Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Umræðurnar skiptast í þrjár umferðir og hefur hver þingflokkur tíu mínútur í fyrstu umferð, sex mínútur í annarri og sex mínútur í síðustu umferð. Röð flokkanna verður þessi í öllum umferðum: Samfylkingin, Sjálfstæðisflokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, Framsóknarflokkur, Björt framtíð og Píratar. Ræðumenn flokkanna verða: Fyrir Samfylkinguna tala Oddný G. Harðardóttir, 6. þm. Suðurk., í fyrstu umferð, í annarri Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, 3. þm. Reykv. s., og í þeirri þriðju Árni Páll Árnason, 4. þm. Suðvest. Ræðumenn Sjálfstæðisflokksins eru Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra, í fyrstu umferð, Ólöf Nordal innanríkisráðherra í annarri umferð, en í þriðju umferð Haraldur Benediktsson, 4. þm. Norðvest. Fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð tala Katrín Jakobsdóttir, 3. þm. Reykv. n., í fyrstu umferð, Svandís Svavarsdóttir, 5. þm. Reykv. s., í annarri, en í þriðju umferð Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, 9. þm. Norðaust. Ræðumenn Framsóknarflokksins eru í fyrstu umferð Lilja Alfreðsdóttir utanríkisráðherra, Eygló Harðardóttir, félags- og húsnæðismálaráðherra, í annarri og Karl Garðarsson, 8. þm. Reykv. s., í þriðju umferð. Fyrir Bjarta framtíð tala í fyrstu umferð Óttarr Proppé, 11. þm. Reykv. s., í annarri Björt Ólafsdóttir, 6. þm. Reykv. n., en í þriðju umferð Páll Valur Björnsson, 10. þm. Suðurk. Ræðumenn Pírata eru Birgitta Jónsdóttir, 12. þm. Suðvest., í fyrstu umferð, Ásta Guðrún Helgadóttir, 10. þm. Reykv. s., í annarri, en í þriðju umferð Helgi Hrafn Gunnarsson, 10. þm. Reykv. n.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Með kosningunum sem fram undan eru verða ákveðin kaflaskil og með þeim tækifæri til að gera svo margt sem skiptir máli, tækifæri til að gera svo margt sem hefur beðið allt of lengi og mun færa okkur fram á veginn, tækifæri til að skipa okkur í sveit með hinum Norðurlöndunum sem eru með bestu heilbrigðisþjónustu í heimi, tækifæri til að taka á spillingu og sérhagsmunagæslu, tækifæri til að jafna leikinn á milli kynjanna og færa konum völd til jafns við karla, til að taka afdrifaríkar ákvarðanir í samfélaginu, tækifæri til að samþykkja nýja stjórnarskrá og tækifæri til að vera samfélag sem okkur langar öll að búa í. Það er nefnilega ekki lögmál að Íslendingar búi við lakari kjör en þekkjast í hinum norrænu ríkjunum. Það er engin ástæða fyrir því að fólkið okkar fái ekki bestu heilbrigðisþjónustu sem völ er á, að við getum ekki séð til þess að eldri borgarar hafi það gott, að barnafjölskyldur séu á vergangi á erfiðum húsnæðismarkaði eða að góðærið nái aðeins til fárra. Þessu er vel hægt að breyta því að á Íslandi er til nóg af peningum, það þarf einfaldlega að skipta þjóðarkökunni með réttlátari hætti. Hér hefur áður ríkt góðæri sem náði bara til sumra á meðan aðrir sátu eftir. Samfylkingin ætlar að sjá til þess að nú þegar vel gengur fái allir að njóta þess. Góðir landsmenn. Þing er rofið og við göngum til kosninga vegna skorts á trausti og trúnaði milli þjóðarinnar og stjórnvalda og vegna atburða þar sem spilling og skattaskjól voru í lykilhlutverki. Almenningur fékk innsýn í það hvernig auðmenn fara að, hvar þeir geyma peningana sína í skjóli fyrir skattinum og hvernig sumir þeirra láta aðra bera sinn hlut í velferðarkerfinu. Á kjörtímabilinu hafa ákvarðanir stjórnvalda einkum staðið með þeim sem standa mjög vel og sérhagsmunagæslan hefur sannarlega staðið vaktina á meðan heilbrigðisþjónustan er í miklum vanda og menntakerfið líka. Menn tala um góðæri en nú situr fjöldi fólks heima í stofu og kannast ekkert við þetta góðæri. Það er mál að linni. Mér finnst nánast spaugilegt á köflum að hlusta á forustumenn ríkisstjórnarinnar tala um afrek sín á þessu stutta kjörtímabili. Þeir tala eins og það sé ofar mannlegum skilningi hversu stórkostleg afrekin eru. Þegar orð þeirra eru dregin niður á jörðina og skoðuð í samhengi kemur hið sanna í ljós, þeir fengu í heimanmund hallalausan ríkissjóð og því til viðbótar lágt olíuverð, metfjölda ferðamanna og fullt af makríl. Við slíkar aðstæður ætti í það minnsta velferðarkerfið að styrkjast og samgöngur að batna, en svo er ekki. Þeir ríku verða bara ríkari og hitt er látið danka. Það var ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur sem kom á efnahagslegum stöðugleika. Í kjölfarið var beygt til hægri. Næstu ríkisstjórnar bíður það verkefni að koma einnig á félagslegum stöðugleika þar sem hugað er að velferð fólksins í landinu. Kæru landsmenn. Í kosningunum sem nú fara í hönd gefst kjósendum tækifæri til að fylkja sér að baki gildum jafnaðarmanna sem skapað hafa bestu samfélög í veröldinni og standa fyrir breytingum sem tryggja öllum Íslendingum bestu lífsskilyrði sem völ er á, óháð því hvar þau eiga heima eða hvað þau eiga mikið af peningum. Þetta er allt hægt því að við búum í gjöfulu landi sem er auðugt að auðlindum og hér eru til nægir peningar. Þá er m.a. að finna í orkuauðlindum okkar sem hafa verið niðurgreiddar til erlendra fyrirtækja. Stórir orkukaupendur hafa vissulega skapað hér störf en þau eru flest einhæf og stærsti hluti arðsins runnið úr landi, eins og dæmin sanna. Við höfum nýtt sjávarauðlind okkar af skynsemi en aðgangur að auðlindinni hefur safnast á fárra hendur og arðurinn að mestu runnið til fámenns hóps. Sjávarþorp um land allt hafa misst lífsviðurværið og eiga fárra kosta völ. Í því er ekkert réttlæti. Með útboði á aflaheimildum fáum við fullt verð fyrir auðlindina og meira verður til skiptanna fyrir velferðarkerfið og til atvinnuuppbyggingar um allt land. Ferðaþjónusta er sú atvinnugrein sem vaxið hefur mest og þar eru tækifæri. Flestir eru sammála því að ferðamenn eigi að greiða gjöld sem færu í viðhald vega og til að létta álagi af löggæslu og heilsugæslu, en á meðan við þrösum um mismunandi gjaldtökur er ferðamönnum gefinn afsláttur af virðisaukaskatti af gistingu og afþreyingu. Þar til á síðasta ári greiddum við með gistingu ferðamanna á hótelum landsins. Tæpir 3 milljarðar kr. voru samtals greiddir úr ríkissjóði á sex ára tímabili. Á sama tíma var dregið úr framlögum til viðhalds vega, lögreglunnar og heilsugæslunnar. Samdrátturinn heldur áfram. Í sumar var skorið niður um 13 stöðugildi á Heilbrigðisstofnun Suðurlands, á svæði þar sem flestir ferðamenn fara um og á meðan gumar ríkisstjórnin sig af góðæri. Við viljum sækja arðinn af auðlindunum bæði vegna þess að það er réttlátt og vegna þess að við þurfum á honum að halda til að skjóta styrkari stoðum undir samfélag jafnaðar og samhjálpar. Það þarf kjark og hugsjónir til að standa með því að almenningur fái réttlátan hlut af þjóðararfinum - arðinn af auðlindunum. Það þarf líka kjark til að þora að standa á sannfæringu sinni. Íslenska krónan er minnsta sjálfstæða mynt veraldar. Það er stundum eins og lagt sé að jöfnu að vera sjálfstæð þjóð og hafa sjálfstæða mynt. Ekkert er fjær lagi. Íslenska krónan er okkur dýr og hamlar í raun framförum. Á meðan við erum ekki í stærra myntbandalagi verðum við að bera þann kostnað. Það er bjargföst trú mín að Ísland eigi samleið með Evrópusambandinu í framtíðinni. Þjóðin þarf hins vegar að taka sameiginlega ákvörðun um næstu skref í þeirri vegferð. Ágætu landsmenn. Með réttlátara skattkerfi og arðinum af auðlindunum ætlar Samfylkingin að bæta heilbrigðisþjónustuna um allt land og gera hana gjaldfrjálsa í nokkrum ákveðnum skrefum. Við ætlum að gera okkar góða menntakerfi enn betra og tryggja að allir geti sótt sér menntun óháð aldri, búsetu og fjárhag og að hér verði til vel launuð og góð störf. Við ætlum að skapa fjölskylduvænt samfélag, létta lífið fyrir barnafjölskyldur og fyrir eldri borgara landsins sem lögðu grunninn að samfélagi okkar. Verkefnin eru ærin en við höfum efni á þeim öllum. Við höfum líka efni á því að taka á móti fólki sem flýr stríð eða hungur og leitar hjálpar hjá okkur. Loftslagsbreytingar þekkja engin landamæri og vandi stríðshrjáðra heimshluta er vandi okkar allra. Ég hef í hreinskilni sagt litla þolinmæði fyrir stjórnmálamönnum og stjórnmálaflokkum sem ala á ótta og fordómum og etja saman þeim Íslendingum sem þurfa á velferðarþjónustu að halda og því fólki sem leita hér ásjár í neyð. Ég treysti því að kjósendur muni hafna slíkum málflutningi í komandi kosningum. Kæru landsmenn. Með kosningunum sem fram undan eru fáum við tækifæri upp í hendurnar til að gera góðar breytingar. Panama-skjölin, hrunið og öll sérhagsmunagæslan sem viðgengst hefur gera það að verkum að þjóðin þolir ekki lengur bið eftir réttlæti og sanngirni. Samfylkingin er klár í baráttuna fyrir einmitt þessu með fólkinu í landinu. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Við göngum senn til kosninga og þingstörfum fer brátt að ljúka. Það er eðlilegt að við komum saman á eldhúsdegi og ræðum um árangur þingstarfanna þetta kjörtímabilið og veltum fyrir okkur helstu baráttumálum, helstu áherslumálum, inn í framtíðina. Á þessu kjörtímabili hefur afar mörgu verið komið til leiðar. Við settum í forgang að bæta skuldastöðu heimilanna sem voru í sárum þegar síðast var gengið til kosninga og við höfum á því sviðinu náð árangri sem vekur athygli langt út fyrir landsteinana. Við töluðum um að létta þyrfti sköttum af heimilunum og atvinnulífinu. Það hefur skipt miklu. Sú stefna hefur tryggt að fólk heldur eftir meiru af sjálfsaflafé og fyrirtækin geta auðveldar staðið undir gjöldum og sínum ábyrgðum með því að við höfum lækkað tryggingagjald. Við vildum taka til í ríkisfjármálunum, losna undan þessari miklu vaxtabyrði, bæta lánskjör ríkisins og allt þetta hefur gengið eftir. Við höfum fengið betri og viðvarandi stöðugleika og verðbólgan er lægri. Hér á þinginu og í aðdraganda þessara kosninga finnur maður fyrir því að þrátt fyrir allt er samhljómur um margt á Alþingi. Það er samhljómur t.d. um að menn vilja styrkja betur heilbrigðiskerfið á Íslandi. Það er sömuleiðis ágætissamhljómur um að við viljum gera enn betur í almannatryggingum á Íslandi þannig að þeir sem eru komnir á efri ár geti betur komist af, haft meira á milli handanna, haft úr meiru að spila. Hið sama gildir fyrir öryrkja. Það er ekki mikill ágreiningur á Alþingi, þótt menn geti svo sem viljað forgangsraða hver með sínum hætti, t.d. þegar kemur að samgöngum í landinu. Við viljum gera átak þar. Ég gæti haldið svona áfram, en okkur greinir hins vegar oft á um það hvernig við eigum að skapa aðstæðurnar til að þetta eigi allt að geta orðið að veruleika og þar hefur Sjálfstæðisflokkurinn lagt mikla áherslu á að það skiptir máli bæði fyrir heimilin og atvinnulífið, eins og ég hef komið hér inn á, að menn séu ekki með stefnu sem íþyngir um of þegar kemur að opinberum sköttum og gjöldum. Árið 2017, á næsta ári, munu einstaklingar borga 15 milljörðum minna í tekjuskatt en ef við værum enn með kerfið sem gilti hér árið 2013 þegar ný ríkisstjórn tók við. Við höfum létt 15 milljörðum af heimilunum með breytingum á tekjuskattskerfinu. Atvinnulífið borgar 10,5 milljörðum minna í umhverfinu sem tekur við þegar þessi ríkisstjórn fer frá borið saman við það sem gilti þegar ný ríkisstjórn tók við. Íslendingar greiða 13,5 milljörðum minna í opinber gjöld, neysluskatta, eins og tolla og vörugjöld, en átti við þegar ríkisstjórnin tók við. Við beittum alveg nýjum aðferðum í því. Við horfðum á þessa tekjustofna ríkisins og spurðum: Er það þess virði að viðhalda stofnum af þessum toga sem eru fyrst og fremst að leggjast á heimilin og neytendur í þessu landi? Svarið var einfalt, það var orðið tímabært að afnema löngu úrelt aðflutningsgjöld og það var orðið vel tímabært að taka til í tollkerfinu. Hefðbundin hugsun hefði verið: Afnemum enga tolla án þess að fá niðurfellingar á tollum hjá einhverjum viðskiptaþjóðum, en við hugsuðum með okkur: Það er ekki þess virði að bíða jafnvel í áratugi eftir því að fá niðurfellingar á tollum hjá viðskiptalöndum okkar og láta í millitíðinni íslenska neytendur sitja uppi með tollana sem við þykjumst vera að leggja á útflutning annarra þjóða. Við þurftum að horfast í augu við það. Við vorum fyrst og fremst að leggja tollana á Íslendinga og íslenska neytendur. Sama gilti um vörugjöldin. Þetta skiptir máli í enn víðara samhengi en þessu. Þetta skiptir máli í því samhengi að landamærin eru öll að opnast, verslun og þjónusta þarf að geta búið við samkeppnishæf skilyrði. Það gerði íslenska verslunin ekki þegar þessi ríkisstjórn tók við. Með fullu afnámi almennra vörugjalda og niðurfellingu tolla, auk þess sem við höfum lækkað virðisaukaskattinn niður í það lægsta sem hann hefur verið frá því kerfið var leitt í lög, höfum við jafnað samkeppnisstöðu verslunar á Íslandi þannig að hún er fyllilega samkeppnisfær við verslun og þjónustu á Norðurlöndunum. Fyllilega. Það kemur íslenskum neytendum til góða. Þess ber að geta í þessu samhengi að um þessar mundir, m.a. af þessum ástæðum, er verðbólgan í kringum 1%. Það finna allir Íslendingar hversu miklu það skiptir að búa við stöðugleika. Stöðugleiki er eitt helsta baráttumál okkar inn í þessar kosningar, hefur verið á þessu kjörtímabili og er um leið eitt helsta hagsmunamál heimilanna, að menn geti búið við fjárhagslegt öryggi, atvinnulegt öryggi, geti tekið ákvarðanir inn í framtíðina án þess að hafa áhyggjur af því að hér sé að koma ný kollsteypa, að vextir rjúki upp úr öllu valdi eða atvinnan sé ekki í hendi eftir eitt eða tvö, þrjú, fjögur ár. Hvorki heimilin né atvinnulíf geta tekið ákvarðanir inn í framtíðina við slíkar aðstæður. Við munum áfram leggja áherslu á þetta. Ég er þeirrar skoðunar að við höfum einstakt tækifæri í höndunum í dag vegna þess samkomulags sem náðst hefur við aðila vinnumarkaðarins um mótun nýs vinnumarkaðslíkans. Það samkomulag er viðkvæmt. Það byggir á gagnkvæmum skilningi. Það samkomulag er ekki bara á milli ríkis og almenna markaðarins, það er á milli ríkis og almenna markaðarins og opinbera markaðarins á vinnumarkaði og það gengur í allar áttir. Það getur enginn einn skotið sér undan og sagst ætla að ná sínum markmiðum fram. Eitt af því sem við gætum mögulega lært af þessu kjörtímabili þegar ég horfi til baka er það að kannski fóru stjórnmálamenn í kapphlaup við stéttarfélögin um það hver gæti sýnt fram á að hann gæti fært aðgerðir í lög eða í verk sem mundu auka kaupmátt. Það þarf að vera jafnvægi og samkomulag um hvernig slíkt gerist. Það er mögulega ein ástæðan fyrir því að erfitt reyndist að ná kjarasamningum á þessu kjörtímabili og við skulum draga lærdóm af því inn í framtíðina. En við höfum ekki bara verið að beita okkur fyrir breytingum sem hafa lækkað vöruverð og aukið kaupmátt heimilanna, við höfum líka verið að breyta stórum kerfum hjá okkur. Í því sambandi er nauðsynlegt að minnast á mjög stóra breytingu í dómsmálum á Íslandi með upptöku millidómstigs, það er gríðarlega mikið framfaraskref. Ég ætla líka að minnast á breytingar í skólamálum, framhaldsskólastigið hefur tekið miklum breytingum og í framtíðinni munu íslenskir framhaldsskólanemar koma fyrr inn í háskólanám og á endanum fyrr út á vinnumarkaðinn sem mun tryggja að fólk á lengri starfsævi, er lengur að taka þátt í atvinnulífinu, mun skapa meiri verðmæti og landsframleiðslan mun af þeim sökum vaxa. Við verðum betur samkeppnishæf í samkeppni við aðrar þjóðir með slíkt menntakerfi. Við verðum að halda áfram að styrkja háskólastigið, framhaldsskólastigið og grunnskólastigið til að tryggja að við verðum samkeppnisfær í samkeppni hugmyndanna í framtíðinni. Við erum með frumvarp sem breytir lánakerfi námsmanna á Íslandi, mikið framfaramál. Við höfum líka unnið á þessu kjörtímabili að stjórnarskrárbreytingum þótt ekki hafi tekist eining um þær breytingar. Við höfum því verið að gera stórar breytingar á þessu kjörtímabili sem allar horfa til framfara og eru farnar að breyta umhverfinu til hins betra. Við sjáum það nú í fyrsta skipti í mörg ár, á árinu 2016, að fleiri Íslendingar flytjast aftur til Íslands en frá landinu. Iðnaðarmenn flytja nú heim til Íslands í stað þess að flytja til Noregs. Þetta er eitt dæmið um það að hlutirnir eru augljóslega á uppleið. Enda væri það ekki svo að menn væru að tala af jafn mikilli bjartsýni um það að hægt væri að hrinda mörgum framfaramálum í framkvæmd á næsta kjörtímabili í hverjum flokknum á fætur öðrum í aðdraganda þessara kosninga ef menn væru ekki sammála um að mikið hefði áunnist. En nú ríður á að menn fari ekki fram úr sér. Menn fylgi raunverulega eftir í verki þeim orðum sem oft eru viðhöfð héðan úr þessum ræðustól að menn beri skynbragð á það hversu miklu stöðugleiki skiptir, að menn fari ekki fram úr sér í eigin metnaði til að ná eigin markmiðum og raski stöðugleikanum. Þetta skiptir öllu. Ég vonast til þess að þær vikur sem eru fram undan muni nýtast þinginu til þess að ljúka þessum stóru framfaramálum, málum á borð við endurskipulagningu lífeyriskerfisins þar sem við erum að fullfjármagna og jafna lífeyrisréttindin á Íslandi og öðrum stórum málum og í framhaldinu geti farið fram málefnaleg kosningabarátta þar sem virðing er borin fyrir kjósendum og við í framhaldinu getum unnið saman að framfaramálum fyrir land og þjóð. Það eru allar aðstæður til þess.

Herra forseti. Kæru landsmenn. Við Íslendingar eigum fjölmargt sameiginlegt. Við eigum víkingaklappið, við eigum lopapeysuna, við eigum heimsmet í fésbókarnotkun, heil kynslóð um fertugt á sömu skelfilegu bernskuminninguna um sjónvarpsmyndina um rauðhærðu afturgönguna í sjónvarpshúsinu, við erum alræmd fyrir að horfa saman á söngvakeppnina á hverju vori, engum dettur í hug að sleppa áramótaskaupinu, við þykjumst flestöll kunna textann þegar Stál og hnífur er tekinn í partíum, já, okkur finnst líka flestum gaman að hlusta á ABBA. Við eigum mjög margt sameiginlegt. Og samfélag okkar stendur um margt sterkum fótum. Við erum í þeirri öfundsverðu stöðu að hafa margt að gefa. Annars staðar í heiminum eru hlutirnir öðruvísi, annars staðar í heiminum eru börn myrt í stórum stíl. Stríð hefur geisað í Sýrlandi síðan 2011. Óbreyttir borgarar hafa fallið svo skiptir hundruðum þúsunda. Tugir þúsunda barna hafa verið myrtir. Tugir milljóna barna eru á flótta. Þetta er flóttafólkið sem við erum að tala um, fólkið sem flýr sprengjur og óhugnað sem við getum sem betur fer fæst ímyndað okkur, fólkið sem einhverjir eru svo hræddir við að þeir tala um að loka landamærum og afnema mannúð og kærleika sem okkur finnst mörgum að eigi að vera kjarni okkar samfélags, kjarni þess sem við erum. 65 milljónir manna eru á flótta. Helmingur þeirra er börn sem hafa ekkert til þess unnið að vera svipt framtíð sinni. Þetta gætu verið börnin okkar. Kæru landsmenn. Við getum hjálpað fleirum en við gerum núna og við eigum að hjálpa fleirum en við gerum núna. Sumir tala um að innflytjendur ógni velferðarkerfi okkar. Sú skoðun stangast beinlínis á við staðreyndir, byggist ekki á neinum raunverulegum gögnum. Það er ekki þannig að hér búi svo margir að fleiri komist ekki fyrir. Hér eru nefnilega næg tækifæri til að byggja upp og gera betur. Um það erum við sammála. Það er spurning hvaða stefnu við ætlum að taka sem samfélag til þess. Hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafa fyllst mikilli bjartsýni rétt fyrir kosningar, telja upp afrek sín og eigna sér heiðurinn af góðu ástandi, allt hafi byrjað að vera frábært þegar þessi ríkisstjórn var mynduð í frægu sumarbústaðapartíi 2013. Það var kannski ekki alveg þannig. Það er auðvitað mjög margt frábært á Íslandi, til að mynda íþróttafólkið okkar, listafólkið, sundlaugarnar, norðurljósin, fossarnir og fjöllin, heilbrigðisstarfsfólkið og kennararnir, frumkvöðlarnir, rútubílstjórarnir, bændurnir, fiskverkafólkið - í stuttu máli fólkið og landið eru frábær og margt hefur lagst á gæfusveif með okkur Íslendingum. Samstillt átak margra hefur gert það að verkum að margir hafa það mun betra nú en fyrir nokkrum árum. Samt er fólk ekki sátt. Og af hverju er það? Í fyrsta lagi af því að ekki hefur verið komið heiðarlega fram og enginn er ánægður þegar hann sér ráðamenn fara með blekkingar og ósannindi. Í öðru lagi að þó að ríkisstjórninni hafi tekist að gera margt vel og þrátt fyrir góða stöðu efnahagsmála í ýmsu tilliti er fólk ekki sátt því að efnahagsbatanum hefur ekki verið skipt jafnt. Réttlætið hefur ekki ráðið för. Það eru enn meira en 6.000 börn á Íslandi sem líða einhvers konar skort. Enn er fólk sem þarf að neita sér um læknisþjónustu og lyf vegna þess að það á ekki fyrir þeim. Enn eru stórir hópar aldraðra og öryrkja sem fá 180.000 kr. á mánuði og geta með engu móti náð endum saman. Unga fólkið okkar, framtíðin okkar, sér það svart á hvítu að kjör þess á Íslandi nú eru verri en þau voru hjá ungu kynslóðinni fyrir 30 árum. Fólk er ekki sátt því að batanum hefur ekki verið skipt jafnt. Kjör hinna verst stöddu hafa ekki verið bætt nægjanlega. Tillögur um kjarabætur til aldraðra og öryrkja voru felldar við afgreiðslu síðustu fjárlaga. Á lokametrum fráfarandi ríkisstjórnar koma tillögur um kerfisbreytingar fyrir aldraða en enn er ekki nóg gert fyrir verst stöddu hópana. Tækifærin hafa ekki verið nýtt til að hefja raunverulega sókn. Sama hvað talað er um margar krónur í heilbrigðiskerfið drógust útgjöld til heilbrigðismála saman sem hlutfall af vergri landsframleiðslu milli áranna 2014 og 2015 samkvæmt OECD. Það er eini raunverulegi mælikvarðinn sem hægt er að taka mark á og hann sýnir að heilbrigðiskerfið hefur ekki fengið að njóta batans á sama tíma og meira en 86.000 Íslendingar skrifuðu undir áskorun um að þetta hlutfall ætti að fara upp, ekki niður. Það er ekki eina undirskriftasöfnunin þar sem ekki hefur verið hlustað. Það var önnur slík gegn því að lækka veiðigjöld. Þau fóru hins vegar samviskusamlega niður og arðgreiðslur upp á móti - þrátt fyrir 35.000 undirskriftir í það skipti. Matarskatturinn fór upp. Vaxta- og barnabætur fóru niður. Það var samþykkt stefna um að fjárveitingar á hvern háskólanema skyldu ná meðaltali OECD-ríkjanna 2016 og meðaltali Norðurlanda 2020. Allir fögnuðu því. Svo samþykkti ríkisstjórnin ríkisfjármálaáætlun þar sem boðað var að þessu markmiði yrði náð, ekki með fleiri krónum heldur færri nemendum. Sama virðist vera upp á teningnum í framhaldsskólum landsins þar sem talað er um framlög á nemanda en sleppt að minnast á að girt hafi verið fyrir aðgang 25 ára og eldri að bóklegu framhaldsskólanámi, einhliða ákvörðun verið tekin um að stytta framhaldsskólann þvert á öll sjónarmið um faglegt frelsi og sjálfstæði - og þetta kom frá flokknum sem kennir sig við frelsi. Týndu tækifærin snúast ekki aðeins um hvernig stjórnvöld hafa vanrækt að byggja upp samfélagsstoðir okkar. Þó að Ísland hafi fullgilt Parísarsáttmálann sem er mikilvægt skref í baráttunni við loftslagsbreytingar liggur enn engin aðgerðaáætlun fyrir um hvernig við ætlum að ná þeim markmiðum sem við höfum skuldbundið okkur til að uppfylla. Hvernig ætlum við að verða kolefnishlutlaust samfélag? Hvers vegna er ekki löngu búið að kalla okkur öll til, stjórnmálaflokka, verkalýðshreyfingu, atvinnulíf, umhverfisverndarsamtök og sveitarfélög, til að ná þjóðarsátt um það hvernig við ætlum af fullri alvöru að takast á við loftslagsbreytingar sem munu geta breytt öllu um umhverfi barna okkar og barnabarna? Hvernig á að uppfylla þann vilja sem birtist í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 2012 þar sem meiri hluti landsmanna lýsti þeim vilja að byggja nýja stjórnarskrá á tillögum stjórnlagaráðs? Það er skylda okkar að leggja fram tillögur um hvernig við ætlum að ljúka því ferli þannig að endurskoðun stjórnarskrárinnar verði lokið. Því miður hafa tækifærin þar líka farið forgörðum á þessu kjörtímabili. Þetta er ríkisstjórn hinna týndu tækifæra og þetta er líka ríkisstjórnin sem ætlaði sér að setja heimsmet. Fyrst sagðist hún hafa sett heimsmet í skuldaleiðréttingum sem voru kannski frekar sýslumet ef miðað er við það sem var lofað fyrir kosningar. Það sem situr eftir er að þessi ríkisstjórn á eitt heimsmet, líklega þó kannski Evrópumet, sem er fjöldi ráðherra í Panama-skjölum. Það var réttlætt eftir á með því að einhvers staðar yrði ríka fólkið að geyma peningana sína. Er þetta fólkið sem ætlar að takast á við skattaskjólin? Kæru landsmenn. Ef fólk er ósátt í raun við að stoðirnar hafi verið vanræktar, innviðirnir, allt það sem við eigum saman, og að hafa verið blekkt í ofanálag, hefur það tækifæri til að breyta stöðunni núna í haust. Við getum nýtt tækifærið sem er fram undan og valið aðra leið. Það er hægt að velja að skattleggja fjármagn en ekki fólk og tryggja að fjármunirnir nýtist til að jafna kjör, bæta kjör öryrkja og aldraðra, létta gjaldtöku í heilbrigðiskerfinu og styrkja rekstur sjúkrahúsanna, rekstur heilbrigðisstofnana úti um land allt og hinnar opinberu heilsugæslu. Það er hægt að velja að byggja upp framhaldsskóla og háskóla og skapa þannig tækifæri fyrir framtíðina. Hér þarf fjölbreyttara atvinnulíf sem byggist á því að fólk skapi sín eigin tækifæri. Þess vegna eigum við að efla nýsköpun og rannsóknir og tryggja aukna verðmætasköpun í öllum greinum atvinnulífs. Því er raunar stundum haldið fram að verðmætasköpun í atvinnulífinu sé undirstaða þess að við getum haft alvörumenntakerfi og alvöruvelferðarkerfi, að þessi kerfi séu einber peningahít og geti ekki komið fyrr en við erum búin að tryggja verðmætasköpunina. En er það svo? Vissulega hentar ákveðnum hagsmunum að segja að annars vegar sé um þá að ræða sem skapa og hins vegar þá sem þiggja en það er vægast sagt einföldun því að hér á sér stað víxlverkun. Sterkt atvinnulíf er undirstaða öflugs menntakerfis og velferðarkerfis en um leið byggir öflugt atvinnulíf á sterku velferðarkerfi og sterku menntakerfi. Eins og ávallt verðum við að spyrja okkur hvernig samfélag við viljum vera, hvaða leiðir við viljum velja. Kæru landsmenn. Ég held að við viljum ekki vera samfélag þar sem nokkur þúsund börn líða einhvers konar skort í landi sem telst hið ellefta ríkasta í heiminum. Og, já, ég held að við viljum vera samfélag sem tekur á móti meðbræðrum og -systrum okkar sem flýja hörmuleg stríð. Það er nefnilega hægt að hjálpa, það er hægt að hjálpa okkar fólki án þess að loka dyrunum fyrir öðrum. Það er hægt að velja stjórnmálaöfl sem eru tilbúin í það verkefni. Við getum valið það fólk sem treystir sér til að leggja fram raunverulegar hugmyndir um hvernig við ljúkum stjórnarskrárbreytingum, fólk sem er reiðubúið að leggja allt í sölurnar til að Ísland geti tekist á við stærstu áskorun samtímans, loftslagsbreytingar. Einhvern tímann var sagt að þegar öllu væri á botninn hvolft væri traust efnahagsstjórn stærsta velferðarmálið. Það reyndist rétt. Rúmu ári seinna var Ísland nánast á hausnum með skelfilegum afleiðingum fyrir alla okkar mikilvægu samfélagslegu innviði. Gallinn á þessari traustu efnahagsstjórn var að einmitt var skorið niður á mikilvægum stofnunum eins og Landspítalanum en útgjöld aukin í alls kyns önnur verkefni án þess að skýr forgangsröðun væri fyrir hendi. Réttlæti var ekki haft að leiðarljósi þá. Hvar erum við stödd nú? Tekjustofnar ríkisins hafa verið veiktir og opinberum fjármunum eytt með sérkennilegum hætti, t.d. í að lækka skuldir tekjuhæstu hópa samfélagsins á meðan fátækasta fólkið situr enn eftir og innviðirnir eru í órækt. Þetta er ekki traust efnahagsstjórn, ekki nú frekar en þá, og þess vegna er tækifærið fram undan mikilvægt, tækifæri til að velja annars konar efnahagsstjórn þar sem ábyrg ríkisfjármálstefna fer saman við markmið um jöfnuð, umhverfisvernd og lýðræði, tækifæri til að veðja á framtíð þar sem allir leggja til samfélagsins með réttlátum hætti og við höldum áfram að rækta allt þetta dýrmæta sem við eigum saman. Það held ég að sé góð framtíð. Við eigum ekki að láta segja okkur að sú framtíð sé óraunhæf. Við getum einmitt látið hana verða ef við gerum það saman. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Ísland er hluti af alþjóðasamfélaginu með þeim skyldum og réttindum sem því fylgja. Í morgun birtist frétt á forsíðu Morgunblaðsins um að rússneskar herflugvélar hefðu flogið undir íslenskri farþegaþotu á leið til Stokkhólms í síðustu viku. Vélarnar hefðu ekki látið vita af sér og flogið án auðkennis, en íslenski flugstjórinn sá þær út um gluggann. Þó að ekki hafi verið um að ræða brot á alþjóðalögum þá minnir atvik af þessu tagi okkur á að þó við búum á eyju er Ísland svo sannarlega ekki eyland þegar kemur að öryggismálum. Atvik af þessu tagi minna okkur á hið stóra samhengi hlutanna, að nýsamþykkt lög um þjóðaröryggisráð og stefnu eru ekki bara upp á punt heldur snúast um raunveruleg mál sem varða fullveldi Íslands og öryggi almennings. Fullgilding Íslands á Parísarsamningnum um loftslagsmál er að sama skapi hluti af stóra samhenginu, baráttunni fyrir bættum heimi. Ísland getur verið stolt af sínu framlagi. Á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna í síðustu viku var eftir því tekið að Ísland var á meðal fyrstu þjóða til að fullgilda samninginn. Alþingi hefur einnig stigið mikilvæg skref með nýlegri fullgildingu á samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Samningurinn var undirritaður árið 2007, en loks samþykktur í þessum sal í síðustu viku. Fullgildingin þýðir ekki að takmarkinu sé náð, en hún varðar leiðina og rekur á eftir nauðsynlegum laga- og samfélagsbreytingum. Í stóra samhenginu felur fullgildingin í sér skýra stefnumörkun um að fatlað fólk njóti fullra mannréttinda og að samfélagið okkar verði betra. Það er reyndar markmiðið með flestum þeim málum sem rædd eru í þessum sal, að bæta samfélagið. Góðir landsmenn. Við erum öll sammála um að auknar fjárveitingar til heilbrigðismála bæti samfélagið okkar en feli ekki í sér greiðasemi við sérstaka hópa, lækna eða annað heilbrigðisfólk. Við erum öll sammála um að fjárfesting í menntakerfinu felur ekki í sér greiðasemi við kennara heldur sé til þess fallin að bæta og efla samfélagið. Við erum öll sammála um að fjárframlög til menningar og lista feli ekki í sér greiðasemi við rithöfunda og leikara, heldur bæti þau samfélagið og beri landi og þjóð gott vitni í hinu stóra samhengi. Að sama skapi er fjárfesting í matvælaöryggi og atvinnuþróun ekki greiðasemi við ákveðna hópa, bændur eða búalið. Hún er stefnumótandi ákvörðun um að hér á landi skuli framleidd matvæli rétt eins og íslenskar kvikmyndir eða bækur sem bera hróður okkar um heim allan. Kostnaðarþátttaka hins opinbera í sameiginlegum gæðum er ekki séríslenskt fyrirbæri heldur venjan í þeim samfélögum sem við berum okkur saman við. Hitt er vissulega pólitískt álitamál hvernig eigi að skipta þjóðarkökunni. Við getum tekist á um það hvort það sé skynsamlegt eða ekki að eyrnamerkja 0,6% af landsframleiðslu nýsamþykktum búvörusamningum sem eiga að tryggja matvælaöryggi og stuðla að byggð í landinu. Framsóknarflokkurinn vill tryggja að landið verði allt áfram í byggð. Við teljum að það séu hagsmunir okkar allra. Aðrir flokkar kunna að vera okkur ósammála um það, en hitt hljótum við að vera sammála um að mikilvægast er að stækka þjóðarkökuna svo að meira verði eftir til skiptanna. Þess vegna eru efnahagsmál svo mikilvæg. Að heimilin í landinu séu sterk, að atvinnulíf blómstri, að atvinnuþátttaka sé mikil og að við sköpum aukin verðmæti. Brýnt er að staða ríkissjóðs sé traust og að skýr stefna og festa í efnahagsmálum vísi veginn, að við stöndum á rétti okkar sem þjóð, hvort sem við tökumst á við erlenda vogunarsjóði eða þjóðríki eins og í Icesave-málinu, eða matvælakeðju sem ber nafn Íslands og vill banna íslenskum fyrirtækjum að auðkenna sig með upprunalandinu á erlendum mörkuðum. Góðir landsmenn. Fyrir átta árum keyrði íslenska efnahagsrútan út í skurð þar sem hún sat föst í nokkur ár. En við erum komin af stað á ný með sterkar hendur á stýri. Til að byrja með var leiðin hál og brekkan brött, en með mikilli seiglu erum við komin á jafnsléttu á ný og leiðin er greið. Hins vegar hefur aldrei verið mikilvægara en nú að hafa augun á veginum og tryggja að við keyrum ekki of hratt. Því jafnvel þótt vegurinn hafi batnað eru beygjurnar krappar og augnablikskæruleysi getur verið dýrkeypt. Þess vegna skiptir máli að við stýrið sitji reynslumikill bílstjóri sem kunni að keyra við ólíkar aðstæður. Á kjörtímabilinu hefur orðið algjör kúvending á stöðu heimilanna. Með skýrri sýn og markvissri stefnu hefur okkur tekist að leysa flókin verkefni og búa í haginn fyrir framtíðina. Þess vegna er nú svigrúm til að styrkja innviði samfélagsins enn frekar. Við viljum efla heilbrigðisþjónustuna í landinu. Við eigum að bæta vegi og efla fjarskiptakerfi svo að allir landsmenn sitji við sama borð. Við eigum að ýta undir nýsköpun í atvinnulífi, menningu og menntun og hér á Alþingi eigum við að vinna saman að stórum hagsmunamálum. Við verðum einnig að ávinna okkur traust hver annars og takast á um stefnur og málefnalegar áherslur en ekki um einstakar persónur. Við eigum í þessum sal ekki bara að ræða um einstök mál, heldur leyfa okkur að velta vöngum, skiptast á skoðunum, jafnvel um hugmyndafræði og það eins þó að við vitum ekki öll svörin. Hvernig tryggjum við til dæmis lýðræðislega niðurstöðu í viðkvæmum málum? Hvernig tryggjum við að lýðræðið bitni ekki á minnihlutahópum? Hvað gerum við þegar lýðræðið verður markaðsvara, þegar krafan um afþreyingargildið verður hagsmunum yfirsterkari? Eða þegar lýðræði skilar niðurstöðum úr prófkjöri sem er á skjön við gildi samfélagsins, t.d. um kynjajafnrétti? Á sviði jafnréttismála standa fáar þjóðir Íslendingum framar. Á fundi með Ban Ki-moon, framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna, í síðustu viku bað hann mig að færa Íslendingum þakkir fyrir að sýna gott fordæmi. Er þeim hér með komið til skila. En þrátt fyrir góðan árangur er mikið verk óunnið við að tryggja konum og körlum jöfn tækifæri, við að tryggja raunverulega jafna stöðu stúlkna og drengja og útrýma menningarlegum kynjamismuni. Um það eigum við að sameinast til hagsbóta fyrir okkur öll. Góðir landsmenn. Ferðalag undanfarinna ára hefur verið gríðarlega lærdómsríkt. Sjálf hef ég setið víða í rútunni, starfað í Seðlabankanum, hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, í verkefnahópnum um leiðréttingu, haftalosun og í stjórnkerfinu og nú sem ráðherra í ríkisstjórn Íslands. Ég er ánægð og stolt af árangrinum. Ríkisstjórnin er að skila góðu búi og nú er lag til að fylgja mikilvægum málum eftir og auka enn frekar velsæld fyrir heimilin í landinu. Ferðalagið heldur áfram og á næstu vikum verður tekist á um stefnu og áherslur við stjórn landsins. Ég hlakka til þeirrar umræðu enda er ég bjartsýn á framtíð Íslands. Góðir landsmenn. Eigið góðar stundir.

Virðulegi forseti. Ástkæru landsmenn. Ég stóð í fyrsta skiptið hérna í þessum ræðustól fyrir rúmum þremur árum, óharðnaður þingmaður með bjartsýnina eina að vopni. Þá lagði ég út frá því að þingið ætti möguleika á því að verða besta þing í sögunni því að það ætti eftir að reyna á að við gætum vandað okkur og að við værum ekki búin að festa léleg vinnubrögð og fúsk í sessi. Núna erum við hérna þremur og hálfu ári seinna. Sú staðreynd að ríkisstjórnin ákvað að flýta kosningum bendir til þess að mér hafi ekki orðið að ósk minni. Þetta var skrýtið kjörtímabil og skrýtin og sérstaklega ólánsöm ríkisstjórn sem nú er að gefast upp á rólunum eins og hún Grýla gamla forðum. Í ræðu minni um árið benti ég á að lipurð íkornans væri eftirsóknarverðari en þyngsli bjarnarins. Því miður hefur manni oft liðið eins og postulínssalanum sem sér fíl ganga glaðhlakkalegan inn um dyrnar. Fyrstu verk ríkisstjórnarinnar voru að lækka veiðigjöld og afnema auðlegðarskatt. Þar afsalaði ríkisstjórnin sér tekjum sem hefðu getað nýst til að byggja upp innviði eða hækka laun til aldraðra og öryrkja eða jafnvel til að reka skurðstofur í Vestmannaeyjum, byggja upp heilsugæsluna. En, nei, það var ekki ákvörðunin. Lækkun tolla og vörugjalda er í sjálfu sér verðugt verk en ríkisstjórnin gerði það með hækkun skatta á skólabækur og mat. Er nokkuð sem eflir ráð og dáð eins og matur og bækur? Þetta er furðuleg forgangsröðun. 80 milljarðar fóru í svokallaða skuldaleiðréttingu. Peningum var dreift til sumra sem höfðu farið illa út úr hruninu en ekki t.d. þeirra sem skulda verðtryggð námslán, ekki til þeirra sem voru í leigu o.s.frv. Aðgerðin nýttist best höfuðborgarbúum á miðjum aldri og upp úr, ekki tekjulágum og ekki þeim sem höfðu misst vinnu eða lækkað í launum. Kostnaðurinn einn við aðgerðina hljóp á milljörðum. Þarna fóru 80.000 miljónir sem fara ekki í annað. Björt framtíð stóð hart gegn þessari aðferðafræði. Búvörusamningar til tíu ára voru unnir í nánu samráði við suma hagsmunaaðila en ekki aðra. Þar var algerlega horft fram hjá samkeppnissjónarmiðum og hagsmunum neytenda. Hér er enn eitt dæmið þar sem ríkisstjórnin virðist draga taum sérhagsmuna umfram hagsmuna almennings. Svikin loforð um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið og svæfing endurskoðunar stjórnarskrárinnar í nefnd eru svo kapítuli út af fyrir sig. Uppljóstranir Panama-skjalanna voru kornið sem fyllti mælinn. Þegar í ljós kom að þáverandi hæstv. forsætisráðherra, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. innanríkisráðherra hefðu átt reikninga í skattaskjólum var það í hrópandi mótsögn við samstöðu almennings til að koma hlutum á réttan kjöl eftir hrunið. Aumkunarverðar tilraunir fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra til afneitunar bitu höfuðið af skömminni. Það að íslenskt samfélag hafi verið á hvolfi og pólitíkin lömuð svo mánuðum skiptir út af vandræðum einstakra ráðherra og innanflokksátökum í stjórnarflokkunum nær náttúrlega engri átt. Svona rugl er ekki í boði eins og sagt er. Núna er mánuður til kosninga og Alþingi situr enn. Ríkisstjórnin vill troða málum í gegnum þingið hvort sem um þau er sátt eða ekki. Þar má nefna t.d. grundvallarbreytingu á námslánakerfinu sem er hætt við að minnki aðgengi og þyngi greiðslubyrði. Annað furðulegt áherslumál er að banna verðtryggð lán en bara til mjög þröngs hóps þeirra sem eru ólíklegastir til að þurfa eða vilja taka slík lán. Það er dálítið eins og að banna sölu á tóbaki til reyklausra: „Góðan daginn, ég fæ kannski hjá þér smávindla.“ „Uuuuu. Ertu reykingamaður?“ „Nei, ég er reyndar hættur sjálfur.“ „Þá get ég ekki afgreitt þig. Ríkisstjórnin var að setja bann.“ Hérna sló ég á létta strengi. Það er óviðeigandi því að stjórnmál eru grafalvarleg, ekki satt? Stundum er bara ekki annað hægt. Við þurfum að snúa frá óreiðustjórnmálum og lausatökum síðustu ára. Handarbaksvinnubrögð og fúsk eiga ekki rétt á sér. Það þarf að vanda sig. Það er kallað eftir meiri heiðarleika í stjórnmálum og meiri sanngirni í samfélaginu. Þrátt fyrir ömurlegar uppákomur í pólitíkinni hafa makríll, ferðamenn, lágt olíuverð o.fl. hjálpað til og margt lítur betur út, sérstaklega ef við horfum á meðaltalið. Það segir bara því miður ekki allt. Það eru hópar út undan í þessum uppgangi. Aukin kostnaðarþátttaka í velferðarkerfinu, takmarkanir á þjónustu og grotnandi innviðir gera hlutskipti þessara hópa enn verri. Það er kerfislægt verið að takmarka aðgengi að samfélaginu og það þarf að stoppa. Sagan hefur sýnt að við erum bjartsýn þjóð og setjum markið hátt. Verum ekki þeir aumingjar að þora ekki að tryggja að samfélagið sé raunverulega fyrir alla. Hendum okkur bara í þetta og fáum sem flesta með í verkið. Þetta er ekkert stórmál, annað eins hefur verið gert. Björt framtíð hefur staðið vaktina á Alþingi. Við höfum staðið við okkar gildi um að stunda betri og heiðarlegri stjórnmál. Við höfum haft kjark til þess að horfa til framtíðar, horfa á langtímasjónarmið. Við höfum stutt gott og staðið hörð á móti fúski, höfum unnið eins í sveitarstjórnum, staðið fyrir umbótum og langtímahugsun. Björt framtíð á í farsælu meirihlutasamstarfi í Hafnarfirði, á Akranesi, í Kópavogi og Reykjavík þar sem meira en helmingur landsmanna býr. Þar störfum við með öllum flokkum sem eiga sæti á Alþingi, nema reyndar Framsóknarflokknum. Það væri auðvelt að standa hér og moka út loforðum. Ég tek undir með öllum öðrum um að það þurfi átak í heilbrigðismálum og menntamálum, það þurfi stöðugleika og átak í samgöngumálum, en við þurfum líka átak í að ræða af hverju okkur hefur ekki tekist að fara í þetta átak fyrr. Við þurfum að komast að því hvernig við eigum að koma hlutunum í verk, það er ekki nóg að segja það bara mánuði fyrir kosningar. Það sem gildir á endanum er trúverðugleiki og góður vilji. Við í Bjartri framtíð hlökkum til að taka til hendinni og axla ábyrgð. Þótt ég hafi sagst hlakka til kjörtímabilsins í ræðu minni fyrir þremur árum verð ég að viðurkenna að því lýkur ekki mínútu of snemma eftir það sem á undan er gengið. Horfum fram á við, skiljum við fúsk og óreiðu síðustu ára og göngum óhrædd til kosninga því að framtíðin er björt. - Góða ferð.

Kæru landsmenn. Við lifum á umbrotatímum þar sem gríðarlega hraðar umbreytingar eiga sér stað, við okkur blasir flókin og ógnvænleg heimsmynd þar sem öfgar og popúlismi eru orðin yfirþyrmandi veruleiki sem ógnar tilveru okkar allra. Spillingin flæðir upp á yfirborðið í algerri síbylju og áreitið er orðið svo mikið að langtímahugsun og samkennd á undir högg að sækja. Það sem allir fyllast vandlætingu og reiði yfir í dag er orðið að gamalli tuggu eftir viku, ný spilling opinberast og heltekur alla umræðu án þess að fundnar hafi verið leiðir til að taka á því sem skók þjóðina vikuna áður. Því er svo mikilvægt að gera sig meðvitaðan um aðferðafræði þeirra sem etja ólíkum hópum hverjum gegn öðrum til að komast til valda. Til dæmis er enginn málflutningur eins ömurlegur og forsmár og að stilla hvorum gegn öðrum tveimur viðkvæmum hópum samfélagsins í stað þess að horfast í augu við að það er kerfislæg ástæða fyrir því að þeir sem eru aldraðir, veikir eða öryrkjar þurfa að búa við erfið kjör. Sú neyð er ekki fólkinu að kenna sem leitar hér skjóls frá stríði og ógn. Ástæðan byggir fyrst og fremst á þeirri staðreynd að auði þjóðar er ekki skipt jafnt og þeir sem græða mest á auðlindum þjóðarinnar eru jafnframt að gera það á kostnað þeirra gömlu, fátæku og veiku. Síðan Píratar urðu til höfum við áunnið okkur mikið traust meðal þjóðarinnar. Það kom okkur eiginlega algerlega á óvart en áhuginn og traustið hefur eðlisbreytt flokknum og við þurft að leggjast á allar árar til að vera undir það búin að takast á við meiri ábyrgð en við gerðum okkur í hugarlund þegar við stofnuðum flokkinn fyrir örfáum árum. Það hefur kallað á bæði yfirgripsmikla heildarsýn á hvert við ætlum okkur að stefna með ykkur, þjóðinni, inn í framtíðina og nýja hugsun um hlutverk stjórnmálaafla við að efla hlutdeild almennings í þátttöku, ákvörðun og ábyrgð í lýðræðissamfélagi. Það er frábært að skynja að svo margir eru tilbúnir að vera með í þessari valdeflingu og valddreifingu sem raun ber vitni. Það traust sem okkur hefur verið sýnt í skoðanakönnunum kallar á auðmýkt og mikla vinnu til að sýna í verki að hægt sé að breyta samfélagsgerð okkar til langframa í góðri sátt við þjóðina. Það er hægt með raunsæjum kerfisbreytingum þar sem úrelt, flókin og oft mannfjandsamleg kerfi eru sett til hliðar með nútímalegri stjórnarháttum. Ef okkur tækist til að mynda að fá aðra flokka með okkur í lið um að gera með sér samkomulag um að fyrir kosningar lægju fyrir drög að stjórnarsáttmála þeirra sem vilja vinna saman eftir kosningar mundi það breyta stjórnmálunum til langs tíma og verða vonandi til þess að fólk fái aukið traust á Alþingi. Þá lægju málamiðlanirnar fyrir fyrir fram og hin dæmigerðu vonbrigði nánast strax eftir kosningar væru fyrirbyggð. Slík tilraun kallar líka á raunsæi kjósenda. Það er ekki hægt að breyta öllu á einu bretti, en það er hægt að búa til nýja ferla svo mikilvæg vinna sé ekki sett í ruslið þegar nýjar stjórnir taka við. Það hefur t.d. allt of oft gerst varðandi heildræna nálgun við langtímastefnumótun heilbrigðisþjónustunnar. Píratar hafa einbeitt sér að því að móta stefnu á nýjum og traustum grunni þar sem þung áhersla er lögð á aukna aðkomu almennings að ákvarðanatöku, eftirliti með verkum kjörinna fulltrúa og leiðum til að kalla fólk til ábyrgðar með lögum sem hafa nú þegar verið skrifuð í nýju stjórnarskrána sem safnar því miður ryki í þingheimum. Viðstöðulaust erum við áminnt um hve mikilvægt og gæfuríkt það hefði verið að lögfesta þennan nýja samfélagssáttmála og því hafa Píratar ákveðið að stjórnarskrá fólksins verði fyrsta mál á dagskrá fáum við til þess umboð. Okkar helstu markmið fyrir næsta kjörtímabil eru eftirfarandi: 1. Uppfærum Ísland með nýju stjórnarskránni. 2. Tryggjum réttláta dreifingu arðs af auðlindunum. 3. Endurreisum gjaldfrjálsa heilbrigðisþjónustu. 4. Eflum aðkomu almennings að ákvarðanatöku. 5. Endurvekjum traust og reynum að tækla þessa spillingu. Píratar hafa mótað tíu ára áætlun dregna saman úr yfir 100 stefnumálum sem grasrótin okkar hefur unnið að hörðum höndum við að skrifa undanfarin ár og samþykkt í kosningakerfi okkar. Í þeirri vinnu hafa Píratar greint hvar mest aðkallandi breytingar þurfa að eiga sér stað svo hægt sé að tryggja velferð allra samfélagshópa. Við erum rík þjóð og því er algerlega óásættanlegt hve margir lifa við fátækt og óvissu um velferð sína. Við viljum finna lausnir sem eru ekki bara plástrar heldur lausnir sem fara í snarrótina á samfélagi okkar til að fyrirbyggja endalaust rugl og hringl með þau réttindi sem fólk á að geta gengið að án þess að rekast stöðugt á veggi og ranglæti. Við teljum nauðsynlegt að valdefla hjarta lýðræðisins sem á að slá á Alþingi í öllum sínum fjölbreytileika. Þar er hægt að opna alla vinnu og draga meiri ábyrgð á herðar öllum flokkum sem vinna þar. Það gengur ekki lengur að þingið sé svo máttlaust gagnvart framkvæmdarvaldinu að undantekningalaust sé þingmálum sem fela í sér meiri háttar breytingar mokað inn í þingið langt eftir að lokaskilafrestur er útrunninn og málin dregin blindandi í gegn án þess að hægt sé að gæta alvörusamráðs og upplýsinga gagnvart þeim sem þurfa að lúta þessum lögum, ykkur. Það er dapurlegt til þess að hugsa að það sé einatt síst eftirsóknarvert að vera forseti þingsins af hugsanlegum embættum og að forseti sem þó á að hafa hið raunverulega dagskrárvald hafi ekki umboð til að framfylgja sínum eigin áætlunum. Þetta er ekkert nýtt og virðist vera einkennandi fyrir stjórnsýslu okkar. Píratar vilja forseta Alþingis sem þorir að standa uppi í hárinu á ráðherrum þegar þeir verða of bráðir í að koma með mál of seint í þingið og senda vanbúin mál aftur upp í ráðuneyti. Orð eru mögnuð, sér í lagi orð í lagatexta. Þau hafa áhrif á raunverulegt fólk og réttindi þess. Því megum við þingmenn aldrei gleyma. Mörg verkefni bíða allra flokka sem hafa áhuga á að vinna að því að móta nýja Ísland. Skotgrafir gamla Íslands eru bæði tilgangslausar og hundleiðinlegar. Ef við viljum stöðva flæði fólks frá landinu verðum við að nútímavæða landið og gefa ungu fólki tilfinningu fyrir því að hér sé mögulegt að búa án þess að vera skuldaþræll. Píratar eru sá flokkur sem hefur hvað mestan fjölda af ungu fólki sem hefur lýst sig reiðubúið að taka þátt í móta samfélagið sitt. Það er stórkostlegt ævintýri að eiga smávegis í því að hafa verið með í að búa til þannig pólitískt hreyfiafl. Það vekur upp von og kraft að sjá allt þetta fólk leggja svo mikið á sig til að taka þátt í að búa til samfélag. En píratar eru ekki bara ungt fólk, við höfum líka okkar silfurgráa her og reynslumikið fólk sem miðlar þekkingu á milli ólíkra samfélagshópa og áhugasviða. Að vera pírati þýðir í hugum margra í dag að vilja kerfisbreytingar. Kerfin eru grisjótt og götótt og alveg kominn tími á að prófa nýja aðferð við að gera eitthvað í því. Margir eru feimnir við að Ísland sé best í einhverju eftir allt sem á undan er gengið, en Ísland má alveg vera í fararbroddi með eitthvað annað samfélagslegt en útrásarvíkinga og heimsmet í sitjandi ráðherrum með eignir í skattaskjólum. Við vorum stolt af því að standa með nýjum lýðræðisríkjum á undan öllum og getum verið stolt af nýju stjórnarskránni og hvernig hún var unnin. Almenningur hafði miklu meiri aðkomu að gerð hennar en áður hefur verið gert í heiminum. Nýja Ísland er að brjóta sér leið í gegnum þær sprungur sem komu í jarðskjálfta hrunsins. Lögfestum nýja samfélagssáttmálann okkar. Hann má hafa hnökra, ekkert er fullkomið eða hoggið í stein, hnökra má laga með tíð og tíma. Ég er sannfærð um að hluti af því ferli sem við þurfum að fara í til að geta gert upp hrunið sé fólgið í þeirri vissu að við gerðum eitthvað magnað úr erfiðum efnivið og gátum leyft okkur að búa til sameiginlega sýn um hvernig við endurspeglumst í okkar æðstu lögum. Þessi þjóð sem ég sé í nýju stjórnarskránni er þjóð sem mér finnst gott að tilheyra. - Takk fyrir að hlusta.

Kæru landsmenn. Kjörtímabilið sem nú er að ljúka hefur einkennst af deilum um heilbrigðismál, ekki síst verkföllum lækna, hjúkrunarfræðinga og annarra sérhæfðra starfsstétta. Öllum er ljóst að efla þarf heilbrigðiskerfið og núverandi ríkisstjórn hefur í samningum við lækna lofað bót og betrun. Við þetta loforð hefur hún ekki staðið. Þrátt fyrir undirskriftir 86.000 Íslendinga gera áætlanir ríkisstjórnarinnar ekki ráð fyrir viðunandi uppbyggingu í heilbrigðismálum. Um þetta eru allir sem til þekkja sammála. Íslenskir læknar vildu samkeppnishæf laun við lækna á Norðurlöndunum. Það fengu þeir. Íslenskur almenningur vill einnig sambærilegt heilbrigðiskerfi og almenningur á Norðurlöndunum býr við. Það hefur íslenskur almenningur enn ekki fengið og mun ekki fá ef núverandi ríkisstjórn heldur velli. Veikt fólk á Íslandi þarf ekki að búa við lakari aðhlynningu en veikt fólk á Norðurlöndunum almennt gerir. Til að breyta þessu þarf metnað og áræðni. Við í Samfylkingunni ætlum að byggja upp besta heilbrigðiskerfi í heimi og biðjum kjósendur um að veita okkur umboð til þess. Við ætlum að setja miklu meiri peninga í heilsugæsluna svo hún geti tekið á móti öllum sem kenna sér meins og við ætlum henni veigamikið hlutverk í að stórefla sálfræði- og geðheilbrigðisþjónustu. Við ætlum að stytta biðlista þannig að enginn þurfi að bíða lengur en þrjá mánuði eftir viðeigandi aðgerð eða þjónustu. Við viljum bjóða upp á gjaldfrjálsa heilbrigðisþjónustu og þar eru fyrstu skrefin að lækka kostnað þeirra sem eru alvarlega veikir og langveikir. Við ætlum líka að auka sérfræðilæknaþjónustu í hinu opinbera heilbrigðiskerfi fyrir alla íbúa landsins og skapa heilbrigðisstarfsfólki starfsaðstæður sem standast samanburð við Norðurlöndin. Þess vegna ætlum við að hraða uppbyggingunni við Hringbraut til að auka öryggi sjúklinga, bæta aðstæður starfsfólks með byltingarkenndum hætti og efla vísindastarfið. Öflugir ríkisreknir spítalar eru lykillinn að besta heilbrigðiskerfi í heimi. Samfylkingin hafnar því frekari einkavæðingu í heilbrigðismálum. Góðir landsmenn. Við í Samfylkingunni þurfum ykkar atkvæði í kosningunum til að geta hækkað lífeyrisgreiðslur almannatrygginga. Okkur finnst skammarlegt að þeir sem minnst hafa fái 185.692 kr. í vasann á mánuði og að í nýju frumvarpi hægri stjórnarinnar eigi að setja 5 nýja milljarða inn í kerfið þar sem þessi hópur fær ekki neitt. Við ætlum að hækka greiðslur almannatrygginga strax og greiða fólki afturvirkt til 1. maí 2016 svo tekjur eldri borgara og öryrkja fylgi þróun á vinnumarkaði. Við höfum lagt fram tillögur um 300.000 kr. fyrir lífeyrisþega á sama tíma og launafólk og ætlum að afnema hinar alræmdu krónu á móti krónu skerðingar, líka fyrir öryrkja. Þessar tillögur okkar hafa stjórnarflokkarnir fellt, ekki bara einu sinni, heldur þrisvar. Við í Samfylkingunni fögnum fjölgun eldri borgara. Það þýðir að fólk er heilbrigðara og fær að njóta lífsins lengur. Við höfum hins vegar áhyggjur af því að ungt fólk hafi ekki ráð á því að eignast börn. Þess vegna, góðir landsmenn, biðjum við í Samfylkingunni um stuðning ykkar til að geta tvöfaldað stuðning við barnafjölskyldur með hækkun barnabóta og betra fæðingarorlofskerfi. Hámarksgreiðslur verða 600.000 og fæðingarorlofið lengt í 12 mánuði. Við lengdum reyndar fæðingarorlofið undir lok síðasta kjörtímabils en það var eitt af fyrstu verkum hægri stjórnarinnar að stytta það aftur í níu mánuði. Það var gert um svipað leyti og hún lækkaði veiðigjöld á útgerðina. Kæru landsmenn. 1% landsmanna á 507 milljarða í hreinni eign. Nú vitum við líka að óvenjumargir Íslendingar eiga eignir í skattaskjólum sem bætast ofan á þessar eignir. Í þeirra hópi eru forustumenn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Við í Samfylkingunni vinnum ekki fyrir skattaskjólsfólkið heldur venjulegt fólk. Skattaskjólsfólkið lækkaði veiðigjöld á útgerðina, afnam sérstakan raforkuskatt á stóriðju, lækkaði virðisaukaskatt á ferðaþjónustu og afnam auðlegðarskatt á ríkasta fólkið. Við í Samfylkingunni viljum nota þessa peninga í þágu okkar allra því að við viljum heilbrigðara samfélag.

Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Það er óþreyja í loftinu. Í hverjum málaflokknum á fætur öðrum er kallað eftir fjármunum og breytingum. Eftir þrengingar síðustu ára hefur nú á þessu kjörtímabili orðið viðsnúningur í rekstri ríkissjóðs og árangur Íslands hefur farið fram úr björtustu vonum svo eftir er tekið. Við skulum ekki gleyma því að það eru örfá ár síðan Ísland rambaði á bjargbrúninni. Nú er tíðin önnur. Það er nóg af peningum, heyrist hvarvetna. Við séum í færum til að gera alla hluti, það sé nóg til. Þetta ákall er eitt skýrasta dæmið um þann árangur sem við höfum sameiginlega náð. En að sama skapi þarf að fara með gát. Árangur næst ekki af sjálfu sér og verkefninu er aldrei lokið. Ríkissjóður er enn skuldsettur og forgangsatriði er að lækka skuldir áfram. Það þarf að halda áfram að taka réttar ákvarðanir. Það er öllum áskorun að stjórna á góðæristímum. Þá reynir á að standa á bremsunni á ákveðnum sviðum en sýna meiri undanlátssemi á öðrum. Við þurfum núna að forgangsraða, huga að nauðsynlegum innviðaverkefnum og horfa til framtíðar. Það má aldrei gleyma að við erum að ráðstafa sameiginlegum fjármunum okkar allra. Við setjum stefnuna á heilbrigðiskerfi okkar. Við setjum stefnuna á grunnþjónustuna. Við hugsum fyrst og fremst um að tryggja að efnahagslegur ábati sem nú er í höfn renni til allra landsmanna, ekki síst til þeirra sem veikar standa og þurfa á stuðningi að halda. Á sama tíma ætlum við að ná árangri á þessum sviðum auk þess að mæta brýnum verkefnum í samgöngu- og löggæslumálum. En við verðum líka að horfa inn í framtíðina og spyrja okkur á hvaða grundvelli verði gróska Íslendinga til lengri tíma. Sá tími er nefnilega liðinn að stjórnmálamenn eða stjórnmálaflokkar ákveðið fyrir fólk hvað það eigi að starfa við og hvernig það eigi að haga sér, hafi það þá nokkurn tíma verið þeirra hlutverk. Við verðum að átta okkur á því að við lifum á tímum byltingar tækni og vísinda þar sem samkeppnishæfni okkar og velgengni ræðst í æ ríkara mæli af getu okkar til að þróa og skapa og ryðja nýjar brautir. Þetta er alþjóðleg þróun sem við erum hluti af. Þessar breytingar hafa orðið hér t.d. í sjávarútveginum þar sem hugvitið og þekkingarsköpunin hefur beinlínis eflt verðmætasköpun í greininni. Allt á grundvelli menntunar, vísinda og þróunar. Markmiðið er að fjölga stoðum atvinnulífsins á grundvelli menntunar og um leið velferðar í landinu. Mikil tækifæri felast í því að nýta sem best það sterka háskóla- og tækniumhverfi sem hér er til nýsköpunar og þróunar. Við eigum að hugsa um menntakerfið sem mótorafl, skólana, rannsóknirnar, vísindastarfið. Það þarf að efla sköpunarkraft og frumkvæði. Aðeins þannig höfum við aðgengi að hæfu starfsfólki til framtíðar og aðeins þannig tryggjum við komandi kynslóðum næg tækifæri. Við þurfum að halda áfram að hugsa um menntun smábarnanna, íslenskuna, máltæknina sem er algert grundvallaratriði svo móðurmál okkar fylgi eftir og lifi í tækniþjóðfélagi nútímans. Nú er það þannig að hlutfall þeirra sem útskrifast úr tækni- og raungreinum á háskólastigi er lægst á Íslandi á Norðurlöndunum og þessu þurfum við að breyta. Við þurfum og eigum að hugsa um stuðning ríkisins við námsmenn og í því sambandi er frumvarp menntamálaráðherra um LÍN gríðarlega mikilvægt innlegg sem ég veit að stúdentar bíða að sjálfsögðu eftir að Alþingi afgreiði. Ríkisvaldið á ekki að velja sér atvinnugreinar, eina frekar en aðra. Það á ekki að vera hlutverk þess. Þvert á móti á ríkið að skapa frjóan jarðveg til rannsókna, öfluga innviði og færni svo hausinn á okkur sjálfum komist á flug og til verði tækifæri sem enginn hefur í dag hugmynd um hver verða. Við höfum þegar tekið skref í þessa átt. Með stefnu- og aðgerðaáætlun vísinda- og tækniráðs var stórt skref stigið. Með því að breyta lögum um útlendinga þannig að hægara sé um vik að fá erlenda sérfræðinga til landsins sem er algert lykilatriði fyrir Ísland á komandi árum, með frumvarpi um LÍN, með styttingu grunnnámsins og með hvítbók í lestri auk máltækninnar. Núna þurfum við að halda áfram á þessu sviði. Við þurfum að taka stór skref fram á við. Góðir landsmenn. Kosningarnar í október eiga nefnilega að snúast um framtíðina. Þær eiga að snúast um möguleika okkar til að vera í fremstu röð. Þá skiptir máli hvernig er stjórnað. Á grundvelli traustrar efnahagsstjórnar og stöðugleika getum við undirbúið landið okkar, framtíðarkynslóðirnar, fyrir framtíðina. Svigrúmið er sem betur fer til staðar í ríkisfjármálum en við vitum að verkefnin eru víða. En það er enginn vafi að á næstu árum verður að horfa til menntakerfisins, hvort sem litið er til grunnmenntunar, háskólanna eða framlags til samkeppnissjóða í vísindum og nýsköpun. Þar liggja stóru tækifæri Íslands í framtíðinni. - Góðar stundir.

Forseti. Góðir landsmenn. Í vor voru forustumenn ríkisstjórnarflokkanna staðnir að því að hafa átt peninga í skattaskjólum. Þeir földu peningana sína fyrir kjósendum á Íslandi þegar þeir þurftu á atkvæðunum að halda en kjósendur þurftu traust. Þeir voru meðal þeirra sem földu peningana sína fyrir skattkerfinu á Íslandi þannig að skattkerfið vissi ekki um peningana þeirra. Þeir földu peningana sína fyrir velferðarkerfinu á Íslandi, líka þegar hrunið var og velferðarkerfið sárvantaði hvern einasta eyri. Þeir földu peningana sína og það komst upp. Þeir gagnrýna nú aðallega þá sem flettu ofan af þeim. Þeir iðrast ekki, þeir hafa ekki beðist afsökunar heldur kenna þeim um sem afhjúpuðu spillinguna. Þess vegna er eldhúsdagurinn núna í september vegna þess að þjóðinni ofbauð þegar spillingin vall fram yfir samfélagið allt. Þess vegna á að fara að kjósa. Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill samfélag gegn spillingu, samfélag sem byggist á heiðarleika og jöfnuði, samfélag sem hafnar misrétti. Eitt af þingmálum okkar í vetur er að taka á spillingunni, rannsaka skattaskjólin og finna raunverulegar leiðir til að loka fyrir þau. Það verður að taka á þessum málum þannig að sjúkrahúsin á Íslandi, heilsugæslustöðvarnar, skólarnir, vegirnir, börnin, aldraðir og öryrkjar fái að vita um þá peninga sem liggja í skattaskjólum svo hægt sé að skattleggja þá eins og allan almenning, svo það sé hægt að nota þessa peninga hér á Íslandi því að þessir peningar hafa orðið til á Íslandi, í íslensku samfélagi, með viðskiptum á Íslandi, með því að kaupa og selja hvers kyns vörur og þjónustu. Þessir peningar eiga að skila sér til samfélagsins. Herra forseti. Í þessum ræðustól höfum við þingmenn stjórnarandstöðunnar staðið í þúsundum tilvika til að tala fyrir góðum málum, til að gera góð mál betri, einnig mál frá stjórnarflokkunum, til að gera ótæk mál skárri og sum jafnvel góð því að við gerum ekki mun á málum eftir því hver flutningsmaðurinn er heldur inntaki málanna sjálfra. Við beittum okkur saman, þingmenn stjórnar og stjórnarandstöðu, fyrir því að setja ný útlendingalög. Við lukum saman lagasetningu um millidómstig og um náttúruvernd. Þannig á Alþingi að vera og þannig getur Alþingi unnið þegar stjórnarandstaðan er ábyrg. En við höfum líka talað gegn málum - gegn vondum málum. Við höfum markvisst tafið og jafnvel stöðvað mál. Þannig eru þingsköpin sem betur fer. Allt þetta kjörtímabil hefur þingflokkur Vinstri grænna tekið þátt í að skapa samstöðu allra stjórnarandstöðuflokkanna. Það hefur mjög oft skilað miklum árangri. Það sýnir að þessir flokkar geta unnið vel saman þegar mikið liggur við. Þessir flokkar eiga að stefna að því að vinna saman að afloknum kosningum og ná samstöðu um nýja stefnu og bætt vinnubrögð, samstöðu um félagshyggju, heiðarleika og jöfnuð. Fyrir slíkri samstöðu munum við vinstri græn beita okkur hér eftir sem hingað til. Málefnaáherslur okkar vinstri grænna í kosningabaráttunni snúast um aukinn jöfnuð og baráttu fyrir heiðarlegu samfélagi. Við munum leggja áherslu á aukið fé til opinberrar heilbrigðisþjónustu og afnám sjúklingagjalda og að heilbrigðisþjónustan sé í félagslegri eigu. Við lítum á heilbrigðisþjónustu sem mannréttindi. Við erum á móti því að einkaaðilar græði á veikindum fólks. Við viljum sinna fólki en ekki græða á því. Við viljum ekki tvöfalt kerfi. Við munum leggja aukna áherslu á menntamál. Í skólunum er framtíðin, börnin okkar og unga fólkið. Framhaldsskólakerfið hefur verið vanrækt af þessari ríkisstjórn, verkmenntaskólarnir eru að stöðvast vegna peningaleysis og þriggja ára kerfi var sturtað yfir framhaldsskólana án samráðs. Nú á að breyta námslánakerfinu með styrkjum til allra, líka þeirra ríku, með því að hækka vexti á námslánum, líka til þeirra sem eru ekki ríkir. Allt skólakerfið á skilið betri stjórnvöld. Við viljum kalla saman þjóðfund um atvinnustefnu þar sem verði kallað til samstöðu um sjávarútveginn, landbúnaðinn, ferðamennskuna, um nýja stefnu í sjálfbærri sátt við náttúru og auðlindir. Við leggjum líka áherslu á að fjármunirnir af ferðamennskunni skili sér til sveitarfélaganna, höfuðborgarsvæðisins og í vegina sem eru orðnir hættulegir - slysin fleiri en nokkru sinni fyrr. Við viljum sækja fjármuni til þeirra sem eiga fjármuni, ríku útgerðanna, og við munum beita okkur fyrir því að sækja peningana í Panama-skjólin og efna til víðtækra aðgerða gegn skattsvikum. Ríkissjóður og sveitarfélög tapa tugum milljarða á ári á skattsvikum, peningum sem dygðu til að reka bæði Háskóla Íslands og háskólasjúkrahúsið. Við munum beita okkur gegn skattasvikum, gegn Panama-pólitíkinni, en við munum líka beita okkur gegn kynþáttahatri, andúð á útlendingum og hatursorðræðu. Við viljum bæta Alþingi þannig að málefnaleg vinna einkenni okkar mikilvægu störf í þágu alls almennings. Þjóðin getur treyst okkur í umhverfismálum. Loftslagsmálin eru mikilvægustu umhverfismál samtímans. Stjórnmál framtíðarinnar munu snúast um afleiðingar ofhlýnunar jarðar. Við munum sinna loftslagsmálum af alvöru og náttúruvernd í þágu komandi kynslóða og náttúrunnar sjálfrar. Miðhálendisþjóðgarður verður forgangsmál á næsta kjörtímabili. Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Kosningabaráttan er að hefjast. Vinstri græn leggja fram góða framboðslista. Í ljós hefur komið að konur leiða listana í þremur kjördæmum af fimm. Einmitt núna, fyrir tíu mínútum, var verið að samþykkja framboðslistann í sjötta og síðasta kjördæminu. Einnig þar verður kona í forustu. Það er ekki af því að við séum betri en aðrir flokkar heldur vegna þess að við erum femínískur flokkur og leggjum áherslu á kynjasjónarmið í öllum málum. Breytingarnar þurfa að ná til okkar sjálfra. Stjórnmálaflokkarnir verða að byrja í eigin ranni eigi rödd þeirra að vera trúverðug í jafnréttismálum. Við erum að fara í kosningabaráttu. Vinstri hreyfingin – grænt framboð þarf að koma sterk út úr kosningunum. Þjóðin þarf á því að halda og þarf einmitt nú að geta valið félagshyggju, heiðarleika og jöfnuð. Þannig viljum við vera og vanda okkur við það. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Ágætu landsmenn. Þegar við framsóknarmenn lítum um öxl yfir það kjörtímabil sem nú er að líða getum við gert það með stolti. Sá árangur sem náðst hefur er um margt ótrúlegur, bæði þegar kemur að stöðu ríkissjóðs en ekki síður stöðu almennings og atvinnulífs. Við lögðum af stað árið 2013 með þau fyrirheit að setja fjölskylduna og heimilin í forgang og það höfum við gert. Við fórum í almenna leiðréttingu á skuldum heimilanna og þær eru nú með því lægsta sem þekkist á Norðurlöndunum. Við komum á fót nýju húsnæðiskerfi sem á næstu árum mun veita þúsundum einstaklinga og fjölskyldna öruggt húsaskjól. Við höfum skapað grundvöll fyrir umtalsverðar launahækkanir, ekki hvað síst til þeirra lægst launuðu án þess að missa verðbólguna úr böndunum. Hvað þýðir þetta? Lægri skuldir og hærri laun fyrir fjölskyldurnar og heimilin. Við heimtum hundruð milljarða úr höndum kröfuhafa sem gjörbreytt hefur skuldastöðu ríkissjóðs og gert okkur kleift að auka enn við velferðina. Nýtt almannatryggingakerfi sem skilar tugum milljarða til viðbótar til ellilífeyrisþega á næstu árum liggur nú fyrir Alþingi til samþykktar fyrir kosningar. Við höfum forgangsraðað í þágu heilbrigðiskerfisins með því að hækka laun okkar öfluga og góða starfsfólks og bætt tækjakost. Nýjasta risaskrefið er svo nýtt greiðsluþátttökukerfi til að tryggja að stuðningur samfélagsins fari til hinna veikustu. Hvað þýðir þetta? Öflugra velferðarkerfi fyrir fjölskyldurnar og heimilin. Þrátt fyrir allan þennan árangur eða kannski frekar vegna hans og sterkrar stöðu ríkissjóðs eru verkefnin fram undan mörg og stór. Við erum vonandi að ná samkomulagi við öryrkja til að tryggja þeim kjarabætur á borð við þær sem ellilífeyrisþegar munu fá með nýjum lögum um almannatryggingar. Við þurfum að hækka enn frekar hámark fæðingarorlofs og lengja það fyrir báða foreldra og við þurfum að halda áfram með tilraunaverkefni með BSRB um styttingu vinnuvikunnar í þágu fjölskyldna. Með hærri launum, styttri vinnutíma og lengra fæðingarorlofi getum við gert foreldrum kleift að eyða meiri tíma með börnunum sínum. Og áfram þurfum við að vinna að því að losa heimilin af skuldaklafa bankanna. Uppbygging virks leigumarkaðar er hafinn með nýjum húsnæðislögum. Með honum fær tekjulægra fólk, svo sem aldraðir, öryrkjar, námsmenn og láglaunafólk, möguleika á tryggri langtímaleigu og svigrúm til að safna fyrir útborgun í eigin húsnæði. Ég spyr enn á ný: Hvað þýðir þetta? Raunverulega valkosti í húsnæðismálum fyrir fjölskyldurnar og heimilin. Ríkið hefur nú endurheimt tvo stærstu bankana af þremur úr klóm kröfuhafa. Nú þegar eru komnar fram hugmyndir um einkavæðingu eða almannavæðingu eins og það heitir víst núna. Í samþykktum síðasta flokksþings framsóknarmanna segir að Landsbankinn eigi að vera samfélagsbanki í eigu þjóðarinnar með það að markmiði að þjóna samfélaginu í stað þess að hámarka hagnað. Með breyttri eigendastefnu ríkisins mætti gera Landsbankann að raunverulegum samfélagsbanka en ekki þeim hagnaðardrifna einkabanka sem vill svo til að er í eigu ríkisins líkt og nú er. Samfélagsbankar eiga ekki að skila gríðarlegum hagnaði til eigenda sinna heldur einbeita sér að því að veita góða þjónustu á góðu verði. Það þýðir betra fjármálakerfi með lægri vöxtum sem vinnur fyrir fjölskyldurnar og heimilin í landinu í stað þess að gera okkur öll að skuldaþrælum þess. Virðulegi forseti. Kæru landsmenn. Ég var 12 ára gömul þegar ég flutti með móður minni, bróður og litlu systur í íbúð í félagslegu húsnæðiskerfi, sem þá var, í verkamannabústaðina í Breiðholti. Þá upplifði ég í fyrsta sinn að eiga öruggt þak yfir höfuðið eftir að hafa flækst milli leiguíbúða og landshluta um árabil. Ég veit að öruggt húsnæði er einn af hornsteinum góðs fjölskyldulífs og gott fjölskyldulíf er undirstaða heimilanna. Eftir því hef ég unnið. Ég vil búa í landi þar sem við eigum öll jafna möguleika, hvort sem við ólumst upp hjá einstæðum mæðrum eða hjá vel stæðum foreldrum. Ég vil að við öll höfum jöfn tækifæri sama hverra manna við erum eða hvaðan við komum. Þess vegna er ég í stjórnmálum og þess vegna er ég í Framsóknarflokknum.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Hér hafa fallið mörg orð um það hvernig flokkarnir ætla að bæta hag okkar Íslendinga. En auðvitað eru orð ekki sama og efndir. Kosningaloforð hafa vakið verðskuldaða tortryggni. Loforð stjórnmálanna eru ekki ljót í eðli sínu en það er ljótt að svíkja þau. Ég veit ekki um neina spádómskúlu sem virkar en þó er til leið til þess að sjá fyrir um hegðun og gjörðir fólks, líka okkar stjórnmálamanna. Hún er einfaldlega sú að líta til þess sem viðkomandi hefur áður gert. Hegðun og aðgerðir í dag hafa besta forspárgildið á það hvað við munum gera á morgun. Aðalatriðið í pólitík er að gera það sem maður segist ætla að gera. Það gerum við í Bjartri framtíð. Við höfum breytt aðferðum og vinnubrögðum í stjórnmálum. Við höfum verið brú á milli mismunandi sjónarmiða. Það hefur oft verið snúið því að pólitíkin er vön að skipa fólki í stríðandi fylkingar. Við höfum unnið þannig á þingi og við höfum unnið þannig í sveitarfélögum og það hefur breytt miklu. Björt framtíð er flokkur sem stendur í lappirnar, er trúr sinni meiningu í málum þar sem aðrir flokkar annaðhvort slægjast eftir atkvæðum eða hræðast atkvæðamissi. Þannig var það í skuldaniðurfellingunni sem Björt framtíð var andvíg. Hún var bruðl með skattfé almennings til að greiða niður sum verðtryggð lán á Íslandi. Ekki námslán hinna ungu heldur aðeins íbúðalán þeirra sem þegar höfðu komið sér þaki yfir höfuðið. Svona var þetta líka í búvörusamningunum þar sem Björt framtíð stóð einn flokka á móti. En aðrir greiddu leiðina fyrir rándýrum samningum um gamla Ísland. Þá höfum við líka staðið fast á móti sérstökum skattaívilnunum sem standa í raun stóriðjunni einni til boða. Þarna er kostnaðinum alltaf velt yfir á aðra, hvort sem það er almenningur eða önnur fyrirtæki. Stóriðjan fær afslátt af sköttum og gjöldum, hún fær ódýrt rafmagn og línulagnir heim að dyrum. Hún fær meira að segja stundum jarðgöng, eins og dæmin sanna. Milljarðarnir fara úr ríkiskassanum, en hvar eru allir milljarðarnir sem áttu að koma inn í staðinn? Við í Bjartri framtíð viljum ekki þá stefnu. Ísland þarf hana ekki. Það er fjárhagsleg áhætta fólgin í henni og við erum að eyðileggja fyrir ferðamennskunni, sem er sú atvinnugrein sem veitir okkur mestar gjaldeyristekjur. Björt framtíð hefur staðið vörð í mannréttindamálum, málefnum barna og málefnum ungs fólks. Við höfum líka verið leiðandi í innflytjendamálum því að við viljum fjölbreytt samfélag. Þeirri umræðu er langt í frá lokið. Í henni þarf að sýna kjark og þor. Þeir sem eru á móti aðstoð við flóttamenn bera ekki endilega hag Íslendinga fyrir brjósti. Þeim finnst réttlætanlegt að skilja eftir drukknandi börn í erlendum höfum. Það er ekki bara mannúðlegt, það er rétt að skjóta skjólshúsi yfir flóttamenn. Því fylgir líka samfélagslegur og efnahagslegur ávinningur. Það er beinlínis nauðsynlegt fyrir Ísland að fá fleira fólk hér inn til þess að vinna og standa með okkur að því að reka hér gott heilbrigðiskerfi og treysta góða innviði. Björt framtíð hefur sýnt stefnu sína og styrk á kjörtímabilinu en ég er líka óhrædd við að tala um það sem betur hefði mátt fara. Björt framtíð er frjálslyndur flokkur en við vorum ekki nógu samstillt þegar áfengisfrumvarpið var hér til umræðu. Þá hefur okkur verið legið á hálsi að hafa ekki aðgreint okkur nægjanlega frá öðrum flokkum. Ef til vill stafar það af því að við höfum lagt okkur fram um að veita góðum málum brautargengi óháð flokkadráttum. Það breytir því þó ekki að við erum trú sannfæringu okkar en reynum ekki að höfða til allra, enda leiðir svoleiðis stefna til flatneskju og engra breytinga. Björt framtíð er skipuð venjulegu fólki sem telur að með þátttöku sinni í pólitík sé það skylda sín að vinna í þjónustu fyrir almenning. Það eru aðrir sem sjá um sérhagsmunagæsluna. Sjálfstæðisflokkurinn er flokkur útgerðarinnar sem vill óbreytt ástand. Við, ólíkt þeim, viljum að þjóðin fái hærra verð fyrir sjávarauðlindina og viljum fara þá leið að bjóða upp kvóta á markaðslegum forsendum. Framsókn heldur sína varðstöðu um gamla Ísland og tjóðrar bændur og neytendur við meingallað kerfi sem virkar ekki vel fyrir neinn. Við, ólíkt þeim, og ólíkt Vinstri grænum, erum ekki hrædd við innfluttar matvörur og treystum bændum í samkeppni. Við, ólíkt Pírötum, viljum að listamenn og höfundar fái greitt fyrir vinnu sína sem dreift er á netinu. Það er tvískinnungur að samþykkja þjófnað eða siðferðisbresti á einum stað en fordæma hann annars staðar, eins og í skattaskjólum. Björt framtíð var nýi flokkurinn við síðustu kosningar. En við komum ekki úr innsta hring stóreignarmanna sem telja sig hlunnfarna af skrímsladeild Sjálfstæðisflokksins. Það hefur löngum talist slæm kaupmennska að versla gamalt vín á nýjum belgjum. Björt framtíð er frjálslyndur og grænn flokkur og við höfum sýnt með skýrum aðgerðum að við viljum kerfisbreytingar en ekki stöðnun. Við berjumst í þágu almennings gegn sérhagsmunum og við viljum halda þeirri baráttu áfram. Við höfum skýra sýn á betra samfélag og skýra sýn á leiðir til að ná þangað. Kosningar eru mikilvæg tímamót. Atkvæði ykkar er umboð til fjögurra ára. Nú er boltinn hjá ykkur. Eigið gott kvöld!

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Mig langar til þess að nota þessar eldhúsdagsumræður í kvöld til að rifja upp af hverju við göngum til kosninga að hausti. Það er nefnilega tilhneiging til að það falli í gleymsku í öllu því havaríi sem er í gangi á mölbrotnu stjórnarheimilinu þessa dagana. Við göngum til kosninga vegna þess að fólk er búið að fá nóg. Dropinn sem fyllti mælinn var Kastljóssþáttur einn 3. apríl í ár þar sem þáverandi forsætisráðherra vor gerði sjálfan sig og Ísland að fífli með því að ljúga. Loksins kom í ljós hvernig íslenskt bankakerfi hafði verið holað að innan af fáum með því að færa gróða af ofursölu fyrirtækja sem voru fengin með lánum úr íslenska bankakerfinu úr landi í skattaskjól á borð við Tortólu. Enn eitt spillingarmálið. Enn einu sinni. En þetta var mun sárara. Þarna vorum við gerð að athlægi á alþjóðavísu. Virðulegi forseti. Við göngum til kosninga núna hálfu ári á undan áætlun vegna þess að tuttugu þúsund manns komu á Austurvöll daginn eftir þennan víðfræga Kastljóssþátt til að sýna hneykslun sína, til þess að mótmæla, til þess að segja að nú væri bara komið nóg. Tuttugu þúsund manns því að það var loksins komið á hreint að það væru í reynd tvær þjóðir í þessu landi. Þjóðin sem má og hin sem ekkert má. Þjóðin sem á og hin sem ekkert á. Dropinn holar steininn ef hann fellur oft. Margir dropar hafa dunið á steinhjarta íslenskra stjórnmálamanna undanfarin ár og það stingur. Tuttugu þúsund manns komu saman á Austurvelli vegna þess að það var komið nóg. Það var komið nóg af því að skýjaborgir stjórnmálamanna gerðu þá ódauðlega og ósnertanlega. Teflonhúðaður stjórnmálamaður fortíðarinnar er ekki framtíðin. Það átti að vera hluti af lærdóminum eftir hrun. Traust til Alþingis er í sögulegri lægð og samt er allt að ganga svo frábærlega. Það er allt og uppleið og ég veit ekki hvað og hvað. En á sama tíma hefur hvert málið sem lyktar af spillingu og eiginhagsmunapoti komið fram. Lekamálið, riftun á aðildarviðræðum við ESB, Orka Energy, Borgunarmálið og svo loks Panama-lekinn. Þegar þessi önnur ríkisstjórn kjörtímabilsins tilkynnti myndun sína á látlausum blaðamannafundi á tröppum Alþingishússins tilkynnti hún einnig að það yrði kosið í haust. Þetta var loforð sem ríkisstjórnin gaf þjóðinni. Ekki stjórnarandstöðunni. Í beinni útsendingu í þokkabót með loðnum orðum um einhver mikilvæg mál sem þyrfti fyrst að klára. Hæstv. ríkisstjórn er hins vegar ekki að gera neinum greiða með því að troða sínum málum í gegn með offorsi á síðustu stundu í nafni þess að klára þurfi öll mikilvægu málin sem eru farin að slaga upp í fjölda arabískra nátta í samnefndum sagnabálki. Þessi ríkisstjórn er nefnilega búin að missa traust, trúverðugleika og umboð. Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Það er nauðsynlegt að byggja traust. Við gerum það ekki með því að ana áfram og neita að hlusta eða axla ábyrgð. Traust á stjórnmálum hvarf í hruninu. Þessi ríkisstjórn og sú sem á undan sat á þessu kjörtímabili, það var í þeirra verkahring að byrja að byggja upp þetta traust og þau brugðust. Þess vegna göngum við til kosninga í haust. Góðir landsmenn. Þetta kjörtímabil hefur verið kjörtímabil lyga og svikinna loforða. Það var logið að okkur í lekamálinu og það var logið að okkur um skattaskjól. Loforð beggja stjórnarflokka um þjóðaratkvæðagreiðslu voru svikin og loforð stjórnvalda til þjóðarinnar um nýja stjórnarskrá hefur aldrei verið efnt. Til að stuðla að því að þetta gerist ekki aftur er nauðsynlegt að ráðast í róttækar kerfisbreytingar. Við þurfum m.a. að samþykkja nýja stjórnarskrá sem tryggir gagnsæi, pólitíska ábyrgð valdhafa og bindandi aðkomu þjóðarinnar á milli kosninga. En við þurfum líka að breyta stjórnmálunum, hvernig við tölum og hegðum okkur. Leiðin til að auka traust milli þjóðarinnar og valdhafa í samfélaginu er ekki endalaust tal um betrumbót, skýjaborgir loforða og vona, það er fullreynt. Af hverju eiga kjósendur að trúa því að allt verði frábært ef þú kýst þennan eða hinn? Að heilbrigðiskerfið verði fullkomið? Að aldraðir og öryrkjar fái hitt og þetta? Að við verðum best í heimi og ég veit ekki hvað og hvað þegar loforðin hafa alltaf verið svikin? Kerfisbreytingar eru einfaldlega nauðsynlegar ef við ætlum að standa við það að byggja undir nýja Ísland, Ísland sem við einsettum okkur að byggja eftir hrun. Og við gerum það bara ef við erum ein þjóð sem vinnur saman í einu landi sem við eigum saman og ein þjóð þar sem sömu lög, sömu skattar og sama heilbrigðiskerfi er jafn gott fyrir alla.

Virðulegi forseti. Á nýju kjörtímabili munum við hafa einstakt tækifæri til að leggja nýjar grundvallarreglur efnahagslífsins þar sem hagsmunir venjulegs fólks verða settir í öndvegi. Við þurfum að grípa það tækifæri. Vöxtur sem byggir á bólugróða eykur á misskiptingu og skilur ekkert eftir þegar bólan er búin annað en að gera örfáa ríka. Við þurfum framleiðniaukningu og fleiri störf sem bjóða há laun, enda vinnum við lengur fyrir lægri laun en Norðurlandaþjóðirnar og við berum minna úr býtum hér en í grannlöndunum. Þannig getum við ekki haldið áfram. Við þurfum efnahagslegan stöðugleika, lækkun vaxta, alvörugjaldmiðil og opnun landsins fyrir samkeppni. Um allt land þarf uppbyggingu innviða, betri samgöngur og fjarskipti og meiri og fleiri tækifæri í menntun sem styðja svo aftur við sköpun fjölbreyttari og sífellt verðmætari starfa. Mikilvægur þáttur til að tryggja samkeppnishæfni landsins og halda í fólkið okkar er að fjárfesta í grunnstoðum opinberrar velferðarþjónustu, heilbrigðisþjónustu og menntakerfi sem rekið er fyrir almennt skattfé. Það er ekki bara vitlaust að loka framhaldsskólum fyrir fólki yfir 25 ára aldri og það er ekki bara sársaukafullur óþarfi að hafa áralanga biðlista eftir augnsteinaaðgerðum, liðskiptum eða lagfæringu á gáttaflökti, það er beinlínis vondur bisness og dregur úr framleiðni og velsæld fólks. Við erum heppin að búa við sterkar útflutningsatvinnugreinar, en við þurfum að styrkja þann grunn frekar og tryggja almenningi arð af auðlindunum. Allir sjá nú og sífellt fleiri viðurkenna jafnvel í ólíkum flokkum réttmæti stefnu okkar í Samfylkingunni um fyrningarleiðina. Við sjáum ferðaþjónustuna sem hefur sprungið út á undanförnum árum, en við sjáum líka að þar er mikið ógert í að hún leggi af mörkum með eðlilegum hætti og að ferðamenn greiði fyrir þá þjónustu sem nauðsynlegt er að byggja upp vegna þeirrar miklu fjölgunar. Við eigum ekki að greiða fyrir innviði ferðaþjónustunnar af almennu skattfé frekar en innviði sem aðrar atvinnugreinar kalla á. Við þurfum að fá arð af ríkiseignum og gefa ófrávíkjanleg fyrirmæli um samkeppni við sölu þeirra. Borgunarhneykslið á að verða einsdæmi, ekki fordæmi. Þess vegna eigum við ekki að selja fjármálakerfið óbreytt, eins og formaður Sjálfstæðisflokksins er að fitja upp á þessa dagana. Ef það verður gert munu nýir vildarvinir kaupa bankana og rukka íslenskan almenning og fyrirtæki um ofurvexti til að fá inn fyrir kaupverðinu - alveg eins og síðast þegar bankarnir voru seldir. Fyrst þarf að laga bankakerfið að þörfum almennings því að tækifærið til að gera það verður farið þegar ríkið er búið að selja sinn hluta í bönkunum. Við eigum að brjóta bankana upp og raða hlutunum upp á nýtt. Sumir þættir bankarekstrar eiga einfaldlega ekki heima með öðrum í fákeppnisumhverfi. Grunngreiðslukerfin eiga að vera aðskilin öðrum rekstri og öllum aðgengileg og koma þarf í veg fyrir áhættufjárfestingar með innstæður fólks og binda enda á ofurvald fjármálafyrirtækja yfir fólki. Virðulegi forseti. Fram undan eru kosningar til Alþingis. Ég veit vel að ásýnd stjórnmálanna er oft neikvæð. Mig langar samt að nota þetta tækifæri til að koma stjórnmálunum almennt til varnar. Við megum ekki gleyma því að þegar markaðsöflin brugðust þannig að eftir var tekið um allan heim árið 2008 og kreddan um að markaðir fyndu alltaf leið til að leiðrétta sig sjálfir var endanlega afsönnuð og efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar var í húfi reyndi á stjórnmálin og þau stóðust það próf. Þrátt fyrir allt hafa ákvarðanir sem teknar hafa verið síðan í þessum sal skilað Íslandi í fremstu röð. Stjórnmálin stóðust prófið vegna þess að þið brugðust ekki, tókuð þátt í stjórnmálastarfi, mættuð á kjörstað og létuð áherslur ykkar endurspeglast í ólíku gengi flokka og fólks frá einum tíma til annars. Gríðarlegar breytingar hafa orðið á mannvalinu í þessum sal fyrir ykkar tilverknað við undanfarnar kosningar. Þið hafið framhaldið í ykkar höndum. Ef við viljum gott samfélag þarf fólk sem vill vel að láta til sín taka, taka afstöðu og leggja gott af mörkum. Munum öll eftir því á kjördag og nýtum atkvæðisréttinn til að gera gott land betra.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Hlutverk okkar í þessum sal er núna að tala fyrir framtíðinni, þeirri framtíð sem við getum byggt saman. Við getum talað af bjartsýni, við getum talað af gleði, fyrir þeim tækifærum sem landið okkar hefur upp á að bjóða og hvernig við getum skapað ungu fólki spennandi framtíð hér á landi fyrir okkur öll og fyrir Ísland. Það gerum við fyrst og fremst og best með því að tryggja hér stöðugleika. Við berum okkur saman við aðrar þjóðir. Við eigum að bera okkur saman við aðrar þjóðir til að meta samkeppnishæfni okkar. Okkur hefur ekki tekist nægilega vel að festa í sessi stöðugleika á undanförnum áratugum. Á Íslandi er lág verðbólga. Á Íslandi hefur verið kaupmáttaraukning. Á Íslandi er nú nánast ekkert atvinnuleysi. Á Íslandi lækka skattar. Á Íslandi hafa skuldir heimilanna lækkað. Á Íslandi hafa skuldir fyrirtækja lækkað. Á Íslandi er nú forsenda fyrir stöðugleika. Í síðustu kosningum ræddum við um vandamálin, um atvinnulífið og nauðsyn þess að örva það og hvetja, að stöðva hallarekstur ríkisins og standa með heimilunum, að auka verðmætasköpun og ekki síst að reisa aftur við bjartsýni og áræðni fólks til að skapa sér sína eigin framtíð. Enginn þarf að velkjast í vafa um að okkur hefur tekist vel og árangurinn talar sínu máli. Við erum sannarlega á réttri leið. En við höldum því alls ekki fram að allt sé hér í stakasta lagi og ekkert þurfi að laga. Það er mikilvægt að hlusta og heyra gagnrýni og taka hana alvarlega, að bregðast við og bæta úr. En við byggjum á traustum og góðum grunni og við getum hvert og eitt tíundað mörg verkefni sem við viljum vinna að. Virðulegi forseti. Byggðir landsins hafa sannarlega mismunandi verkefni og tækifæri. Í grunninn byggir landsbyggðin á gömlu grundvallaratvinnuvegum okkar, iðnaði, sjávarútvegi, landbúnaði og þjónustu og nú ferðaþjónustu ásamt nýtingu náttúruauðlinda. Það skapar okkur tækifæri en líka nokkra sérstöðu. Eftirspurn eftir hreinum matvælum er að aukast og vitund um hollustu og heilnæmi er vaxandi. Þó ber á því að í samfélagi okkar er minnkandi skilningur á hagsmunum þessara atvinnugreina. Það er verkefni sem við verðum að sinna. Það vantar og oft skilning í umræðu um að verðmæti þurfi að verða til þannig að hægt sé að reka samfélagið. Það er ekki hægt að lofa og eyða ef skilningur er ekki á því hvernig á að skapa verðmæti til þess. Við okkur blasa mörg tækifæri til sóknar. Iðjukostir sem byggja á notkun á grænni raforku horfa nú til Íslands, iðjukostir sem byggja á vel menntuðu starfsfólki með tæknimenntun og því að hafa aðgengi að raforku sem jú er í verulegu magni en ekki í líkingu við þá stóriðju sem við helst þekkjum. Við byggjum líka byggðir okkar í vaxandi mæli á ferðaþjónustu. Ferðaþjónustan er í mínum huga það hreyfiafl sem helst er að breyta sveitum landsins. Umræða um ferðaþjónustu í þessum þingsal hefur jafnan snúist um hvernig hægt sé að skattleggja hana. Það er nálgun sem er örugglega ekki sú rétta. Horfum frekar til þess hvernig þessi öfluga atvinnugrein getur styrkt okkar samfélag og vinnum með henni að því. Umræðu um ferðaþjónustu verðum við ekki síst að nálgast út frá eignarréttinum. Við höfum verið of feimin við að láta þá hlið vinna með okkur að aukinni uppbyggingu á ferðamannastöðum sem við vildum gjarnan hafa í betra lagi. Ég er ekki að boða gjaldtöku af því að njóta landsins og horfa á landið heldur miklu frekar tækifæri til þeirra sem vilja selja grundvallarþjónustu á áningarstöðum. Þá á ferðaþjónustan ekki síður að láta sig varða umræðu sem í vaxandi mæli ber á, að með aukinni umferð ferðamanna skapist árekstrar við þá byggð og athafnalíf sem fyrir er. Því er mikilvægast af öllu að varðveita sem best samstöðu og samtal um þessa mikilvægu atvinnugrein. En ferðaþjónustan og forsendan fyrir byggð um land allt eiga sameiginlegt að þurfa góða vegi og góð fjarskipti. Á þessu ári næst stór áfangi í metnaðarfullu verkefni okkar að gerbylta fjarskiptainnviðum landsins. Ísland ljóstengt verkefnið undirbyggir að næstum allt láglendi á Íslandi í byggð geti í framtíðinni boðið upp á þráðlaust farnet í besta gæðaflokki afkasta og öryggis. Það þýðir að við lok þessa átaks árið 2020 getur Ísland státað af einu best tengda landi við alnetið fyrir íbúa okkar og gesti þess. Það skapar okkur mikla möguleika til þess að miðla upplifun af Íslandi í beinni útsendingu á samfélagsmiðlum. Góðir landsmenn. Með gleði og bjartsýni göngum við til kosninga í haust. Í kosningunum í haust skulum við kjósa stöðugleikann. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Nú líður að lokum þessa löggjafarþings og kosningar eru fram undan þar sem kjósendur vega og meta verk okkar sem höfum skipað Alþingi undanfarið kjörtímabil. Það er komið að því að við veljum stefnuna sem við teljum farsælasta fyrir samfélag okkar til næstu ára og stjórnmálamennina sem okkur þykir best treystandi fyrir þeim völdum og áhrifum sem felast í þingsetu og ríkisstjórnaraðild. Kosningarrétturinn, rétturinn til að taka þátt í ákvarðanatöku um hvernig samfélag við viljum hafa er óumræðilega mikilvægur. Hinn almenni kosningarréttur er styrkasta grunnstoð lýðræðisins og kosningar til þjóðþingsins farvegurinn fyrir vald fólksins til að móta samfélagið og stýra því. Val hvers og eins mótast af viðhorfi viðkomandi til þess hvernig samfélagsmálum verði best hagað en ekki síður af trausti á þeim einstaklingum sem bjóða sig fram til að framfylgja stefnunni sem stjórnmálahreyfingarnar bera fram. Eldhúsdagsumræðurnar ber nú að á óvenjulegum tíma og sama er að segja um alþingiskosningarnar. Eins og flestir vita á það sér þær skýringar að í vor sem leið varð þáverandi forsætisráðherra uppvís að slíkum óheilindum og lítilsvirðingu fyrir embætti sínu og hag þjóðarinnar, sem kennd hafa verið við Panama-skjölin, að almenningur þusti tugþúsundum saman til mótmæla hérna fyrir utan Alþingishúsið. Trúnaður hafði verið brotinn. Traustið var horfið og mótmælin voru til vitnis um að kjósendum var freklega misboðið og vildu afturkalla það umboð sem þeir höfðu veitt stjórnarliðum í alþingiskosningunum árið 2013. Góðir landsmenn. Eins og endranær leggja stjórnmálahreyfingarnar fram mismunandi stefnu fyrir kosningarnar. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði leggjum að vanda fram ítarlega stefnuskrá sem grundvallast á jöfnuði, jafnrétti, félagshyggju, náttúruvernd og mannréttindum. Við teljum að með því að grundvalla þjóðskipulag okkar og efnahag á félagshyggju í stað gróðahyggju muni okkur farnast betur. Við höfum ekki trú á því að setja einföld hagnaðarsjónarmið fjármagnseigenda ofar öllu öðru og við lítum svo á að jöfnuður og jafnrétti séu grundvallarforsendur farsældar einstaklinga og samfélags. Við teljum velferðarkerfið afar mikilvægt og við viljum að allir landsmenn njóti þess og þeir sem geti leggi sitt af mörkum til þess að viðhalda því. Það er vissulega krefjandi verkefni að viðhalda velferðarkerfi okkar og tryggja framtíð þess. Til þess þarf bæði gott skipulag í samtímanum og skýra framtíðarsýn en ekki síst trausta fjármögnun. Þar eru skatttekjur mikilvægastar og að mati okkar vinstri grænna ætti ekki að leita annað eftir fé til að greiða fyrir velferðarþjónustu. Við höfum ekki áhuga á að krefja sjúkt fólk um greiðslu fyrir heilbrigðisþjónustu eða ungmenni um skólagjöld. En við ætlumst til þess að greiddir séu skattar af skattstofnum. Við gerum kröfu um að arður af náttúruauðlindum falli í hlut allra landsmanna en ekki fámennra hagsmunahópa. Við viljum að greiddur sé sanngjarn skattur af fjármagnstekjum og við höfum alls ekkert umburðarlyndi gagnvart þeim sem víkja sér undan skyldu sinni við samfélag sitt í þessum efnum. Góðir landsmenn. Því miður hefur margoft á þessu kjörtímabili verið tilefni til að gagnrýna stefnu og aðgerðir og aðgerðaleysi stjórnvalda hvað varðar velferðarmál og uppbygging innviða samfélagsins hefur rekið á reiðanum. Heilbrigðismálin, samgöngumálin, hvort heldur vegirnir eða hið rándýra innanlandsflug, ljósleiðaravæðingin, löggæslan, skólamálin og nú síðast breytingar á lífeyrismálum - það er eiginlega sama hvar drepið er niður fæti, risavaxnar kerfisbreytingar án þverpólitísks samtals er það sem ríkisstjórnin hefur boðið upp á. Eitt af þeim hitamálum sem við vinstri græn höfum gagnrýnt ítrekað eru áform og aðgerðir menntamálaráðherra í skólamálum og breytingar á LÍN en það frumvarp eykur á ójöfnuð og vegur að frelsi og jafnrétti til náms þar sem áherslan er eins og oft áður á hagsmuni fárra útvalinna en ekki samfélagslega heildarhagsmuni. En það kemur líklega ekki á óvart. Þetta er hægri stjórn og hefur í öllu hagað sér sem slík. Hinum efnameiri er hlíft við skattgreiðslum en álögur á þá sem minna hafa voru hækkaðar. Gleymum ekki virðisaukaskattsbreytingunni sem gerð var á kjörtímabilinu þegar við hugleiðum þetta. Gleymum heldur ekki lækkun veiðigjaldanna eða afnámi auðlegðarskattsins. Gleymum ekki harðneskjulegum mótþróanum við að hækka greiðslur til öryrkja og aldraðra og munum að enginn greiðir matarreikninginn sinn með afsökunarbeiðni vegna slælegrar frammistöðu. Munurinn á hægri og vinstri stefnu er ávallt augljós þótt stundum sé öðru haldið fram. Það er aldrei erfitt að greina á milli félagshyggju og jafnaðarstefnu annars vegar og sérhyggju og kapítalisma hins vegar. Það er alltaf augljóst þegar réttur hinna sterkari og ríkari er meira virtur en réttur þeirra sem standa höllum fæti og hafa af litlu að taka. Þegar stjórnvöld hleypa afli auðmagnsins að stjórnartaumunum skapast ávallt félagslegt óréttlæti. Í komandi alþingiskosningum gefst tækifæri til að skipta um stefnu og stíl. Það er unnt að gera svo miklu betur til að tryggja velferð landsmanna og það er brýn þörf á að auka jöfnuð meðal okkar og stuðla að jafnrétti kynja og einstaklinga. Það þarf að styðja við atvinnulífið með uppbyggingu innviða sem hafa verið látnir drabbast niður. Umhverfi og náttúra, undirstöður lífs okkar og lífskjara, kalla á athygli okkar og vernd gegn skefjalausri ásókn gróðaafla með skammtímasjónarmið ein fyrir augum. Það eru mörg verk að vinna en tækifærin til að koma góðu til leiðar eru líka mörg í okkar frábæra landi. Kæru landsmenn. Gerum betur en gert hefur verið undanfarið. Valdið til breytinga er hjá okkur. Við förum með atkvæðisréttinn. Notum hann í þágu íslensks samfélags í heild. Það er betra þegar við gerum þetta saman.

Virðulegur forseti. Góðir landsmenn. Kosningarnar í næsta mánuði snúast fyrst og fremst um velferð í víðasta skilningi þess orðs og þær snúast um heimili landsins, þær snúast um það hvernig lífi við viljum lifa og ætlum að lifa, hvernig við viljum búa að börnum okkar, foreldrum, öðrum ættingjum og vinum. Þær snúast um hvernig samfélagi við viljum lifa í, hvernig við skiptum gæðum samfélagsins á heiðarlegan og sanngjarnan hátt. Á þessu kjörtímabili hefur náðst mikill árangur. Okkur hefur tekist að lækka skuldir heimilanna með markvissum aðgerðum á sama tíma og laun hafa almennt hækkað. Þetta hefur gjörbreytt stöðunni hjá flestum heimilum landsins. Staða þeirra er mun betri en fyrir þremur árum. Auðugt þjóðfélag verður alltaf að hugsa um þá sem minna mega sín, þá sem minna hafa á milli handanna en við hin. Við verðum að deila því sem við höfum milli þegnanna á heiðarlegan og sanngjarnan hátt. Aðeins þannig getum við lifað í sátt við okkur sjálf og umhverfi okkar. Höfum eitt á hreinu. Það er ekkert sanngjarnt við það að stórir hópar fólks, aldraðir og öryrkjar, þurfi að lifa á innan við 200 þús. kr. á mánuði. Það er ekkert sanngjarnt við það að stór hluti þeirrar upphæðir sem því fólki er skammtað fari t.d. í lyf, oft lífsnauðsynleg lyf. Það er ekkert sanngjarnt við það að fólk eigi varla fyrir mat. Það eru alls ekki allir í þessum sporum, en þeir eru of margir. Ég hef talað fyrir því í langan tíma að lágmarksgreiðslur til aldraðra og öryrkja verði ekki undir 300 þús. kr. Ég mun berjast fyrir því áfram. Sem betur fer finnst mér ákveðin viðhorfsbreyting sé að verða hjá þingmönnum og ég hef mikla trú á að hagur þessara fjölmennu hópa muni batna til muna á næstunni. Við sjáum strax ákveðnar og mjög jákvæðar breytingar í nýju almannatryggingafrumvarpi. Þar er verið að veita um 5 milljarða til viðbótar í greiðslur til eldri borgara. Þetta hefur ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks gert. Nú þarf að taka skrefið til fulls. Eldri borgarar eiga það svo sannarlega skilið. Þegar kemur að öryrkjum vil ég segja þetta. Það velur enginn að vera öryrki. Hættum að tala það fólk niður, sýnum því virðingu, bjóðum því fólki upp á mannsæmandi líf. Kosningarnar snúast um heilbrigðiskerfi fyrir alla, ekki heilbrigðiskerfi sem færist sífellt í átt að einkavæðingu, heldur kerfi sem býður öllum þegnum sínum upp á góða heilbrigðisþjónustu, ekki að þjónustan miðist við það hvað hver einstaklingur getur borgað. Við verðum líka að taka greiðsluþátttökukerfið fastari tökum. Skref hafa verið tekin, en göngum lengra. Að þessu sögðu vil ég benda á að núverandi ríkisstjórn hefur aukið framlög í heilbrigðiskerfið um tugi milljarða kr. á þessu kjörtímabili. Ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks tók við heilbrigðiskerfinu í rúst. Búið var að naga það inn að beini í ríkisstjórnartíð Samfylkingar og Vinstri grænna. Þessum flokkum var vissulega ákveðin vorkunn. Það varð jú hrun og mikill niðurskurður var nauðsynlegur. Höfum samt eitt á hreinu, á niðurskurðartímum verður að forgangsraða. Það er aldrei mikilvægara en á slíkum stundum. Það var gengið allt of langt í niðurskurði í heilbrigðismálum á síðasta kjörtímabili. Kæru landsmenn. Gleymum því heldur aldrei að eitt fyrsta verk ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna var að skerða kjör eldri borgara. Það var gert í júlí 2009, nánast um leið og sú ríkisstjórn tók við. Kannski var niðurskurður nauðsynlegur, en það þarf ekki nokkur maður að segja mér að nauðsynlegt hafi verið að byrja á þeim sem höfðu það lakast í þjóðfélaginu. Það var ekki fallegt og það var ekki sanngjarnt. Við verðum að huga að fleiru. Kosningarnar snúast líka um góða menntun fyrir börnin okkar, menntun sem við getum verið stolt af. Þjóð án menntunar er þjóð án framtíðar. Við verðum að stórauka framlög í menntakerfið og til rannsókna. Við verðum ekki samkeppnishæf ef við sinnum þeim málaflokki ekki betur en gert er. Kosningarnar snúast líka um fleiri hluti. Framsóknarflokkurinn vill breytingar á fjármálakerfinu. Við viljum kerfi sem þjónar almenningi en hefur ekki bara þann tilgang að viðhalda sjálfu sér. Framsóknarflokkurinn hefur talað fyrir samfélagsbanka sem vinnur fyrir fólkið og hefur þann tilgang að byggja upp og styðja nærumhverfi sitt. Við höfum talað fyrir því að fara varlega í sölu banka. Sporin eru ekki glæsileg í þeim efnum. Framsóknarflokkurinn vill taka á bónusgreiðslum fjármálastofnana. Það er aldrei hægt að réttlæta þessar greiðslur. Flokksþing Framsóknarflokksins hefur samþykkt ályktun mína um bann við bónusum. Því miður hefur það ekki orðið að veruleika í því stjórnarsamstarfi sem við höfum verið í. Ég hef líka lagt fram frumvarp um að tekið verði á kennitöluflakki. Það vita allir sem fylgjast með hvaða viðtökur það mál fékk í þinginu. Það þýðir lítið fyrir þá sem stóðu harðast gegn þessum málum og töluðu harðast gegn þeim að lofa bót og betrun korteri fyrir kosningar. Við þingmenn sitjum ekki á þingi fyrir okkur sjálf. Við erum fulltrúar fólksins fyrir utan og okkur ber að hlusta á það. Uppstokkun fjármálakerfisins er nauðsynleg og hún er krafa fólksins. Við höfum þegar átt við orsakir og afleiðingar eins fjármálahruns. Við höfum flokka á þingi sem vilja nánast algjört frelsi, jafnt í bankakerfinu og annars staðar. Það mun óhjákvæmilega leiða til annars hruns. Það segir sagan okkur. Vörumst málflutning lengst til hægri og lengst til vinstri í þessum efnum. Kjósendur hafa val í október. Þeir geta valið um áframhaldandi hagvöxt, áframhaldandi uppbyggingu, lágt atvinnuleysi og ábyrga fjármálastjórn sem ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins hefur staðið fyrir. Þessi ríkisstjórn hefur ekki lokið öllum sínum málum, því fer fjarri eins og ég hef þegar rætt. En ríkisstjórnir Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar og síðan Sigurðar Inga Jóhannssonar hafa náð ótrúlegum árangri á þremur árum. Lokið mörgum risavöxnum verkefnum, þeim stærstu sem þessi þjóð hefur nokkru sinni staðið frammi fyrir og þau hafa gjörbreytt stöðu heimila landsins. Hinn valkosturinn sem kjósendur hafa er óvissuferð í boði vinstri flokkanna og Pírata. Óvissuferðir geta vissulega verið skemmtilegar. Oftast byrja þær afar vel, en stundum getur hausverkurinn verið mikill daginn eftir. Við höfum oft farið í óvissuferðir vinstri flokkanna. Þær hafa allar endað illa. Við höfum ekki efni á slíku árið 2016. - Góðar stundir.

Herra forseti og góðir landsmenn. „Segið mér hvernig samfélag býr að börnum og ungmennum og sérstaklega þeim sem standa höllum fæti félagslega, vegna fátæktar, fötlunar eða skerðinga, og ég skal segja þér hvort það er gott eða vont samfélag.“ Ég man satt að segja ekki hvar ég heyrði þessi orð fyrst en þau gripu mig strax. Ég gleymi þeim aldrei og vil alls ekki gleyma þeim því að ég verð sífellt sannfærðari um að þetta er svona og alls ekkert öðruvísi. Þetta er mælikvarðinn sem ég er fullkomlega sannfærður um að leggja eigi á samfélagið, stjórnmálin og stjórnsýsluna. Þetta er leiðarljósið og aðalmarkmiðið sem við sem sitjum hér á Alþingi og hefur verið treyst til að fara með vald fyrir hönd og í þágu almennings, eigum að hafa alla daga í öllum okkar umræðum og gerðum. Það hef ég gert og það ætla ég að gera áfram, hvar sem ég verð, hvort sem ég verð áfram í þessum sal eða annars staðar. En góðir landsmenn. Hvernig kemur samfélag okkar út þegar þessi mælikvarði er lagður á það? Og hvernig stöndum við okkur sem hér sitjum þegar verk okkar eru metin með þessum mælikvarða? Og hver er frammistaða núverandi ríkisstjórnar mæld með þessum kvarða? Hefur hún starfað og forgangsraðað í þágu barna og ungmenna og sérstaklega þeirra sem standa höllum fæti? Mér finnst samfélag okkar alls ekki standa sig nógu vel. Mér finnst að við sem sitjum hér á Alþingi getum gert miklu betur. Og mér finnst ríkisstjórnin hafa kolfallið á þessu prófi. Hvers vegna segi ég það, góðir landsmenn? Vegna þess að staðreyndirnar eru þessar: Þann 20. janúar sl. kynnti UNICEF, Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna á Íslandi, skýrslu sína um stöðu barna hér á landi. Niðurstöður hennar sýna að meira en sex þúsund börn líða efnislegan skort hér á landi. Er það ásættanlegt að í velmegunarsamfélagi okkar skuli meira en sex þúsund börn lifa við skort á efnislegum gæðum og alvarlega mismunun og fara á mis við margvísleg tækifæri sem öðrum börnum bjóðast og finnast sjálfsögð? Um síðustu áramót biðu rúmlega 800 börn eftir greiningu og úrræðum vegna ADHD og annarra raskana og á sama tíma sitja inni á Litla-Hrauni milli 60 og 70% fanga, mest ungir menn, með slíkar raskanir, menn sem gætu nú verið virkir þátttakendur í samfélaginu hefðu þeir fengið viðunandi aðstoð í æsku. Frístundaþjónusta fyrir fötluð börn og ungmenni er komin að þolmörkum vegna fjárskorts og manneklu með tilheyrandi vandkvæðum fyrir börnin sjálf og foreldra þeirra. Okkur skortir fjármagn til að reka leikskóla- og grunnskóla skammlaust. Hvernig er eiginlega gefið hjá okkur og skipt milli ríkis og sveitarfélaga til þess að tryggja menntun og framtíð barnanna okkar? Hér er ekki gjaldfrjáls skóli, sem þýðir augljósa hættu á mismunun barna til menntunar á grundvelli efnahags. Viljum við brjóta þannig gegn mannréttindum fátækra barna og skerða um leið tækifæri þeirra til að bæta stöðu sína í framtíðinni með menntun og þar með betri möguleikum á atvinnu? Er ekki augljóst að það á að vera okkar mikilvægasta markmið og leiðarljós alla daga að haga störfum okkar þannig að þessi ungmenni fái öll tækifæri til að njóta sín eins og áhugamál og hæfileikar hvers og eins standa til? Flóttafólki með börn er ítrekað vísað úr landi og út í algera, fullkomna óvissu, jafnvel þó að börnin séu með sjúkdóma sem krefjast sérhæfðrar læknisþjónustu sem ekki er hægt að veita í fátækum löndum. Eftir næstum tíu ára aðdraganda tókst okkur loks að fullgilda samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. En þá kemur í ljós að stjórnkerfið hefur vanrækt að undirbúa fullgildingu mikilvægs viðauka við hann. Hvað segir það um forgangsröðun? Herra forseti. Góðir landsmenn. Mannréttindi snúast um jöfn tækifæri fólks. Það má hafa á því allar skoðanir hvort æskilegt sé að mikill eða lítill efnahagslegur jöfnuður sé í samfélögum. Það er pólitík. Og þó að ég sé sjálfur sannfærður um að mikill ójöfnuður sé siðlaus og mjög skaðlegur samfélögum og einstaklingum ætla ég ekki að halda því fram að öðrum sé ekki heimilt að líta þannig á það. En jöfn tækifæri fólks eru mannréttindi sem við höfum sem ríki og þjóð skuldbundið okkur til að tryggja fólki og eðli máls samkvæmt alveg sérstaklega hópum sem eru og hafa lengi verið beittir miklum órétti og margvíslegri mismunun. Þess vegna skuldbundum við okkur til að virða og framfylgja barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og þess vegna höfum við nú skuldbundið okkur til að virða og framfylgja samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Þetta er ekki spurning um skoðanir, herra forseti. Þetta eru beinharðar skyldur sem stjórnvöld eiga að taka grafalvarlega. En gera þau það? Þessi ríkisstjórn hefur mjög lítinn áhuga á jöfnuði og það er líklega skoðun þeirra ráðherra sem í henni sitja og þeirra stjórnmálaflokka sem að henni standa að jöfnuður sé ekki æskilegur. Ég er algjörlega ósammála því. En það er þó miklu verra og gríðarlega mikið áhyggjuefni fyrir fólkið í þessu landi, og alveg sérstaklega börn og ungmenni sem eiga að erfa landið, að þessi ríkisstjórn hefur einnig mjög lítinn áhuga á jöfnum tækifærum fólks. Verk hennar sýna það og sanna svo ekki verður um villst. Þessi ríkisstjórn hefur forgangsraðað í þágu allt annarra hópa og hagsmuna en barna og ungmenna. Þessi ríkisstjórn hefur forgangsraðað í þágu skammtímamarkmiða og í þágu sérhagsmuna um sameiginlegar auðlindir til lands og sjávar. Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Við þurfum nýja ríkisstjórn í þessu landi sem tekur mannréttindi og skyldur sínar til að tryggja fólki jöfn tækifæri mjög alvarlega og tryggir að allir þegnar þjóðarinnar fá notið arðs af auðlindum sínum, ekki bara fáeinir útvaldir. Þannig og aðeins þannig getum við búið hér til gott og réttlátt samfélag, samfélag sem ræktar heiðarleika, kærleika og ábyrgð ásamt hófsemd og auðmýkt, samfélag sem setur málefni barna sinna og þeirra sem höllustum fæti standa í samfélaginu í forgang, samfélag sem tekur opnum örmum nýjum þegnum sem hér vilja búa, og síðast en ekki síst tryggir eldri borgurum sínum áhyggjulausa göngu inn í sólarlag lífs síns. Góðir landsmenn. Þannig samfélag lendir ekki í hruni, þannig samfélag setur bönd á græðgina, það hafnar hrokanum og metur heiðarleika og ábyrgð miklu meira en munað og auð. Þannig samfélag viljum við í Bjartri framtíð bjóða þegnum Íslands upp á. Góðir landsmenn. Hæstv. forseti. Ég vil þó að lokum nota tækifærið og þakka hinum hv. 62 þingmönnunum fyrir samfylgdina sl. þrjú og hálft ár. Þetta hefur verið ánægjuleg en oft erfið ferð og oft hefur mikið gengið á. En við höfum líka sýnt að við getum unnið saman að góðum málefnum ef við viljum það. Ég vona að allir þeir sem munu starfa hér á þinginu eftir næstu kosningar hafi það að leiðarljósi að starfa saman að heill og hamingju þessarar þjóðar, því að þegar öllu er á botninn hvolft er starfslýsing okkar: farsæld þjóðar. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Kæru landsmenn. Kæri borgari. Það er vinsælt að bölsótast út í stjórnmálin og stjórnmálamenn, kalla þá öllum illum nöfnum, ómögulega og ónýta o.s.frv. Þegar ég rekst á þessa orðræðu, sem gerist auðvitað fyrst og fremst á netinu, þá legg ég í vana minn að reyna að finna út úr því hvað það er sem fólk er að reyna að segja vegna þess að stundum er hægt að taka það til sín. Stundum er hægt að nota það með einhverjum hætti til að komast að því í það minnsta hvað það er sem viðkomandi er að reyna að segja. Stundum er þetta bara bölmóður og bara leiðindi og neikvæðni og fúkyrðaflaumur. Þá svara ég af og til: Bjóddu þig fram. Og svarið sem ég fæ er misjafnt en yfirleitt er hægt að súmmera það upp í fjórum orðum: Ég get það ekki. Ég er bara venjulegur launamaður og þarf að ná endum saman í lok mánaðarins. Ég er í félagslegum aðstæðum sem ég slepp ekki undan. Ég þarf að sjá um fjölskyldu og vini. Ég var böstaður með jónu á Austurvelli og er kominn á sakaskrá. Virðulegi forseti. Hv. þingmaður. Ég get það ekki. Mig langar að spyrja þig, kæri borgari: Ef þú taldir árið 2012 að mikilvægustu verkefnin í stjórnmálum fram undan væru að efla lýðræðið, verja borgararéttindi og lýðræðisumbætur, standa í vegi fyrir vilja ýmissa afla til þess að ganga á þessi borgaralegu lýðræðislegu réttindi, ef þú taldir að fíkn væri heilbrigðisvandamál en ekki glæpur, ef þú taldir að gagnsæi fyrir yfirvöld og friðhelgi einkalífs fyrir einstaklinginn, fyrir borgarann, væri eitt af mikilvægustu málunum fram undan, þá eru einhverjar líkur á að þú hafir kosið Pírata. Kannski ekki og svo sem nægar ástæður fyrir því ef út í það er farið. Kannski trúðir þú því ekki að við gætum gert neitt í þessu. Kannski sástu lítinn flokk með sjóræningjafána í lógóinu á svörtum bakgrunni með skrýtið nafn og skrýtnu fólki og hugsaðir með þér: Þetta gengur aldrei. Þetta er ekki hægt. Þetta er tilgangslaust og skiptir engu máli hvort ég kýs þennan flokk eða einhvern annan. En hefðir þú trúað því að eftir tvö ár, eftir að við höfðum komist inn með einhver 5%, mjög lítið, færi þessi litli, skrýtni flokkur allt í einu að klífa upp í skoðanakönnunum og endaði að lokum með yfir þriðjung fylgis og væri þar í heilt ár? Hefðir þú trúað því árið 2012? Ég hefði ekki trúað því árið 2012. Hefðir þú trúað því að eftir allt dramað og vaxtarverkina sem vissulega hafa verið miklir og erfiðir á köflum mundi þessi flokkur detta niður í fjórðungsfylgi? Og slást við Sjálfstæðisflokkinn það sem eftir væri kjörtímabilsins um titilinn stærsti flokkurinn á Íslandi samkvæmt skoðanakönnunum? Ég hefði ekki trúað því. Hefðir þú trúað því árið 2012 að í eitt og hálft ár af kjörtímabilinu mundi fólk ekki ræða ríkisstjórnarmyndun án samhengis við Pírata? Píratapartíið með sjóræningjafánann á lógóinu með svörtum bakgrunni og skrýtna nafnið og skrýtna fólkið? Ég hefði ekki trúað því þá. Ég trúði því reyndar varla á sínum tíma að við mundum yfir höfuð ná inn. Ég get svo sem sagt það núna, ég trúði því ekki þá. Ég er ekki að segja þetta, ekki að nefna þetta, til þess að gorta. Ég er að benda á að þetta gerðist. Jafnvel ef þú styður einhvern annan flokk og upplifir þig máttlausan, mundu að þetta gerðist. Þetta átti sér stað. Litli skrýtni flokkurinn með skrýtna nafnið og sjóræningjafánann í lógóinu með svörtum bakgrunni. Við vissum ekkert að þetta mundi gerast 2012. Við sáum fram á það ómögulega en við reyndum samt. Og það skiptir máli að reyna samt. Á kjörtímabilinu höfum við vissulega bara verið 5% flokkur á þingi en höfum reynt af fremsta megni að sinna okkar skyldum eins og best við getum. Ég tel persónulega að við höfum staðið undir þessum 5%. En það er annarra að meta það, borgarans að meta það og kjósandans. En eftir stendur að það sem virðist ómögulegt gerist. Ég veit ekki hvernig þú, kæri borgari, getur breytt heiminum en ég segi það með þeirri sannfæringu sem mannleg sál er megnug um að þú getur það víst.