Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögum og nefndaráliti meiri hluta efh.- og viðskn. vegna frv. til laga um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Breytingartillögurnar eru á þskj. 231 og nefndarálitið á þskj. 230. Eins og fram kemur í nefndarálitinu fékk nefndin á sinn fund allmarga aðila og sendi málið einnig víðs vegar til umsagnar. Allt þetta er rakið á þingskjali því sem geymir nefndarálitið. Meiri hluti nefndarinnar leggur til allnokkrar breytingar á frv. Þær eru í fimm liðum og mun ég nú gera grein fyrir efni þessara breytinga. Í 1. lið brtt. er lagt til að í stað þess að frádráttur vegna fjárfestingar manna í atvinnurekstri verði felldur niður í einu lagi um áramót verði hann lækkaður í áföngum á þremur árum. Eftir árið 1999 verði síðan enginn frádráttur heimilaður vegna fjárfestingar manna í atvinnurekstri. Er þessi breyting gerð til að milda þau áhrif sem niðurfelling þessa frádráttarliðar kann að hafa á hlutabréfamarkaðinn. Þá er lítillega breytt ákvæðum um stofnfjárbréf í sparisjóðum. Er þetta gert vegna þess að í lögum nr. 9/1984 er ekkert fjallað um fjárfestingu í slíkum bréfum og þykir því nauðsynlegt að taka fram að skilyrði þau sem sett eru í þeim lögum eigi ekki við um stofnfjárbréf í sparisjóðum. Það hefur einnig verið rætt töluvert í umfjöllun nefndarinnar að, eins og lögin standa nú, heimilt er að kaupa fimmfalda þá fjárhæð sem heimilt er að draga frá á hverju ári. Það er mikil spurning hvort yfirleitt sé hægt að afnema þá heimild í einu vetfangi. Ef það yrði gert er ljóst að það mundi vekja upp ýmis málaferli vegna slíkra breytinga þar sem hæpið er að það standist afturvirkniákvæði stjórnarskrárinnar um skatta. Því tel ég að skynsamlegra sé þegar á allt er litið að þrepa þennan afslátt niður eins og gert er í tillögu meiri hlutans. Það breytir því þó ekki að eflaust munu ýmsir telja sig hafa tilefni til þess að fara í mál gegn ríkissjóði vegna þess að þetta ákvæði er afturvirkt en á það verður sjálfsagt látið reyna. Í 2. lið breytingartillagnanna er gert ráð fyrir því að sett séu í lögin ákvæði um skiptingu hlutafélaga. Í nýlegum lögum um hlutafélög er að finna ákvæði um skiptingu hlutafélaganna og í grófum dráttum sett eins konar samasemmerki á milli samruna félaga og skiptingar félaga. Í skattaréttinum hefur ekki verið tekið á þessu atriði en með þeim breytingartillögum sem hér hafa verið lagðar til er gert ráð fyrir því að það sama eða svipað sé látið gilda þegar félög eru sameinuð eða þeim skipt. Um þetta er fjallað í 2. lið breytingartillagnanna. Í 3. lið breytingartillagnanna er kveðið svo á að ríkisskattstjóri geti heimilað lögaðilum og einstaklingum sem hafa með höndum atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi að skila skýrslu á tölvutæku formi og eru þessar tillögur í a- og b-staflið í 3. lið. Í 4. lið breytingartillagnanna er gert ráð fyrir að 10. gr. falli einfaldlega niður í núverandi mynd, en þess í stað verði fjallað um fresti sem skattstjóra eru settir varðandi endurákvörðun mála. Með hliðsjón af því að í greinargerð frv. er boðað að síðar á þinginu verði flutt frv. þar sem kveðið verði á um forúrskurði skattamála og þar sem fyrir liggur að taka upp staðlað framtal lögaðila, þykir rétt að fresta verði að svo stöddu að gera breytingar á 97. gr., og það mál verði tekið til skoðunar að nýju í tengslum við framangreindar breytingar. Í þessari 10. gr., sem verður 14. gr., er hins vegar lagt til að breytingar verði gerðar á 101. gr. að því er varðar kærur á ákvörðun ríkisskattstjóra og er lagt til að í stað þess að þær ákvarðanir verði fyrst kæranlegar aftur til ríkisskattstjóra og síðan til yfirskattanefndar, verði þær kæranlegar beint til yfirskattanefndar og kæruleiðin þannig stytt að þessu leyti. Þetta er efni brtt. sem sett er fram í 4. lið. Í 5. lið breytingartillagnanna er lögð til breyting á 12. gr., sem verður 16. gr., og fjallar um breytingu á 114. gr. laganna og tengist þeim almennu breytingum sem verið er að gera, þ.e. að láta skiptingu hlutafélaga njóta sömu réttinda og skyldna og samruni þeirra. Hæstv. forseti. Ég hef nú gert grein fyrir breytingartillögum meiri hluta efh.- og viðskn. á þessu frv.

Herra forseti. Ég geri grein fyrir afstöðu minni hluta efh.- og viðskn. í 146. máli, þ.e. stjfrv. um breyting á lögum um tekju- og eignarskatt, en hv. formaður efh.- og viðskn. gerði áðan grein fyrir áliti meiri hluta. Þetta minnihlutaálit er á þskj. 252. Ég hvet hv. þingmenn að kynna sér það því þar er ítarlega farið yfir málið og afstaða okkar í minni hlutanum dregin vel fram. Að álitinu standa auk mín hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og hv. þm. Ásta B. Þorsteinsdóttir. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir sat fundi nefndarinnar og er samþykk þessu minnihlutaáliti. Þetta frv. sem er nú til 2. umr. er einn meginþáttur í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, en hún markast af nokkuð mörgum frv. nú á haustdögum. Þar ber vitaskuld hæst frv. til fjárlaga og til lánsfjárlaga. En fleiri frv. koma að efnahagsstefnu stjórnvalda eins og frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum, þ.e. bandormurinn svokallaði. Önnur frv. sem við erum að fjalla um í dag að nokkru leyti eru frv. um tekjuskatt og eignarskatt, síðan er frv. um tryggingagjald og vörugjald, tvö mál sem reyndar ríkir víst ágreiningur um enn þá innan stjórnarliðsins, þ.e. um tryggingagjaldið þannig að það mál er ekki fullafgreitt í efh.- og viðskn. Jafnframt er frv. um virðisaukaskatt sem verður gert að umtalsefni á eftir. Ég sé ástæðu til þess að drepa á nokkur atriði í tengslum við þetta frv. Meiri hluti nefndarinnar gerir ekki brtt. við 1. gr. frv. en þar eru ákvæði sem tengjast staðgreiðslu á fjármagnstekjur en það er sérstakt frv. sem verður til umræðu síðar í dag. Hér um að ræða samræmingu á ákvæðum í lögum um staðgreiðslu fjármagnstekjuskatts og í tekjuskattalögum. Það er eðlilegt að samræming sé á milli laga í þessum efnum. En þessi grein sem þarna er til breytinga í lögum um tekjuskatt og eignarskatt staðfestir hins vegar mjög vel það sem við í stjórnarandstöðunni sögðum á vordögum þegar var verið að lögfesta fjármagnstekjuskatt, að það mál krefðist allt meiri undirbúnings en lagt var upp með þá. Og nú er verið að leiðrétta hluta af því máli og eru boðaðar frekari leiðréttingar. Sú sorgarsaga sem við eigum vafalítið eftir að ræða nokkuð oft í vetur á hinu háa Alþingi í tengslum við fjármagnstekjuskattinn mun sjálfsagt halda áfram. Eitt meginatriðið í þessu frv. er sú breyting sem gerð er á skattalögum, þ.e. að taka upp vísitölu neysluverðs í stað byggingarvísitölu í tilteknum þáttum skattalaganna. Nú er það ekki svo að hæstv. ríkisstjórn hafi séð ljósið eða meiri hluti efh.- og viðskn. eða fjmrn. sjái að allt í einu sé orðið nauðsynlegt að breyta um visitöluviðmiðun. Það er ekki svo heldur er þetta ákvæði frv. byggt á því að í vor þegar ríkisstjórnin þurfti að fjármagna vörugjald fann hún ekki annan tekjustofn en að lækka endurgreiðslu á virðisaukaskatti hjá einstaklingum í tengslum við íbúðarhúsnæði. Að vísu tókst ekki alveg vel til með framkvæmd þeirrar lagasetningar af hálfu meiri hlutans og eitt af þeim frumvörpum sem við fjöllum um í dag er einmitt lagt fram til að tryggja betur þá stefnu sem var að mati minni hlutans alröng varðandi fjármögnun á lækkun vörugjalds á sínum tíma. Þessi breyting á endurgreiðslu virðisaukaskatts hafði ekki einungis það í för með sér að gjöld hækkuðu á einstaklingum og skattsvik hafa líklega aukist í kjölfar þessa, heldur leiddi þetta til mjög mikillar hækkunar á byggingarvísitölu, mun meiri hækkunar á byggingarvísitölu en nam verðlagsbreytingum. Nú gengur byggingarvísitalan inn í skattalögin sem segir okkur að hækkun á byggingarvísitölu umfram verðlagsbreytingar kemur mjög þungt fram á lið í uppgjörum fyrirtækja sem kallast verðbreytingafærsla. Verðbreytingafærsla er bókhaldsfærsla í rekstrarreikningi fyrirtækja þar sem leitast er við að endurspegla verðlagsþróun innan ársins hvað varðar skuldir og eignir, peningalegar skuldir og eignir fyrirtækja. Það má segja eiginlega að verðbreytingafærslan sé grundvallaratriði í því sem við köllum verðbólgureikningskil sem við erum með hér á landi og byggist á því að við erum að mæla áhrif verðbólgunnar inni í bókhaldslögum og í lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Nú var þetta mjög réttmætt á tíma óðaverðbólgu. Við Íslendingar höfum gengið lengra í notkun á slíkum verðmælingum í uppgjörum fyrirtækja og í skattalögum en aðrar þjóðir. Það er hins vegar ekki verið að fjalla um grundvallaratriði í sambandi við verðbreytingafærslu og verðbólgureikningsskil með þessu frv. og breytingartillögum meiri hlutans, heldur er verið að fást við þá staðreynd að byggingarvísitalan hækkaði um 6% út af þessu klúðri ríkisstjórnarinnar sem ég nefndi áðan, en neysluverðsvísitalan sem mældi mun betur verðbólgu hækkaði ekki um nema 2%. Þá sáu menn að þetta mundi leiða til mjög mikillar tekjufærslu hjá fjölmörgum fyrirtækjum. Nú getur þetta að vísu virkað í báðir áttir og það getur verið um að ræða gjaldfærslu en ekki er óalgengt í íslenskum fyrirtækjum, sem skulda nokkuð mikið og fer það vitaskuld nokkuð eftir samsetningu þeirra skulda, að þessi verðbólgufærsla komi út í formi tekjufærslu. Þetta hefði leitt til þess að íslensk fyrirtæki, ef ekkert hefði verið að gert, hefðu sýnt mun meiri skattskyldar tekjur á þessu ári en e.t.v. hefði verið sanngjarnt miðað við það upplegg að mæla hinar raunverulegu verðlagsbreytingar innan ársins. Það mælir því svo sem ekkert á móti því í grundvallaratriðum að í stað þess að miða við byggingarvísitölu að taka frekar inn í skattalögin breytingar á vísitölu neysluverðs. Það má benda á að við höfum þegar tekið út byggingarvísitölu sem mælikvarða í sambandi við verðtryggingu lána. Byggingarvísitalan er gallagripur í okkar þjóðfélagi og hefur verið það lengi vegna þess að hún er e.t.v. ekki að mæla breytingar mjög skýrt heldur ganga inn í hana breytingar á t.d. uppmælingu og öðru slíku sem byggist á fornum reiknigrunni ef svo má að orði komast. Ég hefði viljað skoða með ríkisstjórninni, fyrst hún vildi breyta þessum lið, að gera þetta þannig að byggingarvísitalan yrði tekin út úr íslensku skattkerfi, að hún yrði ekki notuð lengur sem verðmælir í viðskiptum sem tengjast lögum. En ekki er farin sú leið heldur einungis kippt út úr þáttum sem hefðu haft veruleg íþyngjandi áhrif á uppgjör eða álagningu fyrirtækja á næsta ári. Það var svo sem augljóst hvar verið var að bera niður og eftir hvaða óskum verið var að fara varðandi þennan þátt. Ég sé hins vegar ástæðu til þess, herra forseti, að vitna til einnar umsagnar sem barst efh.- og viðskn. um þetta mál vegna þess að hún kemur að nokkru leyti inn á það sem ég hef verið að fjalla um, um verðbólgureikningskil og umræðu um þann þátt. Hv. efh.- og viðskn. ákvað að óska eftir umsögn frá Stefáni Svavarssyni, dósent við Háskóla Íslands, sem er fyrrv. formaður reikningsskilaráðs og fyrir utan að vera aðalkennari Íslendinga í endurskoðun og reikningsskilafræðum, býr hann yfir mikilli reynslu og er einn þekktasti fræðimaður okkar Íslendinga á þessu sviði. Þegar hann er búinn að fara aðeins yfir frv. í sinni umsögn vill hann vekja athygli á öðrum þáttum málsins og segir, með leyfi forseta: ,,Hitt er svo annað mál að tímabært er að mínum dómi að ræða hvort ekki séu efni til að gera þá breytingu á skattalögunum að fella brott verðleiðréttingar, þ.e. framreikning á kostnaðarverði fastafjármuna en afskriftir eru teknar af því verði og verðbreytingafærslu, enda eru breytingar á almennu verðlagi hér á landi ekki lengur meiri en í nágrannalöndunum og þar eru slíkar verðleiðréttingar ekki gerðar. Fyrir vikið er erfitt að gera raunhæfan samanburð á afkomu og efnahag íslenskra fyrirtækja og erlendra fyrirtækja. Í þessu sambandi má benda á að afleiðing þess að nota verðleiðrétt reikningsskil er m.a. sú að arðsemi íslenskra fyrirtækja sýnist vera miklu verri en fyrirtækja, t.d. í OECD-löndunum. Óráðlegt er að hætta verðleiðréttingum í íslenskum reikningsskilum, þó að verðbólgan sé lítil, þar sem ákvæði skattalaga gera enn ráð fyrir verðleiðréttingum. Verðleiðréttingar hófust með breytingum á skattalögunum 1979 og þeim verður ekki bætt við gerð reikningsskila að óbreyttum skattalögum. Rétt þykir að taka fram að einnig má færa rök fyrir því að skynsamlegt geti verið að hætta ekki verðleiðréttingum í íslenskum reikningsskilum en því máli verða ekki gerð skil hér.`` Þetta eru merkileg ummæli og vel hugsuð. Við verðum að hafa í huga í fyrsta lagi að munur er á skattalögum og lögum um reikningsskil fyrirtækja. Samræming er náttúrlega á velflestum sviðum, en ekki á öðrum þannig að ef menn vilja hætta við verðbólgureikningsskil eins og við þekkjum þau, ætti vitaskuld að gera það á báðum vígstöðvunum, þ.e. í skattalögum og í lögum um reikningsskil. Ég hef áður vakið athygli á þessu máli og mér finnst vera tímabært fyrir Íslendinga að færa sig út úr verðbólgureikningsskilunum sem eru barn síns tíma þó reyndar megi færa bæði praktísk og fræðileg rök fyrir hinu gagnstæða. En allur samanburður við útlönd sýnir að verðbólgureikningsskil þekkjast í mjög litlum mæli og nú þegar verðbólga hefur um nokkur ár verið hér jafnvel flest árin minni en í nágrannalöndunum, er ástæðulaust fyrir okkur annað en samræma löggjöf á þessu sviði því sem gerist í nágrannalöndunum. Það er full ástæða til að taka þetta til nánari skoðunar. Ég varpaði því fram, herra forseti, á síðasta þingi þegar var verið að ræða frv. um fjárreiður ríkisins hvort ekki væri athugandi fyrir ríkið að ganga á undan með góðu fordæmi á þessu sviði og hætta verðbólgureikningsskilum. Uppgjör ríkisins eru með nokkuð öðrum hætti og þarna væri ákveðið tilefni og tiltölulega auðvelt mál að ganga fram fyrir skjöldu og hætta verðbólgureikningsskilum á þeim vettvangi. Í kjölfarið mundi síðan almenni markaðurinn fylgja á eftir því að vitaskuld þarf mikla athugun og skoðun við útfærslu á þessari breytingu. Þetta sjónarmið náði ekki fram að ganga í vor en frv. kemur til skoðunar aftur. Hins vegar eru menn opnari mjög fyrir umræðu um þennan þátt en var fyrir nokkrum árum. Ég geri þetta að sérstöku umtalsefni við 2. umr. þessa máls af því að ég tel að ástæða sé að skoða þessi mál í fullri alvöru. Ríkisstjórnin eða meiri hluti efh.- og viðskn. kaus í þetta sinn að hlusta ekki á nein yfirveguð rök eða mótrök í þessu máli heldur einfaldlega breiða yfir sitt klúður með einfaldri breytingu og taka byggingarvísitölu út úr hluta skattalaganna. En það má benda á að byggingarvísitala er víða notuð og mun hafa veruleg áhrif á þessu ári eins og t.d. við leigu á atvinnuhúsnæði. Það er mjög algengt að miðað sé við breytingar á byggingarvísitölu og víst er að margir leigjendur atvinnuhúsnæðis eiga eftir að verða hæstv. ríkisstjórn lítið þakklátir þegar þeir fá reikning fyrir hækkun leigu. Jafnframt má benda á að mjög algengt er að verksamningar eru tengdir byggingarvísitölu og mun það sama verða uppi á teningnum því að það er alveg ljóst að með þessari klaufalegu breytingu í vor um endurgreiðslu söluskatts, var byggingarvísitalan gerð enn galnari en hún var fyrir og hækkaði langt umfram verðlagsþróun. Eitt meginatriði í uppleggi ríkisstjórnarinnar við öll þessi frumvörp kemur vel fram í tengslum við frv. sem við erum að ræða hér, þ.e. að hvers ósk þessi frumvörp eru lögð fram. Það kemur skýrt fram í greinargerðinni og sagt beinlínis að fulltrúar atvinnurekenda hafi um nokkurt skeið óskað eftir þessari og þessari breytingu. Við gerðum þetta að sérstöku umtalsefni við 1. umr. málsins vegna þess að okkur í minni hlutanum fannst þessi blygðunarlausa tilvísun til hagsmuna atvinnurekenda við gerð og framlagningu frumvarpa hér á hinu háa Alþingi skjóta skökku við. Það er nefnilega svo, herra forseti, að stéttarfélögin í landinu hafa líka samþykkt skattastefnu. Það er ekki bara Vinnuveitendasambandið sem hefur útfært skattastefnu heldur líka launþegasamtökin, en það er hvergi í neinni grein í þessu frv., né öðrum í tengslum við efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, komið inn á eitthvað af skattamálum launþegahreyfingarinnar, hvergi nokkurs staðar. En mjög víða má lesa út úr stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum frumvörpum stefnu Vinnuveitendasambandsins og ef menn gera sér það nú til dundurs að lesa skattastefnu Vinnuveitendasambandsins sem öllum þingmönnum var send ekki alls fyrir löngu, skýrt plagg og margar góðar ábendingar, þá kemur í ljós að mikill hluti þeirrar stefnu endurspeglast í frumvörpum ríkisstjórnarinnar. Hér er um að ræða einfalda breytingu með 2. gr. frv. Það tókst að leggja á einstaklinga skattahækkanir í vor við fjármögnun á vörugjaldi. Síðan kom í ljós að það leiddi óvart til skattahækkana á fyrirtæki sem ég hef verið að lýsa með áhrifum byggingarvísitölunnar. Þá voru höfð snar handtök við að kippa byggingarvísitölunni út úr reikningsskilum fyrirtækja þannig að þau þurftu ekki að blæða fyrir þessi mistök sem höfðu átt sér stað af hálfu stjórnvalda. Það var ekki verið að bíða neitt með framkvæmd þessa máls. Ríkisstjórnin veit ósköp vel hvaða hagsmuni hún er að verja hverju sinni. Ein af breytingartillögum meiri hlutans, sem hv. formaður efh.- og viðskn., Vilhjálmur Egilsson, gerði ágætlega grein fyrir áðan, er varðandi afnám á afslætti við hlutafjárkaup. Við í minni hlutanum viljum benda á að í umræðu um málið kom strax fram það sjónarmið hvort ekki væri rétt að þrepa þetta niður. Það eru nokkrar ástæður fyrir því. Minni hlutinn tók undir að það yrði að skoða svona niðurþrepun og eru e.t.v. þrjár ástæður fyrir því. Vitaskuld er afnám þessa afsláttar í okkar huga skattahækkun á einstaklinga. Í öðru lagi komu fram ábendingar sem verður að taka mark á, að hugsanlega varðar þetta bann við afturvirkni á skattalögum þannig að óþarfi er fyrir ríkisvaldið að kalla á málssókn á hendur sér út frá ekki stærri lið í skattalögum en hér er verið að ræða. Í þriðja lagi má vitaskuld færa rök fyrir því að e.t.v. eru svona breytingar betur gerðar í áföngum heldur en í einum spretti vegna áhrifa á hlutabréfamarkað. Hins vegar eru full rök fyrir því að fella þennan afslátt niður. Við styðjum það, en líka að hann sé felldur niður í áföngum, þannig að sú útfærsla sem hér er lögð til er okkur að skapi, enda að hluta til komin vegna ábendingar af hálfu minni hlutans auk fjölmargra umsagnaraðila. Hins vegar er ástæða til að draga fram varðandi þennan lið, að röksemdin fyrir því að fella niður hlutafjárafsláttinn var ekki nein sérstök manngæska af hálfu ríkisstjórnarinnar eða stór stefnubreyting, heldur fyrst og fremst leið til að afla tekna til að lækka jaðarskatta. Ekki ætlum við að hafa á móti því að haft sé borð fyrir báru varðandi jaðarskatta. Þrátt fyrir ítrekaðar spurningar minni hlutans í nefndinni og við önnur tækifæri, hefur ekkert verið upplýst af hálfu meiri hlutans hver stefna hennar er varðandi jaðarskatta. Það hefur hins vegar komið í ljós að nefnd er starfandi á vegum stjórnarflokkanna með aðild fulltrúa á vinnumarkaði sem er að vinna að breytingum á jarðarsköttum. Við fáum ekki að vera þátttakendur í þessu, stjórnarandstaðan. Látum það vera. Ríkisstjórnin verður að gera það upp við sig hvernig hún vill vinna sína stefnu. En við hefðum gjarnan viljað vita hvað er í farvatninu. Þessar breytingar þarf væntanlega að gera strax eftir áramót. Það var sagt að ekkert væri hægt að upplýsa. Hvort það þýðir að engar tillögur séu til eða menn vilja ekki sýna spilin veit ég ekki um, en okkur í minni hlutanum finnst forgangsröðun ríkisstjórnarinnar koma mjög skýrt fram. Það hefur ekki staðið á henni að útfæra lög og lagabreytingar sem ívilna fyrirtækjum þessa lands. En þegar kemur að einstaklingunum er farvegurinn allur lengri og erfiðari og ekkert uppi á borðinu hvernig eigi að útfæra hlutina, á sama tíma og fyrirtækjaumhverfið, sem er alls góðs maklegt, þarf ekki að bíða lengi eftir úrbótum af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Minni hlutinn leggur sérstaka áherslu á að jaðarsköttum hér á landi verði breytt og ég vil benda á að minni hlutinn hefur þegar lagt fram frv. um þetta efni. Þar er ég að vísa til frv. sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur lagt fram og bíður umræðu á hinu háa Alþingi. Einnig má benda á að verið er að vinna í þingflokki jafnaðarmanna þar sem ég þekki til, að útfærslu á frv. sem tekur á jaðarsköttum og sköttum einstaklinga. Þannig er það meira forgangsverkefni í okkar huga en fyrirtækjaumhverfið, að fara skipulega yfir skattamál einstaklinga. Eitt meginatriðið í frv. sem meiri hlutinn breytti ekki, var rýmkun heimilda til að færa tap á milli ára. Gildandi lög gera ráð fyrir að það sé heimilt að færa tap milli ára í allt að fimm ár. Breytingartillögu ríkisstjórnarinnar, sem kom fram í frv., og var ekki breytt af hálfu meiri hlutans í nefndarstarfinu þrátt fyrir mikla umræðu, er sú að lengja þennan tapsfrádrátt í átta ár, eða möguleika á að draga tap frá í átta ár. Þetta er mjög mikilvæg breyting því að þessi ákvæði hefðu bitið harkalega einmitt um næstu áramót. Þannig var mjög mikilvægt að það yrði lagt gott mat á þetta af hálfu ráðuneytisins og ríkisstjórnarinnar og þá nefndarinnar, til að hægt væri að átta sig vel á hvaða áhrif þetta hefði á tekjur ríkisins. Það var enginn útreikningur sem fylgdi þessu frv., herra forseti, og hæstv. fjmrh. var margspurður í 1. umr. um þennan lið og kunni fá svör. Það var ekki fyrr en að kröfu minni hluta efh.- og viðskn. að embættismenn fjmrn. skiluðu inn til nefndarinnar skýrslu eða mati á áhrifum ýmissa þeirra breytinga sem hér er verið að gera á lögum um tekjuskatt. Það var fyrst þá, þegar minni hluti nefndarinnar knúði á um svör um áhrif þessa á tekjur ríkisins, að orðið var við þeim sjálfsögðu óskum að menn glöggvuðu sig á áhrifum þessa á tekjur ríkisins. Það kom nefnilega í ljós, þegar tölurnar sem við báðum um lágu fyrir, að ónotað tap í íslensku fyrirtækjaumhverfi eða fyrirtækjaflóru er 80 milljarðar. Og 80 milljarðar er engin smátala. Fjárlögin okkar eru 125 milljarðar, landsframleiðsla eitthvað rúmir 450 milljarðar, en það er ónotað tap í íslensku fyrirtækjaumhverfi upp á 80 milljarða. Öll meðhöndlun á þessu mikla tapi er vitaskuld stórmál. Tölurnar eru það stórar að það þarf að velta fyrir sér nákvæmlega hvaða áhrif breytingar á þessum lið hafa. Það kom í ljós eftir þeim gögnum sem minni hlutinn gat knúið fram varðandi þennan þátt, að ef ekki hefði verið gerð nein lagabreyting, hefðu klippst af þessum 80 milljörðum um það bil 30 milljarðar. Það klippist aftan af þessu árlega. Nú kemur hins vegar tillaga stjórnarinnar, sem er ekki breytt í meðförum nefndarinnar, um að lengja þann tíma sem menn mega flytja tap úr fimm árum í átta ár, sem sagt bæta við þremur árum sem menn geta dregið tapið lengur með sér. Mat fjmrn. var að þegar þetta verður að lögum mundu 22--24 milljarðar falla niður um áramót í stað 30. Þessi lagabreyting þýðir að íslensk fyrirtæki geta flutt með sér 6--8 milljörðum meira í tapi um næstu áramót, heldur en núgildandi lög gera ráð fyrir. Ef þessar taptölur væru allar raunverulegar og þetta þýddi lækkun skatta íslenskra fyrirtækja, kannski ekki á næsta ári heldur á þar næsta ári, þetta færist á milli, þá væri hér verið að tala um skattalækkun fyrirtækja upp á 2--2,5 milljarða, ef maður tæki einfaldlega skattprósentuna af þessari tölu. Fjmrn. mat þetta ekki svona. Fjmrn. mat að hér gæti verið um að ræða skattalækkun hjá fyrirtækjum upp á 300--500 millj. kr. Ég skildi það svo að það væru skammtímaáhrif af þessu. Það er mjög erfitt að leggja mat á þetta og ég ætla ekki hér, herra forseti, í þessum ræðustól, að halda því fram að þetta sé skattalækkun fyrirtækja upp á 2--2,5 milljarða. Ég get ekki fullyrt það. Ég get hins vegar sagt að álit fjmrn. upp á 300--500 millj. finnst mér vera mjög varlegt. Við erum því að tala um umtalsverða skattalækkun hjá fyrirtækjum á næsta og næstu árum miðað við núgildandi lög. Vitaskuld er hægt að færa rök fyrir því. Það voru erfið ár. Menn þurfa lengri tíma til að ná sér upp úr niðursveiflunni og við eigum ekki að íþyngja fyrirtækjum um of sem eru að rétta úr kútnum. Menn tilgreina sjávarútvegsfyrirtæki sérstaklega sem gengu inn í erfiðan tíma fyrir nokkrum árum. Allt má það vera rétt í þessari umræðu og ég ætla ekki að útiloka að skynsamlegt geti verið að lengja svigrúm á tapi í fyrirtækjum. Við höfum fjölmörg dæmi um það, það er gert víða. Það eru fimm ár hér. Það eru fimm ár í Frakklandi og í Danmörku alveg eins og hjá okkur. Þetta eru 10 ár í Noregi, þetta er ótakmarkað hjá sumum þjóðum, Bretlandi, Þýskalandi og Svíþjóð. Þannig eru mismunandi skattareglur um yfirfærslu í einstökum löndum. Það hefur að vísu enginn fundið upp átta árin sem íslenska ríkisstjórnin vill lögfesta þannig að ég veit ekki hvernig sú tala var fundin því að það hafa engin ríki sem mér er kunnugt um dottið niður á þá tölu. Burt séð frá því hefði minni hlutinn verið reiðubúinn að skoða breytingar á tekjuskattsumhverfi íslenskra fyrirtækja, því að vitaskuld er það alvarleg staðreynd að íslensk fyrirtæki greiða ekki mikinn tekjuskatt til samfélagsins. Það eru um það bil 4,8 milljarðar sem gert er ráð fyrir á næsta ári og það er ekki mjög mikið miðað við 125 milljarða kr. veltu ríkissjóðs. Þetta segir okkur að annaðhvort er afkoma íslenskra fyrirtækja svona slök, því að þetta er tiltölulega lítið miðað við það sem gengur og gerist sem skattlagning til hins opinbera ef maður miðar við nágrannalöndin, eða að skattareglur hér eru svona hagkvæmar fyrirtækjum miðað við það sem gengur og gerist erlendis. Nú er því til að svara að skattareglur hér landi eru nokkuð hagkvæmar miðað við fyrirtækjaumhverfi erlendis. Meginvandinn er e.t.v. lítil arðsemi íslenskra fyrirtækja sem er vitaskuld áhyggjuefni en það á aldrei að hugsa út frá fyrirtækjaumhverfinu þannig að þar sé alltaf hægt að bæta við skattlagningu. Ég lít ekki á það sem hlutverk löggjafarvaldsins að elta aðila uppi á þeim vettvangi heldur miklu frekar að reyna að búa til sanngjarna og eðlilega umgjörð um tekjustofna hins opinbera. En á það var ekki fallist vegna þess að þetta mál var einfaldlega tekið í tengslum við afgreiðslu fjárlaga af hálfu meiri hluta nefndarinnar þannig að ekki var hægt að útfæra nánari skoðun á þessum þætti. Það verður að bíða seinni tíma. Það sem okkur finnst vera umhugsunarefni er að breytingar skuli vera gerðar með svona skömmum fyrirvara. Að fara úr fimm árum í átta ár nokkrum mánuðum fyrir raunverulega gildistöku. Þetta eru mjög stórar tölur sem eru að falla niður í tapi fyrirtækja og hafa fjölmörg fyrirtæki hér á landi verið að gera ýmsar vafasamar ráðstafanir, skattalegar ráðstafanir, á þessu ári einmitt til að reyna að firra sig því að missa niður tap og framkvæma því aðgerðir sem lækka tekjuskatt þeirra fyrirtækja. Það er vitaskuld óþægilegt þegar við höfum á tilfinningunni, og þetta þekkja allir sem hafa komið að viðskiptalífinu, að verið sé að reyna að nýta allar þær smugur, og fyrirtæki eru jafnvel á gráu svæði á því sviði til að reyna að komast hjá tekjuskattsgreiðslu. Það má minna á einn þátt, og er gert í nál. minni hlutans, sem hefur oft vakið deilur hér á landi. Það eru viðskipti með töp á milli fyrirtækja. Nokkuð rúmar heimildir voru fyrir slíkum viðskiptum á árum áður þar sem verslað var milli óskyldra aðila í óskyldum atvinnurekstri með töp sem miðuðu öll að því að lækka tekjuskattsgreiðslur fyrirtækja. Vitaskuld er eitt aðalmálið að við viljum að íslensk fyrirtæki hafi góðar tekjur en við viljum líka að greitt sé sanngjarnt af þeim til samfélagsins eins og gert er víðast annars staðar. Annað atriði, það síðasta af meginatriðunum í frv., sem ég vil gera að umtalsefni, er að í 5. gr. frv. eru afskriftir rýmkaðar nokkuð og ekki er gerð breyting á því í brtt. meiri hlutans. Minni hlutinn er í sjálfu sér ekki á móti því að sveigjanleiki í uppgjörum sé aukinn. Hins vegar bendum við á og gerðum það í nefndarstarfinu við meiri hlutann og ýmsa umsagnaraðila og gerum grein fyrir í nál. ákveðnum áhyggjum af því að hægt er að senda mjög misvísandi upplýsingar frá einstökum fyrirtækjum samkvæmt gildandi lögum. Öll sveigja í uppgjörum fyrirtækja, t.d. á sviði afskriftareglna, getur leitt til þess að menn geri upp á mismunandi hátt, afskrifi annaðhvort hratt eða hægt og þá getur komið allt önnur niðurstaða út úr rekstri fyrirtækisins. Hagnaður getur með því verið hækkaður eða lækkaður í hinu bókhaldslega uppgjöri fyrirtækisins sem það síðan kynnir t.d. á verðbréfamarkaði. Fyrirtæki á Íslandi eru mörg skráð bæði á verðbréfamarkaði og á opna tilboðsmarkaðnum, þ.e. hér hefur orðið virkur hlutabréfamarkaður hin síðari ár og er það vel. Hins vegar er full ástæða til að hafa áhyggjur af því að hægt er að senda misvísandi skilaboð inn á slíkan markað. Hagnaðartölur ráðast af því hve mikið menn nýta þennan sveigjanleika þannig að samanburður milli fyrirtækja verður mjög erfiður. Einstaklingar sem kaupa hlutabréf á þessum markaði eru í langfæstum tilfellum færir um og/eða hafa aðstöðu til að greina raunverulega þær stærðir sem þarna eru á bak við. Allur samanburður milli fyrirtækja getur því orðið mjög erfiður. Það getur hins vegar aftur leitt til þess að sum fyrirtæki eiga hægara með t.d. að sækja sér nýtt hlutafé, gengi þeirra getur hækkað eða lækkað eftir því hvaða útfærslu þau kjósa á sínum uppgjörsaðferðum. Það kom fram þegar við ræddum þetta við umsagnaraðila að Verðbréfaþing Íslands er einmitt að hugleiða hvernig hægt sé að tryggja samræmdar upplýsingar handa viðskiptaaðilum á íslenskum hlutabréfamarkaði. Ég fagna því að menn virðast vera í baklandi viðskipta með hlutabréf farnir að hugsa um þennan þátt sem minni hluti efh.- og viðskn. leggur mikla áherslu á, þ.e. að upplýsingagjöf á svona viðkvæmum markaði, eins og hlutabréfamarkaður er, sé eins gegnsæ og hægt er. Það má minnast þess að síðustu daga hafa menn einmitt verið að ræða innherjaviðskipti og tengsl á hlutabréfamarkaði og þó að það snerti ekkert þetta frv., þá sýnir það samt að þessi mál eru mjög viðkvæm í okkar litla þjóðfélagi. Við hefðum því kosið að þetta mál hefði ekki verið afgreitt nema menn hefðu sett skýrari reglur um þennan þátt og sett hann í betri farveg. En eðli málsins samkvæmt er málið er liður í fjárlagastefnu ríkisstjórnarinnar og ekki var hægt að verða við því að þessi þáttur málsins yrði unninn betur. Ég tek brtt. saman með því að gera grein fyrir meginafstöðu okkar í frv. til að flýta fyrir í umræðunni. Í frv. er gert ráð fyrir að réttarstöðu fólks í staðfestri samvist sé fylgt eftir með löggjöf sem við stóðum að í vor og er það vel. Það hefur verið gerð smávægileg brtt. hjá meiri hlutanum um þann þátt þ.e. að styrkja hana enn frekar og minni hlutinn styður þá hugmynd sem þar er lögð til grundvallar. Einnig er tilgangur 3. brtt. meiri hlutans að skýra nánar að ríkisskattstjóri getur heimilað lögaðilum að skila skýrslu í tölvutæku formi. Þetta er tæknileg breyting sem horfir til bóta og minni hlutinn gerir ekki athugasemd við. Ástæða er til að vekja athygli á því að í brtt. meiri hlutans var kippt til baka hugmyndum um að breyta málsferli varðandi skattamál, þ.e. gagnvart skattanefnd, endurálagningu, kærufrestum og öðru slíku. Hugmyndir voru uppi um að breyta þeim þáttum og rökstuðningurinn var upphaflega í frv. sá að þetta mundi horfa til bóta. Ekki var annað að sjá á þeirri umræðu sem átti sér stað í nefndinni, sérstaklega við fjármálaráðuneytismenn sem þurfa að vinna með þessu, en að snert væri á máli sem hægt væri að útfæra í því formi sem lagt var til í frv. Það komu hins vegar athugasemdir frá ýmsum aðilum, fyrst og fremst tengdum vinnuveitendahlið vinnumarkaðarins og svar meiri hlutans var að kippa þessum þáttum til baka og endurmeta þá síðar í öðru formi. Það er hins vegar alltaf vandmeðfarið hvernig þessari málsmeðferð, frestum og öðru slíku, er hagað en í fljótu bragði fannst mér það upplegg sem var upphaflega í frv. tryggja vissa sanngirni í þeim málum en ríkisstjórnin kaus að falla frá því. Eitt er hins vegar athyglisvert sem kom fram í frv. og er fyrirhugað af hálfu ríkisstjórnarinnar, þó að það sé ekki í frv., þá er talað um fella eigi niður skatta af arðgreiðslum. Nú er þetta nokkuð stórt mál vegna þess að arðgreiðslur voru fyrir ári síðan skattlagðar með 42%. Síðan kom hinn frægi fjármagnstekjuskattur og þá var þessi skattur á arð færður niður í 10%. Nú á að gera betur og fara með þennan skatt ofan í núll. Það er boðað í þessu frv. Að vísu á þá líka að hætta að hafa tekjuskattinn frádráttarbæran hjá fyrirtækjum sem þekkist reyndar hvergi að menn geti dregið frá útborgaðan arð hjá fyrirtækjum og þannig myndað yfirfæranlegt tap. Menn sjá því vel á þessu stefnumiði ríkisstjórnarflokkanna, sem kom fram í frv. og var rætt aðeins í nefndinni hverra hagsmuni þessi meiri hluti er að verja. Okkur finnst athyglisvert og við leggjum upp með það að gera grein fyrir að í okkar þjóðfélagi er verið að takast á um skattastefnu Vinnuveitendasambandsins, sem ríkisstjórnin fylgir vel eftir og að ekki er tekið tillit til skattahugmynda sem t.d. launþegasamtökin eða hinn pólitíski minni hluti hefur uppi. Okkur finnst samt athyglisvert að velta því fyrir okkur að Vinnuveitendasambandið, --- ég hef svo sem ekkert á móti Vinnuveitendasambandinu, ég þekki það alveg ágætlega og skattastefnu þess, eins og ég nefndi áðan og hefur verið sett mjög skýrt fram, --- að sá félagsskapur sem fer með allt vald atvinnurekenda á almennum vinnumarkaði einkennist fyrst og fremst af hagsmunum stórfyrirtækjanna sem margir hverjir eru á fákeppnismarkaði. Okkur finnst það umhugsunarefni að í þessum skattabreytingum, er ekkert, --- ekki í neinu af þessum frumvörpum --- tekið á sérstökum hagsmunamálum smærri fyrirtækja. Það er hvergi gert ráð fyrir einhverri ívilnun til nýsköpunar og þróunar, eflingar rannsókna, stuðning við smærri fyrirtækja sem gæti bætt umhverfi þeirra. Við höfum í stjórnarandstöðunni oft flutt mál og gert að umtalsefni einmitt þá sóknarmöguleika sem eru fólgnir í smærri fyrirtækjum. Ég vil nefna það til upplýsingar að mesta sókn er í smærri fyrirtækjum í Bandaríkjunum sem stýrð eru af konum. Það er mjög merkileg þróun sem hefur verið að eiga sér stað einmitt á því sviði. Hvar erum við að búa til umgjörð og örva þennan kraft sem vitaskuld býr líka í íslensku þjóðfélagi? 

Hvar er ríkisstjórnin?

Ríkisstjórnin, herra forseti, er náttúrlega horfin og við í stjórnarandstöðunni orðnir alveg uppgefnir að vera að kalla eftir því að ráðherrar séu viðstaddir alvarlega umræðu. Þeir eru að sýna þinginu lítilsvirðingu með þessum vinnubrögðum en við ráðum því ekki. Þeir kjósa að haga sinni framkomu á þann hátt og ef forseti gerir ekki athugasemd við það mál þá er ég eiginlega búinn að gefast upp á því að kalla til ráðherra í alvarlegri umræðu. Ég tel hins vegar ástæðu til að draga örstutt fram það sem í nefndaráliti okkar minni hlutans er reyndar gerð betri grein fyrir og það er að bera saman þetta sem við erum að fjalla um, þ.e. fyrirtækjaumhverfið og það sem viðkemur einstaklingum í landinu. Nú liggur fyrir skýrsla Þjóðhagsstofnunar um tekju- og eignadreifingu þar sem ýmsir athyglisverðir þættir koma fram og við höfum áður bent á hér í umræðum. Það kemur nefnilega skýrt fram að hin síðari ár hefur tekjumunur verið að aukast, tekjumunur í þjóðfélaginu er að verða meiri, skuldirnar eru að aukast og fátækir hafa orðið fátækari. Það er margt sem bendir til þess að þeir sem betur voru staddir fyrir tíu árum séu enn betur staddir. Tekjujöfnunaráhrif skattkerfisins eru minni en áður. Að vísu er launamunur hér á landi mjög lítill miðað við nágrannalönd og það þekkjast varla dæmi um lönd, ég þekki þau ekki, þar sem er minni launamunur heldur en hér. En það er alveg sama. Það sem má lesa út úr þessari skýrslu sýnir ákveðna þróun í okkar samfélagi og vitaskuld er ástæða að velta því upp við umræðu um þennan þátt hvort hér sé um æskilega þróun að ræða eða ekki. Aðalatriðið í nefndaráliti meiri hlutans varðar 2. brtt. Þar er dálítið sérstakt á ferðinni vegna þess að þar er lagt til að sambærileg ákvæði gildi ef hlutafélagi er skipt og því slitið. Nú botnar kannski enginn af hv. þm. í því hvað ég er að fara. Þetta er ákveðið hátæknilegt atriði í sambandi við hlutafélög, þ.e. hvernig með ákvæði um slit þeirra skuli fara og tengingu við önnur lög. Það er í sjálfu sér hægt að finna rökstuðning fyrir því að hér hafi hlutir verið að breytast, m.a. í tengslum við EES-samninginn og þessu öllu þurfi að finna útfærslu í skattalögum. Ekki erum við á móti því í minni hlutanum. En kom þetta upp núna? Hvernig bar þetta að? Þetta er nefnilega alveg nýtt ákvæði í skattalögunum. Þetta bar ekki þannig að að nefndin hafi rætt þessi mál og komist að því að það vantar ákvæði um þennan þátt. Ráðherra kom ekki með nein skilaboð við 1. umr. um að hér væri sérstakt efni sem þurfi að taka afstöðu til. Færustu embættismenn fjmrn. sem sátu með okkur á öllum fundunum sögðu aldrei: ,,Hér er hlutur sem við hefðum gjarnan viljað hafa í þessu frv. en ekki vannst tími til. Er ekki hægt að fella þennan þátt inn í?`` Við erum ekki að tala um einhverja breytingu á þáttum sem eru í þessu frv. sem við erum að ræða, heldur erum við raunverulega að ræða nýja útfærslu í skattalögum á þessu sviði. Nei, þetta bar ekki þannig að. Enginn kom með þetta. Við sendum hins vegar alltaf út okkar frumvörp til umsagnar. Í einni umsögn kom fram ábending um að æskilegt væri að finna þessum efnisatriðum form í löggjöf um tekju- og eignarskatt og gerð tillaga að lagabreytingu. Þetta var í umsögn frá Verslunarráðinu. Nú ætla ég ekkert að mótmæla því að lagabreytingin, tillagan og hugmyndin sé eitthvað verri af því að hún kemur frá Verslunarráðinu, síður en svo. Verslunarráðið má eiga það, þrátt fyrir tengsl hv. formanns efh.- og viðskn. við þá stofnun, að álitsgerðir og umsagnir sem koma frá Verslunarráði --- sem hann vitaskuld hefur engin áhrif á, þær gera starfsmenn sem vinna þar --- eru yfirleitt mjög vandaðar og góðar. Maður þarf ekkert að vera sammála þeim, ekkert frekar en menn vilja en þetta eru vel unnin verk. Þessi tillaga og hugmynd og annað slíkt voru allt í lagi og ekkert er út á vinnubrögðin að setja. En ég er að setja út á að við skulum á hinu háa Alþingi samþykkja að taka nýjan efnisþátt inn í lög eða við 2. umr. sem hefur ekki verið ræddur á neinu stigi málsins, hvorki innan stjórnmálaflokkanna né þingflokkanna, í ríkisstjórn eða annars staðar, grípa upp þessa ábendingu, sem þarf ekkert að vera slæm, ég er ekkert að leggja mat á efnisþættina, í stað þess að taka þennan efnisþátt út úr, flytja um hann sérstakt frv. sem fengi sína eðlilegu meðferð í þinginu. Það var ekkert svo brýnt í sambandi við þetta mál að ekki mætti gefa því þá málsmeðferð. Hv. formaður efh.- og viðskn. lofaði reyndar þegar ég kvartaði yfir þessum vinnubrögðum að þetta yrði skoðað og reynt yrði að kalla einhverja aðila til milli 2. og 3. umr. Menn ná oft í samkomulagi í þinginu og ekki ætla ég að gera lítið úr vilja formanns nefndarinnar til að gefa þessu þann gaum sem þarf að vera fyrir hendi. Ég vil hins vegar gagnrýna í þessu að við skulum hér á hinu háa Alþingi viðhafa slík vinnubrögð þegar hægt hefði verið að taka þetta mál út úr. Ef það var brýnt, þá hefðum við í stjórnarandstöðunni liðkað fyrir um framgang þess máls. Við höfum gert það á fjölmörgum sviðum alveg eins og formaður og meiri hluti hv. efh.- og viðskn. veit ósköp vel. Mér finnast ekki góð vinnubrögð að um leið og einhverjar óskir koma frá tilteknum aðilum í þjóðfélaginu, þá sé þeim umsvifalaust rennt í gegn í lagaformi í stað þess að þær fái þá eðlilegu meðhöndlun að vera sent til umsagna sem hefði þurft að vera því að málið og allt sem viðkemur skattamálum er mjög flókið. Það eru engin einföld atriði í skattalögum þannig að ég hefði kosið að þessu hefði verið gefinn meiri gaumur heldur en raun ber vitni. Herra forseti. Ég nefndi áður að að álitinu standa auk mín Steingrímur J. Sigfússon og Ásta B. Þorsteinsdóttir auk þess sem Kristín Ástgeirsdóttir sem sat fundi nefndarinnar er samþykk þessu áliti. Við lítum svo á að þetta frv. og mörg önnur, þetta frv. og breytingartillögur, lýsi efnahags- og skattastefnu ríkisstjórnarinnar. Við erum ósammála þessari stefnu ríkisstjórnarinnar. Það hefur komið fram. Við höfum kosið að gera ítarlega grein fyrir tilteknum meginþáttum í þessu máli.

Ég vil vekja athygli hv. ræðumanns á því að við þurfum að fresta þessum fundi ekki seinna en eftir eina mínútu þannig að æskilegt væri að annaðhvort fyndi hann góðan stað til þess að gera hlé á ræðu sinni fljótlega ellegar hann lyki máli sínu. En við frestum fundinum eftir eina mínútu.

Herra forseti. Ég hef sennilega fundið þetta á mér. Ég var einmitt að koma að lokum minnar ræðu þannig að mér dugir þessi eina mínúta. Við erum ósammála meginatriðum í stefnu þessarar ríkisstjórnar. Við erum þeirrar skoðunar að það sé mun brýnna að skoða skattamál einstaklinga en skattamál fyrirtækja. Við hefðum kosið að unnið hefði verið að því að festa í lög ýmsa þætti sem snúa að skattamálum einstaklinga í stað þess að halda áfram á þeirri braut, sem við sáum vel í fyrra, að enn og aftur er verið að tryggja ívilnandi ákvæði fyrir fyrirtæki ríkisstjórnarflokkanna. Við erum ósammála þessari stefnu þó svo einstök atriði í málinu séu okkur að meinalausu. Örfá styðjum við, en meginþættir þessa máls er ekki í anda okkar sjónarmiða.

Herra forseti. Það var vakin athygli á því í dag að bekkur ríkisstjórnarinnar væri nokkuð þunnskipaður. Mér sýnist enn vera svo. Mér finnst tæpast annað við hæfi en a.m.k. hæstv. fjmrh. sé fenginn hingað á fundarstað. Ég beini þeim vinsamlegu tilmælum til hæstv. forseta að hann geri hæstv. fjmrh. aðvart að umræðan fari fram að honum fjarstöddum. Það hlýtur að vera gáleysi hjá hæstv. ráðherra en ekki neitt annað sem veldur.

Forseti verður því miður að upplýsa að hæstv. ráðherra er veikur í dag. Hins vegar skal forseti verða við því að hnippa í ráðherra sem munu vera á þingflokksfundum og segja þeim að umræðan sé hafin.

Herra forseti. Mér var ekki ljóst að þessi umræða færi fram við þær aðstæður að hæstv. fjmrh. væri óvígur og ekki til staðar þannig að það eru nýjar upplýsingar. Ég ætla svo sem ekki að tjá mig um það frekar hvort við hæfi sé að umræðan fari þá fram en lágmark finnst mér nú að viðstaddur sé einhver fulltrúi hæstv. ríkisstjórnar þannig að umræðan fari ekki fram í því tómarúmi að enginn sé til staðar til svara af hálfu hæstv. ráðherra.

Forseti upplýsir að hér er mættur hv. formaður efh.- og viðskn.

Já, mér er það ljóst, herra forseti, og veit að það munar um minna. En engu að síður er það svo að venja er að ekki fari fram umræður um meiri háttar stjórnarfrumvörp án þess að einhver ráðherra sé viðstaddur. En auðvitað legg ég þetta í vald forseta eins og allt annað og veit að ...

Forseti hefur þegar gert ráðstafanir til þess að aðvara ráðherra um að umræðan sé hafin.

Þá hef ég trú á því að úr þessu rætist fljótt, herra forseti. Um frv. er það að segja, herra forseti, að það telst kannski ekki til stærstu tíðindanna í skattamálum hæstv. ríkisstjórnar, en þó er það auðvitað hluti af þeirri stefnu, ef stefnu skyldi kalla, sem hæstv. ríkisstjórn er smátt og smátt að móta í skattamálum á ferli sínum. Við fengum smjörþefinn af ýmsu á síðasta þingi sem lýtur að skattamálum og áfram er haldið meira og minna á sömu braut á þessum vetri samanber þau frv. sem fyrir liggja um skattamál og önnur, hverra koma er boðuð, m.a. í grg. með þessu frv. Það verður að segja eins og er að allt er þetta heldur dapurlegt miðað við góð orð og fögur fyrirheit, til að mynda annars stjórnarflokksins, Framsfl., sem ætlaði hvers manns vanda að leysa þegar hann kæmist til valda samanber loforðin fyrir síðustu kosningar. Það var ekki síst í skattamálum og hvað varðaði afkomu fjölskyldnanna og fólksins í fyrirrúmi sem þá átti að róa fyrir. Hér koma svo frumvörpin hvert á fætur öðru. Eins og ágætlega var gerð grein fyrir í framsögu ræðumanns minni hluta, hv. 11. þm. Reykn., Ágústs Einarssonar, er þetta frv. meira og minna allt á aðra hliðina. Að því leyti sem það er til ívilnunar eða hagsbóta fyrir einhvern þá er það undantekningarlaust á fyrirtækjahliðina eða þeirra sem stóreignirnar eiga í landinu, en það litla sem að almenningi snýr er í formi skerðingar á frádráttarheimildum sem hann hefur haft. Þannig snýr það nú og eftir stendur að þessi ríkisstjórn, báðir stjórnarflokkarnir, hafa haft uppi stór orð um að þeir hygðust taka á ýmsu óréttlæti í skattamálum sem mönnum er orðið ljóst og snýr að almenningi, t.d. eins og hinum illræmdu jaðaráhrifum í skattkerfinu og sérstaklega beinast að barnafólki og húsbyggjendum, námsmönnum og öðrum slíkum. En það örlar ekki á neinu af því tagi nema verið er að íþyngja almenningi með breytingum sem víðs vegar eru rökstuddar með því að síðan eigi að nota þá fjármuni til að taka eitthvað af jaðarskattavandanum en það örlar hvergi á efndum á þeirri hlið, hvergi. Það virðist svo að skattapakki ríkisstjórnarinnar fari í gegnum þingið í vetur fyrir áramótin, því að eins og menn þekkja þarf að afgreiða þau mál áður en skattárið hefst, án þess að nokkur skapaður hlutur verði gerður á þessu þingi í þeim efnum. Í fyrra var þó til málamynda örlítið dregið úr tekjutengdri skerðingu barnabótaauka fjölskyldna með fleiri en eitt barn, bara lítillega þannig að það mældist. Það var ekki mikið meira en það. Það var þó lítillega í þá átt en hér er ekki neitt á dagskrá og menn skjóta sér á bak við nefnd sem sé að möndla með þetta úti í bæ og það virðist eiga að drepa tímann meira og minna út þetta kjörtímabil. Við skulum gera okkur grein fyrir því, herra forseti, að ef við missum þetta skattár fram hjá okkur sem í hönd fer, þá verður kjörtímabil þessarar ríkisstjórnar, sem guð forði okkur frá að sitji nema eitt kjörtímabil, hálfnað þannig að það fer að verða kort um tímann til efndanna á þessum stóru loforðum, að maður tali nú ekki um hinum miklu kosningaloforðum Framsfl. sem er týndur eins og kunnugt er um þessar mundir, herra forseti, og hefur ekki komið fram þrátt fyrir ítrekaðar eftirgrennslanir og auglýsingar í dálkunum Tapað/fundið og annars staðar þar sem venjan er að leita að týndum munum. Um efni þessa frv. get ég í sjálfu sér haft styttri ræðu vegna ágætrar framsöguræðu fyrir áliti minni hlutans sem var flutt áðan. Ég vil þó ræða um nokkra þætti sem málið varðar sérstaklega og staldra fyrst við 2. gr. frv. Þar er nokkuð sérkennilegt möndl á ferðinni þar sem ákveðið er skyndilega að um útreikninga á svonefndri verðbreytingafærslu verði horfið frá að nota byggingarvísitölu og farið yfir í neysluverðsvísitölu. Það er því verið að leggja hana til grundvallar verðuppreikningum í bókhaldi fyrirtækjanna og má spyrja ýmissa spurninga í því sambandi. Nú er ekki endilega þar með sagt að byggingarvísitalan sem slík sé heilög og hún eigi að vera einhver viðmiðun eða grundvöllur í skattkerfinu. Það kæmi mjög til greina að til væri einhver skattvísitala eða verðuppfærsluvísitala sem væri sérstaklega færð í því skyni en það hefur heldur verið á þá leiðina að menn væru að banna slíka hluti. Ég man ekki betur en hér væru sérstaklega sett lög um það í fyrra að banna skattvísitöluna, sem einhvern tímann var til og notuð. Hér liggur auðvitað, eins og víðar, fiskur undir steini og ástæðan er ósköp einföld. Það er verið að hlífa fyrirtækjunum við þeirri hækkun á byggingarvísitölu sem orðið hefur að undanförnu. Það er ekkert annað verið að gera. Og í staðinn fyrir að þessi uppfærsla yrði upp á 6%, sem nemur hækkun byggingarvísitölunnar, þá verður hún 2%. Þetta er eins gersamlega tært og nokkuð getur verið. Þeir geta að því er virðist eftir pöntunum frá fyrirtækjahliðinni eða hið háa Vinnuveitendasamband eða að hið háa æruverðuga Verslunarráð mætir á sviðið og pantar eitt stykki breytingu af þessu tagi, þá koma þær umsvifalaust fram í brtt. meiri hlutans ef ekki í frumvarpsformi frá ríkisstjórn. Herra forseti. Ég vildi að þetta væri svona þægilegt fyrir ýmsa aðra í þjóðfélaginu. Ég minni t.d. á að verkalýðshreyfingin hefur barist fyrir því ár eftir ár að fá persónufrádráttinn uppfærðan um áramót eins og var. Þó að ekki sé mikil breyting sem í því felst í lítilli verðbólgu munar samt um það. Það er alveg morgunljóst að með þeirri aðferð sem tekin var upp, að vísu í tíð fyrri ríkisstjórnar en haldið er hér, að hætta að uppfæra persónufrádráttinn um árabót eru skattleysismörkin tekin niður frá því sem ella væri. Það er ljóst. Þannig verkar það. Og halda menn að verkalýðshreyfingin hafi getað mætt á fund í efh.- og viðskn. eða sent eitt stykki bréf og fengið svona beiðnir umsvifalaust teknar inn í frv.? Nei, aldeilis ekki. Þessu hefur ekki verið ansað jafnsjálfsagt leiðréttingar- eða réttlætismál og þar er á ferðinni þ.e. að persónudrátturinn sé færður upp þannig að hann fylgi verðlagi og rýrni ekki af þeim sökum. Að hann sé ekki reiknaður upp fyrr en á miðju ári við álagningu skatta eða festur í krónutölum án tillits til verðþróunar milli skattára. En því er ekki ansað. Hér er hins vegar á ferðinni ágætisdæmi um möndl af þessu tagi, möndl í skattkerfinu sem er ákveðnum aðilum til hagsbóta. Og auðvitað er þetta allt of algengt að verið sé að hringla með svona hluti, möndla með þá þegar menn vilja koma fram einhverju pólitísku markmiði af þessu tagi, eins og hér er á ferðinni þ.e. að hlífa fyrirtækjunum við þessari uppfærslu, sem ég skal ekkert um segja að væri ekki alveg jafneðlileg út frá aðstæðum að þarna væru notuð 6% en ekki 2%. Ég hygg að byggingarvísitalan mæli jafnvel frekar ýmsa þætti sem mælast í verðlagi til fyrirtækja en neysluverðsvísitalan. Það má um það deila, held ég, hv. þm., formaður efh.- og viðskn., sem nú tjáir sig hér úti í salnum með því að hrista ákaft höfuðið. Ég tel rétt að það komi fram í þingtíðindum af því að það heyrist ekki þar. Ég held, herra forseti, að þarna sé eitt dæmið af mörgum og það fyrsta í þessu frv. um möndl af þessu tagi. Það er alveg hárrétt sem bent var á í framsöguræðu fyrir minnihlutaáliti að ef farið er yfir pöntunarlista hagsmunagæslumanna, stóratvinnurekenda og fjármagnseigenda frá undanförnum árum og þeir bornir saman við skattbreytingar í tíð þessarar ríkisstjórnar, þá er það einn og sami hluturinn meira og minna. Það má segja að allt sé látið eftir þeim í stóru sem smáu að mestu leyti. Við erum því enn þá á þeirri braut að verið er að búa til skattaparadís gróðafyrirtækja, ekki endilega þeirra fyrirtækja sem eru að byggja sig upp eða eru að fjárfesta í þekkingu og rannsóknum því það eru engar sérstakar ívilnanir í skattalögum til þeirra. En það eru gróðafyrirtækin sem sérstaklega hafa notið breytinganna undanfarin ár þegar aðstöðugjaldið var fellt niður, þegar skattprósentan á hagnaði fyrirtækja var stórlækkuð þannig að hún er til muna lægri en á launum launamanna og enn eru á ferðinni ýmsar lagfæringar, sem ég kem betur að síðar, lagfæringar í þágu þessara aðila. Það er von að þeir uni hag sínum nokkuð vel um þessar mundir. Á því eru að vísu undantekningar, eins og til að mynda það sem snýr að fiskvinnslunni, í frv. til laga um tryggingagjald og verður það væntanlega rætt síðar, herra forseti. Í öðru lagi í 3. gr. frv. var ætlun meiri hlutans að fella með öllu brott þann frádrátt á skattgreiðslu manna vegna hlutafjárkaupa sem verið hefur í gildi um nokkurra ára skeið. Má segja að mörg efnisrök séu orðin fyrir því að taka þennan frádrátt burtu og þar kemur til sá vísir að skattlagningu fjármagnstekna sem þó komst á hér sl. vor þó skammt gangi. Þá ætti að breyttu breytanda að verða frekar hvatning fyrir hendi fyrir þá sem laust fé hafa til fjárfestinga að setja það yfir í hlutafé en liggja kannski með það á skattfrjálsum reikningum eins og áður var. En eftir stendur að álit margra sem að þessu komu var að óskynsamlegt væri að standa svona að þessari niðurfellingu og jafnvel beinlínis stórvarasamt vegna þess að í eðli sínu væri um afturvirk ákvæði laga að ræða ef sá frádráttur sem verið hefur í lögum með heimild til að dreifa yfir fimm ár væri afnuminn á einu bretti. Á þetta hefur meiri hlutinn fallist að nokkru leyti og er lögð fram brtt. með nál. um að þrepa þetta niður í áföngum. Ég vil strax lýsa ánægju minni með að sú tillaga er þó flutt. Ég tel mun skárra að ganga þannig frá málinu án þess að það eyði endilega réttaróvissu um hvort menn geti hugsanlega á grundvelli gildandi laga keypt fyrir áramótin, áður en lagabreytingin verður, skammt sem dugir til næstu fimm ára og látið síðan reyna á rétt sinn fyrir dómstólum til að draga hann frá skatti næstu fimm ár. Það er margt sem bendir til þess að staða manna væri sterk með slíkt mál fyrir dómstólum. Þá kemur í 4. gr. að atriði sem ástæða er til að staldra lítils háttar við. Ég vil reyndar áður en ég hverf frá þessu með hlutafjárkaupin minna á að rökstuðningur akkúrat fyrir þeirri breytingu kemur til með að spara ríkinu umtalsverða fjármuni frá því sem verið hefur undanfarin ár, því það er ljóst að þessi frádráttur vegna hlutafjárkaupa hefur kostað ríkið allmörg hundruð milljóna á undanförnum árum. Menn hafa í sjálfu sér verið að láta ríkið borga þetta fyrir sig að miklu leyti, rúmlega 1 / 3 eða svo. Þetta hefur auðvitað verkað þannig að tiltölulega mikill fjöldi hefur keypt fyrir lágmarksupphæð til að nýta þennan frádrátt og í sjálfu sér er allt gott um það að segja. Úr því að hann er fyrir hendi er ekkert nema gott um það að segja að fjármagn beinist inn í atvinnulífið til uppbyggingar þar. Auk þess sem hluthöfum hefur fjölgað í mörgum almenningshlutafélögum og margt mætti jákvætt um þá þróun segja. En röksemdir ríkisstjórnarinnar fyrir breytingum á þessum lið eru þær helstar, herra forseti, að afla eigi tekna upp í lækkun jaðarskatta og það á að gera það. Það á að afla teknanna. En útgjöldin eiga ekki að fylgja. Það hefur gleymst. Það er ekkert með í þessum málum sem varðar ráðstöfun þessara tekna í það verkefni að lækka jaðarskattana. Ég vil lýsa eftir því, herra forseti. Þess vegna væri gott að ríkisstjórnin færi nú að birtast. Að vísu sé ég hilla undir hæstv. utanrrh. sem er eins og kunnugt er maður afar vel að sér um skattamál þó að hann sérhæfi sig í öðru um þessar mundir --- að maður fengi einhver svör um hvar áform ríkisstjórnarinnar standi um þetta mál. Ætla menn að skjóta sér á bak við þann bjálfadóm, liggur mér við að segja, að einhver nefnd úti í bæ sé að velta þessu fyrir sér ár eftir ár, sömu svör og við fengum í fyrra? Það er ekki mjög frambærilegt. Halda menn að fólkinu þyki það mjög merkilegar skýringar þegar spurt er um efndir í þessum efnum --- að nefnd úti í bæ sé að vinna að málinu, eins og í fyrra og hittiðfyrra? Ég sé að hæstv. forseti er brúnaþungur yfir þessu og það er von. Þetta er ekki mjög merkileg frammistaða. Herra forseti. Það er enginn vandi tæknilega að verja tilteknum fjármunum í það verkefni að lækka jaðarskatta, ekki nokkur vandi. Fyrir þinginu liggur frv. um það mál þar sem lagt er til að þetta verði gert með ákvæði til bráðabirgða sem bætist við tekjuskattslögin og taki a.m.k. til næsta árs á meðan menn skoða málið betur hvað framtíðarfyrirkomulag snertir. Þetta verði einfaldlega gert með því að forgangsraða hinum tekjutengdu bótaþáttum þannig að þeir séu ekki skertir allir samtímis. Þessa útfærslu hef ég borið undir sérfræðinga í skattamálum víða í kerfinu, bæði í fjmrn. og hjá ríkisskattstjóra og ég hef fengið þau svör að þetta eigi í sjálfu sér ekki að vera neinum sérstökum vandkvæðum bundið hvað framkvæmd snertir. Það er farið að fara í taugarnar á mér, herra forseti, þetta væl um að sumir hlutir séu svo óskaplega tæknilega erfiðir að ekki sé hægt að framkvæma þá. En öðru, sem er kannski mjög flókið og erfitt, er stundum þröngvað í gegnum þingið á nokkrum sólarhringum án nokkurrar skoðunar. Það hef ég oft upplifað, því miður, og þetta eru ekki frambærileg rök. Það er miklu hreinlegra að koma til dyranna eins og menn eru klæddir og segja að því miður sé ekki pólitískur vilji fyrir því, menn telji sig ekki hafa efni á því eða hvað það væri annað sem menn vildu bera fyrir sig. Ég óska eftir því, herra forseti, að einhver talsmaður ríkisstjórnarinnar svari því áður en þessari umræðu lýkur hvar áformin um að lækka jaðarskattana eru á vegi stödd. Ef engin úrlausn verður á þessum málum áskil ég mér allan rétt til að flytja við 3. umr. málsins brtt. þannig að menn standi frammi fyrir því svart á hvítu í umræðunni um þetta megintekjuskattafrv. fyrir árið 1997 hvort pólitískur vilji sé til þess á þingi að gera eitthvað í þessu máli. Það er búið að tala og tala og tala. Málið liggur alveg skýrt fyrir. Það er búið að sýna fram á það með ýmiss konar útreikningum og dæmum hvernig þetta kemur við þúsundir barnafjölskyldna í landinu sem hafa verið að reyna að koma sér upp húsnæði á undanförnum árum. Það hrópar algerlega í himininn að fjölskyldurnar eru í þeirri stöðu í stórum stíl að ekki nema kannski ein króna af hverjum fjórum eða fimm sem aflað er í tekjur á tilteknu launabili verður eftir í umslaginu. Afgangurinn hverfur í þessi jaðaráhrif í skattkerfinu, í tekjuskatt, útsvar, í skerðingu á tekjutengdum barnabótaauka, vaxtabótum, í tekjutengdar afborganir námslána og guð má vita hvað. Staða þessa hóps er því gersamlega óbærileg. Hún er vonlaus. Menn eru fastir í vítahring sem búið er að búa til af kerfinu með misráðnum aðgerðum þar sem eitt hefur lagst ofan á annað. Tekjutenging getur vel átt rétt á sér sem slík þegar verið er að ráðstafa tilteknum fjármunum til ákveðinna hópa og menn vilja stýra þeim t.d. til tekjulægra barnafólks sérstaklega. Upp að vissu marki getur það verið skynsamleg ráðstöfun en reynslan hefur sýnt okkur annað og það eru menn loksins sem betur fer farnir að viðurkenna. Lengi vel talaði maður fyrir daufum eyrum um þær ógöngur sem við erum komin út í. Ég man eftir því strax snemma á síðasta kjörtímabili þegar ég var að reyna að halda uppi umræðum um þessi mál í sambandi við skattapólitík á þingi eða skrifa um það blaðagreinar, þá fékk það satt best að segja ekki miklar undirtektir en mikil og ánægjuleg breyting hefur orðið þar á síðustu missirin. Menn sjá auðvitað af þeim dæmum sem hafa verið reidd fram hversu óréttlátt þetta ástand er og hættulegt og menn vita að þetta eru þær fjölskyldur sem eru að lenda í mestum erfiðleikunum, eru að lenda í vanskilum með húsnæðislán og ráða ekki við greiðslubyrðina. Þeim mun bjálfalegra er að koma með aumingjalegar afsakanir, fyrst og fremst sér til málsbóta, gagnvart vandamáli af þessu tagi sem allir eru farnir að viðurkenna í raun. Og ekkert er gert. --- Hér kemur hv. þm. Pétur Blöndal og ég skora á hann að tjá sig lítillega um þetta mál því ég hef trú á að hv. þm. kunni eitthvað á þetta. Þá kem ég, herra forseti, að 4. gr. frv. þar sem fjallað er um tapfrádrátt fyrirtækjanna. Hér er nú ein snilldin á ferðinni, þessi tapfrádráttur fyrirtækjanna. Það er sem sagt þannig að mönnum þykir ekki nóg að mega nota þann tapfrádrátt upp á fimm ár sem ætlunin hefur verið að fyrirtækin hafi á eftir sér á hverjum tíma, heldur þurfi nú að breyta þessu og rýmka sérstaklega. Það er auðvitað alveg ljóst að hér er um mjög stóra ákvörðun að ræða vegna þess að þarna eru miklir fjármunir á bak við. Uppsafnað tap fyrirtækjanna er, samkvæmt upplýsingum sem okkur í minni hlutanum í efh.- og viðskn. tókst að toga út, 80 milljarðar kr. eða tæplega það. Af þeim var gert ráð fyrir, hefði fimm ára reglan gilt, að fella niður 30 milljarða nú um næstu áramót, sem þar af leiðandi hefðu ekki orðið fyrirtækjunum nýtanlegir til að draga frá skattskyldum tekjum. Þá kemur að því að það hefur borist pöntun frá réttum stöðum um að þessu verði kippt í liðinn. Að sjálfsögðu var ákveðið að verða við henni af meiri hluta ríkisstjórnarinnar af því að hún kom frá vinnuveitendum eða Verslunarráðinu þessi pöntun. Það er athyglisvert að sjá rökin sem færð eru fram, að þetta sé svona fullskammt tímabil, þessi fimm ár og sérstaklega í ljósi íslenskra aðstæðna. Auk þess sé það svo að rekstrartap frá erfiðleikaárunum 1988--1990 nýtist ekki lengur að óbreyttum lögum. En þarna er bara hálf sagan sögð, herra forseti. Það er athyglisvert að þetta er orðað svona vegna þess að sleppt er að skýra frá því í greinargerð, að með þessari lengingu eru í raun endurvakin til frádráttar hjá fyrirtækjunum árin áður en tapsyfirfærsluheimildirnar voru þrengdar. Með þessari breytingu sem hér á að leggja til, er endurvakið það sem var við lýði þangað til 1989 eða 1990, ég man ekki alveg um hvor áramótin það breyttist, að fyrirtæki gátu keypt upp tap frá öðrum fyrirtækjum, þess vegna í alveg óskyldum rekstri. Menn gátu verið í sjávarútvegi og keypt sér tap sem vídeóleigur höfðu orðið fyrir einhvers staðar í Breiðholtinu eða guð má vita hvað. Og fræg eru auðvitað dæmin af því þegar hið glæsilega gjaldþrot Nútímans, hét hann það ekki, herra forseti, Nýi Tíminn, NT, sem fór myndarlega á hausinn með mig minnir eitthvað um 80 millj. gjaldþroti einmitt á þessum árum, var keypt af ónefndu gróðafyrirtæki hér í bænum rétt fyrir áramótin áður en þetta breyttist. Með þessari breytingu er opnað aftur fyrir það að þau fyrirtæki sem eiga gamalt tap vegna starfsemi í alls óskyldum atvinnurekstri geta nýtt það. Var það sérstaklega það sem vakti fyrir mönnum, að halda þessu opnu?

Nei, það er verið að hjálpa þessum litlu fyrirtækjum sem er verið að setja af stað.

Já, það er verið að gera það já. Er það Vífilfell hf. og slík fyrirtæki? Mig minnir að ýmsir hafi verið býsna athafnasamir við þessi tapkaup þarna fyrir áramótin áður en þetta breyttist. Ætli það hafi verið litlu fyrirtækin sem voru stofnuð nokkrum árum seinna? Ég held ekki, hv. þm. Þau voru ekki mætt á sviðið til að kaupa þá. Og ég er ekkert viss um að það sé gáfulegasta ráðstöfunin til þess að hvetja til nýsköpunar í atvinnulífinu að lokka menn út í slíkt með því að segja: Svo megið þið tapa alveg eins og þið mögulega getið fyrstu árin því þið getið notað það seinna. Er nú ekki heldur betra að segja við menn: Þið skuluð svo reyna að græða og við munum þá frekar taka á málinu frá þeirri hlið. Ég held að þetta sé mjög sérkennilegt mál, herra forseti. Þarna er ríkisstjórnin allt í einu að leggja til að bakka aftur í fortíðina og opna fyrir að gróðafyrirtæki nútímans geti lækkað skattgreiðslur sínar vegna þess að þau höfðu einhvern tíma fyrr á öldinni keypt sér eitthvert tap. Þetta er sullumbull í skattamálum sem á ekki að sjást. Eða er þetta kannski nútímavæðing à la ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, 2. ráðuneyti, sem menn eru þá stoltir af, því að menn taka sér stundum það orð í munn að menn séu að nútímavæða hlutina eins og hæstv. menntmrh. gerði í dag? Það er þá sennilega nútímavæðing að mega nota tapið af NT og Álafossi. Staðreyndin er sú, herra forseti, að þetta er meinsemd í skattkerfinu í dag. Hún veldur því að fyrirtækin sem hagnast vel skila alls ekki sínum hlut af skatttekjunum í dag og nærtækasta sönnunin er skattskil fyrirtækjanna á líðandi ári. Ég man ekki betur en samkvæmt áætlun Þjóðhagsstofnunar eða endurskoðun á tekjuhlið ríkissjóðs fyrir þetta ár hafi það komið fram í sumar eða haust, að tekjuskattsgreiðslur fyrirtækjanna verða minni en menn ætluðu. Í besta falli standa þær í stað í góðærinu miðju, á sama tíma og tekjuskattur einstaklinganna verður langt umfram áætlun, af því að það hefur vissulega orðið ákveðið skrið og meiri hagvöxtur en spár gerðu ráð fyrir. Það hefur ekki síst komið fram í miklum gróða fyrirtækjanna sem hafa verið að skila ársreikningum fyrir síðasta ár og milliuppgjöri og átta mánaða uppgjöri á þessu ári með verulegum hagnaði sum hver. Þau fyrirtæki skipta núna nokkrum tugum sem eru að gera upp með hagnaði mældum í hundruð millj. kr. og alveg upp undir milljarði kr. þau stærstu. T.d. óskabörn þjóðarinnar sem skiluðu glæsilegri útkomu á síðasta ári og samkvæmt fréttum horfir allvel með á þessu ári ef ég man rétt. Nokkur stærstu sjávarútvegsfyrirtækin eru að hagnast myndarlega og ég sé ekkert að því, þegar svo er komið, að þau leggi þá sitt til samneyslunnar. Ástæðan fyrir því að þau gera það ekki, borga jafnvel minni tekjuskatt á þessu ári en í fyrra, er fyrst og fremst sú að þau eiga í fórum sínum svo ríflega gamla tapfrádrætti. Er það þá eðlileg ráðstöfun við þær aðstæður sem við erum nú stödd í, menn eru að reyna að loka fjárlögunum og stoppa upp í gatið, að bakka þá aftur í fortíðina og endurvekja sem frádráttarheimildir tap sem sum þessi fyrirtæki keyptu á grundvelli heimskulegra reglna sem í gildi voru og heimiluðu þeim að kaupa tap úr alls óskyldum rekstri? Hvers konar skynsemi er það í skattamálum og réttlæti yfir höfuð, herra forseti? Þetta er að mínu mati alveg fráleitt. Ef menn hefðu viljað lengja þetta tímabil vegna framtíðarinnar, eins og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson gaf í skyn í frammíkalli, þá átti að gera það þannig að halda árinu 1990 sem viðmiðun en bæta þá við einu ári á næstu þremur árum til að lengja tímabilið, þannig að tapi frá og með tímanum sem búið var að ákveða og því sem myndast á næstu árum, yrði hægt að jafna yfir lengra tímabil, ef mönnum er þessi regla svona heilög og mikilvæg. Þetta auðvitað alltaf spurning um hvernig skattamálum eigi að skipa almennt og þarna er eitt af því sem er svo himinhrópandi ólíkt skattalegri meðferð einstaklinganna annars vegar og fyrirtækjanna hins vegar. Ég er ansi hræddur um að margur launamaðurinn mundi þiggja það að mega t.d. færa ónýttan persónuafslátt milli ára, er það ekki? Ég er hræddur um að það gæti komið sér víða vel ef menn verða fyrir skyndilegu tekjufalli, áföllum og óhöppum. Í raun væri það alveg sambærileg aðgerð gagnvart einstaklingunum og lögaðilunum, að þeir gætu dreift áföllum í tekjum sínum eða afkomu sinni yfir eitthvert lengra tímabil, en væru ekki gerðir miskunnarlaust upp á hverju ári eins og launamennirnir eru. Svo maður tali nú ekki um, að þeir gætu yfirleitt dregið tapið sitt frá í sköttum, t.d. tapreksturinn á heimilum sínum ef hann er fyrir hendi. En því er nú ekki aldeilis að heilsa, herra forseti. Það er mjög merkilegt að ríkisstjórnin skuli vera það óforskömmuð liggur mér við að segja að koma hér með aðgerð sem mun lækka tekjuskatt gróðafyrirtækjanna í landinu eftir allt sem á undan er gengið gagnvart þeim. Eftir lækkun á prósentunni, eftir niðurfellingu aðstöðugjaldsins á sínum tíma um nokkur hundruð millj., sennilega a.m.k. hálfan milljarð, því það er farið mjög vægt í sakirnar þegar verið er að meta þetta af sérfræðingum ríkisstjórnarinnar. Hún lækkar sem sagt þessa 4--5 milljarða sem fyrirtækin þó eru að borga í tekjuskatt af hreinum hagnaði sínum, á sama tíma og einstaklingarnir eru að borga hátt í 20 milljarða í tekjuskattinn einan. Þarna er satt best að segja um mjög sláandi og lýsandi dæmi að ræða, herra forseti, um það hvar samúð ríkisstjórnarinnar liggur, hvar ríkisstjórnin sér breiðu bökin í þjóðfélaginu annars vegar, hjá hinum almenna launamanni, barnafjölskyldunum og húsbyggjendunum, og hins vegar hverjum hún telur að þurfi alveg sérstaklega að hlífa um þessar mundir. Það verður fróðlegt að fara yfir það þá á næsta ári við skattauppgjörið hvernig þessi breyting hefur til að mynda lækkað tekjuskatt ýmissa einstakra greiðenda, hverjum er verið að gefa gjafirnar hér, hverjir fá mest af þessum hálfa milljarði sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að færa gróðafyrirtækjunum í landinu sem viðbótarjólapremíu, færa þó þeim fyrirtækjum sem yfirleitt eru einhvern tekjuskatt að borga eða gætu lent í því að borga einhvern tekjuskatt. Svo er það eitt enn, herra forseti, sem er rétt að nefna í þessu sambandi, að ákvæði af þessu tagi hefur þann ókost að menn fara að spila á þessa hluti. Það er auðvitað opinbert leyndarmál að fjöldinn allur af fyrirtækjum hefur verið að spila á þetta ákvæði núna síðustu eitt, tvö árin vegna þessarar fimm ára takmörkunar. Hvernig hana menn gert það? Menn hafa búið sér til mikinn hagnað með ýmsum aðferðum, t.d. eignasölu í fyrirtækinu á meðan tapið væri nýtanlegt. Síðan ætla þeir í fjárfestingar á nýjan leik þegar komið væri út fyrir tímabilið og mynda þá afskriftarstofn og jafnvel færa afkomuna úr fyrirtækjunum úr hagnaði yfir í tap. Þetta sjá menn vel ef þeir skoða t.d. að sum fyrirtæki hafa verið að gera upp með bókhaldslegum miklum hagnaði á undanförnum einu, tveimur árum, þó að hagnaður úr rekstri væri ekki mikill. Þá er verið að spila á þetta. Þá er verið að búa sér til innstæður í raun, forsendur til þess að greiða lægri skatta í heild á tilteknu tímabili. Þannig að það má vel segja að það orki verulega tvímælis að hafa svona reglur í raun og veru mjög rúmar í skattkerfinu yfir höfuð. Ég er þeirrar skoðunar að það sé að mörgu leyti miklu æskilegra að hafa þau ákvæði, sem menn vilja búa um í skattalögum gagnvart fyrirtækjum og eiga að hvetja til nýsköpunar og fjárfestingar og auðvelda þeim þá hluti eða til sveiflujöfnunar, hafa þau með pósitífum hætti. Þá á ég fyrst og fremst við það að menn fái sérstaka frádrætti vegna slíks kostnaðar, menn fái jafnvel flýtifyrningar vegna nýfjárfestinga og/eða menn geti lagt í varasjóði að einhverju leyti áður en til skattgreiðslna kemur og sveiflujöfnunin sé á því formi en ekki hinu að menn geti dregið með sér eldgamalt tap misjafnlega vel fengið endalaust inn í framtíðina. Það er heldur ógeðfellt að mér finnst og ekki jákvæð nálgun í málinu. Herra forseti. Hvernig gengur þetta með ríkisstjórnina? Er henni svipað komið og þessu tapi sem hér er til umræðu, mikill halli á ríkisstjórninni? Hún er alla vega ekki hér í salnum. Ég vek athygli á þessu, herra forseti. Það er nokkuð umliðið síðan forseti af myndugleik sínum sendi út skilaboð um að það væri lýst eftir ríkisstjórninni.

Það er tekið frekar lítið mark á forsetanum.

Ja, það getur ekki verið, myndugleiki forseta hlýtur að vera óumdeildur hér gagnvart þessu.

Forseti upplýsir að það eru þrír hæstv. ráðherrar í húsinu og skal nú enn og aftur ítrekuð sú beiðni, ekki rétt, að þeir gangi í salinn.

Ég þakka forseta mjög og aftur fyrir góð viðbrögð. Ég veit að forseti getur ekki meira aðhafst en mælast til þess að ráðherrarnir mæti. Honum er ekki heimilt að beita öðrum aðferðum en þeim að þeir komi hingað sjálfviljugir. Herra forseti. Það eru nokkur önnur atriði sem ég ætla lítillega að nefna og hlaupa þá yfir margt sem ég sé ekki ástæðu til að gera að miklu umtalsefni, eins og afskriftareglurnar sem hér er lítillega verið að möndla við. Það er ekki stórt mál og má segja að þar sé um eðlilegar lagfæringar að ræða. Vissulega er sitthvað í þessu frv. og fleiri skattamálum af slíkum toga að þar er um eðlilegar tæknilegar lagfæringar að ræða eins og gengur og ekkert nema gott um það að segja. Í 6. gr. er ákvæði sem rétt er að nefna bara til að fagna því að þar er í samræmi við aðrar breytingar sem hér hafa verið gerðar á þingi að undanförnu á réttarstöðu einstaklinga í staðfestri sambúð, samkynhneigðra sem búa saman, ákvæði sem felur í sér að heimilt verði eftirleiðis að skattleggja þá eins og um hjón væri að ræða. Að sjálfsögðu er það eðlileg og löngu tímabær breyting og þó fyrr hefði verið. En hana hefur tæplega verið hægt gera fyrr en málin voru komin í það horf sem þau eru nú loksins. Þá vil ég lítillega nefna það, herra forseti, að það er boðað í athugasemdum með frv. að til standi að fella niður skattgreiðslur af arði, það litla sem eftir er af þeim, þ.e. þessi 10%. Rökin eru að mér skilst þau að þá eigi að vísu að fella niður frádráttarbærni arðgreiðslnanna hjá fyrirtækjunum en hún hefur verið séríslenskt fyrirbæri --- að það væri heimilt að draga frá sköttum þann arð sem borgaður væri út til eigendanna áður en til slíks kæmi. Þess vegna gætu menn lækkað skatt sinn eða myndað yfirfæranlegt tap jafnvel við þær aðstæður. Hér er bara á ferðinni enn ein ívilnunin af þessum toga sem ég hef gert hér áður að umtalsefni. Þær eru að verða býsna margar þegar það er lagt saman hér í frv. þar sem verið er að lagfæra hitt og þetta gagnvart fyrirtækjunum, en það sem snýr að launamönnunum er íþyngjandi. Og af því að hæstv. ráðherrar eru komnir hér í gættina þá vil ég endurtaka það að ég lýsti áðan eftir áformum ríkisstjórnarinnar hvað varðaði það að lækka jaðaráhrifin í skattkerfinu, vegna þess að það er beinlínis fært fram hér sem röksemdir fyrir tiltekinni tekjuöflun á kostnað almennra skattgreiðenda að það eigi að nota þær tekjur og þá fjármuni til að draga úr jaðaráhrifum í skattkerfinu. Það bólar hins vegar hvergi á efndunum og það er ekki líðandi að ríkisstjórnin komist í gegnum þessa umræðu annað árið í röð án þess að svara nokkru til um það hvar þessi áform eru á vegi stödd, hvort sem það verður hæstv. dómsmrh., hæstv. utanrrh. eða einhver annar sem verður til svara, skal ég taka það gott og gilt, svo lengi sem einhver angi ríkisstjórnarinnar er hér til staðar, svona eins og 10% af henni að minnsta kosti. Þá meina ég í tölum talað en ekki endilega í þyngd, ekki í líkamsþyngd endilega því þá gæti það orðið mjög snúið mál að finna út hver það ætti að vera, hver væri akkúrat meðalþyngd.  Í nál. minni hlutans er, að gefnu tilefni, herra forseti, farið nokkuð ítarlega yfir skýrslu Þjóðhagsstofnunar um tekju- og eignadreifingu í þjóðfélaginu. Af hverju erum við að gera þetta að umtalsefni? Jú, það er auðvitað vegna þess að þar eru dregnir fram hlutir sem maður skyldi ætla að hefðu haft einhver áhrif á þá stefnu sem hæstv. ríkisstjórn tekur með þessi skattamál. Að mönnum hefði t.d. verið einhver alvara í því að reyna að taka eitthvað á málum, við skulum segja lakast settu 10% sem þar eru dregin fram, hvað varðar afkomu, eignastöðu og stöðu í skattkerfinu, stöðu gagnvart hinum margnefndu jaðarsköttum o.s.frv. En það er nú aldeilis ekki. Það er eins og hæstv. ríkisstjórn viti ekki af því ef eitthvað er alveg þveröfugt. Hafi ákveðið að snúa hlutunum á haus og gera eitthvað sem frekar veldur því að þarna mun enn draga í sundur. Bilið milli ríkra og fátækra mun halda áfram að aukast í landinu. Launamunurinn mun halda áfram að aukast eða ráðstöðunartekjumunurinn, milli t.d. vel stæðra eignahjóna á góðum aldri sem eru búin að koma börnum sínum á legg, ef einhver hafa verið, og bera ekki lengur kostnað af húsnæðisskuldbindingum. Þau þurfa að hafa hátt í 500 þús. kr. á mánuði til að reka sig upp í hið lága hátekjuskattþrep sem að nafninu til er í skattkerfinu. Þessi hjón eru á löngu launabili skattlögð mun vægar í heldur en önnur, t.d. með börn og húsnæðisskuldbindingar á sínum herðum, sem hafa miklu lægri tekjur. Svona er íslenska skattkerfið. Eignakönnunin sem nú hefur verið gerð og afkomukönnunin sýnir þetta auðvitað mjög vel. Hún endurspeglar akkúrat hvernig þarna er að draga í sundur milli þeirra sem sitja uppi með allar sínar skuldbindingar, verðtryggðar á háum vöxtum, og verða fyrir barðinu á jaðarsköttunum. Og vantar þó enn að mestu leyti inn í mælingarnar þann hóp sem mun eiga allra erfiðast á næstu árum. Það er fólkið sem er að koma úr námi. Það þarf ekki flókna útreikninga til að sýna fram á að sá hópur mun lenda í enn vonlausari stöðu en nokkur hefur gert fyrr þegar hann kemur heim og fer að reyna að koma undir sig fótunum og þræla sjálfum sér út myrkranna á milli, vinna hérna 1 1 / 2 --3 mánuði umfram það sem menn gera í nágrannalöndunum til þess að reyna að lifa og missa svo frá 7--8% og upp í 11--12% ráðstöfunartekna sinna í tekjutengda afborgun námslána einna. Það leiðir af endurgreiðslukröfunum í námslánakerfinu eins og þær eru núna. Þegar menn eftir tiltekinn árafjölda hækka úr 5 í 7% af brúttótekjum þýðir það augljóslega fyrir fólk, sem er farið að greiða skatta, skerðingu á ráðstöfunartekjum sem þessu nemur. Þetta er auðvelt að reikna út en við þessu er ekkert gert. Og ætla menn að bíða eftir því að þetta fólk brotni niður því það getur að mínu mati ekkert annað gerst. Það getur hver sem er sem á sæmilega vasatölvu og kann nokkurn veginn margföldunartöfluna og samlagningu, frádrátt og deilingu, sest niður og tekið svona fjögurra, fimm manna fjölskyldu sem er á 4., 5. eða 6. ári eftir langskólanám með full námslán, með brúttótekjur heimilis einhvers staðar á bilinu 150--200 þús. kr. á mánuði og reiknað það dæmi. Það er alveg augljóslega þannig að það gengur ekki upp. Ég held að það sé ekki skynsamlegt að bíða þangað til slík mál eru farin að valda hruni hjá þúsundum heimila í landinu heldur eigi menn, þegar þeir sjá hlutina fyrir, þegar blasir við hvað mun gerast, þá eigi menn að taka á þeim. Af hverju þarf þetta alltaf að vera þannig hér hjá okkur að menn geri aldrei neitt í málunum fyrr en komið er í hreinasta óefni og þúsundir fjölskyldna eru komnar í þrot? Sagan segir því miður, t.d. í endurteknum kollsteypum í húsnæðiskerfinu, að þannig hefur þetta viljað gerast hjá okkur. Það er ekki fyrr en mörg þúsund manns eru komin í bullandi vanskil, komin á nauðungaruppboð, að menn vakna til lífsins og fara þá að reyna að klóra í bakkann. Er nú ekki skynsamlegra að reyna að hafa kerfið þannig frá byrjun að menn eigi einhverja möguleika, geti bjargað sér? Ég lýsi alveg sérstaklega eftir því að farið verði yfir þá stöðu sem blasir nú við þeim árgöngum námsmanna sem eru núna akkúrat á þessu ári og hinu næsta fyrstu hóparnir sem koma heim og taka til við að borga af námslánum með fullum þunga á grundvelli hinna nýju endurgreiðslureglna. Það mun fara mjög illa fyrir þeim kynslóðum ef ekkert verður að gert. Og hver er staðan í því máli? Jú, það er í nefnd. Það situr allt fast hjá stjórnarflokkunum og það var ekki að heyra hér á hæstv. menntmrh. í gær í utandagsskrárumræðum að það væru neinar góðar fréttir af því að færa. Auðvitað mætti laga þetta mál þeim megin og það er kannski nærtækast að gera það í gegnum endurgreiðslurnar sjálfar hjá lánasjóðnum en ekki lagfæra á móti því í skattkerfinu. En eitthvað verður að gera í öllu falli, herra forseti, það er alveg á hreinu. Herra forseti. Að lokum þetta. Það sem mér finnst mjög einkenna framgöngu þessarar ríkisstjórnar í skattamálum, eins og hún hefur birst okkur það sem af er þessa kjörtímabils, er tvennt. Það er annars vegar það sem við höfum farið nokkuð rækilega yfir, ég og hv. þm. Ágúst Einarsson, sem snýr að algjörri undirgefni þessarar ríkisstjórnar undir fjármagnseigendurna og fyrirtækin í landinu hvað varðar skattamál, þar sem farið hefur verið yfir listann frá Verslunarráðinu og vinnuveitendum nánast eins og eftir pöntun og allt látið eftir þeim. Hins vegar er það mjög tætingsleg skattstefna, mjög tætingslegar aðgerðir á víð og dreif í skattkerfinu. Ég þykist hafa sæmilega aðstöðu til að dæma um það mál því ég hef auðvitað fylgst með því og vegna vinnu minnar í efh.- og viðskn. fengið flesta þessa pappíra til meðferðar á þessum vetri og hinum síðasta. Mér finnst vinnubrögðin vera tætingsleg og ekki vera þar á ferðinni nein heildarsýn eða samræmd stefna, a.m.k. ekki hvað varðar það sem snýr að launamönnum og almenningi, en hann er jú eins og kunnugt er sá sem ber hitann og þungann af skattbyrði í landinu. Því það er satt best að segja ekki mjög merkilegt sem aðrir borga --- fjármagnseigendurnir og fyrirtækin. Það er þess vegna þannig, herra forseti, að við viljum ekki, sem minni hlutann skipum, bera ábyrgð á þessari skattstefnu. Við vísum því frá okkur og styðjum ekki það frv. sem hér er til umræðu.

Herra forseti. Ég ætla rétt aðeins að koma inn á það atriði hjá hv. þm. sem varðar eftirstöðvar rekstrartapa. Þar verður meginbreyting á. Samkvæmt VII. lið bráðabirgðaákvæða sem í gildi eru í núgildandi lögum stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þrátt fyrir ákvæði a-liðar 4. gr. er heimilt að draga eftirstöðvar rekstrartapa, eins og þær voru 31. desember 1990, frá skattskyldum tekjum næstu fimm ára talið frá gildistöku laga þessara.`` Þetta segir þar og þetta er það sem hefur verið að valda svo miklum misskilningi og hefur sært réttlætiskennd mjög margra manna. Að rekstrartap sem var ekki raunverulegt rekstraratap og hafði myndast á verðbólguárum, þegar menn gátu meira að segja dregið neikvæða raunvexti frá skatti í fyrirtækjunum, hefur verið hægt að draga frá þessi síðustu fimm ár. Það er náttúrlega ekki raunverulegt rekstrartap. Eftir að verðbólgureikningsskilin voru tekin upp er tap fyrirtækjanna nánast alltaf raunverulegt tap, sem er borgað með hlutafé hluthafanna, og er raunverulegt tap þar sem menn hafa lagt fram fé í atvinnurekstur og tapað því. Og það er meiningin að menn megi draga það tap frá sköttum áfram. Núgildandi reglur sem ná átta ár aftur í tímann, frá 1988, þar er bara rekstrartap hvers árs og það eru búin að vera verðbólgureikningsskil allan tímann þannig að það er búið að laga þetta. Ég vil benda hv. þm. á að hugbúnaðarfyrirtæki, sjávarútvegsfyrirtæki, lyfjafyrirtæki og önnur slík fyrirtæki sem þurfa að stunda þróun í mörg ár --- ég nefni Fiskeldi Eyjafjarðar --- verða að geta dregið frá tap undangenginna átta ára til þess yfirleitt að geta stundað rekstur, því tekjurnar koma oft átta eða níu árum eftir að rannsóknirnar hófust og þróunin fór af stað.

Herra forseti. Ég held að það sé mjög skynsamlegt að reyna að gera skýran greinarmun á annars vegar þessari fortíð og hins vegar því hvaða fyrirkomulag við teljum að eigi að vera á þessum málum gagnvart framtíðinni. Og ég geri mjög mikinn greinarmun á því hvort t.d. fyrirtæki sem stundar hreinar grunnrannsóknir og er í margra ára ferli að byggja upp þekkingu og ná tökum á framleiðslu á einhverju tilteknu afmörkuðu sviði, eins og hér var nefnt, Fiskeldi Eyjafjarðar, sem svo fer að hagnast eftir langan tíma og hluthafarnir hafa lagt inn mikið fé að það fái að nýta það tap. Enda er þar um samfellt ferli innan sömu greinar að ræða og engar æfingar af neinu tagi. Þar er ekki verið að kaupa gamalt tap frá einhverjum öðrum úr óskyldum rekstri. Það sem ég held að sé sérstaklega varhugavert, og ég er ekki sammála, er að endurvekja það að menn geti notað þetta gamla tap áfram, vegna þess að hvað sem segja má um verðbólguna á þessum tíma og erfiðleikaárin, þá voru reglurnar að mínu mati út í hött þangað til að þær voru þrengdar 1990. Þess vegna er ég ekki sammála því að það eigi að taka aftur inn undir þennan frádrátt tap sem menn gátu búið sér til með þessum hætti. Ég hefði viljað standa við það sem búið var að ákveða þ.e. að þetta dæi út eins og ætlunin var en menn tækju þá frekar á því gagnvart framtíðinni hvernig þeir vildu hafa þessar reglur og hvaða svigrúm þeir vildu hafa í þessu.

Herra forseti. Umrætt bráðabirgðaákvæði, sem ég las úr rétt áðan, tók inn allt rekstrartap liðinna ára alveg frá upphafi vega, þar með talið rekstrartap vegna verðbólgutaps sem var ekki raunverulegt tap. Eftir að verðbólgureikningsskil voru tekin upp er um raunverulegt verðbólgutap að ræða, raunverulegt tap hluthafanna. Og það er akkúrat það sem er tekið inn núna. Þar verður reginbreyting á því nú á þetta bráðabirgðaákvæði væntanlega að falla út og hafi það ekki verið fellt út vonast ég til að það verði gert, því þar er þessi froða sem myndaðist af skattalegu tapi sem var ekki raunverulegt tap sem við höfum heyrt margar sögur af. Það er búið að taka það í burtu. Og núna er verið að tala um raunverulegt verðbólgureikningstap sem hægt er að draga frá í átta ár, og er að mínu mati of stutt. Þetta þyrftu að vera tíu ár því mörg fyrirtæki hafa það langan fæðingartíma á framleiðsluvörum sínum. Þegar það er komið erum við búin að setja íslensk fyrirtæki á sama grunn og víðast erlendis.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ræddi nokkuð um skattamál atvinnulífsins. Ég hygg að við hv. þm. hljótum að vera sammála um að atvinnulíf okkar Íslendinga hlýtur að þurfa að vera samkeppnisfært í skattalegu tilliti við atvinnulíf annarra þjóða. Ekki síst hlýtur atvinnulífið að þurfa að búa við slík rekstrarskilyrði í skattalegu tilliti að því sé kleift að auk sína framleiðni og bæta sína verðmætasköpun og hækka laun í landinu. Eins og hv. þm. veit er unnið mikið starf hjá samtökum fyrirtækjanna í landinu einmitt til að skilgreina hvað þarf að koma til hvernig hægt er að styrkja samkeppnishæfni atvinnulífsins og ekkert óeðlilegt að þær hugmyndir og þær leiðir sem þar eru ræddar skili sér til ríkisstjórnarinnar og þingsins og tekið sé tillit til þeirra ef mönnum sýnist að verið sé að gera góða hluti. Annað mál sem hann kom inn á og verið er að fjalla um í nefnd á vegum stjórnarflokkanna eru jaðarskattarnir. Það er stórt vandamál sem ég held að þurfi að leggjast vel yfir til að finna botn í. Ég get tekið undir margt af því sem hv. þm. hefur sagt í þeim efnum og hann hefur lagt fram ágætis tillögur sem ég tel að séu fyllilega skoðunar virði í því sambandi. Nefndin hefur verið að störfum um nokkurra mánaða skeið og vonandi fer að sjá að einhverju leyti fyrir endann á því starfi en ég held að okkur sé öllum ljóst að nauðsynlegt er að taka á þeim málum.

Herra forseti. Fyrst um skattalegt umhverfi fyrirtækjanna. Auðvitað er alveg rétt að við getum ekki ætlast til að þau standi í samkeppni við fyrirtæki á erlendri grund nema þau búi við nokkuð sambærilegar aðstæður enda er deilan ekki um það. Þau ættu þá líka að borga sambærileg laun. Það virðist, því miður, bara vera sumt sem menn vilja hafa sambærilegt en ekki allt. Við skulum þá ekki horfa fram hjá því að búið er að stórbæta skattalegt umhverfi fyrirtækja á Íslandi á síðustu árum. 

Hæstv. forseti. Ég held að enginn ágreiningur sé milli okkar hv. þm. að íslensk fyrirtæki ættu að geta greitt sambærileg laun og erlendir keppinautar. Helst ættu íslensk fyrirtæki að geta staðið betur. Ég er alveg tilbúinn til að taka höndum saman með hv. þm. til að finna leiðir þannig að það geti orðið. Ég vil, hæstv. forseti, upplýsa hv. þm. um að sú lækkun tekjuskatts sem var gerð fyrir nokkrum árum, þá er ég að tala um tekjuskatt fyrirtækjanna, hefur orðið til þess að fyrirtækin í landinu skila meiri tekjum af tekjuskatti inn í ríkissjóð en áður. Það tel ég vera til marks um hvað þessi ákvörðun var skynsamleg á sínum tíma. En varðandi jaðarskattana þá liggur fyrir að þær aðgerðir sem þing og ríkisstjórn hafa verið að gera á undanförnum árum, fyrst og fremst til að koma til móts við þá sem hafa lægstar tekjur, hafa búið til of stífar tekjutengingar og það er ekki einfalt mál að komast út úr slíkum vanda. Þetta er ekki bara vandi sem við glímum við á Íslandi heldur er þetta sígilt vandamál þar sem menn eru að reyna að styðja þá sem lægstar tekjur hafa. Það er víðar en hér sem menn velta þessum jaðaráhrifum fyrir sér. Aðilar vinnumarkaðarins hafa komið að þessu starfi í nefnd á vegum ríkisstjórnarinnar og ég hygg að menn vilji ræða eitthvað um þau mál í tengslum við gerð næstu kjarasamninga. Ég deili að sjálfsögðu með hv. þm. fullri trú á efh.- og viðskn. 

Herra forseti. Það er út af fyrir sig heldur snautlegt fyrir okkur stjórnarandstæðinga að fá svona svör. Okkur er sagt: Það er nefnd úti í bæ að vinna í þessu og í henni eru meira að segja aðilar vinnumarkaðarins, svo þið skuluð bara bíða rólegir. Og þetta eru svör sem eiga að fullnægja okkur í stjórnarandstöðunni á Alþingi Íslendinga. Með öðrum orðum stjórnarandstaðan kemur hvergi að málinu og það á að leysa þetta mál annars staðar en á vettvangi löggjafans. Það getur vel verið að mönnum takist að gera þetta að kröfugerð í kjarasamningum og ná þar einhverjum árangri en svona mál ætti að mínu mati ekki að þurfa að leysast þar --- í viðræðum milli aðila vinnumarkaðarins þar sem eiga fyrst og fremst að vera að semja um kaupið í landinu en ekki lagfæringar á skattkerfinu, húsnæðismálum eða einhverju öðru eins og þetta hefur því miður alloft orðið. Hér ættum við sem berum hina pólitísku ábyrgð og setjum lög um skatta að taka á og leysa svona mál. Ég tala ekki um þar sem allar upplýsingar liggja í raun og veru fyrir. Og aðeins örstutt um tekjutengingargildruna sjálfa, þá þurfa menn að vanda sig þegar þeir formúlera þessi mál. Þetta er mjög oft sett svona fram eins og hv. þm. gerði áðan --- að vandinn sé sá að menn séu að reyna að koma til móts við tekjulága fólkið og það valdi vandanum. Ég held að megi alveg eins segja að þetta sé öfugt. Vandinn skapast af því að til þess að draga úr útgjöldum ríkisins þá auka menn tekjutengingu þátta eins og húsnæðisbóta og barnabóta og sagan sýnir okkur að það var það sem gerðist. Menn vildu draga úr kostnaði við barnabætur og menn settu inn tekjutengingu. Það var ekki fyrir lágtekjufólkið því það hafði sínar barnabætur fyrir. Nei, það var til þess að draga úr útgjöldum ríkisins og svo lenda þessi jaðaráhrif allt of langt niður í tekjuskalann og þá fer jafnilla og raun ber vitni.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir brtt. og nál. meiri hluta efh.- og viðskn. vegna frv. til laga um breyting á lögum nr. 94/1996, um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og sent það til umsagnar til aðila sem getið er á þskj. 232 þar sem nál. meiri hlutans er. Meiri hlutinn leggur til brtt. við frv. í þremur liðum og mun ég gera grein fyrir efni þeirra. Í 1. lið brtt. eru gerðar tillögur til breytinga á 2. gr. frv. sem lýst er á þskj. 233. Þar er um að ræða breytingar á 5. gr. laganna. Í a-lið er gert ráð fyrir að samræmt verði orðalag staðgreiðslulaga og laga um tekjuskatt og eignarskatt. Staðgreiðsla verði þannig tekin af öllum eignfærðum vöxtum og verðbótum í bönkum og sparisjóðum. Í c- og d-lið er lagt til að skattlagning ávöxtunar á lífeyristryggingum, söfnunartryggingum, verði samræmd því sem lagt er til varðandi hlutdeildarsjóði. Í stað þess að skattleggja frá ári til árs verði ávöxtun tryggingartakans skattlögð þegar tryggingin kemur til útborgunar. Með þessari breytingu skapast jafnframt samræmi á tímamarki við skattlagningu innlendra og erlendra tryggingabóta. Í f- og g-lið er lagt til að í stað beinnar skráningar á skuldaviðurkenningar og verðbréf geti fyrirtæki sem hafa með höndum umsýslu viðskipta nýtt sér tölvu í því skyni að halda utan um upplýsingar. Þessi breyting leiðir til einföldunar í framkvæmd. Um leið er lagt til að ótvírætt sé tekið fram að skrá beri kaupverð allra krafna. Í 2. lið brtt. er lagt til að komi inn ný grein í frv. er orðist þannig, með leyfi forseta: ,,Í stað 3. málsl. 2. mgr. 11. gr. laganna koma tveir nýir málsliðir er orðast svo: Aðili, sem fellur undir 1. mgr. 3. gr., getur sótt til ríkisskattstjóra um að verða ekki færður á skrá um skilaskylda aðila, enda hafi hann að óverulegu leyti með höndum innheimtu á eða milligöngu með peningalegar eignir einstaklinga. Árlega skulu þeir gefa skattyfirvöldum upplýsingar um þær fjármagnstekjur einstaklinga sem þeir hafa innheimt, á því formi sem ríkisskattstjóri ákveður.`` Hæstv. forseti. Hér er um það að ræða að aðilar svo sem lögmenn sem hafa fyrst og fremst umsýslu með kröfur og innheimtu fyrir aðila sem eru lögaðilar og greiða fullan skatt af sínum fjármagnstekjum, þurfi ekki að standa í viðamikilli innheimtustarfsemi og skilagreinastarfsemi vegna slíkrar innheimtu. Það væri hægt að líkja slíkri innheimtu við það að þessir ágætu menn væru uppteknir við það, í óeiginlegum skilningi, að grafa skurði og moka ofan í þá aftur vegna þess að slík starfsemi hefur nákvæmlega engin áhrif á tekjur ríkissjóðs og því ekki eðlilegt að leggja á þá sérstakan kostnað. Í 3. lið breytingartillagnanna er gerð tillaga til breytinga á 3. gr. frv. Við bætist ákvæði til bráðabirgða í stað þess texta sem er í núverandi 3. gr. frv. Ákvæðið orðast þannig: ,,Við ákvörðun á fjárhæð áfallinna vaxta á kröfu og verðbréf skal þess gætt að færa uppreiknað verð, þ.e. eftirstöð\-vaverð, með áföllnum verðbótum og vöxtum á viðkomandi skjal við greiðslu eða fyrstu afborgun eftir 1. janúar 1997. Uppreiknað verð á verðbréfum sem uppfylla skilyrði um skráningu á Verðbréfaþingi Íslands, sbr. V. kafla laga nr. 11/1993, skal miðast við vegið meðaltal viðskipta í einstökum flokkum verðbréfa sem fram fara á tímabilinu 15. nóvember til 15. desember 1996 á Verðbréfaþingi Íslands, þar með talið tilkynnt viðskipti fyrir sama tímabil. Uppreiknað verð á kröfu eða verðbréfi sem ekki eru skráð á Verðbréfaþingi Íslands, sbr. V. kafla laga nr. 11/1993, og bera lægri nafnvexti en 5% skal ákvarðað sem nafnverð kröfunnar eða eftirstöðvar verðbréfsins 31. desember 1996, að teknu tilliti til 5% ávöxtunar á ári til loka lánstíma. Ef rétthafi vaxta getur sýnt fram á að ávöxtun kröfu eða verðbréfs sé lægri en greinir í 1. málsl. þessarar málsgreinar getur hann farið fram á leiðréttingu til samræmis við raunverulega ávöxtun. Slík leiðrétting skal gerð við álagningu að tekjuári liðnu. Þannig ákvarðað og uppreiknað verðmæti kröfu eða verðbréfs telst upphafsverð 1. janúar 1997 við staðgreiðslu fjármagnstekna. Krafa eða verðbréf sem bera nafnvexti 5% eða hærri skulu skattlögð samkvæmt því. Skuldaviðurkenningar sem teknar eru sem greiðsla söluandvirðis samkvæmt kaupsamningi og eru í eigu seljanda skulu metnar á uppreiknuðu verði í árslok 1996.`` Hæstv. forseti. Hér er um það að ræða annars vegar að það þurfi að skilgreina upphafsverð krafna eins og þær standa þegar fjármagnstekjuskatturinn leggst á. Hins vegar eru kröfurnar flokkaðar eftir því hvers eðlis þær eru. Hæstv. forseti. Ég hef gert grein fyrir breytingartillögum og nefndaráliti meiri hluta efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég geri grein fyrir nefndaráliti minni hluta efh.- og viðskn. í 143. máli, sem er stjfrv. um breyting á lögum um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur. Auk mín standa að nefndarálitinu tveir hv. þm., Steingrímur J. Sigfússon og Ásta B. Þorsteinsdóttir. Þetta mál hefur aðeins komið til umræðu í tengslum við fyrra mál hér á fundinum, þ.e. hinu fyrsta stóra skattamáli ríkisstjórnarinnar þannig að ég mun ekki hafa mjög mörg orð um þetta frv. Efnisatriði þess eru tiltölulega einföld. Þetta fjallar um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur og er fylgihlutur frumvarpa sem voru afgreidd á síðasta vori um svokallaðan fjármagnstekjuskatt. Þá var bæði afgreidd löggjöf um skattlagninguna sjálfa, svo og um staðgreiðslu af þessum skatti og það eru breytingar á þeim lögum sem verið er að gera með þessu frv. Í reynd má segja að einmitt þær ábendingar sem við vorum með í vor varðandi undirbúning þess máls hafi allar komið fram í því að núna nokkrum mánuðum eftir lögfestingu þessara frumvarpa um fjármagnstekjuskatt og staðgreiðslu af þeim, skuli þurfa að endurbæta þær verulega, fyrst í frv. ríkisstjórnarinnar eins og það var lagt fram og síðan í breytingartillögum meiri hluta efh.- og viðskn., en þær eru þegar allt er tekið til meiri að umfangi en stjfrv. eins og það var lagt fram á hinu háa Alþingi. Þetta segir meira en margt annað um hvernig undirbúningnum var háttað við málið í upphafi og rætast nú þau viðvörunarorð sem við höfðum við í þessum ræðustól þegar málið var upphaflega til umræðu. Það er ástæða til að fara nokkrum orðum um fjármagnstekjuskattinn sjálfan. Það mál var að vísu upprunalega unnið í nefnd sem þingflokkar og aðilar vinnumarkaðarins komu að. Niðurstaða þeirrar umræðu sem endurspeglaðist síðan í frv. sem afgreitt var á síðasta þingi var fyrst og fremst sú að með því voru verulega léttar byrðar af stórum hlutafjáreigendum og það sem fyrst og fremst mátti lesa út úr því var hagkvæmni fyrir fyrirtækin í landinu, miklu frekar en hér væri um að ræða samræmda skattlagningu á fjármagnstekjur eins og við í minni hluta efh.- og viðskn. lögðum mikla áherslu á í umræðunni í vor. Það er hins vegar ástæðulaust, herra forseti, að fara mjög nákvæmlega yfir þá umræðu. Við lýstum okkur andvíga þessari útfærslu sem lagt var upp með af hálfu stjórnarinnar og meiri hluta þingsins í vor. Við lögðum þá fram annað frv., svokallað formannafrv. sem var lagt fram af formönnum þriggja stjórnmálaflokka, þ.e. formanni Alþfl., Alþb. og Þjóðvaka. Náin samvinna þessara, þá þriggja, þingflokka var um málið í vor. Afstaða flokkanna hefur ekki breyst neitt hvað varðar þetta mál þó að þingflokkunum hafi fækkað nú á þessu þingi, enda er samstaða um það nefndarálit sem ég er að gera grein fyrir. Fyrir utan hið ranga upplegg á fjármagnstekjuskattinum að okkar mati, bendum við á að fjölmargir þættir í tengslum við staðgreiðslu af því eru þannig útfærðir að erfitt mundi verða að vinna eftir þeim. Þetta studdist ekki aðeins við álit okkar nefndarmanna og stjórnarandstæðinga velflestra hér í vor, heldur komu einnig fram mjög alvarlegar ábendingar frá embættismönnum í fjmrn. varðandi þennan þátt. Við skildum mjög vel áhyggjur þeirra manna sem áttu að vinna eftir þessum málum um það hvernig að yrði staðið. Það hefur komið í ljós að áhyggjur okkar voru á rökum reistar. Nefnd hefur verið starfandi alveg frá því að þessi frumvörp voru afgreidd, nefnd á vegum ríkisskattstjóra með þátttöku embættismanna í ráðuneytum til að betrumbæta og fara yfir þessa löggjöf og gera tillögur til ríkisstjórnarinnar og fjmrn. um hvað betur mætti fara. Frv. sem nú er til umræðu er einmitt niðurstaða frá þessari nefnd. Það lýsir málinu vel að frá því að frv. var afgreitt í vor --- og það er ekki komið enn til framkvæmda --- að flokkur embættismanna skuli hafa verið að störfum í allt sumar við að reyna að koma einhverri heilli brú í útfærslu þess máls. Sama má segja um þær breytingartillögur sem meiri hlutinn leggur til sem eru allar tæknilegs eðlis fyrir utan eina, að fyrst og fremst er um að ræða ábendingar frá umsagnaraðilum og þessari nefnd og skattyfirvöldum um tæknilega útfærslu á hinum og þessum þáttum sem sýnir líka að málið er enn hálfkarað. Hins vegar er athyglisverð, herra forseti, ein af þeim breytingartillögum sem hv. þm. og formaður efh.- og viðskn., Vilhjálmur Egilsson gerði grein fyrir, þ.e. 2. brtt. nefndarinnar um sérstaka ívilnun til handa lögmönnum, að undanskilja þá staðgreiðslu þannig að þeir geti sótt um að vera ekki á skrá yfir skilaskylda aðila ef þeir hafa ekki nema að óverulegu leyti með höndum innheimtu eða milligöngu með peningalegar eignir einstaklinga. Hér er verið að útbúa ívilnandi farveg fyrir lögmannastétt þessa lands og það kemur svo sem ekki mjög á óvart að það skyldi verða fyrsta verkefni í meiri hluta efh.- og viðskn. í afgreiðslu þessa máls, þegar ábendingar koma úr þeirri áttinni, að gera allt sem hægt er að finna því lagafarveg, og það hefur tekist eins og sést hér í tillögu meiri hluta nefndarinnar. Málið er ekki þannig vaxið eins og formaður efh.- og viðskn. lýsti áðan að verið væri að koma í veg fyrir að menn græfu fyrst skurð og mokuðu síðan ofan í hann aftur. Skattalög eiga að vera almenns eðlis og menn reyna alltaf að hafa þau almenn og reyna að fækka undanþágum og undanþáguferlum eins mikið og hægt er. Hér er opnaður möguleiki fyrir innheimtuaðila. Ef þeir uppfylla tiltekin skilyrði þá gildir ekki um þá skilaskylda. Það má benda á að það eru ekki bara sjálfstætt starfandi lögmenn sem þetta gæti átt við heldur er alveg hægt að hugsa sér að hið sama gæti alveg gilt um innheimtu sem er á vegum bankastofnana eða kreditkortafyrirtækja. Menn hafa alveg tök á því að skipta innheimtuferli sínu til að fría sig frá þessari skilaskyldu, því að vitaskuld er það svo að skilaskyldan í þessu tilfelli, þ.e. staðgreiðsla skattsins, hefur ekki áhrif á og nær ekki til nema einstaklinga. Við erum því náttúrlega að reyna að ganga frá löggjöfinni þannig að hún sé í sem almennustu formi þó svo vitaskuld geti það komið fyrir að hin almenna útfærsla hitti menn mjög mismunandi fyrir. En það hefði ekki á nokkurn hátt verið íþyngjandi þó svo að lögin hefðu verið óbreytt að þessu leytinu. Hins vegar viðurkenni ég fúslega að þetta gæti verið til þægindaauka fyrir þá sem hafa atvinnu af því að innheimta vanskilaskuldir og eru í því fyrst og fremst gagnvart fyrirtækjum að þurfa ekki að hafa áhyggjur af lögum um staðgreiðslu skatta á fjármagnstekjur. Þeir eru leystir undan þeirri kvöð hér eða geta sótt um að verða leystir undan henni með þessari útfærslu stjórnarflokkanna. Ég álít að þessi útfærsla sé fingurbrjótur í skattkerfi og menn hefðu getað látið kyrrt liggja varðandi þennan lið. Og ekki fékk ég á tilfinninguna að þessi breyting væri eitthvert kappsmál embættismanna í fjmrn. Það var síður en svo. Þeir eru býsna passasamir á hluti sem viðvíkja grundvallaratriðum í skattalöggjöf og reyna að viðhalda hreinni mynd á þeirri uppbyggingu. Ég tel og er ekki einn um það, að þarna hafi eitthvað brugðist eilítið í í uppbyggingunni. Þetta frv. er liður í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar og er fyrst og fremst útfærsla á stefnu hennar með fjármagnstekjuskatt, þ.e. staðgreiðslu og álagningu fjármagnstekjuskatts, efni sem við vorum andsnúin í vor, stjórnarandstaðan eða sá hluti stjórnarandstöðunnar sem stendur að nefndarálitinu. Við bentum á að strax mundu koma upp framkvæmdaerfiðleikar eins og framlagning þessa frv. og breytingartillögur meiri hlutans sanna. Við vorum ósammála grundvallaruppleggi ríkisstjórnarflokkanna og töldum að ívilnandi útfærsla gagnvart stórum hlutafjáreigendum og fyrirtækjum þessa lands hefði ekki verið hugsunin sem menn lögðu upp með þegar þeir ætluðu að samræma skattlagningu á fjármagnstekjur hér á landi. Við lýsum okkur andsnúna þessari stefnu í grundvallaratriðum. Ríkisstjórnarmeirihlutinn knúði hins vegar fram löggjöfina í vor gegn okkar vilja. Við því er ekkert að segja. Þeir hafa meiri hluta á Alþingi. Hins vegar kjósum við að taka ekki nokkra ábyrgð á framkvæmd þessarar stefnu sem við erum andsnúnir. Þetta frv. og breytingartillögur sem meiri hlutinn leggur hér fyrir er ekkert annað en staðfesting hluta af framkvæmd á stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Við erum andsnúnir þessari stefnu og lýsum ábyrgð á hendur ríkisstjórninni við framkvæmd hennar. Það er hennar að knýja í gegn breytingar á lögum og útfærslu á þeirri stefnu sem hún hefur valið sér og þarf ekki frekar en hún vill taka tillit til þeirra varnaðarorða sem við höfum flutt í þessu máli.

Hæstv. forseti. Hv. þm. hafði töluverðar áhyggjur af því að verið væri að undanþiggja lögmenn skilaskyldu á skatti sem yki í sjálfu sér ekkert tekjur ríkisins heldur kæmi sem uppígreiðsla upp í annan skatt. Ég held að það hljóti að vera almenn sjónarmið varðandi uppbyggingu á skattkerfi að það sé eins ódýrt og hægt er í rekstri, að því gefnu að öryggi sem skatturinn býr við sé ekki fórnað. Það er nákvæmlega það sem hér er á ferðinni. Það er verið að lækka kostnaðinn við innheimtu fjármagnstekjuskattsins án þess að örygginu sé fórnað með nokkrum hætti. Ég hygg að hv. þm. sé þannig gerður og ég hygg að það sé líka hans stefna, hann getur þá leiðrétt það hér, að það sé ástæða til þess að lækka byrðar skuldara sem allra mest í okkar þjóðfélagi. Þannig vill nú til að lögmenn sem eru að innheimta kröfur eru óvart í vinnu hjá þeim sem skulda. Þess vegna tel ég að það sé full ástæða til þess að vera ekki sérstaklega að íþyngja þeim sem skulda og eru að greiða kröfurnar, með því að gera þjónustu lögmanna dýrari heldur en hún þarf að vera með skattalegum aðgerðum sem ekki skipta nokkru einasta máli fyrir tekjur ríkisins og fórna engu í öryggi á þessu kerfi.

Herra forseti. Ég verð að benda hv. formanni efh.- og viðskn. á að það var grundvallaratriði við álagningu virðisaukaskattsins að hann skyldi innheimtur í staðgreiðslu. Það var almenna reglan sem var ákveðin. Vitaskuld er hægt að leggja á skatt og oft eru lagðir á skattar sem eru ekki teknir í staðgreiðslu heldur með álagningu eftir á. Skýrasta dæmið er fyrirtækjaálagning hér á landi. Það var hins vegar ákveðið að láta þá almennu reglu gilda um þessa skatta að þeir væru innheimtir í staðgreiðslu. Nú háttar svo til með þá aðila sem hér eiga kost á að sækja um, að þeir stunda bæði viðskipti gagnvart einstaklingum og gagnvart fyrirtækjum. Það sem ég er hér að draga fram, og ég vona að hv. þm. geti verið mér sammála um, er að almenna reglan er staðgreiðsla. Það er ekki góð aðferðafræði að menn geti sótt um að vera ekki inni í þeirri almennu reglu jafnvel þó að menn geti, eins og hann bendir réttilega á, fært rök fyrir því að þetta hafi ekki praktíska þýðingu fyrir ríkissjóð. Ég benti hins vegar á í því sambandi að þetta mundi hugsanlega leiða til þess að það gildi um þá aðra aðila sem vilja skipta sínu innheimtuformi, eins og bankastofnanir og kreditkortafyrirtæki. Ég tel að menn eigi að fara mjög varlega í allar slíkar opnanir gagnvart skattalögum. Ég er sammála hv. þm. um það að hafa innheimtukerfið skilvirkt og ódýrt. Það er mín meginstefna. En ég legg mjög mikið upp úr því að það sé samræmi í því og það var það sem var tekist á um. Ég veit að hv. þm. veit einnig að þeir embættismenn sem komu að þessu máli voru ekki hrifnir af þessari útfærslu, vegna þess að það mátti mjög vel lifa við hina útfærsluna og þurfti ekki að gera þessa undantekningu.

Hæstv. forseti. Ég er þess fullviss að ef hv. þm. hugsar þetta mál aðeins betur, hlýtur hann að komast að þeirri niðurstöðu að það sé ástæða til þess að leyfa ákveðinn sveigjanleika í uppbyggingu í skattkerfum okkar, einmitt ef það mætti verða til þess að lækka kostnaðinn við framkvæmd kerfisins. Ég hygg að það hljóti að þurfa að skoða það í framtíðinni hvort ekki sé hægt að auka þennan sveigjanleika í innheimtu fjármagnstekjuskattsins enn þá meira, m.a. gagnvart þeim aðilum sem hv. þm. nefndi. Ég get ekki séð annað en það hljóti að vera öllum í hag, sérstaklega þeim sem skulda, að innheimta krafna og starfsemi þeirra aðila sem að þessum málum koma sé eins hagkvæm og ódýr og hægt er, ef ekki er verið að fórna neinu í öryggi á kerfinu sem ég tel að sé að sjálfsögðu úrslitaatriði. Ég tel að við megum ekki gerast þvílíkir kerfisþrælar að við látum fagurfræðileg sjónarmið í uppbyggingu skattkerfisins skipta meira máli heldur en praktísk atriði sem hægt er að taka upp til þess að lækka kostnað við kerfið og gera það þjálla fyrir alla.

Herra forseti. Öll kerfi hafa gott af sveigjanleika. Það á við skattkerfið eins og önnur. En það er dálítið merkilegt, herra forseti, að í hvert skipti sem ríkisstjórnin vill auka einhvern sveigjanleika í skattaumhverfi, er það alltaf gert þannig að það er aukinn sveigjanleiki fyrir fyrirtæki og fyrir þá aðila sem betur mega sín í þjóðfélaginu, nákvæmlega eins og gert er í þessari útfærslu. Hér eru settar fram ákveðnar ívilnandi ráðstafanir gagnvart vinum ríkisstjórnarinnar, sérstökum vinaflokki ríkisstjórnarinnar, lögmönnum. Ég er að sjálfsögðu ekkert á móti því. Menn eiga að gæta hagsmuna vina sinna. Þá er hins vegar jafn réttur okkar að benda á þegar það er gert. Það er einmitt þetta sem er gert. Þessi ríkisstjórn hefur aldrei sett inn sveigjanleika fyrir launafólk í þessu landi, hvorki við útfærslu á fjármagnstekjuskatti né staðgreiðslu á honum eða önnur skattalög. Um það snýst þetta mál. Í hvert skipti sem réttu aðilarnir koma með ábendingar og kvartanir um eitthvað sem gæti nú farið betur og ef það eru réttu aðilarnir sem kvarta og koma með ábendingar um breytingar á skattalögum, þá er umsvifalaust orðið við þeim. En það er aldrei hugsað um þetta ef það snýr að hinum almenna launamanni.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti og breytingartillögum frá meiri hluta efh.- og viðskn. við frv. til laga um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, með síðari breytingum. Brtt. sem meiri hluti efh.- og viðskn. leggur til er í tveimur liðum. Fyrri liðurinn er við 4. gr. frv., 26. gr. laganna. Þar er verið að gera tilraun til breytingar til samræmingar við lögin eins og þau eru í dag, en dregin er til baka tillaga sem var lögð til í frv. eins og það var upphaflega lagt fram. Síðan er lagt til að 3. málsl. 5. mgr. falli niður. Þarna er fyrst og fremst um að ræða atriði sem varða kærufresti. Í öðru lagi er lögð til tillaga til breytinga á 7. gr. frv. sem fjallar líka um kærufresti og kæruleiðir. Fyrir þessu er gerð grein á þskj. 234 í nefndaráliti meiri hluta efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta efh.- og viðskn. Undir það skrifar ásamt mér hv. þm. Ágúst Einarsson og auk þess er áheyrnarfulltrúi Kvennalistans, hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir, aðili að því áliti eða samþykk því. Efni þessa frv. er má segja í aðalatriðum tvíþætt. Það er annars vegar tæknilegs eðlis og hins vegar pólitískt. Tæknilegi hlutinn lýtur að ýmsum breytingum, m.a. á málsmeðferðarreglum í virðisaukaskattslögum eins og hér var rakið af frsm. meiri hluta áðan. Að hinu leytinu til er þetta frv. tengt þeirri pólitísku ákvörðun ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar frá sl. vetri að lækka endurgreiðslu á virðisaukaskatti til byggjenda íbúðarhúsnæðis vegna vinnu manna á byggingarstað og vegna viðhalds og endurbóta úr 100% niður í 60%. Hvað fyrra atriðið snertir, sjáum við í minni hlutanum ekki ástæðu til að gera athugasemdir við þær breytingar sem leiða beint af breytingum á öðrum skattalögum eða eru hreinar tæknilegar lagfæringar. Segja má að þar sé ýmislegt sjálfsagt og annað jafnvel til bóta, eins og til að mynda ákvæði 2. gr. um bætta málsmeðferð hvað varðar svonefndar virðisaukaskattsbifreiðar. Efh.- og viðskn. bárust erindi frá Sambandi ísl. sveitarfélaga og Sambandi sveitarfélaga á Norðurl. v. sem lúta að lagfæringum á virðisaukaskattsuppgjöri sveitarfélaganna. Ég vil fara fáeinum orðum um það, herra forseti, hvað þar er á ferðinni. Þar er annars vegar um að ræða óskir sveitarfélaganna um að breytt verði skilgreiningu á endurgreiðslu virðisaukaskatts sem sveitarfélögin fá vegna söfnunar, meðhöndlunar, flutnings og förgunar úrgangs. Þannig er að gildandi túlkun ríkisskattstjóra er þröng og viðurkennir eingöngu neysluúrgang en ekki allan úrgang sem sveitarfélögin bera lögum samkvæmt ábyrgð á að farga. Þar af leiðandi koma upp ankannaleg dæmi þegar þetta mál er skoðað eins og ágætlega er rakið í umsögn Sambands sveitarfélaga á Norðurl. v. og birt er með áliti okkar. Það getur sem sagt orðið þannig að mismunandi förgunarleiðir sama úrgangs valdi því að í öðru tilvikinu sé um endurgreiðslu að ræða en í hinu tilvikinu ekki. Frá umhverfissjónarmiðum séð hlýtur það að teljast heppilegra að notuð sé skattaleg hvatning, ef á annað borð er fyrir hendi, til þess að bætt sé framkvæmd förgunarmála og ýtt undir til að mynda hluti eins og endurvinnslu plasts eða brotmálma. Ástandið eins og það er í dag gerir það ekki. Við í minni hlutanum teljum að það hefði verið skynsamlegt að skoða miklu betur en gert var, hvort ekki væri unnt að verða við þessu erindi sveitarfélaganna. Fyrir því eru mörg rök, þó svo að fjmrn. eða þeir sem halda utan um kassann kunni að segja að þetta sé hluti af tekjusamskiptum ríkis og sveitarfélaga og það eigi ekki að raska því, þá er það ansi hart ef ekki má taka afstöðu til svona hluta eða skoða þá út frá efni máls. Ég hygg að þeir sem kynna sér þessi erindi frá sveitarfélögunum, bæði Sambandi ísl. sveitarfélaga og Sambandi sveitarfélaganna á Norðurlandi vestra, hljóti að fallast á að það séu veruleg málsrök fyrir hendi eins og þau eru þar fram sett. Að hinu leytinu óska sveitarfélögin eftir því að virðisaukaskattur af slökkvi- og björgunarbúnaði verði endurgeiddur. Það er fyrst og fremst rökstutt með því að mjög mikil þörf sé á að endurnýjan slíkan búnað um allt land. Hann er kostaður af sveitarfélögunum og er mörgum þeirra þungur baggi að ráðast í þær fjárfestingar sem þarf að gera. Sömuleiðis teljum við í minni hlutanum að þessa ósk hefði átt að athuga mjög vandlega a.m.k. hvort ekki væri unnt að koma eitthvað til móts við sveitarfélögin í þessu efni. Ég minni á að okkur í efh.- og viðskn. hefur einnig borist í þessu sambandi samþykkt eða upplýsingar frá svonefndri tækjakaupanefnd Félags slökkviliðsstjóra, Sambands ísl. sveitarfélaga og Brunamálastofnunar. Það er í framhaldi af því að slökkviliðsstjórar um land allt hafa snemma á þessu ári sent þingmönnum, að ég hygg úr öllum kjördæmum áskorunarskjal og í framhaldinu hefur þessi tækjakaupanefnd starfað. Í henni sitja Hrólfur Jónsson, slökkviliðsstjóri í Reykjavík, bæjarstjóri Borgarbyggðar, deildarstjóri hjá Brunamálastofnun og er þá e.t.v. upptalið. Þessi ágæta nefnd hefur farið á fund fjmrh. og kynnt honum áherslur sínar, eins og rakið er í erindinu. Þetta erindi styður að sjálfsögðu þær óskir sveitarfélaganna að virðisaukaskatturinn af þessum kostnaði sé endurgreiddur. Enda hlýtur það eðli málsins samkvæmt að orka nokkuð tvímælis að búnaður af þessu tagi hjá sveitarfélögunum sé að fullu virðisaukaskattskyldur. Því miður, herra forseti, var það svo að meiri hlutinn í efh.- og viðskn. ákvað að verða við hvorugri ósk sveitarfélaganna, slökkviliðsmanna og Brunamálastofnunar. Það gagnrýnum við í minni hlutanum. Hið stóra pólitíska mál þessa frv., herra forseti, eru hins vegar ákvæði 9. gr. Það er hluti þeirrar ákvörðunar ríkisstjórnarinnar að lækka endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna vinnu á byggingarstað og vegna viðhalds og endurbóta á húsnæði, eins og áður sagði, úr 100% niður í 60%. Þetta mál var til meðferðar á síðasta þingi og minni hlutinn barðist þá hart gegn þessum áformum og varaði mjög við þeim og sú afstaða stendur óhögguð. Ákvörðun ríkisstjórnarinnar var á sínum tíma, eins og menn eflaust muna, tekin í tengslum við breytingar á vörugjöldum og í raun til þess að fjármagna tiltekna lækkun á þeirri hlið. Með því var skattbyrði flutt yfir á þann hóp sem er að byggja eða endurbæta húsnæði. Sú ráðstöfun almennt í skattapólitísku tilliti hlýtur að teljast fráleit. Það eru engar vísbendingar um það af neinum toga, herra forseti, að húsbyggjendur í landinu séu öðrum landsmönnum færari um að taka á sig skattahækkanir. En verst er þó kannski það að þessi lækkun virðisaukaskattsins er mjög líkleg, og nánast öruggt, að hún kemur til með að koma fram í stórauknum undanskotum frá skatti og aukinni svartri atvinnustarfsemi. Reynslan sýnir það svo ekki verður um villst. Það er reyndar mat þeirra sem til þekkja að nú þegar sjái þess stað í verulegum mæli að tekið sé að draga úr því að reikningum sé skilað. Og þar með hverfa að sjálfsögðu ekki einungis virðisaukaskattskilin af þessum hluta heldur og launatekjur sem myndast í tengslum við viðkomandi starfsemi og þar fram eftir götunum. Þetta mál er reyndar allt hið vandræðalegasta fyrir meiri hlutann, herra forseti, vegna þess að breytingin sem er á ferðinni er í raun afleiðing af því að málinu var algjörlega klúðrað við lagasetninguna á Alþingi á sl. vori. Þó Alþingi allt beri þar sameiginlega ábyrgð hvað varðar vinnubrögð þá hlýtur að skoðast að brtt. meiri hlutans, sem meiri hlutinn einn greiddi atkvæði, reyndust síðan svo meingallaðar að vilji ríkisstjórnarinnar gekk ekki eftir. Menn treystu sér ekki eftir að úrskurðir sérfræðinga í skattamálum lágu fyrir, annað en að halda áfram að endurgreiða virðisaukaskatt vegna viðhalds og endurbóta að fullu út allt þetta ár. Af því að breytingunum var klúðrað á Alþingi á síðasta vetri. Þess vegna verður að grípa til þess að bæta um betur og koma þessari endurgreiðslu úr 100% niður í 60% hvað varðar endurbætur og viðhald húsnæðis einnig. Eftir stendur það að við teljum þessa ráðstöfun óskynsamlega og óréttláta og við leggjumst eindregið gegn henni. Við munum því greiða atkvæði gegn þessu ákvæði frv. og frv. í heild verði það engu að síður samþykkt með þetta ákvæði inni. Það er rétt að vekja athygli á því, herra forseti, að efh.- og viðskn. fékk umsagnir frá ýmsum aðilum sem varða þetta mál og má þar nefna að Bandalag starfsmanna ríkis og bæja leggst eindregið og mjög hart gegn þessari breytingu og varar við henni með sömu rökum að mestu leyti og við höfum flutt og sama má segja um Samtök iðnaðarins. Þar er því mótmælt mjög ákveðið sem fyrr að gera þá breytingu sem felst í 9. gr. frv. Samtök iðnaðarins segja fullum fetum að þessi breyting auki mjög hættuna á svartri atvinnustarfsemi og leiði þess vegna alls ekki til betri stöðu ríkissjóðs eins og höfundar frv. virðast reikna með. Því er með öðrum orðum haldið fram af Samtökum iðnaðarins að þessi ráðstöfun sem slík hafi alls ekki jákvæð tekjuáhrif fyrir ríkissjóð þegar upp er staðið þannig að það hafist ekkert upp úr krafsinu. Það sem gerist er fyrst og fremst það að hluti þessarar starfsemi hverfur undir yfirborðið og er þá að sjálfsögðu miklu verr af stað farið en heima setið og breytingin öll til óþurftar og óheilla. Herra forseti. Að öðru leyti er í sjálfu sér ekki mikil ástæða til að fjölyrða um þetta mál. Í því er ekki margt annað en þetta tvennt sem hér hefur verið rakið. Annars vegar þessar tæknilegu lagfæringar og ýmsar breytingar á málsmeðferðarreglum og hins vegar þetta pólitíska atriði sem við leggjumst eindregið gegn og veldur andstöðu okkar við þetta frv.

Hæstv. forseti. Á sl. vori voru þær ráðstafanir boðaðar af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að lækka endurgreiðslu á virðisaukaskatti á byggingarstað til að vinna upp það tekjutap sem áætlað var vegna breytinga á vörugjöldum sem gerðar voru vegna úrskurðar frá Eftirlitsstofnun EFTA. Þessari aðferð til tekjuöflunar var ákaft mótmælt m.a. af Samtökum iðnaðarins og fram kom fjöldi ábendinga um aðrar leiðir sem væru vænlegri til að vinna upp þetta tekjutap t.d. að leggja aukna skatta á fyrirtækin í landinu og fleira var nefnt. Viðvaranir komu fram um að þessi ráðstöfun mundi hækka vísitölu byggingarskostnaðar og þar með verðlag á íbúðarhúsnæði í landinu og var þó vart á bætandi því nú er svo komið í þessari paradís eignaríbúðanna að ungt fólk á venjulegum launum á í miklum erfiðleikum með að komast yfir íbúðir og er vart á þá erfiðleika bætandi. Einnig komu fram í umræðunni í vor mjög ákveðnar viðvaranir vegna lækkunar endurgreiðslu vegna vinnu við viðhald og endurbætur húsnæðis. Við samþykkt frv. mátti ætla að hv. efh.- og viðskn. hefði brugðist við þessum ábendingum og fellt þessi atriði út en nú liggur fyrir að svo var ekki. Frv. er endurflutt, ekki síst til að koma þessu atriði til skila. Ég vil því ítreka viðvörunarorð mín frá síðasta þingi varðandi þessi atriði. Það liggur fyrir að almennt er viðhaldi á húsnæði á Íslandi ábótavant ekki hvað síst vegna mikils kostnaðar við að fá verktaka til slíkra verka, svo mikils kostnaðar að fólk sem ekki treystir sér til að vinna slík verk sjálft og hefur ekki annað til viðurværis en venjulegar launatekjur treystir sér ekki í slíkar framkvæmdir. Til að koma til móts við húseigendur sem þurfa að ráðast í viðgerðir var virðisaukaskattur endurgreiddur og munaði það fólk miklu auk þess sem það hamlaði gegn svartri atvinnustarfsemi í þessum geira og jók þannig skatttekjur ríkissjóðs. Það er mat margra þeirra er gerst til þekkja að þessi breyting sem hér er lögð til að lækka endurgreiðslur niður í 60% verði til að taka burt þann hvata sem endurgreiðsla var á viðhaldsviðgerðir auk þess sem hún leiðir mjög líklega til aukinnar svartrar atvinnustarfsemi sem var þó ærin fyrir. Ég legg því til við hv. efh.- og viðskn. að hún haldi uppteknum hætti og láti þessi atriði brott falla úr frv.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 50/1984, um lífeyrissjóð bænda, með síðari breytingum. Þetta frv. er ekki mikið að vöxtum en nefndin hefur engu að síður fjallað um það og fengið á sinn fund aðila úr fjmrn. Þá fékk nefndin einnig sendar umsagnir um málið frá Bændasamtökunum og frá Landssambandi lífeyrissjóða. Hæstv. forseti. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. efh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 95/1980, um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa fjmrn. og fékk einnig sendar umsagnir frá Bandalagi háskólamanna og Landssambandi lífeyrissjóða. Nefndin leggur til örlitla breytingu á frv. Sú breyting er í 6. gr. frv. en í henni, eins og hún er í frv., er gert ráð fyrir að stjórn sjóðsins sé heimilt að gera samning við Spöl hf. um kaup víkjandi skuldabréfa, útgefnum af Speli hf., í samræmi við viljayfirlýsingu lífeyrissjóðsins, dagsettri 13. desember 1993, og yfirlýsingu dagsettri 22. maí 1995. Nefndin gerir þá tillögu að þetta ákvæði verði almennt og orðist svo: ,,Stjórn sjóðsins er heimilt að kaupa víkjandi skuldabréf fyrir allt að 100 millj. kr.`` Fyrirtækið Spölur hf. verði ekki sérstaklega tiltekið í þessum texta en niðurstaða af þessum ákvæðum á engu að síður að vera sú sama.

Herra forseti. Ég ætla að koma inn á atriði sem kemur fram í 2. gr. frv. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Ráðherra er heimilt að ákveða með reglugerð, að fengnum tillögum stjórnar sjóðsins, að lífeyrissjóðurinn taki við viðbótariðgjaldi sem greitt verði umfram iðgjald skv. 1. mgr.`` Allir lífeyrissjóðir á Íslandi starfa samkvæmt þeirri reglu að iðgjaldið er fast. Það er yfirleitt 10% eins og í Söfnunarsjóði lífeyrisréttinda í dag og greiðir atvinnurekandinn 6% og launþeginn 4%. Einstaka lífeyrissjóður er með hærra framlag atvinnurekanda, til að mynda Samvinnulífeyrissjóðurinn sem er með samtals 11,5% og Lífeyrissjóður flugmanna þar sem vegna mjög lágs ellilífeyrisaldurs, þ.e. 63 ára, iðgjaldið er 20 plús 2%, 22% samtals. En þeir hafa allir þá grundvallarreglu að iðgjaldið er ákveðið fast. Hér er verið að fara inn á nýja braut með því að lífeyrissjóðum verði heimilt að taka við viðbótariðgjaldi og ekki er sagt neitt um það hvað eigi að gera við þetta viðbótariðgjald, hvort það eigi að veita réttindi eins og annað iðgjald eða hvernig með skuli fara. Mér finnst þetta vera ákveðið stílbrot á núverandi lífeyrissjóðakerfi. Söfnunarsjóður lífeyrisréttinda er eins konar sameiningarsjóður annarra sjóða því að hin stóru samtök lífeyrissjóðanna, Samband almennra lífeyrissjóða og Landssamband lífeyrissjóða, tilnefna menn í stjórn þessa sjóðs þannig að hann er eins konar vettvangur þessara tveggja samtaka lífeyrissjóða. Það er mikið horft til reglugerðar þessa sjóðs. Þess vegna finnst mér það ákveðin stefnubreyting sem hér á sér stað í þá veru að heimila að taka inn viðbótariðgjald og ég vil að fram fari miklu meiri umræða um slíka breytingu ef hún á að vera almenn í gegnum allt lífeyriskerfið. Herra forseti. Í þessu sambandi vil ég minna á að nefnd á vegum fjmrn. er að störfum sem er að endurskoða einmitt þetta atriði, þ.e. lífeyriskerfið í heild. Og mér finnst mjög undarlegt að á sama tíma og þessi nefnd er að störfum, skuli vera sett inn svona ákvæði sem getur verið túlkað þannig að viðbótariðgjaldið eigi að vera eins konar séreign --- það mætti hugsa sér það --- eða að menn geti borgað viðbótariðgjald, og það er ekki einu sinni sagt hvað það má vera hátt. Má það vera 10% af launum eða 50% eða hvað? Það eru engin takmörk sett á vald ráðherra í þessu máli. Ég vil að menn skoði svona hluti miklu betur. Við Íslendingar höfum áður hlaupið á okkur í lagasetningu um lífeyrissjóði. Ég minni þar sérstaklega á lagasetninguna 1974 um skylduaðild að lífeyrissjóði án þess að nokkuð væri tekið fram um það að þessir sömu lífeyrissjóðir gætu yfirleitt borgað það sem þeir lofuðu, og sömuleiðis lagasetninguna frá 1980 þar sem öllum þeim sem taka laun á Íslandi, sjálfstæðum atvinnurekendum líka, var gert að borga í lífeyrissjóð. Slík lagasetning er ákaflega ljót, að setja í lög að allir eigi að vera í lífeyrissjóði og ekkert gengið út frá því hvort lífeyrissjóðirnir geti staðið við þær væntingar sem eru gerðar til þeirra eða staðið við þau loforð sem þeir veita. Hér er aftur verið að gera grundvallarbreytingu á öllu lífeyriskerfinu með einni lítilli setningu og ég get ekki annað en verið á móti henni því ég vil að þetta verði rætt mikið ítarlegar og ég mun greiða atkvæði á móti þessu ákvæði.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 240 um frv. til laga um breyting á lögum nr. 27/1968, um íbúðarhúsnæði í eigu ríkisins. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund fulltrúa úr fjmrn. Auk þess sendi nefndin frv. til umsagnar allvíða og barst umsögn frá Sambandi sveitarfélaga í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að gerð verði ein breyting á frv., þ.e. að í 4. gr. frv. verði vísað til sömu vaxta og á húsbréfum Húsnæðisstofnunar ríkisins. Nefndin reiknar ekki með því að þetta hafi áhrif á þau kjör sem kaupendur þessa íbúðarhúsnæðis munu búa við þegar upp er staðið vegna þess að verð á íbúðarhúsnæðinu fer að sjálfsögðu eftir þeim vöxtum sem hvíla á þeim lánum sem tekin er til kaupanna. Þegar upp er staðið á þessi breyting því ekki að vera til íþyngingar heldur til samræmingar. Þá vill meiri hluti nefndarinnar taka sérstaklega fram að þrátt fyrir orðalag 2. gr. frv. um að húsaleiga skuli miðast við markaðsleigu, verði leigugjaldið ekki sett svo hátt að erfitt reynist að fá hæfa starfsmenn til starfa úti á landi. Meiri hluti nefndarinnar vekur sérstaklega athygli á því að þar sem eðlilegur húsaleigumarkaður er ekki fyrir hendi skuli miða húsaleigu við brunabótamat, staðsetningu og notagildi. Og meiri hluti nefndarinnar leggur sérstaka áherslu á að þessu ákvæði frv. verði beitt þannig að það hamli ekki gegn því að hæft starfsfólk fáist til starfa úti á landi þar sem þetta á við.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti minni hluta efh.- og viðskn. Undir þetta nefndarálit tekur ásamt mér áheyrnarfulltrúi Kvennalistans, hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir, í efh.- og viðskn. Við í minni hlutanum skiljum að sjálfsögðu rökin fyrir því að endurskoða geti þurft meðferð mála hvað varðar íbúðarhúsnæði í eigu ríkisins. En því er nú þannig háttað að undirbúningi þessa máls virðist vera að ýmsu leyti leyti ábótavant. Það er eins og menn hafi ekki gert sér nægilega grein fyrir því að í húsnæði sem ríkið leggur starfsmönnum sínum til í sumum byggðarlögum er hluti af starfskjörum þeirra og sérstaklega er það svo þegar í hlut eiga byggðarlög þar sem erfiðlega hefur gengið að manna stöður. Ríkið hefur jafnvel þurft og þarf í dag að beita annars konar hvatningu jafnframt þeirri að bjóða upp á húsnæði, til að manna störf og nægir í því sambandi að menn benda á t.d. staðaruppbætur sem greiddar eru á ákveðnum stöðum í læknishéruðum. Að þessu samhengi málsins er að okkar mati nauðsynlegt að hyggja mun betur en gert hefur verið. Það er ekki séð að það hafi verið gert. Það kemur ekki fram í anda frv. og allra síst í greinargerðinni. Og þó að meiri hluti hv. efh.- og viðskn. virðist hafa fengið einhverja bakþanka út af þessu máli, samanber orð sem hv. þm. lét falla um nauðsyn þess og mikilvægi að standa þannig að málum að það yrði ekki til þess að torvelda mönnun embætta út um landið, þá er undirbúningur málsins hvað þann þátt snertir er ófullnægjandi að okkar mati. Engin sérstök stefna virðist hafa verið mótuð önnur en sú að miða þarna við byggðakjarna þar sem íbúar eru fleiri en 1.000 og síðan skjóta menn sér á bak við í textanum hugtök eins og þau að þar sem eðlilegur markaður, og það er ekki einu sinni innan gæsalappa, hafi skapast fyrir íbúðarhúsnæði, þá skuli o.s.frv. Þetta er að okkar mati ekki alveg svo einfalt mál að hægt sé að finna einhverja skilgreiningu sem dugi til að mæla hvað sé eðlilegur markaður. Hér geta staðbundnar aðstæður verið mjög breytilegar og ýmis önnur atriði en markaðlögmálin ein eða viðskiptalegar aðstæður þurfa þarna að koma til skoðunar, svo sem kvaðir sem fylgt geta viðkomandi embættum eða störfum og bent er á af ýmsum aðilum sem komið hafa að málinu. Það er að sjálfsögðu eðlilegt markmið, herra forseti, að takmarka útgjöld ríkisins vegna íbúðarhúsnæðis í þess eigu. Um það er ekkert að deila. Það má hins vegar aldrei bera hitt meginmarkmiðið ofurliði sem á að ráða og það er að tryggja þá þjónustu sem í hlut á og ekki síst í afskekktari byggðarlögum þar sem helst má ætla að erfiðleikar séu á slíku. Það þarf að koma mun betur fram en hingað til hefur gerst í þessu máli hvert sé meginmarkmiðið og hvað verði að víkja þegar svo ber undir. Í okkar huga er enginn vafi að það á ekki að vera mönnum neitt heilagt keppikefli að reyna að selja endilega allt það húsnæði sem ríkið mögulega getur losað sig við. Þvert á móti, ef það sýnir sig vera mikilvæg forsenda þess að unnt sé að manna stöður sem tengjast mikilvægri, opinberri þjónustu að unnt sé að bjóða upp á tryggt húsnæði á góðum kjörum fyrir þá starfsmenn, er að sjálfsögðu rétt og skylt að sinna því. Ég vil í þessu sambandi sérstaklega víkja að umsögnum sem nefndinni hafa borist. Þegar þetta mál var til meðferðar í fyrra ritaði héraðslæknir Austurlands, Stefán Þórarinsson, nefndinni og varaði mjög við áhrifum af lögfestingu frv. hvað snertir til að mynda mönnun læknishéraða í sínu umdæmi. Nú á þessu hausti hafa nefndinni borist umsagnir frá Eyþingi, Sambandi sveitarfélaga í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum. Þar er sömuleiðis hvatt til þess að við framkvæmd málsis verði farið gætilega hvað það snertir að frv. verði ekki til þess að skortur verði á embættismönnum í mikilvægum störfum úti um landið. Einnig hefur stjórn Læknafélags Austurlands ritað efh.- og viðskn. bréf og þar er gengið svo langt að skora á þingmenn að beita sér fyrir því að frv. nái ekki fram að ganga. Í umsögn stjórnarinnar sem fylgir bréfinu er farið um það nokkrum orðum og færð fram fyrir því nokkur veigamikil rök að mjög varhugavert geti verið að gera breytingar af því tagi sem frv. gengur út á og það geti leitt til stórfelldra erfiðleika í framtíðarmönnun í heilsugæslu á landsbyggðinni. Það er minnt á þær samfélagslegu skyldur sem læknisstarfinu fylgja, eins og þær að búa nálægt heilsugæslustöð í einmenningshéruðum, að vera ávallt til reiðu til að sinna kalli ef það kemur. Einnig benda þeir á að svonefnt fimm ára ákvæði, þ.e. að innlausnar- eða endurkaupaskylda á húsnæði sem selt hefur verið innan fimm ára kunni að skapa lausung og hættu á brottflutningi, þ.e. að menn nýti sér þá ákvæðið áður en fimm ára tímabilið er úti til þess að nota kaupskylduna. Ég vísa í þessar umsagnir, herra forseti, sem frekari rök fyrir þeirri afstöðu okkar í minni hlutanum að málið sé ekki nægilega þroskað til þess að það nái fram að ganga og hyggilegast sé að fresta afgreiðslu þess og skoða það miklu betur og móta eftir atvikum vandaða stefnu um það hvernig með þessi mál skuli fara. Hér er alls ekki stórmál á ferð í neinum þeim skilningi að það varði einhver mikil útgjöld ríkisins eða að bráð nauðsyn kalli á að þessum málum verði breytt. Þar af leiðandi ætti ekki að vera neitt að vanbúnaði að líta á vel rökstuddar umsagnir þar sem varað er við afleiðingum af breytingum í þessa veru. Vissulega skiptir miklu máli hvernig á málum verður haldið. Lögin sjálf eru vissulega aðeins ramminn utan um framkvæmdina en það er samt ljóst að þau boða þann tíðaranda og er ekki farið dult með það í greinargerð og framsögu, að selja sem allra mest af húsnæðinu og losa það úr eigu ríkisins. Því vakna strax verulegar efasemdir um að þeir sem þannig hugsa hafi nægan skilning á því hversu vandasamt og mikið verk getur verið að tryggja víða um landið þá opinberu þjónustu sem tengist opinberum embættismannabústöðum. Við munum því ekki, herra forseti, greiða þessu frv. atkvæði.

Hæstv. forseti. Ég vil einungis vekja athygli á því að þetta frv. var lagt fram á þinginu í fyrra og fékk þá allmikla umfjöllun í efh.- og viðskn. þannig að ekki er hægt að segja að menn hafi rasað um ráð fram í meðferð málsins. Það sem kemur fram hjá hv. þm. er að sjálfsögðu umhugsunarvert og var rætt í nefndinni í meðferð málsins. Eins og ég skil það frv. sem hér er á ferðinni gengur það fyrst og fremst út á að selja embættisbústaði á tiltölulega stórum stöðum þar sem eignarhald ríkisins á þessum bústöðum skapar oft ákveðna mismunun á milli þeirra starfsmanna sem í hlut eiga og er hvorki eðlileg né sjálfsögð. Á hinn bóginn tek ég alveg fyllilega undir það með hv. þm. að á ákveðnum stöðum er nauðsynlegt að ríkið eigi embættisbústaði. Ég held að það sem muni ráða þessu fyrst og fremst þegar til lengri tíma er litið sé ekki lagatextinn sem slíkur hvernig sem hann er heldur sú framkvæmd sem verður í gildi. Ég treysti því að mönnum muni takast að feta þarna skynsamlega leið og geti náð fram ákveðnum sanngirnismálum um sölu á íbúðarhúsnæði og ákveðinni skynsemi í því hvenær ríkið eigi að eiga húsnæði og hvenær ekki því það er heldur ekki eðlilegt að einhvers konar sjálfsafgreiðslustefna sé í því eða það sé sjálfsagt mál á stöðum þar sem ekki þarf á því að halda að ríkið eigi íbúðarhúsnæði.

Herra forseti. Það er að sönnu rétt og ég lét það koma fram í mínu máli að framkvæmdin skiptir að sjálfsögðu meginmáli og lagatextinn sem slíkur er meira í formi heimilda til að selja húsnæði en að það sé skylda. En sú er m.a. ástæðan fyrir því að tortryggni hefur vaknað og ekki bara hjá okkur í minni hlutanum í efh.- og viðskn. heldur mörgum fleiri sem skoðað hafa þetta frv. að andi þess er auðvitað eða var í hinni upphaflegu gerð mjög ákveðið í þá átt að selja bæri sem allra mest af þessu húsnæði. Og maður óttast einfaldlega að farið verði offari í því. Menn sjá ekki að sér fyrr en um seinan að reynt verði að selja húsnæði til þeirra sem sitja í því á hverjum tíma. Þeir hverfi síðan á braut og valdi þeirri röskun sem því fylgir eða húsnæðið verði selt á almennum markaði, jafnvel á mjög lágu verði af því að stefnan í tilteknum bæjum sé sú að losna við þetta húsnæði umfram allt. Staðreyndin er sú að þegar lesið er t.d. með hvaða hætti hæstv. fjmrh. lagði línurnar fyrir starf nefndar sem undirbjó þetta mál, þá segir þar beinlínis að nefndin geri tillögur um það til ríkisstjórnarinnar hvernig fækka mætti embættismannabústöðum markvisst. Það var alveg ljóst í hvaða farveg málið átti að fara frá byrjun og um það var pólitísk leiðsögn gefin. Það er í því ljósi m.a. sem við höfum lýst hér áhyggjum, sem og ýmsir aðrir sem málið hafa skoðað.

Herra forseti. Ég á aðild að meirihlutaáliti sem var kynnt af hv. formanni efh.- og viðskn. Ég gerði hins vegar við 1. umr. málsins athugasemdir við tiltekna þætti og þá fyrst og fremst við það ákvæði í frv. þar sem var gert ráð fyrir að veitt yrðu lán varðandi sölu á þessu íbúðarhúsnæði á niðurgreiddum vöxtum, þ.e. 3%. Ég taldi óhæfu að lögbinda slíkt ákvæði að hafa niðurgreidda vexti í slíkum viðskiptum eða öðrum. Hér ætti að miða við hefðbundna markaðsvexti og menn ættu að ívilna kaupendum ef svo bæri undir öðruvísi, t.d. lánum til langs tíma eða upphæð skuldabréfa sem gefin væru út. Meiri hluti efh.- og viðskn. féllst á þetta sjónarmið og við nánari athugun fannst þeim rétt að standa að brtt. sem kemur fram í nefndarálitinu, að miðað skuli við vexti Húsnæðisstofnunar, þ.e. almenna markaðsvexti. Hér er um miklu eðlilegra fyrirkomulag að ræða og þess vegna taldi ég rétt að styðja framgang þessa máls þó svo ég hafi vissar áhyggjur. Það kom einnig fram við 1. umr. málsins að menn verða að hafa fullan vara á sér um að þetta leiði ekki til vandkvæða við að manna mikilvægar stöður á vegum ríkisins á landsbyggðinni. Ég treysti því að menn gæti þess við framkvæmd laganna enda er þess getið sérstaklega í nál. um leiguupphæðir að þær hækki ekki um of og skyndilega. Þetta nefndi ég líka við 1. umr. Ég tel því þegar á heildina er litið að meiri hluti eða stjórnarliðar í efh.- og viðskn. hafi þannig tekið tillit til athugasemda minna og ég tel rétt að fylgja þessu máli í því formi sem það liggur nú fyrir.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um Löggildingarstofu á þskj. 241. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund nokkra aðila og einnig fékk nefndin umsagnir frá nokkrum aðilum og alls þessa er getið á þskj. 241. Nefndin leggur til að gerðar verði tvær breytingar á frv. Fyrri tillagan er sú að í 2. málsl. 3. gr. verði gerð sú breyting að í stað þess að stjórn stofunnar ,,yfirfari gjaldskrá``, þá ,,geri hún tillögu til ráðherra um gjaldskrá.`` Síðan er lagt til að 2. mgr. 4. gr. frv. falli brott en þar er kveðið svo á að heimilt sé að stofna nefndir sérfróðra manna til að vera stofnuninni til ráðuneytis um stofnun einstakra fagsviða. Efh.- og viðskn. telur að slíkt sé sjálfsagt mál ef á þarf að halda og ekki þurfi neina sérstaka lagastoð til og enn fremur að hægt sé að kalla til einstaklinga en ekki þurfi að stofna heilar nefndir ef Löggildingarstofan þarf á sérfræðiaðstoð að halda. Þetta sé því atriði sem ekki er þörf á að hafa í lögum. Til skýringar á hugtökum í 2. gr. frv. skal tekið fram að lögmælifræði tekur til löggildingar á mælitækjum sem eru löggildingarskyld en hagnýt mælifræði til meðferðar landmæligrunna og kvörðunarbúnaðar. Hæstv. forseti. Við meðferð málsins í hv. efh.- og viðskn. varð allmikil umfjöllun um löggildingu yfirleitt eða starfsemi þessarar stofnunar. Þessi starfsemi hefur orðið fyrir allmikilli gagnrýni og að Löggildingarstofan væri að eyða tíma, orku og peningum í að löggilda allt of oft alls kyns mælitæki sem hafa iðulega ekki þýðingu fyrir viðskipti milli aðila heldur einungis þýðingu í innri rekstri fyrirtækja og enn fremur væri verið að löggilda mælitæki einu sinni á ári þar sem eftirlit með mælitækjunum væri fullnægjandi að mörgu leyti og bæði kaupandi og seljandi vöru hefðu mikinn hag af því að mælitækin væru sem réttust. Því var það rætt við meðferð þessa máls hvort nefndin ætti að flytja sjálfstætt frv. um breytingu á lögum um vog, mál og faggildingu þar sem tekið væri fram að takmarka bæri þá starfsemi sem þarna fer fram. Nefndin lét útbúa slíkt frv. sem hún hefur í fórum sínum en á vegum ráðuneytisins er verið að vinna að endurskoðun á þessum málum og meiningin af hálfu nefndarinnar var að bíða aðeins eftir því hvernig slíkri endurskoðun reiddi af eða hvaða stefnu hún tæki og taka þá ákvörðun um að flytja frv. um breytingu á vog, mál og faggildingu á síðari stigi málsins.

Herra forseti. Í hv. iðnn. er nú til meðferðar frv. til laga um raforkuvirki og fleira sem kemur inn á efni þessa máls. Ég hefði talið æskilegt að þessi tvö frumvörp yrðu samferða í gegnum þingið og ég harma að ekki skuli hafa verið athugað fyrr að tryggja það, en ég áttaði mig ekki fyrr en ég sá að þetta mál var komið á dagskrá. Ég nefni það þess vegna hvort ekki er hugsanlegt að atkvæðagreiðslu um þetta mál eftir 2. umr. verði frestað þannig að málin geti orðið samferða að lokum ef tekst að afgreiða bæði málin, þ.e. raforkuvirkjafrv. úr hinni nefndinni. Ef það tekst ekki þá færi þetta væntanlega eitt í gegn en alla vega yrði gefið hlé um sinn til að kanna hvort þau gætu orðið samferða.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 48/1994, um brunatryggingar, með síðari breytingum. Nefndin sendi frv. til umsagnar til nokkurra aðila og fékk á sinn fund aðila eins og getið er um í nál. Nefndin leggur til tvær breytingar á frv. Fyrri breytingin er sú að lokamálsliður 1. gr. frv. falli brott. Þar er verið að mæla svo fyrir að fella brott málslið um að eigi skuli greiðast þóknun vegna innheimtu umsýslugjalds. Með þessu er nefndin ekki að leggja til að félögin eigi að fá þóknun fyrir innheimtuna, heldur þvert á móti er það afstaða nefndarinnar að ekki beri að greiða þóknun fyrir innheimtu á slíkum skatti frekar en af öðrum sambærilegum sköttum sem vátryggingafélög innheimta fyrir ríkið enda hefur fram til þessa einungis verið greidd þóknun fyrir innheimtu á viðlagatryggingargjaldi. Þá er enn fremur gerð tillaga af hálfu nefndarinnar um breytingu á 2. mgr. 4. gr. laganna og hún orðist svo: ,,Séu brunatryggingariðgjöld og önnur gjöld og skattar sem ákvörðuð eru sem hlutfall af brunabótamati og innheimtast eiga samhliða innheimtu iðgjalda, svo og matskostnaður, eigi greidd innan sex mánaða frá gjalddaga er heimilt að krefjast nauðungarsölu á hinni vátryggðu eign án undangengins dóms, sáttar eða fjárnáms. Önnur gjöld og skattar samkvæmt þessari málsgrein eru brunavarnargjald, umsýslugjald, forvarnargjald, viðlagatryggingargjald og álag á viðlagatryggingargjald.`` Hæstv. forseti. Hér er fyrst og fremst um það að ræða að tryggja að eignir séu tryggðar og að kröfuhafar og veðhafar lendi ekki í því að eignir sem þeir eiga kröfur í séu ótryggðar og því geti kröfuhafar orðið fyrir því að ógreidd gjöld leiði til að eignir sem brenna séu ótryggðar og því verði veðin að engu.