Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist eftirfarandi bréf: „Reykjavík, 15. nóv. 1976. Varaformaður þingflokks Alþfl. hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Samkv. beiðni Sighvats Björgvinssonar, 8. landsk. þm., sem nú dvelst erlendis í opinberum erindum, leyfi ég mér að óska þess samkv. 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að 2. varamaður landsk. þm. Alþfl., Pétur Pétursson fyrrv. alþm., taki sæti á Alþingi í fjarveru hans.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um að þér látið fram fara í Sþ. rannsókn á kjörbréfi varamanns. Ragnhildur Helgadóttir, forseti Nd. Til forseta Sþ.“ Kjörbréf Péturs Péturssonar liggur hér fyrir. Vil ég biðja kjörbréfanefnd að athuga kjörbréfið og gef 5 mínútna fundarhlé á meðan.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur fjallað um kjörbréf Péturs Péturssonar fyrrv. alþm., sem er 2. varamaður landsk. þm. Alþfl. og tekur sæti á Alþ. í fjarveru hv. 8. landsk., Sighvats Björgvinssonar. 1. varaþm. landsk. þm. Alþfl., Bragi Sigurjónsson, situr þegar á Alþ. N. er sammála um að mæla með samþykkt kjörbréfsins og að kosning varaþm. sé metin gild.



Ég býð Pétur Pétursson velkominn til starfa á Alþingi.



Herra forseti. Hinn 16. maí 1975 var samþ. svo hljóðandi þál.: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta kanna hvort hagkvæmt sé að byggja og starfrækja verksmiðju á Snæfellsnesi er unnið geti feitan fisk og fiskúrgang.“ FIm. þáltill., sem að vísu var samþ. nokkuð breytt, voru allir þm. Vesturlandskjördæmis. Þetta er sameiginlegt áhugamál okkar og baráttumál okkar allra. Með feitum fiski og fiskúrgangi er að sjálfsögðu átt við loðnu, síld og karfa. Í grg., sem fylgdi till., gerði 1. flm., hv. 1. þm. Vesturl., rækilega grein fyrir nauðsyn þess að verksmiðju af þessu tagi yrði komið upp á Snæfellsnesi. Í grg. var bent á það, að á svæðinu frá Snæfellsnesi til Patreksfjarðar er engin fiskvinnsluverksmiðja af þessu tagi og mjölverksmiðjurnar þar á nesinu eru orðnar lélegar, flestar úr sér gengnar og þurfa endurnýjunar við. Virðist eðlilegast að sú endurnýjun fari fram með þeim hætti sem þarna var lagt til, að reist verði ein stór eða tvær smærri verksmiðjur. Um þjóðhagslega nauðsyn slíkrar verksmiðju er líka getið í grg. og bent á það t.d., að drjúgur hluti loðnuaflans veiðist við Snæfellsnes og á Breiðafirði. En sökum skorts á verksmiðju af þessu tagi er ekki aðeins að það er ekki hægt að bræða þennan afla, heldur geta hraðfrystihúsin á Snæfellsnesi ekki heldur hraðfryst loðnuna til útflutnings. Slík verksmiðja mundi því skapa möguleika á aukinni framleiðslu á loðnu til manneldis og þar með aukinni verðmætisöflun og um leið skapa hraðfrystihúsunum á Snæfellsnesi bættan rekstrargrundvöll. Að sjálfsögðu, eins og ég hef þegar sagt, er mikið áhugamál okkar þm. Vesturl. og snæfellinga allra að þetta mál nái fram að ganga. Því hef ég leyft mér að beina til hæstv. forsrh. á þskj. 47 svo hljóðandi fyrirspurn: „Hvað líður framkvæmd þál. frá 16. maí 1975 um að ríkisstj. láti kanna hvort hagkvæmt sé að byggja og starfrækja verksmiðju á Snæfells.nesi er unnið geti feitan fisk og fiskúrgang.“



Herra forseti. Fyrirspurn þessari er vafalítið beint til mín sem forsrh. þar sem í þál. um athugun á byggingu og rekstri fiskvinnsluverksmiðju á Snæfellsnesi er skorað á ríkisstj. að láta kanna hvort hagkvæmt sé að byggja og starfrækja slíka verksmiðju. Í þessu sambandi finnst mér ástæða til að vekja athygli á þeirri starfsvenju sem skapast hefur, að slíkar ályktanir eru aldrei sendar frá Alþ. til ríkisstj. sem heildar, heldur eru þær sendar til þess rn. sem að dómi skrifstofu Alþ. fjallar um málefni þau sem ályktað er um. Sú þál., sem hér um ræðir, var með bréfi, dags. 6. júní 1975, sem undirritað er af Gils Guðmundssyni, 1. varaforseta Sþ., og Friðjóni Sigurðssyni, skrifstofustjóra Alþ., send iðnrn. Ekki verður talið að verkefni það, sem hér um ræðir, falli undir starfssvið iðnrn. Hins vegar er þál. nú nýverið komin til sjútvrn. þar sem hún á heima, og hefur það rn. falið þeim Gylfa Þórðarsyni deildarstjóra og Jóni Reyni Magnússyni framkvæmdastjóra að gera athugun á hagkvæmni fiskvinnsluverksmiðju á Snæfellsnesi og skila rn. skýrslu þar um fyrir 15. des. n.k. Munu þeir hafa samráð við sveitarfélög og fiskvinnsluaðila á utanverðu Snæfellsnesi í sambandi við athugun þessa.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svör hans.Ég tek líka undir með sessunaut mínum, hv. þm. Karvel Pálmasyni, sem sagði þegar hæstv. forsrh. lauk máli sínu: „Þetta var lítið.“ En við sjáum hvað setur. Ég varð fyrir ofurlítilli truflun meðan hæstv. ráðh. var að halda ræðu sína, þannig að ég tók ekki nákvæmlega eftir hvað til stæði. en mér skilst að hinn 15. des. megi vænta einhverrar niðurstöðu af þeirri athugun sem gert er ráð fyrir í þáltill. Ég vona, að sú niðurstaða verði með þeim hætti að snæfellingar geti vel við unað.



Herra forseti. Það er með því furðulegasta sem ég hef heyrt öll þau ár sem ég hef verið hér, að í stjórnkerfi íslendinga skuli það veltast á milli rn. með bréfaskriftum og vangaveltum að komast að niðurstöðu um það, undir hvaða rn. fiskvinnsluverksmiðjur heyri. Ég hélt að það væri svo augljóst mál, að fiskvinnsluverksmiðjurnar hlytu að heyra undir sjútvrn., að það ætti ekki að valda miklum vandræðum og hefði verið hægt að horfa fyrr á það raunverulega vandamál sem þarna er fyrir hendi. Ég vil aðeins ítreka áhuga vestlendinga á þessu máli og ekki aðeins því, heldur benda á að það er mikill vandi í atvinnuástandi á utanverðu Snæfellsnesi, sérstaklega í Ólafsvík, vegna stórminnkandi afla sem stafar af því að Ólafsvíkingar hafa misst frá sér skip. Ríkisstj. er kunnugt um þessi mái í heild, og ég vænti þess að hún taki rösklega á þeim svo að það þurfi ekki að verða hrun í afkomu manna í þessu byggðarlagi.



Herra forseti. Ég verð að bæta við, að þetta var smátt og lítið. Ég hafði tvívegis reynt að koma því í gegnum Alþ. að reist yrði verksmiðja í Grindavík hliðstæð því sem ályktun var hér gerð um. Ég vil vekja athygli hæstv. ríkisstj. og einkum þó sjútvrh. á því, að Norglobal, norska verksmiðjuskipið, tók í fyrra á móti 74 þús. tonnum af loðnu. Ef svo fer nú að það fáist ekki, þá sjáum við hvað það þýðir fyrir landsmenn. Það var því alveg bráð nauðsyn að gera sérstakt átak til að koma upp verksmiðju ekki aðeins á Reykjanesi, heldur einnig á Snæfellsnesi og jafnvel víðar. Nú hafa útvegsmenn stækkað burðargetu loðnuflotans um 2000 tonn, núna í sumar og eru að því þessa dagana, og ef engin aukin móttökuskilyrði verða fyrir hendi, þá sjáum við stórkostleg vandræði á komandi loðnuvertíð. Einnig er fyrir hendi að loðnuafli er orðinn nú yfir sumartímann 84 þús. tonn og verðmæti hans mikið á annan milljarð kr. - óvænt gjöf. Og svo er það að veltast fyrir rn. hvar slík þál. eigi að lenda. Ég skil ekki þetta, hreinlega sagt. Þetta liggur ljóst fyrir að það þarf að gera sérstakt og skipulegt átak til að taka við þeim afla sem við getum veitt og komið á land. Annars fer svo, að það er verið að henda hluta úr loðnuaflanum, og hverjir vilja standa frammi fyrir því, á sama tíma og við höfum eitt hæsta verð sem um getur á mjöli og lýsi? Ég hélt, að þjóðarbúið þyrfti nú annað en að henda afla eftir allt átakið sem er gert til að fá okkar fiskveiðilögsögu. Ég vænti því þess, að hæstv. ríkisstj. taki nú þetta mál raunhæfum tökum.



Herra forseti. Þetta mál hefur ekkert verið að veikjast á milli rn. Það, sem hefur skeð í þessu máli og kom fram í upplýsingum forsrh., er að Alþ. sendi málið í rn. þar sem það átti ekki heima. Ég segi fyrir mitt leyti, að um leið og þessi fyrirspurn kom fram kannaði ég í sjútvrn. hvar málið stæði. Þá hafði það aldrei komið þangað. Ég brá strax við og setti menn til að framkvæma þessa athugun. Hér er um mistök að ræða frá hendi Alþ. og þá kannske einnig frá hendi þess rn. sem fékk þál., en átti auðvitað ekki um hana að fjalla. Hins vegar þykir mér gott að heyra það hjá hv. síðasta ræðumanni, að hann veki athygli mína á loðnuveiðum og á Norglobal. Ég ætla nú að segja þessum hv. þm. það, að ég hef haft töluvert mikið fyrir loðnuleitinni og fjáröflun til þess að finna þennan óvænta happdrættisvinning, loðnuna. Sömuleiðis fékk ég að heyra töluvert í sambandi við þá ákvörðun mína, þegar leyfi var veitt til þess að Norglobal yrði hér starfrækt, sem hefur bjargað flotanum undanfarin ár og verið mjög happadrjúgt fyrir íslenskan þjóðarbúskap, að ekki sé meira sagt. Þá komu mótmæli fram og það frá ýmsum aðilum og ekki síst frá Alþýðusambandi Íslands sem taldi þetta einhverja mestu bölvun sem væri hægt að gera verkalýð á Norðausturlandi og á Austfjörðum, að bjarga þannig loðnuflotanum. Það er gott að það er áhugi núna í þessum herbúðum fyrir Norglobal. þótt seint sé.



Herra forseti. Mér þykir leitt að hæstv. sjútvrh. fylgist ekki með því sem gerist hér á Alþ., ekki nægilega vel a.m.k. Ég studdi hann mjög og fékk einn þingmanna sérstakar glósur frá Siglufirði - og er hægt að fletta því upp í Morgunblaðinu sem birti það með stóru letri, - af því að ég studdi hann í því að taka Norglobal því ég taldi það skynsamlega ráðstöfun. En hann metur náttúrlega slíkan stuðning að engu samkv. því sem maður getur dregið af ályktunum hans. Ég tel nefnilega mest um vert að koma afla í vinnslu, þó hann dreifist á ýmsa staði. Þess vegna vil ég vekja athygli á því, að það kann að skapast alvarlegt ástand á loðnuvertíðinni í vetur vegna þess að það hefur ekkert sérstakt verið gert fyrir utan það að koma verksmiðjunni upp í Neskaupstað, sem fór illa í þeim náttúruhamförum sem þar áttu sér stað. Fyrir utan það hefur ekkert sérstakt átak verið gert, jafnvel hamlað á móti. Ég ætla ekki að fara að rekja einstök dæmi hér, en ég gæti þó nefnt þau, um að jafnvel hafi verið hamlað á móti að endurskipuleggja verksmiðju og bæta reksturinn.



Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram, fluttum við þm. Vesturl. þáltill. í sambandi við fyrirhugaða byggingu fiskmjölsverksmiðju á Snæfellsnesi. Eins og einnig hefur komið fram í þessum umr., þá er svo ástatt með þennan landshluta, sem í eru 4 verstöðvar, að þar er engin nothæf fiskmjölsverksmiðja og alls ekki til þess að bræða feiti. Það er því mjög nauðsynlegt að gert verði eitthvert átak í þessum efnum. Það var með tilliti til þess að við fluttum þessa till., að eitthvað væri gert til þess að kanna möguleika á að stofnsetja slíka verksmiðju í þessum landshluta. Ég tel að það sé brýnt verkefni að koma í framkvæmd að hyggja fiskmjölsverksmiðju á Snæfellsnesi. Það er nú svo, að þó að samgöngur þar mættu vera betri en þær eru, þá eru víðunandi samgöngur á milli verstöðvanna, þannig að eina góða verksmiðju, vel staðsetta á Snæfellsnesi, væri hægt að hugsa sér að nýta sameiginlega fyrir þessar útgerðarstöðvar. Vitanlega kemur ekki til greina að fara að byggja fullkomna fiskmjölsverksmiðju á hverjum stað, enda stutt á milli sumra útgerðarstaðanna, eins og kunnugt er. Ég tók til máls aðeins til að undirstrika það, að hér er um nauðsynjamál að ræða sem verður að sinna og taka til athugunar sem fyrst svo að hægt verði að hefjast handa um þessa nauðsynlegu framkvæmd sem ekki verður hægt að skjóta sér undan.



Herra forseti. Af því að umr. hafa hér beinst að þeim vanda sem fyrir hendi kann að vera varðandi móttöku loðnu á næstu loðnuvertíð, þá vil ég aðeins geta þess hér, að ég vil á engan hátt draga úr því að nauðsyn sé á að koma upp slíkum verksmiðjum á Snæfellsnesi og jafnvel víðar, eins og hér um ræðir. En ég vil aðeins vekja athygli á því, að einmitt á þessari sumarvertíð í sambandi við loðnuveiðar hefur tiltölulega mjög miklum afla verið landað til vinnslu vestur í Bolungarvík þar sem nú er eina verksmiðjan á því svæði sem tekur við slíkum afla, og nú hafa þeir aðilar, sem að henni standa, í hyggju stækkun á þeirri verksmiðju og að betrumbæta alla aðstöðu þar. Ég vænti þess að hæstv. ríkisstj. taki það mál líka inn í þá mynd sem hún væntanlega kemur til með að draga upp af þörf í þessum efnum varðandi úrbætur hér á. Það er enginn vafi á því, að það er nauðsyn á að bæta hér um, og ásamt því að koma upp slíkri aðstöðu á Snæfellsnesi og hugsanlega Grindavík líka, þá er, að ég tel, mjög nauðsynlegt og skynsamlegt ekki síst að stuðla að því að bæta aðstöðu á þeim stöðum þar sem hún er nokkur fyrir hendi og þarf tiltölulega litlu við að bæta til þess að verulegar úrbætur eigi sér stað til þess að taka á móti þeim afla sem hér er verið um að tala fyrst og fremst.



Herra forseti. Ég er hér með aðra fyrirspurn á sama þskj., 47, og nú er að vita hvort hún hefur lent í einhverjum hrakningum milli rn. eða einhver líður hennar. Hún er í þremur líðum. Ég hef leyft mér að beina fyrirspurninni til hæstv. forsrh. A-liðurinn er svohljóðandi: „Hvað hyggst ríkisstj. gera til að bæta úr því slæma atvinnuástandi sem nú ríkir á utanverðu Snæfellsnesi, einkum í Ólafsvík?“ Þetta mál dróst inn í umr. um fyrri fyrirspurn mína. Ég ætla ekki að tefja tíma okkar hér með því að rekja bað náið, en ég lagði fyrirspurnina fram eftir að ég hafði farið um Snæfellsnesið og þá komið m.a. í Ólafsvík og sannfærst um að fréttir um slæmt atvinnuástand þar voru síður en svo ýktar. Síðan ég lagði fyrirspurnina fram hefur svo komið sendinefnd a.m.k. einu sinni hingað suður til þess að ræða við viðkomandi stofnanir. Það, sem þeim í Ólafsvik er einkum kappsmál í þessu sambandi og þeir trúa að geti leyst þann vanda sem þar er við að etja, þ.e.a.s. hráefnisskort, er að fá skuttogara. Mér er kunnugt um að þeir hafi fengið góðar undirtektir hjá Fiskveiðasjóði og Byggðasjóði eða Framkvæmdastofnun, en hitt veit ég hins vegar ekki, hverjar undirtektir þetta hefur fengið hjá ríkisstj. sjálfri, en þar stendur nú hnífurinn í kúnni, þar sem er ríkisábyrgðin 13% ríkisábyrgðin sem tíðkaðist á árunum 1972–1975. Þess vegna hef ég leyft mér í b-lið að beina til hæstv. forsrh. svo hljóðandi fsp.: „Getur ríkisstj. fallist á það í þessu sambandi“ - þ.e.a.s. varðandi atvinnuástandið þar vestra - „að heimila togarakaup erlendis frá með hlíðstæðri lánafyrirgreiðslu og almennt var veitt á árunum 1972–1975?“ C-liðurinn snertir svo áform um að byggja verbúðir í Rifi. Það var í des. 1972, hygg ég, að stofnað var hlutafélag þar vestra, en stofnendur þess voru flest fyrirtæki þar í hreppnum og nokkrir einstaklingar, landshöfnin í Rifi og Neshreppur utan Ennis. Um nauðsyn þess að fá góðar verbúðir þar vestra má tilgreina að þarna starfa, hygg ég, 4 eða 5 fiskverkunarstöðvar og nýting þessara fiskverkunarstöðva byggist að sjálfsögðu á því að þær fái aðkomufólk til starfa. Nýting hinnar góðu hafnaraðstöðu í Rifshöfn byggist svo á því að fiskverkunarstöðvarnar geti framleitt með fullum afköstum. Það er enginn vafi á því, að það er þjóðhagslega mjög óhagkvæmt að verða að neita bátum um löndun og aðstöðu einungis vegna þess að húsrými fyrir starfsfólk er ekki fyrir hendi. Helsti þrjóturinn í þessu máli skilst mér að sé Fiskveiðasjóður og svo viðskiptabankar Rifs h.f. eða þeirra aðila sem standa að því félagi. En lánsumsókninni hefur verið synjað a.m.k. tvisvar, ef ekki þrisvar. Fyrstu synjuninni fylgdi sú röksemd einna helst, að þarna væri um að ræða það mikinn lúxus, ef ég mætti orða það svo, það væri áformað að reisa þarna verbúðir sem væru of íburðarmiklar, m.ö.o. það væri verið að bjóða verkalýð þar vestra of mikinn lúxus. Rif hf. eða forráðamenn þess buðust þá til að breyta áætluninni og meira að segja að taka á sig aukakostnað vegna þessa, eins og segir í einu bréfi til Fiskveiðasjóðs: „Ef stjórn Fiskveiðasjóðs telur að hér sé um byggingu að ræða, sem sé of í borið sem verbúð, erum við tilbúnir til að taka á okkur án lánsþátttöku Fiskveiðasjóðs þann aukakostnað sem Fiskveiðasjóður teldi að væri í byggingunni umfram eðlilega verbúðabyggingu.“ En þetta dugði ekki heldur. Þess vegna hef ég leyft mér að beina þessari fsp. til hæstv. forsrh.: „Má ekki vænta þess að ríkisstj. greiði fyrir lánveitingu til byggingar verbúða í Rifi, svo að það mikla nauðsynjamál liggi ekki lengur í láginni vegna tregðu lánastofnana?“



Herra forseti. Fyrsti liður fsp. hv. þm. hljóðar svo: „Hvað hyggst ríkisstj. gera til að bæta úr því slæma atvinnuástandi sem nú ríkir á utanverðu Snæfellsnesi, einkum í Ólafsvík?“ Ekki er unnt að taka undir það með fyrirspyrjanda, að atvinnuástand á utanverðu Snæfellsnesi sé slæmt, a.m.k. bendir atvinnuleysisskráning til hins gagnstæða. Í þessu sambandi vil ég taka fram, að atvinnuleysisskráning í Ólafsvík er þannig á yfirstandandi ári að það eru að vísu 36 manns skráðir atvinnulausir Sl. jan. s.l., með 782 atvinnuleysisdaga í mánuði, hinn 31. mars en einn skráður atvinnulaus, með 153 daga atvinnulausa í mánuði, hinn 30. apríl, 31. maí, 30. júní, 31. júlí, 31. ágúst er enginn skráður atvinnulaus, og þá sömu mánuði eru engir atvinnuleysisdagar nema 7 í apríl. Hins vegar eru 30. sept. skráðir 2 atvinnulausir í Ólafsvík, með 92 atvinnuleysisdaga í mánuði, og 31. okt. eru 3 skráðir atvinnulausir, með 23 atvinnuleysisdaga í mánuði. Ef við lítum á Hellissand, þá er það svo að allt árið er enginn skráður atvinnulaus og engir atvinnuleysisdagar skráðir á árinu. Þess vegna skulum við ekki gera ástandið verra en það er. Það geta verið blikur á lofti, en þetta eru staðreyndir málsins. Hins vegar hefur hreppsnefnd Ólafsvíkur snúið sér til ríkisstj. og skýrt frá því að alvarlega horfi á staðnum vegna minnkandi fiskafla, sem bæði stafar af því, sem hreppsnefndin tjáir, að um sé að ræða minni fiskgengd vegna m.a. fiskveiðilagaákvæða svo og vegna hins, að bátum hefur fækkað og bátar verið seldir frá staðnum. Framkvæmdastofnun ríkisins hefur verið falið að kanna þetta mál og gera till. til úrbóta. Í skýrslu til ríkisstj., dags. 3. nóv. 1976, er gerð ítarleg grein fyrir stöðu mála og ýmsum till. sem gætu verið til úrbóta. Ríkisstj. fól Framkvæmdastofnuninni framhaldsmeðferð málsins, og meðan henni er ekki lokið er ekki unnt að skýra frá aðgerðum af hálfu ríkisvaldsins. Það er engum vafa bundið að á þessu ári hafa komið fram aflatölur sem gera það að verkum að atvinna hefur ekki verið eins mikil í Ólafsvík og undanfarið, og afkomuskilyrði frystihússins á staðnum eru þess vegna miklu verri en verið hafa. En þar er, að því er má segja, nýuppgert frystihús sem fullnægir ítrustu kröfum, og skiptir því miklu máli að það framleiðslutæki sé nýtt. Það er vilji ríkisstj. að leitast verði við að styðja við bak heimamanna að afla hráefnis til vinnslu í þetta frystihús og aðrar fiskvinnslustöðvar á staðnum. En þegar spurt er undir b-lið: Getur ríkisstj. fallist á það í þessu sambandi að heimila togarakaup erlendis með hliðstæðri lánafyrirgreiðslu og almennt var veitt á árunum 1972– 1975? - þá er því til að svara, að á árinu 1975, - ég hygg það muni hafa verið í ágústmánuði eða þar um bil. - ákvað ríkisstj. að hætta að veita 13% ríkisábyrgð vegna kaupa á togurum erlendis. Við þá ákvörðun hefur verið haldið, og sú ákvörðun hefur verið staðfest af ríkisstj. nýlega. Við teljum ekki efni standa til þess að veita slíka ríkisábyrgð fyrir kaupum á skuttogurum eða fiskiskipum erlendis frá, þar sem fiskiskipastóll landsmanna er meira en nægilega stór til þess að ná upp þeim þorskafla sem að áliti fiskifræðinga er óhætt að taka af Íslandsmiðum - og þótt meira væri. Meðan einnig eru háværar kröfur um að takmarka þorskveiðar, þá er ekki skynsamlegt að stuðla að auknum skipakaupum, eins og þessi 13% ríkisábyrgð hafði í för með sér. Loks er svo þess að gæta, að innlendar skinasmíðastöðvar eru myndarlega reknar og eðlilegt er að kaupum á fiskiskipum sé beint til þeirra, en þær munu vera þess megnugar að smíða um eða yfir 2000 smálestir til viðbótar í fiskiskipastól landsmanna á ári hverju. Allt þetta hnígur því að því að fella niður 13% ríkisábyrgðina, og þá veltur á því, hvort Ólafsvik getur með eigin fjármagni og innlendu fjármagni staðið að skuttogarakaupum eða öðrum fiskiskipakaupum sem tryggi hráefnisöflun til staðarins. Það er m.a. til athugunar og meðferðar á vegum Framkvæmdastofnunar nú. Þá er spurt undir c-lið: „Má ekki vænta þess að ríkisstj. greiði fyrir lánveitingum til byggingar verbúða í Rifi, svo að það mikla nauðsynjamál liggi ekki lengur í láginni vegna tregðu lánastofnana?“ Í þessu sambandi skal ég aðeins taka það fram, að frumkvæði að slíku verður eðlilega að koma frá heimamönnum og framkvæmdum verður að vera þannig háttað, sé leitað eftir opinberum lánum, að þær séu lánshæfar. Framkvæmdir eru ekki hafnar við byggingu verbúðar í Rifi að öðru leyti en því, að ýtt var upp úr grunni fyrir fjórum árum. Sótt hefur verið um lán í fyrsta lagi úr Fiskveiðasjóði, í öðru lagi úr Byggðasjóði og í þriðja lagi hjá Landsbanka Íslands, en engin lánsloforð hafa fengist. Í fyrstu var sótt um lán úr Fiskveiðasjóði er nam 60% af heildarkostnaði upphaflegra framkvæmdaáforma sem voru um 5100 rúmmetrar að stærð. Þeirri umsókn var synjað. Var þá sótt um lán er nam 50% af heildarkostnaði sömu framkvæmdaáforma, þar sem talið var að í bygginguna væri mun meira lagt en venjulegar verbúðabyggingar, enda hótelrekstur fyrirhugaður á sumrin. Ekki var heldur orðið við þeirri lánsbeiðni. Var því að lokum lögð fram enn ein lánsumsókn jafnhliða endurskoðaðri framkvæmdaáætlun. Var þar miðað við byggingu 3000 rúmmetra verbúðarhúss, auk þess sem ýmsar sparnaðarráðstafanir voru gerðar, og var nú sótt um lán er næmi 60% af heildarkostnaði þeirra framkvæmda. Lánsloforð fékkst ekki hjá Fiskveiðasjóði. Umsókn sú, sem lögð var inn hjá Byggðasjóði, var endursend á þeirri forsendu að eðlilegur framkvæmdahraði yrði engan veginn tryggður ef lánsloforð fengist ekki hjá Fiskveiðasjóði. Hins vegar var lánbeiðendum bent á að sækja aftur um fyrirgreiðslu ef úr framkvæmdum yrði. Ríkisstj. hefur ekki haft nein afskipti af þessum lánamálum í sambandi við byggingu verbúða í Rifi, og það er í raun og veru heldur ekki eðlilegt. Slíkt á að ganga með eðlilegum hætti til þeirra lánastofnana sem sinna slíkum lánveitingum, og að öllu jöfnu verður að ætlast til þess og búast við því að þær njóti þar eðlilegrar meðferðar eins og efni standa til. En vitaskuld kann slíkum lánastofnunum að vera erfitt um jákvæða fyrirgreiðslu ef lánsfjárskortur er til staðar, eins og við vitum að um er að ræða hjá t.d. Fiskveiðasjóði, og bað getur leitt til þess að auknar kröfur ern gerðar til lánshæfni viðkomandi framkvæmda.



Herra forseti. Ekki eru betri tíðindi sem hæstv. forsrh. segir núna. Ríkisstj. telur sig ekki geta orðíð við tilmælum þeirra í Ólafsvík um ríkisábyrgðina, en útvegun skuttogara er, eins og ég sagði í ræðu minni áðan, sú lausn sem þeir sjá á vandamálum sínum. Þeir telja, held ég, illmögulegt að ráða við það öðruvísi en að þessi ríkisábyrgð fáist. Hæstv. forsrh. segir að vísu að ríkisstj. sé öll af vilja gerð að styðja við bakið á mönnum fyrir vestan við útvegun hráefnis, án þess þó að tilgreina nánar hvernig það má verða. Ég hefði haft gaman af að heyra hæstv. ráðh. skýra nánar frá því. Ég ætla ekki að fara að pexa við hæstv. ráðh. um það, hvenær atvinnuástandið verði slæmt á Íslandi. Það getur orðið slæmt í byggðarlagi eins og Ólafsvík þó að enginn sé á atvinnuleysisskrá, vegna þess að það lifir ekki nokkur maður lengur á því kaupi sem hann hefur fyrir eðlilega dagvinnu. Það, sem hér er um að ræða, er að vegna hráefnisskorts hefur fólk misst eftirvinnuna, og það ástand ríkir á Íslandi að verkalýður getur ekki dregið fram lífið öðruvísi en að þræla 10–12 tíma á sólarhring. Ég vil leyfa mér að segja það, að það er að mínum dómi snefsin kurteisi í garð þessa fólks þegar hæstv. forsrh. heldur því fram að atvinnuástand hjá því sé ekki slæmt. Það, sem felst í þessum upplýsingum hans um atvinnuleysisskráningu, er að menn hafa nokkurn veginn getað fengið eðlilega dagvinnu hingað til. En ástandið þar vestra er alltaf að versna. Um verbúðirnar í Rifi þarf ég ekki að orðlengja frekar. Ég tók fram í ræðu minni áðan hvílík nauðsyn væri fyrir atvinnuþróun þar á staðnum að hafa góðar verbúðir. En í viðhorfi viðkomandi lánastofnana tel ég að komi fram nokkuð svo lærdómsríkur skilningur á því hvað teljast megi sæmileg kjör verkalýðs, þegar synjað er um lán til þessara framkvæmda á þeirri forsendu að þarna sé verið að bjóða verkalýðnum of mikinn lúxus.



Herra forseti. Ástæðan fyrir því, að ég ber fram fsp. á þskj. 78 varðandi atvinnumál bíldælinga, er sú, að ég tel að á Bíldudal hafi verið á yfirstandandi ári atvinnuástand sem á sér ekki fordæmi hér á landi. Ég geri mér grein fyrir því, að á skömmum tíma í fyrirspurnatíma er ekki hægt að fara ofan í einstaka þætti þessa máls eða rekja efnisatriði. Ég vil þó aðeins geta þess, að þegar framkvæmdastofnun ríkisins hafði með höndum athuganir vegna hraðfrystihúsaáætlunarinnar, þá lá ljóst fyrir, þegar framkvæmdastjórar Framkvæmdastofnunarinnar höfðu komið á Bíldudal og aðra staði á Vestfjörðum, að þar var ekki hægt að byggja upp til framtíðar nema bað risi nýtt frystihús af grunni eða það frystihús, sem fyrir var, yrði algjörlega endurbyggt. Í þessum húsum, sem voru þá eign Fiskveiðasjóðs Íslands, var þá rekin starfsemi. Það fyrirtæki á Bíldudal og sú starfsemi lagðist niður árið 1975. Fyrirtækið varð þá gjaldþrota. Að vísu var uppi nokkur meiningarmunur um, hvort það væri það í raun og veru eða ekki. Um það ætla ég ekki að fjalla hér og mér hefur ekki tekist að sannreyna hvort svo var í raun og veru, en ég hef heyrt sagt að það hafi nálgast það að vera á núlli, en hins vegar heyrt tölur um töluvert gjaldþrot, og á það legg ég ekki dóm. Þá var stofnað fyrirtæki á Bíldudal og um svipað leyti tók Framkvæmdastofnunin eða Byggðasjóður að sér að reka atvinnufyrirtækið um tíma, en um þann þátt ætla ég ekki heldur að fjalla hér. Hins vegar var stofnað fyrirtæki heima á Bíldudal og í samvinnu og samráði við Byggðasjóð hófst endurbygging frystihússins. Hinn 28. febr. s.l. boðuðu bílddælingar þm. Vestf. á fund sem haldinn var á Bíldudal, og mætu þar flestir þm. Vestf. Þá voru uppi nokkrar deilur varðandi framkvæmdirnar við uppbygginguna, en þá var áætlað að það kynni að vera hægt að leysa málið þannig að atvinna hæfist eftir 2–3 víkur, þ.e.a.s. í síðari hluta marsmánaðar. Þá var keyptur bátur til Bíldudals sem mun hafa tekið til við veiðar, að mig minnir í apríllok, en aðstaða var ekki fyrir hendi á Bíldudal til þess að verka aflann. Þegar kemur fram á sumar er enn málum svo komið að starfræksla hefur ekki farið í gang. Ég sleppi því að tala um deilur sem urðu á milli heimamanna annars vegar og Framkvæmdastofnanir ríkisins um framkvæmd verksins, ég tel það ekki skipta höfuðmáli. Það kann að vera að ekki hafi verið þar nógu samstillt átak. Hitt vil ég þó undirstrika í leiðinni, að ég tel að Byggðasjóður hafi komið á mjög góðan hátt inn í þetta dæmi, hann hafi þarna skilað hlutverki sem raunverulegur Byggðasjóður og gert tilraunir til þess, að málín kæmust í lag, með þeim framlögum og lánum sem hann hefur veitt til fyrirgreiðslu nú á þessu ári og sérstaklega síðari hluta ársins. Ég vil að það komi skýrt fram. Hins vegar stendur svo enn í dag, að hér eru málín ekki enn komin í lag. Það er að vísu fyrir því séð um bátinn, sem þeir keyptu, þeir munu hafa fengið afsal fyrir honum í gær, þannig að hráefnisöflunin að þessu leyti, þessi hluti af hráefnisöfluninni virðist vera að leysast. Hins vegar er eitthvað alvarlegra að í samþandi við að koma frystihúsinu sjálfu af stað. Það virðist hafa skort þarna heildarsamræmingu, heildaráætlun, að bátur gæti tekið til starfa sem og að frystihúsið sjálft gæti tekið til starfa. Hér inn í vantar fjármögnunarþátt - mér er kunnugt um það - bæði til þess að inna af hendi greiðslur vegna vinnu heimamanna á staðnum sem og til rekstrar á víðkomandi fyrirtæki. Fyrirspurn mín er í tvennu lagi. Annað er það, hvað ríkisstj. hyggist gera til þess að leysa þessi mál, því ég tel að þau séu orðin svo alvarlegs eðlis að það sé hlutverk ríkisstj. ekki síst með tilliti til þeirra undirskrifta sem bílddælingar hafa sent frá sér, áskorun 171 manns um sérstaka fyrirgreiðslu varðandi togarakaup til öflunar bráefnis, því einn bátur aflar ekki nema lítils hluta þess hráefnis sem þarf að afla. Mér er það ljóst, að miðað við þær hugmyndir, sem uppi hafa verið hjá ríkisstj. er ekki grundvöllur til þess að bílddælingar geti keypt sér skuttogara. Þar býr yfirleitt fátækt fólk sem hefur ekki mikið fram að leggja og síst af öllu á fyrsta starfsári. Og þess vegna er síðari hluti fsp., í þá átt, hvort ríkisstj. gæti hugsað sér að fenginni heimild Alþ. að gera út svo sem í eitt ár skuttogara til þess að leysa vandamál Bíldudals sem og annarra staða þar sem mjög mikill skortur er á hráefni.



Herra forseti. Fyrri liður fsp. hv. þm. er á þá leið: „Hvaða aðgerðum hyggst ríkisstj. beita til að eðlilegt atvinnuástand geti skapast á Bíldudal?“ Fyrir stuttu komu fulltrúar frá atvinnumálanefnd Bíldudals á minn fund með undirskriftaskjal það er hv. 4. þm. Vestf. gat um áðan, og var það skjal lagt fram á fundi ríkisstj. þá strax á eftir. Ríkisstj. taldi eðlilegt að óska eftir athugunum og umsögn byggðadeildar Framkvæmdastofnunar ríkisins, og hefur hún málið til meðferðar eins og stendur. Því er ekki rétt eða unnt að segja til um bað, hvað ríkisstj. muni gera til úrbóta varðandi atvinnuástand á Bíldudal. En þessi fsp. gefur tilefni til þess að nokkuð sé rakið hvað búið er að gera til úrbóta í atvinnumálum bílddælinga, og vil ég leyfa mér að gera það. Hinn 5. sept. 1975 afsalaði Fiskveiðasjóður Fiskvinnslunni á Bíldudal hf. frystihúsi, fiskimjölsverksmiðju og fleiru fyrir 11 millj. kr., en matsverð eignanna var þá 20.7 millj. kr. Auk þess var félaginu seld kælivélasamstæða uppsett fyrir 4.6 millj. kr., en söluverð þessara eigna, 15.6 milli. kr., var allt lánað félaginn. Fyrirtækið var endurbyggt og voru endurbæturnar metnar á 65.7 millj. kr., en út á þær framkvæmdir lánaði Fiskveiðasjóður 40 millj. kr. Út á þessar sömu framkvæmdir hefur Byggðasjóður lánað beint 26 millj. kr. og 3 millj. til hreppsfélagsins, eða 33.6% út á heildarmatsverð eignanna. Alls hafa þannig verið lánaðar 84.6 millj. kr. út á eignir sem metnar eru á 86.4 millj. kr., þrátt fyrir það að upphaflegt matsverðmæti á 20.7 millj. kr. væri selt á 11 millj. kr., eins og áður segir. Byggðasjóður rak Fiskvinnsluna í nokkra mánfjárhæð 9.5 millj. kr. vegna byggingarskulda og hefur ritað Atvinnujöfnunarsjóði heiðni um 3 milli. kr. lán og Landsbanka Íslands um 3 millj. kr. lán, en Byggðasjóður áformar að lána 3.5 millj. kr. Byggðasjóður rak Fiskvinnsluna á nokkra mánuði 1975. Ekki er enn lokið uppgjöri. Sjóðurinn ber þar mjög skarðan hlut frá borði, en metlð var meira að halda uppi fullri atvinnu. Þá ber að geta þess, að Atvinnuleysistryggingasjóður veitti 2 milli. kr. styrk til Bíldudals til að halda uppi skelfiskvinnslu, en það fé var greitt fyrir milligöngu hreppsins og Byggðasjóðs. Vegna kaupa á vélskipinu Hafrúnu. 207 brúttólestir, til Bíldudals lánaði Byggðasjóður 4 millj. kr. og veitti auk þess 15 millj. kr. ábyrgð á greiðslum til seljanda næstu 3 árin. Þá hefur sjóðurinn veitt 5 millj. kr. veðleyfi í bátnum til Landsbanka Íslands vegna lána bankans til vélavíðgerða o.fl. Sókn hf. á Bíldudal átti vélskipið Andra, 184 brúttólestir. Í sept. 1975 veitti Byggðasjóður þessu fyrirtæki 5 millj. kr. skuldbreytingarlán til að koma skipinu á línuveiðar frá Bíldudal, en í þess stað er skipið selt haustið 1975 til Þorlákshafnar. Í des. sama ár eru Sókn hf. enn lánaðar 2.5 millj. kr. til að gera upp skuldir við hreppinn og vaxtavanskil við sjóðinn. Ég taldi rétt að þessar upplýsingar kæmu fram sem ég varð áskynja við gagnaöflun í tengslum við athugun á atvinnuástandi á Bíldudal, og ég hygg að fleirum sé farið sem mér, að fremur mætti e.t.v. gagnrýna of mikla fyrirgreiðslu af hálfu lánasjóða en of litla. Hins vegar getur hið alvarlega atvinnuástand á staðnum réttlætt þá málsmeðferð sem ég hef skýrt frá. Varðandi seinni hluta fsp., svohljóðandi: „Er ríkisstj. reiðubúin til þess, ef Alþ. heimilar, að taka á leigu til eins árs skuttogara er leysi úr brýnustu hráefnisþörf Bíldudals og e.t.v. fleiri staða sem búa við afgerandi hráefnisskort?“ Eins og svar mitt við fyrri líð fsp. bar vitni um, hefur ríkisstj. vitaskuld ekki tekið afstöðu til hvaða aðgerðum beitt skuli til þess að bæta atvinnuástandið eða hvað hún vill leggja til málanna í þeim efnum, svo að úr atvinnuástandinu á Bíldudal verði bætt. Þess vegna er ég ekki heldur reiðubúinn til þess að svara seinni lið fsp. fyrir hönd ríkisstj. En ég vil segja það umsvifalaust mína skoðun, að það sé hæpið að taka á leigu fiskiskip af hálfu ríkisvaldsins til þess að tryggja hráefnisöflun ýmissa staða úti um land. Ég tel að slík hráefnisöflun verði að vera á ábyrgð og undir stjórn viðkomandi staða, svo að eitthvert lag sé á. Ég tel að staðir úti á landi verði allt of háðir ríkisvaldinu ef á að taka upp þann háttinn, að ríkisvaldið taki á leigu togara, hvað þá heldur kaupi togara til þess að tryggja hráefnisöflun til slíkra staða. Ég held að það sé bjarnargreiði gerður slíkum stöðum ef út á þá braut yrði farið. Mér er líka til efs að skuttogari sé falur til leigu í þessu skyni. En ef svo er, þá væri langtum nær að taka hann á leigu fyrir viðkomandi byggðarlag án milliliðar af hálfu ríkisstjórnar.



Herra forseti. Ég mun fara aðeins örfáum orðum um þá fsp. sem hér liggur fyrir. Fyrirspyrjandi, hv. 4. þm. Vestf., skýrði málið frá flestum hliðum. Þetta er, eins og hann gat um, eitt með erfiðari málum sem ég hygg að hafi komið upp í atvinnumálum landsmanna. Það var talað hér um slæmt atvinnuástand á Ólafsvík, og síst vil ég draga úr erfiðleikum þar né þörf á að koma þar til aðstoðar. En ég vil benda á að á Bíldudal hafa nú undanfarið hálft annað ár verið 70-80 manns atvinnulausir nokkurn veginn stöðugt, en íbúafjöldi staðarins er milli 300 og 400. Það er rétt, sem kom fram hjá hæstv. forsrh., að það hefur verið veitt mjög góð fyrirgreiðsla til þessa staðar að undanförnu sem því miður hefur ekki nýst sem skyldi. Hefur þar komið til bæði óheppni, sem stundum er fyllilega réttlætanleg, og í annan stað e.t.v. ekki nógu mikil samstaða heimamanna, það verður að viðurkennast. Hæstv. forsrh. gat þess, að Framkvæmdastofnunin hefði málið til umsagnar. Ég skil satt að segja ekki að Framkvæmdastofnunin þurfi lengi að velta vöngum yfir því að útbúa þá umsögn, því að svo lengi er hún búin að hafa þetta mál til meðferðar, og bað, sem á ríður núna, er að eitthvað sé gert strax. Ég hef aldrei einblínt á skuttogara sem einu lausnina fyrir bílddælinga. Það er gefið mál, að það er ekki stætt á því að fjölga skuttogurum okkar á meðan við liggjum undir ámæli fyrir að ofnýta fiskstofna okkar. Það, sem verður að gera nú þegar hraðfrystihúsið er loksins u.þ.b. búið til vinnslu og fiskibáturinn, sá eini sem til er til hráefnisöflunar, er nú frá í gær líklega loksins orðinn eign bílddælinga, er að koma þessum rekstri í gang. Mér skilst að til þess vanti um 15–20 millj. kr. Það liggur fyrir lánsloforð nú þegar um nokkurn hluta þess láns. Hins hlutans verður að afla ef Bíldudalur á ekki að leggjast niður sem byggðarlag. Þar hefur fækkað fólki um 17–18% á s.l. ári, og bað væri dapurlegt og einkennileg hagfræði um leið að henda tugmilljónum í uppbyggingu staðar, ef ekki á svo að hjálpa til að þær framkvæmdir komi að gagni þegar loksins vantar aðeins herslumuninn. Það hafa líka verið byggðar einar 30 íbúðir á Bíldudal að undanförnu, og sýnt er að eigendur þeirra munu ekki geta staðið við skuldbindingar sínar nema atvinnuástand á staðnum batni. Því legg ég áherslu á, að það þarf kannske ekki mjög mikla fyrirgreiðslu til viðbótar við það sem þegar hefur verið látið í té til Bíldudals, en sú fyrirgreiðsla þarf að koma strax.



Herra forseti. Það er í raun og veru hálfgerð hörmungarsaga sem hefur verið að gerast á Bíldudal s.l. ár, og það kemur mér satt að segja mjög á óvart ef byggðadeild eða Framkvæmdastofnun þarf lengi að vera að velta þessu máli fyrir sér, vegna þess að ég efast um að nokkrum ætti að vera kunnugra um, hvað hefur gerst, hvernig það hefur gerst og hvað ætti að gera til úrbóta, heldur en einmitt Framkvæmdastofnun ríkisins og Byggðasjóði. Ég ætla ekki að ásaka hæstv. ríkisstj. eða Byggðasjóð fyrir það, að hann hafi ekki veitt fyrirgreiðslu á þennan stað. Ég held að það sé miklu fremur hægt að ásaka fyrir það, að haldið hefur verið óskynsamlega á því uppbyggingarstarfi sem þarna átti að eiga sér stað, þ.e.a.s. það hefur ekki verið unnið skipulega að þeirri uppbyggingu, sem þarna átti að verða, og það sé kannske fremur ásökunarefni heldur en hitt, að fyrirgreiðsla hafi ekki verið veitt. Ég ætla a.m.k. ekki að ásaka fyrir það. En eigi að siður er þetta svo, að 17–20% af íbúum Bíldudals hafa flutt burtu af staðnum og algjört neyðarástand er á þessum stað. Og ég tel það furðulegt, ef byggðadeild eða Framkvæmdastofnun ríkisins þarf að eyða mörgum dögum í að kanna þetta mál og sjá hvað þarna þarf að gera. Ég held að það sé svo augljóst. Það er a.m.k. augljóst fyrir mér. Ég hygg, að það sé augljóst fyrir öllum þm. Vestf., og það er a.m.k. alveg augljóst fyrir öllum íbúum Bíldudals hvað þarna þarf að gera. En ef verður slegið á frest að koma þessu í lag, þá er enginn vafi á því, að sú skriða, sem þegar er farin af stað í fólksflótta frá Bíldudal, heldur áfram og það í auknum mæli, og við því verður að sporna. Ég tek undir það, sem hér hefur komið fram: Það er nauðsynlegt að bregðast nú þegar við, og ég treysti því og vil beina því til þeirra aðila, sem hér eru inni og hafa áhrif í Framkvæmdastofnun ríkisins, að þeir beiti sér fyrir því að þessu máli verði hraðað. Þeir vita allt um það. Þeir vita hvað þarf að gera. Það er bara að hrinda því af stað, sem hér þarf til að koma, til þess að hjólin geti farið að snúast á þessum stað. Þetta getur verið dagaspursmál, ég tala nú ekki um viku eða mánaðar, að það gerist að mikill hluti af íbúum á Bíldudal flytjist frá staðnum, því skriðan er þegar komin af stað.



Herra forseti. Ég vil taka undir það, sem kom fram hjá hæstv. forsrh., að fyrirgreiðsla við Bíldudal hefur verið mikil. Hins vegar get ég ekki tekið undir þau ummæli hans, að e.t.v. hafi hún verið óeðlilega mikil. Menn verða að athuga það, að á Bíldudal hefur hvert óhappið rekið annað. Þar hafa fjögur atvinnufyrirtæki orðið gjaldþrota á skömmum tíma og fjármagn er af þeim sökum ekkert til heima fyrir, - bókstaflega ekkert. Það má vitanlega deila um það og raunar væri fróðlegt athugunarefni hvers vegna svo fór. Það má vel vera að ekki hafi áður verið staðið skynsamlega að uppbyggingu þar, en um það er ekki rætt hér nú. En þessi staðreynd leiðir til þess, að ekki var um annað að ræða en að sjá dæmið allt í heild. Það var ekki hægt að gera ráð fyrir meira fjármagni heima fyrir en komið hefur þegar fram. Ég get ekki samþykkt það, að staðið hafi á fyrirgreiðslu hjá Byggðasjóði. Þar hefur raunar hver till. eftir aðra um aukna fyrirgreiðslu verið samþ. Hins vegar má um það deila, hvort Byggðasjóður hafi átt að leggja áherslu á að aðrir aðilar í hinu fræga kerfi kæmu inn í þetta mál. En það hefur verið gert og talið eðlilegt að aðilar eins og Atvinnuleysistryggingasjóður, sem hefur veitt nokkra aðstoð, bankar, Fiskveiðasjóður o.fl. kæmu inn í þetta á eðlilegan máta. Ég held að sú töf, sem hefur orðið, hafi stafað af því að þessir aðilar hafa ekki viljað líta á það sem hlutskipti sitt að bjarga stað eins og Bíldudal. Ég segi: að bjarga stað, því að staðreyndin er sú, að þar er sveitarsjóður raunar nánast orðinn gjaldþrota. Það má heita að hann sé gjaldþrota. Þar er ekkert fjármagn heima fyrir, og þar hefur verið flótti nú upp á síðkastið, eins og hér hefur komið fram. Ég tek undir allt sem hefur verið sagt um nauðsyn þess að leysa þetta mál nú. Báturinn er sem betur fer fenginn og kemur líklega til veiða aftur um næstu helgi, og það er einlæg von mín og reyndar trú, að það takist að leysa þann hnút sem nú er á þessu máli, þ.e.a.s. að greiða vinnuskuldir heima fyrir fyrir næstu helgi, þannig að vinnsla geti þar hafist. Hins vegar er þetta náttúrlega kennslubókardæmi um hvernig á í framtíðinni að standa að málefnum staðar sem svipað er komið fyrir eins og Bíldudal, og það þyrfti að athuga. Ég vona sem sagt að þetta leysist. Ég er hins vegar sammála um það, að framtíð Bíldudals er ekki tryggð fyrr en þangað kemur lítill skuttogari, og það er von mín að svo verði innan tíðar.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. forsrh. fyrir svar hans við fsp. minni. Ég vil segja það fyrst, að mönnum þykir það kannske liggja nokkuð fjarri að taka upp vangaveitur nú um að ríkið geri út fiskiskip. Þetta mál er svo sem engan veginn nýtt. Það hefur oft verið flutt hér á Alþ. Það mun hafa verið flutt upphaflega 1950 og þá af alþfl: mönnum. 1955 var það flutt af Hannibal Valdimarssyni og Eiríki Þorsteinssyni og það má tengja þá við tvo stjórnmálaflokka á Íslandi. Það var flutt í frv: formi árið 1969, þá af sex þm. Framsfl. úr jafnmörgum kjördæmum landsins, og á sama þingi var það flutt af tveimur þm. Alþb. Síðan hefur verið hljótt um þessar hugmyndir. Og ég vil aðeins vekja athygli á því, að sú hugmynd, sem ég hreyfi í þessari fsp., er þannig, að ríkið sé ekki til frambúðar að taka upp ríkisútgerð á fiskiskipum, heldur sé farin þessi leið til að leysa ákveðin vandamál. Ég veit að fyrsta svarið yrði í þá átt, að ríkissjóður ætti ekki að standa í slíkum útgjöldum. Ég vil aðeins benda í því sambandi á það, að ríkissjóður stendur nú þegar fyrir miklum útgjöldum vegna togaraflota landsmanna. Ef gætt er að því, hvað mætti búast við að ríkið þyrfti að leggja út á einu ári, þá hef ég þær upplýsingar frá Þjóðhagsstofnun að þar sé áætlað rekstrartap togaranna, sem eru yfir 500 brúttó-smálestir, um 30 millj. kr. yfir árið, þar af er gert ráð fyrir að afskriftir séu um 22 millj., þannig að það eru þá um 8 millj. til viðbótar við afskriftirnar. En á árinn 1977, sem hér er raunverulega rætt um, er áætlað tap 24 millj. eða u.þ.b. það sama og afskriftirnar. Við s.jáum í ríkisreikningi hvernig háttað er ábyrgðum ríkissjóðs eða greiðslum Ríkisábyrgðasjóðs vegna þeirra togara sem eru innan við 500 brúttósmálestir. Ég hef þær upplýsingar, að á árinu 1975 hafi verið greiddar 289.2 millj. kr. vegna ríkisábyrgða togara sem eru yfir 500 brúttósmálestir, og áætlaðar greiðslur til loka septembermánaðar 1976 eða á yfirstandandi ári eru 212.7 millj. kr. Að sjálfsögðu er hér ekki um neinar endanlegar tölur að ræða, enda falla á árinu tvær afborganir vegna þessara lána. Mér skilst að Ríkisábyrgðasjóður eða ríkissjóður hafi tekið þessi lán beint og standi skil á þeim og hafi endurlánað innanlands. En þetta gefur þó nokkra vísbendingu, og hér er um mjög breytilegar stærðir að ræða á milli togara, allt upp í 40 millj. fyrir einstakt skip á þessu ári. Ég vil þess vegna endurtaka það, að ég tel að það sé hugmynd sem verulega og í alvöru mætti skoða, hvort ekki væri rétt að taka skip á leigu til skamms tíma. Ég heyrði það þegar Landhelgisgæslan skilaði Ver, að eigendurnir væru tregir til að taka við skipinu. Við höfum líka séð í blöðum hugmyndir um að þeir leigi það. En hvort sem skipið heitir Ver eða eitthvað annað, ég hef heyrt nefnd fleiri skip sem væru á lausu, þá vil ég líka vekja athygli á því, að við getum farið út fyrir íslenskan leigumarkað til að leysa þetta mál. Ég vil líka segja í sambandi við það sem kom fram hjá hv. 9. landsk. þm., að ég vil ekki taka undir það atriði, að fiskstofnarnir leyfi ekki að aflað sé hráefnis til einhvers ákveðins staðar. Við getum ekki gert upp á milli staða. Það eru hvort sem er að koma ný skip til landsins sem leggjast á þessa fiskstofna með öðrum. Ég tel vel hugsanlegt að gera út skip sem í hverri veiðiferð, þó það sé nokkuð stórt, gæti séð fyrir hráefni fyrst og fremst til Bíldudals og verði þá hægt að flytja hráefnið á milli, til Patreksfjarðar og Tálknafjarðar og eins til fleiri en einnar útgerðarstöðvar á Snæfellsnesi ef um það væri að ræða. Ég sé að tími minn er búinn, herra forseti, svo ég læt hér staðar numið þó ég vildi gjarnan hafa sagt fleira.



Herra forseti. Bæði í sambandi við þessa fsp. og þá á undan hér í dag tala menn um að það muni ekki mikið um einn togara til viðbótar. Það munar nú ekki mikið um einn blóðmörskepp í sláturtíðinni. En ég vil minna þm. á það almennt hvernig ástatt er í okkar veiðimálum, hversu langt við göngum fram úr því, sem vísindamenn okkar leggja til, til þess að komast hjá því að binda þau skip sem fyrir eru. Það er staðreynd að það er von á næstu mánuðum á 8 nýjum skuttogurum sem bætast við fiskiskipaflota landsmanna, 3–4 erlendis frá, þar af 3 frá Póllandi, og 4 sem eru byggðir innanlands. Þetta er engin smáviðbót við það sem fyrir er. Það er líka staðreynd að ef ríkisábyrgð verður veitt, þá verður ekki hægt að stöðva sig á minna en 12–15 skuttogurum, og það eru e.t.v. 12–14–15 staðir á landinu sem benda með réttu á að þeir eigi framleiðslutæki og frystihús þar sem vantar stórkostlega hráefni, sem hafa ekki nema jafnvel 40-50% upp í afkastagetu frystihúsanna. Ef verður farið af stað með leigu á einu skipi fyrir einn stað, þá verður ekki numið staðar við það. Ólafsvík mundi aldrei sætta sig við að skip yrði tekið á leigu sem landaði eingöngu á Bíldudal, og ýmsir aðrir staðir, bæði austan-, norðan- og vestanlands, mundu koma inn í þetta dæmi líka. Þannig væri verið að bæta stórkostlega við togaraflotann. En það er eins og menn hafi gefið bátaútgerð alveg upp á bátinn. Þetta er hreinn misskilningur og alveg ástæðulaust að taka undir þessa svartsýni. Svo segja aðrir: Ef þessi og hinn fær skuttogara, þá skulum við haga okkur eins og þeir sem haga sér svona á undan, við seljum bara bátana. Það er nógur markaður fyrir bátana. Þá eigum við rétt á skuttogara. - Ætlar svo Alþ. að syngja þennan söng dag eftir dag?



Herra forseti. Það er ekki ætlun mín að fara að ræða Bíldudalsmál á þessari stundu. Það er geysilega viðamikla sögu af þeim að segja. En ég hjó eftir því, að í máli þeirra hv. 5. þm. Vestf. og hv. 9. landsk. virtist sem þeir teldu að ekki þyrfti að standa á Byggðasjóði um afgreiðslu mála vegna Bíldudals eða tillögugerð um hvernig skyldi að úrbótum staðið. Það hefur vissulega ekki staðið á Byggðasjóði í sambandi við fyrirgreiðslu við Bíldudal, eins og fram hefur komið. En fyrir mjög skömmu kom beiðni frá ríkisstj, til Byggðasjóðs eða Framkvæmdastofnunar um skýrslu vegna erindis sem atvinnumálanefnd og fjölmargir íbúar Bíldudals höfðu sent til ríkisstj. Það er örskammur tími liðinn síðan, og sá tími hefur verið notaður til að setja saman skýrslu um alla þessa löngu og viðamiklu sögu. Ég vænti þess að sú skýrsla verði tilbúin í þessari viku og verði þá send réttum aðilum. Ég verð að játa það, að ég fæ ekki fangs á þeirri hugmynd að leigja skuttogara til að gera út fyrir einn einstakan stað úti á landi né heldur að bílddælingar séu í færum um að kaupa og gera út skuttogara. Þeir hafa nú eftir miklar þrautir náð í þetta skip sem þeir gerðu bráðabirgðasamning um á liðnum vetri, þótt þeir ættu þess ekki kost að verka afla skipsins. Og ég held að einna helst komi til greina að athuga um álíka skip og það, fiskiskip af millistærðinni, 200 smálesta skip eða þar um bil. Það er augljóst, að eftir að þetta frystihús hefur risið af grunni fyrir forgöngu Byggðasjóðs frá upphafi til enda, þá verður ekki neinn rekstrargrundvöllur fenginn fyrir húsið nema auka hráefnisöflunina. Og ég held að skynsamlegast sé og það, sem þeir einna helst fengju við ráðið á staðnum, að athuga um kaup á álíka skipi eins og Hafrún er. Það mundi að mörgu leyti vera hagkvæmt að gera það út jafnhliða, t.d. varðandi kostnað við veiðarfæri, mannahald og annað þess háttar, útgerðin yrði sem eðlislíkust á þessum stærri skipum.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Það er rétt að það komi hér fram út af því sem hv. þm. Sverrir Hermannsson sagði áðan, að það var gert ráð fyrir því þegar þetta var sett í gang, bygging frystihússins á Bíldudal, að þar kæmu til tvö skip til hráefnisöflunar. Það hefur verið gert ráð fyrir því alveg frá upphafi. Ég skal ekkert tjá mig um það hér, hvort æskilegt er að ríkisvaldið grípi til þess ráðs að gera út togara fyrir þennan stað eða einhvern annan. Það geta verið þær forsendur fyrir hendi að það þyki nauðsynlegt að það verði gert. En mér kom einkennilega fyrir eyru ræða hæstv. sjútvrh. áðan, þegar hann var að bera saman annars vegar togaraflotann og hins vegar bátaflotann og tala um fiskleysið í öðru tilfellinu, að það mætti ekki auka svo og svo mikið togaraflotann vegna þess ástands sem væri fyrir varðandi fiskstofnana - það var eins og hæstv. ráðh. gerði ekki ráð fyrir að bátaflotinn aflaði neins fisks. Hann setti þetta bara upp á annan veginn. Ég held, ef á að vera gagn að útgerð flotans, að þá verði að gera ráð fyrir því að hann afli, ella væri það gagnslaust. Mér finnst þetta meinloka sem ég held að hæstv. ráðh. hljóti að hafa mismælt sig um, því að í báðum tilfellunum verðum við að gera ráð fyrir að skipin afli, hvort sem það eru taldir bátar eða togarar. Við getum ekki aðskilið það. Það er sjálfsagt rétt, að það eru ýmsar blikur á lofti ef einum er hleypt af stað. En ég held að það sé ljóst að ekkert pláss í landinu hefur staðið frammi fyrir og búið við þá örðugleika sem Bíldudalur hefur búið við nú á annað ár, þannig að í mínum huga væri réttlætanlegt þess vegna að gerð væri sérstök undantekning að því er varðar Bíldudal, ef menn treysta sér ekki til þess að auka skipaflotann, sem ég tel að ekkert hættuástand sé komið á að því er varðar togarana og fjölda þeirra.



Herra forseti. Ég þarf ekki að svara fyrir hæstv. sjútvrh. Ég held að síðasti hv. ræðumaður hafi misskilíð hann. Hæstv. sjútvrh, lagði einmitt á það megináherslu að menn mættu ekki hverfa frá útgerð fiskibáta og hverfa að útgerð skuttogara. En ég vildi aðeins undir lok þessarar umr. leggja áherslu á það, að eins og fram hefur komið í þeim upplýsingum, sem veittar hafa verið sem svar við fsp., hefur margvísleg aðstoð verið veitt til úrbóta í atvinnumálum, eins og eðlilegt er og m.a. er verkefni Byggðasjóðs. Það er eðlilegt að hv. alþm. kveðji sér hljóðs hér á Alþ. og flytji mál umbjóðenda sinna heima í héraði. En ég vil leyfa mér að vonast til þess að þessir hv. alþm. flytji einnig mál Alþ., fjárveitingavaldsins og mál ríkissjóðs við umbjóðendur sína þegar heim er komið. Við skulum átta okkur á því, að það má ekki vera einstefnuakstur í kröfugerð á hendur hinu opinbera í þessum efnum frekar en öðrum. Öllum er hollt að standa á eigin fótum eins og unnt er, og þá fyrst er heimamönnum gerður greiði ef þeim er hjálpað til sjálfshjálpar. Á þetta vil ég leggja áherslu, vegna þess að brýna verður fyrir heimamönnum, hvar sem er á landinu, að standa ábyrgir fyrir eigin atvinnurekstri, að þeir geri sér ljóst að þá fyrst tryggja þeir sjálfstæði byggðarlagsins og atvinnuöryggi ef þannig er staðið að málum, en kröfugerð megi ekki einhliða stefna að hinu opinbera. Jafnhliða undirstrika ég það, að hlutverk Byggðasjóðs og hlutverk hins opinbera hlýtur að vera að rétta hjálparhönd þar sem sérstakir og afbrigðilegir erfiðleikar eru á ferðinni



Herra forseti. Örfá orð að lokum. Ég vil leyfa mér að taka á margan hátt undir þau orð, sem hæstv. forsrh. sagði hér síðast, og leggja á það áherslu, að mér er kunnugt um að þeir, sem eru að fást við þessi mál á Bíldudal í dag, vilja taka á þessum málum af alvöru. Það er þeim alvörumál, sem eiga að sjá um rekstur sveitarfélags, sem er nánast gjaldþrota, og líka um rekstur atvinnufyrirtækis, sem ekki hefur náð enn að hefja rekstur, að tilraun takist sem nú er þar uppi. Það er alveg sérstakt mál þegar á tveimur síðustu mánuðum hafa flutt úr svo litlu byggðarlagi 60 manns, 17–18% af íbúunum: 13 fjölskyldur og átta einstaklingar. Það er alvörumál. Og það sýna einnig þær undirtektir, að 171 maður skrifar undir. Ég vil segja það, að mín hugsun í sambandi við þessa fsp., sem ég flutti hér, hún er sú, að málið sé svo sérstakt að það sé ástæða til að bregða út af reglunni, og þess vegna talaði ég um eitt ár eingöngu sem umþóttunartíma, til þess að þeir, sem ætla að takast á við atvinnumálin þarna, fái umþóttunartíma til að koma undir síg fótunum um öflun hráefnis. Það er gott og vel, ef það getur orðið sem kom fram hjá hv. 3. þm. Austurl., að þau mál leysist nú þegar eftir öðrum leiðum, þannig að þeir fái þar annan bát.



Herra forseti. Sennilega hefði ég nú ekki þrengt mér inn í kór þeirra Vestfjarðaþm. til þess að ræða málefni Bíldudals ef ekki hefði komið til hv. þm. Sverrir Hermannsson sem sté í þennan ræðustól með landsföðurlegu yfirbragði, að því er virtist einna helst til þess að láta í ljós það álit sitt að bílddælingar gætu ekki gert út togara. Um leið og þessi orð skruppu af vörum hans kviknaði hjá mér svolítill vonarneisti þess, að hann mundi telja upp fleiri aðila sem ekki gætu gert út skuttogara. Það varð ekki. Bíldudalirnir eru nokkrir hér á landi í þeirri veru. Og ég undraðist það satt að segja að hlusta á hv. þm. Vestf., sem fyrir um það bíl ári samþykktu hér á hv. Alþ. að veita fiskafla af Íslandsmiðum sem nægði til útgerðar 20 skuttogara til tveggja ára handa vestur-þjóðverjum, að heyra þá nú barma sér yfir því að þannig skuli vera ástatt á fiskislóðinni okkar að ekki megi láta bílddælinga og íbúa annarra sjávarplássa, sem ég hygg nú þegar til kastanna kemur að kunni fullt eins vel að gera út skuttogara og sumir aðrir, - að ekki sé hægt að láta þá hafa skuttogara vegna þess hvernig ástatt sé á miðunum. Og maður bíður þess með nokkurri eftirvæntingu að vita hvernig þeir sömu þm. sem samþykktu fiskafla handa sem næst 15 skuttogurum okkar til handa bretum á s.l. sumri muni bregðast við kröfunni um framlengingu á þeim samningam. Vitaskuld getum við látið þá hafa skuttogara, og það er eðlilegt að hjálpa þeim á Bíldudal, á Ólafsvík og annars staðar þar sem atvinnutæki vantar, - hjálpa þeim með því að láta þá fá tækin til þess að afla þeirra verðmæta og þeirra peninga sem þarf. Þessir menn, sem styðja núv. hallærisríkisstj., hv. þm. Framsfl. m.a., sem hefur dregið stjórnmál landsins ofan á það plan, raunar gert sali hv. Alþ. að slíku „hallærisplani“ að þeir sjálfir eigra þar um og segja eins og börnin: Við erum hérna af því að við vitum ekki hvað annað við eigum að gera.



Herra forseti. Ég skal ekki bæta mörgum orðum við fyrri orð mín í þessu sambandi. Ég held fast við þá skoðun mína, eins og nú háttar til á Bíldudal, að þá hafi þeir ekki tök á því að komast yfir skuttogara og gera hann út. Ég tala þar af miklu meiri kunnugleika en hv. síðasti ræðumaður, hv. þm. Stefán Jónsson, 5. þm. Norðurl. e., því að hann þekkir ekkert til þess arna, ekki nokkurn skapaðan hrærandi hlut, ekkert atriði í þessu sambandi er honum kunnugt um og hann hefur aldrei spurt um þau. Ef hann væri nú liðsmaður svona bágindastaðar eins og nú er ástatt með Bíldudal, þá hlyti hann að hafa spurst fyrir um ástæður þarna og reynt að kynna sér þetta, í staðinn fyrir að standa hér upp og gapa og gleypa vind.