Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Eins og dagskrá sem útbýtt hefur verið ber með sér eru þar fjölmörg mál sem afbrigði þarf um að megi koma á dagskrá og til umræðu þar sem ýmist er of skammt liðið frá 2. eða 1. umr. eða útbýtingu þingskjala og verður nú afbrigða leitað um öll þessi mál samtímis.

Hæstv. forseti. Í framhaldi af orðaskiptum hér á fyrri fundi fyrir hádegið vil ég eindregið inna hæstv. forseta eftir því hvenær 35. mál á þessari dagskrá, frv. til laga um framleiðslu og sölu á búvörum, þ.e. 504. mál þingsins, komi hér fyrir. Hæstv. forseti hafði um það góð orð að hann mundi svara því síðar á þeim fundi eða í dag hvenær þetta mál kæmi fyrir. Það var eindregið óskað eftir því af hv. formanni landbn. og stutt af fleiri þingmönnum sem hér komu upp að þetta mál yrði tekið fyrir og fengi forgang og allri óvissu um meðferð þess yrði eytt hér á þinginu. Ég vona að hæstv. forseti geti svarað okkur því að þetta mál verði tekið fyrir, ef ekki nú þegar þá a.m.k. sem fyrst, og fái hér meðferð og afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Ég er þakklátur forseta fyrir að hafa breytt röðun mála landbn. Alþingis þannig að fyrst komi að máli nr. 504 sem er langþýðingarmesta málið. Hins vegar gaf forsetinn fyrirheit um að leitast yrði við að skýra frá því hvenær þetta mál kæmi hér á dagskrá og án þess að ég ætli að sýna virðulegum forseta óbilgirni, þá var sú ósk mín af þeirri stærðargráðu að það hefði vel mátt sinna henni þannig að það lægi fyrir hvenær þetta mál kæmi hér til umræðu.

Frú forseti. Mér finnst kenna nokkurrar óþolinmæði hjá hv. þm. Ég hélt að það væri öllum ljóst að það er á valdi forseta að ákveða dagskrá og forseti hefur heimild til þess að taka mál af dagskránni fyrir í þeirri röð sem forseta þóknast. Í gærkvöld var gert samkomulag um að þessi mál sem prentuð eru á dagskránni og við höfum verið að fást við í dag hlytu lokaafgreiðslu hér á þinginu í dag. Ef einhverjir hafa eitthvað við það að athuga, þ.e. að atkvæði gangi um þessi mál og þau hljóti fullnaðarafgreiðslu, verði annaðhvort samþykkt eða felld, þá vil ég gjarnan heyra það strax því að ef svo færi að athugasemdir kæmu fram við það, þá lít ég svo á að þetta samkomulag sem gert var sé í hættu.

Forseti vill aðeins staðfesta það sem hv. 1. þm. Norðurl. v. sagði hér og vonast til þess að þurfa ekki að skýra það nánar. Hér liggur fyrir dagskrá og forseti kom til móts við óskir hv. 3. þm. Austurl. um að færa mál landbn. saman á dagskránni. Þannig er reynt að gera með fleiri mál sem tilheyra sömu nefnd, að hafa þau samhliða þegar það er hægt, og væntir forseti þess að fundur geti nú gengið eðlilega fyrir sig og þá kemur það væntanlega í ljós hvað umræðurnar taka langan tíma. Forseti á afskaplega erfitt með, eins og þingmenn vita, að tímasetja hvenær eitthvert mál kemur á dagskrá. Það fer eftir því hvað talað er lengi í hverju máli. Það sjá allir hvernig dagskráin liggur fyrir í dag og við höldum hér áfram og reynum að vinna vel og koma málum áfram. Það er ósk forseta. Og öðruvísi getur forseti ekki svarað þessu.

Hæstv. forseti. Ég held að þessi umræða hafi skýrt málið og þá er ekki annað eftir en að fá það alveg á hreint að svarið við fyrirspurn hv. 1. þm. Norðurl. v. sé já, að það samkomulag standi að afgreiða öll þau mál sem á dagskránni eru. Og um leið og forseti fullvissar okkur um að svo verði gert, þá skal ég ekki hafa frekari orð um þetta og uni því að sjálfsögðu að mál verði tekin fyrir í þeirri röð sem þau eru hér á dagskránni eða forseti að öðru leyti kýs að hafa þau svo fremi sem tryggt sé að öll þessi mál verði endanlega afgreidd.

Virðulegi forseti. Ég vil bara láta í ljós þakklæti mitt við þann stuðning sem ég sé að það fær að afgreiða hér bæði stjórnarfrumvörp og EES-mál af hálfu stjórnarandstæðinga.

Virðulegi forseti. Ég hygg að það sé nokkur oftúlkun hjá hv. 1. þm. Norðurl. v. að túlka það samkomulag sem gert var í nótt á þann veg að það hefði verið samkomulag um að ganga til atkvæða um öll mál. Það er eins og alltaf er. Það verður að sjálfsögðu að ráðast. Hér hefur verið raðað á dagskrána þeim málum sem fyrir lágu. Ég veit ekki betur en öll mál séu tekin á dagskrá sem búið er að skila nefndarálitum í. Ég hygg hins vegar að hér séu mál sem ekki er víst hvort ganga muni til atkvæða. Það verður bara að koma í ljós. Ég tel eðlilegast að ganga bara eftir þessari dagskrá. Ég minni á tillögu hv. 1. þm. Norðurl. v. í hópi þingflokksformanna um að haga þingstörfum þannig að búið væri að afgreiða öll þingmál um fjögurleytið svo hægt væri að hefja hér utandagskrárumræðu og ég vænti þess að okkur muni auðnast að gera það. En þeim mun meiri tími sem fer í umræður um þingsköp, þeim mun erfiðara verður það að sjálfsögðu.

Herra forseti. Ræða hv. formanns þingflokks Sjálfstfl. hér áðan var yfirlýsing um það að forseti hefði ekki skilið það samkomulag sem gert var því að það heyrði ég mjög glöggt að eftir að hv. 1. þm. Norðurl. v. hafði gert grein fyrir því hvernig hann hefði skilið samkomulagið, þá stóð hæstv. forseti upp og sagði að sá skilningur væri réttur. Hér duga engin undirmál. Annaðhvort standa menn heiðarlega að hlutunum og lúta því að forseti stjórni þinginu með þeim skilningi sem forsetinn hefur haft á samkomulaginu eða þeir eru óbeint að reyna að standa þannig að verki að hægt sé að ýta út af borðinu í lokin einhverjum málum sem þeir vilja ekki fá atkvæðagreiðslu um og raða því þannig út af dagskránni. Ég tel að hv. þm. Geir H. Haarde hefði betur látið ógert að flytja þá ræðu sem hann flutti hér rétt áðan um þingsköp.

Frú forseti. Það er í valdi forseta að ákveða það hvaða mál eru tekin fyrir. Ég skildi hennar orð svo, og ég held að það hafi allir gert, að staðið yrði við þetta samkomulag sem ég taldi vera samkomulag um að þessi mál hlytu afgreiðslu, þessi tilteknu mál sem hér eru á dagskrá. Ég varð fyrir miklum vonbrigðum með ræðu hv. 8. þm. Reykv., Geirs H. Haarde, því að mér sýndist eins og hann væri að gera því skóna að þetta samkomulag ætti ekki að halda. Ég er nú þolinmóður maður og vil treysta því að þetta sé ekki réttur skilningur og ég vil fá það alveg hreint --- ég þarf ekki að spyrja forseta, hún er búin að svara því að hún tekur málin fyrir til afgreiðslu, en ef hv. 8. þm. Reykv. Geir H. Haarde vill blása af þetta samkomulag, þá er mér þægð í að vita það strax.

Virðulegi forseti. Ég vil staðfesta það að skilningur minn á því samkomulagi sem gert var í nótt er sá hinn sami og kom fram í orðum hv. þm. Páls Péturssonar. Vissulega má segja að ekki hafi verið neitt samið um þingfrestunina, það liggur ekkert fyrir um það hvenær hún getur farið fram. Ég hef marglýst því yfir í viðræðum þingflokksformanna að okkur alþýðubandalagsmönnum sé ekkert að vanbúnaði að vera hér í næstu viku ef þörf krefur. Við teljum að það séu fjöldamörg mál sem ræða þurfi miklu betur en gert hefur verið eða gefist hefur tími til hér í þinginu og þar af leiðandi er rétt að hafa það alveg á hreinu að það er ekkert samkomulag um hvenær þingfrestun á sér stað. Hún getur vissulega ekki orðið fyrr en mál hafa verið afgreidd og fengið eðlilega umfjöllun. Mér heyrist að allt tal um það að þingfrestun eigi sér stað hér seinni partinn í dag sé harla óraunhæft að ekki sé nú meira sagt. Hins vegar lít ég svo á að það hafi verið fullt samkomulag um að afgreiða þau mál sem komin voru á dagskrá. Hér er um að ræða mál sem afgreitt hefur verið úr hv. landbn. Vegna athugasemdar hv. þm. Vilhjálms Egilssonar um afstöðu stjórnarandstæðinga vil ég taka það fram að við skilum, ég fyrir hönd Alþb. og Kristín Ástgeirsdóttir fyrir hönd Kvennalistans, séráliti vegna EES-þáttarins. Við erum lítið hrifin af þeim þætti málsins sem felst í því að opna fyrir innflutning landbúnaðarvara í kjölfar samnings sem hæstv. utanrrh. gerði núna 

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst segja það að ég kannast ekki við neitt samkomulag. Þó að ég hafi heyrt það svona í vindinum að samkomulag hafi verið gert þá hefur það ekki verið borið undir mig og ég kannast ekki við að vera aðili að neinu slíku samkomulagi. Ég kom hins vegar hér upp til þess að leiðrétta þann misskilning sem ég varð var við í orðum þingflokksformanns míns flokks þar sem hann sagði að á dagskrá fundarins í dag væru öll þau mál sem hefðu verið afgreidd út úr nefndum og skilað hafði verið nefndarálitum fyrir. Þetta er ekki rétt því að virðuleg allshn. hefur afgreitt frá sér frv. um kaup á björgunarþyrlu og þar hefur verið skilað nefndarálitum bæði frá minni hluta og meiri hluta en það er alveg sama hvernig ég leita, ég get ómögulega fundið þetta mál á dagskránni. Ég vil jafnframt geta þess í leiðinni að ég talaði við forseta þingsins á mánudaginn var og óskaði eftir því að þetta mál yrði á dagskrá á miðvikudaginn en við því var ekki orðið og hefur ekki orðið enn. Það sérstaka mál mun ég hins vegar ræða seinna í dag.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði að það hefur ekki legið fyrir neitt formlegt samkomulag hér um þinglok, þingfrestun, en það lá jafnframt fyrir að það væri ekkert sérstakt ósamkomulag um það að reyna að ljúka þessum málum í dag. Það er ekki gerður sérstakur ágreiningur út af því. Um þann fund sem við áttum hins vegar í nótt er auðvitað rétt að það komi fram að það var ekkert farið yfir þennan málalista og það var ekkert ákveðið að þau yrðu endilega öll afgreidd. Það var bara ekkert á það minnst að það skyldi fara fram atkvæðagreiðsla um þessi mál. Ég bið hv. 1. þm. Norðurl. v. að rifja það upp með mér hvort við höfum á þessum fundi til að mynda ámálgað það einu einasta orði að ræða hér um ríkisreikning 1991 eða mál sem honum tengjast. Það var auðvitað aldrei gert. Ég nefni þetta sem dæmi. Ég hef ekki nefnt sérstaklega þetta landbúnaðarmál sem menn hafa verið að gera að umtalsefni. Ég segi bara það, sem liggur að sjálfsögðu í augum uppi, að við getum ekki ákveðið á okkar fundum að það verði endilega gengið til atkvæða um hvert einasta mál sem liggur fyrir á dagskránni. Ef það kemur fram ósk einhvers staðar frá um að gera það ekki, þá þarf auðvitað að líta á það mál að nýju. Þannig er það og með sama hætti og hv. þm. Páll Pétursson óskaði eftir því við mig að ég skýrði mína afstöðu þá er nauðsynlegt að það komi fram strax ef þetta er ekki réttur skilningur.

Forseta finnst að málin séu farin að skýrast og að hv. þm. séu vel meðvitaðir um það að þegar svo mörg mál eru á dagskrá sem raun ber vitni þá ræðst það af tíma og ýmsu öðru, sem ætíð getur komið upp í samtölum milli manna, hvort sem það eru þingflokksformenn, þingflokkar eða annað, að eitthvað breytist á þeirri dagskrá sem fyrir liggur. Forseti biður hv. þm. að vera ekki að eyða tímanum að óþörfu og fara heldur að vinna í þeim málum sem eru á dagskrá.

Hæstv. forseti. Það er sjálfsagt að virða það að hér sé tímanum ekki eytt að óþörfu en hér er á ferðinni stórmál. Það þýðir ekki að ræða hlutina með þeim hætti sem hv. formaður þingflokks Sjálfstfl. reynir að gera hér. Við skulum ekki tala neina tæpitungu um þetta. Spurningin snýst um það hvort hér er verið að gefa í skyn að það standi til að reyna að komast hjá því að afgreiða 35. mál á þessari dagskrá. 

Virðulegi forseti. Hv. formaður þingflokks Sjálfstfl. hefur gert hér grein fyrir því af sinni hálfu að til greina komi að fella niður atkvæðagreiðslu og afgreiðslu þessa máls en ég sakna mjög að heyra hvað formaður þingflokks Alþfl. hefur til málanna að leggja. Hann situr með okkur í hv. landbn. og á aðild að afgreiðslu þessa máls úr nefndinni. Ég óska eindregið eftir því að hann upplýsi okkur um það hvort hann er ekki sama sinnis og við, að þetta mál hljóti að fá afgreiðslu á næstu klukkutímum.

Herra forseti. Mér þykir það mjög miður að þurfa að biðja um frest á þessum fundi en jafnframt met ég það við hv. þm. Geir H. Haarde að hann vill haga þannig máli sínu að hann hafi rými til þess að veita þingmálum hér aðför án þess að vera kallaður svikari eftir á fyrir tiltækið. Hann er búinn að opna fyrir það að segja það óbeint að þegar búið sé að afgreiða það sem þeir hafa áhuga á þá ætli Sjálfstfl. að hafa frjálsar hendur með að fara í aðgerðir til að stöðva þau mál sem honum sýnist. Hann vill hafa frelsi til að gera þetta. Og ég virði það við hv. þm. að hann hefur þó heiðarleika til að standa hér upp og gera grein fyrir því að þetta rými vill hann hafa. En þetta er bara ekki það sem okkur þingmönnum Framsfl. var sagt í nótt. Við höfum starfað eftir allt öðrum skilningi í allan morgun. Við höfum starfað eftir þeim skilningi að það sem forseti lagði fram á sinni dagskrá væri það sem samkomulag hefði verið um að afgreiða. Það hefur meira að segja gengið svo langt að formaður þingflokks Framsfl. hefur verið aðalmaðurinn í því að hjálpa forsetanum við að koma málum í gegnum þingið og hans sessunautur, hv. 5. þm. Norðurl. v. hefur haft af þessu hina mestu skemmtun. Kannski hefur hann vitað um undirmálin þegar hann hafði svona gaman af þessu. En það er óhjákvæmilegt að óska nú eftir hléi á fundinum og setjast niður og komast að niðurstöðu. Það er ekki hægt að búa við það að þegar samkomulag er gert þá komist það ekki rétt til skila og að það séu undirmál við það sem verið er að ræða um. --- Fundarhlé.

Virðulegi forseti. Samgn. hefur nú lokið athugun sinni á tillögu þessari til þingsályktunar um vegáætlun fyrir árin 1993--1996 og eigi orðið sammála um afgreiðslu hennar. Ég mæli hér fyrir áliti meiri hluta nefndarinnar sem leggur til að tillagan verði samþykkt með breytingum sem fluttar eru tillögur um á þskj. 1142. Minni hlutinn, fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna í samgn., hefur á hinn bóginn kosið að skila séráliti. Skylt er að taka fram að í starfi nefndarinnar var gott samkomulag um vinnutilhögun og ýmsar þær ákvarðanir sem birtast í brtt. meiri hluta nefndarinnar á þskj. 1142. Varð oft eigi greint að ágreiningur væri um afgreiðslu mála innan nefndarinnar þótt minni hlutinn hafi nú tekið þá afstöðu að sitja hjá við einstaka liði þessarar áætlunar. Nefndin hefur í störfum sínum notið margvíslegrar aðstoðar æðstu starfsmanna Vegagerðar ríkisins, þeirra Helga Hallgrímssonar vegamálastjóra, Jóns Birgis Jónssonar aðstoðarvegamálastjóra og Jóns Rögnvaldssonar forstöðumanns tæknisviðs Vegagerðar ríkisins. Þeir lögðu nefndinni til ýmis gögn, veittu upplýsingar og svöruðu fyrirspurnum nefndarmanna eftir því sem óskað var. Eru þeim hér með færðar þakkir fyrir. Starfshættir samgn. við afgreiðslu þessarar tillögu voru með hefðbundnum hætti. Eftir að nefndin hafði tekið nokkrar grundvallarákvarðanir í starfi sínu, t.d. að því er varðar tekjuhlið áætlunarinnar, skiptingu á vegafé til rekstrarliða og til einstakra framkvæmdaflokka, enn fremur um skiptitölur milli kjördæma og um fé sem samkvæmt tillögunni gengur til ferja og flóabáta unnu þingmannahópar kjördæmanna að gerð tillagana um skiptingu framkvæmdafjár til almennra verkefna við stofnbrautir, þjóðbrautir og brúargerð, þ.e. til brúa 10 m og lengri. Sömuleiðis fjölluðu þingmannahópar kjördæmanna um allar tillögur er varðar breytingu á flokkun vega í hverju kjördæmi fyrir sig. Allar tillögur þingmannahópa kjördæmanna eru fluttar óbreyttar að meiri hluta samgn. Um allar brtt. er varða stórverkefni, sérverkefni og hið sérstaka framkvæmdaátak vegna atvinnumála var fjallað á vettvangi nefndarinnar. Brtt. meiri hluta nefndarinnar við tekjuhlið áætlunarinnar eru einkum af þrenns konar toga: Í fyrsta lagi er fé til framkvæmdaátaks vegna atvinnumála á árinu 1993 lækkað úr 1.800 millj. kr. í 1.550 millj. kr. Er það í samræmi við ákvarðanir ríkisstjórnar og Alþingis við afgreiðslu fjárlaga. Í öðru lagi er verðlagsforsendum tillögunnar breytt þannig að byggt er á því að verðlag hækki um 3% á milli áranna 1993 og 1994. Er sú tillaga að verðlagshækkun einvörðungu á milli þeirra tveggja ára og eru því markaðir tekjustofnar af bensíngjaldi og þungaskatti 3% hærri á árunum 1994 til og með 1996 en gert var ráð fyrir í tillögunni eins og hún var lögð fram. Gerðar eru tillögur um sömu verðlagshækkanir gjaldamegin á áætlunartímabilinu. Í þriðja lagi eru gerðar tillögur um að lækka það fjármagn sem þáltill. gerir ráð fyrir að færa í ríkissjóð af sérmerktum tekjustofnum Vegagerðar ríkisins á árunum 1994, 1995 og 1996. Er þetta í samræmi við ákvarðanir ríkisstjórnarinnar að vega á þennan máta upp á móti því að nú er áætlað að Vegagerð ríkisins þurfi að verja meira fé en tillagan greinir til ferjumála á þessum þremur árum en gert var ráð fyrir. Er þannig til þess ætlast að Vegagerð ríkisins standi jafnfætis og áður þó svo fari að hækkun verði á nauðsynlegu fé til ferjumála. Auk þessa eru gerðar tillögur um smávægilegar tilfærslur á milli tekjuliða á árinu 1993 samkvæmt nákvæmari áætlun. Engar breytingar eru gerðar á áætlun um magn bensínnotkunar eða notkun dísilbifreiða sem greiða þungaskatt frá því er tillagan var lögð fram, en þar er gert ráð fyrir að bensínnotkun aukist um 2% á milli ára yfir áætlunartímabilið en notkun dísilbifreiða sem skila þungaskatti aukist um tæplega 2% á milli sömu ára. Tillögur um fé til stórverkefna byggjast á nýrri skilgreiningu fyrir þann vegaflokk. Sú skilgreining var samþykkt af meiri hluta samgn. en þó raunar af nefndinni í heild með fyrirvara einstakra nefndarmanna minni hlutans. Samkvæmt gildandi skilgreiningu fyrir stórverkefni, samanber drög um langtímaáætlun 1991, taka þau til jarðganga, auk stórbrúa og vega um þvera firði. Lágmarkskostnaður við þessar framkvæmdir er samkvæmt eldri skilgreiningu um 130 millj. kr. á verðlagi ársins 1993. Til jarðganga er greitt af óskiptu vegafé 80% kostnaðar en 20% kostnaðar er greitt af því fé sem hlutaðeigandi kjördæmi fær til skipta. Til framkvæmda við stórbrýr og vegi um þvera firði eru þessar skiptitölur þannig að af óskiptu vegafé greiðist 62,5% kostnaðar en af vegafé hlutaðeigandi kjördæmis 37,5%. Til viðbótar við þessa skilgreiningu byggjast brtt. meiri hluta nefndarinnar á því að til viðbótar geti talist til stórverkefna kostnaðarsamar endurbætur á hringveginum þar sem hann liggur á milli kjördæma, enda sé áætlaður heildarkostnaður við framkvæmdir meiri en 800 millj. kr. Enn fremur einstakir áfangar í tengingu þéttbýlisstaða þannig að úr verði eitt atvinnu- og þjónustusvæði, enda kosti áfanginn meira en 400 millj. kr. samkvæmt áætlun miðað við verðlag þessa árs. Til þessara framkvæmda er miðað við að 70% af kostnaði greiðist af óskiptu fé en um 30% af kvóta viðkomandi kjördæmis. Þegar er fyrir séð að tveir vegarkaflar falla undir þessa nýju skilgreiningu. Annars vegar er það kaflinn á hringveginum á Norðausturlandi sem nær frá Kísiliðju við Mývatn til Skjöldólfsstaða á Jökuldal, en sá vegarkafli fær á áætlunartímabilinu verulegar byrjunarfjárveitingar af stórverkefnalið samkvæmt tillögum meiri hluta nefndarinnar eða 154 millj. kr. Hins vegar er það vegurinn fyrir Búlandshöfða á Snæfellsnesi sem ekki eru gerðar tillögur um að fái fjárveitingu af liðnum Stórverkefni á þessu áætlunartímabili. Undirbúningur framkvæmda þar hefst þó á tímabilinu með fjárveitingum af hinu almenna vegafé Vesturlandskjördæmis. Í tillögum meiri hluta samgn. er lagt til að liðurinn Sérstök verkefni falli niður frá og með árinu 1995. Telja verður að hann hafi eigi lengur raunhæft gildi, enda greiðast þau verkefni sem tilheyrt hafa þessum framkvæmdaflokki algerlega af framkvæmdafé hvers kjördæmis fyrir sig og því eðlilegt að þau tilheyri því sem kallað er almenn verkefni í vegáætlun. Í samræmi við ákvarðanir ríkisstjórnar og Alþingis eru gerðar tillögur um að á fyrstu þremur árum þessarar vegáætlunar verði varið samtals 2.940 millj. kr. til sérstaks framkvæmdaátaks vegna atvinnumála. Hér er um lánsfé að ræða sem gert er ráð fyrir að verði endurgreitt af sérmerktum tekjustofnum til vegamála eftir að lokið er greiðslu á skuldum vegna vegaframkvæmda í Reykjavík, en stefnt er að því að þær skuldir verði að fullu greiddar á árinu 1998. Meiri hluti nefndarinnar telur það ekki hafa hagnýta þýðingu að kveða nánar á um við afgreiðslu þessarar vegáætlunar hvernig endurgreiðslu verður háttað, enda verður ný tillaga til vegáætlunar samin og tekin til afgreiðslu á Alþingi væntanlega á þinginu 1996--1997 eða áður en að þessum endurgreiðslum kemur. Því fé sem lagt er fram til atvinnumála er í tillögum meiri hluta nefndarinnar skipt til einstakra verka, svo sem öðru framkvæmdafé til vegamála, og er þar farið að í samræmi við tillögur hæstv. samgrh. um ráðstöfun á því fjármagni. Meiri hluti nefndarinnar vill láta koma fram við þessa umræðu að hér er um mjög þýðingarmiklar ákvarðanir að ræða sem ástæða er til að flytja hæstv. ríkisstjórn þakkir fyrir. Kostnaður við flóabáta er nú tekinn inn í vegáætlun í fyrsta sinn. Í brtt. meiri hluta samgn. er tekin upp skilgreining á því á hvaða leiðum flóabátar verði reknir og hvert sé meginmarkmið með rekstrinum, þ.e. hvort rekin skuli bílferja eða einungis fluttir farþegar og fragt. Í þessum tillögum er lagt til að þær ferjuleiðir sem notið hafa styrks af opinberri hálfu undanfarin ár verði áfram viðurkenndar og þeim sinnt með sambærilegum hætti og verið hefur. Ég tel rétt að nefna sérstaklega í þessu sambandi ferju í Ísafjarðardjúpi. Þar siglir Fagranesið sem keypt var árið 1990 og er bílferja. Þjónusta við eyjarnar á Ísafjarðardjúpi og byggð á Snæfjallaströnd gerir ekki kröfur um bílferju og raunar er þar engin hafnaraðstaða fyrir hendi til að nýta þá möguleika skipsins. Við afgreiðslu fjárlaga í vetur voru veittar 20 millj. kr. til ferjubryggju í Djúpi og er talið að það geti verið um helmingur kostnaðar við þá framkvæmd. Á þessu stigi telur meiri hluti samgn. ekki tímabært að taka afstöðu til þess hvort reka eigi bílferju í Ísafjarðardjúpi. Áður en slík ákvörðun er tekin er nauðsynlegt, að mati meiri hluta nefndarinnar, að skoða málið í heild, gera markaðskönnun fyrir bílferju og áætlanir um stofnkostnað og rekstur og bera saman við aðra þætti í ferðaþjónustu við þær byggðir sem háðar eru samgöngum á sjó og athuga samhengi vetrarþjónustu á Djúpvegi við ferjurekstur. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að slík úttekt fari fram á þessu ári og málið verði tekið til athugunar og ákvörðunar að þeirri úttekt lokinni. Framlag til flóabáta 1993 er óbreytt frá tillögunni eins og hún var lögð fram eða 330 millj. kr. Nokkur óvissa ríkir um ýmsa kostnaðarliði en gera verður ráð fyrir að heildarkostnaður verði eitthvað meiri en þessi fjárhæð. Hæstv. samgrh. gat þess í framsöguræðu sinni við fyrri umr. um þetta mál að samkomulag væri um það að nauðsynleg hækkun framlags umfram 330 millj. kr. yrði tekin inn á fjáraukalög 1993. Í brtt. meiri hluta nefndarinnar er miðað við að þetta samkomulag standi og er talan því óbreytt. Framlög áranna 1994--1996 eru á hinn bóginn endurskoðuð til hækkunar frá upphaflegri tillögu. Til þess að mæta þeim hækkunum eru millifærslur í ríkissjóð lækkaðar, eins og áður er að vikið, og hafa hækkanir á þessum árum til ferjumála því ekki áhrif á aðra útgjaldaliði vegáætlunar. Meiri hluti samgn. telur ekki viturlegt að skipta fjármagni til ferjumála niður á einstakar ferjuleiðir á þessu vegáætlunartímabili. Vegagerð ríkisins fær væntanlega, með breyttum vegalögum nú fyrir þinglok, auknar heimildir til þess að leita nýrra leiða til sparnaðar og aukinnar hagkvæmni í rekstri skipanna á þessum ferjuleiðum. Hafa þegar farið fram viðræður við ýmsa þá aðila sem hlut eiga að máli til þess að sameiginlega megi leita leiða til aukinnar hagkvæmni og sparnaðar. Á þessu er full þörf vegna þess að á undanförnum árum hafa hinu opinbera og þeim fyrirtækjum sem standa í ferjurekstri verið bundnir gríðarlegir skuldabaggar sem verður að rísa undir og greiða niður á allra næstu árum, um leið er markmiðið að sjálfsögðu að halda þjónustunni uppi. Þrátt fyrir að vonast sé til að aukinni hagkvæmni verði náð á þessu áætlunartímabili, eða á þessum fjórum árum, er reiknað með að verja nálega 2 milljörðum kr. af fé til vegamála til að standa að þessum rekstri. Ljóst er að sú till. til þál. um vegáætlun fyrir árin 1993--1996, sem hér er komin til afgreiðslu, boðar mesta framkvæmdaskeið síðari ára í vegamálum. Þetta er greinilega sýnt á fskj. 1, sem prentað er með nál. meiri hluta nefndarinnar. Þar kemur fram hvert heildarfjármagn til vegamála hefur verið á árunum 1983--1996 miðað við þær brtt. meiri hlutans sem liggja fyrir við áætlunartillöguna. Þetta fjármagn er enn fremur sundurgreint í smærri undirliði. Allar tölur á þessu yfirliti eru á sama verðlagi, þ.e. áætluðu verðlagi ársins 1993. Þar kemur fram að á næstsíðasta vegáætlunartímabili, frá 1985--1988, var varið til vegamála samtals rúmlega 19,9 milljörðum kr. eða tæpum 20 milljörðum. Á síðasta vegáætlunartímabili, frá 1989--1992, var varið 21 1 / 2 milljarði til vegamála. Á því tímabili sem sú áætlun nær yfir sem hér er komin til afgreiðslu, árin 1993--1996, eru gerðar tillögur um að verja til vegamála liðlega 27 milljörðum kr. Þar af er áætlað að til ferjumála, sem er nýr liður, fari tæplega 2 milljarðar kr. En þó svo að það fjármagn væri dregið frá er varið til annarra þátta vegamála, sem er þá sambærilegt við hin áætlunartímabilin, yfir 25 milljörðum kr. Þetta er stórt stökk fram á við í fjárveitingum til þessara þýðingarmiklu samgöngubóta sem vegamálin eru. Það vekur furðu að hv. minni hluti samgn. skuli ekki treysta sér til að mæla með því að slík tillaga sé samþykkt. Minni hlutinn hefur meira að segja boðað í sínu nál. að hann, eða þeir hv. þm. sem hann skipa, muni sitja hjá við alla liði þessarar tillögu, þar á meðal alla framkvæmdaliði tillögunnar sem þeir hafa þó tekið fullan þátt í að vinna að afgreiðslu á innan samgn. og í þingmannahópum kjördæmanna. Hér er sannarlega óvenjulega að verki staðið og einhverjum kynni að koma í hug að ekki væri sérlega hyggilega að verki staðið frá pólitísku sjónarmiði. Það mikla fjármagn, sem gert er ráð fyrir samkvæmt þessari vegáætlunartillögu að verja til framkvæmda í vegamálum, mun þýða að mörgu verki verður komið áfram í þessum þýðingarmikla málaflokki. Stórvirki verða unnin en þar verður líka unnið að mörgum smærri verkum sem hvert um sig hefur sína þýðingu fyrir hlutaðeigandi byggð og landsmenn alla. Þrátt fyrir þetta verður ekki komið að neinum endapunkti í vegamálum í lok tímabilsins. Enn verða mörg og kostnaðarsöm verkefni óunnin. Það verkefni sem tekur til sín stærsta hluta fjármagnsins á þessu vegáætlunartímabili eru jarðgöng á Vestfjörðum eða liðlega 2,4 milljarða kr. Gert er ráð fyrir að á áætlunartímabilinu verði því verki lokið. Sá málaflokkur sem tekur til sín næstmest framkvæmdafé á þessu tímabili eru framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu eða um 2,2 milljarða kr. Þar af ganga um 640 millj. kr. til greiðslu skulda sem stofnað var til fyrir fáum árum með framkvæmdum við þjóðvegi í þéttbýli án þess að lögboðið framlag ríkisins væri greitt. Reiknað er með því að þessum skuldagreiðslum ljúki, eins og fyrr er að vikið, tveimur árum eftir að þessu áætlunartímabili lýkur eða á árinu 1998. Á þessu og næsta ári er gert ráð fyrir að ljúka lagningu slitlags á þá kafla sem enn er ólokið við á veginum milli Reykjavíkur og Akureyrar en þeir eru í Hellistungum, Bólstaðarhlíðarbrekku og um Öxnadalsheiði. Í lok þessa árs er gert ráð fyrir að aðeins vanti um 40 km upp á að komið sé bundið slitlag á veginn frá Reykjavík til Hafnar í Hornafirði og í lok tímabilsins skorti einungis 10 km til að þessu verki sé lokið. Ástæða væri til að nefna hér fjölmörg önnur verk af þeim sem lokið verður við á því áætlunartímabili sem vegáætlunin nær yfir eða verk sem hafin verða á tímabilinu. Ég tel þó ekki ástæðu til að taka tíma í að rekja þau verkefni hér, enda liggja tölur sem varða þessi verk og fjármagn til þeirra frammi fyrir öllum hv. alþm. í brtt. meiri hluta samgn. Þrátt fyrir það að við sem stöndum að þessu meirihlutaáliti fögnum þeim miklu framkvæmdum sem vegáætlunartillagan boðar, vil ég þó taka fram að málefni þjóðbrautanna þarf að taka til athugunar við næstu endurskoðun vegáætlunar. Það verður að segjast eins og er að þau verkefni hafa legið eftir í mörg ár vegna þeirra miklu stórverkefna sem við höfum unnið að, stórverkefna sem hafa tekið til sín bróðurpartinn af fjármagninu. Að þessu þarf að gæta þegar næsta vegáætlunartillaga verður lögð fyrir Alþingi og tekin þar til afgreiðslu. Virðulegi forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa fleiri orð í framsögu fyrir þessari tillögu. Ég legg til fyrir hönd meiri hluta samgn. að tillagan verði samþykkt með þeim breytingum sem meiri hluti nefndarinnar leggur til á þskj. 1142.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. formanni samgn. fyrir greinargóða framsögu. Ýmislegt er nú rétt sem hann sagði en annað ofmælt því hann kom m.a. inn á það að honum þætti alveg furðulegt að samgn. sem væri búin að vinna að þessu í sameiningu skyldi ætla að sitja hjá við alla liði, þ.e. minni hlutinn, og standa ekki að þeirri vegáætlun sem hér er lögð fram. Það bendir nú eiginlega til þess að hann hafi ekki lesið álit minni hlutans því að samkvæmt því sem þar stendur byrjum við á að lýsa því yfir að við gerum ekki athugasemdir við afgreiðslu þingmannahópa kjördæmanna sem hafa fjallað um skiptingu vegafjár og eru þar af leiðandi að sjálfsögðu hver og einn í sínum kjördæmahópi sammála því. Ég mæli hér fyrir áliti minni hluta samgn. sem er svohljóðandi: ,,Nefndin hefur fjallað um tillöguna á allmörgum fundum og fengið til liðs við sig m.a. starfsmann Vegagerðar ríkisins og fulltrúa samgrn. Minni hlutinn gerir ekki athugasemdir við afgreiðslu þingmannahópa kjördæmanna sem fjallað hafa um skiptingu vegafjár innan þeirra.`` Það sem við gagnrýnum fyrst og fremst er tekjuáætlun og Stórverkefnasjóður. Um tekjuáætlunina segir svo: ,,Minni hlutinn gagnrýnir að tekjustofnar vegáætlunar séu skertir með þeim hætti sem gert er í þál. og lögbundnir tekjustofnar til vegamála þannig notaðir til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð. Minni hlutinn telur að réttara hefði verið að Vegasjóður héldi sínum tekjustofnum og hið svokallaða framkvæmdaátak hefði verið lækkað um þá upphæð sem nemur skerðingunni. Fyrir allt tímabil vegáætlunar er Vegasjóður skertur um 886 millj. kr. sem færðar eru í ríkissjóð, þar af fyrir yfirstandandi ár 344 millj. kr. Þá hefur ríkissjóður einnig farið inn á markaða tekjustofna til vegagerðar með álagningu sérstaks bensíngjalds.`` --- Það er 4,50 kr. á hvern lítra og var afgreitt hér í fjárlögum. --- ,,Áætlað er að það skili ríkissjóði tekjum upp á 750 millj. kr. samkvæmt fjárlögum 1993. Í vegáætlun eru nú framlög til ferja og flóabáta upp á 330 millj. fyrir árið 1993, 551 millj. kr. árið 1994, 569 millj. kr. árið 1995 og 555 millj. kr. árið 1996 og skerðist framkvæmdafé til vegagerðar sem því nemur.`` Þær 1.550 millj. sem merktar eru framkvæmdaátaki í vegamálum á yfirstandandi ári, sem mikið hefur verið gert út af hér í umræðum, er vissulega stór upphæð og ef þær væru bara viðbótarfé við framkvæmdaáætlun vegáætlunar, þá værum við að sjálfsögðu mjög ánægð með það. En það er ekki einu sinni að búið sé að ákveða hvernig þessar millj. verði teknar eða hvernig þær verði endurgreiddar eða hvenær þær koma til frádráttar á framkvæmdafé vegáætlunar á næstu árum. Ef þetta er síðan skoðað nánar, þá er á þessu ári um 876 millj. að ræða sem er aukning til vegaframkvæmda frá því sem áætlunin hefði verið. Þá er ég að draga frá 344 millj. sem eru fyrst teknar og settar í ríkissjóð og einnig 330 millj. sem í þessari vegáætlun er ætlað til ferja og flóabáta. Það er því alveg augljóst að það eru ekki 1.550 millj. sem eru til viðbótar, heldur 876 millj. Við getum líka skoðað hvernig framkvæmdaáætlunin eða vegáætlunin hefði litið út á síðasta ári, en eins og menn muna kannski frá umræðum í fyrra, þá var vegáætlunin í fyrra skert um 765 millj. Ef við tökum það til viðbótar og bætum því við skerðinguna í ár þá eru 111 millj. eftir sem er nýtt fé ef við skoðum þessi tvö ár sameiginlega. Skerðingin í fyrra sem var allveruleg og það sem kemur til frádráttar núna með skerðingu, og framlög til flóabáta og ferja, þá eru rúmar 100 millj. eftir af þessum 1.550 þannig að þetta er nú dálítill leikur með tölur eins og menn hljóta að sjá. Við teljum að hér sé verið að gefa ávísun á minnkandi framkvæmdir á næstu árum eða eftir 1996. Þá hlýtur að koma til greiðsla á þeim lánum sem verið er að taka og heimfæra á sem auknar vegaframkvæmdir og hlýtur það að draga úr framkvæmdagetu Vegasjóðs sem því nemur. Eins og kom fram hjá formanni áðan þá hefur ekki verið tekin ákvörðun um lánstíma eða tilhögun á endurgreiðslum þessara fjármuna. Hitt getum við aftur á móti viðurkennt að það er aukning samt sem áður, það eru þarna 111 millj. kr. ef við tökum þessi tvö ár, skerðinguna í fyrra og það sem skert er núna. Það hefði bara verið miklu eðlilegra að setja þetta rétt upp heldur en að setja fyrst upp 1.550 millj. sem framlag og draga síðan 344 millj. frá og setja inn ferjur og flóabáta í vegáætlunina líka. En ég ætla ekki að orðlengja það neitt frekar, það er svo sem oft búið að ræða þetta hér. Þetta var einnig rætt í umræðunum um fjárlögin þannig að menn hafa sjálfsagt heyrt eitthvað af þessu áður. Það sem við gagnrýnum fyrst og fremst, að öðru leyti, er að nú skuli eiga að bæta við verkefnum á Stórverkefnasjóð. Hlutverk sjóðsins hefur frá árinu 1989, þegar hann var stofnaður eða búinn til liður yfir hann í vegáætlun, verið að fjármagna gerð jarðganga, stórbrúa og fjarðaþverana. Hér átti að vera um mjög fá en stór verkefni að ræða. Í langtímaáætlun sem hér var rædd þó að hún væri ekki samþykkt endanlega, þá hefur samt verið unnið eftir henni. Í henni er gert ráð fyrir að á eftir jarðgöngum á Vestfjörðum, sem nú er verið að vinna að, komi framkvæmdir við jarðgöng á Austfjörðum. Í brtt. frá meiri hluta nefndarinnar er tekin inn ný skilgreining á hlutverki Stórverkefnasjóðs sem gerir ráð fyrir því að framkvæmdir við bættar vegasamgöngur milli Norður- og Austurlands rúmist þar inni og einnig vegaframkvæmdir við Búlandshöfða á næstu árum. Komið hefur fram ákveðin skoðun af hálfu meiri hlutans þegar spurt var út í hvort þetta yrði ekki til þess að frestað yrði framkvæmdum við jarðgöng á Austfjörðum, það yrði ekki eins og talað hafði verið um að þær kæmu næst á eftir Vestfjarðagöngum. Sem Vestfirðingi er mér kunnugt um að það var mikil samstaða milli Vestfirðinga og Austfirðinga um að Vestfirðir hefðu þarna forgang og Austfirðir kæmu síðan næst á eftir. Þegar þetta var rætt nánar í samgn. kom sú skoðun fram hjá meiri hlutanum að með því að taka inn nýja skilgreiningu á stórverkefnum sé verið að fresta gerð jarðganga á Austfjörðum eitthvað fram á næstu öld, en samkvæmt langtímaáætlun í vegagerð voru jarðgöng á Austfjörðum inni árin 1995--1998, eða á öðru tímabili langtímaáætlunar, með 448 millj. kr. En samkvæmt þeirri tillögu sem við erum að ræða eru 28 millj. til þeirra hluta fyrir þann tíma sem þessi vegáætlun nær yfir, þ.e. árin 1993--1996. Við í minni hlutanum teljum að með þessum breytingum sé verið að víkja frá þeirri stefnu sem mörkuð hefur verið um jarðgangagerð. Stórverkefnasjóði er ætlað að fjármagna fleiri verkefni en áður án þess að fá til þess aukna tekjustofna. Það hlýtur óhjákvæmilega að leiða til þess að dreifa þarf framkvæmdum á lengra tímabil. Ekki er deilt um það að hin nýju verkefni séu viðamikil og fjárfrek og því erfitt að fjármagna þau af framkvæmdafé viðkomandi kjördæma. Til þess að bæta við verkefni Stórverkefnasjóðs þyrfti hann hins vegar aukið fjármagn. Á því er hins vegar ekki tekið í tillögum meiri hlutans. Það er rétt að minna á það í þessum umræðum að þegar liðurinn Stórverkefni var tekinn upp í vegáætlun þá var það byggt á þeim forsendum, samkvæmt upplýsingum frá starfsmönnum Vegagerðarinnar, að fjárhagsrammi sjóðsins yrði víkkaður. Þær upplýsingar hef ég frá Vegagerðinni að rætt var um það að til þess að Stórverkefnasjóður gæti skilað sínu hlutverki, þetta eru stór og mikil og fjárfrek verkefni, þá þyrfti að finna honum nýja tekjustofna eða að fjárhagsrammi hans yrði víkkaður eða aukinn á einhvern hátt. Og það er fyrst og fremst það sem ég hef verið að segja. Þarna er bætt inn verkefnum sem ég sé ekki hvernig eigi að rúmast með sömu áætlun og gerð hafði verið um framkvæmdir úr Stórverkefnasjóði sem rætt hefur verið um í ákveðinni röð. Það er verið að taka þarna inn í verkefni sem eiga að koma inn á milli þeirra áætlana sem áður höfðu verið gerðar, sem samkomulag hafði verið gert um. Þá telur minni hluti nefndarinnar að í algert óefni sé komið hvað varðar fjármagn til framkvæmda við þjóðbrautir. Víða er svo komið að viðhaldi er mjög ábótavant, jafnvel svo að slysahætta getur skapast af. Ljóst er að þörf er á auknu viðhaldi vega, bæði vega með bundnu slitlagi og malarvega. Endurnýjun á slitlögum vega hefur á undanförnum árum verið langt frá áætlaðri þörf. Nauðsynlegt er að auka fjármagn til þessa hluta vegaþjónustunnar á næstu árum --- og ég hef raunar trú á því að þar sé meiri hluti samgn. okkur sammála. Af þessum ástæðum fyrst og fremst sem ég hef nefnt, en ekki vegna þess að við séum að gagnrýna skiptingu á vegafé innan annarra flokka eða innan kjördæma eins og ég sagði áðan, og ekki vegna þess að við gagnrýnum það að markaðar tekjur, bensíngjald og fleira sé útreiknað rétt. Við gagnrýnum fyrst og fremst að verið er að skerða Vegasjóð, bæta síðan við framkvæmdaátaki, draga síðan frá framlög til ferja og þar að auki er ekkert minnst á þá skerðingu sem gerð var í fyrra. Það er fyrst og fremst þetta sem gerir það að verkum að einstakir nefndarmenn munu þar af leiðandi sitja hjá við afgreiðslu vegáætlunar eða einstakra liða hennar. Ég hef ekki gengið út frá því að minnihlutamenn mundu allir sitja hjá við þetta allt saman, það fer eftir hverjum og einum. En þetta eru þau atriði sem við vildum koma á framfæri.

Virðulegi forseti. Hv. frsm. minni hluta, hv. 6. þm. Vestf., taldi mig hafa ofsagt í máli mínu þegar ég lýsti því að í áliti minni hlutans væri boðað að þeir þingmenn sem hann skipa mundu sitja hjá við tillöguna og alla liði hennar. Ja, guð láti gott á vita. En vegna þess að hv. þm. taldi að ég mundi ekki hafa lesið þetta nál. þá tel ég ástæðu til þess með leyfi virðulegs forseta að lesa lokasetninguna. Hún hljóðar svo með leyfi forseta: ,,Undirritaðir nefndarmenn telja rétt að ríkisstjórnin taki alla ábyrgð á þeim atriðum sem hér um ræðir og munu því sitja hjá við afgreiðslu vegáætlunar eða einstakra liða hennar.`` Undir þetta skrifar hv. frsm. minni hluta sem hér var að ljúka máli sínu og skýrara getur það ekki verið.

Virðulegi forseti. Hv. formaður samgn. las vissulega rétt síðustu setninguna í áliti minni hlutans. En ég gerði einnig að umtalsefni upphafið á áliti minni hlutans þar sem segir að minni hlutinn geri ekki athugasemdir við afgreiðslu þingmannahópa kjördæmanna. Það kemur bæði fram í upphafinu og í lokunum að ekki er gerð athugasemd við allt saman og þar af leiðandi er þeim einstöku nefndarmönnum í sjálfsvald sett hvort þeir styðja einhverja liði eða sitja hjá, enda segir líka í lokaorðum að þeir muni sitja hjá við afgreiðslu vegáætlunar eða einstakra liða hennar. Það er því ekki endilega víst að þeir sitji hjá við alla vegáætlunina.

Hæstv. forseti. Ég verð að byrja á því að lýsa yfir vonbrigðum mínum með að það gerðist aftur eins og í fyrra að vegáætlun kemur til umræðu undir lok þingsins þegar nánast enginn tími er til þess að ræða mál og þegar menn eru orðnir uppteknir af mörgum málum sem þrýst er á að komist í gegnum þingið áður en þingmenn fara heim. Þess vegna er ekki tækifæri til þeirrar umræðu sem þyrfti vissulega að fara fram um mótun stefnu í þeim málum sem lögð eru fyrir þingið. Vissulega er full ástæða til gagnrýni á margt sem hér er sett fram, en það er líka ýmislegt sem ég hygg að allir þingmenn mundu verða og eru sammála um í þessari áætlun. Það sem hæstv. formaður samgn. var að segja áðan var eitthvað á þá leið að það vekti furðu hans að minni hlutinn hafi ákveðið að ætla að sitja hjá og hann hélt því fram að það væri óvenjuleg afstaða og ekki sérlega hyggileg. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst að meiri hlutinn hafi gengið fram í þessum málum með þeim hætti að hann þurfi ekki að vera hissa á því þó að minni hlutinn sé ekki tilbúinn til að rétta upp höndina með því sem hér er verið að gera. Því að slíkar hundakúnstir sem hæstv. ríkisstjórn hefur haft uppi í þessum vegamálum eru sem betur fer ekki mjög algengar. Fyrst er gengið í það að skera niður vegáætlun um 565 millj. í fyrra og þegar sú vegáætlun var til umræðu þá gagnrýndi minni hlutinn harðlega hvernig að því væri staðið og benti meiri hlutanum á að í þeim aðstæðum sem væru nú í þjóðfélaginu ættu menn vissulega að halda uppi framkvæmdum í vegagerð. Þetta hefur haft áhrif á hæstv. ríkisstjórn því hún tók sig saman í andlitinu og ákvað að snúa við blaðinu og fara að auka framkvæmdir við vegi landsins. En hvernig gerði hún það? Það var ákveðið að Vegagerðin skyldi taka til þess lán og það hét framkvæmdaátak í vegamálum eða eitthvað slíkt,  Hv. formaður samgn. lýsti því fyrir okkur með tölum áðan að þrátt fyrir allt væri þó meira fé til vegagerðar á þessu tímabili sem fram undan væri heldur en verið hefði á tímabilunum á undan og það er út af fyrir sig rétt hjá honum. En það hafði líka verið gert ráð fyrir því í þeim vegáætlunum sem lágu fyrir að svo yrði. Ríkisstjórnin er í raun og veru að draga úr þeim áformum sem voru í vegáætlun og lágu fyrir og með því að bæta nýjum álögum á Vegasjóð hefur þeim tekist að koma því þannig fyrir, þrátt fyrir sitt stórátak í vegamálum, að þetta kemur allt saman út nokkurn veginn á núllinu. En hvernig í ósköpunum á að vera hægt að skrifa upp á svona aðferðir? Og eitt er það að á sama tíma og verið er að taka lán til vegagerðar þá er gert ráð fyrir skerðingum áfram og ekki bara á þessu ári. Látum vera að menn hefðu tekið þessar ákvarðanir eftir að búið var að ákveða að skerða Vegasjóð og færa í ríkissjóð peninga sem áttu að ganga til hans. En þetta ótrúlega gerist að menn setja fram vegáætlun fram í tímann þar sem ákveðið er að halda skerðingunum áfram og lántökunum. Það er sem sagt gert ráð fyrir að halda áfram að færa fé í ríkissjóð frá vegamálunum en halda líka áfram að taka lán vegna stórverkefnisins sem ríkisstjórnin er að hæla sér af. Ég verð að segja alveg eins og er að eftir að hafa séð hvernig stjórnarflokkarnir fóru að því að ákveða sín á milli með hrossakaupum í ríkisstjórnarflokkunum, hvaða verkefni fengju náð fyrir þeirra augum til þess að koma í þennan stórverkefnasjóð þeirra, þetta framkvæmdaátak í vegamálum, þá læðist að manni sá grunur að allt hafi þetta verið gert í því eina augnamiði að geta ráðskast með það, fram hjá þeim áætlunum sem búið var að ákveða í vegamálum, hvaða verkefni yrðu efst á dagskrá í hverju kjördæmi. Nei, ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst að það væri mikið geðleysi minni hlutans ef hann sætti sig við svona aðferðir. Ég held að það sé ekki annað fyrir okkur að gera en sitja hjá við einstaka liði vegáætlunar og sitja síðan hjá við afgreiðslu hennar því svona vinnuaðferðir ganga auðvitað ekki. Ég trúi því bara ekki að menn ætli að halda áfram á þessari braut. Það hefði verið hægt að halda uppi framkvæmdum í vegamálum, alveg fyllilega því framkvæmdamagni sem gert er ráð fyrir með þessu stórátaki ef Vegagerðin hefði fengið að njóta sinna tekjustofna. Að maður tali ekki um úr því að menn voru það hugaðir að auka álögur á bíleigendur með því að hækka bensíngjaldið, hvort það hefði ekki verið skynsamlegra og sanngjarnara að nota þá peninga til vegagerðar í landinu heldur en að láta þá renna í ríkissjóð og láta síðan Vegagerðina taka lán á móti því. Þetta er ekki stefna sem minni hlutinn getur skrifað upp á í vegamálum og þess vegna mun hann auðvitað ekki gera það.

Virðulegi forseti. Það eru örfá atriði sem ég vildi koma inn í þessa umræðu þegar vegáætlun kemur hér fyrir til síðari umr. eftir að samgn. og þingmenn kjördæmanna hafa fjallað um þær skiptingar á fjármagni sem þar eru fyrir hendi. Það hefur verið farið yfir það við fyrri umr. um till. til þál. um vegáætlun að hún einkennist að nokkru af því að hún inniheldur sérstakt framkvæmdaátak, sem kallað er, sem ríkisstjórnin efndi til vegna atvinnumála. Það er í sjálfu sér góðra gjalda vert og ekki ætla ég að hallmæla því. Það er langt í frá þó að hér hafi auðvitað verið bent á að það er kannski ekki allt sem sýnist í þessum efnum og það fjármagn sem upp er sett ódrýgist af ýmsum ástæðum. Eigi að síður var það þó staðreynd að þarna var 1.550 millj. úthlutað til sérstakra verkefna. Það hefur verið deilt á það í 1. umr. um þetta mál hvernig að þeirri úthlutun var staðið og ég vil halda því til skila við þessa síðari umr. og vona að þannig verði ekki staðið að málum aftur ef eitthvað slíkt kemur upp við næstu vegáætlun. Ég verð að segja að aðfarir ríkisstjórnarinnar og hæstv. samgrh. og hans samstarfsmanna við að ákveða sérstök verkefni, ákveða það fyrst og láta síðan inn á borð þingmannanna. Það stofnaði því ágæta samstarfi sem verið hefur um skiptingu fjármagns samkvæmt vegáætlun í hættu. Við þingmenn Austurl. lögðum mikla vinnu í að fjalla um þessi mál og gekk á ýmsu lengi vel. En að lokum komumst við að samkomulagi um skiptingu þannig að ég hygg að þessi mál hafi að þessu sinni sloppið fyrir horn hvað okkur snertir. Auðvitað eru þetta vinnubrögð sem eiga ekki að koma fyrir aftur. Ef ráðist er í að flýta framkvæmdum, eins og ég vil kalla þetta, að fara í sérstakt átak sem kallað er og greiða það síðan með framlögum næstu ára, þá eiga þeir fjármunir að koma inn á borð þingmannanna til skiptingar. Ég tek fram varðandi Austurl. að þingmannahópurinn náði samkomulagi um þá skiptingu sem þar um ræðir þannig að hvað okkur snertir má segja að þessi vinnubrögð hafi sloppið fyrir horn. Ég ætla ekki að endurtaka það sem var rakið í áliti minni hluta samgn. að það er að sjálfsögðu, þegar tekið er tillit til niðurskurðar á vegáætlun o.s.frv. og þegar ferjur eru komnar inn í og búið að reikna þá fjármuni inn, farið að sneiðast um þessar 1.550 millj. En ég ætlaði ekki að endurtaka þá umræðu. Ég vil aðeins koma að því og halda til haga við þessa síðari umræðu um vegáætlun að hlutur sýsluvega og þjóðbrauta liggur mjög útundan í þessari vegáætlun eins og öðrum sem hafa verið afgreiddar á undanförnum árum. Ég ætla ekki að skrifa það á reikning þess hæstv. samgrh. sem nú situr. Það hefur löngum verið svo að hlutur þessarar gerðar vega hefur verið mjög fyrir borð borinn. Hlutur þjóðvega eða þjóðbrauta í þessari vegáætlun er 283 millj. kr. Þjóðbrautir landsins eru lengri heldur en stofnbrautirnar samkvæmt þeim skýrslum sem koma fram í athugasemdum við vegáætlun og eru yfir 4.000 km. Það geta því allir séð að þarna er mikil þörf sem ekki er mætt nema að litlu leyti. Sama er að segja um sýsluvegina. Það hefur verið svo á undanförnum árum að hlutur þeirra hefur verið nokkuð fyrir borð borinn en sýsluvegir landsins eru yfir 3.000 km. Hlutur þeirra í þessari vegáætlun er 160 millj. kr. á þessu ári. Árið 1989 komu sýsluvegirnir til ríkisins við síðustu verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Eftir það hafa ekki verið framlög til sýsluveganna sem svaraði aukaframlegi sveitarfélaganna þannig að framlög til þeirra hafa heldur dregist saman síðan þessi breyting varð. Þetta er eins og ég segi ekki nýtt nú við afgreiðslu þessarar vegáætlunar þannig að ég er ekki að deila á núv. hæstv. samgrh. fyrir þetta mál sérstaklega en ég vil bara benda á að það er þörf á stefnubreytingu í þessum efnum. Þessum atriðum vildi ég halda til haga við þessa vegáætlun. Ég ætla ekki að verða langorður um ýmis atriði varðandi Austurl. og tengingu Norður- og Austurlands sem hefur verið til umræðu á undanförnum vikum. Sú tenging er í athugun og ég býst við að þau mál fari í skynsamlegan farveg, það verði gengið í að finna heppilegt vegarstæði á milli Norður- og Austurlands en þau mál eru ekki komin á hreint enn þá hvað varðar leiðirnar frá Grímsstöðum á Fjöllum og austur á Hérað. Sú athugun er komin í ákveðinn farveg sem við vonum að sjálfsögðu að leiði til árangurs á næstu árum. Að öðru leyti ætla ég ekki að hafa þessi orð öllu fleiri. Ég vildi halda þessum atriðum til haga og vona að þau vinnubrögð verði viðhöfð áfram að þingmannahóparnir fái það hlutverk að skipta þeim fjárhæðum sem ætlaðar eru til vegamála heima fyrir. Ég held að það fyrirkomulag hafi verið farsælt og þingmannahóparnir hafi reynt að gæta eins og kostur er jafnræðis í þeirri skiptingu. Það hefur auðvitað verið deilt á okkur fyrir þá skiptingu oft og tíðum og þingmenn taldir veita fjármunum í vegarspotta hér og þar. Það heyrir maður oft í fjölmiðlum sem kynna sér ekki málin og þá þörf sem er fyrir hendi að laga ófæra vegarspotta og alls konar samgönguhindranir sem eru því miður enn þá hér og þar um landið þrátt fyrir stórkostlegar framkvæmdir í vegamálum undanfarin ár sem vissulega hafa átt sér stað.

Virðulegi forseti. Ég vil við þessa umræðu um vegáætlun bæta hér nokkru við. Í fyrstu vil ég þakka hv. 2. þm. Norðurl. v. fyrir ítarlega ræðu sem hann flutti þegar hann mælti fyrir áliti meiri hluta samgn. Í máli hans kom fram sú stefnumótun sem vegáætlun felur í sér. Sú stefnumótun felst í því að veruleg áhersla er lögð á framkvæmdir í vegamálum á næstu fjórum árum. Það fer ekki milli mála að það kemur rækilega fram í vegáætlun að ríkisstjórnin hefur lagt áherslu á að ná fram tilteknum mikilvægum áföngum í samgöngubótum í vegakerfi landsins. Það er auðvitað nauðsynlegt við þær aðstæður sem við búum við í þjóðfélaginu í dag, með minnkandi tekjum, að halda þessu atriði til haga. Það er af mörgum ástæðum sem þessi leið er farin. Í fyrsta lagi skiptir miklu máli fyrir framfarir og framþróun og uppbyggingu atvinnulífsins í landinu að bæta vegakerfið. Í annan stað er mikilvægur þáttur og mikilvægt innlegg í því að efla atvinnulífið í landinu að halda uppi eins miklum framkvæmdum við vegagerð og nokkur kostur er. Í fskj. með nál. meiri hluta samgn. kemur fram hvernig þróunin hefur verið í fjárveitingum til vegagerðar á undanförnum árum, allt til ársins 1983. Á sama hátt er sýnt fram á hvaða þróun vegáætlunin sem við erum að fjalla um gerir ráð fyrir. Þegar litið er til þess tímabils sem nú er liðið, vegáætlunartímabilsins 1989--1992, kemur í ljós að á verðlagi ársins 1993 er framkvæmdafé að meðaltali á ári um 5,4 milljarðar. Í þeirri vegáætlun sem við erum að ræða eru það tæpir 7 milljarðar á ári að meðaltali sem áætlaðir eru til þeirra verkefna sem Vegagerðin fæst við og er þá þar með talið það framlag sem er sett til ferjureksturs. Þetta er nauðsynlegt að tíunda og draga fram vegna þess að látið hefur verið í veðri vaka og ekki síst af hv. 3. þm. Vesturl., að hér sé jafnvel um afturför að ræða. Ég verð að segja að sú ræða var alveg dæmalaus þegar hann reynir að koma því á framfæri að hér sé ekki um verulega aukningu að ræða og í rauninni nýjar áherslur í framkvæmdum í vegagerð. Hv. 3. þm. Vesturl. ræddi um Stórverkefnasjóðinn og hafði uppi nokkrar efasemdir um það hvaða viðfangsefni væri gert ráð fyrir að taka þar inn. Ég verð að segja að ég fagna þeirri breytingu sem lagt hefur verið til að gera á skilgreiningu vegasjóðs. Þar koma inn ný og mjög mikilvæg verkefni, mjög mikilvægar samgöngubætur sem tengjast einmitt þeirri stefnumótun sem hefur verið unnið að á vegum ríkisstjórnarinnar, að tengja saman atvinnusvæðin með bættum samgöngum. Í því sambandi má nefna tengingu annars vegar Norður- og Austurlands og svo ekki síður, og það vil ég nefna sérstaklega, tengingu á norðanverðu Snæfellsnesi með framkvæmdum um Búlandshöfða. Sú framkvæmd mun gjörbreyta þessu svæði, norðanverðu Snæfellsnesi, í atvinnulegu tilliti þegar greiðar samgöngur geta orðið á norðanverðu Snæfellsnesi frá Ólafsvík til Grundarfjarðar og Stykkishólms og allt inn í Dali. Þessu atriði í vegáætlun fagna ég alveg sérstaklega og tel að þar sé um að ræða mjög mikilvægt verkefni sem við þingmenn Vesturl. hljótum að styðja mjög eindregið. Ég vil aðeins gera að umtalsefni þær áherslur sem lagðar voru og þær línur sem lagðar voru um framkvæmdir í vegagerð með framkvæmdaátakinu sem gerð er grein fyrir hér í vegáætlun, þar sem tiltekin verkefni voru tekin til meðferðar og aflað fjár til þess að hraða þeim á þessu ári og væntanlega á hinu næsta. Vegna þess að við hljótum að líta sérstaklega á þau viðfangsefni, þó við skoðum auðvitað vegáætlunina í heild, sem snúa að hverju og einu kjördæmi, þá hlýt ég að fagna því að það skyldi hafa tekist að afla fjármuna til að ljúka eða hefja lokaáfanga við tilteknar framkvæmdir á Vesturlandi, t.d. veginn um Hellistungur sem verður væntanlega lokið á árinu 1993. Þar með er framkvæmdum við Þjóðveg 1 lokið í gegnum Vesturlandskjördæmi og er það mjög mikilvægur áfangi út af fyrir sig. Einnig vil ég nefna þá framkvæmd sem gert er ráð fyrir að vinna í sumar og á næsta ári sem er tenging um Hraunsfjörð milli Eyrarsveitar og Helgafellssveitar. Þar er nokkuð stór framkvæmd, brúarframkvæmd og liður í því að tengja norðanvert Snæfellsnesið og er afskaplega mikilvægur þáttur í tengingu þess atvinnusvæðis. Þar er einnig um að ræða framkvæmdir við Búlandshöfða sem ég nefndi áðan en þetta framkvæmdaátak nær til þess áfanga einnig. Þá vil ég nefna framkvæmdir við Suðurá á Bröttubrekku en sú framkvæmd sem þar verður unnin í sumar er mjög mikilvægur þáttur í að bæta samgöngur um Bröttubrekku í Dali. Virðulegi forseti. Ég vil ekki lengja þessa umræðu en vildi koma þessum atriðum á framfæri.

Virðulegur forseti. Vegna þess að hv. 1. þm. Vesturl. hafði orð á að ég hefði látið koma fram efasemdir um þessa nýju skilgreiningu Stórverkefnasjóðsins sem kemur fram í vegáætlun þá vil ég að það komi skýrt fram að ég hef ekki lagst gegn þeirri skilgreiningu. Ég hef hins vegar sagt að menn þurfi að hafa það til endurskoðunar áfram hvernig svona skilgreiningar eigi að vera. Það verður auðvitað að viðurkennast að þegar menn fara í það farið sem þarna hefur verið lagt til, þ.e. að ákveðinn vegarspotti frá einum punkti til annars verði að stórverkefni, þá verður býsna erfitt að verjast hugmyndum um stórverkefni af því tagi annars staðar. Ég held að menn verði að gera sér grein fyrir þessu. Hins vegar hef ég talið að verkefni eins og t.d. Búlandshöfði væru af þeirri stærðargráðu að þau væru ofviða viðkomandi kjördæmi og því ætti að fjármagna þau með sérstökum hætti. Ég hef reyndar verið á þeirri skoðun að Þjóðveg 1 og þá vegi sem þarf til að tengja byggðirnar við Þjóðveg 1, hefði átt að fjármagna sérstaklega af sameiginlegum sjóðum. En það er kannski of seint að tala um þá hluti í dag. Ég vil að þetta komist til skila. Ég vil líka segja til viðbótar að ég hef út af fyrir sig ekki verið að gagnrýna það verkefnamagn sem verið er að leggja til í þessari áætlun eða undirbúning hennar faglega séð. Ég gagnrýni fyrst og fremst hvernig ríkisstjórnin hefur staðið að þessu með alveg ótrúlegum hundakúnstum, til að geta komið puttunum í það hvaða verkefni eigi að ganga fyrir í kjördæmunum.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þingmaðurinn skuli draga í land en ég trúi því að þegar hann les yfir ræðu sína þegar hún birtist í þingtíðindum þá muni hann verða þess var að þar hafi gætt nokkurrar óánægju og allt að því ólundar yfir þeim verkum sem fyrirhugað er að fara í. Varðandi skilgreiningar á Stórverkefnasjóði þá er ég sammála því að auðvitað þarf þetta jafnan að vera til endurskoðunar. Hlutirnir breytast og ég er honum að því leyti sammála að við þurfum að endurskoða vegáætlun. Hún er til fjögurra ára, er endurskoðuð eftir tvö ár og þá gefst færi á að skoða þessi verk sem inn á Stórverkefnasjóðinn eiga að fara. Ég er hins vegar sannfærður um að það á eftir að sýna sig að þessi nýja skilgreining á Stórverkefnasjóðnum, sem gerir ráð fyrir því að tengja saman atvinnusvæði, er eitthvert merkasta innlegg sem komið hefur fram og á væntanlega eftir að skila sér í betri samgöngum, sterkari atvinnusvæðum og um leið eflingu byggðanna. Ég tel að megintilgangurinn með því að bæta vegasamgöngur sé að efla byggðirnar í landinu og styrkja þær.

Virðulegi forseti. Ég ætla að vona að mér hafi ekki orðið á einhver mismæli. Ég var fyrst og fremst að gagnrýna hér áðan þetta stóra verkefni ríkisstjórnarinnar sem hún kallaði svo, átak í atvinnumálum, en ekki skilgreininguna á stórverkefnunum. Þar hafa menn mismunandi skoðanir og ég get vel skilið að þar séu ekki allir sammála um hvernig á að taka á hlutunum. Ég hef aftur á móti sagt og endurtek það hér að ég hef ekki gert athugasemdir við þessa nýju skilgreiningu og vil bara að það sé alveg skýrt.

Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Vesturl. talaði um að það væri fagnaðarefni að komnar væru nýjar áherslur í vegamálum. Ég vil segja að ég er honum sammála í því ef svo væri. En þær áherslur eru þannig til komnar að ríkisstjórnin býr til framkvæmdaátak þar sem hún getur sjálf tekið fram fyrir verkefni sem ekki voru öll á áætlun og þingmannahópar höfðu fjallað um við gerð áætlunarinnar. Þarna getur ríkisstjórnin sjálf ákveðið hvaða verkefni hún ætlar að taka fyrir með þessum nýju áherslum. Til upplýsingar líka. Þetta eru 1.550 millj. eins og við erum oft búin að tala um. Vita menn kannski að þegar ákveðið var að fara út í jarðgangagerð á Vestfjörðum, þá átti að taka að láni til þeirra framkvæmda 1.350 millj. kr.? Ríkisstjórnin sem nú situr byrjaði á því að skera niður 350 millj. kr. á árinu 1991, þar af 200 millj. til Vestfjarðaganga, í fyrra 250 millj., sem átti að taka að láni, hún hætti við það og í ár hætti hún líka við 250 millj. kr. lán. Hún tekur svo 1.550 millj. kr. lán fyrir Vegagerðina. Er þetta ekki leikur með tölur?

Virðulegi forseti. Um þessa ræðu vil ég segja og vekja á því athygli að á Vestfjörðum er um að ræða geysilega miklar framkvæmdir í vegagerð um þessar mundir. Ég fagna því og vænti þess að það eigi einnig við um hv. þm. Vestfjarða að þeir fagni þeim stóru og merku áföngum sem við munum ná, m.a. á þessu ári í vegagerð á Vestfjörðum.

Virðulegi forseti. Þingmenn eru mjög sammála um að það þurfi að auka vegaframkvæmdir og við hv. þm. Sturla Böðvarsson erum örugglega sammála um að jarðgöng á Vestfjörðum eru til mikilla bóta og erum ánægð með það. En við höfum líka verið að deila um skilgreiningu stórverkefna. Hér hefur komið fram að önnur skilgreiningin sem nú er bætt inn í: ,,Enn fremur einstakir áfangar í tengingu þéttbýlisstaða þannig að úr verði eitt atvinnu- og þjónustusvæði.`` Hér er að vísu miðað við 400 millj. kr. í áætlun. En hefði þetta verið komið inn þrátt fyrir að það sé mikið fjármagn sem fer til vegagerðar á Vestfjörðum, í jarðgöngin, gæti þá ekki verið að þetta ákvæði hefði átt við vegagerð yfir Hálfdán sem núna er tekið af vegafé kjördæmisins? Þar er verið að tengja saman þéttbýlissvæði og atvinnusvæði svo að úr verði eitt heildarþjónustusvæði. Þannig getum við haldið áfram að skoða hvort það séu ekki fleiri og fleiri verkefni sem hægt er að setja undir þessa skilgreiningu. Hvað er t.d. með Reykjanesbraut? Það er verið að ræða um að það þurfi að tvöfalda Reykjanesbrautina. Hvar á hún þá að byrja? Hvar á hún að enda? Í Njarðvík eða Keflavík? Á hún að byrja hérna í Reykjavík eða á hún að byrja einhvers staðar annars staðar? Hvaða vegarspotti yrði þá Reykjanesbraut og hvað mundi hann koma til með að kosta? Mundi hann ekki falla undir þessa skilgreiningu, að bæta vegasamband milli kjördæma, gera eitt úr því þjónustusvæði og atvinnusvæði?

Virðulegi forseti. Ég tel að það sé mjög ólíku saman að jafna þar sem um er að ræða að bæta samgöngur þar sem ófært er hluta úr árinu eða hvort ætti að fara að setja upp skilgreiningar sem tryggja að hægt sé að hækka e.t.v. hámarkshraðann um þær brautir sem fyrir eru. Ég tel að þó að nauðsynlegt sé að bæta Reykjanesbrautina, ég efast ekkert um það, þá er það e.t.v. ekki eins brýnt og mikilvægt viðfangsefni eins og að koma á færum vegum á milli verstöðva eða byggðarlaga sem yrðu þar með miklu öflugri atvinnuheildir og gætu orðið miklu byggilegri svæði fyrir bragðið. Ég held því að þessi ábending hv. þm. eigi tæplega við hér.

Herra forseti. Miðað við almenna stöðu í samfélaginu lít ég svo á að þeir sem um þetta mál hafa fjallað hafi reynt að verjast áföllum og fyrir það er ég þeim þakklátur. Ég er þeirrar skoðunar að vegagerð í þessu landi sé eitt af því sem færir þjóðina saman, gerir hana að einni þjóð og að það sé miklu betri mælikvarði á samgöngumöguleika á milli svæða, hversu lengi sé verið að fara þá leið heldur en hversu margir km séu. Mér er ljóst að núv. ríkisstjórn hefur átt við verulega erfiðleika að stríða varðandi tekjuhalla á fjárlögum og það hefur verið viðvarandi lengur en hjá þessari ríkisstjórn. Hún hefur vissulega farið í að breyta að sumu leyti vinnubrögðum varðandi vegáætlun. Hún hefur viljað ráða þar meiru sjálf heldur en að breiðfylkja með öllum stjórnmálaflokkum í sinni ákvarðanatöku. Ég lít svo á að hér sé brotið í blað og býst við því að farið geti svo að sú ríkisstjórn sem taki við hugsi sig um tvisvar hvort ekki sé þá eðlilegt að viðhalda þeim vinnubrögðum áfram og láta ekki næstu stjórnarandstöðu fá um málið að fjalla á frumstigi. Nú er það svo að í mörgum málaflokkum hafa þessi vinnubrögð verið viðhöfð á þennan veg af núv. ríkisstjórn. Auðvitað er það svo að undir sumum kringumstæðum er erfitt að ná samstöðu á breiðum grunni. Merkilegt er það samt að í vegamálum hefur Alþingi Íslendinga náð góðum árangri með því að breiðfylkja í gegnum tíðina. Ríkissjóður sem slíkur greiðir ekkert fé til vegamála. Það er það fyrsta sem við verðum að gera okkur grein fyrir heldur er það Alþingi sem markar vegamálum ákveðna tekjustofna. Það sem mér finnst vera að núna er það að ríkisstjórnin hefur tekið ákvarðanir um að af þessum tekjustofnum verði greiddur reksturskostnaður flóabáta. Með því er ég ekki að segja að ekki sé nauðsyn að halda uppi flóabátum. Mér er það ljóst, en það hefur verið greitt úr ríkissjóði til þessa og í reynd eru tekjustofnar Vegagerðarinnar notaðir til þess að greiða hluti sem áður hafa verið greiddir af ríkissjóði. Hér er um verulega fjármuni að ræða. Hitt atriðið sem ég er mjög ósáttur við er það að ríkissjóður hefur farið inn á tekjustofna Vegagerðarinnar. Ríkið hefur óhemjumiklar tekjur af umferðinni þó hún fari ekki inn á hina raunverulegu tekjustofna. Hún hefur að sjálfsögðu virðisaukaskattinn af bensíninu og hún hefur haft aðflutningsgjöld af bifreiðum og tolla og hefur þess vegna mjög miklar tekjur af umferðinni. Því segi ég þetta: Allur samanburður langt aftur í tímann á tekjum til vegagerðar er óraunhæfur að því leyti að bifreiðaeign landsmanna hefur að sjálfsögðu verið að vaxa og það er bifreiðaeign landsmanna og gæði veganna og notkun bifreiðanna sem ráða úrslitum um það hvaða fjármunir fást til vegagerðar. Ef hér væru engir vegir, hvergi hægt að aka, þá væru tekjurnar engar. Með leyfi forseta ætla ég að lesa hér upp örfáar tölur varðandi bifreiðaeign sem segir dálítið um þetta og er þær að finna í þeirri þáltill. sem hér hefur verið lögð fram. Árið 1960 eru 14.228 fólksbílar á Íslandi. Árið 1992 eru þeir 120.862. Árið 1960 eru 5.703 vörubílar og árið 1992 eru þeir 14.623. Heildarbifreiðafjöldi á Íslandi árið 1960 var 20.256 en 1992 var hann 136.874. Þetta segir að sjálfsögðu allt um það hvers vegna tekjur Vegagerðarinnar og tekjustofnar hafa verið að vaxa og munu vaxa með bættum vegum. Hitt er svo spurning hvort það er skynsamlegt að fara strax að taka frá Vegagerðinni fjármuni og setja í ríkissjóð eða fara inn á hennar tekjustofna. Nú er það svo að sá sem hér stendur hefur mátt þola það að ríkisstjórnir hafa löngum viljað fara inn á þessa braut. Ég hef þess vegna bæði orðið að beygja mig í þeim efnum og einnig hitt, staðið að uppreisn til að tryggja að ekki yrði meira að gert og náð fjármagni til baka. Ég er nefnilega sannfærður um að miðað við þá stöðu sem við erum í í dag gerir þessi þjóð ekkert annað arðbærara en að bæta sitt vegakerfi og ná fleiri erlendum ferðamönnum inn í landinu til þess að hafa af því tekjur. Núverandi ríkisstjórn mat það svo að Vegagerðin væri það sterk að hægt væri að láta hana taka lán og láta endurgreiða það seinna af tekjum Vegasjóðs, af hinum mörkuðu tekjum. Ég er ríkisstjórninni sammála hvað þetta snertir. Ég tel að ef litið er á Vegagerðina sem fyrirtæki, þá megi líta svo á að hún standi óhemjusterk, hún eigi gífurlegt eigið fé ef við skoðum vegina sem eign og hafi þess vegna mikla möguleika til þess að fara í lántökur og hraða verkefnum og ná þannig meiri tekjum. Ég held að þó að vissulega sé hægt að deila um það undir hvaða lið aukin átök til samgöngubóta á StórReykjavíkursvæðinu séu sett, hvort það sé sett undir stórverkefni eða annað, þá held ég að ekki sé skynsamlegt hjá okkur dreifbýlismönnum að deila mjög á það. Mér finnst að uppbygging vegakerfisins hér á þessu svæði sé mikið alvörumál vegna þess að ég er sannfærður um að eina aðgerðin sem til langs tíma mun skila árangri til að draga úr umferðarslysum sé bætt hönnun vegakerfisins hér á aðalþéttbýlissvæði landsins. Með því að fækka þeim svæðum þar sem akreinar skerast er hægt að draga úr umferðarslysum. Ég taldi rétt, herra forseti, að koma þessum sjónarmiðum á framfæri. Ég hafði dálítið gaman af því þegar hv. 1. þm. Vesturl. svaraði hv. 6. þm. Vestf. þegar hv. 6. þm. Vestf. var búinn að draga fram í skýru máli að ríkisstjórnin hefði vissulega farið í að byggja vissa loftkastala til þess að láta hlutina líta þannig út að það væri hún sem væri að leggja peninga til atvinnuuppbyggingar í landinu með því að taka lán til vegagerðar sem Vegasjóður á svo að greiða eða verður greitt af hinum mörkuðu tekjustofnum. Hv. þm. Jóna Valgerður Kristjánsdóttir var búin að gera þetta svo vel að það var eiginlega alveg vonlaust að svara því. En hv. 1. þm. Vesturl., sem er kappsfullur maður og á vafalaust kyn til Sturlunga, greip þá til þess ráðs að sækja fram á öðrum vígstöðvum og reyna að bæta sér það sem tapaðist á þessum og minntist á að miklar vegaframkvæmdir væru á Vestfjörðum og það er rétt. Grunnurinn að því var lagður á tímabili síðustu ríkisstjórnar. Alveg eins og með þeirri þáltill. sem hér liggur fyrir er lagður grunnur að ýmsum vegaframkvæmdum sem verða framkvæmdar e.t.v. eftir lok lífdaga þessarar ríkisstjórnar. Ég held þess vegna að það sé um margt æskilegt að reynt sé að ná breiðri samstöðu um vegamálin og þess vegna held ég að það hafi verið mistök hjá núv. samgrh. að vilja hafa þetta svona mikið inni á skrifborði hjá sér einum. Hann afsakaði sig með því og varðist þar af nokkurri karlmennsku, taldi að það væri sameiginlegt með þeim Halldórum sem væru í þinginu að þegar þeir væru í ráðherrastól þá vildu þeir báðir ráða. Ég verð að segja eins og er að mér þóttu það nokkur rök. Miðað við að það eru mjög stórir hlutir í þessari vegáætlun sem eru ekkert annað en ákvarðanir sem búið var að taka áður og ég fagna að hafa haldið velli, þá hyggst ég við lokaumræðu málsins samþykkja þáltill. Ég hef gert grein fyrir því sem ég tel að hafi verið mistök við afgreiðslu málsins, þ.e. ég er ekki að deila á hv. 2. þm. Norðurl. v. með því að segja þetta. Ég er ekki að deila á hans vinnu í nefndinni, ég er að deila á það að upphafið var á þann veg að mönnum var hleypt hér saman út af hlutum sem ekki þurfti að fara í deilur um, af þeirri ástæðu sem ég gat um áðan að ekki var farið í að skipa nefnd úr öllum stjórnmálaflokkum til að fara yfir þær áherslur sem menn vildu að kæmu nýjar inn á sínum tíma.

Virðulegur forseti. Samgöngumálin eru vissulega hugstæð, ekki síst þeim þingmönnum sem eiga kjördæmi úti á landsbyggðinni. Ég hlýt að fagna þeirri niðurstöðu sem fengist hefur við afgreiðslu þessarar vegáætlunar sem hér hefur farið fram. Ákvörðun ríkisstjórnarinnar um skiptingu vegafjár hefur vissulega verið umdeild. Ég get ekki betur séð, a.m.k. þar sem ég þekki til, en hún samrýmist í meginatriðum skoðunum bæði alþingismanna og fyrirsvarsmanna í héraði a.m.k. hvað Austurland varðar. Ég tek undir og staðfesti það sem hv. 2. þm. Austurl. sagði fyrr í þessari umræðu að þingmenn Austurl. hefðu náð samkomulagi. Sannast sagna þá hafa oft verið gerðar meiri tilfærslur og breytingar frá því að vegáætlun hefur verið tekin til umfjöllunar í Austurlandskjördæmi og þar til henni hefur lokið. Það verður að segjast rétt eins og er. Þannig vænti ég að það sé nú reyndar í fleiri kjördæmum, að á næstu árum næst grundvallarárangur í vegaframkvæmdum á Austurl. Meginhlutinn af leiðinni frá Reykjavík austur til Hornafjarðar verður á næstu árum lagður bundnu slitlagi. Ég hygg að í þessari áætlun muni það vera innan við einn tugur km sem þar stendur út af. Eins er um tengingu Norðfjarðar inn á hið almenna vegakerfi, að þeim verkefnum að leggja bundið slitlag þar um næst að mestu leyti á næsta ári. Sama má segja um Seyðisfjörð, á áætluninni næst í meginatriðum að koma bundnu slitlagi til Seyðisfjarðar. Þarna er því alls staðar um góðan árangur að ræða. Síðan eru í þann veginn að hefjast framkvæmdir við brúarbyggingu yfir Jökulsá á Dal sem er auðvitað mjög mikilvægt verkefni og byrjunarframkvæmd til að tengja saman Norður- og Austurland. Í þessari umræðu sem spannst náttúrlega af ákvörðun ríkisstjórnarinnar var lengi sá misskilningur að aðrir hlutar kjördæmanna mundu líða fyrir þær ákvarðanir sem þar voru áherslur um. Hvað Austurland varðar þá er niðurstaðan sú að svo er ekki heldur þvert á móti. Nálega allar þær framkvæmdir og kannski allar, sem gildandi vegáætlun gerði ráð fyrir, sem samþykkt var á árinu 1991 á kosningaári og var býsna bjartsýn, ná fram að ganga samkvæmt þeirri áætlun. Að auki er að vissu leyti á ýmsum stöðum bætt um betur. Það er út af fyrir sig rétt sem komið hefur fram og má til sanns vegar færa að hér sé um flýtifjárveitingar að ræða og flýtiframkvæmdir en þær koma sér jafn vel fyrir því. Ég sé það fyrir mér við gerð næstu vegáætlunar sem næði þá væntanlega til ársins 1997 að þá yrði búið að leggja bundið slitlag og byggja upp vegi á meginhlutann af hringvegakerfinu á Austurlandi og komnar góðar tengingar bæði til Norðfjarðar og Seyðisfjarðar. Það sem stendur þá helst út af er norðurjaðar kjördæmisins. Þess vegna hlýt ég að fagna því alveg sérstaklega að ákvarðanir skuli hafa verið teknar um að byggja veg á milli Norður- og Austurlands sem er áreiðanlega eitt mesta framfaramál í vegaframkvæmdum sem Austfirðingar standa nú frammi fyrir. Mér fannst ástæða til að vekja athygli á þessari niðurstöðu, virðulegur forseti, og að sjálfsögðu styð ég þær tillögur sem hér liggja fyrir.

Virðulegi forseti. Samgn. hefur fjallað um frv. til laga um breytingu á vegalögum sem fjallar um heimild fyrir Vegagerð ríkisins til að kaupa, eiga og hafa umsjón með ferjum og flóabátum sem reknir eru til samgöngubóta svo og að eiga aðild að félögum sem hafa eignarhald á þeim tækjum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn frá Vegagerð ríkisins Helga Hallgrímsson vegamálastjóra, Jón Birgi Jónsson aðstoðarvegamálastjóra og Jón Rögnvaldsson, forstöðumann tæknisviðs. Þá bárust nefndinni umsagnir frá stjórn Skallagríms hf. og Hríseyjarhreppi auk umsagnar fjármálaráðuneytisins sem birt er sem fylgiskjal með nefndarálitinu á þskj. 1077. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.

Virðulegur forseti. Hv. samgn. hefur skrifað upp á nál. hvað varðar þessa breytingu á vegalögum sem gerir ráð fyrir því að Vegagerðinni sé heimilt að kaupa, eiga og hafa umsjón með ferjum og flóabátum. Það er auðvitað liður í því sem hér er orðin staðreynd að rekstur ferja og flóabáta er kominn alfarið á hendur Vegagerðarinnar. Það hefur komið í ljós að til þess að Vegagerðin geti endurskipulagt þennan rekstur, sem hún hyggst gera, þarf fyrst að breyta þessum lögum þannig að Vegagerðinni sé heimilt að kaupa og hafa umsjón með þessum eignum. Hingað til hefur það verið þannig að ríkið hefur lagt fram stofnkostnað til kaupa á ferjum og einnig til rekstrar. Það hefur hins vegar aldrei verið fært sem eign ríkissjóðs heldur framlag á hverju ári til viðkomandi rekstraraðila sem hafa séð um þennan rekstur. Það er þess vegna í raun og veru í lausu lofti hvert framlag ríkisins hefur verið og hver eignarhluti þess ætti að vera samkvæmt því. Ég vil leggja áherslu á að þó ég standi að þessu nál. um samþykkt frv. þá áskil ég mér allan rétt til að ræða frekar um rekstur og rekstrarforsendur þeirra ferja og flóabáta sem þetta frv. mun taka til eða rekstur þeirra sem nú eru í gangi. Það kom fram áðan í umræðunum um vegáætlun hjá hv. formanni samgn. að sett var inn í vegáætlun skilgreining á því hvert væri hlutverk ferja og flóabáta. Þar er nokkuð greint á milli hvort hlutverk þeirra sé að flytja fragt og farþega eða hvort það sé að flytja fragt, farþega og bíla. Hann gerði sérstaklega að umtalsefni Fagranesið í Ísafjarðardjúpi sem í dag ætti samkvæmt skilgreiningu að flytja aðeins farþega og fragt, ekki bíla og taldi það ekki hafa verið hlutverk Fagranessins, djúpbátsins, á undanförnum árum. Að vísu er komið þangað nýtt skip sem keypt var með samþykki ríkisins. Það skip er í raun ferja sem getur tekið bíla sem keyra beint inn í það svipað og Akraborg og Herjólfur, en til þess að það nýtist vantar bryggjuaðstöðu bæði á Ísafirði og inni í Djúpi. Mér finnst ekki hafa komið fram þegar verið er að ræða um ferjur og flóabáta og hlutverk þeirra framvegis og m.a. þetta sem kom fram hjá hv. formanni áðan að Fagranesið, djúpbáturinn, sem þjónað hefur eyjunum í Ísafjarðardjúpi og ströndinni þar sem ekki eru vegasamgöngur sem haldið er opnum allt árið, að það skip hafi ekki hingað til eða áður flutt bíla. Þetta er mikill misskilningur. Gamla Fagranesið sem ekki var bílferja flutti bíla og allt fram til ársins 1977 en á því ári kom akfær vegur um Ísafjarðardjúp. Allt fram til þess tíma fluttu menn bíla sína með Fagranesinu þó að það væri ekki bílferja en það flutti þó allt upp í 10--12 bíla í ferð. Það er því ekki undarlegt að eigendur Djúpbátsins hf. hafi í framhaldi af því þegar þeir hugðust kaupa nýtt skip, gamla Fagranesið var orðið of gamalt til þess að þjóna sína hlutverki, hugsað sér að gera bragarbót á þessu og kaupa skip sem væri jafnframt bílferja en ekki þyrfti krana til þess að hífa bílana um borð. Þetta mál er ekki búið að leysa að fullu, hvernig verður farið með þetta. Samkvæmt fjárlögum ársins í ár þá er framlag til bygginga ferjubryggja í Ísafjarðardjúpi. Ekki hefur enn þá verið byrjað á að byggja þær en Vegagerð ríkisins mun skipa nefnd eða er jafnvel búin að skipa nefnd sem gerir athugun á því máli, rekstrarforsendum þess að reka þarna bílferju. Það mun þess vegna verða einhver bið á því að fyrir liggi hver rekstrargrundvöllurinn væri fyrir slíka ferju. Þetta vildi ég að kæmi fram. Það er ekkert nýtt að hér sé verið að tala um að fluttir séu bílar inn í Ísafjarðardjúp og einnig að þó að frá árinu 1977 hafi verið vegur um allt Djúpið þá er hann enn þá ekki eins og menn vilja hafa sæmilegar vegasamgöngur í dag. Vegurinn er á stórum kafla óuppbyggður og tveir þriðju hlutar hans eru ekki með bundnu slitlagi. Á meðan svo háttar að sá vegur er ekki betri en hann er þá held ég að það þurfi fullkomlega að skoðast hvort bílferja þarf ekki enn þá að þjóna samgöngum á þessu svæði.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir áliti iðnn. um frv. til laga um hönnunarvernd. Nefndin hefur fjallað um frv. og fékk á sinn fund til viðræðna um það Gunnar Guttormsson, forstjóra Einkaleyfastofunnar og lögfræðingana Ellý K.J. Guðmundsdóttur og Ástu Valdimarsdóttur sem ásamt Gunnari Guttormssyni eru höfundar þessa frv. Þá barst nefndinni einnig umsögn um frv. frá Form Ísland sem er félag áhugamanna um hönnun. Nefndin mælir með samþykkt frv. með breytingum sem flutt er tillaga um á sérstöku þskj. Þessar brtt., frú forseti, eru að mestu leyti orðalagsbreytingar sem miða einungis að því að gera ákvæði frv. skýrari. Undir nál. rita án fyrirvara Össur Skarphéðinsson, Pálmi Jónsson, Guðjón A. Kristjánsson, Vilhjálmur Egilsson, Guðjón Guðmundsson, Svavar Gestsson, Finnur Ingólfsson og Páll Pétursson en Kristín Einarsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. efh.- og viðskn. um till. til þál. um jöfnunartoll á skipasmíðaverkefni. Nefndin sendi þessa tillögu til umsagnar ýmissa aðila og fékk jákvæðar umsagnir frá flestum þeim sem skiluðu þeim inn. Nefndin telur málið allrar athygli vert og leggur til að úttekt fari fram á því á grundvelli gildandi laga þeirra milliríkjasamninga sem Ísland er aðili að. Í ljósi þess er lagt til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Það voru ýmis atriði í sjálfum tillögutextanum sem voru þess eðlis að nefndinni þótti rétt að fara þessa leið frekar en að breyta sjálfum textanum eða samþykkja hann óbreyttan. Þar á meðal var fjallað um það í tillögunni að verja ætti tekjum af gjaldi þessu til tiltekinna verkefna. Eins var vitnað sérstaklega í tollalög varðandi jöfnunartolla á skipasmíðaverkefni og síðast en ekki síst var miðað við það í tillögunni að tollurinn tæki til samninga sem gerðir verða eftir 16. sept. 1992 sem er nú liðinn fyrir alllöngu síðan. Það voru því ýmis atriði í tillögugreininni sjálfri sem gerðu það að verkum að nefndin taldi heppilegra að fara þessa leið. Ég vil taka það fram að nefndin var almennt séð jákvæð fyrir málinu og hvetur ríkisstjórnina eindregið til þess að gera þá úttekt sem talað er um í nál. þannig að það geti komið aftur fyrir þingið í því formi sem samræmist þeim milliríkjasamningum sem við höfum gert og verða þá lagðar til þær breytingar á tollalögum sem þarf til þess að við getum uppfyllt þau ákvæði þeirra samninga.

Frú forseti. Hér er verið að hreyfa við einni athugun, ekki framkvæmd heldur athugun og athuganir eru atvinnuskapandi, það skal viðurkennt. Það vill svo til að hæstv. iðnrh. hefur setið í þessu embætti í sex ár og framkvæmdir á þessu stigi eru komnar á þann veg að nú á að fara að athuga þetta. Þess vegna vildi ég spyrja frsm. nefndarinnar hvað hann telur að sú athugun muni standa í langan tíma sem hér er verið að leggja til, hvort það séu hugsanlega sex ár og eftir að áliti væri skilað, ef sú athugun reyndist jákvæð, hvað hann telur að þá verði langt í framkvæmdir, hvort það verði líka sex ár?

Hæstv. forseti. Ég hygg að það þurfi ekki að taka langan tíma að athuga þessi mál. Við eru í dag búin að ganga frá samþykkt á fríverslunarsamningi milli Íslands og Póllands. Ég hygg að þetta skipti fyrst og fremst máli varðandi viðskipti okkar við Pólverja þar sem komið hafa mestar kvartanir undan undirboðum og því að Pólverjarnir væru að niðurgreiða sínar skipasmíðar í samkeppni við okkur. Ég held og hef þá trú að það sé hægt að ganga í þetta mál og ljúka því með einhverjum hætti á næsta þingi.

Frú forseti. Það fyrsta sem ég vildi vekja athygli á er að allir vita að Pólland er mikið láglaunasvæði. Með samþykkt fríverslunarsvæðisins og þeim vangaveltum sem hér fara fram og til baka má það náttúrlega ljóst vera að ef engar varnir eru fyrir íslenskan skipasmíðaiðnað þá keppir hann ekki við slíkt láglaunasvæði. Þær háskólamenntuðu stéttir sem lengst hafa nám hafa margar hverjar verulegt starfsöryggi tengt réttindum en hinn íslenski verkamaður situr fastur í því að eiga að fara að keppa í vaxandi mæli við verkamenn frá láglaunasvæðum. Ég spyr fulltrúa Verslunarráðsins: Telur hann að þetta gangi upp?

Virðulegur forseti. Ég vil út af fyrir sig fagna því að þessi tillaga skilaði sér úr nefndinni. Hins vegar get ég ekki lýst yfir neinni sérstakri ánægju með það að málinu skuli vera vísað til ríkisstjórnarinnar. Ég tel að það sé ekki eftir neinu að bíða, menn eigi að taka á þessu máli með því að setja jöfnunartolla á, eftir mat á einstökum þáttum í því sambandi. Mér finnst alveg með eindæmum að við skulum horfa á það að hæstv. iðnrh. skuli samviskusamlega gefa út nýjar reglugerðir um tolla, jöfnunartolla, á kökur og kex, á þriggja mánaða fresti sem ég er út af fyrir sig ekki að gagnrýna, en að hann skuli ekki geta komið því heim og saman að beita jöfnunartollum gagnvart þeim sem hafa verið að keyra yfir okkur í sambandi við skipasmíðarnar á undanförnum árum. Þar höfum við tapað á hverju ári tugum og hundruðum starfa sem eru störf að þjónustu við okkar undirstöðuatvinnuveg, þ.e. útgerðina. Þetta horfum við upp á, aðrir í kringum okkur draga þessa atvinnustarfsemi til sín og eru ekkert að gera það af neinni góðmennsku við okkur eða af því að þeir séu svo vitlausir að vera að styrkja þetta fram úr hófi. Þeir eru að gera þetta vegna þess að skipasmíðar eru einhver mest atvinnuskapandi atvinnugrein sem hægt er að halda á floti því hvert starf við skipasmíðar skapar líklega upp undir þrjú önnur í landinu.

Frú forseti. Ég flyt álit meiri hluta utanrmn. um till. til þál. um fullgildingu fríverslunarsamnings milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu og Ísraels. Nefndin hefur fjallað um tillöguna og fékk á sinn fund til viðræðna um efni hennar Árna Kolbeinsson, ráðuneytisstjóra í sjávarútvegsráðuneytinu, Sigurgeir Þorgeirsson, aðstoðarmann landbúnaðarráðherra, Jóhann Guðmundsson, deildarstjóra í landbúnaðarráðuneytinu, og Gunnar Snorra Gunnarsson, skrifstofustjóra í utanríkisráðuneytinu. Í umræðum um málið kom fram það sjónarmið að íslensk stjórnvöld yrðu að fylgjast vel með því hvort ísraelsk stjórnvöld stæðu við fyrirheit samkomulags sem gert var í tengslum við fríverslunarsamninginn um að arabískum framleiðendum og útflytjendum á hinu svonefnda ,,yfirráðasvæði`` (hernumdu svæðunum), sem tilgreint er í samningnum, verði leyft að koma á samböndum og semja við kaupendur frá EFTA-ríkjum til að þjóna viðskiptahagsmunum sínum og jafnframt hvort arabískum verslunarráðum á þessum svæðum verði heimilað að gefa út vottorð um uppruna. Það sjónarmið kom einnig fram að ekki væri rétt að þýða orðið ,,territory`` í samningnum sem ,,yfirráðasvæði`` heldur væri eðlilegra að þýða það sem ,,landsvæði``. Meiri hluti nefndarinnar mælir með samþykkt tillögunnar. Undir álitið rita auk mín Rannveig Guðmundsdóttir, Geir H. Haarde, Tómas Ingi Olrich og Árni R. Árnason.

Frú forseti. Á þskj. 1236 er álit minni hluta utanrmn. Nefndin hefur fjallað um tillöguna og fékk á sinn fund til viðræðna um efni hennar Árna Kolbeinsson, ráðuneytisstjóra í sjávarútvegsráðuneytinu, Sigurgeir Þorgeirsson, aðstoðarmann landbúnaðarráðherra, Jóhann Guðmundsson, deildarstjóra í landbúnaðarráðuneytinu, og Gunnar Snorra Gunnarsson, skrifstofustjóra í utanríkisráðuneytinu. Sjálfur fríverslunarsamningurinn er með hefðbundnu sniði og í honum eru sams konar öryggisákvæði og í öðrum fríverslunarsamningum sem ríki EFTA hafa gert að undanförnu. Þessi öryggisákvæði öðlast hins vegar nýja merkingu þegar Ísrael á í hlut þar sem það hefur hertekið og innlimað í ríki sitt stór svæði sem byggð eru Palestínumönnum. Það er algerlega á valdi stjórnvalda í Ísrael, eins og annarra aðila að sambærilegum samningum, að ákveða hvenær og hvernig þeir beita öryggisákvæðunum. Þannig segir í 24. gr. samningsins að ekkert ákvæði samningsins komi ,,í veg fyrir að aðili geri ráðstafanir sem hann telur nauðsynlegar: a) til að koma í veg fyrir uppljóstranir sem eru andstæðar mikilvægum öryggishagsmunum, b) til að vernda mikilvæga öryggishagsmuni.`` Í krafti þessa ákvæðis geta stjórnvöld í Ísrael sem hægast beitt fyrirtæki Palestínumanna á herteknu svæðunum hvers kyns viðskiptahindrunum og gert þeim erfitt og jafnvel ókleift að stunda viðskipti við fyrirtæki EFTA-ríkjanna. Samningnum fylgir samkomulag milli EFTA-ríkja og Ísraels um útflutning frá ,,yfirráðasvæðunum``. Þar tekur Ísrael að sér að ,,koma á fyrirkomulagi sem gerir slíkan útflutning kleifan án hindrana af hálfu stjórnvalda``. Í þessu samkomulagi segir m.a. að ,,arabískum verslunarráðum á yfirráðasvæðum verði heimilað að gefa út vottorð um uppruna``. Eftir því sem næst verður komist er lítið hald í þessu ákvæði þar sem stjórnvöld í Ísrael hafa beitt því fyrir sig í samskiptum við EB að slíkir aðilar séu ekki til. Hinn pólitíski þáttur þessa samnings hlýtur að vega þungt og þingmenn verða að svara þeirri áleitnu spurningu hvort rétt sé að taka upp fríverslun við ríki sem byggir á kynþáttaaðskilnaðarstefnu og hefur margsinnis gerst brotlegt við Genfarsáttmálana um stríðsglæpi og vernd óbreyttra borgara á stríðstímum, nú síðast með því að reka hundruð Palestínumanna í útlegð úr eigin landi. Þá hefur Ísrael neitað að virða ályktanir Sameinuðu þjóðanna um sjálfsákvörðunarrétt Palestínumanna og mannréttindabrot Ísraelsmanna á herteknu svæðunum. Þá vísar minni hlutinn til ályktunar Alþingis frá 18. maí 1989 um deilur Ísraels og Palestínumanna sem birt er með nefndarálitinu sem fylgiskjal I. Minni hlutinn telur hvorki pólitískar né viðskiptalegar forsendur til að gera þennan samning. Með samningnum er ekki hægt að tryggja frjáls og hindrunarlaus viðskipti við fyrirtæki Palestínumanna á herteknu svæðunum né koma í veg fyrir að þeim sé mismunað í viðskiptum. Minni hlutinn leggst því gegn afgreiðslu þessa máls og mun greiða atkvæði gegn staðfestingu á samningnum. Undir nál. rita Páll Pétursson, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Steingrímur Hermannsson og Hjörleifur Guttormsson. Eins og ég sagði áðan þá er hér prentað með ályktun Alþingis um deilur Ísraels og Palestínumanna sem var samþykkt á Alþingi 18. maí 1989. Þingheimi til fróðleiks þá vil ég, með leyfi forseta, vitna til hennar. Hún er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að lýsa áhyggjum sínum yfir því ástandi sem ríkir fyrir botni Miðjarðarhafs og telur það stöðuga ógnun við heimsfriðinn. Alþingi skorar á ísraelsk stjórnvöld að koma í veg fyrir manndráp á varnarlausum borgurum og leggur áherslu á að þau virði mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna og 4. Genfarsáttmálann um vernd óbreyttra borgara á stríðstímum. Nauðsynlegt er að báðir aðilar forðist ofbeldisverk. Alþingi styður kröfuna um að tafarlaust verði haldin alþjóðleg friðarráðstefna á vegum Sameinuðu þjóðanna með þátttöku allra deiluaðila. Nauðsynlegt er að báðir aðilar sýni raunverulegan samkomulagsvilja og viðurkenni rétt hvor annars í samræmi við ályktun Sameinuðu þjóðanna nr. 181 frá 29. nóvember 1947 sem ásamt ályktunum öryggisráðsins nr. 242 frá 1967 og nr. 338 frá 1973 eru sá grundvöllur er skapað getur varanlegan frið og öryggi í Austurlöndum nær. Alþingi leggur áherslu á að viðurkenna beri sjálfsákvörðunarrétt palestínsku þjóðarinnar og tilverurétt Ísraelsríkis. Einnig ber að viðurkenna rétt palestínskra flóttamanna til að snúa aftur til fyrri heimkynna sinna í samræmi við margítrekaðar ályktanir Sameinuðu þjóðanna. Alþingi telur að Ísland eigi að hafa vinsamleg samskipti við Frelsissamtök Palestínu, PLO.`` Svona hljóðaði ályktun Alþingis sem samþykkt var 18. maí 1989. Okkur sýnist í minni hlutanum að gerð fríverslunarsamnings undir þeim kringumstæðum sem nú ríkja séu alls ekki í samræmi við þessa ályktun. Frú forseti. Niðurstaða okkar sem skipum minni hluta utanrmn. er sú að við leggjumst gegn fullgildingu þessa samnings.

Virðulegur forseti. Hér er komið til síðari umræðu mjög stórt mál sem er tillaga af hálfu ríkisstjórnarinnar um að fullgilda fyrir Íslands hönd fríverslunarsamning milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu, EFTA, og Ísraels, en samningur þessi var gerðir í Genf 17. sept. 1992. Hv. 1. þm. Norðurl. v. hefur mælt fyrir áliti okkar í minni hluta utanrmn. sem leggjum til að þessum samningi verði vísað frá. Af minni hálfu er nauðsynlegt að ræða þetta mál nokkuð frekar þó að hv. þm. Páll Pétursson hafi dregið fram okkar meginafstöðu til þess. Það er nú svo að Ísraelsríki er ekki neitt venjulegt ríki. Það er ekki sambærilegt á nokkurn hátt við þau ríki sem undirbúnir hafa verið fríverslunarsamningar við, utan hins svokallaða Evrópska efnahagssvæðis við nokkur ríki í Austur-Evrópu eins og Pólland, Tékkóslóvakíu og jafnvel Tyrkland sem þó var eðlilega mjög umdeilt mál þegar það var hér til umræðu vegna m.a. mannréttindaviðhorfa að því er Tyrkland varðaði. En hvað þá ef litið er til Ísraels? Hvernig stendur á því að hæstv. ríkisstjórn Íslands kemur til þingsins með tillögu af þessum toga? Er ríkisstjórninni og meiri hluta utanrmn. sjálfrátt að vera að leggja til við Alþingi Íslendinga að fullgilda fríverslunarsamning við ríki sem hefur komið fram við fólk innan vébanda ríkisins og á herteknum svæðum sem það hefur lagt undir sig með órétti og ofbeldi, að ætla að fara að gera við það viðskiptasamning á grundvelli fríverslunar sem tekur langt fram því sem hefur verið í samskiptum við þetta ríki hingað til? Verðlauna það með því fyrir framferðið eins og það hefur birst mönnum á undanförnum árum. Ríki sem virðir engar alþjóðasamþykktir heldur þverbrýtur þær. Samþykktir sem hafa gengið fram á vettvangi hinna Sameinuðu þjóða nær mótatkvæðalaust um áratugi og æ ofan í æ í ýmsu formi. Helst að Bandaríkin á Reagan-tímanum hafi leyft sér að skjóta skildi fyrir ofbeldið enda bera þeir auðvitað öðrum fremur ábyrgð á því sem þarna hefur verið að gerast og þeirri samfelldu sögu brota gegn palestínsku þjóðinni sem viðgengist hefur frá því að þetta ríki var stofnsett að ráði Sameinuðu þjóðanna og raunar með samþykki Íslands á sínum tíma með skilyrðum þó. Var það ekki árið 1947? Mig minnir það. Ábyrgð okkar Íslendinga á þessu ástandi sem þarna ríkir og framferði stjórnvalda í Ísrael er meiri heldur en margra annarra þjóða vegna þess að íslensk stjórnvöld hafa á liðnum áratugum veitt Ísrael meiri stuðning heldur en flest önnur ríki á alþjóðavettvangi. Það þurfti mikla umræðu á Alþingi Íslendinga fyrir nokkrum árum til þess að fá fram þá samþykkt sem hv. 1. þm. Norðurl. v. kynnti hér og var samþykkt að ég má segja samhljóða á Alþingi 18. maí 1989. Það þurfti til að búið væri að skjóta og drepa hundruð Palestínumanna af Ísraelsher, vopnlausa íbúa á herteknu svæðunum sem höfðu leyft sér að rísa upp til varnar og höfðu ekki annað heldur en steina á móti eldinum og byssuhlaupunum og í þeim hópi fjöldi barna og unglinga. INTIFATA-uppreisn hinna vopnlausu borgara palestínsku þjóðarinnar varð til þess að hreyfa við samvisku ýmissa sem höfðu sofið fram að þeim tíma. Það varð til þess að hér á Alþingi tóku menn höndum saman um þá ályktun sem var rifjuð upp áðan. Ég spyr hv. alþm.: Eru efni til þess í ljósi þessarar samþykktar Alþingis frá 18. maí 1989 að fara að ganga til samninga við Ísrael og verðlauna þá sérstaklega fyrir það sem síðan hefur gerst með þeim fríverslunarsamningi sem hér er gerð tillaga um?

Forseta er nauðugur einn kostur að spyrja hv. þm. hvort hann geti hugsað sér að fresta ræðu sinni um sinn þar sem lofað hefur verið utandagskrárumræðu um stöðu iðnaðarins í hálfa klukkustund?

Virðulegur forseti. Það er ljúft af minni hálfu og sannarlega ekki vanþörf að ræða um stöðu iðnaðarins. Síst skal ég standa gegn því á meðan þeir eru í kallfæri sem helst bera ábyrgð á en það fer nú kannski að styttast í því.

Forseti færir hv. þm. þakkir fyrir það.

Herra forseti. Ég hef verið að kynna mér allmargar bækur sem Þjóðhagsstofnun gefur út, Þjóðarbúskapurinn, framvinda og horfur 1992 og horfur 1993, atvinnuvegaskýrsla 1990, iðnaðarhorfur sem birtast í blaði iðnaðarins 3. apríl 1993, skýrslu forsætisráðherra um fríiðnaðarsvæði á Íslandi og þá skýrslu sem iðnrh. lét í hendur Alþingi Íslendinga vegna fyrirspurnar Svavars Gestssonar o.fl. á síðasta þingi. Niðurstaðan af þessum athugunum er sú að eiginfjárstaða iðnaðarins hafi hrunið á þeim tíma sem hæstv. iðnrh. hefur stýrt þeim málum. Markaðshlutdeild innlendrar iðnaðarframleiðslu hefur farið minnkandi. Störfum hefur fækkað frá janúar 1991, á tveimur árum, um 1.400 manns í iðnaði, úr 14.000 í 12.600. Ég verð að segja eins og er, af því að ég er einn af þeim mönnum sem ber ábyrgð á því að hæstv. iðnrh. fór í þetta embætti upphaflega, að þá er ég vissulega sekur í þessum efnum. Mínar afsakanir eru einfaldlega þær að við trúðum því að við værum að setja í þetta starf lærðasta mann Alþfl. á þeim tíma,  Hæstv. iðnrh. vann vissulega ötullega að einu verki og það var ekki honum að kenna að staða áliðnaðarins í heiminum hrundi vegna þess að kalda stríðið gerði það að verkum að ál fór á útsölu í Sovétríkjunum fyrrverandi og einnig í Bandaríkjunum. En hæstv. iðnrh. virðist hafa veðjað á einn hest. Hann virðist hafa veðjað á einn hest og gert ráð fyrir því að hann þyrfti ekki að hugsa mikið um hinar almennu iðngreinar landsins, það væri nóg ef hann gæti byggt eitt álver, stórt og mikið. Vissulega höfðum við þörf fyrir að selja orku og þetta var hans draumur. En í ljósi þess að það hrundi hljóta menn að skoða betur hvernig staðið var að öðrum þáttum. Það finnst vissulega ein grein sem hefur styrkt sig á þessu tímabili og það er kökugerð og brauðgerð. Ekki skal gert lítið úr því, það er jákvætt og kannski hefur reynslan frá bernskudögunum dugað betur en háskólaprófið til að skila þeirri grein áfram. En hitt eru alvarlegir hlutir sem standa hér í blaði iðnaðarins. Með leyfi forseta, ætla ég að fá að lesa hér örstutt sem er til túlkunar á línuriti sem vísar öfugt í öllum greinum nema í vefja-, fata-, og skinnaiðnaði. Hann hrundi nefnilega fyrir stuttu síðan og getur ekki farið niður lengur, hann verður að fara upp. Með leyfi forseta. Reiknað á föstu verðlagi er samdráttur veltu í almennum iðnaði um 7,1% milli áranna 1991 og 1992. Sé stóriðja tekin með er samdrátturinn 6,6%. Starfsmönnum í almennum iðnaði fækkaði um 4,9% milli ára. Spurningin er: Hvað hefur íslenska þjóðin lengi efni á því að hafa hæstv. iðnrh. við störf áður en enginn iðnaður verður í landinu?

Frú forseti. Það er reyndar ekki óvenjulegt að ræður hv. 2. þm. Vestf. séu makalaus og rakalaus runa af stóryrðum og órökstuddum fullyrðingum. Svo var enn í dag. Satt að segja hljóta menn að velta því fyrir sér hvort þetta stafi af glámskyggni á staðreyndir og samhengi efnahagslífsins eða vísvitandi ósvífni í málflutningi. Sjálfur hallast ég að fyrri skýringunni. Hv. þm. hélt því fram að eiginfjárstaða iðnaðarins hefði samkvæmt skýrslum Þjóðhagsstofnunar versnað á þeim tíma sem ég hef farið með málefni iðnaðarins í ríkisstjórn Íslands. Það er rangt. Það getur hv. þm. sannfærst um með því að skoða það efni sem Þjóðhagsstofnun hefur birt. Frá árinu 1988 til ársins 1991 hefur eiginfjárstaða iðnaðarins batnað hvert ár, þó ekki sé í stóru þá er það samt stefnan. Ég nefni það líka að hv. þm. spyr: Hvers vegna fækkar störfum í iðnaði? Hvers vegna minnka umsvif hans? Hann hefur spurt að það geti varla stafað af því að sjávarútvegurinn hafi orðið fyrir afturkipp. Þetta er nú svona álíka eins og greining Munchhausens baróns á stöðunni þegar hann sagði: Ekki ber hesturinn það sem ég ber. Ég spyr þennan hv. þm.: Hvað er það sem hann heldur að ráði mestu um eftirspurn eftir iðnvarningi á Íslandi? Það er að 90% eða því sem næst, þjóðarútgjöldin okkar sjálfra hafa dregist saman af ýmsum ástæðum og ofan á þetta bætast svo erfiðleikar í útflutningi iðnaðarins, brottfall markaðar fyrir ullarvörur í Sovétríkjunum og verðfall og erfiðleikar á ál- og kísiljárnmörkuðum sem við þekkjum öll. Það er einu sinni þannig að okkar iðnaður starfar fyrir útveginn, hann starfar fyrir fólkið, hann nærist af framkvæmdum og þegar afturkippur verður í okkar útgjöldum þá hlýtur iðnaðurinn að laga sig að því. Sannleikurinn er sá að okkar iðnaður hefur að mörgu leyti staðið sig vel við erfið skilyrði. Þeir sem sjá ekki neitt annað en hnignun hvert sem þeir líta eru veruleikafirrtir. Tölurnar sýna reyndar að allar slíkar staðhæfingar eru einföldun sem styðjast við einstök dæmi en ekki yfirsýn yfir greinina í heild eða yfir langan tíma sem er það eina sem vit er í. Hlutdeild iðnaðarins hefur reyndar haldist hér betur uppi en í flestum nálægum löndum þegar við lítum yfir síðustu 10--20 ár. Við eigum ekki að horfa á eitt og eitt ár í hagsveiflunni. Það hefur orðið heldur lækkun í hlutfalli iðnaðarins af mannaflanum. Þetta er þróun sem gætir í öllum ríkum löndum. Ástæðan er mikill vöxtur þjónustugreina og ekki síður að fjöldi starfa í iðnaði er ekki lengur áreiðanlegur mælikvarði á umsvif hans eða árangur vegna þess að óglögg skil eru á milli starfa í iðnaði og þjónustu. Breytingar á tækni, ekki síst upplýsingatækni, valda því að störf sem áður töldust til iðnaðar teljast nú til þjónustu. Þetta á t.d. við um iðnfyrirtæki sem geta núna keypt að m.a. ræstingarþjónustu, tölvuþjónustu, tækniþjónustu, auglýsingaþjónustu og sendibílaþjónustu í stað þess að standa að þessu innan sinna vébanda. Við þetta færast auðvitað störfin í hagskýrslunum frá iðnaðinum til þjónustunnar. Þetta hefur líka gerst í öðrum grónum greinum og er ekkert nema gott um að segja og er mælikvarði á árangur þjóðarinnar til betra lífs. Þetta eru staðreyndirnar. Auðvitað verða menn að átta sig á því að þegar erfiðleikar steðja að okkar sjávarútvegi og í útflutningi þá koma þeir fyrr eða síðar niður í iðnaðinum. Sannleikurinn er sá, gagnstætt því sem kom fram í máli hv. 2. þm. Vestf., að afkoma iðnaðarins hefur verið með betra móti undanfarin ár. Ég man ekki betur en formaður hans flokks, Framsfl., hafi minnst á það alveg sérstaklega á mánudagskvöldið í eldhúsdagsumræðunum að afkoma iðnaðarins hefði verið hin besta árið 1990 á þeim áratug sem hófst 1980. Þá var sami maður iðnrh. og nú, sá sem hér stendur. Árið 1991 var afkoma iðnaðarins líka með betra móti, þau tvö ár saman eru án efa eitt af betri skeiðum í iðnaðarsögunni síðustu 10 árin. Það er rétt að nú blæs í móti árin 1992 og 1993 vegna þess að þjóðarútgjöldin dragast saman, velta iðnaðarins rýrnar, afkoma hans slaknar. Ég veit að búist er við verulegum halla á þessu ári en við munum vinna okkur upp úr því. Það sem er áberandi í erfiðleikum hins almenna iðnaðar er að sjálfsögðu m.a. það að útflutningurinn dregst saman og ég geri ekki lítið úr þeim erfiðleikum. Það sem skiptir náttúrlega mestu máli er að búa iðnaðinum slík skilyrði að hann geti dafnað. Ég leyfi mér að vekja athygli á því að einmitt á starfstíma þessarar stjórnar hefur mjög margt verið gert til að bæta starfsskilyrði iðnaðarins. Ég ætla, með leyfi forseta, að rekja nokkur atriði því til sannindamerkis. Í fyrsta lagi nefni ég afnám aðstöðugjalds og lækkun tekjuskatts fyrirtækja, hvort tveggja langþráð breyting frá sjónarhóli iðnaðarins. Í öðru lagi nefni ég að framlag hins opinbera til nýsköpunar, rannsókna og þróunar hefur í vaxandi mæli beinst til iðnaðar. Sama gildir um hvatningu til stofnunar smárra fyrirtækja víða um land eins og hv. þm. er kunnugt um frá störfum sínum í fjárlaganefnd. Í þriðja lagi að verðmyndun á innlendum iðnaðarvörum hefur verið gefin frjáls. Í fjórða lagi að aðflutningsgjöld og tollar af aðföngum iðnaðarins hafa almennt verið lækkaðir eða felldir niður. Í fimmta lagi að opnun fjármagnsmarkaðarins og frelsi til lántöku þar sem menn fá best kjör hefur skapað iðnaðinum alveg ný skilyrði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir þessa athyglisverðu ræðu sem sýndi auðvitað ekkert annað en það að hann hefur setið í þessum stól nú um nokkuð langt skeið án þess að gera sér grein fyrir hinum ytri veruleika. Satt að segja var ræðan, þó ástæða sé til að þakka fyrir hana, heldur dapurleg heimild um það að slíkur maður skuli hafa valist til forustu í iðnaðarmálum Íslendinga. Hér er ekki verið að slá fram neinum almennum fullyrðingum, það er verið að tala um hluti sem allir sjá. Allir vita t.d. að félagsmönnum meðal iðnverkafólks hefur fækkað stórkostlega í þessu landi. Það vita allir t.d. hvernig komið er fyrir iðnaðinum á Akureyri, í einum blómlegasta iðnaðar- og atvinnubæ landsins um áratugabil. Menn vita hvernig ástandið er í atvinnumálum á Akureyri. Þeir þekkja líka tölur sem hafa verið að birtast síðustu daga m.a. frá Þjóðhagsstofnun. Hvað segja þær um útflutningsiðnaðinn? Þær segja að árið 1989 er samdrátturinn í útflutningsiðnaði 6,5%, árið 1990 11,5% og í fyrra 14,5%, þ.e. á árinu 1992, 1991 og 1990, það eru þessi ár sem ég er að tala um. Samdrátturinn frá árinu 1989 í útflutningsiðnaðinum, hver er hann? Hann er 1 / 3 . Ef við skoðum skipasmíðaiðnaðinn sem var verið að ræða um áðan þá kemur upp svipuð mynd. Ef við skoðum markaðshlutdeild innlendra iðnaðarvara árið 1977--1991 í þingskjali sem iðnrn. dreifði hér í fyrra þá kemur í ljós svipuð mynd. Ef við skoðum markaðshlutdeild innlendra iðnaðarvara árið 1977--1991 í þingskjali sem iðnrn. dreifði í fyrra þá kemur í ljós að markaðshlutdeild innlendra iðnaðarvara hefur hrunið á nánast öllum sviðum. Ef hæstv. iðnrh. telur það gott ástand sem þessar tölur tala um þá er það slæmt fyrir þjóðina og dapurlegt fyrir hann og skýringarnar á þessu ástandi iðnaðarins eru tvær. Það er í fyrsta lagi oftrú á stóriðjuna og í öðru lagi sú efnahagsstefna sem viðskiptaráðherrann í landinu, sem er sami maður, hefur beitt sér fyrir á undanförnum árum.

Virðulegi forseti. Ég ætla að nota þann stutta tíma sem ég hef hér til að ræða um stöðu útflutningsiðnaðarins. Ég vil benda á þá dapurlegu staðreynd fyrir okkur Íslendinga að þrátt fyrir viðleitni í þá átt að auka hlutdeild útflutningsiðnaðar af okkar útflutningstekjum þá stöndum við í dag í sömu sporum og fyrir 20 árum síðan. Við stöndum í þeim sporum að enn er fiskurinn um 80% af okkar útflutningsverðmæti. Þetta gerir það að verkum að við eigum við núverandi aðstæður afar erfitt með að njóta efnahagsbata erlendis þar sem sú auðlind sem sér okkur fyrir 80% af útflutningnum er takmörkuð, þ.e. það sem við höfum til sjávarins. Þetta gerir það einnig að verkum að við höfum ekki sömu möguleika varðandi gengismál gagnvart gagni af gengisfellingu og þær þjóðir sem búa við og eiga sína afkomu að meira magni af útflutningsiðnaði. Ég get einnig tekið undir það sem hv. 9. þm. Reykv. nefndi hér áðan að stór hluti af því hvernig komið er fyrir ýmsum af okkar grunnatvinnuvegum nú er sú efnahags- og peningastefna sem framfylgt hefur verið á síðustu árum og hefur staðið í vegi fyrir því að fyrirtækin gætu byggt sig upp og gætu byggt upp sitt eigið fé í eðlilegt horf sem er alger forsenda þess að hægt sé að ráðast í frekari nýsköpun í iðnaði.

Frú forseti. Það var alveg stórmerkilegt að heyra ræðu hæstv. iðnrh. hérna áðan. Ég er eiginlega alveg viss um það að hann er einn af fáum mönnum í landinu sem er ánægður með stöðu iðnaðarins. Ég var eiginlega alveg gáttuð hvað hann var ánægður með þá stöðu sem kemur m.a. fram í blaði iðnaðarins frá því í apríl sem lesið var upp úr áðan. Þar kemur ,,samdráttur í veltu, starfsmönnum fækkar, almenn neikvæð þróun`` og þetta er bara því miður ekkert nýtt. Það kemur fram í skýrslum sem komið hafa frá sjálfum iðnrh. að þetta hefur verið stöðugt á niðurleið, staða iðnaðarins hefur ekkert batnað á undanförnum árum. Við höfðum búist við því þar sem Ísland er ekki iðnaðarland að það væri kannski möguleiki að iðnaðurinn ætti þá möguleika hér á landi þó iðnaður erlendis færi eitthvað niður á við, hér áttum við að hafa möguleika. En það er raunverulega ekkert skrýtið að hinn almenni iðnaður á Íslandi eigi svo erfitt uppdráttar þar sem ríkisstjórnin hugsar ekkert um neitt annað en stóriðju, stóriðju, stóriðju. Álver skal það vera. Ríkisstjórnin með iðnrh. í broddi fylkingar bæði í síðustu ríkisstjórn og þeirri sem nú situr datt ekki neitt annað í hug en einmitt þetta. Það eru ekki fáir blaðamannafundirnir sem við höfum þurft að horfa á í fjölmiðlunum þar sem iðnrh. hefur verið að reyna að koma á framfæri við þjóðina að nú sé álverið alveg að koma. Skrifað undir núna, nú kemur það bara eftir nokkra mánuði eða jafnvel nokkra daga. Það er einmitt þessi þráhyggja, eða e.t.v. ætti að kalla það nauðhyggju, sem hefur verið erfiðust fyrir iðnaðinn í landinu. Ég var að vona að iðnrh. gerði sér grein fyrir að þessi stefna gengur ekki. En því miður kom það ekki fram í hans ræðu að hann hefði nokkrar áhyggjur af iðnaðinum, þetta var bara allt í lagi. Hann var alveg stórkostlega ánægður með það sem gerst hafði. Eins og ég segi er ég alveg viss um að hann er einn um það að hafa þá skoðun. Síðan heldur hann því fram ásamt öðrum að EES muni nú bjarga þessu öllu, þegar við fáum EES þá verði hér blóm í haga. Hann ætti e.t.v. að lesa spá Þjóðhagsstofnunar þar sem koma fram m.a. efasemdir hennar um að fyrirtæki á Íslandi geti nýtt sér þá möguleika sem e.t.v. felast í EES-samningnum.

Virðulegur forseti. Hæstv. iðnrh. sagði að iðnaðurinn hefði að mörgu leyti staðið sig vel undanfarin ár. Mér verður nú á að spyrja hvers vegna fækkar þá störfum í iðnaði? Hvar eru vaxtarbroddarnir í iðnaðinum? Ég kannast ekki við að hafa séð þá. Það eru auðvitað til einstök fyrirtæki sem hafa staðið sig bærilega. En iðnaðurinn sem atvinnugrein hefur ekki bætt við sig mönnum og ekki stækkað eða bólgnað út sem hann hefði þurft að gera. Og ég held að það geti verið umhugsunarefni og mjög þarflegt fyrir menn að velta því fyrir sér hvort afstaða íslenskra stjórnvalda til skipasmíðaiðnaðarins sýni ekki í hnotskurn það skilningsleysi sem er á því að vinna að málefnum iðnaðarins í landinu. Ég hef verið á fundi með hæstv. iðnrh. þar sem hann var að ræða um málefni skipasmíðaiðnaðarins þar sem hann upplýsti þá skoðun sína að íslensk skipasmíði ætti ekkert erindi í samkeppni við erlenda aðila. Það væri kannski hægt með sérstöku átaki að hjálpa til við það að menn fengju einhver verkefni við lagfæringar á skipum eða eitthvað því um líkt og þjónustu hér innan lands vegna smábreytinga og lagfæringa en í nýsmíði ættum við ekkert erindi. Iðnrh. Íslendinga sem hefur svona skoðun á málefnum þess atvinnuvegar, sem gæti gefið okkur langflest atvinnutækifæri í iðnaði í landinu, hann hefur ekkert erindi í iðnrn.

Virðulegi forseti. Ekki veit ég nú hvaða tilgangi tveggja mínútna umræður um stöðu og framtíð iðnaðar þjóna út af fyrir sig vegna þess að ekki verður komið á framfæri miklum upplýsingum. En spurningin er um þetta: Er það tilgangurinn að upplýsa eitthvað, varpa einhverju ljósi á eitthvað, koma fram með einhverjar tillögur, einhverjar ábendingar eða er þetta bara í gamla góða fordæmingarstílnum? Hv. þm. sem hóf hér máls, Ólafur Þ. Þórðarson, og mörgum þykir spakastur af viti þeirra framsóknarmanna sagði: ,,Hlutdeild iðnaðarins í íslenskum þjóðarbúskap hefur minnkað. Störfum hefur fækkað.`` Hann ályktaði: Þetta þýðir að við hljótum að hafa haft afskaplega vondan iðnrh. sem var reyndar sami maðurinn sem var í stjórnarsamstarfi með þeim framsóknarmönnum lengri tímann af sínum starfstíma. Látum það nú vera. Það vill svo til að Framsfl. telur sig vera helsta talsmann landbúnaðar bæði innan lands og utan og byggðastefnu a.m.k. innan lands. Nú vill svo til að fyrir allmörgum áratugum var hlutur landbúnaðar í íslenskum þjóðarbúskap miklum mun stærri heldur en hann er nú. Störf í landbúnaði voru miklu fleiri. Hlutdeild landbúnaðar í íslenskri þjóðarframleiðslu var miklu meiri. Síðan hefur það gerst að hlutur landbúnaðar hefur minnkað stöðugt. Nú er það svo að forustumenn í íslenskri pólitík og þeir sem hafa farið með stjórn landbúnaðarmálanna hafa yfirleitt verið framsóknarmenn, hvaða flokki sem þeir hafa tilheyrt, þ.e. þeir hafa verið framsóknarmenn lengst af og þetta er framsóknarkerfi. Landbúnaðurinn hefur búið við framsóknarstjórn. Stöðugt, linnulaust allan tímann undir stjórn framsóknarmanna hefur landbúnaðinum hnignað og hlutur hans í þjóðarframleiðslunni hefur minnkað, störfum fækkað, samkeppnisgeta hans minnkað, verðið til neytenda hækkað og styrkirnir vaxið.

Þetta er rangt.

Þetta hefur verið ferillinn undir stjórn framsóknarmanna. Og ef þetta er rangt eins og hv. þm. segir 

Útflutningsiðnaðurinn er í ólestri.

Þetta var nú ekki nein skínandi ræða.

Forseta þótti ekkert athugavert við þessa umræðu og þess vegna fer hún nú fram.

Virðulegur forseti. Það er nokkuð mikið í húfi þegar sjálfur formaður Alþfl. sér ástæðu til þess að koma hér upp til þess að slá skildi fyrir garpinn Jón Sigurðsson. Þetta er kannski gert af mannúðarsjónarmiðum. Satt að segja finnst mér að þessi umræða jaðri nánast við það að ganga gegn eðlilegum mannúðarsjónarmiðum eins og staðan er og miðað við það að hæstv. iðnrh. er að kveðja þennan vettvang. Þessi vettvangur, sem hann hefur verið trúnaðarmaður fyrir síðan 1987 að mig minnir, er jafnilla leikinn og raun ber vitni þó auðvitað sé það ekki svo að þar sé allt í kalda koli. Það er hægt að taka undir það með hæstv. iðnrh. að það er mesta furða hvað iðnaðurinn hefur tórt þrátt fyrir --- þrátt fyrir stjórnarstefnuna og þrátt fyrir aðgerðaleysið og þrátt fyrir stóriðjutrúna og einsýnina sem hefur ráðið ferðinni hjá hæstv. iðnrh. Hæstv. iðnrh. er velviljaður maður og vill vel, það efa ég alls ekki. En ráðherrann hefur bara haft, sennilega allt frá fæðingu ég veit það að vísu ekki, rangt forrit til að sigla eftir.

Það er ekki frá fæðingu.

Það hefur auðvitað komið í ljós í störfum hans þessi ár í ráðuneytinu, líklegast sex til sjö ár og þetta er auðvitað orðið afskaplega dýrkeypt. Það er rétt sem hér hefur verið sagt að það var aðeins horft á eitt, að hæstv. utanrrh. á meðan hann var ritstjóri Alþýðublaðsins 1980 sá sem eina ljós í myrkri álverið í Straumsvík og hæstv. iðnrh. þegar hann var settur til verka af formanni flokksins þá benti hann honum á þetta ljós og ráðherrann fylgdi því mjög fast eftir og hann hafði þannig trú sem við hljótum að rifja hér upp að lokum, 

Virðulegi forseti. Það er nú sjálfsagt hægt að ræða um stöðu iðnaðarins út frá margvíslegum forsendum og sjónarmiðum. Ég held að það fari ekkert á milli mála að þeir erfiðleikar sem við er að etja í okkar þjóðarbúskap koma niður á iðnaðinum eins og öllum öðrum atvinnugreinum. Iðnfyrirtæki eru ekkert öðruvísi en fyrirtæki í sjávarútvegi, verslun, þjónustu eða hverri annarri atvinnugrein og gjalda þess þegar það er samdráttur í eftirspurn og veltu. Þess vegna getum við alveg staðfest það að það eru mörg fyrirtæki sem eiga í erfiðleikum en sem betur fer eru líka mörg fyrirtæki sem eru vel stödd og standast þessa erfiðu tíma. Þau fyrirtæki, sem skulda mikið í iðnaði jafnt sem öðrum atvinnugreinum, berjast í bökkum en fyrirtæki sem eru eignalega sterk hafa hins vegar náð að halda sjó. Ef við lítum á stöðu iðnaðarins í gegnum tíðina, t.d. frá 1973, þá sýnist mér á upplýsingum frá Þjóðhagsstofnunar sem eru nýkomnar fram að hlutdeild iðnaðarins í landsframleiðslunni hafi verið nokkuð svipuð á öllum þessum tíma. Hún var 13,1% á árinu 1973 en er núna 12,2%. Þetta er kannski sá mælikvarði sem við getum bestan fundið á umfangi iðnaðarins í okkar þjóðfélagi, okkar efnahagslífi. Hins vegar er það einu sinni þannig að ef iðnaðurinn heldur sínum hlut í okkar þjóðarbúskap og störfum fækkar þá gæti það hugsanlega verið mælikvarði á framleiðniaukningu í iðnaðinum þar sem færri og færri hendur framleiða sömu verðmæti. Það hlýtur náttúrlega að vera viðleitni hvers iðnrekanda sem er að reyna að stýra sínu fyrirtæki vel og það sem við köllum mælikvarða á framfarir er að það sé framleiðniaukning. 
             Það sem skiptir mestu máli fyrir iðnaðinn er að það sé ekki gripið til einhverra töfralausna. Meginatriðið er að iðnaðurinn geti búið við stöðugleika í sínu starfsumhverfi og fái sambærileg skilyrði og erlendir keppinautar hans búa við. Það er það sem iðnaðurinn hefur fyrst og fremst farið fram á að fá og ég hygg að það sé ekki hægt að draga menn í dilka og finna einhverja sérstaka sökudólga í tilteknum flokkum um að það hafi ekki tekist.

Hæstv. forseti. Það er óumdeilanleg staðreynd sem allt of lítill gaumur hefur verið gefinn að á undanförnum missirum hvernig mál hafa þróast í okkar iðnaði. Það er þannig að okkar samkeppnis- og útflutningsiðnaður hefur nánast verið að hrynja á undanförnum árum. Það er ekki hægt að kalla samdrátt í markaðshlutdeild samkeppnisiðnaðarins og hrun útflutningsiðnaðarins að slepptu áli og kísiljárni sl. þrjú til fjögur ár, það er ekki hægt að kalla þær tölur annað en hrun. Því hvað verður eftir af iðnaðinum eftir segjum önnur þrjú til fjögur ár eða sex til átta ár ef svo heldur sem horfir? Svarið er einfalt, ekki neitt. Ef það kemur þriðjungur á hverjum þremur árum þá er auðvelt að reikna það út. Staðreyndin er auðvitað sú að þegar þetta svo leggst við erfiðleikana í sjávarútvegi þá er hér um gríðarlega alvarlegt ástand að ræða. Hæstv. iðnrh. lifir greinilega í draumaheimi, einhverjum allt öðrum veruleika en aðrir landsmenn. Kemur hér í ræðustólinn og telur ástandið vera harla gott og segir að það megi ekki taka of mikið mark á því þó starfsfólki fækki. Sama segir hv. þm. Vilhjálmur Egilsson því það geti vísað á framleiðniaukningu. Gott og vel. En þegar markaðshlutdeildin hrynur, þegar útflutningurinn dregst saman um þriðjung á þremur árum þá kemur það engri framleiðnispurningu við. Greinin er ósköp einfaldlega að skreppa saman sem þessu nemur 

Frú forseti. Ekki vil ég úr því draga að ýmsir erfiðleikar hafi steðjað að iðnaðinum og ekki síst hafa okkar útflutningsmarkaðir reynst okkur örðugir viðfangs. En eins og ég rakti áðan hafa mjög mikilvæg skref verið stigin til að skapa iðnaðinum vaxtarskilyrði til að greiða fyrir þeim breytingum sem óhjákvæmilega eru í greininni til að hún geti vaxið og dafnað. Hér hafa menn lýst ákaflega erfiðu ástandi í iðnaði og dregið þá mynd dökkum litum. Mig langar til að kveðja til vitni af vettvangi lífs og starfs, formann Félags íslenskra iðnrekenda en hann sagði einmitt á ársþingi þeirra núna í mars, með leyfi hæstv. forseta: ,,Íslenskur iðnaður er ótrúlega fjölbreyttur miðað við stærð þjóðarinnar. Geysimikil gróska er hjá ungum hönnuðum sem leggja metnað í verk sín eins og nýafstaðin umbúðasamkeppni og hönnunardagur bera vitni um. Evrópudyrnar eru að opnast upp á gátt sem auðveldar fyrirtækjunum að efla alþjóðleg tengsl sín og tækifæri til að auka erlenda fjárfestingu í landinu er að mestu ónotuð. Við sem störfum í iðnaði höfum trú á því að íslenskur iðnaður eigi framtíðina fyrir sér. Þess þarfnast þjóðin svo sannarlega.`` Svo mörg voru þau orð. Berum nú saman þann anda sem vakir í þessu máli við það sem hér hefur komið fram af munni þingmanna stjórnarandstöðunnar. Ég tek undir orð formanns Félags íslenskra iðnrekenda og ég vil láta þess getið hér að ég hef að undanförnu átt fundi um nauðsyn nýsköpunar víða um land og þar er ólíku saman að jafna að heyra einlæga viðleitni þeirra sem starfa í greininni sjálfri til að finna ný verkefni, hugkvæmni, grósku, kjark og bera það svo saman við það sem maður heyrir af munni hv. 2. þm. Vestf. og fylginauta hans í þessari umræðu. Ég hef trú á því að hv. þm. muni ekki hafa kynnt sér nægilega vel það sem er að gerast í íslenskum iðnaði eða atvinnulífinu yfirleitt. Þar eru að gerast hlutir einmitt vegna erfiðleikanna sem hafa knúið fram breytingar. Menn eru að vinna sig út úr vandanum og leggja grunn að nýju framfaraskeiði í íslenskum atvinnumálum. Ég læt mér í léttu rúmi liggja einkunnirnar sem hann og aðrir stjórnarandstöðuþingmenn hafa valið mér hér. Ég bíð rólegur dóms þeirra, sem starfa í greininni, og framtíðarinnar sem mun leiða það í ljós að þessar breytingar eru einmitt það sem þarf þótt þær kunni stundum að hafa verið sársaukafullar.

Herra forseti. Fyrst varðandi það sem kom fram hjá Vilhjálmi Egilssyni. Samkvæmt þessu línuriti hefur orðið veltusamdráttur þannig að það er allt sem bendir til þess að fyrirtækin þurfi að fækka fólki ef þau eiga að geta staðið sig. Í öðru lagi. Hæstv. utanrrh. fullyrti að ég hefði sagt ákveðna hluti sem ég sagði aldrei. Enda hlustar sá maður aldrei og var ekki í salnum heldur. Það sem ég sagði var: Markaðshlutdeild innlendrar iðnaðarframleiðslu hefur minnkað verulega. Hann eyddi öllum sínum tíma í að setja fyrst fram fullyrðingu sem hann sannaði svo að væri vitleysa. Verði honum að góðu. Hæstv. iðnrh. fullyrti að eiginfjárhlutfall í iðnaði hefði verið að vaxa. Í svari til Svavars Gestssonar á bls. 38 í þeirri skýrslu ætla ég að lesa upp örfáar staðreyndir. Árið 1980 átti matvælaiðnaður 36,7%, 1989 átti hann 28,9%. Vefjaiðnaður, skógerð, fatagerð o.fl. 34,6% árið 1980 en 4,9% árið 1989. Trjávöruiðnaður 51,8 % árið 1980 en 6,5% árið 1989. Hann má sjálfur lesa áfram sínar eigin tölur.

Iðnaðurinn í heild jók stöðu sína . . .

Það er rugl hjá Jóni Sigurðssyni sem hann hefur verið að halda hér fram og það er reiður maður vegna þess að hann er að tapa orustunni um búvöruframleiðsluna að hann heldur ekki einu sinni sönsum í salnum og lætur stjórnarandstöðuna gjalda þess að íhaldið er að rassskella hann í hliðarsölum þessa stundina.

Ég vil biðja hv. þm. að gæta tungu sinnar.

Nú stendur þannig á að hér átti að hefjast og mun hefjast mjög fljótlega umræða utan dagskrár um vanda sjávarútvegsins. En þannig stendur á að handhafar forsetavalds eru á leið frá Keflavík eftir að hafa fylgt forseta lýðveldisins og ákveðið hefur verið að hefja umræðuna ekki fyrr en hæstv. forsrh. er kominn til starfa eða hingað í þingsal.

Virðulegur forseti. Á meðan hæstv. utanrrh. enn heyrir til mín hér frammi á stigaskörinni vil ég benda á að í þingsköpum stendur að það skuli ræða mál sem eru á dagskrá á hverjum tíma. Hæstv. utanrrh. hefur verið mjög hávaðasamur um það síðustu daga m.a. að hér fari menn ekki eftir þingsköpum. Nú gerðist það að hæstv. utanrrh. tók upp umræðu um landbúnaðarmál undir liðnum þar sem verið var að fjalla um iðnaðarmál. Ég vil því segja það, virðulegur forseti, að ég mun þess vegna nota tækifærið sem hér gefst síðar á þessum fundi og ræða við hæstv. utanrrh. um landbúnaðarmál þegar 35. mál kemur á dagskrá sem er 504. mál þingsins, um framleiðslu og sölu á búvörum. Þá gefst mér tækifæri til að svara órökstuddum og röngum fullyrðingum sem hæstv. ráðherra hafði hér frammi í máli sínu áðan.

Virðulegur forseti. Örstutt leiðrétting. Í ræðu minni hér áðan ræddi ég ekki um landbúnaðarmál. Ég var að ræða um rökvísina í málflutningi þeirra sem hófu umræðuna um iðnaðarmál sem sögðu einfaldlega að ef hlutdeild einnar atvinnugreinar í þjóðarframleiðslu eða störfum í þeirri atvinnugrein fer hlutfallslega fækkandi þá beri að álykta að það sé slæmt, það sé pólitískt á ábyrgð ráðherra og það beri að fordæma og kenna viðkomandi flokki. Ef beita á sömu rökvísi þá hljóta menn að álykta sem svo að þeim sem stjórnað hafa landbúnaði eða talið sig mesta talsmenn byggðastefnu hafi mistekist mjög í sínu stjórnmálastarfi á þessari öld vegna þess að hlutur landbúnaðar hefur minnkað og fólki starfandi í landbúnaði hefur fækkað og fólki á landsbyggðinni hefur fækkað. Það mætti halda áfram þessari sömu rökvísi og segja: Sú var tíð að hlutur iðnaðar í iðnríkjunum, í Bretlandi, Bandaríkjunum o.s.frv., var mjög hár en hann hefur nú lækkað, hlutur þjónustu og annarra starfsgreina hefur hækkað og samkvæmt þessari sömu rökvísi þá eiga menn að álykta sem svo að þetta sé allt saman á hnignunarleið. Þetta eru röng rök. Þetta er rökvísi sem stenst ekki. Og ef það gengur ekki að beita rökum á framsóknarmenn þá er ekki við mig að sakast.

Virðulegi forseti. Það er nú orðið erfitt að halda áfram þingstörfum hér með eðlilegum hætti fyrir þessum endalausu umræðum hæstv. utanrrh. undir liðnum þingsköp þar sem hann ræðir gjarnan hin óskyldustu mál, ólíkustu mál. En ástæðan til þess að ég kvaddi mér hljóðs var að þakka hæstv. forseta, sem nú situr í þeim stóli fyrir þann hátt sem hún tók upp við skipulag umræðunnar utan dagskrár þar sem hún kaus kannski í ljósi reynslunnar eða hvað frá í gær þegar hæstv. utanrrh. trylltist sem mest hér í stólnum að hafa ráðherrann næstsíðastan en fyrirspyrjanda síðastan. Mér finnst að hæstv. forseti sem nú situr eigi sérstakar þakkir skildar fyrir að hafa tekið svona á þessu máli í ljósi þess óðagots sem greip hæstv. utanrrh. og enginn skildi þá af hverju var en við vitum núna skýringuna. Það var af því að hann er að tapa búvörustríðinu. Mér er auðvitað ljóst, hæstv. forseti, að það eru ekki þingsköp þannig að ég mun láta máli mínu lokið að sinni.

Forseti þakkar hrósið en hefur ævinlega haft þann hátt á við stjórn þingsins að málshefjandi hafi síðasta orðið svo að engin sérstök ástæða er til að hrósa forseta fyrir það.

Virðulegi forseti. Ég mun ekki fara hér í efnisumræðu en ég ítreka það sem ég sagði hér áðan að í ræðu sinni um iðnaðarmál fór hæstv. utanrrh. með rangar fullyrðingar um verðlagsþróun og styrki til landbúnaðar á síðustu árum. Ég mun eins og ég sagði svara því þegar landbúnaðarmál koma hér á dagskrá seinna á fundinum. Virðulegi forseti. Að gefnu tilefni og orða hæstv. viðskrh. í gær um það að hér væru einhverjir ,,terroristar`` sem væru alltaf í þingskapaumræðu þá vil ég benda á að með einföldum framreikningi og ef við tökum hversu oft hæstv. utanrrh. hefur beðið um orðið um þingsköp í gær og í dag, reyndar til að ræða í flestum tilfellum efnislega um mál, þá mundi hæstv. ráðherra ekki tala um þingsköp hundrað sinnum eins og hann ræddi um að einstaka þingmenn hefðu gert á vetrinum heldur mundi það vera, með svona 120 daga þingi á ári, 300--400 sinnum sem hæstv. utanrrh. mundi standa hér í stólnum og ræða um þingsköp því mér taldist til að þetta hefði verið í fimmta eða sjötta sinn á tveimur dögum sem hæstv. ráðherra stóð hér og ræddi um þingsköp og reyndar var að ræða um allt annað en efnisleg atriði.

Virðulegur forseti. Ég hafði rétt hafið ræðu mína áður en hlé var gert vegna þessarar merku umræðu sem síðan hefur farið fram um iðnaðarmál. Ég tek það fram við hæstv. forseta að mér er það alveg að meinalausu þó ég geri hlé á máli mínu. Ég segi það nú vegna þess að mér heyrðist að það stæði til að ræða hér mjög fljótlega annað mjög þýðingarmikið mál, annað en það sem hér er nú rætt sem sannarlega er mikilsvert en út frá öðru sjónarhorni en mælt hefur verið fyrir af meiri hluta utanrmn. Ég nefndi það í upphafi máls míns að það væri mjög erfitt að finna fyrir því rök, svo ekki væri meira sagt, að leggja fyrir Alþingi að fullgilda samning af þeim toga sem hér um ræðir í ljósi aðstæðna í Ísraelsríki. Ég nefndi það einnig að ábyrgð okkar Íslendinga á því hroðalega ástandi sem þar ríkir og þeim grófu brotum sem þar eru væri meiri en margra annarra þjóða og þess vegna þyrftum við í þessu máli að gæta okkar alveg sérstaklega. Ég held að það sé rétt, virðulegur forseti, að leiða aðeins til vitnis inn í þessa umræðu aðila sem hafa verið á vettvangi ekki alls fyrir löngu. Það er nú svo að fyrir okkur sem aldrei höfum til Ísraels komið og reynum að setja okkur inn í aðstæður út frá fréttum að það er auðvitað mjög lærdómsríkt að heyra vitnisburð þeirra sem þar hafa dvalið. Ég tala nú ekki um stjórnvöld sem heimsótt hafa Ísrael á liðinni tíð hafa nú ekki gert mikið af, þ.e. að líta út fyrir þá staði sem yfirvöld í Ísrael hafa vísað þeim á, hvað þá að fara í heimsókn á eigin vegum til hinna hernumdu svæða, þar sem ástandið er með þeim hætti sem þeir þekkja og lýsa sem þangað hafa komið. Það var auðvitað skelfilegt til þess að vita að hæstv. núv. forsrh. skyldi leggja leið sína til Ísraels á þeim tíma sem hann gerði. Ég ætla ekki að gera það að sérstöku umræðuefni hér en ég minni á það og ég minni á það sem ég held að hafi verið tilfinning þjóðarinnar á þeim dögum sem hæstv. forsrh. dvaldi í þessu ríki, í þessu ofbeldisríki, svo ég gefi því þá einkun sem ber, að það hafi verið röng ákvörðun af æðsta manni íslensku ríkisstjórnarinnar að þiggja boð til að heimsækja þetta ríki. Mér var að berast, virðulegur forseti, í póstinum í gær fréttabréf samtaka sem starfa hérlendis og heita Frjáls Palestína. Í málgagni þessa félags er að finna ýmis mjög athyglisverð atriði sem draga fram þróun mála eins og hún hefur verið að undanförnu síðustu missirin í þessu landi. Það vill svo til að ein aðalgreinin í þessu fréttablaði er rituð af einum hv. alþingismanni, sem er hér í þingsal og ég þykist vita að hv. þm. Árni Ragnar Árnason muni ekki hafa fyrir því að fara að lesa hér úr eigin verkum af þeirri hógværð sem ég þekki hann að. En ég tel alveg ótvírætt að það sé gagnlegt fyrir okkur Íslendinga og alþingismenn hér að heyra vitnisburð þessa alþingismanns Sjálfstfl. sem dvaldi á þessu svæði á síðasta ári og hefur ritað raunar áður um þetta efni í sama fréttarit en bætir nú við mjög fróðlegum upplýsingum, sem ég vil leyfa mér að grípa niður í, í grein sem er í þessu nýútkomna tölublaði. Hv. þm., sem ferðaðist til herteknu svæðanna, einnig til Ísraels og Jórdaníu með þingmannasamtökum um samvinnu Evrópu og Arabaþjóða í samstarfi við Hjálparstofnun Sameinuðu þjóðanna fyrir flóttamenn í Palestínu UNRWA frá 22. febr. til 1. mars 1992, þ.e. fyrir rúmu ári, segir m.a., með leyfi forseta: ,,UNRWA [þ.e. Hjálparstofnun Sameinuðu þjóðanna] starfrækir í öllum búðunum skóla og heilsugæslu, og á svæðinu sjúkrahús sem þjóna þeim öllum, veitir flóttamönnum félagslega þjónustu, starfsþjálfun, endurhæfingu og sérstaka þjálfun fyrir bæklaða, sem eru mjög margir vegna afleiðinga stríðsástandsins og mjög tíðra árekstra. UNRWA rekur kvennamiðstöðvar, veitir lögfræðiaðstoð og aðstoð við að koma á fót atvinnurekstri eða tekjuöflun, önnur slík á sér ekki stað hér. Starfsmenn UNRWA reyna að draga úr árekstrum við hernámsliðið, jafnvel ganga á milli ef til árekstra kemur. Allir skólar eru tvísetnir, jafnvel þrísetnir. Ísraelar banna skólahald suma daga af öryggisástæðum, þannig glötuðust um 40% skóladaga á sl. ári. Ísraelar hafa einnig lokað skólum, nú er sex skólum UNRWA lokað, og er þá brugðið á það ráð að kenna í moskum, sem eru einu miðstöðvar Palestínumanna sem leyfðar eru. Öllum menningar-, félags- og æskulýðsmiðstöðvum þeirra hefur verið lokað eða ekki leyft að opna þær sem nýlegar eru. Opinber þjónusta Palestínumanna sjálfra er lömuð og leita þeir því til UNRWA sem bregst við eftir getu. Um 15.000 fjölskyldur flóttamanna fá daglega mat, teppi eða aðra neyðarhjálp. Útgjöld UNRWA á Gaza eru um 60 millj. dollara á ári (um 20 kr. á dag á hvern flóttamann). Við ókum hringferð um Gaza, [segir þingmaðurinn] syðst um smáborgina Rafah með tugum þúsunda íbúa. Henni var skyndilega breytt þegar samdist með Ísraelum og Egyptum í Camp David eftir áralangt stríð. Þeir sömdu um ný landamæri og þau liggja um Rafah. Fjölskyldur kallast á yfir einskismannsland og landamæragirðingar með varðturna á báða bóga, þar sem áður voru götur og hús. Íbúarnir voru einskis spurðir.`` Síðar í greininni segir hv. þm. undir fyrirsögninni: Undirokun á vinnumarkaði --- þrælahald nútímans? ,,Á Gaza-ströndinni er nú 40--60% atvinnuleysi, svo tugir þúsunda vinnufærra manna eru án atvinnu, en atvinnumöguleikar þeirra eru sem láglaunavinnuafl fyrir atvinnuvegi og ,,landnámsbyggðir`` Ísraels. Eftir Persaflóastríðið jókst mjög atvinnuleysi því að í Flóaríkjunum höfðu allmargir Palestínumenn unnið um árabil, en hafa síðan verið reknir þaðan og koma nú heim atvinnulausir. Það er óleysanlegt vandamál því fyrir var gífurlegt atvinnuleysi. Afkoma fólks á svæðinu hefur versnað gríðarlega því tekjur þessara manna komu áður nær óskertar heim til fjölskyldna þeirra og voru umtalsverðar. Þá hefur dregið mjög úr framlagi Flóaríkja til UNRWA og Palestínu, sem áður var umtalsvert. Framboð vinnuafls í Ísrael hefur aukist mjög vegna stöðugs og aukins innflutnings gyðinga frá öllum heimshlutum, einkum Sovétríkjunum fyrrverandi. Þeir ganga fyrir Palestínumönnum um atvinnu og taka jafnharðan betur launuðu störfin, svo tekjur Palestínumanna minnka og atvinnulausum fjölgar jafnt og þétt.`` Vítahringur hefndarstríðs og kúgunar, er yfirskrift á næsta þætti hjá hv. þm. ,,Palestínumenn hófu hófu Intifata-uppreisnina 1987 vegna hertra aðgerða Ísraelsmanna á herteknu svæðunum og aukinnar eignaupptöku, einkum á jörðum og landi, en síðan hafa Ísraelar hert öryggisráðstafanir. Strangari reglur gilda um ferðir út af hernumdu svæðunum til vinnu eða til að leita atvinnu. Frá því Persaflóastríðið hófst hafa þær enn harðnað því meðan það stóð jukust viðsjár Palestínumanna og Ísraela. Það nýjasta er að Palestínumenn á herteknu svæðunum þurfa að hafa vinnuleyfi, auk sérstaks ferðaleyfis og skírteinis um búsetu á herteknu svæði Ísraels. Ferðaleyfi fá þeir ekki sem eru á skrá fyrir ítrekuð mótmæli og andstöðu við hernaðaryfirvöldin á herteknu svæðunum. Vinnuleyfi fá þeir svo ekki nema að hafa ráðningarsamning hjá vinnuveitanda í Ísrael.`` Nokkru síðar: ,,Að undanförnu hefur öryggisástandið enn versnað og Ísrael enn hert tökin. Ekki líður svo vika að ekki komi til átaka við Ísraela, oftast við hersveitir þeirra.`` Síðar: ,,Af og til verða árekstrar við ,,landnema`` og þeir leiða alltaf til mjög harðra viðbragða Ísraelshers, því bæði stjórnmálamenn og herinn eru mjög viðkvæmir fyrir ,,landnámsbyggðunum``. Í ársbyrjun 1992 var fyrirmælum hermanna breytt og þeim gefnar frjálsar heimildir til að skjóta Palestínumenn.`` --- Ég bið menn að leggja við hlustir í lýsingu hv. þm. Árna Árnasonar á þessu ástandi. ,,Ísraelar taka nú fleiri til yfirheyrslu, gera fleiri útlæga og halda fleiri föngum um sinn eða lengi án sakarefna. Í síðustu viku [segir þingmaðurinn en það er nú eitthvað síðan þetta var ritað] létust Palestínumenn í fangelsum Ísraels af afleiðingum pyntinga, rétt fyrir upphaf síðustu lotu friðarviðræðnanna var 12 Palestínumönnum vísað úr landi án sakarefna.`` Síðar í greininni kemur lýsing á ,,gettóinu`` Gaza, þar sem hv. þm. Árni Árnason segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Örvænting Palestínumanna er mikil, einkum fólksins á Gaza-ströndinni. Því eru nánast allar bjargir bannaðar og framkoma Ísraela í þess garð er harðneskjuleg, niðurlægjandi og niðurbrjótandi. Hér að framan hefur verið sagt frá atvinnuástandinu, valdi Ísraela á vatnslindum og upptöku landareigna, en 95% af ,,landnámsbyggðum`` gyðinga eru á ræktarlöndum sem eru í einkaeign Palestínumanna. Allir fjölmiðlar eru bannaðir, útvarp, sjónvarp, allar fréttir, dagblöð og tímarit. Aðeins veggjakrotið og samkomur í moskum eru eftir til að miðla tíðindum, skilaboðum og öðru markverðu. Og moskunum er lokað þegar slær í brýnu, þangað gætu þeir flúið. Á Gasa hefur verið útgöngubann frá því klukkan átta að kvöldin alla daga um árabil, og símasambandslaust við umheiminn, algjör einangrun. Öll vegaskilti og landakort sýna bæi og ,,landnámsbyggðir`` Ísraela. Bæir og byggðir Palestínumanna eru hvergi nefnd á nafn. Palestínumenn mega ekki gefa út persónuskilríki.`` Síðar segir hv. þm., því ég stikla hér aðeins á nokkrum þáttum úr grein hans, undir yfirskriftinni: Lægra settir í eigin landi. ,,[Árið] 1986 samþykkti Evrópuþingið beinan innflutning afurða frá Vesturbakkanum til Evrópubandalagsins. 1987 kom hann til framkvæmda, en EB varð að þvinga Ísraela til að leyfa útflutninginn. EB þarf oft að hafa afskipti af Ísrael, sem vill stöðva hann eða eyðileggja [þ.e. útflutninginn] og beitir til þess alls konar ráðum, gefur ekki út leyfi, tefur sendingar á umskipunarstöðum o.fl. Gaza-fólki er alveg meinaður útflutningur afurða sinna. Háskólum Palestínumanna er lokað af Ísraelum, sumum hefur nú verið lokað samfellt í þrjú ár. Kynþáttum, þjóðum og trúfélögum`` --- hv. þm., leggið nú við hlustir: ,,Kynþáttum, þjóðum og trúfélögum sem búa í Ísrael er mismunað. Gyðingar fá réttindi umfram alla aðra, og í þeirra þágu eru kristnir og múslimar beittir misrétti.`` Þetta er ekki úr mínum penna, þetta er hv. þm. Árni Árnason sem þarna var á ferð fyrir rúmu ári síðan og er að lýsa eigin reynslu í þessari grein: ,,Þó verður þess vart að gyðingar sem giftast maka af öðru trúfélagi missa stöðu sína innan samfélags gyðinga, eru lagðir í einelti, njóta ekki forgangsréttar að atvinnu og eignum, og virðist yfirleitt leiða til skilnaðar. Palestínumenn fá minni réttindi en fólk af öðrum arabískum uppruna, svo sem bedúínar, drúsar og sýrkassar. Palestínumenn sem ekki flúðu út úr Ísrael 1948 (búsettir í Ísrael; ,,ísraelskir arabar``) eru betur settir en hinir sem flúðu til þeirra svæða sem síðar voru hertekin 1967 (Gaza, Jerúsalem og Vesturbakkinn). Öllum þjóðum innan Ísraels öðrum en Palestínumönnum, gefst kostur á ókeypis skólagöngu fyrir börn sín, en Palestínumenn verða að greiða skólakostnað að fullu. Palestínumenn búsettir í Ísrael hafa minni rétt til opinberra starfa en allir aðrir. Palestínumenn á hernumdu svæðunum fá ekki borgararétt, aðeins þrjú aðskilin skírteini: atvinnuleyfi, ferðaleyfi og persónuskírteini, sem tilgreinir að viðkomandi sé Arabi af ,,óskilgreindu þjóðerni``, búsettur í tilteknu héraði í Ísrael: Jerúsalem svæðinu (þeir fá meiri réttindi en Palestínumenn á öðrum herteknum svæðum), Samaríu eða Júdeu ef viðkomandi býr á Vesturbakkanum, annars Gaza (þeir fá lökust réttindi). Innflytjendur til Ísraels frá fyrrverandi Sovétlýðveldum fá strax ríkisborgararétt og í vegabréfi þeirra er tilgreint ,,án þjóðernis`` en það telur Ísrael vera skilgreint þjóðerni(!) [þ.e. að vera án þjóðernis].`` Síðan undir fyrirsögninni: Nýlendustefna og landnám. ,,Alvarlegasta átakaefnið er nýlendustefna gyðinga og ,,landnám`` með upptöku eigna Palestínumanna. Eignir Palestínumanna, hús og lönd, eru teknar af þeim undir margs konar yfirskini: 1. eign er yfirgefnin af palestínskum eiganda 1967 eða síðar, 2. svæði lýst ríkiseign, 3. eignarnám í almannaþágu, 4. eignarnám af öryggisástæðum, 5. eign telst hafa verið í eigu gyðinga 1936 eða fyrir 1948. Þegar eignarnámsástæður teljast vera til staðar gengur landið til Jewish Foundation, sem ekki er heimilt að selja eignir öðrum en gyðingum. Svæði lýst ríkiseign er síðar lýst opið eingöngu gyðingum og virðist aðferð til að taka lönd undir ,,landnám``. Ákvæðum um eign yfirgefna af palestínskum eiganda 1967 eða síðar er m.a. beitt við hluta eignar, og eru þá notuð til þess að hrekja burtu þá sem eiga aðra hluta hennar. Eignarhlutinn er seldur eða afhentur gyðingum, sem flytja inn og krefjast síns hlutar í eigninni (stundum aðeins hluti íbúðar). Ef fyrir eru palestínskir eigendur annarra eignarhluta stofna gyðingar til ósættis, og kæra síðan ósættið. Þá er öllum eigendum skipað að fara af eigninni til að stilla megi til friðar. Þar með teljast aðrir hlutar eignarinnar einnig yfirgefnir af palestínskum eiganda, og eru seldir eða afhentir gyðingum.`` Í lok þessarar greinar segir þingmaðurinn, svo ég fari að stytta lesturinn og hlaupi hér aðeins á köflum, undir fyrirsögninni ,,Þeir vilja okkur feiga``. Hann er að greina frá reynslu sinni: ,,Þeir telja það stefnu Ísraels [þ.e. Palestínumenn] að ekki takist friðarsamningar, og Ísraelsstjórn ætli sér að hrekja Palestínumenn á Gaza í sjóinn og eyða þjóðinni sem slíkri af yfirborði jarðar. --- ,,Þeir vilja okkur feiga.`` --- Það er tilvitnun eftir viðmælanda greinarhöfundar. --- ,,Almenningur í Evrópu hefur enga hugmynd um hve alvarlegt ástandið hér er og hve mikilvægt er að Ísrael fáist til að semja um frið og réttindi okkur til handa annars förumst við.`` Og önnur tilvitnun: ,,Hvers vegna beita vestrænar þjóðir ekki Ísrael sams konar viðskiptaþvingunum og Suður-Afríku? Er einhver munur á þessum tveimur aðskilnaðarríkjum kynþátta og trúarbragða?`` Þeir sögðust ekki greina möguleika á breytingum í framhaldi af þingkosningum Ísraela, og ekki geta gert ráð fyrir breyttri afstöðu Ísraels til samninga eftir kosningar. Enginn ísraelskur stjórnmálamaður hafi enn sem komið er lýst fylgi við að Palestínumenn fái full borgararéttindi eða að stofna eigið þjóðríki. Nýlega létust Palestínumenn í ísraelskum fangelsum, af afleiðingum pyntinga. Frá upphafi Intifata 1987 hafa fjölmargir Palestínumenn látist eftir pyntingar í fangelsum Ísraels. Yfir 100 þús. Palestínumenn hafa orðið örkumla eða látist í átökum síðan Intifata hófst, hærra hlutfall en í Víetnam.`` Þetta segir greinarhöfundur, virðulegur forseti, undir lok þessa yfirlits í frásögn af reynslu sinni úr ferð til þessa ríkis. Það eru aðrar frásagnir en við höfum fengið frá þeim fulltrúum íslenskra stjórnvalda, ráðherrum sem sótt hafa ísraelsk stjórnvöld heim á liðnum árum á kostnað hins opinbera. Ég bið hv. alþm. um að setja sig inn í þessar aðstæður og reyna að tengja þetta mál þessar lýsingar frá fyrstu hendi, frá þingmanni í þessum sal, við þá tillögu sem hér er til umræðu.

Forseti vill inna hv. þm. eftir því hvort hann er u.þ.b. að ljúka máli sínu eða hvort hann vill fresta ræðu sinni því hér er ætlunin að hefja utandagskrárumræður.

Virðulegur forseti. Ég hafði í hyggju að segja talsvert meira. En ég tel að í rauninni hafi ég með tilvitnun í ræðu annars þingmanns hér sagt flest það sem segja þarf í bili um þetta mál. Ég hef möguleika á að koma hér inn í umræðu síðar og mun væntanlega nota mér þann rétt síðar við þessa umræðu. Þetta mun verða síðari umræða um málið og þar á ég einhvern rétt eftir. Ég vil að aðrir komist hér að til að segja álit sitt á þessu máli og því vil ég með þessum orðum ljúka ræðu minni um leið og ég þakka hv. þm. Árna Árnasyni fyrir það að koma frá sér þeim upplýsingum sem hann hefur reitt fram Alþingi og íslenskri þjóð til upplýsinga.

Hæstv. forseti. Ég vil í fyrsta lagi þakka fyrir að greitt hefur verið fyrir því að þessi umræða mætti koma hér á dagskrá. Við því hefur verið orðið þrátt fyrir annir þingsins. Það var samdóma álit okkar í stjórnarandstöðunni að eftir að til ákveðinna tíðinda dró, sérstaklega í sjávarútvegsnefnd á fundum þeirrar nefndar snemma í þessari viku, þá yrði ekki svo við unað að ekki gæfist hér tækifæri til að ræða stöðu og málefni sjávarútvegsins áður en þinglausnir yrðu. Ég hef óskað eftir því að bæði hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh. verði viðstaddir umræðuna og mér er kunnugt um að hæstv. forsrh. er rétt ókominn í hús ef ég hef fengið réttar upplýsingar. Það væri nú gott, hæstv. forseti, ef hér stæði í aðalatriðum einn fundur í salnum í einu. Ég ætlaði að hefja mál mitt á því að fara nokkrum orðum um afkomu í íslenskum sjávarútvegi um þessar mundir. Rekstrargrundvöllur sjávarútvegsins er hruninn til grunna. Þetta eru reyndar ekki orð ræðumanns. Þetta er ekki upphrópun stjórnarandstæðings. Þetta er ekki niðurrifsstarfsemi skæruliðahóps hér á þingi eins og hæstv. utanrrh. mundi kannski kalla það. Nei, þetta eru orðrétt ummæli forustumanna Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna við upphaf aðalfundar þeirra samtaka í gær. ,,Rekstrargrundvöllur sjávarútvegsins er hruninn til grunna`` var sagt þar. Á árinu 1992, sem nú er búið að gera upp, var staðan þannig að tap á botnfiskveiðum og vinnslu var 6,4% en með greiðslum úr Verðjöfnunarsjóði 2%. Útgreiðslur Verðjöfnunarsjóðs voru 2,6 milljarðar kr. á árinu, sjóðurinn var tæmdur. Það nam 4,5% í afkomu en samt sem áður var 2% tap á greininni. Miðað við afkomutölur út frá aðstöðu sjávarútvegsins í marsmánuði sl. er staðan sú nú að mati Þjóðhagsstofnunar að tap botnfiskveiða og vinnslu er 8,3% og hefur þó verið breytt tryggingamati fiskiskipa þannig að taptalan lækkar um 1,8% miðað við það sem áður var. Ef eldri viðmiðun væri notuð er tapið tæpir 10% um þessar mundir og er þá ekki reiknað með greiðslum fyrir veiðiheimildir Hagræðingarsjóðs á næsta fiskveiðiári. Sem sagt sjávarútvegurinn íslenski mun tapa 6--7 milljörðum króna á árinu. Saltfiskvinnslan er rekin með 14--15% tapi enda er hún að leggjast af í hverju fyrirtækinu á fætur öðru. Samt er það svo að ríkisstjórn Íslands áformar að selja veiðiheimildir Hagræðingarsjóðs á næstunni, það sem eftir er af þeim, 8 þús. tonn, og hafnar þeirri ósk og kröfu stjórnarandstöðunnar að afgreiða lagaheimildir til að úthluta þeim ókeypis til útgerðarinnar við þessar aðstæður. Samt er það svo að loforð hæstv. forsrh. frá því í ágústmánuði sl. sem er bráðum 9 mánaða gamalt hefur enn ekki verið efnt. Í þriðja lagi er það svo að hæstv. ráðherrar eru þegar komnir í hár saman um ákvörðun leyfilegs hámarksafla bolfisks á næsta fiskveiðiári. Hæstv. forsrh. segir að ekki sé nokkur leið að skera aflann meira niður en gert hafi verið á sl. ári. Hæstv. sjútvrh. boðar frekari niðurskurð. Ríkisstjórnin greip til þess í nóvembermánuði sl. að fella gengið. Sú ráðstöfun bætti afkomu greinarinnar um 4,4% að mati Þjóðhagsstofnunar en sama stofnun segir nú: Sá bati er meira en búinn. Afkoman er orðin verri í sjávarútveginum í dag en hún var fyrir gengisfellinguna í nóvember. Í því ljósi eru ummæli hæstv. forsrh. frá því í eldhúsdagsumræðunum hér um daginn harla athyglisverð. En hæstv. forsrh. sagði, með leyfi forseta: ,,Við`` --- og á þá væntanlega við ríkisstjórnina --- ,,höfum vaxandi áhyggjur af stöðu sjávarútvegsins. Þegar starfsumhverfi sjávarútvegsins er skoðað kemur í ljós að vanda hans virðist ekki að leita í rangri skráningu gengis. Raungengi er óvenjulega lágt um þessar mundir og hefur vart lægra verið í ár.`` Samt var það þannig að á aðalfundi Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna var gengið í raun og veru fellt í gær vegna þess að talsmennirnir þar sögðu: Það er ekkert annað eftir. Ríkisstjórnin hefur ekkert gert. Vextirnir hafa ekki lækkað og það er ekkert eftir nema gengið, neyðarúrræðið gamla. Það er vonlaust að hafa þetta svona. Skuldastaða sjávarútvegsins er, eins og allir þekkja, hrikaleg. Brúttóskuldir greinarinnar eru á milli 105 og 110 milljarðar kr. en heildarverðmæti eigna í geininni um 130 milljarðar. Tekjur 70 milljarðar, lánstími 7 ár. Það sjá allir af þessum tölum einum að dæmið er víðs fjarri að ganga upp. Og við bætast svo hinar almennu aðstæður, erfiðleikar í öllu atvinnulífinu og fjármálalífinu. Fiskveiðistefnan, sjávarútvegsstefnan, hvar er hún? Hún er engin. Hæstv. ríkisstjórn hefur ekki komið sér saman um nokkurn skapaðan hlut af því sem þó stendur í hennar hvítbók og hennar stjórnarsáttmála. Með öðrum orðum, hæstv. forseti, öll málefni sjávarútvegsins eru í upplausn. Rekstrargrundvöllurinn er hruninn til grunna, ekkert samkomulag er um fiskveiðistefnuna, ekkert samkomulag er um ákvörðun aflaheimilda, ekkert samkomulag er um gengisskráningu, ekkert samkomulag er um ráðstöfun veiðiheimilda Hagræðingarsjóðs. Það er ekki samkomulag um neitt. Og þó, það virðist þrátt fyrir allt vera samkomulag um eitt í hæstv. ríkisstjórn. Hvað er það? Það er að gera ekki neitt. Það er a.m.k. niðurstaðan af þessu ástandi, afleiðingin. Það sem þarf að gera er í fyrsta lagi að úthluta án tafar veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs án endurgjalds. Það verður í öðru lagi að létta af sjávarútveginum þeim álögum, þjónustugjöldum og íþyngjandi ráðstöfunum sem hæstv. ríkisstjórn hefur gripið til á starfstíma sínum. Það verður að lækka vextina og það stórlega. Við þurfum að stefna hér að sambærilegu raunvaxtastigi og í öðrum löndum þar sem hóflegum vöxtum er beitt sem stjórntæki til að örva efnahagslífið. Vaxtastigið verður að nást niður í 3--5% hér á næstu einu til tveimur árum. Það eru þeir raunvextir sem samkeppnisgreinar sjávarútvegsins erlendis búa við. Það verður í fjórða lagi að létta greiðslubyrði skulda sjávarútvegsins með lægri vöxtum, með lengri lánum og með endurfjármögnun greinarinnar og endurskipulagningu í stórum stíl. Það verður að lækka tilkostnað. Það er búið að tala og tala og tala um t.d. raforkuverð til sjávarútvegsins en það hefur ekkert gerst. Og það verður síðast en ekki síst, hæstv. forseti, að auka tekjur greinarinnar vegna sjávarútvegsins og vegna þjóðarbúsins með því að hvetja menn og ef með þarf með því að styrkja menn til að sækja á dýpri mið og í vannýttar tegundir. Með því að auka fullvinnslu og þar með verðmætasköpun og atvinnu. Úreldingarsjóðir sem fækka skipum og minnka vinnslurými eru neyðarkostir borið saman við hitt ef hægt er að styðja menn til að beina vannýttum skipum til veiða á nýjum miðum eða í vannýtta stofna og auka þannig verðmætin. Ef stofnaður er þróunarsjóður af einhverju tagi í sjávarútvegi nú þá á hann að sjálfsögðu ekki aðeins að úrelda hús og draga saman í greininni heldur einnig að aðstoða við að breyta húsnæði í fullvinnslu- og sérvinnsluaðstöðu þar sem möguleikar eru til slíks. Það er lífsnauðsynlegt fyrir íslenskan sjávarútveg og íslenska þjóðarbúið að það takist að auka útflutningstekjur íslenskra sjávarafurða verulega. Það er þrátt fyrir allt enn þá einu sinni þannig að það eru engir aðrir möguleikar nær okkur Íslendingum en þeir sem felast í sjávarútveginum til aukinnar verðmætasköpunar hér í landinu. Ég tel það fyllilega raunhæft markmið að með sameiginlegu átaki megi auka útflutningstekjur af íslenskum sjávarafurðum um 100 milljarða kr. að núvirði á næstu fimm til sjö árum. Við verðum að stefna að því. Fyrr og ekki fyrr er hlutfall tekna og skulda bæði sjávarútvegsins og þjóðarbúsins komið í viðráðanlegt horf. Ég vil svo að lokum, hæstv. forseti, leyfa mér að leggja eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. ráðherra, hæstv. sjútvrh. og hæstv. forsrh. að nokkru leyti einnig: 1. Hvað hyggst ríkisstjórnin fyrir með veiðiheimildir Hagræðingarsjóðs, a. veiðiheimildir þessa árs eða það sem eftir er af þeim, 8.000 tonn, b. veiðiheimildir næsta fiskveiðiárs 1993--1994, c. hvað með loforð hæstv. forsrh. um fjárstuðning til útgerðarinnar til að jafna mismunandi útkomu hennar vegna skerðingar þorskveiðiheimilda? 2. Hvað hyggst ríkisstjórnin gera í sambandi við afkomu sjávarútvegsins? Hyggst ríkisstjórnin reyna að afstýra yfirvofandi fjölda gjaldþrota í greininni sem fjallað er um þessa dagana á aðalfundi Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna? Hvenær er að vænta ráðstafana frá ríkisstjórninni í þessu sambandi? Hvers er að vænta og hvenær er spurningin. 3. Hvenær er að vænta ákvarðana í gengismálum? Það er búið að fella gengið úti í sjávarútveginum og það veit hvert mannsbarn að við þær aðstæður geta menn ekki dregið það lengi að taka ákvörðun í því sambandi. 4. Hyggst ríkisstjórnin taka á skuldamálum útvegsfyrirtækjanna og þá hvernig? 5. Er þess að vænta að þróunarsjóður verði aftur á dagskrá ríkisstjórnar næsta haust eða eitthvert sambærilegt fyrirbæri? Hvar er þróunarsjóðurinn? spyr Morgunblaðið í forundran í leiðara sínum í fyrradag. Ég tek undir þá spurningu. Hvar er þróunarsjóðurinn sem og aðrar ráðstafanir hæstv. ríkisstjórnar? 6. Hvernig hyggst ríkisstjórnin standa að frekari vinnu að mótun fiskveiðistefnunnar? Er þess að vænta að áfram verði haldið þar á sömu braut án nokkurs samráðs við sjútvn. Alþingis og stjórnarandstöðuna? Að lokum til hæstv. forsrh.: Er hæstv. forsrh. tilbúinn til að beita sér fyrir því að kalla Alþingi saman á nýjan leik innan skamms til að ræða þessi mál og almennar aðstæður í efnahags- og atvinnumálum ríkisstjórnarinnar? Allra síðasta spurningin til hæstv. forsrh. er þessi: Nái hæstv. ríkisstjórn ekki samkomulagi á næstunni um ráðstafanir í þessu sambandi hvenær má þá vænta þess að hún biðjist lausnar?

Frú forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram í ræðu hv. málshefjanda og er reyndar ekki nýtt af nálinni og hefur komið fram áður í umræðum hér á þinginu á undanförnum vikum að sjávarútvegurinn á nú við mikinn rekstrarvanda að etja. Meginástæðan fyrir því eins og kunnugt er á rætur að rekja til þess að afli er nú minni en áður og verðfall hefur orðið mjög mikið á erlendum mörkuðum síðustu mánuði. Við þessari þróun hefur verið brugðist og verður brugðist á næstunni. Sjávarútvegurinn sjálfur hefur þó fyrst og fremst tekist á við þetta verkefni. Hann hefur lagað sig að breyttum aðstæðum og mætt nýjum aðstæðum með ótrúlegum árangri í því að auka framleiðni innan atvinnugreinarinnar. Ef við lítum á einfaldar staðreyndir í þessu efni þá kemur í ljós að á sl. tveimur áratugum hefur framleiðni vinnuaflsins í sjávarútveginum aukist um 72% á meðan framleiðni vinnuaflsins í heild í þjóðfélaginu hefur aukist um 38%. Ef við horfum svo á tímabilið frá 1973--1990 að því er varðar framleiðni fjármagnsins þá kemur í ljós að það hefur aukist um 4% í sjávarútveginum en minnkað um 14% þegar litið er á atvinnulífið í heild sinni. Og ef við horfum á hinn almenna iðnað að stóriðjunni frátalinni þá hefur framleiðni fjármagnsins á þessu tímabili minnkað um 40% á meðan hún hefur aukist um 4% í sjávarútveginum. Þannig hefur sjávarútvegurinn sjálfur tekist á með stórkostlegum hætti við innri vanda og lagt mjög verulegan skerf til að bæta stöðu sína. Og auðvitað skiptir það mestu máli að stjórnendur og starfsfólk atvinnugreinarinnar vinni að þessu verki. Og það hefur það sannarlega gert. Því eru auðvitað takmörk sett hversu langt er hægt að ganga í þessu efni og hversu miklar kröfur er hægt að gera. En vissulega er það svo í þeim þrengingum sem við búum við í dag að það þarf að leggja meiri kvaðir bæði á starfsfólk og stjórnendur atvinnugreinarinnar til að ná aukinni framleiðni þrátt fyrir þennan mikla árangur. Og það er áhyggjuefni að á sama tíma og sjávarútvegurinn hefur náð þessum árangri þá hefur annar iðnaður í landinu dregist saman. Hlutdeild sjávarútvegsins í heildarútflutningi landsmanna hefur vaxið á undanförnum árum meðan hlutdeild annarra atvinnugreina í útflutningsverðmætunum hefur dregist saman. Þetta er áhyggjuefni ekki bara fyrir þjóðarbúið í heild sinni heldur líka fyrir sjávarútveginn. Því það er kappsmál að minni hyggju fyrir þjóðfélagið og sjávarútveginn að auka fjölbreytni í íslensku atvinnulífi. Og því miður eru lítil skilyrði eins og sakir standa til að önnur atvinnustarfsemi geti vaxið og dregið úr hlutfalli sjávarafurðaframleiðslunnar í útflutningi landsmanna. Ríkisstjórnin hefur á undanförnum 14--15 mánuðum gripið til margháttaðra ráðstafana til að mæta breyttum ytri aðstæðum sjávarútvegsins. Í fyrsta lagi var tekin um það ákvörðun að fresta afborgunum af lánum sjávarútvegsins í tvö ár í atvinnutryggingadeild og mælast til þess við Fiskveiðasjóð og aðrar lánastofnanir að þær skuldbreyttu og lengdu lán sjávarútvegsfyrirtækjanna. Þau eru nú afborgunarlaus í atvinnutryggingadeildinni. Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins var greiddur út á sl. ári til þess að mæta erfiðleikum um stundarsakir. Aðstöðugjaldið var afnumið og loks í fjórða lagi var gengi krónunnar lækkað í nóvember sl. og það bætti afkomu greinarinnar um 4--5% og hún væri nú að þeim mun lakari ef ekki hefði verið gripið til þeirra aðgerða. Síðan þá hefur sigið á ógæfuhliðina fyrst og fremst vegna þess að verð hafa farið lækkandi mánuð eftir mánuð. Við þurfum nú að horfast í augu við þær staðreyndir. Aðilar vinnumarkaðarins hafa verið í viðræðum sín á milli og við stjórnvöld. Því miður slitnaði upp úr þeim viðræðum eða varð uppstytta í þeim en á þeim vettvangi voru menn m.a. að ræða um forsendur efnahagslífsins og aðgerðir til að bæta rekstrarstöðu útflutningsgreinanna. Í raun og veru má segja að sjávarútvegurinn þyrfti að búa við þær aðstæður að það væri jafnvægi í viðskiptunum við útlönd. Sá árangur hefur náðst í efnahagsstjórn undanfarinna ára að viðskiptahallinn tvö undanfarin ár hefur farið minnkandi og sá árangur hefur auðvitað hjálpað til við að mæta þeim erfiðleikum sem sjávarútvegurinn stendur frammi fyrir. Stöðugleikinn skiptir sjávarútveginn miklu máli. Eins og sakir standa myndi lækkun vaxta vitaskuld hafa gífurlega þýðingu. Á það er þó að líta að stór hluti af vaxtabyrði sjávarútvegsins er vegna erlendra lána. Við ráðum ekki miklu um þróunina á þeim markaði. Sem betur fer hafa vextir erlendis farið heldur lækkandi en þó hvergi nærri til að mæta þessum nýja vanda. Allar almennar ráðstafanir sem gerðar eru til þess að bæta rekstrarskilyrðin fela í sér tilfærslu. Það er ekki unnt við þessar aðstæður að auka ágóða eða hagnað sjávarútvegsins nema þjóðin í heild sé reiðubúin til þess að draga saman og sætta sig við lakari lífskjör meðan við erum að vinna okkur út úr kreppunni. Það er út af fyrir sig fagnaðarefni að talsmenn Alþb. skuli játa þeirri staðreynd hér. En öllum má vera það ljóst að það er vandasamt og ekki einfalt að standa að aðgerðum í því efni þannig að um þær sé bærileg sátt milli launafólksins í landinu, þannig að þær skili útflutningsatvinnuvegunum raunverulegum afkomubata. Við eðlilegar aðstæður á sjávarútvegurinn að skila að meðaltali góðum hagnaði. Við ríkjandi aðstæður er þess varla að vænta að við getum gert þær ráðstafanir í einu vetfangi að sjávarútvegurinn verði rekinn að meðaltali á núlli. En það er alveg ljóst að við svo búið má ekki standa eins og afkomutölurnar eru um þessar mundir. Það er að vísu misjöfn aðstaða einstakra greina innan sjávarútvegsins. Hallinn er meiri eða mestur í togaraútgerð og bátaútgerð og í saltfiskvinnslu. Hann er minni í frystingunni og það er nokkur hagnaður af rekstri frystitogaranna. Allt þetta þarf að hafa í huga þegar þessar aðstæður eru metnar. Það kom fram hér í eldhúsdagsumræðum fyrr í vikunni af hálfu hæstv. forsrh. að á næstunni verður unnið að úrlausn þessara viðfangsefna innan ríkisstjórnarinnar. Vegna þeirra fyrirspurna sem hv. þm. bar hér fram er það ljóst að gert er ráð fyrir því þegar lögin um þróunarsjóð hafa verið samþykkt að sölu á aflaheimildum Hagræðingarsjóðs verði hætt og þeim úthlutað án endurgjalds til fiskiskipaflotans. Varðandi skuldamál sjávarútvegsins þá hefur eins og hér hefur verið lýst verið í gildi sú regla á þessu ári að sjávarútvegurinn hefur ekki þurft að greiða afborganir af skuldum í Atvinnutryggingarsjóði og bæði Fiskveiðasjóður og lánastofnanir hafa tekið á skuldamálum einstakra fyrirtækja og eftir aðstæðum hvers og eins reynt að stuðla að fjárhagslegri endurskipulagningu. Það er gert ráð fyrir því að þróunarsjóðsfrumvarpið verði flutt í upphafi næsta þings og þá verði jafnframt komið fram með þær lítilfjörlegu breytingar á fiskveiðilöggjöfinni sem endurskoðunarnefndin lagði til að gerðar yrðu. Fullyrða má að með þeirri niðurstöðu hafi fiskveiðistefnan í meginatriðum verið fest í sessi og sjávarútveginum sköpuð örugg skilyrði að því er fiskveiðistjórnunina varðar. Hv. 4. þm. Norðurl. e. ætti að fara sér hægt þegar hann talar um fiskveiðistefnu því að þá fyrst mundi sjávarútvegurinn búa við óöryggi og óvissu ef veifa ætti framan í hann þáltill. Alþb. um mótun sjávarútvegsstefnu og ætla ég ekki að fara mörgum orðum um það, svo glögglega sem hún hefur verið afhjúpuð hér í þingsölum sem einskis nýt. Kjarni málsins er sá að það hefur verið og verður unnið að úrlausnum á afkomuvanda sjávarútvegsins. Ég teldi mjög mikilvægt að það gæti gerst í góðu samstarfi og sátt, ekki aðeins við atvinnugreinina sjálfa heldur fólkið í landinu, bæði launafólkið og stjórnendur atvinnufyrirtækjanna.

Hæstv. forseti. Sú umræða sem hér fer fram er um vanda sjávarútvegsins sem svo sannarlega er mikill. Ég vil þó með örfáum orðum á annars mjög naumum tíma minna á annan vanda sem nauðsynlega hefði þurft að ræða og veldur mér ekki síður áhyggjum og er nátengdur vanda atvinnulífsins. Þar á ég við breytta tekjuskiptingu í landinu og fjárhagslega erfiðleika launafólks og heimila. Skuldir heimilanna hafa sífellt aukist og eru nú fjórum sinnum hærri en fyrir áratug og einstaklingar og heimili eru að sligast undan drápsklyfjum þessarar ríkisstjórnar. Hækkun á sköttum einstaklinga verður á þessu ári trúlega um 11 milljarðar þrátt fyrir að fyrsta setningin í landsfundarsamþykkt Sjálfstfl. frá árinu 1991 um skattamál væri: Sjálfstfl. vill lækka skatta. Landsfundur Sjálfstfl. samþykkti einnig að lækka skatthlutfall einstaklinga úr 39,85% í 35%. Þetta hefði þýtt lækkun tekjuskatts um á bilinu 8--9 milljarða kr. Þessi fyrirheit voru einnig svikin því skatthlutfallið var ekki lækkað heldur hækkað í 41,35% sem er skattahækkun á einstaklinga upp á 2,5--3 milljarða. Hér er mismunur á loforðum og efndum hvorki meiri né minni en um 11--12 milljarðar kr. sem boðberar íhaldsins og kratanna báru á borð fyrir kjósendur sína fyrir síðustu alþingiskosningar. Fyrir síðustu kosningar fóru þeir einnig saman félagarnir, fulltrúar Alþfl. og Sjálfstfl., á vinnustaði og tilkynntu launafólki að skattleysismörkin yrðu að hækka í 70--80 þús. kr. Þessir aðilar fengu umboð þessa fólks til að standa við loforðið. En gerðu þeir það? Nei, því miður. Þeir hækkuðu skattleysismörkin. Að ógleymdu má einnig geta þess að ríkisstjórnin hefur einnig  Það stjórnarfar sem nú ríkir er að gera þá ríku ríkari og þá fátæku fátækari. Sú aðför og umbylting sem gerð hefur verið á því velferðarþjóðfélagi sem hér hefur verið byggt upp veldur áhyggjum og það hversu einstaklingar og heimili eru illa stödd vegna fjárhagslegra þrenginga m.a. af þessum ástæðum. Allt verður að gera til að komast hjá þeim harmleikjum sem blasa við allt of mörgum í dag. Allt annað er Alþingi og þingmönnum ekki sæmandi. Ríkisvaldið ögrar og hótar hinum almenna launamanni við að ná fram rétti sínum til mannsæmandi launa með uppsögnum og atvinnuleysi. Launþegar þurfa nú að fórna kjarabótum sér til handa til að verja velferðarkerfið fyrir krötunum. Alþingismenn geta ekki látið sem ekkert hafi gerst. Hlutur Alþfl. í þessu máli er allra aumastur og þeim til skammar. Krafa almennings í dag um skilning á auknu réttlæti bergmálar um þjóðlífið allt. En ráðherrar heyra ekki neitt. Það mætti halda að þeir byggju í hömrunum eins og tröllin. Ríkisstjórnin verður að láta af þeim óheillaáformum sem hún hefur uppi. Sá hornsteinn sem heimilin eru þola ekki álögurnar og eru að sundrast og þau sár sem af því hljótast munu seint og illa gróa. Það ástand, sem hefur verið að skapst með viðvarandi atvinnuleysi, er uggvænlegt. Ekki mun fjarri lagi að milli 9--10 þúsund manns séu nú án atvinnu. Það er alvarlegt að núv. ríkisstjórn sé svo villt á vegi frjálshyggjunnar að hún beiti atvinnuleysinu sem stjórntæki við úrlausn í efnahagsmálum. Ætlum við Íslendingar að kalla yfir okkur það þjóðfélagsböl sem þekkt er erlendis að stór hópur fólks fái nokkuð víst aldrei í lífinu ærlega atvinnu? Virðulegi forseti. Um þetta ástand getur aldrei orðið sátt. Ríkisstjórnin mun fyrr eða síðar verða knúin til að láta af þessari stefnu og því fyrr, því betra. Núverandi ríkisstjórn er vitaskuld rúin öllu trausti almennings. Geta þeirra til að stjórna er engin. Það eina sem samkomulag er um hjá ríkisstjórninni og stuðningsliði hennar er að gera ekki neitt og það er út af fyrir sig stefna. Í grundvallaratvinnugreininni, sjávarútveginum, skortir forsrh. og sjútvrh. vilja til að leita sameiginlegra leiða út úr þeim vanda sem þeir hafa komið sjávarútveginum í. Hentistefnuflokkur eins og Alþfl. og frjálshyggjulið íhaldsins eru ónothæf til að bregðast við þeim allsherjarvanda sem núv. ríkisstjórn hefur komið atvinnulífinu í. Það er meiri háttar klúður þessarar ríkisstjórnar að fresta því að taka afstöðu til stjórnunar fiskveiða. Þess vegna er atvinnugreinin í meiri óvissu nú um starfsskilyrði sín en nokkru sinni fyrr. Þrátt fyrir það verða kröfur stjórnvalda til sjávarútvegsins sífellt háværari um aukna hagræðingu og skipulagsbreytingu innan greinarinnar. Ég fullyrði að í engri atvinnugrein á Íslandi hafi átt sér stað jafnumfangsmiklar skipulagsbreytingar og í sjávarútvegi og árangurinn hvergi verið meiri. Það er athyglisvert að útflutningsverðmæti íslenskra sjávarafurða hefur aukist frá árinu 1983 um hvorki meira né minna en 29% og ef ég man rétt mun þetta jafngilda um 14 milljörðum kr. þrátt fyrir allan þann aflasamdrátt sem greinin hefur mátt þola. Sjávarútvegurinn þarf ekki að biðjast afsökunar á slíkum árangri og væri betur að aðrar greinar hefðu náð að skila slíku. Það er athyglisvert þegar þetta er skoðað að árið 1987 veiddum við um 390 þús. tonn af þorski en árið 1993 er aflaúthlutun rétt um 205 þús. tonn. Aflasamdrátturinn á þessu tímabili er hvorki meira né minna en 185 þús. tonn af þorski. Þrátt fyrir þetta nær greinin góðum árangri eins og ég gat um áðan. Þessar tölur ættu að sýna þeim sem sífellt gera kröfur á sjávarútveginn um hagræðingu og aukna arðsemi, hvort sem það er ríkisstjórnin eða pennabræðurnir á Morgunblaðinu og Alþýðublaðinu, að útvegsmenn, sjómenn og fiskvinnsla hafa svo sannarlega náð árangri í að aðlaga sig að breyttum háttum. En það virðist ekki duga. Græðgi ríkisstjórnarinnar til eyðslu og annarra þeirra sem sækja nesti sitt í þjóðarkökuna, allt þetta lið er óseðjandi. En sjávarútveginum er ætíð boðið síðast af skiptaborði þjóðarinnar þótt hann afli um 70--80% þess sem þarf í þessa þjóðarmáltíð. Áratugir eru síðan sjávarútvegurinn hefur mátt þola slík starfsskilyrði sem nú. Allt tal ráðherra um vaxtalækkanir vita þeir sem í atvinnurekstrinum starfa að er marklaust hjal að óbreyttri stefnu. Meðan núverandi gjaldþrotastefna ríkir munu bankar og sjóðir enga burði hafa til þess að lækka vexti. Það sem þeir munu gera er að hækka vexti ef svo heldur fram sem horfir. Gjaldþrotin munu skapa það ástand. Þau fyrirtæki sem fram að þessu hafa staðið í skilum með lán sín og greiðslur til starfsfólks munu þurfa að borga brúsann og þannig hefst nýr ferill á þessari gjaldþrotabraut ríkisstjórnarinnar. Einu tillögurnar sem fram hafa komið frá ríkisstjórninni eru um auknar álögur á sjávarútveginn. Þróunarsjóðurinn er skýrasta dæmið um það, þar sem ákveðið er að taka upp auðlindaskatt í sjávarútvegi. Það er athyglisvert og ætti að vekja hvern einasta Íslending til umhugsunar að lesa forustugrein Alþýðublaðsins í síðasta mánuði en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þróunarsjóðurinn felur í sér sögulega sátt um gjaldtöku fyrir nytjarétt á auðlindinni og með honum er reitt til höggs`` --- og nú bið ég sjálfstæðismennina að hlusta --- ,,og með honum er reitt til höggs að einum stærsta vanda í íslenskum sjávarútvegi.`` Það er með ólíkindum að þeir sem í sjávarútvegi starfa átti sig ekki á því hvert hér er verið að fara og svari slíkum hótunum. Íhaldið virðist máttvana og getulaust til að leiða sjávarútveginn úr þeim ógöngum sem þeir hafa komið honum í.  Eigið fé fyrirtækjanna er að brenna upp og eigendurnir standa á brunarústunum einum. Það er sem flokkur brennuvarga gangi laus og þeir sem eiga að sinna brunavörnunum hafa engar varnir lengur. Virðulegi forseti. Það er afleitur kostur ef alþingismenn ætla að fara heim áður en þeim hefur tekist að ná eldfærunum af þessum brennuvörgum og stöðva þessa bálför að íslensku atvinnulífi.

Virðulegi forseti. Nú stendur til, ef allt er ekki áfram í háalofti, að senda þingið heim að loknum óvenjulöngum þingvetri. Næstum níu mánuðir eru liðnir síðan við komum saman til þingstarfa sl. sumar. Þrátt fyrir það er alls ekki tímabært að gera hlé á störfum þingsins eins og ástandið er í þjóðfélaginu nú. Það eru einkum atvinnumálin og sjávarútvegsmálin sem valda því. Úrræðaleysi stjórnvalda í atvinnumálum er dapurlegt og ábyrgðarleysi ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum getur steypt þjóðinni í slíka erfiðleika að jafnvel Færeyjagrýla er meinlaus hjá þeim. Svör hæstv. ráðherra staðfesta þetta. Hann vísaði aðallega á atvinnugreinina sjálfa en að mati forsvarsmanna hennar er hún komin í þrot. Það var ábyrgðarleysi ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar að keyra upp vextina í upphafi stjórnartíðar sinnar. Nú er svo komið að botnfiskveiðar og vinnsla eru rekin með 8,3% halla og sjávarútvegurinn er með heildarskuldir upp á 105 milljarða. En það er ábyrgðarleysi að draga alla þjóðina á asnaeyrum mánuðum saman. Þykjast vera að grípa til aðgerða, móta sjávarútvegsstefnu og gera eitthvað til að bæta úr brýnum vanda, hætta svo við verkefni í fullkominni uppgjöf af því að ríkisstjórnin veldur þeim ekki. Það vissu allir fyrir fram. Og það er fullkomið ábyrgðarleysi af stjórnvöldum að gera ekki ráðstafanir til að geta úthlutað veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs til illa staddra fyrirtækja í samræmi við gefin fyrirheit. Heigulsháttur réði því að ríkisstjórnin treysti sér ekki einu sinni til þess að horfast í augu við slíkar tillögur hér í þingsal. Ríkisstjórnin hefur haft framtak í sér til að hygla vinum sínum, ekki bara útvöldum einkavinum heldur öllum vinum sínum í viðskiptum nema e.t.v. þeim sem standa í útgerð og fiskvinnslu. Ríkisstjórnin felldi að vísu gengið í nóvember og taldi það vissulega í þágu útgerðar. Það dugði hins vegar ekki einu sinni til að mæta þeim verðlækkunum sem nú er við að etja á fiskmörkuðum í Evrópu. Jafnframt er ljóst að gengisfelling er mjög tvíeggjuð aðgerð. Á móti bættri stöðu í sölumálum vegur að umtalsverðar erlendar skuldir sjávarútvegsins hækkuðu. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar einkennast af blindri trú á markaðinn, trú sem byggist á misskilningi og kreddum. Trúin er sú að með almennum aðgerðum megi laga viðskiptin. Þessi trú felur í sér tvær meginfirrur. Annars vegar þá að aldrei megi grípa til sértækra aðferða jafnvel þótt um sérstakar aðstæður sé að ræða. Hins vegar að það sé líklegt til að auka réttlæti og velsæld í viðskiptum að bæta mest stöðu þeirra sem skást standa en gera stöðu hinna hlutfallslega verri. Hvernig er það annars? Eru það ekki sértækar aðgerðir að hygla þeim betur settu á kostnað hinna? Það sem ég á við er lækkun tekjuskatts fyrirtækja. Hún kemur þeim fyrirtækjum til góða sem eiga tekjuafgang og þurfa því síst á hjálp að halda. Það skýtur skökku við að þegar ríkið ákveður að auka skatta á almenning og létta þeim af fyrirtækjum, þá er það gert með þeim hætti að gera rík fyrirtæki ríkari. Þau fyrirtæki sem illa standa greiddu hvort eð er ekki tekjuskatt. Hitt er svo jafnvel enn hlálegra að afnám aðstöðugjaldsins kom nánast öllum fyrirtækjum til góða nema þeim sem helst þurftu á hjálp að halda, þ.e. sjávarútvegsfyrirtækjunum því að þau báru aðeins brot af því aðstöðugjaldi sem önnur fyrirtæki greiddu. Þetta eru sýndaraðgerðir og síst í þágu sjávarútvegsins enda var það sennilega aldrei ætlunin. Á sama tíma er sífellt verið að bæta álögum á þennan sama sjávarútveg. Gott ef ekki í nafni jafnræðis frjálshyggjunnar. Sumt vekur athygli og mótmæli en stundum er verið að lauma nýjum álögum á hann og reynt að láta lítið á bera. Ég bendi t.d. á að 25% hafnargjald sem búið er að leggja á samkvæmt reglugerð nr. 32/1992 hljómar meinleysislega. Fleira mætti nefna sem búið er að hrinda í framkvæmd eða er í bígerð. Fyrir þinginu liggur eitt slíkt gjald af mörgum samkvæmt seinni lið frv. um meðferð og eftirlit sjávarafurða, þ.e. 420. mál sem afgreitt var með ágreiningi út úr sjútvn. fyrir nokkrum dögum. Gera menn sér enga grein fyrir því að það er ekki hægt að íþyngja endalaust sjávarútvegi á meðan öflugasta grein hans er rekin með 8,3% tapi? Ef menn vilja að sjávarútvegurinn leggi til samneyslunnar, hvers vegna er þá ekki litið til þeirra fyrirtækja sem eru aflögufær innan hans? Hvers vegna að íþyngja þeim fyrirtækjum sem berjast í bökkum en gætu haft það af ef ríkisstjórnin kysi ekki að skattpína þau. Nú er það svo að staða fyrirtækja í sjávarútvegi er afskaplega misjöfn, ekki bara milli greina heldur einnig það að við búum við mjög óheilbrigt kvótakerfi. Tap illa rekins eða bara óheppins fyrirtækis getur ráðið úrslitum um líf eða dauða byggðarlags á meðan kvóti er ekki bundinn byggðarlögum eins og við kvennalistakonur höfum á stefnuskrá okkar. Ef litið er á atvinnugreinina í heild þá gæti hún staðið miklu betur ef stjórnvöld afléttu markvisst þeim álögum sem íþyngja helst verst stöddu fyrirtækjunum. Ég bendi einnig á að allmörg fyrirtæki í sjávarútvegi standa vel sem betur fer og njóta væntanlega góðs af lækkun tekjuskatts á fyrirtæki. En hvers eiga hin að gjalda? Hvers vegna er álögum frekar létt af Granda fyrst hann er nú farinn að skila 97 millj kr. hagnaði á fyrsta ársfjórðungi eða SH sem var með 200 millj. kr. hagnað í fyrra? Ef einhver fyrirtæki í sjávarútvegi eru aflögufær þá eru það þau sem eru með afgang. Þrátt fyrir þetta er það mat forráðamanna SH að sjávarútvegurinn í heild eigi sér ekki rekstrargrundvöll að óbreyttu. Fjöldamörg bærilega vel rekin fyrirtæki í greininni eru að veslast upp og deyja vegna þess að þau þola einfaldlega ekki það sem verið er að gera nú. Þar með kemur byggðaröskun og þá fara menn á atvinnuleysisskrá á þeim fámennu stöðum þar sem þeir eiga sínar rætur. Ég vil vekja athygli á því hverjir fara á atvinnuleysisskrá þegar fiskvinnslufyrirtæki lokar, það eru ekki síst fiskvinnslukonurnar. Ég leyfi mér að vekja athygli á því að hátt í 30% af þeim sem voru á atvinnuleysisskrá um sl. áramót hér á landi komu úr fiskvinnslu og um 10% í viðbót höfðu starfað við fiskveiðar. Það er alls ekki hægt að skýra þetta allt með árstíðabundnu atvinnuleysi. Samkvæmt upplýsingum og skýrslu Félagsvísindastofnunar um atvinnulausa má gera ráð fyrir að liðlega helmingur þessa hóps hafi þá verið atvinnulaus vegna tímabundinnar stöðvunar reksturs. Þá liggur fyrir að næstum 20% atvinnulausra í landinu eru það ýmist vegna erfiðleika í veiðum og fiskvinnslu sem eru vegna samdráttar eða gjaldþrots. Þetta eru varanlegir erfiðleikar, þetta eru varanlegar uppsagnir, þetta er varanlegt atvinnuleysi ef ekki verður gripið í taumana. Það má þó segja sérlegum fulltrúum ríkisstjórnarinnar, tvíhöfðum, þeir eru reyndar uppteknir nú, eða sá þeirra sem hér er, það til tekna að þeir voru kannski ekki að spila á fiðlu á meðan sjávarútvegurinn var að fara í kalda kol. Nei, nei, þeir lágu svo sem ekki á liði sínu. Þeir söfnuðu ógrynni af pappír um sjávarútveg og mátuðu stílhrein hagfræðikerfi á hvítum pappírsörkum við slorugan veruleikann í fiskinum. Niðurstaðan varð því auðvitað sú að allt var látið reka á reiðanum, engar nothæfar tillögur komu frá tvíhöfða. Þarna var mikil vinna og örugglega samviskusamlega unnin til lítils gagns. Á meðan karpa hæstv. sjútvrh. og forsrh. um það hve mikinn fisk verði óhætt að veiða á næsta fiskveiðiári og þar takast á sjónarmið ábyrgrar verndarstefnu og pólitískrar hentistefnu sem ráðið hefur ferðinni á liðnum árum, þ.e. að veiða of mikið. Vissulega búum við ekki við stóra sannleik í þeim málum en það hefur verið gengið langt og við megum ekki taka áhættu og eiga á hættu hrun í þorskstofni. Ég viðurkenni fúslega að ég hef ekki, frekar en aðrir í þessari umræðu, getað komið fram með upplýsingar sem taka af öll tvímæli um að ástandið sé jafnsvart og fiskifræðingar bæði hérlendis og erlendis vilja meina. En ég tel einfaldlega of mikið í húfi til að taka áhættu. Ég er hrædd um að það hafi verið gert á undanförnum árum, ekki aðeins með því að veiða umfram heildaraflamark heldur einnig með því að virða ekki ábendingar hinna sérfræðinganna, þ.e. sjómannanna sjálfra, um að vernda verði hrygningar- og uppeldisstöðvar þorsksins í stað þess að treysta því að takmörkun á heildaraflamagni leysi öll mál. Ég held að það sé hættuleg blekking að halda að við munum geta aukið þorskveiðar á næstu árum. Ég tel hins vegar að gera megi mun betur í að ýta undir nýtingu annarra fisktegunda, þekktra og óþekktra. Nú verðum við að fara að átta okkur á því að fjárfesting í sjávarútvegi skilar sér ekki síður en í iðnaði þar sem samkeppnin er miklu harðari og samkeppnisstaðan misjöfn. Eitt útilokar ekki annað. Hins vegar er allt of mikið nurlað í fjárveitingum til nýsköpunar í sjávarútvegi og það er ámælisvert. Sú tilhneiging hefur verið mjög áberandi að ætla sjávarrannsóknum einhverja ótrygga tekjustofna sem eiga aðallega sammerkt að skila sér ekki og íþyngja missterkum sjávarútvegi. --- Forseti, má ég biðja um að það verði aðeins slegið í bjölluna svo að þessi kliður verði aðeins lægri. Hann er truflandi. 

Forseti. Frammíkallið er dregið til baka.

Mér þykir vænt um að heyra það, ég hygg að þetta sé tímamótayfirlýsing og vona að þetta gildi um fleiri. Við stöndum auðvitað ekki að traustri uppbyggingu með því að gera eins og þarna, að byggja sjávarrannsóknir á ótryggum tekjustofnum. Við þurfum að tryggja þessum rannsóknum traustan tekjustofn og mér finnst ekki óeðlilegt að ríkið láti fé af hendi rakna til jafnmikilvægra rannsókna og fiskirannsóknir eru og beini máli mínu nú til hv. frammíkallanda. Ríkið hefur kosið að skerða beinar fjárveitingar til slíkra rannsókna og það er ámælisvert svo ekki sé meira sagt. Ég er einnig mjög hugsi yfir því hvernig við stöndum að markaðsmálum okkar, þ.e. sölu sjávarafurða. Vissulega hafa sölusamtök í sjávarútvegi oft lyft grettistaki en stundarhagsmunir hafa einnig ráðið ferðinni, einkum hjá þeim sem koma nýir að og byggja ekki á gömlum grunni. Ýmsir telja m.a. að allt of mikil áhætta hafi verið tekið tekin í saltfisksölu okkar með því að opna fyrir samkeppni og undirboð. Í þeim darraðardansi hljóti allir að tapa að lokum. Það er annað sem skiptir líka máli og það er hvort nafn Íslands sé markaðssett með viðhlítandi hætti. Það er athyglisvert að á ráðstefnu um matvælaiðnað sem haldin var þann 23. nóv. sl. lögðu ýmsir áherslu á nauðsyn þess að kynna íslenska vöru, fyrst og fremst fisk, undir sameiginlegu vörumerki og leggja þá samkeppni til hliðar. Hins vegar er ekki því að neita að vera má að við séum búin að missa það tækifæri úr greipum okkar. Smásöluverslun í Evrópu er smátt og smátt að færast á hendur fárra. Það er áhyggjuefni fyrir okkur Íslendinga, ekki einungis vegna þess að stóru verslunarkeðjurnar geta keyrt niður verð á fiski heldur einnig að þær eru nánast ófáanlegar til að selja vörur undir öðrum merkjum en sínum eigin. Vissulega hefur það einhverja kosti að selja fisk undir þekktum vörumerkjum en það ryður ekki brautina fyrir aðra Íslendinga. Ef við ætlum okkur í framtíðinni að skapa Íslandi ímynd ferskleika og vandaðrar og ómengaðrar vöru þá gerum við það ekki með því að selja einhvern ,,Marks & Spencer-fisk`` heldur Íslandsfisk. Við skulum gæta að því að ástandið í heimshöfunum er þannig að alvarlegt slys og geislamengun getur orðið hvenær sem er. Líkur til þess að svo verði eru víða meiri en hér í Norðurhöfum þrátt fyrir þá hættu sem okkur stafar af umferð kjarnorkuknúinna kafbáta. Hættan er meiri eftir því sem nær dregur stóru kjarnorkuendurvinnslustöðvunum og það getur því haft hagnýta þýðingu að geta tengt íslenska vöru meiri hreinleika heldur en hægt er á stórum stöðum. En til þess verðum við að afmarka okkar vöru frá annarri. Annað sem getur sett strik í reikninginn er að erlend skip geta nú í fullum rétti farið að bjóða á mörkuðum erlendis fisk frá Íslandsmiðum ef við lendum inn í EES. Þá ráðum við engu um það hvernig hann er meðhöndlaður, kynntur og markaðssettur. Þetta gerist með opnun fiskveiðilögsögunnar fyrir skipum Evrópubandalagsins. Það var mikið óheillaspor að gera þann tvíhliða samning sem við gerðum við Evrópubandalagið og er vonandi að hann verði aldrei látinn ganga í gildi þótt hann hafi verið knúinn naumlega í gegn hér á Alþingi, gegn betri vitund margra hygg ég. Auk þessa er hætta á áníðslu á viðkvæmum miðum okkar. Átök við Franshól ættu að vera okkur lexía og þar var þó um að ræða atburði mestmegnis utan landhelginnar. Hverjir eru þá möguleikar okkar í sjávarútvegi nú? Fyrsta forsendan er að losna við ríkisstjórnina. Kostnaðarlækkun mundi skipta máli fyrir illa sett, lífvænleg sjávarútvegsfyrirtæki. Fyrst og fremst vaxtalækkun, lánalenging er víða óhjákvæmileg, orkuverðslækkun mundi skipta máli. Endurskipulagning hefur víða átt sér stað en þar má gera betur. 

Samkvæmt síðari mgr. 50. gr. þingskapa hefur hver þingmaður leyfi til að tala í 15 mínútur í hvert sinn.

Ég þakka forseta upplýsingarnar. Við kvennalistakonur höfðum hugsað okkur aðra skiptingu á þeim tíma sem var til umráða hér. Ég hygg að meginefni minnar ræðu sé fram komið og ég þurfi ekki að hafa miklar áhyggjur af því þó ég sleppi því sem ég hafði hugsað mér að koma hér inn á í viðbót því ég veit að annar þingmaður Kvennalistans mun hafa tækifæri til að koma þar nokkrum ábendingum frá mér á framfæri.

Forseti vill taka fram að þingmaðurinn hefur leyfi til að taka til máls aftur eftir að aðrir þingmenn hafa komist að.

Frú forseti. Skelfing hlýtur því fólki að líða illa sem ekkert sér nema svart. Hér hefur hver pótintátinn af öðrum talað fyrir hönd stjórnarandstöðunnar og ekkert séð nema svart. Hér hefur enginn maður séð ástæðu til þess að benda á að þrátt fyrir allt eru að gerast ævintýri þó lítil séu í íslenskum sjávarútvegi. Ævintýri sem vísa til þess að þrátt fyrir allt hefur þessi grein bjarta framtíð.  Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og raunar hinn sérfræðingur flokksins í sjávarútvegsmálum, hv. þm. Jóhann Ársælsson, hafa ekkert verra vitað heldur en þróunarsjóðinn, talið honum flest til foráttu. Hér kemur eigi að síður hv. varaformaður Alþb., Steingrímur J. Sigfússon og spyr: Hvar er þróunarsjóðurinn? Hann tekur undir með áhyggjum Morgunblaðsins um það hvað verður um þróunarsjóðinn. Ég tek líka undir þessar áhyggjur vegna þess að ég geri mér grein fyrir því, virðulegi forseti, að þróunarsjóðurinn getur skipt sköpum um framvindu íslensks sjávarútvegs. Ég tek þetta mál hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar sem dæmi um það að honum sé nú farið eins og Sál forðum á leiðinni til Damaskus, hann hefur verið lostinn eldingu skilningsins og skilur nú loksins hversu mikilvægur þróunarsjóðurinn kann að verða fyrir íslenskan sjávarútveg. Ég verð hins vegar að segja það, virðulegi forseti, að mig undraði að sjá varaformann þess stjórnmálaflokks sem yfirleitt hefur talið sig bera hag alþýðunnar best fyrir brjósti, tala hér um gengisfellingu í afskaplega óvarfærnum tóni. Ég gat ekki skilið hv. þm. Steingrím J. Sigfússon öðruvísi en svo að hann hafi bókstaflega verið að biðja um að genginu væri breytt. Ég skildi mál hans þannig og ég vænti þess þá að hann eða einhverjir aðrir talsmenn Alþb. í þessari umræðu leiðrétti það.  Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að málflutningur margra þeirra sem hér hafa talað, e.t.v. með nokkurri undantekningu hjá hv. þm. Önnu Ólafsdóttur Björnsson, hafi einkennst af rökleysu og sennilega hafa þær hvergi gengið jafnlangt og hjá hv. þm. Stefáni Guðmundssyni. Það var alveg makalaust að hlusta á málflutning mannsins. Hann byrjaði sína ræðu á því, virðulegi forseti, að kvarta undan því að skuldir einstaklinga og heimila hafi aukist. Ég tek undir það. Hvenær á áratugnum, fyrst menn eru að vekja þetta mál upp hér, skyldu skuldir heimilanna hafa aukist mest nema þegar hv. þm. Steingrímur Hermannsson var forsrh. árið 1990, þær jukust um 17,5%. Kannski hv. þm. Stefán Guðmundsson ætti að athuga það. Hann sagði áðan: Sjávarútvegurinn þarf ekki að skammast sín fyrir sína frammistöðu. Það er þá rétt. En Framsfl. þarf að skammast sín fyrir hana. Og sé það rétt sem hv. þm. sagði hér áðan að það væri verið að kveikja í greininni, eins og hann orðaði það, menn stæðu með eldspýturnar í höndunum, hver skyldi hafa dregið saman efniviðinn í bálköstinn ef ekki framsóknarmenn sem hafa stýrt þessari grein, sem hafa stýrt þessu landi árum saman? Ætli það sé ekki Framsóknaráratugurinn sem á þar nokkra sök á? Ætli það sé ekki hv. þm. Stefán Guðmundsson sem á þar nokkra sök á? Hann hefur alla vega verið hafður í taumi hjá hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni og lepur upp allt það sem hann segir. Ætli hann eigi ekki líka sök á þessu? Virðulegi forseti. Það var líka nöturlegt að heyra hv. þm. Stefán Guðmundsson ræða hér um vanda greinarinnar og ég gat ekki skilið hann öðruvísi en svo að hann væri að amast við því að menn væru að færa skattbyrðar af atvinnulífinu. Ég gat ekki skilið það öðruvísi. Hann talaði um það í þeim tóni að verið væri að taka skatta af fyrirtækjum og setja á einstaklinga. Það þótti honum slæmt. Í hinu orðinu var hann að biðja um að aflétta gjöldum af fyrirtækjum í sjávarútvegi. Og ég hef aldrei á ævi minni, virðulegi forseti, heyrt aðra eins vitleysu eins og þegar hv. þm. Stefán Guðmundsson rekur vanda sjávarútvegsins í einu orðinu og segir: Það er ríkisstjórnin. Síðan les hann hér góða tölu um þann gríðarlega vanda sem felst í aflaminnkuninni, 183 þús. tonn nefndi hann á einhverjum tilteknum tíma. Halda menn að það skipti ekki sköpum um framvindu einnar greinar þegar þorskafli dregst þannig saman á einhverju árabili? Halda menn að það sé hæstv. ríkisstjórn að kenna? Ég skal taka undir það með stjórnarandstöðunni, virðulegi forseti, að hæstv. forsrh. Davíð Oddsson er valdamikill og getur gert marga hluti en honum er þó ekki farið eins og einhverjum Messíasi að hann geti skapað fiska. Ríkisstjórninni er ekki gefið það vald. Það liggur annars staðar.

Getur Jón Baldvin það?

Hann getur það ekki heldur. Það var líka furðulegt að heyra hv. þm. Stefán Guðmundsson fara hér mikinn og tala um græðgi ríkisstjórnarinnar, --- græðgi ríkisstjórnarinnar til eyðslu. Hverjir hafa gagnrýnt hæstv. ríkisstjórn meira en einmitt framsóknarmenn, meira en einmitt þessi ágæti þingmaður, fyrir niðurskurð? Ég skil satt að segja ekki rökleysu af þessu tagi. Ég verð að segja það, hv. þm. Stefán Guðmundsson, næst þegar þingmaðurinn eyðir hálfri nóttinni við að skrifa stílinn sinn sem hann les hér þá ætti hann e.t.v. að leita víðar fanga.

Hvaða niðurskurð?

Sem dæmi, virðulegi forseti, um þann málflutning þingmannsins sem gekk algerlega fram af mér --- ég tek það fram honum til afbötunar að það gerist ekki oft að Framsfl. gangi fram af nokkrum manni vegna þess að menn eru orðnir svo vanir honum eftir áratuga ríkisstjórn undir hans forustu --- þá taldi hann það ríkisstjórninni til foráttu að hún skyldi vera að krefjast endurskipulagningar í sjávarútvegi. Hvers konar endemis bull er þetta eiginlega? Er það ekki allt það sem við erum að gera hér? Er það ekki allt það sem miðar einmitt að því að fá greinina til þess að endurskipuleggja sig? Og eru það ekki einmitt þau fyrirtæki sem nú sýna gróða, þrátt fyrir allt eru nokkur fyrirtæki sem sýna hagnað eins og fram hefur komið í blöðum, eru það ekki einmitt þau sem hafa náð að endurskipuleggja sig? Ef þetta er sérfræðingur Framsfl. í sjávarútvegsmálum, ja, guð forði þjóðinni frá honum. Ég segi það bara. Ef það er þessi stefna, ef það eru þessi rök, ef það er þessi skilningur á vanda greinarinnar sem á að leiða til öndvegis hér, þá endurtek ég það: Guð forði þessari þjóð vegna þess að ef menn koma hér og halda því fram að það sé greininni til tjóns að endurskipuleggja sig og hagræða, þá skilja svona menn ekkert hvað felst í rekstri, virðulegi forseti.

Viltu nú ekki segja okkur af Alþfl.? Hvað vill Alþfl. gera?


             Virðulegi forseti. Mér þótti margt gott í því máli sem Anna Ólafsdóttir Björnsson flutti hérna. Mér þótti þar gæta miklu málefnalegri umfjöllunar heldur en hjá flestum öðrum þingmönnum sem hér hafa talað, en ég verð eigi að síður að neyðast til þess, virðulegi forseti, að gera nokkrar athugasemdir við hennar málflutning. Hún taldi það mikla trú og kennisetningar hjá þessari ríkisstjórn að það mætti ekki grípa til sértækra aðgerða. Hvílík firra! Hvílík firra að heyra þetta af munni þingmanns sem nýlega er búinn að hlusta á hæstv. sjútvrh. vera að telja hér upp einmitt sérstækar ráðstafanir. Hvað kalla menn það að greiða út úr Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins? Er það sértæk ráðstöfun? 

Hvenær urðu þessar breytingar . . .

Fyrirgefðu, hv. þm., ég hef orðið núna. Hvað kalla menn þetta? Eru þetta almennar aðgerðir? Auðvitað eru þetta ekki almennar aðgerðir. Þetta eru sértækar aðgerðir fyrir sjávarútveginn. Hins vegar er það rétt að það hefur sem betur fer líka verið gripið til almennra aðgerða, almennra aðgerða sem hv. þm. Anna Ólafsdóttir Björnsson kallaði hér áðan sýndarráðstöfun. Í hverju felast þær? Þær felast í því að nema burt aðstöðugjöldin. Hvað þýðir þessi sýndarráðstöfun eins og þingmaðurinn kallaði það fyrir sjávarútveginn, 700 millj.? Er það sýndarráðstöfun sem dregur 700 millj. úr gjöldum sjávarútvegsins? Ég get ekki fallist á svona. Og ég get heldur ekki, virðulegi forseti, látið hjá líða að minnast örlítið á hina nýju fisktegund sem þingmaðurinn nefndi í sínu máli, ,,Marks & Spencer-fiskinn``. Það er að vísu svo, virðulegi forseti, að ég hef nokkra nasasjón af þeim kykvendum sem synda í djúpum hafsins og ég geri mér grein fyrir því að hv. þm. Anna Ólafsdóttir Björnsson er ekki þeirrar skoðunar að það sé hægt að veiða ,,Marks & Spencer-fiskinn``. Hún orðaði það svo að hann væri framleiddur. Og, virðulegi forseti, hv. þm. Anna Ólafsdóttir Björnsson telur að við eigum ekki að framleiða ,,Marks & Spencer-fisk``. Við eigum að framleiða einhvern allt annan fisk. Þetta sýnir nú aldeilis skilninginn, skilninginn hjá talsmönnum stjórnarandstöðunnar á málefnum sjávarútvegsins. Veit hv. þm. Anna Ólafsdóttir Björnsson ekki að það eru fyrirtæki út um allt land sem slást um það að fá að selja fisk til Marks & Spencer? Veit hv. þm. það ekki að það er ekkert fyrirtæki, engin verslunarkveðja í öllum heiminum sem gerir jafnháar gæðakröfur? Og það eru einmitt slíkar gæðakröfur sem hafa líka átt þátt í því að vekja íslenska forsvarsmenn sjávarútvegs til vitundar um nauðsyn meiri gæða. Virðulegi forseti. Þetta var nú allt önnur ræða en ég ætlaði að halda en ég tel að hv. þm. stjórnarandstöðunnar hafi haft gott af henni.

Hæstv. forseti. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar lögðu mikla áherslu á að þessi umræða gæti farið hér fram sem út af fyrir sig er ekkert óeðlilegt, en ég átti þá von á því, fyrst áherslan væri jafnrík og raun bar vitni um þá kröfu að hér færi fram umræða um sjávarútvegsmál og stöðu íslenska sjávarútvegsins, að þar kæmu fram hugmyndir þessara flokka hvernig þeir teldu að ætti að bregðast við í þeirri stöðu sem nú er uppi. Og það er alveg hárrétt hjá hv. þm. sem hér talaði áðan að það komu engar slíkar upplýsingar fram, a.m.k. engar nýjar upplýsingar. Það voru taldir upp vissir hlutir sem menn hafa verið að vinna að lengi og margt er reyndar komið vel á veg. En engar heildarlausnir voru boðaðar, a.m.k. engar samstæðar lausnir af hálfu stjórnarandstöðunnar. Hún hefur ekki komið sér saman um neinar heildarlausnir. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson ræddi mjög um ræðu hv. 4. þm. Norðurl. v. og komst reyndar að þeirri niðurstöðu að hv. þm. væri einn helsti blóraböggull í íslensku þjóðlífi. Ég er nú ekki þeirrar skoðunar. En ég verð þó að segja að mér fannst ræða hans dálítið sérkennilegt. Það var engu líkara en hv. þm. hefði misst af því að flytja ræðu 1. maí og væri kominn með þá ræðu hingað og þrumaði hana yfir þingheimi. Það komu engar nýjar upplýsingar frá hv. þm. varðandi stöðu sjávarútvegsins eða hvernig bregðast ætti við stöðu hans og hv. þm. sem réðist mjög á ríkisstjórnina nefndi ekki að á síðasta fjárlagaári þeirrar ríkisstjórnar, sem hann studdi síðast, fóru tæplega 500 fyrirtæki á höfuðið, urðu gjaldþrota og var að Íslandsmet. Það var uppgjörið og það var árangurinn af stjórnarstefnu sem Framsfl. réði mestu um. Þetta hefði hv. þm. átti að hafa í huga. Það gerði hann ekki, svo mikið lá honum á að koma höggi á ríkisstjórnina sem út af fyrir sig er ágætt að hv. stjórnarandstæðingar geri. Varðandi hins vegar hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, þá lagði hann megináhersluna á að það bæri að lækka gengið. Hann söng hér barytonröddu í gengisfellingarkórnum og gerði það mjög fast og ákveðið og það kom mér mjög á óvart að hv. þm. skyldi tala með þeim hætti. Það var ekki nefnt aukateknu orði af hálfu talsmanns Alþb. að þá gengisfellingu ætti að bæta launþegum. Hv. þm. hafði ekki hugann við launþega á þessu stigi málsins. Hann bara krafðist gengisfellingar og virtist ekki átta sig á því að gengisfelling í núverandi stöðu hefur ekki endilega eintóma góða kosti í för með sér fyrir sjávarútveginn og færa má rök fyrir því að gengisfelling getur verið það versta sem fyrir sjávarútveginn komi um þessar mundir. Og auðvitað er það rangt hjá honum að menn felli gengið, eins og hann sagði á aðalfundi SH. Hvers konar ofdýrkun er þetta hjá þingmanninum á samtökum þessara atvinnurekenda? Að þessir aðilar felli gengið á aðalfundi sínum? Var það virkilega svona stefna sem sú ríkisstjórn, sem hann sat í, hafði, að það þyrfti ekki annað en ræðu hjá atvinnurekanda úti í bæ, þá var gengið fallið? Ég vænti þess að hann hafi ekki hagað sér með þeim hætti og haft þessi viðhorf þegar hann sat í ríkisstjórn. En hann sagði: Gengið var fellt, gengið var fellt í gær,  Menn velta fyrir sér: Hvað er það sem skapar þá stöðu í sjávarútveginum eins og nú stendur? Við vitum það öll, hver meginstaðan er og hver meginástæðan er. Það eru ekki ástæður sem leita má lausna við með því að breyta skráningu gengisins við núverandi stöðu. Við vitum nákvæmlega hvað það er sem hrjáir íslenskan sjávarútveg um þessar mundir. Við vitum hver undrirrótin er.  Menn segja að aðgerðir ríkisstjórnarinnar, sem gripið var til í nóvember og bættu stöðu sjávarútvegsins um tæp 5%, séu uppurnar. Og það má segja að sú fullyrðing sé rétt. Ef menn reikna stöðu sjávarútvegsins út frá núverandi stöðu fram í heilt ár, þá er staðan þannig að sjávarútvegurinn stendur lakar en hann stóð eftir að þær breytingar voru gerðar en þá eru menn líka að framreikna stöðuna í heilt ár. Aðgerðirnar sem gripið var til í nóvember, það eiga menn að hafa í huga, eru varanlegar aðgerðir þannig að þegar verðið hækkar á nýjan leik, sem búist er við að gerist á næstu missirum, þá munu þessar aðgerðir standa og auðvitað koma þessari atvinnugrein afskaplega vel. Þetta vita þeir sem í atvinnugreininni standa sjálfir. Við megum búast við því, því miður, samkvæmt áliti þeirra sem best til þekkja að verð kunni enn að lækka á næstu vikum. Við getum ekki fullyrt það og haldið því fram hér að verð sé komið í botn. En það er líka mat flestra að þrátt fyrir að verð kunni að lækka enn nokkuð á næstu vikum, þá megi búast við því að það megi hækka á næstu missirum. Öll reynslan í þessum efnum stendur til þess að verð muni hækka á næstu missirum. Menn spyrja: Því eru ekki tilbúnar núna ráðstafanir ríkisstjórnarinnar þannig að það sé hægt að kynna þær miðað við þá stöðu, þá framreiknuðu stöðu sem sjávarútvegurinn er í? Ég vek athygli á því að þegar kjarasamningar voru í undirbúningi fyrir örfáum vikum síðan, þá lá fyrir yfirlýsing af hálfu ríkisstjórnar og þá lá fyrir samningsgrundvöllur af hálfu aðila þar sem búið var að leggja megingrundvöllinn þó ekki yrðu samningar á því stigi máls. Þar var Vinnuveitendasambandið og auðvitað með sjávarútveginn innanborðs í Vinnuveitendasambandinu, tilbúið til þess að ganga til samninga sem gerðu ráð fyrir því að menn vildu endurmeta stöðu sjávarútvegsins miðað við tiltekin skilyrði á haustdögum þannig að menn væru ekki að framreikna stöðuna með núverandi stöðu og það var ekki gerð til þess krafa af hálfu Vinnuveitendasambandsins að sú staða yrði gerð upp á þessu stigi máls, heldur á haustdögum. Og það voru sett inn tiltekin skilyrði með hvaða hætti ætti að vinna að þessari endurskoðun og hvaða forsendur ætti að leggja þar til grundvallar og ég held að þetta sé skynsamlegt. Það er einn annar þáttur sem þarna kemur mjög inn í myndina. Ég nefndi það að aflasamdrátturinn sé meginorsök þess, og kemur enn blóðugar fram nú þegar verð lækkar, að staðan er sú í sjávarútvegi sem þar er um að ræða. Við þurfum að horfa í hvaða afla við megum búast við að sjávarútvegurinn geti á land dregið og unnið eftir að tillögur fiskifræðinga liggja fyrir, væntanlega í lok þessa mánaðar, og síðan ákvörðun sjútvrh. í framhaldi af því. Við vitum að það var ákveðið hér á síðasta ári af hálfu sjútvrh. að veiða tiltekið magn og það var miðað við þriggja ára ramma sem Hafrannsóknastofnun setti upp. Hún setti upp fjóra mismunandi þriggja ára ramma og það var einn valinn. Á þessu stigi máls höfum við enga aðra stöðu en horfa til þess að við séum í þeim þriggja ára ramma fasa en auðvitað getur það gerst að aðrar upplýsingar komi fram sem leiða til þess að niðurstaðan kunni að verða önnur. Auðvitað getur það líka gerst að menn reikni þá þann afla sem menn hafa á land dregið og beri saman við það sem menn ætluðu sér og ákvörðun sjútvrh. kunni að taka eitthvert mið af slíku. Við vitum það líka að ef aflinn dregst saman enn meira heldur en við höfum þegar orðið að draga hann saman, þá er vandinn miklu, miklu meiri en við höfum þó verið við að glíma. Ég tel að meginverkefnið hjá okkur núna sé það að halda umhverfinu í eins góðri stöðu og verða má. Menn tala um gengið og hv. þm. Steingrímur Hermannsson, málshefjandi hér í dag, talaði mjög um gengið og rétt eins og það . . .

Hann er ekki hér í dag. Þú saknar hans bara.

Nei, þeir eru rauðbirknir báðir en hinn hárprúður, það er rétt, en sá Steingrímur sem hóf mál sitt hér áðan og talaði mjög um gengið virtist leggja höfuðáherslu á það að breyting á því mundi leysa allan vanda.

Þetta er rangt. Ég sagði þetta aldrei.

Þetta er gömul klisja sem menn þekkja. Og þannig var þetta jafnan gert eins og hv. þm. veit. Þannig var þetta jafnan gert hér áður fyrr þegar verðlag hér innan lands hafði farið úr böndum og var ekki í samræmi við þær tekjur sem menn höfðu af atvinnugreininni. Þessi staða er ekki uppi núna. Og það eru heldur engin önnur tákn uppi um það að röng gengisskráning sé að hafa áhrif í okkar efnahagslífi sem jafnan fylgir ef gengið er rangt skráð. Það er engin slík staða uppi. Raungengi íslensku krónunnar er nú með því lægsta sem við höfum haft, með því allra lægsta sem við höfum haft. Það var á svipuðum nótum 1984--1986, en undanfarin 10 ár hefur raungengið vart verið lægra. Þetta verða menn að hafa í huga þegar menn tala um gengið og menn verða líka að hafa það í huga að það hefur gengið eftir og mun ganga eftir sú staða að verði verðlag og verðlagsþróun hér innan lands með þeim hætti sem flest bendir til, þá mun gengið með þeim hætti, þeim heilbrigða hætti verða sjávarútveginum hagstæðara heldur en það hefur áður verið. Þetta er að vísu langtímaaðgerð en kannski drýgsta aðgerðin vegna þess að stöðugleikinn og gengislækkun með þessum hætti gefur sjávarútvegsfyrirtækjunum sjálfum langbest skilyrði til þess að taka á sínum málum og hagræða þeim. Við höfum séð mjög mörg góð og álitleg dæmi á allra síðustu dögum og vikum þar sem hagræðing í fyrirtækjunum er að skila mjög miklum árangri. Hv. þm. Anna Ólafsdóttir Björnsson virtist telja að það ætti að skattleggja þau fyrirtæki og ekki vera að gefa þeim eftir skatt eins og Granda sem hún nefndi sérstaklega. Nú er það vitað að fyrirtæki í sjávarútvegi, langflest þeirra, hafa um langa hríð verið rekin með halla og ekki líkur á að þau borgi tekjuskatt í háa herrans tíð, fram í tímann horft, vegna þess að þau eiga uppsafnað skattatap. Ég er þeirrar skoðunar að stöðugleikinn, gengisfesta við núverandi aðstæður þar sem gengið er ekki rangt skráð og lánalengingar hjá fyrirtækjunum sé mikilvægur þáttur í að halda þeim stöðugleika sem við búum við. Ég tel líka nauðsynlegt að þegar liggja fyrir ákvarðanir um afla og þegar gengur fram á haust og menn sjá hvernig verðlagsþróunin verður, þá verði málefni sjávarútvegsins tekin til sérstakrar skoðunar. Ég tel það ekki brýnt í augnablikinu þótt sú staða sem framreiknuð er núna sé vissulega afskaplega erfið.

Virðulegi forseti. Þetta hafa sannarlega verið merkilegar umræður sem hafa hér farið fram og fluttar með ýmsum hætti, ræðurnar. Hv. 17. þm. Reykv. tileinkaði sér ræðustíl hæstv. sjútvrh. eins og hann notaði hér í umræðunni um daginn og taldi að við hefðum þar fengið mjög háðulega útreið og ég mun koma að því síðar.

Þið gerðuð það.

Davíð Oddsson, hæstv. forsrh., var hér að tilkynna okkur að það yrði ekkert gert í málefnum sjávarútvegsins fyrr en í haust. Ég býst við því að það muni þykja mikil tíðindi úti í þjóðfélaginu þar sem brennur á mönnum taprekstur og stórkostleg vandamál, meiri en hafa verið lengi. Og þessi ríkisstjórn ætlar sér að fara heim hér frá þingi án þess að gera nokkuð í málefnum sjávarútvegsins. Það skal bíða fram á haustið, það er til athugunar, það á að skoða það. Hæstv. sjútvrh. afhjúpaði sig í ræðu sem er einhver eymdarlegasta ræða sem ég hef hlustað á á þessu þingi en reyndar hef ég ekki verið hér nema í tvö ár þannig að ég er kannski ekki marktækur. Það sem hann var að segja okkur hérna var raunverulega það að afrekin hans og ríkisstjórnarinnar væru fjögur, þau væru fjögur. Fresta afborgunum hjá útgerðinni, láta þá hafa Verðjöfnunarsjóðinn til að eyða honum upp í tapið, fella niður aðstöðugjaldið og fella gengið. Þetta var allt saman og hann varð að viðurkenna það að hér væri vandinn jafnmikill eða enn verri en hann hefði verið þegar síðustu ráðstafanir voru gerðar. En hann sagði í ræðu þegar hann tók við, reyndar fleiri en einni ræðu: Það þarf að breyta verðmætaskiptingunni í þjóðfélaginu sjávarútveginum í vil. Þetta var inntakið í ræðum hans á fundum með útvegsmönnum um allt land. Hann hefur verið að því síðan og hvernig gengur? Nú sagði hann: Við svo búið má ekki standa lengur, nú verður að gera eitthvað. Forsrh. kom upp í stólinn á eftir honum og sagði: Heyrðu, við bíðum til haustsins, við munum sjá til þangað til. Þetta var boðskapurinn. Hann sagði í sinni ræðu að hann hefði afhjúpað stefnu Alþb. í sjávarútvegsmálum í ræðu hér um daginn og var að hæla sér af þeirri ræðu. Ég vil fara yfir það hérna, hvað hæstv. ráðherra sagði í þeirri ræðu. Hann sagði t.d.: ,,Samt koma þeir [þ.e. alþýðubandalagsmenn] með frv. þar sem stendur skýrum stöfum að allar veiðar eigi að byggjast á veiðileyfum.`` Það stendur ekki í þessum blöðum sem við höfum látið fram. Veiðileyfin eru reyndar núna þegar í gildi og það er til þess að koma í veg fyrir að flotinn stækki sem þau eru í gildi. Við leggjum ekki til að því verði hætt. Ég geri ráð fyrir því að það sé ekki ágreiningur við sjútvrh. í raun og veru um þetta mál. Hann sagði síðan: ,,Á það að vera geðþóttaákvörðun ráðherra ef einhver heltist úr lestinni, hver fái þá veiðileyfi?`` Þetta stendur ekki í okkar tillögum. Þetta er kjaftæði. Auðvitað á sá maður sem vill hætta í útgerð að fá leyfi til að selja sitt skip og með því fylgir veiðileyfið. Jú, það á að stjórna veiðunum með skattheimtu, sagði hann. Þetta er líka kjaftæði. Í tillögunum er gert ráð fyrir að nota sóknarstjórnun og það aflagjald sem talað er um í tillögunum er einungis til viðbótar við þá stjórnun. Í fjórða lagi sagði hann: ,,Og síðan eiga embættismenn og ráðherrar að hafa frjálst val um það hver skattheimtan er á grundvelli líffræðilegs mats um verðmæti.`` Þetta er líka rangt. Það er gert ráð fyrir því í þessum drögum að það verði sett sérstök lög um aflagjaldið og líka hitt gjaldið sem talað er þar um og þar að auki, segir hæstv. ráðherra, er gert ráð fyrir því að embættismaður og ráðherra hafi frjálst val um skattheimtu, ekki bara leggja á einn skatt eftir frjálsu vali, heldur tvo. Og þó vita þessir menn að í stjórnarskránni eru alveg skýr fyrirmæli um það að Alþingi getur ekki framselt skattlagningarvald, hvorki til ráðherra né embættismanna. Þetta er rugl. Það stendur í tillögunum að það eigi að setja sérstök lög um þetta efni og það sæmir ekki hæstv. ráðherra í ríkisstjórninni að mæta hér til Alþingis með ræðu af þessu tagi sem hvergi á heima nema á málfundum hjá Heimdellingum og þar hefur sjálfsagt verið til hennar lært. Í fimmta lagi sagði hann: ,,Við þessa endurskoðun hafa verið skoðaðir allir kostir sem mögulegir eru til þess að stjórna fiskveiðum.`` Þetta voru hans orð, allir mögulegir kostir. Þetta er rangt. Aðrir aðilar í þjóðfélaginu sem hafa aðrar skoðanir á því hvernig eigi að stjórna fiskveiðum hafa ekki fengið að koma sínum tillögum að. Þannig var nú staðið að þessu. Í sjötta lagi sagði hann: ,,Og um þessa grundvallarþætti`` --- þá er hann að tala um fiskveiðistjórnunina --- ,,er orðin allbreið pólitísk samstaða. Stjórnarflokkarnir tveir eru sammála um þessi grundvallaratriði og ríkisstjórnin hefur samhljóða lagt fram frumvörp í þessu efni.`` En hver er nú sannleikurinn í þessu? Hver er sannleikurinn um samstöðuna? Hvar er þessi breiða samstaða? Kom hún fram á fundum tvíhöfða nefndarinnar? Er hún hjá sjómannasamtökunum? Hefur hæstv. ráðherra ekki lesið yfirlýsingar sjómannasamtakanna? Hefur hann ekki rætt við formenn sjómannasamtakanna um það hvernig þeir líti á þessi mál? Er hún hjá smábátamönnunum? Hefur hann kynnt sér afstöðu þeirra til þessara mála? Er hún hjá fiskvinnslufólkinu kannski? Eða er hún í þingliði Sjálfstfl.? Er samstaðan þar? Er hún innan ríkisstjórnarflokkanna? Hvers vegna komu þessi mál ekki hér til þings? Skyldi ekki hafa vantað eitthvað upp á þessa samstöðu? Ég held það. En það er auðvitað ekki til neins að ræða með þessum hætti um þessi mál. Ég tel að Alþb. hafi í raun og veru verið að gera það sem allir stjórnmálaflokkarnir ættu að gera, þ.e. leggja fram sínar hugmyndir um það hvernig eigi að standa að endurskoðun þessa stjórnkerfis við fiskveiðarnar og bjóðast til þess að vinna þverpólitískt að lausninni. Það er ekki að finna neina samstöðu í stjórnarflokkunum sem dugar til þess að koma heildstæðri sjávarútvegsstefnu í gegnum Alþingi. Það á heldur ekki að vinna þannig að þessu máli. Þetta mál er mál sem þjóðin þarf að leysa sameiginlega. Og það getur ekki gengið að ætla að vaða t.d. yfir sjómannasamtökin með þeim hætti sem hæstv. sjútvrh. getur hugsað sér að gera. Og það dugar ekkert að halda því fram, eins og hæstv. ráðherra hefur gert, að það eigi ekki að láta sjómenn taka þátt í kvótakaupum ef í hinu orðinu hæstv. ráðherra segir: Við skulum halda áfram að leyfa mönnum að framkvæma þetta þannig að láta fiska fyrir sig á lægra fiskverði. Menn geti fiskað tonn á móti tonni þannig að það sé hægt að koma aftan að sjómönnum og kvótalitlum útgerðaraðilum með þeim hætti. Þetta vita menn hvernig hefur gerst. Ég skora á hv. alþm. að taka höndum saman um það að vinna sameiginlega að lausn þessara mála. Það er kominn tími til þess að það verði gert.

Virðulegi forseti. Nú hafa í þessari umræðu um sjávarútvegsmál talað tveir af þungavigtarmönnum ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum, hæstv. forsrh., sem reyndar er farinn af vettvangi, sem er höfundur þeirrar gjaldþrotastefnu sem í sjávarútveginum er rekin, og hv. 17. þm. Reykv., formaður þingflokks Alþfl., sem einnig hefur lagt á flótta frá þessari umræðu nú. En hans helsta hlutverk hefur verið það nú upp á síðkastið í ríkisstjórnarsamstarfinu að koma í veg fyrir það að þau mál sem sjávarútveginum eru nauðsynleg hafi komist til þinglegrar umfjöllunar inn á hv. Alþingi á sama tíma og menn vita að sjávarútvegurinn býr við mjög þröngan kost. Ég veit ekki hvort hæstv. forsrh. er einhvers staðar nærri, en ég hefði gjarnan viljað að hæstv. forsrh. hefði hlustað á mín orð vegna þess að ég þarf að eiga hér orðastað við hann frá því að ég hlustaði á hæstv. forsrh. við eldhúsdagsumræður fyrir nokkru. Nú veit ég ekki, hæstv. forseti, hvort hæstv. forsrh. er staddur í þinghúsinu.

Hæstv. forsrh. er hér í húsinu og forseti skal gera ráðstafanir til að láta hann vita að hans sé óskað í þingsal.

Ja, ef hv. 1. þm. Vesturl. er tilbúinn til þess að færa mér matinn í ræðustólinn, þá er ég tilbúinn til þess og þakka fyrir. En ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir að koma hér í salinn. Ég sagði það, hæstv. forsrh., í upphafsorðum mínum að hér hefðu talað tveir af þungavigtarmönnum ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum, hæstv. forsrh. sem sé höfundur gjaldþrotastefnunnar í sjávarútvegi og svo hv. 17. þm. Reykv., formaður þingflokks Alþfl. sem hefur haft það sem meginhlutverk sitt að koma í veg fyrir að þau mál er sjávarútveginum verði til heilla nái fram að ganga í þinginu. Hæstv. forsrh. talaði í útvarps- og sjónvarpsumræðu, svokallaðri eldhúsdagsumræðu í síðustu viku og gerði að umtalsefni þá sérstaklega ýmiss konar samanburð og úttekt á stjórnarstefnu fyrrv. ríkisstjórnar, stjórnarstefnu Steingríms Hermannssonar á fyrsta starfsári og svo eigin stjórnarstefnu eftir fyrsta starfsár. Sá samanburður var að öllu leyti mjög villandi og þær fullyrðingar --- ef hæstv. forsrh. lítur í þessa bók, Þjóðarbúskapinn, sem nýlega er komin út á vegum Þjóðhagsstofnunar --- sem þar voru fram settar rangar. Það er hins vegar gleðilegt að hæstv. forsrh. skuli núna hafa aftur áhuga fyrir að taka ýmiss konar samanburð. Og ég fagna því sérstaklega að sá áhugi skuli nú vera að vakna. Ég hafði það á tilfinningunni að áhugi hans á slíkum samanburði væri örlítið að dofna, ekki síst eftir að menn gerðu það nokkuð oft, bæði hér í þingi og í fjölmiðlum, að fara með samanburð á þeim áætlunum sem hæstv. forsrh. lét gera varðandi byggingu Perlunnar og byggingu ráðhúss hér í Reykjavík sem fór 100% fram úr þeim áætlunum sem hæstv. forsrh. lét á sínum tíma gera. En það er sjálfsagt og ég er alveg tilbúinn til þess að halda hér áfram örlítið til að gleðja forsrh. í þessum samanburðarfræðum og ætla að taka hér örlítinn tíma til þeirra hluta. Og þá vil ég í upphafi skoða nokkrar efnahagsstærðir vegna þess að það hefur komið fram í umræðum að það er hæstv. forsrh. sem ber ábyrgð á stjórn efnahagsmálanna og vandi sjávarútvegsins er í dag að sögn hæstv. sjútvrh. efnahagslegt vandamál sem forsrh. verður að leysa. Í apríl 1991 þegar ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar fór frá, þá var verðbólgan 5%. Núna er því spáð að árið 1993 verði hún 3,5 eða á bilinu 3,5--4,5%. Það er mjög svipaður verðbólguhraði og var þegar ríkisstjórnin tók við þannig að árangurinn er enginn á því sviði, hæstv. forsrh. Kaupmáttur í apríl 1991 hafði þá aukist um 2,6% en því er spáð, hæstv. forsrh. að kaupmáttur muni lækka um 6% á árinu 1993. Atvinnuleysi árið 1991 í apríl var þá óþekkt. Það er talið að um 10 þús. manns séu atvinnulausir í dag. Þetta er árangur stjórnarstefnunnar, þetta er árangurinn sem hæstv. forsrh. gumaði af við umærður í sjónvarps- og útvarpsumræðum við eldhúsdagsumræðurnar. Fjárlagahallinn árið 1990, á síðasta heila starfsári ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar, var 4,5 milljarðar. Fjárlagahallinn árið 1993 stefnir sennilega í það hjá þessari ríkisstjórn að verða fjórföld sú upphæð. En Morgunblaðið sagði að verk þessarar ríkisstjórnar yrðu dæmd af því hvernig ríkisstjórninni gengi að ráða við fjárlagahallann. Þetta er árangurinn, hæstv. forsrh., í þeim efnum. Og þá skulum við aðeins líta, svo að ég gleðji hæstv. forsrh. enn frekar á samanburðinn í sjávarútveginum, á afkomuna og aðstæðurnar sem sjávarútvegurinn býr við í dag og það sem hann bjó við í apríl 1991. Árið 1990 var útgerð rekin með 3,5% tapi. Spáin fyrir 1993 er tap upp á 5,3%. Vinnslan árið 1990 rekin án taps kannski örlítið, 1 / 2 % eða 1% tap. Því er spáð að meðaltalstap vinnslunnar verði 6,6% árið 1993. Í heild sinni er því spáð að það verði 8,3% tap á sjávarútveginum 1993, en var 2% hagnaður árið 1990. Þessi ríkisstjórn í skjóli þessa alls dregur upp mjög dökka mynd af ástandinu. Það er reynt að gera fólkið hrætt og segja: Það er engar kjarabætur að hafa. Hér er ekkert annað fram undan en samdráttur á samdrátt ofan. Staðreyndin er hins vegar sú að menn hafa horft fram á aðrar eins aðstæður í þessu þjóðfélagi og þær verri en þessi ríkisstjórn stendur nú frammi fyrir. Það kemur reyndar fram í þessari ágætu bók, Þjóðarbúskapnum, frá Þjóðhagsstofnun ef hæstv. forsrh. hefur lesið hana. Þá vil ég fara aftur til ársins 1983 vegna þess að það ár var þorskaflinn 290 þús. tonn. Því er spáð af Þjóðhagsstofnun að þorskaflinn árið 1993 verði 235 þús. tonn. Rækja á úthafi var ekki veidd árið 1983, en rækju aflinn mun verða 50 þús. tonn árið 1993. Loðna árið 1983 var ekki veidd, ekki eitt einasta tonn. Allur loðnuflotinn var hér í höfn. Sennilega verður veidd 1 millj. tonna af loðnu árið 1993. Þegar menn horfa á og bera þetta saman við þær aðstæður sem menn eru að takast á við nú og menn þurftu að takast á við árið 1983, þá sjá menn auðvitað að þarna er ólíku saman að jafna hversu miklu erfiðara árið 1983 var en nú. Hins vegar var þá tekist á við erfiðleikana. Þá var önnur stjórnarstefna. Þá var önnur forusta, þá voru önnur viðhorf sem giltu gagnvart fólkinu í landinu og gagnvart fyrirtækjunum. Því var spáð um mitt ár 1983 að um 5 þúsund manns yrðu atvinnulausir. Það var gripið til aðgerða til að tryggja að ekki gengi við þetta atvinnuleysi. Hvað er gert nú? Það er ekkert gert þó að 10 þúsund manns séu hér atvinnulausir. Og það er kvartað og kvartað af hæstv. ríkisstjórn að verð hafi hrunið á erlendum mörkuðum. Skoðum nú aðeins verðið eins og það var í SDR árið 1983 og eins og það er núna. Verðið er 22% hærra fyrir fiskafurðir okkar nú heldur en það var var árið 1983 talið í SDR. Hvar er þetta óskaplega verðhrun? Það hefur lækkað meira á síðustu mánuðum heldur en síðustu 3--5 árin. En það vantar 22% upp á að það sé eins lágt og það var þegar menn tókust á við aðgerðirnar 1983. Undan hverju eru menn að kvarta? Menn eru auðvitað að draga upp allt aðra og dekkri mynd af ástandinu en það er. En ríkisstjórnin sem slík eykur auðvitað á þennan vanda vegna þess að hún gerir ekki neitt annað en þó það að setja þessa undirstöðuatvinnugrein, sjávarútveginn, í þá óvissu að það er ekki hægt að búa við það að vita ekkert hvað fram undan er. Það kom fram hjá formanni stjórnar Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna í gær í ræðu er hann flutti á aðalfundi samtakanna, að atvinnustefna þessarar ríkisstjórnar væri gjaldþrotastefnan. Hrun blasti við sjávarútveginum og ekkert annað. Hæstv. sjútvrh. sagði það á þingi LÍÚ sl. haust að gjaldþrotaleiðin, sem hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. höfðu þá báðir lýst sem stefnu þessarar ríkisstjórnar gagnvart sjávarútveginum, byggðist á hugsanavillu og vanþekkingu á atvinnugreininni og aðstæðum og hann benti á að hún jafngilti því að sjávarútvegur í Reykjavík og Vestmannaeyjum yrði lagður af gengi sú stefna sem hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. vildu þá ýta í framkvæmd og hafa verið að ýta í framkvæmd að undanförnu. Staðreyndin er hins vegar sú að það þýðir lítið fyrir hæstv. sjútvrh. að tala með þessum orðum því að það er sjútvrh. sem ber auðvitað ábyrgð á sjávarútvegsstefnunni og það er ekki hægt fyrir hæstv. sjútvrh. að skjóta sér undan ábyrgð í þeim efnum og segja: Vandamálið er efnahagslegt, vandamálið er forsrh. Það er auðvitað alls ekki hægt. Vandamálið eru þær aðstæður sem atvinnugreininni eru skapaðar og hæstv. sjútvrh. sem fagráðherra verður að berjast fyrir því að þær verði aðrar. En auðvitað er ábyrgðin annars staðar líka. Hæstv. forsrh. er vorkunn því að það kom svo berlega í ljós í ræðu hans áðan að hann ber ekki skynbragð á atvinnulífið sem slíkt og þar af leiðandi er hann auðvitað ósakhæfur í þessum efnum. En það er stjórnarliðið, ríkisstjórnarliðið sem núna er á næstu dögum að fara heim í sín kjördæmi og skilur hér við með þeim hætti að það eru engar tillögur uppi til þess að bæta stöðu sjávarútvegsins. Það eru engar tillögur gerðar hér og komið í veg fyrir að þær nái fram að ganga, t.d. að hægt sé að ná kjarasamningum með því að opna heimildir ríkisstjórnar fyrir því að deila Hagræðingarsjóði sjávarútvegsins út. Það er ekkert gert. Staðan um þessar mundir er einmitt þessi: Tap í sjávarútveginum upp á 5 þús. millj. kr. Enn bíða útgerðarmenn í landinu eftir því að þorskaflabresturinn sé þeim bættur upp og af því að hæstv. forsrh. bað mig um það í umræðu um daginn að fylgjast með tímatalinu fyrir hann, þá hef ég gert það. Nú eru þeir tveir eða þrír dagar liðnir sem hæstv. forsrh. sagði þá að nú yrðu aflaheimildirnar greiddar út. En ég tek það fram að hæstv. forsrh. sagði að það væri algerlega háð því hvort kjarasamningar næðust eða ekki. Og ef það er algerlega háð því, þá er alveg nauðsynlegt, hæstv. forsrh., að fá þær heimildir sem þarf fyrir ríkisstjórnina til þess að geta greitt út þessar aflaheimildir og þær þurfa að vera samþykktar frá Alþingi. Þróunarsjóðinum var lofað inn í þingið. Það verður ekki staðið við það. Það er engin samstaða að því er virðist um aflahámark á þorski fyrir næsta ár. Hæstv. sjútvrh. segir að þetta verði eins og tillögur Hafrannsóknastofnunar hljóða upp á, 175 þús. tonn. Forsrh. segir að það sé alveg útilokað. Það verður eitthvað miklu meira. En með öðrum orðum, óvissan sem ríkir fyrir þessa undirstöðuatvinnugrein er alger enn. Aflaheimildirnar ókláraðar, Hagræðingarsjóðurinn óklár. Svo segja menn: Árangurinn er alveg óskaplegur. Menn hafa náð svo miklum árangri í því að hagræða og spara og ná aukinni framleiðni. Staðreyndin er hins vegar sú, að það hefur náðst og það er ótrúlegt að það skuli hafa tekist með þessa ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Það er nokkuð sérkennileg staða að standa frammi fyrir því hér þegar þingi ætti í raun og veru að vera lokið, þingi átti að vera lokið hér í dag samkvæmt því sem við stóðum frammi fyrir fyrir nokkrum dögum, að nú sé verið að ræða eitt stærsta hagsmunamál þjóðarinnar, stöðu sjávarútvegsins. Og það er náttúrlega ekki bara staða sjávarútvegsins því að á henni hvílir staða þjóðarbúsins. Menn hafa mjög gert það hér að fara yfir þá stöðu sem Þjóðhagsstofnun hefur gefið út í nýju riti um framvinduna 1992 og horfurnar 1993. Ég hef raunar ekki hugsað mér að nota allan minn tíma í það að fara að rekja hvernig staðan er samkvæmt því. Mér heyrist að það sé komið hér til skila. Ég get þó ekki látið vera að taka aðeins nokkur atriði um það. Það er oft sagt að undir allri efnahagsstefnu í þessu þjóðfélagi standi það hvernig hallinn á ríkissjóði er. Það er vitnað í það að hann hafi verið með því minnsta á síðasta ári en hann stefnir nú í 10,5 milljarða kr. Það þýðir þó ekki að hann verði ekki hærri því að inni í þeirri tölu eru ekki þær áætlanir sem ríkisstjórnin lagði fram þegar hún var að reyna að greiða fyrir kjarasamningum sem mundi gera að verkum að hallinn yrði enn þá meiri. Sem sagt, afkoma ríkissjóðs á örugglega eftir að versna frá því sem hér er sagt. Atvinnuástandið og staða sjávarútvegsins. Staðreyndin er að tekjur sjávarútvegsins eru ekki nema 70 milljarðar á móti 100 milljarða skuldum. Þannig getur enginn atvinnuvegur gengið. Menn hafa nokkuð rætt um það hér hvort nú þurfi aftur að fara að taka til gengisfellingar. Og vitaskuld munu skuldirnar hækka við það. En er hægt að greiða niður skuldir ef engar tekjur eru til þess? Verður ekki fyrst að vera tekjuafgangur til þess að hægt sé að greiða skuldirnir niður? Það skiptir ekki máli hvort þær eru miklar eða litlar. Ef enginn tekjuafgangur er til að greiða þær niður, þá verða heldur engin fyrirtæki rekin. Þau fara bara á hausinn öll saman. Ég get tekið undir það sem hér hefur verið sagt. Það þarf auðvitað að skoða það mjög vel, hvað er hægt að gera, hvort gengislækkun er eina ráðið. Ég tel það ekki vera gott ráð. En kannski er það samt sem áður það eina. Menn hafa sagt og það er líka alveg rétt að meðan sjávarútvegurinn hefur ekki neitt til að greiða niður skuldir, þá verður einhvern veginn að auka tekjurnar eða ná niður kostnaði. Og hvernig ætla menn að ná niður kostnaði þegar sjávarútvegurinn hefur gert allt sem hægt er til þess að hagræða á allan mögulegan hátt undanfarna mánuði og jafnvel síðasta ár eða lengur? Það hafa allir barist við það að hagræða og fleiri fyrirtæki raunar heldur en í sjávarútvegi. Hvað gerði Grundartangi? Þeir endurskipulögðu og þeir lækkuðu launin. Þeir lækkuðu laun yfirmannanna mest. Gerir sjávarútvegurinn það? Ég þori að fullyrða að hann gerir það ekki alls staðar. Það hafa komið fréttir um það, t.d. frá Vestmannaeyjum og það vakti talsverðan usla þegar það var tilkynnt að yfirmaðurinn þar hefði byrjað á því að lækka sín eigin laun mest. Hinn almenni launamaður er alltaf að taka á sig kjaraskerðingu. Hann er búinn að taka á sig kjaraskerðingu í því að það er búið að afnema aðstöðugjaldið fyrir sjávarútveginn og hækka tekjuskatt á einstaklingum. Hann er búinn að taka á sig sífelldar skerðingar, almenningur í þessu landi og hann tekur á sig aukið atvinnuleysi. En hvað gera topparnir í þjóðfélaginu? Örfáir sjá þetta að þeir verða að lækka sinn lífsstandard. En hvað gerir Alþingi Íslendinga og hvað gerir ríkisstjórnin? Hafa ráðherrarnir byrjað á því að lækka launin sín? Hafa þeir dregið úr ferðalögum? Er ekki svona um það bil tugur manna að fara frá Alþingi í fyrramálið til útlanda? Hafa þeir lækkað risnu? Það gengur mjög hægt að draga úr þessum kostnaði. Hæstv. ráðherra sagði hér áðan að allir yrðu að taka á sig einhverjar byrðar, þjóðin yrði að taka á sig kjaraskerðingu til að vinna sig út úr vandanum og vinna sig upp úr kreppunni. Ég held að ráðherrarnir ættu að byrja á sjálfum sér og Alþingi raunar líka. Ef þjóðin verður að taka á sig þá kjaraskerðingu sem hugsanleg gengisfelling hefur í för með sér, eiga þá ekki ráðherrar og alþingismenn að taka á sig kjaraskerðingu umfram það og aðrir toppar í þjóðfélaginu því að þeir eru mjög margir sem hafa margfalt hærri laun en bæði þingmenn og ráðherrar. Það er vitnað til þess að skuldir sjávarútvegsins séu orðnar mjög miklar og mest í erlendum lánum. En útlitið hefur verið svartara. Frá 1983--1984 var skuldastaðan við útlönd 49,6%, erlend skuldastaða var 49,6% af vergri landsframleiðslu. Hver skyldi hún vera núna tæpum 10 árum seinna? Hún er búin að sveiflast nokkuð. Hún hefur meira að segja farið hærra en í 49,6%. Hún fór í 52,8% árið 1985, lækkaði síðan nokkuð en í dag er hún nákvæmlega sú sama og hún var fyrir 10 árum. Skuldastaðan í prósentum af vergri landsframleiðslu er 49,6% í árslok árið 1992. Sem sagt, nákvæmlega sú sama og þó hefur afli dregist saman. Þó hefur engin aukning verið á þjóðartekjum frá árinu 1987. Samt er skuldastaðan ekki hærri en hún var fyrir 10 árum miðað við þessa minnkun þjóðarframleiðslu. Ég held að við höfum staðið frammi fyrir því sem verra er og ég held að við getum alveg unnið okkur út úr þessum vanda. Það er alveg sýnt að þorskaflinn verður ekki meiri á næsta ári ef miðað verður við tillögur Hafrannsóknastofnunar, og eftir því sem maður heyrir hér að hæstv. sjútvrh. og forsrh. segja, jafnvel þó að þeir séu nú ekki alveg sammála. Ég verð þá að segja að mér finnst alltaf nokkuð furðulegar þær tillögur Hafrannsóknastofnunar og raunar Þjóðhagsstofnunar út frá ástandinu, að ef við höldum nú áfram að að draga saman og drögum jafnvel saman í þorskaflanum um 100 þús. tonn, þá geti farið svo að við getum aukið eftir 2--3 ár aflann um kannski 10 þús. tonn. Hvað er það í raun og veru? Það er ekki einu sinni það sem selir éta hér við land. Að halda að það sé hægt að geyma fiskinn í sjónum og hann muni vaxa við það og fara síðan að tala um 10 þús. tonna aukningu eftir 2--3 ár, ég verð að segja að ég næ ekki upp í slíka útreikninga. Það er svo margfalt, margfalt fleira sem hefur áhrif á stofnstærðina í sjónum, á stofnstærð þorsksins heldur en það að skoða aðeins hrygningarstofninn. Það eru straumar og það er hitastigið. Og það er lífríkið almennt í sjónum sem ekkert hefur verið skoðað í neinu samhengi undanfarin ár. Það er fyrst nú, sem betur fer, að fjölstofnarannsóknir svokallaðar eru þó í gangi, en þær eru engu farnar að skila enn þá sem ekki er von því að þær taka einhver ár. En það er þá fyrsti vísir að því að skoða þessa hluti í samhengi, skoða ekki bara einhvern einn stofn. En jafnvel þó svo þorskstofninn sé svo lítill sem raun ber vitni og ekki sé þorandi samkvæmt áætlunum Hafrannsóknastofnunar að láta veiða meira, þá er það ekki allur okkar fiskur. Það er einnig loðnan. Hún er miklu meiri í dag og má veiða miklu meira af henni en t.d. árin 1983 og 1984 þegar skuldastaðan var sú sama og hún er í dag. Þá var engin loðna. En það hefur verið næg loðna nú en það hefur ekki einu sinni náðst að veiða hana. Það hefur heldur ekki náðst að veiða síldina. Það eru ýmis teikn á lofti sem geta sýnt bata. Það má líka segja að það væri hægt að veiða meira af úthafskarfa. Það hafa ekki veiðst nema 13 þús. tonn á síðasta ári af úthafskarfa. En fulltrúar Hafrannsóknastofnunar hafa sagt að það væri alveg óhætt að tvöfalda þá áætlun sem þeir hefðu fyrst lagt fram um veiðar á úthafskarfa. Allt að 50 þús. tonn af úthafskarfa væri alveg óhætt að veiða. Ja, guð láti gott á vita, segi ég nú bara. En á hverju skyldu þeir nú hafa byggt þetta? Á hverju skyldu þeir hafa byggt þessi 50 þús. tonn? Á rannsóknum? Á skoðunum. Á margra ára tilraunum og reynslu? Nei. Þeir vissu hreinlega ekki nokkurn skapaðan hlut um úthafskarfann, ekki nokkurn hlut. Þeir þorðu ekkert að segja um það hvort stofninn væri stór eða lítill eða hvort þetta væri óhætt, en það væri nú samt allt í lagi að tvöfalda það. Hver getur í raun og veru tekið fullt mark á slíkum tillögum. Og þá e.t.v. ekki frekar í því hvernig þeir reikna út þorskstofninn. Við stöndum áreiðanlega frammi fyrir því að það verður enginn hagvöxtur þó að við gætum haldið í horfinu hér á næstu 2--3 árum og eitthvað verður að gera til þess að þær tekjur sem íslenska þjóðarbúið fær inn í landið standi fyrir þeim skuldum og þeim lífsstandard sem við viljum halda uppi. Það hefur verið rætt um það að vextir þurfi að lækka. Það gengur mjög hægt að láta vexti lækka og staðreyndin er sú að núv. ríkisstjórn hækkaði vextina þegar hún tók við völdum og eftir henni fylgdu allar aðrar lánastofnanir og hækkuðu sína vexti. Raunvextir eru í dag í kringum 6%. Af 100 milljarða skuldum sjávarútvegsins eru þetta í kringum 6 milljarðar kr. Það er talið að sjávarútvegurinn verði rekinn með halla upp á 4--6 milljarða kr. Það eru í raun og veru vextirnir á skuldunum. Ef hægt væri að ná niður vaxtastiginu mundi það bæta mikið stöðuna. Þegar venjuleg fyrirtæki standa frammi fyrir erfiðleikum, þá er annaðhvort að auka tekjurnar eða minnka kostnaðinn. Ég hef rætt hér um ýmsar leiðir. Ég tel að það sé hægt að minnka kostnaðinn eitthvað, en ekki með álögum á almenning. Fyrst og fremst hjá toppunum í þjóðfélaginu og hjá toppunum hjá sjávarútvegsfyrirtækjunum. Það er líka hægt að lengja lán. Þau hljóta að þurfa að vera til lengri tíma en 7 ára og það verður að lækka vexti.

Virðulegi forseti. Þegar ég hlýddi á ræðu þingflokksformanns Alþfl., hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, þá hvarflaði nú að mér sú hugsun að það er tungunni tamast sem er hjartanu kærast. Ræða þingflokksformanns Alþfl. fjallaði að mestu leyti um Alþb. og fjallaði um þá umræðu sem Alþb. óskaði eftir í síðustu viku. Hins vegar fjallaði ræða þingflokksformanns Alþfl. ekkert um stefnu Alþfl. Hún fjallaði ekkert um það hvaða stefnu Alþfl. boðaði í sjávarútvegsmálum fyrir síðustu kosningar. Hún fjallaði ekkert um það að bera af sér þær fullyrðingar hæstv. sjútvrh. að það væri orðin full samstaða milli þessara tveggja flokka um grundvallaratriði kvótakerfisins. Öðruvísi mér áður brá ef hæstv. núv. heilbrrh. er búinn að skrifa upp á kvótakerfið. Þingmaðurinn sem fyrir alþingiskosningar árið 1987 gaf út í fjölmiðli hálfsíðuauglýsingu með eigin undirritun þá yfirlýsingu að hann mundi aldrei styðja kvótakerfið. Hann mundi aldrei styðja ríkisstjórn sem framlengdi kvótakerfið. Það er ástæða til þess að ganga eftir því við hv. þingflokksformann Alþfl. hvort hæstv. heilbrrh. hefur skrifað upp á grundvallaratriði kvótakerfisins.  ,,Þessi hugsun sem þú ert að lýsa á mikið við ríkar þjóðir sem líta á sjávarþorp og sjávarútvegsbyggðir eins og eins konar lifandi byggðasafn þar sem bara er hægt að hlaða í þetta peningum og halda lífinu í þessu með því að styrkja þeirra sjávarútveg og styrkja þessar byggðir. Ég meina, ef við ætlum að fara að styrkja okkar sjávarútveg, búa til einhvern svona rétt, þá verðum við að finna eitthvað annað heldur en sjávarútveginn til þess að lifa af.`` Þetta sagði hv. 5. þm. Norðurl. v. Þetta er hagræðingarstefnan. Það er nefnilega þannig að hæstv. núv. ríkisstjórn er þeirrar skoðunar að landið sé of stórt, að byggðirnar séu of margar, að við sitjum uppi með lifandi byggðasöfn. Og það sem þessi ríkisstjórn ætlar að gera er að grisja, að loka þessum lifandi byggðasöfnun. Þar sem vont er að loka því sem er lifandi, þá á fyrst að flytja fólkið. Og það er gert með því að selja atvinnuna frá Vestfjörðum til Grindavíkur og Hafnarfjarðar. Svo þegar fólkið er farið, þá lokum við þessum byggðasöfnum. Það er vonandi að eldvarnakerfið verði í lagi. Í framhaldi af þessu vil ég beina fyrirspurn til hæstv. forsrh. Hann skipaði á sínum tíma svonefnda bjargráðanefnd til þess að kanna og koma með tillögur um vandamál atvinnulífsins á norðanverðum Vestfjörðum. Mér hafa borist þær fréttir að þessi bjargráðanefnd hafi lokið störfum og því spyr ég hæstv. forsrh.: Hverjar voru tillögur þessarar bjargráðanefndar fyrir norðanverða Vestfirði? Voru þær tillögur þannig að það ætti að loka þessum lifandi byggðasöfnum?

Virðulegi forseti. Ég mun nota þann stutta tíma sem ég hef hér til þess að draga fram örfáar staðreyndir við hæstv. forsrh. Það hefur verið margsinnis vitnað í ummæli Jóns Ingvarssonar á aðalfundi Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna í gær. Ég mun ekki ítreka það hér. Ég vil hins vegar vitna í margítrekuð ummæli í útvarpi og í blöðum mæts manns í sjávarútvegi sem ég veit að bæði ég og hæstv. sjútvrh. berum bæði traust til og mikla virðingu fyrir og það er Einar Oddur Kristjánsson, fyrrverandi formaður Vinnuveitendasambandsins, sem hefur ítrekað bent á að í okkar efnahagslífi er 30--40 milljarða steinbarn í formi skulda sem atvinnuvegirnir og sérstaklega sjávarútvegurinn mun ekki ráða við á næstu mánuðum og missirum. Ef ekkert verður að gert, þá fer miklu fleira, þá fer þjónustukerfið, þá fara þjónustufyrirtækin og þá fellur bankakerfið um koll. Þessir menn hafa báðir bent á það, Jón Ingvarsson og Einar Oddur Kristjánsson og báðir Sjálfstfl. vel kunnir, að verði ekki horfið frá núverandi stjórnarstefnu, þá horfum við fram á þetta á næstu mánuðum og ég veit að þessar staðreyndir eru hæstv. sjútvrh. vel og að fullu kunnar. Hann er hins vegar í því ömurlega hlutskipti að hafa látið hæstv. forsrh., eins og hann sagði við þann sem hér stendur áður, svo að ég noti sömu orðin, segja að hann virðist ekki hafa hundsvit á stöðu sjávarútvegsins og hvert við erum að sigla þar. Þetta sagði hæstv. forsrh. við þann sem hér stendur, þegar ég kallaði fram í hjá honum. Þetta er því miður, hæstv. forsrh., sú staða sem við erum í í dag og ég hlýt að spyrja: Ætlar hæstv. sjútvrh. að halda því áfram að taka þessu þegjandi og hljóðalaust? Ég sat áðan með blað og penna og beið þess að skrifa niður tillögur hæstv. forsrh. um aðgerðir í sjávarútvegsmálum á næstunni. Það blað er á borðinu mínu og það er autt. Síðan kemur hæstv. forsrh. og segir það eina sem hæstv. sjútvrh. sagði, það yrði gripið til aðgerða bráðlega. Síðan sagði hæstv. forsrh.: ,,Við gerum ekki neitt en við ætlum að meta stöðuna í haust.`` Virðulegi forseti. Út af fyrir sig þarf ég ekki að halda hér lengri ræðu. Þetta er að mínu mati og að mati þeirra manna innan Sjálfstfl. sem hafa reynslu og þekkingu í atvinnurekstri og sjávarútveginum, sú staða sem nú blasir við. Þetta er sú staða sem hæstv. sjútvrh. virðist ætla að sitja undir þegjandi, hafandi ekki neinar tillögur um það hvernig á að bregðast við.

Frú forseti. Þessar umræður hafa verið um margt athygliverðar, þó kannski fyrst og fremst fyrir það að menn hafa notað þennan tíma að stærstum hluta til í þeim tilgangi að hafa hér í frammi hefðbundnar pólitískar skylmingar milli stjórnar og stjórnarandstöðu, en eytt í sjálfu sér allt of litlum tíma í að ræða þá alvarlegu stöðu sem við stöndum frammi fyrir að því er sjávarútveginn varðar. Enginn dregur það í efa hversu alvarleg hún er. Það þjónar hins vegar afar litlum tilgangi og er ekki til þess fallið að stuðla að samstöðu um nauðsynlegar aðgerðir þegar hv. þm. stjórnarandstöðunnar, sumir hverjir a.m.k., koma hér og eru að gera því skóna að það eigi að skrifast á reikning ríkisstjórnarinnar að við höfum þurft að draga saman í afla og að við fáum ekki sama verð á erlendum mörkuðum og við fengum fyrir nokkrum missirum síðan. Það er óskaplega auðvelt að standa hér upp og berja sér á brjóst og segja að ríkisstjórnin hafi komið sjávarútveginum á kné vitandi það að það eru þessar tvær ástæður sem fyrst og fremst valda því hverjir erfiðleikar eru nú í sjávarútvegi. Vitaskuld er það svo rétt að við slíkum aðstæðum þarf að bregðast og það hefur verið gert með ýmsu móti á síðustu mánuðum og síðasta ráðstöfunin sem gerð var í nóvember með því að fella niður aðstöðugjaldið og lækka gengi krónunnar skilaði verulegum árangri. Og það er rétt að undirstrika það að sú gengisbreyting sem þá var gerð jók tekjur sjávarútvegsins, hún bætti rekstrarafkomu hans og hún leiddi ekki af sér neina verðbólguholskeflu. Þetta er mikilvægt að hafa í huga. Síðan hefur sigið á ógæfuhliðina fyrst og fremst vegna þess að verð hefur farið lækkandi á erlendum mörkuðum. Það er að vísu ekki svo ýkja mikill samdráttur í veiðum á þessu ári frá fyrra ári, en eigi að síður þó nokkur og hefur áhrif á afkomuna. Það er líka athyglivert af því að sumir hv. þm. stjórnarandstöðunnar hafa haft hér stór orð um það að ríkisstjórnin hafi ekki fundið hina einföldu lausn. Þeir hafa ekki sjálfir komið með neinar lausnir nema hv. 4. þm. Norðurl. e. sem sagði að lausnin væri fólgin í því að hvetja og styrkja. Og vissulega er það mikilvægt að hvetja menn í sjávarútveginum til framfara og það kann að vera nauðsynlegt að styrkja sjávarútveginn í einhverjum efnum, en það er þó hann sem er að skapa verðmæti í þjóðfélaginu og er undirstaða þess að við getum búið hér í velferðarríki. Þess er ekki að vænta að aðrar atvinnugreinar skapi þau verðmæti að við getum styrkt sjávarútveginn þannig að ekki fólust nú miklar lausnir í þessum boðskap að hvetja og styrkja. Og sannarlega er það nú svo að stjórnendur og starfsfólk í sjávarútveginum hafa sýnt með störfum sínum að þar hefur verið tekið myndarlega á viðfangsefnum eins og tölur um framleiðniaukningu sýna. Auðvitað þurfum við að hafa það í huga að það er ekki aðeins um hagsmuni atvinnugreinar að tefla hér. Við þurfum líka að hafa það í huga að sjávarútvegurinn er að stærstum hluta úti á landsbyggðinni og við erum að tala hér um það jafnvægi sem verður að ríkja í þróun atvinnulífs og byggðar í þessu landi. Ég er ekki þeirrar skoðunar að sjávarútvegurinn eigi að bera bagga byggðastefnunnar, en það er auðvitað höfuðatriði að sjávarútvegurinn búi við þau rekstrarskilyrði þegar vel árar að geta skilað góðum hagnaði og á þann veg einan getum við þróað byggð í landinu með eðlilegum hætti og tryggt afkomu fólksins á landsbyggðinni. En við búum við mjög sérstakar aðstæður í dag. Við búum við þær aðstæður að afli hefur minnkað og verð hefur fallið. Við stöndum frammi fyrir þeirri kreppu sem af því hlýst og lausnirnar eru ekkert einfaldar. Jafnvel forustumenn atvinnugreinarinnar sjálfrar hafa ekki barið sér á brjóst og talið sig hafa einfaldar lausnir. En að þessum málum hefur verið unnið og það hefur verið rakið skilmerkilega hér og sæmir ekki hv. þm. stjórnarandstöðunnar sem hér tala að gera lítið úr því sem gert hefur verið á undanförnum mánuðum til að bæta rekstrarstöðuna. Ég hygg a.m.k. að þeir auki ekki hróður sinn innan sjávarútvegsins, hvorki hjá stjórnendum né starfsfólki, að gera lítið úr því sem gert hefur verið. En það dregur ekki úr mikilvægi þess að við þurfum að mæta þessum aðstæðum og við skulum heldur ekki gleyma því sem gert er í þessum efnum við aðstæður eins og við búum við í dag. Það felur í sér tilfærslu. Það felur í sér að við erum að færa til fjármuni í þjóðfélaginu. Við erum að leggja byrðar á alla einstaklinga í þjóðfélaginu til þess að bæta stöðu sjávarútvegsins. Þess vegna kemur það launafólkinu í landinu líka við hvað gert er og það er skinhelgi ein saman að halda hér ræður um að það sé hægt að gera hvort tveggja í senn að bæta kjör fólksins í landinu og bæta afkomu atvinnuveganna. Það er skinhelgi og þeir sem þannig tala eru ekki trúverðugir og það er lítils að vænta af þeim sem þannig flytja mál sitt þegar alvarleg umræðuefni eru á dagskrá eins og það sem við erum að fjalla hér um í dag.

Hæstv. forseti. Ég vil nú í lokin þakka fyrir þessa umræðu. Hún hefur um margt verið athyglisverð, en einnig dapurleg á ýmsan hátt. Erfiðar ytri aðstæður eru að sjálfsögðu ekki ríkisstjórnum að kenna. En það er verkefni ríkisstjórna að bregðast við þeim. Ríkisstjórn og ráðherrar geta að sjálfsögðu reynt að byggja málflutning sinn upp á því að skamma stjórnarandstöðuna. En það er horft til þeirra um viðbrögð við erfiðleikum af þeirri einföldu ástæðu að þeir hafa völdin og það mun ekki ganga fyrir Sjálfstfl., hæstv. sjútvrh. eða Alþfl. að fara í gegnum umræðu eftir umræðu um sjávarútvegsmál og hafa ekkert annað fram að færa en það að skamma stjórnarandstöðuna. Það mun ekki ganga. Forustumenn í sjávarútvegi, hæstv. sjútvrh., munu ekki telja það merkilegan málflutning. Ætli þeir klappi fyrir því á aðalfundi Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna þó að sjútvrh. komi hér með Heimdallarstælum í málflutningi og reyni að skamma stjórnarandstöðuna. Niðurstaða þessarar umræðu er alveg skýr. Hæstv. sjútvrh. vandaði sig mjög og tókst vel upp í því að segja ekki neitt. Ekki eitt einasta efnisatriði nefndi sjútvrh. sem ætti að gera fyrir sjávarútveginn á næstu vikum eða mánuðum, ekki eitt einasta en vísaði á forsrh. Talsmaður Alþfl. lét eins og kjáni eins og venjulega og svo kom hæstv. forsrh. og botnaði málið með þessum einfalda hætti: Við kíkjum á þetta í haust. Við kíkjum á þetta í haust var svar ríkisstjórnarinnar við þessa umræðu. Það er út af fyrir sig skýrt og það er gott að það liggi hér fyrir. Við þær aðstæður á að framlengja fundahöldum Alþingis. Nefndir þingsins, efh.- og viðskn. og sjútvn. verða að taka þetta mál í sínar hendur. Það er eini kosturinn sem eftir er fyrir utan hinn sem væri væntanlega bestur og hann er sá að ríkisstjórnin segði af sér.

Virðulegur forseti. Ég er ein þeirra sem skrifa undir nál. minni hluta í þessu máli og vil gjarnan gera aðeins grein fyrir afstöðu minni til málsins. Það hafa nú þegar gert tveir fulltrúar stjórnarandstöðunnar í utanrmn. hér á undan mér og út af fyrir sig ágætlega, kom m.a. vel í ljós að þeir eru vel læsir menn og það er auðvitað ekki verra fyrir þingmenn að vera það. En ég vil segja það hér að ég er svo sem ekki að koma að þessu máli í fyrsta sinn, þessum samningi. Ég hef aðeins gert hann að umtalsefni, m.a. á vettvangi EFTA sem gerir samninginn. Það er EFTA sem fer í rauninni með samningsumboðið í þessu máli eða því sem næst og ég tók þetta mál m.a. upp í þingmannanefnd EFTA eða lét vita af því þar þegar málið kom þar til umfjöllunar að ég teldi að það yrði fyrirstaða við málið hér á Alþingi vegna þess hvernig að málum hefur verið staðið í Ísrael, þ.e. hvernig mannréttindi hafa þar verið fótumtroðin, ekki bara núna upp á síðkastið heldur um langt árabil. Þá gerði ég líka ákveðinn fyrirvara í þessu máli þegar það kom hérna til fyrri umræðu og gat þess þá þar að ég mundi að öllum líkindum ekki geta stutt þetta mál m.a. vegna þessara atriða. Þannig, eins og ég segi, hef ég áður látið fyrirvara minn í ljós og get gert það hér enn og aftur, enda góð vísa sjaldan of oft kveðin. Það sem auðvitað gerir það að verkum að maður telur að það sé ekki hægt að styðja slíkan samning eins og þennan er að Ísraelsríki er í eðli sínu ekkert öðruvísi ríki en Suður-Afríka. Í Ísrael er við lýði kynþáttaaðskilnaðarstefna rétt eins og kynþáttaaðskilnaðarstefna í Suður-Afríku, þ.e. það búa tvær þjóðir í landinu og þessum þjóðum eru í rauninni búin gerólík kjör. Í Suður-Afríku eru þetta svartir og hvítir, í Ísrael eru þetta gyðingar annars vegar og Palestínumenn hins vegar. Ísraelsríki er ekki hefðbundið þjóðríki í þeim skilningi sem við leggjum í það hugtak því að það er ríki gyðinga. Með öðrum orðum, það er ríki gyðinga hvar sem þeir í rauninni búa í heiminum og þess vegna hefur það nú verið að innflutningur gyðinga frá Rússlandi hefur verið mjög mikill og verið mjög einfaldur. Um leið og þeir koma fá þeir öll réttindi eins og borgarar sem Palestínumenn hafa ekki, þessi sömu réttindi. Þetta er með öðrum orðum ekki þjóðríki heldur ríki gyðinga. Ísraelsríki hefur ekki virt sjálfsákvörðunarrétt Palestínumanna sem búa innan þeirra landamæra sem það hefur markað sér og það eru í rauninni 25 ár síðan Sameinuðu þjóðirnar ályktuðu um að þennan sjálfsákvörðunarrétt bæri að virða. Að vísu voru Bandaríkjamenn þá mótfallnir þessari ályktun og hafa allar götur síðan í rauninni stutt þann kynþáttaaðskilnað og þann skort á mannréttindum sem hefur tíðkast í Ísrael og auðvitað í krafti stuðnings frá Bandaríkjamönnum hafa þeir komist upp með það sem þar hefur verið að gerast. En það þarf ekkert að lýsa ástandinu þarna mörgum orðum. Það hefur verið gert hér með því að lesa upp úr ágætri grein eftir Árna Ragnar Áranson og miðað við þær lýsingar sem þar eru og miðað við þá þekkingu sem þingmaðurinn hefur á ástandi mála þar ætti hann auðvitað að vera best fær um að lýsa því og þeim mannréttindabrotum sem þar eiga sér stað. Þar sem þessi þingmaður hefur mjög víðtæka þekkingu á þessu og þekkir þetta af eigin raun eftir heimsókn til Ísraels sem er meira heldur en flest okkar hafa gert, þá urðu mér það vissulega ákveðin vonbrigði að hann skyldi samþykkja það að þessi fríverslunarsamningur yrði gerður, en ég vænti þess að hann rökstyðji það með sama hætti og menn rökstuddu hér að rétt væri að gera fríverslunarsamning við Tyrkland og menn rökstuddu það að rétt væri að afnema viðskiptahindranir á Suður-Afríku. Með öðrum orðum, þeir segja: Í gegnum slíka viðskiptasamninga getum við haft áhrif á mannréttindamálin, getum við fengið stjórnvöld í viðkomandi landi til þess að breyta stefnu sinni og við getum þvingað þau jafnvel til þess að taka öðruvísi á málum heldur en þau hafa gert hingað til. Ég er ekki þessarar skoðunar. Mér finnst ríkari ástæða til þess að hindra viðskipti við ríki sem svona standa að málum fremur en að auðvelda þau. Þar með er ég ekki að segja að viðskiptabann eigi við í öllum tilvikum, alls ekki, heldur að viðskiptahindranir eigi frekar við en frjáls viðskipti. Viðskiptabann er eins og við vitum öll mjög vandmeðfarinn hlutur og það verður auðvitað að meta það í hvert og eitt sinn hvort rétt sé að leggja á slíkt bann. Mér finnst ástæða til þess að fara aðeins ofan í hvað aukin fríverslun við Ísrael þýðir. Eins og ég segi hefur kannski ekkert upp á sig að rekja ástand mála þar í landi. Það getum við gert við mörg tilefni og það höfum við gert hér í vetur. Ég vildi hins vegar reyna aðeins að líta á það tilefni sem við höfum hér, þ.e. þennan viðskiptasamning og reyna að skoða hvaða áhrif hann hefur t.d. á stöðu Palestínumanna á svæðinu. Aukin fríverslun við Ísrael þýðir að þeirra hagur vænkast væntanlega. Það er markmiðið með fríverslunarsamningum, að auka vöruviðskipti, auka verslun og viðskipti á öllum sviðum til þess að auka veltuna og bæta hag þeirra sem þar búa. Hins vegar er það þannig að Palestínumenn á hernumdu svæðunum sem eru núna innan landamæra Ísraelsríkis eiga allt sitt undir Ísraelsmönnum. Ísraelsríki hefur innlimað þessi hernumdu svæði sem er þvert á alla samninga um það hvernig farið skuli með slík svæði og það gera þeir til þess að þurfa ekki að sæta alþjóðareglum sem eiga að gilda á hernumdum svæðum. Þeir segja: Þetta er óaðskiljanlegur hlutur Ísraelsríkis og við þurfum ekki að lúta neinum alþjóðlegum sáttmálum um það hvernig farið skuli með hluti á herteknum svæðum. En fólk sem býr á þessum svæðum, Palestínumennirnir, eiga auðvitað allt sitt undir hernámsyfirvöldum, allt sitt undir stjórnvöldum í Ísrael. Til þess að fá aðeins upplýsingar um hvernig þetta virkaði og hvernig málum væri háttað þá fékk ég, og það fylgir með í fskj. með nál., nokkra áherslupunkta frá félaginu Ísland-Palestína og þeir varða viðskiptamál Palestínu. Ég ætla að fara í gegnum þessar kröfur og reyna að útskýra þær aðeins. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Eftirfarandi kröfur þarf að gera til Ísraelsstjórnar og hernámsyfirvalda: 1. Að inn- og útflutningur verði gefinn frjáls án milligöngu Ísraelsmanna.`` Þannig er það að Palestínumenn eiga mjög erfitt með að stunda hvers kyns viðskipti án milligöngu Ísraelsmanna. Þeir þurfa að sækja um ýmiss konar leyfi og það gengur mjög hægt fyrir þá að fá þau. Það eru sett alls konar skilyrði sem þeir eiga erfitt með að uppfylla. Það eru lögð á alls kyns aukagjöld sem eru í rauninni bara viðskiptahindranir og þannig er þeim gert erfitt fyrir að stunda viðskipti á mörgum sviðum. ,,2. Að leyfa byggingu hafnar í Gaza fyrir inn- og útflutning Palestínumanna.`` Þetta telja Palestínumenn sjálfir að sé eitt af skilyrðunum fyrir því að þeir geti stundað milliliðalaus viðskipti, þ.e. að þeir eigi og hafi aðgang að sinni eigin höfn á Gazasvæðinu. En það hafa verið miklar takmarkanir á fjárfestingum á þessu svæði og menn þurfa að uppfylla ótal skilyrði og leyfi til þess að fá að fjárfesta. Palestínumenn vilja byggja þessa höfn sjálfir en hafa ekki fengið leyfi til þess. Þetta er eitt af því sem þeir telja vera grundvallaratriði ef þeir eiga að geta stundað frjáls og milliliðalaus viðskipti, m.a. við Evrópubandalagið og EFTA-ríkin. ,,3. Að Palestínumönnum verði leyft að fjárfesta á herteknu svæðunum, án sérstakra hafta``. Þetta kemur inn á það sem ég sagði áðan að það eru alls kyns takmarkanir á fjárfestingu og byggingum á herteknu svæðunum. Í því sambandi má geta þess að í bæ sem mun vera 15 km fyrir norðan Jerúsalem og heitir Ramala var byggð fullkomin fæðingardeild af Palestínumönnum sjálfum. Hún er búin að standa þar tilbúin í sjö ár en þeir hafa ekki fengið leyfi til þess að taka hana í notkun. Það dugir því líka lítið þó að þeir nái að fjárfesta í hlutunum ef þeir fá ekki að nýta þá. ,,4. Að herteknu svæðin verði losuð úr herkví og lokun þeirra aflétt, þannig að fólk komist m.a. til vinnu út fyrir svæðin.`` Í þessu sambandi er vert að hafa í huga að núna, a.m.k. um a.m.k. tveggja mánaða skeið, hafa öll herteknu svæðin verið algerlega lokuð af. Þau eru nánast í herkví og það er ekkert hægt að flytja frá þessum svæðum eða milli þessara svæða. Jerúsalem er t.d. lokuð og Palestínumenn sem vilja flytja annaðhvort vörur til Jerúsalem á markað þar, því að þar er auðvitað stór markaður, eða í gegnum Jerúsalem, þeir þurfa að fara í gegnum borgina en geta það ekki. Og það þýðir auðvitað ekkert að tala um frjálsa verslun eða frjáls viðskipti eða fríverslun við slíkar aðstæður. Það eru bara orðin tóm og þessu þarf öllu saman að breyta til þess að hægt sé að tala um það. Þessu vildi ég koma á framfæri við þingið þannig að þingmenn mættu gera sér grein fyrir því hvernig mannréttindamálum er háttað þarna. Það er auðvitað mjög mikilvægt. Þetta er pólitískt mál og taka þarf í því pólitíska afstöðu en líka að þingmenn geri sér grein fyrir því sértæka í þessu máli sem varðar þá verslun og viðskipti og þennan tiltekna fríverslunarsamning sem hér er verið að gera. Eins og bent er á í nál. minni hlutans hafa Ísraelsmenn þetta auðvitað í hendi sinni vegna þess að það er öryggisákvæði í þessum samningi eins og öllum öðrum fríverslunarsamningum. Við skulum bara minnast umræðunnar sem hér varð um öryggisákvæði í samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði. Við sögðum alltaf: Það verður að vera okkar réttur, skilyrðislaus réttur, að túlka einhliða hvenær við þurfum að beita þessu öryggisákvæði. Það er okkar að meta hvenær nauðsynlegt er að beita þessu öryggisákvæði ef við teljum að mjög brýnir hagsmunir liggi við og auðvitað gildir það sama í þessum samningi. Þar er slíkt öryggisákvæði og það hefur öðlast alveg nýja merkingu í þessum samningi vegna stöðunnar sem er í Ísrael. Í öryggisákvæðinu segir m.a.: ,,Ekkert ákvæði þessa samnings kemur í veg fyrir að aðili geri ráðstafanir sem hann telur nauðsynlegar: a) til að koma í veg fyrir uppljóstranir sem eru andstæðar mikilvægum öryggishagsmunum, b) til að vernda mikilvæga öryggishagsmuni . . . `` Menn geta auðvitað séð það sjálfir hvernig þessu mun verða beitt í Ísraelsríki sem býr í rauninni við hernaðarástand. Hvernig halda menn að slíku sé beitt? Ég held að það þurfi enginn að fara í grafgötur um að þetta mun hitta fyrir Palestínumenn á þessu svæði og þessi samningur mun á engan hátt, fæ ég séð, nýtast þeim eins og menn vilja þó kannski vona og halda fram. Ég vil að þetta komi hér fram og ég mun að sjálfsögðu greiða atkvæði gegn þessum samningi.

Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður vék að því að þetta væri að ýmsu leyti sambærilegt, viðskipti við Ísrael og Suður-Afríku, og ég skil hv. ræðumann þannig að hann sé í sjálfu sér ekki andvígur því að við gerum slíkan samning við Ísraela. Hann vill að slíkur samningur sé gerður en að uppfylltum ákveðnum skilyrðum, eins og hann vildi að viðskiptabanninu við Suður-Afríku yrði aflétt að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Í fréttunum fyrr í kvöld var sagt að það hefði orðið samkomulag í Suður-Afríku um að kosningar færu þar fram í síðasta lagi í apríl á næsta ári eins og margoft kom fram í ræðu minni og umræðum hér um Suður-Afríkumálið. Þá hefði væntanlega það skilyrði sem hv. ræðumaður setti fyrir því að við afléttum banninu á viðskipti við Suður-Afríku verið komið í framkvæmd núna miðað við þessar kvöldfréttir sem við hlustuðum á. Ég vil aðeins spyrja hv. ræðumann hvaða skilyrði það eru sem Ísraelar þurfa að fullnægja svo að unnt sé að mati hv. ræðumanns að gera slíkan samning við Ísrael. Að vísu hefur verið nefnt að í samningnum sé öryggisákvæði en ég skil ræðu hv. þm. þannig að það séu ekki þau í sjálfu sér heldur ástandið og staða Ísraela sem valdi því að hann telur ekki unnt að gera þennan samning núna. Ég vildi aðeins fá að glöggva mig á því hvaða skilyrði það eru sem Ísraelar þurfa að uppfylla svo að hv. ræðumaður geti staðið að slíkum samningi?

Virðulegur forseti. Það er misskilningur hjá þeim ræðumanni sem talaði áðan að ég væri tilbúin til að standa að gerð slíks samnings að fullnægðum vissum skilyrðum. Ég tel pólitískt ekki rétt að gera þennan fríverslunarsamning við Ísrael eins og málum er háttað þar, eins og mannréttindabrotin eru þar og eins og þeir hafa gengið gegn samþykktum Sameinuðu þjóðanna trekk í trekk. Pólitískt tel ég því rangt að gera þennan samning. Hins vegar bendi ég hér á ýmis atriði, nokkra áherslupunkta varðandi viðskiptamál Palestínu sem væri a.m.k. lágmark að reynt yrði að knýja á um áður en ríkjahópar, EFTA og EB, ganga til fríverslunarsamninga við ríki eins og Ísrael. Og þetta varðar þessi atriði sem ég talaði um, að inn- og útflutningur verði gefinn frjáls án milligöngu Ísraelsmanna, að leyfð verði bygging hafnar á Gaza, að Palestínumönnum verði leyft að fjárfesta á herteknu svæðunum, að herteknu svæðin verði losuð úr herkví og að frjáls viðskipti verði leyfð milli t.d. Jerúsalem og annarra hluta Palestínu. Þetta ætti a.m.k. að vera lágmarksskilyrði hjá ríkjum sem hafa þó staðið að ýmsum samþykktum Sameinuðu þjóðanna um ástand mála í Ísrael. En varðandi fréttirnar sem þingmaðurinn bar hér inn frá sjónvarpinu eða fréttatímum útvarpsins um kosningar í Suður-Afríku í apríl, þá er það engin ný frétt. Það lá fyrir þegar við ræddum málið hérna að menn vildu stefna á þessar kosningar í apríl. Nú veit ég ekki hvernig orðanna hljóðan var í fréttinni en það segir mér ekkert nýtt. Spurningin er: Er þessi dagsetning komin eða ekki eða eru menn bara að tala um að stefna á apríl? Ef það er bara stefna á apríl þá er það ekkert nýtt.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. ræðumanni fyrir hreinskilin svör. Það er alveg ljóst að ræðumaðurinn er þeirrar skoðunar að það eigi ekki að gera þennan samning og hann er á móti því almennt að gera slíka samninga við Ísraelsríki yfirleitt og þá er það í sjálfu sér afstaða. Ég er á öndverðum meiði. Ég tel að það sé forsvaranlegt og réttlætanlegt að gera slíka samninga við Ísraelsríki. Þess vegna erum við ósammála um það og mér finnst þá annað aukaatriði sem hv. ræðumaður sagði varðandi einhver skilyrði en ég skil það þá þannig að ræðumaðurinn hv. sé alfarið á móti því að slíkur samningur sé gerður við Ísraelsríki.

Virðulegur forseti. Ég verð nú að lýsa yfir undrun minni á því að formaður utanrmn. skuli telja þetta aukaatriði sem talin voru upp hér. Ef hann vill standa að þessum samningi, ef það er hans skoðun að það eigi að gera slíkan samning og hann vill standa að honum með sómasamlegum hætti og nota slíkan viðskiptasamning til þess að ná fram betra ástandi í slíkum löndum, eins og menn hafa sagt hérna bæði um fríverslunarsamninginn við Tyrkland og þennan, að þetta sé tæki til þess að koma á umbótum í þessum ríkjum, þá ættu þetta ekki að vera nein aukaatriði fyrir honum sem hér voru upp talin. Þetta eru grundvallaratriðin, virðulegur þm.

Virðulegi forseti. Þetta mál sem fyrir liggur hefur vakið nokkuð skiptar skoðanir og eðlilegt að við Íslendingar ræðum hvernig við tökum á því málefni að eiga samskipti eða viðskipti við þjóðir í fjarlægum heimshlutum, einkum ef við teljum að þær hagi sínum málum öðruvísi en við hefðum viljað að þær gerðu. En það er nefnilega málið, að þær hagi sínum málum öðruvísi en við hefðum viljað að þær gerðu. Staðreyndin er sú, virðulegi forseti, að við Íslendingar ræðum fremur sjaldan málefni Ísraels og Palestínu. Hvað okkur flest varðar höfum við alist upp við þá skoðun að þar sem Ísrael er núna hafi áður verið vagga okkar nútímatrúarbragða. Kannski bregður okkur fram eftir aldri til þessarar trúar ef hafa má það orð um það sem við álítum og vitum ekki betur. Þetta hefur skapað með nokkrum hætti tiltekna taug í okkur til gyðinga og annarra íbúa þessa heimshluta. Löngu seinna varð á meginlandi Evrópu gereyðingarhernaður, ákveðins stjórnmálaafls sem komst til mikilla áhrifa, gegn gyðingum hvar sem til þeirra náðist um gervallt meginlandið. Ég er þeirrar skoðunar að þessir atburðir hafi síðar vakið með Evrópumönnum, að okkur meðtöldum, nokkra samúð, iðrun eða tilhneigingu til yfirbótar gagnvart gyðingum. Ég hygg að þetta hafi stjórnað að nokkru leyti afstöðu okkar því við erum að taka afstöðu úr fjarlægð. Þingmenn halda að ég sé í hópi þeirra manna sem þekki vel ástandið. Ég veit að ég þekki það ekki vel þó að ég hafi komið á svæðið og séð nokkurn fjölda af einstaklingum, nokkurn fjölda af húsum og farartækjum, ræktarlönd og eyðimerkur. En ég hef ekki þá trú að ég þekki ástandið. Staðreyndin er þó sú, virðulegi forseti, að hverjum sem kynnist þessu ástandi að einhverju leyti, einkum á herteknu svæðunum, mun ekki blandast hugur um að öndvert við vonir okkar Vesturlandabúa um að þar mundi fyrir frumkvæði gyðinga sem hefðu kynnst okkar lýðræðishugmyndum rísa slíkt ríki að fyrirmynd vestrænna nútímaþjóðfélaga.  Við höfum um langt árabil viðhaft þá stefnu að semja um viðskipti og margþætt samskipti við ríki sem hafa beitt þegna sína, hvort sem þeir eru frjálsir, herteknir eða tilknúðir á annan hátt, slíkum aðskilnaði, ef ekki á grundvelli trúarbragða, ef ekki á grundvelli kynþáttar, þá á grundvelli stjórnmálaskoðana. Það er þess vegna ekkert nýtt, virðulegi forseti, að við ræðum þessi viðfangsefni. Þær lýsingar, sem hér hafa verið lesnar upp og eru eftir mér hafðar, eru eins og ég kynntist þeim og gat borið undir aðra einstaklinga, einstaklinga sem starfa á svæðinu á vegum alþjóðastofnunar, Sameinuðu þjóðanna, og á vegum fjölþjóðlegs sambands þingmanna í Evrópu. Þær upplýsingar eru staðfestar. Við erum varla að ræða það hér í kvöld hvort við breytum þeim í einni skyndingu með einhverri ákvörðun á hinu háa Alþingi Íslendinga, vitandi það að við erum ekki stórveldi hvorki í viðskiptum né öðrum þáttum alþjóðasamskipta. Hitt er staðreynd sem við eigum að ræða. Við eigum að gera okkur grein fyrir, þó í fjarlægð séum, að í Palestínu eru Palestínumenn, nútímaerfingjar þeirra sem í Biblíunni, hinni helgu bók, eru nefndir Filistear, þetta er sama orðið, þeir eru undirokaðir í sínu eigin landi. Ég þarf ekki að lýsa því frekar sem hér hefur verið haft eftir mér eða aðrir þingmenn hafa sagt um. Þær lýsingar eru réttar svo langt sem þær ná en þar gætir líka nokkurrar missagnar vegna þess að við þekkjum ekki svo gjörla til. Af því litla sem ég sá og heyrði þá heyri ég í salnum í dag missagnir. Palestínumenn hafa ekki í sínu eigin landi þau mannréttindi sem við teljum sjálfsögð og eðlileg. Þau hafa verið afnumin af aðvífandi herraþjóð. Og ástandið er þannig í dag að þeirra eigin opinbera stjórnsýsla, opinber þjónusta, samgöngutæki eða hvað annað sem við teljum sjálfsagt er allt lamað og óstarfhæft. Þess vegna vantar höfn á Gaza. Þess vegna vantar þær stofnanir sem rakið var í dag, að stofnun á vegum Sameinðu þjóðanna starfrækir, byggði og rekur með ótrúlega litlum tilkostnaði. En ég held samt sem áður, virðulegi forseti, að við þurfum að ræða hvernig við ætlum yfirleitt að standa að þessum málum. Ætlum við að gera það eitt að hafna viðskiptum og samskiptum við þetta fólk? Það liggur fyrir, virðulegi forseti, að við Íslendingar höfum lítinn áhuga sýnt á málstað Palestínumanna, minni áhuga heldur en grannþjóðir okkar á Norðurlöndunum. Efnahagslegir burðir okkar og lífskjör hafa að okkar eigin dómi ekki gert okkur það kleift að færa fórnir í formi aðstoðar við þróunarlönd nema í mjög takmörkuðum mæli, svo takmörkuðum að okkur hefur ekki alltaf þótt sæmd af. En sú geta sem við höfum samt sem áður þóst hafa til að gera slíkt hefur ekki dugað til að við gerðum það í áttina til Palestínu. Aðrar Norðurlandaþjóðir hafa lagt af mörkum aðstoð við Palestínumenn, aðrar en við. Ég hlýt að velta því fyrir mér, virðulegi forseti, fyrst við teljum sjálf að við höfum ekki efnahagslega burði til að styðja þetta fólk, hvað er þá í okkar valdi? Ekki erum við herveldi, ekki sendum við þangað menn með morðtól eða önnur kúgunartæki til að hrista gyðinga eða Palestínumenn eða einhverja enn þá aðra til þeirra skoðana sem við teljum að þeir eigi að hafa á eigin málum. Ég held við gerum ekkert af þessu, virðulegi forseti, og ég hef raunar þá trú að við höfum ekki vilja til þess. En hvað er þá í okkar valdi? Jú, það er í okkar valdi að eiga samskipti við þetta fólk, hvort heldur það eru gyðingar eða arabar. Við getum átt við þá viðskipti, við getum með samningum um slíka viðskiptahætti haft bætandi áhrif á ástandið vegna þess að við vitum af eigin raun að bætt lífskjör, aukið frelsi til viðskipta og athafna leiðir til minni árekstra í mannlegu samfélagi. Við þurfum ekki að fara lengra en til okkar forfeðra, fáeinar kynslóðir aftur í aldirnar, til að rekja þar þá þekkingu og reynslu mannsins aftur og aftur að flestar þær styrjaldir sem ekki voru háðar vegna trúarbragða voru háðar vegna lífskjara, vegna þess að árásaraðilinn, hver sem hann var, taldi grænna hinum megin fjallsins, hinum megin lækjarins, í annarra garði. Ég tel, virðulegi forseti, að við höfum reynslu af áhrifamætti þess að stofna til samskipta með þessum hætti við ólíkar þjóðir en ég tel það ekki skynsamlegt, ég tel það ekki sæmandi af okkur Íslendingum eða öðrum Vesturlandamönnum að reyna í sífellu að troða okkar lífsháttum upp á þjóðir annarra heimshluta. Og vel að merkja, í þessum heimshluta sem við erum nú að ræða, hverjir hafa talað þannig? Það eru ekki gyðingarnir, það eru arabar, Palestínumenn. Þeir segja aftur og aftur um okkur Vesturlandamenn: Þið viljið ekkert fyrir okkur gera fyrr en við tökum upp ykkar aðferðir. Ykkar lýðræðisaðferðir. En við höfum okkar eigin aðferðir, þið bara viðurkennið þær ekki vegna þess að þið notið sjálfir aðrar og hvorki þekkið né viljið þekkja okkar aðferðir. Skyldi þessi fáfræði okkar vera kannski mergurinn málsins í okkar garði? Ég held, virðulegi forseti, að við Íslendingar eigum að geta orðið sammála um að það er vænlegra til þess árangurs að hafa bætandi áhrif á mannlífið á þessum slóðum, að stofna til samskipta og viðskipta við fólkið. Með slíkum samningi, með ákvæðum hans getum við haft þessi áhrif, án hans höfum við engin. Afneitun og afskiptaleysi bætir ekkert. Það leiðir ekki til vonarinnar um einhvern árangur. Tilraunir til þess að beita menn valdi eða skoðanakúgun bæta heldur ekkert því það vitum við að hver sem fyrir slíku verður hann mun einhvern tímann brjótast undan því oki og taka upp sínar eigin aðferðir. Virðulegi forseti. Ég er einn þeirra manna sem taka undir álit meiri hluta utanrmn. sem leggur til að við staðfestum samninginn. Ég leyfi mér að benda á það aftur, virðulegi forseti, að í okkar nál. bendum við okkar embættismönnum á atriði sem við teljum að þeir þurfi að hafa í huga við framkvæmd þessa samnings. Það eru atriði sem urðum áskynja um vegna ábendinga araba, ekki gyðinga. Það er rétt sem hér hefur fram komið að félagið Ísland-Palestína bendir auk þess á önnur atriði sem það telur að þurfi að koma fram til þess að Palestínumenn geti stundað óháð viðskipti, viðskipti óháð valdi og stjórnun Ísraelsmanna. Það er vissulega rétt að Ísraelsmenn hafa beitt þá kúgun og margs konar ofríki til þess að hafa af þeim frelsi, frelsi til viðskipta, frelsi til þess að koma afurðum í verð, frelsi til bættra lífskjara. Ég sé ekki, virðulegi forseti, að við gerum nokkuð til að bæta þetta ástand nema að við göngum til samskipta við þetta fólk, eigum við það viðskipti, bjóðum því vonina um nýja markaði og hærra verð fyrir vörur sínar. Þess vegna, virðulegi forseti, mæli ég með staðfestingu þessa samnings.

Virðulegur forseti. Ég hefði skilið þessa ræðu ef málið væri þannig að við værum að gera fríverslunarsamning við Palestínumenn en tónninn allur í ræðu þingmannsins og hvernig hann lagði út af þessu hljómaði eins og þessi samningur snerist um fríverslunarsamning við Palestínumenn. Þetta er fríverslunarsamningur við Ísrael og það eru ísraelsk stjórnvöld sem hafa náttúrlega öll ráð í hendi sinni með þetta mál. Þingmaðurinn sagði að það væri ekki nýr blettur á okkar sæmd þó við gerðum svona samning. Við hefðum hingað til stundað viðskipti við ýmsar þjóðir sem hafa fótumtroðið mannréttindi og var væntanlega vísað þá til Austur-Evrópu og Sovétríkjanna fyrrum reikna ég með. Það kann vel að vera að það væri ekki nýr blettur á okkar sæmd en það er náttúrlega himinn og haf sem skilur að fríverslunarsamning og svo viðskiptabann. Það er himinn og haf sem skilur þar á milli. Að gera fríverslunarsamning hefur mikla pólitíska þýðingu fyrir þann sem fær samninginn og Ísraelsmenn hafa auðvitað notað samninginn sem þeir hafa haft við Bandaríkjamenn um langt árabil. Það er ekki nýtt að Bandaríkjamenn hafi haft fríverslunarsamning við Ísrael. Þingmaðurinn spurði: Hvað er í okkar valdi? Í okkar valdi er að eiga viðskipti, hafa áhrif með því að stofna til viðskipta. Ísraelsmenn hafa ekki verið í neinni einangrun, við höfum verið í miklum samskiptum við allar vestrænar þjóðir, við höfum verið í miklum samskiptum við Ísraelsmenn. Ég hef ekki séð að þeir hafi tekið upp neitt betri hætti við það. Hvernig á slíkur samningur að gera það að verkum að þeir taki þá upp betri hætti? Ég vil gjarnan fá einhverja útlistun á því. Þá sagði þingmaðurinn að við ættum ekki að troða lífsháttum upp á þjóðir annarra heimsálfa. Mannréttindi eru ekki afstæð. Þau eru ekki bara spurning um lífshætti, þau eru ekki afstæð mannréttindin. Þjóðir heimsins verða að koma sér saman um ákveðin grundvallarmannréttindi sem við gerum kröfu til að allar þjóðir standi við, eigi þess þær nokkurn kost. Það er ekki hægt að bjóða upp á einhverja afstæðishyggju í þeim málum, þá veit ég ekki hvað menn eru að gera í stofnunum eins og í Evrópuráðinu og annars staðar ef það á að vera boðlegt.

Virðulegi forseti. Ég held það sé rétt að við hugum að því að mannréttindi eru vissulega afstæð. Við Íslendingar höfum metið það þannig, við höfum tekið þátt í að viðurkenna að ríki sem ekki viðhafa mannréttindi með þeim hætti sem við teljum okkur gera, við höfum viðurkennt tilveru þeirra, við höfum viðurkennt sjálfstæði þeirra og fullveldi. Við erum ekki svona saklaus og við getum ekki haldið áfram eins og við séum að byrja lífið núna. Ég er þeirrar skoðunar, ég hef látið mína sannfæringu í ljós, að við höfum bætandi áhrif með því að eiga samskipti og viðskipti við fólk sem þarf að komast áleiðis í þessu atriði. Mannréttindi eru afstæð, það er að vísu mitt persónulega mat, en ég hygg að lífskjör vegi jafnmikið fyrir fólk sem býr við kröpp kjör eins og réttindi sem það nær ekki til. Ég tel það skipta miklu máli að við beitum ákvæðum samninga af þessu tagi, öðruvísi verða þeir ekki neinum að gagni, heldur ekki okkur. --- Það get ég tekið undir, virðulegi þingmaður.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hluta heilbr.- og trn. um frv. til laga um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar, nr. 96/1990, með síðari breytingum. ,,Nefndin hefur fjallað um málið og fékk hún á sinn fund Þorkel Helgason, aðstoðarmann heilbrigðis- og tryggingaráðherra, Margréti Tómasdóttur, framkvæmdastjóra Atvinnuleysistryggingasjóðs, Dögg Pálsdóttur, skrifstofustjóra í heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti, Pétur Sigurðsson, formann Atvinnuleysistryggingasjóðs, frá fjármálaráðuneyti Halldór Árnason skrifstofustjóra og Ólaf Hjálmarsson deildarstjóra, frá Landssambandi aldraðra Ólaf Jónsson formann og Guðríði Ólafsdóttur framkvæmdastjóra og frá Sjálfsbjörgu Jóhann Pétur Sveinsson lögfræðing, Tryggva Friðjónsson framkvæmdastjóra, Arnór Pétursson fulltrúa og Sigurrós M. Sigurjónsdóttur fulltrúa. Umsagnir bárust frá ASÍ, Bandalagi íslenskra sérskólanema, BSRB, BHMR, Búnaðarfélagi Íslands, fjármálaráðuneytinu, Hinu íslenska kennarafélagi, Kennarasambandi Íslands, Kvenfélagasambandi Íslands, Landssamtökum atvinnulausra, Læknafélagi Íslands, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Sjálfsbjörgu, Stéttarsambandi bænda, Vinnumálasambandi samvinnufélaganna, VSÍ og Öryrkjabandalagi Íslands. Nefndin leggur til að gerðar verði breytingar á frumvarpinu sem snúa að fjórum atriðum. Í fyrsta lagi verði 3. gr. laga um atvinnuleysistryggingar, nr. 96/1990, felld brott en meginhluti hennar verði felldur inn í 1. gr. laganna. Í öðru lagi verði uppsetningu og orðalagi laganna breytt þannig að þau geti heyrt undir hvern þann ráðherra sem ákveðið er í reglugerð um Stjórnarráð Íslands, nr. 96/1969. Er það gert vegna þess að fyrirhugað er að flytja atvinnuleysistryggingar til félagsmálaráðuneytis. Atvinnuleysistryggingar þykja eiga betur heima í því ráðuneyti sem fer með málefni er varða atvinnuleysi. Stefnt er að því að þessi breyting verði um næstu áramót. Í þriðja lagi er lögð til breyting á 11. gr. frumvarpsins sem varðar frádrátt elli- og örorkulífeyris, sem og örorkustyrks, frá atvinnuleysisbótum. Í fjórða lagi er lögð til breyting á gildistökuákvæði. Verður hér á eftir gerð grein fyrir hverri breytingartillögu um sig. 1. Lagðar eru til tvær breytingar á 1. gr. Annars vegar komi orðið ,,ráðherra`` í stað ,,heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra``, sbr. skýringar hér að framan. Hins vegar bætist við ný málsgrein sem áður var efnislega 3. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. 2. Lagt er til að 2. gr. verði breytt þannig að 3. gr. laganna falli brott ásamt 2. og 4. gr. 3. Lögð er til breyting á 4. gr. í samræmi við það sem áður hefur verið sagt um flutning atvinnuleysistrygginga til félagsmálaráðherra. Skal Tryggingastofnun ríkisins falið að gegna ákveðnum verkefnum nema ráðherra ákveði annað. Þá er lagt til að við 4. gr. bætist tvær málsgreinar sem eru samhljóða 2. og 3. mgr. 7. gr. laganna fyrir utan að síðari málslið 2. mgr. 7. gr. er sleppt en þar er kveðið á um að ráðherra skeri úr ágreiningi ef ekki næst samkomulag um þóknun til Tryggingastofnunar. Er lagt til að ákvæðinu verði sleppt vegna þess að samkvæmt breytingartillögum nefndarinnar gæti niðurstaðan orðið sú að um tvo ráðherra yrði að ræða. --- Annars vegar félagsmálaráðherra sem færi með framkvæmd laganna og hins vegar heilbrigðis- og tryggingaráðherra sem færi með málefni Tryggingastofnunar. 4. Þá er lögð til breyting á 6. gr. en efni 3.-5. tölul. á heima í einum tölulið. 5. Lögð er til breyting á 10. gr. í samræmi við væntanlegan flutning atvinnuleysistrygginga milli ráðuneyta. 6. Lagt er til að 11. gr. verði breytt þannig að elli- og örorkulífeyrir, svo og örorkustyrkur, skuli koma til frádráttar atvinnuleysisbótum. Það sem komi til frádráttar verði því einungis grunnlífeyrir og ígildi hans en ekki aðrar bætur lífeyristrygginga. 7. Lögð er til leiðrétting á 12. gr. 8. Lögð er til breyting á 13. gr. og vísast til skýringa í 5. tölul. hér að framan. 9. Loks er lögð til breyting á gildistöku laganna í 17. gr. en lagt er til að þau öðlist gildi 1. júlí nk. Ákvæði um sjálfstætt starfandi einstaklinga (2. mgr. 1. gr.) taki þó ekki gildi fyrr en 1. okt. nk. en vankantar munu vera á að það taki gildi fyrr sökum tæknilegra ástæðna. Meiri hluti nefndarinnar mælir með samþykkt frumvarpsins með þessum breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali.`` Undir þetta rita Sigbjörn Gunnarsson, Sólveig Pétursdóttir, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Sigríður A. Þórðardóttir og Björn Bjarnason. Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. heilbrrh. við 1. umr. þessa máls er um verulega réttarbót að ræða fyrir þá sem við atvinnuleysi eiga að etja verði frv. þetta að lögum. Í fyrsta lagi verður réttur til bóta úr Atvinnuleysistryggingasjóði ekki lengur bundinn við aðild að stéttarfélagi. Í öðru lagi hljóta þeir sjálfstætt starfandi, sem skilað hafa tryggingagjaldi af reiknuðu endurgjaldi síðustu 12 mánuði áður en þeir hættu starfsemi sinni, rétt til bóta með sama hætti og launamenn. Í þriðja lagi munu atvinnulausir geta komist undan 16 vikna biðtíma milli bótatímabila með því að sækja og ljúka námskeiðum í a.m.k. 8 vikur, sem sérstaklega eru ætluð atvinnulausum, Við meðferð málsins í heilbr.- og trn. urðu miklar og gagnlegar umræður og hef ég þegar að nokkru lýst þeim brtt. sem meiri hluti nefndarinnar leggur til. Talsvert var rætt um hvort setja bæri í lögin þau skilyrði sem þurfa að vera til staðar svo sjálfstætt starfandi einstaklingar teljist atvinnulausir. Niðurstaða meiri hlutans var sú að slíkt þætti ekki skynsamlegt þar sem um algjört nýmæli væri að ræða og umfangið nokkuð óljóst og því heppilegra að setja reglugerð um þessi efni. Nokkrar umræður urðu einnig um bætur til námsmanna að námi loknu. Í gildandi lögum um atvinnuleysistryggingar eru námsmönnum tryggð nokkur réttindi hafi þeir starfað í a.m.k. þrjá mánuði og stundað nám í ekki skemmri tíma en sex mánuði síðustu 12 mánuði. Þannig nýtur námsmaður samkvæmt gildandi lögum liðlegra hálfra bóta úr atvinnuleysistryggingum. Þá komu málefni fanga einnig til umræðu. Það var upplýst af framkvæmdastjóra sjóðsins að fangar geti geymt sér áunninn bótarétt, allt að tveimur árum án skerðingar. Hafa ber í huga í þessu sambandi að það mun vera venja að séu menn dæmdir til fjögurra ára frelsissviptingar sé afplánun að jafnaði tvö ár. Í nefndinni var rætt um hvort aðgreina bæri sjálfstætt starfandi og fleiri frá öðrum rétthöfum í reikningshaldi sjóðsins. Meiri hluti nefndarinnar telur óþarft að kveða á um slík bókhaldsatriði í lögum. Um sjálfsagt framkvæmdaratriði sé að ræða í rekstri sjóðsins. Virðulegi forseti. Mestar umræður urðu um 11. gr. frv. Þess ber að geta að frv. var upphaflega samið með hliðsjón af frv. til laga um almannatryggingar sem búist var við að yrði að lögum á þessu þingi. Það er sýnt að svo verður ekki. Meiri hluti nefndarinnar leggur til verulegar efnisbreytingar á greininni þannig að ekki fari á milli mála að aðrar bætur en grunnlífeyrir og ígildi hans skerði ekki rétt til atvinnuleysisbóta. Ég tel alvarlegt glapræði að fella 11. gr. í frv. burtu þar sem í 51. gr. gildandi laga um almannatrygginga eru ákvæði sem hér greinir, með leyfi forseta: ,,Að öðru leyti getur enginn samtímis notið nema einnar tegundar greiddra bóta samkvæmt lögum þessum eða lögum um atvinnuleysistryggingar.`` Meiri hlutinn telur nauðsynlegt til að tryggja hag öryrkja og ellilífeyrisþega að gera þær breytingar sem lagt er til. Verði 11. gr. felld út úr frv. og farið að gildandi lögum mundi einhleypur öryrki einungis njóta um 48 þús. kr. í bætur. Með þeirri breytingu sem meiri hlutinn leggur til mun sami öryrki hins vegar njóta bóta frá almannatryggingum og atvinnuleysistryggingum að upphæð um 64--65 þús. kr. Áþekkt mundi gilda um ellilífeyrisþega. Það má því ljóst vera að sú niðurstaða sem meiri hluti heilbr.- og trn. leggur til tryggir hag elli- og örorkulífeyrisþega hvað bætur varðar frá almannatryggingum og atvinnuleysistryggingum. Ég hef e.t.v. farið nokkuð fleiri orðum um þessi mál en æskilegt væri. Mér fannst hins vegar nauðsyn bera til að fara nokkuð vandlega yfir málið við 2. umr. til að taka af tvímæli. Verði frv. þetta að lögum nást fram gífurlegar rættarbætur fyrir atvinnulausa, réttarbætur sem margir, því miður allt of margir, bíða eftir. Ég tel brýnt að lögfesta þau ákvæði um breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar sem hér er mælt fyrir hið fyrsta. Eftir því er beðið. Ég legg til að frv. verði vísað til 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. minni hluta heilbr.- og trn. á þskj. 1270 og brtt. minni hluta heilbr.- og trn. á þskj. 1271. Minni hlutann skipa auk mín hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Ingibjörg Pálmadóttir og Margrét Frímannsdóttir. Nefndin hefur fjallað um málið og leitað umsagnar fjölda aðila, jafnt með því að senda málið út til umsagnar og eins voru kallaðir til fundar við nefndina fjöldi aðila. Í því sambandi vísast hér til nál. meiri hlutans í þeim efnum, hverjir þar mættu og hvert málið var sent. Það hefur komið æ betur í ljós að undanförnu að alvarlegir annmarkar eru á núgildandi lögum um atvinnuleysistryggingar. Það frv. sem mælt var fyrir á sínum tíma hefur nú tekið verulegum breytingum í meðförum nefndarinnar. Margar þessara brtt. birtast í áliti meiri hlutans og eru þær margar til bóta en þó er að mati minni hlutans ekki gengið nógu langt í þeim efnum. Þó að ljóst sé að frv. bætir að vissu leyti nokkuð úr verstu göllunum nær það að mati minni hlutans harla skammt. Um gildandi lög um atvinnuleysistryggingar hefur verið þokkaleg sátt og hægt hefur verið að notast við þau vegna þess að hér hefur ekki verið neitt atvinnuleysi. Menn hafa því aðeins þurft að búa tímabundið við þau lög sem í gildi hafa verið og atvinnuástand hefur ekki verið langvarandi. Stefna ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar í efnahags- og atvinnumálum er að festa í sessi mikið og viðvarandi atvinnuleysi og er brýnt að mati minni hlutans að breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar taki mið af þessum staðreyndum. Minni hlutinn gerir brtt. við einstakar greinar frv. í þeim tilgangi að tryggja réttarstöðu atvinnulausra og bæta lífsafkomu þeirra. Námsmönnum er veittur ákveðinn aðgangur að sjóðnum og jafnframt er reynt að tryggja að elli- og örorkulífeyrisþegar sem eru atvinnulausir verði ekki fyrir sérstakri skerðingu eins og frv. gerir ráð fyrir. Nokkrar breytingar hafa verið gerðar á frv. með þeim brtt. sem meiri hlutinn hefur lagt hér fyrir þingið þó svo að alls ekki sé nógu langt gengið í þeim efnum að mati minni hlutans. Í fyrsta lagi leggur minni hlutinn til tvær breytingar á 1. gr. frv. Annars vegar er gert ráð fyrir að tilgreind verði í greininni þau skilyrði sem þurfa að vera til staðar svo að sjálfstætt starfandi einstaklingar teljist vera atvinnulausir. Hins vegar er lagt til að við greinina verði bætt nýrri málsgrein um bótarétt þeirra sem lokið hafa eða hætt námi. Mikill fjöldi námsmana lýkur námi á ári hverju. Æ erfiðara verður fyrir þennan hóp að fá atvinnu, enda þrengist sífellt um á vinnumarkaði og atvinnuleysi eykst stöðugt. Því er nauðsynlegt að huga sérstaklega að stöðu þessa fólks við breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar. Þá þykir minni hlutanum einnig rétt að kveðið verði á um bótarétt þeirra sem sviptir hafa verið frelsi sínu í a.m.k. 12 mánuði með dómi. Er hér gert ráð fyrir að viðkomandi geti fengið bætur eftir að frelsissviptingu lýkur. Lagt er til að ráðherra setji nánari reglur um framkvæmd greinarinnar að fenginni umsögn stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs. Í drögum að reglugerð sem fyrirhugað er að setja á grundvelli þessara laga og er fylgiskjal með því frv. sem upphaflega var lagt fyrir þingið kemur fram hvaða skilyrði þurfa að vera til staðar til þess að sjálfstætt starfandi einstaklingur teljist vera atvinnulaus. Þar er m.a. tilgreint að viðkomandi þurfi að hafa hætt rekstri. Þegar fulltrúar Atvinnuleysistryggingasjóðs, stjórnarformaður og starfsmaður sjóðsins mættu til fundar við nefndina var eftir því gengið hvað átt væri við með því að viðkomandi einstaklingur hefði hætt rekstri því það var því miður allsendis óljóst. Dæmi var tekið af vörubílstjóra sem sjálfstætt starfandi einstaklingi. Viðkomandi einstaklingur hefði sennilega þurft að selja vörubílinn til þess að hann teldist vera hættur rekstri. Þó hann gæti hugsanlega átt bílinn áfram en hefði engar tekjur vegna þess að enga vinnu væri að hafa þá var ekki nóg að senda inn samkvæmt reglugerðardrögunum upplýsingar til skattayfirvalda um að engar tekjur hefðu orðið á viðkomandi tímabili. Þarna fannst minni hlutanum allt of langt gengið ef þessi reglugerð, sem þarna var um að ræða, hefði gengið í gildi að frv. samþykktu. Þess vegna fannst minni hlutanum sjálfsagt að taka það fram í 1. gr. frv. hvaða skilyrði þyrftu m.a. að vera þarna til staðar til þess að viðkomandi sjálfstætt starfandi einstaklingur teldist atvinnulaus. Lögð er til brtt. við 1. gr. frv. um að 2. mgr. orðist svo: ,,Sjálfstætt starfandi einstaklingar, sem tilkynnt hafa til opinberra aðila eða annarra aðila sem stjórn sjóðsins metur jafngilda að þeir hafi engar tekjur eða tekjuígildi af rekstri, og hafa ekki hafið störf sem launamenn og eru sannanlega í atvinnuleit, skulu eiga sama rétt til bóta úr Atvinnuleysistryggingasjóði og launamenn.`` B-liður þessarar greinar orðast svo í brtt. minni hlutans: ,,Við greinina bætist ný mgr. svohljóðandi: Þeir, sem lokið hafa námi, svo og þeir sem sviptir hafa verið frelsi með dómi í a.m.k. 12 mánuði skulu eiga rétt á bótum úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Þeir sem hætta námi, skulu þó ekki eiga rétt á bótum fyrr en 40 dögum eftir að þeir hætta námi. Ráðherra setur að fenginni umsögn stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs nánari reglur um framkvæmd þessarar greinar.`` Þarna er tekin upp þessi 40 daga regla sem gildir einnig um þá einstaklinga sem segja upp starfi sínu en verða atvinnulausir fyrir bragðið. Þarna er með öðrum orðum skapaður ákveðinn biðtími þannig að menn geti ekki eða fari ekki út í það að segja starfi sínu lausi til þess eins að fara inn á atvinnuleysisbætur. Gagnvart námsmönnunum gildir þetta þannig að námsmenn hætta ekki námi til þess eins að fara á atvinnuleysisbætur. Hins vegar er mjög mikill fjöldi manna sem lýkur námi og nú þegar þrengist um á vinnumarkaðinum og varla er nokkur möguleiki á að komast í vinnu þá er mjög mikilvægt fyrir þennan hóp að hann hafi aðgang að atvinnuleysisbótum. Þetta veit ég að allir doktorar sem hér sitja á Alþingi skilja manna best af þeirri ástæðu að þeir hafa lokið langskólanámi og hafa kannski ekki orðið fyrir því sama og menn sem eru núna að ljúka doktorsgráðum hingað og þangað um heiminn. Þeir eru að koma hingað í allt annað umhverfi heldur þeir hafa nokkurn tíma kynnst áður á Íslandi. Hér er enga atvinnu að hafa.  Í öðru lagi er lagt til að í 4. gr. verði nánar kveðið á um reikningshald Atvinnuleysistryggingasjóðs en gert er í frv. Minni hlutinn leggur til sömu breytingar og meiri hluti nefndarinnar til viðbótar því að í greininni verði kveðið á um að útgjöldum sjóðsins vegna þeirra manna sem hafa lokið eða hætt námi og þeirra sem sviptir hafa verið frelsi með dómi annars vegar og sjálfstætt starfandi einstaklinga hins vegar skuli haldið aðgreindu í reikningsskilum sjóðsins. Brtt. minni hlutans hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Við 4. gr. Efnisgreinin orðist svo: Tryggingastofnun ríkisins annast sjóðsvörslu, reikningshald og daglega afgreiðslu fyrir Atvinnuleysistryggingasjóð í umboði sjóðstjórnar og undir umsjá hennar. Sjóðstjórn er heimilt að ákveða annað fyrirkomulag með samþykki ráðherra. Útgjöldum sjóðsins vegna launamanna skal haldið aðgreindum í reikningum sjóðsins frá útgjöldum vegna þeirra sem lokið hafa eða hætt námi og þeirra sem sviptir hafa verið frelsi með dómi annars vegar og sjálfstætt starfandi einstaklinga hins vegar. Sjóðurinn skal greiða Tryggingastofnun þóknun fyrir þjónustu hennar samkvæmt samkomulagi milli aðila. Handbært fé sjóðsins skal ávaxta eftir því sem við verður komið í lánastofnunum á þeim stöðum þar sem fé sjóðsins fellur til.`` Meginhugsunin með þessari breytingu er sú að sjálfstætt starfandi einstaklingar verði aðgreindir frá launamönnum og námsmönnum og fyrrverandi föngum. Þetta er gert til þess að geta fylgst með hvernig tekjur berast til viðkomandi deilda í sjóðnum og hvernig útgreiðslurnar eru. Í þeim löndum þar sem slíkt fyrirkomulag er við lýði eða með svipuðum hætti og hér er lýst er þetta fyrirkomulag haft. Í þriðja lagi eru lagðar til breytingar á 8. gr. frv. þannig að umsækjandi haldi bótarétti sínum þótt hann komist ekki til skráningarstaðar sökum veikinda, enda séu veikindi sönnuð með læknisvottorði. Hér er um gríðarlega mikilvæga breytingu að ræða því að við 8. gr. í brtt. minni hlutans er gert ráð fyrir því að greinin hljóði svo, með leyfi forseta: 20. gr. laganna orðist svo: Til þess að öðlast bótarétt verði umsækjandi að láta skrá sig einu sinni í viku hjá vinnumiðlun. Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. er úthlutunarnefnd eða stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs heimilt að ákveða að á afmörkuðum svæðum og í tiltekinn tíma skuli skráning fara fram oftar en vikulega, enda verði slíkt talið eðlilegt með hliðsjón af atvinnuástandi. Nú veikist umsækjandi og heldur hann þá bótarétti sínum, enda séu veikindin sönnuð með læknisvottorði þótt hann komist ekki til skráningarstaðar. Stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs setur skráningarreglur samkvæmt þessari grein.`` Hér er um mjög mikilvæga breytingu að ræða af hálfu minni hlutans vegna þess að sé viðkomandi einstaklingur veikur og komist ekki til skráningar þá er það alveg skýrt að læknisvottorð sem viðkomandi einstaklingur framvísar þegar hann kemur næst til skráningar gildir sem sönnun fyrir því að viðkomandi hafi ekki komist til þess að láta skrá sig og missir þar af leiðandi ekki bæturnar fyrir þann tíma er hann kom ekki til skráningar. Í fjórða lagi leggur minni hluti nefndarinnar til að biðtími eftir atvinnuleysisbótum falli niður. Þetta er mjög mikilvægt, ekki síst í ljósi þess að atvinnuleysi er orðið viðvarandi hér á landi. Í frv. og brtt. minni hlutans er gert ráð fyrir því að biðtími eftir atvinnuleysisbótum, eftir hverja 260 daga sem einstaklingurinn fær atvinnuleysisbætur greiddar, skuli vera 16 vikur. Ekki eru atvinnuleysisbætur það háar, innan við 50 þús. kr. á mánuði, að það sé verjandi að láta einstakling sem er atvinnulaus vera án bóta í 4 mánuði á ári. Það hljóta allir að sjá að enginn getur búið við slíkar kringumstæður og þess vegna leggur minni hlutinn til að þessi biðtími eftir bótum falli niður, bótatímabilið verði samfellt en bætur greiðist ekki á laugardögum og sunnudögum. Ástæðan fyrir því að þetta er lagt til núna er sú að hér búum við orðið við viðvarandi eða langvarandi atvinnuleysi sem er til komið vegna þeirrar stjórnarstefnu sem þessi ríkisstjórn rekur. Í fimmta lagi er lögð til breyting á 2. gr. 23. gr. gildandi laga um atvinnuleysistryggingar, nr. 96/1990, með síðari breytingum, þannig að bótaþegum sem hafa börn sín yngri en 18 ára á framfæri á heimili sínu eða greiða sannanlega með þeim meðlag utan heimilis skuli að auki greidd 8% í stað 4% af hámarksdagpeningum atvinnuleysistrygginga. Með þessari breytingu fær hinn atvinnulausi greitt með hverju barni sem hann hefur á framfæri 170 kr. á dag í stað 85 kr. eins og nú eru greiddar. Það er með öðrum orðum verið að leggja til að atvinnuleysisbætur með hverju barni séu hækkaðar um helming. Ég held að það geti enginn rökstutt að hér sé verið að gera óraunsæjar tillögur eða yfirboð að því leyti að það kosti ekki meira en 170 kr. á dag fimm daga vikunnar að framfæra eitt barn. Í sjötta lagi er lagt til að 11. gr. frv. falli brott. Þetta er að mínu viti langmikilvægasta breytingin sem minni hlutinn leggur til. Ég trúi ekki fyrr en ég tek á því að ekki sé meiri hluti fyrir því hér á Alþingi að fella 11. gr. frv. eins og hún liggur fyrir eða brtt. meiri hlutans um það hvernig hann vill orða 11. gr. Ég trúi ekki öðru en það sé meiri hluti fyrir því að fella 11. gr. niður. Ástæðurnar eru þessar. Það er gert ráð fyrir því að bætur elli- og örorkulífeyrisþega dragist frá greiðslum almannatrygginga, þ.e. ellilífeyrir, örorkulífeyrir og örorkustyrkur, þessir bótaflokkar lækki bætur almannatrygginga.

Það er í lögum núna.

Það er ekki í lögum núna, hv. 17. þm. Reykv. Gangi hins vegar tillögur meiri hlutans og frv. eftir þá mun þessi hópur verða fyrir verulegri skerðingu. Eins og frv. var upphaflega var talið að þessi skerðing gæti orðið allt að 10 þús. kr. á mánuði fyrir elli- og örorkulífeyrisþega. Hins vegar hefur brtt. meiri hlutans mildað þessa skerðingu mjög, á því er ekki nokkur vafi. Hins vegar verður maður að spyrja sig þeirra spurninga að örorkustyrkþeginn, sá sem er með örorkumat á bilinu 50--65% og er metinn þannig að hann geti ekki stundað starf nema sem nemur á bilinu 50% og niður í 35% á almennum vinnumarkaði, fær í örorkustyrk innan við 10 þús kr. á mánuði, hvort það eigi að láta þessa upphæð lækka atvinnuleysisbæturnar. Það hljóta náttúrlega allir að sjá að þetta er alveg óraunhæft. Aftur á móti, af því að ég sé núna tillögur meiri hlutans, þá eru allt aðrar aðstæður þó að þær séu ekki góðar hjá ellilífeyrisþegunum og örorkulífeyrisþegunum vegna þess að þeir fá í ellilífeyri eða örorkulífeyri á hverjum mánuði á bilinu 40--50 þús. kr., en grunnlífeyririnn sem er í kringum 13 þús. kr. í dag, ég er ekki nákvæmlega með þá upphæð  Ég trúi því ekki að það verði nokkur hér í þessum sal sem standi að slíkri breytingu. Við þetta ákvæði frv. hefur komið fram mikil gagnrýni frá flestum þeim sem fengu málið til umsagnar, sérstaklega þó Landssambandi aldraðra, Öryrkjabandalaginu og Sjálfsbjörgu, landssambandi fatlaðra. Staðreyndin er sú að þegar þrengist um á vinnumarkaðinum --- og þetta var mjög ríkjandi viðhorf hjá þeim hópi sem kom í heimsókn til nefndarinnar --- að þegar þrengist um á vinnumarkaðinum og til uppsagnar kemur hjá fyrirtækjum eða stofnunum er hinum fötluðu og ellilífeyrisþegunum fyrst sagt upp. Það er gert í trausti þess að viðkomandi einstaklingar njóti bóta frá almannatryggingum. En hvað gerist með þeirri breytingu sem núna er verið að lýsa? Það er verið að skerða þær bætur. Gangi þessi skerðing eftir eins og frv. gerir ráð fyrir munu þeir líklega, þ.e. ellilífeyrisþegarnir og öryrkjarnir, flýta töku lífeyris úr lífeyrissjóðum en að flýta töku lífeyris úr lífeyrissjóðum um einn mánuð þýðir þegar fram líða stundir skerðingu um hálft prósent á því sem þessi hópur fær úr lífeyrissjóðunum. Einstaklingur sem er 67 ára og er sagt upp störfum fær skertar atvinnuleysisbætur. Hann fer þá leið að flýta töku lífeyris um þrjú ár. Þegar upp er staðið verður þessi sami einstaklingur fyrir 18% skerðingu á þeim lífeyri sem hann fær í framtíðinni greiddan út úr lífeyrissjóðunum, þeim lífeyrissjóði sem hann hefur lagt fé sitt í. Sama gildir um öryrkjann. Þessu til viðbótar er vitað um slík dæmi í fyrirtækjum og stofnunum þar sem einstaklingar hafa farið úr starfi sem hafa náð 67 ára aldri af því að þeir hafa viljað rýma störf fyrir yngra fólk, til þess að hleypa yngra fólki að, skapa því atvinnutækifæri sem hefur verið atvinnulaust. Þetta fólk hefur gert það í trausti þess að það gæti komist inn á atvinnuleysisbætur og hefur auðvitað reiknað það út að það muni fá þetta miklar atvinnuleysisbætur plús bætur almannatrygginga. Núna með þessari breytingu sem lögð er til, hvort sem það er frv. eins og það lítur út eða brtt. meiri hlutans, gerist það að þessi hópur hefur farið úr starfi á fölskum forsendum. Það er verið að koma í bakið á fólki með þessari breytingu. Það er of seint fyrir þetta fólk að snúa aftur, kannski nýbúið að fara úr starfi og rýma fyrir hinum yngri þá kemur þessi breyting og þess vegna leggur minni hlutinn til í 6. tölul. sinna brtt. að 11. gr. frv. falli brott. Í sjöunda lagi leggur minni hlutinn til að 2. mgr. 25. gr. laganna verði breytt þannig að ráðherra skuli setja reglugerð um skipun úthlutunarnefndar atvinnuleysisbóta til þeirra sem ekki eru í stéttarfélagi, eru sjálfstætt starfandi og þeirra sem lokið hafa eða hætt námi. Úthlutunarnefndin er skipuð með ákveðnum hætti í dag. Það er erfitt að gera sér grein fyrir því og nefndin hefði þurft mun meiri tíma til þess að geta áttað sig á því hvaða vettvangur það væri sem eðlilegast væri að skipaði slíka úthlutunarnefnd eða hvernig slík úthlutunarnefnd skyldi skipuð. Því er það lagt hér til að ráðherra geri þetta og þá verði tíminn notaður til þess að finna sameiginlegan vettvang fyrir þennan hóp. Í áttunda lagi er lagt til að við lögin bætist ákvæði til bráðabirgða um endurskoðun laganna. Skal henni lokið fyrir árslok 1985. Ég hygg nú að a.m.k. þeir þingmenn sem að þessu máli komu, í vinnslu heilbr.- og trn., hvort sem þeir skipuðu minni hluta eða meiri hluta séu sannfærðir um það að þau lög sem við höfum búið við og alveg verið sæmilega sátt við fram undir þetta vegna þess að það hefur verið markmið þeirra ríkisstjórna sem hér hafa verið að undanförnu að koma í veg fyrir atvinnuleysi. En núna þegar atvinnuleysi er viðvarandi þá sjá menn að það er ekki hægt að búa við þessi lög til lengdar og því þarf að stokka þetta upp og koma á nýjum og gjörbreyttum lögum. Við þessa endurskoðun leggur minni hlutinn til og telur nauðsynlegt að þegar lögin um atvinnuleysistryggingar verða tekin til heildarendurskoðunar eins og ákvæði til bráðabirgða gerir ráð fyrir verði staða bænda sem misst hafa stóran hluta fullvirðisréttar síns skoðuð alveg sérstaklega. Það eru kannski fáir aðilar sem sendu inn umsagnir til nefndarinnar sem hafa lagt jafnmikla vinnu í umsagnir sínar og bændasamtökin, en það skal viðurkennt að það er mjög erfitt að taka á því máli, í fyrsta lagi á skömmum tíma og í öðru lagi undir þeim kringumstæðum sem nefndin starfaði og við þann lagaramma sem við þurftum þó að miða okkar brtt. út frá.

Virðulegi forseti. Aðeins örstutt. Í ræðu minni hér á undan fór ég nokkuð skilmerkilega yfir þær ástæður sem liggja til grundvallar að þeim tillögum meiri hlutans að gera þær breytingar á 11. gr. sem þar getur. Ég sagði þá og endurtek til þess að það fari ekkert á milli mála, að ég tel alvarlegt glapræði að fella 11. gr. frv. út þar sem í 51. gr. gildandi laga um almannatryggingar eru ákvæði sem gera það að verkum að ef þeim lögum er fylgt þá geti enginn samtímis notið nema einnar tegundar greiddra bóta samkvæmt almannatryggingalögum eða lögum um atvinnuleysistryggingar. Verði ákvæði 11. gr. frv. fellt út eins og minni hlutinn leggur til þá væri mögulegt að beita þessu ákvæði. Hins vegar með þeim breytingum sem meiri hlutinn leggur til þá yrði það einungis grunnlífeyririnn sem yrði til skerðingar. Þannig mundi einhleypur öryrki njóta, ef bætur yrðu skertar samkvæmt 11. gr. eins og hún lítur út í frv., bóta að upphæð u.þ.b. 48 þús. kr. en með þeim breytingum sem lagðar eru til af meiri hlutanum mundu bæturnar nema 64--65 þús. kr. Þá hafa einnig í umræðum í nefndinni komið til tals og verið bent á og leitað svara við þeirri spurningu hvers vegna öryrkjar eða ellilífeyrisþegar eigi að njóta aukinna bóta umfram þá sem ungir eru og ófatlaðir. Ég læt mönnum eftir að meta það hver fyrir sig en meiri hlutinn leggur þarna til afar ákveðnar breytingar varðandi 11. gr. til þess að hagur öryrkja- og ellilífeyrisþega sé tryggður.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sigbjörn Gunnarsson, formaður heilbr.- og trn., gerði glögga grein fyrir tillögum meiri hlutans hér áðan. Ég hlustaði gaumgæfilega á það og það var allt saman rétt og satt sem þar kom fram. Hins vegar er það sem þingmaðurinn er að segja hér nú, alveg skýrt og umbúðalaust, auðvitað hótun gagnvart þeim sem hér eiga að greiða atkvæði og ef um það myndaðist meiri hluti að fella 11. gr. út þá er verið að hóta því að beita 51. gr. Þetta er auðvitað ekkert annað en hótun.

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu var ekki um neina hótun að ræða. Það er hins vegar verið að benda á að sé farið að þeim lögum sem í gildi eru þá sé það hugsanlegt. Ég hef engin efni til að hóta einu eða neinu, ég túlka ekki lögin. En það er alveg ljóst að sá möguleiki er fyrir hendi og tillögur meiri hlutans um breytingar á 11. gr. eru einmitt til komnar til þess að tryggja hag öryrkja og aldraðra eins og ég hef áður sagt.

Virðulegi forseti. Ég geri mér glögga grein fyrir því að það verður ekki hv. þm. sem beitir reglugerðarákvæðinu í þessu sambandi, varðandi 51. gr., það er hins vegar hæstv. ráðherra heilbrigðis- og tryggingamála sem það gerir. Ég segi við hv. þm. Sjálfstfl. og þá þingmenn sem hér mynda þennan meiri hluta á þinginu: Ef mönnum finnst það vera skynsamleg leið að ætla að beita 51. gr. þá skulu menn einfaldlega láta hæstv. heilbr.- og trmrh. bera þá pólitísku ábyrgð sem því er samfara heldur en að fara að samþykkja hér lög frá þinginu í þessa veru.

Virðulegi forseti. Mig langar að segja nokkur almenn orð áður en ég fer út í einstök atriði í því frv. sem hér er til umfjöllunar og brtt. minni hluta heilbr.- og trn. en ég er ein af þeim sem skila minnihlutaáliti úr heilbr.- og trn. og stend að þeim brtt. sem minni hlutinn gerir. Ástæðan fyrir því að þetta mál er til umfjöllunar er sú að það er komin upp alveg ný staða í atvinnumálum hér á landi eða ný staða í atvinnuleysi, getum við sagt, hér á landi. Það eru komnir nýir hópar til sögunnar sem hafa þurft að ganga í gegnum atvinnuleysi um lengri og skemmri tíma sem kannski var mjög óvanalegt á árum áður og við þurfum reyndar ekki að fara mjög langt aftur í tímann. Við getum nefnt fólk sem vinnur við verslun, þjónustu og eins ungt fólk. Þessir hópar eru að missa vinnu í æ ríkari mæli og atvinnuleysið er farið að herja allverulega á þessa hópa en eins og við vitum þá hefur alltaf þekkst hér á landi tímabundið atvinnuleysi sérstaklega, þá ekki síst meðal fiskvinnslufólks. Það hefur þó, eins og ég segi, yfirleitt verið tímabundið atvinnuleysi og verið tengt sveiflum í sjávarútvegi og sveiflum í efnahagsmálum almennt. Fyrir utan það að þarna eru komnir nýir hópar inn í atvinnuleysið þá er atvinnuleysi líka farið að gera vart við sig hjá fólki sem hingað til hefur verið mjög ,,stabílt`` eins og maður segir á vinnumarkaði, skiptir ekki oft um vinnu og vinnur kannski lengi hjá sama atvinnurekanda. Þannig kemur fram samkvæmt könnun sem Félagsvísindastofnun Háskólans hefur gert fyrir félmrn. að um 21% þeirra, sem svara í því úrtaki sem var allstórt, höfðu verið lengur en sex ár hjá síðasta atvinnurekanda þannig að þetta er hópur sem er mjög ,,stabíll`` á vinnumarkaði og ég held að það sé í könnuninni, ég er ekki með hana fyrir framan mig, að það sé um 70% fólksins sem hefur verið hjá sama atvinnurekanda í meira en eitt ár. Þá er það líka nýtt í þessu máli að atvinnuleysið er orðið langvarandi en 22% þeirra sem svara í þessari könnun hafa verið atvinnulausir lengur en í sex mánuði, lengur en í hálft ár. Tæplega fjórðungur hefur verið atvinnulaus lengur en í sex mánuði. 9% sem svara hafa lent í þessu 16 vikna tímabili, þessu fjögurra mánaða tímabili þar sem fólk er algjörlega án bóta og á ekki annarra kosta völ en að leita til sveitarfélaganna, til félagsmálastofnana eins og í Reykjavík og félagsmálayfirvalda í sínu sveitarfélagi um framfærslu. Fólk sem er vant því að hafa vinnu og hafa næga vinnu og hefur ekki þurft að treysta á aðra en sjálft sig. Þeir sem lenda verst út úr þessu atvinnuleysi, kemur fram í þessari könnun, er almennt verkafólk fyrst og fremst, þ.e. fólk sem hefur litla menntun sem kemur verst út úr þessu, að auki er það ungt fólk, það eru konur, það eru öryrkjar og aldraðir. Þarna sjáum við að það er alveg sama munstrið að koma upp hér á landi eins og í öllum löndunum í kringum okkur, það er ungt fólk, konur, fólk með litla menntun, öryrkjar, aldraðir, hinir svokölluðu jaðarhópar sem standa ekki mjög sterkir á vinnumarkaði, eiga ekki mjög ríkan stuðning á vinnumarkaði, þeir detta fyrst út. Þeir sem detta hins vegar síðastir út eru kannski þeir sem eru einmitt í svo miklum fjölda inni á Alþingi, þ.e. kvæntir, vel menntaðir karlar á miðjum aldri. Þeir eru í minnstri hættu að verða atvinnulausir. Ég held við hljótum öll að vera sammála um það að atvinnuleysi í okkar samfélagi og auðvitað í öllum samfélögum er algjörlega óþolandi og kannski ekki síst hjá okkur vegna þess að hér á landi er mjög rík hefð fyrir því --- og ég ætla ekki að mæla henni bót í sjálfu sér --- að þú ert það sem þú starfar. Fólk fær ekki sjálfsmynd sína í krafti þess sem það segir eða hugsar eða finnst, heldur fær það sjálfsmynd sína frá starfinu. Það er alltaf spurt: Hvað gerir þú? Þegar síðan ákveðinn hópur fólks er dæmdur til hjásetu í þessu vinnusamfélagi sem hér hefur tíðkast þá eru það mjög grimm örlög og við getum kannski gripið til samanburðar til þess að sjá hversu óþolandi þetta er. Það er jafnóþolandi að vera atvinnulaus eins og það væri að vera húsnæðislaus þar sem aðrir hefðu mjög rúmt húsnæði, eins og það væri að vera allslaus þar sem aðrir búa við allsnægtir. Atvinnuleysi gengur gegn grundvallarsjónarmiðum um jöfnuð, jafnrétti og mannréttindi og hlýtur því, ef það verður viðvarandi eins og margt bendir til og ef það verður eins útbreitt og þegar er orðið og jafnvel enn útbreiddara --- ef við erum komin upp í rúmlega 5% atvinnuleysi --- að vega gegn grundvelli þessa samfélags. Þess vegna er það ekki bara mikilvægt að ræða um atvinnuleysisbætur og löggjöf um atvinnuleysisbætur, heldur er það auðvitað fyrst og fremst mikilvægt að skapa ný störf. Það þarf auðvitað að gera með sértækum aðgerðum en ekki bara með því að skapa atvinnulífinu ramma eins og ríkisstjórnin hefur alltaf hamrað á. Virðulegur forseti. Ég vil nú segja það að ég sakna þess að hér skuli ekki sitja í salnum formaður heilbr.- og trn. Mér finnst það ekki vera ofverkið hans að sitja og hlusta á þegar minni hlutinn í nefndinni er að flytja sitt mál hér og vil ég nú bíða eftir því að hann verði kallaður í salinn. Eins og ég segi, það er mikilægast að skapa störf en við þurfum samt að tala um löggjöfina og þessi löggjöf sem við búum við í dag, þessi atvinnuleysislöggjöf, er auðvitað afurð samfélags þar sem var næg vinna, þar sem atvinnuleysi kom fyrst og fremst fram í tímabundnum verkefnaskorti, tímabundnu atvinnuleysi og það er kannski þess vegna sem þessi löggjöf okkar eins og hún er í dag er svo uppfull af refsingum, hún er svo refsiglöð. Það er fleira heldur en refsigleði sem einkennir hana. Hún er líka mjög takmörkuð og nær til mjög takmarkaðs hóps fólks, með öðrum orðum eingöngu til þeirra sem hafa haft hefðbundna stöðu launþega. Þess vegna er einmitt mjög mikilvægt að draga úr refsingunum, að taka fleiri hópa inn. Það þarf að taka tillit til aðstæðna fólks sem er mjög lítið gert hvort heldur er í löggjöfinni eða framkvæmd þessarar löggjafar, þá er ég ekki síst að tala um fjölskyldurnar, og það þarf að milda kröfur um skráningu fólks hjá vinnumiðlun og fella niður biðtímann, þennan 16 vikna biðtíma. En þegar ég tala um að milda kröfur um skráningu, þær eru mjög afgerandi í dag og ég bar fram fyrirspurn einmitt um túlkun á því ákvæði löggjafarinnar sem varðar skráningu, þá segir í löggjöfinni í dag, að atvinnulaus skuli skrá sig vikulega og það er túlkað þannig í dag af úthlutunarnefndum og stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs að ef einstaklingur kemur á þriðjudegi í fyrsta sinn og skráir sig atvinnulausan þá verður hann að koma í næstu viku eigi síðar en á þriðjudegi. Hann má ekki koma á miðvikudegi. Ef hann kemur á miðvikudegi þá missir hann bótaréttinn. Þetta eru auðvitað mjög stífar kröfur, ekki síst þegar þess er gætt að það skiptir afskaplega litlu máli fyrir hinn atvinnulausa, hvort það er mánudagur, þriðjudagur eða miðvikudagur. Nú eru allir dagar meira og minna eins og það skiptir kannski ekki svo miklu máli að fylgjast með þessu. Aðalatriðið er auðvitað að ef menn vilja halda fast í skráninguna að þeir komi einu sinni í hverri viku en ekki endilega vikulega, þ.e. á sama vikudegi og síðast. Þetta er gert til þess að ganga úr skugga um það og hafa það nú skýrt og skorinort að þessi tiltekni aðili sé í atvinnuleit vegna þess að hann á að koma á vinnumiðlunarskrifstofu og skrá sig í atvinnuleit. En þá veltir maður því fyrir sér hvaða tilgangi þjóna svo þessar vinnumiðlunarskrifstofur, þessi skráning. Fær fólk vinnu í gegnum þessa skráningu? Það kemur í ljós þegar þessi könnun er skoðuð sem ég var að vitna til hér til áðan að af þeim sem spurðir voru og voru komnir aftur í störf eftir atvinnuleysi höfðu aðeins 8,2% fengið vinnu í gegnum opinbera atvinnumiðlun. Og reyndar er rétt að taka líka til einkaatvinnumiðlanir vegna þess að aðeins 0,6% höfðu fengið vinnu í gegnum einkaatvinnumiðlun. Hinir höfðu annaðhvort komist aftur í sömu vinnu og þeir voru í og það á kannski ekki síst við um fiskverkunarfólk sem hefur þá verið í tímabundu atvinnuleysi eða menn höfðu orðið sér úti um vinnu í gegnum persónulegan kunningsskap, eftir auglýsingu í blaði eða farið sjálfir af stað og orðið sér úti um vinnu. Til hvers eru nú þessar stífu kröfur um að fólk mæti og skrái sig vikulega ef fólkið veit sjálft að það muni ekki fá neina vinnu í gegnum þessa miðlun, þá er þetta auðvitað eins og hver annar hégómi.  Ég var að tala um að milda kröfur um skráningu. Það er annað sem er mjög mikilvægt og hefur reyndar verið gert að nokkru umtalsefni hér og það er að fella niður þennan biðtíma, 16 vikna biðtíma sem er auðvitað ekki annað en það að í stað þess að fólk fái bætur í gegnum Atvinnuleysistryggingasjóð, þá er verið að vísa því yfir á framfærslu sveitarfélaganna. Hvert leitar fólk sem er komið á 16 vikna biðtímann og fær ekki atvinnuleysistryggingabætur? Það leitar auðvitað til félagsmálastofnana og félagsmálayfirvalda og það má nefna athyglisverðar tölur í Reykjavík, bæði fyrir janúar, febrúar og mars, þar sem einmitt kemur fram að rúm 40% af þeim sem leituðu til Félagsmálastofnunar eftir fjárhagsaðstoð voru atvinnulausir, þannig að ekki getur fólk lifað á loftinu. Það þarf einhvers staðar að reyna að verða sér úti um framfærslu og það er í rauninni bara verið að flytja vandann frá Atvinnuleysistryggingasjóðnum og yfir til sveitarfélaganna. Ég talaði um að það þyrfti að taka fleiri hópa inn og þá komum við einmitt að 1. gr. þessa frv. þar sem gert er ráð fyrir að sjálfstætt starfandi sem hafa hætt eigin atvinnurekstri skuli fá bætur úr Atvinnuleysistryggingasjóði og þá eftir tilteknum reglum. Þetta er nú mjög óljóst hvað átt er við varðandi þá sem eru hættir eigin atvinnurekstri og vantar í raun og veru algerlega skilgreiningu á því vegna þess að talsverður hópur fólks hefur verið í einhvers konar verktakastarfsemi hjá fyrirtækjum, unnið sem verktakar, skilar sjálft tryggingagjöldum og öðru slíku. Það leggur náttúrlega ekkert niður eða hættir ekki eigin atvinnurekstri þó að það lendi kannski í langvarandi verkefnaskorti og hafi ekki tekjur tímunum saman, þá getur það kannski illa sýnt að það sé hætt atvinnurekstri með formlegum hætti þannig að þetta þarf að skilgreina einhvern veginn og það þyrfti að skilgreina það í lögum þannig að fólk vissi þá út frá hverju það ætti að ganga. Þá tel ég mjög mikilvægt að taka námsmenn með vegna þess að fólk sem hefur lokið námi, menntað sig í tilteknum greinum jafnvel með starfsmenntun, þegar það kemur út úr skóla er það orðið þannig að það er mjög erfitt að fá vinnu og auðvitað þarf þetta fólk á framfærslu að halda eins og aðrir og engin ástæða til annars en að það öðlist þarna aðgang. Í því sambandi er rétt að benda á tryggingagjaldið. Hluti af tryggingagjaldi sem atvinnurekendur greiða er til Atvinnuleysistryggingasjóðs eða 0,15% af gjaldstofninum sem eru þá tekjurnar. Ef við tökum sjálfstætt starfandi einstakling sem reiknar sér endurgjald eins og gert er í dag, þá reiknar hann sér endurgjald kannski 80 þús. kr. á mánuði, það er launaliðurinn, 80 þús. kr. á mánuði. Af þessu borgar hann 0,15% til Atvinnuleysistryggingasjóðs eða kannski svona 1.200--1.500 kr. á ári. Í gegnum þessa greiðslu, 1.200--1.500 kr. greiðslu, öðlast hann svo tiltekinn rétt til atvinnuleysisbóta. Ég gæti nú vel ímyndað mér að ýmsir foreldrar eða námsmenn mundu greiða þetta til þess að fá þennan aðgang að sjóðnum af því að það eru ekki stórar upphæðir sem þarna er um að ræða sem þessir einstaklingar greiða og þetta kemur auðvitað fyrst og fremst úr ríkissjóði, framlagið í Atvinnuleysistryggingasjóð, að stærstum hluta til og engin ástæða til þess að vera að halda einhverjum tilteknum hópum utan þessa sjóðs. Auðvitað ætti 1. gr. að vera þannig að ef fólk er launþegar og hefur misst vinnuna og þá ætti það að koma strax inn á bætur en auðvitað ættu allir aðrir eftir tiltekinn tíma þar sem þeir eru sannanlega í atvinnuleit að komast þarna inn. Þetta held ég að sé m.a. mjög mikilvægt fyrir konur því að konur sem eru að koma út á vinnumarkað aftur eiga engan rétt á atvinnuleysisbótum jafnvel þó að þær séu atvinnulausar í raun, séu að leita sér að vinnu og fái hana ekki, þá eiga þær ekki innkomu þarna af því að þær hafa ekki greitt þetta tryggingagjald sem er eins og ég segi smáaurar í rauninni. Bændur eru hópur sem hlýtur að koma þarna líka til skoðunar, en það verður auðvitað að segjast alveg eins og er og viðurkennast að það er mjög erfitt mál í framkvæmd að taka á þeim hlutum. Nú hafa ýmsir bændur þurft að minnka verulega við sig, selja fullvirðisrétt og skera niður hjá sér, en þegar þeir hafa minnkað við sig, selt fullvirðisrétt, þá hefur verið ákveðinn launaliður inni í því og hann gildir kannski til ákveðinna ára þannig að í rauninni yrðu þeir búnir að skapa sér ákveðnar tekjur þar í gegn svo að það er flókið að taka á þessu máli. Þess vegna leggur minni hlutinn til að staða bænda verði sérstaklega skoðuð og bendum á það í sambandi við endurskoðunarákvæði sem við erum með þarna inni. Þá vil ég nefna læknisvottorð. Þannig hefur það verið að ef fólk fær vinnutilboð frá atvinnumiðlun og getur ekki heilsu sinnar vegna tekið þeirri vinnu sem til boða stendur og skilar um það læknisvottorði, þá hefur það verið tekið gilt. Nú á að fella þetta út og læknisvottorð eru sem sagt ekki tekin gild lengur. Þetta hlýtur auðvitað að vera eins og hver önnur vantraustsyfirlýsing á lækna landsins ef þeim er ekki treystandi til þess að gefa rétt vottorð. Ef þetta er ekki vantraustsyfirlýsing á lækna landsins, þá er þetta bara einfaldlega þannig að úthlutunarnefndir ætla að meta það sjálfar og ákveða það hvort tiltekinn einstaklingur sé heilsufarslega fær um að sinna tiltekinni vinnu eða ekki. Og það er þá bara geðþóttaákvörðun í hvert eitt sinn og getur kannski í litlum bæjarfélögum m.a. farið eftir því hversu vel mönnum nú líkar við hinn eða þennan aðilann sem fær vinnutilboðið. Þá vil ég benda á varðandi 10. gr. frv. þar sem lagt er til að ef atvinnulaus einstaklingur tekur námskeið í tiltekinn tíma, þá geti biðtíminn, þessi 16 vikna biðtími fallið niður, þ.e. ef hann tekur 8 vikna námskeið á hverju atvinnuleysistímabili. Þetta hljómar ekkert illa og virkar sem ákveðinn hvati á fólk að fara í endurmenntun og starfsmenntun, en hins vegar er þetta ýmsum annmörkum háð því að eins og segir hér í greininni: ,,Gefa skal atvinnulausum kost á að sækja endurmenntunar- og starfsþjálfunarnámskeið eða taka þátt í átaksverkefnum í a.m.k. 8 vikur á hverju bótatímabili. Sinni hinn atvinnulausi ekki slíkum tilboðum fellur hann af bótum að loknu hverju bótatímabili í 16 vikur.`` Og þá vaknar auðvitað sú spurning, hver á að gefa honum kost á að sækja endurmenntunar- og starfsþjálfunarnámskeið? Ef hann ekki finnur nú námskeið og enginn býður honum námskeið sem hann telur við hæfi, hvað þá? Hvað ef einungis bjóðast námskeið á daginn en það væri heppilegra fyrir þennan aðila að taka námskeið á kvöldin? Nú ætla ég að koma inn á fjölskylduaðstæðurnar og börnin vegna þess að mér finnst það mjög grimmilegt að túlka lögin þannig að ef kona, og ég segi kona vegna þess að það er staðreyndin að það eru konurnar sem hugsa um börnin, sem hefur verið í vinnu og haft barnið sitt t.d. í daggæslu hjá dagmóður missir vinnuna og til þess að komast nú af og spara tugi þúsunda, þá hættir hún að vera með barnið sitt hjá dagmóður. Þá er það túlkað þannig í ákveðnum tilvikum, ef úthlutunarnefndin kemst að því, annaðhvort í gegnum vinnutilboð eða vegna þess að hún getur ekki farið á námskeið, að hún standi ekki til reiðu á vinnumarkaðinum vegna þess að hún sé heima yfir börnunum, hún sé bundin yfir börnunum og hún standi ekki til reiðu á vinnumarkað að það varðar missi bóta. Þessar túlkanir hafa komið upp og það gæti mjög vel komið upp einmitt í kringum þessi námskeið. Það gæti verið heppilegra fyrir slíka konu að sækja námskeið á kvöldin og þó að hún sé ekki með dagmóður, þá gæti hún vel haft það einhvers staðar í bakhöndinni, að hún gæti fljótlega fengið pláss hjá þessari sömu dagmóður aftur eða þá hún getur haft einhverja ættingja í bakhöndinni sem hún getur þá leitað til ef vinna býðst. Og þetta er mjög grimmileg túlkun, finnst mér, gagnvart fólki, sérstaklega í okkar samfélagi í dag vegna þess að ódýr dagvistarpláss bjóðast einfaldlega ekki nema tiltölulega takmörkuðum hópi fólks. Það liggur nánast í augum uppi að ef foreldrar eru með barn í dagvistun, einkadagvistun hjá dagmóður og borga fyrir það kannski upp undir 30 þús. kr. á mánuði, þá liggur það nánast í augum uppi að þeir láta verða sitt fyrsta verk að spara þann kostnað fyrst þeir eru heima og atvinnulausir. En þetta held ég að geti eftir sem áður unnið mjög gegn konum, þetta með námskeiðin, ef þessi námskeið bjóðast ekki á tímum sem þeim henta. Þá vil ég benda á eitt tiltekið atriði sem er inni í 12. gr. frv. þar sem er kveðið á um það að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs skuli ákveða með hvaða hætti skuli úthluta til bótaþega sem ekki eru í stéttarfélagi og sjálfstætt starfandi. Nú er það þannig að í hverju stéttarfélagi er yfirleitt úthlutunarnefnd sem úthlutar til félagsmanna í þessu tiltekna félagi eða félagssvæði og stéttarfélögin eiga aðild að þessum úthlutunarnefndum og eru meira að segja með meiri hluta í þessum úthlutunarnefndum. En varðandi hina sjálfstætt starfandi, þá er ekkert um það í þessu frv. hvernig með þá skuli fara, hvernig úthlutunarnefndir skulu starfa og hvort þeir eigi einhverja aðild og þá með hvaða hætti að slíkum úthlutunarnefndum. En ég held að það sé mjög mikilvægt að koma því a.m.k. þannig fyrir að það sé ekki stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs sem úthluti þessu fólki. Það má ekki verða stjórn sjóðsins vegna þess að ef það er stjórn sjóðsins, þá er eini áfrýjunaraðilinn sem þetta fólk getur leitað til ráðherra og þá er ráðherra í rauninni kominn með einstaklingsmál inn á sitt borð, hvort einn eigi að fá atvinnuleysisbætur en ekki annar og það má ekki gerast að það fari þannig. Um elli- og örorkulífeyrisþega hefur verið rætt hérna af frsm. minni hlutans og það óréttlæti sem felst í 11. gr. frv. þar sem atvinnuleysisbætur eiga að skerðast ef einstaklingur fær ellilífeyri eða örorkubætur frá Tryggingastofnun ríkisins. Frsm. og formaður heilbr.- og trn. hélt því fram að brtt. sem meiri hlutinn gerði væri til þess að fullnægja réttlæti og mundi bæta þessi mál verulega. Hún breytir þó ekki því, virðulegi formaður, að ef öryrki sem hefur örorkustyrk, missir vinnuna og fer á atvinnuleysisbætur, þá skerðast atvinnuleysisbætur hans um hverja einustu krónu sem hann fær í örorkustyrk og það var bent á það, að þegar örorkustyrkurinn er svona 8--10 þús. kr. sem þýðir þá það að atvinnuleysisbæturnar skerðast um þessa upphæð, krónu fyrir krónu, og það er auðvitað ekkert réttlæti í því vegna þess að örorkustyrkur á fyrst og fremst að vera vegna aukins kostnaðar hins fatlaða. Hann hefur aukinn kostnað af því að vera öryrki, vera fatlaður rétt eins og fólk hefur aukinn kostnað af því að eiga börn og það fær barnabætur og barnabótaauka og það skerðir ekki atvinnuleysisbæturnar t.d. eða barnalífeyrinn. Þessi hópur er líka sérstaklega útmetinn vegna þess að það er hlutfallslega meira atvinnuleysi hjá þessum hópi en mörgum öðrum og þessi hópur á líka erfiðara með að fá vinnu heldur en ýmsir aðrir og það þekkja þeir kannski best sem hafa starfað á vinnumiðlunarskrifstofum hve erfitt er að fá vinnu fyrir þetta fólk. Ég reikna með og hef svo sem heyrt þau rök að þetta sé eitthvert réttlætissjónarmið, að það sé ekki réttlátt að einhverjir fái meira úr opinberum sjóðum en aðrir, en ég fæ ekki séð hvernig það getur verið réttlátt að atvinnuleysisbætur eigi að hafa meiri áhrif á elli- og örorkulífeyri en atvinnutekjur. Af hverju eiga atvinnuleysisbætur að hafa meiri áhrif til skerðingar en atvinnutekjur? Reyndar er það gert öfugt, þ.e. örorkulífeyririnn og ellilífeyririnn eru látnir skerða atvinnuleysisbæturnar. En þetta frv., vil ég segja, er til bóta þó að það séu miklum annmörkum háð og auðvitað viljum við reyna að bæta úr því og flytjum því þessar brtt. sem hér hafa verið kynntar rækilega. Áður en ég fer héðan úr pontu vil ég hins vegar benda á eitt tiltekið atriði og spyrja reyndar út í það af því að mér láðist það í nefnd, en eins og þingmenn sjá kannski, þá er 39. mál á dagskránni í dag breytingar á ýmsu lögum í heilbrigðis- og tryggingamálum sem varða EES og m.a. er ein af þeim breytingum sem þar eru lagðar til breyting á lögum um atvinnuleysistryggingar, nr. 96/1990, með síðari breytingum. Inni í þessu frv., þessum bandormi sem menn kalla sem svo, í heilbrigðis- og tryggingamálum, er verið að gera tillögu til breytinga á þeim lögum sem við erum líka að tala um hér núna og erum að fjalla um breytingar á þannig að við erum í raun og veru á dagskránni hér í kvöld tvö aðskilin frumvörp sem breyta lögunum um atvinnuleysistryggingar. Og það sem meira er, að í þessu frv. sem er inni í þessum bandormi vegna EES, er gert ráð fyrir því að 2. tölul. 1. mgr. 16. gr. laga um atvinnuleysistryggingar orðist svo að þeir skuli öðlast bætur sem dvelja hér á landi eða eru í atvinnuleit í EES-landi. Þ.e. Íslendingur sem er atvinnulaus á rétt á því samkvæmt EES-samningnum að fara út til Danmerkur, Portúgals eða Austurríkis eða hvert sem hann vill fara og fá greiddar bætur þar og síðan á skrifstofan í viðkomandi landi að rukka Atvinnuleysistryggingasjóð hér. Þetta er réttur hans, þetta er grundvallarréttur samkvæmt EES-samningnum. Ég sé ekki að þetta sé neitt tengt saman, þessi tvö frv. Þá er líka sagt í þessum bandormi að Atvinnuleysistryggingasjóði sé heimilt fyrir hönd þar til bærrar stofnunar í EES-landi að greiða ríkisborgara í EES-ríki, sem kemur hingað í atvinnuleit, atvinnuleysisbætur enda endurgreiðir sú stofnun sjóðnum þær fjárhæðir sem þannig eru reiddar af hendi. Ef t.d. atvinnulaus Dani kemur hingað til lands þá á hann að geta fengið atvinnuleysisbæturnar sínar greiddar út hjá Atvinnuleysistryggingasjóði hér og Atvinnuleysistryggingasjóður hér á síðan að rukka þann danska. Þetta er líka grundvallarréttur samkvæmt EES og ég vil fá að vita hvernig þetta tvennt á að tengjast saman.

Virðulegi forseti. Það er tvennt sem ég vildi sérstaklega minnast á í ræðu hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur. Það er í fyrsta lagi varðandi þau ákvæði í 10. gr. þar sem segir að gefa skuli atvinnulausum kost á að sækja endurmenntunar- og starfsþjálfunarnámskeið. Ég hygg að það hafi komið fram við meðferð málsins í nefndinni að ekki léki á því vafi að þar sem segir ,,gefa skal`` að það er Atvinnuleysistryggingasjóður eða úthlutunarnefndirnar á hans vegum sem eiga að sjá til þess að námskeið séu haldin eða viðurkenna námskeið sem kunna að vera haldin í þessum efnum. Hvað varðar bandorminn títtnefnda þá er alsiða að erfitt er að átta sig á því þegar mál koma hingað til þings í hvaða röð þau munu verða að lögum en til þess hlýtur auðvitað að verða vitnað eftir þeim reglum sem alsiða er á þingi. Hins vegar vænti ég þess að bandormurinn komi til umræðu á morgun og þá verði tekið á því í þeirri tímaröð sem um ræðir.

Virðulegur forseti. Varðandi þessi námskeið sem ég gerði að umtalsefni. Formaður heilbr.- og trn. sagði að starfsþjálfun sem er vistuð í félmrn. ætti að bjóða upp á þetta. Það eru út af fyrir sig góð og gild svör. En það er ekki endilega vístað þetta sé besta lausnin. Nú er þessi hópur mjög marglitur sem þarna er um að ræða, sem verður atvinnulaus, og það er ekki allt ófaglært verkafólk heldur getur þetta verið fólk með ýmiss konar bakgrunn og ýmiss konar starfsmenntun og fagmenntun. Mér finnst dálítið sérkennilegt að þetta skuli vera orðað með þessum hætti vegna þess að það gæti ekki síður verið mikilvægt að þetta fólk fyndi sér sjálft námskeið sem hentaði því og ætti vel við. En ef þetta er einungis um tilboð að ræða þá ætla ég ekki að gera athugasemdir við það.

Virðulegi forseti. Ég held að það hafi gætt örlítils misskilnings í andsvari hv. þm. sem talaði á undan. Það voru mín orð að ég teldi, og samkvæmt því sem fram hefur komið við meðferð málsins í heilbr.- og trn., að það væri Atvinnuleysistryggingasjóður og úthlutunarnefndir á hans vegum sem skyldu annast um eða viðurkenna námskeið í þessum efnum. Það er auðvitað ljóst, ef við nefnum einhvern lítinn stað úti á landi, að ef ekki reynist unnt að halda þar námskeið af einhverjum sökum þá hlýtur þessi réttur að falla niður. Það hlýtur að vera skylda úthlutunarnefndanna og stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs að sjá um að þetta sé gert.

Virðulegi forseti. Ef þetta er svarið, að það hljóti að vera skylda þeirra að bjóða upp á tiltekið námskeið og ef þeim takist það ekki þá falli þetta einfaldlega niður og þá þurfi þessi viðkomandi aðili ekki að taka námskeið, þá hefði auðvitað verið miklu réttara að kveða nánar á um það í lögunum því það þarf líka að skilgreina rétt fólksins sem fær bæturnar og á að sækja þessi námskeið. Það hefði þá verið miklu nær að kveða skýrt á um að standi þessu fólki þetta ekki til boða og ekki sé hægt að bjóða því það, muni það eftir sem áður halda sínum bótum.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Finnur Ingólfsson hefur gert grein fyrir nál. og þeim brtt. sem minni hluti heilbr.- og trn. leggur fram og við í minni hlutanum stöndum öll að. En þingmenn Alþb. hafa áður lagt fram frv. til laga um réttindi þeirra sem ekki hafa atvinnu. Þar var eins og í frv. því sem hér er til umræðu byggt á gildandi lögum um atvinnuleysistryggingar en einnig lagðar til breytingar á lögum um atvinnumiðlun og vinnumarkaðsmál. Helstu breytingar sem frv. okkar alþýðubandalagsmanna felur í sér eru í fyrsta lagi að allir hafi rétt á atvinnuleysisbótum enda hafi viðkomandi verið atvinnulaus í 4 vikur. Það frv. sem hér er verið að ræða, frv. hæstv. heilbrrh., opnar vissulega aðeins það kerfi sem við búum við en þó eru ákveðnir hópar þjóðfélagsþegna jafnréttlausir þar og áður, t.d. námsmenn. Minni hluti heilbr.- og trn. tekur hins vegar á því í þeim brtt. sem við leggjum fram og vonandi verða samþykktar hér. Frv. Alþb. gerði ráð fyrir að biðtími án bótagreiðslna milli bótatímabila félli niður. Minni hluti heilbr.- og trn. gerir einnig þá tillögu. Þar með eru ekki lengur tímamörk á því hversu lengi einstaklingurinn getur fengið atvinnuleysisbætur. Í ljósi þess atvinnuástands sem við búum nú við og erfiðrar fjárhagsstöðu margra fjölskyldna í landinu þykir okkur eðlilegt að biðtími án bóta verði felldur niður. Í frv. hæstv. heilbr.- og trmrh. er vissulega gert ráð fyrir að hægt sé að stytta þennan biðtíma með því að sækja námskeið sem atvinnulausum eiga að standa til boða en alls ekki er ljóst hver á að sjá um slík námskeið eða með hvaða hætti á að tryggja að þar sitji allir við sama borð, hvar sem þeir eru búsettir á landinu. Þá er í frv. Alþb. lagt til að Atvinnuleysistryggingasjóður verði sjálfstæð stofnun. Við teljum að í ljósi þess hve atvinnuleysið er orðið víðtækt þá sé nauðsynlegt að sjálfstæð stofnun fjalli um málið. Auk þess er í frv. okkar lagt til að atvinnuleysistryggingar verði fluttar frá trmrn. til félmrn. og sú tillaga er í raun tekin upp í tillögum meiri hluta heilbr.- og trn. en þar eru allar vísanir frv. á heilbr.- og trmrh. teknar burt. Eins og fram kom í ræðu hv. frsm. meiri hlutans áðan þá er þetta gert vegna þess að almennur vilji og samstaða er um að færa þennan málaflokk til hæstv. félmrh., jafnvel um næstu áramót. Því er sjálfsagt að styðja þessar orðalagsbreytingar meiri hluta nefndarinnar. Í frv. Alþb. er lagt til að bætur fyrir hvert barn á framfæri umsækjanda verði 12% af kauptaxta í stað 4% nú. Í tillögum okkar í minni hluta heilbr.- og trn. er lagt til að þetta hlutfall verði 8%. Í gildandi lögum missir hinn atvinnulausi rétt til bóta ef hann er veikur og kemst ekki til að skrá sig. Í tillögum Alþb. er miðað við að hann haldi bótarétti þar til hann kemst á bætur samkvæmt kjarasamningi eða öðrum lögum. Jafnframt er í þeim tillögum lagt til að það sé hlutverk stjórnar atvinnuleysistrygginga að tryggja að viðkomandi njóti réttar síns annars staðar áður en hann er strikaður út af atvinnuleysisskrá. Í brtt. minni hluta nefndarinnar er einnig lagt til að umsækjandi haldi bótarétti sínum þó hann komist ekki til skráningar sökum veikinda enda séu veikindi sönnuð með læknisvottorði. Um slíkt er ekki að ræða í frv. hæstv. heilbrrh. og ekki í brtt. meiri hluta nefndarinnar. Þá lögðum við alþýðubandalagsmenn til í frv. okkar að sá sem hefur nám eða tekur þátt í viðurkenndri starfsþjálfun á atvinnuleysistíma geti haldið bótum í allt að sex mánuði í stað sex vikna nú. Að sex mánuðum loknum væri stjórn sjóðsins heimilt að breyta stuðningnum í lán þannig að viðkomandi verði í svipaðri stöðu og þeir sem fá lán úr Lánasjóði ísl. námsmanna. Þá lögðum við til að heimilt yrði að breyta útreikningi, skráningu og útborgunarkerfi atvinnuleysistrygginga frá því sem er í dag. Núverandi kerfi er mjög þungt í vöfum og umsækjendum um bótagreiðslu fjandsamlegt og fráhrindandi. Þá er í frv. Alþb. um réttindi þeirra sem ekki hafa atvinnu lagðar til verulegar breytingar á gildandi lögum um vinnumiðlun og á lögum um vinnumálaskrifstofu félmrn. Þá gerðum við ráð fyrir að þegar í stað hæfist samræmd heildarendurskoðun á lögum um atvinnuleysistryggingar, vinnumiðlun og vinnumálaskrifstofu og að þeirri endurskoðun lyki fyrir árslok 1994. Þá teljum við nauðsynlegt að fara yfir allt sviðið varðandi réttarstöðu þeirra sem ekki hafa atvinnu t.d. hvað varðar sérstakar húsnæðis- og vaxtabætur. Húsnæðismál þessa hóps sem verður með degi hverjum fjölmennari, verður að taka til sérstakrar endurskoðunar. Það blasir við mörgum þeirra að missa húsnæði sitt vegna greiðsluerfiðleika. Það vakti vissulega vonir þessa fólks þegar tveir stjórnarliða á Alþingi, þeir hv. þm. Össur Skarphéðinsson og hv. þm. Sigbjörn Gunnarsson, formaður heilbr.- og trn., fluttu sérstakar tillögur til úrbóta fyrir þá sem eiga í greiðsluerfiðleikum. Sú tillaga kemur þó líklega ekki til afgreiðslu á Alþingi þrátt fyrir að margir hv. þm. hafi kallað eftir þeirri umræðu og afgreiðslu. Ég er farin að efast um að einhver alvara hafi fylgt þessum tillöguflutningi þessara tveggja hv. jafnaðarmanna, líklega aðeins verið fyrir fjölmiðlana. Það frv. sem hæstv. heilbrh.- og trmrh. flytur og hér er rætt er ekki niðurstaða heildarendurskoðunar eins og þeirrar sem við alþýðubandalagsmenn lögðum til að færi fram. Frv. bætir þó úr nokkrum verstu göllum gildandi laga. Hv. þm. Sigbjörn Gunnarsson sagði áðan að frv. fæli í sér gífurlegar réttarbætur fyrir þá atvinnulausu. Ég held að rétt sé að kalla hlutina sínum réttu nöfnum, þarna eru vissulega nokkrar úrbætur fyrir ákveðinn hóp þjóðfélagsþegna en ansi margir sem verða út undan. Það hefði mátt gera mun betur með því að tryggja rétt allra atvinnulausra til atvinnuleysisbóta. Sárast er þó að sjá að námsmenn eru enn úti og því vonast ég til að brtt. minni hluta heilbr.- og trn. þar sem námsmönnum sem hafa lokið námi eða hafa af einhverjum ástæðum neyðst til að hætta námi verði tryggður réttur til atvinnuleysisbóta. Þá getum við í minni hluta nefndarinnar ekki fallist á þá breytingu sem 11. gr. frv. felur í sér, þar sem gert er ráð fyrir sérstakri skerðingu á bótagreiðslum til elli- og örorkulífeyrisþega og það breytist ekki með brtt. meiri hluta nefndarinnar. Eftir þeim upplýsingum sem við höfum geta þessi skerðingarákvæði 11. gr. haft í för með sér allt að 10 þús. kr. tekjutap þessara hópa á mánuði eins og fram kemur í umsögn Öryrkjabandalags Íslands sem það sendi heilbr.- og trn. um frv. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Í 11. gr. frv. er fjallað um greiðslur til bótaþega lífeyristrygginga. Þar er lagt til að ný málsgrein komi inn í lögin. ,,Nú nýtur bótaþegi bóta úr lífeyristryggingum almannatrygginga og skulu þá bætur hans dragast frá greiðslu atvinnuleysistrygginga þannig að samanlagðar greiðslur lífeyristrygginga almannatrygginga og atvinnuleysistrygginga, nemi aldrei hærri fjárhæð en hámarksdagpeningum atvinnuleysistrygginga.`` Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. kemur fram að gert er ráð fyrir að bætur til lífeyrisþega skerðist um 10 þús. kr. á mánuði og er það reiknað til beins sparnaðar í útgjöldum ríkisins. Samkvæmt ákvæðum 11. gr. frv., sem vitnað er til hér að framan, er gert ráð fyrir að bætur úr Atvinnuleysistryggingasjóði skerðist sem nemi grunnlífeyri almannatrygginga. Með þeim hætti er í raun verið að hegna þeim öryrkjum sem stundað hafa atvinnu þar sem þeir fá í engu notið þeirra réttinda sem þeir hafa eðli málsins samkvæmt tryggt sér sem launþegar. Það hlýtur að teljast sanngjarnt að grunnlífeyrir almannatrygginga verði undanskilinn þeirri reikningsreglu sem fram kemur í frv. Öryrkjabandalag Íslands hefur áður mótmælt þeirri tekjutengingu grunnlífeyris sem tekin var upp á sl. ári, þau mótmæli skulu enn ítrekuð.`` Í umsögn fjárlagadeildar fjmrn. segir m.a.: ,,Ýmsar aðrar breytingar eru gerðar til að minnka útgjöld. Í fyrsta lagi má þar nefna að þeir sem eru 70 ára og eldri njóta ekki lengur bóta en fjöldi þeirra var 28 árið 1991, 48 árið 1992 og 47 í lok febrúar 1993. Samkvæmt upplýsingum frá Hagstofu Íslands gæti árlegur sparnaður numið um 20 millj. kr. Í öðru lagi á að takmarka greiðslur bóta til þeirra sem fá greiðslur frá lífeyristryggingadeild. Ef miðað er við að fjöldi atvinnulausra á aldrinum 67--70 ára sé 230 og að bætur til hvers þeirra lækki um 10 þús. kr. á mánuði er heildarsparnaður um 30 millj. kr. á ári. Ekki eru til tölur um fjölda öryrkja en líklega er hann ekki mikill og sparnaður því óverulegur.`` Það er ólíklegt að fjárlagadeild fjmrn. hafi haft þarna annað til hliðsjónar heldur en grunnlífeyri. Þessi brtt. sem meiri hluti nefndarinnar flytur hér breytir því engu um þessa niðurstöðu sem fjárlagadeild fjmrn. kynnir í umsögn sinni. Eins og fram kom í ræðu frsm. minni hlutans fá þeir sem hafa börn yngri en 18 ára á framfæri sínu eða greiða með þeim meðlag 4% af hámarksdagpeningum þ.e. 85 kr. á dag, rétt rúmlega fyrir einum lítra af mjólk. Hækkun sú sem við minni hlutinn leggjum til er ekki mikil, við leggjum til að þessi upphæð verði 170 kr. á dag eða fyrir um tveimur og hálfum lítra af mjólk. Ekki mikil hækkun en til bóta samt, sérstaklega með tilliti til þess að meðlagsgreiðslur voru hækkaðar verulega um áramót. Ekki hefði verið óeðlilegt að í frv. hæstv. ráðherra hefði verið tekið tillit til þess en svo er ekki og lengi höfðum við vonir um að meiri hluti nefndarinnar mundi e.t.v. gera það en það varð ekki heldur. Það er reyndar eins og allt annað. Þetta er skerðing á skerðingu ofan. Oftar en ekki bitnar það á þeim sem minnst hafa. Tillögur minni hluta nefndarinnar miða að því að draga úr eða afnema þau skerðingarákvæði sem þetta frv. felur í sér og snerta þennan hóp þjóðfélagsþegna. Þá leggjum við til að þeir sem hafa afplánað refsivist í 12 mánuði eða meira eigi að afplánun lokinni fullan rétt til atvinnuleysisbóta. Það var alveg rétt sem fram kom hjá hv. formanni heilbr.- og trn. og frsm. meiri hluta að í gildandi lögum er það svo að fangi getur geymt áunninn bótarétt í allt að 24 mánuði á meðan á refsivist stendur. Þetta hafa nokkrir einstaklingar vissulega getað nýtt sér. Hins vegar er það svo að margir afbrotamenn hafa lifað ákaflega rótlausu lífi --- og nú óska ég eftir að hv. formaður nefndarinnar hlusti og ég ætla að endurtaka þetta. Það er ljóst að mjög margir afbrotamenn hafa lifað ákaflega rótlausu lífi og haft stopula vinnu eða enga, áður en til refsivistar kemur. Uppsafnaður réttur þeirra til bóta er því enginn. Svo eru þeir sem fá lengri dóm en til tveggja ára. Þegar þeir hafa afplánað refsingu sína eiga þeir engan rétt til atvinnuleysisbóta. Það er oft og tíðum svo að erfitt reynist þeim sem afplánað hefur refsivist innan veggja fangelsis að fá vinnu þegar út kemur. Þetta þjóðfélag okkar er ekki sérlega vinsamlegt þessum hópi þegna sinn og oft og tíðum finnst mér að þó refsivist eða annarri refsingu sem ákveðin er af dómurum sé lokið og afbrotamaðurinn hafi tekið út þá refsingu sem honum var ákveðin fyrir þann verknað sem hann framdi, þá höldum við áfram að refsa viðkomandi með hegðun okkar, viðmóti og ákvörðunum. Þetta er slæmt og auðveldar ekki einstaklingum að hefja nýtt og betra líf án afbrota. Ég nefndi áðan að það er ekki auðvelt fyrir þann sem hefur afplánað refsivist um lengri eða skemmri tíma að fá vinnu og það má reikna með að á tímum vaxandi atvinnuleysis verði það enn erfiðara. Okkur ber að sjá til þess að sá sem situr í fangelsi hafi möguleika til vinnu eða náms. Því verður því miður ekki við komið í öllum fangelsum landsins en þó hefur ástandið batnað á síðustu árum. Margir refsivistarfangar stunda því vinnu innan veggja fangelsis á meðan á afplánun stendur en þessi vinna er ekki metin þegar ákveðinn er réttur til atvinnuleysisbóta. Þá gætu atvinnuleysisbætur hjálpað verulega þeim sem lokið hefur refsivist til að fóta sig aftur í samfélaginu og jafnvel forðað því að viðkomandi lendi aftur á braut afbrota. Ég beini því til hv. þm. að greiða atkvæði með brtt. minni hluta heilbr.- og trn. í þessum efnum. Frv. hæstv. ráðherra er á margan hátt meingallað. Það er merkilegt þegar hugsað er til allra þeirra stóru orða sem hann hafði um frv. okkar alþýðubandalagsmanna og væri vel þess virði að ræða það við hæstv. ráðherra sjálfan því það er ekki hægt að ætlast til þess að hv. fylgismenn hans hér beri ábyrgð á þeim hástemmdu yfirlýsingum sem hann lét frá sér fara en hann er því miður ekki staddur hér í kvöld. Eins og ég sagði áðan þá er ansi margt óljóst og ófrágengið í þessu frv. hans. Hver á m.a. að sjá um námskeiðahald sem boðað er í frv. fyrir þá sem eru án atvinnu? Hver er það sem ákveður og sér um úthlutun atvinnuleysisbóta til þeirra sem ekki eru í stéttarfélagi og þeirra sem eru sjálfstætt starfandi? Minni hlutinn telur nauðsynlegt að ráðherrann setji reglugerð um þessi atriði ekki síst í ljósi þess sem fram kemur í umsögn BHMR um þetta mál. Samband íslenskra sveitarfélaga varar við því í umsögn sinni að kostnaði við námskeiðahaldið sem boðað er verði velt yfir á sveitarfélögin. Það hefði þurft að leggja meiri vinnu í að laga frv. sem hér er til umræðu og einnig hefði verið æskilegt að lesa saman þau tvö frv. sem varða atvinnuleysistryggingar og lögð hafa verið fram ef þetta verk hefði átt að skila góðum árangri. Það var hins vegar ekki gert. Brtt. meiri hluta nefndarmanna eru til bóta en betur má gera. Þær umbætur felast í tillögum minni hluta heilbr. og trn. Ég ætla að síðustu aðeins að ítreka þá skoðun okkar alþýðubandalagsmanna að þrátt fyrir þær leiðréttingar sem felast í þessu frv. þá fari fram hið fyrsta samræmd heildarendurskoðun laga um atvinnuleysistryggingar, vinnumiðlun og vinnumálaskrifstofu og að þessi málaflokkur verði hið fyrsta fluttur í félmrn.

Virðulegi forseti. Aðeins út af ræðu hv. síðasta ræðumanns. Ég sagði hér áðan að um gífurlegar réttarbætur væri að ræða. Ég tel það gífurlegar réttarbætur þegar þúsundir manna sem hafa staðið utan atvinnuleysistrygginga komast að sjóðnum. Auk þess má benda á að útgjöld ríkissjóðs vegna þessa frv. munu aukast eftir því hversu atvinnuleysisstigið er hátt, frá 230 millj. miðað við 5,2% upp í 410 millj. eða þar um bil þó auðvitað verði erfitt að slá nákvæmri mælistiku þar á. Hvað varðar breytinguna þar sem felldur er niður réttur bóta úr 71 ári niður í 70 ár þá vil ég einungis geta þess að Ólafur Jónsson, formaður Landsambands aldraðra, tók undir þá breytingu og taldi hana eðlilega.

Virðulegi forseti. Vissulega felast ákveðnar réttarbætur í þessu frv., það höfum við talsmenn minni hluta sagt hér. Ef hv. þm. Sigbjörn Gunnarsson kallar þetta gífurlegar réttarbætur, hvað þá ef frv. fæli í sér þær réttarbætur sem okkur alþýðubandalagsmönnum finnst eðlilegar og höfum lagt til í okkar frv., þ.e. að allir landsmenn sem ekki hafa atvinnu eigi sama rétt? Það eru gífurlegar réttarbætur en það eru líka þær réttarbætur sem allur almenningur í landinu á heimtingu á. Auðvitað hefur þetta frv. í för með sér mikinn kostnað fyrir ríkissjóð. En ríkissjóður kemur líka til með að bera mjög mikinn kostnað vegna þess að fjöldi atvinnulausra eykst dag frá degi vegna aðgerðarleysis stjórnvalda. Ég held að hæstv. ríkisstjórn og hv. þm. þessarar ríkisstjórnar, sem styðja hana, væri nær að eyða tíma sínum í það að finna leiðir til úrbóta í atvinnumálum heldur en að vera að skerða rétt öryrkja og eldri borgara og spara þar einhverjar 20--30 milljónir.

Virðulegi forseti. Hv. þm. stjórnarandstöðunnar í heilbr.- og trn. hafa gert ágæta grein fyrir þeim brtt. sem minni hlutinn flytur og ég tel að þær séu allar mjög til bóta. Ástæðan fyrir því að ég kvaddi mér hljóðs var ekki síst sú að ég talaði hérna fyrir nokkrum vikum fyrir frv. til laga um réttindi þeirra sem ekki hafa atvinnu og felur í sér heildarendurskoðun á lögum um atvinnuleysistryggingar, vinnumiðlun og vinnumálaskrifstofu félmrn. Það sem ég hefði aðeins viljað leiða hugann að í þessu innleggi, virðulegur forseti, eru kannski fjögur atriði. Í fyrsta lagi ætla ég að hugleiða aðeins fyrir þá sem hér eru og mig og þingtíðindin það sem ég kalla vandann við að vera með tvö kerfi en menn eru hér að gera tillögu um tvö kerfi. Í öðru lagi ætla ég að fara aðeins yfir hvaða atriði úr frv. okkar alþýðubandalagsmanna eru komin inn í þessar breytingar meiri hlutans og/eða minni hlutans. Í þriðja lagi ætla ég að fara yfir gallana á upphaflegu frv. Sighvats Björgvinssonar en það er greinilega meingallað og illa unnið plagg, alveg ótrúlega illa unnið. Ég ætla ekki að nota orðin hrákasmíð eins og hæstv. ráðherra hefur notað um skjöl sem lögð hafa verið fram í þinginu en það er alveg með ólíkindum að ráðherra skuli leggja fram jafnilla unnið plagg og hæstv. heilbrrh. gerði. Ef frv. hefði verið samþykkt eins og heilbrrh. lagði það fram þá hefðu menn gert lögin um atvinnuleysistryggingar óframkvæmanleg og þar með afnumið í rauninni atvinnuleysisbótarétt í landinu. Svo illa var þetta frv. unnið að það er hreint alveg ótrúlegt. Hvað varðar hins vegar þann vanda sem uppi er núna og sem stafar af því að atvinnuleysi er orðið víðtækt vandamál þá stöndum við frammi fyrir því að við höfum verið með atvinnuleysistryggingakerfi sem miðast við það fólk sem hefur haft launavinnu og allt kerfið er byggt upp á því. Það stafar af því að verkalýðshreyfingin samdi um þetta á þenslutímum og þetta var líka endurskoðað á þenslutímum árið 1982. Þegar atvinnuleysið vex þá koma til sögunnar nýir aðilar, atvinnulausir, fólk sem aldrei hefur haft launavinnu. Þar er ég auðvitað að tala um einyrkja af ýmsu tagi t.d. menn sem hafa stundað atvinnurekstur, ég er að tala um námsmenn og ég er að tala um fleiri aðila. Ég sé að hv. heilbrn. hefur fjallað rækilega um þessi mál og í raun og veru lent í bersýnilegum vanda við að finna formúleringar, hvaða hópar eru það sem þetta á að taka til? Hæstv. heilbrrh. gerði upphaflega tillögu í þeim efnum, meiri hlutinn gerir svo tillögu um endurbætur á þeirri tillögu og minni hlutinn gerir tillögu um að þarna séu til viðbótar teknir inn námsmenn og fyrrverandi fangar. Í raun og veru er það þannig að menn eru hér í þessum frv. að taka inn hópa hvern á fætur öðrum, það eru einyrkjar, námsmenn og fyrrverandi fangar. Menn eru þarna að fást við hlut sem er að nokkru leyti alveg óleysanlegur. Þess vegna held ég að það hefði verið skynsamlegra að segja ósköp einfaldlega: Sá sem er atvinnulaus og hefur verið það í fjórar vikur en er að leita sér að vinnu á rétt á bótum úr Atvinnuleysistryggingasjóði þó hann uppfylli ekki vinnuskilyrði laganna að öðru leyti og sé ekki í stéttarfélagi. Ég held að það hefði verið miklu betri nálgun þessa máls heldur en sú tilraun sem hér er gerð til að taka inn eða út einstaka hópa. Samkvæmt frv., ef það verður samþykkt með þeim brtt. sem meiri hlutinn leggur til og ég tala nú ekki um ef minnihlutatillögurnar yrðu samþykktar líka, þá koma inn í þetta kerfi tveir hópar. Það eru annars vegar launamenn sem eru nákvæmlega taldir upp, hvernig þeir eiga að fá réttindi í lögunum eins og þau eru, og svo hins vegar hinir. Þá komum við að þeim vanda, segjum að launamaður hafi verið í hálfu starfi, segjum að hann hafi verið það í tíu ár, þá fær hann atvinnuleysisbætur samkvæmt lögunum, þ.e. hálfar atvinnuleysisbætur, helminginn af fullum bótum eða svo. Sá sem hefur aftur á móti verið með atvinnurekstur, segjum í eitt ár eða tvö eða þrjú og missir þann atvinnurekstur, hann á rétt á bótum strax samkvæmt þessu frv., hann á rétt á fullum bótum strax. Ég tel það út af fyrir sig eðlilegt. En menn sjá að það mun koma upp krafa hjá verkalýðshreyfingunni um að breyta þessu þannig að t.d. launamaður sem hefur verið í hálfu starfi, segjum í tíu ár, hann geti eftir tiltekinn tíma komist á fullar bætur eins og atvinnurekandinn kemst strax á samkvæmt þeim tillögum sem við erum hér að gera. Þess vegna held ég að það sé mjög mikilvægt ákvæði sem kemur fram í tillögum minni hlutans að þessi lög verði endurskoðuð fljótt og það verði lögbundið ákvæði. Ég hefði talið skynsamlegt af meiri hlutanum að vera með svona tillögu í sínum plöggum vegna þess að í raun og veru þá er greinilegt að þessi tvö kerfi, þetta kerfi sem við höfum og hið nýja, þau ganga ekki hlið við hlið mjög lengi vegna þess að þeir sem fá bótarétt eftir gamla kerfinu munu áður en langur tími líður segja: Þetta gengur ekki, við verðum að vera alveg sambærilegir við hina. Ég tel það auðvitað fullkomlega rangt sem hv. frsm. nefndarinnar sagði hér áðan að það væri verið að tryggja rétt öryrkja með þessari umdeildu grein, ég held að það sé 11. gr. í frv. Það er auðvitað ekkert verið að tryggja rétt öryrkja í sjálfu sér. Hins vegar er það rétt sem þingmaðurinn hefði kannski viljað sagt hafa að það sem um er að ræða er að ríkisstjórnin vill að menn séu í raun og veru jafnsettir bæði fatlaðir og ófatlaðir eftir því sem þetta er útskýrt hér af meiri hlutanum í nál. Það er alger forsenda þess að svona kerfi geti gengið upp að það séu helst sömu réttindi í báðum deildum sjóðsins ef svo mætti segja. Og af hverju segi ég í báðum deildum sjóðsins? Af því að menn eru að tala um að þetta verði að nokkru leyti aðgreind kerfi og ég er alveg sammála því að það verður að vera þannig. Í Danmörku reyndu menn um árabil að reka þetta í einum potti en það gekk ekki. Þar er núna um það að ræða að þeir aðilar sem eru atvinnulausir eiga í raun aðgang að tveimur kerfum eftir því hvort um er að ræða launamenn eða rekstraraðila, þ.e. þá sem hafa verið með verslun, fyrirtæki, dekkjaverkstæði eða hvað það nú er. Þetta er alveg í tveimur hólfum og það held ég að sé skynsamleg hugsun. Niðurstaða mín er sú að það sé mjög mikill vandi að vera með tvö kerfi í gangi. Það verði erfitt fyrir heilbrrn. eða það ráðuneyti sem fer með málin og það verði einnig erfitt fyrir Atvinnuleysistryggingasjóð að reka það og þess vegna muni menn mjög fljótt komast að því að endurskoða verður þetta allt alveg frá grunni. Tökum annað dæmi t.d. með úthlutunarnefndirnar. Hverjar eru þær? Þær eru á vegum verkalýðsfélaganna eins og þau eru. En samkvæmt hugmyndunum eins og þær liggja núna fyrir þá eiga allir að leita til þessara sömu nefnda með vissum hætti og ég er ekki viss um að það sé alveg heppilegt. Þar með er ég ekki að segja að það eigi að koma upp tvöföldu kerfi úthlutunarnefnda. Ég held að þær séu yfir höfuð allt of margar. Ég held að það þurfi að einfalda allt þetta úthlutunar-, stimpla- og reglukerfi eins og það leggur sig því ég held að það sé síst til þess fallið að efla sjálfstraust og andlegt þrek þeirra sem í þokkabót eru atvinnulausir. Ég vil vekja athygli á því, virðulegi forseti, að í þeim brtt. sem nú liggja fyrir eru viðurkenndar mjög margar af þeim brtt. sem þingmenn Alþb. fluttu. Þar er í fyrsta lagi fallist á að það eigi að taka inn fleiri aðila, þar á meðal einyrkja og slíka aðila. Í öðru lagi er fallist á það í raun og veru að það eigi að færa þetta til félmrn. Það er mjög mikilvægt atriði finnst mér að færa þetta til félmrn. sem er með vinnumiðlunina og vinnumálaskrifstofu félmrn. Enn fremur er fallist á það í þeim tillögum sem fram koma frá minni hlutanum að námsmenn séu teknir þarna inn og þar er líka talað um að breyta þeim reglum sem gilda um atvinnulausa sem verða veikir. Eins og kunnugt er þá missa þeir nú atvinnuleysisbætur ef þeir leyfa sér að verða veikir á meðan þeir eru atvinnulausir. Ég tel því að í frv. og brtt. meiri hlutans og minni hlutans felist að mörgu leyti ágæt afgreiðsla á þeim brtt. sem við alþýðubandalagsmenn höfum verið með þó þar vanti auðvitað talsvert margt. Það sem kom mér kannski ánægjulega á óvart í brtt. meiri hlutans er að þar er lagt til að flytja þennan málaflokk til félmrn. Það held ég að sé skynsamlegt en kom mér á óvart og ég er alls ekki viss um að það hefði verið gert ef hæstv. heilbrrh. hefði ekki verið í Genf. Frá þeim bæjardyrum séð er ég afar ánægður með að hæstv. heilbrrh. skuli vera úti í Genf. Þó ekki væri nema til þess að hægt sé að hafa um þetta mál kannski vitlegar umræður fyrir froðufellandi ræðum hans hér úr þessum stól. Bið ég hv. talsmann nefndarinnar að bera honum þessar hlýju kveðjur mínar. Varðandi frv. hæstv. ráðherra þá verður að segja alveg eins og er að það er alveg bersýnilega fullt af vitleysum. Það eru svoleiðis ótrúlegar vitleysur í frv. hæstv. heilbr.- og trmrh. Þar kemur t.d. fram að frv. er óframkvæmanlegt nema menn felli út úr lögunum 3. gr. laganna um atvinnuleysistryggingar. Menn höfðu ekki tekið eftir því í ráðuneytinu og það hafði hæstv. ráðherra heldur ekki gert þannig að málið var óframkvæmanlegt. Og hv. meiri hluti hvað gerir hann? Leggur meiri hlutinn til að þetta frv. heilbrrh. verði samþykkt? Ónei. Hvað flytur hann margar brtt.? Sex töluliði og þar undir eru alls tíu brtt. sem hv. meiri hluti heilbrn. flytur við þetta frv. heilbrrh. Svo illa er það unnið að meiri hlutinn neyðist til þess --- nei, hér er á baksíðunni líka, virðulegur forseti. Ég biðst innilega afsökunar á þessu þær eru greinilega fjórtán. Meiri hlutinn verður að flytja fjórtán brtt. til að leiðrétta vitleysurnar frá heilbrrh. Þetta er rosaleg frammistaða. Hann er samt búinn að vera með nefnd í þessu máli í eitt og hálft ár. Búinn að vera með nefnd í því að lesa þessi atvinnuleysistryggingasjóðslög í eitt og hálft ár og þegar frv. kemur þá er það svo vitlaust að meiri hluti nefndarinnar, Sjálfstfl. og Alþfl., verður að flytja fjórtán brtt. til að leiðrétta þetta. Ég vona satt að segja að hv. meiri hluti hafi fundið allar vitleysurnar þannig að ekki séu enn þá einhverjar fleiri í frv. eins og það lítur út. Ég hef út af fyrir sig meiri trú á meiri hlutanum samanlögðum heldur en ráðherranum einum, ég viðurkenni það. Það getur því vel verið að þetta sé miklu betra eins og það kemur frá meiri hlutanum heldur en eins og það kom frá ráðherra. Það kæmi mér ekki á óvart satt að segja. Út af fyrir sig má segja að það sé gott verk hjá meiri hlutanum að hafa staðið í því að vinna leiðréttingar á þessari vitleysu eins og kom frá hæstv. heilbrrh., alveg óbrúklegt frv., það var svo illa samið, með ólíkindum alveg. Ég ætla t.d. í þessu sambandi, virðulegur forseti, að víkja hér aðeins að einni grein frv. og það er síðasta málsgr. 10. gr. sem hv. 10. þm. Reykv. ræddi hér einnig fyrr í kvöld og snýr að 16 vikna biðtímanum. Við leggjum til að hann verði alveg felldur út. Það gerir heilbrrh. ekki, það er ekki tillaga um að fella biðtímann út. Menn skulu átta sig á því. Nema með skilyrði. Hvaða skilyrði? Því skilyrði að menn fari á námskeið. Hvaða námskeið? Enginn veit hvaða námskeið. Það stendur hér: Gefinn skal kostur á að sækja endurmenntunar- og starfsþjálfunarnámskeið. Hver á að gera það? Menntmrn., Atvinnuleysistryggingasjóður, báðir, starfsmenntunarsjóður? Hver? Það stendur ekkert um það. Ég tók eftir að talsmaður nefndarinnar sagði: Ef það háttar þannig til á einhverjum litlum stað úti á landi að það sé ekki hægt að bjóða námskeið þá eru menn undanþegnir þessari námskeiðakvöð og sleppa þá við 16 vikurnar. En það stendur ekki í frv. Það er skilyrði í þessu frv. eins og það stendur hér að 16 vikna bótalausi tíminn er enn þá inni nema menn sæki námskeið. Ég spyr: Gera menn ráð fyrir því að atvinnulaus maður á Raufarhöfn keyri inn á Akureyri til þess að sækja námskeið? Auðvitað ekki. Gera menn ráð fyrir því að atvinnulaus maður á Breiðdalsvík keyri upp á Hérað eða til Akureyrar eða fljúgi til Reykjavíkur til að sækja námskeið? Auðvitað ekki. Það er ekki það. Það er algjörlega óhjákvæmilegt að þessari grein verði breytt þannig að þar verði sagt fullum fetum: Þetta 16 vikna bótalausa tímabil er úti, það er strikað út. En það verður gefinn kostur á námskeiðum burt séð frá þessum tíma eða ekki og það er algjörlega fráleitt að hengja þetta svona saman. Þetta eru fullkomin handarbakavinnubrögð af hæstv. heilbrrh. í sambandi við málið að leggja það svona fram. Ég harma að meiri hlutinn sem hefur fundið fimmtán vitleysur í frv. ráðherrans skuli ekki hafa tekið eftir þessu og leiðrétt það líka. Það er fínt hjá meiri hlutanum að finna fimmtán vitleysur en þær eru örugglega fleiri, því miður. Eitt af því sem meiri hlutinn er t.d. að gera tillögur um er að þeir sem hafa verið í átaksverkefnum sleppi við þennan bótalausa tíma --- í átaksverkefnum. Það er fínt. Nú er hópur manna víðs vegar um land í átaksverkefnum og það er allt í einu búið að finna upp þá reglu að þegar menn séu búnir í þessum átaksverkefnum þá detti þeir inn á dauða bótalausa tímabilið. Núna er það t.d. með bæjarstjórn Akureyrar, svo ég nefni dæmi, að hún er skelfingu lostin yfir því að þegar átaksverkefninu er lokið þá verði þetta fólk algjörlega bótalaust, það detti inn á bótalausa tímabilið og menn eru að reyna að túlka gildandi lög með þessum hætti. Ég ræddi í dag við forseta bæjarstjórnar Akureyrar sem sagði mér frá þessu og satt að segja kom þetta mér mjög á óvart. Ég sé ekki að það sé nokkur stafur fyrir þessu í gildandi lögum en ég sé að menn róa fyrir þessa vík með því að nefna átaksverkefnin í síðustu mgr. 10. gr. Ég vil þrátt fyrir allt skora á hv. meiri hluta að reyna að velta því alvarlega fyrir sér að gera a.m.k. tvær breytingar í viðbót á frv. Í fyrsta lagi að lögskylda endurskoðun af því að tvöfalt kerfi gengur ekki lengi. Í öðru lagi að fella algjörlega niður þetta bótalausa tímabil og skilyrða það ekki með námskeiðum eins og hér er gert. Auðvitað gæti ég í sjálfu sér nefnt fleiri hugmyndir sem ég teldi að ætti að breyta úr tillögum meiri hlutans. Það er eins og t.d. í 16. gr. þar sem kemur fram ákveðin refsigleði af hálfu ríkisstjórnarinnar gagnvart þeim sem hafa misst atvinnu og gætu við tiltekin skilyrði misst bótarétt. Það er hlutur sem ég hefði talið að þyrfti að skoða mikið betur heldur en hér er gert. Ég vil þá að síðustu, virðulegi forseti, aðeins fara nokkrum orðum um að auðvitað hefðu þurft að koma til mörg fleiri atriði upp úr frv. okkar alþýðubandalagsmanna eða úr öðrum áttum ef menn vilja. Auðvitað er rétt sem hv. þm. Margrét Frímannsdóttir sagði að það hefði þurft að taka alveg sérstalega inn húsnæðismálin því greiðsluvandræðin hjá þessu fólki eru alveg ferleg og það er augljóst mál að húsnæði þessa fólks er í stórkostlegri hættu. Það er alveg rétt sem tveir hv. þm. Alþfl. hafa vakið athygli á hér að auðvitað væri nauðsynlegt að þingið tæki á þessu máli. Það hafa þeir, úr því sem formaður Alþfl. mundi kalla galna hluta Alþfl., Össur Skarphéðinsson og Gunnlaugur Stefánsson hv. þm., sem eru reyndar einir í þeim hluta finnst mér stundum. Þeir hafa flutt sérstaka tillögu um greiðslu . . . 

Er ég í galna?

Ég er að nota orðalag formanns Alþfl. um skæruliðana og terroristana en ég bæti prestinum við, með leyfi forseta, ég bæti honum við, ég vil heldur hafa hann í góðra manna hópi satt best að segja. Þá vill svo vel til að þessi tillaga hv. þm. Sigbjörns Gunnarssonar og Össurar Skarphéðinssonar kemur til atkvæða. Það er alveg ástæðulaust að gráta það, hún kemur til atkvæða. Hún kemur til atkvæða á þinginu klukkan tíu í fyrramálið vegna þess að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur verið svo hugulsamur að flytja tillögu um nýtt ákvæði til bráðabirgða við húsnæðisfrv. sem er á þessa leið: Á árinu 1993 skal starfa þriggja manna nefnd sem félmrh. skipar er undirbúi samningu laga um greiðsluaðlögun til aðstoðar fólki í verulegum greiðsluerfiðleikum. Nefndin skal kanna svipaða löggjöf á Norðurlöndum og afla upplýsinga um reynsluna af henni. Þingheimi gefst kostur á því, vegna þess að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur flutt tillöguna, að styðja þessa tillögu í fyrramálið. Ég vona að hv. flm. muni þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir það að gefa þingheimi kost á því að styðja þessa tillögu og ég skora á hæstv. félmrh. og aðra þingmenn Alþfl. --- Jafnaðarmannaflokks Íslands --- að beita sér fyrir því að þessi tillaga verði samþykt. Auðvitað þarf að taka á þessum málum. Hér voru menn í dag að tala um vanda sjávarútvegsins, menn voru að tala um vandamál atvinnurekstrarins og fyrirtækjanna í landinu, það er ekki vanþörf á því. Það er ekki vanþörf á því að krefjast þar aðgerða eins og stjórnarandstaðan gerði í dag. En ég tel að í raun og veru þá sé annað stórmál sem ætti að afgreiða ef þetta væri eitthvert alvöruþing sem fyndi til í stormum sinna tíða. Það ætti að afgreiða alvörutillögur um breytingar á reglum um greiðslur á tilteknum lánum til þess að leysa úr greiðsluvanda fólks. Þess vegna tel ég að það sé mjög mikilvægt og það er innlegg og hluti af þessu atvinnuleysistryggingamáli að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur komið þessari tillögu um greiðsluvandræði og greiðsluerfiðleikana inn í frv. um Húsnæðisstofnun. Að öðru leyti ætlaði ég ekki að bæta miklu við þetta þó auðvitað væri full ástæða til þess miðað við efni málsins. Það væri auðvitað full ástæða til þess að fjalla talsvert um atvinnuleysið, það hef ég áður gert í mörgum þingræðum. Ég tel að Alþb. hafi haft ákveðna forustu í þessu efni á þessu þingi. Þingið samþykkti í dag tillögu frá Alþb. um rannsóknir á afleiðingum atvinnuleysis. Sú tillaga var samþykkt hér með samhljóða atkvæðum og ber að þakka fyrir þann stuðning sem hún fékk þannig að þrátt fyrir allt þá tel ég að allir hv. þm., hvar í flokki sem þeir eru, geri sér fulla grein fyrir því að hér sé um að ræða alvarlegasta þjóðfélagsvandamál á Íslandi í dag. Menn greinir hins vegar á um hvaða leiðir er skynsamlegast að fara til þess að taka á vandamálum þessa fólks og menn greinir líka á um hversu langt á að ganga til að sækja peninga í þessum efnum, því það þarf að sækja fjármuni ef vel á að vera, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að það komi fram hér vegna orða sem féllu í garð hæstv. heilbrrh. á þá leið að við værum ekki að fjalla um tillögu um það að flytja atvinnuleysistryggingar yfir í félmrn. ef hann væri viðstaddur. Það er nauðsynlegt að fram komi að það var með fullum vilja hæstv. heilbrrh. að þessi tillaga var hér komin fram og raunar átti hann frumkvæðið að því. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að það komi hér fram. Mér finnst það líka ómaklegt sem fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni að hér sé um að ræða illa samið frv. og vísaði hann til nokkurra brtt. sem hafa verið til umræðu í kvöld. Þessar brtt. eru efnislegar breytingar sem verið er að gera á frv. sem komu til í meðferð nefndarinnar á málinu. Það er því ekki við þá embættismenn að sakast sem þetta frv. sömdu. Þeir embættismenn sem þetta frv. sömdu þekkja best til þessara mála, atvinnuleysistryggingamála og málefni Atvinnuleysistryggingasjóðs. Mér finnst hann þá líka vega að aðilum vinnumarkaðarins sem áttu þátt í því að semja þetta frv. Varðandi námskeiðin og bótalausa tímabilið og starfsþjálfunina sem hv. þm. nefndi þá er í undirbúningi á vegum heilbrrn. að skipulegga námskeið fyrir atvinnulausa og leggja fram tillögu um framboð á slíkum námskeiðum. Það er nefnd í gangi og hún á að skila fyrir 1. september. Ég vil einnig nefna að ef slík námskeið eru ekki í boði þá verður ekki gerð krafa sem hér kemur fram varðandi starfsþjálfun. Að lokum vil ég nefna það, virðulegi forseti, að varðandi starfsmenntun og skipuleg námskeið fyrir atvinnulausa þá hefur aldrei verið eins mikið af slíkum námskeiðum í boði og starfsmenntun og fjármagn til starfsmenntunarmála hefur aldrei verið eins mikið og á síðustu tveimur til þremur árum. Það hefur gert það að verkum að hægt hefur verið að skipuleggja námskeið á undanförnum tveimur til þremur árum fyrir um 6--10 þús. manns. Allra síðast vil ég segja, út af húsnæðismálunum sem blönduðust inn í umræðuna og tillögu sem hér liggur fyrir um greiðsluaðlögun, að þriggja manna ráðherranefnd er að skoða greiðsluerfiðleikamálin og hvernig hægt sé að mæta þeim og m.a. það sem hv. þm. nefndi um greiðsluaðlögun.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að sjálfsögðu að þriggja manna ráðherranefnd sé að störfum til að skoða þessi mál en það hafa þessir hv. þm. sem fluttu tillöguna greinilega ekki vitað. Ég tel engu að síður mikilvægt að Alþingi lýsi vilja sínum og ég mun fylgjast grannt með því hvort þingmennirnir fá leyfi til þess hjá Jafnaðarmannaflokki Íslands að styðja sína eigin brtt. þegar hún kemur til atkvæða hér á morgun. Varðandi námskeiðin þá vil ég bara segja það að hæstv. ráðherra segir nú og hæstv. heilbrrh. sagði það líka, ef námskeið eru ekki í boði þá halda menn bótum. Staðreyndin er hins vegar sú að það stendur ekki í frv. eins og það er. Það er alveg óhjákvæmilegt ef þetta er skilningur hæstv. ráðherra, sem ég dreg ekki í efa að er réttur, þetta er hennar skilningur og þetta var líka skilningur hæstv. heilbrrh. þegar hann mælti fyrir málinu og sömuleiðis hv. formanns nefndarinnar, ef ég man rétt, að þá bið ég þessa hv. þm. og hæstv. ráðherra í allri vinsemd um að velta því alvarlega fyrir sér hvort ekki er nauðsynlegt að skjóta hér inn einhverri lítilli breytingu á þessari málsgrein milli 2. og 3. umr. Varðandi það að hæstv. heilbrrh. hafi verið fylgjandi því að flytja málið til félmrn. þá þykir mér vænt um að heyra það, það er mjög skynsamleg tillaga. En ég verð að játa að viðbrögð mín stöfuðu kannski ekki síst af því að það kom mér mjög á óvart að hann skyldi vera þessarar skoðunar.

Virðulegi forseti. Út af því sem hv. síðasti ræðumaður nefndi að það þurfi að koma skýlaust hér inn að ef þessi námskeið standi ekki til boða þá sé ekki gerð þessi krafa um endurmenntun og starfsþjálfun. Þetta er ekki bara skilningur hæstv. heilbrrh. heldur einnig nefndarinnar sem fjallaði um það. Hún fjallaði alveg sérstaklega um þetta atriði og það var hennar skilningur að ef þessi námskeið væru ekki í boði þá yrði þessi krafa ekki gerð. Ég tel að ekki þurfi að setja það inn í lögin, það mætti setja það inn í reglugerð. Ég mun koma því á framfæri við hæstv. heilbrrh. að kveðið verði skýrt á um þetta í reglugerð og ég tel að það ætti að nægja.

Virðulegi forseti. Ég er ósammála hæstv. ráðherra um þetta mál. Úr því að hæstv. ráðherra vill ekki flytja þessa brtt. þá mun ég gera það og hún er þá einhvern veginn þannig orðuð: Nú eru námskeið ekki í boði og þá missir hinn atvinnulausi ekki bótarétt. --- Þetta komi sem nýr málsliður til viðbótar við síðustu mgr. 10. gr., þar með er málið skýrt og leyst.