Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. fjallar um breyt. á 1. um Iðnlánasjóð. Fyrst og fremst er breyting á 6. gr. gildandi laga, um lántökuheimild sjóðsins. Stjórn sjóðsins hefur eindregið óskað eftir að það hámark til lántöku sjóðsins, sem er 300 millj. kr., í gildandi lögum, verði afnumið. Það er þegar búið að taka allt að þeirri upphæð og vegna starfsemi sjóðsins er nauðsynlegt að bæta þar nokkru við. Er þetta aðalefni 1. gr. 2. gr. fjallar um lánadeild veiðarfæraiðnaðar. Það var á árunum 1967–1968 sem ákveðið var að stofna lánadeild veiðarfæraiðnaðar og var þá ákveðið að afla lánadeild tekna sem væru m. a. 1% gjald af innflutningi veiðarfæra. Á síðasta ári voru tekjur af þessu gjaldi 10.9 millj. kr. Þessi ákvörðun og þessi skattlagning á sínum tíma var ákveðin vegna erfiðleika innlends veiðarfæraiðnaðar. Nú hafa þær aðstæður breyst, og hafa borist óskir frá Landssambandi ísl. útvegsmanna um, að þetta innflutningsgjald af veiðarfærum væri fellt niður, og Hampiðjan hefur mælt með því fyrir sitt leyti, en lagt jafnframt til að lánadeild veiðarfæraiðnaðar starfi að öðru leyti áfram óbreytt. Það er sérstaklega vegna 1. gr., vegna lántökumöguleika Iðnlánasjóðs, sem er aðkallandi að fá þessa lagabreytingu, sem 1. gr. fjallar um, samþ. nú á þessu þingi. Ég legg til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn., og vænti þess, að reynt verði að greiða fyrir málinu þannig að það geti orðið að lögum á þessu þingi.



Herra forseti. Þetta frv. fjallar um ráðstafanir til þess að draga úr tóbaksreykingum. Ég vil aðeins minna á það, að í lögum um Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins eru ákvæði um að 0.2% af brúttósölu tóbaksvara skuli varið til þess að gera ráðstafanir til að draga úr tóbaksreykingum. Samkv. því hefur verið starfandi 3 manna n. sem í hafa átt sæti fulltrúi Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins, fulltrúi Krabbameinsfélags Íslands og fulltrúi Hjartaverndar sem hafa ráðið starfsmann til þess að hefja auglýsingaherferð gegn tóbaksreykingum. Það framlag hefur verið mjög lágt, sem hér er um að ræða, og reyndist, eftir því sem ég best man, 8 millj. kr. á s. l. ári. Alþ. samþ. á s. 1. ári þáltill. um aðgerðir til þess að draga úr tóbaksreykingum, og samkv. því átti að skipa n., sem ekki hefur verið gert, til þess að hafa með höndum upplýsingastarfsemi um skaðsemi tóbaksreykinga og gera till. um skipulag námskeiðahalds á vegum hins opinbera eða með þátttöku þess fyrir tóbaksneytendur er vilja hætta eða draga úr tóbaksneyslu sinni. Ég fyrir mitt leyti tel það ekki vel farið að Áfengis- og tóbaksverslunin standi undir kostnaði við þessa starfsemi og það sé bundið í lögum. Sá aðili, sem selur tóbak og leggur auðvitað áherslu á að selja sem mest tóbak, er ekki eðlilegt að eigi aðild að slíkri nefnd. Í þessu frv. eru heimildir til þess að stemma mjög stigu við því, hvar reykingar eru leyfðar, og jafnframt er samkv. 5. gr. frv. heimilt að skipa n. sem fær það hlutverk að annast framkvæmd þessara laga svo og aðrar aðgerðir til þess að hamla gegn tóbaksreykingum. Nú eru það æðimörg samtök sem gjarnan vilja eiga fulltrúa í slíkri n. sem þessari, en ég held að það fari best á að það sé fámenn n. sem hafi stjórn á þessum málum með höndum og að kostnaðurinn sé ákveðinn á fjárlögum ár hvert, framlag úr ríkissjóði til reykingavarna. Í þessu sambandi vil ég upplýsa að það hefur orðið að samkomulagi á milli mín og hæstv. fjmrh., að hann taki inn í fjárlagafrv. fyrir næsta ár 20 millj. kr. í þessu skyni, og það ætti að vera nokkur trygging fyrir því að hægt sé að auka verulega fræðslu um skaðsemi tóbaksreykinga. Mér finnst það líka vera mikils virði, sérstaklega gagnvart ungu fólki sem nú hefur tekið sig fram um það að berjast gegn tóbaksreykingum og gera allt sem í þess valdi stendur til þess að hafa áhrif á jafnaldra sína. Það, sem er nauðsynlegast að gera af öllu, er að börn og unglingar byrji ekki að reykja, og því finnst mér rétt að löggjafinn setji slíkar reglur og komi á þann hátt til móts við það starf sem þetta unga fólk er að vinna. Nú er einnig hafin töluverð vakning fyrir því meðal fullorðinna, og sjónvarpið hefur komið þar mjög til liðs, að draga úr tóbaksreykingum. Þeir, sem hafa einu sinni reykt, þekkja af eigin raun hversu óhollt það er, og ég tel að með þessu frv. sé stefnt í rétta átt. Hins vegar má auðvitað alltaf um það deila, hvort rétt sé að breyta einhverju orðalagi í frv. En þetta frv. er, eins og menn sjá, að verulegu leyti sniðið í anda hinna finnsku og norsku laga í þessum efnum. Mér er ljóst að þetta frv. er flutt mjög seint og allsendis óvíst hvort það fer hér í gegnum báðar deildir nema með samstöðu þm. Annað er ekki hægt. En ég teldi það vera til þess betra ef þm. sæju sér fært að afgreiða frv. Það er þá um leið trygging fyrir því, að þetta framlag verði tekið upp sem ég hef hér skýrt frá, og jafnframt er það hvatning sérstaklega til unga fólksins, sem hefur lagt sig fram í þessum efnum, að halda áfram á þessari sömu braut. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, en legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til heilbr.- og trn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr. um ráðstafanir til að draga úr tóbaksreykingum, er sjálfsagt byggt á mjög góðum vilja til þess að draga úr þeim hættum og slæmum afleiðingum sem allir viðurkenna að óneitanlega geti fylgt miklum tóbaksreykingum. En ég er nú einhvern veginn þannig skapi farinn, að mér er farið að finnast yfirþyrmandi þessi ósköp sem dynja yfir af till., frv. um alls konar boð og bönn og fyrirskipanir um það, hvernig þegnar þjóðfélagsins eigi að haga sér og hvernig jafnvel þeirra neysluvenjur skuli vera. Ég er að vísu ekki gamall í hettunni sem þm., en ósköp finnst mér bera mikið innan sala þessarar virðulegu stofnunar á vilja til að segja þjóðinni og þegnunum fyrir verkum. Ég efast ekki um það, að allt er þetta gert af góðum hug. En þó kemur þá upp í huga minn, hvort mikið af því pappírsflóði, sem hér rignir yfir, öllum þeim miklu og löngu grg. og skýrslum og þeim tíma, sem varið er til þess að fjalla um þau margvíslegu mál sem snerta slík boð og bönn, er ekki oft algjörlega varið til einskis og unnið fyrir gýg. Svo lengi sem ég man eftir mér hefur tóbak og meðferð þess verið einhvers staðar í nálægð minni. Ég minnist þess, að í æsku höfðum við krakkarnir gaman af því að safna ýmsum skemmtilegum auglýsingum sem voru tengdar tóbaki. Það þótti t. a. m. gaman að eiga togaraseríuna frægu sem fylgdi Teofanisígarettunum, - ég tek það fram, að við söfnuðum þessum seríum löngu áður en ég byrjaði að reykja, - að ég tali ekki um seríuna af fallegu stúlkunum sem við hrifumst svo mjög af. Jú, við urðum okkur úti um þessar myndir, og ég held að þær hafi ekkert spillt hugafari okkar þannig að það hafi aukist svo sérstaklega löngun okkar í tóbak. En það hefur kannske opnað augu okkar fyrr fyrir ýmsum öðrum unaðssemdum lífsins. Þegar maður lítur yfir þetta frv. og grg. þess, þá er eins og svo oft þegar eitthvað er verið að banna eða taka upp einhverjar nýjungar. Fyrirmyndin er sótt til nágrannaþjóða okkar, frændþjóðanna, þeirra sem standa næst okkur, norðmanna. Við fyllumst alltaf hlýhug þegar við minnumst á norðmennina, þeir eru forfeður okkar flestra og fyrstu landnemarnir, að ég tali ekki um svía og finna. Persónulega tel ég þessar ágætu þjóðir alls góðs maklegar og ekki nema gott eitt um frændsemina og vináttuna við þær að segja. En ég vil aðeins benda á það, að þrátt fyrir að norðmenn séu að mörgu leyti merkileg og gagnleg og ágæt þjóð, þá virðist einhvern veginn svo vera, að þeir séu ákaflega tilfinninganæmir og það sé stutt hjá þeim í tilfinningahita, trúarhita og jafnvel ofstæki. Í því sambandi má benda á geysilegar deilur sem hafa verið í mörg ár ríkjandi hjá þeim, t. a. m. í trúmálum. Þær voru á tímabili slíkar, að það voru miklar múgæsingar, sem sköpuðust í kringum þessi mál. Það var alls ekki frítt við að það kæmi einhver alda í sambandi við þessi heittrúarmál hingað út á eyðiskerið Ísland. Hver man ekki Hallesby-hreyfinguna? Allir vitum við um hinar miklu deilur sem eru ríkjandi hjá norðmönnum um málnotkunina. Það er vegist þar á með mikilli hörku, hvort eigi að tala landsmál, ríkismál eða annað. Eins er það, að okkur er kunnugt um að þeir hafi verið ákaflega losaralegir í sambandi við meðferð sína á áfengismálum. Þeir hafa verið með eilíf boð og bönn og það hefur gengið á ýmsa vegu hjá þeim. Í grg. þessa frv., sem hér er til meðferðar, er að sjálfsögðu einnig vísað til reynslu svíanna og finnanna. Okkur er einhvern veginn svo tamt að vísa til reynslu Norðurlandaþjóðanna, sem við öll að vísu viljum hafa náið samband við um þau atriði sem þeim hefur gengið best að framkvæma. En það er um þessar þrjár þjóðir að segja, norðmenn, svía og finna, að þær hafa átt langsamlega erfiðast, næst okkur íslendingum, að umgangast t. a. m. almenna neysluvöru eins og áfengi á manneskjulegan og sómasamlegan hátt. Og því er það að mínu mati mjög mikill galli, að það hefur alltaf þótt sjálfsagt að apa eftir þessum ágætu þjóðum alla þá vitleysu sem þær hafa getað fundið upp á í sambandi við framkvæmd þessara mála, og nú þykir sjálfsagt að gera það líka í sambandi við tóbaksreykingar.

Finnar fara miklu verr með brennivín heldur en við.

Hvers vegna? Ég þakka hv. þm. fyrir þessa athugasemd. Það styður mál mitt, að það er ekki til finna að leita til fyrirmyndar um meðferð jafnvandmeðfarins máls og neyslu tóbaks og áfengis, svo við ættum að strika þá út sem ráðgefandi á því sviði. Ég vil taka það skýrt fram, að ég er ekki á móti baráttu gegn reykingum, síður en svo. Ég er þess fyllilega meðvitandi, að ofnautn tóbaks getur fylgt viss hætta og viss veikindi. En það er bara ekki tóbakið eitt sem er með þessum ágalla. Það er svo um ýmsar aðrar neysluvörur, almennar neysluvörur í þjóðfélaginu, að ofneysla getur valdið vanheilsu og ýmsum slæmum eftirköstum. En ég get ekki að því gert, að mér finnst að Alþ., sem ég ber mikla virðingu fyrir, hafi allt annað með tíma sinn að gera heldur en að vera að skipta sér af málum eins og þessu. Ég held að við eigum að láta almenning, þegnana sjálfa, um það að leysa þessi vandamál á þann hátt sem þeir telja að besta lausnin verði fundin. Ég vil t. a. m. í þessu sambandi benda á sem lofsvert framtak í sambandi við ofneyslu tóbaks það virðingarverða átak og þá virðingarverðu hreyfingu sem hefur komið frá ungmennunum sjálfum í framhaldsskólum. Þar eru öfl að verki sem eru líkleg til að vinna svo að málum að það beri góðan árangur, og ég er ekki í nokkrum vafa um það, að þau samtök, sem vinna að slíkum málum eins og þessum og spretta upp úr slíkum jarðvegi, eru miklum mun líklegri til góðs árangurs heldur en þó að hv. Alþ. samþ. frv. sem inniheldur nokkrar lagagreinar um slíkt efni. Ég ber miklu meiri tiltrú til þess starfs sem unnið er af æskunni sjálfri í forustu. Ég veit ekki hvort þetta frv. er einn liður í þeirri áróðursherferð sem nú gengur yfir. Það er eins og það sé tískuatriði núna, að allir ætla að hætta að reykja. Ég held að þjóðin ætli öll að hætta að reykja í dag eða á morgun eða í næstu viku. Guð hjálpi fjmrh. Ég er ekki farinn að sjá það að hann láti 25 millj. á fjárl. næst, ef svo hörmulega færi fyrir honum að ekki yrði keypt ein einasta sígaretta og enginn vindilstúfur það sem eftir er ársins. En ég get nú ekki að því gert, mér finnst allt sjónvarpsbrölt og dinglumdangl, sem er í sambandi við þetta, hafa á sér sýndarmennsku og yfirskin. Ég minnist þess, að einu sinni var hér ráðh. sem gaf út fyrirmæli um að það mætti ekki minnast á dans eða dansleiki í auglýsingum í útvarpi. Við urðum að sætta okkur við það. En einhvern veginn var samt sem áður hægt í gegnum útvarpið að koma því til skila, að menn ætluðu að hittast og það mundi vera hljómsveit á staðnum.  1. gr. þessa frv. hljóðar svo: „Hvers konar auglýsingar á tóbaki og tóbaksvarningi eru bannaðar hér á landi.“ Það er nú það. Við erum víst búin að búa við það alllengi, að tóbaksauglýsingar og áfengisauglýsingar eru bannaðar í fjölmiðlum og víst blöðum líka. En ég vil þá bara leyfa mér að spyrja: Ber að skilja þessa grein þannig, að hér eftir eigi t. a. m. að banna innflutning á erlendum tímaritum sem eru löðrandi í auglýsingum um tóbak, - við skulum halda okkur við orðið tóbak núna, því þetta frv. snertir ekki annað, - því að þetta er prentmál sem selst hér í þúsundum eintaka á hverri viku. Ef það er einlægur vilji sem liggur hér á bak við, að slíkt skuli ekki koma fyrir augu þeirrar þjóðar sem byggir þetta land, þá held ég að það verði að fylgja þessu rækilega eftir. Svo segir í 3. gr.: „Ráðh. er heimilt að leggja bann við tóbaksreykingum í húsakynnum sem eru til almenningsnota.“ Hvað er til almenningsnota? Ég veit ekki hvernig háttar með það virðulega hús sem við erum hér í og höldum okkar fundi. Ég hef staðið í þeirri meiningu, að hér réðu forsetar Alþingis öllu. Það er nú eins og ég sæi andlitið á einhverjum hér, ef forsetar Alþingis einn góðan veðurdag tilkynntu: Tóbaksreykingar verða ekki leyfðar innan veggja þessa húss. - Ég held að það yrði einhver þm. dálítið skrýtinn. Nei, ég held að það sé kominn tími til að við lítum svolítið á þessi mál af raunsæi, hættum að gera þau að svona miklu tilfinningamáli og sleppum því að vera með einhverja draumóra um að við getum með einföldum reglugerðum, sem felast í lagaboðum og bönnum, numið burt þau óþægindi og þjáningar sem ofnautn slíks varnings eins og tóbaks getur e. t. v. orsakað. Ég er a. m. k. þannig gerður, að mér er ákaflega til efs að frv. eins og það, sem hér er til umr., geri nokkurt gagn. Og ef ég er þeirrar skoðunar að svo sé um frv. sem er til umr., þá tel ég mig samvisku minnar vegna knúinn til að lýsa andúð minni við að slíkt frv. nái fram að ganga, og því er það, herra forseti, að ég hef kvatt mér hljóðs til að lýsa þessum skoðunum mínum á þessu máli. Ég vil beina þeim tilmælum til þeirrar hv. n., sem fær þetta frv. til athugunar, að hún athugi þetta mál vel og taki til alvarlegrar athugunar hvort ekki er hægt að hjálpa til við þá vissulega heilbrigðu framkvæmd sem er í því að vinna á móti ofnautn tóbaks, en gæti kannske unnist á heillavænlegri og áhrifabetri og árangursríkari hátt en með samþykkt frv. eins og hér er lagt fram.



Herra forseti. Síðasti ræðumaður vildi láta almenning um að ráða sínum venjum. Ég er honum í raun og veru alveg sammála í þessu efni, a. m. k. svo lengi sem það er unnt, og þess vegna finnst mér alveg ástæðulaust að það sé verið að hafa áhrif á venjur almennings með því að auglýsa vöruna, hvort sem það eru fallegar stelpur eða bátar sem fylgja með. Það er engin ástæða til þess. Þess vegna er alveg rétt að banna þetta. Hann hafði áhyggjur af fjmrh. ef það skyldi minnka eitthvað sala á sígarettum. Ég held að hann geti verið alveg rólegur fyrir því. Ef það minnkaði eitthvað sala á sígarettum, ég tala nú ekki um ef það minnkaði eitthvað sala á áfengi líka, þá mundi innan tíðar lífið verða miklu léttara og áhyggjuminna fyrir fjmrh. og ég tala nú ekki um heilbrrh., því að búið er að sanna það að hjá mjög verulegum hluta af því fólki, sem lendir á sjúkrahúsum og lendir í langvarandi heilsuleysi, stafa örðugleikar þess að einhverju leyti af notkun á ávanaefninu tóbaki og vímugjafanum alkóhóli. Og það er nú að koma í ljós betur og betur, að tóbaksreykingar eru miklu skaðlegri en nokkur hafði áður gert sér grein fyrir, og það er þess vegna sem þjóðir eru að rumska og reyna að hafa áhrif á neysluvenjur. Það er líklega óvíða sem þetta hefur komið jafnvel fram eins og hér á landi. Fyrir síðustu heimsstyrjöld var það undantekning ef konur í þessu landi reyktu, og þá var það líka undantekning ef konur á Íslandi fengu lungnakrabba. En núna þessi árin er það að ske, að lungnakrabbi er að verða jafntíður hjá konum og körlum. Ég er ekki að segja að þetta sé vísindaleg sönnun þess, að lungnakrabbinn stafi fyrst og fremst af reykingum. Ég er ekki að halda því fram. Hins vegar er vitað að þetta er ein orsök hans, og þetta virðist hafa komið sérstaklega greinilega fram einmitt hjá okkur. Kannske er það heldur engin tilviljun og kannske er það eitthvað í sambandi við þessar staðreyndir að íslenskar konur lifa 5–6–7 árum lengur en karlarnir, en þær hafa notað áfengi og tóbak í miklu minni mæli en við karlarnir og það er m. a. þess vegna sem þær lifa lengur. Ég ætlaði nú ekki að hafa mörg orð um þetta frv. Mér þykir vænt um að það er fram komið. En ég held að það vanti þó þarna það sem kannske gerir gæfumuninn um það, hvort við reykjum mikið eða lítið, og það er það, að tóbak verður að vera dýrt. Ef þarna væri sem sagt tvöföldun á verðinu á hverjum pakka, þá væri ég ánægður með það. Það er ekki nokkur vafi á því, hvort sem er um tóbak eða áfengi að ræða, að hátt verðlag er eitt öflugasta og besta ráðið til þess að minnka neysluna, og það er að sjálfsögðu ekkert óeðlilegt. En ég held að þetta út af fyrir sig komi að nokkru haldi. Það verður að viðurkenna, að það er rétt að inn munu streyma erlend tímarit með alls konar auglýsingum um tóbak, og einkum munu myndir í sjónvarpi halda áfram að hafa sín áhrif. En því meira sem gert er til þess að reyna að leiðbeina ungu fólki eða a. m. k. láta það vera að telja það á að nota tóbak, því betra fyrir þjóðfélagið að mínu viti.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir framlagningu þessa frv. Ég tel einmitt að með þessu frv. sé verið að taka undir við það unga fólk sem hefur verið að rísa upp nú undanfarið, og hreyfing þess er án efa mjög gagnleg, vegna þess að tóbaksneyslan hefur verið að færast ískyggilega niður í aldurflokkana, og ég tel að á Alþ. hvíli viss skylda að taka undir við þetta fólk. Spurning er auðvitað með hvaða hætti á að gera það. Ég tel að þarna sé um eina leið að ræða þar sem þetta fólk fær verulegar undirtektir. Hitt er svo annað mál, hvaða áhrif hinar ýmsu fyrirbyggjandi aðgerðir hafa, en skylt er að reyna þær í hvívetna og hafa þar um fyrst og fremst hlutlausa fræðslu og vissan áróður sem byggist á staðreyndum áþekkum þeim sem hv. síðasti ræðumaður var að lýsa hér áðan. Ég tel ekki óeðlilegt að leitað sé til Norðurlandaþjóða varðandi þetta. Norðurlandaþjóðirnar búa nefnilega við sams konar vandamál og við í þessum efnum, og þá er eðlilegt að við notfærum okkur reynslu þeirra og það sem þær hafa gert til þess að leysa á einhvern hátt þetta vandamál. Og ég tel okkur skylt að gera það sem unnt er í þessum málum. Hv. þm. Jón G. Sólnes talaði um yfirþyrmandi flóð af till. um boð og bönn. Að vísu hefur hv. þm. reynt að bæta úr því með tillöguflutningi í gagnstæða átt sem því miður kemur víst ekki hér frekar til umr. en hann vék hér að áðan. En ástæðan til þess er vitanlega sú, að hér er um að ræða yfirþyrmandi neyslu á þessum vörum, sem fer sífellt vaxandi og ég hef heyrt rennan hv. þm. halda fram hér úr ræðustól að sé eitthvert mesta vandamál okkar. Það eru þessi yfirþyrmandi sannindi um þessa ofneyslu sem valda því vitanlega að viðbrögðin hjá okkur hljóta að verða þau að reyna einhvern veginn að koma hér í veg fyrir. Hvort við erum að fara réttu leiðirnar, það er svo annað mál. En ég held að Alþ. beri einmitt skylda til þess að fjalla um þessi mál, þan eru svo alvarleg. Auðvitað er spurningin bara: með hvaða hætti og hvaða gagnsemi þetta hefur. En það held ég að fari ekkert á milli mála, að það er hvatning - hrein hvatning - fyrir það unga fólk sem nú er að hefja merki upp í skólunum víða gegn reykingum, og vonandi yfirfærist það á öll eiturefni af þessu og svipuðu tagi. Ég er alveg viss um það, að þetta unga fólk getur ekki fengið betri hvatningu en þá, að Alþ., sem það vonandi ber einhverja virðingu fyrir, á borð við hv. þm. Jón G. Sólnes, a. m. k. í framtíðinni, fjalli um þessi mál og leiti leiða til að koma eins og mögulegt er í veg fyrir ofneyslu þessara eiturefna. Það sýnist mér vera megintilgangurinn í þessu frv., og þann tilgang ber að meta. Um það getum við deilt endalaust, hvaða áhrif það hefur sem þetta unga fólk er að gera. Vafalaust kemur einhver andhverfa þessa upp hjá öðru ungu fólki. Og sama er að segja um þátt fjölmiðla í þessu. Eflaust kemur upp andhverfa þess hjá einhverjum, að vera þarna á móti, á svipaðan hátt og mér finnst eiginlega málflutningur þessa hv. þm. vera eins konar andsvar við þessu öllu saman, þessum yfirþyrmandi umr. um þessi mál. Þá rís hann upp í nafni frelsisins og annarra viðlíka hugsjóna, að því er hann segir, rís upp sem andhverfa allra þessara boða og banna sem við erum, að því er hann sjálfur segir, talsmenn fyrir. Ég fagna sem sagt þessu frv. sem beinu framlagi okkar til þeirrar umr., sem um þessi mál hefur orðið, og lít á það sem slíkt. En um áhrifin af því fer auðvitað eftir mörgu, m. a. eftir okkur sjálfum.



Herra forseti. Tveir síðustu ræðumenn hafa að vísu að verulegu leyti tekið af mér ómakið, m. a. við að þakka hæstv. ráðh. fyrir að leggja þetta frv. fram. Nú er það svo, að ég greip fram í fyrir hv. þm. Jóni G. Sólnes í ræðu hans áðan, einungis til þess að þakka honum fyrir stutta athugasemd sem hann kom þar fram með um baráttutækni í viðureigninni við reykingarnar. Ég er honum alveg sammála um þetta atriði, að það að reykja eða að hætta að reykja er mikið einkamál, ofneysla tóbaks á að vera einkalöstur og það á að vera algjört einkaframtak að leggja niður þann óvana að reykja. Ég hef af langri lífsreynslu komist að þeirri niðurstöðu, að það sé við hæfi að menn þreyti þá glímu, sem lýtur að ofneyslu hvort heldur áfengis eða tóbaks, einir sér, svo lengi sem það er fært. Ég er ekki þeirrar skoðunar, að það sé heppilegt að bera þá baráttu á torg. En eins og hv. þm. Oddur Ólafsson kom inn á í sinni ræðu, þá er því þannig varið, að mönnum er það ekki í sjálfsvald sett og þá síst af öllu unglingunum, hvort þeir byrja að reykja eða ekki. Þeim er það ekki í sjálfsvald sett. Það eru lagðir geysilegir fjármunir í það að fá unglingana til að reykja - geysilegt fjármagn og mikið hyggjuvit - vegna þess að á bak við tóbaksauglýsingarnar liggur háþróuð sölutækni sem er orðin grein í sálarfræðinni. Og sölumennskan er skipulögð langt út fyrir hinar eiginlegu auglýsingar sem bornar eru fram sem auglýsingar, hún er einnig komin inn í kvikmyndir, sem eru til sölu og til sýnis í öðrum tilgangi heldur en þeim, og inn í sjónvarpsefni. Unglingarnir okkar fá sem sagt ekki að ráða þessu sjálfir. Það er lagt geysilegt fé í að fá þá til þess að byrja að reykja. Nú ætti ég að vísu að stilla mig um það, eftir að vera búinn að flytja yfirlýsingu um hversu mikið einkamál það er hvort menn reykja eða hætta að reykja, - stilla mig um að segja frá smátilraun sem ég hef verið að gera sjálfur nú síðustu 10 dagana. Ég hef verið að gera tilraun með það, hvernig er að hætta að reykja eftir að hafa reykt í 36 ár og það allmikið. Sú tilraun stendur enn. Ég veit að ég þarf ekkert að lýsa því fyrir hv. þm. Jóni G. Sólnes, að þetta er allerfitt í raun og veru. Hér er svo sannarlega um ávanalyf að ræða. Og ég hef ekki staðið um ævina í öllu strangara en þessa 10 daga eða svo að stilla mig um að reykja. Nú er ég alveg ugglaus um að þetta muni takast, að þetta sé fær leið. Og ég geri ráð fyrir að ég láti það bíða að reykja þangað til ég hef a. m. k. sannað það fyrir sjálfum mér að ég geti hætt því. En samtímis því sem við leyfum okkur hér í þingsölunum öðru hverju að tala um ávana- og fíknilyf í breiðri merkingu og hneykslunartóni, þá held ég að við verðum að minnast þess, að þar á meðal eru tvö ávana- og fíknilyf sem íslenska ríkið selur, þar sem er tóbak og áfengi. Ég er enn hv. þm. Jóni G. Sólnes sammála um það, - það geta verið þung orð og verið býsna þungbært að játa það, hvað oft maður getur verið þessum ágæta þm. sammála um ýmislegt sem hann segir, - ég er honum sammála um það, að við getum ekki sniðið í öllu okkar baráttutækni í viðureigninni við tóbaks- og brennivínsfýsn eftir erlendum fyrirmyndum. Sitt á við í landi hverju að þessu leyti. En gjarnan vildi ég sjá frv. þetta samþ. hið fyrsta á þinginu hérna og væri vel til með að stuðla að því, að því yrði hætt við að fenginni skammri reynslu af framkvæmd þessara laga, að bannað yrði að sýna í kvikmyndahúsum á Íslandi og í sjónvarpi kvikmyndir sem til þess eru fallnar að hvetja fólk til reykinga.



Herra forseti. Mér finnst á stæða til þess að fagna því, að þetta frv. skuli vera komið fram, og þakka ráðh. fyrir framlagningu þess. Það hefði að vísu mátt vera komið fram fyrr, en ég vona að Alþ. beri gæfu til þess að koma málinu fram, helst áður en þessu þingi lýkur. Við höfum ekki komist hjá því undanfarið að verða vör við mjög vaxandi áróður gegn tóbaksreykingum, og það er ekki óeðlilegt þar sem það er orðið læknisfræðilega sannað hversu heilsuspillandi tóbaksnotkun er. Og þeim mun meiri nauðsyn er að koma því í reglugerð, að þetta ávanalyf sé ekki auglýst hvar sem er, þannig að þeir, sem ekki eru þegar farnir að reykja, læri það ekki af því sem þeir sjá í kringum sig beinlínis. Nóg er samt til þess að kenna ósómann. Við tölum gjarnan mikið um það og sérstaklega nú á síðustu tímum, að mengunin sé yfirvofandi í kringum okkur, og við erum eðlilega, íslendingar, hræddir við alla mengun þar sem við búum við hreint og tært loft. Þetta ber á góma sérstaklega í sambandi við umr. um ýmsa stóriðju, og er ekki óeðlilegt að við íhugum það og það vandlega. En við skulum líka líta á hitt, að við eigum þá ekki að stuðla að því að menga andrúmsloftið sjálf með því að reykja, eins og við gerum vissulega, og hugsum þá ekki alltaf um það, að við spillum andrúmsloftinu fyrir öðrum sem ekki reykja. Þetta finnum við kannske enn þá betur sem höfum reykt, en höfum hætt því. Við verðum varari við þetta og tökum betur eftir því, hversu mengandi þetta er, einmitt af því að við höfum verið gegnsósa og samsamaðir þessu áður fyrr. Yfirleitt er reglan sú í mannlífinu að hinir fullorðnu reyna að hafa gott fyrir börnunum, reyna að hafa áhrif á þau í uppeldinu og móta þau til góðs og fagurs lífernis. Undanfarið hefur þetta snúist nokkuð við, eins og komið hefur fram í máli hv. þm. hér á undan. Unga fólkið, skólaæskan, hefur upp á síðkastið kennt okkur hinum fullorðnu að berjast í þessu máli og náð undraverðum árangri. Það sýnir einmitt sú aukna viðleitni sem á sér stað um þessar mundir og hefur átt sér stað undanfarið, viðleitni fólks til þess að reyna að hætta að reykja. Það er ánægjulegt þegar dæmið snýst svona við og við hinir fullorðnu getum lært af hinum yngri, því nóg er nú samt sem hinir yngri læra af okkur. Við skulum hafa það hugfast, sem okkur öllum er ljóst, að auglýsingin sem slík er ákaflega stefnumarkandi og hefur ávallt mikil áhrif. Það er kannske aldrei hægt að koma í veg fyrir að öllu leyti að svona hlutir verði auglýstir, því alltaf má fara í kringum hlutina. En með þessu frv. er reynt að sporna við og það er vissulega spor í rétta átt og gæti náð verulegum árangri í því að losa okkur við auglýsingar eða vanabindandi þætti í þessu sambandi. Hv. þm. Stefán Jónsson talaði hér nokkuð um að það væri einkamál hvers og eins þegar hann hætti að reykja, og vissulega er það rétt. Þar verður hver að berjast við sinn löst og sigra eða taka ósigri eftir atvikum. En við skulum minnast þess í þessu sambandi, að auglýsingin á tóbakinu er ekkert einkamál. Henni er ætlað að koma fyrir margra sjónir og hún er sterkur áhrifavaldur í lífi manna. Þess vegna er það mikils virði ef löggjafinn vill reyna að sporna hér við og koma í veg fyrir að tóbak sé auglýst eins og hefur verið gert. Að vísu eru tóbaksauglýsingar bannaðar utan dyra, en farið hefur verið í kringum þetta bann eins og við öll þekkjum. Ég ætla ekki að tefja þessa umr. meir að sinni, en vil vænta þess og vona að þetta frv. komist í gegnum þetta þing sem nú stendur.



Herra forseti. Það gleður mig sérstaklega að sjá það, að fram skuli vera komið frv. er gengur í þá átt að nú skuli auglýsingar á tóbaki verða bannaðar hér á landi algjörlega. Á sínum tíma flutti ég einn það frv. er varð að lögum árið 1971, í apríl, er hamlaði á móti auglýsingaflóðinu sem þá hafði geisað hér á Íslandi í alllangan tíma og var orðið með þeim hætti, að gjörsamlega var óviðunandi, t. d. í kvikmyndahúsunum, og var svo mikil blekking í þeim auglýsingum að mér fannst ég ekki geta setið aðgerðalaus og flutti frv. á sínum tíma einn. Auðvitað mætti frv. gagnrýni hér á Alþ. og jafnvel nokkuð harðari mótspyrnu. En það átti einnig góða stuðningsmenn og það fékk framgöngu á síðustu dögum þingsins þá. Það, sem kannske var gleðilegasti votturinn við þann stuðning, var að almennt víða um land fékk það góðan stuðning og sérstaklega frá mörgum áhugamannahreyfingum, og þau gögn liggja hér öll fyrir. Og það er gleðilegt að sú þróun, sem kom fram þá og var staðfest, hefur haldið áfram í þá áttina að draga úr áhrifum tóbaksreykinga hér á landi. Þetta frv., sem ég bar fram, gekk ekki nægilega langt miðað við reynslu. Ég vildi þá ekki eða taldi ekki mögulegt að fara inn á viss svið sem hefur sýnt sig nú, hér á landi og annars staðar, að er nauðsynlegt að gera, og því er mjög ánægjulegt að sjá að hæstv. ríkisstj. og heilbrrh. hafa tekið þetta skref. Á hann sérstakar þakkir fyrir það og verður minnst örugglega að verðleikum fyrir þetta skref. Það er út af fyrir sig rétt, að það er leiðinlegt að þurfa að setja boð og bönn, hvar sem þau koma fram. En stundum komast menn ekki hjá því. Auglýsingarnar voru komnar á það stig, að fyrstu 10–15 mínúturnar í kvikmyndahúsi voru notaðar til að auglýsa ákveðna vöru. Þá var mjög gripið til þess að fá kunna íþróttamenn, - menn voru í siglingum á góðum bátum, menn voru á skíðum, menn voru á skautum og menn voru orðnir nokkuð þreyttir og þurftu að hvíla sig, og átti þá sígarettan að vera hjálparmeðalið. Þetta var komið út í öfgar bæði hér á landi og annars staðar, og við þessu var spornað. Enn hefur það ekki verið gert erlendis að hamla á móti auglýsingum í vissum tímaritum, og þau tímarit koma til landsins og verða hér áfram til sölu. Þetta er út af fyrir sig ákveðið vandamál og á því er ekki tekið hér, kannske ekki hægt að taka á því hér miðað við aðra samninga sem við höfum gert um frjálst lesmál á milli þjóðanna. En þetta sama vandamál ríkir þá alls staðar. Hins vegar er mögulegt, eins og frv. gerir ráð fyrir, að banna allar auglýsingar aðrar - og það hefur verið gert í öðrum löndum - og einnig að taka það skref að tryggja mönnum a. m. k. varðandi opinbera staði og ákveðna staði, þar sem fólk kemur saman, og í flutningatækjum, að tryggja þeim, er ekki reykja og ekki eru vanir tóbaksreyk, frítt svigrúm. Það er mjög gott. Ég þarf ekki að hafa langt mál um þetta þó að tilefni væri til þess - ærið tilefni. Svo víða hefur verið sannað að áhrif tóbaksreyksins eru neikvæð á heilsu manna, að það er ekkert einkamál viðkomandi aðila að hvetja aðra til þess að reykja, vegna þess að þjóðfélagið í heild, hvar sem það er, tekur á sig stórútgjöld vegna neyslu á þessari vöru. Um það þarf ekki að deila lengur. Það eru margfaldar sannanir í því efni gerðar af vísindamönnum um allan heim eftir áratuga rannsóknir, svo ekki þarf að deila um slíkt. Það eru staðreyndir. Ég vil því aftur þakka frv. og vænti þess, eins og fleiri hv. þm. sem hér hafa talað, að frv. fái góðan byr í gegnum hv. Alþ. og geti orðið að lögum sem fyrst eða hinn 1. júní 1977, eins og 8. gr. þess gerir ráð fyrir.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég vil þakka hv. þm., sem hér hafa talað, fyrir hvað þeir hafa tekið þessu máli vel allir, að undanskildum hv. 2. þm. Norðurl. e., en ég vil aðeins segja við hann örfá orð. Þetta frv. er ekki nýtt, eins og aðrir ræðumenn hafa bent á. Það er í lögum bann við auglýsingum á tóbaki og tóbaksvarningi sem hefur verið farið nokkuð fram hjá. Er nú með þessu frv. komið í veg fyrir slíkt, að öðru leyti en því sem hv. síðasti ræðumaður gat um erlend rit sem eru flutt til landsins. Við því verður ekki séð. Hv. þm. spurði hvort það væri ætlunin að banna innflutning á slíkum ritum. Það held ég að engum hafi dottið í hug að gera, og það er auðvitað agnúi að þessar auglýsingar koma inn í landið. Við erum ekki með þessu frv. að gera annað en breytingu frá því, sem í gildi hefur verið, og jafnframt að framkvæma vilja Alþ. um frekari aðgerðir samkv. þáltill. þeirri sem ég vitnaði til í framsöguræðu minni og var samþ. 26. febr. 1976. Ég taldi í framkvæmd ótækt að hafa þessar n. tvær og það yrði auðvitað að hafa hér eina n., sem færi með framkvæmd þessara mála í umboði rn., og jafnframt þessa tryggingu á fjármagni til að standa undir þessum kostnaði. Ég tel að til þess að tryggja að þetta framlag verði tekið inn í fjárl. næsta árs sé nauðsyn að þetta frv. nái fram að ganga, og eftir því sem ég hef heyrt á hv. þm., þá ætti það auðveldlega að takast í þessari d., og vonandi fær það svipaðar viðtökur í nefnd.



Herra forseti. Ég skal nú ekki fara að lengja þessar umr. úr hófi. Aðeins vildi ég koma hér í ræðustól aftur til þess að taka af öll tvímæli og fyrirbyggja, ef sá misskilningur skyldi vera fyrir hendi, að ég með þeim orðum, sem ég hafði í sambandi við þetta frv. áðan, sé að hvetja til reykinga og ég sé á móti ráðstöfunum til að draga úr tóbaksreykingum. Það er mesti misskilningur. Ég byrjaði ungur að reykja og reykti lengi og mikið, en það eru líka mörg ár síðan ég hætti. Og ég hef reynt, eftir því sem ég hef frekast getað, að láta í ljós það álit mitt alls staðar, að ég teldi að einhver sú allra vitlausasta athöfn, sem einstaklingurinn framkvæmdi, væri að reykja. Ég hef sagt bæði við mín börn og aðra, að ég líki því ekki saman hvað sé þó meira virði, að maður fái þó óbeinlínis eitthvað fyrir peningana sína t. d. með því að kaupa sér hálfflösku af brennivíni eða eitthvað svoleiðis eða að fá sér þrjá til fjóra sjússa eða drekka sig hálfan. Maður getur þá komist í það ástand, að maður á þó töluvert mikið af heiminum og kannske allstóran hlut af honum og er nokkuð stór persóna vissa stund, mismunandi lengi eftir atvikum. Það má segja: er á meðan er, þó það sé mikil blekking, sem stundum veitir vissa fróun sem tóbakið gerir ekki að mínu mati. En aðeins vildi ég láta það koma fram, að ég er nú einhvern veginn þannig verður, að ég hef ekki trú á svona boðum og bönnum og svo t. a. m. sektarákvæðum eins og í 7. gr.: „Brot gegn lögum þessum varðar sektum allt að 500 þús. kr., nema þyngri refsing liggi við að öðrum lögum.“ Haldið er fram að hátt verð á varningi eins og tóbaki sé öflugasta ráðið til þess að minnka neysluna eða að það sé einhvert sáluhjálparatriði, eins og kom fram hér hjá einum hv. þm., að láta ekki sýna kvikmyndir þar sem fólkið lifði í þeirri sjálfsblekkingu að því líði vel að vera að reykja t. a. m. góðan vindil eða pípu. Mér líst ekki á þá framtíð ef slíkt ætti allt að hverfa, ég verð að segja það, og það getur vel verið af því að ég er orðinn þetta gamall. Ég er alinn upp með syndina að förunaut, en sú er sögð lævís og lipur, en ég veit ekki til þess að þið hafið vald eða getu til að bjóða eitthvað annað, t. a. m. algerlega syndlaust líf. Ég held því að við verðum að fara að þessu öllu með gát. Einhvern veginn finnst mér að við verðum að sætta okkur við tóbakið að einhverju leyti. Þetta er neysluvarningur hjá sumum einstaklingum, algjör neysluvara. Ég þekki fólk sem hefur neitað sér um allt nærri því heldur en tóbak, og þegar svo er komið, þá er það fólk sem ekkert hefur til sakar unnið nema þetta, að hafa tamið sér þessa nautn og þá er það vafasöm ráðstöfun eða lækning af þjóðfélagsins hálfu að fara að beita slíkt fólk þeirri aðferð að fara að skattleggja það sérstaklega fyrir að það hefur fallið fyrir þessum lesti. Ég held að það sé ekki að rétta þjáðum manni líknarhönd að fara þannig að, svo að ég er ekki hvetjandi til hjálpar í þá átt. Nei, ég er hlynntur þeirri hreyfingu, sem ég hef orðið var við hjá unga fólkinu, og vil styðja hana af öllum mætti. Ég er viss um að sú hreyfing getur borið ríkulegan árangur. En við skulum láta Alþ. vinna að sínum störfum. Það hefur nógum öðrum vandamálum að gegna sem falla betur undir störf þess. Ég held að þegnarnir sjálfir leysi best þann vanda sem fylgir tóbaki.



Herra forseti. Þetta frv. var upprunalega flutt til staðfestingar á brbl. sem gefin voru út í sumar til leiðréttingar á lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, en það eru tvær fyrstu gr. frv. Þar urðu mistök við lokaafgreiðslu málsins hér á Alþ. sem ekki var fært annað en að leiðrétta með brbl., en þau tóku gildi 1. júlí á s. l. ári. Þá er enn fremur frá sjútvrn. vegna framkvæmdar laganna um fiskveiðilandhelgi Íslands gerð till. um að breyta nokkuð í sambandi við stjórnun veiðanna. Það er í 9. gr. frv. og er á þá leið, að þegar Hafrannsóknastofnunin eða eftirlitsmenn hafa lokað ákveðnum svæðum, þá höfðu þeir heimild til þess að loka í þrjá sólarhringa, en það hefur komið í ljós við þessar aðgerðir, að nauðsynlegt er að lengja þann tíma sem þessi heimild nær yfir, og féllst rn. á að það væri allt að sjö sólarhringum. Enn fremur eru frekari og fyllri ákvæði um hvernig skal tilkynna skyndilokanir eftir að þær hafa verið ákveðnar, en þær skal tilkynna Landhelgisgæslunni og einnig skal sjútvrn. tilkynnt um slíkar skyndilokanir og forsendur þeirra. Rn. á síðan að ákveða í samráði við Hafrannsóknarstofnunina eftir sjö sólarhringa, hvort og þá hvaða ráðstafanir eru nauðsynlegar til verndunar ungfisks og friðaðra tegunda á viðkomandi svæði. Aðrar greinar frv. fjalla um ákveðnar veiðiheimildir, og þær eru þannig til komnar, að á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna voru þessar samþykktir gerðar og auk þess ein samþykkt til viðbótar og þess óskað við sjútvrn. að það flytti þessar brtt. við lög um fiskveiðilandhelgi Íslands. Þessar till. fengu mjög ítarlega skoðun í sjútvrn. og var leitað umsagnar um þær hjá Hafrannsóknastofnun og Fiskifélagi Íslands og fleiri aðilum. Varð að ráði eftir þessa athugun að sjútvrn. óskaði eftir því við sjútvn. Nd. að hún flytti þessar till. við þetta frv. ásamt þeirri brtt. sem ég gerði að umræðuefni áðan varðandi stjórnun veiðanna og er komin eingöngu frá sjútvrn. Þó var ein till., sem kom frá hagsmunasamtökum útvegsins, sem rn. treysti sér ekki til að taka upp og var mótfallið að taka upp, en það var varðandi tiltekna aukningu á botnvörpuveiðum nokkurra skipa fyrir Norðurlandi sem hefði valdið enn meiri gagnrýni en sumar af þessum till. og mjög hæpið, þar sem hér var um að ræða ákvæði fyrir aðeins örfá skip og það á svæðum sem eru jafntakmörkuð fyrir botnvörpuveiðum gagnvart þeim skipum, sem fyrir eru, eins og Norðurland mestallt er. Ástæður fyrir því, að sjútvrn. tekur upp þessar till. sem hér liggja fyrir og eru nú komnar inn í frv. frá Nd., eru þessar: Í fyrsta lagi er till. varðandi Breiðafjörðinn sem var mikið ágreiningsefni á lokastigum þessa máls hér á hv. Alþ. í báðum d., og var á engan hátt hægt að segja að hafi verið fullkomlega réttlát afgreiðsla á því máli. En málið var komið í algjöra sjálfheldu og hefur verið afar fast sótt á af snæfellingum að fá hér breytingu. Að vísu má segja að sjútvrh. hafi heimild til þess að þrengja togveiðar stærri togara og þar af leiðandi geti hann komið til móts við óskir snæfellinga í þessum efnum, en þó ekki nema að takmörkuðu leyti. Ég fyrir mitt leyti tel miklu betra og þægilegra fyrir sjútvrn. að öllu leyti að Alþ. staðfesti þessa breytingu í stað þess að gera með reglugerð þrengri kost stærri togveiðiskipa. Og ég tel ákaflega mikils virði að samkomulag náðist um þetta atriði á aðalfundi L.Í.Ú. og við þá sjómenn og skipstjórnarmenn sem margir hafa rætt við mig síðar, bæði um þetta mál og önnur þau sem hér liggja fyrir. Ég held að það sé óhætt að segja, að það séu engar stórdeilur eða neinn alvarlegur ágreiningur uppi um þessar till. að undanskilinni till. um svæðið frá Hvítingum að Hvalnesi. Þar var mikil óánægja hjá nokkrum þm. í Nd., einkum þm. Austurlands. Hins vegar er hart á þessa breytingu sótt af ýmsum öðrum, sérstaklega frá Vestmannaeyjum og jafnframt að hluta til frá Hornafirði, svo að ég láti koma hér fram þessa andstöðu, en þessar till. náðu fram að ganga, eins og þær liggja fyrir í þessu frv. Þetta mál er nú búið að vera alllengi fyrir Nd. Ég hefði kosið að það hefði verið komið miklu fyrr til þessarar hv. d., en við það hef ég ekki ráðið. En málið liggur ákaflega ljóst fyrir og ég vænti þess að hv. sjútvn. taki þetta frv. fyrir sem allra fyrst og afgreiði það. Ég legg sérstaka áherslu á hina sjálfsögðu leiðréttingu, sem auðvitað er enginn ágreiningur um, og svo aftur breytingu varðandi stjórnun veiðanna. Enn fremur er ég fyrir mitt leyti sem þm. stuðningsmaður þess og meðmæltur því að þessar aðrar brtt. verði samþ. óbreyttar. Ég held að málinu verði stefnt í töluverða tvísýnu ef verða gerðar á því breytingar í þessari d., þannig að það gæti svo farið að það dagaði þá uppi. En það væri mjög slæmt að mínum dómi vegna þessara ákvæða sem ég hef nefnt. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. sjútvn.