Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Jónsson) : Frv. þetta hefur gengið gegnum hv. Nd., sem hefur ekkert haft að athuga við það, enda gefa ekki athugasemdir yfirskoðunarmanna Alþ. tilefni til gagnrýni. Fjhn. þessarar hv. d. hefur orðið sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Herra forseti! Þetta mál hefur nú heldur verið að flækjast hér fyrir á dagskrá dagana á undan, og hefur forseti látið í ljós, að því mætti ekki ráða til lykta fyrr en hæstv. atvmrh. (ÓTh) yrði viðstaddur, og mun það ekki geta tekizt í dag heldur. Ég veit ekki, hvort hæstv. ráðh. er málið nógu ljóst eða nauðsyn þess, og vildi ég drepa á nokkur atriði. En mér þykir illt, að það fari í vöxt, að mál komist ekki áfram sakir þess, að hentisemi einhvers af ráðh. leyfir honum ekki að rækja þingið. Ég álít, að þingið eigi að leggja þeim lífsreglur, en ekki þeir því. Málið lá að vísu alllengi hjá n., en var afgreitt 26. maí, eins og sést á nál. 656. Hún var sammála um frv. í öllum aðalatriðum, - það eigi að taka upp þá reglu að vega síld til bræðslu. Eini ágreiningurinn er sá, að einn nm. dregur í efa, að hægt sé að afla vogartækjanna til verksmiðjanna í tæka tíð. En það ætti a. m. k. að vera hægt fyrir síldarvertíð 1942, svo að það er ársfrestur, sem þurfa mun. Síldarverksmiðja ríkisins á Siglufirði hefur tekið upp þá aðferðina að vega síldina, og eins er á Raufarhöfn og a. n. l. í Rauðku á Siglufirði. Annars staðar, svo sem á Djúpuvík og Hjalteyri, þar sem sjálfvirku löndunartækin eru, hefur síldin alltaf verið mæld, eins og kunnugt er. Mikill ágreiningur er um þetta milli verksmiðjanna og hins vegar sjómanna og útgerðarmanna, sem síldina selja. Fullyrt er, að af síld, sem eitthvað er farin að pressast, fari 8–10% meiri þungi í málin en vera ber. Á skipi, sem leggur á land 15 þús. mál, munar þetta allt að 1500 málum, eða allmiklu fé. Hins vegar má segja, að af nýveiddri, spriklandi síld úr sjónum sé erfitt að fylla svo málin, að þau taki 135 kg., eins og vera ber, svo að kvartanir um ónákvæmni mælinganna koma frá báðum aðilum. Sjómenn og útgerðarmenn telja sig svikna á þessu, því að eiginlega eru lagaákvæði um, að vega skuli síldina. Með tilskipun frá 1925 um vog og mælitæki, 11. gr., er þess krafizt, að höfð skuli sérstök mælieining, 150 lítrar, eða síldin vegin. En 1930 eru sett l. á Alþ. um vigt á síld, en um framkvæmdina var tekin upp sú regla, að „öll síld, sem seld er bræðsluverksmiðjunum til vinnslu, skal vegin, ef seljandi óskar þess.“ Þetta nota verksmiðjurnar sér. Það getur t. d. munað 100 kr. á „premíu“ hvers háseta á skipi, sem landar 15 þús. mál, hvort vegið er eða mælt, og enn meira munar sjómenn á bátum með hlutaskipti. En menn þora ekki að krefjast, að vigtað sé, því að þá er óvíst, hvort þeir komast nokkurn tíma að með síld sína. Þannig geta verksmiðjurnar hljóðalaust haft að engu 1. frá 1930 - og verr en það, með þeim 1, var tilsk. frá 1925 afnumin, svo að nú gilda engin l. eða fastar reglur um mæling síldar. Dómstólar yrðu líklega að vísa frá málum, sem risu út af rangri mæling hennar, því að ekki er sagt í 1., hve stór mælitækin eigi að vera. Verst af öllu er, að hvorugt sé lögboðið, svo sem nú er, vog eða mæling. En miklu réttara álít ég að vega hana. Þá er líka öllum verksmiðjum gert jafnt undir höfði, engin sérréttindi og þess vegna engar þrætur um mælinguna. - Þannig horfir málið við, og ég tel illa farið, að það dragist lengur.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti! Þetta mál, sem kom til n. snemma á þingi, var nokkuð lengi hjá n., því að hún sendi það til vegamálastjóra, og það dróst nokkuð lengi að svar hans bærist. Till. er um það að fela ríkisstj. að láta gera áætlun um kostnað við það að gera reiðvegi meðfram helztu akbrautum landsins. N. er sammála um, að þar, sem bílaumferð er mikil, sé sérstaklega torveldaður allur flutningur á vegunum, hvort sem um er að ræða kerruhesta, ríðandi menn eða klyfjahesta. Þyrfti því að hafa sérstaka vegi fyrir þá, sem enn nota hesta að flutningatækjum. Hins vegar lítur n. svo á, að mjög þurfi hér að gæta hófs, meðan enn hagar svo til hér á landi, að ýmsir þeir, sem verða að draga allt að sér á hestum, hafa ekki fengið vegaþörf sinni fullnægt að svo miklu leyti, að þeir geti komið við kerru, hvað þá bílum. Vegamálastjóri hefur heitið að leggja fram nokkuð af vegafé til þess að leggja slíka vegi meðfram bílvegunum í nágrenni Reykjavíkur, upp undir heiði eða hraun, hvort sem hann hefur hér hæstv. ríkisstj. til fylgis við sig eða ekki. Hinu sama. hefur hann lofað að því er snertir vegina fyrir austan fjall, og hafa félög hestamanna þar lofað að taka að sér viðhald á reiðvegum þessum. N. vill nú gera nokkrar smávægilegar brtt. við till. Hún vill láta koma orðið „hestvegir“, þar sem stendur „reiðvegir“, og vill hún með því láta skína í, að vegir þessir eigi ekki að vera eingöngu fyrir ríðandi menn, til að leika sér á. Svo vill hún fella burt orðið „öllum“, svo að till. nái aðeins til reiðvega „meðfram helztu akbrautum landsins“. Vill hún með þessu koma í veg fyrir, að rannsókn á þessu verði eins víðtæk og orðalag upphaflegu till. bendir til, því að þegar talað er um allar helztu akbrautir landsins, þá má deila um það, hvort það nær ekki yfir langmestan hlutann af þeim akbrautum, sem búið er að leggja. N. hugsaði sér, að vegamálastjóri gæti látið gera þetta smám saman, án mikils aukakostnaðar. En sums staðar hlýtur kostnaður að verða allmikill, því að víða liggja vegir um mýrlendi, þar sem ekki væri hægt að gera þessa reiðvegi, nema með mikilli fyrirhöfn eða með því að fara mikla króka. N. býst því við, að vegamálastjóri stilli í hóf rannsóknum á þessu. N. getur þess vegna mælt með því, að till verði samþ. með breyt. þeim, er hún leggur til.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Herra forseti! Ég er þessari till. fylgjandi, eins og ég hef tekið fram. En önnur brtt., sem ég sé, að n. leggur til á þskj. 644, þar sem hún vill breyta nafninu „reiðvegir“ í „hestvegir“, orkar mjög tvímælis. Það er vitanlegt, að fyrra orðið, gamalt orð og gott, hefur verið haft um þá vegi, sem notaðir eru jafnt til reiðar, aksturs eða fjárrekstra á haustin, og mér finnst það orðið einhvern veginn miklu munntamara og fallegri íslenzka en hitt. Ég mun því greiða atkv. móti þeirri breytingu.

*Jónas Jónsson: Ég álít, að það sé heppilegt, að n. hefur athugað málið og haft tal af vegamálastjóra og fengið hjá honum upplýsingar. Ég býst við, þótt ekki sé tekið kröftuglegar á málinu en þetta, þá nái þál. tilgangi sínum. Út af orðum hv. 2. landsk. vil ég minna menn á, hver vandræði það eru að komast lausríðandi austan yfir fjall, þegar bíll eftir bíl mætir manni í sífellu, og ber nú ekki sízt á hinum brezku. Slíkt ferðalag verður harmkvæli fyrir hesta og me nn. Mér þykir sennilegt, eins og þm. veik að í ræðu sinni, að vegir þessir verði jafnt fyrir hesta og sauðfjárrekstra á haustin, utan við þjóðveg. Ég legg ekki mikið upp úr því, hvort þessar brtt. verða samþ. eða ekki. Aðalatriðið er, að málið komist á hreyfingu.

Á deildafundum 13. júní var útbýtt frá Sþ.: Till. til þál. um rannsókn á frávikningu starfsmanns í þjónustu ríkisins (A. 745).