Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. leggur til, að þetta frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Fjhn. var sammála um að leggja til, að þetta frv. yrði samþ. - Þetta hús, sem hér er um að ræða og verið er að ljúka við, er það hús, sem ákveðið var að byggja í minningu sjálfstæðis okkar, og þess vegna er það nauðsynlegt að ljúka því nú og ganga svo frá, að ekki séu smáreikningar, sem standi því fyrir þrifum, og rétt er, að til sé heimild til þess að taka sérstakt lán til þess að ljúka við að greiða þá 1/2 millj. kr., sem eftir er. Sem sagt, nefndin hefur orðið sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Það er víst almennur sannleikur, að æskilegast sé að geta tekið af sjálfs sín efnum, en þurfa ekki að leita eftir láni. En hitt er engu síður sannleikur, að æskilegt sé að taka lán, þegar ekki er hægt að taka hjá sjálfum sér og eignirnar hrökkva ekki til. Hæstv. ríkisstj. hefur með þessu frv. farið fram á heimild til að mega taka lán, ef henni þykir rétt, og sýnt er nú, að hjá því verði ekki komizt. Lán þetta á að vera til þess að hjálpa þrem aðalatvinnuvegum landsmanna, sjávarútveginum, landbúnaðinum og iðnaðinum. Hv. fjhn. - eða 4 menn af 5, sem á fundi voru, - voru sammála um það, að þessi lántaka væri nauðsynleg. Um 5. manninn, sem ekki mætti á fundi, veit ég ekki. - Ég tel ekki ástæðu til að hafa um þetta lengri framsögu. Í grg. fyrir frv. eru lagðar fram ástæðurnar fyrir þessu frv. og rök þau, sem hv. ríkisstj. færir fram fyrir heimildaróskunum, en eins og ég sagði áðan, þá leggja 4 af 5 fjhn.-mönnum til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Í hv. Nd. var á það bent af þm. Alþfl., að með þessu frv. væri tekinn upp nýr og óvenjulegur háttur með okkur Íslendingum með því að taka erlent lán til húsbygginga og ræktunar í sveitum landsins. Þar var bent á þann meginmun, sem er á erlendri lántöku til slíkra framkvæmda og á erlendri lántöku til fyrirtækja, sem skila gjaldeyrinum fljótlega aftur eða spara stórkostlega erlendan gjaldeyri. Ég vil taka undir þær aðvaranir, sem flokksbræður mínir í hv. Nd. gáfu í þessum efnum, og vísa að öðru leyti til þeirra raka, sem þeir fluttu þar máli sínu til stuðnings. Það er auðséð, að meiri hl. Alþ., stjórnarfl., er ákveðinn í að taka upp þá nýju háttsemi að stofna til erlendrar lántöku í þessu skyni, og er augljóst, að gegn því verður ekki rönd reist. En úr því að fara á inn á þessa braut, þá finnst mér sjálfsagt að líta á þarfir fleiri aðila en gert er í frv. eins og það liggur fyrir. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir því, að lántökuheimildin verði alls 43 millj. kr. Þar af skuli verja allt að 25 millj. kr. til greiðslu eftirstöðva af kostnaðarverði þeirra 10 togara, sem verið er að smíða í Bretlandi, en af þeirri upphæð hefur ríkisstj. þegar fengið heimild fyrir 16 millj. kr. lántöku, þannig að viðbótin til togarakaupanna er samkv. upplýsingum hæstv. fjmrh. ekki nema 9 millj. kr. Síðan er gert ráð fyrir, að Búnaðarbanki Íslands fái 15 millj. kr. lán og að 3 millj. kr. verði varið til stofnunar iðnaðarbanka eða til iðnlánasjóðs. Samkv. upplýsingum hæstv. fjmrh. við 1. umr. er ætlazt til þess, að kaupendur togaranna taki á sig, um leið og þeir ganga inn í kaupin, það fasta lán, sem á togurunum hvílir og nemur 70% af kaupverði togaranna, með þeim kjörum, sem ríkisstj. hefur tekið lánið í Bretlandi, þ.e. að greiða þann kostnað, sem af lántökunni leiðir, og gengisáhættu. - En með það lán, sem fyrirhugað er að taka handa Búnaðarbankanum, er þessu á allt annan veg háttað. Það er að vísu gert ráð fyrir því, að Búnaðarbankinn taki að sér lánið, greiðslu vaxta og gengisáhættu, en þetta er í raun og veru það sama og ríkissjóður taki það á sig, því að eins og kunnugt er, er Búnaðarbankinn eign ríkissjóðs. En þeir, sem lánin taka hjá bankanum, eiga hins vegar ekki að greiða vexti neitt sem svarar til þess, sem ríkissjóður þarf að standa straum af eða greiða til hinna erlendu lánveitenda, heldur eiga vaxtagreiðslur lántakenda bankans að fara eftir reglum bankans um vexti af útlánum og miðast við 42 ára lánstíma. Gengisáhættan hvílir á ríkissjóði, en að engu leyti á lántakendum sjálfum. Það er því augljóst, að hér er gert meira upp á milli lántakenda heldur en réttlætanlegt er. Mér virðist, að það sama eigi að ganga yfir þá aðila, sem lánanna eiga að njóta, hvort sem þeir eru til sjávar eða sveita. Það ætti að vera auðvelt að bæta úr þessu með því að leggja vissa áhættuprósentu á þessi lán til þess að mæta þeirri áhættu, sem lánunum fylgir, eða a.m.k. að hafa þarna hæfilegan mismun að mati Alþ. En það eru fleiri, sem skortir lánsfé til ýmissa framkvæmda, sem að vísu spara ekki gjaldeyri í bili eða skapa erlendan gjaldeyri. Eins og allir vita, eru þau húsaleigukjör, sem almenningur á við að búa í Reykjavík og í ýmsum stærri kaupstöðum landsins, það atriði, þar sem einna mest kreppir að. Áætlanir fjárhagsráðs fyrir yfirstandandi ár eru enn ekki komnar út, en mér hefur verið sagt, að innflutningur á byggingarvörum og þ.u.l. sé við það miðaður, að sáralítið verði byggt af nýjum íbúðarhúsum á þessu ári og miklu minna en sem svarar eðlilegri fólksfjölgun. Ef farið verður inn á þá braut að taka erlent lán til húsabygginga og annarra slíkra framkvæmda, fæ ég ekki séð, að unnt verði að standa gegn þeirri eðlilegu kröfu, að eitthvað svipað verði látið ganga yfir landsfólkið í þessum efnum, hvort heldur það er til sjávar eða sveita. - Ég vil því leyfa mér að leggja hér fram brtt. frá mér og hv. 6. landsk. þm. (HV), um að leyfisupphæðin hækki nokkuð og skiptist eins og segir í till. - með leyfi hæstv. forseta: „Af láni því, er um ræðir í 1. gr., er heimilt að verja allt að 25 millj. króna til greiðslu eftirstöðva af kostnaðarverði þeirra 40 togara, sem ríkisstj. á í smíðum í Bretlandi, allt að 12 millj. króna til þess að lána Búnaðarbanka Íslands, allt að 7 millj. króna til verkamannabústaða og samvinnubyggingarfélaga og allt að 6 millj. króna til iðnlánasjóðs, með sömu kjörum og lánið verður tekið.“ Ég hygg, að óþarft sé að hafa mörg orð um þessa brtt. Það er ljóst, að Alþ. er ráðið í því að fara inn á þá braut að taka lán erlendis í þessu skyni. Verði það gert, er að minni hyggju ómögulegt að standa gegn því af sanngjörnum mönnum, að tekið verði ekki aðeins tillit til þeirra, sem í sveitum búa, heldur einnig þeirra, sem búa víð hinn brýnasta skort á húsnæði í Reykjavík og hinum stærri kaupstöðum landsins, ef þeir nota þetta fé eingöngu til bygginga á íbúðarhúsum, því að með þessu er ástæða til að ætla að hægt verði að bæta úr húsnæðisskorti fjölda manns og gera úrbót í húsnæðismálunum, sem um munar. Ég leyfi mér svo að afhenda hæstv. forseta þessa brtt.



Herra forseti. Ég var ekki viðstaddur, þegar mál þetta var afgr. í fjhn., vegna þess að mér höfðu ekki borizt fundarboð. En ég hafði hugsað mér að bera fram brtt. við frv. í n. og freista þess, hvort hægt væri að fá hana samþ., en þar sem það hefur ekki tekizt, úr því að svona tókst til, hef ég ákveðið að koma með brtt. við frv., sem þegar er komin í prentun, en þar sem ekki hefur unnizt tími til að prenta hana, verð ég að leggja hana fram skriflega. Að því er snertir frv. í heild er enginn ágreiningur um lánsheimild til togarakaupanna, og er ég henni að sjálfsögðu samþykkur. Hvað snertir lánsheimildir til Búnaðarbankans og til stofnunar iðnaðarbanka eða til iðnaðarsjóðs, þá tel ég í alla staði mjög óæskilegt að þurfa að taka lán erlendis í þessu skyni. Ef hins vegar er ekki annars kostur, eins og fjármálastjórnin er í landinu, til þess að landbúnaðurinn og iðnaðurinn geti fengið nauðsynleg lán og nauðsynlegan erlendan gjaldeyri til að starfa með venjulegum hætti, en að taka lán erlendis, þá kýs ég þann kost frekar, ef ekki er hægt að bæta úr brýnustu nauðsyn þessara atvinnugreina með neinum öðrum hætti. En ég tel, að það sé engu síður þörf á lántöku til íbúðarhúsabygginga í fjölbýlinu út frá sama sjónarmiði, og ég er samþykkur hv. 4. þm. Reykv. (HG), að svo framarlega sem á að fara inn á þessa braut, sé ég, að ekki sé hægt að standa á móti því, eins og á stendur nú að því er snertir íbúðarhúsabyggingar í kaupstöðum, að veitt sé lán til þeirra framkvæmda. Það mál er svo þrautrætt, og allir vita ástandið í þessum efnum, að ekki er þörf á að fjölyrða um það, ekki hvað sízt, þar sem ég bar fram brtt. við frv. um lánsheimild til yfirdráttarláns hjá Greiðslubandalagi Evrópu, sem ég gerði þá grein fyrir, en var felld. Fjallaði hún um, að lán yrði einnig veitt til kaupa á byggingarefni til íbúðarhúsa erlendis frá. Ég tel, að þessari lántöku eigi aðeins að verja til kaupa á erlendu efni, og það er beinlínis tekið fram í þeirri till., sem ég mun leyfa mér að bera fram að því er snertir lánsheimild til íbúðarhúsabygginga. Í fyrsta lagi er till. á þá leið, að lánsheimildin verði hækkuð úr 43 millj. kr. upp í 55 millj. kr., og að aftan við 2. gr. bætist - með leyfi hæstv. forseta: „og enn fremur allt að 12 millj. króna til þess að lána byggingarsjóði verkamanna, byggingarsamvinnufélögum og sveitarfélögum þeim, er byggja til þess að útrýma heilsuspillandi íbúðum, enda noti þessi félög féð eingöngu til kaupa á erlendu efni til íbúðarhúsabygginga.“ Ég leyfi mér svo að afhenda hæstv. forseta þessa skriflegu brtt.

Forseti (BSt): Mér hafa borizt skriflegar brtt. við frv. það, sem hér er til umr. Í fyrsta lagi eru 2 till. frá hv. 4. þm. Reykv. (HG) og hv. 6. landsk. þm. (HV) svo hljóðandi: [Sjá þskj. 842.] Þá hafa mér borizt svo hljóðandi brtt. frá hv. 1. landsk. þm. (BrB): [Sjá þskj. 806.] Fyrir öllum þessum brtt. þarf afbrigði, þar sem þær eru bæði of seint fram komnar og þar að auki skriflegar. Leyfi ég mér að leita afbrigða fyrir þeim í einu lagi.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Reykv. talaði um, að misjafnlega væri búið að væntanlegum lántakendum í þessu sambandi þar sem togaraeigendum væri að mestu leyti ætlað að bera gengisáhættuna af sínum lánum, en þeir, sem tækju lán í sambandi við landbúnað, ættu ekki að bera gengisáhættu af sínum lánum. En ef þetta er athugað betur, eru ummæli hv. þm. á misskilningi byggð. Eins og ég tók fram við 1. umr., endurtekur Búnaðarbankinn lánið frá ríkinu yfir á sig og tekur þá á sig gengisáhættu og vaxtamismun, og vitanlega verður það þá landbúnaðurinn, sem tekur á sig þá áhættu, þar sem sú stofnun, sem honum þjónar, fær áhættuna í sinn hlut og vaxtamismunurinn verður greiddur af þessari stofnun. Þetta snýr því öfugt við álit hv. 4. þm. Reykv., nema ég hafi misskilið hans ummæli, en því er ekki til að dreifa, að ríkissjóður taki á sig sérstaka áhættu vegna landbúnaðarins í þessum efnum. Hv. 1. landsk. þm. sagði einnig, að af því að hér væri farið út' á þessa braut, væri ómögulegt annað an að hækka lánsupphæðina og láta þetta einnig ná til íbúðarhúsabygginga í kaupstöðum. En mér finnst hér verið að blanda saman í raun réttri óskyldum málum. Ég hef ekki orðið var við það áður hjá þessum hv. þm. eða öðrum, þegar það hefur legið fyrir að afgreiða heimildir til lántöku eða að ábyrgjast lán, t.d. varðandi raforkuver, skipakaup eða fiskiðjuver, að þá hafi þótt sjálfsagt að samþ. um leið lántöku til íbúðarhúsabygginga. Það er fyrst, þegar rætt er um að taka þetta litla lán vegna landbúnaðarins, að honum finnst sjálfsagt að hnýta þar aftan í till. um lán til íbúðarhúsabygginga. Ég vil benda á það í þessu sambandi, að það er ekki hægt að byggja aðeins útihús og fjós á jörðum í sveitunum, alveg eins og það er ekki hægt að byggja togara án lúkars fyrir sjómennina, og þess vegna er það rangt hugsað, að hér sé um algera hliðstæðu að ræða. Það getur vel verið, að þessu fé verði að öllu leyti varið til ræktunar og bygginga útihúsa í sveitum, en þó svo færi, að því yrði að einhverju leyti varið til íbúðarhúsabygginga í sveitum, þá eru íbúðir eins nauðsynlegar þeim, sem jarðirnar rækta, - eins og ekki má vanta lúkar fyrir sjómenn á togurum, - og verða því að fylgja með jörðunum, eins og útihús og ræktun og önnur tæki tilheyrandi landbúnaðarstarfinu. Mér sýnist því, að röksemdir hv. þm. fái ekkí staðizt. Það er mál út af fyrir sig, hvort menn vilja leggja út í að bæta við erlendu láni til íbúðarhúsabygginga í kaupstöðum og kauptúnum, en það vill ríkisstj. ekki leggja til á þessu stigi málsins og leggur þess vegna á móti þeim brtt., sem fram hafa komið, eins og hún gerði varðandi sams konar till. í hv. Nd. Það þarf vitanlega að hlynna að íbúðarhúsabyggingum í kaupstöðum og kauptímum, en það er sérstakt mál, sem ég mun ekki fara nánar út í hér, þar sem það er álit ríkisstj., að ekki sé viðeigandi að fara frekar út í erlendar lántökur en gert er í þessu frv. og að ekki sé rétt að blanda því máli saman við frv., sem þessar brtt. fjalla um.



Herra forseti. Ég vil segja hér nokkur orð út af þeim umr., sem hér hafa orðið varðandi lán til togarakaupa. Hv. 4. þm. Reykv. taldi, að með þessu frv. væri verið að gera upp á milli lántakenda varðandi gengisáhættu. - Þegar samið var um byggingu togaranna, var einnig nokkru síðar samið um sérstakt lán, sem er um 70% af andvirði skipanna, eins og getið hefur verið um, eða 125 þús. sterlingspund á hvert skip, og er þetta óviðkomandi því frv., sem hér er á ferðinni, og var afgr. áður hér á Alþ. Þetta lán verður látið fylgja togurunum með 1. veðrétti í skipunum og á að greiðast upp á 20 árum. Fyrstu 5 árin greiðast aðeins vextir, en síðan vextir og afborganir á næstu 15 árum. Það er þetta lán, sem útgerðarmenn hafa tekið að sér að greiða og bera áhættu af gengisfellingu eða eiga von á gengisgróða, ef til kemur. Ég var í n. þeirri, sem hafði með mál þetta að gera, og mér hefði þótt eðlilegra að útgerðarmenn hefðu tekið á sig þessi 20%, einvörðungu vegna þess, að ég lít svo á, að ef breyting verður á gengi, komi það útgerðarmönnum til góða, ef gengið fellur, en útgerðarmenn tapi á því, ef það hækkar, en um þetta varð ekki samkomulag í n. Það er auðvitað alveg sama, þó útgerðarmenn beri ekki áhættuna á þessum mismun, en hann er ekki 25 millj. króna, heldur sem næst 21 millj. króna. Þessi áhætta, sem ríkissjóður ber, er sem sagt eingöngu gagnvart gengisbreytingu. Útgerðarmenn fengu þetta fé með 4% vöxtum. Þeir áttu þess kost að gera hvort sem þeir vildu heldur, að taka þetta fé með stofnlánadeildarvöxtum og bera sjálfir áhættuna, eða taka féð með 4% vöxtum og ríkissjóður bæri áhættuna, og þeir völdu hið síðara, svo hér er ekki um annað að ræða en 25 millj. kr. lán, sem ríkissjóður ber enga áhættu af aðra en gagnvart gengisbreytingu, svo ég get ekki talið, að mikið sé verið að mismuna atvinnuvegunum með afgreiðslu þessa máls. Hins vegar get ég ekki fallizt á rök hæstv. ráðh. um, að landbúnaðurinn sem slíkur beri áhættuna af gengisfellingu á því láni, sem ætlað er Búnaðarbankanum. Landbúnaðurinn á ekki bankann. Búnaðarbankinn er eign ríkissjóðs, og þar að auki er landbúnaðurinn engan veginn eini atvinnuvegurinn, sem hefur viðskipti við hann. Hann hefur m.a. haft mikil viðskipti við sjávarútveginn, svo landbúnaðurinn ber enga áhættu af þessu láni fram yfir aðra atvinnuvegi. Frá þessu vildi ég skýra. Í sambandi við togarakaupin er rétt að benda á, að ríkissjóður tekur enga áhættu á sig aðra en þá, sem stafar af gengisfellingu, því að allur kostnaður við kaup og smíði togaranna er reiknaður í. kaupverði togaranna sem jafnaðarverð á hvert skip. Í sambandi við niðurlag 2. gr. vil ég benda á, að þar stendur, að tekið skuli allt að 3 millj. króna lán til stofnunar iðnaðarbanka eða til iðnlánasjóðs, enda komi jafnhátt framlag annars staðar að. Þetta er skilið svo af hæstv. ráðh., að þetta framlag eigi að koma frá hluthöfum í iðnaðarmannastéttinni, og það kemur alveg heim, ef stofnaður er banki. En ef ekki er stofnaður banki, hvernig ber þá að skilja þetta? Ef þetta lán verður lagt í iðnlánasjóð, þá er gert að skilyrði, að það komi jafnhátt framlag annars staðar að. Þá skilst mér, að ríkið skuldbindi sig ekki aðeins til að lána þessar 3 millj., heldur jafnframt að taka jafnháa upphæð inn á fjárlög til iðnlánasjóðs.

Nei, það er ekki svo.

Hvaðan á þá að koma jafnhátt framlag? Það kemur ekki frá iðnaðarmannastéttinni. því ríkissjóður á sjóðinn. Ég fæ ekki skilið þessa grein öðruvísi. Ef ekki er stofnaður iðnaðarbanki og haldið verður sama kerfi og verið hefur á iðnlánasjóði, þá skuldbindur ríkissjóður sig til að fá iðnlánasjóði þetta fé og þar að auki jafnháa upphæð á fjárlögum. Ég vil gjarnan ræða þetta við hæstv. ráðh. Ef hæstv. ráðh. hefur hugsað sér annað, þá verður að breyta greininni. Ég skil greinina svona og finnst það eðlilegur skilningur og fylgi greininni með heim skilningi. En ef hæstv. ráðh. hefur skilið greinina öðruvísi, þá er bezt að láta það koma fram, svo enginn misskilningur eigi sér stað.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. virtist undrandi yfir brtt. minni og hv. 4. þm. Reykv. og hélt því fram, að með henni væri verið að blanda óskyldu máli inn í það mál, sem hér væri til umræðu. Í því sambandi vil ég spyrja hæstv. ráðh., hvort hann blandi ekki sjálfur saman óskyldum málum. Mér sýnist ekki mikill skyldleiki milli lántöku til togarakaupa, lántöku handa Búnaðarbankanum og lántöku til stofnunar iðnaðarbanka, svo mér finnst það koma úr hörðustu átt, þegar hæstv. ráðh. talar um, að verið sé að blanda inn óskyldu máli með þessari brtt. Það eru lánsheimildir, sem hér er um að ræða, og það er aðalatriðið. Hér er um að ræða lánsheimildir til ákveðinna atvinnuvega eða fyrirtækja, og þá koma til athugunar þau rök, sem ég færði fram fyrir nauðsyn þess að taka lán til byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum. Þá sýnist mér, að hér sé um hliðstætt mál að ræða og spurning, hvort það sé ekki jafnnauðsynlegt, en það álít ég. Hæstv. ráðh. sagði, að það gegndi öðru máli. Það sé að vísu svo til ætlazt, að fyrir þetta lán verði byggð íbúðarhús í sveitum, en þó ekki nema fyrir nokkurn hluta þess. Í því sambandi sagði hæstv. ráðh., að ekki væri nóg að hafa útihús í sveitum, fólkið þyrfti líka íbúðarhús til þess að búa í. Þetta er alveg hárrétt hjá hæstv. ráðh. En þá vil ég spyrja: Er hægt að búa í Reykjavík án íbúðarhúsa? Til þess að framleiðslan í Reykjavík geti gengið dugir ekki að hafa lagerhús, frystihús eða verksmiðjuhús. Það þarf líka verkamenn, og þeir þurfa að búa í húsum. Ég gat ekki skilið ræðu hæstv. ráðh. öðruvísi en svo, að þeir, sem búa í kaupstöðum, þurfi alls engin íbúðarhús. Um nauðsyn á auknum lánum til bygginga þarf ekki að ræða. Það er nú svo, að það er talið af kunnugum, að til þess sé ætlazt, að ekki verði leyft að byggja meira en 300 íbúðir á öllu landinu, en hins vegar er vitað, að þörfin hér í Reykjavík einni er a.m.k. 500–600 íbúðir. Svo segir hæstv. ráðh., að þetta sé tómt flómós. En þetta er ekkert flómós, heldur er um það að ræða, hvort hæstv. ríkisstj. teldi ekki rétt að taka meira lán en hér er gert ráð fyrir, til þess að byggja fyrir íbúðarhús í kaupstöðum landsins, m.ö.o., ágreiningurinn er um sjálft málefnið. Ágreiningurinn er um það, hvort þessu þingi beri skylda til að gera ráðstafanir til þess, að hægt sé að byggja nauðsynleg íbúðarhús í kaupstöðum landsins.



Herra forseti. Hæstv. ráðh, sagði, að það væri mesti misskilningur, að ríkissjóður bæri nokkra áhættu, t.d. af gengishækkun sterlingspunds, í sambandi við lántöku handa Búnaðarbanka Íslands. Það væru stofnlánadeildir Búnaðarbankans, sem tækju þetta lán, og ef tap yrði á því, þá gengi það út yfir bændurna. Hv. þm. Barð. hefur svarað þessu svo, að þar þarf engu við að bæta. Það tjón, sem kynni að verða af gengishækkun sterlingspundsins, gengi yfir landsmenn alla. Ég hygg, að vaxtamunurinn einn, sem bankinn ætlar að greiða, sé ekki minni en 375– 400 þús. kr. á ári. Lán fæst aldrei með minni vöxtum en 5%, kannske 51/2%, en stofnlánadeildin tekur 21/2% í vexti, svo vaxtamunurinn verður ekki minni en 21/2-3%, og 3% af 15 millj. kr. skilst mér vera 450 þús. kr., svo til þess að halda þessari stefnu, verður að ganga á eignir ríkissjóðs í bankanum sem þessu nemur. Misskilningurinn er hæstv. ráðh. megin en ekki mín megin í þessu efni. Það þarf ekki mörg orð til þess að sýna fram á blekkingar hæstv. ráðh. í sambandi við brtt. mína og hv. 1. landsk. Ég held það þurfi ekki mörg orð til þess að sýna, að hér er ekki verið að blanda saman óskyldum málum. Það, sem um er að ræða, er lán til byggingar í sveitum og lán til byggingar í kaupstöðum, og að telja það óskyld mál er vitanlega alveg fjarstæða, eins og hv. 1. landsk. tók greinilega fram. Það er vitanlega alveg rétt, að það er ekki nóg að hafa íbúðarhús, alveg eins og það er ekki nóg að hafa lúkar eða káetu í skipum, en það er heldur ekki nóg að hafa verksmiðjur eða frystihús, það þarf líka íbúðarhús, og það er alveg furðulegt af hæstv. ráðh. að bera fram önnur eins rök og þetta. Hinu verður ekki heldur neitað, að þörfin er alveg eins brýn, jafnvel brýnni í sumum kaupstöðum landsins heldur en í sveitum, og er ég þó ekki að draga í efa þörf sveitanna, en það er fjarstæða að halda því fram, að hér sé um óskyld mál að ræða. Hæstv. ráðh. lauk máli sínu með því, að hann teldi það ekki viðeigandi að fara út í frekari lántökur. Ég held, að það yrði ekki torsótt að fá frekara lán, og ég furða mig mjög á þessari röksemd hæstv. ráðh. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. Barð. sagði í sambandi við iðnlánasjóðinn, þá vil ég taka það fram, að enda þótt tekið væri 3 millj. króna lán erlendis til iðnlánasjóðsins, þá sé ég ekkert því til fyrirstöðu, að Alþingi veiti á móti þeirri upphæð á fjárlögum, svo ég er sammála hv. þm. Barð. að því leyti, en ef stofnaður verður iðnaðarbanki, verður að tryggja það betur, að ríkissjóður eigi meiri hluta í bankanum.



Herra forseti. Það ber ekki að skilja svo niðurlag 2. gr., að ríkissjóður eigi að leggja á móti þessum 3 millj. Ef það sýndi sig, að ekki kæmi framlag á móti til iðnlánasjóðs, þá yrði að taka málið upp að nýju og athuga, hvernig þessu yrði heppilegast fyrir komið. Þetta var ekki svona í frv. upprunalega, en var breytt í hv. Nd., og þá varð það ofan á að hafa annaðhvort iðnlánasjóð eða iðnaðarbanka, en í þessu felst vitanlega engin skuldbinding á framlagi frá ríkissjóði. Hv. 1. landsk. og hv. 4. þm. Reykv. hneyksluðust mjög á því, sem ég sagði í sambandi við byggingu íbúðarhúsa í sveitum, enda þótt ég skilji ekki almennilega, í hverju hneykslun þeirra er fólgin. Ég sagði aldrei, að hægt væri að komast af án íbúðarhúsa í kaupstöðum, enda finnst mér það alveg óþarft að ætla mér né nokkrum öðrum, að hann sé svo einfaldur að halda slíkri fjarstæðu fram. Hitt sagði ég, að þannig væri ástatt um margar jarðir í sveitum, að þar yrði að reisa íbúðarhús, ef þær ættu ekki að leggjast í auðn. Þó bygging íbúðarhúsa í sveitum og kaupstöðum sé að verulegu leyti hliðstætt, þá er það þó ekki algerlega. Íbúðir í sveitum gegna í raun og veru bæði hlutverki íbúða, sem t. d, sjómenn hafa í skipum og þeir hafa í landi, sameina þetta hvort tveggja í eitt. Hv. 1. landsk. sagði, að það væri ekki nóg að hafa lagerhús eða verksmiðjuhús í kaupstöðum, það þyrfti líka íbúðarhús. Þessu mótmælir enginn, en þrátt fyrir það eru íbúðarhúsabyggingar í sveitum og kaupstöðum ekki svo algerlega hliðstætt, að það sé sjálfsagt, að menn vilji samþykkja um leið lántöku til húsa í kaupstöðum, en þetta var það, sem hann lagði megináherzlu á og fann engin rök fyrir að vera með öðru, en ekki hinu. Hann athugar ekki, að það er takmarkað, sem hægt er að framkvæma, og takmarkað, sem hægt er að fá af erlendum lánum, og þá verður að meta, hvað á að ganga fyrir. Það er skilningur þeirra, er standa að þessu frv., að þannig sé ástatt í landbúnaðinum, að framkvæmdir þar verði að ganga fyrir öllu öðru, og á því er þetta frv. byggt. Byggingarmálin í kaupstöðunum eru hins vegar mikið vandamál, sem verður að leysa á annan hátt en taka til þess erlent lán. Allra sízt skil ég það sjónarmið, að þeir, sem eru raunverulega á móti því að taka erlent lán, vilji nú auka lántökurnar með því að bæta þessu inn á. - Ég held það sé rétt skilið hjá mér, að tap, sem kynni að verða af þessari lántöku til Búnaðarbankans, muni raunverulega ganga út yfir bændur. Það eru stofnlánadeildir Búnaðarbankans, sem taka þetta lán, og þær skipta eingöngu við landbúnaðinn og enga aðra.



Herra forseti. Mér þykir gott að heyra, að hæstv. ráðh. skuli vera kominn á þá skoðun, að bygging íbúðarhúsa í sveitum og kaupstöðum sé í aðalatriðum hliðstætt, og við munum þá sættast á það, að þó það sé ekki alveg hliðstætt, ekki alveg 100%, þá sé það þó hliðstæðara en lán til iðnaðarins, lán til landbúnaðarins og lán til togarakaupa. Þá er þessi endileysuröksemd hæstv. ráðh. fallin og þarf ekki meira um hana að ræða. Ég held, að það sé ekki svo takmarkað, sem við getum fengið af lánum, að það sé leikur einn að fá 12 millj. kr. hærra lán, ef vilji er fyrir hendi. Hæstv. ráðh. sagði, að það þyrfti að leysa byggingarmál kaupstaðanna, en það ætti bara að gerast á annan hátt. Á hvaða hátt?



Herra forseti. Ég vildi aðeins vekja athygli hv. deildar á þeim orðum, sem hæstv. ráðh. lét falla í lok ræðu sinnar, að landbúnaðurinn ætti að ganga fyrir öllu um lánsfé. Það er það, sem ég hef verið að halda fram, að hæstv. ríkisstj. hafi gert í þessum efnum; hún væri að draga fram hlut ákveðinnar stéttar í þjóðfélaginu, án þess að sinna jafnréttlátum og eðlilegum kröfum frá öðrum stéttum þjóðfélagsins, sem að minnsta kosti er líka nauðsynlegt að fá aðstoð í þessum efnum. Ég harma það, að hæstv. ráðh., sem ekki er aðeins ráðh. bænda, heldur einnig allrar þjóðarinnar í heild, skuli ófeiminn taka sér slík orð í munn. Ég minnist þess, að þegar Alþfl. og Framsfl. unnu saman í ríkisstj., var reynt að hnika til þannig, að samræmi væri í fjárframlögum þess opinbera til kaupstaða og kauptúna annars vegar og til sveitanna hins vegar, t.d. til bygginga í kaupstöðum og kauptúnum og bygginga í sveitum. Nú er alveg frá þessu horfið, og sýnir það, að ráðh. tekur sér slík orð í munn, greinilegar en margt annað, hvaða stefnubreyting hefur á orðið hjá ráðh. og hans flokki í þessum efnum, og nú er svo komið, eins og hæstv. ráðh. staðfesti með ummælum sínum. Hann segir hér í þessari hv. d., að hann telji, að þarfir landbúnaðarins þurfi að ganga fyrir öllu öðru í þessum efnum. Ég harma slík ummæli.



Ég verð að segja, að ég er hissa á þessum aths. hv. 4. þm. Reykv., því að þær eru bara útúrsnúningur. Það, sem ég sagði, var það, að gera yrði upp við sig á hverjum tíma, hvað ætti að láta ganga fyrir af þeim framkvæmdum, sem til stæðu, því að möguleikar til framkvæmdanna takmörkuðust af fjármagninu. Og ég sagði, að stj. hefði komizt að þeirri niðurstöðu, að þessi litla lántaka til landbúnaðarins yrði að ganga fyrir. Þetta reyndi svo hv. þm. að túlka þannig, að með þessu sé stj. að halda uppi misrétti, það sé játað af þessum ráðh., að stj. geri upp á milli þegnanna. Þessi þm. veit vel, að undanfarin missiri er búið að setja hér gegnum Alþ. lántökur til sjávarútvegsins og stórframkvæmda í iðnaðinum, sem nema ekki 15 millj. kr., heldur mörg hundruð milljónum kr., án þess að nokkurt lán hafi verið tekið fyrir landbúnaðinn. Nú síðast er búið að taka tvö tveggja millj. kr. Marshalllán, án þess að landbúnaðurinn hafi fengið einn einasta eyri af þeim lánum, og síðan hafa komið margar aðrar lánsheimildir, án þess að landbúnaðurinn hafi komið þar til greina. Þegar hér er komið sögu, kemst svo stj. að þeirri niðurstöðu, að eitthvað verði að bæta úr þessu misrétti. Það er þess vegna ósæmilegt fyrir slíkan mann, sem fylgist vel með í þessu máli, að snúa út úr ummælum mínum og leggja þau út eins og stj. sé inni á því að vilja beita misrétti í garð atvinnuveganna og þegnanna. Þetta er lítilfjörleg tilraun til þess að leiðrétta þann gífurlega áhalla, sem hefur orðið á í þessu efni, og þetta er aðeins brot af því, sem þyrfti að gera til að jafna það mikla misrétti, sem orðið er á þessu sviði. Það er það, sem hér er um að gera. Í sambandi við ummæli hv. 4. þm. Reykv. og hv. 1. landsk. um byggingar í kaupstöðum og kauptúnum og svona hálfgerðar glósur um það, að núv. ríkisstj. hefði ekkert gert í þeim efnum, vil ég bara leyfa mér að benda á það, að núv. ríkisstj. hefur aflað handa byggingarsjóði verkamanna meira fjármagns á því eina ári, sem hún hefur setið, en félmrh. Alþfl. á fimm árum.

Haraldur Guðmundsson Hæstv. fjmrh. gaf til kynna í ræðu sinni, að þetta lán til landbúnaðarins væri ekki nema rétt byrjunin, því að það þyrfti enn að bæta með stórvægilegum ráðstöfunum úr því misrétti, sem væri í þessu efni; þetta væri því aðeins byrjunin á því, sem koma skyldi. Hann talaði hér um, að mikið fé hefði veríð veitt til annarra atvinnuvega en landbúnaðarins, en gleymdi að taka fram, að á hverju ári hafa um 30 millj. kr. verið lagðar til þessa atvinnuvegar. - Það, sem ég átaldi og fannst geysilega óviðeigandi, voru þessi ummæli, sem hæstv. ráðh. lét falla í sinni fyrri ræðu, að það ætti að láta þarfir landbúnaðarins ganga fyrir þörfum annarra atvinnuvega.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er lagt fram af hæstv. ríkisstj. og fjallar um sölu lögveða án undangengins lögtaks. Frv. er lagt fram í sparnaðarskyni, bæði fyrir ríkið og þá, sem lögtakið er gert hjá. N. átti tal við tollstjórann í Reykjavík og borgarfógetann í Reykjavík um mál þetta, og lýstu þeir því yfir, að þetta mundi sérstaklega eiga við, þegar um væri að ræða að taka bifreiðar lögtaki, bæði þegar bílar þeir, sem lögveðið hvíldi á, fyndust ekki, og eins þegar eigandinn fyndist ekki, og er því hugmyndin að fella niður „process“ þann, er lögtak nefnist, og láta í þess stað koma fyrirkomulag sem um getur í 1. gr., þannig að auglýst verði, að uppboð verði látið fara fram, ef skuldin verður ekki greidd innan ákveðins tíma, og skráðum eiganda eignarinnar tilkynnt það í ábyrgðarbréfi. Í frv. er gert ráð fyrir, að frestur þessi sé 14 dagar, en n. ber fram brtt., þar sem gert er ráð fyrir, að hann sé 30 dagar. Eftir upplýsingum, sem n. hefur aflað sér, fer lögtak stundum fram án þess, að hlutaðeigandi viti af því, og er því mjög kostnaðarsamt, ef lengi þarf að leita að hlut þeim, sem taka á lögtaki. Þetta fyrirkomulag er því bæði kostnaðarminna fyrir þann, sem lögtakið er tekið hjá, og einnig auðveldara og ódýrara fyrir ríkið. Það er því hlaupið yfir lögtakið, en svo á sínum tíma, ef skuldin er ekki greidd áður, þá fer fram uppboð á veðinu með þeim hætti, sem um væri að ræða nauðungaruppboð. - N. var lengi að átta sig á málinu, en hún stendur einhuga með, að það nái fram að ganga með þeim breyt., sem um getur í nál. Við höfum rætt málið við tollstjóra og borgarfógeta, og taldi borgarfógeti, að of mikið umstang fylgdi þessu, en tollstjóri og dómsmrh. telja, að þetta geti vel gengið svo. - Ég hef svo ekki fleiri orð um þetta, en n. leggur til, að frv. verði samþ. með breyt. þeim, sem fram koma í áliti nefndarinnar.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 799, hefur gengið í gegnum Nd., og eins og frv. ber með sér, þá er hér um að ræða breyt. á l. nr. 50/1950, um togarakaup ríkisins, en þar eru ákvæði um það, að ríkisstj. sé heimilt að lána kaupendum togaranna allt að 75% af andvirði þeirra. Í aprílmánuði s.l. var svo auglýst eftir kaupendum að togurunum með þeim kjörum, sem l. heimiluðu, en engir kaupendur gáfu sig fram með þeim kjörum, og þegar sýnt þótti, að ekki mundi vera hægt að selja skipin á þeim grundvelli, þá ákvað ríkisstj. í samráði við n. þá, sem sá um úthlutun skipanna, að rýmka um kjörin upp á væntanlegt samþykki Alþ., þannig að láta lán, sem næmi allt að 90% af andvirði skipanna, fylgja þeim. Það hefur nú verið samið af hálfu ríkisstj. um sölu á allmörgum af hinum 10 togurum með þessum kjörum. Frv. er því borið fram til að fá lagaheimild fyrir því, sem þegar hefur verið gert, og einnig fyrir þeim samningum, sem eftir er að ganga frá. En það hefur fleira komið inn í málið hér í þinginu bæði fyrr og síðar. Eins og hv. þm. muna, var við afgreiðslu fjárl. samþ. svo hljóðandi heimild fyrir ríkisstj. í 22. gr. XVII. lið: „Að gera ráðstafanir til þess, að nokkrir hinna nýju togara, sem nú eru í smíðum, verði staðsettir á þeim útgerðarstöðum, sem við erfitt atvinnuástand búa.“ Eftir að Alþ. hafði samþ. þessa heimild, þá var ljóst, að ríkisstj. þurfti að breyta til um úthlutunaraðferð á togurunum. Hún leit svo á og lítur svo á, að ekki beri eingöngu að fara eftir því, hvar er hægt að komast að hagkvæmustum kjörum, heldur eftir því, hvar þörfin sé mest. Af þessum ástæðum er því vitnað í 1. gr. þessa frv. til XVII. liðar fjárl. fyrir 1951, og í Nd. kom fram í umr. hjá hv. 1. flm. till. í vetur, að svo er litið á þetta, að ríkisstj. sé ekki bundin við almenn kjör, heldur hvað nauðsynlegt sé að gera fyrir þá staði, sem verst eru staddir. Mér þótti rétt að taka þetta fram hér við 1. umr., því að þetta er ekki sagt skýrt í till., þó að slíkt hafi verið tilætlun þeirra, sem fluttu till., og eins þeirra, sem stóðu að samþykkt hennar. Þá var sett inn í frv. 2. gr. í Nd., þar sem ríkisstj. er heimilað að ábyrgjast allt að 2 millj. kr. lán til kaupa á gömlum togurum og til að setja olíukyndingu í þá, gegn 1. veðrétti í skipunum, enda fari ábyrgðin ekki fram úr 75% af kostnaðarog matsverði skipanna með olíukyndingu. Ríkisstj. hugðist með þessu gera tilraun til að koma 2–3 af gömlu togurunum á veiðar. Ég hef litla þekkingu á þessum efnum og skal játa, að ég get ekki sagt út frá minni þekkingu, hvort þetta er hægt eða heppilegt, og skoðanir fróðra manna um þessi mál eru mjög skiptar. Telja sumir, að þetta sé vart mögulegt, en aðrir telja það vel fært. En 12–15 skip liggja nú og ryðga niður við hafnarbakkann, og athuga þarf, hvort ekki sé hægt að reka þau, en ríkisstj. mun ekki nota þessa heimild nema að ráði hinna beztu manna á þessu sviði, en sumir togaranna geta verið góðir, þó að aðrir séu slæmir, því að þeir eru af mismunandi gerð og aldri og misjafnlega meðfarnir. Það er rétt að taka það fram hér við framsöguna, að í Nd. kom fram, að rétt væri að hafa þessa heimild víðtækari, en ríkisstj. beitti sér gegn því. Málið er enn svo lítið upplýst, og að dómi ríkisstj. er þetta nægilegt til að sýna, hvort heppilegt sé að fara lengra á þessari braut. Það er vafasamt að gefa eigendum allra gömlu togaranna í skyn, að þeir geti hlaupið til ríkisstj. og fengið styrk til viðgerðar á skipum sinum, og því vildi ríkisstj. ekki hafa þetta víðtækara, og náðist samkomulag um það við fjhn. Nd., þó að sumir vildu ganga lengra í þessum efnum. Mál þetta þarf að ganga í gegnum þingið, og ég vil mælast til þess við hæstv. forseta og hv. þm., að þeir hraði málinu sem mest. Ég vil svo leggja til, að málínu verði vísað til hv. fjhn. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. Ég er með þessu frv. og vona, að breyt. Nd. séu til nokkurra bóta, þ.e. að bæta við lánsheimild að upphæð 2 millj. kr. til kaupa á gömlum togurum og til að setja í þá olíukyndingu, en hæstv. ráðh. upplýsti ekki, hvað fjármagn þetta mundi nægja til kaupa á mörgum togurum.  Ég er sammála hæstv. forsrh. um það, að þetta mál sé á tilraunastigi og ekki sé rétt að slá neinu föstu um breyt. á kyndingunni í 7–8 skip. En það er vitað, að þessu þingi muni brátt ljúka og þing ekki koma saman fyrr en næsta haust. Á þeim tíma gæti fengizt úr því skorið, hvort ráðlegt sé að setja olíukyndingu í þessi skip, og ef það væri almennt álit manna, að þetta bæri að gera, væri mjög bagalegt, ef þessi heimild væri ekki fyrir hendi.



Herra forseti. Þetta mál kemur í nefnd þá, sem ég á sæti í, og skal ég því ekki ræða það mjög ýtarlega nú, en ég vildi þó mega gera nokkrar fyrirspurnir til hæstv. ráðh. Í 1. gr. var sett nýtt ákvæði inn í Nd. um, að heimild sú, sem stj. er veitt, skuli halda gildi sínu. Hæstv. ráðh. lýsti yfir, að er þetta var samþ., var ætlazt til þess, að ríkisstj. væri heimilt að ráðstafa nokkrum hluta togaranna, ef 10% greiðsla fengist, þótt fleiri byðust til þess að greiða út meira fé en tilskilið er, - og mun þetta vera skoðun fleiri. -, En ég er á annarri skoðun. Þetta sjónarmið kom aldrei fram, er þetta var rætt, en það getur þó verið, að það hafi verið hugmynd flm., því að þeir hafa hugsað sér, að þeirra umbjóðendur fengju þessi skip fyrir lítið fé og með sem minnstri álagningu. En þetta sjónarmið kom hvorki fram í grg. né annars staðar, er þetta var rætt. En nú telur ríkisstj. sig hafa heimild til að ráðstafa 3 skipum til atvinnubótavinnu í landinu. Ég vil benda á - og æskja svars -, hvort ríkisstj. mundi láta það hafa endanleg áhrif á afstöðu sína, hve mikil greiðsla fengist frá viðkomandi aðilum, ef svo stæði á, að fleiri aðilar sæktu um þau skip, sem eftir eru, en tala skipanna er nú. Við skulum t.d. taka tvo staði, þar sem atvinnuástandið er svipað og báðir staðirnir teldu sig þurfa á þessum skipum að halda til atvinnuaukningar, en annar staðurinn treysti sér til þess að greiða meira og taka á sig meiri byrðar. Mundi það þá vera afgerandi, eða yrði farið eftir öðrum reglum? Það komu 8 beiðnir um skip, þar sem 2 aðilar vilja greiða 10% og telja sig standa jafnt að vígi hvað þörfina fyrir skipin snertir og hinir 6, sem einnig sækja mjög fast á. Ég vil einnig benda á, að það getur ekki verið, að sú stefna, sem hér er tekin, verði lokasporið, sem stigið er í þessum efnum. Ef Alþingi tekur þá ákvörðun að úthluta skipunum til þeirra staða eingöngu, sem erfiðleikar steðja nú að, þá mun fjöldi aðila án efa koma á eftir og gera jafnréttmætar kröfur til Alþingis, svo að hér er farið inn á mjög erfiða braut, svo framarlega sem skipin geta ekki gengið út á annan hátt. Bornar hafa verið fram hér á Alþingi till. í sambandi við Flatey og atvinnuörðugleikana á Bíldudal. Teldi ég, að þessir staðir ættu meiri hönk upp í bakið á Alþingi, er búið er að samþ. þessa till. Ég vil einnig spyrja hæstv. ráðh., hvort hann teldi nokkuð athugavert, þótt gerðar yrðu nokkrar breyt. á þessu frv., þegar það verður rætt í fjhn. Í sambandi við 2. gr. vil ég einnig gera aths. Þar stendur: „ Ríkisstj. er heimilt að ábyrgjast allt að 2 millj. kr. lán til kaupa á gömlum togurum.“ Mér skilst, að meiningin sé, að aðrir aðilar kaupi togarana með stuðningi ríkisstj., en ekki að ríkisstj. sjálf kaupi þessi skip. Fyndist mér því rétt að breyta þessu orðalagi. Er þetta ekki rétt skilið hjá mér?  Ég hefði talið heppilegra að gera tvær breyt. á þessu. Í fyrsta lagi, að aðstoðin nái aðeins til að kaupa olíukyndingartækin, og í öðru lagi, að ábyrgðin færi ekki fram úr því verði, sem það kostar að setja olíukyndingartækin inn. Ég tel það ekki rétta stefnu að ábyrgjast meira og álagningin sé þá bundin 1. veðrétti, en seljendurnir á 2. veðrétti á eftir ríkissjóði í sambandi við söluverðið. Enn fremur vil ég setja, að þetta skuli ekki gert, nema fyrir liggi ákveðin meðmæli sérfræðinga. Vafasamt er, að skynsamlegt sé að kasta öllu þessu fé í olíukyndingartæki í fleiri skip en hér um ræðir. Þær upplýsingar komu fram í Sþ., að það lá fyrir tilboð 1946 frá Englandi um þessi tæki, sem nam 15.000 pundum - eða 700.000 kr. -, og held ég, að athuga bæri gaumgæfilega allt, sem máli skipti í þessu sambandi, áður en fé er lagt til þessara framkvæmda, því að það er margt, sem bendir til þess, að ekki sé hægt að fá þetta fé aftur, - en ég skal ekki ræða um það að svo stöddu. En ég mundi fylgja þessari till., ef heimildin yrði ekki notuð nema fyrir lægi álit sérfræðinga um það, að rétt sé að fara út í þetta.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég skal taka það fram, að sama sjónarmið kom fram í Nd. og hjá hv. þm. Barð. um, að heimildina í fjárl. frá í vetur bæri að skilja svo, að þetta kæmi aðeins til greina, ef ekki væri hægt að selja togarana með 10% kaupgreiðslu. Og af því að nokkur óvissa ríkti um það, hvernig bæri að skilja þetta, þótti ríkisstj. rétt að bæta þessu í löggjöfina og láta svo þingið skera úr um það, hvernig ætti að skilja þetta. En verði þetta samþ., þá álítur ríkisstj., að hún hafi rétt til ráðstöfunar á togurunum með vægum kjörum. Ég held það geti ekki orkað tvímælis, að það hafi vakað fyrir flm. og mjög mörgum alþm. að skilja þetta á þann hátt, sem ríkisstj. hefur gert. - Hv. þm. Barð. spurði, hvernig ég liti á, ef um tvo staði væri að velja, sem æsktu eftir að fá togara, en báðir hefðu þeir við svipaða atvinnuörðugleika að etja. Þetta hefur nú ekki verið rætt í ríkisstj., en ég lít svo á, að ef atvinnuörðugleikarnir eru jafnmiklir á báðum stöðunum, þá yrði úthlutað til þess staðar, sem meira gæti greitt. En það er auðvitað matsatriði, hvernig meta beri atvinnuörðugleikana hjá viðkomandi stöðum. Ég get viðurkennt, að með þessu fordæmi geti fleiri komið á eftir, en bindandi fordæmi er þetta ekki. Og ef eitthvað af þessum skipum er látið með vægari greiðsluskilmálum til þeirra staða, þar sem atvinnuörðugleikar eru, þá er það aðeins tilraun ríkisstj. til þess að lyfta undir atvinnulífið á þessum stöðum, - svo að fordæmið er þannig alls ekki nýtt. En slíkar kröfur koma úr öllum áttum um eitthvað svipað, og því er ekki að leyna, að 2. gr. er áframhald af þeim kröfum, sem um er að ræða. Ríkisstj. gekk inn á það, að 2. gr. yrði sett inn, vegna þess að hún hugsar sér, að ef þeir staðir, þar sem aflaleysi og atvinnuleysi hefur orðið, gætu lagt fram einhverja fjárhæð í þessu skyni, þá væri rétt, að ríkið setti nokkurt fé á móti. - Það getur vel verið, að það þurfi að breyta orðalaginu, en auðvitað er það meiningin, að þessir staðir, sem um ræðir, kaupi skipin, en ekki ríkisstj. Hv. þm. Barð. taldi ekki unnt að ganga lengra í þessum efnum en greiða olíukyndinguna. Þeir þm., sem fluttu þetta mál í Nd., vildu hafa ábyrgðarheimildina hærri út frá því sjónarmiði, að ef líta ætti á þetta sem bætt atvinnuskilyrði á viðkomandi stöðum, þá ætti að minnsta kosti að fást 3/4 af kaupverðinu á þennan hátt. Og af þessum ástæðum held ég, að vafasamt sé að takmarka þetta frekar. Ég tók fram í framsöguræðu minni áðan, að ríkisstj. muni ekki nota þessa lánsheimild nema því aðeins, að fyrir liggi álit sérfræðinga um það, að hægt sé og auðvelt að gera þessa breytingu, og ég hef ekkert á móti því, að sett verði inn í frv. ákvæði um þetta. Hv. 4. þm. Reykv. hefur flutt hér brtt. sama efnis og felld var í Nd., um að ganga lengra í þessum efnum og veita ábyrgð fyrir öðrum 2 millj. kr. Ég mælti á móti þessu í framsöguræðu minni og skal ekki fjölyrða um það nú. En ríkisstj. er á móti því að ganga lengra í þessum efnum, vegna þess að hún telur ekki ástæðu til, eins og málið stendur nú.



Herra forseti. Eins og segir í nái. á þskj. 731, þá hefur n. ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa frv. Við, sem myndum meiri hl., teljum, að eðlilegt sé að ríkisstj. geti, eins og ráð er fyrir gert í núgildandi l., hlutazt til um það, hvernig vinnumiðlun er háttað í landinu, og það sé verið að taka af henni nauðsynlegan rétt til slíkra afskipta, ef frv. þetta verður samþ. Samkv. gildandi l. er það á valdi ráðh. að ákveða, að vinnumiðlunarskrifstofa skuli starfrækt á einhverjum stað, og hann getur einnig ákveðið, ef hlutaðeigandi bæjarstjórnir æskja þess, að slíkar skrifstofur skuli lagðar niður. Er meiri hl. sammála um að telja slíka heimild nauðsynlega. Eins og segir í grg. fyrir frv., þá hefur kostnaður við vinnumiðlunarskrifstofur ríkisins orðið þó nokkur, t.d. rúmar 100 þús. kr. á s.l. ári. Það má nú segja, að þetta sé ekki mikil upphæð, eins og nú er ástatt; og þá er spursmálið, hvað skrifstofan hafi skilað miklu starfi, og meginsjónarmið í þessu máli hlýtur að vera það, hvort hér sé um að ræða þarfa stofnun eða ekki. Og það má segja, að það sé a.m.k. varhugavert nú, eins og atvinnuástandi þjóðarinnar er háttað, að ríkisvaldið kasti frá sér heimild til að hlutast til um vinnumiðlun á grundvelli gildandi l. og hætti að hlaupa undir bagga með slíkri starfsemi. - Að vísu er gert ráð fyrir, að bæjarstjórnir geti sett á stofn slíkar skrifstofur, ef þær telja nauðsynlegt. En hugmyndin með núgildandi lögum er sú, að ríkisvaldíð geti hlutazt til um, að slíkar stofnanir séu starfræktar, og enn fremur, að vinnumiðlun geti haft þýðingu fyrir landið allt, en ekki einungis einstaka staði. Ég fyrir mitt leyti vil ekki, að heimild ríkisvaldsins að hlutast til um vinnumiðlun milli staða, þar sem atvinna er ýmist of lítil eða of mikil, sé felld niður. Eins og um getur í grg., þá starfa hér tvær skrifstofur að vinnumiðlun, eða ráðningaskrifstofa Rvíkurbæjar og vinnumiðlunarskrifstofa ríkisins, og var sú fyrrnefnda, eins og vitað er, stofnuð til þess að ráða starfsmenn fyrir Reykjavíkurbæ. Eins og lagt er til í hinni rökst. dagskrá, þá hlýtur að teljast æskilegt, að athugun fari fram á starfsemi vinnumiðlunarskrifstofanna, og lægi nærri, að þá væri gengið úr skugga um það, hvort vinnumiðlunarskrifstofa ríkisins hafi starfað þannig, að þörf sé á annarri skrifstofu við hlið hennar. Það virðist ljóst vera, að það, sem liggur til grundvallar frv., sé óskin um sparnað, og skal það ekki lastað út af fyrir sig. En ég segi fyrir mig persónulega, að eigi að fara að spara ríkissjóði fé, þá virðist réttara að byrja þann sparnað á einhverju öðru. Alþjóðavinnumálastofnunin, sem við erum aðilar að, gerir ráð fyrir því, að haldið sé uppi vinnumiðlun af hálfu hlutaðeigandi ríkja; og það virðast engin rök mæla með því, úr því við erum í þeim samtökum, að við fellum þá niður löggjöf, sem er í samræmi við þá kvöð, sem stofnunin leggur þátttökuríkjum sínum á herðar. Ég kann að vera ein um þá skoðun, en mér virðist, að eigi að fara að spara á þessu, þá ættum við fyrst að hætta að vera aðilar að þessari stofnun. Ég mun svo ekki orðlengja þetta meira, en till. meiri hl. n. er sem sagt sú, að hin rökst. dagskrá á þskj. 731 verði samþ.



Herra forseti. Eins og sést á nál. minni hl. á þskj. 719, þá leggur hann til, að frv. verði samþ. óbreytt, en getur ekki fylgt hinni rökst. dagskrá. Frv. þetta er borið fram sem stjórnarfrv. í hv. Nd.; því var útbýtt í oktáber og var hér til umr. hinn 8. febr., en hefur síðan legið hjá n. Innan ríkisstj. er fullt samkomulag, að frv. nái fram að ganga óbreytt eins og það er á þskj. 447. Það má ljóst vera, að bæjarstj. Rvíkur hefur ekki talið sér annað fært en reka áfram þá vinnumiðlunarskrifstofu, sem hún hafði upphaflega, vegna þess að vinnumiðlunarskrifstofu ríkisins hefur ekki tekizt að inna svo starf sitt af hendi, að bæjarstj. gæti sætt sig við. Skal ósagt látið, af hverju það stafar, en það hefur aldrei getað fengizt samkomulag um það á milli bæjarstj. og ráðuneytisins að sameina þessar skrifstofur í eina stofnun. Og þar sem hér er um að ræða stærsta bæjarfélag á landinu, þá virðist rétt, að því beri sjálfu að annast þessa starfsemi að öllu leyti, úr því það telur sér nauðsyn að reka aðra skrifstofu hvort sem er samhliða ríkisskrifstofunni. Eins og hv. frsm. meiri hl. tók fram, þá er æskilegt, að vinnumiðlun geti átt sér stað á milli einstakra byggðarlaga, en hefur ekki átt sér stað nema í mjög smáum stíl. Ég minnist þess í því sambandi, að ég hef oft heyrt og lesið um aðvaranir ráðamanna Rvíkurbæjar til manna úti um land, að leita ekki hingað til atvinnu. Og þetta sýnir glöggt, að venjulega er ekki óskað eftir, að menn komi hingað í atvinnuleit. Og slíkar auglýsingar hafa einnig heyrzt frá fleiri stöðum, svo að staðreynd er, að atvinnumiðlun á milli staða á sér aðeins stað í smáum stíl. Þá vil ég benda á, að mér þykir málum blandað, þegar því er haldið fram, að vinnumiðlun geti bætt úr atvinnuleysi, eins og fram kom í ræðu hv. frsm. meiri hl. Það bætir ekki úr atvinnuleysi, þótt miðlað sé milli manna; til þess þarf að gera aðrar ráðstafanir. Þetta eru óskyld mál, og má ekki blanda þeim saman. Og þó að atvinnukreppa sé, þá get ég þannig ekki séð, að það hafi mikla þýðingu, þó ríkisstofnunin sé lögð niður og þessi starfsemi sé lögð undir vinnumiðlunarskrifstofu Rvíkurbæjar. Það verkefni, sem fyrir liggur, er að miðla vinnu á milli manna innbyrðis á hinum einstöku stöðum. Og það getur ekki talizt óeðlilegt, að staðirnir sjálfir annast það. Enda hníga óskir bæjarstj. Rvíkur að því. Ég mun ekki fjölyrða frekar um þetta. Eins og ég hef þegar tekið fram, þá mælir minni hl. n. með því, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. tók fram og ljóst varð af ræðu hv. þm. Barð., þá hefur n. ekki getað orðið sammála um afgreiðslu frv. Minni hl. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt. Meiri hl. lítur hins vegar svo á, eins og hv. frsm. tók fram, að eins og nú er ástatt í atvinnulífi þjóðarinnar, þá sé óeðlilegt a allan hátt og óheppilegt, að ríkisstj. kasti frá sér þeirri heimild, sem hún nú hefur til að mæla svo fyrir, að haldið skuli uppi vinnumiðlun í landinu. Öllum kemur saman um það, að keppa beri að því, að allir, sem unnið geta, eigi kost á vinnu við gagnleg og hagnýt störf, svo að vinnuafl þjóðarinnar notist sem bezt ásamt þeim tækjum, sem til eru í þágu framleiðslunnar. Enn fremur hygg ég, að allir séu sammála um það, að atvinnulíf okkar sé nú orðið svo fjölbreytt, að það sé oftrú að ætla, að þetta geti gerzt af sjálfu sér, án nokkurrar íhlutunar ríkisvaldsins. Þannig getur t.d. verið um að ræða blómlegt atvinnulíf eða sæmilegt í einni starfsgrein, en stöðvun í annarri, og án þess að hver nái til annars um miðlun á vinnuafli. En það er einmitt megintilgangur vinnumiðlunar að bæta úr þessu. Og þetta er ástæðan fyrir því, að hvarvetna um heim að heita má er vinnumiðlun talin veigamikill þáttur í allri félagsmála- og menningarlöggjöf. Á fundum alþjóðavinnumálastofnunarinnar hefur þannig alltaf verið litið svo á, að það væri eitt helzta viðfangsefni samtakanna að koma þessum málum á sem öruggastan grundvöll hvarvetna. Og ég hygg, að fulltrúar Íslands í þeim samtökum hafi ekki látið þar í ljós, að við hefðum nokkra sérstöðu í þeim efnum. Á þingi þessara samtaka í San Fransisco árið 1948 var gerð samþykkt um skipulag vinnumiðlunar í þátttökuríkjunum, samþykkt, er síðan skyldi send til aðildarríkjanna til staðfestingar. Og það liggur í hlutarins eðli, að þeir fulltrúar, sem greitt hafa samþykktinni atkvæði, hafa jafnframt bundizt til að leggja til við stjórnir sinna heimalanda, að hún yrði þar staðfest af þjóðþingum. Í ályktuninni, sem samþ. var í San Fransisco 1948, segir m. a. svo í 1. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Hvert það aðildarríki alþjóðavinnumálastofnunarinnar, sem samþykkt þessi tekur til, skal halda uppi eða tryggja það, að haldið sé uppi opinberri ókeypis vinnumiðlun.“ - Ég veit nú ekki til, að af hálfu fulltrúa Íslands hafi verið neitað að greiða þessari tillgr. atkvæði eða stuðla að framgangi hennar. - Þá segir enn fremur svo í 2. gr. sömu samþykktar: „Vinnumiðlun skal byggð upp af kerfi af vinnumiðlunarskrifstofum, er nái um allt landið og sé undir einni miðstjórn fyrir allt ríkið.“ - Ég veit ekki heldur til, að fulltrúi Íslands hafi greitt atkv. gegn þessari till., og hefur hann að sjálfsögðu tekið afstöðu í samvinnu við sína ríkisstj. Þessa samþykkt hefði eftir eðli málsins átt að leggja fyrir Alþingi innan ákveðins tíma til staðfestingar. Það var látið undan dragast. Og ég hef heyrt, að hæstv. ríkisstj. hafi nú borið því við í umr. um þetta frv., að þessi samþykkt alþjóðavinnumálastofnunarinnar væri á engan hátt bindandi, af því að hún hefði ekki verið samþ. af íslenzkum stjórnarvöldum. En ástæðan til þess, að staðfestingar var ekki leitað, var raunar sú, að talið var af mönnum, sem til þekktu, að íslenzk löggjöf uppfyllti þegar helztu skilyrði samþykktarinnar. Og það hygg ég sé sönnu nær. - Nú kemur hins vegar fram frá hæstv. ríkisstj. till. um að fella úr gildi lög um vald ríkisins til að ákveða vinnumiðlun í landinu. Og verði það frv. samþ., er gengið þvert ofan í yfirlýstan vilja fyrrv. ríkisstj. í gegnum fulltrúa hennar á fundinum 1948, og gert að engu það, sem sú samþykkt fjallar um. Ég verð nú að segja, að þetta lofar ekki góðu um þátt okkar í alþjóðlegu samstarfi í framtíðinni, og mig furðar stórlega þetta háttalag, ekki sízt þar sem það er þó jafnan viðurkennt í orði af þeim, sem að frv. þessu standa, að atvinnuástandið hér á landi sé langt frá því að geta talizt sæmilegt. Sú eina röksemd, ef rök skyldi kalla, sem hæstv. ríkisstj. ber fram, er sú, að með þessu séu sparaðar um 100 þús. kr. á þátttöku ríkisins í þessum kostnaði. Ég vil fullyrða, að þetta er fyrirsláttur einn. Ríkisstj. veit, að sú upphæð skiptir bókstaflega engu máli um fjárhag ríkisins. Og ef ástæða væri til að ætla, að vinnumiðlunarskrifstofa ríkisins væri rekin á óhagkvæman hátt og greiðslur ríkissjóðs yróu meiri en ástæða þætti til, þá væri auðvelt að ráða bót á því með reglugerðarbreytingu, í stað þess að fella niður heimild ríkisvaldsins til að halda slíkri starfsemi uppi. Alveg á sama hátt hefur ríkisstj. heimild til að fylgjast með starfseminni og gæta þess, að hún sé rekin á hagkvæman hátt og að ekki sé eytt meiru fé en hæfilegt má teljast. Ég vil taka mjög ákveðið undir þau orð hv. frsm. meiri hl. hér áðan, að það er óskiljanlegt ábyrgðarleysi af hæstv. ríkisstj. að ætla nú að fara að fleygja frá sér þeirri heimild, sem hún hefur nú samkv. gildandi lögum til að hafa afskipti af þessum málum. Ég verð að segja það, að mér finnst þetta hátterni hæstv. ríkisstj. mjög til vansæmdar fyrir hana. Samkv. nýafstaðinni atvinnuleysisskráningu voru í 11 bæjarfélögum landsins 1200 manns atvinnulausir með um 2400 manns á framfæri sínu. Þannig hafa verið yfir 3300 manns ofurseldir atvinnuleysinu, því að það má gera ráð fyrir, að raunveruleg tala atvinnuleysingjanna á þessum stöðum sé nokkuð miklu hærri, auk þess sem vitað er um fjölda atvinnuleysingja á þeim stöðum, sem skráning hefur ekki farið fram á. Það er vitað, að í þessum 11 bæjarfélögum, þar sem skráning hefur farið fram, eru það margir, sem ekki hafa látið skrá sig, þegar samtímis atvinnuleysisskráningunni er ekkert gert til þess að bæta úr fyrir hinum atvinnulausu. En auk þessara staða eru til fleiri staðir á landinu, þar sem herjar meira og minna atvinnuleysi, og nægir í því sambandi að benda á ástandið í Bíldudal og Flatey, sem hefur verið hér til umr. á Alþ. Á slíkum tímum sem þessum, og á meðan útlit er fyrir, að atvinnuleysi fari enn vaxandi, er mér óskiljanlegt ábyrgðarleysi hæstv. ríkisstj., sem hún sýnir nú, með því að ætla að fara að fleygja frá sér þeirri heimild, sem hún hefur nú í lögum til þess að hlutast til um þessa hluti. Þetta hátterni er raunar hið sama og ríkisstj. segði við atvinnuleysingjana: Þetta er mál, sem ríkisstj. kemur ekki við. Sjáið þið um ykkur sjálfir, við skiptum okkur ekkert af ykkar málum. - Slíkt svar sem þetta getur engin ríkisstj. veitt sínu fólki. Sannleikurinn er sá, að það, sem þarf að gera nú, er að auka og endurbæta þá vinnumiðlunarstarfsemi, sem nú er fyrir í landinu, ekki aðeins miðað við attvinnuleysistíma, heldur einnig við þá tíma, er venjulegt atvinnuástand ríkir. Engri þjóð ríður meira á því en okkur íslendingum, að vinnuaflið sé ekki látið ónotað og öll framleiðsluöfl nýtt til fullnustu. Í hv. Nd. hefur nú verið lagt fram frv. til laga um atvinnustofnun ríkisins, og ég álít, að í þá átt, sem það frv. stefnir, eigi einmitt að ganga í þessum málum, en ekki að fara nú að fella niður vinnumiðlun í landinu. Á öllum venjulegum tímum er rík ástæða til að sjá unglingum og öðrum skólanemendum fyrir atvinnu við þeirra hæfi þann tíma, sem þeir stunda ekki námið. Á öllum tímum ber nauðsyn til þess að sjá öryrkjum fyrir vinnu við þeirra hæfi, bæði til þess að nota þeirra vinnuafl til gagns fyrir alla þjóðina og einnig til að gera þeim sjálfum lífið bærilegra, og engum ber ríkari skylda til að sjá um þetta en ríkisvaldinu sjálfu. Á hverju ári flykkjast hundruð og þúsundir manna á milli staða í atvinnuleit, vegna þess hve eftirspurn eftir verkafólki færist til á milli staða eftir árstíðum. Sveitirnar þurfa t.d. á hundruðum karla og kvenna að halda á vissum tíma ársins, en geta svo ekki séð þessu fólki fyrir atvinnu á öðrum tímum. Þetta er vandamál út af fyrir sig, því að það er hæpið, að hægt sé að grípa upp verkafólk yfir sumarið, en segja því svo að fara brott, þegar haustar, því að nú sé ekkert meira með það að gera. En við búum nú við þessa atvinnuhætti, og við því er í sjálfu sér ekkert að segja, en það leiðir þá af sjálfu sér, að í slíku landi er mjög nauðsynlegt að hafa vinnumiðlun á milli sveitarfélaga umfangsmikla. Hv. þm. Barð. sagði hér áðan, að vinnumiðlun á milli staða hefði alltaf verið hér í smáum stíl. Mér er þó kunnugt um, að vinnumiðlunarskrifstofa Reykjavíkur eingöngu hefur ráðið árlega svo hundruðum skipti fólk til landbúnaðarstarfa yfir sumarið, og það hefur hún gert engu síður í þágu þeirra, sem vantað hefur fólk í vinnu, heldur en í þágu þeirra, sem vantaði atvinnu. Það er vitað, að á vissum tímum árs streymir fólk til Siglufjarðar í atvinnu og til Vestmannaeyja og hingað til Reykjavíkur og útgerðarstöðvanna við Faxaflóa. Nokkuð af þessu fólki er ráðið beint í gegnum aðilana sjálfa, en mikið er þó ráðið í gegnum vinnumiðlunarskrifstofurnar hér í Reykjavík og annars staðar. Þessa starfsemi ber því að auka, en ekki leggja hana niður. En vinnumiðlunarskrifstofur, sem hin einstöku bæjar- eða sveitarfélög rækju fyrir sig, hefðu engu slíku hlutverki að gegna og engan áhuga á því. Þeirra hlutverk væri að miðla vinnunni innan síns bæjar- eða sveitarfélags. Hv. þm. Barð. lagði á það mikla áherzlu, að það væri samkomulag innan ríkisstj. að afgreiða þetta frv. óbreytt. Ég vil engan veginn bera brigður á sannleiksgildi þessara orða hv. þm., en hingað til hefur hann ekki látið sér nægja slíkar röksemdir til þess að móta skoðun sína á málum. Hann hefur hingað til viljað móta sína skoðun sjálfur. Ég tek því þessi orð hv. þm. sem vott um það, að hann hafi séð fátt, sem mælti með þessu frv., úr því að hann telur kost þess vera þann stærstan, að hæstv. ráðh. hafi komið sér saman um að afgreiða frv. óbreytt. Ég hélt satt að segja, að hv. þm. hefði veigameiri rök fyrir sinni afstöðu en þetta. Hann sagði réttilega, að ekki hefði tekizt að sameina þær tvær vinnumiðlunarskrifstofur, sem störfuðu hér í Reykjavík. En nú hygg ég, að eins og ástatt er núna, muni vera tiltölulega auðvelt að leysa það mál, þannig að ekki verði nema ein skrifstofa í bænum, því að hið ágæta samkomulag innan ríkisstj. ætti að geta stuðlað að þeirri lausn. Hv. þm. mun vita, að þetta er auðgert nú, ef vilji er fyrir hendi. Hv. þm. sagði, að það væri eðlilegast, að bæjar- og sveitarfélögin önnuðust sjálf vinnumiðlun í sínu umdæmi. Ég hef svarað þessu áður, að vinnumiðlun má ekki og getur ekki takmarkazt við einstök sveitarfélög, því að það þarf að miðla vinnunni á milli staða. Ég get því á engan hátt fallizt á, að rétt sé að samþ. þetta frv. og fella með því heimild ríkisstj. til að kveða á um vinnumiðlunarstarfsemina í landinu. Og ég vil bæta því við, að mér er ekki grunlaust um, að sú ástæða liggi á bak við þetta frv., að hæstv. ríkisstj. búist við því, að atvinnuástandið í landinu haldi enn áfram að versna, og þá vilji hún vera búin að losa sig við heimildina til að hafa afskipti af vinnumiðlunarstarfsminni í landinu, til þess að geta svarað á eftir, að hún hefði ekki haft vald eða rétt til þess með lögum að grípa inn í til að bæta úr því ástandi. Hún vill koma sér hjá þeim óþægindum, sem eru samfara þessari heimild, á slíkum tímum, sem hún býst við að fari í hönd. Ég játa, að þetta eru ekki góðgjarnar hugleiðingar í garð hæstv. ríkisstj., en ég finn engar ríkari ástæður fyrir afstöðu hennar í þessu máli en hún vilji ekki skipta sér af atvinnuleysinu í landinu á þeim tímum, sem fara í hönd. Því að það trúir því enginn maður, að ástæðan sé sparnaður, og mér þykir miður, að nokkur ráðh. skuli bera slíku við. Annars harma ég það, að viðkomandi ráðh. skuli ekki geta verið við umr. þessa máls, en það verður að sjálfsögðu að taka því.



Herra forseti. Ég get ekki séð betur en að öll ræða hv. 4. þm. Reykv. hafi verið byggð upp á þeim stóra misskilningi, að vinnumiðlunin sjálf auki atvinnuna í landinu, og sérstaklega bentu niðurlagsorð þessa hv. þm. á það, að hann gerði ekki greinarmun á þessu tvennu, þ.e. vinnumiðlunarstarfseminni og atvinnuleysinu. Ég hef ekki orðið var við, að vinnumiðlunin sjálf hafi aukið atvinnu í landinu, heldur hefur hún aðeins verið til þess að miðla vinnunni á milli aðila. Hér blandar hv. þm. þessu saman og leggur áherzlu á það, að atvinnuleysið muni verða minna í landinu, ef þessi lög haldist óbreytt. Því eru þau orð, sem hann beindi til hæstv. ríkisstj. í lok ræðu sinnar, markleysa ein. Hv. þm. veit ósköp vel, að ríkisstj. er nú að gera stórfelldar ráðstafanir til aukningar atvinnunni í landinu. Við vorum m. a. að ræða í dag um heimild til handa ríkisstj. til þess að taka lán erlendis, sem hún hyggst verja til þess að auka atvinnuna í landinu. En þetta á ekkert skylt við vinnumiðlunina. Mín skoðun er sú, að vinnumiðlunin út af fyrir sig bæti aldrei úr atvinnuleysinu í landinu. Það mesta, sem hún fær áorkað í þessu efni, er að skipta atvinnunni réttlátlega á milli manna, og þá tel ég réttast, að það sé í höndum sveitarfélaganna sjálfra, að skipta vinnunni á milli þegnanna, en ekki í höndum ríkisins. Hv. 4. þm. Reykv. sagði, að það væri ekki eðlilegt, að sveitarfélögin vildu halda uppi vinnumiðlun á milli héraða, þar sem það væri ekki í þeirra verkahring. Þetta er alger misskilningur hjá hv. þm. Hvers vegna ætti t.d. vinnumiðlunarskrifstofa Reykjavíkur ekki að telja sér skylt að benda fólki hér í Reykjavík á vinnu úti á landi? Ég held einmitt, að það stæði engum nær en vinnumiðlunarskrifstofunni að benda fólki úr sínu eigin bæjarfélagi á atvinnu úti á landi, og það er síður en svo ástæða til að láta ríkisvaldið koma þar nálægt. Nákvæmlega sama er að segja um Siglufjörð og aðra kaupstaði landsins. Hvers vegna ætti það ekki að vera í þeirra verkahring að fá fólk til að gegna störfum í þeirra eigin sveitarfélagi, ef þar vantar vinnukraft? Ég get ekki séð neitt óeðlilegt við það. Annars finnst mér, að hér sé verið að deila um aukaatriði. Hv. 4. þm. Reykv. sagði, að hér væri aðeins um heimild fyrir sveitarfélögin að ræða, og er það alveg rétt. En ég vil benda á það, að ríkisstj. getur hætt allri vinnumiðlun nú án þessara laga, en henni finnst eðlilegt og rétt, að sveitarfélögin sjálf fái heimild til að halda uppi vinnumiðlun. Í 1. gr. laga frá 1935 um vinnumiðlun segir: „Í hverjum kaupstað landsins skal stofnuð vinnumiðlunarskrifstofa, ef bæjarstjórn hlutaðeigandi kaupstaðar ákveður, eða atvinnumálaráðherra mælir svo fyrir.“ Þessi gr. mælir svo fyrir, að það er hægt, ef hlutaðeigandi bæjarstjórn ákveður, að setja á stofn vinnumiðlunarskrifstofu, og einnig getur atvmrh. þvingað bæjarstjórnir gegn vilja þeirra til að setja vinnumiðlunarskrifstofur á stofn. En úr því að heimild er til þessa, þá hlýtur líka að vera heimilt að kippa þessum skrifstofum burtu, ef hlutaðeigandi bæjarstjórn ákveður eða viðkomandi ráðh. þykir það heppilegt. Nú þykir heppilegt, að Reykjavíkurbær annist einn vinnumiðlun í bænum án íhlutunar ríkisins, vegna þess m.a., að reynsla hefur sýnt, að vinnumiðlunarskrifstofa ríkisins hefur ekki getað annazt þessi störf ein. Ég get ekki heldur séð, að samþykkt þessa frv. brjóti nokkuð í bága við þær samþykktir, sem gerðar voru í San Francisco 1948 og Íslendingar voru aðilar að. Ég get ekki séð nokkurn mun á því, hvort heimildin til þess að halda uppi vinnumiðlun er fyrir ríkisstj. eða bæjar- og sveitarfélögin, því að í báðum tilfellunum er ætlazt til þess, að vinnumiðlun sé haldið uppi, ef þess er óskað af þessum aðilum. Ég get því ekki séð, að þetta frv. brjóti nokkuð í bága við samkomulag á fyrrnefndri ráðstefnu erlendis. Hins vegar vil ég benda hv. 4. þm. Reykv. á það, að þetta virðist vera hreint innanríkismál, enda óeðlilegt, að fulltrúar geti bundið sínar þjóðir langt fram í tímann. Ef þarna væri um gagnkvæman samning á milli þjóðanna að ræða, þá væri það að sjálfsögðu eðlilegt. En það, sem hver þjóð er að gera nú, er það að einangra sig þannig frá öðrum þjóðum, að þær geti ekki komið og tekið atvinnuna frá henni. Svo að hugsjónin hefur þá ekki náð lengra en það, að hver þjóð hugsar út af fyrir sig í þessu efni. Það hefði sannarlega verið öðru máli að gegna um þetta atriði, ef samkomulag hefði orðið um það, að hver þjóð, sem átti þarna hlut að máli, hefði rétt til að sækja vinnu til hvaða lands sem væri og er aðili að alþjóðavinnumálastofnuninni. En um þetta var ekki samið, og því væri mjög óeðlilegt, ef við færum að binda okkur við samþykktir þessarar ráðstefnu. Hv. þm. sagði, að það sýndi mikið ábyrgðarleysi hjá hæstv. ríkisstj. að ætla nú að fara að fella þá heimild úr gildi, sem hún hefur til afskipta af þessum málum, þegar 1200 manns væru nú atvinnulausir í 11 bæjarfélögum landsins. En er þetta ástand í atvinnumálunum einmitt ekki þrátt fyrir þá tilhögun, sem hér hefur verið höfð á vinnumiðlunarstarfseminni í landinu? Ég held því, að þetta atriði sanni bezt, að það er ekki til þess að bæta úr atvinnuleysinu, þótt fleiri vinnumiðlunarskrifstofum sé haldið uppi. Til þess þarf aðrar ráðstafanir, sem nú er verið að reyna að gera. - Ég vil einnig benda á reynslu síðustu ára af vinnumiðluninni. Þegar atvinnurekendur þurftu á fólki að halda í vinnu, hvaða aðstoð fengu þeir þá? Þegar eftirspurnin eftir verkafólki var hér mest, þá var útilokað að fá menn í vinnu frá t.d. 8–12 nema borga þeim fullt dagkaup. Svo fengust þessir menn ekki til að vinna frá 1–5 öðruvísi en fyrir fullt dagkaup. Þannig var ástandið þá, þrátt fyrir tvær vinnumiðlunarskrifstofur hér í Reykjavík. Ég held, að vinnumiðlunarskrifstofurnar út af fyrir sig hafi ekki á nokkurn hátt getað bætt úr þessu atriði, vöntuninni á atvinnu annars vegar og vöntuninni á verkafólki hins vegar. Þeirra starf hefur verið að leiðbeina mönnum í sambandi við þetta mál, en þó hygg ég, að þær hafi gert það í smáum stíl, en þegar mikið atvinnuleysi hefur ríkt á einhverjum stað, þá hefur komið til þeirra kasta að úthluta vinnunni á staðnum, og einmitt vegna þess þótti nauðsynlegt að stofna aðra vinnumiðlunarskrifstofu hér í Reykjavík. Hv. þm. mótmælti að hér væru hundruð manna ráðnir til búnaðarstarfa, án þess að það færi fram í gegnum vinnumiðlunarskrifstofuna. Ég sagði áðan, að það væri ekki annað, sem gerðist, en að þessi starfsemi flyttist inn á vinnumiðlun bæjarins, þó að ríkisskrifstofan væri lögð niður, og ég veit ekki betur en að slík vinnumiðlun fari fram hjá Búnaðarfélagi Íslands. Þar er því þriðja vinnumiðlunarskrifstofan hér í Reykjavík, sem langmest annast þennan þátt vinnumiðlunar. Hv. 4. þm. Reykv. benti á nauðsyn þess að geta miðlað vinnu til unglinga og öryrkja. Það er annað atriði, og það mál verður ekki leyst, þó að haldið verði áfram óbreyttu því fyrirkomulagi, sem ríkt hefur í landinu síðan 1935 um vinnumiðlun almennt. Vinnumiðlunarskrifstofur ríkisins, sem starfað hafa síðan 1935, hafa á engan hátt tekið að sér það verkefni og mundu heldur ekki gera það, þó að l. yrðu óbreytt. - Ég sé ekki ástæðu til að ræða frekar um þetta atriði, frá mínu sjónarmiði er þetta ekki stórt mál. Hv. þm. sagði, að ég hefði venjulega myndað mér sjálfstæða skoðun um mál, hvort sem ríkisstj. þætti það gott eða illt. Þetta er rétt, og mín skoðun á þessu máli breytist í engu, þó að l. sé breytt. Mér finnst eðlilegt, að bæirnir og sveitarfélögin annist sjálf þessa vinnumiðlun sín á milli og innbyrðis og álit hana betur komna í þeirra höndum heldur en að láta ríkið skipta sér af því, - það er mín skoðun og ég veit, að hv. 4. þm. Reykv. trúir því. Hitt er annað atriði, að ég reyndi miðlunarleið í þessu máli, ekki af því, að ég teldi málinu ekki eins vel borgið og það er nú, heldur af því að ég vildi fá samkomulag við sem stærstan hluta alþm. um þetta mál, og ég reyndi miðlunarleið, sem ég taldi, að ég gæti sætt mig við, en henni var hafnað af öðrum aðilum og mér tókst ekki að miðla þar málum eins og ég hefði viljað gera. En það er ekki af því, að ég sé hér að mæla efnislega með neinu, sem ég ekki sjálfur hef trú á að sé rétt, því að það mundi ég ekki gera fyrir neinn mann hér á hæstv. Alþingi. Mín skoðun er sú, að þessi mál séu betur komin í höndum sveitarfélaganna sjálfra en þó að ríkisstj. sé að halda uppi stofnunum, eins og gert hefur verið undanfarið, sem kosta nokkurt fé, en hafa ekki alltaf sýnt fulla sanngirni um þau mál.



Herra forseti. Ég hélt því ekki fram í fyrri ræðu minni, að vinnumiðlunarskrifstofurnar væru beinlínis til þess að auka atvinnu, þannig að ef hv. þm. Barð. hefur skilið mig svo, þá er það misskilningur hans, hvort sem það liggur í lélegri framsetningu hjá mér eða lélegri eftirtekt hjá honum. Þó er það nú svo, að vinnumiðlunarskrifstofurnar geta undir vissum kringumstæðum aukið atvinnuna eitthvað dálítið, ef fyrir þá stofnun lánast að fá fólk til að vinna verk, sem annars væru óunnin, og í ýmsum tilfellum má finna slíks dæmi. En hitt er rétt, að ekki er þess að vænta, að vinnumiðlunarskrifstofurnar auki verulega atvinnuna í landinu. Hv. þm. sagði, að ástæðan til þess, að hann er með frv., sé sú, að hann telji vinnumiðlun eins vel komna í höndum sveitarstjórna eins og að því leyti í höndum ríkisstj., sem þær eru samkv. gildandi l., en samkv. gildandi l. eru þær bæði í höndum ríkisstj. og sveitarfélaga. Um þetta má kannske deila, þó hygg ég, að ekki leiki á tveim tungum, að vinnumiðlun, sem nær út fyrir einstök byggðarlög, sé betur tryggð með því, að ríkið sé þar aðili að. En það, sem mestu skiptir í þessu sambandi, er það, að ekki er trygging fyrir því, að nokkurri vinnumiðlunarskrifstofu sé haldið uppi, ef þetta frv. er samþ. En hv. þm. virtist ganga út frá því, að vinnumiðlunarskrifstofurnar starfi áfram í öllum kaupstöðum, þó að frv. sé samþ., en ég hygg, að hann hafi ekki ástæðu til að ætla það. Ég tel víst, að á ýmsum stöðum verði þær lagðar niður; ég tel ekki líklegt, að hér í Reykjavík þori bæjarstjórnin að leggja vinnumiðlunarskrifstofuna niður, en ég fullyrði, að þeim verði ekki haldið uppi, ef þetta frv. verður að l. Breyt., sem gerð er með þessu frv. frá gildandi l., er sú, að í staðinn fyrir það, að nú getur hvor aðilinn sem er, bæjar- eða sveitarstjórn eða ríkisstj., ákveðið að starfrækja vinnumiðlunarskrifstofur, þá hefur framvegis ríkisstjórnin engin afskipti af þessum málum, það er algerlega á valdi bæjarstjórnanna sjálfra, hvort þær vilja hafa á hendi nokkra vinnumiðlun, hvernig svo sem ástandið er í atvinnumálum. Samkv. gildandi l. getur ríkisstj. ákveðið að hætta að starfrækja vinnumiðlunarskrifstofu á einhverjum stað, þ.e.a.s. ef bæjarstjórnin fellst á, að skrifstofan sé lögð niður, en ef bæjarstjórn heldur skrifstofunni áfram, þá er ríkisstj. skyldug til að taka þátt í kostnaðinum við að starfrækja hana. Það er augljóst, að engin trygging er fyrir því, ef frv. er samþ., að vinnumiðlunarstarfseminni verði haldið uppi í landinu. Allar líkur benda til þess, að sveitarstjórnirnar muni taka sér ríkisstj. til fordæmis og feta í hennar fótspor. Ríkisstj. telur ekki ástæðu til þess að halda uppi vinnumiðlun, - því skyldum við vera að því? - Ég skal ekki fullyrða, að það verði svo, ég tel ólíklegt, að það verði hér í Reykjavík eða yfirleitt, en ég tel mjög líklegt, að einhvers staðar á landinu verði það niðurstaðan, ef frv. er samþ. Hv. þm. sagði, að hvorki við né önnur þátttökulönd í alþjóðavinnumálastofnuninni væru bundin um aldur og ævi samþykkt hennar. Þetta er rétt, og ég býst við, að það sé rétt, að við séum ekki einu sinni, eins og nú stendur, formlega bundnir af samþykktinni frá 1948, vegna þess að hún var aldrei staðfest hér á Alþ. En það breytir ekki því, að í augum annarra aðila að þessum samtökum verður framferði ríkisstj. í hæsta máta undarlegt. Hún hefur tilkynnt, að það þyrfti ekki að breyta íslenzkum l. til þess, því að þau væru í samræmi við þessa samþykkt, en breytir svo l. nú þannig, að við komum ekki undir ákvæði samþykktarinnar. Ef við hefðum verið búnir að staðfesta þessa samþykkt, þá gátum við ekki leyst okkur frá henni á annan hátt en þann að gera nýja alþingissamþykkt um það, að við segðum okkur frá ályktuninni, og tilkynna það með hæfilegum fyrirvara. Ekkert slíkt er gert nú. Nú er þessari stofnun bara tilkynnt, að l. sé breytt þannig, að við fullnægjum ekki ákvæðum þessarar samþykktar. Ég veit, að hv. þm. viðurkennir, að þetta sé óskemmtileg aðferð, ég vil segja ósæmileg vinnubrögð að því er snertir þátttöku í alþjóðlegu samstarfi. Ummæli hv. þm. um það, að svo hafi verið ástatt hér í Reykjavík, meðan mest var eftirspurn eftir vinnuafli á stríðsárunum, og eftir þau, að ekki hafi verið unnt að fá í gegnum vinnumiðlunarskrifstofuna mann til að vinna 1–2 tíma upp á annað en heil daglaun, er algerlega óviðkomandi starfi vinnumiðlunarskrifstofanna, þær hafa ekki nein afskipti af því, hvernig reglur eru settar um laun eða vinnutíma verkalýðsfélaga og samninga milli verkalýðsfélaga og atvinnurekenda, - það veit hv. þm. vel. Þetta er aðeins sú frjálsa samkeppni í samskiptum milli atvinnurekenda og verkamanna, það fer eftir því, hvernig kaupin gerast á eyrinni. Þegar svo mikill hörgull er á vinnukrafti, að menn geta sett slík kjör, þá gera þeir það sums staðar, og tilsvarandi aðgerðir koma á móti af hinna hálfu, þegar þessi viðskipti eru óbundin, eins og víða hefur átt sér stað. En hvað sem um þetta atriði má segja, þá er það ekki í sambandi við starf vinnumiðlunarskrifstofanna og engan veginn til þess ætlazt, að þær hafi áhrif á samninga milli atvinnurekenda og verkamanna um kaup og kjör og vinnutíma eða annað þess háttar, enda er þeim ekki slíkt ætlað. Hv. þm. virðist halda því fram, að sönnun þess, að vinnumiðlunarskrifstofurnar geri ekki mikið gagn sé einmitt í því fólgin, að nú skuli vera, þrátt fyrir það þó að 2 vinnumiðlunarskrifstofur starfi í Reykjavík, yfir 3300 manns í landinu, sem búa við atvinnuleysi, þar af 1/3 hér í Reykjavík. Ég sé ekki, að þetta sanni nokkuð til eða frá að því er snertir vinnumiðlunarstarfsemina. Þetta sýnir okkur, að eins og sakir standa, þá hefur atvinnupólitík ríkisstj. leitt til þess, að atvinna hefur dregizt svo saman á vissum stöðum á landinu, að hún nægir ekki fyrir þann fjölda fólks, sem hefur lífsframfæri sitt af því að stunda þá vinnu, sem þar hefur fallið til. Þetta er sorgleg staðreynd, og það er á engan hátt hægt að kenna vinnumiðlunarskrifstofunum um það, þær geta í þessu sambandi ekki gert annað en það, ef þær geta dregið úr atvinnuleysinu með því að greiða fyrir samskiptum þeirra, sem vantar fólk, og þess hóps, sem vantar vinnu. Eitthvað munu þær geta dregið úr því, en að þær geti gerbreytt atvinnuástandinu í landinu með því verksviði, sem þær nú hafa, er auðvitað fjarri sanni. Til þess að það yrði gert, þyrfti að færa út þeirra starfsemi þannig, að þær hefðu ávallt undirbúnar framkvæmdir, sem hægt væri að snúa sér að, þegar vinnu þryti, og gætu þannig létt fyrir þeim, sem við atvinnuleysi búa. Ég vil á engan hátt draga í efa, að hv. þm. fylgi sannfæringu sinni í þessu máli, ég vildi bara óska, að hans sannfæring væri þá betur undirbyggð og sterkari rökum studd en mér finnst hún vera að þessu sinni.



Það eru tvö atriði, sem ég vildi svara í ræðu hv. þm., vegna þess að það snertir kjarna þessa máls. Annað er það, að hann segir, að það séu ósæmileg vinnubrögð að afnema þessi l. eftir þá samþykkt, sem við erum búnir að gera í sambandi við alþjóðavinnumálaskrifstofuna í San Francisco. Ég vil ekki samþ., að það séu ósæmileg vinnubrögð, en ég vil taka það fram, að það var vegna þess að þetta spor hefur verið stigið, að ég gerði tilraun til að fá málið leyst á öðrum grundvelli, og það er vegna þess, að ég er honum sammála um, að það hefði verið skemmtilegra að leysa þetta mál á öðrum grundvelli en gert er. En það tókst ekki að ná samkomulagi við meiri hl. nefndarmanna um að leysa málið á þann veg. Ég tel þetta hins vegar ekki ósæmilegt fyrir okkur, - þetta er innanríkismál og það er engan veginn ósæmilegt fyrir okkur að afgr. málið eins og hér er lagt til. Hitt atriðið er meginatriði málsins, þ.e. hvort nokkrar líkur eru til þess, að haldið verði áfram vinnumiðlun í landinu, og einmitt vegna þess að ég tel fullar líkur til þess, þá tel ég ekki heldur ósæmilegt að afgr. málið á þennan hátt. öll rök hv. 4. þm. Reykv. um nauðsyn vinnumiðlunar í landinu styðja það, að það verði að halda áfram vinnumiðlun, því ef það er raunverulega hans skoðun, að vinnumiðlun yfirleitt sé nauðsynleg til þess að draga úr atvinnuleysinu, eins og hann heldur fram, - ætlar hann þá að telja mér trú um, að sveitarstjórnir með fulla ábyrgð leggi niður vinnumiðlun hjá sér? Hvers vegna ætti bæjarstj. Rvíkur að leggja niður sína vinnumiðlunarskrifstofu, ef hin skrifstofan er lögð niður? Hvaða frambærileg rök eru til þess að halda, að hún muni þá hlaupa til og einnig leggja niður sína skrifstofu? - Sannleikurinn er sá, að ég tel, að það falli enn meiri ábyrgð á hendur sérhverju sveitarfélagi til þess að halda uppi vinnumiðlun, þegar kreppir að. Þess vegna er meiri ástæða til þess að halda áfram vinnumiðlun en þó það sé gert samkv. l., sums staðar takmarkað, sums staðar sáralítið og sums staðar í sambandi við vinnumiðlun eða við hliðina á vinnumiðlun bæjanna. Ég held einmitt, að þetta sé trygging fyrir því, að vinnumiðlun verði haldið áfram.



Herra forseti. Það ætti ekki að vera þörf á því að deila um það, hvert sé hlutverk vinnumiðlunarskrifstofanna, vitanlega er það þetta: Að skrásetja vinnumarkaðinn, fá áreiðanlegar opinberar skýrslur um það, hvar sé ónotað vinnuafl og hvar er ekkert atvinnuleysi, til þess síðan að undirbyggja skynsamlegar aðgerðir og ráðstafanir til að fullnýta vinnuaflið, svo að atvinnuvegirnir geti fengið af því sem mest not og sem allra bezt sé bætt úr þörfum manna um atvinnu. Það er vafalaust ekki hægt annað en viðurkenna, að þetta sé mikilsvert hlutverk, og þetta hlutverk er því þýðingarmeira sem meira ber á atvinnuleysi. M.ö.o., hlutverk vinnumiðlunarskrifstofanna hefur aldrei, um margra ára bil, verið eins brýnt og eins víðtækt og einmitt nú, og þá er rokið til að leggja niður alla íhlutun ríkisins um það, hvort haldið sé uppi rekstri vinnumiðlunarskrifstofanna í landinu eða ekki. Ég tek undir það með hv. 4. þm. Reykv., að ég tel þetta ákaflega furðulegt og stefnt alveg í öfuga átt af ríkisstj., sem vitanlega getur ekki lokað augunum fyrir því, hvernig atvinnuástandið er, og ekki heldur leitt hjá sér að gera ráðstafanir því til úrbóta. Ef menn væru bara að ganga með þessar skráningar án nokkurs tilgangs, þá væri sjálfsagt að hætta því, en þessi skráning fer fram til þess að mynda sér nauðsynlega og sanna mynd af atvinnuástandinu á hverjum tíma með það fyrir augum að vita, hvaða ráðstafanir eiga við. En ríkisstj., sem ætlar sér ekki að gera neinar ráðstafanir, hvernig sem atvinnuástandið verður, hún gæti sagt með nokkrum rétti: Ég kæri mig ekkert um að vera að kosta neinu til, að slík skráning fari fram á vinnuaflinu. Það hefur engum dottið í hug að býsnast yfir því, að atvinnuástandið sé eins og það er, þrátt fyrir það, þó að l. um vinnumiðlun hafi verið í því formi, sem þau eru. - En það er annað. Af því að l. um vinnumiðlun eru í gildi ennþá, þá vitum við betur um það, hvernig atvinnuástandið var í ýmsum sveitarfélögum landsins um mánaðamótin janúar–febrúar, og það er sannarlega ekki lítils virði, ef góður vilji væri til þess að bæta úr því ástandi, að vita, hvernig því er háttað. Ef til vill munu sumir segja, að við værum rólegri um ástandið, ef við hefðum ekki fengið þessar ólukkans tölur, sem gáfu okkur þessa ónotalegu vitneskju. En það er aðferð strútsins að stinga höfðinu í sandinn, en ætti ekki að vera aðferð ríkisstj. og ekki heldur fylgismanna hennar. Ég kemst ekki hjá því að minna á, að það hefur verið furðuleg afstaða Sjálfstfl. í þessu máli, ekki aðeins á þessu þingi, heldur hvað eftir annað áður. Það hefur a.m.k. tvívegis verið borið fram frv. af einum þm. hans, hv. þm. N-Ísf., um það að gera breyt. á l. um vinnumiðlun. Í hvaða átt? Jú, bara í þá átt, að ríkisstj. skipi ekki formann í stjórn vinnumiðlunarskrifstofanna. En samkv. gildandi l. á að kjósa stjórn vinnumiðlunarskrifstofu á þann hátt, að bæjarstj. kýs 2 menn, samtök atvinnurekenda og verkamanna sinn manninn hvor, og ríkið, sem ber 1/3 kostnaðar, á að skipa formann, og mér sýnist það eðlilegur háttur að skipa þessum málum á þann hátt, að samtök atvinnurekenda og verkamanna skipi 2 menn, bæjarstjórn 2, þ.e. fulltrúa fyrir meiri hl. og minni hl., og ríkið hafi oddaaðstöðuna. En það er tvívegis búið að hamra á því, að það sé höfuðnauðsyn að breyta þessari skipan um stjórn vinnumiðlunarskrifstofanna. Getur hv. þm. Barð. sagt mér, af hverju þrástagazt er á því, að þessi breyting sé nauðsynleg? Það er ekkert af öðru en því, að Sjálfstfl. hefur lagt höfuðáherzlu á það í öllum þeim kaupstöðum, sem hann hefur meiri hl., að stjórn vinnumiðlunarskrifstofunnar væri skipuð í samræmi við flokkslegan vilja, og þar hefur verið þyngsta lóð á vogarskálinni vitneskjan um það, að þá væri vinnumarkaðurinn í Reykjavík undir nokkurs konar yfirstjórn Sjálfstfl., og jafnt í öðrum kaupstöðum, þar sem Sjálfstfl. hefur meiri hl. Það er þetta ofurkapp, sem lagt er á það að koma vinnumiðlunarskrifstofunum undir flokkslega stjórn Sjálfstfl., sem nú er fullkomlega með því að flytja þetta frv., sem ekki er heilbrigt mótív fyrir afgreiðslu málsins á Alþ. Það er á engan hátt hægt að skipa þessum málum á eðlilegri hátt en löggjöfin gerir ráð fyrir, að atvinnurekendur og verkamenn eigi jafna hlutdeild í stjórn þessara stofnana, en ríkið hafi oddaaðstöðuna, og því ætti ekki að breyta. Það er vitanlega hárrétt, sem hv. form. n. sagði áðan, að aðalatriði þessa máls er þörfin fyrir vinnumiðlun, þörfin fyrir skráningu vinnuaflsins og þörfin fyrir úrbætur til þess að nýta vinnukraftinn, og sú þörf hefur ekki verið jafnrík og nú í mörg ár. Ég tel ekki hafa neina þýðingu að vera að ræða þetta mál miklu lengur. Það er áreiðanlega öllum hv. dm. ljóst, hvers eðlis málið er, og það eru ekki rökin, sem ráða afstöðu manna í þessu máli, eins og stundum vill brenna við, heldur fyrir fram teknar ákvarðanir, sem kaup hafa tekizt um innan ríkisstj., - þar verða menn að dansa eftir öðrum nótum en menn álíta réttast. Ég harma, að það skuli einmitt vera svona mál, sem einna auðveldast virðist vera að fá samkomulag um í hv. sambræðslustjórn.



Herra forseti. Form. heilbr.- og félmn. er ekki viðstödd, en ég hef rætt við formanninn og einnig hæstv. forsrh., sem hefur með félagsmálin að gera, og þau mæla bæði með, að frv. verði samþ., þó að lítið sé eftir af því.



Herra forseti. Fjhn. hefur athugað þetta frv. á fundi sínum í dag. Á fundinum mættu 4 nm., og lögðu þeir eindregið með því, að frv. yrði samþ., og hv. 1. landsk. (BrB), sem ekki var viðstaddur á fundinum, hefur tjáð mér, að hann í höfuðatriðum sé ekki mótfallinn frv. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, er gengið inn á að lána fé úr mótvirðissjóði til hinna nauðsynlegustu fyrirtækja, eins og virkjana, bæði Sogs- og Laxárvirkjunarinnar, og áburðarverksmiðjunnar. Munu ekki vera deildar skoðanir um það, að sjálfsagt sé að styðja að því, að þær framkvæmdir nái fram að ganga. Frekar munu geta verið skiptar skoðanir um hitt, hvort taka eigi þetta fé til þess að borga ríkisskuldir, en meiri hl. nm. var ákveðið með því að gera það. N. leggur sem sagt til, að frv. þetta verði samþ., og geri ég ráð fyrir, að ekki þurfi langar umr. um það atriði nú.



Herra forseti. Það var viðvíkjandi brtt., sem var flutt á þskj. 525, nr. 2, að ég ætla að segja nokkur orð. Ég hef heyrt, að hv. 1. landsk. þm. hafi mælt gegn brtt. af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi vegna þess, að hann áleit - ég held hann hafi sagt, að fjárhagsráð væri ógagnlegt. Ég vil gera grein fyrir, hver ætlunin er með þessari brtt. Þannig er, að þegar samþ. voru lög um verðlag, voru hliðstæð ákvæði um refsingu sett í þau lög. Eftir stendur í fjárhagsráðslögum kafli um gjaldeyriseftirlit, en gjaldeyrisbrot og verðlagsbrot eru svo hliðstæð, að erfitt er að hugsa sér, að um það gildi ekki sömu ákvæði. Mætti telja eðlilegt, að hv. deild liti einnig svo á um þann kafla, sem er í fjárhagsráðslögunum. Þetta er aðallega framkvæmdaratriði í sambandi við réttvísina, sem orðin er með þessum refsiákvæðum, sem eftir eru, þannig samkvæmt stjórnarskrá, að ekki er hægt að beita gæzlu- eða stofufangelsi. Þetta hefur torveldað rannsókn gjaldeyrismála, því að menn hafa komið málum sínum þannig fyrir, að ekki hefur verið hægt að hafa hendur í hári þeirra. - Vænti ég þess, að deildin skilji, hver ætlunin er með þessari till., og reki málið á þann veg, sem kemur fram í till.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Eins og ég gat um hér fyrr í framsöguræðu, hafði fjhn. komið sér saman um, að frv. yrði samþ., en einstakir nm. áskildu sér rétt til að bera fram brtt. eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma. Síðan kom brtt. á þskj. 525 frá tveimur þm. úr fjhn., og er till. í tveimur liðum. Hefur 1. flm. mælt með þessari brtt. Meðal annars segir, að fyrri hluti 5. gr. orðist svo: „Til húsbygginga og annarra mannvirkja þarf leyfi fjárhagsráðs. Þó skal þeim einstaklingum, sem enga íbúð eiga samkv. vottorði skattanefndar eða ónothæfa íbúð að dómi læknis, heimilt að byggja hagkvæmar smáíbúðir til eigin nota án fjárfestingarleyfis.“ Ef þessi till. er samþ., þá er miðað við þá eingöngu, sem enga íbúð eiga. Þá fá t. d. allir bændur, sem búa á leigujörð, að byggja, en þeir, sem eiga jarðirnar, fá engin leyfi.

Ef íbúðin er ónothæf.

Ég tel þetta til hins lakara. - Þess utan er í 2. gr. breyting á viðurlögum. Ef þessi grein er samþ. í sambandi við þessi lög, þykir ekki nema sjálfsagt að þyngja viðurlög vegna brota á lögum, sem nú er verið að breyta. Það er talandi tákn, að því óvinsælli sem lögin eru, því þyngri eru refsingarnar við brotum á þeim. Fyrst eru lögin sett þannig, að þau vekja andúð, og síðan eru viðurlög þyngd, ef einhver reynir að komast undan þessum lögum. Ég mun ekki geta fylgt þessari brtt. Vil ég leyfa mér að benda á, hvernig 5. gr. fjárhagsráðslaganna frá 1947 er. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Til hvers konar fjárfestingar einstaklinga, félaga og opinberra aðila, hvort sem er til stofnunar nýs atvinnurekstrar, til aukningar á þeim, sem fyrir er, húsbygginga eða annarra mannvirkja, þarf leyfi fjárhagsráðs, og gildir þetta einnig um framhald þeirra framkvæmda, sem þegar eru hafnar. Þó skal ákveðið í reglugerð, að tilteknar minni háttar framkvæmdir séu heimilar án fjárfestingarleyfis. Nánari ákvæði um fjárfestingarleyfi séu sett í reglugerð.“ Var hugsað þannig, þegar þessi lög voru sett, að þau væru framkvæmd þannig, að hægt væri að byggja minni háttar íbúðir og verbúðir og ráðast í aðrar minni háttar framkvæmdir án fjárfestingarleyfis. Er þessi till., sem fram er komin, aðeins borin fram sem mótmæli við framkvæmd 5. gr. laganna, og kemur skýrt fram, að gengið er lengra en hugsað var í upphafi með 5. gr. Með því að ríkisstj. hefur talið, að það stríði á móti fjárfestingarframkvæmdum á þessu ári, ef frv. verður samþ. eins og það er nú - og engu síður þótt tekin verði í það till. á þskj. 525, þá virðist heppilegt að framkvæma 5. gr. á þann hátt, sem lögin herma, og láta ríkisstj. hafa um þetta frjálsar hendur. Ég hef leitað samkomulags og fengið samþykki meiri hl. fjhn. um, að borin væri upp svo hljóðandi till. til rökst. dagskrár, með leyfi forseta: „Í trausti þess, að ríkisstj. hlutist til um, að leyfi til fjárfestingar til bygginga almennt verði rýmkað eftir því sem þörf er á og tiltækilegt þykir og að framkvæmd 5. gr. laga nr. 70 5. júní 1947 verði nú þegar með þeim hætti, að leyfðar verði hindrunarlaust byggingar hagkvæmra smáíbúða og aðrar minni háttar byggingar, svo sem útihús í sveitum, verbúðir o. fl., tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þessi till. er borin fram í trausti þess, að ríkisstj. láti framkvæma 5. gr. laganna eins og til var ætlazt í upphafi og láti rýmka fjárfestingarleyfin til bygginga í landinu, eftir því sem afkoman í sambandi við gjaldeyrismálin batnar og fjárfestingin þolir. Það er vitað, að á þessu ári er mjög mikil fjárfesting til virkjunar Sogsins og Laxár. Hefur verið um það rætt, að þeir aðilar, sem njóta góðs af þessari fjárfestingu, verði að skilja, að önnur mál þeirra verða að víkja á meðan og fjárfesting til annarra aðila verður að ganga fyrir, þar til séð verður nánar, hvernig hægt verður að veita meiri fjárfestingu en nú er gert. - Í trausti þess, að þessi grein verði ekki numin úr gildi, leyfi ég mér að afhenda forseta þessa rökstuddu dagskrá.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt svo hljóðandi till. til rökst. dagskrár frá meiri hl. fjhn.: [Sjá þskj. 815]. Till. þessi liggur hér fyrir til umræðu ásamt öðrum þskj.



Herra forseti. Mér finnst nú ýmislegt sögulegt vera farið að gerast. Ég hef hér nál. á þskj. 505 frá óskiptri fjhn., undirritað af þeim Bernharð Stefánssyni, form., Gísla Jónssyni, fundaskr. og frsm., Karli Kristjánssyni, Þorsteini Þorsteinssyni og Brynjólfi Bjarnasyni. Þar segir meðal annars, með leyfi forseta: „Samkomulag varð um að leggja til, að frv. yrði samþ., en einstakir nefndarmenn áskilja sér rétt til að bera fram brtt. eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma.“ Þetta er dagsett 17. jan. 1951.

Það hefur verið kippt í spottann.

Nú kemur á þessum fundi fram skrifleg till. til rökstuddrar dagskrár frá meiri hl. fjhn. um að vísa málinu frá. Þetta eru vægast sagt ákaflega óvenjuleg vinnubrögð, eins og forseti veit. Annaðhvort hafa nm. verið of fljótráðir 17. jan. eða eitthvað nýtt og stórkostlegt hefur skeð, sem veldur þessum sinnaskiptum. Jú, ég játa, að eitt og annað hefur gerzt. Það hefur gerzt, að með tillögum ríkisstj. um að taka 1/5 af andvirði útflutningsins hefur verið ákveðið, að það skyldi ekki nota til kaupa á almennum nauðsynjum, t. d. byggingarvörum, heldur minna nauðsynlegum vörum. En þegar þessar ráðstafanir voru samþykktar hér, var látið fylgja, að þetta mundi ekki auka á erfiðleika landsmanna; heldur létta hag þeirra, því að það væru tryggð svo mikil lán á erlendum markaði. Varla getur þetta hafa verið ástæðan, heldur eitthvað annað, sem ekki er gefin skýring á. Að því er þetta frv. sjálft snertir, skal ég játa, að ef fjárhagsráð ynni eins og lögin ætlast til, gæti þetta frv. gert bæði gagn og ógagn. Þá væri það taumhald, sem ráðið hefði á of miklum byggingum, tekið úr höndum þess. Þá væri ráðinu gert ókleift að hafa það hóf á um byggingar, sem nauðsynlegt er til að koma í veg fyrir, að svo margir byrjuðu að byggja, að mikill hluti þeirra yrði að hætta. - Ef störf fjárhagsráðs hefðu verið rækt með þeim hætti, sem til var ætlazt í lögum, þá ætti þetta frv. að vera óþarft. En nokkur misbrestur hefur orðið á þessu. Og þótt þetta frv. verði samþ., eykur það ekki magn byggingarefnisins. Þess vegna er nokkur hætta á því, að ef þetta er notað í ríkum mæli, fari svo, að fleiri byrja að byggja en geta lokið því á skömmum tíma. Eftir upplýsingum, sem ég hef fengið, miðar fjárhagsráð við, að á öllu landinu verði leyfð bygging aðeins 300–400 íbúða. Ef frv. verður samþ., er ekki vafi á því, að þessar íbúðir hafa fyrsta réttinn og fyrst verður tekið tillit til þeirra. Í trausti þess, að þessar íbúðir verði látnar ganga fyrir öllum öðrum og innflutningur á byggingarefni verði rýmkaður, svo að ganga megi lengra en fjárhagsráð gerði ráð fyrir, greiði ég atkv. með frv. - Ég vil benda á, að í því frv., sem var hér til 2. umr. í dag og var um heimild handa ríkisstj. til lántöku, var gert ráð fyrir 15 millj. kr. til Búnaðarbankans, sem ég geri ráð fyrir að verði varið meðal annars til bygginga í sveitum. Ég þykist vita, að fjárhagsráð hefur ekki tekið tillit til þessa, en þá gæti runnið fé til bygginga á öðrum stöðum. Ég mun því greiða atkv. með frv., ekki sízt með tilliti til þess, að í Sþ. liggur fyrir till. um að afnema skömmtun á byggingarefni, sem ég held að n. mæli með að verði samþ. Ef ekkert dularfullt afl ræður þar og ekkert dularfullt atriði skeður, má gera ráð fyrir, að till. verði samþ.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð. - Við fyrri hluta eða miðhluta þessara umr. hélt hv. 1. landsk. þm. því fram, að brtt. okkar hv. þm. S-Þ. væru komnar fram til að drepa þetta mál, því að það kæmi málinu í hættu að bera fram við það brtt. Nál. fjhn. er dagsett 17. jan., og voru brtt. afhentar til prentunar þá skömmu síðar og útbýtt. Það datt engum í hug 17. jan., að þingi væri að ljúka. Þess vegna er það, sem hv. 1. landsk. þm. sagði um, að brtt. væru bornar fram í því skyni að koma frv. fyrir kattarnef, hreinasta fjarstæða. Það var nægur tími til að samþykkja málið, ef gengið hefði verið hvíldarlaust að verki. Nú er það svo, eins og hv. þingdeild er kunnugt um, að hæstv. ríkisstj. hefur óskað eftir því, að málið væri tekið af dagskrá, og þess vegna hefur ekki verið hægt að koma því við að útkljá málið hér í hv. deild, og hefur það margsinnis verið tekið út af dagskrá. Ég hef sætt nokkru ámæli fyrir það sem forseti þessarar deildar, en ég get ekki tekið það ámæli á mig, því að það hefur aldrei verið ætlun mín að draga málið svo, að það fengi ekki afgreiðslu, og verði rökstudda dagskráin felld, þá er um nægan tíma að gera til þess að afgreiða málið. Ég get boðað það nú strax, að það verður til dæmis fundur í hv. deild á morgun, og þá verður málið á dagskrá, ef það verður ekki útkljáð í kvöld, en kvöldfundur verður, ef þessari umræðu verður ekki lokið fyrir þann tíma. Hv. 4. þm. Reykv. þóttist verða var við dularfull fyrirbrigði hér í deildinni, þar sem ég sem nm. í fjhn. hefði mælt með því 17. jan., að frv. yrði samþ., en legði nú til, að það yrði afgr. með rökstuddri dagskrá. Ég held, að þetta sé alls ekki dularfullt fyrirbrigði og mörg fordæmi fyrir því, og jafnvel flm. frv. hafa oft sætzt á að afgreiða þau með rökstuddri dagskrá. Þetta fer nefnilega allt eftir því, hvernig rökstudda dagskráin er. Í rökstuddri dagskrá geta falizt fyrirmæli til stjórnarinnar, og í þessu tilfelli er það svo, að í dagskránni felast fyrirmæli til stjórnarinnar, sem í raun og veru ganga ekki einasta eins langt og frv., heldur lengra að sumu leyti, því að dagskráin er ekki eingöngu um smáíbúðir, heldur segir þar, með leyfi hæstv. forseta: „Í trausti þess, að ríkisstj. hlutist til um, að leyfi til fjárfestingar til bygginga almennt verði rýmkuð ettir því sem þörf er á og tiltækilegt þykir og að framkvæmd 5. gr. laga nr. 70 5. júní 1947 verði nú þegar með þeim hætti, að leyfðar verði hindrunarlaust byggingar hagkvæmra smáíbúða og aðrar minni háttar byggingar, svo sem útihús í sveitum, verbúðir o. fl., tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ En er nm. í fjhn. leggja nú fram þessa dagskrártill., þá er það sökum þess, að þeir þykjast hafa tryggingu fyrir því, að framkvæmd málsins verði betri með þessum hætti en að samþ. frumvarpið. Dagskrártill. er algerlega jákvæð, algerlega í sama anda og nefndarálitið frá 17. janúar. Þetta er því aðeins breyting á formi, en efnislega er þetta það sama og í frv., nema enn jákvæðara. Ég held því, að þetta dularfulla fyrirbæri sé alls ekkert dularfullt og hreint ekkert óvenjulegt.



Herra forseti. Ég verð að taka undir það með hv. 4. þm. Reykv., að mér finnst þetta alveg furðuleg vinnubrögð. Mér beinlínis krossbrá að hlusta á ræðu hv. frsm. Við höfum í fjhn. einróma lagt til, að frv. yrði samþ. Hv. frsm. er búinn að mæla með samþykkt frv. og meira að segja búinn að mæla með því, að við frv. verði ekki gerðar breytingar. Svo heyri ég nú, þegar ég hélt hann ætlaði að ítreka sína fyrri afstöðu, að þá er hann með till. til rökstuddrar dagskrár frá meiri hl. fjhn. Ég er nm. í hv. fjhn., en ég hef aldrei heyrt á þetta minnzt, og hef ég þó oft átt tal við hæstv. forseta um þetta mál, en hann hefur aldrei minnzt á þetta. Þetta er bókstaflega það furðulegasta, sem fyrir mig hefur komið, meðan ég hef setið á þingi. Svona vinnubrögð eru ekki til fyrirmyndar og óskandi, að þau endurtaki sig ekki. Þetta er alveg einsdæmi í minni reynslu. Hv. 1. þm. Eyf. var að mæla með þessari afgreiðslu í sinni ræðu og telja þetta jákvæða afgreiðslu og jákvæðari en að samþ. frv. Ég get ómögulega skilið það, að það sé jákvæðara að afgreiða málið með rökstuddri dagskrá, þ. e. a. s. fella frv. Hvaða trygging er fyrir því, að 5. gr. í l. um fjárhagsráð verði framkvæmd eins og við ætlumst til? Hæstv. ríkisstj. hefur haft sinn skilning á þessari grein og framkvæmt hana þannig, að byggingar hafa verið stöðvaðar í landinu. Hvaða trygging er fyrir því, að hæstv. ríkisstj. hafi öðlazt annan skilning á þessari grein? Mér vitanlega hefur þar engin breyting á orðið. Í þessari till. stendur: „Í trausti þess, að ríkisstj. hlutist til um, að leyfi til fjárfestingar til bygginga almennt verði rýmkuð eftir því sem þörf er á og tiltækilegt þykir.“ Má ég nú spyrja þessa hv. þm.: Er það nú alveg víst, að það fari saman þörfin og það, sem tiltækilegt þykir? Reynslan hefur sýnt, hvað tiltækilegt þykir. Það eru 300 íbúðir. Það liggur fyrir, að þörfin er 1000 íbúðir, en takmarkað er við 300. Spurningin er, hvort fjárhagsráð á að halda áfram að neita um leyfi til íbúðarhúsabygginga eða ekki, hvort leyfilegt á að vera að byggja eftir þörfum eða ekki. Það er áreiðanlega engin ofrausn og algert sanngirnismál, að þetta frv. verði samþykkt. Hér er fjárhagsráð farið að segja Alþingi fyrir verkum. Þegar svona kemur fyrir, er ekki hægt að skilja það öðruvísi en að fyrirskipun hafi komið frá öðrum aðilum, að það hafi verið gripið í spottann. Það hefur verið gripið í spottann, annaðhvort í stjórnarflokkunum eða ríkisstjórninni. Það er sú hliðin sem að þessum háttv. þm. snýr. Svo er annar aðili, sem virðist hafa sagt hæstv. ríkisstjórn og fjárhagsráði fyrir verkum. Fjárhagsráði var á sínum tíma sent þetta mál til umsagnar, og það mælti móti samþykkt þessa frv., eins og kunnugt er, og var m. a. sagt í áliti þess, að forráðamenn mótvirðissjóðs krefðust fyllsta yfirlits um það, til hvers fé hans væri notað, og það væri skilyrði fyrir fjárveitingum úr sjóðnum. Hverjir eru þessir forráðamenn? Það er ekki Alþingi, því að það er verið að vara Alþingi við forráðamönnum þessa sjóðs, en þessara forráðamanna á Alþingi að taka tillit til. Forráðamenn þessa sjóðs eru nefnilega í útlöndum. Það eru forráðamenn Marshallaðstoðarinnar svonefndu, eins og raunar allir vita. Eins og kunnugt er, má ekki nota fé mótvirðissjóðs, nema þessir herramenn samþykki. Hér er því blátt áfram um erlenda fyrirskipun að ræða. Hv. 1. þm. Eyf. sagði, að það væri algerlega rangt, að þær brtt., sem bornar eru fram af honum og hv. þm. S-Þ., hefðu verið bornar fram í þeim tilgangi að eyðileggja málið eða koma því til leiðar, að það næði ekki fram að ganga. Það kann að vera rétt, sem hann sagði, að þegar till. voru fluttar, hafi enginn vitað, að komið væri að þingslitum. En það er að minnsta kosti vitað nú, þegar þessi dagskrártill. er borin fram, að hún er fram borin til þess að drepa málið, koma því fyrir kattarnef á einhvern hátt. Það kann að vera alveg rétt, að hæstv. forseti hafi hugsað sér, að málið fengi einhverja afgreiðslu. Það er nú liðinn nokkur tími síðan nál. var skilað, á annan mánuð, og síðan hefur málið verið dregið á langinn undir því yfirskini, að hæstv. ríkisstj. væri að athuga málið. Það er nú sýnt, að sú athugun hefur farið í það að athuga, hvernig ætti að fara að því að koma málinu fyrir kattarnef. Og nú er leiðin fundin, og það er sú dagskrártill., sem hér hefur komið fram. Mér finnst blátt áfram liggja við sómi Alþingis, að þetta frv. verði samþ. og dagskrártill. felld, því að það er beinlínis spurningin um það, hvort Alþingi á að ráða eða einhverjir aðrir utanaðkomandi aðilar.



Herra forseti. Mál það, sem hér liggur fyrir, er komið hingað frá hv. Nd. Það var nokkuð rætt við 1. umr., og vísað síðan til menntmn. þessarar hv. deildar. Nefndin átti þó nokkra fundi um málið, og á fundi hennar mættu fræðslumálastjóri, rektor menntaskólans í Reykjavík og einnig stjórn landssamlands framhaldsskólakennara. Frv. var rætt við þessa aðila og síðan í nefndinni, en hún gat ekki orðið sammála um það, og hér liggur fyrir nál. minni hl. nefndarinnar. Meiri hl. leggur til, að frv. verði fellt, en minni hl. leggur til, að það verði samþ., eins og nál. á þskj. 768 ber með sér. Þar sem ég hafði ekki ætlað mér að hafa framsögu fyrir minni hl. n. og því ekki búið mig undir það, ætla ég ekki að fjölyrða um það. Þar sem þetta er aðeins heimild fyrir ríkisstj., sjáum við í minni hl. n. ekki ástæðu til að neita menntaskólanum á Akureyri um þetta né menntaskólanum í Reykjavík, sem komst inn í málið við meðferð þess í Nd. Eins og segir í nál. minni hl., þá treystir hann því, að ríkisstj. láti athuga þetta sem rækilegast, áður en til framkvæmda kemur, einkum hvern kostnað slíkt fyrirkomulag hafi í för með sér, en það kom m. a. fram við 1. umr., að þetta mundi hafa í för með sér aukinn kennslukostnað. Sömuleiðis hefur það komið fram í umræðunum, að það væri ekki heppilegt frá heilbrigðislegu sjónarmiði að hafa þessar deildir saman, en þetta tókum við fram í nál., að við viljum, að ríkisstj. láti athuga þetta hvort tveggja, áður en heimildin verður veitt.

Forseti (BSt) : Mér var skýrt svo frá, að það mundi verða til nál. frá meiri hl. n., en það hefur ekki komið, og ég veit ekki, hvort framsögumaður frá honum vill gefa sig fram hér.