Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár til að beina nokkrum spurningum til hæstv. forsrh. vegna ummæla og aðgerða ríkisstj. sem snerta samningamál. Eins og kunnugt er hefur ríkisstj. marglýst því yfir að hún vilji frjálsa samninga án afskipta ríkisvalds og á ábyrgð samningsaðila, þ.e. launamanna og atvinnurekenda. Með tilliti til þessarar stefnu eru ýmis ummæli og aðgerðir hæstv. ráðh. undanfarna daga nokkuð undarleg. Í Dagblaðinu Tímanum fimmtudaginn 26. jan. ítrekar hæstv. forsrh. fylgi ríkisstj. við frjálsa samninga. Þar er haft eftir honum, með leyfi virðulegs forseta: „Við ætlumst til þess að aðilar vinnumarkaðarins semji sjálfir, án íhlutunar ríkisvaldsins, og við erum ákveðnir í að halda þeirri gengisstefnu sem við höfum markað. Ef samið verður um launahækkanir umfram það sem hægt er að bæta með gengissigi, það verða útflutningsatvinnuvegirnir að bera sjálfir. Ef þeir geta það, þá er það í lagi út af fyrir sig.“ Þarna ítrekaði hæstv. forsrh. fylgi ríkisstj. við samninga og ábyrgð samningsaðila. Það er gott og vel. Hins vegar eru á baksíðu þessa sama eintaks af Tímanum svofelld ummæli þar sem hæstv. forsrh. er spurður um álit á launakröfum verkalýðsfélaganna í Straumsvík: „„Þessar kröfur verkalýðsfélaganna í Straumsvík eru út í hött, að mati þeirra sem eitthvert skynbragð bera á efnahagsmál,“ sagði forsrh. „og ríkisstj. leggur áherslu á að þær fái ekki fram að ganga, enda er það einróma álit ríkisstj. að þessar kröfur séu óskiljanlegar.““ Ég ætla að endurtaka þetta: „ Ríkisstj. leggur áherslu á að þær fái ekki fram að ganga, enda er það einróma álit ríkisstj. að þessar kröfur séu óskiljanlegar.“ Nú spyr maður sig: Er þetta innlegg ríkisstj. í frjálsa samninga? Er þarna verið að semja án íhlutunar ríkisvalds? Í sömu frétt segir enn fremur: „Við erum að reyna að pína Svisslendingana til þess að greiða hærra raforkuverð, á sama tíma og þessar gífurlegu kröfur koma frá starfsmönnum í álverinu. Við byggjum kröfuna um hærra raforkuverð á betri afkomu álversins og áliðnaðarins, en við getum ekki gert hvort tveggja í einu, að ná fram hækkun raforkuverðsins og svona mikilli launahækkun starfsmannanna. Enda væri svona launahækkun, ef af yrði, til þess eins fallin að sprengja upp kröfur á almennum vinnumarkaði.“ Þarna er verið að núa verkamönnum í ÍSAL því um nasir að þeirra aðgerðir komi hugsanlega í veg fyrir samninga um orkuverð. Það er e.t.v. meiningin að kauplækkun undanfarinna missera nægi ÍSAL til þess að greiða orkuhækkunina. Það hefur stundum verið sagt að erlend stóriðjufyrirtæki leiti þangað sem annaðhvort er að hafa ódýra orku eða ódýrt vinnuafl. E.t.v. ber að líta á launastefnu ríkisstj. í því ljósi að þegar orkan er orðin svo dýr sem raun ber vitni sé best að bjóða upp á ódýrt vinnuafl. Viðtalinu við hæstv. forsrh. í þessu blaði lýkur með þessum orðum: „Enda væri svona launahækkun, ef af yrði, til þess eins fallin að sprengja upp kröfur á almennum vinnumarkaði.“ Þetta eru skilaboð til verkamanna hjá fyrirtæki sem allir vita að gengur vel og er raunar lýst í viðtalinu. Það hefur jafnvel gefið til kynna að það væri fúst til að greiða hærra kaup og hefur sagst geta greitt hærra kaup. En það eru fleiri en forsrh. hæstv. sem hafa sagt álit sitt á þessum samningum. Hæstv. fjmrh. vill ekki láta sitt eftir liggja. Í DV þann 26. jan. má lesa eftir honum: Ég hef ekkert um það að segja sem forystumenn VSÍ og ASÍ kunna að vera að fjalla um. Það er stefna ríkisstj. að samningar eigi að vera frjálsir. Hún hefur hins vegar með óhrekjandi rökum sett það markmið að launakostnaður í landinu hækki ekki umfram 4% á árinu. Ef sú stífla verður sprengd á ríkisstj. þann eina rökrétta leik að skjóta málinu til þjóðarinnar í kosningum tafarlaust.“ Þetta sagði hæstv. fjmrh. Þarna er fyrst í sama viðtalinu lýst þeirri stefnu að samningar eigi að vera frjálsir, síðan er sagt að þing verði rofið ef samningar fari fram úr því marki sem ríkisstj. setur. Það verður ekki bæði sleppt og haldið. Ríkisstj. getur auðvitað lýst því yfir að hún haldi fram ákveðinni stefnu í gengismálum, eins og þegar hefur komið fram hjá hæstv. forsrh., þannig að auknum launakostnaði verði ekki velt út í verðbólguna. Hún getur líka haldið fram sinni ákveðnu launastefnu við sína starfsmenn. En það fer ekki saman að heita frjálsum vinnumarkaði því að samningar séu þar frjálsir og lýsa því svo yfir að þing verði rofið ef menn láta ekki að vilja ríkisstj. í þessum málum. Ég er ekki að hafa á móti því að málum sé skotið til úrlausnar þjóðarinnar en menn verða að gera upp við sig hvort menn vilja hafa frjálsa samninga eða hvort þeir vilja láta ríkisstj. setja um það lög og ráða því öllu. Þetta voru nokkur orð um hlut hæstv. fjmrh., og skilgreiningar hans á frjálsum samningum. Að lokum vil ég geta hlutar hæstv. iðnrh. í þessum málum. sá þáttur er garpstegur mjög og engum til setunnar boðið. Í tilefni af boðun verkfalls í Straumsvík sagði hæstv. iðnrh. eitthvað á þessa leið í útvarpi miðvikudaginn 25. jan.: „Kröfugerðin er út í hött. Það kemur ekki til neinna álita að við henni verði litið eða á hana fallist. Ég hef að vísu ekki úrslitaákvæði um þetta eins og er - eins og er - því samningsfrelsi er í landinu. Þeirra ráða verður neytt sem duga til að hindra slíka ósvinnu og sprengingu í okkar efnahagslífi sem slíkt framferði mundi hafa í för með sér. Það verða gerðar ráðstafanir sem duga til að hindra að menn fari fram eins og þeir áforma nú í launamálum. Ég útiloka enga aðferð, við munum nota þá aðferð sem nægir.“ Svo mörg voru þau orð. Þetta segir ráðh. í ríkisstj. sem hefur lýst sig fylgjandi frjálsum samningum og þetta segir ráðh. sem kemur úr þeim ríkisstj.-flokknum sem hefur stuðning við frelsi einstaklinga og félaga sem aðalatriði í sinni trúarjátningu. Þarna hefur ríkisstj. greinilega tekið afstöðu í þessu máli og er ekkert að liggja á því. Þarna er ýjað að því að einhverjum aðferðum eða aðgerðum verði beitt til að koma í veg fyrir að kröfur nái fram að ganga í frjálsum samningum. Þegar hæstv. ráðh. segir: „Það kemur ekki til neinna álita að við henni verði litið eða á hana fallist,“ spyrja menn náttúrlega: Í hvaða umboði talar hæstv. ráðh.? Er hann að semja eða eru samningsaðilar frjálsir? Allir vita af fréttum hvaða áhrif þetta hafði á vinnustað og í samningasölum. Þar varð sprenging. Jafnvel er fullyrt að möguleiki til samninga hafi eyðilagst sem verið hafði að myndast. En þetta þótti hæstv. iðnrh. ekki nóg. Á ríkisstj.-fundi daginn eftir mætti hann fyrir því að ÍSAL yrði leyft að ganga í Félag ísl. iðnrekenda og að VSÍ fengi þar með fullt samningsumboð fyrir fyrirtækið og að auki var lýst sambærilegum áætlunum fyrir ýmis ríkisfyrirtæki. Í þessu sambandi vakna ýmsar spurningar sem gaman væri að fá einhvern tíma svör við. Hvaðan kom frumkvæðið um þessa breytingu? Var þetta frumkvæði frá ríkisstj. eða var þetta frumkvæði frá ÍSAL? Þótti ríkisstj. frjálsra samninga þetta góður tími til þess að breyta samningsstöðunni á þennan hátt? Rökin fyrir þessari breytingu eru að alla tíð hafi þótt stríða gegn samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar að ÍSAL væri utan þessara samtaka. Þessi rök eru dálítið skondin því að í samtökum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar mun vera kveðið talsvert fast á um frelsi aðila samninga til samninga o.fl. sem þessi ríkisstj. hefur lýst sig hafa ákveðna afstöðu til. Þetta er stjórn sem fyrst afnam samninga og afhenti þá síðan að hluta og nú fer hún með offorsi gegn verkafólki og treður tillöguflutning þess í svaðið. Tíminn til að birta þessa ákvörðun er valinn daginn áður en boðað verkfall á að koma til framkvæmda í viðkomandi fyrirtæki. Það sýndi sig líka hvað samningamálin bötnuðu við þetta síðara úthlaup iðnrh. Fulltrúar beggja samningsaðila lýstu því yfir margsinnis í fréttum þann dag að samningamál hafi stórlega spillst vegna þessara aðgerða. Þetta er hugur hæstv. iðnrh. til að leysa samningamálin í fyrirtæki sem er á hans málasviði. Þarna er fyrirtæki sem stendur vel, getur og jafnvel vill greiða hærra kaup en fær ekki vegna ríkisstj. og vinnuveitenda. Það er aldeilis stórkostlegt að heyra þetta hjá ríkisstj. sem vill efla stóriðju og lofa íslensku verkafólki framtíðarinnar gulli og grænum skógum í stóriðjuverum. Þessi stjórn stendur þó í vegi fyrir því að hennar eigin þegnar njóti þeirra kjara sem fyrirtækið getur og vill bjóða. Ég hefði frekar haldið að ef hæstv. ráðh. á annað borð vildi skipta sér af samningum mundi hann berjast með verkafólkinu í verksmiðjunni til þess að ná þeim kjörum sem tiltæk eru og afla á þann hátt röksemda fyrir stóriðjustefnu sinni. Því að þar væri þá dæmi um atvinnurekstur sem gæti greitt fólki hærra kaup en annar atvinnurekstur í landinu sem sagður er standa á heljarþröm. Þetta leiðir raunar hugann að því að hin stóru samflot, bæði verkalýðshreyfingar og atvinnurekenda, virðast orðið standa gegn möguleikum verkafólks til þess að njóta þeirra lífskjara sem tiltæk eru. Í Straumsvík vinnur samflot atvinnurekenda í landinu gegn því að verkafólk njóti þeirra kjarabóta sem batnandi hagur fyrirtækisins leyfir. Hins vegar hafa formenn Iðju og sóknar lýst vantrausti á getu verkalýðshreyfingarinnar til þess að bæta kjör hjá láglaunafólkinu því að samflotið í verkalýðshreyfingunni virðist jafnvel nota þetta fólk sem viðmiðun til þess að ná samningum fyrir aðrar stéttir. Ég fullyrði að frelsi til raunverulegra kjarasamninga inni á vinnustöðum án utanaðkomandi íhlutunar mundi breyta og bæta hag þessa fólks stórkostlega, bæði fólksins í ÍSAL og fólksins í Sókn og Iðju. Ég ætla síðan ekki að fara lengra út í umræður um réttmæti kaupkrafna einstakra verkalýðssamtaka eða afstöðu vinnuveitenda til þeirra, enda tel ég að hvorki Alþingi né ríkisstj. eigi að láta eftir sér hafa um það á þessum viðkvæmu stundum sem nú eru. Ég hef vikið að þætti þriggja ráðh. í því að útskýra hugmyndir ríkisstj. um frjálsa samninga. Þeir varpa hver um sig nýju ljósi á þetta mál. Sá fyrsti styður frjálsa samninga í einni frétt og hafnar í annarri. Sá næsti bætir um betur, styður þá og hafnar í sömu frétt og sá þriðji styður þá hvergi en hafnar þeim algjörlega. Ég beini hins vegar spurningum til hæstv. forsrh. Hann er oddviti ríkisstj. og forsvarsmaður á þessum málavettvangi. Þessar spurningar eru: 1. Í ljósi ýmissa ummæla hæstv. ráðh. spyr ég hver sé skilningur ríkisstj. á hugtakinu „frjálsir samningar á ábyrgð samningsaðila“ sem hún hefur þóst fylgja. 2. Telur ríkisstj. hættulegt efnahagsástandinu í landinu að starfsfólk einstakra fyrirtækja njóti þess sérstaklega í launum ef vel gengur? 3. Var það skv. ósk ÍSALs að felldar voru niður hömlur á aðild fyrirtækisins að samtökum íslensks vinnumarkaðar? Og ef svo er, hvenær var sú ósk borin fram síðast? 4. Telur forsrh. að yfirlýsingar fjmrh. og iðnrh. síðustu daga auðveldi frjálsa samninga?



Virðulegi forseti. Það er í rauninni ekki undarlegt þó að kjaramál og staðan í samningamálum séu rædd ítarlega á hv. Alþingi núna. Þannig hafa mál skipast að undanförnu að það er ástæða til að ræða þau mjög ítarlega á hv. Alþingi, m.a. í því ljósi sem hv. þm. Guðmundur Einarsson hefur hér fjallað um þau, hvernig ríkisstj. hefur blandað sér í yfirstandandi kjaradeilu. En einnig er fróðlegt og nauðsynlegt að ræða um hvernig á því stendur að ríkisstj. tekur ákvörðun um að óska eftir því að ÍSAL gerist aðili að Vinnuveitendasambandi Íslands. Ríkisstj. bað um að þetta erlenda stórfyrirtæki yrði aðili að Vinnuveitendasambandi Íslands. Þetta tvennt er nauðsynlegt að ræða og fá ítarleg svör við því. Og þó að það kosti að það þurfi að vera fundir í hv. Nd. á öðrum tíma en algengt er tel ég það ekkert óeðlilegt því að hér er um svo stórt mál að ræða að ég tel eðlilegt og nauðsynlegt að það verði rætt hér í samhengi. Fyrsta atriðið, sem ég vildi ræða hér, virðulegi forseti, er þetta: Ríkisstj. blandar sér í yfirstandandi kjaradeilu. Það gerist í fyrsta lagi með því að óskað er eftir að ÍSAL gangi í Vinnuveitendasamband Íslands með sérstakri ríkisstjórnarsamþykkt. Forsrh. hefur í þessum efnum borið því við að það sé nauðsynlegt að haft sé samráð um kjarasamninga. Þetta er ekki gild ástæða vegna þess að hægt var að samræma kjarasamninga við starfsmenn í álverinu öðrum kjarasamningum í landinu þó að fyrirtækið væri ekki aðili að Vinnuveitendasambandi Íslands. Auk þess er það svo að það hefur verið unnið talsvert samræmingarstarf á liðnum árum á samningum starfsmanna álversins annars vegar og í ríkisverksmiðjunum hins vegar. Þetta eru því ekki fullgild rök, en eru einu rökin sem hæstv. forsrh. hefur borið fram opinberlega í þessu efni. Annar þátturinn sem lýtur að íhlutun ríkisstj. í kjarasamninga er yfirlýsing hæstv. fjmrh. um að ríkisstj. muni segja af sér ef menn dirfist að semja um meira en 4% kauphækkun. Hér er ríkisstj. auðvitað að ganga mjög freklega fram, eins og hv. 4. landsk. þm. lýsti í síðustu ræðu, og með mjög óvenjulegum hætti. Þriðji þátturinn sem snertir íhlutun ríkisstj. í kjarasamningana kemur svo fram í yfirlýsingum og ákvörðun Sverris Hermannssonar, hæstv. iðnrh., um aðild ríkisverksmiðjanna að Vinnuveitendasambandi Íslands. Með þessari ákvörðun eru hæstv. iðnrh. og ríkisstj. að ákveða að styrkja annan aðilann í þessari kjaradeilu. Hæstv. forsrh. kýs að láta ríkisstj. opinbera stéttareðli sitt með þeim hætti að ríkisfyrirtæki gangi í Vinnuveitendasamband Íslands og snúist þannig gegn því fólki sem á þau fyrirtæki. Hér er verið að snúa við af þeirri braut sem mörkuð var af ríkisstj. 1971, vinstri stjórninni svokölluðu, sem var undir forustu framsóknarmanns eins og kunnugt er, en hún tók um það ákvörðun að ríkisverksmiðjurnar ættu að segja sig úr Vinnuveitendasambandi Íslands. Það var gert með bréfum sem voru skrifuð í iðnrn. af þáv. iðnrh., Magnúsi Kjartanssyni, í des. 1971. Með þessari íhlutun er ríkisstj. vitaskuld að leggja sitt lóð á vogarskálina með atvinnurekendum á móti verkafólki í landinu. Ríkisstj. er með þessum hætti að efla Vinnuveitendasambandið stórkostlega, auka tekjur þess verulega, vegna þess að Vinnuveitendasambandið hefur tekjur sem eru fast hlutfall af launagreiðslum þeirra fyrirtækja sem eru aðilar að Vinnuveitendasambandi Íslands. Með þessum hætti eru hæstv. iðnrh. og hæstv. ríkisstj. að taka um það ákvörðun að fyrirtæki fólksins í landinu, ríkisfyrirtækin, borgi herkostnaðinn gegn fólkinu sjálfu í kjaradeilum. Ég tel að hér sé um að ræða mjög alvarleg tíðindi. Er nauðsynlegt að þau verði rædd og spurningum verði svarað í þessu efni. Það sem í öðru lagi vekur upp þessa umr. og er aðalástæða þess að ég kvaddi mér hljóðs utan dagskrár er sú ákvörðun ríkisstj. að ganga þvert á yfirlýsingar ríkisstj. frá 1966 um að það mætti ekki gerast að ÍSAL yrði aðili að Vinnuveitendasambandi Íslands. Alþfl. samþykkti álsamninginn á sínum tíma, en hann setti eitt skilyrði. Það skilyrði var að ÍSAL yrði utan atvinnurekendasamtakanna. Hv. þm. Benedikt Gröndal gerði grein fyrir þessari afstöðu Alþfl. á sínum tíma og komst þannig að orði: „Alþfl. hefur í afstöðu sinni til þessa máls tekið fram, að hann gerir það skilyrði að ÍSAL verði ekki í atvinnurekenda- eða iðnrekendasamtökunum.“ Í framhaldi af þessari yfirlýsingu og samþykkt, sem gerð var í miðstjórn Alþfl. á þeim tíma, gaf þáv. iðnrh. afdráttarlausa yfirlýsingu og sendi bréf til Swiss Aluminium. Jóhann Hafstein, þáv. hæstv. iðnrh., gerði grein fyrir þessu í umr. á Alþingi og komst þá svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Inn í umræðurnar hefur spunnist það, hvort Alusuisse eða ÍSAL mundi verða þátttakandi í vinnuveitendasamtökum Íslands, og menn hafa lagt á það áherslu, að þeir yrðu það ekki, til þess að raska þá ekki jafnvægi í deilu milli íslenskra vinnuveitenda og verkalýðsfélaganna.“ Ég vek athygli á því að ég er hér að vitna í orð Jóhanns Hafstein. „Í sambandi við þetta“, heldur ráðh. áfram, „barst mér svohljóðandi bréf frá Alþfl. dags. 15. apríl s.l.: „Á fundi miðstjórnar Alþfl. 23. mars s.l. var gerð ályktun um afstöðu flokksins til byggingar álbræðslu í Straumsvík. Í þeirri ályktun er m.a. tekið fram: Alþfl. telur að Íslenska álfélaginu hf. beri að sjálfsögðu að hlíta íslenskum lögum um skipti við stéttarfélög, en eigi ekki að ganga í samtök atvinnurekenda, iðnrekenda eða annarra sambærilegra aðila og hafa þannig áhrif á kjarabaráttu þjóðarinnar. Er það skilyrði fyrir stuðningi Alþfl. við málið, að svo verði ekki.“ Hér lýkur tilvitnun í ályktun miðstjórnar Alþfl., en í bréfinu segir svo að lokum: „Með tilvísun til viðræðna í ríkisstj. óskum við hér með eftir að fá staðfestingu viðkomandi aðila á, að þeir fallist á skilyrði þetta.“ “ Ráðherra heldur áfram: „Ég skrifaði svo samdægurs Swiss Aluminium og sendi afrit af þessu bréfi Alþfl. og fór fram á það, að fá staðfestingu á því, að þeir féllust á þetta skilyrði fyrir sitt leyti, áður en umræðu lyki hér í hv. deild, [þ.e. Nd.] og mér hefur borist bréf dags. 19. apríl frá Swiss Aluminium, þar sem segir svo efnislega, „að með vísun til þeirrar málaleitunar sem fram kemur í bréfi yðar 15. apríl 1966 viljum við staðfesta, að ÍSAL mun ekki gerast meðlimur vinnuveitendasamtaka á Íslandi.“ Þannig var alveg augljóst mál að það fylgdi sem skilyrði af hálfu annars stjórnarflokksins að þetta útlenda stórfyrirtæki gengi ekki inn í Vinnuveitendasamband Íslands. Og fyrir því voru alveg gild rök, þau rök sem fram komu í máli Jóhanns Hafstein og ég var að vitna til áðan. Það ber að vísu að viðurkenna að margir þm. töldu þetta skilyrði Alþfl. ekki mikils virði og bentu á að það væri mjög gagnslítið að byggja þetta skilyrði eingöngu á yfirlýsingu frá forstjórum Alusuisse. T.d. komst Einar Olgeirsson þannig að orði í þessari umr.: „Hins vegar býst ég við, að það sé tiltölulega útlátalaust fyrir þennan hring að gefa yfirlýsingu um, að hann muni ekki fara í þessi samtök. Þessi hringur hefur næga möguleika samt að skipta sér af íslensku atvinnulífi og íslensku stjórnmálalífi, þótt hann gefi eitthvert slíkt bréf. En upp úr einni lítilli yfirlýsingu frá forstjóranum legg ég lítið.“ Hannibal Valdimarsson, sem þá sat á Alþingi og fjallaði um þetta mál, verandi forseti Alþýðusambands Íslands, komst þannig að orði: „Skilyrði Alþfl. er einskis virði. Það er sett fram til þess að sýnast, en ekki til að þýða neitt.“ Mjög í sama streng tók Eysteinn Jónsson, sem var aðaltalsmaður Framsfl. í þessum umr. hér í Nd. þegar þær fóru fram, og Eysteinn Jónsson, þáv. formaður Framsfl., varaði mjög við því að þessu útlenda stórfyrirtæki yrði hleypt inn í Vinnuveitendasamband Íslands. Það er rétt að lesa ummæli hans hér vegna þess að mig grunar að núv. formaður Framsfl. hafi ekki gert það nýlega. Með leyfi virðulegs forseta komst Eysteinn Jónsson svo að orði: „Við höfum oft deilt um, hvernig tekist hafi og ekki alltaf verið hrifnir hver af öðrum í sambandi við kjaramálin, satt að segja, svo að við séum hreinskilnir. En inn í þennan mikla vanda getur einmitt svona stórfellt atvinnufyrirtæki troðið sér með því að fara að styðja annan aðilann í þessu sambandi og þá auðvitað Vinnuveitendasamband Íslands.“ „Auðvitað Vinnuveitendasamband Íslands“, sagði formaður Framsfl. þá. „Annaðhvort troðið sér í það,“ heldur hann áfram, „eða styrkt það, og þaðan er mjög stutt yfir í sjálfa pólitíkina, því að við skulum ekki vera með neina hræsni. Það er mjög stutt þaðan yfir í pólitíkina og við vitum vel hvað er hinum megin við þær dyr, þ.e.a.s. hvert sú leið liggur. En þeir í Alþfl. hafa einhverjar áhyggjur af þessu, talsverðar, því að þeim dylst þetta náttúrlega ekki, - þótt þeir hafi dregist inn í þetta, þá dylst þeim þetta ekki. Það kom stefnuyfirlýsing frá þeim um, að hvað sem öðru líður, þá væri það skilyrði af Alþfl. hendi, að þessi hringur gengi ekki í Vinnuveitendasambandið. Ég spurði svo blátt áfram, hvernig ætti að tryggja þetta. Hvar væri að finna í þessum plöggum öllum, að gengið væri frá þessu? Og hvernig voru svörin?“ heldur Eysteinn Jónsson áfram. „Hann sagði,“ - Benedikt Gröndal - „að Alþfl. vildi að það yrði fengin yfirlýsing frá hringnum. Fengin um þetta yfirlýsing!“ segir Eysteinn Jónsson. „Herra Meyer frá hringnum sagði í viðtali við Morgunblaðið, að þetta mál væri ekki á dagskrá.“ Menn geta svo velt því fyrir sér innan sviga hvort hæstv. núv. form. Framsfl. mundi orða þetta svona og segja: „Herra Meyer frá hringnum“, þegar hann er að tala um þennan ákveðna mann. „Herra Meyer frá hringnum sagði í viðtali við Morgunblaðið, að þetta mál væri ekki á dagskrá. Hann hefur víst ekki kynnt sér dagskrá Alþfl., eða hann telur hana ekki svo mikils virði, að það þurfi að taka tillit til hennar. En svo maður steppi nú öllu spaugi, af því að þetta er alvarlegt mál, þá vil ég leyfa mér að spyrja: Hvaða hald er í yfirlýsingu frá hringnum um, að hann ætli ekki að ganga í Vinnuveitendasambandið og hvaða viðurlög verða ef hann gerir það samt? Á þá samningurinn að falla úr gildi, ef þeir gera það? Er það þess háttar yfirlýsing, sem Alþfl. ætlar að beita sér fyrir? Og hvar á hún að koma, á hún að koma inn í samninginn, eða hvar á hún að koma? Hún hefur ekki fundist í samningnum. Ein yfirlýsing, venjuleg. Þetta eru aðeins 45 ár. Það er víst miklu meira en meðal mannsævi. Og það má vera mikil trú, ef menn leggja upp úr yfirlýsingu frá hringnum, sem kæmi nú, og tækju hana sem góða og gilda vöru og tryggingu í þessu mikilvæga máli.“ Þannig kemur fram í máli Eysteins Jónssonar aftur og aftur að hann telur að hér sé um að ræða stórhættulegt fyrirbrigði, að þessi auðhringur muni troða sér inn í Vinnuveitendasambandið. Og hann er þeirrar skoðunar að réttast væri að setja það í lög að hann mætti ekki ganga í Vinnuveitendasambandið vegna þess að Eysteinn Jónsson hafði ekki trú á því að yfirlýsing handa Alþfl., gerð af íhaldinu í ríkisstj. 1966 dygði stundinni lengur. Hins vegar hefur Eystein Jónsson örugglega ekki órað fyrir því að það yrði formaður Framsfl. sem afnæmi þessa yfirlýsingu. Sú er nú reisnin yfir leiðtogunum þar á bæ um þessar mundir. En þrátt fyrir það, virðulegi forseti, að fjöldinn allur af þm. ræddi um að lítið hald væri í þessari yfirlýsingu verður hins vegar að viðurkenna það að álsamningurinn fór í gegnum þingið vegna þessarar yfirlýsingar sem Alþfl. var gefin. Þannig hafði hún pólitískt gildi út af fyrir sig. Og þess vegna er í rauninni með samþykkt ríkisstj. Íslands núna verið að brjóta gegn þeim anda, þeim forsendum, sem þessi samningur var byggður á á sínum tíma. Við skulum muna að hann fór hér í gegnum þingið með knöppum meirihluta. Það var enginn stór meirihluti sem rótaði þessum samningi í gegnum þingið á sínum tíma. Það voru 32 þm. sem viðreisnarflokkarnir höfðu á móti 28 þm. Alþb. og Framsfl.

Var það ekki nóg?

Það dugði þá og verulegur hluti af þessum þm., hæstv. iðnrh., studdi samninginn í þeirri góðu trú að ÍSAL yrði ekki látið fara inn í Vinnuveitendasamband Íslands og að það yrði a.m.k. ekki gert að frumkvæði ríkisstj. eins og það virðist vera núna, að frumkvæði ríkisstj. Steingríms Hermannssonar. Í sambandi við þessa umr. og af því að hæstv. iðnrh. er að kalla hér fram í eins og fyrri daginn er rétt að víkja aðeins nánar að ummælum Jóhanns Hafstein, þáv. hæstv. iðnrh. En hann var spurður: Hvernig er staða ríkisstj. gagnvart ÍSAL þegar kemur til verkfallsboðunar hjá því fyrirtæki? Þarf þá ríkisstj. að grípa alveg sérstaklega inn í? Ég mæli þetta af gefnu tilefni vegna þess að hæstv. núv. iðnrh. lýsti því yfir á dögunum að beita ætti starfsmenn álversins þvingunum, banna þeim að neyta verkfallsréttar, ef þeir ekki hlýddu ríkisstj. í einu og öllu. Þessi hótun Sverris Hermannssonar, hæstv. iðnrh., var auðvitað alveg dæmalaus af ráðh. í þessari stöðu. En er það þá kannske þannig að hæstv. iðnrh. hafi talið að hann hefði alveg sérstakar skyldur við þetta fyrirtæki og meiri skyldur við það en önnur fyrirtæki í landinu? Honum bæri alveg sérstaklega að halda verndarhendi sinni yfir því og koma í veg fyrir að menn neyttu verkfallsréttar síns gagnvart þessu fyrirtæki? Höfðu verið gerðir einhverjir leynisamningar árið 1966 um að alveg sérstaklega ætti að halda utan um þetta fyrirtæki þannig að verkamenn þar gætu ekki beitt þeim mannréttindum að geta lagt niður vinnu til að knýja á um breytingar á kaupi og kjörum? Það er ekki. Það er alveg skýrt úr umræðunum um álmálið á sínum tíma að ekki var um það að ræða að menn teldu að þá hefðu verið gerðir neinir baksamningar. A.m.k. sagði Jóhann Hafstein í umr. í svari við fsp. frá Einari Olgeirssyni: „Því er þar til að svara að ríkisstj. hefur engar sérstakar skyldur gagnvart verkföllum í bræðslunni fremur en á vinnustöðum yfirleitt.“ Þetta var alveg afdráttarlaus yfirlýsing frá Jóhanni Hafstein og hann bætti við: „Alusuisse á enga heimtingu á því að ríkisstj. grípi til sérstakra ráðstafana til að tryggja vinnufrið í bræðslunni.“ Þannig að fyrir þingheimi var það alveg skýrt að ekki var um það að ræða að gert væri ráð fyrir að þetta fyrirtæki ætti að njóta annarrar stöðu gagnvart lögunum um stéttarfélög og vinnudeilur en önnur fyrirtæki í landinu umfram það sem beinlínis er kveðið á um í álsamningnum sjálfum. En núv. hæstv. iðnrh. virðist vera þeirrar skoðunar að þetta fyrirtæki eigi að njóta alveg sérstakrar meðferðar. Og ég spyr: Hvað hefur gerst í tíð núv. ríkisstj. sem gerir það að verkum að þetta fyrirtæki eigi að njóta forréttinda þegar kemur að því að takast á við verkafólk í þessu landi? Það er greinilegt, herra forseti, af þeim umr. sem fóru fram um álmálið á sínum tíma að allir þm., líka hæstv. ráðherrar, eins og hæstv. þáv. forsrh. Bjarni Benediktsson, höfðu mjög miklar áhyggjur af því skrefi sem væri verið að stíga með því að hleypa þessu erlenda fyrirtæki inn í landið. Og það kemur fram aftur og aftur í umr. að hættan sé ekki síst fólgin í því að þetta fyrirtæki seilist til áhrifa innan atvinnurekendasamtakanna í landinu og jafnvel innan stjórnmálaflokkanna og það eignist flokka og eignist blöð og eignist menn. Þrátt fyrir þetta, þessar skýlausu yfirlýsingar árið 1966, hefur það nú gerst að ríkisstj. hefur einhliða tekið ákvörðun um að benda ÍSAL á að fara inn í Vinnuveitendasamband Íslands. Og spurningin er þá: Hvað hefur gerst? Er það allt rugl sem menn sögðu 1966? Er það endileysa og fjarstæða sem Eysteinn Jónsson lýsti yfir 1966? Er yfirlýsing Jóhanns Hafstein frá 1966 markleysa? Nú er því að vísu borið við að samþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar - það var nú eitt hálmstráið sem þeir fundu upp - væru þannig að þeir þyrftu alveg endilega að skella þessu fyrirtæki inn í Vinnuveitendasambandið. En hvernig stendur það mál? Ef það er svo að samþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar reki ÍSAL inn í Vinnuveitendasambandið þá var yfirlýsing ríkisstj. 1966 lögbrot vegna þess að samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar sem kveður á um þetta var gerð árið 1950. Aðild Íslands að henni varð til 1950. Þannig að hér er vitaskuld útilokað að bera fyrir sig aðild Íslands að samþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Hvernig stendur á því að þessi samþykkt er gerð í ríkisstj. þegar engin umsókn liggur fyrir frá ÍSAL um inngöngu í Vinnuveitendasambandið? Eða liggur hún fyrir? Hvernig stendur á því að þessi samþykkt er gerð, ég vil segja, með ágreiningi í öllum stjórnmálaflokkunum? Mér er kunnugt um að innan Sjálfstfl. er verulegur ágreiningur um þessi vinnubrögð. Það kemur m.a. fram í samþykkt Alþýðusambands Íslands, en að henni stendur m.a. Björn Þórhallsson varaforseti Alþýðusambands Íslands. Hvaða nauðung er það sem rekur Sverri Hermannsson, hæstv. iðnrh., til þess að ganga gegn flokksfélögum sínum með þessum hætti? Og hvað á þetta að þýða hjá hæstv. forsrh.? Er hann endanlega að taka með þessu ákvörðun um að slá striki yfir svo að segja allt sem Framsfl. stóð fyrir hér fyrr á árum? Var hæstv. forsrh. beygður í ríkisstj.? Gerði hann kannske tillögu í ríkisstj. um þetta mál? Hvernig stendur á því að hans ríkisstj. tekur þessa ákvörðun? Ég held að óhjákvæmilegt sé að hæstv. forsrh. svari einnig þessum spurningum. Nú hefur það komið fram að þrátt fyrir samþykkt ríkisstj. mun ekki hafa verið tekin ákvörðun í stjórn ÍSALs um að ganga í Vinnuveitendasamband Íslands. Og af því tilefni vil ég segja: Ég skora á hæstvirta ráðherra að halda þannig á málum að það gerist aldrei. Ég tel að það sé stórkostlega hættulegt ef erlent fjármagn fer þannig inn í atvinnurekendasamtökin. Það sé verið að marka braut hér í landinu sem við vitum ekkert hvert leiðir okkur. Fróðlegt er að velta fyrir sér hvernig það Vinnuveitendasamband Íslands verður þegar kannske væru komin fleiri útlend stórfyrirtæki inn í það og væru farin að ráða þar svo að segja öllu. Væri það vinnuveitendasamband sjávarútvegsins á Íslandi? Svarið er nei. Það væri vinnuveitendasamband hinna erlendu stórfyrirtækja. Væri það vinnuveitendasamband hins almenna íslenska vöru- og þjónustuiðnaðar? Svarið er nei. Það væri vinnuveitendasamband hinna erlendu stórfyrirtækja. Væri það vinnuveitendasamband íslenskrar verslunar? Svarið er nei. Það væri vinnuveitendasamband ofurselt fjármunum útlendinga í einu og öllu. Og hvernig væru þeir menn sem yrðu fyrir þeirri ógæfu að verða talsmenn þessa vinnuveitendasambands, væru t.d. í vinnu hjá því vinnuveitendasambandi? Við höfum kynnst því hvernig því háttar með þá menn sem hafa tekið laun hjá Vinnuveitendasambandinu um árabil og verið talsmenn þess og síðan komist til metorða innan stærsta stjórnmálaflokks í landinu. Hvernig verða þeir menn sem yrðu framleiddir við skrifborð vinnuveitendasambands hinna erlendu stórfyrirtækja? Hugsi menn um það eitt augnablik hvað hér er að gerast. Hugsi menn um það eitt augnablik hvaða áhrif svona ákvörðun getur haft á samsetningu og stöðu og efnahagslegt sjálfstæði íslensku þjóðarinnar. Íslenskir verkamann hafa á undanförnum árum lagt á það mjög mikla áherslu að ef þeir ættu að velja þá vildu þeir að sjálfsögðu frekar berjast gegn íslenskum kapítalistum en erlendum og hafa lagt á það höfuðáherslu þó að menn hafi haft skiptar skoðanir um stjórnmál að þá bæri að tryggja það að atvinnulífið væri í eigu Íslendinga skilyrðislaust. Nú er verið að ganga inn á nýja braut í þessu efni. Ég endurtek, herra forseti, að ég skora á ríkisstj. að láta þetta ekki gerast. Ég skora á ríkisstj. að hugsa sitt mál vandlega áður en lengra er haldið á þessari braut. Ég tel í fyrsta lagi að aðild ÍSALs að Vinnuveitendasambandi Íslands væri stórháskalegt skref sem gæti haft alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar. Í öðru lagi tel ég að aðild ríkisfyrirtækjanna að Vinnuveitendasambandi Íslands sé fráleit vegna þess hversu þeim fyrirtækjum er háttað. Í þriðja lagi tel ég að ákvörðun ríkisstj. um aðild ÍSALs að Vinnuveitendasambandinu brjóti gegn þeim viðhorfum sem viðreisnarstjórnin og þar með Alþingi allt hafði 1966. Þannig hefur ríkisstj. brotið gegn þeim anda sem lá til grundvallar samþykkt álsamningsins á sínum tíma. Í fjórða lagi tel ég að ákvörðun ríkisstj. um aðild ÍSALs að Vinnuveitendasambandinu sé enn frekari staðfesting á þeirri grundvallarbreytingu sem hefur orðið á Framsfl. sem nú telur ekki einasta við hæfi að starfa með hægri öflunum heldur gengur fram í því að styrkja þau með beinum ákvörðunum, bæði að því er varðar ríkisfyrirtækin og ÍSA L. Hér er nú svo komið að sá flokkur sem einu sinni í ályktunum sínum taldi sér skyldast að hafa samstarf og samvinnu við alþýðuhreyfingu þessa lands og var í upphafi sprottinn upp af brýnni þörf þeirra manna sem voru að berjast gegn erlendu kaupmannavaldi, telur sér ekki einasta rétt að hafa samstarf við afturhaldið í landinu, heldur leggur sig bersýnilega nú orðið fram um að hlaða undir íhaldið og hægri öflin og styrkja þau sem aldrei fyrr. Svona er komið þeim flokki. Það hefði Benedikt á Auðnum þótt sérkennileg latína. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Virðulegi forseti. Þessir tveir hv. fyrirspyrjendur hafa fjallað um sama mál svo eðlilegast er að reyna að svara þeim sameiginlega. Ég vil byrja með því að lesa 1. gr. í efnahagsmálakafla ríkisstj., með leyfi forseta. „Festa verði sköpuð með raunhæfri gengisstefnu sem ásamt aðhaldssamri fjármála- og peningastefnu myndi umgjörð ákvarðana í efnahagslífinu. Að loknum aðlögunartíma beri aðilar vinnumarkaðarins ábyrgð á samningum um kaup og kjör í ljósi hinnar opinberu stefnu í gengis- og kjaramálum.“ Í stefnuyfirlýsingunni er jafnframt fjallað ítarlegar um framkvæmd á þessum atriðum en ég læt nægja að lesa þennan kafla enda veit ég að allir hv. þm. lesa eins og áður var sagt stefnuyfirlýsinguna eflaust kvölds og morgna. Á aðlögunartíma þeim sem nú er lokið hefur ríkisstj. náð þeim markmiðum sem hún setti sér með þeim brbl. sem gefin voru út 26. maí s.l. Tekist hefur að ná verðbólgunni úr um 130% í um 15% og er það reyndar töluvert betra en að var stefnt. Tekist hefur að draga úr viðskiptahalla sem var 10% árið 1982 í 2,5% og liggur nú fyrir endanlegt mat á honum. En viðskiptahalli á þessu ári stefndi í maí-júní-mánuði í allt að 10%. Sömuleiðis hefur tekist að halda erlendum skuldum innan við 60% þjóðarframleiðslu eins og að var stefnt og vextir hafa verið lækkaðir um meira en helming og eru nú u.þ.b. 20% eða lægri á flestum lánum. Hins vegar segir ríkisstj. jafnframt að hún muni skapa þann ramma sem aðilum atvinnulífsins, aðilum vinnumarkaðarins, er ætlað að starfa innan. Það hefur ríkisstj. einnig gert. Ríkisstj. hefur birt að hún muni ekki breyta gengi á þessu ári um meira en hámark 5% nema einhverjar sérstakar utanaðkomandi ástæður valdi. Ríkisstj. hefur einnig sagt að hún stefni að því að ná verðbólgu niður í 10% eða lægra í lok þessa árs. Ríkisstj. hefur í þjóðhagsáætlun sem lögð var fyrir hv. Alþingi í okt. s.l. gert ítarlega grein fyrir því hvernig þessum markmiðum megi ná. Í þeirri þjóðhagsáætlun kom m.a. fram að svigrúm til launahækkana innan þessa ramma er að meðaltali eða var þá að meðaltali talið vera 6%. Eftir að tillögur fiskifræðinganna um verulegan samdrátt í þorskveiðum voru birtar endurskoðaði ríkisstj. þessi ákvæði. Niðurstaða Þjóðhagsstofnunar og ríkisstj. var þá sú að svigrúm til launahækkana, ef ná ætti þessum markmiðum sem ég nefndi, vær'i um 4%. Til viðbótar þessum markmiðum og sem ég gat ekki um áðan stefnir ríkisstj. að því að viðskiptahalli á þessu ári verði um eða innan við 1%. Er þá ríkisstj. ekki að skipta sér af kjaramálum með því að gefa út slíka yfirlýsingu? Það hlýtur að vera. En ríkisstj. hefur gert það og það er satt að segja skylda ríkisstj. að birta þær forsendur sem aðilar vinnumarkaðarins geta farið eftir. Og það sem ég hef sagt í þessu sambandi er að kjarasamningar sem ganga langt umfram þetta samræmast alls ekki þessu markmiði. Þá munum við ekki ná verðbólgu niður í 10%. Þá munum við ekki ná því að viðskiptahalli verði um eða innan við 1%. Þá munum við ekki ná því að erlendar skuldir verði innan við 60%. Það er þetta sem ég hef sagt í þeim yfirlýsingum sem ég hef gefið og það mun ég halda áfram að segja. Ég skal svo koma að nokkrum þeim atriðum sem hér hefur verið sérstaklega bent á og þá sérstaklega spurningum hv. þm. Guðmundar Einarssonar. Fyrsta spurningin var: Í ljósi ýmissa ummæla hæstvirtra ráðherra spyr ég hver sé skilningur ríkisstj. á hugtakinu „frjálsir samningar á ábyrgð samningsaðila“ sem hún hefur þóst fylgja? Ég hef þegar komið að hluta inn á þetta. Ríkisstj. hefur birt þann ramma sem hún ætlast til að aðilar vinnumarkaðarins starfi innan eða a.m.k. starfi innan ef þeir eru sammála þeim markmiðum sem ríkisstj. hefur sett sér í efnahagsmálum, í gengismálum, í viðskiptahalla, í erlendum skuldum. Ríkisstj. hefur hvað eftir annað sagt að verði farið út fyrir þennan ramma muni þessi markmið ekki nást. Ríkisstj. hefur líka sagt að kjósi atvinnurekendur að semja um meira sé það á þeirra ábyrgð. Ég hef jafnframt sagt að treysti t.d. atvinnurekendur sér í þeim samningum sem nú standa yfir sér til að semja um meira skuli þeir ekki gera sér vonir um að því verði mætt með meiri gengisfellingu. Það verða þá útflutningsatvinnuvegirnir að bera og ég hef ekkert við það að athuga út af fyrir sig að þeir semji um slíkt ef þeir geta staðið við það án meiri gengisfellingar. Ríkisstj. mun standa gegn því að viðskiptahalli verði meiri en að er stefnt en það mun vissulega verða erfitt ef samið verður um meira en 4% launahækkun. Önnur spurning: Telur ríkisstj. hættulegt efnahagsástandinu í landinu að starfsfólk einstakra fyrirtækja njóti þess sérstaklega í launum ef vel gengur? Ríkisstj. telur að ef gerðir verða samningar við einstök fyrirtæki sem brjóta verulega þann ramma sem ég hef lýst þá verði erfitt að standa gegn því að þeir sem langtum lægri launa njóta fái svipaðar hækkanir. Ég hefði satt að segja gaman af að spyrja hv. fyrirspyrjanda hvort hann sé mér ósammála um þetta. Hvað telur hv. þm. Guðmundur Einarsson? Telur hann virkilega ef starfsmenn ÍSALs fá 40, 30 eða jafnvel 20% hækkun að unnt verði að neita þeim lægst launuðu um a.m.k. eitthvað svipað og reyndar flestum öðrum í þjóðfélaginu því að þetta eru með allra tekjuhæstu mönnum í íslensku þjóðfélagi. Ég segi því hiklaust að verði gerðir samningar við einstök fyrirtæki um verulega meiri launahækkanir en um er að ræða á hinum almenna markaði mun það þýða að slík launahækkun gengur í gegnum efnahagslífið og að þeim markmiðum sem við settum okkur verður ekki náð. Við skulum þá ekki tala um 10% verðbólgu í lok ársins. Við skulum tala um 20, 30, 40% eða jafnvel miklu meira í lok ársins. Þriðja spurning: Var það skv. ósk ÍSALs að felldar voru niður hömlur á aðild fyrirtækisins að samtökum íslensks vinnumarkaðar? Ef svo er hvenær var sú ósk borin fram síðast? Um þetta fjallaði jafnframt aðallega ræða hv. þm. Svavars Gestssonar og get ég því komið inn á hans ræðu í svari við þessari spurningu. Ríkisstj. eða hæstv. iðnrh. barst skeyti frá ÍSAL 19. jan. s.l. þar sem í fáum orðum sagt - skeytið er nú á ensku en ég fer efnislega með það hér - er farið fram á að ríkisstj. falli frá því ákvæði að ÍSAL verði ekki heimilt að gerast aðili að Vinnuveitendasambandi Íslands þegar það kýs að gerast aðili. Hæstv. iðnrh. gerði grein fyrir þessari ósk ÍSALs á fundi ríkisstj. 19. jan. s.l. Málið var þá allítarlega rætt. Á fundi ríkisstj. 24. jan. lagði hæstv. iðnrh. jafnframt fram tillögu um þetta mál sem ég leyfi mér að lesa, með leyfi forseta: „ Ríkisstj. samþykkir að fella niður skilyrði sem Swiss Aluminium Ltd, var á sínum tíma sett um að ÍSAL verði ekki félagi í samtökum vinnuveitenda á Íslandi, sbr. bréf iðnrh. Jóhanns Hafstein dags. 15. apríl 1966, sbr. einnig svarbréf Swiss Aluminium Ltd. 19. apríl 1966.“ Um þetta urðu miklar umræður og var málinu frestað og athugað vandlega á milli funda, rætt við ýmsa menn sem þessu eru á einn eða annan máta tengdir. Þessi tillaga var síðan á fundi ríkisstj. 26. jan. síðastliðinn afgreidd með því skilyrði að ekki yrði um að ræða beina inngöngu ÍSALs í Vinnuveitendasamband Íslands heldur að félagið gerðist ef það óskaði fullur aðili að Félagi ísl. iðnrekenda og gæti þannig gerst óbeinn aðili að Vinnuveitendasambandi Íslands. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að ég geri á þessu ákaflega mikinn mun. Þær reglur gilda innan Félags ísl. iðnrekenda að þar getur enginn farið með nema 4% af atkvæðum þess félags hjá Vinnuveitendasambandi Íslands. Og þegar munu vera fjögur félög sem eru aðilar að Félagi ísl. iðnrekenda sem eru undir þessu þaki. Áhrif ÍSALs í Vinnuveitendasambandi Íslands verða því raunar aldrei nema brot af þessum 4%, af atkvæðum Félags ísl. iðnrekenda. Í mínum huga er þetta allt annað en bein aðild ÍSALs að Vinnuveitendasambandi Íslands. Ég vil einnig geta þess að upplýst er að ÍSAL hefur verið aðili að Félagi ísi. iðnrekenda að öðru leyti en að kjaramálum allt frá 14. júlí 1977 og sömuleiðis að ÍSAL hefur árum saman haft samning við Vinnuveitendasamband Íslands um fjölbreytta þjónustu, m.a. og ekki síst þegar kjaradeilur eru og greiðir til Vinnuveitendasambands Íslands þegar 0,2% af launagreiðslum hjá ÍSA L. Með þessari fullu aðild að Félagi ísi. iðnrekenda munu þær greiðslur til Vinnuveitendasambandsins verða 0,4%. Það eru því miklar ýkjur og öfgar að með þessu móti sé ÍSAL að gerast áhrifamikill aðili að Vinnuveitendasambandi Íslands. Ég er þeirrar skoðunar að komið hafi í ljós frá því fyrrgreind og umrædd ákvörðun var tekin á Alþingi af hæstv. þáv. iðnrh. að ÍSAL gerðist ekki aðili að íslenskum samtökum atvinnurekenda, að sú ákvörðun var ekki rétt. Ég er þeirrar skoðunar að það sé langtum betra og heilbrigðara að launaákvarðanir hjá þessu fyrirtæki sem er í erlendri eigu verði í samræmi við það sem ákveðið er á íslenskum launamarkaði. Með því að þeir gerast nú fullir aðilar að Félagi ísl. iðnrekenda ef þeir óska og ákveða er ákvarðanataka um launagreiðslur hjá ÍSAL samræmd því sem ákveðið kann að vera hverju sinni af aðilum vinnumarkaðarins innanlands. Ég er ekki þeirrar skoðunar að heilbrigt sé að erlendur hringur ákveði þau laun sem hann greiðir í því fyrirtæki sem hann kann að eiga hér á landi án þess að tekið sé fullt tillit til þess sem tíðkast á hinum almenna vinnumarkaði. Ég er því þeirrar skoðunar að þarna hafi fundist skynsamleg lausn á þessu máli, sem sagt að þeir gerast fullir aðilar ef þeir óska að Félagi ísi. iðnrekenda en hafa ekki þau áhrif á Vinnuveitendasamband Íslands sem menn hafa hræðst. Hv. þm. Svavar Gestsson ræddi einnig nokkuð um aðild ríkisfyrirtækja að Vinnuveitendasambandi Íslands. Það er rétt sem hv. þm. sagði að ríkisfyrirtæki voru færð úr Vinnuveitendasambandi Íslands með samkomulagi í ríkisstj. 1971–1974. Hæstv. iðnrh. lagði fram á þessum sama fundi 24. jan. s.l. svofellda tillögu, með leyfi forseta: „ Ríkisstj. lýsir sig samþykka ákvörðun iðnrh. um að fyrirtæki sem eru í umsjá iðnrn. sæki um aðild að samtökum vinnuveitenda. Þetta mál var einnig ítarlega rætt og geymt á milli funda og sú ákvörðun tekin að iðnrh. væri frjálst að gera þetta eins og hann leggur til og ráðherrar í ríkisstj. gerðu ekki aths. við það. Ég held einnig að þarna beri að læra af reynslu. Mér hefur ekki sýnst að reynsla undanfarinna ára sé jákvæð að því leyti að samningar við þessar verksmiðjur hafi verið í eins góðu samræmi við það sem gert hefur verið á hinum almenna vinnumarkaði eins og æskilegt er. Staðreyndin er sú að þessir samningar hafa iðulega gengið lengra en samið hefur verið um á hinum almenna vinnumarkaði. Yfirleitt hafa þessir samningar fylgt á eftir og orðið þeim vissulega til leiðinda og vandræða sem staðið hafa fyrir samningum á hinum almenna vinnumarkaði. Það má einnig geta þess að samningar við ÍSAL hafa haft mjög mikil og víðtæk áhrif á samninga við ýmis iðnaðarfyrirtæki ríkisins. Þar hefur að sjálfsögðu verið viðmiðun og samanburður og iðulega erfitt að standa gegn því að ýmis launakjör sem hinn erlendi hringur kaus að veita sínum starfsmönnum yrðu veitt starfsmönnum íslenskra iðnfyrirtækja sem að sumu leyti hafa unnið við svipaðar aðstæður. Þá hefur þess að sjálfsögðu ekki verið gætt hvort afkoma þessara fyrirtækja hafi verið slík að undir slíkum launahækkunum yrði í raun og veru staðið. Eins og kom fram í þeirri till. sem hæstv. iðnrh. flutti og ég las var þetta hans ákvörðun en hún var tekin án þess að mótmælt væri í ríkisstj. Ég tel að þessi ákvörðun hafi verið rétt. Ég tel eins og ég segi að reynsla undanfarinna ára hafi sýnt að æskilegast sé að stuðla að heildarsamningum um kaup og kjör í íslensku efnahagsog atvinnulífi. Ég skal ekki hafa um þetta mörg fleiri orð, virðulegi forseti. Ég hygg að áfram verði umr. hér um málið sem eðlilegt er og kem ég þá kannske síðar inn í þær umr. en vil aðeins undirstrika það að lokum - og reyndar hygg ég að ég eigi eftir að svara einni spurningu frá hv. þm. Guðmundi Einarssyni - að afskipti ríkisstj. sem slíkrar af þessum málum eru fyrst og fremst fólgin í að skapa, auglýsa og tilkynna þann ramma sem hún telur að fær sé íslensku efnahagslífi. Það hefur ríkisstj. gert og það mun hún gera áfram og leggja áherslu á að vilji menn ná þeim markmiðum sem að er stefnt verður ekki mikið vikið frá því sem sá rammi leyfir. Ég hef út af fyrir sig ekkert við það að athuga þótt einstakir hæstv. ráðherrar kunni að hafa sínar persónulegu skoðanir á einstökum þáttum þessa máls. Ríkisstj. mun a.m.k. binda sig við yfirlýsingar sem tengjast þeirri efnahagsstefnu sem hún hefur sett íslensku þjóðinni.



Virðulegi forseti. Þegar sú ógeðuga aðferð er viðhöfð að veiða lunda í holu hans með krók, þá skal það ævinlega ske að hann ýtir kofunni fram fyrir sig og hún kemur á undan út. Ég hafði spurnir af því að hv. 3. þm. Reykv. ætlaði að beina fsp. til hæstv. forsrh. en ég vissi ekki að hann mundi ýta kofunni á undan sér. En það kom reyndar í ljós að svo var. Áður en ég vík sérstaklega að ýmsum atriðum í máli hv. 4. landsk. þm., sem talaði eins og hann væri staddur hinum megin á sjöstjörnunni í öllu málinu, þá ætla ég að rifja hér upp atriði sem snerta aðild okkar að Alþjóðavinnumálastofnuninni, sem menn virðast gera lítið með í málflutningi sínum, þótt það séu að vísu lög. En Ísland gerðist aðili að þessari atþjóðasamþykkt um félagafrelsi og verndun þess 1950. Og það breytir engu um þó það hafi verið brotið, þessi aðild og þessi lög, með nótu skiptum 1966 hjá þáv. ríkisstj. Í þessari samþykkt segir svo, með leyfi virðulegs forseta, í 2. gr.: „Verkamenn og vinnuveitendur skulu án undantekninga hafa rétt til þess að stofna og ganga í félög að eigin geðþótta án undangengins leyfis og séu þeir aðeins háðir reglum hlutaðeigandi félags um inngöngu í það.“ Og síðar í 5. gr.: „Félög verkamanna og vinnuveitenda skulu eiga rétt á að stofna og ganga í félagasambönd og hverju slíku fétagi eða sambandi skal heimilt að ganga í alþjóðasamtök verkamanna og vinnuveitenda.“ Þessi ákvæði eru ákaflega skýr og fyrir því stenst það ekki skv. lögum og reglum okkar, sem við skyldum halda í heiðri, að banna t. a. m. ÍSAL að gerast félagi í vinnuveitendasamtökum á Íslandi. Á sínum tíma setti Alþfl. þetta skilyrði fyrir samþykkt sinni um samningana við Alusuisse. Og á þetta var fallist þótt það bryti í bága við lög. Það var ekki að vilja Sjálfstfl. þá og hefur aldrei verið. En samkomulag varð að nást. Þetta var gert með samþykkt í miðstjórn eða í flokksráði Alþfl. 23. mars 1966. Þetta eru auðvitað gersamlega úrelt viðhorf. Allt sem var lesið upp og vitnað í hjá Eysteini Jónssyni, ég tala nú ekki um Einari Olgeirssyni og Hannibal Valdimarssyni, er úrelt og einskis nýtt. Það eru gerbreytt viðhorf nema hjá einstaka kanarífugl sem enn kvakar í þessa veru.  Það er líka löngu liðin saga, það veit hv. 7. þm. Reykv., að það sé í þágu verkalýðssamtakanna í landinu að kljúfa vinnuveitendasamtökin upp. Það er allt annað sem verkalýðssamtökin óska eftir. Þau óska eftir að fá að mæta þeim í heild sinni. Ég minnist þess þegar ég var í fyrirsvari fyrir verkalýðssamtök, sem ég var í 15 ár, hv. 3. þm. Reykv. hefur aðeins verið færilús á því skinni, að þá var það það versta sem upp á kom, eftir að hafa setið slímusetu kannske 40 daga og 40 nætur, að þurfa að elta uppi einstök fyrirtæki, sem ekki voru aðilar að heildarsamtökunum, þar sem menn voru gjarnan að nudda um einhver sérákvæði sér til handa eftir á. Þótt þeir láti svo, þeir sem eru í fyrirsvari fyrir Alþýðusamband Íslands, að þeir séu andstæðir þeim vinnubrögðum að ÍSAL njóti og lúti íslensku forræði, þá er þeim ekki eins leitt og þeir láta. Ég hlýt að snúa máli mínu til hv. 7. þm. Reykv. sem hefur lagt starfsævi sína við starfsævi verkamanna á Ístandi alla sína tíð. Ætlar hann að fylkja liði og beita afli verkalýðssamtakanna til þess að knýja fram stórbætt kjör manna, sem hafa að meðaltali 32–34 þús. kr. á mánuði, meðan við sjáum ekki fram úr því hvernig við getum lofað fólki, sem er með 10 961 kr. á mánuði að fleyta fram lífinu? Ég þyrfti að fá svar miðstjórnarmanna Alþýðusambandsins við þessu. Og gjarnan hefði 3. þm. Vestf. mátt vera hér viðstaddur, einn úr miðstjórninni sem samþykkti mótmæli. Það er auðvitað hægt að hengja sig í yfirlýsingar eins og að menn boði frjálsa samninga. Og auðvitað hafa menn það fyrir framan sig að samningar eigi að vera frjálsir. En að á vinnumarkaðinum séu þau lögmál að vinnuveitendur í frjálsum samningum hafi aðeins hluta forræðisins en ríkið að einhverju leyti með fyrirtæki sín utan við, það er úrelt og á ekki að eiga sér stað. Fyrir því er ég eindregið þessarar skoðunar, að öll ríkisfyrirtæki eigi að eiga aðild að allsherjarsamtökunum. Það er öllum aðilum fyrir bestu. Hvað er það sem hv. 3. þm. Reykv. er í raun og veru að beita sér fyrir hérna þegar hann berst um á hæl og hnakka gegn því að ÍSAL í eigu auðhringsins Alusuisse lúti ekki íslensku forræði, heldur svissnesku, á íslenskum vinnumarkaði? Hvað er það sem verið er að biðja um með ýkjum og ofstæki, eins og því að þetta muni leggja undir sig samtök okkar og kaupa upp landið og að við stundum, eins og þeir hafa áður klifað á, landsölur? Auðvitað tekur þessi málflutningur engu tali. Hann gæti kannske upplýst hv. 4. landsk. þm. um það, hv. 3. þm. Reykv. hvað þessi fyrirsögn þýðir sem hann sjálfur, Svavar Gestsson, bjó til. Og hv. þm. Guðmundur Einarsson þarf ekki að láta eins og hann lætur hér uppi, að hann skilji ekki fyrr en skellur í tönnum. Hvaða ís á að brjóta hérna, hvaða ís skyldi eiga að brjóta, hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, með 40% kaupkröfu hjá fólki sem nýtur þeirra kjara að hafa 30–40 þús. kr. laun á mánuði? Og hvaða áhrif halda menn að það mundi hafa á íslenskt efnahagslíf ef þessir ísar væru brotnir? Þarf að tala í einhverjum muddum um þetta? Og ætlast einhver til þess af mér að ég haldi áfram að koma til dyranna eins og gert var hér og oftast hefur verið gert, ekki eins og ég er klæddur, að ég segi ekki frá skoðunum mínum í þessu efni, að ég segi ekki að ég muni beita mér gegn því af fullkominni hörku að slík ósvinna nái fram, sem mundi hafa þá fyrirmynd í för með sér að riðla öllu okkar efnahagskerfi? Hverjum dettur það í hug að ég muni segja eins og hér tíðkast og hefur reyndar alltaf tíðkast: Þetta verður auðvitað rætt í ríkisstj., við munum athuga þetta síðar. Aldrei komið til dyranna eins og menn voru klæddir. Til þess hef ég ekki skapsmuni og þeir eiga heimtingu á því, starfsmenn í ÍSAL, að vita mína afstöðu í þessu. Hún er þessi: að ég muni beita mér gegn því með öllum ráðum að þeir brjótist þannig í gegn, sem auðvitað yrði fyrirmynd fyrir alla aðra, ef þessir hálaunamenn næðu einhverju sem um munar nú. Getum við ekki talað af hreinskilni um þetta? Hver var að tala um hræsni?  Nei, það er þá komið að því að fyrirsvarsmönnum Alþb. er hið mesta í mun að forræði fyrir svo gífurlega stórum vinnustað eins og suður í Straumsvík sé í höndum auðhringsins Alusuisse. Þannig er þetta dæmi. Og það er þýðingarlaust að bera á borð fyrir heilvita fólk að með því að þeir eignuðust aðild að samtökum íslenskra vinnuveitenda mundu þeir leggja þau undir sig. Það kemur ekki til nokkurra mála að horft verði aðgerðarlaust á það að auðhringur í Sviss fái að hafa einhver úrslitaáhrif á íslenskum vinnumarkaði. Fyrir þau sker er verið að reyna að sigla með því að þeir leiki ekki lausum hala hér. Þeim verður ekki fyrirskipað að ganga í samtök vinnuveitenda á Íslandi. Það var um það samið í upphafi að þeir gerðu það ekki. Þess vegna verður sú krafa ekki sett fram. Þeir eru sjálfráðir að því. En bæði með vísun til þeirra laga og þeirrar stofnunar, Alþjóðavinnumálastofnunar, sem við erum aðilar að og af þeim ástæðum sem ég hef nefnt, þá eru þær hindranir, þau skilyrði numin brott á ríkisstjórnarfundi 26. þ. m. sem hindra að þeir geti gerst fullkomnir aðilar að vinnuveitendasamtökum. Því ætla ég hér og nú að lýsa yfir, að eigi ég eftir að vera þar nær sem erlendur auðhringur semur við okkur um rekstur fyrirtækis síns á Íslandi, þá mun ég setja það að algeru skilyrði að þeir undirgangist allar skyldur í samtökum vinnuveitenda á Íslandi. Ég mun ekki semja um rekstur erlends fyrirtækis á íslenskri grund nema frá því verði gengið tryggilega að þeir eigi aðild að samtökum vinnuveitenda og þess gætt að forræði sé í íslenskum höndum og á íslenskum vinnumarkaði. Þannig snýr þetta dæmi við mér, umbúðalaust talað. Og það verður, þegar til lengdar lætur, íslenskum verkalýðssamtökum einnig til góðs. Hvað með erlenda verkamenn á Íslandi? Þykir ekki sjálfsagt að þeir gangist undir skyldur okkar sem skv. vinnulöggjöf eru lagðar á herðar launþega og hafi þau réttindi? Að sjálfsögðu er þetta svona. Allt þetta er pólitískt þvarg og bull manna, sem vilja gildra til þess að koma knéskoti á núv. ríkisstj. og eyðileggja þann stórkostlega árangur sem við höfum þegar náð, og varðar í því sambandi ekkert um fólkið hennar Aðalheiðar Bjarnfreðsdóttur eða Bjarna í Iðju. Þeir voru ekki að biðja um orðið utan dagskrár þegar verið var að upplýsa um kröfur þeirra, þegar þau mættu hér og lýstu yfir á opinberum vettvangi að þau teldu að ætti að einbeita sér að því að bæta hag þessa fátæka fólks. Það var ekki beðið um orðið utan dagskrár þá. En þegar verið var að trufla ÍSAL og Alusuisse í þeim möguleika, sem þeir kynnu kannske að bregða á, að sprengja hér upp íslenskan vinnumarkað, þá verða þeir snarvitlausir og koma hér upp og lesa gamla sálma löngu, löngu úrelta, sem enginn er farinn að hlusta á, ekkert nema falskir gamlir tónar, sungnir enn þá af mönnum sem kunna ekki rétt lag. Já, hv. 4. landsk. þm. vildi væna mig um það að ég væri að skjóta skildi yfir ÍSAL, fyrir Alusuisse svo að þeir þyrftu ekki að borga eins hátt kaup. Ef þeir Alusuisse-menn hafa efni á að borga hærra kaup, þá þurfa þeir fyrst að borga mér hærra verð fyrir orkuna. Ég þarf að nota þá peninga til að létta sköttum af fólkinu í Iðju og hjá henni Aðalheiði Bjarnfreðsdóttur og til að bæta þeirra kjör áður en borguð verða hærri laun til starfsmanna sem eru með 30–40 þús. kr. laun á mánuði. Hvar eru umræður utan dagskrár vegna þessa fólks sem á ekki málungi matar? Nei, það er ástæða til þess að standa hér upp á málþingi á hinu háa Alþingi með hrópyrði, skútyrði og köpuryrði landráðabrigsls þegar hálaunamennirnir í ÍSAL eru í kjarabaráttunni. Og það er auðvitað ekki vegna þess að þeim sé umhugað um þetta fólk, þessum hv. þm. Aðferðin er bara þessi að spana þetta upp ef þeir skyldu nú geta sprengt upp vinnumarkaðinn íslenska. Þetta sjá og vita allir. Ef slíkt tilræði við íslenskt efnahagslíf næði fram að ganga, þá er það mín skoðun að núv. hæstv. ríkisstj. þurfi þegar í stað að segja af sér. Þá hefur henni mistekist ætlunarverk sitt. Þess vegna hlaut ég að tala opnum munni og segja hreinskilnislega frá því hver mín skoðun var á því til hvaða ráða yrði gripið og hvaða ráða yrði neytt. Og ég skammast mín ekki fyrir það. Ég endurtek öll þau ummæli mín og legg margfalda áherslu á þau. Menn mega svo halda því fram að það hafi orðið til þess að spilla samningum. Ef þeir samningar hefðu orðið til þess að sprengja vinnumarkaðinn upp, þá hafa ummæli mín þegar náð tilgangi sínum. Ef þeir ÍSALmenn þola ekki að heyra það sem ég meina, skoðanir mínar, án þess að það sérstaklega styrki þá í baráttunni fyrir sanngjörnum kjörum, eins og þeir kalla sjálfir, þá verður svo að vera. Nei, svarið við áskorun hv. 3. þm. Reykv. um það að ÍSAL gerðist ekki aðili að íslenskum samtökum vinnuveitenda er svona, að ég mun a.m.k. aldrei semja um stöðu erlends fyrirtækis á íslenskri grund nema það undirgangist allar skyldur sem við leggjum á herðar vinnuveitenda í þessu landi. Ekkert forræði kemur þar til greina af hálfu erlendra aðila. Ég hef að vísu hér í höndum margháttaðar upplýsingar, sem fróðlegt væri fyrir menn að kynna sér, um launakjör þar syðra, en ég læt hér staðar numið að sinni.

Hvað hefur forstjórinn?

Vafalaust er honum engin launung á því sjálfum, en ég sé ekki ástæðu til, nema það sé skatturinn sem spyr, að upplýsa neitt um það. Það liggur ljóst fyrir að meðaltalslaun liggja töluvert yfir 30 þús. kr. í peningum fyrir utan margháttuð önnur kjör á þessum stað.

Viltu ekki afhenda þessar upplýsingar?

Er ráðh. ekki kunnugt um að það er vaktavinna í Straumsvík?

Mér er fullkunnugt um að það er vaktavinna og það er unnið 24 stundir í sólarhring og það eru þrískiptar vaktir oftast o.s.frv. o.s.frv. Þetta þekkjum við vel, að um er að ræða vaktaskipti og það er vaktaálag. Og eins og ég segi, það er sjálfsagt réttlátt að þeir séu verulega hærri en aðrir í launum. En lægsti taxti Dagsbrúnar, ef ég man rétt, er 10 961 kr. 

Hvaðan er þessi fyrirsögn?

Frá hv. 3. þm. Reykv. þegar hann var að brjóta ísinn.  Það er auðvitað mjög margt sem fram kom í ræðum hv. þm., sem ástæða væri til að drepa á. En að tala þannig við fullorðið fólk eins og þeir gerðu, að hér væri iðnrh. að halda hlífiskildi yfir ÍSÁL, að þeir fengju ekki að borga verkamönnum eins og þeim kannske dytti í hug, láta sem þeir viti ekki hvernig staðan er í okkar þjóðfélagi, láta sem þeir hafi ekki hugmynd um að slíkt og þvílíkt, ef það gengi fram, mundi kollvarpa þeim árangri í efnahagsmálum sem við höfum þegar náð, yfir það ná engin orð. Við erum ekki komnir að landi í þessum málum. Við eigum eftir mörg og erfið verkefni til úrlausnar. Við höfum ekki leyst hið geigvænlega sjávarútvegsdæmi enn þá. En að við í miðjum klíðum létum slíkt viðgangast, það kom ekki til mála. Og af því að það kom ekki til mála, þá hlaut Sverrir Hermannsson að segja frá þessari skoðun sinni hvort sem mönnum líkar betur eða verr. Þetta sjá auðvitað allir menn. Og það er óþolandi hræsni sem menn beita hér fyrir sig þegar þeir tala um þessi mál í stöðugum muddum. Það er með ólíkindum að menn haldi áfram að láta sér til hugar koma að það blasi ekki við hverjum manni hvað þarna er á ferðinni.



Herra forseti. Það er mikið í húfi þarna suður í Straumsvík. Það er hvorki meira né minna en sjálf hin markvissa efnahagsstefna ríkisstj., allur árangurinn sem náðst hefur í viðureigninni við verðbólguna frá því að ríkisstj. tók við völdum og til þessa dags. Þetta er kjarni þess máls sem hæstv. ráðh. hafa hér flutt. Hæstv. forsrh. spurði t.d. hv. þm. Guðmund Einarsson hvað hann héldi að af því leiddi ef starfsmenn í ÍSAL næðu 10, 15, 20, kannske 40% kauphækkun. Væri þá unnt, ef slíkt gerðist, að halda áfram að neita að bæta kjör hinna lægst launuðu? Hæstv. iðnrh. beindi hvössu augnaráði að hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni og spurði: Ætlar þú að taka í þennan strenginn, hv. þm., formaður Verkamannasambands, formaður Dagsbrúnar, á sama tíma og það liggur ljóst fyrir að það á ekkert að gera, það hvorki gengur né rekur í samningum á vinnumarkaðinum um kjör hinna lægst launuðu? Og svo spurði hæstv. iðnrh.: Hvenær hefur það gerst að efnt hafi verið til utandagskrárumr. um málefni þess fólks sem búið er að þrýsta niður á örbirgðarstigið og á nú ekki málungi matar og vart til hnífs og skeiðar? Það er kannske rétt að byrja með því að svara þeirri spurningu. Það hefur ekki þurft að efna til utandagskrárumr. um það mál, hæstv. iðnrh. Hér hafa verið lagðar fram tillögur hvað eftir annað á Alþingi, þar sem hæstv. ráðh. hefur verið gefinn mjög auðveldlega kostur á því að styðja aðgerðir sem mönnum bar saman um að hefðu orðið til að bæta einmitt kjör þeirra sem nú hefur verið þrýst niður á örbirgðarstigið í formi afkomutryggingar, án þess að nokkur minnsta áhætta væri tekin um að það leiddi til einhverrar kjarasprengingar á vinnumarkaðinum og kollvarpa hinum mikla árangri sem náðst hefur í viðureigninni við verðbólguna. Þessar tillögur hafa Alþfl.-menn flutt hér á þingi hvað eftir annað. Þær hafa reyndar verið fluttar þing eftir þing, líka í tíð fyrrv. ríkisstj. og var þá hafnað af þáverandi stjórnarmeirihluta. Og þær voru fluttar nú. Þær voru fluttar í sambandi við afgreiðslu á brbl. ríkisstj. sem hétu því fagra nafni: Mildandi aðgerðir til að bæta hag þeirra sem verst eru settir. Þær voru fluttar aftur í sambandi við tekjuskattafrv. og að lokum við umr. um fjárlagafrv. Þegar þessar hugmyndir eru síðan nefndar í viðtali í dagblaði hér í Reykjavík, í viðtali við tvo verkalýðsforingja, kemur hæstv. forsrh. og segir: Þetta eru mjög athyglisverðar hugmyndir. Hv. þm. Þorsteinn Pálsson lýsir því yfir í útvarps- og sjónvarpsþáttum að þetta séu mjög athyglisverðar hugmyndir. En engu að síður er það staðreyndin að búið er að fella þær tvisvar. Ég nefni þetta vegna þess að hæstv. iðnrh. segir að afstaða manna til kjarasamninganna í ÍSAL byggist einfaldlega á þessu, að á sama tíma og ekkert hafi verið gert til að rétta hlut þeirra sem nú er búið að þrýsta niður á örbirgðarstig nái nánast ekki nokkurri átt svo mikið sem að hlusta á kjarakröfur starfsmanna í ÍSAL, vegna þess að þá sé allur hinn stórkostlegi ávinningur horfinn. Og síðan taka við hótanir um að þá muni það undur gerast að ríkisstj. muni segja af sér og þá væntanlega á þeirri forsendu að það verði mikill harmur kveðinn að þjóðinni ef til slíkra tíðinda dragi - eða hitt þó heldur.

Er ráðh. farinn úr salnum?

Hvaða ráðh.?

Iðnrh.

Það er alveg sýnilegt að hæstv. ráðh. er farinn úr salnum. En hvort vert er að spyrja um hvort það séu einhverjar skýringar á fjarveru hans, það veit ég ekki. Það er nú reyndar kominn í salinn hæstv. fjmrh., einn af hinum yfirlýsingaglöðu ráðherrum. Það er ástæða til að spyrja einnar spurningar: Er sú fullyrðing rétt, að nái starfsmenn ÍSALs einhverjum árangri í sínum samningum, sem ekkert liggur fyrir um, liggi það þar með á borðinu að árangur ríkisstj. í viðureign við verðbólguna væri þar með fyrir bí? Það var sú spurning sem hæstv. forsrh. beindi til Guðmundar Einarssonar áðan. Ég skal svara því fyrir mitt leyti. Mér finnst engan veginn liggja á borðinu að svo sé. Má ég rifja upp að hingað til hafa menn oft í sambandi við samningamál nefnt að þau vinnubrögð sem tíðkast við kjarasamninga, bæði ÍSALs, ríkisverksmiðjanna og reyndar járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga, séu til mikillar fyrirmyndar. Hvers vegna? Vegna þess að þar hafa farið fram vinnustaðasamningar, vegna þess að þar hafa menn sameinast þótt þeir séu í ýmsum félögum, samningagerðin hefur farið þannig fram að félögin hafa gengið sameiginlega að kjarasamningum og þeir hafa verið leystir á þeirri forsendu að þrátt fyrir ólíka aðstöðu manna á vinnustaðnum hafa þeir verið leystir þar í heild. Þetta hefur þótt til mikillar fyrirmyndar. Það er einhver eðlilegasta og sjálfsagðasta krafa í sambandi við kjaramál að miða kaupkröfur við raunverulegar staðreyndir um afkomu viðkomandi fyrirtækis eða atvinnuvegar. Gerum nú ráð fyrir að þær staðreyndir liggi fyrir og séu mjög jákvæðar. Við vitum að hlutdeild launa í veltu- eða framleiðslukostnaði ÍSALs er tiltölulega mjög lág. Ég þykist vita að auðvelt væri að færa sönnur á að launakostnaður þessa aðila í samanburði við launakostnað í ýmsum grannlöndum okkar, þar sem hann er til mikilla muna hærri, sé einnig mjög lágur. síðan vitum við að það hafa orðið umskipti á högum fyrirtækisins vegna þess að verð á álmarkaði hefur nú hækkað mjög verulega, birgðahald hefur mjög minnkað og aðstaða fyrirtækisins á allan annan máta batnað. Hvers eðlis er þetta fyrirtæki? Þetta er útflutningsfyrirtæki, sem selur afurðir á erlendum markaði í erlendum gjaldeyri. Fyrsta spurning: Ef starfsfólkinu í ÍSAL yrði eitthvað ágengt í kjarasamningum, mundi þeim hækkunum þar með verða velt út í íslenskt verðlag til að auka íslenska verðbólgu? Ég fæ ekki séð það. Ég fæ engan veginn séð það. Það mun hafa nánar tiltekið svipuð áhrif og ef hæstv. iðnrh. yrði nú eitthvað frekar ágengt í samningum sínum við hinn erlenda aðila um hækkað orkuverð. Það yrði nettóhagnaður fyrir íslenskan þjóðarbúskap, án þess að verðbólguáhrif yrðu af þeim sökum nokkur. Síðan geta menn deilt um hvort fordæmisáhrifin yrðu til hins verra. Ef það er staðreynd að ríkisstj. ætlist til þess af atvinnurekendum að þeir semji, eins og hæstv. forsrh. sagði, innan ramma raunverulegrar afkomu og beri sjálfir ábyrgð á sínum kjarasamningum liggur ekkert fyrir um það. Aðstæður atvinnuvega geta verið mjög mismunandi. Og það er engan veginn sjálfgefið mál að þó að illa ári í sjávarútvegi, m.a. vegna þess að þar er fullkomin óvissa ríkjandi um nær alla þætti þess rekstrar, vegna þess að allan tímann frá því að ríkisstj. tók við völdum hefur hún ekki getað gert upp hug sinn eða mótað afstöðu sína um grundvallaratriði fiskveiðistefnu eða fjárhagslega endurskipulagningu þessa skuldum hlaðna atvinnuvegar, að kaupgjald megi ekki hreyfast í betur stæðum greinum. Það er mál sem ríkisstj. verður að eiga við sjálfa sig og þýðir ekki að varpa sökinni af því yfir á aðra. Það liggur ekkert ljóst fyrir og er engan veginn sannað að kauphækkun, jafnvel þótt samningar næðust um slíkt í ÍSAL, mundi kollvarpa einu eða neinu eða hleypa af stað neinu verðbólguhjóli í íslensku atvinnulífi. Það orsakasamhengi er allt annað en ef við lítum á fyrirtæki sem starfa á innlendum markaði eða selja afurðir sínar á innlendum markaði. Því er slegið föstu af hálfu ráðh. að þetta séu yfirgengilegar kröfur, þær séu reyndar svo yfirgengilegar að þær eigi ekki að ræða. Menn eiga jafnvel ekkert að hlusta á þær. Það er ósköp eðlilegt að menn byrji sína samningsstöðu með því að setja fram kröfur um að þeim verði bætt upp það sem þeir hafa misst í kjörum á þeim tíma sem liðinn er frá seinustu samningum, þegar fyrir liggur að um leið hafa orðið alger umskipti til hins betra hjá viðkomandi fyrirtæki. En auðvitað fullyrðir enginn neitt um hver niðurstaða kjarasamninga yrði, nema þá hæstv. ráðherrar sem byrja á því fyrir fram að lýsa því yfir að þarna eigi ekki einu sinni að hlusta á slíkt. Það vill svo til að í Dagblaðinu í dag er opið bréf frá starfsmanni í Straumsvík til hæstv. iðnrh. Starfsmaðurinn segir að hann hafi lagt sitt litla lóð á þær pólitísku metaskálar sem hófu iðnrh. upp í stöðu alþm. fyrir Austurlandskjördæmi á sínum tíma. Hann gerir nokkra grein fyrir aðstæðum á sínum vinnustað og segir svo, með leyfi forseta: „Nú er sem betur fer komin önnur tíð. Álverðið hefur sjaldan eða aldrei verið hærra, birgðir í lágmarki og hvert metið á fætur öðru er slegið hér suður í Straumsvík bæði hvað snertir straumnýtingu, magn framleiðslunnar og gæði. Og enn er gengið til samninga og starfsfólkið fer fram á það að fá að halda óbreyttum launum, en er þá sagt af óviðkomandi aðilum að það sé svo mikil óáran í sjávarútveginum, hringormur í þorski, togarar alltof dýrir, frystihúsin undir hamrinum og Nígeríumennirnir borga ekki skreiðina, og þess vegna megi ekki hækka launin. Nei, kæri vinur, svoleiðis röksemdir eru ekki gjaldgengar fyrir sunnan Hafnarfjörð. Við svoleiðis röksemdum segja launamenn pass.“ Það er ákveðin þversögn í því að segja við atvinnurekendur: Ríkisstj. hefur að vísu mótað sína stefnu almennt um hver sé greiðslugeta þjóðarbúsins, en það er hins vegar á ykkar valdi að bera sjálfir ábyrgð á kjarasamningum innan marka afkomu þessa atvinnuvegar. En áður en nokkuð er farið að láta á það reyna hverju menn fá áorkað í samningum er rokið upp til handa og fóta og gefnar yfirlýsingar út og suður í allar áttir með algerum fordæmingum á því að vera yfirleitt að hreyfa samningum. Allt er þetta síðan réttlætt með því að þetta sé óhæfa vegna þess að á hinum almenna markaði hefur ekkert gengið eða rekið í að bæta kjör hinna verst settu. Hin raunverulega spurning er þá þessi: Hvað er það sem er líklegast til að kollvarpa þeim árangri sem ríkisstj. hefur náð í viðureign sinni við verðbólguna? Eru það þessir stórháskalegu hugsanlegu samningar í Straumsvík? Ég held ekki. Ég held að það sem væri líklegast til að kollvarpa ekki aðeins stefnu þessarar ríkisstj. heldur ríkisstj. sjálfri væri það ef þessi vetur á að líða allur þannig að ríkisstj. horfi á það aðgerðarlaust með öllu að umtalsverður hluti fólks á íslenskum vinnumarkaði og reyndar einnig fólk sem byggir afkomu sína á greiðslum almannatrygginga á að halda áfram að búa við kjör sem ofbjóða sómatilfinningu allrar þjóðarinnar. Og þetta eru tvö aðskilin mál. Ég vitnaði til þess áðan að hér á þingi hafa verið lagðar fram tillögur um lausn á því máli. Þær hafa verið lagðar fram ítrekað. Það hafa verið lagðar fram tillögur um lögbundin lágmarkslaun, 15 þús. kr. á mánuði, og það hafa verið lagðar fram mjög ítarlegar tillögur um afkomutryggingu eins og þm. kannast við. Það var vitnað hér í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. af hæstv. forsrh. Það er rétt að vitna hér í annan kafla, um verndun kaupmáttar á bls. 5. Þar segir: „ Ríkisstj. hefur ákveðið að bæta hag þeirra, sem verst eru settir, með eftirgreindum kjarabótum.“ Síðan er það upp talið eins og menn kannast við. Staðreyndin í því máli er sú, að eina fólkið sem ekki naut neins hags af þessum svokölluðu kjarabótum var það fólk á vinnumarkaðinum sem verður að sjá sér farborða af lágmarkstekjunum, kauptryggingunni, þessum rúmlega 10 900 kr., sem og bótaþegar almannatrygginga. Þetta voru einu aðilarnir sem ekki nutu á nokkurn máta neins af þessu og reyndar er þeirra afkoma verri en hún var fyrir. Um þetta hafa verið tíunduð mörg dæmi og um það að afnema þetta hróplega misrétti voru tillögur okkar á sínum tíma. Ráðherrar skáka í því skjóli að ekkert hafi verið gert til að bæta hag þessa fólks og á meðan megi ekkert gera á almennum launamarkaði. Til hvers leiða þær röksemdir að lokum? Þeir eru raunverulega að segja að enginn aðili í íslensku þjóðfélagi, enginn hópur launþega, hversu góð sem afkoma viðkomandi atvinnuvegar eða fyrirtækis kann að vera, megi hreyfa sig. Á sama tíma er upplýst og liggur fyrir staðfest og skjallega að sjálfir hafa þessir ráðherrar og þingmeirihluti þeirra ítrekað, oftar en einu sinni og oftar en tvisvar, fellt það að gera sjálfsagðar ráðstafanir gegnum trygginga- og skattakerfi til að bæta hag þessa fólks, m.ö.o. til að koma á þessari lágmarkskauptryggingu, 15 þús. kr. með óbeinum hætti með því að hækka útborganlegan persónuafslátt gagnvart sköttum, sem kæmi þessum aðilum beint að haldi, án þess að hafa nokkur minnstu áhrif á verðbólgustig eða kaupsprengingu upp allan launaskalann. Þetta tvennt fer hvergi saman. Ég held að þessir ráðherrar ættu þess vegna að fara gætilega í því að bera fyrir sig samúð sína í garð þeirra sem verst eru settir meðan það liggur fyrir að þeir eru ófáanlegir til þess, eða hafa reynst það hingað til a.m.k., að gera það sem gera þarf þrátt fyrir stefnuyfirlýsingu í málefnasamningi ríkisstj., þrátt fyrir landsfundasamþykktir t.d. sjálfstæðismanna um að beita skuli skattakerfinu með þessum hætti og þrátt fyrir ítrekaðan tillöguflutning á Alþingi. Ég verð að segja það eins og er að áhrif þessarar gífuryrtu yfirlýsingar ráðherranna eru fyrst og fremst þau að hleypa illu blóði í samninga sem voru á viðkæmu stigi. Þau þjónuðu engum tilgangi öðrum en þeim að gera ólíklegra en ella að samkomulag gæti tekist. Það var með öllu óþarfi að gefa slíkar yfirlýsingar með þeim hætti líka sem þær voru gefnar á þessum tíma. Og sú aðgerð að ríkisstj. beiti sér fyrir því að ÍSAL gerist aðili að samtökum íslenskra atvinnurekenda á þessum tíma verður vægast sagt að teljast í meira lagi hæpin. Meginröksemdin er síðan sú, að hvaða breyting sem verði til batnaðar á kjörum þessa starfshóps verði til þess að brjóta niður þau markmið sem ríkisstj. hefur sett sér í efnahagsmálum. Ég hef enga trú á að það sé staðreynd. Ég held að um þeirra mál sé sérstaðan slík að þessu verði ekki haldið fram með fullum rökum. Niðurstöður mínar eru því þær, að framferði ríkisstj. að þessu leyti hafi verið málunum yfirleitt til bölvunar og yfirlýsingar þeirra um að launþegar á Íslandi megi undir engum kringumstæðum hreyfa sig neitt í kjaramálum fyrr en eitthvað væri að gert til bóta fyrir hina lægst launuðu fá fyrst einhvern verulegan þunga og einhvern verulegan sannfæringarkraft ef það lægi fyrir að ríkisstj. hefði gert það sem í hennar valdi stendur til að rétta hlut hinna verr settu og það meira að segja með aðferðum sem ekki þyrftu að tefla í tvísýnu þeim árangri sem vissulega hefur náðst í verðbólgunni.



Virðulegi forseti. Þegar ég heyrði í hæstv. iðnrh. sællar minningar í síðustu viku var ég staddur á fundi í Verkamannasambandi Íslands og ég var sennilega einn af þeim fáu sem ekki reiddist vitundar ögn. Ekki var það nú vegna þess að mér líkaði málflutningur ráðh. heldur fóru að leita á mig ýmis gömul atvik. Til að hafa forsögu að þessum atvikum sem rifjuðust upp fyrir mér vil ég minna á að ég held að það hafi verið Adenauer, kanslari Vestur-Þýskalands, einn áhrifamesti stjórnmálaskörungur Vestur-Evrópu, sem efnislega mæltist eitthvað á þessa leið við gott tækifæri: „Þegar maður sér og heyrir og þá ekki síður kynnist forsrh. íslenska lýðveldisins, Ólafi Thors, finnst manni nærri undarlegt að þetta sé forsrh. aðeins 200 þús. manna þjóðar. Maður skyldi ætla að hann væri betur kominn sem forsrh. 200 millj. manna þjóðar.“ Þetta eru nú líklega einhver stærstu orð sem viðhöfð hafa verið um íslenskan þjóðhöfðingja. Því minnist ég þessa að á árum fyrr - ég man ekki nákvæmlega hvort það var 1952 eða 1955 - höfðu verkamannafélagið Dagsbrún og nokkur önnur félög staðið í verkfalli. Til þess að herða á samningum - verkamenn voru orðnir aðþrengdir í þessu verkfalli - var boðað verkfall hjá vélstjórum í frystihúsum. Þetta þýddi að frostið hefði farið af frystiklefum húsanna sem voru yfirleitt full af fiski og þúsundir tonna hefðu eyðilagst. Ólafur Thors hafði nokkuð annan hátt á en hæstv. iðnrh. Hann kallaði á sinn fund forustumenn boðaðs verkfalls, spjallaði við þá í upp undir 2 klukkustundir og óskaði eftir frestun verkfallsins og reifaði mál sitt skilmerkilega eins og hans var vandi og ræddi við viðstadda eins og jafningja. Forustumenn viðkomandi verkfalls eða verkalýðsfélaga - ég var nú ekki þarna staddur, þetta var fræg heimsókn - voru nú ekkert á því að lýsa yfir að verkfallinu skyldi frestað. Þó voru þeir allir löngu ákveðnir í að láta það ekki koma til framkvæmda. Í lok samtalsins sagði Ólafur: „Ég hefði gaman af að sjá ykkur ná kauphækkunum við frystihúseigendur þegar þeir eiga ekkert nema nokkur þúsund tonn af úldnum þorski í geymslunum. Farið þið nú út,“ sagði hann með sínum sérstæða hætti, „og svo eruð þið velkomnir aftur þegar þið eruð búnir að fá vitið og þá skal ég jafnvel bjóða ykkur upp á kaffi.“ Þetta var eftirminnilegt samtal. Allt leystist þetta farsællega enda voru snillingar þarna á ferð eins og t.d. Eðvarð heitinn Sigurðsson og fleiri. En rök Ólafs á þessum fundi um úldna þorskinn voru óspart notuð á fundum Dagsbrúnar til að knýja fram frestun á þessum boðuðu verkföllum. Slík vinnubrögð, slík lagni og harka samtímis, verða ekki borin á hæstv. iðnrh. Hann hefur í þessari uppákomu í álverinu hagað sér eins og fíll í glervörubúð. Öll viðbrögð hans hafa einkennst af yfirlæti, hroka, ef ekki beinlínis valdníðslu. Með framkomu sinni hefur hann beinlínis kallað á verkfall í Straumsvík. Annars er seta hans í ráðherrastól farin að verða nokkuð athyglisverð - það er verst að iðnrh. er ekki hér staddur. Sætleiki valdsins hefur stigið honum svo til höfuðs að jafnvel vinir þessa málsnjalla ráðh. eru farnir að undrast nokkuð. Hann hefur fyrirskipað sérstaka stafsetningu í rn. sínu og manni kæmi ekki á óvart þó að hann fyrirskipaði á næstunni sérstakan einkennisbúning meðal starfsmanna rn. Hann er farinn að tala af þvílíku yfirlæti að t.d. í síðustu viku var hann að ræða einhver fyrirtæki og sagði: „Fyrirtækin sem ég hef velþóknun á.“ Það er bara eins og drottinn allsherjar sé að tala. Og hann sagði hér áðan: „Þegar búið er að greiða mér raforkuverð. Þegar ég er búinn að fá ... Hver sagði: „Ríkið, það er ég“? Þetta er út af fyrir sig rannsóknarefni. En ég býst við að iðnrh. þurfi að bæta sig töluvert frá því sem verið hefur til að sagt verði um hann að æskilegt sé að hann væri iðnrh. hjá 200 millj. manna þjóð. Ég hugsa að flestum finnist nóg um þann málaflokk sem hann er ráðh. yfir. Ég held að með þessari framkomu, öllum þessum hótunum, öllum þessum hroka hafi hann beinlínis spennt upp þetta verkfall. Ég skal ekkert um það fullyrða hvort möguleikar hefðu verið á að fá á því frestun. Það hefði mátt reyna það. En forsrh. sem ég minntist hér á áðan taldi ekkert eftir sér að ræða við menn, fara fram á þetta og nefna fyrir því rök. Þess í stað ganga hótanir. Þar sem hann sé á móti þessu og þessu muni það ekki ná fram að ganga. Ég held að ef einhver einn maður eigi sök á þessu sé það hæstv. iðnrh. Svona held ég að sé ákaflega óhyggilegt hjá ráðh. að haga sér í viðkvæmum málum. Iðnrh. er ekki viðstaddur svo að best er að spara frekari svigurmæli í hans garð þó að fleiri mætti til tína. Nú þekki ég reyndar ekki ítarlega kröfur þær sem eru hjá starfsmönnum í Straumsvík. Hitt veit ég að þeir hafa talað um áfangahækkanir og þeir hafa talað um að fá kjaraskerðingu bætta og talað um að fá það í áföngum. Ríkisstj. hefur úrskurðað að það væri 40% lagfæring. Ég skal ekkert um það segja. Hins vegar er ákaflega villandi að tala um 30–40 þús. kr. kaup. Það er rétt hjá iðnrh. að kaup þarna er yfirleitt hærra en tíðkast á hinum almenna vinnumarkaði. Það er hærra að því leyti að kauptrygging er eitthvað tæpar 11 þús. kr. Að vísu er nú lægsti taxti Dagsbrúnar svona um 9 600 kr. á mánuði í byrjunarlaun og kemst eftir 6 ár í 10 800 kr. Þeir munu vera með um 12 600. Ég held að kaup sé þarna hjá þeim sem lægstir eru um 12 600 og hjá þeim sem hæstir eru um eitthvað 18 þús. Ég býst ekki við að Vinnuveitendasambandinu ofbjóði það í sambandi við iðnaðarmenn en þarna er til viðbótar eins og kom fram í umr. um vaktaálag og gífurlega yfirvinnu að ræða. Þarna hefur verið ófriðarástand. Verið hafa samfelldar uppsagnir á starfsmönnum. Andrúmsloft virðist vera þarna orðið býsna erfitt. Lagt er til grundvallar kaup sem á er vaktaálag, ekki einungis að þarna séu unnar þrjár vaktir, heldur er unnið þarna alla daga ársins. Að vísu kemur þarna ákveðið vetrarfrí fyrir þá helgidaga sem unnir eru en það er engin mínúta sem úr fellur. Hins vegar er vinnutími ekkert bundinn við þessa 1600 tíma. Það er óvíða meiri yfirvinna en á þessum vinnustað. Það er ákaflega villandi og óheiðarlegt af manni sem er hér iðnrh. og slær um sig hér sem fulltrúi réttlætisins að veifa slíkum tölum. Þessar tölur er hægt að koma með af miklu fleiri stéttum og hópum, ef tekin er yfirvinna, helgidagavinna og vaktavinna.  Fundarhlé. Virðulegi forseti. Sannleikurinn er nú sá um þetta mál sem hér er á dagskrá að um það er hægt að ræða bæði í þrjá klukkutíma og tíu mínútur. Ég skal reyna að velja síðari leiðina og vil þá reyna að draga mál mitt saman. Ég held að kröfugerð starfsmanna ÍSALs hafi verið ákaflega ýkt í fjölmiðlum. Ég held líka, eins og ég hef áður tekið fram, að framkoma og stíll hæstv. iðnrh. hafi verið ákaflega óheppilegur og hafi gert þarna erfiðara með alla samninga. Það vill nú verða svo á vinnumarkaði að upp koma ákveðin vandamál á vinnustöðum og sum þeirra eru ótrúlega oft staðbundin. Ég held að hluti af þeim vanda sem þarna er sé nokkuð staðbundinn. Hitt þarf hæstv. ríkisstj. ekki að láta sér koma neitt á óvart þó einhverjir launahópar í landinu vilji eitthvað rétta sinn hlut eftir það sem á undan er gengið. Sannast að segja er ég ákaflega ókunnugur þessu fyrirtæki. Það félag sem ég á að veita forstöðu hefur ekkert með samningagerð þarna að gera og ég vil leiða minn hest frá því á þessu stigi að fullyrða þarna mjög ítarlega um kröfugerð. En af þeim viðtólum sem ég hef átt sýnist mér að allar tölur framámanna og fjölmiðla séu þarna ákaflega ýktar og þannig hafi verið haldið á þessum málum að það hafi skapað spennu og sé kannske torleystara en áður var. En það er fleira sem hæstv. iðnrh. leggur til. Hann leggur til að fyrirtæki iðnrn. gangi í Vinnuveitendasambandið. Nú er það svo að þarna er verið að afhenda Vinnuveitendasambandinu, samtökum einkaaðila, ákveðið vald. Það er verið að framselja því vald sem ríkið hefur yfir sínum fyrirtækjum. Sannast sagna er ég einn úr þeim hópi sem hef oft verið ákaflega óánægður með það ósamræmi sem er milli almenns verkafólks og samninga ríkisstarfsmanna. En engu að síður, það er ákveðin vinnumálanefnd ríkisins. Hvar á að stoppa hluti af þessum starfsmönnum iðnrn.? Fyrirtæki iðnrn. falla undir BSRB. Verður það afhent Vinnuveitendasambandinu? Eða verður hluti af starfsfólkinu sem ríkið semur við og hluti af því sem Vinnuveitendasambandið semur við? Síðan er greiddur skattur til Vinnuveitendasambandsins, ekki er aðeins framselt vald yfir fyrirtækjum ríkisins heldur er greiddur skattur til Vinnuveitendasambandsins. Ekki skal ég fullyrða það á þessu stigi, vera má að gjöld í Vinnuveitendasambandinu hafi lækkað, en ég hélt að það væri meira en 0,4%. Það var það hér áður fyrr, en það hefur kannske lækkað, ég skal ekkert um það fullyrða. Á svo að halda áfram? Ætlar ríkið að framselja t.d. samninga við ríkisbankana, áður en þeir verða seldir, til Vinnuveitendasambandsins? Á einhver hluti af bankastarfsmönnum að vera samningsaðilar við Vinnuveitendasambandið og hluti samningsaðilar við ríkisbankana? Í hvað er verið að fara þarna? Mér sýnist þarna hlaupið til ákaflega lítið grundað og það sem verra er að ekki er einu sinni tekið fram að t.d. í samningum við fyrirtæki iðnrn. sé áheyrnarfulltrúi frá ríkinu sem getur fylgst með málum. Þessi mál eru öll ákaflega flókin og erfitt að ræða einstaka þætti þeirra. En ég verð að segja að þarna virðist mér ákaflega snarlega gripið til hendi. Ég er ekki viss um að það sé jafn vel grundað og hæstv. iðnrh. vill vera láta. Hitt skal ég viðurkenna og hef aldrei farið dult með að oft hefur gætt ákaflega mikils ósamræmis milli ríkis og bæjarfélaga annars vegar við hliðstæða starfshópa og Vinnuveitendasambandsins hins vegar. Gagnrýni um það sem sjálfsagt kemur fram á eftir er á sínum stað. Mér dettur ekki til hugar að mótmæla því. Ég hef verið framarlega í þeim flokki að gagnrýna þau vinnubrögð. Allt er þetta skiljanlegt hjá hæstv. iðnrh. og hjá þeim sjálfstæðismönnum. En leikurinn gerist hins vegar tvíbentari þegar þeir framsóknarmenn fara að ræða málin. Það er nú svo létt sannfæringin hjá hæstv. forsrh. að mér kæmi ekki á óvart þó að hann vippaði SÍS í Vinnuveitendasambandið. Hann hikar ekki við að segja um orð eins farsælasta foringja Framsfl., Eystein Jónsson - virtur vel, umdeildur, en er sakaður um annað heldur en vitsmunaskort í gegnum tíðina - að þetta sé löngu úrelt og bara óeðlilegt og óheppilegt. Ég vona að það kosti ekki of mikil læti þó lesið sé hér upp úr þingtíðindum, ég skal lesa lítið. Eysteinn Jónsson segir í ræðu: „Ég nefni eitt dæmi, eitt atriði, sem verið er að ræða í sambandi við þetta sérstaka mál, þ.e. um þátttöku þessa álfyrirtækis í atvinnurekendasambandinu. Atvinnurekendasambandið er vitanlega mikið áhrifavald í íslensku þjóðlífi og hefur stórkostleg áhrif á þjóðarbúskapinn og eitt sem kemur upp í þessu sambandi er þetta: Á þetta fyrirtæki að vera í Vinnuveitendasambandinu og beita áhrifum sínum þar í íslenskum þjóðarbúskap? Menn geta náttúrlega alla vega leikið sér með orðið pólitík, en auðvitað er okkur ljóst að það er auðvitað pólitískt atriði hverjir hafa áhrif í atvinnurekendasambandinu eða Vinnuveitendasambandinu.“ Og áfram í þessum dúr sem lesið var hér áðan hvernig Alþfl. ætlaði sér að tryggja að þeir gengju ekki í Vinnuveitendasambandið og síðan þessi fleyga setning Eysteins Jónssonar í þessari þingræðu: „En að því er Morgunblaðið hefur eftir herra Meyer er svo að sjá að frá þessu hafi alls ekki verið gengið. Hringurinn telji það ekki á dagskrá.“ o.s.frv., o.s.frv. Mér kæmi ekki á óvart eftir að hæstv. forsrh. er búinn að dæma þessar fullyrðingar fyrrv. formanns Framsfl. bull og vitleysu að næsta verkefni hans væri að kippa SÍS inn í Vinnuveitendasambandið til þess að fá samræmingu í hlutina. Það er þetta sama prinsippleysi, þessi tækifærispólitík. Einn daginn er algjörlega staðið á því að þetta sé pólitísk ráðstöfun að láta erlend fyrirtæki styrkja og efla Vinnuveitendasambandið. Nú er einhver hópur sem er í einhverjum erfiðleikum, - hæstv. forsrh., þá burt með prinsippin, bara inn í Vinnuveitendasambandið með þá. Ef Eysteinn Jónsson hefur sagt eitthvað hér áður fyrr eða aðrir framámenn Framsfl. og það kemur illa við mig, þá látum það bara detta. Þetta er þetta pólitíska prinsippleysi og mér kæmi satt að segja ekki á óvart þó að SÍS yrði nú vippað inn í Vinnuveitendasambandið þó að ekki hafi nú alltaf ríkt friður þar á milli án þess að ég vilji nú fara nánar þar inn í.  Ég skal nú draga mál mitt saman. Ég vil þó aðeins segja að í sambandi við að talað hefur verið hér um að ÍSAL sé sá aðili sem helst hafi rutt veginn í þessum verksmiðjusamningum - já, það er nú svo, það er nú svo. Ég held að það hafi verið hv. 1. þm. Suðurl. - við höfum báðir lent í því að einn ákveðinn embættismaður, forstjóri járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga, hann hafði bara samið fríhendis og sprengdi: ÍSAL og allar ríkisverksmiðjurnar. Eftirlitið var nú ekki meira þar. Svoleiðis að það eru nú allir hlutir til í þessu. Nú, ég ætla ekki að fara ítarlega yfir í það. Líka ætlaði ég að spara mér - því að hvorugur þeirra er viðstaddur, hæstv. heilbrrh. eða fjmrh. - en það kom hér fram hjá iðnrh. þessi ást og umhyggja fyrir hinum lægst launuðu sem ekki hafa til hnífs og skeiðar eins og það var orðað. Síðan var lögð áhersla á hugmyndir Aðalheiðar Bjarnfreðsdóttur og Bjarna Jakobssonar. Þær hugmyndir voru að vísu þokukenndar en ýmislegt var í þeim sem rétt væri að athuga. Það er auðvitað allt komið fram þegar sá ágæti ráðh. og ágæti maður, hæstv. heilbrrh., hafði viðtal við Morgunblaðið og lýsti því yfir að stóraukin útgjöld hjá ríkissjóði í sambandi við tryggingar hefði hann alls ekki á dagskrá. Þetta er nú ekki alveg orðrétt haft eftir en efnislega var það á þessa leið. Hæstv. fjmrh. talar um halla á ríkisfjárlögum og að binda sig við 4%. Á sama tíma eru menn hér að tala um ást og umhyggju fyrir þessu fólki sem hafi ekki til hnífs og skeiðar. Ég er reiðubúinn til þess að setjast bara hér á eftir með iðnrh. með allt sitt vald og jafnvel semja við hann svo sem ég hef vald til um að þessi ást hans og umhyggja komi fram í einhverjum samningum og verkum. Svona skrúðmælgi er ekki heppileg. Hún hljómar vel í ræðustól og jafn orðsnjall maður og hæstv. iðnrh. getur fært hana í góðan búning en bak við þetta býr ekki neitt. Það á enginn jafn erfitt með að ná samningum og það fólk sem á lægstu kauptöxtunum er. Ég skal ljúka þessu máli mínu. Ég vil aðeins ítreka að mér finnst allt reka sig á annars horn í þessum umr. Hitt veldur kannske einhverri furðu hjá sumum það prinsippleysi sem ríkir hjá hæstv. forsrh. Ég lýsi því yfir að það veldur mér engri undrun.



Frú forseti. Þessar umr. hafa um margt verið athyglisverðar. Því er haldið hér fram af hv. 4. landsk. þm. að það fari ekki saman að viðurkenna frjálsa kjarasamninga og að ríkisstj. áskilji sér rétt til að skjóta mátum sínum til þjóðarinnar sjálfrar. Þetta eru furðulegar fullyrðingar og einstakt að þessu skuli haldið fram á hinu háa Alþingi. Að vísu er það svo, að hagsmunasamtökin í þjóðfélaginu hafa mikil völd og mikil áhrif og menn hafa oft þurft að beygja sig fyrir þeim áhrifum. En ég held að það væri illa komið fyrir stjórnarfari í þessu landi ef ríkisstj. ætti að þola það að mega ekki undir neinum kringumstæðum lýsa því yfir að hún væri reiðubúin að leggja mál sitt undir dóm þjóðarinnar ef í það stefndi að hagsmunasamtök, sem ekki hafa til þess vald að móta hina almennu efnahagsstefnu, ætluðu að brjóta stefnu ríkisstj. á bak aftur. Þvert á móti held ég að það sé mikilvægast fyrir lýðræðið í landinu að ríkisstj. hafi ótvíræða stöðu og ótvíræðar heimildir til að marka og fylgja fram ákveðinni efnahagsstefnu og hafa rétt til að leggja sín mál undir dóm þjóðarinnar. Og það eru engin hagsmunasamtök svo mikilvæg í þjóðfétaginu að þessi grundvallarréttindi í lýðræðisstjórnskiputagi eigi að þoka. Guðmundur J. Guðmundsson, hv. 7. þm. Reykv., flutti hér athyglisverða ræðu um margt. Einkanlega var þó athyglisvert að hann benti með mjög skýrum hætti á stjórnlipurð Ólafs Thors. Auðvitað getur það skipt máli að tekið sé á atriðum sem þessum með lipurð og festu. Það dæmi sem hann nefndi er auðvitað einstakt, þegar um er að ræða birgðir í frystigeymslum, þar sem atmennt hefur ríkt það viðhorf í samskiptum aðila á vinnumarkaði að þrátt fyrir harðar kjaradeilur þá yrði ekkert það gert sem stefndi því í hættu að slíkar birgðir eyðilegðust og þjóðin hlyti af mikinn skaða. Um þetta hefur verið mjög almennt þegjandi samkomulag milli aðila á vinnumarkaði. Þegar í það efni var komið að stefndi í tvísýnu var ekki óeðlilegt að forsrh. blandaði sér á sínum tíma í það mál með þeim hætti sem varð. Það hefur oft komið fyrir í okkar þjóðfélagi að menn hafi lýst því yfir að það væri ástæða til að grípa inn í kjarasamninga með lögum. Ég tel að það sé fullkomlega eðlilegt að ríkisstj. segi þeim sem eru að starfa úti í þjóðfélaginu, þar á meðal aðilum vinnumarkaðarins, alveg skýrt og skorinort hver hennar stefna er og að hvaða markmiðum sé unnið og innan hvaða takmarka menn hafi svigrúm til að gera kjarasamninga. Ég held að það sé bæði heiðarlegt og rétt og þeir aðilar sem að þessu vinna eigi að fá fyrir fram að vita afstöðu og hug stjórnvalda. Ég minnist þess að það hefur verið hótað lagasetningu án þess að það hafi verið nefnt á nafn af hálfu verkalýðsfélaga að boða til verkfalla. Ég minnist þess að ráðh. talaði um að það gæti að því komið að grípa yrði inn í með lagasetningu og höfðu engin verkföll þó verið boðuð. Þetta var þáv. hæstv. félmrh., nú hv. 3. þm. Reykv. Hann var einfaldlega orðinn þreyttur á samningaþófi og taldi vegna þreytu sinnar á að bíða eftir því að aðilar næðu samkomulagi í frjálsum samningum tilefni til þess að hóta því að grípa inn í samninga með löggjöf. Ég minnist þess líka að hv. 7. þm. Reykv., í stöðu sinni sem formaður Verkamannasambands Íslands, taldi æskilegt og jafnvel óhjákvæmilegt að grípa inn í samninga með löggjöf og að lögfesta sáttatillögu. Sú skoðun fékk að vísu ekki hljómgrunn innan Alþýðusambandsins og varaformaður Verkamannasambandsins andmælti henni kröftuglega og taldi að það byði heim óeðlilegum afskiptum af frjálsum samningum. Allt þetta hefur gerst. Þessi ummæli eru miklu harkalegra inngrip og hótanir um lögþvinganir en nú hafa komið fram því að þau ummæli féllu án þess að nokkrar hótanir væru uppi hafðar um verkfallsboðun eða vinnustöðvun. Ef við horfum síðan á efnisatriði varðandi aðild Íslenska álfélagsins að Félagi ísl. iðnrekenda er rétt að hafa ýmis atriði í huga. Í fyrsta lagi erum við, eins og fram hefur komið í þessari umr., aðilar að Alþjóðavinnumálastofnuninni, höfum undirgengist samþykktir hennar þar sem mjög skýrt er kveðið á um að það er óheimilt að leggja hindranir fyrir þátttöku launþega og atvinnufyrirtækja í samtökum vinnumarkaðar í viðkomandi landi. Ég tel sjálfsagt og eðlilegt að við virðum þessa samþykkt, þó að á sínum tíma hafi samkomulag verið gert á milli Alþfl. og Sjálfstfl. í viðreisnarstjórn þegar samningar um Íslenska álfélagið voru gerðir, og að þessum hindrunum sé aflétt í fullu samræmi við grundvallarreglur íslensks réttar um félagafrelsi og í samræmi við þær alþjóðasamþykktir sem við erum aðilar að, í þessu tilviki Alþjóðavinnumálastofnunin sem er ein af sérstofnunum Sameinuðu þjóðanna. Annað atriði sem skiptir máli í þessu sambandi er það, hvar úrslitavald um samninga liggur. Eins og sakir standa er það annars vegar hjá íslenskum verkalýðsfélögum sem eiga aðild að samningum og hins vegar er valdið úti í Sviss. Með því að þetta fyrirtæki gerðist aðili að vinnuveitendasamtökum væri búið að draga úrslitavald um niðurstöðu samninga frá Sviss til Íslands. Ég tel að það sé talsvert mikils virði að það sé gert. Og ég furða mig á því að talsmenn sósíalisma og verkalýðshreyfingar á Íslandi skuli andmæla því að úrslitavald um samninga á Íslandi skuli fært frá Sviss til Íslands. Það er furðuleg afstaða af hálfu þessara aðila í þjóðfélaginu. Við skulum einnig horfa á þá staðreynd að samningar stórfyrirtækja af þessu tagi hafa veruleg áhrif á almennan vinnumarkað og önnur fyrirtæki sem starfa í nálægð þessara stóru fyrirtækja. Ég veit að hv. 7. þm. Reykv. er vel kunnugt um að það veldur ákveðnum erfiðleikum í nágrenni þessara stórfyrirtækja, hvort sem það er í Straumsvík eða á Grundartanga, þegar samningar fara þar fram. Það veldur erfiðleikum í fiskvinnslu og öðrum atvinnufyrirtækjum sem starfa í nálægð þessara fyrirtækja og hafa ekki sömu aðstæður til að gera og ganga að kjarasamningum. Það er þess vegna fullkomlega eðlilegt að við gerum það að skilyrði, þegar við gerum samninga við erlent fyrirtæki af þessu tagi, að þau lúti hér almennum reglum og fari eftir þeim meginreglum í kjarasamningum sem hér eru í gildi og fylgi þeirri stefnu sem uppi er af hálfu atvinnufyrirtækjanna í landinu á hverjum tíma í kjarasamningum og brjóti hana ekki á bak aftur. Íslensk fyrirtæki sem starfa í samkeppni við þessi eiga mjög mikið undir því að þetta sé gert. Þetta veit ég að hv. 7. þm. Reykv. er mætavel kunnugt. Og ef við ætlum á næstu árum að gera samninga um fleiri fyrirtæki af þessu tagi verður það enn mikilvægara að við göngum svo frá öllum málum að þetta sé tryggt, enda mun það vera svo víðast hvar í heiminum, þar sem alþjóðleg fyrirtæki starfa, að innlend stjórnvöld gera fyrst og fremst þá kröfu til þessara fyrirtækja að þau fylgi í kjarasamningum þeirri almennu stefnu sem atvinnufyrirtækin í viðkomandi landi fylgja. Það er þjóðernisleg krafa, eðlileg krafa atvinnufyrirtækja í landinu að stöðu þeirra sé ekki raskað af erlendum fyrirtækjum og í þessu tilviki að launastefnunni í landinu sé ekki ráðið til lykta úti í Sviss. Því er haldið fram einnig í þessari umr. að það muni breytast svo mjög aðstæður á íslenskum vinnumarkaði vegna þess að þessi fyrirtæki fái aðild að heildarsamtökum vinnuveitenda. Í hinu orðinu er því haldið fram að það sé verið að reyna að koma í veg fyrir að Íslenska álfélagið borgi hærra kaup en gerist og gengur á atmennum vinnumarkaði. Og því er haldið fram að afkoma þess sé með þeim hætti núna og hafi kannske jafnan verið eða yfirleitt, að þar hafi verið hægt að greiða hærri laun en almennt gengur og gerist. Á sama tíma og verið er að leggja áherslu á þetta setja menn hér á miklar ræður um að það sé verið að ógna verkalýðshreyfingunni í landinu með því að þessi fyrirtæki gangi inn í samtök vinnuveitenda. Hvað er að óttast ef það hefur komið fram og ef það liggur fyrir að þessi fyrirtæki vilja borga hærri laun en önnur fyrirtæki? Hvað hafa launþegar þá að óttast? Að þessi fyrirtæki komist til áhrifa í samtökum vinnuveitenda? Ég sé ekki samhengið í þessum málflutningi þegar þessar staðreyndir liggja fyrir. Því er haldið fram að óeðlilegt sé að fyrirtæki í eigu ríkisins séu aðilar að kjarasamningum í samfloti og samvinnu með fyrirtækjum á almennum markaði og það sé verið að ögra verkalýðssamtökum með þeim hætti. Ég veit ekki betur en að ríkisvaldið sé nákvæmlega á sama hátt og aðrir atvinnurekendur vinnuveitandi í samningum um kaup og kjör og komi fram sem slíkir. Ég minnist þess fyrir ekki mörgum árum að þáv. ríkisstj., sem hv. 3. þm. Reykv. átti þá sæti í, snupraði vinnuveitendur fyrir að hafa gengið öllu lengra í samningum en ríkisstj. taldi eðlilegt og ríkisstj. hafði gert í samningum við opinbera starfsmenn. Þá fengu vinnuveitendur snuprur frá þeirri ríkisstj. sem hv. 3. þm. Reykv. átti sæti í. Þetta sýnir mér að það eru engan veginn til rök fyrir því að það sé verið að ögra verkafólki í landinu með því að þessi fyrirtæki séu og starfi innan samtaka vinnuveitenda á almennum vinnumarkaði. Þá verðum við einnig að hafa það í huga í sambandi við þessar umr. að það skiptir miklu máli hvernig staðið er að launaákvörðunum í einu þjóðfélagi. Menn greinir stundum á um hvort efnahagsleg afkoma einstakra fyrirtækja eigi að ráða úrslitum í þeim efnum eða almenn efnahagsafkoma þjóðarbúsins. Ég held að við verðum að huga vel að okkar málum þegar við mótum okkur og mörkum stefnu að þessu leyti til. Það er tiltölulega auðvelt, þegar reynt er að brjóta ísinn í kjarasamningum á ákveðnum afmörkuðum vinnustöðum, að höfða til þess að aðstaða þess vinnuveitanda sé betri en annarra og þarna sé hægt að greiða launahækkanir. En ef menn ætla að beita þessum rökum verða menn að vera samkvæmir sjálfum sér. Þá liggur alveg í augum uppi að þeir sem halda þessu fram hljóta að vera þeirrar skoðunar að það eigi að lækka laun hjá sjómönnum og fiskvinnslufólki af því að það er halli á rekstri sjávarútvegsins á Íslandi. Ég held að það væri í óefni komið ef við ætluðum að byggja launaákvarðanir í þessu þjóðfélagi á þessum forsendum og með þessum rökstuðningi. Ég trúi því ekki að leiðtogar sósíalisma og verkalýðshreyfingar, sem sitja hér á hv. Alþingi, séu í raun og veru þessarar skoðunar. Og ég trúi því ekki að hv. 7. þm. Reykv. byggi „solidaritet“ á þessum hugmyndum. Ég held að það mundi ekki þjóna hagsmunum þeirra sem við kröppust kjör búa í þjóðfélaginu. Það er einmitt þess vegna sem það verður að liggja alveg ljóst fyrir af hálfu stjórnvalda hver er hin almenna stefna í efnahagsmálum og innan hvaða marka menn hafa svigrúm til að semja. Og ég er atveg sannfærður um að fólkið í landinu metur það sem áunnist hefur á undangengnum mánuðum. Það veit að það, eins og allir aðrir í þjóðfélaginu, hefur lagt mikið á sig og það hefur ekki náðst þrautalaust að komast á það stig sem við erum á í dag. Við höfum náð verulegum árangri. Ég er alveg sannfærður um að fólkið í landinu vill að áfram sé unnið á þessari braut. Ég er líka sannfærður um að fólkið gerir sér grein fyrir að stöðugt gengi íslensku krónunnar er miklu áhrifameiri kaupmáttartrygging en nokkurt vísitölukerfi, miklu áhrifameiri kauptrygging, enda hefur það komið fram að matvælaliður framfærsluvísitölunnar hefur nú lækkað í fyrsta skipti í 15 ár án þess að til komi stórauknar niðurgreiðslur. Þetta er árangur af þessari stefnu, árangur af því að okkur hefur tekist að halda gengi íslensku krónunnar tiltölulega stöðugu, og það er á þessum grundvelli sem við hljótum að vinna. Ríkisstjórn Ístands hlýtur að gera borgurum þessa lands alveg fullkomlega grein fyrir því að hvaða marki hún vinnur og hún má aldrei viðurkenna að hagsmunasamtökin í þjóðfélaginu hafi það ægivald að hún megi ekki og geti ekki skotið málum sínum til þjóðarinnar. Það er óeðlilegt, ólýðræðislegt og óþingræðislegt að halda því fram að hagsmunasamtök launþega og vinnuveitenda eigi að hafa það áhrifavald að ríkisstjórn landsins sé svipt þessum rétti og hafi ekki heimild til að gera þessum aðilum fullkomna grein fyrir sínum málum. Þetta mál snýst auðvitað um það, hvort okkur tekst að halda hér áfram á þeirri braut, sem unnið hefur verið að, að ná jafnvægi í okkar þjóðarbúskap og leggja á þann veg grundvöll nýrrar atvinnuuppbyggingar, aukinnar framleiðslu og bættra lífskjara. Það snýst um þetta. Forustumenn Alþb. eru ekkert ásáttir við að við erum að ná árangri í þjóðfélaginu og það er möguleiki að gera hann að veruleika. Þeir vilja auðvitað efna til upptausnar í þjóðfélaginu. Það er einmitt þess vegna sem núna er reynt að nota þessa kjaradeilu í því skyni að efna til upplausnar. Það er draumur þeirra að koma ríkisstj. frá, ríkisstj. sem hefur komið á nokkurri festu og öryggi í þjóðfélaginu og á möguleika á að gera það að varanlegu ástandi. Tilgangurinn er að snúa þessu við, efna hér til þeirrar upplausnar að ríkisstj. fari frá, auðvitað með þeirri afleiðingu að verðbólgan æðir upp á nýjan leik, að við komumst á nýjan leik inn í þá ringulreið sem við stóðum frammi fyrir í vor sem leið. Og halda menn að það sé launþegum til hagsbóta, halda menn að í því ástandi mundi það gerast að matvælaliður framfærsluvísitölunnar lækkaði? Ég held ekki. Ég hef lokið máli mínu, virðulegi forseti.



Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Suðurl. komst þannig að orði að það væri mikil festa og mikið öryggi núna í efnahagsmálum Íslendinga. Það er fróðlegt að heyra þessa yfirlýsingu hjá þeim mönnum sem eru búnir að standa hér langtímum saman kveinandi yfir því að allt sé komið á vonarvöl í þjóðfélaginu og það megi enginn hreyfa sig, það megi ekki koma til að nokkur maður fái fimmeyrings kauphækkun þá sé voðinn vís. En ætli það sé mikil festa og mikil öryggistilfinning sem læsir sig núna um láglaunaheimilin á Íslandi? Ætli það sé ekki óskaplega mikil öryggistilfinning og festa sem lýsir sér í því fyrir mann, sem er með 15 þús. kr. á mánuði eða eitthvað þaðan af lægra, að fara út í búð að kaupa í matinn? Ætli það hríslist ekki um þetta fólk sérstök ánægja og gleði um þessar mundir þegar það fer að borga fasteignagjöldin sem voru snarhækkuð umfram annað af borgarstjórnaríhaldinu í Reykjavík? Ætli það sé ekki alveg sérstök ánægja, festa og öryggistilfinning sem lýsir sér hjá Reykvíkingum þessa dagana sem fá fréttina um 25% hækkun á Hitaveitu Reykjavíkur? Ætli þetta fólk sé ekki alveg sérstaklega ánægt og bjartsýnt núna þegar það þarf að fara að borga reikningana sína frá því í desembermánuði s.l.? Þegar hv. 1. þm. Suðurl. er að tala um festu og öryggi þá er hann nefnilega ekki að tala um þetta fólk. Hann er að tala um allt aðra Íslendinga. Hann er að tala um tiltölulega mjög fámennan hóp manna, vegna þess að þessi stóri meiri hluti vinnandi atþýðu á Íslandi stendur núna í heimilisrekstri sínum frammi fyrir óleysanlegu dæmi, stendur frammi fyrir því að launin á unna vinnustund eru núna lægri að kaupmætti en nokkru sinni fyrr síðan 1953 samkvæmt opinberum tölum m.a. frá Þjóðhagsstofnun. Það fólk sem hér er um að ræða skynjar ekki öryggistilfinninguna, bjartsýnina og gleðina, sem hríslast um forkólfa Vinnuveitendasambands Íslands, sem eru núna að halda hátíðir til að fagna hinum nýja aðila, ÍSA L. Þetta fólk býr við allt annan hlut. Það er ekki gleðin eða hamingjan sem lýsir sér í fjárhag þess um þessar mundir. Það er þess vegna ekki þetta fólk sem formaður Sjálfstfl. er að tala hér um. Hann er að tala um allt annað fólk. Hann er að tala um lítinn hóp fjármagnseigenda hér í landinu, sem býr núna við gullöld og gleðitíð sem aldrei fyrr. Það er rétt, það fólk er til. Og það er það fólk sem hann hefur hitt að máli. Hv. 1. þm. Suðurl. og hæstv. iðnrh. komu hins vegar upp um sig í ræðum sínum hér í dag, þegar þeir voru að ráðast að fólkinu í álverinu, hálaunafólkinu í álverinu, sem hæstv. iðnrh. tuggði upp aftur og aftur, hálaunafótkið í álverinu. Ætli það væri ekki rétt að hann færi að hitta eitthvað af þessu fólki og kanna hvaða lífskjör það hefur? Þegar hann var að tala um hálaunafólkið í átverinu, að það mætti ekki koma til greina að kaupið hjá þessu fólki hækkaði nokkurn skapaðan hlut, þá var hann ekki fyrst og fremst að ráðast að því. Það var ekki það sem vakti fyrir honum. Það var ekki það sem vakti fyrir þessum ræðumönnum íhaldsins hér í dag, heldur það að þeir vildu halda niðri lífskjörunum í landinu í heild. Fjöregg þeirra er kjaraskerðingin. Það má ekki koma til að nokkur maður í landinu geti náð kaupinu sínu upp vegna þess að þá er hin stórfellda kjaraskerðing íhaldsins í hættu. Það er þetta sem þeir eru að segja. Þeir eru að tala um það að hinn mikli fjöldi láglaunafólks í landinu, sem býr núna við 10 961 kr. á mánuði, þessi mikli fjöldi láglaunafólks má ekki hækka kaup sitt um krónu vegna þess að þá eru efnahagsmarkmið íhaldsstjórnarinnar undir forustu formanns Framsfl. í hættu. Þessir menn eru að tala um áldeiluna sem hluta af efnahagsvandanum í landinu eins og hann leggur sig, þeir eru að tala um áldeiluna sem hluta af fiskverðsvandanum, sem nú blasir við næstu daga, þeir eru í átökum núna, þessir menn, um að bjarga útgerðinni fram hjá sjómönnum og skerða enn skiptahluta sjómanna. Þær tillögur liggja nú fyrir í ríkisstj. með hvaða hætti sé hægt að skerða enn þá meira skiptahlutfall sjómanna í landinu. Þetta eru þeir að tala um. Og þeir eru að ræða um það með hvaða hætti álversdeilan getur hugsanlega haft áhrif á þessa mynd alla. Það er þess vegna sem þeir ráðast að þessu fólki í Straumsvík sem þeir kalla hálaunamenn. Þeir sjá að fjöreggið, sem er úr áli, er í hættu. Kauplækkunarstefnan er í hættu, kaupránið er í hættu. Það er þess vegna sem þeir leggja þessar áherslur, þessir hv. þm., hér í dag. Hv. 1. þm. Suðurl. talar svo um það af mikilli kokhreysti að ekki megi viðurkenna ægivald hagsmunasamtakanna og það sé í rauninni það sem ríkisstj. sé fyrst og fremst að leggja áherslu á. Engin ríkisstj. hefur hlaðið eins undir annan aðilann og veitt honum annað eins vald og þessi. Engin ríkisstj. hefur aukið eins við ægivald Vinnuveitendasambands Íslands eins og núverandi ríkisstj., ekki aðeins með hinni almennu kauplækkunarstefnu, sem flytur fjármuni til í þjóðfélaginu, heldur líka með því að reka fyrirtæki fólksins, ríkisfyrirtækin, inn í Vinnuveitendasamband Ístands og með því að ÍSAL verði aðili að Vinnuveitendasambandi Íslands. Með þessu móti er ríkisstj. að hlaða undir þetta ægivald sem aldrei fyrr. Hæstv. forsrh., sem ku vera framsóknarmaður, virðist ekki sjá neinn annan möguleika í þessari stöðu við að samræma kaup og kjör og kjarasamninga í landinu en að þvæla þessum fyrirtækjum öllum inn í Vinnuveitendasambandið. Ætli hæstv. forsrh. hafi gleymt því að það er til félagsskapur sem heitir Vinnumálasamband samvinnufélaganna? Hvernig er það, er kannske meiningin að næsta skref verði það að Vinnumálasamband samvinnufélaganna gangi í Vinnuveitendasamband Íslands? Það væri það eina rökrétta fyrir hæstv. forsrh. Ég vil leggja fram fsp. til hans um þetta mál og óska eftir að hann svari því. Ætlar hann að skella Vinnumálasambandi samvinnufélaganna inn í Vinnuveitendasamband Íslands? Það væri svo sem eftir öðru. Og síðan Framsfl. eins og hann leggur sig inn í íhaldið, það fer best á því, vegna þess að Framsfl. hallar sér nú orðið eingöngu yfir til hægri í íslenskum stjórnmálum. Hann sér ekkert annað úrræði, ekki neitt. Ég legg þessa fsp. hér fram til hæstv. forsrh.: Ætlar hann að beita sér fyrir því að Vinnumálasambandið gangi inn í Vinnuveitendasamband Íslands? Það væri það eina rökrétta. Ég er ekki að segja að mér finnist hæstv. forsrh. alltaf rökréttur, en það gæti þó verið að hann væri það í þessu tilviki. Er það meiningin hjá honum að beita sér fyrir því að Vinnumálasambandið gangi inn í Vinnuveitendasamband Íslands? Hv. 1. þm. Suðurl. setur svo á langar ræður um það að auðvitað eigi ríkisstj. möguleika á því að víkja sér undan kröfum hagsmunasamtaka og segja af sér. Hv. 1. þm. Suðurl. hefur uppgötvað þann möguleika að ríkisstj. segi af sér. Ja, þvílík þekking á stjórnlagafræði og þingræði. Enginn stjórnarandstæðingur bannar ríkisstj. að segja af sér. Fyrir alla muni sjáðu til þess að hún geri það strax í dag. Og ætli það sé ekki þannig, að einmitt í forustu Sjálfstfl. séu menn sem grétu það þurrum tárum að einmitt þessi ríkisstj. segði af sér. Það þykja okkur stjórnarandstæðingum engin tíðindi þó að þessi ríkisstj. segi af sér. Hv. þm. sagði: Ríkisstj. hefur fullan rétt á því að segja af sér. Já, hún hefur fullan rétt á því að segja af sér.  Hv. 1. þm. Suðurt. og reyndar 3. þm. Suðurl., sá ágæti maður sem þar situr, hafa talað um það hér í ræðum að Alþb. væri flokkur sem vildi beita sér fyrir upplausn í þjóðfélaginu. Það væri í raun og veru höfuðtilgangurinn með öllum okkar ræðum hér að við vildum upplausn og aftur upplausn. Það væri í raun og veru ekkert annað sem fyrir okkur vekti. Hvað á svona málflutningur að þýða? Og hvað hafa menn fyrir sér í þessu efni? Alþb. leyfir sér auðvitað sem stjórnarandstöðuflokkur og verkalýðsflokkur að gagnrýna þessa ríkisstj. Við gagnrýnum kauplækkunar- og kaupránsstefnuna, við gerum það, og beitum okkur mjög hart í þeim efnum. Við höfum auðvitað þennan rétt sem stjórnarandstöðuflokkur og skyldu líka að veita ríkisstj. lýðræðislegt aðhald. En að menn geti fundið dæmi þess að Alþb. hafi vikið sér undan skyldum á Íslandi á liðnum árum, það hygg ég að sé í raun ekki til. Alþb. var tilbúið til þess eftir kosningarnar s.l. vor að beita sér fyrir efnahagsráðstöfunum til að draga úr verðbólgu og til að tryggja fulla atvinnu í landinu. Alþb. hafði um árabil, hálfan áratug segja þeir nú helst ráðh. þegar þeir eru að tala um okkur, hafði um árabil tekið þátt í ríkisstj. í landinu til þess fyrst og fremst að tryggja fulla atvinnu og það tókst á Íslandi einu Norðurlanda. Nú blasir hins vegar við, um leið og Alþb. er farið úr ríkisstj., að þá er atvinnuleysishættan meiri en nokkru sinni fyrr. Það er vegna þess að full atvinna er ekki efst á listanum hjá ríkisstj. þegar allt kemur til alls. Þess vegna er það að sjálfsögðu rangt og fullkomlega ósæmilegt að bera það á Alþb. að það gangi fram í því af einhverju ábyrgðarleysi að efna til upplausnar í þjóðfélaginu frammi fyrir þeim erfiðu vandamálum sem nú er við að glíma á Íslandi. Við höfum þvert á móti sagt aftur og aftur og ég segi það enn: Alþb. hefur verið og er enn tilbúið til þess að glíma við þau úrlausnarefni sem erfiðust eru á Íslandi í dag. Og ég er þeirrar skoðunar að það sé útilokað fyrir þessa ríkisstj. eða aðra að ráða við þau úrlausnarefni öðruvísi en að taka á málunum á miklu víðtækari grundvelli en gert hefur verið núna. Ég tel að ríkisstj., sem byrjar sinn feril á því að berja verkalýðshreyfinguna, að traðka á réttindum verkalýðshreyfingarinnar, ég tel að sú ríkisstj. sé að dæma sig til árangursleysis í efnahagsmálum og einnig í baráttunni gegn verðbólgu og fyrir fullri atvinnu. Ég held að það sé rangt að hafa uppi slíka stefnu, að ráðast þannig á yfirgnæfandi meiri hluta landsmanna eins og þessi stjórn hefur gert. Hún hefur ráðist á þá menn, á það vinnandi fólk í landinu sem er yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar. Ríkisstj., sem þannig hagar sér, henni mistekst. Aftur og aftur hefur ríkisstjórnum mistekist að halda þannig á málum hér. Þær hafa reynt það, þessar kaupránsstjórnir undanfarinna ára og áratuga, þær hafa aftur og aftur reynt það. En það hefur komið í ljós að ríkisstj., sem ræðst gegn hagsmunum hins breiða fjölda vinnandi fólks, hún er að dæma sig til árangursleysis. Hvar er hæstv. iðnrh.? Er hann farinn? Ég óska eftir að hann verði sóttur, herra forseti.