Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Pjetur Þórðarson) Við 2. umr. þessa máls þóttist jeg hafa gert grein fyrir, hvað fyrir nefndinni vakti í þessu efni. En að öðru leyti var nefndinni ekki kappsmál, hvernig um málið færi, og tók því aftur till. sína við þá umræðu. En nú hefir hún, til samkomulags við hv.flm., komið sjer saman um að afgreiða málið með rökstuddri dagskrá. Leggur nefndin það til, að málið sje afgreitt til hæstv. stjórnar með svofeldri rökstuddri dagskrá: Með skírskotun til heimildar í lögum nr. 8, 18. maí 1920, skorar deildin á stjórnina að banna - nema sjerstakt leyfi stjórnarinnar komi til í hvert sinn - innflutning heys og annars varnings, sem sýkingarhætta munn- og klaufsýki getur stafað af, og að undirbúa fyrir næsta þing, í samráði við dýralækna landsins, löggjöf til varnar slíkri hættu framvegis, og tekur fyrir næsta mál á dagskrá. Lög þau, sem hjer er vitnað til, eru stutt, og skal jeg, með leyfi hæstv. forseta, lesa 1. gr. þeirra, þar sem aðalefni þeirra er dregið fram: „Ríkisstjórninni heimilast að banna flutning til landsins á brúkuðum fatnaði, líni og sængurfatnaði, dulum, brúkuðu vatti, hnökraull, pappírsafklippum, hári, húðum og öðrum þeim varningi, er stjórnin telur stafa sýkingarhættu af.“ Það er ljóst, að þessar vörur, sem sýkingarhætta getur stafað af, eru þær vörur, sem dýralæknir taldi upp fyrir nefndinni á dögunum, er hann átti tal við hana um frv. Það er því innan handar fyrir hæstv. stjórn, með þessari lagaheimild, að fyrirbyggja þá sýkingarhættu, sem hv.flm. frv. og aðrir eru hræddir við, sem ekki er óeðlilegt. Mun jeg svo ekki orðlengja meir um þetta að sinni.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg er hræddur um það, að þessi lagaheimild, sem hjer er átt við, eigi við sýkingarhættu fyrir menn, en ekki dýr. Að vísu kvað það hafa komið fyrir, að menn hafi sýkst af þessari veiki, munn- og klaufsýki, en það er þó víst heldur sjaldgæft.

Hvernig ætli hún lýsi sjer í klaufunum á þeim?

Því getur hv.frsm. (PÞ) sjálfsagt best svarað, en jeg verð að segja, að jeg hefi gaman af að heyra, hvernig hv.flm. frv. taka þessari merkilegu dagskrá hv. landbn.

Tryggvi Þórhallsson Jeg get gjarnan sagt við þetta tækifæri, að batnandi manni er best að lifa. Afgreiðsla hv. landbn. á þessu máli er stórum betri nú en við 2. umr., ef hún þá fær staðist, þessi dagskrá. Hinsvegar mundi jeg óska þess, áð hæstv. atvrh. vildi tala dálítið skýrar um málið en hann gerði. Jeg fyrir mitt leyti mun geta sætt mig við dagskrána, ef hæstv. stjórn treystir sjer til þess að nota þessa lagaheimild þannig, að náist tilgangur okkar flm. frv., að fyrirbyggja til næsta þings þá sýkingarhættu, sem stafar af innflutningi heys. Mín afstaða til þessarar dagskrár er þá undir því komin, hvort hæstv. atvrh. (MG) telur sig hafa vald og vilja til þess að ráðstafa málinu þannig, að okkar tilgangi sje vel og tryggilega náð.

Pjetur Ottesen Jeg get sagt það sama og hv.þm. Str. (TrÞ), að ef hæstv. stjórn treystir sjer til þess, sem jeg þó naumast býst við, að ráða fram úr málinu á þessum grundvelli, þannig, að okkar tilgangur náist, þá vil jeg sætta mig við það. En um leið vil jeg leyfa mjer að flytja skriflega brtt. við dagskrá hv. landbn., svohljóðandi: Orðin „nema sjerstakt leyfi stjórnarinnar komi til í hvert sinn“ falli burt. Eins og kunnugt er, þá geisar þessi hræðilega munn- og klaufasýki í næstu löndum, og því, meðal annars, full þörf strangra öryggisráðstafana gegn sýkingarhættunni.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg tel, að ekki sje hægt að nota í þessu tilfelli lögin frá 1920, sem dagskráin vísar til. þau lög voru sett vegna sýkingarhættu manna, en ekki dýra, og þótt svo kunni að vera, að menn geti sýkst af þessari umræddu veiki, er ómögulegt að telja hana meðal drepsótta á mönnum, og við þær eiga lögin frá 1920 eingöngu.

Sigurjón Jónsson Mjer skilst, að ef dagskráin verður samþ., eins og hún er nú orðuð, með brtt. frá hv.þm. Borgf. (PO), þá sje þar með bannaður innflutningur á heyi frá öllum löndum, jafnt þeim, sem engin sýkingarhætta í þessu tilfelli getur stafað frá, svo sem Noregi. Jeg vil vekja athygli hv.þm. (PO) á því, hvort ekki sje ástæða til þess, að gera hjer undantekningar; annars er hjer um algert aðflutningsbann að ræða.

Frsm. (Pjetur Þórðarson) Úr því að hæstv. atvrh. (MG) sjer sjer ekki fært að banna aðflutning á heyi samkvæmt lögunum frá 18. maí 1920, þá telur nefndin rjettara að taka dagskrártill. aftur, og geri jeg það hjer með. Það, að jeg tek dagskrána aftur, er einkum af því, að ef það gæti komið til mála, að framkomnar brtt. við hana yrði samþ., þá vil jeg heldur, að frv. verði samþ., heldur en að dagskrá verði samþ., sem bannar allan innflutning á heyi, hvort sem um sýkingarhættu getur verið að ræða eða ekki.

Jakob Möller Það er alveg auðsætt, að hjer er verið að reyna að nota að einhverju leyti óttann við þessa munn- og klaufasýki til þess að koma á aðflutningsbanni á heyi. Jeg veit, að þessi sýki gengur í Danmörku, en hinsvegar veit jeg ekki til þess, að það tíðkist, að flytja hingað hey frá Danmörku, nema þá hverfandi lítið. Það kann einnig að hafa komið fyrir, að hey hafi verið flutt hingað frá Skotlandi. Þó hygg jeg, að það hafi eingöngu verið gert í sambandi við útflutning hrossa, til fóðurs handa þeim milli landa, og það hey sje aldrei sett á land hjer. En ef á að banna innflutning á heyi frá hvaða landi sem er, undir þessu yfirskini, þá er það tóm blekking, að tala hjer um land, sem enginn heyinnflutningur er frá. Hey er flutt hingað aðallega frá Noregi, en þar er þessi sýki ekki til, og því engin ástæða til þess að banna heyflutning þaðan, a. m. k. ekki á þessum grundvelli. Jeg bið hv.þdm. að athuga það vel, að þetta frv. kemur fram upp úr því, að það var felt hjer í deildinni að setja hey í vörutoll, svo þungan, að hann mundi hafa valdið svo mikilli verðhækkun á heyi, að hann hefði - að viðbættum verðtolli, sem þá hefði einnig lagst á - þegar verkað sem aðflutningsbann. Þessi saga málsins er mjög eftirtektarverð. Ef frv. hefði komið fram að ógefnu tilefni að þessu leyti, þá mundi jeg hafa skoðað hug minn um það, hvernig jeg ætti á það að líta. En nú er jeg ekki í neinum vafa um það, að deildin á að fella málið. Mjer hefði þótt fyllilega nógu vel um hnútana búið hjer, að heimila stjórninni að banna, eftir till. dýralæknis, innflutning á heyi frá þeim löndum, sem þessi umrædda sýkingarhætta getur stafað frá. Það mundi stjórnin geta, þó að hún notaði ekki lögin frá 18. maí 1920. En jeg held nú jafnvel, að hún muni geta notað þessi lög um almenna sýkingarhættu til þess að banna innflutning á heyi. Sýkingarhætta fyrir búfje er engu síður alvarleg en sýkingarhætta fyrir menn. Auk þess er það rjett, að menn geta fengið, þó ekki sje klaufasýki, þá þessa munnsýki, þannig, að jafnhliða þeim faraldri í búfje eru jafnan einhver tilfelli á mönnum. Sem sagt, jeg legg hina mestu áherslu á það, að þar sem hey er flutt hingað aðallega frá Noregi, þá sje engin ástæða til þess að banna innflutning á heyi þaðan á þessum grundvelli, þar sem munn- og klaufasýkin er ekki þar í landi.

Tryggvi Þórhallsson Jeg varð að ganga út, og ef til vill þessvegna hefir skotist fram hjá mjer, hvernig hæstv. ráðh. (MG) hefir snúist við dagskránni, og skal jeg því láta þá hlið málsins afskiftalausa í bráð. En jeg get ekki látið hjá líða að taka til máls út af ræðu hv. 3. þm. Reykv. (JakM). Hann er fullur af tortrygni og ætlar að greiða atkv. á móti frv. af tómri tortrygni. Hann sagði, að ef frv. hefði komið fram á venjulegan hátt, þá mundi hann hafa skoðað hug sinn vandlega um málið. En nú setur hann það beint í samband við till. um toll á aðfluttu heyi, þó að hann viti, að hvorugur þeirra manna, sem fluttu þá till., um verndartoll á heyi, sje flm. þessa frv. Hitt hefi jeg tekið hjer fram áður, að ástæðan til þess, að jeg flutti þetta frv. hjer, var sú, að jeg las um það í dönsku blaði, að þessi sýki, gin- og klaufasýki, mundi að öllum líkindum hafa borist með heyi í eitt vist hjerað í Danmörku, og síðar var hert á þessu og það talið alveg víst, að hún hefði borist í hjeraðið á þennan hátt. Nú er það kunnugt, að þessar bakteríur eru mjög lífseigar, ef lífsskilyrði eru góð, svo að hv.þm. (JakM) þarf ekki að þessu leyti að vera mjög tortrygginn. Hann þarf því síður að vera tortrygginn gagnvart þessu máli, ef svo er sem hann segir, að hey sje aðallega flutt inn frá Noregi. Því verði lögin samþ., þá verður innflutningi þessum hagað eftir dýralæknis ráði, og mun þá ekkert verða því til fyrirstöðu, að hey verði flutt hingað frá Noregi, af því að gin- og klaufasýkin er þar ekki. Hitt veit hv.þm. (JakM), að hey hefir verið flutt inn hingað frá Skotlandi, hvað eftir annað, en það liggur eins beint við að flytja hey þaðan hingað eins og frá Noregi. En í Skotlandi er þessi sýki landlæg, eins og kunnugt er. Mjer finst því málið liggja þannig fyrir, að engin ástæða sje til þess að tortryggja þá menn, sem að því standa. Þeir menn, sem óttast það, að þeir fái ekki nóg hey frá útlöndum á þennan hátt, mega vera vissir um það, að dýralæknir mun leggja til að leyfa innflutning á heyi frá Noregi. Hinsvegar mega þeir ekki lá það, þó að þeir, sem telja sig eiga að gæta hagsmuna bændanna, vilji sporna á móti því, að inn sje flutt hey frá Skotlandi, þar sem þessi sjúkdómur geisar. Því að hver sem hugsar um það stórkostlega tjón, sem af því gæti hlotist, ef sýkin bærist hingað, getur ekki verið lengi í vafa um það að slíku beri að sporna á móti af öllum mætti. En sem sagt, ef hæstv. atvrh. sjer sjer fært að nota dagskrána með tilliti til laganna frá 1920, þá mun jeg greiða atkv. með henni, en annars mun jeg stuðla að því, að frv. nái fram að ganga.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg er búinn að lýsa yfir því, að jeg sjái mjer ekki fært að nota í þessu tilfelli lagaheimildina frá 1920, og vegna þessarar yfirlýsingar minnar hefir hv.frsm. (PÞ) þegar tekið dagskrá sína aftur. Jeg sje nú líka, að hv.þm. Str. (TrÞ) er að lesa umræðurnar um lögin frá 1920, og mun hann þá sjá það sjálfur, að þessi lög eiga hjer ekki við.

Forseti (BSv): Mjer hefir verið afhent rökstudd dagskrá frá hv.þm. Borgf. (PO), sem er öldungis samhljóða dagskrá hv.frsm. (PÞ), sem hann hefir nú tekið aftur, að því frátöldu, að brtt.hv.þm. Borgf. (PO) er þar tekin upp. Dagskráin hljóðar svo: Með skírskotun til heimildar í lögum nr. 8, 18. maí 1920, skorar deildin á stjórnina að banna innflutning heys og annars varnings, sem sýkingarhætta munn- og klaufsýki getur stafað af, og að undirbúa fyrir næsta þing, í samráði við dýralækna landsins, löggjöf til varnar slíkri hættu framvegis, og tekur fyrir næsta mál á dagskrá. Þessi dagskrá er þá jafnframt til umræðu.

Jakob Möller Þar sem hæstv. atvrh. (MG) hefir nú lýst yfir því, að ekki sje hægt að nota lögin frá 1920, þá sje jeg ekkert því til fyrirstöðu, að samþykkja nú dagskrá hv.þm. Borgf. (PO), og best að losna þannig við málið. En hinsvegar hlýtur það þá að liggja í samþ. dagskrárinnar, að eitthvað verði gert í því að varna því, að þessi veiki berist hingað með heyi, og lægi þá líklega næst, að stjórnin gripi til bráðabirgðalaga, til þess að heimila sjálfri sjer þá ráðstöfun. Jeg held, að þá sje málinu vel borgið, svo hv.þm. (PO) megi vel við una, hafi tilgangurinn ekki verið sá, að koma undir öllum kringumstæðum í veg fyrir innflutning á heyi. Viðvíkjandi ræðu hv.þm. Str. (TrÞ) skal jeg segja það, að jeg gruna hann ekki svo mjög um græsku í þessu máli, þannig, að það hafi vakað fyrir honum að nota óttann við þessa sýkingarhættu til þess að koma í veg fyrir það, að hey flyttist til landsins. En hitt er jeg viss um, að frv. á þessu að þakka mikið af fylgi sínu hjer í deildinni. Verði frv. samþ., þá er auðsjeð, að það verkar sem algert bann. Því þó að hægt sje að fá undanþágu, þá eru á því miklir erfiðleikar, þar sem menn af öllum landshornum verða að sækja um leyfi til stjórnarinnar og hún að snúa sjer til dýralæknis. Þetta eru að mestu óþarfir örðugleikar, því að það er auðsjeð, að þessi sýkingarhætta er mjög lítil, ef hún þá er hugsanleg. Eins og kunnugt er, hefir hjer vefið flutt hey inn áratugum saman og ekki komið að sök. En þó að þessi innflutningur mæli á móti því, að hættan sje mjög mikil, þá skal jeg vitanlega ekki þvertaka fyrir það, að hún sje hugsanleg. En þótt sóttkveikjan geti borist milli hjeraða í Danmörku, þá er ekki víst, að hún þoli svo langan flutning sem hjer er um að ræða. Enn skal jeg taka það fram, að sóttkveikjan getur á sama hátt borist með ýmsum öðrum hlutum en heyi, svo að það er svo sem ekki tekið fyrir alla sýkingarhættu með þessu frv. Hún getur borist í hálmi og ýmsu fóðri, t. d. fóðurkökum. Hinsvegar er það að athuga um höft á innflutningi heys, að það mundi verða mjög erfitt fyrir menn í ýmsum sjávarþorpum hjer á landi, t. d. á Vestfjörðum, að afla fóðurs, því að jeg hygg, að bændurnir í sveitunum sjeu yfirleitt ekki færir um að miðla þeim því fóðri, sem þeir þurfa handa skepnum sínum.

Forseti (BSv): Þá hefir hv.þm. Borgf. (PO) tekið aftur dagskrá sína.

Jón Auðunn Jónsson Jeg vil ekki rengja það, sem hv.þm. Str. (TrÞ) hefir sagt eftir útlendu blaði, sem hann treystir. En við þurfum að fá mikið hey á ýmsum tímum og annað fóður. Í Noregi eru gerðar þær ráðstafanir, að það er hjer um bil ómögulegt, að veikin berist þangað. Þar eru varðmenn á landamærum og ýmsar aðrar ráðstafanir gerðar. Jeg hygg því, að óhætt muni vera að flytja hey frá Noregi. En vera má, að það sje ekki óhætt frá Skotlandi, en jeg veit þó til þess, að hey hefir komið þaðan til landsins, þó að það hafi kanske ekki komið í land, nefnilega með skipum, sem sækja hesta. En þetta frv. á þskj. 293 gengur nokkuð langt, og væri heppilegra, að tilgreind væru þau lönd, sem flytja mætti hey frá, svo að almenningur vissi um það og ekki þyrfti að sækja um undanþágu í hvert skifti; það yrði erfitt, og menn gætu sætt sektum án þess að vilja brjóta. Bæði hv.þm. Borgf. (PO) og hv.þm. Mýra. (PÞ) hafa tekið aftur sínar rökstuddu dagskrár, en út af því, sem fram er komið, vildi jeg bera fram svohljóðandi dagskrá: Í trausti þess, að ríkisstjórnin með bráðabirgðalögum banni innflutning á heyi frá þeim löndum, þar sem gin- og klaufasýki er landlæg, ef það að áliti dýralæknis er nauðsynlegt til að fyrirbyggja sýkingarhættu, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.

Frsm. (Pjetur Þórðarson) Jeg held, að hv. deild hafi komist að þeirri niðurstöðu, að rjettast sje að ganga að till. nefndarinnar, þeirri, sem hún bar fyrst fram. Sýnilega gætir helst til mikils kapps hjá sumum hv.þm., að halda því fram, að ekki þurfi að fá undanþágu. Hæstv. forseti mun minnast þess, að jeg fyrir hönd nefndarinnar tók till. hennar aftur við 2. umr. til þessarar umr., en úr því að hæstv. atvrh. (MG) sjer ekki fært að taka dagskrártill. til greina, tek jeg hana aftur, en legg það til, að upphaflega till. nefndarinnar verði samþykt. Jeg held, að eftir það, sem búið er að tala um þetta mál hjer í deild, sje það rjettasta leiðin í málinu.

Pjetur Ottesen Hæstv. forseti gat þess, að jeg hefði tekið aftur mína dagskrá, en það gerði jeg, eftir að hæstv. ráðh. (MG) hafði lýst því yfir, að hún gæti ekki samrýmst lögunum. En áður hafði jeg ekki heyrt yfirlýsingu hans um þetta. Hv. þm.N.-Ísf. (JAJ) hefir nú borið fram þriðju dagskrána, en jeg felli mig illa við það, að vera að gefa stjórninni undir fótinn með að gefa út bráðabirgðalög. Það er vafasamur hlutur, og alls ekki heimilt, meðan þing stendur. Þar sem allvíða kennir nauðsynja á að hafa vakandi auga á innflutningi á heyi, sökum sýkingarhættu búpenings, þá verður slíkum ráðstöfunum best við komið hjer með því að samþ. frv., en hitt er óforsvaranlegt, að skella skolleyrum við þeirri hættu, sem búpeningi landsmanna getur stafað af því, ef sýkin bærist hingað, og því fremur ber að fresta ekki slíkum ráðstöfunum sem innflutningur á útlendu heyi er undir flestum kringumstæðum ónauðsynlegur.