Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Að loknum atkvæðagreiðslum um sjö fyrstu dagskrármálin fer fram umræða utan dagskrár um efnahagsmál. Málshefjandi er hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir. Hæstv. forsætisráðherra verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegur forseti. Í dag höfum við heyrt fréttir af því að gríðarlegur hagnaður hafi verið á rekstri bankanna undanfarið ár. Útrásin hefur skilað þeim miklum tekjum af starfsemi þeirra erlendis og vaxtastefna Seðlabankans hefur gert þeim kleift að hækka verulega útlánsvexti án þess að hækka innlánsvexti. Vaxtamunur bankanna hefur aldrei verið meiri. Rekstur annarra stórfyrirtækja gengur vel og afkoma þeirra er góð sem er auðvitað fagnaðarefni og skilar umtalsverðum tekjum í ríkissjóð. Mikil velta í samfélaginu hefur líka skilað ríkissjóði miklu og það ásamt sölu ríkisfyrirtækja hefur gert ríkissjóði kleift að greiða umtalsvert niður skuldir sínar. Staðan ætti þó að vera umtalsvert betri ef þess er gætt hversu gríðarleg þenslan hefur verið hér og að hið opinbera tekur nú til sín um 42% af landsframleiðslunni. En það er ekki allt sem sýnist í þessum efnum. Þegar horft er til heimilanna í landinu blasir önnur mynd við. Frá því að þessi ríkisstjórn tók við hafa skuldir þeirra aukist um þúsund milljarða kr. Þau skulduðu 299 milljarða kr. á öðrum ársfjórðungi 1995 en skulda nú 1.300 millj. kr. 86% af þessum skuldum, 1.100 milljarðar kr., eru verðtryggðar skuldir og 100 milljarðar kr. eru yfirdráttarlán á himinháum vöxtum. Kannski kæmi þetta ekki að sök ef heimilin byggju við stöðugleika og lága verðbólgu og gætu treyst því að höfuðstóllinn lækkaði eftir því sem greitt væri af lánunum og greiðsluáætlanir stæðust sem gerðar eru þegar lán eru tekin. En er það svo? Horfum aðeins á það sem gerðist á síðasta ári. Í árslok skulduðu heimilin 44 milljörðum kr. meira en í ársbyrjun, 44 milljörðum kr. meira í árslok en í ársbyrjun vegna þeirrar verðbólgu sem hér hefur verið umfram verðbólgumarkmið Seðlabankans, þ.e. umfram 2,5%. Þessir 44 milljarðar leggjast á höfuðstól lánanna og hverfa ekki þótt verðbólgan lækki heldur sitja þar áfram allan lánstímann. Ef við gefum okkur að meðallánstími sé 20 ár þýðir þetta að greiðslubyrði heimilanna á ári hverju hækkar um 2,2 milljarða kr. í heil 20 ár. En það er ekki bara verðtryggingin sem hefur áhrif á greiðslubyrði heimilanna. Vegna þenslunnar hafa vextir hækkað eins og öllum er kunnugt. Seðlabankinn krefst þess að lánastofnanir hækki vexti sína til að reyna að hamla gegn útlánaþenslu. Varlega áætlað má gera ráð fyrir að heimilin borgi um 1% hærri vexti af verðtryggðum lánum en þau ella hefðu gert. Þetta er varlega áætlað, 1%, en þýðir að greiðslubyrði þeirra er 11 milljörðum kr. hærri en hún ella hefði verið. Þá borga heimilin um 4 milljörðum kr. meira en áður af yfirdráttarlánum vegna hinna himinháu vaxta og um 4,5 milljörðum kr. meira vegna almennrar raunvaxtahækkunar Seðlabankans. Samantekið, virðulegur forseti, þýðir þetta að greiðslubyrði og vaxtabyrði heimilanna hækkar á árinu 2007 um 21,7 milljarða kr. vegna þess að ríkisstjórninni hefur ekki tekist að halda aftur af þenslu. Fyrir meðalfjölskylduna þýðir þetta um 250 þús. kr. á ári, 21 þús. kr. á mánuði, ekki vegna aðgerða fólksins sjálfs á árinu heldur vegna aðgerða og aðgerðaleysis ríkisstjórnarinnar. Þetta er herkostnaðurinn, reikningurinn sem ríkisstjórnin sendir heimilunum vegna óábyrgrar efnahagsstefnu á þessu kjörtímabili. Fyrir fólkið er þetta ekki augnabliksástand eins og formaður Framsóknarflokksins virðist telja, heldur veruleiki, að stærstum hluta til næstu 20 árin. Ég hitti konu í gær, kúabónda með meðalbú, sem sagðist skulda 70 millj. kr. Hún skuldbreytti á síðasta ári 36 millj. kr. og sagði mér að besta lán sem henni hefði boðist hefði verið verðtryggt lán með 5% breytilegum vöxtum. Nú væru vextirnir orðnir 7% og hún greiddi 100 þús. kr. meira á mánuði í afborganir og vexti en fyrir ári síðan vegna verðtryggingar og vaxtahækkunar. Hún sagði: Hvað á ég að gera? Þetta er veruleiki fólksins í landinu, þetta er afkoma fólksins á sama tíma og afkoma fjármálastofnana og stórfyrirtækja hefur aldrei verið betri. Í viðtali við seðlabankastjóra í Speglinum nýverið kom fram sú skoðun hans að teflt hefði verið á tæpasta vað í hagstjórninni. Ýmsum efnahagslögmálum hefði verið storkað og efnahagslífið þanið út í ystu endapunkta, eins og hann orðaði það. Orðrétt sagði svo seðlabankastjóri að hér hefði verið látið reyna á „efnahagsforsendur sem aðrir hafa ekki þorað að láta reyna á“. Ekki útskýrði hann það frekar en ekki er ólíklegt að hann hafi þar verið að vísa til þeirrar miklu þenslu sem hér hefur verið ríkjandi missirum og árum saman þar sem saman hafa farið stórframkvæmdir í stóriðjuvirkjunum, kapphlaup á lánamarkaði og lækkanir á tekjuskattshlutfalli. Hann útilokaði þó ekki mjúka lendingu, en forsendur hennar sagði hann að útgjaldaáform væru ekki þanin um of. Hann sagði að þá væri hætta á að gjaldmiðillinn gæfi eftir með umtalsverðum áhrifum á þá sem hafa bundið sér þyngsta bagga og mest skulduðu. Í svipaðan streng tók Jónas Haralz, hagfræðingur og fyrrverandi bankastjóri, á sama vettvangi. Hann minntist á stórframkvæmdirnar og sagði: Síðan bættist ofan á mjög sterkur þensluþáttur og það má jafnvel kalla það bara hreint slys í stjórn efnahagsmála. Það er það sem gerðist á íbúðalánamarkaðnum. Þarna áttu sér stað hrapalleg mistök sem eru einn sterkasti þátturinn í því sem hefur gerst. Slys og hrapalleg mistök, efnahagslögmálum storkað, látið reyna á efnahagsforsendur sem aðrir hafa ekki þorað að láta reyna á. Virðulegur forseti. Þetta eru ekki orð stjórnarandstöðunnar á þingi, heldur núverandi seðlabankastjóra og svo eins virtasta hagfræðings þjóðarinnar. Almenningur borgar brúsann. Hann býr við hæstu verðtryggingu, hæstu vexti sem þekkjast á Vesturlöndum, hæsta matarverð á byggðu bóli, hátt verð á fasteignamarkaði, hærra lyfjaverð en víðast hvar annars staðar, bensínverð, hátt verð á öllum aðföngum til heimilis og svona mætti áfram telja. Markmið hagstjórnar getur ekki bara verið að halda aftur af verðbólgu. Markmiðið er að búa fólki gott og öruggt líf, búa því stöðugleika þannig að það sé ekki í stöðugri óvissu um kjör sín og aðstæður. 

Virðulegi forseti. Flestum sem með fylgjast ber saman um að íslenskt efnahagslíf sé níðsterkt. Þar til grundvallar liggja einkum þrjár ástæður, í fyrsta lagi hinn mikli sveigjanleiki hagkerfisins sem mjög hefur aukist á undanförnum árum í kjölfar skipulagsbreytinga sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir. Í öðru lagi er gríðarlega sterk staða ríkissjóðs sem hefur stórlega batnað á undanförnum árum þar sem ríkissjóður hefur borgað niður skuldir í stórum stíl og styrkt stöðu sína með ýmsum hætti og í þriðja lagi er það vegna þess að Íslendingar búa við gríðarlegt traust og efnað lífeyrissjóðakerfi. Þetta eru aðalástæðurnar fyrir því að hagkerfi okkar er af flestum talið mjög öflugt. Formaður Samfylkingarinnar er seinheppin, kemur hér upp á sama degi og bankarnir tilkynna um afkomutölur sínar. Þær tölur eru vitnisburður um þann árangur sem efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar hefur skilað og það er vissulega mjög ánægjulegt að bankarnir skili nú svo miklum hagnaði sem að sjálfsögðu mun skila sér í skattgreiðslum til ríkissjóðs í mjög ríkum mæli. Það er enn fremur ánægjulegt að formaður Samfylkingarinnar skuli nú sjá sérstaka ástæðu til að vitna í Davíð Oddsson, fyrrum formann Sjálfstæðisflokksins, þegar kemur að efnahagsmálum. 
             Miklar framkvæmdir í tengslum við álver og virkjanir hafa á undanförnum árum auðvitað leitt til ákveðinnar spennu í hagkerfinu. Það hefur reynt á þanþolið í efnahagslífinu, líka vegna þeirra sviptinga sem orðið hafa á íbúðalánamarkaðnum á undanförnum árum. Ég er hins vegar sannfærður um að við erum komin fyrir vind í þessum efnum og það eru rólegri tímar fram undan. Það er líka rétt sem bent hefur verið á, að skuldir tiltekinna hópa í þjóðfélaginu hafa vissulega aukist en það er ekki hægt að taka þá hlið efnahagsreikningsins eina og sér, það verður líka að huga að því hversu mjög eignir þessara hópa hafa hækkað í verði á undanförnum árum og þá væntanlega með varanlegum hætti. Það er almennt reiknað með því, virðulegi forseti, að sú þensla sem verið hefur sé á undanhaldi og það kemur skýrt fram í nýrri skýrslu fjármálaráðuneytisins um þjóðarbúskapinn. Allir gera ráð fyrir því að verðbólga verði komin niður fyrir eða um það bil ofan í verðbólgumarkmið Seðlabankans um mitt þetta ár og í því felst að sjálfsögðu einnig að það mun draga hratt úr viðskiptahalla og hagvöxtur verður minni á þessu ári en í fyrra. Hann mun síðan taka aftur við sér á árinu 2008 vegna aukins útflutnings. Ég hef aldrei efast um að hagkerfi okkar mundi standa af sér þessa þenslu sem verið hefur og við mundum ná því sem sumir kalla mjúka lendingu, á vondri íslensku. Það er vegna þess að sú efnahagsstefna sem fylgt hefur verið hefur miðað að því að skjóta styrkari stoðum undir hagkerfið sem hefur m.a. birst í því að við höfum breytt alls kyns skipulagi í efnahagsmálum sem hefur aftur á móti styrkt hagkerfið til muna og gert það betur í stakk búið til að mæta tímabundnum sveiflum. Stjórnarandstöðunni verður tíðrætt um hagstjórnarmistök o.fl. af því tagi. Voru það mistök að búa þannig um hnútana að ríkissjóður væri það aflögufær að hann gæti ekki bara stórlega lækkað skatta á öllum almenningi heldur séð af stórkostlega miklum fjármunum til að bæta kjör aldraðra eins og við höfum fjallað um á þessu þingi? Voru það mistök að búa þannig um hnúta að hægt væri að lækka virðisaukaskattinn til þess að lækka matvöruverð eins og koma mun á daginn 1. mars nk.? Voru það mistök að lækka og fella niður eignarskattinn eins og nú hefur verið gert öllum íbúðareigendum á öllum aldri til hagsbóta? Voru það mistök að hækka barnabæturnar um 60% á árunum 2006 og 2007?

Það voru mistök …

Að sjálfsögðu voru það ekki mistök, virðulegi forseti. Afkoma ríkissjóðs hefur aldrei verið betri en hún er nú og það er ástæðan fyrir því að við eigum möguleika á því að ráðast í kjarabætur af þessu tagi, hvort heldur það lýsir sér sem útgjöld fyrir ríkissjóð eða minnkandi tekjur fyrir ríkissjóð vegna skattalækkana. Þessi gjörbreytta staða er bein afleiðing af þeirri efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar að beita sér fyrir öflugri uppbyggingu atvinnulífsins og bættum kjörum heimilanna. Í kjölfarið hafa orðið hér til mörg öflug fyrirtæki, bæði í hefðbundnum atvinnugreinum og ekki síður á margvíslegum hátækni- og þjónustugreinum. Það hefur svo að sjálfsögðu skilað sér í auknum hagvexti og kaupmáttaraukningu hjá heimilunum. Ef það er eitthvert eitt markmið í stjórnmálum almennt séð sem allir ættu að geta sameinast um er það það að beita ríkisvaldinu til þess að auka kaupmátt heimilanna. Það hefur verið gert í mjög ríkum mæli. Ég vildi svo að endingu leiðrétta formann Samfylkingarinnar sem heldur því hér fram blákalt, eins og hún hefur gert áður, að ríkissjóður taki til sín 42% landsframleiðslunnar. Ég vil biðja hana að vinna betur heimavinnu sína í þessu efni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. frummælanda fyrir að taka hér upp mikilvægt mál, vandamál heimilanna og erfiða stöðu þeirra. Eftir að ég hef hlustað á ræðu hæstv. forsætisráðherra get ég ekki betur heyrt en að hann hafi haldið sömu ræðu og oft áður, líkt og fulltrúar ríkisstjórnarinnar gera, hann hélt fram sem markmiði góðri stöðu ríkissjóðs. Vissulega hefur staða ríkissjóðs batnað. Skuldir hafa verið greiddar niður, en þær hafa líka verið greiddar niður með sölu ríkisfyrirtækja eins og við þekkjum öll. Það er ekki nóg að horfa á stöðu ríkissjóðs. Það verður að horfa á skuldastöðu þjóðarinnar allrar, ríkissjóðs, viðskiptahalla þjóðarinnar, þ.e. viðskiptahalla viðskiptalífsins og heimilanna. Þá er myndin allt önnur en þegar eingöngu er litið á ríkissjóð. Rótin að þeim mikla vanda sem við stöndum frammi fyrir í dag er hulin ríkisstjórn sem heldur fyrir augun og viðurkennir ekki undirliggjandi vanda sem kemur ekki síst niður á heimilunum, liggur í stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar, í þeim þensluhvetjandi áhrifum sem stóriðjustefnan kom af stað og viðheldur. Þegar við horfum til framtíðar sjáum við að ekki mun hægja hér á því þensluástandi sem verið hefur ef ríkisstjórnin ætlar ekki að hætta við og hleypa því ekki af stað að það verði einhverjar væntingar um áframhaldandi stóriðju. Ella mun þetta þensluástand, háir vextir og erfiðleikar heimilanna verða 

Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin lýsti því yfir fyrir fram að þensla yrði í efnahagsmálum á kjörtímabilinu. Þensla vegna stórframkvæmda varð ekki sú sem áætluð hafði verið en viðskiptabankarnir settu af stað meiri þenslu á húsnæðislánamarkaði og vöxtur bankakerfisins og útrásarfyrirtækjanna varð meiri en áætlað var. Hér er ekki um hagstjórnarmistök að ræða. Þetta eru þróunarverkefni sem bera vitni um mikinn þrótt sem á rætur að rekja til stjórnarstefnunnar. Íslenska hagkerfið og íslenska krónan skila hlutverki sínu vel. Íslendingar eiga sjálfir að ákveða tímasetningar og aðgerðir í efnahags- og gjaldeyrismálum, ekki láta hrekjast til undanhalds eða uppgjafar, heldur standa sig í hlutverki sínu sem frjáls þjóð. Ég vara við vanhugsuðum dómsorðum stjórnarandstöðunnar um ástandið í íslenskum efnahagsmálum. Ég vara við því að menn vanmeti mikilvægi orkumála, sterkara banka- og viðskiptalífs fyrir sjálfstæði íslensku þjóðarinnar. Það er ástæða til að vara þjóðina við skilningsleysi forustumanna stjórnarandstöðunnar í þessum efnum. Nú eru bjartar horfur um efnahagsþróunina á þessu ári. Kaupmáttur ráðstöfunartekna heldur áfram að aukast, atvinnuöryggi er tryggt, viðskiptahalli minnkar stórlega og hagvöxtur heldur áfram. Verðbólgan minnkar jafnt og þétt. Jafnframt eru stór skref stigin til umbóta í velferðarkerfum landsmanna og með skattalækkunum hafa verið ákveðnar miklar verðlækkanir á nauðsynjavörum. Þessar horfur staðfesta árangur stjórnarstefnunnar svo ekki verður um villst.

Frú forseti. Síðasta sumar voru gerð alvarleg mistök við stjórn landsins sem bitnar mjög á hag íslenskra heimila. Það var þegar ákveðið var að blása lífi í Framsóknarflokkinn þegar Halldór Ásgrímsson hraktist frá völdum. Þá var farið út í mjög kostnaðarsöm útgjöld sem birtust m.a. í fjárlögum þessa árs og ekki síður í fjáraukalögum hæstv. fjármálaráðherra þar sem hann fór geyst og dældi út mörgum hundruðum milljóna í sitt eigið kjördæmi, maður sem ætti að gæta að því að hemja þensluna. Hann fór í það að auka fjárútlát, eingöngu í prófkjörsbaráttu. Það er sá vandi sem við glímum við. Það var um 7% verðbólga á síðasta ári. En hver var spáin? Hún var 75% lægri. Hér hafa allar áætlanir farið úr böndunum Þetta bitnar mjög á hag íslenskra heimila sem skulda 1.270 milljarða íslenskra króna. Þessi gríðarlegi vaxtakostnaður sem bitnar á heimilunum er eingöngu verk stjórnarflokkanna sem birtast m.a. í yfirdráttarvöxtum sem eru á þriðja tug prósenta. Þetta er veruleiki íslenskra heimila, stjórnarstefnan birtist í vöxtunum og í verðbólgunni. Það eru hinar köldu staðreyndir þessa máls. Til að halda öllu til haga skal þess getið að hæstv. forsætisráðherra fór í sérstakar efnahagsaðgerðir, einhverjar sálrænar efnahagsaðgerðir sem gengu út á það að stöðva aðgerðir hér í nokkrar vikur síðasta sumar. Þær báru þvílíkan árangur að hans mati að það var hætt við allt saman og nú horfumst við í augu 

Frú forseti. Það eru 10 atriði í efnahagsmálum sem eru á ábyrgð ríkisstjórnar Geirs Haardes. Í fyrsta lagi hefur misskipting tekna og eigna orðið ein sú mesta sem þekkist meðal nágrannaþjóðanna. Í öðru lagi neyðast íslenskrar fjölskyldur nú til að borga himinháan verðbólguskatt ríkisstjórnarinnar. Í þriðja lagi hefur skattbyrði allra Íslendinga aukist í tíð þessarar ríkisstjórnar nema þeirra 10% tekjuhæstu. Í fjórða lagi eru tæplega 5.000 íslensk börn skilin eftir í fátækt og þriðji hver eldri borgari er látinn lifa við fátækt. Í fimmta lagi heldur ríkisstjórnin dauðahaldi í ónýtan gjaldmiðil og neitar að horfast í augu við að aðild að ESB þjónar hagsmunum Íslendinga best til lengri tíma. Í sjötta lagi borgar íslenskur almenningur eitt hæsta matvælaverð í heimi, eitt hæsta lyfjaverð í heimi, eitt hæsta bensínverð í heimi og eina hæstu vexti í heimi. Aldrei hefur verið eins kostnaðarsamt að eignast húsnæði og núna. Í sjöunda lagi hefur ríkiskassinn 160 milljörðum kr. meira úr að spila á ári en hann hafði árið 1995 þegar þessi ríkisstjórn tók við. Ríkissjóður er því 73% dýrari í rekstri. Almenningur veit að ekki hefur þjónusta ríkisins batnað um 73% á sama tíma. Í áttunda lagi hafa skuldir Íslendinga aldrei verið eins háar. Í níunda lagi hefur hagvöxtur á heilum landsvæðum úti á landi verið neikvæður. Og í tíunda lagi hefur verið fullkomin óstjórn á ríkisfjármálunum. Fjárlögin standast aldrei og hagstjórnarmistökin eru síendurtekin. Frú forseti. Samfylkingin er með stefnu til að bæta úr öllum þessum atriðum. Samfylkingin mun gera Ísland bæði betra og ódýrara. En þessari ríkisstjórn, ríkisstjórn okurs og ójafnaðar, þarf að koma frá. Það er kominn tími til að hófsemd komi í stað græðgi, samhjálp í stað sérhyggju.  
            

Hæstv. forseti. Hv. síðasti ræðumaður, Ágúst Ólafur Ágústsson, sagði frá því að Samfylkingin hefði lausnir á þeim mikla vanda sem hann taldi sig vera að lýsa. Það var leitt að hv. þingmaður hafði ekki tíma til að koma fram með þær lausnir. Þær komu ekki fram í máli hans og raunar ekki í máli hv. málshefjanda Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur heldur. Eins og gerist jafnan í umræðum af þessu tagi tínir stjórnarandstaðan það til sem hún telur úrskeiðis hafa farið en kemur ekki með neinar lausnir. Hins vegar hafa þeir ræðumenn stjórnarandstöðunnar sem eiga eftir að taka til máls tækifæri til að koma með þessar lausnir. Þegar maður hlustar á ræður eins og þá sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir flutti hér áðan - hún hafði þau atriði eftir öðrum mönnum, hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra Davíð Oddssyni og Jónasi Haralz hagfræðingi. Hún vitnaði raunar ekki í hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra, Jón Baldvin Hannibalsson, sem líka er hagfræðingur - það sem hún tíndi til voru þrjú atriði, skulum við segja. Það sem úrskeiðis hefði farið væru Kárahnjúkavirkjun, hækkun íbúðalána og skattalækkanir. Ég velti fyrir mér, þegar ég hlustaði á þá hana, hvernig Samfylkingin hefði brugðist við í þessum atriðum. Var Samfylkingin á móti skattalækkununum? Liggur það fyrir? Eða er það ný stefna? Var Samfylkingin á móti breytingunum á húsnæðislánakerfinu? Hefur það komið fram? Var Samfylkingin á móti Kárahnjúkavirkjun? Hefur það komið fram? Ég velti fyrir mér þegar stjórnmálamenn flytja mál sitt með þessum hætti hvort þeir séu trúverðugir. Eru þeir trúverðugir þegar þeir tala um stöðugleika í þessu sambandi? Þegar þeir tala um pólitískan stöðugleika þegar allt er í uppnámi 

Hæstv. forseti. Hæstv. forsætisráðherra sagði að nú mundi ríkisstjórnin sigla fyrir hægum vindi, en getur ríkisstjórnin siglt fyrir hægum vindi eins og ástandið er í dag? Þanþol efnahagslífsins er spennt til hins ýtrasta og hefur verið undanfarin ár og það er ekkert sem bendir til þess að það sé að slakna á þessari þenslu. Á meðan gefin eru fyrirheit um áframhaldandi stóriðju er alveg nóg að nefna það að vilji sé fyrir hendi, ábyrgðinni vísað yfir til sveitarfélaganna, búið að ganga frá samningum, þetta sé allt á leiðinni og þá heldur þessi þensla áfram. Seðlabankinn, eins og við vitum, getur ekki gert annað en að bregðast við verðbólgunni og þensluáhrifunum með því að hækka stýrivextina, bankarnir hækka sína vexti og halda þeim í samræmi við stýrivextina, vextir bankanna eru ofurvextir, gróði bankanna er ofurgróði og það ætti a.m.k. að vera hægt að létta á verðtryggðum lánum heimilanna til íbúðakaupa með því að lækka þau lán eins og ofurgróði bankanna gefur tilefni til. Hvaða svör hafa stjórnarandstöðuflokkarnir? Svör Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs liggja fyrir. Þau eru búin að gera það frá því í upphafi þings. Við erum með þingsályktunartillögu um aðgerðir til að endurheimta efnahagslegan stöðugleika 

Virðulegi forseti. Enn og aftur hlýðum við á harmakvein hv. stjórnarandstöðu þar sem halda mætti að allt væri að fara á aðra hliðina í efnahagsmálum þjóðarinnar. Svo er ekki. Mikilvægasta verkefni stjórnmálanna á hverjum tíma er öflug efnahagsstjórn og því verkefni hefur verið sinnt vel og þá sérstaklega með öflugri atvinnuuppbyggingu. Núverandi stjórnvöldum hefur tekist að snúa við þeirri þróun sem var hér áður og er staða ríkissjóðs gríðarlega sterk.  Því er þó ekki að neita að heimilin hafa farið nokkru offari í neyslunni en sem betur fer hefur loks hægt á henni. Hreinar skuldir ríkissjóðs voru í árslok 2001 tæpir 169 milljarðar kr. en í lok síðasta árs voru þær rúmir 74 milljarðar. Þetta er gríðarlega góður árangur og skiptir miklu máli, ég tala nú ekki um í svo litlu hagkerfi eins og við höfum hér. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar í sumar og aðhald í stjórn ríkisfjármála hefur leitt til þess að menn eru að ná stöðugleikanum aftur en vitað var að nokkur spenna yrði síðustu ár. Verðbólguspár líta nú betur út og gert er ráð fyrir að verðbólga verði komin í verðbólgumarkmið á síðari hluta ársins. Allt er þetta á réttri leið og væri ekki að gerast nema vegna samhents átaks allra í landinu. Að sjálfsögðu eru það stjórnvöld sem standa í brúnni og sem betur fer hefur áætlunin gengið upp og fram undan er lægri verðbólga sem skiptir öllu máli fyrir heimilin í landinu.

Virðulegur forseti. Ég beindi þeirri spurningu til forsætisráðherra hvernig ríkisstjórnin hygðist takast á við aukna greiðslubyrði heimilanna vegna verðbólgu og hárra vaxta. Það varð ansi fátt um svör hjá hæstv. forsætisráðherra. Hann vísaði til þess að ég væri seinheppin að hefja þessa umræðu í dag þegar verið væri að birta þessar góðu afkomutölur fyrir bankana, það segði okkur hversu sterk staða þjóðarbúsins væri. En það virðist vera sem forsætisráðherra hafi meiri skilning á því þjóðarbúi sem birtist okkur í reikningum bankanna en í reikningum heimilanna því að ég var að tala um hvernig staða mála kemur við fjölskyldurnar og heimilin í landinu. Það er út af fyrir sig rétt að það á ekki bara að horfa á skuldsetninguna heldur líka á eignahliðina en það sem öllu máli skiptir er það að fjölskyldurnar í landinu borga 250 þúsundum kr. meira á ári á árinu 2007 í afborganir og vexti en á síðasta ári, bara vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar, ekki vegna þess að þær hafi bætt við skuldir sínar, heldur bara vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar. Það kemur við budduna hjá fólki og dregur úr góðri afkomu heimilanna þannig að þetta er það sem forsætisráðherra á auðvitað að hafa áhyggjur af. Aðeins um hin vanhugsuðu orð stjórnarandstöðunnar sem hæstv. iðnaðarráðherra vísaði til. Þetta voru ekki vanhugsuð orð stjórnarandstöðunnar sem ég var að vísa til. Þetta voru orð seðlabankastjóra, orð eins helsta hagfræðings þjóðarinnar sem talaði um slysið í efnahagsmálum. Það voru fyrrverandi kollegar formanns Framsóknarflokksins og það þýðir ekki að heimfæra þau bara upp á stjórnarandstöðuna. Það vill bara svo til að við erum sammála um þetta efni. Virðulegur forseti. Eitt sem við verðum að minnast á hér og tengist þessum 250 þús. kr. reikningi sem heimilin fá er vinnutíminn sem þau þurfa að leggja á sig til að vinna fyrir þessu. Íslenskar verkakonur, lægst launaða fólkið í landinu, vinna núna fimm stundum fleiri vinnustundir á viku 

Virðulegi forseti. Stjórnarandstaðan hefur hér uppi mikinn hræðsluáróður um stöðu efnahagsmálanna. Sú mynd sem dregin var upp í ræðu hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar er kannski besta birtingarmyndin á því. Hann lýsir ástandinu eins og að hér sé allt í kaldakoli. En Samfylkingin hefur svör við öllu kom jafnframt fram í ræðu þingmannsins. Samfylkingin er með svör við þessu öllu saman. Ja, heyr á endemi, virðulegi forseti. Staðan er auðvitað sú að á undanförnum árum hefur tekist samfellt að bæta lífskjörin í þessu landi. Þetta vita allir menn. Þetta vita allir sem eru að hlusta á þingmenn Samfylkingarinnar. Allir sem fylgjast með þjóðmálunum gera sér grein fyrir því að hagur landsmanna allra hefur batnað verulega undanfarin ár. Við höfum að undanförnu gengið í gegnum þensluástand. Því mun linna með minnkandi framkvæmdum í sambandi við stóriðju. Þá mun hagkerfið kasta mæðinni, ef svo mætti segja, og síðan fara útflutningsafurðirnar vegna þessara framkvæmda að segja til sín í framleiðslunni og í útflutningnum. Allt það sem Samfylkingin heldur hérna fram er á misskilningi byggt og svo er talað um að Íslendingar haldi dauðahaldi í ónýtan gjaldmiðil, að ríkisstjórnin haldi dauðahaldi í ónýtan gjaldmiðil. Hvað segir fólkið úti í Evrópu sem býr við evruna? Ég bendi hv. þingmönnum Samfylkingarinnar á að lesa sér til um það í Morgunblaðinu. Mikill meiri hluti segir evru hafa slæm áhrif á efnahaginn. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson sagði að ríkissjóður hefði 73% meiri tekjur, hann væri 73% dýrari núna en 1995 og fólkið fengi ekki þjónustu sem væri betri sem því næmi. Hefur þingmaðurinn ekki gert sér grein fyrir því að laun ríkisstarfsmanna hafa hækkað? Er hann á móti því að við höfum bætt kjör ríkisstarfsmanna eins og annarra? Gerir hann sér ekki grein fyrir því að það hafa orðið stórkostlegar umbætur í ýmsum  Virðulegi forseti.  
            

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til lokafjárlaga fyrir árið 2005 sem dreift hefur verið á þskj. 562. Uppbygging frumvarpsins er með sama hætti og verið hefur undanfarin ár og uppgjör og ráðstöfun á stöðu fjárheimilda í árslok byggist í meginatriðum á sömu vinnureglum og áður. Í fylgiskjali II með frumvarpinu er birt yfirlit yfir talnagrundvöll frumvarpsins. Yfirlitið sýnir uppruna allra fjárheimilda ársins 2005 fyrir ríkissjóð í heild og einstök viðfangsefni, þ.e. fluttar stöður fjárheimilda frá fyrra ári, fjárveitingar í fjárlögum og fjáraukalögum, millifærðar heimildir innan ársins og loks breytingar á fjárheimildum vegna frávika ríkistekna samkvæmt þessu frumvarpi til lokafjárlaga. Því næst eru fyrrgreind útgjöld samkvæmt ríkisreikningi og að síðustu staða fjárheimilda í árslok, þ.e. mismunur fjárheimilda og reikningsfærðra útgjalda. Heildarfjárheimildir ársins 2005 námu 327,7 milljörðum kr. en útgjöld samkvæmt reikningi voru 308,4 milljarðar og fjárheimildastaða í árslok er því jákvæð um 19,3 milljarða kr. Í frumvarpinu er að vanda lagt til að stöðufjárheimildir í árslok verði annaðhvort felldar niður sbr. 2. gr. frumvarpsins eða fluttar til næsta árs sbr. fylgiskjal I. Í 1. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á fjárheimildum stofnana og verkefna vegna frávika á ríkistekjum frá áætlun fjár- og fjáraukalaga samanber nánari skiptingu í sundurliðun 1. Nánar tiltekið er leitað eftir heimild Alþingis til breytinga á fjárheimildum með ráðstöfun markaðra skatttekna og annarra ríkistekna stofnana, ýmist í samræmi við það hverjar tekjurnar urðu samkvæmt ríkisreikningi eða hver metin fjárþörf reyndist vera við skil ríkissjóðs á mörkuðum tekjum til stofnana. Almennt gildir að útgjaldaheimildir stofnana hækka hafi lögboðnar ríkistekjur til fjármögnunar útgjaldanna verið vanáætlaðar í fjárlögum en lækka hafi tekjurnar verið ofáætlaðar. Ekki eru þó lagðar til breytingar á fjárheimildum stofnana af þessum sökum í þeim tilvikum þegar ekki er beint samband milli útgjaldaþarfar stofnunar og fjármögnunar á þann veg að sveiflur í tekjum hafi beinlínis áhrif á kostnað. Alls er lagt til að fjárheimildir stofnana hækki um tæplega 935 millj. kr. samkvæmt þessu uppgjöri á fjármögnun verkefna með ríkistekjum. Í 2. gr. frumvarpsins er sótt um heimild til að fella niður stöðu fjárheimilda í árslok. Er þar bæði um að ræða ónýttar fjárveitingar sem og gjöld umfram heimildir. Nánari skipting á niðurfelldum stöðum fjárheimilda er sýnd í sundurliðun 2. Í heildina tekið er lagt til að niður falli alls 1.848 milljarðar kr. á rekstrargrunni. Á greiðslugrunni nemur niðurfelling 340,7 milljörðum kr. Þessi munur milli reikningsgrunns og greiðslugrunns stafar að stærstum hluta af því að niður falla stöður á fjárlagaliðum sem ekki hafa áhrif á útgreiðslur, svo sem á liðum lífeyrisskuldbindinga og afskrifaðra skattkrafna. Í samræmi við ákvæði 37. og 45. gr. laga um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, er í fylgiskjali I með frumvarpinu birt yfirlit yfir stöðu fjárheimilda í árslok 2005 sem færast yfir til ársins 2006. Gert er ráð fyrir að í heildina tekið flytjist um 17,4 milljarðar kr. jákvæð fjárheimildastaða yfir til ársins 2006. Ráðstafanir á stöðu fjárheimilda í árslok byggja á viðmiðunarreglum þar sem einkum er litið til þess hvort útgjöld eru bundin, t.d. af lagaákvæðum eða samningum, eða frekar á ábyrgð tiltekins stjórnsýsluaðila. Í sumum tilvikum kann að vera álitamál hvort eðlilegra sé að fella niður stöðu einstakra fjárlagaliða eða flytja til næsta árs og við gerð sérhvers lokafjárlagafrumvarps eru þessi tilvik metin sjálfstætt. Ræðst niðurstaðan m.a. af því hvort talið sé að viðhafa megi stýringu á útgjöldum liðarins þrátt fyrir að tilefni útgjaldanna séu þess eðlis að þau teljist lögbundin. Tilgangur með yfirfærslu á heimildastöðu yfir áramót er einkum sá að hvetja ráðuneyti og stofnanir til aðhalds og styrkari fjármálastjórnar til lengri tíma litið. Leitast er því við að fækka þeim liðum þar sem staða er að jafnaði felld niður í árslok, a.m.k. í þeim tilfellum þar sem mögulegt er talið að gera megi ráðstafanir til að bregðast við frávikum í útgjöldum. Gera verður ráð fyrir að þessi mál séu stöðugt til skoðunar. Með því að flytja afgangsheimildir stofnana yfir áramót hefur horfið sú tilhneiging sem gætti í eldra kerfi að forstöðumenn leituðust við að eyða öllum fjárheimildum fyrir árslok. Áætlanagerð hefur batnað og stjórnendur litið til lengri tíma en eins árs við stefnumörkun sína. Þessi breyting hefur þó ekki verið gallalaus því að svo virðist sem sumar stofnanir hafi velt halla af rekstri sínum yfir áramót ár eftir ár og treyst á það að á endanum verði vandinn það mikill að óhjákvæmilegt verði að taka á honum í fjáraukalögum. Ekkert þarf að vera óeðlilegt við það að halli verði á einu ári í rekstri stofnunar enda sé tekið á honum á næsta fjárhagstímabili en þegar halli safnast upp ár eftir ár ber viðkomandi ráðuneyti og forstöðumanni að taka fast á vandanum. Í árslok höfðu 82 fjárlagaliðir uppsafnaðan halla yfir 4% af fjárheimildum og þar af voru 65 þeirra með uppsafnaðan halla yfir 10% af fjárheimildum. Ljóst er að taka verður þennan vanda föstum tökum og mikilvægt er að forstöðumenn og ráðuneyti grípi til aðgerða strax og ljóst er að rekstur stefnir umfram fjárheimildir. Ef til vill þarf að kveða skýrar á um skyldur forstöðumanna fari rekstur tvö ár í röð umfram heimildir. Við undirbúning fjárlaga þurfa ráðuneytin einnig að búa svo um hnútana að tekið sé á vanda þeirra stofnana sem fara ár eftir ár fram úr fjárveitingum, annaðhvort með endurskipulagningu á rekstri eða breytingum í forgangsröðun fjárveitinga. Ég hef, herra forseti, farið yfir helstu þætti frumvarpsins. Með frumvarpinu eru lagðar fyrir Alþingi niðurstöður úr rekstri ríkissjóðs gagnvart fjárheimildum á árinu 2005 og vísast í því sambandi til greinargerðar í fjáraukalögum og ríkisreikningi um meginatriði í framvindu ríkisfjármálanna og helstu frávik í tekjum og gjöldum. Þá hefur Ríkisendurskoðun einnig lagt fyrir Alþingi skýrslu um endurskoðun ríkisreiknings 2005 og um hana hefur verið fjallað í fjárlaganefnd. Ég tel því ekki ástæðu til að fara yfir einstök atriði í frumvarpinu og legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar Alþingis.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir framlagt frumvarp og greinargerð hans fyrir því hér við upphaf 1. umr. Við munum síðan í framhaldinu fá frumvarp til lokafjárlaga til umfjöllunar í fjárlaganefndinni og fara þar efnislega yfir einstaka liði, en hér við 1. umr. gefst fyrst og fremst tækifæri til að fara lauslega yfir helstu atriði sem að frumvarpinu snúa. Þá er fyrst til að taka að það er full ástæða til að hrósa hæstv. fjármálaráðherra fyrir það á hvaða degi við erum að ræða um lokafjárlög að þessu sinni. Ég hygg að það sé um tveimur mánuðum fyrr en jafnan hefur verið hin síðustu ár, og full ástæða til að þakka það að frumvarpinu sé skilað fyrr um leið og það er auðvitað sannarlega rétt að eftir 45. gr. ber því að koma fram með ríkisreikningi og ætti að réttu lagi að liggja fyrir í upphafi þings, þ.e. í október á fyrra ári þannig að niðurstöður þess liggi fyrir við fjárlagaumræðuna sjálfa, umræðuna um ríkisfjármálin og afgreiðslu þeirra á haustþingi en komi ekki fyrst til umræðu á vorþinginu. Okkur miðar þó í rétta átt og er ástæða til að þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að standa betur að verki að þessu leyti en verið hefur um leið og við hvetjum hann auðvitað til að standa skil á þessu fyrr en verið hefur. Meðal annarra atriða sem vert er að fjalla nokkuð um er kannski fyrst og fremst sá þáttur sem Ríkisendurskoðun hefur ár eftir ár gagnrýnt harðlega og við í stjórnarandstöðunni ítrekað vakið athygli á, þær miklu heimildir sem fluttar eru á milli ára en koma ekki til afgreiðslu í fjárlögunum sjálfum. Við sjáum í þessum fjárlögum að liðlega 27,9 milljarðar eru fluttir í ónýttum fjárheimildum á milli ára og 8,7 milljarðar af útgjöldum umfram heimildir. Það þýðir auðvitað að verulega stór hluti af fjárreiðum ríkisins er ákveðinn með millifærslum þessum en ekki í fjárlagagerðinni sjálfri og þeim ákvörðunum sem þar eru teknar. Eins og Ríkisendurskoðun hefur margítrekað bent á ýtir þetta verklag undir lausatök í ríkisfjármálunum, það skortir aðhald og aga í þeim og þær kröfur til áætlanagerðarinnar að hún og fjárheimildirnar haldi. Það er því miður allt of algengt og hefur verið hin síðustu ár að fjárlagaliðir séu langt utan heimilda. Hæstv. fjármálaráðherra bendir sjálfur á að 82 fjárlagaliðir af, að ég hygg, liðlega 400 liðum eru meira en 4% út fyrir heimildir. 65 liðir eru í meira en 10% fráviki og því miður eru margir tugir þessara liða þannig ár eftir ár. Það er engum blöðum um það að fletta að slíkt verklag liðist ekki á hinum almenna markaði. Úr því að hann ber á góma væri auðvitað heldur ekki upp á það boðið að menn væru að ræða fjármál þarsíðasta árs, þ.e. ársins 2005, á fundum sínum árið 2007. Ég held að í hvoru tveggja þessu, þ.e. aðhaldinu með framkvæmd fjárlaganna í flutningi fjárheimilda á milli ára og því hversu hratt hingað koma inn bæði frumvörp til fjáraukalaga og eins lokafjárlögin, þurfi ríkið enn að taka sig verulega á til þess að það megi heita að hér sé styrk og góð fjármálastjórn í fjárreiðum ríkisins. Einmitt það er okkur öllum svo geipilega mikilvægt því að við vitum að hagur landsins og efnahagur bæði atvinnulífsins og heimilanna hvílir í ríkum mæli á því hvernig hér er á haldið. Þess er skemmst að minnast að nýverið var lánshæfi okkar lækkað af alþjóðlegum matsfyrirtækjum með sérstakri tilvísun til ríkisfjármálanna og þess hvernig á þeim hefur verið haldið. Því miður eru þau þannig farin að bitna á atvinnulífinu í landinu. Það á að vera mönnum hvatning til að auka aðhald og aga á allri framkvæmd fjárlaga enda algerlega óviðunandi að 65 liðir fari meira en 10% út fyrir heimildir sínar. Hæstv. fjármálaráðherra vísar til þess sem vel getur verið tilefni til að skoða, þ.e. hvort setja eigi reglur sem lúta að forstöðumönnum sem fari fram úr tvö ár í röð en ég er hræddur um, virðulegi forseti, að hér sé ekki við forstöðumennina eina að sakast. Það vill þannig til að þeim eru ekki aðeins lagðar fjárheimildir á herðar, þeim eru líka lögð á herðar lögbundin verkefni af hinu háa Alþingi. Það er jafnmikilvægt að þeir fari eftir þeim fjárheimildum sem þeim eru fengnar og eins hitt að ráðuneyti þeirra geri viðunandi og eðlilegar áætlanir um það hver kostnaður verði við framkvæmd þeirra lögbundnu verkefna sem stofnanirnar eiga að framfylgja. Þetta á kannski ekki síst við um stofnanir í heilbrigðiskerfinu sem eiga ekki alltaf hægt um vik með að stýra eftirspurn eftir þjónustu sinni, ef eftirspurn er rétta orðið til að nota um heilbrigðisþjónustu, virðulegur forseti. Það er líka ástæða til að spyrja sig hvort heimilt sé í 1. gr. í frumvarpi til lokafjárlaga að ráðstafa mörkuðum tekjustofnum í lokafjárlögum einum 935 millj. kr. svo sem þar er gert. Fjárreiðulögin gera ráð fyrir því að fjárheimildirnar sjálfar séu veittar í fjárlögum og fjáraukalögum en ekki lokafjárlögunum. Þau eru fyrst og fremst staðfesting á ríkisreikningi en það eru atriði sem vert er að fjárlaganefndin fari betur yfir í umfjöllun sinni. Ég ítreka bara þakkir mínar til hæstv. fjármálaráðherra og við munum síðan að lokinni umfjöllun í fjárlaganefnd taka efnisumræðu um lokafjárlögin við 2. umr.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða lokafjárlög ársins 2005. Mér finnst ástæða til að rifja upp að það eru ekki nema örfá ár síðan þetta var í þeim ólestri að frumvarpið var ekki lagt fram fyrr en löngu seinna, það voru mörg ár sem biðu og hér hefur sannarlega orðið mjög mikil framför. Það er þakkarvert að við skulum vera komin í það far að geta afgreitt þetta svona fljótt. Þetta er nauðsynlegt og vonandi til eftirbreytni. Um þá tækni sem þetta fjallar um fyrst og fremst, það er spurning um hvernig við færum og hvernig við gerum þetta, má ýmislegt segja eins og fram kom hjá síðasta ræðumanni, hv. þm. Helga Hjörvar. Ég hef t.d. oft haft á orði hvort ekki væri ástæða til þess í heild að hætta við markaða tekjustofna, þeir væru bara til að gera þetta allt of flókið og rugla menn í ríminu. Ég hef oft komið með þá hugmynd og get haldið því áfram. Það væri heilbrigðara að vera ekkert með þetta. Það er samt ástæða til þess þegar við komum með fjárlög í þingið að minnast þess að fjárlögin fyrir árið 2005 eru þau fjárlög sem hafa skilað ríkissjóði mestum nettóafgangi í sögu þessa lands. Ég vil gera það aðeins að umræðuefni af því að það kom fram í vetur að lánsfjárhæfi ríkissjóðs hefur lækkað og menn kenndu því um, þessir tæknimenn sem stóðu að því, að það væru fjárlög ríkisins. Ég hef miklar efasemdir um slíkar fullyrðingar. Það kom fram þá að í meðförum þingsins í fyrra hefði t.d. fjárlagafrumvarpið hækkað, en hvað hækkaði það mikið? Það hækkaði um 1 prómill af landsframleiðslunni. Ég ætla að segja, virðulegur forseti, að það er ekki til í dæminu að nokkrir félagsfræðingar eða hagfræðingar muni nokkurn tíma ráða yfir þeim mælitækjum að geta mælt hvaða áhrif 1 prómill af landsframleiðslu hefur á afkomu ríkissjóðs. Þetta er bara hrein vitleysa, getur ekki verið. Það er ástæða til að segja það hér enn og aftur að afkoma hins íslenska ríkissjóðs er mjög til fyrirmyndar og betri en flestra annarra ríkja í Evrópu, kannski Noregur og Sviss séu þar á sama báti. Það er furðulegt að heyra það alltaf aftur og aftur gagnvart þeirri þenslu sem var hér á síðasta ári - sem er nú horfin, það hefur verið verðbólgulaust land núna í eina fimm mánuði, menn gleyma því, það er 0% verðbólga síðustu fimm mánuði, menn eru alltaf að horfa í baksýnisspegil í staðinn fyrir að líta fram, hér er engin þensla, hér er jafnvægi. Það er ástæða til að spyrja sig: Er það rétt sem menn hafa sagt hér hvað eftir annað og hver að taka upp eftir öðrum, að Seðlabankinn sé einn á vaktinni gagnvart verðþenslunni? Ríkissjóður gerir þar ekkert, segja menn. En ríkissjóður hefur skilað meiri afgangi á undanförnum árum en nokkurn tíma áður hefur þekkst í sögunni. Hins vegar er ástæða til þess, virðulegi forseti, að horfa til þess hver útlánaþenslan hefur verið hjá íslenskum bönkum. Hún er ótrúleg og ég ætla sannarlega að segja frá því rétt einu sinni að þar hefur verið farið fram með miklum glannaskap. Útlánaaukning til fyrirtækja og heimilanna frá 2003 er talin vera um 1.400 milljarðar. Þetta eru gríðarlegar upphæðir og líka ástæða til að spyrja að því enn einu sinni sem ég hef oft gert áður: Hvernig má það vera, þetta mikla innstreymi peninga til Íslands? Hvernig stendur á því að nú streyma inn svo miklir peningar? Er það vegna þess að menn hafa staðið vaktina með því að hækka hér endalaust vexti? Eða getur það verið sem margir hafa haldið fram, og ég kasta þeirri spurningu enn þá einu sinni fram, að það sé hugsanlegt að einmitt þessar miklu vaxtahækkanir virki öfugt, þetta sé gróðrarstía fyrir þá sem vilja vera í spekúlasjón, þeirra sem eru að reyna og sannarlega ná árangri með því að veðja á vaxtamismuninn? Virðulegi forseti. Hér á landi núna erum við í mjög góðri stöðu. Ríkissjóður hefur aldrei staðið betur, íslenska samfélagið hefur aldrei staðið betur og mér finnst ástæða til að fagna því. Nettóskuldir íslenskra heimila eru taldar einhverjar þær lægstu í Vestur-Evrópu svo að ég komi því að í þessari umræðu, einhverjar þær lægstu. Íslendingar eru líklega miðað við höfðatölu ríkasta þjóðin í heiminum Við erum með eignir í lífeyrissjóðunum upp á 1.200 milljarða, þar af 500 milljarða sem við ávöxtum erlendis með gríðarlega góðum árangri. Það er ástæða til að vekja athygli á þeirri umræðu sem núna er í gangi í fjölmiðlum Íslands um reikningsuppgjör, hið alþjóðlega reikningsuppgjör sem ég efast ekki um að sé rétt, sem tekur ekki tillit til ávaxtanna af fjárfestingum lífeyrissjóðanna. Því hefur verið haldið fram að ef það væri gert væri viðskiptahallinn á Íslandi á síðasta ári 100 milljörðum minni en reiknað er. Ef þetta er rétt er ástæða til að horfast í augu við það að Ísland er í dag, á árinu 2007, kannski með viðskipti við útlönd sem eru mjög nálægt því að vera núll, viðskiptahallinn sé enginn. Ég velti þessu upp, virðulegi forseti, það er ástæða til að vekja athygli á þessari umræðu. Við höfum ástæðu til þess um leið og við fögnum því að við erum að fara yfir þetta frumvarp núna svona snemma, við munum taka til efnislegrar meðferðar í meðförum fjárlaganefndar þá tækni sem þarna er um að ræða. Það er sannarlega ástæða til að tala þar um það og fara í gegnum það og við skulum þá fara yfir það aftur í seinni umræðunni. Það er mikið fagnaðarefni að svo skuli vera komið að við skulum vera að ræða þessi fjárlög núna og það er janúarmánuður enn þá. 
            

Virðulegi forseti. Það er alltaf gaman þegar hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson kemur í ræðustól og talar um efnahagsmál og ríkisreikning, fjárlög, skuldastöðu heimilanna o. fl. Ég hef aðeins eina spurningu til hv. þingmanns af því að hann minntist á Seðlabankann. Er hv. þingmaður sáttur við það ferli sem hefur verið hjá Seðlabankanum og allar þær stýrivaxtahækkanir sem dunið hafa yfir íslenska þjóð undanfarna mánuði?

Virðulegi forseti. Þó að það sé óskylt þessu máli þá er sjálfsagt að svara spurningu hv. þingmanns. Síðastliðið sumar komu Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins sér saman um að breyta samningum og hækka launin og töldu það vera rétt spor til að búa til nýjar væntingar um að við værum að fara út úr verðþenslunni. Ríkisstjórn Íslands studdi þær aðgerðir heils hugar. Seðlabanki Íslands var á móti þeim aðgerðum og taldi þar rangar. Ég hef ekki farið leynt með það, hvorki í ræðu né riti, að ég tel þær hækkanir á vöxtum sem Seðlabankinn hefur staðið fyrir síðan, sem eru þrjár ef ég man rétt, hafi verið mjög vanhugsaðar og rangar.

Virðulegi forseti. Getur hv. þingmaður upplýst þingheim um það hver er aðalseðlabankastjóri Íslands í dag?

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fjarskipti, nr. 81/2003. Megintilgangurinn með frumvarpinu er að auka öryggi í fjarskiptum, auka neytendavernd og að styrkja ákvæði laganna er fjalla um vernd persónuupplýsinga og friðhelgi einkalífs. Frumvarpið er að hluta byggt á starfi starfshóps sem ég skipaði vorið 2005 til að fjalla um öryggi í fjarskiptum. Hópnum var falið að vinna tillögur um öryggi fjarskipta í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar um upplýsingasamfélagið, Auðlindir í allra þágu, og að hafa til hliðsjónar markmið fjarskiptaáætlunar. Markmið starfsins var að einfalda stjórnsýslu og efla öryggi við notkun upplýsinga- og fjarskiptatækni, sem og þjónustu við borgarana. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á hugtakinu fjarskiptaþjónusta. Í núgildandi lögum er hugtakið skilgreint nokkuð rúmt en í framkvæmd hefur verið lögð nokkuð þrengri merking í hugtakið en orðalag þess gefur beinlínis tilefni til. Í framkvæmd hefur internetsþjónusta þannig ekki verið álitin falla undir hugtakið fjarskiptaþjónusta. Sú framkvæmd er hins vegar ekki í fullu samræmi við rammatilskipun Evrópusambandsins um fjarskipti en þar er gert ráð fyrir að tölvupóstsþjónusta og netaðgangur falli undir gildissvið tilskipunarinnar. Því eru lagðar til breytingar á skilgreiningu á hugtakinu fjarskiptaþjónusta þannig að tekinn er af allur vafi um að tölvupóstsþjónusta og netaðgangur teljist jafnframt til fjarskiptaþjónustu. Í frumvarpinu eru jafnframt lagðar til breytingar sem eiga að stuðla að aukinni neytendavernd. Í fyrsta lagi er lagt til að Póst- og fjarskiptastofnun verði heimilað að setja reglur um vernd, virkni og gæði IP-fjarskiptaþjónustu en með slíkum reglum er stuðlað að bættri þjónustu í upplýsingasamfélaginu og neytendum m.a. gert auðveldara að meta gæði netþjónustunnar og gera verðsamanburð. Í öðru lagi er lagt til að tekið verði upp ákvæði sem kveður á um sex mánaða hámarksbinditíma sem heimilt verður að semja um í samningi milli fjarskiptafyrirtækis og áskrifenda. Tilgangur þess er að liðka fyrir samkeppni og auka neytendavernd. Í þriðja lagi er kveðið á um rétt áskrifenda talsímaþjónustu til að fá reikninga fyrir fjarskiptanotkun sína sundurliðaða breytt til samræmis við túlkun Evrópudómstólsins í þeim rétti. Í því felst að kveðið er á um það með skýrum hætti að áskrifendur eigi rétt á að fá sundurliðaðan lista allra símtala svo þeir geti sannprófað hvort símreikningur þeirra sé í samræmi við raunverulega notkun. Þá er í frumvarpinu lagt til að fjarskiptafyrirtækjum verði gert skylt að miðla staðsetningarupplýsingum til félaga og stofnana sem annast neyðarþjónustu en í núgildandi lögum er þeim það einungis heimilt. Ljóst er að staðsetning á uppruna neyðarsímtala er afar brýn forsenda fyrir skilvirkni og viðbragðsfljótri neyðarþjónustu. Því hefur verið í fjarskiptalögum undanþáguheimild fyrir fjarskiptafyrirtæki til að miðla staðsetningarupplýsingum til félaga og stofnana sem annast neyðarþjónustu. Fjarskiptafyrirtæki sem veita hefðbundna símaþjónustu í fasta- og farsímanetum miðla þessum upplýsingum í dag til Neyðarlínunnar á grundvelli samkomulags við hana. Í ljósi reynslunnar af því hversu mikilvægar upplýsingarnar hafa reynst Neyðarlínunni þykir hins vegar rétt að gera þeim það skylt. Í frumvarpinu eru einnig lagðar til breytingar á ákvæði um óumbeðin fjarskipti. Þar er lagt til að ákvæði laganna er fjalla um óumbeðin fjarskipti taki ótvírætt til farsíma og einnig til smáskilaboða við beina markaðssetningu þegar markpóstur er sendur með smáskilaboðum. Þá er lögð til breyting þess efnis að áskrifandi eigi rétt á að vita hvaðan þær upplýsingar koma sem liggja úthringingum til grundvallar. Að undanförnu hefur borið á því að rafræn skilaboð, svo sem SMS, hafi verið notuð til að kynna vörur og þjónustu. Víða erlendis hefur þessi aðferð við markaðssetningu verið talsvert mikið notuð. Því má búast við að þessi aðferð verði í vaxandi mæli notuð til þess að koma á framfæri auglýsingum við neytendur hér á landi. Þá eru í frumvarpinu lagðar til breytingar á ákvæði fjarskiptalaga er fjallar um öryggi og þagnarskyldu en rétt þykir að setja ítarlegar reglur um þær kröfur sem eðlilega verður að gera til öryggis fjarskipta. Í fyrsta lagi er kveðið á um með ótvíræðum hætti að fjarskiptafyrirtæki skuli verja upplýsingar sem fara um fjarskiptanet þeirra gegn því að þær glatist, skemmist eða breytist fyrir slysni eða óviðkomandi fái aðgang að þeim. Í öðru lagi er gerð sú krafa að fjarskiptafyrirtæki skjalfesti skipulag upplýsingaöryggis með því að setja sér öryggisstefnu, gera áhættumat og ákveða öryggisráðstafanir á grundvelli þess. Í þessu sambandi skal Póst- og fjarskiptastofnun setja reglur þar sem mælt er fyrir um þær kröfur sem gerðar eru til skipulags upplýsingaöryggis. Í þriðja lagi er kveðið á um að fjarskiptafyrirtæki skuli gera sérstakar ráðstafanir til að tryggja samfelldan og órofinn rekstur almennra fjarskiptaneta. Hér er um að ræða mjög mikilvægan þátt í fjarskiptaþjónustu sem lýtur í senn að gæðum þjónustunnar og öryggi fjarskipta. Í þessu sambandi er einnig gert ráð fyrir að Póst- og fjarskiptastofnun setji reglur um virkni almennra fjarskiptaneta. Í fjórða lagi er kveðið á um bann við hlustun, upptöku, geymslu eða hlerun fjarskipta með öðrum hætti. Í gildandi ákvæði 47. gr. fjarskiptalaga er ekki að finna slíka bannreglu með nægilega skýrum hætti og því þykir rétt að taka af allan vafa þar að lútandi og lögfesta bannregluna með berum orðum. Í fimmta lagi er lagt bann við notkun búnaðar sem komið er fyrir í endabúnaði notenda til að fá aðgang að upplýsingum, safna földum upplýsingum eða fylgjast með athöfnum hans nema í lögmætum tilgangi og með vitund hlutaðeigandi notanda. Hæstv. forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Hæstv. samgönguráðherra hefur mælt fyrir frumvarpi um breytingu á lögum um fjarskipti, nr. 81/2003. Það fyrsta sem kemur upp í hugann er spurningin af hverju við þurfum að breyta lögum um fjarskipti frá árinu 2003 svo snemma, fjórum árum síðar, en það er auðvitað eðlilegt og tímanna tákn um þann mikla hraða sem er í fjarskiptum, fjarskiptaþjónustu og öðru slíku. Þetta eru lög sem við megum reikna með að þurfa að taka oft til endurskoðunar á hinu háa Alþingi, bæta við og fella úr eftir aðstæðum og það er í sjálfu sér mjög jákvætt að slíkt sé gert. Það er því ekki vegna þess að lögin sem hér er verið að leggja til að breyta hafi verið slæm, alls ekki. Það má ekki skilja orð mín þannig. Eins og fram kom hjá hæstv. samgönguráðherra er megintilgangurinn með frumvarpinu að auka öryggi í fjarskiptum, auka neytendavernd og að styrkja ákvæði laganna sem fjalla um vernd persónuupplýsinga og friðhelgi einkalífsins. Þetta eru fjögur atriði sem vonandi allir á hinu háa Alþingi geta tekið undir þó svo að stundum kastist í kekki og stundum verði uppi ágreiningur um hversu langt skuli ganga á persónuverndina í sambandi við fjarskipti. Kemur þá upp í hugann frumvarp eða lög sem rædd voru fyrir einu eða tveimur árum síðan um hversu langt lögregla geti gengið til að ná í IP-tölur og annað slíkt og um dómsuppkvaðningu og annað. Þetta eru auðvitað hlutir sem eru oft á dálítið gráu svæði og þarf að fjalla um. Þetta eru hlutir sem stundum skarast óþægilega. Stundum ganga menn e.t.v. svolítið inn á persónuverndina sem er þá gert til þess í rauninni að auka, ef svo má að orði komast, persónuvernd í leiðinni gegn alls konar glæpum og slíku. Þarna er því vandratað. Virðulegi forseti. Þar sem ég sit í samgöngunefnd og frumvarpinu er vísað þangað munum við fjalla um það þar eins og við gerðum með fjarskiptalögin á sínum tíma. Þar verður farið yfir málið á sama hátt og við höfum gert í samgöngunefnd hingað til, kallað eftir umsögnum og öðru. Ég vona að í þessu frumvarpi séu ekkert annað en góðar breytingar miðað við þær tæknibreytingar sem hafa átt sér stað og allt að því tæknibylting. Það er margt athyglisvert í frumvarpinu eins og t.d. það sem kemur fram í 7. gr. þar sem festa á í lög að hægt verði að fá upplýsingar um staðsetningu á uppruna neyðarsímtala eins og þarna er kveðið á um. Það er auðvitað mjög mikilvægt og verður til mikilla hagsbóta fyrir alla notendur og almenning. Við höfum dæmi um að það hafi skilað sér vel. Við höfum líka dæmi um það að staðsetningar á símum hafi jafnvel orðið til þess að upplýsa glæpi. Það hefur að sjálfsögðu verið gert eftir dómsuppkvaðningu um að fylgjast megi með því. Hérna er kveðið á um staðsetningu á uppruna neyðarsímtala og hvernig það er gert og bundið í lög en hingað til hefur það verið gert með samningi á milli aðila eins og hér hefur komið fram. Einnig er fjallað töluvert mikið um það slæma við alla þá byltingu og nýjungar sem hafa orðið, sama hvort það er tölvupóstur, SMS- eða MMS-skilaboð, þ.e. þegar hlaðið er á notendur því sem stundum er kallað ruslpóstur og ruslskilaboð. Þótt vafalaust séu margir tilbúnir til að fá skilaboð í gemsana sína, fá SMS-skilaboð með auglýsingum og öðru slíku, eru aðrir sem ekki eru hrifnir af slíku og til þess er einfaldlega merkingin í símaskrá, sama hvort hún er í pappírsformi eða rafrænu formi, að menn virði merkingarnar og þau skilaboð sem þar koma fram um að fólk vilji ekki láta hlaða á sig alls konar skilaboðum, sama hvort þau eru í tölvupósti eða rafrænum skilaboðum. Virðulegi forseti. Ég held að ekki þurfi að orðlengja þetta meira við 1. umr. Eins og fram hefur komið fer málið til samgöngunefndar og ég er viss um að það verður tekið fljótt og vel fyrir og rætt þar. Ég vona, án þess að ég sé búinn að kemba í gegnum allt málið, að þetta sé gott frumvarp sem verði, eins og megintilgangurinn segir til um, til að auka öryggi í fjarskiptum, auka neytendavernd og styrkja ákvæði laganna sem fjalla um vernd persónuupplýsinga og friðhelgi einkalífsins.

Virðulegi forseti. Ég ætla að grípa boltann þar sem hv. þm. Kristján Möller sleppti honum. Ég vonast einnig til að þetta frumvarp færi málin til betri vegar. Vissulega má laga ýmislegt í fjarskiptunum, að ég tali ekki um mismunandi aðgang landsmanna að þeim en það umræðuefni verður að bíða betri tíma. Það er sorglegt dæmi sem bæði skólar, heimili og atvinnurekendur mega sætta sig við enn um stund. Ég er ekki viss um að ég hafi tekið rétt eftir en held þó að hæstv. samgönguráðherra hafi sagt að Póst- og fjarskiptastofnun skyldi setja reglur varðandi ráðstafanir til að stuðla að bættri vernd, virkni og gæðum IP-fjarskiptaþjónustu sem fjallað er um í 6. gr. Hafi hæstv. ráðherra ekki verið að tala um þá grein þá ætla ég að láta í ljós þá skoðun mína að ástæða sé til að kveða skýrt á um að Póst- og fjarskiptastofnun skuli setja reglur um slíkar ráðstafanir. Það sem upp er talið í 6. gr. og fellur undir þetta ákvæði eru mjög mikilvægt atriði. Ég held að ég hafi tekið rétt eftir að það sé það sem ráðherra talaði um. Ég er almennt þeirrar skoðunar að orða eigi lög þannig að allur almenningur geti skilið þau án aðstoðar sérfræðinga. Ég tel ekki að svo sé í þessu tilfelli. Mig rennir í grun hvað átt er við í 9. gr. en þrátt fyrir að ég lesi skýringarnar með greininni get ég ekki verið viss um hvað átt er við, t.d. með hlítingu við tiltekna staðla. Ég reikna með að átt sé við að ljóst eigi að vera hversu nákvæmlega eigi að fara eftir eða nálgast einhverja staðla. En það er ekki skýrt í lagatextanum þannig að venjuleg manneskja sem er ekki sérstaklega inni í tölvumáli skilji það. Ég er alveg viss um að hægt væri að gera þetta betur. Þjónustan við almenning er stöðugt að aukast og stöðugt að verða mikilvægari. Jafnframt verður mikilvægara að almenningur skilji rétt sinn og geti leitað sér upplýsinga um hann í lagabókstaf og reglugerðum. Ég tel að skýra þurfi þetta betur í textanum eða lagagreininni sjálfri. Mér finnst dálítið furðulegt orðalag í c-lið 2. málsgreinar, þar sem talað er um raunlæga vernd almennra fjarskiptaneta. Ég efast ekki um að tölvumenn skilji þetta og sérfræðingar en ég er ekki viss um hvað við er átt. Þetta verður rætt í samgöngunefnd. Ég vona að sérfræðingar ráðuneytisins komi með tillögur að breytingum, þ.e. á orðalagi sem við í nefndinni ráðum ekki við sjálf þar sem við erum ekki tölvusérfræðingar. Við munum örugglega geta sammælst um að Póst- og fjarskiptastofnun skuli setja ráðstafanir til að stuðla að bættri vernd virkni og gæðum IP-fjarskiptaþjóustu en í 6. gr. er aðeins talað um heimild til að setja reglur.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir undirtektir við frumvarpið. Ég vildi koma örlítið inn á það sem hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir velti fyrir sér varðandi 6. gr. frumvarpsins um gæði þjónustu. Breytingin sem þar er gert ráð fyrir á 41. gr. gildandi laga er sú að fjarskiptafyrirtæki skuli viðhafa ráðstafanir til að stuðla að bættri vernd, virkni og gæðum IP-fjarskiptaþjónustu. Póst- og fjarskiptastofnun er heimilt að setja reglur um slíkar ráðstafanir þar um o.s.frv. Ég vísa til þess sem kemur fram í lagatextanum. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni þannig að það er mikilvægt að stofnunin setji skýrar og ákveðnar reglur um þetta og þess vegna er hert á þessu ákvæði í gildandi lögum. Á þessum harðsnúna samkeppnismarkaði, sem fjarskiptamarkaðurinn er orðinn, þarf að halda fyrirtækjunum við efnið. Um þau þurfa að gilda skýr ákvæði í lögum. Þess vegna er skerpt á því sem fyrir er í lögunum. Varðandi nýyrðin í textanum sem hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir vakti athygli á, eins og segir í 47. gr. um öryggi, þagnarskyldu og fleira, þar sem talað er um hlítingu við tiltekna staðla. Þarna er hið yndislega orðafar í íslensku sem reynt er að fella að tækniorðum. Í þessu tilviki snýst það um að viðkomandi skuli hlíta tilteknum stöðlum. Ég held að það væri fróðlegt fyrir samgöngunefnd að fá gagnorða og góða íslenskufræðinga til að líta á þetta. Tækniorðasafnið er orðið býsna gott hjá okkur en allt sem snýr að regluverkinu þarf hins vegar að skiljast. Þess vegna er mikilvægt að nefndin fari yfir þetta og fái góðar skýringar á þessu. En fyrir mér er þetta skiljanlegt enda eru fjarskiptalögin búin að fara nokkrar hringferðir í gegnum þingið. Ég hef þurft að leggja töluvert mikið á mig til að kynna mér allan þann texta og ég held að hann sé allur að batna. Virðulegi forseti. Ég held að fleira hafi ekki komið fram í ræðum hv. þingmanna. Ég þakka fyrir undirtektir þeirra og vænti þess að samgöngunefnd fari vandlega yfir málið. Það er mikilvægt fyrir okkur, í ljósi umræðunnar upp á síðkastið, um netið og aðgang að því og það sem flæðir um netið, að tryggja öryggið á þeim vettvangi.

Herra forseti. Einmitt vegna þess að tölvu- og tæknimálið er flókið þá tel ég að færa eigi það yfir á skiljanlega íslensku öllum almenningi, í því sem heitir skýringartexti með lögunum. Það tel ég ekki að hafi verið gert nægilega vel í því tilfelli sem ég tilgreindi áðan. En mér heyrðist hæstv. ráðherra ekki endilega vera á því að kveða þyrfti á um það í 6. gr. að Póst- og fjarskiptastofnun skyldi setja reglur um ráðstafanir sem fjarskiptafyrirtækin eiga að viðhafa heldur verði það sett í þeirra hendur hvernig reglurnar skuli vera, a.m.k. í fyrstu atrennu. Hæstv. ráðherra talaði um að þetta væri harðsnúinn markaður. Einmitt þess vegna tel ég að Póst- og fjarskiptastofnun eigi að setja reglur. Ég tel ekki nóg að hafa í lögunum heimildarákvæði til að vernda neytandann. Á þessum harðsnúna markaði tíðkast mikil gylliboð sem neytandanum er ekki auðvelt að sjá í gegnum. Mér finnst að Póst- og fjarskiptastofnun eigi að sjá til þess að fyrirtækin hlíti reglum sem geri hinum almenna neytanda, sem hefur ekki sérstaka innsýn í tæknimálið, auðvelt að átta sig á hvað er verið að selja viðkomandi.

Virðulegur forseti. Eins og fram kom í ræðu minni þá fer ekki á milli mála að samkvæmt frumvarpinu segir í 6. gr.: „Fjarskiptafyrirtæki skulu viðhafa ráðstafanir til að stuðla að bættri vernd, virkni og gæðum IP-fjarskiptaþjónustu.“ Fjarskiptafyrirtækjum er enginn afsláttur gefinn af því í lagatextanum. Síðan er Póst- og fjarskiptastofnun heimilt að setja reglur um slíkar ráðstafanir þar sem nánar yrði mælt fyrir um það sem greint er frá í stafliðum a–g, sem ég ætla ekki að lesa upp. En áherslan er alveg skýr hvað varðar breytingarnar sem við gerum núna, að fjarskiptafyrirtækin skulu gera ráðstafanir. Það er aðalatriði málsins. Það er síðan sett í vald Póst- og fjarskiptastofnunar sem hefur eftirlit með þessum markaði hvernig og hvort skerpa skuli þær reglur sem hér um ræðir. En af minni hálfu fer ekki á milli mála að við ætlumst til þess að fjarskiptafyrirtækin standi sig.

Frú forseti. Málið er einmitt að það er sett í hendur fjarskiptafyrirtækjanna í fyrstu atrennu að meta það hvað sé nægileg vernd, virkni og gæði IP-þjónustunnar fyrir viðskiptavininn. Mín skoðun er hins vegar að Póst- og fjarskiptastofnun eigi strax að gera mat á því hversu góð verndin, virknin og gæðin eigi að vera, einmitt vegna þess hversu flókið málið er. Það verður því ekki jafnauðvelt að gera leiðréttingar þegar fram í sækir, hvorki fyrir fyrirtæki né einstaklinga. Ég hef í höndum dæmi um fjarskiptafyrirtæki sem hefur kvartað til Samkeppnisstofnunar vegna dráttar á afgreiðslu kærumála. Annað kærumálið orðið yfir þúsund daga gamalt. Það segir sig sjálft að ef ekki eru í lögum góð og skýr fyrirmæli til að vernda viðskiptavininn, einstaklinginn, þá er þeim mun meiri hætta á að einhvers staðar sé pottur brotinn. Hjá Póst- og fjarskiptastofnun starfa sérfræðingar sem eiga að vinna fyrir almenning. Þeir eiga að starfa fyrir almenning frá fyrstu hendi, ekki einungis vera í einhverjum eftirlitsmálum heldur setja reglurnar frá upphafi.

Virðulegi forseti. Þetta mál er þarft og nauðsynlegt auðvitað að skýrar, ákveðnar og afmarkaðar reglur séu bæði fyrir símafyrirtækin til að starfa eftir og ekki síður fyrir viðskiptavinina svo að þeir geti verið í góðri trú um að sú þjónusta sem keypt er sé veitt og þar sé öryggi sem viðheldur persónuvernd og því sem eðlilegt er. Hér segir: „Bann við að komið sé fyrir hugbúnaði í endabúnaði notanda án samþykkis þeirra. Notendur almennrar tal- og farsímaþjónustu sem liðar í markaðssetningu virði bannmerkt símanúmer í símaskrám.“ Og fleiri atriði eru þarna tekin. Ég get líka tekið undir að það er nauðsynlegt að íslensk tunga sé aðgengileg við lagasetninguna þannig að hinn almenni notandi sem hyggst fletta upp í lagatextanum skilji réttarstöðu sína. Allt er þetta mál í góðum farvegi og verður væntanlega unnið vel og í góðri samvinnu við hv. samgöngunefnd. Ég efa ekki að við munum kalla til okkar fulltrúa hjá Póst- og fjarskiptastofnun og vinna þá enn betur að þessu máli ef nefndarmönnum sýnist sem þarna þurfi að hnykkja á, einkum þar sem lýtur að öryggisþáttum viðskiptavina símafyrirtækjanna.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til nýrra vegalaga. Það var samið af nefnd sem skipuð var af samgönguráðherra þann 17. janúar 2006 í því skyni að endurskoða vegalögin, nr. 45/1994, og skila niðurstöðum í formi frumvarps til nýrra vegalaga. Aðdragandi að þessari endurskoðun vegalaganna er nokkuð lengri, frá árinu 2003 þegar samgönguráðherra skipaði vinnuhóp til að fara yfir gildandi vegalög. Í áfangaskýrslu vinnuhópsins sem skilaði í nóvember 2003 er lagt til að heildarendurskoðun vegalaga fari fram frekar en breytingar á einstökum ákvæðum þeirra. Í skýrslunni eru rakin ýmis sjónarmið um þá þætti sem taka mætti til skoðunar við endurskoðun laganna. Við samningu frumvarpsins sem hér er kynnt var horft til þeirrar áfangaskýrslu. Í nefndinni sem skipuð var til að endurskoða vegalögin áttu sæti 11 nefndarmenn víðs vegar að úr þjóðfélaginu. Má þar nefna alþingismenn, bæjarfulltrúa, fulltrúa Vegagerðarinnar, Umferðarstofu, Sambands íslenskra sveitarfélaga og Samtaka atvinnulífsins. Einnig störfuðu með nefndinni starfsmenn Vegagerðarinnar og samgönguráðuneytisins. Niðurstaða þessa nefndarstarfs var tillaga að frumvarpi til nýrra vegalaga sem nefndin skilaði með bréfi til mín þann 11. október 2006. Við samningu frumvarpsins hafði nefndin hliðsjón af áðurnefndri áfangaskýrslu og var lögð áhersla á að skoða stjórnskipulag og verkaskiptingu með hliðsjón af kröfum um aðskilnað stjórnsýslu og þjónustu. Nefndin skoðaði einnig uppbyggingu laganna með það fyrir augum að hafa meiri aðskilnað milli ákvæða um Vegagerðina og ákvæða um veghaldið. Einnig skoðaði nefndin flokkun vega, skipulagsmál og samskipti Vegagerðar og sveitarfélaga. Við endurskoðun frumvarpsins var sérstaklega litið til umferðaröryggismála og aukinna krafna á því sviði sem og umhverfismála, svo sem hljóðvistar í þéttbýli með hliðsjón af kostnaðar- og verkaskiptingu milli Vegagerðarinnar og sveitarfélaganna. Í frumvarpi því sem nefndin lagði til er m.a. nýr flokkur vega, sveitarfélagavegir, sem tekur yfir alla vegi sem samkvæmt gildandi lögum eru safnvegir auk hluta þeirra vega sem kallast tengivegir. Lagði nefndin til tilflutning á veghaldi þessara vega til sveitarfélaga. Samhliða var lagt til að sveitarfélögin fengju úthlutað fé af mörkuðum tekjustofnum þeirra til vegagerðar og að gerð yrði grein fyrir heildarfjárveitingu þeirra í vegáætlun. Var jafnframt gert ráð fyrir að þetta ætti sér hæfilegan aðdraganda og því kveðið á um það í bráðabirgðaákvæði samkvæmt tillögunum að þetta ákvæði taki ekki gildi fyrr en árið 2009 og að yfirfærslan gæti tekið allt að tvö ár frá þeim tíma eða allt til ársins 2011. Ekki náðist hins vegar samstaða innan nefndarinnar um þetta atriði frumvarpsins og skiluðu þrír nefndarmenn séráliti þar sem fram kom að þeir teldu ótímabært að færa verkefni á sviði vegamála frá ríki til sveitarfélaga þar sem það mál væri enn órætt á vettvangi sveitarfélaganna. Í sérálitinu er tekið fram að ekki sé lagst gegn þessari hugmynd en til að svo megi verða þurfi að kynna málið betur fyrir sveitarstjórnarmönnum, einnig verði fjármögnun að liggja ljósari fyrir og vera betur tryggð en frumvarpið gerir ráð fyrir. Eftir að nefndin hafði skilað áliti sínu fór fram áframhaldandi vinna við frumvarpsdrögin hjá starfsmönnum samgönguráðuneytis og Vegagerðarinnar og voru m.a. athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins unnar á þeim vettvangi. Vegna framangreinds sérálits þriggja nefndarmanna var ákveðið að hverfa frá tillögunni um tilfærslu veghalds til sveitarfélaganna. Ég taldi ekki skynsamlegt að ganga gegn sjónarmiðum fulltrúa sveitarfélaganna og féll þess vegna frá þeim hugmyndum sem uppi voru. Í staðinn er lagt til að Vegagerðinni sé heimilt að fela sveitarstjórn veghald ákveðinna vega innan sveitarfélagsins, svokallaðra héraðsvega, sem er einn undirflokkur þjóðvega, ef þess væri óskað af hálfu sveitarstjórna á viðkomandi stað. Er jafnframt lagt til að eigi slíkur tilflutningur veghalds sér stað renni fjárveitingar sem ætlaðar eru til þessara vega óskertar til sveitarfélagsins sem tekur að sér veghaldið. Með þessu var verið að koma til móts við þau sveitarfélög sem óska eftir því að taka að sér veghald innan sveitarfélagamarkanna. Eftir að frumvarpið var kynnt í ríkisstjórn voru gerðar tvær breytingar á því vegna athugasemda frá umhverfisráðuneytinu. Um er að ræða breytingar á 2. mgr. 7. gr., en þar er fjallað um heimild Vegagerðarinnar til að gera vegaskrá yfir aðra vegi en þjóðvegi. Breytingin á ákvæðinu felst í því að svokallaðir vegir og vegslóðar breytist í vegi í náttúru Íslands. Einnig var gerð breyting á 41. gr., um að við lagningu og viðhald vega skuli þess gætt að valda ekki meiri áhrifum á umhverfi og samfélagi en nauðsynlegt er. Að ábendingu umhverfisráðuneytisins var tekin út tilvísun til samfélagsins þar sem tilvísun til umhverfis taki jafnframt til samfélagsins í heild en að öðru leyti er ákvæðið óbreytt. Greinargerð með frumvarpinu var jafnframt breytt til samræmis við þær ábendingar sem komu frá umhverfisráðuneytinu. Að auki voru gerðar tvær breytingar vegna ábendinga úr landbúnaðarráðuneyti. Snýr önnur þeirra að ákvæði um bann við lausagöngu búfjár en í frumvarpstillögunni var bannið útvíkkað til þjóðvega. Í gildandi lögum nær það til stofnvega og tengivega sem eru flokkaðir innan þjóðvega. Var þá horfið frá þeirri útvíkkun þannig að það er áfram látið ná eingöngu til þessara tveggja vegflokka. Hin breytingin varðar eignarnámsheimildina þar sem í frumvarpsdrögunum hafði verið horfið frá því að ráðherra gæti heimilað eignarnám vegna hvers konar einkavega og stíga eins og heimilt er samkvæmt gildandi lögum. Nauðsynlegt var talið að hafa slíka heimild áfram í lögunum og var henni því bætt við vegna eignarnámsheimildar í 37. gr. frumvarpsins. Greinargerð með frumvarpinu var einnig breytt til samræmis við þessar breytingar. Ég tel ástæðu til að geta þessa vegna þess að hér er um mikilsverð atriði að ræða. Í frumvarpinu, eins og það er hér lagt fram, er að finna ýmis nýmæli og eru þau helstu eftirfarandi: Í fyrsta lagi er lagt til það nýmæli að kveða sérstaklega á um hlutverk Vegagerðarinnar. Í gildandi vegalögum segir að Vegagerðin sé veghaldari þjóðvega. Að öðru leyti er hlutverk stofnunarinnar ekki skilgreint sérstaklega, heldur er það að finna í einstökum ákvæðum á víð og dreif í löggjöfinni. Hjá vegalaganefndinni kom til skoðunar hvort ástæða væri til að gera breytingar á skipan laga um Vegagerðina og hlutverk hennar. Kom þar tvennt til greina, annars vegar að sett yrðu sérstök lög um stofnunina og hlutverk hennar eða kveða á um þetta í vegalögum. Nefndin ákvað að taka síðari kostinn og er því hér í frumvarpinu lagt til það nýmæli að kveðið er á um hlutverk Vegagerðarinnar í sérstöku ákvæði 5. gr. Það er þó ekki um tæmandi talningu að ræða, heldur eru einungis helstu verkefni stofnunarinnar tilgreind og gert ráð fyrir að nánar megi útfæra þau með reglugerð. Með þessu er ekki verið að leggja til neinar róttækar breytingar á hlutverki Vegagerðarinnar eins og það er nú. Hlutverk hennar verður áfram framkvæmd vegamála og veghald, aðstoð við mótun stefnu stjórnvalda í samgöngumálum, umsjón og eftirlit með útboðum almenningssamgangna sem njóta ríkisstyrkja og framkvæmd er varða leyfisskylda starfsemi sem Vegagerðinni er falin lögum samkvæmt. Þær breytingar sem verða á hlutverki stofnunarinnar endurspeglast fyrst og fremst í ákvæðum frumvarpsins almennt þar sem mikil áhersla er lögð á umferðaröryggissjónarmið og er Vegagerðinni falið ákveðið hlutverk er það varðar enda heyra umhverfisöryggismál undir samgönguráðuneytið. Þá er rétt að nefna það nýmæli að Vegagerðinni er fengin heimild til að taka þátt í stofnun félags sem tekur að sér að sinna verkefnum sem stofnuninni eru falin. Þetta er í takt við þá þróun að verkefni opinberra stofnana eru að flytjast í æ ríkara mæli í hendur þriðja aðila og því rétt að þessi heimild sé fyrir hendi alveg skýr og klár. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar er varða flokkun vega. Þær breytingar sem lagðar eru til miða að því að flokkun vega sé skýrari og heildstæðari en í gildandi lögum og er megináherslan lögð á samfellt vegakerfi alls landsins. Meðal helstu breytinga er lagt til að vegakerfi landsins skiptist í fjóra meginflokka, þjóðvegi, sveitarfélagavegi, einkavegi og almenna stíga. Þjóðvegum er síðan skipt upp í fjóra undirflokka, stofnvegi, tengivegi, héraðsvegi og landsvegi. Almennir stígar skiptast í reiðstíga annars vegar og hjólreiða- og göngustíga hins vegar. Þessar breytingar eiga að gera flokkun vega skýrari og heildstæðari en er í gildandi lögum. Er megináherslan á samfellt vegakerfi landsins og verður með þessu til samfellt flokkað vegakerfi sem nær til allra þéttbýlisstaða og byggðra bóla utan þéttbýlis auk þeirra flugvalla og hafna sem eru mikilvægar fyrir flutninga- og ferðaþjónustu. Meðal helstu nýmæla annarra er nýr vegflokkur sem kallast sveitarfélagavegir og nýr undirflokkur þjóðvega sem eru héraðsvegirnir. Sveitarfélagavegir eru vegir í þéttbýli sem eru í umsjón sveitarfélaga og kallast samkvæmt gildandi lögum almennir vegir. Auk þess munu teljast til þess vegflokks nokkrir vegir sem í dag eru stofn- eða tengivegir. Héraðsvegir eru þjóðvegir og teljast til þeirra vegir sem samkvæmt gildandi lögum eru hluti af tengivegum en auk þess er heimilt að fella þar undir vegi að stórum sumarbústaðahverfum. Það er nýmæli. Þá er lagt til það nýmæli varðandi einkavegi að kveðið er á um eignarhald þeirra og er gert ráð fyrir að slíkir vegir geti einnig verið í eigu opinberra aðila. Einnig er það nýmæli að skýrar er kveðið á um stöðu almennra stíga og að þeir séu hluti af vegakerfi landsins. Til almennra stíga teljast göngu-, hjólreiða- og reiðstígar sem ætlaðir eru til almennrar umferðar en tilgangur þess er m.a. að stuðla að auknu öryggi óvarinnar umferðar. Í þriðja lagi eru gerðar breytingar er varða veghald vega. Er þar fyrst að nefna að ákvæðum um veghald er skipað í sérstakan kafla um veghald en svo er ekki í gildandi lögum. Þykir skýrara að hafa á einum stað ákvæði þar sem skýrt er kveðið á um veghaldið sjálft, skyldur veghaldara og með hvaða hætti haft sé eftirlit með veghaldi og úrræði ef út af er brugðið. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar sem skýra eiga ábyrgð og forræði á veghaldi. Sú meginregla gildir áfram að veghald er í höndum þess sem telst eigandi eða umsjónaraðili vegar. Er skýrt kveðið á um hver er veghaldari viðkomandi vegflokks og þá meginskyldu hans að bera ábyrgð á veghaldinu en ekkert sambærilegt ákvæði er í gildandi lögum. Í samræmi við áherslur frumvarpsins um öryggi umferðar og að umferð eigi greiða og góða leið er lagt til að veghaldara beri að gæta umferðaröryggis- og umhverfissjónarmiða eins og mögulegt er við veghaldið. Jafnframt er áréttað að taka skuli tillit til náttúru og minjaverndar veghaldsins og er það í samræmi við kröfur tímans um verndun náttúrunnar. Gildir þetta um alla veghaldara en hver það er ræðst af flokkun vega. Þannig hefur Vegagerðin veghald þjóðvega, sveitarfélögin veghald sveitarfélagavega og eigendur einkavega veghald þeirra. Áfram er gert ráð fyrir að vegamálastjóri hafi heimild til að framselja veghald einstakra kafla þjóðvega til þriðja aðila og honum er þar með heimilt að gera samninga um einkaframkvæmd - og vil ég sérstaklega árétta það - tiltekinna vegamannvirkja eins og nánar er ákveðið í samgönguáætlun. Sérstaklega er kveðið á um heimild vegamálastjóra til að fela sveitarstjórn að taka að sér veghald allra héraðsvega innan síns sveitarfélags og er með því verið að koma til móts við þau sveitarfélög sem hafa óskað eftir að hafa forræði á slíku eins og fyrr var getið um. Í kafla frumvarpsins um veghaldið er einnig kveðið á um eftirlit með veghaldi annarra vega en þjóðvega sem kostaðir eru af fé ríkisins og ætlaðir eru almenningi til frjálsrar umferðar. Vegagerðin hefur fengið það hlutverk enda verður að telja stofnunina best til þess fallna þar sem hún hefur með höndum veghald allra þjóðvega landsins. Hér er rétt að benda á það nýmæli að kveðið er á um að eftirlit með veghaldi Vegagerðarinnar sé á vegum sjálfstæðrar deildar innan stofnunarinnar sem heyri beint undir vegamálastjóra. Eftirlit er með því aðskilið frá öðrum þáttum í starfsemi Vegagerðarinnar og er í samræmi við kröfur um innra eftirlit í nútímastjórnsýslu. Í fjórða lagi, virðulegi forseti, er lögð til heimild til gjaldtöku af umferð. Mikilvægt nýmæli er að finna í frumvarpinu sem snýr að gjaldtöku af umferð en ekkert slíkt er í gildandi vegalögum. Er lagt til að kveðið verði á um almenna heimild til gjaldtöku af umferð um þjóðvegi þannig að ekki sé þörf á að afla sérstakrar lagaheimildar hverju sinni til einstakra framkvæmda, eins og nú er, eins og var gert vegna Hvalfjarðarganga, samanber lög nr. 45/1990. Það skal tekið fram að hér er ekki verið að setja opna gjaldtökuheimild til handa veghaldara til að ákveða sjálfur að framkvæmd skuli fjármögnuð með gjaldi af umferð. Til að fá heimild til gjaldtöku þarf að gera tillögur um slíkt í samgönguáætlun og fá samþykki Alþingis hverju sinni. Er með þessu gert ráð fyrir að fjallað verði um alla þætti fjármögnunar þjóðvega innan ramma samgönguáætlunar. Sú gjaldtaka sem um er að ræða er annars vegar veggjald, sem er gjald fyrir notkun tiltekins vegar í tiltekinn tíma í tiltekið skipti. Má sem dæmi um það nefna gjaldtöku í Hvalfjarðargöngum. Hins vegar er notkunargjald sem er greitt fyrir notkun, t.d. mælt eftir eknum kílómetrum, tíma dags og vegna stærðar ökutækis. Gjaldtökuheimildir þessar eru sniðnar að meginreglum tilskipunar nr. 1999/62/EB eins og henni hefur verið breytt með tilskipun 2006/38/EB og eiga sömu sjónarmið við um gjaldtökuheimildir. Má þar nefna þá meginreglu að óheimilt er að raska jafnræði þeirra sem nota vegamannvirkin og ekki er heimilt að innheimta samhliða veggjald og notkunargjald af sama vegkaflanum. Í fimmta lagi eru lögð til ýmis nýmæli er varða kostnaðarskiptingu vegna aðgerða til að draga úr áhrifum umferðarhávaða í næsta nágrenni þjóðvega í þéttbýli. Hér er um mikilvægt nýmæli að ræða enda er umferðarhávaði vaxandi vandamál, einkum í þéttbýli á höfuðborgarsvæðinu, og hafa álitaefni risið um það hver beri ábyrgð á aðgerðum sem nauðsynlegar eru til að uppfylla kröfur laga og reglugerða um umferðarhávaða. Í frumvarpinu eru lögð til ýmis nýmæli sem eiga að fara bil beggja og vera nokkurs konar málamiðlun milli mismunandi sjónarmiða um skiptingu kostnaðar við mannvirkjagerð sem er nauðsynleg til að skýla byggð fyrir umferðarhávaða. Er ákvæðum þessum ætlað að stuðla að sátt um skiptingu þess kostnaðar milli Vegagerðarinnar og sveitarfélaga og má í stórum dráttum segja að skiptingin byggi á því hvort nauðsyn hávaðavarna verði rakin til aðgerða við vegi eða skipulag byggðarinnar. Til að skýra þetta nánar má taka sem dæmi að ef nýr vegur er lagður um byggð sem fyrir er má segja að nauðsyn hávaðavarna verði rakin beinlínis til vegarins og því eðlilegt að veghaldarinn kosti þær. Þegar hins vegar er nauðsynlegt að grípa til hávaðavarna vegna byggðar sem skipulögð er að vegi sem fyrir er eða hefur verið ákveðin í skipulagi er eðlilegt að sveitarfélagið sem ber ábyrgð á skipulaginu kosti varnirnar. Má því segja að frumvarpið geri ráð yfir þeirri meginreglu að saman fari ábyrgð á kostnaði og forræði á skipulagi. Eins og áður hefur verið rakið er frumvarp þetta mjög litað af sjónarmiðum um umferðaröryggi og greiða og góða leið umferðar. Því þykir rétt að hafa ákvæði um skiptingu kostnaðar vegna nauðsynlegra aðgerða sem grípa þarf til þegar tryggja þarf umferðaröryggi, sérstaklega vegna fyrirsjáanlegrar aukningar umferðar samhliða skipulagi byggðar og einnig ef umferð eykst umfram það sem áður hefur verið gert ráð fyrir í umferðarspám. Í sjötta lagi er lagt til það nýmæli að heimila að veita fé til almennra stíga af fjárveitingum til vegagerðar. Samkvæmt núgildandi lögum er heimilt að veita fé til reiðstíga af vegáætlun en ekki er gert ráð fyrir fjárveitingum til annars konar stíga. Í frumvarpinu er lagt til að þessi heimild nái einnig til annarra almennra stíga, þ.e. göngu- og hjólreiðastíga sem liggja meðfram þjóðvegum og opnir eru almenningi til frjálsrar umferðar. Þetta er nýmæli og mikil endurbót því að hér er tekið tillit til umferðaröryggis þar sem umferð um stíga fer alls ekki saman við hina miklu umferð bifreiða, sérstaklega á vegunum í kringum Reykjavík. Í sjöunda lagi eru lögð til nýmæli er varða málsmeðferð sem ber að viðhafa við eignarnám. Í frumvarpinu eru ákvæði um eignarnámsheimild Vegagerðarinnar löguð að réttarþróun en ekki eru gerðar neinar efnislegar breytingar á eignarnámsheimildinni sem slíkri. Breytingarnar eru fyrst og fremst þær að kveðið er á um ákveðna málsmeðferð sem Vegagerðinni ber að viðhafa við eignarnám en slík ákvæði skortir í gildandi vegalögum. Þetta er fyrst og fremst til þess að auka réttaröryggi borgaranna sem eignarnám beinist að og stuðla að vönduðum undirbúningi eignarnámsákvarðana og málsmeðferð allri. Eins og í gildandi lögum er Vegagerðinni falin eignarnámsheimild vegna lands undir þjóðvegi en samþykki þess ráðherra sem fer með vegamál þarf fyrir eignarnámi undir einkavegi og almenna stíga. Í áttunda lagi eru lögð til nýmæli er varða skipulag, hönnun, lagningu og viðhald vega og öryggi umferðar. Samráð skipulagsyfirvalda við Vegagerðina og aðkoma stofnunarinnar að skipulagsgerð er mjög mikilvæg en gildandi vegalög kveða ekki sérstaklega á um þetta nema að hafa beri samráð við Vegagerðina við ákvörðun um legu veglína á skipulag. Í frumvarpinu er því lagt til að hlutverk Vegagerðarinnar hvað varðar aðkomu að skipulagi verði skýrt þannig að ekki leiki vafi á hlutverki stofnunarinnar. Er ákvæðum þessum ætlað að stuðla að enn betra samstarfi Vegagerðarinnar og skipulagsyfirvalda við að tryggja greiða og örugga umferð. Kröfur vegna ástands þjóðvegakerfisins og flutningsgetu þess, öryggis umferðar og tillitssemi gagnvart umhverfi hafa farið sífellt vaxandi en ákvæði núgildandi laga eru fáorð um þetta efni. Undanfarna áratugi hafa hins vegar orðið stórstígar framfarir á þjóðvegakerfinu og er óhætt að tala um byltingu í því sambandi. Því er lagt til með frumvarpi þessu að kveða á um með hvaða hætti auknum kröfum til veghaldara verði fundinn lagalegur rammi og er með því stefnt að auknu öryggi vegfarenda og gæðum vegamannvirkjanna. Kveðið er á um þau meginatriði sem taka skuli mið af við lagningu og viðhald vega og gert ráð fyrir að setja megi reglur um lágmarkskröfur til vega sem almenningur á aðgang að og að veghaldari beri ábyrgð á að þær kröfur séu uppfylltar. Einn af mikilvægustu þáttunum í endurskoðun vegalaganna er öryggi umferðar og þarfnast ákvæði gildandi laga um það endurskoðunar í samræmi við þá áherslu sem nú er lögð á mikilvægi aukins umferðaröryggis. Því eru lagðar til breytingar sem stuðla að aukinni áherslu á umferðaröryggismál við framkvæmd vegamála. Má þar sérstaklega nefna heimild til ráðherra um að setja reglur um svokallaða umferðaröryggisstjórnun en í því felst m.a. að gera umferðaröryggismat á öryggisþáttum nýrra vega, umferðaröryggisrýni sem felst í rýni hönnunargagna á mismunandi stigum hönnunar, lagfæring svokallaðra svartbletta í umferðinni og umferðaröryggisúttekt. Mikið af þessu er þegar unnið hjá Vegagerðinni en rétt þykir að þessi skylda komi skýrt fram í lögum, ekki síst vegna almennra krafna um aukið umferðaröryggi. Að lokum er rétt að geta þess að lagt er til það nýmæli að heimila Vegagerðinni að taka þátt í kostnaði við undirgöng fyrir búfé. Það markmið að auka umferðaröryggi er einnig lagt til grundvallar því nýmæli frumvarpsins að kveðið er skýrt á um heimild fyrir Vegagerðina til að taka þátt í kostnaði við gerð undirganga fyrir búfé. Víða háttar svo til að reka þarf búfé yfir vegi þar sem umferð er mikil og umferðarhraði er einnig mikill. Verði frumvarpið að lögum verður Vegagerðinni heimilt að bregðast við með því að taka þátt í kostnaði við gerð undirganga undir viðkomandi vegi í samstarfi við landeigendur hverju sinni. Gerð ganga af þessu tagi hefur verið reynd og má ætla að ágæt reynsla sé af þeim þar sem á hefur reynt til þessa. Ekki er vafi á að auka má öryggi með gerð undirganga undir veg en allnokkur kostnaður getur verið af því og má ætla að frumvarpið geti stuðlað að fjölgun slíkra ganga undir umferðarmestu vegi. Hér hefur stuttlega verið gerð grein fyrir helstu nýmælum frumvarpsins, virðulegur forseti, og breytingum frá gildandi vegalögum. Ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri en legg áherslu á að um mikilvæga löggjöf er að ræða hvað allt veghald varðar þar sem tekið er mið af umferðaröryggi og að umferð eigi greiða og góða leið hvar sem því verður við komið auk þess sem gætt sé að áhrifum á samfélagið í heild. Eru þetta allt sjónarmið sem skipta okkur miklu máli og því mikilvægt að settur verði ákveðinn lagarammi um þetta sem hægt er að vinna eftir. Virðulegur forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Hæstv. forseti. Andsvar mitt snýr eiginlega að því að fá frá hæstv. samgönguráðherra, áður en hér kemur til almennrar umræðu, nánari umfjöllun um e-lið 5. gr. sem fjallar um umsjón með rannsóknum og þróun á sviði vegamála annars vegar, og þá líka með tilliti til 41. gr. VIII. kafla, þar sem segir almennt: „Við lagningu og viðhald vega skal þess gætt að ekki sé valdið meiri áhrifum á umhverfi en nauðsynlegt er til að unnt sé að ná markmiðum vegalagningarinnar á sem hagkvæmastan hátt og þannig að öryggi umferðar verði sem mest.“ Hæstv. forseti. Í nýlegu svari sem ég fékk við fyrirspurn um viðhald á vegum sem lengst af hafa gengið undir nafninu ó-vegirnir, Óshlíð, Ólafsvíkurenni og Ólafsfjarðarmúli, kom fram að viðhald á Óshlíð var náttúrlega allt að tífalt það sem var á hinum vegunum sem lagðir höfðu verið, að vísu kannski ekki alveg nákvæmlega samanburðarhæft tímabil, en þegar tekið er tillit til þess hverju menn voru að reyna að ná með lagfæringum á Óshlíð, með vegkápum, lagfæringu vegarins og öðru slíku, þá er greinilegt að viðhald á þeim vegi keyrir fram úr öllu sem menn gerðu kannski ráð fyrir. Sérstaklega er áberandi að hönnun annarra vega sem leystu þessa ó-vegi af hólmi hefur tekist þannig að viðhald þar er miklu minna. Þess vegna spyr ég og óska eftir nánari umfjöllun frá hæstv. ráðherra hvort ekki 

Virðulegi forseti. Ég held að það fari ekkert á milli mála að rannsóknir á sviði vegagerðar eru mjög mikilvægar. Þess vegna er sérstakt ákvæði um að tilteknum hundraðshluta af útgjöldum til vegamála sé varið til rannsókna og í þessu frumvarpi er verið að auka það. Ég get tekið undir að það er nauðsynlegt. En á hitt er að líta að viðhald einstakra vegkafla segir út af fyrir sig kannski ekkert til um það hvort þurfi að gera meira á þeim tilteknu köflum en verið hefur. Aðalatriðið er að ég tel að þetta frumvarp komi einmitt til móts við þau sjónarmið að við þurfum að auka rannsóknir og þróun og líka eftirlit. Þess vegna er sérstaklega fjallað um vegrýni og skoðun bæði hvað varðar hönnun og að sjálfsögðu framkvæmdir og viðhald og annað er snýr að allri þeirri þjónustu. Ég get því bara tekið undir með hv. þingmanni að við þurfum að leggja mjög mikið í þróunar- og rannsóknakostnað í þessari mannvirkjagerð og ég vænti þess að eiga drjúga stuðningsmenn í þeim efnum í liði Frjálslyndra.

Hæstv. forseti. Já, hæstv. samgönguráðherra getur örugglega treyst því að hann á dygga stuðningsmenn fyrir bættu vegakerfi á landinu í röðum okkar í Frjálslynda flokknum. Það sem mér finnst hins vegar mjög áhugavert í svarinu sem ég vitnaði til er hversu staðreyndirnar tala því máli að lítið viðhald er í jarðgöngum. Má þar bæði horfa á viðhaldskostnaðinn í Hvalfjarðargöngum en það eru þau jarðgöng sem eru mest ekin hér á landi. Viðhaldskostnaðurinn í þeim á tímabilinu frá 1998 til 2005 er 175 milljónir en er hins vegar í Vestfjarðagöngum, á tímabilinu frá 1997 til 2005, 82 milljónir eða 10% af veghaldinu á Óshlíð, að vísu er á lengra tímabili, en þar var verið að reyna að gera þann veg öruggan. Ég vek á þessu athygli og ég veit að hæstv. samgönguráðherra hefur örugglega skoðað þessar tölur líka. Mér finnst sú staða greinilega vera komin upp að Vegagerðin verður að fara að meta það af miklu meiri kostgæfni til framtíðar varðandi vegstæði á Íslandi hvaða leiðir eru valdar með tilliti til þess hver kostnaðurinn verður á lengra tímabili. Ég fæ ekki annað lesið út úr þessu en það sé mjög áhugaverður kostur að nýta sér jarðgöng þar sem því verður við komið þar sem greinilegt virðist vera að sá stöðugi hiti sem er í jarðgöngum, engin úrkoma, enginn saltburður o.s.frv., gerir það að verkum að viðhald á slitlagi virðist vera miklu, miklu minna en á þjóðvegum eða akstursleiðum með sambærilegri umferð sem er ofan jarðar og þarf að mæta breytilegu veðurfari og þar að auki saltburði.

Virðulegi forseti. Nú erum við eiginlega komin út í umræður um samgönguáætlun sem ég bíð spenntur eftir að fá tækifæri til þess að taka þátt í og hafa framsögu um. Varðandi rannsóknaþróun vil ég vekja athygli hv. þingmanns á 23. gr. frumvarpsins sem við erum að fjalla hér um, en í skýringu við þá grein segir, með leyfi forseta: „Í gildandi vegalögum er kveðið á um að a.m.k. einum hundraðshluta af mörkuðum tekjum til vegagerðar skuli varið til rannsókna á sviði vega- og gatnagerðar. Mikilvægi þess að unnið sé að rannsóknum og framþróun á þessu sviði er síst minna nú en var við gildistöku þeirra laga. Er því lagt til að þessi starfsemi verði efld enn frekar“ - þetta er hin pólitíska stefnumótun af minni hálfu - „með því að hækka framlagið í 1,5% af mörkuðum tekjustofnum. Jafnframt er lagt til að felld verði niður bein tilvísun í áður gildandi lög um fjáröflun til vegagerðar.“ Hér getur hv. þingmaður áttað sig á því hver áherslan er af minni hálfu og af hálfu ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna. Áherslan er á að auka rannsóknir og þróun um 50% frá því sem verið hefur á undanförnum árum. Ég tel því að við séum á hárréttri leið og vonandi leiða þær rannsóknir m.a. til þess og sýna fram á að við getum búið til betri vegi. Ég er alveg sannfærður um að allar rannsóknir sýna fram á að við þurfum að velja vegstæði mjög vandlega. En það er ekki alltaf alveg gefið að það eigi að vera jarðgöng. Við getum búið til góða vegi undir berum himni en við þurfum hins vegar að velja skynsamlega kosti.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til vegalaga sem hæstv. samgönguráðherra hefur fylgt úr hlaði sem á að koma í staðinn fyrir vegalög nr. 45/1994. Eins og fram kom í flutningi hæstv. ráðherra var frekar farin sú leið að búa til ný vegalög heldur en lagfæra þau og stagbæta þau sem fyrir eru. Held ég að það sé alveg hárrétt ákvörðun. Mér sýnist, virðulegi forseti, við fyrstu yfirferð á þessu frumvarpi að hér sé verið að vinna gott verk. Mér sýnist líka að það sé meðal annars vegna þess að hæstv. ráðherra hefur beitt sér fyrir því að skipa töluvert stóran hóp manna og kvenna sem fór yfir þessi vegalög og var falið að vinna þá vinnu sem við sjáum hér í þessu frumvarpi. Ég held að þetta sé til mikillar eftirbreytni og mætti gera oftar. Það stytti kannski umræður á Alþingi og við sæjum betri frumvörp fyrir vikið. Ég segi fyrir mitt leyti að ég hef átt þess kost að fylgjast með vinnu þessarar nefndar í gegnum einn hv. alþingismann og félaga minn Einar Má Sigurðarson sem sat í þessum hóp og vann við þetta. Síðan förum við í samgöngunefnd auðvitað yfir frumvarpið. Ég ítreka það sem ég segi að við fyrstu yfirferð sýnist mér hér hafa verið farin tvímælalaust rétt leið til að koma með ný lög enda hefur margt breyst frá 1994 þegar gömlu vegalögin voru sett, eins og til dæmis það að umferðaröryggismál skuli vera komin til samgönguráðuneytis sem auðvitað var líka alveg hárrétt. Þau eiga þar heima. Er í raun og veru furðulegt hvað það var seint sem þau færðust frá dómsmálaráðuneyti til samgönguráðuneytis. Virðulegi forseti. Ég ætla nú við 1. umr. að fara yfir nokkra þætti þessa frumvarps. Það getur vel verið að það blandist eitthvað inn í, eins og hæstv. samgönguráðherra sagði áðan, tilhlökkun við að ræða samgönguáætlun sem að mér skilst verði lögð fram hér vikunni. Ef stjórnarflokkarnir klára málið frá sér nú í vikunni þá verður þetta vonandi lagt fram fljótlega þannig að við komumst sem fyrst í að ræða þessa miklu áætlun. Það hefði verið betra ef samgönguáætlunin hefði verið komin fram fyrr og við hefðum haft meiri og betri tíma til að fara í gegnum hana vegna þess að ég hygg að það verði dálítið skiptar skoðanir um hana og margir munu kalla eftir breytingum á henni eða einhverju nýju inn og öðru slíku, ég tala nú ekki um vegna þess að við erum að gera þetta á kosningavetri. Það verður því mikið farið í gegnum þetta. En það helgast auðvitað líka af því að þörfin er mjög brýn og mikil. Virðulegi forseti. Hér í V. kaflanum er strax fjallað um vegáætlun og fjármögnun vega. Þar er fjallað um það hvernig fjár til vegamála skuli aflað. Þá kemur upp í huga minn svar sem ég fékk við fyrirspurn sem ég lagði fram á Alþingi fyrir tveimur árum síðan um skiptingu á skatttekjum ríkissjóðs af annars vegar umferð og hins vegar bílainnflutningi. Þar kom fram að heildarskatttekjur af bílanotkun og umferð voru 47 eða 48 milljarðar kr. En þá runnu aðeins - og ég segi: aðeins - um 14 milljarðar til Vegagerðarinnar, Vegagerðarinnar allrar, þar með talið reksturs, nýbygginga, viðhalds o.s.frv. Ég hef áður sagt það og segi það enn einu sinni að við þetta er auðvitað ekki hægt að búa. Það vantar miklu meira fé inn í samgönguáætlunina, í vegaáætlun, til þess að koma til móts við hina miklu umferð, breikka vegi, styrkja vegi, gera sums staðar bara kannski í fyrsta skipti nothæfa vegi til ýmissa staða og byggja jarðgöng, breikka brýr o.s.frv. Vegna hinnar miklu fjölgunar bíla undanfarin ár hér á landi er ljóst að framkvæmdir í samgöngumálum og vegamálum hafa ekki haldið í við þessa miklu umferð. Hér á höfuðborgarsvæðinu eru umferðarstíflur, teppur, á mestu annatímum dagsins, á morgnana og kvöldin þegar fólk er að fara til vinnu og frá vinnu. Þar getur verið um óþolandi langar biðraðir og umferðarteppur að ræða. En svo aftur víðast hvar og á mörgum stöðum úti á landi er spurningin hvort menn komist yfir höfuð bara á milli staða. Get ég þá nefnt mitt kjördæmi og hef oft tekið dæmi af norðausturhorni landsins þar sem vegir eru þannig að í raun ættu þeir að tilheyra samgönguminjasafni en ekki nútímavegum sem við viljum hafa árið 2006–2007. Virðulegi forseti. Ég er að endursegja það sem við í Samfylkingunni höfum sagt og hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, formaður Samfylkingarinnar, hefur sagt á fjölmörgum fundum í landsbyggðarkjördæmunum þremur í fundaherferð sinni sem stendur nú yfir. Fyrstu umferð lauk í gærkvöldi á fundi á Egilsstöðum þar sem formaður Samfylkingarinnar boðar og segir frá þeirri stefnu sem Samfylkingin vill hafa fyrir komandi ár, þ.e. að stórauka þurfi fé til vegamála, til vegaframkvæmda, hér á landi og það eigi að fara í sérstakt samgönguátak, töluvert mikið átak. Hún hefur svo sýnt okkur fram á það og lýst hennar sýn og okkar sýn á þetta kerfi, á þessar framkvæmdir til næstu jafnvel átta ára. Ég held að það sé mikilvægt fyrir okkur að horfa það langt fram í tímann vegna þess að stundum eru byggðar upp væntingar á ákveðnum landsvæðum eins og með jarðgöng eða lagfæringar á vegum sem ekki standast. En stundum væri hægt að koma til móts við þarfir íbúanna með tímasettri áætlun sem mundi þá standast og væri hægt að fara eftir. En þá er ég, virðulegi forseti, að vitna til þess að við höfum séð frá hæstv. ríkisstjórn miklar og góðar áætlanir um framkvæmdir í vegamálum og það er svo skrýtið að hæstu fjárveitingarnar áttu sér stað fyrir árin 1999 og 2003. Hvers vegna nefni ég þessi tvö ár, virðulegi forseti? Jú, þetta voru kosningaárin, kosningar til Alþingis.

Þú þarft ekki að vera hissa á því.

Nei. Ég tek eftir því að hv. samgönguráðherra kallar hér fram í segir að ég skuli ekki vera hissa á því. Nei, það er nefnilega þannig að menn þurfa ekki að vera hissa á því. En maður er hissa á því að það hefur ekki verið staðið við þetta.

Um þetta var kosið.

Það var ekki kosið um það, virðulegi forseti, að það skyldu svo vegaframkvæmdir skornar niður um 2 milljarða á hverju ári eftir að búið var að kjósa.  Virðulegi forseti. Nú er ég kominn út í samgönguáætlunina sem kemur vonandi sem fyrst en við erum hér kannski að fá smjörþefinn af því sem þar kemur. Ég er ákaflega ánægður með það og stoltur yfir því sem formaður Samfylkingarinnar hefur verið að segja frá á fundum okkar þar sem hún hefur lagt höfuðáherslu á það að meginþættir í nýrri byggðastefnu, í byggðaátaki séu samgöngumál, menntamál og atvinnumál. Hún hefur útskýrt það á þann hátt sem þar hefur komið fram á fundum og hefur fengið ákaflega jákvæðar og góðar viðtökur hjá öllum þeim fjölda fundarmanna sem mætt hafa á þessa níu fundi sem lokið er. Virðulegi forseti. Nokkur nýmæli eru í þessum vegalögum og ég hika ekki við að halda því fram að í 17. gr. sé kannski merkilegasta nýmælið þar sem opnað er fyrir að hægt sé að fara í vegaframkvæmdir miðað við vegaáætlun í einkaframkvæmd, að það þurfi sem sagt ekki endilega að fara þá leið sem hefur verið farin hingað til í þeirri einkaframkvæmd sem við tölum nú mest um, Hvalfjarðargöngin, þ.e. að menn þurfi að takast á um það hér á Alþingi og semja um það sérlög heldur sé hægt að fara með það í gegnum samgönguáætlun ef menn vilja fara þessa leið. Ég hika ekki við að segja að ég held að þetta nýmæli eigi alveg tvímælalaust rétt á sér í vegalög. Ég er hlynntur því að þessi leið verði skoðuð, þ.e. einkaframkvæmdarleiðin. Ég get kannski komið að því síðar eða í umræðu um samgönguáætlun að þessa leið beri að skoða þó svo að ekki sé hægt að fullyrða að hún sé alltaf hagkvæmasta leiðin og best. Oft og tíðum getur það líka verið gott að sjálfsögðu að gera það fyrir eigið fé ríkissjóðs sem líka hefur miklu betri lánskjör en fyrirtæki. En við höfum hins vegar séð áætlanir þar sem hafa verið sýndir útreikningar um að þetta þurfi ekki endilega að vera miklu dýrara en annað. Nú er rætt um einkaframkvæmd við tvöföldun á Suðurlandsvegi og það er líka í raun rætt um einkaframkvæmd á Vaðlaheiðargöngum. Fyrirtæki fyrir norðan, Greið leið, hefur unnið þar undirbúningsvinnu ákaflega faglega. Það er sem sagt tilbúið eiginlega til ákvarðanatöku. Eitt af því sem við bíðum ákaflega spennt yfir í samgönguáætlun hæstv. ríkisstjórnar er hvað verði um framkvæmdir við Vaðlaheiðargöng eða verður það yfir höfuð sett inn á þann hátt og þetta fyrirtæki og sveitarstjórnarmenn og aðrir fyrir norðan hafa lagt upp með, þ.e. að þetta komi strax í samgönguáætlun og heimild verði veitt til þess að hefja framkvæmdir sem allra fyrst. Það tengist svo öðru máli sem hefur oft verið rætt og verður þá væntanlega líka í samgönguáætlun, þ.e. hvort hægt sé að gera þetta saman á það hagkvæman og góðan hátt að um leið og Vaðlaheiðargöng eru gerð þá sé Akureyrarflugvöllur lengdur. En ég ætla nú ekki að fara frekar út í það, virðulegi forseti, í einstökum þáttum. Í 17. gr. er líka fjallað um möguleika á að taka notkunargjöld í gegnum svokallaða GPS-tækni. Þessu fagna ég alveg sérstaklega sem hér er sett inn vegna þess að ég hef áður á hinu háa Alþingi rætt um þann möguleika að rukka gjöld, áður fyrir þungaskatt, núverandi olíugjald, með GPS-tækni. Ég hef spurt um það og sagt að ég telji alveg fullkomlega koma til greina að GPS-tækni verði til dæmis notuð til þess að taka gjöld af flutningastarfsemi á vegum landsins. Því vil ég hér spyrja hæstv. samgönguráðherra út í það sem hann getur svarað í sinni seinni ræðu, hvort hann telji koma til greina að nota GPS-tæknina, að byrja og þróa og fylgjast með og skoða það að nota þessa tækni við að rukka inn í staðinn fyrir olíugjöld af flutningabílum og koma þannig til móts við þá sem kvarta mikið yfir háum flutningskostnaði. Það má nota þetta á þann hátt sem kemur þá líka inn á vegaviðhald og minnkar slit á vegum, til dæmis ef sett verður inn ákvæði um að flutningabílar geti kannski keyrt með 50 eða 75% afslætti ef keyrt er á næturnar. Ég held að þetta sé hugmynd sem full ástæða er til að skoða ákaflega vel. Þá dreifum við umferðinni betur og það er líka sannað að vegslit er minna þegar vegir eru kaldari. Þess vegna fagna ég því sem hér er hreyft í athugasemdum um greinina, skýringum með greinunum, til dæmis 17. gr., að hægt sé að taka svokallað notkunargjald með GPS-staðsetningartæki. Og það sem ég nefndi hér með flutningabílana gæti komið til móts við þá miklu kröfu að lækka flutningskostnaðinn. Áður hef ég að minnsta kosti einu sinni, kannski tvisvar rætt um það á hinu háa Alþingi og þá skattheimtu sem á sér stað af þessari starfsemi og íþyngir mjög lífi fólks úti á landi og atvinnurekstri úti á landi og er í raun samkeppnishindrun fyrir atvinnurekstur á landsbyggðinni. Virðulegi forseti. Tíminn líður hratt í þessari fyrri ræðu minni. Ég var að ræða um 17. gr., um gjaldtökuheimildina sem þarf að vera inni, hvort sem það er með veggjöldum eða notkunargjöldum, ef út í einkaframkvæmd verður farið. Hér er talað um hina ýmsu vegi og ég vil segja um tengivegina og héraðsvegina að sá vegflokkur hefur fengið langminnst fé af samgönguáætlun undanfarinna ára. Þar þarf að gefa í. Varðandi ferjurnar sem fjallað er um í 22. gr. og eiga að sjálfsögðu heima í samgönguáætlun, þá er rétt að minna á það að þegar ferjurnar fóru til Vegagerðarinnar í samgönguáætlun, áður vegáætlun, fylgdi tekjustofn ekki með. Hann var ekki aukinn í samræmi við kostnaðinn. Hið sama á við auðvitað um flugið sem við höfum líka talað um. Varðandi VI. kaflann þar sem er talað um skipulag og veghelgunarsvæði þá sé ég ekki alveg og hef ekki alveg kynnt mér það hvort þarna sé um mikla breytingu að ræða. Þó er fjallað um að óski sveitarstjórn eftir að önnur leið verði valin en Vegagerðin leggur til að þá megi rukka sveitarfélagið um þann aukna kostnað. Ég hygg að þetta verði nú dæmi sem komi mjög upp þegar verður rætt um framtíðarlegu og hvernig Sundabrautin skuli liggja, hvort hún verður lögð yfir um Sundin með göngum eða á annan hátt. En varðandi skipulag þá langar mig að spyrja hæstv. ráðherra út í það hvort sé hér einhver breyting á þannig að Vegagerðin hafi meira vald og jafnvel dálítið vald fram yfir viðkomandi sveitarfélög um það hvernig vegir skuli liggja að þjóðvegum. Upp í huga mér kemur núna framkvæmd uppi í Borgarnesi varðandi nýbyggingu verslunarhúsnæðis á svæði sem ég kann nú ekki alveg að segja hvað heitir. Ég veit að hæstv. samgönguráðherra kann að nefna það betur. En mér hefur fundist þar vera vegtenging sett inn á þjóðveginn sem er beinlínis stórhættuleg, þ.e. að taka þetta þannig inn á veginn sem raun ber vitni. Þarna eru búin til gatnamót þar sem verið er að koma úr verslun sem er mjög vinsæl og mikið farið í. Mér finnst þarna hafa verið gerð tenging sem geti skapað allt of mikla hættu. Að mig minnir hef ég heyrt einhvern tímann talað um að Vegagerðin ætti ekkert marga möguleika á að fá þessu breytt. Þess vegna spyr ég hæstv. samgönguráðherra hvort hér í þessu frumvarpi sé tekið eitthvað öðruvísi á því máli þannig að Vegagerðin geti komið inn með sérstaklega hugsun um umferðaröryggi. Virðulegi forseti. Ég skil vel að sveitarfélagið Borgarbyggð hafi viljað stuðla að því að þessi verslun kæmi á svæðið og uppbyggingu á þessu svæði og meðal annars hjá Sparisjóði Mýrasýslu. En það er svolítið umhugsunarvert hvernig vegtengingin er þarna við þjóðveginn. Þá er ég kominn yfir í VII. kafla um þá réttarþróun sem hæstv. ráðherra fjallaði um, um eignarnám og bráðabirgðaafnot lands. Ég tek eftir því og ég fagna því líka að þarna sé sett inn í lögin að landeigendur séu skyldugir til að veita Vegagerðinni heimild til að fara um land til undirbúnings og skoðunar á vegstæðum. Ég held að það sé mikilvægt að setja þetta þarna inn. Það eru líka sett þarna inn meðalhófsákvæði um að menn skuli ganga varlega um svæðið sem farið er um. Ég tel að þetta sé ákaflega mikilvægt og kannski mikilvægar nú en oft áður vegna þess að svo virðist vera, virðulegi forseti, að með kaupum ýmissa aðila sem ekki beint kannski búa á jörðum heldur kaupa jarðir, safna jafnvel jörðum eins og sumir gera, þá horfir fólk orðið öðruvísi á þetta en áður fyrr þegar menn fögnuðu því að Vegagerðin kom og lagði góða og fína vegi. Virðulegi forseti. Dæmi er um það frá Norðausturlandi að svona ferli tekur óralangan tíma. Í raun hefur Vegagerðin ekki verið undirbúin undir þann langa tíma og langa kæruferli og allt það sem er hægt að setja upp varðandi þessi atriði. Ég fagna þess vegna að þetta skuli vera sett þarna inn. Ég fagna líka vegna þess að ákvæðið á ekki að vera þannig að hægt sé að ganga að yfir allt hvernig sem Vegagerðin vill. Þarna er svona meðalhófsregla sett fram og vona ég að sátt verði um þann þátt sem þarna er settur inn. Virðulegi forseti. Ég hef ekki getað farið yfir allt frumvarpið eins og ég hefði viljað í ræðutíma mínum sem nú er á enda. Ég segi eingöngu að ég held að hér sé stigið gott skref. Hér er hið besta mál að koma fram. 

Virðulegi forseti. Það er skoðun mín að ásamt menntamálum og endurreisn atvinnulífs víðast hvar á landsbyggðinni séu samgöngumál og þá einkum og sér í lagi vegamálin sá málaflokkur sem skiptir landsmenn alla og sérstaklega íbúa á vissum svæðum landsins mestu máli. Það fer ekki hjá því að manni verði hugsað til íbúa Vestfjarða sérstaklega og norðaustursvæðisins að hluta til þegar vegamál ber á góma því að slíkt ófremdarástand hefur verið og er og verður fyrirsjáanlega enn þá um langa hríð í samgöngumálum á þeim svæðum. Það er hárrétt sem kom fram áðan í máli fyrri ræðumanns að stórlega hefur verið dregið saman í fyrirætluðum samgöngubótum á landinu undanfarin þrjú ár og það hefur sérstaklega komið hart niður á þeim landsvæðum sem ég nefndi áðan, Vestfjörðum ekki síst, þar sem menn eru enn þá að keyra á malarvegum, komast ekki inn á svæðið nema um malarvegi. Fólk er að keyra á stórhættulegum vegum þar sem það getur búist við grjóti ofan á bílana sína hvenær sem er ársins eða snjóflóðum í þannig veðri og vegirnir eru rétt rúmlega einbreiðir. Við ræðum frumvarp til vegalaga og fáum vonandi fljótlega í hendurnar vegáætlun eða samgönguáætlun því að þetta eru hvort tveggja þingmál sem skipta landsmenn höfuðmáli og við þurfum að fá góðan tíma til að ræða þessi mál. Þegar við skoðum vegáætlun er nokkuð ljóst að þetta snertir eiginlega þrjá flokka fyrir utan ríkið, það eru þrír hagsmunaaðilar. Það eru sveitarfélögin, landeigendur og einstaklingar. Ef maður horfir um öxl á samskipti ríkisins og þessara aðila er eiginlega óhjákvæmilegt að komast að þeirri niðurstöðu að það halli alltaf á mótaðila ríkisins í þessum efnum. Við sjáum líka tóninn í bókun fulltrúa sveitarfélaganna í endurskoðunarnefnd sem ráðherra kynnti áðan. Þeir eru að sjálfsögðu fullir tortryggni vegna viðskipta sinna við ríkið og benda á það í bókun sinni, að fyrir utan það að þetta mál er með öllu órætt á vettvangi sveitarfélaganna, þ.e. að færa vegi innan sveitarfélaga í þeirra hendur, þá kemur auðvitað upp viðvörun vegna fjárhagslegra samskipta ríkis og sveitarfélaga sem sveitarfélögin hafa nú ekki góða reynslu af, eins og við vitum sem hér erum og við þingmenn stjórnarandstöðunnar viðurkennum, þó að stjórnarþingmenn viðurkenni það auðvitað seint. Í 17. gr. þessa lagafrumvarps er talað um gjaldtöku. Ekki fer hjá því að manni detti í hug Hvalfjarðargöngin sem ákveðinn hluti landsmanna er látinn borga með ferð sinni um þau og verður aldrei of oft bent á hversu mikil ósanngirni felst í því gagnvart þessum hluta landsmanna og þá sérstaklega þeim sem þurfa vegna búsetu sinnar og vinnu sitt hvorum megin við göngin að eiga oft leið þar um. Eins og við vitum er mikill fjöldi fólks sem býr á Akranesi og í sveitunum þar í kring sem sækir vinnu og skóla til Reykjavíkur og er látinn borga framkvæmdina á þessum göngum. Þetta er vissulega hlutur sem fólk undirgekkst á sínum tíma með vísan í það að það átti um aðra leið að velja þó að sú leið væri í rauninni aðeins teóretísk vegna þess að þó að fólki sé boðið að keyra um Hvalfjörð í staðinn fyrir að borga í göngin þá er það auðvitað ekki valkostur þegar til kastanna kemur. Núna aftur á móti er búið að gera ýmislegt og annað stendur fyrir dyrum þar sem fólk hefur valkosti. Þá er ég að tala um ný jarðgöng fyrir austan þar sem fólk hefur kost á annarri leið en þarf ekki að borga í göngin, Fáskrúðsfjarðargöngin. Einnig stendur fyrir dyrum að byggja 7–8 milljarða kr. göng á Norðurlandi eystra, milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar, en ekki er reiknað með að fólk borgi í göngin. Það er því auðvitað algjörlega óásættanlegt að hæstv. samgönguráðherra skuli enn þá þrjóskast við að koma því réttlætismáli í höfn að landsmenn geti keyrt um göngin án þess að verða að borga í þau, jafnvel stórfé, eins og þeir þurfa að gera sem ekki eru með áskrift. Hver einstök ferð kostar þúsund krónur. Maður getur séð það í hendi sér t.d. hvílík hindrun þetta gjald er fyrir ferðaþjónustu. Ef fólki dytti nú í hug t.d. að sækja ágætt veitingahús á Skaganum þá á það líka kost á veitingahúsi fyrir austan fjall, sem er ágætt, en það munar þegar 2 þús. kr. á matarreikningnum þegar upp er staðið vegna gjaldanna í göngin. Það veitingahús má vera miklu betra á Skaganum til að það verði ofan á. 
             Þetta er, þrátt fyrir að hæstv. ráðherra geri grín að þessu, ekkert gamanmál, þetta er nefnilega háalvarlegt mál, hæstv. ráðherra. En ég á svo sem satt að segja ekki von á að hæstv. ráðherra geri bragarbót á þessu máli fyrir lok starfsferils síns. Hann hefur fengið mjög mörg tækifæri til þess og það er stöðugt verið að minna hann á þörfina á að þetta verði lagfært, einkum og sér í lagi af hv. þm. Jóhanni Ársælssyni, þingmanni Samfylkingarinnar í Norðvesturkjördæmi en hæstv. ráðherra hefur lengst af látið sem málin séu í athugun og við vitum nú hvernig sú athugun hefur farið, hún leiðir ekki til neinnar niðurstöðu. Ég verð að segja, frú forseti, að ég hef ákveðnar áhyggjur af örlögum landeigenda í viðskiptum við ríkið. Í frumvarpinu er kveðið á um bætur og kveðið er á um uppsetningu girðinga meðfram vegum og um eignarnámsrétt o.s.frv. Þetta er allt saman ágætt en þegar maður fer að skoða málin geta komið upp dæmi sem eru mjög óhagstæð fyrir landeigendur þegar til lengri tíma er litið. Ég ætla að nefna dæmi þar sem frekar lítilli bújörð hefur verið skipt í fimm búta af Vegagerð ríkisins. Nú hefur Vegagerðin væntanlega séð til þess að girða hvern og einn bút af meðfram vegunum sem fara þvers og kruss í gegnum þessa jörð en síðan er það bóndans að sjá um viðhald á þeim girðingum öllum. Hann fær væntanlega bætur í eitt skipti fyrir það óhagræði sem af þessu hlýst og hann fær uppsetta girðingu einu sinni en síðan má hann kosta viðhald á þeim girðingum um aldur og ævi. Þó að okkur þéttbýlisbúunum finnist það gott og gilt að gerðir séu nýir og góðir vegir, sem beinastir og stystir og allt það, er afar mikilvægt líka að Vegagerðin gæti að því hvernig hún fer með eignir manna. Skoðun mín er sú að landeigendur hafi oftar en ekki borið skarðan hlut frá borði í viðskiptum sínum við Vegagerðina og það sama er að segja um einstaklinga. Ég veit ekki til þess að eitt einasta dæmi finnist þar sem einstaklingar hafi unnið lögsókn gegn ríkinu því að ef málið hefur verið vafasamt lendir það alltaf endanlega á verktakanum, ef það lendir ekki á einstaklingnum sjálfum. Við erum að tala um ákaflega mikilvægan þátt í lífi landsmanna, þ.e. Vegagerðina. Ég á von á að það verði margir þingmenn sem eigi eftir að lúslesa frumvarpið með tilliti til umbjóðenda sinna og til framtíðar. Eins og ég sagði áðan er þetta eitt það almikilvægasta sem við höfum með höndum á Alþingi, að skipuleggja samgöngubætur og þar er virkilega verk að vinna sem verður að fara í á næstu árum. Ég held reyndar að fleiri og fleiri séu að verða sér þess meðvitaðir, m.a. Samtök verslunar og þjónustu sem hélt málþing fyrr í vetur um forkastanlegt ástand á vegum landsins, en ekkert tillit hefur verið tekið til þess í framkvæmdaáætlunum ríkisins eða fjárveitingum til vegabóta hvernig umferð og þunginn á vegunum hefur aukist þannig að vegfarendur eru orðnir í stórkostlegri lífshættu í umferðinni þegar út á þjóðvegina er komið.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að ræða um þetta mál í heild. Þetta er mikið frumvarp og nefndarmenn munu örugglega fara vel í gegnum það og fá um það umsagnir frá þeim aðilum sem líklegastir eru til þess, sem bæði vilja hafa áhrif á það sem í lögunum verður og hafa kannski mesta hagsmuni af því sem hér er. En það eru auðvitað allir landsmenn sem hafa mikla hagsmuni af vegagerð í landinu og nýta hana og greiða reikninginn. Þá er ég kominn að því sem ég ætlaði að nefna fyrst sem er að það þarf að sinna þeim málum miklu betur en gert hefur verið. Samfylkingin hefur verið með digrar yfirlýsingar um að vilja standa að því að gera stórátak í vegagerð í landinu og það er sannarlega tími til kominn. Það hafa oft verið gefnar slíkar yfirlýsingar af samgönguyfirvöldum á undanförnum árum. En það má segja að það hafi verið regla að slíkar fyrirætlanir hafa síðan skroppið saman þegar hefur farið að líða eitthvað á það kjörtímabil sem þær áttu við. Ég tel að það sé kominn tími til þess að Íslendingar fái nothæft vegakerfi um allt land. Til þess þarf stórátak. Við höfum sem sagt dagað uppi í einhvers konar undarlegri hugsun sem hefur falist í því að horfa aftur í tímann til kerruslóðanna og ónýtra vega og litið á það sem einhver afrek að búa til þá ófullkomnu vegi sem liggja um landið en duga engan veginn fyrir þá umferð sem nú er. Þarna þarf nýja hugsun og meiri kjark en hefur verið sýndur á undanförnum árum. Ég vona sannarlega að Samfylkingin fái tækifæri til þess að sýna hvað hún vill og ætlar sér í þeim efnum. Ég ætla að nefna sérstaklega 17. gr. sem m.a. hv. síðasti ræðumaður, Anna Kristín Gunnarsdóttir, fór vel yfir en ég vil bæta svolítið við. Hér er fjallað um gjaldtöku af umferð. Það er ýmislegt sem menn þurfa að hafa í huga hvað það varðar. Meðal annars er rætt um að taka megi gjöld af jarðgöngum og hér stendur, með leyfi forseta: „Gjaldtöku má ekki haga með þeim hætti að raski jafnræði þeirra sem nota mannvirkin.“ Þetta virðist vísa til þess að það eigi einungis að gilda jafnræði milli þeirra sem nota viðkomandi mannvirki en það eigi ekki að vera neitt jafnræði milli fólksins í landinu. Við höfum ein jarðgöng sem er innheimt gjald fyrir. Það vill svo til að þau eru af einni af þremur aðalleiðum til höfuðborgarinnar. Eins og það kosti nú ekki eitthvað að byggja upp vegi á hinum tveimur aðalleiðunum. Hvers vegna skyldu þeir sem koma norðan eða vestan og ætla norður eða vestur, eiga að borga fyrir aðganginn að höfuðborginni eða því að fara frá henni en ekki þeir sem fara á Reykjanes eða austur fyrir fjall? Ég vil spyrja hæstv. samgönguráðherra, sem eftir mikla umræður um Sundabraut á fyrri hluta þessa kjörtímabils, féll frá því að það ætti að innheimta veggjald af Sundabrautinni og skipti yfir í skuggagjöldin, hvað hann segir um yfirlýsingu Spalar, sem rekur Hvalfjarðargöngin, um að hann ætli að nota lækkun á virðisaukaskattinum til að safna upp í næstu framkvæmd í Hvalfjarðargöngunum. Það er auðvitað ótækt að menn skuli ætla þennan veg til slíks. Hæstv. ráðherra hefur ítrekað verið spurður eftir þessu máli á undanförnum árum og loksins þegar lækkun virðisaukaskattsins komst til framkvæmda þá héldu allir að það mundi verða til þess að lækka verð í göngin. En nú liggur fyrir þessi yfirlýsing Spalar um að safna þeim fjármunum upp í nýja framkvæmd vegna stækkunar Hvalfjarðarganga. Ég spyr þess vegna hæstv. ráðherra: Er hann búinn að skipta um skoðun? Var það ekki þannig að hæstv. ráðherra ætlaði að beita sér fyrir því að slíkar aðferðir yrðu ekki notaðar? Ég tel ástæðu til þess að fá skýr svör um þetta efni. Þetta snýst nefnilega ekki einungis um að það að fólk sem býr á þessu svæði þurfi að borga fyrir að fá að fara þessa leið. Gjöld sem koma niður með svona mismunandi hætti eins og þessi gjöld, hafa áhrif á byggðina, á þróun byggðar. Það skyldi nú ekki vera, að það að á undanförnum árum hefur fjölgað miklu meira, hefur orðið miklu meiri þróun í byggð fyrir austan fjall en uppi í Borgarfirði, hafi haft eitthvað með það að gera að það er dýrara að ferðast hérna á milli? Það skyldi nú ekki vera. Því hvar eiga menn eiginlega leita skýringanna á því að þróun byggðar hefur orðið miklu hraðari og miklu meiri fólksfjölgun fyrir austan fjall en uppi í Borgarfirði? Uppi í Borgarfirði eru tveir háskólar sem hafa verið að springa út og uppi í Hvalfirði, á sama svæði, eru stærstu fyrirtæki sem rekin eru í nágrenni höfuðborgarinnar, járnblendiverksmiðjan og álverið. Samt sem áður fjölgar fólkinu miklu hraðar á Suðurlandi. Hvernig stendur á því? Ég held að það sé dálítil ástæða til þess að skoða þetta í samhengi við þróun byggðar. Hvers vegna gengur svona vel á Suðurlandi? Hvers vegna fjölgar fólkinu svona hratt þar? Ég held að það geti hafi veruleg áhrif að fólk skuli þurfa að borga fyrir að fara í gegnum Hvalfjarðargöngin. Það eru ekki bara þeir sem búa á þessu svæði sem greiða þetta. Þetta er líka skattur á Vestfirðinga og Norðlendinga og aðra þá sem þurfa að fara vestur eða norður til Akureyrar. Það er líka annað atriði sem ég vil benda nefndarmönnum sérstaklega á að skoða. Hér segir: „Óheimilt er að leggja á samtímis veggjald og notkunargjald fyrir notkun tiltekins mannvirkis.“ Þetta væri nú fínt ef þetta stæði bara eitt og sér. En það er annað sem stendur fyrir aftan: „Heimilt er þó að leggja á gjald fyrir notkun jarðganga og brúa samhliða notkunargjaldi á aðlæga vegi.“ Þýðir þetta ekki að menn geti t.d. innheimt veggjald af Hvalfjarðargöngum? Jú, það hefur nefnilega verið gert á undanförnum árum. Þeir sem hafa borgað 100% gjald í Hvalfjarðargöngin munu greiða þau eins og þau eru í dag, algerlega upp, þ.e. umferðin í gegnum göngin borgar þau upp, þeir hafa ekki bara borgað það gjald, þeir hafa líka borgað veggjaldið sitt í gegnum göngin. Er þetta eðlilegt? Ég tel það ekki vera eðlilegt. Það er viðurkennt að á öðrum svæðum, t.d. ef lagður yrði vegur yfir hálendið og innheimt veggjald af, þar eigi ekki að fara með tvöfalda gjaldtöku eins og gert hefur verið í Hvalfjarðargöngunum. Af hverju leiðir það ekki til þess að menn viðurkenni líka að það eigi að fella niður veggjald í gegnum Hvalfjarðargöngin og aðlægum vegspotta þar? Mér finnst ástæða til þess að menn velti þessu fyrir sér sérstaklega ef það er nú hugmyndin að fara að innheimta víðar einhvers konar veggjald af mannvirkjum, að gjaldtakan verði ekki tvöföld. Málið er einfalt. Ríkissjóður gæti einfaldlega skilað veggjaldinu til Spalar í Hvalfirði og Spölur lækkað veggjaldið á móti þannig að ekki væri verið að innheimta bæði gjaldið í gegnum göngin og líka veggjaldið af þeim sem nota göngin. Þetta er óeðlileg gjaldtaka. Ég er ekki að halda því fram að hún sé gríðarlega mikil, en hún er samt þó nokkur og ástæða til þess að ríkið gefi gaum að því hvort sanngjarnlega sé að hlutunum farið. Ég ætla ekki að ræða meira um þetta, ég vildi koma þessu til nefndarmanna, til umhugsunar, að fara yfir þetta mál. Mig langar líka að ræða um 22. gr. Þar er að mínu viti mikilvæg breyting á ferðinni og ég fagna því að hæstv. ráðherra skuli hafa beitt sér fyrir því að halda uppi ferjusiglingum af öðrum ástæðum en þeim sem menn hafa fram að þessu talið að ættu að liggja til grundvallar, þ.e. vegna mikilvægrar ferðaþjónustu. Siglingarnar eru sérstaklega ofarlega í huga mínum vegna þess að þær eru líka öryggismál fyrir svæðið. Við vitum að það getur orðið snjóþungt og erfið færð á vetrum á sunnanverðum Vestfjörðum, en siglingar um Breiðafjörð tengja það svæði. Og þótt þær vegabætur sem þar stendur til að gera komist í framkvæmd þá vitum við ekki enn þá hvort þær leysi samgöngumál þar að fullu. Þess vegna er ástæða til þess að fagna því að þarna skuli vera opnað fyrir möguleikana til þess að halda slíkri þjónustu áfram. Mig langar svo að nefna 28. gr. þar sem er talað um vegi og skipulag og hlut Vegagerðarinnar að því að koma að skipulagi. Hér stendur, með leyfi forseta: „Ákveða skal legu þjóðvega í skipulagi að fenginni tillögu Vegagerðarinnar.“ Ég vek athygli á þessari grein vegna þess að það er eins og Vegagerðin sé ekki endilega nógu mikill áhrifavaldur í þessum efnum stundum. Ég hef þá sérstaklega í huga veginn um Grunnafjörð, sem kallaður er um Grunnafjörð, en er þó vegur sem gert er ráð fyrir að liggi fyrir framan Grunnafjörð. Þegar fjallað var um þennan veg í skipulagi hreppanna sunnan Skarðsheiðar, þá var gert ráð fyrir honum. Skipulagsstofnun og/eða Umhverfisstofnun gerðu athugasemdir við þær skipulagshugmyndir, umhverfisráðherra sendi inn athugasemdir við þær. Í þeim athugasemdum var greinilega stuðst við hugmyndir sem alls ekki voru raunverulega hugmyndir Vegagerðarinnar um það sem stóð til að gera. Í umsögnum Skipulagsstofnunar, sem hæstv. umhverfisráðherra á svo auðvitað að staðfesta, þ.e. skipulagið sjálft, var gengið út frá því að aðalleiðin á þjóðvegi 1 yrði áfram í kringum Grunnafjörð eins og hún er núna. En að vegurinn sem Borgnesingar og Akurnesingar vilja fá, til að tengja saman Akranes og Borgarnes og að verði jafnframt aðalleiðin á þjóðvegi 1, það yrði sem sagt ekki aðalleiðin. Á þessum forsendum voru athugasemdir Skipulagsstofnunar, þær voru hugsaðar til þess að koma í veg fyrir þessar fyrirætlanir. Þarna þarf auðvitað að grípa í taumana og sjá til þess að gerður verði samanburður á þessum tveimur leiðum. Þessi leið styttir þjóðveg 1 að vísu ekki mikið, um einn og hálfan kílómetra eða svo, en þetta er miklu betri leið en sú sem nú er farin og hún styttir leiðina milli tveggja byggðarlaga mjög mikið. Hún styttir leiðina milli Akraness og Borgarness líklega um átta eða níu kílómetra og er betri leið að mörgu leyti en sú sem er farin núna. Það sem er eðlilegt að fara fram á í þessu sambandi er að gerður verði samanburður á þessum tveimur leiðum, að gert verði umhverfismat og á grundvelli slíks umhverfismats verði tekin ákvörðun. Ég fyrir mitt leyti efast ekki um að leiðin fyrir framan fjörðinn er miklu betri þegar horft er til náttúrunnar. Þetta er Ramsarsvæði og allur flutningur og umferð um þennan veg er auðvitað hættuvaldur. Mengunarslys geta orðið á þeirri leið. En ef vegurinn liggur fyrir framan fjörðinn þá er þeirri hættu afstýrt. Fyrir nú utan hagræðið sem er af því að láta veginn liggja þar sem heimamenn hafa viljað að hann lægi. Svo er annað sem ég vil nefna og hef oft gert áður, en ég sé ástæðu til þess að segja það enn einu sinni að hér vantar að lagðar séu fram skipulagshugmyndir til lengri tíma en menn hafa gert fram að þessu. Það þarf skipulagshugmyndir til svona 40 ára til þess að unnið sé að skipulagi með framtíðarmarkmið í huga og ekki verði skipulagsslys eins og við höfum horft upp á. Menn þurfa að ákveða hvar jarðgöng eigi að liggja í framtíðinni og hvar miklar umferðaræðar eigi að vera til lengri framtíðar litið. Ef slíkt framtíðarskipulag hefði legið fyrir þegar menn tóku ákvörðun um að gera göng til Siglufjarðar eins og nú er verið að bora, þá er ég sannfærður um að þau göng hefðu aldrei legið þar. Vegna þess að þá hefði legið fyrir hvar menn ætla að gera göng í gegnum Tröllaskaga því ég efast ekki um að allir hljóti að sjá að menn munu ekki keyra upp í milli 500 og 600 metra hæð til Akureyrar í framtíðinni. Auðvitað koma jarðgöng sem tengja saman Skagafjörð og Eyjafjörð. Ef það hefði legið fyrir hvar þau göng ættu að vera þá tel ég að þau hefðu legið nálægt Hólum. Þá hefði niðurstaðan augljóslega verið sú að menn hefðu gert göng út í Fljót frá Siglufirði. Þau göng yrðu ekki nema fjögurra kílómetra löng. Nú er verið að leggja 11 kílómetra göng til að tengja þessi svæði. Ég tel að þetta sé sönnun fyrir því að þarna hafi orðið skipulagsmistök vegna þess að menn horfa ekki nógu langt fram í tímann. Það er auðvitað of seint að tala um það í þessu máli sérstaklega en þetta er kannski dæmi til að minna okkur á að það þarf á svona framtíðarhugsun að halda í vegamálum. Þar hefur Vegagerðin mikið hlutverk og hún þarf að vera skipulagsyfirvöldum til ráðuneytis og það þarf auðvitað samstarf milli þessara aðila sem verður þá til þess að færri skipulagsslys verða í framtíðinni en til þessa. Ég ætla svo sem ekki að hafa ræðu mína lengri enda er tími minn víst fokinn frá mér. Ég vildi fyrst og fremst koma því sem ég hef sagt á framfæri og svo vildi ég fylgja því eftir að fá að vita hvað hæstv. ráðherra hyggst fyrir hvað varðar veggjöld á leiðinni til og frá hans kjördæmi. Að hann segi þeim kjósendum sem búa báðum megin við og nota þessa tengileið til borgarinnar að og frá, hvað hann ætlast fyrir í þessum efnum. Því það er ástæða til að spyrja núna þegar það liggur fyrir að stefnt er að því að halda áfram gjaldtöku á þeirri leið.

Virðulegur forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að fara í andsvör við hv. þingmenn í þessari umræðu 

Ekki horfa á mig.

Hv. þm. Jóhann Ársælsson var í Alþýðubandalaginu árið 1990. Þá var gerður samningur, reyndar í janúar árið 1991, milli þáverandi samgönguráðherra og þingmanns Alþýðubandalagsins, Steingríms J. Sigfússonar, uppáskrifaður af ráðherra fjármála, Ólafi Ragnari Grímssyni, þar sem gerður er samningur milli Spalar og þáverandi samgönguráðherra um að grafa jarðgöngin. Þeir fengu heimild til að taka þetta gjald og að það væri innheimt í 25 ár og það skyldi vera 14% arður af uppfærðu hlutafé félagsins á hverjum tíma sem var alveg einsdæmi þá. 

Hæstv. forseti. Stundum finnst mönnum þægilegt að forða sér inn í fortíðina. Þetta er ekki það sem málið snýst um í dag.

Þeir gáfu upp boltann.

Við vissum að við þyrftum að greiða þessi gjöld árum saman og höfum gert það sem höfum nýtt þennan veg. Það sem við viljum fá að vita í dag er hvort hugmyndin sé að menn haldi því áfram og hvort það sé sanngjarnt. Er það skynsamlegt? Ég held að svörin við þessu séu í öllum tilfellum nei. Það er auðvitað hæstv. ráðherra að svara því hvað hann vill gera í næstu framtíð hvað þessa hluti varðar og hvort hann er búinn að skipta um skoðun, því að þegar rætt var um Sundabrautina fyrr á kjörtímabilinu skipti hæstv. ráðherra yfir í skuggagjöldin. Nú svarar hann því ekki hvort hann sé sammála þeim í Speli að fara að undirbúa það að innheimta gjöld fyrir stækkun Hvalfjarðarganganna til að framlengja það ástand sem er og sem gerir upp á milli byggðarlaga í landinu. Þó svo að þessi göng hafi verið gerð á sínum tíma er þá ekki nóg að hafa innheimt fyrir alla þá framkvæmd og borgað hana í topp þegar það er búið? Er það ekki nóg? Ég tel að það sé ástæða til að hæstv. ráðherra svari þessu. Hann gerði það ekki í því andsvari sem við hlýddum á áðan.

Virðulegi forseti. Andsvar mitt var vegna þess að hv. þingmaður talaði eins og honum væri algerlega ókunnugt um hvers vegna Hvalfjarðargöngin voru grafin eða hvernig sú framkvæmd var grundvölluð. Það er alveg nauðsynlegt að minna hv. þingmann á það. Hins vegar blasir við núna að gjaldið mun lækka með ákvörðun ríkisstjórnarinnar um lækkun á virðisaukaskatti. Virðisaukaskatturinn mun lækka úr 14% í 7% 1. mars og þar með mun gjaldið í göngin lækka sem nemur þeim virðisaukaskatti eftir þeim ákvörðunum sem stjórn Spalar tekur hvað varðar gjaldtökuna. Það er á valdi hennar. Hins vegar er alveg ljóst að þessi samningur var grundvöllur að því að tekin voru lán til þessarar framkvæmdar, það voru gerðir lánasamningar sem stjórn Spalar getur ekki hlaupið frá og innheimta gjaldsins er til að greiða niður þessi lán. Það liggur alveg ljóst fyrir og það eiga allir að vita mjög vel. Ég veit að þeim ágætu stjórnarmönnum og forsvarsmönnum Spalar sem stóðu fyrir þessari mikilvægu og stórkostlegu framkvæmd er alveg ljóst hver ábyrgð þeirra er við að endurgreiða lánin á grundvelli þeirra lánasamninga sem gerðir voru. Það er verkefni sem verður að sjálfsögðu að vinna og gjaldið stendur undir þeirri endurgreiðslu. Um frekari gjaldtöku liggur ekkert fyrir. Við erum að fjalla um ný vegalög sem skapa möguleika á einkaframkvæmdum, skapa möguleika á nýrri aðferð við gjaldtöku, að leggja niður þungaskattinn 

Hæstv. forseti. Ég varð fyrir miklum vonbrigðum. Ég áleit að hæstv. ráðherra mundi svara því mjög skýrt hvað hann vildi gera í framhaldinu, hvort hann væri sammála þeirri ákvörðun Spalar að menn fari að safna upp fjármunum til að fara í eðlilegar viðbótarframkvæmdir eða hvort hæstv. ráðherra hugsi sér að hafa áhrif á hvaða fyrirætlanir menn hafi þarna og standi við það sem hann sagði fyrr á kjörtímabilinu að hann vildi frekar að tekin yrðu upp skuggagjöld heldur en að farið yrði í að innheimta meiri veggjöld á þessari leið. Ég tel reyndar að ríkið geti tekið upp annan hátt, ef það vill og það er mjög eðlilegt að ríkið geri það, en þarna er á og tekið á sig þær skuldir sem þarna eru, geri málið upp. Full ástæða er til að skoða þá leið úr því sem komið er og af því að til stendur að gera þessi mannvirki enn afkastameiri en þau eru og miklu fyrr en menn reiknuðu með. Það þarf auðvitað að endurskoða málin þegar svo er komið. Hins vegar er algerlega ólíðandi að af þremur aðalleiðum til borgarinnar borgi menn fyrir eina þeirra. Hæstv. ráðherra hlýtur að sjá að það er mjög ósanngjarnt og menn verða að taka á því máli. Hæstv. ráðherra sagði það blasa við að gjöldin yrðu lækkuð. Yfirlýsingar Spalar benda ekki til þess. Spölur ætlar að fara að safna í sjóð og spurningin er … 

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að fylgjast með þessari umræðu sem segja má að einskorðist af því einu að almennt séu þingmenn mjög ánægðir með þetta framtak hæstv. samgönguráðherra sem er framlagning þessa frumvarps til vegalaga, sem er náttúrlega gjörbylting og breyting á þeim lögum sem nú eru í gildi. Það var vissulega tímabært að endurskoða vegalögin með tilliti til nútímans og þeirrar miklu umferðar sem við höfum upplifað á síðustu árum sem kemur kannski fyrst og fremst til vegna þess að hér á landi hefur ríkt mikið góðæri og menn hafa því getað veitt sér þann munað að kaupa fleiri bifreiðar. En eins og fram hefur komið er bifreiðaeign Íslendinga með því mesta sem gerist miðað íbúafjölda og það má kannski segja að við höfum ekki haldið vöku okkar nægilega hvað varðar uppbyggingu vega. Menn hafa verið að blanda nokkuð saman 12 ára áætlun um samgöngumál og þessu ágæta frumvarpi og það er kannski ekki óeðlilegt í sjálfu sér. Það sem er líka merkilegt við hana er að þar hefur hæstv. samgönguráðherra lagt fram samræmda samgönguáætlun í flugi, á sjó og á landi og það passar auðvitað mjög vel við nútímann og er eðlilegt að horft sé til þess. Varðandi það sem kom fram hjá hv. þm. Kristjáni L. Möller um heimild til gjaldtöku af umferð sem hér er lögð til og þá tækni sem fram undan er og tæknimöguleika sem menn hafa til að leggja af þungaskatt og kílómetragjald eða olíugjald og taka upp þá tækni sem felst í GPS-tækjum, þá er auðvitað eðlilegt að líta til framtíðar hvað það áhrærir. Rætt hefur verið um að varúðarbjöllur sveitarfélagsmanna hefðu hringt þegar þeir unnu með nefndinni. Ég átti þess kost að sitja í þeirri ágætu nefnd. Þeir töldu að hafa yrði allan vara á gagnvart ríkinu vegna greiðslu sem fylgja mundi þeirri framkvæmd sem færð yrði yfir á sveitarfélögin ef samningar tækjust um það. Það má kannski segja að sporin hræði þar þegar litið er til fortíðar. Hitt er annað mál að ég varð ekki var við annað en að sveitarstjórnarmenn litu björtum augum til þeirra breytinga sem hér er verið að gera og þeirra spora sem hér er verið að stíga til framtíðar. Það er alveg ljóst og var margrætt í nefndinni að fullur hugur er á því að ganga fram í þessu máli með það að leiðarljósi að taki sveitarfélögin að sér framkvæmd þeirra mála sem nú voru sett á bið fylgi auðvitað fjármagn með henni. Þarna var þó opnuð önnur leið sem felst í því að Vegagerðin getur samið við sveitarfélögin um að taka að sér verk og þá fylgir ákveðin greiðsla þegar þau mál eru afgreidd. Hv. þm. Jóhann Ársælsson gerði mikið mál úr greiðslum í Hvalfjarðargöng sem snertir náttúrlega samgönguáætlunina. Hæstv. samgönguráðherra rifjaði upp fortíð þess máls og það var bara af hinu góða. Hitt er annað mál, og ég held að það hafi blundað meðal þjóðarinnar, að það er alveg ljóst að í Hvalfjarðargöng hefði ekki verið ráðist ef þessi samningur hefði ekki legið fyrir. Mér finnst það því skjóta nokkuð skökku við þegar menn koma í dag og segja að nú séu aðrir tímar og að samningurinn og það sem menn vildu á þeim tíma sé bara allt í plati. Ég tel að þetta hafi verið mikið framfaraspor og það hafi verið framsýnir menn sem stofnuðu fyrirtækið Spöl og lögðu í þetta ævintýri. Ótrúlega margir fræðimenn og fræðingar á verkfræðisviði lögðust mjög gegn þessu máli, höfðu allt á hornum sér og töldu kjark úr mönnum við að ráðast í þessa framkvæmd. Síðan gerði hv. þingmaður íbúðabyggð að umræðuefni og hvernig hún hefði þróast og taldi að íbúðabyggð á Suðurlandi hefði aukist vegna Hvalfjarðarganganna. Það er merkilegt að slíkur heiðursþingmaður skuli ekki líta um öxl og gera sér grein fyrir því að í uppsveitum Borgarfjarðar og jafnvel norður í land hefur orðið gjörbreyting á verðmætamati lóða og jarða með tilkomu Hvalfjarðarganganna. Ég tel ákvæðið um heimild til að taka gjald vegna umferðar af hinu góða. Við vorum alveg sannfærð um það sem sátum í nefndinni að það gæti leitt til enn hraðari uppbyggingar vega og yrði mikil samgöngubót sem er auðvitað forsenda byggðar. Virðulegi forseti. Ég veit að tekið verður vel á þessu máli í samgöngunefnd þar sem ég á sæti og ef marka má hvernig þingmenn hafa tekið undir frumvarpið þá er ég sannfærður um að það fær góða umfjöllun og góða afgreiðslu út úr nefndinni.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi 1. umr. þessa máls koma inn á nokkur atriði í frumvarpi til vegalaga. Ég vil lýsa því yfir að mér finnst mjög margt vera jákvætt í því og tímabært hafi verið orðið að endurskoða vegalögin. Frumvarpið er að mörgu leyti mun skýrara og fært til nútímahorfs frá þeim lögum sem við búum við í dag. Ég hef, hæstv. forseti, í þrígang lagt fram frumvarp til laga um breytingu á núgildandi vegalögum og um er að ræða tvö atriði sem lúta að öryggismálum. Annars vegar hef ég lagt nokkrum sinnum fram þingsályktunartillögu um rásir fyrir búfé, að inn í vegalögin komi sérstakt ákvæði um að Vegagerðinni eða þeim aðilum sem eru í vegagerð sé heimilt að setja niður rásir sem nú heita í frumvarpinu göng fyrir búfé. Ljóst er að mikil slysahætta skapast á fjölförnum vegum þar sem stórbúum hefur fækkað og það er orðið, því miður, nokkuð algengt að reka þurfi búfénað yfir þjóðvegi og fjölfarna vegi. Mér til mikillar ánægju sé ég að þetta er komið núna inn í það frumvarp sem við hér fjöllum um. Eins hef ég lagt fram frumvarp um þann öryggisþátt að líta strax til hönnunar þjóðvega. Með leyfi hæstv. forseta vil ég fá að lesa upp þá breytingartillögu sem ég lagði fram við núgildandi 8. gr. en hún er svohljóðandi: „Við gerð þjóðvega og við verulegar endurbætur á þjóðvegum skal farið að viðurkenndum öryggisstöðlum og þess gætt að vegirnir verði svo öruggir í notkun sem best verður á kosið að teknu tilliti til notkunar og aðstæðna hverju sinni.“ Þessi breytingartillaga mín sem er við 8. gr. núgildandi laga mundi falla mjög vel að 47. gr. í IX. kafla frumvarpsins, um ákvæði um öryggi vega og umferðar, sem ég tel vera til mikilla bóta en væri að mínu mati eðlilegra að kveða sterkar að orði en gert er greininni. Í greinargerðinni er ítarlegar farið yfir það sem að baki stendur en ég tel að réttara sé og hnykki á því betur að setja þessi ákvæði beint inn í greinina. En hvað varðar ákvæði um öryggi vega og umferðar á í frumvarpinu að taka tillit til þess að gert verði umferðaröryggismat á öryggisþáttum nýrra vega, að gerð verði umferðaröryggisrýni, sem felst í rýni hönnunargagna á mismunandi stigum hönnunar, og gerð verði umferðaröryggisúttekt. Þetta er því allt til bóta, hæstv. forseti. Ég vil nefna þetta því ég tel að þetta eigi að vera ákveðnara í lagagreininni. Ég gerði tillögu um að í sjálfum lagatextanum verði kveðið á um að við gerð vegáætlunar skuli tekið mið af vegrýni út frá öryggissjónarmiðum. Það skiptir einmitt máli þegar verið er að skipuleggja og undirbúa legu og framkvæmdir að þá verði það ekki síst út frá öryggissjónarmiðum sem vegarstæði verður valið og hönnun gerð. Margt kemur til þegar verið er að hanna vegi og umferðarmannvirki, t.d. snertir það leguna út frá landinu og umhverfissjónarmiðum, öryggi og einnig út frá kostnaði. Því miður, hæstv. forseti, er það oft svo að þegar þetta allt er tekið saman hefur ekki síst verið litið á kostnaðarþáttinn og hann hugsanlega oft verið látinn ráða þegar valið hefur verið og örygginu þá aðeins vikið til hliðar. Það sama má segja hvað varðar fjármagn til vegamála í dag, að mjög víða vantar vegrið og annan öryggisbúnað svo þjóðvegir okkar verði öruggari. Þarna skortir fé. Vegagerðin hefur, að ég tel, kortlagt mjög vel þá staði sem þyrfti að bæta hvað þetta varðar en hefur ekki haft fjármagn í þennan lið. Það er margt skýrara í þessu lagafrumvarpi og það gleður mig einnig, hæstv. forseti, að sjá að í 10. gr. er búið að taka inn ákvæði um göngu- og hjólreiðastíga, að þeir flokkist nú með almenn um stígum en ekki eingöngu reiðstígar eins og hefur verið. Þetta hefur verið baráttumál okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hefur í nokkur skipti lagt fram þingmál hvað varðar það að setja göngu- og hjólreiðastíga í vegalög og hafa þá möguleika að ferðast á þann hátt, ekki eingöngu akandi, og ég þakka það að þetta ákvæði sé komið inn. Þá er það næsta, þ.e. að nóg framkvæmdafé sé svo hægt verði að fara í kortlagningu og forgangsröðun. Að mínu mati á að forgangsraða út frá þéttbýliskjörnum, tengja þá, eins og gert hefur verið á höfuðborgarsvæðinu, og það á að halda á áfram og fara milli þéttbýliskjarna hringinn í kringum landið. Stórt verkefni er fyrir höndum og skiptir máli að skipuleggja þetta strax og ganga síðan markvisst í verkið. Í 14. gr., sem er undir yfirskriftinni framsal veghalds þjóðvega, er komið inn á þann þátt að vegamálastjóra sé heimilt að fela sveitarstjórn veghald héraðsvega innan sveitarfélagsins óski viðkomandi sveitarfélag eftir því. Ég tel mjög mikilvægt að það sé þá að ósk sveitarfélaganna. Safnvegir og tengivegir hafa setið mjög á hakanum og gera þarf stórátak víða um land til að koma þeim yfir á 21. öldina. Það verður átak að fara í endurbyggingu og lagfæringu á slíkum vegum svo sómi sé að. Ef þeim málaflokki hefði verið komið yfir á sveitarfélögin hefði það verið mjög alvarlegt, að mínu mati, en hugsanlega telja efnameiri sveitarfélög eða þau sem telja að þau séu svo aftarlega á listanum og hafi setið svo á hakanum, að það eina sem dugi sé að fara í framkvæmdir á vegum sveitarfélaganna, en þá verður það að vera á þeirra forsendum og tryggt sé að þeim verði greitt eins og samkomulag næst um um kostnað. Síðan kemur að 17. gr., sem ég tel að töluvert muni verða rædd í samgöngunefnd og eins þegar frumvarpið kemur til 2. umr., en það er gjaldtaka af umferð. Við höfum eingöngu þekkt gjaldtökuna frá Hvalfjarðargöngunum. Á sínum tíma rúmaðist sú mikla framkvæmd engan veginn innan fjárlagarammans eða möguleika þess að fara samkvæmt hefðbundnu leiðum í þá framkvæmd, en ég man svo vel eftir öðrum rökum sem voru látin gilda og þau eru - ég tel að þau séu alveg jafngild í dag - að það sé valkvætt. Hægt er að keyra áfram Hvalfjörðinn. Þetta er ekki eina leiðin vestur eða norður, hægt er að fara Hvalfjörðinn. Það er sem sé valkvætt og það tel ég að eigi að hafa í huga ef farið er í áframhaldandi einkaframkvæmdir, að valkvæðar leiðir séu fyrir hendi, ég tel að það séu alveg jafngild rök eins og mörg önnur til að réttlæta það að fara ekki samkvæmt hefðbundnu fyrirkomulagi, eins og við höfum stundað nýframkvæmdir og vegagerð fram til þessa, þetta sé ekki þannig að menn verði að keyra þær leiðir sem gjald er tekin fyrir. Ég tel að við eigum að stíga varlega í þessa átt. Einkaframkvæmdin er dýrari, það eru arðsemiskröfur af slíkum framkvæmdum sem eru ekki hjá Vegagerðinni. Slíkar framkvæmdir eru einnig dýrari vegna þess að það eru óhagstæðari lán og lánskjör, nema þá ef ríkissjóður ætlar sér að vera með einhverja baktryggingu. Ef slík vinnubrögð yrðu tekin upp er mjög líklegt að auðveldara verði að ganga á svig við gildandi vegáætlun eins og kom fram rétt fyrir jólin þegar mönnum hljóp kapp í kinn við að lofa betri vegtengingu á milli höfuðborgarinnar og austur að Selfossi eftir Suðurlandsvegi. Það virtist vera hægt að lofa tvöföldun vegarins þar sem þessi framkvæmd yrði einkaframkvæmd og þar af leiðandi kæmi hún varla hingað inn á okkar borð eða mundi ekki íþyngja ríkissjóði. Ég held að slík hugsun, að fara í einkaframkvæmd og hafa það algengari framkvæmdir en verið hefur fram til þessa, muni leiða eitt og annað í ljós sem væri betra að við skoðuðum og héldum okkur við vegáætlun og hagkvæmari leiðir en einkaframkvæmdarleiðina. Hvað varðar 8. gr., um ferjur, finnst mér mjög jákvætt að slíkt ákvæði sé komið þarna inn. Ég man eftir þeim ferðum sem ég fór um skerjagarðinn út frá Gautaborg og eins í Stokkhólmi, að hægt var að fara í ferju þar og borga eins og í strætó. Við búum ekki við slíkar aðstæður en þó eru staðir þar sem eyjar eru í byggð og þurfa íbúar ýmist að nota flug eða ferjur og mikilvægt að hafa þetta ákvæði inni. Í mörgum tilfellum er þetta hluti af almenningssamgöngum og hugsanlega gætum við komið þeim betur á en er í dag. Hvað varðar 28. gr. finnst mér að mörgu leyti að þau lög sem lúta að mati á umhverfisáhrifum séu þannig að þegar kemur að vegagerð er miðað við ákveðna vegalengd sem boðin er út til framkvæmda eða farið er í. Ég tel að nokkurrar tregðu gæti við að setja framkvæmdir í mat á umhverfisáhrifum. Til lengri tíma litið tel ég að við græðum öll á því þegar menn eru farnir að slípast í að vinna samkvæmt þessu, að finna bestu og heppilegustu leiðina til vegagerðar með mati á umhverfisáhrifum. Ég tel að stuðla eigi frekar að því að framkvæmdir séu settar í mat á umhverfisáhrifum. Það muni jafnframt á margan hátt spara okkur bæði fjármuni og eins átök ef gerð er langtímaáætlun, t.d. hvað varðar svæðisskipulög. Þegar svæðisskipulögin eru unnin séu meginlínurnar dregnar þannig að íbúar svæðanna geti komið þar að og á því stigi raunar verði tekist á um hvar meginlínurnar eigi að vera, hvar stofnbrautirnar eigi að liggja, samanber átökin á Vestfjörðum núna. Að mínu mati hefði átt að vera búið að afgreiða vegarstæðið fyrir vestan með gerð svæðisskipulags en ekki þegar kemur að því að leggja veginn svo fólk fái betri heildarsýn og sjái þá hvað fram undan er. Hæstv. forseti. Ég ætlaði aðeins að nefna nokkur atriði og ætlaði ekki að vera með langa ræðu en teygst hefur úr tímanum. Ég vona að samgöngunefnd hafi tíma til að fara vel yfir frumvarpið en mér finnst miður að samgönguáætlun skuli ekki vera komin fram. Ég hafði vonast eftir samgönguáætlun í upphafi þings svo nægur tími væri til að fara yfir áætlunina. Hún er enn ókomin en ég er sannfærð um að um þá áætlun eigi eftir að verða miklar umræður, bæði í nefndinni og eins í salnum. Mér finnst miður að hún skuli ekki liggja frammi nú þegar.

Hæstv. forseti. Ég held að frumvarpið sem hér er lagt fram sé þokkalegt að flestu leyti. Ég hef ekki mjög miklar athugasemdir við það á fyrsta stigi þótt kannski kunni að koma í ljós við nánari yfirlestur og yfirlegu í nefnd að eitt og annað megi athuga. Í 14. gr. er vikið að því að vegamálastjóra sé heimilt að fela sveitarfélagi viðhald héraðsvega innan sveitarfélags óski sveitarfélag eftir því. Þessi heimild er opnuð og ekkert nema gott um það að segja. Mig langar hins vegar aðallega að gera að umræðuefni, hæstv. forseti, 17. gr. og hugsunina í henni varðandi gjaldtöku og útfærslu á gjaldtökuheimildum. Út af fyrir sig tel ég mjög eðlilegt að opnað verði á notkunargjaldið. Ég tel að það sé áhugaverður kostur til að taka inn tekjur af notkun þjóðvega. Það er talið mjög mismunandi hversu einstök farartæki slíta þjóðvegum eða nota þá mikið. En ég tek eftir því að í 17. gr., í skýringum við hana, er eingöngu hugsað fyrir því að um gjaldtöku verði að ræða, hvernig eigi að útfæra gjaldtöku af notkun þjóðvega eða vegarkafla. Eðlilega er bent á að það sé hægt að gera með GSP-tækni, staðsetningartækni og auðvitað þarf að mæla umferð á vegum og vegarköflum á viðkomandi farartæki, aksturstíma þess. Ég tel að þessi útfærsla sé mjög áhugaverður kostur fyrir framtíðina. Það væri náttúrlega áhugavert ef þau gjöld sem við höfum núna, t.d. þungaskattur og annað, gætu að hluta til eða öllu leyti verið innheimt eftir þessari aðferð, þ.e. eftir því hver ekur, hvernig og á hvers konar farartæki. En þá verða menn líka að leggjast í fagvinnu við að reyna að meta hvernig eigi að haga gjaldtöku miðað við gerð ökutækis, þunga þess, tíðni ferða o.s.frv. Það hlýtur að vera hugsunin. Ég geri a.m.k. ráð fyrir því að samgönguráðuneytið fylgi þeirri stefnu að þannig verði tekið á þessu í framtíðinni, að miða við þessa tækni. Ég vil varpa einni hugmynd inn í umræðuna sem alls ekki kemur fram í þessari grein sem þó hefði virkilega verið möguleiki á, hæstv. forseti. Þ.e. að það þarf ekki endilega að útfæra þetta sem gjaldtöku. Það er líka hægt að útfæra þetta sem endurgreiðslu, hæstv. samgönguráðherra. Ég bendi á að þegar menn eru farnir að mæla umferð um vegi eftir ástandi vega, eftir vegarköflum, gerð veganna og þyngd farartækis, þá er þetta líka orðin endurgreiðsla. Hér er eingöngu talað um þáttinn sem snýr að gjaldtökunni en ekki hugað að því að jafna megi flutningskostnað um landið með því að hugsa þetta sem endurgreiðsluaðferð, þ.e. að þau farartæki eða þeir landshlutar sem búa við slæmt vegakerfi, þar sem umferðinni er ekki boðið upp á neitt sambærilegt við betri vegi í nágrenni höfuðborgarsvæðisins eða á bestu þjóðvegum í dag. Ég nefni t.d. ýmsar nýjar leiðir sem hafa verið opnaðar á undanförnum árum, t.d. Vatnaleið, sem er einhver best lagði vegur sem maður hefur séð, af fjallvegum, þótt honum væri mótmælt á sínum tíma. Þar er um að ræða afar góðar og öruggar akstursleiðir. Snúa mætti þessari hugsun við. Í 17. gr. á bls. 25 er talað um notkunargjaldið. Þar segir, með leyfi forseta: „Þykir rétt að gera ráð fyrir þessari gjaldtöku í vegalögum en ekki liggur fyrir hvort né heldur hvenær búast má við beitingu hennar.“ Síðan hefði ég viljað bæta inn þeirri hugsun, mér finnst að það hefði átt að standa í greinargerðinni, hæstv. forseti: „Þykir rétt að gera ráð fyrir þessari gjaldtöku eða endurgreiðslu …“, hæstv. forseti, í vegalögum með það að markmiði að endurgreiða til þeirra sem aka lengstu flutningsleiðirnar með tilliti til þess vegakerfis sem mönnum er boðið upp á. Þessari hugsun held ég að menn eigi að koma inn í lagagreinina vegna þess að útfærslan og tæknin býður upp á að mæla vegalengdir, mæla ferð farartækjanna miðað við gerð þeirra og þunga væntanlega. Við getum skilgreint hvort um er að ræða flutningabíla með aftanívagni o.s.frv. eða hvort við erum að tala um annars konar flutningabíla á þjóðvegum landsins. Þá opnast möguleiki til þess, þar sem menn búa við versta vegakerfið, að í staðinn fyrir gjaldtöku umfram bensíngjöld og olíugjöld þá væri hægt að meta það til endurgreiðslu ef þeir þyrftu enn að keyra um vegi sem engan veginn eru sambærilegir við það sem aðrir eiga að venjast. Þetta vildi ég benda á, hæstv. forseti. Ég tel að hugsunin megi ekki bara vera í þá átt að gjaldtakan verði í forgangi heldur eigi þetta líka að geta orðið til að jafna aðstöðu þeirra sem eru að keyra á þjóðvegum, eftir því hversu góða þjónustu þeim hefur verið veitt með nýbyggingu vega. Einnig vil ég beina þeirri hugsun inn í umræðuna hvort það mætti ekki einnig hugsa fyrir því að þau farartæki sem sleppa því að aka þjóðvegi landsins á stórum köflum með því að fara í ferju eigi ekki alveg eins rétt á endurgjaldi fyrir það. Ég held að menn verði að hugsa þetta í báðar áttir. Það er vissulega hægt að nota þetta sem gjaldtöku en einnig til endurgreiðslu og jafna þannig aðstöðu þeirra manna og landshluta sem búa við verst vegakerfi á landinu þótt framtíðin muni væntanlega gefa flestum landsmönnum kost á að búa við þjóðvegi með bundnu slitlagi, lagða eftir nútímastöðlum með lágmarkshalla og eðlilegri breidd. Þessu vildi ég koma að í umræðunni. Þar sem ég á sæti í samgöngunefnd geti ég tekið þetta upp í nefndinni og reifað skoðanir mínar. Ég held að hugsa megi þetta á þennan veg eins og það að hér sé eingöngu lagt upp í gjaldtökuþáttinn þótt ég telji að notkunargjöld geti verið fyllilega eðlileg og mun eðlilegri heldur en sum þau gjöld sem við tökum af umferðinni í dag, t.d. þungaskatt sem kemur mjög óréttlátlega niður eftir vegalengdum á landinu, eftir ástandi þjóðvega o.s.frv. Ég beini þessu inn í umræðuna og vænti þess að hæstv. samgönguráðherra hafi meðtekið þessa hugmynd mína og tjái sig e.t.v. eitthvað um hana á eftir. Þetta gæti verið sanngirnismál a.m.k. meðan þjóðvegir landsins eru eins og þeir eru á sumum landsvæðum. Því er ekki saman að jafna hvort við erum að tala um þjóðvegi á Suður- og Vesturlandi eða þjóðvegi á Vestfjörðum og á norðausturhorni landsins.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir alveg sérstaklega góðar undirtektir við það frumvarp sem ég hef hér mælt fyrir, frumvarp til nýrra vegalaga. Það er vissulega uppörvandi fyrir mig sem samgönguráðherra að heyra hversu góðan skilning þingmenn hafa á málinu í heild sinni og þeim meginbreytingum sem hér er verið að gera á gildandi lögum. Hins vegar er, eins og liggur í hlutarins eðli, bent á ýmislegt sem þarf að skoða. Ég tel að það sé í fyllsta máta eðlilegt og í samræmi við vinnulag okkar í þinginu að samgöngunefndin fari mjög vandlega yfir þau atriði. Ég ætla að gera að umtalsefni nokkra þætti af þeim ábendingum sem hafa komið fram hjá hv. þingmönnum. Ég er alveg sammála því sem kom fram hjá hv. þm. Kristjáni L. Möller að við þurfum að gera stórátak í vegamálum. Þessi lagabreyting er mikilvægur lykill að þeirri aðgerð. Vonandi tekst okkur fljótlega að komast inn í umræður um samgönguáætlunina en heimildin í þessu frumvarpi gefur okkur tækifæri til þess að fela einkaaðilum veghaldið. Sú breyting er byggð á reynslunni sem við höfum úr Hvalfjarðargöngunum og þetta er geysilega mikilvæg breyting til að komast inn í þá leið sem hefur verið tengd einkaframkvæmdum í vegagerð. Vegagerðin er góð stofnun og henni hefur tekist afskaplega vel að sinna uppbyggingu og þjónustu og rekstri á vegakerfinu en þróunin hefur orðið sú hjá okkur að við höfum farið inn á þá braut að efna til einkaframkvæmda. Hvalfjarðargöngin eru dæmi um slíkt. Ráðstefnu- og tónlistarhúsið er mjög stórt og mikið dæmi um þessa einkaframkvæmdarleið. Sveitarfélögin hafa verið að fara þá leið o.s.frv. þannig að hér erum við að marka og móta nýja stefnu. Á grundvelli 17. gr. frumvarpsins þar sem við erum að leggja á ráðin um nýtt form innheimtuafnota af vegakerfinu spurðist hv. þm. Kristján L. Möller fyrir um það hvort nota mætti það til að innheimta vegskatta, þá í tengslum við hugmyndir um gjaldtöku af umferðinni. Allt er þetta hægt. Það er spurning um ákvörðun Alþingis og tillögur frá ríkisstjórninni hvernig við högum þessari gjaldtöku af umferðinni. Ef við tökum upp þetta kerfi sem byggist á GSM-símasamböndum og fjarskiptatækninni er ýmislegt hægt en aðalatriðið er að taka ákvörðun um það eftir hvaða leiðum við innheimtum fyrir notkunina á vegakerfinu. Ég er ekki með neinar tillögur uppi í þessu samhengi um að auka á beina gjaldtöku af tilteknum vegarköflum eða vegamannvirkjum. Það hefur komið aðeins til tals að fara hina svokölluðu skuggagjaldsleið. Ef hún væri notuð væri þetta kerfi sem lagt er upp með í 17. gr. alveg upplagt en þetta er næsti fasi í þessari umræðu í raun og veru. Fyrst er að skapa þennan ramma, skapa þessa möguleika, þessa heimild, og síðan er þá spurningin um hvernig við notum þetta. Nokkuð var rætt um 28. gr. þar sem fjallað er um vegi og skipulag. Þar segir, með leyfi forseta: „Vegir skulu lagðir í samræmi við gildandi skipulagsáætlun eins og nánar er kveðið á um í lögum um skipulag og í lögum þessum.“ Þarna komum við náttúrlega að alveg geysilega umfangsmiklu og flóknu máli sem er samstarf Vegagerðarinnar og skipulagsyfirvalda. Þarna er lögð sú meginlína að vegirnir skuli lagðir í samræmi við gildandi skipulag og þar koma sveitarfélögin að sem lykilaðilar. Sveitarfélögin fara með skipulagsvaldið og ráða mjög miklu um þær útfærslur en hins vegar hefur Vegagerðin samkvæmt gildandi lögum heilmikil áhrif á það hvernig vegir eru lagðir og hvernig tengt er inn á þá. Hv. þm. Kristján L. Möller vakti sérstaka athygli á gatnamótum á hringveginum, m.a. í þéttbýli. Mér er vel ljóst að Vegagerðin hefur það sem meginstefnu að hafa gatnamót sem fæst, nota hringtorg og tengingar inn á meginleiðirnar og tengja síðan með hliðarvegum til þess að fækka gatnamótum. Þetta er meginlínan. Þarna þarf samstarf sveitarfélaganna annars vegar og Vegagerðarinnar hins vegar og við höfum allar heimildir til þess en hér er skerpt á þessum ákvæðum öllum og reynt að læra af reynslunni. Ég held að hér sé alls ekki farið offari um það að Vegagerðin hafi óeðlilegar heimildir. Þetta byggist allt meira og minna á samkomulagi. Hins vegar er þetta fræga ákvæði 28. gr. þessara heildarlaga að ef leggja þarf veg eftir sérstökum óskum sveitarfélaganna eru heimildir til þess að sveitarfélögin greiði þann kostnað. Þessu hefur ekki verið beitt. Sveitarfélögin hafa ekki verið mikið í því að taka slíkar skipulagsákvarðanir en engu að síður eru þess dæmi. Það hefur þá yfirleitt verið í góðu samstarfi við Vegagerðina og sættir hafa náðst um það. Það er ekkert í þessu frumvarpi og það kom ekkert fram í umræðunum sem bendir til þess að þingmenn telji of langt gengið í heimildum Vegagerðarinnar gagnvart sveitarfélögunum. Hér var nokkuð rætt um girðingarmálin. Samkvæmt 51. og 52. gr. og í X. kaflanum raunar er fjallað um girðingar og göng fyrir búfé en þar segir m.a., með leyfi forseta: „Veghaldara er heimilt að girða meðfram vegum sínum, m.a. til að tryggja öryggi umferðar …“ Þetta er geysilega mikilvægt atriði. Það er nýmæli að heimila uppsetningu á göngum fyrir búfé sem er mjög mikilvægt öryggisatriði. Ég tel að það sem fram kom í umræðum hv. þingmanna sé gott tilefni til þess að nefndin fari yfir þetta með Vegagerðinni annars vegar og hins vegar fulltrúum Bændasamtakanna sem hafa lýst skoðunum sínum á þessu. Komið hafa fram óskir frá einstökum landeigendum um að bæta hér enn frekar úr, en það eru heimildir í 52. gr. til þess bæði að kosta girðingar og viðhald þeirra en þarna ræður för það fjármagn sem við höfum til ráðstöfunar. Það þarf auðvitað að gæta hófs í því öllu. Ég tel að það sé ágætt og í rauninni nauðsynlegt að nefndin fari rækilega yfir X. kaflann með þeim aðilum sem að þessu koma. Aðeins varðandi það sem kom fram, og það hefði mátt tengjast umfjöllun um 17. gr. og gjaldtökur og fleira, hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni um að gjaldtakan í Hvalfjarðargöngunum hafi haft áhrif á þróun umferðar eða byggðar. Staðreyndin er sú að það er mikil aukning í umferð vestur á land um Hvalfjörðinn. Mun meiri aukning hefur orðið á umferðinni þar á tilteknum tíma og eftir að jarðgöngin komu en í umferðinni austur fyrir fjall. Það er ekkert sem bendir til þess að gjaldtakan hamli eða dragi úr eða komi í veg fyrir umferð eða vöxt hennar, enda er þar um að ræða tvo kosti. Hvalfjörðurinn er vel fær og þar er góður vegur. Þetta vildi ég sérstaklega nefna hér út af því sem kom fram. Hvað varðar það sem kom fram hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni um 28. gr. og ákvæði skipulagslaga og það að hugsanlegur vegur um Grunnafjörð fengi sérstaka umfjöllun vil ég bara vekja athygli á því að hugmyndir um veg yfir Grunnafjörðinn milli Akraness og Borgarbyggðarsvæðisins fela í sér mjög mikla styttingu og væri mikil bragarbót. Ég hef lýst þeirri skoðun minni að við eigum að huga að því. En þar stendur hnífurinn í þeirri kúnni að skipulagsyfirvöld og forsvarsmenn umhverfismála hafa algerlega lagst gegn öllum hugmyndum um að þvera þann fjörð. Áður en vegagerð á því svæði gæti orðið að veruleika þarf að ná samkomulagi milli sveitarfélaganna og umhverfis- og skipulagsyfirvalda og síðan Vegagerðar þannig að ég vísa til þess. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson mælti fram þá ágætu og gullvægu setningu að að mestu leyti væri þetta frumvarp þakkarvert, og ég er ánægður með það, en hann vakti athygli á því sem snýr að 17. gr. frumvarpsins, að e.t.v. mætti nýta tæknina og innheimtumöguleika til að dreifa styrkjum vegna flutninga til tiltekinna byggða, einkum þá jaðarbyggða sem ættu í erfiðleikum og inn á svæði þar sem vegir eru ófullnægjandi. Þetta er athyglisverð ábending og ég tel að við þurfum að huga að þeim möguleikum öllum en hins vegar sitjum við uppi með það að regluverkið um stuðning við einstaka flutningaaðila er snúið og svokallaður ólögmætur ríkisstuðningur er nokkuð sem stjórnvöld eiga ekki auðvelt með að komast upp með, ef svo mætti segja. Ef þessi tækni verður engu að síður tekin upp er sá möguleiki til staðar þótt ég sé ekki að mæla með því sérstaklega. Virðulegur forseti. Ég held að það sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson nefndi sé eitt af því sem samgöngunefndin þarf að líta til í yfirferð sinni en að öðru leyti þakka ég enn og aftur fyrir góðar undirtektir undir frumvarpið og vænti þess að nefndin fjalli rækilega um það.

Frú forseti. Aðeins varðandi það sem ég spurði hæstv. ráðherra um í ræðu minni og hann fjallaði um núna, 28. gr. gagnvart skipulagslögunum.  Þar sem þetta skarast svo mikið sem raun ber vitni, annars vegar hagsmunir sveitarfélagsins og hins vegar hagsmunir Vegagerðarinnar, og alveg sérstaklega með tilliti til umferðaröryggis, vil ég taka skýrt fram að á þessum fjölfarna vegi þegar maður kemur til Borgarness eru þetta gatnamót sem menn smeygja sér inn á ótt og títt. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort honum finnist eðlilegt að þetta sé á þann hátt sem þarna er. Ég geri mér alveg grein fyrir skipulagslögunum og að endanlegt val er alltaf hjá sveitarfélögunum eins og kemur fram í athugasemd með þessari grein, en hefur verið rætt um þörfina á að skoða hvort hagsmunir Vegagerðarinnar og almennings gagnvart umferðaröryggi verði teknir jafnvel fram yfir hagsmuni viðkomandi sveitarfélags í þessu tilfelli?

Virðulegur forseti. Þetta verður allt að vega saman, sérstaklega þarf auðvitað að gæta að öllu sem snýr að umferðaröryggismálum, og uppbygging vegakerfisins í samstarfi við sveitarfélögin þarf að vera á þeim nótum að við höfum öryggisþættina í fyrirrúmi. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við stöndum þannig að verki og ég efast ekki um að allir aðilar eru tilbúnir til þess og vilja gera það. Það er hins vegar alveg ljóst að það er dálítið breytt veröld í þessu öllu saman á vettvangi samgönguráðuneytisins og Vegagerðarinnar þegar umferðaröryggismálin öll eru á einni hendi. Vegagerðin þarf að huga að skipulagsmálum og uppbyggingu vegakerfisins með það svo rækilega í huga að umferðaröryggismálin séu þar ofarlega, og í rauninni efst, á blaði. Við þurfum að huga að þessu og við meðferð nefndarinnar held ég að hv. þingmaður ætti að tefla þessu sterkt fram.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að taka svo vel undir þetta sjónarmið sem ég hef fært hér fram. Eins og hér hefur komið fram segir í umsögn um 28. gr., með leyfi forseta: „Sveitarstjórn fer með skipulagsvaldið og hefur í slíkum tilvikum heimild til að ganga gegn tillögum Vegagerðarinnar.“ Það er akkúrat sá punktur sem hæstv. ráðherra fjallaði um, þ.e. umferðaröryggismál sem mér finnst að í þessu tilfelli ættu jafnvel að fá forgang. Þar ættu umferðaröryggismálin jafnvel að ganga framar skipulagsvaldinu sem sveitarstjórn hefur gagnvart þessu. Það kann að vera ódýrara og hagkvæmara - ég ætla kannski ekki að hafa það hagkvæmara - fyrir viðkomandi sveitarfélag að fara þá leið sem það vill fara í skipulagsmálum til að tengja sig að þjóðvegi en miklu verra í umferðarlegu tilliti og á umferðaröryggissvæðum. Miðað við skipulagslögin er greinilega endanlegt val hjá sveitarfélaginu en Vegagerðin á að borga, og Vegagerðin og hæstv. samgönguráðherra og aðrir sem eiga að bera ábyrgð á umferðaröyggismálum verða að lúta í lægra haldi fyrir þessum sjónarmiðum. Þetta finnst mér mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að komi fram. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að taka undir það og vegna þess að hér eru velflestir fulltrúar samgöngunefndar, þar á meðal formaður samgöngunefndar, tek ég fram að ég held að við þurfum að taka þetta sérstaklega vel upp og ræða við Vegagerðina um málið. Þó að ég sé ekki mikið fyrir að ganga á hagsmuni sveitarfélaga og taki frekar til varnar fyrir sveitarfélög gagnvart stóra bróður, ríkisvaldinu, held ég að þarna sé bara það mikil nauðsyn vegna umferðaröryggismála að vegagerðar- og umferðaröryggissjónarmiðin þurfi að fá að verða ofan á og yfirsterkari öðrum atriðum.

Virðulegur forseti. Mér er kannski nokkur vorkunn en yfirleitt hef ég litið svo til að í langflestum tilvikum séu sveitarstjórnarmenn vel til þess fallnir að fara með mikið vald og þar á meðal skipulagsvald. En stundum er það ekki á þann veg og það verða deilur á milli sveitarstjórnar og þeirra sem ráða skipulagsmálunum og Vegagerðarinnar. Þá getur komið til ágreinings og í einhverjum tilvikum hefur Vegagerðin kært úrskurði og niðurstöður sem lúta að legu vegar. Frægasta dæmið, alveg spánnýtt, er að Vegagerðin kærði úrskurð skipulagsyfirvalda þar sem lagst var gegn því að þvera firði í Gufudalssveitinni. Hvers vegna var það? Jú, vegna þess að það var alveg skýrt mat þeirra sem komu að þessu þá, m.a. Vegagerðarinnar, að þarna væru umferðaröryggishagsmunir geysilega mikilvægir og þess vegna ætti fremur að fara með ströndinni og þvera firði en að setja vegina yfir hálsa og skapa hættulega vegarkafla með mjög bröttum brekkum. Ég tek undir það að umferðaröryggismálin eru geysilega mikilvæg þegar við erum að leggja á ráðin um skipulag vegakerfisins og uppbyggingu þess og þess vegna þarf Vegagerðin að hafa býsna sterka stöðu gagnvart skipulagsyfirvöldum til að geta fengið framgengt áformum um betri 

Hæstv. forseti. Ekki ætla ég að halda því fram í þessum ræðustól að ég þekki alla króka og kima í reglugerðum Evrópusambandsins að því er varðar útfærslu á gjaldtöku eða ekki gjaldtöku, endurgreiðslu eða ekki endurgreiðslu. Hitt hlýtur mér að þykja nokkuð ljóst, hæstv. forseti, að út frá almennum sanngirnissjónarmiðum hljóti að mega setja sams konar gjald á sams konar vegum á sams konar ökutæki og þar af leiðandi hljóti að mega endurgreiða sams konar gjald eða kostnað á sams konar vegum og sams konar ökutæki. Þetta vildi ég bara sagt hafa út af því sem hæstv. ráðherra sagði áðan en ég þakka fyrir undirtektir hans við því að alveg megi hugsa til þess að útfæra þetta með þeim hætti sem ég benti á. Ég held að það væri áhugavert ef þessi tækni yrði innleidd við gjaldtöku hér á landi.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lögum um tekjuskatt, með síðari breytingum. Þetta er mál á þskj. 53 og flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Össur Skarphéðinsson, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Ágúst Ólafur Ágústsson, Ásta R. Jóhannesdóttir, Guðrún Ögmundsdóttir, Jón Gunnarsson, Katrín Júlíusdóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir. Efni þessa frumvarps er tvíþætt, tvö efnisatriði. Tilgangur frumvarpsins er að bæta barnabótakerfið með það að markmiði að draga verulega úr þeirri gífurlegu skerðingu sem er til staðar en tekjutengdar barnabætur skertust á síðasta ári, eða byrjuðu að skerðast, við um 77 þús. kr. tekjur hjá einstæðu foreldri og um 155 þús. kr. samanlagðar tekjur hjóna eða sambúðaraðila. Þetta tekjuviðmið hækkaði eitthvað um síðustu áramót sem ég mun koma inn á síðar og það var fyrir tilstilli og kröfu verkalýðshreyfingarinnar í tengslum við kjarasamninga. Í síðara efnisatriði þessa frumvarps er stigið veigamikið skref í þá átt að hækka aldursmörk ótekjutengdra barnabóta sem eru nú einungis greiddar að 7 ára aldri barns. Í þessu frumvarpi er lagt til að skerðingarmörkin verði miðuð við lágmarkstekjutryggingu í dagvinnu. Óskertar barnabætur yrðu þá greiddar einstæðum foreldrum með tekjur að 125 þús. kr. á mánuði, þ.e. 1,5 millj. kr. í árstekjur, og hjón með tekjur að 250 þús. kr. á mánuði, þ.e. 3 millj. kr. í árstekjur, fengju einnig óskertar barnabætur. Hér er verulega verið að rýmka tekjumörkin en það er auðvitað til skammar hvað þau hafa verið lág á umliðnum árum, ekki nema 77 þús. kr. á síðasta ári eins og ég nefndi og er verið að hækka hér upp í 125 þús. kr., en síðan voru það 155 þús. hjá hjónum en hér er verið að hækka þau upp í 250 þús. þannig að hjón með tekjur að 250 þús. fá óskertar barnabætur, þ.e. við 3 millj. kr. árstekjur byrja þær að skerðast. Með þessari breytingu mundu um 31,3% einstæðra foreldra og 10,5% hjóna fá óskertar bætur af heildarfjölda þeirra sem fá barnabætur. Til samanburðar má geta þess að á árinu 2003 fengu 11,3% einstæðra foreldra óskertar barnabætur en yrðu með þessari breytingu 31,3%. Sá fjöldi einstæðra foreldra sem fengi óskertar barnabætur mundi því þrefaldast. Á árinu 2003 fengu 3% hjóna óskertar barnabætur en með þessari breytingu mundi fjöldinn ríflega þrefaldast og fara í 10,5%. Það yrði til þess að einstæðum foreldrum og hjónum sem fá óskertar barnabætur fjölgaði um 2 þús. í hvorum hópi og að fjöldi barna sem óskertar barnabætur næðu til yrði um 4.700. Eins og heyra má af þessu er hér um að ræða verulegar breytingar. Það er þó vert að geta þess að á árinu 2007, eins og ég nefndi, ákvað ríkisstjórnin í tengslum við kjarasamninga á síðasta ári að draga nokkuð úr tekjutengingu bóta. Engu að síður er miðað áfram við mjög lágar tekjur, 92 þús. um síðustu áramót og þá byrja barnabætur að skerðast hjá einstæðu foreldri, voru 77 þús. og eftir breytinguna núna um áramótin byrjar skerðingin hjá hjónum við 185 þús. í stað 155 þús. Hér er verið að gera verulegar breytingar og rýmkun á þessi tekjuviðmiði sem mun breyta mjög stöðu barnafjölskyldna ef á þetta verður fallist. Hér er ekki um háar fjárhæðir að ræða, miðað við 125 þús. hjá einstæðum foreldrum og 250 þús. hjá hjónum, en samt er breytingin veruleg frá því sem verið hefur eins og ég gat um. Af því að við ræddum í gær um barnafátækt segir það sig sjálft að ef ríkisstjórnin meinar eitthvað með því að vilja fara í aðgerðir til að bæta stöðu barnafjölskyldna er þetta auðvitað leiðin, að breyta verulega tekjuviðmiði, virðulegi forseti, á skerðingarmörkunum og einnig að hækka aldurinn hjá þeim sem fá greiddar ótekjutengdar barnabætur. Hlutur ótekjutengdra barnabóta af heildargreiðslu sem allir foreldrar barna fá, óháð tekjum, var um 56% á árinu 1995 þegar núverandi ríkisstjórn tók við en var komið niður í um 20% árið 2005. Hluti ótekjutengdra barnabóta sem allir fá hefur sem sagt minnkað verulega í tíð þessarar ríkisstjórnar, þ.e. úr 56% í 20%. Árið 1995 voru greiddar ótekjutengdar barnabætur til allra barna að 16 ára aldri en nú eru þær einungis greiddar til barna að 7 ára aldri. Þetta er veruleg breyting sem kom raunverulega í valdatíð þessarar ríkisstjórnar í upphafi, að hætta að greiða ótekjutengdar barnabætur til allra barna að 16 ára aldri. Ég býst við að ekkert land sé hægt að finna sem greiðir eins lágar barnabætur og hér er gert og skerðingin er örugglega hvergi eins mikil og hérna. Þær eru raunverulega alls staðar ótekjutengdar og greiddar í flestum tilvikum börnum að 16 eða 18 ára aldri. Þar er um raunverulegar barnabætur að ræða, virðulegi forseti, en í höndum þessarar ríkisstjórnar hafa barnabæturnar orðið að láglaunabótum. Með þessu frumvarpi er annað efnisatriði þar sem stigið er fyrsta skrefið í að hækka aldursviðmið sem er lagt til grundvallar greiðslu ótekjutengdra barnabóta. Ótekjutengdar barnabætur eru greiddar með börnum frá 0 til 6 ára aldurs en þær falla niður við 7 ára aldur barns. Í þessu frumvarpi er lagt til að ótekjutengdar barnabætur greiðist einnig með börnum 7 til 9 ára eða að 10 ára aldri barns sem er áfangi á þeirri leið að hækka enn frekar ótekjutengdar barnabætur. En við hljótum að stefna að því að greiða ótekjutengdar barnabætur með öllum börnum að 18 ára aldri. Þegar miðað var við að ótekjutengdar barnabætur næðu til allra barna að 7 ára aldri var miðað við leikskólaaldurinn og til að mæta kostnaði af leikskóladvöl eða dagvistun. Það var undirliggjandi markmið með því að greiða ótekjutengdar barnabætur til allra að 7 ára aldri barns. Hæstv. ráðherrum ætti þó að vera kunnugt um að af dvöl barna í grunnskólum hlýst ekkert minni kostnaður fyrir fjölskylduna en af leikskóladvöl. Hefur það verið reiknað út að áætla má að það sé ekki undir 240 þús. á skólaönninni ef með eru teknar íþróttir, tónlistarnám, heitar máltíðir o.s.frv. Þess vegna eru engin rök fyrir því, virðulegi forseti, að hætta greiðslum ótekjutengdra barnabóta við 7 ára aldur. Nú eru greiddar ótekjutengdar barnabætur með 29.575 börnum að 7 ára aldri en með þeirri breytingu að hækka aldursviðmiðið og bæta við börnum frá 7 til 9 ára aldri, þ.e. að 10 ára aldri, yrði greitt með 42.567 börnum, þ.e. um 13 þús. fleiri en nú er. Það munar sannarlega um þetta, virðulegi forseti, til viðbótar við rýmkun á skerðingum. Ég hef látið reikna út hver heildarkostnaður er við þessar tvær breytingar og hann er um 1,6 milljarðar kr. Virðulegi forseti. Mig undrar stundum hvernig stjórnarliðar hafa kjark til að koma hér upp í ræðustól, berja sér á brjóst og tala um að barnabætur hafi aukist, eins og var gert hér í ræðustól í gær í umræðunni um fátækt barna. Þá var kallað úr ræðustóli af stjórnarliðum sem komu upp, fleiri en einum og fleiri en tveimur, að barnabætur hefðu hækkað um 50%, virðulegi forseti. Hver er staðreyndin í þessu máli? Ég hef látið reikna þetta allt saman út. Staðreyndin er sú að barnabætur skertust frá 1995 til 2005 um 10.450 millj., um liðlega einn milljarð á hverju einasta ári frá því að þessi ríkisstjórn tók við. Barnabætur hafa hækkað frá 1995 um 14% meðan vísitala neysluverðs hefur hækkað um 41%. Þetta eru staðreyndir málsins og liggja fyrir reiknaðar út af hagfræðingi, barnabæturnar hafi verið skertar um liðlega einn milljarð á hverju ári frá því að þessi ríkisstjórn tók við. Þær hafa hækkað um 14% frá 1995 og vísitala neysluverðs um 41%. Hvaðan fá þeir núna þessa 50% hækkun sem þeir tala um? Það er mjög mikilvægt að fólk átti sig á því og láti ekki glepjast af þessum tölum sem stjórnarliðar setja fram. Hækkunin sem er komin núna milli áranna 2006 og 2007 er veruleg en hún er það bara á milli þessara tveggja ára. Það var verkalýðshreyfingin sem knúði fram þessa hækkun í tengslum við kjarasamninga. Þannig hækkuðu framlög til barnabóta úr ríkissjóði úr 6,8 milljörðum í 8,5 milljarða. Þetta er bara hækkun á milli áranna um 50%. Stjórnarliðar kjósa að gleyma öllum árunum frá 1995 til 2005 þar sem þeir skertu barnabætur um 10 milljarða og núna á kosningaári, örfáum mánuðum fyrir kosningar, eru þeir knúnir til þess af verkalýðshreyfingunni að hækka lítillega barnabætur og skila til baka kannski 1,5–2 milljörðum af þessum 10,5 sem þeir hafa skert barnabætur um á þessum tveim kjörtímabilum. Þetta eru staðreyndir málsins. Ef við bara tökum barnabætur, hvernig þær voru sem hlutfall af vergri landsframleiðslu, voru þær alveg til ársins 1996 yfir 1% af landsframleiðslu en fóru niður í 0,5%, þ.e. lækkuðu um helming af landsframleiðslu eftir að þessi ríkisstjórn tók við. Jafnvel núna, þó að verulega sé búið að hækka barnabæturnar milli þessara ára eins og ég nefndi, eru barnabæturnar einungis 0,72% af vergri landsframleiðslu. Þetta eru staðreyndir málsins og væri auðvitað freistandi að taka hér fyrir vaxtabæturnar af því að ég er með útreikning um það líka hvað þær hafa verið skertar í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það, virðulegi forseti, að bæði barnabætur og vaxtabætur skipta gífurlega miklu máli fyrir fjölskyldurnar í landinu, ekki síst fyrir ungbarnafjölskyldur sem eru að koma sér þaki yfir höfuðið. Þessi ríkisstjórn hefur hvað eftir annað leyft sér að koma aftan að fólki, skerða vaxtabæturnar og kippa grundvellinum undan öllum greiðsluáætlunum fólks. Fólk gerir auðvitað greiðsluáætlanir þegar það fer út í að kaupa sér íbúð og reiknar með vaxtabótunum og síðan sker þessi ríkisstjórn þær niður ár eftir ár. Hið sama gerist með barnabæturnar sem fólk treystir á. Þær hafa verið skornar svo harkalega niður sem raun ber vitni. Árið 1995 var miklu meira varið af fjármagni til barnabóta. Það var greitt með öllum börnum að 16 ára aldri en þá var miklu minna úr að spila hjá ríkissjóði en er í dag. Voru ekki nefndir 160 milljarðar sem ríkissjóður hefur meira núna en hann hafði fyrir nokkrum árum, áður en þessi ríkisstjórn komst til valda? 160 milljörðum meira hafa þeir úr að spila. Samt hafa þeir farið þannig með barna- og vaxtabæturnar. Staðreyndin er sú, virðulegi forseti, að hvert sem litið er sjáum við þessa miklu gliðnun sem er í öryggisneti velferðarkerfisins sem er raunverulega við það að bresta víða vegna þess að ríkisstjórnin hefur séð til þess á þessum árum að velferðarkerfið drabbast niður og er orðið hreint ölmusukerfi að mínu viti. Það er svo þræltekjutengt, fátæktargildrurnar svo miklar að það er með ólíkindum. Þannig skilur ríkisstjórnin við. Við skulum vona að þjóðin beri gæfu til að kjósa ekki þessa sömu ríkisstjórn yfir sig aftur til þess að hægt verði að fara að vinda sér í það þarfa verk að bæta fyrir misgjörðir ríkisstjórnarinnar og hvernig hún hefur lamað allt velferðarkerfið. Barnabæturnar eru kannski gleggsta dæmið um það. Ég nefndi að í flestum löndum miðast greiðslur barnabóta við 18 ára aldurinn. Í tengslum við síðustu kjarasamninga hækkaði ríkisstjórnin aldurinn hjá þeim sem hafa tekjutengdar barnabætur, rétt að undirstrika það, úr 16 í 18 ára aldur. En ríkisstjórnin hefur ekki fallist á að hreyfa við aldursviðmiði varðandi ótekjutengdar barnabætur þótt full rök séu fyrir því eins og ég fór inn á í máli mínu vegna ýmiss kostnaðar sem fellur á heimilin vegna grunnskóla barna eins og ég hef hér lýst. Í stuttu máli eru barnabætur í Danmörku hvorki tekjutengdar né skattskyldar og greiðast með öllum börnum 18 og yngri. Í Noregi eru barnabætur skattfrjálsar og án tekjutengingar og greiðast með öllum börnum 16 ára og yngri. Í Svíþjóð greiðast barnabætur vegna allra barna 16 ára og yngri. Barnabætur til barnmargra fjölskyldna eru hærri þegar börnin verða þrjú eða fleiri. Þær eru skattfrjálsar og án tekjutengingar. Þetta er alls staðar svona, virðulegi forseti, án tekjutengingar nema hér er þetta þræltekjutengt. Það er ekki einu sinni að ríkisstjórnin skammist til þess að láta þó ekki skerðinguna byrja t.d. fyrr en við lágmarkslaun. Nei, hún fer neðar en það og hefur gert allar götur síðan stjórnin tók við. Að þetta skuli hafa verið 77 þús. kr. hjá einstæðu foreldri, sem er töluvert langt undir lágmarkslaunum, er hrein svívirða, virðulegi forseti. Í Finnlandi greiðast barnabætur til 17 ára aldurs og fer fjárhæð bótanna eftir fjölda barna í hverri fjölskyldu. Bæturnar eru skattfrjálsar og án tekjutengingar. Eins og alls staðar. Í aðildarríkjum OECD eru barnabætur án tekjutengingar í öllum löndum nema í Ástralíu, á Grikklandi, Ítalíu, Kanada, Portúgal og Spáni, auk Íslands. Þannig er þetta, virðulegi forseti. Aldursmörkin eru 16 eða 18 ár og skiptingin nokkuð jöfn. Ég held að allir sjái að með því að bæta barnabótakerfið eru bætt verulega kjör barnafjölskyldunnar sem er veigamikill þáttur í því velferðarkerfi sem við jafnaðarmenn viljum búa landsmönnum. Við viljum ekki, eins og þessi ríkisstjórn hefur gert, færa þjóðina frá þessu norræna velferðarsamfélagi sem við höfum búið við lengst af. Ríkisstjórnin er á góðri leið, alveg sama hvert litið er, með að færa okkur nær hinu bandaríska módeli. Það er hægt að taka fleira. Það er mjög freistandi, virðulegi forseti, þegar við erum að ræða velferðarkerfið að fara yfir það hvernig búið er að fara með skattkerfið, að hjá níu af hverjum 10 heimilum í landinu hefur skattbyrðin verið aukin en ekki hjá þeim sem mest hafa, hjá fjármagnseigendunum sem hafa milljarða og tugi milljarða á milli handanna, hundruð milljarða. Samt er þetta fólkið sem er hlíft við að borga nefskatt til Ríkisútvarpsins, hlíft við því að borga 6 þús. kr. í Framkvæmdasjóð aldraðra. Það er eitthvað að, virðulegi forseti, í samfélagi okkar þegar málin geta gengið svona fyrir sig. Innst inni held ég að ríkisstjórnin skammist sín svolítið fyrir þetta, sérstaklega þegar við fórum hér yfir nefskattinn hjá RÚV, hvernig fjármagnseigendurnir sleppa þúsundum saman við að borga þennan nefskatt meðan honum er klínt á barnmargar fjölskyldur, kannski skatt upp á 60–65%. Á meðan sleppa þeir sem eru með tugmilljarðana. Það er eitthvað að í samfélaginu, virðulegi forseti, þegar við komum að þessum skattamálum. Skattleysismörkin sem verkalýðshreyfingunni tókst að hífa upp úr 79 þús. í 90 þús. kr. í tengslum við síðustu kjarasamninga ættu að vera 137 þús. kr. í dag, og væru það ef ríkisstjórnin hefði ekki skert þau eins og raun ber vitni. Hún byrjaði á því, það var hennar fyrsta verk þegar hún komst til valda að skerða skattleysismörkin. Með því að skerða skattleysismörkin svona gífurlega hefur hún fengið inn í ríkissjóð einhvers staðar á milli 35 og 40 milljarða kr., virðulegi forseti, með því að hafa þetta af láglaunafólki, halda skattleysismörkunum í 79 þús. kr. eða hvað það nú var. Með því fékk ríkisstjórnin inn í kassann 35–40 milljarða - og hvernig hefur hún notað þá, virðulegi forseti? Hún hefur notað þá til að hygla fjármagnseigendunum sérstaklega, vera með tilfærslur úr skattkerfinu frá þeim tekjulægstu, frá fátæka fólkinu, til þess að geta hyglað aftur meira fjármagnseigendum og þeim sem vita ekki aura sinna tal. Ég spyr nú: Er ekki kominn tími til að skipta um ríkisstjórn? Ég hef lokið við að mæla fyrir þessu máli, virðulegi forseti. Ég hafði vonast til þess að geta mælt fyrir því fyrr. Þetta er eitt þeirra mála sem Samfylkingin setti í forgang í upphafi þessa þings, mál sem Samfylkingin mun setja á oddinn í komandi kosningum. Ég er alveg viss um að velferðarkerfið verður ein af þungamiðjunum í þessari kosningabaráttu, þá ekki síst barnabótakerfið og hvað það hefur verið leikið grátt í höndum þessarar ríkisstjórnar. Ég vona sannarlega að þetta mál fari til umsagnar en ég geri mér ekki miklar vonir um það, virðulegi forseti, að ríkisstjórnin sem markvisst hefur grafið undan velferðarkerfinu á umliðnum árum fallist á að þetta mál komi til eðlilegrar meðferðar aftur inn í þingið og að þingmenn fái að greiða atkvæði um það. Ég ítreka að þetta er eitt af brýnustu málunum til þess að koma okkur upp úr fátæktargildrunum, til þess að minnka þann fjölda fólks sem býr við fátækt hér á landi sem við fórum í gegnum í gær, kannski 18–20 þús. manns og þar af um 5 þús. börn sem búa við mikla fátækt. Hér hef ég mælt fyrir leið til þess að rétta hlut þessa fólks og ég veit með vissu að komist Samfylkingin í ríkisstjórn verður eitt af forgangsmálunum sem við munum setja á oddinn til að bæta stöðu barnafólks.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að fagna því frumvarpi sem hér hefur verið lagt fram af hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og fleirum. Ég ætla jafnframt að taka undir hennar ræðu hér. Með frumvarpinu fylgir mjög svo góð og ítarleg greinargerð og tilgangurinn eins og um er rætt er til þess að bæta verulega barnabótakerfið og draga úr skerðingu sem er til staðar vegna tekjutengingar. Auk þess er verið að stíga hér stórt skref í að hækka aldursmörk ótekjutengdra barnabóta sem, eins og kemur hér fram, eru nú einungis greiddar að sjö ára aldri. Ekki er hægt að ræða um þetta frumvarp öðruvísi en að minnast sérstaklega á hversu miklu þetta skiptir fyrir einstæða foreldra. Í greinargerðinni kemur fram að við þessar breytingar mundu 31,3% einstæðra foreldra fá óskertar bætur. Hér fór fram í gær umræða, frú forseti, um fátækt barna þegar við ræddum skýrslu um fátækt barna á Íslandi. Þá sagði ég meðal annars að ein orsök þess að börn á Íslandi lifa við fátækt sé að þau búa hjá einstæðu foreldri. Það hefur komið fram hér um þetta frumvarp að ef barnabætur yrðu hækkaðar þá mundi það hafa gífurlega góð áhrif á hag einstæðra foreldra og þar af leiðandi á hag fátækra barna. En eins og kom fram í umræðunni í gær eru tæplega 4.700 börn samkvæmt skýrslu hæstv. forsætisráðherra talin búa við fátækt á Íslandi. Jafnframt kom fram í skýrslu frá forsætisráðherra sem var skilað hér inn á 130. þingi um fátækt almennt að starfshópur sem vann að þeirri skýrslu lagði sérstaklega til endurskoðun á barnabótakerfinu sem tæki til að styðja betur við fátækar barnafjölskyldur. Jafnframt kom í þeirri skýrslu fram að barnabætur eru verulega lægri hér en almennt gengur og gerist í Evrópu. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa miklu lengri tölu en ítreka að hér er afskaplega þarft frumvarp á ferðinni sem við í Frjálslynda flokknum styðjum að sjálfsögðu og vonumst til þess að það fái þinglega meðferð og komist hér í gegn því að það getur varla verið, herra forseti, að Ísland sé velferðarþjóðfélag ef tæplega 5.000 börn lifa við fátækt.

Hæstv. forseti. Ég hef löngun til að koma hér aðeins stutt í ræðustól til þess að lýsa yfir ánægju minni með þetta mál sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur lagt fram og mælt fyrir af skörungsskap. Margar mjög góðar og gagnlegar upplýsingar komu fram í máli hennar og koma fram í greinargerð með frumvarpinu, upplýsingar sem eru þess virði að haldið sé á lofti. Ég tel nauðsynlegt að hrakin séu þau ósannindi sem stjórnarliðar fóru hér með í umræðunni í gær um fátækt barna þegar þeir berja sér á brjóst og segjast hafa verið að hækka barnabætur. Í máli hv. þingmanns kemur fram að hækkunin er eingöngu núna á milli áranna 2006 og 2007. Mér þykir það alvarlegt á hvern hátt stjórnarliðar leyfðu sér í umræðunni í gær að skrumskæla veruleikann og bregðast ekki við þeim staðreyndum sem hv. þingmaður hefur lagt fyrir okkur. Það er alvarlegt þegar við horfum á þessar tölur að barnabæturnar skuli skerðast við 77 þús. kr. þegar lágmarkslaun eru komin í alla vega á milli 90 og 100 þús. kr.  Heildarkostnaðurinn við þessa breytingu yrði 1,6 milljarðar kr. Það er ekki há upphæð þegar hlustað er á fréttir þessa dagana um gróða bankanna. Landsbankinn græddi 40 milljarða eftir skatta á síðasta ári. Kaupþing græddi 82 milljarða eftir skatta á síðasta ári og Glitnir græddi einhverja tugi milljarða líka. Ég spyr því: Hvaða ábyrgð er þessi ríkisstjórn að flýja þegar hún leyfir sér að veigra sér við því að hækka barnabæturnar sem þessu nemur? Það er ekki forsvaranlegt að flýja undan þeirri áskorun sem kemur fram í þessu þingmáli. Ég vil bara ítreka að ég lýsi yfir stuðningi við þetta mál. Þetta er eitt af brýnu málunum til þess að velferðarkerfið okkar geti staðið undir nafni. Ég veit að þetta kemur til með að verða áberandi í málflutningi stjórnarandstöðunnar í kosningabaráttunni og ég trúi ekki öðru en að við náum eyrum þjóðarinnar. Að lokum svara ég spurningu hv. þingmanns sem hún lagði fram hér við lok síns máls þegar hún spurði hvort ekki væri kominn tími til að losna við þessa ríkisstjórn. Hæstv. forseti. Mitt svar er: Jú, það er kominn tími til að losna við þessa ríkisstjórn.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á þrennum lögum. Þetta er frumvarp til laga um breytingu á almennum hegningarlögum, nr. 19/1940, breytingu á lögum um útlendinga, nr. 96/2002, og lögum um atvinnuréttindi útlendinga, nr. 97/2002. Hér er um að ræða mál sem ég hef lagt fram áður ásamt hv. þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Það var á 130. löggjafarþingi og svo aftur á 131. löggjafarþingi sem ég lagði fram mál af svipuðum toga. Ég endurflyt það nokkuð breytt vegna athugasemda sem komu fram í umsögnum sem bárust um málið, sem ég vil taka fram að voru allar afar jákvæðar í garð þeirra prinsippa sem mælt er fyrir og sett eru fram. Breytingarnar sem ég gerði á frumvarpinu á milli þinga eru annars vegar lagatæknilegar en hins vegar efnislegar. Að þessu sinni legg ég til að þrennum lögum verði breytt en áður var frumvarpið lagt fram sem frumvarp til sérlaga um fórnarlambavernd og raunar einnig um vitnavernd. En í þetta sinn hef ég horfið frá því að fjalla um vitnavernd í frumvarpinu. Það fjallar einungis um fórnarlambavernd. Ákvæði um vitnavernd eru í lögum um meðferð opinberra mála og þeir sem kæmu til með að njóta fórnarlambaverndar samkvæmt lagafrumvarpinu, ef að lögum verður, kæmu einnig til með að njóta vitnaverndar samkvæmt lögum um meðferð opinberra mála. Það er því óþarfi að hafa það í þessu frumvarpi líka. Þessu frumvarpi er ætlað að festa í lög vernd til handa fórnarlömbum mansals. Það er í samræmi við skuldbindingar aðildarríkjasamnings Sameinuðu þjóðanna um aðgerðir til að sporna við skipulagðri fjölþjóðlegri glæpastarfsemi. Sá samningur var undirritaður fyrir Íslands hönd þann 13. desember árið 2000 og það er skammarlegt að þurfa að segja frá því að hann bíður enn fullgildingar. Þó hefur dómsmálaráðherra verið spurður um þennan samning í þingsal. Í gögnum dómsmálaráðuneytisins, m.a. í skýrslu starfshóps dómsmálaráðuneytisins sem fjallaði um vændi og mansal fyrir einu og hálfu ári, eru viljayfirlýsingar um að samningurinn verði fullgiltur. Hann hefur enn ekki verið fullgiltur og það væri ekki úr vegi að fá rök hæstv. dómsmálaráðherra fyrir því. Hvað dvelur orminn langa í þessum efnum? Við þennan samning voru gerðir tveir viðaukar. Öðrum þeirra var ætlað að taka sérstaklega á mansali, ekki síst sölu kvenna og barna, og sporna við slíkri glæpastarfsemi auk þess sem honum var ætlað að tryggja þolendum slíkra glæpa vernd og aðstoð. Það er mikilvægt ákvæði í þessum samningi. Það ákvæði er kveikjan að þessu frumvarpi. Það er skylda okkar samkvæmt samningnum að tryggja ekki einasta að gera allt sem í okkar valdi stendur til að reyna að koma í veg fyrir sölu barna og kvenna á milli landa heldur líka að tryggja vernd þeirra ef þau uppgötvast og eru ólöglega í viðkomandi löndum. Í samningum eru líka afgerandi ákvæði um skyldur stjórnvalda og um á hvern hátt þessi aðstoð skuli veitt. Aðstoðin er í samræmi við meginreglur samningsins og viðaukinn, raunar samningurinn allur, er kenndur við Palermó á Sikiley en þar var hann undirritaður og hann er kallaður Palermó-samningurinn. Virðulegi forseti. Samkvæmt upplýsingum úr skýrslum Sameinuðu þjóðanna um mansal má gera ráð fyrir að hundruð þúsunda karla og kvenna og barna séu árlega seld á milli landa vítt og breitt um heiminn. Til skamms tíma töldu menn að þetta fólk væri viljugir þátttakendur í hinu ólöglega athæfi, fólk sem sjálfviljugt flýði fátækt og eymd í heimalöndum sínum í von um að eitthvað skárra væri í boði á hinum ríku Vesturlöndum. En hin síðari ár hafa nýjar hliðar á þessari ólöglegu og óhugnanlegu starfsemi orðið meira áberandi, þ.e. sú starfsemi sem tengist hinum svokallaða kynlífsmarkaði og klámiðnaði á Vesturlöndum. Í slíkum tilfellum er oft um nauðung að ræða. Ofbeldi og hótunum er beitt til að beygja fórnarlömbin undir vilja þeirra sem stunda mansal. Oft hefst för fórnarlambanna með samþykki og skipuleggjendur lofa þeim gulli og grænum skógum á áfangastað. Fólk greiðir jafnvel háar upphæðir fyrir flutninginn sem oft á sér stað við óviðunandi aðstæður. Fólkið endar svo oftar en ekki í nauðungarvinnu, í vændi eða sem þátttakendur í ólöglegu athæfi í móttökulandinu. Talið er að í Bandaríkjunum einum saman stundi 100.000 ólöglegir innflytjendur vændi og í skýrslu Sameinuðu þjóðanna, Global Report on Crime and Justice, er talið að 40.000–50.000 tælenskar konur, ólöglegir innflytjendur, stundi vændi í Japan. Það ríkir mikil óvissa um hversu margir ólöglegir innflytjendur starfa við vændi í Evrópulöndunum, en í skýrslum Sameinuðu þjóðanna er þó talað um að þeir skipti hundruðum þúsunda. Tveir þriðju hlutar munu koma frá Austur-Evrópu og einn þriðji frá þróunarlöndum í Afríku, Asíu og Suður-Ameríku. Af þessu sést að vandamálið er alþjóðlegt og, virðulegi forseti, það vex hratt. Konur sem seldar eru til kynlífsþrælkunar lenda oft í grófu ofbeldi og er jafnvel nauðgað hvað eftir annað áður en sala frá einum aðila til annars á sér stað. Ótal dæmi eru til um hroðalega meðferð þeirra og ekki er óalgengt að þær séu látnar þjóna vændiskúnnum upp í 18 klukkustundir á dag, alla daga vikunnar. Þær eru í flestum tilfellum algerlega háðar kúgurum sínum, oft eigendum vændishúsa. Þær eru oftast án vegabréfs í landi sem þær vita ef til vill ekki hvað heitir og eru neyddar til að láta af hendi stærstan hluta þeirra peninga sem kúnnarnir greiða fyrir vændið, enda eru þær sagðar þurfa að endurgreiða háar fúlgur fyrir fargjald, húsaleigu og fæði. Konunum er haldið innilokuðum á vændishúsum eða þeim er ekið milli kúnna af hinum svokölluðu „eigendum“ sínum. Venjulega eru þær fluttar ört á milli landa og staða til að tryggja að þær geti ekki myndað tengsl við vændiskúnna, því að slíkt gæti orðið til þess að einhverjir tækju það upp hjá sér að vilja bjarga þeim. Þær eru varaðar við að leita til lögreglu, heilbrigðisyfirvalda eða samtaka sem aðstoða fólk sem orðið hefur fyrir ofbeldi. Reyni þær slíkt kallar það á grófar líkamsmeiðingar, líkamlegar refsingar, barsmíðar og nauðganir eða hótanir um að eitthvað komi fyrir fjölskyldur þeirra í heimalöndunum. Allt gerir þetta yfirvöldum erfitt fyrir að ná til fórnarlamba mansals. Skilgreining mansals, samkvæmt 3. gr. Palermó-viðaukans, er sú skilgreining sem ég legg til grundvallar í frumvarpi mínu. Hún er svohljóðandi, virðulegi forseti, eins og kemur fram í 5. gr. frumvarpsins: „„Mansal“ merkir að fólk sé fengið, flutt, framselt, hýst eða við því tekið, með valdi eða hótun um valdbeitingu eða með annars konar nauðung, með mannráni, svikum, blekkingu, valdníðslu eða misnotkun á varnarleysi þess, eða ef látið er af hendi eða tekið við fé eða öðrum gæðum til þess að fá fram samþykki við því að einstaklingur öðlist vald yfir öðrum einstaklingi í hagnýtingarskyni. Hagnýting tekur, í það minnsta, til hagnýtingar á vændi annarra eða annarrar kynferðislegrar hagnýtingar, nauðungarvinnu eða nauðungarþjónustu, þrælahalds eða athæfis sem svipar til þrælahalds, ánauðar eða líffæranáms. Samþykki þess sem er fórnarlamb mansals við hagnýtingu af þeim toga sem lýst er hér að ofan skiptir engu máli í tilvikum þar sem einhverjum þeim aðferðum sem lýst er hér að ofan hefur verið beitt. Tilkvaðning, flutningur, framsal, hýsing eða viðtaka á barni í hagnýtingarskyni telst vera „mansal“, jafnvel þótt ekki sé beitt neinum þeim aðferðum sem lýst er hér að ofan. „Barn“ merkir einstakling undir átján ára aldri.“ Þessi skilgreining er lögð til grundvallar í þessu frumvarpi enda staðfest af þeim sem undirrituðu Palermó-samninginn á sínum tíma árið 2000. Þessi lagasetning yrði í samræmi við tilskipanir Evrópuráðsins og hef ég í greinargerð sett niður ákveðinn kafla sem gerir ráð fyrir þeim tilskipunum sem Evrópuráðið hefur sett fram í þessum efnum. Það er ákveðinn samningur sem Evrópuráðið hefur gert um aðgerðir gegn mansali sem var undirritaður 16. maí 2005. Hann fjallar ekki síst um verndun fórnarlamba mansals og ráðstafanir til að standa vörð um mannréttindi þeirra, sem er eitt af meginmarkmiðum þessa frumvarps. Í greinargerðinni get ég einnig um aðgerðir í Evrópu, á hvern hátt Evrópulöndin hafa beitt ákvæðum Palermó-samningsins og tilmælum Evrópuráðsins til að reyna að ná utan um þessi erfiðu mál. Það sem er kannski merkilegast við þetta frumvarp og það hvernig ég legg það fram er að vitnisburður gegn grunuðum glæpamanni þarf ekki endilega að vera skilyrði þess að fórnarlamb njóti verndar í því landi sem viðkomandi uppgötvast eða kemst í hendur á yfirvöldum. Rökin fyrir fórnarlamba- og vitnavernd í tengslum við mansal eru í fyrsta lagi mannúðarsjónarmið. Mannréttindi þess fólks sem lendir í klóm nútímaþrælasala hafa verið brotin. Það hefur verið niðurlægt og oft hefur það verið beitt grófu ofbeldi. Til að það geti endurheimt mannlega reisn og orðið virkir borgarar í samfélaginu þarf það stuðning. Í öðru lagi má nefna þau rök að með því að fá fórnarlömbin til samvinnu við yfirvöld megi auka líkurnar á að lögreglu takist að koma upp um þá glæpamenn sem stunda ólöglegan innflutning eða sölu á fólki. Í því frumvarpi sem hér er flutt er samvinna fórnarlambsins við viðkomandi yfirvöld, um að vitna gegn hinum brotlegu, ekki gerð að skilyrði fyrir dvalarleyfi eða þeirri aðstoð sem skylt yrði að veita fórnarlömbunum samkvæmt frumvarpinu, heldur er lögð áhersla á að líkur aukist á því að fórnarlambið vitni gegn hinum brotlegu fái það dvalarleyfi og félagslega og réttarfarslega aðstoð. Ef ekki er í lögum heimild til sérstaks dvalarleyfis fyrir fórnarlömbin er yfirvöldum nauðugur einn kostur að senda þau úr landi. Það hlýtur að ganga gegn mannúðarsjónarmiðum þar sem það leiðir óhjákvæmilega til þess að þau lendi aftur í klóm glæpamannanna og hörmungarnar haldi áfram. Samstarf yfirvalda og fórnarlambs getur verið með því móti að fórnarlambið gefi upplýsingar um grunaða einstaklinga, leggi fram ákæru eða beri vitni fyrir dómi, en gera verður ráð fyrir því að fórnarlömbin geti verið svo hart leikin af kúgurum sínum að slíkt sé óhugsandi. Því er það ekki gert að skilyrði í þessu frumvarpi. Í greinargerðinni er almennur kafli um mannréttindi og mannúðarsjónarmið og svo hef ég sett fram athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins. Þar eru nánar skilgreind þau markmið sem ég tel að þurfi að vera til staðar ef við eigum að standa við skuldbindingar okkar samkvæmt Palermó-samningnum og samkvæmt þeim tilmælum sem við höfum fengið frá Evrópuráðinu. Mig langar til í lok ræðu minnar, hæstv. forseti, að fara örfáum orðum um þau viðbrögð hæstv. dómsmálaráðherra sem ég átti orðastað við á miðvikudaginn í fyrirspurnatíma. Ég ræddi þá við hann um aðgerðaráætlun sem ríkisstjórninni er í sjálfu sér skylt að setja fram, aðgerðaráætlun sem miði að því að stemma stigu við mansali. Slík aðgerðaráætlun ætti að vera hluti af markvissum aðgerðum stjórnvalda á Norðurlöndunum til þess að uppræta þessa glæpi. Hæstv. forseti. Hæstv. dómsmálaráðherra taldi ekki mikilvægt að sinna þessu verkefni og taldi ekki þurfa að setja saman aðgerðaráætlun af þessu tagi. Ég er hæstv. dómsmálaráðherra hjartanlega ósammála í því máli og vísa því á bug að á Íslandi sé nægilega mikið gert til að koma í veg fyrir að glæpaklíkur á borð við þær sem selja konur og börn á milli landa í kynlífsiðnað fái starfað á Íslandi eða að þær fái ekki að koma til landsins með fórnarlömb sín. Ég tel nú þegar nægilega margar vísbendingar um að hingað komi nú þegar konur sem þannig er ástatt um, fórnarlamb mansals. Ég tel að yfirvöld þurfi að hrista hér af sé slyðruorðið. Hæstv. ríkisstjórn þarf að setja fram aðgerðaráætlun gegn mansali. Við þurfum að fullgilda Palermó-samninginn og liður í öllum þeim aðgerðum gæti verið að samþykkja það frumvarp sem ég hef mælt fyrir. Að lokinni þessari umræðu, hæstv. forseti, legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allsherjarnefndar til umfjöllunar.