Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég kem hér upp til þess að lýsa undrun minni á því að 2. dagskrármálið, stjfrv. um stjórn fiskveiða, sé tekið á dagskrá nú í hv. deild. Ég hef ekki orðið var við að málinu hafi verið hraðað svo á undanförnum vikum og mánuðum að nauðsynlegt sé að nú gefist ekki tími til þess að fjalla um málið lítillega í þingflokkum áður en það er rætt hér í deildinni. Ég tel einnig óeðlilegt að þetta mál lendi í þannig lagaðri umræðu að hún slitni í sundur. Ég legg því til og óska eftir því að þessari umræðu verði frestað og að umræðan verði hér í deildinni á morgun þannig að hún geti orðið samfelld og að þingflokkar hafi svigrúm til þess að fjalla um málið á þingflokksfundum nú á eftir.



Herra forseti. Ég verð að lýsa svolítilli furðu á ósk hv. 4. þm. Vesturl. varðandi meðferð þessa máls. Ég veit ekki hvernig hann ætlast til að þessi umræða fari fram eigi hún alltaf að vera samfelld. Ég held að það hljóti að taka töluvert langan tíma að ræða þessi mál í þessari hv. deild, og ég held að óhjákvæmilegt sé, hvort sem okkur líkar það betur eða verr, að umræðan slitni eitthvað í sundur. Síðan veit hv. þm. það jafnvel og við öll hin að um þetta mál er auðvitað búið að fjalla mjög ítarlega á ýmsum vettvangi. Hann hefur sjálfur átt sæti í svokallaðri samráðsnefnd sem hefur haldið marga fundi og ég verð að segja það að hafi þingflokkur Alþb. ekki enn þá fjallað um þetta mál kemur það mér afar mikið á óvart. Ef það er notað nú til þess að tefja málið enn frekar að þingflokkur Alþb. þurfi að ræða málið sérstaklega kemur það mér afskaplega spánskt fyrir sjónir. Ég heyrði í fjölmiðlum um helgina að Alþb. væri nýbúið að gera miklar ályktanir um fiskveiðistefnu. Og ég held að það sé ekki nokkur leið, með nokkrum rökum, að fallast á þessar óskir. Ég held að öllum sé fyrir bestu að þessu máli sé flýtt og umræða um það hefjist nú í dag. En umræðunni þarf auðvitað ekki að ljúka í dag. Það þarf ekki að afgreiða málið til nefndar í dag. Og ég stóð satt að segja í þeirri meiningu að um það hefði verið gert óformlegt samkomulag að ósk stjórnarandstöðunnar. Ég átta mig því hreint ekki á þessum beiðnum. Þegar það er sagt að ekki megi ræða málið í dag vegna þess að það þurfi að ræða það í þingflokkunum finnst mér það satt best að segja alveg óskiljanlegt.



Ég vil upplýsa að það var gert samkomulag í morgun á milli forseta og formanna þingflokkanna um að málið yrði rætt hér en umræðum yrði ekki lokið. Þær hæfust aftur á réttum fundartíma á morgun. Jafnframt var um það samið að sjútvn. tæki til starfa strax í fyrramálið.



Herra forseti. Ég vil fyrir mitt leyti taka undir skoðun hv. 4. þm. Vesturl. um að þetta mál ber að með mjög óvenjulegum hætti. Það er rétt sem kom fram í máli hans að það er búið að eyða ómældum tíma í að vinna að frv. í Stjórnarráðinu og í sérstakri ráðgjafanefnd um mótun fiskveiðistefnu. Það var hins vegar ekki fyrr en á fimmtudaginn var og raunverulega ekki fyrr en á föstudaginn að frv. var lagt fram. Þá fyrst gafst þm. kostur á að fara að kynna sér efnisinnihald þess. Þá voru margir þm. farnir í helgarfrí og það er fyrst í morgun að þm. hafa komið saman til þess að ræða um sameiginlega afstöðu í þingflokkunum til þessa frv. Því hefði verið eðlilegra að leyfa þm. að ræða þetta á þingflokksfundum í eftirmiðdag og taka málið fyrst á dagskrá á morgun. Ég vil heils hugar taka undir orð hv. 4. þm. Vesturl. hvað þetta varðar. Ég var á fundi rétt eftir hádegið með forsetum þings og þingflokksformönnum. Ég varð því miður að víkja af þeim fundi, þannig að ég vissi ekki hvernig málið var leitt til lykta þar. Það kann að vera að gert hafi verið samkomulag um að umræðunni skyldi ekki ljúka í dag, en mér kemur það spánskt fyrir sjónir að sjútvn. skuli engu að síður byrja að fjalla um frv. strax í fyrramálið. Ég tel að eðlilegast væri nú að fresta þessari umræðu til morguns og hefja hana þá sem fyrsta mál á dagskrá.



Herra forseti. Aðeins vegna þeirra ummæla sem hér hafa fallið um meðferð þessa máls tek ég fram að það er ekki í fyrsta skipti sem plögg sem eru svipuð frv. sem hér er lagt fram koma fyrir augu þm. Það er mjög langt síðan frumdrögum að þessu frv. var dreift meðal allra þm. og í síðustu viku var einnig dreift öðrum drögum. Menn hafa rætt hér um þetta mál eins og það standi til í dag að fara að afgreiða það frá deildinni. Ég sé ekki betur en að það séu allir möguleikar fyrir hv. þm. að tjá sig um málið bæði við 1. umr. og einnig eftir að það kemur frá nefnd og á meðan það verður í nefnd. Ég get því ekki séð að það ætti að saka þótt umræðan hefjist í dag. Ég skal, herra forseti, reyna að greiða fyrir umfjöllun um málið af minni hálfu með því að hafa sem stysta framsögu um það. Það er hins vegar full ástæða til þess að hafa um það mjög langt mál því hér er um afar þýðingarmikið frv. að ræða sem snertir hagsmuni hvers einasta byggðarlags í landinu og þar með nánast hvern einstakan þjóðfélagsþegn. Hins vegar hefur verið mjög mikil umfjöllun um málið í þjóðfélaginu að undanförnu. Hin ýmsu hagsmunasamtök hafa fjallað um það og ég vænti þess að einstökum þingflokkum hafi gefist tækifæri til þess að fjalla ítarlega um það þótt ég sé ekki að draga úr því að ítarleg umfjöllun verði þar eftir sem áður á næstu dögum. Frv. sem hér kemur fram byggir að miklu leyti á þeirri reynslu sem við höfum af stjórnun fiskveiða á undanförnum árum. Fyrir árið 1984 voru afgreidd heimildarlög til að stjórna fiskveiðum með öðrum hætti en áður hafði verið gert og sambærileg lög voru síðan sett fyrir árið 1985. Síðan verður breyting á en fyrir árið 1986 og 1987 voru sett lög þar sem öll meginatriði stefnunnar voru tekin inn í löggjöf. Löggjöfin sem hafði verið þar á undan var rammalöggjöf sem veitti ráðherra mjög víðtækar heimildir en hins vegar varð breyting á með lögunum fyrir 1986 og 1987. Það frv. sem hér kemur fram byggir að miklu leyti á þeim lögum en hins vegar verða þar margvíslegar breytingar þar sem miðað er við að taka helstu galla af því kerfi sem ríkt hefur. Við skulum hins vegar gera okkur fulla grein fyrir því að fiskveiðistjórnun með þeim hætti sem nauðsynlegt er að reka hana verður aldrei gallalaus. Það virðist vera um það víðtæk samstaða að það þurfi að stjórna fiskveiðunum og þess vegna ætti það ekki að vera deilumál. Núverandi fiskveiðifloti er stærri en afrakstursgeta fiskistofnanna þolir, en samt er ásókn í fjölgun skipa og það er mikil ásókn í að stækka skipin. Það er því alveg ljóst að það er þörf á tvenns konar takmörkunum, annars vegar takmörkunum á því að flotinn stækki og hins vegar takmörkunum á veiðiheimildum þess flota sem við eigum. Þá vakna að sjálfsögðu upp þær spurningar hvers konar stjórnun eigi að vera. Þar hefur einkum verið rætt um tvö meginkosti. Í fyrsta lagi almennar sóknartakmarkanir, þ.e. heildarkvóta í veiðunum með einhvers konar skrapdagakerfi sem svo hefur verið nefnt eða sérstakar veiðiheimildir til einstakra aðila er nefnt hefur verið kvótakerfið. Það er nauðsynlegt að spyrja sig í því sambandi hvor leiðin sé líklegri til þess að ná þeirri takmörkun á heildarafla sem stefnt er að í fyrsta lagi og í öðru lagi hvaða leið sé líkleg til að stuðla að hagkvæmri sókn. Það er enginn vafi á því, að mínu mati, að seinni leiðin, þ.e. sérstakar veiðiheimildir til einstakra aðila, hefur mikla kosti og öll úttekt sem gerð hefur verið á málinu færir að því rök. Ég nefni þá úttekt sem fram hefur farið á vegum Háskólans, Þjóðhagsstofnunar og annarra aðila. Það er álit þeirra að þessi leið sé áberandi miklu hagkvæmari. Það er því enginn vafi að við höfum stefnt í rétta átt á undanförnum árum og það er nauðsynlegt að byggja á þeim grunni áfram. Þegar rætt er um það hvaða fyrirkomulag fiskveiðanna er hagkvæmast er að sjálfsögðu nauðsynlegt að reyna að gera sér grein fyrir því hverju sú stjórnun sem við bjuggum við áður, hefði hún verið framlengd, hefði skilað. Menn hafa í því sambandi bent á að afli hafi farið verulega fram úr þeim viðmiðunarmörkum sem sett voru á sínum tíma og þess vegna hafi stjórnunin ekki tekist eins og stefnt var að og einnig hafi hún ekki verið nægilega hagkvæm. Við hljótum að spyrja okkur hvernig ástandið væri ef við hefðum haldið áfram á sömu braut. Það er enginn vafi á því að hefði verið haldið áfram með svokallað skrapdagakerfi hefðu jafnframt komið upp margvísleg vandamál og menn hefðu kallað á sveigjanleika í kerfinu. Ef t.d. stjórnvöld hefðu viljað standa við þau viðmiðunarmörk sem sett eru á hverjum tíma og stöðvað veiðarnar þegar heildarkvótum hefur verið náð hefðu komið upp margvísleg vandamál og ég á von á því að það hefði verið erfitt að standast þann þrýsting. Því hefur t.d. verið haldið fram að einstakir landshlutar hafi farið illa út úr þessari stjórnun. Þar hefur m.a. verið vitnað til Suðurnesja og því haldið fram að sá landshluti hafi farið verr út úr þessari stjórnun en margir aðrir. Í því sambandi er rétt að rifja það upp að vetrarvertíðar á Suðurnesjum hafa því miður verið mjög rýrar á undanförnum árum. Og ef þeir aðilar hefðu þurft að taka þátt í samkeppni um heildarkvóta er ég ekki í nokkrum vafa um að sá landshluti hefði farið enn verr út úr skiptingunni en raun ber vitni. Að sjálfsögðu er ekkert hægt að fullyrða um þetta mál, en allar líkur benda til að svo hefði orðið. Það hefur að sjálfsögðu verið reynt víða í heiminum að skipuleggja fiskveiðar með þeim hætti að takmarka aðeins heildarsókn og heimila áframhaldandi stækkun fiskiskipaflota. Þótt það hafi oft verið nefnt áður og ég hafi oft vitnað til þess er frægasta dæmi slíks skipulags lúðuveiðar í Alaska sem ég nefni enn á ný. Þeim er þannig háttað að þar var aðilum heimilað að stunda þær veiðar og ótakmarkaður aðgangur að þeim sem endaði með því að það er heimilt að veiða lúðu einn dag í mánuði. Þá veiðist allmikil lúða og markaðirnir fyllast af þeim fiski. En auðvitað er hér um mjög óhagkvæmar veiðar að ræða og óhagkvæmar markaðslega líka. Ég minni jafnframt á þau vandamál sem Efnahagsbandalagið stendur nú frammi fyrir. M.a. höfum við í fjölmiðlum orðið vör við þá miklu ólgu sem er í Danmörku. Þeir veiða einmitt úr heildarkvótum, og nú eru allar veiðiheimildir löngu búnar og þar af leiðandi er lítill sem enginn afli í Danmörku sem kemur sér illa fyrir fiskiðnað þeirra og að sjálfsögðu jafnframt fyrir þá sem stunda veiðarnar. Það er því enginn vafi á því að hinar ýmsu þjóðir sjá nú smátt og smátt kosti þess að stýra veiðum með kvótum á skip eða einstökum veiðiheimildum til aðila, hvort sem viðmiðunin er skip eða með öðrum hætti. Öll þróunin er í þessa átt, hvort sem okkur líkar það betur eða verr. Auðvitað er hér um mikla breytingu að ræða. Það er mikil breyting að þurfa að ganga í gegnum það að hin einstöku byggðarlög geti ekki fjárfest í skipum eftir því sem aðilar telja hagkvæmt. Það er mikil breyting, sem þarf að sætta sig við, að draga úr veiðiheimildum einstakra skipa. Þetta er hins vegar staðreynd og þar kemur til mikil tækni sem hefur gengið yfir heiminn og okkar land. Þessi tækni er nýtt til veiða og gerir það að verkum að flotinn verður svo afkastamikill að ekki ræðst við nema með takmörkunum. Heildartakmarkanir koma þar vissulega til greina en þær eru miklu óhagkvæmari og þess vegna verður ekki hjá því komist, ef við berum þjóðarhag fyrir brjósti, að takmarka veiðarnar miðað við einstaka aðila. Ég vildi þá, herra forseti, snúa mér að frv, og fara stuttlega yfir helstu atriði þess. Meginatriði þess koma að sjálfsögðu fram í hinum einstöku greinum. Í 1. gr. frv. er fjallað um að fiskistofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar og markmið laga þessara að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Hér er um nýmæli að ræða og má að sjálfsögðu um það deila hvort slíkt ákvæði sé í sjálfu sér nauðsynlegt. Ég hef aldrei verið í neinum vafa um að við eigum þetta land og við eigum gögn þess og gæði. Ég býst við að allir Íslendingar séu sammála um það og þurfi ekki að vera í neinum vafa þar um. Hitt er svo annað mál að það er oft ítrekað í löggjöf og þar tekið fram og það er ekkert nema gott um það að segja og góður svipur á því að ítreka þessa sjálfsögðu hluti. Það er að sjálfsögðu markmið þessara laga að vernda fiskistofnana og reyna að nýta þá á sem hagkvæmastan hátt þannig að byggðin í landinu öllu geti verið sem traustust. Ég er ekki í neinum vafa um að það kvótakerfi sem við höfum búið við tryggir byggðina í landinu miklu betur en önnur regla í sambandi við stjórn fiskveiða. Við munum ekki leysa þetta mál með hömlulausri samkeppni milli einstakra aðila, einstakra skipa, milli staða innan landshlutanna og landshlutanna sjálfra. Það mun ekki stuðla að traustri atvinnu og byggð í landinu. Það mun miklu frekar verða til þess að hún veikist og leggist niður á einstökum stöðum. Þess vegna er skipulag veiðanna grundvallaratriði ef við viljum treysta atvinnuna og byggðina í landinu. Það sem á eftir fer í frv. byggir á þessum staðreyndum. Í 2. gr. frv. kemur fram að sjútvrh. skuli á ári hverju ákveða í reglugerð þann afla sem veiða má úr helstu botnfisktegundum. Aflinn hefur farið vaxandi á undanförnum árum þó hann hafi alls ekki náð því hámarki sem áður var. Afli á árinu 1981 var t.d. 460 þús. lestir en á árinu 1983 var hann kominn niður fyrir 300 þús. tonn. Á árinu í ár var stefnt að 350 þús. tonna afla eða um það talað, en þó virðist vera að hann muni fara yfir 380 þús. lestir. Það hafa að vísu verið nefndar tölur allt að 390 þús. lestir, en ég vil leyfa mér að efast um að sá afli muni nást. Það er enginn vafi á að miðað við að sterkustu árgangarnir eru tiltölulega ungur fiskur er mikilvægt að dregið verði úr afla á næsta ári þannig að ungviðið fái betur að vaxa upp. Það þýðir að sjálfsögðu að tekjur sjávarútvegsins minnka og þar með tekjur samfélagsins í heild og mun því á okkur reyna eins og oft áður hvort við getum staðið undir því að draga úr veiðinni og leggja nokkuð á okkur til að styrkja fiskistofnana. Það hefði vissulega verið æskilegt að sá niðurskurður yrði allverulegur. Það er hins vegar ekki hægt að ákveða hvað hann skuli vera mikill fyrr en fyrir hyggur hvaða heimildir verði til að stjórna veiðunum. Ég hef nefnt tölur eins og 10% í þorskveiðinni og finnst mörgum að þar sé um lágmark að ræða. Hitt er svo annað mál að við verðum að meta jafnframt hvað við getum lagt á þjóðfélagið í þessu sambandi og hvað við getum lagt á þá aðila sem eru að reyna að skaffa fisk á markaðina. Það er mikil eftirspurn eftir fiski um þessar mundir og því mjög hagkvæmt að selja fisk á hinum ýmsu mörkuðum. Það er að sjálfsögðu lykilatriði ekkert síður en fiskistofnarnir. T.d. er það svo að síldarstofnarnir eru nú í örum vexti sem betur fer og það eru líkur á að hægt verði að auka síldveiðina eitthvað á næstu árum, en það er til lítils ef markaðir eru ekki fyrir hendi. Í 4. gr. er fjallað um stærð fiskiskipaflotans þar sem kemur fram að þau skip komi eingöngu til greina við veiðarnar sem leyfi fengu til botnfiskveiða á árinu 1985 og ekki hafa horfið varanlega úr rekstri, einnig ný og nýkeypt sambærileg skip sem koma í stað skipa sem leyfi fengu 1985. Enn fremur skip þau sem sérstök veiðileyfi hafa fengið skv. ákvæði til bráðabirgða II í lögum nr. 97, um botnfiskveiðarnar 1986–1987, en þar er um að ræða svokölluð raðsmíðaskip. Það hefur verið mikil ásókn og margar fyrirspurnir um hvort ekki sé heimilt að fjölga skipum. Í því sambandi má nefna aðila sem misst hafa skip sín fyrir þennan tíma, aðila sem hafa úrelt skip sín fyrir þennan tíma og byggðarlög sem hafa lent í margvíslegum vandkvæðum. Lögin gera ekki ráð fyrir að slíkt sé heimilt, en heimila hins vegar að eldri skipum sé skipt út og flotinn endurnýjaður. Þar er hins vegar gert ráð fyrir að um sambærileg skip sé að ræða þannig að afkastageta flotans aukist ekki. Hér er um mjög vandmeðfarið mál að ræða því að tækni fer vaxandi og allur aðbúnaður og meðferð á afla hafa breyst. Það hafa því verið settar sérstakar viðmiðunarreglur í þessu sambandi sem mörgum þykja þröngar vegna þess að aðbúnaður manna hafi breyst mikið og meira pláss þurfi fyrir áhöfnina og einnig þurfi mun meira pláss fyrir aflann ef eigi að koma við þeirri breyttu meðferð sem nú tíðkast á aflanum, en þar hefur orðið mikil breyting til batnaðar sem betur fer. Hitt er að sjálfsögðu aðalatriðið að það sé reynt að sporna sem mest við því að flotinn stækki og verði afkastameiri, en það er erfitt að koma í veg fyrir það og að sjálfsögðu ekki æskilegt að koma í veg fyrir að ný tækni og breytt vinnubrögð séu tekin í notkun, en það setur meiri þrýsting á stjórnunina sjálfa og þær veiðitakmarkanir sem eru settar á einstök skip. Ef afkastageta flotans eykst verulega þýðir það einfaldlega að meir reynir á aflamörkin og þá veiðidaga sem heimilaðir eru. 5. gr. fjallar um aflamark og sóknarmark og það álag sem leggst á útfluttan sjávarafla ef hann er fluttur óunninn úr landi, en 8. gr. fjallar jafnframt um sóknarmarkið og vildi ég gera grein fyrir þessum greinum frv. saman. Það hefur verið höfð sú skipan að hin einstöku skip hafa getað valið á milli aflamarks og sóknarmarks. Þessi skipan var tekin upp sem eins konar málamiðlun milli þeirra sjónarmiða að það væri ekki mögulegt að festa skipin í þær viðjar sem viðmiðunin á árunum 1981–1983 hneppti hin einstöku skip í. Þar hefðu orðið miklar breytingar og þess vegna þyrftu skipin og þeir aðilar sem gera þau út að hafa möguleika til að vinna sig frá þeirri viðmiðun. Sóknarmarkið hefur verið leið þessara aðila til að gera það og einnig hefur það verið leið þeirra sem einhverra hluta vegna hafa lent í óhöppum og erfiðum rekstri á þessum viðmiðunarárum og þeir hafa því getað bætt sinn hlut allverulega. Hins vegar hefur þessi sveigjanleiki orðið til þess að fleiri og fleiri hafa valið þennan kost og talið sér hag af því að stunda veiðarnar samkvæmt sóknarmarkinu. Það hefur orðið til þess að veiðin hefur farið fram úr þeim mörkum sem að var stefnt og því er óhjákvæmilegt að draga úr þessum möguleika. Það er gert ráð fyrir því að nú verði einungis heimilt að velja aflamark og síðan sóknarmark þannig að það geti bæst 10% við aflamarkið. Hins vegar hafi þetta sóknarmark ekki þau áhrif að það skerði aflamark þeirra skipa sem það völdu. Þetta er að sjálfsögðu mikilvægt, en hins vegar getur hvert og eitt skip farið 10% fram úr aflamarkinu á ári hverju án þess að hafa tryggingu fyrir því að það hafi áhrif til neinnar verulegrar hækkunar á aflamarki árið eftir. Að sjálfsögðu má hugsa sér það að hafa þetta sóknarmark rýmra, en þá er nauðsynlegt að gera ráð fyrir því og hafa aflamarkið þeim mun minna í upphaflegri úthlutun og hlýtur því að koma fyrst og fremst við aflamarksskipin ef það er gert og verða þá til þess að mun fleiri velji sóknarmark en ella. Ég minni á í þessu sambandi að á árinu 1984 völdu flest skipanna aflamark, tiltölulega mjög fá sóknarmark, en á sl. ári valdi mjög stór hluti flotans sóknarmark vegna þess að menn sáu einfaldlega mun meiri möguleika samkvæmt því kerfi. Þetta hefur líka leitt til þess að sóknin er ekki eins hagkvæm og hún var áður. Sóknarmarkið hvetur til meiri keppni á milli aðilanna og þar af leiðandi er fiskurinn sóttur með meiri kostnaði. Í 5. gr. er jafnframt gert ráð fyrir að aflamark skuli reikna þannig út og sóknarmark líka að það sé sett álag, allt að 15%, þegar metið er hvenær aflahámarki skips sé náð hverju sinni þegar um er að ræða óunninn fisk sem fluttur er á erlendan markað. Þessi viðmiðun var 10% áður og um hana hafa verið allmiklar deilur. Það er að sjálfsögðu álitamál hversu hátt þetta álag á að vera. Hins vegar fer ekki milli mála að við stefnum að því að vinna sem mest af þeim afla sem berst á land í landinu sjálfu og skapa sem mest verðmæti innan lands og sem flestum atvinnu við þau störf. Það er ekki óeðlilegt þegar draga þarf afla saman að sá samdráttur komi í meira mæli við þá sem flytja aflann óunninn á markað erlendis en þá sem vinna að honum hér innan lands. Þá er jafnframt gert ráð fyrir að það skuli koma sérstakt 10% álag á þann afla sem fluttur er óunninn á erlendan markað hafi aflinn ekki verið veginn hér á landi skv. nánari reglum. Það hefur verið sú skipan að miðað hefur verið við þá vigtun sem á sér stað erlendis. Hér gætir ósamræmis og þess vegna er nauðsynlegt að verði breyting á. Væntanlega munu viðkomandi aðilar ekki verða beint fyrir þessari skerðingu heldur munu þeir sjá hag sinn í því að vigta aflann áður en hann er sendur úr landi skv. nánari reglum sem setja þarf. Þetta ákvæði á þó ekki við þá sem flytja afla með veiðiskipum sínum á erlendan markað, en alveg frá fyrstu tíð hefur verið sá háttur á að þessi afli hefur verið veginn erlendis og ekki hægt að koma því við með öðrum hætti. Hins vegar hefur svokallaður gámaútflutningur eða útflutningur á fiski með öðrum hætti en áður var aukist á því tímabili sem þessi stjórnun hefur náð yfir, en útflutningur á óunnum fiski með gámum fyrir þann tíma var nánast enginn. Hins vegar hefur alltaf viðgengist að veiðiskip sigldu með afla á erlendan markað og sá útflutningur hefur í sjálfu sér ekki vaxið neitt sem heitið getur á undanförnum árum. Hann hefur verið nokkuð jafn. Í 9. gr. frv. er fjallað um heimildir til að flytja aflamark á milli tegunda og milli ára, en þar er nokkur sveigjanleiki í veiðistjórnuninni. En þó eru þær heimildir þrengdar. T.d. var heimilt að flytja allt að 10% af heildarafla yfir í þorskaflaheimildir, en í 9. gr. er gert ráð fyrir að þessi heimild sé skert, að hún verði 5%. Tilgangur þessarar skerðingar er einfaldlega sá að gera líklegra að staðið verði við þau aflamörk sem sett eru án þess að afnema þann sveigjanleika sem er nauðsynlegt að sé í þessari stjórnun. Þá er jafnframt gert ráð fyrir að það sé heimilt að flytja allt að 10% af aflamarki hverrar botnfisktegundar yfir á næsta ár, það er að geyma sér aflaheimildir til ársins á eftir, en veiða allt að 5% umfram á ári hverju og taka það af aflaheimild ársins á eftir. Þessar heimildir eru óbreyttar og hafa sem sagt litlar breytingar orðið á 9. gr. frá því sem nú er. 10. gr. fjallar um veiðar smábáta, þ.e. báta sem eru minni en 10 brúttólestir, en um þennan flokk báta hafa orðið miklar umræður og allverulegar deilur, svo ekki sé meira sagt. Veiðar þessara báta hafa aukist mjög mikið á undanförnum árum. Þar kemur að sjálfsögðu margt til. Hafnaraðstaða hefur batnað víða um land og er enn þá að batna og það gerir mögulegra að stunda slíka útgerð. Veiðistjórnunin hefur ýtt undir fjárfestingu í bátum sem þessum, en þeir hafa búið við miklu meira frelsi en annar hluti flotans. Hins vegar eru margar ástæður fyrir þessu frelsi eins og það að þeir eru að sjálfsögðu háðari veðrum og vindum og þar af leiðandi takmarkast veiðar þeirra meir af því hvernig ástatt er að því leytinu til í landinu. Nú er það svo að hér hefur verið einstök veðurblíða undanfarin ár miðað við það sem við megum oft venjast og þar af leiðandi hefur útgerð þessara báta gengið vel í flestum tilvikum. Það voru settar um veiðar þessara báta allstrangar reglur í upphafi og tillögur um það. Þær hafa ávallt fengið mikla umfjöllun hér á Alþingi og mikil tilhneiging verið til þess við meðferð þessa máls að líta sérstaklega til þessara báta. Hins vegar eru að sjálfsögðu takmörk fyrir því hvað hægt er að ganga langt. Bátunum hefur fjölgað mjög mikið, enda hafa engar takmarkanir verið á fjölgun þeirra og engin heimild til slíks, og margt annað hefur valdið þessari aukningu. Það má gera ráð fyrir að þorskafli þessara báta fari verulega umfram 30 þús. tonn í ár án þess að nákvæmar tölur liggi þar fyrir og ekkert ætti að vera því til fyrirstöðu að afli þeirra aukist enn ef ekkert er að gert. Auðvitað má gera það með margvíslegum hætti. Í fyrsta lagi með því að stöðva fjölgun og banna frekari byggingu og kaup á slíkum bátum. Í þessu frv. er farin sú millileið að það er ekki heimilt, ef þessi frumvarpsgrein verður að lögum, að endurnýja bát sem er stærri en 6 brúttólestir nema annar sambærilegur hverfi í staðinn. Hins vegar er ekki sett slíkt ákvæði um minni báta. Tillögur hafa komið fram um að slíkt skuli gert og ekki sé heimilt að kaupa minni báta nema annar sambærilegur hverfi í staðinn. Það er að sjálfsögðu álitamál hversu langt skuli ganga í þessum efnum, hvort á að setja þá reglu að enginn geti keypt sér litla trillu eða smíðað litla trillu án þess að önnur hverfi í staðinn. Það eru vissulega rök með því að það skuli gert. Hér eru ekki gerðar tillögur um það og þykir nóg að gert í stjórnun og ráðsmennsku með flotann þótt ekki verði jafnframt farið að taka upp ákveðna stjórnun á þessum bátum og enginn geti fengið sér smáhorn án þess að benda á annað sem hverfi í staðinn. Það útheimtir jafnframt mikið eftirlit að fylgjast með því að bátur hverfi ávallt út í stað annars og því höfum við ekki gert tillögu um það. Það er hins vegar gert ráð fyrir að bátum undir 6 brúttólestum sé heimilt að stunda handfæra- og línuveiðar án takmarkana nema þeir séu undir ákveðnum dagatakmörkunum sem koma fram í d-lið. Stærri bátar hafa heimild til að stunda aðrar veiðar, eins og netaveiðar, en eru háðir aflaheimildum, þ.e. ákveðnum kvótum. Ef þeir sem eiga minni báta en 6 brúttólestir hafa stundað netaveiðar á undanförnum árum geta þeir jafnframt fengið heimild til þess, enda gangist þeir þá undir að vera háðir sambærilegum ákvæðum og þeir sem eiga báta yfir 6 brúttólestum. Þessir aðilar geta fengið veiðiheimild sem er byggð á veiðireynslu þeirra á árunum 1986 og 1987 og þeir eru þá jafnframt undanþegnir veiðibönnum skv. b-lið og geta sótt þann afla eftir því sem þeir telja hagkvæmast án tillits til þeirra daga sem ég áður gat um. Ég ætla ekki að fjalla meira um þessa 10. gr. Ég á von á því að þær nefndir sem fá málið til umfjöllunar fari rækilega ofan í það. Ég vil hins vegar benda á að það verður ekki hjá því komist að takmarka afla þessara báta og gera það með sambærilegum hætti og um annan hluta flotans. Auðvitað má lengi um það deila hvað sé sanngjarnt í þessu efni, en það er engin leið að víkjast undan því að veiðum þessara skipa sé stjórnað með einhverjum sambærilegum hætti og að því er varðar önnur skip. 12. gr. fjallar um sérveiðar almennt, m.a. um rækjuveiðar. Það er e.t.v. mesti vandi sem við nú stöndum frammi fyrir að taka upp ákveðnar reglur um rækjuveiðarnar. Það hafa verið þær veiðar sem hægt hefur verið að vísa skipunum í. Þessar veiðar hafa verið arðbærar og margir hafa getað bætt sinn hlut mjög verulega með því að stunda rækjuveiðar. Hinu er ekki að leyna að ýmsir þeirra hafa fjárfest nokkuð ótæpilega í veiðibúnaði að því er varðar rækju, sett frystitæki um borð í sín skip og stækkað skipin, bæði með lengingum og með endurnýjunum, í þeirri von að hægt væri að stunda rækjuveiðarnar af fullum krafti í framtíðinni. Því miður er ekki um það að ræða og því verður ekki hjá því komist að taka upp sambærilegar takmarkanir á rækjuveiðum og að því er varðar aðrar veiðar. Þetta er hins vegar miklum vandkvæðum bundið af ýmsum ástæðum og á eftir að fjalla nánar um það, m.a. í reglugerð. Það er um tiltölulega opna heimild að ræða í þessari frumvarpsgrein. Ástæðan er einfaldlega sú að ekki hefur fengist sama reynsla við stjórnun rækjuveiðanna og botnfiskveiðanna og því er ekki hægt að setja upp eins nákvæma lagagrein um það efni og æskilegt væri. Þegar fram líða stundir hlýtur það hins vegar að breytast með sama hætti og ekki var hægt í upphafi að setja nægilega nákvæm lög um botnfiskveiðarnar. 13. gr. fjallar um framsal á milli aðila, þ.e. heimild til að færa aflamark á milli skipa. Þessar heimildir eru sambærilegar þeim sem áður voru að öðru leyti en því að ráðherra er heimilt að setja sérstakar reglur um flutning sérveiðiheimilda milli skipa. Hér er um ákvæði að ræða sem er sjálfsagt að hafa í lögum og reyndar nauðsynlegt, en hins vegar þarf að ríkja varkárni í beitingu þessarar heimildar. Það er viðkvæmt mál að færa loðnuheimildir, skelveiðiheimildir, humarveiðiheimildir, síldveiðiheimildir o.s.frv. milli ólíkra skipaflokka og þess vegna þarf að fara varlega í það, en í einstökum tilvikum getur það verið mjög æskilegt og nauðsynlegt til að stuðla að sem mestri hagkvæmni í veiðunum. Framsal aflamarks á milli skipa hefur verið deilumál frá upphafi, en ef stefna á að meiri hagkvæmni í veiðunum verður ekki hjá því komist að mínu mati að slíkar heimildir séu fyrir hendi. Hér er hins vegar um viðkvæmt mál að ræða og þess vegna eðlilegt, eins og kemur fram í greininni, að það sé annar háttur hafður á í þessu efni þegar um er að ræða flutning milli byggðarlaga. Eins og fram kemur er slíkur flutningur óheimill nema með samþykki ráðuneytisins og að fenginni umsögn sveitarstjórnar og stjórnar sjómannafélags í viðkomandi verstöð. Aflamark hefur verið flutt með þessum hætti á milli sveitarfélaga, en ávallt hefur verið leitað umsagnar sveitarstjórnar og stjórnar sjómannafélags og í langflestum tilvikum farið eftir því, en þó hafa einstakar stjórnir sjómannafélaga haft þá afstöðu að þær muni aldrei mæla með slíkum flutningi af prinsippástæðum og þá hefur ekki verið farið eftir þeirra áliti. Það stóð ekki til að spyrja þær um það því að andi laganna er sá að þetta skuli heimilað nema sérstakar aðstæður mæli á móti því, en aldrei hefur verið heimilað að flytja slíkan afla svo að ég muni gegn umsögn sveitarstjórnar. Ég vildi að lokum aðeins koma inn á ákvæði til bráðabirgða, þ.e. það ákvæði sem varðar endurskoðun laganna og samráð um setningu reglugerðar. Það liggur ljóst fyrir að ef það verður samþykkt að lög þessi gildi til fjögurra ára, sem er mjög mikilvægt, mun þurfa að huga að endurskoðun þeirra sem allra fyrst. Í Ákvæði til bráðabirgða I er gert ráð fyrir því að sérstök nefnd hefji það starf og skili áliti eigi síðar en haustið 1989. Með því ætti að vera tryggt að tillögur um breytingar liggi fyrir það haust, en nauðsynlegt er að breytingar séu undirbúnar tímanlega og þær teknar til umfjöllunar á Alþingi. Það er mjög óheppilegt svo að ekki sé meira sagt að Alþingi hafi jafnskamman tíma til að fjalla um þetta mikilvæga mál og raunin hefur orðið á oft og tíðum. En með hinum stutta gildistíma sem hefur verið í þessu máli hefur því í reynd verið boðið heim. Fyrstu lögin giltu aðeins í eitt ár, næstu lög giltu einnig í eitt ár og síðan í tvö ár. Á því tímabili voru alþingiskosningar í landinu og gat að sjálfsögðu enginn vitað hvaða ríkisstjórn mundi taka við að þeim loknum og það hlaut að koma í hennar hlut að standa að endurskoðun málsins. Því hafa mjög erfiðar aðstæður verið skapaðar í þessu máli. Menn hafa viljað kenna sjútvrn. um og sjálfsagt má halda því fram með einhverjum rökum að betur hefði mátt standa að málum af þess hálfu, en Alþingi hefur einnig lagt á það áherslu í gegnum tíðina að gildistíminn væri sem allra stystur og enn heyrast þær raddir að rétt sé að láta hann vera sem allra stystan. Það verður ekki hægt að koma við hagkvæmni í sjávarútvegi og standa að sjávarútvegi með eðlilegum hætti ef hann á ávallt að búa við óvissu um starfsskilyrði sín og ef aðilar í þjóðfélaginu vilja gera miklar kröfur til sjávarútvegsins og hagkvæmni hans sem undirstöðu þjóðfélagsins verða menn að geta staðið að því að skapa honum nokkra vissu í starfsskilyrðum. Með því að lög um heimildir til fiskveiða gildi frá einu ári og upp í tvö ár eru slík skilyrði ekki sköpuð. Að mínu mati er lágmark að slík lög gildi til fjögurra ára. Hins vegar er eðlilegt að ákveðið sé að það skuli þegar fara að vinna að endurskoðun þeirra laga með eðlilegum og venjulegum hætti. I Ákvæði til bráðabirgða II er sagt fyrir um með hvaða hætti skuli haft samráð við sjávarútvegsnefndir Alþingis og helstu samtök í sjávarútvegi um setningu reglugerða um meginþætti stjórnar botnfiskveiðanna. Það kemur skýrt fram í frv. að þar er víða um heimildargreinar að ræða og verður ekki hjá því komist. Þess vegna verður að setja árlega reglugerð um stjórn botnfiskveiðanna. Það er bæði nauðsynlegt og eðlilegt að um það sé haft sem best samráð við sjávarútvegsnefndir Alþingis og helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi og hefur verið leitast við að svo væri á undanförnum árum og sjálfsagt að taka það fram í ákvæði til bráðabirgða. Herra forseti. Ég lofaði því í upphafi að verða fremur stuttorður um þetta stóra mál og ég vænti þess að ég hafi við það staðið. Það eru mörg önnur atriði sem ég hefði gjarnan viljað koma að í framsögu minni, en það mun áreiðanlega verða tækifæri til þess síðar við þessa umræðu og ég bið hv. þingdeildarmenn að virða að það er ekki vegna þess að ég hefði ekki viljað koma að ýmsum mikilvægum atriðum er snerta þetta mál. Ég mun fremur gera það síðar eftir því sem fyrirspurnir koma og menn telja nauðsynlegt og æskilegt. Ég tel hins vegar mjög mikilvægt að þetta mál gangi þegar til nefndar og sjávarútvegsnefndir þingsins hefji störf við frv. hið allra fyrsta, m.a. með því að kalla fyrir hina ýmsu aðila sem hér hafa hagsmuna að gæta. Ég vænti þess að sjávarútvegsnefndir beggja deilda geti haft gott samstarf um þá vinnu því að stuttur tími er til stefnu og í reynd miklu styttri tími en nefndirnar þyrftu á að halda svo að vel væri. Ég vænti þess hins vegar að með góðu samstarfi nefndanna reynist unnt að afgreiða þetta mál fyrir jólaleyfi þm. því að það er ekki hægt að komast hjá því að lög liggi fyrir um stjórn veiðanna á næsta ári. Ég vil að lokinni þessari umræðu, herra forseti, leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Það er full ástæða til að fagna því að loksins skuli liggja fyrir frv. ríkisstjórnarinnar um fiskveiðistefnuna nú á næstunni, en það var auðvitað löngu tímabært að það liti dagsins ljós þar sem hinu háa Alþingi er ætlað að afgreiða þetta umfangsmikla hagsmunamál allrar þjóðarinnar nú fyrir áramót. Það er hins vegar mikið álitamál hversu mikil fagnaðarboðskapur felst í efni og innihaldi frv. Fyrir kosningar sl. vor unnum við kvennalistakonur mikið í stefnuskrá okkar, endurbættum og endurskoðuðum allítarlega eins og gerist og gengur og bráðnauðsynlegt er því við teljum að við þurfum að endurskoða allar þær hugmyndir og viðfangsefni sem við fáumst við hverju sinni, enda er slík endurskoðun forsenda þess að fólk haldi huganum frjóum þannig að til geti orðið nýjar hugmyndir. Einn af stóru malaflokkunum sem við fjölluðum um var sú undirstöðuatvinnugrein sem sjávarútvegurinn er. Um núgildandi löggjöf um fiskveiðistefnuna segir m. a. í stefnuskrá Kvennalistans, með leyfi forseta: "Lífríki hafsins er ein dýrmætasta auðlindin sem við Íslendingar höfum aðgang að. Þessa auðlind, sem er eign allrar þjóðarinnar, verðum við að umgangast þannig að ekki sé hætta á ofnýtingu. Taka á vextina en láta höfuðstólinn ósnertan." Og skömmu síðar segir: "Aukin tækni, stækkun fiskiskipa og fyrirhyggjuleysi stjórnvalda leiddi til þess að fiskistofnar við landið voru í hættu vegna ofveiði. Kvótakerfið var ill nauðsyn úr því sem komið var til að stuðla að raunhæfri sókn á miðin. Með því hefur samt ekki tekist að tryggja atvinnuöryggi þeirra sem vinna í landi. Í núverandi kvótakerfi felst einnig sá möguleiki að versla með fisk sem enn syndir í sjónum. Það er því nauðsynlegt að endurskoða kerfið í heild með tilliti til þessa. Fiskurinn í sjónum er ekki söluvara heldur auðlind sem við eigum öll." Þetta segir nokkuð um álit okkar á því kvótakerfi sem enn er í gildi, grunnsjónarmið okkar kvennalistakvenna koma skýrt fram svo og nauðsyn þess að fram fari gagnger heildarendurskoðun á kvótakerfinu. Það var fyrirsjáanlegt að umræða og umfjöllun um sjávarútvegsmál mundi setja svip sinn á umræðuna í þingsölum nú í haust þar sem núverandi lög um stjórnun fiskveiða falla úr gildi um komandi áramót. Ekkert vantaði á það að settar voru á laggirnar nefndir til að fjalla um málið. Utan frá séð virðist hér um mjög lýðræðislegt fyrirkomulag að ræða. Annars vegar fjallaði nefnd svokallaðra hagsmunaaðila í sjávarútvegi og fulltrúar þingflokka um málið og hins vegar sérstök þingmannanefnd. Þetta fyrirkomulag vekur upp ýmsar spurningar, svo sem eins og hverjir séu hagsmunaaðilar í þessu máli. Í hugum okkar kvennalistakvenna getur hér ekki verið um aðra að ræða en alla Íslendinga því lífríki hafsins er ein dýrmætasta auðlindin sem við eigum og hún er eign allra Íslendinga. Við þurfum að umgangast hana af þeirri varúð sem nauðsynleg er, sérstaklega nú á dögum þegar tækni til að ná aflanum er orðin svo öflug að hætta er á að gengið sé of nærri fiskistofnunum hér við landið. Við megum alls ekki gleyma því að sá fjársjóður, sem hafið er, er auðvitað fyrst og fremst fjársjóður allrar þjóðarinnar. Það eru ekki einungis þessir svokölluðu hagsmunaaðilar sem hafa byggt upp þessa atvinnugrein. Það hafa skattborgarar þessa lands gert líka með framlagi sínu til ráðuneyta og annarra opinberra stofnana sem t.d. stunda rannsóknir á lífríki hafsins. Þá eru allar atvinnugreinar beinir hagsmunaaðilar því að gengi íslensku krónunnar miðast fyrst og fremst við útfluttan sjávarafla. Nauðsynlegt er að móta framtíðarstefnu í fiskveiðum sem fyrst og fremst byggir á rannsóknum. Í stefnuskrá Kvennalistans er m.a. tekið fram að kvótakerfið skuli endurskoðað. Með endurskoðun þeirri sem nauðsynleg er eftir þann reynslutíma sem kominn er á núverandi kerfi og þá annmarka á því sem augljósir eru töldum við rétt að hugsa málið upp á nýtt. Við lögðum því að sjálfsögðu ekki upp laupana eftir stefnuskrárvinnuna sl. vetur og tókum þátt í starfi þeirra tveggja nefnda sem ég gat um aðan. En mikilvægasti hluti vinnunnar hjá okkur fór að sjálfsögðu fram í okkar eigin hópi þar sem margar konur víðs vegar á landinu lögðu fram ómælda vinnu til að gera okkar tillögur og hugmyndir sem best úr garði. Og það skyldu menn muna að þær konur sem standa að baki þessum hugmyndum okkar koma úr heimabyggðum og kjördæmum allra hv. þm. á hinu háa Alþingi og þær hafa beina þekkingu á öllum greinum sjávarútvegsins. Í byrjun nóvember, þegar við töldum okkur tilbúnar með þær hugmyndir og tillögur sem við vildum ganga út frá, voru þær kynntar og þeim dreift skriflega í báðum þessum nefndum. Viðbrögð nefndarmanna voru vægast sagt harla lítil og daufleg og var ýtt til hliðar nánast án nokkurrar umræðu, enda kom með hverjum fundinum æ betur í ljós að þrátt fyrir lýðræðislegt yfirbragð þessara nefndarstarfa stóð aldrei til að ræða neinar grundvallarbreytingar heldur aðeins lappa upp á það kerfi sem fyrir var. Ekki létum við kvennalistakonur við svo búið standa þrátt fyrir daufleg viðbrögð. 17. nóvember birtist í Morgunblaðinu grein eftir Kristínu Halldórsdóttur, þingkonu Kvennalistans, þar sem hún gerir nákvæma grein fyrir hugmyndum Kvennalistans varðandi nýja fiskveiðistefnu. Þá sendum við einnig fréttatilkynningu til allra fjölmiðla, en enn hafa aðeins tveir fjallað mjög lauslega um hana. Það vakti því óneitanlega athygli okkar nú um helgina þegar fjölmiðlar sýndu ákafan og mikinn áhuga á þeim tillögum sem Alþb. dró skyndilega upp á borð og hefur nú birt, en þær eiga að ýmsu leyti skylt við tillögur okkar þó þær séu engan veginn þær sömu. en þó er hugmyndin að baki þeirra að mörgu leyfi lík, þ.e. í báðum kemur fram grundvallarbreyting á því hverjum eigi að úthluta kvótanum. En hugmyndir Kvennalista ganga enn lengra en Alþb. því að við viljum úthluta kvóta á byggðarlögin eingöngu en ekki skipta á milli skipa og byggðarlaga eins og það leggur til. Það keyrði þó fyrst um þverbak þegar Ríkisútvarpið sá ástæðu til þess í pallborðsþætti undanfarna tvo sunnudaga að gefa stjórnmálamönnum annarra flokka tækifæri til að fjalla um Kvennalistann og skilgreina samtök okkar og stefnu í hinum ýmsu málaflokkum að okkur fjarstöddum. Þar fengu aðrir en við að fjalla um stefnu okkar í mikilvægum málaflokkum, eins og t.d. sjávarútvegsmálum, enda kom í ljós að þeir sem voru samankomnir voru heldur illa að sér og illa lesnir í stefnuskrá okkar. En það er undarlegt að standa á fimmta starfsári Kvennalistans hér á hinu háa Alþingi og þurfa enn að minnast á það gegndarlausa virðingarleysi sem ríkir gagnvart hugmyndum og skoðunum kvenna og að það skuli vera jafnerfitt að koma skoðunum sínum á framfæri í þessu landi og að ætla sér að klifra yfir Berlínarmúrinn í björtu. Ég minni því enn og aftur á að við þingkonur Kvennalistans stöndum ekki einar að þessum hugmyndum. Að baki þeim stendur fjöldi kvenna um allt land sem eins og allir Íslendingar tengjast sjávarútvegi á einn eða annan hátt. Áður en ég lýk máli mínu tel ég fulla ástæðu til að vitna í grein Kristínar Halldórsdóttur, þingkonu Kvennalistans, en greinin birtist eins og áður sagði í Morgunblaðinu 17. nóv. sl. og er góð samantekt á okkar hugmyndum og tillögum sem við kynntum bæði munnlega og skriflega í byrjun nóv., fyrstar þeirra sem sæti áttu í nefndunum tveimur. Með leyfi forseta vitna ég til greinar Kristínar Halldórsdóttur. Þar segir: "Sjávarútvegur er og verður undirstaða efnahagsog atvinnulífs Íslendinga. Hagur þessarar atvinnugreinar er hagsmunamál allrar þjóðarinnar og ber að skipuleggja hann samkvæmt því. Sá tími er löngu liðinn að náttúran var látin einráð um stjórnun fiskveiða. Mannleg stjórnun hefur nú gilt árum saman, friðunaraðgerðir, skyndilokanir uppeldissvæða, afmörkun sóknartíma, aflahámark á fisktegundir og takmarkanir af ýmsu tagi. Allar þessar aðgerðir hafa verið umdeildar og hagsmunaárekstrar tíðir. Undanfarin fjögur ár hefur verið í gildi svokölluð kvótaskipting í sjávarútvegi sem byggist á skiptingu heildaraflans á milli skipa. Kerfið hefur verið nokkuð sveigjanlegt með möguleikum á vali milli aflamarks og sóknarmarks með hámarki á þorskafla. Veiðar báta undir 10 brúttólestum hafa fyrst og fremst lotið reglum um sóknardaga. Við mótun á fiskveiðistefnu næstu ára hljótum við að líta til þess hvernig núgildandi stefna hefur reynst, hversu vel hefur tekist að ná þeim markmiðum sem höfð eru að leiðarljósi við mótun stefnunnar og hvernig bæta megi það sem miður hefur farið. Miklu skiptir að gera sér grein fyrir markmiðum með stjórnun fiskveiða og ná sem bestri og víðtækastri samstöðu um leiðir að þeim markmiðum. Markmiðin má skilgreina á eftirfarandi hátt: 1. Hindrun ofveiði. Verndun og uppbygging fiskistofna. 2. Aukin hagkvæmni og minni tilkostnaður bæði við veiðar og vinnslu. 3. Bætt meðferð sjávaraflans. 4. Hámarksnýting aflans. 5. Bætt kjör þeirra sem vinna í sjávarútvegi, bættur aðbúnaður, meira öryggi, hærri laun. 6. Sanngjörn dreifing atvinnu og arðs eftir aðstæðum. En hver skyldi svo vera reynslan af fiskveiðistjórnun síðustu ára með hliðsjón af ofantöldum markmiðum? Sé litið á fyrsta markmiðið með hindrun ofveiði og verndun og uppbyggingu fiskistofna er ljóst að þetta markmið hefur engan veginn náðst. Heildarþorskaflinn hefur á hverju ári farið langt fram úr því sem fiskifræðingar hafa talið ráðlegt. Samanlagður umframafli í þorski sl. fjögur ár nemur um 366 þús. tonnum eða sem svarar afla heils árs og veiddur fiskur er stöðugt yngri og smærri. Aukin sókn í aðrar fisktegundir gerir það að verkum að sífellt fleiri tegundir eru felldar undir kvóta. Ef litið er á annað markmiðið, aukna hagkvæmni og minni tilkostnað við veiðar og vinnslu, má segja að það markmið hafi náðst að hluta til og má að einhverju leyti rekja það til kvótakerfisins en lægra olíuverð og aðrar ytri aðstæður hafa einnig haft sitt að segja. Eitthvað hefur dregið úr hagkvæmninni síðustu ár við meiri ásókn í sóknarmarkið sem hefur orðið hvati til aukinnar fjárfestingar. Flestir telja að stefna beri að fækkun fiskiskipa og minnkun flotans í heild. Þróunin hefur verið á hinn veginn. Fiskiskipum hefur fjölgað, mest í minnstu flokkunum, en þau hafa einnig stækkað, þ.e. ný skip eru í mörgum tilvikum stærri en þau sem hefur verið lagt. Þriðja markmiðið, um bætta meðferð sjávaraflans. Það má segja að á síðustu árum hafi sú meðferð batnað og er það árangur aukinnar þekkingar og skilnings þeirra sem vinna með aflann. Hugsanlega getur kvótaskiptingin átt hlut að máli þar sem magnið er gefinn hlutur en gæðin ráða tekjum. Hins vegar mætti hér bæta um enn betur. Í fjórða lagi, um hámarksnýtingu aflans, má segja að mikið skorti á að sjávarafli sé nýttur til fullnustu. Miklu er kastað á glæ í orðsins fyllstu merkingu, bæði fisktegundum og fiskhlutum, svo sem lifur og slógi. Sem dæmi má nefna að árlega er kastað í hafið 2–3 þús. tonnum af tindabikkju sem er góður matfiskur. Annað dæmi er lifrin sem hent er í stórum stíl þótt fyrirtæki vilji kaupa hana til lýsisframleiðslu og geti framleitt helmingi meira af meðalalýsi án þess að þurfa að hreyfa legg né lið til markaðsöflunar því að markaðurinn beinlínis bíður eftir þessari vöru. Varðandi bætt kjör þeirra sem vinna í sjávarútvegi, bættan aðbúnað og meira öryggi. Um þennan lið þarf ekki að fara mörgum orðum því að þar skortir augljóslega mikið á að kjör fólksins séu viðunandi og með því er vitanlega ekki eingöngu átt við launakjör heldur einnig vinnuskilyrði. Síðasta markmiðið, um sanngjarna dreifingu atvinnu og arðs. Það er mjög umdeilanlegt hvernig hefur tekist að ná því, en mörg dæmi eru um það nú á síðustu árum að illa stæðar útgerðir hafa í skjóli kvótakerfisins getað selt skip sín á margföldu verði milli byggðarlaga og hagnast þannig um hundruð milljóna meðan íbúar viðkomandi byggðarlags mega horfa á eftir atvinnu sinni og fá ekki rönd við reist. Niðurstaðan er því sú að sú leið sem farin hefur verið í stjórnun fiskveiða á undanförnum árum skilar alls ekki tilætluðum árangri. Í framkomnum drögum að frv. til l. um stjórnun fiskveiða á næsta ári er því miður fátt um nýjungar" - og því frv. sem nú hefur verið lagt hér fram. "Kvennalistakonur studdu núgildandi fiskveiðistjórnun þegar hún var lögfest, en í ljósi reynslunnar teljum við nauðsynlegt að leita nýrra leiða sem samrýmast betur fyrrgreindum markmiðum. Meginatriði nýrrar fiskveiðistefnu verði eftirfarandi: 1. Árlegur heildarafli verði eftir sem áður ákveðinn af sjútvrh. að fengnum tillögum Hafrannsóknastofnunar. Svigrúm verði til þess að hækka eða lækka aflamarkið innan ársins ef aðstæður krefjast. 2. 80% þess heildarafla sem ákveðinn hefur verið skv. 1. lið verði skipt milli byggðarlaga, útgerðarstaða, með hliðsjón af lönduðum afla síðustu fimm ára. Vilji viðkomandi byggðarlag halda sínum hlut miðað við fyrri ár ber því að greiða fyrir það sem á vantar. 3. Gjald byggðarlaga fyrir fiskveiðikvóta miðist við ákveðið hlutfall af meðalverði á afla upp úr sjó og renni í sérstakan sjóð í vörslu ríkisins sem varið verði til eftirtalinna verkefna: 1. Fræðslu sem nýtist sjávarútvegi, fiskvinnsluskóla, símenntunar fiskvinnslufólks, sjómannaskóla og öryggisfræðslu sjómanna. 2. Rannsókna tengdum sjávarútvegi, grunnrannsókna á lífríki sjávar, rannsókna á ónýttum og vannýttum tegundum, vöruþróunar í sjávarútvegi, markaðsöflunar og markaðshönnunar fyrir sjávarafurðir. 3. Verðlauna til handhafa aflamarks fyrir sérstaka frammistöðu í nýtingu og meðferð aflans eða lofsverðan aðbúnað að starfsfólki. Byggðarlög verði nokkuð sjálfráð með hvernig þau ráðstafa sínum afla og hvert gjald þau taka fyrir umfram gjaldtöku ríkisins, þó með þeim skilyrðum að ef þau framleigja réttinn til annarra byggðarlaga skal tilkynna það sérstaklega til ráðuneytis og tilgreina ástæður. Reikna má með að byggðarlög framleigi réttinn með þeim skilyrðum að aflanum yrði landað að stærstum hluta í viðkomandi byggðarlagi eða eftir aðstæðum á hverjum stað. Vel má hugsa sér að settar verði reglur um nokkurs konar gæðabónus sem fæli það í sér að handhafar kvótans gætu áunnið sér ákveðinn rétt til aflamarks næsta árs með mikilli nýtingu og góðri meðferð aflans og með því að búa vel að sínu starfsfólki. Slíka reglu ber þó ekki að festa í lögum heldur verður að treysta heimamönnum á hverjum stað til þess að móta þær reglur sem stuðlað geti að sem bestum árangri. Ríkinu bæri þó að veita ráðgjöf í þessum efnum ef þess væri óskað. Eðlilegt er að ætlast til þess að tekjur sveitarfélaga af framleigu kvótans yrðu notaðar til þess að bæta aðstöðu í höfnum og auka þjónustu við þessa atvinnugrein. Ætla yrði lögum um nýja fiskveiðistefnu nægan tíma til þess að sanna gildi sitt. Ef sett yrði sólarlagsákvæði væri fimm ára gildistími æskilegur. Ávinningur af þeirri fiskveiðistefnu sem hér hefur verið lýst yrði margþættur. Í sem allra stystu máli yrði þetta kerfi fiskveiðistjórnunar einfaldara, skilvirkara og réttlátara, svo vitnað sé til einkunnarorða sem stjórnmálamenn beita gjarnan fyrir sig þegar kerfisbreytingar eru á dagskrá. Með þessu kerfi yrði verulega dregið úr miðstýringu og ofstjórn og byggðasjónarmiðum gert hærra undir höfði. Auðveldara yrði að halda heildarafla nálægt þeim mörkum sem sett yrðu. Verslun með kvóta þjónaði heildarhagsmunum. Stuðla yrði að eflingu rannsókna og bættri þjónustu við sjávarútveginn. Unnt yrði að byggja inn hvata til meiri nýtingar og bættrar meðferðar sjávaraflans og til þess að betur yrði búið að starfsfólki í sjávarútvegi. Það er til mikils að vinna." Ég sá fulla ástæðu til að lesa þetta hér upp þar sem það hefur skilað sér svo illa sem raun ber vitni. En ég vil að lokum aðeins undirstrika það sem fram hefur komið hjá okkur kvennalistakonum í umræðunni: Stærstu annmarkar núverandi kvótakerfis eru að okkar mati hið siðlausa brask sem átt hefur sér stað á undanförnum árum með þau skip sem hafa veiðiheimildir. Það gengur ekki upp að þeir menn sem fengið hafa veiðiheimildir ókeypis upp í hendurnar, sem hvergi eru taldar til eigna, geti hagnast á þeim um tugi milljóna þegar þeir selja skip sín og að atvinnuöryggi og lífsafkoma fólks í mörgum byggðarlögum sé þannig háð duttlungum eða efnahag þeirra sem fiskiskipin eiga. Í þeirri umræðu sem fram hefur farið að undanförnu um byggðamál hefur oftlega verið ítrekuð nauðsyn öflugs og stöðugs atvinnulífs. Sjávarútvegur og landbúnaður eru þær greinar sem halda uppi byggð á mörgum stöðum úti á landsbyggðinni. Þær hafa á undanförnum árum gengið í gegnum mikið breytingaskeið endurnýjunar og skipulagningar sem hefur valdið mikilli röskun á byggðamynstrinu. Til að tryggja stöðugleika í þessum greinum er nauðsynlegt að við allar breytingar sé tekið mið af byggðasjónarmiðum. Rauði þráðurinn í þeim hugmyndum og tillögum sem hér hafa verið kynntar varðandi sjávarútveginn er sá að litið sé á fiskinn í sjónum sem eign okkar allra og með því að veita byggðarlögunum veiðiheimildir en ekki einstaklingum gefst tækifæri til að skipuleggja sjávarútveginn með tilliti til aðstæðna á hverjum stað þannig að hvert byggðarlag fái að blómstra á sínum eigin forsendum.



Herra forseti. Ég taldi mig hafa beðið um orðið fyrstan, en það kom athugasemd frá fulltrúa Kvennalistans um að verið gæti að form minnar óskar hefði kannski ekki verið alveg í það fullkomnasta. Forseti sagði mér að hann mundi veita mér orðið fyrstum á eftir ráðherra, en þegar ég hugsaði málið svolítið betur fannst mér sjálfsagt að verða við þeirri ósk fulltrúa Kvennalistans að vera á undan mér, ekki síst vegna þess, svo sem kom fram í máli fulltrúa Kvennalistans, að Kvennalistinn var eini stjórnarandstöðuflokkurinn á hv. Alþingi haustið 1985 sem studdi þá fiskveiðistefnu sem við höfum búið við og búum við til áramóta. Ég fagna því að það hafa orðið breytingar. Það eru komnar upp aðrar skoðanir hjá fulltrúum Kvennalistans og þær voru kynntar í ræðu hv. 6. þm. Vesturl. Ég tel ástæðu til að taka undir gagnrýni hv. þm. um fréttaþjónustu í sambandi við fiskveiðimálin og ýmislegt fleira á hv. Alþingi. Það er mjög sérstakt hvað skoðun ráðherra er yfirleitt haldið vel fram og aðrir þm., stjórnarandstöðuþm. sem halda uppi gagnrýni á stefnu ríkisstjórnar og ráðherra, fá lítið að láta ljós sitt skína í fjölmiðlum. Ég held að það sé alveg ástæðulaust af hv. þm. að öfundast yfir því þó að í eitt sinn hafi komið fréttir frá Alþb. smávegis um fiskveiðistefnuna. Ég hef ekki orðið var við það á undanförnum árum að við höfum verið kallaðir til að fjalla um það mál, a.m.k. ekki hjá ríkisfjölmiðlunum. Ég hef verið á Alþingi og rætt þau mál í hvert skipti sem þau hafa komið hér til umræðu frá því haustið 1979 og ríkisfjölmiðlarnir hafa ekki séð ástæðu til þess allan tímann að spyrja mig einu orði um þær skoðanir sem ég hef á þessu máli þótt á sama tíma hafi í síbylju verið haldið fram skoðunum ráðuneytisins og skoðanir ráðuneytisins studdar sí og æ af álitsgerðum hinna og þessara aðila sem ráðuneytið hefur fengið sér til stuðnings til að styrkja afstöðuna gagnvart fiskveiðistjórnuninni.

Þetta er nú að breytast.

Ja, það væri gott, hv. þm., ef þetta breyttist, en ég hef ekki mikla trú á því að þeir hressist mikið, a.m.k. ekki hjá ríkisfjölmiðlunum. Einnig vil ég benda á að hv. 6. þm. Vesturl. nefndi það, það mun hafa verið eftir því sem ég tók best eftir úr grein hv. þm. Kristínar Halldórsdóttur, að aukning hefði orðið í fiskiflotanum á undanförnum árum og þó sérstaklega og mest í minnstu flokkunum. Hvaðan skyldi hv. þm. hafa fengið þessar upplýsingar? Ég held að fyrst þessi fullyrðing kemur strax fram í upphafi umræðu sé rétt að óska eftir því við hæstv. sjútvrh. að hann gefi sjávarútvegsnefndum þingsins um það upplýsingar hver þróunin hefur verið í stækkun fiskveiðiflotans. Hvað hefur mörgum skipum verið breytt úr venjulegum bátum í allt að því fullkomin trollskip og hvað má búast við að sóknargeta þessara skipa hafi aukist og hve mikið af nýjum skipum hefur komið inn í fiskveiðiflotann íslenska á síðustu við skulum segja tveimur árum?  Einnig nefndi hv. þm. að meðferð fisks hefði batnað á undanförnum árum á þessu tímabili. Ég held að sé full ástæða til þess að efast um það. Það eru engar sannanir fyrir því að svo sé. Mín tilfinning er mikið frekar á þann veg að það hafi farið á hinn veginn. Kraftasóknin hefur verið næstum því ótakmörkuð, komið hefur verið með meira og minna gallaðan fisk að landi og því miður hefur hann skemmst í vinnslunni oft og tíðum. Ég vildi benda á þetta í upphafi umræðunnar til þess að við færum ekki af stað með fullyrðingar sem raunverulega ekkert liggur fyrir um og jafnvel fullyrðingar sem ekki standast eins og að mínu mati í sambandi við flotann. Hv. þm. las upp tillögur Kvennalistans um nýja fiskveiðistefnu. Þessi stefna birtist í grein Kristínar Halldórsdóttur 17. nóv. og var líka dreift í þeim nefndum sem voru að vinna í undirbúningi að fiskveiðistefnunni á vegum ráðuneytisins. Það er alveg rétt sem þm. segir. Þessar tillögur hafa fengið litla umfjöllun. Ég segi fyrir mitt leyti, ég er ekki að tala þar og vil ekki lýsa því yfir í nafni Alþb., að mér finnast tillögurnar um seldan veiðikvóta alveg fráleitar og mér finnst miður að það skuli vera komin fram tillaga hér á hv. Alþingi um að selja skuli þessa náttúruauðlind okkar og nota hana sem tekjustofn til að standa undir ýmsum samfélagslegum þörfum. Við þurfum að fá annars staðar peninga til hafnargerða og til menntunar sjávarútvegsfólks og annarra þeirra góðu mála sem nefnd eru í tillögunum, við þurfum að fá þá annars staðar frá en þeir séu beinir skattar á landsbyggðina og þá aðra aðila sem eru að framleiða þessa undirstöðuframleiðsluvöru okkar. Ég vil því undirstrika að þær tillögur kvennalistakvenna sem hér koma fram eru í engum tengslum við tillögur þær sem Alþb. hefur lagt hér fram og ekki í neinum tengslum eða í einu eða neinu líkar þeim. Herra forseti. Undirbúningur að því frv. sem hér liggur fyrir hefur verið, eða a.m.k. býst maður við því að svo sé, í gangi allar götur frá því 8. júlí sl., en þann dag sendi ríkisstjórnin frá sér stefnuyfirlýsingu sína og starfsáætlun. Í þeirri starfsáætlun stendur, með leyfi hæstv. forseta: "Fiskveiðistefnan verði tekin til endurskoðunar og stefna mörkuð sem taki gildi þegar í upphafi næsta árs. Endurskoðunin verður falin sérstakri nefnd sem hafi samráð við helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi og fiskiðnaði, svo sem fulltrúa útgerðar, fiskvinnslu, sjómanna og fiskvinnslufólks, og sérfræðinga Hafrannsóknastofnunar. Nefndin mun m.a. taka afstöðu til eftirfarandi atriða: Hvernig og hverjum veiðiheimildir skuli veittar. M.a. verði athugað hvort veiðiheimildir verði einvörðungu bundnar við skip. Hvernig taka megi meira tillit til byggðasjónarmiða við mótun fiskveiðistefnu, auka athafnafrelsi og svigrúm til endurnýjunar í sjávarútvegi. Hvers konar reglur skuli setja um færslu veiðiheimilda milli aðila. Hve lengi meginreglur um stjórn fiskveiða skuli gilda. Aðrir mikilvægir þættir í sjávarútvegsstefnu ríkisstjórnarinnar eru: Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins taki til alls útflutnings á fiski og fiskafurðum. Verðlagsráði sjávarútvegsins verði heimilað að gefa fiskverð frjálst með yfirnefndarákvörðunum náist ekki samkomulag í ráðinu. Undirbúnar verði reglur til frambúðar um starfsemi fiskmarkaða hér á landi til að leysa af hólmi þær sem nú eru og gilda til loka næsta árs. Rannsóknar- og þróunarstarf í sjávarútvegi, þar á meðal á sviði fiskeldis í og við sjó, verður aukið. Eftirlit hins opinbera með fyrirtækjum í sjávarútvegi verður einfaldað og samræmt." Ekki er það neitt lítið sem hæstv. ríkisstjórn ætlar sér fyrir á þessum vettvangi og hefði mátt gera ráð fyrir því að þar sem sami ráðherrann settist í ráðherrastól og var fyrir yrði hafist handa um að undirbúa stefnu í fiskveiðimálunum þar sem vitað var að fiskveiðistefnan gilti ekki nema til næstu áramóta. En svo var aldeilis ekki. Það var látið eiga sig að hreyfa þessu máli. Það getur verið að ráðherrarnir hafi eitthvað talað saman um málið, en það var látið eiga sig að hreyfa þessu máli á þeim vettvangi sem hér er lagt til þar til 2. september. Þá er sent út bréf til hagsmunaaðila og þingflokka með ósk um að tilnefndir yrðu menn í samráðsnefnd til að undirbúa væntanlegt frv. og koma með tillögur þar um, eins og þar stóð. Sú nefnd er kölluð saman og mun fyrsti fundur hennar hafa verið 16. september. Þetta var hraðinn við að undirbúa frv. sem hér liggur fyrir. Það kom fljótt í ljós að í nefndinni voru dálitlar mismeiningar um að hverju skyldi stefna og kom meira að segja fljótlega fram í nefndinni að þeir ríkisstjórnarmenn sem þar sátu voru alls ekki sammála um hvernig skyldi vinna. Það liðu ekki margir dagar eða margir fundir, ég held að það hafi verið á öðrum fundinum, uns fulltrúi Alþfl. í samráðsnefndinni benti á að þessi nefnd væri ekki sú nefnd sem gæti komist að neinni niðurstöðu eða unnið í þessu máli, það þyrfti að búa til aðra nefnd. Það hefði alltaf verið meiningin. Upp á það sem síðar kemur fram í þessari umræðu er nauðsynlegt að muna eftir þeirri yfirlýsingu hv. 3. þm. Vesturl. að samráðsnefndin mundi ekki duga til að vinna að þessu máli og undirbúa það. Hæstv. ráðherra varð við þessari ósk og eftir stuttan tíma skipaði hann aðra nefnd. - Það er kannski ekki hægt að segja eftir stuttan tíma. Það var ekki fyrr en 2. nóv. sem hann skipar þingmannanefnd til að ræða málið. Þá er málið fyrst komið í þann farveg sem ríkisstjórnarflokkarnir töldu að ætti að vera. Það gerðist dálítið merkilegt í sambandi við skipun þeirrar nefndar og varð til þess að það kom aldrei neinn fulltrúi frá Borgarafl. í þá nefnd. Ráðherra taldi sig á því stigi hafa ástæðu til að takmarka ráð hvers flokks um hvaða menn skyldu settir í undirbúningsnefndina. Það var gert að skilyrði að það væru fulltrúar úr sjávarútvegsnefndum þingsins sem í nefndina kæmu. Þar af leiðandi birtist í þessari nefnd, þá fáu fundi sem hún sat, aldrei fulltrúi frá Borgarafl. Það munu hafa verið ýmsar ástæður fyrir því að það var ekki byrjað að starfa, undirbúa og vinna samkvæmt fyrirheiti stjórnarsáttmálans fyrr en um miðjan september. Það vantaði dálítið til til þess að ráðuneytið gæti farið að leggja málin fyrir á þann veg sem það taldi æskilegast. Það hafði sett í gang á tímabilinu frá 8. júlí fram til 2. sept. könnun á því hvað þeir þættir, sem ráðuneytið taldi að hefðu tekist í þessari fiskveiðistefnu, hefðu gefið af sér og hvernig útkoman væri gagnvart þeim þáttum. Og það var ekki nóg með að þeir fengju hina vitrustu menn til að staðfesta og reikna út stöðuna í þessum þáttum, sem ráðuneytið hafði aðallega hampað að hefðu tekist í fiskveiðistefnunni, heldur var sóttur enn á ný til Noregs ágætur prófessor, sem hafði ekki komið hingað til Íslands, a.m.k. ekki í opinberum erindagerðum eða til að láta ljós sitt skína, síðan haustið 1985 að verið var að ræða um fiskveiðistefnuna á hv. Alþingi. Þá var talin nauðsyn að fá þennan prófessor, prófessor Rögnvald Hannesson frá Bergensháskóla held ég að ég fari rétt með, til þess að hafa áhrif á skoðanamyndun hér, gat ekki verið til annarra hluta, og nú, þegar aftur er farið að hreyfa þessu máli, var talin nauðsyn að fá þennan sama prófessor og láta hann flytja svipaðan fyrirlestur bæði við Háskólann og yfir okkur nefndarmönnum sem fjölluðum um þetta mál. Það var ekki nóg með að við fengjum sæmilega góða kennslustund, við sem sátum í samráðsnefndinni og hlýddum á prófessorinn. Það var kominn tími til fyrir suma að hlusta á prófessor. Sumir hafa aldrei setið á háskólabekk og átt þess kost að njóta slíkra fræða og upplýsinga. En það var ekki nóg með að okkur væri boðið upp á þetta heldur fengum við líka, það sem er meginhluti þess plaggs sem dreift hefur verið til hv. þm., álitsgerðir frá Raunvísindastofnun Háskólans, Þjóðhagsstofnun og viðskiptadeild Háskólans. Allir þessir pappírar eru lofsöngur um ágæti þessa kerfis og það eru teknir út, eins og ég sagði áðan, þeir þættir sem ráðuneytið hefur talið að hafi að einhverju leyti sýnt sig að hafi komið vel út. Það er ekki reynt að kanna aðra þætti, jafnvel þá þætti sem hæstv. ráðherra nefndi í framsöguræðu sinni, vandræði í sambandi við verðþróun skipa, vandræði í sambandi við flutning kvóta á milli byggða, hvað það hafi kostað þetta og þetta byggðarlagið og hvað það hafi kostað þjóðina og hvað kraftasóknin hefur kostað þjóðina og annað eftir því. Nei, takk. Það var ekki það sem var eðlilegt að fjallað væri um og lagt hlutlægt mat á, heldur voru það aðeins þeir þættir sem ráðuneytið taldi sig geta bent á að að einhverju leyti hefðu sýnt árangur. Það kom náttúrlega fljótt í ljós með starf samráðsnefndarinnar, þó það væri tilgreint í skipunarbréfinu að hún ætti að semja tillögur og skila áliti, að það var ekki flötur til þess. Ráðuneytisstjóri, sem var formaður nefndarinnar, lýsti því yfir á fundi nefndarinnar að hann sæi ekki þann möguleika að hægt væri að leysa þetta mál innan nefndarinnar á þann veg að hún skilaði tillögu. Og ég held að það hafi verið alveg rétt. Það var ekki hægt að búast við því að þarna yrði samkomulag og atkvæðagreiðsla innan þessarar nefndar var náttúrlega ekkert annað en grín vegna þess að þar voru ákveðnir hópar. Það hefði getað verið meiri hluti fyrir þessu þó að alls ekki hefði verið raunverulegur meiri hluti í þjóðfélaginu og ekki stuðningur hagsmunaaðila, eins og talað er um. Útkoman var sú að viðraðar voru ýmsar skoðanir í þessari nefnd, en út úr nefndinni kom sáralítið. Það er vitaskuld ekki hægt að segja það að skoðanaskipti, eins og áttu sér stað í nefndinni, hafi ekki skilað einhverju. Vitaskuld skila þau einhverju, en það varð ekki til þess að hafa nein marktæk áhrif á uppbyggingu frumvarpsins. Það komu reyndar fram tillögur í nefndinni frá svokölluðum hagsmunaaðilum, bæði frá fulltrúa Verkamannasambands Íslands og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna um það að breyta ætti kvótagerðinni, en það kom fljótt í ljós að fylgnin með þessari tillögu var sáralítil. Þeir sem höfðu lagt hana fram höfðu ekki útfært hana á þann veg að henni væri stillt upp sem möguleika. Um hana var spjallað aftur á bak og áfram, en henni var aldrei stillt upp sem raunverulegum kosti í staðinn fyrir beinan bátakvóta. Ég held að þetta hafi verið sú aðaltillaga sem þarna kom inn um einhverjar breytingar. Svo var heilmikið rætt um smábátana. Stór hluti funda fór í umræðu um það og nokkur umræða átti sér stað í sambandi við rækjuveiðina og umfjöllun um það hvernig haga skyldi stjórnun í rækjuveiðistofninn. Ekki skal ég gleyma því, og ég vil þakka fyrir það, að við fengum ágætis upplýsingar frá Hafrannsóknastofnun. Það er reyndar alltaf hinn góði skammtur í sambandi við þessar umræður að við fáum gagnmerkar og mjög góðar upplýsingar frá Hafrannsóknastofnun sem reyndar allir þm. fá líka með hinni ágætu skýrslu stofnunarinnar sem núna var miklu fyrr á ferð en áður hefur verið. Það er líka sjálfsagt að þakka fyrir það. Ég held að rétt sá að fjalla næst lítillega um reynsluna af því kerfi sem við höfum búið við síðustu tvö árin - og reyndar fjögur - en fyrst og fremst er það að ræða um reynslu þess tímabils sem nú er að renna út. Það er nú svo að okkur var sagt, og við urðum öll sammála um það, að tilætlun fiskveiðistjórnar væri fyrst og fremst sú að við hagnýttum fiskistofna okkar á sem hagkvæmastan máta og forðuðum því að gengið sé á þessa stofna þannig að við séum ekki að skemma fyrir framtíðinni. Það er líka og verður að vera og á að vera markmið fiskveiðistefnu - og ráðherra hefur nefnt það, nefndi það hér haustið 1985 - að það þarf að stefna að auknum gæðum og ná hámarksverðmæti út úr aflanum. Við þurfum að stefna að hagkvæmum rekstri flotans okkar og alls sjávarútvegsgeirans. Hvernig skyldi þetta nú hafa tekist undir þeirri fiskveiðistjórn sem við höfum búið við? Fyrsta atriðið sem ég nefndi, sóknin í fiskistofnana og þó sérstaklega þorskstofninn, hefur ekki farið svo sem lagt var til. Við stöndum frammi fyrir því í dag, og sjútvrh. hefur nefnt það og forsrh. hefur nefnt það í sambandi við efnahagsstöðu þjóðarinnar að við blasi, að við verðum að skerða sóknina í þorskinn um allt að 10%. Eftir þessa fiskveiðistjórn, sem hefur verið hælt og talin hinn besti kostur sem við getum valið, stöndum við frammi fyrir því að við höfum verið að skerða fiskstofninn á þann veg að við verðum að minnka sóknina, draga úr sókninni. Ef nokkuð getur undirstrikað það að hér hafi átt sér stað mistök í fiskveiðistjórn, þá er það þetta dæmi. Og ekki þarf meira til en það eitt til þess að fullyrða að sú fiskveiðistjórn, sem skilar af sér þannig árangri, hefur mistekist. Það er gert ráð fyrir því að í ár verði heildarþorskaflinn upp undir 400 þús. tonn. Það var tillaga Hafrannsóknastofnunar að hann væri 300 þús. tonn, en tillaga ráðuneytisins 330 þús. tonn. Það er farið fram úr afla í ár um 100 þús. tonn, 70–100 þús. tonn eftir því við hvað er miðað. Það er ekki hægt að fullyrða það eða segja að við búum við eina eða neina fiskveiðistjórn þegar þannig fer. Og hvernig réttlætir ráðuneytið, hæstv. ráðherra, þessa stöðu? Hann segir að það sé vegna þess að þetta kerfi, sem hann og hans menn hafa byggt upp, sé svo sveigjanlegt. Það hafi verið svo mikil teygja og sveigjanleiki í því. En af hverju er þessi sveigjanleiki og teygja? Hún er vegna þess að þessi sami hæstv. ráðherra lagði það til hér haustið 1985 að breyta í stórum atriðum sinni fyrri stefnu og taldi það vera nauðsynlegt til að betrumbæta kerfið þá, þ.e. hann jók við sóknarmarkið, bætti inn möguleikum til þess að hægt væri að vinna sér inn nýjan rétt með sóknarmarki með því að það mátti sækja 20% umfram afla í sóknarmarki og 10% af því færðist sjálfkrafa yfir á aflamark. Og þar sem ekki var tekið mið af þessu í úthlutuninni varð þetta þess valdandi að sóknarþunginn hefur beinlínis aukist eftir þeim reglum sem ráðherra setti sjálfur. Inni í kerfinu sjálfu var þetta innbyggt og nú hefur ráðherra sagt að þetta sé ein mesta lagfæringin sem gerð er á kerfinu núna, þ.e. að breyta þessu aftur. Slík er nú stefnufestan. Við skulum hugsa okkur það að ráðherra hefði orðið að ósk sinni, þegar þetta var samþykkt hér 1985, að hafa kerfið bundið til fjögurra ára. Hann fékk þó ekki nema tvö ár. Þá hefði teygjan haldið áfram og teygjan hefði aukist ár frá ári. Við hefðum staðið frammi fyrir því núna að þau sóknarmarksskip, sem hafa aflað 20% umfram sitt sóknarmark, ættu rétt á því að bæta 10% við aflamark sitt eða sóknarmark, en vegna þess að lögin gilda ekki nema til áramóta í ár hefur ráðherra gripið það ráð að segja: Lögin eru ómark árið 1987. Þau gilda ekki nema til áramóta ársins 1987 og við tökum þennan rétt af mönnum. Þetta er vitaskuld hártoganlegt en ég tel að það hafi verið nauðvörn hjá ráðherra að gera þetta við þær aðstæður sem hann var sjálfur búinn skapa. Ég hef trú á því að í upphafi árs 1987 hafi menn búist við því að menn væru að afla sér þessa réttar, að ef svipað kerfi væri við lýði á árinu 1988, þá mundu menn afla sér nýrrar reynslu. En yfir það er strikað. Nú er það sagt að einn af bestu punktunum í leiðréttingunum sé að hverfa að nokkru frá þessu sem var aðalatriðið 1985. Það hefur verið mikið skeggrætt um stærð flotans. Ekki ætla ég að bera á móti því að flotinn er stór og við þetta kerfi verður að hafa mjög strangt eftirlit með því að hann stækki ekki. Ég undirstrika: Við þetta kerfi. Með þessu kraftakerfi sem við búum við, þar sem mönnum er leyft að sækja án nokkurrar raunverulegrar skipulagningar, bara með kraftinum, án nokkurs eftirlits um það hvernig farið er með fisk, hvernig komið er með hann að landi o.s.frv., þá er mjög nauðsynlegt að flotinn verði ekki stækkaður. Þá verða bara fleiri legudagarnir hjá þessu eða hinu skipinu og eins og sagt er, óhagkvæmur rekstur á þessum eða hinum staðnum. En við aðrar aðstæður og við aðra fiskveiðistjórn - og ég ætla ekki að fara að fjalla um það hér - tel ég að flotinn sé alls ekki of stór. Ef við færum öðruvísi að því að sækja aflann í sjóinn, ef við hyrfum frá þessari kraftasókn og legðum allt kapp á að koma með aukin gæði, betri fisk að landi, þá er þessi floti ekki of stór. Ef við féllum frá því að þessi sérstaki hópur, sjómennirnir okkar, og þessi sérstöku atvinnufyrirtæki, þessi sérstaka fjárfesting, fiskiskipin, þurfi endilega, þvert á öll önnur atvinnufyrirtæki, að vera í gangi allan ársins hring, megi helst aldrei stoppa einn einasta dag og á þessum skipum og í fiskvinnslunni sjálfri sé meira og minna haldið uppi atvinnuþunga sem samræmist ekki venjulegu menningarlífi, menningarþjóðfélagi. Þetta er annar þáttur sem ég gæti fjallað mikið um og geri það kannski einhvern tíma á öðrum vettvangi. En í tengslum við sóknina hefur fleira gerst en það að dregin hafi verið að landi þessi mörgu tonn og þess umframtonn. Það hefur líka gerst að fiskurinn er alltaf að smækka. Núna fyrir nokkrum dögum landaði togari hér í Hafnarfirði og mig minnir að meðalþyngdin úr þeim farmi hafi verið um 11/2 kg. Það er ekki nóg með það að hægt sé að benda á dæmi um eitt og eitt skip sem komi með slíkan afla að landi, heldur er þetta því miður þannig að meðalþyngdin yfir árið er alltaf að lækka. Jakob Jakobsson fiskifræðingur flutti þeim LÍÚ-mönnum ádrepu á þingi þess nú í haust þar sem hann sagði þeim að 130 millj. þorska, sem núna væri líklegt að yrðu drepnir, gæfu 380 þús. tonn. Sami fjöldi gaf af sér 538 þús. tonn árið 1955. Vera má að Jakob hafi tekið þarna tölu um afgerandi góðan stofn sem veiddur var 1955. Ég veit það ekki. En þetta er hrikaleg mynd. Það munar 158 þús. tonnum. Þetta er hrikaleg mynd og sýnir að hverju við stefnum. Hvað mundi gerast miðað við þann þorskstofn sem við eigum eftir í hafinu ef koma erfið ár, köld ár eins og árin 1981, 1982 og 1983? Hvað mundi gerast ef þorskstofninn hætti að stækka eins og þá gerðist? Hver væri staðan? Hún er hrikaleg og það er varla hægt að velta vöngum yfir því hvað gæti skeð. Og hvað er að gerast með þessu? Það er að gerast að smáfiskurinn, sem heldur sig að meginhluta til við norðausturströndina og út af Vestfjörðum. Hvaða svæði er það? Það er það svæði sem er viðkvæmast í sambandi við hitasveiflur og við getum því miður fengið á okkur slíkar sveiflur með litlum fyrirvara. Ef við værum með öðruvísi fisk, ættum dálítið af stærri fiski, sem vigtaði 5–8 og upp í 10 kg kannski, þá er nokkurn veginn vitað mál að sá fiskur væri á annarri slóð og þó að harðindi kæmu í hafið fyrir norðan, þá er ekki víst að það komi niður á öllum stofninum. Þannig að hættan á svona höggi er vitaskuld miklu minni og ekki ógnvænleg ef við byggjum stofninn upp. Við erum búin að búa við þetta kerfi í fjögur ár. Í upphafi tímabilsins virtist sem við værum að byggja þorskstofninn upp og ég held að það hafi verið von flestra að innan jafnvel fjögurra, fimm ára stæðum við frammi fyrir því að veiðiþorskstofninn væri kominn í þá stöðu sem fiskifræðingar telja líklega að við getum veitt ar frá ári úr stofninum, þ.e. rúmlega 400 þús. tonn, 380 upp í 450 þús. tonn á ári hverju. En staðan er eins og ég sagði hér áðan, því miður, í mesta góðærinu bæði til lands og sjávar stöndum við frammi fyrir því að þessi stefna sjútvrh. og hans stuðningsmanna hefur orðið til þess að við horfum fram á það að við verðum að veiða minna á næsta ári en við gerðum í ár. Við erum að snúa til baka í einhverju mesta góðæri sem hefur komið við strendur landsins og við erum líka að ofveiða stofnana okkar í því mesta góðæri sem að öðru leyti hefur gengið yfir landið. Er það nú ríkisstjórn og er það nú fiskveiðistjórn sem þannig heldur á málum og skilar til næsta árs og næstu ára þannig lagaðri stöðu! Virðulegi forseti. Ég ætla að reyna að stytta mál mitt þannig að fleiri komist að í umræðunni áður en fundi verður frestað. En ég á bæði eftir að fjalla nokkuð um frv. sjálft og einnig um brtt. okkar alþýðubandalagsmanna hér í hv. deild sem við höfum þegar lagt fram við 1. umr. málsins. Ætli ég verði ekki að velja mér þann kost að láta í nokkru verða eftir að ræða ýmsa þætti í frv. á annan máta en þann að ég ætla að nota þær mínútur sem ég hef til þess að fara yfir þær brtt. sem við flytjum. Þeim hefur verið dreift hér fjölrituðum til hv. þm. Tillögurnar voru ræddar á miðstjórnarfundi Alþb. sem var um síðustu helgi og einnig á fiskveiðiráðstefnu sem við héldum og þær höfðu verið ræddar og undirbúnar og unnar í þingflokki okkar á undanförnum dögum og vikum. Þær eru fyrst og fremst breyting á því frv. sem hér liggur fyrir þó að þær séu í veigamiklum atriðum þannig að þær breyti grundvelli frv. Við tökum fyrir þætti og leggjum til að breytt verði þáttum eins og eignarrétti á kvótanum. Við leggjum til að því verði breytt að eignarréttur kvótans eða aflamarksins verði bundinn við skip, heldur verði ákveðinn hluti aflamarksins fluttur á byggðarlögin en síðan deilt út frá byggðarlögunum til skipanna þannig að veiðiréttur skipanna haldist óbreyttur. Þetta er að því leyti alveg grundvallaratriði að þá breytist það að hægt sé að selja skip og fá af því sérstakan gróða. Ég fer þá yfir tillögur okkar. Þá er í fyrsta lagi að við ítrekum 1. gr. frv., útfærum hana nokkuð öðruvísi en hún er og við fögnum sérstaklega að þessi grein sé komin í frumvarpið, en stuðningsmenn þeirrar fiskveiðistefnu, sem við höfum búið við á undanförnum árum, létu sig hafa það í tvígang að fella svipaða tillögu fyrir okkur alþýðubandalagsmönnum. Þeir hafa sem sagt horfið frá villu síns vegar og við hljótum auðvitað að fagna því alveg sérstaklega. 1. gr. í okkar tillögum orðast þannig: "Auðlindir innan fiskveiðilandhelgi Íslands eru þjóðareign, sameign allra Íslendinga. Öll stjórn á nýtingu þeirra skal taka mið af því. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þessara sameiginlegu auðlinda og stuðla með því að traustri atvinnu og byggð í landinu." Þessi grein okkar er nokkuð meira útfærð en 1. gr. frv. 2. gr.: "Á eftir 4. gr. komi tvær nýjar greinar svohljóðandi: a. (5. gr.) Veiðiheimildum á botnfiski, til fiskiskipa sem eru 10 brl. eða stærri, skal skipta í tvo flokka. 1/3 hluta skal úthluta til útgerðar (á skip, skipamark) og 2/3 hlutum til byggðarlaga (byggðarmark). Sá þriðjungur, sem kemur í hlut skipa, skal reiknaður út með sama hætti og ákveðið var með reglugerð nr. 518 frá 22. des. 1986 fyrir árið 1987, sbr. 8. og 10. gr. laga þessara."- Það er að segja að hluti skipanna verður reiknaður út frá sama grunni og ætlast er til í sambandi við frv.  Þá kemur að því hvernig hluti byggðarlaga skal reiknaður út. "Hluti byggðarlaga skal reiknaður að 1/4 út frá úthlutuðu afla- og sóknarmarki skipa í byggðarlögunum eins og sú úthlutun var að meðaltali árin 1984–1986 og að 3/4 hlutum út frá úthlutuðu afla- og sóknarmarki skipa í byggðarlögunum í árslok 1987." - Þarna reynum við að taka aðeins mið af því að tilfærsla hefur átt sér stað á milli byggðarlaga. Með því að leggja saman árin 1984–1986 og nota það sem hluta af viðmiðuninni með árinu 1987, þá getur þarna færst frá þeim sem hafa aflað sér aukakvóta á undanförnum árum nokkur hluti aftur heim til þeirra sem hafa misst kvóta. Við teljum þetta vera mjög mikið réttlætismál. En vitaskuld er mjög erfitt að gera þarna nokkuð afgerandi, en aðeins er sýndur þarna litur sem gæti verið, miðað við það sem við höfum reiknað út, á bilinu svona 5–8% tilfærsla. "Eftir að aflahluti byggðarlags hefur verið reiknaður út og ákveðinn skal honum deilt á milli þeirra skipa sem fá úthlutað skipamarki í því byggðarlagi, í hlutfalli við veiðiheimildir þeirra." - Eins og ég hef sagt áður. "Við sölu skipa úr byggðarlagi fylgir þeim einungis sá aflahluti sem úthlutað var til útgerðar, skipamark. Þeim aflahluta, sem eftir verður í byggðarlagi við söluna, byggðarmarki, skal ráðstafa til að bæta upp afla skipa er keypt verða í byggðarlagið nái þær veiðiheimildir, er þau færa með sér, ekki meðaltali á því svæði eða til að auka veiðiheimildir skipa í byggðarlaginu samkvæmt nánari reglum er settar verði af sjávarútvegsráðuneytinu í samráði við sjávarútvegsnefndir Alþingis." - Þetta er grundvallaratriði að um leið og búið er að selja skip sé þessu ráðstafað á þann veg. Ef um nýtt skip er að ræða í staðinn fyrir það skip sem hefur verið selt nýtur það þess að fá af þeim kvóta sem eftir er það magn sem skapar því sambærilega stöðu og öðrum í byggðarlaginu og ef sá kostur er ekki fyrir hendi, og einnig ef um aukahlut er að ræða, þá skal honum deilt niður á aðila á heimavettvangi. "Á sama hátt skal ráðuneytið setja sérstakar reglur um skiptingu aflahluta milli byggðarlaga ef seld eru skip sem hafa landað til vinnslu innan lands frá árinu 1984 að meðaltali meira en 40% afla síns utan heimabyggðar." - Þessi punktur er vegna þess að við vitum að það eru nokkuð mörg fiskiskip sem hafa verið gerð út frá öðrum stöðum en heimabyggð. Við getum t.d. bent á Grenivíkurbátana sem hafa líkast til verið í Garðinum. Það er ekki eðlilegt að sú útgerð, sem hefur verið undirstaða atvinnu á einum stað, að vegna skráningar skipanna á öðrum stað en ekki vegna þess að þau hafi verið þar atvinnutæki, þá flytjist sjálfkrafa allur kvóti þeirra til þess byggðarlags. Og b. liður (6. gr.) hljóðar svo: "Við úthlutun veiðiheimilda til skipa og byggðarlaga skv. 5. gr. er frá og með árinu 1989 heimilt að halda eftir allt að 5% þess afla helstu botnfisktegunda sem ákveðinn er skv. 2. gr. Skal þeim hluta þá ráðstafað sérstaklega í því skyni a. að auka hlut þeirra byggðarlaga sem erfiðleikar steðja að, b. til að opna möguleika fyrir nýja rekstraraðila í greininni, c. til að reyna nýjar stjórnaraðferðir við fiskveiðar, d. til annarra lagfæringa sem sérstakar ástæður mæla með í samræmi við reglur sem undirbúnar verða á árinu 1988 af sjávarútvegsraðherra í samráði við sjávarútvegsnefndir Alþingis. Heimilt er að hækka það hlutfall, sem um getur í fyrri mgr., í allt að 10% ef aðstæður á næstu árum, að mati sjávarútvegsnefnda Alþingis og ráðherra, mæla með því." Hér erum við að leggja til að opnaðir verði möguleikar bæði til þess að lagfæra, ef einhver sérstök óhöpp verða, og færa til svo og líka að bjóða upp á möguleika þess sé brýn nauðsyn til þess að stofnsetja ný fyrirtæki í sjávarútvegi þá sé möguleiki til þess og svo að öðru leyti til þess að kanna aðrar stjórnaraðferðir á þessum vettvangi. Ég held að það sé mjög mikið atriði að teygjanleikinn í þessum málum sé frekar á þessu sviði en sá teygjanleiki sem ráðherrann mælti svo mjög stíft fyrir hér árið 1985 en hefur reyndar fallið frá og segir að sé hvað mestur ókostur stefnunnar hingað til. Þá er það 3. gr.: "Við 5. gr. (sem verður 7. gr.). Á eftir 4. mgr. komi ný mgr. og orðist svo: Heimilt er að leggja sérstakt gjald, útflutningsgjald, á fisk sem fluttur er út óunninn og komi gjaldið þá að einhverju eða öllu leyti í stað þeirra álagsákvæða sem um getur í 4. mgr. þessarar greinar. Útflutningsgjaldið verði sérstaklega ákvarðað með hliðsjón af stefnu helstu viðskiptalanda okkar í tollamálum. Öllum tekjum af gjaldi þessu skal varið til aukinnar rannsókna- og þróunarstarfsemi á vegum rannsóknastofnana, fyrirtækja og samtaka innan sjávarútvegsins. Gjald þetta má mest nema 5% af söluandvirði ísfisks sem fluttur er út óunninn og verði lagt á, innheimt og ráðstafað samkvæmt sérstökum lögum þar um." Hér er um að ræða tillögu í stað þeirra tillagna sem eru í frv. um það að skerða beint aflakvóta þeirra skipa sem sigla með afla á erlendan markað eða fluttur er út í gámum. Við teljum miklu eðlilegra að þeirra leiða sé leitað að leggja á sérstakt útflutningsgjald til þessara hluta og jafna þar með ákveðið stöðu útgerðar og sjómanna og fiskvinnslu í landinu, með því að lagður sé skattur á útflutninginn á svipaðan máta og viðskiptalönd okkar leggja skatt á þann innflutning sem fluttur er frá fiskvinnslu okkar til þessara landa. Um tillögur ráðherra er hægt að segja ýmislegt en ég held að gallar þeirra tillagna séu það miklir að mjög erfitt verði að framkvæma þær. T.d. vigtun og eftirlit verður ábyggilega mjög erfitt bæði frá fiskvinnslustöðvum þaðan sem meira og minna er flutt út í gámum og svo einnig, sem við getum ekki lokað augum fyrir, að markaðirnir taka sjálfsagt ákveðinn hluta af þeim afla sem að landi berst, og að í gegnum markaðina verður meira og minna flutt út ferskt. Hvernig í ósköpunum á að setja þær kvaðir á þá sem fara með fiskinn sinn á markað? "Ja, þú verður að búa þig undir það að þessi fiskur verði tekinn á þann veg að aflakvótinn þinn verði rýrður um þessi ákveðnu prósent." - Ég held að þetta sé erfitt. Okkar tillaga er miklu einfaldari. Auk þess er hún á þann veg að þar er verið að jafna stöðuna, beint peningalega stöðu, á milli vinnslu og sjómanna og útgerðar með því að leggja á útflutningsgjald beint til jöfnunar á móti þeim tollum sem lagðir eru á okkar framleiðsluvörur í viðskiptalöndunum. 4. gr. brtt. okkar hljóðar svo: "Við 10. gr. (er verður 12. gr.). Greinin orðist svo: Botnfiskveiðar báta minni en 10 brl. eru háðar eftirgreindum takmörkunum:" - Ég veit nú ekki í tímaskorti hvort ég á að fara að lesa þessa grein upp. Hún er öll tekin upp úr núverandi lögum. Við erum að standa undir stefnu hæstv. sjútvrh. frá fyrra tímabili.  Öll sú umræða sem ég nefndi hér áðan að verið hefði um það að smábátaflotinn sé að stækka - ekki er það trillukörlunum að kenna í sjálfu sér. Það var innbyggt í kerfið eins og ráðherra viðurkenndi hér áðan. Það er ekki hægt að hegna þeim mönnum sem hafa verið að byggja upp smábátaútgerð á undanförnum árum fyrir það að sjútvrh. leyfði þessa uppbyggingu. Það er af og frá að hægt sé að taka undir slíkar skoðanir. Og það er vitaskuld bara ranglæti ef á að ganga þannig fram í þessu máli vegna þess að uppbygging smábátanna er fyrst og fremst verk fiskveiðistefnunnar eins og ráðherrann sagði hér áðan. Þetta var eina leiðin fyrir þá sem höfðu áhuga fyrir því að skapa sér aðstöðu til að sækja fisk í sjó, utan við hreina og beina skömmtun, eina leiðin var að fá sér trillu. Ég held að það hafi fyrst og fremst átt sér stað núna síðustu mánuðina, ja, kannski síðasta missirið, að það hefur orðið mjög mikil aukning í þessu. Gæti verið kannski fyrst og fremst vegna þess að það var ógnað með því að það ætti að fara að stoppa þetta. Það ætti að fara að koma með bönn þarna. Það er oft og tíðum hægt að liðka til í ýmsum viðskiptum með því að segja það að núna standi til að fara að banna þetta eða hitt. Má ekki vera að sú mikla aukning, sem hefur orðið á smábátunum, hafi m.a. verið vegna þess? Að tala um það, þegar aflinn fer fram úr áætlun fiskifræðinga um 100 þús. tonn og fram úr aflatillögu ráðuneytisins um kannski 70 þús. tonn, að þessi aukning hjá trillunum í því mesta góðæri sem yfir okkur hefur komið - ég held að menn séu alveg sammála um það að frá síðustu áramótum og fram á 7. des. hafi ekki önnur eins blíðviðri yfir okkur gengið og hagstæð tíð fyrir smábáta til að stunda sjó - að tala þá um að afli þessara smábáta verði kannski 40 þús. tonn. Og aukning frá síðasta ári, ég er nú bara því miður ekki með það. Ætli það séu ekki 10 þús. tonn hámarkið eða ekki það. Var aflinn ekki bara svipaður á árinu 1986 og hann líklega verður í ár? Svona er þessi hætta mikil og það á sérstaklega að taka þennan hóp og fara að breyta í grundvallaratriðum hans möguleikum. Ef það hefði nú verið að sturta öllu kerfinu til, þá gat það nú verið. Þá gátu verið rök fyrir því að þarna ætti að breyta. En það er ekki verið að gera með því frv. sem hér liggur fyrir. Við leggjum til að settar verði hömlur á það að smáfiskibátum fjölgi. Þá kemur sjálfsagt að því að það verður að finna einhverja leið til þess að "kontrólera" þetta vel. En annað eins hefur nú ráðuneytið tekið að sér að fylgjast með og stjórna og gefa út reglugerðir um. Að það sé ekki hægt að finna leið til þess að fylgjast með endurnýjun eða því að smábátum fjölgi ekki eru ekki frambærileg rök. Hitt er jafnvitað að það verður aldrei hægt á Íslandi að banna það að menn eignist smábát. Að menn eignist smábát til þess að skjótast fram fyrir landsteinana og fá sér í soðið, jafnt grásleppu sem þorsk, og fara á skyttirí. Það er náttúrlega alveg fráleitt. Við megum ekki láta finna fyrir því að þegar við erum að ræða um það að draga eitthvað úr fjölgun smáfiskibáta að við séum að fara inn á þann vettvang. Nóg er nú af bönnunum og stjórnuninni þó að það verði nú ekki tekið frá okkur að hinn íslenski borgari geti átt sér skektu til að fara á í sportróðra. Við leggjum til að þau skip sem frysta afla sinn um borð skuli svo fljótt sem við verður komið koma fyrir nauðsynlegum búnaði til að fullnýta allan afla sem þau fá um borð með því að færa hann að landi eða vinna í meltu, mjöl eða frystingu eða með öðrum fullnægjandi hætti. Við erum að leggja til að verksmiðjutogararnir og önnur skip hætti að kasta þessum verðmætum og gefi sér tíma til að sinna því að koma með þessi verðmæti að landi, jafnvel þó að stundum sé ekki hægt að reikna út krónufjöldann sem það gefi í arð fyrir skipið. Slík verðmæti sem flutt eru að landi hljóta að gefa og munu alltaf gefa arð í þjóðarbúið. Uppbygging verksmiðjutogaranna er kapítuli út af fyrir sig. Ef það fer að verða þannig að við byggjum upp fleiri og fleiri verksmiðjuskip og hættum að nota eyjuna okkar sem reglulega útgerðarstöð erum við meira og minna að hverfa frá því að hafa trú á því að landið okkar sé byggilegt. Fyrst og fremst er það byggilegt vegna þess að það er útgerðarstöð og nýtir þau mið sem eru í kringum landið og vinnur úr sjávarfangi í sjávarþorpum og byggðum hringinn í kringum landið. Við leggjum til að lögin verði samþykkt eins og venjuleg lög, ekki með sólarlagsákvæði eins og lagt er til hjá ráðherra. Við leggjum til að þau taki gildi 1. jan. 1988 og það falli burt að þau gildi til 31. des. 1991 og úr fyrirsögninni falli brott 1988–1991. Á lög sem þessi, sem við erum að samþykkja, fiskveiðistjórn, er komin nokkur reynsla og með tillögum okkar hér erum við að viðurkenna það með því að flytja brtt. við frv. að við ætlum að fella okkur við þessa stefnu í meginatriðum ef henni verður breytt á þann veg sem við leggjum til, aflakvótastefnunni. Við teljum að það hafi sýnt sig á síðustu tveimur árum að rangt sé að binda þetta í ákveðinn tíma. Ég nefndi áðan hvað hefði þurft að gera ef við hefðum verið með fjögurra ára tímabil núna bundið og með sóknarmarkið eins og það er í lögunum. Við hefðum orðið að taka þessi lög upp og breyta þeim. Hvað gátu þá þeir sagt sem höfðu búið sig undir að nýta þessi ákvæði laganna? Ég hef tilfinningu fyrir því að þeir hafi haft ákveðinn kröfurétt. Með því að binda þetta í ákveðinn tíma í fjögur ár erum við að búa til vandamál frekar en hitt. Þess vegna leggjum við til að lögin verði eins og hver önnur lög án nokkurra tímamarka og að það sé hægt að breyta lögunum hvenær sem er. Það á að búa til nefnd sem á að endurskoða og fylgjast með framkvæmd þeirra, nefnd sem er nákvæmlega eins og nefndin sem ég var að lýsa hérna áðan, samráðsnefnd hagsmunaaðila, sömu nefndina og ráðuneytisstjóri lýsti yfir að ekki væri hægt að nota til að taka ákvörðun, svipaða nefnd og orðið hefur samkomulag um milli Alþfl. og sjútvrh. að sett skuli á laggirnar til þess að fylgjast með framkvæmdinni og koma með nýjar tillögur.

Er hv. þm. viss um þetta?

Að kratarnir hafi verið með? Nei, það er ég ekki alveg viss um. Það er eitt af því sem þið teljið upp í Alþýðublaðinu að hafi verið hinn stóri vinningur við tillögugerðina.

Já, já, ég hef séð þetta.

Ég undirstrika að ég tel að gallarnir á fjögurra ára tímabili hljóti að vera miklir og það sé erfitt fyrir mann, sem byggir sig upp miðað við bundna fiskveiðistefnu í fjögur ár, að fá það svo yfir sig að ákveðnu tímabili liðnu að þessi stefna sé ómark. Það hlyti að verða ef eitthvað sérstakt kæmi upp, eins og t.d. þróunin með sóknarmarkið. Sama er um það að verði ríkisstjórnarskipti á þessu tímabili, sem gæti orðið, er allerfitt fyrir nýja ríkisstjórn að standa frammi fyrir því að það séu lög í landinu um fiskveiðistefnu sem eigi að gilda áfram innan þess tamabils sem sú ríkisstjórn sæti. Þetta er að mínu mati alveg fráleitt. Ég nefndi aðeins áðan að einn af göllum þess kerfis sem við höfum búið við væri sá að verðmæti skipa hefði aukist, það hefði komið verðmætisauki með kvótanum. Við vitum dæmi um að skip hafa verið seld á allt að tvöföldu tryggingarmatsverði og er hægt að slá því föstu að verðgildi flotans hefur allt að því tvöfaldast með þeirri fiskveiðistefnu sem við búum við. Ég fór fram á það við Þjóðhagsstofnun að hún reiknaði fyrir mig hvað kæmi upp í sambandi við fjármagnskostnað ef við tækjum þessa stöðu inn í dæmið með útveg á Íslandi, ef við viðurkenndum þá staðreynd, sem hér er orðin, að verðgildi fiskiskipaflotans á Íslandi hafi tvöfaldast. Núna rétt áður en fundur var settur í hv. deild barst mér útreikningur Þjóðhagsstofnunar. Og hvernig skyldi hann vera og hvaða áhrif skyldi fiskveiðistefna hæstv. sjútvrh. hafa á rekstrargrundvöll útgerðarinnar? Hvernig skyldi útkoman vera og hvaða breyting skyldi eiga sér stað ef við tökum mið af þessu miðað við það sem hefur verið "presenterað" fyrir þjóðinni á undanförnum dögum? Hún er á þann veg að miðað við það versnar afkoma botnfiskveiðanna um 12,8%, úr 3,5% hagnaði í 9,3% rekstrarhalla. Þetta er það sem hæstv. sjútvrh. segir að sé hagstæð uppbygging fyrir sjávarútveginn. - Ég var að upplýsa, ráðherra, um útreikninga Þjóðhagsstofnunar um áhrif verðmætisaukans á rekstursafkomu fiskveiðanna. Þetta er staðan. Það var ekki minna. Enda vita allir að þegar tvöfaldast verðgildi atvinnufyrirtækisins hlýtur það að segja til sín. Sumir segja reyndar: Ja, það hefur ekki átt sér stað. Togararnir hjá Granda hafa ekkert hækkað í verði. Grandi er með þetta enn þá. - En ef Grandi setti málið einfaldlega upp svona: Við hljótum að reikna arð af þeirri fjárfestingu eins og söluverð hennar er. Á undanförnum missirum hafa verið í sölu skip og þetta hefur verið þannig. Gauturinn var nærri því 100% yfir tryggingamati og Dagstjarnan 120%. Þannig er staðan. Hver og einn sem er með slík verðmæti milli handanna hlýtur að gera það upp við sig: Á ég að selja eða á ég ekki að selja? Ef sá hinn sami ætlar að tryggja að hann verði með eðlilegan arð af því fjármagni sem hann hefur bundið í slíkri fjárfestingu hlýtur hann að reikna með því og verður að reikna með því. Annars er allt plat í þjóðfélaginu. Það er að koma að því að fundartími sé búinn. Hér er að hefjast umræða um mikilsvert mal. Mér sýnist margt benda til þess að það verði lagst á, nú sem stundum áður, að umræðan verði sem minnst, að við reynum að flýta þessu máli í gegnum deildir og við reynum að flýta þessu máli í gegnum nefndir. Það gefur auga leið að við verðum að taka tillit til þeirra óska. Það er kominn 7. des. og við verðum að vera búin að afgreiða frv., hvernig sem það verður þá, áður en við förum í jólafrí. Ellegar þá að koma hingað á milli jóla og nýárs og ganga frá samþykkt þess. Þetta frv. verður að afgreiða fyrir áramót því annars verða mikil vandamál uppi ef ekki verður fyrir hendi fiskveiðistefna. Það er fróðlegt að sjá að okkar stærsta blað, Morgunblaðið, hefur í leiðurum sínum að undanförnu, og núna síðast líkast til á fimmtudag eða föstudag, lagt höfuðáherslu á að enn gerist það ekki að þetta mál fari í gegnum hv. Alþingi án þess að það fái eðlilega umfjöllun og eðlilega umræðu. Það er ákveðin tilætlun í því, sem maður hefur heyrt sí og æ, að hagsmunaaðilar séu búnir að samþykkja þetta og samþykkja hitt og þar af leiðandi standi Alþingi frammi fyrir því að samþykkja þetta frv. nærri því sem gerðan hlut. Það er líka, eins og við höfum heyrt, sagt við okkur: Það er búið að afhenda ykkur þetta frv. fyrir löngu. Því hefur lítið verið breytt í meðförum nefndanna sem hafa verið að fjalla um frv. og þess vegna ættu hv. alþingismenn að vera tilbúnir að taka afstöðu til málsins. Ég held að þetta séu mestu öfugmæli. Alþingi á alveg eftir að fjalla um þetta mál, bæði hér í hv. deild og einnig í Nd., og við eigum og verðum að taka okkur dálítið góðan tíma til þess. Við eigum ekkert að hika við, ef á þarf að halda, að halda morgunfundi, og þá frekar morgunfundi en kvöldfundi, jafnvel ef mikið liggur við að fara svolítið fram á kvöldið. Ég skora á hv. þm. að fjalla um þetta mál núna og ræða það vel, setja sig inn í þá stöðu sem við stöndum frammi fyrir. Við stöndum frammi fyrir því að sú fiskveiðistefna sem við höfum búið við hefur meira og minna mistekist. Við erum reyndar að fara í gang enn með svipað kerfi, en ef við stöndum saman og vinnum vel þessa daga sem eftir eru getum við kannski lagað frv. á þann veg að það boði okkur betri tíð og betri fiskveiðistefnu en við höfum búið við undanfarin ár.