Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Iðnaðurinn er einn af þremur aðalundirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar, og vonir sínar verður þjóðin að byggja á því, að hann blómgist. Nú er þessi atvinnuvegur svo settur, að hann býr við lánsfjárskort, og hér liggur fyrir frv. um stofnun iðnaðarbanka, sem reyna á að bæta með úr lánsfjárþörfinni. Hins vegar er ég ekki viss um, að með þessu frv. sé rétt að farið. Ég er ekki viss um, að stofnun nýs banka í viðbót leiði það af sér, að fjármagn til útlána aukist. Ég held, að þrír fátækir bankar séu nógu margir bankar fyrir litla þjóð. Ég held, að í þessu þjóðfélagi, sem við skipum, séu of margir í miðlarastörfum. Ég býst við, að nóg sé fyrir okkar litla þjóðfélag að hafa bankastarfsmenn í þremur bankastofnunum og ekki sé heppilegt að bæta þar miklu við. Ég held, að brtt. hv. þm. Seyðf. um efling iðnlánasjóðs sé hæfilegri úrlausn, m.a. skynsamlegri vegna þess, að nú sem stendur er verið að endurskoða bankalöggjöfina, og meðan álit þeirrar nefndar, sem að því starfar. liggur ekki fyrir, er ekki tímabær stofnun nýs banka. Ég fylgi till. hv. þm. Seyðf., en ef svo fer, að hún nær ekki samþykki og ákveðið verður að stofna nýjan banka, þá vil ég, vegna þess að ég vil styðja iðnaðinn, að það verði gert sem myndarlegast. Því hef ég og hv. 2. þ.n. S-M. (VH) lagt fram brtt., sem prentuð er á þskj. 483. Sú brtt. gengur út á það, að hækkað verði hlutafé bankans um 11/2 millj. kr. Brtt. er við 3. gr., að gr. orðist svo: „Hlutafé félagsins skal nema allt að 8 millj. kr. ríkissjóður skal leggja fram allt að 3 millj. kr. Félagi íslenzkra iðnrekenda, Landssambandi iðnaðarmanna og Sambandi íslenzkra samvinnufélaga skal heimilt, hverju um sig, að leggja fram 11/2 millj. kr. í hlutafé, en 1/2 milli. kr. skal aflað með hlutafjársöfnun innanlands samkvæmt opinberu útboði, þegar stjórn hlutafélagsins ákveður að fengnu samþykki fjármálaráðherra.“ Við flm. þessarar brtt. álítum rétt, að sé bankinn stofnaður, þá standi að honum allir þeir kraftar, sem að iðnrekstri vinna í landinu og líklegir eru til stuðnings svo að um muni. Ég vil vænta þess, að þeir, sem vilja máli þessu vel, samþ. þessa till., ef þeir vilja ekki styðji till. um að efla iðnlánasjóð, en hana tel ég samkv. áðursögðu eðlilegasta eins og sakir standa.



Herra forseti. Við 2. umr. frv. þessa flutti ég till. um það, að hlutafé bankans yrði hækkað frá því, sem áætlað var í frv., að í stað 61/2 millj. kr. verði hlutaféð 11 millj. kr. Hlutafénu verði safnað með því móti, að ríkissjóður leggi fram 5 millj., Félag íslenzkra iðnrekenda og Landssamband iðnaðarmanna 5 millj. kr., en 1 millj. kr. verði aflað með hlutafjársöfnun. Ég færði rök að því við fyrri umr., að með auknu hlutafé fengi bankinn meira traust hjá almenningi en ella, þannig að möguleikar bankans til starfsemi sinnar verða meiri. Brtt. þessi fékkst ekki samþ., en ég leyfi mér nú enn að bera fram brtt. við frv. um þetta, þótt hún gangi ekki eins langt og fyrri brtt. mín. Þessi brtt. mín er sem hin fyrri við 3. gr. frv. og er þess efnis, að hlutafé bankans verði 9 millj.; ríkissjóður leggi fram 4 millj., Landssamband iðnaðarmanna og Félag íslenzkra iðnrekenda leggi fram 2 millj. kr. hvort um sig, en 1 millj. kr. verði aflað innanlands með opinberu útboði. Ég tel þess ekki þurfa, að ég fjölyrði um þessa till., en með henni er aðeins skemmra gengið en í fyrri till. minni. Sömuleiðis er 2. brtt. við 11. gr. frv., sem fjallar um iðnlánasjóð. Þar sem komið hafa fram till. frá ýmsum þm., sem sýna, að þeir kjósa heldur að efla iðnlánasjóð en að stofna nýjan banka, þá vil ég freista þess að koma til móts við þær till., sem varða eflingu þess sjóðs. Brtt. mín er efnislega á þá leið, að á eftir 11. gr. frv. komi ný gr., svo hljóðandi: „Árin 1952–1961, að báðum meðtöldum, leggur ríkissjóður fram til iðnlánasjóðs 700000 kr. árlega, auk þess framlags, sem ákveðið er í lögum nr. 67 17. júlí 1946, um iðnlánasjóð.“ Það eru ákvæði í þessum lögum um iðnlánasjóð, að til hans skuli varið úr ríkissjóði 300 þús. kr. Með samþykkt þessarar till. yrði sú upphæð 1 millj. kr. á ári. Þó að svo færi, að hlutafé þessa banka verði ekki hærra en gert er ráð fyrir í frv., þá mundi þetta verða styrkur fyrir iðnaðinn, að iðnlánasjóði sé veitt meira bolmagn, sem hann þarf að hafa í þessum efnum. Ég vil svo leyfa mér að afhenda hæstv. forsetu þessar tvær skriflegu brtt.

Forseti (LJóh): Mér hafa borizt tvær brtt., sem hv. þm. hafa þegar heyrt, frá hv. 4. landsk. þm. Þær eru skriflegar og of seint fram komnar, og þarf því tvöföld afbrigði fyrir þeim, og vil ég leita þeirra.



Herra forseti. Það er nú svo með þetta mál sem mörg önnur, að þm. eru alveg rökheldir. Það þýðir því ekki að rökræða málið við hvern og einn. Ég vil þó ræða þetta mál lítillega. Það er vitanlegt, að iðnaðinn skortir tilfinnanlega lánsfé. Hins vegar er þessu þó svo háttað með fleiri aðila, t.d. verzlunina. Þá hefur komið fram þetta sjónarmið til þess að ráða bót á þessu, og er þá látið líta svo út að minnsta kosti. Ég viðurkenni, að lánsfjárþörfin er vitanlega tvenns konar. Þegar athuguð er bankastarfsemi hér og annars staðar mun reynslan vera sú, að ekki hefur þýtt að starfrækja sérstakan banka fyrir sérstaka atvinnugrein að því er snertir rekstrarlán. Það hefur orðið reynslan hér og annars staðar, að allt hefur farið í annan farveg. Bankinn hefur orðið almennur viðskiptabanki og lánað atvinnugreinum almennt til rekstrar, eins og við höfum séð. Það þarf ekki annað en benda hv. þm. á þetta, til þess að þeir átti sig á því. Þessi reynsla er ekki aðeins hér, heldur einnig annars staðar. Þess vegna var það, þegar gerð var tilraun með að stofna iðnaðarbanka hér, þar sem Sparisjóður Reykjavíkur var, að hann er vaxinn í annað. Ef menn nenna að fletta því upp, þá sjá menn fljótt, að það átti að verða iðnaðarbanki. Það dylst engum, þegar athugað er, hverjir voru í stjórn. Það voru þeir Jón Þorláksson, sem stóð framarlega í iðnaðinum, Jón Halldórsson, Helgi H. Eiríksson og Guðmundur Ásbjörnsson. Það var safnað fé úr ýmsum áttum til að stofna sérstaka lánsstofnun fyrir iðnaðinn, en þetta hefur vaxið í allt annað. Þegar athugað er, hvernig því er háttað með rekstrarlán til iðnaðarins, þá er það oft sagt hér, að bankinn hafi lánað 80 millj. kr. til hans. Það hefur ekki verið gerð skýrsla um þetta, en ég hygg, að iðnaðurinn hafi ekki orðið afskiptur og að honum hafi ekki verið sýnd hlutdrægni að því er rekstrarlán snertir. Ef stofnaður verður sérstakur banki fyrir iðnaðinn, þá óttast ég það fyrir iðnaðarins hönd, sem alltaf gætir á fyrsta stigi þegar stofnaður er sérstakur bauki fyrir sérstaka iðngrein, að aðrar lánsstofnanir telji sér ekki skylt að lána þeirri atvinnugrein. Í þessu sambandi get ég bent á þá reynslu, sem fékkst af Búnaðarbankanum. Að vísu hefur reglan með Búnaðarbankann verið sú, að sparisjóðsdeild hans lánar svo lítið fé til landbúnaðarins, að það er blátt áfram hlægilegt. Viðskiptavíxlar, sem landbúnaðurinn fær, ganga gegnum aðrar lánsstofnanir ekki síður en þennan banka. Að því er snertir stofnlán hefur reynslan orðið sú. að Iandbúnaðinum er neitað svo að segja undantekningarlaust um lán annars staðar, og hefur það verið þýðingarlítið fyrir bændur að leita lána annars staðar, enda er Búnaðarbankinn fyrst og fremst hans stofnun til að fullnægja stofulána- og fjárþörf hans. Nú er það svo með iðnaðarbankann. að hann á að fullnægja viðskiptaþörf iðnaðarins, og henni getur hann ekki fullnægt nema með því að fá sparifé. Það er ekki auðvelt að sjá, hvar á að taka það, nema úr hinum bönkunum. Hættan er því sú um leið, að þetta fé dragist út og hinir bankarnir, sem fyrir eru, líti svo á, að þeim sé ekki skylt að fullnægja þörf iðnaðarins og draga að sér hendurnar á sama hátt og þegar Búnaðarbankinn var stofnaður. Þess vegna virðist mér. að það geti farið svo, - það er mín sannfæring, ég vildi nærri óska, að ég hefði rangt fyrir mér, - að iðnaðinum sé ekki greiði gerður með þessu, heldur þvert á móti. Það, sem þarf fyrir hverja atvinnugrein, eru stofnlánadeildir. Landbúnaðurinn hefur Ræktunarsjóð og Byggingarsjóð. Vitanlega þarf stofnlánadeild, til þess að menn geti keypt jarðir. Í öðru lagi er svo sjávarútvegurinn með Fiskveiðasjóð, og ef hann er ekki nógu voldugur, þá er hlaupið undir bagga með honum og tekið lán, og jafnframt hefur ríkið hlaupið undir bagga með því að útvega ný stofnlán. Í þriðja lagi er svo iðnlánasjóður við Útvegsbankann, en hann er allt of veikur. Til þess að gerðar séu hliðstæður, þá eru Ræktunarsjóður og Byggingarsjóður í Búnaðarbankanum, Fiskveiðasjóður í Útvegsbankanum og stofnlánadeildin í Landsbankanum. Það ætti að efla iðnlánasjóð og það stórkostlega, og þá er komin hliðstæða við hinar atvinnugreinarnar, sem fá sín rekstrarlán í hinum bönkunum. Ef iðnlánasjóður væri efldur, væri komin hliðstæða við Ræktunarsjóð, Byggingarsjóð, stofnlánadeildina og Fiskveiðasjóð. Ég efast um, að þeir hv. þm., sem standa að þessu frv., og þeir iðnaðarmenn, sem hafa mikinn áhuga á að stofna þennan banka, geri sér ljóst, hvaða fjármagn þarf til að fullnægja nokkurn veginn rekstrarlánaþörf iðnaðarins. Í mínum augum er þetta eins og hjá heylitlum bónda, sem ætlar að ráða fram úr heyvandræðunum með því að byggja fjórðu hlöðuna, þó að hann eigi þrjár hálftómar. Þannig hugsa ég, að verði það úr, að þessi banki verði stofnaður í öllum þessum skorti á fé þá verði þetta jafnhaldgott úrræði og hjá bóndanum. - Ég skal ekki rökræða þetta meira, en þannig vildi ég gera grein fyrir atkvæði mínu.



Herra forseti. Ég hef áður sagt mína skoðun á málinu, og skal ég því ekki fara frekar út í það, allra sízt þar sem hæstv. dómsmrh. er ekki við. Ég vildi aðeins segja það, að ég legg fram skriflega brtt. Hún er lítilfjörleg og er engin efnisbreyt. Hún er varatill. og kemur ekki til greina, ef brtt. hv. þm. Seyðf. á þskj. 363 verður samþ. Í þessari brtt. legg ég til, að fyrirsögn frv. verði breytt og hljóði svo: „Frumvarp til laga um Iðnbanka Íslands h/f.“



Herra forseti. Það fer að verða áliðið nætur og æskilegt að geta komizt að niðurstöðu í þessu máli, hver sem hún nú kann að verða. Ég held, að þótt þessi stofnun eigi að vísu að heita Iðnaðarbanki, þá sé ekki þar með leyst lánsfjárþörf iðnaðarins, og það þarf enga bankamenn til að sjá, að með þessu er ekki stigið svo stórt spor. Ég hef bent á það fyrr, að möguleikar geta verið fyrir hendi í framtíðinni að efla þessa stofnun. En það, sem hér er eiginlega prinsipatriði, er, hvort hv. dm. hafi vilja til, að þessi þriðja veigamesta stétt landsins fái jafnrétti við aðrar stéttir landsins. Þeir, sem talað hafa. hafa mælt margt og spaklega og mælt varnaðarorð, ekki sízt hæstv. landbrh. eins og vænta mátti úr þeirri átt. En ég vil vekja athygli á því, að því hefur ekki verið haldið fram hér, að með þessu væru öll vandræði iðnaðarins leyst á einn bretti. Sá mikli velvilji, sem byggist á því að andmæla frv., má ekki ganga svo langt, að hann kæfi þessa tilraun til þess, að þessi atvinnugrein megi eiga og starfrækja sinn banka. Ég er hættur að hafa tölu á því, hve margar till. og frv. eru hér á ferð til að efla Búnaðarbankann. Ég er ekki á móti slíku, en nú í kvöld virtist mér, að verið væri að skjóta í hann einni milljón, en hún er aðeins aukreitis, því að á einu planinu á hann að fá 15 millj. og einar tvær till. eru um 5 millj. o.s.frv., og svo er ein spánný silkislæða lögð ofan á þessar góðgerðir til Búnaðarbankans frá hv. þm. A-Húnv. um að sparifé, sem lagt er inn í vissa deild hans, sé skattfrjálst. Þegar svo forsvarsmenn iðnaðarins hér á þingi - en til þeirra get ég ekki talið mig - hafa sótt það fast að stofna banka handa iðnaðinum, spretta upp ýmsar till., sem hafa þann ágalla, að þær drepa málið, ef þær verða samþ., og hann er svo slæmur, að hann eyðileggur alla kosti málsins. Hverjir eru það svo, sem hafa borið uppi iðnaðinn? Er það hv. þm. S–Þ., eða hv. 1. þm. N–M., eða ég, eða hæstv. ráðh.? Nei, þeir menn, sem standa að þessu frv., eru utan þings og hafa borið uppi og bera uppi þennan atvinnuveg. Þeir eru í Félagi íslenzkra iðnrekenda og Landssambandi iðnaðarmanna og hafa haft mest afskipti af þessum málum. Þetta mál er ekki fyrst sýnt hér í dag. Það var líka flutt hér á síðasta þingi. - Það var áðan minnzt á Sparisjóð Reykjavíkur og nágrennis, og það má rétt vera, sem sagt var um hann. Að honum stóðu mætir menn, og voru flestir beirra úr iðnaðarstétt. Það var varpað fram þeirri spurningu við 2. umr. málsins, hvort ekki væri hugsanlegt að sameina sparisjóðinn þessum nýja banka, ef hann fær leyfi til að fæðast. Einn dm. upplýsti þá, að þetta hafi komið nokkuð til tals. Og sá möguleiki virðist ekki útilokaður, að sameining þessara stofnana geti átt sér stað, og yrði iðnaðarbankinn þá meiri ásýndum en eftir þessu frv. Hæstv. landbrh. sagði, að það væri hugsanlegt, að Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis yrði iðnaðarbanki. Ég er enginn bankamaður, en svo mikið veit ég, að starf sparisjóðs er öðruvísi en starf banka, a.m.k. þykir ekki eins þægilegur aðgangur til rekstrarlána í sparisjóði eins og í banka, svo að það er ekki undarlegt, þó að sparisjóðurinn hafi ekki orðið iðnaðarbanki í þeim skilningi. Nei, það, sem hér liggur fyrir, eins og þegar er búið að undirstrika, er þetta: Er velvilji okkar hv. þm. svo mikill til þessarar stéttar, að við unnum henni jafnréttis við hlið annarra framleiðslustétta í landinu? Fyrir þá, sem hafa áhuga á þessu, er spurningunni svarað. Ef bankinn er veigalítill, er opin leið til þess á næsta þingi að efla hann, að svo miklu leyti sem hægt er á þingi. Við höfum dæmin fyrir okkur, hvernig sumir bankar eru styrktir og efldir, þegar velviljinn er nógur og menn hafa skilið þörf þeirra. Ég geng ekki út frá öðru en að hv. þm. hafi opin augun fyrir því, hver er þörf iðnaðarbankans, begar hann tekur til starfa, ef svo má verða, að hann fær að verða til. Af þessari ástæðu, sem ég hef greint, verð ég fyrir hönd meiri hl. iðnn. að mæla á móti því, að breyt. verði gerðar á frv., - ekki vegna þess, að ég geti ekki fallizt á, að það sé vit í ýmsum þessum brtt., og vildi gjarnan hafa vald til þess að breyta einhverju í frv., ef ég héldi ekki, að það yrði frv. til trafala eða jafnvel falls. - Þessi ótti og hjartsláttur, að iðnaðurinn fái ekki nægan stuðning af þessu frv., kann að eiga sér undirstöðu. En ég spyr þá: Frá hverju hefur iðnaðurinn að hverfa? Er iðnaðurinn svo vel staddur nú, að hann þurfi ekki að ryðja nýjar leiðir til úrbóta? Það vita allir, hvernig iðnaðurinn er staddur nú. Ég sé ekki, að það sé neitt úr þessu bætt, þó að neitað sé um þetta. Það, sem hæstv. landbrh. sagði, að það væri hætta á, að aðrar lánsstofnanir vildu ekki lána iðnaðinum, eftir að hann hefði fengið sinn banka, tel ég alveg ástæðulausan ótta. Þetta höfum við áður heyrt frá hv. 1. þm. N-M. og var þá þegar mótmælt, því að engar sannanir né líkur væru fyrir því, að bankarnir hrintu frá sér gömlum viðskiptavinum af því, að þeir kæmu sér upp sinum eigin banka.

Hvað segir í áliti bankanna?

Ég vil svo ítreka það við þá hv. dm., sem vilja sýna iðnaðinum velvild í verki, að samþ. ekki þær brtt., þá fleyga, sem reknir hafa verið í málið, heldur fylgja því óbreyttu. Frávik öll mundu stofna því í hættu, og er skilin eftir opin braut til þess að koma fram umbótum síðar, og geta þá velunnarar málsins haft mörg tækifæri til að vinna því hag. Ég vona svo, að málið fái fulla afgreiðslu á þessu þingi.



Herra forseti. Ég sagði það í upphafi máls míns við þessar umr., að ég byggist við að hv. þm. hefðu þær skoðanir á þessu máli, að ekki þýddu rökræður um það. En það er eitt atriði, sem ég sé ástæðu til að leiðrétta í ræðu hv. þm. Vestm. Það kemur þráfaldlega fram, sem kom fram í ræðu hans. að það sé sérstaklega verið að ívilna Búnaðarbankanum eða gera eitthvað fyrir landbúnaðinn, sem ekki sé gert fyrir aðra atvinnuvegi í landinu. Þetta er svo endurtekið, þar til menn trúa því, en ég trúi því varla um hv. þm. Vestm., að hann sjái ekki hið rétta í málinu. Það er talað um 15 milljón króna lán til Búnaðarbankans, og það er eins og mönnum vaxi í augum, að þessi fjölmennasta atvinnustétt, sem framleiðir meira en nokkur stétt önnur, fái 15 millj. kr. í stofnlán á þessu ári. En ég skal geta þess, að það, sem erlendir sérfræðingar undruðust mest og töldu sérstaklega eftirtektarvert, er það, hve bændur leggja sjálfir fram mikið fé til endurbyggingar sveitanna. Og við, sem erum landbúnaðarmenn, teljum það aldrei eftir, að 100 millj. voru teknar frá til togarakaupa á sínum tíma. Og ég skal taka eitt fram enn, og það er það, að vextir af stofnlánum eru 1–11/2% hærri til landbúnaðarins en til sjávarútvegsins. Og hvað kosta þessir 10 togarar til viðbótar? Ætli það verði ekki um 80 millj.? Það eru nú hristar fram úr erminni 8 millj. til 4 togara og 5 millj. í frystihús á Siglufirði, og telur enginn eftir. Svona gæti ég haldið áfram að telja og dettur ekki í hug að telja eftir, en þetta eru alveg hliðstæður við það, sem verið er að telja eftir til landbúnaðarins. Svo er verið að tala um þessa smámuni, sem falla til landbúnaðarins. Stofnlánadeildir landbúnaðarins eru Byggingarsjóður og Ræktunarsjóður. Stofnlánadeild sjávarútvegsins er samsvarandi stofnlánádeild fyrir þann atvinnuveg, og hún fékk 100 millj. Enn fremur er Fiskveiðasjóður, sem er líka stofnlánadeild og hefur satt að segja meiri tekjur en flesta grunar. Hliðstæða þessa er iðnlánasjóður í Útvegsbankanum. Ef hann væri efldur svipað því, sem ég hef lýst um landbúnaðar- og sjávarútvegsstofnlánadeildirnar og tel sjálfsagt, væri iðnaðinum borgið. Og með því að efla iðnlánasjóð er iðnaðurinn réttur við á hliðstæðan hátt og hinir tveir aðalatvinnuvegir þjóðarinnar. Það mætti alveg eins segja, að þyrfti að stofna verzlunarbanka. Mér finnst, að samt liggi skýr rök fyrir því að efla iðnlánasjóð hliðstætt stofnlánadeildum hinna atvinnuveganna, því að sérstakan rekstrarbanka hefur engin atvinnugrein hér og hvergi í neinu landi. Þarf ekki annað en líta á nöfnin á bönkunum í nágrannalöndum okkar. - Það, sem ég vildi sérstaklega taka fram, er þetta, að með þeim peningum, sem eru lánaðir Búnaðarbankanum, er ekki verið að gera annað en það, sem gert hefur verið fyrir sjávarútveginn í miklu stærri stíl og eftir er, en á að gera fyrir iðnaðinn að mínu áliti. En hvað því viðvíkur, sem hv. þm. Vestm. sagði, að hann tryði því ekki um nokkurn bankastjóra, að hann neitaði um örugglega tryggt lán, vil ég benda á, að það er vísað tugum manna frá öllum bönkunum daglega, þótt þeir hafi tryggingu í boði, sem er gullsigildi, og jafnvel eignir, sem eru gulli betri. Þessum mönnum er neitað tugum saman um rekstrarlán á degi hverjum, vegna þess að peningar eru ekki til. Því er ég hræddur um, að cf þessi bankí er stofnaður, geti svo farið, að hinir hankarnir neyðist til að kippa að sér hendinni gagnvart iðnaðinum. Þetta eru hinar bláköldu staðreyndir, og því er ég hræddur um, að þetta frv., þótt álitlegt sé í fyrstu, bjargi ekki iðnaðinum, því að þeir peningar, sem eiga að bjarga, eru ekki til. Ef svo væri, að þetta frv. yrði iðnaðinum til bjargar, þá teldi ég hins vegar rétt að samþ. það og stofna þennan banka. Vona ég svo, að ég þurfi ekki frekar að svara þeim misskilningi, sem komið hefur hér fram vegna þessa láns til stofnlánadeildar Búnaðarbankans.



Herra forseti. Ég skal ekki eyða miklum tíma af nóttinni, en ég vil þó taka það fram, að mér virðist, að þetta sé meira orðið metnaðar- en réttlætismál. Hvað snertir þau ummæli hv. þm. Vestm., að allar brtt. við málið væru fleygar í það og einungis til að fella það, vil ég mótmæla því um mína till., að svo sé, og ég tel hana til bóta. Má vera, að hv. þm. eigi við tímaleysi þingsins, en nú er vitað, að þingið stendur fram yfir jól, svo að það ætti ekki að koma að sök, þó að málið þyrfti aftur til Nd. Mig langar til að vita, hvað það er í minni till., sem bregður fæti fyrir málið. Hvers vegna ætti ekki að stofna til samvinnu milli þessa banka og S.Í.S., sem er stór iðnrekandi, og auk þess fjölda iðnaðarmanna, er starfa á vegum þess og mundu beina viðskiptum sínum að þessum banka? Svona myrkfælni á ekki við í björtu. Það er gallaður góðvilji við málið, ef svona till. er felld.



Herra forseti. Þannig stendur á, að sérstök n. starfar á vegum ríkisstj. við það að endurskoða bankalöggjöfina í heild. Það er ekki enn vitað mikið um árangur þess starfs, en mér hefði þó ekki þótt óeðlilegt, að frv. eins og þetta yrði afgr. með rökstuddri dagskrá vegna þessarar endurskoðunar. En það er þó ekki þetta, sem er efst á baugi í málinn, heldur hitt, hvort stofna skuli sérstakan iðnaðarbanka eða efla iðnlánasjóð. Ég hef hlýtt á rök beggja málstaðanna, en hef ekki getað gert það fyllilega upp við mig, hvora leiðina sé réttara að fara. Mér hefur verið það nokkur ráðgáta, að slegið skuli vera hendinni móti milljónaframlagi eins og 11/2 millj. frá S.Í.S. Það voru líka felldar till. frá hv. 4. þm. Reykv. um, að framlag ríkisins yrði 6 millj. í stað 4 millj. Þegar þetta gerðist voru líkur til, að þingi lyki fyrir jól, og mundu brtt. þá eðlilega hafa eytt málinn. Nú er vitað, að þingið stendur fram í janúar, og er þá tækifæri til að nota þessa till. og auka framlag ríkisins eins og þar segir. Ég vil fá að vita, hvaða háski iðnaðinum stafar af því, að þessar till. verði samþ. Þetta mál þarf ekki að leysa fyrir 1. jan. Ég get því ekki séð, að skaði sé að till. um aukin framlög. - Ég vildi enn fremur fá vitneskju um það, hvort kostnaður við útlán og stjórn iðnlánasjóðs hafi ekki numið nema 2500 kr. á ári. Ef það er rétt, ber á það að lita, að gert er ráð fyrir, að kostnaður við iðnaðarbanka yrði 250–300 þús. kr. Það virðist því vera, að stjórn iðnaðarbanka yrði tífalt dýrari en iðnlánasjóðs. Ef til þess kæmi, að sú leið yrði farin, yrði að gera mönnum ljósan þann kostnað, sem af henni mundi leiða. En skiptir það öllu máli, hvort fé til iðnaðarins er fengið Frá iðnaðarbanka eða iðnlánasjóði? Það, sem ég vildi spyrja um, er þetta: Er það rétt, að iðnlánasjóður kosti 2500 kr., en baukinn mundi kosta 250–300 þús. kr.? Hvers vegna er ekki tekið við framboðnum framlögum til bankans? Hvað eiga að vera margir bankastjórar við þennan bauka. ef stofnaður verður? Eiga þeir að verða þrír eins og við Landsbankann og Útvegsbankann? Eða á að notast við einn eins og í Búnaðarbankanum? Og eitt enn. Ég hef ekki gáð að því, hvort ákvæði séu um það, að iðulánasjóður skuli aðeins veita stofnlán, eða hvort hann sé svo stór, að hann geti einnig veitt rekstrarlán. Ég játa, að till. hv. þm. Seyðf. um að efla eingöngu iðnlánasjóð er ekki aðgengileg eins og nú standa sakir, ef hlutverk hans á eingöngu að vera að veita stofnlán til iðnaðarins. Það virðist ekki vera rík þörf á því, eins og nú standa sakir, að fá ný lán til þess að stofna iðnfyrirtæki, þegar iðnaðurinn er í slíkum heljargreipum eins og hann er nú og með því að fjöldi af starfandi iðnfyrirtækjum er kominn á vonarvöl og ekki starfhæfur. En sé þáð rétt, að iðnlánasjóður hafi heimild til þess að veita lán til að reka iðnfyrirtæki, þá sýnist mér ekki með öllu óaðgengilegt að samþ. till., sem gengur lengst í því að efla iðnlánasjóð. sem gæti þá lánað allt það fé, sem hann ætti kost á, sem rekstrarlán til iðnaðarins. Og það eru rekstrarlánin, sem iðnaðinn vantar fyrst og fremst. Ég er sannfærður um, að hv. þm. Barð. og hv. þm. Vestm. vilja vel leggja það á sig að gera þessu máli sem gleggst skil og sýna fram á, í hverju sá gróði er fólginn að taka ekki því framlagi til þessarar stofnunar frá Sambandi íslenzkra samvinnufélaga, sem fram er boðið, og hvers vegna nauðsynlegt er að hundraðfalda kostnaðinn vegna þessarar lánsstofnunar, og gefa upplýsingar um annað það, sem ég hef spurt hér um viðkomandi þessu máli.



Herra forseti. Ég skal ekki vera margorður nú, enda er búið að eyða löngum tíma til að ræða þetta máli En það lítur úf fyrir, að hv. þm. Vestm. hafi hvorki lesið bréf Landsbankans né heyrt, þegar ég las það. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hins vegar er ekki loku fyrir það skotið, að nýr banki gæti aflað nokkurs sparifjár, sem tekið yrði úr öðrum lánsstofnunum, en slíkt mundi að sjálfsögðu þýða það, að hinar sömu stofnanir yrðu að draga úr útlánum sínum að sama skapi sem sparifé þeirra minnkar.“ Þessi hv. þm. segir, að ekkert liggi fyrir um það, að hinir bankarnir mundu þurfa að draga úr útlánastarfsemi sinni, ef iðnaðarbanki yrði stofnaður, en þetta, sem ég las, segja bankastjórarnir fyrir munn allra bankanna. Ég las þetta hér í umr. um daginn, en þá hefur þessi hv. þm. verið einhvers staðar úti á þekju - kannske minnt, að hann væri í sameinuðu þingi - og þess vegna ekki heyrt það, sem hér var lesið. - Hann segir líka, að það sé ekki þægilegt fyrir sparisjóðina að lána rekstrarfé eins og banka. Nú er ég ekkert kunnugur stjórn á lánsstofnunum, en ég hélt, að ein af fyrstu meginreglum hjá sparisjóðum væri að festa ekki mikið af fé sparisjóðanna í löngum lánum. Ég held, að þeir sparisjóðir þrír, sem nú á seinni árum hafa farið á höfuðið, hafi allir farið það vegna þess, að þeir hafi lánað fé sitt til langs tíma.

Sparisjóðir mega ekki lána til lengri tíma en tíu ára.

Mér kemur það þess vegna nokkuð spánskt fyrir, ef það er aðallega markmið Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis að lána fasteignaveðslán til lengri tíma. Ég veit, að sá sjóður hefur mikið fé í föstum lánum, en ég skil ekki, að það sé ekki eins þægilegt fyrir sparisjóðinn að hafa féð í víxillánum og öðrum styttri lánum, ef þau eru vel tryggð, eins og í löngum. föstum lánum. - Ekki skil ég heldur, hvernig á því má standa, ef einhverjar af þeim brtt., sem hér hafa komið fram, t.d. um breytta fyrirsögn, eiga að þurfa að verða til þess að drepa málið. Ef slíkt á að geta orðið málinu til falls, að samþ. brtt. hér. hlýtur það að byggjast á því, að það hafi haft nokkuð tæpt fylgi í hv. Nd., því að allir vita, að nógur tími er á þessu þingi til að afgr. málið, þó að það færi aftur til hv. Nd. Um áramótin 1949 og 1950 taldi ég saman alla bændur á landinu, sem voru þá sex þúsund eitt hundrað og nokkrir, og athugaði, hve mikið þeir skulduðu alls, og var það rúmlega 70 millj. kr., í lausum skuldum og föstum lánum. Er það svipuð upphæð og gefið var upp. að iðnaðarmenn skulduðu bönkunum hér í Reykjavík, en það voru 64 millj. kr., og eru þar hvorki talin með hraðfrystihúsin né S.Í.S. og skuldir þeirra. Nú veit ég ekki, hve margir þeir iðnrekendur eru, sem skulduðu þessar 64 millj. kr. En ég veit alveg með vissu. að þeir hafa ekki verið 6100. Og sundurliðaði ekki, hve mikið af skuldum bænda voru lausaskuldir og hve mikið föst lán hjá bændum, sem þeir skulduðu. Það er ekki heldur gert viðkomandi iðnaðarmönnum. Ég spurði hv. þm. Vestm. og hv. þm. Seyðf. og bað þá um að setja sig í spor bankastjóranna, - ég spurði þá, hvað þeir mundu gera t.d. í sporum hankastjóra Útvegsbankans nú, þegar væri búið að taka af þeim banka kvöðina um að sinna iðnaðinum um lánveitingar og leggja hana á annan banka, hvort þeir þá ekki mundu heldur láta sitja í fyrirrúmi að lána fé bankans til verzlunar- og útgerðarfyrirtækja en að lána það til iðnaðarins. Og ég sagði, að ég teldi það aðdróttanir til stjórnar Útvegsbankans, þegar þeir bæru þeirri stofnun það á brýn, sað iðnaðurinn væri þar einhver hornreka. Ég taldi, að bankastjórarnir ættu að dreifa lánsfé sinu til allra atvinnuveganna, til þess að jafnvægi héldist í atvinnulífinu hjá þjóðfélaginu, og spurði ég þá, hvort þeir teldu, að bankastjórnirnar, sem starfað hafa við Landsbankann og Útvegsbankann á undanförnum árum, hefðu vanrækt að gera þetta. Þessir hv. þm. hafa ekki svarað þessu. Þeir hafa ekki heldur svarað því, hvað þeir mundu gera í sporum bankastjórnar Útvegsbankans, ef stofnaður væri banki eins og þessi, sem hér er um að ræða. Þessir hv. þm. hafa báðir talað síðan ég spurði þessara spurninga, en báðir leitt hjá sér að svara beim. - Nú langar mig til að vita, hvaða hætta á að geta stafað af því, t.d., þó að fyrirsögn þessa frv. yrði breytt. Hvaða hætta er fólgin í því? Að ég nú ekki tali um. hvaða hætta gæti stafað af því, ef aukið yrði veltufé bankans, en ég sleppi því alveg. En í brtt. minni um fyrirsögnina er orðfæri, sem mér þykir betur fara. Og fjöldi manna, og þar á meðal málfræðingar, hafa sagt það í mín eyru, að þeir skildu ekkert í því. að frv. skuli vera að þessu leyti svona orðað. - Við erum ekki á síðasta fundi d. á þessu þingi nú. eins og var í fyrra, þegar þetta mál lá fyrir. Við vitum ekki, hve marga fundi við eigum eftir hér í hv. d. á þessu þingi, en eftir er af þingtímanum áreiðanlega upp undir það mánuður. Ég held því. að það sé mesti misskilningur, að við eigum ekki að afgr. frv. frá þessari hv. þd. eins og hv. d. telur réttast og bezt á fara. Það er ekki nema þegar alveg sérstaklega stendur á, að við eigum að beygja okkur undir það ok að samþ. frv. eins og það kemur frá hv. Nd. og breyta því ekki í það horf, sem við helzt viljum hafa það í. Annars er það skylda d., að mínu áliti, að hafa frv. í eins réttu formi og okkur þykir það geta komizt í bezt, þegar nógur er tíminn. Það vil ég leggja áherzlu á, og að við hér í hv. Ed. séum ekki með þá minnimáttarkennd, að við þá viljum ekki leiðrétta eða breyta neinu, sem hv. Nd. sendir okkur, þegar tími er til þess nógur.



Með því að ég óttast, að þessi gerbreyting á frv. mundi verða til þess, að málið stöðvaðist, en tel, að nokkur bót sé í samþykkt frv. eins og það er, segi ég nei. Brtt. 506 felld með 9:4 atkv. - 483 felld með 9:7 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HermJ KK, PZ RÞ, VH, HV, BSt. nei: JJós, LJóh, SÓÓ, StgrA, ÞÞ, BBen, BrB, FRV, GJ. HG greiddi ekki atkv. 1. þm. gerði grein fyrir atkv.:



Herra forseti. Með því að þessi brtt., ef samþ. yrði, miðaði að því að taka Yfirráðin yfir væntanlegum banka úr höndum Félags íslenzkra iðnrekenda og Iðnaðarmannasambandsins, segi ég nei. Brtt. 507 felld með 8:3 atkv. - 508 felld með 6:4 atkv. Frv. samþ. með 8:3 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: JJós, SÓÓ, StgrA, BBen, BrB, FRV, GJ, HG. nei: PZ, ÞÞ, BSt. HermJ, KK, LJóh, RÞ, VH, HV greiddu ekki atkv. 1 þm. gerði grein fyrir atkv.:



Það er auðséð. að sá meiri hluti. sem er fyrir þessu máli, vill einn öllu ráða hér, hvernig þessum málum er skipað. Og það hefur komið fram við þessar umr., að ég og ýmsir aðrir hafa viljað gera ýmislegt fyrir iðnaðinn, en hafa á því annan hátt en stefnt er að með þessu frv. Ég óska ekki eftir því að taka nú þátt í afgreiðslu þessa nál. og sit hjá við þessa atkvgr.