Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Lúðvík Jósepsson) Hæstv. forseti. Á þskj. 104 flyt ég frv. um Iðnþróunarstofnun Austurlands. Efni frv. er það, að sett verði á fót Iðnþróunarstofnun Austurlands sem hafi það hlutverk að vinna að eflingu iðnaðar á Austurlandi. Nánar er verkefnið skilgreint í 2. gr. frv., en þar segir m.a. að þessi stofnun skuli hafa forgöngu um að koma á fót nýjum iðnfyrirtækjum á Austurlandi og efla þau sem eru fyrir og enn fremur að koma á sem hagkvæmustu sölufyrirkomulagi á iðnaðarframleiðslu fjórðungsins og í þriðja lagi að veita fjárhagslegan stuðning og fyrirgreiðslu til stofnunar nýrra iðnfyrirtækja þar sem sérstaklega verði leitast við að koma upp samrekstri nokkurra byggðarlaga um iðnaðarframleiðslu. Gert er ráð fyrir að sérstök 5 manna stjórn verði fyrir þessari Iðnþróunarstofnun og að ríkisstj. eða iðnrh. tilnefni þar tvo stjórnarmenn, en samtök sveitarstjórnarmanna í fjórðungnum tilnefni 3 af stjórnarmönnum. Og þá er gert ráð fyrir því að ríkissjóður leggi þessari stofnun sem stofnfé eða óafturkræft framlag 20 millj. kr. á ári í þrjú ár og að sveitarfélögin á Austurlandi leggi fram hálft framlag á móti þessu framlagi sem einnig verði skoðað sem stofnframlag. Þetta er sem sagt aðalefni þessa frv. Í grg. með frv. er nokkuð víkið að því vandamáli sem hér er í rauninni verið að fjalla um, en það er hvernig eigi að leysa þann vanda að efla iðnað úti á landsbyggðinni umfram það sem verið hefur. Það gefur auga leið, að það er á margan hátt mjög erfitt að koma upp nokkrum teljandi iðnrekstri þar sem framleiðsluumdæmið er lítið eða fámennt og þar sem aðalmarkaður fyrir framleiðsluna er í mörgum tilfellum langt í burtu og þá auðvitað á aðalþéttbýlissvæði landsins. Þá koma upp þeir erfiðleikar sem standa í sambandi við fámennið úti á landi og svo fjarlægðina frá höfuðborgarsvæðinu. Það er hins vegar enginn vafi á því, að það er mikil þörf á því að reyna að finna einhverjar færar leiðir til þess að landsbyggðin geti orðið með í iðnaðaruppbyggingu í landinu. Ég geri mér að vísu fyllilega grein fyrir því, að það mun verða svo um langan tíma, að aðalverkefni margra byggðarlaga úti á landi, sérstaklega við sjávarsiðuna, verður bundið við sjávarútvegsstörf í einu eða öðru formi, og aðalverkefni byggðarlaganna uppi í landinu verður auðvitað bundið mjög við landbúnaðarstörf eða úrvinnslu úr landbúnaðarafurðum. En þó að þetta verði um langan tíma aðalstörfin á þessum svæðum, þá er enginn vafi á því að það er þýðingarmikið að finna ráð til þess að á þessum stöðum geti einnig vaxið upp nokkur iðnaður umfram þann brýnasta þjónustuiðnað sem þarna er fyrir hendi og hlýtur jafnan að vera á þessum stöðum. Í þessu sambandi koma upp hugmyndir um það, hvort ekki sé hægt að vinna að því að koma á samstarfi í iðnaðarframleiðslu á milli byggðarlaga. Þetta er nokkuð þekkt erlendis frá. Við þekkjum það, að t.d. í Noregi hefur verið unnið á þessum grundvelli allmikið, þar sem tekist hefur að koma upp myndarlegri iðnaðarframleiðslu með þeim hætti að unnið er að sömu framleiðslu á mörgum stöðum þar sem menn skipta nokkuð með sér verkefnum í framleiðslunni, og á þann hátt geta lítil byggðarlög eða tiltölulega fámenn byggðarlög notið sín miklu betur en ella, náð miklu meiri árangri. En það þarf nokkurt átak til að koma þessu fram, og um það fjallar í rauninni þetta frv. varðandi Austurland. Það, sem mér sýnist helst til ráða í þessum efnum, er að komið verði á fót í fjórðungnum stofnun sem taki að sér að reyna að ráða fram úr þessum málum og sé eðlilegt að ríkið leggi þarna fram nokkurt stofnfé ásamt heimamönnum og taki þannig að sér nokkra forustu í því að skipuleggja þessa starfsemi. Á þann hátt væri hægt að hjálpa til að fá leiðbeinendur í sambandi við framleiðslu af þessu tagi inn í fjórðungana og þannig væri hægt að ná betri tökum á markaðsmálum og sölumálum, það væri hægt að skipuleggja þau á annan hátt ef upp gæti komið ein stofnun sem hefði með þessi mál nokkuð sameiginlega að gera. Í rauninni er það þetta sem hefur gerst hjá okkur í myndarlegasta iðnaði okkar hér í landinu, sem er fiskiðnaður okkar. Þegar lítið er á þann iðnað, þá vitum við að það eru í kringum 100 frystihús rekin í landinu, dreifð næstum á jafnmarga staði á landinu. En þessi framleiðsla kemur saman í sameiginlegum samtökum, sem nú eru aðallega tvenn, og í gegnum þær miðstöðvar, sem þarna eru myndaðar, hefur tekist að skapa þessari framleiðslu slíka forustu að það hefur tekist að gera þetta að eins konar margþættu framleiðslukerfi eins stórs fyrirtækis. Það er einmitt þetta sem ég held að þurfi að gerast ef á að koma til einhver teljandi iðnaður úti á landsbyggðinni. Þó að þetta frv. sé miðað við það að reyna að leysa þetta mál á Austurlandi, þá gefur auga leið að það yrði farin svipuð leið í öðrum fjórðungum landsins ef þetta þætti tiltækilegt eða heppnaðist, það sem hér er bent á. Ég tel hins vegar eðlilegt að hafist sé handa aðeins á einum stað í þessa átt í byrjun og séð hvernig gengur. Það er enginn vafi á því, að þetta verkefni þarf að leysa hér á landi. Það má ekki fara svo að nær allur iðnaður, sem eflaust á eftir að vaxa hér upp og verða miklu þýðingarmeiri í framleiðslulífi landsmanna en hann er í dag, verði svo að segja óhjákvæmilega að vaxa upp hér í Reykjavík eða á Reykjavíkursvæðinu eða í mesta lagi nokkuð á Akureyrarsvæðinu. Ég held að það sé byggðaþróuninni landinu allri alveg nauðsynlegt að landsbyggðin almennt geti orðið hér nokkur þátttakandi í. En þá reynir ábyggilega á að skipuleggja þann iðnað frá byrjun, m.a. á þennan hátt sem hér er bent á, að reyna að koma á samvinnu nokkurra byggðarlaga um tiltekna framleiðslu, þar sem einn staðurinn gæti unnið að þessum þætti framleiðslunnar, annar að öðrum þætti, sá þriðji kannske unnið að því að setja þessa framleiðsluþætti saman í eitt og sá fjórði ynni hins vegar aðallega að markaðsöflun og sölumálum. Ég efast ekkert um það, að miðað við þær umr. sem hér hafa oft farið fram, bæði um byggðamál hér á Alþ. og stefnuna í þeim málum, eins og þær miklu umr. sem hafa átt sér stað, bæði hér á Alþ. og fara nú fram annars staðar í okkar landi varðandi iðnþróun og eflingu iðnaðar, þá er hér tekið á einum þætti þessara mála sem ábyggilega er þörf á að reyna að finna rétta lausn á. Ég skal ekki fara fleiri orðum um þetta mál við 1. umr. Það er ekki þörf á því. En ég vil vænta þess að sú n., sem fær þetta mál til fyrirgreiðslu, hv. iðnn., taki það til gaumgæfilegrar athugunar og veiti því fyrirgreiðslu, ef henni líst á þá hugmynd sem frv. fjallar um, og hún líti á þetta mál með þeim augum að hér er ekki einvörðungu verið að fjalla um þetta mál sem sérmál Austurlands, heldur er hér verið að fjalla um þetta mál með það í huga hvernig eigi að taka á þessu verkefni almennt séð fyrir alla landsbyggðina. Ef n. sýnist ástæða til þess að gera hér nokkrar breytingar á, þá er það auðsótt af minni hálfu. Ég tel að hér sé aðalatriðið að reyna að finna lausn á þessu vandamáli, hvernig hægt sé að standa að því að efla á raunhæfan hátt iðnaðarrekstur úti í fámenninu og úti á landsbyggðinni. Ég vil aðeins minna á það, að mörg dæmi eru um það, að góðar hugmyndir hafi komið frá mönnum úti á landi, í fámennum byggðarlögum um iðnaðarframleiðslu. Þeir hafa unnið talsvert að því að undirbúa slíkan rekstur. En svo hefur jafnan farið á þann veg að sannað hefur verið af þeim, sem hafa haft málið til athugunar á síðara stigi, að út af fyrir sig væri hugmyndin góð, en það væri bara miklu betra að hafa fyrirtækið í Reykjavík af því að þá væri um miklu handhægari rekstur þar að ræða og þyrfti hvorki að flytja hráefni eins langt til framleiðslustaðar né heldur framleiðsluvörurnar jafnlangt á markað aftur. Þetta hefur sem sagt ævinlega orðið til þess að torvelda það að landsbyggðin gæti tekið þann þátt í iðnþróuninni sem hún þarf að gera. Ég held, eins og ég hef sagt, að það sé hægt að finna lausn á þessum málum m.a. eftir þessari samstarfsleið sem er þekkt viða erlendis frá. Hæstv. forseti. Ég legg svo til að að lokinni umr. verði þessu frv. vísað til iðnn. til fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Eins og kemur fram í ítarlegri grg. sem fylgir frv. þessu, er nokkuð langt um liðið síðan ég flutti þáltill. þess efnis að Alþingi ákvæði að gera ráðstafanir til þess með samþykkt sinni að hægt væri að fylgjast með daglegum ferðum íslenskra fiskiskipa. Þetta var gert að gefnu tilefni, þegar vélskipið Stuðlaberg fórst hér við Suðvesturland og enginn maður vissi um það, hvorki aðstandendur né aðrir, í nokkra daga að þar hefði slys orðið. Með þessu skipi fórust 11 menn. Það, sem kom út úr þessari till., var að það var skipuð n. að sjálfsögðu sem vann mikið starf, verð ég að segja. Og ekki aðeins það, þáv. sjútvrh., Eggert G. Þorsteinsson, setti reglugerð hvar hann gat um að til starfa skyldi tekið við svokallaða tilkynningarskyldu íslenskra skipa. Ég hef talið persónulega að eftir þá löngu reynslu, sem er komin á þetta mál, sé orðið tímabært að setja og binda í lögum ákvæði um þessa starfsemi, og því er það að ég flyt þetta frv. með nokkrum breytingum frá reglugerð þeirri sem þáv, hæstv. sjútvrh., Eggert G. Þorsteinsson, setti. En segja má að með litlum breytingum séu fyrstu sex gr, þessa frv. teknar beint úr reglugerð þeirri sem hann setti. Ég tel að það sé komin sú reynsla á þessa starfsemi frá því að reglugerðin var sett, að við getum, hv. alþm., sett í lög ákvæði þess efnis sem koma fram í frv. þessu. Ég vil líka undirstrika að það, sem verið er að gera með þessu frv., er að styrkja og undirstrika stjórnun Slysavarnafélags Íslands á þessum málum. Ég veit og það er rétt, sem kemur fram í grg. þessa frv., að starfsemi tilkynningarskyldunnar undir stjórn Slysavarnafélags Íslands hefur þegar margsannað gildi sitt, og eins og ég tók fram áðan er nú reynslu- og þróunartími liðinn frá því að þessi starfsemi hóf sitt starf, og því tel ég að það sé orðið tímabært að setja í lög ákvæði um starfsemi þessa. Um leið og ég segi í þessu frv., að það sé verið að ákvarða og staðfesta starfsemi Slysavarnafélagsins, er ég að leggja til líka að ákveðnar reglur verði settar um greiðslu til að standa undir þessari þýðingarmiklu starfsemi, - greiðslu sem að vísu hefur komið frá Alþ., fjárveitingavaldinu, á hverju ári og hefur farið hækkandi. En ég vil að í þessum lögum verði það ákvæði að hæstv. sjútvrh, ákveði um hvert það gjald eigi að vera sem útgerðir eigi að greiða fyrir þá þjónustu sem þær fá frá Landssíma Íslands, en ekki hæstv. samgrh. eða ráðh. Pósts og síma, vegna þess að ég tel að það sé sjútvrh. sem hafi besta vitund um það hvað er hægt að leggja á þessa útgerð. Og við skulum ekki gleyma því, að meðan við erum með þessa menn sem t.d. stunda fiskveiðar hér við land með mestu slysa- og dauðatölu í starfi sínu, þá finnst mér persónulega að það sé ekki of í lagt þótt almenningur í landinu greiði nokkuð til þess að halda uppi þessu öryggi fyrir þessa menn. Í þessa grg. tók ég upp orðrétt þýðingarmikinn kafla frá Slysavarnafélagi Íslands, úr síðustu skýrslu þess, þar sem m.a. er kveðið á um það, hvað það hafi bætt við sig í þessari starfsemi og líka hvað þetta þýði fyrir ekki aðeins sjómennina sjálfa, heldur og fyrir aðstandendur þeirra. En það er að verða æ tíðara að það sé leitað til þessarar starfsemi Slysavarnafélagsins frá aðstandendum sem vilja komast að því hvar skip er statt og hvernig gengur. Er eitthvað að? Ég held að þegar þeir, sem vilja kynnast þessu, skoða þetta eins og vera ber, þá verði það ekki peningamagnið sem verði til þess að menn verði á móti þessu frv. Það má vera að einhverju sé áfátt í orðalagi þeirra greina sem koma fram í lok frv., en ég tel hins vegar að við verðum menn að meiri hér á Alþ. ef við samþykkjum þetta frv., þó með einhverjum breytingum yrði. Ég tók það fram að 1.–6. gr. eru að mestu sniðnar eftir þeirri reglugerð sem þáv. sjútvrh., Eggert G. Þorsteinsson, setti. En til viðbótar er í 7. gr. verið að staðfesta skyldu Landssíma Íslands til fullkominnar þjónustu á því sviði sem þessu ríkisfyrirtæki er ætlað, öryggisþjónustu. Og síðari mgr. er m.a. fram komin vegna ályktunar á síðasta sjómannasambandsþingi, en þar kom fram auk áskorunar um lagasetningu um tilkynningarskylduna að mikið skorti á hlustunar- og sendiaðstöðu við Norðausturland, sunnanverða Vestfirði og Breiðafjörð. 8. gr. er til að staðfesta hinn stjórnunarlega rétt Slysavarnafélags Íslands, en á þennan félagsskap var ekki minnst í reglugerðinni frá 1968 þótt félagið hafi alltaf síðan haft með stjórnun þess að gera. Með samþykkt 9. gr., ef af verður hér á Alþ., er ákveðið að lögbinda ákveðið gjald til Landssíma Íslands sem nú þegar er ákveðið með samkomulagi. Með frv. er sjútvrh. falið að ákveða greiðslur þessar, m.a. til þess að ekki verði um ofborganir að ræða. Því er þeim, sem gott vit hafa á hag útgerðarinnar, sett þessi ákvörðun í hendur, enda verður ekki hægt að telja eftir framlag af almannafé, eins og ég hef þegar getið um, til öryggismála þessarar stéttar sem á langmesta slysa- og dauðatíðni í starfi hér á landi. í 10. gr. frv. er getið um sektarákvæði vegna vanrækslu við tilkynningarskylduna. Því miður verður það að segjast, að vegna trassaháttar og kæruleysis nokkurra skipstjórnarmanna verður að taka þetta fram. Þeir verða að gera sér grein fyrir því að því fylgir mikill kostnaður að hefja leit að skipi sem álíta verður að hafi hlekkst á þegar þeir láta hjá liða að tilkynna staðsetningu skipsins. Þegar bæði flugvélar, fjöldi skipa og leitarflokkar fara af stað eingöngu vegna trassaháttar, þá finnst mér sjálfsagt að þeim mönnum, sem eru staðnir að því ítrekað að brjóta þær reglur sem settar eru á því sviði, eigi hiklaust að refsa með sektum. Í 11. gr., sem er ný frá því að reglugerðin var sett á sínum tíma, hef ég lagt til að Slysavarnafélag Íslands fái nokkuð fyrir sinn hugsanlega kostnað: ljós-, hita- og ræstingarkostnað og skrifstofuvinnu, að ég tali ekki um símakostnað sem reiknaður er að fullu af þeim hinum dýru aðilum, það fái til sín sektarfé og þá, ef eitthvað vantar á, komi það frá ríkissjóði, eins og verið hefur fram til þessa. Það er hlálegt að vera að borga frá vinstri hendi til hinnar hægri þegar við erum að glíma við þetta vandamál, sem er öryggi okkar sjómanna. Herra forseti. Ég vil leyfa mér, þegar þessari umr. lýkur, að leggja til að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og til hv, sjútvn.



Herra forseti. Ég get vel skilið það, að hv. 8. þm. Reykv. kæri sig ekki um að vísa málum til samgrh. sem sjávarútveg varða, því að hann er það mikill sjómaður að hann kann skil á því hvað ég er fjarri þeim hæfileikum. Hins vegar er það svo í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir til 1. umr., að það hefur verið unnið að því í samgrn. að endurskoða þessi lög og ýmsa þætti málsins. Nú er ég ekki undir það búinn að greina frá þeirri vinnu hér við þessa umr. En til þess að tefja ekki málið fyrir hv. þm., sem ég hef enga löngun til, þá tel ég eðlilegt að segja frá þessu, en mun hins vegar láta koma málinu á framfæri við sjútvn., sem vafalaust fær frv. til meðferðar fremur en samgn., og þá verði það athugað í samráði við hv. flutningsmann hvernig sameina má þessi sjónarmið og vinna hér að endurbótum eins og frv. gerir ráð fyrir. Ég vildi sem sagt segja frá því, að í samgrn. er verið að vinna að þessari athugun, og við skulum svo sjá hvernig með málið verður farið þegar það fer úr þessari hv. deild.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir hans góðu undirtektir við málið. Að vísu hefur hann fengist nokkuð við útgerð á síðari árum, þ. á m. á Akraborg og öðrum slíkum skipum. En ef hann hann svona í þetta mál, þá veit ég að þeir félagar, hann og sjútvrh. hæstv., reyna að koma sér saman um að koma þessu í þann farveg sem ég veit að ég er ekki einn um, heldur sjómannasamtökin almennt í landinu biðja og óska, að þetta verði gert á þann veg sem reynt er að fara í þessu frv. Ég geri mér fulla grein fyrir að þeir tveir muni sjálfsagt hafa eitthvað við frv. að athuga og gera þá breytingar á því og gera e.t.v. ágreining sín á milli um það, hvort það eigi að vera í þessu herberginu eða hinn í Arnarhvoli. En ég veit alla vega að ef þeir ferðast með Akraborginni eina ferð, þá munu þeir finna lausn á því.