Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1958 er í samræmi við tillögur og ábendingar yfirskoðunarmanna ríkisreikninga og með svipuðum hætti og venja er. Ég legg til, að frv. sé vísað til 2. umr. og hv. fjvn.

forseti (SA): Mér hefur borizt bréf frá hæstv. forseta Ed., svo hljóðandi: „Formaður þingflokks Alþfl. hefur í dag ritað mér eftirfarandi: „Þar sem Friðjón Skarphéðinsson, 5. landsk. þm., getur eigi setið á þingi næstu vikur sökum anna heima fyrir, leyfi ég mér hér með samkv. beiðni hans að óska þess, að varamaður, Unnar Stefánsson viðskiptafræðingur, taki sæti á Alþ. í fjarveru hans.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Sigurður Ó. Ólafsson, forseti efri deildar.“ Ég býð þingmanninn velkominn til starfa á Alþingi.



Herra forseti. Með till. þeirri, sem hér liggur fyrir á þskj. 53, er lagt til, að Alþ. skori á ríkisstj. að láta undirbúa heildarlöggjöf um skaðabótaábyrgð ríkis og sveitarfélaga. Í íslenzkum lögum eru til ýmis einstök lagaákvæði um skaðabótaábyrgð af hálfu hins opinbera, t.d. ákvæði um bætur fyrir gæzluvarðhald að ósekju, og ýmis önnur atriði slíks efnis er að finna í sérlögum. Hins vegar er það svo, að varðandi þessa bótaábyrgð hefur í meginefnum verið stuðzt bæði hér á landi og á öðrum Norðurlöndum við grundvallarreglur skaðabótaréttarins. og hefur myndazt í þessu efni ýmiss konar dómspraksís, sem stuðzt hefur verið við. Heildarlöggjöf um þetta mál hefur hins vegar skort, og með vaxandi afskiptum hins opinbera af margvíslegum málum í þjóðfélaginu verður meiri þörf á því, að til sé einhver slík löggjöf. Það, sem hér er fyrst og fremst átt við með löggjöf um skaðabótaábyrgð ríkis og sveitarfélaga. er, að ákveðið verði, að hve miklu leyti ríkið skuli vera bótaskylt og sveitarfélög fyrir mistök opinberra starfsmanna í sambandi við þeirra störf, í þessu efni eru ýmis atriði, sem koma til greina, lögfræðilegs eðlis, sem ágreiningur hefur verið um, t.d. á Norðurlöndum, þar sem þetta mál hefur verið allmikið athugað, og hirði ég ekki að fara út í þau efni í einstökum atriðum, þar sem það er algerlega fræðilegs eðlis. Hins vegar er það viðurkennt af þeim, sem um þessi mál hafa fjallað í hinum Norðurlöndunum, að reglur um þetta efni er nauðsynlegt að setja, og hefur einkum verið ágreiningur um það, að hve miklu leyti skuli gera kröfu til þess, að þar sé um að ræða visvítandi mistök af hálfu hinna opinberu starfsmanna, eða hvort aðeins nægir að sanna, að þar hafi verið um gáleysisverk að ræða og að beint tjón hafi orðið af þessum sökum. Það eru einkum þessi atriði, sem enn er ekki orðið samkomulag um á hinum Norðurlöndunum í sambandi við slíka löggjöf. En auk þess að setja reglur um það, hvenær bótaskylda sé fyrir hendi eða bótaréttur, þegar mistök verða hjá opinberum starfsmönnum í framkvæmd starfa þeirra, þá eru einnig ýmis önnur atriði. sem hér koma til greina og eru þess eðlis, að þau hafa mjög mikla fjárhagslega þýðingu að sjálfsögðu bæði fyrir einstaklingana og einnig hið opinbera, hvernig á er litið. Ég skal nefna aðeins sem dæmi atriði, sem hefur stundum borið á góma hérlendis, en það er, að hve miklu leyti t.d. vegamálastjórnin og þar af leiðandi ríkissjóður er ábyrgur fyrir því, að það séu skemmdir á þjóðvegum eða gallar í vegagerð, sem valdi þeim tjóni. sem um vegina fara. Við þekkjum einnig dæmi, sem er nýlegt, um annað atriði, sem snertir skaðabótaskyldu ríkis og sveitarfélaga - í þessu tilfellí ríkisins. Menn muna gerla eftir gerðardómi, sem féll á s.l. ári út af því, að breytt hafði verið brúarstæði, sem ákveðið hafði verið í skipulagsuppdrætti. Um þetta féll dómur á þann veg, að það var talið, að ríkissjóði væri skylt að bæta það, sem þarna hefði gerzt. þessa breyt., sem gerð hafði verið. Hér er að sjálfsögðu um atriði að ræða, sem getur haft geysilega þýðingu og valdið ríkissjóði stórfelldri skaðabótaábyrgð, ef það er ekki gerð grein fyrir því, hverjar afleiðingarnar verða af slíkum breytingum. Vitanlega hefur þessi úrskurður verið felldur á grundvelli hins almenna skaðabótaréttar í þessu efni, og gerðardómurinn komst að þeirri niðurstöðu, að hér væri um atriði að ræða, sem eðlilegt væri að viðkomandi aðila yrði bætt, þar sem hann hefði orðið fyrir tjóni vegna breytinga á þessari stjórnarathöfn. Það var enn fremur umdeilt atriði annað mál, og vafalaust geta komið fyrir fleiri slík tilfelli, þegar um er að ræða breyt. á skipulagsuppdráttum í kaupstöðum. Að vísu hafa ekki risið mörg mál af slíkum sökum. Þó eru þess dæmi, og það er vel hægt að imynda sér, að slík bótakrafa kynni að koma fram og jafnvel af dómstólum vera talið eðlilegt, að einstaklingar kynnu að eiga skaðabótarétt, ef breytt væri áður staðfestum byggingarsamþykktum eða skipulagsuppdráttum, sem viðkomandi einstaklingur hefði byggt ákveðnar aðgerðir sínar á. Það eru því margar hliðar á þessu máli. Ég skal ekki segja, að hve miklu leyti talið sé eðlilegt, að slík skaðabótalöggjöf nái til allra þessara atvika. Eins og ég áðan sagði, þá hefur verið fyrst og fremst á Norðurlöndunum talað um að setja reglur varðandi bætur í sambandi við mistök, sem verða af hálfu opinberra starfsmanna. En að sjálfsögðu koma einnig atriði sem þau, er ég áðan nefndi, til greina í þessu efni. Ég skal ekki heldur fella neinn dóm um það, að hve miklu leyti rétt er að veita slíkan skaðabótarétt eða ekki, það verður að sjálfsögðu að metast hverju sinni. En það er auðvitað nauðsynlegt, að bæði einstaklingarnir í þjóðfélaginu og einnig hið opinbera geri sér Þess fulla grein við hverja einstaka athöfn, hvaða þýðingu hún getur haft og hvaða dilk hún getur dregið á eftir sér í þessu efni. Frumvörp um þetta mál, skaðabótaábyrgð ríkis og sveitarfélaga, hafa verið undirbúin á hinum Norðurlöndunum, og þetta mál hefur verið til meðferðar í Norðurlandaráði að undanförnu og verið athugað einnig í svokallaðri níu manna nefnd Norðurlandaráðs í löggjafarmálum. En niðurstaða er enn ekki fengin varðandi ýmis grundvallaratriði málsins, þó að frumvörp hafi verið um þetta samin í hinum Norðurlöndunum. Það sýnist vera fullkomlega tímabært, að Ísland undirbúi einnig að sínu leyti slíka löggjöf. Og þar sem margvíslegar rannsóknir og undirbúningsvinna hefur verið unnin í hinum Norðurlöndunum í þessu efni, þá er ekki að efa, að það muni vera auðvelt fyrir ríkisstj. að fá afnot af þeim athugunum, plöggum og skýrslum, sem um málið hafa verið gerðar þar. Það sýnist eðlilegt, miðað við það nána samstarf og aukin samskipti, sem eru á milli Norðurlandanna og hafa raunar lengi verið í löggjafarmálum, að slík löggjöf verði byggð á svipuðum grundvallaratriðum á öllum Norðurlöndunum, og því sé skynsamlegt, eins og gert er ráð fyrir í þessari till., að það verði höfð hliðsjón af þeirri löggjöf, sem þar hefur verið undirbúin og þar verður væntanlega sett um það efni. Það kann hins vegar vel að vera auðvitað, eins og í öllum slíkum greinum, að það geti verið einhverjar séraðstæður hér, sem þurfi að baka til greina, og þá verður það að sjálfsögðu að athugast, því að fyrst og fremst verður auðvitað að miða við íslenzkar aðstæður, þó að hliðsjón sé höfð af hinni norrænu löggjöf að öðru leyti. Ég vil leyfa mér að vænta þess, að hv. þm. geti verið mér sammála um, að það sé eðlilegt, að löggjöf sem þessi verði undirbúin, og geti því fallizt á að samþykkja þá till., sem hér um ræðir. En ég vil leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að umr. verði frestað og till. verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. í þáltill. þeirri á þskj. 77, sem hér er til umr., er skorað á ríkisstj. að láta rannsaka í samráði við ferðaskrifstofu ríkisins, hverjar ráðstafanir sé hægt að gera til þess að auka gjaldeyristekjur þjóðarinnar af ferðamannaþjónustu, svo og að gera viðeigandi ráðstafanir að rannsókn lokinni. Meðal annars sé rannsakað: 1) Hvernig hægt er að efla starfsemi Ferðaskrifstofu ríkisins. 2) Með hverjum hætti hægt er að auka landkynningu erlendis. 3) Hvort hægt er að bæta úr gistihússkortínum hér yfir sumarmánuðina með því að búa heimavistarskólana viðeigandi húsgögnum og nota þá sem gistihús yfir sumarið. 4) Hvernig stuðla má að því, að reist verði og starfrækt hressingar- og heilsuhæli við hverasvæðin. Ég hygg, að flestir landsmenn séu sammála um það, að æskilegt væri að auka hingað straum erlendra ferðamanna og gera móttöku og fyrirgreiðslu ferðamanna að arðvænlegri atvinnugrein hér á landi, svo sem er í mörgum öðrum löndum. Ég býst við, að fordómar þeir, sem áður gætti stundum gegn því að gera Ísland ferðamannaland, séu að mestu horfnir úr sögunni. Menn eru almennt ekki lengur hræddir við það, að tungu okkar og þjóðerni stafi hætta af heimsóknum erlendra ferðamanna. Á hinn bóginn eru atvinnuvegir okkar of fábreyttir, þeir þurfa að verða fjölbreytilegri. Þá verður afkoma þjóðarinnar tryggari og minni sveiflum háð. Og alveg sérstaklega er okkur þörf á gjaldeyrisaflandi atvinnuvegi. Það er ferðamannaþjónustan. Af henni hafa margar þjóðir, t.d. frændþjóðir okkar á Norðurlöndum, drjúgar og vaxandi gjaldeyristekjur, því að með bættum samgöngum og auknum samskiptum þjóða í milli hefur atvinnugrein þessi, ferðamannaþjónusta, mjög færzt í aukana. Ísland á ekki langa sögu að baki sem ferðamannaland. Það var lengst af einbúinn í Atlantshafi, langt frá öðrum þjóðum. Fjarlægðin, hinar miklu vegalengdir, var öldum saman þrándur í götu fyrir heimsóknum erlendra ferðamanna, svo að nokkru næmi. Á þessu er orðin breyting. Ný samgöngutækni, bættar samgöngur hafa að verulegu leyti rutt þessari hindrun úr vegi, og yfir Ísland liggur nú loftleiðin heimsálfa í milli. Ferðalög útlendinga til landsins hafa einnig aukizt talsvert á síðari árum, og s.l. sumar t.d. komu hingað til lands fleiri ferðamenn erlendir en nokkurt annað sumar áður, enda voru þá haldin hér mjög mörg mót, einkum Norðurlandamanna, svo sem alkunnugt er. Þó að stefnt hafi þannig að vísu í rétta átt í þessum efnum, skortir mikið á, að við höfum t.d. haldið til jafns við frændþjóðir okkar á Norðurlöndum, sem hafa stórum aukið tekjur sínar af ferðamannaþjónustu. Það hefur lítil framför átt sér stað hér á landi á þessu sviði. Við höfum ekki sinnt ferðamálunum sem skyldi. Það er langt frá því, að við höfum fullnýtt þá möguleika til gjaldeyrisöflunar, sem eru fyrir hendi í þessu sambandi, ef rétt er á haldið. Deyfðin í ferðamálunum á sér sjálfsagt sínar orsakir. Í fyrsta lagi má geta þess, að við höfum verið svo önnum kafnir við önnur viðfangsefni margvíslegrar uppbyggingarstarfsemi hér í landinu. Í öðru lagi má nefna það, að að óbreyttum ástæðum í þessum efnum hefur naumast með góðri samvizku verið hægt að hvetja menn til Íslandsferðar í stærri stíl vegna hótelvandræðanna, sem hér hafa verið. Og í þriðja lagi var gengisskráningin útlendingum óhagstæð lengi vel, þannig að ferðalög hér á landi urðu þeim tiltölulega dýrari en annars staðar. Með gengislækkuninni s.l. vetur varð breyting á þessu og eftir því sem mér er tjáð, mun ekki vera öllu dýrara fyrir útlendinga að dveljast hér á landi og ferðast hér á landi en t.d. á hinum Norðurlöndunum. En í gistihúsmálunum er nokkur úrbót væntanleg á næstunni, svo sem kunnugt er. Aðstaðan til móttöku erlendra ferðamanna mun þannig fara batnandi. Við flm. þessarar þáltill. erum sannfærðir um, að skilyrði séu til þess að gera Ísland að eftirsóttu ferðamannalandi. ef rétt er á haldið. Við teljum sjálfsagt að gera það og afla þjóðinni verulegra gjaldeyristekna með ferðamannaþjónustu og gera móttöku og fyrirgreiðslu erlendra ferðamanna að arðsamri atvinnugrein. Ferðamannaþjónustan skapar ótrúlega mörgum atvinnumöguleika og tekjur, svo sem gistihúsum, matsölustöðum, samgöngutækjum og verzlunum, auk þess markaðar, sem vinnst fyrir innlendar afurðir. En það er jafnframt ljóst, að ef á að stórauka ferðamannastrauminn hingað til lands á næstu árum og gera Ísland að eftirsóttu ferðamannalandi og auka gjaldeyristekjur þjóðarinnar af erlendum ferðamönnum, verður að taka öll ferðamálin hér til gagngerrar endurskoðunar og athugunar. Það verður að gera í þeim efnum stórt og myndarlegt átak. Og eins og í grg. með þessari þáltill. segir, þá er þessi till. einmitt flutt í því skyni að koma af stað hreyfingu í þá átt. Það er í till. bent á nokkur atriði, sem taka, þurfi sérstaklega til athugunar. Sú upptalning er vitaskuld á engan hátt tæmandi, þar hljóta ýmis fleiri atriði að koma til athugunar. Þau atriði, sem sérstaklega er bent á, eru þessi: Í fyrsta lagi, að athuga þurfi, hvernig hægt er að efla starfsemi Ferðaskrifstofu ríkisins. Ferðaskrifstofa ríkisins starfar samkv. lögum frá árinu 1936. Þar er henni fengið mjög víðtækt verkefni. Hún skal starfa að því að velta fræðslu um landið, utanlands og innan, með fræðsluritum og útvarpserindum, fyrirlestrum, kvikmyndum, auglýsingum og á annan hátt, með það fyrir augum að vekja athygli ferðamanna á landinu og kynna það á þann hátt, að menn fái sem gleggsta hugmynd um lands- og þjóðarháttu, menningu, atvinnulíf og framleiðslu. Ferðaskrifstofa ríkisins hefur með höndum leiðbeiningar og fyrirgreiðslu innlendra og erlendra ferðamanna, og hefur hún ein rétt til þess að starfrækja ferðaskrifstofu fyrir erlenda menn. Ferðaskrifstofan hefur óefað gert mikið gagn á þessum árum, sem hún hefur starfað. En geta hennar hefur lengst af verið mjög takmörkuð. Fjárveitingar til hennar hafa lengst af verið mjög naumar. Hún hefur að vísu sjálf nokkuð bætt úr þeim fjárskorti með því að afla sér tekna með t.d. sölu minjagripa og öðrum ráðum. En það er ljóst, að ef ferðaskrifstofan á að geta sinnt verkefnum sínum, þarf að efla hana. Það þarf að auka fjárráð hennar. Þar með er ekki sagt, að ekki komi til greina annað skipulag þessara mála en nú er. Í því sambandi má geta þess, að það mun hafa verið fyrir eitthvað 5 eða 6 árum, sem hér á Alþ. var flutt frv. um ferðamál og landkynningu, þar sem gert var ráð fyrir því, að sett yrði önnur yfirstjórn á þessi mál en nú er, - sett upp, ef ég man rétt, ferðamálaráð, sem skipað skyldi af aðilum, sem talið var að ættu sérstakra hagsmuna að gæta í sambandi við ferðir erlendra ferðamanna, og enn fremur var gert ráð fyrir því í því frv., að afnuminn yrði einkaréttur ferðaskrifstofunnar til þess að taka á móti erlendum ferðamönnum. En eins og kunnugt er, höfum við orðið þó nokkrar ferðaskrifstofur hér á landi. Þær eru býsna duglegar í því að standa fyrir ferðum Íslendinga til útlanda, og ég vil sízt lasta það, því að auðvitað er Íslendingum nauðsynlegt að ferðast. En niðurstaðan er sú, að það er akaflegu mikill og stór halli af þessum gjaldeyrisviðskiptum, ferðamannaviðskiptunum, að Íslendingar eyða miklu meira af erlendum gjaldeyri í ferðalög en þeir fá aftur til baka af ferðamönnum, sem koma hingað til landsins. Það er einmitt líklegt, að það þurfi að semja og setja nýja löggjöf um ferðamálin, hvernig sem skipulag á þeim annars verður. Í öðru lagi er bent á það í þessari þáltill., að það, sem sérstaklega þurfi að taka til athugunar, er, með hverjum hætti sé hægt að auka landkynningu erlendis. Það þarf ekki að eyða mörgum orðum að því, það er flestum kunnugt, að þekkingu á Íslandi í útlöndum er sorglega áfátt. Þekkinguna þarf auðvitað að auka. Ferðaskrifstofan mun nú hafa gerzt aðili að sameiginlegri landkynningarstarfsemi Norðurlandanna í öðrum löndum, og með þeirri ráðstöfun ætti að vera opnuð greiðfærari leið en áður til þess að koma við landkynningu. Landkynningu má reka með ýmsum hætti, ég vil sérstaklega nefna það áhrifamikla tæki, kvikmyndirnar, og enn fremur auðvitað með bókum. Og ég vil geta þess, að ég hef orðið þess var, að útlendingar, sem hingað hafa komið, hafa einmitt kvartað sérstaklega um það, að þegar þeir hafa farið að spyrjast fyrir um það í sínu heimalandi, hvort ekki væri hægt að fá einhverjar bækur um Ísland, þá hefur þeim ekki tekizt það og það hefur ekki verið hægt að benda þeim á slíkar bækur, nema þá mjög gamlar og úreltar bækur um það efni. Úr þessu þarf auðvitað að bæta. Það er ekki nóg að hafa bæklinga um þetta efni á boðstólum hér heima, heldur þurfa þeir að vera á boðstólum í útlöndum. En það er alveg víst, að landkynninguna þarf að auka og ekki aðeins landkynningu í þröngri merkingu, heldur líka kynningu á menningu þjóðarinnar og atvinnuvegum, og það sjá allir, hvílíkt gagn getur af því hlotizt. Þá er í þriðja lagi bent á það atriði, í þessari þáltill., sem sérstaklega þarf athugunar við, það eru gistihúsvandræðin, sem verið hafa hér. En þó að nokkuð rætist úr í þeim efnum á næstunni, þá verður enn þar við vandræði að etja, ef ferðamannastraumurinn hingað ætti að aukast eitthvað verulega. Og vandræðin stafa sérstaklega af því, að ferðamannastraumurinn hingað kemur alltaf til með að vera á tiltölulega skömmum tíma yfir sumarmánuðina. Það er ekki hægt að ætlast til þess og ekki gerlegt, að það sé hægt að byggja sérstök gistihús til þess að starfa þannig 3–4 mánuði á ári. En það stendur einmitt þannig á, að á þessum tíma standa auð hús, skólahús, sem vel sýnist að mætti nota í þessu skyni, og það er líka reyndar svo, að það hefur verið gert. Mörg skólahús, t.d. heimavistarskólar, eru rekin sem gistihús. En sannleikurinn er sá, að þeir eru flestir hverjir þannig úr garði gerðir að því er búnað húsgagna og annan frágang snertir, að þeir eru ekki vel fallnir til þess að vera gististaður fyrir útlendinga. Ef á að gera þá að gististöðum fyrir útlendinga, þarf að kosta meira til um búnað þeirra og húsgögn. Það er samt sem áður gleðileg staðreynd, að það er hægt að benda á ánægjulega undantekningu í þessu efni, að hægt er að benda á einmitt fordæmi, og það er Bifröst í Borgarfirði. Það hygg ég, að sé almannarómur, að það sé fyrsta flokks gistihús og hverjum og einum boðlegt. En þar er jafnframt skóli, eins og flestir vita. Ég hygg, að það mætti miklu víðar koma upp gistihúsum í skólahúsnæði með svipuðum hætti. En þá held ég, að það verði einhver aðili að vera, sem hefur það hlutverk sérstaklega að búa skólana að húsgögnum einmitt í þessu skyni. vegna þess að það er ekki líklegt, að það geti saman farið, að sömu húsgögnin séu notuð, meðan skólarnir eru reknir sem hótei og meðan þeir eru svo aftur reknir sem skólar. En þetta atriði held ég að þurfi alveg sérstaklega að athuga, og ég hef trú á því, að þarna sé einmitt leiðin til þess að leysa gistihúsvandræðin. Það hefur þegar verið nokkuð gert í þeim efnum, en það vantar samt visst átak þar. Fjórða atriðið, sem bent er þarna á, er mjög merkilegt atriði. Það er spurningin um það, hvernig stuðla megi að því, að það verði reist heilsu- og hressingarhæli við hveri og laugar, en það munu flestir vera á því, að þar eiga íslendingar miklar heilsulindir. Sumir áhugamenn hafa lagt vinnu í að láta athuga þetta, en af opinberri hálfu held ég að hafi verið gert of lítið í því efni. Þetta þarf að athuga. En eins og ég sagði áðan, verða þar vitaskuld mörg önnur atriði, sem þarf að athuga í sambandi við þetta mál, þó að sérstaklega sé í þessari þáltill. bent á nokkur tiltekin atriði, sem ég hef gert nokkra grein fyrir. Herra forseti. Ég leyfi mér svo að æskja þess, að umr. verði frestað og till. vísað til allshn.



Herra forseti. Þar sem málefni Ferðaskrifstofu ríkisins heyra í ríkisstj. undir mig, finnst mér ástæða til að segja örfá orð um þessa þáltill. Ég fagna því, að hún skuli komin fram, því að á því er enginn efi, eins og hv. fyrrí flm. tók fram í ræðu sinni, að hér er hreyft miklu nauðsynjamáli. Það er rétt, sem segir í grg. till. og hann tók fram í ræðu sinni, að ekki hefur verið nógu vel búið að Ferðaskrifstofu ríkisins um langt skeið undanfarið og við Íslendingar verjum ekki nógu fé til landkynningar erlendis til þess að laða erlenda ferðamenn hingað til landsins, en það er góður atvinnuvegur. Það, sem ég þó aðallega vildi taka fram og raunar taka undir, er það, sem vikið er að í 3. tölulið þáltill., þar sem um það er rætt að bæta gistihúsaskortinn hér yfir sumarmánuðina með því að búa heimavistarskólana viðeigandi húsgögnum og nota þá sem gistihús yfir sumarið. Hér er vikið að því, sem tvímælalaust er rétta leiðin í gistihúsa- og ferðamálunum. Þetta hefur ekki farið fram hjá mönnum til þessa, heldur hefur verið samvinna á milli fyrst og fremst menntmrn. og Ferðaskrifstofu ríkisins til þess að reyna einmitt að hrinda þessari hugmynd í framkvæmd. Hér er að vísu við ramman reip að draga, því að Það kostar mikið fé að gera hér svo myndarlegt átak, sem reynslan sýnir, að þörf er á. Mér finnst rétt, að það komi hér fram, að það mun hafa verið fyrir ári, að ég fól nokkrum mönnum undir forustu forstjóra Ferðaskrifstofu ríkisins að gera á því athugun, hvaða skóla væri hægt að fá til rekstrar sem gistihús yfir sumarmánuðina og hvað það mundi kosta að búa þá eða nokkra þeirra viðunandi húsgögnum. Með forstjóra ferðaskrifstofunnar störfuðu að þessu fulltrúi frá samgmrn., fræðslumálastjóri, fræðslustjóri Reykjavíkurbæjar vegna skólahúsanna hér í Reykjavík og fulltrúi frá Ferðamálafélaginu. Þeir unnu allmikið athugunarstarf, sem skýrsla liggur fyrir um. Þeir óskuðu eftir því að fá nokkurt fé til umráða til þess að gera tilraun með slíkan rekstur á einhverjum heimavistarskólanna. Ég hafði forgöngu um að útvega þessum mönnum lán í Framkvæmdabankanum, að upphæð 1/2 millj. kr., til þess að gera tilraunaframkvæmdir í þessum efnum. Það fé höfðu þessir menn til umráða á s.l. vori. En það komu margs konar erfiðleikar í ljós. Skólanefndir og skólastjórar þeirra skóla, sem helzt komu til greina til slíkrar notkunar, reyndust því miður mjög ófúsir til þess að ljá skólana til slíkra nota. Og það kom í ljós á s.l. vori, þegar þessi mál voru athuguð gaumgæfilega, að nauðsyn mundi vera að setja alveg sérstakar reglur eða jafnvel lagafyrirmæli, sem allt að því skylduðu forráðamenn skólahúsanna til þess að ljá þau í þessu skyni, auðvitað gegn sanngjörnu gjaldi. Sums staðar strönduðu samningaumleitanir þessarar nefndar og forráðamanna skólanna á ágreiningi um greiðslu fyrir skólahúsnæðið. Það voru gerðar kröfur, sem þessum mönnum þóttu óeðlilega háar. En fé þessu, sem þeir höfðu til ráðstöfunar, var varið - að vísu ekki öllu - til ýmislegra nauðsynlegra umbóta á stöðum, sem höfðu verið í rekstri og voru enn í rekstri á s.l. sumri. en því miður var enginn nýr skóli tekinn í rekstur sem gistihús fyrir frumkvæði þessara manna og með tilstuðlan þessa fjár, sem þarna var þó til ráðstöfunar. Nú fyrir um það bil mánuði áttum við forstjóri Ferðaskrifstofu ríkisins rækilegar umræður um þetta mál okkar í milli. Við nefndina hef ég rætt oftar en einu sinni, þessa nefnd, sem ég nefndi áðan. Það var niðurstaða okkar forstjóra Ferðaskrifstofu ríkisins. að það væri ekki að vænta úrbóta í þessum efnum, fyrr en í fyrsta lagi gerðar hefðu verið nauðsynlegar stjórnskipulegar ráðstafanir til þess, að þessi skólahús gætu verið til ráðstöfunar í þessu skyni, auk þess sem fjárþörfin er mjög mikil. Búnaður skólanna kostar afar mikið. Þessir menn hafa farið í alla þá skóla, sem helzt koma til greina í þessu tilliti, og gert nákvæma athugun á húsbúnaði í skólunum og aðstöðu á skólastöðunum með hliðsjón af því, hvort þeir væru hæfir til rekstrar sumargistihúsa. Það kom í ljós, ég segi því miður, að búnaður flestra skólanna er langt frá því að vera þannig, að þeir yrðu umsvífalaust teknir í notkun sem gistihús. Það þarf að kosta mjög miklu til að endurbæta búnaðinn og lóðir og margs konar aðstöðu, til þess að skólarnir verði nothæfir sem sumargistihús. Ég segi þetta ekki til þess að draga úr hug manna til framkvæmda í þessa átt, heldur þvert á móti. Það er tvímælalaust rétt, að þetta er eina skynsamlega leiðin og langhagkvæmasta leiðin, langódýrasta leiðin til þess að koma hér upp nothæfu gistihúsrými á næstu árum. Ef Íslendingar ætluðu að byggja hótei í Reykjavík og utan Reykjavíkur til þess að svara þeirri eftirspurn, sem nú er að koma eftir ferðalögum til Íslands eftir gengisbreytinguna, mundi það kosta hundruð milljóna. Reynslan var sú á s.l. sumri. að ferðalög hingað reyndust miklu meiri en verið hafði um mörg undanfarin ár, og var það náttúrlega ekki nema eðlilegt, þar sem erlendir ferðamenn njóta nú í fyrsta skipti rétts gengis á sínum erlenda gjaldeyri með löglegum og eðlilegum hætti. Það er enginn vafi á því, að á næstu árum, eftir því sem fleiri verður ljóst, hver breyting hefur orðið á hér í gengismálum, mun aðsókn ferðamanna til landsins aukast mjög verulega. En það hefur forstjóri ferðaskrifstofunnar sagt mér, að á s.l. sumri hafi mjög mikið á það skort, að hægt væri að veita viðtöku öllum þeim, sem hingað vildu komast, og raunar oft legið við vandræðum, jafnvel hneyksli, vegna skorts á sómasamlegu gistihúsrými í landinu. Það er alveg vonlaust, að við getum á nógu skömmum tíma komið upp venjulegu hótelhúsnæði yfir það fólk, sem hingað leitar yfir sumartímann. Það er algerlega vonlaust og líka vonlaust að láta myndarleg hótel utan Reykjavíkur bera sig af tekjum af ferðamönnum í 2–3 mánuði einungis, sem er bezti ferðamannatíminn hér. Hitt er alveg einsætt, að eina skynsamlega og langódýrasta leiðin er einmitt að gera heimavistarskólana að sumargistihúsum þann tíma, sem þeir eru ekki notaðir til skólarekstrarins. Og það má ekki dragast miklu lengur, að í þessu efni sé gert myndarlegt átak. Undirbúningsvinnan hefur þegar verið unnin að verulegu leyti. í samgmrn. eða menntmrn. - öðrum hvorum staðnum - liggja fyrir athuganir mjög kunnugra og ágætra manna á skilyrðunum, sem fyrir hendi eru, og kostnaðaráætlanir um. hvað mundi kosta að koma þessu í framkvæmd. Ég vil beina því til þeirrar nefndar, sem þessa till. fær til athugunar, að hún kynni sér þetta mál rækilega, og ég skal með mestu ánægju láta n. í té þau plögg, sem liggja í fórum okkar í stjórnarráðinu um þetta efni. Mér þætti vænt um, ef flutningur þessarar till. gæti orðið til þess að kynna sem flestum þm. í fyrsta lagi ástand í þessum málum nú og þá miklu þörf, sem hér er á úrbótum, og það vekti athygli þeirra á því að hugleiða vandlega, hvaða leiðir færastar séu til framfara á þessu sviði. Þetta vildi ég láta koma fram við þennan hluta umr. og endurtaka, að við í stjórnarráðinu erum reiðubúnir til þess að láta þeirri þingnefnd. sem þetta mál fær til meðferðar, í té þær upplýsingar, sem við búum yfir, og erum reiðubúnir til samvinnu við n. um að vinna þessu máli gagn, því að hér er tvímælalaust um mikið nauðsynjamál að ræða.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið. Það voru aðeins örfá orð, sem ég vildi segja út af þessu máli. Ég tel, að það sé mjög þakkarvert að hreyfa þessu máli og það sé mikil nauðsyn að sinna því miklu meira á næstunni en gert hefur verið. Það er engum efa bundið, að það eru mjög miklir möguleikar fyrir okkur Íslendinga í sambandi við ferðamannaþjónustu og tekjur af ferðamönnum. Það er nú svo, að ferðalög fara sívaxandi í veröldinni, og það er jafnframt annað atriði, sem er skiljanlegt, að fólk vill gjarnan breyta til, og þau lönd, sem hafa verið mestu ferðamannalöndin, það er líklegt, að margir vilji fremur kjósa að fara í nýjar áttir, leita á ný mið, ef svo má segja, heldur en fara alltaf á sömu staðina. Þótt ekki sé nema þetta eitt, sem til greina kemur, er ljóst, að það eru miklir möguleikar einmitt að laða ferðafólk til Íslands. Það er svo einnig annað veigamikið atriði í þessu, sem hv. fyrri flm. kom hér að, og það er sú breytta aðstaða. sem skapazt hefur fyrir erlenda ferðamenn vegna gengisbreytingarinnar, og má þá segja, að gott sé, að það sé þá á einhverju sviði, sem gengisbreytingin hafi orðið til góðs, og gleðilegt að heyra það frá flm. þessa máls, að hún hafi þó þarna stuðlað að atriði, sem geti orðið mjög þýðingarmikið fyrir þjóðina í framtíðinni. Sannleikurinn er sá, að eins og sakir standa er mjög ódýrt fyrir erlenda ferðamenn hér á Íslandi, sennilega ódýrara en í flestum öðrum löndum. Það, sem er dýrt, má segja, að séu í mörgum tilfellum ferðalögin hingað, en allt uppihald hér, bæði hótel, gisting og fæði, er ódýrt, miðað við það, sem er víðast annars staðar, þannig að það er rétt hjá flm., að þetta skapar að sjálfsögðu ný skilyrði til þess að taka á móti ferðamönnum. Þau atriði, sem bent er á hér í till., eru vissulega góðra gjalda verð. En mér finnst þó nauðsynlegt. að menn geri sér grein fyrir því, að menn verða að þora að fara inn á nýjar brautir til þess að skapa straumhvörf í þessum efnum. Það má ekki endilega binda sig við það skipulag á ferðamálum, sem hér hefur verið. Ég skal á engan hátt lasta Ferðaskrifstofu ríkisins. Hún hefur átt við mikla erfiðleika að stríða fjárhagslega og oft talað fyrir daufum eyrum. En við skulum þó jafnframt gera okkur grein fyrir því, að slíkt, a.m.k. í vestrænum löndum, mun hvergi þekkjast, að það sé ríkið eða ríkisstofnun, sem hefur einokun á móttöku erlendra ferðamanna. Það frv., sem hv. fyrri flm. minntist á í sinni ræðu og hér hefur verið flutt fyrir nokkrum árum um ferðamál, byggðist á því að taka upp nýja skipun í þessu efni og í meginefnum á þann hátt að sameina öll þau öfl hér í landi, sem hefðu hagsmuna að gæta af móttöku erlendra ferðamanna, - leggja þetta ekki endilega allt á herðar ríkisins, heldur reyna að fá alla þessa aðila til samstarfs um það að efla ferðamálin og greiða fyrir ferðamannastraum hingað til landsins og leggja einnig sitt lið þá að sjálfsögðu um leið til þess, að hægt væri að taka á móti þessum ferðamönnum. Ég held, að við verðum að gera okkur fulla grein fyrir því, að ef á að fara að taka hér upp ferðamannaþjónustu í stórum stíl og vinna að þessu máli á miklu breiðari grundvelli en gert hefur verið, þá verðum við að þora að fara inn á þá braut að umskipuleggja þessi mál, reyna að fá hér inn alla þá krafta, sem eðlilegt er að vinni að þessum málum í senn, til þess að létta þunga af ríkinu varðandi útgjöld og til þess jafnframt að fá miklu betri árangur af þessu starfi. Það er alveg rétt, sem hv. fyrri flm. till. vék að, að hér eru starfandi ýmsar ferðaskrifstofur, sem hafa orðið að helga sig því verkefni einu að reyna að ná Íslendingum til útlanda, vegna þess að þær geta ekki að öðru unnið. Ég held þess vegna, að það beri allt að sama brunni, að við verðum a.m.k. að taka þessa hlið málanna til mjög rækilegrar endurskoðunar og ekki hika við að fara inn á þær brautir, sem að dómi hyggnustu manna í því efni og reyndustu eru líklegastar til þess að skila beztum árangri. Ég hefði því talið, að það sé nokkuð þröngt í þessari till. að miða þessa athugun við, að það skuli í fyrsta lagi haft samráð við Ferðaskrifstofu ríkisins, og í öðru lagi, að fyrsti liðurinn sé í því fólginn að efla starfsemi Ferðaskrifstofu ríkisins, - það þurfi að færast út á breiðari grundvöll. Ég tek það skýrt fram og endurtek það, sem ég áðan sagði, að ég er með þessu ekki á neinn hátt að kasta rýrð á Ferðaskrifstofu ríkisins. En hér eru fjölmargir aðilar, sem að ferðamálum vinna, m.a. þeir aðilar, sem hafa aðalatvinnuna af því að flytja ferðamenn til og frá landinu, bæði skipafélögin og flugfélögin, sem að sjálfsögðu eru hér aðilar, sem hafa mjög mikilla hagsmuna að gæta, og aðilar, sem hafa aflað sér einnig mikillar reynslu. Mér finnst því sjálfsagt, að það verði einnig leitað samstarfs og ráða hjá þessum aðilum og reynt að færa þessa athugun yfir á það breiðan grundvöll að kanna, hvort ekki sé hægt að ná víðtæku samkomulagi og þá að sjálfsögðu einnig með aðild Ferðaskrifstofu ríkisins, í hvaða formi sem hún kynni að starfa, til þess að hefja verulega sókn í þessu efni, því að á því er vissulega mikil þörf. Ég varpa því nú fram, - það getur vel verið, að menn séu ekki reiðubúnir til þess eða á því séu ýmsir annmarkar, - hvort það sé fjarri lagi, að það verði athugað, hvort hinir stóru hótelhringir mundu ekki vilja byggja hér ferðamannahótel á Íslandi. Það hefur eitthvað komið til athugunar. Ég skal ekki segja um það, af hvaða ástæðum það hefur strandað. En mér finnst, að það sé ekkert fjarri lagi að athuga þessa hlið málsins. Þessir hótelhringir eiga hótel mjög víða um lönd, í sambandi við þá eru einnig stórar ferðaskrifstofur, og þessir aðilar sameiginlega geta orkað ákaflega miklu í þá átt, hvert fólkið ferðast. Hinar stóru ferðaskrifstofur hafa að mjög miklu leyti í sínu valdi, hvort fólkið fer í þessa áttina eða hina, eftir því, fyrir hvaða ferðum þær reka áróður. Það er svo enn annað, sem við Íslendingar verðum að gera okkur grein fyrir, ef við ætlum að gera Ísland ferðamannaland, að við verðum að vera við því búnir að leggja á okkur ýmsar fórnir einnig í því sambandi. Við verðum að vera reiðubúnir til að bjóða erlendum ferðamönnum það bezta, og við þurfum að laða hingað ferðamenn, ekki aðeins hina almennu borgara, ef svo má segja, heldur einnig ferðamenn, sem gjarnan ferðast til þess að eyða fé sínu á viðkomandi stöðum og vilja þá í staðinn fá góða þjónustu og fullkomna. Og þá kem ég að einu atriði, sem er kannske eitt af því bezta, sem við getum boðið upp á, en er orðið ákaflega takmarkað, vegna þess að Íslendingar sitja yfir því sjálfir, og það er möguleiki til laxveiða, sem hefur geysilega mikla þýðingu og er mikið aðdráttarafl fyrir fjölda ferðamanna víða um heim. Bæði á þessu sviði og ýmsum öðrum verðum við að gera okkur grein fyrir því, að jafnhliða því, sem við erum að óska eftir að gera landið að ferðamannalandi, verðum við að vera við því búnir að veita þá þjónustu við ferðamennina, sem þeir sækjast eftir. Þetta gera allar ferðamannaþjóðir. Þær leggja sig fram um það með öllum hugsanlegum ráðum að laða til sín ferðamennina, og það verðum við einnig að gera. Herra forseti. Ég skal ekki orðlengja um þetta frekar. Ég vildi aðeins skjóta fram þessu tvennu, að ég tel það mikilvægt, að lagður verði grundvöllur að heilsteyptri löggjöf um ferðamál. og hins vegar, að það sé höfuðnauðsyn að færa skipulagningu ferðamálanna og þá athugun, sem þessi till. byggist á, yfir á breiðara svið, breiðari vettvang en hún gerir ráð fyrir, og við verðum að vera við því búnir að gera víðtækar breytingar á öllu skipulagi okkar ferðamála, ef við ætlum að ná þeim árangri, sem hér er að stefnt.



Herra forseti. í þáltill. þeirri á þskj. 47, sem hér liggur fyrir til umr., er skorað á ríkisstj., ef hún verður samþykkt, að láta þegar á næsta sumri fara fram rannsókn á virkjunarskilyrðum í Fjarðará í Seyðisfirði, miðað við að hagnýta einnig vatnsmagn Kötluánna og Miðhúsarinnar ásamt stækkun Heiðarvatnsins. Fjarðará er eitthvert fyrsta vatnsfall, sem virkjað var hér á landi. Árið 1913 var byggð við hana 50 kw. rafstöð af heimskunnu þýsku fyrirtæki, Fyrsta rafstöðin mun hafa verið byggð nokkru fyrr í Hafnarfirði, en Seyðisfjarðarrafstöðin var að því leyti merkileg, að þar mun hafa verið notaður riðstraumur í fyrsta skipti hér á landi. Rafstöðin við Fjarðará var svo nokkrum sinnum stækkuð, síðast í 230 hestöfl. Þessi rafstöð fullnægði Seyðfirðingum með rafmagn um langt árabil og er enn þá notuð. En í sambandi við síðustu framkvæmdir í rafmagnsmálum Austurlands, virkjun Grímsár, var byggð dísilrafstöð á Seyðisfirði sem varastöð. Leikmönnum flestum kom slík framkvæmd nokkuð furðulega fyrir sjónir, að sniðganga svo vatnsafl. sem þó hafði um langa hríð verið hagnýtt til orkuframleiðslu. Ýmsum virðist í fljótu bragði a.m.k., að virkjunarskilyrði séu þarna hin ákjósanlegustu, þar sem Fjarðará hefur um 500 m fallhæð á aðeins ca. 8 km vegalengd. Vatnsmælingar liggja þarna fyrir um áratuga bil. En þótt svo sé, er það margra álit, þeirra sem þekkja Fjarðará mestan hluta ævi, að enn sé ástæða til frekari rannsókna, þar sem allir möguleikar séu athugaðir til hins ýtrasta, og þess vegna er þessi þáltill. flutt. Ég legg til, að umr. verði nú frestað, og till. vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Á undanförnum árum hefur það tíðkazt í vaxandi mæli hér á Alþ., að þm. hafi einn eða fleiri saman flutt tillögur eða frumvörp til að reyna að flýta fyrir framkvæmd við lagningu eða endurbætur á höfuðvegum landsins, sem þýðingu hafa fyrir stór byggðarlög eða eru brautir á milli landshluta. E.t.v. bendir þessi þróun til þess, að Alþ. hafi ekki gert nægilega mikið fyrir þessar höfuðbrautir í vegakerfinu. Skal ég þó láta það ósagt, því að sjálfsagt eru allir sammála um það, að gjarnan hefði getan til þess að leggja fé til vegamálanna mátt vera meiri. Hér er á ferðinni ein slík till. sem fjallar um öflun lánsfjár til Hvalfjarðarvegar. Varla ætti að þurfa að hafa mörg orð um mikilvægi þessa vegar. Hann er, að undanskildum einum ófullkomnum fjallvegi, eini tengiliðurinn í vegakerfinu á milli þriggja landsfjórðunga annars vegar, Vesturlands, Norðurlands og Austurlands, og Reykjavíkur með suðvesturhorni landsins og Suðurlands hins vegar. Er augljóst, að slíkur tengiliður á milli byggðarlaga hlýtur að vera mikilvægur vegur, enda er hann það, bæði fyrir farþega- og vöruflutninga, sem fara vaxandi með hverju ári. Þegar lítið er á þessa legu Hvalfjarðarvegarins, þá kemur ýmsum á óvart sú staðreynd, að af Hvalfjarðarleiðinni eru enn þá um 20 km ólagðir. Þar er notazt við ruðninga, sem oft og tíðum eru mjög ófullkomnir. Er þetta sérstaklega bagalegt að vetrarlagi, en þá eru skriðuföll tíð og snjóþyngsli í Hvalfirði. Þá er bæði mikil slysahætta og kostnaður við að halda þessari braut opinni gífurlega mikill. Ég mun ekki hafa fleiri orð til að rökstyðja það, að ástæða sé til þess að gera nokkrar sérstakar ráðstafanir til að þoka þessari vegaframkvæmd áfram, en vil vænta þess, að því verði vel tekið hér á Alþingi, vegna þess að færa má rök fyrir því, að allir hlutar landsins eigi þarna nokkurra hagsmuna að gæta. Ég vil svo leggja til, að umr. verði frestað og till. vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér, ásamt hv. 3. þm. Norðurl. e. (GíslG), að flytja svofellda till. til þál.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta athuga, hvort unnt sé að skipuleggja hjá einni eða fleiri lánastofnunum veitingu fastra lána til kaupa á sérstaklega verðmiklum veiðarfærum, sem hafa þá endingu að hægt sé að taka þau að veði fyrir slíkum lánum.“ Ég flutti á síðasta þingi efnislegs samhljóða till. þessari, sem þá náði ekki samþykki. Reynsla s.l. sumars af síldveiðunum fyrir Norður- og Austurlandi hefur sýnt, að gersamlega er útilokað að greiða jafnverðmikil veiðarfæri og herpinætur eru af afla eins árs. Vertíðin s.l. sumar var að vísu léleg, en þó er augljóst, að jafnvel í mjög sæmilegum árum væri það óhugsandi, að almennt væri hægt að borga upp herpinætur, sem kosta, miðað við núverandi verðlag, allt að 700–800 þús. kr., af aflaverðmæti eins árs. Því er lagt til með till. þessari, að ríkisstj. beiti sér fyrir athugun á möguleikum þess, að skipulagðar verði lánveitingar til kaupa á sérstaklega verðmiklum veiðarfærum og verði lengd lánanna miðuð við endingartíma þeirra. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara um till. þessa fleiri orðum, en legg til, að umr. um mál þetta verði frestað og því vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Þessi þáltill., sem hér um ræðir, fjallar um fjölbreyttari síldariðnað á Austurlandi. Segja má, að það sé frumstæðasti máti að vinna úr síldinni, þegar hún er notuð í bræðslu og aðeins framleitt úr henni mjöl og lýsi, en það er greitt minnst fyrir hráefnið, þegar hún er hagnýtt á þann hátt. Grófsöltun gefur meira verð fyrir hana. hvað þá þegar síldin er sérverkuð, soðin niður eða lögð niður eða reykt. Flestar, ef ekki allar síldveiðiþjóðir reyna að vinna úr síldinni sem dýrmætasta vöru með því að verka hana á þann hátt, að hún sé sem girnilegust fyrir neytendurna. Það hefur verið náð ótrúlega langt í þessum efnum. Oft er okkur einna tamast að vitna til frænda vorra Norðmanna, en þar er síld í dósum verkuð á ýmsan hátt og er stór liður í útflutningsframleiðslu þeirra. Á Austurlandi hagar svo til, að á nyrztu fjörðunum er oft takmörkuð atvinna að vetrarlagi, þar sem fiskur gengur þá lítið á miðin út af Austfjörðum, nema þá syðst, en þangað hefur hingað til reynzt fulllangt að sækja nema fyrir þá, sem búa á syðri fjörðunum. Það væri því mjög mikilsvert að geta fundið einhverja þá atvinnu, sem þetta fólk gæti stundað á veturna heima, í stað þess að þurfa að fara í fjarlæg byggðarlög til þess að leita sér atvinnu yfir vetrarmánuðina. Og það er ekkert eðlilegra þá í þessum sjávarþorpum en að fólkið fullvinni fisk eða fiskafurðir, sem það er vanast að vinna við, og ætti þá síldin frá sumrinu sérstaklega að vera kjörin til þessara hluta. Þess vegna er þessi þáltill. flutt um, að Alþ. álykti að skora á ríkisstj. að láta fara fram athugun á því, hvernig koma megi á fót á Austurlandi fjölbreyttari hagnýtingu síldar en fæst með bræðslu hennar og söltun, eins og nú tíðkast. Ég mun ekki láta fleiri orð fylgja að svo stöddu, en ég vil leggja til, að umr. verði nú frestað um þessa till., og ég held, að það sé réttast að leggja til, að henni verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég þarf ekki að vera langorður um þessa till. Hún skýrir sig sjálf. En efni hennar er það, að Alþ. láti í ljós þann vilja sinn, að unnið verði, eftir því sem kostur er, að opinberum framkvæmdum á þann veg að leita í þau tilboða. Hugsunin með þessu er sú að sjálfsögðu að stuðla að því, að opinberar framkvæmdir verði sem ódýrastar. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt, hefur það farið mjög vaxandi góðu heilli, á síðari árum, að upp hafa risið í landinu byggingarfélög og sjálfstæðir verktakar, sem hafa reynzt þess umkomnir að leysa af höndum mjög erfið viðfangsefni. Það er því engum efa bundið, að varðandi flesta eða alla þá mannvirkjagerð, sem ríkið þarf að láta vinna hverju sinni, þá eru til verktakar, sem hafa bæði tæknilega þekkingu og einnig aðra aðstöðu til þess að vinna slík verk. Í mörgum greinum eru boðin út opinber verk og fylgt um það nokkurn veginn fastri venju. Hins vegar er það engum efa bundið, að það mætti gera í stærri stíl en gert hefur verið, og er því fullkomin ástæða til þess að marka meginstefnu í því efni. Ég skal taka það skýrt fram, að með þessu er það ekki skoðun okkar flm., að eigi að færa þetta út í neinar öfgar. Það verður að metast hverju sinni, hvað heppilegt er í þessu efni, og það getur vitanlega þannig staðið á um einstök verk, að ekki sé heppilegt, að þau séu boðin út. M.a., eins og vikið er að í grg. till., getur það verið nauðsynlegt til þess að veita verkefni því starfsliði, sem nauðsynlegt er að hafa við tilteknar stofnanir fast, að þetta starfslið vinni að vissum nýbyggingarframkvæmdum, svo sem t.d. á sér stað hjá vegagerðinni, og það er einnig að sjálfsögðu eðli málsins samkv., að viðhaldsframkvæmdir séu í höndum hinna sérstöku ríkisstofnana, sem um það mál eiga að fjalla. En varðandi verk, sem hægt er að vinna að í stórum áföngum eða jafnvel einum áfanga, þá er það skoðun okkar, að það sé sjálfsagt að leita á þennan hátt eftir því að fá þau framkvæmd sem ódýrast. Það eru stórar fjárhæðir á hverju ári, skiptir jafnvel hundruðum milljóna, sem ríki og ríkisstofnanir þurfa að láta framkvæma í ýmiss konar byggingum og mannvirkjagerð, og það getur að sjálfsögðu skipt miklu máli og verulegum fjárupphæðum, hvernig að þeim málum er staðið. Með þessari till. er lögð áherzla á það sjónarmið, að eðlilegt sé, að þessari stefnu verði fylgt, og má því segja nánast, að tillagan sé nokkurs konar stefnuyfirlýsing í því efni. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um till., nema sérstakt tilefni gefist til, og vil leggja til, herra forseti, að umr. verði frestað og till. vísað til fjvn.



Herra forseti. Ég vil lýsa eindregnu fylgi við þá hugmynd, sem kemur fram í þessari þáltill. Ég held, að það sé æskilegt, að tekin sé upp í stærri stíl en tíðkazt hefur ákvæðisvinna og útboð verka. Ég held, að það muni stuðla að því, að þau fáist gerð á kostnaðarminni hátt. Ég held líka, að það sé æskilegt, að hið opinbera gangi hér á undan, eins og gert er ráð fyrir í þessari þáltill. Ég býst við, að einkaaðilarnir komi þá frekar á eftir og þetta skipulag geti þannig komizt í framkvæmd í æ ríkara mæli. En ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hér hljóðs, var sú, að um leið og ég vil undirstrika þetta, að þarna er um gott mál að ræða og eðlilega till. og það er æskilegt, eins og hér segir, að ríkisstj. láti setja um það fastar reglur, hverjar opinberar framkvæmdir skuli boðnar út, þá tel ég það mjög nauðsynlegt, að settar séu fastar reglur um útboð framkvæmda, - að jafnframt því sem stefnt er að því að taka upp þetta fyrirkomulag, þá séu settar um það fastar reglur, í löggjöf eða með öðrum hætti nægilega tryggilegum, því að þarna er oft um ákaflega mikil verðmæti að ræða og mikið í húfi í raun og veru fyrir þá, sem tilboðin gera. Þeir leggja mikla vinnu í það að gera tilboðin, það skiptir þá ákaflega miklu máli, að það sé búið algerlega tryggilega um þetta og að það komist engin tortryggni að í sambandi við slík útboð. Það var aðeins þetta, sem ég vildi undirstrika í sambandi við þetta mál. - sem ég annars mun fylgja og álít að sé gott og þarft mál. - að það þarf að setja þessar reglur.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Ég stend ekki upp til þess að andmæla þessari till. og tel rétt, að það mál, sem hún fjallar um, verði gaumgæfilega athugað. Ég vil aðeins benda á, að sú hugmynd, sem felst í till., er ekki nema að mjög litlu leyti framkvæmanleg. Það er bent á það í grg., að ýmsir opinberir aðilar, svo sem vegamálaskrifstofan og vita- og hafnarmálaskrifstofurnar, hafa í umsögnum sínum ráðið frá því, sem er aðalatriðið í þessari till., útboðum á verkum hins opinbera. Það eru líka ýmis önnur atriði, sem koma til mála og ég fer ekki út í nú. En ég skal benda á, að í lok till. segir: „Og verði þeim aðilum, sem hagstæðust tilboð gera, falið að annast framkvæmdirnar.“ Nú er það alls ekki víst, að það reynist ríkinu hagkvæmt á hverjum tíma að taka lægstu tilboðum. Þetta hefur m.a. Reykjavíkurbær mátt reyna, að það er ekki alltaf hagkvæmt. Lægstu tilboð eru oft gefin af mönnum eða aðilum, sem kannske eru sízt færir um að fullgera verkið, og hefur það iðulega komið fyrir, að slíkir menn, sem boðið hafa lágt í opinber verk, hafi ekki getað staðið við gerða samninga eða farið á höfuðið og hinn aðilinn farið illa út úr því fjárhagslega. Það er í sjálfu sér mjög mikils virði, eins og segir í grg., að ríkið geti fengið verkin unnin á sem ódýrastan hátt. En þó skiptir það ekki öllu máli. Það, sem skiptir mestu máli, er, að verkin séu vel unnin. Reykjavíkurbær hefur líka mátt reyna það við útboð á vinnu, að þannig hefur verið gengið frá verki af verktaka hálfu, að algerlega óviðunandi hefur verið, og síðan hefur það lagzt á bæjarfélagið að standa undir þeim kostnaði, sem af þessu hefur leitt, greiða skaðabætur og annað þess háttar, t.d. í sambandi við húsbyggingar á vegum bæjarfélagsins. En sem sagt, ég vildi aðeins benda á þetta, að það eru sjálfsagt einhverjir kostir í þessu og þess vegna rétt, að málið sé athugað ofan í kjölinn. en það eru áreiðanlega margir ókostir, ef á að gera útboð að almennri reglu.



Herra forseti. Í tilefni af þeim ummælum hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ), að nauðsyn bæri til þess eða æskilegt væri að setja sem fastastar reglur um útboð verka, vildi ég aðeins láta þess getið, að iðnmrn. skipaði fyrir nokkru nefnd einmitt til þess að athuga möguleika á því, að opinber verk yrðu boðin út og þá eftir hvaða föstum reglum slík útboð ættu að fara fram. Ég skipaði þessa nefnd nokkru áður en ég lét af yfirstjórn iðnmrn. Mér var það ljóst í upphafi af viðræðum við nokkra nefndarmennina, að hér er um mjög vandasamt verk að ræða. Það er þess vegna kannske ekki við því að búast, að niðurstaða fáist mjög fljótlega. Þó hygg ég, að segja megi, að svo langur tími sé liðinn frá því. að n. var skipuð, að ástæða sé til þess að ganga eftir því, að hún hraði nokkuð störfum. En ég er hv. 3. þm. Norðurl. v. alveg sammála um það, að sé sú regla tekin upp, sem minnzt er á í þáltill., - og þar er sannarlega hreyft mjög athyglisverðu máli, - þá ber nauðsyn til þess, að um það gildi fastar reglur, því að slík mál eru mjög viðkvæm og oft um mjög mikla hagsmuni að tefla. Ég varð þess einmitt var, meðan ég hafði með iðnmrn. að gera, að samning slíkra reglna er mikið hagsmunamál og því mikill vandi að gers sér grein fyrir því, hverjar þessar reglur ættu að vera. Ég vildi aðeins láta þessa getið í tilefni af þessum ummælum, að þetta mál hefur þegar hlotið athygli ríkisvaldsins og athugun fer fram á því. Að öðru leyti vil ég láta í ljós stuðning minn við þá hugsun, sem í till. felst, og vona, að hún fái gaumgæfilega athugun og helzt afgreiðslu á þessu þingi.



Herra forseti. Það var nánast til þess að skýra nánar atriði, sem virtust valda misskilningi hjá hv. 9. þm. Reykv., sem ég stóð hér upp. Ég vil þó fyrst nota tækifærið til að þakka þær góðu undirtektir, sem till. þessi hefur fengið. Það var mjög sjálfsögð ábending og þakkarverð, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. kom hér með og einnig hæstv. menntmrh. hefur vikið að í sinni ræðu, að það sé full þörf á því að setja lög um útboð yfirleitt. Í grg. till. okkar þremenninganna er að því vikið, að það sé sjálfsagt nauðsynlegt að setja fastar reglur um útboð opinberra verka, og er það vissulega ánægjulegt, að í iðnmrn. skuli vera hafin athugun á því atriði. Mér skildist hins vegar, ef ég hef rétt skilið það, að sú athugun miði fyrst og fremst að því, hvaða reglur skuli settar um útboð opinberra verka, en hins vegar það, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. vék að, að því er mér skildist, að það yrði sett löggjöf um útboð almennt og þá vafalaust í því skyni að setja ákveðnar reglur um réttindi og skyldur þeirra aðila, sem útboðs leita og útboð gera, í hvaða formi það skuli gert og hvaða rétt menn þá hafa. Það er vissulega oft, sem menn leggja í mikinn kostnað við það að gera tilboð, og það þykir jafnvel stundum brenna við, að þeirra réttinda sé ekki gætt sem skyldi og nokkuð gáleysislega farið með slíka hluti, og það er vissulega ástæða til þess að taka það mál einnig til athugunar og þakkarvert að fá þá ábendingu. Varðandi það, sem hv. 9. þm. Reykv. sagði hér um afstöðu t.d. vegamálastjóra, sem lítillega er minnzt á í grg. till., þá skal það tekið fram, að hvorki hann né vitamálastjóri voru í meginatriðum á móti því, að það væru boðin út opinber verk. Það voru hins vegar tvö atriði, sem þeir bentu á og vikið er að í grg.: Annars vegar það, að ýmis verk á þeirra vegum væru þess eðlis, að það væri verið að smáveita fjárveitingar, þannig að það væri aldrei hægt að vinna fyrir nema lítið í einu og því erfiður grundvöllur til útboðs. Það mætti þó vel hugsa sér t.d. með brúargerðir, sem eru unnar í einum áfanga, að það sé vel suðið að bjóða þær út og jafnvel hægt að fara lengra í því efni en gert hefur verið. En þetta var önnur meginástæðan til athugasemda þessara embættismanna við þessa hugmynd um útboð. Hin aths. var varðandi söluskattinn, og einmitt sú ráksemd stofnananna er niður fallin, vegna þess að hinn hái söluskattur, sem þeir urðu að greiða á þeim tíma, sem till. þessi var fyrst flutt, sem buðu í verk, er nú niður fallinn. Það er því hliðstæð aðstaða, sem þessir verktakar hafa til þess að vinna verkin og gera tilboð, eins og er fyrir ríkisstofnanirnar sjálfar, þannig að þessi ástæða, sem var mjög veigamikil í þeirra aths. við till. á sínum tíma, er brott fallin, og er það vissulega vel, því að með þeim söluskatti, eins og hann var, þá var það rétt, að það var mjög torveldað og í rauninni gert lítt mögulegt fyrir verktaka að geta boðið í verk, þannig að það gæti orðið að nokkru ráði ódýrara en ríkisstofnanirnar ynnu það sjálfar. Þá vildi ég jafnframt skýra það, að það liggur að sjálfsögðu í hlutarins eðli, að þegar talað er um í till., að verkið verði veitt þeim aðilum, sem hagstæðust tilboð gera, þá verður í því efni ekki aðeins að meta það, hvort tilboðin eru lægst, heldur einnig, hvort það er þá hægt að treysta því, að viðkomandi aðilar geti leyst þetta verk af hendi, og það séu uppfyllt þau skilyrði, sem gera verður til gæða verksins, því að það er eins og einnig er vikið að í grg., þó að það sé að sjálfsögðu grundvallaratriði að fá verkin sem ódýrust, þá má ekki heldur ganga fram hjá því nokkru sinni, að jafnhliða verður að tryggja, að verkið sé viðunandi af hendi leyst. Frá sjónarmiði okkar flm. hefur það a.m.k. verið fullkominn skilningur á því, að þetta yrði að takmarkast jafnan við það, að aðilar væru taldir færir til að leysa þessi verk af höndum og að það væru leyst af höndum á þann hátt, að viðhlítandi gæti talizt. Annars er ekki hægt að segja, að þar sé um hagstæðustu tilboðin að ræða, því að það auðvitað er ekki eitt hagstætt að líta á lægstu töluna, sem boðin er, ef það falla svo á ríkið kannske meiri og minni útgjöld, bæði vegna þess, að verkið sé illa unnið og jafnvel einnig, að viðkomandi aðili geti, þegar til kemur, alls ekki leyst það af hendi. Ég held því, að okkur beri ekki á milli, flm. og hv. 9. þm. Reykv., um það, að sjálfsagt sé að hafa hliðsjón af þessum atriðum.



Herra forseti. Vegna þess að ég hef e.t.v. ekki kveðið nógu skýrt að orði áðan, vildi ég láta þess getið, að verkefni nefndar þeirrar, sem iðnmrn. skipaði á sínum tíma, var einmitt að undirbúa löggjöf um útboð almennt, þannig að ef niðurstaða fæst af starfi þeirrar nefndar, sem ég fastlega vona, þá ættu þar að liggja fyrir tillögur um slíka löggjöf.



Herra forseti. 18. maí s.l. var samþ. hér á Alþingi svo hljóðandi þál., með leyfi forseta: „ Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að láta rannsaka fjárþörf veðdeildar Búnaðarbanka Íslands og undirbúa tillögur um, hvernig tryggja megi veðdeildinni starfsgrundvöll, með það fyrir augum, að hún geti gegnt hlutverki sínu fyrir landbúnaðinn á viðhlítandi hátt.“ Í ályktun þessari er fjallað um mjög mikilsvert hagsmunamál fyrir landbúnaðinn. Það er alkunnugt, að veðdeildina hefur skort fjármagn til þess að bæta úr lánsfjárþörf bænda á fullnægjandi hátt. Það hefur engan veginn verið hægt að sinna öllum lánsumsóknum, og lánsumsækjendur hafa oft lengi þurft að bíða afgreiðslu. Hámark lánsfjárhæðar, 35 þús. kr., er einnig orðið allt of lágt nú og fullnægir mönnum því alls ekki. Veðdeildin hefur þó reynt að sinna lánsumsóknum eftir beztu getu og í raun og veru sjálfsagt umfram getu með töku bráðabirgðalána. Tekjustofnar veðdeildarinnar, bæði hluti stóreignaskatts og hluti skyldusparnaðar, hafa ekki reynzt fullnægjandi. Vandræðin, sem stafa af vangetu veðdeildarinnar, eru vaxandi vegna hinnar almennu lánsfjárkreppu í landinu. Með tilliti til þess, hve hér er um þýðingarmikið og aðkallandi vandamál að ræða, hef ég leyft mér að beina til landbrh. fyrirspurninni á þskj. 84, varðandi framkvæmd áðurnefndrar þál. En fsp. er á þessa lund : „Hvað líður framkvæmd þál. frá 18, maí 1960, um ráðstafanir til að tryggja starfsgrundvöll veðdeildar Búnaðarbankans?“ Þarf ekki um hana frekari skýringar.



Herra forseti. Það er í sjálfu sér ekki nema eðlilegt, að um það sé spurt, hvort þál. þeirri, sem samþ. var s.l. vor, hafi verið gerð þau skil, sem æskilegt væri, þ.e. að verða við vilja hv. Alþ., sem samþykkti þessa till., og tryggja veðdeild Búnaðarbankans viðunandi starfsgrundvöll. En því miður verð ég að segja söguna eins og hún er, að þetta hefur ekki enn tekizt, og veit ég, að hv. alþm. út af fyrir sig undrast það ekki. Þeim er vitanlega vel ljóst, hvaða örðugleikum það er bundið og að veðdeildin hefði ekki starfað undanfarin mörg ár við fjárskort, ef það hefði verið suðið og mjög létt verk að afla henni nægilegs fjár. Það er rétt, að hagur veðdeildarinnar er mjög bágborinn, því að eins og hv. fyrirspyrjandi sagði hér áðan hefur hún leitazt við að lána umfram getu vegna mikillar eftirspurnar og vegna mikillar þarfar á því að fá fé úr veðdeildinni. Þess vegna er það, að veðdeildin skuldar nú drjúgan skilding. Hún skuldar talsvert yfir 19 millj. kr., eingöngu vegna þess, að látið hefur verið undan þeirri pressu og hinni miklu þörf bændanna á lánsfé. Veðdeildin skuldar Seðlabankanum tæpar 3 millj. kr., atvinnuleysistryggingasjóði rúmar 3 millj., skyldusparnaði 9.7 millj. og sparisjóðsdeild Búnaðarbankans 3.6 millj. Þetta gerir samtals rúmlega 19 millj. Og ef við tökum til athugunar starfsemi veðdeildarinnar s.l. 10 ár, kemur í ljós, að hún hefur lánað frá 1/2 millj. og upp í 7 millj. árlega á þessum áratug. 1950 lávar hún 453 þús., 1951 409 þús., 1952 1 millj. 534 þús., 1953 863 þús., 1954 2 millj. 103 þús., 1955 4 millj. 732 þús., 1956 3 millj. 859 þús., 1957 6 millj. 750 þús., 1958 6 millj. 460 þús., 1959 7 millj. 227 þús. og 1960 til 1. nóv. 2 millj. 988 þús. kr., og hefur verið dregið úr lánum á þessu ári vegna þess, hversu veðdeildin skuldar orðið mikið. Lánin á undanförnum árum hafa verið umfram tekjur, og þess vegna hefur skuldum verið safnað. En í sjálfu sér gæti veðdeildin í ár lánað án þess að auka skuldina 6 millj. kr., því að hún á eftir að fá 3 millj. kr., sem ríkisstj. hefur lofað að greiða og er búið að samþykkja að deildin fái, en hefur eigi að síður dregizt. Vona ég, að það verði ekki lengi héðan af. Það stóð til, að það yrði greitt í september eða október, en verður væntanlega ekki fyrr en nú næstu daga. Þá gæti veðdeildin á árinu 1960 lánað um 6 millj. kr. án þess að hafa aukið skuld sína frá fyrra ári, en það hefur hún gert undanfarin ár. En þetta er, eins og vitanlegt er, allt of lítið, bæði það, að 35 þús. á hvert býli er af lítið, og svo þurfa lánin að vera miklu fleiri, um leið og þau eru nærri. Til þess að gera sér ljóst, hversu fjárþörfin er mikil hjá veðdeildinni, ef við hugsuðum okkur að hækka hvert lán úr 35 þús. upp í 50 þús. og það væru aðeins 200 lán, þá gerir það 10 millj. kr. eða til jafnaðar 10 lán í hverja sýslu. Það sjá allir, að enda þótt deildin gæti lánað 10 millj. kr. á ári, 50 þús. kr. hvert lán, þá er það mjög lítið og fullnægir vitanlega hvergi nærri þörfinni, sem fyrir hendi er. Það, sem þarf að gera, er að afla deildinni fjár. Spurningin er bara, hvernig á að fara að því. Búnaðarþing gerði samþykkt á siðasta búnaðarþingi. Það var áskorun á ríkisstj. að útvega deildinni a.m.k. 50 millj. kr. erlent lán, og búnaðarþing sá ekki aðra leið en Þá að taka erlent lán, vegna þess að hér á innlenda lánsfjármarkaðinum væri ekki möguleiki til þess að útvega þetta fé. Ég verð að segja það eins og er, að ríkisstj. nefur ekki enn leitað fyrir sér beinlínis um lán erlendis handa veðdeildinni. Enda þótt það hafi verið haft í huga ásamt öðru, þá segi ég, að það hafi ekki verið gert beinlínis vegna veðdeildarinnar enn, enda þótt hún gæti e.t.v. notið góðs af, ef til framkvæmda kæmi lán, sem leitað hefur verið eftir almennt. Eftir að ráðuneytinu barst þessi till., eins og venja er að senda slíkar tillögur til viðkomandi ráðuneyta, var bankaráði Búnaðarbankans skrifað og bankaráðið, sem er kunnugast um fjárreiður hinna ýmsu deilda bankans, var beðið um að gera tillögur í þessu máli, ef rn. gæti eitthvað stuðzt við það. En bankaráðið hefur ekki enn gert tillögur í þessu máll. vegna þess að það er enn í athugun hjá ráðinu. Það hefur orðið fyrir bankaráðinu eins og ríkisstj. ekki jafnauðvelt og æskilegt væri, og skil ég það vel. En ég vil taka það fram, að um leið og ræktunarsjóður og byggingarsjóður Búnaðarbankans eru í athugun hjá ríkisstj., þá er veðdeildin það að sjálfsögðu líka, og eins og ræktunarsjóður og byggingarsjóður eru nauðsynlegir fyrir landbúnaðinn, svo er það einnig nauðsynlegt, að veðdeildin geti veitt lán og verið aflögufær. Byggingarsjóður lávar aðeins út á byggingu íbúðarhúsa. Ræktunarsjóður lávar aðeins út á nýjar framkvæmdir, ræktun og byggingu peningshúsa. En það er engin deild Búnaðarbankans, sem lávar út á vélakaup, ekkert lánað út á jarðakaup, ef jarðaskipti verða o.s.frv. Af þessu er það ljóst, að veðdeildin hefur í rauninni ekki minna hlutverki að gegna en byggingarsjóður og ræktunarsjóður, og þörfin á því að efla hana jafnhliða er visslega brýn. Veðdeildin hefur undanfarinn áratug, eins og ég las upp, búið við fjárskort, hefur lánað 19 millj. meira og rúmlega það heldur en hún raunverulega gat, og skal Það sízt lastað, þar sem fjárþörfin var og pressan á bankann. En þannig er vitanlega ekki hægt að halda áfram. Það verður að afla deildinni fjár, ef hún á að gegna hlutverki sínu, og hún þarf að fá miklu meira fé til ráðstöfunar en hún hefur haft. Eins og ég sagði áðan, þó að hún gæti lánað árlega 10 millj., þá er það ekki nema 200 lán. Það er allt of lítið. Og hún þarf vitanlega að borga allar skuldir, sem ég las upp. Veðdeildin er ásamt ræktunarsjóði og byggingarsjóði í athugun hjá ríkisstj., og ég vona, að það finnist viðunandi lausn á þessum vanda.



Herra forseti. Ég vil þakka ráðh. fyrir hreinskilið svar og ýmsar gagnlegar upplýsingar, sem hann gaf hér í sambandi við þetta mál. Það er að vísu rétt, að það er ekki svo ýkja langur tími liðinn, síðan þessi till. var samþykkt, að í því er nokkur afsökun fólgin fyrir því að hafa ekki hafizt handa þegar um framkvæmd hennar. En í því sambandi vil ég þó minna á það, að þegar þessi till. var afgreidd hér á þingi, var flutt við hana brtt. frá hv. 1. þm. Norðurl. v., Skúla Guðmundssyni, og hún var á þá lund, að við tillgr. bættist svo hljóðandi viðauki, með leyfi forseta: „Enn fremur ályktar þingið að skora á ríkisstj. að útvega veðdeildinni nú þegar nokkra fjárhæð, til þess að unnt sé að bæta úr brýnustu þörfum.“ Þessi viðaukatillaga var felld, og ég fyrir mitt leyti a.m.k. lagði þann skilning í þá afgreiðslu hjá þeim hv. þm., sem greiddu atkv. gegn þessari viðaukatillögu, að þeir gerðu ráð fyrir því, að ríkisstj. mundi bregða svo snöggt við um framkvæmd þáltill., að þess gerðist ekki þörf að samþykkja þessa viðaukatillögu. Eins og ég sagði áðan, komu nú fram hjá hæstv. ráðh. ýmsar gagnlegar upplýsingar í þessu máll. Hans upplýsíngar báru því vitni, sem reyndar var vitað, að veðdeildin á við erfiðan fjárhag að búa og það verður að gera sérstakar ráðstafanir til þess að greiða úr þeim erfiðleikum, þar sem hann upplýsti, að veðdeildin skuldaði nú yfir 19 millj. kr. En ef ég hef skilið ráðh. rétt, þá lýsti hann því þó yfir, að ríkisstj. hefði samþykkt það fyrir sitt leyti að greiða til veðdeildarinnar 3 millj. kr. Og ég vil þá vænta þess, að það verði gert á næstunni, og eftir upplýsíngum ráðh. gæti veðdeildin að fengnum þessum 3 millj. kr. lánað út nú á þessu ári um 6 millj. kr. án þess að auka skuldir sínar fram yfir það, sem áður hefur verið. Þó að þetta sé að vísu hvergi nærri fullnægjandi, þá vildi ég fyrir mitt leyti leyfa mér að mælast til þess og vænta þess, að það yrði gerð gangskör að því að veita þessi lán nú á næstunni því að það er liðið talsvert á árið 1960 og það eru areiðanlega margir búnir að bíða nokkuð lengi eftir afgreiðslu. Það er að vísu sjálfsagt nokkur fróun í því fyrir suma að vita, að mál þetta sé í athugun hjá ríkisstj. ásamt öðrum lánamálum landbúnaðarins, en samt sem áður verð ég að telja., að það sé full nauðsyn að fylgja þessari þál. fast eftir og gera gangskör að því að gera ráðstafanir til þess að tryggja framtíðarhag veðdeildarinnar, svo að hún geti sinnt sínu hlutverki á viðhlítandi hátt.



Herra forseti. Það er aðeins í sambandi við þá viðbótartillögu, sem hv. fyrirspyrjandi minntist á. Það var hv. 1. þm. Norðurl. v., sem flutti hana, og ég man, að þegar hann talaði fyrir þeirri till., lagði hann áherzlu á, að veðdeildinni væri tryggð einhver upphæð á þessu ári, allt væri betra en ekkert og þótt hún væri ekki nema lítil, og mig minnir, að hv. 1. þm. Norðurl. v. talaði um, að 2 millj, væru þó betra en ekkert. Þetta minnir mig. Og það er rétt, það er allt betra en ekkert, og 3 millj. eru nú tryggðar til veðdeildarinnar, sem verða greiddar bráðlega, og það er þá líka betra en ekkert. Af því leiðir, að enda þótt viðbótartill. hefði verið samþykkt, væri veðdeildin í dag ekkert betur sett. En ég veit, að hv. þm. skilja erfiðleikana á því að afla fjár, stórrar upphæðar, á ekki lengri tíma en þetta, og að það hlýtur að taka ríkisstj. nokkurn tíma að finna þá lausn á þessu máli, sem við öll æskjum, þar sem þessi sjóður hefur búið við fjárskort alltaf undanfarið. Það er ekki af viljaleysi þeirra, sem hafa ráðið. Það er vegna þess, að það hefur bara vantað möguleikana til þess. Og nú þessa mánuði, sem liðnir eru, síðan þáltill. var samþykkt, hefur ekki orðið sú breyt. á, að það séu ekki enn erfiðleikar á þessu sviði. Það veit ég að öllum er ljóst. En ég endurtek það, að þetta mál er í athugun og það er vilji fyrir hendi til þess að leysa það.



Herra forseti. Það nefur verið minnzt á í þessum umr. brtt., sem ég bar fram á síðasta þingi við þá till. til þál. um veðdeild Búnaðarbankans, sem hér lá fyrir og samþ. var. Ég tók fram, þegar ég bar fram þessa brtt., að ég teldi að sjálfsögðu gott, að rannsökuð yrði fjárþörf veðdeildarinnar og reynt að tryggja starfsgrundvöll hennar í framtíðinni en um leið þyrfti að gera ráðstafanir til að bæta úr brýnustu þörfinni, og þess vegna bar ég fram till. mína um viðbót við ályktunina. Hæstv. landbrh. sagði þá, að hann teldi ekki þörf á því að samþ. þessa till. mína. Það væri vitað mál að það væri almennur vilji hjá þm. fyrir því, að útvegað yrði fé til veðdeildarinnar. Og hann sagði einnig, að hjá ríkisstj. væri vilji fyrir hendi til þess að útvega veðdeildinni fé svo fljótt sem mögulegt er. Ég fór fram á í minni till., að skorað væri á ríkisstj. að útvega veðdeildinni nú þegar nokkra fjárupphæð. Ég nefndi það ekki í ályktuninni og ég held, að ég hafi ekki heldur nefnt það í ræðum um málið, hvaða lágmarksupphæð ætti að útvega, - ég mun hafa talað um nokkrar millj., þó að þær væru ekki margar, þá væri það strax betra en ekkert til að bæta úr brýnustu þörf. Ég minnist ekki þess, að ég nefndi ákveðna upphæð. Ég hygg, að þessi ummæli hæstv. ráðh. þá um þennan vilja hjá ríkisstj. til að bæta hið fyrsta úr brýnustu þörf veðdeildarinnar hafi orðið til þess að stuðningsmenn hans hér á þingi greiddu atkv. gegn brtt. minni. Ráðh. sagði enn fremur, að ríkisstj. hefði hug á - hann sagði það í vor - að leysa mál veðdeildarinnar, og síðar, að hún hefði fullan hug á því. Ég get viðurkennt það, eins og fleiri hafa gert, að það sé ekki hægt að ásaka ríkisstj. svo mjög fyrir það, þó að hún sé ekki nú þegar búin að koma þessum málum í það horf, að það sé tryggt, að veðdeildin geti í framtíðinni að fullu gegnt sínu hlutverkí. En hitt hefði áreiðanlega verið auðvelt fyrir hæstv. ríkisstj., að útvega veðdeildinni dálitla upphæð til bráðabirgða, þar sem nú er liðinn hálfur sjötti mánuður, síðan ályktunin var samþykkt. Hæstv. ráðh. segir að vísu, að það sé búið að ákveða að útvega veðdeildinni 3 millj. og hún fái þær væntanlega næstu daga. Ég vil vænta þess, að það dragist ekki lengi, og vil í því sambandi benda á að ef nokkur von á að vera um það, að hægt verði að fá afgreidd einhver lán frá veðdeildinni á þessu ári, Þá þarf hún að fá þessa upphæð nú næstu daga. Dragist það lengur, mun ekki verða hægt fyrir bankann að afgreiða nein lán fyrir áramótin.