Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur rætt þetta mál á nokkrum fundum og er meiri hl. sammála um að mæla með samþykki málsins eins og fram kemur í nál. á þskj. 959. Ég vil aðeins segja varðandi þau sjónarmið, sem fram koma í nál. hv. 1. minni hl. fjh.- og viðskn., Guðmundar Einarssonar, að það er misskilningur að það hafi sömu verkan að reglur um ríkislögmann séu staðfestar með reglugerð og að bein lagaákvæði séu um þau atriði. Það er ljóst að hæstv. fjmrh., þótt mikill sé fyrir sér, getur ekki bundið aðra ráðh. með reglugerð sem hann setur, heldur er nauðsynlegt, ef ákvæðin um ríkislögmann eiga að gilda almennt um ríkisstj., að ákvæðin verði lögfest. Ég vil gagnvart þeim tillögum sem hv. 3. þm. Reykv. flytur, brtt. hans á þskj. 975, aðeins segja það að auðvitað orkar tvímælis undir hvaða rn. embætti ríkislögmanns skuli heyra. Þetta er á ýmsa lund í ýmsum löndum. Ef ég man rétt heyrir embætti ríkislögmanns undir dómsmrh. í Noregi en hins vegar undir fjmrh. í Danmörku svo að þetta má hugsa sér með ýmsum hætti. Einnig er auðvitað hugsanlegt að þetta embætti sé undir forsrh. En eins og þetta frv. liggur fyrir er sem sagt gert ráð fyrir því að sá sami háttur verði á hafður og í Danmörku, að ríkislögmaður heyri undir fjmrh. Varðandi síðari lið í hans tillögum, um að ríkislögmaður skuli skipaður til sex ára í senn, vil ég aðeins segja að ég tel nauðsynlegt að þetta mál verði tekið upp í heild, hvort rétt sé að taka upp þá skipan að embættismenn séu ráðnir til ákveðins árafjölda, og vil mega vænta þess að hæstv. ríkisstj. beiti sér fyrir því að þau mál verði athuguð í heild á sumri komanda þannig að Alþingi geti tekið afstöðu til heildarlöggjafar um þau efni á því þingi sem kemur saman í haust. Ég vil, herra forseti, mæla með því að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir frá Ed.



Herra forseti. Ég ætla hérna að mæla fyrir nál. frá 1. minni hl. fjh.- og viðskn. sem er undirritað af Guðmundi Einarssyni. Það hljóðar svo: „Á síðari árum hefur orðíð sú þróun að löglærðir menn í fjmrn. hafa í vaxandi mæli flutt mál fyrir ríki og ríkisstofnanir. Þetta eru venjur sem hafa myndast í samræmi við ríkjandi tíðaranda en þurfa ekki að hafa frambúðargildi. Tilgangur frv. þessa er fyrst og fremst að staðfesta þann sið sem þannig hefur mótast, m. a. með setningu reglugerðar 6. mars 1984 sem kveður á um starfssvið „ríkislögmanns“. Skv. grg. virðist reyndar svo sem frv. sé flutt til staðfestingar á reglugerðinni. Starfshættir stjórnarráðs og ríkisstofnana hljóta að vera í sífelldri endurskoðun og það er nauðsynlegt að tryggja olnbogarými fyrir tilraunir, breytingar og aðlögun í samræmi við þarfir og hugmyndir hvers tíma. Að mati undirritaðs er því rangt að binda í lög starfsskipulag á þann hátt sem frv. gerir ráð fyrir. Með þessari lagasetningu er verið að leggja grunn að útþenslu ríkiskerfisins og geirnegla starfshætti þess. Undirritaður leggur því til að frv. verði fellt.“ Hér kemur sem sagt fram afstaða mín til þessa máls. Ég held af ýmsum ástæðum að ég hafi hérna nokkuð til míns máls. Í fyrsta lagi vildi ég aðeins segja varðandi málsmeðferð að það snýr nokkuð undarlega við að vera nú í þeim sporum á Alþingi að fjalla um frv. sem flutt er til staðfestingar á reglugerð. Yfirleitt er þetta nú hina leiðina að settar eru reglugerðir í framhaldi af því að Alþingi hefur sett lög. En hérna er sem sagt öðruvísi að þessu staðið. Ég vil líka segja varðandi starfshætti að það er umhugsunarvert fyrir nefndir þingsins að þær skuli fjalla þannig um mál að fyrst er sett í rn. reglugerð og auglýst í Stjórnartíðindum um að ákveðnu starfi sé komið á fót. Hér er t. d. auglýst í Stjórnartíðindum 6. mars 1984 að forseti Íslands hafi hinn 6. mars skv. till. forsrh. staðfest svohljóðandi reglugerð um breytingu á reglugerð nr. 96 31. des. 1969 um Stjórnarráð Íslands. Þar segir: „1. gr. Við lið 1 í 5. gr. reglugerðarinnar bætist nýr tölul. er verði 15. tölul. og orðist svo: 15. Fyrirsvar vegna málsóknar á hendur ríkissjóði og ríkisstofnunum og málsóknar þessara aðila á hendur öðrum þar sem fjárkröfur eru gerðar eða úrslit máls geta að öðru leyti haft fjárhagslega þýðingu fyrir ríkissjóð. Verkefni skv. þessum tölul. skulu falin sérstökum ríkislögmanni.“ Síðan - ef ég er farinn að kunna á kerfið rétt - hefur væntanlega starfandi ríkislögmaður samið frv. til laga um ríkislögmann. Þetta er síðan lagt fram á Alþingi. Síðan mætir starfandi ríkislögmaður á fund hjá fjh.- og viðskn. þegar fjallað er um frv. um ríkislögmann, embætti sem hann þegar situr í og hefur væntanlega samið frv. um.  Varðandi síðan málið sjálft, þ. e. að færa í lög á þann hátt sem ég hef hérna lýst starfsvenjur hvers tíma, það tel ég að sé mjög rangt. Hérna er um að ræða venju sem hefur myndast í gegnum tíðina. Það hefur sem sagt gerst að lögfræðingar á vegum fjmrn. hafa fjallað um kröfur og rekið mál eða varið mál fyrir hin ýmsu rn. Eins og segir í nál. er þetta venja sem skapast hefur en þarf alls ekki að hafa neitt frambúðargildi. Það getur vel verið að menn vilji hafa á þessu allt annan skikk innan fárra ára. Þess vegna finnst mér alrangt að negla þessa verkaskiptingu niður í lögum á þann hátt sem gert er hér. Ég held raunar að töfin, sem hefur orðið á þessu máli, sá tími sem hefur liðið frá því að málið var afgreitt úr n., sem er væntanlega í kringum 21. maí, og þangað til núna þegar það er loks rætt, sé sönnun þess sem ég er að segja vegna þess að á þessum tíma hefur komið maður eftir mann úr rn. og bent á að þetta gangi ekki upp vegna þess að þetta rekist á við ýmsa hluti. Ég held að það sé af þessum ástæðum alrangt að festa þessa hluti á þennan hátt sem gert er hér, ekki síst miðað við þær breytingar sem eru nú að verða á starfsháttum, starfsvenjum og starfsaðferðum. Ég held að menn séu bara að búa sér til hindranir sem þeir eigi síðan sífellt eftir að rekast á æ ofan í æ á næstu árum. Þess vegna legg ég eindregið til að þetta frv. verði fellt.



Herra forseti. Hér er frv. til 1. um nýja ríkisstofnun, frv. um ríkislögmann. Það er fimmta nýja ríkisstofnunin sem fjallað er um á fundum Nd. í dag. Það eru þrjár sem eru afkvæmi Framkvæmdastofnunar ríkisins, síðan er það ríkisendurskoðun sem er nú kannske komin til Ed. og svo er það ríkislögmaðurinn. Það er ástæða til að vekja sérstaka athygli á þessu, herra forseti. Ég flyt við þetta frv. eina brtt. Hún er á þskj. 975 og er annars vegar um það að embætti ríkislögmanns heyri undir dómsmrh. og hins vegar að ríkislögmaður verði aðeins ráðinn til sex ára í senn. Þessi till. varðandi það að embætti ríkislögmanns væri sjálfstæð stofnun sem heyrði undir dómsmrh. var flutt á því stigi málsins þegar ég gerði mér vonir um að meiri hl. n. vildi að einhverju leyti koma til móts við þær almennu gagnrýnisraddir sem heyrst hafa vegna þessa frv. Það hefur nú komið á daginn að meiri hl. n. kýs að halda sig við óbreytt frv. Ég mun þess vegna, herra forseti, draga til baka fyrri málsgr. brtt. á þskj. 975 en held mig við síðari málsgreinina. Í 2. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir því að ríkislögmaður fari með uppgjör bótakrafna sem beint er að ríkissjóði. Og í 3. gr. segir að ríkislögmaður geti falið hæstaréttar- eða héraðsdómslögmönnum utan embættisins meðferð einstakra mála að fengnu samþykki þeirrar ríkisstofnunar sem hlut á að máli. Hér er í raun og veru haldið mjög sérkennilega á hlutunum. Við skulum ímynda okkur að það gerðist að menntmrh. teldi nauðsynlegt að fara í mál við iðnrh. vegna verksmiðjunnar við Mývatn. Skv. orðanna hljóðan í þessu frv. er gert ráð fyrir því að ríkislögmaður flytji málið fyrir báða ráðh., farið bæði með sókn og vörn í sama málinu. Það getur verið að einhverjir lögfræðingar hafi komið að því að semja þetta frv., getur verið að það séu menn sem hafi próf í lögum. En ég hygg þó að allir sanngjarnir menn hljóti að viðurkenna að hér er óeðlilega á hlutunum haldið. Fyrir liggur umsögn frá Lögmannafélagi Íslands þar sem bent er á hvað þetta er í rauninni fráleitt, að ætla ríkislögmanni og embætti hans að fara með sókn og vörn í sama málinu. Í annan stað er í þessu undarlega frv. gert ráð fyrir því að ríkislögmaður ákveði hverjir fari með mál fyrir hönd einstakra ráðh. Það er verið að taka mál skv. þessu frv. að nokkru leyti af einstökum fagráðherrum og ríkislögmanni ættað að úrskurða hver fer með mál fyrir hönd fagráðuneyta. Þetta er auðvitað algjörlega fráleitt. Ég dreg í efa að ráðh. eins og hæstv. heilbrrh. og hæstv. félmrh., sem hér eru í salnum, hafi gert sér grein fyrir því að málarekstur sem hugsanlega er nauðsynlegt að standa í á vegum þeirra rn., við skulum segja þegar rn. væru varnaraðilar, sé fluttur yfir til ríkislögmannsins. Ég hefði haldið og tel eðlilegt að það sé til eitthvað sem heitir ríkislögmaður, það sé sjálfsagður hlutur eins og verið hefur. En hins vegar að ætla þessum sama ríkislögmanni og embætti hans að fara með öll mál, eins og hér er gert ráð fyrir, bæði í sókn og vörn fyrir hönd ríkisins, það kemur ekki til mála. Ég er sannfærður um það, herra forseti, að þegar menn sjá hvað þetta frv. er vitlaust - ef það verður að lögum og það verður gerð tilraun til að framkvæma það í einstökum rn. - þá munu viðkomandi fagráðherrar ráða sína lögmenn eftir hendinni og eftir þörfum þá og þá og eftir því hvernig málin liggja fyrir. Ég held þess vegna að það hefði verið rétt, herra forseti, að setja hér inn í 2. gr. ákvæði um það að ríkislögmaður fari með þessi mál að jafnaði en það sé ekki fortakslaust í öllum tilvikum. Ég vil inna eftir því: Væri frsm. meiri hl., hv. 2. þm. Norðurl. v., tilbúinn til þess að fallast á þá breytingu að hér væri talað um að ríkislögmaðurinn færi að jafnaði með mál en ekki í öllum tilfellum? Það getur ekki gengið upp. Ég vil svo sérstaklega endurtaka það sem ég benti á hér áðan að þegar tveimur rn. lýstur saman, menntmrh., skulum við segja, þarf að stefna iðnrh. út af botninum í Mývatni eða eitthvað þvíumlíkt, á þá ríkislögmaðurinn að fara með málið báðum megin frá? Það er auðvitað rugl. Ég vona að hæstv. iðnrh. eða aðrir fagráðherrar sem hér eru noti tækifærið meðan málið er til meðferðar enn í þinginu, þetta vitlausa frv., til að segja sig frá þessum vinnubrögðum. Því að ég er alveg sannfærður um að þeir muni ekki hlýða svona fortakslausum ákvæðum, enda stenst það ekki. Síðan er í 3. gr. þessa frv. - sem er mjög sérkennilegt og alveg óvenjulegt í löggjöf um eina stofnun eða embætti - tekið fram hversu margir sérfræðingar eiga að starfa við stofnunina. Það stendur: „Við embætti ríkislögmanns starfa auk hans allt að þrír lögfræðingar.“ Það er ákvörðunaratriði Alþingis hverju sinni við afgreiðslu fjárlaga hversu margir embættismenn starfa hjá hinum einstöku ríkisstofnunum. En hér er því slegið föstu að það skuli við þetta tiltekna embætti starfa þrír lögfræðingar.  Ég vil hins vegar taka fram að ég sé ekkert á móti því að það séu til lög um starfssvið ríkislögmanns. Ég er þess vegna ekki sammála hv. 4. landsk. þm. í þeim efnum. En mér finnst þetta frv. eins og það lítur út tæknilega illa úr garði gert. Ég held að það væri heppilegt ef hv. þm. og hæstv. ráðh. gerðu sér grein fyrir því hvaða vitleysa er hér á ferðinni þannig að ráðh. fái tök á því að segja sig frá þessum endileysum áður en málið fer í gegnum þingið því að ég er sannfærður um að þetta stenst ekki neinn praxís eins og þetta er fest hér á blað. Menn munu neita að beygja sig undir þetta í einstökum rn.



Herra forseti. Það var auðheyrt á hv. síðasta ræðumanni að það hefur verið erfitt að koma sér saman jafnvel um hin einstöku mál í þeim ríkisstjórnum sem hann hefur átt sæti í. Ég held að maður verði að búast við því að ríkislögmaður verði við beiðni ráðh. um það að annar lögmaður hafi með höndum sókn eða vörn af hálfu ríkissjóðs eða ríkisstj. ef hugur ráðh. stendur til þess. Ég held satt að segja að engum embættismanni muni detta í hug að standa gegn vilja ráðh. um slíka hluti. Ég hef því ekki áhuga á því efnisatriði og ég hygg að hitt sé miklu algengara að hæstv. ráðh. gangi yfir embættismenn en embættismenn gangi yfir ráðh. í slíkum málum. Ég er því ekki hræddur við þetta ákvæði. Var ég þó um skeið í vafa um réttmæti þess en ég hef íhugað það síðan og komist að þeirri niðurstöðu að nauðsynlegt sé að hafa frv. afdráttarlaust til þess að embætti ríkislögmanns standi undir nafni og til þess að það þjóni því sem til er ætlast. Varðandi einstök atriði, sem fram komu í ræðum þeirra þm. sem hér hafa talað, vil ég í fyrsta lagi aðeins segja það að varðandi þær bótakröfur sem hér er talað um þá er það meginregla hjá ríkissjóði að ríkissjóður eða stofnanir ríkisins vátryggi ekki sínar eignir þannig að undir embætti ríkislögmanns hljóta að falla ýmsar bótakröfur svo sem er hjá öllum þeim málflytjendum eða lögfræðiskrifstofum sem starfa á sviði tryggingaréttar. Umboð ríkislögmanns til þess að semja um bótakröfur er hvorki meira né minna en almennt gerist um málflytjendur, um lögmenn sem semja um slíkar kröfur fyrir tryggingafélögin. Ég held að sá ótti sé ástæðulaus að halda að ríkislögmaðurinn muni bæði vera í sókn og vörn í sama málinu. Ég skil ekki þennan hugsunarhátt en ég er ekki jafn kunnugur og hv. síðasti ræðumaður í ýmsum þeim löndum sem hafa fullkomnasta stjórnarskrá, svo að ég taki ríkin austan járntjalds sem dæmi. Má vera að þar sé löghelguðum ríkislögmönnum ekki aðeins ætlað að verja ríkið gagnvart sjálfu sér heldur muni sami maðurinn þar vera í sókn og vörn þegar ríkið yfirgengur einstaklingana. En það er mjög fjarri lagi að við séum hér að tala um þá hluti. En ég lít á þetta sem útúrsnúning. Auðvitað var þm. að gera að gamni sínu, auðvitað veit hann að ef tveimur rn. lýstur saman þá muni báðir ráðh. kjósa það og ríkislögmaður einnig að lögmenn utan rn. verði látnir fjalla um það mál ef ráðh. geta ekki komið sér saman. Það er sú venja sem ég hygg að verði tekin upp varðandi það.  Því er slegið föstu í 3. gr. að lögfræðingar skuli vera allt að þrír. Þetta er ekki nýtt í löggjöf, það eru áreiðanlega einhvers staðar til hliðstæð ákvæði, þau eru til t. d. varðandi dómstóla. Þar er slegið föstu hversu margir borgardómarar megi vera o. s. frv., hversu margir hæstaréttardómarar megi vera o. s. frv. Ég tel alveg sjálfsagt að binda með þessum hætti hversu margir lögfræðingar skuli starfa við embætti ríkislögmanns. Ég gæti vel hugsað mér að þessi tala væri jafnvel tveir. Ég tel nauðsynlegt að hafa aðhald í þessu efni og að því verði ekki gefið undir fótinn að þarna sé hægt að fjölga lögfræðingum taumlaust heldur sé nauðsynlegt að hafa þarna nokkurt aðhald. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta. En ítreka að ég legg til að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Mér fannst hv. 2. þm. Norðurl. e. vera að gera tilraun til að misskilja mig viljandi og mér fannst það hins vegar snjöll samlíking hjá honum þegar hann líkti þessu stjfrv. við hið sovéska kerfi. Ég hygg að fátt geti lýst þessari endaleysu betur þegar gerð er till. um það að sama embættið geti farið með sókn og vörn í sama málinu. Síðan segir hv. þm. og ég vek athygli á því: „Auðvitað hlýtur ríkislögmaður að verða við beiðni ráðh.“ Hann sagði: „beiðni ráðh. um það að aðrir flytji málið.“ Þvílík náð og miskunn að ríkislögmaður verði við beiðni ráðh. um að aðrir flytji málið. Undir hvern er ríkislögmaðurinn settur? Hann er settur undir fjmrh. og lýtur valdboði hans. Það stendur hér skýrum stöfum í þessum texta. Það er því fjmrh. sem ræður úrslitum um það hvaða lögmaður eða lögmenn það eru sem fara með málið í sókn eða vörn. Það er hann sem þarna ræður en ekki einstakir fagráðherrar vegna þess að að hinu leytinu til er ríkislögmaðurinn að troða sér inn á þeirra svið. Mér er auðvitað sama þó að stjórnarmeirihlutinn vilji samþykkja þetta sovéska kerfi hér, hann um það. En ég er að reyna að benda mönnum á hvað þetta er vitlaust. Ef þeir vilja ana í gegn með þessa vitleysu þá verða þeir að hafa það. En það verður þá ekki sagt að þeim hafi ekki verið bent á hvers lags rugl þetta er hér við umr. í þinginu. Þeir vita hvað þeir gera þegar þeir samþykkja þessa endaleysu. Þess vegna verður ástæðulaust að fyrirgefa þeim þegar þeir fara að brjóta þessi lög sjálfir vegna þess að þeir geta ekki hlýtt þeim, þau eru óframkvæmanleg, þau eru svo vitlaus. Ég harma það að hv. 2. þm. Norðurl. e. skuli ekki vilja koma til móts við þau sjónarmið sem hér eru flutt varðandi einstakar lagfæringar á þessu frv., sanngjarnar ábendingar. En ég tók eftir því sem hann sagði um 3. gr. frv., að honum fannst þetta gott ákvæði, þessi nýlunda að það skuli starfa allt að því þrír lögfræðingar við embætti ríkislögmanns. Er ekki rétt þá ef þm. vill vera sjálfum sér samkvæmur að hann flytji frumvarpsbandorm um það hvað eiga að vera margir embættismenn, lögfræðingar. viðskiptafræðingar. verkfræðingar, ritarar o. s. frv. við hvert einstakt embætti ríkisins? Það er ákaflega óvenjulegt að vera inni með ákvæði af þessu tagi og auðvitað á að strika það út. En af einhverjum ástæðum hefur stjórnarmeirihlutanum verið svo mikið niðri fyrir að koma þessu máli fram að hann hefur ekki viljað hlusta á sanngjörnustu leiðbeiningar. Vita þm. hvernig á því stendur að stjórnarmeirihlutinn vill koma þessu máli í gegn? Vita þm. af hverju það er? Það er verið að auka við báknið. Ekki ætti íhaldið að hafa áhuga á því. Það er verið að auka hér við valdsvið fjmrh. Ekki ættu hinir ráðh. að hafa áhuga á því. Hvaða ástæða skyldi vera á bak við þetta? Eru einhver innanhúsvandamál í stjórnkerfinu sem liggja á bak við þetta? Það skyldi þó ekki vera að það sé verið að stofna hérna heilt embætti ríkislögmanns til þess að leysa innanbúðarvandamál í stjórnarráðinu. Það er hetjuskapur eða hitt þó heldur, en lýsir ákaflega vel úrræðaleysi ríkisstj. Þegar hana ber upp á sker með eitthvert vandamát þá er ekkí hægt að leysa það heldur er búið til nýtt embætti til þess að leysa vandamálið. Þingið á auðvitað ekki að láta bjóða sér svona. Enda sést það á öllu að þetta frv. er fætt afturfótafæðingu frá ríkisstj., þetta er hið mesta rugl og ríkisstj. hefur verið bent á það.



Herra forseti. Ég ætla að lesa hérna bréf frá stjórn Lögmannafélags Íslands sem barst fjh.- og viðskn. vegna þessa máls. Það er samþykki á fundi þar 15. maí. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: „Stjórn Lögmannafélags Íslands hefur tekið til athugunar frv. það til laga um ríkislögmann sem nú liggur fyrir Alþingi. Af því tilefni ályktar stjórnin: 1. Stjórnin telur ekki vera þörf á að komið sé á fót sérstakri stofnun til að annast málflutning fyrir ríkið svo sem frv. ráðgerir. Geta sjálfstætt starfandi lögmenn hæglega annast þennan málflutning. Má jafnvel ætla að það sé heppilegt fyrir ríkið að nota málflutningsmenn sem einnig hafa reynslu af málflutningi fyrir aðra. Og víst er það hollt fyrir sjálfstæða málflytjendur að eiga þess kost að flytja öðru hverju mál fyrir opinbera aðila og kynnast þeirri hlið mála í starfi. Er ekki ólíklegt að slíkt geti, þegar til lengri tíma er litið, aukið líkur fyrir sáttalausnum í málum einstaklinga gegn ríkinu. Hvað sem þessu líður hljóta menn jafnan að þurfa að huga vel að því hvort þeir vilji fremur setja á stofn sérstakar ríkisstofnanir til að sinna sérfræðistörfum heldur en að nota þá starfskrafta sérfræðinga sem eru til reiðu á almennum markaði. 2. Sé vilji til þess þrátt fyrir framangreind sjónarmið að setja á stofn sérstakt embætti ríkislögmanns, bendir stjórn Lögmannafélags Íslands á þann möguleika að þessi embættismaður hafi fyrst og fremst það verkefni að samræma málflutning af hálfu ríkisins og ráða fyrir þess hönd sjálfstætt starfandi málflutningsmenn til starfa að málflutningi. Að auki flytti hann mál sjálfur eftir því sem tími leyfði. Ef þessari skipan yrði komið á þyrfti að breyta 3. gr. frv. og fella niður heimildina til að ráða lögfræðinga að embættinu. Jafnframt væri þá rétt að segja í texta 3. gr. að ríkislögmaður skuli fela hæstaréttar- eða héraðsdómslögmönnum o. s. frv. 3. Verði komið á fót embætti ríkislögmanns telur stjórn Lögmannafélags Íslands nauðsynlegt að lögð sé sérstök áhersla á sjálfstæði embættisins gagnvart einstökum ráðherrum. Á undanförnum árum hefur vald í íslenskri stjórnsýslu dregist til fjmrn., a. m. k. í þeim málum þar sem reynir á útgjöld ríkissjóðs. Þetta er ekki í samræmi við þá meginreglu í íslenskri stjórnskipan að hver og einn ráðh. fari með æðsta vald og ábyrgð á sínu málasviði og það eins þó að um fjárhagsmuni sé að tefla. Við málflutning eru oft teknar afdrifaríkar ákvarðanir um afstöðu ríkisins í viðkomandi málaflokki. Þessi sjónarmið valda því að mati stjórnar Lögmannafélags Íslands að ríkislögmannsembættið, ef stofnað yrði, ætti ekki að heyra undir fjmrh. eins og ráðgert er í frv., heldur annaðhvort forsrh. eða dómsmrh. 4. Athugasemdir þarf að gera við einstök ákvæði frv.: 1. athugasemd. Í 1. málsgr. 2. gr. er fortakslaust ákveðið að ríkislögmaður fari með uppgjör bótakrafna sem beint sé að ríkissjóði. Til athugunar er hvort slík uppgjör yrðu talin óskuldbindandi ef fram færu án aðildar ríkislögmanns. Í athugasemdum við 2. gr. er svo hugleiðing (að því er virðist) um að atbeini ríkislögmanns að uppgjöri bótakrafna komi ekki til „fyrr en mál eru komin á innheimtustig og dómstólameðferð framundan.“ Þessi takmörkun er reyndar óljós en þyrfti allt að einu að koma með einhverjum hætti fram í lagatextanum sjálfum. 2. athugasemd. Í athugasemdum við 2. gr. er sagt að rétt þyki að undanskilja „hinar sjálfstæðustu ríkisstofnanir“ því málflutningsumboði ríkislögmanns sem felist í lögunum sjálfum, þannig að sérstakt umboð þurfi til að koma hverju sinni. Ekki verður séð að þessi takmörkun málflutningsumboðs ríkislögmanns komi fram í texta 2. mgr. 2. gr. Þar er þvert á móti sagt að umboðið taki til mála sem höfðuð séu „á hendur ríkinu“ og sem „ríkið“ höfði á hendur öðrum. 3. athugasemd. Í athugasemdum við 4. gr. virðist vera ráðagerð um að ríkislögmaður megi taka að sér einhver málflutningsstörf fyrir aðra en ríkið þótt talið sé rétt að setja slíkum störfum mörk í reglugerð. Nauðsynlegt er fyrir alþm. að átta sig vel á því, fyrir utan annað, hvort þeir telji að ríkið eigi að hefja rekstur málflutningsstofu fyrir almenning að einhverju marki. Stjórn Lögmannafélags Ístands telur slíka starfsemi betur komna hjá sjálfstæðum málflytjendum.“ Þetta var álit frá Lögmannafélagi Íslands þar sem bæði eru gerðar ýmsar almennar athugasemdir við þetta frv. svo og efnislegar athugasemdir við einstakar greinar. Í framhaldi af því sem komið hefur fram hér í umr. vildi ég lýsa þeirri skoðun minni að úr því að mönnum þykir ástæða til að stofna embætti ríkislögmanns, sem mér finnst algjörlega ástæðulaust, fyndist mér eðlilegra að það heyrði undir forsrh. Ég tel að það eigi hvorki að heyra undir fjmrh. né dómsmrh. Fjmrh. á það ekki að tilheyra vegna þess að hann hefur augljóslega ákveðinna peningalegra hagsmuna að gæta við rekstur allra mála, en það geta verið fagleg sjónarmið sem varða fagráðuneytin sjálf sem gætu þá setið á hakanum. Að mínu mati á þetta ekki að heyra undir dómsmrh. vegna þess að dómsmrh. á að hafa með framkvæmd og umsjón dómsstarfs og löggæslustarfs í landinu að gera en ekki innan stjórnarráðsins. Ég sé því engin rök fyrir því að þetta heyri frekar undir dómsmrh. en aðra. Mér finnst eðlilegt að ef á að setja upp einhvers konar sjálfstæðan ríkislögmannskontór þá heyri hann undir forsrh. til þess að leggja áherslu á sjálfstæði kontórsins í þessu kerfi. Í framhaldi af því sem hv. þm. Halldór Blöndal taldi þegar hann lofaði hina nýju braut sem lagasetningin væri farin að færast inn á með því að í 3. gr. er sett þak á fjölda starfsmanna þá vildi ég spyrja þm. hvort hann telji að yfirleitt ætti að fara inn á þessa braut fyrir hinar ýmsu stofnanir ríkisins, þ. e. hvort það ætti þá að gera breytingar og hvort ríkisstj. hyggist þá flytja breytingar á lögum um þær stofnanir sem þegar eru til og tiltaka bæði heildarfjölda starfsmanna og starfsmanna í hinum ýmsu greinum, hinum ýmsu tegundum starfa sem unnin eru innan viðkomandi stofnunar. Þetta er á vissan hátt athyglisverður punktur sem ég held að menn ættu að velta fyrir sér. Mér finnst þetta algjört rugl. Mér finnst algjört rugl að vera að setja inn í frv. til laga, þar sem menn þykjast vera að smíða almennan ramma utan um ákveðna faglega stöðu embættis, grein sem segir hversu margir eigi að vinna þar. Þeir ætla kannske að segja frá hvaða kontór eða frá hvaða húsgagnasmiðju á að kaupa innréttingarnar eða hvernig útidyraskrá á að vera á hurðinni. Mér finnst þetta vitleysa. Ég tel að löggjafarstarfið sé að fara inn á algjörlega rangar brautir með þessu, í fyrsta lagi að flytja yfir höfuð svona heimskulegt frv. og í öðru lagi að fara að setja svona þök á starfsmannafjölda. Það á að ákveða á allt öðrum grundvelli og allt öðrum vettvangi.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 1136 um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 53 frá 28. maí 1980, um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar. Iðnn. hefur fjallað um málið og leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Undir þetta rita 6. júní 1985 Hjörleifur Guttormsson frsm., Birgir Ísl. Gunnarsson varaformaður, Guðrún Agnarsdóttir fundaskrifari, Friðrik Sophusson og Gunnar G. Schram. Ég hef engu við þetta nál. að bæta. Sjónarmið mín í þessu máli komu fram við 1. umr. málsins hér í hv. deild og ég get aðeins sagt að þessi breyting hefði mátt ná fram að ganga þótt fyrr hefði verið.