Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. "Þægilegu mennirnir frá Ameríku koma þegar líður nær miðnætti, þeir eru hættir að skilja eftir yfirhafnirnar sínar í fordyrinu, en gánga beint inntil bóndans; og ef þeir rekast á vinnuþý í anddyrinu klappa þeir okkur á bakið og taka upp sígarettur og jórturleður. Þeir stóðu vanalega stutt við. Þegar þeir voru farnir kom forsætisráðherrann einsog áður, síðan einhverjir fleiri ráðherrar, mæðuveikistjórinn, nokkrir alþíngismenn, heildsalar og dómarar, blýgrái sorglegi maðurinn sem gaf út blað um að við yrðum að selja landið, biskuparnir, lýsisherslustjórinn. Þeir sátu oft á fundum leingi nætur, ræddust við hljóðlega og fóru furðu ódrukknir." Þetta er tilvitnun í bók sem skrifuð var á árunum 1946 og 1947 og ber heitið Atómstöðin. Útkoma þessarar bókar olli miklu fjaðrafoki í íslensku samfélagi hjá góðborgurum þessa lands og hægri pressunni í landinu. Baksvið hennar var Keflavíkursamningurinn sem gerður var á Alþingi 1946 um haustið og olli stjórnarslitum þar sem sósíalistar gengu út úr ríkisstjórn. En það var aðeins upphafið. Á eftir kom innganga Íslands í Atlantshafsbandalagið og koma bandaríska hersins hér með leynd á vormorgni 7. maí 1951. Það sem þá var sagt um þessi mál af vinstri mönnum á Íslandi og andstæðingum herstöðvanna var stimplað sem kommúnistaáróður, ómaklegar árásir á þáverandi valdamenn í landinu. En nú 40 árum síðar eru dregin fram í dagsljósið gögn erlendis sem bera þess ljós vitni að það sem sagt var af andstæðingum herstöðvanna á Íslandi á þessum árum var ekki orðum aukið. Þvert á móti, þar var ekki allur sannleikur sagður. Við höfum orðið áheyrendur frásagna af niðurstöðum norsks sagnfræðings, Dag Tangens, sem hefur stundað rannsóknir á samskiptum bandarískra stjórnvalda og bandarískrar leyniþjónustu við stjórnmálamenn í Noregi og alveg sérstaklega norsku verkalýðshreyfinguna. Fyrir tilviljun rakst sagnfræðingurinn á gögn, innan um norsk skjöl úr safni vestur í Bandaríkjunum, Truman-safninu, sem snertu Ísland og íslenska sögu og það eru þau sem við höfum fengið fréttir af. Þetta voru aðeins fáein blöð sem þarna lágu og sagnfræðingurinn leitaði eftir því að fá frekari gögn úr söfnum, þar á meðal úr Eisenhower-safninu, en honum var neitað og hann fullyrðir að skjöl varðandi Ísland og íslensk utanríkismál séu harðlega læst inni, að miklu erfiðara sé að nálgast þau en skjöl varðandi hliðstæð mál sem snerta aðrar þjóðir. Hvers vegna? Hann hefur svarað því að ástæðan hljóti annaðhvort að vera að Ísland sé metið hafa miklu meiri hernaðarlega þýðingu fyrir Bandaríkin en t.d. Noregur eða þá, sem hann hefur einnig vikið að, að þrýstingur hafi komið utan frá um það að halda þessum gögnum undir lás og slá. Ég nefni það, herra forseti, að Bandaríkin búa við lög sem skylda stjórnvöld þarlend til þess að skila inn gögnum eftir 30 ár og til þess að birta gögn varðandi utanríkismál landsins og samskipti við aðrar þjóðir að 35 árum liðnum. Í því samhengi komu út í byrjun þessa árs gögn sem snerta samskipti íslenskra stjórnvalda, alveg sérstaklega íslenska utanríkisráðuneytisins, við bandarísk stjórnvöld á árinu 1951 í aðdraganda þess að hingað kom bandarískt herlið. Þessi gögn hef ég fengið vestan um haf. Þau voru til umræðu hér í dagblöðum, að vísu aðeins í einu vikublaði sérstaklega í fyrravetur en það þýddi hluta af þessum gögnum, það var Helgarpósturinn. Þessi gögn eru aðgengileg fréttamönnum og þau bera ekki íslenskum valdamönnum á þessum tíma gott vitni fremur en skjölin sem verið er að draga fram upp úr safni norsks sagnfræðings úti í Noregi. Þarna er dregin upp dökk mynd, sérstaklega af íslensku utanríkisþjónustunni og utanríkisráðherra þessa tíma, síðar formanni Sjálfstfl., Bjarna heitnum Benediktssyni. Í umræðu um skýrslu utanrrh. í fyrra vék ég að þessu máli og skoraði á hæstv. þáv. utanrrh. að sjá til þess að gögn úr íslenska utanrrn. sem tengjast þessu tímabili yrðu dregin fram og birt, yrðu öllum opin. Ráðherrann svaraði þessari ósk minni með svofelldum orðum í Sþ. 11. mars sl.: "Þá vék þingmaðurinn að því sem hefur verið að birtast að undanförnu, gögnum frá tímanum 1951 varðandi hervarnarsamninginn og það sem þá var að gerast. Vissulega þurfa að koma í ljós, þegar sagan verður skrifuð, þau hin réttu gögn í þessum efnum og ég efast ekkert um að þegar að því verður hugað í utanrrn. á þeim tíma sem það er talið eðlilegt og skynsamlegt verði þau gögn birt." Þetta er hluti af svari ráðherrans, ég ætla ekki að lesa það til enda. Ég gekk eftir þessu í utanrmn. sl. vor, fékk þau svör að mál þetta væri í athugun. Nú spyr ég hæstv. núv. utanrrh.: Mun hæstv. ráðherra Steingrímur Hermannsson tryggja að gögn íslenska utanrrn. varðandi íslensk öryggismál, meðal annars á þessu tímabili, 1946–1951, verði dregin fram í dagsljósið og gerð öllum aðgengileg? Hvenær er þess að vænta að svo geti orðið? Mun ráðherrann einnig beita sér fyrir því að gögn úr bandarískum söfnum, sem snerta samskipti Íslands og Bandaríkjanna á þessu tímabili, verði kölluð heim, að eftir því verði óskað að þau verði afhent Íslendingum og íslenskum stjórnvöldum svo unnt sé að leiða í ljós sannleikann í þessum málum og hreinsa sumpart æru þeirra manna sem liggja undir aðdróttunum úr þessum erlendu gögnum þar sem verið er að skrifa Íslandssöguna vestan hafs?



Herra forseti. Ég svara fyrst síðustu spurningu hv. þm. Ég mun gera ráðstafanir til þess að sendiráð Íslands í Washington fái aðgang að þeim gögnum sem hér er um fjallað. Eins og hv. þm. munu vita gilda ákveðnar reglur um birtingu slíkra skjala í Bandaríkjunum. Hluti slíkra skjala mun samkvæmt þeim reglum vera aðgengilegur eftir 25 ár en það nær ekki til allra trúnaðarskjala í vörslu stjórnvalda í Bandaríkjunum. Mér er tjáð svona við fyrstu eftirgrennslan að í þessum gögnum, sem umræddur norskur maður fékk, hafi m.a. verið skjal sem sé í síðari flokki, sem eigi ekki að birta. En nú skal ég viðurkenna fyrstur manna að ég er ekki nógu vel kunnugur þessum reglum til að geta sagt um þetta nokkuð ákveðið en ég svara spurningunni játandi: Það mun verða gengið eftir því að fá þessi gögn í hendur. Ég hef sömuleiðis lýst þeirri skoðun minni að ég tel að hér eigi að gilda einhverjar ákveðnar reglur um birtingu skjala og ég mun ræða það í ríkisstjórninni hvort ekki er rétt að ríkisstjórnin semji slíkar reglur. Ég get ekki á þessari stundu sagt nákvæmlega hvernig þær eigi að vera en ég vil leggja á það ríka áherslu að komandi kynslóðir eiga að hafa tækifæri til að byggja sinn dóm á opinberum gögnum sem liggja fyrir og það á ekkert að fara í felur með það. Það er hins vegar eðlilegt að nokkur tími líði þar til slík skjöl eru birt, t.d. eitthvað svipað og við erum að tala um í Bandaríkjunum, 25–30 ár eða þar um bil. Varðandi það fjaðrafok sem orðið hefur við birtingu þessara gagna, sem umræddur Norðmaður hefur fengið, vil ég segja það að ég treysti langtum betur ummælum t.d. Eysteins Jónssonar, sem birtast í Þjóðviljanum í dag, en sendimönnum erlendra ríkja. Við ritskoðum ekki það sem þeir kunna að setja niður á blað og ég held að þar sé verið að meta menn og málefni á máta sem er í mörgum tilfellum algjörlega óviðunandi og ekki réttur. Ég er sannfærður um að þeir menn sem um ræðir höfðu hagsmuni Íslands í huga. Það kemur greinilega fram í orðum þess mæta manns Eysteins Jónssonar að hjá þremenningum þeim sem fóru til Bandaríkjanna 1949 var aldrei lýst nokkurri hræðslu við byltingu hér á landi eða yfirtöku kommúnisma eins og virðist hafa verið inntakið í skýrslu hins erlenda sendi manns. Og ég verð að segja með fullri virðingu fyrir Nóbelsverðlaunaskáldinu að ég treysti jafnvel betur manni eins og Eysteini Jónssyni til að lýsa rétt því sem gerðist. Hann er því miður eini eftirlifandi maðurinn af þeim sem um ræðir. Ég vefengi ekki hans orð og ég hef enga ástæðu til að halda að aðrir þm. geri það. Ég slæ því þennan varnagla að við skulum fara varlega í að dæma menn og atburði sem gerðust fyrir mörgum árum á grundvelli frásagna erlendra sendimanna.



Hæstv. forseti. Sú umræða sem er hafin um birtingu skjala löngu liðinna tíma er á margan hátt merkileg. Við sem höfum litið til baka og hugað að sögunni vitum að þetta tímabil var mjög umdeilt. Það voru mjög harðar umræður hér og þetta var mjög erfitt tímabil í íslenskri sögu. Skjöl erlendis munu sjálfsagt verða birt og ég vil taka undir það sem hæstv. utanrrh. segir að við getum ekki alveg treyst öllu því sem erlendir sendimenn skrifa um okkur og hvernig þeir meta okkar menn. Og ég fullyrði að þeir menn, sem eru reyndar flestir látnir, sem stóðu að þessum hlutum á sinni tíð fyrir okkur; voru einvörðungu með hagsmuni Íslands í huga. Það hefur sýnt sig að sú stefna sem þeir mótuðu hefur skipt sköpum fyrir okkur. Við höfum búið við frið síðan, við höfum búið í góðri samvinnu við Vesturlönd og við höfum tryggt okkur það að okkar mál eru vel komin og við þurfum ekki að hafa áhyggjur af okkar öryggi eins og margar aðrar þjóðir hafa þurft. Stofnun Atlantshafsbandalagsins á sinni tíð og koma hersins hefur rennt stoðum undir mesta blómaskeið Íslandssögunnar, bæði efnahagslega og á margan hátt menningarlega. Ég held að það að fara að dæma menn eða annað slíkt sé afskaplega hæpið. Ég hef látið mér detta í hug að það væri fróðlegt að fá skýrslur um svipað efni frá Sovétríkjunum. Það yrði kannski eitthvað annað mat þar. Ég vil í þessu sambandi sérstaklega undirstrika það að við förum varlega í sakirnar og látum ekki tilfinningarnar ráða heldur það sem raunverulega skiptir máli.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið er lítill sem enginn aðgangur að skjölum og skýrslum sem varða íslensk utanríkismál, þ.e. það er enginn aðgangur að þeim hér á landi. Eins og fram hefur komið hafa Bandaríkjamenn vissar skyldur til að opinbera skjöl eftir ákveðinn árafjölda. Við fáum því upplýsingar um samskipti okkar við erlend ríki í gegnum þarlend sjöl og þarlendar túlkanir. Það getur því verið tilviljunum háð hvað er birt og hvað ekki varðandi okkar samskipti við önnur lönd. Það hlýtur því að vera krafa okkar að úr þessu verði bætt. Við getum ómögulega sætt okkur við að saga Íslands verði skrifuð frá útlöndum. Það sem haft er eftir Eysteini Jónssyni, fyrrv. ráðherra, í dagblaði í morgun um að sumar af þeim upplýsingum sem fram hafa komið séu andstæðar sannleikanum eru m.a. rök með því að settar verði hér reglur um upplýsingaskyldu íslenskra stjórnvalda um samskipti Íslands og annarra landa. Það er ekki nóg að hafa bara skjöl frá útlöndum. Það er vissulega mikilvægt að varpa ljósi á það sem gerðist á árunum kringum 1950 þegar bandaríkjaher settist hér að. Þá er ekki síður mikilvægt að þeir sem eru að taka ákvarðanir í dag um okkar utanríkismál fái það aðhald sem m.a. felst í því að upplýsingar um samskipti við aðrar þjóðir verði ekki gleymdar og grafnar um aldur og ævi. Það er nauðsynlegt lýðræðislegt aðhald.



Herra forseti. Vegna þeirra orða sem þegar hafa fallið í þessari umræðu vil ég eindregið skora á hæstv. utanrrh. að hann geri gangskör að því að setja reglur og lög um upplýsingaskyldu stjórnvalda, um trúnað og afléttingu trúnaðar. Og vegna þess sem hann sagði um söguna langar mig einmitt að leggja mikla áherslu á að sagan verði skrifuð af Íslendingum meðan þeir lifa. Þeim sem tóku þátt í framvindu sögunnar og réðu framvindu hennar að miklu leyti. Það kom einmitt fram að nú er einungis einn þeirra lifandi sem fóru til Bandaríkjanna á sínum tíma. Hann er einungis einn til frásagnar. Ég tel mjög mikilvægt að þessi saga verði skrifuð og ekki síst í ljósi þess að þessar ákvarðanir voru teknar utan Alþingis af þingmönnum og flestir þeirra sem þarna komu að máli þeir hafa lítið sem ekkert minnst á þetta í ævisögum sínum og frásögnum. Það hvílir ótrúlega mikil leynd yfir þessu tímabili í þeirri sögu sem þegar hefur verið skrifuð á Íslandi og þessi leynd er til þess fallin að vekja tortryggni þeirra sem nú lifa og mun trúlega einnig vekja tortryggni þeirra sem eftir koma ef ekki verður betur á málum tekið.



Hæstv. forseti. Ég tel undir að skjöl séu birt sem sýna staðreyndir og að það séu settar reglur um þá hluti, hvernig með skuli fara. Hins vegar verð ég að lýsa vanþóknun minni á því að minnisblað sem norskur sagnfræðingur hefur fengið frá Bandaríkjunum, minnisblað útlendings, hefur orðið tilefni til árása á látna menn hér á landi, menn sem gegndu störfum fyrir íslensku þjóðina af fyllstu samviskusemi og með mikilli prýði. Gerð hefur verið atlaga að minningu Stefáns Jóhanns Stefánssonar forsætisráðherra, sem þá var, í tilefni af þessu minnisblaði sem er að því er Eysteinn Jónsson segir fleipur eitt og án þess að segja sannleikann. Ég tel að gera þurfi meira en hv. málshefjandi óskaði eftir. Hann óskaði eftir að gögn úr bandarískum söfnum yrðu birt. Ég mundi ætla að það væri fróðlegt að fá frásagnir rússneska sendiráðsins af viðtölum og samráði forustumanna Sósíalistaflokksins, forvera Alþb., á þessum tíma. Ég er viss um að þar kæmi margt forvitnilegt í ljós sem er nauðsynlegt fyrir komandi kynslóðir að vita, svo fremi sem menn ætla að taka mark á minnisblöðum útlendinga. Og sú spurning situr eftir hjá mér og hlýtur að gera það hjá öðrum: Skyldu þeir sem þar mökkuðu hafa verið að gæta hagsmuna Íslendinga?



Hæstv. forseti. Það fer að verða gaman að þessu þegar menn standa upp og verja annars vegar - að mér finnst liggja í orðunum - Rússa og hins vegar Bandaríkjamenn. Ég tek undir það með hv. síðasta ræðumanni að það væri fróðlegt að fá upplýsingar um samskipti Íslendinga við Rússa á því tímabili sem um er rætt, ekki síður en Bandaríkjamenn. En ég fagna því að hæstv. utanrrh. hefur lofað því úr þessum ræðustól í sameinuðu Alþingi að gögn íslenska utanríkisráðuneytisins verði dregin til birtingar fyrir almenning, en þó með vissum fyrirvara sem ríkisstjórnin á að setja. Ég mótmæli því. Það er Alþingi sem á að taka þessa ákvörðun. Það er Alþingi sem tekur ákvörðun um það ekki einstakir þm. þó þeir tímabundið gegni embætti ráðherra. Sendiráðið verði sett í málið. Ég óska eftir því að sendiráðið verði sett í málið strax. Það verði ekki látið sofna í höndum utanrrn., ríkisstjórnar eða sendiráðsins. Umræður um þessi mál eru viðkvæmar. Þær eiga ekki að fara fram fyrir opnum tjöldum. Umræður eiga að fara fram í sameinuðu Alþingi á lokuðum fundi. Þetta er ekki mál sem hægt er að fleygja fram á dagskrá Alþingis eða í fjölmiðla fyrirvaralaust. Við verðum að átta okkur á því hvað við erum að gera. Og ég held að ríkisstjórnin eigi ekki að setja reglur. Það er Alþingi sem á að gera það. Það er fróðlegt að fá upplýsingar um samskipti Bandaríkjanna og Íslands sem hafa leitt til þess öryggis sem við höfum búið við. Það er talað um þetta mál eins og það sé búist við einhverju óheiðarlegu frá forverum okkar sem nutu sama trausts þjóðarinnar og við njótum með setu okkar hér. Ég tala ekki um þetta sem væntanlegt vantraust. Það er hægt að gera allar aðgerðir tortryggilegar ef þær eru skoðaðar úr samhengi við tímana sem mennirnir lifðu. Ég treysti betur skjölum sem finnast og hafa ekki verið vefengd en minni jafnvel ágætismanna eins og Eysteins Jónssonar. En það er ekki þar með sagt að það eigi að nota slík skjöl til að taka hlutina úr samhengi og gera þá tortryggilega. Ég taldi mig þekkja nokkuð vel, þó ekki persónulega, þann stjórnmálamann sem nú hefur verið dreginn fram og nafngreindur í þessu máli. Það hefði aldrei hvarflað að mér eða nokkrum öðrum samtíðarmanni þessa stjórnmálamanns að hann gæti hafa aðhafst eitthvað sem við hefðum í dag getað stimplað hann fyrir fjarverandi og fallinn frá sem óheiðarlegan. Óheiðarleikinn felst í okkar dómi sem mér finnst vera að falla með ummælum. Ég segi alveg eins og er að það var hér á landi ótti við nasista í stríðsbyrjun. Það var hér ótti við kommúnisma á þeim tíma sem við erum að ræða um. Og þessi ótti við kommúnismann er enn þá. Þess vegna er hér vestrænn her. Þess vegna er skipulögð fylking vestrænna manna á móti því sem hugsanlega getur komið fram. Og það er kommúnisminn sem við viljum ekki að flæði yfir vestræn lönd og vestræna menningu. Ég legg mikla áherslu á það, hæstv. forseti, að utanrrh. gangi rösklega til verka og að sameinað Alþingi fyrir lokuðum dyrum ræði þessi mál áður en nokkuð fer út til fjölmiðla frá Alþingi um málið.



Herra forseti. Ég vil fyrst taka undir að það er eðlilegt að settar verði reglur um birtingu skjala eins og þeirra sem hér eru til umræðu. Og skal ég líka staðfesta að það hefur verið rætt í utanrmn. eins og einn af hv. ræðumönnum gat um. Ég veit að að þessu máli verður unnið. Hvort það á síðan að afgreiða á lokuðum fundi í sameinuðu þingi eða annars staðar, t.d. í ríkisstjórn, þingflokkum og þá utanrmn., sem eðlilegt er að fjalli um slík mál lögum samkvæmt, skal ég ekki leggja á dóm. Það er ekki meginatriðið. En reglur þarf að setja um þetta. Ég get heldur ekki metið það hér og nú hverjar þær reglur eigi að vera, hve snemma beri að birta slík skjöl. Þar að auki kveð ég mér hljóðs til að vekja á því athygli að þegar þessi skjöl frá Noregi, sem eru talin svo merkileg, komu hér fyrst til umræðu er farið að drótta nánast landráðum að látnum manni, Stefáni Jóhanni Stefánssyni, og síðan er nefnt nafn Bjarna Benediktssonar héðan úr þessum ræðustól og sagt að dregin hafi verið af honum dökk mynd. Að vísu vitnað til þess að það sé gert í Bandaríkjunum. En nafn hans skal dregið inn í umræðuna. Hins vegar, af eðlilegum ástæðum, er nafn Eysteins Jónssonar ekki nefnt. Hann er á lífi sem betur fer, getur þess vegna sagt frá því hvað gerðist á þessum árum því það voru einmitt þessir þrír menn sem báru hita og þunga baráttunnar. Þótt ég væri þá ungur að árum fylgdist ég ærið náið með því sem var að gerast um þetta leyti og þá fyrst og fremst með kynnum af Bjarna Benediktssyni og ég mótmæli því að það sé verið að drótta að honum sérstaklega og hverjum þessara manna sem er einhverju óheiðarlegu eða óheilbrigðu í þessum störfum. Það er ósæmandi. Auðvitað verður þessi saga skrifuð. Og það er verið að skrifa sögu. Þór Whitehead skrifaði t.d. þá merku bók Ófriður í aðsigi, fyrstu bók sína í ritsafninu. Þar fáum við rétta mynd af leiðtogum íslensku þjóðarinnar á árunum fyrir stríð, rétta mynd auðvitað af mönnum eins og Hermanni Jónassyni, Eysteini Jónssyni og öðrum þeim sem þá stóðu á verði gegn nasismanum þótt við hefðum enga hugmynd um hvernig þeir fóru að því. Auðvitað fáum við þessa mynd. Og enginn þessara manna hefur nokkurn tímann svikið hinn íslenska málstað. Þeir hafa allir staðið á verði. Allt umtal um eitthvað annað er ósæmandi.



Herra forseti. Ég verð að segja að furðulega er þunnt á mönnum skinnið, þegar þessi mál ber á góma, enn þann dag í dag. Hér rjúka menn upp í ræðustól og tala um dóma eða sakfellingu þegar einfaldlega er rætt um að birta þurfi allar heimildir sem þetta tímabil snertir til að fá sannleikann fram í dagsljósið. Einn hefur verið fylgifiskur hersetunnar og aðildar að Atlantshafsbandalaginu frá upphafi og það er leyndin. Aðdraganda þeirra samninga var haldið leyndum bæði fyrir þjóðinni og Alþingi. En nú, 35 eða 40 árum síðar, sé ég ekki haldbær rök fyrir því að halda sagnfræðilegum heimildum um þetta tímabil leyndum nema þar sé eitthvað til að leyna. Og ég hlýt að benda þeim mönnum á, sem hér koma upp og rökstyðja þann góða málstað sem þeir vilja meina að þar hafi ráðið ferðinni, að þar með er í beinu framhaldi eðlilegasta krafan af þeirra hálfu að draga allar upplýsingar fram í dagsljósið. Við skulum ekki gleyma því að nú eru að birtast samtímaheimildir frá þessum atburðum, en hér uppi á Íslandi liggja og rykfalla í kössum okkar eigin samtímaheimildir um þessa hluti. Og ég segi aftur: Ég sé ekki að það sé ástæða til að halda þeim hlutum leyndum. Það á ekki að vera og það eiga ekki að vera að mínu mati neinar leyndarreglur til um íslensk skjöl - eða er hér yfirleitt eitthvað til þess að leyna? Ég held að það sé barnalegt og jaðri við að vera hlægilegt að tala um fundarhöld Alþingis fyrir luktum dyrum þó settar séu almennar reglur um birtingu íslenskra skjala. Ég sé ekki ástæðu til að loka þingsölum Alþingis fyrir fjölmiðlum þó það sé til umræðu. Og ég segi bara að lokum: Það er um það að ræða hér að fá sannleikann fram í dagsljósið, ekki að dæma einhverja einstaklinga lífs eða liðna fyrir fram. Eða á hér ekki enn við það fornkveðna, sem Ari fróði setti á skinn, fyrstur manna, að skylt skuli að hafa það sem sannara reynist?



Herra forseti. Þessar umræður eru um margt athygli verðar. Þær lúta annars vegar að mikilvægum ákvörðunum sem teknar voru á sínum tíma og ollu miklum deilum, á hinn bóginn að formlegri meðferð skjala á vegum stjórnsýslunnar. Það er rétt að mínu mati að það er skortur á reglum um þau efni og það er nauðsynlegt fyrir stjórnsýsluna að starfa við þau skilyrði að fastmótaðar reglur gildi um meðferð skjala og meðferð trúnaðarmála. Ég get greint frá því hér að ég hef fyrir skömmu falið hópi manna að gera tillögur um hvernig fara skuli með trúnaðarskjöl sem eru til meðferðar á vegum stjórnvalda, en auðvitað þarf að huga að miklu víðtækari reglum um upplýsingaskyldu og birtingu trúnaðarskjala á síðari stigum máls. En umræðunni hefur verið varpað hér fram og hún hefur af hálfu málshefjenda verið felld í gamalkunnan farveg. Frá því að ákvarðanir voru teknar um aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu og varnarsamstarfi við Bandaríkin hefur markvisst verið unnið að því af hálfu andstæðinga þessara samninga og aðildar Íslands að Atlantshafsbandalaginu að varpa rýrð á forustumenn Íslendinga, gera þá tortryggilega, jafnvel gefa til kynna að þeir hafi verið óþjóðhollir í störfum sínum, látið undan þrýstingi erlendra stórvelda. Í upphafi máls síns las málshefjandi úr frægu skáldverki sem einmitt var skrifað í þeim tilgangi að varpa slíkri rýrð á stjórnendur landsins, á forustumenn þjóðarinnar, og segir svo í lokin: Til þess að losa menn undan þessum áburði þarf að birta skjöl. Hér er hinn gamli hugsunarháttur: varpa fram ásökunum um sekt og svo eiga aðrir að sjá um að afsanna sektina. Þetta er hið alvarlega í þessari umræðu, hinn alvarlegi undirtónn í ræðu hv. málshefjanda og í ýmiss konar umfjöllun um þetta mál að undanförnu, og reyndar er málflutningur af þessu tagi ekki nýr af nálinni. Sannleikurinn er sá að þegar mál þessi voru til meðferðar á hinu háa Alþingi á sínum tíma voru lögð fram þau rök fyrir þessum ákvörðunum sem þáverandi stjórnendur landsins studdust við. Þær umræður fóru fram í þingsölum og hafa reyndar farið fram í áratugi. Reynslan hefur svo sýnt umfram allt annað að þeir sem voru í forustu á þessum tíma og höfðu forgöngu um mótun utanríkisstefnunnar með þessum hætti hafa varðað veginn vel fyrir sjálfstæði og öryggi Íslands. Það er umfram allt sú staðreynd sem skiptir auðvitað höfuðmáli. Og þegar rætt er um minningu þessara manna, sem hér hefur verið fjallað um, er það þetta sem skiptir höfuðmáli. Við sem lifum í dag njótum þess að þessir menn höfðu víðsýni til þess að móta utanríkisstefnuna með þessum hætti og tryggja öryggi og frelsi landsins með þeim ráðstöfunum sem þeir beittu sér fyrir á sínum tíma. Þetta er höfuðatriðið. Reynslan hefur sýnt að á þennan veg höfum við best tryggt öryggi landsins. Reynslan hefur sýnt að aðildin að Atlantshafsbandalaginu, samstarfið innan Atlantshafsbandalagsins hefur þar að auki betur tryggt frið í okkar heimshluta en nokkur önnur skipan mála. Og áður en menn varpa hér fram grunsemdum, sem þeir ætlast til að verði afsannaðar, er ástæða til að hafa þessa meginstaðreynd í huga af því að umræða um það hvaða form á að hafa á birtingu skjala hefur leitt til endurtekinna ásakana af því tagi sem hér hafa komið fram.



Herra forseti. Menn þurfa ekki að leita í erlend skjöl til að finna landráðabrigsl í garð íslenskra stjórnmálamanna, reyndar hvorki þeirra sem á lífi eru né þeirra sem liðnir eru. Þeir sem muna þessa daga, þá tíð og þær djúpu geðshræringar sem bærðust í brjósti Íslendinga þegar teknar voru mikilvægar ákvarðanir eins og um inngöngu Íslands í Atlantshafsbandalagið minnast þess enn í dag. Það kemur mér þess vegna ekkert á óvart þó að t.d. dagblaðið Þjóðviljinn þurfi ekki að láta efna til neinnar sögulegrar rannsóknar í þessu tilviki. Þjóðviljinn hafði löngu gert það upp við sig að ekki aðeins fyrr. forsrh. Stefán Jóhann Stefánsson heldur þeir þremenningar sem mótuðu þá utanríkisstefnu, sem við höfum fylgt síðan, væru allir landráðamenn. Það var hin viðtekna söguskoðun þess tíma í þessu blaði og hafi menn lesið það blað og lagt trúnað á það trúa þeir því væntanlega enn í dag, enda segir í þessu blaði í dag, með leyfi forseta, undir spurningu dagsins: "Koma þér á óvart tengsl fyrrv. forsrh. Stefáns Jóhanns Stefánssonar við leyniþjónustu Bandaríkjanna, ClA?" - Og menn eiga síðan að svara: Það er þegar búið að slá því föstu hver þessi tengsl voru og það er ekkert nýtt í því því að þetta blað hefur haldið því fram áratugum saman að allir þessir menn hafi gengið erinda erlendra hagsmuna. Þeir hinir sömu sem ritstýra þessu blaði og voru á landsfundi sínum að gera upp sögulega reikninga geta hins vegar treyst því að skjöl um viðræður þeirra við fulltrúa sovéska sendiráðsins eða KGB eða annarra fulltrúa sovésks ríkisvalds, sem þeir voru auðvitað í nánum tengslum við á þeim tíma, verða ekki opinberuð, ekkert á næstunni. Í alræðisríkjum er ekki nóg að stjórna athöfnum manna og orðum, heldur líka hugsunum. Og það er ekki nóg. Þar er það líka til siðs að endurskoða söguna við valdhafaskipti. Enn í dag mun það vera svo að menn sem létu hvað mest að sér kveða í sovéskum stjórnmálum, þeirra nöfn eru jafnvel ekki enn til í hinni sovésku alfræðiorðabók. Heimildir um menn eru þurrkaðar út. Þeir voru jafnvel ekki til ef valdhöfum er það miður þóknanlegt. Við ætlum ekki að hafa þennan framgangsmáta. Dómur sögunnar verður ekki kveðinn upp úr þessum ræðustól og hann er ekki algildur. Ég hygg hins vegar að það sé óhætt að slá því föstu að það sé samdóma álit mikils meiri hluta íslensku þjóðarinnar að þeir þremenningar sem hér um ræðir og áttu mestan þátt í því að móta þá utanríkisstefnu sem við höfum fylgt hafi af verkum sínum verið dæmdir sem landsins bestu synir. Ég held að dómur sögunnar sé sá að þeir hafi mótað stefnu sem hefur tryggt okkur frið og öryggi og verið í fullu samræmi við íslenska þjóðarhagsmuni. Auðvitað kunna menn að hafa aðrar skoðanir á því og menn eru frjálsir að því að hafa hana. En salómonsdómurinn eða hinn endanlegi sögulegi sannleikur verður ekki kveðinn upp með einhverjum orðum úr þessum ræðustól því að seint verða menn með orðum vegnir. Hið einfalda mál að við eigum að setja okkur reglur um birtingu og meðferð skjala frá þessum tíma er lítið mál og þarf ekki að eyða mörgum orðum að því. Það er sjálfsagt og við eigum að fara í því efni eftir viðteknum venjum. Síðan er það sagnfræðinga að leggja mat á sögulegt samhengi þessara skjala. Og við skulum minnast þess að það sem sett er á blað af erlendum sendimönnum er ekki hinn endanlegi sögulegi dómur, jafnvel þótt einstaka innlendum mönnum henti í sínum áróðri að líta svo á.



Herra forseti. Í umræðum um skýrslu utanrrh. Matthíasar Á. Mathiesens á síðasta þingi lagði ég ríka áherslu á að menn tækju sig nú til og settu reglur um birtingu skjala íslenskra stjórnvalda og gerðu gangskör að því að taka upp úr kössunum í Stjórnarráði Íslands til þess að Íslandssagan væri ekki skrifuð erlendis eins og verið er að gera með birtingu heimilda án þess að hafa til staðar íslensk samtímagögn frá viðkomandi tímum. Það hefur ekkert gerst í þessu máli svo að ég viti frá því að ég bar þessa kröfu fram 11. mars sl. Og ég ætla að vona sannarlega að þessi umræða hér leiði til þess að það verði nú tekið til hendinni um að gera aðgengileg þau skjöl sem þarna ræðir um, um að setja reglur og setja lög á Alþingi Íslendinga um birtingu á gögnum og heimildum stjórnvalda. Auðvitað á það að vera verk Alþingis að móta slíkar heimildir, en síst er ég á móti því að stjórnvöld og ríkisstjórn á hverjum tíma hjálpi til um þau efni. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir undirtektir hans við þetta efni, en ég bendi hæstv. ráðherra á að hann hefur ekki mikinn tíma til að láta til skarar skríða, til að standa við þær yfirlýsingar sem hann í rauninni gaf hér vegna þess að við þurfum á því að halda við athugun þessara mála að sem fyllstar heimildir liggi fyrir og að hægt sé að draga sannleikann fram að svo miklu leyti sem unnt er, litið til baka. Ég minni á að í gildi eru lög um Þjóðskjalasafn Íslands og þau hafa nýlega verið endurskoðuð, á árinu 1985: Samkvæmt þeim lögum ber ráðuneytum m.a. að afhenda safninu að ákveðnum tíma liðnum gögn sín, gera þau aðgengileg og skrá þau eftir þeim kröfum sem safnið setur. Þessu safni hafa ekki verið búin þau skilyrði sem skylt ætti að vera fyrir söguþjóð. Ég bar fram fsp. hér í Sþ. á síðasta Alþingi til fjmrh. og menntmrh., en þeirri fsp. fékkst ekki svarað. Það var hæstv. núv. forsrh. sem ekki lagði til sinn hluta í svari við þeirri fsp. sem sneri að aðbúnaði fyrir Þjóðskjalasafn Íslands. Hvað veldur því að menn búa ekki þessu safni þau skilyrði sem skylt er? Ég vil segja um þá umræðu sem hér hefur farið fram að hún er út af fyrir sig efni í skáldsögu. Hún leiðir margt kynlegt í ljós í viðhorfum til sögulegrar skoðunar. Hún leiðir í ljós að menn rísa hér upp upptendraðir og fara af þessu tilefni að verja ákveðna hluti úr fortíðinni sem við erum ekki í aðstöðu til að leggja endanlegt mat á vegna þess að okkur skortir heimildir. Ég vil að heimildir séu dregnar fram um hvað eina sem snertir samskipti Íslands við aðrar þjóðir, hvort sem það er í austri eða vestri. En vissulega vill það svo til að samskipti Íslands sem leitt hafa til afdrifaríkra ákvarðana snertu Bandaríkin alveg sérstaklega og það er þess vegna sem þessi umræða er nánast inni í kvikunni enn á núlifandi stjórnmálamönnum. Ég get ekki tekið undir það að mál af þessu tagi þurfi að ræða á lokuðum fundum Alþingis. Hér á ekkert að vera að fela. Við þurfum á því að halda að umræða sem þessi fari fram fyrir opnum tjöldum. Við þurfum á því að halda að það sé hægt að þróa athugun íslenskra utanríkismála í ljósi sögunnar. Það skortir mjög mikið á að það sé kleift. Ég er mjög undrandi á ummælum eins og komu hér frá hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. Ég held að hann ætti nú að fara í læri hjá honum föður sínum, hæstv. fjmrh., og láta hann segja sér frá því hvernig samskiptin voru við þá menn sem eru til umræðu í þessu samhengi, hvernig samskiptin voru innan Alþfl. sem hæstv. fjmrh. er formaður fyrir. Ég held að hann gæti ýmislegt af því lært, og hv. fyrrv. þm. Hannibal Valdimarsson hefur látið til sín heyra í blöðum um þetta efni síðustu daga.

Hv. þm. gæti nú líka lært af Hannibal.

Ég gæti eflaust lært af Hannibal. Ég er alveg reiðubúinn til þess líka að gera það og ég er reiðubúinn að taka þátt í opinni umræðu hvar sem er og hvenær sem er um þessi efni. Herra forseti. Ég vænti þess að ég hafi viðlíka langan ræðutíma og hæstv. forsrh.  Ég vænti þess að þessi umræða verði til þess að . gögn verði leidd fram til þess að unnt sé að leggja hlutlægt mat á atburði liðinnar tíðar og eftir atvikum að hreinsa æru þeirra manna sem verið er að bera þungum sökum  Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu mjög, en ég vil fullvissa hv. þm. um að þetta mál , mun ekki sofna í utanrrn., eins og orðað var svo áðan, fremur en önnur mál. Ég get hins vegar ekki tryggt að við fáum skjótan aðgang að ýmsum upplýsingum í Bandaríkjunum sem við viljum fá. Það fer eftir lögum og reglum og kerfinu þar, en þessu mun verða hraðað eins og frekast er kostur. Ég mun einnig ræða þetta mál í utanrmn. að sjálfsögðu. Ég hygg að rétt sé, sem hér hefur komið fram, að aðgangur að skjölum í stjórnarráðinu er ekki góður, langt frá því. Hins vegar vil ég upplýsa út af orðum hv. fyrirspyrjanda um kröfu þá sem hann mun hafa gert hér í marsmánuði að ég lét hreinsa til í gamla stjórnarráðinu fyrir tveimur árum. Ég man ekki hvort það voru tveir eða þrír stórir sendiferðabílar sem var farið með upp í Þjóðskjalasafn af mörgum hinum athyglisverðustu skjölum sem lágu þar uppi á háalofti og höfðu gert sum allt frá aldamótum ef ekki lengur. Því miður er Þjóðskjalasafnið hins vegar þannig í stakk búið nú að þar er ekki hægt að veita góðan aðgang að þessum skjölum. En mjög mikilvægt skref var tekið til að bæta úr þessu á síðasta kjörtímabili í tíð síðustu ríkisstjórnar þegar Þjóðskjalasafninu var útvegað gott húsnæði að því mér er tjáð í þessu skyni. Þetta stendur því til bóta eftir því sem fjárveitingar Alþingis leyfa. Ég vil einnig láta koma fram, af því að töluvert hefur verið minnst á Eystein Jónsson, að ég ræddi við Eystein Jónsson um þetta mál. Eysteinn Jónsson byggir ekki aðeins á góðu minni. Hann byggir á góðu skjalasafni sem ég hugsa að sé aðgengilegra en skjalasafn stjórnarráðsins að sumu leyti ef ekki öllu. Eysteinn Jónsson tjáði mér að skýrsla Bandaríkjamanna um ferð þeirra þremenninganna 1949 hafi verið birt 24. mars 1976. Hann segir mér að skýrsla íslensku nefndarinnar hafi verið birt skömmu síðar. Hann segist hafa hana, ef við finnum hana ekki. Að lokum vil ég segja að þessi umræða er ekki efni í skáldsögu, alls ekki, og má ekki vera efni í skáldsögu. Hún á að vera efni í einn kafla af sögu þessarar þjóðar.



Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um æfingaflugvöll á Selfossi. Till., sem ég er flm. að ásamt hv. þm. Óla Þ. Guðbjartssyni, Guðna Ágústssyni og Eggert Haukdal, er þess efnis að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að láta kanna hvort ekki sé hagkvæmt að stuðla að því að framtíðaraðstaða fyrir æfinga- og kennsluflug á Súðvesturlandi verði á Selfossflugvelli. Í grg. segir m.a. að nauðsynlegt sé að létta af Reykjavíkurflugvelli umferð vegna innlendra smáflugvéla og er þá fyrst og fremst átt við umferð vegna æfinga- og kennsluflugs. Það er ljóst að á undanförnum árum hefur umfang og umferð vegna skipulegs áætlunarflugs innanlands stóraukist og vex enn samfara bættum skilyrðum. Jafnframt því að vera aðalflugvöllur okkar fyrir áætlunarflug innanlands hefur á Reykjavíkurflugvelli verið ein helsta aðstaða fyrir smáflugvélar og æfinga- og kennsluflug hér á landi. Á síðustu árum hefur smáflugvélum í einkaeign farið fjölgandi og það hefur óhjákvæmilega haft í för með sér aukna umferð þeirra um flugvöllinn sem getur skapað vandamál gagnvart umferð áætlunarvéla. Það hefur því átt sér stað umræða um að létta af Reykjavíkurflugvelli umferð smáflugvéla og í því sambandi hafa ýmsir kostir verið skoðaðir. Helst hafa augu manna beinst að Sandskeiði þar sem nú þegar er nokkur aðstaða til flugs fyrir hendi, en þar er jafnframt aðstaða fyrir svifflug. Á síðustu vikum hefur það svo heyrst og m.a. komið fram í fréttum Ríkissjónvarpsins að uppi eru hugmyndir um að byggja upp aðstöðu fyrir smáflugvélar og æfinga- og kennsluflug í Kapelluhrauni sunnan Hafnarfjarðar. Ekki skal lagður á það dómur hér hversu heppilegir þessir staðir, Sandskeið og Kapelluhraun, eru fyrir þessa starfsemi, en óneitanlega hljóta þeir báðir vegna nálægðar sinnar við Reykjavík og Keflavík að lenda meira og minna inni á flugstjórnarsvæði þessara staða. Við flm. þeirrar till. sem ég tala hér fyrir álítum að þegar rætt er um að koma upp nýrri aðstöðu fyrir æfinga- og kennsluflug sé eðlilegt að skoða hvort ekki komi aðrir staðir til greina en þeir sem hér voru nefndir og þá ekki síst hvort nú þegar eru til staðar flugvellir sem með tiltölulega litlum kostnaði mætti bæta þannig að þar fáist fullkomin aðstaða fyrir þessa starfsemi. Og þá er komið að kjarna málsins. Fyrir nokkrum árum hóf á Selfossi hópur áhugamanna um flug, sem seinna varð Flugklúbbur Selfoss, að byggja upp aðstöðu fyrir flug rétt við Selfosskaupstað í landi Sandvíkurhrepps. Þar er nú í dag ágætisaðstaða fyrir smáflugvélar, flugvöllur með tveimur brautum, önnur er 1100 m löng og hin er 800 m löng. Báðar flugbrautirnar hafa verið undirbyggðar fyrir bundið slitlag. Lengri brautin er með fullkomnum sjálfvirkum ljósaútbúnaði sem er, eftir því sem ég best veit, sá eini sinnar tegundar á landinu. Einnig hefur verið lokið við og undirbyggt fyrir bundið slitlag um 600 fermetra stæði fyrir flugvélar. Stæðið rúmar með góðu móti 30–40 smáflugvélar. Heitt og kalt vatn er á staðnum, rafmagn, sími og fjarskiptatæki. Meðlimir í Flugklúbbi Selfoss hafa reist á sinn kostnað tvö flugskýli sem rúma sjö vélar. Þriðja skýlið, sem er í einkaeign, er í byggingu og annarri aðstöðu er verið að koma upp. Þarna hafa menn einnig unnið að gerð framtíðarskipulags fyrir allt svæði vallarins. Þó mikið hafi verið unnið af heimamönnum, félögum í Flugklúbbi Selfoss, hefur á undanförnum árum verið veitt til flugvallarins fé frá ríkinu. Það hefur oft verið haft á orði að þeim peningum ríkisins hafi verið vel varið og þá hve vel þeim Selfyssingum hefur tekist að nýta þá. Í dag er töluverð umferð um Selfossflugvöll og þá ekki hvað síst vegna æfinga- og kennsluflugs, enda hafa margir hverjir sem sjá um flugmálin hér á landi, m.a. flugráðsmenn, haft á orði að flugvöllurinn væri vel fallinn til þess að taka við æfinga- og kennsluflugi. Það er alveg ljóst að sá kostnaður, sem leggja þarf í til að fullgera Selfossflugvöll þannig að þar verði fullkomin aðstaða fyrir þessa starfsemi, er aðeins brot af kostnaði við að koma upp nýrri aðstöðu annars staðar. Og það er ekki svo lítið atriði á tímum aðhalds og sparnaðar. Með þetta í huga og þá staðreynd að Selfossflugvöllur er í dag mikið notaður til æfinga- og kennsluflugs fyrir það svæði sem tillagan fjallar um, þ.e. Suðvesturland, telja flm. tillögunnar rétt að kannað verði hvort Selfossflugvöllur geti ekki í framtíðinni þjónað þessu hlutverki. Að lokum, herra forseti, legg ég til að að lokinni þessari umræðu verði till. vísað til hv. atvmn.



Hæstv. forseti. Hér er lögð fram þáltill. sem ekki lætur mikið yfir sér en er stærri í sniðum og raunhæfari ef grannt er skoðað. Málið lítur kannski í svipinn út sem kjördæmapot nokkurra hv. þm., en svo er ekki fáist menn á annað borð til að hugsa um hag þjóðarinnar, peningalegan sparnað, og hafa þá í huga fámenni þessarar litlu þjóðar. Enn fremur verða menn, og þá ekki síst hv. alþm., að hafa það í huga að í okkar þjóðfélagi gengur það ekki að setja mestalla þjónustu á eitt landshorn, Reykjavíkursvæðið. Við sem úti á landi búum sækjum afar margt á þetta svæði og raunar stefnir sú miðstýring í hættulega átt, en við kvörtum ekki þó um langvegu sé að fara. Þó spyrja eðlilega margir: Hvað gengur þetta lengi? Það þarf viðnám og skilningur verður að vakna á því að fólkið á landsbyggðinni þarf að fá til sín hluta af fjölbreyttri þjónustu nýverkefna. Hverjir eru kostir þessarar tillögu og í hverju liggur sparnaðurinn sem ég var að minnast á? Nú er það ætlan manna hér að ráðast á Kapelluhraunið, þar sem ekkert er fyrir í dag. Þetta mun vera við einhverja Óbrynnishóla. Það mun kosta hundruð milljóna að gera þar æfingavöll og þá aðstöðu sem fyrir hendi þarf að vera. Ef Selfoss yrði valinn fyrir þessa þjónustu þarf þar tiltölulega litlar úrbætur eins og fram hefur komið í máli 1. flm. Það þarf að gera sáraódýrar úrbætur miðað við Óbrynnishólana. Margt væri hægt að gera í þágu flugsins í landinu fyrir mismuninn sem sparaðist. Ég fullyrði að þeir peningar mundu nýtast til að gera stórt átak á mörgum verstu flugvöllum landsbyggðarinnar. Oft var þörf en nú er nauðsyn að slíkt eigi sér stað, segja allir þeir sem unna flugi og vilja auka öryggi flugsins í landinu. Enn fremur vek ég athygli á því að nú þegar er iðkað æfinga- og kennsluflug í stórum stíl á Selfossflugvelli, ekki bara heimamanna heldur héðan af þessu svæði, þ.e. höfuðborgarsvæðinu. Þær munu í dag margar einkaflugvélarnar leita austur fyrir heiði í því bjarta og fagra veðri sem nú er úti. Selfoss er í jaðrinum á þessu svæði. Vegalengd ekki svo miklu lengri en suður í Hafnarfjarðarhraun á bifreið. Eins og ég sagði voru í dag margar smávélar á leiðinni austur. Það er aðeins 15 mínútna flug, sem nýtist lærlingum bæði í reynslu og tíma. Það hafa sagt mér ýmsir byrjendur í flugi að svæðið fyrir austan fjall henti vel. Þeir eru fjarri þeirri umferðarþvælu sem Reykjavík og Keflavík skapa á svæðinu hér í kring. Við hæstv. forsrh., sem eins og allir aðrir ráðherrar landsins reyndar er horfinn úr þessum sölum eins og oft áður, við erum þeirrar skoðunar að Suðurlandsundirlendið sé, eins og Friðrik orðaði forðum, heilt konungsríki. - "Þar akur ei blettar, þar skyggir ei tréð," sagði skáldið. - Þar er gott æfingasvæði fyrir byrjendur. Það sem þyrfti að gera á Selfossi, yrði sú skynsamlega ákvörðun tekin af stjórnvöldum að suðvesturhorn landsins hefði þetta æfinga- og kennsluflug þar, væri nýr stjórnturn, yfirlag á völlinn og síðan blindflugstæki. Og enn fremur stöðugildi fyrir flugvörslu á svæðinu. Takið eftir. Þetta allt mun hvort sem er verða að koma á Selfossi innan tíðar - og mun koma þar innan tíðar. Ég tel flugvörslu þar mikilvæga nú þegar vegna þess mikla æfinga- og kennsluflugs sem þar fer fram. Það er söguleg staðreynd að svæðið á bökkum Ölfusár væri trúlega miðstöð flugs á Íslandi hefði ekki hent lítið atvik sem breytti öllum áformum þar um. Þegar Bretarnir voru í Kaldaðarnesi höfðu þeir byggt þar og voru með miklu stærri áætlanir um flugaðstöðu þegar Ölfusá réðist að þeim og flæddi yfir svæðið, en þá varð breska herveldið hrætt og flúði staðinn. En ég vil taka það fram að það svæði sem nú er flugaðstaða á er miklu ofar með Ölfusá og þess vegna ekki í flóðahættu. Hæstv. forseti. Ég vil að lokum beina orðum mínum til alþm. og ríkisstjórnarinnar, sem hefur á stefnuskrá sinni sparnað og vill stuðla að skipulagi og góðri meðferð á skattpeningum almennings. Þessi þáltill. er athyglisverð og ég efast ekki um að margir hv. alþm. taka undir þau sjónarmið sem fram koma í henni. Það mælir allt með því að þessi þáltill. sé raunhæfur kostur, raunhæf sparnaðarleið í litlu þjóðfélagi sem þarf á miklum peningum að halda til að byggja upp flugvelli og fjárfesta í öryggistækjum í þágu flugsins á næstunni, raunhæf leið vegna þess að mjög þarf að auka og efla aðstöðu til kennslu- og æfingaflugs, raunhæf leið vegna þess að í þessu efni er Selfoss nánast í hlaðvarpanum á þessu svæði. Eins og ég sagði áðan er vegalengdin í bifreið austur á Selfoss um 50 mínútna akstur, í flugvél aðeins 15 mínútna flug. Þetta er raunhæf leið vegna þess að allar aðstæður fyrir austan fjall eru þess eðlis að það er hættulítið bæði vegna landslags og fjarlægðar svæðisins frá umferðarþvælu suðvesturhornsins að stunda og staðsetja þar miðstöð æfinga- og kennsluflugs hér sunnan fjalla. Ég bið því hv. alþm. að skoða þessa till. sem raunhæfan og skynsamlegan kost.



Herra forseti. Mig langar til að taka undir þessa þáltill. með örfáum orðum. Það kemur margt til, fleira en það að Suðurlandsundirlendið sé nokkuð sjálfvalinn staður fyrir flugvöll þegar maður lítur á Íslandskortið og óvíða er nú plássið meira fyrir flugvelli. Mér sýnist till. skynsamleg og ég held að hún væri góð ráðstöfun núna í upphafi þeirrar 10 ára áætlunar sem áformað er að hrinda í framkvæmd við uppbyggingu flugvalla og flugsamgangna á Íslandi. Ég held að það sé ævinlega skynsamlegt að freista þess að láta á það reyna hvort ekki er hægt að notast við hluti sem fyrir eru frekar en að byggja upp aðra nýja ef um þetta tvennt er að velja. Mér þykir heldur óráðlegt, eins og reyndar má lesa út úr áætlunum Flugmálastjórnar, að setja peninga í uppbyggingu flugvallar, annaðhvort í Kapelluhrauni eða á Sandskeiði, án þess að það sé kannað til þrautar hvort t.d. Selfossflugvöllur, sem þegar er að mestu leyti uppbyggður og tilbúinn, gæti þjónað þessu hlutverki. Báðir þeir staðir aðrir sem nefndir hafa verið til sögunnar, Sandskeið og Kapelluhraun, hafa sína galla. Á Sandskeiði er þegar fyrir svifflugsstarfsemi og í Kapelluhrauni þyrfti að byggja frá grunni alla aðstöðu, auk þess sem fram kom í ræðu framsögumanns að þessir staðir hafa annmarka hvað varðar fluglínur til Reykjavíkur og Keflavíkurflugvallar. En ég vil fyrst og fremst undirstrika að það væri skynsamleg ráðstöfun að láta á þetta reyna, kanna það fyrst hvort þessi uppbyggði flugvöllur á Selfossi geti þjónað þessu hlutverki. Það er gífurlegt verkefni fram undan í uppbyggingu flugsamgangnanna, 2–21/2 milljarðs kr. áætlun liggur þegar fyrir um uppbygginguna á næstu 10 árum og eru þá ekki inni í þeirri tölu ýmis stór mannvirki eins og flugstöð á Reykjavíkurflugvelli o.fl. Þess vegna hef ég verið þeirrar skoðunar og gerst talsmaður þess oftar við umræður sem snerta flugsamgöngur að menn leitist við að nýta sem best þau mannvirki sem þó eru fyrir í landinu og á það við hvort heldur sem um varaflugvöll eða æfingaflugvöll er að ræða. Ég tek þess vegna undir efni þessarar till. mjög eindregið, herra forseti, og legg til að hún fái skjóta afgreiðslu hér á Alþingi vegna þess að það er nauðsynlegt að þessi könnun liggi fyrir sem fyrst, í öllu falli áður en farið verður að ráðstafa fé til annarra hluta.



Hæstv. forseti. Sú till. til þál. sem hér er lögð fram skýrir sig að mestu sjálf. Ég vænti þess að hv. alþm. þekki það vandamál sem hefur ríkt í þessari atvinnugrein nú um nokkurt skeið. Það samræmist kannski ekki anda þessarar tíðar að flytja till. um nýtingu á auðæfum, hvort heldur eiga í hlut matvæli eða veraldlegir hlutir. Bruðlið og sóunin í okkar heimshluta kann að verða mannkyninu hættuleg áður en yfir lýkur. Íslendingar hika ekki við að leyfa innflutning á matvælum og bjóða hann til sölu þótt dagstimpill sé löngu fallinn úr gildi eins og menn hafa væntanlega séð með eigin augum eða þá í ágætum fréttatímum í Ríkissjónvarpinu. Við flytjum inn matvörur jafnvel með rotvarnarefnum sem ekki standast okkar hollustulög. Bruðl okkar birtist ekki bara í því að henda kartöflum, heldur einnig í því, eins og fram kom í blaði í gær, að kaupa dýr fíkjutré, tvö tré í Flugstöð Leifs Eiríkssonar fyrir 1700 þús. kr. með lömpum og fylgidýrum. Milljóna króna gróðurævintýri í innflutningi á fíkjutrjám og enn fremur á kartöflum þrátt fyrir það að allar geymslur séu fullar. Í umræðunni um hið mikla kartöflumagn og nýtingu á þessum verðmætum hefur verið bent á möguleika sem ber að kanna frekar. Fyrir liggja kannanir og Iðntæknistofnun hefur þegar hafið vinnu við framleiðslu á réttum úr kartöflum til manneldis og lofar það góðu. Þessi tillaga beinist fyrst og fremst að því að ríkisstjórnin láti kanna sérstaklega þær ábendingar um nýtingu sem hafa komið fram nú í haust og við bendum þar á fjórar leiðir: Að vinna kartöflur og nýta þær til fóðurs. Að nýta kartöflur til iðnaðar. Að framleiða úr kartöflum ýmsa rétti til manneldis eins og þegar mun vera í þróun hjá Iðntæknistofnun. Að kanna hvort útflutningur geti komið til greina og þá hvernig staðið yrði að honum með sem hagkvæmustum hætti. Nokkur lönd hafa verið nefnd í þessu sambandi, svo sem Svíþjóð, Norður-Noregur og Finnland, þá með matarkartöflur í huga. Enn fremur veltum við upp þeirri hugmynd, sem einnig er rædd og kartöflubændur munu nú vera að skoða, að reyna stofnrækt og útflutning á útsæði, jafnvel á þessum vetri, sem ekki er útilokuð hugmynd. En af því að ég minnist á þessar leiðir, þá hefur ágætur maður í haust skrifað í Morgunblaðið greinar af þekkingu um hvað mætti gera við kartöflur til að nýta þær og, með leyfi forseta, ef ég má vitna í greinar Eriks Klonofsky sem er pólskrar ættar. Hann er verkfræðingur og hefur unnið að þessum málum hér. Hann segir um iðnaðarframleiðsluna að kartöflur séu víða mikið notaðar í etanól eða vínanda, kartöflumjöl, kartöflusýróp o.fl. Við þekkjum það að áfengislögin banna hér framleiðslu á því þannig að þessi möguleiki er kannski ekki fyrir hendi í dag, en frá þessari framleiðslu, ef um vínandaframleiðslu væri að ræða, þá kemur úrgangur sem er gott fóður fyrir búpening. Önnur tegund iðnaðarframleiðslu sem hann minnist á er kartöflumjöl og kartöflusterkja. Kartöflur eru einnig notaðar til framleiðslu á kartöflusýrópi sem er notað í sælgætisiðnaði, í sultugerð, líkjöraframleiðslu o.fl. Einnig er framleiddur þrúgusykur úr kartöflum og er hann notaður í vefjariðnaði, límframleiðslu og efnaiðnaði. Kartöflur til fóðurs eru orkuríkar og hafa hátt fóðurgildi, en nota þarf þær með öðrum fóðurefnum til þess að jafnvægi ríki milli eggjahvítu og kolvetnis í fóðrinu. Þær meltast vel hjá svínum eftir suðu, en ekki þarf að sjóða þær fyrir jórturdýr nema hætta sé á eitrun í kartöflunum. Þarna er athyglisverð leið að nýta þær hér í svín og sem dæmi mundu 4000 tonn af kartöflum, ef þau væru nýtt í svín, gefa af sér kjöt af 4000 grísum sem væru 100 kg hver þannig að þarna er leið til að nýta kartöflur og spara innflutt fóður. Enn fremur hef ég nýlega heyrt að menn sem hafa stofnað áburðarverksmiðju þar sem lífrænn áburður verður framleiddur af möðkum á Hvolsvelli telji það grundvöll að nýta kartöflur til eldis á möðkunum. Kartöflur til almennrar neyslu eru kannski stærsti kosturinn sem við eigum eigi að síður og eigum að íhuga mjög. Iðntæknistofnun hefur bent á leiðir og það er vitað mál að hér er mikið flutt inn af snakki og ýmsum vörum sem iðnaðarframleiðsla úr kartöflum gæti komið í staðinn fyrir. Eins er það þurrkuð kartöflustappa sem er seld í pökkum og enn fremur að setja kartöflur í duft. Það er möguleiki. Og síðan ýmsir réttir, kartöflulummur o.fl., sem gætu orðið hér vinsælir ef vel tækist til. Ég tel að hér sé um stórmál að ræða vegna þess að samstaða bændanna sem hafa stundað þessa ræktun, eins og kemur fram í grg., hefur brostið í góðærinu og þeir standa nú veikir fyrir. Auðvitað er það spurningin, ef skipulagsleysið ríkir áfram, hvort þeir halda áfram við þessa iðju. Það væri þá illa farið ef þeir ágætu matvælaframleiðendur hyrfu frá sínum búskap. Enn fremur er það íhugunarefni, og ég vonast til að hæstv. ríkisstjórn hafi manndóm til að taka á því, eins og kemur fram í grg., að nú eru flutt inn 2000–3000 tonn af kartöflum til framleiðslu á "frönskum kartöflum". Það mundi muna miklu ef þessi innflutningur yrði takmarkaður um sinn og íslenskar gæðakartöflur nýttar í þessu skyni. Ég skil raunar ekki ástæðu þess að menn skuli ekki meta meir hagsmuni bændanna sem þarna eiga í hlut en heildsalanna sem kannski beita þar miklum þrýstingi og hafa áhrif á að þetta fær að viðgangast. Ég hygg að fæstar þjóðir í veröldinni mundu líða það að fluttar væru inn erlendar kartöflur ef allar geymslur þeirra væru fullar af kartöflum samtímis. Þó viðgengst það eins og er hér að innflutningur á sér stað sem nemur þetta miklu magni. Ég fagna því að hæstv. forsrh. sést hér í salnum sem foringi ríkisstjórnarinnar. Ég treysti honum til að beita sér í ríkisstjórninni fyrir því að þetta mál verði tekið til skoðunar. Ég veit um hug hæstv. landbrh. til þessa máls. Það eru miklir hagsmunir þjóðarinnar í veði, ekki síst í kjördæmi hæstv. forsrh. Heilt þorp hefur byggst þar upp í kringum þessa atvinnugrein og þetta hefur einnig orðið aðal- og aukabúgrein hjá mörgum ágætum bændum þar sem víðar. Ég vænti þess að þessi þáltill. fái skjóta meðferð í þinginu og hún mæti skilningi og velvilja hæstv. ríkisstjórnar.



Herra forseti. Ég fagna því að hæstv. forsrh. er viðstaddur þessa umræðu vegna þess að þessi mál eru komin á það stig að það þarf af hendi stjórnvalda að athuga þau og bregða skyndilega við. Það gerðist í gærkveldi, eftir að búið var að senda sýnishorn af kartöflum til Noregs, að óskað var eftir því að samninganefnd kæmi þangað til að semja um sölu á kartöflum. Vitað er að Norðmenn vantar margfalt það magn sem við höfum til sölu. Vandinn er auðvitað verðið. Norskir bændur fá t.d. nú, þrátt fyrir mjög lítið framboð af kartöflum, ekki nema 1,53 kr. norskar fyrir kg og ef ekki verður breyting á er gert ráð fyrir því að þeir fái eftir áramótin 1,74 kr. norskar. Skeytið sem barst í gær er til komið vegna þess að fyrir viku var sent sýnishorn af kartöflum til Suður-Noregs sem líkaði ákaflega vel og þeir sendu í gærkveldi telex um að þeir hefðu áhuga á að kaupa allar þær kartöflur sem hér væru fáanlegar. Þetta mál kemur þannig upp að sýnilegt var að uppskeran í haust yrði helmingi meiri en við hefðum möguleika á að neyta hér innanlands að öllu óbreyttu. Það veit enginn hvað þetta magn er mikið hér, því miður. Agnar Guðnason upplýsir mig um að það séu sennilega 20 000 tonn af neyslukartöflum en vill ekki taka ábyrgð á því. Hann telur hugsanlegt að við getum selt 8000–10 000 tonn hér innanlands. Þá er hann með í huga að 2000 tonn verði unnin í verksmiðjunum á Svalbarðseyri og í Þykkvabæ. En það er líka talið að ef hægt væri að stöðva innflutning á unnum kartöflum tæki markaðurinn hér allt að 3000 tonnum meira. Ef við stæðum frammi fyrir að gera það eða henda kartöflunum ella verða stjórnvöld að hugleiða þau má1 vel. Ýmis rök má færa fyrir því að fara varlega í að flytja inn kartöflur eða annað frá þeim löndum sem við skiptum við þar sem er mjög mikil mengun og meira en helmingur af skógunum t.d. er að deyja. Mér er spurn: Er fylgst með því í hvað ástandi þessar vörur eru þegar þær eru fluttar inn? Það er a.m.k. í skjóli þess áreiðanlega hægt að tefja eða jafnvel stoppa innflutning á ýmsu grænmeti og þar með kartöflum. En ég vil geta þess hvers vegna ég veit um þetta. Kartöfluframleiðendur í Eyjafirði komu til Búnaðarbankans í haust þegar auðséð var hvernig horfði með þessi mál og óskuðu eftir því að hann athugaði möguleika á sölu á kartöflum, sérstaklega á Norðurlöndum og jafnvel í Evrópu. Fyrir þremur árum tæpum var tekin upp sú nýbreytni í Búnaðarbankanum að við réðum þar mann sem hefur verið að kanna ýmsa möguleika á sölu á okkar afurðum víða um heim. Sumt er það með mjög góðum árangri sem ég ætla ekki að fara inn á hér, en gæti gert það síðar. Síðan komu þessi mál upp eftir að ýmis mistök höfðu orðið hjá öðrum í sambandi við að reyna þetta og ætla ég ekki að fara inn á það. Það voru félög kartöflubænda sem óskuðu eftir því að Búnaðarbankinn héldi þessari tilraun áfram. Nú hefur það líka gerst að Finnar eru að biðja um sýnishorn. Ef þeim líkar sýnishornið vel, það verður sent út á morgun, eru þeir að tala um að fá einn skipsfarm strax. En málið er að það hlýtur að verða dýrara að koma vörunni þangað á markað en til Noregs og á það verður að líta. Kannski verður hægt að koma verðinu eitthvað upp fyrir það sem ég nefndi áðan. Ég vona það, en veit ekki hvort það tekst. Það er annað að vona en vita og þess vegna vil ég ekki staðhæfa það. Það sem Norðmenn eru t.d. að biðja um er visst magn á mánuði fram til vors. Hvort hægt er að ná samningum er tryggja hærra meðalverð en þetta veit ég ekki. En það þarf að reyna að setja einhvern veginn verðjöfnunargjald á kartöflur því að vegna þurrotsins sem er sums staðar verður ekki leyft að flytja út frá þeim stöðum þar sem það er og það þarf heilbrigðisvottorð um kartöflurnar. Það er trygging fyrir þá sem ekki mega flytja út, eftir því sem minnkar um kartöflur hér á innlendum markaði, að þeir geti selt sitt. Enn fremur þyrftu að fást með einhverjum hætti einhverjar útflutningsbætur. Það þarf kannski ekki mjög mikið. Auðvitað veit ég að í sambandi við búvörusamningana er búið að ráðstafa öllum útflutningsbótum. En sama er. Þessir kartöfluframleiðendur leggja töluvert til í þennan sjóð og það er um það að ræða í þessu tilviki að þeir lifi þetta af og þarf að taka tillit til þess. Ég hef von um að það sé hægt að semja um mjög lág fargjöld t.d. til Noregs. Ég get ekki sagt hvað lág, en ég hef von um það ef þessi leið væri möguleg. En ég treysti því að hæstv. forsrh. taki þessi mál til íhugunar vegna þess að það er ekki hægt að ganga frá samningum fyrr en það liggur fyrir hvernig verður staðið að þessum málum hér. Varan verður að fara út á þriðjudaginn kemur því að það eru aðrir möguleikar sem Norðmenn hafa til að tryggja sér kartöflur þó að sennilega verði lítið um þær þegar kemur fram á veturinn. Ég hefði viljað, þar sem tími er takmarkaður hér, fá aðeins að ræða við hæstv. forsrh. um þessi mái. Heimir Hannesson hefur verið fyrir okkur í þessu og mun fara út á þriðjudagsmorgun. Það getur vel verið að nauðsynlegt sé að hann hafi tal af einhverjum í ríkisstjórninni áður en sú ferð verður farin.



Herra forseti. Ég lýsi stuðningi við þessa þáltill. Hún er tímabær og kemur inn á mál sem varðar að sjálfsögðu alla þjóðina þó að það sé fyrst og fremst öryggismál fyrir sjómannastéttina í heild. Ég tel þess vegna tímabært að Alþingi samþykki slíka ályktun til ríkisstjórnarinnar því að allt tekur sinn tíma og ekki síst þegar um er að ræða dýrt tæki eins og slík björgunarþyrla er vissulega. Ég vil skýra frá því að á fundi í fjvn. fyrir nokkrum dögum, þar sem forstjóri Landhelgisgæslunnar og aðrir sérfræðingar í þeirri stofnun báru upp sín erindi, lagði ég þá fyrirspurn fyrir forstjórann hvort farið væri að huga að undirbúningi kaupa á stærri björgunarþyrlu fyrir Landhelgisgæsluna og óskaði eftir að fá að vita hvernig það mál stæði. Það kom fram að aðeins hefði verið hugað að þessum málum og ég fékk senda inn í fjvn. kostnaðaráætlun um slíka þyrlu en hins vegar hefur stofnunin sem slík ekki lagt fram neinar ákveðnar tillögur um þetta mál. Það er ljóst að fullkomin þyrla, sem mundi skapa það öryggi sem menn tala um og menn eru almennt sammála um að verði að koma hér á landi, mun kosta eitthvað um 400–600 millj. að lágmarki. Þetta er hins vegar svo stórt og þýðingarmikið mál að ég tel sjálfsagt að fylgja því eftir með samþykkt á slíkri tillögu hér inni á hv. Alþingi. Það hringdi til mín ungur maður í gærkvöldi sem er skipstjóri á litlum togara. Hann sagði mér að þeir hefðu verið í ofsaveðri úti fyrir Vestfjörðum fyrir þremur sólarhringum og allt í einu kom hnútur á skipið og höggið var svo mikið að vélarnar stöðvuðust og skipið lagðist á hliðina. Þarna hefði getað farið illa. Heppnin var með þeim, þarna voru um 14 menn um borð. Þótt ekki sé sagt frá mörgum svona tilfellum vekur það mann til umhugsunar um hvað hefði skeð ef verr hefði farið. Þetta var í ofsaveðri. Að vísu var ekki mikið frost en samt sem áður leiðir þetta hugann að því hvað við eiginlega stöndum illa í þessum málum sem snerta öryggi okkar sjómanna sem vissulega eru í þessum hættustörfum og eru svo þýðingarmiklir fyrir okkar þjóðarbú, fyrir utan allt hitt. Ég tel þess vegna að þetta megi ekki dragast. Það er löngu orðið viðurkennt að sú ágæta þyrla sem við eigum í dag fullnægir ekki þeim nauðsynlegu kröfum sem þarf að gera til slíks tækis í sambandi við okkar fiskiskipaflota sem verður að sækja á djúpmið í vaxandi mæli og sækja þannig sjóinn að það er ekkert verið að spekúlera í hvernig aðstæður eru. Veðráttan hér á norðurhjara er slík að það gerir ekki boð á undan sér er þær aðstæður breytast og þess vegna verðum við sem þjóð að leggja metnað okkar í að skapa möguleika til að kaupa tæki sem fullnægja þessum sjálfsagða öryggisþætti fyrir íslenska sjómannastétt. Þess vegna styð ég þessa tillögu. Hún er spor í rétta átt.



Herra forseti. Það er mér sönn ánægja að taka undir efni þessarar tillögu. Ég hafði sjálfur hugleitt það og við höfðum rætt það í þingflokki Alþb. að taka með einhverjum hætti upp málefni Landhelgisgæslunnar, þá jafnvel í víðara samhengi en eingöngu hvað varðar flugvélakost hennar en þar er auðvitað brýnasta verkefnið sem oft hefur verið rætt um á undanförnum missirum að kaupa stærri og öflugri björgunarþyrlu. Ég held að enginn vilji hugsa þá hugsun til enda, sem atvik bjóða upp á að gætu orðið, að vegna þess hversu núverandi þyrla Landhelgisgæslunnar er lítil gæti þurft að skilja eftir hluta áhafnar í bráðum lífsháska einfaldlega vegna þess að vélin bæri ekki alla áhöfnina. Það er engu að síður staðreynd sem menn verða þá að horfast í augu við að svoleiðis gæti komið upp á. Það er einnig mjög nauðsynlegt að fá hingað flugvél sem er tæknilega betur búin en sú sem við eigum nú. Þar er bæði um afísingarbúnað og reyndar ýmis fleiri tæki að ræða. Ég nefni svo að það er auðvitað ekki nóg fyrir Landhelgisgæsluna að fá tækið eitt sér. Það þarf fleira til. Eins og menn eflaust kannast við úr umræðunni undanfarna mánuði hefur Landhelgisgæslunni gengið nógu erfiðlega að halda úti í eðlilegum rekstri þeirri þyrlu sem þó er til í dag. Hér á ég við rekstrarfé og starfsmannaheimildir. Við gerum auðvitað lítið gagn með tækjum ef viðkomandi stofnanir hafa ekki aðstæður til að starfrækja þau með eðlilegum hætti. Þess vegna þarf að sjálfsögðu að tryggja það jafnframt að Landhelgisgæslunni verði búin aðstaða til að sinna þessu björgunarhlutverki, hafa nægan mannafla og fjármuni til að láta standa sólarhringsvaktir árið um kring. Ég nefni einnig í þessu samhengi annan þátt þessa máls sem er staðsetning björgunartækjanna. Ég hef rætt við sjómenn og margir sjómenn hafa rætt við mig af norðan- og austanverðu landinu. Þeirra áhyggjur eru ekki síst þær að miðað við núverandi flugvél og vegalengdir tæki það óhemjulangan tíma að koma björgunarþyrlu héðan af Reykjavíkursvæðinu og norðaustur fyrir landið, ef þar bæri nú eitthvað upp á. Menn hafa vissulega rætt þann kost að staðsetja aðra af tveimur þyrlum, ef um þær væri að ræða, einhvers staðar nálægt norðausturhorni landsins, til að mynda á Egilsstöðum eða Akureyri, sem mundi muna miklu í þessu sambandi. Það kann að virðast bjartsýni að reikna með að á næstu árum treysti menn sér til að verja nægu fé til þess að halda úti og manna björgunarþyrlur jafnvel á fleiri stöðum en í Reykjavík einni, en það geta vel fundist mun ódýrari lausnir á því en þær að hafa flugmenn á vakt allan sólarhringinn. Ég bendi á að á Akureyri er sólarhringsvakt á sjúkraflugi hjá flugfélagi sem þar er staðsett og væru þar til flugmenn með þyrluflugmannsréttindi kynni þetta að geta farið saman. Ég vil í öllu falli taka mjög sterklega undir það að mikil framför frá núverandi aðstæðum væri ef öflugri, hraðfleygari og stærri þyrla með afísingarbúnaði væri til staðar í landinu. Það heyrist stundum sú skoðun að við getum falið öðrum aðila, sem er ekki langt í burtu frá okkur, þetta hlutskipti, við Íslendingar, og eigum ekkert að vera að leggja á okkur sjálfir í þessum efnum. Þetta er nú heldur lágkúrulegur málflutningur, herra forseti, fyrir nú utan það að reynslan hefur sýnt að við getum ekki treyst neinum jafnvel og okkur sjálfum í þessum efnum. Íslenskir björgunarmenn, bæði þyrluflugmenn Landhelgisgæslunnar og ýmsir aðrir, hafa hvað eftir annað unnið afrek á þessu sviði sem ég held að sanni það og sýni að ekkert getur komið í staðinn fyrir staðkunnugleika og þekkingu á aðstæðum sem okkar menn hafa og er ekki til að dreifa hjá öðrum. Ég vil gjarnan að rætt verði í tengslum við umfjöllun um þessa þáltill. að það þarf að huga að málefnum Landhelgisgæslunnar almennt, búa henni betri starfsaðstöðu en hún býr við í dag til síns almenna rekstrar og mannahalds. Ég varpa fram þeirri hugmynd í lokin, vegna þess að menn koma auðvitað að því fyrr eða síðar að þetta kostar peninga, að ég er alveg viss um að aðilar á sviði sjávarútvegs mundu taka þeirri niðurstöðu með mikilli ánægju að hluta af þeim uppsafnaða söluskatti sem ríkisstjórnin hyggst nú hætta að endurgreiða til sjávarútvegsins yrði varið til þessa verkefnis. Ég veit að þó að það séu kannski ekki beint sjómennirnir sem þar hafa lagt mest af mörkum eru hagsmunir allra sem á þessu sviði starfa svo samtengdir að það mundi að mínu mati vera ráðstöfun sem allir mundu fyllilega sætta sig við og fagna ef einhverjum af þeim fjármunum yrði varið til þessa verkefnis. Ég legg það hér inn í umræðuna.



Hæstv. forseti. Ég er meðflutningsmaður að þeirri þáltill. sem hér hefur verið lögð fram, að Alþingi skori á ríkisstjórnina að kaupa fullkomna björgunarþyrlu. Ég þakka þeim tveim hv. ræðumönnum, sem hér töluðu á undan, fyrir undirtektir þeirra og vona að sá skilningur sem þeir hafa sýnt sýni fylgi þeirra flokka líka. Ég sakna þess mjög þegar svona brýnt mál er tekið fyrir hér á hinu háa Alþingi að ekki skuli vera fleiri hér í salnum. Það mál sem hér er tekið fyrir er eitt brýnasta hagsmunamál sjómanna. Sjómannasamtökin hafa barist fyrir því mörg undanfarin ár að svona þyrla verði keypt því sjómenn telja að eins og málum er háttað núna sé þeirra öryggismálum stefnt í mikinn voða. Raunar hefur lítið eða ekkert verið gert í málefnum sjómanna á undanförnum árum og hafa sjómenn verið annars flokks þegnar miðað við aðra sem búa hér á landi. Þeir sem starfa í landi eru verndaðir og eiga hægt með að leita sér læknisaðstoðar beri slys að höndum og greiðan aðgang að aðstoð lendi þeir í háska. Um slíkt er ekki að ræða hvað snertir sjómenn. Lítið hefur verið gert í öryggismálum þeirra og lítið hugað að þeirri sjálfsögðu réttlætiskröfu að þeir eigi kost á flutningi úr háska ef slys ber að höndum eða verða fyrir þeirri ógn sem hafið er. Þessi þáltill. er m.a. sett fram til að við Íslendingar metum störf sjómanna að þeim verðleikum sem þeir eiga svo sannarlega kröfu á. Það er von okkar að tillaga þessi verði samþykkt og Alþingi sýni með því sjómönnum að það kann að meta störf þeirra og hvað borgarar þessa lands eru mikils metnir þegar um öryggismál er að ræða. Þessi þyrla mundi ekki aðeins koma sjómönnum vel, heldur einnig öðrum landsmönnum og þá sérstaklega þeim sem búa á afskekktum stöðum úti á landsbyggðinni. Sum býli og jafnvel heil héruð eru nánast útilokuð marga mánuði á ári og ætti því þessi þyrla að koma þar að notum. Þyrla búin þessum tækjum sem talað er um, afísingarbúnaði og leitartækjum, er mjög dýr eins og fram hefur komið. En þrátt fyrir það er svo mikil nauðsyn á henni að ég tel að kostnaðurinn skipti ekki miklu máli. Vonast ég því eftir og aðrir flm. þessa máls að þáltill. þessi verði samþykkt sem fyrst því afgreiðslutími er mjög langur og því fyrr, því betra.



Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þær undirtektir sem þessi tillaga hefur fengið frá þeim sem hafa stigið í ræðustól. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon minntist á að við gætum átt á hættu að þurfa að skilja eftir hluta áhafnar úti á reginhafi. Málið er jafnvel enn alvarlegra en það því við getum lent í þeirri stöðu að við náum alls ekki út til skipanna vegna lítils flugþols þeirrar þyrlu sem nú er í eigu Landhelgisgæslunnar, stærri þyrlunnar. Hv. þm. ýjaði að því að við hefðum hingað til getað leitað til varnarliðsins um aðstoð. Það gildir ekki í þessu máli einfaldlega vegna þess að þeir hafa ekki afísingarbúnað. Þeir geta því ekki leyst verkefni þar sem slíks búnaðar er þörf. Þeir hafa hins vegar eitt umfram þyrlurnar okkar: þeir geta tekið bensín á flugi. Það er vissulega mikilvægur kostur og ef við hefðum slíkt væri kannski spurning um hvernig við staðsetjum varðskipin okkar í kringum landið. Yfirleitt eru þau öll staðsett hérna í Reykjavík. Það má velta því fyrir sér hvort ekki megi dreifa þeim víðar um landið þar sem þau yrðu þá fljótari á slysstað ef óhöpp yrðu. Ef slík þyrla verður keypt verðum við að sjálfsögðu að sjá til þess að rekstrarlegur grundvöllur sé tryggður. Það segir sig sjálft að við kaupum ekki þyrlu til að stilla henni upp sem sýningargrip. Hv. þm. kom með ákveðna tillögu um hvernig við ættum að standa undir þessu. Ég tel hana góðra gjalda verða og skora á hæstv. ríkisstjórn og fjmrh. að skoða þá hugmynd vel. Það eru vissulega fleiri hugmyndir en ég ætla ekki að fara nánar út í það. Hins vegar veit ég að þessi tillaga nýtur ábyggilega stuðnings meiri hluta þjóðar og menn væru örugglega tilbúnir í að reyta nokkrar krónur í púkk til að standa undir þessu.