Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er frests til 16. desember næstkomandi til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 193, um áhrif skilmálabreytingar á skuldabréfi ríkissjóðs við Seðlabanka Íslands, frá Oddnýju G. Harðardóttur.

Virðulegi forseti. Í gærmorgun bárust okkur fréttir af hörmulegum atburði sem fjöldi fólks þurfti að takast á við, lögreglumenn, aðstandendur, nágrannar, fjöldi viðbragðsaðila og fjölskyldur þess fólks. Hugur minn er hjá því fólki. Samfélag okkar hefur tekið breytingum ár frá ári og mun halda áfram að taka breytingum. Þetta eru breytingar sem við þurfum að takast á við. Öryggishlutverkið er meginverkefni lögreglunnar en það felur í sér að gæta almannaöryggis, halda uppi lögum og reglum og tryggja réttaröryggi borgaranna. Það var verkefni lögreglunnar í gær og er það hlutverk sem lögreglan hefur verið að sinna og mun sinna áfram. Lögreglan býr sig undir það hlutverk, öryggishlutverkið, með því að horfa fram í tímann, gera áætlanir um mögulega aðsteðjandi hættu fyrir borgarana, mennta og þjálfa starfslið sitt og koma sér upp viðeigandi búnaði. Þessu hefur lögreglan verið að sinna vel og hefur því verið viðbúin þegar fjölmörg og margbreytileg krefjandi verkefni hafa komið upp sem lögreglan hefur þurft að takast á við og leysa. Með þeim störfum sínum hefur lögreglan skapað sér það mikla traust sem hún nýtur í samfélaginu. Slíku trausti mun lögreglan kappkosta að halda. Einnig er nauðsynlegt að öryggi og réttindi lögreglumannanna sem sinna þessum mikilvægu störfum séu tryggð. Starf lögreglunnar er mikilvægt og það ber að meta. Ég veit að við öll, hv. alþingismenn, erum sammála um að sýna áfram ábyrgð í því að gera lögreglunni kleift að axla þær skyldur sem við höfum lagt á herðar henni og halda því trausti sem þjóðin ber til lögreglunnar.

Virðulegi forseti. Það hefur kannski ekki farið mikið fyrir því í þjóðfélagsumræðunni að dagurinn í dag, 3. desember, hefur af Sameinuðu þjóðunum verið útnefndur alþjóðadagur fatlaðs fólks. Deginum er ætlað að ýta undir þekkingu og skilning á málefnum fatlaðs fólks svo það geti lifað eðlilegu lífi til jafns við aðra. Slagorð þessa dags og áherslumál hafa verið ólík frá ári til árs. Þekktust er líklega yfirskriftin frá árinu 2004: Ekkert um okkur án okkar, sem Öryrkjabandalag Íslands hefur tekið upp og flestir þekkja. Yfirskrift dagsins í dag er á ensku, með leyfi forseta, „Break Barriers, Open Doors: for an inclusive society and development for all“ sem mætti útleggja sem: Ryðjum burt hindrunum fyrir samfélag þar sem allir taka þátt. Hindranirnar sem ryðja þarf úr vegi eru margvíslegar. Þær geta bæði verið óáþreifanlegar, svo sem viðhorf fólks, og efnislegar, t.d. í formi óaðgengilegra bygginga. Og oft er þetta tvennt samtvinnað sem leiðir hugann óneitanlega að neikvæðri umræðu sem orðið hefur vart í þjóðfélaginu og líka héðan úr ræðustól Alþingis, t.d. um nýlega byggingarreglugerð sem samþykkt var í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það má bara ekki gerast að litið sé á aðgengismál og samfélagsþátttöku fatlaðs fólks sem gæluverkefni. Virðulegi forseti. Þau lög sem samþykkt eru á Alþingi hafa mótandi áhrif á aðstæður fólks. Ísland er aðili að sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Hann þurfum við að fullgilda og leiða í íslensk lög og treysta þannig stoðirnar svo fatlað fólk geti lifað eðlilegu lífi.

Virðulegi forseti. Ofbeldi gegn konum er brot á mannréttindum og ein birtingarmynd kynbundinnar mismununar. Ofbeldi gegn konum hindrar þær í virkni, hvort sem er í atvinnulífi, félagslífi, stjórnmálum eða menningarlífi. Konur sem eru fórnarlömb ofbeldis þjást bæði líkamlega og andlega og samfélagslegur kostnaður kynbundins ofbeldis er mikill og felst einkum í kostnaði heilbrigðiskerfisins, vegna lögreglu og lögfræðinga, vegna minni framleiðslugetu og launamissis. 20–25% evrópskra kvenna hafa orðið fyrir líkamlegu ofbeldi að minnsta kosti einu sinni á fullorðinsárum sínum og yfir 10% hafa þjáðst vegna kynferðislegs ofbeldis. Sjö konur deyja af völdum heimilisofbeldis á hverjum degi í Evrópu einni. Íslendingar eru því miður engin undantekning hvað þetta varðar. Hrafnhildur Ragnarsdóttir, fyrrverandi formaður kvennahreyfingar Samfylkingarinnar, skrifaði áhrifamikla grein á dögunum og segir þar, með leyfi forseta: „Við vitum að ofbeldi gegn konum er alþjóðlegt vandamál. Við heyrum fréttir frá löndum þar sem geisar stríð og nauðganir á konum er eitt af stríðsvopnum andstæðinganna. En það er ekki bara stríð í útlöndum og nauðgunum er ekki bara beitt sem vopni annars staðar. Það ríkir líka stríð gegn konum hér, en það fer fram hljóðlaust innan veggja heimilanna, heimila kvennanna sjálfra eða þar sem þær koma sem gestir.“ Virðulegi forseti. Það er margfaldlega þess virði að leggja kostnað í forvarnir á þessu sviði. Við viljum öll að litlu stelpurnar okkar geti um frjálst höfuð strokið alla ævi og geti óhindraðar látið drauma sína rætast. En til að svo megi verða þurfum við öll að standa saman gegn kynbundnu ofbeldi og við í þessum sal ættum að beita áhrifum okkar af krafti.

Virðulegi forseti. Leiðrétting ríkisstjórnarinnar er mjög merk og raunhæf tillaga. Báðir stjórnarflokkarnir lögðu áherslu á skuldir heimilanna í kosningabaráttunni en með nokkuð mismunandi hætti. Hugmyndir eða leiðir hafa nú verið samtvinnaðar í snjallri lausn. Þetta eru heildstæðar efnahagslegar hugmyndir sem koma til með að bæta hag langflestra heimila í landinu, um 80%. Þess vegna hefði mátt búast við að þingheimur allur hefði fagnað en sumir kjósa að vera frekar með getsakir, útúrsnúninga og rangfærslur og gera jafnvel lítið úr því að fjölskylda geti fengið niðurfærslu er jafngildir algengustu árslaunum. Menn verða að hafa í huga að ríkisstjórnarflokkarnir voru kosnir í vor ekki síst út á hugmyndir þeirra til bjargar skuldsettum heimilum, heimilum sem lentu í alvarlegum forsendubresti. Þau loforð er verið að uppfylla með vel fram settri og snjallri sanngirnislausn. Það eru undarlegar vangaveltur hjá einstaka stjórnmálamönnum að það eigi að gera eitthvað allt annað við fjármagnið sem ríkisstjórnin hyggst nýta til höfuðstólslækkunar húsnæðislána. Fólkið í landinu sagði sitt í kosningunum. Ég tek heils hugar undir og tel raunar afar mikilvægt að minni hlutinn hér á Alþingi fái faglega og góða kynningu á leiðréttingartillögunum. Málið var tekið fyrir á fundi þingflokksformanna í gær og eðli máls samkvæmt var strax eftir fundinn gengið í málin af formönnum þingflokka stjórnarflokkanna, enda eiga þingflokksformannafundir sem forseti stýrir að leiða til lykta mál er varða skipulagningu þingstarfa. Leiksýningin sem fór fram í þingsalnum í gær undir liðnum um fundarstjórn forseta var því óþörf.

Virðulegi forseti. Ég ætla að ræða hér skuldaleiðréttingu ríkisstjórnarinnar, niðurstöðu sérfræðingahópsins. Ég legg áherslu á að um er að ræða stefnumótandi áætlanagerð, aðgerðaáætlun. Við segjum gjarnan að í upphafi skuli endinn skoða. Það gerði ríkisstjórnin þegar í stjórnarsáttmálanum. Ég ætla að rifja það upp hér og lesa það sem þar stendur, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun með markvissum aðgerðum taka á skuldavanda íslenskra heimila sem er til kominn vegna hinnar ófyrirsjáanlegu höfuðstólshækkunar verðtryggðra lána sem leiddi af hruni fjármálakerfisins. Grunnviðmiðið er að ná fram leiðréttingu vegna verðbólguskots áranna 2007–2010 en í því augnamiði má beita bæði beinni niðurfærslu höfuðstóls og skattalegum aðgerðum. Um verður að ræða almenna aðgerð óháð lántökutíma með áherslu á jafnræði.“ Þessu fylgdi ríkisstjórnin síðan eftir í þingsályktun þar sem leiðin var vörðuð, stakar aðgerðir eyrnamerktar, ábyrgðarvæddar og tímasettar. Nú er komið að framkvæmdaþætti þessarar stefnumótandi áætlunar. Útfærslan hefur verið kynnt og um er að ræða almenna efnahagslega aðgerð, setta fram með sanngirnis-, réttlætis- og jafnræðisrökum. Þetta er mikilvægt skref í efnahagsáætlun ríkisstjórnarinnar og fram undan er stórt skref í uppgjöri við hrunið. Virðulegi forseti. Það er mikil og vönduð vinna að baki, aðgerðirnar eru settar fram í vandaðri skýrslu. Þær eru hófstilltar og hafa umfram allt jákvæð áhrif á helstu hagstærðir. Við erum þó með báða fætur á jörðu með það að mikil vinna er fram undan, framkvæmdin sjálf. Hingað til hefur allt í stefnumótunarferlinu staðist, allir hafa skilað sínu 

Forseti vill vekja athygli á því að klukkan í ræðustóli þingmanna er að vísu rétt en viðvörunarljósin rauðu blikka hins vegar ekki. Forseti vill því minna þingmenn á að fylgjast með tímamælingunni.

Virðulegi forseti. Loksins komu langþráðar tillögur frá sérfræðingahópnum sem skipaður var til að móta tillögur sem miða að því að leiðrétta forsendubrest verðtryggðra húsnæðislána heimila í landinu. Ekki var það minni léttir fyrir mig en hv. þingmenn sem hafa hrópað eftir þeim tillögum frá því að þing var sett í sumar. Strax eftir hrun var byrjað á að tryggja fjármagnseigendum innstæður sínar í gjaldþrota bönkum. Peningamarkaðsbréf voru tryggð 80–90% og stærstur hluti erlendra lána hefur verið leiðréttur og endurreiknaður. Það er því kærkomið að koma til móts við þann hóp sem enga leiðréttingu hefur fengið, heldur lagt sitt af mörkum og haft það í forgangi að standa í skilum, með leiðréttingu um þá fjárhæð sem samsvarar verðbótum umfram 4,8% sem féllu til á tímabilinu desember 2007 til ágúst 2010. Þetta samsvarar um 13% leiðréttingu á vísitölu neysluverðs til verðtryggingar. Auk þess gefst kostur á því að nýta greiðslur sem ella rynnu inn í séreignarsjóð til að greiða inn á húsnæðislán og mun ríkissjóður gefa eftir tekjuskatt af allt að 4% iðgjaldi launþega og 2% mótframlagi vinnuveitenda. Þannig má í sumum tilfellum fá allt að 20% leiðréttingu á vísitölu neysluverðs til verðtryggingar. Hver hefði trúað því? Gert er ráð fyrir að hrein áhrif á ríkissjóð séu óveruleg, auk þess sem aðgerðin afléttir efnahagslegri óvissu er varðar skuldamál heimilanna. Samhliða lækkun skulda mun aðgerðin auka ráðstöfunartekjur heimila og hvetja til sparnaðar með skattleysi séreignarlífeyrissparnaðar. Þá myndast aukinn hvati til fjárfestinga þegar heimilin öðlast styrk á ný og hafa meira svigrúm til fjárfestinga. Að sjálfsögðu er þetta ekki allsherjarlausn heldur einn liður af mörgum til að endurreisa íslenskt efnahagslíf og ég trúi ekki öðru en að við getum sameinast um að koma þessum tillögum í framkvæmd hvar í flokki sem við erum.

Hæstv. forseti. Til hamingju með daginn. Í dag er alþjóðadagur fatlaðs fólks á vegum Sameinuðu þjóðanna. Við sem hér störfum höfum orðið þess heiðurs aðnjótandi á sumar- og haustþingi að starfa með Freyju Haraldsdóttur, baráttukonu fyrir mannréttindum og varaþingmanni okkar í Bjartri framtíð, sem hefur getað sinnt þessu starfi vegna þess að hún nýtur notendastýrðrar persónulegrar þjónustu, þjónustu sem gerir henni kleift að vera virkur þátttakandi í samfélaginu. Í tilefni þessa dags ritaði hún lítinn pistil á Facebook-síðu sína sem mig langar að lesa fyrir ykkur, með leyfi forseta: „Ég elska lífið mitt. Ég elska ekki að það sé hversdagslegt að búa við fordóma, útilokun, valdaleysi og önnur mannréttindabrot. Ég mundi aldrei tíma því að hætta að vera fötluð. Mér finnst að ófatlað valdamikið fólk eigi að tíma því að láta af ást sinni á fullkomleika sínum, valdinu sem það hefur yfir mér og þeim aðgerðum sem það fer í sem brýtur mannréttindi mín. Hversdagslega mismununin breytist ekki með því að breyta mér. Hversdagslega mismununin breytist með því að breyta samfélaginu. Mikilvægasta skrefið að því að breyta samfélaginu er að ljúka við fullgildingu á samningi SÞ um réttindi fatlaðs fólks. Það skref er ekki töfralausn sem leysir allan vanda heldur er það mér mikilvægt vegna þess að það virðist þurfa að standa í lögum beinum orðum að ég sé jafn mikilvæg og fólk sem er ekki fatlað því hingað til, þegar ég hef haldið því fram af festu, hika margir ekki við að stimpla mig sem mannréttindafrekju og hryðjuverkasinna, og það dregur oft úr mér allan kraft og sviptir mig sjálfsvirðingu minni. Ég nenni því ekki meira. Því ég vil geta elskað lífið mitt í friði og sýnt sjálfri mér virðingu án þess að þurfa að sannfæra fólk um réttmæti þess. Það eru mannréttindi sem allir eiga að búa við.“ Virðulegi forseti. Ég skora hér með á okkur, fulltrúa á löggjafarþinginu, að fullgilda samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks og tryggja þessum þjóðfélagshópi full mannréttindi og möguleika til að vera virkir þátttakendur í samfélaginu og tryggjum þeim um leið virka aðild að ákvarðanatöku um stefnumið og áætlanir, m.a. ákvarðanatöku sem varðar það sjálft með beinum hætti.

Virðulegi forseti. Skuldaleiðrétting ríkisstjórnarinnar hefur komið fram og það er afar ánægjulegt fyrir okkur sem höfum beðið eftir henni frá því að ríkisstjórnin tók til starfa í maí. Eins og hér hefur komið fram munu um 80% heimila njóta leiðréttingarinnar. Þetta eru almennar aðgerðir sem gagnast öllum. Ég finn það hvar sem ég kem, ánægjubylgju yfir tillögunum sem lagðar hafa verið fram. Það er sama hvort það er í samtölum eða á vinnustöðum, alls staðar er fólk að tala um og láta í ljós ánægju sína með tillögurnar. Ég hef þó lengi haft áhyggjur af einum hópi, og reyndar mörgum, en sérstaklega þeim sem er nú undir hamrinum með húsin sín og hefur misst þau á uppboði. Ég sendi gerðarbeiðendum beiðni um að þau nauðungaruppboð sem núna eru í samningsferli verði afturkölluð og að kannað verði hvort þar séu ekki eignir sem verður hægt að bjarga undan hamrinum með þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur lagt fram og munu koma til framkvæmda á miðju næsta ári. Það er mikilvægt að þau heimili sem eiga einhver tækifæri verði hlíft. Ég skora á þessa aðila, í flestum tilfellum er um að ræða Íbúðalánasjóð, tryggingafélög og sveitarfélög, sem eru á flestum uppboðunum, að skoða hvort ekki sé hægt að ganga til baka með þau uppboð sem eru í samningsferli og hlífa þeim heimilum sem mögulegt er. Nú þegar eru 80 heimili boðin upp á Suðurnesjum í þessari viku, 80 heimili. Og fleiri hundruð heimili hafa verið boðin upp þar á þessu ári. Það er mikilvægt að við stöðvum þá bylgju sem er óþolandi fyrir okkur öll og ekki síst fyrir þá sem fyrir henni verða.

Virðulegi forseti. Eitt helsta hlutverk stjórnvalda er að tryggja öryggi borgaranna en nú horfum við upp á það að brotist hefur verið inn í gagnaver símafyrirtækis hér á landi og upplýsingum sem snerta friðhelgi einkalífs stolið þaðan í gríðarlegum mæli og þær settar á netið fyrir allra augum. Ef ástandið er svona slæmt hjá þessu fyrirtæki, sem geymir viðkvæmar persónuupplýsingar, bendir það því miður eindregið til að slík sé raunin víðar í samfélaginu. Hvað með sjúkraskrár, lyfjagátt, bankareikninga? Ég mundi hafa verulegar áhyggjur af því, virðulegi forseti, hvort þær persónuupplýsingar væru nógu vel geymdar. Slíkt ástand er algjörlega óásættanlegt í samfélaginu og ég skora á stjórnvöld að taka til sinna ráða strax. Í sumar vakti ég athygli á því á Alþingi að Norðmenn hafa komið sér upp sérstökum nether. Ég hef heimsótt þá herstöð. Norsk stjórnvöld hafa gert sér grein fyrir þeirri gríðarlegu ábyrgð sem þau hafa gagnvart einstaklingunum og samfélaginu þegar kemur að gagnaöryggi og persónuvernd. Ég legg enn og aftur til að við leitum til Norðmanna eftir hjálp og leiðbeiningu í þessum efnum. Þessi mál, þ.e. persónuvernd og gagnaöryggismál, eru að verða svo stór þáttur í öryggismálum þjóðarinnar að nauðsynlegt er að vakna til lífsins í eitt skipti fyrir öll og láta atburði helgarinnar vera okkur öllum alvarleg viðvörun og að stjórnvöld grípi fast í taumana.

Hæstv. forseti. Laugardagsins 30. nóvember verður væntanlega minnst lengi vegna þess að þá komu fram tillögur ríkisstjórnarinnar um skuldaniðurfærslu heimila. Tillögunum hefur yfirleitt verið vel tekið. Einstaka geðvonskuleg rödd heyrðist hljóma um flugeldasýningu þegar þetta var kynnt um helgina, en við látum okkur slíkt í léttu rúmi liggja. Aðalatriðið er að þeir sem þurfa á að halda njóti þeirra tillagna og þeirra frumvarpa sem munu fylgja í framhaldinu. Ég vil nota tækifærið og hvetja alla sem eru í þeim aðstæðum að þeir gætu haft gagn af tillögunum að kynna sér þær mjög gaumgæfilega. Skýrsla samráðshópsins var gefin út á 28 blaðsíðum, er ekki þykk en mjög innihaldsrík. Ég hvet alla til að kynna sér hvaða rétt þeir kynnu að eiga samkvæmt tillögunum og vera vel vakandi yfir því að sá réttur hverfi þeim ekki úr höndum. Þessi aðgerð er almenn, hún er byggð á réttlæti og sanngirni. Hún gagnast miklum meiri hluta íslenskra heimila, hún er viðspyrna. Hún er fyrsta skrefið í þá átt að auka hér efnahagslegan stöðugleika. Laugardagurinn 30. nóvember 2013 er dagurinn þegar vonin lifnaði aftur á íslenskum heimilum.

Virðulegur forseti. Það eru ekki tíðindalitlir dagar á Íslandi núna og af mörgu að taka. Ég verð þó að nefna eitt mál sem er okkur öllum örugglega mjög hugleikið en það er niðurstaða íslenska menntakerfisins í PISA-könnun núna sem var kynnt í morgun. Það að 30% pilta geti ekki lesið sér til gagns á Íslandi er mikill áfellisdómur yfir íslenska menntakerfinu. Frammistöðu nemenda hefur hrakað svo mikið að það nemur sem hálfu skólaári á tíu árum. Nú getum við ekki kennt um fjárskorti því að ekki er um það að ræða í þessu tilviki. Það hefur verið mín tilfinning, þó að það sé að vísu ekki bara bundið við grunnskólann en hann er þó grunnurinn að þessu öllu saman, að grunnskólinn hafi verið nokkuð munaðarlaus í umræðunni og kannski hvað varðar ábyrgð líka eftir að hann færðist frá ríkinu yfir til sveitarfélaga. Hann hefur alls ekki fengið þann sess í umræðunni sem hann ætti að hafa. Það er kannski ein ástæðan fyrir því að staðan er eins og raun ber vitni. Ég vek athygli á því að margir hafa bent á þetta eins og til dæmis Hermundur Sigmundsson prófessor sem hefur stúderað þetta með þekktum aðilum, menntastofnunum. Hann telur að skóladagurinn sé ekki skipulagður með þarfir barns í huga. Hann leggur til dæmis mikla áherslu á hinn einfalda hlut sem heitir hreyfing. Ef við hugsum það, því að flest okkar voru kannski í svipuðum grunnskóla, vorum við bæði styttra yfir daginn í skólanum og styttra yfir vikuna, en náðum eðli máls samkvæmt að hreyfa okkur miklu meira. Ég er ánægður með viðbrögð hæstv. ráðherra, það sem ég hef séð til hans í dag, og hvet hann sem og alla aðra sem að málinu koma, sem eru fjölmargir og ekki bara á vegum ríkisvaldsins, 

Forseti. Ég ætla að leyfa mér að gera ákvörðun forsætisnefndar, um að kæra deiliskipulagið sem borgarráð Reykjavíkur samþykkti 23. júlí sl., að umræðuefni. Mér finnst þessi ákvörðun mjög einkennileg að öllu leyti og sannast sagna átta ég mig ekki alveg á því hvernig staðið er að ákvörðunum eins og þessari. Ég hafði alla vega ekkert heyrt um hana fyrr en ég las um hana í blöðunum og reyni ég þó að fylgjast nokkuð náið með því sem hér fer fram. Lögmannsstofan Lex sendi sem sagt, fyrir hönd Alþingis, kæru þann 8. nóvember sl. Ég ætla ekki að fjalla um kæruna í einstökum liðum en vil þó gera athugasemd við eftirfarandi, sem sagt er um frumvarp fyrrverandi hæstv. forseta Alþingis, sem hún lagði fram á síðasta þingi. Um þetta segir í kærunni, með leyfi forseta: „Þótt frumvarpið hafi ekki orðið að lögum stendur til þess pólitískur vilji að Alþingi geti haft í bráð og lengd áhrif á skipulag og mannvirkjagerð í næsta nágrenni.“ Hér finnst mér nokkuð einkennilega farið með þessi tvö orð „pólitískur vilji“. Er það þá allt sem hvert og eitt okkar hér leggur fram? Er það ekki einhver spurning um hve margir eru á bak við þann pólitíska vilja og er það þá kannski þannig að það sé vilji Alþingis að taka skipulagsvaldið af sveitarfélögum þegar Alþingi hentar? Aukin umferð hér í nágrenninu er mikið áhyggjuefni, ef marka má kæruna. Ég hef lítið orðið vör við mikla umferð eða mikið mannlíf hér í nágrenninu nema á fallegum vor- og sumardögum og hefur það ekki truflað mig. Og ég spyr: Hefur það truflað aðra hv. alþingismenn hér? Eigum við kannski von á því að við bönnum þessa veitingastaði á meðan þing situr eða ætlum við kannski bara að athuga hvort við getum bannað gott veður?

Vegna ummæla hv. þingmanns vill forseti taka fram að þessi mál voru rædd í forsætisnefnd Alþingis og varð það niðurstaða yfirgnæfandi hluta forsætisnefndar að fylgja þessu máli eftir, meðal annars með því að færa fram þessa kæru sem gert var.

Virðulegi forseti. Mjög alvarleg tíðindi felast í niðurstöðum PISA-könnunarinnar sem var kynnt í dag. Það er mjög nauðsynlegt að við tökum þessar niðurstöður alvarlega og horfumst í augu við þær. Þær sýna að þegar kemur að lestri, reikningi og náttúruvísindum erum við alls staðar fyrir neðan meðaltal OECD-ríkjanna og erum t.d. í lestrinum að nálgast hóp ríkja sem við gerum kröfu um að mikið bil sé á milli okkar og þeirra þegar kemur að lestri. Sérstaklega er það mikið áhyggjuefni að sjá að 30% drengja skuli við lok grunnskólans ekki geta lesið sér til gagns. Þetta er ekki sama og þeir séu ólæsir en þeir geta ekki lesið sér til gagns. Það er hörmuleg staða fyrir þessa einstaklinga. Það er ekki gott veganesti út í lífið að vera í þessum sporum. En þetta er ekki bara vandamál þeirra, þetta er vandamál samfélagsins alls. Við þurfum að fara vel í gegnum menntakerfi okkar. Við þurfum að skoða menntun kennaranna og við þurfum að skoða inntak hennar. Við þurfum að skoða kennsluaðferðirnar. Við þurfum að skoða kennsluefnið. Það þarf að fara í gegnum þetta allt saman og komast að því hvar vandi okkar liggur því að hann er ærinn. Það er líka rétt að horfa til þess að ýmislegt er gott í menntakerfi okkar. Það er ánægjulegt og gott að það skuli koma fram að krökkunum líður betur í skólanum en áður. Það er gott og jákvætt að dregið hafi úr einelti. Við eigum að byggja á þessum þáttum, horfast í augu við vandann og koma fram með lausnir. Ég hef allt frá því í sumar unnið að gerð hvítbókar þar sem tveir þættir eru undir. Annars vegar að bæta framhaldsskólann og hins vegar aðgerðir til að bæta árangur okkar í lestrarkennslunni. Ég mun funda á næstu dögum með öllum þeim sem eru í forsvari fyrir menntakerfið og hef reyndar hafið þá fundi nú þegar til að fara yfir þessar niðurstöður og til að kynna um leið líka þær hugmyndir sem ég hef um úrbætur. Ég mun væntanlega láta prenta þessa hvítbók í janúar og kynna hana á fundum  Virðulegi forseti. Ég vil beina því til yðar hvort það sé möguleiki að ég fái að flytja hér munnlega skýrslu um þetta mál við fyrstu hentugleika.

Virðulegi forseti. Í síðasta þætti Orðbragðs, sem er frábær þáttur um íslenskt mál í Ríkisútvarpinu, sagði Eiríkur Rögnvaldsson, prófessor í íslenskri málfræði, að raunveruleg hætta væri á að íslenska yrði horfin eftir 100 ár. Eiríkur bendir á að tölvur séu nánast í öllum tækjum sem fólk notar dags daglega og þróunin sé sú að þessum tölvum sé í sífellt ríkari mæli stjórnað af tungumálinu. Þetta sé orðinn veruleikinn í hversdagslífinu og fólk og sérstaklega ungmenni séu farin að átta sig á því að móðurmálið dugar ekki við tilteknar kringumstæður. Það er áhyggjuefni. Samkvæmt stórri skýrslu sem kom út í fyrra um stöðu 30 evrópskra tungumála, þar sem var athugað hvort þau byggju yfir hugbúnaði og gagnasöfnun sem gerir þeim kleift að tala tungumál og nota móðurmálið sitt í öllu því umhverfi, er íslenska flokkuð með tungumálum sem eru í hættu á stafrænum dauða sem svo er kallað. Hún er í næstneðsta sæti af málunum 30 og aðeins maltneska stendur verr að vígi. Þetta er í raun og veru ákall um það sem Eiríkur Rögnvaldsson nefnir í þessu samhengi vitundarvakningu. Ekki er síður mikilvægt að við forgangsröðum bæði fjármagni og þekkingu í þágu varnarbaráttu fyrir íslenskt mál. Eitt af því sem verður að þróa er góð íslensk talgreining. Við eigum að krefjast þess að geta notað íslensku við öll tækifæri. Hér þarf þingheimur að leggjast á eitt um tímasetta og fjármagnaða áætlun til að styrkja stöðu íslenskrar tungu. Ég mun leggja fram þingsályktunartillögu í þá veru og vænti þess að ná þverpólitískri samstöðu. Hér eru blikur á lofti um stöðu íslenskrar tungu 

Virðulegi forseti. Í stjórnarskipunarlögum er gerð krafa um að meta skuli áhrif lagafrumvarpa á ríkissjóð en það er alls ekki nóg. Lög sem Alþingi setur geta einnig haft verulega miklar afleiðingar fyrir hag heimila, afkomu fyrirtækja og útkomu þjóðarbúsins í heild sinni. Þær afleiðingar þarf líka að meta og kynna svo þingmenn geti tekið upplýstar og vandaðar ákvarðanir. Nú er málum þannig háttað að gjaldeyrisforði þjóðarinnar er allur fenginn að láni og því full ástæða til að meta áhrif nýrra frumvarpa á vöruskiptajöfnuð þjóðarbúsins og gjaldeyrisforða. Fyrir þinginu liggja frumvörp sem geta leitt til aukins gjaldeyrisútstreymis. Þetta eru frumvörp sem fjalla til dæmis um niðurgreiðslur eða styrki til íblöndunar á eldsneyti, kaupa á rafbílum og varmadælum. Allt eru þetta góðir hlutir og gagnlegir, eins og fram kemur í frumvörpunum. Ég mundi styðja öll frumvörpin heils hugar ef þjóðarbúið ætti þann gjaldeyri sem til þarf, en svo er ekki í dag og sá dagur mun seint koma nema Alþingi sýni ráðdeild í ákvörðunum sínum. Svo Alþingi geti tekið upplýstar og vandaðar ákvarðanir legg ég til að efnahagsleg áhrif lagafrumvarpa verði metin og þá er ekki nóg að meta eingöngu áhrif á ríkissjóð heldur þarf einnig að meta áhrif þeirra á hag heimila, atvinnulífs og viðskiptajöfnuð þjóðarbúsins.

Við lok þessarar umræðu vill forseta nefna að hann hyggst reyna að skapa svigrúm fyrir umræðu sem gæti farið fram um niðurstöðu PISA-könnunarinnar í framhaldi af ósk hæstv. menntamálaráðherra þar að lútandi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þskj. 235, frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 42/2009, um visthönnun vöru sem notar orku, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er verið að innleiða tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2009/125/EB, um visthönnun, að því er varðar orkutengdar vörur en innleiðing þeirrar tilskipunar kallar á breytingu á fyrrnefndum lögum, nr. 42/2009, um visthönnun vöru sem notar orku. Núgildandi lög um visthönnun vöru byggja á forvera tilskipunar 2009/125/EB og voru þau á sínum tíma sett til innleiðingar á henni. Margar orkutengdar vörur búa yfir möguleikum til að ná fram orkusparnaði með betri hönnun. Meginmarkmið tilskipunarinnar er að stuðla að því að hönnun á vörum sem tengjast orkunotkun verði með þeim hætti að viðkomandi vara nýti orkuna sem best og dragi þannig úr áhrifum orkunotkunar á umhverfið. Tilskipunin myndar ákveðinn ramma til að setja fram kröfur um visthönnun að því er varðar orkutengdar vörur. Tilskipuninni er einnig ætlað að tryggja samræmdar reglur og frjálst flæði slíkra vara inn á innri markaði Evrópusambandsins og að vörunni fylgi viðeigandi upplýsingar um visthönnun til hagræðingar fyrir neytendur. Því er bæði um neytendamál og orkumál að ræða. Efnislega eru þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu tvíþættar: Fyrra atriðið snýr að gildissviði laganna. Núgildandi lög nr. 42/2009 gilda um vörur sem nota orku með beinum hætti, t.d. ísskápar eða þvottavélar, en verði frumvarpið að lögum munu lögin jafnframt gilda um vörur sem eru orkutengdar eða ef ég má, með leyfi forseta, bregða fyrir mér enskri tungu, „energy-related products“, sem er eins og áður segir þýtt sem orkutengdar vörur. Með því verður gildissvið laganna víðtækara. Með orkutengdum vörum er þannig átt við t.d. glugga og einangrunarefni þar sem með betri hönnun má ná fram orkusparnaði. Í öðru lagi er með frumvarpinu lagt til að eftirlit með framkvæmd laganna um visthönnun vöru verði alfarið í höndunum á Neytendastofu en ekki skipt á milli Neytendastofu og lögreglu eins og nú er. Eftirlit með lögum nr. 42/2009 hefur ekki þótt nægilega skýrt og talið óþarfi að skipta eftirlitinu á milli Neytendastofu og lögreglunnar. Með frumvarpinu eru Neytendastofu fengin úrræði í samræmi við þau sem hún hefur í öðrum lögum til að tryggja að eftirlitið fullnægi kröfum sem gerðar eru í tilskipuninni Ekki er gert ráð fyrir að frumvarpið hafi frekar en núgildandi lög mikil áhrif á íslenska framleiðendur þar sem framleiðsla fárra innlendra framleiðenda fellur undir ákvæði frumvarpsins. Hins vegar hefur frumvarpið áhrif á neytendur þar sem það leggur ákveðna kröfur á framleiðendur á EES-svæðinu varðandi upplýsingaskyldu um orkunotkun viðkomandi vöru. Frumvarpið er samið í atvinnu- og nýsköpunarráðuneytinu í samstarfi við Neytendastofu sem fer með markaðseftirlit og framkvæmd laga nr. 42/2009, um visthönnun vöru. Haft var samráð við hagsmunaaðila við gerð þess. Í kostnaðarumsögn við frumvarpið kemur fram að verði frumvarpið að lögum er ekki ráðgert að það hafi í för með sér aukningu í útgjöldum ríkissjóðs þó að það kunni að fela í sér einhverjar auknar eftirlitsskyldur af hálfu Neytendastofu. Herra forseti. Með frumvarpinu er fyrst og fremst um að ræða ákveðna útvíkkun á gildissviði núgildandi laga frá 2009 um visthönnun vöru sem og breytingu á hlutverki Neytendastofu varðandi eftirlit með þeim lögum. Að svo mæltu legg ég til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. atvinnuveganefndar og til 2. umr.

Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt. Í því er að finna tillögur um breytingar í sjö liðum. Í fyrsta lagi eru lagðar til breytingar á ákvæðum er varða skattlagningu afleiðuviðskipta. Gildandi tekjuskattslög hafa ekki að geyma sjálfstæð ákvæði um skattalega meðferð slíkra viðskipta og hefur skattframkvæmdin því byggst á þeirri túlkun skattyfirvalda á almennum ákvæðum tekjuskattslaganna að tekjur af afleiðuviðskiptum beri að meðhöndla sem eitt form vaxtatekna. Í þessu frumvarpi er lögð til sú breyting á gildandi ákvæðum skattalaga að litið verði á tekjur af afleiðusamningum sem söluhagnað, eftir atvikum sem sölutap, í stað vaxtatekna/vaxtagjalda að undanskildum vaxtaskiptasamningum sem taka mið af breytingum á vöxtum sem undirliggjandi verðmæti. Í nágrannalöndunum er ávöxtun afleiðusamninga meðhöndluð með sambærilegum hætti og lagt er til í frumvarpinu. Í öðru lagi er lagt til að stofnanir eða félög í meirihlutaeigu ríkis og/eða sveitarfélaga sem falin hafa verið lögbundin verkefni vegna rekstrar vatnsveitu og/eða fráveitu verði undanþegin tekjuskatti að því leyti sem þau sinna þessum verkefnum enda séu þau að fullu aðgreind bókhaldslega frá annarri starfsemi bæði varðandi rekstur og efnahag. Rekstur vatnsveitna og fráveitna hefur í gegnum tíðina verið í höndum sveitarfélaga, en sveitarfélögin bera ábyrgð á slíkum rekstri eða að þessum rekstri sé sinnt. Slíkur rekstur er ekki tekjuskattsskyldur þegar sveitarfélög hafa hann með höndum. Samkvæmt vatnsveitulögum og fráveitulögum hafa sveitarfélög hins vegar heimild til þess að fela stofnun eða félagi sem er að meiri hluta í eigu ríkis og/eða sveitarfélaga rekstur vatnsveitna og fráveitna en þá taka slíkir aðilar að sér réttindi og skyldur sveitarfélaga samkvæmt lögunum. Hafa slíkir samningar færst í aukana. Ákveðin óvissa hefur ríkt um það að hvaða marki rekstur vatnsveitna og fráveitna er tekjuskattsskyldur þegar sveitarfélög hafa falið orkufyrirtækjum slíkan rekstur. Breytingin sem hér er lögð til er talin nauðsynleg vegna rekstrarfyrirkomulags þeirra stofnana og félaga sem taka að sér slíkan rekstur enda gerir hún þeim kleift að reka fleiri en eina tegund starfsemi í sama félagi. Vegna kröfu um fullan bókhaldslegan aðskilnað hinnar undanþegnu starfsemi er talið tryggt að hinn skattskyldi hluti muni ekki geta nýtt sér slíkt samstarf þegar til skattlagningar kemur. Sá stofn eða hagnaður sem hér um ræðir hefur fram til þessa verið skattfrjáls og þar með verður ríkissjóður ekki af tekjum við breytinguna. Í þriðja lagi er lagt til að felld verði brott þau ákvæði laganna er kveða á um að arðsúthlutun umfram 20% af skattalega bókfærðu eigin fé hlutafélags skuli skattlögð til helminga sem launatekjur og arður þegar um er að ræða einstaklinga sem skylt er að reikna sér endurgjald. Um er að ræða sérreglu sem almennt hefur verið kölluð 20/50-reglan sem ekki hefur reynst sem skyldi og verið gagnrýnd af ýmsum aðilum frá gildistöku hennar. Gagnrýnin hefur meðal annars beinst að því að reglan stuðli að því að fyrirtæki skipti um rekstrarform eða hætti við úthlutun arðs í þeim eina tilgangi að komast hjá því að beita reglunni. Einnig hefur reglan verið gagnrýnd fyrir það að litið er fram hjá því hvað það er í félögum sem skapar raunverulegan hagnað. Samkvæmt núgildandi reglu er skylt að skattleggja arðsúthlutun að hluta sem laun óháð því hvort arðurinn hafi myndast vegna vinnuframlags eða vegna annarra þátta, svo sem vegna tekna sem skapast af hugverkaréttindum. Þá er ekki litið til þess í núgildandi reglum hvort hagnaður hafi myndast á löngum tíma eða stuttum. Ef hagnaður hefur myndast á löngum tíma án þess að arðsúthlutun hafi farið fram getur verið ósanngjarnt að skattleggja arðsúthlutun umfram 20% af skattalega bókfærðu eigin fé sem launagreiðslur að hluta. Samhliða þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu verður farið í endurskoðun á reglum um reiknað endurgjald sem ættu að draga úr tekjulækkun ríkis og sveitarfélaga af breytingunni. Í fjórða lagi er lögð til breyting í þá veru að bætt verði við lögin ákvæðum er taka til skattalegrar meðferðar við samruna hlutafélaga yfir landamæri. Tillagan sem felur í sér frestun eða dreifingu á greiðslu tekjuskatts sem kann að myndast við samruna um fimm ár, í stað greiðslu strax við samrunann, er til komin vegna athugasemda frá Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, og nýgengins dóms EFTA-dómstólsins þar sem Ísland er talið hafa brotið gegn ákvæðum Evrópska efnahagssamningsins með því að mismunandi reglur gilda um skattalega meðferð við samruna hlutafélaga innan lands og yfir landamæri. Samruni hlutafélaga sem skráð eru hér á landi hefur ekki í för með sér skattskyldu fyrir hluthafa og samrunafélögin, enda hafi verið staðið að samrunanum í samræmi við ákvæði tekjuskattslaga. Þannig kveður ákvæðið á um að samruni sem eingöngu er fólginn í algjörum samruna fjármuna og eigin fjár með skiptum á hlutabréfum en engum öðrum greiðslum til hluthafa leiði ekki til skattskyldu. Raunveruleg eignaaukning sem kann að eiga sér stað við slíkan samruna kemur þannig fyrst til skattlagningar við slit félags eða í formi söluhagnaðar við sölu hlutabréfa í hinu nýja félagi ef svo ber undir. Félagið sem eftir stendur yfirtekur við samrunann öll skattaleg réttindi og skyldur eldra félagsins. Skattyfirvöld hafa túlkað ákvæðið á þann veg að það eigi eingöngu við í tilviki innanlandssamruna, enda var millilandasamruni félaga ekki heimill samkvæmt félagarétti þegar ákvæði tekjuskattslaga var lögfest. Þegar millilandasamruni félaga var síðar heimilaður að félagarétti stóðu ákvæði tekjuskattslaga óbreytt. Því hefur ákvæðið einungis verið talið eiga við í þeim tilvikum þegar um er að ræða hérlend hlutafélög sem renna saman við önnur hlutafélög hér á landi. Ef hins vegar væri um að ræða íslenskt hlutafélag sem rynni saman við annað hlutafélag þvert á landamæri er, eins og fyrr segir, talið að ákvæði tekjuskattslaga taki ekki til þeirra tilvika og yrði farið með slíkan samruna sem slit á hinu yfirtekna félagi með tilheyrandi uppgjöri á söluhagnaði/tapi þeirra eigna sem yfirteknar yrðu við samrunann og vegna úttektar hluthafa úr félaginu. Samhliða því færi fram tekjuskattslagning á þeim hagnaði sem kann að myndast sem kæmi til greiðslu án tafar. Í frumvarpinu er lagt til að við samruna hlutafélags yfir landamæri, við hlutafélög í öðru aðildarríki á Evrópska efnahagssvæðinu, aðildarríki stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu eða í Færeyjum verði lagður tekjuskattur á óinnleystan hagnað sem til hefur orðið hér á landi eins og verið hefur en veittur allt að fimm ára greiðslufrestur á skattinum sé þess óskað. Með þeirri breytingu sem hér er lögð til er tryggður, eins og verið hefur, skattlagningarréttur Íslands á óinnleystum hagnaði sem myndast hefur í rekstri hér á landi. Þessi skattalega meðferð er í samræmi við þær reglur sem nágrannaríki okkar hafa talið nauðsynlegt að lögfesta til að tryggja skattlagningarrétt sinn og koma eftir atvikum í veg fyrir skattsniðgöngu. Í fimmta lagi er lagt til að lögfest verði sérstök ákvæði um milliverðlagningu ásamt skilgreiningu á tengdum lögaðilum og reglum um skjölun. Verðlagning sem hér um ræðir skiptir miklu í viðskiptum alþjóðlegra fyrirtækja, en slíkum fyrirtækjum fer sífellt fjölgandi hér á landi. Að baki tillögum frumvarpsins liggja viðmiðunarreglur OECD um milliverðlagningu en þær eru viðurkenndar um allan heim. Í íslenskum skattalögum er ekki að finna sértækar milliverðlagningarreglur heldur hefur almennu ákvæði í tekjuskattslögum verið beitt þegar upp hafa komið skattaleg álitamál um verðlagningu og/eða skilmála í viðskiptum milli tengdra aðila. Hafa hagsmunaaðilar og skattyfirvöld lengi óskað eftir skýrari lagareglum á þessu sviði. Á grundvelli milliverðlagningarreglna er skattyfirvöldum heimilt að gera leiðréttingar á skattskilum tengdra aðila þegar verðlagning og/eða skilmálar í viðskiptum eða fjárhagslegar ráðstafanir þeirra eru frábrugðnar því sem ætla mætti að hefði verið í sambærilegum viðskiptum milli ótengdra aðila. Slíkar milliverðlagningarreglur byggja á armslengdarsjónarmiðum og taka meðal annars til verðs á vörum, þjónustu og hvers kyns fjármálagerningum, þar með talið ákvörðun vaxta. Um hvers konar viðskipti með rekstrarleg aðföng og varanleg eignakaup getur verið að ræða, hvort heldur þau eru ætluð til notkunar við tekjuöflun, sem fjárfesting eða dreifing áhættu. Þegar viðskipti eiga sér stað milli tengdra aðila er ekki tryggt að kjör og skilmálar ráðist af markaðslegum forsendum þar sem aðrar forsendur, svo sem skattalegar, geta staðið að baki ráðstöfunum og ákvörðun um milliverðlagningu getur leitt til skattsniðgöngu. Verðákvörðun í viðskiptum tengdra aðila, sem skráðir eru hver í sínu ríki, getur þannig haft bein áhrif á þann skattstofn sem ríkin fá til skattlagningar. Sömuleiðis er hægt að hafa áhrif á skattstofna lögaðila í viðskiptum innan lands milli tengdra aðila. Með frumvarpinu er sett fram sérstök skilgreining á því hverjir teljast tengdir lögaðilar samkvæmt tillögum frumvarpsins. Lögaðilar teljast tengdir þegar beint eða óbeint eignarhald eins lögaðila yfir öðrum fer yfir 50% og/eða stjórnunarleg yfirráð eru fyrir hendi með öðrum hætti. Þá teljast lögaðilar einnig tengdir þegar meirihlutaeignarhald eins lögaðila yfir öðrum er til staðar samanlagt með beinum og óbeinum hætti. Ákvæðinu er einnig ætlað að taka til innbyrðis viðskipta innan félagasamstæðu. Þá geta sameiginlegir hagsmunir verið til staðar í gegnum sifjaréttarleg eða viðskiptaleg tengsl einstaklinga. Samkvæmt tillögum frumvarpsins er lögaðili skjölunarskyldur vegna viðskipta við tengda lögaðila ef rekstrartekjur hans á einu reikningsári eða heildareignir í upphafi eða við lok reikningsárs nema meira en 1 milljarði króna. Þannig skal skjölunarskyldur lögaðili skrá og varðveita upplýsingar um eðli og umfang viðskipta við tengda lögaðila, eðli tengsla og grundvöll ákvörðunar milliverðs, upplýsingar um viðskiptaskilmála, veltu, eignir og annað sem þýðingu kann að hafa við milliverðlagninguna og sýna fram á verð og skilmála í sambærilegum viðskiptum milli ótengdra aðila eða hvernig verðlagningu er háttað með tilliti til leiðbeiningarreglna OECD um milliverðlagningu. Lögaðili skal staðfesta skjölunarskyldu við framtalsskil og að fullnægjandi skjölun hafi átt sér stað. Megináhrif af fram komnum tillögum felast í skýrari og gagnsærri reglum fyrir lögaðila og skattyfirvöld, auk þess sem ákveðið hagræði verður við það að íslenskt regluverk samræmist reglum nálægra ríkja, ekki síst út frá samkeppnissjónarmiðum. Minni líkur verða líka á tvískattlagningu og sönnunarbyrði lögaðila fyrir ákvörðun milliverðs er auðvelduð, m.a. með lögfestingu skjölunar, þó svo að ákveðin reglubyrði felist í því fyrir lögaðila sem undir hana falla. Í sjötta lagi er lögð til sú breyting að færa reglu þá er kemur fram í ákvæði L (50) til bráðabirgða við tekjuskattslög í meginmál laganna, en ákvæðið fjallar um fyrirframgreiðslu á álögðum sérstökum fjársýsluskatti árið 2012. Er við það miðað að ekki skuli taka tillit til samsköttunar og yfirfæranlegs taps við álagningu hans ár hvert vegna sérstöðu skattsins. Í sjöunda lagi er lögð til breyting á því hvenær eindagi skuli vera vegna greiðslu tekjuskatts af öðrum tekjum en launatekjum sem felur í sér betra innra samræmi í lögum um tekjuskatt og ætti að vera til einföldunar og aukins skýrleika, bæði fyrir skattaðila og þá opinberu aðila sem sinna innheimtu. Virðulegi forseti. Verði frumvarpið að lögum eru fjárhagsleg áhrif þess á afkomu ríkissjóðs talin óveruleg. Ef áhrifin verða einhver er þó líklegra að þau verði jákvæð fyrir ríkissjóð en hitt en erfitt er að meta umfang þess. Kostnaður við skattframkvæmd mun aukast eitthvað þegar á heildina er litið verði frumvarpið óbreytt að lögum en þó er ekki ástæða til að ætla að það verði umfram það sem rúmast ætti innan fjárheimilda viðkomandi stofnana. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Það kennir nokkurra grasa í þessu frumvarpi og ég held að það sé ljóst að sum ákvæðin sem þar er verið að taka á eru klárlega til bóta og skýra skattframkvæmdina eða skjóta traustari lagastoðum undir hana. Þannig má segja, um þann hluta frumvarpsins sem snýr að skattlagningu afleiðusamninga, að það kunni að vera álitamál hvaða leið er þar valin, sú sem hefur orðið niðurstaðan á grundvelli túlkunar og skattframkvæmdar, að meðhöndla tekjur af afleiðusamningum sem vaxtatekjur, eða fara þá leið að færa þetta yfir í að vera meðhöndlað sem söluhagnað og tap, en aðalatriðið er að standa þarf skýr túlkun á því í lögum hvernig með skuli farið. Nú skal ég ekki segja um það hvort þetta hafi einhver afleidd áhrif í formi þess að þetta geri það fýsilegra eða síður fýsilegra að standa í slíkum viðskiptum, upp og ofan hvort menn hafa nú af því mikinn ágóða eins og kunnugt er og Íslendingar ættu að þekkja, að minnsta kosti íslenskir lífeyrissjóðir. En aðalatriðið er í þessu tilviki, held ég, sem snýr að skattalögunum, að framkvæmdin sé skýr. Varðandi í öðru lagi skattskyldu vatns- og hitaveitna, sem eru þá komin inn í félög, þá geri ég í sjálfu sér ekki á þessu stigi athugasemdir við að heimilt sé að byggja þar á skattleysi ef um skýran og algjörlega fortakslausan bókhaldslegan aðskilnað er að ræða. Það verður þó að sjálfsögðu að vera algjörlega á hreinu að ekki séu að opnast neinar hjáleiðir sem hafi í för með sér freistingar fyrir viðkomandi aðila, sem eru þá orðnir með samsettan rekstur, til að færa kostnað yfir á það sem ekki ber skattskyldu o.s.frv., þannig að það þarf að ganga varlega um þær gleðinnar dyr, mundi ég segja. Ég vil síðan gera að umtalsefni þriðja liðinn hér í frumvarpinu, sem snýr að skattlagningu arðsúthlutunar til starfandi hluthafa í félögum. Hér leggur hæstv. ráðherra til að felld sé á brott í einu lagi regla sem kom inn í skattalög 2009, liður í mun stærri aðgerðum sem þá var ráðist í til að taka á vandamálum sem ég held að allir sanngjarnir menn hljóti að verða að viðurkenna að voru til staðar. Það voru allt of frjálslegar reglur sem heimiluðu mönnum að taka mikla fjármuni út úr félögum sínum í formi arðgreiðslna og reikna sér tiltölulega hóflegt endurgjald sem laun. Að mínu mati var þetta í miklu ólagi eins og framkvæmdin var árin á undan sem leiddi meðal annars til umtalsverðs tekjutaps hjá ríki en þó sérstaklega kannski sveitarfélögum sem fóru að missa útsvarstekjur í stórum stíl af því að það hentaði mönnum að færa rekstur sinn yfir í einkahlutafélög jafnvel þó að um hreina einyrkjastarfsemi væri að ræða. Af einhverjum undarlegum ástæðum hurfu útsvarstekjur í stórum stíl, t.d. í sjávarplássum, þegar trillurnar urðu einkahlutafélög hver á fætur annarri og allt í einu gaf reksturinn svona miklu minna af sér en áður að viðkomandi fór að greiða vinnukonuútsvar. Þetta er bara veruleikinn eins og hann var og það þurfti að taka á og stoppa upp í þetta mál. Sveitarfélögin í landinu höfðu meðal annars lengi óskað eftir því árin á undan að það væri gert. Hvort þessi regla hins vegar, 20% eða 50% reglan, var besta aðferðin til þess, um það má að sjálfsögðu deila. En það hlýtur nú að vera einhver millivegur í því að taka hana til skoðunar og eftir atvikum lagfæra hana og hins að fella hana brott í heilu lagi. Það kemur mér svolítið á óvart að það skuli lagt til hér án þess að ráðuneytið hafi þá fram að færa aðrar tillögur á móti fyrir utan þá einu að segja að samhliða verði hafist handa um endurskoðun á reglum um reiknað endurgjald. Og hvenær kemur það og hvaða breytingar á þeim reglum eiga þá að koma til til þess að að minnsta kosti vera á varðbergi gagnvart því að hætturnar skjóti ekki aftur upp kollinum í þessum efnum? Hæstv. ráðherra nefndi sérstaklega í því sambandi hættuna á tekjutapi ríkis og sveitarfélaga og það er vel. Reglunum um reiknað endurgjald var breytt ítrekað ef ég man rétt bæði á árinu 2009 og sennilega aftur ári eða tveimur árum síðar til þess að reyna að færa uppgjörið nær því sem eðlilegt gæti talist. En ég er ekki viss um að það eitt og sér dugi ef heimildir manna til þess að greiða sér arð út úr einkahlutafélögum utan endis eru nánast ótakmarkaðar. Það er óeðlilegt. Það er óeðlileg samkeppnisstaða og það er óeðlileg skattframkvæmd. Vissulega munar um það að fjármagnstekjuskattur að frádregnum frítekjumörkum er núna 20% í staðinn fyrir 10, eins og hann var á þessum árum. En menn geta rétt ímyndað sér hvernig þetta var áður þegar eingöngu 10% skattur var lagður á arðgreiðslur út úr þessum félögum og það var tiltölulega óheft. Þennan lið, virðulegi forseti, áskil ég mér því rétt til að skoða miklu betur og kemur mér satt best að segja á óvart að sjá þetta lagt til svona. Ég þekki vel til gagnrýninnar, búinn að hlusta mikið á þann söng og í einhverjum mæli var nú reynt að koma til móts við málefnaleg sjónarmið í þeim efnum með endurskoðun á þessum ákvæðum frá því sem var fyrst eftir þau komu til sögunnar. En það er auðvitað svolítið sláandi og minnir mann á gamla tíma að ein af röksemdum ráðuneytisins, eða hæstv. ráðherra í greinargerð með frumvarpi sínu hér á bls. 11, er einfaldlega, með leyfi forseta: „Skattlagning arðsúthlutunar til starfandi hluthafa. Tillögurnar miða að því að fella brott sérreglu sem hefur verið mikið gagnrýnd af Samtökum atvinnulífsins og Viðskiptaráði Íslands.“ Punktur. Þarna er ekkert minnst á sveitarfélögin eða aðra aðila sem kynnu að hafa önnur sjónarmið í þessum efnum. Það virðist vera fullnægjandi rökstuðningur og þarf ekki frekari vitna við að gagnrýni hefur komið frá Samtökum atvinnulífsins og Viðskiptaráði Íslands. - Punktur. Heyra má ég erkibiskups boðskap. Varðandi skattlagningu samruna yfir landamæri geri ég ekki lítið úr því að sjálfsagt verðum við að mæta þeim sjónarmiðum sem um það hafa komið fram hjá ESA. Ég sé að reynt er að gera það með því að passa engu að síður upp á fortakslausan rétt okkar til að skattleggja hagnað og ná honum sem skattandlagi áður en hann hverfur úr landinu í samruna. En hér er gengið það langt að boðið er upp á allt að fimm ára greiðslufrestun á skattinum. Og svona vegna þess að það er nú dálítið ríflegt og félag er að fara úr landi að þá koma þarna inn ákvæði um, ef ég tók rétt eftir, að heimilt sé að láta menn setja tryggingar fyrir greiðslunni. Ég spyr einfaldlega: Þarf þetta að vera svona ríflegt? Nú hefur kannski ekki reynt á það hvað ESA telur að lágmarki að þurfi að vera til þess að of stífar reglur um samtímasköttun óskattaðra verðmæta torveldi ekki slíkan samruna eða geri hann óþarflega þvingaðan, en það má nú dálítið á milli vera hvort menn hefðu eitt til tvö ár þá til að skila þeim skatti eða fá allt að fimm ára greiðslufrest á honum. Það finnst mér nokkuð ríflegt og sé enga ástæðu til þess nema ef mér verður sýnt fram á að minna muni ekki duga til að mæta þessum athugasemdum ESA. Þar er, ef marka má neðanmálsgrein í frumvarpinu, fyrst og fremst talað um að Ísland þurfi að beita vægari úrræðum til að vernda skattlagningarrétt sinn en hingað til hefur verið gert, þ.e. með því að krefjast skattgreiðslunnar strax. En verulega mikill munur er á því að bæta þar árs eða tveggja ára greiðslufresti við og hinu að fara með hann upp í fimm ár, eftir atvikum eitthvað sem ég teldi rétt að líta betur á í nefnd. Varðandi reglurnar um milliskattlagningu þá fagna ég þeim. Ég held að það sé alveg tvímælalaust til verulegra bóta að styrkja grundvöll skattframkvæmdarinnar með því að skattyfirvöld fái skýrar heimildir til að beita milliverðlagningarreglum og armslengdarsjónarmiðum í þeim efnum ef ástæða er til að ætla að verðlagningu sé eitthvað undarlega háttað milli tengdra aðila. Að því leyti til tel ég tvímælalaust að þarna séu lagðar til breytingar í rétta átt og meðal annars byggt á milliverðlagningarreglum OECD. Það leiðir mig að öðru, sem ég vildi þá gjarnan spyrja hæstv. fjármálaráðherra um í leiðinni, og það eru reglur um þunna eiginfjármögnun. Nú hefur hv. þm. Katrín Jakobsdóttir flutt hér, að ég tel mjög vel útfært frumvarp um það mál sem lögð var talsverð vinna í að skoða og er til umfjöllunar í efnahags- og skattanefnd. Það er stutt leiðin frá þessum milliverðlagningarsjónarmiðum og prinsippum og yfir í einmitt reglur um þunna eiginfjármögnun sem má kalla vissar milliverðlagningarreglur milli móðurfélags og dótturfélags, t.d. erlends móðurfyrirtækis og innlends dótturfélags, hvað varðar þá viðskipti með fjármuni, þar sem þunnu eiginfjárreglurnar mundu koma á margan hátt sambærilega niður og milliverðlagningarreglur, tryggja að menn séu ekki að nota óeðlilega verðlagningu í viðskiptum tengdra aðila eða innan samstæðna til að flytja hagnað með óeðlilegum hætti, koma honum undan skatti, og ég tala nú ekki um færa hagnað frá einu landi til annars, sem að sjálfsögðu á að taka á og stemma stigu við. Og sem betur fer hefur orðið heilmikil og jákvæð þróun í umræðum um það mál, það er ekki lengur guðlast að tala um skattundanskot og skattsniðgöngur og skattaskjól eins og var hér á árum áður þegar þetta átti allt að vera sem allra frjálsast. Nú ber meira að segja svo við að það að takast á við skaðlega skattasamkeppni, skattsniðgöngur og að loka skattaskjólum er orðið að aðalumræðuefni á G7-fundum og hefði einhver látið segja sér það tvisvar. Það hefur þó kreppan kennt mönnum og erfiðleikarnir sem í kjölfarið hafa fylgt og meðal annars hinar stórfelldu skattsniðgöngur eða hin stórfelldu skattundanskot sem liðist hafa í skjóli skattaskjólanna og ónefnd öfl stóðu alltaf vörð um, Bretland, Bandaríkin, svo maður tali ekki um Lúxemborg eða aðra slíka aðila, að þeir komast ekki lengur upp með það að hefta alla framþróun alþjóðasamfélagsins á þessu sviði. OECD hefur lengi unnið merkt starf að þessu leyti og má hrósa þeirri stofnun fyrir það. Hvað sem hugmyndafræðinni þar á bæ líður hafa menn þó innan OECD um langt árabil haldið uppi merkri viðleitni til að reyna að stöðva skattsniðgöngu og skattundanskot og stoppa í skattaskjól. En ekki komst skriður á þau mál fyrr en efnahagsþrengingarnar og hrunin á Vesturlöndum höfðu kennt mönnum ákveðna lexíu í þeim efnum. Þá sneru ákveðin öfl við blaðinu, sem fram að þessu höfðu alltaf hindrað alþjóðasamstarf í þessum efnum. Við höfum enn þá verk að vinna, við Íslendingar, og eigum eftir að fara í gegnum hluta löggjafarinnar. Þó að sumu hafi verið kippt í liðinn á undanförnum árum eru ýmsir hlutir eftir enn þá og þar á meðal, og ekki síst að ég tel, að reglur um þunna eiginfjármögnun þurfa endilega að komast sem fyrst inn í íslensk skattalög, og þær fara vel saman með þeim ákvæðum sem hér er verið að tala um um milliverðlagningu. Ég vil því minna sérstaklega á það mál hér og væri gaman að heyra hvort hæstv. fjármálaráðherra hefur nokkuð við það að athuga eða er ekki sammála því að efnahags- og viðskiptanefnd, sem verður þá með bæði málin til umfjöllunar á sama tíma, geti skoðað það að sameina þau í eitt frumvarp eftir atvikum eða að hvort tveggja fái afgreiðslu. Herra forseti. Þetta voru þau sjónarmið sem ég vildi koma á framfæri hér við 1. umr. þessa máls og geymi mér annað þangað til málið hefur gengið til nefndar, þar sem ég á kost á því að takast á við það.

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt sem er töluvert tæknilegs eðlis, en felur engu að síður í sér mjög athyglisverða þætti. Í fyrsta lagi eru nokkur atriði þarna, t.d. 1. gr., 3. gr., 5. gr. og 6. gr. sem fjalla um leiðréttingar á því að fjármagnstekjuskattur gagnvart einstaklingum er órökréttur og var það gert meðvitað þegar hann var settur á. Ef fjármagnstekjuskattur hefði verið rökréttur og menn hefðu getað dregið vaxtagjöld frá, jafnvel eingöngu skattað raunvexti og dregið frá viðhald á húsnæði o.s.frv., hefðu tekjur ríkisins ekki orðið neinar af þessum skatti heldur jafnvel útgjöld. Niðurstaðan varð sú að hafa skattprósentuna mjög lága, 10%, og hafa skattinn órökréttan þannig að ef það eru vaxtatekjur á sama tíma og vaxtagjöld hjá einstaklingum horfir ríkið bara á vaxtatekjurnar og gleymir meðvitað vaxtagjöldunum og öllum kostnaði, tapi á hlutabréfum og öðru slíku. Á það horfir ríkið ekkert, það skattleggur hins vegar hagnaðinn. Það gekk ágætlega á meðan skatturinn var í samræmi við það að hann var órökréttur, 10%. En svo var hann hækkaður í þrepum upp í 20% og þá fór það virkilega að bíta í og kom í ljós hvað skatturinn er órökréttur, það jaðraði jafnvel við mannréttindabrot í sumum þáttum. Til dæmis getur það orðið allt að því skelfilegt með afleiðusamninga. Menn geta stundað afleiðusamninga sem eru líka mjög mikilvægur þáttur til að minnka áhættu aðila í atvinnulífi. Frumstæðustu afleiðusamningarnir eru þeir þegar bóndi selur uppskeruna áður en hann setur niður. Þá er hann búinn að selja, hann er búinn að ákveða verðið, hann er meira að segja búinn að ákveða magnið þannig að hann fær tryggingu fyrir því að hann hafi þessar tekjur út úr dæminu hvernig sem fer. Afleiðusamningar taka af honum áhættuna og þannig er með margt, afleiðusamningar geta tekið áhættuna af mönnum varðandi gengisþróun eins og lífeyrissjóðirnir fengu reyndar bitra reynslu af. Þeir eru mjög mikilvægir, en að láta sér detta í hug að skattleggja bara tekjurnar en ekki gjöldin gerir það að verkum að það er ekki skynsamlegt fyrir einstakling að stunda afleiðusamninga, bara alls ekki, það ætti eiginlega að banna það vegna þess að fjármagnstekjuskatturinn er órökréttur. Í félagaforminu, í hlutafélögum og víðar, er fjármagnstekjuskatturinn rökréttur. Þar getur maður dregið frá vaxtagjöld o.s.frv. þannig að þar kemur þetta ekki upp. Hér er sem sagt verið að laga það í nokkrum greinum. Svo eru þarna athyglisverðar hugmyndir um að laga ákveðna lausn sem menn tóku upp; menn fóru að stofna hlutafélög til að geta borgað sér mikinn arð en ekki há laun. Nú eru í gildi lög um reiknað endurgjald en þau lög bregðast, þ.e. framkvæmdin hefur ekki fylgt eftir. Þess vegna brugðu menn á það ráð að segja: Ef það er meira en 20% sem úthlutað verður sem arði ætti það sem er umfram að teljast til tekna. Það var eiginlega flótti frá því að taka á vandanum sem er reiknaða endurgjaldið. Nú lofa menn því að koma með skilvirkar reglur, en ég hefði til dæmis talið að reiknaða endurgjaldið í svona hlutafélagi mætti ekki vera miklu lægra en úthlutaður arður, eitthvað slíkt, þannig að menn geti ekki farið þá leið að láta allt fara sem úthlutaðan arð af því að þar er skattprósentan lægri þó að hún sé reyndar tvöföld. Í fyrsta lagi borgar fyrirtækið skatt af hagnaði, 20%, og síðan borgar móttakandinn skatt af þeim 80% sem hann getur fengið útborgað. Hann borgar 20% af því sem fjármagnstekjuskatt þannig að þetta er tvískattað og er þar af leiðandi ekki eins hagkvæmt og var. Það veitir auk þess engin réttindi í lífeyrissjóðakerfinu, sjúkrasjóðum, úti um allt. Svona tilfærslur og hliðranir veita ekki réttindi. Ef mönnum tekst að koma með almennilegar reglur fyrir reiknað endurgjald er þessi regla algjörlega óþörf. Svo er það þegar fyrirtæki er slitið eða það sameinað öðru hlutafélagi milli landa, yfir til Evrópusambandsins, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon benti í ræðu sinni. Honum þótti rausnarlegt að menn gætu dreift þessu á fimm ár. Það er reyndar árleg greiðsla þannig að meðallánstíminn er miklu styttri. En þá verður að hafa það í huga að þessi hagnaður er ekki orðinn til, þetta er kannski bókhaldshagnaður sem ekki er sýndur, auk þess sem menn vilja hafa féð inni í fyrirtækjunum til að það geti vaxið frekar og borgað þá enn meiri skatta í framtíðinni. Við hugsum til dæmis um nýsköpunarfyrirtæki í hugbúnaði sem sameinast einhverju fyrirtæki í útlöndum, kannski vegna þess að umhverfið á Íslandi er ekki nógu hagkvæmt. Þá þarf að skattleggja hagnað sem er meira sýnd veiði en gefin.  Ég hlakka til að taka á þessu frumvarpi í hv. efnahags- og viðskiptanefnd, sem ég á sæti í, vegna þess að í því eru mörg athyglisverð úrlausnarefni til að glíma við.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir það innlegg sem hefur komið frá hv. þingmönnum sem tekið hafa til máls og rakið nokkur álitamál sem tengjast einstaka þáttum frumvarpsins. Eins og glöggir menn sjá er þetta nokkuð stórt frumvarp, þ.e. það eru nokkuð mörg innbyrðis óskyld mál sett á dagskrá. Þau eiga sér kannski hvert sinn aðdragandann. Að hluta til er hér verið að byggja á vinnu sem átt hefur sér stað á undanförnum árum og fyrir liggja skýrslur starfshópa um tillögur til breytinga. Það á til dæmis við um tillögurnar sem tengjast breyttum skattareglum í tengslum við afleiðuviðskiptin. Það efnislega atriði kom til þingsins á síðasta þingi, þ.e. síðastliðinn vetur, og á endanum varð það niðurstaða meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar að afgreiða það mál ekki að sinni. Ég legg málið aftur hér inn til þingsins til frekari skoðunar og mælist til þess að þetta atriði verði afgreitt, enda er þar verið að færa íslensku löggjöfina til samræmis við það sem gildir í nágrannaríkjum. Þegar menn skoða þann þátt frumvarpsins nánar munu þeir sjá að upp koma býsna ósanngjörn tilvik í framkvæmd sem ástæða er til að bregðast við. Í því sambandi er nærtækt að horfa til þess hvernig meðferð í skattalegu tilliti getur verið gjörólík ef slík viðskipti eiga sér stað á kennitölu einstaklings eða inni í hlutafélagi. Varðandi ýmis önnur atriði málsins get ég sagt um 20/50-regluna sérstaklega að ástæða var til að bregðast við á sínum tíma vegna þeirrar þróunar sem hafði átt sér stað af því að það voru klárlega til staðar skattalegir hvatar til þess að færa einkarekstur inn í hlutafélag vegna þess hvernig samanlögð áhrif af skattlagningu arðs og tekjuskatts hlutafélaga voru samanborið við tekjuskatt einstaklinga. Það hefur dregið mjög úr þeim mun í millitíðinni og miðað við skattareglurnar eins og þær eru í dag hvað þau atriði varðar er þessi sami hvati ekki lengur til staðar. Það bætist við reynsluna af framkvæmd reglunnar eins og hún er nú í lögunum, sem hefur ekki verið góð, og í framsögu minni þegar ég mælti fyrir frumvarpinu áðan fór ég yfir nokkur atriði sem ber einnig að hafa í huga í því sambandi, svo sem þegar hagnaður hefur myndast yfir langt tímabil sem er verið að greiða út arð fyrir. Varðandi önnur atriði frumvarpsins fagna ég fram komnum athugasemdum sem ég treysti að verði teknar til skoðunar í nefndinni þar sem vonandi gefst tækifæri til þess að fá sem flestar umsagnir. Ég beini því til nefndarinnar að reyna að hraða eins og kostur er vinnu við málið enda eru gildistökuákvæðin í frumvarpinu þannig að það varðar nokkru hvort málið tefst fram yfir áramót eða ekki. Auðvitað vonast ég til að þrátt fyrir að málið sé tiltölulega seint fram komið muni tíminn reynast nægjanlegur. Þar verður þingið að fá að ráða ferðinni þegar upp er staðið. Við erum í þessu frumvarpi að horfa til alþjóðlegra viðmiða um mörg atriði, eins og þetta sem snertir milliverðlagninguna. Síðan eru þarna nokkur praktísk atriði. Eins og fram kom í ræðunni áðan eru fjárhagslegu áhrifin á ríkissjóð óveruleg en ég tel að málið í heild sinni mundi vera mjög til bóta fyrir skattkerfið.

Herra forseti. Ég innti hæstv. ráðherra eftir afstöðu sinni til þess að við tækjum inn í skattalögin reglur um þunna eiginfjármögnun og hæstv. ráðherra brást ekki við því eða svaraði því ekki. Kannski hefur hann ekki heyrt þann kafla ræðu minnar eða ekki neitt af henni. Ég tel að samhliða því að við tökum upp reglur um milliverðlagningu, sem ég tel framfaraskref, sé eðlilegt að skoða og eftir atvikum taka afstöðu til þessa: Er þá ekki líka tímabært og þótt fyrr hefði verið, að mínu mati, að við tökum líka upp reglu um þunna eiginfjármögnun í samskiptum móður- og dótturfélaga þannig að við setjum tilteknar reglur, tiltekinn grunn undir slík samskipti svo að þar séu ekki opnar hjáleiðir fyrir óeðlilegan flutning á arði eða hagnaði undan skattarétti á Íslandi og yfir í erlend móðurfélög? Þar er tvímælalaust gat í löggjöfinni eins og hún er og hefur lengi verið hjá okkur. Að mínu mati er það sú brotalöm sem enn á eftir að kippa í liðinn. Eftir að svonefndar CFC-reglur komu inn í skattaréttinn hér 2010 eða svo er betur fyrir því séð í þeim tilvikum varðandi rétt til að samskatta móðurfélög hér á landi og dótturfélög á aflandssvæðum sem illu heilli var ekki til staðar í íslenskri löggjöf á árunum fyrir hrunið og hefði gefið myndarlegar tekjur ef menn hefðu haft þau ákvæði í lögum þá og beitt þeim. Í þessu tilviki er að mínu mati enn eftir að botna málið. Ég hefði helst viljað heyra að hæstv. fjármálaráðherra væri sáttur við það að efnahags- og viðskiptanefnd skoðaði frumvarp sem liggur í nefndinni um það samhliða og tæki það til umfjöllunar tengt þessum breytingum á milliverðlagningarreglunum þó að þær séu vissulega aðeins aðrir hlutir en það liggur beint við að skoða þetta saman.

Virðulegi forseti. Mér finnst að sjálfsögðu eðlilegt að nefndin taki hugmyndir um þunna eiginfjármögnun til skoðunar í nefndinni, enda fram komið frumvarp um það mál. Það sem mér finnst almennt að mönnum beri að varast varðandi skattareglur innan samstæðu er að gera nokkuð sem kann að þvælast fyrir erlendri fjárfestingu í landinu og eins að breyta skattareglum ekki þannig að það birtist á endanum í hærri vaxtakostnaði, sem mér fannst til dæmis eiga við um tilraunir til þess að leggja hér á sérstakan afdráttarskatt vegna vaxtagreiðslna, en mér sýnist að hugmyndirnar um þunna eiginfjármögnun séu ekki af alveg óskyldum toga. Þó vil ég ekki gera lítið úr því að óásættanlegt er fyrir okkur á Íslandi ef alþjóðleg fyrirtæki leggja mikið á sig og finna glufur í skattareglunum hér á landi til þess að taka til sín raunverulega allan ábata af starfseminni á Íslandi og eyða öllum skattstofnum með einhverjum æfingum á efnahagsreikningum. Það hlýtur að vera hægt að ganga út frá því að ávallt sé til staðar eitthvert lágmarks eigið fé inni í dótturfélögum slíkra alþjóðlegra fyrirtækja á Íslandi sem ætti þá að vera grundvöllur undir starfseminni og þannig væri fyrirtækið ekki utan seilingar skattyfirvalda í landinu, ef svo má að orði komast. Það hins vegar hvernig alþjóðleg fyrirtæki kjósa 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið svo langt sem það nær. Ég heyri að hann hefur alveg skilning á vandamálinu, áttar sig á því hvaða leiðir eru opnar þar og er að sjálfsögðu ekki sáttur við að skattstofnar hverfi hér alveg undan okkar skattalögsögu með því að menn noti slíkar aðferðir. Varðandi hins vegar það að við innleiðum hér reglur sem eru meira og minna orðnar alsiða í öðrum löndum, að það hafi fælandi áhrif á erlenda fjárfestingu, ég mundi alveg snúa því við og segja: Er það þannig sem við höfum áhuga á því að laða að erlenda fjárfestingu, að vera með eitthvað frábrugðna skattareglur því sem er almennt við lýði annars staðar? Nú man ég það ekki nákvæmlega eða þekki en ég hygg að Ísland sé orðið í tiltölulega fámennum hópi sem ekki hefur neinar reglur af þessu tagi í skattalögum sínum. Hér er verið að byggja á alþjóðlegum og viðurkenndum viðmiðum, samanber enska heiti fyrirbærisins „thin capitalisation rules“. Þetta þekkja allir, er alsiða í skattareglum annarra landa, og ég held að við hljótum að þurfa, að sjálfsögðu, að búa hér samkeppnisfært umhverfi en ekki í þeim skilningi að við höfum frábrugðnar skattareglur okkur í óhag borið saman við það sem almennt gengur og gerist. Það eru reyndar líka fleiri sjónarmið alveg gild í þessu en bara þau ein að tryggja að skattskyldur hagnaður hverfi ekki með óeðlilegum hætti úr landi í gegnum svona samskipti móður- og dótturfélaga. Það er auðvitað keppikefli í sjálfu sér að þau félög sem hér byggjast upp og starfa séu vel fjármögnuð, eðlilega fjármögnuð, að sjálfsögðu skiptum við okkur ekki af því hvernig móðurfélagið tryggir að starfsemi þess í dótturfélagi hér á landi sé fjármögnuð heldur að það sé gert með eðlilegum hætti þannig að að lágmarki sé til að tryggja að viðkomandi aðili sé raunverulegur skattaðili í landinu en ekki bara skúffa.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir margt af því sem hv. þingmaður segir varðandi markmiðið. Það er hins vegar spurning hvort það reynist jafn auðvelt í framkvæmd að innleiða slíkar reglur án þess að maður geri meira en að ná markmiðinu, heldur sé maður kannski farinn að teygja sig svo langt að það geti valdið einhverju tjóni. Þá horfi ég til þess hversu aðlaðandi fjárfestingarkostur landið okkar er. Ég tek hins vegar undir að við eigum ekki alfarið að byggja á því að vera með einhverjar sérreglur hér á Íslandi heldur eigum við sem mest að miða við að vera með samkeppnishæft skattumhverfi og að við byggjum ekki upp atvinnulífið á skattalegum undanþágum frá hinu alþjóðlega kerfi. Mér verður til dæmis hugsað til þess ef dótturfélag á Íslandi lendir í fjárhagslegum erfiðleikum og stendur frammi fyrir því að þörf er á viðbótarfjármagni til að halda rekstrinum úti, þá getur á það reynt, sé móðurfélagið fjársterkt, að það reynist fýsilegasti kosturinn að leggja dótturfélaginu til aukið fjármagn tímabundið sem móðurfélagið ætlar þá að endurheimta þegar það birtir til í rekstri dótturfélagsins. Á sama tíma kann að liggja fyrir að fjármögnun á alþjóðlegum mörkuðum eða jafnvel hér innan lands hefði verið mjög dýr. Ef það var eini valkosturinn við að fá fjármagn frá móðurfélaginu kunna að skapast þær aðstæður að menn standi frammi fyrir því að þurfa að loka rekstrinum. Við viljum ekki skapa aðstæður í skattalögunum sem kalla fram slík örþrifaráð þegar harðnar á dalnum hjá dótturfélögum erlendra félaga í hvaða starfsemi sem það kann að vera, en ég get tekið undir 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingar á tollalögum nr. 88/2005, lögum um vörugjald, nr. 97/1987, lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, og lögum um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur, nr. 52/1989. Breytingarnar á tollalögunum fela í fyrsta lagi í sér að sektarheimild tollstjóra verði hækkuð úr 300 þús. kr. í 600 þús. kr., í öðru lagi að hámarksverðmæti eignar sem gera má upptæka vegna brota á ákvæðum tollalaga verði hækkað úr 300 þús. kr. í 600 þús. kr. og í þriðja lagi er lagt til að tollstjóra verði heimilt að innheimta eftirlitsgjald vegna eftirlits með afgreiðslu- og tollvörugeymslum með sama hætti og heimilt er að innheimta gjald vegna eftirlits með öðrum geymslum fyrir ótollafgreiddan varning. Hækkun sektarheimildar tollstjóra skapar meira hagræði milli embættis tollstjóra og lögreglustjóra. Með hækkun sektarheimildarinnar er unnt að ljúka fleiri málum hjá tollstjóra án aðkomu lögreglunnar þegar sektarþoli sættir sig við þau málalok. Rétt er að fram komi að tollstjóra er aðeins heimilt að ljúka málum með sektargerð ef sökunautur játast undir þá ákvörðun og greiðir sektina þegar í stað. Sé sökunautur ekki sáttur við þau málalok hefur tollstjóri það úrræði að kæra málið til lögreglu. Breytingin ætti því að minnka álag á lögreglu. Upphæð sektarheimildarinnar hefur staðið óbreytt í tollalögum frá árinu 2002 og hámarksupphæð hlutar sem gera má upptækan að sama skapi síðan 1996. Brýnt er því orðið að hækka þessar fjárhæðir í takt við almennt verðlag eigi ákvæðin að ná tilgangi sínum. Sú breyting sem lögð er til varðandi eftirlitsgjald vegna eftirlits með afgreiðslu- og tollvörugeymslum, eins og nú er heimilt að innheimta vegna annarra geymslna fyrir ótollafgreiddan varning, er talin löngu tímabær. Stærstur hluti ótollafgreidds varnings sem fluttur er inn til landsins er geymdur í afgreiðslu- og tollvörugeymslum. Er því afar mikilvægt að heimilt sé að innheimta eftirlitsgjald vegna eftirlits með sama hætti og gildir um eftirlit með forðageymslum, tollfrjálsum verslunum og umflutningsgeymslum. Breytingin sem lögð er til á vörugjaldslögum miðar að því að innlendir framleiðendur fái allir sama möguleika á endurgreiðslu vörugjalds vegna vara sem seldar eru án vörugjalds til skráðra aðila samkvæmt 5. gr. laganna. Eins og framkvæmdin hefur verið samkvæmt gildandi lögum hefur gjaldið í einhverjum tilvikum verið innheimt tvisvar sem er ekki markmið laganna. Breytingarnar á lögum um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur eiga að leysa úr þeirri réttaróvissu sem ríkir um innheimtu skilagjalds við sölu í komuverslun á Keflavíkurflugvelli. Endurvinnslan sér um umsýslu samkvæmt ákvæðum laganna, jafnt móttöku umbúðanna, förgun þeirra og greiðslu á skilagjaldinu. Fyrirtækið hefur bent á að skilagjald vegna drykkjarvara í einnota umbúðum sem seldar eru í komuverslun á Keflavíkurflugvelli hefur ekki skilað sér til félagsins á sama tíma og það greiðir skilagjald til almennings þegar umbúðum þessara drykkjarvara er skilað til endurvinnslu. Af þessum sökum verður félagið fyrir tjóni enda er misræmi milli þess skilagjalds sem félagið fær greitt og þess sem það greiðir út. Með breytingu þeirri sem lögð er til í frumvarpinu verður þeim sem hafa leyfi til að selja farþegum og áhöfnum millilandafara vörur úr tollfrjálsri verslun við komu til landsins falið að leggja á og greiða skilagjald af gjaldskyldum vörum samkvæmt lögunum. Að lokum er lögð til framlenging á bráðabirgðaákvæðum um að hefðbundnum gjalddögum aðflutningsgjalda, vörugjalda og virðisaukaskatts í greiðslufresti vegna uppgjörstímabila á árinu 2014 verði dreift á tvo gjalddaga. Sambærileg regla hefur verið í gildi nokkur undanfarin ár. Að þessu sögðu mælist ég til þess að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar að lokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Ég vona að þetta frumvarp leiði af sér betri neytendavernd á Íslandi en ég hef vissa athugasemd við það og mun greiða atkvæði mitt gegn því. Sá aðili sem hefur staðið sig hvað best þegar kemur að neytendavernd á fjármálamarkaði, neytendavernd á húsnæðislánum landsmanna, er talsmaður neytenda. Hann fór fram á lögbann til að tryggja heildarhagsmuni neytenda þegar kom að innheimtu á lánum sem reyndust síðan ólögmæt. Þegar verið er að fella það embætti inn í annað embætti set ég strax spurningarmerki við það. Ég segi aftur að ég vona að þetta leiði til góðs en þá skulum við líka horfa til þess að sú nýja alhliða neytendaverndarstofnun, sem þarna verður þá til, eitt embætti á vegum hins opinbera, sinni þá hlutverkunum vel og að við, löggjafinn, veitum þá Neytendastofu 

Virðulegi forseti. Ég mun greiða atkvæði með tillögunni. Ég lét bóka á nefndarfundi, ásamt hv. þingmönnum Svandísi Svavarsdóttur, Guðbjarti Hannessyni og Páli Val Björnssyni, að ég hefði tekið eftir því að ekki hefðu algjörlega öll hlutverk talsmanns neytenda verið flutt enn þá, en við treystum því að það sé liður í heildarendurskoðun málaflokksins.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að við erum komin hingað með þetta mál í lok 3. umr. og atkvæðagreiðslu. Um þetta hefur verið gott samstarf í allsherjar- og menntamálanefnd og vil ég nota tækifærið og þakka nefndarmönnum fyrir það fína samstarf og þá góðu vinnu sem þar átti sér stað. Menn voru samstiga í því að standa að nefndaráliti um þetta mál og ég vonast til að málið fái mikinn stuðning hér í dag.

Virðulegur forseti. Samkvæmt starfsáætlun þingsins eru að loknum þessum þingfundi aðeins níu þingfundadagar eftir fram að jólum. Í hv. fjárlaganefnd er verið að undirbúa 2. umr. fjáraukalagafrumvarpsins sem kom afskaplega seint inn. Starfsmenn hv. fjárlaganefndar þurfa að leita 30 ár aftur í tímann til að finna annað eins. Og breytingartillögur ríkisstjórnarinnar eru ekki komnar vegna 2. umr. fjárlaga. Við eigum á þessum níu þingfundadögum eftir að fara í gegnum 2. og 3. umr. fjáraukalaga, 2. og 3. umr. fjárlaga, við eigum eftir að ræða forsendur tekjuhliðar fjárlagafrumvarpsins og síðan hefur verið rætt um að hingað inn komi frumvörp vegna niðurfellingar verðtryggðra húsnæðislána. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvort hann hyggist gera breytingar á starfsáætlun eða hvort hann telji að við náum öllum þessum stóru verkefnum á svo stuttum tíma.

Virðulegi forseti. Sem betur fer er það nú svo að starfsmenn fjárlaganefndar hafa ekki fundið nein dæmi þess hversu snemma tekjuhlið fjárlaganna kom inn. Mér skilst að þetta sé í fyrsta sinn sem það kom á réttum tíma og er það bara afskaplega gott.  Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að við vinnum vel og ég finn það á hv. fjárlaganefnd að hún er tilbúin í verkið og ég þarf ekki að fara yfir mikilvægi þess.

Virðulegi forseti. Á síðustu dögum hefur birst mikill kvíði hjá fulltrúum Samfylkingarinnar og Vinstri grænna í fjárlaganefnd vegna framgangs fjárlaga fyrir árið 2014. Ég vil lýsa því hér yfir að það er algjör óþarfi að bera slíkan kvíðboga í brjósti vegna vinnunnar fram undan því að hún gengur vel. Nú er verið að leggja lokahönd á breytingartillögurnar sem koma til með að birtast í 2. umr. Það verða þó nokkrar breytingar á fjárlagafrumvarpinu þannig að þingmenn vinstri flokkanna geta andað léttar og vonandi sýna þeir stuðning þeim góðu breytingum sem fyrirhugaðar eru. Það skal jafnframt upplýst úr þessum ræðustóli að það hefur verið hefð fyrir því lengi í þinginu í desember að fjárlaganefnd geti fundað þó að þingfundur standi yfir en frá því er skemmst að segja að fulltrúi Samfylkingarinnar hafnaði því á fundi í síðustu viku í fjárlaganefnd 

Virðulegi forseti. Það er eiginlega með ólíkindum, hv. formaður fjárlaganefndar Vigdís Hauksdóttir, að þetta skuli sagt. Hér hafa fundir ítrekað fallið niður. Nefndarmenn utan af landi voru boðaðir í bæinn á sunnudaginn vegna þess að þeir þurftu að vera mættir kl. 9 á mánudagsmorgun - en það var enginn fundur. Hann féll niður. Síðan var boðað til fundar með einu ráðuneyti síðdegis. Þannig eru vinnubrögðin. Hv. þm. Oddný G. Harðardóttir var hér með afskaplega málefnalega fyrirspurn til forseta um þinghaldið fram undan. Það er alveg óhætt að velta fyrir sér hvort við náum öllum þeim málum sem við þurfum að ná hér í gegn á þessum tíma. Það er enginn í skotgröfum eða með leiðindi eða eitthvað slíkt. Þetta er bara ósköp eðlileg spurning. Þetta eru mjög viðamikil mál. Breytingartillögur eru ekki komnar fram. Það eru nefndadagar á fimmtudag, föstudag og mánudag,. Við vitum ekkert hvenær þessar breytingartillögur koma inn. Verði þær ekki komnar inn fyrir helgi er afar hæpið að hafa 

Virðulegur forseti. Ég finn mig knúna til að koma aftur upp vegna þess að ég er hrædd um að hv. formaður og varaformaður fjárlaganefndar hafi eitthvað misskilið mig áðan. Ég hef áhyggjur af því að við höfum örfáa þingfundadaga til að fjalla um þessi mál í þinginu. Þau eru ekki komin fram, það er staðreynd, og ég hef áhyggjur af því að starfsáætlun muni ekki standa. Við færumst nær jólunum og þurfum jafnvel að setja á fundi milli jóla og nýárs. Þess vegna spyr ég hæstv. forseta hvort hann telji að svo sé komið að taka þurfi upp starfsáætlunina og þá er mjög mikilvægt að hv. þingmenn fái að vita það sem fyrst, ekki síst þeir sem hafa um langan veg að fara og þurfa að skipuleggja ferðir heim til fjölskyldna sinna um jólin. Aðalatriðið er þetta: Höfum við tíma samkvæmt starfsáætlun til að ljúka 

Virðulegur forseti. Enn þá einu sinni leyfi ég mér að segja að hér fer af stað hér leikrit. Það kom fram á þingflokksformannafundi á mánudaginn að hæstv. forseti þingsins, Einar K. Guðfinnsson, ætlaði ekki að breyta þeim nefndadögum sem nú eru fram undan. Hann taldi að jafnt í fjárlaganefnd sem öðrum nefndum væru mörg mál sem þyrftu úrlausnar við. Hann greindi jafnframt frá því að þegar 2. umr. fjárlaga færi fram, sem fyrirhuguð væri 10. desember, yrði íhugað hvort bæta þyrfti við nefndadegi milli 2. og 3. umr. fjárlaga. Það er því með ólíkindum, virðulegur forseti, að sá aðili sem sat þennan fund sem þingflokksformaður Samfylkingarinnar, Oddný G. Harðardóttir, skuli koma í ræðustól á Alþingi og spyrja enn einu sinni um það sem hún hefur þegar fengið svar við frá hæstv. forseta þingsins.

Virðulegi forseti. Ég hef svo sem ekki miklu við þetta að bæta. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir upplýsingarnar því að þingmenn aðrir en þingflokksformenn sitja ekki þessa fundi. Það er ljóst að hér er enn verið að setja af stað sjónarspil eins og oft er hjá vinstri flokkunum. Ég vil beina þeirri staðreynd til hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur að það er einungis einn virkur dagur milli jóla og nýárs þannig að það er mjög ólíklegt, án þess að ég sé að taka mér dagskrárvald eða forsetavald, að það verði með þeim hætti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, það er ekki haldinn fundur í fjárlaganefnd til að tala ekki um neitt. Ekki sitjum við í þrjá klukkutíma og gónum hvert á annað. Það eru fundir í fjárlaganefnd þegar eitthvert efni er á dagskrá og nú bíðum við eftir þessum tillögum. Það er boðaður fundur í fjárlaganefnd kl. 9 í fyrramálið og vonast ég til að þingmenn mæti þar vel, fulltrúar allra þingflokka, því að við munum hitta gesti út af fjáraukalögum.

Hæstv. forseti. Ég sá mig tilneyddan að taka þátt í þessari umræðu vegna ummæla hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur um stutta setu mína sem varamanns í fjárlaganefnd. Fyrir það fyrsta finnst mér það mjög ósmekklegt af hv. þingmanni. Þau orð sem hún viðhafði áðan koma þó ekki á óvart. Það er alveg rétt, það lá svo mikið á við fjáraukalagaumræðuna að hv. formaður boðaði fund á fimmtudag og föstudag og ég andmælti því að fundur yrði á sama tíma og þingfundur stendur yfir - sem er ekki hefð, virðulegi forseti, það er ekki hefð fyrir því.  Fundur á fimmtudag - var hann haldinn? Nei. Fundur á föstudag - var hann haldinn? Nei. Var haldinn hinn mikilvægi fundur þar sem nokkrir fulltrúar af landsbyggðinni voru beðnir um að koma suður á sunnudagskvöld til að hefja fund  Virðulegi forseti. Vegna ræðu 

Forseti biður hv. þingmenn að gæta orða sinna í ræðustól Alþingis.

Þetta er íslenskt máltæki.

Virðulegur forseti. Við erum enn að ræða, að gefnu tilefni, starfsumhverfi fjárlaganefndar og það hvernig staðan í þeirri nefnd og vinnan sem þar fer fram hefur beint og óbeint áhrif á starfsáætlun þingsins. Er það ekki allt í lagi? Má ekki ræða það? Það er alveg rétt sem kemur fram hjá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins, að þetta var rætt á þingflokksformannafundi á dögunum, þ.e. að því er varðar nefndadagana. Þar var þó ekki rætt um það sem hér hefur verið til umræðu, þá staðreynd að við erum enn með óafgreidda 2. og 3. umr. bæði fjáraukalaga og fjárlaga og það eru bara níu dagar til stefnu miðað við þessa ágætu starfsáætlun. Þá er spurt: Duga þeir dagar? Eða horfum við fram á það að við verðum hér fram á Þorláksmessu og milli jóla og nýárs? Er það áætlunin? Mér finnst full ástæða til að ræða það án þess að menn fari á límingunum.

Það er auðvitað ætlun forseta að starfsáætlun geti staðist. Við höfum gert þessar breytingar varðandi 2. umr. fjárlaga eins og allir vita og stefnt að því að hún geti farið fram í næstu viku.

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að fólk fari ekki á límingunum eins og hér hefur komið ágætlega fram. Spurningin er þessi: Nær hv. nefnd að fara yfir þetta? Já, það er ekkert sem bendir til annars. Stóra málið er, og það er bara beðist velvirðingar á því, að þau mistök urðu að fundurinn var ekki kl. 9 heldur kl. 17.30 og stóð í tvo tíma. Ef það er glæpurinn verðum við bara að biðjast velvirðingar á því. Þeir sem tala um þetta hafa kannski litla þingreynslu, hafa ekki komið nálægt þingstörfum áður og ekki upplifað annað eins, en þetta er alveg svakalegt. Það kom bara eitt ráðuneyti. Að vísu var það fjármálaráðuneytið sem kemur alltaf fyrst og fer yfir málið, en ég held að það sé alveg hárrétt, við skulum ekki fara á límingunum. Það er engin ástæða til þess og það er ekkert sem bendir til þess að hv. fjárlaganefnd nái ekki að fara vel yfir málin. Hún fór ágætlega yfir málin með þrem ráðuneytum í morgun og mun halda því áfram í fyrramálið.

Hæstv. forseti. Mig langar að spyrja hæstv. forseta út í hans eigin orð og hvernig honum lítist á framkvæmdina varðandi það að mál kæmu fyrr inn í þingið þannig að það fengi góðan tíma til að afgreiða þau. Þetta var fyrsta ræða hæstv. forseta á þessu þingi þegar hann var kosinn. Mig langar aðeins að heyra hvernig honum líst á þegar menn fá inn fjáraukalög þannig að við megum eiga von á því að þetta verði afgreitt og keyrt í gegnum nefndirnar inn í þingið og við verðum látin greiða atkvæði eins fljótt og vel og hægt er og beðist undan afgreiðslu. Við erum ekkert að þvælast fyrir málum. Við afgreiðum hér mál með afbrigðum án mótatkvæða. Við samþykkjum mál samhljóða úr nefndum. Það er sem betur fer ekki kominn nema helmingurinn af því sem þessi ríkisstjórn ætlaði að koma með á haustþinginu þannig að það er rýmri tími, en það eru engin smámál ef við eigum von á - sem við höfum ekki hugmynd um - málum út af skuldaleiðréttingum sem við viljum auðvitað hafa eðlilegan framgang með og viljum styðja ef mögulegt er. Við viljum þá fyrst fá að vita hver þau eru og um hvað þau snúast. Mér finnst þetta skipta meginmáli þegar við erum að ræða um þessa 

Forseti hefur margoft tekið fram að það væri æskilegt að þessi mál sem boðuð eru kæmu sem allra fyrst fram þannig að þingið hefði sem rýmstan tíma til að fara yfir þau. Forseti hefur ekki skipt um skoðun í þeim efnum. Hins vegar er forseti þeirrar skoðunar að miðað við þær aðstæður sem uppi eru sé vel gerlegt að þau mál sem komin eru fram og ætlunin er að afgreiða rúmist innan þess tíma sem gert er ráð fyrir í starfsáætlun.

Hæstv. forseti. Ég er nýgræðingur í þessum sal en verð að viðurkenna að þessi umræða kemur mér ögn á óvart. Jú, mikil ósköp, það er mikilvægt að við höldum starfsáætlun þingsins. En ég spyr: Er okkur eitthvað að vanbúnaði að vinna lengur en til 19. desember? Öll alþýða manna vinnur alveg fram á aðfangadag þannig að ég veit ekki hvað okkur er að vanbúnaði við að taka til hendinni. Það vill svo til að frumvörp koma heldur seinna fram en verið hefur, en ég segi aftur: Er okkur einhver vorkunn að takast á við það? Ég skil það ekki. Geta menn ekki einhent sér í að gera það besta úr þessum aðstæðum, reyna þá að vinna betur saman og klára þessi mál með einhverjum sóma? Sjálfum er mér ekkert að vanbúnaði að vera hér fram á aðfangadag. Ég er vanur því þannig að það er ekki nýjung.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að mótmæla orðum hv. þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins um að hér sé eitthvert leikrit sett af stað. Það sem hér hefur komið fram eru alveg réttmæt orð og fólk hefur auðvitað áhyggjur af því hvernig málum vindur fram. Ég mótmæli því líka sem formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdís Hauksdóttur, sagði áðan um að við þyrftum að góna framan í hvert annað í fjárlaganefnd vegna efnisleysis. Það er ekki þannig. Á fundinn sem frestað var á mánudagsmorguninn voru boðuð fjögur eða fimm ráðuneyti. Það kom eitt síðdegis, eins og kom fram áðan, þannig að það er ekki eins og um málefnafæð sé að ræða. Umræðan hefur snúist um hvort þingfundir séu nægilega margir. Það er ekki upp á marga daga að hlaupa fyrir áramótin. Síðan er hótað kvöldfundum þegar fundur fellur niður dag eftir dag í fjárlaganefnd. Mér finnst bara ekki í lagi að gera svona. Það er enginn að telja eftir sér að vinna. Þetta snýst ekki um það. Þetta snýst um að það sé skipulag, að við vitum hvernig það verður og að það dugi til umfjöllunar um þessi mál. Svo vil ég líka mótmæla, því að það var athugað á nefndasviði. Það er ekki vani 

Herra forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar, eins og staðan er núna þarf að funda gríðarlega mikið og kannski fram á kvöld, á þeim tíma þegar þingfundir eiga sér stað, í fjárlaganefnd. Þá er spurningin: Hvort á að hafa forgang, fagleg vinnubrögð eða starfsáætlunin? Ég held að það hljóti að vera fagleg vinnubrögð sem við setjum í forgang þó að við þurfum að starfa fram að aðfangadegi. Það eru margar starfsstéttir í þessu landi sem þurfa að vinna á aðfangadag.  Castro vissi að með því að halda fundi á næturnar fengi 

Virðulegur forseti. Út af orðum hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar vil ég segja að ég hef aldrei þekkt þingmann sem kvartar undan vinnuálagi. Ég hef verið hér í fjögur ár. Ég hef þekkt þingmenn í gegnum árin, nokkuð marga, og hef aldrei heyrt neinn kvarta undan vinnuálagi og aldrei kvartað yfir því að þurfa að vera lengi. Hins vegar er kvartað yfir skipulagi vinnunnar. Ég hef heyrt fólk úti í bæ, venjulegt fólk sem ekki situr á þingi, undrast það að hér sé unnið fram eftir kvöldi rétt fyrir þinglok. Ég tek undir það, við eigum að skipuleggja starf okkar betur. Þetta snýst um það en ekki um að við teljum eftir okkur að vinna á aðfangadag. Ég hef gert það alla mína ævi og geri enn. Þótt ég þurfi ekki að elda þarf ég svolítið annað að gera á aðfangadag. Það eru aðrir sem elda heima hjá mér.  
            

Virðulegur forseti. Nú sem endranær mætti skipulagið í þinginu að sjálfsögðu vera betra. Á síðasta ári fór 2. umr. fjárlaga fram 29. nóvember. Þann sama dag var lagt fram frumvarp um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þá var fjárlagafrumvarpið lagt fram 11. september. Okkur tókst samt að ljúka frumvarpi um ráðstafanir í ríkisfjármálum í efnahags- og viðskiptanefnd og fjárlagaumræðunni í fjárlaganefnd, bæði til 2. og 3. umr., og klára fyrir jól.  Ég skora á okkur sem hér erum að halda dagskrá og starfsáætlun. Ég hef fulla trú á að jafnt fjárlaganefnd 

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að leggja orð í belg. Það hefur verið talað um að nýir þingmenn skilji ekki hvernig er unnið hér og gert lítið úr því. Kannski væri þó einmitt hollt fyrir okkur að hlusta á þá sem eru nýir vegna þess að vinnubrögðin sem tíðkast hér tíðkast ekki á öðrum vinnustöðum. Ég held að við ættum frekar að vera gagnrýnin á vinnubrögðin hérna inni. Ég segi það sama og aðrir, ég víla ekkert fyrir mér að vinna hér kvöld og helgar. Við erum samt nokkrir þingmenn sem raunverulega búum á landsbyggðinni og munum halda jólin þar með okkar fjölskyldum. Það er nett stressandi ef við ætlum að vera fram á aðfangadag, í desember þegar veður eru válynd. Á ég að panta flug eða vera tilbúin að leigja jeppa? Mér þætti ósköp gott ef við værum búin á Þorláksmessu svo ég segi það bara. Líka þetta með að hóta - mér finnst ekki alveg skemmtilegt þegar sagt er: Við vinnum þá bara kvöld og nætur og helgar. Það er ekkert gagn að mér á nóttunni, ég get alveg sagt það  
            

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs undir liðnum um fundarstjórn forseta en ég tel fundarstjórnina ágæta. Ég tel líka að fundarstjórn forseta sé góð þegar við höldum þingflokksformannafundi. Við héldum einn slíkan í gær og þar var farið yfir þessi mál. Ég er ný, eins og fleiri sem hafa komið í pontu, og undrast oft bæði orð og æði á þingi. Ég hefði talið að fyrst við höldum slíka fundi í hverri viku þar sem við förum yfir starfsemi og skipulag þingsins mundi hver og einn þingflokksformaður fara inn í sinn flokk og skýra frá því sem farið hefði fram á þingflokksformannafundinum, hvað við ætluðum að gera í vikunni og hvernig við sæjum þetta. Við í Framsóknarflokknum höfum þannig vinnubrögð að allir séu meðvitaðir. Þess vegna undrast ég að fólk þurfi að koma hér upp dag eftir dag í þingsal, endurtaka það sem fer fram á slíkum skipulögðum fundum og hefja hér málarekstur hinn mesta. Mig langar líka að segja að ef ég skil rétt er framlagning 

Virðulegi forseti. Það fer að verða nokkuð skýrt hvað hér er til umræðu. Spurningin er: Stendur til að halda starfsáætlun? Það er spurningin sem við horfumst hér í augu við. Hver er staða starfsáætlunar þingsins, virðulegur forseti? Er þetta bara hugmyndaplagg? Er þetta einhvers konar útgangspunktur eða eða hefur þessi pappír einhverja stöðu? Ég geri mér grein fyrir því að við höfum rætt um nefndarfundina og nefndadagana og komist að tiltekinni niðurstöðu á fundi þingflokksformanna. Það hversu örugg starfsáætlun þingsins er var hins vegar ekki rætt á þessum þingflokksformannafundi og hvort menn sæju fyrir sér að funda fram að áramótum. Mér fyndist bara ágætt ef forseti þingsins vildi gera okkur þann greiða að gera þinginu grein fyrir því án þess að við förum að flækja það með meintum brigslum um að menn séu mislatir eða misduglegir til vinnu í þinginu sem ég held að sé ekki vandamál. Ég hef ekki orðið vör við annað en að menn gengju hér glaðir til starfa dag eftir dag óháð því hvernig verkefnin eru og hvernig þau leggjast.

Varðandi þessa spurningu vill forseti einfaldlega segja að það liggur fyrir að starfsáætlun hefur raskast að því leytinu að ætlunin var að 2. umr. fjárlaga færi hér fram 3. desember. Það er augljóst að það mun ekki takast. Hins vegar er að því stefnt að 2. umr. fjárlaga geti farið fram í næstu viku og það er ásetningur forseta eins og fram hefur komið. Að öðru leyti mun starfsáætlunin þá standa.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir meirihlutaáliti velferðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um sjúkraskrár. Nefndarálitið er ítarlegt og lýsir vinnu nefndarinnar vel, en nefndinni barst nokkuð af umsögnum um málið þar sem fram komu ýmsar athugasemdir sem hún taldi nauðsynlegt að fjalla um á ítarlegan hátt ásamt gestum áður en hún afgreiddi málið. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um sjúkraskrár sem taka til mála þar sem óskað er eftir aðgangi að sjúkraskrám. Í fyrsta lagi er lagt til að stjórnsýsluferli þeirra mála verði breytt þannig að þegar sjúklingur óskar eftir aðgangi að sjúkraskrá sinni eða þegar nánir aðstandendur óska eftir aðgangi að sjúkraskrá látins einstaklings taki umsjónaraðili sjúkraskrár ákvörðun um hvort veita skuli þann aðgang eða hvort synja skuli um hann. Samkvæmt núgildandi lögum sjúkraskrár ber umsjónaraðila að framsenda málið til ákvörðunar hjá embætti landlæknis telji hann vafa leika á því hvort veita beri aðganginn. Verði frumvarpið að lögum tekur sá aðili sem næst stendur málinu hverju sinni og hefur bestar upplýsingar hina upphaflegu stjórnvaldsákvörðun um hvort veita skuli aðgang að sjúkraskrá eða hvort synja beri um aðgang og þarf þá slík ákvörðun að uppfylla skilyrði stjórnsýslulaga. Í öðru lagi er lagt til að fyrrgreind ákvörðun umsjónaraðila sjúkraskrár verði kæranleg til embættis landlæknis og hljóti þannig efnislega og formlega endurskoðun hjá embættinu. Ákvarðanir landlæknis verða hins vegar endanlegar innan stjórnsýslunnar og ekki skotið til ráðherra. Nefndin fjallaði nokkuð um aðrar kæruleiðir sem gætu komið til skoðunar. Má í því sambandi nefna að fjallað var um hvort ákvörðun landlæknis ætti að vera kæranleg til ráðuneytisins, hvort ráðuneytið ætti að vera sá aðili sem ákvörðun umsjónaraðila sjúkraskrár er kærð til í stað landlæknis. Einnig um sjálfstæða kærunefnd. Að mati velferðarráðuneytisins, sem nefndin tekur undir í áliti sínu, er meiri fagleg þekking til staðar til vinnslu þessara mála innan embættis landlæknis en hjá ráðuneytinu. Af þeim sökum hefur ráðuneytið ekki talið stætt á að endurskoða ákvarðanir landlæknis efnislega heldur aðeins formlega. Kærumál varðandi aðgang að sjúkraskrá hafa því samkvæmt gildandi lögum ekki hlotið efnislega endurskoðun heldur aðeins formlega, þ.e. að ráðuneytið hefur fjallað um formhlið kærumála en ekki endurskoðað efnislegt mat landlæknis. Að mati nefndarinnar er það ótækt líkt og fram kemur í nefndarálitinu að borgarar eigi ekki möguleika á efnislegri endurskoðun kærumála innan stjórnsýslunnar og því felst í frumvarpinu aukið réttaröryggi borgaranna miðað við núverandi ástand. Í þriðja lagi felst í þeirri breytingu að allar ákvarðanir um aðgang að sjúkraskrám verði framvegis teknar af umsjónaraðila sjúkraskrár og þær síðan kæranlegar til landlæknis, að einkaaðilar sem eru umsjónaraðilar sjúkraskráa falla þar einnig undir og verða því ákvarðanir um aðgang að sjúkraskrám sem teknar eru af sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmönnum einnig kæranlegar til landlæknis. Samkvæmt núgildandi lögum eru slíkar ákvarðanir nú ekki kæranlegar til neins æðra stjórnvalds og geta sjúklingar því ekki fengið neina endurskoðun á slíkum ákvörðunum. Er því verið að jafna rétt borgaranna að þessu leyti óháð því hver umsjónaraðili sjúkraskrár er hverju sinni. Í fjórða lagi er lögð til tæknileg breyting varðandi aðgang tæknimanna að sjúkraskrárkerfum. Nefndin fjallaði um það hvort rétt væri að sjúklingar hefðu óskertan aðgang að eigin sjúkraskrám. Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið með og á móti slíku fyrirkomulagi sem reifuð eru í nefndarálitinu. Nefndin áréttar í því sambandi meginreglu í 1. mgr. 14. gr. laga um sjúkraskrár, um aðgang sjúklings eða umboðsmanns hans að eigin sjúkraskrá og að veigamiklar ástæður þurfi til að heimilt sé að synja sjúklingi um slíkan aðgang. Að endingu er það mat nefndarinnar að nauðsynlegt sé að til staðar sé undantekningarheimild sem megi beita í undantekningartilfellum þegar hagsmunir sjúklings sjálfs standa því í vegi að rétt sé að veita honum eða umboðsmanni aðgang að sjúkraskrá. Nefndin fjallaði einnig um aðgang náinna aðstandenda að sjúkraskrá látins einstaklings, en þar komu einnig fram sjónarmið til stuðnings auknu aðgengi að sjúkraskrá látins einstaklings og einnig sjónarmið um að rétt væri að þrengja slíkan aðgang. Líkt og þegar um aðgang sjúklings að eigin sjúkraskrá er að ræða áréttar nefndin gildandi fyrirkomulag og telur rétt að svigrúm til mats verði til staðar hverju sinni þar sem mál sem þessi geta verið afar ólík og erfið viðfangs. Þá bendir nefndin á að almennt á aðgangur að sjúkraskrárupplýsingum látinna einstaklinga að vera fremur takmarkaður en þó þannig að vissir hagsmunir nákominna aðstandenda geta í tilteknum tilfellum réttlætt slíkan aðgang. Nefndin leggur til tvær tæknilegar breytingartillögur. Annars vegar að áréttuð verði leiðbeiningarskylda umsjónaraðila sjúkraskrár þegar nánum aðstandendum er synjað um aðgang að sjúkraskrá látins einstaklings og hins vegar að tæknimenn sem vinna við viðhald og uppfærslu sjúkraskrárkerfa skuli við slíka vinnu notast við prufugögn í stað raungagna að því marki sem unnt er hverju sinni. Undir þetta álit rita ásamt þeirri sem hér stendur Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, formaður velferðarnefndar, Ásmundur Friðriksson, Elín Hirst, Katrín Júlíusdóttir, Páll Jóhann Pálsson og Unnur Brá Konráðsdóttir. Þá er Helgi Hrafn Gunnarsson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, samþykkur álitinu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarpið sem við höfum verið að ræða um sjúkraskrár. Það er frá minni hluta velferðarnefndar sem samanstendur af mér sjálfri. Ég vil byrja á að taka fram að ég er mjög ánægð með vinnuna í nefndinni, hún var mikil og góð, en ég er samt sem áður með aðra niðurstöðu sem ég vil mæla fyrir hér. Minni hluti velferðarnefndar lýsir sig ánægðan með vinnu nefndarinnar við afgreiðslu þessa frumvarps. Fjallað hefur verið um málið með það að leiðarljósi að fram komi sem flest sjónarmið og þau hafa verið vegin og metin í sameiningu með lausnamiðaðri nálgun. Óhjákvæmilega eru þó enn uppi skiptar skoðanir, enda eru mál sem snerta sjúkraskrárupplýsingar sjúklinga viðkvæm í eðli sínu. Minni hlutinn getur ekki tekið undir með meiri hlutanum að öllu leyti þar sem ekki er hægt að fallast á samþykkt frumvarpsins svo til óbreytts. Í 2. gr. frumvarpsins og í 3. mgr. 14. gr. laga um sjúkraskrár er fjallað um aðgangstakmarkanir sjúklings að eigin sjúkraskrárupplýsingum. Minni hlutinn getur ekki fallist á að réttlætanlegt sé undir neinum kringumstæðum að synja sjúklingi eða umboðsmanni hans um aðgang að eigin sjúkraskrá. Í umsögnum nokkurra fagaðila er vikið að þessu. Í umsögn talsmanns sjúklinga á LSH segir að út frá hugmyndafræði um sjúklingamiðaða þjónustu eigi sjúklingur jafnan aðgang að sjúkraskrárupplýsingum um sjálfan sig og í umsögn Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga kemur fram að slík forsjárhyggja sé ekki í takt við læknisfræði nútímans. Á fundum nefndarinnar kom einnig fram að gott geti verið fyrir bataferli sjúklinga, sem glíma til að mynda við geðræn veikindi, að fá að sjá sjúkraskrárupplýsingar um sig að því gefnu að þær séu settar fram á faglegan hátt, en þetta er þvert gegn því sem takmörkunarheimild frumvarpsins byggist á. Með vísan til þessa, svo og þess að sjúkraskrárupplýsingar eru mikilvægar persónuupplýsingar hvers sjúklings þar sem skráðar eru upplýsingar um læknismeðferð hans, telur minni hlutinn ekki ástæðu til að í lögum um sjúkraskrár sé heimild til að synja sjúklingi um aðgang að eigin sjúkraskrá. Minni hlutinn leggur því til að heimildin verði felld brott. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á kæruferli mála er varða aðgang að sjúkraskrám innan stjórnsýslunnar. Lagt er til að heimilt verði að kæra ákvarðanir umsjónaraðila sjúkraskráa til landlæknis sem taki síðan endanlega ákvörðun í málum innan stjórnsýslunnar. Ekki verði því lengur heimilt að kæra ákvarðanir landlæknis til ráðherra. Minni hlutinn getur að svo stöddu ekki tekið undir að með þessu fyrirkomulagi sé réttaröryggi borgara aukið. Velferðarráðuneytið er æðra sett stjórnvald gagnvart landlækni og telur minni hlutinn ekki rétt að víkja frá meginreglu 1. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, um almenna kæruheimild til æðra stjórnvalds. Rétt er að mál sem þessi hljóti endanlega úrlausn ráðherra og að í þeim málum séu því tvö kærustig. Þá bendir minni hlutinn einnig á, eins og kemur fram í umsögnum nokkurra umsagnaraðila, að með því að landlækni verði gert að taka endanlegar ákvarðanir í málum sem þessum innan stjórnsýslunnar er landlæknir settur í einkennilega stöðu sem á sér ekki hliðstæðu innan íslenskrar stjórnsýslu. Landlækni hafa verið falin ákveðin hlutverk innan heilbrigðiskerfisins sem talin eru upp í 4. gr. laga um landlækni og lýðheilsu, nr. 41/2007, en eitt þeirra hlutverka er skv. e-lið ákvæðisins að hafa eftirlit með heilbrigðisþjónustu og heilbrigðisstarfsmönnum. Landlæknir hefur því víðtæka eftirlitsskyldu með heilbrigðisstarfsfólki á grundvelli laga um landlækni og lýðheilsu, laga um heilbrigðisstarfsmenn, nr. 34/2012, og á grundvelli laga um sjúkraskrár. Minni hlutinn tekur hér undir athugasemdir sem fram koma í umsögn Sigríðar Rutar Júlíusdóttur lögfræðings þess efnis að sjúkraskrár geti sýnt fram á athafnir eða athafnaleysi heilbrigðisstarfsmanna sem hefðu að öllu jöfnu átt að leiða til aðgerða af hálfu embættisins en gerðu það ekki. Embætti landlæknis getur því verið í erfiðri stöðu við töku ákvarðana í málum er varða aðgang að sjúkraskrám. Er því ótækt að ekki verði hægt að kæra ákvarðanir landlæknis til velferðarráðuneytisins. Samkvæmt framansögðu leggur minni hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. 1. gr. falli brott. 2. A-liður 2. gr. orðist svo: 3 mgr. fellur brott. 3. Efnismálsgrein í 4. gr. orðist svo ásamt fyrirsögn: Heimilt er að bera synjun umsjónaraðila sjúkraskrár um að veita nánum aðstandanda aðgang að sjúkraskrá látins einstaklings eða synjun um að fá afhent afrit af henni undir embætti landlæknis. Um málsmeðferð fer samkvæmt stjórnsýslulögum. Heimilt er að kæra ákvarðanir landlæknis til ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. velferðarnefnd fyrir að taka tillit til breytingartillögu sem ég stakk upp á hér í 1. umr. Hún var sú að þegar tæknimenn uppfæra tölvukerfi og slíkt, sem þeim er gefin heimild til í 5. gr. frumvarpsins, skuli notast við prufugögn eftir því sem unnt er. Mér þykja vinnubrögð velferðarnefndar alveg til fyrirmyndar í þessu máli og þakka bara kærlega fyrir mig.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar sem er sameinuð í þessu máli. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk til sín gesti úr atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu og frá ríkisskattstjóra. Einnig bárust umsagnir um málið frá helstu aðilum; Samtökum verslunar og þjónustu, Alþýðusambandi Íslands, ríkisskattstjóra, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum fjármálafyrirtækja og Viðskiptaráði Íslands. Frumvarpið gengur út á breytingar á nokkrum lögum, þ.e. lögum nr. 1903, um firmu og prókúruumboð, lögum nr. 59/2007, um sameignarfélög, og lögum nr. 17/2003, um fyrirtækjaskrá. Markmið breytinganna er einfaldlega að firmaskrár þær sem færðar hafa verið hjá sýslumönnum eða sá hluti fyrirtækjaskrár sem færður hefur verið hjá sýslumönnum færist til fyrirtækjaskrár. Með því næst að nýta þá þekkingu og búnað, tölvukerfi og annað sem nú þegar er til hjá fyrirtækjaskrá til að halda utan um skráningu félaga. Það einfaldar almennt skráningu mismunandi félagsforma og samræmir hana. Eftirleiðis verða því firma eins manns, sameignarfélög og samlagsfélög skráð hjá fyrirtækjaskrá ríkisskattstjóra eins og önnur félagsform hafa verið fram að þessu eða að undanförnu. Það kom almennt fram í máli gesta og umsagnaraðila að breytingin væri til einföldunar og hagræðis á landsvísu og tryggði betra samræmi reglna um skráningu félaga. Nefndin er sammála því mati. Auk þess ætti þetta að bæta þjónustu við viðskiptalífið með einföldun á ferlinu og traustara utanumhaldi. Þá tryggi þetta betur en framkvæmdin hefur gert að undanförnu að skráning sameignarfélaga og samlagsfélaga verði í samræmi við skráningu atvinnurekstrar í öðru félagsformi. Einnig ætti miðlun upplýsinga úr fyrirtækjaskrá, sérstaklega um þau rekstrarform sem þangað færast, að verða öruggari og einfaldari en verið hefur. Þetta hefur auk þess í sér fólgið það hagræði að í stað þess að þurfa að fara á tvo staði við skráningu, eins og nú hefur verið þegar skrá þarf félag hjá sýslumönnum en sækja síðan um kennitölu hjá fyrirtækjaskrá, verður nú hægt að snúa sér til fyrirtækjaskrár með hvort tveggja. Nefndin athugaði þau sjónarmið hvort ástæða væri til að ætla að þjónusta yrði lakari við fyrirtæki á landsbyggðinni eða að þar mundi fækka störfum vegna þessara breytinga þar sem skráningin hefur farið fram í hlutastörfum hjá sýslumannsembættum vítt og breitt um landið, en því er til að svara að ríkisskattstjóri er með starfsstöðvar um allt land, einar níu ef ég man rétt. Þar er að sjálfsögðu hægt að skila gögnum. Auk þess er það svo að umrædd skráning er að mestu leyti rafræn og skiptir þá ekki máli í sjálfu sér hvar menn eru staðsettir ef þeir hafa aðgang að því. Enn má geta þess að langstærstur hluti skráninga af þessu tagi er á höfuðborgarsvæðinu, eða um 75%, þannig að í þeim skilningi færast verkefni ekki af landsbyggð til höfuðborgar. Rétt er að benda á að almennt voru umsagnir allar jákvæðar og fá ef nokkur rök komu fram sem hægt er að segja að nái máli mæltu gegn þessari breytingu. Rétt er að benda á að í umsögn skrifstofu opinberra fjármála er áætlað að fyrirtækjaskrá ríkisskattstjóra þurfi að bæta við einum starfsmanni til að sinna þeim verkefnum sem flytjast til stofnunarinnar. Gert er ráð fyrir að einhverjir fjármunir komi frá sýslumannsembættum, en þar er um mjög óveruleg starfshlutföll að ræða almennt til fyrirtækjaskrár. Nokkur kostnaðarauki hlýst þó af verkefninu, enda batnar þjónustan væntanlega. Það felst m.a. í því að skráningarformið á öðrum félagsformum verður ítarlegra og nákvæmara en verið hefur til þessa. Það er niðurstaða nefndarinnar að þessi óverulegi kostnaðarauki sem hlýst af flutningi verkefnisins sé vel réttlætanlegur í ljósi þess ávinnings og hagræðis sem með þessu fæst fyrir alla viðkomandi aðila. Það er eitthvað sem ég geri ráð fyrir að fjárlaganefnd og við gerum ráð fyrir í efnahags- og viðskiptanefnd að fjárlaganefnd taki til skoðunar hvernig fjárveitingum verður lokað til fyrirtækjaskrár í tengslum við þessar breytingar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þingmenn Guðmundur Steingrímsson, Líneik Anna Sævarsdóttir og Willum Þór Þórsson voru fjarstödd afgreiðslu málsins. Að nefndarálitinu standa hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson, formaður nefndarinnar, sá sem hér talar, framsögumaður, Pétur H. Blöndal, Margrét Gauja Magnúsdóttir, Elín Hirst og Brynjar Níelsson.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 25/1993, um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim, með síðari breytingum (viðaukar og reglugerðarheimild). Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ólaf Friðriksson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti og Ernu Bjarnadóttur frá Bændasamtökum Íslands. Nefndinni barst umsögn um málið frá Bændasamtökum Íslands. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim sem miða að því að flytja ákvæði úr viðaukum við lögin í reglugerð sem ráðherra verður skylt að setja. Með lögum nr. 31/2001 voru lögfestir þrír viðaukar við lög um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim. Þetta eru viðauki 1A (tilkynningarskyldir sjúkdómar, A-sjúkdómar), viðauki 1B (tilkynningarskyldir sjúkdómar, B-sjúkdómar) og viðauki 2 (skráningarskyldir sjúkdómar, C-sjúkdómar). Með lögfestingu þessara viðauka var leitast við að laga sjúkdómaskrána að stöðlum Alþjóðadýrasjúkdómastofnunarinnar í París. Fram kemur í athugasemdum við frumvarpið að sjúkdómalisti stofnunarinnar hafi tekið miklum breytingum frá því að lög nr. 31/2001 öðluðust gildi en viðaukunum hefur hvorki verið breytt né þeir uppfærðir. Í 6. gr. frumvarpsins er lagt til að viðaukarnir við lögin verði felldir brott. Þá er í b-lið 2. gr. frumvarpsins lagt til að ráðherra verði skylt að setja reglugerð um flokkun smitsjúkdóma. Í ákvæðinu er mælt fyrir um að ráðherra skuli í reglugerðinni tilgreina hvaða sjúkdómar eru tilkynningarskyldir og hverjir eru skráningarskyldir. Þá skulu tilkynningarskyldir sjúkdómar flokkaðir í alvarlega sjúkdóma eða aðra sjúkdóma. Nauðsynlegt þykir að mæla fyrir um flokkun tilkynningarskyldra sjúkdóma vegna þess að í 17. og 18. gr. laganna er mælt fyrir um bætur úr ríkissjóði þegar alvarlegir tilkynningarskyldir sjúkdómar eru greindir. Verði frumvarpið að lögum verður unnt að bæta nýjum sjúkdómum á listann án þess að breyta þurfi lögum. Einnig mun ráðherra geta breytt og uppfært flokkun sjúkdóma eftir því sem við á. Nefndinni barst minnisblað frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti þar sem áréttað er að ákvæði frumvarpsins breyti hins vegar ekki heimildum ráðherra skv. 8. gr. laganna þar sem hann getur, að fengnum tillögum Matvælastofnunar, fyrirskipað ráðstafanir sem eru nauðsynlegar til að útrýma eða hindra útbreiðslu smitsjúkdóma. Þá kom einnig fram í minnisblaðinu að frumvarpið breyti heldur ekki reglum laganna um greiðslu kostnaðar úr ríkissjóði skv. 17. og 18. gr. þeirra. Með öðrum orðum kvaðst ráðuneytið telja að þær breytingar sem frumvarpið mælir fyrir um mundu ekki veikja þær ráðstafanir sem kveðið væri á um í 17. og 18. gr. laganna. Haraldur Benediktsson og Björt Ólafsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Nefndin að öðru leyti leggur til að málið verði samþykkt. Undir nefndarálitið rita Jón Gunnarsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Ásmundur Friðriksson, Kristján L. Möller, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á tollalögum, nr. 88/2005, með síðari breytingum (úthlutun tollkvóta). Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ólaf Friðriksson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, Ernu Bjarnadóttur frá Bændasamtökum Íslands, Almar Guðmundsson og Pál Rúnar M. Kristjánsson frá Félagi atvinnurekenda, Guðmund Sigurðsson og Birgi Óla Einarsson frá Samkeppniseftirlitinu og fulltrúa frá Samtökum verslunar og þjónustu, Lárus Ólafsson. Nefndinni bárust umsagnir um málið frá Bændasamtökum Íslands, Félagi atvinnurekenda, Samkeppniseftirlitinu og Samtökum verslunar og þjónustu. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á 3. mgr. 12. gr. tollalaga. Greininni var síðast breytt með lögum nr. 160/2012, um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum og tollalögum. Ákveðnir vankantar hafa komið í ljós eftir að farið var að vinna eftir ákvæðinu og því er frumvarp þetta lagt fram til að lagfæra það hvernig tollurinn er reiknaður út. Í 3. mgr. 12. gr. tollalaga er kveðið á um að tollur á vörur sem eru fluttar inn samkvæmt tollkvótum sem eru tilgreindir í viðaukum IVA og B við lögin skuli lagður á sem magntollur, þ.e. ákveðið verð á hvert kíló. Tollurinn skal samkvæmt greininni vera mismunur ríkjandi heildsöluverðs, samkvæmt upplýsingum frá a.m.k. tveimur leiðandi ótengdum dreifingaraðilum, og innflutningsverðs samkvæmt meðaltali tollverðs síðustu sex mánaða. Ráðherra úthlutar tollkvótum samkvæmt viðaukum IVA og B, sbr. 65. gr. A laga um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Þar er einnig kveðið á um að umræddum tollkvótum skuli úthlutað þegar framboð viðkomandi vöru sé ekki nægjanlegt á innanlandsmarkaði eða sýnt þyki að það verði ekki nægjanlegt næstu þrjá mánuði. Fram kemur í frumvarpinu að við beitingu 3. mgr. 12. gr. laganna, sbr. lög nr. 160/2012, hafi komið í ljós að í sumum tilfellum verði tollur á dýrari vörur umtalsvert hærri en á ódýrari vörur. Því er lagt til með frumvarpi þessu að bætt verði úr því hvernig tollverðið er reiknað og sett ákveðið hámark sem magntollur innan tollkvóta skal bera úr viðauka IVA og B. Lagt er til að við útreikning á tollinum skuli tekið tillit til heildsöluálagningar, þ.e. að heildsöluálagning bætist við þá fjárhæð sem dregst frá ríkjandi heildsöluverði þegar tollurinn er reiknaður út. Jafnframt er lagt til að við greinina bætist málsliður sem kveði á um að magntollur skuli þó ekki vera hærri en 45% af almennum magntolli samkvæmt tollskrá. Tollum skv. 65. gr. A laga um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum er úthlutað af ráðherra að fengnum tillögum nefndar skv. 87. gr. sömu laga. Nefndin samanstendur af þremur mönnum og er í 2. mgr. 87. gr. laganna kveðið á um að hún geri tillögur til ráðherra um ákveðin atriði, þ.m.t. um úthlutun tollkvóta skv. 65. gr. A laganna. Áður en nefndin gerir tillögur skv. 2. mgr. 87. gr. skal hún senda þær til umsagnar Bændasamtaka Íslands, Félags atvinnurekenda, Samtaka verslunar og þjónustu og til Neytendasamtakanna. Þáverandi atvinnuveganefnd lagði framangreint umsagnarferli til í breytingartillögu við það frumvarp sem varð að lögum nr. 160/2012. Í nefndaráliti kemur fram um breytingartillöguna að þingnefndinni hefðu borist athugasemdir um störf ráðgjafarnefndar um inn- og útflutning landbúnaðarvara, m.a. um að ráðgjafarnefndin hefði ekki leitað upplýsinga hjá hagsmunasamtökum í málaflokknum og því hefði verið dregið í efa að ráðleggingar hennar byggðust að öllu leyti á fullnægjandi upplýsingum hverju sinni. Einnig hefði komið fram í umsögnum um málið að mikilvægt væri talið að rétt yrði staðið að upplýsingaöflun. Atvinnuveganefnd tekur undir framangreint og hvetur til þess að starfi ráðgjafarnefndarinnar verði komið í fastara form. Mælst er til þess að nefndin safni upplýsingum saman með kerfisbundnum hætti og þær upplýsingar verði notaðar þegar tollkvótum er úthlutað skv. 65. gr. A laga um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Nefndin leggur til breytingu: Á undan orðunum „að viðbættri“ í c-lið 1. gr. komi: og. Hv. þm. Ásmundur Friðriksson og Björt Ólafsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Nefndin leggur að öðru leyti til að frumvarpið verði samþykkt með þessari breytingu. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Jón Gunnarsson, Haraldur Benediktsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Kristján L. Möller, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 103/1994, um jöfnun á flutningskostnaði olíuvara, með síðari breytingum (umsýslustofnun). Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Torfa Jóhannesson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, Gunnlaug Kristinsson frá GK endurskoðun ehf. og Einar Örn Ólafsson og Ólaf H. Jónsson frá Skeljungi hf. Nefndinni bárust umsagnir um málið frá Byggðastofnun og Skeljungi hf. Með frumvarpinu er lagt til að Byggðastofnun taki við hlutverki Neytendastofu samkvæmt gildandi lögum og sinni eftirleiðis daglegum rekstri flutningsjöfnunarsjóðs olíuvara og annist greiðslur vegna flutningsjöfnunar. Talið er heppilegra að framkvæmdin sé falin einni af undirstofnunum atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins en Neytendastofa heyrir undir innanríkisráðuneyti. Þá sinnir Byggðastofnun þegar öðrum byggðatengdum jöfnunaraðgerðum. Fram kom við umfjöllun um málið í nefndinni að af 10 millj. kr. rekstrarkostnaði sjóðsins næmi kostnaðar vegna launa fyrir setu í stjórn hans um 4,5 millj. kr. Nefndin leggur til að við frumvarpið bætist ákvæði þess efnis að ekki verði greidd laun fyrir setu í stjórn sjóðsins: Á eftir 1. gr. komi ný grein, svohljóðandi: Við 6. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Ekki eru greidd laun fyrir setu í stjórn sjóðsins. Hv. þm. Björt Ólafsdóttir og Ásmundur Friðriksson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Nefndin leggur að öðru leyti til að frumvarpið verði samþykkt. Undir álitið rita hv. þm. Jón Gunnarsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Haraldur Benediktsson, Kristján L. Möller, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um Orkuveitu Reykjavíkur. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund fulltrúa úr stjórnendateymi Orkuveitu Reykjavíkur og eigendanefnd hennar. Nefndinni bárust einnig umsagnir um málið frá HS Orku – HS Veitum, Orkuveitu Reykjavíkur, Samorku og Viðskiptaráði. Með frumvarpinu er lagt til að sett verði ný heildarlög um Orkuveitu Reykjavíkur. Ráðgert er að skipta rekstri fyrirtækisins upp í aðskilda þætti um næstu áramót til samræmis við 1. mgr. 14. gr. raforkulaga, nr. 65/2003. Gildistöku greinarinnar hefur nokkrum sinnum verið frestað með vísan til aðstæðna á fjármálamörkuðum. Fyrirtæki á þessum markaði skulu fyrir þennan tíma vera búin að aðgreina samkeppnis- og sérleyfisstarfsemi sína í aðskilin fyrirtæki. Helsta nýmæli sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu er að fyrirtækið fái heimild til að eiga dótturfélög og framselja þeim tilgreind sérleyfi eða einkaleyfi. Gert er ráð fyrir því að móðurfélagið muni hýsa stoðsvið og að auðlindir verði hýstar í sameignarfyrirtækinu. Einnig er gert ráð fyrir því að stofnað verði opinbert hlutafélag sem verði eignarhaldsfélag tveggja opinberra hlutafélaga, annars vegar um sérleyfisstarfsemina (veitur) og hins vegar um samkeppnisstarfsemina (virkjanir og sölu). Þriðja dótturfélagið hýsi skattfrjálsa starfsemi, vatns- og fráveitu. Í frumvarpinu eru ákvæði sem snúa að daglegum rekstri einfölduð frá gildandi lögum og er vísað til þess í 5. gr. frumvarpsins að um atriði eins og skipan stjórnar, aðalfund og stjórnarfundi verði nánar kveðið á í sameignarsamningi eigenda eða samþykktum viðkomandi fyrirtækja. Nokkur ákvæði til bráðabirgða eru við frumvarpið sem ætlað er að tryggja að uppskipting fyrirtækisins muni ekki ein og sér hafa í för með sér skattalegar skuldbindingar sem ella hefðu ekki fallið til. Einnig er í ákvæði til bráðabirgða gert ráð fyrir því að þeim félögum sem til verða við skiptinguna verði heimilt að nýta yfirfæranleg töp á rekstri milli ára svo fremi að önnur skilyrði laga um tekjuskatt séu uppfyllt. Þá er í bráðabirgðaákvæði V gert ráð fyrir að þinglýsing eignarheimilda þeirra fasteigna sem færast yfir til hinna nýju rekstrarfélaga skuli ekki vera stimpilskyld á grundvelli laga um stimpilgjald. Fram kom við umfjöllun um málið í nefndinni að erlendir kröfuhafar [*á að vera lánardrottnar, sjá athugasemd þingmannsins í ræðu kl. 16.27] fyrirtækisins tækju vel í áform um uppskiptingu þess og væru jákvæðir gagnvart stöðu þess. Bent var á að horfur fyrirtækisins hvað reksturinn varðar byggðist á ákveðnum forsendum sem meðal annars birtast í ákvæðum til bráðabirgða við frumvarp þetta. Einnig var vísað til þess að það skipti Orkuveitu Reykjavíkur miklu að hafa heimild til að nota bandaríkjadal sem starfrækslugjaldmiðil. Ásmundur Friðriksson og Björt Ólafsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Lilja Rafney Magnúsdóttir ritar undir álit þetta með fyrirvara sem lýtur að því að raforkulög og tilskipun Evrópusambandsins sem þau byggjast á séu ekki í takt við íslenskan raunveruleika. Ekki hefði þurft að uppfylla tilskipunina á sínum tíma auk þess sem bókhaldslegan aðskilnað hefði mátt framkvæma án þess að ganga alla leið með því að skipta orkufyrirtækjum upp. Mikilvægt sé að aðgerðin sem felist í frumvarpi þessu hafi ekki áhrif á framtíð Orkuveitu Reykjavíkur, lánshæfi hennar og kjör hjá lánardrottnum. Virðulegi forseti. Það má segja að þetta mál sé gamall kunningi. Það hefur komið ítrekað fyrir þingið. Síðast 2011 var ákveðið að veita fyrirtækinu tveggja ára frest. Það kom fram, eins og segir í þessu nefndaráliti, að þær áhyggjur sem stjórnendur Orkuveitunnar og eigendanefnd hafa haft af þessari uppskiptingu gagnvart lánardrottnum fyrirtækisins eru ekki til staðar lengur. Vissulega má segja að sá fyrirvari sem Lilja Rafney Magnúsdóttir er með við þetta mál hafi komið fram í málflutningi fulltrúa eigendanefndar Orkuveitunnar á fundi nefndarinnar þar sem tekið var undir þetta sjónarmið. Þetta hefur verið umdeilt. Hagfræðistofnun gerði á þessu úttekt á sínum tíma og taldi þessa uppskiptingu til hagsbóta fyrir neytendur, auk þess sem þær upplýsingar komu fram frá fulltrúum ráðuneytisins að það væri ákaflega ólíklegt að ESA mundi heimila okkur að falla frá þessari tilskipun. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir álitið rita Jón Gunnarsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Haraldur Benediktsson, Kristján L. Möller, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir.

Herra forseti. Ég kem hingað upp til að fylgja aðeins eftir þeim fyrirvara sem fulltrúi þingflokks Vinstri grænna í atvinnuveganefnd hefur á málinu og gerði grein fyrir í nefndarálitinu, en hv. þingmaður er fjarstaddur sökum ófærðar og erfiðleika í flugi. Fyrirvarinn lýtur að þeirri staðreynd - og segja má að hann sé annars vegar sögulegs og pólitísks eðlis en hins vegar mjög praktískur - að þegar raforkutilskipunin var innleidd á Íslandi var gengið lengra en til þurfti og í rauninni er málið verra en það. Í fyrsta lagi var ekkert látið á það reyna hvort Ísland gæti fengið, sökum smæðar síns markaðar og af þeirri staðreynd að hér er lokað orkukerfi og ekki tengt við neina aðra, einhvers konar undanþágu, varanlega undanþágu eða sérmeðhöndlun eins og komið hefur á daginn að nokkur raforkukerfi í Evrópu hafa fengið. Þáverandi ráðamenn héldu því fram að slíkt væri ómögulegt og þess væru engin dæmi, sem reyndist rangt. Í öðru lagi var við innleiðinguna gengið lengra en þurfti með því að fyrirskipa efnisleg uppskipti fyrirtækjanna í staðinn fyrir að láta nægja bókhaldslegan aðskilnað eins og ýmis Evrópusambandsríki hafa látið duga hjá sér. Við sitjum uppi með þetta vandamál enn þann dag í dag. Óumdeilt er að innleiðing raforkutilskipunarinnar varð til þess að hækka hér raforkuverð umtalsvert. Fyrir því fundu menn mjög árin á eftir. Ég hygg að allir kannist við það hvernig tónninn var í mörgum þolendum þeirrar innleiðingar árin upp úr aldamótunum. Orkuveita Reykjavíkur hafði síðan verið í þeim hópi, og var að síðustu ein eftir, af stóru orkufyrirtækjunum sem hafði fengið framlengdar undanþágur til að þurfa ekki að ráðast í þessa uppskiptingu. Þegar hrunið varð og Orkuveita Reykjavíkur með miklar erlendar skuldir var í afar erfiðri stöðu leiddi það af sjálfu sér að óhyggilegt var að hrófla við fyrirtækinu að því leyti. Það átti nóg með sig, bæði að verjast því að vextir yrðu hækkaðir á lánum, eða þau jafnvel gjaldfelld, og eins stóð fyrirtækið á árunum eftir hrunið, sérstaklega árið 2009 og inn á árið 2010, í erfiðri baráttu við að ljúka fjármögnun á þáverandi fjárfestingum sínum sem var lokaáfangi í byggingu Hellisheiðarvirkjunar. Stjórnvöld voru fyrirtækinu eins hjálpleg og þau gátu í þeirri glímu. Það tókst sem betur fer að lokum að landa óhöfnu láni frá Evrópska fjárfestingarbankanum, sem skipti fyrirtækið miklu máli á þeim tíma. Þess vegna lá nokkuð ljóst fyrir að hyggilegast var - burt séð frá afstöðu manna til þess hvort þessi uppskipti þurfa og eiga að eiga sér stað, og margir væru þeir til sem vildu gjarnan fara í alveg gagnstæða átt og heimila orkufyrirtækjunum að sameina rekstur sinn á nýjan leik, enda má segja að annað sé á margan hátt fáránlegt miðað við íslenskar aðstæður, sannarlega ekki í þágu neytenda, enginn vandi að búa þannig um samkeppnisþáttinn í þessu þannig að hann sé algjörlega bókhaldslega aðskilinn og hafi ekki neinar samkeppnistruflanir í för með sér - að mínu mati að stíga varlega til jarðar gagnvart þessu stóra og gríðarlega mikilvæga fyrirtæki sem Orkuveita Reykjavíkur er. Ánægjulegt er að fyrirtækinu hefur verið að takast að ná vopnum sínum, að vísu með nokkuð sársaukafullum aðgerðum sem snúa að sölu eigna og ýmsum breytingum sem til langs tíma litið eru ekki endilega hagstæðar fyrirtækinu, en það bætir fjárhagsstöðu þess til skemmri tíma litið og léttir því róðurinn við að ná niður skuldum og ná markmiðum samkvæmt sérstakri áætlun sem félagið vinnur nú eftir. Að sjálfsögðu hefur þetta líka komið við gjaldskrár fyrirtækisins þannig að notendur hafa fundið fyrir því. Væri reyndar freistandi að fara yfir það hvernig í ósköpunum þau firnasterku fyrirtæki sem voru vatnsveita og hitaveita í Reykjavík, skuldlaus með manni og mús alveg fram á fyrir áratug eða einum og hálfum áratug síðan, gátu einhvern veginn orðið að þessari gríðarlega skuldugu orkuveitu sem var með þegar verst lét rétt með hökuna upp úr vatninu. En það er önnur saga. Ánægjulegt er að fyrirtækið er þó að ná árangri í að endurskipuleggja rekstur sinn og ná niður skuldum en það mun taka í á komandi árum. Orkuveita Reykjavíkur, það er ekkert launungarmál, er eitt af þeim fyrirtækjum þar sem veruleg skekkja er á milli gjaldeyristekna annars vegar og erlendra afborgana af erlendum lánum hins vegar. Það kemur því inn í dæmið þegar verið er að ræða um greiðslujöfnuð þjóðarbúsins á næstu mánuðum, missirum og árum. Þar af leiðandi hefði maður búist við að menn vildu stíga alveg sérlega varlega til jarðar varðandi það að taka enga óþarfa áhættu með stöðu þessa fyrirtækis nú og einhver ár kannski inn í framtíðina á meðan það er að vinna áfram eftir endurreisnaráætlun sinni. Því var það að eigendanefnd Orkuveitu Reykjavíkur með fulltrúum allra samstarfsaðilanna um eignarhaldið, sveitarfélaganna, gekk á fund hæstv. ráðherra og óskaði eftir því að fyrirtækið fengi framlengda undanþágu frá því að fara í þessi uppskipti og helst varanlega. Skemmst er frá því að segja að hæstv. ráðherra léði ekki máls á slíku. Fyrirtækið er í þeirri stöðu og hafði vissulega notað tímann til að undirbúa það að uppskiptin gætu átt sér stað ef ekki yrði fallist á óskir um að veita frekari frest eða aðlögun að þeim. Það er því ekki vilji eigenda fyrirtækisins að skipta því upp heldur þvert á móti. Það liggur fyrir skjalfast og þeir sem sátu fundi þingnefndarinnar og hlustuðu á eigendanefndina þegar hún kom þangað hljóta að geta borið því vitni. Áhættan getur meðal annars verið fólgin í því að í lánasamningum fyrirtækisins eru ýmsir skilmálar sem geta virkjast eða menn geta gripið til og virkjað ef þeim sýnist svo. Nú er það auðvitað jákvætt að fyrirtækið hefur kynnt þessar breytingar fyrir stærstu lánardrottnum sínum, en í þeim hópi geta verið mismunandi aðilar. Það er ekki endilega fullnægjandi trygging þó að tveir stærstu aðilarnir sem ég gef mér að séu Norræni fjárfestingarbankinn og Evrópski fjárfestingarbankinn hafi tekið þessu sæmilega, að það gildi endilega um alla sem í dag eða kunna síðar að eiga útistandandi lán hjá fyrirtækinu. Það þarf líka að huga að mögulegum áhrifum þess á fyrirtækið til framtíðar litið og hvort svona uppskipting og dótturfélög verða endilega í jafn góðri stöðu til þess að endurfjármagna erlend lán eða sækja sér ný þegar á því kann að þurfa að halda. Væntanlega verður það ekki til frambúðar örlög þessa fyrirtækis að aðhafast ekki neitt og greiða bara niður skuldir. Einhvern tímann kemur væntanlega að því að fyrirtækið þarf í fjárfestingar, endurnýjun, og/eða vill að einhverju leyti endurfjármagna eftirstöðvar af erlendum lánum o.s.frv., þá skipta lánskjörin máli. Ég er í litlum vafa um það hafandi nokkra reynslu af því að eiga samskipti við þessa stóru erlendu banka og fjárfestingarbanka og hafandi nokkra reynslu af því að reyna að vera talsmaður stóríslensku orkufyrirtækjanna, m.a. í þeim samskiptum á grundvelli þess að þau væru þjóðhagslega mikilvæg og stjórnvöld fylgdust með þeim og stæðu við bakið á þeim að breyttu breytanda þegar harðnaði á dalnum eftir hrunið, að styrkur þeirra hafi m.a. verið sá að þau væru stór, rekin sem ein samstæða og að á bak við skilvísar greiðslur á lánum fyrirtækjanna stæðu allar eignir og allt tekjustreymi fyrirtækjanna. Þannig hygg ég að þetta hafi verið og sé í mörgum af þeim lánasamningum sem þau fyrirtæki hafa tekið í gegnum tíðina. Þar af leiðandi er það alveg mögulegt, það er auðvitað ekki hægt að fullyrða öðruvísi en á grundvelli upplýsinga frá þeim sem hafa aðgang að öllum þessum skjölum hvernig þeir skilmálar kunna að vera í einstökum tilvikum, en þeir eru margvíslegir og margir til staðar. Skuldaframlegðarhlutföll, eiginfjárhlutföll og annað því um líkt er iðulega tekið fram í slíkum samningum. Dæmi eru þess að menn hafi notað það ef þeir svo vilja til að segja jafnvel upp, gjaldfella lán eða breyta vöxtum á þeim. Ég tel að það hljóti að hafa verið freistandi að gefa Orkuveitunni að minnsta kosti tvö til þrjú ár, eða að lágmarki eitt til tvö ár í viðbót. Gangi vel áfram að vinna samkvæmt áætluninni þá munar um hvert ár sem fyrirtækið kemst lengra inn á þá braut sem það er á í þessum efnum til að styrkja stöðu sína og bæta. Mér sýnist, virðulegur forseti, alls ekki jafn einboðið og ætla mætti að afgreiða frumvarpið bara sisona. Ég er satt best að segja nokkuð undrandi á því ef mönnum finnst það léttvægt mál, því að í húfi er mikilvægt fyrirtæki með mikla hagsmuni. Afstaða eigendanna hvað þeir helst vildu liggur alveg fyrir og er ekki umdeilt, að þeir hefðu kosið að fá framlengda undanþágu til að þurfa ekki að ráðast í uppskipti fyrirtækisins. Ef það verður engu að síður vonum við að sjálfsögðu að það gangi vel. Allt sem er hughreystandi í þeim efnum, að minni ástæða sé kannski til að óttast að það hafi neikvæð áhrif á samskipti fyrirtækisins við lánardrottna sína, núverandi eða mögulega tilvonandi í framtíðinni, er að sjálfsögðu jákvætt. En það er engin leið að svara því með afgerandi hætti hvort nú eða síðar kunni þetta á einhvern hátt að hafa áhrif á stöðu fyrirtækisins og þá að sjálfsögðu langlíklegast að það væri til hins verra. Það er eitt atriði enn, virðulegur forseti, sem ég undrast svolítið og vikið er að því í nefndarálitinu. Þar segir: „Einnig var vísað til þess að það skipti Orkuveitu Reykjavíkur miklu að hafa heimild til að nota bandaríkjadal sem starfrækslugjaldmiðil.“ Upplýst var í nefndinni að þetta hefði verið ein af óskum Orkuveitunnar. Ef til uppskiptingar kæmi yrði tekinn af allur vafi um það að samkeppnisfyrirtækið, samkeppnishluti rekstrarins, sú eining sem yrði afmörkuð utan um samkeppnisþættina, framleiðsluþáttinn á raforkunni væntanlega ekki síst, gæti haft bandaríkjadal sem starfrækslugjaldmiðil. Ég geng út frá því að þetta hafi verið reist af hálfu Orkuveitunnar vegna þess að þeir telji að þeir þurfi lagastoð eða heimild í lögum, eða a.m.k. sé það sterkara, þannig að ekki sé neinn vafi á því að þessi hluti samstæðunnar megi nota bandaríkjadal sem starfrækslugjaldmiðil. En ekki er tekið á því að ég fæ best séð í tillögum nefndarinnar, heldur er lagt til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Mér finnst að þetta atriði þurfi að skýrast og ef ekki nú við 2. umr. mundi ég óska eftir því að málið gengi aftur til nefndarinnar milli 2. og 3. umr. þannig að hægt yrði að ganga úr skugga um þetta atriði.

Virðulegi forseti. Fyrst af öllu vil ég leiðrétta smámisskilning í nefndarálitinu sem ég las upp áðan. Þar sagði ég að fram hefði komið við umfjöllun um málið í nefndinni að erlendir kröfuhafar fyrirtækisins tækju vel í áform um uppskiptingu þess og væru jákvæðir gagnvart stöðu þess. Þetta eiga auðvitað að vera lánardrottnar. Ég hef beðið um leiðréttingu á þessu og að málið verði prentað upp. Aðeins um starfrækslugjaldmiðil fyrirtækisins eftir þessa uppskiptingu og það sem það á við. Þetta kom fram á fundi nefndarinnar frá eigendanefndinni, en við töldum okkur ekki eiga að setja þetta í lagatexta. Um það vorum við sammála í nefndinni. Það kom fram hjá fulltrúum eigendanefndarinnar að um þetta væri ekki hægt að sækja hjá þar til bærum yfirvöldum fyrr en uppskiptingin hefði átt sér stað þannig að þessi framkvæmd verður að eiga sér stað og síðan þarf að sækja um þetta eftir lögformlegum leiðum. Það er ekkert fyrir fram sem bendir til annars en að þetta eigi að geta gengið upp í samræmi við niðurstöðu eins og Landsvirkjun hefur til dæmis fengið í sambærilegum málum. Við töldum okkur ekki geta hnykkt á þessu frekar en það að minnast á þetta í lagatextanum en töldum ekki í okkar verkahring að afgreiða málið með svo afgerandi hætti að binda það í lög við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Ég held, eins og allir vita, að afskaplega mikilvægt sé að menn fari mjög vel yfir frumvarp eins og þetta og í rauninni öll frumvörp, það er auðvitað hlutverk nefnda. Ég vildi þess vegna koma með ábendingu til hv. atvinnuveganefndar, sem snýr að 2. gr. Þar segir, með leyfi forseta: „Heimilt er Orkuveitu Reykjavíkur að eiga dótturfélög og eiga hlut í félögum. Orkuveita Reykjavíkur og dótturfélög stunda vinnslu, framleiðslu og sölu raforku og heits vatns og gufu og rekstur grunnkerfa, svo sem dreifiveitu rafmagns, hitaveitu, vatnsveitu, fráveitu og gagnaveitu, auk annarrar starfsemi sem hefur sambærilega stöðu. Einnig þá starfsemi aðra sem nýtt getur rannsóknir, þekkingu eða búnað fyrirtækjanna, sem og iðnþróun og nýsköpun.“ Virðulegi forseti. Þetta þýðir í rauninni að fyrirtæki getur gert nokkurn veginn hvað sem er. Svo að við tökum dæmi um starfsemi sem getur nýtt þekkingu og búnað fyrirtækjanna þá erum við með gagnaveitu, hægt er að fara í fjarskiptafyrirtæki, fara í samkeppni þar. Orkuveita Reykjavíkur á eitt stærsta og fullkomnasta eldhús á Íslandi. Þegar R-listinn var og hét var gerð sérstök kvikmynd um eldhúsið. Það leikur enginn vafi á því að eldhús Orkuveitunnar, svo eitt dæmi sé tekið, getur farið í samkeppni við öll sambærileg eldhús á höfuðborgarsvæðinu og jafnvel þótt víðar væri leitað. Það hefur vissulega orðið breyting á þessari grein frá því sem var, búið er að taka út viðskipta- og fjármálastarfsemi en Orkuveitunni er heimilt að fara í viðskipta- og fjármálastarfsemi eins og lögin eru núna, getur keypt sér banka eða sparisjóð eða eitthvað slíkt. Sú breyting sem var sett inn á sínum tíma kom hér í skugga nætur á síðustu stundu, gerði það að verkum að þetta hefðbundna orkufyrirtæki fór í fyrirtæki sem hét Lína.Net, sem er núna Gagnaveitan. Í það fyrirtæki átti að setja að hámarki 200 millj. kr., það átti að flytja tölvuboð í gegnum raflínur og síðan átti að selja með miklum hagnaði nokkrum mánuðum eftir stofnun. Þetta er fyrir mörgum milljörðum síðan, mörgum milljörðum. Það var líka farið í risarækjueldi, það var keyptur ljósmyndabanki. Ég hef haldið margar ræður um þetta í gegnum tíðina en ég man ekki öll fyrirtækin sem menn ákváðu að fara í, þetta var mjög fjölbreytt flóra. Þessi grein eins og hún stendur opnar fyrir þau ævintýri aftur. Ég veit af skelfilegri reynslu af því að Orkuveitan skyldi fara í óskyldan rekstur að ekki er hávær umræða um það, eftir því sem ég best veit, innan borgarstjórnar Reykjavíkur að fara í óskylda starfsemi. Ég veit ekki til þess, það getur vel verið að svo sé en ég hef alla vega ekki heyrt það í fjölmiðlum og það er kannski m.a. út af tíðarandanum. Við erum hér að hugsa um lagasetningu til lengri tíma og sporin hræða. Það er alveg augljóst hvað getur gerst, það hefur kostað milljarða og jafnvel milljarðatugi. Hv. atvinnuveganefnd verður að mínu áliti að fara betur yfir þetta og skoða sérstaklega þann þátt því að það er hv. Alþingi sem ber ábyrgð á því hvernig lagasetningin er. Þó svo að við viljum ekki fara inn í og skipta okkur af því hvernig eigendurnir fara með eða fulltrúar eigendanna fara með fyrirtækið hljótum við að huga að því hvernig umhverfi við viljum hafa í efnahagslífinu á Íslandi því að þetta fyrirtæki er í þeirri stöðu, það er einokunarfyrirtæki að langstærstum hluta, að hafa slíka fjárhagslega yfirburði, hefur haft og mun hafa, að það getur tekið niður hvaða samkeppnisrekstur sem það vill ef vilji er fyrir því og getur farið án þess að finna fyrir því í allra handa framleiðslu undir fallegum orðum eins og „nýsköpun“ og öðrum slíkum. Hér er sérstaklega talað um iðnþróun og nýsköpun og það er vísað í þekkingu og búnað fyrirtækjanna, fest inn að það eigi að vera í gagnaveitu, sem er samkeppnisrekstur. Ég tel afskaplega mikilvægt, svo ekki sé dýpra í árinni tekið, að þessi þættir séu skoðaðir af fullri alvöru. Sporin hræða. Vinstri grænir, Samfylkingin keyrðu á sínum tíma ákveðna stefnu sem kostaði skattgreiðendur, og í rauninni almenning allan, gríðarlega fjármuni þrátt fyrir varúðarraddir og viðvaranir og það væri slæmt ef við gengjum þannig frá lagasetningu núna að við opnuðum á önnur slík ævintýri sem munu koma illa niður á -  Ég held að það væri ágætt að fara yfir, af því að hv. þingmenn Vinstri grænna eru eitthvað órólegir undir þessari umræðu, og jafnvel sá rólyndis- og jafnaðargeðsmaður hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon lætur sér eitthvað bregða við að farið sé yfir þessa sögu. Ég held að mjög gott væri að fara yfir umræðuna, söguna, afleiðingarnar og kostnaðinn af þeirri ævintýraför vinstri flokkanna á Íslandi. 
             Nú er síðasta hálmstráið gripið, að kallað hér upp að ákveðinn maður sem var ekki í þeirra flokki, að þetta sé allt honum að kenna. Það er sérstök rannsóknarskýrsla um Orkuveitu Reykjavíkur og þar kemur fram, eins og annars staðar, að viðkomandi einstaklingur var studdur einarðlega í bókunum, hvað eftir annað, í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur og kom mjög skýrt fram að allar ábendingar eða ummæli þess efnis að hér væri um að ræða einhvern klofning milli R-listans hvað varðar málefni Orkuveitu Reykjavíkur var fullkomin þvæla. Það ríkti algjör eindrægni, sátt og samstaða um þá stefnu sem um var að ræða. Ég ætla ekki að ræða þetta hér en er til í að fara nákvæmlega yfir þá þætti hvar og hvenær sem er. Stóra einstaka málið er að ekki er skynsamlegt að fyrirtæki eins og þetta geti farið í hvað sem er, það er ekki skynsamlegt. Það ætti að vera öllum í fersku minni hvaða afleiðingar það hefur í för með sér. Ég hvet því hv. atvinnuveganefnd til að skoða þetta á milli umræðna. Ég hef flutt nokkur mál um þetta en þau hafa aldrei náð í gegn, því miður. Ég mun gera hvað ég get til að koma í veg fyrir að svona slys verði aftur því að þessi slys, virðulegi forseti, eru dýr.

Hæstv. forseti. Það er synd að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson skuli hverfa á braut vegna þess að það hefði verið ágætt að taka umræðu hér um REI-hneykslið á sínum tíma sem verður náttúrlega fyrst og fremst rakið til afskipta Sjálfstæðisflokksins af þeim geira sem við erum að ræða hér núna, orkumálunum. Sannasta sagna fannst mér ég vera að upplifa gamla tíma á nýjan leik. Það skyldi þó aldrei vera að Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur séu saman í stjórn landsins? Ég ætla að bíða, hæstv. forseti, þar til þeir hafa lokið sinni samræðu hér.

Forseti vill biðja hv. þingmenn að virða rétt ræðumanns til að hafa orðið.

Vegna þess að við erum að tala um mjög alvarlegt mál.

Þetta er viðkvæmni.

Mikil viðkvæmni, segir hv. þm. Jón Gunnarsson, sem ég hefði ekki talið, og trúi því seint, að yrði strangtrúarmaður í að framfylgja skipunum frá Brussel. Það sem við erum að ganga út í núna byggir á tilskipunum þaðan, um uppskiptingu raforkugeirans. Á síðasta kjörtímabili fyrir þetta sem Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur störfuðu saman gekk maður undir manns hönd í því liði að koma því í gegnum þingið og í gegnum raforkugeirann gegn áliti nánast allra þeirra sem þar störfuðu um að innleiða tilskipunina sem síðan var sett í raforkulög 2003. Ég man ekki eftir forsvarsmanni úr einu einasta raforkufyrirtæki í landinu sem var því hlynntur. Allir vöruðu við því og sögðu að jafnvel bara bókhaldslegur aðskilnaður mundi leiða til hækkunar á verði þjónustu. Það gekk allt saman eftir. Orkuveitan var gegn þessu, Landsvirkjun, allar orkuveitur í landinu voru andvígar þessu en stjórnarmeirihlutinn var staðráðinn í að knýja þetta í gegn. Í nefndaráliti segir af hálfu hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur, fulltrúa VG, að hún riti undir álit þetta með fyrirvara og svo ég vitni beint, með leyfi forseta: „… sem lýtur að því að raforkulög og tilskipun Evrópusambandsins sem þau byggjast á séu ekki í takt við íslenskan raunveruleika. Ekki hefði þurft að uppfylla tilskipunina á sínum tíma auk þess sem bókhaldslegan aðskilnað hefði mátt framkvæma án þess að ganga alla leið með því að skipta orkufyrirtækjum upp. Mikilvægt sé að aðgerðin sem felist í frumvarpi þessu hafi ekki áhrif á framtíð Orkuveitu Reykjavíkur, lánshæfi hennar og kjör hjá lánardrottnum.“ Þetta eru varnaðarorð hv. þingmanns sem sér greinilega fram á hvað stjórnarmeirihlutinn ætlar að gera og er að reyna að hafa vit fyrir mönnum með þessum hætti. Hún vill að málið verði skoðað á nýjan leik og að við frestum því að minnsta kosti að hrinda þessu frumvarpi í framkvæmd og gera það að lögum. Hvernig stendur á því að Evróputilskipunin í raforkumálum var yfirleitt knúin í gegn? Það er fyrst og fremst á markaðsforsendum. Menn trúðu því að með því að einkavæða og markaðsvæða raforkugeirann mundi það gagnast neytendum í Evrópu almennt. Strangtrúin var með þeim hætti að menn yfirfærðu þetta jafnvel á vatnið. Samkeppni átti að vera samkeppni í vatninu en það var yfirleitt bara ein vatnslögn í hverju húsi og hverju hverfi og nánast hverri borg. Það var aldrei nein samkeppni. Markaðsvæðing vatnsveitnanna hafði hrikalegar afleiðingar í för með sér. Ég þekki þetta mjög vel, ég fór rækilega í gegnum gögn sem þessu tengjast og sem sýndu fram á að samkeppni á raforkumarkaði gekk ekki heldur eftir eins og menn ætluðu. Alls ekki. Bókstafstrúarmenn hér á landi voru staðráðnir í því að keyra þetta í gegn, gegn áliti nánast allra, líka flokkssystkina hv. þingmanns. Það var harla lítill munur þar á en fyrrverandi hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, var staðráðin í að knýja þetta í gegn. Það urðu um þetta mjög langar og strangar umræður í þessum sal. Síðan voru margir sem komu og vitnuðu um þau miklu mistök sem menn höfðu gert á sínum tíma með því að falla á Evróputilskipunina. Ég minnist þess að í þeim hópi var Björn Bjarnason, fyrrverandi hæstv. ráðherra. Hann skrifaði um að þetta hefðu verið mistök. Þetta voru mistök. Við nýttum okkur ekki þær heimildir sem ýmsar aðrar Evrópuþjóðir hafa nýtt til þess að fá undanþágur frá þessum ákvæðum. Ég held að það sé alveg hárrétt hjá hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur að þessi tilskipun er alls ekki í samræmi við íslenskan veruleika. Hún er það ekki. Ég minnist þess á sínum tíma að heimsækja Orkubú Vestfjarða og var þá í hópi félagsmanna úr BSRB. Við spurðum orkubússtjórann og stjórnendur orkufyrirtækisins hvaða augum þeir litu þessar breytingar. Þeir hlógu við og sögðu: Þetta er náttúrlega bara út í hött. Við eigum að gera það sem hentar okkur á Íslandi og laga okkar lög og reglur að okkar veruleika, eins og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir bendir á. Þess vegna leyfi ég mér, hæstv. forseti, að fara þess á leit að atvinnuveganefnd taki málið upp að nýju og endurmeti afstöðu sína. Það minnsta sem hægt er að gera er að skjóta þessu máli á frest. Við skulum minnast þess að eigendurnir, Reykjavíkurborg, Borgarbyggð og Akranes, voru á því máli að ekki væri rétt að fara í þennan farveg, það væri ekki gott að fara í þennan farveg. Ég spyr líka fyrir hönd neytenda: Eykur þetta ekki flækjustigið? Kemur þetta til með að færa verðið niður? Ég held ekki. Allar breytingar til þessa í yfirbyggingunni og skipulaginu hafa orðið til þess að færa verðið upp. Einhvern tímann hefði maður heyrt talað um samlegðaráhrif. Er það ekki í tísku að tala um samlegðaráhrif? Eigum við ekki að hlusta á það sem kom frá þessum aðilum, Reykjavíkurborg, Akranesi og Borgarbyggð, þegar þeir lýstu hver hugur þeirra væri raunverulega og vöruðu við þessu? Síðan var komið annað hljóð í strokkinn hjá stjórnendum og eftir það lyppaðist öll mótstaða niður. En hún er ekki búin hér á þingi. Ég er ekki að tala hér fyrst og fremst sem stjórnmálamaður á félagshyggjuvæng stjórnmálanna, ég er líka að tala sem neytandi. Ég leyfi mér bara að tala sem neytandi, sem skattgreiðandi og sem borgunarmaður fyrir þá þjónustu sem þessi fyrirtæki veita. Ég ætlast til þess að þeir sem tala fyrir þessu máli sannfæri mig sem neytanda og skattgreiðanda um að þetta sé mér til hagsbóta. Ég held að þeir geti ekki gert það, ég held að þeir séu að fara að skipunum sem koma sunnan úr Brussel. Menn hefðu átt að þenja sig meira hér um árið þegar slík mál voru uppi á borði. Ég held að þeir hefðu átt að gera það. En hvers vegna í ósköpunum er verið að fara í þennan farveg með mál gegn áliti frá eigendum á sínum tíma þegar þeir töluðu sem frjálsir menn? Síðan á sér stað eflaust eitthvert pólitískt samspil sem verður til þess að menn ætla að reyna að fara með þetta í gegn. Ég vara við því að það verði gert og mælist til þess að meiri hlutinn hér á þingi og hv. formaður atvinnuveganefndar lýsi vilja til þess að fara varlega í sakirnar í þessu efni.

Virðulegi forseti. Þetta var hástemmd ræða hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni. Það er alveg hárrétt sem hér var farið yfir, um þetta mál var mikið deilt á sínum tíma og menn skiptust þar ekki endilega í fylkingar eftir flokkum. Um þetta hefur oft verið rætt síðan og það hafa svo sem verið mismunandi skoðanir á því hvort þetta hafi verið til bóta eður ei. Ég kom inn á það þegar ég mælti fyrir nefndarálitinu áðan að Hagfræðistofnun Háskóla Íslands hefur gert þá úttekt á málinu að hún telji það verða til hagsbóta fyrir neytendur. Það er umdeilanlegt. Hitt er aftur á móti mjög sérstakt að hér talaði hv. þm. Ögmundur Jónasson sem var ráðherra í ríkisstjórn sem starfaði hér síðustu fjögur árin. Í tvígang kom þetta mál til umfjöllunar í þinginu af hálfu þeirrar ríkisstjórnar sem meðal annars hann sat í og gott ef það var ekki frá ráðherra Vinstri grænna, ég man ekki alveg hver hafði með málaflokkinn að gera í þau tvö skipti sem málið kom inn til hv. atvinnuveganefndar á síðasta kjörtímabili, nákvæmlega sama mál. En þá var ákveðið í samstöðu - reyndar gegn ákveðnum mótbárum - árið 2011, að gefa fyrirtækinu tveggja ára frest vegna þeirra aðstæðna á markaði sem gerðu það að verkum að fyrirtækið og forsvarsmenn þess óttuðust hver áhrifin yrðu á fyrirtækið ef þetta yrði látið ganga eftir. Hvers vegna í ósköpunum beittu ekki þeir hv. þingmenn Vinstri grænna sem sátu í ríkisstjórn því sem þeir eru að fara hér yfir nú? Af hverju fóru þeir ekki í þessa vegferð? Þeir vita það jafn vel og ég að sennilega eru engin fordæmi fyrir því innan EES-samningsins að draga til baka tilskipun sem hefur verið innleidd. Ég veit að minnsta kosti ekki til þess og ég held að það sé rétt hjá mér að það hafi ekki verið gert af hálfu Íslands. Eins og ég kom inn á í ræðu minni áðan kom það alveg sérstaklega fram hjá fulltrúum ráðuneytisins þegar þetta var rætt að það er talið ákaflega ósennilegt að við munum geta farið þá leið. Þannig stendur málið. Það var umdeilt, það var afgreitt, tilskipunin var innleidd. Við getum deilt um hvort hún hafi verið til bóta eða skaða fyrir neytendur og þessi fyrirtæki, en að koma hér upp, setja sig í þessa spekingslegu stöðu og ætla að hafa vit fyrir mönnum eftir að hafa verið sjálfur við stjórnvölinn í fjögur ár er ekkert annað en merki um þann popúlisma sem ræður stundum för í málflutningi hv. þingmanna. Það er bara svoleiðis, því miður. Af hverju í ósköpunum unnu menn ekki heimavinnuna sína ef þeir voru með svona ofboðslegan sannfæringarkraft fyrir málinu á þeim tíma?

Hæstv. forseti. Ég vissi alltaf að hv. þm. Jón Gunnarsson væri vandur að virðingu sinni og viðkvæmur fyrir popúlisma og vill ekki að slíkt sé tíðkað hér í þessum sal. Hvers vegna erum við að ræða þetta lagafrumvarp núna, hvers vegna erum við að ræða þetta frumvarp? Vegna þess að það er ekki orðið að lögum, vegna þess að fyrri ríkisstjórn gerði þetta ekki að lögum þótt ýmsir strangtrúarmenn í ESB-fræðum hafi gjarnan viljað knýja þetta í gegn. Varðandi þann þáttinn að það hafi aldrei gerst að tilskipun Evrópusambandsins hafi ekki verið innleidd er það ekki alls kostar rétt. Þetta er stundum ekki spurning um annaðhvort eða heldur um túlkun og skoðun og endurskoðun á málum með hliðsjón af aðstæðum og hugsanlega breyttum aðstæðum. Ég nefni til dæmis tilskipunina um póstinn sem fyrrverandi ríkisstjórn ákvað að hrinda ekki í framkvæmd að fullu vegna þess að hún ætti ekki við um íslenskar aðstæður. Við vorum ekki ein á báti þar, Norðmenn gerðu hið sama og settu málið í skoðun, en menn eiga ekki að vera svo veikir í hnjáliðunum gagnvart Evrópusambandinu að þeir þori ekki að taka mál upp aftur og endurskoða þau. Ég ítreka að ástæðan fyrir því að við ræðum þetta mál er einfaldlega sú að það var ekki gert að lögum í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar. Menn byrjuðu á því að fresta framkvæmdinni og nú erum við að mælast til þess að það verði enn gert og við skoðum hvort við getum ekki fengið undanþágu frá þessari tilskipun. Það er ekki þannig að þótt eitthvað hafi einhvern tímann verið samþykkt í Evrópusambandinu eða hjá hinu Evrópska efnahagssvæði verði aldrei aftur þaðan snúið. Það getur bara ekki verið svoleiðis og á ekki að vera svoleiðis. Menn eiga ekki að hafa þessa afstöðu.

Virðulegi forseti. Þetta varð ekki að lögum, segir hv. þm. Ögmundur Jónasson. Það er alveg rétt, en í tvígang kom frumvarp frá hæstv. ríkisstjórn þess tíma sem hv. þm. Ögmundur Jónasson sat í. Við vitum öll hvaða málsmeðferð mál fá sem koma frá ráðuneytum til þingsins, þau fara fyrst í gegnum ríkisstjórnarborðið, þar sem hv. þingmaður hefur væntanlega lagt blessun sína yfir sambærilegt frumvarp. Af hverju varð það ekki að lögum? Af því að nefndin á þeim tíma tók  Árið 2011 kom beiðni fram aftur frá fyrirtækinu um að fresta þessu og þá var ákveðið að gefa þeim tveggja ára frest, og það var tekið alveg sérstaklega fram, ef ég man rétt, í nefndaráliti þess tíma. Ég minnist þess ekki að sá þingmaður sem þá sat í atvinnuveganefnd fyrir Vinstri græna, eða þeir þingmenn, hafi haft eitthvað við það að athuga, ég minnist þess ekki. En þá var ákveðið að gefa tveggja ára frest og það var mjög tekið til þess í nefndaráliti þess tíma að það væri endanlegur frestur, vegna þess að það sjónarmið hefur verið uppi að Orkuveita Reykjavíkur, þetta stóra fyrirtæki á þessum markaði, yrði auðvitað að sitja við sama borð og önnur fyrirtæki,  Það er því mjög sérstakt að verða 

Hæstv. forseti. Mér finnst aðeins skárri tónn vera að komast í umræðuna vegna þess að ég skynja það hjá hv. þingmanni, formanni atvinnuveganefndar Alþingis, að hann sé opinn fyrir því að leita útgöngu með þetta mál. Ég skynja þann tón. Þau frumvörp sem hann vísar til eru frumvörp frá ríkisstjórninni sem kváðu á um framlengingu á undanþágu, ekki að við værum að festa í lög þennan aðskilnað. Við vorum andvíg því. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur alla tíð verið mjög eindregið andvíg því og hefði ekki stutt slíkt, en við studdum hins vegar og vildum framlengja frestinn sem gerður var. Nú spyr ég, hæstv. forseti: Væri ekki ráð að fresta umræðunni og fá málið aftur tekið fyrir í atvinnuveganefnd þingsins þar sem við færum yfir gang mála á síðasta kjörtímabili og endurmætum afstöðu okkar? Ég segi þetta ekki síst í ljósi þess að ég skynja að einhver taug bærist í formanni atvinnuveganefndar þingsins sem mig grunar að sé á þeim jákvæðu nótum sem ég hef talað í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki, svo ég taki af allan vafa um það, neinar hugmyndir um að fresta afgreiðslu málsins. Málið var í tvígang opnað á vegum síðustu ríkisstjórnar vegna alveg sérstakra ástæðna. Verið var að fresta gildistöku laganna hvað varðaði Orkuveitu Reykjavíkur einfaldlega vegna þeirra aðstæðna sem voru á markaði og þeirra erfiðu aðstæðna sem fyrirtækið bjó við. Þetta þekkja hv. þingmenn. Ef þetta var þeim svona mikið hjartans mál og þeir töldu raunhæft að fara þessa leið, af hverju í ósköpunum beittu þeir sér þá ekki fyrir því? Svo koma þeir með þá tillögu að við frestum þessu gagnvart Orkuveitu Reykjavíkur einu sinni enn og förum í þá vegferð sem yrði örugglega löng og ströng og óvíst um niðurstöður eins og þeir tala um. Er ekki eðlilegt að Orkuveita Reykjavíkur sitji við sama borð og önnur orkufyrirtæki í landinu þegar kemur að því hvaða lög um þetta gilda? Er það ekki eðlilegt? Það hefur verið hávær krafa og kom fram í umsögnum annarra orkufyrirtækja í meðförum nefndarinnar á síðasta kjörtímabili að þau ætluðust til þess að Orkuveita Reykjavíkur innleiddi þessar breytingar eins og þau fyrirtæki hafa gert. Hitt er svo allt annað mál að hv. þm. Ögmundi Jónassyni eins og öllum öðrum þingmönnum er auðvitað að fullu heimilt að koma fram með þingmál sem tekur á þessu með þeim hætti sem hann er að fara fram á, þ.e. að þessi tilskipun verði dregin til baka, að farið verði í þá vegferð. 

Hæstv. forseti. Með þeirri undantekningu sem fyrirvari hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur er - það er ekki léttvægur fyrirvari, hann snýr að grundvallarhagsmunum okkar samfélags. Hv. þingmaður hefur áhyggjur af því að þetta frumvarp sé ekki í samræmi við hagsmuni okkar samfélags. 
             Hv. þingmaður áfellist fyrrverandi ríkisstjórn fyrir að hafa látið sitja við það eitt að fresta málinu og koma í veg fyrir að þetta yrðu lög - sem hv. þm. Jón Gunnarsson er að tala fyrir - um aðskilnað og uppstokkun í raforkuiðnaðinum í samræmi við tilskipanir Evrópusambandsins. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er hann að mæla fyrir þessu máli vegna þess að hann trúi því að þetta sé sérstaklega eftirsóknarvert fyrir íslenskan raforkuiðnað og orkuiðnað, telur hann það? Eða telur hann sig vera nauðbeygðan til að samþykkja þessa uppstokkun á grundvelli tilskipunar Evrópusambandsins, það er sjónarmið líka? Það hafa jafnan verið margir innan þingsins sem hafa talið að við værum einfaldlega nauðbeygð að gera þetta, vegna þess að Evróputilskipunin lægi fyrir. Það var eflaust þannig innan fyrra stjórnarsamstarfs, ekki voru alltaf sömu áherslur í þessum efnum á milli Samfylkingar annars vegar og VG hins vegar í orkumálunum, þó að við sammæltumst um að skjóta þessu máli á frest. VG hefur alla tíð viljað ganga lengra, enda höfum við talað fyrir því í þessum þingsal. Það þarf ekki annað en að hafa hlustað á þær ræður sem hér voru fluttar áðan, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon rakti það ágætlega. Þar var verið að lýsa skoðunum sem við höfum haldið fram hér um þetta mál, vegna þess að við teljum að þetta sé óheillaspor fyrir orkugeirann. Ég vil þá fá umræðu um hvort það er virkilega svo að ef við höfum einhvern tíma gengist inn á að samþykkja tilskipun frá Evrópusambandinu verði þar aldrei komist út, hversu arfavitlaust það er fyrir íslenskar aðstæður. Ég hefði talið að við ættum að láta á það reyna. Við gerðum það með póstinn, ég beitti mér fyrir því og var ekkert einn á báti með það, Norðmenn voru í þessu, og ríkisstjórnin samþykkti að við endurskoðuðum aðkomu okkar að því máli og færum ekki að ýtrustu samþykktum í því efni. Að sjálfsögðu eigum við að gera það í þessu efni líka og við eigum að hlusta á þau varnaðarorð sem hafa komið víðar en frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, frá sjálfstæðismönnum. Ég nefndi Björn Bjarnason, það má nefna ýmsa aðra sem hafa haft miklar efasemdir um að við værum að gera rétt í þessu efni. Ég mælist að lokum til þess að þetta mál fái nánari skoðun og ekki verði reynt að hraða þessu í gegn fyrir þinglok. Ef á að gera það spái ég því að talsverð umræða eigi eftir að verða um þetta mál hér í þinginu, ég trúi ekki öðru. Ég held að menn láti ekkert knýja svona grundvallarbreytingar í gegn bara sisona. Ég hef ekki trú á því.

Virðulegi forseti. Þetta er auðvitað tímasetningarmál, það er bara þannig að ef einhver frestur yrði ekki framlengdur og fram kæmi nýtt frumvarp um það þá gilda þessi lög auðvitað um Orkuveitu Reykjavíkur eins og önnur orkufyrirtæki í landinu frá og með næstu áramótum. Orkuveitan hefur undirbúið sig í sinni starfsemi til að uppfylla þau lög sem um þetta gilda og ég tel að það sé ákaflega mikilvægt að Orkuveitan - og tek þar undir með fulltrúum annarra orkufyrirtækja - sitji við sama borð, að hún lúti sömu samkeppnisskilmálum og önnur orkufyrirtæki á markaði. Ég tel það ákaflega mikilvægt. Þannig var nú um þetta rætt í atvinnuveganefnd á síðasta kjörtímabili og um það var ekki ágreiningur að slíkt væri ákaflega mikilvægt. Menn voru þar, þingmenn í atvinnuveganefnd og í þinginu almennt, sammála um að sá frestur sem gefinn var árið 2011 væri algerlega endanlegur. Þau skilaboð voru send fyrirtækinu, mjög skýr. Það var reyndar ekki fyrr en á síðustu metrunum í þeirri nefnd sem fallist var á það árið 2011 að fresta ætti þessu, það var ekki fyrr en á síðustu metrunum. Það er sjálfsagt og eðlilegt mál að um þetta verði umræða hér, en mér finnst ansi holur hljómur í málflutningi vinstri grænna, þeirra þingmanna sem taka hér til máls, mér finnst ansi holur hljómur í honum í ljósi þess að þessir sömu hv. þingmenn voru ráðherrar í síðustu ríkisstjórn. Það kemur hér fram að þeir hafi ekki getað, út af stjórnarsamstarfinu, beitt sér í þessu máli. Þetta er auðvitað alveg sérstakt mál, það verður ekkert farið í það nema sem alveg sérstakt mál ef við eigum að fara að draga þessa tilskipun til baka og ógilda þau lög sem um þetta gilda. Þá þarf það mál auðvitað að koma hér til umfjöllunar í þinginu og fara síðan í þá vinnu í framhaldi sem nauðsynleg verður. Málið er umdeilt. Ég vitnaði þó í skýrslu Hagfræðistofnunar hér áðan - ég ætla ekki að leggja dóm á það hvort málið er gott eða slæmt en það er umdeilt. En að það eigi að verða til þess að við frestum þessu eina ferðina enn, kannski bara ótímabundið um Orkuveitu Reykjavíkur og síðan þar með að skapa því fyrirtæki annað samkeppnisumhverfi, að mati annarra orkufyrirtækja, aðra samkeppnisstöðu en þeim. Nei, mér finnst það ekki eðlilegt. Hægt var að fallast á þessi sjónarmið 2010 út af mjög sérstökum aðstæðum og erfiðleikum sem okkur eru öllum kunnir. Hrunið hafði mikil áhrif á þetta fyrirtæki og það var ákveðin óvissa. Sem betur fer hefur gengið mjög vel hjá þeim að vinna úr vandamálum sínum. Þeir hafa lagst í mikla vinnu núna við að undirbúa þá breytingu sem verður í rekstri þeirra og hafa fullvissað sig um að lánardrottnar erlendis munu ekki hafa af þessu áhyggjur. Þeir virðast vera búnir að girða fyrir þá áhættu sem þeir höfðu áhyggjur af, þannig að það er mjög eðlilegt að þeir verði þá settir inn í sama samkeppnisumhverfi og önnur orkufyrirtæki, njóti engrar sérmeðferðar í því. Síðan, eins og ég sagði áðan, virðulegi forseti, er öllum fullkomlega frjálst að leggja hér fram þingmál og halda þessari umræðu áfram. Ég heyri að hv. þm. Ögmundur Jónasson vill ræða þetta mál hér eitthvað á næstu dögum þegar það verður til endanlegrar afgreiðslu í þinginu. Honum er það auðvitað velkomið og öllum þeim öðrum sem vilja taka til máls í þeirri umræðu. En ég hef ekkert annað í hyggju, og um það var samstaða innan nefndarinnar - að undanskildum fulltrúa VG, sem var með ákveðinn fyrirvara - að þessi skyldi málsmeðferðin vera og við munum fylgja því eftir.

Hæstv. forseti. Mig langar til að leggja áherslu á eitt atriði í þessari umræðu og hef trú á því að það verði svolítið rætt þegar við höldum þessari umræðu áfram á næstu dögum og vikum, og það er þetta með samkeppnina. Ég tók eftir því hvernig hv. þingmaður talaði um að gera Orkuveitunni kleift að stunda sem fyrirtæki samkeppnisrekstur. Það er ekkert óskaplega langt síðan menn horfðu til Orkuveitunnar, Vatnsveitunnar, Gvendarbrunna - fyrst við erum stödd hér á þessum stað í landinu - Hitaveitunnar sem þjónustu við landsmenn, þjónustu við fólkið sem byggir þennan hluta landsins, og sama gildir náttúrlega annars staðar. Síðan varð breyting á. Hún varð á tíunda áratug síðustu aldar og fyrsta áratug þessarar aldar, að menn fóru að tala um alla hluti á samkeppnisvísu. Skólanemendur voru skyndilega orðnir viðskiptavinir, sjúklingar viðskiptavinir spítalanna og nú er ekki hægt að tala um Vatnsveituna, Orkuveituna og Hitaveituna á annan hátt en sem samkeppnisfyrirtæki. Við erum að tala um grunnþjónustu í samfélaginu sem á að reyna að veita án þess að fara með hana inn í farveg samkeppni, arðs og gróða o.s.frv. En út á það gekk þessi tilskipun Evrópusambandsins á sínum tíma, að búa í haginn fyrir markaðsvæðingu þessarar þjónustu, að í stað þess að litið yrði á hana sem þjónustu við fólkið yrði hún arðbær atvinnustarfsemi sem byggði á samkeppni fyrirtækja. Mér finnst mjög mikilvægt að við hverfum ekki frá þessari grundvallarumræðu og skoðum hvort markaðsvæðing í orkugeiranum, í vatnsgeiranum, í Hitaveitunni, hafi orðið til hagsbóta fyrir samfélagið, fyrir þegnana, fyrir þá sem greiða fyrir þessa þjónustu. Ég held ekki. Það var nákvæmlega það sem forsvarsmenn í orkugeiranum vöruðu við á sínum tíma, að nákvæmlega það mundi ekki gerast. Hið gagnstæða mundi gerast, verðið mundi fara upp á við, og það gerðist. Ég leyfi mér að fullyrða, og byggi það á einföldum líkindareikningi með hliðsjón af því sem verið hefur að gerast í Evrópu og annars staðar þar sem menn hafa farið út á þessa braut, að þessi uppskipting öll muni leiða til verðhækkunar, ekki lækkunar. Og ég skil ekki hvernig á því stendur að á þessu sviði neiti menn að tala um samlegð og samlegðaráhrif. Við vorum hér með mikla nefnd, hagræðingarhóp, sem sá bara svart ef stofnun var lítil. Þá þurfti endilega að leggja hana niður eða fella hana inn í aðra starfsemi, sameina - samlegðin, sögðu menn, við erum lítið samfélag, reynum að leggja stofnanir og starfsemi saman. En þegar kemur að þessu, þessari grundvallarþjónustu, sem tekur mikla fjármuni úr vösum okkar allra, hitann, rafmagnið, vatnið - nei, þá má ekki tala um neitt slíkt. Þá á að sundra og þá á að innleiða samkeppni og arðsemi, og síðan mun koma að hinu, að þessi starfsemi verður seld. Við erum búin að fara í gegnum þessa umræðu árum saman og alltaf hafa sömu ósannindin verið uppi. Þegar Landssíminn var á sínum tíma gerður að hlutafélagi var það bara vegna þess, okkur var sagt það, að hlutafélag væri heppilegra rekstrarform. Það stæði ekkert annað til. Og þetta var meira að segja sagt um bankana líka, um ríkisbankana á sínum tíma, þetta væri bara heppilegra form, heppilegra eignarform. Svo liðu nokkrir mánuðir, ég held varla mörg ár, að þá var selt.  
             Svona er þetta, hæstv. forseti. Ég legg til að nefndin taki málið aftur til sín og hugleiði það í ljósi varnaðarorða sem komu á sínum tíma frá eigendum og sem hafa komið fram í þessari umræðu; og horfi líka til reynslunnar af þeim breytingum sem hér er verið að boða.

Virðulegi forseti. Það hefur þegar komið fram ósk um að málið gangi til nefndar á milli umræðna og ég ætla að taka undir það. Ástæðan fyrir því að ég tek undir það er að þær ábendingar sem komu fram áðan hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni um svigrúmið sem myndast í rekstri fyrirtækisins við þessa löggjöf hafa ekki komið fram áður við umfjöllun nefndarinnar um málið. Ég tel eðlilegt að nefndin taki það til umfjöllunar, skoði hvort ástæða sé til að bregðast við. Það er á þeirri forsendu sem ég styð að málið komist til nefndar á milli umræðna.

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera grein fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 181/2012 um breytingu á XIX. viðauka um neytendamál við EES-samninginn Nefndarálitið er frá meiri hluta utanríkismálanefndar. Nefndin fjallaði ítarlega um þessa þingsályktunartillögu og fékk meðal annars til sín fulltrúa innanríkisráðuneytisins sem og fulltrúa nokkurra umsagnaraðila. Frá umsagnaraðilum er greint í nefndarálitinu. Ég tel ekki ástæðu til að telja þá upp hér en geri að öðru leyti grein fyrir nefndarálitinu. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 181/2012, frá 28. september 2012, um breytingu á XIX. viðauka (Neytendavernd) við EES-samninginn frá 2. maí 1992, og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2011/83/ESB frá 25. október 2011 um réttindi neytenda, um breytingu á tilskipun ráðsins 93/13/EBE og tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 1999/44/EB og um niðurfellingu tilskipunar ráðsins 85/577/EBE og tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 97/7/EB. Sex mánaða frestur, samkvæmt EES-samningnum, til að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara var veittur til 28. mars 2013. Framsetning tillögunnar telst að mati meiri hlutans í samræmi við 4. gr. reglna um þinglega meðferð EES-mála frá 1. október 2010. Markmið tilskipunarinnar er að samræma ákvæði um húsgöngu- og fjarsölu innan Evrópska efnahagssvæðisins sem kveða m.a. á um rétt neytenda til að falla frá samningi og um hvaða atriði seljanda er skylt að upplýsa neytanda áður en samningur um kaup á vörum eða þjónustu verður skuldbindandi af hálfu neytanda. Við umfjöllun málsins í nefndinni var sá möguleiki kannaður ítarlega hvort með neytendaréttartilskipuninni væri verið að útiloka íþróttahreyfinguna, æskulýðshreyfinguna og önnur frjáls félagasamtök, sem eingöngu starfa í góðgerðaskyni, frá því að afla sér fjár með húsgöngusölu eða annars konar leiðum til fjáröflunar. Í minnisblaði frá innanríkisráðuneytinu til nefndarinnar kom fram að góðgerðasamtök eða íþróttafélög, sem hefðu annað markmið en sölu varnings til neytenda, yrðu að teljast falla utan skilgreiningar tilskipunarinnar. Hins vegar væri ekki loku fyrir það skotið að slík félög féllu undir hana ef um skipulagða sölu félaganna á varningi væri að ræða, sem tæki yfir það langt tímabil, eða ætti sér það reglubundið stað eða verðmæti varningsins væri það mikið að slík sala yrði að teljast til markmiða þeirra. Endanleg niðurstaða um hvort góðgerðasamtök, íþróttafélög eða önnur slík samtök falla undir skilgreiningu neytendatilskipunarinnar yrði þó í höndum Evrópudómstólsins. Nefndin fól því innanríkisráðuneytinu að kanna málið til hlítar í því augnamiði að taka af öll tvímæli um hvort svo væri. Í niðurstöðu ráðuneytisins er fjallað um skilgreiningu hugtaksins „seljandi“ og bent á að almennt sé „litið svo á að viðsemjandi neytanda hafi með höndum atvinnurekstur, starfi í atvinnuskyni eða teljist atvinnurekandi.“ Því gerir ráðuneytið fyrirvara varðandi „íþróttafélög og önnur félagasamtök, sem eingöngu starfa í góðgerðaskyni, trúfélög og stjórnmálasamtök. Þess konar samtök og félög hafa almennt ekki verið talin hafa atvinnurekstur með höndum í skilningi laga á sviði neytendaréttar þegar þau starfa eingöngu í þágu tilgangs þeirra“. Niðurstaða ráðuneytisins er svofelld: „Í ljósi framangreindra ástæðna er það mat innanríkisráðuneytisins að íþróttafélög og önnur félagasamtök, sem eingöngu starfa í góðgerðaskyni, trúfélög og stjórnmálasamtök, falli ekki undir gildissvið neytendaréttartilskipunarinnar, svo lengi sem ekki fari fram eiginleg framleiðsla eða sala þjónustu eða vöru hjá slíkum félögum, sem telja má að jafnist á við eiginlega atvinnustarfsemi.“ Meiri hlutinn telur framangreint mat ráðuneytisins í samræmi við þá skilgreiningu sem sett er fram á hugtakinu „seljandi“, sbr. 2. tölul. 2. gr. og 4. tölul. 3. gr. tilskipunarinnar: „seljandi“: einstaklingur eða lögaðili, jafnt í eigu hins opinbera sem í einkaeigu, ásamt hverjum þeim sem starfar í nafni seljandans eða fyrir hönd hans, sem starfar að þeim markmiðum sem varða atvinnugrein, fyrirtæki, iðn eða sérgrein hans í tengslum við samninga sem falla undir þessa tilskipun.“ Meiri hlutinn telur að með því að vísa til viðmiðunarmarka fjárhæða, sem eru hæst 50 evrur eða sem nemur um 8.000 kr. miðað við gengi Seðlabankans í dag, muni þorri allrar húsgöngusölu íþróttahreyfingarinnar, æskulýðshreyfingarinnar og annarra félagasamtaka sem eingöngu starfa í góðgerðaskyni falla utan gildissviðs tilskipunarinnar. Meiri hlutinn ítrekar að þeir aðilar sem munu falla undir ákvæði neytendatilskipunarinnar verða fyrst og fremst þeir sem hafa starfa af fjarsölu og/eða húsgöngusölu. Þrátt fyrir þetta verður að mati nefndarinnar sérstaklega að líta til þess við undirbúning lagafrumvarps til innleiðingar tilskipunarinnar að hún muni með engu móti til dæmis geta átt við um sölu á heimabakstri í þágu góðgerðastarfsemi, samanber 138. mál 140. löggjafarþings, eða eðlislíka starfsemi, og viðkomandi samtök og aðila. Ber við undirbúning lagafrumvarps í þessa veru að líta til afgreiðslu Alþingis í 61. og 138. máli 140. þings þar sem fjórar fráviksheimildir undir ákveðnum kringumstæðum voru settar fram. Innleiðing tilskipunarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi en ekki er ljóst hvenær verður af framlagningu fyrirhugaðs frumvarps innanríkisráðherra til breytinga á lögum um húsgöngu- og fjarsölusamninga. Eftir framlagningu mun frumvarpið að líkindum koma til umfjöllunar í atvinnuveganefnd. Hvorki er gert ráð fyrir að innleiðing tilskipunarinnar muni hafa í för með sér verulegar fjárhagslegar né stjórnsýslulegar afleiðingar. Þá kemur fram í athugasemdum að ætla megi að seljendur vöru og þjónustu þurfi að aðlaga sínar aðferðir við markaðssetningu til samræmis við ákvæði tilskipunarinnar eftir að hún hefur verið innleidd hér á landi. Samræming reglnanna innan Evrópska efnahagssvæðisins geti á hinn bóginn auðveldað innlendum seljendum að selja vöru eða þjónustu innan svæðisins. Meiri hlutinn leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir álit meiri hluta rita hv. þingmenn Birgir Ármannsson formaður, Vilhjálmur Bjarnason framsögumaður, Ásmundur Einar Daðason, Óttarr Proppé, Silja Dögg Gunnarsdóttir og Össur Skarphéðinsson. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir, áheyrnarfulltrúi í utanríkismálanefnd, er samþykk áliti þessu. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. framsögumanni fyrir góða yfirferð þar sem hann fór yfir þessa tilskipun. Það koma margar undarlegar tilskipanir frá Evrópusambandinu, oft virka þær mjög sakleysislegar en verða síðan algert skaðræði. Hér fór hv. þingmaður yfir hlut sem er vel þekktur í íslensku þjóðfélagi, góður siður sem er alla jafna þannig að unglingar og foreldrar safna fyrir allra handa hlutum með sölu í heimahúsum. Hv. þingmaður vísaði til þess sem kom fram í umfjöllun nefndarinnar, ef ég skildi það rétt, að innanríkisráðuneytið taldi þetta ekki falla undir það en þó var nefnd ein tala, 50 evrur, 8.000 kr. eða eitthvað slíkt, ef þetta væri fyrir undir því væri allt saman í lagi. Ég er búinn að kaupa fyrir mun meira en 8.000 af íþróttafélögum í þessum mánuði, klósettpappír og alls konar hluti af ungu fólki sem hefur komið heim og bankað upp á og er að bjarga sér. Ég vildi fá að vita frá hv. þingmanni hvort við höfum tryggingu fyrir því að sú sala sem hefur viðgengist á Íslandi um áratugaskeið og er engum til skaða, eingöngu til góðs, hvort við sjáum hér eitthvert reglugerðarfargan í tengslum við hana. Er algerlega tryggt að það haldist óbreytt frá því sem við þekkjum núna ef við samþykkjum málið sem hv. þingmaður er að tala fyrir?

Virðulegi forseti. Ég hef nú mikla samúð með húsgöngusölu. Ég fjármagnaði nám mitt að mestu leyti með húsgöngusölu á bókum. Ég tel að sú húsgöngusala hafi fallið undir þessa neytendaréttartilskipun. Mér finnst dálítið langt gengið þegar þrír dagar eru liðnir af þessum mánuði að hv. þm. Guðlaugur Þór hafi þegar ráðstafað meira en 50 evrum til kaupa, og ég veit til þess að hann hefur lítt verið heima í þessum mánuði. Ég lít nú svo á að hver einstök kaup innan við 8.000 kr., ég tala nú ekki um ef hver einstakur hlutur er innan þeirrar upphæðar, falli utan þessarar tilskipunar. Ég held að alls meðalhófs sé gætt í þessu, þarna er verið að ítreka skilarétt neytenda í húsgöngusölu og að seljanda beri að upplýsa um tiltekna kosti vöru, þannig að þeim ágæta sið sem börn, unglingar og jafnvel fullorðið fólk stundar til þess að fjármagna frjálsa félagastarfsemi sé ekki ógnað með þessu, og ég tala nú ekki um öðrum heimilisþörfum.

Virðulegi forseti. Það er ótrúlega auðvelt að eyða 50 evrum, jafnvel 8.000 kr. í húsgöngusölu. Það er hins vegar rétt hjá hv. þingmanni, enda fylgist hann vel með, að það var náttúrlega ekki í þessum mánuði heldur í síðasta mánuði. Tíminn er bara svo fljótur að líða að ég hafði ekki áttað mig á því, þó ætti ég nú að vita án þess að fara í gegnum það að kominn er desember. En við skulum hafa þetta alveg nákvæmt, það var í nóvember. Af því að ég hef séð mörg svona sakleysismál hringja hér ákveðnar viðvörunarbjöllur, sérstaklega miðað við þessar 50 evrur. Ég fullyrði að þau ágætu ungmenni sem eiga þá að hafa einhverjum skyldum að gegna og fara í gegnum kosti einstakra vara eru alla jafna ekki í þjálfun eða ekki kennt að fara í gegnum það. Eftir upplifun mína af ríkisrekstrinum, hvernig hann hefur blásið út á óskiljanlegustu stöðum út af eftirliti - sem hefur síðan oftar en ekki virkað mjög lítið þar sem á þarf að halda en er mjög mikið á sviðum sem snerta okkur lítið - verð ég að viðurkenna að ég hef áhyggjur af því þegar ég sé þetta mál koma fram. Hv. þingmaður nefndi að hann hefði fjármagnað nám sitt með húsgöngusölu sem er til mikillar fyrirmyndar og ég held að hún hafi ekki valdið miklum skaða á Íslandi. Ég held ekki að mikil þörf sé á því að stoppa hv. þm. Vilhjálm Bjarnason sem gengur á milli húsa til að fjármagna nám sitt. Ég hef nokkrar áhyggjur af þessu máli.

Virðulegi forseti. Við skulum óska þess að íslensk yfirvöld og evrópsk yfirvöld gæti meðalhófs þegar tilskipunin verður innleidd og að neytendur verði látnir njóta vafans í þessu máli. Ég held að ágætt sé að undirstrika að neytendur eiga líka rétt á skilum á vöru sem ekki uppfyllir þær lýsingar sem um er að ræða og um það fjallar tilskipunin. Það er ekki verið að vega að þessari ágætu framtakssemi ungmenna. Ég vil segja að mörg ungmenni hafa lært kapítalisma með húsgöngusölu og ég vona að sú ræktun fari fram áfram.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu eitt fjölmargra mála sem núverandi stjórnarmeirihluti setti sig upp á móti á síðasta kjörtímabili óháð efnisinnihaldi þegar hann var í stjórnarandstöðu. Það er hins vegar ágætt að málið hafi nú fengist afgreitt úr nefndinni en eins og ég segi er það umhugsunarvert að nákvæmlega sama mál hafi legið fyrir á síðasta kjörtímabili. Fulltrúar núverandi stjórnarflokka hafa lagst mjög gegn afgreiðslu þess úr nefnd. Nú rann málið hins vegar eins og vatn í gegnum nefndina og er þá ekkert því til fyrirstöðu að það verði samþykkt. Virðulegi forseti. Í mínum huga flokkast þetta varla sem vönduð eða góð vinnubrögð og hefði því kannski verið áhugavert ef formaður hv. utanríkismálanefndar, hv. þm. Birgir Ármannsson, hefði verið hérna og upplýst okkur um hvað hafi breyst frá síðastliðnu vori. Að því sögðu vil ég taka fram að það er ágætt að málið sé nú komið úr nefnd og til síðari umræðu og vonandi verður það að lokum samþykkt.

Virðulegi forseti. Um forsögu þessa máls er mér alls ókunnugt. Ég settist hér á þing í sumar og þetta kom til umfjöllunar í nefndinni á tiltölulega saklausan máta og ég ætla ekki að fjalla um forsöguna á síðustu þingum. Ég vísa einungis til nefndarálits sem er samþykkt af meiri hluta. Ég minnist þess ekki að minnihlutaálit hafi verið lagt fram en annað vil ég ekki segja um þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 45/2013 um breytingu á XX. viðauka um umhverfismál við EES-samninginn. Ég tek það fram að ég hleyp hér í skarðið fyrir framsögumann, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, en ég mun nú greina frá nefndaráliti utanríkismálanefndar. Nefndin fékk til sín fulltrúa frá utanríkisráðuneyti svo og umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Þetta mál hefur tvívegis áður komið fyrir utanríkismálanefnd og ég ætla ekki að rekja það nánar, vísa einungis til nefndarálitsins. Þetta er í þriðja skipti sem málið kom fram til umfjöllunar nefndarinnar og ætla ég nú að rekja það efnislega. Með tillögunni er nú leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 45/2013, frá 15. mars 2013, um breytingu á XX. viðauka (Umhverfismál) við EES-samninginn frá 2. maí 1992, og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2009/126/EB, frá 21. október 2009, um II. áfanga endurheimtar bensíngufu við eldsneytistöku fyrir vélknúin ökutæki á bensínstöðvum. Sex mánaða frestur, samkvæmt EES-samningnum, til að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara var veittur til 15. september 2013. Framsetning tillögunnar telst að mati nefndarinnar í samræmi við 4. gr. reglna um þinglega meðferð EES-mála frá 1. október 2010. Tilskipunin kveður á um skyldu til uppsetningar gufugleypa á bensíndælur í því skyni að draga úr loftmengun og bæta þar með loftgæði og vernda heilsu fólks. Í athugasemdum við tillöguna kemur fram að slíka gufugleypa skuli setja upp á nýjar bensínstöðvar og bensínstöðvar sem undirgangast meiri háttar endurnýjun þar sem árleg bensínsala er meiri en 500 þús. lítrar, eða í þeim tilvikum þegar bensínstöð er staðsett undir íbúðarhúsnæði eða vinnusvæði, en í slíkum tilvikum er viðmiðið meira en 100 þús. lítrar á ári. Þá skuli setja upp gufugleypa á allar bensínstöðvar þar sem árleg bensínsala nemur meira en 3 millj. lítra á ári. Í síðastnefnda tilvikinu skuli búnaðurinn vera settur upp fyrir 31. desember 2018. Í tilskipuninni er jafnframt kveðið á um þær lágmarkskröfur sem gufugleyparnir þurfa að uppfylla, sem og reglulegt eftirlit með búnaðinum. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að skylda til uppsetningar gufugleypa verður frekar takmörkuð hérlendis, þar sem árleg sala bensíns á stórum hluta bensínstöðva hérlendis nær ekki 500 þús. lítrum á ári. Fjórar bensínstöðvar selja meira en 3 millj. lítra af bensíni á ári og þær hafa þegar sett upp nauðsynlegan búnað eða eru rétt í þann mund að ljúka uppsetningu. Á 103 bensínstöðvum verður einungis skylt að setja upp gufugleypa ef þær undirgangast meiri háttar endurnýjun eða nýjar stöðvar verða byggðar. Þá sé ein bensínstöð á Íslandi undir íbúðarhúsnæði og er talið ólíklegt að fleiri slíkar stöðvar verði reistar. Innleiðing framangreindrar gerðar kallar á lagabreytingar hér á landi og mun umhverfis- og auðlindaráðherra í því skyni leggja fram frumvarp til laga um breytingu á efnalögum, nr. 61/2013, til innleiðingar á ákvæðum tilskipunarinnar. Frumvarpið mun að líkindum koma til umfjöllunar í umhverfis- og samgöngunefnd. Ekki er gert ráð fyrir að innleiðing tilskipunarinnar muni hafa í för með sér stjórnsýslulegar og efnahagslegar afleiðingar. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nefndarálitið rita Birgir Ármannsson, formaður utanríkismálanefndar, Össur Skarphéðinsson, skipaður framsögumaður, Ásmundur Einar Daðason, Óttarr Proppé, Árni Þór Sigurðsson, Silja Dögg Gunnarsdóttir og Vilhjálmur Bjarnason, sem hér talar, allt hv. þingmenn. Því til viðbótar hefur hv. þm. Birgitta Jónsdóttir, áheyrnarfulltrúi í utanríkismálanefnd, lýst sig samþykka þessu áliti.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 94/2013 um breytingu á XVII. viðauka um hugverkaréttindi við EES-samninginn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti frá utanríkisráðuneyti og mennta- og menningarmálaráðuneyti, og hefur einnig borist minnisblað frá utanríkisráðuneyti. Utanríkismálanefnd hefur áður, í samræmi við 2. gr. reglna um þinglega meðferð EES-mála, fjallað um tilskipunina, það var árið 2011. Í því ferli hlaut tilskipunin efnislega umfjöllun í allsherjar- og menntamálanefnd sömuleiðis, og var þá einnig leitað álits hjá stjórn Sambands flytjenda og hljómplötuframleiðenda og hjá Sambandi tónskálda og eigenda flutningsréttar. Allsherjar- og menntamálanefnd gerði ekki athugasemdir við málið og skilaði áliti þar að lútandi. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 94/2013, frá 3. maí 2013, um að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2011/77/ESB um breytingu á tilskipun 2006/116/EB um verndartíma höfundaréttar og tiltekinna skyldra réttinda. Tilskipunin kveður á um lengingu verndartíma listflutnings í hljóðritum, úr 50 árum í 70 ár, eftir að flutningur fór fram eða frumupptaka var gerð, eða eftir fyrstu útgáfu upptökunnar. Við umfjöllun nefndarinnar var bent á að mikilvægt væri að tryggja að listflytjendur nytu fjárhagslegs ávinnings af lengingu verndartíma hljóðrita til jafns við verndartíma höfunda, sem nú er 70 ár. Höfundaréttur er sérstakt áhugamál þess sem hér stendur og mér þykir mikilvægt að nefna í þessari umræðu að höfundaréttur er margslunginn. Hann skiptist almennt í þrennt, þ.e. rétt höfundar, rétt flytjenda og síðan upptökurétt eða útgáfurétt. Síðan er höfundarétturinn margslunginn að því leyti að hann er annars vegar eignarréttur, eða réttara sagt réttur til þess að fara með viðkomandi listflutning eða verk, og hins vegar sæmdarréttur, sem er kannski ekki síður mikilvægur, sem veitir listamanninum rétt á að hafa eitthvað um það að segja hvernig farið er með verk hans eða flutning eða upptöku. Það sem hér ræðir um er sem sé lenging á rétti flytjandans þannig að réttur hans lengist frá 50 árum eftir flutning í 70 ár og þá til samræmis við rétt höfundarins sem nú þegar er 70 ár frá andláti höfundar og sama á við um upptökuna. Þetta eru sem sé þrír aðskildir réttir þó svo að þeir búi gjarnan í einum og sama listamanninum. Tilskipunin gerir ráð fyrir því að listflytjandinn njóti ávinnings af þessari lengingu verndartímans og það segir sig sjálft að í einhverjum tilvikum er hér verið að bæta við rétti á flutningi eða upptökum sem eru aftur í tímann, það er lenging á rétti umfram það sem gert var ráð fyrir. Því er gert ráð fyrir að listflytjandinn hafi um það að segja, að hann njóti þessa viðbótarréttar. Það er annars vegar tryggt með því að skylda megi hljómplötuframleiðendur til að leggja til hliðar upphæð sem samsvarar 20% af tekjum sem stofnast til vegna einkaréttar til dreifingar, eintakagerðar eða birtingar á hljóðritum og þessari upphæð skuli svo ráðstafað til þeirra sem hafa framselt eða úthlutað einkarétti sínum fyrir heildargreiðslu. Hins vegar má mæla fyrir um leiðréttingu á þeim samningum þar sem listflytjendur hafa framselt einkarétt sinn til endurgjalds til hljómplötuframleiðanda á þann hátt að listflytjendur byrji með hreint borð. Í þeim tilvikum bera ríki ábyrgð á því að úrræði séu til staðar takist ekki að endurnýja eða leiðrétta samninga milli aðila. Að lokum er með tilskipuninni stefnt að því að tryggja samræmingu á verndartíma höfundaréttar milli aðildarríkjanna þegar um er að ræða frumsamdar tónsmíðar með frumsömdum texta á þann hátt að umrædd tilskipun nái til allra þeirra verka. Í þeim tilvikum er miðað við að verndartíminn skuli vera 70 ár frá andláti þess höfundar sem lengur lifir. Innleiðing framangreindrar gerðar kallar á lagabreytingar hér á landi. Mennta- og menningarmálaráðherra mun í því skyni leggja fram frumvarp til laga um breytingar á höfundalögum, nr. 73/1972, til innleiðingar á ákvæðum tilskipunarinnar. Frumvarpið mun að líkindum koma til umfjöllunar í allsherjar- og menntamálanefnd. Ekki er gert ráð fyrir því að innleiðing tilskipunarinnar muni hafa í för með sér stjórnsýslulegar eða efnahagslegar afleiðingar. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir það rita hv. alþingismenn Birgir Ármannsson formaður, Óttarr Proppé framsögumaður, Árni Þór Sigurðsson, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Vilhjálmur Bjarnason og Össur Skarphéðinsson. Það skal tekið fram að hv. þm. Birgitta Jónsdóttir, áheyrnarfulltrúi í utanríkismálanefnd, er samþykk áliti þessu.

Virðulegi forseti. Ég vil gera grein fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 129/2013 um breytingu á XVI. viðauka um opinber innkaup við EES-samninginn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa frá utanríkisráðuneyti og fjármála- og efnahagsráðuneyti. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 129/2013, frá 14. júní 2013, um breytingu á XVI. viðauka (Opinber innkaup) við EES-samninginn frá 2. maí 1992, og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2009/81/EB frá 13. júlí 2009 um samræmingu reglna um útboð og gerð samningsyfirvalda eða samningsstofnana á tilteknum verksamningum, vörusamningum og þjónustusamningum á sviði varnar- og öryggismála og um breytingu á tilskipunum 2004/17/EB og 2004/18/EB. Sex mánaða frestur, samkvæmt EES-samningnum, til að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara er veittur til 14. desember 2013. Framsetning tillögunnar telst að mati nefndarinnar í samræmi við 4. gr. reglna um þinglega meðferð EES-mála frá 1. október 2010. Tilskipunin kveður á um samræmingu á reglum er varða opinber innkaup á verk-, vöru- eða þjónustusamningum á sviði varnar- og öryggismála. Markmið hennar eru jöfnun á samkeppnisskilyrðum, hagkvæmara innkaupaferli, lækkun kostnaðar og bætt afhendingar- og upplýsingaöryggi. Við umfjöllun nefndarinnar var meðal annars bent á að gerðar yrðu auknar kröfur til birgja í forvali um upplýsingagjöf og um hvaða undirverktaka þeir hygðust nota, en með því mætti auka rekjanleika við opinber útboð. Innleiðing framangreindrar gerðar kallar á lagabreytingar hér á landi og mun fjármála- og efnahagsráðherra í því skyni leggja fram frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 84/2007, um opinber innkaup, til innleiðingar á ákvæðum hennar. Frumvarpið mun að líkindum koma til umfjöllunar í efnahags- og viðskiptanefnd. Gert er ráð fyrir að innkaup stofnana sem falla undir lög um opinber innkaup, sem og stofnanir sem annast vatnsveitu, orkuveitu, flutninga og fjarskipti, muni geta fallið undir breytta framkvæmd við innleiðingu tilskipunarinnar. Einkum er þó talið að ákvæði tilskipunarinnar kunni að hafa áhrif á opinber innkaup embættis ríkislögreglustjóra og Landhelgisgæslunnar. Bent var á við umfjöllun málsins að fjármála- og efnahagsráðuneyti hefði haft samráð við framangreinda aðila við undirbúning á innleiðingu ákvæða tilskipunarinnar, enda varðaði hún einkum verkefni á sviði landamæravörslu, landhelgisgæslu, löggæslu og hættustjórnun. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir álitið rita hv. þm. Birgir Ármannsson formaður, Vilhjálmur Bjarnason framsögumaður, Ásmundur Einar Daðason, Frosti Sigurjónsson, Óttarr Proppé, Steinunn Þóra Árnadóttir og Valgerður Gunnarsdóttir. 
             Virðulegi forseti. Ég horfði hér á nefndarálitið. Það er augljóst að orðið hefur nafnaruglingur. Hér vantar nafn hv. þm. Silju Daggar Gunnarsdóttur en ritað hefur verið nafn hv. þm. Valgerðar Gunnarsdóttur sem ekki á sæti í utanríkismálanefnd. Ég vænti þess að sú villa verði leiðrétt. Svona er þetta lesið og ég biðst fyrirgefningar á því. Þetta er auðvitað eins og önnur mannanna verk, sumir hafa atvinnu af því að búa til villur en aðrir af því leiðrétta þær og hér er þetta leiðrétt.

Virðulegi forseti. Fyrir hönd atvinnuveganefndar mæli ég fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 40/2013, um endurnýjanlegt eldsneyti í samgöngum á landi. Í 1. gr. frumvarpsins segir: Við lögin bætist ákvæði til bráðabirgða sem orðast svo: Ákvæði 6. gr. koma til framkvæmda 1. október 2014. 2. gr. er um að lög þessi öðlist þegar gildi. Í greinargerðinni segir, virðulegi forseti: Lög nr. 40/2013, um endurnýjanlegt eldsneyti í samgöngum á landi tóku gildi 10. apríl 2013. Í 9. gr. laganna er kveðið á um að 3. og 4. gr., þar sem mælt er fyrir um skilyrði um lágmarksorkuhlutdeild endurnýjanlegra orkugjafa, komi til framkvæmda 1. janúar 2014. Markmið laganna er að auka hlut endurnýjanlegra orkugjafa í samgöngum á landi og draga úr losun gróðurhúsalofttegunda með hagkvæmum og skilvirkum hætti. Með frumvarpi þessu er lagt til að gildistöku sektarákvæða í 6. gr. laganna verði frestað til 1. október 2014, þ.e. níu mánuðum eftir að 3. og 4. gr. hafa komið til framkvæmda. Verði frumvarpið að lögum hefur Orkustofnun því ekki heimild til að beita sektum fram að þeim tíma. Nefndin telur eðlilegt að beita ekki sektum fyrst um sinn þó að 3. og 4. gr. verði komnar til framkvæmda, enda geti komið upp ófyrirséð tæknileg vandamál eða tafir við að koma upp nýjum búnaði til íblöndunar eða dreifingar endurnýjanlegs eldsneytis. Einnig má benda á að fresturinn verði reynslutímabil fyrir Orkustofnun sem hefur eftirlit með framkvæmd laganna. Þar sem gildistöku laganna var flýtt við meðferð frumvarps til þeirra á 141. löggjafarþingi má segja að það sé sanngirnismál að beita ekki sektum í þennan tíma. Nefndin hefur fjallað um málið ásamt fulltrúum frá Atlantsolíu, Carbon Recycling International, Lífdísil ehf., Mannvirkjastofnun, N1, Skeljungi og slökkviliðinu á höfuðborgarsvæðinu. Fram komu sjónarmið um að fresta bæri gildistöku laganna þar sem tími til undirbúnings væri ekki nægur. Bent var á að upp hefðu komið mál á síðari stigum undirbúnings sem leiddu til þess að ekki væri unnt að uppfylla markmið laganna um 3,5% hlut eldsneytis í samgöngum. Nefndin telur ljóst að nokkrir seljendur hafi reynslu af sölu endurnýjanlegs eldsneytis en aðrir séu að stíga sín fyrstu skref á því sviði. Nefndin fékk upplýsingar frá atvinnuvegaráðuneyti um að ráðuneytið hefði haft samband við seljendur eldsneytis ásamt Samtökum iðnaðarins sem hefði aflað upplýsinga frá innlendum framleiðendum. Eldsneytissalar töldu sumir ekki ástæðu til að fresta gildistöku en aðrir tóku undir ósk um frestun. Innlendir framleiðendur hefðu hins vegar haft áhyggjur af frestun gildistöku þar sem aukinn kraftur og fjármagn hefði verið sett í undirbúning og kæmi því frestur þeim ekki vel. Í kostnaðarumsögn fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytis um það frumvarp sem varð að lögum kemur fram að áætlað heildartekjutap fyrir ríkissjóð þegar lögin verða komin að fullu til framkvæmda sé samtals um 1.150 millj. kr. á ári. Í nefndaráliti atvinnuveganefndar frá 14. mars 2013 (þskj. 1259 á 141. löggjafarþingi) kemur fram að þetta tekjutap sé að öllum líkindum ofmetið og það nánar útskýrt þar. Í þessu sambandi er rétt að benda á að með lögum nr. 129/2009, um umhverfis- og auðlindaskatta, var tekið upp svokallað kolefnisgjald á kolefni af jarðefnauppruna. Í greinargerð með frumvarpi til þeirra laga segir að kolefnisgjaldið sé „fyrsti liður í áætlun stjórnvalda um samræmingu í skattlagningu ökutækja og eldsneytis með það markmið að leiðarljósi að hvetja til notkunar vistvænna ökutækja, orkusparnaðar, minni losunar gróðurhúsalofttegunda og aukinnar notkunar á innlendum orkugjöfum“. Tekjur af kolefnisgjaldi árið 2013 eru áætlaðar um 3.200 millj. kr. og í frumvarpi til fjárlaga fyrir 2014 samtals 3.350 millj. kr. Þeim tekjum er því ætlað að styðja við orkuskipti í samgöngum. Nú þegar eru liðnir sjö mánuðir frá gildistöku laga nr. 40/2013 þó að 3. og 4. gr. komi ekki til framkvæmda fyrr en um áramót. Með hliðsjón af framangreindu og því að ljóst er að tvenns konar hagsmunir togast á í málinu leggur nefndin til að sektarákvæðum verði frestað eins og að framan er lýst. Það ætti ekki að draga úr þeim þunga sem er í orkuskiptum í samgöngum nú um stundir. Búast má við því að unnið verði af kappi að undirbúningi á öllum sviðum til að mæta hærra þrepi sölumarkmiðs 1. janúar 2015 en aðilar verða ekki sektaðir til 1. október 2014 nái þeir ekki að uppfylla sölumarkmið fram að þeim tíma. Virðulegi forseti. Eins og fram kemur í nefndarálitinu var þetta mál afgreitt á síðasta löggjafarþingi, þ.e. 141. löggjafarþingi, í apríl á þessu ári. Um það myndaðist mikil samstaða í hv. atvinnuveganefnd þegar það var þar til umfjöllunar og má segja að þau tækifæri sem nefndarmenn sjá í þessu liggi kannski fyrst og fremst í því að við erum að horfa til þess að innan lands eru á ferðinni sprotafyrirtæki sem eru að hefja framleiðslu á eldsneyti. Annars vegar er þar um að ræða Carbon Recycling International sem er með verksmiðju við Svartsengi. Tilraunaverksmiðja þess hefur um nokkurt skeið framleitt um 1,5 millj. lítra af metanóli á ári. Þegar þessi lög voru innleidd á síðasta þingi var tekin ákvörðun um að stækka þá verksmiðju upp í full afköst sem eru um 5 millj. lítra á ári og síðan eru fyrirhugaðar framkvæmdir við enn meiri framleiðslu í næstu verksmiðju sem vonandi getur farið af stað á næsta ári ef upplýsingar mínar frá fyrirtækinu reynast réttar. Þar er um að ræða 50 millj. lítra verksmiðju sem er fyrsta alvöruverksmiðjan sem mun þá rísa og sú fyrsta af fleirum sem fyrirhugaðar eru. Þetta er mjög áhugavert mál og getur orðið mjög til eflingar á verðmætasköpun innan lands og að hluta til getur þetta nýst sem íblöndunarefni fyrir bifreiðaeldsneyti hér innan lands. Það er ljóst að framleiðsluvörur þessa fyrirtækis munu ekki einar og sér ná að uppfylla þarfir olíufélaganna en annað fyrirtæki, Lífdísill, hefur einnig hafið framleiðslu á tilraunastigi sem hefur gengið vel og er með áform um að stækka og auka þá framleiðslu til muna í samvinnu við fyrirtæki sem meðal annars urðar sorp. Þar er um að ræða hugmyndir sem geta orðið til á næstu missirum og árum, mætti áætla 2016, þar sem hafin væri framleiðsla á jafnvel nokkrum milljónum lítra af lífdísil á hverju ári. Forstjóri sænsks skipafélags mætti á fund í Hörpu í ágúst sl. sem var af því tilefni að erlendur aðili, einn sá stærsti á þessum markaði með metanól í heiminum, var að koma inn sem hluthafi í fyrirtækið Carbon Recycling International. Það var mikil viðurkenning fyrir fyrirtækið að fá þann hluthafa inn í starfsemi sína. Hjá fulltrúa þessa sænska skipafélags kom fram að hann reiknaði með því að innan nokkurra ára mundi um helmingur af skipaflota þess félags nýta metanól til brennslu í skipum sínum. Stórir vélaframleiðendur, sem framleiða meðal annars skipavélar og vélar í stærri bíla, hafa þegar hafið framleiðslu á vélum sem ganga eingöngu fyrir metanóli. Það þarf ekki að velta því lengi fyrir sér, virðulegi forseti, hvaða áhrif það getur haft á eldsneytisnotkun okkar ef við getum nýtt á þessar eyðslufreku stóru vélar eldsneyti sem er framleitt hér innan lands og kannski í framhaldi af því mögulega, sem er alveg raunhæft og mjög líklegt, hafið útflutning á eldsneyti. Þetta er auðvitað mjög spennandi og var mikil samstaða um það innan nefndarinnar að full ástæða væri til að hvetja innlend olíufélög til að horfa mjög til þessa þáttar og reyna eftir megni að nýta innlenda framleiðslu til íblöndunar í eldsneyti fyrir bifreiðar. Það verður að segja að almennt var tekið mjög jákvætt í þá skoðun þó að það kæmi greinilega fram hjá fulltrúum olíufélaganna að í heiminum í dag er ekki verið að blanda metanóli eingöngu í bensín heldur er það blandað einnig með etanóli, og etanól verður að flytja inn. Það hefur eitthvað verið gagnrýnt við meðferð þessa máls að ríkið verði af ákveðnum skatttekjum við þessa breytingu. Það er alveg rétt, eins og kemur fram í greinargerð með þessu frumvarpi, og hinu fyrra sem var afgreitt hér í apríl, að þá var af hálfu fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins reiknað með að tekjutap ríkissjóðs gæti orðið um 1.150 milljónir á ári. Það byggir á því að íblöndunarefnin, sem mögulega verða flutt inn, og verða flutt inn til þess að olíufélögin geti uppfyllt þessi skilyrði, eru ekki tolluð eða skattlögð með sama hætti og eldsneyti þegar það er flutt til landsins. Þetta er sem sagt undanþegið bensíngjaldi og þeim gjöldum sem leggjast á bensín. Á móti kemur, eins og ég fór yfir áðan, að hér var lagður á sérstakur kolefnisskattur og hann var einmitt lagður á til þess að koma á samræmingu í skattlagningu ökutækja og eldsneytis með það markmið að leiðarljósi að hvetja til notkunar vistvænna ökutækja, orkusparnaðar, minni losunar gróðurhúsalofttegunda og aukinnar notkunar á innlendum orkugjöfum. Tekjurnar af þessu eru áætlaðar í fjárlagafrumvarpinu fyrir 2014 um 3.350 milljónir. Ef við viljum horfa sérstaklega á gagnrýni um að þarna verði tekjutap hjá ríkissjóði getum við með sama hætti sagt að við verðum fyrir miklu tekjutapi við innflutning á rafmagnsbílum, bílum sem ganga fyrir metangasi o.s.frv. þar sem nákvæmlega sömu aðferðum er beitt, þ.e. við tollum þessar bifreiðar ekki með sama hætti og þær bifreiðar sem eru fluttar inn og ganga fyrir hefðbundnu eldsneyti. Þetta verður alltaf togstreita en ég held að það sé sameiginlegt markmið okkar allra að auka frekar veg eyðslugrennri bíla og þeirra farartækja sem ganga fyrir eldsneyti sem mengar minna. Það er mjög jákvætt að á annað þúsund bílar keyri hér á metangasi sem er framleitt innan lands, það er auðvitað mjög jákvæð þróun að við skulum sjá svo mikla aukningu í sölu rafmagnsbíla sem raun ber vitni. Þá verðum við auðvitað að mæta því með einhverri annarri skattlagningu vegna þess að þessi farartæki borga til dæmis ekki hið hefðbundna eldsneytisgjald og þannig verður ríkissjóður af tekjum sem hann áður hafði. Við höfum farið í aðra skattlagningu til að mæta tekjutapi ríkissjóðs og í raun að greiða fyrir þessari leið. Þetta er stór þáttur í því og um þetta mál er mikil samstaða innan atvinnuveganefndar. Ég legg svo til, virðulegi forseti, að þetta mál gangi til 2. umr. að lokinni þessari umræðu hér.

Hæstv. forseti. Ég er einn af nefndarmönnum í atvinnuveganefnd sem standa að því lagafrumvarpi sem formaður nefndarinnar, hv. Jón Gunnarsson, mælti fyrir þar sem eingöngu er verið að fresta sektarákvæðum sem áttu að taka gildi um næstu áramót til 1. október 2014. Það er rétt sem kom fram að mikil samstaða var í fyrrverandi atvinnuveganefnd um það frumvarp sem varð að lögum nr. 40/2013, um endurnýjanlegt eldsneyti í samgöngum á landi, en þau tóku gildi 10. apríl 2013. Eins og kom fram í flutningsræðu hv. þingmanns var gert ráð fyrir að lögin tækju gildi einu ári seinna, en í meðförum atvinnuveganefndar skapaðist mikil samstaða allra nefndarmanna um að flýta því um eitt ár. Það var auðvitað gert af góðum hug til að auka innlent íblöndunarefni til að setja í eldsneyti og stuðla þar með að meiri notkun á innlendum íblöndunarefnum og spara þannig gjaldeyri á innflutningi á eldsneyti o.s.frv. Til að gera langa sögu stutta kom þetta frumvarp út úr vinnu atvinnuveganefndar. Margir gestir komu til nefndarinnar og ég verð að segja alveg eins og er að þar komu fram ýmsar upplýsingar sem við fengum ekki í nefndinni á sínum tíma. Á tímabili leit út fyrir að jafnvel væri bara skynsamlegt að fresta gildistöku laganna til þess tíma sem lagt var til þegar frumvarpið var lagt fram. En sem betur fer var það ekki gert og ég hygg að hv. þingmaður hafi sagt að ákveðin málamiðlun kæmi fram í frumvarpinu núna, þ.e. að fresta gildistöku sektarákvæða í 6. gr. til 1. október 2014. Í nefndinni varð maður þess áskynja að misjöfn sjónarmið voru hjá olíufélögunum. Sum voru tilbúin, önnur kannski ekki. Ég vil alveg sérstaklega taka fram að tíminn frá gildistöku laganna 10. apríl 2013 - hefðbundinn tími sumarleyfa og annað slíkt sem gerði það kannski að verkum að menn undirbjuggu sig ekki eða höfðu ekki nægan tíma til að gera það - er líka röksemd með því að fresta þessu eins og hér er lagt til. Virðulegi forseti. Það sem ég vildi segja í þessum efnum er einungis um sektarákvæðið, frestun gildistöku þess, og lýsa stuðningi við það og fagna því að við þurfum ekki að ganga þá göngu að fresta gildistöku laganna allra. Síðan ætla ég að taka undir að sú þróun á Íslandi er mjög ánægjuleg, eins og í svo mörgu öðru hjá okkur, að margir bílar eru farnir að keyra á metangasi sem unnið er hér á landi, í raun og veru af ruslahaugum, og mikil fjölgun er í rafmagnsbílum. En ég ætla ekki að lengja umræðuna með því að fara inn á aðra þætti, sem vissulega ber að taka tillit til eins og hv. þingmaður nefndi áðan, þ.e. hvernig þeir bílar eiga að greiða í sameiginlegan vegasjóð ef svo má að orði komast. Það er mál sem hefur ekki verið klárað en það er hlutur sem er tifandi inni vegna þess að við sjáum að hluti vegasjóðs af eldsneyti fer minnkandi og þörfin fyrir aukna vetrarþjónustu, uppbyggingu og viðhald vega er mikil. Þetta vildi ég segja, virðulegi forseti, um málið. Ég tel ekki að það þurfi að ganga til nefndar milli umræðna af því að málið er flutt af allri atvinnuveganefnd.

Virðulegur forseti. Frumvarpið sem hér er verið að fresta að hluta til gildistöku á vegna refsiákvæða var samþykkt 10. apríl 2013. Mér finnst að undanförnu margt hafa komið fram í þessu máli sem hvorki er fullrætt né fullkannað. Ég hefði talið skynsamlegra, öndvert við það sem hv. þm. Kristján L. Möller sagði, að lögunum yrði frestað í heild sinni um tíma á meðan þeir þættir sem upp hafa komið eru enn, að mínu mati, ókannaðir. Ég vildi láta þetta koma fram við umræðuna en ætla ekki tefja hana frekar.

Virðulegi forseti. Fyrir hönd þingmannanna Haraldar Benediktssonar, Jóns Gunnarssonar, Ásmundar Friðrikssonar, Kristjáns L. Möllers, Páls Jóhanns Pálssonar og Þorsteins Sæmundssonar mæli ég fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um velferð dýra, nr. 55/2013. Frumvarpið er svohljóðandi: 1. gr. 1. mgr. 13. gr. laganna orðast svo: Starfsemi samkvæmt lögum þessum skal háð reglulegu opinberu eftirliti af hálfu Matvælastofnunar. Umfang og tíðni eftirlits skal byggt á áhættuflokkun. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi. Með frumvarpinu er lögð til breyting á lögum um velferð dýra, nr. 55/2013, í því skyni að draga úr umfangi þess eftirlits sem lögin mæla fyrir um. Lögin voru samþykkt á 141. löggjafarþingi en öðlast gildi 1. janúar 2014. Í frumvarpi því sem varð að lögum var mælt fyrir um reglulegt opinbert eftirlit af hálfu Matvælastofnunar. Kveðið var á um að leyfisskyld starfsemi væri háð reglulegu opinberu eftirliti af hálfu stofnunarinnar en umfang þess og tíðni byggðist á áhættuflokkun. Þáverandi atvinnuveganefnd lagði til breytingu á ákvæðinu þar sem kveðið var á um tiltekið lágmark eftirlitsheimsókna þannig að þær yrðu ekki sjaldnar en annað hvert ár. Flutningsmenn leggja til að fallið verði frá því að mæla fyrir um svo tíðar eftirlitsheimsóknir og að ákvæðinu verði breytt í fyrra horf. Eftirlitið og umfang þess verði því byggt á áhættuflokkun. Flutningsmenn telja að með því að falla frá heimsóknum annað hvert ár megi draga töluvert úr kostnaði. Gert er ráð fyrir því að eftirlitið verði áhættumiðað og m.a. horft meira til þess hvort upplýsingum frá búfjáreigendum sé skilað með fullnægjandi hætti eða ekki. Virðulegi forseti. Þetta hlaut þó nokkra umræðu á síðasta þingi, 141. þingi, þegar málið var afgreitt. Niðurstaðan þá var að mæla fyrir um svo strangt eftirlit eins og raun ber vitni í þeirri löggjöf. Eftir að hafa skoðað málið hafa þessir hv. þingmenn orðið sammála um að tilefni sé til að draga úr því. Það hefur komið fram ákveðið kostnaðarmat sem sýnir okkur að þetta yrði mjög kostnaðarsamt og þessi kostnaður lendir auðvitað á þeim sem stunda búfjárhald fyrst og fremst og getur numið milljónum króna á ári. Sem betur fer er það nú þannig í okkar samfélagi að flestir sem stunda búrekstur gera það með miklum sóma og eru með hlutina í lagi á sínum búum. Það er mat nefndarmanna að ástæðulaust sé að vera með svo strangt eftirlit á stöðum þar sem ekkert athugavert hefur komið fram. Þess vegna er hér lagt til að þetta verði byggt á áhættuflokkun. Það fer þá eftir starfsemi og það fer þá eftir því hvernig reynslan er. Þetta hefur ekkert með það að gera að draga úr skyldum Matvælastofnunar til að hafa eftirlitið eða að taka á móti ábendingum eða kærum. Það breytist ekkert við þetta en reynt er að draga úr þessu umfangi og er svona í samræmi, getum við sagt, við þau markmið að vera ekki að ýta óþarfaeftirliti að íslensku atvinnulífi og íþyngja því með tilheyrandi kostnaði sem síðan lendir á neytendum að lokum. Virðulegi forseti. Ég legg til að þetta frumvarp gangi til hv. atvinnuveganefndar að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um velferð dýra sem eru lög sem samþykkt voru á síðasta kjörtímabili og snerust um heildarendurskoðun á dýraverndarlögunum. Lögð er til breyting á einni tiltekinni grein laganna sem varðar opinbert eftirlit af hálfu Matvælastofnunar. Það er áhugavert, þegar maður skoðar nefndarálitið, að við meðferð málsins á síðasta kjörtímabili - sem raunar er undirritað af allflestum þáverandi nefndarmönnum þó einhverjir séu þar með fyrirvara - leggur nefndin til að um sé að ræða skýrari eftirlitsskyldur en lagt er til í frumvarpi nefndarinnar. Ég velti því upp hvaðan þessi ábending sem nefndin er að bregðast við komi. Það er alveg ljóst að í meðförum málsins í heild á fyrri stigum lögðust Bændasamtök Íslands mjög eindregið gegn ákvæðinu. Þau töldu að ekki væri ástæða til að ganga svo langt. Samband íslenskra sveitarfélaga hafði hins vegar á sínum tíma stutt þá niðurstöðu sem var í lögunum eins og þau voru samþykkt þar sem fram kom að eftirlitsheimsóknir skyldu fara fram með reglulegum hætti. Ég geri ráð fyrir því að hv. framsögumaður málsins eða formaður nefndarinnar geri grein fyrir því í síðari ræðu sinni, bæði hvaðan þessi ábending kemur til að byrja með og hvað það er sem hvetur beinlínis til að slaka á eftirliti með því móti sem hér er lagt til þegar lögin hafa ekki einu sinni náð að safna neinni reynslu - þetta var vinna sem tók gríðarlega langan tíma og var unnin í mjög víðu og breiðu samráði á mjög löngum tíma. Þá vil ég spyrja hvort haft hafi verið samráð við fleiri aðila af því að ég þykist sjá að hér sé fyrst og fremst verið að bregðast við tilteknum ábendingum á fyrri stigum. Ég spyr til að mynda um afstöðu dýraverndarráðs til þessa og hvort Samband íslenskra sveitarfélaga hafi verið í samráði við nefndina, það kemur í raun ekki fram í greinargerðinni. Ég náði að vísu ekki alveg upphafinu á framsögu hv. þingmanns hér áðan en ég gat ekki merkt að gerð væri mjög skýr grein fyrir aðdraganda þess að þetta mál sé flutt af nefndinni, þ.e. efnisleg rök fyrir því að lagt sé til að dregið sé úr eftirliti í þessum efnum. Ég tel að það þurfi umtalsvert betri röksemdir í því efni en ég vænti þess að þegar málið verður sent til umsagnar þá muni þessi sjónarmið koma fram. Eftir sem áður stendur sú spurning, henni er ósvarað, hvaðan tilefnið kemur og hvað það er sem fær hv. þingmenn sem hér leggja breytinguna til til að komast að þeirri niðurstöðu að þetta sé málinu og málaflokknum til góðs.

Hæstv. forseti. Já, ég er einn af flutningsmönnum þessa frumvarps sem var kynnt á fundi í atvinnuveganefnd fyrir nokkrum dögum, þessi breyting og útlistað hvers vegna hún kæmi til. Ég verð að segja eins og er að ég gat tekið undir þau sjónarmið sem þar komu fram. Þau voru á þann veg að ekki væri nauðsynlegt að hafa eftirlitsskyldu og komur á fyrirmyndarbú, við skulum bara segja það, bú sem kannski fær verðlaun fyrir allt saman sem þar er inni í myndinni, að ekki sé ástæða til að hafa svo mikið eftirlit á þannig stöðum. Þess vegna er aðalatriðið hér að þetta sé byggt á áhættuflokkun sem Matvælastofnun gerir. Ef hún kemst að þeirri niðurstöðu að bú sem hún hefur heimsótt sé alltaf til fyrirmyndar þá tel ég að draga megi úr eftirliti og þar með kostnaði viðkomandi bónda, sem er mikið atriði. Matvælastofnun hefur þá meiri tíma og meiri möguleika á að heimsækja oftar býli sem kannski er kvartað undan eða býli sem stofnunin hefur gert athugasemdir við. Það var þetta sem gerði það að verkum, virðulegi forseti, að ég legg nafn mitt við þessa tillögu og vil skoða þetta betur. En annars, eins og komið hefur fram, taka þessi lög gildi 1. janúar næstkomandi. Með þessu er ég sannfærður um að ekki sé verið að draga úr opinberu eftirliti, það getur minnkað á góðum búum en getur líka aukist hjá öðrum, það gefst þá meiri tími til að koma þangað oftar. Virðulegi forseti. Ég er sammála því að málið komi til atvinnuveganefndar eftir þessa umræðu og var um það rætt á fundi í atvinnuveganefnd þar sem einstakir nefndarmenn vildu skoða málið aðeins betur. Það leit út fyrir að atvinnuveganefnd gæti flutt þetta mál öll sömul en niðurstaðan varð þessi eftir að einn nefndarmaður vildi skoða það aðeins betur; og það er bara sjálfsagt. Þegar málið kemur til atvinnuveganefndar munum við fara betur yfir þetta mál. En ég verð að segja eins og er, og það er alveg eins með þetta og annað, að ég tel gott að dregið sé úr kostnaði þar sem hægt er en tek skýrt fram að með þessari breytingartillögu við greinina er ekkert sem kemur í veg fyrir að Matvælastofnun geti komið oftar á býli sem hún telur sig þurfa að koma oftar á og gera athugasemdir við; ef til dæmis berast kvartanir eða kærur, að það sé bara hið besta mál. En engin ástæða er til að hlaða kostnaði á þá sem allt er í lagi hjá.

Virðulegi forseti. Þessu eftirliti var þannig háttað til sveita um árabil að svokallaðir fóðureftirlitsmenn voru skipaðir í héraði. Þetta voru gjarnan einhverjir bændur í sveit eða aðrir sem bjuggu í nágrenninu sem höfðu með þetta eftirlit að gera og þeir fóru heim á bæina á hverjum vetri og mældu stabbann eins og þar stendur. Þeir mældu heyforða og tóku þannig mælingu og svo var þetta reiknað út frá þörfinni miðað þann búfjárstofn sem var á hverju búi. Þetta voru kallaðir fóðureftirlitsmenn. Þetta var ágætisfyrirkomulag og var til þess gert að reyna að rýna í það hvort einhvers staðar væru vandræði með að fóðra það fé sem sett var á fyrir veturinn í þeim húsakosti sem búin höfðu yfir að ráða. Nú er búið að breyta þessu. Nú eru þetta ekki lengur menn í héraði heldur sinnir Matvælastofnun þessu eftirliti og það hefur augljóslega í för með sér meiri kostnað til dæmis; og ekkert óeðlilegt við það í sjálfu sér, við þessa þróun. En það hlýtur samt að vera markmið okkar allra að vera ekki með of íþyngjandi eftirlit í íslenskum atvinnurekstri hver sem hann er. Í því felast engin skilaboð um að eftirlit eigi ekki rétt á sér og sé ekki nauðsynlegt. Það er alveg ljóst að ekkert má slá af þeim kröfum sem við gerum til matvælaframleiðslu eða annarrar framleiðslu í landinu þegar kemur að eftirliti. En mikið hefur verið kvartað yfir því, það er nokkuð víðtæk kvörtun, að svokallaður eftirlitsiðnaður hafi vaxið og farið úr böndum á undanförnum árum og sé orðinn verulega íþyngjandi fyrir atvinnurekstur almennt í landinu. Það er meðal annars í stefnuyfirlýsingu þessarar ríkisstjórnar og hefur verið rætt um það að skoða þessa hluti. Það þarf að gera þetta í einhverri sátt. Kostnaður við svona eftirlit lendir bara á einum stað að lokum, virðulegi forseti. Hann lendir á neytendum landsins, hann lendir á borgurunum. Það er enginn annar sem borgar þennan kostnað. Út frá því sjónarmiði einu og sér er ærin ástæða til að skoða þessa hluti í víðtæku samhengi þannig að við megum þá liðka fyrir framleiðslu, draga úr eftirliti þar sem það er hægt og eðlilegt og reyna að minnka kostnað og umfang atvinnulífsins af því að bera þetta eftirlit og deila því síðan út í verðlagið. Það held ég að sé uppruni málsins - af því að ég var spurður að því hver væri uppruni málsins, hvaðan það væri upprunnið. Verið er að skoða allan kostnað og meðal annars verið að skoða þessi mál og uppruninn liggur í því að löggjafinn hafi þarna gengið of langt, þ.e. að mati þeirra sem flytja þetta mál. Eins og ég sagði hér áðan þá er í flestum tilfellum, ef við horfum á búrekstur í landinu, allt í góðu lagi. Auðvitað hefur margt breyst til sveita, sem betur fer, og víðast hvar eru hlutirnir í mjög góðu lagi, fyrirmyndarbú eru rekin um allt land. Er ástæða til að það sé lögbundið að farið skuli heim á þessi bú með reglulegu millibili eða er ástæða til þess, eins og gert er ráð fyrir hér, að eftirlitið verði áhættumiðað? Þá á það bæði við um það hvað verið er að framleiða og hversu mikið eftirlit sé eðlilegt miðað við framleiðsluafurðir og hvort upplýsingar sem er skilað séu nægilegar, hvort þeim sé skilað með fullnægjandi hætti eða ekki og síðan að eftirlit sé aukið að gefnu tilefni þar sem þess er þörf. Almennt séð held ég að menn hafi verið sammála um þetta og þannig leit frumvarpið út eins og það kom til hv. atvinnuveganefndar á síðasta vori. Þannig kom það frá hæstv. ráðherra og þáverandi formanni Vinstri grænna til þingsins. Það má segja að við séum að fara í þann farveg sem lagt var til á sínum tíma og einhverjar milljónir muni sparast í rekstri á ári, sennilega á bilinu 5–10 milljónir án þess að ég vilji bera algera ábyrgð á þeim tölum.

Virðulegi forseti. Það var meiningin að fara í andsvar en ég veit ekki hvort það slapp til. Það gildir einu, ég fer þá bara í aðra ræðu þótt hún verði stutt. Mig langar að biðja hv. framsögumann að fara í andsvar við mig vegna þess að ég hef tvær, þrjár spurningar til hans sem eru kannski fyrst og fremst vegna þess að hann gerði ágætlega grein fyrir …  Þetta er kunnuglegt stef í hægri pólitík að jafnaði, þ.e. að eftirsóknarvert sé að draga úr eftirliti og að menn líti yfirleitt alltaf á eftirlit með augum þess sem telur eftirlitið vera íþyngjandi. Það er orðfærið sem er gjarnan notað þegar menn fjalla um eftirlit og það kom raunar alloft fram í máli hv. þingmanns að það væri íþyngjandi. Ég vil tala um það almennt en ekki hvað varðar þetta frumvarp sem er hér til umfjöllunar. Telur þingmaðurinn að eftirlit sé fyrst og fremst íþyngjandi og ef eftirlit er til einhvers spyr ég: Í þágu hverra er eftirlit með atvinnurekstri? Hverjum þjónar eftirlit með atvinnurekstri yfirleitt eða lítur þingmaðurinn svo á að það sé í meginatriðum íþyngjandi?

Virðulegi forseti. Hér er eingöngu verið að horfa á þetta mál, svo það sé alveg skýrt. Það er ekki hluti af einhverju stærra máli. Ég hef ekki séð nein mál sem þetta er hluti af en það má vel vera og ekki ólíklegt að fram komi önnur mál sem gætu verið sambærileg á þessu kjörtímabili. Tel ég eftirlit alltaf vera íþyngjandi? spyr hv. þingmaður. Nei, nei, ég tel eftirlit alls ekki alltaf vera íþyngjandi. En ég tel að við getum hagað eftirliti með mjög misjöfnum hætti og að við getum í raun oft haft það miklu einfaldara en það er í dag. Ég vil taka dæmi um það. Það eru ekki mörg ár síðan við vorum með stofnun sem hét Bifreiðaeftirlit ríkisins sem var með skoðunarstöð niðri í Borgartúni. Svo voru bifreiðaeftirlitsmenn úti um allt land. Ég man að ég tók bílprófið hjá einum slíkum á Blönduósi þegar ég var 17 ára gamall. Bifreiðaeftirlitsmenn ríkisins voru staðsettir í öllum bæjum úti um allt land. Bifreiðaeftirlit ríkisins var inni í Borgartúni með höfuðstöðvar sínar og svo var það líka suður í Hafnarfirði. Svo breyttum við þessu. Við slógum ekkert af eftirlitskröfunum en við nútímavæddum fyrirkomulagið. Við komum því þannig fyrir að það eru bara fyrirtæki sem sinna þessu í dag. Ég held að allir geti verið sammála um að sú breyting hafi verið mjög jákvæð. Það er ekki dýrt að fara með bílinn í skoðuð miðað við það sem það var. Ég tel það eftirlit að sjálfsögðu mjög eðlilegt og sjálfsagt en ég held að það hafi verið íþyngjandi fyrir ríkissjóð á þeim tíma þegar við þurftum að vera með bifreiðaeftirlitsmenn úti um allt land og höfðum það fyrirkomulag. Í þágu hverra er eftirlitið? Það er alveg ljóst að það er oftast í þágu okkar neytenda og varðandi það þingmál sem við ræðum hér þá er það auðvitað í þágu neytenda. Það er hluti af lögum um dýravelferð þannig að það er auðvitað líka í þágu málleysingja. Ég tel það vera mjög mikilvægt. Ég var sjálfur bóndi í nokkur ár. Ég átti á sjöunda hundrað ær, nokkur hross og nokkrar gyltur. Það gekk ágætlega fyrir sig. Ég þekki ágætlega til í sveit og ég tel þetta vera óþarfaeftirlit, það er skoðun mín að það sé bara óþarfi að koma reglubundið samkvæmt einhverjum lögum heim á hvern einasta bæ, hvort það er árlega eða annað hvert ár. Ég tel að það sé of kostnaðarsamt og íþyngjandi að því leyti, en það þýðir ekki að ég vilji eitthvað slá af þeim kröfum sem við gerum til þeirra sem stunda búskap. Það hefur ekkert með það að gera. Ég tel að þeir eigi að sæta eftirliti. Reyndar er það nú þannig til sveita almennt að nágranninn er sennilega yfirleitt besti eftirlitsaðilinn. Það er þannig almennt með bændur og búalið, svo það sé sagt, að það hefur velferð málleysingja mjög í hávegum og sættir sig ekki við að farið sé illa með skepnur þannig að eftirlitið er kannski eins og í svo mörgu öðru svolítið hjá okkur sjálfum, fólkinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta ágæta samtal sem við erum að koma á hér. Ég held raunar að það sé afar mikilvægt út frá þessari heildarnálgun af því að þingmaðurinn er með ákveðið þrástef í sínu máli sem er oft nær, finnst mér, ákveðinni pólitískri afstöðu frekar en það liggi skýrt mat til grundvallar hverju sinni. Þótt ég vilji ekki gera þingmanninum upp skoðun í þeim efnum vil ég kannski vera með þær vangaveltur hér að ef við göngum út frá því að við ætlum að hafa það að markmiði að draga úr eftirliti, eins og mér hefur stundum fundist sjálfstæðismenn tala, þurfum við til að mynda að huga að Fjármálaeftirlitinu í aðdraganda bankahrunsins. Við þurfum að huga að eftirliti með fjarskiptafyrirtækjum sem við höfum nýleg dæmi um að sé stórlega ábótavant, við getum nefnt kjöt eða ekki kjöt í kjötréttum, við getum nefnt kadmíum, við getum nefnt díoxín, við getum nefnt fleiri dæmi um ákveðið metnaðarleysi í því að halda utan um þessa heildarhagsmuni. Ég er sammála hv. þingmanni um að þetta snýst í meginatriðum um, eins og hann orðar það hagsmuni neytandans en það sem ég vil kalla hagsmuni almennings í stóra samhenginu. Ástæðan fyrir því að ég er að ræða við hv. þingmann í þeim efnum er að mér finnst mikilvægt að við drögum fram kjarnann í þessari umræðu sem er sá að ekki er gefið án þess að það sé skoðað hverju sinni að það að draga úr eftirliti, þótt það hafi tímabundinn fjárhagslegan ávinning í för með sér, sé heildarhagsmununum í hag, 

Virðulegi forseti. Hvort það er einhver pólitík eða ekki hvernig ég tala verður hv. þm. Svandís Svavarsdóttir að leggja sitt mat á. Það má vel vera að okkur greini á um þetta. Hún nefndi hér dæmi eins og um kadmíum í áburði sem kom upp af því að við höfum eftirlit með því og hvort það væri kjöt í kjötréttum, þetta er af því að við höfum eftirlit með því. Ég er ekki að mæla gegn því að við séum með eftirlit, alls ekki. Við getum líka velt því fyrir okkur, eins og fram hefur komið í umræðu innan hv. atvinnuveganefndar til dæmis um kadmíuminnihald í áburði, og við fáum mál hingað í þingið fljótlega út af því, hvort rétt sé að við, sem erum hluti af stærra svæði, þurfum alfarið að hafa eftirlit með því sjálf eða hvort eigi að gilda vottorð frá viðurkenndum erlendum skoðunarstofum um að þeir hlutir séu í lagi. Ég nefni það bara sem dæmi. Við gerum það ekki í dag heldur erum með eftirlit með því sjálf. En hvað gerum við í þessu eftirliti? Tekin eru sýni af áburðinum með aðferð sem menn setja spurningarmerki við, alla vega er það lakari aðferð en tíðkast erlendis, og við sendum þau til sömu rannsóknarstofnana erlendis og fáum niðurstöðu þaðan þegar við gætum verið að fá skírteini með. Er það ofeftirlit af okkar hálfu að vera eina landið í Evrópu sem ekki samþykkir að fá vottorðið með frá þessari skoðunarstofu? Göngum við of langt? 

Virðulegur forseti. Hér er um að ræða löggjöf sem átti að ganga í gildi um næstu áramót og verið er að taka til baka ákveðinn innleiðingarferil að því markmiði að fullgilda lögin um áramót. Er það svo að búið hafi verið að ráða fólk samkvæmt samþykktum lögum sem gengju í gildi 1. janúar 2014 til að sinna aðbúnaði dýra á Íslandi, fylgjast með því hvernig aðbúnaður dýra væri og safna hagtölum í samræmi við nýsamþykkt lög? Í fyrsta lagi: Var búið að ráða fólk? Hefur því verið sagt upp ef svo er? Í öðru lagi: Er þessi tillaga hluti af tillögum hagræðingarhóps ríkisstjórnarinnar?

Virðulegi forseti. Ég kann ekki hagræðingartillögurnar 111 utan að þannig að ég man ekki hvort þetta er þaðan eða ekki. Var búið að ráða fólk í störfin og er búið að segja því upp? Ef það hefur þurft að ráða fólk sérstaklega til starfa hjá Matvælastofnun til að sinna þessu eftirliti ná þau lög sem ég mæli hér fyrir markmiði sínu vegna þess að þau snúast meðal annars um að spara í rekstri, einfalda reksturinn og spara fjármuni sem við getum þá nýtt í eitthvað annað. Það liggur í hlutarins eðli að sé búið að ráða fólk til þessara starfa áður en lögin taka gildi eða verkefnin koma verður auðvitað að segja því fólki upp. Ég held ekki að hægt sé að horfa öðruvísi á þetta. Það er yfirlýst markmið með þessari aðgerð að einfalda eftirlitið, án þess að draga nokkuð úr vægi þess í sjálfu sér var það einfaldað. Það er trú okkar að eftirlitið verði ekkert lakara eftir sem áður og um leið drögum við úr kostnaði.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um frestun á innheimtuaðgerðum og nauðungarsölum. Ásamt mér flytja þessa þingsályktunartillögu hv. þm. Árni Þór Sigurðsson og Bjarkey Gunnarsdóttir. Tillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela fjármála- og efnahagsráðherra og félags- og húsnæðismálaráðherra að senda tilmæli til Íbúðalánasjóðs og áskorun til lífeyrissjóða og fjármálastofnana um að fresta öllum innheimtuaðgerðum og nauðungarsölum uns niðurstaða liggur fyrir í aðgerðum ríkisstjórnarinnar í skuldamálum heimilanna.“ Þessi þingsályktunartillaga var áður flutt á síðasta þingi og er endurflutt nú óbreytt. Þess er að geta að í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar var lögum breytt í þessa veru og reyndar voru þau lög framlengd með nýrri lagasetningu á meðan verið var að búa í haginn fyrir margvísleg úrræði sem kynnt voru með lögum, fest voru í lög eða framfylgt með öðrum hætti. Þegar núverandi ríkisstjórn var mynduð gerði hún það á grundvelli loforða um niðurfærslu á höfuðstól hjá húsnæðiskaupendum. Vegna þess hve óljóst var hver úrræðin yrðu endanlega hafði það strax áhrif á fasteignamarkaðinn. Að sjálfsögðu fóru fjölskyldur sem voru skuldum vafnar að huga að því hvort í þessum úrræðum væri að finna einhverja bjarghringi fyrir sig. Á þeirri forsendu fannst okkur eðlilegt að setja fram tillögu um frestun á nauðungarsölum. Ég vek athygli á því að annars vegar er um að ræða tilmæli til Íbúðalánasjóðs, enda heyrir hann undir ríkisvaldið, og áskorun hins vegar til fjármálastofnana sem heyra ekki undir ríkisvaldið um að ráðast ekki í innheimtuaðgerðir eða útburð á fjölskyldum. Því miður eru okkur að berast fregnir af því hvaðanæva að af landinu að það sé óvenju mikið um slíkt núna. Nú eru tillögurnar komnar fram en úrræðin eru engu að síður ekki ljós. Útfærslur og framkvæmd á þeim hugmyndum sem ríkisstjórnin kynnti í lok síðustu viku liggja ekki fyrir. Við þekkjum útlínurnar. Við vitum að nái þessar tillögur fram að ganga, sem ég vona svo sannarlega að þær geri, mun það lagfæra fjárhag margra einstaklinga og fjölskyldna. Þá er spurningin hvort það gæti orðið til þess að einhverjir sem ella yrðu bornir út eða misstu heimili sín gætu komist fyrir vind. Þess vegna er ekki óeðlilegt að gripið sé til slíkra ráðstafana þar til úrræðin liggja endanlega fyrir og eru helst komin í framkvæmd. Ég sé ekki ástæðu til að halda langa ræðu um þetta efni. Við gerðum grein fyrir þessu þingmáli þegar það kom fram á síðasta þingi. Ég held að öllum sé fullljóst hvað hangir á spýtunni nú þannig að ég ætla að mælast til í lok orða minna að málið fái skjóta afgreiðslu hér á þingi við þessa umræðu og verði að henni lokinni vísað til allsherjar- og menntamálanefndar þingsins.

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Ögmund Jónasson, sem er 1. flutningsmaður að þessari tillögu, hvort hann telji að ekki sé lagaheimild fyrir innanríkisráðherra til að beita og stöðva nauðungarsölur eins og málum er háttað í dag, hvað varðar lögin, og þess vegna sé þessari þingsályktunartillögu beint til þessara aðila um að senda fyrirmæli um að fresta öllu slíku þar til aðgerðir núverandi ríkisstjórnar hvað varðar skuldavanda heimilanna liggi fyrir. Meginspurningin er: Telur hv. þingmaður að ekki sé lagaheimild fyrir innanríkisráðherra til þess að grípa í taumana?

Hæstv. forseti. Ég hygg að það sé lagaheimild til að framfylgja þingsályktunartillögunni eins og hún er sett fram hér, annars vegar með tilmælum til Íbúðalánasjóðs og áskorun til bankanna. Ef hins vegar á að gera það sem gert var á síðasta kjörtímabili, að gera það að lagaskyldu að setja með öðrum orðum bann við nauðungarsölum, þarf lagabreyting að koma til.

Herra forseti. Svo að ég taki undir spurningu hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur - með lagasetningu væri hægt að gera það sama og á síðasta kjörtímabili að stöðva nauðungarsölur tímabundið hjá öllum þessum fjármálafyrirtækjum, sama hvort um er að ræða Íbúðalánasjóð eða fjármálafyrirtæki í einkaeigu. Það væri líka hægt með lagasetningu frá þinginu að stöðva Íbúðalánasjóð einan og sér eins og komið hefur fram í frumvarpi nokkurra þingmanna Pírata, Bjartrar framtíðar, Framsóknar og Samfylkingar. Er rétt skilið að lagasetningu þurfi til að gera hvort tveggja? Þessi þingsályktunartillaga gengur út á það að húsnæðis- og félagsmálaráðherra og fjármála- og efnahagsráðherra væru með tilmæli til Íbúðalánasjóðs sem mundi þýða að þau tilmæli væru bindandi - er það rétt skilið að það væri bindandi fyrir yfirstjórn Íbúðalánasjóðs, að hún yrði að fara að þeim tilmælum? Því væri síðan beint til einkarekinna fjármálastofnana að gera slíkt hið sama, það væri þá ekki bindandi. Er þetta réttur skilningur?

Hæstv. forseti. Já, ég hygg að þetta sé réttur skilningur. Ef þingið samþykkti þessa þingsályktunartillögu væri þingið búið að álykta og samþykkja að þeir ráðherrar sem hér eru nefndir, annars vegar fjármála- og efnahagsráðherra og hins vegar félags- og húsnæðismálaráðherra, sendi tilmæli til Íbúðalánasjóðs um að stöðva nauðungarsölur. Það yrði þá bindandi af hálfu löggjafans að fela ráðherranum að senda þessi tilmæli, þau væru bindandi, hitt gæti aldrei orðið annað en áskorun. Ef hins vegar á að gera þetta að lagaskyldu, þ.e. að allur markaðurinn hlíti þessum reglum og nauðungarsölur verði stöðvaðar, þá þarf lagasetning að koma til.

Herra forseti. Þannig að ég hafi þetta alveg á hreinu: Væru þessi tilmæli frá ráðherrunum bindandi - yrði yfirstjórn Íbúðalánasjóðs að verða við því eða gæti hún ákveðið að gera eitthvað annað og fara ekki í þetta? Væri það bindandi fyrir Íbúðalánasjóð þannig að þeir yrðu að stöðva nauðungarsölur?

Hæstv. forseti. Nú ætla ég að gerast mjög varkár í lagatúlkunum. Það má vera að einhver segði að Íbúðalánasjóður hefði sjálfstæði og væri sjálfstæð stofnun með stjórn sem réði sínum ráðum og að í þeim skilningi gæti hún komist undan því að framfylgja þessu. Það má vel vera að einhverjir lögspekingar mundu túlka það í þá veru, þannig að ég þori ekki að fullyrða alveg um það. Ég lít hins vegar svo á að ef löggjafinn samþykkir að stofnun sem er í eigu okkar allra og starfar á vegum okkar allra, ef löggjafinn sýnir vilja sinn á afdráttarlausan hátt með samþykkt þingsályktunartillögu að þessu leyti, þá yrði það niðurstaðan. Ég hef þennan fyrirvara á engu að síður varðandi sjálfstæði stofnunarinnar.

Herra forseti. Mig langar að þakka kærlega fyrir þessa þingsályktunartillögu. Þetta er frábær þingsályktunartillaga en hún er ekki bindandi, það er gallinn við hana. Hún gefur þinginu samt sem áður tækifæri til að sýna hvort það sé vilji þingsins að nauðungarsölur verði stöðvaðar. Eins og ég nefndi í andsvari hafa þingmenn Pírata, Bjartrar framtíðar, Samfylkingar og Framsóknar lagt fram lagafrumvarp sem mundi binda Íbúðalánasjóð þannig að hann mætti ekki fara í nauðungarsölur. Það byggir á sömu frystingu og var á síðasta kjörtímabili. Við völdum Íbúðalánasjóð vegna þess að hann er ríkisfyrirtæki. Það er svo erfitt fyrir ráðherra að segja: Ég get ekki gert neitt, það má ekki ganga gegn eignarréttinum o.s.frv. En Íbúðalánasjóður er í eigu ríkisins og með lögum er hægt að móta stefnu hans. Þess vegna völdum við Íbúðalánasjóð. Ég vona bara að þingið samþykki þessa þingsályktunartillögu, það mundi sýna vilja þingsins. Ég vona að þingið samþykki lagafrumvarpið okkar, sem ég nefndi, um að Íbúðalánasjóður stöðvi nauðungarsölur. Svo ég vona líka að ríkisstjórnarflokkarnir bæti um betur, fari bara alla leið með þetta.

Virðulegur forseti. Rétt vegna orða hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar um að þingið samþykki frumvarp sem hann er 1. flutningsmaður að ásamt fleiri þingmönnum; telur hann að Alþingi, löggjafinn í landinu, eigi að setja lög sem mismuna fólkinu í landinu eftir því við hvaða fjármálastofnun það hefur kosið að eiga viðskipti sín við? Telur hv. þingmaður virkilega að löggjafinn eigi að beita sér í því að mismuna fólki hvað þetta varðar eftir því við hvaða fjármálastofnun það kaus að eiga viðskipti við? Virðulegur forseti. Í mínum huga er það algjörlega ótækt að Alþingi mismuni fólki með þeim hætti.

Herra forseti. Takk fyrir þessa athugasemd. Það þarf vissulega að hugsa um þetta. Þá er það líka spurningin: Ef innanríkisráðherra hefur trekk í trekk sagt að ekki sé hægt að stöðva nauðungarsölur vegna þess að það gangi gegn eignarréttinum, eignarrétti kröfuhafa, en við á Alþingi getum þó bjargað helmingi heimilanna sem eru með lán hjá Íbúðalánasjóði, eigum við þá ekki að gera það?

Virðulegur forseti. Bara sem svar við spurningu hv. þingmanns: Nei, í mínum huga á Alþingi ekki að setja lög sem mismuna fólki eftir því við hvaða fjármálastofnun það hefur kosið að eiga viðskipti við.

Herra forseti. Þá vona ég bara að þingmaðurinn Ragnheiður Ríkharðsdóttir komi með breytingartillögu eða að við getum lagt fram breytingartillögu saman, verið saman á breytingartillögu þess efnis að áðurnefnt lagafrumvarp sem er byggt á því að nauðungarsölur séu stöðvaðar, nákvæmlega sami texti og síðustu tvö skiptin sem þetta var gert, á síðasta kjörtímabili, að við breytum bara þeim lagatexta saman þannig að hann fjalli ekki bara um Íbúðalánasjóð heldur taki til allra fjármálastofnana eins og á síðasta kjörtímabili. Það er boðið mitt. Endilega. Við skulum gera það saman, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, hv. þingmaður.

Virðulegi forseti. Ég flyt þingsályktunartillögu um stofnun Hofsjökulsþjóðgarðs. Þetta er tillaga sem hefur verið flutt áður, bæði á 140. og 141. löggjafarþingi, í bæði skiptin af hv. fyrrverandi þingmanni, Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, með meðflutningi nokkurra annarra þingmanna. Flutningsmenn tillögunnar eru auk mín allir hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og tillagan er hér endurflutt með þeirri breytingu að við afmörkun væntanlegs þjóðgarðs verði tekið mið af þeim forsendum fyrir vernd náttúrufars og menningarminja sem liggja til grundvallar þingsályktun um vernd og orkunýtingu landsvæða - rammaáætlun - sem var samþykkt á Alþingi 14. janúar 2013. Okkur þótti rétt að gera þessa breytingu í ljósi þess að sömu sjónarmið gilda þegar dregin eru mörk verndunar og nýtingar landsvæða og þegar dregin eru þjóðgarðamörk. Í báðum tilvikum eru þau landsvæði afmörkuð sem eiga að njóta friðunar og varðveitast þá til framtíðar með öllum sínum eiginleikum. Afmörkuð eru þau landsvæði sem enginn hefur vald til að spilla eða leggja undir starfsemi sína en þegar þjóðgarður á í hlut skal jafnframt tryggja aðgang almennings að svæðinu og gefa fólki kost á að njóta þar náttúru og sögu með þeim hætti að ekki valdi spjöllum. Þessi umræða er ekki ný af nálinni. Segja má að hugmyndin um stofnun Hofsjökulsþjóðgarðs hafi fyrst komið upp þegar á miðjum tíunda áratug liðinnar aldar. Til að mynda á árinu 1998 flutti þáverandi hv. þm. Hjörleifur Guttormsson þingsályktunartillögu þar sem kveðið var á um stofnun fjögurra þjóðgarða á miðhálendinu sem hefðu innan sinna marka helstu jökla miðhálendisins og aðliggjandi landsvæði, þ.e. Hofsjökuls-, Langjökuls-, Mýrdalsjökuls- og Vatnajökulsþjóðgarða. Sú tillaga var endurflutt á 123. löggjafarþingi og leiddi svo til ályktunar Alþingis árið 1999 um stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs. Í kjölfarið fór fram mjög umfangsmikil og vönduð vinna. Niðurstaða hennar var svo lögin frá 2007 um Vatnajökulsþjóðgarð og þá var þjóðgarðurinn formlega stofnaður með reglugerð vorið 2008. Það var gríðarlega stórt og mikilvægt skref sem ég held að allir hv. þingmenn þá og nú geti verið mjög stoltir af, að sjá hvernig sú vinna varð að veruleika og hvernig sá þjóðgarður blómstrar í dag. Það er auðvitað umhugsunarefni þegar við horfum upp á jökla um land allt hopa og nýtt landslag koma í ljós. Þá er líka mikilvægt að velta fyrir sér hvernig við ætlum að fara með það landsvæði. Hér er sem sagt lagt til að halda þessu verkefni áfram, ef svo má að orði komast, og það lagt til að umhverfis- og auðlindaráðherra verði falið að vinna að því, í samvinnu við skipulagsyfirvöld og hugsanlega rétthafa, að stofna Hofsjökulsþjóðgarð sem hafi þá innan sinna marka Hofsjökul og aðliggjandi svæði. Mörg þau svæði eru þegar friðlýst eða á náttúruminjaskrá, en mestu máli skiptir að þarna verði til ákveðin samfella. Eins og við vitum er Hofsjökull þriðji stærsti jökull landsins. Í honum er risastór ísfyllt askja og Hofsjökull yrði þá miðja þessa þjóðgarðs. Það er mjög mikilvægt að vandað verði til þeirrar vinnu, eins og gert var á sínum tíma með Vatnajökulsþjóðgarð, þannig að allir sem tengist þessum aðliggjandi svæðum komi að stofnun þjóðgarðsins og að náin samvinna verði höfð við heimamenn, skipulagsyfirvöld og, eins og sagði, hugsanlega rétthafa. Ég gæti eytt mörgum orðum í að lýsa náttúrufegurðinni á þessum stað, einstökum náttúrufyrirbærum. Ég ætla ekki að gera það, ég held að best sé bara að fólk kynni sér mál og skoði þau. Það er þó ekki nokkur spurning að ef þessi þjóðgarður yrði stofnaður væri það mjög mikilvægt skref í náttúruvernd á Íslandi. Þar með yrði þessu umhverfi, þeirri landslagsheild sem þarna er, lyft á verðskuldaðan stall. Þegar við horfum upp á þær breytingar sem kunna að verða á landslagi þarna til framtíðar er að mínu viti gríðarlega mikilvægt að við mörkum ákveðna stefnu í þessum málum. Eins og ég nefndi áðan er allur þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs á þessu máli. Við leggjum á það töluverða áherslu að vinna þessu máli fylgi. Í tillögunni felst, eins og ég lýsti, að ráðherra verði falið að vinna að málinu í samráði við alla rétta aðila, kynni Alþingi stöðu málsins fyrir lok vorþings 2014 og það yrði stefnt að formlegri stofnun þjóðgarðsins 2015. Þar þarf auðvitað margt að taka með, ég nefndi áðan samráð en ég vil líka nefna viðmið Alþjóðanáttúruverndarsamtakanna um þjóðgarða og önnur verndarsvæði sem voru höfð til hliðsjónar í Vatnajökulsþjóðgarði. Ég held líka að það skipti máli að horfa til þess að þetta getur orðið mikið aðdráttarafl fyrir alla þá ferðamenn sem hingað koma. Við höfum margoft rætt það á Alþingi að það skiptir máli að fjölga þeim svæðum sem ferðamenn geta heimsótt enda er ágangur ferðamanna á ýmis náttúruleg svæði orðinn mjög mikill. Það skiptir máli að við setjum okkur ákveðna stefnu í þeim efnum og þar eru jöklarnir gríðarlegt aðdráttarafl. Í október 2011 var gerð skoðanakönnun fyrir náttúruverndarsamtök sem leiddi í ljós að víðtækur stuðningur er við stofnun þjóðgarðs á miðhálendi Íslands. 56% aðspurðra voru hlynnt slíkum þjóðgarði, 17,8% andvíg og 26,2% tóku ekki afstöðu. Það sem var áhugavert líka var að sjá að samkvæmt þessari könnun, sem Capacent Gallup gerði, átti hugmyndin stuðning meðal kjósenda allra stjórnmálaflokka, meðal allra aldurshópa og um land allt. Það er umhugsunarefni þegar við ræðum hér að þetta gæti verið eitt af þeim málum sem hægt væri að fá víðtæka sátt um á Alþingi. Ég vona svo sannarlega að það verði til þess að þetta verði vel skoðað. Ég legg það til, virðulegi forseti, að málinu verði vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar að lokinni þessari umræðu og ég þykist viss um að þar verði góð og málefnaleg umræða. Vonandi getum við stefnt að því að afgreiða þessa tillögu á þessu þingi.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir framsögu hennar með þessari þingsályktunartillögu. Ég get að mörgu leyti tekið undir með hv. þingmanni. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort það hafi verið rætt í hópi þeirra er að þingsályktunartillögunni standa með hvaða hætti menn sjái fyrir sér hvort við sjáum þarna enn eina stjórn með þjóðgarði, hvernig við leysum öll þau verkefni. Nú hefur margoft verið rætt á þingi að Vatnajökulsþjóðgarður, stór og mikill þjóðgarður, hefur eigin stjórn og fær til sín fjármagn. Við höfum þjóðgarðinn á Þingvöllum sem hefur ákveðinn þunga í íslenskri sögu allri og síðan höfum við þjóðgarðinn í kringum Snæfellsjökul sem einhvern veginn virðist alltaf verða pínulítið út úr, kannski vegna legu eða hvað svo sem því veldur. Hvernig sjá hv. þingmaður og þá þeir flutningsmenn sem að þessari ágætu þingsályktunartillögu standa að við gætum í raun framfylgt því sem við reynum að setja okkur með stofnun þjóðgarða af því tagi sem hv. þingmaður mælir hér fyrir og eru nú þegar á landinu?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur þessa spurningu. Eins og hv. þingmaður nefnir er Vatnajökulsþjóðgarður með sérstaka stjórn. Sú niðurstaða varð ofan á, m.a. af því mikla samráði sem þar var haft við undirbúning að stofnun þjóðgarðsins. Þingvallaþjóðgarður hvílir á gamalli hefð og svo eru Snæfellsjökulsþjóðgarður og hundrað friðlýst svæði undir stjórn Umhverfisstofnunar. Það er ekkert launungarmál að það hefur verið stefna Vinstri grænna í þessum málum að eðlilegt væri að horfa til sameinaðrar þjóðgarðastofnunar sem færi með málefni þjóðgarða og friðlýstra svæða. Þar höfum við líka tekið þátt í málamiðlunum, eins og þegar Vatnajökulsþjóðgarður var stofnaður, og hluti af því samráði og þeirri sátt sem þar náðist byggði á aðkomu heimamanna að stjórn þjóðgarðsins. Að sjálfsögðu tel ég að það þurfi að hafa slíkt samráð í þessu tilfelli en það er okkar stefna, þó að gerðar hafi verið málamiðlanir áður eins og ég segi, að það væri eðlilegt að þessi svæði væru undir einni þjóðgarðastofnun. Einhverjir hafa haft þá skoðun að sérstaklega þurfi að horfa til Þingvallaþjóðgarðs í ljósi þinghelgi í þeim efnum og það held ég að sé úrlausnarefni en ekki hindrun í þessu máli. Vafalaust má finna einhverjar lausnir á því. Markmiðið með tillögunni hvað varðar þjóðgarðinn á að vera skýrt, síðan þarf að ræða útfærslur. Þetta hefur verið okkar stefna og ég tel raunar að það muni skila talsverðum samlegðaráhrifum, getum við sagt, ef við horfum á þessi svæði sem eina heild.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um mótun heildstæðrar stefnu um afreksfólk í íþróttum. Flutningsmenn ásamt mér eru Ásmundur Friðriksson, Guðlaugur Þór Þórðarson og Vilhjálmur Árnason. Virðulegur forseti. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela mennta- og menningarmálaráðherra að móta heildstæða stefnu um afreksfólk í íþróttum í samvinnu við Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands og sveitarfélögin. Stefnan verði tímasett samhliða því að tryggður verði fjárhagslegur stuðningur við afreksfólk.“ Tillaga þessi var flutt áður á 140. löggjafarþingi og síðan á 141. löggjafarþingi en hlaut ekki afgreiðslu og er því endurflutt óbreytt. Virðulegur forseti. Afreksíþróttir hafa skipað veglegan sess meðal landsmanna og afreksíþróttafólk okkar hefur verið góð landkynning hér heima sem á erlendri grund. Okkur er jafnframt ljóst mikilvægi þess að börn og ungmenni hafi góðar fyrirmyndir. Slíkt er ómetanlegt fyrir allt forvarnastarf og uppbyggingu íþrótta- og æskulýðsmála. Ýmislegt hefur verið gert af hálfu hins opinbera sem vert er að nefna, sérsamböndum hefur verið gert kleift að halda úti landsliðum og taka þátt í alþjóðastarfi sem fulltrúar Íslands, ferðasjóður íþróttafélaga hefur verið efldur og stutt hefur verið við afrekssjóð Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands, en betur má ef duga skal. Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands hefur mótað afreksstefnu sína þar sem settar hafa verið fram tímabundnar markvissar áætlanir um frammistöðu á stórmótum. Um þetta má lesa í stefnumótun í íþróttamálum í bæklingi sem kom út í september 2011. Á bls. 17 er talað um keppni sem hluta af íþróttastarfi. Síðan eru tengdar nokkrar leiðir þar sem m.a. atvinnulífið og skólakerfið komi að, sérsamböndin verði áfram studd og ferðasjóður íþróttafélaga verði efldur og jafnframt er rætt um að veitt verði peningaverðlaun fyrir árangur á heimsmælikvarða líkt og þekkist hjá öðrum Evrópuþjóðum. Virðulegur forseti. Vissulega er þetta af hinu góða en að mati flutningsmanna nær þetta ekki því markmiði sem í raun þessi stefnumótun segir. Ég tek fram, virðulegur forseti, að umrædd stefnumótun er unnin af ráðherrum á kjörtímabilinu 2007–2009 og síðan 2009–2013 þannig að ólíkir ráðherrar og ólíkir flokkar hafa komið að þeirri stefnumótun. En til að tryggja slagkraft markmiðanna til langframa ber, ásamt því að horfa á keppnisárangur, að styrkja eigin getu og hæfileika hreyfingarinnar til að vinna að langtímamarkmiðum í afreksíþróttum. Mörg íþróttafélög í samvinnu við sveitarfélög hafa gert slíkt hið sama. Við eigum og þekkjum að landslið kvenna í knattspyrnu og handknattleik hafa á undanförnum árum bæst í hóp landsliða karla í sömu greinum. Við eigum heimsmeistara, unglingameistara og Norðurlandameistara í einstaklingsíþróttum, jafnt ófatlaðra sem fatlaðra, og við eigum hópíþróttafólk í fimleikum sem hefur náð til sín Norðurlandatitlum og Evróputitlum. Því er tímabært að mati okkar flutningsmanna að stjórnvöld, jafnt menntamálaráðuneytið sem sveitarfélög og Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands móti stefnu um afreksfólk. Í þingsályktunartillögunni er því lagt til, eins og fyrr er sagt, að ráðherra verði falið að móta heildstæða stefnu um afreksfólk í íþróttum. Mikilvægt er að stefnan verði unnin, eins og sú fyrri, í samvinnu við Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands og sveitarfélögin - og mætti bæta við Samtökum atvinnulífsins - til þess að tryggja að sem flestir taki þátt í vinnunni. Þannig eru mestar líkur á að stefnan verði grundvöllur að öflugum stuðningi við afreksfólkið sem eykur líkur á að sem mestur árangur náist. Nauðsynlegt er að stefnan verði tímasett til næstu fimm eða tíu ára, og enn nauðsynlegra að fjárhagslegur stuðningur verði tryggður samhliða. Flutningsmenn leggja líka áherslu á að stefnan verði endurskoðuð árlega og að ráðherra haldi allsherjar- og menntamálanefnd þingsins upplýstri um framgang mála. Það er annað sem vert er að nefna í þessu sambandi, virðulegur forseti, sem ekki er að finna í greinargerðinni. Ég sem flutningsmaður beini þeim tilmælum til hv. allsherjar- og menntamálanefndar að horft verði til þess hvernig afreksíþróttafólk okkar, sem hlýtur hvers konar styrki og fjárhagslegan stuðning, geti með einhverjum hætti samhliða áunnið sér réttindi til dæmis til bóta vegna slysa og réttindi til lífeyris. Oft er þetta ungt fólk, hvort heldur er í hópíþróttum eða einstaklingsíþróttum í blóma lífsins, sumt að mennta sig samhliða því að stunda íþróttir, kemur svo aftur hugsanlega út á vinnumarkaðinn en hefur í mörg ár ekki notið þess að afla sér réttinda í því sem hér var nefnt. Ég ítreka, virðulegur forseti, að þessa er ekki getið í greinargerð en ég vænti þess og beini þeim vinsamlegu tilmælum til hv. allsherjar- og menntamálanefndar að hún skoði þennan þátt sömuleiðis. Að lokinni þessari umræðu, virðulegur forseti, er lagt til að málið gangi til allsherjar- og menntamálanefndar.

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. 1. flutningsmanni Ragnheiði Ríkharðsdóttur að þetta er afar gott mál og margir hafa komið að því og ég man einmitt eftir umræðu um það. Mér fannst áhugaverður síðasti punkturinn sem þingmaðurinn nefndi um réttindi til handa þeim sem eru kannski utan vinnumarkaðar lengi vegna ástundunar í íþrótt sinni, hver svo sem hún er. Það getur oft verið langur tími eins og hér hefur komið fram. Eins og kom líka fram hafa mörg sveitarfélög útnefnt sína afreksíþróttamenn því þeir koma alls staðar að af landinu, sem betur fer, og eru góðar fyrirmyndir í því sem þeir eru að gera. Mig langaði til að spyrja hv. þingmann, því þetta er eflaust eitthvað sem kostar töluverða peninga, hvort það hafi einhvers staðar komið fram í undirbúningsvinnunni sem hún vitnar til hver kostnaðurinn gæti verið. Hér er talað um að tímasetja þetta og ég tel það afskaplega gott til langs tíma. Það sem afreksíþróttamenn hafa kannski staðið frammi fyrir er að það er alltaf verið að vinna þetta ár frá ári og þar af leiðandi er lítill tryggur stuðningur. Miðað við það hvernig flutningsmenn hugsa þessa tillögu þá langar mig til að spyrja um kostnaðinn. Hefur hann einhvers staðar komið fram? Að öðru leyti er þetta afar góð tillaga, held ég, og ég mun styðja hana.

Virðulegur forseti. Eftir því sem ég kemst næst við mótun þeirrar stefnu sem ég vitnaði til áðan var hún ekki kostnaðargreind. Í fjárlögum eru hins vegar árlega veittar upphæðir í afrekssjóð og árlega í ferðasjóð og eins og hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir kom inn á eru sveitarfélögin með sinn stuðning við afreksfólk í heimabyggð. Í mínum huga væru þetta vel nýttir fjármunir. Útgjöldin munu verða án efa meiri fyrir ríkið og sveitarfélögin en akkúrat núna en þetta er hugsað þannig að með mótun heildstæðrar stefnu um það hvernig við viljum gera hlutina, tímasetja hana og tryggja henni fjárhagslegan stuðning þurfi okkar fólk ekki að bíða, ár frá ári eða mánuði til mánaðar, eftir því að fá að vita hvort það geti hugsanlega haldið áfram eða þurfi að leita á náðir fjölskyldu eða taka lán. Mig langar að bæta því við að hægt væri að vinna sams konar tillögu fyrir ungt afreksfólk í listageiranum vegna þess að við eigum þar líka jafn mikla og góða afreksmenn á ýmsum sviðum og á sviði íþrótta. Þetta er bara hugmynd. Þetta mun kosta okkur fjármuni en í mínum huga eru þeir fjármunir vel nýttir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og ég tek heils hugar undir með henni að þessum peningum er afskaplega vel varið og ágætishugmynd einmitt með listafólkið. Ég held að það sé eitthvað sem við þurfum að sjálfsögðu að huga að og hefur auðvitað kannski verið gert, ég tel reyndar að það hafi verið vísir að því á síðasta kjörtímabili með styrkjum og öðru slíku sem lagt var í alls konar sjóði þessu tengdu. En af því að ég nefndi það í þessu samhengi þá langar mig til að rifja upp að ég ræddi við ráðherra um daginn um stuðning við fatlaða íþróttamenn sem fara á Ólympíuleika. Ég vona að þingmenn styðji það því að það vantar örlitla aura til að þeir komist á vetrarólympíuleikana. Það eru ekki miklir peningar en er einmitt dæmi um það hvernig fjármunum er vel varið. Þetta eru fyrirmyndir, hver og einn, innan síns geira. Þarna er um að ræða tvo einstaklinga sem eru að fara utan og ég ætla að vona að við náum saman um að tryggja þeim förina. Að öðru leyti er ég ánægð með þessa umræðu sem við eigum hér og ég held að við náum saman um þetta mál þegar stefnumótun liggur fyrir.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur fyrir andsvarið. Ég vil taka fram að í mínum huga á þetta að sjálfsögðu líka við um fatlaða afreksmenn í íþróttum eins og ófatlaða. Afreksmenn í íþróttum eru afreksmenn í íþróttum og það skiptir ekki máli í mínum huga hvort um er að ræða fatlaðan einstakling eða ófatlaðan. Þess vegna finnst mér persónulega að Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands eigi að tryggja þeim sem ná lágmörkum til að fara á Ólympíuleika, hvort heldur þeir eru ófatlaðir eða fatlaðir, farareyri úr afrekssjóði.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa þingsályktunartillögu og fagna henni. Hún er um margt mjög jákvæð og bara jákvæð. Ég trúi því jafnframt að Íþrótta- og Ólympíusambandið og sérsamböndin og íþróttahreyfingin í heild sinni fagni þessari tillögu og taki þátt í þessu. Auðvitað er ýmislegt gert og afreksstefna er til staðar, en við þurfum alltaf að uppfæra það sem vel er gert og við þurfum að kalla sem flesta aðila að málinu og fara í gegnum alla mælikvarða. Til er ágætis hugmyndafræðileg nálgun í stjórnun í íþróttahreyfingunni sem heitir fyrirmyndarfélag. Ég get alveg séð fyrir mér þannig nálgun þegar komið er að skilgreiningum á því, afreksfólkinu, og þegar við förum að miðla fjármununum sem fara í afreksstarfið. Það er vandasamt. Við eigum fullt af frambærilegu íþróttafólki. Þetta er eilítið sundurleitt í dag, það verður bara að segjast eins og er. Þetta er svo víðfeðmt og svo mikið starf er unnið. Það eru óljós mörk frá því að vinna á félagslegum nótum og yfir í það að verða afreksmaður, bæði eftir aldri, getu og ýmsum öðrum forsendum. Verið er að bæta í og ber að hrósa fyrir það, bæði í afrekssjóðinn, 15 millj. kr. ef ég man rétt, og það er verið að bæta í ferðasjóðinn. En ég vil taka heils hugar undir að full ástæða er til að taka heildrænt á stefnumótun þegar kemur að íþróttum og ég tek undir það að það á við breitt yfir sviðið. Eins og fram kemur í ágætri greinargerð með málinu, og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir fór vel yfir hér áðan, þá er þetta auðvitað gríðarleg landkynning sem við þekkjum og er hægt að nefna ófá dæmin í því. Svo megum við aldrei gleyma að vera á vaktinni alla daga með forvarnagildi í íþróttum. Þarna eru fyrirmyndirnar og þess vegna er fjármagninu vel varið og heildræn stefnumótun á þessu sviði - það er klárt mál að allir munu fagna því. Ég vil árétta það að fara verður betur yfir þá stefnu sem er til staðar og tengja fleiri aðila. Fullt tilefni er til að bæta þá umgjörð og taka tillit til allra íþrótta í þessum efnum. Að öðru leyti fagna ég þessari tillögu.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um varðveislu menningararfleifðar á stafrænu formi. Flutningsmenn ásamt þeirri sem hér stendur eru Guðlaugur Þór Þórðarson, Vilhjálmur Árnason og Vilhjálmur Bjarnason. Tillagan hljóðar svo, virðulegur forseti: Alþingi ályktar að fela mennta- og menningarmálaráðherra að setja fram markvissa, heildstæða og metnaðarfulla stefnu um varðveislu íslenskrar menningararfleifðar á stafrænu formi og leggja drög að því að verkið verði unnið á næstu 10–20 árum eftir því hversu umfangsmikið það verður talið. Tillaga þessi var áður flutt á 139. löggjafarþingi, 140. þingi og 141. þingi. Á 140. þinginu lagði allsherjar- og menntamálanefnd til í nefndaráliti sínu að tillagan yrði samþykkt óbreytt en það náðist ekki. Þetta er eitt þessara mála sem detta á milli þegar kemur að þinglokum þannig að tillagan er nú endurflutt óbreytt. Kveikjan að þessari þingsályktunartillögu er grein eftir Styrmi Gunnarsson, fyrrverandi ritstjóra, sem ber heitið „Risavaxið menningarverkefni sem hefja þarf vinnu við“ og birtist í Sunnudagsmogganum 23. janúar 2011. Í greininni segir meðal annars, með leyfi forseta: „Snemma í janúar var frá því skýrt í Brussel að nefnd þriggja vísra manna hefði komist að þeirri niðurstöðu að kostnaður við að koma bókasöfnum, öðrum söfnum og þjóðskjalasöfnum í stafrænt form og varðveita með þeim hætti evrópska menningararfleifð mundi nema um 100 milljörðum evra …“ Aðeins neðar segir, með leyfi forseta: „Markmiðið með slíku verkefni væri annars vegar að auðvelda fólki aðgang að þeirri samansöfnun þekkingar sem þar væri að finna og hins vegar að koma í veg fyrir að þessi menningarverðmæti yrðu eyðilögð vegna hernaðarátaka eða náttúruhamfara.“ - Þegar þetta var rætt í Brussel var á það minnst „að innrás Bandaríkjamanna í Írak leiddi til þess að ein milljón bóka, 10 milljónir skjala og 14 þúsund fornleifamunir eyðilögðust“. Styrmir Gunnarsson fjallar og í grein sinni um mikilvægi þess að við Íslendingar varðveitum menningararfleifð okkar, mikilvægi þess að komandi kynslóðir geti kynnt sér og þekki sögu lands og þjóðar sem þjóðarvitund okkar byggist á að verulegu leyti. Það er að sönnu ekki hægt að bera saman hugsanlega eyðileggingu eða glötun menningarverðmæta á Íslandi og í stríðshrjáðum löndum en við hins vegar þekkjum hér jafnt jarðskjálfta sem eldgos og slíkar náttúruhamfarir gætu haft áhrif á okkar menningararfleifð. En þó að við séum ekki stríðshrjáð land og verðum vonandi aldrei er engu að síður þarft að ræða um varðveislu menningararfleifðar og það hlýtur að vera okkur umhugsunarefni með hvaða hætti við stöndum að því. Við hljótum að spyrja okkur þeirra spurninga hvernig varðveita megi menningararfleifð okkar og gera hana aðgengilega komandi kynslóðum. Markmið þessarar þingsályktunartillögu er annars vegar að koma í veg fyrir að menningarverðmæti glatist eða eyðileggist og hins vegar að auðvelda fólki aðgang að menningarverðmætum sem væri að finna á stafrænu formi. Í mars 2006 kom menntamálaráðuneytið á fót vinnuhópi til að fjalla um tæknileg málefni er varða varðveislu rafrænna gagna. Vinnuhópurinn starfaði á vegum nefndar um endurskoðun laga um Þjóðskjalasafn Íslands og Landsbókasafn Íslands – Háskólabókasafn. Í vinnuhópnum voru Halla Björg Baldursdóttir frá forsætisráðuneyti, formaður, Bjarni Þórðarson frá Þjóðskjalasafni, Guðmundur Halldór Kjærnested frá menntamálaráðuneyti, Ingibjörg Sverrisdóttir frá Landsbókasafni – Háskólabókasafni og Kjartan Ólafsson frá Fakta. Vinnuhópnum var ætlað að láta gera úttekt á því hvernig staðið er að varðveislu rafrænna gagna í þeim löndum sem lengst eru komin í þeim efnum og í framhaldi af því að gera tillögur um val á stöðlum og tillögur um tæknilegar aðferðir við varðveislu rafrænna gagna og aðgengi að þeim. Einnig var hópnum ætlað að leggja fram verkefnaáætlun við innleiðingu lausnanna. Nefnda úttekt unnu þau Björn Þór Jónsson, PhD í tölvunarfræði, dósent við Háskólann í Reykjavík, og Margrét Eva Árnadóttir, BA í bókasafns- og upplýsingafræði og BSc í verkfræði. Skýrsla þeirra kom út í lok janúar 2007, það eru tæp sjö ár síðan, og bar heitið Skýrsla um stöðu þekkingar og færni í langtímavarðveislu stafræns efnis. Í henni er fjallað um sérstöðu stafræns efnis en hún felst einkum í því að það varðveitist ekki af sjálfu sér eins og pappír getur gert, heldur þarf það nánast gjörgæslu vegna síbreytilegrar tækni. Lykilatriði er því að hin stafrænu gögn séu aðgengileg með tölvubúnaði hvers tíma. Með mótun markvissrar, heildstæðrar og metnaðarfullrar stefnu þarf að tryggja að bókmenntaverk, tónverk, myndverk og önnur menningarverðmæti fyrri alda, áratuga og ára verði alltaf tiltæk almenningi á stafrænu formi. Tækniframfarir eru hraðar og miklar og ný tæki ryðja sér til rúms nánast daglega. Má því vænta að innan tíðar verði slík tæki orðin mjög almenn almenningi í landinu. Þess vegna þarf að hefja verkið og koma menningararfleifð okkar í það form sem nýjasta tækni gefur kost á. Slíkt menningarverkefni er umfangsmikið og krefst verulegra fjármuna en með því að setja raunhæf markmið til nokkurra ára ætti verkefnið að geta orðið fjárhagslega framkvæmanlegt. Í náinni framtíð eru tvö stórafmæli á Íslandi, 100 ára afmæli fullveldis 1. desember 2018 og 1100 ára afmæli Alþingis árið 2030. Þjóðargjöfin gæti verið sú að hefjast handa við þetta verkefni í ár og ljúka því árið 2030. Virðulegur forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til allsherjar- og menntamálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni prýðilega framsögu fyrir mikilvægu máli sem mér finnst full ástæða til að styðja. Mig langar aðeins í þessu samhengi að leyfa mér að horfa á þetta mál undir aðeins víðara sjónarhorni. Það er kannski fyrst og fremst vegna þess að þessa dagana erum við að ræða og fjalla um, bæði hér á pólitískum vettvangi og líka á vettvangi fjölmiðlanna, ýmsar nýjar staðreyndir og mælingar að því er varðar menningu og stöðu hennar. Þá vil ég nefna nýja PISA-könnun og stöðu læsis. Ég vil nefna stöðu íslenskrar tungu sem bar á góma undir Störfum þingsins og síðan umræðuna um niðurskurð á Ríkisútvarpinu og þá kannski sérstaklega að því er varðar Rás 1. Það er kannski þáttur sem hefur lítið verið ræddur varðandi Rás 1, þetta menningarlega hlutverk, ekki bara miðlunarhlutverk heldur líka varðveislu- og skráningarhlutverk. Það hefur verið gríðarlega stórt og mikið verkefni á Ríkisútvarpinu undanfarin ár, og hefur fyrst og fremst verið hýst á Rás 1, að færa gamalt útvarpsefni yfir á stafrænt form. Í sjálfu sér heyrir þetta undir algerlega sömu hugsun og hv. þingmaður mælir fyrir hér. Þarna erum við með gríðarlega mikið af menningararfinum í forgengilegu formi, þ.e. á gamaldags segulböndum o.s.frv. Í þessum efnum hefur skort stefnu innan húss í Ríkisútvarpinu um árabil en einstakir starfsmenn og einstakir tæknimenn hafa sérstaklega tekið utan um þetta. Ég nefni til að mynda upptökur af upplestri nóbelsskáldsins og alls konar gömul viðtöl og tónlist og ýmislegt því um líkt. Mér er í sjálfu sér ekki kunnugt um hver staðan er á þessu núna en þetta er hluti af þessari gömlu Rás 1 og það er sá hluti sem orðið hefur fyrir mestu höggi í síðustu uppsagnalotu. Tillagan kemur til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og ég held að það sé mjög mikilvægt að við tökum alvarlega þau merki sem eru að berast okkur úr ýmsum áttum akkúrat núna um stöðu íslenskrar menningar, varðveislu hennar, læsi og alla þessa þætti og horfum líka til þess - ég styð tillöguna og mér finnst hún góð og mikilvæg - að við erum með, til að mynda á Þjóðskjalasafni, eins og kom fram í framsögunni, og ekki síður á Ríkisútvarpinu, þekkingu, yfirsýn, aðstöðu, tækni og starfsfólk til að ganga í verkið. Mikilvægt er að ná utan um það í heild og gera langtímaáætlun eins og hér er lagt til. En það er líka mikilvægt að gæta vel að þeim vettvangi sem þegar er til staðar þar sem vitneskjan og yfirsýnin og tæknikunnáttan er fyrir hendi, að gæta þess að þessir þættir séu ekki vannærðir á meðan. Ég held að við þurfum að horfa á þetta allt í samhengi því að þegar við sjáum læsi fara aftur á Íslandi erum við líka að horfa á ákveðna þróun í samfélaginu í heild. Ég held að það sé mjög mikil einföldun að horfa bara á skólakerfið eða bara á grunnskólann eða bara á framhaldsskólann eða bara á einhverja tiltekna þætti; skólinn er að mörgu leyti svo miðlægur í samfélagsþróuninni og endurspeglar bæði það sem gott er og líka það sem vont er. Þarna eru börnin okkar öll saman komin, allra stétta og allra þjóðfélagshópa, þannig að þær hreyfingar sem eiga sér stað í þessum hópum, meðal grunnskólabarna og framhaldsskólaungmenna, eru oft gluggi á það hvað er gott í samfélaginu og hvað er síðra. Þess vegna finnst mér ofsalega mikilvægt, þegar við horfum á PISA-niðurstöðuna í dag, að við þrengjum sjónarhornið ekki of mikið, alveg eins þegar við erum að tala um stöðu íslenskrar tungu, eins og við vorum að ræða í dag, og þegar við erum að tala um stöðu Ríkisútvarpsins, sem er ekki bara einhver vinnustaður. Það er alltaf hræðilegt þegar fólk missir vinnuna og það er alveg sama hvar það er en við erum að tala um þetta sem við eigum saman. Það er ekkert voðalega margt sem við eigum saman, það sem við lítum á sem þjóð að við eigum saman. Við eigum tungumálið saman, við höfum átt Ríkisútvarpið saman og við eigum Þjóðleikhúsið saman - það eru einhverjir ákveðnir þættir sem við viljum að séu óumdeildir og við gætum vel að. Hluti af því er það sem kemur fram í tillögu hv. þingmanns og annarra flutningsmanna sem er bara menningararfurinn og að skrásetja hann og varðveita til lengri tíma. Ég tala hér fyrst og fremst til að flækja málin eins og stundum sem ég held að geti oft verið til bóta, þ.e. að skoða málin undir aðeins víðara sjónarhorni. Við erum að tala þarna um forgengilega þætti sem um leið eru ómetanlegir. Við erum að tala um þætti og þræði í íslensku samfélagi, og í hvaða samfélagi sem er, sem eru þeirrar gerðar að ef við missum tökin þá verður mjög illa aftur snúið. Þess vegna verðum við að skoða þetta allt saman sem þræði í sama vefnum sem er íslenskt samfélag. Ég árétta það og ítreka að ekki þarf hernaðarátök eða náttúruhamfarir eins og hv. þingmaður sagði, þetta getur einfaldlega verið birtingarmynd af stökum ákvörðunum, sem eru teknar ýmist til góðs eða ills, sem geta verið afdrifaríkar. Þess vegna þurfum við að skoða þetta allt í víðu samhengi. En ég fagna tillögunni og hlakka til að takast á við hana í allsherjarnefnd.

Virðulegur forseti. Það var áhugavert að hlusta á hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur taka þetta með þeirri nærnálgun eins og hún gerir miðað við ástandið sem við okkur blasir í dag; ný kynning á PISA-könnun og forgangsröðun á Ríkisútvarpinu vegna niðurskurðar. Það er kannski einmitt með þeim augum sem við eigum að líta menningararfinn, hann er jú það sem er að gerast í samfélaginu á hverjum tíma og það eru einhverjir sem búa hann til, hann verður ekki til af sjálfu sér. Einmitt það sem er til í Ríkisútvarpinu á gömlum spólum - viðtöl, tónlist flutt af löngu gengnu fólki, þættir þar sem talað er við fólk sem löngu er horfið - þetta er að sjálfsögðu hluti af þeirri menningararfleifð sem tillagan að mínu mati á að taka til. Þar sem þekkingin er fyrir hendi ætti það að auðvelda vinnu í að móta heildstæða markvissa stefnu til að nýta þá auðlind sem er í því fólki sem hefur þekkinguna í dag til að fara í þessa söfnun, þó svo að við þurfum síðan tæknilega útfærslu á því hvernig við komum henni á hið stafræna form sem gagnast okkur með nýrri tækni hverju sinni. Það er eitthvað í okkar samfélagi sem við þurfum núna pínulítið að fara að velta fyrir okkur, af því að ég mælti hér rétt áðan fyrir afreksstefnu og er núna að mæla fyrir varðveislu. Það er eitthvað að þegar koma kannanir í röð sem sýna að ungt fólk hreyfir sig minna en fólk sem er á bilinu 70–80 ára og það er eitthvað að þegar þriðji hver strákur getur ekki lesið sér til gagns. Þetta eru samfélagshreyfingar sem okkur ber að skoða. Þetta er hluti af þeirri menningu sem við lifum í í nútímanum og hún er okkar.

Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt að átta sig á því að nútíminn er saga framtíðarinnar og þess vegna erum við líka að skapa söguna einmitt með því sem við erum að gera eða gera ekki í deginum í dag. Ég hef sagt það stundum mér til skemmtunar og samferðamönnum mínum til hrellingar að málvilla dagsins í dag er málsaga dagsins á morgun. Mig langar líka til að nefna vegna PISA-umræðunnar að ég held að við þurfum að vera meðvituð um að PISA er að sumu leyti þröngur mælikvarði. Hann er mikilvægur vegna þess að við getum borið saman punkta, ekki bara okkur sjálf eða aðra heldur líka okkur sjálf við okkur sjálf eins og við brýnum alltaf fyrir börnunum okkar að gera. Það eru líka þættir sem koma núna inn í heildarsýnina á það hvað læsi er. Læsi sem felst beinlínis í því að horfa á bókstafi og breyta þeim í hljóð og síðan í orð er orðinn einn hluti af stærri mynd sem er læsi á upplýsingar í heild; upplýsingalæsi, nýmiðlalæsi, læsi á fréttir, læsi á vefinn, læsi á auglýsingar, læsi á umhverfið í heild. Mér þætti gaman að sjá einhvern mælikvarða á það hvernig ótrúlega ungir krakkar ráða við ótrúlega flókin áreiti og geta greint úr þeim þekkingu og upplýsingar og stundum miklu, miklu betur en við sem eldri erum. Ég átta mig á mikilvægi þess að þeir mælikvarðar séu fyrir hendi sem við erum að skoða í PISA, en ég held að um leið sé afar mikilvægt að við skoðum það að heimurinn breytist svo hratt að við þurfum líka að hafa mælikvarða sem ráða við breytta tíma.

Virðulegur forseti. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni hvað þetta varðar. En þetta vekur samt ugg, miðað við þá venjulegu merkingu sem við leggjum í orðið læsi, að geta lesið texta. Það er eitthvað að hjá okkur þegar niðurstöðurnar eru svona. Við sjáum líka í þessari könnun að líðan nemenda mælist betri en oft áður. Þá segi ég samt sem fyrrverandi kennari og fyrrverandi skólastjóri, en skólamanneskja: Það er eitthvað að ef betri líðan dregur úr færni, þekkingu og kunnáttu. Við hljótum að þurfa að nálgast verkefnið út frá því. Þetta er hluti samtímamenningar. Ég er sammála því að hæfni nemenda, ungra stelpna og stráka í dag til að lesa úr áreiti, vinna með tól og tæki og ná sér í upplýsingar og nýta sér þær á einhvern hátt er fyrir hendi, en ef þau lesa ekki textann og skilja ekki samhengið í textanum hljótum við að þurfa með einhverjum hætti að bregðast við. Ég ítreka að við þurfum að horfa á það að betri líðan ætti að gera manni kleift að ná meiri færni, meiri hæfni, auka þekkingu og auka kunnáttu. Það er það sem ég vil lesa út úr PISA-könnuninni. Hún er hluti af því menningarumhverfi sem við lifum í í dag. Við eigum að læra af henni, taka það góða úr henni og bæta hitt sem miður hefur farið.

Virðulegi forseti. Ég held að við séum óvenjulega og jafnvel hátt í það vandræðalega sammála, við hv. þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins að þessu sinni. Það er auðvitað hárrétt að þessi tæknilegi þáttur, eins og ég sagði, sem felst í því að lesa samkvæmt hefðbundnum og gömlum skilningi, þ.e. lesa sér til gagns, að skilja texta og færa í hann merkingu, er algjör lykilfærniþáttur. Hann verður ekki slitinn úr samhengi við neitt annað. Hins vegar er það orðið þannig að upplýsingar eru aðgengilegar börnum og ungmennum með miklu fjölbreyttari hætti en var í bæði texta, mynd og hljóði í sömu andrá. Mér finnst það kannski vera áskorun samtímans að vinna meira í því að ná ró, að ná eirð, að ná því að hvíla í einföldu samhengi, að kunna það líka. Eins og einhver orðaði það þá er orðið fátítt að sjá að fólk kunni að njóta þess að gera ekkert, að gera nákvæmlega ekkert. Við þurfum alltaf á einhvers konar áreiti að halda. Við finnum það bara sjálf sem erum með snjallsímann á okkur, ef það er ekkert sem truflar erum við að róta í símanum til að hafa eitthvert áreiti í gangi. Við erum orðin áreitisfíklar að svo mörgu leyti. Nú erum við komin á mjög skemmtilegan stað í þessari umræðu. En mitt upplegg með ræðu minni áðan, og ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka því vel, var einmitt til að víkka umræðuna og taka tillöguna eins og hún er lögð upp í þessu stóra og víða samhengi, sögu og samtímamenningar og samfélags, og hvernig við sköpum sögu framtíðarinnar með því hvernig við umgöngumst menningarleg verðmæti dagsins í dag.

Virðulegi forseti. Ég þakka flutningsmönnum þingsályktunartillögunnar og fagna framlagningu hennar og ég lýsi yfir ánægju minni af að hlusta á samskipti hv. þingmanna og hlakka til að heyra dýpri umræðu um skólamál og PISA-kannanir og annað slíkt. Ég get líka tekið undir það sem fram hefur komið að við þurfum að horfa á þetta í víðu samhengi. Við þurfum að horfa á menningararfinn í heild. Mig langar til að nefna verkefni sem hefur verið unnið að á Austurlandi, þ.e. að taka upp viðtöl við fólk sem býr yfir reynslu og þekkingu á grunnatvinnuvegunum, á hlutum eins og hreindýraveiðum, grenjavinnslu og öðru slíku. Þar er alveg gríðarlega mikil vitneskja og þekking að hverfa með mönnum sem hafa þekkt þetta áratugum saman. Það er allt mikilvægt í því að þekkja landið okkur, að við þekkjum rætur okkar og við þurfum að hlúa að því og gæta að þessu um leið og við tökumst á við hið gríðarlega mikla verkefni að varðveita bókmenntir, tónlist og annað. Við megum ekki gleyma þessum þætti í þjóðarmenningunni, þeim arfi sem við byggjum á hvernig við höfum komist af í þessu landi og tekist á við það líf sem hér er og hefur sem betur fer viðhaldist með elju og þrautseigju. Ég hlakka til að fá að fylgjast með framgangi málsins og fagna fram kominni þingsályktunartillögu.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna, en vil þakka þeim þingmönnum sem tóku þátt. Ég beini þeim tilmælum til hv. allsherjar- og menntamálanefndar að hún íhugi það sem fram hefur komið í umræðunni og stendur ekki í sjálfri tillögunni, hvað það er mikilvægt að horfa vítt og breitt á það sem gerir menningu að menningu og varðveita þá þætti sem skipta máli. Það sem hv. þm. Þórunn Egilsdóttir sagði hér um samtalsþætti við þá sem kunna forn vinnubrögð jafnvel eða um atvinnugreinar sem eru að hverfa og ýmsir slíkir samtalsþættir, þá er það að sjálfsögðu stór hluti af menningu okkar og verkmenningu, jafnt sem annarri menningu okkar. Það er mikilvægt að slíkt verði tekið með í reikninginn þegar hv. allsherjar- og menntamálanefnd skoðar þessa tillögu. Vilji hv. nefnd víkka tillöguna út held ég að það sé fagnaðarefni og ekkert því til fyrirstöðu að sjálfsögðu. Mér finnst það kannski skipta mestu máli að tillagan hljóti brautargengi í nefndinni og að hún verði afgreidd hér á þingi, en að öðrum kosti boða ég flutning hennar aftur á næsta þingi.

Frú forseti. Það er gríðarlega mikilvægt mál að vernda menningararfleifðina á stafrænu formi. Þetta er líka aðkallandi mál. Við tryggjum ekki eftir á. Eftir að við erum búin að glata menningararfleifðinni okkar verður hún ekki varðveitt. Það er því aðkallandi að fara í þetta starf strax og sjá hvar hætturnar eru, hvar hætta er á því að við töpum menningu, að sú arfleifð glatist, þannig að við getum farið strax að forgangsraða og byrja að vinna þessa vinnu. Ég vona að hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir muni ekki þurfa að flytja þetta mál aftur á næsta þingi, að það verði bara samþykkt núna þannig að hægt sé að hefja þessa vinnu. Það þarf ekki að setja mikla peninga í að hefja vinnuna þó að það sé mjög kostnaðarsamt að klára hana, en það getur tekið einhverja áratugi. Það er mikilvægt að hefja vinnuna þannig að við getum forgangsraðað þeim atriðum sem eru í hættu á að glatast strax. Mig langar aðeins að blanda mér í umræðuna sem var hérna áðan og var mjög áhugaverð hjá hv. þingmönnum Ragnheiði Ríkharðsdóttur og Svandísi Svavarsdóttur um almennt læsi og læsi á upplýsingar. Hv. þm. Svandís Svavarsdóttir kom inn á að læsi er mismunandi eftir upplýsingum. Það er líka annað, fólk tekur inn upplýsingar á mismunandi hátt. Þetta lærði ég af Peter Drucker sem talinn er faðir nútímastjórnunar. Hann kemur alveg skýrt inn á þetta og nefnir sem dæmi nokkra forseta Bandaríkjanna. Ronald Reagan tók inn upplýsingar með því að lesa þær. Hann vildi bara fá eitt blað sem útskýrði málið. Hann sagði: Ég les ekki nema ég fái þetta svona. Svo eru aðrir forsetar Bandaríkjanna, m.a. oft þeir sem hafa komið úr þinginu, sem vilja hlusta. Svo eru enn aðrir sem taka ekki inn upplýsingar nema talað sé við þá, menn tjái sig við þá. Peter Drucker vann við að leiðbeina stjórnendum í stærstu fyrirtækjum heims, í stjórnsýslunni í Bandaríkjunum og í þriðja geiranum, hvort sem það voru Girl scouts eða American Heart Association o.s.frv. Hann vann við þetta í 50, 60, 70 ár og benti á þetta. Það er svo gríðarlega mikilvægt að við förum að átta okkur á því að PISA-staðlar og þeir staðlar sem við metum eftir, samræmd próf og annað, meta svo ofboðslega þröngt hæfileikasvið og getu. Við þekkjum það líka úr stjórnunarfræðunum að það sem er mælt er það sem fókusinn er á. Það sem er mælt er það sem er gert. Það er svo auðvelt að festast í þeim mælingum. Af því að einhver mæling segir að við séum slöpp þarna þá er svo aðkallandi að við förum að hífa það atriði upp. Þá fellur annað á milli, þá missir annað fókus. Þarna vantar okkur heildstæðari menntastefnu þegar kemur að því að fókusera á hvar styrkleikar fólks liggja. Þeir eru ekki bara í lestri. Ég les hægt sjálfur, ég var einhvern tímann greindur lesblindur og vann mig út úr því að miklu leyti en hef aldrei getað lesið hratt. Ég vann mig út úr því með þeirri tækni sem var í boði, margt var ekki í boði þegar ég var í skóla. Það er svo gríðarlega mikilvægt að við förum að fókusera á styrkleika hvers nemanda, förum í einstaklingsmiðaðra nám með fókus. Ég treysti hæstv. menntamálaráðherra Illuga Gunnarssyni til að gera það. Þessi þingsályktunartillaga er mjög góð og ég mun greiða atkvæði með henni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um mannanöfn og með breytingum á mannanafnanefnd og ættarnöfnum. Frumvarpið er lagt fram af þingflokki Bjartrar framtíðar eins og hann leggur sig. Björt framtíð er nýtt stjórnmálaafl og við höfum kennt okkur við frjálslyndi. Það höfum við ekki gert bara til að skilgreina okkur á einhverjum hægri/vinstri skala heldur vegna þess að við trúum því að heimurinn sé fjölbreyttur og eigi að vera það og að einstaklingurinn eigi að ráða sínum einkahögum eins og mögulegt er. „Maður er nefndur“. Þannig byrja ansi margar sögur og mannkynið á það sameiginlegt, a.m.k. síðustu aldirnar, að við heitum nöfnum og skírum okkur nöfnum. Íslensk mannanafnahefð er að mörgu leyti einstök og stórmerkileg en í seinni tíð höfum við stofnað til laga og reglna um hvað Íslendingar megi kalla sig og hvað þeir megi skíra börnin sín sem við teljum óþarfa þar sem einstaklingarnir séu fullkomlega færir um að velja sér og börnum sínum nöfn. Í frumvarpinu er lagt til að gerðar verði breytingar á lögum um mannanöfn þar sem við lítum ekki svo á að þau séu óþörf. Í lögunum eru mjög góðar greinar um þær skyldur að nefna börn o.s.frv. en lagt er til að allar tilvísanir til mannanafnanefndar, lykilhlutverks hennar sem er mannanafnaskrá, viðhald og reglur í kringum hana, verði felldar burt og að þessi mikilvægi þáttur sjálfsímyndar manna og fjölskyldna sé eftirlátinn þeim. Einnig er lagt til að brott falli greinar úr lögunum sem skilyrða rétt einungis sumra Íslendinga til að bera ættarnöfn. Samkvæmt lögunum er löglegt að bera ættarnafn á Íslandi svo fremi sem það sé ættarnafn sem til er fyrir og sem verið hefur til í ættum viðkomandi barns eftir sérstökum reglum. Upptaka nýrra ættarnafna hefur verið skilgreind ólögleg nema um sé að ræða ættarnöfn sem fólk ber frá öðrum löndum þegar það flytur til landsins. Við teljum að þarna sé í raun verið að mismuna þegnunum um möguleika til að nefna sig og börn sín, þ.e. að sumir Íslendingar hafi rétt til að bera ættarnafn en aðrir ekki. Við teljum að það eigi að vera jafn réttur allra. Sá sem hér stendur ber óvenjulegt nafn og ættarnafn sem er upprunalega af erlendu bergi brotið en fluttist til Íslands áður en við fórum að setja reglur og lög um mannanöfn og telst því íslenskt í dag. Fyrir gráglettni örlaganna hlaut ég þetta nafn í arf frá langalangafa mínum og hending ein réð því að ég er kominn af honum í karllegg og hef þar af leiðandi haft rétt til að bera þetta nafn. Í minni fjölskyldu hafa mannanafnalögin verið fyrirferðarmikil, ekki þannig að fjölskyldan hafi staðið í miklu stríði við mannanafnanefnd eða lögin en það að bera erlent ættarnafn hefur verið stór hluti af tilveru okkar. Sumir í ættinni eru mjög stoltir af því en öðrum hefur þótt þetta til trafala og ég er viss um að við könnumst flest við það að hafa fengið af nafninu talsverða stríðni og alls konar kerskni vina okkar og óvina. Það hefur ýmist hert okkur eða verið okkur til ama. Í minni ætt hafa einstaklingar haft þann rétt að taka ákvörðun um hvort við berum þetta ættarnafn eða hvort við trillum okkur niður í Þjóðskrá og látum skrá ættarnafnið af okkur. Þetta er ekki réttur sem aðrir Íslendingar hafa endilega haft. Í minni ætt eru fleiri ættarnöfn sem vill svo til að hafa ekki borist mér í gegnum karllegg og ég hef því ekki rétt til að taka upp eins og lögin eru í dag. Við teljum það óþörf afskipti hins opinbera að veita sumum þennan rétt en ekki öðrum. Eins er í frumvarpinu lagt til að það verði fellt brott úr lögunum að óheimilt sé að taka upp nýtt ættarnafn hér á landi og hugsunin þar er ekki síst að jafna rétt Íslendinga, þ.e. þeirra Íslendinga sem eru fæddir hér á landi og mega samkvæmt núgildandi lögum ekki taka upp ættarnöfn og hinna sem eru fæddir í öðrum löndum þar sem þeir hafa rétt á að taka upp önnur nöfn og mega svo flytja þau með sér þegar þeir flytja hingað. Í lögunum í dag er gert ráð fyrir því að mannanafnanefnd haldi úti svokallaðri mannanafnaskrá. Nefndin hefur komið sér upp vinnureglum um það hvernig ný mannanöfn eru samþykkt eða þeim synjað og er þá miðað við íslenska málvenju, að nöfnin geti fallbeygst, innihaldi einungis stafi sem viðurkenndir eru í íslensku stafrófi o.s.frv. Þetta hefur orðið til þess að nú eru dæmi um að nöfnum hafi verið hafnað, jafnvel þótt þau eigi sér langa sögu í íslensku samfélagi og íslenskri tungu og þótt þau hafi jafnvel tíðkast innan sömu fjölskyldu í margar kynslóðir. Aftur vísa ég til eigin reynslu, en fyrra nafn mitt er óvenjulegt eða var það að minnsta kosti í minni æsku. Ég er svo heppinn að heita eftir afa mínum sem fæddist áður en reglur voru hertar. Á þeim tíma, á fyrri hluta 20. aldar, var talsverð tíska á Íslandi, ekki síst reyndar meðal Íslendinga sem höfðu nýlega flust til Íslands frá Danmörku og öðrum löndum, að taka upp þjóðleg nöfn og endurlífga nöfn úr íslenskum fornbókmenntum eða sögum. Er Óttarr eitt þeirra, en þessi nöfn höfðu gjarnan legið í láginni og ekki verið notuð jafnvel í fleiri aldir á Íslandi. Þarna var um þjóðlega tísku að ræða, að endurnýta arfinn ef svo má segja, auka fjölbreytni í íslenskum nöfnum og það er vel að þessi tíska komst á áður en reglur voru þrengdar. Þar sem ég heiti óvenjulegu nafni var eiginnafnið mér oft hugleikið sem barni. Stundum var ég montinn af því en stundum var mér líka á því strítt og veit ég að það sama á við um fleiri börn sem hafa heitið óvenjulegum nöfnum. Þá höfðu foreldrar mínir vissulega það val að breyta nafninu eða ég að kalla mig öðrum nöfnum eða breyta stafsetningu eins og frændi minn einn gerði til að þóknast því sem algengara var. Það var í raun val mitt og foreldra minna að hafa þetta svona og ég kvarta ekki undan því sjálfur. Það er gjarnan í umræðu vegna þess að nú hafa mannanafnalög og verk mannanafnanefndar verið til umræðu og milli tannanna á fólki í íslenskri umræðu, a.m.k. síðustu áratugina svo ég hafi tekið eftir og eflaust lengur, og oft verið hneykslast á þeim tilfellum þar sem mannanafnanefnd hefur ekki samþykkt ný nöfn. Líka hefur verið hneykslast á því að mannanafnanefnd hafi séð ástæðu til að hafna nöfnum sem sótt hefur verið um sem þykja fjarstæðukennd og óviðurkvæmileg og til þess fallin að auka líkur á að börnum yrði strítt og líf þeirra á einhvern hátt eyðilagt. Í nafni frjálslyndis og ákveðinna grundvallarmannréttinda Íslendinga til að haga einkahögum sínum teljum við að þetta eigi ekki að vera meira vandamál en ýmislegt annað í einkahögum fólks. Á Íslandi höfum við góða og sterka barnaverndarlöggjöf sem tryggir bæði eftirlit og eftirfylgni með því að börnum sé búið gott líf, þau verði ekki fyrir ofbeldi eða búi við slæmar aðstæður. Ónefni af versta tagi ætti mögulega að geta fallið undir þetta. En samkvæmt tillögunni gerum við ráð fyrir því að í staðinn fyrir sérstaka mannanafnanefnd og mannanafnaskrá sem farið verði eftir verði hægt að skjóta alvarlegum málum til ráðherra ef þörf þykir á og ráðherra hafi þá eitthvert dæmi um. Hér á Íslandi búum við við nokkuð frjálst og fjölbreytt samfélag og að mörgu leyti eykst fjölbreytni og frelsi í þessu samfélagi með hverjum deginum. Ég finn stóran mun á samfélaginu sem ég lifi í í dag og því samfélagi sem ég ólst upp í sem barn fyrir ekkert svo allt of löngu. Á þessu landi hefur löggjafinn og hið opinbera veitt einstaklingunum margvíslegt vald um eigin hagi. Við treystum fólki til að velja sér klippingar og klæða sig sjálft eftir sínum smekk og höfum ekki af því afskipti nema stórkostleg hætta sé á því að af því hljótist skaði fyrir almenning annan eða að augljóst sé að fólk valdi í einhverri örvinglan eða vanvitaskap sjálfu sér stórkostlegu tjóni. Við teljum að það sama eigi við um það hvað fólk vill láta kalla sig. Við höfum séð það og erum, held ég, öll hér sammála um að það er mikilvægt að einstaklingurinn hafi rétt til að ákvarða um til dæmis klæðnað sinn eða kynvísun. Það er undarleg hyggja að það traust til einstaklingsins eigi ekki við um það hvað hann heitir. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu lengri. Með frumvarpinu fylgir nokkuð ítarleg greinargerð. Ég vona og treysti að frumvarpið fái góða meðferð í þinginu. Ef á því finnast einhverjir hnökrar eða eitthvað sem geti bætt tillöguna mun ég fagna því sömuleiðis og læt hér við sitja að sinni.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um mannanöfn. Eins og fram kom í framsögu hv. þm. Óttars Proppé mun frumvarpið væntanlega fara til meðferðar í nefnd og verða rætt og fá á sig þá dýpt og þær víddir sem því ber sem svo mikilvægu máli. Mig langar því í þessari 1. umr. málsins að varpa fram nokkrum vangaveltum kannski miklu frekar en að vera hér með einhverja endanlega afstöðu í málinu. Þá langar mig kannski í fyrsta lagi að velta upp efasemdum - af því að hv. þingmanni verður tíðrætt um rétt einstaklingsins, fjölbreytt samfélag og þessa nálgun alla saman, sem er mikilvæg og ég tek undir það, og hann ræðir nafnahefðir í samhengi við aðrar ákvarðanir einstaklingsins um það hvernig hann kýs að koma fram gagnvart samfélaginu. Það sem mig langar að varpa fram til umhugsunar er það að hér er í raun um það að ræða að gefa eftir ákveðin sérkenni þar sem íslensk nafnahefð sker sig frá því sem víðast er í heiminum. Ég vil biðja fólk að velta því fyrir sér: Kann að vera að með meintri fjölbreytni í íslenskri nafnahefð séum við að nálgast meiri einsleitni gagnvart samfélagi þjóðanna, þ.e. að við gætum misst tökin á íslensku nafnahefðinni sem er sú að kenna sig til föður og móður í ríkari mæli eftir því sem nútíminn tekur yfir; sem er sérkenni fyrir Ísland og var sú norræna nafnahefð sem var við lýði á Norðurlöndum lengi en lifir eiginlega bara eftir hér á Íslandi og í íslenskri tungu. Maður upplifir það iðulega að þetta er „kúríósa“, ef svo má að orði komast, þegar maður er í samskiptum við fólk af öðrum þjóðernum, að svona skulum við hafa þetta. Að því leytinu til er hver og einn einstakari en þegar fjölskyldan og stórfjölskyldan kennir sig til sama nafns. Þetta segi ég ekki vegna þess að ég sé komin að niðurstöðu, mig langar bara til að varpa þessu fram sem vídd í þessa umræðu. Við vorum hér fyrr í dag aðeins að tala um stöðu íslenskrar tungu og það er alltaf þessi togstreita sem maður stendur frammi fyrir, annars vegar sú að tungumálið lýtur sínum lögmálum og breytist eftir því sem samfélagið breytist og það á að gera það. Hins vegar höfum við tilhneigingu til að vilja halda einhverju sögulegu samhengi í tungumálinu. Við viljum sjá það breytast og þróast og við viljum fagna því að nýyrði koma inn í það og það er frjótt og öflugt. En um leið segjum við að það sé eftirsóknarvert að geta lesið gamla texta o.s.frv. Þetta vísar svolítið hvort í sína áttina. Ekki viljum við gera íslenskuna að einhverjum safngrip, við viljum hafa málið lifandi. En um leið viljum við ekki sjá eftir því, við viljum ekki sjá það hverfa. Einhvern veginn þurfum við að geta bæði látið reka á reiðanum en samt verið undir stýri, það er eiginlega þessi kúnst. Mér finnst mikilvægt að það mál sem hér er til umræðu sé hluti af þessari heildarmynd, þ.e. heildarmyndinni um stöðu og þróun íslenskrar tungu. Íslenska nafnahefðin er partur af því hvernig málið þróast og hvernig það hefur þróast. Í öðru lagi langar mig að nefna það sem vekur mig til umhugsunar. Ég skil, og mér finnst ágætlega farið yfir það hjá hv. þingmanni, markmiðin að baki, hvað það er sem drífur þingmanninn og aðra flutningsmenn áfram, mér finnst vera gerð vel og skýr grein fyrir því. En ég velti fyrir mér þeirri nálgun sem er hér í frumvarpinu sem er sú að leggja niður mannanafnanefnd en halda lögunum annars óbreyttum að verulegu leyti. Tilteknir og afmarkaðir þættir eru ætlaðir ráðherra í frumvarpinu eins og það er lagt fram og þar er ég sannfærðari en í hinni vangaveltunni um að það er ekki góð leið. Ef við viljum vera með einhvern ventil, ef við viljum ekki bara leggja niður lög um íslensk mannanöfn, sem gæti verið leið, ef við viljum ekki lög um mannanöfn; ef við viljum hafa einhver lög um mannanöfn yfir höfuð þá er ég sannfærð um að það er mjög vond leið að ætla ráðherra að skera úr ágreiningsmálum. Af hverju segi ég það? Hér er að vísu gert ráð fyrir því að þau verði mun færri. Ekki er gert ráð fyrir að ráðherrann sé með langa lista af nöfnum heldur að þessi ágreiningsmál verði færri. Hvaða forsendur ætli ráðherra hafi til að taka afstöðu til ágreiningsmála, skera úr um málfræðileg álitamál eða hvað eina annað sem upp kynni að koma? Hann gæti haft ríkar og gæti haft engar forsendur til þess. Þar værum við alltaf komin með einhvers konar bakdyramannanafnanefnd sem væri ráðgjafahópur eða sérfræðingar eða einhver sem ráðherrann mundi kalla sér til fulltingis. Ég held að sú nálgun sé ekki leið að þessu markmiði. Ég held að það sé alltaf betra, ef við viljum hafa einhvern ventil og ég gef því bara möguleika að það geti farið hvorum megin sem er, sem flutningsmenn leggja til þá tel ég betra að það sé einhvers konar sérfræðingahópur frekar en að það sé ráðherra. Hins vegar eru álitamál uppi, og það kom fram í framsögunni og líka í greinargerðinni, um verksvið og vinnureglur mannanafnanefndar. Það kann að vera að það þurfi að skoða. Mannanafnanefnd hefur raunar verið að þróa vinnureglur sínar í gegnum tíðina og hefur ekki verið blýföst í gömlum kennisetningum hvað það varðar og hefur verið í takti við breytingar dagsins. Ekki gengið nógu langt finnst sumum, gengið of langt finnst öðrum o.s.frv. En ég er samt þeirrar skoðunar að þá eigi maður að horfa frekar á rammann að vinnureglurnar sem mannanafnanefnd setur sér og hvernig þær endurspegla þessa sýn og markmið löggjafans eftir þá breytingu sem hér er lögð til ef hún nær fram að ganga. Aðeins aftur út frá þróun íslenskrar tungu sem ég held að við getum ekki rofið frá þessari umræðu, af því að þetta er ein sneið af þróun íslenskunnar; breyting af þessu tagi hefði áhrif á það hvernig þessi geiri tungunnar mundi þróast. Það er einn af þeim þáttum sem hefur verið undir, eða hefur verið viðmið, að nafnið hafi eignarfallsmynd, þ.e. að það falli að fallakerfinu. Þetta hefur líka verið útgangspunktur að því er varðar nýyrðasmíð að við höfum viljað gæta að þessu fallakerfi og þess vegna hafa meira að segja sumir gengið svo langt að segja að „þágufallssýki“ sé af hinu góða vegna þess að hún styrki fallakerfið, þágufallið er yfirleitt fyrsta fallið sem gefur eftir í fallatungumálum. Það ætti því að vera fagnaðarefni fyrir málfræðisinna þegar þágufallið styrkist og nú hrylla menn sig hér, einhverjir, í salnum. En ef maður er bara að hugsa um kerfið í heild þá ætti það að vera fagnaðarefni. En þetta var útúrdúr. En að nafnið hafi eignarfallsmynd hefur verið viðmiðun. Annað hefur verið viðmiðun, og það finnst mér frekar vera umhugsunarefni, þ.e. að nafnið sé stafsett samkvæmt málkerfi þjóðtungu. Það hefur verið nálgun sem mannanafnanefnd hefur byggt á samkvæmt lögunum að hafna nöfnum sem stafsetjast ekki samkvæmt íslensku málkerfi. Þetta er alls ekki ætlað til að botna þessa umræðu með nokkrum hætti og alls ekki að draga þróttinn úr málinu. Ég tel mikilvægt að þingið taki málið til skoðunar, að nefndin fari yfir það, fái umsagnir o.s.frv. Mínar efasemdir, eins og hér hefur komið fram, lúta kannski fyrst og fremst að þessum úrskurðarfarvegi eða einhvers konar leið til að vísa ágreiningsmálum í og svo hins vegar mikilvægi þess að skoða þessa breytingu í samhengi við málkerfið almennt. Ég geri ráð fyrir að hv. flutningsmaður - hann notaði orðalagið hér áðan „óþarfleg afskipti hins opinbera“ og lagði það að jöfnu við afskipti af klæðaburði og hárklippingum en mér finnst mikilvægt að við horfum á þessi „afskipti“. Þarna erum við að tala um hluta af málstefnu og það kann að verða niðurstaða málstefnu að hætta að hafa málstefnu og segja: Málið bjargar sér sjálft og það þróast eftir sínum lögmálum, breytist eins og það vill. Það eru þjóðir sem hafa gert það. Hollendingar eru mjög nálægt því og Danir eru mjög nálægt því líka, taka tökuorð mjög öflugt inn og málið tekur miklu hraðari breytingum en mál þar sem höfð eru uppi íhaldssamari sjónarmið; hvort tveggja er leið en þetta er hluti af stefnu og stefnumótun samfélaga til langs tíma og þess vegna finnst mér mikilvægt að þetta mál sé líka skoðað í því ljósi.

Virðulegi forseti. Mig langar rétt aðeins að blanda mér í þessa umræðu og þá sérstaklega hvað varðar þau atriði sem hv. þingmaður nefnir. Í fyrsta lagi með íslensku mannanafnahefðina - nú er ég sjálfur, eins og 1. flutningsmaður þessa frumvarps, með ættarnafn sem er ættað frá Skotlandi, Edinborg. Faðir minn er Skoti og ég ber nafn hans og hef gert alla mína ævi. Ég á hins vegar fjögur börn sem eru Róbertsbörn, heita samkvæmt hinni íslensku mannanafnahefð. Ég er sammála hv. þingmanni um að það er auðvitað mun sérstakari hefð en ættarnafnahefðin. Það sem við leggjum áherslu á í þessu máli - nú er það þannig með mín börn að þau hafa rétt til þess, kjósi þau svo, að taka upp mitt ættarnafn eða ættarnafn fjölskyldunnar sem er umfram það sem aðrir hafa. Í því felst ákveðið ranglæti sem við viljum leiðrétta. Við segjum að þetta sé dæmi um það frjálslyndi sem við í Bjartri framtíð kennum okkur við sem frjálslyndur flokkur; við tilheyrum bandalagi frjálslyndra flokka á alþjóðavettvangi og þá tölum við um frjálslyndi sem mótvægi við stjórnlyndi, þ.e. við treystum einstaklingnum til að taka ákvörðun í þessum efnum fyrir sjálfan sig og hann getur að sjálfsögðu líka gert það fyrir þessa hefð eins og ég sjálfur er ágætt dæmi um. Ég þekki fjölmörg dæmi þess, og meðal annars hér úr þinginu, þar sem fólk hefur einmitt réttinn til að nota ættarnafn en kýs að gera það ekki.

Virðulegur forseti. Það er full ástæða til að nákvæmlega þau sjónarmið sem koma fram í máli hv. þingmanns rati inn í nefndina; þetta er slagkrafturinn í frumvarpinu, ástæðan fyrir því að það er lagt fram. Það er þá þeirra sem fyrir því mæla að sannfæra þingheim um að það sé góð og skynsamleg nálgun. Ég velti fyrir mér merkimiðunum, frjálslyndi versus stjórnlyndi. Almennt erum við hér í löggjafarþinginu að vinna að því af bestu yfirsýn að setja samfélaginu einhvers konar ramma. Það er náttúrlega lýðræðið að setja ramma og stundum er einhvers konar stjórnlyndi falið í því. Ég nefni sem dæmi þegar við erum að vinna með umferðarreglur eða skatta, það er ekkert „líbó“ við það, það er ekkert frjálslyndi við það hvort maður borgar skattinn eða ekki þó að sumir mundu gjarnan vilja hafa það þannig. Mér finnst mikilvægt að fara ekki í þann farveg með þetta mál, að gera úr þeim sem vilja fara varlegar einhvers konar miðstýrðar stjórnlyndistýpur en hina einhvern veginn opnari og nútímalegri, af því að þetta snýst ekki um það. Þetta snýst ekki um fortíð og nútíð, þetta snýst um það að við getum tekið þessi sjónarmið og rætt þau og borið þau saman. Það sem ég vildi draga fram áðan í ræðu minni var mikilvægi þess að við sæjum það samhengi að mannanafnalöggjöfin er hluti af íslenskri málstefnu. Ég sagði í kjölfarið: Það kann að vera að við viljum breyta málstefnunni en þá er þetta partur af því. Það er mikilvægt að við áttum okkur á því að þetta snýst ekki bara um val einstaklingsins, klippingu eða fatnað, heldur líka um málstefnu.

Virðulegi forseti. Til að árétta það þá er ég ekki að hengja neinn stjórnlyndismerkimiða á hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur. En mér finnst þetta sérstaka mál vera ágætisdæmi um mál sem við getum aðhyllst mjög róttækt traust og treyst fólki til að fara vel með þegar kemur að íslensku mannanafnahefðinni. Hitt sem ég vildi nefna og er það sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni varðar kaflann um ráðherra, sem ég er alveg sammála um að þarf að ræða sérstaklega í þinginu og í störfum nefndarinnar og var m.a. mikið ræddur innan þingflokks Bjartrar framtíðar. Þar er reynt að fara með svolítið varfærnislegri nálgun í málið þannig að þar sé einhvers konar öryggisventill innbyggður en það er auðvitað búið að gera málið þannig úr garði að mun færri vafaatriði eiga að koma upp. Þau sjónarmið sem ráðherra þyrfti að horfa til væri eitthvað sem t.d. væri æskilegt að kæmi fram í nefndaráliti eða jafnvel breytingartillögum við frumvarpið við meðferð þess í þinginu. Ég teldi líka koma til greina að þetta væri einhvers konar tímabundið fyrirkomulag, eitthvað sem við mundum velta fyrir okkur að hafa fyrst um sinn en það er auðvitað bara umræðum háð í þinginu hvernig menn mundu vilja sjá þetta fyrir sér.

Virðulegi forseti. Ég fagna viðbrögðum hv. þingmanns og heyri að það hafi verið lending að setja þetta fram með þessum hætti en kannski ekki alveg sannfæring um að þetta væri nákvæmlega eina leiðin til að koma á einhvers konar öryggisventli í þessu ferli. Ég skil hv. þingmann á þann veg að flutningsmenn séu opnir fyrir því að skoða aðrar útfærslur á þessari leið og ég held að það sé vel.

Frú forseti. Mig langar að koma inn á það sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir sagði um að komnar væru einhverjar mannanafnanefndarbakdyr með því að ráðherrar tæki ákvörðun um þetta. Það er að sjálfsögðu þannig að þegar er nefnd eins og mannanafnanefnd sem er að vinna í þessu og engu öðru og setur rammann um það í staðinn fyrir að einstökum tilfellum, einhverjum algerum ónefnum, sé vísað til ráðherra eða hvaða aðila sem það væri - það er náttúrlega stór munur á þessu tvennu. Í samhengi við þetta væri kannski vert að skoða hvað mundi sparast með því að leggja mannanafnanefnd niður en þar gætu peningar fengist í mikilvægari verkefni. En svo varðandi það að verja málhefðina sem hv. þingmaður nefnir, það er vissulega ákveðið gildi sem margir setja ofarlega og aðrir neðar. En þetta kom samt sem áður mjög vel fram hjá 1. flutningsmanni, hv. þm. Óttari Proppé, hvernig hann tengdi þetta við það hvernig fólk vill koma persónu sinni á framfæri við heiminn, hvernig það vill koma fyrir og hvað það vill kalla sig, hvort sem það snýr að kynhneigð, kynvitund eða hvað. Til eru lönd í heiminum þar sem reglur eru til um að bannað sé að kalla sig homma eða lesbíu eða að nota annað orð um kyn sitt en líffræðilegt kyn, það eru bara lög um að það skuli bannað. Finnst hv. þingmönnum vera stigsmunur eða eðlismunur á því að stjórnvöld grípi inn og segi: Þú mátt ekki kalla þig það sem þig lystir, þegar kemur að kynhneigð eða þegar kemur að nafni? Ekki er langt síðan skömm fylgdi því á Íslandi, og enn fylgir því einhver skömm, að merkja sig þannig annarri kynhneigð en gert er samkvæmt hefðinni. Ég spyr hvort þingmanninum finnist þarna um eðlismun eða stigsmun að ræða.

Virðulegi forseti. Mér finnst það ekki vera stigsmunur eða eðlismunur, mér finnst þetta bara allt annað mál og ekki tengjast á nokkurn hátt. 
             Af því að hv. þingmaður var sérstaklega að velta fyrir sér þessum öryggisventli og af því að ég orðaði það sem svo að ráðherra væri kominn með hálfgildingsmannanafnanefnd sér við hlið, vegna þess að hann þarf einhverja sérfræðinga til að ráðfæra sig við, þá varðaði það ekki fjölda tilvika heldur bara einfaldlega hvers eðlis öryggisventillinn er. Ef við gerum ráð fyrir því að frumvarp hv. þingmanna nái fram að ganga þ.e. efnislega að því er varðar hvað telst í lagi og hvað ekki, mundum við ætla að það væri miklu sjaldgæfara að það kæmi til kasta mannanafnanefndar en er nú. Það sem ég er að segja er að mannanafnanefnd gæti eftir sem áður haft það hlutverk að fara yfir álitamál. Að mínu mati tryggir það ákveðið gagnsæi að mannanafnanefnd sé fyrir hendi, að hún sé með skýrari skilgreiningar eða þrengra starfssvið eða hvað það er. Verklagsreglur og vinnureglur þurfa að vera skýrari fyrir alla sem að málum koma, þá sem leita ásjár nefndarinnar með ágreiningsmál heldur en að ráðherrann hafi samkvæmt lögunum verkefnið og finni svo bara út úr því í hvert skipti til hverra hann leitar án þess að þar séu einhverjar sérstakar vinnureglur eða eitthvað slíkt. Ég held að þetta sé umræða sem við botnum alls ekki hér því að það hefur verið greinilegt í umræðunum um þetta mál að menn telja það snúast miklu frekar um að ná tilteknu markmiði frekar en að festa sig í þeirri útfærslu sem hér er lögð til þannig að ég vænti þess að þetta verði sérstaklega tekið fyrir í nefndinni og sjónarmið reifuð 

Frú forseti. Ef við höldum aðeins áfram að tala um þessar bakdyr er mjög mikilvægt að inn í þessa umræðu komi skilningur á því að frumvarp liggur fyrir þessu þingi, eða hvort það var lagt fram á sumarþinginu, varðandi líffæragjafir. Staðreyndin er sú að í þeim ríkjum þar sem líffæragjafir eru getur fólk merkt við það: Ég vil gefa líffæri mitt við dauða minn o.s.frv. Ef merkja þarf við það er miklu ólíklegra að fólk gefi líffæri. Ef það er aftur á móti sett í lög að allir gefi líffæri - nema þeir skrái sig út eða merki við að þeir vilji það ekki - þá eru menn miklu líklegri til að gefa líffæri. Ég las einhvern tíma frétt um þetta í Evrópu. Menn áttuðu sig ekki á því hvers vegna þetta væri svona mismunandi milli landa. Þeir voru að reyna að átta sig á því hvaða parametrar þetta væru? Er það hvað löndin eru vinstri sinnuð, hvað þau eru hægri sinnuð eða hvað þau eru samfélagslega þenkjandi, eða hvað? En niðurstaðan var að þetta var lykilatriðið um það hvað margir gáfu líffæri í löndunum. Við sjáum þetta líka hjá Vodafone með SMS-skilaboðin. Þar var hakað fyrir fólk: Ég vil láta geyma upplýsingarnar. Við þekkjum þetta prinsipp. Það sem þetta lagafrumvarp leggur til er að í grunninn geta allir nefnt það sem þeir vilja. Aftur á móti ef einhver sér að það er algert ónefni og vill gera eitthvert mál úr því þá þarf sá hinn sami að hafa frumkvæði að því að vísa því áfram. Það finnst mér mjög gott prinsipp svo við höldum því til haga, það er betrumbótin meðal annars.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessu frumvarpi og þeim umræðum sem hafa átt sér stað, ég held að þær séu mjög þarfar. Það er margt í þessu sem vekur áhuga minn. Ég vil trúa því að mannskepnan sé nú þannig að henni sé fyllilega treystandi fyrir því að velja nöfn á afkvæmi sín eða fjölskyldumeðlimi. En því miður eru undantekningar á því þannig að ég held að varnaglinn þurfi að vera inni. Þá velti ég líka fyrir mér - ég veit að við eigum eftir að ræða það betur, við klárum ekki þessa umræðu hér - hvort leiðin sé sú að ráðherra hafi það vald. Ég staldra aðeins við það. Hvernig á að fara með það? Svo er það bara sú umræða hvort við eigum yfir höfuð að hafa einhver lög um það, mér finnst líka þurfa að ræða það út frá þeim sjónarhóli. En þá er eitthvað inni í mér sem bendir á hefðina sem við höfum hérna, þessa sérstöku íslensku hefð, sem mér persónulega þykir vænt um. Þetta er sérstaða okkar og við höfum örugglega flest lent í því að ræða um hana þegar við erum stödd annars staðar í heiminum og útskýra hana. Sú hefð er gegnsæ. Þegar konur ganga í hjónaband hverfa þær ekki eins og gerist í sumum löndum. Það er erfitt að finna konur af því að þær skipta um nafn víða. En svo kemur þetta inn á réttlætismál, að sumir hafi meiri rétt en aðrir. Nú er ég ekki í þeirri stöðu að hafa getað valið mér ættarnafn en ég get alveg trúað ykkur fyrir því að ég hef velt því fyrir mér hvernig það væri og hvað ég mundi þá velja mér. Eitt mjög sterkt nafn hefur komið upp í huga minn. Þá fer ég að velta þessu fyrir mér: Verður mér strítt á því? Kannski verður það tengt við vaxtarlag mitt, við geðslag mitt eða eitthvað í umhverfinu þar sem ég á heima. Þá mundi ég heita Þórunn Þverdal, það væri dálítið skemmtilegt að geta valið það. En ég fagna þessu máli og ég hef haft gaman af þessari umræðu. Ég vona að við höldum áfram að ræða þetta þarfa mál.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Óttari Proppé fyrir framsögu í þessu máli. Ástæða þess að ég freistast til að koma hér upp er að ég er íslenskufræðingur, fyrrverandi íslenskukennari í unglingadeild í mörg ár, og mér rann eiginlega blóðið til skyldunnar. Íslenskan er okkar mál og þess vegna fyrst og síðast þurfa nöfn að mínu mati að geta fallið að beygingarhefðinni. Við eigum að geta fallbeygt nöfn samkvæmt íslensku málkerfi. Ég hef hins vegar oft velt fyrir mér að foreldrar gleyma að fallbeygja nöfnin saman áður en þau gefa börnum sínum eitt eða fleiri nöfn. Stundum er það þannig að börn hafa tvö nöfn og þegar þau eru fallbeygð hljóma þau skelfilega. Örugglega hafði þá enginn velt því fyrir sér í upphafi. Til eru tvö falleg karlmannsnöfn, þau Leifur og Arnar. En svo er spurt: Kemurðu með Leif Arnar? Það er undir svona kringumstæðum sem mér finnst að einhver eigi að leiðbeina fólki þegar það velur falleg nöfn á börnin sín. Um tíma var tíska að stúlkur hétu Mist og síðan komu nöfnin Mist Líf og Mist Eik. Fyrir gamlan og fyrrverandi íslenskukennara er þetta ekki alveg að gera sig, eins og börnin segja í dag. Ekki má lengur heita Erling, barnið verður að vera skírt Erlingur, en í stað þess að banna að skíra þessum nöfnum ætti frekar að vera hægt að leiðbeina fólki um það með hvaða hætti það velur nöfn á börnin sín sem þessi börn eiga síðan að bera í náinni framtíð. Sjálf heiti ég Ragnheiður. Mér fannst það ekkert sérstakt þegar ég var krakki. Ef ég hefði getað ráðið því að skipta hefði ég kannski gert það, en mér finnst þetta mjög gott nafn í dag. Mér finnst nafnið mitt hljóma vel, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, en þegar ég var sex ára var það ekki gott. Á unglingsaldri var það frekar hallærislegt. Það er kannski frekar í þessa veru sem við ættum að velta fyrir okkur hvernig og hvar verður einhver stöð sem ákveður að þetta má eða má ekki. Unglingur klippir á sig hanakamb og litar hann bláan. Hann gerir það kannski ekki fimmtugur, þó veit maður aldrei. Hann gæti alveg breytt um nafn með bláan hanakamb en hann hefði ekki þar með viljað hafa það nafn líka þegar hann er fimmtugur. Kannski eru þetta bara skemmtilegar pælingar, umhugsunarvert samt, og það verð ég að segja að stundum hefur mér þótt mannanafnanefnd taka ótrúlega sérkennilegar ákvarðanir um heimild í þessa nafnaskrá. Sumt af því hefur mér þótt hreint og klárt ónefni en ekki foreldrum þess barns sem sóttu um. Virðulegur forseti. Mig langaði aðeins að koma upp til að leggja áherslu á að það er kannski að ýmsu að huga, m.a.s. með þessi góðu, elskulegu nöfn sem við öll þekkjum og erum ekki í neinum vandræðum með að beygja þegar þau eru sett saman. Mig langar hins vegar að taka undir með þeim sem hafa nefnt þennan ráðherra sem yrði væntanlega kirkjumálaráðherra eða menntamálaráðherra - eða hvaða ráðherra ætti að úrskurða um hvort barn mætti heita þessu nafni eða ekki? Ég er sammála því sem hér hefur komið fram. Hvað mundi þá ráða för? Smekkur ráðherrans? Viðhorf hans til tungumálsins eða að hann þekkti kannski í æsku mann sem hét þessu nafni og þótti það ljótt - eða hvað réði för? Ef skjóta á máli til úrskurðar tel ég alltaf skynsamlegra að fleiri en einn ráði þar för. Nálgunin hjá hv. frummælanda Óttari Proppé var hins vegar skemmtileg og hvernig hann nálgaðist málið út frá sínu eigin nafni þar sem hann ber ættarnafn og eiginnafnið hans er líka sérstakt. Mér finnst þetta þörf umræða og hið besta mál að nefndin fái þetta frumvarp til skoðunar og umræðu og þá er ég allt í einu komin að spurningunni: Hvert fer frumvarpið? Fer það til allsherjar- og menntamálanefndar? Er það þá menntamálahlutinn sem tekur það eða allsherjarnefndarhlutinn, eða fer það kannski bara til velferðarnefndar? Hvert fer slíkt mál í raun? Mannanafnanefnd er skipuð af hæstv. menntamálaráðherra sem tenging við tunguna og söguna og annað í þeim dúr þannig að væntanlega fer þetta frumvarp til allsherjar- og menntamálanefndar, en þá er eins og það sé hugsanlega beggja aðila innan þeirrar nefndar, hvort heldur er innanríkisráðuneytið annars vegar og menntamálaráðuneytið hins vegar, vegna þess að þó að börn séu ekki skírð heldur nefnd fer það í gegnum ákveðnar bækur í ákveðnum hlutum. Það er Þjóðskrá. Væntanlega heyrir hún undir allsherjarnefnd eða kannski bara efnahags- og viðskiptanefnd. Virðulegi forseti. Þetta er skemmtilegt frumvarp. Það mun örugglega kalla á fjörugar umræður og margar og skrautlegar umsagnir þannig að það verður spennandi að fylgjast með framvindu málsins í þeirri nefnd sem það fer til.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka kærlega fyrir góða og gagnlega og skemmtilega umræðu um frumvarpið. Hér hafa komið fram mjög margar góðar ábendingar og gagnlegar hugleiðingar sem ég treysti að fylgi málinu væntanlega til allsherjar- og menntamálanefndar. Það er kannski ákveðin heppni eða jafnvel merki um að málið eigi sér ákveðið karma, ef svo má segja, að hér í þinginu séum við með nefnd sem hefur það hlutverk að fjalla bæði um innanríkismál og menntamál og væntanlega verður kallað eftir umsögnum úr öllum áttum. Umræðuna um ventilinn svokallaða, eða leiðir til að vísa málinu til ráðherra, tel ég mjög gagnlega og ég held að mikilvægt sé að ræða það áfram. Hugleiðingarnar um íslenska nafnahefð og íslenska málhefð kveikir kannski ákveðna fortíðarþrá eða nostalgíu í þeim sem hér stendur en af einhverri ástæðu fór ég að hugsa um rifflaðar franskar kartöflur og illa bakaðar pítsur úr æsku. Þegar ég var ungur voru erlendar matarhefðir að ryðja sér til rúms á Íslandi og miklar áhyggjur voru af því að við mundum hratt og örugglega færast til þess að borða bara kjúklinga, franskar kartöflur og drekka kókómjólk og íslensk matarhefð mundi hverfa. En það var nú eiginlega alveg „omvent“ ef svo má segja, með leyfi forseta. Við það að fjölbreytnin jókst og erlendar matarhefðir bárust til landsins vaknaði líka mikill vilji og áhugi á íslenskum matarhefðum sem mörgum þótti kannski orðnar dálítið klénar áður. Við Íslendingar fórum aftur á fullt í að háma í okkur svið og hrútspunga og skola því niður með eldsúrri mysu og þótti og þykir það frábært. Ég hef enga trú á öðru en að Íslendingar sjái hversu dýrmæt íslensk nafnahefð er og við munum jafnvel frekar fylkja okkur um hana og gerast þjóðleg þegar við megum gera það og það er enginn sem skipar okkur að gera það. Ég vil þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir skemmtilega umræðu og upprifjun á upplifun sinni af því að bera venjulegt nafn, ef svo má segja, eða algengara nafn en ég hef sjálfur reynslu af. Hún minntist á áhyggjur af því og kannski með þakklæti að hún hefði ekki haft greiða leið til að skipta um nafn í æsku eða á unglingsárum og ég get svo sem tekið undir það. Ég sjálfur berandi óvenjulegra nafn hafði oft drauma um að breyta nafninu mínu í Jón eða eitthvað algengara  Ég vil þakka kærlega fyrir mjög góða umræðu og hlakka til að fylgjast með málinu áfram.