Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram á þskj. 344 fsp. til hæstv. viðskrh. um það, hversu hárri fjárhæð bundnar innistæður banka, sparisjóða og innlánsdeilda námu hjá Seðlabanka Íslands um s.l. áramót og hvernig fé þetta skiptist eftir kjördæmum.



Herra forseti. Spurt er um, hversu hárri fjárhæð námu bundnar innistæður banka, sparisjóða og innlánsdeilda hjá Seðlabanka Íslands um s.l. áramót? - Þær upplýsingar, sem ég hef fengið um þetta mál, eru frá Seðlabankanum og eru á þessa leið: Bundið fé innlánsstofnana hjá Seðlabankanum nam 6797 millj. kr. í árslok 1973. Eins og kunnugt er, miðast bindiskyld fjárhæð við heildarinnlánsfé hjá hverri stofnun. Er bindiskyldan reiknuð út og greidd í einu lagi fyrir hverja stofnun. Útibú viðskiptabankanna hafa því ekki sérstaka bundna reikninga í Seðlabankanum, og Seðlabankinn reiknar ekki sérstaklega út bindiskyldufjárhæð hvers útibús. Spurningunni um skiptingu bundna fjárins á kjördæmi verður því ekki svarað með því að líta á það, hverjir eru reikningshafar bundinna reikninga í Seðlabanka. Á hinn bóginn er unnt að veita upplýsingar um, hvernig heildarinnistæður hjá innlánsstofnunum skiptast á afgreiðslustaði í einstökum kjördæmum. Endanlegar innistæðutölur liggja ekki fyrir hjá öllum innlánsstofnunum í árslok 1973, en í lok sept. 1973 skiptust innistæður þannig: Reykjavík 17569 millj. kr. eða 57.8%, Reykjanes 2529 millj. eða 8.3%, Vesturland 1534 millj. eða 5%, Vestfirðir 1180 millj. eða 3.9%, Norðurl. v. 1156 millj. kr. eða 3.8%, Norðurl. e. 2660 millj. eða 8.8%, Austurland 1170 millj. kr. eða 3.9% og Suðurland 2588 millj. kr. eða 8.5%. Sé bundnu fé í árslok skipt í sömu hlutföllum á milli kjördæma, verður niðurstaðan svo sem hér segir: Ef gengið er út frá sömu skiptingu áfram og með þessum fyrirvara, sem greindur er, að þetta er miðað við afgreiðslustaði, þá hefði verið bundið frá Reykjavík 3929 millj. kr. eða 57.8%, Reykjanesi 564 millj., Vesturland 340 millj., Vestfjörðum 265 millj., Norðurl. v. 258 millj., Norðurl. e. 598 millj., Austurlandi 265 millj. og Suðurlandi 578 millj., eða samtals bundið 6797 millj. kr. Þetta eru sem sagt þau svör, sem ég hef fengið varðandi þær fsp., sem hér voru fluttar, og vænti ég, að það verði að teljast fullnægjandi.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. svörin og þær upplýsingar, sem komu fram í hans máli. Mér finnst þær upplýsingar a.m.k. þess verðar að hugleiða það aðeins, hve þarna er um háa fjármuni að ræða. Þarna er um að ræða nærri 7 milljarða kr., sem bundið er orðið í Seðlabanka Íslands vegna þessara ákvarðana. Ég held, að ég muni það rétt, að þegar þetta var gert á sínum tíma, höfðu talsmenn núv. stjórnarflokka æðimargar aths. við þetta fram að færa og gagnrýndu það mjög harkalega, sem ég og tel, að hafi verið réttilega gert. Ég er ekki neinum vafa um það, að eins og þessar upplýsingar bera með sér, þá er þarna um mikla fjármuni að ræða, sem dregnir eru frá landsbyggðinni hingað til þéttbýlissvæðanna. Ég vil því í framhaldi af þessu spyrja hæstv. ráðh. alla um það, hvort nokkrar hugmyndir séu uppi í hæstv. ríkisstj. um, að þarna verði á breyting í náinni framtíð, hvort þeir hafi hugsað sér nú að breyta þessum ákvæðum, skila aftur, þó ekki nema að hluta væri, til dreifbýlisins þeim fjármunum, sem safnað hefur verið saman í Seðlabankanum frá þessum svæðum á undanförnum árum. Ég er þeirrar skoðunar, að það mundi a.m.k. vera óhætt og í raun og veru kannske nauðsynlegt að breyta þessu á þann veg að vera ekki að frysta frá þeim svæðum fé í Seðlabanka Íslands, sem eru eftir á í uppbyggingu og þurfa nauðsynlega á þessu fjármagni að halda. Hins vegar tel ég réttlætanlegt í því ástandi, sem nú ríkir í landinu, að þar sem mest spennan er, þ.e. hér á þéttbýlissvæðinu, mætti gjarnan draga úr. En ég vil sem sagt í framhaldi af þessu spyrja hæstv. ráðh. um það, hvort nokkrar hugmyndir séu uppi um það, að þessum ákvæðum verði breytt.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð í sambandi við þær aths., sem hér voru gerðar af hv. fyrirspyrjanda. Það er rétt, að oft hafa staðið deilur um það, hversu langt ætti að ganga í þeim efnum að draga inn fé til Seðlabankans með þeim hætti, sem gert er samkv. þessum reglum. En það er misskilningur, sem ég hef heyrt, að ég hafi t.d. sérstaklega verið á móti því. Það er fjarri því. Ég tel, að það þurfi einmitt að draga inn fé með þessum hætti. En það er ekki sama, með hvaða hætti það er gert. Þegar þessar reglur voru upphaflega settar, komu þær inn í frv. varðandi Seðlabankann einmitt í tíð fyrrv. vinstri stjórnar, en þeim hefur hins vegar ekki verið beitt að neinu ráði, fyrr en allmiklu seinna. Það er ekki rétt að mínum dómi, að þessar bindireglur stefni sérstaklega að því að draga fé frá dreifbýlinu til þéttbýlisins, og þegar litið er í reikninga bankanna, verður því ekki haldið fram, að það hafi verið meginstefnan, síður en svo. Miklu frekar væri hægt að segja, að fé hafi verið dreift út til landsbyggðarinnar á þennan hátt í gegnum bankakerfið. Ég vil hins vegar ekki leggja neinn dóm á það að svo stöddu, hvað langt þessi binding á að ganga eða hvort þörf er á því að beita bindingunni jafnt á allar peningastofnanir í landinu. Það kemur fyllilega til mála að undanþiggja þar viss landssvæði af efnahagslegum ástæðum. Það er alveg rétt. Ég held hins vegar, að það sé enginn vafi á því, að eins og peningamálum okkar er nú háttað, verður ekki undan því vikist að draga inn nokkuð af því fé, sem kemur inn í bankakerfið, og ráðstafa því með hliðsjón af því, sem talið er nauðsynlegt fyrir heildina. - Því get ég svarað, að það eru ekki uppi neinar beinar till. um að breyta þessu að svo komnu máli. En ég fyrir mitt leyti get vel hugsað mér það, eins og ég hef sagt, að það yrði linað eitthvað á bindiskyldunni gagnvart vissum svæðum, sem þá væri liður í ákveðinni efnahagslegri uppbyggingu. En ég held, að ekki sé slíkt ástand ríkjandi hjá okkur nú, að það sé ástæða til þess að draga úr bindiskyldunni almennt séð.



Herra forseti: Ég hef á þskj. 399 leyft mér að bera fram eftirfarandi fsp. til forsrh.: „1. Hvað líður gerð landshlutaáætlunar fyrir Norður-Þingeyjarsýslu? 2. Til hvaða þátta atvinnulífs og þjónustu er ætlað, að áætlunin nái?“ Með þál. frá Alþ. 25. apríl 1972 var ályktað, að gera skyldi landshlutaáætlun fyrir Norður-Þingeyjarsýslu og sveitirnar þar austur af eða nyrstu sveitir N: Múl. Héruðin á Norðausturlandi, þau sem ganga upp af Öxarfirði, Þistilfirði og Bakkaflóa, hafa vissa sérstöðu. Þar er aðallega um landbúnað að ræða, en einnig um nokkur heldur smá sjávarþorp. Því er ekki að leyna, að menn hafa haft vissar áhyggjur af þróun byggðar á þessu svæði. En það er ekki vegna þess, að þarna skorti landkosti. Þarna eru góð landbúnaðarhéruð og óvíða er betra til sauðfjárræktar, þó að markaðir séu þarna nokkuð fjarri, sérstaklega fyrir mjólkurafurðir. Fiskimið eru þarna góð og liggja nærri, bæði frá Þórshöfn og Raufarhöfn. Allir þekkja þátt Raufarhafnar í síldveiðisögu landsins. Þar bárust á land óhemjumikil verðmæti fyrir allt þjóðarbúið. Hins vegar er það staðreynd, að þar varð lítið eftir af þeim verðmætum, sem þar voru borin á land, og þykir mörgum heimamönnum þar, að þjóðin eigi nokkra skuld að gjalda. Því er ekki að leyna, að þessi héruð eru ekki í höfuðalfaraleið um landið, eins og straumar hafa legið, og þess vegna finnst mönnum sem þau séu nokkuð út úr. Benda má hins vegar á hringveginn um landið. Hann er ekki aðeins að opna leið um Skaftafellssýslur, hann er raunverulega þjóðfélagsleg hugmynd. Hann er sú hugmynd, að í kringum allt landið sé óslitin byggðakeðja og þar liggi leiðir, sem tengja eina byggð við aðra, þannig að þessi keðja sé hvergi rofin. Héruðin eiga að vera hlekkir í þessari keðju og þessi héruð, sem ég hef hér minnst á, eru þannig landkostum búin, að þau geta verið þar styrkur hlekkur. En það, sem veldur því, að þau hafa staðið höllum fæti, eru alveg sérstakar náttúrlegar aðstæður. Ég hef nefnt það, þegar síldin hvarf, var það geysilegt áfall fyrir þessi héruð. En á sama áratug herjaði þar mjög mikið kal, veðrátta versnaði, og það hafði mjög mikil áhrif á þessi héruð, sem liggja nyrst á landinu, þannig að þegar veðrátta versnar, sverfur þarna meira að en annars staðar. Þetta er allt saman tímabundið. Þrautseigja fólksins í þessum héruðum hefur verið mjög mikil. Bændurnir þraukuðu af kalið, og íbúarnir í þorpunum byggðu upp aðra atvinnuvegi, þegar síldin brást. Þess vegna þykir full ástæða til þess, að komið sé til móts við þessi héruð. Og það má aðeins minna á það, að það eru ekki landkostirnir, sem skortir. Það er öllu meira það, sem þjóðfélagið í heild lætur af hendi, svo sem eins og heilbrigðisþjónusta, samgöngur, jafnvel hlutir eins og sími, rafmagn, póstþjónusta, sjónvarp, útvarp o.fl. Menn hugsa sérstaklega til þess, að þessi héruð eru vel í stakk búin hvað snertir landkosti. Þar eru stundaðir ágætir frumatvinnuvegir, en þarna þyrfti að koma meiri þjónusta og meiri þjónustuiðnaður. Þetta vildi ég nefna, um leið og ég legg fram þessa fyrrgreinda fsp.



Herra forseti. Út af fsp. hv. þm. Jónasar Jónssonar hef ég þetta að segja, en upplýsingar mínar hef ég frá Framkvæmdastofnun ríkisins, áætlanadeild hennar: Sökum forgangs annarra verkefna var þessi áætlunargerð falin Verkfræðiskrifstofu Guðmundar Óskarssonar með stuðningi margháttaðra gagna frá áætlanadeild. Hafa ýmsar undirbúningsathuganir verið gerðar og haft víðtækt samráð við heimamenn. Jafnframt þessum athugunum og í tengslum við þær hafa heimaaðilar notið ráðgjafar og fyrirgreiðslu af hendi verkfræðiskrifstofunnar. Frumskýrslu um þessar athuganir átti að leggja fram fyrir tveim vikum til umræðu með áætlanadeild og framkvæmdaráði, en fórst fyrir vegna veikindaforfalla, og er stefnt að þeim fundi n.k. miðvikudag. Af þessum sökum er að svo stöddu minna hægt að upplýsa en ella. Um síðari lið fsp. er það að segja, að engin grein atvinnulífsins hefur fyrir fram verið útilokuð frá athugunum og tillögugerð, þótt í fyrstu væri lögð megináhersla á atvinnulíf þéttbýlisstaða. Þegar þykir ljóst, að leggja verður rækt við bættan verkstæðarekstur og þjónustustarfsemi. Í þessu sambandi er rétt að taka fram, að sjávarútvegur þéttbýlisstaðanna hefur verið til sérstakrar meðferðar innan ramma hraðfrystihúsaáætlunar og skuttogaraáætlunar. Enn fremur hefur áætlanadeild nýlega lokið sérstakri athugun á rekstri og efnahag Jökuls h/f á Raufarhöfn til afnota við ákvarðanir um hugsanlega sérstaka fyrirgreiðslu vegna þessa fyrirtækis og um leið sveitarfélagsins. Þessar upplýsingar fékk ég að vísu 25. febrúar, og ég verð því miður að játa, að þegar ég ætlaði að hafa samband í morgun við forstöðumann áætlanadeildar og fá upplýsingar um það, hvort af þeim fundi, sem þarna er nefndur, hefði orðið eða hvað hafi gerst í málinu síðar, þá tókst mér ekki að ná sambandi við hann, þar sem hann var á fundi í annarri n. annars staðar í bænum, og ég verð því miður að biðja afsökunar á því.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. forsrh. fyrir þessi svör. Ég vil taka undir það, að það er mjög eðlilegt, að áætlun sem þessi beinist sérstaklega að uppbyggingu þéttbýlisstaðanna. Þó mætti auðvitað líta á ýmsan hátt til sveitanna þarna. Ferðaútvegur er orðið, sem menn bera sér í munn nú, -og þessar sveitir búa yfir sérstakri og einstæðri náttúrufegurð. Fleira mætti hugsa sér. Ég vil undirstrika það, sem ég sagði reyndar áðan, að það er ýmislegt í þjónustu þjóðfélagsins við þessi héruð, sem mætti bæta. Ég vil benda á, að fólk á þessu svæði bindur alveg sérstakar vonir við þessa áætlunargerð. Hún mun vera þannig til komin, að það var Gísli heitinn Guðmundsson alþm., sem flutti þá þáltill., sem ég vitnaði hér til, en forsaga þess var sú, að fundur var haldinn haustið 1971 á Kópaskeri fyrir forgöngu félagasamtaka þarna, og hann gerði ýmsar áætlanir og m.a., að gera skyldi slíka áætlun fyrir landshlutann. Fólkið fylgist því vissulega með því, hverju fram vindur í þessum efnum.



Herra forseti. Ég hlýt að harma það, hvaða seinagangur hefur orðið á því, að þessari sérstöku landshlutaáætlun fyrir Norður-Þingeyjarsýslu sé komið á það stig, að hægt sé að hefja framkvæmdir samkv. henni. Mér er ekki kunnugt um, að þessar frumskýrslur liggi fyrir, sem hæstv. forsrh. talaði um áðan. Síðast í morgun reyndi ég að afla mér upplýsinga um, hvort nokkur slík plögg væru til, sem alþm. mættu rýna í, og ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að málið er ekki komið á það stig enn þá. Það var alltaf hugsað svo - eða ég tók það þannig, að það yrði reynt að haga þessari landshlutaáætlun þannig, að unnt yrði að byrja að vinna samkv. henni, áður en hún yrði endanlega tilbúin. Nú er það svo í Norður-Þingeyjarsýslu, að heimamenn þar eru orðnir býsna óþolinmóðir eftir, að eitthvað fari að sjást, og mig langar af því tilefni til að spyrja hæstv. forsrh., hvort nokkuð liggi fyrir um það nú eða hvort um það hafi verið rætt, hversu mikið fjármagn yrði veitt til þessarar landshlutaáætlunar nú á þessu ári, og jafnframt um það, hvað hugsað sé, að þessi landshlutaáætlun nái til margra ára. Það var minnst á það í fjhn. beggja þd. í gær eða fyrradag, hvort eitthvað lægi fyrir um það, hvernig fjármagni Framkvæmdastofnunar ríkisins yrði varið á þessu ári, og okkur skildist, að enn hafi ekki verið gerð áætlun um það. Þess vegna er þessi fsp. til hæstv. forsrh. fram borin.

Forsrh: (Ólafur Jóhannesson): Herra forseti. Mér eru ekki tiltækar upplýsingar um það, sem hv. 2. þm. Norðurl. e. spurði um, og get þess vegna ekki gefið nein svör við því. En eins og kom fram í þeim upplýsingum, sem ég fékk frá áætlanadeildinni, segir hún, að það hafi verið haft viðtækt samráð við heimamenn um gerð þessara áætlunardraga a.m.k., ef þarna er ekki um fullkomna áætlun að ræða, sem enn virðist alls ekki vera, þar sem talað er um frumskýrslu.



Herra forseti. Það fór raunar eins og mig grunaði, að enn lægi ekki neitt fyrir um það, hvaða fjármagn yrði veitt til þessarar landshlutaáætlunar á þessu ári, og eru það vissulega vond tíðindi. Það er orðið mjög áríðandi einmitt í þessum landshluta, að hið opinbera fari að gera það upp við sig, hvort það vill í alvöru stuðla að því og standa við það, að þarna haldi áfram að vera byggð, og m.a., eins og hæstv. forsrh. minntist á, er nauðsyn á verulegri fyrirgreiðslu vegna erfiðleika, sem þar eru í sjávarútveginum og rætt hefur verið um, bæði innan ríkisstj. og meðal þm. þessa kjördæmis. Ég vil því vænta þess, að hæstv. forsrh. geri það, sem í hans valdi stendur, til þess að flýta fyrir þessu máli, svo að það fái einhverja afgreiðslu nú á þessu ári.



Herra forseti. Það er út af þessum orðaskiptum milli hv. 2. þm. Norðurl. e. og hæstv. forsrh., að ég vil aðeins grípa inn í. Ég vil minna á það, að sú landshlutaáætlun, sem hér er til umr., er ein af mörgum landshlutaáætlunum, sem nú er unnið að á vegum Framkvæmdastofnunarinnar eða fyrir hennar hönd. Og það verður að segjast eins og er, að það er ekki langt síðan hafist var handa um þetta. Framkvæmdastofnunin tók til starfa í ársbyrjun 1972, og það er varla við því að búast, að hún hafi skilað af sér öllum þeim áætlunum, sem hafin er vinna við, og þannig er einmitt farið um þessa áætlun. Ég tel, að það sé alveg útilokað, að á þessu stigi sé hægt að fara að áætla fjármagn til áætlunar, sem enn er í smíðum. Ég vil leggja alveg sérstaka áherslu á það, enda kom það skýrt fram hjá hæstv. forsrh., að það er verið að vinna að þessari áætlun, og ég tel, að það sé verið að vinna að henni á fullkomlega eðlilegan hátt og það sé ekkert fram komið, sem bendi til þess, að áætlunin geti ekki orðið tilbúin á eðlilegum tíma. En um það hefur verið rætt innan Framkvæmdastofnunarinnar, að þessi áætlun mætti verða til á þessu ári og ekki síðar en á árinu 1975. Fyrir mér er það höfuðatriðið, að það skuli vera unnið að þessari áætlun, og er auðvitað skylt að gera þá kröfu, að það verði unnið að henni markvisst og eðlilega. Hitt tel ég fullkomna ofætlun, að krefjast þess, að hún sé til nú og það sé möguleiki á því að fara að ákveða fjármagn til áætlunar, sem enn er í smíðum.



Herra forseti. Ég hef á tveimur undanförnum þingum flutt þáltill. um endurskoðun á tryggingakerfinu, til þess að gera tryggingakerfið einfaldara, ódýrara og réttlátara. Ég hef ekki tíma til að ræða málið ítarlega nú á fáum mínútum, en um einfaldleikann er það að segja, að lögboðna tryggingakerfið er tvöfalt eða þrefalt, og gefur auga leið, hvort það er hentugt, t.d. með sjúkratryggingarnar. Þá veit ég, að mörg félög hafa komið sér upp sérstökum sjúkrasjóðum, þannig að atvinnurekendur voru látnir borga t.d. 1% af kaupi til sjúkrasjóðanna. Í gegnum hið lögboðna tryggingakerfi meðlima stéttarfélaga og bænda eiga að koma bæði til örorku- og sjúkratryggingar, og nú er ríkið búið að taka að sér sjúkratryggingarnar. Gefur auga leið að það væri ódýrara að hafa þetta einfalt, því sennilega eru eitthvað um 30 tryggingasjóðir að myndast. Þeir eru eftirlitslitlir, svo ekki sé meira sagt, ef ekki eftirlitslausir, og það er ógerlegt að stjórna útlánastarfsemi þessara sjóða, hafa yfirstjórn með þeim og stjórna af fullkominni hagsýni fyrir þjóðarbúið í heild með því kerfi, sem nú er ríkjandi. Viðvíkjandi ranglætinu get ég aðeins bent á það, að opinberir starfsmenn þurfa ekki að greiða iðgjöld nema í 30-35 ár í hæsta lagi, og það er verðtryggt hjá þeim. Óbreyttur verkamaður þarf að fara að greiða 16 ára gamall og þarf að greiða til 67 ára aldurs. Raunar fá menn, sem eru í skóla, 4% endurgreidd, en 6% frá atvinnurekandanum eru auðvitað ekkert annað en kaup, því að atvinnurekandinn getur alveg eins borgað launþeganum það í kaup. Það er tekið af 10%. Þeir geta fengið 4% endurgreidd, líkt og sjómenn hafa vanalega fengið, en 6% eru hirt, þeim er stolið af þeim. Ég hef látið fara fram athugun á því, hve mikill munur er á að greiða iðgjöld í 50 ár eða 30 ár. Ég lét gera þetta 1970, og þá reiknaði ég með 330 þús. kr. launum. 10% af því eru 33 þús., og það gerir á 30 árum 6 millj. 971 þús., en sama upphæð, 33 þús. á ári með 10% vöxtum og vaxtavöxtum, gerir í 40 ár 16 millj. 66 bús., það nærri þrefaldast. Og á fimmta áratugnum a.m.k. fjórfaldast upphæðin. Ég hef látið athuga það, - ég athugaði það raunar sjálfur, - að af 600 þús. kr. kaupi, sem ekki mun óalgengt að hjón hafi yfir árið, ef þau eru gift, fara 60 þús. á ári í iðgjöld, og með 10% vöxtum og vaxtavöxtum í 40 ár gerir það hvorki meira né minna en 29 millj. 211 þús. Þetta er reytt af fólkinu. Nú er þetta óverðtryggt að miklu leyti, og vitanlega fær fólkið aldrei aftur nema örlítið brot af því, þannig að þarna er um algera féflettingu að ræða. Nú er greitt í gegnum ríkiskerfið yfir 10 milljarðar í tryggingarnar. Þeir hafa gert áætlun um það, hagrannsóknastjóri og ég held Jóhannes Nordal. þeir hafa birt það, að það muni verða 4 milljarðar, sem þessir lífeyrissjóðir hafa til umráða nú í ár. Það er ekkert eftirlit með þessu og ekki hægt að líta eftir því, að þessu sé varið á hagnýtan hátt, þannig að þetta stefnir í algjörar ógöngur. Í gegnum ríkiskerfið eru borgaðir yfir 10 milljarðar til tryggingamála og svo í gegnum lífeyrissjóðina eitthvað 4 milljarðar, og þetta verður yfir 20% af kaupi fólksins samanlagt. Nú er annar hvor maður dauður, áður en hann verður 67 ára og á að fara að fá þetta, því að meðalaldur karlmanna er ekki nema 71 ár. Þá er þetta bara hirt. Í þáltill., sem ég flutti í fyrra, gat ég þess í 4. lið till., að ef það er nauðsynlegt fyrir þjóðfélagið að afla lánsfjár, þá sé frekar farið inn á skyldusparnað. Það er allt annað. Ég hef eftir föngum reynt að gera fólk óánægt með, hvernig það er féflett í gegnum þessa lífeyrissjóði, og það ekki að ástæðulausu, því að það er farið verst með þá, sem eru fátækastir og mega sín minnst, og best með þá sem eru ríkastir og mega sín mest, þannig að það er eiginlega furðulegt, að verkalýðssamtökin skuli ekki vera búin að sjá þetta. Raunar eru flestir búnir að sjá það. En það verður einhvern veginn ekkert úr því, að þeir vinni að breytingu í þessu efni. Það hefði verið miklu nær fyrir þá á Loftleiðahótelinu um daginn að reikna þetta út og laga það heldur en reyna að búa til aðra - raunar ekki eins mikla vitleysu, en hátt í það.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Ég get í mörgu tekið undir þau sjónarmið, sem fram komu hjá hv. fyrirspyrjanda. Ég tel, að það lífeyrissjóðakerfi, sem við höfum nú hér á Íslandi, sé hreinn vanskapnaður, frumskógur, sem komið er upp af sögulegum rökum, eins og menn vita, vegna þess að verkalýðshreyfingin fékk ekki nægilega snemma þau réttindi, sem menn áttu rétt á, og það leiddi til þess, að félögin sjálf tryggðu sér viss lífeyrisréttindi í sambandi við kjarasamninga. Það hefur komið í ljós, að það er mjög erfitt að fá verkalýðsfélögin til þess að samþykkja það á þessu stigi, að ástæða sé til að sameina þetta kerfi allt saman, m.a. vegna þess, að það er ekki aðeins lífeyristryggingarétturinn, sem þarna er um að ræða, heldur einnig margvíslegir lánamöguleikar og fjárhagsleg fyrirgreiðsla, sem veitt er í gegnum þessa sjóði, þannig að þetta er orðið ákaflega erfitt vandamál og torvelt á því að taka. Það mun taka sinn tíma að ná einfaldari og betri skipan þessara mála. En ég er alveg sammála hv. fyrirspyrjanda um það, að á þessu vandamáli verðum við að taka á sama hátt og á þessu hefur verið tekið hér í nágrannalöndum okkar á Norðurlöndum. Að því er sjálfa fsp. snertir, hvað gert hafi verið í tilefni af þeirri ákvörðun Alþingis að vísa til ríkisstj. þáltill. hv. þm., vil ég geta þess, að ég skipaði haustið 1971, n., sem fékk það verkefni að endurskoða allt tryggingakerfið. Í upphafi fjallaði n. nokkuð um lífeyrissjóði og almannatryggingakerfi, og m.a. fengu hv. alþm. þá grg. Þóris Bergssonar tryggingafræðings um lífeyrissjóði. Síðan hefur n. hins vegar að mestu fjallað um önnur atriði tryggingamála og undirbúið einstök lagafrv., eins og alþm. kannast við. Í fyrravor fól ég n. að taka til athugunar till. þá til þál. um endurskoðun á tryggingakerfinu, sem samþ. var að vísa til ríkisstj. 14. apríl 1973 og hv. fyrirspyrjandi innti eftir meðferð á. N. fékk Guðjón Hansen tryggingafræðing til þess að gera grein fyrir, á hvern hátt mætti tengja saman almennar tryggingar og lífeyrissjóði í samfellt tryggingakerfi. Tryggingafræðingurinn hefur skilað n. ítarlegri álitsgerð. Hann telur þar vart koma til greina að stofna allsherjarlífeyrissjóð með þátttökuskyldu fyrir alla, sem atvinnutekjur hafa, og innlima núverandi lífeyrissjóði í þann sjóð. Hins vegar bendir hann á þrjár hugsanlegar leiðir til þess að koma á samfelldu tryggingakerfi. Það er þá fyrst um að ræða allsherjar lífeyrissjóð með þátttökuskyldu fyrir alla, sem atvinnutekjur, og réttindavinnslu frá stofnun sjóðsins. Samkv. þessu kerfi mundu núverandi lífeyrissjóðir sjálfir þurfa að standa við skuldbindingar sínar vegna liðins réttindatíma í samræmi við lög og reglugerðir hlutaðeigandi sjóða. Væntanlega mundu flestir þeirra hins vegar hætta starfsemi sinni að öðru leyti, þótt þeim yrði heimilt að starfa sem viðbótarsjóðir við almannatryggingar og hinn nýja allsherjarsjóð. Þetta er sú leið, sem Svíar og Norðmenn völdu, þegar þeir settu löggjöf um heildarkerfi grunntryggingar og allsherjar lífeyrissjóð. Önnur leiðin, sem bent er á í þessari álitsgerð, er sú að stofna lífeyrissjóð fyrir þá, sem ekki eru þegar orðnir félagar í einhverjum þeirra sjóða, sem nú eru starfandi. Þessi leið mundi hafa það í för með sér, að núverandi lífeyrissjóðir gætu starfað áfram með þeirri breytingu, að lokað yrði fyrir þátttöku nýrra sjóðsfélaga. Starfandi sjóðsfélögum þessara sjóða mundi fækka smám saman, og meðalaldur þeirra mundi fara hækkandi. Allsherjarsjóðurinn mundi lengi vel verða að mjög miklu leyti skipaður ungu fólki, og það yrði ekki fyrr en að röskum 50 árum liðnum, að allir, sem atvinnutekna öfluðu, yrðu orðnir félagar í honum. Þriðja leiðin, sem tryggingafræðingurinn bendir á, er að stofna lífeyrissjóð með þátttökuskyldu fyrir þá, sem ekki eru skyldugir að vera í öðrum lífeyrissjóðum eða eiga með öðrum hætti aðild að þeim. Þessi leið er í samræmi við frv., sem samíð var vorið 1971 að tilhlutan þáv. fjmrh. Er þar gert ráð fyrir, að núverandi lífeyrissjóðir geti starfað áfram og jafnframt verði heimilt að setja á stofn nýja sjóði. N., sem fjallar um tryggingamál á vegum rn., hefur ekki enn tekið afstöðu til þessara till., en ég sé ekki ástæðu til þess að rekja niðurstöðurnar í álitsgerð Guðjóns Hansen ítarlega hér. Ég hef gert ráðstafanir til þess, að grg. hans verði send hv. alþm. mjög fljótlega. Í henni er mikinn fróðleik að finna, og ég hygg, að þar sé um að ræða gagnlega vitneskju fyrir þá, sem áhuga hafa á þessum málum, sem vissulega eru mjög brýn og valda mikilli mismunun í þjóðfélaginu þar að auki. Ég vil afhenda hv. fyrirspyrjanda eintak af þessari skýrslu Guðjóns Hansens, en hún mun verða afhent þm. síðar.



Herra forseti. Ég þakka svör ráðh. Ég var nokkurn veginn ánægður með, að þessari þáltill. var vísað til ríkisstj. í fyrra. Ég veit það af kunnugleika mínum við hæstv. trmrh., að hann hefur gott höfuð, og ég álit, að til þess að leiðrétta þetta allt saman hafi hann ekki þurft að fá vit að láni. Þetta er ákaflega einfalt mál, ef maður vill ekki gera málið flókið. Okkar gamla tryggingakerfi var uppbyggt samkv. tryggingakerfi Dana. Svo benti ég á í þáltill., að Norðmenn færu nokkuð aðra leið. Nú er núv. ríkisstj. búin að breyta þessu tryggingakerfi, afnema þetta danska tryggingakerfi, nú á ríkissjóður að borga allt saman. Ég hef ekkert við það að athuga, þótt ríkissjóður borgi almannatryggingagjöldin. En það var yfirsjón að taka lögreglukostnað og sjúkratryggingar, vegna þess að þeir liðir verða miklu dýrari, ef ríkið hefur með það að gera. En hvað um það. Þá benti ég á það í þáltill., að það er ósköp einfalt að taka upp norska eða sænska kerfið. Það er svipað, og þá eru þessi iðgjöld látin ganga beint inn í heildartryggingakerfið. Í Noregi eru 8.8%, sem atvinnurekandinn greiðir, 4% greiðir launþeginn, auðvitað er þetta sama sem kaup allt saman, og atvinnurekendur eru tryggðir þannig, að 7.8% eru greidd af nettótekjum. Þetta rennur allt í einn sjóð, og þetta er aðaltryggingaféð og ríkið greiðir sama og ekkert, nema dálítið til sjúkratrygginga. Ef þetta kerfi væri tekið upp, gætum við sparað verulegan hluta af tryggingagjöldunum, sem núna eru, og ef hálf sjúkrasamlagsgjöldin væru færð heim í byggðirnar, þá gætum við sparað þau að hálfu. Þá þyrfti ekkert að vera að jagast hér yfir söluskatti og lækkun á tekjuskatti. Það væri hægt að lækka tekjuskattinn án þess að koma með nokkurn söluskatt. Og meira að segja bara með því að taka hálf sjúkrasamlagsgjöldin og lögreglukostnað, er hægt að lækka útgjöld ríkisins svo mikið, að það væri hægt að lækka þennan blessaðan tekjuskatt. En nú er tryggingakerfið gert eins dýrt og erfitt í framkvæmd og mögulegt er. Það er eðlilegt, að það þurfi mikla peninga til þess að standa undir þessari vitleysu. En eins og ég segi, þá er það alveg ólíkt betra að taka upp norska kerfið. Það er einfalt fyrir ráðh. að fá bara þessa löggjöf, hann er fluglæs á erlend tungumál. Hann getur fengið einhvern góðan mann til að þýða þetta og yfirlesa það. Hann þarf enga n. og allra síst n. manna, sem ekki hafa kynnt sér þessi mál. Í fyrsta lagi þarf góðan haus til að skilja þetta. Í öðru lagi þarf mikla vinnu í það. Ég er búinn að leggja mikla vinnu í þetta kerfi. En það þýðir lítið að vera að skipa ótal nefndir til að koma með vitlaus frv., svo verður þingið að strita við að koma í veg fyrir, að þessi frv. verði samþ., eins og núv. ríkisstj. hefur gert allt of mikið að. Um það, hve gáfulegt þetta kerfi er, má benda á, að lögin um lífeyrissjóð bænda voru svo vitlaus, að það er ómögulegt að framkvæma þau, og það er kosturinn við þau. Ég skrifaði ríkisstj. afar vinsamlegt bréf í fyrra og benti henni á, hvernig hún gæti lagað þetta með hægu móti. Þetta er ákaflega einfalt fyrir trmrh., og það væri mikið verk, sem lægi eftir hann, ef hann semdi, - og væri best, að hann gerði það sjálfur og hefði enga n. til að gera allt vitlaust, - ef hann semdi löggjöf um þetta efni. Jafnvel þó að frv. lægi bara fyrir, þegar hann yfirgæfi stólinn, þá væri það mikið og virðulegt verk, sem hann hefði unnið, jafnvel þó að það væri ekki komið í gegnum þingið, því að það gengur nú alltaf tregt að koma því, sem viturlegt er, í gegnum þessi blessuð þing. Þetta væri mjög þarft verk, ef hann vildi gera það. Og ef ég gæti léð honum eitthvert lið til þess, þá skyldi ég vera með honum eina eða tvær kvöldstundir fyrir ekki nokkurn skapaðan hlut til að gera þetta.



Herra forseti. Ég sé, að dómsmrh. Keflavíkurflugvallar ætlar að svara þessari spurningu. Enda þótt hún sé stíluð á íslenska flugvelli yfirleitt, skal ég að sjálfsögðu ekkert hafa á móti því, - dómsmrh. eru báðir jafngóðir til þess að svara að þessu leyti. Fyrir nokkru gerðist það, að maður, sem ekki sagði til sín, tilkynnti í síma á Keflavíkurflugvelli, að sprengja væri í Loftleiðaflugvél, sem þá var að búa sig til flugtaks. Að sjálfsögðu voru í skyndi gerðar viðeigandi ráðstafanir, fólk og varningur var flutt úr flugvélinni og leitað að sprengjum, sem ekki fundust. Í þeirri fregn, sem ég heyrði fyrst af þessum atburði, var þess enn fremur getið, að kallaðir hefðu verið til sprengjusérfræðingar varnarliðsins til að framkvæma sprengjuleitina. Þetta varð í rauninni til þess, að mér datt í hug að leggja fram fsp. um það, hvort íslensk yfirvöld séu ekki þess búin að annast sprengjuleit í farþegaflugvélum, þegar tilefni gefst til. Ég spyr ekki síst vegna þess, að farþegaflug er orðið mikill atvinnuvegur hér á Íslandi, og við rekum, þar fyrir utan, mikið innanlandsflug, tvö allstór flugfélög á millilandaleiðum og erum eigendur að fleirum. Í þessu sambandi kom mér einnig til hugar að spyrja um það almennt, hvaða öryggisráðstafanir væru gerðar á íslenskum flugvöllum til verndar farþegaflugvélum gegn hættu á flugvélaráni, ferðum hermdarverkamanna og annars slíks. Ég þarf ekki að útlista fyrir nokkrum manni, hvers konar ástand er í farþegaflugi um allan heim um þessar mundir. Flugvélar virðast vera ótrúlega viðkvæmar og opnar fyrir hvers konar illvirkjum, hvað sem fyrir þeim kann að vaka, og eru það nálega daglegir viðburðir, að stórum hópum farþega sé stofnað í hættu, að ekki sé talað um viðkomandi verðmætum. Það hefur komið í ljós af fréttum, að þessar hættur hafa stöðugt breiðst út um allan heim, og ég tel tvímælalaust, að við séum hér á Íslandi engin undantekning frá þessum hættum. Ég tel, að það sé ekki æskilegt að ræða mjög ítarlega um einstök atriði varðandi mál sem þetta á opinberum vettvangi. Ég ætla því ekki að fara frekari orðum um það, hvers konar hættur gæti verið um að ræða hér á landi og hvers konar ráðstafanir mætti ætla að hér þyrfti að gera. Ég lýsi því nú þegar yfir, að ég mun ekki ganga á ráðherrann með nánari upplýsingar um einstök atriði, ef honum sýnist svo, svo framarlega sem hann getur fullvissað Alþingi um, að fyrir þessu máli hafi raunverulega verið hugsað og hér séu að jafnaði gerðar einhverjar ráðstafanir, sem gætu orðið flugfarþegum til öryggis, ef til ótíðinda drægi. En til slíkra vandræða þarf ekki nema einn, e.t.v. sjúkan mann.



Herra forseti. Fsp. hv. 8. landsk. þm. var send til hæstv, dómsmrh., en hann óskaði eftir því, að utanrrh. svaraði fsp., þar sem svo til allt millilandaflug fer um Keflavíkurflugvöll. Að vísu skildi ég spurninguna þannig, að þar væri átt við öryggi á öðrum flugvöllum jafnframt, en ég get ekki svarað fyrir annað en Keflavikurflugvöll, og mun gera grein fyrir því í stuttu máli. Þær upplýsingar, sem ég hef um það að flytja, eru frá varnarmáladeild utanrrn. 1. spurning er: Hvaða öryggisráðstafanir eru gerðar á íslenskum flugvöllum til verndar farþegaflugvélum gegn hættu á flugvélaráni, ferðum hermdarverkamanna og annars slíks?“ Svarið er: Í fyrsta lagi er spurt um ráðstafanir vegna hugsanlegra flugvélarána. Á Keflavíkurflugvelli er fyrir hendi aðstaða til þess að leita á farþegum og í handfarangri þeirra. Við leit á farþegum eru notuð málmleitartæki af viðurkenndri gerð, sem ríkissjóður keypti árið 1972. Þessi búnaður og aðstaða hefur verið notuð reglulega af tveimur erlendum flugfélögum, sem hafa hingað áætlunarflug. Þessi aðstaða er til reiðu fyrir öll þau flugfélög, sem óska að nýta hana. Þetta fyrirkomulag er með svipuðum hætti og í nágrannalöndunum, enda voru á sínum tíma fengnir erlendir sérfræðingar til ráðuneytis um þessi mál. Ekki er leitað í ferðatöskum, nema að gefnu tilefni. Og í öðru lagi er spurt um ferðir hermdarverkamanna og annars slíks. Mál þessi eru fyrst og fremst í höndum útlendingaeftirlitsins og hinnar almennu löggæslu, sem fá daglega allar upplýsingar um ferðir grunsamlegra aðila frá Interpol eða lögregluyfirvöldum einstakra ríkja. Sérstaklega er samvinna Norðurlandanna mjög náin í þessum efnum. Er þá fylgst með því, að þessir aðilar komist ekki inn í landið. Önnur spurning: „Geta íslensk yfirvöld annast sprengjuleit í farþegaflugvélum, ef tilefni gefst til?“ Svar: Á Keflavíkurflugvelli hefur það komið samtals fimm sinnum fyrir, að um sprengjuhótun hafi verið að ræða varðandi farþegaflugvélar. Í slíkum tilfellum er fyrsta verk að koma öllum farþegum og handfarangri þeirra út úr flugvélinni. Því næst er flugvélin færð á fyrir fram ákveðinn stað fjarri allri byggð. Ef ástæða þykir til, er allur annar farangur tekinn úr flugvélinni og rannsakaður í viðurvist farþega. Þessi verk annast eigandi viðkomandi flugvélar eða umboðsmaður hans. Jafnframt er leitað í flugvélinni hátt og lágt. Það gerir áköfu flugvélarinnar eða aðrir starfsmenn flugfélagsins, sem gjörþekkja viðkomandi flugvélategund og vita, hvað á að vera á hverjum stað. Reynslan sýnir, að þessi starfsaðferð er vænlegust til árangurs, enda annast íslensk yfirvöld ekki sprengjuleit í flugvélum. Í þeim tilfellum, þegar um sprengjuhótun hefur verið að ræða, hafa engar sprengjur fundist. Við sprengjuleit hafa þó alltaf verið til kvaddir sprengjusérfræðingar frá varnarliðinu, reiðubúnir til þess að gera sprengjur óvirkar, ef þær kynnu að finnast, og til að rannsaka torkennilega hluti, sem gætu verið sprengjur. Að endingu skal þess getið, að hinir erlendu fagmenn, sem áður var á minnst, héldu hér námskeið fyrir flugvallarstarfsmenn, löggæslumenn og starfsmenn flugfélaganna, þar með taldar áhafnir. Jafnframt er enn verið að vinna að þessum málum. Ég vil svo aðeins að endingu upplýsa það, að hér á landi eru tveir íslenskir sprengjusérfræðingar. Annar þeirra starfar hjá Landhelgisgæslunni, en hinn hjá lögreglustjóraembættinu í Reykjavík. Þessa menn væri að sjálfsögðu hægt að kalla til að vera viðstadda í stað þeirra varnarliðsmanna eða sérfræðinga þaðan, sem fengnir hafa verið til þess að vera viðstaddir sprengjuleitina. En sem betur fer hefur ekki reynt á sérkunnáttu þeirra, þar eð sprengjur hafa ekki fundist.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans. Mér fannst þau leiða í ljós það, sem ég vildi fá fram, að íslensk yfirvöld hafi gert sér ljóst, að hér er um hættu að ræða, sem verður að reyna að fyrirbyggja, og nokkuð hefur verið til þess gert að þjálfa íslendinga í þeim störfum, sem nauðsynleg eru til þess að hægt sé að hafa uppi lágmarkseftirlit. Ég mun svo, eins og ég sagði fyrra sinnið, ekki fara út í frekari umr. um einstök hugsanleg atvik, en ítreka þakkir mínar til ráðherrans.