Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Pétur Ottesen Af því að hv.frsm.n. er ekki viðstaddur, skal ég fara nokkrum orðum um brtt. þær, sem n. flytur. 1. og 3. brtt. eru aðeins orðabreyt., sem ekki er ástæða til að fjölyrða um. Um 2. brtt., við 13. gr., frv., er öðru máli að gegna. Hún er öryggisákvæði, sem n. vill setja inn í frv., til enn frekari tryggingar gegn tjóni af þessum fjárinnflutningi, og er hún ein af þeim brtt,. sem hv.þm. Ak. hafði komið með við frv. við 2. umr., en var þá tekin aftur. Þessi brtt. fjallar um það, að ef fyrir kæmi ómerkingur, sem líkur gæti verið til, að væri af þessu einblendingsfé, þá væri heimilt að selja þá með þeim skildaga, að þeim væri lógað innan viku frá söludegi. Þetta er ein af þeim mörgu öryggisráðstöfunum, sem settar eru í þessu frv. gegn þeirri hættu, sem leitt gæti af innflutningi þessa fjár, ef ekki er gætt hinnar ýtrustu varfærni.

Magnús Torfason Þetta frv. var hér fyrir þinginu í vetur og var þá sett í nefnd. Þetta er gamall verzlunarstaður, og er eiginlega merkilegt, að ekki er búið að löggilda hann fyrir löngu, en til þess er sú ástæða, að verzlun var á næsta bæ við Súðavík. Nú er sú verzlun lögð niður, og er því nauðsynlegt að löggilda þennan stað. Ég sé ekki ástæðu til þess, að mál þetta fari til n., og geri það að till. minni, að það gangi áfram nefndarlaust.

Forseti (GÓ): Þetta frv. er komið hingað frá Nd. og mun ekki hafa verið vísað þar til n. Ég geri það því að till. minni, að þetta frv. fari ekki til n.

Jakob Möller Þetta mál var flutt hér á þinginu í vetur og fór þá til allshn.Nd., en ég veit ekki, hvort það var komið til Ed. þá Ég vil því gera það að till. minni, að því verði vísað til allshn.

Forseti (GÓ): Ég tek till.hv. 1. þm. Reykv. til greina.

Ingvar Pálmason Þetta frv. er næstum því shlj. frv., sem lá fyrir Alþingi síðastl. vetur. Það var þá komið í gegnum hv.Nd. og til n. í þessari hv. d., og eftir því, sem ég bezt man, hafði hún skilað nál. um málið. Ég átti þá sæti í allshn. og skrifaði undir nál. með fyrirvara. Áður en mál þetta gengur lengra, ætla ég að skýra frá, í hverju þessi fyrirvari var fólginn. Ég hafði þennan fyrirvara vegna þess, að ég vildi fá það fram, hvern skilning ætti að leggja í síðustu mgr. frv., en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisborgararéttur þessara manna er þó því skilyrði bundinn, að þeir áður en ár er liðið frá því, er lög þessi öðlast gildi. sanni fyrir dómsmálaráðherra, að þeir eigi ekki ríkisborgararétt þar, sem þeir eru fæddir“. Ég geri ráð fyrir, að þetta beri að skilja þannig, að hlutaðeigandi menn sanni það fyrir stj.. að ríkisborgararéttur þeirra í öðru landi sé því ekki til fyrirstöðu, að þeir öðlist ríkisborgararétt hér, en ekki beri að skilja það á þann veg, að þeir séu nú ríkisborgararéttarlausir, þótt orðalagið útiloki ekki þann skilning. Eins og sjá má af frv., eru flestir þeirra manna, sem fara hér fram á að fá íslenzkan ríkisborgararétt, fæddir í Noregi. Ég aflaði mér því á síðasta þingi upplýsinga um, hve auðvelt þeim myndi vera að sanna, að þeir ættu ekki ríkisborgararétt þar. Ég fann því aðalræðismann Norðmanna hér, og var hann fús á að veita mér upplýsingar um þetta. Hann lánaði mér í því skyni lög um ríkisborgararétt í Noregi, hversu menn fá hann og missa, til yfirlestrar. Segir þar m. a., að menn missi norskan ríkisborgararétt, ef menn öðlist ríkisborgararétt í öðru landi. Það, sem ég vil fá að vita, er það, hvort þetta ákvæði norsku laganna sé þeim næg sönnun til þess að fá ríkisborgararétt hér. Annars gæti þeim orðið örðugt um sönnunina. Ég veit, að 2 af þessum mönnum sneru sér til aðalræðismanns Norðmanna hér og báðu hann um aðstoð til þess að sanna, að ríkisborgararéttur þeirra í Noregi væri því ekki til fyrirstöðu, að þeir gætu öðlazt ríkisborgararétt hér, en hann taldi tvímælalaust, að bezta sönnunin fælist í þessari norsku lagagr. Um 2 af umsækjendunum er það að segja, að annar er fæddur í Þýzkalandi, en hinn í Rússlandi. Ég er ekki svo fróður, að ég viti þau skilyrði, sem þeir verða að uppfylla til þess að öðlast hér ríkisborgararétt. Ég vil því fá það fram hér, hverjar sannanir Alþingi álítur þá þurfa að færa og hvort ákvæði norsku laganna séu Norðmönnunum ekki næg sönnun. Ég óska eftir því, að hv.allshn. svari þessu.

Pétur Magnússon Eins og hv. 2. þm. S.-M. drap á, lá hér fyrir á síðasta þingi frv. shlj. þessu frv. Það kom hingað til allshn. og hafði hún skrifað nál., en frv. var eigi komið til 2. umr. þegar þing var rofið. N. lagði til, að 9. manninum, Harald Aspelund bókara á Ísafirði, yrði bætt við í frv. N. áleit, að það væru engu síður skilyrði til þess að veita honum ríkisborgararétt en hinum, sem fyrir voru. Viðvíkjandi því, sem hv. 2. þm. S.-M. sagði um niðurlagsákvæði frv., vil ég aðeins segja það, að mér virðist augljóst, að ætlazt sé til, að umsækjendur sýni fram á, að erlendur ríkisborgararéttur falli niður um leið og þeir öðlast ísl. ríkisborgararétt. Það nær engri átt að skilja þetta ákvæði frv. svo, að það sé skilyrði, að þeir eigi engan ríkisborgararétt nú. Hinsvegar skal ég játa, að það er ekki heppilegt að orða gr. þannig, að þeir verði að sanna, að þeir eigi ekki ríkisborgararétt þar, sem þeir eru fæddir, því hugsanlegt væri, að þeir hefðu áður öðlazt ríkisborgararétt í öðru landi en þeir eru fæddir í. Mætti breyta þessu, en ég held, að það muni ekki verða til baga. Ég hefi ekki gert mér ljósa grein fyrir því, hverra sannana dómsmrn. krefst í þessu efni. Það verður að skera úr því sjálft, hverra sannana það krefur til þess að erlendur ríkisborgararéttur falli niður, og ég sé ekki neina ástæðu til þess að gefa stj. neinar reglur um þetta. Þetta er ekki í fyrsta skipti, sem úr þessu þarf að skera, og hefir sennilega einhver venja myndazt um það. En ef menn sýna fram á, að eftir þeirra landslögum falli ríkisborgararéttur niður, ef þeir öðlast ríkisborgararétt annarsstaðar, geri ég ráð fyrir, að það verði talið nægilegt.

Frsm., (Steingrímur Steinþórsson): Samkv. ósk hæstv. fjmrh. (TrÞ) flytur fjhn. þetta frv. Ég þarf ekki fyrir hönd n. að hafa mörg orð um þetta frv. Það er flutt vegna þeirra erfiðleika, sem nú eru á sölu íslenzkra afurða. Þar sem þær mega heita óseljanlegar nú í bili, þá er það nauðsynlegt fyrir bankana að fá rekstrarfé til viðbótar, meðan svo stendur, og get ég vísað til grg. frv. um rök fyrir nauðsyn þess. Sé ég svo ekki ástæðu til að segja fleiri orð um frv.

Flm. (Jóhann Jósefsson) Starfrækslutími þeirra stöðva, sem hér ræðir um, þ. e. 1. fl. A. stöðva, er ákveðinn með reglugerð frá 15. nóv. 1917, þar sem svo er ákveðið, að þær skuli vera opnar á virkum dögum frá kl. 8 að morgni til kl. 9 að kveldi, en á sunnu- og helgidögum frá kl. 10 f. h. til kl. 8 að kveldi. Það hefir nú sýnt sig til fullnustu á undanförnum árum, að þessi tími er allskostar ófullnægjandi, a. m. k. að því er snertir fjölmennnstu kaupstaðina. Og í raun og veru er það ekkert undarlegt, þó það þurfi að fara að endurskoða ákvæði í þessu efni, sem sett voru fyrir fjórtán árum, þegar þess er gætt, hve mikil breyt. hefir orðið á öllu framkvæmda- og viðskiptalífi þjóðarinnar á þessum tíma. Viðskiptalífið er orðið fjölbreyttara og hraði þess er orðinn meiri, og það er álit okkar, sem að þessari till. stöndum, að það beri nauðsyn til þess að lengja starfrækslutíma landssímans í kaupstöðum. Frá þessari reglugerð frá 1917 hefir einnig verið vikið nokkuð í framkvæmd. Akureyri hefir t. d. nætursamband við Reykjavík og greiðir, að því er mig minnir, 1000 kr. til landssímans fyrir þetta samband, sem ekki er ákveðið í reglugerðinni. Ísafjarðarkaupstaður hefir einnig kveldsamband og greiðir væntanlega eitthvað fyrir það. Í Vestmannaeyjum hefir það komið í ljós fyrir löngu, að það er ákaflega bagalegt, að síminn skuli vera lokaður eftir kl. 9 á hverju kvöldi. Þetta varð til þess, að Björgunarfélagið fékk á sínum tíma símanum haldið opnum til miðnættis á vetrarvertíð og greiddi úr sjóði sínum nokkuð fé til þessa. En það sýndi sig brátt, að landssíminn hafði einmitt talsverð viðskipti upp úr því að hafa símann opinn á kvöldin. Fólk vandist fljótt á að nota sér einmitt þessi kvöldsamtöl. Einkum átti það við fólk, sem ekki þurfti að ná í opinberar skrifstofur eða verzlanir, en talaði sér til gamans við kunningja sína. Það sóttist eftir þessum kvöldsamtölum. Nú er það kunnugt, að símagjöld og önnur afnotagjöld landssímans eru alveg nægilega há, a. m. k. þykir þeim það, sem gjalda eiga, enda sýnir afkoma landssímans, að svo er. Okkur till. mönnum þykir því ekki ástæða til þess að leggja á kaupstaðina neinn sérstakan skatt fyrir að fá að hafa símann opinn til miðnættis. Þetta er hugsunin með till. En til þess að undirstrika þetta ennþá betur flytur hv.þm. Ísaf. brtt. á þskj. 119, þess efnis, að þetta beri að skilja á þá leið, að það skuli gert kaupstöðunum að kostnaðarlausu. Síðan till. kom fram hefi ég átt tal við ýmsa þm., þar á meðal hæstv.forsrh., og ber þeim saman um, að víða sé pottur brotinn í þessu efni, t. d. með starfrækslutíma III. fl. stöðva. Það mætti því virðast tími til kominn, að hæstv. stj. léti endurskoða reglugerðina frá 1917 um starfrækslutímann. En að því er snertir fjölbyggðustu staði landsins, þá er það alveg óviðunandi, að öllum samböndum, bæði innanbæjar og við höfuðstaðinn, sé slitið kl. 9 að kvöldi. Þetta getur meira að segja haft skaðsamleg áhrif á sjálft atvinnulífið. Ég geri ráð fyrir, að nú sé alstaðar lokað innanbæjar kl. 9 nema þar, sem sérstakur skattur er goldinn fyrir það að hafa opið. Mér kemur það í hug í þessu sambandi, að sumstaðar erlendis er breytilegur taxti á símagjöldum, eftir því á hvaða tíma dags talað er. Og þetta virðist ekki óréttmætt. Um miðjan daginn, þegar viðskipti eru í fullum gangi, kosta símtölin meira. Þegar líður á kvöldið, koma nætursambönd, sem eru mun ódýrari. Þetta er gert til þess, að þeir, sem ekki þurfa að reka brýn erindi við opinberar stofnanir og verzlunarhús, geti notað símann án mikils tilkostnaðar, og verður það til þess að auka honum tekjur. Virðist mér vel þess vert að athuga, hvort ekki væri ástæða til að breyta til í þessa átt einnig hér á landi. Skal ég svo ekki fjölyrða meira um þessa till., en vænti þess, að hv.þdm. skilji, hvílík nauðsyn það er, að þetta mál fái greiðan framgang.

Steingrímur Steinþórsson Ég veitti þessari till. ekki athygli fyrr en ég sá dagskrána. Nú er það ekki ætlan mín að mæla gegn henni, en ég vildi aðeins benda á, að það eru fleiri en þeir, sem við stóru stöðvarnar búa, sem finna til óþæginda við ýmislegt í starfrækslu símans. Það er t. d. býsna bagalegt fyrir okkur, sem eigum við 3. fl. stöðvarnar að búa, að þær eru aldrei inni á opinberum skrifstofutíma, heldur á undan og eftir. Þó að viðskipti séu að vísu minni í sveitum, þá getur það þó einatt verið býsna erfitt að geta ekki náð í stjórnarráð, banka að aðrar slíkar stofnanir. Ef ég hefði vitað um þessa till., þá hefði ég reynt að komast að samkomulagi við hv.flm. um það, að tíma 3. fl. stöðvanna yrði einnig breytt, t. d. svo, að þær yrðu inni frá kl. 10–11 f. h. Það væri mikil bót. Hinsvegar veit ég, að núverandi fyrirkomulag er varið með því, að svo erfitt sé jafnan um alla afgreiðslu á langlínunum. Við, sem búum við 3. fl. stöðvarnar, erum öll meira og minna útilokuð frá viðskiptum við aðalstöðvar landsins. Þetta vildi ég geta um, af því að ef ósk kæmi um það frá okkur að fá þessu breytt, þá vænti ég hjálpar hv.flm., á sama hátt sem ég mun greiða þessari till. atkvæði.

Jón Auðunn Jónsson Það er rétt, sem hv. 1. þm. Skagf. drap á, að það er bagalegt fyrir þá, sem við 3. fl. stöðvar búa, að þær skuli ekki vera opnar á opinberum skrifstofutíma. En benda vildi ég á það, að þetta, sem hér er lagt til, léttir til muna fyrir um starfræksluna. Við vitum það, að það eru mörg símtöl, sem Ísfirðingar láta bíða til kvöldsins. Það er víst, að það léttir afgreiðsluna að lengja starfstímann. Ég veit til þess á þessum kvöldtímum, að töluð hafa verið 34 símtöl frá Ísafirði til Reykjavíkur og Akureyrar, svo það er ekkert óálitlegur tekjuauki fyrir símann að hafa opið þennan tíma. Vafalaust yrði símanum talsverður tekjuauki að því, ef símatími yrði lengdur. Það er þó sérstaklega nauðsynlegt hvað snertir 3. fl. stöðvar. Mætti t. d. hafa þær opnar milli kl. 1–2 á daginn; þá væri hægt að ná frá þeim sambandi við hinar ýmsu opinberu skrifstofur, sem lokaðar eru á þeim tíma, sem 3. fl. stöðvar eru opnar á nú. Ég sé ekki, að það sé nema sanngjarnt, að bæirnir fái þessa aukastarfrækslu þeim að kostnaðarlausu. Mér er kunnugt um, að víða er langt ofhlaðið á ýmsar stöðvar; það er t. d. stundum svo á Ísafirði, að ekki er hægt að ná til Akureyrar eða Reykjavíkur allan daginn, nema þá með hraðsamtölum, en þau útiloka þá vitanlega aðra, sem ekki geta keypt slík samtöl.

Flm. (Jóhann Jósefsson) Ég vildi aðeins taka það fram, að ræða hv. 1. þm. Skagf. staðfestir það, sem bæði ég og aðrir hafa verið að segja um starfrækslu landssímans. Og ég geri ráð fyrir, að hæstv. stj. sé það ljúft, þar sem nauðsyn er svo brýn, að láta endurskoðun fara fram á löggjöf um starfrækslu stöðva yfirleitt. Það eru þá líka 3. fl. stöðvarnar, sem illa verða úti. Segir sig sjálft, hve óhentugt það er, að þær skuli aðeins vera opnar á þeim tíma, sem flestar opinberar skrifstofur eru lokaðar. Nú, þegar athygli stjórnarvaldanna hefir verið vakin á þessu, hljóta þau að telja sér skylt að lagfæra þetta. Verði þessi till.samþ., gæti það orðið orsök þess, að einnig yrði farið að endurskoða ákvæðin um 3. fl. stöðvarnar.

Flm. (Einar Arnórsson) Ég get haft stutta framsöguræðu fyrir þessari till. Flest það, sem máli skiptir henni viðvíkjandi, er sett fram í grg. þeirri, er fylgir henni. Ég ætla aðeins að geta um fáein atriði, og verður það þó að einhverju leyti endurtekning á grg. Samkv. opinberum skýrslum er eimskipafloti Íslendinga á yfirstandandi ári 98 skip, og þar við bætist mótorbátaflotinn. Mér er sagt, að þær skipaviðgerðarstöðvar, sem hér eru, geti aðeins tekið lítinn hluta þessara skipa á land upp. Viðgerðarstöðvar hér munu ekki geta gert við skip, sem eru meira en 80–100 tonn að stærð. Afleiðingin af þessu er sú, að spjöll á stærri skipum verða yfirleitt ekki bætt hér; þau verða að leita til skipakvía erlendis. Skip, sem eru stærri en 80–100 tonn, verður ekki gert við hér, nema til bráðabirgða, ef þau verða fyrir skemmdum t. d. á kili eða stafni. Þau verða að fara til útlanda til fullnaðarviðgerðar. Þetta hefir í för með sér mikinn kostnað og erfiðleika, og er auk þess stórkostlegt tímatap. Mönnum er kunnugt, að slíkar viðgerðir eru ekki gefnar, og verða þeir reikningar einatt háir, ef um miklar skemmdir er að ræða. Ég ætla að taka eitt dæmi. Fyrir skömmu hefir eitt af varðskipunum tekið niðri á skeri, sem ekki var merkt á sjókortunum, og skemmdi bæði kjöl og stefni. Ekki er hægt að gera við þetta hér, og verður skipið að fara til útlanda, líklega Danmerkur, til þess að fá þessi spjöll bætt. Þessi ferð getur tekið skipið 1 til 2 mánuði, og er auðsær hlutur, hvað það er bagalegt. Ágóði af efnissölu og vinnulaun renna í vasa erlendra manna. Auk þess verður skipið óþarflega lengi frá verki, miðað við það, ef hægt væri að framkvæma viðgerðina hér heima. Það er eiginlega óviðunandi ástand, meðan ekki er hægt að taka öll skip, sem Íslendingar eiga, upp hér. Ekki er heldur hægt að gera á þeim viðunandi rannsóknir á floti; til þess þarf að draga þau á land, eftir því sem siglingafróðir menn hafa sagt mér. Ég geri ráð fyrir, að hv. d. amist ekki við þessari till., því að þar er ekki farið fram á annað en bráðnauðsynlegt verk, sem ætti að vera komið í kring fyrir löngu. Það ber nauðsyn til þess að rannsaka þetta mál sem fyrst. Bæði að athuga um stað fyrir stöðina og kostnað við byggingu hennar og rekstur. Ég tel heppilegt, að þeir menn, sem þessi rannsókn verður falin, verði kosnir á þann hátt, er stungið er upp á í till. Þar er stj. látin skipa 1 mann, enda er ríkið nú orðið talsverður skipaeigandi, Félag íslenzkra botnvörpuskipaeigenda einn, og bæjarstjórn Rvíkur einn, því að þessi stöð kæmi til með að snerta Rvík allverulega og yrði að öllum líkindum byggð í Reykjavíkurlandi. - Að svo mæltu ætla ég ekki að fara fleiri orðum um till. í þetta sinn.

Flm. (Bjarni Ásgeirsson) Ég hefi nú ekki miklu við að bæta það, sem sagt er í grg. fyrir till. Ég skal þó geta þess, að eins og drepið er á í grg. eru samankomnar í þeim skýrslum, sem fylgja jarðamatsbókunum, allar þær upplýsingar, smáar og stórar, sem hægt er að fá um hverja jörð í landinu. En vegna þess, að í þessum skýrslum eru mjög margar upplýsingar og ýms fróðleikur, sem ekki er annarsstaðar að fá, en eru nauðsynlegar almenningi, og þó sérstaklega Alþingi við nýjar lagasetningar, er landbúnaðinn varða, og lánsstofnanirnar í landinu, vegna upplýsinga um veðhæfi þeirra eigna, sem lánað er út á, þá er það mjög nauðsynlegt að fá þær sem fyrst gefnar út allar í einu lagi. Í þessum skýrslum er hægt að sjá t. d., hvaða jarðir eru í sjálfseign, hvaða jarðir í leiguábúð, hvaða tún girt, hvaða engjar girtar, hvar eru haughús, um nýrækt og jarðabætur, matjurtagarða og hlunnindi, hvernig íbúðarhúsin eru, hlöður og annað þess háttar. Af þessu geta menn séð, að það er alveg nauðsynlegt, að þessi mikli fróðleikur, sem þarna er saman kominn, sé sem fyrst gerður aðgengilegur fyrir alla, sem þurfa á honum að halda, og vænti ég þess vegna, að hv. d. ljái þessu máli fylgi sitt. Það er nauðsynlegt að samþ.till., til þess að stj. fái heimild til að verja fé til þessa og aðhald til að láta vinna verkið.

Jón Auðunn Jónsson Ég gæti hugsað mér, að útgáfa þessara skýrslna yrði allkostnaðarsöm, ef það er tilætlunin að láta prenta þær. En ég held, að það mætti vinna verkið ódýrara en ríkisstj. gæti látið gera, með því að fela Búnaðarfél. Íslands að annast þetta starf. Á vegum þess eru, eins og kunnugt er, margir menn, sem hafa ekki mjög mikið starf, og held ég, að þeir ættu að geta annazt þetta starf, kostnaðarlítið fyrir ríkissjóð. Hinsvegar er það svo, að þótt þessar skýrslur væru gefnar út í eitt skipti, þá væri lítið á þeim að græða. Því þó þær séu ágætar upplýsingar, þegar þær eru gerðar, þá er þetta allt breytingum undirorpið, svo að eftir 1 eða 2 ár er ekki lengur hægt að byggja á þessum skýrslum. Það getur vel verið, að túnin séu þá stækkuð um helming og búið að byggja upp á þeim jörðum, sem upplýsingar á að fá um, og koma þá hinar gömlu lýsingar að litlum notum. En þó er það nú svo, eins og hv.flm. tók fram, að það er nauðsynlegt fyrir lánsstofnanirnar að vita um ástand býla í landinu, þeirra, sem þær þurfa að veita lán út á, og því mjög þarft að gefa slíka skýrslu út. En þó skýrslan væri gefin út í eitt skipti, gæti hún ekki verið í gildi til fleiri ára, heldur yrði að gefa hana út með stuttu árabili. Það virðist því ekki vera þörf á að prenta þessa skýrslu, heldur muni vera nægjanlegt að fá hana í nokkrum eintökum, svo að t. d. ríkisstj. og bankarnir gætu fengið eitt eintak hver.

Og söfnin

. Já, ef hún væri prentuð. En þó eitthvað sé fjölritað, mun það ekki venja að láta söfnin fá eintak af því. En ég sé sem sagt enga ástæðu til að fara að láta prenta slíka skýrslu, þar sem þetta breytist frá ári til árs og getur því ekki verið áhyggileg heimild um ástand jarðeigna í landinu um fleiri ára skeið. Ég vildi aðeins benda á þetta til athugunar fyrir næstu umr.

Magnús Jónsson Það er aðeins lítilfjörleg fyrirspurn, sem ég vildi beina að hv.flm., af því að ég er svo ókunnugur þessu máli, t. d. hversu langar þessar lýsingar eru, sem hér um ræðir; en mér virðist í fljótu bragði að lýsingarnar hljóti að vera svo fyrirferðarmiklar, að hér yrði um ákaflega stóra bók að ræða, ef það ætti að birta þær allar í heilu lagi. Af því sem sagt, að ég er svo ófróður um allt, sem lýtur að þessum skýrslum, get ég ekki hugsað mér, hvað mikið það mundi kosta að gefa þessar skýrslur út. En ég get vel ímyndað mér, að það yrði stórkostlega mikill kostnaður við þær. Ég vil því leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hv.flm., hvað þeir haldi, að þessi bók verði stór, og hvað hún muni kosta. Mér finnst, að þær ástæður, sem hv.flm. færði fram fyrir nauðsyninni á því að birta þessar jarðeignaskýrslur, séu ekki sérlega mikilsverðar. Mér dettur ekki í hug að neita því, að það sé mikill fróðleikur í þessum skýrslum, en alþm. og bankar þurfa ekki á því að halda, að þessar skýrslur séu prentaðar. Það er nóg, að þær séu geymdar svo, að þeir hafi aðgang að þeim. Og ef það skyldi nú kosta ríkissjóð margar þúsundir eða tugi þúsunda króna að gefa út þessar jarðeignaskýrslur, þá held ég, að það sé annað eins skorið við neglur sér nú á þessum þrengingatímum eins og þó þessu væri sleppt. En sem sagt, það var aðeins þetta, sem ég vildi spyrjast fyrir um, hvað þetta myndi kosta. En væri farið að gefa þessar skýrslur út, þá væri ekki nóg að gefa aðeins út þessar jarðeignaskýrslur, sem notaðar hafa verið við jarðamatið 1930, heldur yrði að halda skýrslunum við, og væru þær jafnóðum gefnar út og breytingar yrðu, því ástand fasteigna getur ákaflega fljótt breytzt.

Flm. (Bjarni Ásgeirsson) Þar sem hreyft hefir verið andmælum gegn þessari till., skal ég leitast við að svara þeim nokkru. Vitanlega er þetta breytingum háð frá ári til árs. Það liggur í augum uppi, að jarðeignalýsing, sem út væri gefin 1930–31, gæti ekki verið allskostar rétt 3–4 árum síðar. En ég hefi álitið nægilegt, að skýrslurnar væru gefnar út á fárra, segjum 10 ára fresti, þ. e. jafnan upp úr hinu almenna jarðamati. En á sama hátt eins og jarðamatsbókin er gefin út, þó að vitanlegt sé, að það stendur aldrei í stað, sem hún gefur upplýsingar um, á sama hátt álít ég, að jarðeignaskýrslurnar eigi að geta gert gagn, þó að ástand jarðanna sé nokkuð breytilegt. Ég geri ráð fyrir, ef sú regla yrði tekin upp að gefa slíkar skýrslur út, að það yrði gert í hvert skipti, sem mati er lokið, það er á 10 ára fresti. Og ég er alveg sannfærður um, að fyrir ýmsar opinberar stofnanir og ýmsa þátta löggjafarstarfsins, t. d. ábúðarlöggjöfina, yrði afarmikinn fróðleik að sækja í þessar skýrslur. Ég geri það ekki að neinu aðalatriði, hvort slíkar skýrslur yrðu prentaðar, eða þá í hve stóru upplagi. Og ég get heldur ekki sagt um kostnaðinn, sem af því leiddi. Sjálf vinnan, að vinna úr skýrslunum, ætti ekki að vera sérlega kostnaðarsöm, og má gera ráð fyrir, að bæði Búnaðarfél. og aðrir aðilar myndu vilja eitthvað til þess leggja. Aðalatriðið er það, að slíkar skýrslur séu til og í aðgengilegu formi og nægilega stóru upplagi til þess, að opinberar stofnanir geti haft þeirra full not. Ég legg megináherzluna á, að þetta sé unnið og hægt að hafa aðgang að hinum nauðsynlegu upplýsingum, en ekki hitt, hve skýrslurnar yrðu prentaðar í stóru upplagi, eða hvernig útgáfu þeirra yrði hagað að öðru leyti.

Sveinn Ólafsson Ég hefi ekki veitt þessari till. glöggar gætur fyrr en nú, er umr. hófust. Ég hefi því heldur ekki getað kynnt mér meðferð fasteignamatsins síðan því lauk í héruðunum. En fljótt á litið þætti mér eðlilegt, af því að fasteignamatið síðasta hefir ekki ennþá verið gefið út, að skora á stjórnina að hafa jarðamatsbókina nokkru fyllri og fróðlegri en síðast var hún. Mætti þar tilgreina stærð túna, heyfeng, fornt mat, legu við sjó eða veg, hlunnindi og annað það, er máli skiptir fyrir lánsstofnanir og aðrar opinberar stofnanir að vita. Slík tilhögun yrði ódýrari og fyrirhafnarminni en að gefa út sérstakar skýrslur, og auk þess myndi þetta verða að almennari notum, því að fasteignamatsbókin hlýtur ætíð að vera í margra höndum. Mér kemur í hug jarðamatsbókin gamla frá 1861, og einkum jarðatal Johnsens, sem báðar geyma ýmsan fróðleik um jarðirnar. Á ég ekki við það, að samkynja skýrslur væru um allt gefnar, heldur þær, sem mestu varða fyrir opinberar stofnanir og kaupendur jarðeigna og auðveldlega gætu fylgt jarðamatinu sjálfu. Mér virðist því bezta meðferð till. að vísa henni til nefndar og breyta henni í þá átt, sem hér er stungið upp á, ef álitið er nauðsynlegt, að fyllri upplýsingar fáist um jarðeign en felst í síðasta fasteignamati. Á þetta hefi ég aðeins viljað benda, og má enginn skilja orð mín svo, að ég með því mæli á móti efni till.

Magnús Jónsson Það má ekki skiljast svo, sem ég sé að leggja á móti þessari till., því að það er yfirleitt svo, að ég legg ekki á móti því, að safnað sé til varðveizlu miklum fróðleik, eins og þessar skýrslur mundu verða. En það er ófullkomið að miða við allsherjarmatið, sem fram fer einungis á 10 ára fresti, enda engin frágangssök að gefa breytingar út nálega jafnharðan. En ég vildi mega leggja til, ef að því yrði horfið að gefa þessar skýrslur út, að hagstofan gerði það og gæfi þær út sem hagskýrslur, því að hér er í rauninni ekki um annað að ræða. Hv. 1. þm. S.-M. stingur upp á öðru fyrirkomulagi, en ég veit ekki, hvort það er betra. Ef fróðleikur ætti að vera nokkur að ráði í jarðamatsbókinni, yrði hún að vera geysistór. Þetta yrði mjög dýrt, því að upplag hennar er líka mjög stórt. Nú er það alkunna um bækur, sem prenta má í litlu upplagi, að það má fá miklu ódýrara með því að fjölrita þær. En skýrslur eins og þær, er hér ræðir um, mættu einmitt verða að fullum notum í litlu upplagi. Ég heyrði ekki hv.flm. tala neitt um að vísa málinu til n. En þó virðist mér sjálfsagt, að einmitt það sé gert. Ég veit ekki almennilega, hvaða n. það ætti helzt að vera, og held þó helzt landbn. Vil ég því gera það að minni till.

Flm. (Bjarni Ásgeirsson) Ég felli mig vel við það, að málinu sé vísað til n. En viðvíkjandi till.hv. 1. þm. S.-M. vil ég aðeins segja það, að á þann hátt yrði verkið miklu kostnaðarmeira en ella. Ef í jarðamatsbókina ætti að koma fyrir öllum þeim upplýsingum, sem við teljum, að vera eigi í þessari skýrslu, þá yrði kostnaðurinn miklu meiri en þörf er á að verði. Annars get ég vel sætt mig við það, að málinu verði vísað til landbn., og læt því máli mínu lokið.

Frsm. (Jón Ólafsson) Það ætti ekki að þurfa að hafa langa framsöguræðu fyrir þessu máli í þetta sinn, vegna þess að þeir hv.þm., sem hafa átt sæti hér undanfarin ár, hafa haft tækifæri til þess að kynnast öllum málavöxtum. Hinsvegar eru hér nú nokkrir nýir menn, sem hafa ef til vill ekki kynnt sér þetta mál ýtarlega, og ætla ég þess vegna að fara um það nokkrum orðum. Fyrst ætla ég að lýsa því, að þetta stykki af Seltjarnarneslandi, sem um er rætt, er alveg umkringt af landi Reykjavíkur og hefir svo fjölmargt sameiginlegt með Reykjavík, t. d. tollgæzlu. Ein af aðalástæðunum er sú, að íbúarnir þarna sækja til Reykjavíkur bæði vatn og rafmagn. Einnig sækja þeir mestalla atvinnu sína hingað, margir í daglaunavinnu eða skrifstofuvinnu. Útkoman á þessu verður sú, að þeir njóta allra sömu hlunninda sem bæjarbúar, en sleppa við allflestar kvaðir, sem á þeim liggja. - Samt er þeim að mörgu leyti miklu hagkvæmara að vera í sambandi við Rvík en að vera eins og nú. Börn þeirra sækja skóla til Rvíkur, enda er það betra heldur en að sækja skóla út á Nes. Þá má minnast á þá miklu brunahættu, sem þarna er. Á stuttum tíma hafa orðið þarna tveir stórbrunar, brunalið hefir verið sótt til Rvíkur, en því er í raun og veru óheimilt að fara með slökkvitæki út úr lögsagnarumdæmi Rvíkur, því að þar þarf það að vera til taks, hvenær sem kallað er. Þessi hlunnindi fengju þeir einnig með sameiningunni. Fjöldi íbúanna hefir einnig viðurkennt nauðsyn þessa máls, með því að skrifa undir áskorunarskjal til hins háa Alþ., sem fer í þá átt. Það, sent kemur Reykvíkingum til að sækjast eftir þessu stykki, er sú hætta, sem liggur í því fyrir bæjarfélagið að eiga það ekki. Rvíkurbúar hafa byggt mikið mannvirki, þar sem Rvíkurhöfn er: samt er hún enn eins og hálfinnréttað hús, og þarf vafalaust að eyða enn í hana mörgum millj., áður en hún getur starfað fullnægjandi. Þessi blettur, sem hér ræðir um, á yfir að ráða allmiklu landi að sjó, og gæti þar risið upp hættulegur keppinautur við Reykjavíkurhöfn, ef bærinn á ekki þennan blett. Ennfremur má benda á, að þarna er byggt gersamlega skipulagslaust. Það er víst, að úr þessu verður ekki hægt að mæla móti þessari sameiningu til lengdar, en ef það dregst, verður búið að byggja þarna svo óskipulega, að skömm er að. Það má taka t. d. mýrina hérna megin við Skildinganesið. Þetta er tilvalinn staður til þess að hafa þar í framtíðinni skemmtigarð fyrir Rvíkurbúa, en nú sem stendur hefir bæjarstjórn engin ráð á því, hvernig búið er að þarna í kring. Þarna rétt hjá hafa 2–3 grútarbræðslustöðvar verið settar. Þær eru að vísu ekki starfræktar nú, en þær standa þarna tilbúnar að taka á móti þeirri vöru, sem þeim er ætlað að vinna úr. Þetta er það helzta, sem ég vildi taka fram. Að lokum ætla ég að undirstrika það, sem ég sagði áðan um brunahættuna; svona lítil þorpsfélög hafa ekki efni á að koma sér upp dýrum slökkvitækjum, en þau fengjust til afnota eftir þörfum, ef það legðist til Rvíkur. Okkur flm. hefir láðst að geta þess, að á síðasta ári stofnuðu íbúar þessa þorps vatnsveitufélag, og fengu þeir vatn frá Rvík, þó að bærinn væri alls ekki aflögufær með vatn. Það er eðlilegast, að bærinn taki á sig þann kostnað, sem þessir einstöku menn hafa lagt í, og býst ég við, að við flm. flytjum brtt. þessu viðvíkjandi við næstu umr. þessa frv. Þessu frv. hefir verið illa tekið að undanförnu. Fyrst þegar það var borið fram, voru aðeins 3–4 með því. En á síðasta þingi féll það með jöfnum atkv. Mönnum hefir sífellt orðið það ljósara og ljósara, hvílík nauðsyn þetta væri. Á þessari sameiningu ættu engir að þurfa að tapa, því að gert er ráð fyrir nefnd, skipaðri óvilhöllum mönnum, sem meti töp þau er af þessu kunna að leiða fyrir einstaka menn. Svo sé ég ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég get í sjálfu sér tekið undir með hv.frsm. um það, að ekki sé ástæða til að fara í langar kappræður um þetta mál nú. Það hefir legið fyrir undanförnum þingum, og nú sýna flestir þdm. því þann sóma að ganga af fundi, svo að nú mun tæpur helmingur hv.þdm. vera á fundi. Og svo leiðinlegt sem það er að tala yfir hv.þm., þá er það þó enn leiðinlegra að tala yfir tómum stólum. En ég set öll þessi auðu sæti í samband við þau orð hv.frsm., að málinu væri að aukast fylgi á Alþ. En sannleikurinn er sá, að hv.flm. hafa smátt og smátt verið að ánetja einn og einn þm., sem nú loks hefir svo lofað því - með vondri samvizku þó - að styðja frv. Mér finnst þetta í raun og veru illa gert, að þeir menn, sem hafa unnið gegn þessu máli í ræðu og riti, en hafa nú snúizt á sveif með því, gegn betri vitund, þurfa að skrifa undir nál., er leggur til, að frv. verði samþ. Þetta er napurt háð um þá sjálfa. Og þó að hv.frsm. sé alkunnur fyrir kaldhæðni sína, hefir hann hingað til látið hana aðallega bitna á andstæðingum sínum. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um efnishlið þessa máls, en frsm. þótti nauðsynlegt að rifja upp ýms atriði því viðvíkjandi, og kemst ég því ekki hjá því að bæta þar nokkru við. Hv. frsm. vildi rökstyðja þetta mál með því, að íbúar þessa svæðis fengju vatn og rafmagn frá Rvíkurbæ. En ég vildi minna á það, að í fyrsta lagi eiga þessir íbúar í Skildinganesi rétt til þessara fríðinda samkv. vatnalögunum, í öðru lagi er tryggður þessi réttur með lögum frá 1923, þegar Reykjavík keypti Elliðaárnar af þessum hrepp. Í þeirri löggjöf er tekið fram, að hreppsbúar eigi heimtingu á að fá vatn og rafmagn frá Reykjavík, ef bærinn er aflögufær. Það liggur í hlutarins eðli, að bærinn er engu frekar aflögufær fyrir það, að með löggjöf verði þessi hluti Skildinganeshrepps innlimaður í Rvík. Réttur hreppsbúa til rafmagns og vatns er því nákvæmlega sá sami, hvort sem innlimunin fer fram eða ekki, og er fyrirfram tryggður með lögum frá 1923 - með frjálsu samþykki beggja aðilja. Ég veit, að Rvík hefir reynt að refjast um að standa við þennan samning. En hæstiréttur felldi þann dóm, að hreppsbúar ættu þau fríðindi, sem þingið hefði ætlað 1923 að áskilja þeim. Þá vildi flm. byggja rétt sinn í þessu máli einnig á því, að hreppsbúar sæktu atvinnu til Rvíkur. Það má þá eins segja það, að Reykvíkingar sæki atvinnu til Seltjarnarneshrepps, og skýrslur henda til þess, að Reykvíkingar sæki meiri atvinnu til hreppsins en hreppsbúar til Reykjavíkur. Þá var það eitt, sem hv.þm. bar fram, að íbúar þessa hluta hreppsins hefðu óskað eftir því að verða innlimaðir í Rvík. Það er að vísu rétt, að hér var lagt fram á síðasta þingi undirskriftaskjal, sem ég hygg að hafi verið undirritað af 70–80 íbúum á þessu svæði, og farið fram á, að þessi innlimun færi fram. En á það má henda, að í hreppum eru yfir 500 íbúar, og þó að 1/5 hluti riti undir slíka yfirlýsingu, verður það alls ekki talin almenn sönnun um vilja íbúanna yfirleitt; auk þess hefir það upplýzt, að þeir, sem undir rituðu, voru flestir nýbyggjar, en allir eldri íbúar, sem betur skildu þarfir og hagsmuni hreppsins, skoruðust undan að ritu undir skjalið. Ég held því, að þetta geti ekki talizt sönnun um vilja íbúanna. Það gæti og komið fyrir, eins og svo oft hefir borið við hér, að eldsvoði brytist út. En að stórbrunum hefir fækkað. má mikið þakka því, að nú er orðið mikið meira um steinhús; þá er brunuhættan miklu minni, þó að mér detti ekki í hug að draga úr hinu ágæta brunaliði, sem hvað eftir annað hefir sýnt, að það á skilið lofsamlegt orð í þessu efni. Ég vil svo minna á, að Alþingi hefir með sveitarstjórnarlögum frá 1927 skýrt kveðið á um það, að hreppsbúar eigi sjálfir að samþ. slíkt, áður en sameiningin fer fram, og það er líka til ætlazt, að sýslunefndin hafi umsögn um þetta. Ég get vel gengið inn á það, að heppilegast sé fyrir Rvík að eignast þessa landspildu, og ég er engan veginn hissa á því, þó þeir beri þetta fram af miklu kappi, en það sannar ekki fyrir því, að málið sé réttlætismál. Það er alveg að sama skapi eins heppilegt fyrir Reykjavík að eignast þetta land eins og það er óheppilegt fyrir Kjósarsýslu og Seltjarnarnes. Frestur er á illu beztur. Ef það dregst að láta skipti fara fram, þá hækkar landspildan í verði með hverju ári. Allir vita, hve mikið verðmæti liggur í þessu landi, og því seinna, sem innlimunin fer fram, því hærra gjald verður ætlað þeim aðilum, sem landið missa. Ég mundi ekki vera á móti þessu máli, ef ég áliti, að það riði hagsmunum Reykvíkinga að fullu, ef þeir færu á mis við þetta. Hv. frsm. sagði, að möguleikar væru til að gera höfn á þessum stað, sem gæti keppt við Reykjavíkurhöfn. En mér finnst þetta ekki nægileg rök fyrir Reykjavík til þess að fá þingið til að samþ. fríðindatöku Reykjavík til handa. Ég veit ekki til, að það hafi komið til tals, hvað þá heldur komið á rekspöl, að byggja þarna höfn. Það getur verið, ef ég sæi framundan, að byggð yrði þarna höfn, sem gæti orðið skaðleg fyrir Reykjavíkurhöfn, að ég myndi taka það til athugunar, hvort ekki væri rétt gegn sanngjörnu verði að innlima þennan skika til Reykjavíkur. En það væri máske bezta sönnunin fyrir því, hvað dýrmætan sjóð bæði hreppurinn og sýslan á fólginn í þessum skika. Það er rétt, sem hv.flm. segir, að það liggja möguleikar til hafnargerðar þarna. Og ef svo yrði, þá ættu allir þeir, sem ekki eingöngu líta á hag Rvíkur, heldur sveitanna líka, að geyma Kjósarsýslu þessi fríðindi um óákveðinn tíma. Viðvíkjandi þeim rökum hv.þm., að næst þessari landspildu ætti að vera skemmtigarður Reykvíkinga, og eðlilegt væri, að Rvík hefði nokkur áhrif á það, hvernig afnot landsins væru þarna viðvíkjandi 3–4 grútarbræðslustöðvum, sem eyðileggðu afnot skemmtigarðsins, þá get ég vel fallizt á það, að ef Seltirningur vilja eyðileggja fyrir Rvík afnot skemmtigarðsins með lítt þarfri grútarbræðslu, þá finnst mér ástæða til að svara þeirri óbilgirni líkt og hv.flm. vill gera nú, en ég trúi því ekki, að ekki verði hægt að koma sættum á í því máli, ef til kemur. Ég vil taka undir það með hv.frsm., að ekki er ástæða til að tala lengi um þetta mál, og ég vona, að hv. dm. sýni málinu ennþá þá aðstöðu, sem þeir hafa áður gert, að fella þetta mál, en bregðist þær vonir mínar, að d. felli málið, þá vil ég leyfa mér að vænta þess, að hv.flm. sýni a. m. k. þá sanngirni að taka fram í frv. skaðabótaupphæð til Kjósarsýslu og Seltjarnarneshrepps á þeirri skerðingu á gjaldstofni sýslunnar og hreppsins, sem myndi verða, ef frv. gengi fram.

Héðinn Valdimarsson Ég vil þakka n. fyrir skjóta afgreiðslu í þessu máli, og nú fer það væntanlega svo, að það nær fram að ganga. Hv. þm. G.-K. talaði nokkur orð meira af vilja en mætti. Það er mjög dregið niður í honum frá því á síðasta þingi, hvað þá heldur, þegar frv. kom fyrst fram, þegar menn máttu varla tala fyrir ofsanum í honum. En nú sér hann, hver endalokin munu verða í þessu máli. Nú talar hann um að geyma Skildinganeshrepp sem einhverskonar vaxandi fjársjóð handa Kjósarsýslu til þess að geta selt hann sem dýrustu verði síðar. Hv. þm. skilur það vel, að lóðahækkun í Skildinganeshreppi stafar ekki af öðru en auknum framkvæmdum í Reykjavík. Kjósarsýsla gerir ekkert til eflingar velgengni Skildinganeshrepps. Viðvíkjandi því, að ekki hafi verið leitað umsagnar hreppsn., þá var það gert fyrir 2 árum, og þá var hreppsn. á móti þessu af svipuðum ástæðum og hv.þm. Hvað viðvíkur skaðabótakröfunni, þá finnst mér eðlilegt, að það verði sett ákvæði um það við næstu umr., að Rvíkurbær skuli kaupa vatnsveituna af félaginu, sem hana hefir gert, svo að þar verði ekki einkavatnsveita, er Reykjavíkurbær á annars alla vatnsveitu Reykjavíkur. Annars gerði ég ráð fyrir, að hv.þm. kæmi með brtt. um það.

Lárus Helgason Hv. þm. G.-K. komst þannig að orði, að hv. 1. þm. Rang. hefði smátt og smátt verið að veiða einn og einn þm. til fylgis við þetta frv. Og hann komst líka þannig að orði, að hann hefði fengið einn meðnm sinn til að undirskrifa háð um sig sjálfan og aðra. Mér er nokkuð sama um það, hvernig þessi hv.þm. leggur meiningu í það, að menn skipta skoðun á þessu og þessu máli. Menn þurfa ekki að skipta um skoðun til þess að leggja annað til málanna í ár en í fyrra. Það er margoft þannig, þegar menn sækja á eitthvert mál, að þeir fái það ekki strax, en þeir geta fengið það seinna, þegar málið upplýsist betur og tímarnir breytast. Svo er um þetta mál; það hefir verið að upplýsast betur og betur, og eftir þeim síðustu upplýsingum, sem komið hafa, þá er mjög eðlilegt, að því hafi aukizt fylgi. Ég býst ekki við, að það séu nú margir aðrir en hv.þm. G.-K., sem álíta, að hv.l.þm. Rang. hafi þurft að standa í nokkrum veiðiskap þessu máli viðvíkjandi. A. m. k. neita ég því að hafa orðið fyrir nokkrum slíkum veiðiaðferðum.

Einar Arnórsson Ég hafði hugsað mér að segja nokkur orð í þessu máli áður en hv.þm. G.-K. hefði talað sig dauðan, til þess að hann gæti talað yfir mér áður. Ég var ekki alltaf inni þegar hv.frsm. talaði fyrir málinu, og má því vel vera, að það, sem ég segi, verði að einhverju leyti endurtekning á því, sem hann sagði. Hv. þm. G.-K. hélt því fram sem fyrr, þegar samskonar mál hefir verið til umr., að það væri ekki samkv. sveitarstjórnarl., helzt 3. gr., hvernig farið væri með þetta mál.

Það gerði ég í hitteð-hitteðhitteðfyrra

. En 3. gr. sveitarstjórnarl. varðar alls ekki þetta mál. Hún segir aðeins, að framkvæmdavaldið megi almennt ekki breyta takmörkum hreppa eða skipta hreppum fyrr en álit og meðmæli hreppsn. og sýslun. eru fengin. En vitanlega segir ekki löggjafinn þar með, að löggjafarvaldið geti ekki gert þetta. Reyndar er það upplýst, að álits hreppsnefndar hefir verið leitað, og ég held, að álits sýslun. hafi einnig verið leitað. En það er víst, að sýslun. hefir af hreppapólitískum ástæðum verið eins og hv.þm. G.-K. á móti þessu máli, af því hún álítur eins og hv.þm., að það sé tjón fyrir sýsluna. En vitanlegt er, að löggjafarvaldinu er ekki markaður bás til að rannsaka og leiða slíkt mál til lykta. Ég skil það vel, að hv.þm. mælir á móti þessu frv. Það er ekki nema eðlilegt, úr því að Kjósarsýsla er á móti því; þá skoðar hann það sem skyldu sína sem þm. kjördæmisins að vera einnig andvígur því.

Hv. 2. þm. Reykv. er líka að reka erindi sinna kjósenda

. Annars er eitt atriði, sem ég vildi benda hv.þm. á, og það er, að í þorpinu eru 500–600 íbúar, og þá er samkv. lögum hægt að gera það að sérstöku sveitarfélagi, og kemur það vafalaust með tímanum, að þeir æskja þess. Ég geri ráð fyrir því, að það verði ekki langt þangað til þarna verður að byggja barnaskóla, því ekki geri ég ráð fyrir, að börn úr kauptúninu verði látin sækja barnaskóla fram á Nes. Þá getur svo farið, að Seltjarnarneshreppur kæri sig ekki um að hafa þetta þorp innan sinna vébanda. Hvað sem þessu líður, þá er sjálfsagt, að hreppnum verði skipt eftir þeim reglum, sem hafðar eru um þetta efni. Það hefir verið margtekið fram, að þorpið getur ekki verið án þess að hafa þau fríðindi úr Reykjavík, að fá þaðan vatn og rafmagn. Ennfremur er í ráði að stofna til betri samgangna innan endimarka kaupstaðarins. Það er ekki efi á því, að íbúar Skildinganess munu bráðum koma til bæjarstj. og segja: „Blessaðir látið þið bæjarbílana koma til okkar suður eftir; við þurfum að hafa svo miklar samgöngur við ykkur“. Ég býst við, að það komi bráðum slík beiðni eins og með rafmagn og vatn. Hitt er líka sjálfsagt, að vatnsveitufélag í Skildinganesi, er fengið hefir vatn úr veitu Rvíkur, fái endurgjald fyrir verk sitt. Hvort nauðsynlegt er að setja ákvæði um þetta í lagafrv., skal ég láta ósagt. Þetta er einkafélag, og þeir eiga sína vatnsveitu, eiga æðarnar úr höfuðvatnsveitu Reykjavíkur, og auðvitað er eftir gildandi lögum ekki skylda að láta þær af hendi, nema gjald komi fyrir. Annars er ég ekki á móti því, að réttur þeirra sé tryggður með ákvæðum laga. Þó að ekki sé það neitt nýtt fyrirbrigði, er engin ástæða til að vera að gera gys að mönnum fyrir að hafa skipt um skoðun í einhverju máli. Eins og hv.þm. G.-K. réttilega hefir sagt, getur það verið manni engu síður til lasts en lofs að vera svo þrár, að vilja aldrei hverfa frá upphaflegri skoðun sinni. Ég fyrir mitt leyti tel það geta verið manni til lofs, ef hann skiptir um skoðun á máli vegna þess að aðstæður hafa breytzt og auknar upplýsingar komið fram í því. Það getur í sumra augum verið fallegt að beita sauðþráa, en því fer fjarri, að svo sé í allra augum. Og ég álít, að þeir menn, sem áður hafa verið á móti þessu máli, geti kinnroðalaust léð því fylgi sitt nú, því að það er víst, að málið hefir aldrei verið eins vel upplýst sem nú, auk þess sem ýms atvik hníga í þá átt, að sjálfsagt sé og eðlilegt í alla staði, að þetta umrædda svæði hverfi undir lögsagnarumdæmi Reykjavíkur.

Frsm. (Jón Ólafsson) Ég þarf ekki miklu að svara hv.þm. G.-K., því að hann hafði engin rök fram að færa móti því, sem ég sagði hér í minni fyrri ræðu. Hv. þm. þóttist geta dregið það af því, hvað hér eru fáir viðstaddir í d., að þetta mál mundi verða fellt við atkvgr. Þykir mér þetta alleinkennileg röksemdafærsla hjá hv.þm. G.-R. Ég hélt nú, að hv.þm. G.-K. kannaðist við það, t. d. frá afgreiðslu fjárl. hér í d., að hér er ekki alltaf þéttsetinn bekkurinn, og oftar en hitt, að menn tala hér yfir tómum stólum. Veit ég þó ekki til þess, að fjárl hafi nokkru sinni verið felld, þrátt fyrir það, þó að þm. hafi ekki sinnt að hlýða ræðum þeim, sem um þau hafa verið fluttar. Það verður því ekki mikið af þessu dregið um úrslit þessa máls, sem ég vona nú fastlega, að verði á annan veg en hv.þm. G.-K. spáði. Þá bar hv.þm. G.-K. mér það á brýn, að ég hefði verið að hæða þá menn, sem horfnir eru frá sinni fyrir skoðun á þessu máli og nú ljá málinu fylgi sitt. Ekkert væri fjær mér en þetta, enda er þetta hreinn uppspuni hjá hv.þm. Ég hefi kynnzt mörgum mönnum það sem af er æfinnar, og hefir mér jafnan fundizt þeir menn, sem vilja fá tíma til að athuga hlutina, áður en þeir taka afstöðu, farsælli í þjóðfélaginu heldur en hinir, sem ekkert sjá, ef þeir sjá það ekki við fyrsta yfirlit. Mun það flestra mál, að þeir, sem gleypa við öllu ómeltu, séu lítil fyrirmynd annara, og slíkir menn geta oft verið beinlínis skaðlegir þjóðfélaginu. Ég kann því þess vegna hálfilla, þegar verið er að bera þá menn brigzlum, sem hafa sýnt, að þeir vildu kynna sér hið rétta í þessu máli, til þess að geta síðan samþ. það eða fellt með rökum. Og það þýðir ekkert fyrir hv.þm. G.-K. að vera að koma með annað eins og þetta til stuðnings máli sínu, eins og hv.þm. hlýtur að sjá sjálfur. Hann er enn of ungur til að bera skyn á hluti, sem nauðsynlegt er að þekkja, til þess að unnt sé að fella rétta dóma í þessu efni. Það er rétt hjá hv.þm. G.-K., að bæjarstj. Rvíkur vildi ekki láta Skildinganesi vatn í té svona skilyrðislaust, enda þurfti bærinn þess ekki, þar sem hann hefir nóg með sjálfan sig í því efni, en árið 1923, þegar Eiði og Árbær var lagt undir Rvík, varð það að samkomulagi, að Rvík skyldi láta þetta af hendi, og eins og bærinn offraði þessu þá, er hann reiðubúinn að leggja nokkuð í sölurnar nú, til þess að fá þessari málaleifan framgengt, og er þó vitanlegt, að ef þessi umræddi skiki verður ekki lagður undir lögsagnarumdæmi Rvíkur, verður þess ekki langt að bíða, að hann verði sérstakur hreppur. Þá var hv.þm. G.-K. að tala um það, að Kjósarsýsla ætti að fá bætur fyrir að láta þennan skika af hendi, ef til kæmi. Það er nú sagt svo, að sýslan tregðist við að veita fé til nauðsynlegra framkvæmda á þessu svæði, svo sem vegalagningar, þrátt fyrir allar þær tekjur, sem sýslan hefir af þessum skika, og muni þetta gera sitt til að ýta undir það, að þeir, sem þarna búa, kjósi fremur að losna undan yfirráðum sýslunnar um sameinast Rvík. eða mynda sérstakt hreppsfélag að öðrum kosti. Þegar tekið er tillit til þessa, að sýslan vill ekkert fyrir þetta svæði gera, fæ ég ekki séð, að nein ástæða sé til að bæta sýslunni upp missi þess, en sú n., sem 3. gr. frv. gerir ráð fyrir að skipuð verði, ef til framkvæmda kemur í þessu máli, mun að sjálfsögðu taka þetta til athugunar sem annað í sambandi við þetta mál Mér skildist svo á hv.þm. G.-K., að Rvík ætti ekkert að aðhafast í þessu máli, fyrr en þarna væri risið upp mannvirki, sem bænum gæti stafað hætta af. Ég hefi alltaf haldið því öfuga fram, og held því fram enn, að Rvík verði að standa á verði um það, að þarna verði ráðizt í stærri framkvæmdir en hæfilegt má þykja til þess að fyrirbyggja það, að skipulagning þessa skika verði úr hófi kostnaðarsöm í framtíðinni. Ef þarna er byggt skipulagslaust hingað og þangað um skikann, verður að kaupa mörg hús og flytja til, til þess að koma skipulagi á um byggingar á þessu svæði. Er það ekki lítið fé, sem farið hefir til þessa hér í bænum, af því að hér fékk hver að byggja eftir geðþótta sínum löngu fram yfir aldamót. Býst ég við, að það nemi ekki hundruðum þúsunda, heldur milljónum, sem Reykjavíkurbær verður að punga út með á sínum tíma í þessu skyni. Þetta sjá allir, sem vilja sjá það, og það er of seint að ætla sér að fara að hindra það, þegar skikinn er albyggður orðinn. Sama máli gegnir um það, ef þarna verður gerð höfn. Þegar byrjað er á höfninni á annað borð, verður erfiðara að koma í veg fyrir, að hún rísi upp, eða a. m. k. þyngra að standa straum af skaðabótum til handa þeim aðila, sem missir í við það, að þessi landskiki verður sameinaður Rvík. En ég er í engum vafa um, að sá verður endir þessa máls, að það verður gert, ef ekki á þessu þingi, þá á einhverju næsta þingi. En því lengur sem sú framkvæmd dregst, því meiri kostnað hefir þetta í för með sér fyrir Reykjavíkurbæ, auk ýmissa annara spjalla, sem allur dráttur á málinu hefir í för með sér. Þetta þarf því að komast fram strax. Út af því, sem hv.þm. G.-K. sagði viðvíkjandi undirskriftunum, sem farið hafa fram þarna úti á Skildinganesi út af þessu máli, vil ég leyfa mér að benda hv.þm. á það, að þeir, sem þangað hafa flutt sig í sparnaðarskyni, til þess að smeygja sér undan réttmætum gjöldum, sem þeim ber að greiða til Rvíkurbæjar vegna fyrirtækja eða atvinnurekstrar hér á staðnum, þeir menn skrifa að sjálfsögðu aldrei undir neitt skjal þess efnis, að þeir óski eftir að heyrt undir lögsagnarumdæmi Rvíkur, sem þeir voru að flýja með því að flytja suður á nesið. Þeir aðrir, sem þarna búa, munu flestir eiga þá ósk heitara, að þetta frv. nái fram að ganga. Auk ýmissa annara hlunninda, sem sameiningin við Rvík mundi hafa í för með sér, myndu þeir, sem þarna búa, t. d. losna við að byggja skóla fyrir börn sín, eins og hv. 3. þm. Reykv. tók réttilega fram. Eins og nú er þurfa þeir að láta börn sín ganga í skóla alla leið út á Seltjarnarnes, en við slíkt verður ekki unað til lengdar, eftir því sem byggðin eykst og fólkinu fjölgar á þessum stað. En það er víst, að Seltjarnarneshreppur byggir aldrei sérstakt skólahús fyrir þennan hluta hreppsins, og hann verður að skilja sig út úr og mynda sérstakt hreppsfélag til að geta komið því fram. Hinsvegar myndu þeir, sem þarna búa, geta sent börn sín í skóla hér í Rvík með hægu móti, þegar komnar væru á betri samgöngur þarna suður eftir, eins og fljótt mun verða, ef svo fer um þetta mál sem ég vona.

Ólafur Thors [óyfirl.].: Ég hefi ekki mörgu að svara þeim ræðum, sem hér hafa verið haldnar til andmæla því, sem ég sagði í fyrri ræðu minni, en þó vil ég víkja nokkrum orðum að sumu af því, sem fram hefir komið hjá þeim ræðumönnum, sem talað hafa síðan ég talaði fyrr. Sá, sem síðasur talaði þeirra ræðumanna, frsm.n., hv. 1. þm. Rang., sagði, að ég væri enn of ungur til að skilja, hvað hér væri á ferðinni.

Ó-nei. Ekki sagði ég það

. Hvað var það þá, sem ég var enn of ungur til að bera skyn á? Ef hv.l.þm. Rang. hefir átt við það, að og væri of ungur til að skilja röksemdir hans, þá vil ég að vísu ekki ganga inn á það, ef heimska mín er svo áberandi á unnað borð, að æsku minni sé hér um að kenna, því að ég er nú orðinn 40 ára gamall, og mundi fremur kjósa að álykta sem svo, að annaðhvort væri ég of ungur eða hann of gamall til að taka þátt í meðferð mála hér á Alþingi, og vil ég þó við hvorugu gangast, því að ég álít þvert á móti, að við séum báðir tveir vel til þingmennsku fallnir, enda erum við báðir enn á bezta aldri. Hv. 1. þm. Rang. sagði, að ég hefði litil rök fært fyrir máli mínu. Það er náttúrlega handhægt að koma með svona fullyrðingar, en ekki held ég, að það sé áhrifaríkt, og þó einkum þegar ekki er sýnd nein viðleitni til að hrekja það, sem andstæðingurinn hefir sagt. Misskilningur var það hjá hv.þm., að ég hafi sagt, að það mætti sjá það af því, hve margir stólar væru auðir við meðferð málsins, hve málið hefði lítið fylgi meðal þm. Þetta sagði ég ekki, heldur það, að það mætti finna samband á milli hinna auðu stóla og þess, að málinu hefir aukizt fylgi, og átti ég þá við það, að samvizka þeirra þm., sem lofað hafa hinum vinsæla þm. Rang. fylgi við málið gegn betri vitund, væri þó ekki forhertari en það, að þeir blygðuðust sín fyrir að vera viðstaddir umr. Þá var það enn misskilningur hjá hv.l.þm. Rang., að ég hefði viljað vita það, að þm. settu sig sem bezt inn í málin, til þess síðan að geta fellt þau eða samþ. með rökum, eins og hv.þm. komst að orði. Ég álít það þvert á móti virðingarvert og raunar skyldu þm. að setja sig sem bezt inn í öll mál, þó að þetta sé vanrækt meira og minna, vegna þess, hve málunum er mokað ört hér inn í þingið. Hinsvegar veit ég ekki betur en að þetta mál hafi oft áður legið fyrir þinginu. og bar þm. því skylda til að setja sig inn í það strax í upphafi. Menn mega ekki halda, að þeir geti skotið sér undan ábyrgðinni með því að segja, að þeir hafi verið að setja sig inn í málið, og það er auðvitað eins ábyrgðarmikið að greiða neikvætt sem jákvætt atkv. Ef það því er rétt, að þm. beri skylda til að setja sig inn í málin, þá hafa framsóknarmenn, sem hverfa í hópum í dilk hv. 1. þm. Rang. í þessu máli, brugðizt skyldu sinni sem þm., því að það er staðreynd, að engin ný rök hafa komið fram í málinu nú, heldur stendur málið að því leyti á sama stigi sem það var, er það fyrst var borið fram hér á þinginu. Ég verð að játa, að það er ekki nema eðlilegt, þó að Rvík reyni eftir megni að hraða sameiningunni, og voru röksemdir hv.frsm. að því leyti réttar. Það má ætla, að sameiningin verði því ódýrari fyrir Rvík því fyrr sem hún kemst á, og þetta er einmitt ein af ástæðunum til þess, að ég sem umboðsmaður Kjósarsýslu hér á Alþingi vil reyna að tefja málið í lengstu lög, jafnframt sem ég vona, að úr þessari sameiningu verði ekki fyrr en þá af frjálsum vilja þeirra aðilja, sem hér eiga hlut að máli, og án afskipta löggjafarvaldsins Ég fæ og ekki séð, að það sé rétt hjá hv.frsm., að Rvík standi voði af væntanlegum kostnaði við að rífa niður kumbaldana, sem hv.frsm. talaði um að væru að rísa upp þarna suður á Skildinganesi, til þess að geta komið byggðinni þar í stíl við hina fögru og skipulögðu byggð hér í Rvík. Menn ættu að ganga upp í Kínahverfið svokallaða hér í bænum, sem byggt er undir handarjaðri hv.frsm. og bæjarstjórnarinnar hér - þar getur að líta kumbalda, sem talandi er um. Húsin suður á Skildinganesi mundu hrynja af skömm, ef þeim væri búinn annar eins félagsskapur. Þeir þurfa sannarlega ekki að bera neinn kinnroða fyrir byggðinni þarna suður á Skildinganesi, bæjarfulltrúar okkar Reykvíkinga. Getur hver, sem vill, fullvissað sig um það, að þarna suður frá er haldið til jafns um smekk og fegurð í byggingum við það, sem tíðkast hér í sjálfri höfuðborginni, þrátt fyrir allar þær n., sem vaka yfir „hinni fögru Reykjavík“. Mér þykir það eðlileg forsjálni hjá hv.frsm., að vilja ekki, að sameiningin dragist þangað til farið verður að byggja höfn þarna. Ef þessi sameining á að verða á annað borð, nær engri átt, að farið verði að gera dýrar ráðstafanir til hafnargerðar þarna og landið svo tekið eignarnámi. Reykjavík til stórtjóns og engum til hagnaðar. En ég veit ekki til þess, að nokkuð slíkt sé á prjónunum. Ef svo væri, gegndi hér allt öðru máli. Þá væri hægt að fara að tala um sanngirniskröfu frá hálfu Rvíkur um að fá þennan landskika, og geri ég ekki ráð fyrir, að ég mundi þá öðrum síður skilja þörf bæjarins, enda sæti ekki á mér að berjast móti hagsmunum Rvíkur, þó að mér sé hinsvegar bæði ljúft og skylt að halda fram rétti kjósenda minna, þegar fara á að taka af þeim viss verðmæti og fá þau öðrum, sem ekki hafa þeirra meira gagn en kjósendur mínir skaða af að missa. Með þessu þykist ég hafa svarað flestu því, sem máli skiptir, og hefi ég fremur kosið að beina orðum mínum til hv.l.þm. Rang. en annara andmælenda minna, af því að hann hefir lengst af verið flm. þessa máls og er auk þess frsm.n. nú. Hv. 3. þm. Reykv. þarf ég litlu að svara sérstaklega. Hann lét svo um mælt, að bert væri, að ég vildi tefja fyrir þessu máli til þess að þeir, sem eiga lóðir á þessum stað, gætu okrað á þeim, vegna þeirrar verðhækkunar, sem á lóðunum yrði sem afleiðing af vexti Reykjavíkur. Í framhaldi af þessu hélt hv. 3. þm. Reykv. því fram, að Rvík væri vel að þessum landskika komin, áður en lóðirnar hækkuðu meira í verði. Með sömu röksemdafærslu mætti segja, að innlima ætti alla Gullbringu- og Kjósarsýslu og stærstan hl. Árnessýslu í Rvík, því að það er ómótmælanleg staðreynd, að verðhækkun jarðanna í þessum sýslum, eða öllu heldur verðgildisaukning þeirra, stafar af hinum mikla vexti Rvíkur. Ég fæ því ekki séð, að þetta séu frambærileg rök fyrir innlimun hjá hv. 3. þm. Reykv. Þá fengu þeir kveðjuna hjá hv. 3. þm. Reykv., nýliðarnir í þessu máli. Sagðist hann vona, að þeir draugar, sem áður hefðu staðið á móti þessu máli, væru nú kveðnir niður. Einn þessara „drauga“ er nú þegar kveðinn niður með eiginhandarundirskrift sinni undir nál., hv.þm. V.Sk. Verða framsóknarmenn nú að þiggja þetta draugsheiti í ofanálag við kvalir samvizkunnar fyrir að hafa svikið málstað sveitanna, til þess að kaupa sér frið við „Reykjavíkurvaldið“. Og verður ekki annað sagt en að þeir séu vel að þessu heiti komnir, einkum ef það er rétt, sem hv.þm. V.-Sk. sagði, að „maður þyrfti ekki að skipta um skoðun til þess að geta greitt öðruvísi atkv. í málinu nú en áður“. Eða er þetta ekki rétt haft eftir hv.þm.?

Jú

. Ég vissi það, að hv.þm. V.-Sk. hefir ekki skipt um skoðun í málinu, enda þótt hann ætli nú að greiða atkv. í málinu þvert ofan í það, sem hann áður hefir gert. Og þm. ætlar ekki aðeins að gera þetta, heldur hefir hann til að bera þá óvenjulegu hreinskilni að játa það fyrir öllum þingheimi, að hann muni nú greiða atkv. á annan veg en hann áður hefir gert, enda þótt skoðun hans á málinu sé óbreytt. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að hv. 2. þm. Reykv. Hann vitnaði til 3. gr. sveitarstjórnarl. og sagði réttilega, að ákvæði þeirrar gr. vikju eingöngu að því, hvað framkvæmdavaldið má gera í þessu efni. Var hreinn óþarfi fyrir hv.þm. að vera að fræða menn um þetta, því að það var öllum ljóst áður; a. m. k. var mér það ljóst. En ég vil leyfa mér að benda þessum hv.þm. og öðrum hv.þdm. á 19. og 42. gr. nefndra l., en þó að ég leyfi mér að henda þessum hv.þm. á þessar lagagr., er það ekki af því, að ég ætli mér að fara að kenna honum l. Til þess er ég sízt fær.

Ég er þakklátur hv.þm. fyrir að vilja benda mér á þetta

. Það er óþarfi fyrir hv. 2. þm. Reykv. að vera mér þakklátur í þessu efni, því að það vita allir, að hann er einn af mestu og beztu lagamönnum þessa lands.

Hv. þm. sparar mér með þessu vinnu við að leita þessar gr. uppi

. Ég geri ekki ráð fyrir, að það taki hv. 2. þm. Reykv. mikinn tíma eða fyrirhöfn að leita uppi lagagr. í svo merkilegum l. sem sveitarstjórnarl. Í 19. gr. sveitarstjórnarl. segir svo: „Eigi skal neinu máli, er varðar einhverja sérstaka sveit, til lykta ráðið fyrr en álits hreppsnefndar þar hefir verið leitað um það“. Og í 42. gr. nefndra l. segir svo: „Eigi skal neinu máli, er varðar einhverja sýslu sérstaklega, til lykta ráðið fyrr en álits sýslunefndar þar hefir verið leitað um það“. Nú hefir hv. 3. þm. Reykv. upplýst það, að leitað hafi verið umsagnar hreppsnefndarinnar í Seltjarnarneshreppi í þessu máli fyrir 2 árum, og hreppsnefndin lagt á móti því. Má þetta vel vera, en svo mikið er víst, að álits sýslunefndarinnar hefir ekki enn verið leitað í þessu máli, svo sem ber þó að gera samkv. þeirri gr. sveitarstjórnarl., sem ég las hér upp áðan. Ég get ekki gengið inn á, að það komi til mála, að þetta varði ekki sýslunefndina, því að ekkert liggur fyrir um það, að þessi hluti hreppsins æski þess að verða sérstakt hreppsfélag, þótt þorpið hafi hinsvegar lagalegan rétt til þess, þar sem íbúatalan er komin yfir 300. En ég verð að benda hv. 2. þm. Reykv. og öðrum hv.þdm. á það, að ef þeir ganga út frá því sent vissu, að þorpsbúar í Skildinganesi ætli að hagnýta sér þennan rétt sinn og verða sérstakt þorp, þá finnst mér ekki rétt að meina þeim það með þessu frv. og hindra þá í því að njóta fullkomins frelsis. Ef þessum hv.þm. er það svo ljóst, að íbúar þessa þorps óski þess að verða sérstakt hreppsfélag, þá má þeim ekki síður vera það ljóst, að þeir geta ekki óskað þess, að þetta frv. verði samþ., og það er þá í raun og veru brot á því persónulega frelsi, sem sveitarstj.lögin ætla íbúum einstakra héraða til ályktana um sjálfstæði sitt, að samþ. þetta frv. Og hvað sem líður lagaskýringum um hin minni atriði, þá verður það alltaf kjarni málsins, að hér er verið að ræða um hagsmuni hrepps- og sýslufél. gagnvart hagsmunum Rvíkur, og það hefir ekki verið sýnt fram á það með neinum rökum, að Rvík ræki nauður til að sækja fríðindi til þessa sýslufélags. Málið liggur nú þannig fyrir, að Rvík hefir sömu hlunnindi af sameiningunni sem svarar skaða hreppsbúa og sýslunnar, ef þetta frv. nær að verða að l. Þeir, sem vilja taka réttindin af sýslufélaginu og afhenda Rvík þau, þeir greiða frv. atkv. sitt, hinir vænti ég að verði á móti.

Jón Auðunn Jónsson Á flestum þeim þingum, sem ég hefi átt sæti, hafa komið fram svipuð frv. og það, er nú liggur fyrir. Reykjavík hefir af og til þurft að fá landauka og jafnan snúið sér til löggjafarvaldsins til þess að fá hann, en endirinn á öllu hefir orðið sá, að Alþingi hefir vísað þessu máli heim, til þess að samninga yrði leitað milli viðkomandi hreppa og Rvíkur, og mér er ekki kunnugt um, að nokkurntíma hafi strandað á þessum samningum. Rvík hefir á þann hátt fengið margar jarðir austan bæjarins og jafnan með bezta samkomulagi við hlutaðeigandi hreppa, auðvitað með því að greiða talsverð gjöld fyrir þessar jarðir, en Rvík hefir fengið það, sem hún hefir þurft, og hrepparnir verið ánægðir með samningana. Ég vænti og að líkt fari um þetta mál. Í þessu frv. er ekki gert ráð fyrir neinum uppbótargreiðslum til Skildinganess fyrir þann gjaldstofn, sem það missir, ef þetta land verður afhent Rvík, og þó er það víst, að sýslufélagið hefir ekki lítinn halla af því, að stór, verðmæt og þéttbýl landspilda sé tekin undan sýslunni án þess að neitt sérstakt komi fyrir. Ég sé, að það er margt, sem mælir með því, að Rvík fái þetta land, og ég er sannfærður um það eins og áður, að samningaleiðin er bezta leiðin fyrir báða aðila, og að hún muni takast, ef unnið er að því með alúð. Ég sá ekki á vetrarþinginu í vetur, að fyrir lægju neinar upplýsingar um það, að leitað hefði verið samninga við hlutaðeigandi sýslunefnd. og heldur ekki, að nýlega hefði verið leitað samkomulags við hreppsn. í Seltjarnarneshreppi. Það eru meira en 2 ár síðan bæjarstj. Rvíkur hafði snúið sér til hreppsn. og fengið þá þungar undirtektir, en þrátt fyrir það má vel vera, að hreppsn. sé nú orðin annars hugar og vildi e. t. v. láta þetta af hendi, en hinsvegar mun hún ekki að fyrra bragði fara að snúa sér að því máli, heldur láta bæjarstj. hafa frumkvæðið að því. Sjálfsagt væri líka, að hreppurinn fengi einhver hlunnindi fyrir það tjón, sem hann hlyti að bíða við það að láta þetta land af hendi. Eins og ég gat um áðan, þá held ég, að samningaleiðin sé bezt, og í trausti þess, að bæjarstj., sýslun. og hreppsn. geti komið sér saman án þess að Alþingi fari að beita þvingun við hreppsbúa, vil ég leyfa mér að bera fram svo hljóðandi rökstudda dagskrá: Deildin telur, að bæjarstj. Reykjavíkur beri að leita samninga við sýslun. Kjósarsýslu og hreppsn. Seltjarnarneshrepps áður en málinu er ráðið til lykta, og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.

Forseti (JörB): Þessi rökstudda dagskrá, sem hv.þm.N.-Ísf. hefir afhent mér og hv.þdm. hafa nú heyrt upp lesna. liggur þá einnig fyrir til umr.

Lárus Helgason Hv. þm. G.-K. hefir orðið mjög tíðrætt út af því, að margir þeirra manna, sem greiða munu þessu máli atkv. sitt, muni gera það á móti betri vitund. Hv. þm. hefir þó ekki rökstutt þessi ummæli sín á nokkurn hátt, og er mér ekki vel ljóst, hvað slík slagorð eiga að þýða, því víst er um það, að áhrif þeirra verða aldrei stórvægileg, a. m. k. ekki á mig, og mér er sama þó að slíkum orðum sé kastað fram, þótt það væri óneitanlega viðkunnanlegra fyrir höfund þeirra að reyna að finna þeim einhvern stað. En e. t. v. myndi það reynast nokkuð erfitt. Hvað ætli hv.þm. haldi, að mönnum gangi til þess að greiða atkv. þvert á móti sannfæringu sinni? Heldur hann e. t. v., að þeir séu hræddir við flm. frv. eða hvað? Eða e. t. v. hafa þeir verið keyptir til þess? Sama er mér, hvað hv.þm. heldur um þetta; ég greiði í þessu máli sem öðrum atkv. eftir beztu samvizku, og ég býzt við, að aðrir geri slíkt hið sama. Þessi sami hv.þm. gerði mikið veður út af því, að ég hefði viðurkennt, að maður þyrfti ekki að skipta um skoðun til þess að greiða atkv. öðruvísi nú en í fyrra. Þetta er rétt hjá mér. Það getur vel komið fyrir, að maður þurfi ekki að breyta um skoðun, þótt maður greiði nú atkv. með því; sem maður greiddi atkv. á móti áður. Þegar mönnum er kappsmál að koma einhverju máli í gegn, þá reyna menn að undirbúa það sem bezt, og ef það hefir ekki náð fram að ganga á einhverju þingi, þá er mjög líklegt, að það komi betur undirbúið og upplýst fyrir næsta þing, og vex því þá af eðlilegum orsökum fylgi, án þess að nokkrar óhreinar hvatir séu þar að verki. Hv. þm. G.-R. var að minna á það, að hv. 3. þm. Reykv. hefði verið að tala um „drauga“, sem væru nú að smáhverfa. Ég ætla ekki að skipta mér af illyrðum hv.þm., þau hafa engin áhrif á þessa atkvgr., og falla, eins og önnur illyrði hv.þm. um menn og málefni, dauð og ómerk.

Einar Arnórsson Ég vildi leyfa mér að svara ræðu hv.þm. G.-K. fáum orðum. Hann telur, að það séu engar nýjar upplýsingar í þessu máli fyrir þinginu. Þetta er ekki rétt hjá hv.þm., því að það hefir verið skýrt frá ýmsu nýju í málinu. Ég hefi t. d. nefnt samgöngubót þá, sem hér er í vændum og þetta þorp yrði þá vitanlega aðnjótandi undir eins og það hefði sameinazt Reykjavík. Ég ætla nú ekki að fara að sannfæra hv.þm. G.-K. um hvort það atriði skiptir máli, að börn þessara manna, sem þarna búa, geti fengið greiðan aðgang að skóla eða ekki. Aðrir munu líta svo á, að það sé mikill munur á því að láta börn sín fara hingað til Rvíkur til skólasóknar eða þurfa að senda þau suður fyrir Mýrarhús í skólann þar í hvernig veðri sem er. Ef ég ætti heima í Skildinganesi að vetri til, þá myndi ég leggja mikið upp úr þessu atriði einu, þótt ekki væri annað. Ef þetta þorp héldi áfram að vera í Seltjarnarneshreppi, þá yrði óhjákvæmilegt að reisa þar barnaskóla innan skamms, en ef þorpið sameinaðist Rvík, þá myndi það mega bíða enn um stund, þar sem auðvelt væri fyrir börnin að sækja skóla til Rvíkur, þegar góðar samgöngur væru komnar við þorpið. Eitt atriði, sem miklu máli skiptir í þessu sambandi, tók ég ekki fram, og það er, að ef þorpið sameinast Reykjavík, þá verða brunamál þess sett í samband við bæinn. Af þessu hlýtur að leiða iðgjaldalækkun í þorpinu, bæði á húsum og innanstokksmunum. Það getur verið, að ríkir menn leggi ekki mikið upp úr þessu, en hinir fátækari meta það áreiðanlega að verðleikum. Hv. þ.m. G.-K. talaði um smekklausar byggingar í Reykjavík. Ég skal ekki neita því, að hér er mörgu ábótavant í því efni, og nákvæmlega er hið sama að segja um þorpið þarna suður frá. Það atriði, sem mestu máli skiptir í þessu sambandi, er, að skipulag verði sett á byggingar í þorpinu. En til þessa virðist fullkomið skipulagsleysi hafa ríkt þar. Það, sem hv.þm. G.-K. er nú að segja við mig, að það sé einmitt svona í Rvík, er ekki rétt, því að nú er byggt eftir skipulagi, og byggingarnefnd neitar oft um leyfi til húsabygginga, þegar það kemur í bága við skipulag það, sem ákveðið hefir verið. Því hefir oft verið haldið fram í þessu máli, þótt ekki hafi það komið fram í þessum umræðum, að það væri ekki von, að þorpsbúar vildu komast undir Reykjavík, þar sem þeir myndu þá þurfa að greiða miklu hærri skatta. Það er að vísu satt, að til eru menn, sem beinlínis flýja úr Rvík í von um, að þeir komist hjá því að greiða eins mikla skatta, en menn eru þó farnir að hugsa á aðra leið nú, því að víst er um það, að einstakir menn, sem af þessum ástæðum fluttu úr Rvík, hafa orðið fegnir að geta selt hús sín og komist til bæjarins aftur, og til sönnunar þessu máli gæti ég nefnt þó nokkur dæmi. Það er einnig víst, að þeir menn, sem tekið hafa húsnæði á leigu þar suður frá, hafa, þótt há sé húsaleigan talin í bænum, reynt að komast hingað aftur við fyrsta tækifæri. Samgönguerfiðleikarnir suður frá hafa valdið því, að þeir leigjendur, sem þar eru, hafa að öllu samanlögðu talið ódýrara að búa hér í Rvík. Þeirri mótbáru hefir líka verið haldið fram gegn þessari sameiningu, að lóðareigendur í Skildinganesi myndu bíða við það stórtjón. Til þessa er fyrst því að svara, að þótt þetta væri rétt, þá væri alls ekki hægt að setja fyrir sig hagsmuni nokkurra einstaklinga. Í öðru lagi er þetta tómur misskilningur. Lönd þessara manna munu þvert á móti hækka mjög í verði sökum hinna mörgu kosta, sem sameiningin við Reykjavík mundi hafa í för með sér. Ég held, að tilvitnanir hv.þm. í sveitarstj.lögin hafi alveg mistekizt. Báðar þær gr., sem hann vitnaði í, 19. og 42. gr., munu ekki eiga við þetta mál, heldur hendir samhengi þeirra til, að þær eigi við afskipti framkvæmdavaldsins af sveitarstj.málum, því að í gr. stendur, að þessi stjórnarvöld, hreppsn. og sýslun., geti að fyrra bragði sent ráðh. álit sitt. Vitanlega þurfti ekki að taka þetta fram í lögum, en mér sýnist eftir samhenginu í gr., að löggjöfin muni þó aðallega eiga við afskipti framkvæmdavaldsins af þessum málum. Hinsvegar má fallast á það með þessum hv.þm., að venjulega sé það rétt að leita álits þessara sveitarstjórnarvalda, en í raun og veru er því til að svara í þessu tilfelli, að álit hreppsnefndar er nú þegar fengið og álit sýslun. vita menn hvernig verður. Ef hv.þm. G.-K. hefði ekki á móti frv., þá gætu menn áreiðanlega dregið af því þá ályktun, að hlutaðeigandi sýslun. væri það ekki heldur. En nú er hv.þm. mjög á móti frv., og þá má áreiðanlega álykta, að hann tali þar í nafni og umboði hlutaðeigandi sveitarstjórnarvalda, því að hv.þm. mun vel vita, hvað kjósendum hans kemur. Hitt er ósköp þægilegt, að koma með það í máli, sem maður er á móti, að leita þurfi álits eins og annars. Það er ósköp vel lagað til þess að snúa mönnum frá málinu í bili og veikja sannfæringu manna í því, hverju fylgja skuli. Rökst. dagskrá eins og sú, sem fram kom frá hv.þm.N.-Ísf., er ein af þessum þægilegu aðferðum, sem menn hafa til þess að kistuleggja mál. Hv. þm. G.-K. lét um mælt eitthvað á þá leið, að hagur Rvíkur væri í þessu efni sama sem skaði hreppsins og sýslunnar. Ég held, að hann hafi þar sett upp rangar líkingar, og að „equal“-merkið hafi ekki átt við á milli þessara talna. Það getur verið, að hreppurinn hafi einhvern óhag af þessu, en á það er að líta, að hann losnar líka við miklar skyldur, eins og byggingu barnaskóla, vegamál þorpsins o. s. frv. Einnig geri ég ráð fyrir, að þorpið yrði innan skamms að sjá sér fyrir slökkviliði. Það getur ekki gengið svo til lengdar, að ef eldur kemur upp þarna fyrir sunnan, þá verði menn að láta sér nægja að horfa aðgerðarlausir á hús sín og fjármuni brenna til ösku. Það tjáir ekki, þótt fást kunni slökkvilið héðan úr bænum, því að alltaf getur komið fyrir að kvikni í hér, svo að það er með öllu ófært að leyfa slökkviliðinu að yfirgefa bæinn.

En má það, ef þorpið sameinast bænum?

. Þá er það skylda þess.

En brunahættan er hin sama

. Já, það er hún að vísu, en eftir því sem svið það, er brunaliðið á að gæta, stækkar, þá verður líka að auka það og gera það fullkomlega fært um að annast það, sem skyldan býður því. Og er einsætt, að Reykjavíkurbær gerir það. Mér þykir vænt um, að hv.þm. G.-K. segir, þó í lágum hljóðum sé, að þetta sé rétt hjá mér.

Nei, nei, ég sagði það ekki

. Ég vil taka það fram, að ég vil fara sanngjarnlega með hrepp og sýslu í þessu máli. Hitt er annað mál, hvort þessir aðilar bíða tjón af sameiningu þorpsins við Reykjavík. Það verður að meta með þeim hætti, sem í frv. segir.

Héðinn Valdimarsson Ég vil leyfa mér að mælast til þess, að hæstv. forseti taki á dagskrá á morgun frv. til l. um breyt. á 1. nr. 45 1929, um verkamannabústaði, því það er margt í því frv., sem liggur á að afgreiða. Ennfremur vil ég leyfa mér að gera þá fyrirspurn til hæstv. forseta, hvort honum sé nokkuð kunnugt um, hvað nefndastörfum líður. Það eru mörg frv., sem við þm. Alþýðuflokksins höfum flutt og vísað hefir verið til nefnda, sem eru búin að liggja þar lengi, sum allt upp í 9 daga, án þess nokkur skil á þeim hafi komið frá nefndunum.

Forseti (JörB): Ég skal verða við beiðni hv. 3. þm. Reykv. um að taka þetta mál (verkamannabústaði) á dagskrá á morgun, og sömuleiðis að kynna mér, hvað störfum nefnda líður. Á 20. fundi í Nd., 4. ágúst, utan dagskrár, mælti