Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Einar Arnórsson Ég ætla að leyfa mér að svara nokkru athugasemdum þeim, er fram hafa komið gegn brtt. þeirri, sem ég og hv.þm. Vestm. flytjum saman, og er XXVII. brtt. á þskj. 118. Hv. frsm.fjvn. sagði, að það hefði verið meginreglan, að veita ekki fjárhæðir, sem hægt væri að komast af án, nema til framkvæmda. En n. hefir ekki fylgt þessari meginreglu út í æsar. Hún hefir ekki komið með brtt. um að fella þá liði niður í fjárlagafrv. stj., þar sem tvímælis gæti orkað um nauðsynina. En annars er það yfirleitt mikið álitamál, hvers hægt er að komast af án, hvað er nauðsynlegt og hvað ekki. Það má jafnvel segja, að hægt hefði verið að komast af án þess að leggja þenna eða hinn veg. Og það eru enn önnur atriði, sem sama máli gegnir um: Það má segja, að unnt hefði verið að komast af án þeirra. En það er svo um þau, sum þeirra, að það er ekki hægt, ef Íslendingar eiga að teljast með siðuðum þjóðum og taka þátt í ýmsum þeim hreyfingum, sem síðaðar þjóðir taka þátt í. Við veitum fé til vísinda, lista og bókmennta. Það líta margir svo á, að raunar megi komast af án þess. En ég og ýmsir aðrir teljum, að svo sé ekki, ef Íslendingar eiga að teljast til síðaðra þjóða. Mér virðist sem sagt fjvn. sjálf ekki hafa fylgt þessari reglu sinni. Tökum t. d. styrkinn til Skáksambands Íslands. Einhverjir verða væntanlega til þess að greiða atkv. með þeirri till., og ég er þeim samdóma og geri það sjálfur. En það er sama að segja um þessa till.hv.þm. Mýr. eins og styrkinn til Íþróttasambandsins. Íþróttir eru bæði þjóðlegt mál og alþjóðlegt, og sama er að segja um skákíþróttina. Annars ætla ég ekki að fara að bæta neitt um framsögu hv.þm. Mýr. Þess þarf ekki með, hún var svo góð. Hinsvegar vildi ég gjarnan víkja nokkrum orðum að andmælum þeim, sem fram hafa komið gegn brtt. minni. Hv. sessunautur minn (SvÓ) hafði talsvert horn í síðu till. og þó ekki beinlínis af illgirni. Hann taldi það einkum til andmæla, að þessu fé, sem varið skyldi til atvinnubóta, væri ekki nánar ráðstafað. Ég veit nú eiginlega ekki, hvernig á að skilja þetta. Hv. þm. ætlast víst ekki til, að telja eigi hér upp hvar skuli vinna og hvað. Það er ekki heldur gert í skattafrv. því, sem hér hefir legið fyrir og einnig miðar til atvinnubóta. Ég gerði ráð fyrir, að hæstv. stj. í samráði við sveitarfélög og bæjarstjórnir myndi ákveða það. Hv. sessunautur minn vildi láta styrkinn ganga að mestu til jarðabóta. Ég hefi síður en svo á móti því, að landið sé ræktað, það er öðru nær. En ég vil gera meira en það eitt að auka flatarmál hins ræktaða lands. Það er alveg jafnnauðsynlegt að hyggja vegi og halda þeim við og ýmislegt annað. Því að aukning flatarmáls hins ræktaða lands getur því aðeins borið sig, að markaður sé fyrir vöruna, sem framleidd er. Þá talaði hv.þm. um, að binda bæri slíkar fjárveitingar þeim skilyrðum, að fénu væri veitt í arðfyrirtæki. Ég vil taka það fram, að ég tel allt það arðvænleg fyrirtæki, sem orðið geta landinu í heild og íbúum þess að gagni í lífsbaráttunni, t. d. endurbætur á samgöngum, í þessu sambandi. Ef ekki bæri annað á milli en það eitt, hvað gera skyldi, þá væri enginn ágreiningur milli mín og hv. sessunautar míns. En svo er nú ekki. Hann ræddi allmikið um það, að það væri mjög sök atvinnuleysingjanna, hvernig komið væri fyrir þeim. Það má að nokkru segja, að svo sé. En ef þaksteinn fellur í höfuðið á hv. 1. þm. S.-M. þar sem hann gengur á götu, þá má með sama rétti segja, að það sé hans sök. Steinninn er dauður og blindur, en hv. sessunautur minn lifandi maður, sem hefir bakað sér þetta með því að ganga á götunni. Annars má ekki hugsa þannig. Þó að ógæfa einhvers manns sé sjálfskaparvíti, þá neitum við honum samt ekki um alla hjálp. Þjóðfélagið telur skyldu sína að hjálpa þegar svo stendur á. Hv. frsm.fjvn. hélt því fram, að það væri ósamræmi milli þess, er ég hafði sagt um það, að fjárveitingavaldið ætti að vera í höndum þingsins, og þessarar till. minnar. En þetta er misskilningur. Till. mín víkur að því, að beint skuli ákveðið, að stj. borgi ákveðna upphæð samkv. fyrirmælum þingsins. Mér virðist það vera í beinu samræmi við það, sem ég sagði áður um fjárveitingavald Alþingis. Þá sagði hv.frsm.fjvn. enn, að samkv. till. mætti ekki verja þessu fé til atvinnubóta í sveitum. Í þeirri merkingu, sem talað er um atvinnubætur hér, geri ég ekki ráð fyrir, að sveitirnar þurfi atvinnubóta. Þær þurfa ekki styrk af því að þar hafi menn ekki nóg að gera. Þær þurfa styrk til alls annars, t. d. ef heyskapur gengur illa í sumar, þurfa þær e. t. v. styrk til fóðurkaupa. Annars hefir einn hv.þm., 1. þm. Skagf., látið svo um mælt, að sveitirnar myndu bjarga sér. Ég geri ráð fyrir, að hann hafi þekkingu á því, og vil því ekki draga það í efa. Hefi ég þá að því er ég held drepið á aðalmótbárurnar og sé ekki ástæðu til þess að lengja umr. frekara.

Haraldur Guðmundsson Ég á hér brtt. á þskj. 131. Hún er þess efnis, að Ólafi Sveinssyni, fyrrv. vitaverði á Reykjanesi, verði greiddar 2000 kr. fyrir verk, sem hann hefir látið vinna á Reykjanesi, og ekki fengið greitt þegar hann fór. Ég ætla hér ekki að fara að rekja viðskipti vitamálastjóra og hans. Ég vil aðeins minna á það, að hann var stórkostlegur athafnamaður, bæði um jarðabætur og aðrar framkvæmdir. Auk þess byggði hann þar sundlaug fyrir eigið fé, sem notuð hefir verið af fjölda manna. Annars verð ég að álíta, að ástæðurnar fyrir því, að þessi maður var sviptur stöðu sinni, hafi verið svo ófullnægjandi, að það geti ekki talizt meira en sanngjörn lokauppbót til hans af ríkisins hálfu, þó að honum yrði greitt það, sem hér er farið fram á. Út af ummælum hv.frsm.fjvn. hefi ég fátt eitt að segja. Þau eru eins og við mátti búast úr þeirri átt. 1. fellst ekki á neitt annað en það að fella, fella allar till. um auknar verklegar framkvæmdir. Þetta sannar það, sem ég hefi áður sagt í þessari hv. d. Þessir menn og n. öll virðist starblind á það ástand, sem nú ríkir í landinu og framundan er. Þessi framkoma verður ekki á annan hátt skilin en þann, ef þeir þá ekki vitandi vits vilja spilla lífskjörum og hag landsmanna á komandi árum.

Ásgeir Ásgeirsson Ég á hér aðeins 2 brtt., og hefir hv. 1. þm. Skagf. gert grein fyrir annari, þeirri, að ekki verði færður niður styrkur til Íþróttasambands Íslands. Ég taldi ekki heppilegt að fella burt þennan styrk eða færa niður, nú þegar nauðsyn ber til þess að efla íþróttalífið, ekki sízt í kaupstöðunum. Það er augljóst, að margir menn verða ekki með öðru móti betur varðir fyrir þeim hættum, sem þar steðja að, en með iðkun íþrótta. Og íþróttasambandið hefir sýnt sig að vera svo góð stofnun, að því er vel trúandi til þess að fara með þetta fé 1)

Sveinbjörn Högnason Hv. fjvn. hefir ekki séð sér fært að mæla með brtt. á þskj. 118 XVII, sem borin er fram af okkur hv. 1. þm. Rang., þar sem farið er fram á það, að sandgræðslan fái að halda þeim styrk óbreyttum, sem hún hafði í síðustu fjárlögum. Ég vona, og tel jafnvel víst, að sú afstaða hv.n. stafi fyrst og fremst af því, hve takmarkaðan 1) vantar niðurlag hjá þingskrifara. - Á. Á. tíma hún hafði til að yfirvega og meta mál þau, sem brtt. fjalla um, en ekki af því, að henni sé ósárast um, að hér sé dregið úr á sviði ræktunarmála. Ég veit, að hv.fjvn. er svo kunnugt um það, hvaða verk hér er verið að vinna, og hver nauðsyn þess er, ekki aðeins í Rangárvallasýslu, heldur og mjög víða annarsstaðar á landinu. Mér kemur það því allmjög á óvart, að hv.fjvn. hefir ekki viljað veita máli þessu óskiptan stuðning sinn. - Í fjárlagafrv. hæstv. stj. eins og það er lagt fyrir hv. d., og hv.fjvn. hefir fallizt á með óverulegum breytingum, er hvergi sjáanlegt, að dregið sé úr fjárveitingum til annara ræktunarmála frá því, sem áður hefir verið. Sandgræðslan ein mætir þessari óblíðu meðferð, að það á að svipta hana fullum þriðja hluta þeirrar fjárveitingar, sem hún hefir áður haft. Orsakir til þessa geta vart verið margar, og því síður hygg ég þær veigamiklar, ef krufðar eru til mergjar. Hér getur vart verið um að ræða nema eitt af þrennu, sem orsök þessarar lækkunar. Í fyrsta lagi, að þörfin á þessu sviði sé nú orðin minni en verið hefir. Í öðru lagi, að árangur þessarar starfsemi sé lakari en í öðrum ræktunarefnum, sem fé er til veitt. Og í þriðja lagi, að útlit fjárhags ríkissjóðs sé nú svo framundan, að jafnvel hin nauðsynlegustu verk og átök til að nema og rækta landið verði nú að sæta því, að seglin séu að einhverju leyti saman dregin. Fyrstu ástæðuna, um þverrandi þörf sandgræðslunnar, þarf ekki að ræða hér. Hv. þdm. er svo kunnugt um auðnir þær, sem fyrir eru í byggðum landsins, og hversu þær herja stöðugt á hið gróna land umhverfis, sé þar ekki stöðugt haldið áfram að verjast gegn þeim. Það er því ekki með öllu rétt athugað eða ályktað hjá hv.frsm., að það, sem gert hafi verið á þessu sviði, geti haldið áfram að bera fullan árangur, þótt fjárveiting til þess sé lækkuð. Það er öllum vitanlegt, að ef ekki er stöðugt sótt á til varnar, þá eyðir sandfokið smátt og smátt jafnvel því, sem þegar er búið að gera. Þar er tæpast um það að ræða enn sem komið er, að hægt sé að halda „status quo“ - eða í horfi, ef undanhald verður í aðstöðu hins opinbera. Þá er önnur ástæðan, sem til greina gæti komið, að árangurinn sé hér minni en á öðrum sviðum ræktunarmálanna. En þessum málum eru víst allir hv.þdm. svo kunnugir, að þeir vita, að óvíða hefir einmitt svo vel áunnizt sem á þessu sviði, í samanburði við þær litlu fjárhæðir, sem til þess hafa farið. Alstaðar að heita má hefir á fáum árum orðið sá árangur, sem hinir bjartsýnustu höfðu tæpast gert sér vonir um, og ég efast um, að annað sé vinsælla og njóti jafn almenns trausts, af þeim framkvæmdum, sem ríkið styrkir. Svo gersamlega er nú upprætt sú vantrú, sem margir báru til þessa í fyrstu. Þá er þriðja hugsanlega mótbáran, sem sennilega er á mestum rökum reist, að fjárhagsútlit ríkisins sé svo vegna fjármálakreppunnar, sem nú ríður yfir, ekki aðeins hér hjá oss, heldur og um allan heim, að það verði að ganga mörgu nærri og skera meir við neglur sér en ljúft þykir. Vegna þessarar ástæðu og varfærni hinna ráðandi manna veit ég líka, að þetta er svo komið inn í fjárlagafrv. hæstv. stj. En þegar svo stendur á sem nú, þá er að minni hyggju sjálfsagt að bera fyrr niður með lækkun á öðrum sviðum, þar sem allt getur haldizt í horfi yfir kreppuna, þótt rifuð séu seglin. Svo er t. d. um styrki til háttlaunaðra embættismanna og annara, sem sjálfsagt munu lifa af og lifa vel, þótt við þá verði lækkað á meðan útlit er slíkt um fjárhaginn. - Ég mun við 3. umr. sýna viðleitni til að fá einhverju breytt, ef sandgræðslan fær nú að halda því, sem hún hefir áður haft. Og ég geri það einnig til að sýna það, að það er ekki vegna neinna tilhneiginga til eyðslusemi á opinberu fé, að ég legg kapp á að fá þetta fram. Það er ekki vegna þess, að mér sé ekki fyllilega ljóst, að varlega ber að fara á slíkum tímum sem framundan virðast vera, heldur vegna þess, að ég álít, að margt eigi að sæta meðferð slíkra ráðstafana, áður en að sandgræðslunni kemur, og að í síðustu lög eigi að draga þar saman seglin, sem ekki er hægt að halda í horfi því, sem unnið er, með lækkun, og þar sem útgjöldin hljóta að aukast með hverju ári til þess, sem gera þarf, ef undanhald kemur, þótt ekki sé nema um stundarsakir. - Ég leyfi mér því að vænta þess, að hv. d. ljái þessari brtt. okkar stuðning sinn við atkvgr.

Jóhann Jósefsson Hv. frsm.fjvn. hélt hér rúmlega klukkutíma ræðu í gær til þess að skýra frá, hvað fjvn. hefði gert á hálftíma við allar þær till., sem lágu fyrir frá einstökum þm. Mér finnst það stappa nærri lítilsvirðingu á þeim till., sem einstakir þm. koma fram með, þegar fjvn. gefur sér ekki meiri tíma til að athuga þær en einn hálftíma, og það um hánótt. Nú leiðir það af sjálfu sér, að þessi athugun er ekki nema málamyndakák, það er gefinn hlutur. Ástæðurnar, sem hv.frsm. kom með, voru alltaf þær sömu, „að á þessum tímum, þegar allt þyrfti að skera við neglur sér, sæi nefndin sér ekki fært að sinna þessu og þessu, þó að það gæti verið nauðsynlegt“. Það hefir mikið verið talað um það hér á þingi í sambandi við fjárlögin að skera allt við neglur sér. Ég hefi einu sinni bent á það áður, og ég held, að ég verði að gera það aftur, hversu hún er brosleg í raun og veru þessi afgreiðsla fjárlaganna hér á þingi, ef hún væri þá ekki fremur sorgleg en brosleg. Það er setið hér með sveittan skallan við að semja fjárlögin og fjvn. lætur frsm. sína hrekja hverja nauðsynjatill. á fætur annari á þeim grundvelli, að það sé ofvaxið fjárhag ríkissjóðs. Tekjur margra undanfarinna ára hafa verið áætlaðar svo lágt, að þær hafa farið mörgum millj. fram úr áætlun. Þetta er gert ár eftir ár, þó að reynslan sýni, að stj. hefir fengið margar millj. til umráða, sem þingið hefir ekki mælt fyrir um hvernig nota skyldi. Og þessar mörgu millj., t. d. á síðasta kjörtímabili l5 millj., umfram fjárlögin, notar stjórnin eftir eigin geðþótta, og öllum er kunnugt um, hvernig þeir peningar hafa verið notaðir. Það var með mínar till. eins og annara, að þær sættu svipaðri meðferð hjá nefndinni. Ég skal fyrst minnast á styrk til útgáfu kennslubókar í spönsku og ítölsku. N. vildi ekki veita styrk til að gefa út kennslubækur í suðurlandamálum, en færði engin rök önnur en þau, að hér þyrfti að spara. Ég hygg, að það hafi verið gefnar út bækur á ríkisins kostnað undanfarið, sem reynzt hafa þjóðinni til minni þarfa heldur en þó að n. hefði séð sér fært að leggja með því, að þessi styrkur yrði veittur. Það má verja tugum þús. til að gefa út grobbrit fyrir Framsóknarflokkinn án allra heimilda, og það má verja tugum þús. til auglýsingarits fyrir kaupfélag eitt á landinu. En það má ekki verja 3 þús. kr. í að gefa út kennslubækur í málum þeirra landa, sem taka við útflutningsvöru landsmanna. Má vera, að einhverjir kunni að gefa þessu framsóknarnafn. En þetta kalla ég hið rammasta afturhald. Um styrkinn til vegalagningar í Vestmannaeyjum hafði hv.frsm. nokkurn formála. Ég átti ekki gott með að átta mig á, hvað hann átti við. Hv. frsm. sagði, að n. væri ekki frá því að veita þessar 12 þús., ef það væri meiningin að hafa veginn til atvinnubóta. Það getur hv.n. sagt sér sjálf, að vegalagningin verður til atvinnubóta. Vonast ég til, að við Vestmannaeyingar, sem erum stærstu landsetar ríkissjóðs og gjöldum mest jarðarafgjald til hans, fáum þá áheyrn, að okkur verði veittar þessar 12 þús. kr. Ég get ekki skilið annað en að nefndin geti fallizt á að verða við þessari sjálfsögðu till. Hvað snertir till. sjútvn. hafði frsm. þann formála, að n. legði á móti því, að þessar till. væru samþ. Það var um launauppbót til yfirfiskimatsmanna. Okkur fannst í sjútvn., að við yrðum að bæta kjör þeirra, því þau eru mjög vesöl, en fjvn. felldi till., án þess að færa nokkur rök fyrir því. Þetta hlýtur að stafa af misskilningi hjá n. Ég fæ ekki skilið, að þeir menn, sem fyrir skemmstu hafa samþ. lagafrv. um ýmislega hækkun á launum, t. d. á launum fræðslumálastjóra og að verja 15 þús. kr. til hinna svonefndu kennsluprófasta, vilji ekki samþ. hækkun til þessara manna. Þessir sömu menn ákveða launakjör útvarpsstjóra, sem eru 9300 kr. Yfirstjórn útvarpsins kostar nær 19 þús. kr. Þetta hefir fjvn.samþ.

Þetta hefir stjórnin samþ.

. N. hefir sett samþykki sitt á það, eða a. m. k. samþ. það með þögninni. Þessir sömu menn leggja til, að lítilsháttar launauppbót yfirfiskimatsmanna sé strádrepin. Laun þeirra eru mjög lág, svo lág, að þingið hefir á hverju ári ákveðið þeim uppbót, en nú sér fjvn. ekki nein úrræði til að samþ. þessa litlu fjárupphæð. Starf þessara manna er að engu óþarfara eða minna áríðandi en starfið við hið svokallaða „hlutlausa“ útvarp. En þar mun víst þurfa að ætla eitthvað fyrir „hlutleysinu“. Ég vildi svo leyfa mér að minnast á brtt., sem ég og hv. 2. þm. Reykv. flytjum. Hv. meðflm. minn hefir hrakið það, sem hv.frsm.fjvn. kom fram með á móti brtt. okkar um að verja ½ millj. kr. til atvinnubóta. Hv. frsm. vildi halda því fram, að hér væri verið að stofna til atvinnubóta í kaupstöðunum, en ekki í sveitunum. En það er öllum vitanlegt, að atvinnubætur í kaupstöðum hafa sin áhrif á nærliggjandi sveitir. Allir hljóta að sjá, að það er staðleysa ein, sem hv.frsm. fór með, að við værum að draga fjárveitingavaldið úr höndum Alþingis og færa það í hendur sveitanna. Till. fer fram á, að sveitar- og bæjarstjórnir skuli láta uppi álit sitt um það, hvaða verk skuli unnin. Hér er ekki verið að draga vald úr höndum Alþingis. En vitanlega verða ýmisleg af þeim verkum, sem unnin eru af framlagi ríkissjóðs, unnin í samráði við sveitar- og bæjarstjórnir. Hv. 1. þm. S.-M. gerði að umræðuefni þessar till. okkar hv: 2. þm. Reykv. og lét svo um mælt, að honum virtist ekki, að varhygðin ætti djúpar rætur hjá hv.þm. Það getur verið, að hv.l.þm. S.-M. álíti, að við flm. þessarar brtt. fari hér of gálauslega að ráði okkar. Ég vildi því mega færa fram varnir fyrir því, að ég hefi gerzt meðflm. að þessari till. Ég vil í fyrsta lagi taka fram, að mér er ljóst, að við hér á Íslandi munum ekki geta komizt af án þess að gera einhverjar þær ráðstafanir, sem miða að því að halda uppi atvinnu eða réttara sagt fleyta fram fólkinu á erfiðum tímum. Það er öllum vitanlegt, að atvinnuleysið liggur sem martröð jafnt á hinum smærri sem stærri þjóðum. Það er ennfremur vitanlegt, að þær leiðir, sem hinar ýmsu þjóðir hafa farið til að reyna að ráða bót á böli atvinnuleysisins, hafa reynzt torfærar, t. d. atvinnuleysisstyrkirnir, sem Englendingar og Þjóðverjar greiða þeim, sem atvinnulausir eru og verða að fá hjálp sér til lífsframfæris. Er sú leið bæði hættuleg fjárhag hins opinbera og um leið ófrjósöm fyrir atvinnuvegina, og því ólíkt betra að fara þá leið, sem við hv. 2. þm. Reykv. stingum upp á, að ríkið verji ákveðinni fúlgu fjár til að vinna þörf verk og leggi þannig atvinnulausum mönnum lið til að færa fram lífið yfir þetta örðugleikatímabil. Er því fremur rétt að hallast að þessari leið, þar sem svo er ástatt hér á landi, að við eigum óunnin verkefni á hverju strái, svo að hvorki ríkið né einstök sveitar- og bæjarfélög þurfa að vera í vandræðum með, hvaða verk skuli vinna. Vil ég skjóta því fram hér í sambandi við það, sem hv.frsm.n. sagði út af till. okkar hv. 2. þm. Reykv., að því fer fjarri, að till. útiloki sveitirnar, eins og hv.frsm. vildi vera láta, því að eins og ég hefi áður tekið fram, kemur þetta líka að notum fyrir sveitirnar. Þá vil ég og í þessu sambandi minna á það, að með jarðræktarlögunum eru sveitabúum tryggðar nokkurskonar atvinnubætur nú þegar með 1. - Það er ef til vill rétt að drepa nokkrum orðum í þessu sambandi á þá uppástungu hv. 1. þm. S.-M., að atvinnulausir menn taki sig upp og fari að yrkja jörðina, þar sem nóg væri til af óyrktu landi. Má það að vísu með fullum sanni segja, að nóg er hér landið til að yrkja, en sá, sem ekkert hefir fyrir sig að leggja í þessu skyni, hvorki bú né bústofn, en verður að gera það upp á væntanlegan styrk, er undir lok liðinn úr hungri löngu áður en hann fer að njóta jarðargróðans af ræktun sinni. Það er því allt annað en frjótt að segja við atvinnulausa verkamenn: Hverfið þið nú af eyrinni upp í sveitirnar og dragið fram lífið þar, til þess aftur að hverfa til eyrarinnar, þegar atvinna býðst þar af nýju. - Í Ed. hefir nýlega verið felld þáltill. þess efnis að skora á stj. að hlutast til um, að veðdeildin taki til starfa aftur. Lokun veðdeildarinnar hefir komið kyrkingu í alla atvinnu við húsabyggingar nú. Í tíð þeirrar stj., sem Íhaldsflokkurinn studdi að málum, var veðdeildin reist úr rústum. Var tekið lán í því skyni, gengi bréfanna hækkaði, og færðist við þetta nýtt líf í allar húsabyggingar. Nú hefir þessu hrakað aftur, og stj. hefir ekki notað þá heimild, sem hún hefir í 1. frá 1928, til þess að koma veðdeildinni aftur á fót. En þetta hefir m. a. orðið til þess að auka atvinnuleysið í landinu. Get ég fullvissað hv. 1. þm. S.-M. um það, að það er með fullri vitund um ábyrgð mína, að ég hefi gerzt flm. þessarar till., og hefi ég ekki hvað sízt gert það vegna þess, að mér er ljóst, hve viðhorfið fyrir atvinnuvegina um sölu afurðanna er illt - já, verra en nokkru sinni áður. Ég segi ekki, að hv.fjvn. hafi ekki komið auga á eitthvað misbrestasamt í þessu efni, en hinsvegar efast ég um, að þeir, sem bera okkur, sem viljum reyna að ráða nokkra bót á hinn yfirvofandi atvinnuleysi, varhygðarleysi á brýn, hafi gert sér ljóst, hvað kann af þessu ástandi að leiða, ef ekki er við því gert. Ég vil því biðja hv. 1. þm. S.-M. að vera ekki að bera mér á brýn varhygðarleysi í fjármálum út af þessu. Annars kemur mér það undarlega fyrir sjónir, þegar þm., sem horft hafa upp á það í 3 ár, að 15 millj. kr. hefir verið varið í ýmislegar sumpart óþarfar framkvæmdir, án þess að hreyfa hönd né fót til að reyna að hindra það, fara að bera öðrum varhygðarleysi í fjármálum á brýn, þó að fram komi nokkuð djarfar till. til að ráða bót á atvinnuleysinu, ekki sízt þegar tekið er tillit til þess, að tekjurnar eru of lágt áætlaðar samkv. fjárlagafrv. Þeir, sem standa að óhófseyðslu undanfarinna ára, ýmist með orðum eða þögninni, og hafa látið „vottana leggja skikkjurnar að fótum sínum“, meðan stj. eyddi millj. kr. í meiri og minni óþarfafyrirtæki, - ég vil, að þeir menn séu ekki að brigzla öðrum um varhygðarleysi í fjármálum. Andvaraleysið og varhygðarleysið í þessum efnum á heima í þeirra hóp sjálfra, en ekki hjá öðrum. Ég er mér þess meðvitandi, að það liggur fyrir Alþingi, ef ekki nú, þá á nálægum tíma, að gera út um það, hvort það vill láta atvinnulaust verkafólk fá framfærslu sína án vinnu, annaðhvort beint úr ríkissjóði eða þá óbeint í gegnum bæjar- og sveitarfélög, fremur heldur en að ráða bót á atvinnuleysinu og veita fólkinu tækifæri til að vinna, og það er af vitundinni um þetta, að ég hefi gerzt meðflm. að till. um ½ millj. kr. framlag úr ríkissjóði til atvinnubóta, af því að ég hallast að stefnu þeirra manna, sem vilja gefa fólkinu tækifæri til að vinna fyrir brauði sínu, en ekki neyða það til að fara á sveitina og þannig verða styrkþegar landssjóðs. Mér virðist að vísu allt benda til þess, að þessi till. okkar verði felld, en ég vil láta hv.þd. vita það, að þar með er ekki endir bundinn á þetta mál. Það er óleystur enn sá hnútur, sem hér er á riðinn.

Jónas Þorbergsson Ég er ekki riðinn við nema eina brtt. við þessa umr. fjárl., brtt. XII. á þskj. 118, en ég sé enga ástæðu til að fara að fjölyrða nú um þá till., því að meðflm. mínir hafa þegar talað fyrir henni, og báðir vel og röggsamlega. Aðeins vildi ég láta þá ósk í ljósi, að hv. d. sæi sér fært að fallast á, að ekki verði klipið af styrknum til Íþróttasambands Íslands. En ég vildi hinsvegar drepa nokkuð á brtt. XI. á þessu sama þskj., frá hv.þm. Seyðf. og samherjum hans, þar sem m. a. er gert ráð fyrir að hækka væntanlegar tekjur útvarpsins um 50 þús. kr. - Þær till., sem hér hafa komið fram á þinginu viðvíkjandi útvarpinu, eru furðu margar, þegar litið er til þess, að þessi stofnun hjá okkur er að kalla má enn í vöggu, og því ekki fengin full reynsla um það, hvernig því muni vegna með því skipulagi, sem því hefir verið búið. Virðist því svo sem það hefði mátt bíða enn um stund að koma með brtt. um skipun útvarpsins. Þessar till., sem fram hafa komið um útvarpið, hníga aðallega í tvær áttir; annarsvegar til að rýra tekjustofna útvarpsins, og hinsvegar til að áætla því hærri tekjur af hinum rýrðu tekjustofnum. Þessi till. um að hækka tekjuáætlun útvarpsins um 50 þús. kr. mun gera ráð fyrir, að útvarpinu bætist 1500 fleiri notendur á árinu heldur en stj. útvarpsins þorði að gera sér vonir um. Og hygg ég, að ekki sé varlegt að byggja á þessu, eins og lítur út um árferði. Hinsvegar vil ég leyfa mér að benda á, að í tekjuáætlun þeirri, sem stj: útvarpsins sendi ríkisstj. og hæstv.ríkisstj. fór eftir við samningu fjárlagafrv., var gert ráð fyrir, að útvarpið mundi fá sérstakar tekjur fyrir að senda veðurskeyti til útlanda, en nú hefir það komið í ljós, að ekki verður unnt að senda þessi skeyti gegnum útvarpið, nema með verulegum breytingum á stöðinni, bylgjulengd hennar eða tækjum að öðru leyti, og fellur því þessi tekjuliður útvarpsins niður, enda þótt tekjuáætlun útvarpsins eftir frv. sé miðuð við, að hann sé fyrir hendi. Ég álít því, að það sé mjög óvarlegt að gera ráð fyrir þessari hækkun á tekjum útvarpsins, jafnvel þó að útvarpsnotendum kynni að fjölga eitthvað á árinu, eins og vonandi er, og vildi ég því mælast til þess við hv.flm. þessarar till., að þeir tækju till. aftur, svo að hægt væri að athuga þetta frekar til 3. umr. Sjái þeir sér ekki fært að verða við þeim tilmælum, vildi ég skora á hv. d. að fella till. Ég hefi ekki fleira að segja í sambandi við þær till., sem fyrir liggja, en ég get þó varla setzt niður, án þess að beina áður nokkrum orðum til hv.þm. Vestm., sem hélt hér allmikla eldhúsdagsræðu með ekki litlum rosta. Og af því að þessi hv.þm. beindi orðum sínum aðallega að mér, held ég, að ég verði að segja við hann nokkur orð til endurgjalds. - Viðvíkjandi útvarpsstjóralaununum, sem orðið hafa þyrnir í augum hv.þm. Vestm. eins og fl. fyrr og síðar, vil ég aðeins segja það, að þessi laun voru ákveðin í till. þeirrar n., sem falið var að undirbúa útvarpsmálið, og ríkisstj. byggði á till.n. um upphæð launanna, þegar dýrtíðaruppbótin er frá skilin. Þó að það kunni að líta svo út sem þessi laun stingi í stúf við laun starfsmanna ríkisins við aðrar hliðstæðar stofnanir, þá er það alls ekki svo í raun og veru, því að þeir fá uppbót hjá stofnununum sjálfum, sem samsvarar því, sem öðrum embættismönnum er bætt upp með dýrtíðaruppbótinni. Mér þykir það koma úr hörðustu átt, þegar hv.þm. Vestm. er að fleygja hér fram dylgjum um „svokallað hlutleysi útvarpsins“, eins og hann komst að orði. Ef hv.þm. vill halda því fram í alvöru, að hlutleysis sé ekki fyllilega gætt við útvarpið, verður hann að sætta sig við að verða krafinn sannana í þessu efni. Honum mun alls ekki leyfast að vaða uppi með dylgjur í þessa átt 

Hver var sá flokksmaður?

. Ég nefni engin nöfn í þessu sambandi, enda gerist þess ekki þörf.

Þetta er dylgjur

. Það er staðreynd, sem ekki verður á móti mælt, að hætta varð útsendingu talskeytanna af þessum ástæðum. Er hægt að leggja fram vottorð um það frá landssímastjóra, ef með þarf.

Því ekki að segja það hreint út? Hver var þetta af flokksmönnum hv.þm. Vestm.?

Það skiptir engu máli í þessu sambandi, eins og ég áður sagði, en ég vil segja hv.þm. Borgf. það, að saga íhaldsmanna í útvarpsmálunum, og ekki sízt að því er snertir hlutleysi í þeim efnum, er með þeim hætti, að enginn þarf að verða orðlaus undir ádeilum frá þeirra hálfu. Orðlengi ég þetta svo ekki frekar, enda býst ég við, að síðar gefist tækifæri til að koma nánar inn á þetta mál.

Sveinn Ólafsson Hv. þm. Vestm. gaf mér tilefni til að kveðja mér hljóðs. Að vísu veik hv. 2. þm. Reykv. lítillega að því, sem ég sagði hér í gær, en hann gerði það svo góðlátlega, að ég hafði ekki hugsað mér að taka upp andmæli. Hinsvegar virtist mér, þegar hv.þm. Vestm. fór að tala, eins og hann hefði vaknað við vondan draum á eldhúsdagsmorgni og úfinn í skapi. Svo mikið var hv.þm. niðri fyrir, og æ því þyngra varð honum, sem lengra leið á ræðu hans. Tel ég víst, að hin andlega líðan þm. sé ekki góð, heldur eins og þess, sem orðið hefir fyrir einhverskonar illri aðsókn og andvökum. Skal ég þá víkja aftur að því, sem ég átaldi í ræðu minni í gær og beindi fyrst og fremst til hv.flm.till. á þskj. 118, XXVII, um 500 þús. kr. framlag úr ríkissjóði til atvinnubóta í kaupstöðum og kauptúnum. Ég átaldi ekki hv.flm. þessarar till. fyrir gáleysi í fjármálum, eins og hv.þm. Vestm. gaf í skyn, að ég hefði gert, heldur benti ég á það, að mér þætti viðeigandi, þegar um slíkar till. sem þessar er að ræða, að trygging væri heimtuð fyrir því, að fénu yrði varið til framkvæmda, sem bæru ávöxt á ókomnum tíma, en ekki til framkvæmda, sem gagnslitlar væru eða rentuðu sig seint eða aldrei. Þessa finnst mér þurfa að gæta, þegar svo stendur á sem nú. Ég mun hafa látið orð falla eitthvað á þá leið, að atvinnuleysið væri sjálfsköpuð víti þeirra, sem nú þurfa að leita til ríkisins um hjálp út úr ógöngunum. Ég stend við þetta. Það eru mörgum sjálfsköpuð víti, að svo er komið sem komið er, þó að hinsvegar allir hafi ekki verið sjálfráðir þessara hluta. Þeir, sem fyrir áratugum fluttu frá öruggum atvinnuháttum sveitanna á mölina, eru nú flestir komnir undir græna torfu, en niðjarnir súpa seyðið af ráðabreytni feðra sinna, eins og svo oft áður, og er slíkt vorkunnarmál. Það er í þessu sambandi margt að gera fyrir Alþingi og allan almenning þessa lands. Ég hygg, að ennþá hafi ekki verið tekið réttum tökum á þessu máli, þessum þjóðflutningum, ef svo mætti að orði kveða, og viðhorfi þeirra til ókomins tíma. Ég þóttist því hafa gilda ástæðu til þess að benda einmitt á jarðræktina sem það sjálfsagðasta og eðlilegasta starf, sem tekið yrði upp þegar svona stæði á, og féföngin tekin úr ríkissjóði. Nú vita það allir, að 1 ha. af sæmilega ræktuðu landi getur veitt einstaklingi allar nauðþurftir og það ríkulega, og það er á færi margra manna, sem nú búa við stopula atvinnu í bæjum og verstöðvum, að vinna fyrir sér og sínum með þessum hætti. Það er ómögulegt að segja annað en að fólkið hafi farið gálauslega að á undanförnum árum með því að hlaupa frá þeim þrautreyndu og tryggari atvinnuháttum og varpa framtíðarvonum á glæ eða svipula sjávargjöf. Mér þykir rétt að geta þess í þessu sambandi, að ég las nýlega fréttabréf, sem stóð í einu af tímaritum landsins. Fréttabréf þetta var úr Þingeyjarsýslu, og í því var m. a. þess getið, að 4–5 sveitaheimili í sýslunni væru algerlega kvenmannslaus að vetrinum, það væri ómögulegt að fá kvenfólk til heimilisverka, aðeins karlmenn væru á heimilum þessum, og yrðu þeir að inna af hendi öll heimilisstörf. Þetta er aðeins lítið sýnishorn öfugstreymisins og glapstiganna, sem fólkið gengur í misskilinni gæfuleit. Ég þekki mörg heimili, sem eiga í afarmiklum erfiðleikum vegna fólksfæðar á vetrum. Og jafnvel þó að fólk hafi ekki skortað í sveitum á sumrum, þá hefir það horfið á haustin, og þá einkum til Reykjavíkur og hinna stærri kaupstaða, þar sem sumarfeng öllum er eytt, oft mjög til lítilla þrifa eða menningarauka. Fyrir því held ég, að það sé mjög gild ástæða til þess, þegar á að fara að veita fé úr ríkissjóði til framfærslu, bjargar og atvinnu fólki þessu, að skilorðsbinda fjárveitingarnar og tryggja það, að vinnan geti komið að varanlegum notum. Það er að vísu svo, að hv.flm.till. á þskj. 118, um ½ millj. kr. til atvinnubóta, gera ráð fyrir því, að sveitarstjórnarvöld og aðrir, sem hlut eiga að máli, geri till. um meðferð fjárins. Það er þó spor í áttina. En hugsum oss, að einhverjum þessum stjórnarvöldum hugkvæmdist að verja fénu til leikhússbyggingar, til þess að koma upp spilabanka eða einhverri slíkri stofnun, þá væri jafnvel hefndargjöf veitt. Ég get þó vel ímyndað mér, að slíku yrði af mörgum bæjarbúum tekið þakksamlega, en ávöxtur þvílíkra framkvæmda mundi bæði torfundinn og hæpinn. Ég hverf ekki frá því, að þegar svona stendur á, þá er hreint og beint skylt að gera ráðstafanir til þess, að fénu verði vel varið og arðvænlega fyrir þjóðfélagið. Í því efni stendur landræktin næst, og hún hefir, flestum störfum fremur, uppeldisleg og göfgandi áhrif á hina yngri kynslóð, sem nú eyðir oft beztu árum æfinnar í stefnulaust slangur á mölinni, sér til óþurftar og föðurlandinu til lítilla nytja. Af því að ennþá er nokkur tími til þess er eldhúsdagur rennur upp, þá ætla ég ekki lengra út í þetta að sinni; ég þykist vita, að hv.þm. Vestm. o. fl. fái tækifæri til þess að ræða um mál eins og þetta á eldhúsdaginn, og þá getur verið, að tilefni gefist fyrir mig til þess að bæta nokkru við það, sem ég hefi nú þegar sagt.

Jón Auðunn Jónsson Það var sérstaklega út af orðum hv.þm. Dal., að ég kvaddi mér hljóðs að þessu sinni. Hann segir, að samþm. hv.þm. Vestm.

Ég sagði samflokksmenn

, - hv.þm. sagði samþingismenn hv.þm. Vestm. - hefðu reynt að misnota útvarpjð og sagði, að presturinn í Grunnavík hefði kvartað undan því, að ekki fengist útvarpað talskeytum, og það væri af þeim orsökum, að við hefðum misnotað fréttaskeytin, sem við hefðum sent, og þess vegna yrðu menn nú að búa við það, að talskeytum fengist ekki útvarpað. Nú er það vitanlegt, að það þurfti ekki að stöðva allar talskeytasendingar, þótt einhverntíma hefði það komið fyrir, að sent hefði verið allharðort fréttaskeyti. Það væri sama og ef maður hefði í tali almennt farið hörðum orðum um andstæðing sinn, og þá mættu menn ekki tala lengur, ekki einu sinni um önnur efni! Nú veit hv.þm. Dal. það vel, að það er ekki af þeim orsökum, að við flokksmenn hv.þm. Vestm. höfum á neinn hátt misnotað útvarpið, að þessum skeytasendingum var hætt. En hitt er dálítið hlægilegt, þegar þessi hv.þm. segir, að hann láti ekki væna sig um hlutdrægni, maður, sem látinn var fara frá blaðamennsku við eitt allra mesta sorpblað landsins vegna þess, hve mikla hlutdrægni hann sýndi þar. Og það má nærri geta, að maðurinn er ekki vandur að meðölum, þegar hann sýndi yfirmönnum sínum svo mikla hlutdrægni. Og þegar svo langt var gengið, að hann gat ekki hangið við þetta blaðamennskustarf lengur, þá kemur hið undarlega fyrir, þessi sami maður er gerður að útvarpsstj., honum er veitt þetta starf, af því að hann hefir sýnt, að hann er ekki vegna hlutdrægni sinnar fær um að gegna blaðamennskustarfinu, og þess vegna þurfti nauðsynlega að koma honum frá því. Ég hygg, að hv.þdm. muni hafa skilið það svo, að ég sem þm.N.-Ísf. sé eitthvað riðinn við þetta mál, þar sem bent er á, að prestur úr mínu kjördæmi hafi kvartað undan þessu. Þess vegna skora ég á hv.þm. Dal. að segja, hvenær ég hefi misnotað útvarpsskeyti eða loftskeyti.

Steingrímur Steinþórsson [óyfirl.]: Það er fullt útlit fyrir, að sumum hv.þdm. sé orðin þörf á eldhúsdegi og því líklega ekki rétt að kynda að þeim glóðum nú, þar sem sennilega gefst tækifæri til þess síðar. Þau fáu orð, sem ég mun segja að þessu sinni, eru út af einni till. á þskj. 118, frá þeim hv.þm. Vestm. og hv. 2. þm. Reykv. Ég vil fyrst benda á það, að fleiri till. hafa komið fram um þetta mál, þótt þær séu ekki við fjárlögin, sem hér eru nú til umr., og þær hafa meira að segja komið fram löngu á undan þessum, sem nú eru hér fram komnar. Það lágu fyrir till. frá mér og hv.þm. Dal. um sérstakan tekju- og eignarskatt til atvinnubóta. Ég vildi aðeins minna á þetta, og ég veit, að hv.þdm. eru kunnugt, að hér er ekki um neina nýjung að ræða, þótt þessi till. komi fram um það að verja þurfi fé til atvinnubóta, en nú er aðeins um það að velja, hvor leiðin, sú, sem við hv.þm. Dal. og ég bendum á, eða flm. hinnar till., sé heppilegri. Ég býst við því, að veitast muni tóm til þess að ræða frv. okkar hv.þm. Dal., þegar það kemur til 2. umr., og ég ætla því ekki sérstaklega að gera það að umr.efni að sinni. Mér virðist það dálítið einkennilegt, að hv.þm. Vestm. skyldi leggja svo mikla áherzlu á það andvaraleysi, sem lýsti sér hjá stjórnarliðinu hér í d., sem hann svo nefndi, um þetta mikilvæga atriði. En mér virðist nú í raun og veru, að meira andvaraleysi lýsi sér í því hjá hv.flm. að bera fram jafnmikla upphæð og farið er fram á í frv. þeirra, eða um ½ millj. kr., án þess að líkur séu fyrir því, að fjárhagur ríkisins á næsta ári þoli þau útgjöld. Það kalla ég andvaraleysi að bera fram slíkar kröfur, þar sem ekki er á neinn hátt reynt að fá tekjur til þess að greiða þetta. Þetta vildi ég henda á, og ég vona, að margir hv.þdm. hafi þá ábyrgðartilfinningu, að þeir álíti, að fara verði eitthvað svipað að og við hv.þm. Dal. höfum stefnt að. Við erum fúsir til þess að koma á móti þeim, sem vilja leggja meira fé til þessa. Ég get bent á, að hægt er að fara aðrar leiðir til atvinnubóta; t. d. er í raun og veru vel tiltækilegt og í samræmi við þau mál, sem hér hafa verið til umr., að fá fé inn til framkvæmdanna með því að leggja skatt á „lúxus“-íbúðir. Við, sem úti á landinu búum, erum því vel kunnugir, hve allur almenningur á við ill húsakynni að búa, og við sjáum líka hér í Reykjavík heilar hallir, þar sem aðeins ein fjölskylda á heima, og það eru þeir, sem í þessum húsum búa, sem hljóta að geta þrengt að sér og látið fleiri fá húsrúm, eða að þeir verða að greiða fé fyrir að geta notið þeirra þæginda, sem slík húsakynni veita. Ég skal glaður styðja till. frá hv. 2. þm. Reykv. og hv.þm. Vestm. um hækkun á till. okkar hv.þm. Dal. með einhverri slíkri ráðstöfun. Ég bendi aðeins á þetta til þess að sýna, að hægt er að fara ýmsar leiðir í þessu máli, en það er ábyrgðarleysi að fleygja fram slíkum till. sem till.hv. 2. þm. Reykv. og hv.þm. Vestm., án þess að koma með tekjur á móti þeim gjöldum, sem þær hafa í för með sér. Ég sagði það áðan, að ég ætlaði ekki að fara í eldhúsið, en ég get þó ekki annað en drepið á það, sem hv.þm. Vestm. talaði um það, að stj. hefði látið millj. hverfa á undanförnum árum. Hv. þm. lét sér sæma að kasta þessu fram án þess að gera frekari grein fyrir því, á hvern hátt milljónirnar hefðu horfið. Hv. þm. gat aðeins um smálið, þar sem illa hefði verið varið fé, en ekki gat þar nú verið um milljónir að ræða. Ef hann á við féð til landbúnaðarins, þá er það sama hugmyndin sem þar kemur fram og komið hefir fram í dagblöðum Reykjavíkur, að landbúnaðurinn sé fyrirtæki, sem ekki eigi að leggja fé i, sökum þess, að það borgi sig alls ekki. En það er einkennilegt, að fulltrúar sjávarútvegsins í þessari d. skuli geta verið að tala um varhygðarleysi, því að hjá þeim kemst ábyrgðarleysið í fjármálum á hæsta stig, og allir vita, að það er sá atvinnuvegur, sem þeir eru fulltrúar fyrir, sem þjóðin hefir stunið undir fjárútlátum til nú hin síðustu árin. Þá sagði hv.þm. Vestm., að jarðræktarstyrkurinn væri einskonar atvinnuleysisstyrkur, sem bændum væri veittur. Ég vil algerlega mótmæla þessu. Jarðræktarstyrkurinn er að öllu leyti réttmætur vegna þess, að þegar farið var að verja fé til atvinnurekstrar, þá tókst svo slysalega til, að einungis var varið til sjávarútvegsins, en landbúnaðurinn fékk ekkert, og að lokum, þegar vaknaður er skilningur hjá þjóð og þingi fyrir þörf landbúnaðarins, þá er orðið svo mikið bil á milli þessara tveggja atvinnuvega, að ekki verður hjá því komizt að verja sérstaklega fé til landbúnaðarins, og á þann hátt ber að líta á jarðræktarstyrkinn. Mér þykir undarlega við bregða, ef bændur þeir, sem telja sig til flokks hv.þm. Vestm., rísa ekki upp og mótmæla annari eins firru og þessari, sem hann hélt fram. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að tala meira um þetta að sinni, en vil endurtaka það, að þessi till.hv.þm. Vestm. og hv. 2. þm. Reykv. fer ekki fram á nein bjargráð, hún er firra, sem kastað er fram án athugunar.

Jónas Þorbergsson Ég hefi ekki ástæðu til langrar ræðu; ég ætla aðeins að leiðrétta misskilning hv.þm.N.-Ísf., þar sem hann kvað mig hafa sagt í ræðu, að samþingismenn hv.þm. Vestm. hefðu gert tilraun til þess að misnota útvarpið í pólitískum tilgangi. Ef. hv.þm. hefir heyrzt þetta, þá er það algerlega rangt, því að ég hefi aldrei sagt þetta og því síður meint það, ég sagði samflokksmenn hv.þm. Vestm., og ég byggði það á efni talskeytis þess, sem um var verið að ræða og ótvírætt vitnaði um upprunann. Það hefir snert hv.þm.N.-Ísf. sérstaklega vegna þess, að skeytið var sent í hans kjördæmi. Skeyti þetta vakti hvarvetna hina mestu furðu og varð, eins og ég tók fram áðan, orsök þess, að ríkisstj. varð að banna að senda talskeyti gegnum útvarpsstöðina í Reykjavík. Það er ekki í fyrsta sinn, sem kjósendum hv.þm.N.-Ísf. hefir þótt ástæða til þess að beita nokkuð óvenjulegum aðferðum til þess að styðja að kosningu hans, og ég geri ráð fyrir því, að meðan hv.þm. er í framboði, muni við allar kosningar hans gerast ýms furðuleg atvik.

Jón Auðunn Jónsson Það er náttúrlega gott, að hv.þm. Dal. vill nú fara að draga saman seglin. Í fyrra skiptið talaði hann um samþingismenn, en í síðara skiptið um samflokksmenn. Hv. þm. talaði um orsökina til þess, að hætt var útvörpun talskeyta, og sagði að hún hefði verið sú, að maður í Norður-Ísafjarðarsýslu hefði einu sinni sent pólitískt fréttaskeyti gegnum útvarpið. Það má vel vera, að eitt slíkt skeyti hafi verið sent, en þrátt fyrir það sjá þó allir, hve mikil fjarstæða það er af ríkisstj. að rjúka til og banna að útvarpa almennum skeytum, eins og t. d. skeytum um læknisvitjanir, sem send hafa verið til Reykjavíkur til útvörpunar þaðan; og þessar skeytasendingar eru afaráríðandi t. d. í N.-Ísafjarðarsýslu, þar sem tveir hreppar eru án símasambands. Tilgangurinn með þessu banni getur ekki verið annar en ákveðið pólitískt augnamið, og mér þykir gaman að sjá, þegar þáltill. mín kemur til atkv. hér í þinginu, hvort menn vilja yfirleitt taka fyrir munn þeirra, sem verst eiga með samgöngur, þótt stj. hafi nú gert það. Það, sem hv.þm. talaði um kosningu mína, má hann auðvitað blygðast sín fyrir eins og flest annað, sem hann hefir sagt, því að það er víst, að kjósendur mínir eru yfirleitt stórum mætari menn en hv.þm. Dal., bæði til orða og verka.

Jónas Þorbergsson Það er aðeins til þess að hnekkja staðhæfingum hv.þm.N.-Ísf. um það, að á gerræðisfullan hátt og að ástæðulausu hafi verið hætt við talskeytasendingar loftskeytastöðvarinnar. Ég verð með örfáum orðum að segja gang þessa máls, úr því að hv.þm. varpar fram slíkum ásókunum. Þessi skeyti voru, eins og mönnum er kunnugt, send í gegnum loftskeytastöðina í Reykjavík og á vegum landssímans. Nú er tvennskonar útvarp í landinu, þannig að þegar þessum skeytum er varpað út, hafa ekki allir útvarpsnotendur fulla vitneskju um, hvaðan þau koma, hvort heldur frá loftskeytastöðinni eða útvarpstöðinni. Þess vegna gerði ég fyrirspurn um það, hvernig á því stæði, að verið væri að senda pólitísk fréttaskeyti í talskeytaformi út um land. Og þegar málið var tekið til athugunar af hæstv. stj., þá gaf landssímastj. þær upplýsingar, að hann gæti ekki samkv. embættisskyldu sinni látið hindra útvörpun þeirra skeyta, sem stöðinni bærust, og yrði að láta útvarpa þeim öllum, hvernig sem þau væru, athugasemdalaust. Þetta er vitanlega rétt álit landssímastjóra, og niðurstaðan varð sú, að landssímastj. óskaði eftir, að hann yrði losaður við að senda þessi skeyti. Ríkisstj. féllst á það af þessum ástæðum og tók fyrir skeytasendingarnar þá þegar, eins og hæstv.forsrh. mun geta borið vitni um, ef hv. dm. vilja bera brigður á þessa frásögn.

Frsm. (Hannes Jónsson) [óyfirl.]: Það hefir komið fram hjá sumum hv.þdm., að óhætt sé að auka útgjöld ríkissjóðs vegna hinna háu tekna, sem orðið hafi á árunum 1929–30. Ég gat um það í fyrstu ræðu minni, að tekjurnar hefðu á þessu ári reynzt nokkuð svipaðar og framan af árinu 1930. En af þessu er þó ekki hægt að draga þá ályktun, að það, sem eftir er ársins, muni gefa jafnháar tekjur og seinni hluti ársins 1930. Og enn síður má draga af þessu þá ályktun, að tekjur ársins 1932 muni verða svipaðar sem tekjur undanfarinna ára. Það er því óhyggilegt af þinginu að taka tekjur áranna 1929–30 til fyrirmyndar, þegar ákveðin eru útgjöld ársins 1932. Því að ef það er rétt, sem alþjóð virðist trúa, að nú séu örðugir tímar fram undan, þá hljóta tekjur ríkisins að fara minnkandi eftir því sem meira herðir að. Það má sem dæmi benda á svo stóra tekjuliði sem verð- og vörutoll. Eftir því sem meira þrengir að, hljóta þessir tekjustofnar að lækka til muna. Hið sama er að segja um tekju- og eignarskatt, þeir munu minnka gífurlega við aukna kreppu. Eftir því sem atvinnuleysi eykst í landinu og kaupgeta almennings minnkar, þá hlýtur innflutningur stórum að minnka, og mest minnkar innflutningur þeirra vörutegunda, sem mest hafa gefið í ríkissjóð. Það er þetta, sem hv. dm. verða að hafa hugfast, þegar þeir nú ákveða útgjaldaliði fjárlaganna. Hinsvegar er það rétt hjá hv. 2. þm. Reykv. og hv.þm. Vestm. o. fl., sem um þetta hafa fjallað, að nauðsyn er til þess, að einhverjar ráðstafanir séu gerðar til þess að bæta úr og koma í veg fyrir atvinnubrest. En það er bara spursmálið, hvort þetta er gert á réttan hátt með þeirri brtt., sem fyrir liggur. Ég held, að það verði ekki komizt hjá því, að saman verði að fara styrkur frá ríkissjóði og hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarfélögum, en hér er ekki gert ráð fyrir styrk frá öðrum en ríkinu. Í till. jafnaðarmanna var þó tilætlunin sú, að hlutaðeigandi héruð legðu fram sinn hluta, og það virðist ekki nema sjálfsagt, að þau taki á sig töluverðan þunga í þessu augnamiði. Út af því, sem hv. 2. þm. Reykv. tók fram, að þetta væri í samræmi við hans skoðun, að þingið ætti að ákveða, til hvers fénu væri varið, þá vil ég vekja athygli á því, að undanfarið hefir stjórnin hlotið þyngstu ásakanirnar fyrir þær umframgreiðslur, sem hún hefir innt af hendi, en ekki hitt, til hvers þeim hefir verið varið. Úr því að svo er, þá skil ég ekki, hvers vegna ætti nú að fara að setja slík ákvæði inn í lögin, þar sem það er vitanlega, að nú er það bæði vilji þings og þjóðar, að fé verði veitt til atvinnubóta, en hvar framkvæmdirnar verði unnar, skiptir minna máli. Þá ber einnig að gæta þess, að með slíkri fjárveitingu sem þessari hlyti að koma fram ósamræmi milli hinna einstöku framkvæmda í hinum ýmsu héruðum, því að með þessari brtt. er tilætlunin sú, að þau héruð, sem nú verða framkvæmdanna aðnjótandi, leggi ekkert að mörkum til þeirra, en áður hefir það beint verið skilyrði fyrir ríkissjóðsstyrk, að þau tækju á sig sína byrði. Ég vil ennfremur benda á það, að ef líkindi eru til, að hér í Reykjavík verði mikill atvinnubrestur, þá eru einnig allar líkur á því, að hið sama verði uppi á teningnum í ýmsum héruðum og kauptúnum á landinu, því að einmitt hingað hefir fjöldi manns sótt atvinnu sína á togara eða mótorbáta. Þar sem svo sú yrði raunin á, að nauðsynlegt reyndist að afstýra atvinnuleysi, þá er það auðsætt, að hin ýmsu héruð myndu fús til að leggja nokkurt fé fram í því augnamiði, og þá myndu framkvæmdirnar verða mun meiri en ef ríkið á eitt að sjá mönnum fyrir atvinnu. Þessum orðum mínum til sönnunar skal ég geta þess, að eftir till. jafnaðarmanna ætti að verja 900 þús. kr. til framkvæmda, en hér ekki nema 500 þús. kr. Þess vegna undrar það mig, að hv. Alþýðuflokksmenn skuli vera svo fúsir á að taka aftur sínar till. Annars virtist mér hv. 2. þm. Reykv. helzt til bjartsýnn á hag ríkissjóðs. Færði hann fram m. a., að áætlaðar væru 380 þús. kr. í fyrningu og virtist reikna með því sem handbæru fé, en þeir peningar eru ekki handbærir og ekki er hægt að nota þá bæði til verklegra framkvæmda og þeirrar greiðslu. Hv. þm. Vestm. var allharðorður í garð n. fyrir þá afgreiðslu, sem hún hefir veitt brtt.hv.þdm., en það liggur í hlutarins eðli, að þar sem ég hafði aðeins hálftíma starf hennar að bakhjarli, átti ég ekki auðvelt með að rökstyðja till. hennar viðvíkjandi einstökum brtt. og gefa eins góðar upplýsingar og skyldi. En ég hélt, að ég hefði tekið það nægilega skýrt fram, og að það myndi nægja, að nú er ástandið í landinu svo alvarlegt og útlitið þannig, að ekki er vogandi að tefla á tvær hættur með útgjöld ríkisins, og því verður að skera niður allar þær brtt., sem ganga í þá átt, jafnvel þótt finna megi eldri fjárlagagreiðslur til samanburðar eða ónauðsynlegri en þær, sem hér er farið fram á. Það getur ekki verið réttur mælikvarði á hvað nú eigi að gera, hvað menn hafa leyft sér áður, eða hvað stj. hefir látið miklar umframgreiðslur af hendi án samþykkis Alþingis, og því þykist ég ekki hafa beitt hann ósanngirni, þótt ég teldi brtt. hans góðar og þarfar, en enga ástæðu til að samþ. þær eins og sakir standa. Hitt tel ég nauðsynlegt, að afgreiða till., sem gengur í þá átt að heimila ríkisstj. ákveðna fjárhæð, sem varið skal til atvinnubóta, en ég álít það ekki rétt að binda hendur hennar með ákveðnu skilyrði, sem sett yrði í fjárlögin og bönnuðu henni að verja fénu nema til einhvers ákveðins starfs. Ennfremur lít ég svo á, að nauðsynlegt skilyrði fyrir slíkum fjárveitingum sé það, að bæjar- og sveitarfélög greiði af hendi sitt framlag, ef nokkuð á að ávinnast til þess að bætt verði úr þeim hörmungum, sem leiða af atvinnuleysinu. Í sambandi við þetta vil ég taka það fram, að jarðræktarstyrkurinn er ekkert annað en styrkur til atvinnubóta, en þar verður að koma fé á móti frá þeim, sem hans njóta, og því virðist sjálfsagt að láta eitt og hið sama gilda um sveitirnar og bæina. Hv. 4. þm. Reykv. talaði í gær um form fjárlagafrv. og taldi það galla á því, að ekki væri hægt nema fyrir reikningsglögga menn að fá réttan samanburð á niðurstöðum útgjalda ríkisins miðað við eldra formið. Nú verð ég að segja, að ef það eitt ætti að standa fyrir endurbótum, þá myndi seint verða breytt um, þótt sitthvað væri að athuga við formið, og þá er mér einnig nær að halda það, að sú endurbót, sem gerð var árið 1924 hefði aldrei verið gerð, ef um það eitt hefði verið hugsað. Það verður óhjákvæmilega að gera gangskör að því að gera formið ljóst og skipulegt, og því lengur sem reiðileysið er því seinna kemst þetta á réttan kjöl sökum aukinna erfiðleika við að kippa því í lag. Hitt skal ég fúslega viðurkenna, að það er ýmislegt í þessu nýja formi, sem er mjög gallað og þarf að leiðrétta. en allt slíkt stendur til bóta, og ekki er við því að búast, að öllu sé náð í einu. Hv. þm. minntist á, að það væri t. d. harla óviðkunnanlegt, að allar stofnanir ríkisins væru ekki í einni og sömu grein, án tillits til þess, hver afkoman væri, og lentu þær því ýmist tekju- eða gjaldamegin. Ég vil henda á, eins og hv.þm. Seyðf. mun hafa gert, að mér finnst réttast, að þær væru allar settar í 3. gr. En eins og ég hefi bent á, stendur þetta til bóta og verður efalaust breytt. Um fyrninguna er það eitt að segja, að hún er ekki annað en bókfærslulegt atriði, sem á að sýna, hvað hinn raunverulegi kostnaður við ríkisbúskapinn er mikill. Þetta gera öll einstök fyrirtæki, og því virðist jafnsjálfsagt, að ríkið geri það til þess að rétt bókfærsluleg niðurstaða verði fengin. Ég þykist nú hafa svarað öllum þeim aðfinnslum, sem hv.þdm. hafa komið fram með, en til þess að tefja ekki tímann lengur, ætla ég ekki að víkja að einstökum brtt., sem fram hafa verið bornar.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég skal fyrst geta þess, að eftir samtali við hv.frsm.fjvn. höfum við flm. II. brtt. á þskj. 118, um 90 þús. kr. erlent lán, tekið aftur þá till. til 3. umr., svo að hægt verði að taka hana til nánari íhugunar eða koma með hana aftur í annari mynd. Ég gat ekki hlýtt á ræðu hv.frsm. í gærkveldi, en ég hefi heyrt, að hann hafi litlum andmælum hreyft gagnvart till. okkar hv.þm. Borgf. undir XXXII. Hann mun að vísu hafa sagt, að það þyrfti máske í einstökum liðum að greiða nokkurt fé umfram áætlun, og því þyrfti sérstakan fyrirvara gegn því, og við flm. höfum einmitt gert ráð fyrir slíku, er við segjum: „nema um óvænta og bersýnilega nauðsyn sé að ræða“. Um þetta atriði álít ég okkur því sammála. Við könnumst við, að alltaf getur eitthvað brugðið út af í einstökum liðum, svo að stj. neyðist til að greiða meira fé en áætlað hefir verið, og við göngum inn á það svo fremi það sé bersýnilega nauðsynlegt, en annars ekki. Af því að hv.frsm. fór svona vægt út í þessa till., skal ég ekki fjölyrða miklu frekar um hana, en vil þó aðeins geta þess, að ég trúi ekki öðru en að hv.þdm. geti greitt henni atkv. sitt, enda styður það mig í þeirri trú, að ábyrgðin gagnvart kjósendunum hlýtur að gera sitt til, að þeir rísi ekki gegn till., því að fyrst og fremst eru þeir kosnir með það fyrir augum, að þeir gæti hags og fjármuna ríkisins. Því hefir verið hreyft hér í deildinni, að fjárlögin mætti afgr. tekjuhallalaus, þótt þær brtt., sem fyrir liggja, yrðu samþ.Hv. frsm. gat þess fyrir nefndarinnar hönd, að á því myndi enginn möguleiki, en ég vil lýsa yfir því, að n. hefir enga afstöðu tekið til þess máls, eins og sjá má af því, að hún hefir ekki afgr. neinn tekjubálk. Ef sú till. yrði samþ., sem gengur í þá átt að hinda hendur stj., þá myndi ég óhræddur við að láta hana fá nokkurt fé í hendur umfram það, sem áætlað hefir verið, en ef svo verður ekki, þá sé ég ekki annað en að Alþ. verði að taka upp þann sið, að áætla tekjurnar eins og líklegt er, að þær verði, en hverfi frá þeirri eldri reglu, sem gilt hefir í þessu efni, að áætla tekjurnar þær lægstu, sem hægt hefir verið að búast við, að þær gætu orðið. Þess vegna hefi ég viljað, að n. frestaði frekari aðgerðum þar til útséð væri um, hvaða afgreiðslu þessi brtt. fengi. Ef að á að láta. stj. haldast sú sóun uppi, sem hún hefir gert sig seka í til þessa, þá vil ég heldur, að Alþ. búi svo um hnútana, að stj. verði frekar neydd til að draga úr útgjöldum en auka þau fram úr því, sem þinginu hefir þóknazt. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að brtt. XXVII. Ég er ekki vel ánægður með form hennar, þótt ég telji það réttara að áætla í fjárlögum ákveðna upphæð til atvinnubóta heldur en að skella fram frv. um tekjuauka í því augnamiði, eins og sumir hv.þdm. virðast hallast að. Ég vil hafa einhvern hemil á óskunum eftir fénu, og ég álít, að því verði bezt náð með því að ákveða, að hlutaðeigandi héruð skuli leggja eitthvert fé á móti ríkissjóðsframlaginu, þannig að þau sýni, að þau hafi fulla þörf fyrir féð og vilji leggja eitthvað á sig til þess að létta af atvinnuleysinu. Ég myndi heldur kjósa, að ákveðið væri, til hvers fénu skyldi varið, en till. stendur til bóta, þótt hún yrði samþ. nú. Ég skal ekki fara að ræða mikið við hv.frsm. um form fjárlaganna. Mér þótti vænt um að heyra það, að hann viðurkenndi, að gallar væru á því, eins og t. d. það, að stofnanir ríkisins væru þar á víð og dreif, en ættu að vera í einni og sömu grein. Það virðist líka harla óeðlilegt, að stofnanirnar séu færðar ýmist í gjaldaeða tekjubálk, því að slíkt fyrirkomulag er þungt og erfitt við að eiga. Ef áætlað er með nettóupphæð einni, þá er líka óeðlilegt að hafa þetta svona, hvort sem tekjur eru af fyrirtækinu eða ekki, og þá hygg ég, að hentara væri að hafa gamla formið. Ég veit ekki, hvort ég á að fara að gera að umtalsefni ræður hv.þm. Dal. og hv.l.þm. Skagf., en það er freistandi að minnast á þessa nýju fjármálaspeki hv. 1. þm. Skagf. Hann sýnist glöggur á það, hvar hægt sé að finna nýja skattstofna fyrir ríkið. M. a. sagði hann, að hægt væri að leggja skatt á „luxus“-íbúðir. Hann sagði, að hér væru margir menn, sem byggju í fínum „villum“ og hér væri því hægt að ná allmiklu fé í ríkissjóð. Ég veit nú ekki, hvort menn eru færari um að greiða fé í ríkissjóð, þó að þeir búi í dýru húsnæði. Ég held þvert á móti, að þeir, sem það dýra húsnæði hafa, eigi oft erfiðara með að greiða ríkissjóði skatta en þeir, sem minna hafa húsnæðið, því að það góða húsnæði er svo dýrt, að það er örðugt fyrir þá að greiða ríkissjóði háa skatta þar ofan á. Þá vildi hv.þm. ekki ganga inn á það, að til landbúnaðarins hefði verið veitt of mikið fé. Hann sagðist ekki vilja taka undir með þeim blöðum, sem hefðu kallað landbúnaðinn deyjandi atvinnuveg. En sannleikurinn er sá, að þetta hefir enginn gert. Það er ekkert nema staðlaust fleipur, þegar verið er að bera það fram, að hér sé ágreiningur um það fé. Það, sem deilt er um, er það, að stj. tekur valdið af Alþingi, leyfir sér að veita meira fé en henni er leyft. Það kvartar enginn undan því út af fyrir sig, þó að mikið fé sé veitt til jarðræktar eða til vega, brúa, vita eða síma, heldur kvarta menn undan því, að stj. tekur sér vald til að veita stundum eins mikið og stundum miklu meira en henni er leyft. En þó tekur út yfir, þegar hún hefir leyft sér að draga úr eða jafnvel fella alveg niður aðrar fjárveitingar, eftir því sem henni hefir boðið við að horfa. Það er alveg eins og hún hafi verið beinlínis að verzla þar, verið að kaupa einhver viss kjördæmi með því að veita féð á þennan hátt. Hv. þm. var að tala um Reykjavík. Hann virðist vera vel þjálfaður í því frá kosningafundunum í vor að ala á þessum kala. Hann sagði, að í Reykjavík væri mest varúðarleysi. Það væri gaman að vita, hvað hann á við. Er það kannske fjármálastjórn Reykjavíkurbæjar? Ef svo er, þá er það alls ekki rétt, því að fjármálum Reykjavíkur hefir verið stjórnað af hinni mestu varúð, og hagur bæjarins í þeim efnum er ágætur, ekkert líkur því, sem hagur ríkisins er. Það hefir mikið verið framkvæmt, en þó ekki verið lagt út í nema arðvænleg fyrirtæki, svo að bærinn hefir þar ekki þurft að bera neinn kostnað. En ég býst nú fremur við, að hv.þm. hafi átt við það, sem svo oft hefir verið sagt, að einstaklingarnir væru óspilunarsamir, hvað þeir eyddu miklu fé og hvað bankarnir tækju háa vexti, sem væri að kenna ábyrgðarleysi ákveðinna fjármálamanna, auðvitað helzt í Reykjavík. En það er einkennnilegt, að þessi sami hv.þm. var nýlega að tala um - og lagði mikla áherzlu á - þennan mikla auð í Reykjavík. Þetta er líka kunnugt úr ræðu hans, þegar hann var að tala um, að leggja mætti skatt á menn fyrir það, hve miklar og dýrar íbúðir þeir hefða. Hann var þarna á sama augnablikinu að tala um þessa miklu óspilunarsemi og allan þennan mikla þjóðarauð, sem hann sagði, að hefði sogazt til Reykjavíkur. Ég veit ekki, hvað hann hefir átt við með þessum þjóðarauð. Þjóðarauður er nú fyrst og fremst landið sjálft. Ekki hefir Reykjavík þó sogað landið sjálft í sig. Það er til eins og áður, og er miklu verðmætara en það var. Sá þjóðarauður er því meiri sem meira hefir verið unnið. Þessi þjóðarauður hefir því vaxið að miklu leyti fyrir peninga úr Reykjavík, fyrir það, að Reykjavík hefir haft þessa gjaldgetu. Þess vegna hefir verið hægt að leggja fram jarðræktarstyrkinn og fé úr byggingar- og landnámssjóði meira en áður var. Ekki hefir búfjárstofninn minnkað. Hann er þjóðarauður. Ekki hefir Reykjavík verið nein blóðsuga þar. Reykjavík kaupir nú afurðir bændanna dýrum dómum. Hún hefir sogað þær til sín þannig, að hún hefir greitt fyrir þær ríflegt verð, svo að þær sveitir, sem bezt hafa notið markaðarins í Reykjavík, eru nú stærstu landbúnaðarsveitir landsins, þó að þær hafi áður verið fátækar og litlar. Þessir Reykvíkingar, sem hafa skapað þennan auð í sveitunum, eru þessir í alla staði ómögulegu menn, sem eiga að vera að setja alla þjóðina á höfuðið, eins og bóndi á Austurlandi sagði nýlega á fundi, sem ég var á, að Reykjavík væri sú blóðsuga, sem sygi merg og blóð úr allri þjóðinni. Þá vildi hv.þm. ekki kannast við, að það fé, sem færi til landbúnaðarins, væri atvinnubótastyrkur, t. d. jarðræktarstyrkurinn. Ég veit eiginlega ekki, hvað það er, sem hann kallar þá atvinnubótastyrk. Mér virðist, að allt það fé, sem fer til einhverra verklegra framkvæmda, sé atvinnubótastyrkur, alveg eins, þó að bændur vinni að þeim framkvæmdum sjálfir. Þeir fá sitt kaup með því að bæta afkomu sína, þegar þeir rækta jörðina. Þeir borga sér ekki kaup eins og verkamönnum er borgað það, en þeir fá kaup sitt með bættri afkomu sinni. En þetta er engin ölmusa, og ég vil engan slíkan atvinnubótastyrk nema þá handa þeim, sem sveitar- og bæjarfélög verða að sjá fyrir, af því að þeir hafa ekki sjálfir getað séð fyrir sér og skylduliði sínu. Annars eiga allir þessir styrkir og þetta fé að ganga til þarflegra hluta. En ég get ekki skilið, hvers vegna þessi hv.þm. kvartar undan því, að atvinnubótastyrkur skuli ekki vera veittur sveitunum. Hann grobbaði af því, að bændurnir gætu þó, guði sé lof, komizt af án þess að fá hjálp. Ég veit ekki, hvort ég á að fara að minnast á ræðu hv.þm. Dal., af því að hann er ekki við. Ég ætla ekki að vita hann fyrir hlutdrægni í sinni embættisfærslu. Ég er sjálfur fremur ókunnur útvarpinu, af því ég hefi ekki viðtæki, en mér fannst hann ásaka sjálfan sig um leið og hann afsakaði sig, þegar hann var að ásaka sjálfstæðismenn. Hann sagði, að flokksbræður hv.þm. Vestm. hefðu misbeitt útvarpinu þannig, að það hefði orðið að taka í taumana. Hann hefði ekki átt að minnast á þetta, þar sem aðgerðir, sem komu út af þessu, sýna, hvað vel var vakað yfir því, að útvarpið kæmi ekki með neitt, sem væri ákveðnum flokki til hnjóðs. Ég veit ekki betur en að meðan skeytum var útvarpað frá stöðinni á Melunum, hafi verið leyfilegt að útvarpa hverju sem var, jafnvel þó að það væri eitthvað pólitískt. T. d. ef ég á heima norður í landi, má þá kunningi minn í Reykjavík ekki láta mig vita um það, sem þar gerist? Það er auðvitað borgað fyrir skeytið, og engin lög banna að senda það. En af því sagt var frá fundum sjálfstæðismanna, þá var sett ákvörðun um það, hverju mætti ekki útvarpa, t. d. greinargerðum fyrir till., af því að einu sinni var símuð grg. fyrir till., sem samþ. var á fundi sjálfstæðismanna í Hafnarfirði. Þess vegna mátti ekki útvarpa grg. af pólitískum fundum. Þannig eru varðhundar, - ég legg enga sérstaka áherzlu á orðið hundur, - sem gæta þess, að engu skuli útvarpað, sem getur verið til hnjóðs a. m. k. valdhöfunum. Þá er eitt atvik, sem ég veit, að mörgum þótti einkennilegt. Kaupsýslumaður nokkur, sem orðið hafði fyrir miklu óláni, var dæmdur í hæstarétti. Hann stóð nærri einum fyrrv.þm. Sjálfstæðisflokksins og var mikill vinur margra manna úr þeim flokki. A. m. k. hefir einhver sjálfstæðislykt þótt vera af honum, því að haldið þið ekki, að dómurinn hafi verið lesinn upp í útvarpið. En það voru ekki lesnir upp ómerkingardómar um ýmis stóryrði Tímamanna. Nei, þá var ekki verið að lesa upp. Annars er þetta enginn eldhúsdagur um útvarpið, en fyrst farið er að minnast á þetta, þá vil ég benda á fréttina, sem kunngerð var í útvarpinu um stúdenta, sem fóru austur á Þingvöll til að halda upp á stúdentsafmæli sitt. Þá kom frétt í útvarpinu um, að þeir hefðu verið fullir og sýnt af sér óspektir. Ég þekki nú þetta sjálfur frá námsárum mínum. Þá bragðaði enginn vín af stúdentunum, en allir létu eins og þeir væru blindfullir, gengu um göturnar með söng og hávaða og vöktu menn af svefni. Það var ekki af því, að þeir væru drukknir, en allir voru svo glaðir yfir því að hafa lokið af þessu námi. Það er blátt áfram skammarlegt, að menn skuli leyfa sér að útvarpa fregnum um annað eins og það, að þessi hópur ungra manna hafi verið drukkinn á Þingvöllum. Annars er vel til fallið, ef dæma á um útvarpið, að minna á, hver afskipti það hefir haft af Alþingi. Öll saga útvarpsins á þingi er ein óslitin raunasaga að þessu leyti. En af því þetta mál er ekki viðkomandi fjárlögunum, því máli, sem hér liggur fyrir, þá fer ég ekki frekar út í það nú, en mér fannst ég ekki geta setið hjá þessum eldhúsumræðum, sem hv.þm. voru að henda hér um salinn.

Einar Arnórsson Hv. frsm.fjvn. furðaði sig á því, að Alþýðuflokksmenn skyldu hafa lýst yfir því, að þeir aðhylltust brtt. mína og hv.þm. Vestm. Ég furða mig ekkert á því, vegna þess, að okkar till. gengur lengra en þeirra. Þeir eru ekki svo skyni skroppnir, að þeir viti ekki, að þótt okkar till. verði samþ., þá er mikið atvinnuleysi samt í ýmsum stöðum hér á landi, svo að sveitar- og bæjarfélög yrðu að leggja fram miklu meira fé en kæmi í hlut hvers þessara aðilja af ríkisfé. Þetta er okkur flm. ljóst, og þess vegna bundum við ekki till. okkar neinu skilyrði um framlag frá þessum hlutaðeigendum. Við vissum, að það væri óhjákvæmilegt, ef atvinnuleysi yrði mikið, að bæjar- og sveitarfélög legðu fram fé og e. t. v. langtum meira en hér er farið fram á. Þeir hv.þm., sem mæla á móti till. og þ. á m. hv.frsm. tala um, að óvarlegt sé að fara fram á svo mikla fjárhæð sem þessa, án þess að við komum fram með till. um tilsvarandi tekjuaukningu. En ég hefi bent bæði honum og hv. 1. þm. Skagf. á með tölum, sem ennþá hafa ekki verið hraktar, að tekjuáætlun fjárlaganna á nokkrum liðum er 3 millj. kr. lægri en það, sem kom inn á þessa liði árið 1929. Ég gat þess að vísu, að nokkrir af þessum liðum eru öðruvísi nú, sérstaklega verðtollurinn og vörutollurinn, og ég tók ekki útflutningsgjaldið, en þar er samt lægri áætlun en það nam þetta síðasta ár; hinsvegar eru flestir af þessum liðum þannig, að með núv. þjóðskipulagi geta þeir ekki lækkað mikið frá því, sem þeir voru árið 1929. Hv. frsm. hefir ekki rengt þessar tölur mínar. Sú tala, sem hann getur fært fram um hækkun gjalda, stendur heima við það, sem ég fann út, en það var samt svo, að þær tekjur, sem inn hafa komið á þessa liði árið 1929, eru 8 hundr. þús. kr. hærri en þarf til að fullnægja útgjaldatill. frá hv.fjvn. og þm. Ég get ekki horfið frá því, sem ég sagði, að það væri alls ekki rétt að áætla tekjurnar miklu lægri en þær hljóta að verða. Svo kom hv.frsm. með þá hugsun, að það væri skynsamlegra að hafa ákvörðunina þannig í fjárlögunum, að ríkisstj. væri heimilt að veita fé til atvinnubóta eftir þörfum. Ef okkar till. er óvarleg, þá er þessi till. það ekki síður, því að það gæti því miður farið svo, að það þyrfti að fara langt fram úr þessari upphæð, sem við fórum fram á hér. Ég bendi aðeins á þetta til þess að sýna það, að hv.frsm. er ekki gætnari í þessu máli en við hinir, og að hann getur jafnvel hugsað sér að fara lengra en við höfum lagt til. Ég má víst ekki hafa þetta nema stutta aths., en ég verð aðeins að minnast á það, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði, að í þessari till. væri betur ákveðið, hvaða verk skyldi vinna. Ég skal fallast á, að það væri gott, ef það væri hægt, en ég er hræddur um að þótt það væri gert, þá væri það varla hægt nema með svo almennum orðum, að lítið gagn væri í því, þegar ætti að framkvæma till. Mig furðar á því, að hv.frsm. skuli ekki hafa látið sér skiljast, að þegar sett eru ákvæði um tiltekna upphæð í fjárlög, sem stj. má eyða, þó að ekki sé ákveðið, til hvaða framkvæmda eigi að nota það fé, þá er munur á því og að eyða fé til einhverra framkvæmda, þegar engin heimild er fyrir því í fjárlögum. Það er t. d. munur, hvort lagður er vegur fyrir eitthvað af þessu fé, sem um ræðir í XXVII. brtt., eða að unnið væri eitthvert verk, sem alls engin fjárveiting er fyrir. Og þó að Alþingi feli ríkisstj. að ráðstafa einhverri fjárhæð, án þess að tiltaka nákvæmlega, hvað skuli vinna fyrir hana. þá er ekki hægt að segja, að stj. brjóti vilja þingsins, þó að hún noti það fé. Þingið er þá búið að leyfa það. En ef engin heimild er fyrir því fé, sem varið er til verksins, þá er gert meira en Alþingi hefir leyft.

Jóhann Jósefsson Hv. l.þm. S.-M. hélt, að ég hefði orðið fyrir aðsókn í nótt, og að ég hefði þess vegna verið umsvifameiri en ella, þegar í deildina kom. Ég held, að þau áhrif, sem ég varð fyrir af ákveðnum ummælum þessa ágæta og virðulega þm., geti ekki á þessu stigi málsins talizt aðsókn, því að þessi hv.þm. er, eins og vitanlegt er, ekki á því tilverustigi, að áhrif frá honum geti nefnzt því nafni. Nei, það sem vakti mig til umhugsunar um ástandið í heild sinni, var það, sem ég hefi áður drepið á, að þessi ágæti þm. er að bera mér gáleysi á brýn að þarflausu. Það getur verið, að það sé rétt hjá hv. 1. þm. S.-M., að það fólk, sem atvinnulaust er á ýmsum tímum, eigi sjálft nokkra sök á því, kannske bæði fólkið sjálft og þeir, sem eru forráðamenn þess í kaupkröfum o. s. frv. Ég skal ekki deila um það, það skiptir ekki miklu máli hér. Það sem um er að ræða, er að gera ráðstafanir til að bjarga mönnum úr neyð og vandræðum. Ég sé ekki, að það þýði mikið að leggja það fyrst og fremst niður fyrir sér, hvort fólkið á sjálft sök á þessum vandræðum. Hv. frsm. og hv. 1. þm. Skagf. ber ekki saman um, hvernig líta eigi á jarðræktarstyrkinn, sem bændur fá samkv. jarðræktarlögunum. Hv. frsm. viðurkenndi, að það mætti með nokkrum rétti telja þetta styrk til atvinnubóta. Því verður ekki neitað, að jarðræktarstyrkurinn er til bóta atvinnu á þeim stað, sem hann er veittur. Þetta, sem ég benti á, kom hv. 1. þm. Skagf. til að rjúka upp með skammir um sjávarútveginn. Ég ætla nú ekki að stofna til metings í þessu. Ég veit ekki, hvað hv. 1. þm. Skagf. á að baki sér af afrekum á atvinnumálasviðinu. Ég trúi, að hann sé kennari við bændaskólann fyrir norðan, en nú gerði hann sig að dómara yfir atvinnuvegunum. En það var ekki annað en það, sem hann og hans nótar kunna á fingrum sér. Þar var sami gusturinn til sjávarútvegsins, sami rógurinn og dylgjurnar sem Tíminn alltaf flytur. Það var ekkert frumlegt í því, sem, hv.þm. sagði. Ég get bent á það, að sjávarútvegsmenn hafa staðið fast við hlið bænda í vandræðum þeirra. Það er því ástæðulaust fyrir okkur, sem rekum atvinnu við sjóinn að taka þegjandi við slíkum gusum. Það er svo með hv.þm. eins og hið fornkveðna segir, að „þeir tala mest um Ólaf kóng, sem hvorki hafa heyrt hann né séð“. Þeir, sem sitja við jötuna, geta kastað grjóti til þeirra, sem vilja styðja sjávarútveginn. Þeim er það óhætt, þeir fá fóðrið sitt fyrir því. Ég á nú aðeins eftir að beina fáeinum orðum að hv.frsm.fjvn.Hv. frsm. virðist líta svo á, að ég og hv. 2. þm. Reykv. viljum undanskilja sveitar- og bæjarfélög frá framlögum til atvinnubóta. En eins og hv. 2. þm. Reykv. hefir tekið fram, þá er okkur ljóst, að hér er ekki að ræða um annað en aukalega fjárveitingu. vegna sérstakra vandræða. Það er ljóst, að bæjarsjóður verður að leggja fé til verklegra framkvæmda engu að síður. Það hefði eflaust fengið betra hljóð, að féð yrði veitt gegn framlagi úr bæjarsjóði. En þetta álít ég ekki hægt að ákveða, því að þá myndu sum bæjarfélög e. t. v. alveg fara á mis við styrkinn. En við álítum ekki, að það eigi að undanskilja bæjarfélög undan neinni kvöð. Ég var nærri því búinn að gleyma hv.þm. Dal. Það er með hann eins og karlinn, sem kom frá Ameríku og sagði, að ekki mætti nefna þar „strike“ svo að allir legðu ekki niður vinnu. Eins er með hv.þm. Dal. Það má ekki nefna útvarpið svo að hann umhverfist ekki. Mér þykir leitt, ef ég hefi misboðið þessum háa embættismanni. Hv. þm. lét á sér skilja, að þessir embættis- og starfsmenn þyldu ekki, að fundið væri að störfum þeirra. Hv. þm. ætti að muna eftir hinni stóru fyrirmynd, fyrrv.dómsmrh. Hann hefir ekki haft annað frekar fyrir stafni á þingi en ráðast á fjarstadda embættismenn, eins og t. d. dómara hæstaréttar. Það er því ekki leiðum að líkjast. En ég sagði nú aðeins, að „hlutleysið“ hefði víst ekki kostað ríkið lítið. En það, hvernig hv.þm. Dal. bregzt við ummælum mínum, sýnir, hve hlutleysið er gæsalappað í huga hans.

Haraldur Guðmundsson Ég óska nafnakalls um brtt. 118, I. c. 2.

Forseti (JörB): Má ekki sleppa nafnakalli í þetta sinn? Hv. þm. Seyðf. er þegar búinn að sjá, hver afdrif þessar brtt. fá, og finnst mér það aðeins tímaeyðsla að vera að viðhafa nafnakall um fleiri.

Haraldur Guðmundsson Ég óska hér með nafnakalls um brtt. á þskj. 118, I. c. 2.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Slík beiðni þarf að vera skrifleg og vera komin í hendur forseta áður en atkvgr. hefst. Hún þarf að vera undirrituð af 6 þm.

Héðinn Valdimarsson Ég skil ekki, hvað hæstv.forsrh. meinar með þessum orðum sínum. Hann veit fullvel, að það hefir hingað til verið venja, að viðhaft sé nafnakall, þó að bara einn þm. hafi óskað þess, og það munnlega. Mér þykir undarlegt, ef fara á að breyta út af þeirri reglu nú. Ég ætla að biðja hæstv. forseta að bíða með atkvgr. þar til við höfum fengið tíma til þess að skrifa beiðnina.

Forseti (JörB): Jú, ég skal gjarnan hinkra við með atkvgr., svo að hv.þm. fái tíma til að skrifa beiðnina.

Forseti (JörB): Hér eru aðeins 3 nöfn. Til þess, að beiðnin nái fram að ganga gegn vilja forseta, þurfa a. m. k. 6. þm. að skrifa undir.

*) Með svofelldri grg: Það er ekki sökum þess, að ég sé ósamþykkur þessum fjárveitingum, en þar sem fjvn. hefir lagt til, að ákveðin upphæð skyldi veitt til þessara framkvæmda, og ólíklegt, að hægt sé að veita meira, mun ég sitja hjá við atkvgr. um allar þessar brtt.

Héðinn Valdimarsson Ég ætla þá að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta, hvort hann ætli hér eftir aldrei að leyfa nafnakall, nema 6 þm. komi með skriflega áskorun um það.

Forseti (JörB): Jú, ég mun gera það eftir sem áður.

Héðinn Valdimarsson Eftir því, sem mér virðist af þessu svari forseta - 

Forseti (JörB): Hv. þm. þarf ekki að láta svona. Hann veit það vel, að ég hefi oft orðið við beiðni bæði hans og annara um nafnakall, án þess að fylgja slíkum formsatriðum. En ég minnist þess ekki, að önnur eins till. og þessi hafi komið fram hér, alla þá tíð, sem ég hefi setið á þingi. - Ég vona, að hv.þm. hafi heyrt, að ég sagði, að umr. væri lokið.

Haraldur Guðmundsson Ég skil ósköp vel, hvers vegna hæstv. forseti vill ekki nafnakall. Honum er ekki um að láta það sannast á samherja sína úr sveitakjördæmunum, að þeir greiði atkv. á móti framkvæmdum í kjördæmum sínum.

Forseti (JörB): Umr. um þetta mál er lokið.

Héðinn Valdimarsson Ég geri ráð fyrir, að mér sé heimilt að gera aths. eins og hverjum öðrum. Vill forseti þá ekki svara því strax, um hvaða till. verður nafnakall, af þeim sem eftir eru.

Forseti (JörB): Ég get orðið við tilmælum hv. 3. þm. Reykv. að svara þessu strax. Ég mun alls ekki leyfa nafnakall við hverja smábrtt. eins og þær, sem hér er farið fram á.

Haraldur Guðmundsson Ég ætla að leyfa mér að spyrja hæstv. forseta, hvort 18000 kr. sé svo smávægileg upphæð, að ekki megi biðja um nafnakall um hana. Ég ætla ekki að setjast niður fyrr en ég fæ svar, því að annars gæti hæstv. forseta dottið í hug að neita mér um orðið. Ég krefst svars hæstv. forseta samstundis. Er 18000 kr. till. of smávægileg, til þess að fáist nafnakall um hana. Já eða nei!

Forseti (JörB): Hv. þm. Seyðf. er enginn stjórnarherra hér á Alþ. og hann verður að haga sér eins og þingvenja er.

Ég óska svars

. Hv. þm. hljóta að sjá, að ef ætti að fara að hafa nafnakall um allar brtt., mundi það ganga langt fram á nótt. Er ekki ennþá meiningin hjá hv.þm. að krefjast nafnakalls um allar brtt. við 2. umr. fjárlaganna?

Héðinn Valdimarsson Jú, auðvitað höldum við fast fram okkar fyrri till. En þar sem við erum ekki nógu margir til þess að knýja það í gegn, er það á valdi forseta, hvaða till. honum finnst svo mikilvægar, að honum þyki ástæða til þess að hafa nafnakall um þær.

Forseti (JörB): Ég sé enga ástæðu til að hafa nafnakall um þessa sérstöku till. Brtt. 118,l.2.c.2 felld með 14:3 atkv.

Haraldur Guðmundsson Ég óska nafnakalls um næstu brtt. (118,I. 2.c.3).

Forseti (JörB): Mér dettur ekki í hug að hafa nafnakall um þessa till. heldur. Brtt. 118,I.2.c.3 felld með 16:4 atkv. - 118,I.2.c.4 felld með 14:3 atkv.

Héðinn Valdimarsson Brtt. 118,I.2.c.5 er um 15000 kr. fjárveitingu til símalínu frá Torfastöðum að Geysi, svo að varla er von, að hæstv. forseti vilji leyfa nafnakall um hana.

Forseti (JörB): Af því að þessu er beint til mín persónulega, skal ég leyfa nafnakall um þessa till. Brtt. 118,I.2.c.5 felld með 23:4 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HG, HV, VJ, EA. nei: GÍ, HStef, HJ, IngB, JJós, JAJ, JÓl, JónasÞ, LH, MG, ÓTh, PO, StgrS, SvbH, SvÓ, TrÞ, ÞorlJ, ÁÁ, BJ, BSt, BÁ, BKr, JörB. MJ greiddi ekki atkv. Brtt. 118,I.2.c.6 felld með 16:3 atkv. - 118,I.2.c.7 felld með 16:4 atkv. - 118,I.2.d tekin aftur. 3. gr., svo breytt, samþ. með 20 shlj.atkv. 4.–5. gr.samþ. með 19 shlj.atkv. 6. gr.samþ. með 18 shlj.atkv. Brtt. 118,II tekin aftur. 7. gr.samþ. með 20 shlj.atkv. Brtt. 118,III.1 felld með 20 :8 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: VJ, EA, HG, HV, JAJ, PO, SvbH, JörB. nei: SvÓ, TrÞ, ÞorlJ, ÁÁ, BJ, BSt, BÁ, BKr, GÍ, HStef, HJ, IngB, JJós, JÓl, JónasÞ, LH, MG, MJ, ÓTh, StgrS. 8. gr.samþ. með 18:5 atkv. 9. gr.samþ. með 18 shlj.atkv. Brtt. 87,3 samþ. án atkvgr. 10. gr., svo breytt, samþ. með 18 shlj.atkv. 11.–12. gr.samþ. með 19 shlj.atkv. Brtt. 118,III.2.1 felld með 19:9 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: EA, GÍ, HG, HV, JJós, JAJ, MG, ÓTh, VJ. nei: BSt, BÁ, BKr, HStef, HJ, IngB, JÓl. JónasÞ, LH, MJ, PO, StgrS, SvbH, SvÓ, TrÞ, ÞorlJ, ÁÁ, BJ, JörB. Brtt. 118,III.2.2 felld með 18:5 atkv. - 118,III.2.3 felld með 15:6 atkv. - 118,III.2.4 felld með 15: 6 atkv. - 118,III.2.5 felld með 16:6 atkv. - 118,III.2.6 felld með 15:5 atkv. - 118,III.2.7 felld með 15:5 atkv. - 118,III.2.8 felld með 15:5 atkv. - 118,III.2.9 felld með 16:5 atkv. - 118,III.2.10 felld með 15:6 atkv. - 118,III.2.11 felld með 14:5 atkv. - 118,III.2.12 felld með 14:5 atkv. - 118,III.2.13 felld með 14:7 atkv. - 118,III.2.14 felld með 15:6 atkv. - 118,III.2.15 felld með 17:10 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: EA, HG, HV, JJós, JAJ, JÓl, MG, MJ, ÓTh, VJ. nei: BJ, BSt, BÁ, BKr, GÍ, HStef, HJ, IngB, JónasÞ, LH, StgrS, SvbH, SvÓ, TrÞ, ÞorlJ, ÁÁ, JörB. PO greiddi ekki atkv. Brtt. 118.III.2.16 felld með 20:7 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: ÓTh, VJ, EA, HG, HV, JJós, JAJ. nei: LH, MG, MJ, PO, StgrS, SvbH, SvÓ, TrÞ, ÞorlJ, ÁÁ, BJ, BSt, BÁ, BKr, HStef, HJ, IngB, JÓl, JónasÞ, JörB. GÍ greiddi ekki atkv. Brtt. 87,A.4.a.1–10 samþ. með 21 shlj.atkv. - 123,II tekin aftur. - 118,IIL3.a felld með 19:8 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: VJ, EA, HG, HV, JJós, JAJ, JÓl, ÓTh. nei: ÞorlJ, ÁÁ, BJ, BSt, BKr, GÍ, HStef, HJ, IngB, JónasÞ, LH, MG, PO, StgrS, SvbH, SvÓ, TrÞ, JörB. MJ greiddi ekki atkv. Brtt. 87,4.A.b samþ. með 24 shlj.atkv. - 118,3.b felld með 15:4 atkv. - 87,4.B samþ. með 23 shlj.atkv. - 118,IV tekin aftur. - 118, V felld með 14:8 atkv. - 118,VI.a-b teknar aftur. - 118,VII samþ. með 16 shlj.atkv. - 123,III samþ. með 20 shlj.atkv. - 118,VIII.a-c teknar aftur. - 87,5 samþ. með 19 shlj.atkv. - 131,a-b felldar með 14:9 atkv. - 118,IX.1.a.1 felld með 19:9 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: VJ, EA, HG, HV, JJós, JAJ, JÓl, MG, ÓTh. nei: PO, StgrS, SvbH, SvÓ, TrÞ, ÞorlJ, ÁÁ, BJ, BSt, BÁ, BKr, GÍ, HStef, HJ, IngB, JónasÞ, LH, MJ, JörB. Brtt. 118,IX.1.a.2 felld með 14:4 atkv.

Frsm. (Hannes Jónsson) Ég vil benda á það hvað snertir tvo liði á þessu þskj. (IX.l.a.3–4), að stj. hefir tekið upp í frv. 20 þús. kr. veitingu til bryggjugerða, og leggur n. til, að þessum 20 þús. kr. verði varið til bryggjugerða einmitt á þessum stöðum, Hvammstanga og Hnífsdal. Virðist því ekki ástæða til að fara að bera þessar till. upp, og vildi ég skora á hv.flm. að taka þær aftur.

Forseti (JörB): Það kemur ekki málinu við, hvað fjvn. kann að segja um þetta í nál. sínu, fyrst ekki liggja fyrir um það beinar till frá n., og verða því þessar till. bornir upp.

Haraldur Guðmundsson Ég vildi benda á það, að samræmisins vegna færi bezt á því, að þessar till. yrðu felldar og síðan samþ. aðrar, sem ganga í sömu átt. Þætti mér fara bezt á því eftir annari afgreiðslu fjárl. að þessu sinni, sbr. það, að hér var áðan felld till. um 10 þús. kr. veitingu til Vaðlaheiðarvegar og síðan samþ. að veita 15 þús. kr. til sama vegar, og ennfremur það, að einnig var felld 10 þús. kr. fjárveiting til Þistilfjarðarvegar og síðan samþ. að veita sömu upphæð til sama vegar. Mun þessi beiting þingskapa einsdæmi í allri þingsögunni. Brtt. 118,IX.1.a.3 felld með 15:5 atkv.

Héðinn Valdimarsson Mér skilst það af þessari atkvgr., að það sé ekki vilji þingsins, að fé verði veitt til þessarar nauðsynlegu bryggjugerðar á Hvammstanga. Brtt. 128,IX.l.a.4 felld með 15:9 atkv. - 118,IX.l.a.5 felld með 14:6 atkv. - 118,IX.l.a.6 felld með 15:8 atkv. - 118,IX.1.a.7 felld með 15:6 atkv. - 118,IX.1.b felld með 14:7 atkv. - 118,IX.1.c felld með 14:5 atkv.

Haraldur Guðmundsson Ég vil benda á það, að þessi till. snertir kjördæmi hæstv. forseta, og samkv. upptekinni reglu vænti ég því þess, að hæstv. forseti láti fara fram nafnakall um till.  Brtt. 118,IX.l.d felld með 16:4 atkv. - 118,IX.2 tekin aftur. - 118,X tekin aftur. - 118,XI.1.a felld með 21:6 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: VJ, EA, HG, HV, JJós, JAJ. nei: SvÓ, TrÞ, ÞorlJ, ÁÁ, BJ, BSt, BÁ, BKr, GÍ, HStef, HJ, IngB, JÓl, JónasÞ, LH, MG, ÓTh, PO, StgrS, SvbH, JörB. MJ greiddi ekki atkv. Brtt. 118,XL1.b. felld með 17:3 atkv. - 18,XI.2.a tekin aftur.

Forseti (JörB): Þá kemur brtt. 118, XI.2.b, og hefir þess verið óskað, að flm. tækju till. þessa aftur.

Haraldur Guðmundsson Ég get ekki fallizt á að taka till. aftur. Eins og ég benti á við 1. umr. fjárl., tel ég eðlilegast, að öll ríkisfyrirtæki séu færð undir einn og sama lið í fjárl., hvort sem halli er áætlaður á þeim eða ekki, og tel því rétt, að þetta komi strax til atkvgr., svo að d. geti gefið sinn úrskurð um það nú þegar. Ég vildi og fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann léti fara fram nafnakall um till. Brtt. 118,XI.2.b samþ. með 13:10 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HG, HV, JAJ, JónasÞ, StgrS, VJ, ÁÁ, BJ, BÁ, GÍ, HStef, HJ, JörB. nei: IngB, JJós, JÓl, LH, MG, PO, SvÓ, TrÞ, ÞorlJ, EA. MJ, ÓTh, SvbH, BSt, BKr greiddu ekki atkv. 13. gr., svo breytt, samþ. með 21 shlj.atkv. Brtt. 87,6 samþ. með 19:3 atkv. - 118,XI.3 tekin aftur. - 118,XI.4 samþ. með 15:7 atkv. - 118,XI.5.a felld með 15:4 atkv. - 118,XI.5.b felld með 14:4 atkv. - 118,XI.6.a-b felld með 15:7 atkv. - 87,7 samþ. án atkvgr. - 118,XII samþ. með 21 shlj.atkv. 14. gr., svo breytt, samþ. með 20 shlj.atkv. Brtt. 118,XIII samþ. með 15:11 atkv. - 118,XIV samþ. með 15:7 atkv. - 118,XV felld með 14:11 atkv. - 118,XVI samþ. með 16:4 atkv. 15. gr., svo breytt, samþ. með 21 shlj.atkv. Brtt. 118,XVII samþ. með 15:12 atkv. - 118,XVIII tekin aftur. - 118,XIX felld með 20:6 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: VJ, EA, HG, HV, JJós, JAJ. nei: ÞorlJ, ÁÁ, BJ, BSt, BÁ, BKr, HStef, HJ, IngB, JÓl, JónasÞ, LH, MG, MJ, PO, StgrS, SvbH, SvÓ, TrÞ, JörB. GÍ, ÓTh greiddu ekki atkv. Brtt. 118,XX felld með 14:12 atkv. - 118,XXI tekin aftur. - 118,XXII (aðaltill.) felld með 14:7 atkv. - 118,XXII (varatill.) felld með 17:11 atkv., að viðhöfðu nafnakalli og sögðu já: EA, GÍ, HG, JJós, JAJ, JÓl, LH, MG, MJ, ÓTh, JörB. nei: BJ, BSt, BÁ, BKr, HStef, HJ, HV, IngB, JónasÞ, PO, StgrS, SvbH, SvÓ, TrÞ, VJ, ÞorlJ, ÁÁ. Brtt. 118,XXIII felld með 14:12 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: EA, GÍ, HG, HV, JJós, JAJ, JÓl, LH, MG, MJ, ÓTh, PO. nei: ÞorlJ, ÁÁ, BSt, BKr, HStef, HJ, IngB, JónasÞ, StgrS, SvbH, SvÓ, TrÞ, VJ, JörB. BJ, BÁ greiddu ekki atkv. Brtt. 118,XXIV tekin aftur. - 118,XXV samþ. með 14:13 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: JÓl, LH, MG, MJ, ÓTh, PO, VJ, BÁ, EA, GÍ, HG, HV, JJós, JAJ. nei: JónasÞ, StgrS, SvbH, SvÓ, TrÞ, ÞorlJ, ÁÁ, BJ, BKr, HStef, HJ. IngB, JörB. BSt greiddi ekki atkv. Brtt. 118,XXVI tekin aftur. - 118,XXVII.a-c felld með 19:9 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HG, HV, JJós, JAJ, JÓl, MJ, ÓTh, VJ, EA. nei: IngB, JónasÞ, LH, MG, PO, StgrS, SvbH, SvÓ, TrÞ, ÞorlJ, ÁÁ, BJ, BSt, BÁ, BKr, GÍ, HStef, HJ, JörB. 16. gr., svo breytt, samþ. með 18 shlj.atkv. Brtt. 118,XXVIII felld með 18:9 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: EA, GÍ, HG, JJós, JÓl, MG, MJ, PO, VJ. nei: BSt, BÁ, BKr, HJ, HV, IngB, JAJ, JónasÞ, LH, ÓTh, StgrS, SvbH, SvÓ, TrÞ, ÞorlJ, AA, BJ, JörB. Einn þm. (HStef) fjarstaddur. 17. gr.samþ. með 18 shlj.atkv. Brtt. 118,XXIX tekin aftur. - 87,8–9 samþ. án atkvgr. - 118,XXX samþ. með 23 shlj.atkv. 18. gr., svo breytt, samþ. með 18 shlj.atkv. 19. gr.samþ. með 20 shlj.atkv. 20–21. gr., með þeim breytingum, sem á eru orðnar samkv. atkvgr. um aðrar greinar frv., samþ. með 19 shlj.atkv.

Haraldur Guðmundsson Brtt. XXXI. a-b hafa verið teknar aftur til 3. umr. Ef hv.n. vill athuga c-lið brtt. nánar, þá erum við flm. tilleiðanlegir að taka þennan lið einnig aftur til 3. umr.

Forseti (JörB): Mér skilst á hv.n., að hún vilji taka þennan lið til athugunar, og eru þá allar brtt. undir XXXI. lið teknar aftur til 3. umr. og 22. gr. borin óbreytt undir atkv. 22. gr.samþ. með 18 shlj.atkv. 23.–24. gr.samþ. með 18 shlj.atkv. Brtt. 118,XXXII felld með 15:13 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: EA, GÍ, HStef, HG, HV, JJós, JAJ, JÓl, MG, MJ, ÓTh, PO, VJ. nei: BKr, HJ, IngB, JónasÞ, LH, StgrS, SvbH, SvÓ, TrÞ, ÞorlJ, ÁÁ, BJ, BSt, BÁ, JörB. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 19 shlj.atkv. Á 16. fundi í Nd., 30. júlí, áður en gengið væri til dagskrár, mælti

Frsm. (Magnús Torfason) Ég get að öll leyti vísað til þess, sem ég hefi sagt um mál það, sem hér var til umr. næst á undan (um hjúskall, ættleiðingu og lögráð). Það eru í l.gr. þessa samnings ákvæði, sem ganga í sömu átt og ákvæðin í 22. gr. hins samningsins. Nú er, að því er þennan samning snertir, fyrir okkur enn ríkari ástæða til að samþykkja hann en nokkurntíma hinn samninginn. Það hefir vitanlega gengið seint og silalega að fá slík meðlög úr nágrannarikjunum, og segi ég það án þess ég ætli sérstaklega að gefa nokkrum sök þar á. Ég vil því mælast til, að hv. d. samþykki þetta frv.

Flm. (Einar Árnason) Frv. að mestu shlj. þessu var borið fram á síðasta þingi af fjhn.Ed., og var það gert að tilhlutun stj. Frv. kom þá svo seint fram, að það varð ekki útrætt. Ég hefi nú leyft mér að bera það fram af nýju, því eftir að hafa kynnt mér hið nýja fasteignamat, álít ég nauðsynlegt, að n. sé sett til að athuga það og samræma það milli sýslna og héraða. Ég er hræddur um, að það kunni að vera allmikið ósamræmi í því milli hinna einstöku sýslna á landinu, og því sé nauðsynlegt að samræma það. Ég hefi gert ráð fyrir, að þessi nefnd yrði skipuð aðeins 3 mönnum. Ég geri ráð fyrir, að niðurstaðan verði eins góð og þó fleiri væru í n., en þetta verður ódýrara. Það er eins og menn muna, að til að athuga og samræma fasteignamatið, sem framkvæmt var á árunum 1916–1918. var sett yfirmatsnefnd, skipuð 5 mönnum. En þau lagaákvæði geta ekki gilt fyrir þetta mat, sem nú var verið að framkvæma. Þess vegna þarf að setja sérstök lög um þetta nú, ef þm. vilja láta einhverja endurskoðun fara fram. Ég vona, að þetta mál fái greiðan gang í gegnum þingið. Það er nú orðið svo áliðið, að það er nauðsynlegt, að þetta mat fari fram síðari hl. sumars eða í haust. Því það er nauðsynlegt, að nýja fasteignamatið sé komið í gildi strax eftir næstu áramót. Ég geri ráð fyrir því, að þar sem í frv. er gert ráð fyrir, að nýja matið komi í gildi 1. febrúar næstk., þá þurfi þessi n. að hafa lokið störfum á þessu hausti. Ég leyfi mér að leggja til, að frv. verði, að umr. lokinni, vísað til fjhn.