Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Síðan 2. umr. fór fram um fjárlagafrv. hér á hv. Alþingi, hefur fjvn. tekið allmörg erindi til athugunar og afgreiðslu auk þeirra, er bíða áttu 3. umr. N. hefur orðið ásátt um að flytja þær brtt. við fjárlfrv., sem tilgreindar eru á þskj. 173, en fulltrúar Framsfl. og Alþb. hafa áskilið sér í því sambandi sama fyrirvara og þeir gerðu við 2. umr. Eins og fyrir 2. umr. stendur meiri hl. n. að tillögugerð um hækkun tekjuliða á frv. samkv. þskj. 177. Ég mun nú með örfáum orðum víkja að helztu brtt. nefndarinnar. Við 10. gr. Samkv. ábendingu hagstofustjóra leggur n. til að lækka liðinn „annar kostnaður“ við þjóðskrána um tæpl. 143 þús. kr. Samkv. erindi utanrrn. leggur n. til nokkrar hækkanir varðandi kostnað við sendiráðin í London, Osló og Moskvu, en við 2. umr. hafði verið samþ. nokkur hækkun fyrir sendiráðið í París. Þá er liðurinn tækniaðstoð Sameinuðu þjóðanna hækkaður um helming eða 345 þús. kr. Íslendingar munu sjálfir njóta góðs af þessari fyrirgreiðslu, sem veitt er á vegum Sameinuðu þjóðanna. Við 11. gr. eru aðeins fluttar tvær brtt. Launagreiðslur hjá vinnuhælinu á Litla-Hrauni hækki um 200 þús. kr. Með þeirri hækkun er þó ekki um neina fjölgun á starfsfólki að ræða, þar sem lagt er til að taka upp á fjárlög laun tveggja starfsmanna, sem þar hafa unnið um langan tíma. Er því raunverulega aðeins um leiðréttingu að ræða. Til sumarlöggæzlu á Þórshöfn hækki um 10 þús. kr. Við 12. gr. Lagt er til að hækka rekstrarstyrki til sjúkrahúsa sveitarfélaga um samtals 2.8 millj. kr., verði liðurinn 8 millj., og að hækka styrkinn til sjúkrahúsa kaþólskra um 800 þús. kr. Frv. til nýrra sjúkrahúsalaga verður væntanlega lagt fram á þessu þingi og þá settar reglur um styrkveitinguna, form hennar og upphæð. Teknir eru upp tveir nýir liðir: Til St. Franciskussjúkrahússins í Stykkishólmi til kaupa á röntgentækjum 200 þús. kr. Það sjúkrahús nýtur ekki styrks til tækjakaupa samkv. sjúkrahúsalögum, nr. 93 frá 1953. Með þessari tillögugerð er sjúkrahúsinu veitt viðurkenning fyrir hina löngu og merku starfsemi sína. - Þá er og á greininni nýr liður, 100 þús. kr. styrkur samkv. ákvörðun landlæknis til sjúklinga, sem leita þurfa læknishjálpar erlendis. Vitað er um ýmsa efnalitla einstaklinga, sem geta ekki fengið bót meina sinna hér heima, og er með þessari till. ætlazt til að hlaupa undir bagga með þeim vegna ferða til útlanda, auk þeirrar aðstoðar, sem heimiluð er á 12. gr. með stuðningi Tryggingastofnunar ríkisins, en það hrekkur ekki til í einstaka tilfellum. Við 13. gr. C er lágt til að hækka framlag til ferjubryggna um 300 þús. kr., og er ætlazt til, að hækkunin gangi til ferjubryggna í Ögri og á Stað á Reykjanesi. Lagt er til, að styrkir til íslenzkra námsmanna hækki um 1 millj. og að öll hækkunin gangi til lánasjóðs námsmanna. Þá verður að hækka liðinn til framkvæmdar sundskyldu í skólum, þ.e. XII. tölul. 22, um ½ millj. kr., og verður þá liðurinn 3.8 millj. Framlag þetta leiðir af beinum lagaákvæðum og var of lágt áætlað. Þá eru teknir upp tveir nýir liðir: Til Frjálsíþróttasambands Íslands vegna kostnaðar við landskeppni á árinu 1963 50 þús. kr., en halli á mótunum mun nema hátt á annað hundrað þús. kr. Sambandið eitt heftir ekki getu til að greiða þennan halla. - Þá er styrkur til byggingar félagsheimilis fyrir stúdenta við Háskóla Íslands, 500 þús. kr., en það mál er núna í undirbúningi. Við 14. gr. B er tekinn upp nýr liður við þjóðskjalasafnið: Til kaupa á tækjum til viðgerða á handritum og skjalaskápum 200 þús. kr. Þessi kaup eru talin nauðsynleg fyrir starfsemi safnsins. Lagt er til að hækka styrk til byggingar bókasafna um 150 þús. kr., en lög um almenningsbókasöfn voru sett á þessu ári. Ráðizt hefur verið í slíkar framkvæmdir á nokkrum stöðum. Lagt er til, að styrkur til Bókmenntafélagsins hækki um 35 þús. kr., til Þjóðvinafélagsins um 40 þús. kr., og á greinina verði tekinn upp nýr liður í stað útgáfu íslenzkra nýyrða. Til málnefndar 65 þús. kr., og er liðnum skipt eins og fram kemur í brtt. n. Lagt er til, að styrkur til skálda, rithöfunda og listamanna hækki um 865 544 kr., verði 3 millj. og þar af hljóti skáldin Halldór Kiljan Laxness og Gunnar Gunnarsson hvor um sig 50 þús. kr. Tekinn er upp nýr liður: Til dr. Sigurðar Jónssonar til rannsókna á sjávargróðri við strendur Íslands 50 þús. kr., en hann hefur unnið að vísindastörfum við Sorbonne-háskólann í París og er talinn mjög fær í sinni grein. Það er gert ráð fyrir því, að hann komi hingað til landsins næsta sumar og sinni þá þessu starfi. Til vísindamanna og fræðimanna hækki um 100 þús. kr., en það má segja, að liðurinn hafi staðið svo til óbreyttur síðan 1960, en þá voru veittar inn á þennan lið 180 þús. kr. Við 15. gr. er tekinn upp nýr liður, 1 millj. til byggingar Hallgrímskirkju hér í höfuðborginni. Eins og menn vita, hefur sú kirkja nú verið í smíðum í mörg ár, og það er gersamlega vonlaust, að söfnuðurinn einn geti staðið undir svo kostnaðarsamri byggingu. Ég þori að segja, að Reykjavíkurborg hafi til þessa lagt af mörkum um 1½ millj. til þessarar kirkjubyggingar, að safnazt hafi eitthvað svipuð upphæð frá einstaklingum og félagssamtökum og að söfnuðurinn sjálfur hafi lagt af mörkum í kringum 2 millj. kr., en að sjálfsögðu veit enginn, hver byggingarkostnaðurinn verður endanlega, enda mun það vafalaust taka mörg ár að koma kirkjunni upp, og þarf það engan mann að undra. Þá eru breytingar við 16. gr. A. Styrkur til búreikningaskrifstofu á vegum Búnaðarfélags Íslands hækki um 200 þús. kr., liðurinn verði 300 þús., en hækkunin er gersamlega óhjákvæmileg, ef þessi stofnun á að geta gegnt sínu hlutverki. Þá eru fluttar, eins og við 2. umr., nokkrar nýjar till. um fyrirhleðslur og landþurrkanir og framlag til sjóvarnargarðs við Búðardal, 50 þús. kr. - Þá eru styrkir í sambandi við dýralækningar nokkuð hækkaðir. - Tekinn er upp nýr liður vegna garðyrkjuskólans á Reykjum, til verknáms og stundakennslu 150 þús. kr., en það mun hafa láðst að taka upp þennan kostnað, þegar frv. var samið. - Og þá fær Kvenfélagasamband Íslands nokkra hækkun á sínum styrk. Við 16. gr. C er tekinn upp nýr liður: Til norræns yrkisskólaþings, sem ætlunin er að halda í Helsingfors sumarið 1964, næsta sumar, 70 þús. kr. Við 16. gr. E. Það er talið nauðsynlegt að hækka styrkinn til Verzlunarskóla Íslands um 1 millj. 384 þús. Þá verður styrkurinn röskar 2½ millj. Og lagt er til að hækka styrk til Samvinnuskólans um 200 þús. kr., þannig að hann njóti þá alls 670 þús. frá ríkinu á fjárlögum. Við 16. gr. D, sem fjallar um raforkumál og raunar fleira, er hækkað framlag til nýrra raforkuframkvæmda um 17 millj. kr. Að öðru leyti verða nokkrar tilfærslur á liðnum samkv. eindregnum tilmælum raforkumálastjóra og viðkomandi ráðuneytis, sem nefndin hefur að sjálfsögðu tekið upp. Á 17. gr. er tekinn upp nýr liður: Til heildarskipulags Reykjavíkur og nágrannasveitarfélaga 1 millj. kr. Liðurinn fellur undir I á gr. Á undanförnum árum hafa tekjur af skipulagsgjaldi farið allmikið, ég vil segja nokkuð mjög mikið fram úr áætlun, og það er unnt að hækka tekjurnar sem þessari upphæð nemur og einnig vegna þeirra 100 þús. kr., sem fara til skipulags Kópavogs. Liðurinn til aðstoðar ríkisins við landakaup kaupstaða og kauptúna hækkar um 1 millj. og verður þannig 4 millj. Veitir sannarlega ekki af þessari hækkun, þar sem mörg sveitarfélög standa nú í landakaupum og önnur munu einnig þurfa að leggja út í slík kaup á næstu árum. Samkv. till. félmrn., sem sendi n. mjög ýtarlega grg., er lagt til að taka upp nýjan lið: Til kennslu í vinnuhagræðingu 2.2 millj. En ég vil taka það fram, að bæði svokölluð vinnutímanefnd og Iðnaðarmálastofnunin leggja mjög ríka áherzlu á, að þessi starfsemi geti hafizt. Sumardvalarheimilin hækka um 100 þús. kr. - Styrkur til Sjálfsbjargar, félags fatlaðra, hækkar um 25 þús. - Til mæðrastyrksnefndar hækkar um 30 þús. - Teknir eru upp nýir liðir: Til dagheimilis fyrir börn í Neskaupstað 75 þús. kr. - Byggingarstyrkur til kvennaheimilisins Hallveigarstaða hér í Reykjavíkurborg 100 þús. kr. - Og svo að lokum til hjálparsveitar skáta í Hafnarfirði 50 þús. kr. Hjálparsveitin hefur merku hlutverki að gegna. En jafnframt er í sambandi við þá fjárveitingu felldur niður 25 þús. kr. styrkur til skátafélagsins Hraunbúa í Hafnarfirði. Elliheimilunum er veittur styrkur á greininni, styrkur hækkar um 250 þús. kr., en upphæðin mun hafa staðið óbreytt alllengi, meðan allur kostnaður hefur að sjálfsögðu stórkostlega aukizt, eins og kunnugt er. Við 18. gr. eru fluttar af n. brtt., sem leiða af sér hækkun gr. um 654 281 kr. En varðandi þá grein leyfi ég mér að vísa til umsagnar í aths. við fjárlfrv., sem skýrir þá breyt., sem nú er orðin á tilhögun 18. gr. Við 20. gr. er aðeins ein brtt., en þar er lagt til, að liðirnir til bygginga og til ræktunar á jörðum ríkisins hækki um 700 þús. kr. og munu sannarlega ekki veita af, miðað við fengna reynslu. Varðandi 22. gr., heimildagr., eru teknar upp nokkrar till., sem ég leyfi mér að lesa upp en sé ekki ástæðu til þess að fara að skýra, þær skýra sig nokkuð sjálfar. 1) Að ábyrgjast allt að 20 millj. kr. af erlendu láni Landsbanka Íslands vegna véla- og tækjakaupa í 6 fiskiskip, sem samið er um smíði á í Austur-Þýzkalandi. Ábyrgðin fellur niður, jafnóðum og skipin eru afhent kaupendum. í framhaldi af þessari ábyrgð heimilast ríkisstj. að ábyrgjast erlenda lántöku handa fiskveiðasjóði vegna þessara skipa, allt að 13 millj. kr., sem endurgreiðist með venjulegum skilyrðum fiskveiðasjóðs á 7 árum. 2) Að ábyrgjast lán allt að 1 millj. kr. fyrir síldarverksmiðjurnar í Krossanesi og á Hjalteyri til greiðslu kostnaðar við síldarflutninga, gegn þeim tryggingum, sem ríkisstj. metur gildar. 3) Að ábyrgjast lán að upphæð allt að 1½ millj. kr. fyrir Búðaós h/f vegna fiskræktar, gegn þeim tryggingum, sem ríkisstj. metur gildar. 4) Að ábyrgjast lán allt að 50 millj. kr. til byggingar og endurbóta á síldarverksmiðjum og síldarumhleðslustöðvum. 5) Að ábyrgjast allt að 3 millj. kr. lán vegna orlofsheimilis A.S.Í., með þeim skilyrðum og gegn þeim tryggingum, sem ríkisstj. metur gildar. 6) Að lána eigendum vélbátsins Flosa ÍS 42 allt að 300 þús. kr. til viðgerðar á bátnum vegna skemmda af völdum trémaðks. 7) Að verja 90 þús. kr. til þess að reisa skýli í Vatnsfirði á Barðaströnd fyrir teinæringinn Egil í Hvallátrum. 8) Að greiða úr ríkissjóði kostnað Þjóðleikhússins árið 1963 og 1964 vegna launahækkana samkv. úrskurði kjaradóms, að svo miklu leyti sem tekjuliðir leikhússins hrökkva ekki til. 9) Að greiða til sjúkrahússins á Sauðárkróki allt að 150 þús. kr. vegna skemmda, sem urðu á sjúkrahúsinu í jarðskjálfta árið 1963. 10) Að verja fé því, sem varnarliðið hefur greitt fyrir afnot Keflavíkurvegar frá 1. júlí 1962. til 30. júní 1964, alls kr. 659 282.50 kr., til lagningar steinsteypts vegar til Keflavíkur (Reykjanesbrautar). Eftir 2. umr. hækkar gjaldabálkur frv. samkv. till. fjvn. um 34 679 682 kr., og þar við bætist svo hækkunartill. samvn. samgm. varðandi styrk til flóabáta og vöruflutninga á þskj. 163 að fjárhæð 1.2 millj. kr. Útgjaldahækkunin nemur þannig samtals eftir 2. umr. 35 879 682 kr. samkv. till. fjvn. og samvn. samgm. Til þess að mæta þessari útgjaldaaukningu leggur meiri hl. n. til, að eftirfarandi tekjuliðir verði hækkaðir frá því, sem þeir voru áætlaðir við 2. umr., sem hér segir: Í fyrsta lagi: Tekju- og eignarskattur hækki um 10 millj. og verði þá 255 millj. Aðflutningsgjöld hækki um 14½ millj. og verði 1337 millj. 500 þús., þ.e.a.s. ríkissjóðshlutinn. Það er utan striks á fjárlagafrv. í þriðja lagi: Aukatekjurnar hækki um 2 millj. kr. og verði þá 38 millj. kr. Þannig verður tekjuauki ríkissjóðs samkv. till. meiri hl. n. frá 2. umr. 26 millj. 500 þús. kr. Til viðbótar kemur tekjuafgangur í frv. eftir 2. umr., 19 731869 kr. Samtals verður þetta 46 231863 kr. Eftir 2. umr. hækkuðu útgjöldin, eins og ég tilgreindi, og það dregst þá frá þeirri upphæð, sem ég nefndi áðan. Útgjöldin hækka um 35 879 682 kr., og þá verður greiðslujöfnuður á frv. 10 352187 kr. Verði allar till. n. samþykktar, hækka áætluð útgjöld ríkisins þannig frá því, sem ráð er fyrir gert í fjárlfrv., um 147 370 999 kr. Tekjur eru hækkaðar þannig, að greiðslujöfnuður verði áætlaður, eins og ég sagði, 10 352187 kr.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárl. gerði ég grein fyrir afstöðu Framsfl. til fjárlfrv. og fjárlagaafgreiðslunnar í heild. Að þessu sinni mun ég ekki endurtaka neitt af því, sem ég þá sagði, heldur gera grein fyrir till., sem við höfum flutt hér á sérstöku þskj., 1. minni hl. fjvn., þeim sem meginmáls. skipta. Í fyrsta lagi vil ég víkja þar að þeirri uppsetningu, sem við höfum gert á 13. gr. fjárlagafrv., sem stafar af þeim vegalögum, sem var verið að samþykkja í hv. Ed. nú fyrir örfáum mínútum. Gert var ráð fyrir því í fjvn., að fjárlagafrv. yrði breytt til samræmis við þessi nýju vegalög, en af ástæðum, sem ég kann ekki að skýra hér, var ekki horfið að því ráði af hálfu meiri hl. fjvn. Er með öllu óeðlilegt að afgreiða fjárlög, eftir að vegalög hafa verið samþykkt, sem mikil áherzla hefur verið lögð á og greitt var fyrir gegnum báðar deildir þingsins, að gæti farið fram, áður en fjárlagaafgreiðslu yrði lokið, til þess að hægt væri að samræma fjárlagaafgreiðsluna hinum nýju vegalögum. Ef fjárlög verða afgr. eins og þau liggja nú fyrir til 3. umr. af hálfu fjvn. eða meiri hl., verða ekki taldar til tekna allar þær tekjur sem gert er ráð fyrir að til veganna gangi af benzínskatti, þungaskatti og gúmmígjaldi, heldur nokkur hluti þessara tekna, eins og verið hefur. Hins vegar verður þá ekki heldur rétt mynd af því, sem ætlazt er til að ríkissjóður sjálfur greiði til vegamála samkvæmt fjárlögum, eins og gert er ráð fyrir í 89. gr. hinna nýafgreiddu vegalaga að sé ákveðið á fjárlögum hverju sinni, heldur verður þar sú mynd, sem sett var upp, þegar frv. til fjárlaga var samið s.l. haust. Þetta er með öllu óviðunandi og gerum við till. um það, að þessu verði breytt til samræmis við hin nýafgreiddu vegalög. Það var alltaf gert ráð fyrir því, að þannig yrði uppsetningin í fjárl. nú, og geta ekki nein annarleg sjónarmið ráðið því, að hinni fyrri skipan sé haldið, þrátt fyrir þessa lagabreytingu, enda er þessi afgreiðsla fjárl. algerlega í ósamræmi við vegalögin og algerlega röng mynd af því, sem framkvæma á með hinum nýju vegalögum. Þess vegna höfum við á þskj. 181 gert till. um uppsetningu á 13. gr. fjárlfrv., eins og alltaf hefur verið gert ráð fyrir að hún yrði að hinum nýju vegalögum afgreiddum, og við treystum því fastlega, að samkomulag geti orðið enn innan fjvn. um, að þess háttar afgreiðsla verði á 13. gr. fjárlfrv., og eru engin frambærileg rök fyrir því að afgreiða málið á annan hátt en þennan. Þá er hin megintill. okkar til breyt. á fjárlfrv. sú, að þegar fjárlfrv. var lagt fyrir hér á hv. Alþingi á s.l. hausti, er skýrt frá því í grg. frv., að 92 millj. kr. minna sé ætlað til niðurgreiðslna á vöruverði heldur en er framkvæmt á yfirstandandi ári. Vitað var, að hæstv. ríkisstj. ætlaði sér að koma í framkvæmd breytingu á niðurgreiðslum á vöruverði á s.l. hausti, og var sú breyting algerlega undirbúin, en það er líka vitað, að á síðustu stundu, þegar átti að fara að framkvæma þessa breytingu, gaf hæstv. ríkisstj. út fyrirskipun um að hætta við að framkvæma hana. Þess vegna hefur niðurgreiðsla farið fram með sama hætti og áður var. Nú liggur ekkert fyrir um það, hvað verður. Því vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstj.: Ætlar hæstv. ríkisstj. að fella niður eða minnka niðurgreiðslur frá því, sem verið hefur? Það hefur ekki komið fram í umr. í fjvn. eða hér á hv. Alþingi, að hæstv. ríkisstj. ætli að gera þetta. En ef hæstv. ríkisstj. ætlar sér að framkvæma sömu niðurgreiðslur á vöruverði eins og var á yfirstandandi ári, þarf fjárveitingin til niðurgreiðslna á fjárlfrv. að hækka um 92 millj. kr. Við gerum ráð fyrir því, að þessi hækkun eigi sér stað, og gerum till. um það. Till. okkar á tekjugreinum fjárlfrv. eru miðaðar við þá útgjaldaliði, sem við leggjum til og ég hef hér skýrt, og smærri liði tvo, sem við tókum aftur frá 2. umr. málsins. Við 2. umr. fjárlfrv. gerði ég grein fyrir afstöðu okkar til tekjugreina frv. og þarf ekki að bæta þar neinu við. Þá leggjum við til á. 22. gr. fjárl., að ríkisstj. verði veitt heimild til þess að ráðstafa af greiðsluafgangi áranna 1962 og 1963 þeirri fjárhæð, er þar greinir. Vitað er, að greiðsluafgangur ársins 1962 var um 160 millj. kr., og í fjárlagaræðu hæstv. fjmrh. hér á s.l. hausti, eða í okt. s.1., gerði hann grein fyrir því, að verulegur greiðsluafgangur mundi verða á þessu ári. Samkvæmt því yfirliti, sem lá fyrir fjvn. um tekjur til loka októbermánaðar, má gera ráð fyrir því, að tekjur fari fram úr áætlun á yfirstandandi ári um 300–400 millj. kr., eins og ég gerði grein fyrir við 2. umr. Við leggjum til, að 150 millj. kr. verði ráðstafað af þessum greiðsluafgangi á þann hátt, sem hér greinir, að 60 millj. kr. verði lánaðar til byggingarsjóðs ríkisins, að 30 millj. kr. verði lánaðar til veðdeildar Búnaðarbanka Íslands og að 15 millj. kr. verði lánaðar til iðnlánasjóðs, og að varið verði upp í ríkissjóðshluta af kostnaði við hafnargerðir 30 millj. kr. og í ríkissjóðshluta af kostnaði við byggingu sjúkrahúsa og læknisbústaða 15 millj. kr. Alls leggjum við til að ráðstafa á þennan hátt 150 millj. kr. Það þarf ekki að gera grein fyrir fjárþörf þeirra stofnana, sem við leggjum til að fé verði lánað til, eða þeirra framkvæmda, sem við leggjum til að fé verði veitt til. Kunnugt er það öllum hv. þm., hve fjárþörf er þarna mikil, og fyrir hv. fjvn. lá grg. um það, að hlutur ríkissjóðs í þeim framkvæmdum, sem þar greinir, lægi eftir, sem þessum upphæðum nemur og meira þó í sjúkrahúsunum. Þess vegna er hér sízt um ofrausn að ræða. Ég mun ekki fara að halda hér langa ræðu um þetta mál, heldur gera þessa grein fyrir okkar till. og treysti því, að um 1. liðinn, vegamálatill., náist fullt samkomulag um eðlilega og rétta afgreiðslu þingsins á þessu máli.



Herra forseti. Við 2. umr. um fjárlfrv. gerði ég grein fyrir afstöðu Alþb. til þess og þeirrar stefnu, álaga- og verðbólgustefnu, sem mótar það og markar. Það er þó enn ljósara nú en var við 2. umr., hversu gegndarlaus hæstv. ríkisstj. ætlar að vera í skattpíningunni og hve langt hún ætlar að ganga í þá áttina að herða að kjörum almennings í landinu. Þegar 2. umr. fór fram, munu flestir hafa talið, að við 3. umr. yrði bætt inn í fjárlfrv. þeirri upphæð, sem þar vantar, til þess að framlag ríkissjóðs til niðurgreiðslna á vöruverði yrði jafnhátt og það er á fjárl. yfirstandandi árs. Nú er sýnt, að svo verður ekki. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa neitað að gera ráð fyrir jafnháum niðurgreiðslum á fjárl, næsta árs og þær eru á fjárl. ársins 1963. Þar munar 92 millj. kr., sem kemur á næsta ári fram sem hækkað vöruverð á algengustu neyzluvörum almennings, nema ríkisstj. hugsi sér, eins og allar líkur benda til, að ná þessari fjárhæð inn með hækkun á söluskatti eftir áramót. Sú hækkun kæmi þó sjálfsagt til með að nema miklu meiri upphæð en þessum 92 millj, kr., enda væri það ekki nema í fullu samræmi við alla stefnu hæstv. ríkisstj. til þessa og sannaði aðeins, að sízt var ofsagt um álaga- og skattheimtustefnu hennar við 2. umr. um fjárlögin. Til niðurgreiðslnanna hafa verið áætlaðir ákveðnir tekjustofnar, og það að stórlækka þær, en halda þeim tekjustofnum, svo sem ríkisstj. stefnir nú að, jafngildir nýrri skattaálagningu af versta tagi. Með því er viðreisnarstjórnin sem fyrr trú þeirri grundvallarreglu sinni, að gróðinn skuli vera friðhelgur, en daglaunafólkið geti alltaf bætt á sig sköttum. Ég rakti það við 2. umr., hversu afar óhagkvæm skattheimta með söluskatti væri alþýðu manna og hvernig ríkisstj. hefur markvisst aukið neyzluskattana, sem bitna mest á stærstu fjölskyldunum. en lækkað hlutfallslega þá skatta, sem fara stighækkandi eftir eignum og tekjum. Lækkun niðurgreiðslna kemur ekki síður langsamlega verst niður á láglaunafólki, því fólki, sem notar tiltölulega stærstan hluta af tekjum sínum til þess að kaupa brýnustu matvörur, - þær vörur, sem greiddar hafa verið niður, en tiltölulega minna af öðrum vörum, því að til þess hefur það minna fé en aðrir, þeir sem tekjuhærri eru. Lækkun niðurgreiðslna bitnar jafnframt af mestum þunga á stærstu fjölskyldunum, sem þurfa mest af algengustu matvörum. Þannig kórónar ríkisstj. hina markvissu skattpíningu sína á almenningi og þó mest stærstu fjölskyldunum með því að ætla nú að lækka niðurgreiðslurnar um 92 millj. kr. á einu ári. Og geri hún á næsta ári ráðstafanir til þess að halda þeim í sama horfi, eftir að ekki hefur verið gert ráð fyrir þeim á fjárlögum af þeim tekjustofnum, sem til þess voru ætlaðir, þá verður það án efa gert með nýjum söluskatti, sérstakri hækkun á söluskatti ofan á þá nær 410 millj. kr. hækkun á tollum og sköttum, sem gert er ráð fyrir með fjárlögum næsta árs. Eins og ég tók fram við 2. umr., höfðu stjórnarflokkarnir þá hvergi, ekki í einu einasta atriði, gert ráð fyrir sparnaði í ríkisbákninu við setningu fjárl. Nú hefur hæstv. ríkisstj. hins vegar fundið lið í fjárl., sem mætti lækka og það ekki lítið. Það er sá liðurinn, sem ætlaður var til þess að halda í skefjum verðlagi á brýnustu lífsnauðsynjum almennings, sá liðurinn, sem varið var til þess að létta hinum efnaminnstu lífsbaráttuna, og sá liðurinn, sem stuðlaði að því að draga úr verðbólgunni í landinu. Á þessum lið einum mátti spara, og það þótti ríkisstj. hæfa að gera hraustlega. Við setningu fjárl. var að dómi stjórnarflokkanna til nægilegt fé til þess að hækka fjárveitingu til að framkvæma álagningu skatta í landinu til ríkisskattanefndar og skattstofa á einu ári úr 8.5 millj. kr. í 15.5 millj. eða um 7 millj. kr. Það vantaði ekki heldur fé í ríkissjóðinn, þegar stjórnarflokkarnir samþykktu till. um að henda 1 millj. kr. í kirkjubáknið á Skólavörðuholti. Og það var nóg fé í ríkissjóði til þess að greiða hækkun á kostnaði við eitt einasta embætti í Reykjavík úr 3 millj. kr. í 5.8 millj. kr., eða um 2.8 millj. eða 93% á einu ári. En á sama tíma og allt þetta er gert verður að skera niður um 25% það fé, sem áður var veitt til þess að greiða niður verð á nauðsynlegustu og brýnustu matvörum almennings, það fé, sem beinlínis þjónar þeim tilgangi að draga úr dýrtíð í landinu og hafa hemil á verðbólgunni. En enn þá eru til svo minnugir og sögufróðir menn í landinu, að þeir halda því fram mitt í allri óðaverðbólgunni, að núv. hæstv. ríkisstj. hafi í öndverðu lofað því að stöðva verðbólguna og talið það vera aðalmarkmið sitt. Á þskj. 179 hef ég lagt til, að 1. liðurinn á 19. gr., til niðurgreiðslu á vöruverði og uppbóta á útfluttar landbúnaðarafurðir, hækki um 92 millj. kr. og gert verði ráð fyrir jafnháum niðurgreiðslum í krónutölu og á núgildandi fjárl., og þyrfti þó talan fremur að vera hærri til jafns við rýrnandi verðgildi peninganna. Á því er enginn vafi, að ríkissjóður mun hafa mikinn greiðsluafgang á þessu ári, og tekjuáætlun fjárlfrv. er einnig á þann veg gerð nú, að gert er ráð fyrir, að sama gildi á næsta ári. En samtímis því, að þannig hafa verið og verða lagðir á skattar samkv. fjárl. langt umfram það, sem ráðstafað er til gjalda, eykur ríkissjóður skattpíningu sína með því að draga stórlega úr niðurgreiðslum á vöruverði algerlega að þarflausu, og stjórnarflokkarnir bíða nú með öndina í hálsinum eftir því, að lokið verði afgreiðslu fjárl., til þess að þeir geti komið fram með ný lög um aukningu á söluskatti, til þess að fá enn meira fé umfram það, sem ráðstafað er á fjárl. Það er engu líkara en hæstv. ráðh. fái greitt fyrir frammistöðuna í skattaálagningunni samkv. uppmælingartaxta. Þessi ákvörðun ríkisstjórnarflokkanna um að lækka stórlega niðurgreiðslu á vöruverði samtímis því, sem hótanir fylgja um, að söluskattur verði þá hækkaður, ef niðurgreiðslurnar eigi að hækka, kemur sem hnefahögg í andlit framleiðslustéttanna, sem nú standa í erfiðri baráttu til þess að reyna að fá bætta að einhverju leyti a.m.k. þá kjararýrnun, sem þær hafa orðið að þola í tíð núv. ríkisstj., en kaupmáttur tímakaups er nú 20% lægri en hann var, þegar viðreisnarstjórnin tók við völdum, þrátt fyrir stóraukna þjóðarframleiðslu sökum aflaaukningar og góðæris. Þessi ákvörðun ríkisstj., sem rýrir enn kjör almennings, hlýtur að torvelda stórum lausn vinnudeilnanna, sem nú standa yfir, í stað þess að ríkisstj. ber skylda til að leggja þar eitthvað jákvætt til málanna, eitthvað, sem miðað gæti að því að bæta kjör almennings og gæti jafngilt beinni launahækkun. í stað þess grípur hæstv. núv. ríkisstj. til þess að gera sérstakar ráðstafanir, sem hljóta að stuðla að því að hækka kaupkröfur verkalýðsfélaganna, því að launþegar mega nú búa sig undir að mæta þessum nýju kjaraskerðingaráformum ríkisstj., sem hún er nú að upplýsa. Þessi ákvörðun ríkisstj. hlýtur a.m.k. að valda því, að samningar, sem takast kynnu á milli atvinnurekenda og verkamanna, hljóta að standa skemmri tíma en ella. Þessi ákvörðun ríkisstj. á viðkvæmum tíma getur því haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar og valdið þjóðinni stórkostlegum erfiðleikum og tjóni. Hin neikvæðu afskipti ríkisstj. af samningaumleitununum milli atvinnurekenda og verkalýðsfélaga hafa verið nógu slæm til þessa, þótt ekki bættist þetta við. Í umr. um vegalagafrv. nýja var ekki sízt rætt um það, hvert það framlag, sem ríkið ætti samkv. 89. gr. þeirra laga, sem nú er verið endanlega að setja, að leggja fram á fjárl. til viðbótar þeim tekjum, sem vegagerð ríkisins fengi af innflutningsgjöldum af benzíni, gúmmígjaldi og þungaskatti, sem hér eftir yrðu ekki teknaliðir 9 fjárl., heldur yrðu tekjustofnar vegagerðarinnar og rynnu beint til hennar. í aths. við vegalagafrv. og í öllum umr. um það var því haldið fram, að á næsta ári yrði framlagið 47.1 millj. kr., en ljóst var, að í rauninni var algerlega óákveðið, hvert það yrði á næstu árum, þegar síðasta ár gamla kerfisins rynni út í fortíðina og yrði fjarlægara og óraunhæfara til viðmiðunar. Felld var till. frá Alþb. um, að þetta framlag á fjárlögum yrði jafnan reiknað sem ákveðið hlutfall af öðrum tekjum vegagerðarinnar, þannig að tryggt yrði, að ríkisvaldíð gæti ekki dregið úr beinni þátttöku sinni við framkvæmd vegamála í landinu. Nú er hins vegar komið í ljós, að ágreiningur um þessa upphæð bíður ekki næstu ára, heldur hefur þegar séð dagsins ljós í sambandi við ákvörðun framlags ríkisins í fyrsta sinn, sem það er ákveðið samkvæmt nýju lögunum, þótt sú upphæð, 47.1 millj. kr., hafi verið margnefnd í öllum umr. um vegalagafrv. og samkomulag milli flokkanna um afgreiðslu frv. hafi m.a. verið byggt á þeirri staðreynd. Nú ætla ríkisstjórnarflokkarnir nefnilega að haga þannig afgreiðslu fjárlaga, að framlagið til vegagerðarinnar verði ekki 47.1 millj. kr., eins og þeir hafa sjálfir staðhæft að yrði við allar umr. um vegalagafrv., heldur skuli það verða tæplega 35.4 millj. kr. og eigi það rætur að rekja til tölulegs ósamræmis milli vegalagafrv. og fjárlagafrv., sem hæstv. ríkisstj. hlýtur ein að bera ábyrgð á. Það væri í sjálfu sér nógu slæmt, að stjórnarflokkarnir gengju nú á bak orða sinna og ákvæðu framlagið til vegagerðarinnar um 12 millj. kr. lægra en lofað hefur verið til þessa, þótt það væri þá gert á þann hátt að fella niður 3. og 6. lið 2. gr. fjárlfrv., þ.e.a.s. tekjuliðina innflutningsgjald af benzíni og bifreiðaskatt, sem nú eiga ótvírætt að ganga til vegagerðarinnar, og fella samtímis niður á 13. gr. öll framlög til vegamála nema þessar 35.4 millj., sem þeir vilja nú skammta úr ríkissjóði í stað þeirra 47.1 millj. kr., sem lofað var. Það væri nógu slæmt, ef þannig væri gengið á bak loforða um 47.1 millj. kr. á næsta ári, þótt þessi sjálfsagða aðferð væri þá viðhöfð um þær 35.4 millj, kr., sem ríkisstj. ætlar að skammta, og sú eina löglega aðferð. Hitt er hálfu verra, að ætla að gera þetta á þann hátt að láta fjárlfrv. standa óbreytt og í ósamræmi við nýju vegalögin, að ætla að láta alla útgjaldaliðina standa óhreyfða á 13. gr. til þess að geta haldið tekjuliðunum innflutningsgjaldi á benzíni og bifreiðaskatti áfram á tekjuhlið ríkissjóðs, sem ekkert á um þessar tekjur að fjalla, eftir að vegalagafrv. hefur verið samþykkt. Þetta getur í rauninni ekki staðizt og stríðir gegn hinum nýju vegalögum, að ríkissjóður telji á sínum fjárlögum tekjustofna, sem búið er með lögum að afhenda til vegagerðarinnar. Ef þetta verður haft svo, að þessir tekjustofnar verði hafðir tekjumegin á fjárl. ríkisins, gefur það tilefni til að álíta, að verði um umframtekjur að ræða á þessum liðum fram yfir áætlunarupphæðina, en við hana er miðað í aths. við vegalagafrv., hvað tekjur vegagerðarinnar geti orðið á næsta ári, þá sé ætlunin, að ríkissjóður hirði mismuninn, sem vegagerðin skilyrðislaust á að fá samkv. hinum nýju vegalögum. Vera má, að einhver hæstv. ráðh. gefi yfirlýsingu um, að svo verði ekki gert. En eftir það, sem á undan er gengið um efndir á því, að áætlaðar verði 47.1 millj. kr. á fjárlögum til vegagerðarinnar, og ef yfirleitt eru hafðar í huga efndir hæstv. ríkisstj. á loforðum sínum, er varla við því að búast, að menn treysti þeirri yfirlýsingu. Ég fyrir mitt leyti mundi treysta því betur, ef slík yfirlýsing kæmi frá hv. formanni fjvn. Þótt hann hafi ekki vald, sem ráðh. hafa, þá held ég, að það sé meira mark á honum takandi. Ég hef í samræmi við hin nýju vegalög og þau loforð, sem fram hafa komið í umr. um vegalagafrv., lagt til á þskj. 179, að framlag ríkissjóðs á 13. gr. til vegagerðarinnar verði á næsta ári 47.1 millj. kr., en önnur gjöld falli niður, svo og tekjuliðirnir nr. 3 og 6 á 2. gr., þ.e.a.s. innflutningsgjald af benzíni og bifreiðaskattur. Fyrir réttum hálfum mánuði voru hér á hv. Alþingi samþykkt lög um, að bótaþegar almannatrygginganna skyldu hljóta 15% hækkun á bótum frá og með 1. júlí s.l. Sams konar ákvæði eru í fjárlfrv. varðandi það fólk, sem uppbætur hlýtur á 18. gr. Allt það fólk, sem hér er um að ræða, hefur eins og aðrir orðið að taka á sig verðlagshækkanir, jafnóðum og þær hafa skollið á. og getur ekki undan þeim vikizt á neinn hátt. Fjárhagsaðstaða þess og geta til að mæta hækkunum er lakari en flestra annarra, sem þar að auki fá einhverjar úrbætur í kjaramálum fyrr en þetta fólk. Þannig hefur verið aðstaða þessara bótaþega, þeir hafa fengið hækkanir vöruverðs jafnsnemma öðru fólki, þó að þeir eigi erfiðara með að bera þær, en verða síðan að bíða lengst allra eftir einhverri leiðréttingu varðandi tekjur. Jafnvel þótt leiðréttingin komi seint og um síðir og sé miðuð við sömu prósentutölu og aðrir hafa þá fengið, - en jafnvel ekki alltaf um það að ræða, að þessir bótaþegar fái sömu prósentutölu, - þá hefur sú tekjuhækkun oft að meira eða minna leyti verið horfin inn í nýjar verðhækkanir, þegar lagfæringarnar hafa loks fengizt. Þetta fólk hefur því orðið flestum öðrum verr fyrir barðinu á óðaverðbólgunni, sem nú geisar í landinu. Nú er þegar fyrirsjáanlegt, að margar og fjölmennar stéttir launþega hljóta að fá einhverja leiðréttingu mála sinna innan skamms. En enginn veit, hve lengi bótaþegum er ætlað að bíða, þegar þeir nú loks fyrir hálfum mánuði eru að fá hækkun, sem miðuð var við fyrri launabætur til þeirra, sem nú eru í verkfalli. Þess vegna hef ég á þskj. 179 lagt til, að á fjárlögum verði gert ráð fyrir heimild handa ríkisstj, til að ráðstafa af greiðsluafgangi ársins 1963 til hækkunar bóta til samræmis við launahækkanir, sem orðið hafa og fram kunna að koma, frá því að lög um hækkun bóta almannatrygginga voru sett hinn 6. des. s.1., til þess að þetta fólk, sem við einna bágust kjör býr, geti loks fengið bætur samtímis því, sem aðrir fá launahækkanir. Tveim öðrum brtt., sem ég flyt við 3. umr. á þskj. 139, hef ég áður gert grein fyrir og hef þar engu við að bæta.



Herra forseti. Samvinnunefnd samgöngumála hefur eins og jafnan undanfarin ár unnið að undirbúningi till. um fjárveitingar ríkissjóðs til flóabáta og vöruflutninga. Hefur nefndin einnig samkvæmt venju haft nána samvinnu um þetta starf við forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, Guðjón Teitsson, sem látið hefur nefndinni í té mjög ýtarlega skýrslu um rekstur og afkomu þessara samgöngutækja. Sá háttur hefur vanalega verið á hafður að prenta þessa skýrslu með nál. samvn., en vegna prentaraverkfallsins, sem nú stendur yfir, og erfiðleika við fjölritun þskj. taldi n. sér ekki fært að láta skýrsluna fylgja með áliti sínu að þessu sinni. Á þessu ári hefur orðið mjög veruleg hækkun rekstrarkostnaðar hjá flóabátunum. Eins og hv. þm. er kunnugt, hafa verulegar kauphækkanir orðið á árinu, ýmsar rekstrarvörur bátanna hafa einnig hækkað og þá fyrst og fremst olíur, þannig að n. taldi, að ekki yrði hjá því komizt að leggja til, að framlög til flóabáta og vöruflutninga á landi í nokkur héruð yrðu hækkuð allverulega. Niðurstaða n. hefur orðið sú, að hún leggur til, að styrkirnir verði hækkaðir úr 4.8 millj., sem þeir eru samkv. fjárlögum yfirstandandi árs, í 6 millj. kr. Um það hefur verið rætt og var sérstaklega á síðastliðnu ári í samvn. samgm., að nauðsyn bæri til þess að endurskoða rekstur flóabátanna með tilliti til þess, að verulegar breytingar hafa orðið á flutningum vegna aukins og bætts vegakerfis, aukinna flugsamgangna o. s. frv. Var svo komið á s.l. ári, að samvn. hafði ákveðið að flytja um þetta till. Þetta bar einnig á góma í n. nú, ekki sízt vegna þeirrar hækkunar, sem nauðsynlegt var talið að gera á flutningastyrkjunum. Var þá á það bent, að fyrir 5 eða 6 árum fór einmitt fram mjög ýtarleg rannsókn og endurskoðun á þessum rekstri. Fyrir liggur skýrsla um þá endurskoðun. Ég vil engan veginn halda því fram, að óþarft sé að láta að nýju fara fram endurskoðun á rekstri flóabátanna, en ég tel, að mögulegt sé að fá ýmiss konar upplýsingar og leiðbeiningar um þennan rekstur úr þeirri skýrslu og eftir þá endurskoðun, sem framkvæmd var á þessum málum fyrir tiltölulega fáum árum. Um rekstur hinna einstöku flóabáta tel ég ástæðu til þess að taka þetta fram: Lagt er til varðandi Norðurlandssamgöngur, að styrkur til Norðurlandsbátsins Drangs hækki úr 800 þús. kr. í 900 þús. kr. Hins vegar er gert ráð fyrir, að framlag til Strandabáts verði óbreytt, 160 þús. kr., og er þá miðað við, að báturinn haldi upp ferðum um farsvæði sitt, sem er frá nyrzta hreppi Strandasýslu suður til Hólmavíkur og staðanna þar á milli, eigi skemur en 6 mán. á árinu. Gert er ráð fyrir því, að 20 þús. kr. af þessari 160 þús. kr. fjárveitingu renni til þess að styrkja flugferðir að Gjögri í Arneshreppi. Þessar ferðir hafa fyrir nokkru verið teknar upp og hefur orðið að þeim stórmikil samgöngubót fyrir þetta eitt afskekktasta og einangraðasta byggðarlag landsins. Þá er lagt til, að framlag til Haganesvíkurbáts verði óbreytt, framlag til Hríseyjarbáts hækki um 5000 kr. og stuðningur við flugferðir til Grímseyjar verði aukinn um 5000 kr. Þá er lagt til, að styrkur til Flateyjarbáts á Skjálfanda verði hækkaður um 15 þús. kr. Að því er snertir Austfjarðasamgöngur, þá eru þær breytingar helztar, að n. leggur til, að heildarstyrkur til Mjóafjarðarbáts verði 150 þús. kr., þar af 50 þús. kr. vegna vélakaupa. Þá er lagt til, að styrkur haldist 50 þús. kr. til rekstrar snjóbifreiðar, sem heldur uppi ferðum frá Seyðisfirði um Fjarðarheiði á Hérað. Á Suðurlandi er lagt til, að framlag vegna vöruflutninga í Vestur-Skaftafellssýslu hækki um 30 þús. kr., upp í 300 þús. kr. Vestur-Skaftfellingar eiga eina lengstu leið til aðdrátta, og þess vegna hefur áratugum saman verið veitt nokkur fjárveiting til þess að borga niður flutningskostnað á nokkrum vörutegundum. Vegna hækkunar flutningskostnaðar var talið eðlilegt, að styrkur til þessara vöruflutninga yrði hækkaður, eins og ég sagði, um 30 þús. kr. Enn fremur er lagt til, að framlag til vöruflutninga til Öræfa hækki um 10 þús. kr., upp í 140 þús. kr. Um Faxaflóasamgöngur vil ég segja það, að forráðamenn Skallagríms h/f, sem rekur vélskipið Akraborg, hafa óskað allverulega aukins stuðnings vegna mikils hallarekstrar skipsins. N. taldi, að ekki yrði hjá því komizt að koma nokkuð til móts við þessar óskir, og leggur nefndin því til, að styrkur til h/f Skallagríms verði hækkaður um 300 þús. kr., þannig að heildarfjárveitingin til þessa flóabáts verður nú samkvæmt till. n. 1250 þús. kr. Framlag til Mýrabáts verður hins vegar óbreytt. Um Breiðafjarðarsamgöngur er það að segja, að n. taldi óhjákvæmilegt að hækka framlag til Flateyjarbáts á Breiðafirði um 20 þús. kr. vegna mjög erfiðrar rekstrarafkomu þessa báts. Farsvæði hans er, eins og hv. þm. vita, milli eyjanna á norðanverðum Breiðafirði og upp að landi til miðhluta og vesturhluta Barðastrandarsýslu. Þessi héruð búa við mjög erfiðar samgöngur, sérstaklega að vetrarlagi. Aðeins fjórar af Breiðafjarðareyjum eru nú í byggð. Það er Flatey, Hvallátur, Svefneyjar og Skáleyjar, og flóabátaferðirnar eru að sjálfsögðu meginsamgönguæð þessara byggðarlaga. Það er þess vegna óhjákvæmilegt að halda þessum ferðum uppi, enda þótt fólki hafi fækkað þarna allverulega, en þörf þess fólks, sem enn lifir og starfar á þessum stöðum, verður ekki minni fyrir það, nema síður sé, að íbúum byggðarlaganna hefur fækkað. Það er gert ráð fyrir því, að af þeirri upphæð, sem veitt er til Flateyjarbáts á Breiðafirði, þ.e.a.s. 310 þús. kr., verði varið 20 þús. kr. til að styrkja vetrarferðir, sem Bjarni Hákonarson bóndi í Haga annast af Barðaströnd yfir Kleifaheiði til Patreksfjarðar. Hann hefur fengið beltadráttarvél til þess að annast þessar ferðir með í stað snjóbíls, sem áður var á förum um Barðaströnd, en hefur nú verið seldur burt. N. taldi eðlilegt, að sá styrkur, sem áður var ætlaður til rekstrar snjóbílnum, yrði nú veittur til fyrrgreindra vetrarferða. Þá er lagt til, að framlag til Stykkishólmsbáts hækki um 175 þús. kr., þar sem stjórn flóabátsins hefur sýnt fram á, að afkoma hans hafi verið mjög erfið á þessu ári. Þetta fyrirtæki á nú nýjan bát í smíðum, og má búast við, að ný viðhorf skapist til þessa rekstrar, þegar hann hefur verið tekinn í ferðirnar. Þá er lagt til, að styrkur til Langeyjarnesbáts hækki um 20 þús. kr., úr 40 þús. upp í 60 þús. Um Vestfjarðasamgöngur er það að segja. að h/f Djúpbáturinn hefur nú eignazt nýtt og myndarlegt 140 tonna járnskip, sem það notar til ferða sinna um Ísafjarðardjúp til Ísafjarðarkaupstaðar og til kauptúnanna í Vestur-Ísafjarðarsýslu. En allþung skuldabyrði hvílir fyrst í stað á Djúpbátnum h/f, sem rekur þetta skip, og það hefur því sótt um mjög mikla hækkun á rekstrarstyrknum. N. féllst einróma á það að hækka framlagið til Djúpbátsins mjög verulega, þ.e.a.s. um 450 þús. kr., en þá ekki nærri eins mikið og sótt var um. N. taldi nauðsynlegt, að reynsla fengist af rekstri hins nýja flóabáts, og ætti vitneskja um hana að liggja fyrir á næsta ári, þegar skipið hefur verið rekið í um það bil eitt ár. Þá er lagt til, að framlög til Patreksfjarðarbáts, Dýrafjarðarbáts og Skötufjarðarbáts verði óbreytt. Samkv. framansögðu leggur samvn. samgm. til, að heildarfjárveiting til flóabátanna á næsta ári verði 6 millj. kr., þ.e.a.s. 1200 þús. kr. hærra en á yfirstandandi ári. Fylgir áliti n. sundurliðuð skipting á styrkjunum til hinna einstöku flóabáta og flutningafyrirtækja.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. fjvn. fyrir afgreiðslu hennar á fjárl. í tæka tíð, svo að málinu yrði lokið á réttum tíma, og ég vil sérstaklega þakka formanni hv. fjvn. fyrir hans ágætu forustu og ötula starf. Hv. frsm. 1. minni hl., hv. 3. þm. Vesturl., tók það fram í framsöguræðu sinni hér við 2. umr., að það væri nauðsynlegt að afgreiða fjárlög fyrir áramót. Ég vænti þess, að allir hv. þm. séu sammála um þá nauðsyn, því að það skapar margvísleg vandræði, ef afgreiðsla fjárlaga er dregin fram á næsta ár, eða sama árið og þau gilda. En því miður hefur oft orðið sú raunin á, að Alþ. hefur ekki afgr. fjárl. fyrir áramót. Ef fjárl. fyrir 1964 verða afgreidd nú í dag eða á morgun, þá er það fjórða árið í röð, sem slíkt gerist. Hins vegar fjárl. fyrir árin 1959 og 1960 var af eðlilegum ástæðum útilokað að afgreiða fyrir áramót, vegna þess að í báðum tilfellum voru stjórnarmyndanir skömmu fyrir áramót, annað skiptið 23. des., hitt skipið 20. nóv., og auðvitað útilokað, að hinar nýju ríkisstj. gætu á svo skömmum tíma undirbúið og fengið afgreidd fjárlög. En næstu 10 árin þar á undan var það svo, að fjárlög voru afgreidd fyrir áramót fyrir 5 þessara ára, en eftir áramót fyrir 5. Við sjáum á þessu, að ef við lítum yfir síðasta áratuginn, þá er það síður en svo, að skilningur hafi verið á þeirri nauðsyn að afgreiða fjárlög fyrir áramót, sem hv. frsm. 1. minni hl. leggur nú áherzlu á þar sem fjárlög fyrir árin 1949–1958 voru annað hvert ár afgreidd ekki fyrr en eftir áramót. En við skulum vænta þess, að sú venja, sem nú er komin á í 4 ár í röð, haldist sem allra lengst. Hv. frsm. 1. minni hl. og raunar 2. minni hl. líka gerðu sér mjög tíðrætt um það, bæði í framsöguræðum sínum og nál., hversu gífurlega fjárl. hefðu hækkað, frá því að núv. stjórn tók til starfa, og miða þá einkum við árið góða, 1958, sem þeir telja að hafi verið til fyrirmyndar, þó að það hafi fyrir þeirra flokka endað heldur sorglega. Út af þeim samanburði, sem sífellt er verið að gera á hinni gífurlegu hækkun gjalda og tekna ríkissjóðs á þessum árum, þykir mér rétt að víkja að því nokkrum orðum. Í fyrsta lagi er þess að geta, eins og ég hef margsinnis tekið fram við fjárlagaumr., að þó að verðlag og kaupgjald væri stöðugt í landinu, þá væri það eðlilegt, að fjárframlög hækkuðu nokkuð ár frá ári vegna fólksfjölgunar og aukinnar þjónustu við landslýðinn. Um leið vil ég benda á það, að af málsvörum vinstri stjórnarinnar er jafnan sleppt einu þýðingarmiklu atriði, þegar þeir eru að ræða um tekjur og gjöld ársins 1958, og gefið í skyn jafnvel, að á þeirri braut hefði mátt halda áfram og ekki þurft verulegar hækkanir. Í sambandi við efnahagsráðstafanirnar í febr. 1960 og oft síðar hafa fulltrúar þessara flokka og alveg sérstaklega Framsfl. undirstrikað það, að þeir hafi viljað leysa efnahagsmálin, ekki með gengislækkun, heldur með því að hækka skatta og gjöld á landslýðnum, fyrst og fremst með því að hækka verulega yfirfærslugjöldin, svo að með þeim mætti ná nægu fé til að bæta útgerðinni og atvinnuvegunum upp það, sem þurfti. M.ö.o.: það er játað af þeirra hálfu, að hefðu þeir ráðið áfram, þá hefðu þeir beitt sér fyrir áframhaldandi stórfelldri hækkun gjalda og skatta á landslýðnum. Í öðru lagi er þess að geta, að þær tölur, sem hv. þm. nota um útgjöldin 1958, eru villandi, sumpart vegna þess, að fjárlögin voru þá í tvennu lagi, eins og kunnugt er, annars vegar þessi venjulegu fjárlög og hins vegar útflutningssjóður. Og þegar þeir segjast taka einhver af gjöldum útflutningssjóðs og bæta þeim við fjárlagagjöldin, þá taka þeir ekki nema hluta af þeim, sem eðlilegt er að taka. Enn fremur ber þess að gæta, að á árinu 1958 fóru útgjöld töluvert fram úr áætlun. Ef við tökum það, hvernig raunveruleg útgjöld ríkissjóðsins urðu á árinu 1958, þá er í fyrsta lagi nauðsynlegt að bæta við útgjöld ríkissjóðs niðurgreiðslum á vöruverði úr útflutningssjóði, sem voru 89.6 millj., og útflutningsuppbótum á landbúnaðarafurðir, sem voru 58 millj. Þegar þessum greiðslum er bætt við raunveruleg útgjöld ríkisins 1958 samkvæmt ríkisreikningi, voru útgjöldin á því ári 1084 millj. Þá er að sjálfsögðu sleppt öllum útflutningsuppbótunum, sem fengnar voru með yfirfærslugjöldum og öðru. Og ég ætla, að enginn geti rengt það, að þetta er sanngjarn og réttur samanburður við útgjöldin nú í dag, að taka útgjöld vegna niðurgreiðslna innanlands og útflutningsuppbóta á landbúnaðarafurðir með inn í þetta dæmi. Útgjöldin, sem skapa þá grundvöll fyrir réttum samanburði, voru 1084 millj. rúmlega árið 1958. Þegar við tökum svo útgjöldin, eins og þau nú eru ætluð á næsta ári, þ.e.a.s. samkv. fjárlagafrv., eins og það liggur fyrir, að viðbættum till. fjvn. eða meiri hl. hennar, þá eru þau 2672 millj. og hækkunin 1588 millj. Þegar við nú tökum þessa hækkun frá 1958 um 1588 millj., þá er fróðlegt að aðgæta, ekki aðeins að hrópa upp um stórfelldar hækkanir, heldur að athuga, í hvað þetta fé fer. Þá liggur dæmið þannig fyrir í fyrsta lagi, að framlög ríkisins til félagsmála, þar með almannatrygginga, hafa á þessu tímabili hækkað úr 109 millj. upp í 679 millj. Félagsmálaútgjöldin hafa sem sé hækkað um 570 millj. Niðurgreiðslur og uppbætur á útflutningsafurðir hafa hækkað á sama tímabili um 246 millj. Skólamálin, sem eru stór liður, hafa hækkað um 279 millj. Ef við tökum svo framlög til atvinnuveganna, sjávarútvegs, landbúnaðar og til samgangna, þá hafa þessi framlög hækkað um 175 millj. Af þessum 1588 millj., sem útgjöldin hafa hækkað, nema því þessir 4 liðir, félagsmálin, niðurgreiðslur og útflutningsuppbætur, skólamál og stuðningur við atvinnuvegi og samgöngur, samtals 1270 millj. Allt annað í fjárlögunum hefur þá hækkað um 318 millj. eða nálægt 60%. Nú er ekki fjarri lagi að spyrja þá, sem gagnrýna hástöfum þessar miklu hækkanir, en dettur aldrei í hug að greina það sundur eða gera því nokkur skil, af hverju þessar hækkanir stafa eða í hvað þær fara, hvað það er af þessum liðum, sem þeir eru andvígir og telja að of miklu fé sé varið til, og hvað þurfi að lækka. Telja þeir, að það sé of vel gert við almannatryggingar og félagsmálin, að þessi hækkun um 570 millj. sé ofrausn? Að vísu má vera, að þessir hv. þm. telji það, þegar þess er gætt, að þegar þeir voru við völd, þá námu þessi framlög ekki nema rúmum 100 millj. í staðinn fyrir hátt í 700 millj. nú. En þótt þeir kannske í hjarta sínu meini það, að núv. stjórnarflokkar hafi hækkað framlög til félagsmála allt of mikið, þá munu þeir vafalaust ekki viðurkenna það. Nú halda þessir menn því fram, að niðurgreiðslur og útflutningsuppbætur séu of miklar. Harla einkennilegt er það, ef þeir telja niðurgreiðslurnar of miklar eftir þær ræður, sem haldnar hafa verið hér nú í dag um nytsemi niðurgreiðslna og hvað hver lækkun á þeim sé mikil árás á alþýðu manna. Eða skyldi Framsfl. telja, að of miklu fé sé varið úr ríkissjóði til útflutningsuppbóta á landbúnaðarafurðir? Ef við tökum þriðja liðinn, Skólamálunum hefur á marga lund fleygt fram á þessum árum. Það hefur verið byggt mikið af skólum, laun kennara hafa verið bætt verulega. Í þetta allt saman hefur farið hvorki meira né minna en 279 millj. kr. umfram það, sem var 1958. Nú er mér spurn: Telja málsvarar Framsfl. og Alþb., að hér sé of vel gert við skóla og fræðslumál í landinu. Og tökum svo fjórða liðinn, sem eru samgöngur á sjó og landi, hafnargerðir og stuðningur við landbúnað og sjávarútveg. Telja þessir þm., að of vel sé gert í þessu efni, og hvað er það þá, sem þeir vilja láta skera niður? Ef þeir benda ekki á eða bera fram neina lækkunartill. um þessa liði, þá sést það, að allt þeirra tal um geysilegar hækkanir, sukk og eyðslu er fleipur eitt og gaspur. Hv. frsm. 1. minni hl. endurtekur það nú, sem hann hefur gert stundum áður við fjárlagaumr. og hans flokkur og hans málgögn, að í rauninni eigi öll framlög í fjárl. alltaf að hækka hlutfallslega, þannig að ef einhver framlög, t.d. til félagsmála, eru hækkuð verulega, eigi t.d. framlög til allra verklegra framkvæmda að hækka um sömu hundraðstölu, annað sé spor aftur á bak. Og þennan furðulega útreikning leggur hv. þm. enn einu sinni á borð í nafni síns flokks fyrir Alþingi og landslýðinn nú. Hann reiknar út, hvað fjárl. hafa hækkað síðan 1958 um mörg prósent, og þá segir hann: Auðvitað eiga framlög til raforku, til vega, til skólabygginga, til hafna, yfirleitt öll önnur framlög að hækka um nákvæmlega sömu prósentu. Í rauninni er svona málflutningur og málfærsla tæplega svaraverð. Við skulum skýra þetta nánar með dæmi. Við skulum segja, að við Íslendingar, sem sjaldan hefur nú, gerzt, en við skulum taka það dæmi, að við byggjum við stöðugt verðlag og kaupgjald í landinu og svo verði stjórn í landinu, sem vildi gera betur en áður við fræðslumálin, við heilbrigðis- og sjúkramálin og við félagsmálin og hækka framlög til þessa, t.d. um 50%, skulum við segja. Eftir kenningu framsóknarmanna mætti það því í rauninni ekki gerast nema með því að hækka alla aðra liði fjárl. um það sama. Slíkur samanburður er auðvitað gersamlega út í hött. Ef menn vilja fá samanburð á því, hvað raunverulega fer til verklegra framkvæmda, sem jafnan er alþm. mjög ríkt í huga, þá á auðvitað að bera það saman, hvað fæst fyrir peningana nú og hvað fékkst á því ári, sem borið er saman við, til þess að finna, hvað raunverulega fæst fyrir það fé, sem varið er til þessara hluta. Nú er það þannig, að í rauninni er engin vísitala til, sem sýnir kostnað við verklegar framkvæmdir almennt, það er engin slík almenn vísitala til. En það er til vísitala byggingarkostnaðar, og það eru til vissar vísitölur, sem vegagerð ríkisins notar í sambandi við vega- og brúargerð. Og hvernig líta nú þessar tölur út? Vísitala byggingarkostnaðar hefur hækkað síðan 1. nóv. 1958 og til 1. nóv. s.l. um 47%, sem sagt eftir þeirri vísitölu hefur byggingarkostnaður hækkað um 47% á þessu tímabili. Hjá vegagerðinni mun vera talið, að 50–60% sé hækkunin, sem verður á ýmsum liðum þar. Ef við notum töluna 50%, sem er þó aðeins hærri en vísitala byggingarkostnaðar, ættu framlög til verklegra framkvæmda nú í fjárlögum að vera 50% hærri en þau voru 1958, til þess að það sama fengist fyrir féð, þó með þeirri athugasemd, að á marga lund er nýting fjárins betri nú vegna breyttra vinnubragða, t.d. með stærri fjárveitingum í hvern stað og fækkun vinnustöðva og með miklu betri vélakost, sem efldur hefur verið mjög hin síðustu árin, heldur en áður var. En með þessum fyrirvörum skulum við nota þessar tölur, 50%, og hvernig lítur þá dæmið út? Ef við tökum framlög til hafna, eru þau 1958 14.7 millj., í fjárl. nú 45.3 millj. eða hafa þrefaldazt. Þegar þess er gætt, eins og ég kem að síðar, að auk þess er ætlað að veita 15 millj. í viðbót í sambandi við hafnarmannvirki, er hér um að ræða 60.5 millj., þannig að í stað þess, að til þess að ná sömu vinnu, sama verki, sömu afköstum og 1958, hefðu þessar 14.7 millj. átt að hækka um ca. 50%, en hafa í stað þess þrefaldazt eða fjórfaldazt, ef við tökum síðari töluna með líka. Ef við lítum á vegamálin, var á árinu 1958 varið 83.3 millj. kr. Samkv. hinum nýju vegalögum, sem afgr. voru hér í dag, er gert ráð fyrir að verja nær 245 millj. kr. á næsta ári eða þrefaldri upphæð. Ef við lítum á sjúkrahúsin, var 1958 varið 8.2 millj. í því skyni, samkv. fjárl. nú 17.8 millj., meira en tvöföldun, og ef við bætum þar við 15 millj., sem eiga að koma til viðbótar, eins og með hafnirnar, verða það 32.8 millj., m.ö.o., það er í fyrra tilfellinu tvöföldun frá 1958, í síðara tilfellinu fjórföldun. Ef við athugum framlög til byggingar skóla, voru þau á árinu 1958 16.3 millj., en verða samkv. fjárl. nú yfir 80 millj., m.ö.o. fimmföld. Framlög til flugvalla voru 6.6 millj. árið 1958, eru áætluð nú 15.7 millj., meira en tvöföld. Þegar við lítum þannig yfir fjárframlög fyrr og síðar til þessara helztu liða verklegra framkvæmda, vega og brúa, hafna, skólabygginga, flugvalla, sjúkrahúsa, þá sjáum við því, að miðað við 1958 er það aldrei svo, að framlögin hækki aðeins um 50%, sem svarar hækkuðum tilkostnaði, heldur tvöfaldast, þrefaldast, fjórfaldast og fimmfaldast. Það er í sannleika sagt kannske ekkert undrunarefni, þó að manni blöskri sá málflutningur, sem jafnkunnugir menn þessum málum leyfa sér, eins og báðir hv. frsm. minni hl., að staðhæfa það hér í nál. og framsöguræðum, að raunverulega sé um stórkostlegan samdrátt að ræða í fjárframlögum til verklegra framkvæmda í landinu, þó að það sé sannanlegt, að þessi framlög ekki aðeins hækka um það, sem svarar auknum tilkostnaði, heldur margfaldast. Ég minntist á það áðan, að ætlunin væri, auk þess sem getur í fjárl., að 15 millj. gengju til hafna og 15 millj. til sjúkrahúsa. Ég vil skýra það nokkru nánar. Vangreidd eða vangoldin framlög af hluta ríkissjóðs til sjúkrahúsa og hafna nema varðandi hafnirnar væntanlega um 30 millj. um næstu áramót og varðandi sjúkrahúsin væntanlega um 26 millj. Svo er þessu farið, að samkv,. lögum skal ríkissjóður greiða vissan hluta af kostnaði við þessar framkvæmdir, en hann er ekki skyldur að inna það af hendi, fyrr en fé er veitt til þess á fjárl. Um langan aldur hafa safnazt þarna upp vangoldin framlög vegna áfallins kostnaðar, sem ríkið á að greiða, en ekki er gjaldkræft að lögum. Þetta veldur auðvitað hinum mestu vandkvæðum, bæði þeim sveitarfélögum og aðilum, sem að þessum framkvæmdum standa, að þurfa að eiga inni eða ógoldnar svo stórar fjárhæðir, og auk þess er það óviðunandi til lengdar fyrir ríkissjóð að vera þannig á eftir og geta ekki fylgzt eftir föngum með um framlög af sinni hálfu. Það hefur verið til athugunar í ríkisstj., á hvern hátt mætti úr þessu bæta. Og vitanlega er ekki hægt að kippa þessu í lag í einu vetfangi. En ýmiss konar leiðir og m.a. undirbúningur löggjafar á sér stað til þess annars vegar að koma í veg fyrir, að þetta haldi áfram, og hins vegar að greiða upp þann svokallaða hala, sem vangoldinn er. Og það, sem ríkisstj. hefur ákveðið nú, er, að varið verði 30 millj. af greiðsluafgangi ársins í ár í því skyni að greiða þessar skuldir, 15 millj. af hafnarskuldunum og 15 millj. af sjúkrahúsaskuldunum. Nú hefur það að sjálfsögðu verið og er stefna ríkisstj. að forðast það í þeirri þenslu, sem nú er í efnahagslífinu, að auka á þá þenslu með því að setja greiðsluafgang ríkissjóðs út í nýjar, verklegar framkvæmdir. Þetta kom m.a. fram í ráðstöfun hennar á greiðsluafgangi fyrir árið 1962, sem var 162 millj. kr. Það var ákveðið að leggja 100 millj. til hliðar í jöfnunarsjóð samkv. l. frá 1932, sem hér þarf ekki frekar að útskýra, en það var gert í fjárlagaræðunni. Enn fremur voru tæpar 40 millj. notaðar til þess að greiða skuld við Seðlabankann. Stefna ríkisstj. er söm nú og þá, að hún telur ekki fært og ekki verjandi að taka hluta af þeim greiðsluafgangi, sem væntanlega verður á árinu 1963, til þess að auka framkvæmdir á næsta ári. Hins vegar vill hún verja þessum 30 millj. kr. til þess að greiða umræddar skuldir, og þá er að sjálfsögðu til þess ætlazt og verður tjáð viðkomandi aðilum, að til þess er ætlazt, að þessar greiðslur af hendi ríkissjóðs gangi til þess, að sveitarfélögin eða þeir aðilar, sem hlut eiga að máli, noti það til skuldagreiðslu, því að vitanlega hafa sveitarfélögin safnað skuldum, oft til skamms tíma, vegna þessara framkvæmda, og þessi framlög af greiðsluafgangi eiga að ganga til þess, en ekki til þess að auka framkvæmdir á næsta ári frá því, sem ella hefði orðið. Þetta vil ég, að komi alveg skýrt fram. Að því leyti er hér um aðra stefnu að ræða en þá, sem birtist í brtt., sem hér liggja fyrir frá 1. og 2. minni hl. fjvn. um svipað efni, og þó nokkuð annað frá hv. 2. minni hl., því að það er ljóst, a.m.k. af till. hv. 2. minni hl., að hann hefur ekki þau sjónarmið, sem ég hér lýsti. En ég vil enn undirstrika það, að þegar svo er ástatt í landinu, að miklu meiri eftirspurn er eftir vinnuafli heldur en framboð, og það er ein meginástæða þeirrar þenslu, sem nú er hér í landi, þá er það ekki verjandi af ríkisvaldinu að taka greiðsluafganginn og nota hann til þess að auka enn á þensluna með nýjum framkvæmdum. Þegar við lítum yfir þennan samanburð um fjárframlög 1958 og samkv. því, sem fyrirhugað er á næsta ári, fer því náttúrlega fjarri, að nokkrar ásakanir af hendi stjórnarandstöðunnar standist um að verið sé að draga saman. Hins vegar mætti ásaka ríkisstj. og þingmeirihluta fyrir, að það eigi að verja of miklu fé til verklegra framkvæmda á næsta ári, og miðað við okkar efnahagsástand má auðvitað færa sterk rök fyrir því, að hér sé e.t.v. fulllangt gengið. En að fá svo yfir sig ákúrur og ásakanir fyrir því annars vegar, að stjórnin beri ábyrgð á allri þenslunni, og hins vegar að hún verji allt of litlu fé til verklegra framkvæmda, þetta eru náttúrlega mótsagnir, sem ekki geta staðizt. Framsóknarmenn deila hart á ríkisstj. fyrir þessa miklu hækkun fjárlaga. Ég hef nú rakið í hverju hún er fólgin. En eftir öllum málflutningi þeirra mætti nú ætla, að þeir legðu fram till. um það að lækka útgjöldin og spara. En hver er afstaða hv. framsóknarmanna? Í fyrsta lagi: þeir stóðu í fjvn. að öllum útgjalda- og hækkunartill. fjvn. Í öðru lagi: þeir fluttu sjálfir hækkunartill. um yfir 100 millj. kr. Í þriðja lagi greiddu þeir flestir atkv. með flestum útgjaldatill. Alþb. við 2. umr. Og í fjórða lagi hefur ekki orðið vart við neinar lækkunar- eða sparnaðartill. frá þeirra hendi. Mér finnst þessir hv. þm. varpa grjóti úr glerhúsi. Báðir hv. frsm. komu inn á það við 2. umr., að harla lítið hefði orðið úr sparnaðarfyrirheitum, sem ríkisstj. hefði gefið. Hv. frsm. 1. minni hl. komst svo að orði, að núv. fjmrh. hefði gefið mörg sparnaðarfyrirheit 1960. Við skulum nú virða fyrir okkur fyrirheitin. Síðan þessi ríkisstj. var mynduð, hefur hún gefið út um 59 tölusett sparnaðarfyrirheit. M.ö.o.: því er slegið föstu, að fjöldi sparnaðarfyrirheita, 59 tölusett eða þar um kring, hafi verið gefinn. Hann vitnar bæði í fjárlagaræðu mína 1960, en þó einkum í nál. meiri hl. fjvn. um fjárl. 1961, en það er dags. 2. des. 1960, og þar eru taldir upp 23 liðir, sem n, óskar að teknir séu til athugunar og rannsóknar. Nú vil ég með því að rifja upp þetta mál athuga, hvort það er sanngjarn og sannorður málflutningur, að þetta hafi verið loforð um 23 liði hjá fjvn., loforð um sparnað. N. tekur fram, með leyfi hæstv. forseta: „Meiri hl. n. gerir ekki neinar ákveðnar till. um niðurskurð útgjalda ríkissjóðs umfram þær lækkanir, sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Reynslan hefur ætíð sýnt, að niðurskurður útgjalda er óraunhæfur, nema samtímis sé gerðar nauðsynlegar skipulagsbreytingar, og slíkum breytingum verður sjaldnast við komið án rækilegra athugana og undirbúnings.“ N. bendir á nokkur atriði. Hún beinir þeim tilmælum til ríkisstj., að hún láti rannsaka, hvort ekki sé hægt að gera eftirtaldar ráðstafanir til að draga úr ríkisútgjöldum. Á svipaða leið talaði ég í fjárlagaræðunni að efni til. Þegar nú er varpað fram í Alþingi ýmist af ríkisstj. eða fjvn. ýmsum atriðum, sem óskað er eftir athugun á og rannsókn, hvort hægt sé að spara á eða breyta skipulagi, þá gera hv. frsm. minni hl. sér lítið fyrir og segja: Þetta eru allt saman loforð og fyrirheit og hvert einasta atriði, sem ekki er komið í framkvæmd, er svik. - Náttúrlega ber allur þessi málflutningur vott um ákaflega takmarkaðan skilning á þeim nýju vinnubrögðum, hagsýsluvinnubrögðum, sem tekin hafa verið upp hér í samræmi við það, sem gerist í flestum okkar nágrannalöndum. Ég gerði ýtarlega grein fyrir því í fjárlagaræðu 1960, um haustið, að við yrðum hér að breyta gersamlega um vinnubrögð. Hingað til hefði sú aðferð verið notuð, að flestar ríkisstj. hefðu skipað sparnaðarnefndir, þar sem nm. ynnu að því í hjáverkum og venjulega fyrir einhverja þóknun að gera till. um sparnað í ríkisrekstrinum. Stundum eru þessi verkefni svo víðtæk, eins og t.d. hjá sparnaðarnefnd vinstri stjórnarinnar, að hún átti að rannsaka og gera till. um allt ríkisbáknið, allan ríkisreksturinn og ríkisstofnanir. Þessar nefndir hafa svo skilað, venjulega eftir hæfilegan tíma, stundum skilað áliti og stundum ekki, - skilað till. til ríkisstj., sem stundum hefur framkvæmt eitthvað af þeim, oftast sáralítið og stundum ekkert. Nú er þetta ekkert sérstakt íslenzkt fyrirbæri, því að þannig var þetta áratugum saman hjá flestum þjóðum. Sparnaðarnefndir voru skipaðar með brauki og bramli, og nú skyldi allt bruðl úr sögunni og sukkið stöðvað og spillingin upprætt og bitlingar skornir niður. Það átti að spara og spara. En því miður varð reynslan sú af eðlilegum ástæðum, þegar farið er að skoða málið niður í kjölinn, að árangurinn varð sorglega lítill og ferðin gekk grátlega seint. Og það var vegna þess, að hér voru menn, sem yfirleitt höfðu þessar athuganir og rannsóknir í hjáverkum, gátu ekki lagt sig fram um það eins og vera þyrfti. Og þess vegna hefur verið farið inn á nýjar brautir hin síðari ár til að mynda til þess að ná raunhæfum árangri um sparnað, aukna hagkvæmni og bætt skipulag. Og sú nýja aðferð er, að unnið sé að staðaldri af mönnum, sem hafa þetta að aðalstarfi og eru ýmist sjálfir fyrir kunnáttumenn eða hafa sér við hlið sérfræðinga í ýmsum greinum. Það land, sem við höfum sótt einna mest til í þessu efni og ég held að eigi að verða okkur til mestrar fyrirmyndar, er Noregur. Og þar hefur verið um margra ára skeið starfrækt hagsýsluskrifstofa á vegum norska fjmrn., önnur stór hagsýsluskrifstofa á vegum höfuðborgarinnar, auk þess sem margar einkahagsýsluskrifstofur starfa, sem vinna fyrir bæði opinbera aðila og einkaaðila. Og að þessum málum starfa þar verkfræðingar, hagfræðingar, viðskiptafræðingar, lögfræðingar, hvers konar sérfræðingar á ýmsum sviðum. Og þegar ákveðið er að athuga og rannsaka eitthvert mál, er þetta unnið - ekki með einhverjum ofsahraða til þess að slá málunum upp, heldur yfirleitt unnið í ró og næði og í kyrrþey, en að staðaldri, til þess að finna alveg á hlutlausan hátt, hvort hægt er að breyta vinnubrögðum til sparnaðar eða bættrar þjónustu eða ekki, og ef það er hægt, þá með hverjum hætti. Í þessu sambandi kemur ákaflega margt til greina. Það er t.d. eitt af boðorðum Norðmanna í þessum efnum, að ef á að athuga og rannsaka einhverja stofnun og hvort bæta megi hennar vinnubrögð og þjónustu, þá sé ekki meginatriðið það, að fá ekki aðeins forstjóra og yfirmenn slíkrar stofnunar, heldur allt starfsfólkið til að sýna þessu velvilja. Þá fyrst fáist þær nauðsynlegu upplýsingar og á sínum tíma þau nauðsynlegu vinnubrögð og breytingar á vinnubrögðum, sem við þurfum. Og eitt af því, sem sumir þeir, sem mest hafa fjallað um þessi mál í Noregi, skýrðu mér frá á sínum tíma, var m.a. þetta: Þegar einhver stofnun eða starfsgrein er tekin til slíkrar hagsýslumeðferðar, verður starfsfólkið að vera fullvíst um það, að það muni ekki missa atvinnu sína, þó að breytingar séu gerðar á skipulagi. Og þetta hefur verið framkvæmt þar eftir föngum, m.a. þannig, að ef þarf að fækka starfsfólki, þá er tryggt, að því er séð fyrir öðrum störfum, sem kunna að losna, eða á annan hátt tryggt, að atvinnu missi það ekki. Þetta er auðvitað sálrænt atriði, sem þeir telja alveg brýna nauðsyn bera til að ekki sé horft fram hjá. Þessi nýju vinnubrögð hagsýslunnar hafa verið tekin hér upp að nokkru leyti. Ríkisendurskoðanda var falið á sínum tíma að verja nokkru af starfstíma sínum til þess að skipuleggja slíkt starf eða taka visst atriði til meðferðar. Eftir þá reynslu, sem fengizt hefur; er það ætlunin að leggja fyrir þetta Alþingi, sem nú situr, frv. um fasta frambúðarskipun hagsýslunnar. Nú er það eðli hagsýslunnar, að hún er seinunnin, vegna þess að það eru svo mörg atriði, sem þarf að grafa til botns í, og það er ekki rétt og ekki til hagsbóta neinum að fara að neinu óðslega. Þess vegna taka mörg þessi störf og undirbúningsstörf langan tíma, sérstaklega þegar það kemur fyrir, eins og því miður eru dæmi um hér á landi, að geysileg vinna hefur verið lögð í endurbætur á fyrirtækjum, sem rekin eru með verulegum tilkostnaði fyrir ríkissjóð. Þar hefur ekki orðið nægilegs skilnings vart hjá helztu forráðamönnum. Ég vil taka það fram, að það eru undantekningar, ef slíkrar tregðu verður vart, en hún veldur því líka, að ákaflega er örðugt að koma fram umbótum, ef yfirmenn eða forráðamenn hafa ekki skilning á því, að þeirra sé þörf, og ganga með velvilja til verks. Sem betur fer hefur yfirgnæfandi meiri hluti ríkisstarfsmanna ekki aðeins tekið vel öllum slíkum athugunum, heldur lýst áhuga sínum á þeim skilningi og vilja til þess að aðstoða við þau. Og það er áberandi sú breyting, sem orðið hefur nú á síðustu 2–3 árum um hinn stóraukna skilning opinberra starfsmanna í þessum efnum. Vegna þess að mér finnst kenna nokkurs skilningsskorts á þessum málum í ræðum frsm. beggja minni hl., hef ég viljað gera þetta að umtalsefni, um leið og ég undirstrika það, að ég vænti þess að heyra hér ekki aftur frá þessum hv. þm. þær fullyrðingar, að þau atriði t. d., sem fjvn. bendir á og biður ríkisstj. að láta athuga, séu túlkuð sem fyrirheit og loforðum sparnað. Slíkt er ekki sæmilegur málflutningur. Að sjálfsögðu komust svo báðir frsm. að þeirri niðurstöðu, að þessi svokölluðu sparnaðarfyrirheit ríkisstj. og fjvn. hefðu öll verið svikin með tölu og engin viðleitni til sparnaðar eða aukinnar hagkvæmni og hætt að minnast á það. Ég skal fullvissa þessa hv. þm. um, að öll þessi atriði, - ég vil ekki fara nákvæmlega í það, hvort þau eru 59, þessi tölusettu, sem hv. þm. nefndi, enda virðist þetta ekki vera af fullkominni nákvæmni, því að hann talar um, að þau séu u.þ.b. 59, en hvað sem því líður, ég hef ekki talið þau saman, - ég vil fullvissa hann og hv. frsm. 2. minni hl. um það, að öll þessi atriði hafa verið tekin til athugunar og rannsóknar. Um sum þeirra er sjálfsagt að viðurkenna, að við rannsókn hefur það reynzt ekki framkvæmanlegt að spara á þeim eða breyta um vinnubrögð af ýmsum ástæðum. Um sum þessara atriða er það að segja, að þau eru þegar komin í framkvæmd, og um sum þessara atriða er það að segja, að þau eru enn á undirbúningsstigi. Af þeim, sem þegar eru komin í framkvæmd, má nefna tvö atriði, sem ég hef oft getið hér um áður. Það er gjaldheimtan, hin sameiginlega gjaldheimta fyrir ríki og Reykjavíkurborg. Hún er þegar tekin til starfa, og ef óskað er eftir upplýsingum um, hvort hún hafi leitt til sparnaðar eins og um var talað, þá má benda á það, að útgjöld ríkisins miðað við þær launabreytingar, sem orðnar eru, mundu að óbreyttu skipulagi verða á næsta ári 6½ millj. vegna þessara mála. En það er gert ráð fyrir nú, að þau verði 3.2 millj. Hér er sem sagt þegar komið fram og er að vænta mjög verulegs sparnaðar á þessum eina lið. Ég vil taka það fram, að vitanlega hefur hér orðið vart vissra byrjunar- eða barnasjúkdóma, eins og gengur og gerist. Þær nýju ágætu vélar, sem fengnar voru, reyndust í byrjun ekki eins vel og gert hafði verið ráð fyrir, og urðu nokkrar tafir og truflanir af þeim ástæðum. En þetta er eins og gengur og gerist með umbætur og breytingar, og vænti ég, að þetta sé komið á góðan rekspöl allt nú. Í þessu efni er haldið áfram. Það er bæði varðandi tollstjóraskrifstofu um þau verkefni, sem hún hefur áfram, varðandi skattstofuna í Reykjavík og fjölmörg önnur fyrirtæki, sem ýtarlegar rannsóknir fara fram, sem taka yfirleitt meira en eitt ár, nokkur ár, hvernig megi bæta og breyta vinnubrögðum til sparnaðar og bættrar þjónustu. Í öðru lagi hefur hér oft verið nefnt um sameiningu tóbaks- og áfengisverzlunar, sem er auðvitað sjálfsögð ráðstöfun, þó að það væri að veltast fyrir Framsfl. í heilan áratug að koma því í framkvæmd, eins og þó hafði verið gert ráð fyrir strax 1950, en horfið frá af sérstökum ástæðum, sem honum er sjálfum kunnugast um. Það hefur þegar orðið til verulegs sparnaðar. Og ég vil einnig vekja athygli á því, að þegar farið er að bera saman, hvað þetta kostaði áður, hver var rekstrarkostnaðurinn áður og hver er hann nú, þá er það auðvitað ekki frambærilegur samanburður að taka tölur úr fjárl. eða ríkisreikningi frá því áður en þetta kom til framkvæmda og bera það saman við fjárlög fyrir 1964. Menn verða auðvitað, til að fá réttan samanburð, að færa hvort tveggja til sama verðlags. Í þriðja lagi get ég nefnt hér, að húsnæðismál ríkisstofnana og skrifstofa hafa lengi verið mjög mikið vandamál. Ríkið hefur verið með sínar stofnanir í svo margvíslegu leiguhúsnæði, að það hefur þurft að greiða stórkostlegt fé til þeirra hluta. Að sjálfsögðu er ætlunin á sínum tíma að byggja stjórnarráðshús, eins og fyrirhugað hefur verið, sem mun bæta hér úr nokkurri þörf, en þó ekki allra. En meðal þess, sem gert hefur verið í þessu efni, er það, að ríkissjóður festi kaup fyrir 2 árum á stórhýsi við Borgartún, sem þegar er búið að flytja í margar stofnanir og skrifstofur, sem áður voru í leiguhúsnæði, og auk þess möguleikar á sínum tíma að stækka þetta hús verulega, og á því er enginn vafi, að þegar frá líður, verður á þessu verulegur sparnaður, og má í rauninni segja, að það sé þegar orðið. Það má nefna í fjórða lagi, að vegamálin voru með þeim hætti, eins og kunnugt er, að fjárveitingar voru oft svo smáar til vinnustöðva, fóru niður í kannske 10 þús. kr. á árunum 1958–1959 á hvern stað, þannig að mikill hluti af þessu fé fór til þess að flytja vinnuvélar og mannskapinn fram og aftur. Það var tekin strax á fyrsta þingi þessarar ríkisstj. upp sú stefna að gerbreyta þessu skipulagi og stefna að því að hafa stærri fjárveitingar í hvert sinn til hvers staðar, en vinnustaðina færri. Og ef við lítum yfir árangur 3 ára, hefur hann orðið verulegur. Um leið og vegafé hefur hækkað, hefur vinnustöðvum fækkað verulega, og vegamálastjóri hefur gert ráð fyrir, að til jafnaðar megi áætla, að sparist um 8 þús. kr. við fækkun hverrar af þessum vinnustöðvum. sem lítið fé hefur verið varið til. Það getur verið, að þetta séu, ekki ákaflega háar upphæðir, sem eftir þessum útreikningi hafa sparazt. Ég geri þó ráð fyrir, að það verði hátt upp í 1 millj. kr. Það má segja, að það sé ekki stór upphæð. En safnast þegar saman kemur, og ef unnið er af viti og fyrirhyggju að öllum þessum málum á sem flestum sviðum, verður auðvitað árangurinn í heild nokkurs virði. Ég skal nefna enn eitt dæmi. Á þessu ári hefur verið gengið í það að endurnýja miklu meira en áður ýmsar bifreiðar, sem ríkisstarfsmenn þurfa óhjákvæmilega á að halda vegna sinna starfa. Viðhaldskostnaður þessara bifreiða, sem oft voru mjög gamlar og þurftarfrekar, var gífurlegur, og þegar á fyrsta ári hefur orðið verulegur sparnaður í viðgerðar; og rekstrarkostnaði þessara bifreiða. Þannig höfum við þarna eitt dæmi af mörgum um það, að með því að leggja fram nokkurt stofnfé til þess að endurnýja tæki, skilar það sér margfaldlega á stuttum tíma. Í því sambandi skal ég einnig geta um vinnuvélakost ríkisins. En fyrir nokkru voru fengnir sérfræðingar til þess að kanna það, hversu mætti bæta þar um. Og skýrsla þeirra gerir ráð fyrir, að vélaeign ríkissjóðs eða þeirra stofnana, sem þar eiga hlut að máli, sé núna um 300 millj. kr. virði, þ.e.a.s. miðað við endurnýjunarverð, ef ætti að endurnýja þessar vélar, séu þær um 300 millj. kr. virði. En við athugun kemur það í ljós, að aldur tækjanna er ótrúlega hár. Þannig eru 31% af þessum vinnuvélum yfir 20 ára gamlar, 53% þeirra eru yfir 15 ára gamlar, 78% þeirra eru yfir 10 ára. Vitanlega er það ljóst, að viðhaldskostnaður og rekstrarkostnaður allur verður gífurlegur af svona gömlum vélaflota, þegar þar við bætist, að tegundirnar eru svo margar, að varahlutabirgðir þurfa að vera margfalt meiri en ella, ef færri væru tegundir og vélarnar tiltölulega nýjar. Þannig voru t.d. á lager nýlega varahlutir í yfir 70 tegundir véla og bíla og jafnvel margar gerðir frá hverjum framleiðanda. En auk þess beina kostnaðar, sem leiðir af því að hafa svo gamlar og úreltar vélar, er ótalinn sá óbeini kostnaður, sem erfitt er að meta til peninga, því að vegna sífelldra bilana tefjast framkvæmdir, heilir vinnuflokkar verða að bíða eftir annarri vél eða viðgerðarmanni. Af þessu leiðir svo síaukna fjárfestingarþörf í viðgerðarvélum, verkstæðisbyggingum o.s.frv. og ekki sízt, að nýting tækjanna stórminnkar. Þetta er eitt af þýðingarmiklum málum, sem hagsýslan hefur nú til athugunar. Þetta hefur auðvitað kostað mikla vinnu, og það kostar mikið stofnfé að kippa þessu í lag, en það skilar sér mjög fljótlega í margra millj. sparnaði á hverju ári í minnkuðum rekstrar- og viðhaldskostnaði. Ég vil undirstrika það, að hagsýslustörfin eru seinunnin, taka langan tíma, ef þau eiga að vera vel undirbúin og skila árangri, og þau atriði, sem nefnd hafa verið, bæði á nál. fjvn. og í minni fjárlagaræðu, bæði þau og fjölmörg önnur hafa verið og eru til athugunar, og ég vil endurtaka sum þeirra eru komin í framkvæmd og að sjálfsögðu miklu fleiri en þessi fáu dæmi, sem ég nefndi. Sum þeirra hafa reynzt með þeim hætti, að ekki er möguleiki að koma í framkvæmd bættum vinnubrögðum eða sparnaði að svo stöddu, og fjöldi þeirra er enn í athugun. Til viðbótar því, sem ekki snertir beint hagsýsluna, en af því að hv. frsm. minni hl. hafa rætt um sparnað almennt, þá má geta þess, að annað sendiherraembættið í París var lagt niður og innflutningsskrifstofan var lögð niður, sem þýddi mikinn sparnað á opinberu fé. Ég stend því fyllilega við það, sem ég sagði í fjárlagaræðu 1960 og hv. frsm. 1. minni hl. var svo elskulegur að rifja hér upp og jafnvel birta í sínu nál., en það var á þessa leið: „Það ætla ég, að allir góðir íslendingar séu sammála um, að nauðsynlegt sé að hafa sívökult auga á öllu því í rekstri ríkisins, er til sparnaðar má horfa, bættra vinnubragða og aukinnar hagsýni.“ Og það gleður mig, að hv. frsm. hefur haft svo mikið við mig að þessu leyti að prenta þessar setningar upp í sínu nál., og vænti þess þá, að hann sé þeim einnig sammála. Hér bar á góma áðan vegalögin, og liggja fyrir till. um það að breyta uppsetningu á 13. gr. Á fjárl., vegna þess að vegalögin hafa verið afgreidd í dag. Ég vil taka það fyrst fram, að vitanlega er engin nauðsyn eða þörf á því og kannske varla eðlilegt að ætlast til þess, að þegar fjárlög eru til síðustu umr., sé farið að breyta stórum kafla þeirra til samræmis við ný lög, sem eru samþykkt frá Alþingi sama dag. En að öðru leyti vil ég taka það fram, að hér er eingöngu um formsatriði að ræða. Og ummæli í þá átt, að ekki verði staðið við þau fyrirheit, sem gefin eru í grg. vegalagafrv. og af hæstv. samgmrh. í umr. hér á þingi, að úr ríkissjóði verði lagðar fram 47.1 millj., eru gersamlega tilhæfulaus. Það hefur ekki komið til orða að breyta frá því. En ég vil undirstrika þá yfirlýsingu, sem hæstv. samgmrh. gaf við 3. umr. um vegalögin í Ed. í dag í þá átt. Ég tel hér vera um hreint formsatriði að ræða. Að sjálfsögðu verður við undirbúning fjárl. fyrir árið 1965 breytt uppsetningu 13. gr. fjárl. í samræmi við hin nýju vegalög. Í sambandi við eina af brtt., sem hér hafa komið fram, um hert skattaeftirlit, vil ég skýra frá því, sem ég raunar hef gert hér áður á Alþingi, að í undirbúningi hefur verið nú sérstakt skattaeftirlit eða skattaeftirlitsdeild hjá ríkisskattstjóra, sem á að hafa með höndum þetta verkefni, sem hér um ræðir, og ætlunin er að sjálfsögðu að herða, eftir því sem tök eru á, eftirlit með réttum framtölum og réttri skattálagningu. Í því sambandi má geta þess, að öllum kunnugum mönnum ber saman um, að sú lagfæring, sem gerð var á sköttum og útsvörum á Alþingi 1960, bar þegar þann árangur m.a., að framtöl manna gerbreyttust. Ekki aðeins skattstjórum, heldur löggiltum endurskoðendum og öðrum kunnugum mönnum ber saman um það, að næstu 2 árin á eftir hafi þar orðið gerbreyting á til batnaðar og einnig orðið mjög vart við þann vilja hjá fólki að telja rétt fram og lagfæra það, sem áður kynni að hafa misfarið í þeim efnum. Því er ekki að neita, að síðasta ár hefur nokkuð gengið úr skorðum í þessu efni, og er það að sjálfsögðu alltaf einn af fylgifiskum þenslu og verðbólgu, að tilhneiging til rangra framtala og skattsvika eykst stórum og um leið erfiðleikarnir á því að fylgja því fram. En þetta mál er hjá ríkisskattstjóra í undirbúningi, og vænti ég þess, að hin nýja skipan geti komizt á hið allra fyrsta í þessu efni. Þá eru niðurgreiðslur gerðar hér að umtalsefni og að fjárveiting sú, sem ætluð er í fjárl., nægi ekki til þess að halda áfram óbreyttum niðurgreiðslum, og er það rétt. Það var gert ráð fyrir því, þegar fjárl. voru samin, að draga úr niðurgreiðslum á næsta ári. Nú vil ég í sambandi við hinn mikla lofsöng um niðurgreiðslurnar taka það fram í fyrsta lagi, að ég tel, að ýmsar niðurgreiðslur á vöruverði eigi rétt á sér. Sem dæmi má nefna, að niðurgreiðsla á mjólk, slíkri nauðsynjavöru, sérstaklega til handa barnafólkinu, er eðlileg og sjálfsögð og sanngjörn. Ég nefni hana sem dæmi, og í því felst ekki, að ég telji ekki niðurgreiðslur á fleiri vörum mjög koma til greina. En hinu verðum við líka að gera okkur grein fyrir, að það má ekki gera þessar niðurgreiðslur, eins og þær eru eða hafa verið undanfarið, að einhverju trúaratriði eða líta á þær eins og trúarjátninguna, þannig að hvergi megi við þeim hrófla. Hv. alþm. verða að gera sér grein fyrir, að niðurgreiðslurnar hafa margvíslega annmarka og vankanta í för með sér. Ég skal nefna það í fyrsta lagi, að niðurgreiðslur í ýmsum greinum leiða til þess að skekkja verðlag óeðlilega, þannig að neyzla á einhverri vörutegund, ef hún er mikið greidd niður, verður óeðlilega og kannske óþarflega mikil. Má þar til nefna miklar niðurgreiðslur á sumum erlendum vörum. Í öðru lagi er rétt að taka það fram, að stundum er eftirlit með niðurgreiðslum svo erfitt, að í rauninni er varla nokkur möguleiki að koma því við, þannig að það nái tilgangi, og ég vil nefna í því sambandi niðurgreiðslur á kartöflum. Þær höfðu verið hér um alllangt skeið, en voru felldar niður fyrir nokkru, m.a. og kannske fyrst og fremst vegna þess, að nokkur misnotkun hafði komið í ljós. Og það var álit þeirra manna, sem mest höfðu um þetta fjallað, að það væri ómögulegt að koma á eða framkvæma fullkomið eftirlit eða eftirlit, sem gæti komið í veg fyrir misnotkun. Þetta eru annmarkar auk ýmissa fleiri, sem rétt er að gera sér grein fyrir og ekki líta á niðurgreiðslurnar sem einhverja heilaga kú, sem ekki má snerta. En í þriðja lagi vil ég benda á annað. Það er hér talað um það af frsm. Alþb., að niðurgreiðslurnar séu mál alþýðufólksins, fátæka fólksins og barnafólksins. En er hv. frsm. ekki ljóst, að með niðurgreiðslunum er verið að moka millj. og tugum millj. úr ríkissjóði í hina ríku, vegna þess að allir, jafnt háir sem lágir, ríkir sem snauðir, fá sömu niðurgreiðslu á hverja einingu? Og er það nú endilega einhver trúarjátning í íslenzku þjóðfélagi, að endilega þurfi að greiða niður, borga úr ríkissjóði handa mestu hátekju- og eignamönnum þjóðarinnar með ýmsum vörutegundum? Geta þeir ekki keypt ýmsar þessar nauðsynjavörur og borgað fullt fyrir þær? Ég er þeirrar skoðunar, að a.m.k. nokkru af því fé, sem varið hefur verið og er til niðurgreiðslna nú, væri miklu betur varið á annan hátt, þannig að það kæmi einmitt láglaunafólkinu og barnafjölskyldunum að miklu meiri notum. Ég tel, að það þurfi sérstakrar athugunar við, hvort ekki einmitt á að vinna að því skipulagi að breyta niðurgreiðslunum og auka þá hins vegar almannatryggingarnar, eins og fjölskyldubætur og hjálp til láglaunafólks og fjölskyldumanna í einu og öðru formi. Ég tel, að töluverðu af því fé, sem nú er varið til niðurgreiðslna, væri betur varið á annan hátt, einmitt í þágu alþýðunnar og láglaunafólksins. Þessar aths. vil ég setja hér fram til athugunar og umhugsunar í sambandi við niðurgreiðslur, um leið og ég undirstrika það, að ég tel niðurgreiðslur eðlilegar og sanngjarnar og sjálfsagðar varðandi ýmsar nauðsynjavörur, þó að ég telji, að eins og þær hafa verið að undanförnu, séu ýmsir annmarkar og ágallar á þeim. Nú er það auðvitað öllum hv. alþm. ljóst, að þeir atburðir, sem hafa verið að gerast og eru að gerast í okkar þjóðfélagi í dag, og á ég þar við kauphækkanir, almennar kauphækkanir í landinu, hafa auðvitað veruleg áhrif á efnahagslífið allt og m.a. á tekjur og gjöld ríkisins. En þar sem almennir samningar eru ekki á komnir og fjárlög á síðasta stigi, er auðvitað ógerningur að taka inn í fjárl. ráðstafanir, sem kunna að verða nauðsynlegar í sambandi við hinar almennu kauphækkanir. En nú þegar hafa nokkur launþegafélög samið um 14–15% kauphækkun, og ef sú prósenta, 14–15%, verður almenn kauphækkun í landinu, liggur málið þannig fyrir, að stórir hópar launþega hafa á einu og sama ári fengið 30% launahækkun, 5% fyrst, síðan 7½%, síðan 14–15%, sem að sjálfsögðu leggst ofan á það, sem fyrir er komið, þannig að um 30% verður kauphækkunin á einu ári. Sumir aðilar fá meiri kauphækkun, aðrir e.t.v. eitthvað minni. Ég held, að engum hugsandi manni geti dottið í hug, að nokkurt þjóðfélag geti tekið á sig slíkar kauphækkanir, án þess að einhverjar ráðstafanir þurfi að gera í því sambandi. Þær ráðstafanir, sem kann að þurfa að gera í sambandi við þessar miklu launahækkanir, standa vafalaust fyrst og fremst í sambandi við útflutningsatvinnuvegina, hvort þeir þoli þessar hækkanir eða hvort í einu eða öðru formi þurfi að hlaupa undir bagga með þeim. Þessar kauphækkanir hafa að sjálfsögðu víðar áhrif og m.a. á afkomu ríkissjóðs og allra sveitarsjóða í landinu. Þetta er auðvitað ekki hægt að meta í dag og auðvitað ekki hægt að gera heldur ráð fyrir slíku í fjárl., auk þess sem það liggur ekki fyrir enn þá, hver áhrif þessar hækkanir kunna að hafa á launaútgjöld ríkissjóðs. Það verður að sjálfsögðu eitt af verkefnum ríkisstj. að meta þetta nýja viðhorf sem fyrst og leggja fyrir Alþingi till. þær, sem nauðsynlegar kunna að reynast. Og í sambandi við þær till. varðandi efnahagsmálin og hin nýju viðhorf, sem ríkisstj. mun undirbúa, kemur auðvitað niðurgreiðslumálið inn sem einn liður. Ég hef borið hér fram tvær brtt., og þó að það hafi verið venja, að hv. fjvn. hefur verið beðin um að flytja till., sem fjmrh. eða ríkisstj. hefur óskað eftir að fluttar yrðu við 2. eða 3. umr., þá var ekki talið rétt að óska eftir, að n. yrði kölluð saman að nýju, þar sem hún hafði lokið störfum. En við athugun á tekju- og gjaldahliðinni þótti rétt að hækka nokkuð áætlun um söluskattinn eða um 7½ millj., en af því gengur 1½ millj. til jöfnunarsjóðs sveitarfélaganna, og innflutningsgjöld af bifreiðum og bifhjólum um 4 millj., og er það sumpart vegna þeirrar reynslu og þeirra talna, sem nú liggja fyrir alveg á síðustu stundu, og sumpart vegna þess, að réttara þykir, að fjárlögin séu afgreidd með svipuðum greiðsluafgangi og þau höfðu eftir 2. umr., í kringum 20 millj. kr. Það lítur þannig út, að ef allar till. fjvn. og meiri hl. og þessar till. frá mér verða samþykktar, verða fjárl. afgreidd með 20.4 millj. kr. greiðsluafgangi. Og loks er önnur till. við 22. gr., en snertir 18. gr. Eins og hv. þm. vita, var veruleg breyting gerð á 18. gr. nú, þar sem teknir voru út allir þeir, sem fá lífeyri úr lífeyrissjóðum, og er það í samræmi við ákvæði í lögum um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, sem samþ. voru á síðasta þingi, þannig að þeir starfsmenn fá sinn fulla lífeyri og uppbætur frá lífeyrissjóðnum, og er ákveðið í þeim lögum, að þótt niður falli sú fjárveiting, sem þessir aðilar hafa haft á 78. gr. fjárl., skuli þeir einskis í missa. En hér hafa í undirbúningi málsins orðið viðskila við þennan hóp nokkrir aðilar, sem aðallega er gamalt fólk, sem nýtur eftirlauna eftir gömlum reglum, fyrst og fremst eftirlaunalögum frá 1855, þ.e.a.s. þetta eru starfsmenn, en einkum þó ekkjur starfsmanna, sem ekki voru sjóðfélagar í lífeyrissjóðnum, heldur var svo langt um liðið, síðan þeir tóku við sínum störfum, að þeirra eftirlaunamál fóru eftir þessum gömlu lögum. Nú er það sjálfsagður hlutur, að þetta gamla fólk verði að njóta fullkomins jafnréttis á við hina eftirlaunaþegana, sem eru í lífeyrissjóðunum, og fyrir því er þessi 2. brtt. mín flutt, að heimilað sé að greiða þeim aðilum, sem njóta eftirlauna samkv. gömlum reglum, sbr. 18. gr. I fjárlaga, og ekki eru jafnframt félagar í lögboðnum lífeyrissjóði, uppbót á eftirlaun sín, sem sé hliðstæð þeirri hækkun, sem sjóðfélagar lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins fá við gildistöku 1. nr. 29 1963, en þau lög öðlast gildi 1. jan. n.k.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. minntist á hér áðan, að það væri mjög þýðingarmikið að afgreiða fjárlög fyrir áramót, og skal ég ekki draga úr því, að slíkt sé heppilegt og nauðsynlegt og ætti að vera allsherjarregla. En á hinn bóginn kom það fram hjá hæstv. ráðh., að það væri ekki mögulegt að koma því þannig fyrir, að þessi fjárlög yrðu í samræmi við ástandið, eins og það væri orðið í dag, og verður óneitanlega að telja það ekki lítinn galla á fjárl., þegar hæstv. ráðh. lýsir slíku yfir sjálfur. Hann sagði, að einmitt núna væru að gerast svo miklar breytingar, að menn yrðu að skilja, að svo mundi væntanlega fara, að strax eftir áramótin yrði hæstv. ríkisstj. að leggja fram eins konar viðbótarfjárlög. Auðvitað má deila um, hvort skynsamlegra sé, þegar svona stendur á, að fresta afgreiðslu fjárlaga og reyna að hafa þau sanna mynd af ástandinu og líkleg til að geta staðizt, eða hitt að drífa afgreiðsluna áfram með slíkum játningum um, að þau séu ekki raunverulega í samræmi við það, sem framkvæmdin hljóti að verða, og með yfirlýsingum um, að það eigi að setja ný viðbótarfjárlög eftir nokkra daga. Sjálfsagt má deila um, hvora aðferðina eigi að hafa. En ekki sýnist mér ástæða fyrir hæstv. ráðh. að vera að státa af þessari fjárlagaafgreiðslu, þó að hún sé gerð fyrir áramót með þessum hætti, sem hann þannig lýsir sjálfur. Ég hefði ekki minnzt á þetta atriði, ef hæstv. fjmrh. hefði ekki verið að leiða umr. af því. En fyrst ég er farinn að tala um þessi efni, fjárlögin og það, sem fram undan er, vil ég fara ofur lítið nánar inn á það og þá sérstaklega vegna þess, að það er lífsnauðsyn að reyna að fá skýrar fram en enn er orðið, hvað fyrir hæstv. ríkisstj. vakir. Vil ég þá fyrst snúa mér beint að þeirri spurningu: Ætlar hæstv. ríkisstj. að minnka niðurgreiðslurnar á nauðsynjavörum eða ekki? Það eru ekki greiddar niður nema helztu lífsnauðsynjar. Hæstv. fjmrh. var að tala fremur illa um niðurgreiðslurnar áðan. Virtist það benda í þá átt, að þeir hugsi sér að hætta við þær að einhverju leyti. Hann komst að þeirri undarlegu niðurstöðu, að niðurgreiðslurnar á helztu lífsnauðsynjum heimilanna mundu vera í þágu hinna ríku. Þetta er heldur furðuleg niðurstaða hjá hæstv. ráðh., þegar þess er gætt, að niðurgreiðslurnar eru aðeins á brýnustu lífsnauðsynjum heimilanna og engu öðru. Ef ætti að minnka niðurgreiðslurnar við þær kringumstæður, sem nú eru, jafngildir það hækkun á tollum eða gjöldum á lífsnauðsynjar, í hinni verstu mynd, sem hægt er að hafa slíkar álögur, því að það mundi koma þyngst á þær vörur, sem menn geta sízt neitað sér um, brýnustu nauðsynjarnar. Ef hæstv. ríkisstj. ætlar sér að minnka niðurgreiðslurnar, er það vottur þess, að hún er að reyna að gera ráðstafanir til að ná af mönnum aftur að einhverju leyti eftir þeirri leið því, sem kann að ávinnast fyrir fólk í þeim kjaradeilum, sem nú standa yfir. Ég vara ríkisstj. alvarlega við því að leika þann leik. Ég vara hana alvarlega við þeim afleiðingum, sem af því hljóta að verða, ef hún ætlar enn að fitja upp á því sama og áður og byrja á þennan hátt. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. ráðh. og ætlast til, að hann geti svarað því afdráttarlaust: Ætlar ríkisstj. að minnka niðurgreiðslurnar, eða ætlar hún ekki að minnka þær? Ef hún ætlar ekki að minnka niðurgreiðslurnar, þá á að samþykkja brtt, þá, sem hér hefur komið fram, um að færa fjárveitinguna til niðurgreiðslnanna í það horf, að hún geti staðið undir óbreyttum niðurgreiðslum. Þetta eiga menn heimtingu á að fá að vita, þegar verið er að afgreiða fjárlög fyrir árið 1964 og komið er fram undir jól, ef afgreiðsla fjárl. á að vera nokkuð annað en nafnið tómt, bara til að geta gortað af því, að fjárlög hafi verið afgreidd fyrir áramót. Þá er annað, sem ég vil leyfa mér að minnast á, og það eru þær upplýsingar, sem hér hafa komið fram á Alþingi um, að hæstv. ríkisstj. hugsi sér að innleiða verulegar nýjar álögur þegar eftir áramótin. Þessi orðrómur hefur komizt á kreik vegna þess, að þegar ríkisstj. lagði fram till., sem áttu að vera til málamiðlunar í kjaradeilunni og gerðu ráð fyrir 8% hækkun á dagkaupi verkamanna og 4% hækkun á dagkaupi ýmissa annarra, hafði ríkisstj. um leið gefið fulltrúum verkalýðsins þær upplýsingar, að hún mundi þurfa að auka álögur á landsmenn um 220 millj. Þetta kom hér fram í umr. utan dagskrár, og þó að hæstv. forsrh. endurtæki þetta ekki eftir þeim, sem höfðu upplýst það, þá mótmælti hann því alls ekki, og dregur enginn í efa, að hæstv. forsrh. hefði mótmælt þessu eða leiðrétt, ef ekki hefði verið rétt frá þessu skýrt, að þetta hefði komið fram hjá hæstv. ríkisstj. í sambandi við uppástungur hennar um 8% og 4% kauphækkun. Þetta allt virðist benda eindregið í þá átt, að hæstv. ríkisstj. hugsi sér að beita sér fyrir því að draga úr niðurgreiðslum og einnig fyrir stórfelldum, nýjum skattaálögum eftir áramótin. Ef hæstv. ríkisstj. leggur út í annað af þessu eða hvort tveggja, þá er hún beinlínis að ýta undir dýrtíðarþróunina í landinu og er þá að byrja á einni umferðinni enn. Hefði hún þó átt að vera búin að læra af þeirri reynslu, sem orðin er, því að nú hefði hæstv. ríkisstj. sannarlega átt að leggja sig fram um það, ef kjarasamningar nást, sem maður vonar að verði, - þá hefði hún sannarlega átt að leggja sig fram um að gera allt, sem í hennar valdi stendur, til að draga úr dýrtíðarflóðinu. En ef hún ætlar að beita sér fyrir nýjum álögum eða nýjum neyzlusköttum í formi þess að minnka niðurgreiðslur, þá er hún ráðin í því að halda óbreyttri þeirri stefnu, sem hún raunar hefur haft frá upphafi, sem sé að gera sífellt nýjar og nýjar ráðstafanir til að hækka verðlagið í landinu, en reyna að halda kaupgjaldi og afurðaverði til bænda niðri og ná þannig, eins og hún kallar, jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Frá fyrstu tíð hefur þetta verið aðalstefna ríkisstj. Ég á erfitt með að trúa því, að hún hafi ekkert lært af því, sem skeð hefur undanfarið, og hún ætli sér að byrja þannig á nýrri umferð. En allt það, sem hefur komið fram, bæði meðferð hæstv. ríkisstj. núna í sambandi við fjárl. á niðurgreiðslumálinu og eins það, sem kom fram um fyrirætlanir í sambandi við nýja skatta, þegar till. ríkisstj. til lausnar kjaradeilunni komu fram, allt þetta bendir alveg eindregið í þá átt, að ríkisstj. hafi í þessu tilliti ekkert lært. Ég vil enn leyfa mér að vara ríkisstj. við afleiðingum þess, ef nú verður einu sinni farið af stað. Og í því sambandi vil ég benda á, að ríkistekjurnar fóru 300 millj. kr. fram úr áætlun 1962 og varð verulegur greiðsluafgangur hjá ríkissjóði. Á því ári, sem nú er að líða, fara ríkistekjurnar áreiðanlega ekki minna en 300–400 millj. fram úr áætlun, og með þeim hækkunum, sem nú eru að verða á kaupgjaldi og þá náttúrlega afurðaverði og ýmsu fleiru í landinu, er það alveg augljóst, að ríkistekjurnar eiga enn eftir að vaxa stórkostlega og verða miklu hærri á næsta ári en þær eru á þessu ári og áreiðanlega miklu hærri en hæstv. ríkisstj. og stjórnarmeirihl. gerir ráð fyrir í sínum till. í fjárl. Ef nú á að fara að leggja á nýja tolla, eru þeir ekki lagðir á vegna þess, að nauðsyn sé að afla ríkissjóði meiri tekna, heldur beinlínis til þess, eins og ríkisstj. hefur svo oft talað um, beinlínis til þess að leita jafnvægis í þjóðarbúskapnum með því að magna dýrtíðina að óbreyttu kaupgjaldi og óbreyttu afurðaverði og fá greiðsluafgang í ríkissjóð til þess að leggja til jafnaðar inn í efnahagskerfíð. En ég sem sagt endurtek það enn, að ég vara hæstv. ríkisstj. við því að fara enn út á þessa braut, því að þetta hlýtur að leiða til áframhaldandi dýrtíðarflóðs, eins og það hefur gert á undanförnum árum. Það væri sannarlega ástæða fyrir hæstv. ríkisstj. að hugsa sig nú um og eiga nú ekki upptökin að nýrri umferð í þessu efni með þvílíkum ráðstöfunum. En einmitt þessar aðfarir allar nú við þessa síðustu umr. fjárl. benda eindregið í sömu átt og till. í sambandi við kjaramálin og um skattana. Niðurgreiðslurnar eru ekki settar inn á fjárl. að fullu, því að svo á að leika þann leik væntanlega eftir áramótin að segja: Það vantar peninga til þess að halda niðurgreiðslunum uppi, það þarf að leggja á nýja skatta. - Það vantar líka peninga til þess að gera ýmsar ráðstafanir vegna atvinnuveganna, eins og hæstv. fjmrh. var strax áðan að reyna að láta skína í. Þetta var sagt og verður sagt, en við vitum, að það eru 300–400 millj., kr. umframtekjur á þessu ári, 300 millj. kr. umframtekjur í fyrra. Okkur er einnig öllum ljóst, að tekjurnar fara stórkostlega fram úr áætlun, eins og þessi mál horfa núna, svo framarlega sem ekki verða einhver sérstök óhöpp í atvinnurekstri á næsta ári, sem engin ástæða er til þess að gera ráð fyrir. Þá vil ég minnast á, að mér finnst það vera einkennilegt, að fjárl. skuli ekki vera færð til samræmis við þau lög, sem búið er að samþykkja á Alþingi. Það er búið að samþykkja hér ný vegalög á Alþingi, og það er núna tekjumegin í fjárlfrv. gert ráð fyrir tekjum, sem ríkissjóður á alls ekki að njóta, þær eiga að renna til vegamálanna sérstaklega, og það er á útgjaldahlið frv. gert ráð fyrir útgjöldum til vegamálanna, sem ekki eru í neinu samræmi við gildandi lög og þar af leiðandi koma ekki til greina. En þetta fæst ekki lagfært vegna einhverrar undarlegrar þvermóðsku hæstv. fjmrh. Það er ekki hægt að fá því einu sinni framgengt, að því er virðist, að fjárl. séu færð til samræmis við þá löggjöf, sem búið er að samþykkja, þó að slíkt sé hægt að framkvæma á 10–15 mínútum. Það tekur ekki nema 10–15 mínútur að útbúa þær brtt., sem þarf til þess að koma þessu í horfið. En ég vil taka það fram, að ég vil mega treysta þeim yfirlýsingum, sem fram hafa komið frá hæstv. samgmrh. í þessu sambandi, komu fram í Ed., en við hann höfðum við samið um afgreiðslu vegamálsins, og þar sagði hann afdráttarlaust, að á næsta ári yrði varið til vegamála öllum tekjum samkv. vegalagafrv. og 47 millj. 100 þús. kr. að auki. Þetta var yfirlýsing hæstv. samgmrh. í Ed., og ég vil mega treysta því, að við hana verði staðið, og dreg það raunar ekki í efa. En hvað sem því líður, finnst mér fáránlegt að breyta ekki fjárl. til samræmis við vegalögin, jafnvel þó að það liggi fyrir í yfirlýsingu, að hæstv. ríkisstj. ætli að framkvæma þessi mál eins og samið hefur verið um. Þá vildi ég minnast hér á eitt atriði, sem kom fram hjá hæstv. fjmrh., þó að ég ætli ekki að fara að svara honum frá orði til orðs, en þetta snertir stefnumun í þessum málum og er um till., sem hv. 1. minni hl. fjvn. flytur af hendi Framsfl. varðandi ráðstöfun á greiðsluafgangi. Hér er um algeran stefnumun að ræða, sem ástæða er til að setja feitt strik undir. Við leggjum til, að nokkru af greiðsluafgangi ríkissjóðs verði varið til að styðja ýmis mjög nauðsynleg mál, en hæstv. fjmrh. segist vera algerlega á móti þessu og stjórnarflokkarnir, vegna þess að það skapi ofþenslu að verja þessu fé í þessi mál, sem við stingum upp á. Hér fæst býsna glögg mynd af mismunandi viðhorfum. Hver eru nú þessi mál, sem við leggjum til að greiðsluafganginum verði varið til að styðja? Það eru íbúðabyggingar, 60 millj. Það veldur ofþenslu að áliti hæstv. fjmrh. að verja 60 millj. meira en búið er að ákveða til íbúðabygginga. Það eru til veðdeildar Búnaðarbanka Íslands 30 millj. kr., sem á að vera til þess að greiða fyrir eigendaskiptum á jörðum og til að lána í margs konar öðrum tilgangi bændum landsins til vélakaupa og margra annarra ráðstafana og bústofnskaupa. En það veldur ofþenslu að dómi hæstv. fjmrh. og meiri hl. að ætla 30 millj. kr. meira í þessu skyni en áður hefur verið fyrirhugað. Sama er að segja um að verja 15 millj. kr. til iðnlánasjóðs umfram það, sem áður hefur verið ákveðið. Það veldur líka ofþenslu að dómi meiri hl. Enn fremur að greiða upp í hluta ríkissjóðs af hafnargerðarkostnaði og sjúkrahúsakostnaði, 30 millj. upp í hið fyrra og 15 millj. upp í hið síðara. Þetta veldur ofþenslu að dómi hæstv. ráðh. og meiri hl. M.ö.o.: þessar framkvæmdir mega bíða, og það er ekki rétt að veita meira fé til þeirra. Það er miklu réttara að þeirra dómi að leggja greiðsluafganginn, hundruð milljóna, inn í bankakerfið og leggja þær þar fastar. Til hvers? Til þess að vega á móti framkvæmdum annarra en ríkisins, til þess að einkaframkvæmdirnar í landinu geti haldið áfram óhindrað eins og hverjum sýnist. Það á að leggja hundruð millj. af því, sem tekið er í sköttum af almenningi og tollum, inn í bankakerfið, til þess að villubyggingarnar geti haldið áfram, til þess að hægt sé að halda áfram að byggja verzlunarhúsin af fullum krafti og allar slíkar framkvæmdir. Það verður að leggja þetta fé til mótvægis inn í bankakerfið, taka það af mönnum með neyzlusköttum og tollum, hundruð millj. ofan á hundruð millj., og leggja það inn í kerfið, til þess að einkaframkvæmdirnar geti haldið áfram. Þetta er skilningur hæstv, fjmrh. á því, hvernig eigi að leysa þann vanda, sem við stöndum frammi fyrir. En við segjum: Það á að taka það fé, sem lagt er á landsmenn, og nota það í þessi nauðsynlegustu verkefni, en fyrirbyggja ofþenslu með því að taka stjórn á fjárfestingunni og draga úr og láta þær framkvæmdir bíða, sem minnsta þjóðhagslega þýðingu hafa. Við erum algerlega á móti því, - og það skiptir alveg vötnum í þessu tilliti, - við erum algerlega á móti því að raka saman fé með neyzlutollum og hvers konar álögum á almenning og moka því inn í Seðlabankann og láta það liggja þar í því skyni að vega á móti ofþenslunni, eða m.ö.o.: til þess að þeir, sem hafa nægilegt fjármagn á milli handa, geti óhindrað haldið áfram með allar þær framkvæmdir, sem þeir vilja koma áleiðis. Og það var gott, að hæstv. ráðh. ræddi nokkuð einmitt um þessa till., vegna þess að hún mótar alveg stefnu í þessu. Ég vil biðja hæstv. ríkisstj. að athuga, hvar þetta hlýtur að enda, ef nú á enn að hefja nýjan þátt í þessum leik með því að leggja á nýja skatta, t.d. í formi söluskatts eða á annan hátt, og draga saman þannig fé í greiðsluafgang handa ríkissjóði, til þess að allar aðrar framkvæmdir geti átt sér stað, magna þannig dýrtíðina á nýjan leik og ýta undir nýja flóðbylgju, eins og það sé ekki nóg, sem þegar er komið. Eins og ég sagði áðan, ætla ég ekki að fara langt út í að ræða hina löngu ræðu hæstv. fjmrh., sem hann flutti hér áðan sér til afsökunar og fjármálastefnunni, en ég get ekki stillt mig um að minnast á aðeins örfá atriði með fáeinum setningum. Hann sagði t.d., að samanburður okkar um hækkanir á fjárl. væri ekki réttur, þau hefðu ekki hækkað um 1900 millj. eða nálega það, eins og við héldum fram, heldur um 1600 millj. síðan 1958. Það ber þarna 300 millj. á milli, sem liggur í því, að því er virðist, að hæstv. ráðh. ber saman á annan bóginn reikninginn 1958 og á hinn bóginn fjárlögin fyrir 1964, sem ekki má gera, vegna þess að allir vita, að ævinlega fer reikningur eitthvað fram úr fjárl. og sá samanburður er því ekki réttmætur. Á hinn bóginn er líka þess að gæta, að okkar tölur eru alveg sambærilegar, því að við tökum til greina niðurgreiðslur 1958 og bætum þeim með eðlilegum hætti við, þannig að okkar tölur verða algerlega sambærilegar. En hvað sem því líður, hvort hækkunin er raunverulega 1600 millj. eða 1400 millj. eða einhvers staðar þar á milli, þá blasir það auðvitað fyrir allra augum, að fjárl. hafa á þessum örfáu árum þrefaldazt eða svo, ríkisútgjöldin hafa þrefaldazt á þessum stutta tíma, og það er verðbólgu- og dýrtíðarstefna ríkisstj., sem er undirrótin að þessu. En það skoplega við þetta var, að hæstv. ráðh, afsakaði einmitt þessar gífurlegu hækkanir á fjárl. með því, að þær væru vegna dýrtíðarinnar. En hvers vegna hefur dýrtíðin vaxið? Auðvitað vegna stjórnarstefnunnar, vegna þess, hvernig haldið hefur verið á þessum málum, vegna þess að stefnan hefur ævinlega verið fólgin í því að reyna að leita jafnvægis með því að hækka verðlagið í landinu með sérstökum ráðstöfunum, en halda óbreyttu kaupinu og afurðaverðinu til bænda. Það er stefnan. Og við skulum segja t.d., að það verði nú samið um nýtt kaupgjald, þá lítur út fyrir, að það eigi enn að byrja á nýjan leik, það eigi strax að koma ráðstafanir eftir áramótin til að leggja á nýja skatta, sem hækka verðlagið eða minnka niðurgreiðslu til þess að ná þannig af mönnum peningum aftur með hærra verðlagi í þeirri von, að kaupgjald og afurðaverð standi svo óbreytt. Af þessari stefnu hefur leitt hverja dýrtíðarbylgjuna af annarri. Og niðurstaðan er þessi ofboðslega hækkun á fjárlögunum eins og öllu öðru í landinu. Síðan fór hæstv. fjmrh. að rekja, að ýmsir gagnlegir liðir í fjárl. hefðu hækkað og síðan spurði hann t.d.: Er of mikið í skóla? Nei, það er sannarlega ekki of mikið í skóla, því þó að skólakostnaður hafi hækkað jafngífurlega og hæstv. ráðh. færði fram dæmi um, þá er ástandið í skólamálunum verra nú en nokkru sinni fyrr. Það er meiri skortur á skólum í landinu en nokkru sinni áður þrátt fyrir þessar hækkuðu tölur til skólabygginga. Og þetta sýnir bezt, í hvert öngþveiti þessum málum hefur verið stefnt. Er of mikið til samgöngumála, sagði hæstv. ráðh., of mikið til vega? Nei, sannarlega hefur það ekki verið, því að vegakerfið hefur algerlega brostið. Um það voru allir sammála, bæði stjórnarstuðningsmenn og stjórnarandstæðingar, að vegakerfið væri algerlega brostið, væri að falla saman, vegna stóraukinnar umferðar og gífurlegrar dýrtíðar við vegaframkvæmdirnar, og það kveður svo rammt að þessu, að allir, bæði stjórnarstuðningsmenn og stjórnarandstæðingar, voru sammála um að leggja á 100 millj. í nýjum sköttum til að fá meira fé í vegina, því að ríkisstj. sagðist ekki geta látið einni krónu meira í vegina af þessum 2700 millj., yrði að fá nýja skatta til þess. Og þá vildu menn heldur styðja nýju skattana en fá ekki meira fé í vegina, miðað við það ástand, sem orðið var í þeim efnum. Síðan nefndi hæstv. ráðh., hversu gífurlega hefðu hækkað framlög til trygginganna. Hvers vegna hafa hækkað framlög til trygginganna? Það eru fjármunir, sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram, til þess að reyna að bæta mönnum ofur lítið af þeim gífurlegu búsifjum, sem á menn hafa verið lagðar með nýjum sköttum og ráðstöfunum til þess að auka dýrtíðina, og þó munu allir sammála um, að menn munu verr settir en áður, þótt þeir hafi fengið þessa gífurlegu hækkun, sem hæstv. ráðh. benti á í sambandi við tryggingamálin. Og það sýnir enn, hvernig þessi stefna hefur reynzt í framkvæmdinni. Þó að fjárveitingarnar hafi hækkað svona geysilega í krónutölu, er ástandið í nær öllum málaflokkum lakara en áður, verr séð fyrir þjónustunni en áður. Hæstv. ráðh. sagði, að framsóknarmenn hefðu haldið því fram, að allir liðir fjárl. ættu alltaf að hækka jafnt. Hvenær hefur því verið haldið fram? Auðvitað aldrei. Þetta er vindmylla, sem hæstv. ráðh. býr sér til, eins og frægur riddari í frægri sögu, til þess að slást við. En framsóknarmenn hafa haldið öðru fram. Þeir hafa haldið fram, að það væri eðlilegt, að framlög til verklegra framkvæmda ykjust hlutfallslega við auknar ríkistekjur. Það er þetta, sem framsóknarmenn hafa haldið fram, en ekki það, að allir liðir fjárlaganna ættu ævinlega að hækka jafnt. En það er skoðun ráðherrans, að það sé ekki eðlileg stefna, að verklegar framkvæmdir fái jafnmikið hlutfallslega af ríkisrekstrinum og áður. Ég skal ekki fara að ræða hér um hagsýslu hæstv. ráðh., en ég vil þó benda á, að hæstv. ráðh, fór af stað með miklu yfirlæti í þeim málum og lýsti því yfir, að mikið ætti að gera. En nú hefur hann aftur á móti uppgötvað, að hagsýslan fari hægt og sígandi. Það hefur náttúrlega talsvert áunnizt á þessum 4 árum, að hæstv. ráðh. hefur komizt að þessari niðurstöðu. Ég skal ekki fara út í einstök atriði, en ég vil benda t.d. á, að hann sagði, að það hefði verið gerð ákaflega merkileg skýrsla um vélakost vegagerðarinnar, og menn hefðu komizt að þeirri niðurstöðu, að hann væri orðinn ákaflega gamall, vélakostur vegagerðarinnar. Það hafði á hinn bóginn kostað mikla vinnu að komast eftir þessu og gera þessa skýrslu. Manni skilst, að það hafi tekið hæstv. ráðh. og hans félaga 4 ár að komast að þeirri niðurstöðu, að vélakostur vegagerðarinnar væri úr sér genginn og vélarnar óeðlilega gamlar. En þá kemur upp sú spurning: Hvernig stendur á því, að hæstv. ríkisstj. skuli ekki hafa gert stórátak í því að endurnýja þennan vélakost með öllu því feikilega penir.gaflóði, sem ríkisstj. hefur haft yfir að ráða? Ef hæstv. ríkisstj. hefði gert stór átök í því að endurnýja vélakostinn, væru vélarnar ekki svona gamlar, þá væru vélarnar nýjar, a.m.k. mikið af þeim. En nú eru þær svona ákaflega gamlar. Og það er náttúrlega dálítið broslegt að heyra lýsingarnar á því, að það hafi kostað þessa gífurlegu vinnu að komast eftir aldri vegavinnuvélanna, eða hitt, að það skuli hafa fengizt sú merkilega niðurstaða, að það sé ódýrara að reka nýjan bíl en gamlan, sem hæstv. ráðh. tilkynnti líka sem eina aðalniðurstöðu hagsýslunnar. Og fleira mætti nefna í því sambandi. Auðvitað er ætíð verið að reyna að finna heppilegri leiðir í þessum málum. Það er auðvitað nokkuð misjafnlega hart að því gengið, en ég held, að þegar upp verður gert, muni það koma í ljós, að það hafi sízt meira verið unnið í ráðdeildarátt nú um sinn en áður hafi verið gert, þó að minna væri af því gumað og um það skrumað. Ég skal svo víkja fáeinum orðum að þeim brtt., sem við eigum hér fjórir þm. af Austfjörðum. Það eru fyrst nokkrar till. um hafnargerðir. Við leggjum til, að framlagið til hafnargerðar á Breiðdalsvík verði hækkað úr 50 þús. í 250 þús. Það þarf að fara að byrja á nýjum áfanga í sambandi við höfnina á Breiðdalsvík, og vitanlega er ekki hægt að byrja á slíku með svona lítilli fjárveitingu, og leggjum við þess vegna til, að þetta verði hækkað í 250 þús. Við leggjum til, að framlag til Borgarfjarðar eystri, hafnargerðar þar, verði hækkað úr 225 þús. í 325 þús. Þar þarf að taka fyrir lengingu á hafnargarðinum, sem jafnframt er bryggja, og er lífsnauðsyn, að ekki verði minni fjárhæð veitt en við förum þarna fram á. Þá leggjum við til, að til Búðareyrarhafnar við Reyðarfjörð verði veittar 700 þús. Í staðinn fyrir 450 þús. Þar er vangoldið framlag til ríkissjóðs 1 millj. 462 þús., og leggjum við til, að tæplega helmingurinn af því fáist á næsta ári. Þá leggjum við til, að til Eskifjarðarhafnar verði veittar 700 þús. í stað 600 þús., og teljum við, að þar sé um svo stóra framkvæmd að ræða, að hún eigi að vera í flokki þeirra hafna, sem mest fá, en framkvæmdin er áætluð 6 millj. kr. Þá leggjum við til, að til hafnarframkvæmda í Höfn í Hornafirði verði veittar 400 þús., og er það að vísu nokkuð hátt í það, sem þarf til að greiða ríkisframlagið í áfangann, sem á að vinna á næsta ári, enda teljum við nauðsynlegt, að þetta verði allt veitt á næsta ári, vegna þess að jafnskjótt og þeim áfanga er lokið, verður að byrja á öðrum nýjum, og má því ekki safnast þarna skuld. Þá leggjum við til, að til Neskaupstaðar verði veittar 700 þús. í stað 500 þús., og þar er vangoldið framlag ríkissjóðs 1 millj. 210 þús. kr. Þar er verið að vinna að mjög merkum áfanga í hafnargerðinni á staðnum, en þegar honum er lokið, þarf tafarlaust að byrja á enn nýjum framkvæmdum, þannig að nauðsynlegt er, að ekki safnist þarna skuld. Þá leggjum við til, að til Stöðvarfjarðar verði veittar 500 þús. í stað 300 þús. Þar er gert ráð fyrir framkvæmd, sem kostar 2½ millj., og mundi féð til hennar koma á 2 árum, ef þessi till. væri samþykkt, enda má ekki lengri tími fara í þá framkvæmd en 2 ár. Þá er till. um að leggja til Vopnafjarðarhafna 700 þús. í stað 500 þús. Sá áfangi, sem á að fara að byrja á þar, kostar 4 millj., en það er aðeins mjög lítið af því, sem raunverulega þarf að aðhafast í höfninni, ef vel er, og þess vegna leggjum við til, að fjárveiting þar fari upp í það, sem hæst er veitt til annarra hafna, eða 700 þús. kr. Á Vopnafirði þurfa að vera stórframkvæmdir á næstu árum vegna sívaxandi skipaferða þar í sambandi við síldveiðarnar. Þá eigum við till. við 22. gr. um að heimila að taka lán allt að 10 millj. kr. til vegaframkvæmda á Austurlandi. Það hafa verið tekin lán nú þegar til vegaframkvæmda í landinu, sem nema tugum millj. Ég hygg, að það séu samtals upp undir 80 millj., sem ákveðið hefur verið að taka að láni til vegaframkvæmda, en af því hefur ekkert runnið til Austurlands. Það er hróplegt ranglæti, þegar aðgætt er, hvernig ástatt er um vegamál þar samanborið við annars staðar, - hróplegt ranglæti. Við viljum vonast til þess, að hv. alþm. samþykki þessa till. um að heimila 10 millj. kr. lántöku og hæstv. ríkisstjórn láti þá verða af lántökunni, ef heimildin fæst. Það mundi ekki hrökkva langt til þess að jafna metin á lánamálunum, ef réttlæti ætti að ske. Ef réttlæti ætti að ske, ætti Austurland að fá lánsfé til vegaframkvæmda, sem næmi 20–30 millj. kr., en við förum þarna aðeins fram á 10, það er eins konar prófmál af okkar hendi til að vita, hvort menn vilja sýna í þessu sanngirni eða ekki. Við höfum ekki tekið fyrir ákveðna framkvæmd, en það er af nógu að taka, sem þarf að framkvæma þar. Ég vil nefna t.d. eina framkvæmd í því sambandi. Það eru jarðgöng í Oddsskarði. Það er lífsnauðsyn að setja jarðgöng gegnum efstu bríkina í Oddsskarðinu. Það mundu þurfa að vera nokkur hundruð metra löng göng, og er ekkert ofboðslega dýrt að koma slíku í framkvæmd. En á hinn bóginn mundi þetta gerbreyta aðstöðunni þarna, vegna þess að efstu kinnarnar báðum megin, sem þá væri hægt að forðast, eru snjóþyngstar. Og þetta er ein af þeim framkvæmdum, sem við mundum nefna fyrst, og sennilega sú, sem við mundum nefna fyrst, þegar um lánsféð væri að ræða, sem kæmi umfram venjulegt vegafé, þó að þess sé ekki getið í till. Auk þess eru náttúrlega fjöldamargir aðrir vegir, sem við þurfum að fá peninga í umfram það, sem veitt er á fjárl. Það er hérna ein till. frá einum þm. Austf., Jónasi Péturssyni, um lánsheimild til brúar á Hofsá í Vopnafirði, sem við styðjum mjög eindregið, en af einhverjum undarlegum ástæðum hefur honum ekki sýnzt að gefa okkur kost á að flytja hana með sér. Ekki vitum við, af hverju það er, en annars eru sæmileg samráð um ýmisleg slík mál hjá okkur. En við viljum eindregið styðja þessa till. og óska þess, að hún verði samþykkt. Það væri talsvert þýðingarmikið að fá einmitt þessa till. samþykkta, því að ef það næði fram að ganga að byggja einmitt þessa brú fyrir lánsfé, sem ég er mjög fylgjandi, þá greiðir það fyrir því, að aðrar brýr geti komizt að eða fengið sæti á vegáætluninni væntanlegu, svo að við erum mjög áhugasamir um þetta, þó að við höfum ekki fengið að vera með í flutningi till. Ég vil því eindregið mæla með henni.



Herra forseti. Á þskj. 182 hef ég leyft mér að flytja brtt. við till. fjvn. á þskj. 173 undir staflið 53, en fjvn. hefur undir þessum lið tekið upp nýtt fjárframlag til kennslu í vinnuhagræðingu. Ég hef leyft mér að bera fram brtt. um, að texti till. orðist þannig: „Til framkvæmdar áætlunar um opinberan stuðning við samtök vinnumarkaðarins vegna hagræðingarstarfsemi.“ Ég vil fara nokkrum orðum um, af hverju lagt er til, að þessi fjárveiting sé tekin upp nú, þessu sinni. En undanfari þess er sá, að í bréfi, dags, snemma í júlí 1962, gerði hin svokallaða vinnutímanefnd, sem kjörin var á síðasta Alþingi, till. um það til ríkisstj., - til félmrh. fyrir hennar hönd, - herra Emils Jónssonar, að hið opinbera kostaði nám fulltrúa vinnuveitenda og verkalýðssamtaka í vinnurannsóknum og vinnuhagræðingu. Benti n. jafnframt á nauðsyn þess, að hið opinbera veitti hagsmunasamtökum þessum fjárhagslegan stuðning til starfsemi þeirrar, sem stofnað yrði til á vegum samtakanna í þessu efni fyrstu árin. Í rökstuðningi okkar í vinnutímanefnd fyrir þessari till. sögðum við m.a.: „Eitt höfuðatriði þál. þeirrar, sem samþykkt var á Alþingi og var undanfari að kjöri vinnutímanefndar, var, að rannsakað yrði, á hvern hátt mætti koma á styttingu vinnutímans í 8 stundir á dag án skerðingar heildarlauna og þá m.a. á grundvelli aukinnar vinnuhagræðingar. Vinnutímanefnd er sammála um, að óhjákvæmilegur grundvöllur aukinnar hagræðingar í vinnubrögðum og rekstrarfyrirkomulagi fyrirtækja hljóti að vera stóraukin fræðsla í þeim efnum, bæði meðal launþega og vinnuveitenda, sem síðan geti leitt til samstarfs og samninga milli hagsmunasamtakanna í þeim efnum og þá jafnvel með ákveðnum markmiðum í þá átt, sem þáltill, gerir ráð fyrir. N. telur, enda þótt störfum hennar sé enn ekki langt komið, að nú þegar sé tímabært að hefjast handa að undirbúa fræðslu í vinnurannsóknum og vinnuhagræðingu í þeim tilgangi, að hagsmunasamtökin komi upp á sínum vegum starfandi deildum, er að þeim málum vinni.“ Framhald þessa varð svo, að félmrh. óskaði eftir umsögn Iðnaðarmálastofnunar Íslands um þetta erindi vinnutímanefndar, og í svari Iðnaðarmálastofnunarinnar 13. sept. s. á. segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Iðnaðarmálastofnunin er algerlega sammála megintill. n., þ.e. að ráðstafanir verði gerðar til þess að þjálfa menn í vinnurannsóknum og vinnuhagræðingu til starfa á vegum vinnuveitenda og verkalýðssamtaka. Er þessi afstaða byggð á þeirri skoðun, að þess sé ekki að vænta, að atvinnuvegir landsmanna fái notið vinnuhagræðingar til fulls, nema til komi fullur skilningur og áhugi heildarsamtaka vinnuveitenda og verkalýðs og samstaða þeirra um meginstefnuatriði og þau séu þess megnug sjálf að veita meðlimum sínum fræðslu og hvers konar aðstoð, t.d. í sambandi við grundvöllun ákvæðisvinnu með vinnurannsóknum, starfsmati og önnur atriði tengd hinni tæknilegu hlið kaupgjaldsmála. Þess er vart að vænta, að félagssamtök hafi fjárhagslegt bolmagn til þess að hrinda ofangreindu máli í framkvæmd. Þess eru víða fordæmi erlendis, að hið opinbera hafi í þessum málum lagt hönd á plóginn, ekki aðeins vegna kostnaðar við þjálfun vinnuhagræðingarmanna, heldur einnig að því er snertir sjálfa starfsemina á vegum samtakanna á byrjunarskeiði. Orkar það vart tvímælis, að með slíkri fyrirgreiðslu stuðli ríkisvaldið á mjög jákvæðan hátt að framförum í atvinnulífinu, heilsteyptri þróun í kaup- og kjaramálum og bættri samvinnu þeirra hagsmunasamtaka, sem hlut eiga að máli. Um framkvæmdaatriði er vart ástæða til þess að fjölyrða á þessu stigi. Gera þyrfti allýtarlega heildaráætlun um framkvæmdir allar og kostnað með hliðsjón af reynslu grannþjóðanna og samninga við þau hagsmunasamtök, sem þátt tækju í samstarfinu.“ Þetta var úr umsögn Iðnaðarmálastofnunarinnar um erindi vinnutímanefndar. Framhald þessa máls varð svo, að félmrh. óskaði eftir því við framkvæmdastjórann, að hann tæki að sér að semja þá heildaráætlun, er hann hafði getið um í sinni umsögn. Og hann vann að þessu að nokkru leyti í samráði við framangreinda nefnd, og hann og n. urðu sammála um, að í slíkri áætlun þyrfti að koma fram markmið þess starfs, sem að væri unnið, skipulagning undirbúnings og framkvæmd, hlutdeild samtakanna og skilyrði fyrir þeirri aðstoð, sem þau ættu að fá, og hvaða hæfniskröfur ætti að gera til þeirra, sem slíkan styrk hlytu, hvernig námsefni, tíma og tilhögun þjálfunarinnar væri framfylgt og einnig um skipulagsatriði og starfssvið þeirra og svo kostnaðaráætlun jafnframt. Framkvæmdastjóri Iðnaðarmálastofnunarinnar lagði fyrir félmrh. drög að slíkri framkvæmdaáætlun, og ég vænti þess, að ef, sem ég vona, hv. Alþingi samþykkir þessa till. fjvn., verði gengið í það endanlega að fullvinna þessa áætlun. En hún mun ná yfir 7 ára tímabil, og þetta er fyrsta fjárveitingin af sjö, sem er ætluð til þessarar starfsemi. Ef sú áætlun eða drög að þeirri áætlun, sem þessi embættismaður hefur unnið, verður samþykkt, mun fjárveiting til starfseminnar komast hæst í 3.6 millj. á fjórða ári, en á síðasta ári verða tæp hálf millj., en samtals á þessum 7 árum tæpar 15 millj. Ég tel engan vafa leika á því, að með samþykkt þessarar till. hér á hv. Alþingi sé verið að brjóta í blað í sögu bæði kaup- og kjaramála hér á Íslandi, því að það er staðreynd, að lífskjör þjóða eru að verulegu leyti komin undir því, hversu tekst að nýta vinnuafl, hráefni, framleiðslutæki og aðra þætti framleiðslunnar, þ.e.a.s. hversu framleiðni er háttað. En það er einmitt tilgangur þessarar hagræðingartækni að auka þessa nýtingu með kerfisbundnum rannsóknum og aðgerðum, sem miða að bættu skipulagi, rekstrartækni og vinnubrögðum í hvers konar atvinnurekstri. Til viðbótar því, sem hæstv. fjmrh. ræddi hér við þessa umræðu um hagsýslu almennt, verður að segjast eins og er, ef ríkið og borgaryfirvöldin í Reykjavík eru undanskilin, að þessi hagræðingartækni hafi verið lítt notuð hér á landi til þessa, þótt nokkur breyting hafi orðið á þessu á síðasta ári og næstliðnu ári og þá aðallega vegna forgöngu Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna í þessu efni. Það hafa verið margvíslegar ástæður til þess, að meira hefur ekki verið að gert, t.d. að það hefur verið til skamms tíma skortur á skilningi á gildi framleiðninnar fyrir afkomu atvinnurekstrarins og einnig fyrir afkomu launþega, og það hefur verið mjög fátt um kunnáttumenn á þessu sviði. En ég held, að allir hugsandi menn viðurkenni, að á þessu þurfi að verða breyting á næstu árum. Bæði hafa skapazt og eru að skapast árlega ný viðhorf í markaðsmálum okkar, og minnkuð tollvernd í ýmsum atvinnugreinum okkar krefst þess, að samkeppnishæfni íslenzkra atvinnuvega verði efld eins og frekast er kostur, svo að lífskjör þjóðar okkar geti verið hliðstæð lífskjörum nágrannaþjóðanna. Það verður því samhliða öðrum ráðstöfunum að leggja kapp á að auka nýtingu framleiðsluþáttanna til muna með þeim ráðum, sem tiltæk eru. En til þess að svo megi verða, ríður á mjög miklu, að atvinnusamtök landsmanna og þá fyrst og fremst samtök þeirra, sem standa að vinnumarkaðinum, verði forgönguaðilar hvert á sínu sviði um að leggja grundvöll að og taka upp hagræðingartækni í þágu atvinnuveganna. Það eru til mörg dæmi mjög athyglisverð um þetta frá nágrannalöndum okkar, að atvinnusamtökin hafi með stuðningi ríkisvaldsins stofnað til sérstakra hagræðingardeilda innan sinna vébanda í þeim tilgangi að útbreiða þekkingu og hafa á hendi leiðbeiningarþjónustu meðal meðlimanna um allt, sem varðar endurbætur og nýjungar á sviði rekstrar og skipulagningar, ný launagreiðslukerfi o. s. frv., sem allt stuðlar að aukinni framleiðni og bættri afkomu. Ég þykist ekki þurfa að hafa fleiri orð um þetta. Þetta er búið að vera hugðarmál mitt nú um rúman hálfan áratug. Ég hef orðið þess var hér innan veggja hæstv. Alþingis, að skilningur á þessum málum hefur mjög vaxið. A.m.k. má vitna til margra hv. þm., sem tæplega standa hér upp til þess að halda ræðu öðruvísi en hafa þetta töfraorð á vörum: framleiðni, þótt hins vegar verði oft að draga í efa, að þeir skilji, hvað við sé átt, a.m.k. sumir hverjir. En ég vil ljúka þessum orðum mínum með því að þakka ríkisstj. fyrir að hafa beitt sér fyrir því, að þetta yrði tekið upp á fjárl., og ég vil þakka form. fjvn. og öðrum nm. fyrir góðan stuðning í þessu máli.



Herra forseti. Við 2. umr. um frv. til fjárlaga bar ég fram 5 till. til breyt. á þessu frv. og fóru 4 þessar till. til atkv. Það fór þannig, að allar voru þær felldar. En eina dró ég til baka til 3. umr. vegna sérstakra tilmæla. Af þessum 4 till., sem voru felldar, hefur þó ein náð fram að ganga, með því að fjvn. hefur fallist á að taka inn á fjárl. framlag til sjúkrahússins á Sauðárkróki vegna skemmda af völdum jarðskjálfta. Ég hafði lagt til, að veittar yrðu 100 þús. kr., en í till. fjvn. er lagt til, að ríkisstj. sé heimilt að greiða allan kostnað, og er ég auðvitað stóránægður með þá lausn málsins. Till., sem ég dró til baka, var till. um 400 þús. kr. framlag til viðbótarbyggingar á skólahúsi á Blönduósi. Eftir að till. hafði verið dregin til baka, rituðu allir þm. Norðurl. v. fjvn. bréf og skoruðu á hana að taka til greina þá beiðni, að veittar yrðu 200 þús. kr. til þessarar skólabyggingar. Fjvn. hefur ekki séð sér fært að verða við þessum tilmælum, og sé ég þá fulla ástæðu til þess að endurflytja tillöguna í því formi, sem hún upprunalega var, þ.e.a.s. miðað við 400 þús. kr. framlag. En fari svo, að hún verði felld, vil ég taka það fram, að ég mun að sjálfsögðu styðja till. hv. þm. Framsfl. úr Norðurl. v., sem leggja til, að veittar verði 200 þús. kr. til þessa verks. Auk þessarar endurfluttu till. minnar, vil ég leyfa mér að flytja hér till., sem ekki hefur komið fram áður og ekki verið prentuð eða verið útbýtt enn þá. Vildi ég vænta þess, að leitað verði afbrigða um að bera hana hér fram. Þessi brtt. er við 14. gr. B. 13. lið, þar sem segir: „Til leiklistarstarfsemi 660 þús.“ Ég vil flytja hér till. um, að liðurinn orðist svo: Til leiklistarstarfsemi 1 millj. kr., þar af til leikhúsa og leikflokka, er frumflytja ný íslenzk leikhúsverk, eigi minna en 250 þús. kr. - Leikritahöfundar íslenzkir hafa þá sérstöðu meðal listamanna og rithöfunda landsins, að þeir eiga mjög erfitt með að koma verkum sínum á framfæri með þjóðinni. Þessu veldur að sjálfsögðu fyrst og fremst sú staðreynd, að það er dýrara að koma slíkum listaverkum fyrir almenningssjónir en þegar um verk annarra listamanna er að ræða. Við þekkjum, hvernig listamennirnir fara að. Málarinn heldur sýningu á verkum sínum, rithöfundurinn getur gefið út skáldsögu sína, söngvarinn heldur konsert og ljóðskáldið gefur út ljóðabók, og þannig mætti lengi telja. Allt þetta kostar að vísu nokkurt fé í hverju tilfelli, en þó er það framkvæmanlegt og ekki svo mjög kostnaðarsamt. En allt öðru máli gegnir um þau verk, sem leikritahöfundurinn semur. Hann er miklu verr á vegi staddur. Öllum ber saman um, að það hefur mjög takmarkað gildi að gefa út leikrit á prenti, og uppfærsla á leik er mjög dýr, eins og allir vita. En á hinn bóginn er það almennt álit manna, að það verði að færa leikinn á svið, ef vel á að vera. Höfundurinn verður að fá tækifæri til að sjá leikinn færðan í þann búning, sem hæfir honum, og þeim, sem til þessa máls þekkja bezt, ber saman um, að verulegur eða töluverður hluti af sköpun eins leikverks fari einmitt fram á sjálfu sviðinu. Einnig mun mönnum bera saman um, sem til þessa máls þekkja, að í seinni tíð hefur verið sorglega lítil viðleitni af hálfu íslenzkra leikhúsa til að gefa ungum leikritahöfundum tækifæri til þess að sjá verk sín sett á svið og furðulítið um það, að ný íslenzk leikhúsverk væru frumflutt. Nú er vitað, að fjöldamargir ungir höfundar hafa samið mörg leikrit og leikhúsverk, en flestir þessara manna hafa aldrei fengið uppfært eitt einasta verk eftir sig. Ástæðan er auðvitað sú, að leikhúsin telja það of áhættusamt og of dýrt að flytja óþekkt íslenzk verk, - þau telja, að engin trygging sé fyrir því, að aðsókn verði mikil og að aðgangseyrir muni greiða þann kostnað, sem af uppfærslunni leiðir. Oft hefur það verið þannig hér á landi, að aðeins eitt verk eða jafnvel ekkert íslenzkt leikhúsverk hefur verið frumflutt á ári, og á seinasta leikári hefur þó verið óvenjugott í þessu efni. Það hafa verið flutt, að ég held, tvö leikrit, eitt í Þjóðleikhúsinu og annað hjá Leikfélagi Reykjavíkur. En þetta eru þó aðeins tvö ný íslenzk leikrit, sem hafa komizt á svið. Leikhússtjórar hafa verið að boða fyrir þennan vetur, hvað þeir hygðust sýna almenningi, og mér er ekki kunnugt um, að boðuð sé ein einasta ný íslenzk sýning eða frumflutningur á neinu nýju verki hér á landi í vetur. Það er því augljóst, að í þessu efni verður að verða gerbreyting og ríkisvald, sem vill hlúa að menningu landsins, verður að koma þarna til skjalanna og hjálpa til, í brtt. minni hef ég lagt til, að heildarfjárhæð til leikstarfsemi hækki um samanlagt 340 þús., þ.e.a.s. úr 660 þús. í 1 millj., og þar af fái þau leikhús og leikflokkar, sem taka það ágæta hlutverk að sér að frumflytja ný íslenzk leikhúsverk, að minnsta kosti 250 þús. kr. til styrktar slíkri starfsemi. Ég vona að lokum, að hv. Alþingi skilji þá erfiðleika, sem íslenzk leikritun á við að glíma, og þá sérstöðu, sem hún hefur í íslenzku menningarlífi.



Herra forseti. Það gladdi mig stórum að heyra ræðu hæstv. fjmrh. hér í dag. Ég var farinn að búast við því, að fjárlög yrðu afgreidd héðan frá hv. Alþingi, án þess að rödd hæstv. ráðh. heyrðist, nema þegar hann lagði þau fyrir. Og um ræðuna mátti með sanni segja, að það, sem við höfðum sagt, fulltrúar Framsfl., í nál. og í framsöguræðu minni, það hefði sannarlega hitt hæstv. ráðh., því að það var auðfundið á hæstv. ráðh., að þar mátti til sanns vegar færa. „að sannleikanum verður hver sárreiðastur“. Út af því er ekki nema gott að segja, að hæstv. ráðh. finnur þó til þess, að svo margt hefur mistekizt í hans fjmrh.-tíð sem við bentum á og meira þó. Í sambandi við það atriði, sem hann vék fyrst að við fjárlagaafgreiðsluna, vil ég endurtaka það, að fjárlög þurfa að afgreiðast fyrir áramót, til þess að þau taki yfir allt það tímabil, sem þau eiga að gilda. En m.a. til þess að það sé hægt, þarf að leggja hart að sér um vinnubrögð hér á hv. Alþingi, og það er ekki nægjanlegt, að ríkisstj. og stjórnarsinnar séu þar einir að verki, heldur verður stjórnarandstaðan að taka þátt í því. Núv. stjórnarandstaða hefur tekið þátt í vinnubrögðum fjvn. alveg af fullu kappi og ekki hirt um það, þótt á hæstv. ráðh. hafi staðið og það hafi orðið að fresta fundi eftir fund til þess að bíða eftir því, sem hjá ráðh. var. Og það er ekki til þess að flýta fyrir vinnubrögðum, að hæstv. ráðh. skuli geyma sér að halda slíka ræðu sem hann flutti hér áðan, þangað til við 3. umr. málsins, sem haldin er á föstudegi og þegar jól eru strax upp úr helgi. Hæstv. ráðh. hefði vel getað komið fram með þessa ádrepu við 2. umr., sem eðlilegt var, því að þá var rýmri tími til umr. heldur en er nú. Þessi vinnubrögð hæstv. ráðh. gætu vel leitt til þess, að tafir yrðu á fjárlagaafgreiðslu, þótt það verði ekki beitt hefndarráðstöfunum núna. Hæstv. ráðh. talaði hér um blygðunarlausa ræðumennsku og svikastarfsemi, og önnur slík orð viðhafði hæstv. ráðh. Ég man ekki eftir því, að mikið sé af slíkum orðum í þeirri ræðu, sem ég flutti hér við 2. umr. fjárl. Hæstv. ráðh. hefur þó haft nokkra daga til þess að sitja yfir þessari ræðu sinni og ekki tekizt að haga orðum sínum betur en svo, að hann þyrfti að grípa til slíks orðbragðs. Hins vegar varð hæstv. ráðh. á slysni, þegar hann fór að gera samanburð í upphafi sinnar ræðu. Samanburðurinn, sem hæstv. ráðh. gerði, var á ríkisreikningi fyrir árið 1958 og fjárlagafrv., sem hér er til meðferðar, fyrir árið 1964. Sá samanburður, sem við höfum gert, er á fjárl. hvers árs, en ekki annars vegar á fjárlfrv. og ríkisreikningi. Ef við tækjum fjárlögin 1962 og ríkisreikninginn 1962, hvernig verður sá samanburður? Fjárl. gerðu ráð fyrir niðurstöðutölum 1752 millj., en ríkisreikningurinn sýndi 2 milljarða 50 millj. eða var 300 millj. kr. hærri en fjárlögin 1962. Þetta á að vera sýnishorn hæstv. ráðh. um skikkanleg vinnubrögð við samanburð á fjárlögum einstakra ára, annars vegar að bera saman ríkisreikning og hins vegar fjárlagafrv. Okkar samanburður hefur verið sá, eins og ég sagði áðan, að bera saman fjárlög þessara ára og gera þann samanburð hliðstæðan. Hæstv. ráðh. vék að því, að Framsfl. hefði viljað leggja á meiri álögur í sambandi við efnahagsmál. Hér held ég, að hæstv. ráðh. misminni eitthvað. Framsfl. hefur lýst því yfir, að hann vildi fara leiðina út úr uppbótakerfinu í áföngum. Það var skýrt hér, þegar efnahagsmálafrv. ríkisstj. var til meðferðar á hv. Alþingi 1960. Og einn af samráðh, hæstv. ráðh., hæstv. viðskmrh., hélt því fram, að Framsfl. hefði viljað gera gengisfall í vinstri stjórninni. Svo kemur hæstv. fjmrh. og segir: Framsókn vill alltaf meiri skatta, en ekki leiðina, sem við völdum. - Samt hefur allur þeirra samanburður á gengisbreytingunni 1960 verið miðaður við það, að yfirfærslugjaldið hafi jafngilt gengisbreytingu. Hæstv. ráðh. vildi halda því fram, að samanburður okkar á fjárl. 1958 og fjárl. nú væri ekki réttur vegna starfsemi útflutningssjóðs. Ég mun hafa tekið það fram hér á hv. Alþingi áður, en verð að gera það einu sinni enn þá og mér þykir það leitt, ef sá starfsmaður stjórnarráðsins, sem afgreiddi út til þjóðarinnar bókina „Viðreisn“, hefur skilið hæstv. fjmrh. eftir, þegar bókin var send út. En á 31. síðu þessarar ágætu bókar, neðst á síðunni, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hrein útgjaldaaukning ríkissjóðs vegna afnáms útflutningssjóðs nemur 113 millj. kr., þ.e. vegna niðurgreiðslnanna.“ Þetta treysti ég nú hæstv. fjmrh. til þess að muna eftirleiðis og vera ekki enn þá einu sinni að rugla með það, að útflutningssjóður hafi haft meiri áhrif á stöðu ríkissjóðs en þetta. Þetta á hæstv. ráðh. að vita, jafnvel þótt hann hefði orðið út undan, þegar hann lét útbreiða þessa bók. Hér er því um algerlega hliðstæðan samanburð að ræða á fjárl. og áður hefur verið. Hæstv. ráðh. spurði um það, hvað við vildum lækka í fjárl., og kem ég að þeim þætti síðar. En ég vil minna hæstv. ráðh. á það. að ég lýsti því yfir í framsöguræðu minni við 2. umr. fjárlagafrv., að stefna ríkisstj. leiddi til þess, hvað fjárl. væru há, og það væri ekki nóg með það, að ríkisstj. tæki af þjóðinni í álögum það, sem þyrfti til þess að mæta útgjöldunum, heldur tæki hún 200–300 millj. meira, eins og gerðist 1962 og mun gerast á þessu ári, heldur en hún þurfti vegna útgjaldanna og að þessi álögustefna hæstv. ríkisstj. hefði leitt til þess, að fjárlög verða að vera svo há sem raun ber vitni um. Þetta vil ég minna hæstv. fjmrh. á, að það er þetta, sem er þungamiðjan, þetta er undirstöðuatriðið undir því, hvers vegna fjárlög eru svo há sem raun ber vitni um. Ég benti einnig á það, að fjárlög hvers tíma væru spegilmyndin af stjórnarstefnunni, sem ríkti, og það, sem einkenndi þessi fjárlög, væri aukinn rekstrarkostnaður, hlutfallslega minna til uppbyggingar í landinu, aukin útfærsla ríkisbáknsins, fleiri krónur í skattheimtu, vaxandi dýrtíð, hærri fjárlög. Þetta væri í fullu samræmi við stefnu núv. hæstv. ríkisstj. Hæstv. ráðh. spurði: Á að lækka til félagsmála? Hver er ástæðan fyrir því, að það er orðið svo dýrt að lifa í þessu landi, að það verður að greiða framlög frá Tryggingastofnun ríkisins með hverju einasta barni, sem fæðist á Íslandi? Það er vegna þeirrar stjórnarstefnu, sem hér hefur ríkt, og þrátt fyrir þær hækkanir, sem hafa orðið í félagsmálum, þá er fólkið, sem nýtur bótanna, ekki betur sett en áður, nema síður sé, vegna þess, hve dýrtíðin í landinu hefur aukizt. Það er staðreynd. Af hverju þarf að hækka fjárveitingu til niðurgreiðslna á vöruverði, eins og raun ber vitni um? Það er vegna þess, að dýrtíðin hefur vaxið svo hröðum skrefum vegna álögustefnunnar, sem hæstv. ríkisstj. hefur fylgt. Framlög til skólabygginga, eru framsóknarmenn á móti þeim? segir hæstv. ráðh. Höfum við ekki alltaf lýst því yfir hér á hv. Alþingi, og ég gerði það við 2. umr. fjárlfrv., að það væri alger samstaða um skólamálin, m.a. vegna þess, að þar fengum við meira til uppbyggingar í landinu heldur en á öðrum uppbyggingarliðum. Og það hefur verið okkar höfuðkrafa að fá aukið framlag af þessum álögum hæstv. ráðh í uppbygginguna í landinu. Þarna hefur nokkuð áunnizt, og þess vegna hefur það verið mál, sem við höfum fylgt fast eftir. Átti að lækka til raforkumála? sagði hæstv. ráðh. Man hann það ekki, að það hefur lækkað til raforkumála frá því 1953 þangað til á fjárlfrv., sem við erum að afgreiða núna? Ég sýndi fram á það við 2. umr. þessa fjárlfrv., að hefði fjárveiting til raforkumála verið hlutfallslega svipuð og heildarupphæð fjárl. hefur hækkað, ætti hún að vera 72 millj. í staðinn fyrir 24. Hæstv. ríkisstj. hækkaði lítils háttar til þessara mála miðað við þörfina nú. En það er í fyrsta skipti, og það hefði verið eftir öðru, ef þeir hefðu farið að lækka úr risafjárlögunum sínum til raforkumála, þeirra mála, sem einna mest er á sótt. Í sambandi við þennan þátt í ræðu hæstv. ráðh. sagði hann það kröfur Framsóknar, að það skuli alltaf hækka jafnt hlutfallslega til allra málaflokka í fjárl. Hæstv. ráðh. veit þó vel, að það, sem við höfum farið fram á, er, að uppbyggingin í landinu fengi hlutfallslega jafnmikið og verið hefur á fjárl. Þessi þáttur fjárlagafrv. hefur lækkað ár frá ári hlutfallslega. Og það eru fleiri en við, sem hafa gert kröfu til þess, að uppbyggingin í landinu fengi hlutfallslega jafnmikið af fjárl. frá ári til árs. Ég minnist þess í fróðlegu yfirliti, sem fyrrv. vegamálastjóri, Geir heitinn Zoëga, skrifaði í Fjármálatíðindi 1956, þá skýrði hann frá því, hvað hefði verið hlutfall milli vegaframkvæmda í landinu eða vegafjár í landinu og fjárl. um áratuga skeið. Þeim embættismanni fannst máli skipta, að vegirnir hefðu haldið hlutfalli sínu. Og þeir höfðu gert það fram til þess, að þessi hæstv. ráðh. fór að hafa áhrif á fjármálastjórnina. Sérstakan kafla hafði þessi hæstv. ráðh. um vegamálin, og byrjaði hann með því á sinn smekklega hátt, sem hann hefur gert áður, að lýsa því yfir, að þeir menn, sem hafa unnið að vegagerð í þessu landi fram að þeim tíma, að hann varð ráðh., hafi lítið kunnað til verka. Heldur hæstv. fjmrh. virkilega, að verkstjórarnir í vegagerð ríkisins hafi kunnað svo lítið fyrir sér í framkvæmd verka, að þeir hafi látið fjárveitinguna fara í að flytja vegaflokkinn? Trúir hæstv. fjmrh. því, að þannig hafi verið á málum haldið? Það hefur verið bent á það mörgum sinnum hér á hv. Alþingi að auðvitað var unnið að vegagerðinni ekkert síður en nú með hagkvæmni og útsjónarsemi af hendi verkstjóranna. Fjárveitingarnar voru notaðar, vegaflokkurinn var settur niður, þannig að hægt var að nota fjárveitingar í fleiri vegi. Og með því einmitt að ákveðin var fjárveiting til svo margra vega sem áður var gert, var hægt að teygja vegakerfið út um byggðir landsins, eins og gert var, og ég er sannfærður um, að það er einmitt þessi stefna, sem hefur leyst vegumálin fyrr en samdráttarstefna hæstv. ráðh. Hins vegar hafa þessar fjárveitingar margar hverjar á seinni árum verið það litlar, að vonlaust var annað en draga saman. Það hefur svo leitt til þess, að bæði við þm. Vesturl, og aðrir höfum orðið að bæta okkur upp hinar lágu fjárveitingar til vegamálanna með stórkostlegum lánum. Og það er ekki gert að gamni sínu að taka nokkurra milljóna lán og láta heimabyggðina standa undir vöxtunum. Það er gert af þeirri einföldu ástæðu, að nauðsynin er svo brýn, að það verður að gerast. Hæstv. ráðh. gat þess, að fjárveitingarnar til vegamála hefðu haldizt nokkurn veginn í hlutfalli við vísitölu vegaframkvæmdanna. Og þá seildist hann svo langt, að hann fór að vitna í frv. eða lögin, sem hv. Alþingi var að afgreiða í dag. En hann gleymdi því, hæstv. ráðh., að það hefur enginn fjmrh. á Íslandi haft aðrar eins tekjur af umferðinni í landinu eins og hæstv. núv. ráðh. S.l. ár, 1962, mun ríkissjóður hafa haft um 200 millj. kr. í nettótekjur af umferðinni í landinu. Á árinu 1963 er ríkissjóður búinn að hafa í leyfisgjöld af bifreiðum um 130 millj. kr. Hvaða ár er sambærilegt við slíkar tekjur? Nettótekjur af umferðinni á árinu 1963 munu verða margfalt meiri en áður, það mun þurfa áratugi fyrri ára til að jafna við slíkt. Og svo er hæstv. ráðh. ánægður yfir því, að þegar nýbúið er að leggja á þjóðina 100 millj. kr. vegna samgangnanna, þá sé hægt að vitna til þess, að það haldi í við dýrtíðina, hann er ánægður með það. Þetta er nokkuð langt sótt eftir rökunum, þegar þannig er að farið. Hins vegar átti hæstv. ráðh. að vita um tekjuaukann, hann átti að vita um bifreiðafjölgunina í landinu, sem hefur verið um 100% frá 1950–1960 og er áætluð um 100% frá 1960–1966. Og á þessu eina ári, 1963, er búið að tollafgreiða til landsins yfir 4000 bifreiðar. Bifreiðarnar stækka ár frá ári, meir og meir af þungaflutningum færist inn á aðalleiðirnar, enda er það deginum ljósara og þarf ekki framar vitnanna við, að 60 alþm. sameinast ekki um það að leggja á þjóðina 100 millj. kr. í álögum, nema af þeirri einföldu ástæðu, að þeir vita, að málið er svo mikið nauðsynjamál, að það þolir ekki bið. Vegakerfið í landinu hefur verið að grotna niður undir handleiðslu þessa hæstv. ráðh., og það var brýn nauðsyn að taka á sig svo þungar búsifjar, sem vegalagafrv. lagði á þjóðina, til þess að létta hér af. Og þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðh. að fara að tala hér með hátíðleik um, að betri vinnubrögð, endurnýjaður vélakostur, þetta allt sé nú að gerast undir hans handleiðslu og muni bæta úr stórkostlega. Þeir gleyma því, hv. stjórnarsinnar, oft, að þeir eru búnir að stjórna málum ríkisins sameiginlega, þessir flokkar, í 5 ár, og það er nú tími til kominn, að þeir fari að endurnýja einhverja vél, ef þeir hafa ekki gert það neitt fyrr. Þá var hæstv. ráðh. mjög hneykslaður yfir því, ef ætti nú að fara að verja tekjuafgangi ríkissjóðs á þann hátt eins og framsóknarmenn legðu til. Taldi hæstv. ráðh., að hér væri um mjög fráleita stefnu að ræða og hún mundi skapa verðbólgu o.fl., sem ekki væri æskilegt fyrir þjóðfélagið og hann a.m.k. vildi ekki standa að. Í fyrsta lagi vil ég segja það, að það hefur skapað dýrtíðina í þessu landi, að hæstv. ráðh. hefur hagað svo skattálagningu, að hann tekur 100 millj. af þjóðinni umfram þær þarfir, sem þarf vegna ríkisútgjaldanna. Það er undirstaðan undir dýrtíðinni, eins og hér hefur verið áður lýst. Ég vil líka minna hæstv. ráðh. á það, að á s.l. ári var hann mjög ánægður og næstum því grobbinn yfir því að taka lán úti í Bretlandi, sem hann skírði framkvæmdalán. Er það eitthvað hagkvæmara og betra að taka lán erlendis til framkvæmda en nota þá fjármuni, sem búið er að taka af þjóðinni í sköttum og álögum til ríkissjóðs umfram þarfir? Hæstv. ráðh. vildi nú e.t.v. skýra þetta fyrir þingheimi. En leyfist mér svo að spyrja: Á að hætta að byggja íbúðir yfir almenning? Einn þátturinn í okkar till. er að lána til íbúðabyggingasjóðs, til byggingarsjóðs ríkisins. Á hinn almenni borgari í þessu landi að fara að hætta að byggja yfir sig? Vitað er það öllum, að nú er verið að afgreiða lán úr byggingarsjóði og þar fá menn 25–30% af því, sem þeir sækja um. Ætlar hæstv. ráðh. að leggja greiðsluafganginn inn í peningastofnanir og lána hann svo út aftur í stórbyggingarnar við Suðurlandsbraut? Er það hagkvæmari stefna ríkinu? Hún er það vafalaust frá sjónarmiði ráðh., en ekki frá sjónarmiði hins almenna borgara. Á að hætta að kaupa jarðir í þessu landi? Það hefur verið nógu erfitt, og við leggjum til, að það gangi nokkur hluti af greiðsluafganginum í veðdeild Búnaðarbankans, til þess að ungir bændur og bóndaefni geti fengið lán til þess að kaupa jörð. Er það tjón fyrir þjóðfélagið, að það verði hægt að sinna þessu? Er það að dómi hæstv. ráðh. að skapa verðbólguna? Er það fráleitt að efla iðnlánasjóð, svo að hann geti lánað í iðnaðinn? Eigum við að hætta að byggja upp iðnað hér á landi? Það virðist vera það að dómi hæstv. ráðh., því að við leggjum til, að nokkur hluti af þessari upphæð fari í iðnlánasjóð, til þess að lána til nýrra iðnaðarframkvæmda víðs vegar um landið. Og er það orðið fráleitt að byggja upp hafnir í þessu landi? Það er ein af till. okkar, að þeir, sem eiga inni sín hafnarlán, fái þau greidd með þessari fjárveitingu og geti haldið áfram við eðlilegar framkvæmdir í höfnum. Og er það orðið fráleitt að greiða byggðarlögunum, sem eiga hjá ríkissjóði stórar fjárhæðir vegna byggingar sjúkrahúsa og læknisbústaða, að greiða þeim með þessum tekjuafgangi? Þetta er ein af till. okkar, sem hæstv. ráðh. telur svo mjög fráleita. Þá kem ég að sparnaðinum. Hæstv. ráðh. sagðist vonast til þess, að þeir hlífðu sér við því að lesa enn þá einu sinni upp sparnaðarlistann. Ég skal viðurkenna það, að ég get vel skilið, að hæstv. ráðh. þyki ekkert gaman að því að heyra lesin upp fyrirheitin um sparnað, sem hann gaf í upphafi síns ráðherradóms. Hins vegar gef ég ekkert loforð um það nema ég grípi til listans endrum og eins, þegar ég tel það henta, og það er ábyggilega nauðsynlegt að minna hæstv. ráðh. á það, hver hans fyrirheit voru í þessum efnum, því að hann virðist svo gersamlega hafa gleymt því í framkvæmdinni. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri mikil nauðsyn í sambandi við hagsýsluna, sem hann ræddi mikið um, að vera ekki að slá upp því, sem gera ætti í þeim efnum. Hver hefur verið að slá málinu upp nema. hæstv. fjmrh.? Ég minnti á það við 2. umr. fjárlagafrv., þegar hæstv. fjmrh. lagði hér fyrir á Alþingi annað fjárlagafrv. sitt. Og ég ætla að minna hæstv. ráðh. á þetta enn á ný og með leyfi hæstv. forseta að lesa upp kafla úr ræðu þessa hæstv. ráðh. við það tækifæri. Hann mundi þá átta sig á því, hæstv. ráðh., hvernig stjórnmálamenn fara að því að slá málum upp. En þar segir ráðh. svo, með leyfi hæstv. forseta. „Undanfarna áratugi hafa útgjöld fjárl. hækkað ár frá ári, svo að það hafa þótt litlar fréttir, þótt lögð væru fram á hverju þingi hæstu fjárlög í sögu þjóðarinnar. Við undirbúning fjárlfrv. fyrir 1961 var reynt að snúa inn á aðra braut og freista þess að færa útgjöldin niður. 14 eru útgjaldagreinar fjárl. Þessi viðleitni hefur borið þann ávöxt, að 10 af útgjaldagreinum fjárlaga lækka frá gildandi fjárlögum. Þótt ekki sé hér um stórar fúlgur að ræða miðað við heildarupphæð fjárl., er það stefnubreyting, sem máli skiptir. Risabygging ríkisins verður ekki endurskoðuð og endurskipulögð á nokkrum mánuðum, en mestu varðar, að starfið sé hafið með hentugum vinnubrögðum og réttu hugarfari.“ Og svo segir hæstv. ráðh., að menn eigi ekki að vera að slá upp, þótt þeir hafi hugsað sér að gera stórátök í sparnaðarátt, hagsýslu og öðru slíku. Það eiga ekki að vera neinar auglýsingar í sambandi við það. En hver hefur svo reyndin orðið í sambandi við þennan þátt, hæstv. ráðh.? Reyndin hefur orðið, eins og ég benti á hér í ræðu minni við 2. umr. fjárl., að fjárl. hafa hækkað um 70–75%, frá því að þessi ræða var flutt, og enginn hefur stjórnað fjármálum íslenzka ríkisins nema hæstv. fjmrh., Gunnar Thoroddsen, eftir að yfirlýsingin um sparnað og lækkun fjárlaga var gefin svo hátíðlega hér á hv. Alþingi. Og svo vil ég einnig minna á það, hvað ég sagði hér um árangurinn af sparnaði hæstv. ráðh. Árangurinn er þessi: Um fyrsta málaflokkinn má segja, að honum hefur verið mætt. Ríkisútgjöldin hafa verið lækkuð með því að hækka eigin tekjur þessara stofnana, eins og gert hefur verið með pósti og síma. Tekjur þessara stofnana hafa verið hækkaðar um 100%, og þar með var hægt að lækka fjárl. um nokkrar millj. kr. Í öðru lagi hefur svo verið geymdur halli af rekstrinum, sbr. Skipaútgerð ríkisins o. fl. í þriðja lagi hafa sparnaðartill. hæstv. ráðh. leitt af sér, að verið er að setja upp stór útgjaldabákn, eins og skattakerfið, hagsýsluna, Efnahagsstofnunina og fleiri slíkar stofnanir. Þetta er þegar orðið og verður þó enn þá meira síðar geysimikið útgjaldabákn. Og eftir því sem hæstv. ráðh. talaði hér um hagsýsluna áðan, mun hún enginn eftirbátur verða um það. Og svo hefur sparnaðinum verið komið í framkvæmd með því að skipta um nöfn, eins og gert hefur verið í sambandi við nefndirnar. Þetta er staðreynd, sem ég benti hér á um daginn, um leið og ég spurði hæstv. ráðh. um, hvernig tekizt hefði með framkvæmd á þessum og hinum liðunum. Og þurfum við ekki frekar um það að deila, því að það er þessi eina staðreynd þar til staðar. Hæstv. ráðh. virtist vera óánægður með það, að við hefðum haft sæmilegt samkomulag í fjvn. og staðið að till., sem n. flutti sameiginlega. Ég gerði einnig grein fyrir því, að í raun og veru var um þrjá málaflokka að ræða. Veigamestar voru leiðréttingar úr rn. sjálfum. Engin ástæða var til þess að vera á móti þeim leiðréttingum, þó að við hins vegar hefðum kosið, að þá útgjaldaliði suma hverja hefði ekki þurft að greiða. En stefna hæstv. ríkisstj., bæði um útfærslu ríkiskerfisins og dýrtíðarstefnan, - það voru afleiðingar af henni, að til þessara útgjalda kom. Svo eru uppbyggingarliðirnir, að þeim stóðum við eðlilega. Eins og ég tók fram áðan, hefur það verið okkar stefna og er. Þá vék hæstv. ráðh. að því, þegar hann ræddi um niðurgreiðslurnar og talaði um trúna á niðurgreiðslurnar, að niðurgreiðslurnar væru orðnar eitthvert trúaratriði sumra manna. Mér er ekki alveg ljóst, við hvern hæstv. ráðh. var að tala. Þetta hefur verið sú stefna, sem þeir hafa ekki fylgt síður en aðrir og tóku upp ýmsa nýja þætti í niðurgreiðslum í upphafi valdatíma síns og töldu þá góða og gegna, meðan þeir héldu þeim uppi. Og hæstv. ráðh. sagði, að þetta skekkti myndina, skekkti verðlagið. Það hefur verið bent á það hér á hv. Alþingi, að t.d. niðurgreiðsla á fóðurbæti gerði það að verkum, að kornframleiðsla innlend gæti ekki keppt við það, og við leituðum eftir því hér á hæstv. Alþingi að fá þetta leiðrétt. Hæstv. ráðh. var ekki þá til viðtals um það. Hins vegar verðum við að gera okkur grein fyrir því, að niðurgreiðslur hafa áhrif á verðlagið í landinu, og þess vegna skiptir það máli, hvort hæstv. ríkisstj. ætlar að halda þeim áfram óbreyttum eða ekki. Það skiptir máli fyrir verðlagið í landinu, hvort niðurgreiðslur eigi að minnka um tæpar 100 millj. eða ekki, og það er raunverulega það, sem um er að ræða, og ef hæstv. ríkisstj. ætlar að halda þeim áfram, niðurgreiðslunum, þá á hún að ætla fé til þess á fjárlögum, eins og venja er um aðra útgjaldaliði, en ekki taka upp þáttinn, sem hún tók upp við afgreiðslu fjárl. fyrir 1961, að láta vanta á áætlunina 70–80 millj. kr., eins og þá var gert, og greiða það svo utan fjárl. Það er ekki sá háttur eða þau vinnubrögð í afgreiðslu fjárl., sem á að viðhafa, og það er stundum annað, sem verið er að ræða í þessu sambandi í sambandi við till. okkar. Þá kom hæstv. ráðh. með það, að það væri nú svo með niðurgreiðslurnar, að þær væru gallaðar, því að ríku mennirnir nytu þeirra líka og það væri verið að borga fyrir þá ríku með niðurgreiðslunum, og þetta líkaði hæstv. ráðh. ekki vel. Hvernig var það, hæstv. ráðh., með lækkunina á tekjuskattinum? Fór það fram hjá þeim tekjuháu? Ekki virðist mér, að sú hafi orðið raunin. Að því leyti sem ég hef kynnt mér þau mál, þá virðist mér, að það hafi ekki farið fram hjá þeim tekjuháu, og það hefur verið bent á hér á Alþingi, hver munur væri á því, sem maðurinn með háu tekjurnar hefði fengið í lækkun skatta miðað við manninn með lágu tekjurnar. Það voru engar smáupphæðir, nokkrir tugir þús. Þá var ekki verið að hugsa um það, hvers ríki maðurinn nyti. Hvernig er það með fjölskyldubæturnar? Fá ekki allir fjölskyldubætur, hversu tekjuháir eða efnaðir sem þeir eru, ef þeir á annað borð hafa til þess fjölskyldustærð? Það er alveg eins og með niðurgreiðslurnar, að það njóta þeirra allir þegnar þjóðfélagsins. Þess vegna held ég, að hæstv. ráðh. geti ekki haldið hér langa ræðu um það, að þessi ráðstöfun þeirra á fjárlfrv. sé neitt í þeim anda að sýna andúð þeirra á ríkum mönnum. Hæstv. ráðh. mun hafa fundið þetta upp, um leið og hann var að undirbúa ræðuna eða e.t.v. um leið og hann var að flytja hana, enda er það alveg út í hött. Það, sem máli skiptir, er þetta: Ætlar hæstv. ríkisstj. að halda áfram með þær niðurgreiðslur, sem eru í dag gildandi, eða ætlar hún að lækka þær um 100 millj. kr., eins og fjárlagafrv. gerir ráð fyrir? Síðasti þáttur hæstv. ráðh. var að skýra brtt. þær, sem hann flytur við tekjugreinar fjárlfrv. Hann komst að því, hæstv. ráðh., að tekjustofnarnir væru nú sennilega svo rúmir, að þeir leyfðu 12 millj. kr. hækkun á tekjuáætluninni. Skýring hæstv. ráðh. var nú nokkuð brosleg, og þeir, sem fylgdust með undirbúningi að fjárlagaafgreiðslunni í gær, vita það ósköp vel, að skýringin er öll önnur en hæstv. ráðh. gaf. Þeir vita það ósköp vel, að skýringin er fólgin í skekkjunni, sem kom upp milli áætlaðra gjalda, sem niður áttu að falla vegna vegalaganna. Þar kom upp 12 millj. kr. skekkja, sem hæstv. ráðh. þurfti að leiðrétta í dag. Allar aðrar skýringar eru út í hött, því að þetta er staðreyndin. Hæstv. ráðh. hefði þess vegna getað ósköp vel sparað sér þetta. Annars var margt í ræðu þessa hæstv. ráðh. í samræmi við þessa síðustu skýringu hans, í ósamræmi við veruleikann.



Herra forseti. Ég skal ekki tala mjög lengi, því að ég sé ekki ástæðu til þess að blanda mér í þá glímu, sem hér hefur átt sér stað milli hæstv, fjmrh. og fulltrúa Framsfl., ég sé ekki að þannig standi glíman, að þörf sé á því. Við þrír Framsfl.-þm. úr Norðurl. e. höfum leyft okkur að leggja fram nokkrar brtt. við fjárlfrv., og ég vil með örfáum orðum gera grein fyrir þeim till., sem ég er fyrsti flm. að. Fyrst vil ég þá nefna till. á þskj 178 undir IV. tölul. Þar er farið fram á, að hækkað verði framlag til tveggja hafna, Grenivíkur og Húsavíkur. Í Grenivík er allmikil útgerð miðað við mannfjölda. Oft hefur veiðisælla báta heyrzt getið þaðan á síldveiðivertíðinni og einnig að því er snertir þorskveiðar sunnanlands. Hv. þm. mun því þetta kunnugt. En þær fréttir hafa verið um hina stærri báta úr Grenivík. Heima fyrir er einnig sóttur kappsamlega sjór frá Grenivík á smærri bátum. En höfnin er opin og örðugt að láta báta liggja þar, ef veður versnar. Stærri bátarnir flýja þá til Akureyrar, þegar viðsjárvert er veður, og smærri bátar eru í sífelldri hættu. Bryggjustúfur, sem þarna er, veitir ekkert skjól, og þar er ekki hægt að afgreiða bátana, nema þegar stillur eru á sjó og í lofti. Nú hefur verið mælt þar fyrir hafnargerð og gerð áætlun um mikla hafnarbót. Í sumar sem leið voru gerðar fyllingar á landi og vegur að grjótnámu. Þannig hagar til, að með þessum undirbúningi var eyðilagður helzti lendingarstaður smábátanna, og eru þeir nú í enn meiri hættu en áður, þegar út af ber með veður. Gengið var út frá því, að byggður yrði á þessu ári hafnargarður, svo að ástand hinnar auknu hættu varaði ekki lengur og gott skjól fengist innan hafnargarðs. Áætlað er, að hafnargarðurinn muni kosta a.m.k. 3 millj. kr. Auk þess er svo bryggja innan á garðinum, en bygging hennar mundi frekar geta beðið. Allir sjá, að 250 þús. kr. fjárveiting, eins og er á fjárl. til þessarar framkvæmdar, er allt of lítil. Við leggjum til, að fjárveitingin verði hækkuð um 350 þús. eða upp í 600 þús. kr. Þess má geta, að ef sú hækkun fengist, má telja tryggt, að heimamenn gætu útvegað að láni það, sem á vantar, til þess að hægt sé að byggja hafnargarðinn næsta sumar. Hér er því ekki um óraunhæfar áætlanir um framkvæmdir að ræða. Þá er það Húsavík. Þar er verið að reisa verbúðir og áformað að dýpka á sumrin höfnina með uppmokstri. Enn fremur er þar í smíðum uppfylling til aðstöðubóta við höfnina og til heftingar á sandburði inn í höfnina. Þarna er um mikinn athafnastað og vaxandi bæ og vaxandi útgerð að ræða. Við teljum réttlátt og nauðsynlegt að hækka fjárveitinguna úr 450 þús., eins og hún er á frv., í 700 þús. kr., þ.e.a.s. setja fjárveitinguna til Húsavíkur í hæsta flokk. Þá vil ég minnast á brtt. við 16. gr., tölulið XVI, á þskj. 178. Það er starfsfræðsla utan Reykjavíkur. Starfsfræðsla ryður sér mjög til rúms í öllum menningarlöndum. Nýir tímar aukinnar verkaskiptingar og fjölbreytni atvinnuvega kalla eftir starfsfræðslu. Stöðuval getur skipt sköpum í lífi fólks. Nauðsyn þess, að hver maður velji sér þau viðfangsefni, sem henta hæfileikum hans bezt, er ekki aðeins nauðsyn einstaklinga, heldur líka þjóðarnauðsyn. Hér á landi er hafin starfsfræðsla fyrir atbeina áhugamanna. Reykjavík hefur a.m.k. einn mann í þjónustu sinni, sem sinnir þeim fræðslustörfum. Á ég þar við Ólaf Gunnarsson sálfræðing. Hann er mikill áhugamaður og hefur ásamt fleiri góðum mönnum með starfsfræðsludögum komið af stað í höfuðstaðnum sterkri hreyfingu, sem nú er að breiðast út um landið. Á þessu ári hefur hann mætt á nokkrum stöðum, t.d. á Norðurlandi á Sauðárkróki, Akureyri og Húsavík. Þar hefur hann flutt fyrirlestra og aðstoðað við að koma á starfsfræðsludögum, sem þótt hafa takast ágætlega vel. Mér er kunnugt um, að Austfirðingar og Vestfirðingar hafa beðið um aðstoð til að koma á starfsfræðslu hjá sér, og Norðlendingar vilja halda áfram að auka við starfsfræðslu hjá sér, enda aðeins um byrjun að ræða hjá þeim. Þetta er hreyfing, sem Alþingi á að styðja og styðja fúslega og styðja vel. Till. okkar er, að framlag til þessa sé hækkað úr 80 þús. upp í 200 þús. kr. Með því framlagi, sem að vísu er ekki hátt miðað við þá dýrtíð, sem nú er, er þó miklu betur tekið undir við þá hugsjóna- og áhugamenn, sem vinna að þessum málum í landinu. Á 22. gr., XX. lið, fjárlfrv. er heimild til, að ríkisstj. taki allt að 12 millj. kr. lán til Ennisvegar á Snæfellsnesi, 6 millj. kr. lán til Siglufjarðarvegar ytri og allt að 1 millj. kr. lán til Múlavegar. Ekki er út á þetta að setja, það sem það nær. Þetta eru nauðsynlegar framkvæmdir. Þarna eru þýðingarmiklir tengivegir milli héraða. Raunar finnst mér Múlavegi gert lágt undir höfði að heimila lántöku til hans aðeins eina millj. og stend því að brtt. um hann, sem annar þm. mun gera grein fyrir. En fleiri vegagerðir á millibyggðaleiðum eru þannig, að þeim þarf að flýta á sama hátt með lántökum. Tjörnesvegur tengir héruð. Til þess að koma honum í viðunandi lag hefur verið lauslega áætlað að þurfi rúmar 6 millj. kr. Þetta er orðin fjölfarin leið. Hún er aðalleið milli Norður- og Suður-Þingeyjarsýslu. Þar að auki fara hana margir, sem leggja leið sína milli Austurlands og Norðurlands. Og nú hefur hliðarleið, sem hefur verið í þjóðvegatölu, samkv. nýjum vegalögum verið sama sem lögð alveg niður. Hún verður tekin út úr þjóðvegatölu. Tjörnesvegur er nú orðinn mjólkurflutningaleið bænda úr Kelduhverfi til Húsavíkur. Þessi leið er venjulega fremur snjólétt. Þó eru á henni þrjú gil, sem ekki eru uppfyllingar í, og snjór safnast þar á veginn, og þess vegna þarf að gera þar uppfyllingar, til þess að þar verði ekki umferðarfyrirstöður á vetrum. Með 2 millj. kr. framlagi af lántöku mundi vera hægt að eyða þessum sérstöku torfærum. Bráðnauðsynlegt er að laga gilin sem fyrst, til þess að Tjörnesvegur geti orðið vetrarvegur, sem hægt sé að treysta á, ekki síður en aðrar þjóðbrautir, til þess að koma búvörum bænda á markað. Við leggjum þess vegna til á þskj. 178, tölulið XXII, að heimiluð verði lántaka til Tjörnesvegar, allt að 2 millj. kr. Sú till. er mjög hófleg, því að kostnaður er áætlaður, eins og ég sagði áðan, við að koma Tjörnesvegi í sæmilegt ástand rúml. 6 millj. og vegurinn er tengivegur hliðstæður þeim vegum, sem eru fyrir í þessum frumvarpslið. Ég leyfi mér að vænta þess, að hv. þm. geti fallizt á þessar till. allar, sem ég nú hef stuttlega lýst.



Herra forseti. Ég ætla að mæla hér fyrir nokkrum till., sem við flytjum í félagi, hv. 3. þm. Vesturl. og ég. Þá er það fyrst till. á þskj. 178 undir III. Það er nýr liður, Arnarstapi á Snæfellsnesi, en Arnarstapi liggur sunnanvert á Snæfellsnesi, sunnan Breiðuvíkur, eins og það er kallað. Og þar hefur um langa tíð verið nokkur útgerð, og þar eru, eins og víðar við Snæfellsnes, mikil og góð fiskimið skammt undan landi. Þarna er höfn líka nauðsynleg fyrir báta til að lenda, þegar veður skella á snögglega, eins og oft hefur fyrir komið. Til þessarar hafnar á Arnarstapa, sem þar er nú, hefur verið varið nokkru fé úr ríkissjóði á undanförnum áratugum, og eru komnar í þá höfn 1 millj. 170 þús. kr. En þetta er ekki fullnægjandi til að gera nógu góða aðstöðu fyrir þá báta, sem þarna eru, og þessi aðstaða er eingöngu fyrir opna báta. Fyrirhugað er að bæta þessa aðstöðu, sem þarna er, með því að setja upp dráttarvindu og e.t.v. að koma upp bátasleða með fleiru. Aðdýpi er mikið við Arnarstapa, og hafnarmannvirki eru talin, þar fremur kostnaðarsöm miðað við það, sem víða er á landinu. Því förum við ekki fram á að svo stöddu, að meira fé verði varið nú að þessu sinni, en ríkið sýni lit á því að endurbæta hafnarmannvirki, sem fyrir eru, og þar með bæta aðstöðuna, en að það sé ekki lagt í nein stórkostleg mannvirki að svo komnu, enda hrökkva 200 þús. kr. skammt til þess, að slíkt sé hægt að gera. Yfirleitt eru þær hafnir, sem gerðar eru á landinu, milljóna og milljónatuga fyrirtæki, ef þær eiga að veita fullkomna og góða þjónustu stórum og góðum fiskiskipum. En þarna er, eins og ég sagði áðan, yfirleitt um opna báta að ræða, og það fólk, sem þarna býr, stundar sjóinn endrum og eins, ásamt því sem það yrkir jörðina. Og til þess að glæða áhuga þess og bæta aðstöðu þess til sjávarins er nauðsynlegt að verja fjármagni þarna til hafnarbóta, og ég vil mælast til þess, að hv. þm. styðji þessa till., því að ég held, að eins og fjárlög eru nú orðin há, skipti það ekki höfuðmáli, þó að bætt sé 200 þús. kr. við þá fúlgu, sem þar er verið að samþykkja þessa dagana. Þá er það önnur till., sem við flytjum, hv. 3. þm. Vesturl, og ég, á sama þskj., undir XV. Það er um hækkun á framlagi til jarðhitasjóðs eða að framlagið verði hækkað um 2 millj. kr. Ég þarf ekki hér að vera að lýsa því, hvorki hvert er hlutverk jarðhitasjóðs né því, hvað jarðhitinn getur haft mikla og góða þýðingu fyrir framtíð okkar í þessu landi. En ég tel, að jarðhitinn sé þau auðæfi í jörðu, sem munu í framtíðinni færa okkur mikla björg í bú, bæði með því að spara okkur innflutning á margs konar eldsneyti, sem við flytjum nú inn, ásamt því sem jarðhitinn getur orðið til þess að efla í verulegum mæli útflutningsframleiðslu okkar og þar með orðið gjaldeyrisskapandi í framtíðinni. Hér er því verið að verja fjármunum til þess að leysa úr læðingi þau verðmæti, sem munu verða til þess að bjarga afkomu okkar út á við í framtíðinni e.t.v. í miklu ríkara mæli en við gerum okkur ljóst í dag. Það er líka vitað mál, að jarðhiti er e.t.v. miklu víðar en við höfum hugmynd um nú. En með borun er hægt að komast að raun um þessa hluti, og það er eitt af hlutverkum jarðhitasjóðs að sjá um að styrkja slíkar rannsóknir og láta bora eftir heitu vatni víðs vegar á landinu, þar sem þess er mest aðkallandi þörf, nú á næstunni og einnig síðar að sinna verkefnum, sem okkur finnst ekki í augnablikinu vera jafnþýðingarmikið, að ráðizt sé í. Ég vænti því þess, að hv. alþm. samþykki þessa till. okkar einnig. Þá höfum við leyft okkur að flytja þriðju till., sem er á sama þskj., undir XVIII, og það er nýr liður, til félagsheimilasjóðs. En það er 5 millj. kr. framlag, sem við förum fram á samkv. þessari till. til félagsheimilasjóðs. Eins og kunnugt er, skortir allmikið á það, að félagsheimilasjóður hafi nægjanlegar tekjur, þótt hann hafi nú aðeins helming af því framlagi, sem skemmtanaskatturinn er árlega, en sem kunnugt er fer helmingur af skemmtanaskatti til þjóðleikhússins. En sá hlutinn. sem félagsheimilasjóði fellur í skaut nú, mun vera, eftir því sem ég hef komizt næst, 5–6 millj. kr. Þetta breyttist nokkuð á yfirstandandi ári með breyt. á lögum um skemmtanaskatt, sem lögfest var nokkru fyrir þingslit í vor sem leið. Þá bættust við tekjur félagsheimilasjóðs ca. 1–2 millj. kr., svo að hlutur félagsheimilasjóðs er að sjálfsögðu betri en fyrir þessa löggjöf, enda þótt hann hafi allt of lágar tekjur eigi að síður, því að honum er ætlað að greiða 2/5 hluta af kostnaðarverði félagsheimila, sem viðurkennd eru af stjórn félagsheimilasjóðs. En sá skuldahali, sem myndazt hefur hjá félagsheimilasjóði, hefur vaxið ár frá ári, og kunnugir telja, að þar muni vera nálægt því nú um 50 millj. kr. skuld að ræða, sem félagsheimilasjóði ber að greiða samkv. lögum til 77 félagsheimila, sem nú eru í byggingu. En alls mun hafa verið veitt framlag til því sem næst 100 félagsheimila, síðan félagsheimilasjóður fékk það hlutverk að rísa undir hluta af þessum kostnaði. Ég býst við, að það sé því mjög þröngt fyrir dyrum víða, þar sem staðið er í félagsheimilabyggingum, því að í fyrsta lagi eiga þessir aðilar að sjá um að afla 3/5 hluta af kostnaðarverði félagsheimilanna, þess á að afla heima fyrir, en auk þess verða þeir, sem standa í félagsheimilabyggingum nú, að taka á sig allt að 50 millj. kr. skuld, sem félagsheimilasjóður skuldar beint. Þessu verða þeir einhvern veginn að sjá fyrir, þar til greiðslur verða inntar af hendi samkv. l. Og ég held, að það verði nokkuð langt að bíða þess, að þær tekjur, sem félagsheimilasjóði eru ætlaðar nú, nái því að borga þessa skuld, sem áfallin er, ásamt því að standa í skilum með að borga lögboðinn hluta af þeim félagsheimilum, sem byrjað verður á nú á næstunni, því að enginn vafi er á því, að þessi þróun heldur áfram, að félagsheimili verða byggð, enda þótt félagsheimilasjóður geti ekki árlega innt af hendi þær greiðslur, sem honum ber. Ég býst við, að við séum allir sammála um það, að þörfin hér sé mjög brýn, og enda þótt ég sé þess fullviss, að hér sé ekki um neina endanlega fullnaðarafgreiðslu að ræða á þessum málum með þessari till., þá er ég þess fullviss samt, að þessar 5 millj. kr. munu hrökkva langt til þess að bæta úr brýnustu þörf hjá þeim félagsheimilum í landinu, sem eru að ná lokatakmarkinu eða eru í þann veginn að geta komið sínum húsum í það horf, að menn geti byrjað að afla tekna til að greiða niður þá fjárfestingu, sem þeir hafa staðið í. Ég vænti því þess, að hv. alþm. sýni þessu máli góðan skilning og greiði einnig atkv. með þessari till. okkar, sem við höfum hér lagt fram.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs til þess að mæla fyrir þrem brtt., sem ég flyt ásamt hv. 1. og hv. 5. þm. Norðurl. e. á þskj. 178. Við stöndum að vísu saman að nokkrum öðrum brtt., en fyrir þeim mæla hv. meðflm. mínir, og hefur þegar verið mælt fyrir nokkrum þeirra. Fyrsta brtt., sem ég mæli fyrir á þskj. 178, er um nokkra hækkun á framlagi til Raufarhafnar. Raufarhöfn er sem kunnugt er ein af mestu útflutningshöfnum landsins. Þar er mikill síldariðnaður á sumrin, bæði síldarsöltun og síldarbræðsla, sem kunnugt er. Þar eru margar bryggjur, sem ætlaðar eru til löndunar fyrir síldveiðiskip, bæði þegar lagt er upp í söltun og bræðslu. En til skamms tíma hefur hafnarsjóður Raufarhafnar enga hafnarbryggju átt til út- og uppskipunar á vörum. Út- og uppskipun á vörum hefur farið fram á gamalli bryggju, sem var eign síldarverksmiðja ríkisins og áður Norðmanna, sem fyrstir byggðu verksmiðju á þessum stað. En nú nýlega varð samkomulag um það, að síldarverkmiðjur ríkisins afhentu Raufarhafnarhreppi eða hafnarsjóði Raufarhafnar gömlu hafnarbryggjuna og þá aðstöðu við land, sem henni fylgir og hafnarsjóður tæki að sér að byggja þarna upp nýtt mannvirki. Þannig var þá ástatt, að gamla bryggjan, sem var timburbryggja, var að hruni komin og naumast nothæf orðin. Hér þurfti að bregða skjótt við, því að mikið var í húfi að koma upp þessu þýðingarmikla mannvirki, sem allar síldarafurðir fara um til útflutnings, þ.e. síldarafurðir Raufarhafnar, auk alls annars, og í fyrra var gerð áætlun um nýja hafnarbryggju, sem mun hafa átt að kosta eftir áætlun þá um 10 millj. kr. Þegar á öndverðu ári 1963, þ.e.a.s. þessu ári, var ráðizt í þessa bryggjugerð, og var hún vel á veg komin s.l. sumar, þannig að skip getur nú lagzt að henni, en aðeins eitt skip. Hins vegar er mikil nauðsyn á að ljúka mannvirkinu, þannig að tvö skip geti legið samtímis við hafnarbryggjuna, en það kemur mjög oft fyrir, að tvö skip eru á Raufarhöfn samtímis og þarf að vinna við afgreiðslu þeirra. Hreppsfélagið á að sjálfsögðu nokkuð örðugt með að koma áfram þessu mannvirki samhliða ýmsum öðrum framkvæmdum, sem þar eru á döfinni, en á Raufarhöfn er nú einnig verið að byggja barnaskóla og félagsheimili. Það hefur verið greitt fyrir hafnargerðinni með lánum, og það ber að viðurkenna, að hv. fjvn. hefur skipað Raufarhöfn meðal þeirra hafna, sem hæst framlag er nú ætlað á fjárlfrv. Eigi að síður vildum við leggja áherzlu á það, að þarna er enn mikil fjárþörf og að þessi upphæð þyrfti að vera mun hærri, af því að hér er um svo stórt og dýrt hafnarmannvirki að ræða og því þarf að ljúka á svo skömmum tíma, það þolir ekki bið. Önnur till., sem ég vil mæla hér fyrir, er merkt með VIII-á þskj. 178. Þar er um að ræða hækkað framlag til hafnargerðarinnar á Þórshöfn úr 250 þús. kr. upp í 700 þús. kr. Ég skal taka fram, að þetta er sama upphæðin og við lögðum til, þessir þrír þm., á síðasta þingi, að veitt yrði til þessarar hafnar. Á Þórshöfn eru nú heimilisfastir hátt á fimmta hundrað manns, eða nánar tiltekið um 460 í árslok 1962. Og þetta kauptún hefur verið í vexti undanfarin ár eða áratugi. Þar er verzlunarstaður nokkurra hreppa í Norður-Þingeyjarsýslu og í Norður-Múlasýslu, og útgerð hefur farið þar vaxandi. Framvegis hlýtur vöxtur staðarins fyrst og fremst að byggjast á vexti útgerðar. Í Þistilfirði og við Langanes eru miklar fiskislóðir, sem hafa verið sóttar um aldir af útlendum og innlendum til skamms tíma, þá einkum af útlendum, og talið er, að Þistilfjörður sé mikilsverð klakstöð fyrir fisk. Þegar síldin leggst nærri landinu, er það ekki óalgengt eða var, að fjöldi síldarbáta væri að veiðum við mynni Þistilfjarðar báðum megin við Langanes. Sveitabyggðin á Langanesi hefur gengið mjög saman í seinni tíð og stendur á völtum fæti, eins og sakir standa, og á sér raunar víðar stað í sveitum, sem líkt eru settar. Og framtíð þessa byggðarlags í heild, ekki aðeins þorpsins, heldur einnig sveitanna í kring, er eflaust mjög undir því komin, að það takist að koma atvinnulífi á Þórshöfn á fastan grundvöll. Þar eru nú um þessar mundir gerðir út um 20 vélbátar til fiskveiða, litlir þilfarsbátar og opnir vélbátar. Þarna við Þistilfjörð, eða réttara sagt við minni fjörð inn af Þistilfirði, sem heitir Lónafjörður og Þórshöfn stendur við, er í sjálfu sér góð aðstaða fyrir skip og skip liggja þar oft í vari, en höfnin sjálf er þó frá náttúrunnar hendi þannig, að það er til hindrunar vexti útgerðar. Á meðan hafnarmannvirkjum verður ekki komið í betra horf en þau enn þá eru, er þess ekki að vænta, að útgerð stærri báta geti hafizt þar, því að öryggi í höfninni er of lítið, til þess að á það sé hætt að hafa þar stærri skip en þau, sem þar eru nú. En þetta, að hafnarskilyrði banna að auka fiskiflotann og stækka fiskiskipin, er hins vegar því til hindrunar, að fiskiðju á þessum stað yrði komið í það horf, sem hún þyrfti að vera. Menn hafa lengi haft hug á því að byggja þar nýtt fiskiðjuver, en telja varla fært, meðan útgerðin er ekki meiri en hún nú er. Gerð hafnarmannvirkja á Þórshöfn hófst fyrir nálega aldarfjórðungi, að ég ætla, og hafa þar verið byggðar bryggjur nokkrar, ekki stórar, og gerð dýpkun í höfninni. En fyrir nokkrum árum var hafizt handa um að byggja hafnargarð eða öldubrjót utan við aðalbryggjusvæðið, sem nú er orðinn 230–240 m langur, og þessi öldubrjótur eða hafnargarður ásamt þeim hafnarmannvirkjum, sem fyrir eru, myndar, þegar mannvirkjum er lokið, fiskiskipakví, en við enda hafnargarðsins er byrjað að koma niður kerum, steinsteypukerum, sem eiga að mynda hafskipabryggju og jafnframt vera síðasti áfanginn til þess að mynda bátakvína. S.l. sumar voru sett niður tvö ker, og er þá þarna komin bryggja eða bryggjustúfur, einir 20 m, 20 m viðlegukantur, en ætlunin er að bæta þarna við fjórum kerum, þannig að viðlegukanturinn fyrir hafskip verði 60 metrar. Það er talið hæfilegt eða a.m.k. viðhlítandi. Strandferðaskipin Esja og Hekla eru einmitt um 60 m löng, og millilandaskip, sem flytja vörur, nokkru lengri, en þetta er þó talið viðhlítandi. Það var áform hreppsnefndar og hafnarstjórnar á Þórshöfn að ljúka áfanganum næsta sumar, að koma niður þessum fjórum kerum, og má lauslega áætla, að það kosti rúmar 3 millj. kr. eða líklega heldur meira. Við flm. teljum mikla nauðsyn á því, að úr þessu gæti orðið og sé þarna um að ræða framkvæmd, sem ótvírætt eigi að skipa í röð framkvæmda, sem ekki á að láta bíða, af því að þessi áfangi er eins mikilsverður og ég gerði grein fyrir. Þó að þessi áfangi væri framkvæmdur, þá er að vísu hafnargerðinni ekki lokið. Það eru eftir nokkur mannvirki inni í höfninni, staurabryggjur innan úr garðinum. En þessi áfangi er mjög mikilsverður, og mætti þá fremur doka eitthvað við, þegar honum er lokið, eða a.m.k. er hann mjög mikilsverður bæði til þess að ljúka sjálfri kvínni og skapa það skjól, sem hún má veita, og til þess að gera þarna legurum eða legukant, sem telst nothæft. Ég skal taka það fram, að strandferðaskipið Esja hefur í vetur lagzt við þessa 20 m. sem búið er að gera, en það er mjög ófullnægjandi og aðeins hægt í blíðskaparveðri. Síðasta till., sem ég mæli fyrir, er merkt með XXIII á þskj. 178. Hún er við 22. gr. fjárl., heimildargreinina, að þar komi til viðbótar nýr liður: „Að taka lán allt að 2 millj. kr. vegna Hálsavegar austan Raufarhafnar Eða jafnvirði þeirrar upphæðar í erlendri mynt.“ Undanfarið hefur verið farið inn á þá leið að taka sérstök lán til þess að koma áleiðis dýrum mannvirkjum í vegagerð, og er þá fyrst og fremst að minnast stórláns, sem er tekið til Keflavíkurvegar, en einnig hafa verið tekin eða er á döfinni að taka slík lán til fleiri vega, til Ennisvegar á Snæfellsnesi, til Siglufjarðarvegar, Strákavegar og til Múlavegar, sem hv. 1. þm. Norðurl. e., samþm. minn, gat um hér áðan. Við teljum það fyllilega réttmætt og í rauninni óhjákvæmilegt að heimila slíka lántöku vegna þessa vegar, sem hér er um að ræða. En Hálsavegur er einn af hinum svokölluðu millibyggðavegum. Hann er á milli Raufarhafnar, sem ég ræddi um áðan, Raufarhafnar á Sléttu og byggðar í Þistilfirði, sem kallað er, þ.e.a.s. vestan Þistilfjarðar. Er hér um veg í óbyggð að ræða, en þó ekki háan, og var fyrir nokkrum árum ákveðið, að lögð yrði áherzla á að byggja upp þann veg í stað vegarins, sem farinn hefur verið nú um 20 ára skeið um Öxarfjarðarheiði, en sá vegur liggur mun hærra. Fyrir 2 árum eða svo var verkið það komið á veg, á Hálsavegi, að vegurinn varð akfær, eins og kallað er, þ.e.a.s. að hægt er að komast þessa leið að sumarlagi, þegar vel viðrar. En mikill hluti af veginum er aðeins ruddur vegur, að sumu leyti eftir mólendi og að sumu leyti eftir melum. Nú fór það svo, og sýnir það nauðsyn þessa vegar, að undireins og vegurinn var opnaður, þótt í þessu ástandi væri, hófst á honum mikil umferð, og það var ekki langt liðið, þegar að því kom, að stórar fólksflutningabifreiðar og stórar vöruflutningabifreiðar alla leið héðan úr Reykjavík tóku upp fastar áætlunarferðir, sem miðaðar voru við það að fara þennan veg. Menn höfðu í rauninni ekki gert ráð fyrir, að svo þung umferð mundi hefjast á veginum þegar í stað, en það hefur komið í ljós, sem við mátti búast, að stórir kaflar á veginum þola alls ekki þessa umferð, og þess vegna verður vegurinn í votviðratíð á sumrin mjög fljótlega að kalla má ófær, og þó að gert sé ráð fyrir, að þegar búið er að byggja upp þennan veg, verði hann fær yfirleitt yfir veturinn, þá er langt frá því, að svo sé nú, á meðan mikill hluti af honum er enn aðeins ruddur vegur. Ég ræddi núna nýlega, - ég held, að það hafi verið í gær eða fyrradag, við bifreiðarstjóra héðan úr Reykjavík, sem hafði farið með nokkra bíla frá Reykjavík norður til Þórshafnar til þess að flytja vörur, og hann sagði mér, að yfirleitt hefði þessi ferð gengið vel norður með bílana allt þangað til kom að Hálsavegi. Þá var þar þröskuldur á veginum, sem að vísu tókst að stíga yfir með ærinni fyrirhöfn. Þar voru torfærur af snjó. Nú er byrjað að leggja veg úr Vopnafirði yfir Hellisheiði ytra austur í Jökulsárhlíð, og verður því verki væntanlega lokið, áður en langt um líður, og þá kemur sá vegur, a.m.k. fyrir þá, sem halda áfram til Austurlands eða fara til Austurlands frá Vopnafirði eða norður, í stað hinnar löngu leiðir yfir Möðrudalsöræfin og svo aftur niður. Þegar vegurinn er kominn yfir Hellisheiði, er þarna opnuð leið eiginlega milli helztu síldarstöðvanna á Norðaustur- og Austurlandi. Það verður opnuð leið meðfram allri þessari stóru keðju af síldarstöðvum, sem þarna er risin upp á seinni tíð. Þarna er Raufarhöfn, Þórshöfn og Bakkafjörður, sem er nú að verða síldarstöð líka, þótt hann sé það enn í smáum stíl, Vopnafjörður, Seyðisfjörður og svo allir firðirnir þar fyrir austan. Það mun reynast, þegar vegurinn er þangað kominn, og raunar er það svo nú þegar, þó að hann sé ekki kominn nema til Vopnafjarðar með sjó fram, það mun reynast svo, að þessi leið verður ákaflega fjölfarin, og þessi vegur er mikill nauðsynjavegur til þess að halda uppi sambandi milli þessara vinnslustöðva á Austur- og Norðausturlandi og enda stöðvanna vestar á Norðurlandi líka, því að það er mikilsvert fyrir alla þessa keðju af síldarstöðvum, að þar sé greið ferð milli á landi til þess að flytja fólk, þegar síldin færir sig, til þess að flytja síldartunnur, vélar og bíla og margt annað, sem menn þurfa snögglega á að halda eða mikilsvert er að geta flutt á milli stöðvanna í skyndi. Og þá mun þessi vegur verða að sumarlagi um síldveiðitímann einhver þýðingarmesti vegur á þessu landi í þágu framleiðslunnar. En slík umferð getur náttúrlega ekki orðið á þessum vegi, nema Hálsavegur verði mjög bættur frá því, sem er. Menn hafa séð þessa nauðsyn, og þess vegna hefur undanfarin ár verið reynt að halda til Hálsavegar af því vegafé, sem hefur átt að fara í Norður-Þingeyjarsýslu. En slíkt getur ekki lengi haldizt, því að nú er einmitt mikil nauðsyn á því að bæta vegina um byggðirnar báðum megin heiðar og ekki sízt vegna þess, að bændur eru þar nú að taka upp mjólkurframleiðslu og munu þurfa á því að halda, að byggðavegirnir séu færir jafnt vetur sem sumar. Þess vegna er nauðsyn að leysa umbótaþörfina á þessum vegi á sérstakan hátt án þess að skerða tilfinnanlega fé byggðanna, enda þótt það verði væntanlega aukið og þarf nú að aukast og væntanlega eykst vegna nýju vegalaganna eins og annars staðar. Ég hygg, að ef þarna væri hægt að leggja fram í einu lagi sem svaraði 2 millj. í þennan veg, mundi vera hægt að byggja upp þá kafla alla, sem mest hætta er á að verði ófærir, en það eru móarnir, sem ég nefndi áðan, sem grafast niður og verða ófærir í rigningum og seinfærir. Ég skal taka það fram, að ég hef beðið vegamálaskrifstofuna að gera lauslega áætlun um, hvað það mundi kosta að fullgera þennan veg, Hálsaveg, milli Raufarhafnar og Þistilfjarðar, þannig að hann komist í það ástand, sem ætlazt er til að vegir komist samkv. vegalögunum, og sá kostnaður er lauslega áætlaður 5½ millj. kr. Hér er því ekki um að ræða nema hluta af því fé, en þrátt fyrir það hygg ég, að af slíku fjárframlagi, ef það mætti takast að fá það lán, sem hér er gert ráð fyrir, mundi verða mikið gagn. Þá hef ég mælt fyrir þeim þrem brtt. á þskj. 1.78, sem ég nefndi áðan, og skal láta máli mínu lokið.



Herra forseti. Það er nú ekki mikið, sem ég ætla mér að blanda mér í þessar umr., en það er út af till., sem hv. 3. þm. Austf. hefur flutt hér á þskj. 178, að ég sé ástæðu til að taka til máls. Till. er um það að heimila lántöku til þess að byggja brú á Hofsá í Vopnafirði. Nú er það svo, að þessi brú hefur verið til umr. fyrr hér í hv. Alþingi og ekki langt síðan ég svaraði fsp. frá hv. 2. þm. Austf. viðvíkjandi þessari brú. Hv. þm. munu hafa heyrt þá, að ég taldi nauðsynlegt, að þessi brú yrði byggð, sérstaklega eftir að Vopnfirðingar fóru að flytja mjólk í mjólkurbúið, sem er nýlega reist í Vopnafirði. Ég vil, af því að hér er lagt til, að lán verði tekið til þessarar brúar, lýsa því yfir, að ég mun beita mér fyrir, að brúin á Hofsá í Vopnafirði verði tekin upp í vegáætlun næsta árs. Ég get vitanlega ekki ábyrgzt það, að vegáætlunin, sem lögð verður fyrir, verði samþ. eins og hún verður lögð fram af mér, en mér þætti líklegt, ef brúin verður tekin upp á áætlunina í fyrstu, að hún yrði ekki tekin út aftur í meðferðinni hjá hv. Alþingi, þar sem allir hv. þm. Austf. mundu sameinast um það og áreiðanlega fleiri veita þeim lið, þar sem viðurkennt er, að þessi brú þarf að koma. Hv. flm. vitanlega ræður því, hvort hann vill láta þessa till. fara undir atkv. eða þá taka hana aftur í trausti þess, að vegáætlunin verði samþykkt að þessu leyti eins og hún verður lögð fram. Því verður hann sjálfur að ráða, en ég sé ástæðu til að taka þetta fram, að ég mun stuðla að því, að hún verði tekin á vegáætlunina. Vegamálin hafa að sjálfsögðu verið rædd nokkuð hér við þessar umr. Ég hef ekki getað hlustað á það allt og ætla ekki að fara að blanda mér að neinu verulegu leyti á þessu stigi málsins inn í það. En mér þykir nú heldur djúpt tekið í árinni, þegar sumir hv. þm. halda því fram, að vegakerfið sé að drabbast niður, vegna þess að það hafi verið verr fyrir því séð núna síðustu árin heldur en áður, t.d. á meðan hv. framsóknarmenn fóru með vegamálin. Það hefur oft verið gerður samanburður á fjárframlagi til vega á árinu 1958 og á árinu 1963, og sá samanburður sýnir það, að hækkun til vegaframkvæmda, bæði viðhalds og nýbygginga, er miklu meiri en sem nemur verðhækkuninni. Og það út af fyrir sig talar sínu máli, talar þeim rökum, sem hljóta að verða tekin gild, þegar rætt er um þessi mál æsingalaust og rólega. Vitanlega fer bezt á því, að það sé gert, enda þótt við séum öll hér í hv. Alþingi sammála um það, að betur hefði verið æskilegt að gera í þessum málum heldur en raun ber vitni. Og hv. alþm. hafa nú sýnt það með því að samþykkja ný vegalög með rúmlega 100 millj. kr. hækkun frá því, sem er á fjárl. 1963, að allir eru sammála um nauðsynina á því að fá aukið vegafé. Og það geta hv. þm. verið án þess að vera í leiðinni að fullyrða það, að núv. ríkisstj. hafi staðið verr að vegamálunum en þær ríkisstj., sem hafa verið áður. Mér finnst, að við getum alveg rætt þessi mál með rökum, vitandi það, að allir hv. þm. þekkja þessa sögu, og algerlega tilgangslaust að vera að reyna að fara með annað en staðreyndirnar einar. Þegar rætt er um vélakost vegagerðarinnar, er náttúrlega margt, sem mætti um það segja, og það er vissulega rétt, það sem hæstv. fjmrh. sagði hér í dag, ekki aðeins um vélakost vegagerðarinnar, heldur og um vélakost ríkisstofnana, sem eiga vélar og verða að hafa vélar. Og af hverju eru nú þessar vélar svona gamlar, slitnar og úreltar? Ég er sannfærður um, að hv. alþm. hafa gert sér grein fyrir því. Það er vegna þess, að árum saman fékkst ekki gjaldeyrir til þess að flytja inn nýjar vélar. Það er vegna þess, að árum saman, í 1½ áratug, var það látið nægja að kaupa gamlar vélar af varnarliðinu, slitnar og gamlar vélar og gera þær svo upp með miklum kostnaði, og það eru þessar vélar, sem vegagerðin hefur orðið að notast við og fleiri ríkisstofnanir í hálfan annan áratug. Af því að ég var ekki alveg öruggur í sögunni og vildi aðeins fara með það, sem rétt er, þá hringdi ég í vegamálastjóra áðan og spurði hann um þetta. Og hann staðfesti, að það hefði enginn vörubíll, engin ný vél fengizt fyrr en 1960. Á árunum 1947–1960 var aðeins keypt gamalt drasl af Keflavíkurvelli, vegna þess að það fékkst ekki gjaldeyrir til þess að fá nýtt. 1960 er svo byrjað að kaupa nýjar vélar, en vitanlega allt of lítið, því að fjárveitingin var takmörkuð, eins og hv. þm. er kunnugt. En þetta hefur þó smáaukizt. 1960 voru keyptir 3 nýir bílar í staðinn fyrir gamla trukkbíla, eins og venja var að gera áður. Það voru keyptar nýjar skóflur. 1961 var enn aukið við þetta, keyptar skóflur, ýtur og fleiri verkfæri. 1962 voru keyptir 4 heflar, skóflur og ýta. 1963 voru keyptir 8 nýir heflar, skóflur og ýta. Og 1964 hafa verið gerðar pantanir á 8 heflum, 2 ýtum og skóflu. Ég segi nú það, að ef það hefðu alltaf verið keyptar nýjar vélar á þessum 13 árum, sem ég áðan nefndi, í staðinn fyrir gamalt drasl af Keflavíkurflugvelli, þá væri náttúrlega útkoman allt önnur á vélakosti vegagerðarinnar og þá væru tegundir ekki heldur eins margar og þær nú eru, því að þegar keyptar eru nýjar vélar, eru ekki keyptar nema þekktar og reyndar tegundir. Þess vegna má segja, að endurnýjun á vélakosti vegagerðarinnar er þegar hafin, og með auknu fé, sem ætti að fást til vélakaupa samkv. vegalögunum, ætti að mega hraða þessari endurnýjun nokkuð, og það ætla ég, að hv. þm. geti verið sammála um, að til þess að vegaféð notist vel, muni borga sig að gera nokkurt átak í því núna fyrstu árin að kaupa nýjar vélar og hætta að gera þær gömlu upp. Það þarf að selja þær, ef einstaklingar vildu eignast þær, því að það er vitanlega allt annað fyrir einstaklinga að gera út gamlar vélar, sem þurfa mikillar viðgerðar við, heldur en fyrir opinber fyrirtæki. Einstaklingarnir gera við þetta sjálfir oft og tíðum án þess að reikna sér kaup fyrir og það getur komið að notum hjá þeim, þótt það sé alveg útilokað fyrir opinbera stofnun að gera út þessi gömlu verkfæri. Ég tel svo ekki ástæðu til að segja meira um þetta að svo stöddu. Ég sá aðeins ástæðu til að taka þetta fram, vegna þess að mér fannst ofmælt hjá nokkrum þm. í samanburði á fjárveitingum í tíð núv. ríkisstj. og hinna fyrri, og eins töluðu ýmsir þm. eins og þeir þekktu ekki söguna um vélakostinn og hvernig hann er til orðinn hjá vegagerðinni og ýmsum öðrum ríkisstofnunum, sem hafa ýmiss konar vélar til sinna nota.



Herra forseti. Ég vil með örfáum orðum mæla fyrir einni brtt. við frv. til fjárlaga. Ég flyt brtt. við fjárlfrv. 1964 ásamt þeim hv. 3. þm. Norðurl. v. og hv. 5. þm. Reykv. Till. er lögð fram á þskj. 178, XIX, og fjallar um það, að við 20. gr. Út. XI. 2 komi nýr liður: ,; Til nýs menntaskóla í Reykjavík 5 millj. kr.“ Ástæðan til þess, að ég flyt þessa tillögu nú við 3. umr. fjárl., er sú, að ég hef áður á þessu þingi flutt frv. til l. um breyt. á l. nr. 58 frá 7. maí 1946, um menntaskóla, en það frv. flyt ég ásamt hv. 4, þm. Sunnl., Birni Fr. Björnssyni. Þetta frv. hefur enn ekki komið til 1. umr. hér í hv. Nd. vegna anna hér á hv. Alþingi, og er ekkert við því að segja út af fyrir sig. En afleiðing þess er þó sú m.a., að efni þessa frv. er hv. þm. ekki eins kunnugt og annars mundi vera. Í þessu frv. er lagt til, að menntaskólar verði 4 í landinu, 2 í Reykjavík, 1 á Akureyri og 1 á Laugarvatni. Tveir þeir síðasttöldu hafa þegar starfað árum saman samkv. heimild í áðurnefndum lögum frá 1946, og er því breytingin, að því er þá snertir, aðeins formsbreyting til samræmingar. En samkv. gildandi lögum er aðeins einn menntaskóli í Reykjavík. Sá skóli er til húsa í gömlu menntaskólabyggingunni við Lækjargötu, eins og allir vita. Það hús var tekið í notkun árið 1846. Þá voru nemendur Latínuskólans, eins og sá skóli hét þá, aðeins 60. Nú eru þarna í þessu sama húsi yfir 900 nemendur. Þess vegna er augljóst, að þar hlýtur að vera um mikið þröngbýli að ræða, enda er það svo, að gamla húsið er orðið allt of lítið og því óhjákvæmileg nauðsyn að byggja nýtt skólahús. Ég tel skylt að geta þess í þessu sambandi, að nú þegar eru hafnar framkvæmdir að auknum byggingum í námunda við gamla skólahúsið, en hvort tveggja er, að þær framkvæmdir eru skammt á veg komnar, og þó fremur hitt, að þær bæta ekki nema að mjög litlu leyti úr þeim húsnæðisvandræðum, sem þarna er um að ræða. Þær koma fyrst og fremst til með að bæta úr brýnni þörf á sérkennslustofum fyrir ýmsa verklega kennslu, sem mjög hefur vantað í sambandi við menntaskólann í Reykjavík, eins og kennsluháttum er nú á dögum almennt hagað. En auk þess kemur það til, sem mestu máli skiptir, að almennt er nú talið af þeim, sem bezt til þekkja, að menntaskólinn hér í Reykjavík sé nú þegar orðinn a.m.k. nógu fjölmennur og því er rangt að stefna að fjölgun nemenda í honum. Flestir skólamenn telja, að heppilegasti nemendafjöldi í slíkum skóla sé 500–600 nemendur og ekki yfir það. En miðað við þann fjölda gætu tveir menntaskólar verið fullsetnir í Reykjavík eftir 1–2 ár. Ýmsir skólamenn nefna miklu lægri tölu en þetta, allt niður í 300–350, en ég skal ekki fara nánar út í þann rökstuðning, sem liggur til grundvallar þessu áliti þeirra. Ég veit, að allir eru sammála um það, sem þessum málum eru kunnugastir, að 800–900 nemendur séu of há tala, jafnvel þótt aðstæður allar væru eins og bezt yrði á kosið. Það er af þessum ástæðum, sem við flm. frv. um breyt. l. um menntaskóla teljum, að nú þegar þurfi að fjölga menntaskólunum í Reykjavík í tvo og að hefja byggingu nýs skólahúss eins fljótt og verða má, og þess vegna er frv. flutt. Breyttir þjóðfélagshættir auka þörfina á sérmenntuðu fólki til starfa í margvíslegum greinum. Batnandi þjóðarhagur byggist fyrst og fremst og í vaxandi mæli á því, að vísindi og tækni verði tekin í þjónustu atvinnuveganna. Þess vegna er nauðsynlegt að greiða fyrir því, að sem flestir eigi kost á að afla sér þeirrar menntunar, sem nauðsynleg er til að geta orðið virkur þátttakandi þessarar framtíðaruppbyggingar. Ég skal ekki eyða tíma hv. alþm., með því að núna er líka mjög liðið á þingtímann og nóg að starfa, með því að rökstyðja þetta frekar hér, enda er ekki um þetta deilt. Allir hv. alþm. hljóta að vilja stefna að þessu marki. Þess vegna hef ég gert mér vonir um það, að framangreint frv. okkar hv. 4. þm. Sunnl. fái vinsamlega afgreiðslu hér á Alþingi. En ef svo skyldi fara, sem við flm. einlæglega vonum, og til þess að það gæti komið að notum strax á næsta ári og bætt úr þeirri brýnu þörf, sem fyrir húsnæðið er, þarf að taka inn á fjárlög fyrir árið 1964 fjárveitingu til byggingar nýs skólahúss fyrir menntaskólann í Reykjavík, og þess vegna er till. til breytinga á fjárlögum hér fram borin og er þess efnis, eins og ég í upphafi lýsti, að taka inn nýja 5 millj. kr. fjárveitingu í þessu skyni.



Herra forseti. Ég flyt ásamt hv. 1. þm. Vestf. og hv. 5. þm. Vestf. brtt. á þskj. 185 um 200 þús. kr. fjárveitingu til sjúkraflutninga, þegar slíkur kostnaður verður einstaklingum ofviða. Eins og hv. þm. er kunnugt, hefur sjúkraflug verið stundað um langt skeið með góðum árangri, og það leikur ekki á tveim tungum, að mörgum mannslífum hefur verið bjargað með þessum sjúkraflutningum. En það hefur gerzt með þeim hætti, að unnt hefur reynzt að koma sjúklingum í skyndi til læknisaðgerða með flugvélum, þegar ekki hefur verið þess kostur að nota nein önnur farartæki. En þessir sjúkraflutningar eru að sjálfsögðu mjög dýrir fyrir sjúklingana. Ein einasta ferð kostar oft nokkur þúsund kr. Auðvitað horfir enginn í kostnaðinn við að koma sjúklingi til læknisaðgerðar. En eigi að síður þarf að greiða þennan kostnað, og það getur orðið æði erfitt fyrir einstaklinga, sem eru kannske blásnauðir menn. Þessi flutningskostnaður á sjúklingum bætist svo við annan sjúkrakostnað. Má þá nærri geta, hversu erfitt þetta getur orðið félausum einstaklingum. Þessi litla fjárveiting, sem við förum fram á, er hugsuð til þess að bæta úr brýnustu þörfum slíkra manna, sem lenda í þessum erfiðleikum, en ráða ekki við þennan kostnað, og tel ég mig ekki þurfa að skýra þetta mál frekar. Þá flytjum við, þessir sömu þm., till. um, að af þeirri heildarfjárveitingu, sem veitt er til flugvallagerða í landinu, verði varið 3½ millj. til flugvalla á Vestfjörðum. Ekki þarf að orðlengja um það, hvernig samgöngur Vestfirðinga eru. Þetta hefur oft borið á góma hér á hv. Alþingi, og það hefur aldrei verið deilt um það, að Vestfirðir eru verst settir allra landshluta í þessum efnum. Vestfirðir eru gersamlega lokaðir fyrir öllum samgöngum á landi að vetri til, að því undanteknu, að ef vel viðrar, er stundum hægt að komast til Hólmavíkur héðan að sunnan. Við þetta bætist, að strandferðirnar hafa verið óviðunandi. Það er því ekkert óeðlilegt, þó að Vestfirðingar hafi áhuga á því að fá bættar flugsamgöngur. Á öllum Vestfjörðum er nú aðeins einn stór flugvöllur, þ.e.a.s. flugvöllur, sem fullnægir hinum stærri flugvélum. Þessi flugvöllur er á Ísafirði, og er hann þó ekki nema ein flugbraut og aðstæður þar, eins og reyndar víðast hvar vestra, mjög erfiðar vegna þrengsla inni á milli hárra fjalla. Hins vegar eru á Vestfjörðum 23 sjúkraflugvellir, og samtals eru flugbrautirnar á þeim 23 völlum 33. Lengsta flugbraut þessara flugvalla er í Hólmavík, 800 m, og það þyrfti því ekki ýkjamikið átak til að lengja flugbrautina þar, svo að flugvöllurinn gæti fullnægt hinum stærri flugvélum. Þá eru á 4 stöðum 600 m langar flugbrautir. Það er á Sandodda við Patreksfjörð, skammt frá Þingeyri við Dýrafjörð, í Holti við Önundarfjörð, nýbyggður völlur, og á Gjögri í Arneshreppi. Ef þessir 5 flugvellir yrðu stækkaðir svo, að þeir fullnægðu t.d. Dakotaflugvélum, yrði um verulegar umbætur að ræða í flugsamgöngum Vestfirðinga. Og þannig mætti stig af stigi stórbæta þessar samgöngur með því að stækka og bæta sjúkraflugvellina, sem eru fyrir. Af þessum ástæðum er það, sem við flytjum þessa till., ekki um auknar fjárveitingar í heild, heldur að lögð sé áherzla á að bæta samgöngur í þessum landshluta, sem er þannig settur, sem ég hef drepið á. Loks flyt ég eina litla brtt. á þskj. 182. Hún er um 15 þús. kr. fjárveitingu til minningartöflu um Eggert Ólafsson, og er þá hugmyndin, að slík minningartafla yrði sett upp í Skor á Rauðasandi. Að sjálfsögðu mundi þessi minningartafla verða úr málmi og vönduð að allri gerð með tilheyrandi áletrun. En í Skor var það, eins og menn vita, sem Eggert Ólafsson átti sín síðustu spor, þegar hann lagði frá landi 30. maí 1768. En þennan dag drukknaði hann í Breiðafirði ásamt konu sinni og skipverjum, eins og alþjóð er kunnugt. Skor er mjög afskekktur staður og fáfarinn. Þó hefur verið byggður þarna viti fyrir tiltölulega fáum árum. Ég hef rætt um þessa hugmynd við þjóðminjavörð, og hann telur það vel til fallið, að slíkri minningartöflu yrði komið upp um Eggert Ólafsson, og telur eðlilegast, að hún yrði úr kopar og henni yrði komið upp á vitann í Skor. En hvort sem Skor verður fásóttur staður eða ekki, þegar tímar líða fram, sýnist mér, að þeir, sem þangað kunna að leggja leið sína, mættu gjarnan sjá og vita, að þarna kvaddi skáldið og náttúrufræðingurinn Eggert Ólafsson fósturjörð sína. Ég tel ekki þurfa neinar málalengingar um þessa till. Ég geri mér meira að segja von um, að enginn hv. þm. greiði atkv, á móti henni, ekki aðeins vegna þess, hversu lítilfjörleg fjárveiting er hér á ferðinni, heldur vegna hins, hvaða manns á að minnast með þessari litlu fjárveitingu.



Herra forseti. Ég flyt við fjárl. þrjár brtt., ásamt þeim 2. þm. Sunnl. og 6. þm. Sunnl., sem ég ætla að leyfa mér að gera örlitla grein fyrir. Fyrsta brtt. er á þskj. 178, VII. Sú till, hljóðar um það, að nýr liður komi við 13. gr. C, VII: Þorlákshöfn, 700 þús. kr. Eins og kunnugt er, hófust stórframkvæmdir í Þorlákshöfn á þessu ári, og þeim er áformað að ljúka um áramótin 1965–66, ef allt fer að óskum. Þar er gert ráð fyrir að rísi ný höfn, sem taki á móti 30–40 fiskibátum og nægi þeim til nauðsynlegra athafna. Þetta mál hefur verið talið eitt af fremstu hagsmunamálum Sunnlendinga og lengi verið til umr., enda eina hafnarvon þeirra um mörg næstu ár. Annars staðar á Suðurlandi, þar sem hafnarstæði hafa helzt talizt vera fyrir hendi, sýnast af sérfræðingum aðstæður vera þannig, að ókleift sé sakir kostnaðar að leggja þar í verulegar framkvæmdir á næstu tímum. Hins vegar eru slík hafnarstæði, svo sem eins og við Dyrhólaós, Þykkvabæ, Eyrarbakka og Stokkseyri, til frekari undirbúningsrannsóknar og athugunar, sem og sjálfsagt er, þannig að úr því fáist skorið, hversu mikill kostnaður væri við það í stórum dráttum að byggja þarna nýtilegar hafnir. Þessar sérstöku framkvæmdir, sem nú eru hafnar á þessu ári í Þorlákshöfn og þegar hefur stórfé verið varið til, eru enn tiltölulega skammt á veg komnar. Aðstæður eru þarna á þessum slóðum æði erfiðar, þar sem unnið er að mestu leyti fyrir opnu úthafi og verulega undir því komið, að hagstæð vindátt ríki, þegar garðar eru reistir. Þetta er því sannarlega hið mesta áhættuverk, og það hafa allir þeir, sem komið hafa nærri þessu máli, gert sér ljóst frá öndverðu. Og fyrir þær sakir má reikna með því, að sá kostnaður, sem áætlaður hefur verið, aukist mjög frá því, sem nú er talið, og kemur væntanlega á næsta ári til enn aukins kostnaðar. Þá geta og komið til og munu að sjálfsögðu koma til önnur atvik, að jafnframt byggingu hafnargarðanna verði að leggja í mikinn kostnað við hliðarráðstafanir, sem getur orðið allverulegur. Það hefur t.d. komið í ljós á þessu ári og enda hefur það sjálfsagt komið áður í ljós, en þó alveg sérstaklega þegar byrjað var á hafnargarðabyggingunum, að sjór getur gengið mjög langt á land upp sunnan hafnarsvæðisins, og vafalaust verður í því efni að gera ráðstafanir til að verja bæði hafnarsvæðið og byggðina þar í grennd. Til hinnar nýju hafnargerðar er stofnað og unnið samkv. sérstökum verksamningi, og hefur verið aflað fjár til að standa undir þeim samningi af hálfu þess opinbera með erlendri lántöku, allt að 2 millj. dala. Ríkissjóður mun standa undir afborgunum og vöxtum af þessu láni að fullu, a.m.k. fyrsta kastið og fyrir afborgunum og vöxtum er séð í fjárlfrv., sem hér liggur fyrir. Ég vil taka það alveg sérstaklega fram í sambandi við þessa till., að hún er ekki meint þannig, að ekki hafi verið lagt kapp á það af hinu opinbera að leggja ríflega af mörkum til hins mikla fyrirtækis, sem hér hefur verið stefnt að og byrjað að vinna að, því að hæstv. fjmrh. og enn fremur hæstv. félmrh. hafa báðir sýnt hinn bezta skilning á þessu máli frá öndverðu og mikilvægi þess alls og stutt það vel. Hins vegar sýnist okkur flm. þessarar brtt. óvarlegt að sleppa Þorlákshöfn alveg úr tölu þeirra hafna, sem sérstaklega og beint fá ákveðið tillag til sín á 13. gr., svo sem Þorlákshöfn hefur notið undanfarin ár. Það er ekki að vita, hve erlenda lánið endist, og eins hitt og það er aðalatriðið, að aðrar framkvæmdir, sem ekki heyra beint undir lánsfé eða framkvæmdir samkv. verksamningnum, geta komið til og koma vafalaust til vegna öryggis og uppkomu höfuðframkvæmdanna og enn fremur af ýmsum öðrum orsökum. Af því, sem ég hef greint hér í sem stytztu máli, sýnist eðlilegt eftir atvikum að tryggja aðra leið til nokkurrar fjáröflunar í Þorlákshöfn en lánaleiðina, þá leið, sem gæti orðið til að létta á lánunum, sem eins og ég sagði áðan er óvíst, hversu endast, og mun koma til verulegs gagns fyrir aðrar nauðsynlegar framkvæmdir til öryggis við byggingu hafnargarðanna. Þá er það önnur till., sem ég leyfi mér að mæla fyrir, og hún er á sama þskj., nr. 178, IX. Þar er farið fram á, að við 13. gr. F. IX komi nýr liður, svo hljóðandi: Til Flugbjörgunarsveitar Rangæinga 50 þús. kr. Það kom í ljós við 2. umr. fjárl., að farið er að skipta fé á milli flugbjörgunarsveita. Þá datt okkur í hug, flm., að fleyta fram till. þeirri, sem ég hef hér getið. Í Rangárþingi eru flugbjörgunarsveitir staðsettar á tveim stöðum, annars vegar á Hellu á Rangárvöllum og hins vegar að Skógum undir Eyjafjöllum. Þær eru stofnaðar fyrir allmörgum árum. Hefur milli þessara sveita verið hin bezta samvinna, og í raun og veru má telja þetta eina björgunarsveit, því að þær vinna sameiginlega að sínum málum og hafa í sameiningu átt samvinnu við Flugbjörgunarsveit Reykjavíkur. Flugbjörgunarsveit Rangæinga hefur haldið uppi nokkurn veginn reglulegum æfingum og átt þátt í leiðöngrum til bjargar. Þær þykja, þessar sveitir í Rangárþingi, sæmilega vel búnar og þjálfaðar. Svæði það, sem þessar sveitir vinna á, er hið mesta hættusvæði, bæði fyrir flugvélar og eins við ströndina fyrir skip. Og til þessara sveita hefur á liðnum árum þótt gott að leita og taldar til mikils öryggis. Flugbjörgunarliðið sjálft er fjölmennast og eins og ég áður sagði sæmilega vel útbúið. Að sjálfsögðu hefur starf sveitarinnar haft allverulegan kostnað í för með sér, bæði útbúnaður allur og eins útkall og æfingar. Lítils háttar styrkur hefur fengizt til þessarar starfsemi heima fyrir, en hann er óverulegur. Formaður flugbjörgunarsveitarinnar í Reykjavík hefur tjáð mér, að þessar sveitir hafi undanfarið unnið mjög ötullega, og hann undirstrikar þá miklu þýðingu, sem þær hafa haft og munu hafa í framtíðinni, og telur, að það sé engin leið að hugsa sér það, að þessar sveitir haldi ekki áfram störfum, eins og verið hefur. Það er fyrir ófyrirsjáanleg atvik, að ekki var hreyft þessu máli við 2. umr., og er það kannske nokkur sök, en ég vil þó vænta þess, að það tefji ekki fyrir því, að hv. alþm. sjái sér fært að samþykkja till., þótt seint fram komi. Þá er það þriðja till. okkar þremenninganna og sú síðasta, sem ég mæli fyrir. Hún er á sama þskj., XXIV, og hún er á þessa leið: Við 22. gr. XXXIV. Nýr liður: Ríkisstj. er heimilt að taka allt að 10 millj. kr. lán til byggingar nýs strandferðaskips fyrir siglingaleiðina Vestmannaeyjar-Þorlákshöfn. - Svo sem þm. mun vera kunnugt, hefur hv. 2. þm. Sunnl. ásamt mér flutt í hv. Nd, frv. til l. um smíði nýs strandferðaskips fyrir siglingaleiðina Vestmannaeyjar-Þorlákshöfn. Fyrri flm. frv., hv. 2. þm. Sunnl., mælti fyrir þessu frv. á sínum tíma og gerði rækilega grein fyrir undirstöðu þess, að frv. er lagt fram. Till. þessi er flutt til þess að fylgja eftir í framkvæmd því mikla nauðsynjamáli, að Vestmanneyingar fái nokkurn veginn greiða og sér hentuga leið til að tengjast þjóðvegakerfi landsins, og við teljum, að það verði með hagkvæmustum og eðlilegustum hætti með því móti að styrkja þá til að koma upp skipi, sem stundi aðallega þessa siglingaleið, Vestmannaeyjar-Þorlákshöfn. Þegar áætlaðri hafnargerð í Þorlákshöfn lýkur, eftir svo sem 2 ár, má gera ráð fyrir því, að áætlunarsiglingar til Þorlákshafnar geti orðið öruggar í flestum veðrum, og er þá að sjálfsögðu náð hinu mikilsverðasta marki. Um það er ekki deilt, hversu mikið hagsmunamál Vestmanneyingum er að því að leysa þetta mál, og ekki heldur um það, hvert réttlætismál það er gagnvart þeim. Það er öllum hv. þm. sjálfsagt mjög vel ljóst. Og fyrir Suðurlandsundirlendið er það einnig og ekki síður mjög mikilvægt, að sambandið við Vestmannaeyjar, hinn mikla útvegsbæ, verði sem nánast, og mundi verða báðum til hagsbóta á margvíslegan hátt. Þetta bendir til þess, sem koma skal og verður ekki komizt hjá, og á málinu má að okkar áliti, flm. brtt,, engin veruleg bið verða. Sé hafizt handa á næsta ári um byggingu skips á þessari siglingaleið, þá má ætla, að hvort tveggja verði jafnsnemma eða svo til, nauðsynleg aðstaða í Þorlákshöfn og strandferðaskipið, sem þangað á að ganga. Í frv., sem ég gat um og liggur fyrir Nd., er gert ráð fyrir lántökuheimild til ríkissjóðs að fjárhæð allt að 10 millj. kr. En þó að það frv. einhverra hluta vegna nái ekki fram að ganga á þessu þingi, þá er heimildin til staðar fyrir ríkisstj. að ráðast í byggingu strandferðaskipsins, ef þessi brtt. okkar þremenninganna verður samþ. hér að þessu sinni. Hef ég þá lokið að mæla fyrir þessum þrem brtt., og ég vil vænta þess, að þær verði samþ., með því að vissulega er hér um mikilsverð málefni að ræða. Um það efast enginn. Ég endurtek, að ég vænti þess, að þm. sjái sér fært að fylgja brtt., þannig að þær allar nái samþykki.



Herra forseti. Áður en ég vík að þeim brtt., sem ég flyt á þskj. 185, vildi ég leyfa mér að segja nokkur orð út af því, sem hæstv. fjmrh. sagði hér í kvöld. Það er kannske að vísu ekki tími né tækifæri til þess að fara út í almennar umr. um það, sem hann kom inn á, en vissulega væri það einhvern tíma vert hér á Alþingi, að við tækjum nokkrar umr. um það mál, sem alltaf er verið að ræða og aldrei er reynt að kryfja til mergjar, verðbólguna svokölluðu. Hæstv. fjmrh. talaði um, að það væri eftirspurnin eftir vinnuafli, sem væri orsök þenslunnar. Við skulum kafa ofur lítið dýpra í því. Nú sem stendur er orsök þenslunnar m.a. sérstaklega sú, að menn eru á flótta með sitt fé út úr bönkunum og út úr því ástandi, að það séu peningar, og yfir í fjárfestingu. Það er þessi flótti, sem auk þarfarinnar t.d. á húsnæði veldur því, hve mikið er alltaf verið að byggja, hve mikið fólkið gerir að því að reyna að setja sitt fé fast í íbúðir eða menn eru að braska með íbúðir eða annað slíkt. Enginn maður, sem fæst eitthvað við fésýslu, vill láta sína peninga liggja á banka. Hann reynir undireins að koma þeim í eitthvað fast. Og þetta er ekki neitt nýtt fyrirbrigði, heldur fyrirbrigði, sem er búið meira eða minna að vera hjá okkur í 20 ár. Í venjulegu kapítalistísku þjóðfélagi sveiflast pendúllinn, ef maður má nota þá líkingu, frá atvinnuleysi og kreppu annars vegar yfir til verðbólgunnar hins vegar, og ef maður ætlar að reyna að halda nokkuð stöðugu þjóðfélagi, sem hvorki hefur atvinnuleysi né verðbólgu, þá verður maður að reyna að hafa stjórnina á þessu, reyna að skapa þarna stöðvun í staðinn fyrir þessar sveiflur. Það gerir maður ekki nema með fullkomnu eftirliti og yfirstjórn á sjálfri fjárfestingunni í þjóðfélaginu. Það er frumforsendan fyrir því, að hægt sé að skapa stöðugt ástand hvað verðlag snertir, í svona litlu þjóðfélagi getum við sízt af öllu gert þetta með því að láta þetta vera sem kallað er frjálst. Eðli okkar kapítalistíska þjóðfélags er, svo framarlega sem það er látið vera frjálst, þannig, að það sveiflast frá kreppunni yfir í verðbólguna, venjulega á 10 ára skeiði, og síðan til baka. Og þar sem menn vilja komast hjá því, svo sem menn hafa reynt, líka í þjóðfélögum t.d. eins og því norska, það er með því að hafa nægilega mikið eftirlit með fjárfestingunni og nægilega mikla yfirstjórn á henni. Hæstv. fjmrh. kom í sambandi við þetta inn á, að það yrði, ef það yrði samið um 15% kauphækkun núna, alls 30% hækkun á kaupgjaldi, og sagði, að það sæi svo sem hver maður, að þjóðfélagið þyldi ekki 30% hækkun á kaupgjaldi. Ég efast nú um, að það sjái þetta hver maður. Hvað þýðir 30% hækkun á kaupgjaldi núna í ár? Við skulum ekki vera að tala um þetta í peningum, því að peningarnir eru ekki lengur orðinn neinn mælikvarði á hlutina. Peningarnir hafa verið gerðir að algerlega teygjanlegum hlut. Peningarnir eru svipað núna, hvað þeirra gildi snertir, eins og við hefðum samþykkt lög um það hérna á þingi, að t.d. í 1 metra skuli vera 70 cm, og síðar, að það væru 60 og eitthvað þess háttar. Þannig erum við búnir að fara með peningagildið. Ef við ætlum að reyna að skapa okkur eitthvað stöðugt til þess að byggja á í þessu efni, þá verðum við fyrst og fremst að byggja á kaupmætti launanna. Hvað er kaupmáttur launanna í dag, miðað við þann mælikvarða, sem við erum vanir að leggja þar á, þegar við miðum við 100 árið 1945? Kaupmáttur lægsta Dagsbrúnarkaupsins er núna 1. des. 81 stig, það lægsta, sem hann hefur komizt á 20 árum. Jafnvel þótt það væri 30% launahækkun, mundi það ekki fara yfir það, sem kaupið hefur verið mest á þessu 20 ára tímabili. 15% launahækkun mundi þýða hækkun á kaupmættinum úr 81 upp í 93. Það er sama og var fyrir 3 árum, lægra, en það var allt árið 1959, lægra en það var allan tíma vinstri stjórnarinnar. Ef við erum að tala um þessa hluti, verðum við sem sé að miða við eitthvert gildi, sem ekki er eins og teygjusnúra, þannig að það er ekkert spursmál um það, að íslenzka þjóðfélagið ber alveg auðveldlega hækkun, sem er 15% af kaupmætti launanna eða 30% hækkun á kaupgjaldinu, eins og það er í ár. Það ber það auðveldlega, íslenzka þjóðfélagið. En það ætti kannske að gera ýmsar ráðstafanir í þjóðfélaginu. Ég var satt að segja út frá þessu að íhuga dálítið, en hef nú ekki haft mikinn tíma til þess að finna það, en það er kannske fróðlegt fyrir okkur, þegar er verið að slengja fram öllu mögulegu um þessa hluti, að athuga, hvar við stöndum miðað við tímann fyrir stríð, miðað við kreppu- og atvinnuleysisástandið á tímabilinu 1930–40. Að vísu höfðum við ekki heldur góðar skýrslur þá frekar en núna, en ég vildi sumpart til fróðleiks fyrir hæstv. fjmrh. segja honum nokkrar af mínum hugleiðingum í því sambandi, og skal ég þó fúslega játa, að þær eru ekki nærri nógu grundvallaðar, svo að ég álít, að satt að segja hefði sérstaklega hans kollega, hæstv. menntmrh., sem hefur reiknað mikið út í landbúnaðinum, mátt einu sinni gefa sér ofur lítinn tíma til að láta allar sínar reikniskrifstofur reikna dálítið út í þessu sambandi. En mér telst svo til, að 1934, þegar við höfum yfirlit yfir okkar þjóðartekjur, þær voru áætlaðar þá fyrir 114 þús. íbúa 97 millj., þá hafi verið meðaltalstekjur á Íslandi 851 kr., held ég að standi í gömlu Rauðku. Núna munu vera upp undir 180 þús. íbúar hjá okkur. Árstekjurnar, það er strax eitt af því, sem nú verður að gizka á, hvergi nokkurs staðar fær maður nokkuð ákveðið raunverulega um þetta, hvað þær séu, en ég býst við, að þær muni vera um 10 þús. millj., um 10 milljarða, árstekjurnar í ár, eða eitthvað í kringum 56 þús. kr. á hvern mann. Það þýðir, að árstekjurnar eru um hundrað sinnum hærri í heild eða miðað við íbúafjöldann eru þær um 55 sinnum hærri á hvern mann heldur en var 1934. Hvernig er nú vísitalan í dag? Það virðist vera það eina, sem við getum miðað við. Það er vísitala neyzluvörunnar. Hún er, ef maður tekur a-liðinn, sem er sá eini, sem nokkurn veginn er ófalsaður, - húsnæðisvísitöluna getum við ekki reiknað með, - ef við tökum a-liðinn í Hagtíðindunum, þá er hann 17-faldur á við það, sem hann var í janúar–mars 1939. Og mig minnir nú, en það þori ég þó ekkert að fullyrða um, að það hafi ekki verið miklar breytingar á þessum árum, þannig að maður megi nokkuð reikna með því sem grundvallandi þarna, þannig að við megum reikna með, að dýrtíðin, eins og við kölluðum það í gamla daga, hafi 17-faldazt frá því í ársbyrjun 1939. Dagsbrúnarkaupið var þá 1.45 kr., ef ég man rétt, en núna 28 kr. rúmar. Það hefur 19- eða 20-faldazt. M.ö.o.: Dagsbrúnarkaupið hefur vaxið ofur lítið meira en dýrtíðin á þessum 24 árum. Á sama tíma hafa hins vegar, ef við miðum við dýrtíðina og tökum þessa 17-földun og athugum, hvað þjóðartekjurnar hafa vaxið á mann, þá hafa þjóðartekjurnar ferfaldazt, þótt við reiknum með 17-faldri dýrtíð. Á sama tíma sem raunverulegar þjóðartekjur á mann ferfaldast, er Dagsbrúnarkaupið ofur lítið hærra en sjálf vísitalan. Þetta er nú öll heimtufrekja verkamannanna. Þrátt fyrir alla þá baráttu, sem háð hefur verið nú í 20 ár og nokkur árangur hefur oft og tíðum náðst í henni, - alla þessa baráttu við dýrtíðina er þetta nú allt saman. En þjóðfélagið hefur verið auðgað. Á hvern mann koma fjórfalt meiri tekjur, raunverulegar tekjur, heldur en var 1939, og af þessum fjórfalt meiri tekjum á Dagsbrúnarmaðurinn og hver láglaunamaður á Íslandi, hver verkamaður og annar vinnandi maður kröfu á miklu, miklu meiru, ekki bara 30%, hann á kröfu á 100% og 200%. Þess vegna er það ekkert annað en bull og þvaður út í loftið, að íslenzka þjóðfélagið þoli ekki 30% kauphækkun í ár, það þolir 100%, en það hriktir dálítið í því. Þið verðið að gera svo vel að bæta um leið hið áratuga gamla óréttlæti, og það er praktískara að gera það á hverju ári heldur en láta þurfa að taka mestallt af því í einu. Auðurinn er til, og verkamennirnir skapa þennan auð, en ranglætið í skiptingu hans er orðið svo hróplegt, að það verður ekki unað við það. Það er hægt að reyna að villa fyrir mönnum með öllum mögulegum tölum. Það er hægt að reyna að hafa hagfræðinga í sinni þjónustu til þess að reyna að forheimska menn með þessu og til þess að það sé hægt að blinda sjálfa ráðh. En það er ekki til neins að ætla að slást við staðreyndirnar í íslenzkri þróun. Verkalýðshreyfingin hefur ekki átt svo lítinn þátt í því að skapa þessa þróun, að hún eigi ekki kröfu á því, að það sé tekið tillit til þessa. Fjárl. hafa á þessum sama tíma sem þjóðarauðurinn, miðað við peningana eina, hefur hundraðfaldazt, - þjóðartekjurnar hafa hundraðfaldazt miðað við peningana eina og fjárl. 175-faldazt. Ég er ekki að finna að því, og ég skal með ánægju taka það fram, að m.a. er hlutur, sem verkalýðshreyfingin má vera stolt af og þeir, sem hafa hjálpað henni við það, það eru til liðir í fjárl., góðir liðir í fjárl., sem hafa þúsund-faldazt á þessum tíma, eins og almannatryggingarnar, miðað við t.d. 1936, og ég býst við, að allir þm. nú fallist á og þeim þyki vænt um, að það hafi verið framkvæmt. En engu að síður, það hefur verið náttúrlega hrúgað upp afskaplegu ríkisbákni á vissum sviðum, sem hvílir þungt á herðum almennings, og það er ekki von, að almenningur uni því vel, að það verði ekki gerðar ráðstafanir til þess að bæta þar úr óréttinum. Þetta vildi ég sérstaklega segja út af því, að hæstv. fjmrh. var að tala um, að það mundi verða að gera ráðstafanir og það jafnvel ráðstafanir, sem þýddu nýja söluskatta og annað þess háttar. Á slíku er engin þörf, ekki nokkur þörf. Það er hægt að borga úr þeim sjóði, sem þjóðfélagið og ríkið á nú þegar, alla þá hækkun og meira til en það, sem verkamenn fá í sinn hlut. Og ég vil alvarlega skjóta því til hæstv. ríkisstj., að hún hætti öllu þessu tali um sífellda söluskatta og annað slíkt. Við skulum gera okkur það alveg ljóst, að söluskattur er ekkert annað en skipulögð verðbólga, - ekkert annað. Þeir skattar, sem verður að leggja á, ef það er nauðsynlegt að leggja skatta á, þá eiga það að vera skattar, sem eru teknir án þess, að þeir valdi verðbólgu, og það eru nógir stofnar til þess að leggja slíka skatta á í þjóðfélaginu. Ég vil t.d. benda á, ef einhver maður hefði einhvern áhuga á því að stöðva verðbólguna, þá vil ég benda t.d. á verðhækkunarskatt, verðhækkunarskatt t.d. á lóðunum hérna í Reykjavík, verðhækkunarskatt á húsunum hérna í Reykjavík. Ég býst við, að þótt menn vildu ganga út frá 17-földuninni frá 1936, mundi verða drjúgur hlutur, sem kæmi í ríkissjóð, ef það væri lagður skattur á þau hús og þær lóðir, sem nú er verið að selja, þannig að allt, sem væri fram yfir 17-földun frá mati 1936, skulum við segja, færi í ríkissjóð. Hérna bara rétt handan við okkur standa hús, lítil 3–4 hæða hús, sem seljast núna á 10–20 millj. stykkið og hafa kostað, þegar þau voru byggð, kannske 250–350 þús. Og öll verðlagningin er eingöngu aðgerð þjóðfélagsins. Náttúrlega er eðlilegt, að þessir menn ættu að fá það uppbætt, að þeir fengju sama verð út fyrir húsið, það mætti 17-falda verðlagið, sem þeir ættu að fá, en hitt ætti ríkið að fá, og það mundu vera 3/4 af því, sem þorrinn af húsum við Laugaveg, Bankastræti og Austurstræti eru seld fyrir núna. Það eru nógir stofnar til að leggja á, þar sem má taka af hundruð millj. kr., sem mundi verka líka þannig, að menn hættu að hafa þann mikla áhuga á verðbólgunni, sem menn hafa núna. Það er alltaf eðlilegt, að hver fjmrh. sem er hafi nokkurn áhuga á að hafa mikið í ríkissjóði. En sú tilhneiging hjá einum fjmrh. að hafa alltaf ríkissjóðinn yfirfullan og afla sér teknanna til hans með söluskatti og öðru slíku, það þýðir að skipuleggja verðbólguna í þjóðfélaginu. Slíkir hæstv. fjmrh. mega ekki verða neitt undrandi, þótt þeir sjái það, að þeir uppskera verðbólgu, þegar þeir sá söluskatti. Ég held, að þegar við erum að ræða verðbólguna, verðum við að komast að niðurstöðu um, hverju hún sé að kenna. Og niðurstaðan verður aldrei önnur en sú, að hún er að kenna því, að stór hluti auðvaldsstéttarinnar í þjóðfélaginu hefur hagsmuni af verðbólgunni og hefur haft alla tíð. Meiri hl. af atvinnurekendastéttinni hefur alltaf kosið að velta öllum kauphækkunum af sér yfir á þjóðfélagsheildina með því að falsa myntina, með því að breyta verðlaginu, með því að fá að hækka í sífellu. Og ég er ekki að segja þetta sérstaklega til hæstv. núv. ríkisstj. eða núv. hæstv. fjmrh., þetta er búið að ganga svona í 20 ár, vegna þess að það vantar allt aðhald gagnvart okkar atvinnurekendum og meiri hl. atvinnurekendastéttarinnar. Henni er aldrei kennt með hörkunni að reka sinn rekstur almennilega, og svo að ég noti nú orð hæstv. fjmrh.: sýna einhverja kaupsýslu í sínum rekstri. Hún kemst alltaf undan með að falsa myntina, að falsa kvarðann, að teygja úr metrakerfinu, breyta verðgildinu, og meðan ekki er skapað slíkt aðhald að atvinnurekendastéttinni, að hún hætti slíku, þá heldur hún því einfaldlega áfram, af þeirri orsök, að hún hefur engan áhuga fyrir að viðhalda gildi peninganna í landinu, af því að hún á þá ekki sjálf, hún fær þá að láni hjá bönkunum, Það má telja næstum þá atvinnurekendur á annarri hendinni, sem eiga sjálfir peningana, sem þeir nota í sín fyrirtæki, og þeir atvinnurekendur hafa tapað, jafnvel þótt þeir hafi rekið sín fyrirtæki vel, - þeir hafa tapað á verðbólgunni, þeirra rekstrarfé verður alltaf hlutfallslega minna og minna, en hinir, sem fá allt úr bönkunum, þeir hafa hagsmunina af að láta það ganga þannig áfram. Það eru ríkustu mennirnir í landinu, eins og stóreignaskattarnir sýna. Stefna hæstv. fjmrh. að leggja söluskatt á almenning til þess að safna þannig fé í Seðlabankann og auka verðbólguna þýðir að auka gróða þessara verðbólgubraskara. Það þýðir raunverulega að ganga í vasa almennings og ræna kaupgjaldinu af honum jafnóðum. Og það er anzi hart, að verkamenn skuli hafa þurft að berjast hér í 20 ár og vera núna með lægsta raunverulega kaupgjald, sem þeir hafa haft í þessi 20 ár, og verður þeim þó varla álasað fyrir, að þeir hafi ekki öðru hverju reynt kaupdeilur og verkföll til þess að knýja fram kauphækkanir. En með allri sinni baráttu gera þeir ekki meira en hafa við, og nú er þeim sagt, ef þeir fá kauphækkanir núna, að það skuli verða tekið af þeim á næstu 3–4 mánuðum raunverulega. Þessi svikamylla í þjóðfélaginu getur ekki gengið. Þessi svikamylla stóratvinnurekendanna í þjóðfélaginu getur ekki gengið. Verðbólgan er eins konar þjófalykill að vösum verkamanna og að sjóðunum, sem ríkið á í bönkunum og sparifjáreigendurnir. Og þessum þjófalykli er í sífellu beitt í þágu meiri hl. atvinnurekendastéttarinnar á Íslandi, til þess að hún viðhaldi öllu sínu ólagi í rekstrinum og öllum sínum skorti á óhagsýni í íslenzkum atvinnurekstri. Þegar svo er verið að safna fé í ríkissjóðinn eða bankana, sem jafnóðum missir gildi, þá er verið að taka góðan pening frá almenningi og gera hann að slæmum peningi á eftir. Mönnum dettur hug gamla vísan Bólu-Hjálmars, þó að það sé dálítið öðruvísi farið að núna: Er það gleði andskotans, umboðslaun og gróði, fémunir þá fátæks manns fúna í ríkra sjóði. Þannig er það með söluskattinn, þegar hann er lagður á núna og síðan hent út til verðbólgubraskaranna á eftir. Verkamennirnir verða síðan að berjast ár eftir ár, alltaf við að hækka kaupið og alltaf hafa sama kaupið út, af því að ríkisvaldinu er beitt í þjónustu nokkurra atvinnurekenda til þess að ræna kaupinu frá verkamönnum, fénu frá ríkissjóði og bönkunum og fénu frá sparifjáreigendum. Það er þessi svikamylla, sem þarf að gera þjóðinni ljósa, og það er þessi svikamylla, sem ég vildi óska að menn væru til í að ræða hérna einhvern tíma á Alþingi líka. Og það er anzi hart, að það skuli hafa verið ótal sérfræðingar í þjónustu ríkisstj. árum saman og hafa aldrei nokkurn tíma fengizt til þess að ræða um grundvöllinn, sem aðskilur Ísland frá öllum kapítalistískum löndum í kringum okkur, sem hafa að vísu verðbólgu. Verðbólga er eðli þess kapítalistíska þjóðfélags, og það er út af fyrir sig allt í lagi. En verðbólga, sem 17- og tvítugfaldast á skömmum tíma, er óheppileg líka fyrir kapítalistískt þjóðfélag. Ég vil nú koma með þessar hugleiðingar, fyrst hæstv. fjmrh. var að koma inn á þessa hluti, til þess að það stæði ekki ómótmælt, að verkamenn með þeim kauphækkunum, sem þeir eru að knýja fram núna, væru að kalla yfir þjóðina nýja verðbólgu, nýjan söluskatt og annað slíkt. Það eru aðrir aðilar, sem gera það, og hæstv. fjmrh. ætti ekki að taka þátt í þeim leik, ljóta leik, sem þeir menn eru að fremja. Hæstv. forsrh. orðaði það alveg réttilega, -ég man nú ekki, hvort það var í ræðu eða grein, sem hann skrifaði, þegar hann talaði um að hætta þessum ljóta gengislækkunarleik. Það er vissulega tími til kominn. Hins vegar veit ég, að það þarf sterka stjórn og stjórn, sem hefur tiltrú hjá almenningi, til þess að taka þannig á á Íslandi, að verðbólgan verði stöðvuð. Og það dugir þá ekki að hafa pólitík, sem segir, að jafnóðum sem verkamenn hækka kaup, eigi að leggja á nýja söluskatta. Það brygði kannske mörgum við hérna í Reykjavík, ef það yrði lagður á verðhækkunarskattur á eignir í landinu í staðinn fyrir söluskatt á það, sem almenningur á að borða, og það færu kannske vissir auðkýfingar í yfirstéttinni að hugsa sig um. Svo kom hæstv. fjmrh. nokkuð inn á hagsýslu. Ég vildi nú rétt minna á í því sambandi, fyrst hann kom réttilega inn á þetta, að það var nýlega verið að ræða hérna eina þáltill. um stofnlán sjávarútvegsins, talað um að kjósa 5 manna n. Frsm. benti á, að það væri gott, að fjórar stofnanir, sem fengjust við stofnlán til sjávarútvegsins, ættu hver sinn manninn í henni. Ég held, að það væri gott, að engin stofnun ætti neinn mann í henni. Ég held, að eitt af því, sem hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstj. mættu athuga, væri að steypa saman þeim fjórum stofnunum, sem hafa með stofnlán sjávarútvegsins að gera. Það var svo, þegar t.d. stofnlánadeildin, sem nú er við Seðlabankann, var sett á stofn 1946, þá var ætlazt til þess, að það væri fiskveiðasjóður, sem yrði eini stofnlánasjóðurinn fyrir sjávarútveginn. En það fékkst ekki í gegn. Af hverju? Af því að Landsbankinn, sem var seðlabanki um leið, gat ekki hugsað sér sem seðlabanki að láta burt seðlana frá seðladeild Landsbankans yfir í Útvegsbankann, þar sem fiskveiðasjóðurinn var, þurfti endilega að vera í Landsbankanum sjálfum. Svona var afbrýðisemin á milli tveggja ríkisstofnana. Og þetta er hlutur, sem við eigum enn þá við að stríða í dag, þessi hlægilegi hlutur, og þarna eru komnar 4 stofnanir til stofnlána í sjávarútveginn. Þarna mætti nota pínulitla hagsýslu, það mætti leggja 3 af þeim niður. Eða tökum annað dæmi. Það er búið að tala um það ár eftir ár frá því 1952, að Framkvæmdabankinn svokallaði var settur á stofn, að það ætti að taka þennan botnlanga úr íslenzka þjóðarlíkamanum. Og hafa menn þó verið að sjá skemmdina betur ár frá ári, bæði í andabúum og glerhöllum. Samt hefur þetta ekki fengizt í gegn. Svona er ríkisapparatið. Þegar einu sinni er búið að koma einni vitleysu inn í það, hangir þetta áratugum saman, án þess að það fáist snert við því, og ég er ekki að ásaka núv. stjórn fyrir það. Vinstri stjórnin var jafnvel blind í þessu. En fyrst farið er að tala um hagsýslu, koma upp með einhver ný orð, þá er kannske hægt að fá menn til þess að gera eitthvað. Svo þótti mér alveg sérstaklega vænt um, þegar hæstv. fjmrh. kom inn á vélakost - ég held, að það hafi verið vegagerðarinnar, við skulum segja ríkisins, og talaði um þann ótrúlega fjölda tegunda, þessa mergð varahluta, þessa dæmalausu vitleysu, sem þarna væri. Nú vildi ég skjóta því að hæstv. fjmrh., um leið og hann færi að laga þetta og kynni kannske að koma því svo vel fyrir, að það væru bara 1–2 tegundir, og hirti þá ekkert um, hvað bílaumboðin inn með Suðurlandsbraut segðu í því sambandi, hvort það væri ekki eins praktískt fyrir okkur að láta þjóðarbúið standa fyrir þessu. Eru ekki allmargar bílategundir orðnar á Íslandi? Er ekki anzi mikið af varahlutum, sem þarf? Er ekki nokkuð oft, sem stanza bæði bílar, vélar í bátinn og allt saman annað slíkt? Er ekki allt í hringavitleysu hjá okkur frá hagsýslusjónarmiði hvað þetta snertir? Eigum við ekki að taka. þetta fyrir og laga það dálítið? Ríkissjóður borgar þetta hvort sem er alltaf allt saman, vélabilanirnar, sem vátryggðar eru, og allt saman slíkt. Því í ósköpunum að láta sitja við að rasjónalísera vélakost vegagerðarinnar? Við skulum taka vélakost þjóðfélagsins, eins og hann leggur sig, og við getum áreiðanlega stórsparað. Ég veit ekki, hvort það verða hins vegar byggðar eins margar bílaumboðshallir á Laugaveginum eftir það, en það gerir þá ekkert til, þótt það sé byggt eitthvað þarfara. Ég vildi taka undir þær spurningar, sem hér hafa komið fram til hæstv. fjmrh., hvernig það sé, hvort við megum ekki treysta á það, að þær 92 millj., sem fyrst voru teknar út og síðan var heitið eiginlega að setja inn aftur, sú fjárupphæð, sem færi til þess að greiða niður fiskinn og annað nauðsynlegasta, sem almenningur keypti, - hvort við mættum ekki treysta því, að þeirri niðurgreiðsluaðferð, sem verið hefur, sem um tíma var talað um að hætta í haust, verði haldið áfram. Það er satt að segja ekki á það bætandi að fara að draga úr niðurgreiðslunum. Ég vil taka fram við hæstv. fjmrh., þegar verið er að tala um að auka fjölskyldubæturnar í staðinn, að þá er nákvæmlega sama óréttlætið þar eins og það, sem hann var að tala um viðvíkjandi fiskinum og mjólkinni. Mönnum fannst það of mikið, að ríkir menn væru að borða fisk og drekka mjólk og að ríkissjóður væri að borga ofan í þá fiskinn og mjólkina. En þeir eiga börn líka, ríkir menn, kannske mikið af þeim á Íslandi, eins og yfirleitt tíðkast í okkar þjóðfélagi, en við borgum fjölskyldubætur jafnt með þeim öllum, svo það gengur jafnt yfir ríka og fátæka hvort tveggja, rétt eins og sólin skín yfir þá báða, þannig að ég veit ekki, hvort við eigum nokkuð að vera að keppa þar við skaparann, lofa þeim bara að fá fisk og mjólk ódýrt líka, þeim ríku. Þeir drekka ekki svo mikið af mjólkinni, þeir hafa þó eitthvað skárra, og þeir borða þá fiskinn og kjötið oftar. Við náum okkur þá niðri á þeim kannske í gegnum áfengisverzlunina, ef þeir hefðu þann sið að drekka vín með mat, þannig að ég held, að við eigum að láta það haldast gagnvart þeim fátæku að borga niður fisk og mjólk, jafnvel þó að þeir ríku fái að njóta einhvers af því líka. Ég sé ekkert eftir því handa þeim. Ég vildi nú bara út af þeim hugleiðingum, sem hæstv. fjmrh. var með, segja honum ofur lítið af mínum hugleiðingum, en að öðru leyti var aðaltilgangurinn hjá mér að mæla með nokkrum brtt., sem ég flyt á þskj. 185. Það er VII. brtt. á því þskj. Ég hef tekið þar upp nokkuð af þeim till., sem ég flutti við 2. umr. og ekki fengu þá náð fyrir augum deildarinnar, og hef lækkað upphæðirnar allverulega í von um, að það mætti verða til þess, að hv. sameinað Alþingi féllist á það þannig. Það er í fyrsta lagi, að til Íslendings, sem tæki að sér samkv. samningi við menntmrn. að læra tungu Grænlendinga, væru veittar 60 þús. kr. Ég held, að ég þurfi ekki að rökstyðja það nánar, ég gerði það við 2. umr., og ég held, að flestir, sem hér eru inni nú, hafi heyrt það. Þá hef ég lagt til, að aðstoðin við bókakaup og bókband landsbókasafnsins væri aukin úr 600 þús. upp í 800 þús., að aðstoð við þjóðminjasafnið færi úr 300 þús. upp í 400 þús., og það, sem veitt væri til hljómplötusafns, úr 5 þús. upp í 20 þús., og sá nýi liður: til kvikmyndagerðar í sambandi við dokumentmyndir og söguleg efni, væri 100 þús., í stað þess að ég hef lagt til við 2. umr., að það væru 200 þús. Ég ætla ekki að endurtaka mín rök fyrir þessu, heldur vísa til þess, sem ég sagði við 2. umr. Svo hef ég á sama þskj. flutt till. nr. IX, svo hljóðandi: „Til þess að kosta mann samkv. vali félmrn. til þess að ferðast um byggðir Grænlendinga, kynna sér lífskjör þeirra og rita bók um þau og félagslegan aðbúnað þjóðarinnar, og sé bókin síðan gefin út, 150 þús. kr.“ Ég vil leggja alveg sérstaka áherzlu á, að hv. þm. gætu samþykkt þessa till. Ég held, að það sé alveg nauðsynlegt fyrir okkur Íslendinga að endurgjalda öðru hverju nokkuð það, sem gert var fyrir okkur, þegar við vorum, ef svo má orða það, frumstæð þjóð, þegar við vorum bláfátæk þjóð, vorum að berjast fyrir ekki aðeins okkar frelsi, heldur raunverulega okkar lífi, því, að þjóðin lifði af í landinu. Okkur hefur vart þótt vænna um aðra menn en þá, sem þá komu hingað til Íslands, ferðuðust hér um Ísland og skrifuðu rétt og vel og af skilningi og jafnvel af ást á þjóðinni. Og við höfum alltaf síðan metið þá menn, sem slíkt gerðu, sem alveg sérstaka hollvini íslenzku þjóðarinnar. Nú höfum við í næsta nágrenni við okkur þjóð, sem er tengd okkur með mjög undarlegum hætti, eins og grænlenzku þjóðina. Og sú þjóð á um sárt að binda. Hún ber í brjósti sjálfstæðistilfinningar alveg eins og við, og hún er að berjast við að láta ekki tungu sína deyja út og þá sérstöku menningu, sem hún hefur skapað. Og hún á við bág lífskjör að búa, þó að hún sé lagalega frá sjónarmiði dönsku stjórnarinnar skoðað sem eitt amt í Danmörku sem stendur. Við eigum að gera það, sem ágætir enskir og þýzkir og skandinavískir menn gerðu á 18. og 19. öld stundum gagnvart okkur, láta einhvern góðan mann og glöggan ferðast til þessa lands og skrifa um það vinsamlega og segja satt og rétt frá ástandi þeirrar þjóðar. Ég legg til, að félmrn. fengi 150 þús. kr. til þess að kosta slíkan mann, og efast ekki um, að því mundi verða fært að finna til þess góðan mann, sem ynni slíkt verk vel. Og ég vil alveg sérstaklega heita á hv. þm. að verða við því að samþykkja þessa till.



Herra forseti. Ég flyt við 3. umr. fjárl. fyrir árið 1964 5 brtt., sem ég ætla í örfáum orðum að fylgja úr hlaði. Á þskj. 182, V. lið, flyt ég till. um það, að framlag til hafnargerðar í Höfnum hækki úr 50 þús. kr. í 100 þús. kr. Hafnir eru fámennt þorp með höfn, sem er ófullkomin á margan hátt og er í smíðum. Skammt fyrir utan eru mjög auðug fiskimið. Hafnarmálið er fyrir þá, sem þetta sveitarfélag byggja, nr. eitt, og gera íbúarnir þar sér vonir um, að með verulegum stuðningi ríkisvaldsins geti þeir á næstu árum unnið það mikið í höfn þessari, að hún verði nokkuð örugg stærri bátum, hvað hún nú ekki er. Á sama þskj., tölul. VIII, flyt ég till. um, að framlag til hafnargerðar í Kópavogskaupstað verði hækkað úr 250 þús. kr. í 600 þús. kr. Það er sama fjárveiting og áætluð er í fjárl. fyrir næsta ár til þriggja sveitarfélaga í Reykjaneskjördæmi, þ.e.a.s. til Hafnarfjarðar, Sandgerðis og Járngerðarstaða í Grindavík. En ég tel, að um margt sé Kópavogur hliðstæður þessum stöðum og engin ástæða til þess, að fjárveiting til hafnarframkvæmda þar sé minni en til þeirra. Bæjarstjórn Kópavogs hefur um árabil barizt fyrir því, með því miður litlum árangri til þessa, að fá unna á vita- og hafnarmálaskrifstofunni framkvæmdaáætlun um hafnargerð í kaupstaðnum. Þessi barátta hefur, eins og ég sagði, borið sorglega lítinn árangur til þessa, og ég hef þær upplýsingar frá fjvn., að núna, þegar skipt var fé til hafnarframkvæmda fyrir næsta ár, hafi engin áætlun legið fyrir n. frá vitamálastjóra um hafnarframkvæmdir í Kópavogi, og þegar af þeirri ástæðu eðlilegt, að hv. fjvn. væri ekki sérstaklega áfram um það að veita verulega fjárveitingu til hafnarframkvæmda þar. Sú óskiljanlega tregða, sem komið hefur fram hjá vitamálaskrifstofunni við gerð framkvæmdaáætlunar um hafnargerð í Kópavogi, hefur leitt til þess, að ráðamenn þar hafa orðið að fara þess á leit við eitt verkfræðifirma hérna í bænum, Almenna byggingarfélagið, að það tæki að sér að gera slíka áætlun, í þeirri von, að ef sú áætlun fæst unnin, fáist meiri fjárveiting til hafnarframkvæmda í Kópavogi en gerzt hefur til þessa. Á sama þskj., undir tölul. XII, flyt ég till. um nýjan lið, þ.e.a.s. 150 þús. kr. fjárveitingu til hafnargerðar í Vogum á Vatnsleysuströnd. Ég vil um rökstuðning fyrir þeirri till. vísa til þess, sem ég sagði um Hafnirnar hér áðan. Þar gildir hið sama. Höfnin er í byggingu og fjármagn vantar mjög til þess að gera höfnina betur úr garði en hún er í dag. Undir lið XVI á sama þskj. flyt ég svo till. um hækkun fjárveitingar til sjóvarnargarðs á Seltjarnarnesi úr 1.25 þús. kr. í 500 þús. kr. Hækkunartill. miðar að því að gera það mögulegt að láta fara fram ýtarlega athugun og hefja byggingarframkvæmdir strax á næsta ári við byggingu sjóvarnargarðs frá Seltjarnarnesi og út í Gróttu til varnar landbroti vestan á nesinu. Hreppsnefnd Seltjarnarneshrepps hefur fyrir nokkru samþykkt shlj. að leita eftir fjárveitingum til þessarar framkvæmdar. Hefur hreppsnefndin í því sambandi ritað bæði vitamálastjóra og rn. hafnarmála um þetta, en ekki borizt neitt svar til þessa, eftir því sem mér er bezt kunnugt um. Hér er sennilega um 200 m langan garð að ræða, sem þarf að byggja frá Seltjarnarnesi og út í Gróttu til þess að varna því, að nesið brotni niður í bókstaflegum skilningi á nokkrum árum eða áratugum. Það er ekki langt síðan Grótta var landföst við Seltjarnarnes. En sjógangurinn hefur á örfáum árum brotið það mikið land í burtu, að nú er um 200–300 m langt eiði á milli Gróttu og landsins um fjöru. Á Seltjarnarnesi er mjög mikill áhugi á þessu máli, og væntir hreppsnefndin og enda hreppsbúar allir, að þeir verði studdir til þess af ríkisvaldinu og fjárveitingavaldinu, að mögulegt sé að ráðast í þessa framkvæmd þegar á næsta ári. Að endingu flyt ég brtt. á þskj. 188, svo hljóðandi, að við 22. gr. XX komi nýr liður, svo hljóðandi, að fjmrn. sé heimilt „að taka allt að 15 millj. kr. lán til að hefja endurbyggingu Reykjanesbrautar, þar sem hún liggur í gegnum Kópavog, er endurgreiðist af tekjum samkv. 34. gr. vegalaganna.“ Í umr., sem áttu sér stað í hv. Nd. fyrir örfáum dögum, þegar frv. til vegalaga var til meðferðar, kom fram samdóma álit allra ræðumanna um, að Kópavogskaupstaður byggi við algera sérstöðu að því er varðaði þjóðbraut þá, er liggur um hann miðjan. Bæði hæstv. ráðh. vegamála, hv. formaður samvn. samgm. og raunar fleiri létu þessa skoðun í ljós, og hæstv. ráðh. og hv. formaður fjvn. létu enda í ljós þá skoðun sína, að sjálfsagt væri, að 10% tekna, sem 34. gr. gerir ráð fyrir að byrji þegar á næsta ári, verði notaðar til þess að bæta úr því vandamáli, sem Reykjanesbrautin skapar Kópavogsbúum. Upplýsingar voru gefnar um það í umr., að framlag þetta mundi nema sennilega um 3 millj. kr. á hverju ári. Vegna þess að framkvæmd þessi er mjög knýjandi og má ekki dragast, legg ég til, að ríkisstj. afli sér heimildar til 15 millj. kr. lántöku, til þess að hægt verði að hefjast handa um gatnagerð þessa þegar á næsta ári, og lán þetta verði greitt af tekjum samkv. 34. gr. vegalaga, sem yfirlýsing liggur fyrir frá hæstv. vegamálaráðh. um, að verði notaður í fyrstu til þess að bæta úr því vandamáli, sem er til. staðar í Kópavogi. Ég tel, að lántaka þessi sé mjög eðlileg og nauðsynleg. Það er vitað, að til þess að búa Reykjanesbrautina í Kópavogi þannig út, að hún fullnægi þeim kröfum, sem vegalögin ákveða, þarf að útvega fjármagn upp á um 25–30 millj, kr. Ef ríkisstj. aflaði sér lánsheimildar og notaði hana fyrir 7.5 millj. kr., væri hægt þegar á næsta ári að ráðast þarna í það mikla framkvæmd, að hún ekki einasta bætti úr því umferðaröngþveiti, sem þarna er oft, og gerði umferðina greiðari, heldur einnig fyrirbyggði þá miklu slysahættu, sem þarna er til staðar og verður alltaf til staðar í vaxandi mæli, ef ekkert verður að gert til úrbóta þar af hálfu ríkisvaldsins.



Herra forseti. Ég flyt hér ásamt hv. 3. þm. Vestf. og hv. 5. þm. Vestf. nokkrar brtt., og ég ætla í örstuttu máli að gera grein fyrir þeim brtt., þar sem ég er 1. flm. Þessar brtt. eru allar á þskj. 185 og hin fyrsta þeirra er undir II. tölul. Þar er lagt til, að framlag til Drangsness hækki úr 100 þús. kr. í 700 þús. Á Drangsnesi er bryggja alllöng, en þó ekki lengri en svo, að strandferðaskipin neita að leggjast að henni, vegna þess að aðstæður eru þar svo erfiðar, að þau telja það hættulegt, og hefur raunar komið fyrir slys út af því, að það hefur verið gert. Það þarf að lengja þessa bryggju um 12 m, en hún er 10 m breið, en kostnaður við það er 1.2–1.5 millj. eftir síðustu áætlun. Við leggjum til, að þessi fjárveiting, eins og ég sagði áðan, verði hækkuð úr 100 þús. í 700 þús. Svo mikið eiga Drangnesingar undir því, að þetta verði gert, að þannig er háttað málum þeirra nú, að þeir verða að aka öllum frystum fiski til geymslu í frystihúsið á Hólmavík, annars klukkutíma keyrslu, og geyma fiskinn þar nokkra daga, áður en skip koma til að taka hann, því að það er ekki hægt að skipa honum fram nema á bátum, og þeir eru ekki til lengur, og nú er yfirvofandi, að frystihúsinu verði lokað, því að á því er geysilegur rekstrarhalli, um 300 þús., og hallinn stafar að verulegu leyti af þessum flutningi á fiskinum inn til Hólmavíkur og mundi leiðréttast að verulegu leyti, ef hægt væri að skipa fiskinum út í skip, eins og á venjulegum stöðum, þar sem frystihús eru rekin. Undir lið IV eru tvær brtt. Það er nýr liður, sem komi þar inn, Kaldrananes. Bryggjan á Kaldrananesi var byggð fyrir nokkrum árum, aldrei fullgerð. Fjárveiting hefur ekki fengizt í hana síðan, og þannig er málum háttað á þessum stað, að smæstu strandferðaskip fást ekki til þess að leggjast upp að bryggju, vegna þess að það vantar bryggjuhausinn, sem átti að byggja, en aldrei hefur fengizt fjárveiting í. Af þessum ástæðum, að bryggjan hefur ekki verið fullgerð, hefur hún tekið að liðast í sundur og skemmast, og viðgerð á því, sem búið er að byggja, kostar um 200 þús., en bryggjuhausinn um 300 þús. Meiri er nú ekki kostnaðurinn við það að gera þessa bryggju, sem er svo mjög mikið notuð og þarf að notast. Undir sama lið, 2, er gert ráð fyrir bryggju á Norðurfirði. Gegnum Norðurfjörð er ein helzta samgönguæð Arneshrepps, sem er algerlega skilinn frá öðrum landshlutum vegna vegleysis, þó að þar sé flugvöllur, sem oft er ekki hægt að nota vegna snjóa, og þá er sjóleiðin einasta leiðin frá og að við flutninga og mannaferðir. Það er óhætt að segja það, að íbúar Arneshrepps hafa staðið sig betur í því að halda hreppnum í byggð heldur en flestir aðrir landsmenn, því að þar er næstum enginn bær í eyði. Og til marks um það, að það sé þeirra ákveðinn vilji, er það, að það var sendur ráðunautur einu sinni norður til þess að gera landmælingar og með honum var skáld eitt hér úr Reykjavík, sem er ónefnt, og skáldið lastaði svo mikið hreppinn, - að þeir hringdu suður til Búnaðarfélagsins og heimtuðu, að þessi maður væri kallaður þegar í stað burt, ráðunauturinn með þennan mann, sem væri að rægja hreppinn og telja mönnum trú um, að þeir ættu að flytja úr honum, og það var gert. Þeir eru ákveðnir í því að halda þarna byggð. Það var byggt upp myndarlegt kaupfélag á Norðurfirði, og næsta átakið, sem þeir ætluðu sér að gera, var að byggja þarna bryggju, ef fjárveiting yrði veitt til þess. Það er aðgrunnt þarna og bryggjan er um 80 m og kostar um 2 millj, eftir síðustu áætlun, og ég treysti þeim vel til þess að sjá fyrir fjármunum á móti þeim framlögum, sem ríkið kynni að vilja leggja af mörkum í þetta mannvirki. Þeir hafa byggt verzlunarhús, þeir hafa byggt frystihús núna nýlega og þetta er næsta átakið, sem þeir ætla sér að gera til þess að gera aðstæður betri og lífvænlegri í hreppnum. Við leggjum til, að í þetta verði lagðar 300 þús. kr. Þá eru það ferjubryggjur undir VI. lið. Við leggjum til, að aftan við liðinn bætist: Þar af Óspakseyri 300 þús. kr. og Borðeyri 300 þús. kr. - Eins og nöfnin á þessum stöðum bera með sér, eru þessir verzlunarstaðir á eyrum, annar við Bitru- og hinn við Hrútafjörð. Hafnarskilyrði eru þar ágæt og hafnir á báðum þessum stöðum ágætar, enda Borðeyri einn þekktasti verzlunarstaður á landinu um langt skeið. En þar er engin bryggja á hvorugum staðnum. Verður að skipa öllum þungavörum, sem fluttar eru að, í land á bátum og því, sem flutt er út, á bátum að sjálfsögðu. En það eru engar líkur til þess, að þarna sé hægt að byggja bryggjur með venjulegu framlagi heiman að, því að það er of strjálbýlt og gjaldgeta of lítil til þess, að hægt sé að gera sér vonir um það, og þess vegna verða þessar bryggjur varla byggðar nema sem ferjubryggjur, enda er það réttlátt, að slíkt verði gert, þar sem komizt hefur venja á um hliðstæða hluti, hliðstæðar bryggjur, bæði við Breiðafjörð og við Djúp. Það hefur ekki verið gerð áætlun um bryggjuna á Óspakseyri. Hún er nokkru ódýrari en bryggjan á Borðeyri því að það er aðdýpra á Óspakseyri, en á Borðeyri er gert ráð fyrir, að kostnaðurinn sé um 1 millj., svo að af því má sjá, að aðstæðurnar eru mjög hentugar. Við leggjum því til, eins og ég sagði áðan, að það verði veittar 300 þús. í ferjubryggju á hvorum stað. Þá er brtt., sem ég flyt ásamt fyrrnefndum þm. við 22. gr. Það er XI. liður á þskj. 185, og þar er gert ráð fyrir, að ríkisstj. verði heimilað að taka 10 millj. kr. lán til vegagerðar á Vestfjörðum. Þetta kann nú að virðast svo, að það sé að bera í bakkafullan lækinn, þegar von er á svo miklum fjármunum í vegi, að bera fram þessa till. En ég vil, að alþm. geri sér það ljóst, að þessi till. er á allan hátt ekki aðeins réttlætanleg, heldur réttlát og nauðsynleg. Ef vegafénu verður skipt, eins og því hefur verið skipt á undanförnum áratugum, nokkurn veginn jafnt milli sýslna og kjördæma, þá leiðir það af sjálfu sér, að Vestfirðirnir verða ásamt Austfjörðum fyrir ranglæti, vegna þess að vegalengdir eru miklu meiri í þessum kjördæmum og vegna þess að vegastæði vegna brattra fjallgarða eru miklu verri en á öðrum stöðum. Af þessum tveimur ástæðum vinnst miklu minna af nauðsynlegum vegum í þessum kjördæmum heldur en í öðrum kjördæmum landsins, eins og skýrslur sýna og sanna, sem um þetta hafa verið gerðar. Það verður þess vegna að gera eitt eða tvö heildarátök til þess að jafna metin, og það verður ekki gert með fjárveitingu á fjárl. Ég þekki svo ósköp vel metinginn milli kjördæma. Það fæst aldrei í gegn vegna annarra kjördæma, að mismunur verði mjög mikill á fjárl. Þetta verður ekki gert nema með lántöku í eitt skipti eða oftar. Þess vegna leggjum við til, að ríkisstj. verði heimilað allt að 10 millj. kr. lán til vegabóta á Vestfjörðum. Þá er það síðasta till., að ríkisstj. verði heimilað að verja úr ríkissjóði allt að 10 millj. kr. til þess að koma í veg fyrir fólksflótta og eyðingu byggða á Vestfjörðum. Þessi. till. er m.a. flutt af því tilefni, að á síðasta þingi fluttu tveir af þm. Vestf. þáltill. um það, að gerð yrði 5 ára framkvæmdaáætlun um stöðvun fólksflótta á Vestfjörðum. Og þessi till., sem þeir báru fram, var samþykkt. Það er gert ráð fyrir því, að áætlun, sem gerð er til þess að koma í veg fyrir fólksfækkun og fólksflótta frá Vestfjörðum, eins og það er orðað, skuli vera fullgerð fyrir áramót 1963. Eins og stendur hér, skal áætluninni lokið fyrir lok þessa árs og hún þá lögð fyrir Alþingi ásamt till. um fjáröflun. Ég veit, að Vestfirðingar gera sér töluverðar vonir um það, að árangur verði af þessari samþykkt. Það sýna samþykktir, sem þeir hafa gert, og þeir hafa þakkað þm. fyrir flutning þessarar till. En nú er áætlunin ekki til. Hins vegar geri ég ráð fyrir, að áætlunin hljóti að verða til nú stuttu eftir áramótin, en þá þarf fé til þess að framkvæma þá áætlun, sem gerð verður. Og þess vegna er þessi till. flutt, þar sem hún kemur því til vegar, að ríkisstj., um leið og áætlunin um framkvæmdir til þess að koma í veg fyrir eyðingu byggða á Vestfjörðum verður tilbúin, eru heimilir fjármunir til þess að framkvæma það, sem áætlunin felur í sér, og má telja framhald af þessari þál, og alveg nauðsynleg tillaga. Það er nú mikið talað um jafnvægi í byggð landsins, og ég skal ekki eyða tíma í að ræða það, þó að það væri nægt tilefni til að ræða, og ekki aðeins tilefni, heldur nauðsynlegt að ræða það. Menn kunna nú að segja sem svo, að það liggi ekki á að gera þessar ráðstafanir. En ég get fullvissað hv. þm. um, að það liggur á að gera þessar ráðstafanir, og ef þær eru ekki gerðar strax, verður það um seinan. Það er þegar verulegur hluti af Vestfjörðum kominn í auðn, og það verður langt þangað til það land verður aftur byggt. Ef menn vilja gera sér ljóst á einni svipstundu, hvernig ástandið er, þá geta menn séð það af hagskýrslum, að samkv. útreikningi Hagstofu Íslands um fólksfjölgun og raunar fólksfækkun um leið víðs vegar um landið er fækkun á Vestfjörðum á 30 seinustu árum 2756 eða 21%, en fjölgun í landinu á sama tíma er 71921. Meðan fækkar á Vestfjörðum um 21%, fjölgar í landinu um 64.5%. Og það er alveg bersýnilegt og vitað, að þegar svæði nálgast það að fara í eyði, verður alltaf erfiðara og erfiðara að halda þeim í byggð. Því meira sem byggðin grisjast, því erfiðara verður að halda landinu á þeim stað í byggð. Sést þetta greinilega á þeim stöðum, sem farið hafa í eyði í Norður-Ísafjarðarsýslu. Það eyddist fyrst smátt og smátt, síðan skyndilega og svo eftir örstuttan tíma að fullu. Og þetta er það, sem er að ske á Vestfjörðum. Þó þarf ekki undan því að kvarta, að Vestfirðingar leggi ekki sinn skerf í þjóðarbúið, því að þar er meira framleitt af verðmætum á hvern einstakling heldur en nokkurs staðar annars staðar í landinu. Það stafar ekki af því, að náttúran sé sérstaklega gjöful þar, en það stafar meira af því, að þar vinnur fólkið meira við framleiðslu heldur en víða annars staðar. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, en vænti þess, að þessi till., sem ég hef nú mælt fyrir síðast, verði samþykkt ásamt þeim, sem ég hef minnzt á áður.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð til þess að mæla fyrir brtt. Ásamt öðrum þm. Framsfl. í Suðurl. hef ég flutt nokkrar brtt. Hv. 4. þm. Sunnl. hefur nú mælt fyrir flestum þeirra fyrr í kvöld, en ég mun hér mæla fyrir tveim litlum till., sem við flytjum á þskj. 178. Liður XIV er till. um það, að inn á 16. gr. komi nýr liður: „Til rannsókna á virkjunarskilyrðum á svæðinu milli Skeiðarársands og Mýrdalssands.“ Þetta svæði er einna einangraðast frá veitusvæðum landsins. Það hefur nú um alllanga hríð verið að ske sú stefnubreyting í rafmagnsmálum, að í stað smávirkjana, sem með tiltölulega stuttum línum ná til lítilla svæða, hallast menn nú öllu frekar að stórvirkjunum og umfangsmiklum línukerfum. En stefnan í rafmagnsmálunum verður að sjálfsögðu ævinlega sú, að stefnt sé að því að fá óslitið línukerfi um landið og tengja saman einstök kerfi, hvort sem þau eru stór eða smá. En það má búast við því, að það svæði, sem till. þessi ræðir um, verði lengi útundan, ef svo heldur áfram í þessum málum sem nú horfir. Rannsóknir á virkjunarskilyrðum á þessu svæði hafa verið mjög takmarkaðar, m.a. af þeim ástæðum, að það hefur ekki þótt ástæða til þess að leita að skilyrðum fyrir stórar virkjanir, og þar af leiðandi hafa rannsóknir á þessu svæði ekki verið miklar. En eigi að síður virðist okkur flm. þessarar till. nauðsynlegt, að það sé rannsakað, hvort ekki kunna að vera fyrir hendi skilyrði á þessu svæði til þess að virkja með þörf þessa landshluta fyrir augum. Okkur virðist það vera afsakanlegt, þó að það dragist að virkja, þar sem skilyrði eru mjög erfið, en hins vegar virðist okkur það síður afsakanlegt, að ekki sé kannað til hlítar, hvort þau skilyrði eru fyrir hendi, sem að gagni gætu komið. Það má að endingu minna á það í sambandi við þetta mál, að einmitt á þessu svæði bjuggu brautryðjendur um vatnsorkurafvæðingu í smáum stíl fyrir 30 árum, og þar er enn að finna ýmsar minni rafstöðvar, sem byggðar voru af þessum brautryðjendum, en að sjálfsögðu eru ekki til frambúðar. Ég mundi þess vegna vilja mælast til þess við hv. þm., að þeir samþykktu að veita þær 150 þús. kr., sem hér er farið fram á til rannsókna á virkjunarskilyrðum á þessu svæði, sem ekki hefur fengið raforku frá veitum, eins og ég sagði áðan, og ástæða virðist til þess að ætla að geti þurft að bíða nokkuð eftir því enn, ef ekki er að gert. Önnur till., sem ég mæli fyrir, er á sama þskj., XI. Þar er gert ráð fyrir því, að tekin sé inn á 14. gr. B lítil fjárveiting til greiðslu kostnaðar við vísindalegar rannsóknir á Surtsey og gosinu þar og öðrum óvæntum náttúrufyrirbrigðum, samkv. ákvörðun ráðh. Þessi liður er að hálfu okkar flm. hugsaður sem eins konar viðurkenning til þeirra ágætu náttúruvísindamanna, sem ávallt eru boðnir og búnir að bregða við, þegar óvæntir atburðir ske í íslenzkri náttúru. Það er hugsað sem viðurkenning til þeirra, ekki sem þóknun til þeirra sjálfra, heldur í því formi að hafa á fjárlögum tiltækilega litla upphæð til þess að standa undir slíkum kostnaði, sem óvænt ber að höndum. Í okkar landi elds og ísa eru slíkar náttúruhamfarir ekki fátíðar. Nú er það þetta gos fyrir sunnan land, og rannsóknir á því hafa vissulega auðveldazt mjög vegna þess, að það á sér stað í sjó og landhelgisgæzlan hefur verið boðin og búin til þess að flytja og aðstoða þá menn, sem þarna hafa unnið að. En í fyrra voru nokkuð hliðstæðir atburðir við Öskju, þar sem leggja þurfti í talsverðan kostnað vegna þeirra vísindamanna, sem bregða þurftu við og skjótast þangað, og við getum alltaf átt von á eldgosum, jökulhlaupum og öðrum óvæntum náttúrufyrirbrigðum af þessu tagi. Það er ekki alltaf, að þessi fyrirbrigði eru bara einkennileg og fróðleg náttúrufyrirbrigði, heldur geta þau hvenær sem er orðið með þeim hætti, að það verði af því ýmiss konar áföll, og undir fullkomnum rannsóknum náttúrufræðinga okkar eigum við það, hvort þekking okkar á eðli þessara atburða fer nægilega vaxandi, til þess að við getum haft af því nokkurn fyrirboða, áður en slíkir atburðir eiga sér stað. Það er hugmynd okkar flm., að slík upphæð væri föst upphæð á fjárl. fyrir hæstv. ráðh. til þess að vísa á, svo að ekki þurfi að verða neitt hik á því að bregða við, þegar slíkir atburðir eiga sér stað. Að svo mæltu vil ég leyfa mér að mælast til þess við hv. alþm., að þeir samþykki þessar tvær litlu till., sem ég hér hef verið að mæla fyrir.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. gaf okkur þm. hér áðan nokkra kennslustund í þjóðfélagsfræði og hvernig ætti að stjórna þjóðfélagi, og hljótum við að sjálfsögðu að vera honum mjög þakklátir fyrir. Hann benti okkur á, að það yrði að hafa stjórn á öllu þjóðfélaginu og þjóðarbúinu og sérstaklega hafa fasta og sterka stjórn á fjárfestingunni í landinu. Vitanlega er það ljóst, að til þess að vel gangi í þjóðfélaginu og jafnvægi haldist í efnahagsmálum, sem að sjálfsögðu er skilyrði fyrir eðlilegri og stöðugri þróun í þjóðfélaginu, eru það fyrst og fremst að mínu áliti þrír liðir, sem þarf að hafa vakandi auga á og allir þurfa að verka saman. Það er fjármálastefna ríkisins, það er stefnan í banka- eða peningamálum, eins og það er kallað, og það er stefnan í launamálum. Ef öll þessi atriði eru samræmd á skynsamlegan hátt, eins og sums staðar hefur tekizt, er þess að vænta, að þjóðarbúinu vegni vel og stöðugar og eðlilegar framfarir eigi sér stað og lífskjör fari batnandi. En ef einhver af þessum þrem þáttum mistekst eða gengur úr skorðum, er viðbúið, að jafnvægið gangi úr skorðum og margs konar truflanir verði á framfarasókn þjóðarinnar. Varðandi fyrsta atriðið, fjármálastefnuna, er það að sjálfsögðu Alþingi og ríkisstj., sem hana verða að marka, bæði um tekjur ríkisins og gjöld þess. Það verður að sjálfsögðu að hafa þá í huga, hvernig atvinnuástandið er í landinu. Skynsöm ríkisstj. og þing gætir þess auðvitað, að þegar mikil er atvinna í landinu, þá forðast ríkið að auka stórum um leið sínar framkvæmdir og reynir þá heldur að leggja til hliðar til þess að geyma til mögru áranna, þegar óáran, atvinnubrestur, verðhrun eða markaðstap veldur því, að atvinna á hinum almenna markaði dregst saman. Þetta er eðlilegt og sjálfsagt lögmál, og í þessu sambandi má geta þess, að núv. ríkisstj. hefur sýnt lit á þessu með því nú á þessu ári að leggja til hliðar 100 millj. kr. í jöfnunarsjóð ríkisins, sem einmitt er ætlaður til þess að geymast, þangað til kann að harðna í ári, og verja þessu fé þá til þess að auka atvinnu. Ekkert er því fjær lagi og fjær sanni heldur en þegar hv. 3. þm. Reykv. kallar þessa ráðstöfun ekki aðeins frystingu og geymslu á peningum borgaranna inni í Seðlabankanum, heldur hefur nú yfir vísupart eftir Bólu-Hjálmar um, að „fémunir þá fátæks manns, fúna í ríkra sjóði“, og hann virtist eiga við m.a. þessi framlög í jöfnunarsjóð ríkisins, þessar 100 millj., þar séu nú þessir auðkýfingar og þeirra stofnanir að láta fúna í sínum sjóði fémuni hins fátæka manns. Ég sagði, að ekkert væri fjær sanni, vegna þess að þetta fé, sem þannig er lagt til hliðar, er einmitt fyrst og fremst varasjóður verkamannsins og annarra launþega, til þess ætlaður, að hægt verði að grípa til hans til þess að auka og örva atvinnuna, þegar að því kemur, sem í flestum þjóðfélögum kemur fyrir öðru hverju, að af einhverjum óviðráðanlegum ástæðum dragist atvinna saman. Til þess eru þessir fémunir ætlaðir. Annar liðurinn, sem er nauðsynlegt að samræma í stjórn þjóðarbúsins, er banka- eða peningapólitíkin. Og að mínu viti þarf henni að vera þannig hagað, að fyrst og fremst sé hún undir stjórn sjálfstæðs seðlabanka, sem hefur eftirlit og umsjón með þeim málum. En eins og seðlabankalögin Íslenzku frá 1961 taka fram, er ætlazt til þess, að Seðlabankinn hafi um sín mál náið samstarf og samráð við ríkisstj. á hverjum tíma til þess að reyna eftir föngum að samræma stefnuna í bankamálum við stefnuna í fjármálum ríkisins. Vitanlega þurfa bankarnir að hafa svipuð sjónarmið í þessum efnum, og þegar of mikil eftirspurn eða meiri eftirspurn, skulum við segja, er eftir vinnuafli heldur en framboð og hætta á þenslu og verðbólgu, þá verður bankapólitíkin að sjálfsögðu að vera sú að reyna heldur að halda að sér höndum um útlán, en reyna svo að auka þau, ef nauðsyn krefur, til þess að auka atvinnuna og atvinnulífið í landinu. Þetta er auðvitað hverjum manni augljóst mál, og það er furðulegt, að hér á Alþingi skuli heyrast raddir um það, eins og heyrist hér svo ákaflega oft frá Framsfl., að þegar öllum vitanlega er miklu meiri eftirspurn en framboð eftir vinnuafli, yfirborganir og kapphlaup um vinnuaflið, þá um leið eigi ríkissjóður og bankar að auka framlög og lán til framkvæmda í landinu. Þetta stangast svo á við alla heilbrigða skynsemi, að það tekur engu tali. Þriðji liðurinn, sem ég nefndi að þyrfti auðvitað að vera samræmdur hinum tveimur, fjármála- og bankapólitíkinni, er svo launapólitíkin. Og vitanlega væri það æskilegast, að samtök launþega og atvinnurekenda semdu um þau mál á þeim grundvelli, að kaupgjald í landinu yrði á hverjum tíma í samræmi við gjaldþol útflutningsatvinnuveganna. Vitanlega er það æskilegast og ætti að vera svo, ef allir meginþættir efnahagslífsins eru í lagi og samræmdir, að þjóðin gæti bætt sín lífskjör nokkuð á hverju ári. Það er stundum talað um hagvöxt, aukningu á þjóðarframleiðslu, þjóðartekjum, aukna framleiðni. Ef hér væri allt með felldu og sæmilegt jafnvægi og samræmi í öllum þessum aðgerðum, á slíkt að geta orðið og nokkur umbót í lífskjörum manna að geta átt sér stað á hverju ári. Við höfum þess dæmi um þetta frjálsa þjóðskipulag, sem hv. 3. þm. Reykv. hefur ekki ýkjamikla trú á, þess eru dæmi, að öll þessi þrjú meginatriði, fjármála- og bankapólitíkin og launapólitíkin, eru það vel samræmd, að það þjóðfélag býr við vaxandi velmegun, einhver beztu lífskjör, sem þekkjast. Það má nefna sem dæmi eitt af Norðurlöndunum, Svíþjóð. Þó að þar fari sósíaldemókratar með völd, hafa þeir ekki innleitt þar sósíalisma. Þeir hafa að sjálfsögðu framkvæmt margvíslegar félagslegar umbætur á kjörum fólksins. En þar er þessum meginlögmálum fylgt, að gæta þess að hafa samræmda stefnu í fjármálum, peningamálum og launapólitík. Og þannig er það svo, að hin frjálsu samtök launþega og atvinnurekenda fylgjast nákvæmlega með því á hverjum tíma, hvað getur framleiðslan, hvað getur iðnaðurinn, hvað geta útflutningsatvinnuvegirnir í Svíþjóð borið án þess að raska jafnvæginu og án þess að stofna til þenslu og verðbólgu? Og þess vegna gerist það ár eftir ár í þessu ágæta landi, sem stundum er nefnt velferðarríkið, að þar er samið um kauphækkun, sem nemur kannske 2%, 3%, þetta er það algengasta, stundum eru samningar gerðir til eins árs og stundum til 2 ára, allsherjarsamningar fyrir öll félög launþega og atvinnurekenda í einu og með gildistíma hinum sama. Stundum kemur það fyrir, að það er mat þessara aðila, þessara mjög svo ábyrgu aðila, sem eru í forustu fyrir báðum samtökum, að þjóðarbúið þoli ekki kauphækkun þetta árið, og ég ætla t.d., að nú sé það mat þessara aðila, að ýmiss konar lagfæringar og tilfærslur og leiðréttingar á samningum séu réttmætar og nauðsynlegar, en heildarlaunahækkun sé ekki til hags þjóðinni í heild né launþegunum. Því miður höfum við Íslendingar ekki borið enn gæfu til þess að koma á slíkri samræmingu milli þeirra aðila, sem hér eiga hlut að máli, slíkri samræmingu, sem nauðsynleg er milli þessara þriggja meginþátta í efnahagslífinu. Ég skal hér ekkert rekja, hverjum það er að kenna. Ég nefndi það, að ríkisstj. hefði sýnt þó lit á því í þessu ástandi mikillar eftirspurnar og þenslu að leggja fyrir til mögru áranna, leggja í þennan varasjóð verkamannsins. Það má vel vera, að ríkisstj. hefði átt að gera meira, að hún hefði, þegar henni var ljóst, hvert stefndi, átt að fresta einhverjum opinberum framkvæmdum eða draga úr þeim til þess að eiga sinn þátt í því að draga úr þenslunni. Það má vel vera, að bankarnir hefðu líka átt að draga úr sínum útlánum til þess að reyna að draga úr þenslunni. Það er líka ljóst, að samtök vinnuveitenda og launþega hafa hér ekki þau sömu sjónarmið og t.d. í Svíþjóð, sem ég minntist á. Hér hefur það ekki enn fengizt fram, að þessi samtök sameiginlega afli sér nákvæmra, hlutlausra upplýsinga um það, hvað þjóðarbúið þoli, og miði sína samninga um kaup og kjör við það. Við skulum vona, að okkar þjóðfélag stefni í þessa réttu átt, þó að ekki hafi tekizt að koma því á enn. Hitt er svo alveg rétt, sem hv. 3. þm. Reykv. segir, að ef ekki eru nægilega samræmdir allir þessir þættir og sérstaklega ef ekki er höfð stjórn á fjárfestingunni, eins og hann talar um, þá skapast margir erfiðleikar. Og ég er honum alveg sammála um, að það er hægt að bæta úr þessu og það er ein ákveðin leið, sem ég veit að hann fylgir og er sannfærður um að sé rétt, og það er að hafa stjórnina á þessu öllu saman undir einum og sama hatti. Þar er auðvitað fyrirmynd Sovétríkin og önnur kommúnistísk eða sósíalistísk alþýðulýðveldi, eða hvað þau nú heita, víðs vegar um heim. Þar er því svo fyrir komið, að undir stjórn hins alvalda, einvalda kommúnistaflokks er á einni hendi, undir einum hatti stjórnað fjármálum ríkisins, skattamálum og útgjöldum, peningamálum og bankamálum og ákvörðun launa. Ákvörðun launa er alveg eins og öll önnur völd þar vitanlega í höndum ríkisins, þ.e.a.s. stjórnar kommúnistaflokksins, og ekki nóg með það, heldur eru verkföll bönnuð og lagðar við þungar hegningar sem landráð og svik gegn alþýðulýðveldunum, ef nokkur dirfðist að leggja út í slíkt. Ég segi, með því að sameina þannig á eina einræðis- og harðstjórnarhönd yfirstjórn allra þessara þriggja meginþátta: launamála, bankamála eða peningamála og svo í þriðja lagi fjármála ríkisins, er hægt að halda jafnvægi í þjóðfélaginu. En spurningin er þá: Vilja Íslendingar eða aðrar vestrænar þjóðir, sem búið hafa við frelsi og elska frelsið, fórna frelsinu til þess að tryggja jafnvægi í þessum málum með þessum hætti. Ég er viss um, að það vilja Íslendingar ekki. Þeir vilja heldur búa við hið frjálsa þjóðskipulag, hið frjálsa athafnalíf, þá að þar komi öðru hverju upp örðugleikar, þegar ekki er nægilegt samræmi milli þessara þriggja meginþátta efnahagslífsins. Þegar svo þar við bætist, að það er sýnilegt öllum, sem kynna sér þau mál, að þetta jafnvægi, friður, stöðugleiki, skulum við segja, í hinum sósíalistísku alþýðulýðveldum, sem náðst hefur með einræðinu, hefur hins vegar ekki megnað að skapa þjóðunum, hvað þá verkamönnunum, lífskjör neitt á borð við það, sem tíðkast í hinum frjálsu þjóðskipulögum, hvers vegna ættu menn þá að sækjast eftir slíku, þegar í þessum löndum, sem búa við þennan skipulagða þjóðarbúskap, fer hvort tveggja saman, svipting frelsisins og lakari lífskjör. Ég held, að við Íslendingar eigum að reyna að halda frelsinu í okkar athafnalífi. Og um leið og ég veit og viðurkenni, að það er nauðsynlegt að hafa hemil á fjárfestingu, þegar þensla eða verðbólga er fram undan, þá vil ég þó ekki, að það sé gert með sama hætti og ég held að hv. 3. þm. Reykv. hugsi sér, þ.e.a.s. með valdboðum, með lögum, með því, að menn þurfi að sækja um leyfi til fjárfestingar, eins og hér tíðkaðist um margra ára skeið, með öllum þeim örðugleikum, sem því fylgja. Sem betur fer var það eitt af verkum núv. stjórnarflokka að afnema þessi fjárfestingarákvæði, þannig að menn gátu um frjálst höfuð strokið og þurftu ekki að sækja. um leyfi til hvers sem þeir vildu byggja. Vitanlega hefur þetta frjálsræði í för með sér ýmsar hættur, og það er bent á verzlunarhallir, sem byggðar séu hér og þar og eigi þátt í því að setja efnahagslífið úr skorðum. Þetta má vel vera, og þess vegna þarf einmitt að reyna að hafa hemil á fjárfestingunni og halda henni innan eðlilegra marka með öðrum ráðum en boðum og bönnum og leyfum. Og það er hægt að gera það á margvíslegan hátt, m.a. að sjálfsögðu með réttri beitingu stefnunnar í banka- og peningamálum. Það eru mörg fleiri ráð, sem þar koma til greina. En leyfin, boðin og bönnin held ég, að við ættum að forðast. Hv. 3. þm. Reykv. sagði hér, - og það voru orð hans og þessi kennslustund, sem hann gaf okkur í þjóðfélagsfræðum, sem gaf mér tilefni til þessara hugleiðinga, - en hann sagði enn fremur, að þjóðfélagið íslenzka þyldi nú ekki aðeins 15% kauphækkun, ekki 30%, heldur a.m.k. 100% kauphækkun. Og þetta veit ég að hv. þm. meinar, að Íslenzka þjóðfélagið þoli a.m.k. 100% kauphækkun. Ég ætla, að öll launaútgjöld hjá íslenzku þjóðinni séu nú um það bil 7000 millj. á ári. 100% kauphækkun til jafnaðar þýddi þá, að 7000 millj. yrðu settar á einu ári til viðbótar út í þjóðfélagið. Hvað það þýðir, getur náttúrlega hver sem er gert sér í hugarlund. En þegar hv. þm. beinir því til mín og varar mig við því að halda því fram, að verkamenn, sem krefðust kauphækkunar, væru að skapa verðbólguna, þá er þetta ákaflega mikill misskilningur hjá hv. þm., að ég hafi haldið þessu fram. Og það gefur mér tilefni til þess að minnast á það, að það hefur einmitt verið stefna ríkisstj., síðan hún tók til starfa, að vinna að því, að einmitt láglaunafólkið gæti fengið kjarabætur, gæti fengið launahækkanir, sem ekki þyrftu að ganga nákvæmlega að sama skapi yfir allt þjóðfélagið og yrðu þar að engu, eins og reynslan sýnir. Á undanförnum tveim árum hefur ríkisstj. hvað eftir annað beint því til forustu Alþýðusambandsins að stuðla að því og taka höndum saman við okkur um það að reyna að tryggja hinum lægst launuðu og þá fyrst og fremst verkamönnum raunhæfar kjarabætur, án þess að sú sama prósenta eða bætur, sem þeir fengju, þyrftu að ganga yfir allt. Alþýðusambandsstjórnin hefur verið til viðræðu um þetta og taldi sig ekki hafa samkv. skipulagi Alþýðusambandsins möguleika á því eða vald til þess. Nú reyndi á þetta hinar síðustu vikur. Ríkisstj. lagði fram sínar till., sem voru byggðar á því að tryggja raunhæfar kjarabætur til handa þeirri lægst launuðu. Þetta er auðvitað ekki hægt, ef sama kauphækkunarprósenta á að ganga yfir allt þjóðfélagið. Ég verð að játa, að það olli ekki aðeins furðu okkar, heldur vonbrigðum, að foringjar stærstu verkamannafélaganna, eins og Dagsbrúnar og Einingar á Akureyri, skyldu þverneita að fallast á þessa stefnu um að tryggja verkamönnunum og hinum lágt launuðu eitthvað meira en öllum hinum. Þeir gerðu þegar í upphafi bandalag við allar aðrar stéttir, sem stóðu í samningum, stéttir, sem margar hverjar hafa miklu hærra kaup og betri lífskjör heldur en verkamenn, bundust samtökum við þau um það, að þeir væru ekki til viðtals um annað en að sú sama hækkunarprósenta, sem verkamenn fengju, skyldi ganga yfir allar hinar stéttirnar. Ég verð að segja, að mér er óskiljanleg sú þjónusta við verkamenn og hina láglaunuðu, sem kemur fram í þessu, því að það er öllum mönnum vitanlegt, að um leið og þessi sama kauphækkun gengur yfir allt þjóðfélagið, er hún orðin að engu. Það sýnir reynslan, og það staðfesti hv. 3. þm. Reykv. rækilega í sinni ræðu, þar sem hann benti á þróunina allt frá 1947, að allar kauphækkanir, sem orðið hafa á þessum tíma, hefðu ekki bætt kjör verkamannanna. En því miður var það svo, að þessi hv. þm., sem löngum hefur verið mikill alþýðuleiðtogi, kom hér fram með dálítið svipuð sjónarmið, sem vöktu mjög mikla furðu mína. Ég hafði gert hér niðurgreiðslurnar að nokkru umtalsefni og varpaði því fram, að niðurgreiðslu á vöruverði mætti ekki gera að einhverri trúarjátningu, sem ekki mætti endurskoða eða blaka við, heldur væri rétt að rannsaka þetta ofan í kjölinn, benti m.a. á það, að hátekjumenn og stóreignamenn fá sömu niðurgreiðslu á einingu af öllum þessum vörutegundum, og hvort það væri ástæða til að halda því áfram að moka þannig fé til þeirra úr ríkissjóði og hvort ekki væri mögulegt að nota þetta fé, sem gengur til niðurgreiðslu handa hátekjumönnum, til þess að bæta kjör þeirra láglaunuðu. Hver eru svör hv. 3. þm. Reykv., hins ágæta alþýðuleiðtoga um áratugi? Þetta vill hann ekki. Hann segir: Látið þið þetta bara haldast, þó að þeir ríku fái að njóta niðurgreiðslnanna líka. - Er þetta m.ö.o. alveg samræmd stefna hjá Alþb., að neita því, að verkamenn megi fá meiri kauphækkun en aðrir, neita því, að fátæku fjölskyldurnar megi fá niðurgreiðslu eða slíka hjálp, nema þeir ríku fái það líka. Hv. þm. og fleiri minnast hér á fjölskyldubæturnar í þessu sambandi og segja: Hálaunamennirnir fá fjölskyldubætur, ef þeir eiga börn, alveg eins og hinir. - Og þetta er rétt. Ég fyrir mitt leyti er mjög gagnrýninn á þetta skipulag, og ég tel, að við eigum að breyta þessu. Í því sambandi vil ég minnast á það, af því að hér hefur verið minnzt bæði af mér og fleirum á rasjónaliseringu, og hv. 3. þm. Reykv. taldi, að við ættum ekki að vera að rasjónalisera eitt og eitt fyrirtæki og atriði, heldur þyrfti að rasjónalisera allt þjóðfélagið. Ég skal nú benda honum á eina umbót, eina rasjónaliseringu, sem ég held að eigi að vinna að. Við höfum hér fjölskyldubætur, sem eiga fyrst og fremst að hjálpa þeim, sem eru barnmargir. Við höfum hér í okkar útsvarslögum frádrátt á útsvari fyrir hvert barn. Við höfum í tekjuskattslögum sérstakan persónufrádrátt miðað við börn. Og við höfum niðurgreiðslur á vöruverði, sem í meginefnum eru auðvitað miðaðar við það að hjálpa þeim fátækari og þeim barnmörgu. En er í rauninni ekki allt þetta eitt og hið sama, þegar það er kannað niður í kjölinn, og væri það ekki athugandi að reyna að sameina alla þessa fyrirgreiðslu þjóðfélagsins, sem fyrst og fremst á að miðast við þá fátækari og barnafjölskyldurnar, e.t.v. sameina þetta: fjölskyldubætur, barnafrádrátt í útsvörum og tekjuskatti og niðurgreiðslur, undir eitt, þannig að það kæmi raunverulega lágtekjumönnum og barnafjölskyldum fyrst og fremst til góða, en rynni ekki til hátekjumanna, sem ekki þurfa á því að halda? Mér hefur virzt, að hér væri vissulega verkefni fyrir hagsýslu og rasjónaliseringu. En mér eru það nokkur vonbrigði, að hv. þm. skuli taka svona ábendingu um það, að rétt sé að athuga þetta atriði í sambandi við niðurgreiðslurnar, hvort ekki sé hægt að verja betur því fé, sem fer gegnum niðurgreiðslurnar til hátekjumannanna, sem ekki þurfa á þeim að halda. Hv. þm. virtist skilja ræðu mína svo, að ég hefði boðað hækkun á söluskatti. Ég minntist ekki á það mál. Ég sagði, að þær miklu launahækkanir, sem hefðu orðið nú og væru í uppsiglingu, kölluðu á ýmsar efnahagsaðgerðir eftir áramótin. Ég minntist ekki á neina skatta í því sambandi. En þetta gaf hv. þm tilefni til þess að ræða nokkuð um söluskatt, sem hann sagði að þýddi verðbólgu, og hann orðaði þetta mjög vel, að maður uppsker verðbólgu, þegar maður sáir söluskatti. Og þá dettur mér annað í hug. Í því þjóðskipulagi, sem hann dáir mest, hinum svokölluðu alþýðulýðveldum, er það einhvern veginn svo einkennilegt, að þar er tekjuþörf ríkisins fyrst og fremst fullnægt með sölusköttum. Það eru fyrst og fremst tollar eða álagning innflutningsfyrirtækja í höndum ríkisins eða söluskattar. Þetta er náttúrlega allt mjög svipað, þetta eru skattar af neyzluvörum almennings, hverju nafni sem þeir heita. En það er vitað mál, að í Sovétríkjunum er yfirgnæfandi meiri hl. af öllum tekjum ríkisins fenginn með slíkum söluskatti. Að vísu er það rétt, að söluskattsálagningin og innheimtan í Sovétríkjunum og alþýðuveldunum skapar ekki verðbólgu. Þó að þeir sái þar söluskatti, uppskera þeir ekki verðbólgu, vegna þess að þeir hafa á einni hendi alla stjórnina á öllum þáttum efnahagslífsins og ekki aðeins það, heldur hafa á þeirri sömu hendi líka ekki aðeins lögregluna, opinbert og leynilega, heldur líka dómsvaldið til þess að tryggja það, að þau öfl séu nægjanlega fljótt tekin úr umferð, sem kynnu eitthvað að æmta eða skræmta. Hv. 3. þm. Reykv. komst hér mjög skemmtilega að orði. Eftir að hann var búinn að dásama það, hvað ríkisvaldið þyrfti að hafa miklu meiri afskipti af borgurunum í þjóðfélaginu eins og við vitum að er hans draumsýn, þá minntist hann á eitt af sínum uppáhaldsefnum, sem heitir Framkvæmdabankinn og hann taldi nú botnlanga í þjóðfélaginu með sívaxandi meinsemd og skemmd. Og svo orðaði hann þetta svo skemmtilega: Framkvæmdabankinn er látinn halda lífi. Þessi botnlangi er ekki skorinn í burtu. - Svo bætti hann við: Svona er ríkisvaldið. Þegar búið er að koma einni vitleysu inn í það, hangir hún þar árum saman og endalaust. - Þetta er ákaflega rétt lýsing, því miður, þetta er allt of algengt. En þegar maður hefur nú þessa miklu meinsemd og ágalla á allt of sterku og víðtæku ríkisvaldi í huga, sem hv. 3. þm. Reykv. lýsti svona vel, þá er ekki víst, að menn verði svo sérstaklega boðfúsir í það að auka stórkostlega þetta ríkisvald og ekki aðeins auka það, heldur gera einn aðila, hinn alvalda, einráða flokk öreiganna, kommúnistaflokkinn, einvaldan yfir öllum þáttum ríkisvaldsins. Hv. 1. þm. Austf. og hv. frsm. 1. minni hl., 3. þm. Vesturl., gerðu nokkur atriði úr ræðu minni hér áðan að umtalsefni. Í rauninni svöruðu þeir harla litlu meginatriðum í ræðunni, og skal ég láta mér nægja örfá svör til þeirra. Ég hafði gert nokkurn samanburð á útgjöldum ríkisins 1958 og fjárlagafrv. fyrir 1964, eins og það væntanlega verður. Og nú halda þeir því báðir fram, að sá samanburður sé rangur og villandi, vegna þess að ég miði við ríkisreikninginn 1958, en fjárl. væntanlegu fyrir 1964. Ég skal skýra frá því, hvers vegna ég geri þetta. Ég geri það af þeirri einföldu ástæðu, að það liggur fyrir, hver urðu hin raunverulegu útgjöld ríkisins á árinu 1958. Þegar þau liggja fyrir í ríkisreikningi, hvaða rök mæla þá með því að vera að miða við áætlun um útgjöldin, sem fjárlögin eru. Vitanlega er sá rétti samanburður 1958 að taka útgjöldin eins og þau urðu. Varðandi árið 1964 er það ekki hægt af skiljanlegum ástæðum. Það verður auðvitað að miða við áætlunina, meðan árið er ekki á enda. Varðandi þennan samanburð að öðru leyti hafa hv. þm. ekki réttar tölur til viðmiðunar frá árinu 1958, jafnvel þó að þeir miðuðu við fjárlög fyrir það ár, vegna þess að við útgjöld fjárl. virðast þeir aðeins bæta útgjöldum vegna niðurgreiðslu innanlands á vöruverði, en sleppa útgjöldum vegna útflutningsuppbóta á landbúnaðarafurðir, sem þá voru greiddar að vísu af útflutningssjóði, en nú eru greiddar úr ríkissjóði og á því að hafa hér til samanburðar. Þegar við tökum fjárlagaútgjöldin ásamt niðurgreiðslum og útflutningsuppbótum landbúnaðarvara, urðu útgjöldin 955 millj. á árinu 1958, ekki 882 millj., eins og segir í nál. Framsfl. Ef við tökum ríkisreikninginn, munar þetta 130 millj. og verða þá 1084 millj. eða um það bil. Hv. frsm. 1. minni hl. vitnaði í bókina Viðreisn, sem ríkisstj. gaf út á sínum tíma, bls. 31, og þar segir á bls. 31: „Það hefur áhrif á afkomu ríkissjóðs, ef útflutningssjóður leggst niður og ríkissjóður verður að taka við þeim niðurgreiðslum á innlendum vörum, sem útflutningssjóður hefur staðið straum af undanfarin tvö ár. Þessar niðurgreiðslur eru áætlaðar 265 millj. árið 1960. Á móti þessu kemur, að ríkissjóður losnar við að greiða framlag til útflutningssjóðs. Það nam 152 millj. árið 1959. Hrein útgjaldaaukning ríkissjóðs vegna afnáms útflutningssjóðs nemur því um 113 millj, kr.“ Þetta vitnar hv. þm. í, og þetta er alveg rétt tilvitnun, rétt hjá honum og rétt í bókinni Viðreisn. En bara það, sem skakkar, er, að við erum að bera saman árin 1958 og 1964, en þessi tala, 113 millj., er um breytinguna frá árinu 1959 til 1960 og kemur því ekkert þessu máli við. Hv. þm. Framsfl. hafa mótmælt þeim ummælum mínum, að hafa yrði í huga, þegar rætt er um hækkanir fjárl., að 1960, þegar efnahagsaðgerðirnar voru samþykktar, hefði þessi flokkur, Framsfl., ef hann hefði orðið við völd áfram, að sjálfsögðu hækkað skatta og álögur á landslýðnum. Hv. frsm. 1. minni hl. sagði, að þetta væri þvert á móti staðreyndum, því að Framsfl. hefði viljað fara út úr uppbótaleiðinni í áföngum. Hvað er nú til í þessu? Það er ljóst, að 1960 var Framsfl, andvígur afnámi uppbótakerfisins, vegna þess að hann lagðist á móti öllu, sem var nauðsynlegt til þess að nema það úr gildi. Hann var á móti því að leiðrétta gengið, hann var á móti vaxtahækkuninni, og hann var á móti öðrum aðgerðum á sviði peningamála og fjármála, sem voru undirstaða þess, að hægt væri að afnema uppbótakerfið gamla. Þetta kom líka allt saman fram í ræðum og nál. Ég skal t.d. vitna í nál. 2 minni hl. fjhn. Ed., Karls Kristjánssonar, um frv. um efnahagsmál í febr. 1960. Þar segir svo, með leyfi hæstv, forseta: „Þá efnahagserfiðleika, sem við er að fást á líðandi stundu, telur Framsfl. að hægt sé að leysa án þess að grípa til grófra aðgerða. Hann telur, að þetta megi vel takast með því að draga nokkuð úr fjárfestingu, sem getur að skaðlitlu beðið um stund, og með því einnig að auka skattlagningu á eyðslu, sem ekki er nauðsynleg.“ M.ö.o.: þarna voru ráðin þau, ef ráð skyldi kalla, annars vegar að draga úr verklegum framkvæmdum, og kemur það náttúrlega allvel heim við boðskapinn nú, og hins vegar með því að auka skattlagninguna. Ég held, að það þurfi í rauninni ekki frekar vitnanna við um, að þetta var stefna Framsfl. þá og kom fram, þá sjaldan hægt var að knýja hann til þess að gera einhverja grein fyrir stefnu sinni, en vitanlega var honum það örðugt, því að stefnan var svo óljós í huga framsóknarmanna sjálfra. Hv. 1. þm. Austf. spurði og krafðist svars, hvort stjórnin ætlaði að minnka niðurgreiðslurnar. Ég var búinn að svara þessu í minni fyrri ræðu. Ég svaraði því, að þegar fjárlfrv. var samið, var gert ráð fyrir, að niðurgreiðslur yrðu minnkaðar á árinu 1964, og við það er fjárlagafrv. miðað. Þegar efnahagsmálin í heild koma til meðferðar nú eftir áramótin, verður að gera það upp við sig: Eigum við að minnka niðurgreiðslurnar þannig, að upphæðin í fjárlögum nægi, eða á að halda niðurgreiðslunum, og þá þarf að gera ráðstafanir til fjáröflunar í því skyni? Það verður einnig liður í efnahagsmálaaðgerðunum. Þetta tók ég fram hér í minni fyrri ræðu og endurtek hér með. Ég skal fara að stytta mál mitt, en vil þó minnast á eitt. Bent var á það og sannað skýrum rökum, að fullyrðingar hv. framsóknarmanna um samdrátt verklegra framkvæmda fá ekki staðizt, það er ekki heil brú í þeim. Það er ekki aðeins, að framlög til verklegra framkvæmda síðan 1958 hafi aukizt sem svarar hækkun tilkostnaðar, sem við skulum segja að sé um 50%, heldur hafa þessar verklegu framkvæmdir eða fjárframlög til þeirra tvöfaldazt, þrefaldazt, fjórfaldazt og fimmfaldazt, eins og ég sýndi fram á í minni ræðu. Hver eru svörin? Formaður Framsfl. talaði hér strax á eftir. Hann lýsti því bara yfir, að allir vissu það, að stórkostlegur samdráttur væri í verklegu framkvæmdunum og fjárframlögunum til þeirra. Meira þurfti ekki. Þessir tveir þm. hafa nú talið, að það væri ekki mikið að miklast af, þótt það væri stóraukið vegafé ákveðið nú með vegal. nýju, með nýjum skattaálögum, og hv. frsm. 1. minni hl. orðaði þetta svo og beindi máli sínu til mín: Vegakerfið er allt að grotna niður undir handleiðslu þessa ráðh. -- Auðvitað var allt í sómanum, þegar stjórnin tók við, það er ekki að efa. En það vill svo einkennilega til, að ég hef hér fyrir framan mig frv. nokkurt, sem þáv. formaður Framsfl. ásamt tveim flokksbræðrum sínum í Ed., þ.e.a.s. þeir Hermann Jónasson, Páll Þorsteinsson og Sigurvin Einarsson fluttu bæði á þinginu 1959 og 1960, sem sagt í byrjun síðasta kjörtímabils, þegar núv. ríkisstj. var að taka til starfa. Og hvað segir í þessu frv.? Það er lagt til, að á árunum 1960–1964, að báðum meðtöldum, skuli verja árlega 6 millj. kr. umfram fjárveitingar á fjárlögum til nýbyggingar þjóðvega á Vestfjörðum og Austurlandi, alls 30 millj. kr. Og hver eru rökin fyrir því? Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp aðeins glefsur úr grg. Þar segir svo: „Viðunandi vegakerfi í byggðum landsins er eitt meginskilyrði fyrir því, að atvinnulíf geti þrifizt og byggð haldizt. Athugun leiðir því miður í ljós, að ýmis byggðarlög hafa dregizt svo mjög aftur úr í þessu efni, að ekki verður við unað lengur.“ Síðan segir, þegar lýst hefur verið fjárveitingum til vegagerðar: „Þetta hefur leitt til þess, að þar sem strjálbýlið er mest og jafnframt kostnaðarsamast að koma á vegasambandi, er nú vegasambandslaust á stórum svæðum. Afleiðingin er yfirvofandi brottflutningur þess fólks, sem býr á þessum landssvæðum, því að það sér fram á, að ef ekki er gert sérstakt heildarátak í þessum efnum, en aðeins unnið að vegagerðinni með svipuðum hraða og verið hefur, þá líður langur tími, þangað til vegasamband er komið á. En vegleysi þýðir það, að skref er að sumu leyti stigið aftur á bak. Þeir, sem hafa ekki vegasamband, hafa því allt aðra aðstöðu en aðrir þegnar þessa þjóðfélags. Í því er ekkert réttlæti. Við það unir fólk ekki til lengdar að láta setja sig skör neðar en aðra. Það flytur burt af þessum svæðum. Þegar það hefur gerzt, er ekki auðvelt að koma landinu í byggð aftur. Frv. þetta er borið fram í því skyni að reyna að byrgja brunninn í tíma.“ Svo segir nú í grg. fyrir frv. framsóknarmanna. Og þegar til umr. kemur, hafði orð fyrir frv. 2. flm., Sigurvin Einarsson, og hann lýsir ástandinu í vegamálum á Vestfjörðum mjög átakanlega. Hann segir: „Samkv. þeim skýrslum, sem vegamálastjóri lagði fram, kom í ljós, að hið mesta misræmi ríkir í vegamálum milli héraða. Afleiðingarnar leyna sér ekki heldur, ef litið er á atvinnu- og framleiðsluskilyrði þess fólks, sem þarna býr, eða ef litið er á brottflutning fólks úr þessum byggðarlögum, sem búa við bágborið ástand í vegamálum. Við flm. þessa frv. sjáum ekki aðra leið færa til þess að bæta úr þessu misræmi en þá að taka innlent lán í þessu skyni. Á þann hátt bætir hið opinbera að nokkru fyrir það, að misgert hefur verið við fólk eftir því, hvar það hefur búið í landinu. Því fer þó víðs fjarri, að jafnvægi verði komið á milli landshluta í þessum efnum, þótt samþ. verði það frv., sem hér er flutt, en það er þó verulegur áfangi til þess að rétta hlut þeirra, er erfiðasta aðstöðu hafa í vegamálum.“ Lýsingin er sem sagt sú á árinu 1959, þegar frv, er fyrst flutt og talað fyrir því, að það er ekki aðeins vegasambandslaust á stórum svæðum á Vestfjörðum og Austurlandi og hið mesta hörmungarástand í vegamálum, heldur hafa hinar strjálu byggðir verið beittar hinu mesta misrétti gagnvart öðrum héruðum. Fyrir því er þetta frv. flutt. En hverjir höfðu þá stjórnað vegamálunum undanfarin ár? Í undanfarin 9 ár, frá 1950–1958, hafði Framsfl. allan þann tíma samfleytt haft bæði fjmrh. og vegamálaráðh. Árangurinn sést í grg. og framsöguræðu fyrir þessu frv. Nú kemur hv. frsm. 1. minni hl. og heldur því fram, að auðvitað hafi þá, þegar núv. stjórn tók við völdum, allt verið í sómanum, en undir handleiðslu minni, eins og hann orðar það, sé allt vegakerfið að grotna niður, svo að hreinasta hneyksli sé og óviðunandi. Hv. frsm., 3. þm. Vesturl., var mjög hneykslaður á því í ræðu sinni hér áðan, að ég skyldi leyfa mér að halda þessa ræðu um fjárl., þegar komið væri svona nærri jólum. Ég skal nú segja honum það, að ein meginástæðan fyrir því, að ég flutti ekki þessa ræðu, sem ég flutti áðan, við 2. umr., er sú, að þegar hann flutti sína ádeiluræðu um mjög margt hér um daginn, þá hafði ég ekki við höndina hér gögn, sem þurfti til þess að afsanna margt í hans staðhæfingum. En út af þessum ummælum hans, að ég sé að spilla einhverri jólahelgi með því að leyfa mér að halda ræðu núna nokkrum dögum fyrir jól, þá sé ég ekki, að það hafi verið neitt ókristilegt í ræðu minni. Ég held, að það sé ekki neitt óguðlegt að gefa réttar upplýsingar, leiðrétta misskilning og ranghermi, enda var það klerkur góður og guðhræddur, sem sagði á sinni tíð, að skylt væri að hafa það heldur, er sannara reynist, og að minnsta kosti vona ég, að þessar ræður mínar í dag trufli ekki jólagleði þessa hv. þm. og hann megi njóta gleðilegra jóla þrátt fyrir það.



Herra forseti. Ég skal ekki blanda mér í þessar deilur, sem hér hafa orðið um fjárlögin almennt, enda er nú liðið mjög á kvöldið. En ég á hér nokkrar brtt. við fjárl., sem raunar eru fluttar með samflokksmönnum mínum úr Norðurl. e., og ég vil aðeins leyfa mér að minna á þessar till. Þær eru, má segja, í þrennu lagi. Í fyrsta lagi er hér um að ræða nokkrar hækkunartill. vegna hafna í Norðurl. e., og auk þess er svo um að ræða tvær aðrar till., sem snerta samgöngumál og menningarmál í Norðurl. e. Við höfum leyft okkur að leggja til, að framlag til Ólafsfjarðarhafnar verði hækkað um 100 þús. kr. frá því, sem er lagt til í frv. í Ólafsfjarðarhöfn er enn geysimikið ógert og nauðsynlegt að hraða framkvæmdum sem mest til þess að gera þá höfn þannig úr garði, að hún geti komið Ólafsfirðingum að því gagni, sem þeim er nauðsyn. Svo sem kunnugt er, byggir Ólafsfjörður alla sína afkomu á sjávarútvegi, og óhætt er að fullyrða, að höfnin er þar mál málanna, þó að ýmislegt fleira sé í því byggðarlagi, sem einnig þarf að vinna að og koma fram. Það má segja, að Ólafsfjarðarkaupstaður sé fremur ungur sem slíkur, þó að byggð hafi verið í Ólafsfirði allt frá ómunatíð, en Ólafsfjarðarkauptún og síðar Ólafsfjarðarkaupstaður er þó tiltölulega ungur og hafnarframkvæmdir þar hefjast ekki fyrr en undir 1940 að nokkru ráði, og síðan hefur verið unnið þar að hafnarframkvæmdum nú um 20 ára skeið eða ríflega það. En mjög mikið vantar enn á, að búið sé að gera höfnina svo úr garði, að hún sé í því horfi, sem nauðsynlegt er, vegna þess að Ólafsfjörður er mikið sjávarpláss og hefur mikla útgerð og liggur að ýmsu leyti mjög vel við miðum, bæði eins og nú horfir við þorskveiði, svo og við síldarmiðunum. Það er sérstaklega nauðsynlegt nú að fara að ljúka við síldarplanið og bryggjur, og einnig þarf að gera við þær skemmdir, sem urðu á höfninni fyrir tveimur árum og enn er ógert við. Það er því till. okkar nú, að allmiklu meira fé verði varið til þessarar hafnar heldur en lagt er til á frv. Raunar hljóðar tillaga okkar ekki um háa upphæð, því að við förum aðeins fram á, að það verði 100 þús. kr. meira en er á frv., en það mundi þó bæta verulega úr og minna á þá staðreynd, að í Ólafsfirði er margt enn ógert. Önnur höfn við Eyjafjörð, sem við leggjum til að verði hækkuð í fjárl., er Dalvíkurhöfn. Það má segja hið sama um hana og um Ólafsfjörð, að þar er mikið eftir að gera, þó að allmikið hafi verið gert nú að undanförnu. Þar er mjög mikið eftir að gera, og eftir því sem ég hef frétt, er ekki fyrirhugað að vinna verulega í höfninni á næsta ári að öðru leyti en því að hafa þar dýpkunarframkvæmdir, en þó er þar svo margt annað ógert, að nauðsynlegt er að setja meira fé í höfnina þar og fullgera hana sem allra fyrst. M.a. þarf að styrkja hafnargarðinn með því að bera í hann meira grjót, og vitum við, hvílík nauðsyn það er, eftir þann skaða, sem höfnin varð fyrir, fyrir tveimur árum, að hafa garðinn ekki lengi þannig, eins og hann er nú, því að hann liggur sífellt undir skemmdum, ef slíkt óveður dynur yfir eins og var fyrir tveimur árum. Svo eru tvær aðrar hafnir við Eyjafjörð, sem þurfa á því að halda að fá enn nokkuð aukið fjármagn, þó að framkvæmdir þar séu raunar komnar lengra áleiðis heldur en þær tvær hafnir, sem ég hef áður nefnt. Það eru Árskógssandur og Hrísey. Þar er að vísu búið að gera mikið nú, og í Hrísey má segja, að framkvæmdum sé lokið í bili, en miklar skuldir eru þó á höfninni og því nauðsynlegt að létta undir með Hríseyjarhöfn af hálfu ríkisins sem frekast er kostur, því að enn skuldar ríkissjóður mikið fé í þá höfn. Og sama er að segja um Árskógssand, þar skuldar ríkissjóður að sjálfsögðu enn verulegar upphæðir og því nauðsynlegt að leggja svo mikið sem frekast er kostur til hafnarinnar, auk þess sem þar á eftir að vinna enn nokkurt verk, til þess að höfnin sé komin í það horf, sem hún þarf að vera. Ein till., sem ég nefndi hér áðan og við flytjum, þm. Framsfl. úr Norðurl. e., varðar Múlaveg, en svo sem kunnugt er, hefur Múlavegur verið í byggingu undanfarin a.m.k. 9 ár. Ég held, að fyrsta framlag til Múlavegar hafi komið á fjárlög árið 1954, og síðan hefur verið unnið þar að framkvæmdum, og nú er svo komið, að það er tiltölulega stuttur vegarspotti eftir til þess að tengja saman endana milli Ólafsfjarðar og Dalvíkur, en þó er það sá spottinn, sem erfiðastur er, og reikna má með, að í þennan veg vanti enn margar milljónir, og ef dýrtíðin vex eins og undanfarin ár, er hætt við, að sú upphæð eigi eftir að hækka í krónutölu fremur en hitt. Á 22. gr. fjárl. er heimildarákvæði til handa ríkisstj. að taka lán til þriggja tiltekinna vega, þ. e. Ennisvegar, Strákavegar og Múlavegar. Til Ennisvegar heimilast ríkisstj. að taka allt að 12 millj. kr. lán og til Strákavegar 6 millj. kr. lán, en til Múlavegar 1 millj. kr. lán. Það er till. okkar, að þessari grein verði breytt þannig, að til Múlavegar heimilist að taka 2 millj. kr. lán. Má segja, að það sé ekki mikið í lagt miðað við þá framkvæmd, sem þarna er um að ræða. Ég minntist áðan á nauðsyn hafnarinnar fyrir Ólafsfjörð, og ég býst við, að allir Ólafsfirðingar séu mér sammála um, að það sé höfuðatriði fyrir þá, að hafnarframkvæmdunum sé haldið áfram og að þær komist í það horf, sem nauðsyn ber til. En hitt er líka jafnvíst, að Ólafsfirðingar mundu fagna því og munu fagna því hvað mest, þegar Múlavegurinn er fullgerður, og mun vera almennt álit Ólafsfirðinga, að þá breytist mjög öll aðstaða Ólafsfirðinga, bæði í atvinnulegu tilliti og á annan hátt, eftir að sá vegur er kominn. Þá munu þeir tengjast þeim byggðum, sem þeir hafa alla tíð verið í nánustu sambandi við. Ólafsfjörður er gamall hluti úr Eyjafjarðarsýslu og hefur lengst af haft samband við Eyjafjörð, við Akureyri, um alla verzlun og samgöngur, og eins og nú háttar samgöngum við Ólafsfjörð, mundi þetta breyta mjög aðstöðu allri í Ólafsfirði, bæði grundvallaratvinnu þeirra, sjávarútvegi, og þó kannske ekki síður í sambandi við landbúnað þeirra, því að þá mundu skapast möguleikar fyrir Ólafsfirðinga að flytja mjólk alla leið til Akureyrar, því að leiðin er ekki svo löng, að það mætti ekki takast eftir Múlavegi. Og þess vegna er það, að það er hin mesta nauðsyn að hraða þessari framkvæmd. Múlavegur á nú senn 10 ára afmæli, fjárlagaafmæli, ef svo mætti segja. Afmæli hans mætti kannske miða við annað ár, því að það er lengra síðan farið var að mæla fyrir þessum vegi og kanna aðstæður fyrir honum, en það væri sannarlega full ástæða til þess nú á þessu 10 ára afmæli Múlavegar að auka fjármagnið til hans og m.a. með því að heimila ríkisstj. að taka allsæmilegt lán til vegarins, stærri lán en ríkisstj. leggur til hér í frv. Fjórða till., sem við flytjum, varðar bókasafnsbygginguna á Akureyri. Svo sem kunnugt er, er eitt elzta bókasafn á landinu staðsett á Akureyri, gott og mikið safn, sem er kallað Amtsbókasafnið og fyrsti vísir þess mun hafa verið lagður í kringum 1800, og munu fá eða e.t.v. engin söfn eldri en þetta safn. Og þetta er ein aðalmenningarstofnun Norðurlands, Amtsbókasafnið á Akureyri, og þess vegna full ástæða til að búa því þær aðstæður, sem hæfa slíkri stofnun. Nú hefur verið ráðizt í byggingu safnhúss og búið að byggja nokkuð af húsinu. Það er áætlað, að bókasafnið komi til með að kosta 7–8 millj., þegar það er fullgert, en ef safnsbyggingin þarf að dragast mjög á langinn, sem allt bendir til, vegna fjárskorts, er þó hætt við, að safnsbyggingin verði enn dýrari, og við það bætist, að það er mjög erfitt um útvegun fjármagns til safnsins og óvíst um það, hvernig gengur á næsta ári að halda áfram byggingunni. Það er skylt að minnast þess, að ríkisstj. veitti til þessarar safnsbyggingar sem afmælisframlag, sem kallað var, á fjárl. í fyrra 1 millj. kr. Var það vitanlega þegið með þökkum og sýndi rausn ríkisstj. í garð Akureyrar á merku afmæli. En hitt er jafnvíst, að þessi safnsbygging þarf eigi að síður á að halda áframhaldandi fjárstuðningi, því að svo lítið kemur úr opinberum sjóðum til styrktar svo stórri framkvæmd, að það dregur næsta lítið. Við leggjum því til, að nú á fjárlögum verði lagðar til bókasafnsbyggingarinnar á Akureyri 300 þús. kr., og ef það yrði samþykkt, er þess að vænta, að slíkt framlag mætti haldast næstu árin, þangað til þessi bygging er komin upp. Það er varla verið að skapa þarna neitt sérstakt fordæmi, því að þessi bókasafnsbygging á Akureyri hefur á margan hátt sérstöðu. Hún hefur sérstöðu að því leyti til, að þarna er um stærra safn, stærri byggingu og meiri að ræða heldur en yfirleitt er, þegar byggt er yfir söfn úti um landsbyggðina, fyrir utan það, að þarna er um að ræða styrk við menningarstarfsemi í höfuðstað Norðurlands, og þess vegna má líta á það sem tillag ríkisins til þess að efla menningarlíf í norðlenzkum byggðum, ekki aðeins á Akureyri, því að vitanlega mundu allir Norðlendingar njóta þessa safns, og ég hygg því, að hið verðugasta verk, sem ríkið gæti gert, væri að veita a.m.k. þá upphæð, sem við leggjum til, og mætti þó meira vera.



Herra forseti. Það var á fyrstu dögum þessa vetrar, sem við þm. úr Norðurl. v. fengum sendibréf norðan frá Siglufirði, frá bæjarstjóranum þar, í þessu bréfi skýrir hann okkur frá samþykkt, sem gerð hafi verið á fundi bæjarstjórnar Siglufjarðar 29. okt. í haust, og hún fól í sér áskorun til þm. úr kjördæminu um að beita sér fyrir því, að fjárveiting ríkisins til hafnarframkvæmda í Siglufirði á fjárl. ríkisins 1964 verði ekki undir 2 millj. kr. Í bréfi bæjarstjórans er frá því skýrt og færð rök fyrir því, að það sé mikil þörf fyrir þetta fé. Í fyrsta lagi telur hann, að nauðsynlegt sé að vinna að áframhaldandi uppbyggingu innri hafnarinnar, sem svo er nefnd. Í hana sé þegar komið stórfé og nauðsynlegt sé að koma því sem fyrst í arðbæra notkun. Þá er í öðru lagi endurbygging öldubrjótsins, sem sé ónýtur orðinn og hafi verið önnur aðalupp- og útskipunarbryggja kaupstaðarins. Og svo nefnir hann í þriðja lagi lokaátakið í endurbyggingu hafnarbryggjunnar, en allt eru þetta verk, sem þarfnast mikilla fjármuna, en hafa mjög mikla þýðingu, öll þessi hafnarmannvirki, fyrir Siglufjarðarbæ. Ég geri ráð fyrir því, að Siglfirðingar hafi orðið fyrir vonbrigðum, þegar fréttist um till. hv. fjvn. um fjárframlög til hafnarinnar þar, því að þar var lagt til, að veittar yrðu aðeins 600 þús. kr. í þetta, og segir það lítið til að mæta þörfinni. Þetta var samþykkt við 2. umr. Fjárveitingin í hafnarmannvirki og lendingarbætur er nú, ef ég man rétt, á frv. 17 millj. 550 þús., og þessu hefur hv. nefnd skipt á milli rúmlega 50 staða. Og þar fær engin höfn meira en 700 þús. kr., það er hámarkið. Nokkrir staðir fá þá upphæð. Við 2. umr. bar hv. 5. landsk. þm. fram brtt. viðkomandi Siglufjarðarhöfn, aðaltill. og varatill., um verulega hækkun á framlagi þangað. Till. voru báðar felldar. En rétt þykir nú, þó að ekki blási byrlega fyrir þessu hagsmunamáli Siglfirðinga, að gera smátilraun til að fá ofur litla hækkun á þessu framlagi, og því er það, að við þrír þm. Norðurl. v., ég ásamt þeim hv. 3. og hv. 5. þm, kjördæmisins, höfum leyft okkur að bera fram brtt. um þetta efni á þskj. 178. Við leggjum þar til, að fjárveitingin verði hækkuð um 100 þús. kr., það er ekki meira, sem við förum fram á, úr 600 þús. í 700 þús., þannig að Siglufjörður komist í hæsta flokkinn. Við teljum, að hann verðskuldi þetta fyrir margra hluta sakir, sá ágæti staður, að vera þarna í efsta flokki með 700 þús. kr., og við gerum okkur nokkrar vonir um, að hv. alþm. geti á þetta fallizt. Fleiri brtt. eru það ekki, sem ég hef hér til að mæla fyrir, og mundi litlu breyta um útkomuna á fjárl., þótt á hana væri fallizt, þessa einu. Hæstv. fjmrh. flutti hér ræðu fyrir fáeinum mínútum. Hann brá sér þá til Svíþjóðar. Líklega eru stjórnarhættir þar nokkuð öðruvísi en hér á landi um þessar mundir. Þeir leggja ekki eins mikið kapp á það, Svíarnir, að ná jafnvægi í efnahagsmálum með gengisfellingum og hækkandi álögum í ótal myndum eins og íslenzka ríkisstj. Trúlega telja Svíar sér ekki til hagsbóta að taka íslenzku ríkisstj. til fyrirmyndar, og íslenzka ríkisstj. telur sig víst ekki heldur þurfa að læra neitt af Svíum. Það er nú eiginlega heldur lakara fyrir okkur. En meðan svona stendur, sýnist þýðingarlítið að reyna að gera samanburð á stjórnarháttum þessara tveggja þjóða, meðan hvorug vill taka hina til fyrirmyndar. Það var mikill völlur á hæstv. fjmrh. fyrst eftir að hann kom í ríkisstj. Manni skildist af ræðum hans á þingi um fjármál, að nú ætti að renna upp ný öld sparnaðar og hagsýni í ríkisrekstrinum á öllum sviðum. Hann talaði um, að koma þyrfti á fót hagsýslustofnun, sem hann nefndi svo. Og þetta mun hafa verið gert. En í ræðu sinni hér í dag sagði hæstv. ráðh., að því miður hefði verið lítill skilningur hjá stjórnarandstöðunni á nýtízkulegum hagsýsluvinnubrögðum. Honum þótti þetta miklu miður. Hann sagði, að það hefði verið farið inn á nýjar brautir hin síðari ár, unnið í kyrrð og ró, ekki með hraða, en að staðaldri. Og hann sagði, að eðli hagsýslunnar væri það, að hún væri seinunnin. Hæstv. ráðh. var með nokkurn samanburð á útgjöldum fjárl. fyrr og nú í ræðu sinni hér í dag. Ég geri ráð fyrir, að við séum sammála um það, þm., að það skipti miklu máli, ef hægt er að spara í ríkisrekstrinum, og ýmsir hafa sennilega gert sér góðar vonir um, að það yrði gert undir stjórn núv. hæstv. fjmrh. Þeir hafa byggt þessar vonir á því, hvernig hann talaði í upphafi sinnar ráðherratíðar. Sjálfsagt höfum við verið sammála um, að það, sem mestu máli skiptir í þessu sambandi, sé, ef það sé hægt að spara eitthvað við stjórn á ríkisbúskapnum, sjálfa yfirstjórnina. Menn vilja fá, sem eðlilegt er, sem mest af ríkisfé til nauðsynlegra framkvæmda, það er allt annað mál, en hitt skiptir afar miklu, að það sé gætt hagsýni og reynt að spara, eftir því sem unnt er, í stjórn á þessu stóra búi. En hvernig hefur þá til tekizt fyrir hæstv. ráðh. og hans hagsýslu á undanförnum árum í þessu efni? Ég gerði það nú í kvöld hér undir umr., að ég fór að athuga fjárl. nokkur síðustu árin, og ég tók aðeins eina grein fjárl. til athugunar, það er 10. gr. Þar er fært það fé, sem veitt er til ríkisstj., og það er í tveimur aðalliðum, það er stjórnarráðið og utanríkismál. Það hefði verið fróðlegt að taka líka næstu gr. á fjárl., sem er 11. gr., hún er mjög skyld þessari að því leyti, að þar er lærður stjórnarkostnaður á þjóðarheimilinu. Þar er kostnaður við dómgæzlu og lögreglustjórn og skattaálögur og skattainnheimtu og annað slíkt. En mér gafst nú ekki tími til þess í kvöld, það mætti gera þetta síðar. En ég athugaði, hvernig þetta væri með 10. gr., kostnaðinn við ríkisstj. undanfarin ár samkv. fjárl. Fyrst er frá því að greina, að árið 1958 voru fjárveitingar á þessari grein 25.3 millj. Þá var ég búinn að bæta þar við nokkurri upphæð, sem á því ári var færð á 17. gr. fjárl., það voru vissir liðir viðkomandi utanríkismálum, sem síðan hafa verið færðir á 10. gr., og ég bætti þeim þarna við, til þess að samanburðurinn væri réttur. Þetta voru 25.3 millj., sem fóru til ríkisstj. 1958 samkv. fjárl. fyrir það ár. 1939 hækkar þetta upp í 31.3 eða um 6 millj. Og svo kemur nú hæstv. núv. fjmrh. til skjalanna, og á fyrsta ári hans, 1960, hækkar þetta á fjárl. um tæpar 11 millj., upp í 42, þessi grein. En svo skeður nú það merkilega á næsta ári, að 1961 nær hann ekki alveg sínu fyrra meti, því að þá er upphæðin á fjárl. til ríkisstj. 230 þús. kr. lægri en árið áður, árið 1960. En þetta breyttist nú fljótlega aftur, því að 1962 er þessi gr. fjárl. komin upp í 48.7 millj, og 1963, á því ári, sem nú er bráðum búið, er þessi gr. á fjárl. 50.7 millj. Svo fer nú heldur að kárna gamanið. Ég var að athuga fjárlfrv. nýja núna eftir 2. umr., og ég tók þar með till. til breyt. á 10. gr., sem hv. fjvn. hefur lagt fram og reiknar nú með að verði samþykktar á morgun, og verði það gert, þá er þessi gr. komin upp í 68.2 millj. Þannig lítur þetta þá út: 25.3 millj. 1958, 68.2 1964, þessi eina gr. á fjárl., kostnaðurinn við stjórn ríkisins, stjórnarráðið og utanríkismál. Já, hann segir, að hagsýslan vinni ekki með hraða, en að staðaldri. Hún nuddar þetta jafnt og þétt, en ég verð nú að segja það, að mér finnst hraðinn hafa verið alveg nógur á þessu upp á við. Mér finnst það fyrir mitt leyti. Hæstv. ráðh. virðist, ef dæma má eftir orðum hans hér í dag, bera mjög fyrir brjósti þá fátæku um þessar mundir og þá, sem hafa lágar tekjur. Það kom fram í ræðum hans báðum hér í dag. Hann finnur niðurgreiðslunum það til foráttu m.a., að þeir ríku og hátekjumenn njóti þeirra eins og hinir. En hvernig var með skattalagabreytinguna, sem hæstv. ráðh. beitti sér fyrir, skömmu eftir að hann kom í ríkisstj.? Fyrir hverja var breyt. á tekjuskattslögunum gerð? Var hún fyrir þá fátæku og lágt launuðu? Nei, þeir fengu ósköp lítið í sinn hlut af tekjuskattslækkuninni. Hinir fengu margfalt meira. Þeir ríku fá hins vegar ekki meira af niðurgreiðslunum en hinir fátæku. Þeir fá jafnmikið, en ekki meira. Það er nokkuð mikill munur, finnst mér, á þessu tvennu. Já, hæstv. ráðh. vill fara að vinna fyrir þá fátæku og lágt launuðu, og hann sagði m.a. í ræðu sinni áðan, að þarna væri verkefni fyrir hagsýslu að finna ráð til að hlynna að þessum, sem lakar væru settir í þjóðfélaginu. Já, þetta væri ágætt verkefni fyrir hans hagsýslustofnun. En ég er bara svo óskaplega hræddur um það, að þarna komi þá fram náttúra hagsýslunnar, sem hann var að lýsa fyrr í dag, að hún sé ósköp sein í svifum og vinni ekki með neinum hraða. Ég er hræddur um, að það komi í ljós, gægist þar fram það eðli hennar, þegar hún á að fara að vinna fyrir þessa fátæku og lágt launuðu.



Herra forseti. Hér hafa verið haldnar þær ræður, m.a. af ráðh., hæstv. samgmrh. og hæstv. fjmrh., sem ástæða væri til að svara. En nú er liðið nokkuð yfir miðnætti, og ég hef þar að auki undanfarnar nætur vakað meira en sofið og þm. vilja gjarnan fara að ljúka þingstörfum fyrir jólin, svo að sennilegt er, að réttara sé að fara ekki mikið út í að svara þessum ræðum, sem þó ættu það meira en skilið. Ég mun því fyrst og fremst í þetta sinn mæla hér fyrir nokkrum till., sem allar snerta umbótamál í Vestfjarðakjördæmi, en þessar till, flyt ég ásamt þeim hv. 1. þm. Vestf., Hermanni Jónassyni, og hv. 3. þm. Vestf., Sigurvin Einarssyni. Þeir hafa nú þegar mælt fyrir þeim till., sem þeir eru fyrstu flm. að, og mun ég nú fara nokkrum orðum um þær till. á þskj. 185, sem ég er 1. flm. að. Þarna er fyrst till. við 13. gr. C, þ.e.a.s. um hafnarbætur, og snertir till. Ísafjörð. Það er kunnugt, að Ísafjarðarhöfn er frá náttúrunnar hendi ein af beztu höfnum landsins. Ísafjarðarpollur hefur verið viðurkenndur sem ein bezta og fegursta höfn frá náttúrunnar hendi. En það eitt nægir ekki, hafnir eru meira en geymslustaðir skipa. Hafnir eiga að vera búnar út til þess að veita þjónustu atvinnulífinu, og vegna þess verður jafnvel á stað eins og á Ísafirði að byggja dýr og mikil hafnarmannvirki. Á undanförnum árum hefur á Ísafirði verið unnið að mikilli stækkun á bátahöfninni og byggður þar mikill hafnarbakki og framkvæmd mikil dýpkun bátahafnarinnar. Ísafjörður á mikinn og góðan fiskiskipaflota og Ísafjörður er mesti verzlunarstaður og einn af mestu útgerðarstöðum á Vestfjörðum. Að þessari höfn ber því vel að búa. Á fjárlfrv. núna eru 450 þús. kr. til Ísafjarðarhafnar. En allmörg smákauptún víðs vegar um landið hafa fengið ekki aðeins þá upphæð núna á fjárl. til hafnarbóta hjá sér, heldur miklu hærri upphæðir. Ég tel, miðað við þær framkvæmdir, sem þarna hafa verið unnar á undanförnum árum og verður að vinna í framhaldi af því til umbóta í Ísafjarðarhöfn, fjarri lagi að veita ekki hærri upphæð til þessara nauðsynlegu mannvirkja, sem standa þarna undir miklum framleiðsluverðmætum. Og leggjum við því til, að framlag til Ísafjarðarhafnar verði 700 þús. kr. í stað 450 þús. Í annan stað leggjum við til, að fjárveiting til Patreksfjarðarhafnar verði 550 þús. kr. í staðinn fyrir 300 þús. kr., sem nú er lagt til að þessi fjárveiting verði á fjárl. ársins 1964. Á Vatneyri við Patreksfjörð hefur verið byggð höfn með sérstökum hætti. Það hefur verið grafinn inn í hina svokölluðu Vatneyrartjörn skipgengur skurður, og síðan var ætlunin að grafa upp Vatneyrartjörnina og byggja þar hafnarbakka og myndarlega hafnaraðstöðu. Þetta verk er nokkuð á veg komið og höfnin tekin í notkun fyrir alllöngu, en þó er langt frá því, að þetta mikla hafnarmannvirki sé fullgert. Það er líklega sanni nær, að verkið sé tæplega hálfnað. Bygging slíkrar hafnar, sem þarna hefur verið ráðizt í, kostar vitanlega tugi millj., en sum undanfarin ár hafa samt verið ætlaðir nokkrir tugir þús. kr. til umbóta í Patreksfjarðarhöfn. En nú er nokkuð bætt úr frá því, sem var á síðustu 2 árum, er Patreksfjarðarhöfn eru ætlaðar 300 þús. kr. Við teljum þetta allt of lága upphæð og leggjum til, að Patreksfjarðarhöfn fái 550 þús. kr., og er sú upphæð þó margsinnis of lág. Þriðja till. okkar er um fjárveitingu til Suðureyrarhafnar við Súgandafjörð. Suðureyri er mikil útgerðarstöð. Þar býr harðduglegt fólk. Þeir eiga, Súgfirðingar, mikinn og góðan fiskiflota, en hafnaraðstaðan hefur verið þar mjög erfið. Fjörðurinn er stuttur og liggur fyrir opnu hafi, og bátaflotinn hefur verið þar undir áföllum vegna lélegra hafnarskilyrða. Nú fyrir tveim árum réðust Súgfirðingar í það að grafa innanvert við Suðureyri bátahöfn, og er því verki langt komið. Þetta hefur kostað margar millj., og er þó eftir, svo að fullgerð sé þessi bátahöfn, að leggja til þess mannvirkis margar millj. í viðbót. Skuldir hvíla þungt á þessu tiltölulega fámenna plássi vegna hafnarinnar, og ríkissjóður þarf því að gera sitt ýtrasta til, að þessu mannvirki verði lokið á fáum árum. svo að full not verði af hinu dýra mannvirki. Á fjárl. er núna till. um, að Suðureyrarhöfn fái 200 þús. kr. Við leggjum til, að þarna verði fjárveitingin 600 þús., og er það áreiðanlega sízt um of djúpt í ár tekið. Ég hef fylgzt með því, að síðan Súgfirðingar urðu að hætta áframhaldi þessarar mannvirkjagerðar, hefur sá hluti verksins, sem lokið var, orðið fyrir stórkostlegum skemmdum og heldur áfram að skemmast, ef ekki verður hægt að ganga þar betur frá hafnargörðum. 200 þús. kr. eru því hláleg upphæð til mannvirkis eins og Súgandafjarðarhafnar og kemur að litlu gagni, er naumast hægt að firra þann hluta verksins, sem þegar hefur verið unnin, skemmdum og sköðum. Þá er fjórða till. okkar um hafnarbætur á Tálknafirði. Á seinustu árum hefur vaxið upp myndarlegt þorp innan við Sveinseyri í Tálknafirði. Þar hafa verið byggð hafnarmannvirki, sem líklega eru hvergi á Íslandi eins myndarleg miðað við mannfjöldann, sem þarna býr. Þarna hefur verið komið fótum undir mjög myndarlegan fiskveiðiflota. Byggðin hefur aukizt ört, svo að einsdæmi er á Vestfjörðum. Allt hefur verið þarna byggt frá grunni. Þarna voru, þegar ég var ungur maður, aðeins þrír sveitabæir, innra Tunguþorpið svokallaða, en nú er þetta myndarleg útgerðarstöð. En þrátt fyrir þessar eindæma miklu hafnarframkvæmdir í Tálknafirði eru nú ætlaðar til þeirra aðeins 100 þús. kr., og það fer ekki mikið fyrir 100 þús. kr. í hafnarmannvirkjum. Það hljóta allir þeir að vita, sem nokkuð fylgjast með kostnaði við gerð slíkra mannvirkja. 100 þús. kr. eru smápeningur. Við leggjum til, að Tálknafjarðarhöfn fái 550 þús. kr. Þannig stendur á á Þingeyri við Dýrafjörð, að þar er trébryggja, sem tekin er að hrörna, þannig að hún getur ekki talizt örugg fyrir bátana á Þingeyri, og hefur nú um sinn verið framkvæmdur undirbúningur af sérfræðingum til þess að gera þar varanleg hafnarmannvirki, sem áætlað er að kosti mjög margar millj. kr. Hafnarnefnd Þingeyrar kom á liðnu ári til fundar við Vestfjarðaþm. og lagði þá uppdrætti og áætlanir vitamálastjórnar fyrir þm. og gerði þeim grein fyrir mannvirkinu og fjárhagsaðstöðu sinni til byrjunarframkvæmda, og var það álit Vestfjarðaþm. þá, að sjaldan hefði verið betur farið af stað með að búa sig að heiman með fjármagn til fyrsta áfanga eins og þeir höfðu gert þarna Þingeyringarnir. Enn þá eru þeir ekki komnir af stað með þessa miklu hafnarframkvæmd, sem þeir hafa látið undirbúa og áætla af sérfræðingum, en nú hyggjast þeir hefjast handa, og þeir fá það svar nú í sambandi við afgreiðslu fjárl., að til þessa margmilljóna mannvirkis skuli þeir nú fá 300 þús. kr. Þetta teljum við langt um of lítið og leggjum til, að það verði 500 þús., sem ætlað verði til þessa verks, og vitum við þó, að það hefði þurft að veita miklu, miklu meiri aðstoð. Hér hef ég nefnt sex hafnarstaði á Vestfjörðum, útgerðar- og fiskihafnir, sem skila miklum aflafeng og verðmætum í þjóðarbúið. Það hefur verið tekið eftir því, að til þessara sex hafna eru samtals nú á fjárl. ætlaðar 1 millj. 450 þús. kr., til sex hafna, þeirra sem ég nú hef nefnt, fimm, Ísafjarðar, Patreksfjarðar, Suðureyrar, Tálknafjarðar og Þingeyrar, og Drangsneshafnar, sem hv. 1. þm. Vestf. ræddi hér um áðan. Hvað er milljónin á okkar dögum? sagði fjáraflamaður einn fyrir fáum árum. Hann komst að þeirri niðurstöðu, að hún væri orðin lítil, hún væri ekki stór peningur, og 1 millj. 400 þús., tæplega hálf önnur millj., til byggingar eða umbóta á sex höfnum, það er ekki stór upphæð. Það er alger misskilningur, ef menn halda, að það sé hægt að vinna nein stórvirki með slíku fjármagni. Og þó verður ekkert um það deilt, að Vestfirðirnir þurfa vissulega umbætur í vegamálum sínum, samgöngum, en undirstaðan undir öllu atvinnulífi þeirra eru hafnirnar, og vil ég segja, að framlög til hafna á Vestfjörðum, það er það, sem mest kallar að, og til þess duga engir smáaurar, því að þessar hafnir eru á byrjunarstigi sem hafnir að öðru leyti en því, að þær leggja til góð náttúruskilyrði. Hér þarf miklu við að bæta. Samkv. okkar till. hækkar þessi upphæð til þessara nefndu sex hafna þannig, að heildarupphæðin yrði 3 millj. 350 þús. eða að meðaltali rúmlega hálf millj. á hverja þeirra. En samkv. till., sem nú eru gerðar um þetta á fjárl., er meðaltalsupphæðin 240 þús. á hverja höfn. Þá flytjum við hér enn eina smátill, viðvíkjandi hafnarmálum á Vestfjörðum. Það er breyt. á liðnum: ýmsar hafnargerðir. Sá liður er nú á fjárlagafrv. 100 þús. kr. Leggjum við til, að hann verði 500 þús. kr. og aftan við hann bætist: Þar af 350 þús. kr. til byggingar fiskihafnar við Hreggsstaði á Barðaströnd (fyrsti áfangi) 350 þús. - Á Barðaströndinni er engin höfn. Þar eru engin hafnarmannvirki. En fiskimið Breiðfirðinga og Vestfirðinga liggja þannig, að höfn á Barðaströnd væri mjög mikils virði, ekki aðeins fyrir breiðfirzka fiskimenn, heldur engu síður fyrir fiskimenn af Vestfjörðum. Þeir þurfa oft, Vestfirðingarnir, að sækja suður fyrir Látrabjarg á Breiðafjarðarmiðin, sem eru mjög fiskisæl, og þeim væri oft mikið öryggi í því að geta leitað hafnar við Breiðafjörð, þannig að þeir þyrftu ekki að leggja í Látraröst og taka siglingu heim í hinum verstu veðrum. En slík höfn er ekki fyrir hendi. Fyrst og fremst yrði þó slík hafnargerð þarna á Barðaströndinni nálægt Hreggsstöðum hugsuð sem grundvöllur að útgerð fyrir fólk, sem þar býr, eða fólk, sem tæki sér þar bústað, þegar þessi skilyrði væru fyrir hendi, miðað við hin góðu fiskimið, sem þarna eru fyrir utan, en ég hef þegar bent á, að slík höfn hefði einnig mikla þýðingu sem öryggishöfn fyrir Vestfjarðafiskiflotann. Það er því ekki að efa, að þetta mannvirki, sem þarna er lagt til að fái 350 þús. kr. fjárveitingu til byrjunaráfanga, á rétt á sér og hefði þýðingu fyrir marga útgerðarstaði á Vestfjörðum. Menn hafa oft talað um, að það sé þörf á því, að góð öryggishöfn væri sunnan til á Snæfellsnesinu, ekki sízt vegna skipa, sem gerð séu út norðan Snæfellsness. En þetta er engu síður staðreynd að því er snertir sjósókn af Vestfjörðum suður fyrir Látrabjarg, suður fyrir Bjargtanga og á Breiðafjarðarmiðin. Það er mjög mikilsvert fyrir þá að eiga aðgang að öryggishöfn þarna utanvert við Breiðafjörð norðanverðan. VIII. liðurinn á þskj. 185, sem við flytjum, er varðandi jarðhitarannsóknir á Vestfjörðum. Ég hef fengið hjá raforkumálastjóra skýrslu um jarðhitarannsóknir á Vestfjörðum, og á henni má sjá, að það eru til 130 staðir á Vestfjörðum, þar sem jarðhiti hefur verið mældur af raforkumálastjórninni. Á sumum þessum stöðum er mjög mikill jarðhiti og allmikið vatnsmagn, en á öðrum stöðum minna, og sumir þessara staða liggja nálægt þéttbýli og gætu þannig haft mikla þýðingu fyrir byggðirnar á Vestfjörðum. Þekktustu jarðhitasvæðin á Vestfjörðum eru á Reykhólum á Barðaströnd og á Reykjanesi við Ísafjarðardjúp, en sem sé, mældir hitastaðir á Vestfjörðum eru um 130. Í námunda við Bolungarvík er heit laug. Í námunda við Súgandafjörð er heit laug. Í námunda við hið nýja þorp í Tálknafirði eru heitar laugar. Það er auðvitað sjálfsagður hlutur og aðkallandi, að rannsókn fari fram á þessum stöðum og jarðboranir verði framkvæmdar, einkanlega á hitastöðunum, sem eru í námunda við þéttbýli, til þess að þessi náttúruauðæfi verði nytjuð. Jarðhitasjóði eru nú á þessu fjárlfrv. ætlaðar 7 millj. 200 þús. kr. í tekjur, og leggjum við til, að til jarðborana á Vestfjörðum verði af þessari upphæð varið 2 millj. kr., og það er a.m.k. skoðun mín, að þarna ætti að byrja á þeim jarðhitastöðum, sem liggja í námunda við kauptún á Vestfjörðum. Ég vil vænta þess, að þessar till., sem ég hef nú gert grein fyrir, njóti skilnings hv. alþm. Þær miða allar að því að treysta grundvöllinn að atvinnulífi Vestfirðinga og nytja verðmæti, sem nota ber í þjónustu fólksins, sem þar býr. Þá hef ég með þessum orðum, sem ég nú hef sagt, gert grein fyrir þeim brtt., sem ég er aðalflm. að. En þá vil ég þessu næst leyfa mér að þakka hv. fjvn. fyrir þann skilning, sem hún hefur sýnt framkvæmdum, sem eru á vegum A.S.Í. á þessu fjárlagafrv. eru ætlaðar 750 þús. kr. a.m.k., eins og stendur í frv. og tekið var fram í framsöguræðu hv. formanns fjvn., til orlofsheimilahverfis þess, sem A.S.Í. er að byggja nú austur í Árnessýslu. Þetta orlofsheimilahverfi verkafólks er hugsað þannig, að þar verði þurrkaðir og ræktaðir 12 ha. lands, þar verði byggð vatnsveita, skolpveita og hitaveita og byggð þar um 35 hús, 32 þeirra smáhýsi til dvalar fjölskyldum og einstaklingum í sumarleyfi sínu og 3 allstórar byggingar. Þetta orlofsheimilahverfi mun kosta, eftir því sem nú er áætlað, eigi minna en fast að 20 millj. kr. Ég þakka sem sé fjvn. fyrir að hafa sýnt skilning á þessari framkvæmd, sem er vissulega á almenningsþágu, í þágu verkafólks í landinu, og hygg, að framkvæmdinni sé að mjög verulegu leyti borgið á árinu 1964 með þessari aðstoð af ríkisins hendi. Ekki sízt vil ég þakka formanni fjvn. fyrir hans atbeina að því, að svona myndarlega var brugðizt við málaleitunum A.S.Í. vegna þessarar framkvæmdar. Á 22. gr. er svo tekin upp 3 millj. kr. ríkisábyrgðarheimild til þessa mannvirkis. Úr því að ég er kominn hérna í ræðustól, þá kemst ég nú ekki hjá því að víkja örfáum orðum að hinni snotru ræðu hæstv. fjmrh. Hann vék að stefnu ríkisstj. í launa- og kjaramálum fátæka fólksins og sagði, að hún væri sú að reyna að tryggja fátæka fólkinu, láglaunafólkinu raunhæfar kjarabætur. En jafnframt vék hann svo að A.S.Í. og nokkrum stórum verkalýðsfélögum og taldi þau hafa alranga stefnu í þessum málum og lítinn skilning á því göfuga verkefni að bæta kjör hinna fátæku og lágt launuðu. Hann sagði, að það væri engin raunhæf kjarabót fyrir verkafólkið að því að fá hækkað kaup, ef allir aðrir fengju hina sömu prósenttölu í hækkun. Og það er þá væntanlega minna en ekki nein kjarabót að því fyrir verkafólk, ef svo er á málum haldið, að aðrir fái miklu hærri prósenttölu í kjarabætur heldur en þeir lægst launuðu. En það er einmitt það, sem hefur gerzt á þessu ári, að fjöldamargar aðrar stéttir en verkalýðsstéttin hafa fengið margfalt meiri kjarabætur en hinir lægst launuðu. Það er staðreynd, sem hæstv. fjmrh. getur varla verið búinn að gleyma, að hinir hæst launuðu í þjóðfélaginu hafa fengið allt upp í 90% kauphækkun á þessu ári. Hinir lægra launuðu hjá ríkinu voru ekki aldeilis í náðinni á sama hátt og þeir hæst launuðu, þeim var mátulegt að fá 20% kjarabót. Og ég er hræddur um, að það verði heldur lítið úr kjarabót þeirra, ef það gerir hana að engu, að aðrir fái jafnmikið, þegar þarna hefur gerzt það, að hinir betur settu og hærra launuðu hafa fengið fjórfalt til fimmfalt meiri launabót. Og þetta hlýtur auðvitað að vera spegilmyndin af stefnu hæstv. ríkisstj. Það er ekki fyrir atbeina verkafólks, að það er búið að tengja, fastbinda með löggjöf og á annan hátt kjör margra annarra stétta við launakjör verkalýðsstéttarinnar. Það er lögbundið, að ef kaup verkafólks hækkar, skuli afurðir bænda hækka. Það er lögbundið, að ef almenn launahækkun verður, skuli opinberir starfsmenn fá sín ákveðnu launakjör endurskoðuð, vafalaust með tilliti til hlutfallslegrar hækkunar. Og það var nýlega settur á fót af hæstv. ríkisstj. gerðardómur til þess að ákveða laun verzlunarmannastéttarinnar, og í þeim gerðardómi er ákveðið, að ef almennar launahækkanir verði, skuli niðurstaða gerðardómsins breytast til hækkunar. Þetta er allt búið að setja í eina kippu. Og svo verður niðurstaðan sú, að þegar á að hreyfa til laun verkafólksins, þarf þetta allt að fylgjast með. Og til hvers hefur þetta verið tengt svona saman? Hefur þetta verið gert að beiðni verkafólksins? Nei, ég held ekki. Það hefur verið gert til þess, að verkafólkinu skyldi, þegar röðin kemur að því, vera torveldara en nokkrum öðrum að hreyfa þetta hjól um eina tönn, og það er vissulega líka orðið svo, að til þess að mjaka þessu hjóli nokkurn skapaðan hlut þarf heljarátak. Og það var ekki sparað að setja afl alls ríkisvaldsins og þingmeirihl. Alþingis í gang til þess að lögbinda það, að eftir að hæst launuðu embættismenn þjóðarinnar höfðu fengið 90% kauphækkun, skyldi það lögum bundið, að verkafólkið fengi ekki hreyft sitt kaupgjald um einn einasta eyri, og hygg ég, að fátt sanni betur heilindin í skrafi hæstv. ráðh. um áhuga þeirra á raunhæfum kjarabótum fyrir hina lægst launuðu, fátækustu. Það frv. til l. er sönnunargagn, sem ekki verður litið fram hjá í þessu efni. Síðan horfið var góðu heilli frá því að gera það frv. að lögum, hefur staðið yfir barátta um það, hvað væri hægt að hækka laun hinna lægst launuðu í þjóðfélaginu, og hvernig hefur það gengið? Var það ekki auðsótt mál? Var það ekki auðsótt mál að fá laun hinna lægst launuðu hækkuð um 20%, eins og hinir lægst launuðu, sem urðu harðast úti af starfsmönnum ríkisins, fengu minnstar kjarabætur? Nei, það lá ekki á lausu, hvað þá heldur að ætla hinum lægst launuðu 90% kjarabót. Það hefði verið talin nokkuð ósvífin fjarstæða. Sannleikurinn er sá, að þeir eru margir í þjónustu ríkisins, sem á þessu ári fengu 7 þús. til 10 þús. kr. kauphækkun á mánuði, en 10 þús. kr. eru nærri tvenn mánaðarlaun verkamanns. Þeir fengu þessa kauphækkun ofan á sitt allháa kaup fyrir. Nú í dag er e.t.v. að fást fram breyting á launum verkafólks eftir mikil átök og harða baráttu. Er þar um 90% hækkun að ræða? Er þar kannske um 20% hækkun að ræða? Nei, það er aðeins um 15% hækkun að ræða, og leikur þó vafi á því á þessari stundu, að atvinnurekendur hafi treyst sér til þess að fallast á það. Í framhaldi af ræðu hæstv. ráðh. vil ég aðeins víkja nokkuð að tali hans um hagkvæmni, rasjónaliseringu, ráðstafanir til aukningar framleiðni og annað þess konar. Það er rétt, ég hef heyrt bæði hann og ýmsa úr liði hæstv. ríkisstj., einkum framámenn þar, tala mikið um þessa hluti, en ég hef minna orðið var við áhuga þeirra fyrir þessum hlutum í verki. Og ég hygg, að það eigi langt í land, að við stöndum jafnfætis okkar nágrannaþjóðum t.d. í umbótum á þessu sviði, af því að hér er frekar um orð að ræða heldur en aðgerðir. Hæstv. ráðh. var ekki neitt í vanda með það, hvernig ætti að ákveða hinum lægst launuðu kaup. Það átti að gerast þannig, að verkalýðurinn átti að fá þau laun, sem útflutningsframleiðsluatvinnuvegirnir þyldu á hverjum tíma. Það er skammturinn. Ég held, að það sé dálítið athugavert við þessa einföldu kenningu hæstv. ráðh. Hún lítur ekkert ósnoturlega út, en hún er á sandi byggð, ef ekki kemur fleira til. Íslenzkir atvinnuvegir þola minna kaupgjald en atvinnuvegir nágrannaþjóða okkar, t.d. Norðmanna, af því að þeir eru lítið rasjónaliseraðir m.a. og lítið vit í margvíslegum atvinnurekstri hér á landi. Ég skal nefna þess nokkur dæmi, hvað rasjónaliseringunni er langt komið hjá okkur, hagsýninni í rekstrarvinnubrögðum. Ég var miðaldra maður, þegar ég átti heima í einu kauptúni vestur á landi og fylgdist þar með atvinnulífinu. Þar var þá engin bryggja. Bátarnir lögðust, þegar þeir komu með afla sinn, langt frammi á höfn, og svo var goggaður hver fiskur upp úr lest og goggaður aftur af þilfarinu og settur niður í flutningabát, flutningabátnum síðan fleytt að landi og fiskurinn goggaður enn upp úr bátnum á plan, steinsteypt plan þar í fjörunni, og síðan var tekið til við aðgerð hans þar og honum komið fyrir í saltfiskshúsi hinum megin við götu, þó ofan við aðgerðarplanið. En þarna á þessu svæði í kringum aðgerðarhúsið voru engir fiskreitir. Þegar saltfiskurinn var fluttur á þurrkunarstaðinn, var hann þess vegna tekinn upp, borinn í smáeiningum á handbörum niður í fjöruna, settur þar um borð í flutningabát. Þessi flutningabátur fleytti svo fiskinum eina 600 metra meðfram landi út að þeim stað, þar sem fiskreitirnir voru og átti að þurrka hann. En akvegur var enginn milli lendingarstaðarins og þeirra staða, þar sem fiskreitirnir voru. Þar var fiskurinn þveginn, og síðan var hann borinn út á fiskreitina þarna og þurrkaður. En svo þurfti að flytja hann aftur, fleyta honum aftur meðfram landinu öfuga leið á bát í fiskhúsið, þegar hann var orðinn þurr, og síðan útskipun langa leið. Þeir sögðu, atvinnurekendurnir á þessum stað að það væri svo dýrt að verka þarna fisk, að kaupið yrði að vera afskaplega lágt, miklu lægra en t.d. á Ísafirði. Og það var talinn sjálfsagður hlutur. Þegar aftur kaupið var orðið jafnhátt í kauptúnunum á Vestfjörðum og á Ísafirði, þá fóru vinnubrögðin við fiskverkunina fyrst nokkuð að batna. Hækkað kaup varð þarna til þess að knýja á um vitlegri vinnubrögð. Nú kunnið þið að segja: Þetta var nú þá, og þetta var nú þar, og það eru liðnir áratugir síðan. Svona er það ekki nú. - En þá ætla ég bara að víkja mér í Viðeyjarklaustur, þá ætla ég að venda mér til Reykjavíkur, þar sem hæstv. fjmrh. hefur verið borgarstjóri og stjórnað m.a. útgerðarmálum. Bæjarútgerð Reykjavíkur er á margan hátt myndarlegt fyrirtæki, eitt af þeim myndarlegri í landinu. Togaraflota á fyrirtækið allgóðan, og aðstaða Reykjavíkurborgar til þess að hlúa að þessu stóra og mikla atvinnufyrirtæki hefur verið góð. Nú réðst Bæjarútgerð Reykjavíkur í það að byggja fiskverkunarstöð í Reykjavík. Ætli henni hafi ekki verið valinn staður hér við hafnarbakkana í Reykjavík, svo að flutningar yrðu sem minnstir á fiskinum? Nei, ekki aldeilis, langt vestur í bæ. Þangað verður að flytja hvern ugga, sem salta á af togurum bæjarútgerðarinnar. Látum það vera, þetta er nú ekki það versta hér í Reykjavík. Það má vera, að úr því að önnur verri dæmi finnast, gæti þarna rasjónaliseringarhæfileika hæstv. fjmrh. einmitt í verki. Þegar afli berst nú hér í Reykjavíkurhöfn, þá er ekki fullkomin uppskipunartækni þar viðhöfð. Þar er hafður einn allstór kassi til að setja fiskinn í, og hann er hífaður upp á bifreið. Svo ekur bifreiðin af stað, og hún fer langt vestur á Seltjarnarnes. Þar er íshús sett. En þar er engin fiskimjölsverksmiðja, svo að hausar og bein, allur úrgangur er tekinn aftur frá þessu íshúsi vestur á Seltjarnarnesi, fluttur í gegnum alla Reykjavíkurborg og inn að Kletti. Þetta er Kleppsvinna. Þar er fiskimjölið malað úr fiskúrganginum. Svo er fiskimjölið tekið aftur og flutt gegnum hálfa Reykjavíkurborg til útskipunar. Eru þetta vitleg vinnubrögð? Er þetta rasjónalisering? Nei, þetta er Kleppsvinna. Þetta eru vitfirrt vinnubrögð í sjálfri höfuðborg Íslands í dag, þar sem búið er að tala svo mikið um rasjónaliseringu og framleiðni, en ekki gera neitt. Og hvað halda menn svo, að sé um kaupgetu slíkra fyrirtækja, sem svona vitlaust eru rekin, svona vitlaust er búið í haginn fyrir? Kaupgetan verður engin. Það er ekki geta til þess að bera eðlilega hátt kaupgjald. Það er litið á kaupgjaldið sem seinasta útgjaldalið, sem ekki sé efni á fyrir útgerðina að greiða, en það byggist m.a. á svona rasjónaliseringu. Ætli þetta sé einsdæmi í Reykjavík? Nei, það er ekki einsdæmi. Annað íshús er sett hér langt austur í bæ. Það hefur enga hafnaraðstöðu þar. Þar er sams konar flutningavitleysan í algleymingi. En kjötvinnslumiðstöð er sett á sjávarbakkann. Eða hvaða vit ætli sé í því að hafa sjö hraðfrystihús í Keflavík, sjö hraðfrystihús, smáholur, öll vitanlega þannig, að öll vinnsla í þeim er margfalt dýrari en ef væri byggt eitt myndarlegt hraðfrystihús og öll vinnsla færi fram í því, búið út sem nýtízku verksmiðja? Geta menn ekki ímyndað sér það, að ef aðstaða útgerðarinnar væri slík, að fyllstu tækni væri beitt við uppskipun, fiskvinnslustöðvarnar væru á hafnarbakkanum rétt steinsnar frá, öll færsla á fiskinum gengi á færiböndum úr skipi og upp í fiskvinnslustöðvarnar og síðan um fiskvinnslustöðvarnar væru færiböndin látin annast flutningana, - halda menn, að ekki yrði eitthvað meira eftir til þess að geta greitt vinnulaun, án þess að gengið væri nærri getu fyrirtækisins? Ég efast ekkert um það. Auk þess er margföld reynsla af því, að það er ekki aðalhjálpræðið fyrir atvinnuveg að níða kaupið hjá verkafólki niður úr öllu valdi. Gamli Ford skildi það fyrir löngu. Hann þótti brjóta öll viðskiptalögmál Bandaríkjanna, þegar hann móti ráðum allra hækkaði kaupið í sinni verksmiðju, jók allan framkvæmda- og framleiðsluhraða, svo að þótti stappa nær byltingu með þessu, og fór sínu fram og sannaði það, að með hækkun kaupgjalds til sinna manna varð hann valdur að tæknilegum tímahvörfum, sem réttilega má nefna byltingu. Hér var minnzt á Svía áðan. Það var þjóð, sem var til fyrirmyndar, og hún er það sannarlega á ýmsum sviðum, þó að henni sé stjórnað af sósíaldemókrötum, eins og hæstv. ráðh. sagði. Í því landi hefur verkamaðurinn t.d. 12 kr. á tímann, sænskar, 96–100 kr. íslenzkar. Hvað ætli atvinnurekendurnir hér segðu við því? Ég held, að þeir féllu í öngvit. Hvað hefur hafnarverkamaðurinn hér? 30 ísl. kr., ekki þriðjung af því, sem hafnarverkamaðurinn sænskt hefur. Þarna væri unnt að taka sér Svíþjóð til fyrirmyndar, þó að henni sé stjórnað af sósíaldemókrötum og ekki af íhaldinu. Eða Bandaríki Norður-Ameríku, hvað ætli hafnarverkamaðurinn í New York hafi? 3–4 dollara á tímann, hálft annað hundrað ísl. kr., eða eitthvað slíkt. Það borgar Eimskip hafnarverkamanninum þar, þegar það borgar hafnarverkamanninum hér við útskipun í skipin og uppskipun um 30 kr., fimmfalt meira. Þar er tækni, þar er framleiðni, þar er rasjónalisering ekki bara orð tungumjúkra manna, heldur orðið að framkvæmd, að veruleika. Það, sem útflutningsatvinnuvegirnir þola, á verkafólkið að hafa í kaup, segir hæstv. ráðh. Þessi kenning getur verið góð og gild, ef atvinnulífinu er stjórnað af viti og búið um það eins og eftirlætisbarn, en ekki olnbogabarn. En þannig er búið að íslenzku atvinnulífi, hverjum sem það er að kenna. Og það verða allir að játa, að það er ekki allt vitlegt, þetta fyrirkomulag, sem ég er að lýsa og allir hér inni vita að er satt og rétt. Vitlausara er varla hægt að hugsa sér það. Ég held líka, ofan á allt annað, að hæstv. ríkisstj. hafi rekið skammsýna launamálapólitík, rangláta að því leyti, að hún hefur sýnt það með stefnu sinni og framkvæmd, að hún vill hækka laun hinna hæst launuðu mest, hinna lægst launuðu minnst. Og það hefur komið seinast fram í launamálabaráttu verkafólksins nú og allri þeirri andspyrnu, sem verið hefur gegn henni. Ég er þeirrar skoðunar, að ef hæstv. ríkisstj. hefði, - skal ég þó ekkert sérstaklega saka hana fyrir fjandskap við baráttu verkalýðshreyfingarinnar í þetta skipti, því að það hefur þó helzt örlað á skilningi nú úr þeirri átt, - ef hæstv. ríkisstj. hefði haft skilning á því, að nú þyrfti að leiðrétta laun verkafólks, þannig að í samræmi væri við laun annarra stétta og launabætur þeirra á þessu ári, hefði verið hægt að fallast á það af verkalýðshreyfingunni, ef þessi laun, sem nú hefðu verið ákveðin í samræmi við annað, hefðu verið verðtryggð gegn vaxandi dýrtíð og verðbólgu, að semja til langs tíma og skapa þannig atvinnulífinu aukið öryggi, ef gætt var þess að halda jafnvægi einnig í þróun verðlagsmála, eftir að þetta hefði verið gert. En þetta var ekki gert. Verkafólkið fékk ekki nema 15% kauphækkun, en frá því að gerður var bráðabirgðasamningur um kaup verkafólks s.l. vor, hafði dýrtíðin aukizt um 11%. Meðan á samningahríðinni stóð núna, lögðu svo sérfræðingar ríkisstj. gögn í hendur okkar um það, að raunverulega væru 6 vísitölustig komin, þótt þau væru ekki komin inn í verðlagskerfið núna, og rétt að koma, en það er sama sem 4%. 4% og 11% eru 15%, og dýrtíðin hefur þannig samkv. Vísitölumælingu sjálfrar ríkisstj. vaxið um 15% frá vordögum, að síðast var staðið upp frá samningaborði og gerðir bráðabirgðasamningar, sem allir viðurkenndu að gætu ekki verið varanlegir, af því að þeir væru of lágir. Nú fær verkafólkið 15% kauphækkun, stendur núna að gerðum þessum samningum nákvæmlega í sömu sporum og þegar upp var staðið frá samningaborðinu s.l. vor. Síðan var sagt við okkur: Nú verðið þið að gefa okkur a.m.k. eins árs samningstímabil, helzt 2 ára, og þá jafnframt tekið í mál að setja upp takmarkað vísitölukerfi, sem ekki átti að mæla samt erlendar verðhækkanir. En við í verkalýðshreyfingunni vorum ekki örlátari en það, að við sögðum: Þegar við stöndum nú í sömu sporum og í vor að gerðum samningum, þá getum við ekki fallizt á að taka á okkur áhættu af dýrtíð, vaxandi dýrtíð á komandi mánuðum, lengur en 6 mánuði fram í tímann. Og þá má búast við því með sömu þróun og verið hefur, að kaupgjald verkafólksins, sem nú hefur verið ákveðið með samningum, verði farið að rýrna talsvert. - En þeir ætluðu okkur nú árið eða helzt tvö ár, hvað sem kaupmáttur vinnulaunanna hefði þá verið kominn niður. Og það er rétt með herkjum, að það er hægt að sansa menn á það að ætla okkur að taka af kaupinu, eins og það er nú ákveðið með 15% hækkun, taka á okkur rýrnum í næstu 6 mánuði fram undan, en farið fram á, að það verði gert fyrir heilt ár eða jafnvel tvö. Og þetta er allt gert af umhyggju fyrir verkafólkinu, því er sýndur sérstakur velvilji umfram alla aðra. En verkalýðshreyfingin stendur ekki á verðinum, fáum við að heyra, ekki fyrir þetta fólk. Af hverju er það? Af því að við vildum ekki breyta hlutfallinu milli launa ófaglærðra verkamanna og iðnaðarmanna, sem taka tímakaup eða vikukaup. Og þarna eru á milli nokkur prósent, sem iðnlærðu mennirnir, sem hafa stundað iðnnám í 4 ár, hafa hærra en ófaglært verkafólk. Okkur hefur verið legið á hálsi fyrir þetta, við segjum, að það sé réttlátt, að iðnlærðu mennirnir séu ívið hærri, og hér sé ekki óeðlilegt hlutfall á milli, enda höfum við sannanir á borðinu fyrir því, að svo er ekki, því að það er sérstaklega hörgull á, að ungt fólk fáist til að læra iðngreinar, og þar er manneklan mest. Ef þetta hlutfall væri enn þá gert iðnlærða fólkinu óhagstæðara, fengi þjóðfélagið að súpa af því seyðið, að við fengjum ekki fólk til þess að mennta sig verklega, og það væri ekkert vit í því, ég fullyrði það. Verkafólkið telur ekki gengið á sinn rétt með þessu, að kaup hinna iðnlærðu tíma- og vikukaupsmanna hækki um sama hundraðshluta og kaup hinna ófaglærðu, en það er það, sem hefur gerzt nú. Hins vegar féllst verkalýðshreyfingin sjálf ekki á það, að kaup þeirra manna, sem taka laun eftir uppmælingu, yrði nú hækkað í sama hundraðshluta, og þeir hafa þannig ekki verið teknir með í þessa mynd, ekki fengið þá kaupbreytingu, sem hér var um að ræða, og verkalýðshreyfingin gerði það ekki að sínu máli. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, er kannske búinn að tala of lengi, eins og á stendur. En ég vil halda því fram, að það er ekki óyggjandi og rétt eða traust kenning, sem hæstv. fjmrh. byggir á, þegar hann segir án annarra skýringa, að verkafólkið eigi að fá þau laun, sem útflutningsatvinnuvegirnir þoli. Það verður þá að vera svo bezt, að þeim sé stjórnað af viti, þeir séu reknir af viti a.m.k. Ég fæ ekki heldur séð, að hann fari með rétt mál, þegar hann segir, að hæstv. ríkisstj. hafi sérstakan áhuga á því að tryggja laun hinna lægst launuðu, því að þar hefur bæði af ríkisstj. og atvinnurekendum verið lagzt á móti því, að verkafólkið fengi nokkra sambærilega launahækkun við það, sem hinir hærra launuðu í þjóðfélaginu hafa fengið með góðu samþykki allra aðila. Þar tala því verkin. Það eru hinir hæst launuðu, sem hafa fengið hinar mestu kjarabætur á yfirstandandi ári, og hinir lægst launuðu hafa fengið þær naumast skornar, skornar sannarlega við nögl. Það var rétt, sem minnt var á hér áðan af 1. þm. Norðurl. v. (SkG), að sama var alveg upp á teningnum, þegar núv. hæstv. ríkisstj. breytti skattalöggjöf. Sú breyting var ekki gerð fyrir þá lægst launuðu, hún var gerð fyrir þá hæst launuðu, þeir fengu margfalda skattalækkun. Sporin eru alls staðar í þessa átt, að núv. hæstv. ríkisstj, hefur ekki aukið jöfnuð í þjóðfélaginu í tekjuskiptingunni, heldur ójöfnuð, hefur haft þá stefnu að bæta kjör hinna bezt settu og þrengja heldur kosti hinna, sem við erfiðust lífskjörin búa. Og þetta tel ég ranga stefnu. Það hefur fram að þessu ekki verið haft samráð eða samstarf við verkalýðshreyfinguna. En nú er haft orð á því, að eftir því sé óskað, og ég vil vona, að þar fylgi hugur máli, og skal ekkert rengja það að svo komnu. Og ég veit það, að þjóðfélagi okkar er full þörf á því, að það sé ekki látlaust stríð milli ríkisvaldsins og verkalýðssamtaka. En þá verður líka að sveigja stefnuna til þeirrar áttar, að það fólk, sem í verkalýðshreyfingunni er og hefur hana sem sitt sverð og sinn skjöld, megi við þá stefnu una. Annars getur það samstarf ekki orðið.



Herra forseti. Ég flutti hér við 2. umr. eina litla till., sem ég gerði þá grein fyrir, en tók aftur við þá atkvgr. til 3. umr. Hef ég nú endurflutt hana. En ég mælti nokkur orð fyrir henni við 2. umr. og lýsti því þá, að aðaltilgangur minn með flutningi hennar væri að reyna að tryggja það, að brúin á Hofsá í Vopnafirði yrði byggð á sumrinu 1964. Hæstv. samgmrh. flutti hér við þessa umr. ræðu og gaf þá yfirlýsingu um það, að hann mundi beita sér fyrir sem samgmrh., að þessi brú, þessi framkvæmd, yrði tekin upp á vegáætlun, sem lögð verður fyrir Alþingi síðar í vetur. Nú er það að vísu þannig, að það hefur orðið breyting á með samþykkt hinna nýju vegalaga. Þessi brú var áður ákvörðuð að verða byggð fyrir fé brúasjóðs, en brúasjóður hefur nú verið afnuminn í þeirri mynd, sem hann var a.m.k., og samgmrh. hefur þess vegna ekki sama vald í þessum efnum, sem hann hafði áður. En ég vil hins vegar ætla, að það verði tekið nokkurt tillit til þess við samningu vegáætlunar nú til að byrja með, hvert hlutverk brúasjóðs hefur verið, og þær framkvæmdir eða brýr, sem búið var að ráðgera að byggja fyrir fé þess sjóðs, verði látnar njóta nokkurrar sérstöðu, þegar næstu áætlanir verða samdar, þannig að varðandi þá kvóta, sem koma til með að verða ætlaðir hverju kjördæmi, verði þessar framkvæmdir, þessar brýr, ekki teknar að öllu leyti a.m.k. með í þá kvóta, sem hverju kjördæmi koma til með að verða ætlaðir í væntanlegri vegáætlun. Ég tel þess vegna, að þessi yfirlýsing hæstv. samgmrh. tryggi svo vel sem nú er unnt þann tilgang minn að reyna að tryggja það, að þessi brú verði byggð á næsta sumri. Ég treysti því, að sá þingmeirihl., sem styður samgmrh., virði þessa yfirlýsingu, og ég dreg það ekki í efa heldur og hef þá í huga m.a. yfirlýsingu hv. 1. þm. Austf. hér við umr. í kvöld, að samþm. mínir úr Austurlandskjördæmi munu veita sitt lið til þess, að þetta megi takast. Ég hef því ákveðið, með tilvísun til yfirlýsingar samgmrh., að draga þessa till, mína til baka. En mig langar til að víkja aðeins að till., sem allir þm. Austurlands aðrir standa að flutningi á, en það er um að taka lán í vegaframkvæmdir á Austurlandi, allt að 10 millj. kr. Þeir fluttu svipaða till. við fjárlfrv. á síðasta ári, í kosningahríðinni á Austurlandi á s.l. vori bar þessar lántökur til vegamála mjög á góma. Þar var mér mjög legið á hálsi fyrir það, að þegar fyrirhugaðar væru lántökur samkv. framkvæmdaáætlun ríkisstj. um allt að 80 millj. kr. til vegamála, kæmi ekki ein króna, eins og það var orðað, til Austurlands. Ég benti þá á það, að þessar lántökur til vegamála væru ætlaðar til varanlegra framkvæmda í samgöngumálum, fyrst og fremst til Reykjanesbrautar, sem væri steypt, enn fremur til Strákavegar ytri, sem væru jarðgöng að mestu leyti, sem einnig er varanlegt mannvirki. Enn fremur má segja það sama um Ennisveg á Snæfellsnesi, sem þarna var um að ræða. Þó að það sé ekki steyptur vegur, þá er hann sprengdur inn í berg að mestu leyti. Og síðan hefur bætzt við Múlavegur, en það er einnig svipað um hann að segja og Ennisveg, að hann eða sá kafli hans, sem þarna er um að ræða að vinna fyrir lánsfé, er sprengdur inn í berg. Það er þess vegna augljóst mál, að lántökur til almennra vegaframkvæmda eru yfirleitt ekki framkvæmanlegur hlutur, enda liggur það í augum uppi, að það hefði fyrir löngu verið horfið að því ráði í samgöngumálum hér á landi, ef það hefði yfirleitt verið talið fært að byggja venjulega malarvegi fyrir lánsfé. En ég benti á það, að yfirleitt væri ekki um slíkar framkvæmdir að ræða á Austurlandi, fyrr en kæmi að því að grafa jarðgöng gegnum Oddsskarð. Það er framkvæmd, sem fyrr en síðar kemur að að verði að koma í framkvæmd, og það er framkvæmd, sem mundi kosta sennilega um 10–15 millj. a.m.k. Það er framkvæmd, sem verður varanleg, og því kemur það mjög til mála að taka lán til slíkrar framkvæmdar. Það er hins vegar fjarri því, að sá undirbúningur hafi nú verið unninn, sem þarf til þess, að þetta verk geti komizt á framkvæmdaáætlun í bráð, og þess vegna tel ég, að það séu engin rök fyrir till. minna samþm. hvað þessa framkvæmd snertir. Ég mun fúslega athuga þá leið, þegar það liggur fyrir, að hægt er að vinna að framkvæmd jarðganga á Oddsskarði, ef það mætti verða til að flýta því verki að styðja þá lántöku, en á þessu stigi mundi það ekki verða til framdráttar samgöngumálum, þó að slíkt lán yrði tekið. Með samþykkt hinna nýju vegalaga er um það mikla aukningu að ræða á fé í framkvæmdir, að ég hygg, að ef það fé er notað, muni ekki til að byrja með vélakostur eða önnur aðstaða gera fært eða mögulegt að nota öllu meira fé en inn kemur samkv. þessum nýju vegalögum. Það tekur nokkur ár að undirbúa, t.d. hvað brúargerðir snertir, þá þurfa að vera til vinnuflokkar og brúarsmiðir, ef það á að verða um verulega aukningu að ræða í brúargerðum. Það þarf að hafa fyrirhyggju um þetta. Ég held, að nú síðustu árin hafi framkvæmdir í brúargerðum verið nokkurn veginn það miklar eins og möguleiki var á að framkvæma af þessum sökum. Og enn fremur er það víst, og ég þori a.m.k. að segja það hvað Austurland snertir, að það hefur ekki til þessa verið vélakostur eða aðstaða til þess að vinna fyrir stórum meira fé en unnið hefur verið. Þess vegna þarf, um leið og fé er aukið, að gera ráðstafanir til þess að gera framkvæmdirnar mögulegar frá þessu sjónarmiði. Áður en ég lýk máli mínu, langar mig aðeins til þess að víkja hér að niðurgreiðslum, sem allmikið hefur borið á góma við þessa umr. Ég skal reyna að stytta mál mitt, því að það er farið að líða nokkuð á nótt, en ég get ekki látið hjá líða að segja nokkur orð um þær í stuttu máli verð ég að segja það, að þær hafa ætíð verið mér hið mesta eitur í beinum, og ef ég ætti að segja í stuttu máli, hvernig þær koma mér fyrir sjónir, finnst mér þær vera eins og líkamslýti á þjóðfélaginu frá því á stríðsárunum. Ég skal að vísu játa, eins og kom fram í ræðu hæstv. fjmrh., að hvað snertir niðurgreiðslur á nýmjólk gegnir nokkuð öðru máli. Þarna er um sérstaka fæðutegund að ræða, sem allir neyta og sérstaklega börn, og þess vegna kemur það barnafjölskyldum mjög að liði, ef niðurgreiðslur eru nokkrar á nýmjólk. En ég tel, að nýmjólkin hafi um þetta algera sérstöðu. En það er annað líka, sem ég hef oft hugsað um í sambandi við niðurgreiðslurnar og ekki hefur verið dregið fram, þegar um þær hefur verið rætt, og það er, að hinar strjálbýlli sveitabyggðir, strjálbýlar sveitabyggðir og byggðir, sem eiga langt til verzlunarstaða, a.m.k. frá því að veruleg viðskipti fóru að hefjast hér á landi, allt fram til þess að niðurgreiðslurnar komust á, þá nutu sveitabýlin þess að geta aflað sér ódýrari matvöru en þeir, sem ekki framleiddu handa sér sjálfir. Þetta var mikilvægur kostur fyrir sveitabyggðirnar, og ég er ekki í neinum vafa um það, að með þessu hefur verið kippt burt mikilvægri stoð, sem stóð undir hinni strjálu byggð, stóð undir því, að það var nokkurs virði að vera bóndi og framleiða fyrir sjálfan sig, og í þessu fólst, að það var hægt mjög að mæta t.d. óhagstæðum viðskiptakjörum með því að auka þá neyzlu þessarar eigin framleiðslu. Við það, að þessar vörur voru greiddar það mikið niður, að þær urðu ekkert ódýrari, jafnvel dýrari, að neyta fyrir þá, sem framleiddu, þá var kippt í burtu þessari mikilvægu stoð. Það geta verið misjafnar skoðanir á því, hvað þungt þessi ástæða vegur, en ég er nú þannig gerður, að mér finnst þetta vera talsverð rök í þessu máli. Ég tel, að það sé því betur komið, því fyrr sem við stöndum að því að afmá þessi líkamslýti, sem mér finnst niðurgreiðslurnar vera á þjóðfélaginu, allar aðrar eða flestar aðrar en þá niðurgreiðslur á nýmjólk.



Herra forseti. Út af ræðu síðasta ræðumanns, hv. þm. Jónasar Péturssonar, um niðurgreiðslur vil ég segja það, að ég ætla ekki að fara að hefja hér sérstakar umr. um niðurgreiðslurnar meir en orðið er. Hér er um að ræða aðgerðir í efnahagsmálum, og sú hæstv. ríkisstj., sem felldi niður niðurgreiðslurnar, verður að gera sér grein fyrir afleiðingunum af því. Það má deila um það, hversu heppilegar niðurgreiðslur eru, og sérstaklega það, þegar þær fara að verða verulega háar. En ég vil minna þennan hv. þm. á það, að það var ríkisstj. Alþfl. studd af Sjálfstfl., sem fór að hafa þessar niðurgreiðslur verulega háar. Ég vil líka minna hv. þm. á það, að í stjórnartíð núv. hæstv. ríkisstj. hafa verið teknir upp nýir málaflokkar í niðurgreiðslur, og það væri fráleitt með öllu, ef ætti einn góðan veðurdag að fella niðurgreiðslukerfið niður, slíkt er óframkvæmanlegt. Ég held, að hv. þm. geri sér grein fyrir því, jafnvel þó að honum litist ekki á þetta lýti, sem er á líkama hæstv. ríkisstj. En lýtin eru miklu fleiri. Það er mikill misskilningur hjá hæstv. fjmrh., ef hann heldur, að ég sjái eftir því að taka þátt í deilum við hann, þótt komið sé nálægt jólum. Hitt þykir mér mun verra, að hafa ekki búið mig undir þessi vinnubrögð og mat á vinnu þeirri, sem lögð hefur verið fram síðustu daga og nætur til þess að hraða afgreiðslu fjárl. Auðvitað ætti að búa sig undir það að halda uppi nokkuð löngum umr. um fjárl., þótt seint sé. Það er til athugunar eftirleiðis, eins og þeir segja, endurskoðendur ríkisreikningsins, að 2. og 3. umr. fjárl. fari ekki fram í sömu vikunni. Ég benti á það hér við 2. umr. málsins, að það væru fráleit vinnubrögð að ætla sér það, og fyrst hæstv. ráðh, tekur upp kappræður um almenn stjórnmál, þegar svo er á liðið eins og nú er, þá er ástæðulaust, að aðrir sjái eftir sér til þeirra hluta. Ég hafði dálítið gaman af kaflanum í ræðu hæstv. ráðh., þegar hann var að svara hv. 3. þm. Reykv. og bera saman kerfið hjá þeim austur þar, eins og hæstv. forsrh. orðar það, og það, sem menn byggju við hér. Það voru þrír meginþættir, sem þeir töldu, að hæstv. ríkisstj. þyrfti að hafa í sinni hendi til þess að hafa stjórn á efnahagsmálunum. Það var í fyrsta lagi stjórn peningamálanna, í öðru lagi fjárfestingin og í þriðja lagi kaupgjaldið. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki talið eftir sér að reyna að ná í sínar hendur stjórn peningamálanna, og hún sækist eftir þessu æ meira og meira, eins og ég benti á við 2. umr, fjárl., m.a. með því að taka í sköttum og tollum af þjóðinni meiri tekjur til ríkissjóðs heldur en hún þarf vegna útgjalda ríkissjóðs. í öðru lagi beitir hún valdi sínu í gegnum Seðlabankann í æ ríkari mæli til þess að ná valdi á peningamálum þjóðarinnar. Og nú ætlar hún að taka upp þá stefnu í þeim að keppa beinlínis við viðskiptabankana um spariféð. Á þennan hátt hefur hæstv. ríkisstj. Íslands hug á að halda í höndum sér stjórn peningamála, eins og þeir gera austur þar. Annar þáttur er það, sem hæstv. ríkisstj. Íslands hefur líka sýnt tilburði til að ná í sínar hendur, og það var, þegar hún lagði fram hér á hv. Alþingi í haust frv, um launamál o. fl. Efni þessa frv. var að taka í sínar hendur kaupgjaldið í landinu og afnema verkfallsréttinn. Að vísu átti að byrja með nokkurra mánaða tilraun, en upphaflega ætlaði hæstv. ríkisstj. sér að hafa þetta í tvö ár. Það var planið, sem fyrst var lagt fyrir. Hún byrjaði á því að hopa til tveggja mánaða og gafst svo upp að lokum. En þó að hæstv. ríkisstj. hafi gefizt upp, þá er viljinn sá sami, hana langaði til að hafa það eins og þeir gera austur þar, að hafa í sínum höndum kaupgjald launþeganna í landinu og banna þeim að gera verkfall. Einn var sá þáttur, sem hæstv. ráðh. leizt ekki á að taka upp eftir þeim austur frá. Og það var með fjárfestingareftirlitið. Stefna ríkisstj. í þeim málum er sú, að það væri kapphlaup um vinnuaflið í landinu, og þessu kapphlaupi ætlaði hæstv. ráðh. sér að svara með því að draga úr fjárfestingu hjá ríkinu. Minni framkvæmdir á vegum ríkisins, til þess að þeir, sem fjármunina eiga og einkafjármagninu ráða, gætu náð vinnuaflinu, það er stefna hæstv. ráðh. í fjárfestingarmálum. En ef ætti nú að fara að hafa þar eitthvert eftirlit, fara að velja úr framkvæmdum, það leizt hæstv. ráðh. ekki á, og hæstv. fjmrh. vildi ekki fylgja þeim austur þar í þeirri stefnu. - Og svo ekki meira um þennan þátt. Út af svörum hæstv. ráðh. vil ég segja þetta: Hann taldi, hæstv. ráðh., að ég hefði ekki farið rétt með tilvitnun mína, þegar ég vitnaði til Viðreisnar, hún sannaði ekki það, sem ég vildi sanna. Það, sem ég hef haldið fram, bæði í umr, nú og áður fyrr, þegar ég hef rætt um þessi mál, er, að samanburður okkar á fjárl. fyrir árin 1958 og 1959 er, eins og tekið er fram í nál. okkar um fjárlfrv., gerður hliðstæður með því, að við tökum niðurgreiðslurnar, sem inntar voru af hendi af útflutningssjóði þessi ár, og bætum þeim við niðurstöðutölur fjárlaga. Þær voru árin 1959 113 millj., eins og segir í Viðreisn, sem hæstv. ráðh. las og staðfesti mína frásögn, en 75 millj. 1958, og þeim er bætt við niðurstöðutölur fjárlaga fyrir það ár, Þess vegna er þessi samanburður algerlega hliðstæður og útflutningsuppbætur á landbúnaðarafurðir, sem hæstv. ráðh. er þar að ræða um, voru greiddar vegna yfirfærslugjaldsins og bótakerfisins, sem var afnumið með gengisbreytingunni, en ekki af þeim ástæðum, sem nú er gert. Þær uppbætur, sem nú eru greiddar, voru teknar upp með samningum um breytingu á framleiðsluráðslögunum á haustdögum 1959 og í byrjun árs 1960. Þar var því breytt í þeim lögum, að það mætti á innlendum markaði ákveða verðið svo hátt, að það bæri uppi það, sem vantaði til, að útflutningurinn gæfi það verð, sem bóndinn þyrfti að fá og átti að fá samkv. verðlagsgrundvelli. En gegn því að gefa þetta eftir var það ákvæði upp tekið, að ríkissjóður bæri takmarkaða ábyrgð á verði útfluttra landbúnaðarafurða. Samanburður okkar í sambandi við fjárl. 1958 og síðar er þess vegna algerlega hliðstæður. Þá ætlaði hæstv. fjmrh. sér að sanna það, að við hefðum ekki viljað afnema uppbótakerfið í áföngum, og vitnaði þar í hluta úr nál. Það var bent á það af Framsfl. í umr. um efnahagsmálin 1960, að það heljarstökk, sem hæstv. ríkisstj. var að stökkva, væri ekki framkvæmanlegt og hægt að koma standandi niður úr því stökki. Álögurnar, sem fylgdu breytingunni á efnahagskerfinu, væru svo miklar, að það mundi skapa þá óðadýrtíð, sem staðreyndirnar sýna að orðin er. Þess vegna varð að fara út úr uppbótakerfinu í áföngum, eins og á var bent af Framsfl., en ekki eftir þeirri leið, sem hæstv. ríkisstj. fylgdi þá. Það var eitt, sem var athyglisvert í ræðu hæstv. fjmrh., og það var afstaðan um niðurgreiðslurnar, er hann svaraði því, hvort ætti raunverulega að fella niður 92 millj. eða lækka aðstoð ríkisins til niðurgreiðslna. Það, sem við höfum haldið fram í því sambandi, er afstaðan til verðlagsins í landinu, en ekki mat á niðurgreiðslunum sjálfum að öðru leyti en því, er við efnahagsmálum horfir. Um þetta sagði hæstv. ráðh., að það yrði tekið til athugunar eftir áramótin, þegar efnahagsmálin í heild yrðu tekin þá til athugunar, þá yrði þetta einn þáttur í því. Þetta gefur ástæðu til að ætla, að nokkuð sé ógert enn þá í efnahagsmálum og til skatthækkunar gæti komið. Sérstaklega virðist það hafa farið í taugarnar á hæstv. ráðh. og þeim ráðh., því að hæstv. samgmrh. talaði hér einnig, hvað sagt var um vegamálin, og taldi hæstv. fjmrh., að ég hefði notað þar of stór orð, er ég taldi, að ástandið í vegamálunum væri að komast á það stig, að kerfið sjálft væri að bresta. Nú vil ég, með leyfi hæstv. forseta, vitna hér í grg. fyrir vegamálafrv. Á bls. 16 segir svo, - „Vandamálið - og lausn þess“ heitir sá kafli, - þar segir m.a. þetta: „Nefndin komst brátt að þeirri niðurstöðu, að þjóðin stæði andspænis tvíþættum vanda í vegamálum. Í fyrsta lagi fer bifreiðaeign landsmanna og þar með bifreiðaumferð svo ört vaxandi, að vegakerfið mun reynast algerlega ófullnægjandi og jafnvel bresta.“ Þetta var nú mat þessarar n., sem samdi vegamálafrv. Það sýnir, að það eru fleiri en ég, sem eru á þeirri skoðun, að vegakerfið í landinu muni bresta, ef ekki sé snúið frá þeirri stefnu, sem fylgt hefur verið í ráðherratíð hæstv. núv. fjmrh. En í sambandi við fyrri aðgerðir í vegamálum vil ég leyfa mér að vitna til greinar, sem Geir Zoëga, fyrrv. vegamálastjóri, skrifaði í Fjármálatíðindi, 1. hefti 1956. Þar segir hann m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Aðaláherzlan hefur verið lögð á það að gera sem víðast akfæra vegi, ekki aðeins aðalleiðir, heldur jafnvel inn í hvert byggðarlag og heim á hvern bæ. Er nú svo komið, að akfærir vegir munu ekki lengjast verulega úr þessu, en keppa verður þeim mun meir að endurbótum á þeim.“ Þetta sagði þessi embættismaður um stefnu Framsfl. í vegamálum, meðan Framsfl. stjórnaði vegamálunum. Þá tókst að teygja vegakerfið út yfir allt landið. En á bls. 9 í þessu hefti gerir vegamálastjóri fyrrv. samanburð á því, hvað miklum hluta af útgjöldum fjárl. hafi verið varið til vegamála. Og allt frá 1940–1954, sem þessi skrá nær yfir, er varið frá 10–15% af heildarútgjöldum fjárlaga til vegamála í landinu. En í ráðherratíð núv. hæstv. fjmrh. hefur þetta verið 5, 6 og 7%. Á sama tíma sem þróunin hefur orðið á þann veg, hefur allt til þess tímabils, sem þessi grein fyrrv. vegamálastjóra nær yfir, verið svo, að ríkissjóður hefur orðið að leggja vegagerðinni til meira fé en hann hefur haft í tekjur af umferðinni í landinu. Og það er ekki fyrr en eftir þann tíma, sem ríkissjóður sjálfur hefur meira fé í tekjur af umferðinni en hann leggur til vegamála. Og það skipta engu máli fyrir ríkissjóð þær tekjur, sem eru af umferðinni umfram gjöldin, fyrr en á árinu 1959. En síðan 1959 hafa sem sagt ár frá ári farið vaxandi þær tekjur, sem ríkissjóður hefur haft af umferðinni í landinu, og það svo, að það skiptir hundruðum millj. nú orðið, nettótekjur ríkissjóðs, og á þessu ári, 1963, mun ríkissjóður koma til með að hafa í tekjur af leyfisgjöldum af innfluttum bifreiðum álíka fjárhæð og varið er til vegamála. Og svo kemur hæstv. fjmrh. og er undrandi yfir því, að hv. þm. skuli nú leyfa sér að gagnrýna stefnu hans um framkvæmd á fjárveitingum til vegamála, þegar ríkissjóður hefur þannig fleytt rjómann af raunverulega verkum þeirra, sem hafa staðið fyrir því að koma á vegakerfinu á Íslandi, og á sama tíma, sem inn í landið eru fluttar þúsundir og aftur þúsundir af bifreiðum. Þörfin fyrir landflutningana eykst dag frá degi, stærri og þyngri bílar fara um vegina einnig dag frá degi og annað eftir því. Og eins og ég tók fram í ræðu minni í dag, gerist það ekki hér á hv. Alþingi, að þm, sameinist um að leggja hundrað millj. kr. skatt á þjóðina, nema vegna þess að málið er svo veigamikið að þeirra dómi, að það má einskis láta ófreistað til þess að koma því í höfn. Það er sterkastur sá dómur og mest virði um stefnu hæstv. núv. ríkisstj. í framkvæmd vegamála, að Alþingi sameinast um að leggja hundrað millj. kr. skatt á þjóðina til þess að bjarga vegamálunum. Ég skal ekki þreyta hv. þm. lengur á umr. um þetta mái að sinni, en segja hæstv. ráðh. það að lokum, að ég mun njóta góðrar jólagleði, þó að hann legði það á sig að vera 4 daga að leita að gögnum til þess að svara ræðu minni, og þó tókst ekki betur en raun varð á. Ég treysti því einnig, að hann megi góðrar jólahelgi njóta.