Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs í dag, undir liðnum störf þingsins, til að minna á hina lægstlaunuðu í þjóðfélaginu. Ég hef alltaf verið láglaunamaður sjálfur, alla mína tíð, og á undanförnum dögum og vikum hefur kjarabarátta hinna lægst launuðu birst okkur í ljósvakamiðlum og á netinu. Auglýsing frá SA, Samtökum atvinnulífsins, hefur valdið miklu róti á meðal verkalýðsforustunnar sem svaraði svo til baka með myndbandi og vel má orða það svo að í því líki hún Samtökum atvinnulífsins við Hitler og hans hyski. Í þeirri auglýsingu kemur fram að lægstu launin megi alls ekki hækka um meira en 2%. Nú hef ég verið meðal hinna lægst launuðu æði lengi og stóran part af lífi mínu og ég á ofboðslega erfitt með að sætta mig við eða átta mig á því hvernig það getur sett þjóðfélagið á hliðina að hækka lægstu launin á sama tíma og verið er að tala um að sjávarútvegur og fiskvinnsla hafi aldrei gengið jafn vel, methagnaður sé í verslun, ferðaþjónusta hafi aldrei staðið jafn vel og nú - samt er alveg vonlaust að hækka launin hjá þessu fólki. Í raun er verið að gefa í skyn að frekjulegar - ef ég má segja það orð, hæstv. forseti - kröfur hinna lægst launuðu kosti alltaf verðbólgu og launaskrið. Mér finnst þetta ótrúlega fornlegur málflutningur og enn á ný ætlum við að skilja þennan hóp eftir. Það er ekkert sem kemur fram í fjárlagafrumvarpinu sem á að mæta þessum hóp, skattalækkanir eða aukinn persónuafsláttur eða neitt, og síðan koma Samtök atvinnulífsins og segja að laun megi ekki hækka um meira en 2%. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar stóð að hún ætlaði að mynda sátt og auka samlyndi í þjóðfélaginu. Eitt af því væri til dæmis að koma verulega til móts við þennan hóp sem alltaf situr eftir, og ég vona að það verði gert.

Herra forseti. Ég var að koma af fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þar sem ríkislögreglustjóri var fyrir svörum. Við spurðum hann um njósnir, sem sagt samstarf íslenska ríkisins og yfirvalda, lögreglunnar, ríkislögreglustjóra, greiningardeildar lögreglunnar við NSA eða Þjóðaröryggisstofnun Bandaríkjanna og leyniþjónustur Bandaríkjanna almennt. Ég bað ríkislögreglustjóra um að gefa okkur upplýsingar og sýndi honum mynd sem við þingmenn Pírata fengum um þann tæknibúnað sem er staðsettur á Íslandi og notaður til að safna upplýsingum á Íslandi, að okkur er sagt. Það var bókað í fundargerð. Við biðjum um svar frá ríkislögreglustjóra varðandi hvaða búnaður þetta sé, hvernig hann sé notaður og hvernig hann tengist samstarfi íslenskra lögregluyfirvalda við leyniþjónustur Bandaríkjanna. Við munum upplýsa betur um það þegar fram í sækir. Það ánægjulega á þessum fundi var að ríkislögreglustjóri sagði óaðspurður að það væri mikilvægt að þingið hefði víðtækara eftirlit með lögreglunni til að auka traust á þeirri stofnun. Því fögnum við að sjálfsögðu og munum þegar fram í sækir vinna betur, vonandi með öllum flokkum, að slíku eftirliti því að það eru gríðarlega alvarlegar upplýsingar sem við höfum fengið um að íslensk lögregluyfirvöld séu mögulega að safna upplýsingum hér á Íslandi og deila þeim með erlendum yfirvöldum. Ég spurði um hvaða eftirlit væri haft með því að greiningardeildin fari ekki umfram heimildir sínar en það virðist vera tiltölulega takmarkað og það er nokkuð sem þarf að bæta.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Páli Val Björnssyni um það málefni sem hann ræddi. Ég tel að við þurfum að standa mun betur að því að hækka laun þeirra lægst launuðu og fordæma þá auglýsingu sem í loftið hefur farið af hálfu þeirra sem þar um ræðir, þ.e. SA. Það sem mig langar að gera að umtalsefni, virðulegi forseti, er að í dag er fimmtudagur og við erum að fara að ræða fjáraukalög vegna ársins 2013. Það verður enginn fundur í fjárlaganefnd á morgun, föstudag, og gert er ráð fyrir, enn sem komið er að minnsta kosti, að 2. umr. fjárlaga fari fram á þriðjudag. Breytingartillögur frá ríkisstjórn um frumvarpið, sem sagðar eru umtalsverðar, hafa ekki litið dagsins ljós þannig að okkur í minni hlutanum hefur ekki gefist tækifæri til að líta yfir þær. Því veltir maður fyrir sér hvort til standi að breyta starfsáætlun þingsins og hvenær það yrði ljóst ef svo væri, af því að ég tel algjörlega óásættanlegt að við fáum ekki tíma til að kalla fyrir gesti og útbúa nefndarálit með góðum fyrirvara. Ég tel að ekki sé tækifæri til þess. Síðan langar mig að inna forseta eftir því hvort hann geti látið kanna það - af því að í gær var það nefnt að hafa fundi fjárlaganefndar meðan á þingfundi stendur - hversu oft það hefur komið fyrir, við getum sagt undanfarin sex ár eða eitthvað slíkt, hvort mögulegt sé að fá það fram vegna þess að því var haldið fram að það væri venja.

Virðulegi forseti. Ég las grein eftir Söru Lind Guðbjartsdóttur í Morgunblaðinu í gær um bótasvindl og tjón okkar allra varðandi þau mál. Hún minnist þar á eftirlitsdeild Vinnumálastofnunar sem tók til starfa árið 2009 þegar mikið var að gera. Talið er að það ár hafi deildin náð árangri við að endurinnheimta óréttmætar bætur upp á um það bil 700 millj. kr. og á árinu 2012 um það bil 573 millj. kr. þrátt fyrir mikið álag í deildinni og fáa starfsmenn. Þrátt fyrir allt þarf auðvitað að gæta þess hvað skorið er niður í stofnunum og ganga ekki það nærri að deildir sem fylgjast með bótasvindli séu skornar nánast alveg við trog. Hún segir líka í greininni að við heildarendurskoðun á lögum um atvinnutryggingar og almannatryggingar ætti að skoða hvort það fari ekki saman að endurskoða lögin saman. Tryggingastofnun hefur á undanförnum árum líka náð verulega góðum árangri í að koma í veg fyrir að greiða út bætur sem ekki eiga rétt á sér. Stofnunin sjálf telur að það séu jafnvel 1–4 milljarðar. Mig langar líka að ræða þessi mál varðandi lyfseðla, þar finnst mér að við séum með opna gátt fyrir neytendur og þá sem vísvitandi nota sér eymd fólks. Við þurfum að geta fengið upplýsingar úr kerfinu til að koma í veg fyrir að óvandað fólk fari til margra lækna á dag, sæki lyf og selji það svo á götunni sem fíkniefni fyrir neytendur.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna þess að ég er sérstakur áhugamaður um að hinar gagnmerku tillögur eða efnistillögur hagræðingarhóps ríkisstjórnarinnar falli ekki í gleymsku og dá. Mér finnst fullmikið hafa dofnað yfir umfjöllun um það mál. Nú hefur fjáraukalagafrumvarp bæst við áður fram komið fjárlagafrumvarp þannig að ekki er úr vegi að spyrja hvernig ýmislegt þar rímar við vinnu og tillögur hagræðingarhópsins. Það vakti athygli mína á sínum tíma að hagræðingarhópurinn fjallaði lítið um hagræðingu hjá ríkisstjórn eða æðstu embættum í landinu en þeim mun meira um ýmislegt annað og var reyndar fátt mannlegt óviðkomandi ef út í það er farið. Í fjáraukalagafrumvarpi eru lagðar til auknar fjárveitingar, t.d. til embættis forseta Íslands, og mikið svigrúm í fjárveitingum til forsætisráðuneytisins á sama tíma og í fjáraukalagafrumvarpinu eru skorin harkalega niður á þessu ári framlög til rannsóknarstarfsemi, nýsköpunar og fjárfestingar í innviðum. Þess vegna væri mjög fróðlegt að fá yfirferð á því frá talsmönnum hagræðingarhópsins og það staðfest eða eftir atvikum því mótmælt að þetta væri stefnan. Hún virðist vera að birtast smátt og smátt, bæði í því sem hagræðingarhópurinn sleppti að tala um og síðan í tillögum í fjárlagafrumvarpi og núna fjáraukalagafrumvarpi. Áherslan er á niðurskurð, ekki síst þarna, niðurskurð á rannsóknarstarfsemi, nýsköpunarstarfsemi og uppbyggingu og fjárfestingu innviða landsins. Hins vegar er laus taumurinn þegar kemur að því að gefa á jötuna hjá embætti forseta Íslands og í forsætisráðuneytinu.

Virðulegur forseti. Það sem veldur mér miklum áhyggjum þessa dagana er ástandið í Kolgrafafirði og það mikla náttúruslys sem gæti verið að endurtaka sig þar. Ég hef fylgst nokkuð vel með því máli og ég verð að segja að hæstv. sjávarútvegs- og umhverfisráðherra hefur virkilega staðið vaktina og er greinilegt að reynt er að gera allt sem hægt er til þess að koma í veg fyrir síldardauðann. Ég er þeirrar skoðunar að ef brúin yfir fjörðinn veldur því á einhvern hátt að síldin safnast þarna saman, þar sem hún fær ekki nægt súrefni og drepst, verði að taka á því máli varanlega. Svona náttúruslys mega ekki endurtaka sig ár eftir ár. Ég er ánægð með að þarna séu komnir rauntímamælar til að mæla súrefnismagn í sjónum og í gær kom fram í fréttum að varpa ætti einhvers konar neðansjávarsprengjum til að fæla síldina út úr firðinum. Fulltrúar Landhelgisgæslunnar sögðust þess fullvissir að sprengingarnar mundu ekki skemma lífríkið í sjónum meira en orðið er, en nýjustu fregnir herma að þeir ætli að nota svokallað „thunder flash“, með leyfi forseta, ég kann ekki að segja það á íslensku. Mér skilst að það séu litlir kínverjar,  Ég sé líka að það er að störfum þverfaglegt gjörgæsluteymi sem vaktar stöðina í Kolgrafafirði og ég vona svo sannarlega að okkur takist að bægja frá slysi í þetta sinn, en síðan verður að leysa málið varanlega. Ég sendi öllum þeim sem að þessu flókna verki standa baráttukveðjur.

Virðulegi forseti. Ég spyr: Er ekki mannréttindabrot að sprengja litla kínverja? Ég bara spyr. En það sem ég er hugsi yfir eru orð hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Ég hlustaði á hann í Kastljósi í gær og ef einhverjar breytingar eiga að verða á kvótakerfinu þá eru þær ekki sýnilegar á næstu árum ef þessi harðsvíraða kvótastjórn situr við völd. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra að miða eigi við veiðireynslu síðustu þriggja ára í makríl og það sé eðlilegt. En á móti er ekki hægt að miða við veiðireynslu þriggja ára í rækju, það sé allt annar handleggur. Mér finnst að hæstv. ráðherra skuldi okkur svör um hvernig hann fær þetta nákvæmlega út og hvernig þetta eigi að standast. Á Ísafirði er fyrirtæki sem nú hefur sagt upp fjölda manns út af þessari ákvörðun. Ég hélt að það væri verk þessarar ríkisstjórnar að reyna að koma svokölluðum hjólum atvinnulífsins í gang en ekki að stöðva þau hjól sem fyrir eru og eru komin í gang, en það virðist vera. Í máli hæstv. ráðherra kom líka fram að útgerðin á Vestfjörðum og Vesturlandi hefði lagst á hliðina hefði veiðigjaldið gengið eftir. Mér þætti gaman að heyra það rökstutt með tölum hvernig ráðherra fær það út. Ætli þær útgerðir sem þar eru séu ekki eitthvað laskaðar eftir það hvernig kvótakerfið hefur verið að þróast undanfarin tíu, fimmtán, 20 ár. Ætli flokkur hans beri nú ekki einhverja ábyrgð á því að hafa komið því kerfi á. En nú ætla framsóknarmenn að berja í brestina og að gera þetta kvótakerfi, eins ömurlegt og það er, að eilífðarvél hér í landinu. En ég segi nei. 
            

Virðulegur forseti. Eins og fram hefur komið í umræðum í þinginu eru ýmis málefni er tengjast umferðarmálum og forvörnum er snúa að þeim mér hugleikin. Eitt þeirra mála er snýr að málaflokknum er þingsályktunartillaga mín um hert viðurlög við ölvunar- og vímuefnaakstri en ég mun tala fyrir henni hér í þingsal seinna í dag. Annað mál sem mér finnst mikilvægt varðandi öryggi vegfarenda í umferðinni er hjálmanotkun. Mikil vitundarvakning hefur orðið um hjálmanotkun á undanförnum árum og sem betur fer hefur notkun hjálma aukist, meðal annars hjá börnum og unglingum. Ég efast ekki um að gjafmildi ýmissa félagasamtaka hafi mikið um það að segja og aukin fræðsla um öryggi hjálma. Þess vegna finnst mér miður að heyra að ákveðin félagasamtök sem gefið hafa hjálma í 1. bekk grunnskólanna séu nú í vandræðum, sitji uppi með stóran lager af hjálmum sem ekki er hægt að afhenda þar sem stórt sveitarfélag hér á landi hefur neitað að taka við hjálmunum að gjöf frá félagasamtökunum. Ástæðan er meðal annars sú að hjálmarnir eru merktir flutningafyrirtæki sem flytur hjálmana frítt til landsins og verður það til þess að félagasamtökin fá ekki að fara með þessa góðu gjöf inn í 1. bekk grunnskóla í sveitarfélaginu sem hér um ræðir. Ég verð að lýsa undrun minni með þetta mál því að við vitum að reiðhjólahjálmar kosta mikla peninga og það geta ekki allir klofið þann kostnað sem þarf til að kaupa þá. Mér persónulega finnst rangt að umrætt sveitarfélag taki það val af fjölskyldum hvort þær kjósi að fá þessa hjálma afhenta eða ekki. Mér finnst það óþarfaforræðishyggja. Af hverju er ekki sú leið farin að afhenda hjálmana og leyfa fjölskyldum að hafa valið?

Virðulegi forseti. Mig langar að gera að umtalsefni 17. haustrall Hafrannsóknastofnunar Íslands, rall sem hefur verið farið í síðan 1996. Helstu markmið haustrallsins eru að styrkja mat á stofnstærð helstu nytjastofna á Íslandsmiðum. Auk þess er markmið verkefnisins að fá annað mat óháð aflagögnum úr vorrallinu á stofnstærð þeirra nytjastofna sem mældir eru þar. Þeir eru oftast talsvert umdeildir. Ánægjulegt er að heildarvísitala þorsks hefur farið vaxandi síðustu sex árin og mældist nú sú hæsta síðan mælingar hófust. Er það í góðu samræmi við stofnmatið í vor. Lengdardreifing þorsks samanborið við mælingar síðan 1996 sýnir að meira er af þorski sem er 80 sentímetrar og stærri og kemur það einnig fram í aldursskiptum vísitölum sem sýna að 8–12 ára þorskur fer vaxandi. Þetta er árangur skilvirks aflamarkskerfis hjá okkur og aðgerða sem Hafrannsóknastofnun hefur beitt, t.d. með banni á netaveiðum með stórum riðli. Við sjáum strax að árangurinn lætur ekki á sér standa. Meðalþyngd þorsks eftir aldri hefur einnig aukist undanfarin ár í flestum aldurshópum. Lélegir árgangar hafa verið undanfarið í ýsunni en þrátt fyrir það mælist meira af 25–35 sentímetra langri ýsu þannig að það eru aðeins bjartari horfur 

Hæstv. forseti. Ég tel rétt að óska eftir því að hæstv. forseti kanni sérstaklega hvort þingsköp hafi verið brotin í umræðunni fyrr í dag þegar hv. þm. Jón Þór Ólafsson vitnaði beint til ummæla sem féllu á lokuðum fundi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í morgun. Ég ætlaði samt ekki að tala um það, ég ætlaði að tala um fjárstjórn ríkisins. Að mínu mati er alveg ljóst að við þurfum að innleiða aukinn aga í okkar vinnubrögð hér varðandi fjárlagagerðina. Við höfum til umræðu í dag fjáraukalög og við sjáum hversu mikil frávik eru frá þeim fjárlögum sem samþykkt voru á þinginu fyrir ári. Þetta er auðvitað ekki ný umræða, við höfum tekið hana öll undanfarin ár. Ég tel rétt að við setjumst yfir það í sameiningu hvernig hægt er að innleiða aukinn aga. Hér var beint fyrirspurn til hagræðingarhópsins sérstaklega af hálfu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Auðvitað má gera betur varðandi aðhald í Stjórnarráðinu. Það er skoðun mín og ég stend við hana. En af því að hv. þingmaður vitnaði sérstaklega til þess stóraukna kostnaðar sem embætti forseta Íslands fer fram á, gert er ráð fyrir 14 millj. kr. til viðbótar í fjáraukalagafrumvarpinu, þá er það þannig að þótt 14 milljónir séu talsvert fé er gerð grein fyrir því að verið er að endurnýja tækjabúnað og tölvubúnað sem hefur setið á hakanum á undanförnum árum. Aðrar tölur vekja meiri athygli í þessum kafla um æðstu stjórn ríkisins og ber þar helst að nefna kaflann um rannsóknarnefndir Alþingis þar sem gert er ráð fyrir að 321,2 millj. kr. fari þar inn. Ekki var gert ráð fyrir að slík nefndarvinna mundi kosta þá stórfenglegu fjármuni sem hún hefur gert. Við þurfum að taka okkur tak í þessu. Við getum ekki farið endalaust fram með auknar rannsóknarbeiðnir, nýjar skýrslubeiðnir, án þess að gera ráð fyrir því að það kosti fjármuni. 

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til þess að vekja máls á nýsköpun sem hefur svo sannarlega sett mark sitt á atvinnulíf og þróun hérlendis. Hér er ég að tala um Mjólkurvinnslustöðina Örnu í Bolungarvík sem fengið hefur frábærar móttökur um allt land. Þrátt fyrir að fyrirtækið sérhæfi sig helst í framleiðslu og vinnslu á vörum fyrir einstaklinga sem eiga erfitt með neyslu á venjulegum mjólkurvörum af einhverjum ástæðum, eins og til dæmis óþoli fyrir laktósa, hafa þessar vörur ekki hlotið minna hól frá hinum almenna neytanda. Það er alltaf gleðilegt að sjá nýjungar á markaðnum sem skapa ákveðna breidd í úrvali. Að fara út í slíkt verkefni, sem er bæði dýrt og flókið, sýnir hverju brennandi hugsjón og hugrekki geta skilað. Sem dæmi er vinnsla á laktósafríum vörum hátt í 50% dýrari en á hinum hefðbundnu mjólkurvörum. Þessi framleiðsla hefur aukið enn á bjartsýni Vestfirðinga. Uppgangur í vestfirskri framleiðslu, rekstri og þjónustu og fleiru er mikil og ugglaust er það meginástæða þeirrar bjartsýni sem ríkir vestra. Það er ástæða til þess að vera bjartsýn því að það drífur fólk áfram og örvar samfélagið. Að miklu leyti er um að ræða nýsköpun. Þar er alls kyns ferðaþjónusta sem tengist til dæmis skíðum, norðurljósum, sjóferðum og svo má nefna þörunga- og saltvinnslu, framleiðslu á nýjum vörum sem snerta til dæmis veiðar, netmiðla og fleira, auk nýframkvæmda svo einhver dæmi séu nefnd. En það er ekki nóg að Vestfirðingar standi eingöngu saman heldur verðum við öll að sýna ábyrgð og hjálpa til við uppgang nýrra fyrirtækja og tækifæra, samfélagið sem og ríkisvaldið. Ég tek þessi dæmi til að koma inn á meginpunkt máls míns; það verður að einfalda kerfið svo aðilar þurfi ekki að sækja um leyfi fyrir sama hlutnum til margra stofnana. Reglu- og leyfaumgjörð er flókin og hefur fælingarmátt fyrir minni fyrirtæki og hugmyndir sem þurfa tíma til að byggja sig upp en munu skila sínu eftir það. Það á ekki leggja gildrur fyrir aðila er huga að nýsköpun heldur þarf að halda utan um þá svo þeir geti framkvæmt því að við vitum að góðar hugmyndir koma samfélaginu til góðs.

Hæstv. forseti. Það er mikið alvörumál þegar skera þarf niður í ríkisrekstri og varðar miklu á hvern hátt það er framkvæmt. Þess vegna verð ég að viðurkenna að fréttir af málefnum Ríkisútvarpsins í gær valda mér nokkrum áhyggjum og einnig viðbrögð við þeim. Það er nú einu sinni þannig að þegar maður fær það verkefni að skera niður í einni stofnun tekur maður venjulega ígrundaða ákvörðun um hvernig það er hægt, en í tilfelli Ríkisútvarpsins í gær virðist það vera gert með nokkuð tilviljunarkenndum hætti og nokkuð snöggt. Heildarkostnaðurinn við rekstur Ríkisútvarpsins er í kringum 3 milljarða kr. Þar af eru launagjöld í kringum 2,2 milljarða. Ríkisútvarpið telur sig þurfa að skera niður um 500 millj. kr. en hagræðingarkrafan er 300 millj. kr. Þetta eru allt saman tölur sem maður fær ekki alveg til að ganga upp. Ég hef satt að segja áhyggjur af því að menn hafi ekki lagt nógu ríka vinnu í að fara yfir rekstur Ríkisútvarpsins í heild áður en tilgreindar uppsagnir sem voru birtar í gær komu fram. Ég verð líka að viðurkenna að viðbrögðin hér í þingsal komu mér nokkuð á óvart vegna þess að þetta er fjarri því eina stofnunin sem hefur verið skorið niður hjá undanfarandi ár. Ég man til dæmis ekki eftir því að hafa séð þingmenn hópast hér upp í ræðustól sérstaklega út af niðurskurði til lögreglunnar undanfarin ár. 

Hæstv. forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður sem talaði á undan mér sagði, það skiptir máli hvernig maður ræðst í niðurskurð. En það er með ólíkindum að saka forstöðumann um að grípa til niðurskurðar þegar ákvörðunin kemur frá ríkisstjórninni. Ég verð að segja að ég fékk mikið sjokk þegar við fréttum af því hvernig ætti að fara með fjárveitingar til Ríkisútvarpsins. Við vorum í rauninni búin að sjá það en sáum það svo birtast í uppsögnum í gær. Þetta er dapurlegt núna þegar við erum að halda upp á 30 ára afmæli Rásar 2. Við sjáum gríðarlega stefnubreytingu í málum Ríkisútvarpsins í gegnum fjárveitingar og það hefur verið gagnrýnt áður í þinginu að menn noti þær fjárveitingar til að boða stefnubreytingu. Við erum með ný lög um hlutverk Ríkisútvarpsins en á sama tíma kemur ráðherra og tilkynnir í rauninni grundvallarstefnubreytingu í því sem Ríkisútvarpið á að standa fyrir. Ekkert „backup“ hér í þinginu fyrir einu eða neinu af því. Það er líka tilkynnt að til standi að breyta því hversu mikið má auglýsa og að frekari niðurskurður verði á næsta ári, samkvæmt tillögu ráðherra í fjölmiðlum. Þetta form á umræðu um fjárlög, um stofnun sem er með hundruð starfsmanna, að skilaboðin komi endalaust í gegnum einhvers konar valdboð, er fullkomlega óþolandi. Þetta verður að vinnast öðruvísi og það er ríkisstjórnin og þeir sem vinna þar sem í raun valda þessum usla. Við höfum óskað eftir því, minnihlutafulltrúarnir í allsherjar- og menntamálanefnd, að annars vegar útvarpsstjóri og hins vegar stjórn útvarpsins komi til fundar við nefndina vegna þess að þau mál heyra þar undir og stjórnin hefur með fjármál stofnunarinnar að gera. Ég held að gríðarlega mikilvægt sé að við förum yfir hvernig er verið að breyta útvarpinu. Ég verð að segja alveg eins og er að mér sýnist við aftur vera komin með gömlu stefnuna: Við skulum ríkisvæða það sem stendur út af þegar einkageirinn hefur hirt allt sem hægt er að græða á á markaðnum. 

Virðulegur forseti. Það er sannarlega hægt að taka undir áhyggjur hv. þm. Guðbjarts Hannessonar af Ríkisútvarpinu og því sem þar er að gerast. Ég hef svolítið lagt hugann við það að hæstv. ráðherra leggur í máli sínu mikla áherslu á það að halda uppi menningarstarfseminni og þeirri starfsemi sem fram fer á Rás 1 og við kennum við Ríkisútvarpið. Ég vil ekki síður segja að við þurfum að hafa áhyggjur af fréttaflutningi í landinu. Við þurfum að hafa áhyggjur af því að Ríkisútvarpið geti ekki haldið uppi öflugri fréttaþjónustu vegna þess að það skiptir máli. Vissulega geta menn farið í þann leik að segja að hinir frjálsu fjölmiðlar, sem svo eru kallaðir, þ.e. þeir sem ekki eru reknir af ríkinu, geti haldið uppi fréttaþjónustu - en það er ekki það sama. Við megum ekki rugla því saman, að bara menningarstarfsemin sem Rás 1 heldur uppi þurfi að vera áfram, heldur hef ég miklu meiri áhyggjur af fréttaþjónustunni. Henni þarf að halda áfram. Ég ætlaði reyndar ekki að tala um þetta, virðulegi forseti. Ég ætlaði að tala um frétt sem ég las um daginn um að forsætisnefnd hefði kært ákvörðun Reykjavíkur um nýtt deiliskipulag. Ég ætlaði að fá þetta bréf áðan og fékk þá þær upplýsingar að ég þyrfti að senda skriflega beiðni til forseta til að fá bréf sem gefið er út í mínu nafni þar sem mitt kjördæmi í Reykjavíkurborg er kært. Hvernig í ósköpunum stendur á þessu, virðulegi forseti? Ég held að það þurfi að endurskoða það hvaða aðgang þingmenn hafa að skjölum sem gefin eru út í þeirra nafni.

Virðulegur forseti. Fjáraukalögin eru næturlesning þingmanna þessi dægrin. Mig langar til að fjalla um þær auknu 100 milljónir sem þarf vegna fjölgunar aðstoðarmanna hjá ríkisstjórninni, vegna þess að það er fimmtungur þess sem verið er að gera hjá Ríkisútvarpinu. Ekki það að mér finnist Ríkisútvarpið eigi að vera undanskilið niðurskurði en það þarf að gera með skynsamlegum hætti þannig að menn séu búnir að ákveða hvernig stofnun menn ætla að fá og miði síðan fjárframlögin til hennar við það. Þetta er jafnhá upphæð, þ.e. þessar 100 milljónir, og hæstv. umhverfisráðherra finnst vera of miklir peningar og of mikill kostnaður við framkvæmd nýrra náttúruverndarlaga, svo að sá samanburður sé líka tekinn. Það eru náttúruverndarlög sem hefur tekið mörg ár að vinna, gríðarlegur kostnaður og margar stundir hafa farið í þá vinnu, en henni er allri kastað á glæ. Sama má segja um vinnu um græna hagkerfið, sem var þverpólitísk. Haldnir voru 50 fundir á fjórum árum og gríðarlega umfangsmiklar tillögur komu fram, en þegar maður skoðar fjáraukalögin sést að græna hagkerfið er orðið að einhvers konar húsafriðunarnefnd undir skrifstofu forsætisráðherra þar sem búinn er til liður sem heitir: Græna hagkerfið og verkefni tengd vernd sögulegra og menningartengdra byggða og fornleifa o.fl. Settar eru, svo dæmi sé tekið, 15,5 millj. kr. greinilega til forsætisráðuneytisins sem manni virðist að hæstv. ráðherra eigi að hafa til ráðstöfunar til að láta gera við hús sem honum finnst þurfa að gera við. Ég verð að segja að sú forgangsröðun sem birtist í ríkisfjármálum með þessum hætti, svo ekki sé haft í huga það heimsmet í skuldaleiðréttingum sem menn ætla að ráðast í á morgun, er að verða sífellt furðulegri, virðulegur forseti.

Hæstv. forseti. Við erum að fara að greiða atkvæði um frumvarp til laga um breytingu á lögum um skaðsemisábyrgð. Öll allsherjar- og menntamálanefnd stendur að þeirri breytingartillögu sem hér liggur fyrir. Það er samstaða um málið í nefndinni. Okkur hafa borist frekari umsagnir um málið og munum því taka það aftur inn til nefndarinnar á milli umræðna.

Hæstv. forseti. Við greiðum atkvæði um frumvarp sem hefur það í för með sér að talsmaður neytenda verður lagður niður en verkefnunum verður áfram sinnt þó að það verði gert með öðru formi. Við hvetjum til þess að þetta mál verði samþykkt og við vonumst til að fá til þess góðan stuðning í þinginu.

Virðulegi forseti. Þetta mál snýst um að veita aukið fé til rannsókna eða til Hafrannsóknastofnunar til að bregðast við þeirri vá sem er yfirvofandi í Kolgrafafirði. Um þetta mál var sátt í atvinnuveganefnd og ég vona að þingið geti sæst á það að veita aukið fé úr þessum sjóði í eitt skipti til að bregðast við þessum alvarlegu aðstæðum.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2013. Með frumvarpinu er lögð fyrir Alþingi endurskoðuð tekjuáætlun og tillögur um breytingar á fjárheimildum ýmissa fjárlagaliða á árinu 2013 í samræmi við endurmat á helstu forsendum fjárlaga og framvindu ríkisfjármálanna. Tillögurnar í frumvarpinu taka einnig eftir atvikum mið af nýrri lagasetningu, óvissum og ófyrirséðum útgjöldum og ákvörðunum ríkisstjórnarinnar um ný útgjöld. Í fjárlögum ársins 2013 var áætlað að 3,7 milljarða halli yrði á rekstri ríkissjóðs á árinu á rekstrargrunni en að frumjöfnuður yrði jákvæður um 60,2 milljarða kr. Sú áætlun hefur nú verið endurskoðuð með hliðsjón af þjóðhagsspá sem Hagstofan birti í lok júní og í ljósi nýrra upplýsinga um þróun tekjustofna og útgjalda helstu málaflokka frá þeim tíma. Þetta endurmat felur í sér breytingar á nokkrum helstu stærðum ríkisfjármálanna frá fyrri áætlun. Samkvæmt fjáraukalagafrumvarpinu er nú gert ráð fyrir að heildartekjur ríkissjóðs verði 555,6 milljarðar kr. á rekstrargrunni og heildargjöld 581,1 milljarður kr. Þannig verði heildarjöfnuður ársins neikvæður um 25,5 milljarða kr. og þar með 21,8 milljörðum lakari en gert var ráð fyrir í gildandi fjárlögum. Þarna gætir þó áhrifa af tæplega 7 milljarða kr. bata í vaxtajöfnuði þannig að frumjöfnuður verður að því frátöldu 28,7 milljörðum kr. verri en samkvæmt fjárlögum. Þannig er gert ráð fyrir að frumjöfnuður gæti orðið jákvæður sem nemur um 31,6 milljörðum kr., þ.e. sem svarar til um 2% af vergri landsframleiðslu. Samkvæmt þessari áætlun eru því horfur á að afgangur á frumjöfnuði verði nærri helmingi lægri á rekstrargrunni á þessu ári en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Á greiðslugrunni er afkoman að öðru jöfnu nokkru lakari, einkum sökum mismunar á álögðum og innheimtum ríkistekjum. Nú minnkar sá munur og er reiknað með að heildarafkoman verði neikvæð um rúmlega 35 milljarða kr. á þann mælikvarða. Ég vek athygli á að fjárheimildir sem sótt er um í þessu frumvarpi fara ekki að öllu leyti saman við áætlaða útgjaldaútkomu ársins eins og nánar er greint frá í umfjöllun um útgjaldahorfur fyrir yfirstandandi ár í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2014 og að nokkru er vikið að í greinargerð með frumvarpinu sjálfu. Á rekstrargrunni er áætlað að heildargjöld ársins eins og þau munu birtast í ríkisreikningi verði í reynd 5,6 milljörðum kr. hærri en þær fjárheimildir sem sótt er um í frumvarpinu. Skýrist það einkum af því að í mati á endanlegri útkomu ársins, eins og áætlað er að hún verði í ríkisreikningi, getur verið reiknað með umframútgjöldum sem ekki eru gerðar tillögur um í frumvarpinu. Vitað er af einstaka veikleikum í rekstri ríkisins, hjá einstökum stofnunum, sem mun þurfa að gjaldfæra á þessu ári þegar það verður gert upp í ríkisreikningi. Eins hafa einstaka stofnanir flutt með sér uppsafnaðar fjárheimildir frá fyrri árum sem einnig þarf að taka með í þessu samhengi. Er því talið að heildarjöfnuður verði neikvæður um 31,1 milljarð miðað við áætlaða útkomu ársins eins og hún muni birtast í ríkisreikningi, en eins og áður segir 25,5 milljarða miðað við fjárheimildir sem sótt er um í þessu frumvarpi. Í frumvarpinu er almennt gengið út frá niðurstöðum miðað við fjárheimildirnar sem í því felast fremur en endurmetinni áætlun um útkomu ársins nema annað sé tekið fram. Áður en vikið er að tekjuáætlun og gjaldahlið er rétt að koma inn á hlutverk fjáraukalaga og frávik frá fjárlögum. Með setningu laga um fjárreiður ríkisins árið 1997 markaði Alþingi skýra stefnu um hlutverk og efni fjáraukalaga. Í því felst að gert er ráð fyrir að allar fyrirsjáanlegar fjárráðstafanir komi fram í fjárlögum en að í fjáraukalögum innan fjárhagsársins verði leitað eftir heimildum fyrir þeim fjárráðstöfunum sem ekki var hægt að sjá fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Er slíkum ráðstöfunum fyrst og fremst ætlað að taka til óhjákvæmilegra málefna, einkum til ófyrirséðra atvika eins og áhrifa nýrra kjarasamninga eða nýrrar löggjafar á árinu. Þeim er ekki ætlað að ná til áforma um ný verkefni, aukins umfangs starfsemi eða til dæmis rekstrarhalla einstakra ríkisstofnana umfram setta útgjaldaramma á árinu. Raunin hefur hins vegar orðið sú frá því að fjárreiðulögin voru sett á sínum tíma að frávik frá heildargjöldum í fjáraukalögum flest árin hafa verið yfir 5% af veltu á rekstrargrunni og sum árin nálgast 10%. Þegar uppgjör í ríkisreikningi hefur farið fram hafa frávikin yfirleitt reynst vera meiri, oftar nær 10% og jafnvel allt að 15%. Mikilvægt er að sporna við þessari tilhneigingu með því að beita agaðri vinnubrögðum við gerð og framfylgd fjárlaga. Hér er rétt að geta þess að aukið aðhald í ríkisfjármálum sem innleiða þurfti í kjölfar bankahrunsins haustið 2008 hefur stuðlað að talsvert bættu verklagi að þessu leyti undanfarin ár. Þannig er meðaltal frávika á árabilinu 2009–2013 liðlega 1,5%. Fjáraukalögin fyrir árið 2011 skera sig þar úr. Þá var frávikið nálægt 6% af frumgjöldum í fjárlögum ársins en þar af var hátt í helmingurinn vegna mjög verulegra hækkana á lífeyris- og atvinnuleysisbótum og launakjörum ríkisstarfsmanna í kjölfar kjarasamninga á almennum vinnumarkaði á því ári. Hins vegar er gert ráð fyrir því að frávikið á útgjaldahlið fjárlaga verði það minnsta á tímabilinu samkvæmt þessu frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2013. Ljóst er að breytingar á tekjuhlið frumvarpsins eru töluverðar. Tekjur ríkissjóðs eru umtalsvert lakari en áætlað var í fjárlögum, sem svarar til nálægt 24 milljörðum kr. Er nú áætlað að heildartekjur ársins 2013 verði 555,6 milljarðar kr. í stað 579,4 milljarða kr. Þar skiptir miklu að gangur efnahagslífsins á árinu 2013 hefur verið hægari en lagt var upp með þegar fjárlög voru afgreidd á Alþingi í desember 2012. Í forsendum fjárlaga fyrir árið 2013 var spáð 2,5% hagvexti og 4,1% verðbólgu að meðaltali milli áranna 2012 og 2013. Sú mynd er nú verulega breytt þar sem Hagstofan lækkaði í júní mat sitt á hagvexti ársins í 1,7%. Verðbólguhorfur eru hins vegar lítið breyttar. Þetta þýðir, herra forseti, með öðrum orðum að þróun raunstærða hefur orðið önnur en lagt var upp með í fjárlögum 2013 og umsvif í hagkerfinu hafa verið minni á flestum sviðum en vonast hafði verið til. Þessi breytta mynd er svo staðfest af innheimtu skatta það sem af er árinu 2013, en þar kemur fram tilsvarandi frávik frá áætlun. Margir stöðugir tekjustofnar hafa sýnt viðvarandi neikvætt frávik miðað við áætlun á fyrstu sjö til átta mánuðum ársins. Samanlagt er nú reiknað með að veikari efnahagsforsendur lækki tekjuáætlun ársins 2013 um 11,6 milljarða kr. Þá hafa forsendur um aukna tekjuöflun af sérstöku veiðigjaldi lækkað um 3,2 milljarða kr. og um 0,5 milljarða vegna virðisaukaskatts á hótel- og gistináttaþjónustu. Áform í fjárlögum um 4 milljarða kr. tekjur af söluhagnaði af eignasölu munu ekki ganga eftir og einnig er gert ráð fyrir að arðgreiðslur til ríkisins lækki um 1,2 milljarða kr. miðað við áætlanir. Loks má nefna að breytingar á mörkuðum tekjustofnum, t.d. með niðurlagningu fóðursjóðs og lækkun framlags Happdrættis Háskóla Íslands, lækka tekjuhliðina um 2 milljarða kr. Þar sem tekjurnar eru markaðar dregur lækkunin jafn mikið úr útgjöldum og hefur hið síðastnefnda engin áhrif á afkomu ríkissjóðs. Í þessu frumvarpi eru gerðar tillögur um breytingar á fjárheimildum vegna breyttra útgjaldaskuldbindinga. Þær eiga að stærstum hluta rætur að rekja til áhrifa af endurmati á ýmsum kerfislægum útgjaldaþáttum, svo sem útstreymi sjúkratrygginga og bóta og breytinga sem orðið hafa á forsendum ýmissa áætlana, t.d. um vaxtakostnað ríkisins og fjárhagsstöðu Íbúðalánasjóðs. Samkvæmt þessu endurmati lækka heildarútgjöld í frumvarpinu um 1,9 milljarða miðað við gildandi fjárlög. Frumútgjöld hækka á hinn bóginn um 5,5 milljarða kr. en mismunurinn skýrist af bata í vaxtajöfnuði ríkissjóðs. Gangi þessi niðurstaða eftir verður frávikið á útgjaldahliðinni frá fjárlögum með minnsta móti og er það til marks um þá aðhaldssemi sem beitt var við undirbúning frumvarpsins. Breytingar á útgjöldunum skiptast þannig að ýmsar útgjaldaskuldbindingar aukast um 13 milljarða kr. umfram það sem gert var ráð fyrir í fjárlögum. Á móti vegur lækkun annarra útgjaldaskuldbindinga sem nemur samtals 8 milljörðum kr. og því til viðbótar lækkun vaxtagjalda um 7,5 milljarða kr. Stærsti einstaki útgjaldaliðurinn til hækkunar í frumvarpinu er áformað 4,5 milljarða kr. rekstrarframlag til Íbúðalánasjóðs vegna erfiðrar fjárhagsstöðu sjóðsins. Hér er um að ræða fjárheimild sem tekur mið af fyrirliggjandi greiningu og áætlunum en hún verður endurskoðuð á næstunni á grundvelli nýrra upplýsinga sem verður aflað frá sjóðnum og áforma um aðgerðir í málefnum hans. Aðrir þættir sem valda hvað mestum útgjöldum umfram fjárlög eru endurmat á útgjöldum til sjúkratrygginga sem nemur um 1,4 milljörðum kr. og fjárheimildir til heilbrigðisstofnana upp á um 1,2 milljarða kr. vegna jafnlaunaátaks sem tekin var ákvörðun um fyrr á árinu. Útgjöld almannatrygginga aukast einnig um 1,2 milljarða frá því sem reiknað var með. Þá eru horfur á að lífeyrisskuldbindingar verði 750 millj. kr. hærri en fjárlög gerðu ráð fyrir vegna áhrifa kjarasamninga og launaþróunar á eftirlaunarétt lífeyrisþega. Á móti auknum útgjöldum vegur hins vegar lækkun ýmissa útgjalda sem horfur eru á að hafi verið ofmetin í fjárlögum 2013 eða að forsendur þeirra áætlana hafa breyst. Við því er brugðist. Þar vegur þyngst 7,5 milljarða kr. lækkun vaxtagjalda en hún á að stærstum hluta rætur að rekja til breytingar á skuldabréfi til Seðlabanka Íslands sem ráðgert var að hefðu áhrif á árinu 2013 en þau áform hafa ekki gengið eftir. Þannig voru vaxtagjöld í reynd ofáætluð sem þessu nam. Þá er einnig gert ráð fyrir því í frumvarpinu að fallið verði frá ófjármögnuðum framlögum til verkefna innan svonefndrar fjárfestingaráætlunar í fjárlögum 2013 sem svara til nálægt 4 milljarða kr. Útgjöld vegna vaxtabóta lækka talsvert, þ.e. um nærri 2 milljarða kr. miðað við endurmat á grundvelli álagningar opinberra gjalda, bæði árin 2012 og 2013. Eins og áður var vakin athygli á er í þessu frumvarpi fjallað um breytingar á fjárheimildum fremur en áætlaða útkomu ársins, líkt og í kafla um útgjaldahorfur ársins 2013 í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2014. Útgjaldatölur ársins 2013 í frumvörpunum eru því ekki að öllu leyti þær sömu en á rekstrargrunni er áætlað að heildargjöld ársins eins og þau munu birtast í ríkisreikningi verði í reynd 5,6 milljörðum kr. hærri en þær fjárheimildir sem sótt er um í frumvarpinu líkt og ég gat um áðan. Í frumvarpinu lækka greiðsluheimildir tæpum 2 milljörðum kr. meira en fjárheimildir á rekstrargrunni og það skýrist að stærstum hluta af því sem áður er nefnt sem er mismunur áfallinna og greiddra vaxtagjalda. Ég vík einnig að endurskoðaðri áætlun um sjóðstreymi ríkissjóðs miðað við niðurstöður frumvarpsins. Hún felur í sér nokkrar breytingar frá fjárlögum. Reiknað er með að handbært fé frá rekstri verði neikvætt um 35,5 milljarða kr. og að hreinn lánsfjárjöfnuður verði neikvæður um 54,6 milljarða kr. Það er 13,7 milljörðum kr. lakari staða en áætlað var við afgreiðslu fjárlaga. Gert er ráð fyrir að þessu verði mætt með 16 milljarða kr. lántöku og með því að ganga á innstæður ríkissjóðs í Seðlabanka Íslands fyrir um 38,6 milljarða kr. Herra forseti. Ég mun nú gera grein fyrir breytingum á lánsfjármálum ríkissjóðs, ríkisfyrirtækja og sjóða sem fram koma í 3. gr. frumvarpsins. Þar er í fyrsta lagi lagt til að lántökuheimild fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs hækki um 15 milljarða kr., þ.e. úr 113 milljörðum í 128 milljarða kr. Reiknað er með að langtímalántökur ríkissjóðs á þessu ári verði 128 milljarðar kr. og að þær verði allar innan lands. Í fjárlögum var áætlað að lántökurnar yrðu samtals 113 milljarðar kr., allt innlendar lántökur. Gert er ráð fyrir að 15 milljarða kr. aukinni langtímalántöku verði mætt með jafn mikilli lækkun útistandandi ríkisvíxla þannig að skuldsetning ríkissjóðs verði óbreytt. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar á endurlánaheimildum ríkissjóðs til samræmis við horfur fyrir árið í ár. Farið er fram á 800 millj. kr. hækkun endurlánaheimilda, þar af 500 millj. kr. vegna lánveitinga til Lánasjóðs íslenskra námsmanna, sem við það verða 11 milljarðar kr., og 300 millj. kr. vegna lánveitinga til Vaðlaheiðarganga hf., sem við það verða 2,3 milljarðar kr. Þá eru lagðar til breytingar á heimildum til að veita ríkisábyrgð á lántökum ríkisfyrirtækja og sjóða sem heimild hafa til lántöku í sérlögum. Breytingarnar eru fjórar og samanlagt er lögð til 818 millj. kr. lækkun heimilda frá fjárlögum. Í frumvarpinu er, eins og lög gera ráð fyrir, brugðist við ófyrirséðum atvikum og nýjum lögum en öðrum nýjum útgjaldabeiðnum vísað til ákvörðunar Alþingis í tengslum við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár. Núgildandi lög um fjárreiður ríkisins eru fáorð um verklag við fjárlagagerðina en frá árinu 1992 hefur verið byggt á rammaskipulagi að erlendri fyrirmynd, einkum sænskri og danskri. Rammaskipulagið hefur að mörgu leyti reynst vel, það hefur aukið ráðdeild í ríkisrekstri og leitt til aukins aga og festu í fjárlagagerðinni. Með rammaskipulaginu var stefnt að því að innleiða ofansækið ferli við fjárlagagerð sem byggist á því að allir þátttakendur í fjárlagaferlinu taki mið af stefnumörkun ríkisstjórnar og axli ábyrgð á nauðsynlegri forgangsröðun og vali milli verkefna. Það er viðvarandi verkefni að treysta framkvæmdina enn frekar. Í drögum að frumvarpi um opinber fjármál sem kynnt voru í sumar er leitast við að styrkja allt fjárlagaferlið og tryggja efnislega umræðu um heildarframlög til málaflokka í stað umræðna um fjárheimildir til einstakra stofnana og viðfangsefna sem oft hafa reynst tafsamar og ómarkvissar. Með því móti verður skapaður grundvöllur fyrir hnitmiðaða umræðu um almenna stefnu í ríkisfjármálum fremur en einstakar ráðstafanir, ekki síst í efnahagslegu samhengi. Markmiðið er að tryggja vandaðan undirbúning stefnumörkunar í opinberum fjármálum, breytt og skýrari ábyrgðarskil löggjafar- og framkvæmdarvalds, aukinn aga og festu við opinbera fjárstjórn og framkvæmd fjárlaga, bætt eftirlit og síðast en ekki síst skýrari sýn á langtímamarkmið í fjármálum hins opinbera. Í drögum að frumvarpinu er lagt til að lögfest verði ítarlegri ákvæði en nú gilda um stefnumörkun í opinberum fjármálum og að þannig verði unnið með vandaðri og formfastari hætti og til lengri tíma en tíðkast hefur. Slík langtímasýn er einkennandi fyrir þau ríki sem hafa náð hvað bestum árangri í opinberum fjármálum og við eigum að setja okkur það markmið að standa jafnfætis þeim. Vinnu við frumvarpið er að ljúka og ég vonast til þess að geta mælt fyrir því hér á þinginu innan skamms. Herra forseti. Að þessu sögðu legg ég til að málinu verðið að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar sem fær málið til skoðunar ásamt fjárlagafrumvarpi því sem nú þegar er til meðhöndlunar þar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna í þessu máli en nokkrar spurningar vakna þegar farið er yfir fjáraukalagafrumvarpið. Það fyrsta sem ég vildi nefna við hæstv. ráðherra er þetta: Þegar verið er að vinna og skila inn til þingsins fjárlagafrumvarpi, viðbótartillögum og breytingartillögum, fjáraukalagafrumvarpi, þá er vaninn að notast við nýjustu og bestu upplýsingar. Í þessu fjáraukalagafrumvarpi er miðað við upplýsingar frá 28. júní sl., þ.e. þjóðhagsspá Hagstofunnar, en kosið að nota ekki þá nýjustu sem kom út 15. nóvember sl. Ég veit að sköruglegir starfsmenn fjármálaráðuneytisins hefðu ekki verið í neinum vandræðum með að uppfæra fjárlagafrumvarpið samkvæmt nýjustu tölum ef lögð hefði verið á það áhersla. Þar kemur fram að hækkun er á hagvaxtarspánni úr 1,7% í 2% þannig að þeir 11,6 milljarðar sem gert er ráð fyrir í veikingu á tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins ætti að verða eitthvað lægri upphæð. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um þetta og það hlýtur að vera fagnaðarefni að hækkun sé á þessum hluta í nýrri þjóðhagsspá. Það er mikilvægt að halda þessu til haga hér í umræðunni. Ég hef líka velt því fyrir mér hvort menn séu svo áfram um að sýna fram á að forsætisráðherra hafi haft rétt fyrir sér, þegar hann talaði um 30 milljarða gat í vor, að allt sé tínt til. Í umræðum og réttlætingu, t.d. hæstv. menntamálaráðherra síðustu daga, á niðurskurði til Ríkisútvarpsins, er þessi tala alltaf notuð og þá er ekki gert ráð fyrir jákvæðari niðurstöðu hvað varðar vaxtakostnað ríkisins og ekki notast við nýjustu þjóðhagsspá Hagstofunnar.

Herra forseti. Það er rétt að við undirbúning að gerð þessa fjáraukalagafrumvarps, sem hefur staðið yfir í nokkra mánuði, er byggt á þeim forsendum sem þingmaðurinn vísaði til frá því í sumar. Nýjasta spáin sýnir örlítið meiri hagvöxt á yfirstandandi ári og er fullt tilefni til þess að litið verði til þess í vinnu nefndarinnar að hvaða marki það kann að hafa einhver áhrif á tekjur ríkisins á yfirstandandi ári. Ég hygg að þau áhrif, ef einhver eru, verði þá jákvæð eins og hv. þingmaður kemur inn á, en það mun ekki skipta sköpum um meginniðurstöðu frumvarpsins. Varðandi hallann á árinu er í frumvarpinu lagt til að á útgjaldahliðinni verði heimildirnar lægri en lagt var upp með í fjárlögum, einkum vegna þess að við erum að leggja til að dregið verði úr ýmsum útgjaldaáformum á yfirstandandi ári til þess að lágmarka áhrifin á ríkissjóð. Ég nefni sérstaklega í því sambandi fjárfestingaráætlunina og eins og ég gat um í máli mínu er dregið úr útgjaldaáformum vegna hennar um um það bil 4 milljarða. Væri ríkisstjórnin í einhverjum sérstökum leiðangri til að láta ríkisfjármálin líta illa út hefðum við látið þetta ógert og hefðum bara bætt þessum 4 milljörðum við halla ársins. Það hefði eflaust líka verið til vinsælda fallið vegna þess að nógar hafa árásirnar verið frá stjórnarandstöðunni fyrir að hafa einmitt gert þetta, en það gerum við til þess að takmarka lántökur á yfirstandandi ári og til þess að draga úr hallarekstrinum.

Virðulegi forseti. Það er mjög gott að hæstv. ráðherra skyldi koma inn á fjárfestingaráætlunina vegna þess að það hefur verið mjög gagnrýnt af Viðskiptaráði, af Alþýðusambandinu og fleirum að verið sé að skera niður hagvaxtarskapandi verkefni þegar við þurfum svo sárlega á hagvexti að halda. Hæstv. ráðherra ætti því ekki að fara yfir það eins og hann gerir hér vegna þess að hann gerir það á fölskum forsendum. Þessir 4 milljarðar, þetta er sjálfsskaparvíti vegna þess að þeir voru teknir niður með því að ríkisstjórnin afsalaði sér tekjunum fyrir þeim, hún afsalaði sér tekjunum fyrir þessum hagvaxtarskapandi verkefnum í fjárfestingaráætlun með því að segja nei takk við hærri veiðigjöldum og með því að segja nei takk við sköttum á ferðamenn. Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að koma hingað upp og tala á þann veg að þetta hafi allt verið ófjármagnað. Það er beinlínis rangt og þessar tölur standast á í frumvarpinu sjálfu. Í greinargerðinni kemur skýrt fram að tekjurnar sem menn afsala sér vegna veiðileyfagjaldsins eru 3,2 milljarðar og tekjurnar sem menn afsala sér vegna virðisaukaskatts á gistiþjónustu er hálfur milljarður. Þetta stemmir við tölurnar um niðurskurðinn í fjárfestingaáætlun, virðulegi forseti, þannig að þetta er beinlínis rangt. Það að þetta sé ófjármagnað, það er ákvörðun þessarar ríkisstjórnar, ekki fyrri ríkisstjórnar. Þar var allt frágengið, virðulegi forseti. Þessu tali verður að linna og menn þurfa að tala um veruleikann og segja einfaldlega frá því: Þetta er hugmyndafræðilegur munur þessara tveggja ríkisstjórna. Við teljum að það skapi frekar hagvöxt að lækka skatta á sjávarútveginn en sleppa öðrum hagvaxtarhvetjandi verkefnum en fráfarandi ríkisstjórn taldi réttara að þiggja veiðigjöld 

Herra forseti. Þessi ræða var eiginlega með miklum ólíkindum. Í fyrsta lagi hefur það vakið athygli mína hversu prinsipplaus Samfylkingin er orðin í umræðu um veiðigjöldin. Það er alveg með ólíkindum hversu langt menn hafa ferðast frá niðurstöðu auðlindanefndarinnar á sínum tíma þar sem við gátum rætt af yfirvegun og með málefnaleg sjónarmið til grundvallar um auðlindarentu, viðbótarhagnað hjá sjávarútveginum, sem rétt væri að skattleggja; og hjá öðrum greinum sem nytu forgangs til nýtingar á auðlindum. Í dag er hugsað um sjávarútveginn sem einhvers konar uppsprettu skatttekna fyrir ríkissjóð og það verði þeim mun meira tekið sem vantar í einhver önnur verkefni. Samfylkingin er búin að leggja af umræðu um auðlindagjöld og hefur algjörlega yfirgefið fyrri hugmyndafræði sína í umræðu um það mál. Aðeins um verkefnin að öðru leyti sem hér er vísað til, rannsóknar- og þróunarverkefni. Tækniþróunarsjóður hefur aldrei haft meira umfang en á árinu 2013 og það gildir eftir að við höfum gert þær tillögur sem fram koma í þessu frumvarpi. Hann fékk 550 milljónir ofan á fyrri framlög - ofan á þau - og heldur samkvæmt frumvarpinu 400 milljónum af viðbótinni og hefur þannig aldrei í sögunni haft meira umleikis. Sama gildir um Rannsóknasjóðinn þannig að þetta er beinlínis rangt. Ef við hefðum farið þá leið hv. þingmanns og Samfylkingarinnar að taka meira af sjávarútveginum og skilað því í þessa sjóði, eins og hér er verið að leggja upp með, hefðum við engu að síður verið með ríkissjóð í 31 milljarðs halla. Fyrri ríkisstjórn ætlaði sér að hafa hann einungis 3 milljarða þannig að fullyrðingar um að þetta hafi allt verið fjármagnað eru algjörlega úr lausu lofti gripnar. Niðurstaðan væri engu að síður 30 milljarðar sem bætast á skattgreiðendur framtíðarinnar í nýjum lántökum. Hvar eru annars tekjurnar af leigukvótanum sem áttu að standa undir fjárfestingaráætluninni? Hvar eru annars tekjurnar af arðinum 

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með flokkssystur minni, hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur, ekki verður of oft sagt hver er mismunurinn á pólitík hér, annars vegar að styrkja nýju greinarnar og hins vegar að sleppa útgerðarmönnum og öðrum við að borga fyrir afnot af auðlindinni. Hæstv. forseti. Ég ætlaði að spyrja hæstv. ráðherra um atriði sem ég sannast sagna skil ekki. Það er um vaxtalækkun upp á 7,5 milljarða kr. Hér stendur, með leyfi forseta: „Þar vegur þyngst 7,5 milljarða kr. lækkun vaxtagjalda en hún á að stærstum hluta rætur að rekja til þess að breytingar á skuldabréfi til Seðlabanka Íslands,  Ég spyr hæstv. ráðherra: Gæti hann útskýrt þetta fyrir mér? Ég skil þetta ekki.

Virðulegi forseti. Það sem virðist hafa verið lagt til grundvallar í fjárlagafrumvarpinu var að skuldabréfið við Seðlabankann yrði tekið upp og skilmálum breytt á þann veg að í stað þess að um væri að ræða verðtryggt skuldabréf með vöxtum yrði bréfið allt óverðtryggt. Munurinn á því leiðir til þess að hefði bréfinu verið breytt eins og til stóð hefði verðbótaþátturinn farið út og vextirnir allir gjaldfærst á árinu. Þar sem bréfið er enn þá verðtryggt með vöxtum eru það einungis vextirnir sem koma á gjaldahliðina en verðbótaþátturinn færist yfir á efnahagsreikninginn. Greiddur verðbótaþáttur er ekki gjaldfærður með sama hætti í reikningunum og leiðir þannig til 7,5 milljarða kr. betri niðurstöðu fyrir ríkissjóð á rekstrargrunninum. Þetta er í rauninni eina skýringin sem ég hef fram að færa á þessu. Það er aðeins komið inn á þetta í greinargerðinni, en sem sagt hafði verið gengið út frá því að á árinu yrði bréfinu breytt yfir í óverðtryggt bréf. Það hefði leitt til þess að meiri kostnaður hefði verið gjaldfærður vegna bréfsins en ella.

Já, þá skil ég þetta sem sagt svo að þessum verðbótarþætti hafi þá verið dreift til lengri tíma. Ég held að það hljóti að vera þannig. Í stað þess að gjaldfella hann núna þá hafi honum verið dreift til lengri tíma. Er þetta gert í samráði við Seðlabankann? Er Seðlabankinn búinn að samþykkja þá breytingu á skuldabréfinu eða er þetta ordra dagsins úr hæstv. fjármálaráðuneyti?

Herra forseti. Svo það sé alveg skýrt: Áform um að breyta bréfinu gengu ekki eftir. Það voru eiginlega fréttir sem ég fékk þegar ég kom í ráðuneytið, að þetta væri svona. Mér var ekki kunnugt um að þau áform hefðu verið uppi, ef ég á að gera þá játningu varðandi fjárlög síðasta árs, fyrr en við fórum að vinna í fjárlögum og fjáraukalögum þeim sem við erum að ræða hér og nú. En það er sem sagt þannig að ef breytingin hefði gengið eftir hefðu vaxtagjöldin aukist með því að verðbótarþátturinn færðist þá með nafnvöxtum um rekstrarreikning ríkisins en hann færist nú sem endurmat í efnahagsreikningi. Þetta eru bókhaldslegar breytur sem skipta máli þegar við horfum á ríkisfjármálin á rekstrargrunni en hafa mjög lítið með það að gera hvað gerist á greiðslugrunni þegar við skoðum það hvað raunverulega er verið að greiða og hvað raunverulega kemur inn af greiddum sköttum og öðrum gjöldum.

Virðulegi forseti. Undanfarin ár, frá hruni, hefur staða ríkisfjármála verið erfið. Ég held að við getum öll verið sammála um að verkefnið að ná hér heildarjöfnuði í ríkisfjármálunum hefur verið ærið, það hefur verið strembið en það er mikilvægt líka að menn noti ekki fjárlögin alltaf til að skrifa söguna. Á síðasta kjörtímabili gerði þáverandi stjórnarandstaða, sem nú myndar ríkisstjórnarmeirihlutann, í því að mála hér myndina upp af ríkisfjármálunum eins og sú neikvæða staða hefði verið sköpuð af síðustu ríkisstjórn. Það vita allir að er rangt. Núna reyna menn að skapa þá mynd að sitjandi ríkisstjórn taki við óvenjulega erfiðu búi. Ef eitthvað er eru menn að teikna hér upp svartari mynd en raun ber vitni og ég ætla að fara yfir það hér á eftir. Virðulegi forseti. Á árinu 2008 var neikvæður heildarjöfnuður hér á landi í ríkisfjármálunum nærri því 14% af landsframleiðslunni. Það var stærðarinnar verkefni að fást við það og síðasta ríkisstjórn gerði það að kjarnanum í sinni efnahagsstefnu að takast á við þá stöðu. Það tókst með þeim hætti að menn ákváðu að fara hina blönduðu leið tekjuöflunar og niðurskurðar. Það gerði að verkum að sá árangur náðist, ef miðað er við fjárlagafrumvarp þessa árs óbreytt, upp á 14% af landsframleiðslu, þ.e. uppsafnaðar tekjuöflunaraðgerðir og niðurskurðaraðgerðir. Tekist var á við vandann af fullri festu. Ég vil meina að núverandi ríkisstjórn hafi fengið ágætt bú til að vinna úr þó að það sé algerlega ljóst og hafi komið skýrt fram hjá stjórnmálaflokki mínum í síðustu kosningum að staðan er í járnum. Það er alveg skýrt og við vitum það. Það er ætlun okkar að standa með núverandi ríkisstjórn til að við getum farið að greiða niður skuldir svo að við getum nýtt þá tugi milljarða sem fara í vaxtagreiðslur árlega í önnur og þarfari verkefni. Niðurstaðan sem við sjáum í þessu fjáraukalagafrumvarpi er hreint og klárt sjálfskaparvíti núverandi ríkisstjórnar. Menn nota til dæmis ekki nýjustu hagvaxtarspá Hagstofunnar, menn hafa ákveðið að afsala sér tekjum, þeir hafa sjálfir skapað fullkomna óvissu í efnahagsmálum með því að hætta aðildarviðræðum við Evrópusambandið, þeir hafa ekki greint frá því mánuðum saman hvernig eigi að fjármagna hundruð milljarða niðurfærslur á skuldum heimilanna og dregið það lengi að skila fjárlagafrumvarpi sem sýndi á spilin til næstu ára. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í andsvari við hæstv. ráðherra áðan þá er ég undrandi á því hvers vegna menn hafa ákveðið undanfarna daga, þegar þeir vita betur, að nota allt að 30 milljarða mínus sem þessi ríkisstjórn er að kljást við. Hæstv. ráðherra gerði það í ræðu sinni áðan. Það eru alltaf óvissuþættir um fjárlög vegna vaxtakostnaðar sem í þessu tilfelli hefur lækkað þar sem þróunin frá samþykkt fjárlaga hefur verið jákvæð, en menn ákveða að taka það ekki með. Það eru óvissuþættir vegna hagvaxtar sem í þessu tilfelli er verri en bestu upplýsingar gerðu ráð fyrir við samþykkt fjárlagafrumvarpsins, en menn ákveða að nota ekki nýjustu hagvaxtarspána af því að hún er dálítið betri og gefur betri mynd af stöðunni heldur nota þá verstu á árinu. Virðulegi forseti. Menn hljóta að vera að búa til réttlætingu í skjóli ríkisfjármálanna til að gera þær breytingar á íslensku samfélagi sem við höfum séð í fjárlögum að undanförnu. Ég skil ekki hvers vegna menn koma ekki bara hreint fram og segja: Við erum að gera þessar breytingar af hugmyndafræðilegum ástæðum. Annað: Hvers vegna er þetta sjálfskaparvíti? Þá verð ég að koma aftur inn á það að menn hafa verið að afsala sér tekjum. Fyrstu verkefni þessarar ríkisstjórnar og fyrstu málin sem menn lögðu fram voru mál til að afsala sér tekjum strax á þessu ári. Í greinargerð með fjárlagafrumvarpinu eru þessar upphæðir tilteknar mjög skýrt, 3,2 milljarðar vegna veiðileyfagjalda. Þetta snýst ekki um að menn hafi farið eitthvað út af sporinu í stefnu Samfylkingarinnar. Við höfum alltaf sagt að eðlilegt sé að menn greiði fyrir umframarð sem sannanlega myndast vegna sérleyfa til að nýta íslenskar auðlindar. Þetta er algjörlega skýrt, hefur alltaf verið og er enn. Þess vegna lögðum við til þá upphæð sem var í fjárlagafrumvarpinu fyrir þetta ár og menn hafa nú afsalað sér. Menn hafa líka afsalað sér hálfum milljarði vegna gistináttagjalds af ferðaþjónustunni. Ég tel að það hafi verið afleikur. Annar stór þáttur í þessu er óvissan sem ríkisstjórnin hefur skapað í efnahagsmálum þjóðarinnar sem hefur áhrif á hagvöxtinn og heldur honum niðri. Það eru ekki einhver ósannindi frá stjórnarandstöðunni eða vilji til að segja ósatt eða ljúga einhverju til eins og hæstv. forsætisráðherra sakar okkur ítrekað um. Eins og ég kom inn á áðan hefur framan af verið óvissa um efnahagsmálin, greiningardeildir bankanna komu vel inn á það, vegna þess að menn komu seint fram með fjárlög og sýndu of seint á spilin hvað það varðaði, hvort þeir ætluðu að reyna að ná heildarjöfnuði eða ekki. Það hefur líka verið óvissa um fjármögnun skuldaleiðréttinga. Ég hef saknað hæstv. fjármálaráðherra í þeirri umræðu þar sem hann færi yfir og sýndi á spilin hvað varðaði fjármögnun skuldaleiðréttinganna. Það hefur ekki vantað upp á að forsætisráðherra stígi fram og lýsi því hvernig mögulega eigi að framkvæma þær, gefið okkur einhverja mynd af því, gerði það um síðustu helgi, en það hefur aldrei komið fram hvernig menn ætla að fjármagna leiðréttinguna. Það er lykilatriðið. Óvissan fyrir íslenskt efnahagslíf snýst um það. Þegar menn segja að ríkisstjórnin hafi með margvíslegum aðgerðum og yfirlýsingum í vor sett hagkerfið í algjöra biðstöðu, rifið í handbremsuna, þá er þetta ein ástæðan fyrir því. Svo má auðvitað líka nefna óvissuna í gjaldmiðilsmálum, það hefur ekki komið fram neitt plan um hvernig eigi að taka á þeim málum. Menn segja bara: Við ætlum að halda í krónuna - en það hefur ekkert komið fram hvernig. Það er ekki hugarburður vondra samfylkingarmanna í stjórnarandstöðu að hér sé algjör óvissa í efnahagsmálum. Aðilar vinnumarkaðarins eru flestir á einu máli um það að semja verði til skamms tíma vegna óvissu í efnahagsmálum. Haft er meðal annars eftir formanni Starfsgreinasambandsins að óvíst sé hvaða áhrif aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafi á ráðstöfunartekjur heimilanna og þess vegna sé ekki óhætt að semja nema til skamms tíma. Það skapar í sjálfu sér áframhaldandi óvissu. ASÍ er á sama máli og ég vil fá að vitna í rit sambandsins um horfur í efnahagsmálum frá því í október þar sem segir, með leyfi forseta: „Þá fylgir efnahagsleg óvissa nýrri ríkisstjórn. Boðaðar hafa verið miklar aðgerðir í þágu skuldsettra heimila eða eins og forsætisráðherra komst að orði á Alþingi 10. september: „Í undirbúningi eru róttækustu aðgerðir stjórnvalda nokkurs staðar í veröldinni í þágu skuldsettra heimila.“ Útfærsla þessara aðgerða liggur ekki fyrir en ljóst er að aðgerðirnar geta haft mikil áhrif á þróun efnahagslífsins. Þá hefur ríkisstjórnin sett aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu á ís og forsætisráðherra sagt að íslenska krónan verði gjaldmiðill á Íslandi í fyrirsjáanlegri framtíð. Ríkisstjórnin verður því að sýna með trúverðugum hætti hvernig hún sér fyrir sér stjórn peningamála til framtíðar, hvernig hún ætlar að losa um gjaldeyrishöftin og hvernig hún sér fyrir sér þróun gengis og verðlags. Eftir þessu bíða aðilar vinnumarkaðarins.“ Svona mætti halda áfram. Síðast í morgun lýsti Lars Christensen ásamt hagfræðingi OECD í samtali við Bloomberg sömu áhyggjum og fór vandlega yfir það hvers konar óvissa hefur skapast hér. Ekki megum við gleyma að í sumar færði Standard & Poor's horfur á lánshæfismati Íslands úr stöðugum í neikvæðar, einmitt á þessum forsendum: óvissu um fjármögnun skuldaleiðréttinga og annarra þátta og stefnu þessarar ríkisstjórnar hvað varðar stóra þætti í íslensku efnahagslífi. Allt heldur þetta samfélaginu og efnahagskerfinu niðri, öll þessi óvissa heldur hagvexti niðri. Virðulegi forseti. Fleiri þætti má nefna sem gefa vísbendingar um hið sama. Fyrirtæki og einstaklingar halda að sér höndum í slíkri óvissu vegna þess að í nýjustu þjóðhagsspá Hagstofunnar, sem ég kom inn á áðan en er að vísu ekki notuð í forsendum þessa fjáraukalagafrumvarps, er farið yfir það að ráðstöfunartekjur hafi aukist þó nokkuð í ár vegna launahækkana umfram verðbólgu og mikillar styrkingar vinnumarkaðar, engu að síður er vöxtur einkaneyslu hægur; hann er talinn verða um 1,6% á þessu ári. Þetta segir okkur að það eru ekki bara fyrirtæki sem halda að sér höndum hvað varðar fjárfestingar vegna óvissu í gjaldmiðilsmálum, óvissu um stöðu efnahagslífsins og þróun verðbólgu eftir að farið verður hér í skuldaleiðréttingar vegna þess að menn hafa ekki hugmynd um hvernig þeir ætla að gera þetta. Heimilin og fólkið í landinu heldur líka að sér höndum. Það eru allir að bíða. Þetta er merki um það, virðulegi forseti. Hið sama segir í fréttum af fasteignamarkaði. Fólk heldur að sér höndum. Fyrirtæki halda að sér höndum varðandi fjárfestingar. Það er verkefni stjórnvalda að ýta undir fjárfestingar í landinu og skapa hér hagvaxtarhvetjandi verkefni og taka þátt í því, ekki að lækka bara skatta, krossleggja svo hendur og bíða eftir því að atvinnulífið geri eitthvað. Við slíkar aðstæður er verkefni stjórnvalda hverju sinni að búa til vöxt. Í áðurnefndri skýrslu ASÍ segir að ein helsta skýringin á því hve erfiðlega hafi gengið að auka verðmætasköpun þjóðfélagsins séu litlar fjárfestingar. Það má fara yfir það hversu lágar þær eru. Í skýrslunni segir líka að væntingar hafi staðið til þess að núverandi ríkisstjórn stuðlaði að því að hér ykjust fjárfestingar en það séu engin merki um að ríkisstjórnin ætli að gera neitt slíkt því að sú litla aukning sem hefur verið hafi verið fyrirsjáanleg vegna þess að þau verkefni voru ákveðin í tíð fyrri ríkisstjórnar. Þetta kemur skýrt fram, virðulegi forseti. Það eru einu merkin. Nefnd er uppbygging kísilvers á Bakka við Húsavík, fjárfesting í innviðum á því svæði, Vaðlaheiðargöng auk þess sem Norðfjarðargöng voru undirbúin og ákveðin í tíð þeirrar ríkisstjórnar. Svo gagnrýnir ASÍ líka, alveg eins og Viðskiptaráð gerir, að núverandi ríkisstjórn hafi helst sett sín fingraför á fjárfestingar í landinu með því að falla frá fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar enda hafi það verið hennar fyrsta verk að afþakka tekjur af veiðigjaldi sem áttu að standa undir stórum hluta hennar. Það er ekki hugarburður vondra samfylkingarmanna að þetta hafi verið röng ákvörðun.  Þessu sjálfskaparvíti og þeirri stöðu sem menn sýna í þessu fjáraukalagafrumvarpi vísa ég algerlega til föðurhúsanna, til ríkisstjórnarinnar vegna þess að hún hefur skapað þessa stöðu sjálf eins og ég hef farið vandlega yfir. Ég tel engu að síður að við ættum að geta verið sammála um að við viljum ná heildarjöfnuði 

Virðulegi forseti. Ég vil koma því aftur að sem við ræddum um, ég og hv. þingmaður, eftir framsöguræðu mína, að það er sjálfsagt að fara yfir tekjuáætlunina á árinu 2013 á grundvelli nýjustu upplýsinga og sú vinna er reyndar þegar hafin í fjármálaráðuneytinu. Ég hygg hins vegar að það muni ekki hafa teljandi áhrif á heildarafkomu ársins, en að svo miklu leyti sem það kann að leiða til breytinga mun það birtast í betri tekjuafkomu. Kenningin um að hér séu ríkisstjórnin og fjármálaráðherrann að leggja sérstaklega á sig til þess að gera afkomu ársins verri en efni standa til er hins vegar alröng. Það sést best á því að á útgjaldahliðinni er dregið saman miðað við áformin eins og þau voru fyrir yfirstandandi ár. Eins og ég hef áður vikið að hefði fyrri ríkisstjórn verið í lófa lagið að láta bara öll útgjaldaáform ganga eftir eins og þau höfðu verið ákveðin ef markmiðið hefði verið að ná sem verstri afkomu fyrir ríkissjóð á yfirstandandi ári. Það var hins vegar aldrei markmiðið. Markmiðið var að reyna að lágmarka lántökur. Niðurstaðan er 31 milljarðs halli, áætlaður, þrátt fyrir að gripið hafi verið í taumana vegna ófjármagnaðra útgjaldaáforma. Þar komu við sögu ýmis góð verkefni eins og þau sem hv. þingmaður hefur hér rakið, t.d. til fjárfestinga í nýsköpun og þróun - Tækniþróunarsjóður heldur samkvæmt frumvarpinu ekki öllu því sem hann hafði á fjárlögum ársins, en engu að síður eru umsvifin hjá þessum sjóðum sögulega þau mestu sem þau hafa verið. Við verðum að hafa í huga að slík hagvaxtarhvetjandi verkefni hefðu þá verið fjármögnuð 

Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin þurfti ekkert að láta þessi fjárfestingaverkefni vera þarna inni, hún afþakkaði tekjurnar fyrir þau. Það er bein tenging þarna á milli af hálfu fyrri ríkisstjórnar og það er eðlilegt að sú tenging haldist óbreytt. Þegar menn afþakka tekjur fyrir verkefni eru það skýr skilaboð. Þess vegna er fjárfestingaáætlunin skorin niður. Það er ekki vegna þess að fráfarandi ríkisstjórn hafi skilið árið 2013 og verkefnin þar eftir ófjármögnuð. Kemur það ekki fram í fjárlagafrumvarpinu að arðgreiðslur hafi skilað milli 15 og 16 milljörðum? Jú, þær eru milljarði lægri vegna þess að Landsvirkjun skilaði minni arði. Það var vegna þess að Landsvirkjun skilaði auknum tekjum og gjöldum til ríkisins á þessu ári sem nam að minnsta kosti þeirri upphæð, eða það var a.m.k. áætlunin þegar ég þekkti þar til, þannig að það kom inn með öðrum hætti. Virðulegi forseti. Ég held að við ættum ekki að vera í þessu togi. Þegar ríkisstjórnin og ráðherrar hennar ákveða að réttlæta niðurskurð með því að segja að það sé 31 milljarða gat, eins og hæstv. ráðherra sagði hér áðan, þá verða þeir að segja alla söguna. Þeir verða líka að segja frá því að komið hafi jákvæðari niðurstaða út úr vaxtakostnaðinum. Menn þurfa að segja frá því að það geti verið að ný hagvaxtarspá, sem sýnir 2% en ekki 1,7% hagvöxt á þessu ári, geti haft jákvæð áhrif. Menn þurfa að segja alla söguna. Þess vegna dettur manni í hug að menn séu svo áfram um að sýna fram á að það sé rétt sem forsætisráðherra sagði í vor til að réttlæta niðurskurð, án þess að hann hafi haft hugmynd um hvað hann var að fara út í. Þess vegna hvarflar það að manni, virðulegi forseti. Það er alltaf óvissu háð hverjar tekjurnar verða og hver vaxtakostnaðurinn og útgjaldaþróunin verða. Það þarf að allt að taka saman og menn þurfa að 

Frú forseti. Varðandi vaxtakostnaðinn - ég vona að ég sé ekki að misskilja hv. þingmann - en það er sem sagt þannig að vegna þess að skuldabréfi við Landsbankann var ekki breytt yfir í óverðtryggt þá eru vaxtagjöldin 7,5 milljörðum kr. lægri. Ef til þess hefði hins vegar komið væri afkoman 7,5 milljörðum kr. lægri en við erum hérna að tala um. Hún hefði nálgast það að vera 40 milljarðar kr. í mínus.  Varðandi tekjurnar að öðru leyti er hér mikið komið inn á breytingar á veiðigjöldunum. Við hv. þingmaður erum einfaldlega ekki sammála um þær forsendur sem lágu þeim til grundvallar og það er í sjálfu sér alveg sérstök umræða. Höfum það bara í huga að útgerðin mun á þessu og næsta ári skila í skatta, gjöld og veiðigjöld þar með hærra framlagi til ríkisins en nokkru sinni fyrr. Hins vegar er það svo á árinu 2013 að skatttekjur utan veiðigjalda, allar aðrar skatttekjur, eins og segir í töflum í frumvarpinu, skila sér ekki. Það munar um 13,5 milljörðum. Aðrar rekstrartekjur skila sér ekki heldur. Þar koma arðgreiðslur við sögu, veiðigjaldið er þar inni í, sala eigna er 4 milljörðum undir áætlunum. Þetta staflast allt saman og veldur því að frávikin í heildartekjum ríkissjóðs eru rétt undir 24 milljörðum kr. og þar af er 

Virðulegi forseti. Þessari ríkisstjórn er tíðrætt um einhvern misskilning. Það er nú bara hægt að fara á fyrstu síðu athugasemda við þetta lagafrumvarp og sjá að þar segir, með leyfi forseta: „… og þar með 21,8 milljarða kr. lakari en gert var ráð fyrir í gildandi fjárlögum.“ Þá er átt við heildarjöfnuðinn. Það kemur líka fram að þar gæti áhrifa af þessum tæplega 7 milljarða kr. bata í vaxtajöfnuði. Þetta stendur því hérna, þetta eru tölurnar sem við erum að tala um. Þegar hæstv. ráðherra stendur hér og talar um 31 milljarð - það er þess vegna sem ég segi að verið sé að afvegaleiða umræðuna. Það eru fjölmargir þættir sem er óvissa um og menn þurfa að taka þá alla saman. Ég ætla ekki að standa hér og karpa við hæstv. ráðherra um það vegna þess að þetta er lítið mál, það er miklu, miklu minna mál en heildarmálið. Ég hefði viljað að hann hefði komið hingað upp og svarað spurningum mínum um stóru spurningarnar þar sem ég spurði hann um óvissuna í efnahagslífinu og um hrópandi fjarveru hans í umræðu um niðurfærslu skulda heimilanna og hvernig eigi að fjármagna þær. Sú óvissa sem það skapar er sú lamandi hönd sem hvílir á íslensku efnahagslífi, það er sú lamandi hönd sem heldur niðri hagvextinum. Það eru engin ósanninndi af hálfu vondrar stjórnarandstöðu. Það kemur fram í áliti eftir áliti, innlendum sem erlendum, það eru allir sammála um. Virðulegur forseti. Það er hlutverk hæstv. fjármálaráðherra að stíga fram og eyða þeirri óvissu með því að segja okkur hvernig á að fara að því að fjármagna skuldaleiðréttingar, hvernig á að fara með gjaldmiðilsmálin inn í framtíðina og hver peningastefnan á að vera. Þannig verður óvissunni aflétt.

Frú forseti. Það er nærtækt að taka boltann á lofti þar sem hann var hér í orðaskiptum áðan og ræða um stóru myndina. Ég held út af fyrir sig að það sé nokkuð ljóst að það hefði orðið mjög snúið að ná þeirri niðurstöðu sem fjárlög gerðu ráð fyrir í ljósi efnahagsþróunarinnar í landinu. Hún er óhagstæðari, hve mikið óhagstæðari vitum við ekki en þess sér vissulega að einhverju leyti stað og síðan liggja fyrir áföll ef svo verður eins og með Íbúðalánasjóð og gjaldfærslu á verulegum fjárframlögum til hans. Allt eru þetta hlutir sem menn verða að horfast í augu við og ræða eins og þeir eru. Ég verð þó engu að síður að segja að ég á í miklum erfiðleikum með að fá alveg til að ganga upp misvísandi gögn sem mér sýnast liggja fyrir frá hinu opinbera og voga ég mér ekki að leggja til þeirrar umræðu sjálfur því að það yrði örugglega dæmt sem fyrirframlygi eins og nú er mjög í tísku, að bera upp á menn óorðnar lygar um óframkomna hluti. Eru það nýir tímar í stjórnmálum og hef ég aldrei upplifað þetta áður. Ég er t.d. með greiðsluuppgjör ríkissjóðs frá janúar til september 2013, plögg sem ég er nokkuð vanur að lesa, var fastur áskrifandi að og las mánaðarlega, ég gleypti þau í mig um leið og þau komu á fyrsta degi í fjögur, fimm ár. Þar kemur fram óumdeilanlega að staðan er mun betri í ár en hún var í fyrra. Handbært fé frá rekstri batnar umtalsvert milli ára. Staðan þar er eftir níu mánuði neikvætt fé frá rekstri upp á 28 milljarða en var neikvæð um 42 milljarða á sama tíma 2012. Ef við lítum lengra aftur í tímann þá var þessi tala neikvæð upp á 60–80 milljarða árin 2009–2011, frá tæpum 60 og upp undir 80 milljarða þannig að hvað sem hver segir hefur staðan auðvitað stórbatnað að þessu leyti. Svo kemur að tekjunum. Þar segir einfaldlega í gögnum frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu sjálfu dagsettum 12. október 2013, með leyfi forseta: „Innheimtar tekjur ríkissjóðs námu 382,8 milljörðum kr. á fyrstu níu mánuðum ársins sem er 5,3% aukning frá sama tímabili í fyrra. Niðurstaða janúar–september er 1,6 milljarðar kr. eða 0,4% yfir tekjuáætlun fjárlaga.“ Þrátt fyrir neikvæða hagspá frá Hagstofunni í júní og ýmsa óvissu þá rímar þetta ekki alveg. Svo kemur að vísu langur texti og í mánaðaryfirlitinu frá næsta mánuði á undan var langur texti frá ráðuneytinu um að þar sé kannski óvarlegt að treysta þessari tiltölulega góðu innheimtu og þar er einn stór óvissuþáttur sem jafnan er uppi í októbermánuði sem er álagning á lögaðila. Þá getur auðvitað skapast talsvert frávik í sköttum lögaðila vegna annars vegar staðgreiðslu og fyrirframgreiðslu sem á sér stað fram að álagningu. Engu að síður er þetta nú svona. Þess vegna verð ég að segja að ég var svolítið hissa þegar ég skoðaði töfluna á bls. 72 í frumvarpinu þar sem engu að síður er gert ráð fyrir að skatttekjur, svo við tölum nú ekki um aðrar tekjur, verði 13,5 milljörðum lægri en áætlun fjárlaga gerir ráð fyrir. Það verður ansi snögg og hastarleg umbreyting til hins verra núna á síðustu mánuðum ársins ef þetta á að ganga eftir. Varðandi arðgreiðslur og fjármögnun fjárfestingaráætlunar þá skulum við bara fara að koma þessum málum á hreint. Ef enginn annar verður til þess þá skal ég taka saman greinargerð um þetta mál. Það er alveg út í hött að ræða þetta svona út og suður án þess að styðjast við staðreyndir. Fjármögnunin var byggð upp á þremur meginþáttum. Það voru viðbótartekjur af sérstökum veiðigjöldum sem væru umfram þá sirka 9 milljarða sem menn höfðu verið með inni í ríkisfjármálaáætlun og við gerðum ráð fyrir því að 4,5 milljarður gætu komið þarna í viðbótartekjur. Ef innheimtan hefði orðið á árinu eins og til stóð, ef ekki hefði verið gefið eftir núna á haustmánuðum, þá hefðu þær tekjur skilað því, þær hefðu gert það. Í öðru lagi var gert ráð fyrir að samtals kæmi úr arðgreiðslum og sölu hlutafjár í fjármálastofnunum það sem upp á vantaði og þeim grunni var bætt inn í fjárlagafrumvarpið við 2. umr., 5,6 milljörðum kr. í viðbót í fjárfestingaráætlun og síðan tveimur verkefnum í viðbót við 3. umr. Lítum á arðgreiðslurnar. Hvernig standa þær? Jú, þær skila nánast alveg því sem þeim var ætlað samkvæmt núverandi áætlun fjármálaráðuneytisins. Þær gefa ekki eftir nema um þá 1,2 milljarða sem Landsvirkjun á að borga minna. Þær verða um 15,2–15,3 milljarðar í staðinn fyrir rúmlega 16. Það bilar ekki, hæstv. fjármálaráðherra. Út af standa vissulega 4 milljarðar sem áætlaðir voru á eignasölu, það er rétt. En ríkissjóður hefur orðið af þeim tekjum upp á þá fjárhæð og rúmlega það vegna ákvarðana ríkisstjórnarinnar sjálfrar um að lækka veiðigjöld um 3,2 milljarða, um að lækka virðisaukaskatt á ferðaþjónustu um á sjötta hundrað millj. kr. sem hefðu skilað sér á þessu ári og síðan þýðir frystingin á ESB-viðræðunum það að á sjötta hundrað millj. kr. í IPA-tekjur skila sér ekki inn í fjárlögin og sumu af því verður að mæta með fjárveitingum úr ríkissjóði á móti, ef ekki núna þá á næsta ári, samanber tækjakaup Matvælastofnunar. Nei, það eru þrír þættir sem skýra væntanlega fyrst og fremst frávikin. Það er minni hagvöxtur, og við skulum ekki mála þá mynd of dökkum litum þó að ég hafi vissulega verulegar áhyggjur af því að seinni hluti ársins sé ansi daufur. Það eru tilfallandi óreglulegir liðir eins og Íbúðalánasjóður. Því miður hefur það nú elt okkur flest árin að einhverjar eftirlegukindur frá hruninu dúkka upp í fjárlögum eða í ríkisreikningi þar sem enn verður að bókfæra töp vegna hrunsins. Í þriðja lagi er það tekjuafsal sem ríkisstjórnin ákvað sjálf í júní upp á á 5. milljarð kr. Það eru þrír stóru þættirnir í þessu. Við skulum svo aðeins ræða pólitíkina i frumvarpinu og hvar ríkisstjórnin er á vegi stödd með þá hluti. Ég verð að segja alveg eins og er að ég varð ofboðslega dapur þegar ég las fjáraukalagafrumvarpið vegna þess að ég hafði gengið út frá því að í aðalatriðum fengju fjárveitingar til rannsóknarþróunar og slíkra mála að vera í friði á þessu ári og ríkisstjórnin léti sér það nægja að fara með bredduna á loft á næsta ári. En það var eins og köld sturta að sjá að það er ekki nóg að stúta fjárfestingaráætluninni á næsta ári og þeirri uppbyggingu sem hún átti að standa fyrir, nei, farið er inn í fjárlög yfirstandandi árs og rifnir út allir þeir peningar sem ekki var búið að skuldbinda og nota. Áfallið sem rannsóknargeirinn verður fyrir, sem og nýsköpunargeirinn og áform um að fjárfesta í innviðum landsins, ekki síst í ferðaþjónustunni, er því enn þá stærra en maður átti von á vegna þess að teknir eru út stórir peningar strax á þessu ári. Þannig er Rannsóknasjóður skertur um 221 millj. á þessu ári, Tækniþróunarsjóður um 150 millj. á þessu ári og markáætlun er slegin af í heild sinni, sem vekur furðu að hægt sé að gera þegar eftir lifa bara öfáir mánuðir ársins. Ég hélt að það væri ekki hægt, ég hélt að það hlyti að vera búið að nýta þessa peninga eða a.m.k. skuldbinda þá eða ráðstafa þeim. Hvað er þetta, frú forseti? Þetta eru 571 millj. sem skera á niður á þessu ári beint úr rannsóknarstarfseminni í landinu og fram undan er enn þá meiri og blóðugri niðurskurður á næsta ári. Það eru aldeilis skilaboð. Framkvæmdasjóður ferðamála fær ekki frið á þessu ári. Hann er lækkaður um 127 millj. kr. Honum leggst að vísu til að tekjuaukinn af gistináttagjaldinu verður aðeins meiri en fjárlög gerðu ráð fyrir þannig að nettóniðurskurðurinn verður ekki alveg sá sami, en engu að síður er það mikið áfall, væntanlega með sama hugarfari. Jú, jú, nú kemur hæstv. fjármálaráðherra með hina tvíþættu tuggu sem við kunnum öll: Fjárfestingaráætlun var ekki fjármögnuð, ég hef farið aðeins yfir það, og hins vegar það sem er alveg rétt, að við þurfum að velta hverri krónu fyrir okkur meðan halli er á ríkissjóði og útgjöld eru ávísun á frekari lántökur. En það skiptir máli hvað það er, hæstv. fjármálaráðherra, og hefur alltaf gert það. Í okkar aumustu fátækt á árinu 2009 réðumst við samt í tiltekin útgjöld til að reyna að leggja grunn að einhverri uppbyggingu í landinu. Þá hófum við t.d. markaðsátakið með ferðaþjónustunni. Á árinu 2010 buðum við ferðaþjónustunni upp á 300 millj. kr. skattfé, sem var auðvitað tekið að láni, ef hún kæmi með sömu fjárhæðir á móti svo við snerum vörn í sókn eftir gosið og til að reyna að veðja á vöxtinn í þessari grein. Hefur það ekki heldur betur gengið eftir? Það er því ekki hægt að leggja að jöfnu útgjöld sem eru markvisst sett beint í farveg sem byggja á landið upp og skila okkur verðmætum á komandi árum og eitthvað annað sem frekar má bíða. Ég geri gríðarlegan greinarmun á því. Þó að mér þyki það sárt að ríkisstjórnin ákveði að hægja á byggingu fangelsisins eða að fresta byggingu Stofnunar Árna Magnússonar, vegna þess að auðvitað getum við byggt þau hús síðar og björgumst einhver ár ef því skiptir með það sem fyrir er, þá endurheimtum við aldrei störf og nýsköpun sem tapast á þessu ári og hinu næsta vegna niðurskurðar þar. Þau verða einfaldlega ekki til, sá er grundvallarmunurinn á þessu. Fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar var mjög vel ígrunduð að þessu leyti og það er mál til komið að menn leyfi henni að njóta sannmælis. Hvað er það, hæstv. fjármálaráðherra, sem var rangt í þeim áherslum að leggja aukið fé í rannsóknir, í nýsköpun, í stuðning við skapandi greinar, í uppbyggingu innviða í ferðaþjónustunni? Hvað var rangt við þær áherslur, hæstv. fjármálaráðherra? Hefur íhaldið einhverjar betri? Er það kannski það að auka fjárveitingar í fjáraukalögum til forsetaembættisins ofan í 32 millj. kr. hækkun sem embættið fékk í fjárlögum þessa árs? Eru það skilaboðin? Er það þannig sem verðmætin verða til? Eða búa til sérstaka skúffusjóði fyrir forsætisráðherra? Ég hef aldrei séð annað eins. Ég hélt að það væri til ráðstöfunarfé ráðherra upp á 4–6 millj kr. en forsætisráðherra á allt í einu að fá hundruð milljóna skúffusjóð sem hann hefur frjálst val um að sáldra í þau þjóðmenningarverkefni sem honum eru hugnanleg, að vísu undir fölsku flaggi því að það á að heita svo að þarna sitji eftir leifarnar af grænum áherslum í atvinnulífinu sem er að öðru leyti stútað í þessu fjáraukalagafrumvarpi og fjárlagafrumvarpi næsta árs. Þetta tel ég vera rangar áherslur hjá ríkisstjórn sem er í raun og veru, hvort sem hún hefur ætlað sér það meðvitað eða ekki, greinilega að kæla niður hagkerfið og senda skilaboð sem valda því að svartsýnin er að aukast og væntingarvísitalan er að hrynja, enda hefur ekkert farið af stað hjá þessari ríkisstjórn og eru nú komnir sjö mánuðir. Var það það sem boðað var fyrir kosningar? Átti ekki allt að fara hér á fulla ferð? Var þetta ekki allt saman aumingjaskapur okkar? Hvað hefur gerst þessa sjö mánuði annað en að senda stórskaðleg skilaboð af þessu tagi út í umhverfið? Ég er alveg sæmilega tengdur inn í nýsköpunar- og rannsóknargeirann og ég veit hvernig mórallinn er þar núna. Hann er lítið betri en á Ríkisútvarpinu. Það er bara þannig. Menn telja þetta vera áfall eftir þá bjartsýni og stemningu sem smátt og smátt skapaðist með skýrslunni um kortlagningu skapandi greina með litlu sjóðunum sem við settum á fót fyrir einstakar greinar, hönnunarsjóðunum, tónlistarútflutningssjóðnum o.s.frv., með því að stórauka féð í samkeppnissjóðina og markáætlun, með því að fjárfesta í innviðum ferðaþjónustunnar o.s.frv. Nú er bara búið að lemja í hausinn á þessu öllu með fallhamri. Það eru ekki skilaboðin sem við þurfum á að halda og þegar við bætist t.d. aumingjadómur ríkisstjórnarinnar í fæðingarorlofsmálum er ekki nema von að ungt fólk velti fyrir sér á Íslandi: Ja bíddu, er framtíðin hér? Með hverju er ríkisstjórnin að senda jákvæð, uppbyggileg, örvandi, hvetjandi skilaboð út í umhverfið á þessum fyrstu sjö mánuðum sínum? Ég bara finn það ekki, enda sýnist mér að þjóðin sé nokkuð sammála þegar það er mælt, hvort sem það er stuðningur við stjórnarflokkana, ríkisstjórnina eða væntingavísitala Gallups. Menn hafa rætt um agaleysi og þau mál. Ég vil benda mönnum á að kíkja á bls. 78 í greinargerð frumvarpsins. Þar er gagngert súlurit sem ég er ákaflega ánægður með að mínir fyrrum samstarfsmenn í ráðuneytinu hafi sett inn í greinargerðina. Það segir mikla sögu. Það sýnir ruglið sem var í þessum málum á vitleysisárunum og alveg fram til 2008 og það sýnir að við höfum náð, þrátt fyrir niðurskurð og kreppu, mun betri árangri undanfarin fjögur ár. Frávikið í fjáraukalögum, að frátöldum óreglulegum liðum, er komið í 2–3% í staðinn fyrir 5–6%. Þetta eru bara tölulegar staðreyndir, aftur er vitnað í gögn frá ráðuneytinu sjálfu. En ég tek undir það með hæstv. ráðherra að það er mikilvægt að við fáum nýju fjárreiðulögin og ég hef beðið eftir þeim með eftirvæntingu. Sagan segir okkur að við þurfum á meiri aga og 

Frú forseti. Fyrst varðandi upplýsingagjöf um stöðuna í ríkisfjármálum. Staðreynd málsins er nefnilega sú að ég deili þeirri skoðun ráðherrans að opinberar upplýsingar, um það hver staðan er og hvernig afkoman er að þróast yfir árið, geta verið mjög ruglingslegar vegna þess að svo virðist sem miðað sé við mismunandi forsendur. Þetta gildir til dæmis um tölur sem Ríkisendurskoðun sendi frá sér fyrir ekki löngu og upplýsingar, um það hvernig tekjuafkoma ríkisins er að þróast yfir árið, hafa líka verið misvísandi, vegna þess að til grundvallar umræðunni hér í þinginu erum við vön að nota rekstrargrunn, en afkomutölur fyrir einstaka mánuði á tekjuhliðinni eru oft miðaðar við það hvernig tekjur hafa verið brotnar niður á einstaka mánuði. Í þessu samhengi er til þess að líta að í nýlega birtum tölum voru arðgreiðslur sagðar vera langt yfir áætlun en í áætluninni hafði verið gert ráð fyrir því að arðgreiðslurnar kæmu allar í síðasta mánuði ársins. Það var því ekki nema von að arðgreiðslurnar væru yfir áætlun vegna þess að sérhver króna var þá umfram áætlun fram eftir árinu. Ég hef óskað eftir því að sérstaklega verði horft til þessa við birtingu opinberra gagna um þessi mál í framtíðinni. Varðandi fjármögnun fjárfestingaráætlunar og einstök verkefni vil ég bara ítreka það sem ég hef áður sagt í dag að sjóðirnir sem hér eru nefndir til sögunnar, eins og Tækniþróunarsjóður og Rannsóknasjóður, eru með mestu umsvif nokkru sinni á þessu ári og í frumvarpinu er ekki verið að slá allt það af þeim sem þeir hafa enn óúthlutað. En sé það svo að það sé óframkvæmanlegt að gera þetta, vegna þess hve langt menn eru komnir, verður það væntanlega skoðað í nefndinni. En umsvifin eru engu að síður þau mestu í sögunni. 

Frú forseti. Varðandi sjóðina efa ég ekki að menn hafi undirbúið málið eitthvað áður en þeir hentu frumvarpinu frá. Ég get vel ímyndað mér að það standi þannig að sjóðirnir komist ekki í þrot vegna þess að jafnvel þótt þeir hafi lofað styrkjum eru þeir ekki allir samtímagreiddir. Kannski eru menn bara í skjóli tafarinnar sem stundum verður frá því að úthlutun á sér stað og þangað til að greiðslur eru hafnar að læða sér þar inn, en það þýðir að staðan verður enn þá erfiðari á næsta ári. Það sem kemur mér algjörlega á óvart er að hægt sé að stúta markáætlun í heilu lagi í fjáraukalagafrumvarpi sem kemur svona seint fram. Eða var ríkisstjórnin búin að hafa samband við þessa aðila í ágúst, september og banna þeim að vinna samkvæmt gildandi fjárlögum? Þá væri líka fróðlegt að vita það. Ég tel að hér sé að mörgu leyti gengið lengra en við eigum að venjast varðandi það að fara með neikvæðum áhrifum inn í fjárlög samþykkts árs. Hæstv. fjármálaráðherra fór ágætlega með það í framsöguræðu sinni hvernig fjáraukalög eru hugsuð, á grundvelli fjárreiðulaganna frá 1996. Þau eru ekki hugsuð til þess að grípa inn í það sem búið er að ákveða í fjárlögum. Þau eru hugsuð til þess að mæta óvæntum og ófyrirséðum atvikum sem er óhjákvæmilegt að bregðast við. Það á ekki við um þetta. Ég held að þetta séu ekki góð skilaboð gagnvart því menn geti sæmilega treyst því að þeir hafi það milli handanna sem hefur verið samþykkt í fjárlögum og þegar langt er komið inn á það fjárlagaár. Ég mundi skilja stjórnendur þessara sjóða og marga fleiri vel, að þeir væru ansi súrir að frétta af því, ef svo er, að þetta væri gert án þess að þeir hafi fengið aðvörun, 27. nóvember, eða var það 26. sem þessu var lætt á vefinn hér rétt fyrir miðnætti? Það er ansi seint á árinu, hæstv. fjármálaráðherra, sem menn fá þennan skell. Jú, jú, umsvifin eru kannski meiri en þau voru á erfiðasta tíma kreppunnar en var það ekki það sem við vorum sammála um, að eitt af því allra 

Frú forseti. Varðandi fjáraukann þá hygg ég nú að við höfum mörg dæmi þess í sögunni að í fjáraukalögum hafi verið tekin ákvörðun um að draga úr ýmsum útgjaldaáformum. Ég geri nú ekki ráð fyrir öðru en að það hafi til dæmis verið örlög frumvarpsins fyrir árið 2009 að fá á sig harkalegan niðurskurð í fjáraukalagafrumvarpinu. En varðandi sjóðina þá er mjög mikilvægt að við séum að tala um þetta frá sama grunni, þ.e. við erum í raun að ræða um innspýtinguna inn í sjóðinn sem til dæmis í tilfelli Tækniþróunarsjóðs var 550 milljónir kr. Verði frumvarpið samþykkt eins og það liggur hér fyrir þá standa eftir 400 milljónir kr. af innspýtingunni inn í sjóðinn sem kemur ofan á grunninn sem fyrir var. Það er þess vegna sem ég segi að jafnvel þótt þetta væri tekið af því sem fyrirhugað var sem innspýting inn í sjóðinn þá væru umsvif hans meiri en nokkru sinni fyrr. Í því birtist líka ákveðin stefnumörkun en hér er látið sem svo að nýir stjórnarflokkar horfi ekki til mikilvægis sjóðsins og þess þýðingarmikla hlutverks sem hann gegnir. Síðan er það aftur önnur umræða hvort við séum komin svo langt inn í árið að það raski öllum forsendum en við undirbúning frumvarpsins var fyrst og fremst horft til þess hversu miklu væri óúthlutað og ekki er gert ráð fyrir að hluta þess fjármagns verði viðhaldið í fjárlagafrumvarpi árið 2013. Það verður án vafa verkefni nefndarinnar að fara ofan í saumana á þessu en það er sem sagt ekki allt skorið niður sem enn er óúthlutað. Ég deili almennt þeirri sýn ráðherrans fyrrverandi, sem talar hér um mikilvægi sjóðsins, að það eru verkefni af þessum toga sem við þurfum að leggja betri rækt við í dag og í framtíðinni.

Frú forseti. Ég hélt satt best að segja að það væri tiltölulega óumdeilt, enda gengur þetta svoleiðis í gegnum allar umræður um atvinnumál og nýsköpun og hvar möguleikarnir liggi, að menn hafi skilning á mikilvægi þess að leggja grunninn með öflugu menntunar- og rannsóknarstarfi og hlúa að nýsköpun og greinum sem geta vaxið og ekki eru háðar náttúrulegum takmörkunum. Þetta var ósköp einfalt þegar maður var að velta því fyrir sér á þeim árum þegar allt var hér í kalda koli, 2009–2010; hvar getur komið vöxtur, hvar eru sprotar sem hægt er að bera á? Við vitum að það gerist ekki sjálfkrafa, bara upp úr þurru, að við förum að veiða meiri fisk eða margfalda verðmætin þar og það tekur 7-8 ár að byggja stóriðjufyrirtæki, eða hvað það nú er, en í vissum greinum geta hlutir gerst mjög hratt og þeir hafa gerst mjög hratt. Það hefur færst líf og þróttur í nýsköpunarfyrirtækin. Við sjáum mörg glæsileg dæmi þess. Því miður sjáum við að vísu sum þeirra fara úr landi en þá ættum við kannski líka að hugsa: Þurfum við ekki að leggja okkur enn betur fram við að búa þeim umgjörð hér heima sem er aðlaðandi að öðru leyti á meðan þau verða að sætta sig við að landið býr við gjaldeyrishöft? Það hélt ég, annars erum við í stórhættu að missa þetta fólk. Þar skipta skilaboðin svo miklu máli. Ofan í þennan mikla niðurskurð á rannsóknar- og nýsköpunarliðunum koma áform um að draga úr endurgreiðslu rannsóknar- og þróunarkostnaðar hjá sprotafyrirtækjum á næsta ári. Minnka hana úr 20% í 15%. Það eru mjög neikvæð skilaboð og hafa áhrif þar sem síst skyldi. Auðvitað finnst mér það sama um að hér skuli nánast öllu sem heita grænar áherslur og grænkun atvinnulífsins og sjálfbærar greinar vera stútað, mér finnst það óskaplega dapurt en það kann að vera meira pólitískt. Sumir vilja lítið með það hafa og þá er það þannig. Þarna tel ég ríkisstjórnina vera á mestum villigötum en ekki í hinu, hæstv. fjármálaráðherra, að sjálfsögðu verðum við að taka stöðu ríkissjóðs 

Virðulegi forseti. Ég er í fyrsta skipti að lesa svona fjáraukalagafrumvarp, finnst það mjög áhugavert. Ég stóð í þeirri meiningu að fjáraukalögin væru vegna einhverra algjörlega ófyrirséðra útgjalda, einhvers sem enginn sá fyrir. Ef ég les fjáraukalagafrumvarpið og byrja á 1. lið, sem er embætti forseta Íslands, er verið að biðja um aukafjárveitingu þar upp á 14 milljónir og þegar greinargerðin er lesin kemur í ljós að þetta eru alls konar liðir og ég get ekki séð að neitt þarna sé ófyrirséð. Ástæðan fyrir því að ég tek þetta dæmi er að ég velti því bara fyrir mér hvernig við umgöngumst þessi fjáraukalög. Við erum að tala um að endurnýja þurfi bifreiðar hjá forsetaembættinu. Það er nú eitthvað sem menn ættu að vita fram í tímann, það getur verið gott að vera bara með afskriftareikning, leggja fyrir smá á hverju ári. Það þarf að endurnýja tölvubúnað, það eru opinberar heimsóknir. Hér er heimsókn Danadrottningar nefnd, í tilefni af því að 350 ár eru liðin frá fæðingu Árna Magnússonar. Það hefur legið fyrir í að minnsta kosti 350 ár. Talað er um útgjöld vegna fálkaorðunnar og viðgerðir vegna gestahúss við Laufásveg. Ég spyr: Hvað í þessu er ófyrirséð? Af hverju lá þetta ekki fyrir í fjárlögum fyrir árið í ár? Mér finnst þetta mjög skrýtin vinnubrögð og mikið agaleysi eins og hæstv. fjármálaráðherra kom reyndar inn á, að við þyrftum að bæta aga við fjárlagagerðina. Við þurfum að hætta að tala um að bæta hann, það er voðalega auðvelt að ætla öllum öðrum að sýna aga og tala um þetta, en við eigum greinilega mjög erfitt með þetta. Ef maður heldur áfram þarna eftir lestur um embætti forsetans kemur Alþingi sem fer fram úr fjárheimildum. Ríkisstjórnina vantar 100 milljónir vegna biðlauna fyrrverandi ráðherra og aðstoðarmanna og þá velti ég fyrir mér: Er ekki við hæfi að gera ráð fyrir slíkum útgjöldum í fjárlögum fyrir kosningaár? Ef svo ólíklega vill til að allir ráðherrar haldi áfram og allir aðstoðarmenn líka er þarna bara einhver upphæð sem hægt er að nýta í eitthvað annað. Ég get ekki séð hvað er ófyrirséð í þessu. Síðan eru einhver útgjöld vegna sérfræðingahópa út af þessum skuldaleiðréttingamálum heimilanna, 40 milljónir sem mér þykir heldur hátt. Einhver einkennilegur liður þar sem búið er að færa græna hagkerfið, 74 milljónir, undir forsætisráðherra. Ég bara nefni þetta, ég gæti farið svona í gegnum alla þessa liði. Þetta kemur mér bara mjög spánskt fyrir sjónir. Ég upplifi það ekki að fjárlagafrumvarp sé lög sem borin er mikil virðing fyrir, þetta er meira þannig að fjárlagafrumvarpið sé leiðbeiningar um æskileg útgjöld, ef þið vilduð vera svo væn. Ef planið gengur ekki eftir má alltaf redda því með fjáraukalögum. Mér skilst að fjáraukalög séu ekki þekkt annars staðar á Norðurlöndunum, að minnsta kosti ekki í jafn miklum mæli og hér. Við verðum að líta í eigin barm með. Það er alveg rétt að við bindum öll miklar vonir við ný lög um fjárreiður ríkisins, en ég er hrædd um að það sé hugsunarhátturinn sem við þurfum að breyta líka. Fjárlög eru líka lög. Ég velti líka fyrir mér hvort Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi yfirgefið okkur of snemma, hvort við þurfum að hafa einhvern eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn yfir okkur, hafa hann á bakinu, til að passa að við hegðum okkur almennilega og förum vel með fé. Ég velti líka fyrir mér því sem mér sýnist vera að áætlanagerðin sé ekki nógu góð og að við séum mjög oft að vanáætla. Við erum að því líka fyrir árið 2014, það liggur alveg fyrir. Við sjáum það bara, það liggur til dæmis fyrir að nokkrir skólar munu að óbreyttu ekki geta rekið sig innan fjárheimilda. Það er eðlilegt að við spyrjum hvort þá eigi að breyta þjónustunni. Á að skera niður? Á að finna peningana á einhverjum öðrum fjárlagaliðum? En það er fátt um svör. Við erum enn einu sinni komin með fjáraukalagafrumvarp þar sem við ætlum að redda þessu fyrir horn. Mér finnst það líka svolítið alvarlegt að hæstv. forseti vor, Alþingi og sjálf ríkisstjórnin nái ekki einu sinni að vera innan ramma fjárlaga. Þá fallast manni eiginlega hendur. Ég er ekki að segja að eitthvert bruðl sé í gangi eða þannig en áætlanir ganga bara ekki eftir. Það er eiginlega búið að segja allt um tekjuhliðina sem ég hef um hana að segja. Ég tek undir með þeim þingmönnum sem hér hafa talað. Ég var mjög hissa á fyrsta máli nýrrar ríkisstjórnar, sem var að hækka ekki virðisaukaskatt á gistingu, og verða þannig af 500 milljónum í ár og 1,5 milljörðum á næsta ári og til framtíðar. Ég tel að ferðaþjónustan geti vel séð af því og eigi að vera skattlögð eins og aðrar greinar. Hið sama má segja um sjávarútveginn. Þetta eru greinar sem standa vel núna, njóta lágs gengis krónunnar og eðlilegt að þær leggi til núna þegar við þurfum á hverri krónu að halda. Mér finnst líka svolítið skrýtið, og var komið inn á það áðan, að við höfum til dæmis dregið verulega úr fjárveitingum til uppbyggingar ferðamannastaða en á sama tíma erum við að setja hundruð milljóna í markaðssetningu. Við viljum fá ferðamennina hingað en við höfum eiginlega ekki tök á að sinna þeim. Við erum í raun með ósjálfbæra ferðaþjónustu eins og staðan er í dag, við erum bara með ágang á náttúruna og spurning hvað hún þolir það lengi. Það er líka annað atriði sem ég vil nefna og mun óska eftir sérstakri umræðu um við hæstv. fjármálaráðherra en það varðar svarta atvinnustarfsemi í ferðaþjónustu. Mér finnst að við eigum ekki að líða slíkt nú á tímum þegar ríkissjóður er tómur. Við þurfum á því að halda að allir borgi sína skatta og skyldur. Það er líka áhyggjuefni hversu illa gengur að innheimta fésektir vegna slíkra brota. Ég hef átt umræður við hæstv. innanríkisráðherra um það hér í þingsal og veit að hún tekur það mál alvarlega. Þegar ég var ekki þingmaður heldur bara óbreyttur kjósandi horfði ég á og heyrði oft talað um að stöðnunin sem ríkti í þjóðfélaginu væri eiginlega hv. þm. Steingrími J. að kenna. Nú er hann ekki lengur að þvælast fyrir, hefur ekki gert í sex mánuði og ég sé svo sem ekki að það breyti neinu.  Mér finnst líka uppsetning, af því að ég leyfi mér að tala svolítið eins og nýgræðingur hérna, fjárlagafrumvarpsins og fjáraukalagafrumvarpsins óskýr. Ég skil þetta ekki alveg og ég er farin að líta þannig á að ef manneskja eins og ég, sem svona slefa í meðalgreind, skil ekki hlutina þá eru þeir of flóknir. Jafnvel stundum erum við á fundum fjárlaganefndar að spyrja ráðuneytin út í hlutina og maður skilur varla eftir að þau eru búin að svara. Stundum velti ég því fyrir mér hvort einhver skilji margt af því sem stendur hér. Ef ég nefni eitt dæmi er hér undir forsætisráðuneyti verkefni sem snúa að græna hagkerfinu sem menn eru samt búnir að draga til baka en setja samt peninga í. Hérna eru 74 milljónir sem ég veit ekkert í hvað eiga að fara. Eins er sótt hérna um 165 milljónir í verkefni tengd vernd sögulegra og menningartengdra byggða og fornleifa. Allt í góðu með þetta en af hverju er verið að sækja um þetta í fjáraukalagafrumvarpi? Af hverju er þetta ekki bara eitthvað sem menn horfa til inn í framtíðina? Ég skil það þannig að verið sé að biðja um þetta á þessu ári. Ég held líka að það væri til bóta að einfalda, það eru of margir liðir, verið að veita fé til sambærilegra verkefna jafnvel úr mismunandi ráðuneytum. Ég held að það sé heldur ekki gott þegar verið er að hringla með ráðuneyti og taka verkefni úr einu ráðuneyti yfir í annað eins og til dæmis er verið að gera núna með því að taka verkefni úr menntamálaráðuneytinu og færa yfir í forsætisráðuneytið, allt eftir áhugamáli ráðherra. Ég held að það væri betra að það væri meiri festa í þessum málum. Við fengum frumvarp til fjáraukalaga fyrir einum og hálfum sólarhring þannig að það er bara ekki nógu mikill tími til að maður geti sett sig inn í þetta af einhverju viti. Ég gagnrýni þau vinnubrögð og minni líka á að við eigum eftir að sjá breytingartillögur ríkisstjórnarinnar við fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2014. Mér finnst það eiginlega ekki ganga ef við eigum bara að fá einn sólarhring áður en umræðan hefst.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir ágæta ræðu. Ég er mjög sammála mörgu sem kom fram í ræðu hennar og hef endanlega sannfærst um að hún þurfi hugsanlega að endurskoða í hvaða flokki hún á að vera. Í fjárlögum ársins 2013 var áætlað að 3,7 milljarða kr. halli yrði á rekstri ríkissjóðs á árinu. Nú er ljóst að hann verður margfalt meiri. Þetta tap leggst ofan á tap fyrri ára. Það þýðir á mannamáli að við eyðum mun meira en við öflum. Öll venjuleg heimili og fyrirtæki yrðu gjaldþrota með slíkri fjármálastefnu. Það sama gildir um ríkið, það stefnir einfaldlega í þrot ef ekkert verður að gert. Ný ríkisstjórn verður því að stíga á bremsurnar á sama tíma og staðinn verður vörður um ákveðin grunngildi, þar á meðal heilbrigðismál þar sem menn hafa gengið allt of langt í niðurskurði á síðustu árum. Segja má að breytingarnar á afkomu ríkissjóðs frá áætlun fjárlaga þessa árs stafi aðallega af því að tekjur ríkissjóðs eru umtalsvert lægri en áætlað var í fjárlögum vegna minni hagvaxtar en vænst var. Nú er áætlað að vanti um 24 milljarða kr. upp á að tekjuhlið frumvarpsins standist. Stærsti einstaki útgjaldaliðurinn til hækkunar í frumvarpinu er áformað 4,5 milljarða kr. rekstrarframlag til Íbúðalánasjóðs vegna erfiðrar fjárhagsstöðu sjóðsins. Staða sjóðsins er þannig að óhjákvæmilegt er að finna framtíðarlausn á vandamálum hans. Það gengur ekki lengur að ríkið þurfi að dæla tugum milljarða kr. í hann til að halda honum gangandi. Það er brýnt að finna lausn á því vandamáli sem sjóðurinn er og lausnin verður að koma fljótlega. Annar þáttur sem veldur hvað mestum útgjöldum umfram fjárlög er endurmat á útgjöldum til sjúkratrygginga sem nemur tæpum 1,5 milljörðum kr. Þar vegur þyngst aukinn kostnaður við sérfræðilækningar auk útgjalda vegna S-merktra lyfja. Það er ljóst að innbyggður útgjaldaauki vegna lyfjakaupa er mikill í kerfinu og skýr framtíðarstefna hér er ekki síður mikilvæg en í húsnæðismálum. Útgjöld almannatrygginga aukast einnig um 1,2 milljarða frá því sem reiknað var með, bæði vegna afturköllunar á tilteknum fyrri aðhaldsaðgerðum í bótakerfunum og vegna endurmats á undirliggjandi þróun bótagreiðslna. Þá eru horfur á að lífeyrisskuldbindingar verði 750 millj. kr. hærri en fjárlög gerðu ráð fyrir. Með setningu laga um fjárreiður ríkisins árið 1997 og í greinargerð með því frumvarpi markaði Alþingi skýra stefnu um hlutverk og efni fjáraukalaga. Almennt má áætla að frávik milli fjárlaga og fjáraukalaga ættu ekki að vera mikil. Annað hefur komið á daginn. Það er landlægt böl hérlendis að ráðherrar og stofnanir ríkisins eyði umfram heimildir og síðan er málinu reddað með fjáraukalögum. Þau lög eiga fyrst og fremst að ná til meiri háttar frávika sem menn sjá ekki fyrir í fjárlögum. Fjáraukalög eru hins vegar notuð hérlendis sem eins konar ruslakista oft og tíðum. Þangað er hægt að henda inn alls kyns gæluverkefnum sem mönnum dettur í hug að bæta inn á síðustu metrunum, ekki síst þegar kosningaár fer í hönd. Það er ekkert annað en misnotkun á því sem lögin eiga að standa fyrir. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að fjáraukalög eigi að afnema. Vonandi batnar ástandið með nýjum fjárreiðulögum. Ef mönnum er ekki treystandi fyrir súkkulaðinu sem að þeim er rétt verður að fjarlægja það. Fjáraukalög þekkjast ekki í mörgum nágrannalöndum okkar. Þar gera menn ráð fyrir því í fjárlögum að óvænt útgjöld geti komið upp. Af hverju þurfum við að vera margfalt agalausari í vinnubrögðum okkar en aðrir í kringum okkur? Kannski er ástæðan einfaldlega sú að stjórnmálamönnum er ekki treystandi fyrir fjármunum almennings. Kannski eru þeir einfaldlega vondir bisnessmenn, svo maður noti slæma íslensku. Við lifum nefnilega ekki á pólitískri hugmyndafræði. Hún fleytir landsmönnum skammt í daglegu amstri. Þó verður að horfa til fleiri þátta en peninga í rekstri ríkisins og þá getum við ekki horft fram hjá því að við getum ekki haldið skuldasöfnun áfram. Það er engu líkara en að menn skilji ekki þá einföldu hluti í þessum sal. Ár eftir ár er ríkissjóður rekinn með halla með viðeigandi lántökum og vaxtagreiðslum. Á sama tíma þurfum við að hlusta á makalausar umræður þar sem endalaust er hneykslast á nánast öllum niðurskurði, síðast í gær þar sem hver þingmaðurinn á fætur öðrum kom hingað upp og gagnrýndi niðurskurð hjá RÚV. Það voru ekki sömu lætin hjá núverandi stjórnarandstöðu þegar skorið var niður á Landspítalanum á síðasta kjörtímabili og hundruð starfsmanna misstu vinnuna þar eða þegar þúsundir starfsmanna misstu vinnuna á almennum markaði. Auðvitað er þetta ekkert annað en popúlismi, að fá prik hjá ríkisfjölmiðli í von um góða og jákvæða umfjöllun. Þetta er elsta bragðið í bókinni. Það verður þó að segja mönnum það til hróss að staðan varðandi fjáraukalög hefur skánað frá hruni, eins og fram kemur í greinargerð með fjáraukalagafrumvarpi. Krafan um aukið aðhald hefur leitt menn í rétta átt. Það er þó engan veginn gengið nógu langt. Ef litið er yfir fjáraukalagafrumvarpið er þetta eins og að lesa aðra útgáfu af fjárlögum. Það er engu líkara en að hér séu lögð fram tvenn fjárlög á hverju ári. Ef við lítum yfir viðbótarútgjöldin sjáum við að veita þarf hálfan milljarð til viðbótar til æðstu stjórnar ríkisins. Þetta er ekki bara óvænt útgjöld heldur hlutir sem eiga með réttu að vera í fjárlögum. Hið sama gildir um ýmis önnur ráðuneyti. Hvaða bull er þetta eiginlega? Þetta segir okkur að fjáraukalög eru tímaskekkja sem lög sem eru oftar en ekki misnotuð af stjórnmálamönnum sem skortir fjárhagslegan aga.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér fjáraukalög fyrir árið 2013, sem í raun er ekkert annað en það að verið er að fara yfir fjárlögin og breyta þeim tölum sem óhjákvæmilegt er að breyta og á að mæta, eins og ítrekað hefur komið fram, ófyrirséðum útgjöldum. Ágætlega hefur verið fjallað um það, af hv. þingmönnum Katrínu Júlíusdóttur og Steingrími J. Sigfússyni, hversu góðu búi sú ríkisstjórn sem nú starfar tók við, en ég ætla aðeins að fara yfir það hvað breyttist þegar ný ríkisstjórn tók við. Ég ætla líka aðeins að fara yfir það hvaða tekjum ný ríkisstjórn afsalaði sér, fara yfir ný útgjöld sem ákvörðuð eru af nýrri ríkisstjórn og síðan útgjöld sem fyrrverandi ríkisstjórn ákvað sem segja má að hafi ekki verið fjármögnuð nema með tilvísun í fjáraukalög. Síðasti liðurinn, sem er áhugaverður líka og skiptir kannski hvað mestu máli, eru þættir sem fara fram úr áætlunum og ekki er tekið á, þ.e. hallarekstur sem ekki hefur verið tekið á frá því þessi ríkisstjórn tók við og ákveðið hefur verið að láta fara fram úr. Ég sagði í upphafi að ríkisstjórnin hefði tekið við góðu búi og er athyglisvert að skoða, sem menn geta haft allan fyrirvara á, að eftir fyrstu sex mánuðina var greiðslustaða ríkissjóðs send út, hvernig tekjuhorfurnar væru eftir þann tíma, og farið hefur verið yfir það að það var líka gert eftir níu mánuðina. Allt stefnir í að tekjur og annað séu með eðlilegum hætti og greiðsluafkoma ríkissjóðs betri en gert hafði verið ráð fyrir. Í framhaldinu síga hagvaxtarspárnar hægt og bítandi niður. Í fjárlögunum fyrir ári var gert ráð fyrir 2,5% hagvexti. Það er út af fyrir sig rannsóknarefni hvað veldur þessari hagvaxtarminnkun, það er farið alveg niður í 1,7% í fjáraukalögunum - að vísu hefur svo komið fram síðar að birt hefur verið ný spá um að útkoman verði yfir árið 2%. Ef maður les það sem kemur frá greiningardeildum, frá atvinnurekendum, frá Samtökum atvinnulífsins og ýmsum aðilum þá segja menn að óvissa hafi hamlað hagvexti. Fyrrverandi ríkisstjórn heyrði oft að það væri orsök þess að hjól atvinnulífsins snerust ekki nógu hratt, en það hefur ekkert breyst á þeim sex til sjö mánuðum frá því ríkisstjórnin tók við. Þar er verið að segja að óljós áform um það hvað sé fram undan, meðal annars um skuldaleiðréttingar, sem vonandi skýrist nú á næstu tveimur dögum, valdi því að menn treysti sér hvorki til að gera langtímakjarasamninga né að spá hærri hagvexti eða raunar að koma hjólunum í gang. Á sama tíma er mjög athyglisvert að sjá, bæði í fjáraukalögunum og í fjárlögunum, sem liggja fyrir þinginu til afgreiðslu, að sú hugmyndafræði sem hefur legið fyrir frá stjórnarflokkunum, eins og var raunar alltaf fyrir hrun, það að lækka skatta, auka svigrúm fyrir atvinnulífið o.s.frv. muni auka tekjur - þess sér hvergi stað. Það er eins og ríkisstjórnin hafi enga trú á þessu sjálf og kannski ekki að ástæðulausu. Það er líka athyglisvert sem hér er verið að ræða um og er dæmigert fyrir umræðuna, þ.e. að fjáraukalög hafi gjarnan verið misnotuð, miklar leiðréttingar hafi verið í fjáraukalögum og að meðaltalið sé 10–12% á síðustu tíu árum. En það hefur líka komið fram í umræðunni að ef við skoðum þetta frá hruni hefur aginn í ríkisfjármálum verið miklu meiri en áður þó að það verði að viðurkennast að högg hafa komið á ríkissjóð vegna áfalla sem eru bein afleiðing af hruninu sem hafa skollið á ríkissjóði og hefur þurft að fjármagna; útgjöld sem verða aldrei leyst í fjárlögum eins, tveggja eða þriggja ára með niðurskurði. Ef við skoðum hvernig staðan er langar mig aðeins að taka næst afsalið á tekjum og þá komum við inn á hagvöxtinn eins og ég nefndi áðan. En það eru líka þessar ákvarðanir sem teknar voru um að hafa lægri tekjur af veiðigjaldi og lægri tekjur af ferðaþjónustu, þ.e. fyrst og fremst af erlendum ferðamönnum. Þó að þarna sé talað um 4 milljarða í fjáraukalögunum þá vegur það býsna mikið, það er býsna há tala miðað við það sem við þurfum á að halda. Það er rétt, sem hefur komið fram, að eignasalan hefur ekki gengið eftir. Í sjálfu sér má líka spyrja: Af hverju hefur ekkert verið gert í því síðasta hálfa árið miðað við fjárlögin? Það eru þrátt fyrir allt sex eða sjö mánuðir frá því ríkisstjórnin tók við. Það vekur líka fullt af spurningum hvers vegna ríkisstjórnin velur að hætta við framkvæmdir. Fyrri ríkisstjórn lá undir ámæli fyrir að hafa ekki staðið fyrir nægum framkvæmdum, að fjárfestingar hafi verið allt of litlar. Hvernig stendur þá á því að menn skera út framkvæmd eins og til dæmis við Heilbrigðisstofnun Vesturlands í Stykkishólmi - þar sem verið er að búa til mjög öflugan hagræðingarpakka til langs tíma með því að fara með hjúkrunarheimili inn á heilbrigðisstofnunina - strokuð út, bara beint í fjárauka, áformin eru slegin af til ótilgreinds tíma. Sama er uppi á teningnum á Selfossi. Heilbrigðisstofnun sem átti að koma í betra umhverfi til framtíðar og koma betra skikki á - frábær bygging, búið að hanna, allt tilbúið, bara slegið af. Framhaldsskóli þar sem sveitarfélögin hafa safnað 140 millj. kr., slegið af. Ég get haldið svona áfram. Hús íslenskra fræða; 550 millj. kr. áttu að koma frá Háskólahappdrættinu, sem hefði verið gott að fá inn í framkvæmdir hér á höfuðborgarsvæðinu miðað við ástandið á hagvextinum, það er slegið af. Og við getum haldið svona áfram. Það er líka athyglisvert að sjá það sem kemur inn í tekjuhlutann, það er afsalið á IPA-styrkjunum frá Evrópusambandinu. Þar voru stór verkefni sem þarf þá að fjármagna á annan hátt. Þau verkefni voru ekkert endilega bundin aðlögun að Evrópusambandinu nema hvað það var aðstoð við ýmislegt. Matís átti að fá þarna styrki, Þýðingarmiðstöðin sem þýðir lög og reglur sem við þurfum að innleiða hvort sem er. Þarna eru 556 millj. kr. tekjur sem er hent út. Það eru því margar spurningar sem vakna og þetta eru ákvarðanir ríkisstjórnarinnar á tekjuhliðinni. Varðandi það sem ný ríkisstjórn hefur ákveðið af útgjöldum á þessum tíma ber hæst umtalsverðar upphæðir í stjórnun, fjölgun ráðherra, aðstoðarmanna, til Alþingis, til forsetans. Þetta virðast vera brýnustu verkefnin og þarna er verið að bæta í umtalsverðum upphæðum sem hefði verið gott að fá í önnur verkefni fyrir stofnanir ríkisins, fyrir velferðarkerfið. Svo koma svona skrýtnar æfingar eins og í kringum forsætisráðuneytið þar sem græna hagkerfið er skorið niður um 280 millj. kr., einhver peningur settur í verkefni tengd sögulegri og menningarlegri starfsemi byggða, fornleifum o.fl. - þó ekki nema 165 millj. kr. þannig að þar er skorið niður um 120. Þetta er ofan í skúffu og við vitum ekkert hvernig á að deila úr henni eða hver á að fá. Þarna eru allt í einu til peningar, jafnvel þó að verið sé að skera niður. Það hefur síðan komið fram í umræðunni að mjög erfitt er að henda reiður á miklum tilfærslum á verkefnum milli ráðuneyta. Einnig er forvitnilegt að sjá að eitt af stóru kosningaloforðunum, um aðgerðir í þágu öryrkja og ellilífeyrisþega, kostar um 1.100 millj. kr. með öllu, annars vegar 870 millj. kr., sem leiðir af þeim breytingum sem gerðar voru og fara til þeirra sem höfðu atvinnutekjur, eingöngu til þess hóps, ekki til lægsta hópsins, og síðan 287 millj. kr. sem er lýðfræðileg fjölgun umfram það sem áætlað hafði verið. Er fróðlegt að sjá þetta í samhengi við það sem fyrri ríkisstjórn ákvað og ber ábyrgð á, sem voru 1.250 millj. kr. í jafnlaunaátak sem dreifðist til heilbrigðisstétta þar sem konur voru 67% starfsmanna eða meira á heilbrigðisstofnunum ríkisins. Það er jákvætt í ákvörðunum nýrrar ríkisstjórnar, og full ástæða til að geta þess, að áætlað er að setja af stað hjúkrunarheimili á vegum Landspítalans á Vífilsstöðum með 40 plássum. Í það eru settar 136 millj. kr. á þessu ári. Síðan kemur Íbúðalánasjóður, sem færður er inn með 4,5 milljarða. Að vísu voru 13 milljarðar í áætlun og sú heimild stendur enn en aftur á móti er 4,5 milljarðar bókfærðir þarna. Hægt er að nefna Matís, það er eitt af þessum IPA-verkefnum sem fara hér inn með 200 millj. kr. sem hefði að verulegu leyti verið styrkt af Evrópusambandinu ef við hefðum haldið þeirri starfsemi áfram. Það er líka ákvörðun nýrrar ríkisstjórnar hvernig hefur verið skorið niður í rannsóknar- og þróunarstyrkjunum, bæði markáætlunin sem fer út með 200 millj. kr., rannsóknasjóðirnir, Tækniþróunarsjóður og ekki síst niðurgreiðsla á þróunar- og nýsköpunarkostnaði fyrirtækja þar sem var endurgreiðsla upp á 20%, það er tekið niður um fjórðung, fer í 15%. Hvaða skilaboð er verið að gefa með þessu? Og þetta er sett inn strax á þessu ári, inn í fjáraukalagafrumvarpið. Síðan koma útgjaldaliðir sem að mörgu leyti eru ófyrirsjáanlegir, eins og hælisleitendur, sem hækka um 386 millj. kr. sem er kannski óhjákvæmilegt. Hverju bætti fyrri ríkisstjórnin við? Þegar ríkisstjórnin tók við mátti skilja það sem svo að hún væri að taka við vondu búi. Það var samningur um gjaldfrjálsar tannlækningar fyrir börn. Áhrifin á fjáraukann eru 45 millj. kr., það er allt og sumt. En það er líka vegna þess að við gerðum ráð fyrir megninu af því en tókum fram þegar þessi samþykkt var gerð að við gætum ekki nefnt endanlega tölu fyrr en samningur lægi fyrir. Það bætir við 45 millj. kr. samkvæmt fjáraukalögunum en verður auðvitað meira á næsta ári. Ég nefndi jafnlaunaátakið og er athyglisvert að sjá að Landspítalinn fær 735 millj. kr. til að mæta því. Fyrri ríkisstjórn samþykkti 125 millj. kr. vegna inflúensufaraldurs í janúar og vegna sýkinga á sjúkrahúsinu þar sem strax voru gefin skilaboð: Þið gerið það sem þarf til að tryggja velferð sjúklinga ykkar, hvað sem það kostar. Spítalinn áætlaði að það hafi kostað 125 millj. kr. Það er hvergi í þessum fjárauka, sem eru fullkomlega ófyrirsjáanleg útgjöld sem voru viðbótarkostnaður á spítala á miklum álagstíma. Hugmyndin er ekki sú að bæta það upp hér heldur á spítalinn að skera niður fyrir því. Þetta er munurinn á því hvernig menn stjórna, hvaða ákvarðanir menn taka, og það er raunar ekkert inni í heilbrigðiskerfinu til dæmis annað en jafnlaunaátakið í þessu frumvarpi til fjáraukalaga, ekkert, og ekki heldur til skóla. Nema þar er farið að skera niður eins og Nám er vinnandi vegur og ýmis önnur úrræði sem voru tengd ungu fólki í sambandi við atvinnuúrræði. Það kemur svo í ljós, ef við skoðum barna- og vaxtabætur, að reglur voru óbreyttar hvað þetta varðar hjá fyrrverandi ríkisstjórn en ástandið er betra varðandi vaxtakostnað heimilanna, þar fara tæpir 2 milljarðar ekki út miðað við frumvarpið. Þá hefði verið í lófa lagið að bæta þá við aftur og gera betur miðað við óbreytta fjárhæð en það er ekki gert. Það sem líka var stofnað til og er tekið á hér - við skulum ekki gleyma því að í fjárlögum er liður sem heitir Ófyrirséð útgjöld og er upp á 4 milljarða. Fyrri ríkisstjórn freistaðist ekki til þess að reyna að klára þann lið heldur fór þvert á móti mjög varlega með hann og núverandi ríkisstjórn á möguleika á því að nýta þá peninga. Að hluta til hafa þeir verið notaðir í þau áföll sem gengið hafa yfir í náttúrunni, fjárskaðann á Norðausturlandi, kalið, og nú er það Kolgrafafjörður, það fellur allt undir þennan útgjaldalið. Svo má deila um hvort þær eru á vegum fyrri ríkisstjórnar eða núverandi sanngirnisbæturnar sem samþykktar voru, öll sú úttekt sem gerð hefur verið á þeim málaflokki kallar á útgjöld upp á um það bil 295 millj. kr., gríðarlega mikilvægt atriði sem þurfti að leiðrétta. Síðan koma liðir undir sjúkratryggingum þar sem er hallarekstur og ekki er gripið til neinna aðgerða af hálfu ríkisstjórnarinnar, hún lætur þetta bara yfir sig ganga. Um er að ræða verulegar upphæðir, næstum 1,6 milljarða. Hægt er að gagnrýna fyrri ríkisstjórn fyrir að hafa ekki áætlað nægilega fyrir því en alveg eins er hægt að gagnrýna núverandi ríkisstjórn fyrir að bregðast ekki við, því að hún er handhafi fjárveitingavaldsins ásamt Alþingi, og þarna eru peningar bara settir beint inn. Ég hefði viljað sjá að menn skiluðu betur inn á einstakar stofnanir, sem þurfa sannanlega samkvæmt úttektum á meiri fjárveitingum að halda, eins og Landspítalinn og raunar fleiri staðir, en það er alls ekki gert og því þá væntanlega vísað inn í fjárlög þar sem um vanáætlun er að ræða sem kallar á breytingar í næstu umræðu. Ég segi bara eins og ég sagði í upphafi: Ríkisstjórnin tók við góðu búi, hefur spilað illa úr því, skapað óvissu, misst af tekjum, tekið rangar ákvarðanir. Hún verður að bera ábyrgðina á því sjálf.

Virðulegi forseti. Mig langar í upphafi máls míns að taka undir með hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur sem ræddi um vinnulagið hér og hversu frumvarpið kemur seint fram og að lítill tími hafi í rauninni gefist til að fara yfir það. Vinnudagur var hér í gær og ég mælti fyrir máli þannig að ég komst ekki fyrr en seint úr þingsal og því gafst mér ekki tími til að lesa frumvarpið fyrr en í gærkvöldi. Auðvitað er ekki æskilegt að hafa vinnubrögðin með þessu móti og ekki hefur komið nein sérstök skýring á því hvers vegna málið er svona seint á ferð. Þegar maður lítur yfir frumvarpið í fyrstu atrennu er ekkert sem maður telur að hafi átt að verða þess valdandi. Það vekur líka athygli að hvorki formaður né varaformaður fjárlaganefndar er hér núna þegar fjalla á um málið. Mér finnst mjög sérstakt að svo sé og hefði verið áhugavert að vita hvers vegna. Hv. þm. Karl Garðarsson talaði áðan mikið um aga í fjármálum og það gengi ekki að reka ríkið með halla. Að sjálfsögðu er það þannig að við viljum flest held ég hafa ríkissjóð hallalausan. En ég velti fyrir mér, fyrst hv. þingmanni finnst þetta svona erfitt eins og kom fram í máli hv. hans, að þegar fyrrverandi ríkisstjórn tók við með halla upp á þriðja hundrað milljarða, hvað átti þá að gera? Átti að taka lán eða átti að reka ríkið áfram með halla eða átti bara að gefast upp? Ég veit ekki alveg hvernig hv. þingmaður hefði brugðist við. Hv. þingmaður ræddi líka um að verið sé að gagnrýna uppsagnir og telur að það hafi ekki verið gert þegar hundruð manna var sagt upp á Landspítalanum. Ég held að ekki hafi verið um að ræða hundruð uppsagna á Landspítalanum í hópuppsögnum. Hins vegar var ekki ráðið í lausar stöður, það er alveg ljóst, og því miður hafa margir hætt vegna aðbúnaðar og kjara sem núverandi ríkisstjórn hefur ekki ákveðið að betrumbæta til að halda í fólk þar, það er líka alveg ljóst. Vissulega eru 225 manns færri á Landspítalanum en var, en það er fækkun á fjórum árum án fjöldauppsagna. Það var og er hægt að koma í veg fyrir fjöldauppsagnir. Hægt er að koma í veg fyrir atvinnuleysi með því að afla tekna og með því að hækka skatta. Hin leiðin hefði verið að skera enn meira niður og segja enn fleirum upp víðar en fyrrverandi ríkisstjórn ákvað að fara ekki þá leið. Við skulum alveg hafa það á hreinu að lausatök voru í fjármálum ríkisins sem settu þjóðina og heimilin nánast á hausinn og þar ber Framsókn ekkert minni ábyrgð en aðrir flokkar, sumir hverjir, en við vonum að þau lausatök heyri sögunni til og okkur takist í sameiningu að komast áfram með að gera ríkisfjármálin skilvirkari með ábyrgari hætti. Fjáraukalög hvers árs eiga að endurspegla að miklu leyti hvernig til tókst með fjárlögin innan ársins og alla jafna er miðað við það að ef umfang gjaldahliðar fjáraukalaga lækkar á milli ára þá hafi tekist betur til en áður með að halda fjárlögin. Hæstv. ráðherra fór áðan ágætlega yfir tilgang fjáraukalaganna, þ.e. þau eiga að taka til ófyrirséðra útgjalda en það hefur svo sem ekki verið þannig, við vitum það og höfum gagnrýnt bæði þingmenn ríkisstjórnarflokkanna og stjórnarandstöðuflokkanna. Á bls. 66 og 67 fram kemur að frávik frá fjárlögum hafi verið mjög mikil til margra ára og myndin sýnir agaleysi fyrir hrun, vissulega. Umframkeyrsla var og algert stjórnleysi en eftir hrun hefur þó svona heilt yfir verið meiri agi. Á síðasta kjörtímabili var í samstarfi þáverandi fjárlaganefndar og fjármálaráðuneytis unnið að undirbúningi nýrra laga um opinber fjármál sem eiga að leysa núverandi fjárreiðulög af hólmi. Og ánægjulegt er að núverandi fjármálaráðherra tók við því máli svo gott sem fullbúnu og hefur ákveðið að gera það að sínu og leggja það fram vonandi fyrir jól, og það er vel. Það á að gagnast okkur betur til að halda utan um fjármál ríkisins. Hér áðan kom fram að notast var við upplýsingar frá Hagstofunni síðan í sumar en í nýjustu útgáfu er gert ráð fyrir að hagvöxturinn í ár verði 2%. En þegar frumvarpið var í smíðum var spáð 2,5% hagvexti. Seðlabankinn gerir hins vegar ráð fyrir að hann verði örlítið meiri, eða 2,3%, og fjárlögin byggjast á því. 1% minni hagvöxtur er um 18 milljarðar, en 0,3%, sem þarna kannski munar þá, eru um 6 milljarðar. Ef við viljum sýna ábyrga fjármálastjórn þá getum við rætt það að við höfum verið með Helguvík inni mjög lengi og erum enn með hana inni, en ég held að hún verði ekki að veruleika þannig að ég held að fjáraukalögin séu í rauninni ekki rétt sem því nemur, þ.e. þær útgönguspár sem gengið er út frá. Svo má líka velta fyrir sér: Hvers vegna er hagvöxturinn minni? Hverjar voru væntingarnar til núverandi ríkisstjórnar sem ætlaði að koma hjólum atvinnulífsins í gang? Að í rauninni þyrfti ekki annað en að þessir tveir flokkar kæmust til valda? Svo var að minnsta kosti látið fyrir kosningar. En í sjálfu sér hefur ríkisstjórnin ekki sett í gang eina einustu framkvæmd frá því að hún tók við eða tekið ákvörðun um nokkra einustu framkvæmd ef við höldum því til haga. Hins vegar er búið að slá þær flestar af sem fyrrverandi ríkisstjórn var búin að setja fram. Auðvitað veltir maður fyrir sér hvernig ríkisstjórnin ætlar að auka hagvöxt ef svo heldur fram sem horfir. Mér finnst að flestar þær ákvarðanir sem ríkisstjórnin hefur tekið hafi valdið óvissu og ólgu, fólk heldur að sér höndum í fjárfestingum og ýmsu fleiru. Ég held að það hafi alltaf töluverð áhrif að sjálfsögðu hvað ríkisstjórnin setur fram hverju sinni. Fram kemur í fjáraukanum að efnahagsbatinn hafi verið hægari en áætlað var við gerð fjárlaga 2013 og hafi það í för með sér að tekjur ríkissjóðs vaxi einnig hægar. Áhrif breyttrar þjóðhagsspár má ráða af því að þótt horfur séu á að tekjur verði mun minni en áætlað var verða þær nánast óbreyttar sem hlutfall af landsframleiðslu. Við þurfum líka að halda því til haga að efnahagserfiðleikar okkar við helstu viðskiptalönd hafa mikil áhrif á tekjur þjóðarinnar, útflutning og viðskipti, og kjörin á erlendum mörkuðum gagnvart Íslandi eru nú verri en í upphafi 7. áratugarins. Það hefur auðvitað mikil áhrif á samanlagðar tekjur og vöxt ríkisins. Stærsti einstaki útgjaldaliðurinn til hækkunar í frumvarpinu er áformað 4,5 milljarða kr. rekstrarframlag til Íbúðalánasjóðs vegna erfiðrar fjárhagsstöðu sjóðsins. Hér er um að ræða fjárheimild sem tekur mið af fyrirliggjandi greiningu og áætlunum en hún verður endurskoðuð á næstunni á grundvelli nýrra upplýsinga sem verður aflað frá sjóðnum og áforma um aðgerðir í málefnum hans. Mig langar því til að vita hver staða Íbúðalánasjóðs er í rauninni. Hvenær má vænta niðurstöðu er varðar framtíð hans? Getur hæstv. ráðherra svarað því? En það má auðvitað líka segja að framlag til Íbúðalánasjóðs sé ekki hluti af rekstri ríkisins. Þetta er óreglulegur liður, kemur í sjálfu sér kannski rekstri ríkissjóðs ekkert við, þ.e. endurspeglar í rauninni miklu frekar vanda frá hruninu sem þarf að leysa til framtíðar. Þetta er sagður fjórðungur af halla 2013. Útgjöld vegna vaxtabóta lækka talsvert sem kemur til af bættri skuldastöðu. Það kemur fram í frumvarpinu. Við vitum þó að staða margra heimila er ekki góð og nú er biðinni væntanlega að ljúka eftir hinum risavöxnu aðgerðum þeim til handa. Svo finnst mér rétt að nefna að allar upplýsingar sem fram til þessa hafa komið frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu um afkomu ríkisins á árinu benda til þess að tekjuáætlun ríkisins standist og gott betur. Í síðustu tilkynningu um greiðsluafkomu ríkisins fyrir fyrstu níu mánuði ársins segir, með leyfi hæstv. forseta: „Greiðsluuppgjör ríkissjóðs fyrir fyrstu níu mánuði ársins 2013 liggur nú fyrir. Staða handbærs fjár frá rekstri batnaði miðað við sama tímabil 2012 og var neikvætt um 28,7 milljarða kr. en var neikvætt um 42,3 milljarða kr. 2012. Tekjur jukust um 19,2 milljarða kr. milli ára og gjöld um 10,4 milljarða kr. Viðskiptahreyfingar höfðu jákvæð áhrif á handbært fé um tæpan 1 milljarð kr. á móti neikvæðum áhrifum 2012 um tæpa 4 milljarða kr.“ Hér í dag hefur verið farið vel yfir tekjur sem ákveðið var að gefa eftir á sumarþingi og var ætlað í fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði að líklega þyrfti hann að taka þetta saman í eitt skipti fyrir öll til að umræðan væri ekki með þeim hætti sem kemur m.a. fram í fjáraukanum og fjárlögum næsta árs. Ég held að það sé bara mjög tilvalið. Það eru ansi mörg athyglisverð frávik í fjáraukanum sem koma fram og mig langar aðeins að velta ýmsu upp. Það verður niðurskurður, hætt verður við verkefni og annað því um líkt. Eins hefur verið komið inn á hér að sumt er ruglingslegt, verið er færa á milli ráðuneyta og erfitt er að bera saman. Margir sjóðir hafa verið nefndir þar sem ýmist hefur verið slegið af eða dregið verulega úr framlögum. Mér fannst það áhugavert þegar hæstv. ráðherra sagði áðan að það væri þá nefndarinnar að athuga hvort í lagi væri að slá af eða fella niður ákveðna styrki sem í frumvarpinu eru. Ég hélt að það ætti að liggja fyrir hvort heimild væri fyrir því eða ekki þegar svona lagað væri sett fram. Slegnir eru af rúmir 5 milljarðar í heild sinni í sjálfu sér, þ.e. fangelsið á Hólmsheiði, framhaldsskólar, byggingar, háskólasöfn og listir, iðnaðarstarfsemi, samgöngur á sjó og í lofti og ýmislegt fleira sem farið hefur verið yfir hér hvernig áætlunin var um að fjármagna það allt. Það er auðvitað frekar dapurt að ekki skuli vera hugað að innviðum samfélagsins, uppbyggingu ferðamannastaða, sem við vitum nú þegar að margir þola ekki meiri ágang, en á sama tíma er verið að leggja fé í að markaðssetja landið, eins og kom fram hjá hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur, og það getur ekki talist sjálfbær ferðaþjónusta, eins og við væntanlega viljum stuðla að. Það vekur líka athygli, eins og farið hefur verið vel yfir, að forsetaembættið fær viðbót núna og vert er að rifja það upp að við 2. umr. og held ég við lokafjárlögin líka, þ.e. þegar unnið var að gerð frumvarpsins 2013, þá fékk forsetaembættið töluverða viðbót, ég held allt upp í 30 millj. kr. Það er því verið að gefa vel í þar til viðbótar. Eitthvað af þessu hlýtur að hafa verið fyrirséð eða getað beðið næsta árs. Við vitum öll af hækkununum í Stjórnarráðinu vegna fjölgunar ráðherra og aðstoðarmanna sem er auðvitað ekki til fyrirmyndar þegar lagt er upp með aðhald í öllum stofnunum. Í frumvarpinu eru margir stórir liðir sem því miður voru kannski ekki fyrirséðir og allt of stórir. Beiðni er um 40 millj. kr. vegna starfa tveggja sérfræðihópa. Það kostar sjálfsagt töluverða peninga að fá utanaðkomandi sérfræðinga til að segja ríkisstjórninni hvernig best er að gera hlutina. Ég hefði haldið að í þessu tilfelli byggjum við yfir afar góðu fólki í ráðuneytunum til að fara yfir þetta. Og það er ekki allt búið því að í fjáraukanum kemur fram að gera megi ráð fyrir að einhver kostnaður falli til eftir áramótin líka. Það er kannski vert að spyrja hæstv. ráðherra hvort gert sé ráð fyrir því í frumvarpinu sem liggur fyrir, eins og það er núna. Í máli hæstv. fjármálaráðherra kom fram að fjármálaráðuneytið veit um hallarekstur sem ekki er óskað eftir að verði leiðréttur í fjárlögum. Mér finnst mikilvægt fyrir okkur nefndarmenn í fjárlaganefnd að spyrja hæstv. ráðherra um hvaða stofnanir er að ræða og hvað er fyrirhugað að gera í málefnum þeirra. Er ætlunin að fella niður hallann í lokafjárlögum? Erum við þá að tala um stórar stofnanir eins og Landspítalann, heilsugæsluna í Reykjavík, sýslumenn, Vegagerðina? Um hvað erum við að tala? Það er mjög merkilegt ef það er þannig að við ætlum að flytja það alveg inn í lokafjárlög. Ég held að við í fjárlaganefnd mundum ekki vilja gera það.

Virðulegur forseti. Ég kem hingað ekki síst til að deila undrun með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni sem flutti ræðu áðan og er nú í forsetastóli, undrun yfir því að fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar er ekki bara tekin út í fjárlögum næsta árs heldur er það rauður þráður í frumvarpi til fjáraukalaga að höggva hana nánast alfarið burt á þessu ári. Það er orðið algjört leiðarstef í aðgerðum ríkisstjórnarinnar á fyrsta ári sínu að taka burt, eins og kallað er, í fjáraukalögum og í frumvarpinu „svokallaða fjárfestingaráætlun“. Þannig er það yfirleitt orðað. Ég vil leyfa mér að gera verulegar athugasemdir við þetta og við alla þá pólitík sem þarna birtist. Eru efnisleg rök fyrir því að taka burt nánast alla fjárfestingaráætlunina eða er hún bara tekin burt vegna þess að fyrri ríkisstjórn kom henni á? Eru það þá ásættanleg rök, ásættanleg pólitík? Um hvað erum við að tala? Stundum er gefið í skyn að fjárfestingaráætlunin sé einhvers konar kosningaloforð sem gefið var á síðasta ári síðustu ríkisstjórnar. Það er ekki þannig. Hér varð hrun, eins og við orðum það oft, og viðbrögðin við hruninu voru einkum tvenns konar að mínu mati. Margir urðu skiljanlega reiðir en margir lögðust líka undir feld, ekki bara í þessum sal heldur úti um allt samfélagið, á vegum stéttarfélaga, hagsmunasamtaka, í sveitarfélögunum, úti í byggðunum; tónlistarmenn og fólk í hugverkaiðnaðinum hugsaði: Hvar eru sóknarfærin? Hvar eigum við að blása til sóknar, hvar eigum við að afla tekna? Það var farið í yfirgripsmikla vinnu, ekki bara á vegum ríkisstjórnarinnar, ekki bara á vegum Alþingis, stundum hreint alls ekki, stundum á vegum Samtaka iðnaðarins, stundum á vegum ASÍ, stundum á vegum Samtaka atvinnulífsins og þar fram eftir götunum, til að skilgreina sóknarfærin, á vegum sveitarfélaga, Reykjavíkurborgar, úti um allt. Út úr þeirri vinnu allri saman, skýrslu sem skapandi greinar gáfu út um sóknarfærin í skapandi greinum, skýrslu sem var gefin út á vegum Alþingis um sóknarfæri í græna hagkerfinu, vinnu sveitarfélaganna að sóknaráætlun landshluta, vinnu innan ferðamannageirans um sóknarfæri og nauðsynlegar aðgerðir í ferðamannaiðnaði, spratt fjárfestingaráætlunin, þar á meðal úr vinnu innan tækni- og hugverkageirans sem farið hefur fram um árabil. Þar hefur margoft verið bent á aðgerðir sem þarf að fara í til að auka tekjur af tækni- og hugverkaiðnaði á Íslandi. Úr þessari vinnu allri saman spratt fjárfestingaráætlunin. Hún er einfaldlega sú hugmynd að taka alla þessa vinnu og, haldið ykkur nú fast, fjármagna hana. Það var ákveðið að fjármagna þetta allt. Og hver var fjármögnunin? Jú, hún var þríþætt. Það var farið í að hækka veiðileyfagjald. Mig minnir að þar hafi átt að koma 3 milljarðar, ég er ekki með tölurnar alveg í kollinum. Það fer eftir því hvort við tölum um eitt ár eða mörg ár, þar átti alltént að koma verulegur hluti, skulum við segja. Svo átti að koma arður af eignarhlut ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Ég held að ríkið eigi 41% í fjármálafyrirtækjum á Íslandi. Sá hlutur er farinn að skila verulegum arði, það sjáum við til dæmis í fjárlögum næsta árs og í fjáraukalagafrumvarpinu núna. Loks var talað um að selja sumar eigur ríkisins. Það hefur vissulega ekki gengið eftir en það var farið alveg sérstaklega í að tryggja fjármögnun. Hún er til staðar að hluta til, að hluta til hefur hún verið afturkölluð með ákvörðunum þessarar ríkisstjórnar, og hún verður að bera ábyrgð á því, og að hluta til hefur hún ekki skilað sér. Vissulega hefði verið tilefni til að endurskoða fjárfestingaráætlunina, ég get tekið undir það. Þetta er áætlun sem byggði á ákveðnum forsendum um fjáröflun. Þær hafa ekki staðist að öllu leyti en þær hafa staðist að mjög miklu leyti og með öðrum ákvörðunum ríkisstjórnarinnar hefðu þær staðist að meira leyti. Ríkisstjórnin ætlar hins vegar ekki að endurskoða þessa áætlun. Hún tekur hana beinlínis alla burt. Þá verð ég að spyrja: Hvaða pólitík er það? Við erum ekki að finna upp hjólið á Íslandi hvað þetta varðar, aðrar þjóðir hafa lent í kreppu, aðrar þjóðir hafa lent í verulegum vanda. Finnska hagkerfið hrundi. Hvað gerðu Finnar? Þeir blésu til sóknar í hönnunargeiranum, í tækni- og hugverkageiranum, skapandi greinum og líka ferðaþjónustu - og njóta góðs af því núna. Svíar blesu til sóknar í tónlistariðnaði og um þessar mundir er tónlist einhver stærsta útflutningsgrein Svía. Danir hafa lengi spilað sóknarbolta í hönnunargeiranum og njóta mjög góðs af því. Það hefur stundum verið talað um að hvað varðar fjárfestingar í hönnun séu Íslendingar á sama stað og Danir voru, held ég, í kringum aldamótin þarsíðustu. Við höfum einfaldlega ekkert spáð í þessi mál en aðrar þjóðir fara í þetta af festu og uppskera samkvæmt því. Fjárfestingaráætlunin er ekki gæluverkefni og ekki kosningavíxill, hún er pólitík sem snýst um að leggja peninga í fjárfestingar sem skila sér til baka. Skoðum til dæmis hvernig Tækniþróunarsjóður virkar. Hann virkar þannig að ríkið leggur pening í samkeppnissjóð og fyrirtæki sækja um pening í þennan sjóð ef þau hafa fjármagnað sig allt að 80% annars staðar. Hið sama gildir um Kvikmyndasjóð. Mér finnst ég þurfa að fara aðeins yfir þetta vegna þess að mér finnst einfaldlega gæta vanskilnings á þessum málum. Þessir peningar fara í að búa til ný fyrirtæki, ný verkefni, fjölbreytta starfsemi. Við erum hérna nokkrir Íslendingar sem erum orðnir ansi leiðir á því að tala sífellt um Össur og Marel sem nýju fyrirtækin á Íslandi og núna síðast CCP. Þau þurfa að verða fleiri. Ný fyrirtæki vaxa og þau greiða til baka til ríkisins í formi skatta og fleiri gjalda. Mér voru að berast þær upplýsingar að í úrtaki 13 fyrirtækja sem fengu styrki úr Tækniþróunarsjóði árið 2005 var heildarvelta á árinu 2005 20 milljarðar. Árið 2012 var heildarveltan 118 milljarðar. Það er næstum sexföldun. Þetta úrtak fyrirtækja var að jafnaði tvö til þrjú ár að greiða ríkinu framlögin til baka. Ríkið hefur fengið framlögin til þessara fyrirtækja til baka tuttugu- til fjörutíufalt. Þess eru dæmi að framlögin hafi skilað sér til baka í tilviki ákveðinna fyrirtækja um 3.500%. Þetta er það sem við erum að tala um. Við erum ekki að tala um nein gæluverkefni. Við erum að tala um hagstjórn. Við erum að tala um að byggja upp atvinnulíf, stækka kökuna eins og Sjálfstæðisflokkurinn talar oft um. Um það snýst þetta og það að setja pening í greinar sem geta vaxið, að mestu án náttúrulegra takmarkana. Þetta hafa Norðurlandaþjóðirnar fattað. Skapandi greinar geta vaðið inn á allt markaðstorg heimsins og selt hugvit, selt tónlist. Ef Sigur Rós vegnar vel fá 50 manns vinnu. Hvað erum við til dæmis að tala um varðandi tónlist? Við erum að tala um að 20 milljónir, sem væntanlega er búið að blása af, verði settar í markaðssetningu á netinu. Hvernig haldið þið að Of Monsters and Men hafi orðið til? Með smáframlagi. Þau urðu náttúrlega til með því að æfa sig og búa til lög, en hvernig urðu þau fræg í útlöndum? Með smámarkaðssetningu á netinu sem kostar smáaura en skilar sér margfalt til baka. Við erum gríðarlega aftarlega á merinni þegar kemur að þessu öllu saman og núna ætlum við að blása af fyrstu sóknina sem raunverulega hefur verið áætluð í þessum málum. Og hvað er sagt? Ekki fjármagnað, er sagt, ekki fjármagnað. Ég fór áðan yfir það hvernig þetta var víst sérstaklega fjármagnað en mig langar í lok ræðunnar að velta upp pólitískt heimspekilegu spurningunni: Hvað er yfirleitt fjármagnað? Eru 12 milljarðar í landbúnaðarkerfið sem aðallega fara í framleiðslu á lambakjöti og mjólkurafurðum fjármagnaðir? Hvernig er það fjármagnað, hæstv. fjármálaráðherra, geturðu sagt mér hvernig það er fjármagnað? Er það ekki af skatttekjum? Er það ekki yfirleitt þannig að við viljum gera ýmislegt? Kallast það ekki pólitík? Það er ýmislegt sem við viljum gera, við getum lagt þann lista niður fyrir okkur og svo höfum við pening og við forgangsröðum. Ef við veldum að forgangsraða í þágu uppbyggingar í skapandi greinum, grænum iðnaði, tækni- og hugverkaiðnaði og uppbyggingu ferðaþjónustu mundum við bara gera það. En það vill svo til að okkur sem unnum að fjárfestingaráætluninni á síðasta kjörtímabili fannst sem stemningin, aðallega í þessum sal, væri þannig að það þyrfti þó að fjármagna þessi verkefni sérstaklega. Það kom líka á daginn. Ég man að þegar við greiddum atkvæði um þetta hérna fannst mér eins og helmingur þingmanna flissaði þegar það var verið að tala um að setja meiri peninga í hönnunarsjóð, eins og þetta væri bara eitthvert gæluverkefni, snerist um einhverja lopasokka - sem þó geta skilað örugglega arði. Þetta er reyndar ágætt dæmi. Farmers Market er að markaðssetja ullarvörur og kaupir, held ég, allt upp undir 70% af íslenskri ull og markaðssetur erlendis og selur - fyrir peninga, skilar þessu til baka. En viðhorfið var svona í þingsalnum og það virðist núna vera í meiri hluta. Þetta er alvarlegt vegna þess að við horfum síðan á áætlun í ríkisfjármálum næstu þrjú, fjögur árin og getum ekki annað en spurt okkur: Hvaðan eiga tekjurnar að koma? Hver er sóknin? Ég hef staðið í þessum stól og spurt hæstv. forsætisráðherra af einlægni: Hvað ætlar hann að gera? Hver er sóknin, hverjir verða vaxtarbroddarnir, hvaða fleiri fyrirtæki en Össur og Marel koma upp? Svörin eru engin. Það er bara sá rauði þráður að fjárfestingaráætlunin er tekin burt. Nú ætla ég að nefna eitt ágætt dæmi um hvernig rökin „engin fjármögnun“ gilda stundum en stundum allt í einu „fjármögnun“. Opnan á bls. 88–89 í greinargerð með frumvarpi til fjáraukalaga er mjög áhugaverð. Annars vegar er hér liður 283, Græna hagkerfið, ýmis verkefni. Í það áttu að fara 200 milljónir eða svo. Í yfirumsjón forsætisráðuneytisins með verkefnum sem er greint frá í þessari skýrslu voru 48 verkefni til uppbyggingar í grænum iðnaði sem voru samþykkt þverpólitískt í þessum þingsal sem sóknarverkefni varðandi græna hagkerfið. Þau snúast um að spara með vistvænni orku, snúast um að Íslendingar verði í fararbroddi við að þróa, framleiða og markaðssetja vistvæna tækni. Þetta er stóra málið á 21. öldinni, 48 tillögur. Forsætisráðuneytið átti að hafa yfirumsjón með framkvæmd þessara tillagna og fékk 200 milljónir til þess á fjárlögum síðasta árs. Þau eru öll skorin burt, ekki bara á fjárlögum næsta árs heldur líka í fjáraukalagafrumvarpinu. Forsendur um fjármögnun þeirra ganga ekki eftir. Bull. Næsti liður er nr. 305 og þar er sótt um 165,5 millj. kr. framlag í nýjan fjárlagalið sem heitir „Græna hagkerfið og verkefni tengd vernd sögulegra og menningartengdra byggða og fornleifa o.fl. og er vegna mikilvægra og aðkallandi verkefna á sviði byggða- og þjóðmenningarverkefna sem talið er brýnt að bregðast við. Er þetta fjármagnað, hæstv. fjármálaráðherra? Hverjar eru forsendur þessarar fjármögnunar? Hvaða skýrslur liggja hér til grundvallar? Liggja 48 þverpólitískar tillögur því til grundvallar að það eigi að efla byggða- og þjóðmenningarverkefni? Hvar eru þær? Hvað er þetta? Og 15,5 milljónir af þessu eru hæstv. forsætisráðherra til ráðstöfunar til að gera upp hús. Er hann að fara að lakka glugga? Um hvað erum við að tala? Er búið að fjármagna það? Það stendur ekki steinn yfir steini í þessu.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu um fjáraukalög fyrir árið 2013, sem hefur vegna einstakra tillagna í frumvarpinu teygt sig yfir á árið 2014, og um ýmis önnur mál. Í sjálfu sér er ekkert við það að athuga að við ræðum ýmsar forsendur á tekju- og gjaldahlið fjáraukalagafrumvarpsins og gerum það í stærra pólitísku samhengi. Það er ágætt að gera. Ég vil byrja á því að segja að í umræðunni hefur allnokkrum sinnum verið vikið að því að misvísandi upplýsingar hafi komið fram um stöðu ríkisfjármálanna á árinu 2013. Það hefur ekki farið fram hjá mér að í tilkynningum frá Ríkisendurskoðun, jafnvel frá fjármálaráðuneytinu, eftir atvikum frá Fjársýslunni, hafa komið fram upplýsingar sem virðast við fyrstu sýn stangast á við það sem áður hefur verið sagt. En þá verður að skoða að slíkar upplýsingar virðast oft og tíðum vera settar fram á misjöfnum forsendum. Stundum eru menn að skoða áætlanir um tekjur til ríkisins á greiðslugrunni, hvernig þær skiptast á mánuði yfir árið samkvæmt áætlun um skiptingu teknanna, og bera síðan saman við rauninnkomu deilt niður á þessa mánuði, en það er varasamt að nota slíkar upplýsingar til að leggja grunn að áætlun um útkomu fyrir árið í heild. Í umræðunni gætir líka oft misskilning sem byggir á því að stundum bera menn saman tölur á rekstrargrunni við eitthvað sem áður var sagt á greiðslugrunni o.s.frv. Ég vil bæta því við sem áður hefur komið fram í umræðunni að ég deili áhyggjum af því hversu ruglingslegt þetta getur verið og ég hef kallað eftir því í ráðuneytinu að við beitum okkur fyrir því að allar upplýsingar um opinber fjármál séu settar fram á sömu forsendum og á sama grunni eftir því sem hægt er. Það hefur almennt ekki verið þannig á þessu ári og eflaust ekki heldur á síðastliðnum árum en það skiptir máli fyrir málefnalega umræðu. Í þessu frumvarpi, eins og í fjárlagafrumvarpinu, reynum við að draga fram það sem við áætlum að verði afkoman samkvæmt ríkisreikningi. Eins og margoft hefur komið fram er það rétt um 31 milljarður í halla á yfirstandandi ári sem tengir aftur við margt af því sem hér er rætt varðandi fjármögnun einstakra liða. Þegar ríkið er rekið með 31 milljarðs halla má halda því fram, í framhaldi af því sem hv. þm. Guðmundur Steingrímsson kom inn á í síðustu ræðu, að ekkert af því sem ríkið er að gera sé að fullu fjármagnað vegna þess að eftir standa rúmir 30 milljarðar í halla sem verður að fjármagna með sérstökum lántökum. Ég hef alltaf litið svo á að þegar fjárfestingaráætlun síðust ríkisstjórnarinnar, sem kom hingað til þingsins fyrst og fremst í gegnum fjárlög og jafnvel milli umræðna um fjárlög seint á síðasta ári, var kynnt til sögunnar hafi það verið eins og grunnur hennar, grunnforsenda, væri að menn væru að öðru leyti búnir að ná jöfnuði í ríkisfjármálum þar sem fyrir lá að stefnt var að um 3 milljarða halla á ríkisfjármálum, sem verður að teljast því sem næst jöfnuður í ríkisfjármálum, og þess vegna hafi menn talið sig vera í færum til þess að tefla fram áætlun um fjárfestingar inn í framtíðina væru fyrir því tekjur sem menn ætluðu að afla sérstaklega. Þannig mundi þetta allt standa á endum, þ.e. fjárfestingaráætlunin sérstaklega fjármögnuð og síðan að öðru leyti fjárlagafrumvarp þar sem menn væru um það bil með jöfnuð, 3 milljarða afgang, 3,7 milljarða á rekstrargrunni. Síðan kemur einfaldlega á daginn að heildarafkoman stefnir í 30 milljarða halla og með því breytast allar forsendur. Það verður að segjast alveg eins og er, og ég tel reyndar að það hafi komið ágætlega fram áður í umræðum, bæði vegna fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2014 og aftur í þessari umræðu, að meðal þess sem ný ríkisstjórn gerir þá er að horfa til þess hvað það er sem hefur nýlega verið ákveðið, er ekki komið til framkvæmda og enn hægt að draga til baka. Og já, margt af því fellur í flokk fjárfestingaráætlunarinnar. Eru í fjárfestingaráætluninni eingöngu verkefni af þeim toga sem hér hefur verið farið yfir í umræðunni, t.d. á sviði Rannsóknasjóðs og Tækniþróunarsjóðs eða markáætlanir og annað þess háttar? Nei, það er fjölmargt annað í fjárfestingaráætluninni sem fellur utan slíkra sjóða. En svo ég byrji á þeim sjóðum sem svo gjarnan er vikið að í umræðunni hefur það þegar komið fram í tvígang hjá mér að á árinu 2013 er umfang þeirrar starfsemi sem fram fer bæði há Rannsóknasjóði og Tækniþróunarsjóði það mesta sem nokkru sinni hefur verið. Við höfum síðan sagt varðandi næstu ár að það verði að vera sérstök ákvörðun í langtímaríkisfjármálaáætluninni að taka til baka þær skerðingar sem leiða af ástandinu í ríkisfjármálum og birtist í langtímaáætluninni hvað þá sjóði varðar. Það er alls ekki þannig að á næstu árum liggi fyrir ákvörðun um að vinda ofan af öllu því sem varð um þessa sjóði sem birtist í fjárfestingaráætluninni, en það verður hins vegar ekki farið í viðbótarfjármögnun sjóðanna án þess að fyrir því hafi fundist nýjar tekjur. Að öðru leyti er í fjárfestingaráætluninni margt sem spyrja má sig hvort teljist til hreinna fjárfestinga og síðan annað sem er hefðbundið að sé beint í fjárlögum. Ef ég tek til dæmis fasteignir, fjárfestingar í fasteignum sem teljast til hluta af fjárfestingaráætluninni skulum við hafa í huga að opinberar fjárfestingar, þar með talið viðhald og nýfjárfestingar eins og þær sem er að finna hér, og ég gæti nefnt Herjólf, Landeyjahöfn, mennta- og vísindahús, fangelsi o.s.frv., það hefur ekki verið til staðar fjárfestingaráætlun í gegnum árin, síðustu áratugina að baki slíku nema þá sú sem við köllum samgönguáætlun hvað varðar vegi og aðrar slíkar innviðafjárfestingar. Engu að síður hefur fjárfestingarstigið hjá hinu opinbera, bæði hjá ríki og sveitarfélögum, verið langtum hærra samanborið við fjárfestingaráætlun sem hefur verið hér. Jafnvel að teknu tilliti til þeirra fjárfestinga sem er að finna í þeim efnum í fjárfestingaráætluninni hefði fjárfestingarstigið verið lægra. Þess vegna hef ég svo oft sagt í umræðunni: Ég deili áhyggjum af því hversu mjög hefur dregið úr innviðafjárfestingu hjá ríkinu. En þetta eru ekki fjárfestingar af þeim toga að þótt hafi þörf til að stilla þeim fram í sérstakri fjárfestingaráætlun í gegnum tíðina. Það hefur einfaldlega verið þannig að menn hafa almennt fjárfest meira í innviðum, vegum, nýbyggingum, stofnunum eins og skólum og öðrum slíkum innviðamannvirkjum án sérstakrar fjárfestingaráætlunar. Í umræðunni er hins vegar áherslan öll á það sem snýr að hinum skapandi greinum. Ég tek undir með hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni þegar hann segir að við þurfum að fá fleiri sprota. Við þurfum að örva lífið í nýjum greinum sem eiga sér ekki vaxtarmörk innan lands heldur geta sótt fram á erlenda markaði og stækkað þar. Þar erum við einfaldlega sammála, nákvæmlega hvernig við gerum það skiptir hins vegar máli, útfærslan skiptir máli og sumt af því sem er í fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar mundi gagnast vel í þeim tilgangi, annað hef ég meiri efasemdir um. Ég hef nú þegar rætt um rannsóknar- og tækniþróunarsjóðina sem við munum áfram ræða út allt þetta kjörtímabil geri ég ráð fyrir, en skerðingarnar sem við erum að ræða þar og birtast í frumvarpinu sem er á dagskrá hér í dag eru annars vegar á Tækniþróunarsjóð vegna ársins 2013 upp á 150 millj. af 550 millj. viðbótinni þannig að það sitja þá 400 millj. eftir í þann sjóð, og rúmlega 200 millj. í Rannsóknasjóð af rúmlega 300 sem enn var óúthlutað á þessu ári og að öðru leyti nýtur sjóðurinn góðs af því sem hækkað var á þessu ári. Þetta verður verkefni nefndarinnar sem fær málið til umfjöllunar, að skoða sérstaklega hver staðan er á sjóðunum gagnvart yfirferð umsókna og úthlutun á árinu. Um fjármögnunina fyrir fjárfestingaráætlunina vil ég segja: Menn geta haldið því fram að ríkisstjórnin hafi tekið sérstakar ákvarðanir sem hafi eyðilagt fjármögnun þessarar áætlunar en setjum sem svo að við hefðum látið vera að skerða veiðigjaldið. Eins og ég hef nefnt í umræðunni er þetta orðin algerlega prinsipplaus umræða vegna þess að veiðigjöld eru alltaf í umræðunni í dag ýmist nefnd vegna þess að fjármuni vantar í spítala eða fjárfestingaráætlun eða eitthvað. Veiðigjöld eru einhver ótæmandi sjóður sem maður sækir í þegar mann vantar fjármagn. Veiðigjöld eru ekki lengur hjá flestum stjórnmálaflokkum hér á þinginu grundvöllur að málefnalegri umræðu um auðlindarentu, um að það sé vegna forgangs að nýtingu takmarkaðra auðlinda sanngjarnt og eðlilegt, réttlátt að taka hluta umframhagnaðarins til ríkisins. Nei, veiðigjöld eru einfaldlega réttlætt í umræðunni í dag með því að benda á ágæta útkomu útgerðarinnar, betri en nokkru sinni fyrr, og síðan er vísað til þess að fjármagn vanti í tiltekin verkefni og ríkisstjórnin sem tók við á þessu ári fordæmd fyrir að ganga ekki lengra. Ég vonast til þess að okkur takist að nýju að endurvekja málefnalega umræðu um hvað séu eðlileg, hófleg, sanngjörn, málefnaleg veiðigjöld á útgerðina í landinu. Þá held ég að við kæmumst á betri stað. Að mínu áliti hefði verið of langt gengið með þeirri gjaldtöku sem fyrirhuguð var á árinu 2013. Svo er því haldið fram að ríkisstjórnin hafi á árinu 2014 gengið enn lengra og fórnað frekari tekjum. Staðreyndin er sú að nýjar tekjur sem ríkisstjórnin tryggir í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2014 eru miklu hærri en sem nemur áætlaðri tekjuskerðingu vegna þessara breytinga, miklu hærri vegna þess að nú er gengið miklu harðar fram í innheimtu bankaskattsins, miklu harðar en nokkru sinni hefur verið gert af fyrri ríkisstjórn og það yfirvinnur allt tekjutapið vegna þess sem hér er verið að ræða. Samt sem áður er ríkissjóður á árinu 2014 algerlega í járnum. Þetta vildi ég sagt hafa vegna umræðna um að ríkisstjórnin hafi kastað frá sér tekjum. Því er haldið fram að breytingar á yfirstandandi ári, jafnvel næsta, sem ríkisstjórnin hafi sjálf ákveðið að grípa til séu ástæða þess að ráðast þurfi gegn fjárfestingaráætluninni, en þeir sem hafa blandað sér í þessa umræðu virðast algerlega horfa fram hjá því að jafnvel þótt þær tekjur væru til staðar, - og í frumvarpinu í dag er fjárfestingaráætlunin 2013 tekin niður um 4 milljarða, einungis brot af því fellur á sjóðina sem eru mest nefndir í umræðunni, tekin niður um 4 milljarða að hluta til vegna þess að framkvæmdum við einstaka fasteignaverkefni, eins og fangelsið, er einfaldlega frestað - jafnvel þótt tekjur hefðu haldist óskertar hvað þetta snertir, veiðigjöldin, sala eigna, arður og annað þess háttar hefði ríkissjóður samt verið rekinn með á þriðja tug milljarða í halla. - Samt með á þriðja tug milljarða í halla. - Hvernig er það fjármagnað? Það er fjármagnað með lántökum. Ég fór yfir það í framsöguræðu áðan hvernig ríkið þarf að sækja út á lánamarkaðinn til að standa undir þeim halla sem verður á yfirstandandi ári. Varðandi það sem komið hefur fram í umræðunni hjá ýmsum þingmönnum um agann í framkvæmd fjárlaga vil ég fagna því. Ég fagna þeim tóni sem birtist í þinginu þar sem kallað er eftir því að aukið aðhald verði með framkvæmd fjárlaganna. Við teljum að í frumvarpinu birtist mjög skýr stefnumörkun af hálfu nýrrar ríkisstjórnar um að fjáraukalögin gegni ákveðnu hlutverki. Við sjáum eitt minnsta frávik frá fjárlögum á gjaldahliðinni sem sést hefur í langa tíð. Heildarfrávikið skýrist að langmestu leyti af tekjuhliðinni en hlutur fjáraukalaganna á gjaldahliðinni hefur eiginlega ekki verið minni í seinni tíð.

Hæstv. forseti. Ég hlustaði úr forsetastóli af athygli á hæstv. fjármálaráðherra flytja frumvarp til fjáraukalaga fyrir 2013. Þá kom upp í huga minn þegar ég tók líka mið af fjárlögum 2014, 2. umr. um frumvarpið og breytingartillögur fer fram næsta þriðjudag, þar sem ég hef setið í fjárlaganefnd sem varamaður nokkra fundi að þar kom fram að helmingslíkur væru á að sú umræða færi fram á þriðjudag. Nú hef ég fengið fundarboð um þriðjudags- og miðvikudagsfundi þar sem ekki er gert ráð fyrir breytingartillögum vegna 2. umr. fjárlaga. Hvers vegna segi ég þetta og nefni þessi tvö atriði? Það er vegna þess að mér finnst einhvern veginn eins og umræðan núna um fjáraukalög með tilliti til þess sem verið er að gera með fjárlögin, sem er ekki tilbúið og er langt á eftir áætlun, sé ekki tímabær, að það sé ekki tímabært að hæstv. fjármálaráðherra komi með þetta frumvarp inn núna vegna þess að á morgun hefur verið boðað af hálfu ríkisstjórnarinnar að haldinn verði fundur þar sem tillögur nokkurra vinnuhópa um að taka á skuldavanda heimilanna verði birtar. Ástæðan fyrir því að ég kem í stutt andsvar við hæstv. ráðherra er til að spyrja hann hvort þær tillögur sem koma fram á morgun og Morgunblaðið fjallar mikið um í dag, þar sem á að uppfylla stærsta kosningaloforð Íslandssögunnar hjá Framsóknarflokknum um allt að 300–340 milljarða leiðréttingu á stökkbreyttum skuldum heimilanna í landinu, hafi ekki áhrif á svo margvíslegan hátt á fjáraukalögin og ég tala nú ekki um á fjárlögum næsta árs. Þess vegna er þetta spurning mín til hæstv. ráðherra: Munu tillögurnar sem kynntar verða á morgun ekki hafa áhrif á fjáraukalögin, það sem eftir er af þessu ári, svo að ég tali nú ekki um fjárlög fyrir næsta ár?

Herra forseti. Fyrst varðandi fyrirhugaða 2. umr. fjárlaga þriðjudaginn 3. desember þá finnst mér orðið harla ólíklegt að okkur takist að koma saman í samstarfi við nefndina öllum tillögum til að undirbúa þá umræðu og rísa um leið undir því sem er mikilvægt, að nefndin öll fái hæfilegt tækifæri til að yfirfara þær. Það er augljóst af því hvar við erum stödd á dagatalinu í dag. Varðandi fjárlagafrumvarpið og samspil þess við fjáraukalagafrumvarpið þá sætti ég gagnrýni fyrir nokkrum dögum fyrir að hafa ekki fyrr komið fram með fjáraukann sem er sannarlega mjög seint á ferðinni að þessu sinni, því miður. Ég tel hins vegar að það komi á engan hátt í veg fyrir að áfram haldi vinnan við fjárlögin og undirbúning fyrir 2. umr. vegna næsta árs. Ekkert af því sem við erum að afgreiða í fjáraukanum í þessari umræðu og framhaldi hennar hefur bein áhrif með þeim hætti sem hv. þingmaður kemur inn á. Það er ekkert að fara að gerast vegna ársins 2013 sem smitast yfir á árið 2014 í tengslum við einhverjar niðurstöður þeirra nefnda sem eru að fara að skila af sér. Það er nokkuð sem mun gerast næstu daga, vonandi skila nefndirnar af sér fyrir helgi og jafnvel þannig að hægt verði að kynna þær niðurstöður sérstaklega. Ég á ekki von á öðru en að það muni fyrst og fremst hafa möguleg áhrif á árið 2014. Ég sé ekki fyrir mér að það geti mögulega haft nein árið á fjárlög 2013.

Hæstv. forseti. Í einnar mínútu andsvari get ég ekki annað en fjalla um þær fyrirhuguðu aðgerðir sem boðaðar verða á morgun og eru kosningaloforð Framsóknarflokksins um leiðréttingu upp á 300–340 milljarða kr., plús þær leiðir sem verið er að blanda inn í þær aðgerðir frá Sjálfstæðisflokknum, um að nota séreignarlífeyrissparnaðinn. Það mun hafa mikil áhrif á ríkisfjármál strax og aðgerðirnar verða kynntar. Þetta verður ekki gert öðruvísi en með því að auka skuldir ríkissjóðs. Ekki eru peningarnir sem áttu að fara í þetta að koma, samkvæmt Morgunblaðinu og því sem menn hafa sagt, m.a. hæstv. fjármálaráðherra, þá hafa viðræður við kröfuhafa ekki skilað þeim árangri. Þess vegna spyr ég aftur: Munu skuldavandatillögurnar sem koma á morgun ekki strax hafa áhrif? Er t.d. búið að kanna hvort lánshæfismat breytist eitthvað frá og með þeim degi? Nú geri ég ráð fyrir að þessar tillögur verði ekki kynntar fyrr en eftir lokun Kauphallar á morgun vegna þess að þetta getur haft mjög mikil áhrif á 

Virðulegi forseti. Það er mjög erfitt að eiga orðastað við hv. þingmann þegar hann gefur sér ákveðnar forsendur sem ég tel reyndar að séu  Ég get bara sagt í þessu samhengi að ég tel rétt að umræður um skuldamál heimilanna verði fyrst og fremst á grundvelli hugmynda sem verða þá þegar komnar fram. Ég bíð enn eftir því að sérfræðingahópurinn skili endanlega af sér svo að við getum tekið þá umræðu á einhverjum vitrænum grundvelli. Að öðru leyti deilum við hv. þingmaður þeirri skoðun að það skiptir gríðarlega miklu máli að verja lánshæfi ríkisins og auka ekki við skuldir þess þannig að 

Virðulegi forseti. Mig langar til að endurtaka spurningu sem ég lagði fyrir ráðherra áðan. Ég byrja kannski á að segja að í síðari ræðu hans kom ýmislegt fram. Það er alveg augljóst að hóflegt og sanngjarnt er eitthvað sem við erum ekki sammála um, sem viðmið í þeim efnum. Það var ánægjulegt að heyra að hann taldi að sumt í fjárfestingaráætluninni gæti gengið ágætlega, en hann hefur samt ákveðið það að ýta því öllu saman út af borðinu. Í upphafi máls hæstv. fjármálaráðherra kom fram að fjármálaráðuneytið veit um hallarekstur sem er ekki óskað eftir að verði leiðréttur núna í fjáraukalögunum. Því langar mig til að spyrja hann: Um hvaða stofnanir er að ræða og hvað á að gera í þeirra málefnum? Er ætlunin að fella niður einhvern halla í lokafjárlögum? Og til dæmis þessar stóru stofnanir, af því að verið er að tala um að þær hafi ekki áhrifin á fjárlagagerðina fyrir næsta ár, ég er því ekki sammála. Við erum með stórar stofnanir; Landspítalann, Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, Vegagerðina en nú er verið að vinna frumvarp um afnám markaðra tekna og þar er risastór skuld sem þeir telja að þeim beri ekki að greiða, og hvað þá ef teknar verða af þeim markaðar tekjur. Auðvitað veltir maður fyrir sér: Á að skerða þær stofnanir enn frekar á næsta ári eða á að koma með eitthvað inn í lokafjárlögin núna? Síðan langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvað honum finnst um að fólkið hér í salnum hafi ekki verið við umræðuna, hvorki formaður fjárlaganefndar né varaformaður. Mér finnst það afar sérkennilegt. Ég er ekki hokin af þingreynslu en mér er það til efs að það hafi verið þannig við umræðu eins og þessa að formennirnir hafi hvorugur verið við hana. Ef þeir eru ekki á landinu eða eitthvað slíkt er það þá vegna þingstarfa?

Virðulegi forseti. Formaður og varaformaður fjárlaganefndar eru samkvæmt minni bestu vitund báðir erlendis vegna þingstarfa. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir að koma fram með hallarekstursvandann og hvernig best sé að taka á honum. Ég get greint frá því að ég sé það gerast þannig varðandi hallarekstur þeirra sem eru með gamlan, uppsafnaðan vanda en hafa sýnt umbætur í rekstrinum á undanförnum árum að við getum í lokafjárlögum þurrkað út verulegan hluta þess vanda. Ég er hér í því samhengi fyrst og fremst að horfa til þriggja aðila. Í fyrsta lagi Landspítalans, í öðru lagi Heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu, í þriðja lagi lögregluembættisins á Suðurnesjum. Þetta eru allt stofnanir í ríkisrekstrinum sem voru fyrir nokkrum árum síðan í miklum vanda en hafa í millitíðinni sýnt mikinn rekstrarbata. Til þess að sýna ekki slæmt fordæmi gagnvart einstaka stofnunum og taka jafnóðum af hallarekstur, sem er auðvitað ekkert annað en umframkeyrsla miðað við fjárheimildir, höfum við í fjármálaráðuneytinu undirbúið verklagsreglur fyrir þetta ferli og ég hef kynnt í ríkisstjórn ákveðnar viðmiðunarreglur sem ég hyggst leggja slíkum ákvörðunum til grundvallar. Samkvæmt þeim skilmálum eða skilyrðum sem mér finnst rétt að byrja þessa vinnu eftir, eru það fyrst og fremst þessir þrír aðilar sem mundu koma fram í lokafjárlögum og við mundum taka 3/4 af eldri halla þeirra í þessari lotu. Annar hallarekstur annars staðar í kerfinu verður áfram til meðhöndlunar. Hér var Vegagerðin nefnd sérstaklega. Í þessu fjáraukalagafrumvarpi eru settar 700 milljónir vegna 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Við höfum aðeins rætt hjá hverjum eigi að fella niður og hverjum ekki og hvort það var til fyrirmyndar þegar til dæmis Háskólinn á Akureyri tók sig til og vann sjálfur á eigin halla, sem er kannski ekki beint sanngjarnt gagnvart sumum stofnunum sem hafa staðið sig afskaplega vel. En gott og vel, það væri áhugavert að fá að vita nákvæmlega hverjar tölurnar eru sem ríkissjóður ætlar að fella niður af þessum stofnunum. Eins mun ég kalla eftir að við fáum að sjá verklagsreglurnar. Varðandi framhaldsskólana sem hafa mikið verið til umræðu núna er ljóst að þeir eru vanfjármagnaðir á þessu ári. Á ekkert að taka á þeirra vanda? Þeir eru vanfjármagnaðir miðað við frumvarpið sem fram undan er. Hvað varðar Vegagerðina er afar sérstakt að geta tekið 700 milljónir, eða 500 eða hvað það nú var sem var tekið, og flutt á milli af viðhaldsfé. Til okkar komu sveitarfélög, 

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi varðandi þær viðmiðunarreglur eða verklagsreglur sem við höfum tekið saman í fjármálaráðuneytinu og kynnt í ríkisstjórn þá er sjálfsagt að fara yfir þær með fjárlaganefnd á næstunni. Það er rétt sem hér kemur fram að víða er vandi, hjá framhaldsskólum og annars staðar, og sums staðar uppsöfnuð staða gagnvart ríkissjóði mjög slæm eins og á við hjá Vegagerðinni gagnvart mörkuðu tekjunum. Það er mjög sérstakt tilfelli, enda held ég að hallinn í því dæmi sé að nálgast 20 milljarða, eða sé öðrum hvorum megin við 20 milljarðana. Kannski verður að horfa á sérstakan hátt á slíkar stærðir. Almennt verðum við að hafa í huga í umræðunni að jafnvel þótt við mundum fella niður slíkan gamlan uppsafnaðan halla í lokafjárlögum verður engin gjaldfærsla, það er löngu búið að færa þetta allt til gjalda, það hefur birst í ríkisreikningi þess árs þar sem gjöldin féllu til. Það mun því ekki breyta neinu um afkomuna á ríkissjóði að taka slíkar ákvarðanir, 

Virðulegur forseti. Ég fagna því að hæstv. ráðherra tekur undir þá grundvallarnálgun að í sjálfu sér er ekkert fjármagnað. Við skulum þá hætta að tala um að fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar hafi ekki verið fjármögnuð eitthvað sérstaklega. Þetta er bara spurning um pólitíska forgangsröðun og hvað við viljum gera við takmarkaða fjármuni ríkisins. Sú staða er 7,7 milljörðum kr. verri vegna ákvarðana sem hafa verið teknar hér inni á upphafsmánuðum ríkisstjórnarinnar samkvæmt greinargerð með fyrirliggjandi frumvarpi. 7,7 milljarðar kr. af tekjum eru farnir. Það stendur einfaldlega í greinargerðinni og við höfum fylgst með því í þessum sal. Vissulega hefði þurft að laga ýmislegt varðandi veiðigjaldið, ég er sammála því, en ég held samt að það hefði verið hægt að ná í sömu tekjur með öðrum aðferðum en lagt var upp með. Ég held að það hefði verið hægt að halda þessum tekjum, en gott og vel. Ég sagði líka í ræðunni að það hefði örugglega þurft að endurskoða margt í fjárfestingaráætluninni. Ég tek undir þær áherslur í máli hæstv. ráðherra. Ég hef minni áhuga á húsbyggingum en samkeppnissjóðunum og uppbyggingu skapandi greina, tækni- hugverkaiðnaðarins og græns iðnaðar og ferðamannaþjónustu. Ég vil frekar horfa þangað og ég fagna því að ráðherrann virðist deila með mér þeim áherslum. En af hverju er þetta svo að segja allt tekið burt? Sóknin. Vissulega er fjármunum enn þá varið til þessara málaflokka en það var ákveðið að blása til sóknar. Hæstv. ráðherra er sammála því að þarna séu sóknarfæri. Af hverju á ekki að ráðast í þau? Ástæðan fyrir fjárfestingaráætluninni var einmitt sú að menn höfðu verið sammála allt of lengi í ræðustól um að þetta væri skynsamlegt en þeir gerðu ekki neitt. Hvenær ætlar hæstv. ráðherra að standa fyrir því að eitthvað verði gert? Er það sannfærandi fyrsta skref að hætta við að leggja peninga í þessa málaflokka? Þetta er spurning um að skapa tekjur. Svo vil ég spyrja ráðherrann: Er bankaskattur á þrotabú tekjur sem koma í staðinn fyrir þessar tekjur? 

Virðulegi forseti. Ég lét þess getið í andsvari mínu hér áðan að í sjálfu sér væri ekkert af því sem ríkið væri að gera að fullu fjármagnað ef ríkið væri rekið með halla. Út frá þeirri hugsun mætti segja að allt væri ágætlega fjármagnað ef ríkið væri rekið réttum megin við núllið. Það er hins vegar ekki hægt að segja að sumt sé fjármagnað þegar ríkið er rekið með halla en annað illa fjármagnað. Kannski er það grundvöllur þess misskilnings sem mér finnst hafa verið í umræðunni að við erum almennt að tala um að forsendur fyrir sérstakri fjármögnun fjárfestingaráætlunarinnar hafi brostið þegar tekjur ríkisins hrundu að öðru leyti. Það voru ekki bara þær tekjur sem sérstaklega höfðu verið eyrnamerktar fjárfestingaráætluninni, það voru ekki bara þær sem skiluðu sér ekki allar, heldur breyttist staðan úr því að vera því sem næst í jafnvægi yfir í mikinn mínus. Um fjárfestingaráætlunina að öðru leyti þá er hún hér, var kynnt á sínum tíma, liggur frammi, hún hefur verið saumuð inn í langtímaáætlun í ríkisfjármálum, en hún er ekki lög. Framlög til einstakra þátta á þeim sviðum sem fjallað er um í fjárfestingaráætluninni eru í sjálfu sér ákvarðanir Alþingis hverju sinni. Sá málflutningur sem ég vil standa fyrir í því samhengi er að við tökum ákvarðanir sem byggjast á því að við keyrum ríkið ekki í halla. Við deilum þeirri sýn, ég og hv. þingmaður, að fjölga þurfi sprotunum í íslensku atvinnulífi, að við eigum að líta til sóknarfæra hjá nýjum geirum eins og hugverkageiranum og mörgum öðrum skapandi greinum. Ég er hins vegar ekki sammála því að einungis sé hægt að vinna að því með því að tefla fram fjárfestingaráætlun eins og þeirri sem hér var gerð á sínum tíma. Ég nefni sem dæmi að 1.200 milljónir í málefni tengdum sveitarfélögunum í landshlutaáætlanir 

Virðulegur forseti. Fjölmargar þjóðir sem hafa glímt við fjárhagslega erfiðleika, kreppu og hrun efnahagskerfis, hafa komist að þeirri niðurstöðu að það eigi að fjárfesta í þeim greinum sem fjárfestingaráætlunin tiltekur. Vel flestar okkar nágrannaþjóðir hafa gert það með góðum árangri. Við erum ekki að finna upp hjólið í þessu máli. Nú er ég orðinn svolítið ringlaður. Hæstv. ráðherra segist vera sammála þessu, það þurfi að skapa ný störf, og við erum væntanlega sammála um að með því að fjárfesta í þessum greinum sköpum við tekjur. Ég geri ráð fyrir að hæstv. ráðherra skilji vel hvernig Tækniþróunarsjóður virkar til dæmis. Hann er samkeppnissjóður sem veitir fyrirtækjum tækifæri til að byrja. Þetta er vel þekkt. Við erum einfaldlega að tala um á þessum tímapunkti: Vill hæstv. ráðherra þetta? Hvernig ætlar hann að gera þetta? Ef hann vill þetta ekki, hvaða aðrar leiðir til tekjuöflunar, aðrar en skattur á þrotabú sem verða væntanlega ekki hér í áratugi, 

Virðulegi forseti. Samkeppnissjóðunum, eins og Tækniþróunarsjóði og Rannsóknasjóði, hefur verið komið á fót á grundvelli hugmyndafræði sem gengur einmitt út á það að styðja þurfi við fyrirtæki á þessu stigi æviskeiðsins, sem eru ný og eru að koma undir sig fótunum, en einnig á grundvelli þess að skynsamlegt sé að styðja við rannsóknir og þróun hjá fyrirtækjum sem eru komin vel á veg, að það geti áfram borgað sig að styðja við uppbyggingu á þeim sviðum. Ég styð slíka uppbyggingu. Ég bendi hins vegar á að sé slíkur stuðningur byggður á lántökum og hallarekstri ríkisins muni það leiða til þess að auka þarf aðhald með peningamálastefnunni, hækka vexti, en háir vextir eru á sama tíma versti óvinur þessara fyrirtækja, þannig að það þarf að finna eitthvert jafnvægi þar á til að styðja við félög af þessum toga. Varðandi bankaskattinn tel ég að þrotabúin séu  
            

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum. Kjarni þessa máls er að hveta fólk, það sem það getur, til að spara til húsnæðiskaupa, húsnæðisbygginga eða verulegra endurbóta. Lagt er til samkvæmt frumvarpi þessu að breytingin taki gildi 1. janúar 2014. Í frumvarpinu kemur fram, með leyfi forseta: „1. gr. „Á eftir orðinu „Persónuafsláttur“ í 7. tölul. 28. gr. laganna kemur: skattafsláttur vegna húsnæðissparnaðar. 2. gr. Við lokamálslið 3. mgr. 66. gr. laganna bætist: og ekki heldur vaxtatekjum af húsnæðissparnaðarreikningi. 3. gr. Við 67. gr. laganna bætist nýr stafliður, svohljóðandi: Mönnum sem um ræðir í 1. og 2. mgr. 66. gr. og ekki hafa náð 34 ára aldri á tekjuárinu er heimilt að stofna einn húsnæðissparnaðarreikning sem veitir rétt til skattafsláttar innan þeirra marka og með þeim skilyrðum sem greinir í þessum staflið. Hver maður getur aðeins átt einn húsnæðissparnaðarreikning. Húsnæðissparnaðarreikningar eru sérstakir reikningar sem stofnaðir eru til öflunar íbúðarhúsnæðis til eigin nota og bera nafn og kennitölu eiganda. Viðskiptabankar og sparisjóðir sem bjóða upp á slíka reikninga, þar með talið þeir sem hafa staðfestu og starfsleyfi í öðru ríki innan Evrópska efnahagssvæðisins, í aðildarríki stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu eða Færeyjum, skulu fyrir fram leita eftir staðfestingu ráðherra. Að tekjuári liðnu skulu þeir viðskiptabankar og sparisjóðir sem fengið hafa staðfestingu veita ríkisskattstjóra upplýsingar á því formi sem hann ákveður um innstæður hvers manns á húsnæðissparnaðarreikningi, um innlegg og úttekt af slíkum reikningum á árinu og önnur atriði er máli skipta. Skal skattafslátturinn vera 20% af innleggi hvers tekjuárs en þó aldrei hærri fjárhæð en 200.000 kr. vegna hvers tekjuárs. Húsnæðissparnaðarreikningar skulu vera bundnir til tíu ára frá þeim tíma er fyrst var lagt inn á reikning. Færi reikningseigandi sönnur á kaup íbúðarhúsnæðis til eigin búsetu eða að hafin sé bygging eða verulegar endurbætur sem nemi að minnsta kosti 20% af fasteignamati slíks húsnæðis skal heildarinneignin vera honum laus til ráðstöfunar að því marki sem nemur kostnaði vegna þessa enda séu þá full tvö ár liðin frá því að sparnaður hófst. Sama gildir ef færðar eru sönnur á kaup á búseturétti til eigin búsetu, sbr. lög nr. 66/2003. Verði ekki af kaupunum, byggingu eða endurbótum skal leggja úttekið fé aftur inn á reikning innan þriggja mánaða frá því að ljóst er að af þeim verður ekki. Börn skulu njóta skattafsláttar samkvæmt 1. mgr. vegna tekna sem um ræðir í 2. mgr. 64. gr. Nemi afslátturinn hærri fjárhæð en reiknaður tekjuskattur barns skal því sem óráðstafað er ráðstafað til framfærenda þess. Innstæða á húsnæðissparnaðarreikningi er undanþegin aðför skuldheimtumanna. Við andlát innstæðueiganda rennur innstæðan til dánarbúsins án bindingar. Nánari fyrirmæli um form og efni húsnæðissparnaðarreikninga skulu koma fram í reglugerð, þar með talið um svigrúm til skilmálabreytinga, útborgun innstæðu, heimildir til framsals innstæðu og veðsetningar, heimildir til flutnings innstæðu og réttindi reikningshafa að öðru leyti. Reglugerðin verði sett áður en ráðherra staðfestir heimild einstakra viðskiptabanka og sparisjóða til að bjóða upp á slíka reikninga.“ Í greinargerð með frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Frumvarp þetta var áður lagt fram á 140. löggjafarþingi […] og á 141. löggjafarþingi […] en hefur ekki hlotið efnislega meðferð. Það er nú endurflutt óbreytt. Í frumvarpinu eru lagðar til sérstakar skattaívilnanir til handa þeim sem ástunda sparnað vegna húsnæðisöflunar. Kemur frumvarpið því til viðbótar öðrum opinberum úrræðum sem auðvelda eiga fólki að eignast húsnæði, en af þeim sem fyrir eru má nefna vaxtabótakerfið og Íbúðalánasjóð. Lagt er til að reglubundinn sparnaður til húsnæðisöflunar sem stofnað er til fyrir 34 ára aldur í formi samningsbundinna innlána hjá viðskiptabönkum og sparisjóðum veiti reikningseiganda skattafslátt innan vissra marka. Sparnaðurinn verði að lágmarki bundinn í tvö ár ef viðkomandi sýnir með óyggjandi hætti fram á öflun íbúðarhúsnæðis til eigin nota, þar með talið búseturéttar, eða að hafin sé bygging eða verulegar endurbætur slíks húsnæðis en annars verði heildarinneignin laus til frjálsrar ráðstöfunar að liðnum tíu árum. Tilgangur frumvarpsins er jafnframt sá að hvetja til almenns sparnaðar vegna eigin fjárframlags til öflunar íbúðarhúsnæðis. Sams konar átak var gert með lögum nr. 49/1985, um húsnæðissparnaðarreikninga, sem úr gildi eru fallin en af þeim er tekið mið í þessu frumvarpi, þó með nokkrum breytingum. Munurinn felst m.a. í því að í þessu frumvarpi eru ekki eins ítarleg ákvæði um form og efni þeirra samninga sem um ræðir. Þess í stað er ráðherra falið að setja nánari reglur bæði um form og efni sem ætla verður að hann geri að höfðu samráði við Samtök fjármálafyrirtækja og aðra hlutaðeigandi aðila. Einnig er lagt til að vaxtatekjur af umræddum reikningum verði undanþegnar fjármagnstekjuskatti. Frumvarpið gerir ráð fyrir að börn undir 16 ára aldri sem ekki teljast sjálfstæðir skattaðilar geti notið skattafsláttarins og jafnframt að því sem óráðstafað er verði ráðstafað til framfærenda þess, að jöfnu séu framfærendur tveir.“ Ég legg til að málinu verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar að umræðu lokinni.

Virðulegi forseti. Það er kannski erfitt að líta á þetta sem andsvar heldur stend ég upp til að mæla með þessu frumvarpi sem ég tel mjög til bóta. Ég vona að við berum gæfu til að samþykkja frumvarpið því að ég tel að í allri þeirri húsnæðisumræðu sem hefur verið hér á landi og erfiðleikum sem fólk hefur lent í þá hafi sýnt sig hvað það hefði verið gott ef fólk hefði átt inneign. Það hefur líka komið í ljós að þeim sem áttu eitthvert eigið fé þegar til húsnæðiskaupa kom hefur vegnað miklu betur í því ölduróti sem hefur verið á undangengnum árum varðandi húsnæðiskaup. Þess vegna finnst mér vel að verki staðið að veita afslátt af skatti vegna sparnaðar til húsnæðiskaupa. Ég hef alla tíð verið þeirrar skoðunar að sparnaður sé af hinu góða. Ég hef náttúrlega nokkrar áhyggjur af því að ungt fólk sem er kannski að mennta sig hluta þess aldursbils sem getið er um í frumvarpinu hafi kannski ekki mikið aflögu meðan það er í námi en þeim mun meira getur það vonandi sparað þegar námi lýkur. Þess vegna styð ég þetta mjög og vonast til að sem flest ungmenni geti sparað þannig að þau geti átt svona 4–5 milljónir upp í sína fyrstu íbúð.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigrúnu Magnúsdóttur fyrir að tala á jákvæðum nótum um þetta frumvarp. Ég tek undir orð hv. þingmanns og ég vona að frumvarpið fái hljómgrunn í þinginu því ég tel að það sé öllum til góðs að reyna að spara, bæði einstaklingum og þjóðfélaginu okkar og að spara vegna þess að það er hagkvæmara fyrir okkur öll.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á tollalögum og lögum um vörugjald. Málið snýst í raun um að svokallaðar staðgengdarvörur mjólkur, sem geta verið sojamjólk, hrísmjólk, möndlumjólk, haframjólk, verði undanskildar tollum og vörugjöldum. Þetta eru breytingar á tollalögum, nr. 88/2005, 1. gr. og ég ætla ekki að lesa upp alla liðina því að það er ósköp skýrt í frumvarpinu sjálfu. Síðan eru breytingar á lögum nr. 97/1987, um vörugjald. Það er hópur fólks sem einhverra hluta vegna neytir ekki mjólkurvara. Það getur verið með ofnæmi eða óþol fyrir laktósa eða fyrir mjólkurpróteini og þarf að kaupa svokallað staðgengdarvöru sem er frekar dýr. Mér finnst ekki á það bætandi að vera líka með vörugjöld og tolla í einhverjum tilfellum. Í greinargerðinni segir að neysla mjólkurafurða hafi aukist mikið og útlit sé fyrir að fyrirtæki í mjólkurvinnslu muni af þeim sökum kaupa um 3 milljónir lítra mjólkur umfram greiðslumark á líðandi ári. Ákveðinn hópur fólks getur ekki neytt mjólkur vegna mjólkuróþols eða mjólkurofnæmis. Fyrir þennan hóp eru staðgengdarvörur mjólkur mjög mikilvægur þáttur í að viðhalda eðlilegum lífsgæðum. Það sama gildir um þá sem kjósa að neyta ekki mjólkur af öðrum ástæðum. Það er umtalsverður verðmunur á staðgengdarvörum, sem eru sojamjólk, hrísmjólk, möndlumjólk og haframjólk, og á venjulegri mjólk. Einn lítri af hreinni sojamjólk kostar 369 kr. í einum af leiðandi stórmörkuðum á höfuðborgarsvæðinu, en einn lítri af nýmjólk kostar 128 kr. og einn lítri af léttmjólk 115 kr. Verð á staðgengdarvörum mjólkur virðist því vera allt að því þrefalt verð kúamjólkur. Samkvæmt upplýsingum sem Hagstofa Íslands hefur tekið saman má ætla að meðalfjölskylda eyði um 130.000 kr. í mjólkurvörur og egg á ári hverju. Telja verður líklegt að stór hluti þeirrar upphæðar sé til komin vegna kaupa á kúamjólk. Mjólkurkaupin koma mjög mismunandi niður á þeim sem neyta kúamjólkur og þeim sem neyta staðgengdarvara. Við teljum verulegt tilefni til að draga úr þeim mun og ekki réttlátt að refsa þeim fjárhagslega sem af einhverjum ástæðum kjósa að neyta ekki mjólkur. Þar af leiðandi leggjum við til að tollar og vörugjöld á sojamjólk, hrísmjólk, hnetumjólk, möndlumjólk og haframjólk verði felld niður. Það má svo bæta við að við Íslendingar göngum mjög langt í tollvernd og í rauninni allt of langt að mínu mati. Mér finnst vera mikið réttlætismál að þeir sem einhverra hluta vegna neyta ekki mjólkur séu ekki skattlagðir sérstaklega því að þeir neytendur taka líka þátt í að niðurgreiða mjólkurframleiðslu á Íslandi, sem er eitthvað um 6 milljarðar, en geta jafnvel ekki neytt þeirra afurða sem þeir taka þátt í að niðurgreiða. Ég á ekki von á öðru en að þetta frumvarp fái jákvæða meðferð hér í þinginu og sé ekki hvernig er hægt að vera á móti málinu.

Virðulegi forseti. Ég ákvað að kveðja mér hljóðs í þessu máli. Mér finnst þetta afar gott mál, og það sem mér datt fyrst í hug, þegar ég sá alla þessa tolla- og vörugjaldaflokka, var hve kerfið okkar væri eiginlega flókið, það var það fyrsta sem mér datt í hug, ef öll þessi númer eru undir. Það er alveg rétt að það er líka orðin miklu meiri vitundarvakning um að eitthvað geti verið að, eitthvert óþol eða ofnæmi eða eitthvað slíkt, og hefur kannski færst í aukana vegna þess að við höfum fengið greiningu á því fyrr ef um slíkt er að ræða. Hér áður fyrr var það kannski mun minna og þar af leiðandi ekki eins algengt. Nú sjáum við vörur, bæði hvað varðar mjólk - og ég mundi helst vilja ganga lengra, margir eru með glútenofnæmi og margs konar óþol og flestar þessar vörur, eins og kom fram í máli hv. þingmanns, eru miklum mun dýrari. Það er kannski frekar ólánlegt að vera að refsa fólk, eins og hún sagði, fyrir það að vera kannski ekki fært um, það er ekki einu sinni val, að neyta tiltekinna vara. Ég held því að það sé hárrétt að þetta er réttlætismál og ætti að vera auðsótt í gegnum þingið. Það kom ekki fram í máli hv. þingmanns hvað þetta þýddi í krónum og aurum fyrir ríkissjóð, það hefði nú verið áhugavert að vita það og kannski kemur það fram í nefndarvinnunni. Það snýst á endanum svolítið mikið um það, en það er kannski okkar að láta þetta snúast um það sem það raunverulega er, þ.e. rétt fólks til að geta neytt vara á samkeppnishæfu verði, það sem við þurfum að neyta dagsdaglega. Ég ætlaði að lýsa ánægju minni með þetta mál, ég hefði gjarnan viljað ganga lengra með fleiri vörur og kannski verður það bara næst á dagskrá.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um hert viðurlög við ölvunar- og vímuefnaakstri. Tillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela innanríkisráðherra að skipa starfshóp til að endurskoða viðurlög við ölvunar- og vímuefnaakstri með það að markmiði að fækka slíkum tilfellum. Sérstaklega skal skoða eftirfarandi leiðir: 1. Lækkun refsimarka ölvunaraksturs úr 0,5 prómillum í 0,2 prómill og samsvarandi mæling öndunarsýnis. 2. Námskeið um alvarleika ölvunar- og vímuefnaaksturs. 3. Hækkun sektargreiðslna vegna ölvunar- og vímuefnaaksturs og að hluti þeirra renni í forvarnasjóð. 4. Ný úrræði í viðurlögum við ölvunar- og vímuefnaakstri. Ráðherra leggi fram frumvarp um hert viðurlög á grundvelli niðurstöðu starfshópsins fyrir Alþingi eigi síðar en á vormánuðum 2014.“ Í greinargerð með þingsályktunartillögunni stendur, með leyfi forseta: „Markmið þingsályktunartillögu þessarar er að leitast við að fækka þeim tilfellum þegar ökumenn aka undir áhrifum áfengis og/eða vímuefna. Það er mat flutningsmanna að til að svo megi verða sé nauðsynlegt að gera breytingar á viðurlögum er snúa að ölvunar- og vímuefnaakstri. Lagt er til að ráðherra komi á fót starfshópi sem fari heildstætt yfir málið og vinni frumvarpsdrög á grundvelli þeirra tillagna sem raktar eru hér. Áfengis- og lyfjaakstur er orsök þriðjungs banaslysa í umferðinni og margra alvarlegra umferðarslysa samkvæmt gögnum Samgöngustofu og rannsóknarnefndar samgönguslysa. Það er mat flutningsmanna að breytingar á viðurlagaákvæðum verði til þess að minnka líkur á alvarlegum umferðarslysum sökum ölvunar- og vímuefnaaksturs, og þar af leiðandi forða einstaklingum og fjölskyldum þeirra frá hrikalegum afleiðingum sem slík slys hafa. Eftirfarandi eru tillögur sem starfshópur ráðherra þyrfti sérstaklega að skoða og leggja mat á út frá framangreindum markmiðum: 1. Lækkun refsimarka ölvunaraksturs úr 0,5 prómillum í 0,2 prómill og samsvarandi mæling öndunarsýnis. Mikilvægt er að yfirvöld sendi skýr skilaboð um afstöðu gagnvart ölvunarakstri. Núverandi refsimörk ölvunaraksturs eru 0,5 prómill en það veldur því að sumir ökumenn freistast til þess að telja sig ökufæra eftir neyslu tiltekins magns áfengis. Svíar og Norðmenn hafa nú þegar lækkað refsimörkin úr 0,5 prómillum í 0,2 prómill.“ Einnig er vert að geta þess að þessi lækkun prómillsmagns hefur einnig orðið í Danmörku og þar hafa rannsóknir sýnt fram á að þeim sem látast í umferðarslysum sem rekja má til ölvunar- eða vímuefnaaksturs hefur fækkað um 75% á árunum 2004–2012. „Lagt er til að viðurlög við fyrsta broti ökumanns sem mælist með 0,2–0,5 prómill í blóði verði fjársekt og námskeið þar sem farið er yfir alvarleika ölvunar- og vímuefnaaksturs. Ef um endurtekin brot er að ræða hjá einstaklingum innan þessara marka er lagt til að ökumenn séu, auk fjársektar og námskeiðs, sviptir ökuréttindum. 2. Námskeið um alvarleika ölvunar- og vímuefnaaksturs. Lagt er til að allir þeir sem eru teknir fyrir ölvunar- eða vímuefnaakstur skuli sitja námskeið þar sem farið er yfir afleiðingar sem ölvunar- og vímuefnaakstur getur haft. Sambærileg námskeið hafa verið haldin af Samgöngustofu fyrir unga ökumenn og gefið góða raun. 3. Hækkun sektargreiðslna vegna ölvunar- og vímuefnaaksturs og hluti þeirra renni í forvarnasjóð. Sektir vegna ölvunar- og vímuefnaaksturs verða að endurspegla alvarleika brotsins og hafa fælingarmátt. Lagt er til að sektir vegna brotanna verði hækkaðar umtalsvert og hluti þeirra renni til forvarnamála á sviðinu. 4. Skoðuð verði ný úrræði í viðurlögum við ölvunar- og vímuefnaakstri. Rannsóknir hafa sýnt að margir þeirra sem aka undir áhrifum áfengis- eða vímuefna eiga við áfengis- eða vímuefnavandamál að stríða og hin hefðbundnu úrræði (sektir, svipting réttinda o.s.frv.) duga ekki fyrir þann hóp. Því er lagt til að skoðað verði hvort beita þurfi öðrum úrræðum í slíkum tilfellum, til að mynda meðferðarúrræðum og áfengislásum. Áfengislás er tæki sem sett er í bíla og metur hvort vínandi sé í blóði bílstjóra. Bíllinn fer ekki í gang nema búið sé að blása í tækið og ef vínandi finnst fer hann ekki í gang. Hér er sérstaklega litið til þeirra sem aka ítrekað undir áhrifum áfengis eða vímuefna og láta ekki segjast. Í þeim tilvikum sem ekkert af framangreindum úrræðum dugir verður að beita fangelsisdómi. Tillögur þær sem hér eru raktar og lagt er til að starfshópur ráðherra leggi út frá eru hugsaðar sem viðbót við núverandi viðurlög. Í þeim tilfellum þar sem einstaklingar valda umferðarslysum sem rekja má til áfengis- eða vímuefnaneyslu geta gilt önnur íþyngjandi ákvæði og er mikilvægt að nýta þann refsiramma í samræmi við alvarleika brotanna. Hér er á ferðinni vandi sem mikilvægt er að stjórnvöld stemmi stigu við án tafar.“ Ég legg til að málinu verði vísað til allsherjar- og menntamálanefndar að umræðu lokinni.