Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (J. M.) Frv. það, sem hjer liggur fyrir, er stjórnarfrv., og hefir það verið samþykt í hv.Nd., nærfelt í einu hljóði. Frv. þetta er orði til orðs samhljóða frv. því, er samningamenn Alþingis og Ríkisþingsins komu sjer saman um og ráðuneytis hefir fallist á. Mjer finst ekki ástæða til þess að fara út í einstök atriði frv.; athugasemdir þær, er fylgja frv. og áliti fullveldisnefadarinnar, sýna greinilega, hvað felst í frv., og jeg býst ekki heldur við, að hv. þingmenn finni ástæðu til að ræða þessi atriði nú við 1. umr. Það hefir verið fundið að því, að málinu væri hraðað með atbrigðum frá þingsköpum. Mjer finst það vera misskilningur að finna að þessu, því að Alþingi hefir lengi haft mál þetta til meðferðar og athugunar, og á síðasta þingi var frv. þetta samþykt á þingmannafundi með 38 atkv., en 2 þm. greiddu ekki atkv. Það hefir því verið nægur tími til umhugsunar fyrir Alþingi, og þarf því að eina að gæta þess, að nefndin hafi nægan tíma til þess að semja og koma fram með álit sitt, og svo var hjer. Háttv. þm. hafa haft umhugsunartíma um þetta frv. að minsta kosti síðan 18. júlí, svo að það er meira en sex vikna umhugsunartími, og ætti það að vera nóg fyrir háttv.þm. Og eigi hefir það heldur mikla þýðingu að ræða málið hjer mikið; það eru tiltölulega fáir af þjóðinni, sem hafa tækifæri til að hlusta á þingræður, og því hefir það ekki áhrif á atkvæðagreiðslu þjóðarinnar, hvort málið er rætt hjer mikið eða lítið, og niðurstaða háttv.þm. um frv. verður hin sama, hvort ræðurnar eru margar eða fáar. Og þar sem niðurstaða málsins er vís, er engin ástæða til að finna að því, þótt málinu sje hraðað.

Halldór Steinsson Jeg vil að eins gera örstutta athugasemd við ummæli hæstv. forsætisráðherra út af gangi þeim, er hann vill láta mál þetta sæta. Jeg vera að segja það, að mjer finst það ekki viðkunnanlegur hraði, sem hafður var á málinu í háttv.Nd. Jeg vil strax taka það fram, til þess að fyrirbyggja allan misskilning, að þetta kemur alls ekki af því, að jeg sje ekki búinn að átta mig á málinu, eða reiðubúinn til að greiða atkvæði, heldur af því að nú horfir málið öðruvísi við en á síðasta þingi. Þá var enginn minni hluti í málinu. Tveir háttv.þm. greiddu ekki atkvæði um frv., en þar fyrir var ekki víst, að þeir yrðu á móti því. nú hafa þeir tekið upp ákveðna mótstöðu gegn frv., og er þá ekki nema sjálfsögð kurteisi af meiri hlutanum að leyfa þeim nægan tíma til að endurskoða frv. og »kritisera« það. Jeg er því eindreginn á móti því að hraða málinu, nema að minni hlutinn sætti sig við það. Annars er mjer óskiljanlegt, hvern áhuga stjórnin hefir nú á því að hraða þinginu, eftir framkomu hennar á síðasta þingi, en hverjar ástæður stjórnin hefir nú til þess að vilja losna sem fyrst við þm., það má henni sjálfri vera best kunnugt.

Forsætisráðherra (J. M): Mjer þykir það undarlegt, að háttv.þm. Snæf. (H. St.) skilur ekki ástæðuna til setu þingsins í sumar. Mjer fanst og finst það ekki nema eðlilegt og sjálfsagt, að þingið sæti þar til úrslit voru fengin um mál það, sem nú liggur hjer fyrir. Og niðurstaða um þetta mál er fengin hjá, þinginu; það vantar að eina formlegt samþykki. Þetta er ástæðan til þess, að stjórnin vill hraða málinu nú, svo að þingið eigi ekki setu of lengi og með því baki þjóðinni kostnað, sem stjórnin verður að telja með öllu þóþarfan. Og ef þetta mál væri eina málið, sem þingið hefði til meðferðar, þá er það vitanlegt, að meiri hluti háttv.þm. sæti hjer vinnulaus, meðan nokkrir menn væru að skrifa nefndarálit, eða nægur tími liði frá útbýtingu skjala. Ef einhverjir ætla að flytja vantraustsyfirlýsingu til stjórnarinnar, þá ætti að vinnast nógur tími til að afgreiða hana, þótt þinginu væri hraðað. Við ættum að fara að verða svo pólitískt þroskaðir, að það tæki ekki langan tíma hjer, fremur en annarsstaðar, þótt skift væri um stjórn. Slíkt má gera á stuttum tíma og engin ástæða til langa þinghalds fyrir það.

Frsm. minni hl. (Magnús Torfason) Það mun hafa litla þýðingu að tala hjer í máli þessu, því að atkvæði manna eru fyrirfram ákveðin, fyrir eins bergmálalausan mann eins og mig, sjerstaklega þar sem tveir þingofvitar neðri deildar hafa farið þar eins mörgum orðum um málið og raun er á orðin. Af því að jeg er í fullveldisnefndinni, hlýt jeg samt að gera nokkra grein fyrir atkvæði mínu, og vera jeg þá fyrst að fara nokkrum orðum um aðdraganda málsina, því að hann hefir talsverða þýðingu fyrir það, hvernig beri að líta á málið. Aðdragandi málsins er sá, að á þinginu 1917 var sampykt þingsályktun um fánann. Jeg minnist þessa vegna þess, að vingjarnir menn í minn garð hafa sagt, að jeg hafi verið fyrsti hvatamaður þess, og að jeg beri því ábyrga á öllu því, er síðar varð; en það er ekki rjett. Jeg var ekki hvatamaður þess í öndverðu, en hitt er annað mál, að jeg sagði, að ef tækifæri væri til að fá málinu framgengt, þá, væri sjálfsagt að nota tækifærið, og það ætti að gera það í frumvarpsformi, það var hættara við því, að þingsál. væri talin lýsa svo mikilli veilu og veiklun í sókn málsins, að ekki yrði tekið fult tillit til hennar. Jeg veit, að það voru misjafnar skoðanir um það, hvort rjett væri að hreyfa fánamálinu á þinginu 1917, en það rjeði úrslitum, að margir litu svo á, sem ófriðnum gæti verið lokið er næsta þing kæmi saman, og töldu því rjettara að hreyfa málinu þá. Árangurinn eða afleiðingin af fánaþingsál. var sá, að Danir fóru fram á það við oss, að við semdum um sambandsmálið við þá, og mjer skilst, að það hafi verið staðfest með því, að þeir hafa sent heim hingað sjerstaka nefnd í þeim erindum að semja við oss. Jeg tek þetta fram af því, að það eru bornar brigður á það, að þetta hafi orðið fyrst af hvötum Dana, en koma sendimannanna hingað til Reykjavíkur virðist benda á, Danir eigi upptökin, og verið jeg að hafa það fyrir satt þangað til annað verður sannað. Samkvæmt þessu var aðstaða vor fádæma góð. Danir bjóða, en okkar var að hafna. Danir gerðu það vitanlega fyrir sig að koma. Til þess að tryggja þessa aðstöðu sem allra best, var fulltrúum vorum, sem unnu að samningunum, ekki gefið samningsvald, heldur að eins falin milliganga í millinu. Þetta er líka játað af nefndarmönnunum. Með þessu móti átti það að vera trygt, að hvert skref, sem stigið yrði, yrði rætt meðal fullveldisnefndanna og þingflokkanna, ef á þyrfti að halda. Þetta var viturleg ráðstöfun, því að við höfum lítt haft tækifæri til þess að leika stjórnmálamenn. En þegar til framkvæmdar kom, varð sú raunin á, að milligöngumennirnir fylgdu ekki þessari reglu, eins og vikið er að í nefndaráliti mínu. Nei, milligöngumennirnir gerðu þvert á móti. Þeir gerðu Dönum tilboð upp á, eigin spýtur, án þess að fullveldisnefndin hefði gefið leyfi til þess sem slík og án þess að þeir hefðu borið málið undir hana. Þetta tilboð er á fylgiskjali 7 við gerðabók milligöngunefndarinnar. Þar er Dönum er boðinn selstöðurjetturinn að fyrra bragði. Eftir því, sem jeg fæ sjeð af gerðabókinni og fylgiskjölunum, þá hefir Dönum ekki dottið í hug að fara fram á þennan rjett; það sjest af fylgiskjali 6, sem er frv. það, er Danir báru fram, en fylgiskjal 6 er dagsett 5. júlí 1918, en fylgiskjal 7 er dagsett 8. júlí 1918, eða 3 dögum seinna. En það, sem sjerstaklega gefur mjer ástæðu til þess að minnast á þetta, er, að meiri hluti nefndarinnar segir, að milligöngumennirnir hafi unnið í fullu samræmi, sambandi og samvinnu við báðar fullveldisnefndir og stjórn, því að þetta er ekki rjett. En það er ekki nóg með það, að milligöngumennirnir byðu Dönum selstöðurjettinn að fyrra bragði, heldur buðu þeir þeim einnig tilhliðrun á utanríkismálanum, sem þó síðar var skafin út og breytt. Með öðrum orðum, strax 8. júlí er milligöngunefndin gengin svo langt í áttina til Dana, að eftir það var aðalverkið að mylja úr hennar gerðum, og eftir þá átti fullveldisnefndin að sækja upp á við. Þetta er fyrsta skrefið á fullveldisbraut Ísland, og verður ekki annað sagt um það en að það hafi verið óhöndulega á haldið, svo að ekki sje frekara að kveðið. Af þessu má og hverjum vera það fullskýrt, hvers vegna nefndin birti ekki strax í öndverðu gerðir sínar. Þetta tek jeg einnig fram af því, að aðalmenn milligöngunefndarinnar hafa sagt, að þeir, sem eigi fylgja þeim að málum, verði að sanna, að betri kjör hefðu verið fáanleg. En þetta sýnir, að afarsterkar líkur eru fyrir því, að svo hefði verið ef rjett hefði verið á haldið, og því þeirra að sanna, að svo sje ekki. En svo eru aðrar ástæður, er gera það að verkum, að við stóðum vel að vígi, og við hefðum átt að halda fast á rjetti vorum. Menn mega ekki halda, að Danir hafi komið hingað til vor af öðru en því, að þeir hafi talið hagsmunum sínum best borgið með því. Danir hafa væntanlega litið svo á, að nú væri gott tækifæri fyrir þá. Til þess geta legið margar ástæður. Hvað vitum við t. d. um, nema að farg frá öðrum hafi legið á þeim um þetta? Líka er það ekki ósennilegt, að þeir hafi talið, að aðstaða okkar yrði betri í ófriðalok en nú, og því viljað fyrir hvern mun fá okkur áður heim í danska höfn. En allar ástæður til þess, að þeir vildu semja við okkur, bættu aðstöðu vora. Það hefir verið lagt mikið upp úr því, að það þyrfti að flýta málinu, og stærsta örlagamál þjóðarinnar er dregið inn undir stríðsrástafanir. Þetta er öldungis ný kenning. Þegar fáninn lá fyrir, átti hann að vera ytra tákn og vörn okkar, en þá lá ekkert á, og það þurfti ekki að afgreiða málið í frumvarpsformi, heldur í máttlausri þingsályktun. Þetta með stríðsráðstöfunina get jeg ekki betur sjeð en sje blátt áfram grýla - án allra röksemda - grýla, sem á sjer engan stað, en það getur líka verið afsökun mislitrar og mórauðrar samvisku. Þeir, sem fylgja þessu frv. fastast fram, og þar með grýlunni, segjast gera það af því, að samviskan og sannfæring þeirra bjóði svo, en það er eins ástatt um sannfæringuna og samviskuna eins og magann, að ef meltingin er í góðri reglu, þá veit maður ekkert af honum, en verður hans fyrst var þegar ólag og óstjórn með iðraverk ríkir þar. Þetta frv. er engin vörn fyrir oss; ef ófriðarþjóðirnar vilja slægjast til vor, þá gera þær það eins þótt þetta pappírsblað sje milli okkar og Dana; dæmin um Belgíu og Grikkland sýna það ljóslega. Nei, við verðum að treysta hnattstöðu vorri og því, að við höfum einkis meinsmenn verið. Það má með eins miklum rjetti telja samninginn hættulegan fyrir okkur, ef til vill mjög hættulegan, því að við rennum engan grun í, hvað uppi verður í ófriðarlok. Það hafa verið viðhaldar miklar gyllingar um frv. og sagt, að það sje miklu betra en nokkrum hafi dottið í hug. Það eru fróðir menn, er vita alt það, sem í hvers manns hug flýgur; annars legg jeg lítið upp úr þessum gyllingum. Frv. á að vera svo gott, að það mæli með sjer sjálft. En það verður aldrei gott fyrir það eitt, þótt þingofvitarnir hrósi því. Því hefir líka verið hampað, að ýmsir fræðimenn hafa talið frv. gott í okkar garð, en mjer þykir miklu minna til þeirra ummæla koma en forgöngumenn frv. vilja vera láta. Fyrst og fremst er það, að þeir miða við það eitt, að Ísland verði fullvalda, og því hefi jeg aldrei neitað en þeir hafa lítið látið uppi um, hvernig þeir líti á aðra afstöðu vora til Dana. Síðustu árin hefir »Skandinavismus« orðið mjög ríkjandi á Norðurlöndum, einkum síðan þau mistu Finnland, og því vilja þau fyrir engan mun missa af Íslandi, »5. Norðurlandaríkinu«. Má því ekki gera of mikið úr almennum yfirlýsingum þeirra. Því fer betur, að ýmsir af þeim, er fylgja frv., játa, að það sje gallað, meira að segja játa sumir þeirra, að það sje meingallað, og jeg er sannfærður um, að þetta hefði komið allmikið betur í ljós ef hendur þingmanna hefðu ekki verið bundnar á pukursfundinum, sem haldinn var í sumar, og þeim þá bannað að tala. Þeir einu, sem eru hrifnir, eru mennirnir frá 1903, og svo nokkrir þreyttir menn, sem fyrir hvern mun vilja fá frið, en það er spá, mín, að friður þeirra verði lítill, því að eftir fá ár verður kominn svo mikill ófriður, bæði innanlands og við Dani, að áður hefir ekki verið annar eins. Meiri hluti nefndarinnar ver miklu máli til að sanna, að Ísland verði fullvalda, en því hefir aldrei verið neitað, en þó er gert meira úr því en rjett er og minna úr göllunum. Ef borin eru saman frv. 1908 og nú 1918, þá er sá samanburbur því að eins rjettur, að þess sje gætt, að 1903 var alstaðar farið á, skemsta vaði, og því ætti þetta frv. að vera betra í tillum aðalatriðum, enda hefir oss þokað talsvert á leið síðan 1908; en eins og jeg hefi sagt í nál, þá er langt frá því, að svo sje. Það er verra í örlagaríkum höfuðatriðum; við höfum fengið fullveldishismið, en Danir hafa fengið kjarnann, auk þessa sem skilnaðarskilyrðin eru svo rík, að hjeðan af erum við, þrátt fyrir alt fullveldi, fastir við Dani.

Frsm. meiri hl. (Jóhannes Jóhannesson) Áliti háttv. minni hl. nefndarinnar hefir ekki verið útbýtt fyr en nú á fundinum undir ræðu hv.þm. Ísaf. (M. T.), svo að jeg hefi ekki enn haft tíma til að lesa það, því að jeg mat meira að hlusta á ræðu hans. Jeg mun því ekki athuga neitt álitið fyr en við aðra umræðu, og svo er og um ýmislegt af athugasemdum þeim, er háttv.þm. (M. T.) gerði. Háttv. þm. Ísaf. (M. T.) sagði, að hann hefði ásamt öðrum flutt frv. á Alþingi 1917 um fána. Þetta er rjett, en hann gekk inn á, að frv. gengi ekki lengra til nefndar, og hann greiddi atkvæði með þingsál. þeirri, er borin var fram í málinu. Hann hefir því að öllu leyti sætt sig við þá meðferð, sem málið fjekk. Háttv. frsm. minni hlutans (M. T.) sagði, að Danir hefðu átt upptökin að málinu, svo að við hefðum staðið vel að vígi, en jeg held því fram, að svo sje ekki, því að málið byrjar með upptöku fánamálsins, og það var hans hátign konungurinn, sem óskaði þess, að sambandsmálið í heild sinni yrði nú tekið til meðferðar. En þótt það væru Danir, sem ættu upptökin, þá væri það þeim að eins til lofs og sóma, en þeir óska ekki eftir nýjum samningum; þeir eru ekki í þeirra þágu. Ef ekkert verður úr samningum, þá er afleiðingin status quo, með öðrum orðum, að við búum eftir sem áður við stöðulögin. Þetta liggur svo í augum uppi, að ástæðulaust virðist að fjölyrða um það. Jeg get því ekki sjeð, að neinn hagur sje fyrir Dani að samningum; allur hagurinn er okkar megin, og jeg held því fram, að með frv. öðlist Danir hjer engan meiri rjett en þeir nú hafa eða hafa haft. Það er rjett, að nefnd sú, er samdi við Dani fyrir hönd Alþingis, fór ekki með samningavald fyrir Alþingis hönd, enda bar nefndin sig altaf saman við fullveldisnefndirnar og stjórnina. Háttv. þm. (M. T.) vildi bera brigður á, að svo hefði verið, en það hlýtur að stafa af minnisleysi hans, og jeg staðhæfi, að það er rjett, að nefndin bar öll atriði, er máli skiftu, undir fullveldisnefndir og stjórn. En um það, hvort málið hefir verið borið undir aðra þingflokka en minn, er jeg var fulltrúi fyrir, get jeg ekki borið, en ætla samt, að svo hafi verið, og það er beinlínis rangt hjá háttv.þm. Ísaf. (M. T.), er hann vildi halda því fram, að skjal nr. 7 hefði ekki verið borið undir fullveldisnefndina, en hvort hann var á fundi man jeg ekki. Um að jeg fer hjer með rjett mál leyfi jeg mjer að skírskota til háttv. meðnefndarmanna minna. Hann hjelt því fram, að milligöngunefndin íslenska hefði þar gert Dönum tilboð um jafnrjetti, sem dönsku nefndarmönnunum hefði ekki dottið í hug að fara fram á, en þetta er með öllu rangt, og jeg sje ekki betur en að það sje borið fram á móti betri vitund, því að háttv.þm. (M. T.) átti sæti í fullveldisnefnd og hefir kynt sjer öll skjöl málsins, en jeg hefi hjer í höndum skjal, dagsett 1. júlí; er það um grundvallarskilyrði af Dana hálfu fyrir samningum og lagt fram í nefndinni sem skjal nr. 2, þegar á 2. fundi hennar. Í þessu skjali segir svo: »Danske paa Island og Islændere í Danmark skal i alle Henseender nyde lige Ret med de i det paagældende Land födte Statsborgere. Adgang til Fiskeri paa de to Landes Söterritorier er fri for alle Statsborgere uden Hensyn til Bopæl«. Eða á Íslensku : »Danir á Íslandi og Íslendingar í Danmörku skulu að öllu leyti njóta jafnrjettis við innfædda ríkisborgara í því landi. Heimild til fiskiveiða innan landhelgi hinna tveggja landa er frjáls öllum ríkisborgurum án tillits til búsetu«. Með þessu er það sýnt og sannað, að það er ósannindi að bera það fram, að milligöngumennirnir íslensku hafi boðið það fram ótilneyddir, sem Dönum hafi ekki dottið í hug að fara fram á, og þetta skjal, sem jeg nú hefi nefnt og tilfært orð úr, þekti háttv.frsm. minni hl. (M. T.) og fullveldisnefndirnar fullvel. Má hann nú sjálfum sjer um kenna, að hann situr nú hjer sem sá maður, sem sannað er um að fer með ósannindi í þingsalnum. Að því er snertir hina almennu hlið málsins leyfi jeg mjer að skírskota til þess, sem hæstv. forsætisráðherra sagði um hana. Jeg tek það fram, til að andmæla því, að hrapað hafi verið að máli þessu, að frá því 1. júlí sumar og til 18. júlí var alt þingið í stöðugri samvinnu við samninganefndirnar og fylgdi störfum þeirra og íhugaði málið með milligöngumönnum sínum. Það mun því nær sanni, að fá mál, eða jafnvel ekkert, hafi gengið í gegnum þingið betur athugað, ekki einungis af nefndum eða þingflokkum, heldur og af þinginu í heild sinni. Þetta er rjett og satt; enda átti það svo að vera, að mál þetta væri vandlega athugað, svo þýðingarmikið sem það er. En það er þá ekki rjett að bera fram þau brigsyrði, að þingmönnum sje eigi gefinn tími til að kynna sjer málið. Þegar áður en þingslit fóru fram í sumar höfðu þingmenn athugað málið svo vel, atriði fyrir atriði, að þeir treystu sjer til, allir nema tveir, að greiða atkvæði með því. Skömmu eftir þinglok var frumvarpið birt almenningi; og jeg geri ráð fyrir, að þingmenn hafi átt fundi með kjósendum sínum og skýrt þar fyrir þeim málið. Og jeg er viss um, að geti kjósendur háttv.þm. Ísaf. (M. T.) eigi orðið honum samferða í máli þessu, þá er það af einhverju öðru en því, að hann hafi ekki haft tíma til að skýra það fyrir þeim. Það er ekki eyðandi orðum að því, að engin ástæða sje til að flýta málinu, engin ástæða til að láta sig langa til að fá sem fyrst hina langþráðu og sárþjáðu viðurkenningu á fullveldi voru. Auk þess hefir það svo afarmikla þýðingu fyrir öryggi vort, að vjer getum sem fyrst fengið tilkynt öllum þjóðum fullkomið hlutleysi vort, hvernig sem fer um önnur lönd. Mjer skildist á háttv.þm. (M. T.), að hann teldi geta orðið hættulega fyrir oss hlunnindaveislu vora til Dana, með því að aðrar þjóðir mundu heimta hið sama. En þess er að gæta, að hjer er ekki verið að veita Dönum hlunnindi fram yfir þau, er þeir hafa nú hjer í landi, og fjarstæða að halda því fram, að aðrar þjóðir mundu með ofbeldi vilja knýja það fram, að vjer veittum þeim rjettindi fram yfir það, sem oss væri ljúft að veita. Það er að gera þeim ástæðulausar getsakir. Jeg tel ekki nema eðlilegt og rjett að álykta sem svo, að fyrst svo giftusamlega hefir tekist til, að nálega alt þingið hefir orðið sammála um samninga þessa, þá muni þeir vera góðir og hagkvæmir í vorn garð; og þessi skoðun styrkist við það, að mikilsvirtir erlendir fræðimenn, sem oss eru að öllu góðu kunnir, og síst munu vilja, að vjer berum skarðan hlut frá borði, hafa lýst yfir því, að þeir telji samning þennan tryggilegan fyrir oss og oss hagfeldan. Háttv. þm. (M. T.) sagði, að ef þetta frv. ætti að verða samþykt, þá þyrfti það að vera betra í öllum greinum en frumvarpið 1908. Jeg segi líka, að það sje betra en það í öllum þeim greinum, þar sem á betra varð kosið. Og að því er snertir jafnrjetti ríkisborgaranna þarf ekki annað en að benda á, að ákvæðið um það var eftir frv. 1908 óuppsegjanlegt, en eftir frv. 1918 uppsegjanlegt eftir 25 ár.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg finn ekki þörf á, að mótmæla miklu í ræðu háttv.þm. Ísaf. (M. T.), enda býst jeg við, að háttv.frsm. meiri hl. (Jóh. Jóh.) muni athuga hana um leið og hann tekur til umræðu nefndarálit háttv. minni hl. (M. T.). Það var þó eitt atriði í ræðu háttv.þm. (M. T.), sem jeg vildi leyfa mjer að gera dálitla athugasemd við. Mjer skildist háttv.þm. (M. T.) vera að tala um, að það mundi vera einhver sjerstök ástæða til þess, að Danir væru nú svo fúsir á að ganga til samninga við oss. Jeg fæ ekki sjeð, að nein minsta ástæða sje til að ætla, að svo sje, því að það er vitanlegt, að vjer höfum lengi átt kost á, að semja um sambandsmálið við Dani; því hefir verið lýst yfir oftar en einu sinni. Meðal annars kom það fram í skilaboðum þeim, er þáverandi ráðherra flutti þinginu, er stjórnarskrármálið var til umræðu 1912, að frá Dana hálfu væri ekkert því til fyrirstöðu, að sambandsmálið væri rætt alt í heild sinni, en þeir vildu ekki ganga að því, að einstök atriði úr því væru tekin til meðferðar. Jeg hefi ekki hjá mjer ræður þær, sem fóru fram um málið í ríkisráði, en mig minnir, að þar kæmi hið sama fram, að talið væri óheppilegt að taka einstök deiluatriði út úr málinu, heldur semja um það alt í einu. Það er því ekkert nýtt, sem kom fyrir í fánamálinu, að Danir vildu ekki semja um það eitt út af fyrir sig, en voru fúsir á að semja um sambandsmálið alt. En hitt var nýtt, sem kom fram í fyrra, að Danir mundu ef til vildi ekki ófúsir á að senda menn til Íslands til samninga þar, í stað þess, sem áður hafði verið ætlast til; að vjer sendum vora menn til þeirra. Þetta var mjög þýðingarmikið og bar vott um, að Danir mundu vilja veita oss meiri rjett nú en þeir höfðu áður viljað. Þó var þetta fremur lauslegt umtal og ekki bindandi, enda mun ýmsum dönskum þingmönnum hafa þótt ærið langt gengið í því að vilja veita þetta fúslega. En auðvitað er það, að þeir atburðir, er nú eru að gerast, hlutu að styðja okkar málstað og gera Dani fúsa til góðs samkomulags við oss. Jeg ætla svo ekki að tala frekara um undirbúning samnings þessa, enda er mest undir niðurstöðunni komið. En eigi á annað borð að fara að rekja sögu málsins, þá nær hún miklu lengra aftur í tímann en háttv.þm. (M. T.) rakti hana; hún byrjar ekki með fánamálinu, heldur er hún orðin nálega 100 ára gömul. Þótt einstöku menn kunni að hafa eitthvað að athuga við einhver atriði þessa frv., þá er það þó í heild sinni svo skýrt og glögt, að ekki þarf að ganga í neinar grafgötur um, við hvað sje átt í því, og að því leyti tekur það mjög fram frv. 1908, hvað það er miklu skýrara og ákveðnara; en eins og menn vita, er afarmikils um það vert, að alt sje svo skýrt í samningum að eigi verði misskilið. Frsm. minni hl. (Magnús Torfason): Jeg mun ekki tala langt mál að þessu sinni. Jeg get hvort sem er ekki svarað háttv.frsm. meiri hl. (Jóh. Jóh.) nema með því að fara út í einstök atriði málsins. Jeg tek það fram, að þótt jeg sætti mig við þingsályktunartill. 1917 um fánamálið, þá fór hún þó ekki frá þinginu með fullu samþykki mínu. Jeg vissi, að það styrkti ekki mál vort, þótt jeg setti mig móti henni, en vissi hins vegar, að hún mundi ganga fram hvað sem jeg segði. Greiddi henni því atkvæði af þegnskap við málið. Háttv. frsm. (Jóh. Jóh.) sagði, að konungur hefði átt frumkvæðið að samningi þessum, en jeg man ekki betur en hæstv. forsætisráðherra hafi lýst yfir því, að ráðherrarnir dönsku hafi átt það. Þó er það ekki ólíklegt, að háttv.frsm. (Jóh. Jóh.), sem er nákominn flokksbróðir hæstv. forsætisráðherra, sje þessu kunnugri en jeg. Háttv. frsm. (Jóh. Jóh.) gerði mikið úr því, að kæmust samningarnir ekki á, þá sæti alt í sama farinu sem fyr. Til þessa er því að svara, að nú liggja vonandi friðarsamningar fyrir milli þjóðanna, og máttum við vel bíða þeirra áður en við færum að semja nokkuð af okkur; altaf er nógur tíminn til að falla í faðm Dana. Þá lýsti háttv.frsm. (Jóh. Jóh.) það misskilning minn eða misminni, er jeg hefði sagt um selstöðurjettinn. Jeg skal ekki fara langt út í að skýra það nú, því að jeg get það ekki nema með samanburði við greinar, er ekki eiga heima við þessa umræðu. Þó skal jeg taka það fram, að þetta, sem jeg segi nú, sannar meðal annars fundargerð 10. júlí 1918. Þetta fylgiskjal, nr. 7, er dagsett 8. júlí, en 10. júlí er bókað í gerðabók fullveldisnefndar: »3. Eiga samningamenn að láta fiskiveiðarjettinn falan með gætni, ef góð uppsagnarskilyrði koma í móti og önnur fríðindi«. Þetta þýðir það, að fullveldisnefnd var ekki komin lengra 10. júlí en að hún sagði: Þið megið gefa eftir fiskiveiðarjettinn. Mig rangminnir þetta ekki; mjer er það alt of minnisstætt. Jeg man vel eftir kveldinu, þegar jeg sá þessa tillögu fyrst, þá komna fram í próförk, óundirritaða. Var mjer þá sagt, að ekki væri enn búið að ganga að þessu, og þó var búið að setja það í próförk. Þótti mjer þetta næsta kynlegt. Jeg man það líka, að fulltrúi okkar var þá svo aumur og uppgefinn, að mjer datt í hug það, sem kunningi minn sagði einu sinni við mig um mann einn að fram kominn af þreytu, að hann liti út eins og »flengdur hundur«.  Háttv. fram. (Jóh. Jóh.) talaði um, að jeg hefði átt að kynna málið kjósendum mínum fyrir vestan. Jeg hjelt, að háttv.frsm. (Jóh. Jóh.) væri það kunnugt, að þýðingarlítið er að halda þingmálafund um hásumarið, einkum í fiskiplássum, þar sem flestir eru önnum kafnir frá morgni til kvölds og á skipum úti, en jeg mun halda fund með þeim jafnskjótt sem færi gefst. Jeg geri og ráð fyrir, að öll málsskjölin muni hið fyrsta verða send út til þjóðarinnar, og þá verður miklu hægra fyrir hana að skoða málið frá öllum hliðum og ræða það. Jeg skil enn ekki í því, hvers vegna við megum ekki bíða fá ár enn eftir rjetti okkar, til þess að fá hann betri þá en nú. Háttv. fram. (Jóh. Jóh.) sagði, að frv. þetta væri í öllum greinum betra en frv. 1908. Álítur hann, að uppsagnarskilyrðin sjeu betri nú en þá? Þá þurfti þó ekki nema einfaldan meiri hluta til þess að slíta samningnum, en nú þarf miklu meira. Hæstv. forsætisráðherra gerði lítið úr því, að aðstaða vor gagnvart Dönum hefði batnað að mun fyr en nú á allra síðustu tímum. En út af þessu vil jeg minna á, að árið 1908 var því lýst yfir frá hæsta stað, að Ísland væri ríki. Þetta tel jeg mikilvæga breyting til batnaðar. Jeg ætlaði mjer aldrei að fara að rekja alla sögu þessa máls; til þess þyrfti lengri tíma og meira mál en jeg hefi nú yfir að ráða, enda afstaða mín sú, að það mundi að litlu haldi koma. Það var að eins síðasti þáttur málsins, sem jeg tók mjer fyrir hendur að lýsa, sá þátturinn, sem jeg hefi verið riðinn við á þingi.

Forsætisráðherra (J. M): Að eins örstutt athugasemd. Jeg get ekki skilið það, af hvaða orðum mínum hv.þm. Ísaf (M. T.) hefir dregið þá ályktun, að jeg vildi gera lítið úr ástæðu okkar Íslendinga. Jeg sagði ekkert, er gæti gefið það í skyn.

Frsm. meiri hl. (Jóhannes Jóhannesson) Jeg vil að eins gera þá athugasemd, að háttv.þm. Dala. (B. J.), sem á mikinn og góðan þótt í sambandslagafrv. því, er nú liggur fyrir, á alt annað skilið af flokkamönnum sínum en slík ummæli, sem háttv.þm. Ísaf. (M. T.) hefir um hann haft og hæstv. forseti vítti með rjettu.