Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Steingrímur Aðalsteinsson) : Herra forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt, var frv. um þetta efni flutt af heilbr.- og félmn. Nd. á síðasta reglulegu þingi. Var það flutt fyrir beiðni stjórnar Ljósmæðrafélags Íslands. Frv. gekk þá gegnum Nd. Að vísu voru gerðar á því ofur litlar breyt. í meðferð d. Nú hefur heilbr.- og félmn. þessarar d. verið beðin að flytja frv., eins og það var orðið eftir 3. umr. í Nd. á síðasta reglulegu þingi. N. hefur orðið við þessari ósk að flytja frv. inn í þingið. Hins vegar hafa einstakir nm. ekki enn tekið afstöðu til frv. efnislega. Ég geri því ráð fyrir, að það verði að lokinni umr. að vísa því til n., annaðhvort heilbr.- og félmn. eða ef til vill fjhn., vegna þess að frv. felur m. a. í sér breyt. á launum ljósmæðra. Helztu breyt., sem þetta frv. felur í sér, eru þær, að í ljósmæðral., eins og þau eru nú, eru ákveðin föst laun öllum ljósmæðrum, hvort sem er í kaupstöðum eða sveitaumdæmum, en fyrsta breyt., sem þetta frv. felur í sér, er sú, að ætlazt er til, að laun ljósmæðra í kaupstöðum verði ekki ákveðin með l., heldur verði laun þeirra ákveðin af viðkomandi bæjarstjórn, þannig að ljósmæður í kaupstöðum fái aðstöðu til að semja við viðkomandi bæjarstjórn um upphæð launa sinna og að þá verði tillit tekið til launa annarra starfsmanna viðkomandi bæjar við þær ákvarðanir. Í öðru lagi er það ákvæði í frv., að laun annarra ljósmæðra séu ákveðin í l. áfram, en nokkur breyt. gerð til hækkunar. Er lagt til, að í þeim umdæmum, þar sem fólkstal er 300 eða minna, skuli árslaun vera 500 kr., en í núverandi l. er það 300 kr., svo að þar er 200 kr. hækkun yfir árið, en í umdæmum, sem hafa fleiri en 300 manna, skuli árslaunin vera 500 kr., að viðbættum 16 kr. fyrir hverja fulla fimm tugi manna, sem eru fram yfir 300. Í núverandi l. er grunnupphæðin 300 kr., eins og í fyrri liðnum, en viðbótin er 10 kr., svo að þar er breyt. sú, að í staðinn fyrir 300 komi 500 og í staðinn fyrir 10 kr. viðbót komi 16 kr. Þá er samkv. 3. lið gert ráð fyrir, að í umdæmum, þar sem fleiri en ein ljósmóðir eru skipaðar, skuli deila íbúatölunni jafnt á milli þeirra og því næst reikna þeim laun á sama hátt og öðrum skipuðum ljósmæðrum, þó ekki yfir 1600 kr. í byrjunarlaun. Þá er einnig lagt til, að launin skuli hækka eftir 5 ár um 85 kr. og eftir önnur 5 ár um 85 kr., en í núverandi l. er það 50 kr. Þetta eru þá þær breyt., sem gerðar eru til hækkunar á launum ljósmæðra í frv. frá núverandi l., annars vegar að ljósmæðrum í kaupstöðum sé gefið tækifæri til að semja við viðkomandi aðila um laun sín og í öðrum umdæmum séu þau hækkuð, eins og ég hef gert grein fyrir. Eins og ég sagði, þá hefur n. í heild ekki tekið afstöðu til frv. efnislega og þar á meðal ekki til launahækkunarinnar, sem þar er um að ræða, en mér þykir sennilegt, þar sem laun ljósmæðra eru svo lág sem raun ber vitni, að ekki verði andstaða gegn því, að frv. nái fram að ganga. Hér á þingi hefur verið til meðferðar breyt. á launum hreppstjóra, þar sem gert er ráð fyrir hækkun á launum þeirra. Þessar tvær stéttir eru að vísu ekki sambærilegar að öðru leyti en því, að þær eru báðar lágt launaðar, og mér þykir sennilegt, að það verði ekki andstaða gegn því, að þessar launabætur nái fram að ganga. Þá er lagt til, að á eftir 1.–3. lið komi ný málsgr. um það, ef tveimur eða fleiri ljósmóðurumdæmum er steypt saman í eitt umdæmi, hvernig þá skuli haga launagreiðslum. Þetta er tekið orðrétt upp úr breyt., sem gerð var á ljósmóðurl. 1944, en það þótti hentugra, þegar á ný var gerð breyt. á þessum l., að taka þetta ákvæði inn í frv. og fella l. þannig í eitt. Þá er lagt til, að 8. gr. ljósmæðral. verði felld niður. Í 8. gr., eins og hún er nú, er kveðið á um gjald fyrir aukastörf ljósmæðra. Þetta gjald er mjög lágt, það er frá gömlum tímum, en eftir því sem landlæknir hefur upplýst í umsögn sinni um frv. frá síðasta þingi, hefur borið á því, að suma staðar hafi verið tilhneiging til þess að binda ljósmæður við þessi l. og úrelt gjöld fyrir aukastörf sín, þó að það hafi ekki verið gert á öðrum stöðum. Það þykir þess vegna ástæða til að fella þessa gr. niður, og er gert ráð fyrir í 3. gr. frv., að upp í 9. gr. l. verði tekin ákvæði, að laun fyrir aukastörf ljósmæðra verði ákveðin með reglugerð, sem landlæknir setur í samráði við aðalkennara ljósmæðraskólans og viðkomandi ráðh. verður síðan að staðfesta. Ég held, að þetta séu þær helztu breyt., sem þetta frv. felur í sér. Eins og ég hef áður tekið fram, hefur n. ekki efnislega tekið afstöðu til málsins, og tel ég því rétt, að þótt það sé flutt af n., þá verði málinu að umr. lokinni vísað til n., hvort sem það verður fjhn. eða heilbr.- og félmn., sem líka gæti komið til greina.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þetta mál með langri ræðu. Ég geri ekki ágreining út af launahækkuninni út af fyrir sig, en vil benda á, að þar sem þessi breyt. er eingöngu um laun, þá tel ég rétt, að frv. fari til fjhn., og mun gera till. um það. Ég vil í sambandi við breyt. á 8. og 9. gr. leyfa mér að taka fram, að eftir því sem ákveðið er í 3. gr. frv., þá er gert ráð fyrir, að 2. málsgr., 8. gr. falli niður, sem sé síðan tekin upp í 9. gr. Í sambandi við það vil ég mega benda á, að það væri rétt að bera þetta saman við tryggingalöggjöfina. Þar er ákveðið, að þegar heilsugæzlan verður lögtekin, þá skuli einmitt alveg sérstaklega láta í té hjúkrun í sambandi við þessi mál, og ætlazt til, að starf yfirsetukvenna verði enn víðtækara en gert er ráð fyrir í þessum l. Það var mjög rætt um þetta, þegar almannatryggingarnar voru í þessari sömu n., og einnig gert ráð fyrir, að þær fái sérstakan styrk, sem ekki var fyrir hendi, þegar þessi gr. hefur verið samin, 1933. Það er gert ráð fyrir, að þær fái sérstakan fæðingarstyrk og kostnaðurinn sé að nokkru leyti borinn af tryggingunum. Að öðru leyti skal ég ekki gera frv. sjálft að neinu umræðuefni, en legg til, að því verði vísað til fjhn., og kemur þá að sjálfsögðu til greina hjá n. að athuga, hvort fyrri málsgr. 9. gr. heyri ekki til væntanlegri löggjöf um skyldur og réttindi embættismanna, sem hefur verið lofað, að lögð yrði fyrir þingið fyrir löngu síðan, en er ekki komin enn, en kann vel að vera, að sé svo vel undirbúin, að hægt sé að sjá hjá þeirri n., sem með það hefur að gera, hvort þetta er tekið upp í þann lagabálk.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Þetta frv. er um að selja Ólafsfjarðarkaupstað Hringverskot í Ólafsfirði. Þetta er lítil jörð og liggur ekki langt frá kaupstaðnum, er þó í 7–8 km fjarlægð. Hún liggur ekki upp að því landi, sem kaupstaðurinn hefur keypt, en hann hefur keypt tvær jarðir, sem þorpið er byggt á, og á nú mest af þeim lóðum, sem þorpið stendur á. Hins vegar fylgir þeim jörðum svo lítið land fyrir þá menn í kaupstaðnum, sem vilja rækta sér land og koma sér upp búi samhliða því starfi, sem þeir hafa í kaupstaðnum, eða kannske eingöngu til að lifa af, að þeir hafa litla möguleika til þess, og þess vegna fer kauptúnið fram á að fá þessa jörð keypta. Þetta er kirkjujörð og hefur verið heldur lélega setin, girðingar því nær engar, hús gömul torfhús, nú að mestu fallin. Þau voru 1940 virt á 800 kr., en landið virt á 1700 kr. Túnið er að mestu leyti þýft, gefur af sér lítið á annað hundrað hesta. Það hefur verið byggður á jörðinni barnaskóli, sem var ætlazt til, að yrði heimávistarskóli fyrir sveitina, sem nú heyrir til Ólafsfjarðarkaupstað, en það horf hefur hann ekki komizt í. Nú er hann starfræktur sem heimangönguskóli fyrir bæina, sem í sveitinni eru. Jörðin er búin að vera í eyði í nokkur ár, og eitthvað voru að nafninu til lánuð afnot af túninu til manna þar í kring á sumrin, en það var víst lítið meir, og eftir jörðinni hefur ekki verið sótzt til ábúðar. Við, sem erum í landbn., höfum haft þetta mál til meðferðar og erum sammála um að leggja til, að þessi jörð verði gefin föl fyrir kaupstaðinn. Hins vegar teljum við allir, að það sé eðlilegt, að það fari fram á henni mat og að hún sé ekki seld fyrir fasteignamat. Það var gert árin 1938–1941, og var þá miðað við það, hvað mannvirki og annað kostaði á jörðinni á árinu 1939 og reynt að hafa matið þannig, að það væri 66% af kostnaðarverði mannvirkjanna. Jörðin var metin eftir því, hvaða búi hún gæti risið undir, og var hún metin á 1700 kr. Þetta mun vera of lágt eftir verðgildi peninga nú, þó að fleiri aðstæður kunni að hafa breytzt. Þessir húskofar á jörðinni eru sennilega fallnir og ríkissjóður búinn að taka við sínu álagi á þá. Við leggjum til, að jörðin sé gefin föl, en að það fari fram á henni nýtt mat, sem ég a. m. k. ætlast til, að sé lagt til grundvallar fyrir sölunni og því frekar, sem þannig er ástatt, að þótt maður vildi fara eftir ákvæðum um sölu þjóð- og kirkjujarða, að miða við afgjald undanfarinna ára, þá er ekki um það hér að ræða, þar sem jörðin hefur ekki verið byggð síðustu ár. Og til þess að fá annan grundvöll en leiguna til að miða við, þá sé ég ekki annað betra en að meta jörðina. Það er fjarri því, að ég hugsi mér uppsprengt verð líkt - því, þegar hæstiréttur er að meta land til eignarnáms og þess háttar. Það dettur mér ekki í hug, en þó er mér ljóst, að fasteignamat er of lágur samningsgrundvöllur, og þess vegna þarf að fá annan grundvöll að miða við.



Herra forseti. Ég vil þakka landbn. fyrir afgreiðslu þessa máls, þar sem hún mælir með því, að frv. verði samþ. Út af því, sem hv. frsm. ræddi um, hvað ætti að leggja til grundvallar fyrir söluverði jarðarinnar, þá skal ég ekki fara langt út í það. Ég er honum mikið til sammála um það, sem hann tók fram um það, og hann mun hafa skýrt rétt frá ástandi jarðarinnar. Ég hygg aðeins, að það þurfi ekki að slá svo mikinn varnagla við eins og n. virðist álíta, að jörðin verði ekki seld fyrir núverandi fasteignamatsverð, því að þegar samningar koma til greina, þá held ég, að það sé alls ekki farið eftir gildandi fasteignamati, heldur fari nýtt mat fram á þeim jörðum, sem seldar eru úr eigu ríkisins. Ég er honum sammála um, að svo verði einnig gert hér, og sjálfsagt að taka þá allar ástæður til greina og þar á meðal, hvaða nytjar ríkið hefur afjörðinni nú og hvaða líkur eru til, að það muni hafa.