hugsanlega reynst handónýtur?

Virðulegi forseti. Þetta mál verður aldrei á ábyrgð sjálfstæðismanna. Það sem við gerðum, og við höfðum valkosti sem stjórnarandstaða, var annars vegar að reyna, ásamt skynsemisöflum innan ríkisstjórnarflokkanna og öðrum í stjórnarandstöðunni var að breyta málinu eða þá bara að láta þetta algjörlega eiga sig. Ef við hefðum ekki farið í þessa vegferð sætum við uppi með frumvarp sem verið væri að samþykkja vegna þess að ríkisstjórnin hefur þingmeirihluta. Það er alveg ljóst að límið í ríkisstjórnarflokkunum er þó það sterkt, þó að þeir séu ekki sammála um nein málefnaleg atriði einu sinni hvað þetta varðar tel ég að það sé samt einhvers konar guðsblessun fyrir þjóðina að þeir séu við völd og þeir muni gera allt til þess að halda völdum. Það hefði því verið mikill ábyrgðarhluti að breyta þessu ekki. En við berum ekki ábyrgð á þeim samningi sem ríkisstjórnin gerði, það gerum við ekki og 

Frú forseti. Ég hef bara eftir það sem er talað um í nefndaráliti sjálfstæðismanna að hér með sé búið að gjörbreyta eðli málsins og það hafi gert það vert að styðja málið. Þess vegna finnst mér mjög einkennilegt að hlusta á að menn séu annars vegar að segja hérna að þetta sé algjörlega nýr samningur, nýtt samningstilboð sem byggi á tillögum sjálfstæðismanna en hins vegar að þetta sé enn þá handónýtur samningur og sjálfstæðismenn ætli ekki að bera neina ábyrgð á samningnum. Ég mundi gjarnan vilja fá á hreint hver afstaða Sjálfstæðisflokksins er í þessu máli og hvort Sjálfstæðisflokkurinn geti tekið undir ábendingar frá sérfræðingnum sem ég nefndi, Lee Buchheit, að þegar verið er að fást við svona erfitt og stórt mál sé raunar nánast ómögulegt fyrir okkur að setja upp fyrirvara við öllum þeim tilfellum sem upp geta komið, eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir benti á. Í þeim fyrirvörum sem liggja núna fyrir er ekkert verið að fjalla um gjaldfellingarákvæði samninganna, þau standa bara. Ég veit ekki betur en að menn hafi haft töluverðar áhyggjur af t.d. Landsvirkjun - 

Virðulegi forseti. Þetta er nákvæmlega svona: Ríkisstjórnin skrifar undir samning og kemur með hann í þingið. Valkostirnir eru þessir: Ætlar stjórnarandstaðan að reyna að hafa áhrif á ríkisábyrgðina til þess að bjarga því sem bjargað verður eða ætlar hún ekki að gera það? Sjálfstæðisflokkurinn er ekki í meiri hluta hér á þingi, ef það hefur farið fram hjá einhverjum. Sjálfstæðisflokkurinn stýrir ekki þessu þingi, hann stýrir ekki þessari ríkisstjórn.

En þið styðjið frumvarpið.

Það sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur gert er að koma með breytingar m.a. eftir að vera búinn að hlusta á þá sérfræðinga sem hv. þingmaður vitnaði í.  
             Samningurinn er hins vegar algjörlega á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og því verður aldrei breytt. Þingið gat breytt ríkisábyrgðinni, því frumvarpi, það gerðum við. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðu hans. Það var eitt sem vakti athygli mína og það var að hann minntist á að ef tillögur Vinstri grænna og Samfylkingarinnar hefðu verið samþykktar værum við núna í Icesave-málinu að borga um 400 milljörðum meira. Ég set nú fyrirvara við þessa fjárhæð vegna þess að ef ég man það rétt gengu þessar tillögur einfaldlega út á það að það væri ríkisábyrgð og meiri hlutinn er einmitt að samþykkja Icesave eins og það sé ríkisábyrgð fyrir samningnum. Ég held því að þetta sé kannski ekki alveg rétt en mig langaði til þess að fá viðbrögð við þessu. Erum við að tala um 400 milljarða, hvorki meira né minna?

Virðulegi forseti. Það sem þetta gengur út á í örstuttu máli er að okkur var gert að innleiða tilskipun Evrópusambandsins um innstæðutryggingar. Gert var ráð fyrir að það væru að lágmarki 20.000 evrur á hvern reikning. Stjórnarandstaðan á þeim tíma, hæstv. utanríkisráðherra - þó að hann sé ekki í forustu fyrir þessu máli heldur hæstv. núverandi forsætisráðherra og hæstv. heilbrigðisráðherra - sagði: Þetta er ekki nóg, við eigum að ábyrgjast allt saman, og flutti tillögu um það. Sú tillaga var felld með yfirgnæfandi meiri hluta atkvæða, sem betur fer, 34 atkvæðum gegn 16. Miðað við útreikninga tryggingastærðfræðings hefði þetta þýtt að við værum hér að véla um 400 milljörðum meira ef tillaga Samfylkingarinnar og Vinstri grænna hefði verið samþykkt.

Virðulegi forseti. Þetta er óneitanlega athyglisvert, verð ég að segja, 400 milljarðar er gríðarleg há fjárhæð. Það sem ég vildi hins vegar benda á er að samkvæmt tilskipuninni, ef hún er túlkuð eins og Stefán Már Stefánsson lagaprófessor og Lárus Blöndal hæstaréttardómari gerðu, værum við í rauninni bara að borga 16 milljarða, ekki um 800 milljarða eins og nú er gert. Vegna þess að það kom fram í máli þingmannsins að þeir fyrirvarar sem nú ætti að setja ættu í rauninni að spara Íslendingum stórar fjárhæðir, 

Virðulegi forseti. Mér tekst ekki að fara yfir allt málið á einni mínútu þó að ég geti talað þokkalega hratt. Í örstuttu máli er það þannig að menn deila hér um túlkun á þessari tilskipun, það liggur alveg fyrir. Ég vakti athygli á því í ræðu minni hér áðan að menn halda ekki sjónarmiðum Íslands frammi, og hæstv. utanríkisráðherra ætti að hlusta á það, það er ekki verið að nýta utanríkisþjónustuna okkar til þess að koma þessum sjónarmiðum áleiðis til t.d. þingmanna þeirra þjóða sem við teljum vera vinaþjóðir okkar. Það er einn þáttur málsins. Það væri æskilegt ef við gætum breytt mörgu í þessu máli öllu. Staðan er bara sú að við erum hér, þingheimur, að fást við þetta frumvarp. Það er það sem við erum að vinna með. Ég hef mjög sterka sannfæringu fyrir því að það sé afskaplega skynsamlegt hvernig frumvarpinu hefur verið breytt 

Frú forseti. Við erum á lokasprettinum í þessu stóra og mikla máli sem margir hafa dregið fram að sé, og ég tek undir það, er ein nöturlegasta birtingarmynd bankahrunsins frá síðasta hausti. En það verður líka að segja að hún er hálfnöturleg, birtingarmynd verklags ríkisstjórnarinnar eins og hún hefur birst okkur í þinginu í allt sumar. Við skulum muna að þó að það hafi verið ákveðin viðkvæmni af hálfu til að mynda hæstv. fjármálaráðherra fyrr í dag er það engu að síður þannig að upphaflega átti ekki að sýna þingheimi samninginn. Við áttum ekki að fá að vita neitt um innihald samningsins, það var bara „suss, suss“ og þingið átti að verða þessi hefðbundni stimpilpúði sem það hefur því miður of oft verið. Við áttum ekki að fá að fara gaumgæfilega yfir samninginn. Það voru líka orð höfð uppi um að það ætti að vera glæsileg niðurstaða fyrir hönd þjóðarinnar og við þekkjum öll þessa sögu. Talsmenn Sjálfstæðisflokksins hafa farið mjög gaumgæfilega yfir hana alla í ræðum sínum og gert það vel. Ég vil undirstrika það og tek undir með félögum mínum í Sjálfstæðisflokknum að við stóðum frammi fyrir því að fara þá leið að sýna þá stjórnarandstöðu sem hefur verið og við þekkjum allt of oft í gegnum tíðina, stjórnarandstöðu sem týndi sér í að segja nei, nei og aftur nei og vera á móti endalaust, oft án gildra raka. Það var sú stjórnarandstaða sem við þekktum þegar Steingrímur J. Sigfússon réði ríkjum og var oft og tíðum eftirtektarverð, oft og tíðum skondin á að hlusta en ég veit ekki hversu skilvirk hún var. Við stóðum annars vegar frammi fyrir því að segja einfaldlega nei og leggja ekkert til málanna í þessu stóra og mikla máli og hins vegar reyna að breyta málinu þannig að við værum að gæta íslenskra hagsmuna og við sjálfstæðismenn fórum í þann leiðangur. Sumir hafa deilt á okkur af því að við fórum í þann leiðangur að breyta málinu en við ákváðum að gera það. En ég, eins og fleiri þingmenn Sjálfstæðisflokksins hér inni, spáði því að ellegar mundu verða gerðar einhverjar málamyndabreytingar á þessum ömurlega samningi sem ríkisstjórnin ber ábyrgð á en vill ekki kannast við, og honum væntanlega þröngvað í gegnum þingið með hugsanlega eins atkvæðismeirihluta. Þannig blasti veruleikinn við og þess vegna ákváðum við sjálfstæðismenn að fara í þann leiðangur að breyta samningnum. Og það má með réttu segja að náðist hafi ákveðin samstaða, það var ákveðin andspyrnuhreyfing innan Vinstri grænna sem fór í þennan leiðangur með okkur, stóð vaktina með okkur, og ég tel að við höfum í rauninni gerbreytt málinu öllu þannig að við stöndum frammi fyrir því að Hollendingar og Bretar verða að taka á móti gerbreyttum samningi. Sumir hafa talað um gagntilboð eða í rauninni nýjan samning. Hvað gerist þá? Hvað gerist í framhaldinu þegar og ef þingið fer þá leið að samþykkja alla fyrirvarana og koma málinu í gegn? Það gerist tvennt: Annars vegar munu Hollendingar og Bretar samþykkja þessa fyrirvara og ég vil undirstrika að þar hafa komið menn að málum eins og hv. þm. Pétur Blöndal, sem frá upphafi var algerlega andsnúinn Icesave-samningnum öllum, alveg frá því sl. haust, einnig hagfræðingar og þingmenn eins og Tryggvi Þór Herbertsson. Ég ætla mér ekki að setja mig í hagfræðisporin hér, þeir fullvissa bæði mig og þingheim um að þessir fyrirvarar eru mikilsverðir fyrir íslenska þjóð og íslenska hagsmuni og þess vegna sé rétt að styðja þá fyrirvara sem lagðir eru fram og settir fram af meiri hluta fjárlaganefndar. Það er mikilvægt að halda því til haga að við erum búin að gerbreyta þessu máli. Ef Hollendingar og Bretar samþykkja ekki þennan samning eða ríkisábyrgðina eins og hún mun koma frá þinginu er ljóst að það þarf að semja upp á nýtt. Þeir tveir kostir sem við stöndum frammi fyrir eru mun betri kostir en ríkisstjórnin lagði upp með í upphafi þessa sumars þar sem ekki mátti tala um að breyta samningnum því að ríkisstjórnin tók málið í sínar hendur. Þegar menn eru í ríkisstjórn þurfa þeir að sýna ábyrgð, ekki ábyrgðarleysi, á eigin athöfnum og eigin verkum. Það er eins og ríkisstjórnin vilji ekki kannast við að hafa skipt um samninganefnd. Það er óskapleg viðkvæmni fyrir þessum punkti. Það er eins og ríkisstjórnin vilji ekki kannast við að hafa lagt fyrir þingið samning sem naut ekki stuðning ríkisstjórnarinnar sjálfrar og það er umhugsunarefni að fjármálaráðherrann skuli hafa skrifað undir samning í byrjun júní vitandi það að hann hefði ekki stuðning allrar ríkisstjórnarinnar og líklega alls þingsins. En það mun koma í hlut seinni tíma söguskýringa af hverju það var gert og hvort hann hafi í rauninni haft heimild til þess vitandi það að hann hafði ekki þingmeirihluta á bak við ríkisábyrgðina. En gott og vel. Málið er gerbreytt. Það skiptir miklu máli og ég tel stöðu Íslands mun betri eftir að þingið var búið að fara höndum um þennan óskapnað ríkisstjórnarinnar. Það er hægt að tala um marga og segja að margir hafi lagt hönd á plóg. Stjórnarandstaðan hefur gert það, allir hafa reynt að koma að þessum breytingum þótt menn hafi síðan mismunandi viðhorf til fyrirvaranna sem slíkra. Andspyrnuhreyfingin innan Vinstri grænna hefur staðið sína plikt en ekki síður þau frjálsu félagasamtök sem hafa á málefnalegan hátt, ég undirstrika - á málefnalegan hátt komið fram með röksemdir sínar og þingmenn og þingið hafa hlustað. Indefence-hópurinn kom með mjög mikilsverðar athugasemdir á milli 2. og 3. umr. og ég sagði það við 2. umr. að ég gæti ekki samþykkt fyrirvara nema það væri víst að þeir munu halda og ég tel víst að svo sé og ég hlusta á vísra manna ráð hvað það varðar. Indefence-hópurinn telur það, lögfræðingar sem komið hafa að málinu telja að svo verði, enda verða Hollendingar og Bretar að samþykkja þá, ellegar taka þeir ekki gildi, ellegar verður að semja upp á nýtt og það er heldur ekkert verra. Þá hafa menn komið að málum eins Stefán Már Stefánsson prófessor og Lárus Blöndal og komið með mjög mikilsverðar ábendingar sem á hefur verið hlustað, og ekki síður Ragnar H. Hall. Hægt væri að telja áfram þá einstaklinga og þau samtök sem segja að málið sé allt mun betra og íslenskra hagsmuna betur gætt. Rætt hefur verið um að ýmislegt sé að breytast í þinginu. Ég vona það en ég er ansi hrædd um að svo sé ekki því að ríkisstjórnin sýndi mikla óbilgirni í þessu máli, hún ætlaði ekki að leyfa þinginu að sjá það og þetta er ekki fyrsta málið sem sýnir okkur ríkisstjórnin vill ekki ná samstöðu meðal þings og þjóðar í stórum málum. Hægt er að nefna þetta mál, hægt er að nefna ESB-málið, hægt er að nefna fiskveiðistjórnina. Það á ekki að nást sátt í neinum merkilegum og mikilvægum málum. Það er hægt að nefna stjórnarskrárbreytingar o.s.frv. Ég ber því miður enn þann ugg í brjósti að þetta sé „einsskiptismál“ af hálfu ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans, að stórmál verði unnið með sama hætti og þetta mál hefur verið unnið. Eftir sumarið fer ríkisstjórnin enn og aftur með dagskrárvald þingsins. Við höfum til að mynda ekki fengið að ræða önnur mál. Við fengum ekki að ræða tillögur varðandi efnahagsmálin þrátt fyrir að hæstv. utanríkisráðherra hefði tekið tillögum okkar sjálfstæðismanna mjög vel strax í byrjun sumars, þær skipta máli varðandi uppbyggingu heimilanna. Ríkisstjórnin skilur eftir heimilin, fyrirtækin, atvinnuuppbyggingu í orkugeiranum, í atvinnumálum almennt, í bankamálum o.s.frv. í óvissu eftir sumarið. Atvinnustig hefur ekki hækkað heldur hefur það frekar aukist en hitt, vextir hafa ekki lækkað, eins og menn hafa verið með væntingar um o.s.frv. Ríkisstjórnin hefur í rauninni ekki skilið neitt eftir hjá þjóðinni eftir sumarið nema óvissu. Þingið hefur hins vegar skorið hana að vissu leyti úr snörunni varðandi þetta mikilvæga mál. Ég tel að í ljósi alls skipti miklu máli að við höfum náð fram mikilvægum fyrirvörum. Það er greinilegt að menn hafa kunnað að meta það. Ég nefndi Ragnar Hall fyrr í ræðu minni. Það er hægt að nefna fleiri sem hafa sagt að það skipti máli að við gerbreytum málunum. Staða okkar er betri. Verkstjórn ríkisstjórnarinnar var þannig að hún lá kylliflöt fyrir framan Hollendinga og Breta. Við Íslendingar erum þó komin með vopn í okkar hendur og það er fyrir tilstuðlan þingsins en ekki ríkisstjórnarinnar. Íslenskra hagsmuna er betur gætt en áður og það er vegna þess að við þingmenn allir lögðum okkur fram um það þrátt fyrir getuleysi, ábyrgðarleysi ríkisstjórnarinnar í þessu verkferli öllu. Það er þingið sem hefur staðið sína plikt og sína vakt, ríkisstjórnin hefur ekki gert það.

Frú forseti. Margt af því sem hv. þingmaður sagði í ræðu sinni var rétt, sumu er ég ekki alveg algerlega sammála. Mér finnst t.d. að hv. þingmaður hafi gert fullmikið úr hlut þess sem hann kallar andspyrnuhreyfingu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og of lítið úr sínu eigin framlagi. Ég er þeirrar skoðunar að það sé alveg rétt sem hv. þingmaður sagði, að ríkisstjórnin hafði ekki meiri hluta fyrir málinu eins og það var lagt fram og ég tel að stjórnarandstaðan eða sá hluti hennar sem stendur að þessum breytingartillögum hafi sýnt mikla ábyrgð og komið með mjög málefnalegum hætti að þessu máli. Ég tel að sú samstaða sem náðst hefur í þinginu geri það að verkum að staða Íslendinga í þessu máli er fyrir vikið töluvert miklu sterkari en hún hefði getað verið. Ég tel raunar líka að það skipti máli þeir flokkar sem eru hér og styðja þetta ekki. Ég er t.d. þeirrar skoðunar að Framsóknarflokkurinn hafi líka með sínum hætti lagt þungt lóð á vogarskálina. Ég tel að hlustað hafi verið á ýmislegt sem Framsóknarflokkurinn hefur sett fram í þinginu alveg eins og þingið komst sameiginlega að ákveðinni niðurstöðu eftir að hafa hlýtt bæði á það sem hv. þingmaður kallar andspyrnuhreyfingu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs en sömuleiðis þau ágætu ráð sem komu úr ranni hv. þingmanns. Ég hef sömuleiðis sagt það áður að ég tel að það skipti máli að félagasamtök eins og Indefence hafa beitt sér í þessu máli og á síðustu dögum, fyrir utan það sem er að gerast hér, hugsa ég að ekkert hafi skipt jafnmiklu máli og útifundurinn sem Indefence-hópurinn stóð fyrir á sínum tíma fyrir utan Alþingishúsið vegna þess að það sýnir þeim sem við eigum í höggi við að það er mikil ólga meðal íslensku þjóðarinnar út af þessu máli. Þetta er vont mál, það hefur enginn dregið dul á það. Ég vil bara segja það hér til að hafa sagt það, 

Frú forseti. Ég er alveg sammála því að stjórnarandstaðan hafi sýnt málefnalega andstöðu. Þetta mál er líka allt of stórt til að við förum í þessi flokkspólitísku hjólför, eins og sumir hafa kallað þau. Til þess er ábyrgð okkar þingmanna allt of mikil að við getum verið í slíkum tiktúrum. Fyrst vil ég þakka sérstaklega fyrir að hæstv. ráðherra skuli vera í andsvörum því að aðrir þingmenn og ráðherrar, fyrir utan framsögumann og formann fjárlaganefndar frá Samfylkingunni, Guðbjart Hannesson, hafa ekki sýnt sig hér í dag og það er eins og ríkisstjórnin öll, alla vega af hálfu Samfylkingarinnar, hafi einhvern huliðshjálm yfir sér núna, en gott og vel. Við skulum ekki að fást um það. Mér finnst hæstv. ráðherra gera lítið úr hæstv. ráðherra Ögmundi Jónassyni og félögum hans í Vinstri grænum sem voru að móast við, sögðu að þetta gengi ekki lengur, það yrði að fara í þennan samning og reyna að breyta honum. En það er líka alveg hárrétt sem hæstv. ráðherra segir, þau gátu ekki farið í þann leiðangur að reyna að gæta enn frekar íslenskra hagsmuna nema vegna þess að við sjálfstæðismenn lögðum okkar lóð á vogarskálina til að breyta þessum ömurlega samningi sem í upphafi átti ekki að sýna þingheimi. Ég vil því taka undir það, ef ég hef gleymt því í ræðu minni, og þakka sérstaklega okkar fólki, sjálfstæðismönnum í fjárlaganefnd, fyrir að hafa staðið vaktina, vaktina sem ríkisstjórnin stóð ekki í þessu máli.

Frú forseti. Hv. þingmanni má þakka hverjum sem hún vill. Ef hún vill þakka sínu eigin fólki þá má hún gera það, ég gerði það líka áðan. Ástæðan fyrir því að ég kem upp í andsvar við hana og kem þessum viðhorfum á framfæri er sú að ég átti þess ekki kost sökum annarra starfa í dag að koma hér og tjá sömu viðhorf eins og ég hafði hugsað mér að gera gagnvart formanni Sjálfstæðisflokksins. Hún er varaformaður Sjálfstæðisflokksins og þess vegna vil ég koma þessu á framfæri við hana. Ég tel að það séu margir samverkandi þættir sem hafa gert það að verkum að mjög erfið og þröng staða er hugsanlega svolítið betri núna í lok sumars. Við áttum í erfiðri deilu við Hollendinga og Breta og á þeim tíma var ekki hægt að koma með betri niðurstöðu en menn gerðu. Hv. þingmaður hefur sagt að menn vilji skjóta sér undan ábyrgð á því. Ég geri það ekki. Ég ber mína ábyrgð á því og stend fyllilega undir henni en í þeirri stöðu sem málið var komið í tel ég að þingið hafi brugðist við af mikilli ábyrgð og festu. Auðvitað hafa komið skiptar skoðanir fram og það eru ekki allir sammála þeirri niðurstöðu sem hér liggur fyrir. Það hefur t.d. komið fram að einn flokkur, Framsóknarflokkurinn, stendur ekki að henni en ég tel samt sem áður að málflutningur Framsóknarflokksins hafi líka skipt máli í þeirri niðurstöðu sem hér er að lokum.

... öllu máli.

Það skiptir öllu máli í stjórnmálum að hafa skapandi hugsun og hafa tilfinningu fyrir tímasetningum. Það er einmitt framvindan eins og hún ræðst af afstöðu manna, málflutningi þeirra, framvindu tímans og þroska hvers máls sem ræður niðurstöðu. Ég vil bara segja að ég tel sem sagt og tek undir það sem hv. þingmaður sagði - við erum alla vega sammála um það, við höfum ekki verið það síðustu 17 árin þannig lagað - að þingið eigi með miklu öflugri hætti að koma að málum. Ég er sem sagt, svo ég segi það enn einu sinni, þeirrar skoðunar að það ráðherraræði sem hér hefur verið síðustu árin, svo ég segi það alveg hreint og opið, ekki síst undir stjórn Sjálfstæðisflokksins, er kannski ekki á enda komið. 

Frú forseti. Þetta er ósköp mikil huggulegheit og allir eru vinir og allt það. Ég skil þennan tón hjá hæstv. utanríkisráðherra og ég vil að mörgu leyti taka undir hann.  Ég vil ítreka að nú er heilt sumar liðið í tvö mál - tvö stór mál. Það dregur enginn úr því. En á móti kemur að það voru önnur stór mál sem hafa beðið og þau bíða enn. Við sjáum ekki neina vonarglætu hjá ríkisstjórninni, það kemur ekkert frá ríkisstjórninni sem varðar stöðu heimilanna, stöðu fyrirtækjanna. Þar verðum við að fá umræðu og þar verðum við að fá svör frá ríkisstjórninni. Enn er alltaf þetta sama svarleysi, frú forseti.

Hæstv. forseti. Hæstv. utanríkisráðherra, sem hér er staddur einn ráðherra, nefndi það í andsvari sínu að ríkisstjórnin hefði ekki haft meiri hluta fyrir þessu máli. Það sem hann sagði hins vegar ekki var að ef ríkisstjórnin hefði talið sig hafa meiri hluta í þessu máli á fyrri stigum þess hefði það verið keyrt í gegn án þeirra breytinga sem náðust fram einmitt vegna þess að ríkisstjórnin hafði ekki meiri hluta, þannig að það er mikilvægt að halda því til haga. Ríkisstjórnin gekk með öðrum orðum ekki til þessa verks vegna lýðræðisástar eða vilja til þess að auka og efla samstöðu innan þingsins heldur einfaldlega vegna þess að hún var nauðbeygð til þess að samþykkja kröfur sem komu fram á vettvangi fjárlaganefndar frá fulltrúum stjórnarandstöðunnar og frá fulltrúum þess sem við getum kallað órólegu deildina í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Þetta er mikilvægt að hafa í huga nú þegar stjórnarliðar margir hverjir, eins og ráða mátti af ræðu hæstv. utanríkisráðherra, halda því fram að hér hafi allt verið í sátt og samlyndi og málið afgreitt í fullkomnu samkomulagi. Auðvitað var það þannig, eins og við vitum öll sem hér erum inni, að ríkisstjórnin var nauðbeygð til þess að fallast á þessa fyrirvara vegna þess að hún hafði ekki meiri hluta fyrir málinu fyrirvaralausu eins og hún lagði það fram. Hún lagði málið þannig fram, fyrirvaralaust. Frumvarpið sem hæstv. fjármálaráðherra lagði fram í byrjun júlí gerði ekki ráð fyrir neinum skilyrðum eða neinum fyrirvörum vegna þeirrar ríkisábyrgðar sem við erum hér að fjalla um, ekki neinum. Eins og ég sagði í andsvari fyrr í dag stendur ekkert eftir af frumvarpi hæstv. fjármálaráðherra nema fyrirsögnin, ekki neitt,  Við minnumst þess á fyrri stigum málsins, allan júlímánuð og langt fram eftir ágústmánuði þegar sífellt var verið að reyna að beita þingið hótunum um það að hitt og þetta héngi á Icesave-samkomulaginu og það yrði að afgreiða Icesave-málið fyrir þessar eða hinar dagsetningar vegna einhverra tiltekinna hagsmuna. Það var stöðugt verið að hóta því. Hótað var stjórnarslitum og ég veit ekki hvað og hvað, þannig gekk þetta fyrir sig. Þegar ríkisstjórnin gerði sér grein fyrir því, bæði í meðförum fjárlaganefndar milli 1. og 2. umr. og síðan milli 2. og 3. umr., að hún hefði ekki meiri hluta, hvorki í fjárlaganefnd né í þinginu til þess að klára málið í því formi sem hún ætlaði sér, gekk hún nauðbeygð til samkomulags. Það var auðvitað jákvætt að það gerðist, en það er ástæðulaust að þakka ríkisstjórninni eitthvað sérstaklega fyrir það. Það eru nokkur atriði sem ég þarf að koma inn á hér í stuttri ræðu. Ég ætla ekki að fara í útfærsluatriði þeirra breytingartillagna sem hér hafa verið lagðar fram eða tæknileg atriði málsins, það hefur verið gert vel af hálfu talsmanna Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd. Þeir hafa farið mjög ítarlega yfir það, m.a. um þær viðamiklu, efnislegu breytingar sem orðið hafa á frumvarpinu, þessi tíu atriði sem tilgreind eru í nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar sýna það ljóslega að málinu hefur verið breytt í grundvallaratriðum. Ég ætla hins vegar að staldra örlítið við þá spurningu sem nokkuð hefur verið til umræðu í dag hvort þær breytingar sem gerðar hafa verið á frumvarpi fjármálaráðherra séu í samræmi við samningana sem gerðir voru 5. júní. Það er augljóst að svo er ekki. Það er augljóst samningarnir frá 5. júní gera ráð fyrir skilyrðislausri ríkisábyrgð. Það segir berum orðum í samningunum frá 5. júní að gert er ráð fyrir að ríkissjóður veiti tryggingarsjóði óafturkallanlega og skilyrðislausa ábyrgð, það er alveg skýrt. Samningarnir við Hollendinga og Breta frá 5. júní gera ráð fyrir skilyrðislausri ríkisábyrgð. Það sem Alþingi segir hér er: Ríkisábyrgðin er háð mjög miklum fyrirvörum sem varða efnahagslega þætti, sem varða lagalega óvissu og fleira þess háttar og það í sjálfu sér kallar á að hæstv. ríkisstjórn taki upp viðræður við Hollendinga og Breta að nýju. Þannig er það auðvitað nýtt samningstilboð af hálfu Íslendinga vegna þess að Alþingi leggur í hendur ríkisstjórnarinnar lagasetningu sem beinlínis kallar á að ríkisstjórnin fari til Hollendinga og Breta og breyti þeim samningum sem gerðir voru 5. júní. Það er augljóst og þarf ekki að vísa lengi í samningana sjálfa annars vegar og hins vegar í þær breytingar sem gerðar hafa verið til þess að sjá þetta. Samningarnir gera ráð fyrir því að Alþingi samþykki að íslenska ríkið taki á sig ábyrgð í samræmi við ákvæði samningsins, þetta segir í b-lið 3. gr. samningsins. Það segir að samningarnir taki ekki gildi fyrr en Alþingi hefur samþykkt að íslenska ríkið taki á sig ábyrgð samkvæmt þessum samningi. Hver er sú ábyrgð samkvæmt þessum samningi? Um það er fjallað 6. gr., gr. 6.2. Þar segir: „Íslenska ríkið: (a) ábyrgist óafturkallanlega og skilyrðislaust gagnvart lánveitanda að Tryggingarsjóður innstæðueigenda muni standa á tilhlýðilegan hátt og á réttum tíma við allar skuldbindingar sínar samkvæmt þeim fjármálaskjölum sem hann er aðili að ...“ Það er alveg augljóst að með því að setja þessa fyrirvara vegna ríkisábyrgðarinnar er verið að fara inn í samninginn, það er verið að breyta grundvallaratriði í honum og það kallar á viðbrögð af hálfu ríkisstjórnarinnar sem þarf að setjast að nýju niður með Hollendingum og Bretum og leita í raun og veru nýrra samninga. Það var í mínum huga alveg ljóst eftir þær breytingar sem gerðar voru eftir 2. umr., en með þeim breytingum eða breytingartillögum sem gerðar hafa verið af hálfu fjárlaganefndar milli 2. og 3. umr. er þetta sagt berum orðum. Það er sagt berum orðum að ríkisábyrgðin taki ekki gildi fyrr en Bretar og Hollendingar hafi samþykkt alla þá fyrirvara sem Alþingi setur vegna ríkisábyrgðarinnar. Þetta gerbreytir auðvitað málinu, það er öllum ljóst. Þetta gerbreytir samningnum og það eru tóm látalæti og fyrirsláttur ef menn halda því fram að svo sé ekki. Við skulum rifja það upp að samningarnir, lánasamningarnir og samningarnir við Hollendinga og Breta taka ekki gildi fyrr en Alþingi hefur samþykkt að íslenska ríkið taki á sig ábyrgð og að samningurinn gerir ráð fyrir óafturkallanlegri og skilyrðislausri ábyrgð gagnvart lánveitendum, þ.e. Bretum og Hollendingum. Það er alveg ljóst þannig að verði þetta frumvarp samþykkt og afgreitt með þeim hætti sem gera má ráð fyrir eftir niðurstöðu meiri hluta fjárlaganefndar er boltinn hjá ríkisstjórninni. Þess vegna er í rauninni alveg furðulegt að ráðherrar ríkisstjórnarinnar, ekki síst þeir ráðherrar sem mesta ábyrgð bera á málinu, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra, skuli ekki taka þátt í umræðum hér í dag, að þeir skuli ekki kveðja sér hljóðs og útskýra hvernig þeir ætli að fylgja eftir samþykkt Alþingis ef frumvarpið verður að lögum með þessum breytingum. Ég kalla eftir því og spyr hæstv. forseta hvort það sé von á hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra til þessarar umræðu. Ég vænti því að hæstv. forseti svari því á eftir. Það er alla vega fáheyrt að í jafnmikilvægu máli skuli þeir ráðherrar sem bera ábyrgð á framkvæmdinni þegar Alþingi hefur lokið afgreiðslu sinni skuli ekki einu sinni taka þátt í þessari umræðu, skuli ekki láta sjá sig. Hæstv. fjármálaráðherra var hér reyndar fyrr í dag, bara svo því sé haldið til haga, en hefur ekki haldið ræðu við þessa umræðu heldur skotið sér inn í andsvar einu sinni, ef ég man rétt. Og þrátt fyrir að hæstv. utanríkisráðherra hafi mælt hlý orð í garð sjálfstæðismanna í fjárlaganefnd og stjórnarandstöðunnar var ekki mikið á andsvari hans að græða efnislega. Ég tel að það sé í rauninni algerlega ófært að þessari umræðu ljúki án þess að þeir ráðherrar sem bera ábyrgð á málinu, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra, láti sjá sig. Það verður veigamikið hlutverk sem þeim verður falið að leiða þetta mál til lykta gagnvart viðsemjendum okkar, gagnvart þessum þjóðum í framhaldi af þessu máli ef frumvarpið verður samþykkt, eins og líkur má leiða að. En það er ófært að þeir taki ekki þátt í þessari umræðu og fjarvera stjórnarliða frá þessari umræðu, þátttökuleysi þeirra í þessari umræðu, vekur auðvitað spurningar um það hvað fyrir þeim vakir. Eru þeir að reyna að þegja sig í gegnum þessa umræðu, vonast þeir til þess að með því að taka ekki þátt í umræðunni verði þetta með einhverjum hætti sársaukaminna fyrir þá? Eru þeir að reyna að koma í veg fyrir að málið fái fjölmiðlaumfjöllun eða hvað gengur þeim til? Það eru allir sammála um að þetta er gríðarlega mikilvægt mál. Ég minnist þess að hæstv. ráðherrar, fjármála- og forsætisráðherrar, hafa lýst því yfir að um væri að ræða eitthvert mesta hagsmunamál þjóðarinnar á þessum tímapunkti að koma þessu máli í gegn, en þeir láta ekki sjá sig hér í þessari umræðu. Hæstv. fjármálaráðherra skýtur sér í andsvar einu sinni og sést svo ekki meir. Hvað gengur mönnum til? Ég átta mig ekki á þessu. Eru menn að reyna að þegja sig í gegnum þessa umræðu, eru menn að vonast til þess að þjóðin sé orðin svo þreytt á þessu máli að lokaafgreiðslan fái ekki mikla athygli? Ég veit það ekki. Eru þeir að reyna að breiða yfir að það er gríðarlegur ágreiningur um marga þætti þó að niðurstaða meiri hluta fjárlaganefndar leiði til þess að málið batnar til muna frá því sem áður lá fyrir? Það á eftir að koma í ljós en mér finnst þetta allt hið undarlegasta mál. Áður en ég lýk máli mínu verð ég að segja að þrátt fyrir að ég standi við það sem ég hef sagt, að þær breytingartillögur sem afgreiddar hafa verið af hálfu fjárlaganefndar gera það að verkum að hagsmunir Íslands eru mun betur tryggðir en ella væri og málið hefur því batnað til muna, breytir það því ekki að eftir standa grundvallarspurningar um hvort Alþingi á að ábyrgjast þessar skuldir, hvort Alþingi á að samþykkja ríkisábyrgð vegna þeirra vondu samninga sem samþykktir voru af hálfu ríkisstjórnarinnar 5. júní.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu, sem að mörgu leyti var málefnaleg en þó ekki að einu leyti. Mér þótti það nokkuð ósanngjarnt hjá hv. þingmanni að vera að kvarta undan því að ráðherrar væru ekki hér við umræðuna. Hér er utanríkisráðherra sem kemur líka að þessu máli. Þarna er hæstv. fjármálaráðherra. Það er ekki hægt að halda því fram að þeir ráðherrar sem hv. þingmaður telur að beri mesta ábyrgð á málinu hafi ekki tekið þátt í umræðunni. Við erum núna stödd í 3. umr. Meginbreytingarnar á frumvarpinu voru samþykktar í lok 2. umr. Í þeirri umræðu tóku þátt bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra. Við þá umræðu komu fram skoðanir beggja þeirra ráðherra, og reyndar fleiri ráðherra, á þeim meginbreytingum sem gerðar voru við þá umræðu þannig að ég tel að þetta sé ekki sanngjarnt hjá hv. þingmanni. Að því er víkur síðan að Samfylkingunni liggur það alveg ljóst fyrir að við styðjum þann málflutning sem kom fram hjá talsmanni Samfylkingarinnar í þessu máli, sem er hv. þm. Guðbjartur Hannesson, nú þegar það er komið í hendur þingsins. Sömuleiðis styðjum við þær breytingar sem fram hafa komið, það liggur alveg ljóst fyrir og ég þarf ekki að orðlengja neitt frekar um það. Það er töluverður munur á því ef ráðherrar koma ekki í umræðu um meginbreytingar eins og fóru fram við 2. umr., eða núna. Það liggur fyrir hvernig breyta á frumvarpinu, það var rætt að mestu leyti þá. Síðan hefur verið hert á ýmsum fyrirvörum. Ég tel ekki að það séu róttækar eðlisbreytingar á því sem núna liggur fyrir efnislega í formi tillagna miðað við 2. umr., þannig að að því leyti til þótti mér hv. þingmaður taka ómálefnalega til máls. Að öðru leyti var hans ræða hin prýðilegasta.

Hæstv. forseti. Ég er ósammála hæstv. utanríkisráðherra sem hefur útnefnt sjálfan sig talsmann ríkisstjórnarinnar í 3. umr. um að ekki hafi orðið gríðarlegar breytingar milli 2. og 3. umr. Ég vísa þar til breytingartillagna, liðar 1.b þar sem segir: „Það er skilyrði fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar að breskum og hollenskum stjórnvöldum verði kynntir þeir fyrirvarar sem eru settir við ábyrgðina samkvæmt lögum þessum og að þau fallist á þá.“ Þetta er gríðarleg breyting, sérstaklega í ljósi þess að málflutningur ráðherra í ríkisstjórninni í 2. umr. og eftir 2. umr. gekk allur út á það að þær breytingar eða þeir fyrirvarar sem verið var að gera rúmuðust alveg innan samkomulagsins frá 5. júní. Því var ítrekað haldið fram að breytingarnar milli 1. og 2. umr. rúmuðust innan þess ramma. En hér er sagt berum orðum að kynna eigi fyrirvarana fyrir Bretum og Hollendingum og þeir fallist á þá. Annars sé engin ríkisábyrgð í málinu. Það er gríðarlega mikil breyting og það sést að ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafa hvorki tjáð sig opinberlega né í þinginu um þetta atriði. Ég hef ekki heyrt þá gera það. En kannski getur hæstv. utanríkisráðherra upplýst okkur um það hvernig ríkisstjórnin ætlar að fylgja þessu eftir vegna þess að það gat hv. þm. Guðbjartur Hannesson, formaður fjárlaganefndar, auðvitað ekki gert þegar málið var borið undir hann fyrr í þessari umræðu. Hvernig ætlar ríkisstjórnin að fylgja þessu eftir? Segjum ef málið verður afgreitt og staðfest á morgun, hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í framhaldinu? Ætlar hún að fara til Breta og Hollendinga og segja: Hér eru fyrirvarar okkar. Ætlið þið að skrifa undir? Eða hefur ríkisstjórnin einhverjar aðrar hugmyndir um viðbrögð við þessu máli?

Frú forseti. Það liggur alveg ljóst fyrir að framkvæmdarvaldið framkvæmir það sem löggjafinn fyrirskipaði, svo einfalt er það. Varðandi þá breytingu sem hv. þingmaður telur að sé meginbreyting frá því sem var við 2. umr. er ég honum ósammála og segi um það einungis eftirfarandi: Af sjálfu leiðir.

Hæstv. forseti. Það verður að halda því til haga að það var ekki ljóst á fyrri stigum málsins að svo væri eða það leiddi af sjálfu sér vegna þess að því var ítrekað haldið fram á opinberum vettvangi af hálfu ríkisstjórnarinnar að þeir fyrirvarar sem verið væri að gera milli 1. og 2. umr. rúmuðust innan samningsins. Hér er einfaldlega verið að tala um að samþykkja þurfi breytingu eða viðauka við samninginn. Eins og ég rakti í ræðu minni áðan er alveg augljóst að samningarnir frá 5. júní gera ráð fyrir skilyrðislausri ríkisábyrgð en við í þinginu höfum hlaðið fyrirvörum og skilyrðum á þessa ríkisábyrgð. Meiri hluti fjárlaganefndar segir núna að það sé engin ríkisábyrgð nema Bretar og Hollendinga skrifi upp á alla þessa fyrirvara. Það er gerbreyting í mínum huga. Það er gerbreyting vegna þess að það er sett fram með skýrum og skilmerkilegum hætti að það þarf að tala aftur við Breta og Hollendinga, það þarf að fá samþykki þeirra fyrir þeim fyrirvörum sem Íslendingar hafa sett fram, annars er engin ríkisábyrgð, þá leiðir af sjálfu sér að það eru engir samningar.

Frú forseti. Á nú tæpu ári hafa Íslendingar upplifað hvern ósigurinn á fætur öðrum. Eftir að hafa verið sú þjóð sem bjó við hvað bestu lífsskilyrði í heiminum hrundi í einu vetfangi allt fjármálakerfi landsins með gífurlega alvarlegum afleiðingum fyrir land og þjóð. Nú erum við að ljúka afgreiðslu þess máls sem hvað erfiðast hefur verið fyrir íslensku þjóðina að kyngja, ríkisábyrgð fyrir Icesave-skuldbindingarnar. Af því tilefni vil ég gjarnan þakka fjárlaganefnd fyrir alla vinnu nefndarmanna og þá sérstaklega hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir hans miklu vinnu í nefndinni en ekki hvað síst þakka ég formanni Framsóknarflokksins fyrir alla baráttu hans, þrautseigju og forustu í þessu máli. Þetta er eitt stærsta mál Íslandssögunnar þar sem verið er að samþykkja að skuldbinda íslenskan almenning til að greiða gífurlegar skuldir óreiðumanna með eða án fyrirvara. Framsóknarmenn hafa barist gegn þessu máli af kappi frá upphafi. Fyrrum formaður Framsóknarflokksins, Guðni Ágústsson, var einn örfárra stjórnmálamanna sem mótmælti strax harðlega árás breskra stjórnvalda á fullveldi íslensku þjóðarinnar með beitingu hryðjuverkalaganna og frystingu eigna Landsbankans, íslenska ríkisins og fjölda annarra íslenskra fyrirtækja. Það tók einn til tvo sólarhringa að fá á hreint frá breskum yfirvöldum hvort frystingin næði aðeins yfir Landsbankann eða öll íslensk fyrirtæki með starfsemi í Bretlandi. Á meðan höfðu forustumenn íslenskra fyrirtækja ekki aðgang að eignum sínum. Skaðinn sem þessi árás olli verður væntanlega aldrei fyllilega metinn til fjár. Nánast samhliða kærðu Bretar okkur til ESA vegna mismununar á innstæðueigendum og héldu því fram að íslensk stjórnvöld ætluðu aðeins að ábyrgjast innistæður íslenskra ríkisborgara, þar á meðal innstæður í útibúum erlendis, og hvöttu til að ESB og ESA gripu til sambærilegra aðgerða og þeir. Þessi kæra hefur ekki verið dregin til baka þrátt fyrir að við séum búin að undirrita þennan samning, þrátt fyrir að hafa komið oft upp í samtölum milli breskra og íslenskra embættismanna, þrátt fyrir að Bretar hafi nú tekið Landsbankann af hryðjuverkalistanum og aflétt frystingunni og þrátt fyrir, eins og ég nefndi áðan, að hér gangast stjórnvöld nú við ýtrustu kröfum Breta og Hollendinga með samþykkt ríkisábyrgðarinnar. Hún hefur ekki enn þá verið dregin til baka. Mér þætti mjög áhugavert að heyra frá hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. utanríkisráðherra hvað þeir hafa gert til að fá Breta til að draga þessa kæru til baka frá ESA. Hvað gerðu íslensk stjórnvöld vegna þessara árása Breta á fullveldi og fjárhagslegt sjálfstæði landsins? Kærðu þau Breta til framkvæmdastjórnar ESB? Beittu þeir sér í NATO? Kölluðu þeir t.d. heim sendiherrann í Bretlandi? Fór forsætisráðherrann í heimsókn til breska forsætisráðherrans og talaði við hann eða tók hann bara upp símann og hringdi í hann? Nei, það þurfti Indefence-hópinn, hóp einstaklinga sem gersamlega blöskraði framferði Breta og aðgerðaleysi íslenskra stjórnvalda til að taka upp varnir fyrir íslensku þjóðina. Nei, það var ekki fyrr en bresk þingnefnd tók undir sjónarmið okkar að eitthvað heyrðist frá stjórnarliðum, og þó. Utanríkisráðherra refsaði svo sem Bretum grimmilega og neitaði að láta taka mynd af sér með Gordon Brown. Í kjölfarið klúðruðu íslensk stjórnvöld viljandi eða óviljandi öllum sínum vörnum í Icesave-málinu. Afleiðingin er þessi hörmulegi samningur sem við sitjum uppi með. Afstaða okkar framsóknarmanna kristallast í eftirfarandi röksemdum: Í fyrsta lagi leikur mikill vafi á hvort íslenska ríkinu beri yfir höfuð að greiða allar innstæður upp á rúmlega 20 þús. evrur. Samningurinn kemur í veg fyrir að úr þessari óvissu verði skorið. Að mínu mati breyta lagalegu fyrirvararnir engu þar um. Um þetta segir í breytingartillögu meiri hlutans, sem nú er búið að samþykkja, með leyfi forseta: „Ekki hefur fengist leyst úr því álitaefni hvort aðildarríki EES-samningsins beri ábyrgð gagnvart innstæðueigendum vegna lágmarkstryggingar, þar á meðal við kerfishrun á fjármálamarkaði. Allt að einu hefur Ísland gengið til samninga við Bretland og Holland þótt það hafi ekki fallið frá rétti sínum til að fá úr þessu álitaefni skorið. Fáist síðar úr því skorið, fyrir þar til bærum úrlausnaraðila, að slík ábyrgð hvíli ekki á Íslandi eða öðrum aðildarríkjum EES-samningsins skal ríkisábyrgð samkvæmt lögum þessum bundin þeim fyrirvara að fram fari viðræður milli Íslands og viðsemjenda þess um áhrif þeirrar niðurstöðu á lánasamningana og skuldbindingar ríkisins.“ Sem sagt, ef það kemur einhvern tíma í ljós að við eigum ekki að borga og áttum aldrei að borga ætlum við að setjast niður og spjalla við þá sem eru að þvinga okkur til að borga. Framsóknarmenn hafa því lagt fram breytingartillögu til að reyna að bæta þessa handónýtu tillögu meiri hlutans sem segir að ef í ljós kemur að ríkisábyrgðin gildi ekki skuli tryggingarsjóðurinn aldrei greiða hærri upphæð en var í sjóðnum við upphaf bankahrunsins. Hvorki meira né minna. Sami fyrirvari á einnig að gilda ef það skapast betri réttur á sviði Evrópulöggjafar. Það skýrist ef lagaleg skylda til að ábyrgjast innstæður minnkar eða á annan hátt liggur fyrir að ríkisábyrgð er ekki til staðar. Samningurinn og þær breytingartillögur sem meiri hluti þingsins hefur samþykkt kemur í veg fyrir að úr þessari óvissu verði skorið að frumkvæði ríkisins og kemur í veg fyrir að við njótum góðs af því að einhver annar reyni að fá úr því skorið. Ekki nóg með að fallist sé á greiðsluskylduna vegna gífurlegs pólitísks skilnings hjá vinaþjóðum okkar í ESB heldur felur samningurinn í sér að íslenskur almenningur greiðir langt umfram þá skyldu. Þau mistök voru gerð að Bretar og Hollendingar stæðu jafnfætis íslenska tryggingarsjóðnum þegar til greiðslu úr þrotabúi Landsbankans kæmi. Bæði fremstu sérfræðingar landsins á þessu sviði sem og erlendir sérfræðingar hafa sett fram rökstutt álit um að það fyrirkomulag standist ekki. Við framsóknarmenn viljum því að það sé algerlega tryggt að tryggingarsjóðurinn láti á þetta reyna og teljum að breytingartillögur meiri hlutans tryggi það ekki þar sem enn á ný á að setjast niður og tala við lánveitendur. Því leggjum við til að ábyrgðin sé bundin því að stjórn sjóðsins láti á þetta reyna með málskotsrétti til héraðsdóms og Hæstaréttar og niðurstaðan gildi hvað varðar ríkisábyrgðina. Einnig leggjum við mikla áherslu á að ljóst sé að eftirstöðvar samningsins, ef þær verða einhverjar, falli niður árið 2024, en ekki að setjast niður og tala við lánveitendur líkt og meiri hlutinn leggur enn á ný til í breytingartillögum sínum. Hins vegar verð ég að viðurkenna að þrátt fyrir að hafa eytt meiri hluta af mínum ræðutíma í að tala um þessa fyrirvara finnst mér nánast eins og ég sé í heimspekilegum vangaveltum. Það er nánast þannig að mér fallist hendur þegar ég skoða málið betur. Það er nefnilega svo mikil óvissa, eins og hefur komið fram í umræðunni, um hvort fyrirvarinn haldi þegar fram í sækir. Á því leikur alveg geysilega mikill vafi, enda réttur Breta og Hollendinga mjög sterkur í samningnum. Á þetta var bent í 2. umr. og er ljóst að meiri hlutinn hefur viðurkennt að mikil óvissa sé um hvort fyrirvarinn haldi jafnvel þótt Alþingi Íslendinga, æðsta stofnun íslenska lýðveldisins, sé búið að samþykkja þá. Því leggur meiri hlutinn til að inn í lögin komi nýtt ákvæði svo svohljóðandi, með leyfi forseta: „Það er skilyrði fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar að breskum og hollenskum stjórnvöldum verði kynntir þeir fyrirvarar sem eru settir við ábyrgðina samkvæmt lögum þessum og að þau fallist á þá. Enn fremur að lánveitendur samkvæmt þeim lánasamningum sem greinir í 1. mgr. viðurkenni að skuldbindingar Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta séu háðar sömu fyrirvörum og ríkisábyrgð samkvæmt lögum þessum.“ Ástæðan fyrir þessu er einfaldlega að of mikill vafi leikur á hvort við getum á einhvern hátt verndað okkur gegn áhrifum samningsins hvað sem líður öllum fyrirvörum. Hér hefur einnig komið fram í umræðunni að þó að þeir fyrirvarar sem þegar er búið að setja hér fram dekka alls ekki þá óvissu og áhættu sem fylgja þessum samningum. Einn helsti sérfræðingurinn í skuldaskilum þjóðríkja, sem hefur samið fyrir mjög mörg lönd sem hafa lent í greiðsluerfiðleikum, benti okkur á það. Hann benti fjárlaganefnd á að það væri mjög erfitt, ef ekki nánast ómögulegt, að setja fyrirvara við samning sem væri að hans mati sé versti sem hann hefði nokkurn tíma séð. Einhliða skilyrði eru ekki gild þegar um er að ræða tvíhliða samning sem fellur auk þess undir breska lögsögu þegar kemur að túlkun. Ef spá Seðlabankans um hagvöxt gengur ekki eftir og við greiðum minna en margir telja miklar líkur á eru Íslendingar þannig samkvæmt samningnum búnir að skapa sér skaðabótaskyldu gagnvart Bretum og Hollendingum vegna vanefnda. Taka þessir fyrirvarar á því? Er það alveg skýrt? Erum búin að setja fyrirvara við vanefndum? Ég tel að svarið við því sé nei. Vegna þessarar miklu óvissu og efasemda sem komið hafa upp um málið allt tel ég einfaldlega hreinlegast og heiðarlegast að semja upp á nýtt, að setja samninginn til hliðar og kalla Breta og Hollendinga aftur að samningaborðinu. Að lágmarki þarf að fá fram sjónarmið þeirra gagnvart fyrirvörunum þannig að ljóst sé að sami skilningur sé til staðar hjá öllum aðilum málsins. Það er að vísu gert með þeim fyrirvörum sem koma fram í breytingartillögum meiri hlutans en það er gert eftir að þingið er búið að samþykkja ríkisábyrgðina. Við gengum til samninga með hin svokölluðu Brussel-viðmið að leiðarljósi og þar segir að tillit ætti að taka til hinna erfiðu og fordæmislausu aðstæðna sem Ísland er í. Þessir einhliða samningar þar sem hagsmunir Íslendinga eru að engu hafðir uppfylla einfaldlega ekki þau skilyrði. Því verðum við að hafna honum og semja upp á nýtt.

Virðulegi forseti. Ég tala á ný í þessu mesta hagsmunamáli sem komið hefur upp og fyrir Alþingi. Hér er um fordæmalausa ríkisvæðingu á einkaskuld að ræða og er í raun og veru alveg hreint með ólíkindum að við, löggjafarvaldið, skulum standa í þeim sporum að þurfa að uppfylla þá skyldu að tala fyrir því og samþykkja að setja ríkisábyrgð á einkaskuldir einkaaðila. Framsóknarflokkurinn hefur talað þannig og er sannfærður um að vísa beri samningnum til hliðar og semja upp á nýtt. Úr því hvernig málið er komið - og þessi tillaga var felld í 2. umr. - munum við útskýra skoðanir okkar fyrst og fremst í atkvæðagreiðslunni á morgun. Þetta alvarlega mál hefur verið haft mikið í flimtingum og er ég alveg undrandi á hæstv. utanríkisráðherra hvernig hann getur verið að grínast utan og innan þingsalar með það að það þurfi skapandi túlkun og skapandi hugsun til að sjá vilja Breta og Hollendinga og hvernig þeir líta á þennan samning. Hér er um háalvarlegt mál að ræða, hér er búið að stagbæta þennan vonlausa samning sem sjálfur hæstv. fjármálaráðherra lagði höfuð sitt verði fyrir og taldi að þetta væri þannig mál að það skipti einhverju máli að hann væri fjármálaráðherra. En nú hefur komið í ljós að ekkert er eftir af frumvarpinu sem lagt var fram nema fyrirsögnin eins og fram hefur komið því að samningurinn stendur, þessi hryllilegi samningur, þessi nauðasamningur sem meira að segja leiddi það af sér að friðhelgisréttindi Íslendinga voru fyrir borð borin. Það hefur aldrei annar eins samningur sést á byggðu bóli. Bretar komu vel undirbúnir og gerðu að sjálfsögðu ýtrustu kröfur. Íslenska samninganefndin hefði átt að hafa þá fyrirvara sem nú eru komnir við þennan samning í höndunum er hún gekk á fund Breta og Hollendinga, þá hefði henni kannski orðið eitthvað ágengt. Nú erum við stödd í þeim sporum að það liggur fyrir samningur sem meiri hluti fjárlaganefndar er búinn að gera ótal fyrirvara við og það hefur enginn getað sagt mér eða svarað mér því hvort Bretar og Hollendingar taki þá gilda. Því erum við komin inn í 3. umr. Það á að vera atkvæðagreiðsla um þetta mikilvæga mál á morgun og það hefur enginn getað svarað því hvað Bretar og Hollendingar ætla að gera. Ég hef farið yfir það bæði í andsvörum og ræðum að grein 13.1.1. í breska samningnum og 12.1 í þeim hollenska leiði það af sér að ekki megi breyta samningunum eða bæta við þá þannig að hér er um fullkomna óvissu að ræða. Eftir því sem ég les samningana betur finnst mér grein 6 í þeim, um ábyrgð og skaðleysi, alveg með ólíkindum og nú skil ég hvers vegna gert var svona lítið úr áliti tveggja lögmanna varðandi skuldajöfnun. Það kemur skýrt fram í samningunum sjálfum í grein 6.7 að íslenska ríkið skuldbatt sig til að gera upp alla Icesave-skuldbindingarnar áður en lánveitandi gæti gefið fyrirmæli um að við gætum nýtt rétt okkar til skaðabóta eða kröfuhafaskipta. Það er sama hvar borið er niður í þessum samningum. Það er allt sem vinnur á móti íslensku þjóðinni. Ég hef ekki fundið eitt einasta jákvætt atriði í þar. Mig langar aðeins til að tæpa á því, því að ég var minnt á að ég skrifaði blaðagrein varðandi það að samkvæmt stjórnarskrá mætti ekki ríkisvæða einkaskuldir. Það er farið að styttast í þessu öllu saman en mig langar aðeins til að það komist inn í þingræðu að í 77. gr. stjórnarskrárinnar kemur fram eftirfarandi ákvæði, með leyfi forseta: „Enginn skattur verður lagður á nema heimild hafi verið fyrir honum í lögum þegar þau atvik urðu sem ráða skattskyldu.“ Hér erum við komin að algeru grundvallaratriði. Hér er verið að veita ríkisábyrgð á löngu orðnum hlut og það er ekki heimilt samkvæmt stjórnarskrá. Það er allt annað þegar ríkið tekur þá ákvörðun að veita ríkisábyrgð eins og t.d. gerðist eftir 11. september þegar var veitt ríkisábyrgð á Flugleiðum á sínum tíma en hér gekk ríkið raunverulega á móti stjórnarskránni. Ég minni á að stjórnarskráin er til þess gerð að verja réttindi þegnanna sem búa í því landi og því ríki sem viðkomandi stjórnarskrá gildir um. Hér er verið að leggja á afturvirkan skatt og það atvik sem ræður þessari ríkisábyrgð átti sér stað í október sl. Það er bráðum ár síðan. Svona hefur þetta mál allt saman verið unnið. Framsóknarmenn hafa komist mjög sterkir á þrautseigju sinni í gegnum þetta mál. Við bentum á friðhelgisafsalið við fullveldisákvæðið, yfirráðin yfir náttúruauðlindunum, og ég verð að segja að ég undraðist mjög viðbrögð hæstv. fjármálaráðherra þegar þetta mál kom til 1. umr. Hann taldi það af og frá að um nokkurt afsal fyrir íslenska ríkið væri að ræða og má eiginlega segja að eftir á að hyggja virðist líta út fyrir að hæstv. fjármálaráðherra hafi ekki verið búinn að lesa samninginn. Nú er komið að tímamótum á Alþingi. Nú er þessu máli að ljúka. Það verður greitt um það atkvæði kl. 10 í fyrramálið. Við framsóknarmenn höfum reynt að standa í lappirnar í þessu máli og getum þakkað okkur margar þær breytingartillögur sem komið hafa hingað inn því að eins og oft hefur komið fram átti að þröngva þessum samningum í gegnum þingið án þess að nokkur fengi að sjá þá, sem er hreint með ólíkindum. Nú skulum við sjá þegar ESB-málinu er lokið, þegar Icesave-samningunum er lokið, hvers þessi slaka vinstri ríkisstjórn er megnug, við skulum sjá hvað hún fer að sýsla við þegar þessi mál eru í höfn, við skulum sjá hvað þessi ríkisstjórn ætlar að gera í jafnri skuldaniðurfellingu fyrir heimilin. Við skulum sjá hvort stjórnarliðar hafa þrek til að takast á við það vandamál sem hefur verið síðan í bankahruninu, að gera eitthvað fyrir íslensk heimili og fjölskyldur sem hafa beðið og beðið og alltaf versnar staðan og það er komið ár síðan bankahrunið varð. Við skulum sjá hvað ríkisstjórnin ætlar sér að gera. Ég bíð alla vega spennt eftir því.

Frú forseti. Ég hlýddi með andakt á mál hv. þingmanns. Um leið og hún byrjaði að tala gerðist það reyndar að Norðmenn skoruðu 1:0 gegn Íslandi, en það er önnur saga. Ég tók eftir því að hv. þingmaður mælti nokkur frýjunarorð til ríkisstjórnarinnar og sagði: Við skulum sjá hvað ríkisstjórnin gerir í hinum ýmsu málum sem hún tiltók þegar þetta mál er í höfn. Má ég álykta af þessum orðum hv. þingmanns að hún telji að þær breytingartillögur sem hér liggja fyrir og hv. þingmaður sagði að Framsóknarflokkurinn ætti frumburðarrétt að, að nokkrum þeirra a.m.k., má ég álykta sem svo að hún telji að þessar breytingartillögur rúmist innan ramma samningsins?

Virðulegi forseti. Þótt ég hafi tekið svo til orða að málið væri í höfn átti ég við að því væri að ljúka á Alþingi. Ef hæstv. utanríkisráðherra hefði látið svo lítið að eyða einhverjum tíma með okkur í þingsal á meðan á umræðum um þetta mikilvæga mál stóð, hefði hann ekki þurft að bera fram þessa spurningu því að hann hefði þá vitað að ég tel að þessir fyrirvarar rúmast engan veginn innan samningsins, enda hef ég bent á að um leið og samningurinn yrði samþykktur fellur hann í breska lögsögu og þar með gætu Bretar litið svo á að fyrirvararnir væru einskis verðir. Þess vegna lít ég svo á að um nýjan samning sé að ræða. Þess vegna skil ég ekki þá þrjósku sem ríkisstjórnin hefur sýnt í þessu máli. Auðvitað á að víkja þessum samningi til hliðar og semja upp á nýtt því að raunverulega eru fyrirvararnir ekkert annað en nýtt samningstilboð, nýr samningur og það er raunverulega þá eingöngu í höndum Breta hvað þeir gera.

Frú forseti. Við stöndum frammi fyrir þeim pólitíska veruleika að búið er að skrifa undir samning sem flestir eru sammála um að sé mjög hættulegur. Í honum eru miklar áhættur, bæði lagalegar og efnahagslegar og mér fannst, eftir að búið var að skrifa undir þennan samning og sérstaklega eftir að kom fram frumvarp um ríkisábyrgð, sem er annar hlutur, við hv. þingmenn yrðum að vinna með öllum ráðum að því að minnka þá áhættu sem fylgir þessum samningi. Það er hinn pólitíski veruleiki. Ef ekkert hefði verið gert hefði samningurinn væntanlega flotið í gegn með einhverjum veikum breytingum sem hefðu skilið eftir þessa miklu áhættu fyrir íslensku þjóðina og það fannst mér ekki fært. Það voru fleiri þingmenn sem voru hræddir við þessa áhættu, þar á meðal voru nokkrir hugrakkir þingmenn Vinstri grænna. Og þeir ásamt með Framsókn, Sjálfstæðisflokki og Borgarahreyfingunni mynduðu nýjan meiri hluta á Alþingi, nýjan, viðkvæman og óvenjulegan meiri hluta sem tók ekki tillit til flokkapólitíkur. Það var ekki markmið að fella ríkisstjórnina, eingöngu að finna lausnir sem minnkuðu þessa áhættu og að koma í veg fyrir að hún dyndi yfir íslenska þjóð. Það tókst en það var mjög erfitt, ég viðurkenni það, vegna þess að við vorum að berjast við fulltrúa ríkisstjórnarinnar. Aftur og aftur um hvert einasta orð, um hverja setningu var barist. Hvers vegna skyldi það vera? Vegna þess að Bretar og Hollendingar þurfa að samþykkja aðildarbeiðni Íslands að Evrópusambandinu. Það er þannig. Þess vegna mátti ekki styggja þá of mikið, það mátti ekki breyta samningnum of mikið. Þannig kom upp þessi sérkennilega staða að meiri hluti Alþingis var að berjast við minni hluta ríkisstjórnarinnar. Sú barátta hafðist. Það tókst að ná inn lagalegum fyrirvörum sem eru mjög mikilvægir, sérstaklega sá sem er í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar um að Bretar og Hollendingar eigi að samþykkja ríkisábyrgðina. Síðan náðust líka inn efnahagslegir fyrirvarar sem urðu ofan á þannig að ég tel að með þessum breytingum sé ríkisábyrgðin orðin þokkaleg, hún á ekki að koma í bakið á þjóðinni. Samkvæmt þessum fyrirvörum er litið á getu þjóðarinnar en ekki það sem henni er ætlað að greiða. Þess vegna skipta vextir og lélegar innheimtur á eignum Landsbankans minna máli en ella því að ef hagvöxtur væri mjög myndarlegur borguðum við alltaf 6% af hagvextinum og þá munar okkur lítið um það. En ef hagvöxtur er lítill borgum við líka 6% af mjög litlu og þá munar okkur heldur ekki eins mikið um það. Menn hafa rætt um gjaldfellingu, gjaldfelling fyrir ríkisábyrgðina mundi verða galin af hendi Breta og Hollendinga því að þá er engin ríkisábyrgð, þá verður hún ekki greidd. Og gjaldfelling á tímanum sem ríkisábyrgðin stendur mundi þá skerðast með því hámarki sem er það árið þannig að það er líka galið af hendi bæði Breta og Hollendinga að gjaldfella yfirleitt. Og eftir tímann er ekkert lengur til að gjaldfella þannig að þá verður ekki greitt, ríkisábyrgðin er því takmörkuð. Það skiptir ekki máli þó að lítið greiðist af eignum Landsbankans vegna þess að við greiðum eins og getan leyfir. Háir vextir og hátt gengi pundsins skipta heldur ekki máli. Síðan hefur komið í ljós að þetta gæti hugsanlega nýst við skuldaskil fátækra þjóða úti í heimi því að það sem gerist með svona fyrirkomulagi er að hagsmunir kröfuhafa og skuldara fara saman. Það eru hagsmunir Breta og Hollendinga með þessu fyrirkomulag að hagvöxtur verði mikill á Íslandi, þá fá þeir almennilega greitt. Ég tel að þær breytingar sem gerðar hafa verið séu mjög góðar og sá pólitíski meiri hluti sem náðist kom í veg fyrir að hér yrði samþykkt eitthvert frumvarp frá ríkisstjórninni sem hefði getað haft mjög slæmar afleiðingar. Ég mun því styðja breytingartillögurnar sem hér hafa verið lagðar fram heils hugar. Það er mín afstaða.