Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Eyjólfur Konráð Jónsson) Hæstv. forseti. Hv. fjh.- og viðskn. hefur á fundi sínum nú í morgun tekið lánsfjárlög til skoðunar að nýju milli umr. og þar voru lagðar fram nokkrar brtt. sem meiri hl. n. flytur á þskj. 725 sem útbýtt hefur hér verið. Þar er í fyrsta lagi um að ræða hækkun vegna lántöku Landsvirkjunar um 152 millj. kr. eða úr 884 millj. í 1 milljarð 36 millj. Um þetta er það að segja að hér mun vera um að ræða einhverjar mismunandi gengisforsendur, en í n. var þess óskað að hæstv. iðnrh. yrði hér mættur og gerði grein fyrir þessum lið sérstaklega og sé ég hann hér og við fögnum honum og hann mun þá vafalaust greina frá því, sem óskað var eftir, hvernig þessar tölur hafa breyst í meðförunum. Þá er einnig brtt. sem hljóðar svo: „Jafnframt er Landsvirkjun heimilt, til viðbótar því sem greinir í 1. mgr., að taka lán allt að 82 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt semjist um stækkun álversins í Straumsvík á árinu 1985.“ Hugmyndin er sem sagt sú, ef slíkir samningar yrðu á komnir um mitt ár kannske eða síðari hluta árs jafnvel, að hraða þá framkvæmdum við Blönduvirkjun. Þá er það önnur brtt. Þar er lagt til að hitaveita Egilsstaða og Fella fái ábyrgð fyrir 7 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar upphæðar í erlendri mynt og þetta er alveg hliðstætt við það sem gerðist að því er varðaði aðrar hitaveitur, Akureyrar, Borgarfjarðar, Siglufjarðar og ég man ekki hvort það voru nú fleiri. Þá er það þriðja brtt. Fjmrh. verði heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð lán sem Framkvæmdasjóður tekur og endurlánar vegna þróunarfélags til nýsköpunar í atvinnulífinu á þessu ári, 500 millj. kr. Það mál þekkja allir hér. Það er svo margrætt að það er hugmyndin að þetta iðnþróunarfélag verði stofnað og lög um það sett á þessu þingi og að 500 millj. renni til þess félags og er þá talið rétt að Framkvæmdasjóður verði þar milligönguaðili. Þá er það í fjórða lagi svohljóðandi till.: „Fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs er heimilt að ábyrgjast lán með sjálfskuldarábyrgð sem endurlánað verður vegna sölu fimm fiskiskipa (raðsmíðaðra skipa) sem hafa verið smíðuð innanlands á árunum 1982–1985. Ráðh. er heimilt að ákveða nánari framkvæmd lagagreinar þessarar með reglugerð.“ Þetta mál þekkja menn líka. Þessi skip eru ekki seld, ég veit ekki hvort eitt er það kannske, en það eru a. m. k. erfiðleikar á sölu þeirra og verða sjálfsagt erfiðleikar á rekstri þeirra líka. Sjóðirnir eru vanmáttugir, bæði Fiskveiðasjóður og Byggðasjóður o. s. frv., og er talið nauðsynlegt að fjmrh. hafi þessa heimild til að gripa til hennar ef allt um þrýtur, ef ekki er hægt að leysa þessi mál með öðrum hætti, enda er ríkið hvort sem er meira og minna í ábyrgðum fyrir þessu máli öllu saman, ber ábyrgð á því, ef við orðum það þannig, og við hér á þinginu, og þess vegna verður ekki undan þessu skotist. Skipin eru að verða fullsmíðuð skilst mér öll sömul og eitthvað verður að hagnýta þau verðmæti með hvaða hætti sem það yrði nú gert. Þegar upp er staðið eftir þessar brtt. mundu erlendar lántökur í heild verða sem hér segir: A-hluti ríkissjóðs 806 millj. kr., B-hlutinn 1 milljarður 109 millj., fyrirtæki með eignaraðild 1 milljarður 213 millj., sveitarfélög 326 millj., húsbyggingarsjóðir 553 millj., lánastofnanir 1 milljarður 562 millj. og atvinnufyrirtækin 1 milljarður 500 millj. eða samtals 7 milljarðar 69 millj.



Virðulegi forseti. Ég vil gera í sem stystu máli grein fyrir fjármögnunaráformum, framkvæmdaáformum Landsvirkjunar á þessu ári með vísun til þeirra áætlana sem gerðar hafa verið og legið hafa fyrir hv. Ed. í vinnslu málsins. Upphafleg frumdrög á vori liðnu um framkvæmdir og vaxtagreiðslur, þegar allt var tínt til hjá Landsvirkjun, voru 1512 millj. kr., en með bréfi 18. okt. eru mér sendar sundurliðanir og ný áætlun um framkvæmdir og vexti. Skv. þeirri áætlun frá 18. okt. var gert ráð fyrir að framkvæmdir næmu 1115.1 millj. kr., en vaxtagreiðslur á tímanum 285.1 millj. eða samtals 14 millj. og 2 þús. kr. Þessi áætlun er miðuð við vísitölu byggingarkostnaðar 174 stig, enn fremur verðgildi dollars 33,10 kr. og ég legg alveg sérstaka áherslu á að út í gegn við endurskoðun á þessum áformum var ævinlega mjög skýrt tekið fram að við þessar vísitölur væri miðað í öllum áætlunum. Hinn 5. des. ritaði ég Landsvirkjun til og taldi óhjákvæmilegt að enn frekari niðurskurður yrði á lánsfjáráætlun ríkisins vegna þess, sem þið þekkið, að við verðum með öllum hætti að draga úr lántökum okkar og óskaði eftir því við Landsvirkjun að hún gerði athugun á hvort ekki væru tök á að skera framkvæmdaáætlun niður um 200 millj. kr., en þá hafði því verið varpað fram af hæstv. fjmrh. hvort ekki væri hægt við þá tölu að miða, 1200 millj., í byrjun des. s. l. Með bréfi daginn eftir, 6. des., féllst Landsvirkjun á að verða við þessum tilmælum og miðar þá framkvæmdaáætlun sína við 1200 millj. kr., en tekur fram að Landsvirkjun muni halda áfram að rannsaka málið alveg sérstaklega með tilliti til þess að e. t. v. væru tök á að fresta einhverjum ákveðnum framkvæmdum og lækka framkvæmdaáætlun enn frekar. Niðurstaða þeirrar úttektar birtist svo í bréfi til mín 28. jan. s. l. og ég held, virðulegur forseti, með hans leyfi, að ég lesi það bréf af því að það skýrir nokkuð nákvæmlega út stöðuna eins og hún er þá og er raunar í dag. Þar segir svo: „Með bréfi dags. 6. des. s. l. tilkynnti Landsvirkjun yður, hæstv. iðnrh., að stjórn Landsvirkjunar mundi stefna að því að endurskoða framkvæmda- og rannsóknaáætlun Landsvirkjunar fyrir árið 1985 að fengnum niðurstöðum yfirstandandi endurskoðunar orkuspár og endurmats á þeirri öryggiskröfu Landsvirkjunar að halda 250 gwst. óráðstöfuðum í orkugetu Landsvirkjunarkerfisins til að geta komið sem mest í veg fyrir orkuskort þegar illa árar í vatnsbúskapnum. Á fundi stjórnarinnar hinn 24. þ. m. [þ. e. janúarmánaðar] var áætlunin tekin til sérstakrar umfjöllunar og var þá upplýst að athugun sérfræðinganefndar á öryggiskröfunni væri ekki lokið, en til þessa hefði ekkert komið fram sem benti til annars en að umrædd öryggiskrafa eigi fullan rétt á sér. Stjórnin samþykkti því að líta svo á að ekki sé ástæða til að slaka neitt á kröfunni að svo stöddu“, og var ég henni enda sammála um það. „Enn fremur lágu fyrir fundinum upplýsingar um framreikning orkuspárinnar sem sýndu að orkuspá sú, sem hingað til hefur verið stuðst við, mundi ekki standast og megi þannig að teknu tilliti til öryggiskröfunnar áætla umframorkugetu Landsvirkjunarkerfisins á árinu 1985 um 450 gwst. sem væri hins vegar aðeins 200 kwst. ef orkuspáin hefði staðist. Miðað við hinn nýja framreikning orkuspárinnar og óbreytta kröfu um afhendingaröryggið virðist mega fresta bæði framkvæmdum á þessu ári við 5. áfanga Kvíslaveitu um óákveðinn tíma og Blönduvirkjun um eitt ár ef ekki þyrfti að gera ráð fyrir nýjum orkufrekum iðnaði veturinn 1988–89. Með hliðsjón af þessu samþykkti stjórnin á umræddum fundi að fella niður þær framkvæmdir sem fyrirhugaðar hafa verið á þessu ári við 5. áfanga Kvíslaveitu og Þórisvatnsstíflu. Þar sem endurskoðun orkuspárinnar er hins vegar enn ekki lokið telur stjórnin ekki ráðlegt að fresta Blönduvirkjun að svo stöddu, auk þess sem hún telur mikilvægt að Landsvirkjun verði enn um sinn í aðstöðu til að sjá nýjum orkufrekum iðnaði fyrir verulegri orku á næstu árum. Mun stjórnin taka tímasetningu Blönduvirkjunar, svo og Kvíslaveitu, til frekari athugunar þegar ný orkuspá liggur fyrir, sem vonast er til að geti orðið í vor og þá væntanlega við skýrari horfur í stóriðjumálum. Komi þá ekki til neinnar verulegrar hækkunar á orkuspánni að teknu tilliti til stóriðjumöguleika í náinni framtíð kemur mjög til álita að fresta fyrstu vél Blönduvirkjunar til 1989 eða jafnvel lengur. Vegna umræddrar lækkunar orkuspárinnar hefur stjórnin jafnframt samþykkt að draga úr virkjunarrannsóknum í ár, miðað við fyrri áætlanir. Sú endurskoðun, sem samkvæmt framangreindu hefur farið fram á framkvæmda- og rannsóknaáætlun fyrir árið 1985, leiðir til þess að fyrri áætlun hér að lútandi lækkar um 250 millj. kr. til viðbótar þeim 200 millj. kr. sem þegar var samþykkt að stefna að í des. s. l. Eru niðurstöður hinnar nýju áætlunar þessar: Framkvæmdir: Virkjanaframkvæmdir 560.4 millj. kr., framkvæmdir í rekstri 67 millj., rannsóknir 67.4 millj. Vextir vegna virkjanaframkvæmda 195.4 millj., vegna framkvæmda í rekstri 4 millj. og vegna rannsókna 59.7 millj. Framkvæmdir samtals 694.8 millj. kr., vextir 259.1 millj., eða samtals 953.9 millj. kr.“ Svo segir í lok bréfsins: „Með tilliti til lánsfjáráætlunar fyrir árið 1985 er í áætlun þessari miðað við sömu verðlags- og gengisforsendur og þar, þ. e. vísitölu byggingarkostnaðar 174 og verðgildi dollars 33,10 kr.“ Undir þetta ritar forstjóri Landsvirkjunar, Halldór Jónatansson, og er þessari tilvitnun þar með lokið. Þegar ríkisstj. fékk þetta í hendur ákvað hún að lækka þessa áætlun úr 953.9 millj. kr. niður í 884 millj. kr., en inni yrði heimild til 70 millj. kr. lántöku ef ekki yrði um seinkun Blönduvirkjunar að tefla. Fyrir því var talan 884 millj. inni á þessu stigi máls, að sjálfsögðu miðað við hinar fyrri verðlagsforsendur. En á föstudaginn síðasta er vakin athygli mín á því, sem mér kom á óvart og hafði ekki veitt athygli, en með bréfi dags. 11. apríl, á fimmtudaginn var, vekur Landsvirkjun athygli mína á breyttum verðlagsforsendum í lánsfjáráætlun. Þar sem Landsvirkjun og við í okkar áætlunum vegna Landsvirkjunar höfðum miðað við 174 stig vísitölu byggingarkostnaðar og verðgildi Bandaríkjadollars 33,10 kr. var viðmiðun fjárlaga- og hagsýslustofnunar nú: byggingarvísitala 206 stig og gengi dollara 38,41 kr. Hér er alla skýringuna að finna á því að að sjálfsögðu þurfti að taka tillit til þess arna við endanlegan frágang á þeim fjárhæðum sem ætla þarf til framkvæmda og þá einkum og sér í lagi Blönduvirkjunar vegna þess að þar hafa útboð farið fram og samningar raunar verið gerðir við ýmsa verktaka um framkvæmdir. Í framhaldi af því, eins og kom fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. v., formanni fjh.- og viðskn., verður heimild inni til lántöku fyrir 82 millj. kr. ef ekki verður um seinkun um eitt ár á Blönduvirkjun að tefla. Nú vil ég skýra frá því að mjög miklar líkur eru á að þessa heimild þurfi að nota því að eftir nýjustu upplýsingum má telja allsterkar líkur á að samningar takist það snemma á þessu ári um 50% stækkun áliðjuversins í Straumsvík að fullum framkvæmdahraða þurfi að halda við Blöndu þannig að hún komist í gagnið veturinn 1988. Þó tek ég það fram að að sjálfsögðu er þessu ekki alveg ráðið til lykta, en þær undirbúningsviðræður, sem átt hafa sér stað við Swiss Aluminium um stækkun álversins við Straumsvík, benda eindregið til að þannig verði mál vaxin. Enn sem komið er er það ósk viðsemjenda okkar í þessu falli að möguleikar fyrir gangsetningu þessarar viðbótar áliðjuversins verði á árinu 1988. Ég vænti þess svo að þessar mínar upplýsingar eyði öllum misskilningi sem kann að hafa sprottið af þessu. Auðvitað hefði átt að vera búið að leiðrétta þetta fyrr, ef ég hefði áttað mig á að þessar verðlagsforsendur hefðu ekki alltaf fylgt með í áætlununum, þannig að menn gætu sjálfir gert sér grein fyrir hinni raunverulegu tölu. En ekki tjáir annað en hafa allar réttar tölur og sömu verðlagsforsendur þegar menn eru að ganga frá áætlun sem þessari.



Virðulegi forseti. Á fundi fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar í morgun voru lagðar fram brtt. við frv. til lánsfjárlaga. Þessum tillögum hefur nú verið útbýtt hér í deild á þskj. 725 og formaður hv. fjh.- og viðskn. mælt fyrir þeim. Það má öllum hv. dm. vera ljóst að sama og enginn tími hefur gefist til að íhuga þessar tillögur, hvorki í nefndinni né nú á milli nefndarfundar og þingfundar. Þótt okkur öllum, sem hér sitjum, sé ljós nauðsyn þess að lánsfjárlög verði afgreidd hið fyrsta eru þetta náttúrlega lítt sæmandi vinnubrögð hér á hv. Alþingi. Hafa bæði ég og aðrir hv. þm. oft gert það að umtalsefni hve mikið liggur við að fá vinnubrögðum af þessu tagi breytt til betri vegar, nú síðast á síðasta fundi Ed. við umr. um frv. til þingskapalaga, og ítreka ég nauðsyn á slíkum breytingum hér og nú einu sinni enn. Þær brtt. við frv. til lánsfjárlaga, sem fram eru komnar með þessum hætti, eru ekki smávægilegar. Þær skipta meðferð á hundruðum millj. kr. og mér hrýs hugur við þeirri fljótaskrift sem nú er viðhöfð á afgreiðslu þeirra. Sem þm. í stjórnarandstöðu við þessar aðstæður get ég lítið annað gert en að fara fram á það við hæstv. ráðh., fjmrh. og iðnrh., að þeir gefi hv. þdm. hér við 3. umr. málsins viðhlítandi skýringar á þessum brtt. öllum og forsendum þeirra. Og ég vil láta þess getið að ég held að það sé ekki stjórnarandstöðuþm. einum sem er vöntun á slíkum skýringum. Hið sama gildir um velflesta stjórnarþm. hér í hv. deild, trúi ég. Ég fer því fram á að hæstv. fjmrh. komi hér í stólinn á eftir og skýri til fullnustu þessar brtt. Hvað varðar 1. brtt., þ. e. brtt. við 3. gr. frv., hafði ég undirbúið mig með sérstakar spurningar til hæstv. iðnrh. sem hann hefur að hluta til svarað. Vil ég þakka honum fyrir það, en það er ýmislegt fleira í þessu máli sem mig langar til þess að rekja mig eftir. Í fyrsta lagi, eins og fram hefur komið, voru Landsvirkjun áætlaðar 1200 millj. í upphaflegu frv. til lánsfjárlaga. Í meðferð frv. milli 1. og 2. umr. var þessi upphæð lækkuð niður í 884 millj. kr. Fjh.- og viðskn. fékk aldrei sundurliðun á þeim niðurskurði, sem þar átti sér stað, þrátt fyrir beiðni. En nú hefur hæstv. iðnrh. skýrt okkur frá hvers eðlis sá niðurskurður var og er fram komið að hann er að finna í bréfi dags. 28. jan. 1985. Vil ég þá fyrst og fremst nota tækifærið hér nú til þess að ítreka að slíkur dráttur á miðlun upplýsinga eigi sér í framtíðinni ekki stað. Þetta er í fyrsta skipti sem hv. nm. heyra þessa sundurliðun og það við 3. umr. málsins og það þrátt fyrir að beiðni hafi komið fram um að fá sundurliðunina. Þótt hæstv. iðnrh. hafi gert ágæta grein fyrir því hvernig þessum niðurskurði er háttað, hefði sannarlega ekki verið verra að hafa hana pínulítið nákvæmari svo að betur væri hægt að átta sig á honum. Í frv. til lánsfjárlaga eins og það lítur úf eftir 2. umr. hér í Ed. stendur talan 884 millj. kr. fyrir Landsvirkjun. Á fundi fjh.- og viðskn. í morgun fengum við hins vegar plagg í hendur þar sem reiknaðar voru fram hækkanir á þessari upphæð Landsvirkjunar vegna þess sem nefnt var „mismunandi gengisforsendur“. Hæstv. iðnrh. hefur nú gert grein fyrir því hvað átt er við með mismunandi gengisforsendum að þessu leyti og þakka ég það en það var engum hv. nm. kunnugt um í morgun í n. Hins vegar bregður svo við að þessar mismunandi gengisforsendur eru ekki reiknaðar út frá tölunni 884 millj. kr., heldur tölunni 953 millj. kr. Held ég að mér sé óhætt að segja að nm. hafi í morgun rekið upp stór augu yfir þessum mismunandi tölum. Þegar nánar var að gáð, fylgdi því plaggi frá Landsvirkjun, sem við fengum í hendurnar í morgun, annað plagg, sem var bréf frá hæstv. iðnrh. til forstjóra Landsvirkjunar, dags. 29. mars s. 1., þar sem útskýrt er að þessi 70 millj. kr. hækkun á fölunum, sem þarna hefur átt sér stað, sé til komin skv. ákvörðun hæstv. iðnrh. Bréfið sjálft er hins vegar í sannkölluðum véfréttarstíl og á lítt skiljanlegri íslensku, en það hljóðar svo, með leyfi forseta: „Með vísun til bréfs yðar, dags. 28. þ. m., um framkvæmda- og rannsóknaáætlun Landsvirkjunar fyrir árið 1985 staðfestist að við áætlanatöku yðar er miðað í lánsfjáráætlun, þannig að talan 884 millj. kr. er færð inn með heimild að 70 millj. kr. viðbót, ef endurskoðun á tímasetningu Blönduvirkjunar leiðir ekki til frestunar framkvæmda um eitt ár.“ - „Ekki“ er þarna undirstrikað. Þetta litla bréf olli mér nokkrum heilabrotum því að ég var ekki viss um að minn móðurmálsskilningur færi saman við ráðuneytismálskilning í þessu efni. En ég las það út úr þessu að þetta þýddi að ekki ætti að fresta framkvæmdum við Blönduvirkjun, eins og áætlað var, heldur ráðast í virkjunina og fara af stað skv. upphaflegri áætlun. Nú hefur hæstv. iðnrh. staðfest það hér, í ræðu sinni áðan, að ekki stendur til, ef ég hef skilið hann rétt, að fresta Blönduvirkjun um það ár sem umtalað hafði verið að gert skyldi. Iðnrh. nefndi í sama orðinu og hann greindi frá því að fallið hefði verið frá frestun Blönduvirkjunar að allar líkur væru á því að samningar mundu nást á þessu ári um stækkun álversins í Straumsvík og vegna þess, og eins vegna þess að ný orkuspá væri ekki tilbúin, væri álitið óráðlegt að fresta Blöndu enn um sinn. Þarna liggur hundurinn grafinn og það sést líka mjög glögglega ef menn skoða í samhengi þessa hækkun á fjárveitingu til Landsvirkjunar og b-lið í brtt. við 3. gr. því þar er veitt heimild til allt að 82 millj. kr. hækkunar til viðbótar ef um semst varðandi stækkun álversins. Það vitum við hér, hv. þm., að auðvitað nær ekki nokkurri einustu átt að halda áfram að fjárfesta dýr erlend lán upp á hundruð milljóna kr. í framleiðslu sem annaðhvort er óseljanleg á svo mikið sem kostnaðarverði eða þá óseljanleg með öllu, sbr. þær umframbirgðir af þessari framleiðslu, þ. e. raforkunni, sem við eigum þegar fyrir í landinu. Slíkt er hreinasta vitfirring og á það hef ég oft bent héðan úr ræðustól. Ég vil hvað Blönduvirkjun varðar benda mönnum á að vextir af þeim lánum, sem þegar hafa verið tekin til Blönduvirkjunar, nema nú í ár 116 millj. kr. Það er fjármagnskostnaður af þeim lánum sem þegar hafa verið tekin og er þá sagan ekki nándar nærri öll. Vitfirring, orkuveisla - hvaða orð sem menn vilja nota yfir þetta nær þetta ekki nokkurri átt. Og þess vegna hlýt ég að krefja hæstv. iðnrh. svara um það nú, fyrst hann hefur lýst því yfir að samningar séu komnir á rekspöl við Alusuisse um stækkun álversins í Straumsvík og að það sé ástæðan fyrir því að áfram skal haldið að fjárfesta í dýrum orkuframleiðslutækjum með dýrum erlendum lánum, á hvaða stigi nákvæmlega þeir samningar eru, um hvað er rætt í þeim samningum, og ef þeir ganga ekki eftir eins og hæstv. iðnrh. kann að hafa hugsað sér, hvort hæstv. iðnrh. hafi þá í huga einhverja aðra sölu á þeirri gríðarlegu orku sem hér um ræðir. Það fer tvennum sögum af því hvort áætla beri að það séu 450 gwst. umfram í núverandi kerfi Landsvirkjunar eða 475 gwst. Þetta er alveg gríðarlegt orkumagn hvor talan sem tekin er. Blanda framleiðir annað eins og hér er verið að leggja til að veitt sé dýru erlendu lánsfé til að auka þessa rándýru framleiðslu enn. Því hlýt ég að spyrja hæstv. iðnrh. þessara spurninga: Hvernig stendur með samningana við Alusuisse? Og hins vegar: Ef þeir ganga ekki eftir eins og hann kann að hafa hugsað sér, hefur hann þá hugsað sér einhverja aðra möguleika fyrir alla þessa orku sem þarna um ræðir, þessa rándýru orku? Ef hæstv. iðnrh. kemur hér í stólinn á eftir og lýsir því yfir að þessir samningar, sem hann hefur hér nefnt og er hér að gera að umtalsefni, séu slíkt trúnaðarmál að ekki sé vogandi að lýsa neinu yfir hér úr ræðustól, sem er opinber vettvangur, þá vil ég fara þess á leit við hann hér og nú að hið allra bráðasta geri hann þingflokkunum, þá í trúnaði, grein fyrir því hvernig þessar viðræður standa. Við höfum þegar á þessu þingi þó nokkra reynslu af vinnubrögðum hæstv. ráðh. í þessum málum og ég ætla að vona að hann endurtaki þau ekki hér og nú. Að lokum vil ég endurtaka þá ósk mína að brtt. á þskj. 725, þ. e. þær þrjár sem þar eru fyrir utan 1. brtt. sem hæstv. iðnrh. hefur að hluta gert grein fyrir, verði skýrðar af hæstv. fjmrh. og að hæstv. iðnrh. svari þeim spurningum sem ég hef sérstaklega beint til hans. Álit minni hl. fjh.- og viðskn., sem ég er aðili að, á þessu frv. til lánsfjárlaga í heild sinni hefur þegar komið fram og ég fjölyrði ekki meira um það. En í lokin ein spurning. Ef brtt. á þskj. 725 ná fram að ganga spyr ég: Þarf ekki að breyta þeirri heildarfjárhæð sem nú stendur í 1. gr. frv. til þess að lánsfjárlög stemmi? Ég sé enga brtt. við 1. gr. og veit ekki .hvort hún er nauðsynleg, en ég vek athygli á þessu.



Virðulegi forseti. Afgreiðsla lánsfjárlaga að þessu sinni ætlar að verða heldur en ekki afturfótafæðing. Því hafði verið lýst yfir nokkru eftir að lánsfjáráætlun var lögð fram að hún yrði lækkuð um 1000 millj. kr. En þegar til kom reyndist sá niðurskurður sýndarmennskan ein, eins og hér var rakið við 2. umr. málsins, vegna þess að af þessum niðurskurði bar um hreina bókhaldsbreytingu að ræða að verulegu leyti, ríkissjóður látinn taka talsvert lægra lán en áður var reiknað með án þess að nokkru hafi verið breytt í fjárlögum eða forsendur þeirra hafi nokkuð hreyfst. Sama gilti um niðurskurðinn á erlendum lántökum einkaaðila úr 1836 millj. í 1500 millj. Þar var einfaldlega um pennastriksaðferð að ræða, tölunni var breytt til að hagræða þannig að lántakan sýndist verða minni en ella. En enginn efast um það að lántakan hjá einkaaðilum verður í minnsta lagi sú sem upphaflega var gert ráð fyrir í lánsfjáráætlun. Því er hér um hreina sýndarmennsku að ræða. Hins vegar var ljóst að sá eini niðurskurður, sem einhver botn var í, var niðurskurðurinn hjá Landsvirkjun þar sem lántökuheimild Landsvirkjunar var lækkuð úr 1200 millj. í 884 millj. kr., eða um 316 millj. Það sem nú er að gerast er hins vegar það að verið er að hækka lántökuheimild Landsvirkjunar á nýjan leik um 234 millj. Stendur þá ekki mikið eftir af öllum niðurskurðinum. Staðreyndin er sú að það sem ríkisstj. hefur gert við meðferð málsins á seinustu mánuðum er ekki það að lækka lánsfjáráætlun um 1000 millj. heldur hefur verið um að ræða hækkun sem nemur álíka hárri upphæð eða rétt í kringum 900–1000 millj. kr. Það er það sem gerst hefur ef tekið er tillit til þess að lækkunin á erlendum lántökum einkaaðila og lántökum ríkissjóðs er ekki neitt til að treysta á. Í þessu sambandi var athyglisvert að heyra hæstv. iðnrh. gera grein fyrir því hér áðan að þessi hækkun á lántökum Landsvirkjunar stafaði af breyttri gengisviðmiðun. En hvert var svo gengið sem hann nefndi? Kannske hafa menn tekið örlítið eftir því. Jú, hann sagði að í staðinn fyrir gengisviðmiðunina 33,10 kr. á dollar þætti nú réttara að miða við gengið 38,41.

Það var fjárlaga- og hagsýslustofnun sem vann þessa tölu.

Ég er ekkert að efast um það. En það vill svo til að birt er gengisskráning hér í blöðunum á hverjum einasta degi og það þarf enga hagsýslustofnun til að segja okkur að gengi dollarans er ekki 38,41 kr. Það er allt annað. Það er í dag 40,75 kr. Enda þótt dollarinn hafi heldur verið að lækka í verði dettur víst engum í hug að hann muni detta niður fyrir 40 krónurnar þegar haft er í huga að ríkisstj. áformar og er með í gangi talsverða gengislækkun og gengissig um þessar mundir og áframhaldandi. Það sést best á því að á seinustu tveimur mánuðum hefur dollarinn að vísu sigið niður lítillega, um rúmlega 1 kr., hann hefur sigið niður um 3%, en aftur á móti hefur sterlingspundið á sama tíma hækkað um 7 kr., eða um 15%. Í heildina tekið sýnist manni að meðalgengi erlendra mynta hafi hækkað rétt í kringum 7% á seinustu tveimur mánuðum. Sem sagt, gengið, sem Landsvirkjun miðar hér við, er bersýnilega kolvitlaust, langt fyrir neðan það sem nokkrum heilvita manni getur dottið í hug að verði meðalgengi þessa árs. Það er því ljóst að lánsfjáráætlunin er að þessu leyti byggð á kolvitlausum forsendum og erlendar lántökur verða langtum meiri en hér er verið að telja mönnum trú um. Eins og kunnugt er hefur ríkisstj. miðað við það margyfirlýst að langtímaskuldir þjóðarinnar fari ekki yfir 60% af þjóðarframleiðslu. En þessi yfirlýsing, þetta fyrirheit, hefur reynst nafnið tómt og var kannske alltaf vitað að það væri ekkert annað en áróður og blekking því að Seðlabankinn áætlar þetta hlutfall 63.9% miðað við tölurnar í lánsfjáráætlun eins og þær voru við 2. umr. Síðan er verið að hækka tölurnar nú enn meira og raunar ljóst að margar tölurnar í lánsfjáráætlun eru verulega vanáætlaðar og út úr öllu korti eins og ég hef hér rakið. Virðulegi forseti. Það er ekki ástæða til að fjalla frekar um þetta mál. Það er svo ljóst sem verða má að það stefnir í miklu meiri erlendar lántökur en þessi lánsfjáráætlun gerir ráð fyrir og öll fyrirheit ríkisstj. um lækkun á erlendum lántökum, sem eru þó, þau seinustu, ekki nema nokkurra vikna gömul, eru þegar fokin út í veður og vind. Hæstv. iðnrh. var að fræða okkur um það að allar líkur væru á því að á fyrri hluta þessa árs yrði samið við svissneska álhringinn um stækkun álversins í Straumsvík. Það voru fróðlegar fréttir, en ég hlýt að taka undir orð seinasta hv. ræðumanns, Sigríðar Dúnu Kristmundsdóttur, sem spurðist mjög eindregið fyrir um það hvað þessum samningaviðræðum liði. Ég vil þá fyrst og fremst spyrja af minni hálfu að því um hvaða verð eru horfur á að semjist. Hver er krafa íslensku ríkisstj. í sambandi við verð á raforku til svissneska álhringsins? Því að ef verðið á að vera langt undir kostnaðarverði, eins og löngum hefur áður verið, þá er það sannarlega ekki mikið fagnaðarefni að slík sala eigi sér stað og sannarlega ekki ástæða til þess fyrir þjóðina að taka erlend lán í stórum stíl til að geta staðið að slíkri orkusölu. Virðulegi forseti. Ég vil aðeins bæta því við í framhjáhlaupi undir lokin að þegar ég var fjmrh. voru hv. sjálfstæðismenn í stjórnarandstöðu og voru venjulega orðnir bandóðir hér í þinginu í desember- og janúarmánuði þegar ekki var búið að afgreiða lánsfjáráætlun. Nú er komið fram í aprílmánuð, m. a. s. seint í apríl og það er enn ekki búið að afgreiða lánsfjáráætlun úr fyrri deild. Ég hygg að þetta sé satt best að segja meiri seinagangur en verið hefur um nokkurt skeið, þó oft hafi lánsfjáráætlun verið seint á ferðinni, og í öllu falli í harla litlu samræmi við málflutning þeirra sjálfstæðismanna þegar þeir voru í stjórnarandstöðu. Iðnrh. (Sverrir Hermannsson): Virðulegi forseti. Ég skal nú gera tilraun til að tala nógu skýrt um með hvaða hætti sú tala, sem nú birtist um framkvæmdaáætlun Landsvirkjunar, er til orðin. Landsvirkjun skilaði nýrri niðurskurðaráætlun um framkvæmdir sínar í lok janúar. Þar gerði Landsvirkjun ráð fyrir framkvæmdum og vaxtagreiðslum sem næmu 954 millj. tæpum. Þar var búið að skera frá Kvíslaveitu og rannsóknir ýmiss konar en Blanda var enn inni með fulla framkvæmd. Mér þótti líklegt þá að Blöndu mætti fresta um eitt ár. Fyrir því var upphæðin lækkuð um 70 millj., í 884 millj., en inni yrði haldið heimild um 70 millj. kr. í því falli að Blöndu yrði ekki seinkað um eitt ár. Við nýjar verðlagsforsendur hefur talan hækkað, breytingin frá 174 stigum í 206 þýðir 152 millj. kr. hækkun, úr 884 millj. í 1036 millj. kr. 70 millj. kr. geymslan, sem við töluðum um áður, verður 82 millj. Heimildin, sem menn hyggjast grípa til ef ekki er hægt að seinka Blöndu, er nú 82 millj. kr. miðað við hinar nýju verðlagsforsendur. Ég ætla ekki hér og nú að fara að rifja neitt upp í sambandi við þær verðlagsforsendur sem menn á stundum hafa gefið sér við afgreiðslu lánsfjárlaga á hinu háa Alþingi, einnig og ekki síst í minni tíð, eins og hv. þm. Ragnar Arnalds orðaði það hér áðan. En ég minnist þess að oft vorum við í stjórnarandstöðu ansi gagnrýnir á þær verðlagsforsendur sem þá voru notaðar við afgreiðslu lánsfjárlaga t. a. m., að ég tali nú ekki um skattaprósentur og annað þess háttar. Það mætti í góðu tómi gjarnan rifja það upp. Ég gat þess, af því það skiptir máli í þessu sambandi, að nú hefðu trippin rekist þann veg að ég teldi meiri líkur á en áður að samningar tækjust við Alusuisse og nýja félaga þeirra um 50% stækkun álversins í Straumsvík. Ég tek þó fram að engar formlegar samningaviðræður hafa átt sér stað. Alusuisse hefur leitað eftir samvinnuaðilum um byggingu þessa nýja fyrirtækis og það var í áætlunum þeirra frá upphafi, enda minnist ég þess að þeim mun hafa verið sett það að skilyrði að fá með aðra aðila til verksins. Nú hafa sem sagt líkur aukist á að þessir sameignaraðilar Alusuisse séu fundnir. En auðvitað er það rétt, sem fram kom hjá hv. 3. þm. Norðurl. v., að höfuðatriði þess hvort okkur tekst að ná samningum um þessa stækkun eða ekki er að við fáum viðhlítanlegt orkuverð. Vegna þess að ekki hafa enn verið settar á formlegar samningaviðræður og ekkert er handfast í málinu eru ekki efni til að skýra frá því frekar opinberlega. Ég mun hins vegar fljótlega og strax og ég tel að eitthvað það sé fram komið í málinu að upplýsandi sé fyrir framgang þess gæta þess að hafa samband við stjórnarandstöðuna hvort sem það þarf þá að vera í trúnaði eða ekki. En ég á ekki von á formlegum samningafundi fyrr en e. t. v. undir miðjan næsta mánuð. Þetta er af þessu máli að segja. Auðvitað slakar fréttir í véfréttarstíl, en vegna þess að þetta hefur áhrif á þessar áætlanir sem menn nú eru að ganga frá í hv. deild hlaut ég að geta þessa.



Virðulegi forseti. Það er með nokkrum eindæmum hversu mikil þrautafæðing þessara lánsfjárlaga er hjá hæstv. ríkisstj. Það ætlar ekki af þeim að ganga, hæstv. ráðh., í þessum efnum. Vel varð maður þess var í heldur stuttri framsögu hv. formanns fjh.- og viðskn. að ekki muni það hafa verið þrautalaust hjá svo vammlausum og glöggum hv. þm., sem formaður fjh.- og viðskn. er, að þurfa nú að taka enn eina kollsteypuna í þessum efnum. Það lýsti sér vel í því þegar hann vísaði á hæstv. ráðh. til varnar því sem þarna var að gerast og vildi sem sagt hreint ekki hafa þar fleiri orð um. En eins og við vitum hefur hann oft mælt mörg vísdómsorð einmitt varðandi þetta efni hér úr þessum ræðustól og hefði gjarnan mátt koma með eitthvað af þeim til áminningar þeim hæstv. ráðh., sem máttu hlýða á mál hans, þannig að þeir mættu eitthvað af nema. Ég hygg reyndar að hv. þm. sé orðinn nokkuð vondaufur um að námsgáfur í þessum efnum hjá hæstv. ráðh. séu í því formi að það gagni mikið að endurtaka þá hluti. Engum kemur á óvart að Landsvirkjun hafi sótt í sig veðrið og - svo að notað sé frægt orðalag - náð vopnum sínum gagnvart hæstv. iðnrh. Eins og kom fram í máli hv. 11. þm. Reykv. hefur oft verið um skýrari framsetningu að ræða af hans hálfu þegar hann hefur verið að gera grein fyrir sínu máli en þegar hann var að útskýra það hvernig þessi stóra breyting væri til komin. Þó færðist öllu meiri sannfæringarkraftur í mál hæstv. ráðh. þegar að hans hjartans máli kom, álverinu í Straumsvík. Það er ljóst að orkuveislan mikla er aldeilis ekki á enda, það sanna þessar nýjustu tölur hér varðandi þá breytingu sem hér er gerð í 1. brtt. frá meiri hl. fjh.- og viðskn. Úr því að þessari veislu er haldið svo ríkulega áfram ætlast ég til að það megi verða til þess að kísilmálmvinnslan á Reyðarfirði njóti þar góðs af. Ég vakti athygli á því við 2. umr. þessa máls að ef menn ættu að horfa framan í einhverjar aðgerðir á þessu ári, eins og látið hefur verið liggja að alltaf öðru hvoru, yrði að taka tillit til þess í lánsfjáráætlun. Það er upplýst af hálfu hæstv. iðnrh. að þó að útlendir aðilar komi inn í það dæmi muni alltaf verða um mjög ríkulegan hlut Íslendinga þar að tefla. Afgreiðsla lánsfjárlaganna og lánsfjáráætlunin nú sýnir gleggst að það er enginn hugur að baki því að framkvæmdir verði hafnar við þessa verksmiðju á þessu ári. Ég skal nú ekki hafa um þetta langt mál. Hv. þm., sem er kunnugt um hið skemmtilega reiptog innan ríkisstj. og hnippingarnar í kringum raðsmíðaverkefnin, hljóta að dást að þeirri undursamlegu lausn, sem sést nú í brtt. nr. 4 á þskj. 725, þar sem segir í lokin eftir að búið er að heimila fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs að ábyrgjast lán með sjálfskuldarábyrgð sem endurlánað verður vegna sölu fimm fiskiskipa, með leyfi virðulegs forseta: „Ráðh. er heimilt að ákveða nánar framkvæmd lagagreinar þessarar með reglugerð.“ Það er greinilega ekki vandi að finna lausnir í hæstv. ríkisstj. á deilumálum. Nú óska ég hæstv. fjmrh. til hamingju með það að hafa fengið sjálfdæmi um það hvernig þessu verður háttað og fer út af fyrir sig vel á því. Varðandi brtt. nr. 3, þar sem farið er út í lántökuna vegna þróunarfélags til nýsköpunar í atvinnulífi, væri býsna fróðlegt að fá að vita hvernig á að hagnýta þessa stóru upphæð, 500 millj. sem þar er talað um að eigi að ganga til nýsköpunar í íslensku atvinnulífi. Ég hef ekki séð neina skilgreiningu á því í hvaða höfuðverkefni þetta mikla fjármagn á að fara. Ég hefði t. d. gaman af að vita hvort aukafundur Stéttarsambands bænda, sem nú fjallar um gerbreytingu á lögunum um sína lífsafkomu alla, fær upplýsingar um það hversu mikið á að falla í hlut landbúnaðarins til uppbyggingar nýrra greina í stað þeirrar framleiðsluminnkunar sem augljós er í kjölfar þess frv. sem þar liggur nú fyrir og ríkisstj. ætlar sér að fá samþykkt fyrir þinglok. Ég þykist vita að það mundi greiða að einhverju leyti fyrir málsmeðferð á þessum aukafundi Stéttarsambands bænda ef það lægi fyrir hvað nýjar búgreinar og uppbygging í atvinnulífi í sveitum ættu að fá af þessu mikla fjármagni sem þarna er til ráðstöfunar. Hins vegar var aðalerindi mitt í ræðustól að vekja enn einu sinni athygli á tillögu minni um lántöku vegna mengunarvarna og orkusparnaðar í fiskimjölsverksmiðjum á þskj. 515 sem orðast svo, með leyfi virðulegs forseta: „Á eftir 9. gr. komi ný grein er verði 10. gr. og orðist svo: Framkvæmdasjóði Íslands er heimilt að taka lán að upphæð 100 millj. kr. til þess að endurlána Fiskveiðasjóði vegna mengunarvarna og orkusparnaðar í fiskimjölsverksmiðjum.“ Við 2. umr. dró ég þessa till. til baka og vænti þess þá að hún fengi umfjöllun í nefnd því jákvætt var undir málið tekið af sumum hv. dm. og ég veit að það er vissulega áhugi fyrir því hjá sumum hv. dm. að á þessu máli verði tekið. Ég veit einnig og hef fyrir því fulla vissu að hæstv. fjmrh. hefur ríkan skilning á þessu máli þó að ég viti um hans eðlilega vanda í allri viðbót í þessum efnum. Ég vil aðeins endurtaka það sem ég sagði þá að ég held að það sé útilokað annað en að taka á þessu máli í ljósi þess mikla vandamáls sem mengunin er í fjölmörgum byggðarlögum vegna þessara verksmiðja og við höfum fengið ályktanir um hér í vetur. Á þessu máli verður að taka. Það er ljóst að það kostar mikla fjármuni til handa þeim sem þurfa að gera þessar breytingar hjá sér. En við skulum líka hafa það í huga að þessar breytingar, sem nauðsynlegt er að gera vegna mengunarvarnanna, skila líka býsna miklum orkusparnaði ef rétt er að staðið. Hér verður sem allra fyrst að hefjast handa. Ég vona því enn að unnt sé að gera eitthvað í þessu máli og skírskota alveg sérstaklega til mikils velvilja hæstv. fjmrh. í þessu efni sem ég veit að er fyrir hendi þó að ég geri mér grein fyrir að á þessu lokastigi sé e. t. v. erfitt að taka málið fyrir fyrst ekki hefur verið tekin afstaða til þess sérstaklega í nefndinni.



Virðulegi forseti. Ég skal ekki hafa langt mál í þessari umr. um lánsfjárlög. Það er kominn miður apríl og lögin eru enn þá í fyrri deild og afgreiðslu þeirra ekki fulllokið. Þegar fjárlög voru lögð fram og leggja hefði átt fram lánsfjárlög var dóttir mín 11 ára hnáta en hún er núna komin á fermingaraldur í millitíðinni. Ég held að sá slóðaskapur sem lýsir sér í þessum vinnubrögðum segi einna mest um þessa löggjöf og um þá alvöru og það mark sem jafnvel þeir menn sem að henni standa taka á henni. Hér er náttúrlega hin greinarbesta lýsing á því að öll áform og öll loforð og allur ásetningur þessarar ríkisstj. er fokinn út í veður og vind. Verið er að dæla erlendu fé inn í okkar efnahagslíf þennan daginn sem áður, með sömu afleiðingum og ávallt áður. Við erum að þynna út okkar eigin gjaldmiðil. Það fækkar sífellt þeim íslensku krónum sem í umferð eru í íslensku efnahagslífi. Það er ekki nema stutt spönn eftir til þess að við neyðumst einfaldlega til vegna lántökunnar að taka upp annan gjaldmiðil, þann gjaldmiðil sem öllu stjórnar orðið í íslensku efnahagslífi, þ. e. dollarann. Ég held að það svari alls ekki kostnaði að eyða orðum að vangaveltum manna í einstökum greinum þessa frv., einfaldlega vegna þess að þar blasa alltaf við sömu vinnubrögðin: heimildir til lántöku eru hækkaðar alls staðar þar sem nokkurn veginn er tryggt að þær skila litlu sem engu. Það er hækkun heimildar til lántöku vegna framleiðslu á raforku sem enginn kaupandi er fyrir og það er heimild til lántöku vegna framleiðslu salts sem enginn vill neyta og þar fram eftir götunum. Á móti eru síðan lækkaðir þeir þættir sem einhverju skiluðu fyrir einstaklinga. Þannig er lækkun á framlögum til Framkvæmdasjóðs fatlaðra og þar fram eftir götunum. Og að endingu, til þess að hafa nú allt eins opið og mögulegt er, til þess að loka ekki neinni gátt þar sem möguleiki er á erlendri lántöku til að fjármagna duttlunga- og geðþóttaverkefni, þá er höfð sem rýmst heimild fyrir fjmrh. til að fullnægja þessum markmiðum. Ef það yrði ekki tekið eins og ábyrgðarlaust grín hefði ég gjarnan viljað bæta við 2. gr. þessa frv., eins og það liggur nú fyrir í 2. umr., þeirri einföldu setningu að fjmrh. sé samt sem áður heimilt að hætta erlendri lántöku, að hluta til eða allri, þegar hann telur það bæta þjóðarhag frekar en lántaka og láta þá á það reyna hver vilji hans og ábyrgð er í þessu máli. Ég er hér með ekki að sneiða að persónu hæstv. fjmrh. Ég er fyrst og fremst að sneiða að því að engir þeirra aðila sem framkvæma þetta frv. bera á því fulla ábyrgð. Þeir geta alltaf skotið sér bak við það að einhverjir aðrir en þeir sjálfir hafi staðið að ákvörðununum, hvort sem það eru þá þm. kjördæma, stjórnmálaflokkar eða þá starfsmenn ríkisstofnana, sem ástunda þann leik að því er manni virðist að byrgja mönnum yfirsýn yfir þá hluti sem viðkomandi stofnanir standa að, á ég hér einkum og sér í lagi við Landsvirkjun, og neita þeim þm. sem ábyrgð eiga að bera á þessum lögum um innsýn í það til hvers á að nota það fé sem um er verið að ræða.



Virðulegi forseti. Ég vil fyrst víkja nokkrum orðum að því sem fram kom hjá virðulegum síðasta ræðumanni, hv. 8. þm. Reykv., og fullvissa hann um að áform ríkisstj. eru enn í fullu gildi og hafa síður en svo fokið út í veður og vind. Hann verður að taka þeim vonbrigðum sem því fylgja að svo skuli vera. Hv. þm. talaði um óarðbærar erlendar lántökur sem engu skila, hvorki í raforkuframkvæmdum né í saltvinnslu. Ég held að það sé nú öllum ljóst að raforkuframkvæmdirnar, sem hér hafa átt sér stað undanfarin mörg ár á vegum allra ríkisstjórna má segja, svo langt sem okkar kynslóð hefur fylgst með, hafi skilað þjóðinni verulegum árangri. Og eftir því sem þjóðfélagið stækkar, eftir því sem þörfin verður meiri fyrir raforku, hlýtur hún að halda áfram að skila þeim arði sem til var ætlast, þó að við verðum að sjálfsögðu að þola erfiðleikatíma á fyrstu árum framkvæmdanna. Það dylst engum að hér hafa orðið gríðarlega miklar framfarir, bylting í öllum þjóðfélagsháttum síðan Ísland naut sjálfstæðis. Aftur á móti er saltframleiðslan tilraunastarfsemi. Hún er eiginlega fyrsta tilraunastarfsemin sem efnt er til á Íslandi í verulegum mæli til þess að sannreyna það hvort hér er grundvöllur fyrir efnaframleiðslu í stórum stíl, við getum sagt á heimsmælikvarða, eða ekki. Og tilraunin ein sem slík kostar að sjálfsögðu peninga. Allt það sem menn taka sér fyrir hendur orkar tvímælis í upphafi. Stundum ber það árangur og stundum ekki. Enginn, hvorki ég né aðrir, getur um það dæmt á þessu stigi hvort það sem þegar hefur verið unnið í þeirri tilraunastarfsemi á eftir að bera árangur eða ekki. Það liggur t. d. ekki ljóst fyrir hvort sjávarafurðir okkar eru auðseljanlegri eða betri vara með því hreina salti sem kemur úr þessari tilraunaverksmiðju eða ekki. En eitt er víst: að útflytjendur fiskafurða hafa keypt allt það magn sem verksmiðjan hefur getað afgreitt. Ég vil ekki segja að hér hafi verið um óarðbæra fjárfestingu að ræða. Það er jafnvel arðbært að sannreyna að við eigum engin verðmæti í því sem við erum að kanna. Ég vil líka vara við þeirri hugsun að heimildir í lánsfjárlögum séu eingöngu til að fullnægja duttlungum fjmrh. Það getur vel verið að hv. 8. þm. Reykv. eigi eftir að verða fjmrh. Þá mundi hann komast að raun um að því fer fjarri. Það er ekkert í lánsfjárlögum sem kallar á tillögu, sem gæti verið tekin sem grín, um að heimila fjmrh. að hætta við erlendar lántökur ef hann telji þjóðhagslega hagkvæmt. Það getur fjmrh. gert. Þetta eru heimildir. Hann þarf ekkert að nota þær frekar en hann telur rétt, nema aðstæður sem hafa verið skapaðar honum í fortíðinni gefi honum ekki svigrúm til annars. Þá er ég t. d. að tala um heimildir þær sem hér var vitnað til og varða raðsmíðaverkefnin. Hvað sem fjmrh. gerir, hvort hann gerir eitthvað eða ekki neitt, þá er búið að ganga þannig frá þeim málum að þau falla á ríkisábyrgðir endanlega ef ekkert er að gert. Hitt er svo annað mál, að hér er verið að reyna að koma í veg fyrir það með því að gefa fjmrh. svigrúm til þess að leita annarra leiða. Og það eru þessar aðrar leiðir sem ég vona að við getum fundið. Og þá er ég kominn að því að svara hv. 2. þm. Austurl., að það er þess vegna sem svokallað sjálfdæmi er í þessari grein um raðsmíðaverkefnið.  Hvað varðar sundurliðun á þessum 500 millj. kr. til þróunarfélagsins þá er ég því miður ekki með hana nú. Ég var með hana við 2. umr. og þar las ég hana upp, sundurliðun um helminginn af upphæðinni. Um hinn helminginn er of snemmt að fjalla vegna þess að það er ekki búið að skipta honum. Helmingnum er óráðstafað þar til þróunarfélagið er orðið að veruleika. Þangað til er þessu fé dreift í gegnum Framkvæmdasjóð, algerlega til bráðabirgða. Ég vona að þessi skýring nægi því að ég er ekki með sundurliðunina núna. Ég var með hana, má segja af hreinni tilviljun, síðast þegar við ræddum þessi mál. Ég vil taka undir það sem kom fram hjá hv. 11. þm. Reykv., að auðvitað eru þetta engin vinnubrögð í sambandi við lánsfjáráætlun. Fyrir árið 1984 lagði ég fram fjárlög og lánsfjáráætlun samtímis. Þetta var afgreitt á réttum tíma en það hafði þá ekki verið gert í langan tíma þar á undan. Ég hlýt því að taka undir gagnrýni hv. þm. enda harmar enginn það meira en ég sem fjmrh. að lánsfjárlög skuli vera til meðferðar svona seint. Þetta kemur sér mjög illa fyrir fjmrn. og ríkissjóð í heild og slík vinnubrögð eru ekki til fyrirmyndar. Ég get ekki annað en tekið undir það líka að það er aldrei fyrirgefanlegt að fjárfesta í framleiðslu sem ekki selst eða ber sig. En við erum bara með staðreyndir í höndunum. Sem bisnessmaður mundi ég aldrei nokkurn tíma viðhafa slík vinnubrögð. En þau eru bara til staðar og við verðum að moða úr því sem okkur er treyst til að leysa. Þetta eru vandamál sem við verðum að vinna að að leysa. Hv. 3. þm. Norðurl. v. var einnig harðorður í garð ríkisstj. vegna sömu vinnubragða og ég tek það að sjálfsögðu til mín sem fjmrh. Hv. þm. á fullan rétt á því að segja það sem hann sagði og kannske svolítið meira, vegna þess að þegar líkar tafir urðu á afgreiðslu lánsfjáráætlunar í hans tíð, og voru þó jafnvel ekki eins slæmar og þessar tafir, þá var ég svo sannarlega ekkert að hlífa honum við ámæli fyrir þau vinnubrögð. Þar af leiðandi má segja að málflutningur frá minni hálfu nú til varnar þessum drætti væri ekki í neinu samræmi við þá afstöðu sem ég hafði þegar ég var í stjórnarandstöðu og hann stóð í mínum sporum. Við erum að tala hér um breytingu á verðlagsforsendum varðandi þær tillögur sem hér koma fram í 1. lið brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. á þskj. 725. Þar breytast verðlagsforsendur úr 174 stigum í 206. Þetta dæmir hv. 3. þm. Norðurl. v. nokkuð harkalega, harðar en ég bjóst við, vegna þess að öllum er í fersku minni að einmitt af sömu ástæðum þurftum við að taka upp fjárlögin og ræða hér allt fram í maí á síðasta ári leiðréttingar á fjárlögum, sem voru beinar afleiðingar af því að síðustu fjárlög hv. 3. þm. Norðurl. v. voru byggð á svo röngum verðlagsforsendum, eða 40% en um mitt ár var verðbólga komin upp í 84%. Það er einmitt leitast við að hafa þessa hlið lánsfjárlaganna eins rétta og frekast er kostur. En eins og hv. þm. ætti best að vita eru verðlagsforsendur reiknaðar út af Þjóðhagsstofnun og hagsýslunni og í samráði við formann Landsvirkjunar, sem er seðlabankastjóri um leið, er notað meðalgengi ársins á undan þegar undirbúningur að lánsfjáráætlun hefst, meðalgengi að viðbættum þeim verðlagsforsendum sem þá eru best þekktar. Á þeim tíma sem þessi lánsfjáráætlun fór í vinnslu var reiknað með meðalgengi ársins 1984 + 21% hækkun milli ára. Þetta hefur að vísu breyst síðan og þar af leiðandi eru þessar forsendur breyttar. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð. Þessir liðir skýra sig flestir sjálfir. 1. liðinn hefur hæstv. iðnrh. skýrt hér að beiðni fjh.- og viðskn. hv. Ed. 2. liðurinn, um Hitaveitu Egilsstaða og Fella, skýrir sig sjálfur. 3. liðurinn sömuleiðis. Hann var ræddur hér við 2. umr. og gaf ég þá svör um sundurliðun á þeirri upphæð. 4. liðinn, varðandi raðsmíðaskipin, hef ég líka skýrt. Ég tel því ekki ástæðu til að orðlengja þetta að öðru leyti en því að svara hv. 2. þm. Austurl. varðandi þá brtt. sem hann flytur á þskj. 515. Það er deginum ljósara að hér er um brýna þörf að ræða en ég held að till. sem þessa, svona seint fram komna við afgreiðslu á lánsfjárlögum fyrir þetta ár, upp á 100 millj. kr. til viðbótar, sé tæplega hægt að taka til greina þrátt fyrir góðan vilja. Ég vildi því gjarnan mega komast að samkomulagi við flm. um að kostnaður og leiðir til framkvæmda verði kannaðar á þessu ári. Það styttist í gerð fjárlaga fyrir næsta ár og þyrfti að athuga hvort ekki væri þá hægt að hrinda þessu í framkvæmd, kannske ekki á eins mörgum stöðum og gert er ráð fyrir í till., en a. m. k. að hefja framkvæmdir við það verkefni sem um ræðir, að koma upp mengunarvörnum, sem hugsanlega gætu orðið orkusparandi um leið, í fiskimjölsverksmiðjum á Austurlandi. Ég veit það af eigin reynslu að fólk hefur flúið frá byggðarlögum á Austurlandi vegna þess að það hefur ekki þolað andrúmsloftið sem þar ríkir þegar verksmiðjurnar eru í gangi. Það fer því ekkert á milli mála að hér er um mjög brýnt verkefni að ræða. En ég get ekki mælt með því að taka 100 millj. kr. fjárveitingu inn á þessa lánsfjáráætlun á þessu stigi en er fullkomlega reiðubúinn til þess að standa að því að málið verði skoðað betur og frekari kostnaðaráætlanir sem og framkvæmdaáætlanir liggi þá fyrir. Að lokum vil ég þakka formanni fjh.- og viðskn., hv. 4. þm. Norðurl. v. Eyjólfi Konráð Jónssyni og fjh.- og viðskn. allri fyrir mjög góða samvinnu og vonandi árangursríka um afgreiðslu lánsfjáráætlunarinnar.



Virðulegi forseti. Það má með sanni segja að við séum að vinna nefndarstörf fjh.- og viðskn. að töluverðu leyti hér við 3. umr. í deildinni. Eins og fram kom hjá hæstv. iðnrh. síðast þegar hann steig hér í stólinn hafa ekki allir sama skilning á því hvernig þær tölur eru fengnar sem fram eru komnar hérna í áætlun Landsvirkjunar og birtast í brtt. sem hér eru fluttar á þskj. 725. Það er að sönnu um tómt mál að tala að ætla að vinna nefndarstörf í ræðustól og því er ekki að svo búnu meira hægt að gera í þessu máli, en ég lýsi aftur óánægju minni með þessi vinnubrögð og tel að þau nái ekki nokkurri einustu átt. Annars kem ég hingað fyrst og fremst vegna þess sem hæstv. iðnrh. sagði út af samningum við Swiss Aluminium Ltd. um stækkun álversins í Straumsvík um 50%, það sem hann sagði þegar hann steig hér síðast í stólinn. Ég verð að segja að nú þykir mér týra. Það er ekkert ljóst með Alusuisse, það hafa engar formlegar samningaviðræður átt sér stað við Alusuisse, upplýsti hæstv. iðnrh. Líkur hafa að vísu aukist á því að samstarfsaðilar séu fundnir fyrir Alusuisse, en engir formlegir samningafundir hafa átt sér stað. Um orkuverðið, sem er auðvitað einn af meginþáttum málsins, er ekkert handfast, svo að ég vitni beint í orð ráðh., og ekki tilefni til að skýra frá neinu í því efni opinberlega. Það gæti gerst, sagði hæstv. iðnrh., að formlegur samningafundur yrði haldinn undir miðjan næsta mánuð í þessu máli. Það er ekkert ljóst. Það liggur ekkert á borðinu. Samt á að setja fulla fart á Blönduvirkjun með það í huga að selja Alusuisse þá orku sem hún mun framleiða, en það hefur oft komið fram hér í umr. á hv. Alþingi að stækkun álversins í Straumsvík mun nýta nærri alla orkuframleiðslu Blönduvirkjunar. Okkur iðnrh. greinir líka á um hvort það borgi sig að selja Alusuisse orkuna, en það er annað mál sem ég ætla ekki að fara út í hér. Það sem er hins vegar ljóst og borðleggjandi nú er að það á að fara út í að setja framkvæmdir við Blöndu á fulla fart þrátt fyrir að ekkert liggi ljóst fyrir um sölu á orku úr Blönduvirkjun og þrátt fyrir að við höfum á bilinu 450–475 gwst. umfram í núverandi virkjunarkerfi Landsvirkjunar - gwst. sem við getum ekki selt. Þess vegna er fram komin hækkun á lántökuheimildum Landsvirkjunar um 230 millj. kr. við 3. umr. lánsfjárlaga í Ed. Að mínu viti vísar þetta allt í þá átt að við stefnum hraðbyri eftir þeim glötunarvegi sem hefur verið markaður og ekki bara í tíð núv. hæstv. ríkisstj. heldur í langan tíma þar á undan - þeim glötunarvegi sem hefur verið markaður í orku- og stóriðjumálum hér á landi. Ég vil benda þeim hv. þdm. á það, sem sjá ástæðu til að sitja undir þessari umr., að hér er ekki um litla peninga að ræða. - Það hefur mér ávallt fundist mjög athyglisvert á Alþingi Íslendinga að þegar orkumál eru á dagskrá sjá ákaflega fáir hv. þm. ástæðu til að sitja undir þeim umr. Samt er þarna um að ræða þann hluta af ríkisbúskapnum þar sem einna hæstu fjárhæðunum er velt. Má með fullum rökum segja að það sem er gert í þessum málum skiptir máli fyrir afkomu allra landsmanna. Aðgerðir á þessum sviðum skila sér inn í efnahagslífið með miklum krafti. Þetta er svo stór hluti af því fjármagni sem í veltunni er og þess vegna skiptir þetta máli fyrir alla afkomu landsmanna. Samt hefur mér fundist að áhugi hér á þessum málum hafi verið mjög takmarkaður. Eins og hér hefur þrásinnis komið fram við umr. og líka við 2. umr., sem ég gat því miður ekki verið viðstödd, heldur erlent lánsfé áfram að streyma inn í íslenskt efnahagslíf. Þar ætlar ekkert lát að verða á og það er heldur ekkert lát á því að þessu rándýra erlenda lánsfé sé veitt til framkvæmda sem ekki verður annað séð en að séu gersamlega óarðbærar, framkvæmda eins og aukinnar orkuframleiðslu sem engin trygging er fyrir að seljist á viðunandi verði, að seljist yfirleitt eða þá með viðunandi hætti til viðunandi aðila, t. d. til innlendra orkunotenda. Á slíka aðila hefur ekki verið minnst einu orði í þessari umr. um lántöku Landsvirkjunar til raforkuframkvæmda. Ég lýsi því því hér yfir að ég mun greiða atkv. gegn 1. brtt. á þskj. 725 þegar hún kemur til atkv. á eftir. Það er sú brtt. sem á við 3. gr. frv. og hljóðar upp á auknar erlendar lántökur til Landsvirkjunar. Hæstv. fjmrh. kom í stólinn áðan og þótti mér vænt um að heyra þar þá viðurkenningu hans að hann sem bisnessmaður mundi aldrei fjárfesta í óarðbærum fyrirtækjum og framleiðslu sem ekki er hægt að selja. Þarna erum við hæstv. fjmrh. alveg hjartanlega sammála. Það er það sem ég er að hugsa um. En síðan bætti hæstv. fjmrh. við: En þessi vinnubrögð eru bara til staðar og því er ekki um annað að ræða. - Þetta þótti mér miður að heyra.

Þetta er vandamál sem er til staðar. Það var það sem ég sagði.

Vinnubrögð heyrðist mér hæstv. ráðh. segja, en Alþingistíðindi skera úr um það. Það var einmitt alveg hárrétt hjá hæstv. ráðh. að það er ekki beint vandamálið sem er til staðar, heldur hvernig við leysum úr því, hvaða vinnubrögðum við beitum við lausn þess. Þess vegna sá ég ástæðu til að taka þetta niður eftir hæstv. fjmrh. Mér fannst þarna satt og rétt að orði komist. Það eru nákvæmlega þessi vinnubrögð sem ég vil breyta og ég er m. a. hingað komin til þess að breyta þeim og það mun ég áfram gera og vinna að í öllu mínu starfi hér. Mér þætti ekki ónýtt að fá hæstv. fjmrh. til liðs við mig til að gangast í því að breyta þessum vinnubrögðum og taka á þessu vandamáli með öðrum hætti en hingað til hefur verið gert því ekki veitir af, verkefnið er stórt. Ég er m. a. hingað komin til að breyta vinnubrögðum af þessu tagi og að því mun ég áfram vinna meðan ég er hér.



Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki, eins og ég sagði áðan, að lengja þessa umr. mikið, en ég sé mig tilknúinn til þess þó að bæta aðeins við orð mín áðan, einkum vegna þess að ég hafði það á tilfinningunni að hæstv. fjmrh. hefði misskilið orð mín eitthvað þar sem hann taldi að ég hefði verið að tala um hans duttlunga þegar ég talaði um heimildir til að fullnægja duttlungahugmyndum manna. Ég átti alls ekki við það. Ég býst við að fjmrh. sé ekki ókunnugt um hugtök eins og gæluverkefni eða duttlunga þm., þar sem unnið er, oft af miklu harðfylgi, að fjármögnun og framkvæmd verkefna sem tíminn síðar sannar að eiga mjög lítið erindi inn í íslenskt efnahagslíf. Það má nefna bæði gömul og ný dæmi. Við höfum hugsanlega eitt nýtt dæmi á ferðinni sem nefnt var áðan svo að ekki sé alltaf verið að stagast á Kröflu og öðrum slíkum verkefnum. Það er títtnefnd kísilmálmverksmiðja á Austurlandi sem reyndar skilar hæstum meðallaunum á landinu í dag til starfsmanna sinna en ekki nokkru fyrir þjóðarbúið enn þá. Fjmrh. taldi sér heimilt að hætta við lántökur ef hagsmunir lands og þjóðar byðu svo. Ég tel að þarna fari fjmrh. með rangt mál og þurfum við þá ekki annað en að lesa 1. og 2. gr. þessa frv. Í 1. gr. er sagt að fjmrh. sé heimilt að taka ákveðna lánsupphæð, sem þar er tilgreind, og í 2. gr.: „Lánsfé skv. 1. gr. skal ráðstafað í samræmi við ákvæði fjárlaga og fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar fyrir árið 1985.“ Alla þessa lánsupphæð er því búið að eyrnamerkja þannig að enginn getur undan því vikist að framfylgja þessum lögum öðruvísi þá en með lögbroti. Því skal líka andmælt, sem hæstv. fjmrh. hélt hér fram, að ásetningur þessarar ríkisstj. sé ekki fokinn út í veður og vind. Það hlýtur að fara saman ásetningur annars vegar og framkvæmd. Ef ég dreg hana dóttur mína aftur inn í þessa umr., sem ég nefndi áðan, hafa skuldir þessarar þjóðar sem hlutfall af þjóðarframleiðslu aukist um 100% á þeim tólf árum sem hún hefur lifað. Ef svo fer fram sem horfir verður þessi unga stúlka ekki orðin gjafvaxta þegar erlend lán nema orðið að verðmæti allri okkar þjóðarframleiðslu, ef þessi þróun verður ekki stöðvuð. Ríkisstj., sem nú er við völd, hefur ekki stöðvað þessa þróun og hefur ekki uppi neina tilburði til þess að stöðva hana. Menn geta reynt að malda í móinn og segja: Ásetningur minn er enn hinn besti. Það gagnar fólki ekki neitt á meðan framtakið eða framkvæmdirnar eru ekki í samræmi við ásetninginn. Ég hirði ekki að ræða um saltverksmiðju eða raforkuframkvæmdir að neinu ráði. Við gætum haldið uppi löngu máli um það. Við áttum einu sinni auðlindir í sjó og á landi í sjávarútvegi og landbúnaði sem við erum búnir að ofnýta og þó aðallega offjárfesta í og þar með búnir að eyðileggja árangurinn af þessum auðlindum eða þann ábata sem við gætum haft af þeim. Það fer ekkert á milli mála, þegar horft er á offramleiðsluna á raforku hér á landi, að við erum á góðri leið að fara með þá auðlind sama veg og hinar tvær auðlindirnar sem við áttum.



Virðulegi forseti. Af frv. því sem ég mæli hér fyrir leiðir að einkaréttur ríkisins til innflutnings og sölu á tóbaki og eldspýtum skv. lögum nr. 63/1969 verði afnuminn hinn 1. jan. 1986 nái það fram að ganga. Nú eru liðin 53 ár síðan ríkið öðlaðist einkarétt til innflutnings og sölu á tóbaki og um 50 ár síðan það öðlaðist þann sama rétt varðandi eldspýtur. Reyndar hafði ríkið áður átt einkasölurétt á tóbaki, þ. e. á árunum 1922–1923. Einkasölumálin voru nokkuð umdeild á sínum tíma sem sést best á því að einkasölurétturinn var afnuminn strax fjórum árum eftir að ríkið öðlaðist hann í fyrsta sinn og síðan endurvakinn enn á ný sex árum síðar eða árið 1932. Þau sjónarmið, sem fyrst og fremst bjuggu að baki einkasölufyrirkomulaginu á tóbaki og eldspýtum, voru þau að með því væri ríkinu tryggður áreiðanlegur tekjustofn sem gefa ætti af sér allverulegar tekjur í formi einkasölugjalda. Þetta var á kreppuárunum og var með þessu m. a. stefnt að því að skapa nokkurt svigrúm til þess að draga úr hækkun neysluskatta á ýmsum nauðsynjavörum. Þó svo að tekjuöflunarþátturinn hafi vegið langþyngst í rökstuðningi fyrir einkasöluréttinum kom fleira til, svo sem von um hagstæðari innkaup en ella auk þess sem auðveldara var talið að annast eftirlit og koma í veg fyrir ólöglegan innflutning á tóbaki. Telja verður löngu tímabært í ljósi þeirra viðamiklu breytinga og þróunar sem átt hefur sér stað í innflutningi, innflutningsverslun og skattamálum hérlendis á s. l. hálfri öld að endurskoða þau ákvæði laga er kveða á um einkarétt ríkisins til innflutnings og verslunar með tóbak og eldspýtur. Fyrst af öllu má í þessu sambandi benda á þá staðreynd að sömu tekna og ríkissjóður hefur núna af einkasölugjöldum af þessum vörum má afla með auðveldari og ódýrari hætti en þeim að áskilja ríkinu umræddan einkasölurétt. Tekna þessara má við núverandi aðstæður einfaldlega afla með innflutningsgjöldum eða framleiðslugjöldum eigi framleiðsla þessarar vöru sér stað innanlands. Í annan stað má benda á að óeðlilegt og óæskilegt er að ríkið sé að vasast í rekstri sem augljóst er að einkaaðilar eru fullfærir um að leysa af hendi. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. er m. a. að finna fyrirheit um að draga úr ríkisumsvifum þar sem þess er kostur. Þetta frv. er dæmi um þá alvöru sem að baki þessu fyrirheiti býr. Að mínu mati er tóbakseinkasalan skýrt dæmi um rekstur sem betur er borgið í höndum einkaaðila í frjálsri samkeppni. Menn verða í þessu sambandi að átta sig á því að Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins hefur ekki umboð fyrir eina einustu tegund tóbaks sem hún flytur inn og selur. Umboðin eru öll í höndum einstaklinga eða fyrirtækja sem fá sín umboðslaun þó svo þau þurfi tiltölulega litlu til að kosta vegna þeirrar umsýslu. Þá kannast flestir við þá gagnrýni sem oft hefur heyrst um það hve erfitt sé að koma nýjum tóbakstegundum á markað hérlendis vegna einkasölufyrirkomulagsins. Í þessu efni takast oft á hagsmunir viðkomandi umboðsmanns, sem vill koma nýrri tegund tóbaks á markaðinn, og ÁTVR sem hefur augljósa hagsmuni af því að tegundaúrvalið sé í lágmarki þannig að kostnaður sé sem minnstur. Margir hafa orðið til þess að benda á hið óeðlilega vald og möguleika sem ÁTVR hefur til þess að mismuna aðilum í þessum efnum. Síðastur manna verð ég til þess að væna starfsmenn ÁTVR um annarleg sjónarmið í þessum efnum. Starf þeirra í þessu efni er mjög vandasamt og allt annað en öfundsvert. Þvert á móti tel ég að miðað við aðstæður hafi þeim tekist að finna málum þessum farsælan farveg. Engu að síður verður því ekki á móti mælt að einkasölufyrirkomulagið verður ætíð mjög auðvelt að gagnrýna að þessu leyti, þ. e. að það bjóði heim hættunni á mismunun milli aðila. Þá tel ég vert að benda á annað atriði til sönnunar því að reynslan sýnir svo að ekki verður um villst að opinber rekstur er óhagkvæmari en einkareksturinn. Hér á ég við hvernig staðið var að verðlagningu á tóbaki og reyndar einnig áfengi a. m. k. undanfarna tvo áratugi og e. t. v. lengur. Verðstefna þessi fól það í sér að smásöluverð á tóbaki var á þessum tíma nær ætíð ákvarðað hið sama eða mjög svipað af sams konar tegundum tóbaks. Við ákvörðun verðs var m. ö. o. ekki tekið nauðsynlegt tillit til innkaupsverðs á hverri tegund fyrir sig á hverjum tíma og þeirra þátta sem áhrif kunna að hafa, svo sem breytinga á gengi. Hækkanir útsöluverðs á liðnum árum hafa því í langflestum tilvikum átt rætur sínar að rekja til hækkunar einkasölugjaldsins, en ekki jafnframt til breytinga sem átt hafa sér stað á kostnaðarverði tóbaksins. Þá hafði hækkun einkasölugjaldsins oftast nær verið ákveðin hlutfallslega sú sama á allar tegundir tóbaks. Fyrir gat komið að tóbak sem var tiltölulega ódýrt í innkaupi væri selt á sama eða svipuðu verði og sambærilegt tóbak sem var dýrt í innkaupi. Þetta fyrirkomulag við ákvörðun smásöluverðs hafði þannig í raun í för með sér að hvorki framleiðendur tóbaks né umboðsmenn þeirra hérlendis sáu sér hag í því að halda innflutningsverðinu sem lægstu því lágt innflutningsverð hafði lítil sem engin áhrif á smásöluverð þar sem verðið ákvarðaðist fremur af tegundum en innkaupsverði. Lágt innkaupsverð leiddi þannig einungis til hærri tekna ríkissjóðs í formi einkasölugjalds, en alls ekki til sterkari aðstöðu á markaðinum. Þessi verðstefna tryggði m. ö. o. hag ýmissa framleiðenda eða framleiðsluaðila sem seldu hingað tóbak á lítt samkeppnisfæru verði á kostnað ríkissjóðs. Í frjálsri samkeppni hefði dæmi af þessu tagi aldrei komið upp. Fljótlega eftir að ég tók við embætti fjmrh. beitti ég mér fyrir endurskoðun á þeim reglum sem áður giltu í þessum efnum. Á grundvelli hennar var nýjum verðlagningarreglum hrundið í framkvæmd fyrir rúmu ári. Meginmarkmið hinnar nýju verðlagningarstefnu er, eins og margir hafa e. t. v. rekið sig á, að láta innkaupsverðið endurspeglast að fullu í smásöluverðinu án þess þó að rýra tekjur ríkissjóðs af einkasölugjaldinu. Hinar nýju reglur hafa þegar leitt til þess að samkeppni ríkir nú, a. m. k. meðal framleiðenda og umboðsmanna þeirra, sem ríkissjóður nýtur góðs af í verulegum mæli. Þessum reglum er nánar lýst í grg. með frv. því til laga um tóbaksgjöld sem lagt var fram hér á Alþingi samhliða þessu frv. Að því er varðar eftirlit með innflutningi og sölu þessarar vöru má vekja athygli á því að það verður síst lakara en áður, einkum eftir að ákvæði reglugerðar um viðvörunarmerkingar á tóbaki taka gildi, en það mun eiga sér stað hinn 1. júlí n. k. Eins og áður segir felur frv. í sér, verði það að lögum, að einkaréttur ríkisins til verslunar með eldspýtur fellur niður frá sama tíma. Rétt er að það komi fram að eiginlegt einkasölugjald er ekki lagt á eldspýtur, heldur hafa tekjur fyrst og fremst stafað af 70% tolli og tiltölulega lágri heildsöluálagningu. Telja verður fremur ankannalegt að ríkið skuli vera með einkarétt til verslunar með eldspýtur, en t. d. ekki með vindlingakveikjara o. fl. Hér skortir samræmi. Í frv. til l. um gjöld af tóbaksvörum, sem flutt er samhliða frv. þessu, er gerð grein fyrir því að nettótekjur ríkissjóðs muni ekki rýrna við afnám tóbakseinkasölunnar. Gjöld af tóbaksvörum breytast einungis úr einkasölugjaldi og sölugjaldi í tóbaksgjald og vörugjald sem verður innheimt við tollafgreiðslu eða með sama hætti og vörugjald af innlendri framleiðslu verði um hana að ræða. Ekki er talin ástæða til að breyta gjaldtöku af eldspýtum vegna þessara breytinga, en eins og áður segir er nú innheimtur 70% tollur af þeim innflutningi auk þess sem þær eru söluskattsskyldar. Eins og kunnugt er á sér stað verðjöfnun á tóbaki. Verði frv. þetta að lögum fellur hún niður, enda verður ekki séð hvaða sjónarmið það eru sem réttlæta verðjöfnun á tóbaki umfram aðrar vörur, þar á meðal ýmsar nauðsynjavörur. Í kjölfar frjálsrar verslunar með tóbak er ljóst að tóbaksdeild ÁTVR verður lögð niður að öðru leyti en því að ekki er fyrirhugað, a. m. k. ekki fyrst um sinn, að leggja niður neftóbaksframleiðslu hennar. Gera má ráð fyrir að a. m. k. átta stöður í tóbaksdeild verði lagðar niður. Þá hlýtur þessi breyting að leiða til fækkunar starfsmanna á aðalskrifstofu, enda á skrifstofukostnaður ÁTVR í verulegum mæli rætur sínar að rekja til tóbakssölunnar. Benda má á í þessu sambandi að dreifingaraðilar tóbaks í smásölu skipta hundruðum andstætt því sem gildir um áfengi. Þá er rétt að það komi fram hér að áformað er að leggja niður starfsemi iðnaðardeildar ÁTVR að svo miklu leyti sem um er að ræða framleiðslu sem öðrum en ríkinu er ekki beinlínis bannað að stunda. Hér er m. a. um að ræða framleiðslu kökudropa og neftóbaksgerð, ef frv. þetta nær fram að ganga. Verið er að kanna hvort mögulegt sé að koma þessari starfsemi fyrir á vernduðum vinnustöðum og hvort áhuga sé þar að finna á því að yfirtaka þessa framleiðslu, enda verði þeim afhent núverandi framleiðslutæki ÁTVR vegna þessarar framleiðslu án endurgjalds. Verði frv. þetta að lögum er gert ráð fyrir að umboðsmenn hinna ýmsu tóbakstegunda annist framvegis innflutning, birgðahald og heildsöludreifingu þess með þeim hætti sem þeir telja ákjósanlegast og hagkvæmast. ÁTVR mun hins vegar þurfa nokkurn tíma til að selja sínar vörubirgðir og er gert ráð fyrir því að hún muni gera það í samkeppni við hina nýju dreifingaraðila. Að því er einstakar greinar þessa frv. varðar er það að segja að frv. er efnislega algerlega sambærilegt við lög nr. 67/1969, um verslun ríkisins með áfengi og tóbak, að öðru leyti en því að öll ákvæði er varða einkarétt ríkisins til innflutnings og dreifingar á tóbaki og eldspýtum eru felld niður. Eins og kunnugt er var kaflinn um Lyfjaverslun ríkisins felldur niður á sínum tíma með lögum nr. 16/1982, um lyfjadreifingu. Með vísan til þessa þykir ekki ástæða til að fjölyrða frekar um einstakar greinar frv. nema 10. gr. þess sem kveður á um a$ frv., verði það að lögum, skuli taka gildi 1. janúar 1986. Tíminn þangað til mun tóbaksumboðsmönnum ætlaður til undirbúnings þeirri breytingu sem frv. þetta felur í sér. Að öðru leyti er vísað til frv. um tóbaksgjald vegna hins nýja fyrirkomulags sem fyrirhugað er að koma á varðandi gjaldtöku á tóbaki. Virðulegi forseti. Að lokum legg ég til að frv. þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn. og til 2. umr.



Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. hefur mæli hér fyrir frv. sem felur það í sér að einkasala ríkisins á tóbaki verði afnumin. Ég vil lýsa eindreginni andstöðu minni við þetta frv. og þá stefnu sem í því felst. Ég tel að þessi breyting, sem í frv. felst frá því fyrirkomulagi sem nú er, sé algerlega ástæðulaus, það felist enginn ávinningur í henni fyrir þjóðina og að hún gæti haft þegar fram líða stundir í för með sér verulegt tekjutap fyrir ríkissjóð. Tóbak er vörutegund sem er nokkuð sérstaks eðlis. Ríkissjóður hefur ætlað sér verulega miklar tekjur af henni. Brúttóhagnaður ríkisins á þessu ári er áætlaður hvorki meira né minna en um 570 millj. vegna tekna af sölu tóbaks. Ég held að það sé ekkert óeðlilegt að hér ríki reglur um sölu þessarar vöru. Það er hins vegar uppi sú kreddukenning meðal núverandi stjórnarflokka að það beri og eigi að rífa niður allan þann atvinnurekstur sem ríkið stendur fyrir. Það er stefna sem við Alþb.-menn teljum óskynsamlega og forkastanlega og vera hvorki í þágu skattgreiðenda né í þágu neytenda og enn síður í þágu þjóðarinnar í heild. Þessu frv. er sem sagt fyrst og fremst ætlað að þjóna undir þessa kreddukenningu og ég sé enga ástæðu til þess að vera samþykkur þeirri stefnu. Ég álít að frv. muni fyrst og fremst hafa það í för með sér að opna möguleika fyrir innflytjendur til að auka hagnað sinn, en betra tækifæri verður til að ræða þetta mál við 2. umr. málsins.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um gjöld af tóbaksvörum. Frv. gerir ráð fyrir að tekin verði upp tvö ný gjöld er leggja skuli á allt tóbak. Það er flutt samhljóða frv. um verslun ríkisins með áfengi, en af því frv. leiðir, nái það fram að ganga, að einkaréttur ríkisins til innflutnings og sölu á tóbaki og eldspýtum fellur niður hinn 1. jan. 1986. Gjalda skv. þessu frv. er ætlað að afla frá og með 1. jan. 1986. Eins og fram kom í framsöguræðu minni með frv. um verslun ríkisins með áfengi er talið eðlilegt fyrir ríkið og mun einfaldara, miðað við núverandi aðstæður, að afla þeirra tekna af tóbaksvörum, sem taldar eru æskilegar á hverjum tíma, með beinni skattlagningu á innflutning þess og framleiðslu í stað þess að afla þessara tekna sem einkasöluaðili sem í raun hefur aðeins falist í að annast innflutning, birgðahald og dreifingu fyrir umboðsmenn tóbaksframleiðenda. Þá er og bent á það að óviðeigandi sé, í ljósi þess hve skaðsemi tóbaksneyslu er talin ótvíræð, að ríkið skuli stunda verslun með tóbak. Með vísan til þessa er í frv. þessu gert ráð fyrir að afla frá og með 1. jan. 1986 þeirra tekna sem ríkissjóður hefur notið af einkasölugjaldi af tóbaki með sérstökum gjöldum, tóbaksgjaldi og vörugjaldi, sem leggja skuli á allt innflutt tóbak svo og innlenda tóbaksframleiðslu sé um hana að ræða. Einkasöluréttur ríkisins á tóbaki fellur hins vegar niður frá sama tíma. Brúttóhagnaður ÁTVR á árinu 1984 nam 401 millj. kr. Tóbaksgjaldið eins og það er ákvarðað í frv. er jafnhátt því einkasölugjaldi sem innheimt er af tóbaki eftir verðbreytingu þá sem átti sér stað í febrúar s. l. Í ár er gert ráð fyrir að tekjur ÁTVR af einkasölugjaldi verði, miðað við sömu neyslu, um 570 millj. kr. á verðlagi marsmánaðar s. l. Í þessu sambandi má minna á að gert er ráð fyrir að hækka einkasölugjaldið á þessu ári í samræmi við framfærsluvísitölu. Athygli skal vakin á því að neyslumynstrið hefur breyst nokkuð mikið undanfarið í kjölfar hinnar nýju verðstefnu. Neyslan hefur t. d. flust meira yfir í evrópskar vindlingategundir, enda eru þær mun ódýrari en þær amerísku, einkum vegna mjög sterkrar stöðu dollarans. Neyslubreyting af þessu tagi hefur engin áhrif á tekjur af tóbaksgjaldi eins og það er hugsað skv. frv. þessu þar sem það ákvarðast af magni en ekki verði. Hins vegar kann neyslubreyting af þessu tagi að hafa áhrif á aðrar tekjur ríkissjóðs af tóbakssölu, þ. e. tekjur af álagningu og söluskatti, þar sem salan hefur aukist í ódýrari vindlingategundum á kostnað þeirra dýrari. Mjög erfitt er þó að gera sér grein fyrir hver áhrif það kann að hafa á nettótekjur ríkissjóðs. Eins og kunnugt er hefur sérregla gilt varðandi söluskattsinnheimtu af öllu tóbaki. Hún felst í því að ÁTVR annast innheimtu og skil hans en ekki smásalar. Ástæðan fyrir þessari sérreglu er sú að þar sem ríkið hefur eitt á sinni hendi alla heildsöludreifingu á tóbaki svo og að tóbak hefur til þessa verið háð verðlagsákvæðum er auðvelt að gera sér grein fyrir skattstofninum og innheimta skattinn með einföldum og tryggum hætti. Ljóst er að þessu fyrirkomulagi verður ekki við komið ef einkasöluréttur ríkisins á tóbaki verður afnuminn svo og verðlagshöft. Af þessu leiðir, komi ekki annað til, að söluskattur af tóbaki yrði í kjölfar afnáms einkasöluréttar ríkisins á tóbaki innheimtur í smásölu með venjulegum hætti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að ýmsar efasemdir eru uppi um áreiðanleika söluskattsskila smásölunnar hérlendis. Í þessu sambandi er rétt að benda á að söluskattsuppgjör matvöruverslana er í sjálfu sér ótryggt vegna hinna mjög svo flóknu reglna sem um það gilda. Þetta stafar fyrst og fremst af því að öll matvara er undanþegin söluskatti. Af þessum sökum hefur þurft að setja flóknar sérreglur um uppgjör þeirra sem í raun eru ekki mjög öruggar. Í ljósi þessa er í frv. lagt til að eiginlegur söluskattur verði felldur niður af hvers konar tóbaki, en þess í stað verði lagt á og innheimt vörugjald er leggjast skal á tollverð tóbaks að viðbættum aðflutningsgjöldum. Með þessum hætti á að vera tryggt að a. m. k. svipaðar tekjur skili sér í ríkissjóð í formi vörugjalds af tóbaki og nú á sér stað í formi söluskatts. Á árinu 1984 námu söluskattstekjur ríkissjóðs af tóbaksvörum tæplega 255.2 millj. kr. Að því gefnu að þessi álagningarhlutföll breytist ekki í kjölfar afnáms einkasöluréttar ríkisins og verðlagshafta er ljóst að vörugjaldið á tóbaki verður að vera 31% eigi það að skila sömu tekjum og söluskattur gerir nú. Nauðsynlegt þykir engu að síður, einkum í ljósi þeirra breytinga á neysluvenjum sem átt hafa sér stað að undanförnu svo og að verð á tóbaki verður framvegis ekki háð verðlagsákvæðum, að veita ráðh. nokkurt svigrúm varðandi ákvörðun gjaldsins. Því er lagt til að gjaldið megi lægst vera 30% og hæst 60%. Með þessum hætti verður því hér eftir sem hingað til mögulegt fyrir hið opinbera að hafa bein áhrif á tóbaksverð án þess að til komi sérstök lagasetning í hvert sinn. Ég tel ekki þörf á að ræða frv. þetta frekar að svo stöddu og legg til að því verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Ég kem hér til að lýsa stuðningi mínum við bæði þau frv. sem hæstv. fjmrh. hefur mælt fyrir nú . Ég tel aðeins til bóta að koma málinu þannig fyrir að ríkið sé ekki að vasast í verslunarstarfsemi sem aðrir geta gert betur og er ástæðulaust að þenja út ríkisbáknið á þann veg. Ég hygg líka varðandi tóbakið að þetta geti orðið til þess að neytendur fái ódýrara tóbak. Menn segja kannske að það verði til þess að menn reyki meira. Ég tel að svo sé ekki því að sú verðpólitík sem stunduð hefur verið á undanförnum áratugum hefur verið á þann veg að hún hefur ekki hamlað því að reykingar hafi aukist. Ég tel að nota þurfi aðrar leiðir til að draga úr neyslu tóbaks. Fyrra frv. fjallar um að afnema einkarétt ríkisins á tóbakssölu og eldspýtum. Ég hef einmitt flutt frv. um sama efni í hv. Ed. og það hefur verið samþykkt héðan, liggur í Nd. En varðandi það hvernig ríkið ætlar að ná inn tekjum af þessum vörum finnst mér harla athyglisvert að nú er reiknað með að söluskattur verði lagður niður á þessu og tekið upp vörugjald í staðinn. Það kemur manni til að hugsa hvort ekki sé hægt að fara þannig að með fleiri vörur og tryggja með því betri heimtur á sköttum til ríkisins, kannske mestöllum vörum sem þurfa í toll að fara. Gaman væri að fá upplýst hvort það er ekki unnt. Ég reikna með að verði þessi leið farin mundi það hafa í för með sér betri innheimtu fyrir ríkissjóð. En eins og ég sagði áðan lýsi ég fylgi mínu við þessi frv. og tel þau horfa til framfara.

Flm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð um atkvgr. Ég hafði ekki lagt til að þessu frv. yrði vísað til fastanefndar. Fram kom till. frá hv. 3. þm. Norðurl. v. um að vísa frv. til hv. allshn. Þegar svo var komið var meðferð málsins frestað að minni tillögu. Nú geri ég þá till. í samráði við alla þingflokkana að málinu verði vísað til sérstakrar nefndar skipaðrar níu mönnum.

Eyjólfur Konráð Jónsson Hæstv. forseti. Það er aðeins ein spurning: Er hægt að kjósa slíka nefnd án þess að taka málið á dagskrá? Að vísu fannst mér óeðlilegt að vísa máli til nefndar, sem ekki hefði verið kosin, sem enginn vissi hver væri, en ég gerði ekki aths. við það. En ég held að þetta geti ekki verið rétt þingsköp að kjósa nefnd án þess að taka málið á dagskrá.



Herra forseti. Ég tel að það sé ekkert óeðlilegt við þá málsmeðferð sem hér er viðhöfð. Hún er venjuleg undir þessum kringumstæðum. Síðast þegar það skeði í þessari hv. deild að kjörin var sérstök nefnd til þess að fjalla um stjórnarskrármál, á síðasta þingi, var nákvæmlega farið að eins og nú er. Það var lagt til að það yrði skipuð sérstök nefnd til þess að fjalla um málið. Hér áðan lagði ég til að það væri skipuð sérstök nefnd og gerði það að tillögu minni að kosin verði sérstök nefnd níu manna. Sú till. var borin undir atkv. og hún var samþykkt. Þar með hefur nefndin verið stofnsett. Síðan óskaði hæstv. forseti eftir listum eins og venja er við kjör í nefndir. Listi hefur komið fram og það liggur fyrir að kjósa í þá nefnd sem við áðan samþykktum að stofna.



Virðulegi forseti. Ég verð að játa að mér fannst þetta óvenjuleg málsmeðferð. En þar sem allir þingflokkar hafa rætt þessi mál og komist að þessari niðurstöðu þykir mér ekkert undarlegt að þessi aðferð sé viðhöfð og þar að auki berum við allir sérstakt traust til forseta Sþ. og hljótum að virða hans úrskurð sem slíkan.

Flm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. forseti. Ég vil aðeins ítreka það sem ég sagði áðan. Þessi aðferð er venjuleg en ekki óvenjuleg.



Ég vænti þess að það liggi ljóst fyrir að hér er ekki um óvenjulega aðferð að ræða við slíkar aðstæður sem hér hafa verið skýrðar. Og hér liggur þá fyrir till. um þingskapanefnd Ed. Fram kom einn listi með jafnmörgum nöfnum samtals og menn skyldi kjósa. Samkvæmt því lýsti forseti yfir að kosnir væru án atkvgr.: Þorv. Garðar Kristjánsson, Salome Þorkelsdóttir, Helgi Seljan, Haraldur Ólafsson, Eiður Guðnason, Stefán Benediktsson, Sigríður Dúna Kristmundsdóttir, Davíð Aðalsteinsson, Valdimar Indriðason.

Menntmrh. (Ragnhildur Helgadóttir) Hæstv. forseti. Hér liggur fyrir frv. til 1. um Myndlistaháskóla Íslands. Aðalefni þess er að Myndlista- og handíðaskóla Íslands sé breytt í skóla á háskólastigi og námssvið hans nokkuð aukið. Með þessu er kveðið á um nýja stöðu skólans í skólakerfinu og með frv. yrði Myndlistaháskóli Íslands ríkisrekinn sérskóli á háskólastigi, en núna standa ríki og sveitarfélag að rekstri hans. Myndlista- og handíðaskóli Íslands eins og hann er nú er að fræðslu til sambærilegur við myndlistaháskóla víða í Evrópu, enda eru sambærilegar kröfur gerðar til nemenda Myndlista- og handíðaskóla Íslands og nemenda í háskólum erlendis. Lögin frá 1965, um Myndlista- og handíðaskóla Íslands, sem skólinn hefur starfað eftir, eru fyrir löngu orðin úrelt og því ný lög nauðsynleg. Þetta segir í aths. með frv. á bls. 5. Mig langar til þess að gera örlitla grein fyrir tilurð þessa skóla og vitna þá til rits sem kom út á 40 ára afmæli skólans árið 1979, en svo segir þar í grein eftir þáverandi skólastjóra skólans, Einar Hákonarson, með leyfi hæstv. forseta: „Í stríðsbyrjun lokaðist Evrópa fyrir íslenskum námsmönnum, einnig þeim sem vildu leggja fyrir sig list- og listiðnaðarnám. Nokkrir fóru til Ameríku, en flestir sátu heima. Upp úr þessum aðstæðum óx Myndlista- og handíðaskóli Íslands. Lúðvig Guðmundsson, sem var mikill áhugamaður um list- og verkmenntun, sá þessa þörf og að í hinu væntanlega lýðveldi Íslendinga mátti ekki við svo búið standa að ekki væri til skóli sjónmennta. Marga áratugi barðist hann við skilningsleysi stjórnvalda um stuðning við skólann og sparaði hvorki tíma né fyrirhöfn, eins og títt er með menn sem hafa hugsjón. Lúðvig fékk hingað til lands reyndan skólamann á sviði sjónmennta, Þjóðverjann Kurt Zier, og það reyndist skólanum heilladrjúgt. Seinna, er Lúðvig lét af störfum sem skólastjóri og Kurt Zier tók við, mótaði hann skólann í þá mynd sem hann starfar eftir enn. Aðrir skólastjórar, sem síðar komu, hafa fylgt þessum hugmyndum og aukið, svo sem með stofnun nýrra deilda. Skólinn hefur gengið í gegnum marga hreinsunarelda og allir skólastjórar og kennarar hafa stöðugt unnið að því að bæta hann og auka og enn þá er unnið að því að setja honum ný lög þar sem mið er tekið af þeim kröfum sem gera verður til Myndlista- og handíðaskóla Íslands og þeim margvíslegu verkefnum sem honum er ætlað að gegna. Skólinn er margþættur og segja má að innan veggja hans rúmist fjórir skólar sem í mörgum löndum eru allt sjálfstæðar stofnanir. Í fyrsta lagi er skólinn myndlistaskóli, í öðru lagi listiðnaðarskóli, í þriðja lagi kennaraskóli og fjórði þátturinn er svo sú þjónusta sem skólinn veitir með námskeiðum fyrir áhugafólk um tómstundaiðju og þá er vilja með frekara námi mennta sig til meiri hæfni og lífsánægju. Það er trú mín að vegur sjónmennta hafi vaxið hér á landi hin síðustu ár. Sá mikli áhugi og árangur, er fram kemur á ýmsum sviðum þjóðlífsins, bera þess vitni. Flest okkar listafólk frá stríðslokum hefur stigið sín fyrstu spor í þessum skóla. Skilningur yfirvalda hefur jafnan verið af skornum skammti hvað viðvíkur skólanum allt frá stofnun hans. Þær framfarir, sem orðið hafa, koma frá stofnuninni sjálfri og þeirri þörf, sem fyrir hendi er í þjóðfélaginu, og enn verður að mæta þörfinni. Listiðnaður er að vinna sér sess á Íslandi og mun, ef vel er á haldið, auka verðmætasköpun fyrir þjóðfélagið.“ Hér lýkur tilvitnun í grein þáverandi skólastjóra. Ég vona auðvitað að það standist ekki nú orðið sem í greininni sagði um skilning stjórnvalda. Ég held þvert á móti að það sé vaxandi skilningur á þýðingu þess starfs sem þarna fer fram, bæði fyrir atvinnulíf okkar og fyrir menningu alla. Mig langar til að skýra frá nokkrum atriðum sem varpa ljósi á hvað þessi skóli hefur gert við mismunandi aðstæður. Þegar skólinn var stofnaður var m. a. lýst því atriði í tilgangi hans að halda uppi kennslu í verklegum greinum fyrir atvinnulaus ungmenni, auk þess að veita kennaraefnum staðgóða sérmenntun í ýmsum greinum skólahandavinnu og almenningi kost á að nema ýmsar verklegar námsgreinar, svo sem bókband, trésmíði o. fl. Annað dæmi um það hvernig skólinn hefur reynt að svara kröfum tímans var það að kennsla fór eitt sinn fram í þessum skóla á námskeiðum í leikfangagerð fyrir ungt fólk og þetta var gert á sínum tíma í samstarfi við skátahreyfinguna. En þetta var einmitt á stríðsárunum þegar margs konar vandi var í æskulýðsstarfi hér á landi. Þá brást þessi skóli oft og tíðum við með nýstárlegum og skemmtilegum hugmyndum sem urðu til ómetanlegs gagns. Kurt Zier, þáverandi yfirkennari skólans, stjórnaði þessari starfsemi og hann sagði m. a. við nemendur sína, með leyfi forseta: „Við getum búið til ýmislegt sem er skemmtilegra og frumlegra en það sem kaupa má í búðunum fyrir mikla peninga og þið munið finna upp alveg ný leikföng sem hvergi er hægt að fá keypt. En sá sem ætlar að smíða leikföng má ekki hafa gleymt að leika sér sjálfur. Því bið ég ykkur að safna alls konar hlutum, spýtum, smálistum, tréhnöppum, litlum krossviðarplötum, eldspýtnastokkum, bútum af sívölum tréstöngum, tvinnakeflum o. s. frv.“ Ég get þessa hér einungis til þess að varpa ljósi á hve fjölbreyttum þörfum þessi skóli hefur sinnt og hvaða hugmyndaflug og lágu að baki starfsemi hans öll fyrstu starfsárin. Það má enn fremur geta þess að á þessum fyrstu árum voru í skólanum smíða- og bændadeild og þar var öryrkjadeild sem sérstaklega var ætluð til endurhæfingar þeim sem orðið höfðu fyrir barðinu á lömunarveikisfaraldri sem gekk sumarið 1945. Í öllu þessu var lögð höfuðáhersla á teikningu sem höfuðgrein, enda teikning undirstaða og nauðsynlegasta skilyrði alls árangurs í hverri grein myndlistar sem vera skal. Núna standa mál þannig að hér liggur fyrir frv. um að þessi skóli, eins og hann hefur þróast í áranna rás, verði að skóla á háskólastigi. Með því eru viðurkenndar þær kröfur sem í raun eru gerðar til þessa skóla og með því er einnig viðurkennt hvað það er sem nemendur hafa að baki þegar þeir koma úr þessum skóla. Með samþykkt þessa frv. mun nemendum skólans gefast hindrunarlaust tækifæri til þess að innritast í framhaldsnám við ýmsa bestu listaháskóla heims og vera þar alveg jafngildir nemendur og þeir sem koma úr öðrum listaskólum veraldarinnar. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því hvernig deildaskipting skólans er hugsuð samkv. frv. og þá ekki síst listiðna- og iðnhönnunardeild. Þar hafa skólinn og skólastjóri hans Torfi Jónsson unnið mikilvægt undirbúningsstarf. Hann hefur t. d. fengið hingað til lands ítalskan iðnhönnunarkennara til að vinna verkefni á vegum skólans og halda námskeið og fyrirlestra þar. Við þessa deild hygg ég að miklar vonir séu bundnar. Við sjáum það á ýmiss konar iðnaðarframleiðslu hvaða aukna möguleika við höfum ef listin er tekin í þjónustu þeirrar framleiðslu og þá um leið sú framleiðsla í þjónustu listarinnar á þann veg að með þessu fengju listamenn landsins og hugvit þeirra ný og verðmæt tækifæri sem nýtast bæði þeim og öðrum. Með þessu er ekki gert lítið úr því hlutverki skólans að annast listfræðslu í hinum hefðbundnu grundvallarlistgreinum sem eru og eiga að verða, að því er ég tel að allir séu sammála um líkt og Einar Hákonarson sagði í erindi sem birtist í Morgunblaðinu í dag, til þess að listin sé hluti af andrúmslofti okkar. Ég hygg að hvað sem við leggjum mikla áherslu á að efla framleiðsluna og atvinnulífið sé þessi þáttur ævinlega mjög mikilvægur. Á þessu megum við ekki missa sjónir því að verðmætasköpunin hlýtur að eiga að leiða til þess að fólk hafi betri tækifæri til að njóta menningar og lista sér til uppbyggingar, ánægju og þroska. Þetta frv. er samið af nefnd sem skipuð var 1981 og hún vann verk í framhaldi af starfi nefndar sem skipuð var strax 1970. Hv. þm. sjá að bærilega ætti því að vera að verki staðið þar eð segja má að samning frv. hafi hafist fyrir 15 árum. Með þessu er auðvitað ekki sagt að menn hafi verið í 15 ár að semja þetta frv., en nægur tími hefur gefist til umhugsunar og mikið vatn runnið til sjávar. Menn hafa haft ráðrúm til þess að taka mið af nýjum tímum, enda ber þetta frv. sannarlega þess merki að þarna eru nútímamenn að verki. Í nefndinni sem fyrirrennari minn, hv. forseti Nd. Ingvar Gíslason, þáverandi menntmrh., skipaði voru Einar Hákonarson þáverandi skólastjóri, sem var formaður, Stefán Ólafur Jónsson deildarstjóri í menntmrn. og Jón G. Tómasson þáverandi borgarlögmaður. Jón G. Tómasson baðst undan starfi í nefndinni þar sem frv. gerir ráð fyrir að skólinn breytist í ríkisskóla og borgin verði þess vegna ekki rekstraraðili, en Torfi Jónsson núverandi skólastjóri tók þá sæti í nefndinni. Nefndinni þótti ekki rétt að binda í lög markmiðin í of miklum smáatriðum, en gerði ráð fyrir möguleika til þess að samin yrði ítarleg reglugerð. Því er ekki að leyna að þessu frv. fylgir töluverður nýr kostnaður fyrir ríkið þar sem rekstraraðild borgarinnar færist yfir á ríkið, auk þess sem laun kennara breytast skv. kjörum kennara á háskólastigi. Það fylgir allítarleg kostnaðaráætlun á blaðsíðu 6 og 7. Ég vonast til þess að hv. þm. taki þessu frv. vel. Ég held að þetta mál sé orðið mjög brýnt. Ég geri mér samt grein fyrir því að þegar skóla er breytt í skóla á háskólastigi þurfa menn umhugsunartíma og eðlilegt að hv. þm. vilji senda frv. til umsagnar og er ekki nema gott eitt um það að segja. En að þessari umr. lokinni, hæstv. forseti, vil ég leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn. þessarar deildar.



Virðulegi forseti. Á síðastliðnum áratug hefur þjóðin orðið fyrir mannskaða og meira eignatjóni af völdum snjóflóða en á áratugunum næst á undan. Nægir í þessu sambandi að minna á snjóflóðin í Neskaupstað í desember 1974, snjóflóðin á Patreksfirði og í Ólafsvík. Hér á Alþingi hafa þessi málefni oft komið til umr. og þann 2. apríl 1981 var samþykkt þál. þar sem þingið ályktaði að fela ríkisstj. að undirbúa og leggja fram á Alþingi frv. til laga um skipulag og varnir vegna hættu á snjóflóðum og skriðuföllum. Á grundvelli þessarar þál. skipaði félmrh. hinn 21. júlí 1983 nefnd til að samræma störf opinberra aðila í þeim tilgangi að koma svo sem unnt er í veg fyrir tjón og slys af völdum snjóflóða og skriðufalla. Í nefndina voru skipaðir Jóhann Einvarðsson aðstoðarmaður ráðh., formaður, Hafliði Helgi Jónsson veðurfræðingur, Helgi Björnsson jarðeðlisfræðingur, Helgi Hallgrímsson verkfræðingur og Magnús E. Guðjónsson framkvæmdastjóri. Hlynur Sigtryggsson veðurstofustjóri tók sæti í nefndinni í byrjun september 1984 af Hafliða Helga Jónssyni. Nefndin hélt samtals 29 fundi og viðaði að sér margvíslegum gögnum um snjóflóðavarnir í nágrannalöndunum, m. a. kynnti hún sér skýrslur um skipulag þessara mála í Sviss, Kanada og Noregi. Hún hefur einnig heimsótt nokkra staði hérlendis og átt viðræður við heimamenn um snjóflóðavarnir. Þannig hafa nefndarmenn farið til Ísafjarðar, Patreksfjarðar og Ólafsvíkur. Eitt af því sem nefndin varð fljótt sammála um var mikilvægi þess að koma upp kerfi eftirlitsmanna á þeim stöðum þar sem hætta er talin á snjóflóðum. Hlutverk þessara eftirlitsmanna ætti að vera að hafa eftirlit með snjóalögum. Gert var ráð fyrir að eftirlitsmennirnir ræktu hlutverk sitt í samvinnu við Veðurstofu Íslands sem leiðbeindi þeim um að meta aðstæður á hverjum tíma. Í samræmi við þetta var komið á námskeiði í mars 1984 fyrir núverandi og væntanlega eftirlitsmenn og sóttu það námskeið menn frá tólf stöðum á landinu. Á námskeiðinu var veitt fræðsla um eiginleika og hugsanlegar afleiðingar snjóflóða. Í samræmi við tillögur nefndarinnar beitti rn. sér fyrir ráðningu sérstakra eftirlitsmanna á Patreksfirði, Ísafirði og í Ólafsvík. Fyrir voru í starfi eftirlitmenn á Siglufirði, Seyðisfirði og Neskaupstað. Þessir menn starfa í samráði við almannavarnanefndir staðanna svo og Veðurstofu Íslands. Rn. hefur einnig falið skipulagsstjóra ríkisins að taka saman kort og loftmyndir af snjóflóðasvæðum þar sem slíkt er ekki fyrir hendi. Nefndin var einnig sammála um nauðsyn þess að safna saman öllum heimildum um snjófljóð sem fallið hafa á fyrri árum, þannig að unnt reyndist að gera sér betur grein fyrir þeim hættum sem leynast víðs vegar um land. Veðurstofa Íslands réði starfsmenn til að færa inn á kort öll þekkt snjóflóð á tveimur stöðum, en þetta er nauðsynlegur þáttur við gerð hættumats. Meðal þeirra aðila sem nefndin hefur leitað til eru Guðjón Petersen framkvæmdastjóri Almannavarna ríkisins og Ásgeir Ólafsson forstjóri Viðlagatryggingar Íslands. Báðir hafa víðtæka þekkingu á þessu sviði, sérstaklega hvað varðar tjón af völdum snjóflóða og skriðufalla. Nefndin sem skipuð var til að samræma störf opinberra aðila í þeim tilgangi að koma svo sem unnt er í veg fyrir tjón og slys af völdum snjóflóða og skriðufalla lauk störfum þann 3. des. 1984. Meginniðurstaða nefndarinnar var sú að nauðsynlegt er að setja löggjöf um þetta málefni. Í henni ætti að kveða skýrt á um hvernig vinna skuli að þessum málum, hverjir fara með stjórn þeirra og á hvern hátt sé best tryggt að komið sé á vörnum á þeim stöðum þar sem hætta er talin mest. Í samræmi við þessa niðurstöðu skilaði nefndin af sér tillögum um frv. til laga um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum. Tillögur nefndarinnar voru lagðar fyrir ríkisstj. til umfjöllunar og varð hún sammála um að gera á þeim nokkrar breytingar þannig að frv. til laga, sem hér er nú lagt fram, er í öllum höfuðatriðum byggt á tillögum nefndarinnar. Mér þykir rétt að gera nánari grein fyrir einstökum ákvæðum lagafrv. Í 1. gr. er lýst tilgangi laganna. Þar er einnig að finna nýyrðið „ofanflóð“ sem notað er til hagræðis um bæði snjóflóð og skriðuföll. 2. gr. frv. mælir fyrir um að meta skuli hættu á ofanflóðum í sveitarfélögum þar sem þau hafa ógnað byggð eða hætta er talin á slíkri ógn. Hættumatið á að ná til byggðra svæða og annarra svæða sem á að skipuleggja og er gert ráð fyrir að það skuli lagt fram sem fylgiskjal með skipulagstillögu. Í 3. gr. eru Almannavörnum ríkisins falin veigamikil atriði varðandi varnir gegn ofanflóðum. Þetta er gert með það í huga að hagkvæmast sé að fela þetta verkefni stofnun sem er þegar fyrir hendi, enda samræmist verkefnið mjög vel hlutverki Almannavarna ríkisins eins og það er skilgreint í lögum. Meðal þess sem lagt er til er að Almannavarnir annist hættumat og setji reglur um forsendur og aðferðir við gerð þess. Lagt er til í 4. gr. að sérstök ráðgjafarnefnd, ofanflóðanefnd, verði Almannavörnum ríkisins til aðstoðar um þessi mál. Í nefndinni eigi sæti fulltrúar Almannavarna ríkisins, Raunvísindastofnunar Háskóla Íslands, Skipulagsstjórnar ríkisins, Veðurstofu Íslands og Viðlagatryggingar Íslands eða samtals fimm menn. Skv. greininni skal fulltrúi Almannavarna ríkisins vera formaður hennar. Í 5. gr. eru tekin af öll tvímæli um að Veðurstofan annist svo sem verið hefur öflun gagna um snjóflóð og snjóflóðahættu og vinni úr þeim. Einnig er gert ráð fyrir að hún annist mælingar á snjóalögum og rannsóknir á þeim með sérstöku tilliti til snjóflóðahættu og gefi út aðvaranir um hana. 6. gr. tengist 5. gr. að því leyti að í henni er kveðið á um að í öllum sveitarfélögum, þar sem hætta er talin á snjóflóðum, skuli ráðinn sérstakur eftirlitsmaður sem starfi undir yfirstjórn Veðurstofu Íslands. Veðurstofan greiðir helming launa hans fyrir þessi störf samkvæmt samkomulagi þar um. Í þessu sambandi má geta þess að ákvæði 5. gr. miðar að því að festa í sessi núverandi starfsemi Veðurstofunnar á þessu sviði. Í 7. gr. er fjallað um það hlutverk sveitarstjórnar að láta gera endanlegar tillögur um varnarvirki að fengnu hættumati, sbr. 3. gr. frv. Tekur það jafnt til byggðra svæða og óbyggðra. Enn fremur er kveðið á um að ekki megi byggja á óbyggðum hættusvæðum né þétta þá byggð sem fyrir er á hættusvæðum fyrr en tilskildum varnarvirkjum hefur verið komið upp. 8. gr. fjallar um að tillögur sveitarstjórnar og áætlanir um varnarvirki gegn ofanflóðum skuli háðar samþykki Almannavarna ríkisins. Tillögur öðlast fyrst gildi þegar samþykkt Almannavarna liggur fyrir og þær hafa hlotið staðfestingu félmrh. 10. gr. frv. fjallar um fjáröflun til framkvæmda sem miða að því að hindra tjón af völdum ofanflóða. Lagt er til að stofnaður verði sérstakur sjóður sem beri heitið Ofanflóðasjóður. Hann hafi það hlutverk að auðvelda þeim sveitarfélögum, sem búa við hættu af ofanflóðum, að koma upp vörnum. Skv. greininni er lagt til að sjóðurinn hafi fastan tekjustofn, þ. e. 5% af heildariðgjaldatekjum Viðlagatryggingar Íslands. Í aths. með einstökum greinum frv. kemur fram að áætlaðar tekjur árið 1985 geti numið 5 millj. kr. Auk þessa fasta tekjustofns er gert ráð fyrir að sjóðurinn fái til umráða árlegt framlag á fjárlögum í samræmi við framkvæmdaáætlun sem skal lögð fram við gerð fjárlaga hverju sinni. Þess má geta að tillaga nefndarinnar var að Ofanflóðasjóður fengi ákveðna upphæð úr ríkissjóði í tíu ár frá gildistöku laganna. Lagt var til að framlagið væri 10 millj. kr. á ári miðað við byggingarvísitölu 1. jan. 1985. Ríkisstj. var sammála um að víkja frá þessari tillögu nefndarinnar. Varðandi þetta atriði er rétt að leggja á það áherslu að vilji ríkisstj. er sá að átak verði gert í þessum málum á næstu árum og er ekki ástæða til að ætla annað en að sjóðnum verði tryggt viðunandi fjármagn þannig að hann geti látið til sín taka á þessu sviði nái frv. fram að ganga og verða að lögum. Í gildandi lögum um Viðlagatryggingu Íslands er stjórn stofnunarinnar heimilað að styrkja framkvæmdir sem eiga að varna tjóni af völdum náttúruhamfara. Með ákvæðum í 10. gr. er bundið að ákveðinn hluti af iðgjaldatekjum Viðlagatryggingar renni til varnar gegn tjóni af völdum ofanflóða. Verði þetta ákvæði að lögum er eðlilegt að sama ákvæði sé fellt inn í lög um Viðlagatryggingu. Ekki er óeðlilegt að Viðlagatrygging taki þátt í kostnaði við gerð varnarvirkja þar sem þau munu draga úr bótagreiðslum stofnunarinnar vegna ofanflóða. Til samanburðar við framlag Viðlagatryggingar má geta þess að bótagreiðslur hennar vegna snjóflóða hafa verið sem hér segir: Árin 1976–1982 engar bætur, árið 1983 7.7 millj. kr., árið 1984 4.4 millj. kr. Lagt er til að Ofanflóðasjóður sé í vörslu Viðlagatryggingar Íslands og annist hún ávöxtun og bókhald fyrir sjóðinn. Sú tilhögun ætti að tryggja að kostnaður verði í lágmarki. Í 11. gr. er fjallað um á hvern hátt fjármagni Ofanflóðasjóðs skuli varið. Í fyrsta lagi skal greiða allan kostnað við gerð hættumats. Þetta ákvæði miðar að því að hættumat sé gert svo fljótt sem verða má fyrir alla þéttbýlisstaði sem taldir eru hafa þörf fyrir slíkt mat án þess að hlutaðeigandi sveitarfélag þurfi að leggja fram fé til þess. Hér er haft í huga að hættumatið ásamt tilheyrandi neyðaráætlun geti þegar orðið mikilvægt hjálpartæki til að draga úr hættu á slysum og manntjóni. Í öðru lagi er heimilt að greiða allt að 4/5 hlutum af kostnaði við undirbúning og framkvæmdir við varnarvirki. Tekið er fram að kaup á löndum, lóðum og fasteignum vegna varna teljast með framkvæmdakostnaði. Með þessu ákvæði er opnuð sú leið að sjóðurinn geti tekið þátt í kaupum á fasteign til niðurrifs ef slíkt er talið hagkvæmara en gerð varnarvirkis fyrir hana. Í þriðja lagi er sjóðnum heimilt að greiða allt að 4/5 hlutum kostnaðar við kaup og uppsetningu á tækjum og búnaði sem sérstaklega er aflað til rannsókna á snjóalögum með tilliti til snjóflóðahættu. Í niðurlagi greinarinnar er tekið fram að félmrh. ákveði úthlutun úr sjóðnum að fengnum tillögum Almannavarna ríkisins. Þess má geta að nefndin sem samdi drög að lagafrv. þessu, sem hér er til umr., reyndi að meta lauslega kostnað við gerð mannvirkja fyrir núverandi byggð í þeim þéttbýlisstöðum sem taldir eru búa við hættu frá ofanflóðum. Niðurstaða nefndarinnar er sú að heildarkostnaður geti legið á bilinu 250 til 400 millj. og væri þá hlutur Ofanflóðasjóðs 200–320 millj. kr. Rétt er að leggja á það áherslu að þó þetta mat sé háð mikilli óvissu gefur það vísbendingu um að greiða megi mikinn hluta kostnaðar vegna varna á tíu árum með fjármagni Ofanflóðasjóðs og framlagi viðkomandi sveitarfélags. Í 12. gr. er kveðið á um niðurfellingu eða endurgreiðslu aðflutningsgjalda og sölugjalda af efni og tækjum sem flutt eru sérstaklega til landsins til varna gegn ofanflóðum. Slík ákvæði eiga sér mörg fordæmi í svipuðum tilvikum og hér um ræðir. Þess má geta að heimild til þessa var tekin inn í fjárlög fyrir árið 1984. 13. gr. fjallar um að kostnaður vegna ofanflóðanefndar sé greiddur úr ríkissjóði. 14. og 15. gr. þarfnast ekki skýringar. Virðulegi forseti. Ég hef í ræðu minni gert grein fyrir tildrögum þess að skipuð var sérstök nefnd til að samræma störf opinberra aðila í þeim tilgangi að koma svo sem unnt er í veg fyrir tjón og slys af völdum snjóflóða og skriðufalla. Ég hef stuttlega fjallað um störf þessarar nefndar og gert ítarlega grein fyrir frv. sem að verulegu leyti er byggt á tillögum hennar. Það er trúa mín að nái frv. það um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum, sem hér er fylgt úr hlaði, fram að ganga megi í framtíðinni draga úr stórfelldu eignatjóni og hindra það, sem er mikilvægast í okkar fámenna landi, að mannslíf týnist. Þess vegna, virðulegi forseti, legg ég mikla áherslu á að frv. hljóti skjóta afgreiðslu hér á Alþingi og verði samþykkt sem lög á þessu þingi. Ég vil svo að lokum mælast til þess að að lokinni þessari umr. verði frv. sent til 2. umr. og hv. félmn.



Virðulegi forseti. Ég fæ tækifæri til þess að fjalla um þetta mál í nefnd og einstök efnisatriði þess og skal því stikla á stóru nú. Eins og segir í grg. þá er þessi frv.-gerð í beinu framhaldi af samþykkt Alþingis um setningu heildarlöggjafar um þessi efni frá 1981, en þá till. fluttum við nokkrir þm. hér þá, með áhersluatriðum nokkrum sem þar voru tilgreind. Sú nefnd sem vitnað er til að hafi samið þetta frv. hefur unnið að mörgu leyti þarft verk og ég er þakklátur fyrir það og ánægður að þetta frv. skuli vera komið hér til umr. Ég hef borið saman áhersluatriði þeirrar till. sem við fluttum á sínum tíma, hv. þm. Árni Gunnarsson, Stefán Valgeirsson, Sverrir Hermannsson og Stefán Jónsson, en voru öll tekin út úr ályktuninni, eins og of mikið er hér um við afgreiðslu mála út úr Sþ. Till. var með sjö áhersluatriðum sem áttu að vera viss forsögn þingsins um það hvað ætti alveg sérstaklega að taka til greina við frv.-samningu þá sem nú er komin hér á okkar borð. Ég held að þingið geri rangt í því að taka út áhersluatriði sem slík eða forsögn um frv. af þessu tagi því ef menn eru samþykkir því, þá eru þetta yfirleitt leiðbeinandi forsagnir sem þar eru veittar um margt og gefa betur til kynna vilja þingsins um það hvað gera skuli, í stað þess að samþykkja stutt og laggott: Frv. skal samið um efnið - án minnstu forsagnar um þau atriði sem sérstaklega ber að taka fyrir. En þegar þessi ítarlega þál. kom frá allshn. Sþ. var textinn orðinn svona, með leyfi virðulegs forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að undirbúa og leggja fram á Alþingi frv. til laga um skipulag varna gegn tjóni af völdum snjóflóða og skriðufalla.“ Þetta eru vinnubrögð sem tíðkast hér allt of mikið en tjáir ekki um að tala, því að mér sýnist varðandi þetta frv. að áhersluatriði okkar flm. þáltill. séu allvel til greina tekin í þessu frv. En ég bendi aðeins núna á síðasta lið till. okkar, sem ég held að hafi verið býsna nauðsynlegur, þar sem segir svo, með leyfi virðulegs forseta: „Lögð verði áhersla á fræðslu og upplýsingar til almennings um þessi mál, bæði að því er varðar byggð ból og ferðalög og útivist utan byggðar, um hættu vegna snjóflóða og skriðufalla. Björgunaraðilum í landinu verði kynnt undirstöðuatriði varðandi björgun úr snjóflóðum og almenningi hversu bregðast skuli við í slíkum tilfellum og forðast hættur.“ Ég nefni þetta bara sem eitt dæmi um þau áhersluatriði sem voru í okkar þáltill. og hefðu svo sannarlega mátt komast til skila yfir til þeirrar nefndar sem fjallaði um þetta mál. Þetta mál kemur til nánari athugunar í nefnd en mestu skiptir að á þessum þarfa öryggisþætti er tekið og tryggt um leið það sem kannske skiptir mestu máli, að fjármagn sé til staðar til nauðsynlegustu aðgerða og vegna óhjákvæmilegs kostnaðar. Eins og kom fram í máli hæstv. ráðh. viðurkenna allir að þessum fjármunum er vel varið og þeir skila sér margfaldlega til baka, fyrir utan það að þeir eru fyrirbyggjandi. Mannslífin eru dýrmæt. Um það eru of mörg hörmuleg dæmi að flóð og skriðuföll hafi grandað lífi ótalins fjölda í áranna rás og eignatjónið kemur svo til viðbótar í kjölfar eyðileggingarinnar. Með fyrirbyggjandi aðgerðum, vökulu eftirliti og beinum varnarmannvirkjum er áreiðanlega unnt að koma í veg fyrir mörg slys þó eflaust verði aldrei við öllu séð. Ég hlýt því að fagna þessu frv. og vil að sjálfsögðu stuðla að jákvæðum og greiðum framgangi þess. Það mætti vel rekja hér forsögu þessa máls allt til harmleiksins í Neskaupstað og tillöguflutnings þáverandi hv. þm. Austurl., Tómasar Árnasonar, um rannsóknir og athuganir sem einmitt leiddu til athugana Veðurstofu Íslands, svo sem vikið er að í 5. og 6. gr. frv. og reyndar kemur fram í frv. um þá stofnun, sem við höfum haft áður til meðferðar hér í þessari hv. deild. Það`varð hins vegar fljótlega ljóst að heildarskipulag með ákveðinni lagastoð var nauðsynlegt og brýnt og því var tillagan flutt sem er tilefni þessa frv. nú. Fljótt á litið virðist mér hér fengin allgóð trygging fyrir því veigamesta, þó ég vilji skoða málið vel, m. a. í samráði við Þórarin Magnússon verkfræðing sem lagði grunn að till. okkar félaga á sínum tíma og tók saman hið merka rit Snjór og snjóflóð sem Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins gaf út. Fáir eru fróðari og ég segi það hér að það gegnir raunar furðu að hann skuli ekki hafa verið kallaður til þátttöku í þessu starfi. En úr því má bæta með viðtölum við hann af hálfu nefndarinnar. Efnisleg umfjöllun bíður nefndar, svo sem ýmsar málfarslegar spurningar sem vakna við orðið „ofanflóð“. Mér heyrðist reyndar öðru hverju hæstv. ráðh. segja „ofanfljóð“, en úr orðum sem eru jafn ótöm í munni geta komið undarlegustu afbakanir. Og ofanflóðavarnir yrðu þá ofanfljóðavarnir. 

Davíð Aðalsteinsson Hæstv. forseti. Landbn. hefur fjallað um þetta mál og flytur brtt. við frv. um sláturafurðir. Það er gert ráð fyrir að lögin gildi til 1986 í stað 1985, eins og fyrr var ráð fyrir gert. Ástæðan fyrir því er einfaldlega sú, að dómi nm., að ekki sé ráðrúm til þess að koma við þeim ráðstöfunum sem óhjákvæmilegar eru svo að kleift verði að löggilda ýmis þau sláturhús sem eru á undanþágu. Það var beðið um það við umr. í n. að hæstv. landbrh. tæki þátt í umr. við afgreiðslu málsins og skýrði frá því með hvaða hætti yrði unnið áfram og eftirleiðis að ráðstöfunum til að löggilda mætti þau sláturhús sem enn eru ekki þannig búin að eðlilegt geti talist. Hæstv. landbrh. er hér í deild og heyrir orð mín. Hann mun væntanlega segja þingheimi frá því sem fyrirhugað er í þessum efnum. En n. leggur til þessa breytingu sem þegar er kynnt.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég þakka hv. landbn. fyrir þessa afgreiðslu. Ég get fallist á að það sé eðlilegt að framlengja þetta aðeins um eitt ár frá því sem brbl. gerðu ráð fyrir þar sem ég hef skipað þriggja manna nefnd til þess að gera úttekt á sláturhúsunum og athuga möguleika á betri hagnýtingu þeirra eins og Alþingi gerði ályktun um að fram færi. Ég vænti þess að nefndin muni á næstunni kynna sér mjög vel hvernig ástand allra sláturhúsa er og út frá því gera sínar tillögur og marka stefnu í þessum málum. Það er augljóst að þegar sláturfé hefur fækkað, eins og hér hefur gerst á síðustu árum, eru viðhorf önnur og í þessu eins og öðru þurfum við að reyna að gæta að sem mestri hagræðingu. Út frá þeim sjónarmiðum mun nefndin vinna jafnframt því sem hún athugar hvaða möguleikar eru á annarri hagnýtingu þessara húsa til þess að létta undir með reksturskostnaði þeirra. Ég vænti þess að með haustinu muni koma frá nefndinni álit þar sem hægt verður að marka stefnu um framhaldið og miðað við þessa afgreiðslu mun Alþingi þurfa að fá þá málið til meðferðar á næsta þingi og getur haft hliðsjón af þeirri niðurstöðu.