Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. nr. 244 kemur fram, að heilbr.- og félmn. hefur athugað frv. og leggur einróma til, að það verði samþ. óbreytt. Það kom fram í framsögu hæstv. ráðh. fyrir frv., að tryggingagjaldagreiðendur eru eins settir eftir gildistöku frv. sem laga. Hér er verið að taka af öll tvímæli í orðalagi varðandi útreikning á tryggingarskyldum vinnuvikum, og vil ég í þessu efni vísa nánar til aths., sem fylgja frv. Að svo mæltu legg ég til, að frv. verði samþ. og því vísað til 3. umr.



Herra forseti. Frv. þetta þarfnast ekki langrar framsögu. Sú ein breyt. felst í því frá gildandi tilhögun, að lagt er til að koma eftirlitsmálum lyfjaverzlana og lyfsala í viðunandi horf. Það hefur hingað til verið aðeins að hluta, eða hálfs dags starf, og fyrirhugað er að gefa út sérstaka reglugerð, ítarlegri en þá, sem í gildi er um þessa hluti, og það er nauðsynlegt, að sérstakur lyfjafræðingur annist þessi störf og starfi innan heilbrmrn. og vinni að þeim eingöngu. Þetta er sú ein breyting, sem frv. þetta felur í sér, og nánar er skýrt frá í grg. með málinu, en óskir um þetta efni höfðu borizt frá háskólanum og landlækni, eins og sést á fskj., sem frv. fylgir. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Iðnn. hefur haft til athugunar frv. til laga um Landsvirkjun, 10. mál Ed., lagt fram af hæstv. iðnrh. Á þskj. 243 skilar n, áliti og mælir með samþykkt frv., en einstakir nm. áskilja sér rétt til að fylgja eða flytja brtt. við frv. Iðnn. beggja þingdeilda héldu með sér sameiginlegan fund um þetta mál og fengu til viðræðna formann stjórnar Landsvirkjunar, Jóhannes Nordal, seðlabankastjóra, og framkvæmdastjóra Landsvirkjunar, Eirík Briem. Lagafrv. það, sem hér er borið fram, er breytingar á lögum um Landsvirkjun og heimildir Landsvirkjunarstjórnar til virkjunar Sigöldu- og Hrauneyjafossvirkjunar í Tungnaá, hvor ætluð um 170 MW að stærð. Einnig gerir frv. ráð fyrir, að Landsvirkjun eignist öll nauðsynleg vatnsréttindi þessum virkjunum viðkomandi. Þá gefur frv. hæstv. ríkisstj. heimild til þess að ábyrgjast virkjunarkostnað annarrar þessarar virkjunar, sem hér um ræðir. Undirbúningsvinna er ekki talin vera komin á það stig, að hægt sé að slá föstu, hvora þessara tveggja virkjana sé álitlegra að hefja fyrst. En að það sé sett á vald stjórnar Landsvirkjunar og ábyrgðarheimild ríkisins gildir fyrir hvora virkjunina sem er. Í skýringum við frv. í 5. gr., um fjáröflun og ábyrgðir, segir: Til að greiða fyrir lántökum innan lands eða utan er ríkisstj. heimilað að ábyrgjast lán, er Landsvirkjun tekur þeirra vegna, að fjárhæð allt að 5900 millj. kr., eða taka lán hennar vegna allt að sömu fjárhæð og endurlána það Landsvirkjun. Er hér um að ræða hækkun á fjárhæð heimildarinnar um 2772 millj. kr., en mismunurinn, 3128 millj. kr., er heimild, sem þegar hefur verið notuð að fullu vegna Búrfellsvirkjunar. Hækkun heimildarinnar er miðuð við nauðsynlegar lántökur vegna Þórisvatnsmiðlunar, undirbúningsframkvæmda í þágu nýrra virkjana í Tungnaá við Hrauneyjafoss og Sigöldu og fullnaðarvirkjunar á öðrum hvorum staðnum. Frv. gerir einnig ráð fyrir heimild til að byggja frekar eldsneytisstöðvar, ef með þarf, til vara. Ekki er þetta þó fyrirhugað nú og líklega minni ástæða fyrir slíkum stöðvum, eftir því sem vatnsvirkjanir verða fleiri og stærri, og þegar ný háspennulína verður komin frá aðalvirkjunarsvæðinu. Á fundi með forráðamönnum Landsvirkjunar kom fram, að stækkun Búrfellsvirkjunar. gengur samkvæmt áætlun. Komið hefur í ljós, að vélasamstæður þær, sem þegar eru í gangi, gefa 15% meira afl heldur en lofað var. Hinar nýju vélasamstæður, sem síðan voru pantaðar, eru nú að koma til landsins og má reikna með, að þær komist í gagnið á næsta ári. Enda má það ekki seinna vera vegna stækkunar, sem nú fer fram á álverinu í Straumsvík, og vegna aukinnar raforkunotkunar til almennra þarfa. Eins og að líkum lætur þá má búast við, að stór partur af þeirri orku, sem hinar nýju virkjanir framleiða, fari til þess að fullnægja stórnotendum, sem án efa á eftir að fjölga hér á næstu árum. Nú þegar er álvinnslan hér í örum vexti, þótt eitthvað hafi hins vegar dregið úr sölu á þessari málmtegund á hinum almenna heimsmarkaði. Rannsóknaráð ríkisins hefur að undanförnu starfað mjög ötullega að framhaldsathugunum á því, að hér verði komið á fót vinnslu magnesíums, sjóefnavinnslu, framleiðslu á þungu vatni, svo að nokkuð sé nefnt. Og fyrir nokkrum dögum var stofnað hér í Reykjavík félag til könnunar á að hefja hér á landi járnbræðslu úr úrgangsjárni, sem til fellur í landinu. Slíkur iðnaður byggist fyrst og fremst á ódýrri og nægilegri raforku. Það virðist sem nokkur dráttur verði á, að kjarnorkan verði beizluð í ,þessu skyni nægilega fljótt og ódýrt. Það er því ástæða til fyrir okkur Íslendinga að halda okkur af fullum krafti við byggingarframkvæmdir raforkuvera, þannig að eyður skapist ekki. Rétt væri að gera langtímaáætlun t.d. 10 ára áætlun um virkjanir. Og þarf þá að hafa í huga, að Íslendingar framkvæmi sem mest af þessu sjálfir og fastir vinnuflokkar væru fluttir í beinu framhaldi milli virkjunarstaða, án þess að eyður mynduðust. Slíkar stórvirkjanir eru mannfrekar, en það skapar að sjálfsögðu mikinn vanda á okkar litla vinnumarkaði, þegar slíkar framkvæmdir hefjast og snögglega vantar 500–1000 manns, og ekki síður, þegar slík stórverk dragast snögglega saman. Ég beini því til hæstv. orkumálaráðh., að enn betur sé hugað að þessu og langtímaáætlun sé gerð með jöfnun á stórfelldum virkjunarframkvæmdum. Áður en ég lýk máli mínu þykir mér rétt að minnast á eina grein rafmagnsnota, sem algerlega hefur verið vanrækt hér á landi, en það er upphitun húsa. Það er furðulegt, hversu mikinn seinagang og sinnuleysi forráðamenn raforkumála hafa sýnt raforkusölu til húsahitunar. Að vísu höfum við Íslendingar sérstöðu með heita vatnið, en notkun þess til upphitunar er áreiðanlega heppilegasti hitagjafinn í þéttbýli, þar sem nýtilegur hiti er á annað borð í jörðu. Í strjálbýli hefur rafmagnshitun augsýnilega kosti, þar sem leiða þarf orkuna langa vegalengd. Til þess að viðhalda jafnvægi við þá staði, sem hafa heitt vatn, er ekkert til, sem kemur í námunda við rafmagnshitun, bæði hvað snertir hagkvæmni, stofnkostnað og gjaldeyrissparnað. En til þess að slíkt verði mögulegt almenningi, þarf þessi ákjósanlegi hitagjafi að vera. seldur á sambærilegu verði og ekki dýrara heldur en innflutt olía eða helzt í samkeppni við heita vatnið. Mér skilst, að þar sem upphitun húsa með rafmagni er leyfð hér á landi, þá sé ekki óalgengt að selja hverja kwst. á um Í kr. kw. Borið saman við t.d. í Noregi, sem nýtir rafmagn til upphitunar í stórum stíl, þá er kwst. þar seld á 41/2 eyri norskan eða 54 aura íslenzka, - helmingi ódýrari. Með því að gera rafmagnsupphitun hagkvæma fyrir dreifbýlið mundi skapast margföld nýtni á dýrum heimtaugum, sem lagt hefur verið í á hina ýmsu staði. Ég held, að sérfræðingar okkar í rafmagnsmálum hafi verið seinir að taka hér við sér og ekki óeðlilegt, að kraftur sé nú settur á raunhæfa athugun og aðgerðir, sem tryggi öllum landsmönnum upphitun frá innlendum orkulindum á næstu árum.



Herra forseti. Það, sem þetta frv. felur í sér, eru auknar heimildir til virkjana á Þjórsársvæðinu, nánar tiltekið í Tungnaá, og tilheyrandi aukning á framlagi ríkissjóðs og ábyrgðarheimildum ríkissjóðs, ásamt venjulegum ákvæðum um eftirgjöf tolla. Iðnn. hefur, eins og frsm. hefur gert grein fyrir, einróma mælt með frv. og þær aths. mínar, sem ég nú ætla að gera, lúta ekki að þessum efnisatriðum frv. Það kallar nú þegar að að ákveða nýja virkjun, því að sú raforka, sem fyrir hendi er verður fullnotuð væntanlega eftir 4–5 ár, svo að aðeins með tilliti til innlenda markaðsins er eðlilegt, að farið sé nú þegar að huga að nýjum framkvæmdum. Að vísu skortir markað fyrir orkuna alla, sem úr annarri hvorri þeirri virkjun, sem hér er heimiluð, fæst. En hæstv. forsrh. hefur gert grein fyrir því, að unnið sé að því að auka markaðinn, og það má þess vegna gera ráð fyrir því, að í kjölfar þessa frv. fylgi á sínum tíma annað, sem yrði þá væntanlega, ef sú leið yrði farin, sem gefin hefur verið til kynna, áð raforkukaupandi yrði orkufrekur iðnaður á vegum erlendra, þá má gera ráð fyrir því, að það komi svo til meðferðar hér á sínum tíma í Alþ., og verður þá að sjálfsögðu tekin afstaða til þess, eftir því sem efni standa til, og þegar þar að kemur. Þær aths., sem ég ætla að gera hér, lúta hins vegar að stofnuninni Landsvirkjun, fyrirtækinu Landsvirkjun. Vorið 1965, þegar landsvirkjunarlögin voru til meðferðar hér í þessari hv. deild, átti ég sæti í fjhn. deildarinnar, sem hafði frv. til meðferðar. Þá skilaði ég minnihlutaáliti um frv. ásamt félaga mínum í fjhn. d., Karli Kristjánssyni, þar sem við lögðum sérstaka áherzlu á það, að nauðsynlegt væri, að Landsvirkjun yrði raunveruleg landsvirkjun á borði eins og í orði, og í nál. okkar, - við fluttum nokkrar brtt., sem lutu að þessu, og í nál. okkar sem birt var á þskj. 708 það ár, þá sagði m.a., að um það hefði ekki náðst samkomulag við meiri hl. í fjhn. og: „Flytjum við því brtt. á sérstöku þskj., sem miða að því að styrkja þá stefnu, að Landsvirkjun nái sem fyrst til landsins alls og jafni aðstöðu í þessum efnum“. Við lögðum áherzlu á það sem sagt, að Landsvirkjun gæti þjónað landinu öllu, og þá um leið hitt, að landsmenn allir að jöfnu ættu þetta fyrirtæki, þetta veigamikla fyrirtæki, sem gert var ráð fyrir, að léti þeim í té svo mikilvæga þjónustu. Eins og hv. þm. er öllum kunnugt, þá eru ríkið og Reykjavíkurborg helmingsaðilar að Landsvirkjun og okkur er sjálfsagt öllum ljóst, hvernig það er til komið, nefnilega þannig, að Reykjavíkurborg var á sínum tíma eigandi Sogsvirkjunarinnar, - fyrst ein og síðan að hluta með ríkinu, - sem varð uppistaðan í Landsvirkjun. En hins vegar kom í ljós, þegar landsvirkjunarfrv. var til umr., að það var nokkuð almennur skilningur á því, að æskilegt væri, að landsmenn allir ættu hliðstæða aðild að þessu fyrirtæki, a.m.k. þegar svo væri komið, að það væri farið að þjóna landinu öllu eða miklum hluta þess. Þetta virðist einnig hafa vakað fyrir mönnum í upphafi, því að í landsvirkjunarlögunum eru ákvæði um það, að Laxárvirkjun geti sameinazt Landsvirkjun, og eru sérstök ákvæði þar að lútandi í l. eins og mönnum er kunnugt. hinn bóginn, ef litið er hér til nágrennis Reykjavíkur, þá á Hafnarfjarðarkaupstaður t.d., þar sem raforkunotkun frá Landsvirkjun er líklega meiri heldur en í Reykjavík, þegar með er talinn sá stóri viðskiptamaður, sem þar er, enga aðild að Landsvirkjun og heldur ekki Sunnlendingar og þeirra sveitarfélög, sem eru þó miklir notendur orku frá Landsvirkjun. Mér virðist, að sú jöfnun, sem hér þyrfti að fara fram og sem hér væri æskilegt að færi fram, verði þeim mun torveldari sem lengra líður og meiri eignir safnast á hendur þessarar stofnunar. Og núna þegar nýr áfangi er stiginn í þessu efni, þá vildi ég ekki láta hjá líða að rifja þetta upp og leggja enn áherzlu á þá skoðun, að Landsvirkjun eigi að þjóna landsmönnum öllum og stefna eigi að því, að landsmenn allir eigi sömu aðild að þessu fyrirtæki. Nú er hæstv. forsrh. ekki hér í deildinni og ég skal því sleppa því að setja hér fram nokkrar spurningar, sem ég hefði sett fram í þessu sambandi, ef hann hefði verið hér, en ég vil undirstrika það og leggja áherzlu á það, að að þessu verður að huga og það fyrr en seinna. Það verður að ákveða, hvert stefna skuli í þessum málum. Á að stefna að því að gefa öðrum sveitarfélögum kost á að gerast aðilar að Landsvirkjun eða á kannske að stefna að því að auka hlut ríkisins í Landsvirkjun smátt og smátt og jafna út með þeim hætti? Í þessu efni eru ýmsar leiðir, en mér virðist, að það sé nauðsynlegt að marka stefnuna í þessum málum og vinna að því, að hún megi komast til framkvæmda áður en langt um líður. Það er svo að lokum eitt atriði, sem ég vildi nefna, og ég vildi þá benda hæstv. fjmrh. á fyrst hæstv. forsrh. er nú ekki hér, en það er í sambandi við 1. gr. frv. Í n. spurðumst við fyrir um það, hvernig þessi vatnsréttindi, sem þar er gert ráð fyrir að ríkið afhendi Landsvirkjun, yrðu metin sem framlag af ríkisins hálfu, en við því fengum við ekki svör, en við hljótum þó að gera ráð fyrir því, að það verði gert með sama hætti og gert var við stofnun Landsvirkjunar, þegar ríkið lagði fram vatnsréttindi, sem metin voru á rúmar 40 millj. kr., til Landsvirkjunar.