Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með því frv. sem hér er mælt fyrir um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins er lagt til að opna nýja leið í húsnæðismálum landsmanna. Kaupleiguíbúðir eru skv. frv. þessu íbúðir byggðar eða keyptar á þeim forsendum að íbúar eigi kost á að velja um leigu eða kaup á íbúðinni með jöfnum mánaðarlegum greiðslum. Í frv. er lagt til að kaupleiguíbúðirnar verði með tvennum hætti, félagslegar kaupleiguíbúðir og almennar kaupleiguíbúðir. Félagslegar kaupleiguíbúðir verða eingöngu á vegum sveitarfélaga eða félagasamtaka sem þurfa að byggja kaupleiguíbúðir fyrir láglaunafólk, eða aðra þá sem af félagslegum ástæðum þurfa aðstoð við húsnæðisöflun. Gert er ráð fyrir að Byggingarsjóður verkamanna láni til félagslegra kaupleiguíbúða 85% lán til 43 ára með sömu vaxtakjörum og almennt gilda hjá sjóðnum. Framkvæmdaaðili skal sjá um að útvega lán til 15% fjármögnunar, t.d. með sölu skuldabréfa til lífeyrissjóða eða annarra fjárfestingarlánasjóða. Sá sem fær úthlutað félagslegri kaupleiguíbúð getur valið um að gera kaupsamning strax í upphafi eða gera leigusamning með kauprétti. Skv. frv. hefur leigjandi a.m.k. fimm ára umhugsunarfrest varðandi kaup á íbúðinni. Þeir sem koma til greina við úthlutun félagslegra kaupleiguíbúða verða að uppfylla skilyrði 44. gr. núgildandi laga um Húsnæðisstofnun ríkisins, en þar eru almenn skilyrði varðandi tekjumörk og eignarstöðu þeirra sem eiga kost á félagslegum íbúðum. Leiga í félagslegri kaupleiguíbúð greiðist mánaðarlega og miðast við afborgun og vexti af láni Byggingarsjóðs verkamanna, auk vaxtakostnaðar af 15% framlagi framkvæmdaaðila að viðbættum almennum rekstrarkostnaði. Gert er ráð fyrir að framkvæmdaaðili miði þau vaxtagjöld af 15% framlaginu sem renna í leigu við þau vaxtakjör sem gilda hjá Byggingarsjóði ríkisins en á móti því kemur sú eignamyndun framkvæmdaaðila sem verður við afborgun 85% lánsins. Ef hins vegar leigjandi festir kaup á íbúðinni og gerir samning við framkvæmdaaðila um endurgreiðslu 15% framlagsins er gert ráð fyrir að miðað sé við sömu vaxtakjör og framkvæmdaaðili býr við gagnvart lánardrottnum sínum, enda fá þeir sem kaupa íbúðir sérstaka aðstoð, húsnæðisbætur fyrir milligöngu skattakerfisins. Leigjandi á kost á að kaupa íbúðina á kjörum Byggingarsjóðs verkamanna að því tilskildu að skilyrðum varðandi lánveitingar úr sjóðnum sé fullnægt. Kaupandi gerir þá samning við sveitarfélagið eða félagasamtök um endurgreiðslu á 15% framlaginu. Lagt er til að endurgreiðsla geti farið fram á allt að 30 árum með mánaðarlegum greiðslum sem er þá eins konar viðbót við leigu. Þegar kaupandi hefur endurgreitt framkvæmdaaðila framlag hans fær viðkomandi afsal fyrir íbúðinni og yfirtekur eftirstöðvar áhvílandi lána. Mikilvægt nýmæli varðandi félagslegar íbúðir er ákvæði um endurskoðun vaxtakjara. Lagt er til að átta árum eftir að kaup eru gerð skuli endurskoða vaxtakjör á láni úr Byggingarsjóði verkamanna með hliðsjón af tekjum viðkomandi. Ef kaupandi er kominn yfir tekjuviðmiðun félagslega kerfisins þegar endurskoðun fer fram skal breyta vaxtakjörum lánanna til samræmis við gildandi kjör á almennum lánum Byggingarsjóðs ríkisins. Endurskoðun vaxtakjara fer fram átta árum eftir undirritun kaupsamnings eins og áður sagði, en síðan á fimm ára fresti eftir það. Þetta er gert til að tryggja að hin mikla niðurgreiðsla vaxta sem á sér stað í félagslega kerfinu fari sem best eftir þörfum og verði hætt þegar hagur íbúðareigenda gefur tilefni til þess og lúti þá ákvæðum vaxtakjara í Byggingarsjóði ríkisins. Gert er ráð fyrir að félagslegar kaupleiguíbúðir lúti flestum þeim skilyrðum sem sett eru um aðrar lánveitingar til félagslegra íbúða úr Byggingarsjóði verkamanna. Í þessu sambandi má nefna kaupskyldu sveitarfélaga og félagasamtaka sem gildir í 15 ár og síðan forkaupsréttur. Þessi skilyrði eru eins og kunnugt er til að tryggja að félagslegar íbúðir þjóni áfram tilgangi sínum í þágu láglaunafólks. Í frv. er lögð rík áhersla á skýr ákvæði um ábyrgð framkvæmdaaðila. Frumkvæði framkvæmdaaðila um byggingu félagslegra kaupleiguíbúða og ábyrgð þeirra eru í frv. mjög samtvinnaðir þættir. Fyrirkomulag þetta er með öðrum hætti en í verkamannabústaðakerfinu, en þar er gert ráð fyrir að frumkvæði og framkvæmd verði á vegum stjórnar verkamannabústaða, en í félagslegum kaupleiguíbúðum er frumkvæði, ábyrgð og úthlutun íbúða á vegum framkvæmdaaðila sem ætla má að séu í flestum tilfellum sveitarfélögin. Þegar undirbúningur að gerð frv. hófst í júlí 1987 var sveitarfélögum og félagasamtökum sem starfa að húsnæðismálum sent dreifibréf til kynningar. Jafnframt var óskað eftir upplýsingum um stöðu félagslegra íbúðabygginga, áætlaða þörf fyrir kaupleiguíbúðir og einnig var beðið um ábendingar varðandi útfærslu hugmynda um kaupleiguíbúðir. Viðbrögð við dreifibréfi félmrn. voru mjög jákvæð og augljóst að mörg sveitarfélög og félagasamtök telja þennan kost henta vel við núverandi aðstæður í húsnæðismálum landsmanna. Svör bárust frá yfir 90 sveitarfélögum og átta félagasamtökum, þar á meðal samtökum aldraðra og fatlaðra, Búsetahreyfingunni og frá samtökum námsmanna. Ábendingar sveitarstjórnarmanna og forráðamanna félagasamtakanna, sem fram komu í þessari könnun, voru mjög gagnlegar og höfðu víðtæk áhrif á tillögur þessa frv. Má þar benda á að með frv. þessu er opnað fyrir nýjan möguleika á samstarfi sveitarfélaga og einstaklinga eða félagasamtaka og fleiri aðila um lausn húsnæðisvandans á landsbyggðinni. Leiguíbúðir byggðar á félagslegum forsendum eru ekki eingöngu bundnar við þá sem af félagslegum ástæðum þurfa aðstoðar við húsnæðisöflun heldur einnig opnað fyrir leiguíbúðir í almenna húsnæðislánakerfinu. Lögð er áhersla á í frv. nauðsyn þess að sveitarfélög geti boðið leiguíbúðir fyrir aðkomufólk sem ekki er viðbúið því að fjárfesta um leið og það flyst á viðkomandi stað en hefði þann möguleika opinn án þess að þurfa að skipta um íbúð. Jafnframt er í frv. lagt til grundvallar mikilvægi þess að nýtt fyrirkomulag taki mið af eðli fasteignamarkaðar á landsbyggðinni og þeirri áhættu sem fylgir íbúðafjárfestingu ef viðkomandi hefur ekki staðfastan ásetning um framtíðarbúsetu á staðnum. Af þessu er ljóst að ábendingar frá landsbyggðinni og sveitarstjórnum að því er frv. þetta varðar höfðu víðtæk áhrif á gerð frv. og ákvæði þess. Til viðbótar þessu má benda á þörf sveitarfélaga á leiguhúsnæði til eigin nota fyrir starfsfólk sitt vegna tímabundinna starfa aðkomufólks, vegna ungs fólks sem er að stofna heimili og fyrir aldraða sem vilja aðlaga húsnæðismál sín breyttum aðstæðum á efri árum, en af þessum sjónarmiðum markast einnig það frv. sem hér er mælt fyrir. Tillögur frv. um almennar kaupleiguíbúðir byggja mjög á þessum viðhorfum einnig, sem hér hefur verið lýst, og gert er ráð fyrir lánveitingum úr Byggingarsjóði ríkisins í því skyni. Auk þess sem íbúar geta valið um kaup eða leigu á íbúðum fjármögnuðum úr Byggingarsjóði ríkisins er gert ráð fyrir að leigjendur geti tryggt sér afnotarétt á íbúð með því að kaupa hlut í íbúðinni. Framkvæmda- og ábyrgðaraðilar að almennum kaupleiguíbúðum geta verið sveitarfélög, félagasamtök og fyrirtæki eða þessir aðilar í sameiningu. Lagt er til að fyrrnefndir framkvæmdaaðilar, sem þurfa af sérstökum tilgreindum ástæðum að auka framboð íbúðarhúsnæðis í sveitarfélaginu, eigi kost á 70% hámarksláni úr Byggingarsjóði ríkisins til að kaupa eða byggja almennar kaupleiguíbúðir auk viðbótarláns úr sama sjóði. Í þessu skyni er gerð tillaga um að stofnaður verði sérstakur lánaflokkur í Byggingarsjóði ríkisins, lán til almennra kaupleiguíbúða, ætlaður sveitarfélögum eða öðrum framkvæmdaaðilum sem þurfa af sérstökum tilgreindum ástæðum að auka framboð húsnæðis í sveitarfélaginu. Gert er ráð fyrir að lánað verði allt að 15% kostnaður skv. þessum lánaflokki og lánstími verði 25 ár. Framkvæmdaaðili skuldbindur sig til að útvega 15% kostnaðar eða kaupverðs og gert er ráð fyrir að fjárins sé aflað með sölu skuldabréfa til lífeyrissjóða eða annarra aðila. Í fjárlögum fyrir árið 1988 er gert ráð fyrir 273 millj. á útlánaáætlun Húsnæðisstofnunar ríkisins sérstaklega vegna kaupleiguíbúða. Framlög til Byggingarsjóðs verkamanna munu aukast á þessu ári og ætla má að útlánageta sjóðsins nær tvöfaldist miðað við árið á undan. Í tillögunum er gert ráð fyrir að sveitarfélög eða félagasamtök geti fjármagnað eigið framlag með sölu skuldabréfa til lífeyrissjóða einstaklinga eða fleiri aðila. Ef byggðar verða 300 kaupleiguíbúðir, svo dæmi sé tekið, og skuldabréf seld lífeyrissjóðum vegna framlags sveitarfélaga væru þau skuldabréfakaup rétt rúmlega 1% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóða á þessu ári. Skv. upplýsingum Seðlabanka Íslands er ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna áætlað fyrir árið 1989 13,4 milljarðar. Því yrði um að ræða, ef til kæmu skuldabréfakaup frá lífeyrissjóðum til sveitarfélaga, 134 millj. samtals til að standa að fullu undir framlagi sveitarfélaga miðað við að byggðar verði 300 kaupleiguíbúðir. Ég tel að hér sé um raunhæfa áætlun að ræða að ætla að lífeyrissjóðirnir væru tilbúnir í slík skuldabréfakaup við sveitarfélögin þegar til þess er litið að þá mundi fjármagn lífeyrissjóðanna frekar haldast á stöðunum úti á landsbyggðinni. Samkvæmt tillögum frv. getur sá sem fær úthlutað almennri kaupleiguíbúð valið um leigu eða kaup á íbúðinni. Er það eitt af mikilvægustu ákvæðum frv. Sá sem velur leigu strax í upphafi hefur skv. ákvæðum a.m.k. fimm ára umþóttunartíma til að ákveða kaup, en sveitarfélög eða framkvæmdaaðilar geta framlengt leigutímann ef þau svo kjósa. Leigugjald fyrir almennar kaupleiguíbúðir greiðist mánaðarlega og miðast við afborganir og vexti af almennu láni, 70% láninu, og sérstöku viðbótarláni, 15%, úr Byggingarsjóði ríkisins auk vaxtakostnaðar af framlagi framkvæmdaaðila og almenns rekstrarkostnaðar. Óski leigjandi þess að kaupa íbúðina á hann rétt á því að uppfylltum skilyrðum um iðgjaldagreiðslur í lífeyrissjóð. Þegar leigjandi óskar að kaupa íbúðina gerir hann samning um afborganir af lánum úr Byggingarsjóði ríkisins og endurgreiðslur á framlagi framkvæmdaaðila. Gert er ráð fyrir að sérstaka viðbótarlánið fyrir 15% kostnaði greiðist upp á allt að fimm árum frá dagsetningu kaupsamnings. Þegar kaupandi hefur greitt framlag sveitarfélagsins eða samstarfsaðila þess fær viðkomandi afsal fyrir íbúðinni og yfirtekur eftirstöðvar láns úr Byggingarsjóði ríkisins. Rík áhersla er lögð á ábyrgð sveitarfélaga og annarra framkvæmdaaðila að almennum kaupleiguíbúðum auk þess sem forsendur fjármögnunar, framkvæmdir og rekstur íbúðanna grundvallast á félagslegum sjónarmiðum. Því er lagt til að á framkvæmdaaðila hvíli kaupskylda í fimm ár frá útgáfu afsals. Eftir það er gert ráð fyrir að framkvæmdaaðili eigi forkaupsrétt. Þriðji valkosturinn í almenna kaupleigukerfinu er hlutareign í leiguíbúð. Framkvæmdaaðilum er heimilt að selja einstaklingum skuldabréf sem með kaupum á þeim vilja tryggja sér afnotarétt af íbúð. Þegar um er að ræða aldraða eða öryrkja verður heimilt að selja leigjendum 15% hlut í eigninni, en almenna reglan í þessu sambandi er 30% hlutareign. Skuldabréf sem seld eru gegn tryggingu á afnotarétti skulu vera tryggð skv. lánskjaravísitölu en vaxtalaus. Heimilt verður að setja í skuldabréfin ákvæði um að skylt sé að innleysa þau ef eigandi þeirra segir upp leigusamningi á íbúðinni svo og við andlát hans. Þá er hlutareign endurgreidd með verðbótum en án vaxta. Leiguíbúðir með hlutareign í almenna kerfinu eru hér útfærðar með svipuðum hætti og eru nú fyrir hendi í félagslega kerfinu skv. 33. gr. laga um Húsnæðisstofnun ríkisins. Fjölmörg sveitarfélög og félagasamtök bentu á nauðsyn þess að hafa þennan kost í almenna kerfinu. Þetta fyrirkomulag hentar vel hvað varðar fjármögnun og rekstur íbúða fyrir aldraða og öryrkja. Fyrir aldraða sem vilja aðlaga húsnæðismál sín breyttum forsendum á efri árum og komast í sérhannaðar íbúðir fyrir aldraða verða íbúðaskiptin auðveldari með þessum hætti. Hlutareign gefur jafnframt möguleika á þátttöku leigjenda í stjórnun eða rekstri íbúðanna og sameinar þannig kost eignar- og leigufyrirkomulags. Við gerð þessa frv. um kaupleiguíbúðir hefur sérstök hliðsjón verið höfð af húsnæðismálum á landsbyggðinni eins og áður er sagt. Í frv. er tekið mið af þeim sérstaka vanda sem landsbyggðin á nú við að glíma í húsnæðismálum. Á sl. árum hefur dregið úr íbúðabyggingum. Tímabilið 1976–1980 voru fullgerðar árlega að meðaltali um 2200 íbúðir. Sl. sex ár er meðaltalið hér á landi um 1660 íbúðir á ári. Árið 1986 voru íbúðabyggingar í algeru lágmarki en þá var byrjað á aðeins 1163 íbúðum. Framkvæmdir við nýjar íbúðir hafa ekki verið jafnlitlar allar götur síðan 1969. Það sem einkennir þessa þróun er að samdráttur sl. ára tekur nær eingöngu til landsbyggðarinnar. Árið 1986 fóru um 82% almennra byggingarlána Byggingarsjóðs ríkisins til höfuðborgar- og Reykjanessvæðisins. Félagslegum íbúðabyggingum á landsbyggðinni hefur einnig fækkað sl. ár. Þegar heildarútlán Húsnæðisstofnunar ríkisins á árinu 1986 eru athuguð sést að rúmlega 3 af hverjum 4 krónum fóru til þéttbýlissvæðisins við Faxaflóa, höfuðborgarsvæðisins og Reykjaness. Ef ekkert er að gert blasir við að landsbyggðin mun ekki rétta hlut sinn í húsnæðiskerfinu á næstu árum. Þetta sést meðal annars á því að af þeim rúmlega 12 000 umsóknum samkvæmt nýja húsnæðiskerfinu sem Húsnæðisstofnun ríkisins hefur borist frá 1. sept. 1986 eru um 70% frá umsækjendum sem búa í Reykjavík og Reykjaneskjördæmi. Augljóst má vera að nýja húsnæðislánakerfið hefur ekki náð að þjóna landsbyggðinni sem skyldi og því nauðsynlegt að bæta stöðu landsbyggðarinnar í húsnæðismálum. Frv. hefur þessar forsendur að leiðarljósi. Í tillögunum er gert ráð fyrir að lán verði veitt á þeim forsendum að auka þurfi framboð húsnæðis í sveitarfélaginu og við úthlutun lána taki húsnæðismálastjórn mið af stöðu húsnæðismála í viðkomandi sveitarfélagi. Í kaupleigufyrirkomulaginu er gert ráð fyrir að framkvæmdaaðili geti fjármagnað framlag sitt með sölu skuldabréfa t.d. til staðbundinna lífeyrissjóða. Með þeim hætti getur lífeyrissjóður heima í héraði stuðlað að nauðsynlega auknu framboði íbúðarhúsnæðis og um leið aukið hluta byggðarlagsins í útlánum húsnæðiskerfisins. Þó þessa sé getið í ákvæðum í frv. um sölu skuldabréfanna er slíkt ákvæði ekki nauðsynlegt í lagatexta og reyndar um það skiptar skoðanir, en það hefur verið sett þarna sem leiðbeinandi ákvæði. Erfiðleikar landsbyggðarinnar eru af ýmsum toga og margar ástæður liggja til grundvallar. Þróun atvinnulífs og afkoma íbúanna er oft mjög sveiflukennd. Áhrif þessa eru mun meira afgerandi á fasteignaverð á landsbyggðinni en á þéttbýlissvæðum við Faxaflóa. Íbúðafjárfesting er því áhættumeiri á landsbyggðinni, enda er nú svo komið að fólk vill ekki byggja eða kaupa þó svo að afkoma sé góð og tekjur gefi tilefni til þess. Augljóst er að við þessar kringumstæður þarf að leita að fleiri valkostum en nú eru fyrir hendi. Það er von mín að kaupleigukerfið geti aukið möguleika landsbyggðarinnar gagnvart húsnæðiskerfinu. Tilgangurinn er að auka sveigjanleika húsnæðiskerfisins með tilliti til mismunandi þarfa fólks eftir aldri, búsetu og félagslegri stöðu. Af viðbrögðum sveitarfélaga við könnun félmrn. vegna undirbúnings þessa frv. má ráða að fjöldi sveitarfélaga telur kaupleiguíbúðir henta vel við þær aðstæður sem nú eru í húsnæðismálum úti á landsbyggðinni. Þessi sjónarmið koma einnig fram í máli bæjarstjórans á Ísafirði á ráðstefnu sem Byggðastofnun stóð fyrir á Selfossi í nóvember 1987 undir nafninu: Hefur byggðastefnan brugðist? Bæjarstjórinn á Ísafirði fjallar um húsnæðisvandann á landsbyggðinni í grein sem birtist í Sveitarstjórnarmálum, nr. 51987, og kemst að eftirfarandi niðurstöðu. Ég vitna í orð bæjarstjórans á Ísafirði, með leyfi forseta: "Með öflugu kaupleigukerfi tel ég að hægt verði að finna lausn á húsnæðisvanda landsbyggðarinnar, enda verði fólki tryggð sömu verðmæti í íbúðarhúsnæði á landsbyggðinni og á Reykjavíkursvæðinu." Fram kemur í grein bæjarstjórans einnig, sem rituð er í Sveitarstjórnarmál, þar sem hann segir, með leyfi forseta: "Reynsla mín frá Ísafirði er sú að fólk er ekki tilbúið að flytja út á land og byrja á því að fjárfesta í íbúð. Það vill a.m.k. fyrst um sinn taka húsnæði á leigu. Í skýrslu byggðanefndar þingflokkanna, sem gefin var út í júlí 1986, segir eftirfarandi um húsnæðismál: "Aðgerðum í húsnæðismálum hefur ekki verið beitt til að hafa áhrif á byggðaþróun með búsetujöfnun. Bygging mikils fjölda félagslegra íbúða á höfuðborgarsvæðinu hefur áreiðanlega haft áhrif til aukinna flutninga til svæðisins. Húsa- og íbúðaverð er verulega lægra utan höfuðborgarsvæðisins og á einstöku stöðum eru fasteignir illseljanlegar eða óseljanlegar eins og nú horfir. Að einhverju leyti hefur lægra verð hvetjandi áhrif á flutning frá höfuðborgarsvæðinu en í raun vegur hitt miklu þyngra að fólk hættir öllu sínu með því að fjárfesta í húseign úti á landi sem reynst gæti óseljanleg. Þetta hefur því í raun mjög letjandi áhrif á búsetu á landsbyggðinni. Ef unnt væri t.d. með kaupleigufyrirkomulagi eða einhverjum öðrum hætti að tryggja auðveldari eignaskipti og jafnara fasteignaverð mundi það hafa veruleg áhrif til byggðajöfnunar." Herra forseti. Auk þess sem kaupleigukerfið hefur, eins og ég hef hér lýst, ótvíræðan kost fyrir landsbyggðina er kosturinn fyrir fólkið sem á að njóta þessara íbúða einkum fólginn í tvennu: 1. Vali fólksins um hvort það vill leigja eða kaupa íbúðina. 2. Eingöngu er um fastar mánaðargreiðslur að ræða af hálfu leigjanda eða kaupanda og viðkomandi þarf ekki að fara út í þungar lántökur til að standa undir íbúðinni. Þetta tvennt er fyrst og fremst þeir kostir sem kaupleigukerfið hefur fram yfir t.a.m. verkamannabústaðakerfið. Að því er varðar einstakar greinar frv. skal vikið að því helsta. Í 1. gr. er kveðið á um stofnun sérstaks lánaflokks sem heimilar lánveitingu allt að 15% kostnaðar til viðbótar 70% láni sem gert er ráð fyrir í 2. og 3. gr. frv. Í 2. gr. er kveðið á um lánsheimild fyrir allt að 70% byggingarkostnaðar til handa sveitarfélögum, félagasamtökum eða fyrirtækjum sem af sérstökum tilgreindum ástæðum þurfa að auka framboð húsnæðis í sveitarfélaginu. Í 3. gr. er sams konar lánsheimild vegna kaupa á notuðum íbúðum sem kaupleiguíbúðir og er í 2. gr. um nýbyggðar kaupleiguíbúðir. Í 4. gr. er fjallað um skilgreiningu og fyrirkomulag almennra kaupleiguíbúða. Að gefnu tilefni, herra forseti, er nauðsynlegt að skýra uppsetningu á frv. nánar. En í Morgunblaðinu 26. febr. sl. er haft eftir þingflokksformanni Framsfl. eftirfarandi, með leyfi forseta, þar sem hann er að fjalla um kaupleiguíbúðir, en þar segir Páll Pétursson: "Ef menn skoða það er lagatextinn ákaflega viðvaningslega gerður, ógreinilegur og undarlegur. T.d. eru sumar greinar margar blaðsíður." 
             Það er sjálfsagt. Þetta er tilvitnun í Pál Pétursson, þingflokksformann Framsfl., um kaupleiguíbúðir í Morgunblaðinu 26. febr.: "Ef menn skoða það er lagatextinn ákaflega viðvaningslega gerður, ógreinilegur og undarlegur. T.d. eru sumar greinar margar blaðsíður." Það gengur auðvitað ekki, þó að reynt sé að koma höggi á mig, að hitta um leið fyrir starfsfólk ráðuneytisins sem af fyllstu samviskusemi hefur lagt á sig mikla vinnu í marga mánuði til að skila vönduðu verki. Ég vil, með leyfi forseta, vitna f bréf sem tveir starfsmenn félmrn. sendu í dag til Páls Péturssonar alþm. til að skýra út það sem hann segir um að sumar greinar frv. séu margar blaðsíður. Í bréfi starfsmanna ráðuneytisins til Páls Péturssonar kemur eftirfarandi fram: "Í grein í Morgunblaðinu 26. febr. 1988 undir fyrirsögninni "Kaupleigufrumvarp félagsmálaráðherra veldur deilum" segir eftirfarandi og er þar eftirfarandi haft eftir yður: "T.d. eru sumar greinar margar blaðsíður. "Hér virðist gæta nokkurs misskilnings og viljum við undirrituð, sem unnum að smíð þessa frumvarps, koma eftirfarandi athugasemd á framfæri: Í umræddu frv. er lagt til að í lög um Húsnæðisstofnun ríkisins bætist 35 nýjar greinar. Annars vegar er um að ræða nýjan undirkafla, "Lán til almennra kaupleiguíbúða", með 18 nýjum greinum. Hins vegar nýjan VI. kafla, "Félagslegar kaupleiguíbúðir", með 17 nýjum greinum. Ljóst var að við uppsetningu þessa frv. komu fleiri en ein leið til álita. Frv. var m.a. sent til yfirlestrar hjá starfsmanni Alþingis sem lagði til að uppsetningu þess yrði breytt þannig að hvor undirkafli, kafli fyrir sig, yrði ein grein í frv., annar með 18 nýjum greinum en hinn með 17 nýjum greinum eins og áður segir. Slík uppsetning er í samræmi við þá venju að þegar skotið er inn köflum með mörgum nýjum greinum eru nýju greinarnar settar upp sem stafliðir og voru lög nr. 90/1984 nefnd sem dæmi. Ákveðið var að fara eftir tillögu þessari. Með hliðsjón af framangreindu felur 4. gr. frv. í sér 30.–47. gr. væntanlegra laga og 8. gr. felur í sér 85.–105. gr. þeirra. Jafnframt viljum við vekja athygli á því að mikill tími og vinna voru lögð í það að vanda til verksins. Í því sambandi voru m.a. lögfræðingar utan ráðuneytisins fengnir til að yfirfara frv. áður en það var lagt fram. Er það von undirritaðra að með bréfi þessu sé sá misskilningur, sem hér virðist hafa átt sér stað, úr sögunni. Virðingarfyllst, Ingi Valur Jóhannsson og Þorgerður Benediktsdóttir." Hér lýkur tilvitnun í bréf sem var sent þingflokksformanni Framsfl. í dag af tveim starfsmönnum ráðuneytisins sem eru auðvitað vandir að sinni virðingu og vilja ekki liggja undir því að hafa ekki vandað til þessa verks. Þetta er það fólk sem hefur borið hitann og þungann af því verki sem hér hefur verið unnið. Er það auðvitað ótækt að þetta fólk þurfi að sitja undir því að hafa verið með viðvaningsleg vinnubrögð við þetta mál þegar annað liggur ljóst fyrir, að þetta fólk hefur lagt mikla vinnu í að skila vönduðu verki af sér eins og reyndar frv. ber með sér sem hér liggur fyrir þinginu og hér er til umræðu. Ég vona að þetta skýri út þá uppsetningu sem er á frv., en ákvæði frv. verða síðan felld inn í heildarlöggjöf um húsnæðismál. Í 4. gr. á í frv. er skilgreining á almennum kaupleiguíbúðum, hverjir geta verið framkvæmdaaðilar og hvaða skilyrði þarf að uppfylla til þess. Í 4. gr. b er fjallað um sérstaka 15% viðbótarlánið, lánstíma og lánskjör. Rétt er að vekja athygli á að í frv. er jafnan vísað í 30. gr. laga um Húsnæðisstofnun þegar fjallað er um vexti á lánum byggingarsjóðanna. Þar er kveðið á um að ákvörðun um vexti af hverjum lánaflokki skuli ríkisstjórnin taka að fenginni umsögn Seðlabanka Íslands. Vaxtakjör á lánum Húsnæðisstofnunar ríkisins eru þó samkvæmt lögunum ákveðin af ríkisstjórn og því ekki kveðið á um vaxtakjör einstakra lánaflokka í frv. Skv. þeim tillögum sem frv. þetta byggir á er gert ráð fyrir að þegar íbúðin er keypt, þ.e. almennar kaupleiguíbúðir, breytist vaxtakjörin og er ekki óeðlilegt að vextir af 15% viðbótarláninu verði þeir sömu og af skuldabréfum lífeyrissjóðanna til Húsnæðisstofnunar ríkisins. Í e-lið er gerð grein fyrir skilyrðum fyrir lánveitingum vegna almennra kaupleiguíbúða og lögð er rík áhersla á góðan undirbúning framkvæmda. Í þessu sambandi er rétt að undirstrika að við úthlutun lána sé jafnan tekið mið af þörf á auknu framboði íbúða í sveitarfélaginu samkvæmt fyrirliggjandi gögnum um stöðu byggingarmála í viðkomandi sveitarfélagi. Í d-lið er fjallað um stærðarmörk og fleiri skilyrði lánveitinga, en þar kemur fram að ekki skuli veitt lán til nýbygginga sem eru stærri en 130 fermetrar brúttó. Í e-lið er fjallað um fyrirkomulag fjármögnunar almennra kaupleiguíbúða. Þar eru einnig ákvæði um sölu á hlutareign í íbúð til leigjenda sem vilja tryggja sér afnotarétt á íbúð, sem er nýmæli í almenna kerfinu, en þessi kostur gæti hentað vel, eins og áður kom fram, fyrir marga, eins og t.d. aldraða. Hér er fyrst og fremst um að ræða að viðkomandi tryggir sér afnotarétt eða leigurétt af íbúðinni svo lengi sem hann kýs. Hætti hann afnotum af íbúðinni verður framlagið, sem viðkomandi lagði fram, endurgreitt með verðbótum en án vaxta. Í f-lið er fjallað um ráðstöfun á almennum kaupleiguíbúðum. Í g-lið er kveðið á um þá þrjá kosti sem um er að ræða fyrir þann sem fær úthlutað íbúð í almennri kaupleiguíbúð. Það er leiga með kauprétti, leiga með kaupum á eignarhluta eða kaup á íbúð. Hér er um að ræða eitt af mikilsverðustu nýmælum þessa frv., en það er það val sem fólk hefur samkvæmt ákvæðum þessara laga. Í h-lið er fjallað um leigu á íbúð þar sem leigutaki á rétt á að kaupa íbúðina innan tilskilins frests. Framkvæmdaaðili ákveður hver sá frestur skuli vera. Hann skal þó eigi vera skemmri en fimm ár. Mikilvægt er að leigjanda sé ljóst hvaða kjör verði í boði ef hann neytir kaupréttarins. Því er lagt til að um þetta atriði verði kveðið á í leigusamningi að svo miklu leyti sem upplýsingar þar að lútandi liggja fyrir á þeim tíma. Ljóst er að kjör á lánum Byggingarsjóðs ríkisins geta breyst. Hins vegar á framkvæmdaaðili að geta veitt upplýsingar um það þegar við gerð leigusamnings hver verði kjör vegna 15% framlagsins. Í i-lið eru ákvæði er lúta að kaupum leigjenda á hlutareign, en meginreglan er sú að eignarhluti nemi 30% af kostnaðarverði eða kaupverði íbúðar. Þegar um elli- og örorkulífeyrisþega er að ræða getur eignarhlutinn numið lægra hlutfalli, þ.e. 15%. Á kaupum á eignarhluta hvílir tiltekin kvöð um afnotarétt leigutaka. Hér er því einungis um persónulegan rétt hans að ræða og geta því aðrir ekki nýtt sér þann rétt. Falli leigutaki frá eða hætti afnotum af íbúð skal eignarhlutinn endurgreiddur með fullum verðbótum samkvæmt lánskjaravísitölu en án vaxta. Í j-, k- og l-liðum eru ákvæði um skilyrði og kjör þegar íbúðin er keypt. Í j-lið er kveðið á um að ákveði leigutaki innan tilskilins frests að neyta kaupréttar á íbúð sé gerður kaupsamningur milli aðila. Kaupsamningur kveður á um eftirfarandi greiðslur: Í fyrsta lagi ársvexti, afborganir og verðbætur af áhvílandi láni Byggingarsjóðs ríkisins. Í annan stað endurgreiðslur á 15% framlagi sem útvegað hefur verið af hálfu framkvæmdaaðila. Í þriðja lagi vaxtakostnað af 15% framlagi. Hafi svo verið ákveðið við gerð leigusamnings að einungis hluti af vaxtakostnaði framlagsins félli undir leigu er framkvæmdaaðila nú heimilt að ákveða að kaupandi greiði hærri vexti af framlaginu en hann greiddi við leigu, allt að þeim vöxtum sem hann greiðir lánardrottni sínum. Rök fyrir því að kaupandi greiði hærri vexti en leigjandi byggjast á því skattahagræði sem íbúðarkaupandanum er búið og vísast um það atriði til almennra athugasemda með frv. Í k-lið er kveðið á um að við útgáfu afsals yfirtaki kaupandi áhvílandi veðskuldir. Allt fram til þess tíma hefur sveitarfélagið eða annar framkvæmdaaðili séð um skuldaskil milli kaupanda og Byggingarsjóðs ríkisins og kaupandinn því snúið sér til framkvæmdaaðila með allar greiðslur og afborganir. Lagt er til að þeim sem fest hafa kaup á almennri kaupleiguíbúð sé óheimilt að leigja út íbúðina nema að fengnu samþykki framkvæmdaaðila. Að því er varðar ákvæði næstu sex greina eða liði merkta m-r er m.a. fjallað um fimm ára kaupskyldu framkvæmdaaðila, forkaupsrétt og önnur atriði er lúta að endursölu almennra kaupleiguíbúða. Framkvæmd endursölu verður með svipuðum hætti og gildir nú um félagslegar íbúðir sem koma í endursölu. Í 5. gr. er kveðið á um að sérstakt lán til almennra kaupleiguíbúða skuli vera með jafngreiðslufyrirkomulagi og að afborgun hefjist strax á fyrsta ári. Í 6. gr. er opnuð heimild til að lána úr Byggingarsjóði verkamanna til kaupleiguíbúða. Í 7. gr. er kveðið á um að félagslegar kaupleiguíbúðir heyri ekki undir stjórn verkamannabústaða. Í 8. gr. er fjallað um nýjan kafla með fyrirsögninni "Félagslegar kaupleiguíbúðir". Í þessari grein eru 17 nýjar greinar um félagslegar kaupleiguíbúðir. Í a-lið er skilgreining á félagslegum kaupleiguíbúðum og kveðið á um hverjir geta verið framkvæmdaaðilar, þ.e. sveitarfélög eða félagasamtök. Í b-lið eru ákvæði um undirbúning að byggingu félagslegra kaupleiguíbúða og hvaða skilyrði sveitarfélög eða félagasamtök þurfi að uppfylla til að eiga kost á láni. Í c-lið er fjallað nánar um undirbúning og síðan þau stærðarmörk sem gilda um kaupleiguíbúðir, en um er að ræða 130 fermetra íbúð eða það sama og í almenna kerfinu. Í d-lið er fjallað um lánshlutfall og lánskjör vegna félagslegra kaupleiguíbúða. Lánskjör verða með sama hætti og gildir um lán vegna íbúða í verkamannabústöðum með tveimur mikilvægum undantekningum. Í fyrsta lagi er kveðið á um að átta árum eftir að kaupsamningur er gerður skuli fara fram endurskoðun vaxtakjara. Ef tekjur kaupandans eru yfir tekjumörkum félagslega lánakerfisins skal lánskjörum breytt til samræmis við þau kjör sem gilda um almennar kaupleiguíbúðir. Í öðru lagi verða lánskjör þegar við kaupsamning þau sömu og gilda um almennar kaupleiguíbúðir ef leigjandi sem gerir kaupsamning er yfir tekjumörkum félagslega kerfisins. Í e-lið er kveðið á um að framkvæmdaaðili skuli útvega 15% kostnaðarverðs félagslegra kaupleiguíbúða. Í f-lið er kveðið á um ráðstöfun íbúðanna. Framkvæmdaaðili skal ráðstafa íbúðunum og koma þeir einir til greina sem þurfa af félagslegum ástæðum á aðstoð að halda við að útvega sér húsnæði, sbr. 44. gr. laga um Húsnæðisstofnun ríkisins. Í g-lið er kveðið á um þá tvo kosti sem sá sem fær úthlutað félagslegri kaupleiguíbúð getur valið um, þ.e. leiga með kauprétti eða kaup. Þar sem lögð er áhersla á val fólks í þessum efnum er framkvæmdaaðila óheimilt að ákveða fyrir fram hvort íbúð verði leigð eða seld. Í h-lið er fjallað um leigu á íbúð með kauprétti. Eins og í h-lið 4. gr. frv. er lögð áhersla á að leigjandanum sé ljóst hvaða kjör verða í boði ef hann neytir kaupréttar. Í i-lið er síðan fjallað um kaup á félagslegum kaupleiguíbúðum og í j-lið er lagt til að kaupanda félagslegra kaupleiguíbúða verði ekki gert að greiða stimpilgjald af afsali líkt og gildir um íbúðir í verkamannabústöðum. Í k-lið er lagt til að þeim sem festa kaup á félagslegri kaupleiguíbúð sé óheimilt að leigja út íbúðina nema að fengnu samþykki framkvæmdaaðila. Hér er höfð hliðsjón af þeim reglum sem gilda um íbúðir í verkamannabústöðum. Í l-lið eru ákvæði um kaupskyldu fyrstu 15 árin frá útgáfu afsals og forkaupsrétt framkvæmdaaðila. Hér er höfð hliðsjón af reglum hjá Byggingarsjóði verkamanna einnig um íbúðir í verkamannabústöðum. Með ákvæðum um kaupskyldu og forkaupsrétt er verið að tryggja að félagslegar kaupleiguíbúðir haldist í félagslegri eign og þjóni áfram upphaflegum tilgangi sínum. Í m-lið er lagt til að útreikningar á söluverði íbúðanna þegar til endursölu kemur verði á hendi sveitarfélaganna sjálfra eða viðkomandi félagasamtaka. Í n-lið er stuðst við ákvæði laga um útreikning á endursöluverði og eignarhluta seljanda í verkamannabústöðum sem byggðir eru eftir 1980, að því undanskildu að ekki er tekið mið af markaðsverði íbúðar á hverjum stað. Með greininni er seljanda tryggt að við endursölu íbúðar fái hann endurgreitt það sem hann hefur lagt í íbúðina en engan söluhagnað. Í o- og p-lið eru ákvæði um heimild til nafnaskipta á íbúðum án sölu og um réttarstöðu framkvæmdaaðila ef félagsleg kaupleiguíbúð er seld á nauðungaruppboði. Þessi ákvæði eru í samræmi við það sem gildir um íbúðir í verkamannabústöðum. Herra forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir því frv. sem hér liggur fyrir um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Ég hefði alla jafna ekki séð ástæðu til að standa upp og taka til máls í þessu máli ef aðdragandi málsins hefði ekki verið með nokkuð óvenjulegum hætti undir það síðasta. Eins og kunnugt er var frv. þessu útbýtt í þinginu fyrir viku, en þá án þess að fyrir hefði legið endanleg og formleg heimild þingflokks sjálfstæðismanna. Nú er það að vísu svo að í því efni og um það sem fór milli manna áður en frv. var lagt fram gætir einhvers misskilnings sem þó hefði ekki þurft að koma neitt að sök vegna þess að það hefði nákvæmlega engu breytt fyrir framgang frv. í þinginu ef það hefði verið lagt fram einum, tveimur eða þremur dögum síðar en varð vegna þess að það hafði ekkert komið til umræðu fyrr en í dag. En óðagotið við að koma þessu máli inn í þingið var svo mikið að það mátti ekki bíða þess að formlegar tilkynningar um framlagningu kæmu fram með venjubundnum hætti. Ég hefði eflaust ekki séð ástæðu til þess að gera þetta að umtalsefni hér ef það hefði ekki verið þannig að um eitt mikilvægt atriði í frv., sem ég taldi að búið væri að ná samkomulagi um, er þannig háttað að orðalag er að okkar dómi sjálfstæðismanna ekki fullnægjandi. Því hefðum við að sjálfsögðu reynt að fá breytt við nánari umfjöllun ef tími hefði gefist til þess. En þar sem við fengum ekki að sjá endanlegt orðalag á þessu viðkvæma atriði gafst okkur ekki tækifæri til að gera við það okkar athugasemdir. Þetta vildi ég segja hérna í tilefni sérstaklega af grein sem minn ágæti sessunautur og samstarfsmaður, 5. þm. Norðurl. v., skrifar í Morgunblaðið í morgun vegna þess að þar er því miður ekki allur sannleikurinn sagður og ég tel mig til þess knúinn að upplýsa hvað þarna fór fram áður en ég vík að efni frv. Við sem sátum í tiltekinni undirbúningsnefnd stjórnarflokkanna, tveir fulltrúar félmrh. og tveir frá hinum stjórnarflokkunum, vorum búnir að komast að munnlegu samkomulagi, eftir að vísu þó nokkur fundahöld og þó nokkrar breytingar sem gerðar voru á frv., fyrst og fremst að frumkvæði okkar sjálfstæðismanna. Við náðum munnlegu samkomulagi á þriðjudeginum í síðustu viku, eins og réttilega kemur fram í greininni, og það var síðan borið undir þingflokka á miðvikudag. Ég tilkynnti hv. 5. þm. Norðurl. v. í fljótheitum (því hann var í símanum þegar ég ræddi við hann, en við erum hlið við hlið úti í Skjaldbreið), skaut því að honum að við hefðum samþykkt þetta. En auðvitað liggur það fyrir í öllum samskiptum þingflokkanna að eðlilegar og tilteknar venjur gilda. Ég gerði reyndar síðan sérstakar ráðstafanir með því að ég hringdi í hinn nefndarmann félmrh., hennar hægri hönd í þessu máli, starfsmann ráðuneytisins, og tjáði honum á fimmtudagsmorgni að málið væri samþykkt, en ég þyrfti sem nefndarmaður okkar í þessari nefnd auðvitað að fá að sjá lagatextann sem ætlunin væri að leggja fram, þarf raunverulega ekki að taka slíkt fram, og í öðru lagi vildi þingflokkurinn fá frv. til athugunar. Menn vildu fá að sjá frv. og lesa það áður en það yrði lagt fram. Þessi vitneskja komst til ráðuneytisins og ráðherrans, það á ekkert að fara milli mála, þó ég hafi þurft að bregða mér bæjarleið á vegum þingflokksins um þessa helgi, að við þyrftum að fá frv. til athugunar og endanlegrar afgreiðslu. Hinn ágæti og mæti starfsmaður félmrn., og ég vil nota tækifærið og taka undir ummæli ráðherrans varðandi hans störf í þessu efni, sem hafa að mínum dómi verið alveg til fyrirmyndar, og ég væni hann síst af öllum um einhver undirmál í þessu, mun hafa lagt hart að sér við að gera þær breytingar á texta þessa máls sem nauðsynlegar voru, en sendir þær síðan, að því er fram kemur, í þinghúsið eftir að allir eru héðan farnir á föstudag. Þess vegna berst mönnum þetta ekki í hendur, starfsmanni þingflokksins, 

Dæmi.

Ég skal t.d. lesa bréf sem framkvæmdastjórum þingflokka Sjálfstæðis- og Framsfl. var sent í þinghléi í janúar út af þessu máli. Ég ætla að leyfa mér að lesa það, með leyfi forseta. Þar segir: "Frv. til laga um kaupleigu hefur nú verið til meðferðar í þingflokkunum frá því um mánaðamótin nóvember-desember. Hér með er óskað eftir því að athugasemdir við frv., ef einhverjar eru, verði sendar undirritaðri eða Inga Val Jóhannssyni í félmrn. fyrir þriðjudaginn 26. jan. nk." - Þetta er sent 21., sem sagt rétt fyrir helgi, og menn eiga að gjöra svo vel að vera búnir að svara þessu rétt eftir helgi. Þarna er reyndar ranglega tekið fram að þetta hafi verið sent okkur um mánaðamótin nóvember-desember. Það er rétt sem segir í grein hv. þm. Jóns Sæmundar Sigurjónssonar í blaðinu í morgun að eintökin af þessu eru dagsett 7. des. Slík vinnubrögð í þinghléi ern fyrir neðan allar hellur. Ég hafði einsett mér að sitja á mér og vera ekki að hafa orð á þessu, en eftir það sem á undan er gengið tel ég fullkomna ástæðu til þess. Þetta minnir reyndar á það þegar hæstv. ráðherra talaði um það við okkur nokkra stjórnarliða að senda okkur til yfirlestrar reglugerðir þær sem hún hugðist gefa út í framhaldi af nýsettum lögum um húsnæðismál fyrir jólin. Hún sendir þessar reglugerðir á síðasta degi, á fimmtudegi, þegar þinghlé er gert, seint um daginn, og gefur þær síðan út morguninn eftir. Þetta er ekki beint til marks um eðlilegan eða góðan samstarfsvilja. En það er eins og það sé rauður þráður í þessum vinnubrögðum að það sé nóg að henda pappírum í fólk og segja: Þú ert búinn að sjá þetta og ef þú segir ekkert við þessu er það samþykkt. Það er tónninn, því miður, í grein míns ágæta félaga, hv. þm. Jóns Sæmundar Sigurjónssonar, í morgun. Þar er tekið fram, með leyfi forseta: "Á föstudag er lagatextinn tilbúinn og sendur niður í Alþingi til sjálfstæðismanna í samræmi við það samkomulag að þeir sæju hann áður en frv. yrði lagt fram sem var áætlað á mánudaginn." Auðvitað var það ekki til þess eins að sjá frv. Það var auðvitað til þess að fara yfir það og gera athugasemdir ef einhverjar eru. Menn verða þá að fá eitthvert tóm til þess.

Þetta eru alvanaleg vinnubrögð, herra þingmaður.

Nei, ekki þar sem ég þekki til.

Þetta eru alvanaleg vinnubrögð.

Ég vil biðja þm. að vera ekki að blanda sér í það sem hún veit ekkert um. Ég tel nauðsynlegt að þetta komi fram vegna þess að ég uni því afar illa að liggja undir þeim grun eða þeim ásökunum, hvort heldur það er í Morgunblaðinu eða annars staðar, að hafa ekki unnið mín störf að þessu máli af heilindum og samviskusemi. Það er þá við einhverja aðra að tala um slíkt mál.

Er það gefið í skyn í Mogganum?

Það segir í þeirri grein sem ég var að vitna í.

Er það ekki ritstjórn ...?

Hv. þm. þarf ekki að vera að snúa út úr því. Nóg hefur hann til að snúa út úr almennt séð þó hann sé ekki að snúa út úr þessu.

Liggur illa á ræðumanni?

Nei, nei.

Hv. ræðumaður hefur orðið.


             Ég taldi óhjákvæmilegt, hæstv. forseti, að koma þessum athugasemdum á framfæri. En ég vil jafnframt geta þess að í þessari undirbúningsnefnd, sem við sátum í sex manns, tókst á endanum ágætt samkomulag um þau ágreiningsefni sem þarna voru uppi þannig að það má segja að þessi uppákoma öll hafi verið hreinn óþarfi og framkoma ráðherrans að því leyti til afskaplega óheppileg og ekki síst fyrir hana sjálfa og hennar málefni hér. Ég lét þess getið áðan að við hefðum sennilega ekki gert mikið veður út af þessu ef texti frv. hefði á endanum í þeim atriðum sem við gerðum athugasemdir við verið fullnægjandi. Ég ætla ekki að lesa það bréf sem við sendum félmrh., ég ætla ekki að tefja fundartímann á því, í kjölfar þess að frv. var lagt fram, en hún fékk sérstakt bréf frá þingflokki sjálfstæðismanna vegna þess.

Er ekki ágætt að fá það lesið?

Jú, jú, ég skal lesa það þá. Það er svona, stílað á félmrh., með leyfi forseta: "Vegna framlagningar frv. yðar um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, nr. 60/1984, með síðari breytingum, 301. mál, vill þingflokkurinn taka fram eftirfarandi: 1. Ekki lá fyrir skrifleg heimild þingflokksins til að leggja frv. fram sem stjfrv. þegar það var lagt fram. Það hefur verið föst venja í núverandi stjórnarsamstarfi eins og áður að heimild þingflokka til að leggja fram stjfrv. er veitt með bréfi frá framkvæmdastjóra þingflokks. 2. Þegar gengið var frá munnlegu samkomulagi fulltrúa stjórnarflokkanna um hin mörgu ágreiningsefni í upphaflegu frv. ráðherra var skýrt tekið fram af hálfu fulltrúa Sjálfstfl. að gefast yrði tóm til að yfirfara þær breytingar á texta frv. sem um var samið áður en frv. yrði lagt fram. Á raunar að vera óþarfi að taka slíkt fram svo sjálfsagt sem það er í samstarfi á milli flokka. 3. Komið hefur í ljós að þær breytingar sem gerðar hafa verið á frv. frá upphaflegum drögum eru að dómi þingflokksins ekki allar í fullnægjandi samræmi við hið munnlega samkomulag fulltrúa flokkanna. Hjá slíku hefði eflaust mátt komast hefðu eðlileg og venjubundin vinnubrögð verið viðhöfð áður en frv. var lagt fram. Þannig var ákvæði j-liðar 4. gr. ekki í skýru samræmi við samkomulag flokkanna né skýringar við þessa grein í athugasemdum frv. Sama er að segja um 1. málsgr. e-liðar 4. gr. Einnig hefur nýjum málsgreinum verið bætt inn í frv. sem fulltrúar flokkanna hafa ekki séð áður og öðrum breytt án samráðs. 4. Þingflokkurinn telur óhjákvæmilegt að um fullnægjandi breytingar á frv. semjist án tafar og leggur því til að þeim aðilum sem upphaflega var falið að ná samkomulagi um málið verði falið að ná endanlegu samkomulagi um frumvarpstextann og frv. svo breytt prentað upp. Virðingarfyllst. Sigurbjörn Magnússon, framkvæmdastjóri." Það er nú þannig að hér er verið að tala um mál sem sérstaklega var samið um milli stjórnarflokkanna á sl. sumri. En það frv. sem upphaflega var lagt fram gekk á hinn bóginn í ýmsum atriðum verulega lengra en það samkomulag. Þess vegna sáum við sjálfstæðismenn ástæðu til að gera skriflegar athugasemdir við frv. og tillögur um málsmeðferð. Það á ekkert að þurfa að taka það fram að þegar þannig er að málum staðið vilja menn auðvitað fá tækifæri til að yfirfara hinn endanlega frumvarpstexta. Við gerðum þá tillögu í þessu bréfi um málsmeðferð að þeir aðilar sem unnu þetta mál í nefndinni settust niður og leiðréttu það sem leiðrétta þyrfti að okkar dómi og málið yrði síðan prentað upp og því dreift hér aftur eins og algengt er í þinginu. Við höfum hins vegar ekki fengið neitt svar við þessu bréfi. Önnur leið hefði verið sú að gera fullnægjandi grein fyrir þessum atriðum í framsöguræðu og reyna að leysa málið í þingnefnd. En ég verð því miður að segja að mér fannst skýringar ráðherra við þessi atriði ekki nægilega góðar og kem ég þá að því, þó svo ég vilji þar með engan veginn útiloka að um þetta geti náðst samkomulag í nefndinni, enda var efnislega búið að því þannig að mig undrar mjög að hún skuli ekki, ráðherrann hæstv. og virðulegur, taka þetta alveg skýrt fram. Það sem um er að ræða númer eitt er að þegar aðili sem hefur leigt kaupleiguíbúð og hyggst síðan festa kaup á henni eftir ákveðinn tíma á að gjaldfella hið sérstaka 15% viðbótarlán sem framkvæmdaaðilinn hefur fengið úr Byggingarsjóði ríkisins.

Það kemur fram.

Það kemur ekki fram með skýrum hætti, ráðherra. Það á að gjaldfella það og greiða á fimm árum. Og það sem meira er: það á að gera það með markaðsvöxtum, með þeim vöxtum sem lífeyrissjóðirnir lána fé sitt á inn í húsnæðiskerfið.

Á það að vera í lagataxtanum?

Það er ekki fullnægjandi, ef ég gæti fengið frið fyrir ráðherranum, virðulegum, að segja í þingræðu að það sé "ekki óeðlilegt" að það eigi að miða við þá vexti sem lífeyrissjóðirnir veita fé sitt til húsnæðiskerfisins á. Það á að standa skýrum stöfum. Það er ekki nóg að vitna til þess að ríkisstjórnin fari með þetta vald. Ég skal útskýra með nokkrum orðum hvers vegna við leggjum mikla áherslu á þetta atriði vegna þess að hér var eitt af þessum stóru ágreiningsmálum milli flokkanna á ferðinni. Það sakar þá ekki að geta þess að í upphaflegu frv. var gert ráð fyrir að einstaklingar sem eignast húsnæði í gegnum kaupleigukerfið ættu rétt á mun meiri og mun hagstæðari lánafyrirgreiðslu úr hinum opinberu byggingarsjóðum en hinn almenni borgari. Við sögðum sjálfstæðismenn og það var tekið undir það af fleirum: Svoleiðis gengur ekki. Það gengur ekki að veita venjulegu fólki að hámarki 70% lán úr Byggingarsjóði ríkisins, ef það er að byggja eða kaupa íbúð, en öðrum, sem hafa valið sér það form að festa kaup á íbúð í gegnum kaupleigukerfið, 85% lán. Það stenst ekki. Það var fallist á þetta. Það var ákveðið að hið sérstaka viðbótarlán upp á 15% skyldi gjaldfellt, endurgreitt með fullum markaðsvöxtum á fimm árum. Ef þetta kemur ekki nægilega skýrt fram þegar nefndin gengur frá þessu frv. tel ég mér alveg óhætt að fullyrða að þetta mál verður ekki afgreitt úr nefndinni með okkar samþykki. Ég get hins vegar sagt það að ég tel að minn ágæti félagi, sem lagði sitt af mörkum til að ná samkomulagi, hv. 5. þm. Norðurl. v., og starfsmaður ráðuneytisins sem vann í þessu og aðrir nefndarmenn töldum okkur vera komna að samkomulagi. Ég hef ekki ástæðu til að ætla annað en að við náum saman um þetta þrátt fyrir þá misklíð sem orðin er og ég harma mjög. En á það mun reyna í störfum þingnefndarinnar. Ég held að hæstv. ráðherra verði að fara að átta sig á því að hún er ekki ein á ferð í þessu máli. Hún er í ákveðnu samstarfi og það gengur ekkert, þó ráðherrann hafi gert fyrirvara í gær við efnahagsráðstafanir ríkisstjórnarinnar sem snúa að henni sjálfri eða hennar ráðuneyti, að halda sig sífellt við að það þurfi ekkert að taka tillit til samstarfsflokkanna. Það hefði áreiðanlega heyrst hljóð úr horni hjá hæstv. fjmrh. ef hæstv. samgrh. hefði gert fyrirvara við sinn þátt efnahagsráðstafananna, vegamálin, eða ef hæstv. heilbrmrh. hefði gert "prívat" athugasemdir við að hann þyrfti að skera eitthvað niður í sínu ráðuneyti í kjölfar þessara ráðstafana. En það er eins og það sé allt á sömu bókina lært. Þessi ráðherra telur sig hafa algera sérstöðu um vinnubrögð og annað sem tíðkast og ekki þurfa að temja sér hinar venjulegu samskiptavenjur sem gilda milli flokka í stjórnarsamstarfi á Alþingi.



Herra forseti. Enn einu sinni erum við að ræða húsnæðismál hér á þinginu og enn á að breyta lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins sem þó eru ekki eldri en frá því í september 1986. Þegar breytingar voru gerðar á húsnæðislögunum árið 1986 var einungis tekið til við það íbúðaform sem fjallaði um eignaríbúðir. Félagslega íbúðakerfið og leiguíbúðalán og fleira var algerlega skilið eftir, en þó var talað um að endurskoðað yrði milli þinga. En ekki náðist samkomulag um að það yrði gert. Það voru þáverandi ríkisstjórnarflokkar sem ég vil nánast segja sviku að tekið yrði á þeim málum. Þetta frv. er kannski að einhverju leyti hluti af því máli, sem þar var talað um, að líta að einhverju leyti á félagslega íbúðalánakerfið og leiguíbúðakerfið. Þó að ég telji ekki að það sé rétt að taka einn hlutann út úr og líta eingöngu á það sem hér er til umræðu lít ég samt svo á að þetta sé að mörgu leyti jákvætt. Í athugasemd við frv. stendur að markmiðið sé að ryðja braut nýjum valkostum í húsnæðismálum. Má vel vera að það sé mjög nauðsynlegt að gera það núna. Ef Litið er á kerfið út frá einstaklingnum hefur það marga kosti. Þó ég hafi kannski ekki ætlað að blanda mér á neinn hátt í þær dellur sem upp virðast komnar á milli stjórnarflokkanna varðandi þetta mál get ég nú samt ekki stillt mig um að segja að þó það sé alls ekki verið að ásaka einn eða annan finnst mér frv. líka mjög flókið. Það má vel vera að það sé nauðsynlegt og ég er ekki þar með að segja að það þurfi ekki að vera flókið, en það er ákaflega flókið og erfitt að skilja. Það tók mig langan tíma að skilja hvernig kerfið væri upp byggt. Það má vel vera að sumt af því sem ég kem til með að ræða um sé vegna þess að ég hafi ekki áttað mig á öllum endum sem mér finnst margir vera lausir þegar frv. er lesið. Ég get á vissan hátt skilið ummæli hv. þm. Páls Péturssonar um að þetta væri flókið þó ég viti ekki hvort hann hafi meint endilega að það væri hægt að gera það miklu einfaldara. Ég skal ekkert um það dæma. En ef maður lítur á frv. út frá einstaklingnum eingöngu, sem ég ætla að gera til að byrja með, hefur þetta kerfi mjög marga kosti. Lítum fyrst á almenna kerfið og ég ætla að halda mig aðallega við það. Þeir sem kaupa kaupleiguíbúðir geta fengið, ef þeir ákveða að kaupa, 70% lán með þá 3,5% vöxtum til 40 ára, ef við miðum við það sem gildir núna, og 15% lán með 3,5% vöxtum til fimm ára. Ég heyrði að það var einhver ágreiningur á milli Sjálfstfl. og ráðherrans um þetta atriði, en ég skildi þetta svona. Auk þess getur fólk fengið 15% lán frá framkvæmdaaðila, sem þá getur verið bæði sveitarfélag, félagasamtök eða fyrirtæki, með vöxtum sem menn hafa þurft að greiða af þeim lánum sem þeir hafa tekið sem eru þá væntanlega markaðsvextir. Þetta fólk, sem þarna ákveður að kaupa, hefur augljóslega miklu hagstæðara lán en þeir sem sækja um í núgildandi kerfi. Það er líka gert ráð fyrir að fólk sem ákveður að kaupa þurfi að hafa rétt til láns hjá Húsnæðisstofnun ríkisins skv. 12. gr. laganna sem ég tel vera eðlilegt ákvæði. Þetta kemur fram í j-lið 4. gr. frv. En ég gat ekki séð og sé hvergi í frv. hvað verður með biðröðina eftir láni. Ef við lítum á ástandið eins og það er er tíminn mjög langur sem fólk þarf að bíða eftir því að fá lán frá því að umsókn er lögð fram. Það er talað um að það verði fljótlega fjögur til fimm ár. Ég velti fyrir mér hvernig þetta verði gert, hvort fólk þurfi að fara í einhverja röð eða hvort það fer fram fyrir hitt fólkið í röðina ef það ákveður að kaupa í þessu kerfi. Þetta finnst mér frekar óljóst. Þó má vel vera að það standi þarna einhvers staðar þó ég hafi ekki komið auga á það. Ég tel á vissan hátt að þetta sé ósanngjarnt gagnvart því fólki sem er að sækja um, sérstaklega ef það er búið að sækja um og er þar með komið í einhverja ákveðna biðröð að því er það telur í almenna kerfinu, þá er ég ekki að tala um kaupleigukerfið. Þetta finnst mér að þurfi að athuga vel og eins með vexti af lánum, hvort þarna er verið að búa til annað kerfi við hliðina á hinu sem er augljóslega miklu hagstæðara. Ekki er ég að finna að því í, sjálfu sér að gera lánin hagstæðari fyrir fólkið. Ég er bara að velta fyrir mér muninum á þessu og hinu kerfinu. Ég gat ekki komið auga á hvernig á yrði haldið ef margir vilja sækja um kaupleiguíbúð, komast inn í það kerfi. Með þessum hagstæðu lánum tel ég að það muni sjálfsagt margir reyna það. Á að fara eftir einhverri ákveðinni röðun, á að fara eftir félagslegum aðstæðum, þá er ég að tala um almenna kaupleigukerfið, eða hvernig er hugmyndin að búa til röð, umsóknaröð inn í þetta kerfi? Er það bara einföld númeraröð eftir því hvenær umsókn berst eða er eitthvað annað sem haft er í huga? Til þess að þetta gangi upp þarf að sjálfsögðu að auka fé til Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna til þess að hægt sé að koma til móts við þetta kerfi þar sem það virðist eiga að vera við hliðina á hinu almenna kerfi. Það eru líka ákvæði í frv. um kaupskyldu svokallaðra framkvæmdaaðila í fimm ár eftir að kaupin eru ákveðin. Það er ákaflega hagstætt fyrir fólkið að geta verið tryggt með það að ef það ákveður að hætta við kaupin geti það fengið til baka það sem það hefur greitt verðtryggt. Auðvitað gildir þetta sérstaklega úti á landi þar sem það hefur verið mjög erfitt að selja íbúðir og fólk er jafnvel bundið á þeim stöðum sem það býr. Þó það kjósi að fara burtu, þó að atvinnuástand breytist eða það af einhverjum ástæðum þarf að flytja burt er það nánast bundið vegna þess að það getur ekki losað sig við sitt húsnæði og það er mikið fé bundið í því. Þetta er því ótvíræður kostur fyrir fólkið. En hvað gerist nú ef sveitarfélagið, félagasamtökin eða fyrirtækin hafa ekki bolmagn til að sinna þessari kaupskyldu? Verða þá byggingarsjóðirnir bakhjarl eða hvernig hafa hæstv. félmrh. og frumvarpshöfundar hugsað sér framkvæmd á þessu atriði frv.? Það getur t.d. orðið að fyrirtækin fari á hausinn og félagasamtökin hætti eða leggist niður og sveitarfélögin og allir þessir aðilar hafa ekki neitt fjármagn til að sinna þessari kaupskyldu. Sérstaklega getur þetta átt við ef skyndileg breyting verður í einhverju þorpi úti á landi, allt í einu verður atvinnutæki seli út byggðarlaginu eða eitthvað þess háttar og þar eru margar svona íbúðir. Þá er hætta á að sveitarfélög hafi ekki bolmagn til að sinna þessari kaupskyldu. Ég hef nokkrar áhyggjur af þessu og bendi á að þetta kaupskylduákvæði hefur reynst mjög erfitt sveitarfélögunum í verkamannabústaðakerfinu og er einmitt hætta á að svo verði einnig hér. Ég get ekki séð á frv. að sveitarfélög úti á landi hafi meiri möguleika á að leggja fé í þetta íbúðaform frekar en þau hafa nú með verkamannabústaðakerfinu. Ég get heldur ekki séð hvernig þetta kemur sér betur fyrir sveitarfélögin úti á landi og átta mig alls ekki á af hverju það verður meiri hvatning fyrir sveitarfélögin að nota þetta form en hefur verið með verkamannabústaðakerfið. Eins og kom fram í máli hæstv. félmrh. áðan hefur verið samdráttur í byggingu verkamannabústaða úti á landi þannig að ég er ekki alveg búin að sjá að þetta komi í staðinn fyrir það. Ég tel varla réttlætanlegt að koma með nýtt kerfi núna við hliðina á öðru kerfi vegna þess að núverandi húsnæðislánakerfi er í miklu fjársvelti og biðtíminn er langur og mikil óvissa um framtíð lánasjóðanna beggja. Nú síðast er boðað að minnka eigi fjárveitingar til húsnæðislána um 100 millj. kr., 75 millj. til Byggingarsjóðs ríkisins og 25 millj. til Byggingarsjóðs verkamanna. Ég býst við að hæstv. ráðherra viti það jafn vel og ég og væntanlega allir aðrir að Byggingarsjóður ríkisins og Byggingarsjóður verkamanna eru búnir að ráðstafa öllu því fé sem þeir töldu sig hafa til umráða á þessu ári þannig að til þess að hægt sé að skera niður lánveitingar um 100 millj. hlýtur að þurfa að svíkja einhvern. Mér finnst alveg ótækt að svíkja það fólk sem þegar hefur fengið loforð fyrir láni, hvort sem það er hjá Byggingarsjóði ríkisins eða Byggingarsjóði verkamanna. Ég teldi þá frekar koma til greina að fresta gildistöku einhvers nýs kerfis eins og t.d. þessa, hvaða skoðun sem maður hefur á ágæti þess, því lögleiðing á því mun ekki leysa þann vanda sem blasir við. Ég tel það þess vegna nánast blekkingu og sýndarmennsku að leggja þetta fram núna þar sem ríkisstjórnin hefur skorið verulega niður fé til byggingarsjóðanna. Það er ómögulegt að svíkja fólk sem núna hefur fengið loforð og samþykkja að setja peninga í eitthvað annað sem enginn hefur fengið loforð fyrir að fá. Ég endurtek að ég tel að hugmyndin að baki frv. sé góð. En það er alveg sama hversu fallegt kerfi er sett á pappír ef ekki fæst fjármagn til kerfisins. Ég minni á að ein aðalröksemdin gegn því kerfi sem nú gildir er að það var fyrirsjáanlegt þegar það var samþykkt að það fengist ekki nægjanlegt fé til að mæta þörfunum. Það hefur sýnt sig að það sem talað var um á þeim tíma hefur ræst því núna er biðtíminn orðinn óheyrilega langur. Það virðist jafnvel að þetta frv. sé fyrst og fremst lagt fram til að geta staðið við loforð um að eitthvað kæmi sem heitir kaupleiguíbúðir þó það hljóti að vera augljóst að með samþykkt frv. verður húsnæðisvandi þeirra sem verst eru settir því miður ekki leystur. Þetta er eins og ég sagði áðan flókið frv. og erfitt að fá heildarmynd af því hvernig kerfinu er ættað að virka. Enn eru í mínum huga mjög margir lausir endar. Ég vonast til að félmn. deildarinnar, sem ég á sæti í, gefist kostur á að fá svar við ýmsum þeim spurningum sem vöknuðu við lestur frv.



Herra forseti. Ég get að verulegu leyti tekið undir orð hv. síðasta ræðumanns. Vil ég taka fram í upphafi að ég hef ekki haft ýkja mikinn tíma til að fara vandlega ofan í einstakar greinar frv. og enn síður að lesa þær saman við gildandi lög um húsnæðismál sem er nauðsynlegt ef maður á að fá að fullu glögga mynd af því hvernig þessi ákvæði koma til með að útfærast og falla inn í gildandi ákvæði um húsnæðislán. Ég vil þá í upphafi ræða, og það er eiginlega óhjákvæmilegt að ræða það lítillega í upphafi vegna þess að það mun væntanlega hafa áhrif á afdrif þessa frv. og vegferð þess í gegnum hið háa Alþingi, hvernig það er tilkomið og þá sérkennilegu umræðu og jafnvel bréfaskriftir sem orðið hafa innan stjórnarliðsins út af þessu máli. Það hefur komið fram í fjölmiðlum að a.m.k. þingflokkur Framsfl. hafði skrifað hæstv. félmrh. bréf.

Sjálfstfl.

Og þingflokkur Sjálfstfl., í öllu falli, bréf sem lesið var upp áðan. Síðan hafa menn verið að svara þessum bréfum, starfsmenn ráðuneytisins o.s.frv. Ég vil út af fyrir sig segja um þessi bréfaskipti að mér þykir heldur vænt um að menn skuli leggja sitt af mörkum til að viðhalda þeim þjóðlega sið að skiptast á sendibréfum. Ég hef óneitanlega haft nokkrar áhyggjur af því á tölvuöld og póstfax- og telexöld að hinn gamli góði siður að skiptast á bréfum væri alveg að leggjast af. En það er greinilegt að ríkisstjórnin ætlar fyrir sitt leyti að sjá um að þetta menningarlega fyrirbrigði leggist ekki með öllu af. Það er spurning hvort væri ekki rétt að benda henni á að færa þessi bréf á skinn til að þetta væri enn þjóðlegra. Nóg er til af skinnunum, alla vega eru frændur okkar Grænlendingar aflögufærir með selskinn ef út í það yrði farið. Það var engu líkara en hv. skrifari deildarinnar væri farinn að fara með kafla úr leynilögreglusögu þegar hann talaði áðan um síðustu sólarhringana, þessa afdrifaríku sólarhringa áður en frv. birtist á borðum þm. Meinsemdin ku vera sú að þó að Sjálfstfl. hefði í raun verið búinn að samþykkja frv. var hann ekki búinn að sjá hið endanlega orðalag, ef ég skildi hv. skrifara rétt. Þetta er út af fyrir sig mjög alvarlegt mál en varla tilefni til stórvægilegra árekstra í stjórnarsamstarfi ef það stjórnarsamstarf er heilt að öðru leyti. Þessar uppákomur, svo skringilegar sem þær eru, væru af sjálfu sér harla ómerkilegar, en það má þó velta því fyrir sér hvort þær séu vísbendingar um aðra og alvarlegri bresti í þessu stjórnarsamstarfi og er svo sem von að menn spyrji sem svo. Það sem mun fyrst og fremst ráða því hvort það frv. sem hér er flutt um kaupleiguíbúðir verður einhvern tímann barn í brók er auðvitað það fjármagn sem til afgreiðslu verður út úr húsnæðislánakerfinu á næstu árum og þá sá forgangur sem kaupleiguformið fær þar. Nú liggja fyrir þeir löngu biðlistar sem allir vita um og samkvæmt nýlegum upplýsingum, sem ég hef frá Húsnæðisstofnun ríkisins, geta þýtt að jafnvel forgangshóparnir, þ.e. þeir sem falla undir forgangshóp og sækja um lán hjá Húsnæðisstofnun ríkisins í dag, mega vænta þess að þurfa að bíða í allt að tvö ár eftir því að fá fyrirgreiðslu. Þetta eru forgangsmennirnir, þeir sem eru settir í sérstakan forgang. Hinir verða þá væntanlega að bíða mun lengur. Nú tók ég ekki svo glöggt eftir því hvort hæstv. félmrh. rakti í raun og veru í sinni framsöguræðu hvernig með kaupleiguflokkinn yrði farið að þessu leyti og hvort þar kynni að verða mismunur á annars vegar innan félagslega kerfisins eða frá Byggingarsjóði verkamanna og hins vegar um hinar almennu kaupleiguíbúðir. En sá vandi er mönnum hér á höndum að ef kaupleiguíbúðunum, t.a.m. hinu almenna kerfi, yrði veittur umtalsverður forgangur verður ásóknin í þá tegund eftir því, miðað við þá biðlista sem fyrir eru í kerfinu. Hér er alveg nauðsynlegt að fá skýr svör um: Liggur fyrir samkomulag um hvernig kaupleiguflokknum sem slíkum verður raðað með tilliti til forgangs og hvernig er þá það samkomulag? Það er næsta nöturlegt fyrir hæstv. félmrh. að þurfa að standa hér í ræðustól í Nd. nákvæmlega á sömu mínútum og flokksbróðir hæstv. ráðherra, hæstv. fjmrh., er að mæla fyrir skerðingu á fjárveitingum til byggingarsjóðanna í Ed. og má næstum heyra á milli deildanna í hæstv. fjmrh. Þar er að vísu ekki um stórvægilega tölu að ræða, 100 millj. kr. sem ef ég man rétt úr grg. frv. skiptist þannig að 75 millj. skulu vera frá Byggingarsjóði ríkisins og 25 millj. frá Byggingarsjóði verkamanna, en það sýnir þó þann hug sem hæstv. ríkisstjórn virðist bera til húsnæðismálanna og þann skilning eða það skilningsleysi öllu heldur sem þeir sem gengu frá efnahagsráðstöfunum ríkisstjórnarinnar hafa á ástandinu í húsnæðismálunum og þeim biðlistum t.a.m. sem ég hef gert grein fyrir. Ég get vel skilið að hæstv. félmrh., sem er í sömu andrá að mæla fyrir óskabarni Alþfl., kaupleiguíbúðunum, í Nd., sé mátulega hress með þær efnahagsráðstafanir sem birtast í sömu andrá. Þetta kemur ofan í þá frystingu fjármagns frá lífeyrissjóðunum sem ákveðin var með fjárlögum eða lánsfjárlögum á þingi um áramótin og eykur enn á þann vanda og þá óvissu sem er í þessu kerfi. Ég geri ekki ráð fyrir að það sé meiningin eða liggi fyrir neinar ákvarðanir um hvernig þessi viðbótarskerðing upp á 100 millj. skuli skiptast ef þá á að vera um nokkra skiptingu að ræða. En það er nauðsynlegt að hæstv. félmrh. svari því eins og öðru og jafnframt hvort tekin hefur verið frá ákveðin upphæð í kaupleiguflokkinn sem kemur þá væntanlega til með að skerða ráðstöfunarfé byggingarsjóðanna til annarra verkefna og lengja biðina þar eftir lánum sem því nemur. Ég vonast til þess að hæstv. félmrh. geti gefið hér svör um þetta efni núna strax við 1. umr. því það er alveg óhjákvæmilegt að sú nefnd sem fær þetta kaupleigufrv. til meðferðar, hv. félmn. deildarinnar, gangi út frá einhverjum ákveðnum staðreyndum í þessum efnum eða einhverjum ákveðnum upplýsingum þegar hún fer að skoða hvernig þetta vegur inn í húsnæðislánakerfið. Ég vil að öðru leyti, herra forseti, hafa fyrirvara á um afstöðu mína til þeirrar útfærslu á kaupleigukerfinu sem hér er lögð til. Það hefur áður komið fram að við alþýðubandalagsmenn styðjum í sjálfu sér að þessi valkostur sé tekinn upp í hinum félagslega hluta húsnæðislánakerfisins. Hér er hins vegar lagt til að þetta verði vistað á báðum stöðunum, bæði í almenna kerfinu og hinu félagslega, og það er útfærsluatriði sem ég vil að svo stöddu ekki lýsa ákveðinni afstöðu til. Ég vil í þessu sambandi einnig vekja athygli á því og í raun og veru harma - fer einstaklega vel á því að ræðumaður sem ber þetta nafn taki þannig til orða að hann harmi hlutina - að heildarendurskoðun hins félagslega hluta íbúðalánakerfisins er ekki inni í myndinni, er ekki á dagskrá að því er virðist. Hér er flutt frv. um einn tiltekinn hluta, en ekki með nokkrum hætti tekið á því verkefni, sem löngu er brýnt og lofað var á árinu 1986, að tekið yrði á í beinu framhaldi af þeim breytingum sem þá voru gerðar á útlánareglum Byggingarsjóðs ríkisins og hinum almenna hluta húsnæðislánakerfisins. Það verk hefur setið algerlega eftir og er strandað. Það er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. félmrh. enn þó hæstv. ráðherra hafi reyndar nýlega svarað fsp. um það efni: Hvernig miðar því verki? Hvað er á dagskrá í þeim efnum? Er þess að vænta að heildarendurskoðun hins félagslega hluta íbúðalánakerfisins líti dagsins ljós hér á næstu mánuðum? Ég hefði talið það miklum mun æskilegra ef þess hefði verið kostur að fá frv. um kaupleiguíbúðir flutt á Alþingi sem hluta af heildarendurskoðun félagslega hluta íbúðalánakerfisins þar sem menn hefðu þá haft það fyrir framan sig í einu lagi hvaða breytingar yrðu á skipulagi verkamannabústaðakerfisins, leiguíbúðakerfisins og annarra þeirra ákvæða sem eru í lögum eða þyrfti að taka upp í lög við endurskoðun þessa málaflokks. Ég nefni búseturéttaríbúðirnar eða húsnæðissamvinnufélögin. Það er að mínu mati heldur hrakleg niðurstaða fyrir okkur öll, ekki síður hæstv. félmrh., sem var ötull baráttumaður fyrir búseturéttaribúðunum á sinni tíð og er vonandi enn, og fyrir Framsfl., það sem eftir er af honum, sem telur sig vera samvinnuflokk og tók undir hugmyndirnar um húsnæðissamvinnufélög og húsnæðissamvinnuformið þegar það var fyrst tekið upp af einhverjum þrótti á Íslandi fyrir nokkrum árum. Nú ættu þessir tveir aðilar saman, Framsfl. og Alþfl., að hafa sæmilega aðstöðu sem meirihlutaaðilar í þessari ríkisstjórn til að koma stefnu sinni í framkvæmd. Og ég spyr: Hvers vegna í ósköpunum er þá niðurstaðan sú að ekkert örlar á því að þetta húsnæðisform, sem ég hefði talið ekki síður og reyndar jafnvel enn vænlegra en kaupleiguíbúðir, situr eftir? Er það e.t.v. vegna þess og eingöngu vegna þess að kaupleiguíbúðirnar voru kosningamál hjá Alþfl. og það tókst að koma einhverjum málmyndaákvæðum inn í stjórnarsáttmálann? Er þá ekki verið að segja í raun að hér sé fyrst og fremst verið að bjarga fyrir horn með þessum málflutningi en ekki tekist á við að móta heildarstefnu í þessu máli? Ég þykist reyndar vita að hæstv. félmrh. hafi harla lélegan stuðning ýmissa samstarfsmanna sinna í ríkisstjórn til að beita sér fyrir úrbótum á þessu sviði. Það er löngu kunnugt að ákveðnir hv. þm. og áhrifamenn innan Sjálfstfl. hafa beitt sér með öllum tiltækum ráðum gegn flestu því sem kalla mætti úrbætur í hinu félagslega húsnæðiskerfi. Sú niðurstaða sem hér er borin fram virðist benda til þess að hæstv. félmrh. hafi ekki sterka stöðu til að sigrast á þeim afturhaldsöflum og hér sé eingöngu um málamyndatillöguflutning að ræða sem píndur er fram með mismunandi mikilli ánægju ýmissa stjórnarliða á grundvelli ákvæða í stjórnarsáttmála til að bjarga ákveðnum kosningaloforðum fyrir horn. Ég vil einnig taka undir það, sem síðasti hv. ræðumaður vék lítillega að, vegna þess að hæstv. félmrh. gerði kaupleigukerfið og stöðu sveitarfélaganna og landsbyggðarinnar sérstaklega að umræðuefni, að ég sé ekki í fljótu bragði hvernig kaupleigukerfið sem slíkt á að koma þeim sveitarfélögum sérstaklega til aðstoðar eða gera þeim kleift að hefja umtalsverðar húsnæðisbyggingar úti á landsbyggðinni sem hafa í raun fengið sig fullsödd af því að leggja fram sinn kostnaðarhlut í þeim félagslegu íbúðum sem byggðar hafa verið á undanförnum árum og eru sum hver með þungar byrðar af því kerfi, m.a. vegna endurkaupaskyldunnar. Þess vegna held ég að kaupleigukerfi þar sem gert er ráð fyrir a.m.k. 15% og jafnvel 30% fjármögnun framkvæmdaaðila með einum eða öðrum hætti geti ekki í raun og veru breytt miklu fyrir stöðu sveitarfélaganna í þessum efnum. Nú sé ég ekki annað en að almennu lánin til almennu kaupleiguíbúðanna séu 70%. Síðan er þar heimild til 15% lánveitinga í viðbót að tilteknum skilyrðum fullnægðum. Þó við gerum ráð fyrir að þeim skilyrðum sé yfirleitt fullnægt í tilfellum sveitarfélaga, sem ég sérstaklega ræði um, standa eftir 15% hvort heldur er í almenna kerfinu eða hinu félagslega. Með einhverjum hætti þyrfti framkvæmdaaðilinn, sem hæstv. félmrh. réttilega spáði að yrði í flestum tilfellum sveitarfélagið, að sjá fyrir þeim hlut. Ég held að jákvæðar undirtektir í könnun hæstv. félmrh. hjá sveitarfélögum víða í landinu hafi ekki í fullri hreinskilni sagt verið tilkomnar fyrst og fremst vegna þess að sveitarfélögin hafi um árabil trúað því að þetta eina form væri lausnarorðið, þ.e. kaupleiguíbúðir skyldu það vera og þess vegna væru þau tilbúin að segja: Við þurfum 50 eða 100 kaupleiguíbúðir, kaupleiguíbúðir, kaupleiguíbúðir. Ég held að sveitarfélögin hafi fyrst og fremst verið að segja: Við verðum með einhverjum ráðum að koma húsnæðisbyggingum á stað aftur á landsbyggðinni. Ef það á að taka upp eitthvert kaupleigukerfi erum við jákvæð að skoða það, viljum gjarnan vera með í því ef það mætti verða til þess að við komum íbúðabyggingum aftur á stað. Ég held að í raun og veru hafi sveitarfélögin fyrst og fremst verið að segja: Við erum tilbúin að vera með í eða skoða hvað eina, hvað sem það heitir, ef það verður til þess að við getum með einhverjum hætti brotist út úr þeirri úlfakreppu sem við erum í núna og felst í því að það er einfaldlega ekki verið að byggja úti á landi. Ég mundi sem slíkur taka mönnum vara við því að fyllast nú heilagri innblásinni bjartsýni og trúa á að bara ef kaupleigufrv. fari í gegn verði þetta allt í lagi. Ég óttast að það þurfi meira til. Fyrst og fremst þyrfti að ráðast á rætur vandans sem er mikill og er kannski erfiðasta úrlausnarefni allra samanlagðra byggðamálanna. En það þarf í öðru lagi að tryggja að það húsnæðisform, félagslegt eða ekki félagslegt, sem menn leggja áherslu á í sinni stefnu á næstu árum, verði þannig að sveitarfélögin hafi bolmagn til þess, líka þau fátækustu, að taka þátt í því. Ég hefði þá viljað sjá, ef menn virkilega væru að taka á vanda þeirra sveitarfélaga sem erfiðast eru stödd í þessum efnum, heimildir til frekari fyrirgreiðslu en felast í ákvæðum frv. um kaupleiguíbúðir. Sama ætti við um önnur ákvæði um uppbyggingu félagslegs húsnæðis skv. gildandi lögum. Það liggur reyndar fyrir hv. Alþingi annað frv. sem snertir Húsnæðisstofnun ríkisins og útlán úr þeirri stofnun og leggur til að binda ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna með tilteknum hætti við landshlutana til að forða því fjármagnsstreymi sem sannanlega á sér stað í gegnum gildandi lög, núverandi kerfi, af þeim svæðum þar sem minnst er byggt til þeirra svæða þar sem mest er byggt. Ég tel að það eigi að skoða í fullri alvöru. Einnig ætti að skoða í alvöru hvort ekki er nauðsynlegt að vera með sértækar ráðstafanir í gangi, t.d. innan félagslega kerfisins, til að aðstoða sérstaklega þau sveitarfélög, þau landsvæði sem eiga mest á brattann að sækja í þessum efnum. Það er ekki gert ráð fyrir neinu slíku eftir því sem ég hef best séð í þessu frv. Ég þykist því hafa rökstutt það nokkuð að fyrir þeirri miklu bjartsýni sem skilja mátti á hæstv. félmrh. að ríkti meðal sveitarfélaganna, ekki síst úti á landi, í tengslum við kaupleigukerfið séu ekki fullar innistæður, nema þá hér sé eitthvað á ferðinni sem ég hef ekki gert mér ljóst, einhverjar sérstakar ráðstafanir sem mér hafa yfirsést í fljótheitalestri á frv. Herra forseti. Ég tel að svo stöddu ekki ástæðu til að hafa þessi orð mikið fleiri. Eins og ég segi hef ég fyrirvara á um þá útfærslu sem hér er lögð til, enda nokkuð verk að kynna sér til hlítar hvernig þetta kemur allt saman út. Varðandi þá umræðu að texti frv. sé aulalegur og viðvaningslega fram settur er ég nú ekki sammála því. Ég tel að það sé sæmilega skýrt hvað við er átt hér. Það má um það deila að hve miklu leyti ítarleg útfærsluatriði eiga að vera í lögum og að hve miklu leyti þau eiga heima í reglugerð um húsnæðismál eins og önnur lög, en í þessum efnum er þó held ég erfitt að gagnrýna að menn fari frekar þá leiðina að hafa lagaákvæðin ítarlegri en öfugt. Ég held að menn verði að leggja það á sig og hv. þm. Páll Pétursson einnig að lesa dálitla texta þó að því sé að skipta. Það eru þó lög í landinu sem engu verður um breytt. Það kemur úr óvæntri átt ef hv. þm. Páll Pétursson hefur á móti því að lagaákvæði þau sem hæstv. félmrh. styðst við séu ítarleg og skýr. Það þýðir að sama skapi að reglugerðirnar þurfa ekki að vera mjög langorðar og minna vald er í raun framselt af hálfu löggjafans til þess hæstv. ráðherra sem fer með málin hverju sinni þannig að e.t.v. var þetta dulbúin traustsyfirlýsing af hálfu hv. þm. Páls Péturssonar þegar hann gagnrýndi þær löngu lagagreinar sem í frv. finnast. Það má hins vegar deila um hvort uppsetning eða prentun frv. er ekki óheppileg þar sem vantar í raun öll eðlileg greinaskil eða línubil til að skilja á milli hinna einstöku lagagreina. Það er uppsetningaratriði og verður varla fært á kostnað þeirra sem orðuðu frv. Ég vil svo að lokum aftur segja að ég hefði gjarnan viljað sjá hér fyrir framan mig, og þó það hefði verið miklu þykkara frv., endurskoðun á öllum kafla húsnæðislaganna um félagslegt íbúðarhúsnæði. Ég minni á það starf sem átta almannasamtök hafa unnið á undanförnum mánuðum og lagt fram í tillöguformi þar sem þau leggja til gagngera uppstokkun á ákvæðum um félagslegt íbúðarhúsnæði í landinu og að stofnaður verði svonefndur félagsbúðasjóður. Því miður óttast ég að kaupleigufrv. komi að mjög takmörkuðu leyti til móts við óskir þessara samtaka eins og þær hafa a.m.k. verið kynntar mér. Sú vinna sem þar hefur verið innt af hendi og er góðra gjalda verð og merkileg er litlu nær settu marki en áður þrátt fyrir þetta frv. Það er svo að lokum aðeins eitt atriði sem ég vil spyrja hæstv. ráðherra um efnislega til viðbótar þessu og varðar það hvort ég hafi skilið rétt að framkvæmdaaðilar í hinu almenna kaupleiguíbúðakerfi geti verið fyrirtæki í þeirri merkingu að lögaðili í einkaeigu, þ.e. einstaklingur sem stendur fyrir einhverjum atvinnurekstri, geti sem slíkur hafið byggingu kaupleiguíbúða og hvort sé þá ekki ástæða til að staldra nokkuð við það. Þó að ég geri mér grein fyrir því að það gengur ekki að mismuna fyrirtækjum í landinu út frá mismunandi eignarformi vakna vissar spurningar í mínum huga, hvort einstaklingur geti stofnað fyrirtæki og þar með verið orðinn lögaðili í þeirri merkingu að hann geti gerst framkvæmdaaðili og hafið byggingu kaupleiguíbúða. Mér sýnist fljótt á litið að þannig sé þessu varið. Ég vil þá spyrja hæstv. félmrh. um hvort hæstv. ráðherra telji engar ástæður til að setja þá einhverjar sérstakar reglur í þessu einstaka tilviki eða hvort þetta skuli vera jafnopið og ef um stór fyrirtæki eða félagasamtök væri að ræða.



Herra forseti. Hér er til umræðu frv. um Húsnæðisstofnun ríkisins. Ég verð að segja eins og er að mér rann til rifja að hlusta á lýsingu hv. 17. þm. Reykv. á því harðræði sem hæstv. félmrh. hafði beitt hann. Í fyrsta lagi kom fram að gerð var krafa um vinnu á helgidegi og jafnframt að ekki hafði hv. þm. verið sent frv. til aflestrar þegar hann var erlendis. Jafnframt kvartaði hann yfir því að fá ekki að lesa þennan lagatexta yfir. Nú er það svo að þess er engin von að menn lesi lagatextana yfir fyrr en búið er að samþykkja frv. hér í þinginu, en hin aðferð ráðherrans minnir að harðfylgi mest á það þegar Grettir Ásmundsson gerði það við einn fyrirsátursmann sinn að hann elti hann með hrísvendi og fór þó ekki nær honum en svo að hinn gat kastað af sér klæðum á flóttanum þar til hann lagði til þess ráðs að henda sér út í á eina alófæra og synda þar yfir til að halda lífi. Auðvitað verður hæstv. ráðherra að hafa hóf á sinni harðneskju gagnvart samflokksmönnum þannig að þeir líði hvorki kvalir á sál né líkama þó að þeir þurfi að vinna nefndarstörf fyrir hæstv. ráðherra. En ég verð að segja að önnur ásökun sem kom fram, að það væri visst hik á ráðherranum að samþykkja 100 millj. kr. niðurskurð á peningum til húsnæðismálakerfisins, er atriði sem að mínu viti horfir dálítið öðruvísi við. Ég veit ekki betur en það sé búið að gefa út skuldbindandi loforð frá Húsnæðisstofnun ríkisins um ráðstöfun á fjármagni allt þetta ár. Mér er þess vegna til efs að Húsnæðisstofnun ríkisins geti svikið þau loforð nema hún sé skaðabótaskyld og þar með ríkissjóður fyrir hennar hönd. Allir ráðherrarnir munu hafa varist niðurskurði á þeim forsendum að búið væri að gera skuldbindandi samninga um þetta eða hitt og þess vegna væri ekki hægt að skera það niður. Mér er ekki ljóst að það sé hægt að ganga þannig til leiks gagnvart þeim sem hafa lánsloforð frá Húsnæðisstofnun ríkisins að það sé tilkynnt að þau verði bara svikin og bótalaust komist stofnunin upp með slík vinnubrögð. Eitt er víst, að ef sú regla yrði upp tekin tæki enginn banki mark á lánsloforðum frá Húsnæðisstofnun ríkisins þó að menn héldu með þau á fund bankastofnunar til að fá lán út á loforðin ef þeir þyrftu að hraða framkvæmdum. Ég tel að þessi umræða hafi á marga vegu snúist upp í of heitar trúarkenningar um hvaða húsnæðislánaform væri það sem ætti að taka upp í landinu. Hér var talað um Búseta, hér hefur verið talað um að það væri nauðsyn að varðveita það að hver maður ætti sína íbúð og hér hefur verið talað um að það þyrfti að hafa leiguíbúðir og það þyrfti að hafa félagslegar íbúðir. Það er ábyggilega hollt hjá okkur í dag að horfa á þessa stöðu mála út frá því hvernig ástandið er. Við höfum í gildi lánskjaravísitölu sem hefur orðið til þess að húsnæðismálastjórnarlán hafa í mörgum tilfellum hækkað meir en verðmæti eignanna úti á landi. Menn hafa lent í því að þurfa að tapa sinni eign og sitja uppi áfram með skuldakvöð. Auðvitað er alveg vonlaust með þá lánskjaravísitölu sem við erum með, sem hefur hækkað jafnmikið, að gera ráð fyrir því að menn fjárfesti á ýmsum stöðum þar sem slíkt hefur gerst í húsnæði og það blasir við að stór hluti þeirra sem hafa verið að sækja um lán á landsbyggðinni hafa uppi áform um að byggja á höfuðborgarsvæðinu þó að þeir jafnframt vilji búa úti á landi. Ég tel þess vegna að við séum komin í vissar ógöngur. Með þessu er ég ekki að gagnrýna þau lög sem sett voru um Húsnæðisstofnun ríkisins í tíð fyrrv. félmrh. og ég tel stórmerk hvað það atriði snertir að þá náðist í fyrsta skipti samkomulag við lífeyrissjóðina um aðild þeirra að uppbyggingu húsnæðismálakerfisins og afleiðing þess varð sú að meiri fjármunum var varið til húsnæðismála en verið hafði. Ég hef þess vegna talið að það yrði að standa þannig að þessum málum að aðilar vinnumarkaðarins teldu ekki að á þeim væri svikið samkomulag og teldu að þeir væru skuldbundnir að standa við það sem þá var samþykkt og fór af stað gagnvart kaupum lífeyrissjóðanna á skuldabréfum Húsnæðisstofnunar. Ég held aftur á móti að í dag sé það ærin nauðsyn fyrir sveitarfélög úti á landi að koma uppbyggingu íbúðarhúsnæðis á ný af stað. Ég segi á ný vegna þess að sums staðar hefur það algerlega stöðvast vegna lánskjaravísitölunnar eins og ég gat um hér að framan. Mér sýnist að sú leið að bjóða mönnum fyrst upp á að leigja húsnæði en að þeir seinna geti tekið ákvörðun um að kaupa það sé að mörgu leyti aðgengileg. Þess vegna vænti ég þess að þó að menn deili um vinnubrögð og e.t.v. hafi orðið einhver fljótaskrift á því að hafa þar öll formsatriði í lagi setjist menn niður þegar þetta mál kemur í nefnd, yfirfari þennan texta og afgreiði þetta mál til þingsins aftur þannig að hér verði tekin um það ákvörðun hvort menn samþykkja þær breytingar sem verið er að leggja til á þessu frv. til laga um Húsnæðisstofnun ríkisins. Það eru ýmis ákvæði í þessu frv. sem ég játa fúslega að ég vildi hafa á annan veg. Það vill löngum verða svo þegar ýmis og ólík sjónarmið verða uppi í samningu frv. Það breytir þó ekki þeirri staðreynd að ég tel að eitt af því sem við þurfum alveg sérstaklega að leggja áherslu á, þessi þjóð, sé að ná þeim árangri í uppbyggingu íbúðarhúsnæðis að fólk dvelji ekki erlendis vegna þess að það treysti sér ekki til að koma heim til Íslands vegna húsnæðismála. Því miður hygg ég að svo sé í dag. Þeir séu þó nokkuð margir sem dvelji á Norðurlöndum og komi ekki heim vegna húsnæðismála. Ég veit að sumir eru hörundsárir yfir því að þetta frv. gæti e.t.v. orðið til þess að raska að einhverju leyti þeirri röð sem menn telja að þeir hafi fengið og komist í með því að sækja um lán til Húsnæðisstofnunar. Auðvitað má segja sem svo að það fer eftir heildarfjármagninu hvort það á eftir að breyta þeim tíma sem gert var ráð fyrir. En það er jafnframt mjög alvarlegt mál ef þróunin er sú í þessu landi að frumatvinnuvegir þjóðarinnar, m.a. sjávarútvegurinn, eru stundaðir í hinum dreifðu byggðum hringinn í kringum landið með verulegum hópum af erlendu vinnuafli á sama tíma og húsnæðisuppbyggingin á sér fyrst og fremst stað á þéttbýlissvæðunum við Faxaflóa og vinnumarkaðurinn býður fyrst og fremst upp á atvinnu í þjónustu. Auðvitað hlýtur það fyrr eða síðar að koma niður á lífskjörum þjóðarinnar ef við stöndum þannig að þessum málum. Ég tel þess vegna að það samkomulag, sem gert var af stjórnarflokkunum, að það yrði farið í að setja í lög ákvæði um kaupleiguíbúðir, beri að efna og það beri að efna það í hinu almenna kerfi. Ég efa að sumu leyti að það sé jafnmikil þörf á þessari fjölbreytni í félagslega húsnæðiskerfinu þó að ég leggi ekki neinn stein í götu þess, en mér er ljóst að sum sveitarfélög binda vonir við að þau geti komið af stað byggingum í sínum byggðarlögum verði það frv. að lögum sem hér liggur fyrir þó að ég telji að það sé að sjálfsögðu ekki svo heilagt að það megi ekki breyta þar einhverju áður en það kemur aftur til deildarinnar.



Herra forseti. Ég vil í upphafi rifja aðeins upp í sambandi við frv., sem hér liggur fyrir um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins með síðari breytingum, það sem liggur til grundvallar frv. í aðalatriðum, þ.e. það samkomulag sem formenn stjórnarflokkanna gerðu í byrjun júlí á fyrra ári um kaupleiguíbúðir, en þar segir svo, með leyfi forseta: "Hugtakið kaupleiguíbúð verði skilgreint í húsnæðislöggjöfinni." Annað er um Byggingarsjóð ríkisins: "Í húsnæðislöggjöf komi ákvæði þess efnis að sveitarfélög, félög eða einstaklingar, sem vilja byggja íbúðarhús með það fyrir augum að bjóða íbúðirnar með kaupleigukjörum, njóti lánafyrirgreiðslu úr Byggingarsjóði ríkisins með sömu lánakjörum og þar gilda nú." Þriðja lagaákvæðið er um Byggingarsjóð verkamanna: "Sett verði sérstök lagaákvæði um kaupleiguíbúðir fjármagnaðar úr Byggingarsjóði verkamanna og nánari reglur um framkvæmd þeirra að höfðu samráði við aðila vinnumarkaðarins og Samband ísl. sveitarfélaga. Lán úr Byggingarsjóði verkamanna til sveitarfélaga og eða félaga má nema 85% byggingarkostnaðar með sömu kjörum og gilda um lán úr Byggingarsjóði verkamanna." Fjórða atriðið var byggingaráætlun og fjármögnun: "Gerð verði þriggja ára áætlun um byggingu kaupleiguíbúða á vegum sveitarfélaga eða félagasamtaka að undangenginni sérstakri könnun meðal sveitarstjórna. Sérstaklega skal taka tillit til þarfa þeirra sveitarfélaga sem þurfa af sérstökum ástæðum að auka framboð íbúðarhúsnæðis. Fjöldi kaupleiguíbúða á ári hverju verði ákveðinn með hliðsjón af heildarframlögum í byggingarsjóðina skv. fjárlögum og lánsfjárlögum." Fimmta atriðið var lánafyrirgreiðsla: "Ríkisstjórnin mun veita sveitarfélögum sérstaka lánafyrirgreiðslu til að standa straum af 15% byggingarkostnaðar eða kaupverðs. Þessi lánafyrirgreiðsla má nema umsaminni upphæð á þremur árum (110 millj., tæpar 37 millj. pr. ár). Lánin skulu vera til 25 ára með sömu vöxtum og eru á almennum lánum hjá Byggingarsjóði ríkisins. Lán þessi verði veitt þeim sveitarfélögum og eða félögum sem samkvæmt könnun þurfa mest á þeim að halda og skulu lánakjör, fyrirgreiðsla og skipting fjármagns ákveðin fyrir fram." Sjötti liður: "Endurskoðun félagslega húsnæðislánakerfisins. Í samræmi við ákvæði starfsáætlunar ríkisstjórnarinnar fari fram heildarendurskoðun á lögum, fjármögnun og skipulagi félagslega íbúðarhúsnæðislánakerfisins og í nefndinni verði einnig fulltrúar sveitarfélaga og aðila vinnumarkaðarins." Þetta samkomulag, sem er undirritað af formönnum stjórnarflokkanna, var undirritað 3. júlí 1987 og er raunar grundvöllur þess sem hér er til umræðu. Í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar næstu fjögur ár um húsnæðismál er fyrsti punktaliður, sem tekinn verður til meðferðar, uppbygging og fjármögnun félagslega íbúðarkerfisins, að það verði endurskoðað. Síðan er annar punktaliður: "Sett verði sérstök lagaákvæði um kaupleiguíbúðir og fjármögnun þeirra" samkvæmt sérstöku samkomulagi sem áður hefur verið rakið. Ég taldi rétt, herra forseti, að rifja þetta upp og einnig hvernig svo staðið hefur verið að samningu frv. sem hér liggur fyrir. Það er ekkert ofsagt að það er mjög óvenjuleg aðferð að leggja út í samningu á frv. sem hefur verið ágreiningsefni við stjórnarmyndun án þess að gefa fulltrúum stjórnarflokkanna í ríkisstjórn kost á að vera kvaddir til að semja slíkt frv. Þetta var ekki gert og enginn fulltrúi frá stjórnarflokkunum kom nálægt samningu frv. Þetta frv. var síðan sent þingflokkunum rétt fyrir miðjan desember sl. í mestu önnum þingsins. Það var frv. upp á 50 bls. með grg. og er ekkert nema gott um það að segja. Það hafði ýmis atriði innanborðs sem sjálfsagt er að skoða og getur skýrt mál með því að lesa það vandlega. Frv. var síðan tekið til meðferðar í þingflokkum ríkisstjórnarinnar eftir þinghlé og tilnefndur einn maður fyrst frá hverjum þingflokki til að yfirfara frv. Það var aldrei skipuð nein nefnd á vegum hæstv. félmrh. eins og hv. 2. þm. Vestf. ruglaði saman áðan heldur voru þetta einvörðungu fulltrúar flokkanna sem voru fengnir til að yfirfara frv. og reyna að ná samkomulagi um gerð þess í aðalatriðum. Í byrjun febrúar sl. lögðu þingflokkar Sjálfstfl. og Framsfl. fram skriflegar athugasemdir vegna frumvarpsdraganna um kaupleiguíbúðir sem var í meginatriðum samræmd afstaða þessara fulltrúa flokkanna um frumvarpsgerðina og um helstu atriði sem þyrfti að taka fyrst afstöðu til. Vegna þess sem hér hefur komið fram og einnig í fjölmiðlum tel ég ástæðu til að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta, þær athugasemdir sem þannig voru lagðar fyrir sem umræðugrundvöllur í þeirri vinnunefnd stjórnarflokkanna sem hafði með málið að gera. Það er það fyrsta að í tengslum við afgreiðslu húsnæðisfrv. ríkisstjórnarinnar fyrr á þessu þingi var ákveðið að hafin skyldi heildarendurskoðun hins almenna húsnæðislánakerfis og stefnt að því að ljúka henni fyrir upphaf þings næsta haust, þ.e. þetta er um húsnæðisfrv. sem afgreitt var á haustþingi á sl. ári. "Einnig er í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar kveðið á um endurskoðun, uppbyggingu og fjármögnun félagslega íbúðarkerfisins. Mun sú endurskoðun standa fyrir dyrum og báðir meginþættir hins opinbera húsnæðislánakerfis eru því til endurskoðunar. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar segir að ríkisstjórnin hafi sett sér starfsáætlun fyrir kjörtímabilið í hinum ýmsu málaflokkum." Um kaupleiguíbúðir segir þar eftirfarandi: "Sett verði sérstök lagaákvæði um kaupleiguíbúðir og fjármögnun þeirra samkvæmt sérstöku samkomulagi sem stjórnarflokkarnir hafa gert." Hið sérstaka samkomulag er dags. 2. júlí 1987 og undirritað af formönnum stjórnarflokkanna sem ég las upp áðan. Þar eru dregnar upp útlínur þess kaupleiguforms sem samkomulag er um að setja í lög um Húsnæðisstofnun ríkisins. "Þar sem ákveðið hefur verið að taka húsnæðislánakerfið í heild til endurskoðunar á næstunni virðist órökrétt að bæta nú inn í það nýjum veigamiklum þáttum. Eðlilegast er því að fella hugmyndir um kaupleiguíbúðir inn í endurskoðun á heildarlöggjöfinni og finna þeim þar stað í samræmi við væntanlega framtíðarskipan þessara mála. Aðaltillaga þingflokkanna er því sú að mál þetta verði tekið fyrir við heildarendurskoðun húsnæðislánakerfisins þar sem fulltrúar allra stjórnarflokkanna munu væntanlega eiga hlut að máli en ekki embættismenn einvörðungu eins og við samningu þess frv. sem nú liggur fyrir. Kaupleiguforminu verði þá fundinn staður í samræmi við samkomulag formanna flokkanna í endurskoðaðri húsnæðislöggjöf sem komi til afgreiðslu á næsta þingi. Varatillaga þingflokksins er sú að vinnuhópur með tveimur fulltrúum frá hverjum stjórnarflokkanna endurskoði fyrirliggjandi frv. Þingflokkurinn getur alls ekki fallist á að málið verði lagt fram á Alþingi fyrr en stjórnarflokkarnir hafa náð samkomulagi um frv. Þingflokkurinn telur rétt að fyrst í stað og þar til einhver reynsla er fengin nái kaupleiguformið einvörðungu til hins félagslega húsnæðiskerfis og skilyrði er að jafnframt verði lánstími skv. 33. gr. b- og c-lið laga nr. 60/1984 sá sami og í verkamannabústöðum, þ.e. 43 ár, og sömu lánakjör. 4. Sett verði skýr ákvæði um að lán til byggingar kaupleiguíbúða verði veitt þeim sveitarfélögum og eða félögum sem þurfa mest á þeim að halda samkvæmt nákvæmri könnun er Húsnæðisstofnun ríkisins lætur framkvæma. 5. Fá fram samanburð á greiðslubyrði kaupleiguíbúða skv. frv. og í verkamannabústöðum skv. núgildandi lögum og leiguíbúðum sveitarfélaga miðað við meðalíbúð og enn fremur í leiguíbúðum skv. 6. lið 33. gr. núgildandi laga með lengingu láns í 43 ár. 6. Þingflokkurinn telur rétt að kannað verði, áður en frv. þetta er lagt fram, viðhorf launþegasamtaka og aðila vinnumarkaðarins í heild, lífeyrissjóðanna og eigenda þeirra sem leggja til mest af fjármagni byggingarsjóðanna." Þetta voru viðræðupunktar sem við lögðum fram og er nokkuð samhljóða í fyrstu þremur atriðunum því sem fulltrúar Sjálfstfl. lögðu fram, enda vorum við búnir að samræma þessar skoðanir í umræðunum um málið í heild. Þrátt fyrir þetta tel ég rétt að taka fram hér að það náðist ekki samkomulag um að tengja lagaákvæði um kaupleiguíbúðir heildarendurskoðun húsnæðislánakerfisins á þessu ári né heldur samkomulagi um að fyrst í stað, meðan reynsla er fengin, nái kaupleiguformið einvörðungu til félagslega íbúðarhúsakerfisins. Var því ákveðið í þessum viðræðuhópi að fara yfir almenna kerfið miðað við samkomulag formanna stjórnarflokkanna þar sem ákveðið er að lánafyrirgreiðsla úr Byggingarsjóði ríkisins verði með sömu lánakjörum og almenn lán er þar gilda. Það voru haldnir margir fundir um þessi atriði og allir fulltrúar sem hér voru tilnefndir tóku þátt í því að reyna að lagfæra og breyta ýmsum óljósum atriðum í frv. Það voru settar ýmsar breytingar fram og á lokafundi viðræðunefndanna var óskað eftir viðbrögðum hæstv. ráðherra við athugasemdum og breytingum á frv. Jafnframt var óskað eftir upplýsingum um samanburð á leigukjörum við verkamannabústaðakerfið og um leigukjör miðað við breytingar á 33. gr. núgildandi laga b- og c-lið úr 30 árum í 43 ár. Það var óskað eftir skilgreiningu á því í frv. hvernig meta skal mestu þörf fyrir slíkar íbúðir og þar með gert ráð fyrir vissri tryggingu fyrir vissan forgang landsbyggðar í þessum málaflokki. Enn fremur hvernig eða hvort þessi lagabreyting skaraðist við önnur lagafyrirmæli í húsnæðiskerfinu. Það var beðið um viðhorf helstu aðila vinnumarkaðarins og lífeyrissjóða. Ég þarf ekki að rekja þessa sögu öllu lengur. Hæstv. ráðherra lagði frv. fram á Alþingi án þess að svara formlega þessum tilmælum fulltrúa þingflokka stjórnarflokkanna. Þetta eru að mínu mati vinnubrögð í stjórnarsamstarfi sem eru óverjandi í umdeildum málum, ekki síst þegar búið er að leggja mikla vinnu í að ná samkomulagi. Svona aðgerðir leysa því engin mál á hv. Alþingi heldur setja mál frekar í harðari hnút. Þingflokkur framsóknarmanna afgreiddi málið þannig við þessar aðstæður að þar sem frv. hafði verið lagt fram án þess að leita formlegs samþykkis þingflokksins séu þm. flokksins ekki skuldbundnir að samþykkja frv. eins og það liggur fyrir. Það hefur áður komið fram við þessar umræður að þingflokkur sjálfstæðismanna skrifaði ráðherra bréf, sem hefur verið útskýrt, um þessi vinnubrögð og þarf ekki að ræða það nánar. Ég taldi nauðsynlegt að rekja þetta því þannig er staða þessa máls í stórum dráttum. Það er alveg ljóst að frv., ef samþykkt yrði, leysir ekki vanda og boðar heldur ekki nein þáttaskil í húsnæðismálum hér á landi. Þetta eru miklar umræður um miklar umbúðir um lítið mál sem hægt væri að leysa við þessar aðstæður í núgildandi löggjöf með tiltölulega litlum breytingum. Aðalmálið er það, sem hér hefur komið fram hjá fleiri hv. þm., að það vantar meira fjármagn í húsnæðislánakerfið. Frv. leysir á engan hátt þann vanda. Ég hef síður en svo á móti því að auka valfrelsi í húsnæðislánakerfinu og hef raunar boðað það áður, en meðan ekki er til fjármagn til að leysa félagslega þörf fyrir húsnæði fyrir þá sem ekki hafa nægileg efni til að byggja eða kaupa, hvers vegna þá t.d. að setja af stað kaupleiguform í almenna húsnæðiskerfinu fyrir þá efnameiri í þjóðfélaginu og skapa þeim forgang? Það eru engin ákvæði í almenna kerfinu sem reisa neinar skorður gegn því að hver sem er, hvernig sem aðstæður eru, geti ekki gengið inn í það form og krafist þar húsnæðis. Ég ætla ekki efnislega að ræða þetta mál við þessa umræðu vegna þess að ég geri ráð fyrir því að félmn. muni taka þetta mál til efnislegrar meðferðar eins og venja er til. En það verður fróðlegt að fá viðbrögð launþega við þessum áformum og þá ekki síður lífeyrissjóða sem eiga að fjármagna lán til framkvæmdaaðila, 15%, með kaupum á skuldabréfum til 25 ára umfram þá kvöð sem 55% skyldan í almenna kerfinu leggur þeim á herðar. Það er ekkert leyndarmál að í dag er ástandið þannig að það er aðeins lítill hluti af lífeyrissjóðunum sem hafa séð ástæðu til að verða við þeim skyldum sem þeir eiga að inna af hendi í sambandi við fjármagn fyrir árin 1989 og 1990. Það er alveg ljóst að þörf er á byggingu leiguíbúða í landinu þar sem hægt er að leigja út húsnæði með viðráðanlegum leigukjörum. Ég hef því talið og við framsóknarmenn settum það sem skilyrði við þessar umræður að það yrði fallist á það að breyta 33. gr. núgildandi laga, þ.e. b- og c-lið, þannig að lánstíminn verði 43 ár í stað 30. Frv. um þetta atriði átti að vera með í samkomulagi fulltrúa stjórnarflokkanna um þetta mál, en svar kom ekki frá hæstv. ráðherra eða fulltrúa hans við þessu skilyrði okkar í viðræðuhópunum. Frv. um þetta atriði verður því lagt fram sem mun auðvelda sveitarfélögum og samtökum fatlaðra, aldraðra, námsmanna og fleiri samtökum að byggja ódýrar leiguíbúðir. Ég tel rétt við þessar umræður að lýsa því frv. sem er aðeins ein grein, þ.e. að 5. mgr. 58. gr. núgildandi laga orðist svo: Lán samkvæmt b- og c-lið 33. gr. eru til 43 ára, afborgunarlaus fyrsta árið en endurgreiðist síðan að fullu með jöfnum greiðslum vaxta og afborgana að viðbættum verðbótum samkvæmt lánskjaravísitölu á eftirstöðvum lánstímans. Lánin skulu bera sömu vexti og lán samkvæmt 49. gr. 2. gr.: Lög þessi öðlast þegar gildi. Ég þarf ekki að eyða orðum á nauðsyn þessa. Það hefur verið krafa sveitarfélaganna og ósk þeirra um nokkurt skeið að þessu ákvæði í lögunum verði breytt þannig að þau gætu nýtt sér þennan lánaflokk í félagslega íbúðakerfinu til að leysa úr leiguíbúðaþörfinni. Hér hefur verið nefndur í umræðunum húsnæðishópurinn "Þak yfir höfuðið", þ.e. Öryrkjabandalagið, Sjálfsbjörg, Landssamband Þroskahjálpar, Samtök aldraðra, stúdentaráð Háskóla Íslands, Bandalag ísl. sérskólanema, Leigjendasamtökin og Búseti - landssamband húsnæðissamvinnufélaga. Þau hafa sent bréf á Alþingi og til félmrn. þar sem sérstaklega er lögð áhersla á það, eins og stendur hér í 3. lið í því bréfi, að lán til leiguíbúða skv. b- og c-lið 33. gr. núgildandi laga um Húsnæðisstofnun ríkisins verði lengd úr 30 árum í 43 ár til samræmis við lánakjör í félagslega kaupleigukerfinu. Þau leggja sérstaka áherslu á þetta ákvæði í lok þeirrar samþykktar og þess bréfs sem þessi samtök sendu félmrh. 4. des. sl. og raunar nokkrum fleiri alþm. einnig. Miðað við þá breytingu sem hér hefur verið kynnt er ljóst að miðað við að leggja til grundvallar sömu lánakjör og gert er í útreikningum með frv. sem er til umræðu eru leigukjörin, miðað við fjármagnskostnaðinn, ekki lakari, heldur frekar hagstæðari í þessu kerfi en í kaupleigukerfinu. Ef við leggjum til grundvallar íbúð sem er á 4 millj. kr. og fái 85% lán í verkamannabústaðakerfinu og síðan þurfi 15% að fjármagnast með láni úr lífeyrissjóðum með 7% vöxtum er mánaðarleiga reiknuð út miðað við 43 ár með þessari breytingu á fjármagnskostnaðinum 11 795 kr. á mánuði. Ef hins vegar væri farið út í að 15% yrðu fengin með 3,5% vöxtum, eins og gert er ráð fyrir að hluta til í frv., yrði fjármagnsleigan ekki nema 10 045 kr. á mánuði. Þannig er alveg ljóst að hér er um valkost að ræða sem nauðsynlegt er að leiðrétta í núgildandi kerfi en þarf ekki til þess annað en samþykkja eina litla grein í viðbót við núgildandi kerfi. Mér þykir ástæða til að lokum að nefna að það er mitt álit að það hefði þurft að skoða þetta mál í stærra samhengi við allt félagslega íbúðakerfið í landinu eins og ráð var fyrir gert og raunar númer eitt í stjórnarsáttmála sem ég hef lýst hér fyrr. Það er ekkert sjálfgefið að þetta form, kaupleiguformið eins og hér er stillt upp, sé eitthvað betra en önnur form. T.d. er kaupleiguíbúðafyrirkomulagið mjög umdeilt á Norðurlöndunum og hafa Finnar lagt það niður að nokkru leyti og miklar deilur eru um þetta form í Svíþjóð þar sem aðilar sem nálægt þessum málum koma della nú um það og segja að ástæðan sé sú að einstaklingar vilji hagnast á íbúðunum. Þeir sem eru hlynntir þessu fyrirkomulagi búast við því að íbúðir muni stíga í verði, en þeir sem vilja hamla gegn þessu telja að það sé óréttlátt að nota opinbert fjármagn á þann hátt eins og þar er farið að verða vandamál í sænskum húsnæðismálum. Við skulum vona að þetta komi ekki inn á okkar borð, en alla vega er þetta þess eðlis að það þarf a.m.k. að gjalda varhug við ýmsum atriðum í okkar kerfi sem eru erfiðari en hjá þessum milljónaþjóðum. Það er þess vegna fullkomin ástæða til að vanda sig vel þegar verið er að breyta sí og æ húsnæðislánakerfinu. Frv. þetta sem hér er til umræðu mun að sjálfsögðu fá þinglega meðferð og hafa aldrei verið uppi nein áform um að koma í veg fyrir það með neinum bolabrögðum eða öðru slíku. Síður en svo. Það hefur verið talin ástæða til að fara vel ofan í þetta mál og hefði verið ástæða til þess. Og ég endurtek að það er alveg ófyrirgefanleg aðferð í svona málum að láta ekki fulltrúa þeirra stjórnmálaafla sem eiga að fylgja slíku máli fram miðað við stjórnarsáttmála koma að því að semja frv. sem slíkt á frumstigi. Þetta eru vinnubrögð sem er ekki hægt annað en að mótmæla hér á hv. Alþingi þegar um stjórnarfrv. er að ræða. Ég ætla ekki á þessu stigi að fara nákvæmlega meira ofan í þessi mál né eltast við ýmsar uppákomur í kringum þetta mál. Ég verð að segja að það kom mér svolítið á óvart að hv. 5. þm. Norðurl. v. skyldi dýfa niður penna og reyna að skrifa grein með sérstöku formi eins og birtist í Morgunblaðinu í dag. Þar gerir hann tilraun til þess að stílfæra mál í líkingu við það sem Þórbergur gerði í ævisögu séra Árna Þórarinssonar og auðvitað mistókst þessum hv. þm., enda varla fær um að feta í fótspor meistara Þórbergs. Dagbók hans er greinilega röng. Niðurstaða þessara hugleiðinga hans eru reyfarakenndar og algjörlega út í hött og ég nenni satt að segja ekki að fara að svara þessari grein á einn eða neinn hátt á annan veg, þar rekur sig hvað á annars horn, því að ég geri frekar ráð fyrir því að hv. þm. hafi verið a.m.k. heldur ofhlaðinn af þeim umræðum og athugasemdum sem komu frá fulltrúum Framsfl. og Sjálfstfl. um meðferð þessa máls heldur en hitt að hann hafi saknað þess að við legðum ekkert þar til mála. Missagnir og hrein ósannindi í fjölmiðlum eins og þarna eru viðhöfð eru ekki svaraverð. Frv. fær að sjálfsögðu þinglega meðferð. Ég geri ráð fyrir því að félmn., ég mun a.m.k. beita mér fyrir því að hún muni senda þetta frv. ýmsum aðilum, svo sem aðilum vinnumarkaðarins, lífeyrissjóðum, sveitarfélögum og mörgum fleirum til þess að fá a.m.k. það viðhorf fram sem getur gefið frv. það gildi að það hafi einhverja þýðingu til lausnar á þessum mikilvæga málaflokki, sem við erum öll sammála um sjálfsagt að reyna að leysa úr, sem eru húsnæðismál þjóðarinnar.



Herra forseti. Þessi húsnæðismál okkar eru nú í þeirri úlfakreppu að fram úr þeim málum sér maður ekki í dag. Hæstv. félmrh. sagði í ræðu sinni þegar hún fylgdi þessu frv. úr hlaði að fyrir lægju 12 þúsund umsóknir og 70% af þeim væru hér af höfuðborgarsvæðinu. Síðan hefur það verið upplýst að í kringum 26% af þeim umsóknum sem eru af landsbyggðinni séu frá umsækjendum sem ætla að byggja hér á höfuðborgarsvæðinu. Það liggur því fyrir að af þessum 12 þúsund sé fyrirhugað að byggja 9366 íbúðir á þessu svæði. Hvað segir þetta okkur? Það segir okkur það hvert viðhorf landsbyggðarinnar er til þess hvernig þjóðfélaginu er stjórnað í dag. Það er þetta sem það segir manni. Þetta er harður dómur. Fólk, sem vill ekki fara hingað suður, vill vera úti á landi, leggur ekki í það að byggja þar vegna þess að ef illa fer, þá veit það að það getur ekki losnað við íbúðirnar á kostnaðarverði. Ég held að hæstv. ráðherrar og stjórnarliðið yfirleitt ættu að hugleiða þetta mál í þessu ljósi. Þetta eru staðreyndir sem liggja fyrir. Ég var lengi í félmn. og hef kynnt mér nokkuð það kerfi sem er í Svíþjóð. Ég var að mörgu leyti hrifinn af því þó að um það megi deila hvar mörkin eigi að vera. En frammi fyrir þeim staðreyndum stöndum við nú að eins og nú horfir þá verður ekki búið að leysa úr umsóknum fyrr en líklega á árinu 1991. Og það liggur alls ekkert fyrir hvað lífeyrissjóðirnir sumir hverjir ætla að gera. Þetta er sem sagt algjört strand, algjört gjaldþrot í þessum málum. Þetta frv. út af fyrir sig leysir ekki málið. Ég var mjög ánægður með það sem hæstv. félmrh. sagði í sambandi við landsbyggðina og þörfina fyrir það að leysa þau mál. Það gerist ekki að mínu mati með þessu frv., því miður. En ég er þakklátur fyrir hug hennar í sambandi við þetta mál. Og ég ætla ekki að kasta steini að henni í sambandi við afstöðu hennar til þessara mála hér undanfarna daga, það geri ég ekki. Ég held að stjórnarliðið ætti að reyna að horfa raunsætt á hvernig þessi mál standa í dag. Á sama tíma sem þetta kemur til umræðu er verið að tala um það að skerða nú fjármagnið til húsnæðismála. Það á að leysa það með því. En svo vil ég segja eitt við hæstv. félmrh.: Sveitarfélögin úti á landi eru þannig í stakk búin mörg hver að þó að þau fegin vildu, þá mundu þau ekki geta notfært sér þessa löggjöf, jafnvel þótt peningar væru fyrir hendi, jafnvel þó það væri hægt að fá lán, hvað þá ef þarf að bíða í fleiri mánuði eða ár eftir því að fjármagnið komi eins og nú horfir. Ég var fyrir nokkrum dögum að spyrja um það hjá húsnæðismálastjórn hvenær fengist lán fyrir fólk sem er þó í forgangshópnum sem sótti um í apríl á sl. ári. Hvert haldið þið að hafi verið svarið? Í fyrsta lagi á næsta ári. Einhvern tíma á næsta ári í fyrsta lagi. Fólk, sem var að koma frá námi erlendis, er að reyna að komast yfir íbúð norður á Akureyri. Þetta fólk hefur aldrei átt íbúð áður. Þau vissu ekki um þennan frumskóg sem hér er og sóttu ekki um lán fyrr en rétt eftir að þau komu í október sl. Mér er sagt að það sé borin von að þau fái lán fyrr en eftir rúm tvö ár. Mér er tjáð það. Ætli þau neyðist ekki til að flytja suður? Því hér er þó frekar hægt að fá keypt húsnæði því hér er fjármagnið og hér byggja margir og virðast vaða í peningum. Ef hæstv. félmrh. vill reyna að leysa þessi mál landsbyggðarinnar, sem ég efast ekkert um að hún vilji, þá verður bara að breyta þessu þannig að þó að það séu færri umsóknir þaðan, þá verði umsóknafjöldinn miðaður við fólksfjölda á hverjum stað en ekki eftir því hversu margar umsóknir liggja fyrir. Ég sé ekki betur en það verði mjög lítið byggt úti á landsbyggðinni öðruvísi en að einhverju leyti verði horfið frá þessu kerfi, nema peningar komi. En hver trúir því eins og nú er? Ekki ég. Því miður. Staðan er sem sagt sú að fyrir fátækara fólkið er eins og nú horfir ekki hægt að sjá að þetta leysist í náinni framtíð, a.m.k. ekki meðan þessi hæstv. ríkisstjórn situr að völdum. Nei, því miður, hæstv. félmrh., þetta mundi ekki leysa mál landsbyggðarinnar nema á þeim stöðum þar sem er mikil atvinna, á þéttbýlisstöðum, einstaka stað e.t.v., þar sem þarf að inna það mikið af hendi af fjármagni í þessar íbúðir miðað við það frv. sem hér er. Af þeim ástæðum sem ég hef hér komið inn á hef ég ekki farið efnislega ofan í þetta frv., af því að ég sé ekki að það leysi þann vanda sem við blasir nema aukið fjármagn komi til. Og ef aukið fjármagn kemur í þetta, þá mundu bara þeir sem eru búnir að sækja um og ekki eru í forgangshópi lenda í þessu kerfi, og þá mundi bara enn lengjast halinn. Mig langar til að leggja fyrir hæstv. ráðherra fyrst og fremst tvær spurningar eða þrjár. Mér skilst í sambandi við þessar nýju ráðstafanir sem er verið að gera sem munu líklega standa eitthvað fram á vorið ef ríkisstjórnin situr það lengi, hálfvegis liggja í loftinu að það eigi að hækka vextina af húsnæðisstjórnarlánum. Verða þessir vextir hækkaðir, liggur það fyrir og hvað þá? Í öðru lagi langar mig til að spyrja: Hvað eru það margir lífeyrissjóðir sem eru búnir að skrifa undir samninga í sambandi við greiðslur til Húsnæðisstofnunar ríkisins á næstu árum? Ég veit að það er búið í ár. Í þriðja lagi: Ef nú verða skornar þessar 100 millj., sem mér skilst, er það þá ekki rétt skilið hjá mér að það sé búið að lofa það miklu, mörgum umsóknum á þessu ári að það verði ekki hægt við það að standa? Ég veit að hæstv. félmrh. hefur mótmælt þessu og hún á heiður skilið fyrir það. En hafa hinir hugsað um það, hinir, eins og hv. 17. þm. Reykv. sem talaði mikið um lítið mál, þ.e. þessi olnbogaskot sem eru í flokkunum og milli flokkanna um öll möguleg mál. Og ef ástæður er ekki fyrir hendi, þá er reynt að finna upp ástæður eins og ræða hans áðan bar glöggt merki. Í síðasta lagi stendur hér í 4. gr. frv., með leyfi forseta: "Með almennum kaupleiguíbúðum er átt við íbúðir, byggðar eða keyptar á vegum sveitarfélaga, viðurkenndra félagasamtaka eða fyrirtækja." Hvernig á að skilja þetta? Hvernig á að skilja þetta "viðurkenndra félagasamtaka"? Hvernig á að skilja þetta með fyrirtækin? Er það þegar eitthvert sterkt fyrirtæki sem hefur peninga - að þó að einstaklingur eigi það þá geti hann farið að byggja þessar íbúðir? Eða við hvað er átt? Því miður skil ég þetta ekki eða þarf að fá útskýringar á þessari málsgrein eins og hún er hér í frv. Ég hef ekki lesið grg., það kann að vera að útskýringar séu þar á því hvernig beri að skilja þetta eins og það er sett í textann, en alla vega finnst mér þetta vera ónákvæmt svo ekki sé meira sagt. Það lítur út fyrir það að þeir sem komast yfir fjármagn geti haldið áfram að byggja hér upp á það að fólkið komi áfram í stórum stíl utan af landsbyggðinni og með einhverjum ráðum komist yfir - eða fái þá leigðar þessar íbúðir. Ég held að í umfjöllun um þetta frv. og um húsnæðismálin yfirleitt ætti að ræða út frá þeim sjónarhól sem hæstv. fyrrv. félmrh., 1. þm. Vesturl., benti á áðan. Ég get ekki betur séð en að í raun og veru þurfi ekki ný lög eða lagafyrirmæli. Það sem vantar er vilji og fjármagn. Það er það sem vantar og að því höfum við orðið vitni undanfarna daga.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að óska hæstv. félmrh. til hamingju með fram komið frv., ekki aðeins henni einni heldur henni fyrir hönd þess fjölda fólks sem nálægt samningu þessa frv. hefur komið, hinna færustu manna og kvenna úr nánast öllum pólitískum flokkum sem hafa lagt þar gjörva hönd að verki. Ég tel þetta frv. vera mikið framfaraspor í félagslegri sögu okkar Íslendinga og fagna því að það skuli vera hér fram komið. Áður en ég fer efnislega ofan í frv. sjálft langar mig til að gera nokkrar athugasemdir við það sem hv. ræðumenn á undan mér hafa látið orð falla um, hina og þessa punkta sem orðið hafa á leið okkar í afgreiðslu þessa frv. Hv. 1. þm. Vesturl. Alexander Stefánsson var að vonum ekki ánægður með grein mína í Morgunblaðinu í dag og segir mig ekki jafnast við meistara Þórberg. Ég viðurkenni það mjög fúslega. Ég geri alls ekkert tilkall til þess. Mín grein var miklu fremur þurr lýsing á því sem skeð hafði hér fyrir tíu dögum, en hún var engu að síður, og það hugsa ég að meistara Þórbergi hafi líka verið annt um í sínum skrifum, sönn. Hv. þm. kallaði það ófyrirgefanlega aðferð að fulltrúar stjórnarflokkanna hafi ekki beinlínis komið nálægt samningu þessa frv. Það má vel vera að þetta hafi verið ókostur, eins og hann kallaði það líka, að fulltrúar stjórnarflokkanna fengu ekki að vera með við samninguna. Nú er þetta e.t.v. siður sem ráðherrarnir ættu að temja sér, að kalla til fulltrúa stjórnarflokkanna, hinna samstarfsflokkanna til að vera við samningu frv. Ég skal ekkert segja um það. Hins vegar er þetta mjög hefðbundin aðferð sem við þekkjum vel bæði úr þessu samstarfi og hv. þm. þekkir áreiðanlega frá því að hann var sjálfur ráðherra. Svona hefur þetta viðgengist í gegnum tíðina. Mér er minnisstætt kvótafrv. sem kom hér fram fyrir jólin og var aldeilis ekki þess eðlis að fulltrúar stjórnarflokkanna hefðu nokkurn skapaðan hlut fengið að fetta fingur út í samningu þess frv. eða þær breytingar sem á því áttu að vera í samræmi við samkomulag stjórnarflokkanna og ríkisstjórnarinnar, þannig að hv. þm. ætti kannski að líta í eigin barm og síns flokks. Það hefur verið talað um það hversu snemma frv. kom fram. Það var 7. des. sl., fyrir einum þremur mánuðum, þannig að ærinn tíma hefur tekið að skoða þetta frv. Í sambandi við það var sagt að það hafi komið fram á mesta annatíma þingsins og þess vegna hafi ekki verið möguleiki á að líta á það. Það væri fróðlegt að líta á mælendaskrár frá því í desember og kynna sér það hversu oft stjórnarþm. hafa tekið til máls í þeim mánuði, hversu önnum kafnir þeir voru við þingstörf, hvað það var sem hélt þeim frá því að stúdera þetta frv. þannig að gagn væri að. Ég held að menn hafi frekar ráfað hér um sali, verið heldur verklausir meðan stjórnarandstaðan hélt uppi málþófi. Þannig leit það mál út.  Hv. þm. las upp athugasemdir Framsfl. sem komu fram í undirbúningshópnum tveimur dögum eftir að sjálfstæðismenn lögðu fram sínar athugasemdir og athugasemdir framsóknarmanna voru alveg :nákvæmlega eins. Ef menn hafa borið sig saman um athugasemdir, þá furða ég mig á að ekki skuli hafa verið lagður fram sameiginlegur pappír. En eins og atvik höguðu til býður mér í grun að samráðið hafi verið heldur lítið. Síðan voru lesnar upp ýmsar athugasemdir sem mér er ekki kunnugt um að hafi nokkurn tímann borið á góma í þessum undirbúningshópi og þess vegna alveg lífsins ómögulegt að taka formlega fyrir. Ýmsar af þessum athugasemdum hins vegar, sem ég var að heyra núna, eru þegar leystar eins og t.d. það að hafa samráð við ýmsa aðila við samningu frv. og vil ég, með leyfi forseta, lesa hér upp úr athugasemdum um þetta lagafrv. þar sem segir: "Tillögur frv. voru kynntar á samráðsfundum með fjölmörgum aðilum, m.a. húsnæðisnefnd og sambandsstjórn Alþýðusambands Íslands, fulltrúum frá BSRB og Vinnuveitendasambandi Íslands, forráðamönnum Sambands ísl. sveitarfélaga og átta almannasamtaka sem starfa að húsnæðismálum." Þá kom fram athugasemd um könnun á þörf fyrir þessar íbúðir, en það er held ég rækilega tekið fram hvað eftir annað í frv. að slík könnun skuli fara fram. Þá sagði einnig í athugasemdum hv. þm. að það hafi verið algjört skilyrði framsóknarmanna að breyta lánstímanum á leiguíbúðum skv. b- og c-lið 33. gr. laganna um Húsnæðisstofnun ríkisins úr 31 í 43 ár. Aldrei nokkurn tíma kom það til tals á þessum nótum, heldur hitt að þetta mál skyldi skoðast í sambandi við þetta frv. í nefnd. Umsagnir hinna ýmsu aðila sem hv. þm. taldi upp eiga auðvitað heima í nefnd og eiga að skoðast þar. Ég get hins vegar upplýst, hvað þetta mál snertir, að það er auðvitað alls engin fyrirstaða hjá okkur alþýðuflokksmönnum, hitt þó heldur, þannig að ég á von á að við getum leyst þetta mál farsællega í nefnd þegar frv. kemur þar til umsagnar. Hv. 17. þm. Reykv. kom upp nokkuð snemma í umræðunni og sagði sig ekki vilja liggja undir grun um að hafa ekki unnið af heilindum í undirbúningsnefndinni. Mér er bæði ljúft og skylt að staðfesta að frá mínum sjónarhóli hefur hv. þm. unnið af fullum heilindum og hef ég aldrei vænt hann um annað. Hitt er svo annað mál, og það kom fram í grein minni í Morgunblaðinu í dag, að greinilegt er að misskilningur hafi orðið út af boðleiðum og atriðum sem auðveldlega má koma í lag en ótrúlegur hávaði hefur verið gerður út af. Og hafi menn haldið að við alþýðuflokksmenn ætluðum að sitja þegjandi undir þeim hávaða sem var magnaður gegn okkur, þá er það misskilningur. Þessi grein var ekki ætluð til annars en að lýsa nákvæmlega því sem skeði. Í ljósi þessa misskilnings verður að skilja ummæli hv. 17. þm. Reykv. þegar hann segir að óðagot ráðherra hafi verið svo mikið að komið hafi verið fram með frv. áður en þingflokkarnir fengu það til athugunar. Þetta var hluti af þeim misskilningi sem var uppi, við stóðum í þeirri trú að þessi nefnd væri til þess gerð að jafna efnislegan ágreining, en ekki fara ofan í frumvarpstexta og frumvarpstextinn sjálfur stæði því ekki til athugunar. Það að boðleiðir fóru á mis ber að harma, en auðvitað hefði þetta ekki þurft að vera neitt mál eins og hv. þm. sagði. Við hefðum óskað, að þegar þessi misskilningur kom upp, þá hefði þetta mál verið tekið upp við okkur, eins og á að gera í samskiptum milli samstarfsflokka, og málin rædd en ekki vaðið út til fjölmiðla og barðar bumbur. Það sem tekið var sem dæmi um það sem hefði mátt leiðrétta í texta frv. var í sambandi við gjaldfellingu 15% láns úr 25 árum í 5 ára lánstíma við kaup í almenna hluta kaupleigunnar, að við gjaldfellinguna skuli hinir hagstæðari vextir breytast yfir í markaðsvexti. Á því þótti ekki þörf, og það ætti hv. þm. að þekkja, að taka þetta beinlínis fram í lagatexta vegna þess að það segir í 30. gr. laganna um Húsnæðisstofnun ríkisins, með leyfi forseta: "Vextir af lánum Byggingarsjóðs ríkisins skulu vera breytilegir. Ríkisstjórn Íslands tekur ákvörðun um vexti af hverjum lánaflokki á hverjum tíma að fengnum tillögum húsnæðismálastjórnar og umsögn Seðlabankans. Lántökugjöld og aðrar þóknanir af lánum sjóðsins skulu ákveðnar með reglugerð." Þannig að eftir því samkomulagi sem við gerðum í sambandi við þetta atriði hefði þetta mál auðvitað átt að koma fram í reglugerð og ég held að við leysum þetta mál á þeim nótum nema það sé sérstök ósk um að einmitt þetta atriði standi endilega í lagatextanum, þá skulum við auðvitað athuga það. En lögin sem eru og munu gilda um þetta efni kveða á um að ákvæði um vexti skuli koma fram í reglugerð, enda ákveðin af ríkisstjórn Íslands á hverjum tíma. Ég held að ég sé ekki að elta ólar frekar við það sem hefur komið fram hjá samstarfsfélögum mínum. Ég held að við ættum e.t.v. að temja okkur betri siði í umgengni hver við annan og þá þurfa svona hnökrar ekki að koma upp. Hv. 4. þm. Norðurl. e. Steingrímur J. Sigfússon hafði uppi grunsemdir um að brestir væru í stjórnarsamstarfinu vegna þessa máls og þetta væri e.t.v. merki þess. Ég vil aðeins minna hv. þm. á að þar sem heflað er þar falla einnig spænir og niðurstaðan er oftast hin allra besta smíð, þannig að ég held að okkar annars ágæta samstarf, þó við fljúgumst stundum á, sé ekki verulega í hættu. Hv. 2. þm. Vestf. Ólafur Þ. Þórðarson gerði því skóna að Húsnæðisstofnun ríkisins væri e.t.v. skaðabótaskyld vegna þess að ríkisstjórnin hefur ákveðið núna í sínum efnahagsaðgerðum við mótmæli félmrh. að strika út 100 millj. kr. í fjárveitingum til Húsnæðisstofnunarinnar og að stofnunin hafi þegar ráðstafað öllu þessu fjármagni til lántakenda. Um þetta er það að segja að í fyrsta lagi breyttum við tilhögun lánsloforða Húsnæðisstofnunar í breytingu á lögum nú rétt fyrir jól þannig að lánsloforð eru ekki beinlínis lánsloforð heldur nokkurs konar ávísun á það að viðkomandi eigi rétt á loforði.

Það var búið að ráðstafa öllu 1988 þannig að þetta á ekki við, herra þm.

Við skulum nú athuga þetta svolítið betur.

Já, það er nauðsynlegt.

Já, ég held það. En vegna þessara 100 millj. sem öllum ræðumönnum hér eða flestum sem talað hafa þótti leitt að skyldi tekið frá Húsnæðisstofnun ríkisins, þá vil ég aðeins segja þetta í öðru lagi, að ef um er að ræða minnkun á framlagi til Húsnæðisstofnunar ríkisins eða stærri gengisfellingu þá er ekki nokkur vafi í mínum huga hvort ég kýs frekar og þykir mér þó vænt um framlög til byggingarsjóða ríkisins. Ekki nokkur vafi. Ég hefði viljað koma í veg fyrir gengisfellingu hvað sem það kostaði, nánast að segja, með stærri tekjutilfærslum á fjárlögum ríkisins, en svo virtist sem hóf væri best í öllu. Hv. 2. þm. Vestf. Ólafur Þ. Þórðarson kom einnig inn á það að menn sem dvelja á Norðurlöndum komi e.t.v. ekki heim til Íslands vegna húsnæðismálanna. Nú er það einmitt svo með fólk sem býr á Norðurlöndunum að ef það hefur greitt í lífeyrissjóð þar þá er það jafnrétthátt fólki á Íslandi sem greitt hefur í lífeyrissjóði varðandi lánsrétt og aðra slíka hluti þannig að ég held að fyrir flesta þá sem dvelja á Norðurlöndunum eigi þetta ekki við. Því er að minni hyggju þannig farið. Með þeirri leið í húsnæðismálum sem hér er lagt til að farin verði opnast nýir möguleikar í húsnæðismálum sem tryggja fleiri kosti fyrir fólk til þess að koma sér þaki yfir höfuðið. Auk þess gæfi slíkt fyrirkomulag láglaunafólki og fólki með meðaltekjur möguleika á að eignast sitt eigið húsnæði á viðráðanlegum kjörum. Ein meginástæða þess hvernig komið er í húsnæðismálum er sú að fólk hefur lítið sem ekkert val haft í húsnæðismálum og er oft knúið nauðugt viljugt til að eignast eigið húsnæði þó það hafi ekki til þess fjárhagslegt bolmagn. Afleiðing þess er sú að mörg heimili í landinu eru að kikna undir oki gífurlegra fjárhagsskuldbindinga. Lítið framboð er á leiguhúsnæði og langt í land að fullnægt sé þörfinni fyrir íbúðir í verkamannabústöðum. Á sl. fimm til sex árum hafa mjög fáar leiguíbúðir verið byggðar á vegum sveitarfélaga og þrátt fyrir ákvæði í lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, um að Byggingarsjóður verkamanna skuli fjármagna a.m.k. 1/3 hluta af árlegri íbúðaþörf landsmanna, hefur hvergi nærri verið staðið við það markmið. Ljóst er að langt er í land að fullnægt sé þörfinni fyrir íbúðir í verkamannabústöðum sem segja má að sé eini möguleikinn í húsnæðismálum fyrir láglaunafólk og fólk með meðaltekjur. Byggingarsjóður verkamanna lánar nú allt að 85% af byggingarkostnaði staðalíbúðar og er hlutur kaupanda 15%. Í sérstökum tilfellum er heimilt að hækka lánshlutfallið í allt að 90% sé um erfiðar fjölskyldu- eða fjárhagsaðstæður að ræða. Framlag kaupanda getur því orðið 600 þús. kr. sé miðað við 4 millj. kr. kaupverð íbúðar. Og ef heimildargreinin er nýtt verður framlag kaupanda 400 þús. kr. Þó að íbúðir í verkamannabústöðum séu með hagstæðustu kjörum sem bjóðast í húsnæðismálum er ljóst að greiðslukjörin eru engu að síður mörgum ofviða. Þeir sem fá lánveitingar úr Byggingarsjóði ríkisins þurfa einnig að brúa verulegt bil milli kaupverðs og lána. Kostir kaupleiguíbúða eru ótvíræðir. Nýir möguleikar skapast í greiðslukjörum og menn fá jafnframt að velja sér eignar- eða leigufyrirkomulag í húsnæðismálum. Auðvelt á að vera að gera fólki kleift að flytja með sér áunnin réttindi. Með því móti er fólki auðveldað bæði að stækka og minnka við sig íbúðir, sem og að flytjast milli sveitarfélaga ef það svo kýs. Þetta er alveg nýr valkostur. Það er grundvallaratriði í þessum valkosti að fólk kaupi um leið og það leigir. Það eykur valfrelsi einstaklingsins. Það gefur einstaklingnum miklu meiri möguleika en talið er upp í lögunum um Húsnæðisstofnunina, þar sem taldir eru upp einir níu möguleikar til lána hjá Byggingarsjóði ríkisins og þrír möguleikar hjá Byggingarsjóði verkamanna. Þarna er keypt um leið og leigt er. Fólk hefur völina að leigja, leigja áfram, eða eiga kost á því að fá að kaupa seinna. Það hefur kost á því að leigja með hlutdeild eða afnotarétt. Og það hefur valfrelsi. Það hefur frelsi til að velja á milli hinna ýmsu kosta. Þetta er gæfulegur kostur fyrir láglaunafólkið. Það er ekki nauðsynlegt í þessu kerfi að hafa mikið fjármagn milli handa. Útborgun er engin, heldur mánaðarlegar greiðslur á viðráðanlegum kjörum. Engar fyrirframgreiðslur, eins og tíðkast hér á leigumarkaði, heldur greiðslur mánuð fyrir mánuð. Láglaunafólk hefur eins og aðrir sama val um kaup eða leigu. Þá er þetta alveg sérstakur kostur fyrir landsbyggðina. Þetta frv. gefur möguleika á að snúa byggðaþróun á landsbyggðinni við. Við sjáum öll af skýrslum hver byggðaþróunin hefur verið, hver byggingarþróunin hefur verið á landsbyggðinni. Hún hefur í sannleika sagt verið eymdarleg. Allt það sem gefur von um að hægt sé að snúa þessari þróun við ætti að vera tilefni sérstaklega fyrir landsbyggðarmenn til að standa að baki þessu frv. Það er nauðsynlegt öllum byggðum á landsbyggðinni að halda uppi menningarlífi, að hafa vissan hlut af fagfólki, kennurum, tónlistarkennurum, hjúkrunarkonum, fóstrum, sjúkraþjálfurum, vélstjórum og stýrimönnum. Ég vil minna á fsp. sem kom hér fyrir nokkrum dögum frá varaþingmanni, hv. 4. þm. Suðurl. Ragnari Óskarssyni, til heilbrrh. um það hvort ráðherra hafi uppi einhver áform um að grípa til ráðstafana til að bæta úr skorti á hjúkrunarfræðingum víða um land. Ég þekki það að þetta er mikið vandamál víðs vegar á landsbyggðinni. Og stór hluti af því vandamáli stafar einmitt af því að ekki tekst að finna húsnæði fyrir þetta fólk. Það er hluti af þess kjörum. Að ætla sér að fá þetta fólk til starfa án þess að það hafi í nokkurt hús að venda gerir dæmið óleysanlegt. Þannig að þessi fsp. er ekki án tilefnis. Aðkomufólk með mikla fagþekkingu, sem nauðsynleg er á þessum stöðum, vill kannski ekki skjóta rótum í hinum ýmsu byggðarlögum, vill þess vegna ekki festa fjármagn í húsnæði. Það á þarna möguleika til að koma inn með leigu en með það í huga, ef það kann við sig, að geta keypt á eftir og þá samkvæmt föstum fjármögnunarreglum, sem gerir því auðvelt að taka þá ákvörðun. Það þarf einnig að gefa lífeyrissjóðum landsbyggðarinnar tækifæri til að 55% af þeirra ráðstöfunarfé fari til heimabyggðar, þannig að sá hluti gagni þeim einnig í hlutverki þeirra sem framkvæmdaaðila ásamt öðrum félögum eða fyrirtækjum. Sú gagnrýni hefur einmitt komið fram hjá einum aðalforustumanni annars helsta landssambands lífeyrissjóða að það sé veruleg tregða hjá lífeyrissjóðum landsbyggðarinnar að horfa á eftir öllu sínu fjármagni hingað suður á suðvesturhornið, að það sé tregða í þeim lífeyrissjóðum sem hann stendur fyrir að greiða fjármagn til Byggingarsjóðs verkamanna. Ef þessum sjóðum er gefið tækifæri til að fjárfesta á eigin landsvæðum þá held ég að myndin mundi breytast mjög mikið fyrir þá aðila sem taka ákvarðanir um fjárfestingar þessara lífeyrissjóða. Það þarf ekki að spyrja að því að eftirspurnin eftir þessum íbúðum hefur verið gífurlega mikil. Í könnun, sem gerð var af félmrn. um þörfina fyrir kaupleiguíbúðir, kom fram að hin ýmsu byggðarlög - og eru þá Reykjavík og Akureyri ekki talin með - töldu þörfina vera tæplega 1100 íbúðir sem þau höfðu í hyggju að byggja með þessu formi, þannig að menn skyldu ekki óttast að þörfin sé ekki fyrir hendi. Og menn geta einnig séð að könnun hefur farið fram, en einhver var að biðja um hana hér áðan. Ég hef þá skoðun, þrátt fyrir að markað fjármagn sé ákveðið til kaupleigu og til Byggingarsjóðs verkamanna og þá væntanlega það sem eftir er til Byggingarsjóðs ríkisins, að eftirspurn eigi að ráða, að þarna megi ríkja eins konar markaðsástand. Þar sem þörfin er mest, þar sem eftirspurnin er mest, þannig ætti að deila út fjármagni til hinna ýmsu forma húsnæðismöguleikanna. Sveitarfélögin hafa einmitt valfrelsi á hinum ýmsu formum sem þau eiga að taka ákvörðun um sem framkvæmdaaðilar. Vilja þau verkamannabústaðakerfið? Vilja þau kaupleigukerfið? Það eru þau fyrst og fremst sem taka ákvörðun um hvaða form kemur til með að vera ríkjandi í húsnæðiskerfinu. Ég hef þá trú að kaupleigufrv., ef það verður að lögum og þegar það verður að lögum, komi til með að opna nýjan markað og auka valfrelsi bæði einstaklinga og félaga á góðu húsnæðisformi.



Herra forseti. Ég ætlaði mér nú ekki að taka til máls um þetta dagskrármál. En ráðherrann hefur komið því svo fyrir að mér er ómögulegt annað en segja hér nokkur orð. Í fyrsta lagi las hæstv. ráðherra í upphafsorðum sínum bréf sem hann segir að mér hafi verið sent. Ég hef að vísu ekki fengið þetta bréf í hendur, en það kunna nú að vera eðlilegar skýringar á því, og ráðherrann gaf mér ljósrit af bréfinu svoleiðis að ég hef það hér fyrir framan mig. Efni bréfsins er að gagnrýna ummæli mín sem ég hafði við blaðamann Morgunblaðsins þann 26. þ.m. Rómverjar sögðu: De gustibus non disputandum est, þ.e. að það sé erfitt að deila um smekksatriði. Ég lét það í ljósi að mér félli ekki uppsetning á þessu frv. og ég stend alveg við það að ég tel að hún sé ekki heppileg. Þetta er ekki skýr eða skilmerkileg uppsetning. Og það geta menn sannfærst um ef þeir fletta frv. Fjórða grein er t.d. fimm bls. að lengd og átján undirliðir. Það er miklu eðlilegra form og heppilegra að setja þetta upp sem sérstakan kafla, því þetta er sérstakur lagakafli, og láta þar koma fram greinarnar og greiða atkvæði um hverja grein fyrir sig. Það flýtir að vísu fyrir við atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. að greiða atkvæði um fimm síður í einu, en ég held að hitt ætti nú ekki að vera ofverkið okkar. Sama gildir um 8. gr. Hún er upp á rúmar fjórar síður og undirliðir þar eru sautján. Að vísu er hægt að brjóta þetta upp í atkvæðagreiðslu og óska eftir atkvæðagreiðslu um hvern tölulið fyrir sig, og verður kannski gert. En ég hygg að það hefði verið aðgengilegra að setja þetta upp með venjubundnum hætti og taka afstöðu til einstakra greina. Þar fyrir utan, og er nú kannski ekki ástæða til að kenna ráðuneytisfólki um það, þá er uppsetningin á frv. klúðursleg. Það eru lítil línubil og þetta er ekki fagurt prentverk.  Mér þótti nú vænt um að starfsfólk ráðuneytisins fór ekki að gera athugasemd við ummæli mín þar sem ég sagði í nefndu blaðaviðtali að Jóhanna Sigurðardóttir væri ákaflega duglegur og samviskusamur ráðherra og allrar virðingar verð að því leyti. Sem betur fór gerðu þau enga athugasemd við þessi ummæli mín og ég er feginn því. Það er að vísu rétt sem fram kemur í bréfinu að hér er ekki um gjörsamlega fordæmalausa uppsetningu að ræða. Í lögum um breytingu á jarðalögum, nr. 90/1984, þá er 10. gr., sem er um viðurkenningu á nýjum býlum, félagsbúi og jarðaskrá, upp á nærri því tvær síður ásamt með einum átta stafliðum. Þeir eru betur upp settir en hér er í þessu frv., en samt er það nú klúður þó í minna mæli sé. Þegar Alþingi setur lög þá er eðlilegt að reyna að gera þau sem skilmerkilegast úr garði. Ég vildi, með leyfi forseta, af því að það er nú verið að vitna til ummæla sem ég viðhafði við blaðamann Morgunblaðsins þann 26. þ.m. fá að lesa í heild það sem eftir mér er haft: "Páll Pétursson, formaður þingflokks framsóknarmanna, sagði að einstaklega klaufalega hefði tekist til með framgang málsins og félmrh. verið allt of bráður á sér að henda málinu inn í þingið án þess að hafa til þess ákveðnar heimildir frá samstarfsflokkunum. "Við ákváðum á þingflokksfundi í gær að bregða ekki fæti fyrir frv. og gera ekkert vesen út af þessu. Við hefðum getað heimtað að málið yrði tekið upp að nýju, en gerðum það ekki. Við erum þó með óbundnar hendur um að flytja brtt. sem ég held að þurfi raunar að gera á þessu frv. Ef menn skoða það er lagatextinn ákaflega viðvaningslega gerður, ógreinilegur og undarlegur, t.d. eru sumar greinar upp á margar blaðsíður", sagði Páll." Síðan lét ég þess getið að Jóhanna Sigurðardóttir væri ákaflega duglegur og samviskusamur ráðherra og væri allrar virðingar verð að því leyti. ""Hins vegar er hún ekki tillitssöm við samstarfsmenn sína og leggur ekkert á sig til að ná samkomulagi. Hún veit hvað hún vill og vill fá viljann sinn nú eða strax. Og ef hún ætlar sífellt að vaða yfir allt og alla þá auðvitað endar það með því að menn þreytast og hætta að láta eftir svona keipum og segja einhvern tímann stopp. En hér er um að ræða nokkuð mikið mál. Þetta hefur mjög víðtæk áhrif á húsnæðiskerfið og þarna er opnuð leið sem menn sjá ekki alveg fyrir sér hvert leiðir. Það aukast ekkert peningar í húsnæðiskerfinu. Peningarnir sem í kaupleiguna fara eru teknir úr öðrum lánaflokkum. Við búum við ákaflega fullkomið kerfi í Byggingarsjóði verkamanna og það kerfi býður þá tilsvarandi hnekki ef peningum verður varið í stórum stíl í kaupleiguíbúðir. En kaupleigan var kosningamál hjá Alþfl. og því er kannski ekkert óeðlilegt þó Jóhönnu langi til að láta eitthvað liggja eftir sig í húsnæðismálum", sagði Páll Pétursson." - Hef ég nú lokið þessum lestri. Ég tel að viðbrögð okkar framsóknarmanna við þessu máli, eða þeirri aðgerð félmrh. að leggja frv. fram með þeim hætti sem hún gerði, hafi verið ákaflega mild og full af tillitssemi við ráðherrann. Við hefðum að sjálfsögðu getað krafist þess að hún afturkallaði frv. Það gerðum við ekki. Við hefðum getað sent henni skriflega ofanígjöf, eins og Sjálfstfl. gerði. Það gerðum við ekki. Hins vegar komumst við náttúrlega ekki hjá því að taka það fram að við erum ekkert handjárnaðir, við tökum enga ábyrgð á því að koma þessu frv. óbreyttu í gegn. Það liggur svona í málinu og ég hef svo sem ekki miklu við það að bæta. Ég verð að segja að ég varð hissa að sjá grein hv. 5. þm. Norðurl. v. Jóns Sæmundar Sigurjónssonar í Morgunblaðinu í dag. Hún heitir: "Hjá vondu fólki á Snæfellsnesi." Ekki veit ég nú hvernig honum datt í hug að setja þessa fyrirsögn á grein sína. En þessi grein verður heldur ekki til að greiða fyrir þessu máli né heldur sú ræða sem hann flutti hér áðan. Ég held að það sé allt of mikill misskilningur hjá hv. þm. Þó tók nú steininn úr í viðtali sem hv. þm. hafði við Sjónvarpið í fréttatíma í gærkvöldi. Þar var nú bókstaflega eins og hann hefði verið á annarri reikistjörnu. Ég a.m.k. frábið mig því að hann lýsi því í sjónvarpi hvaða framsóknarmenn samþykki eða ~þingflokkur framsóknarmanna samþykki eða samþykki ekki. Það er okkar framsóknarmanna að greina frá því hvað við höfum samþykkt og ekki samþykkt því að hv. þm. er sannarlega enginn blaðafulltrúi eða "speaker" fyrir okkur. Hann misskilur sýnilega allt of margt til að við getum treyst honum til þess. Í umræðum í haust um frv. um húsnæðismál lagði ég það á mig að reyna að upplýsa hæstv. félmrh. um hvaða boðleiðir ég teldi að ættu að liggja á milli þingflokka ef um heilt og hnökralaust samstarf ætti að vera að ræða. Því miður hefur hæstv. ráðherra ekki tekið mark á mér og setur sér sínar eigin reglur og því getur hún ekki gengið að vísum stuðningi okkar framsóknarmanna við þetta mál eins og það er fyrir lagt. Við erum ekki skuldbundnir að knýja þetta mál í gegnum þingið óbreytt. Og það vildi ég að hér kæmi fram.



Hæstv. forseti. Ég tel að þær umræður sem hér hafa farið fram í dag um þetta dagskrármál séu að mörgu leyti merkilegar. Þær hafa nú staðið nokkuð lengi, enda er málið ekki lítið, sjálf Húsnæðisstofnun ríkisins, stjfrv. sem er til umræðu. Hins vegar verð ég að segja það að margt sem hefur komið fram í umræðunum kemur í rauninni húsnæðismálunum lítið við. Mér datt í hug rétt áður en ég gekk hér í ræðustól að af ekki ósvipuðu tilefni lét fyrrv. alþm. þau orð falla og "síteraði" í latínu eins og hér var á undan mér gert og talaði um að svona ástand mætti nefna "mala domestica" eða heimilisböl. Ég ætla í sjálfu sér að leiða hjá mér þær orðahnippingar sem hér hafa farið á milli stjórnarliða. Út af fyrir sig er það ekkert óeðlilegt þegar þrír stjórnmálaflokkar leggja saman að ágreiningur sé. Að minni hyggju er um að ræða tvenns konar ástæðu fyrir þessari stöðu. Annars vegar er um að ræða pólitískan ágreining um mikið mál og þann pólitíska ágreining verður vitaskuld að leysa hér á hinu háa Alþingi með einhverjum hætti. Hin ástæðan sem mér sýnist vera fyrir þessum orðahnippingum sem hér hafa orðið er meginvandinn í þessum efnum, en hún er kerfið sjálft og í rauninni fjármagnsskorturinn í húsnæðislánakerfinu. Það er þó ekki hægt að segja að fjármagnsskortur sé í landinu, þannig að ekki væri hægt að gera þessum málum skil af þeim ástæðum. Ástæðurnar eru í kerfinu sjálfu. Hv. 6. þm. Norðurl. e. gat þess snemma í ræðu sinni að það hefði komið fram í umræðunum, það hefur raunar farið fram hjá mér, að umsóknir hjá húsnæðismálastjórn um þessar mundir væru um 12 000. Hann gat þess líka að umsóknir um lán til bygginga hér á höfuðborgarsvæðinu væru um 78% af þessum lánum. Þetta segir manni svolítinn hluta af þessu máli. Ég er með fyrir framan mig ársskýrslu Húsnæðisstofnunar ríkisins frá 1986 og varðandi þennan þátt málsins held ég að væri fróðlegt að líta á örfá atriði þó ekki væri annað en að bera saman tvö ár, t.d. árið 1982 og 1986, með leyfi hæstv. forseta. Ef við tökum t.d. hlutfallslega skiptingu eftir landshlutum, varðandi frumlán á þessum árum, er hún þannig að árið 1982 fara 5,7% þessara lána á Vesturland. Árið 1986 eru þau komin niður í 2,8%. Vestfirðir voru með 5,5% í sinn hlut 1982. Árið 1986 eru þeir komnir niður í 1,5%. Norðurl. v. var með 4,2% 1982. Árið 1986 er það hlutfall komið niður í 2,0%. Norðurl. e. var 1982 með 9,0% frumlánanna. 1986 er það hlutfall komið niður í 2,4%. Austurland var 1982 með 6,8%, 1986 er hlutfall Austurlands komið niður í 3,4%. Suðurland var 1982 með mjög álíka hlutfall og íbúahlutfallið er á Suðurlandi 8,7%, en 1986 var hlutfall Suðurlands komið niður í 5,5%. Reykjanes var með 31% 1982. Það hefur meira að segja fallið árið 1986 niður í 23,7%. Reykjavík hins vegar var 1982 með 29,1% frumlánanna en 1986 58,7%. Og höfuðborgarsvæðið, eins og við gjarnan köllum það, bæði Reykjanes og Reykjavík, er samtals með 1986 82,4% þessara hluta lána Húsnæðisstofnunar. Ef við lítum á fjöldann, t.d. 1986, eru þessi frumlán Byggingarsjóðs ríkisins 1206 yfir allt landið. Lán til eldri íbúða sama ár eru 2530 og svo til verkamannabústaða tæplega 450 lán. Þetta losar 4000 lán 1986 og þá höfum við svona til viðmiðunar þessar 12 000 umsóknir sem hv. 6. þm. Norðurl. e. gerði hér að umtalsefni áðan. Þetta sýnir kannski í hnotskurn vandann sem, við er að glíma. Það verður ekki séð að frv. sem hér er á dagskrá, stjórnarfrv. um Húsnæðisstofnun ríkisins, frv. um kaupleiguíbúðir, taki að nokkru marki á þessum vanda sem þarna er um að ræða. Ég get fyrir minn hlut tekið undir meginkjarnann í hugsun eða tilgangi þessa frv. Ég tel að það að koma upp kaupleigukerfi sé af hinu góða og sé í rauninni sjálfsagt að hafa slíkt kerfi í gangi hér á landi. En það er tilgangslaust í rauninni að koma á slíku kerfi á meðan húsnæðislánakerfið sem fyrir er, hinn almenni byggingarsjóður, Byggingarsjóður verkamanna og allt kerfið er í rauninni þannig sett að það getur ekki með nokkru móti komið til móts við þarfir þeirra sem þjónustunnar þurfa að njóta. Ástæðurnar eru sjálfsagt margar. En frumástæðan er lánskjaravísitalan sem hér hefur oft borið á góma. Lögin nr. 13 frá 1969 eru þess eðlis og hafa þau áhrif að þau verka sem hemill fyrst og fremst á landsbyggðaruppbygginguna. Hvers vegna skyldi það nú vera? Auðvitað er það vegna þess að það er helst hér á höfuðborgarsvæðinu sem íbúðarhús hafa haldið verðgildi sínu. Úti á landsbyggðinni hafa þau ekki gert það og það er af þeirri ástæðu m.a. sem lánskjaravísitalan er ekki viðunandi. Tveir hv. alþm. úr stjórnarliði hafa nú nýverið lagt fram frumvörp hér á hinu háa Alþingi í þessu sambandi. Stjórnarandstaðan hefur einnig lagt fram frumvörp þannig að það er augljóst mál að það er vakandi vilji fyrir því hér í þinginu að á þessu sé tekið. En þó svo að frv. sem er til umræðu væri samþykkt næði það engum tilgangi eins og ætlast er þó til öðruvísi en að fjármagn sé fyrir hendi eins og komið hefur fram í máli margra manna hér í dag. Nú er það svo að fyrr á þessu þingi hafa komið fram frv. um húsnæðismál, lögð fram af ýmsum aðilum. Ég get ekki látið hjá líða að minna á þau frv. sem samflokksmenn mínir, hv. þm. Júlíus Sólnes og Guðmundur Ágústsson í Ed. og Ingi Björn Albertsson og fleiri hér í Nd., hafa lagt fram um húsnæðismál, annars vegar um húsbanka og hins vegar um húsnæðisstofnun. Ég er ekki viss um að menn almennt hér á hinu háa Alþingi hafi hirt um að gera sér grein fyrir kjarnanum í þessum frv. og í því sem þar er lagt til. Ég er þeirrar skoðunar að um sé að ræða leið sem leysir, ef samþykkt verður, þann vanda að meginhluta sem hér er við að etja og ástæðurnar eru í fyrsta lagi þríþættar. Í tillögum Borgarafl. er gert ráð fyrir að Húsnæðisstofnun ríkisins verði breytt í verulegum atriðum og hlutverki hennar breytt þannig að hún hafi einungis með að gera tvo málaflokka. Annars vegar veiti hún lán til íbúðabygginga þeirra sem eru að byggja í fyrsta sinn. Hinn þátturinn sem Húsnæðisstofnun ríkisins á að annast að tillögu Borgarafl. er lán til allra félagslegra íbúða, hvaða nöfnum sem nefnast, hvort heldur er um að ræða byggingarsamvinnufélög eða Byggingarsjóð verkamanna, kaupleiguíbúðir eða hvað annað sem í boði væri. Þessi tvenns konar hlutverk eiga að vera í höndum Húsnæðisstofnunar að tillögu Borgarafl. Gert er ráð fyrir því að eins og ástæður eru hjá okkur í dag sé þetta verkefni um 40% af markaðnum, 40% þess sem hér er um að ræða. En hvernig á þá að leysa hin 60% sem eftir eru? Ég hef orðið var við að sá misskilningur er nokkuð útbreiddur að við leggjum til að bankakerfið leysi það mál, hið almenna bankakerfi. Það er ekki rétt. Við leggjum til að til þess að leysa vanda þessara 60% markaðarins verði stofnaður einn banki, húsbanki, rétt eins og gert hefur verið hvarvetna annars staðar á Norðurlöndum. Þessum banka er ætlað að starfa á þeim grundvelli nákvæmlega eins og t.d. er í Danmörku þar sem þeir fjármagna útlán sín með útgáfu sérstakra húsbréfa sem þeir hafa einkarétt á að gefa út og selja á frjálsum peningamörkuðum. Í rauninni er þar um að ræða venjuleg verðbréf eða spariskírteini sem húsbankinn býður til sölu í samkeppni á fjármagnsmarkaðinum. Ef húsbréfin eru fullkomlega traust og áreiðanleg í líkingu við verðtryggð spariskírteini ríkisins ættu ekki að vera vandkvæði á því að selja þau á hagstæðu verði fyrir stofnunina, þannig að nægilegt fjármagn verði til útlána hverju sinni. Þar sem útlán húsbankans byggja eingöngu á sölu húsnæðisbréfanna verður að vera jöfnuður milli útgáfu og sölu húsbréfa og útlána. Fyrir hvert nýtt útlán þarf að gefa út og selja húsbréf. Oftast er þetta gert á þann veg á Norðurlöndunum að röð húsnæðisbréfa er sett á markað með reglulegu millibili og lánsumsóknir afgreiddar í takt við útgáfu bréfanna. Þó er jafnalgengt hjá dönsku húsnæðisbönkunum að húsbréfin séu seld frá degi til dags og lánsumsóknir afgreiddar á sama hátt. Biðraðir eftir húsnæðislánum er þar óþekkt fyrirbrigði. Lánsumsókn er venjulega afgreidd og lánið veitt innan viku frá því að hún barst. Þetta er kjarni málsins. Eins og kerfið er hjá okkur í dag, eins og lagt er í rauninni til að það sé, eins og málin voru afgreidd nú í desember sl., er gert ráð fyrir annars vegar tveggja ára biðtíma og hins vegar hugsanlega 5–6 ára biðtíma. Aðalatriði málsins er það að koma á því jafnvægi að fram hjá þessum biðtíma verði komist. Ég hef enn ekki komið að þeim kjarna málsins sem ég tel þó mestu skipta, en það er að finna lausn í þessum efnum sem leysir lánskjaravísitöluna af hólmi. Ég ætla þó að það sé merkasta nýmælið sem kemur fram í tillögum Borgarafl. Þar er lagt til að tekið sé upp sams konar lánakerfi, rétt eins og á Norðurlöndunum þar sem nú er mjög farið að tíðka vaxtaaðlögunarlán. Húsnæðislán í því formi ryðja sér þar mjög til rúms. Þau byggja á því að fyrir t.d. 40 ára veðlán er samið um fasta vexti til ákveðins tíma, t.d. 5 ára í senn. Gengi skuldabréfsins er háð vöxtunum sem samið er um í upphafi hvers vaxtatímabils og þar með er ljóst hver lánsupphæðin er. Við upphaf næsta vaxtatímabils er á ný samið um fasta vexti til næstu 5 ára. Er þá gamla lánið endurgreitt með nýju láni og síðan koll af kolli. Afborgunarrunan er hins vegar miðuð við 40 ára lánstíma og lánið er í raun veitt til þess tíma þótt það sé endurreiknað á t.d. 5 ára fresti. Þannig er tekið tillit til verðlagsþróunar á skynsamlegan hátt. Lántakandinn situr ekki uppi með lán þar sem lánsupphæðin, þ.e. skuldin, hækkar í sífellu þrátt fyrir stöðugar afborganir. Það er kjarni þessa máls. Hér gerir lánskjaravísitalan það að verkum að höfuðstóllinn hækkar út frá allt öðrum forsendum en veðið sem er fyrir láninu. Þess munu dæmi að veðið hefur orðið minna að verðgildi en lánið. Það er kjarni þessa máls. Út úr þessu kerfi verðum við að komast. Það lánakerfi sem hér er verið að leggja til varðandi kaupleiguíbúðirnar er að minni hyggju ágætis leið. Meinið er hins vegar það að það er ekki hreyft við þessum grunnvanda húsnæðiskerfisins sem hér er í dag. Það er alveg sama hvaða kerfi við reynum að koma upp. Ef við ekki hreyfum við grunnvandanum er ekki árangurs að vænta.



Herra forseti. Þessar umræður hafa nú staðið í nær fjórar klukkustundir. Ég tek undir það með síðasta ræðumanni að minnst af þeim tíma hefur farið í efnislegar umræður um frv. sem hér er á dagskrá. Kannski ætti ég ekki að harma það svo mjög því að vel má vera að það sé einmitt staðfesting á því að ekki sé svo mikill efnislegur ágreiningur um frv. sem hér liggur fyrir þó að bæði hér í umræðunni og í fjölmiðlum hafi verið reynt að draga upp þá mynd að svo væri. Ég verð að segja það, herra forseti, að umræður og ræður sumra stjórnarliða áðan komu mér nokkuð á óvart. Það hafa orðið umræður um þetta mál á undanförnum vikum í fjölmiðlum þar sem á ýmsan hátt hefur verið ómaklega að mér vegið í þessu máli. Ég hef þó reynt að forðast að svara þeim árásum sem ég hef orðið fyrir af mínum samstarfsaðilum í ríkisstjórn í þessu máli. Ég hef reynt að halda þannig á málinu að um það gæti orðið samkomulag og að dellur í fjölmiðlum milli aðila þyrftu þar ekki að hafa áhrif á. Ég gerði það einnig í ræðu minni í dag að forðast deilur við stjórnarliða einmitt í sama tilgangi, að stuðla að samkomulagi í þessu máli. En allt kom fyrir ekki. Áfram var haldið af sumum stjórnarliðunum að vega að mér í þessu máli og því frv. sem hér liggur fyrir. Sú spurning sem kannski stendur eftir er: Hvers vegna? Kannski verður henni ekki svarað í dag. Kannski verður henni svarað seinna. Kannski verður henni aldrei svarað. En ég neita því ekki að undir þeim umræðum sem ég hef setið hér og þeim árásum sem ég hef orðið fyrir í fjölmiðlum vegna þessa máls hefur það hvarflað að mér hvort það sé jafnt og þétt verið að gera mér óbærilegt að starfa í þessari ríkisstjórn. En það mun auðvitað koma í ljós. Ég ætla ekki, þó aðrir hafi séð ástæðu til þess, að gjalda líku líkt og vera með skítkast í þeirra garð eins og þeir hafa verið með í minn. Það lýsir kannski þeim best sem svo láta, miðað við umfjöllun þessa máls, að þeir hafa talið ástæðu til að fara þeim orðum um þetta frv., vinnubrögð í því sambandi og málsmeðferð. Það lýsir kannski þeim sjálfum best. Ég vil því einungis, herra forseti, fara út í það í þessum ræðustól að svara þeim spurningum sem til mín hefur verið beint. Þær spurningar komu frá fulltrúum stjórnarandstöðunnar sem ég á fremur að venjast málefnalegri umræðu hjá er húsnæðismálin eru á dagskrá en stjórnarliðum. Ég hlýt þó í þessum ræðustól að reyna að gera sjálfri mér og þinginu grein fyrir því hvað eftir stendur í málefnalegum ágreiningi í þessu máli milli stjórnarflokkanna. Ég fékk bréf frá þingflokki sjálfstæðismanna dags. 24. febr. 1988 sem hv. 17. þm. Reykv. Geir H. Haarde var svo vinsamlegur að lesa upp áðan. Í því koma fram tvö efnisatriði í málinu sem þingflokkur Sjálfstfl. taldi eftir standa að því er varðar það samkomulag sem náðist. Efnisatriðin voru þau að það var gerð athugsemd við það að í j-lið 4. gr. kom ekki fram það sem um var samið, þ.e. að það fimm ara lán sem kaupandi yfirtekur þegar hann kaupir almenna kaupleiguíbúð eigi að bera aðra vexti en eru hjá Byggingarsjóði ríkisins. Á því er auðvitað sú skýring að það er ekki í neinum einstökum lánaflokkum í þessu frv. kveðið á um hverjir vextirnir eru. Það er ákvörðun ríkisstjórnarinnar hverju sinni. Það efnisatriði getur ekki hafa staðið út af. Vona ég að hv. þm. Geir H. Haarde og þm. Sjálfstfl. trúi að ég ætlaði ekki að ganga neitt á bak orða minna að því er það varðar eða aðra þætti þessa máls sem ég hef talið að ég hafi staðið fullkomlega við í einu og öllu. En hér var einfaldlega ekki um atriði að ræða sem áttu að vera í lagatexta. Að því er hitt atriðið varðar, sem tilgreint er í bréfi þingflokks Sjálfstfl., er verið að vitna til þess að í frv. er talað um að framkvæmdaraðilar geti m.a. fjármagnað sinn 15% hlut með sölu skuldabréfa. Það er vissulega rétt að um það má della hvort þetta atriði eigi að vera í lagatexta, í athugasemdum með frv. eða alls ekki með. Ég geri út af fyrir sig ekki mikið með það. Ég tel þó ekki að þessi tvö atriði, sem ég hef hér tilgreint, hefðu átt að vera tilefni til þess fjaðrafoks sem hefur verið í kringum þessi mál núna á undanförnum dögum þar sem mér hefur verið brigslað um að standa ekki við gerða samninga. Ég spyr líka reynda þm. sem hér eru inni og sem hafa verið í stjórnarsamstarfi og í ríkisstjórn: Er það yfirleitt svo með öll mál sem stjórnarflokkar og ríkisstjórn afgreiða að um það sé í einu og öllu, eða þurfi að vera áður en málið er lagt fram, upp á punkt og prik, hvert einasta orð, samkomulag? Eru ekki oft einmitt ýmis atriði, sem eru óútkljáð milli samstarfsflokka, sem reynt er þá að leysa þegar málið kemur inn í þing eða í þingnefndum, en ekki að ágreiningur um orðalag sé því til fyrirstöðu að ráðherra fái að leggja mál fram á Alþingi eða að ráðherra fái þá kröfu, eins og fram kemur í bréfi sjálfstæðismanna, að vegna þessa sé frv. breytt og prentað upp? Ég ítreka það, og það eru margir sem eru því til vitnis, að ég hef staðið við mitt samkomulag í þessu efni. Það náðist samkomulag milli flokkanna sl. þriðjudag. Það var samþykkt í ríkisstjórninni og bókað þar til framlagningar. Þess var óskað að þm. Sjálfstfl. fengju sent eintak af þessu eða fulltrúi flokksins í nefndinni, Geir Haarde. Hann fékk þetta eintak á föstudaginn ásamt framkvæmdastjóra þingflokks sjálfstæðismanna.

Það er ekki rétt.

Það var sent hv. þm. Geir Haarde niður í þingið ásamt framkvæmdastjóra þingflokks sjálfstæðismanna á föstudeginum. Ég ætlaði mér ekkert að rifja upp þessa sögu, en það hefur auðvitað gefist tilefni til þess vegna þeirra ræðna sem hér hafa verið fluttar í þessu máli. Að því er varðar ágreining við Framsfl. spyr ég líka: Hvað stendur eftir í ágreiningi á milli mín eða samstarfsflokkanna og Framsfl. sem gefur tilefni til þess að formaður þingflokks Framsfl. lýsir því yfir að allir þm. Framsfl. séu óbundnir af þessu samkomulagi, sem varð, ef ég skildi hann rétt, og áskilur sér allan rétt til breytinga á þessu frv.? Reyndar mátti raunverulega skilja orð hans svo að það væri óvíst að liðsinni Framsfl. væri við því að frv. yrði að lögum á þessu vori. Ég hef fyrir framan mig athugasemdir þingflokks Framsfl. sem komu í nefndina nokkrum dögum eftir að fulltrúi Sjálfstfl. lagði fram athugasemdir og brtt. þingmanna Sjálfstfl. Þetta eru tvær bls. Fyrsta eina og hálfa bls. er nákvæmlega upp tekið tillögur fulltrúa Sjálfstfl. í nefndinni.  Að því er varðar orð hv. þm. Alexanders Stefánssonar áðan, að framsóknarmenn hefðu sett það sem skilyrði í nefndarstarfinu að lánstími skv. 33. gr. b- og c-liðar laganna kæmi inn í frv., er mér a.m.k. tjáð af fulltrúa Alþfl. í þessari nefnd að hér hafi ekki verið sett fram neitt skilyrði af hálfu framsóknarmanna að því er þennan þátt varðar heldur yrði þetta sérstaklega skoðað í nefndinni þegar frv. kæmi til umfjöllunar þar. Þess vegna kemur mér það á óvart að hv. þm. Alexander Stefánsson ætli að leggja fram sérstakt frv. þar að lútandi, en það er hans mál. Síðan kom fram hjá framsóknarmönnum að sett verði skýr ákvæði um að lán til byggingar kaupleiguíbúðar verði veitt þeim sveitarfélögum og eða þeim félögum sem þurfa mest á þeim að halda samkvæmt nánari könnun er Húsnæðisstofnun ríkisins lætur framkvæma, fá fram samanburð á greiðslubyrði kaupleiguíbúða og verkamannabústaða. Það fékk hv. þm. Ég sé ekki að það standi nokkuð eftir af þeim efnislega ágreiningi sem var um þetta mál af hálfu framsóknarmanna. Því spyr ég þeirrar spurningar, eftir að hafa gert grein fyrir málinu á þann hátt sem ég hef gert grein fyrir: Hvers vegna þarf ég aftur og aftur að hlusta á það hjá mínum samstarfsaðilum að ég hafi ekki staðið við minn hlut og aftur og aftur að hlusta á að mín vinnubrögð séu óvönduð? Út af fyrir sig hef ég fengið nokkuð þykkan skráp í þessu stjórnarsamstarfi og læt ég mér það í sjálfu sér í léttu rúmi liggja svo lengi sem það bitnar ekki á þeim málum sem stjórnarflokkarnir hafa orðið ásáttir um í stjórnarsáttmála að nái fram að ganga. En mér er auðvitað sárt um það líka þegar þannig er haldið á máli að jafnvel samviskusamir starfsmenn í félmrn. þurfa líka að vera undir það seldir að hafa ekki vandað til verka í þessu sambandi. Það get ég upplýst hér að allt frá því að ég settist í þennan stól í júlímánuði hefur verið unnið í þessu máli af starfsmönnum ráðuneytisins sem hafa lagt í það ómælda vinnu að vinna þetta verkefni vel og vanda þar til allra hluta. Ég tel að allir sanngjarnir menn, sem lesa þetta frv., hljóti að vera mér sammála. Hv. þm. Páll Pétursson kom í ræðustól m.a. til að endurtaka sumt af því sem hann sagði fyrir jólin, enda fannst mér ég upplifa á margan hátt þá umræðu aftur. Hann talaði um ógreinilega framsetningu á þessu frv. Starfsmenn mínir í ráðuneytinu höfðu sett þetta upp á annan veg, í 42 greinum. Það var óskað eftir því að starfsmaður Alþingis, sem allir treysta mjög vel, sem fer yfir frv. þingmanna og allir leita ráða hjá varðandi uppsetningu á málum o.fl., færi yfir þetta og hann lagði til eftir að hafa lesið yfir þessar 42 greinar, sem minn lögfræðingur í ráðuneytinu hafði lagt til að yrði með þeim hætti, að hafa þetta með þeim hætti sem nú liggur á borðum þm. Herra forseti. Ég ætla að snúa mér að því að svara þeim fsp. sem til mín hefur verið beint frá stjórnarandstöðunni og reyna að svara þeim spurningum eftir bestu samvisku. Ég ætla reyndar að víkja áður, herra forseti, að fsp. eða raunverulega ekki fsp. frá hv. þm. Alexander Stefánssyni heldur fullyrðingum sem fram komu í hans máli. Hann sagði að það væri verið að hverfa frá kaupleigufyrirkomulagi á Norðurlöndum og deilur stæðu þar um. Því er til að svara að það er ekki fyrir hendi kaupleigufyrirkomulag á Norðurlöndum. Eftir því sem mér er sagt hefur þeim upplýsingum verið komið á framfæri við Alexander áður þó hann kjósi að láta eins og svo sé ekki í þessum ræðustól. Á Norðurlöndunum eru ekki á boðstólum íbúðir með kaupleigufyrirkomulagi. Hér er raunverulega um nýtt kerfi að ræða. Það eru fyrst og fremst á Norðurlöndum leiguíbúðir sveitarfélaga og íbúðir á vegum húsnæðissamvinnufélaga og það eru búseturéttaríbúðir, sem þar hefur verið deilt um, sem hafa verið settar í sölu á almennum markaði. Þetta er ein staðfestingin á því hvernig reynt er að gera þetta mál tortryggilegt. Ég vil svara hv. þm. Stefáni Valgeirssyni um það sem hann spurði um. Hann spurði hvort að væri á döfinni vaxtahækkun á húsnæðislánum. Ég get ekki svarað hv. þm. öðruvísi en svo að það er ekki á döfinni svo mér sé kunnugt. Hann spurði hve margir lífeyrissjóðir væru búnir að skrifa undir samning við Húsnæðisstofnun. Eftir því sem ég er upplýst um eru þeir 54 af 76. 33 hafa gert samninga fyrir 1989 og 21 fyrir 1989 og 1990. Hv. þm. spurði hvort búið væri að ráðstafa fjármagni Byggingarsjóðs ríkisins fyrir yfirstandandi ár. Ég hygg að svo sé, það sé búið að ráðstafa fjármagni Byggingarsjóðs ríkisins fyrir yfirstandandi ár. Að því er varðar spurninguna um félagasamtök, sem hv. þm. vildi fá frekari skýringu á, kemur það fram á bls. 20 í athugasemdum við einstakar greinar frv., með leyfi forseta: "Með félagasamtökum er í frv. þessu átt við þau félög sem starfa að húsnæðismálum með því að eiga og sjá um rekstur á húsnæði í þágu félagsmanna sinna. Má hér m.a. nefna félög fatlaðra, öryrkja og aldraðra, húsnæðissamvinnufélög og aðra sambærilega aðila. Félmrh. skal staðfesta að félagasamtökin fullnægi framangreindu skilyrði. Áður en sú staðfesting á sér stað kannar ráðherra einnig hvort félagasamtök hafi fjárhagslegt bolmagn til þess að takast á hendur þá ábyrgð sem því fylgir að koma á fót almennum kaupleiguíbúðum. Ráðherra skal setja reglugerð um þau skilyrði sem félagasamtökin eiga að uppfylla, t.d. um stofnun varasjóðs." Spurt var einnig um fyrirtækin og vænti ég að þetta sé svar við þeirri spurningu í leiðinni. En þar er einnig gert ráð fyrir að ráðherra setji reglugerð um nánari skilyrði að því er fyrirtækin varðar, þ.e. um fjárhagsstöðu þeirra og ábyrgð fyrirtækjanna. Því má auðvitað líka bæta við að því er varðar fyrirtækin að umsókn þeirra um lán úr Byggingarsjóði ríkisins þarf að fá staðfestingu sveitarfélaganna. Ég vænti þess að ég hafi svarað hv. þm. Stefáni Valgeirssyni þeim spurningum sem hann beindi til mín. Hv. þm. Kristín Einarsdóttir og reyndar einnig hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon spurðu hvernig færi með biðraðir í kaupleigukerfi. Kristín Einarsdóttir spurði hvort um númeraröð yrði að ræða og hver hefði forgang. Því er til að svara að hér er um nokkuð annað að ræða en er í núgildandi kerfi vegna þess að það er ekki einstaklingurinn sjálfur sem tekur lán og fer í biðröðina, heldur eru það framkvæmdaraðilarnir, þ.e. sveitarfélögin, eftir atvikum fyrirtæki eða félagasamtök, sem taka lánin. Þau bera ábyrgð á að standa í skilum með lánið og það eru þau, eða framkvæmdaraðilarnir, sem úthluta íbúðunum. Þeim ber að auglýsa skilmerkilega þær úthlutunarreglur sem gilda hjá sveitarfélögunum. Síðan fer það auðvitað eftir áhuga sveitarfélaganna og framkvæmdaraðilanna hverju sinni og áhuga fólksins fyrir kaupleiguíbúðum, áhuga stjórnvalda að því er varðar fjármagn í kaupleiguíbúðir, hversu margar kaupleiguíbúðir verða byggðar eða keyptar og hvort um þær myndist einhver biðröð. Ég undirstrika það að hér er um annað kerfi að ræða og aðra leið en er núna í þessu almenna kerfi. Þetta er framkvæmdaraðili sem sækir um og það er hann sem úthlutar íbúðunum, en það eru ekki einstaklingar eins og í almenna kerfinu. Hv. þm. Steingrímur Sigfússon hafði af því áhyggjur að sveitarfélögin gætu ekki staðið undir sínum hlut sem hér væri ætlað og benti á að sveitarfélögin hefðu átt í erfiðleikum með að standa undir sínu framlagi í verkamannabústaðakerfinu. Hvernig var þá hægt að ætlast til þess, þar sem hér þyrftu þau að leggja fram 15%, að þau hefðu þá meiri áhuga á þessu? Þetta er mjög eðlileg spurning. Því er til að svara að í verkamannabústaðakerfinu, eins og hv. þm. veit, þurfa sveitarfélögin að leggja fram 10% af þeim 85% sem þau fá úr byggingarsjóðunum. Þau leggja þetta fram sem óafturkræf framlög. Að því er varðar kaupleigufyrirkomulagið á meðan íbúðin er í leigu verður eignamyndun hjá sveitarfélögum. Það verður eignamyndun að því er varðar leiguíbúðirnar. Strax og íbúðin er keypt byrjar viðkomandi með viðbótarframlagi að endurgreiða framlag framkvæmdaraðilans þannig að þegar upp er staðið og íbúðin er seld fær sveitarfélagið þetta til baka aftur en þarna er ekki um óafturkræf framlög að ræða þegar íbúðin fer í sölu. Hv. þm. spurði einnig um Búseta og búseturéttaríbúðir. Því er til að svara að Búseti eins og margir aðrir hafa komið að þessu máli og það var einmitt tekið tillit til þeirra sjónarmiða eins og ýmissa sveitarfélaga og ábendinga frá þeim í þessu máli. Það má segja að afnotaréttur af íbúð sem er að finna í almenna kerfinu sé einmitt tilkominn vegna ábendinga frá Búsetamönnum á þann veg að nú er í almenna kerfinu, sem ekki var hægt áður, hægt að kaupa sér ákveðinn eignarhlut, þ.e. einstaklingar geta keypt sér eignarhlut að því er varðar 30% af kaupverði, aldraðir og öryrkjar 15%, sem tryggir þeim búseturétt í íbúðunum. Hér er því raunverulega komið verulega til móts við Búsetamenn að því er þetta mál varðar. Að því er varðar endurskoðun á félagslega kerfinu sem hv. þm. gerði að umtalsefni, þá greindi ég frá því í svari við fsp. fyrir nokkru á hv. Alþingi að í undirbúningi væri endurskoðun á félagslega húsnæðislánakerfinu, en ég taldi nauðsynlegt að ákveðin undirbúningsvinna færi fram áður en nefnd væri sett á laggirnar til að vinna það verk. Hér er auðvitað um mjög yfirgripsmikið verk að ræða, en ég taldi nauðsynlegt að fá fram frekari upplýsingar um stöðu félagslegra íbúða um land allt, bæði að því er varðar fjölda, aldur og stærð íbúða á vegum stjórnar verkamannabústaða, fjölda íbúða í verkamannakerfinu sem er í leigu, upplýsingar varðandi félagslega stöðu íbúðanna, þ.e. fjölskyldustærð, aldur og efnahag viðkomandi. Ég gat þess þá að hér væri um að ræða fyrsta heildaryfirlit um félagslegar íbúðabyggingar á Íslandi sem ég tel að sé mjög gagnlegt og raunar nauðsynlegt í þá vinnu sem fram undan er í endurskoðun á húsnæðislánakerfinu. En hugmyndin er að niðurstöðurnar úr þessari athugun sem er á vegum Húsnæðisstofnunar verði lagðar til grundvallar því starfi sem fram undan er við endurskoðun á húsnæðiskerfinu. Að því er varðar þau ummæli hv. þm. Kristínar Einarsdóttur að þetta frv. væri, eins og hún orðaði það, blekking og sýndarmennska vegna þess að í það vantaði fjármagn, þá er það ekki alls kostar rétt vegna þess að í fjárlögum núna er gert ráð fyrir nokkru fjármagni í kaupleiguíbúðir, um 270 millj. kr. Auðvitað skil ég vel áhyggjur hv. þm. sem ræða um það að þarna komi inn viðbótarkostur í húsnæðismálum sem taki þá fjármagn af öðrum kostum sem fyrir hendi eru. En á það ber einnig að líta að við erum um leið að skapa fólki meira val í húsnæðismálum en áður og svo ber einnig á það að líta að þeir sem fara inn í kaupleiguíbúðir þurfa þá væntanlega ekki að fá íbúð í gegnum almenna kerfið sem nú er til staðar eða önnur þau húsnæðisform sem nú eru í boði. Hér er því ekki um neina viðbót að ræða. Fjármagnið sem þarf inn í önnur kerfi minnkar þá að sama skapi. Ég vænti þess, herra forseti, að ég hafi gert grein fyrir þeim fsp. sem til mín hefur verið beint í þessari umræðu.



Herra forseti. Það er alveg ótrúleg málafylgja hæstv. félmrh. Mér þykir hæstv. ráðherra vera í meira lagi hörundsár. Hún kemur hér upp kvartandi og kveinandi og hefur þó varla lent í nokkrum andbyr enn þá. Ekki lét hæstv. fyrrv. félmrh. svona þó að sett væri fram einhver gagnrýni á verk hans. Það er hart við það að búa að ekki megi fjalla um verk ráðherrans án þess að ráðherrann umturnist. Hæstv. ráðherra verður bókstaflega að hafa þolinmæði til þess að hlusta á samstarfsmenn sína. Ef Alþfl. væri í hreinum meiri hluta hér í þinginu ætti hún bara við flokksbræður sína um framgang áhugamála sinna. En eins og sakir standa, og guði sé lof hefur Alþfl. ekki meiri hluta, kemst hæstv. félmrh. ekki hjá því að leita samkomulags um ágreiningsmál. Ég heyrði ekki betur en að hæstv. ráðherra væri að hóta afsögn þar sem hún var að tala um að henni væri að verða óbærilegt að sitja þarna í ráðuneytinu. Þetta finnst mér að hún ætti að ræða við flokksbræður sína en það eigi ekki erindi við okkur samstarfsmenn. Alþfl. fer með félmrn. meðan á þessu samstarfi stendur að óbreyttum málefnasamningi. Við framsóknarmenn viljum gjarnan hafa gott samstarf við hæstv. ráðherra um hennar mikilvæga málaflokk. Samstarf viljum við og við höfum lagt okkar af mörkum til þess. Við sýndum henni mikið umburðarlyndi núna um daginn þegar við heimiluðum eftir á framlagningu frv., þ.e. hvorki heimtuðum að hún drægi frv. til baka, úr því að hún var búin að leggja það fram, né heldur sendum henni skriflega ofanígjöf. En hún kemst bara ekki hjá því, hún verður að temja sér þolinmæði og hlusta á viðhorf okkar og bíða með framlagningu frv. sinna í framtíðinni þangað til formleg heimild frá þingflokki framsóknarmanna liggur fyrir. Ef hún ekki gerir það getur hún búist við og má reikna með einhverjum viðbrögðum af okkar hálfu og þetta er sagt, vona ég, áreitnislaust og í fyllstu vinsemd. Ég vil gjarnan að hæstv. ráðherra fái tækifæri til þess að njóta sín í sínu mikilvæga ráðherraembætti. Ég veit að hún hefur ýmsa burði til þess að gera þar vel og ég veit að hún vill gera vel, en til þess að ná árangri þarf hún að temja sér meira umburðarlyndi og lagni í samstarfi við okkur.

Það þyrftu nú fleiri að gera það, hv. þm.



Herra forseti. Ég hélt lengi vel á meðan ég hlustaði á ræðu hæstv. félmrh. að hún mundi haga orðum sínum þannig að ekki yrði ástæða til þess að koma hér upp aftur, en mig langar til þess að gera örfáar athugasemdir. Í fyrsta lagi liggur fyrir að frv. þetta barst ekki í hendur þeim sem það átti að gera sl. föstudag þó svo að það hafi kannski verið borið hér í húsið eftir að menn voru farnir héðan. Í öðru lagi, og það er auðvitað aðalatriðið, lá ekki fyrir endanleg og formleg tilkynning, þó að ekki hefði verið nema munnleg tilkynning frá formanni þingflokks, um að þetta frv. gæti farið fram eins og það var úr garði gert. Síðan kveður við annan tón þegar þessu sleppir í máli hæstv, ráðherra þegar hún spyr: Gerir þetta bara nokkuð til? Er ekki bara algengt að frumvörp séu sett fram án þess að samkomulag sé orðið um þau? Er hún þá raunverulega að viðurkenna það að þetta hafi verið sett fram án samkomulags?

Útúrsnúningur.

En það vill nú svo vel til að í plaggi því sem við sjálfstæðismenn lögðum fram 8. febr. er sérstaklega tekið fram, og það var reyndar lesið hér áðan, að, með leyfi forseta, "þingflokkurinn getur alls ekki fallist á að málið verði lagt fram á Alþingi fyrr en stjórnarflokkarnir hafa náð samkomulagi um frv." Það skiptir því engu máli hvað hefur verið gert hér einhvern tíma áður þegar slíkur fyrirvari er gerður. Ég ítreka síðan bara það að við teljum að þarna séu einkum tvö atriði sem þurfi að athuga sérstaklega í nefndinni og ég tel að þær skýringar sem ráðherrann gaf séu alls ekki fullnægjandi. Við skulum þá bara athuga það í nefndinni hvort við getum náð samkomulagi um það eins og við töldum okkur vera búna að gera, við hv. 5. þm. Norðurl. v., og ég vænti þess, úr því sem komið er, að óðagot og hátterni ráðherrans í þessu máli spilli því ekki alveg og endanlega.



Herra forseti. Ég skildi hæstv. félmrh. þannig, og ég vona að hún leiðrétti mig ef ég hef misskilið það, að það hafi verið búið að senda lánsloforð fyrir því fjármagni sem vitað var að yrði til staðar á þessu ári. M.ö.o. hefur stjórnarliðið skorið það niður um 100 millj. sem á að svíkja fólkið um sem er með þetta í höndum. Svo koma hér menn upp og átelja ráðherra fyrir það að hún sé ekki ánægð með gang mála, en þó ég sé ekki vanur því að taka upp hanskann fyrir hæstv. félmrh. finnst mér þetta undarleg vinnubrögð og ósæmandi allt saman. Þó að hv. þm. Páll Pétursson segi ýmislegt, bæði viljandi og óviljandi, líklega meira óviljandi, réttlætir það sem hann hefur sagt hér ekki slík vinnubrögð, að gera ráðherrann og raunar stjórnarliðið allt ómerkt af því í raun og veru að senda út svona lánsloforð. Það var rætt um það hér áðan hvort eitthvað óvenjulegt væri við það þó að svona væri staðið að málum eins og hæstv. félmrh. hefur gert og því var beint til þeirra sem eru búnir að vera lengi að það hafi skeð hér áður. Það er rétt sem hv. 17. þm. Reykv. segir að það skiptir í raun og veru ekki máli í þessu sambandi vegna þess að Sjálfstfl. tók það sérstaklega fram að ekki mætti leggja það fram öðruvísi en að búið væri að ná samkomulagi, ef ég hef tekið rétt eftir. Slíkt hefur hins vegar komið fyrir á undanförnum árum oft og tíðum og ég man meira að segja eftir því að við stjfrv. sem kom úr Ed. til Nd. voru gerðar 29 brtt. þannig að stundum eru gerðar meira að segja verulegar efnisbreytingar á frv. í nefnd. Eða til hvers eru þá nefndir ef þær eru ekki til þess? Ég spyr. Nei, það er eðlilegt að rætt sé um þessi mál, sérstaklega um fjármögnunina. Ég er ekki alveg sammála hæstv. félmrh. um þessar kaupleiguíbúðir, t.d. í Svíþjóð. Ég tel að þær heiti það, tel það. Ég þekki fólk sem hefur verið í þessu kerfi. Það getur vel verið að það sé hægt að þýða það öðruvísi, en eins og ég skil það held ég að það sé. En það skiptir í raun og veru ekki máli. Það sem skiptir máli í þessu sambandi er meira fjármagn og að það sé staðið við það sem hefur verið lofað. Ég minni bara á í þessu sambandi að ýmsu hefur verið af þessari hæstv. ríkisstjórn lofað, ekki allt svikið, en mest af því. Það er sannleikurinn.



Herra forseti. Varðandi orð hv. 17. þm. Reykv. áðan held ég að það sé orðið tilgangslaust að elta ólar við það hvar liggur sök í þessu máli, hver gerði hvað og hvernig atburðarásin var. Við getum talað endalaust um það og endurtekið sömu rökin aftur og aftur. Við skulum halda föstu að hér var um misskilning að ræða og þá er það nærri því eins og einhver sagði hér áðan að það er erfitt að deila um smekk, hvernig þessi misskilningur kom til. Ég hjó eftir því að hv. 1. þm. Norðurl. v. bauð upp á samstarf hér áðan í fullri vinsemd. Við tökum mjög gjarnan á móti útréttri hönd og við skulum þá vinna sameiginlega að því að ýta góðu máli í höfn.



Herra forseti. Ég ætlaði mér ekki að blanda mér í þessa umræðu, en þar sem orðið hafa langar umræður um undirbúning þessa máls get ég ekki láið hjá líða að segja örfá orð um hann vegna þess að ég sat í þeirri undirbúningsnefnd sem fjallaði um málið. Ég kom að vísu ekki í þá nefnd fyrr en á síðari stigum og þegar ég kom þar til verka stóð um það deila hvort setja ætti löggjöf um bæði almenna kerfið og félagslega kerfið. Það mál var leyst, m.a. með samþykkt hjá okkar þingflokki um að standa við það formannasamkomulag sem var í stjórnarmynduninni og túlka það þannig að setja löggjöf um bæði kerfin samtímis. Ég held að það þurfi í sjálfu sér ekki að deila neitt um þessa málsmeðferð og þessar löngu umræður um þetta mál séu að mestu leyti óþarfar. Ég hef ætíð litið svo á, hvort sem um er að ræða stjfrv. eða önnur frv., að best væri að vinna málin í nefnd til þess að bæta þau og frv. tækju breytingum í nefnd. Hins vegar er eigi að síður rétt að ná sem bestu samkomulagi stjórnarliða um mál áður en frv. um það er lagt fram. Það er hin venjulega aðferð. Í stuttu máli bar málið þannig að að við framsóknarmenn stóðum í þeirri meiningu að frv. yrði ekki lagt fram fyrr en eftir umfjöllun á þingflokksfundum á miðvikudegi og ætluðum að geyma okkur lokaumfjöllun um málið þangað til þann dag, en síðan kemur frv. fram á þriðjudegi. Um það stendur deilan og hefur verið deilt um það hér í dag. En eins og margsinnis hefur komið fram þá gerðum við ekki athugasemd skriflega um það mál og munum að sjálfsögðu vinna að þessu frv. og framgangi þess. Að sjálfsögðu höfum við óbundnar hendur um að gera einhverjar breytingar ef upp kemur í starfi þeirrar nefndar sem um frv. fjallar, eins og venja er um stjfrv., og það er óþarfi að deila þar um. Ég held svona almennt talað að stjórnarliðar ættu að temja sér það að undirbúa ekki mál í fjölmiðlum eins og hefur verið um þetta mál í allt of ríkum mæli. Þessi undirbúningur í fjölmiðlum hefur staðið allt fram á daginn í dag að blaðagrein birtist um undirbúning þessa máls. Ég vil segja þetta í allri vinsemd. Ég held að það sé rétt fyrir stjórnarliða að spara sér slíkar yfirlýsingar. Ég á sæti í félmn. og vil leita þar eftir áliti þeirra aðila sem hagsmuna eiga að gæta í þessu sambandi, hlusta á þeirra sjónarmið, og auðvitað stend ég að þessu máli í samræmi við það samkomulag sem gert hefur verið. En það geta orðið breytingar í einhverjum liðum eða einhverjum atriðum.



Hæstv. forseti. Hæstv. forseti, sem talaði hér áðan, mælti af miklu mannviti hollar ráðleggingar til hv. stjórnarliða sem ég held að þeim hefði verið viturlegra að fara eftir. Það lá í orðum hæstv. forseta að honum þyki nokkuð á skorta uppeldið í stjórnarsamstarfinu. Er þá náttúrlega nærtækast að spyrja hvort stjórnin ætli sér ekki að bæta úr því með því að senda stuðningsmenn sína á námskeið, einhvers konar námskeið í samskiptatækni, þannig að jafnkostulegar uppákomur og hér hafa orðið í dag þurfi ekki að tefja þingstörfin dögum saman, því hér hafa langar ræður snúist um jafnfurðulega léttvægan hlut og þann hvort nákvæmlega formlega rétt voru borin boð á milli þingflokka stjórnarliðsins eða ekki. Og það merkilega við allan lopann er að hér hefur sáralítið komið fram um það að einhver efnislegur ágreiningur sé á ferðinni, heldur er hér nöldrað fram og til baka um eitthvert form í samskiptum stjórnarliðsins innbyrðis sem ég hélt nú satt best að segja að væri yfirleitt ekki efni til þess að fara með hér í ræðustól. Út af fyrir sig stendur ekki á mér að mælast undan því að hlusta á stjórnarliðið hér þrasa og nöldra um það hvort þetta eða hitt hafi verið nákvæmlega rétt gert. Ef það vill bera slíkt á borð fyrir þingið og þjóðina þá má það svo sem mín vegna. En ég tel að almennt séu þetta hlutir sem menn eigi að leysa fyrir sig. Ef ekki er verið að ræða um einhverja efnislega meðferð á málinu eða efnislegan ágreining, þá er það auðvitað alveg ótrúlegt að það skuli þurfa að kosta hv. stjórnarliða hvern um annan þveran margar ferðir í ræðustólinn að pexa nú um þetta fram og aftur og er kostulegt, alveg kostulegt. Það má líka spyrja sig að því: Hvað er þetta lið, með leyfi þínu herra forseti, að ég taki nú svo til orða, að hanga saman í ríkisstjórn, ef þetta er allt svona óskaplega leiðinlegt og erfitt og vinnubrögðin svona óvönduð á alla kanta og enda? Hvers vegna í ósköpunum létta menn þessu oki ekki af sjálfum sér með því að hætta þessu? Maður hlýtur að fara að spyrja sem svo. Þetta virðist vera slík kvöl mönnum upp til hópa að búa við að það er ekki hægt að gefa mönnum neitt annað ráð en það að létta þá þessari pínu af sjálfum sér. Varðandi athugasemdir hæstv. félmrh. við það sem ég spurði um, um áhuga og útkomu sveitarfélaganna eða annarra framkvæmdaaðila í þessu kaupleiguíbúðadæmi, þá ætla ég að segja að það skiptir að sjálfsögðu ekki nokkru máli hvort lántakandinn heitir einstaklingur eða félag. Það kostar engu að síður peninga. Það þarf peninga til að greiða út ef það á að veita einhverjum lán, hvort sem hann heitir Jón Jónsson eða sveitarfélag einhvers staðar á Ströndunum. Og það er spurningin um þá peninga, sem fara í þetta verkefni ef það verður barn í brók, hvaðan þeir koma og hvaða áhrif þeir hafa þá á útlánagetu byggingarsjóðanna að öðru leyti. Er búið að taka frá, er samkomulag um kannski 300 millj. kr. á næsta ári eða 500 millj. kr. eða eitthvað slíkt af því fé sem þegar er í raun og veru búið að ráðstafa að mestu leyti með lánsloforðum? Og hvað á þá að gera? Til hvaða ráðstafana á þá að grípa á móti? Eins er það með framkvæmdaaðilana, sveitarfélögin væntanlega í flestum tilfellum, þann sem á að leggja fram og sjá fyrir þeim 15%, eða 30% eftir atvikum, sem vantar upp á að lánin dugi fyrir kostnaðarverði. Það bindur vitanlega fé þessa aðila hvort sem um er að ræða óafturkræft framlag eða lán eða eignarhlut sem getur síðar orðið að verðmæti. Það er spurningin um þessa fjárbindingu held ég sem sveitarfélögin munu fyrst og fremst horfa á. Það þarf til peninga sem eru ekki til hjá þessum sveitarfélögum í mjög miklum mæli. Við höfum heyrt hvernig ástandið er hjá hinum ýmsu sveitarfélögum, að slepptum fáeinum ríkum sveitarfélögum hér á þenslusvæðinu, höfum við heyrt það hvernig þeim hefur gengið að koma saman sínum fjárhagsáætlunum undanfarna mánuði eða vikur. Það eru ekki til milljónir á milljónir ofan í þessum sveitarfélögum víða úti um landið sem hér er sérstaklega verið að tala um. Það þarf að afla þeirra með einhverjum hætti. Þessi sveitarfélög, eru yfirleitt með alla sína möguleika í botni fyrir. Ég spái því að það muni koma í ljós að þarna sé um þröskuld að ræða sem mörgum sveitarfélögum reynist ókleift að stíga yfir ef ekki verður með einhverjum sértækum ráðstöfunum séð fyrir því að þau kljúfi þennan þröskuld. Og þá skiptir í sjálfu sér ekki máli hvort um er að ræða óafturkræft framlag eða lán eða eignarhlut sem einhvern tímann síðar gæti komið góða. Ég minni á að í þessu kerfi er líka kaupskylda, kvöð á framkvæmdaaðilanum að lágmarki til fimm ára, ef ég hef lesið þetta rétt, og í mörgum tilfellum mun lengri kvöð, nákvæmlega hliðstæðs eðlis og er í verkamannabústaðakerfinu í dag og er hvað erfiðast fyrir þau sveitarfélög sem hafa á undanförnum árum staðið fyrir mikilli uppbyggingu á því sviði. Að því leytinu til er hér í raun og veru um enga úrlausn, enga breytingu að ræða eftir því sem mér sýnist fyrir sveitarfélögin. Ég held að hæstv. félmrh. verði að rökstyðja það einhvern veginn miklu betur en hann gerði þegar hann svaraði mér, ef hann á að sannfæra mig um að þessi breyting leiði til þess að sveitarfélög sem hafa verið að kikna undan því að reka félagslega íbúðarkerfið hjá sér undanfarin ár sjái betri tíð og blóm í haga í gegnum þetta kerfi.



Herra forseti. Það kom fram í ræðu hv. 17. þm. Reykv. að hann gagnrýndi afstöðu félmrh. til þeirrar ákvörðunar ríkisins að minnka fjármagn til húsnæðislánakerfisins. Hv. 5. þm. Norðurl. v. taldi að það væri hægt að standa við öll loforð sem gefin hafa verið til húsbyggjenda þrátt fyrir þennan niðurskurð ef af yrði. Ég ræddi um það hér í ræðustól að ég efaði að svo væri. Ég vissi ekki betur en það hefði verið búið að ráðstafa fjármagninu með bindandi loforðum, því sem til væri til ráðstöfunar á árinu 1988. Og ég tók það fram að ég teldi að Húsnæðisstofnun ríkisins gæti orðið skaðabótaskyld ef þau loforð yrðu svikin. Mér þykir nú rétt að óska eftir því að félmrh. upplýsi það hér hvort hægt verður að standa við öll gefin loforð Húsnæðisstofnunar á árinu 1988 ef þessi skerðing á sér stað. Það hlýtur að vera hagstætt að þingheimur fái sem fyrst svar við þeirri spurningu og ég vil að það komi alveg skýrt fram að ef ekki er hægt að standa við loforðin með því að skerða um 100 milljónir, þá tel ég að sú skerðing sé algjörlega út í hött og geti ekki átt rétt á sér. Ég vil benda á það að þeir eru ekki svo fáir opinberir aðilar sem hafa bundið greiðslur frá ríkinu með samningum núna í upphafi ársins fastar til þess eins að koma í veg fyrir að þær greiðslur yrðu skornar. Ég fæ ekki séð að það séu heilagri plögg en loforð sem opinber stofnun gefur til einstaklinga. Og komi það til að þetta sé á þann veg sem ég tel að þetta sé, þá treysti ég mér ekki til að styðja það ákvæði í bandormi ríkisstjórnarinnar að skera þetta niður um þessa upphæð. En ég óska eindregið eftir að félmrh. upplýsi þetta.



Herra forseti. Ég skal lofa því að valda ekki hæstv. forseta neinum meiri áhyggjum í sambandi við þessar umræður með þessum fáu orðum sem ég ætla að segja hér í lokin. Mér finnst ástæða til að endurtaka hér, þar sem hv. þm. voru að tala um það að hér væri ekki um neinn ágreining að ræða og engar efnislegar umræður um þetta mál, að ég held að þeir sem tala þannig hafi ekki hlustað vandlega á þær umræður sem hér fóru fram í dag. Efnislegi ágreiningurinn í þessu máli stendur um tvennt. Annars vegar það að undirbúningur, sem þarf að vera í sambandi við endurskoðun á félagslega kerfinu, hefur ekki farið fram. Og það hafa ekki enn þá komið neins staðar fram, hvorki í þessu frv., skýringum með því né í umræðum, svör við því hvernig þetta skarast við það kerfi sem við búum við í dag. Það hefur heldur ekki komið fram, sem er aðalatriðið, að við teljum að ef á að flýta þessu máli umfram þá endurskoðun sem ætti að vera komin í gang, ef á að flýta því þannig, þá ættum við að taka mið af því ástandi þessara mála sem er þessa stundina. Við höfum ekki nema takmarkað fjármagn. Þess vegna lögðum við áherslu á að það væri alveg nægjanlegt í fyrstu lotu að taka þetta inn í félagslega kerfið, þ.e. að bæta við 33. gr. laganna sérákvæði um sérstakar kaupleiguíbúðir. Ég vil leggja áherslu á að það er hægt að leysa þetta mál á einfaldan hátt meðan beðið er eftir heildarendurskoðun á félagslega kerfinu, án þess að það þurfi að vera fyrirferðarmikill lagabálkur hér sem menn greinir á um grein til greinar. Ég vil segja það að það hlýtur að vera ljóst öllum hv. þm. að okkur vantar fjármagn í almenna húsnæðiskerfið til að standa við þau loforð sem þegar er búið að senda út. Hvers vegna eigum við þá endilega að fara að setja nýjan þátt inn í almenna kerfið um kaupleiguíbúðir sem hafa enga takmörkun í för með sér um það hvort það er einhver milljónamæringur eða fátæklingur sem getur sótt um eða notið þess? Það eru engar takmarkanir um það. Þetta er almennt kerfi. Ég hjó eftir því hjá hv. 5. þm. Norðurl. v. að hann var að tala um húsnæði fyrir hjúkrunarfólk, kennara, lækna og fleiri sem þyrfti að leysa fyrir sveitarfélögin á þennan hátt. Ég held að það væri miklu hyggilegra fyrir þá staði víðs vegar um landið sem þannig stendur á að fá viðráðanleg lán í leiguíbúðir, raunverulegar leiguíbúðir og leysa þessi vandamál á þann hátt, eins og mörg sveitarfélög hafa gert og eru að reyna að gera. En það þarf að greiða fyrir því með því að breyta 33. gr. að því er varðar lánstímann sem færir leiguna niður um nokkrar þúsundir króna pr. mánuð fyrir viðkomandi aðila. Af því að ég er kominn hingað upp ætla ég að benda á eitt atriði sem ég veit að í þessari stöðu er mjög alvarlegt mál. Og það er að í öllum umræðum um þetta mál hefur einn hlutur gleymst. Ég vitna þar til þess dreifibréfs sem félmrn. sendi um landið til þess að kanna viðhorf sveitarstjórnarmanna. Það var ekki einn einasti stafur í þeirri tilkynningu um það hvaða skuldbindingar viðkomandi aðilar væru að taka að sér. Ekki til. Ég er alveg sannfærður um það að meiri hluti af sveitarstjórnarmönnum um allt Ísland hefur ekki hugmynd um hvaða skyldur og skuldbindingar þeir eiga að taka á sig í sambandi við þetta nýja kerfi. Í almenna kerfinu verða þeir að standa undir 30% fjárútvegun og þeir verða að standa ábyrgir fyrir lánum, byggingu og rekstri. Í félagslega kerfinu verða þeir að koma með 100% fjármögnun og standa ábyrgir fyrir því. Þeir verða að bera ábyrgð á þeim skuldbindingum, þeim lánaskuldbindingum sem kerfið gerir ráð fyrir. Það er einmitt þetta atriði sem ég held að menn þurfi að átta sig á, a.m.k. áður en málið er endanlega afgreitt. Þess vegna mun ég leggja höfuðáherslu á það að fá að senda viðkomandi aðilum þetta frv. til umfjöllunar, öllum sveitarfélögum á landinu til þess að fá skýrt fram viðhorf þeirra til þessa ákvæðis. Við sem höfum staðið í sveitarstjórnarmálum vitum hvað það hefur gilt fyrir mörg sveitarfélög að standa undir verkamannabústaðakerfinu sem er þó besta kerfi sem Ísland hefur búið við í húsnæðismálum í áratugi. Þess vegna er full ástæða til þess að menn komi með varnaðarorð við meðferð svona máls. Og ég frábið mér það að við séum að tala hér eitthvert hjal, barnahjal hér í þessum ræðustóli í sambandi við þetta mál. Við erum að tala um alvarlegt mál sem hefur áhrif út um allt Ísland hvernig með verður farið hér á hv. Alþingi. Það er fullkomin ástæða til þess að gjalda varhuga við því að taka við hverju sem er. Ég ætla að láta það vera mín lokaorð að ég þekki vel til húsnæðismála á Norðurlöndum. Ég hef kynnt mér þau sérstaklega. Og ég veit í hvaða ógöngur Norðurlöndin hafa lent, einmitt í sambandi við ýmiss konar svona kerfi. Það er deilt hart í öllum þessum löndum. Kaupleigukerfi hefur verið kippt til baka í Finnlandi og það eru harðar deilur núna á milli valdaaðila í Svíþjóð um kerfið þar. Ég held að það sé alveg fullkomin ástæða til þess að við hér á Íslandi a.m.k. áttum okkur á því hvað við erum að fara út í áður en við göngum endanlega frá því. Ég tel mig það ábyrgan í þessari stöðu sem þm. að ég vil a.m.k. vita hvað ég endanlega samþykki áður en ég segi já og amen fyrir fram.



Herra forseti. Ég vona að hv. síðasti ræðumaður hafi ekki átt við ummæli mín sem ég lét falla um þá sérkennilegu orðræðu sem hér hefur staðið í dag á köflum um málsmeðferðina í þessu sambandi. Umræður um frv. efnislega gegna allt öðru máli og er að sjálfsögðu eðlilegt og nauðsynlegt að menn ræði það út í hörgul. En ég ætla að leyfa mér, herra forseti, þó það sé kannski naumur tíminn til stefnu að leggja eina beina spurningu fyrir hæstv. núv. félmrh. og hæstv. fyrrv. félmrh. sem talaði hér áðan af gefnu tilefni. Ég gat ekki betur heyrt en hæstv. fyrrv. félmrh., hv. þm. Alexander Stefánsson, væri í raun andvígur því að þessi breyting gengi fram núna vegna þess að hún tæki peninga frá almenna útlánakerfinu sem væri í fjárþröng. Og þá kemur næsta spurning: Ætlar hv. 1. þm. Vesturl. eða ætlar hann ekki að styðja ákvæði frv. um ráðstafanir í efnahagsmálum sem fjalla um skerðingu á framlögum til húsnæðislánakerfisins? Og ætlar hæstv. félmrh. að styðja eða styðja ekki sama ákvæði í sama frv.?