Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Björn Kristjánsson) Jeg hefi leyft mjer að koma fram með frv. þetta eftir beiðni kjósenda minna. Ástæður þær, sem færðar eru fyrir frv., að því er laxveiðina snertir, eru teknar upp úr brjefi Mosfellshrepps til Alþingis, dags. 17. febr. þ. á. En við þær ástæður vil jeg bæta fáeinum orðum. Eins og hv. deild þekkir, hefir laxveiði jafnan verið talin til hlunninda jarða. Og því hærra hefir jörðin verið metin, sem veiðin hefir verið meiri og betri. Því hefir sú jörð, sem hafði góða laxveiði, altaf verið hundraðafleiri en önnur, sem að öðru leyti hefir verið eins, og jafnframt betri gjaldstofn að sama skapi. Áður var það sjaldgæft, að veiði væri seld eða leigð frá jörðum, en nú er það orðið mjög alment. Vaxandi efnahagur einstakra manna innanlands og erlendur ferðamannastraumur hefir valdið því. Laxveiði, sem áður var einungis rekin til gagns, er nú víða rekin með stöng, ýmist til gagns eða gamans, eða hvorttveggja. Þó oft sje örðugt að greina á milli, hvort veitt sje til gagns eða gamans, hvort heldur veitt er með netum eða stöng, þá er þó ekki hægt að villast á því, að það er oftast allmikið verðmæti, sem notað er, þegar laxveiði er notuð, þó að þetta verðmæti sje notað til gamans. Þar sem nú veiðin getur gefið arð, og hann oft mikinn, ef hún er rekin í því skyni að hafa arð af henni, þá virðist svo sem auðsætt, að þjóðfjelagið getur ekki mist hana frá því að vera tekjustofn; þó aldrei nema einhver útlendur eða innlendur auðmaður fari að nota þessa eign sem leikfang, þá verður verðmæti eignarinnar að geta haldið áfram að vera tekjustofn sveitarsjóðanna. En geti menn ekki fallist á þetta, þá hljóta líka jarðir, eða jarðahlutar, að verða útsvarsfrjálsar, ef þær væru notaðar til gamans, og jafnvel þó að þær væru notaðar til gagns og gamans. Því setjum svo, að einhver efnamaður keypti einhverja jörð og notaði aðeins tún hennar fyrir fótboltaleik eða leiki. Hann ætti því að vera útsvarsfrí, af því að hann notar jörðina aðeins til að leika sjer með hana. Á slíkan hátt nota engir veiði eða jarðir nema efnamenn. Og þeir eru sannarlega ekki of góðir til að greiða útsvar til sveitarsjóðs, úr því að þeir hafa afnot af hlunnindum í sveitinni. Og þeir hafa enga kröfu til þess að geta haft þessar tekjur af sveitarsjóðnum. Jeg segi hafa af sveitarsjóðnum, af því að áður hafði sveitin tekjur af laxveiðinni. Jeg verð því að halda því fram, að hafi hlunnindi jarðar, svo sem laxveiði, verið verðmæti, þá getur og svo verið áfram, ef rjett er að farið, og þá líka borið aukaútsvar. Því má löggjafinn með engu móti láta viðkomandi hrepp missa þennan tekjustofn fyrir þá sök eina, að einhver aðvífandi ríkismaður finnur upp á því að kaupa hlunnindin, eða leigja þau, til þess eins að leika sjer að þeim. Þessi skoðun mín er alls ekki ný, því jeg hjelt hinu sama fram 1903, og margir nýtir þingmenn. Og á þeirri skoðun mun 36. gr. í sveitarstjórnarlögunum frá 1905 vera bygð, að því er álag á laxveiði snertir, því að þá urðu ákvæði um það efni fyrst að lögum, og vil jeg sjerstaklega benda væntanlegri nefnd í málinu á þingskjöl frá 1903, nr. 184, og umr. í B-deild Alþt., bls. 727, og í A, bls. 444. Þá kemur hitt atriðið: Eins og kunnugt er, er Sandgerði eitt af bestu fiskiverum Faxaflóa. Þangað sækja útgerðarmenn úr ýmsum áttum og öðrum sýslum og reka þar útgerð frá því í febrúar og til vors. Samkvæmt ákvæði lagabreytingarinnar frá 1919 getur Miðneshreppur ekki lagt á þessa útgerð, sem virðist alveg óeðlilegt. - Ákvæði þetta getur því ekki átt heima í þessum lögum. Fyrir þá sök er hjer lagt til, að ákvæðið, sem nefnt er í ástæðum frv., verði felt burtu. Jeg legg svo til, að málinu verði vís að til landbúnaðarnefndar.

Sigurður Jónsson Jeg leyfi mjer að leggja til, að frv. verði vísað til sjávarútvegsnefndar.

Sigurjón Friðjónsson Eins og háttv.þm. muna, var á síðasta þingi áskorun þeirri beint til stjórnarinnar, að láta fara fram rannsókn á sveitarstjórnarlöggjöfinni og leggja frv. um það efni fyrir næsta þing. Jeg býst nú við, að stjórnin leggi till. sínar um þetta efni fyrir næsta þing. Sje jeg því enga ástæðu til að tefja þingið nú með frv. þessu, sem mjer virðist þýðingarlítið. Jeg sje heldur ekki betur en að frv. ráðist á samvinnufjelagalögin frá síðasta þingi og hjer sje verið að smeygja aftur inn rjetti til álagningar á kaupfjelögin á þeim gamla grundvelli, sem burt var kipt. Þetta hefir háttv.flm. frv. (B. K.) líklega ekki athugað eða gert sjer ljóst. Frv. virðist því vera nokkuð mikið flaustursverk, og yfirleitt þess eðlis, að ekki sje vert að eyða tíma þingsins með því að þessu sinni.

Flm. (Björn Kristjánsson) Hjer stendur líkt á og 1903. Þá sat milliþinganefnd á rökstólum að undirbúa breytingar á sveitarstjórnarlögunum. Þá kom fram frv. um breytingar á nefndum lögum, og mætti mótspyrnu af sömu ástæðum. Þó var samþykt með 13:10 atkv. að skipa nefnd í málið. Frv. varð svo að lögum og var síðan felt inn í sveitarstjórnarlögin 1905, 36. gr. Viðvíkjandi ákvæðinu um útsvarsskyldu kaupfjelaganna, þá var það af vangá, og fór jeg að hugsa um það eftir að frv. var komið í prentsmiðjuna, hvort það kæmi eigi í bága við umrædd lög. En þetta má fella burt í nefnd, og vona jeg, að frv. verði látið ganga til nefndar, þrátt fyrir mótmæli hv. 1. landsk.varaþm. (S. F.).

Halldór Steinsson Jeg legg til, að frv. verði vísað til allsherjarnefndar.

Flm. (Björn Kristjánsson) Jeg er algerlega mótfallinn því, að málinu verði vísað til allshn.

Flm. (Björn Kristjánsson) Jeg vænti þess, að hv.þm. hafi kynt sjer ástæðurnar fyrir frv. þessu. Eins og menn þekkja, er Gullbringusýsla ein af þeim sýslum, er gefa landssjóði mestar tekjur. Það var því eigi furða, þótt þingið í seinni tíð veitti sýslunni nokkurt fje til að leggja vegi yfir hin ófæru hraun. En á síðari árum, eða síðan 1913, hefir framlag ríkissjóðs farið minkandi og styrkurinn til samgangna á sjó alveg horfið. Allir aðrir flóar landsins hafa notið styrks í miklum mæli á stríðsárunum og síðan. Alt, sem flytja þarf til Keflavíkur, verður því að flytjast landveg um þennan veg, ef það fæst ekki flutt með bátum „prívat“-manna, sem engar áætlunarferðir fara. Flutningurinn verður því miklu dýrari og vegurinn slitnar þeim mun meira. Á meðan gufubátaferðir voru um sunnanverðan Faxaflóa, fóru allar þungavörur með þeim og mikill hluti farþega. Í öllum sýslum landsins mun einhver vegarspotti heita þjóðvegur og viðhald hans kostað af landsfje, nema í Gullbringusýslu. Það mun liggja í því, að menn áður bygðu á samgöngum á sjó, sem nú eru horfnar að mestu. Úr því þingið vill ómögulega styrkja lengur samgöngurnar á sjó, þá vænta bygðarlögin þess, að hið háa Alþingi vilji þó eitthvað gera fyrir þau, eins og aðra, í þessu efni. Og það ætti þá að vera viðhald vegarins. Allir sýsluvegir í sýslunni munu vera um 87 km., en þessi vegur er um 38 km. Vegur þessi er afarfjölfarinn. Auk íbúa sýslunnar nota hann, auk Hafnarfjarðar og Reykjavíkur, Kjósar-, Árnes- og Rangárvallasýslur. Og alt er nú flutt á vögnum, sem slíta veginum meira en hestarnir áður gerðu. Jeg leyfi mjer svo að stinga upp á, að máli þessu verði vísað til samgmn. að umr. lokinni.