Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Kl. 1.30, að loknu hádegishléi, fer fram atkvæðagreiðsla um fyrstu dagskrármálin. Þá vill forseti geta þess að að loknum atkvæðagreiðslum fer fram umræða utan dagskrár um framtíðaruppbyggingu Háskólans á Akureyri. Málshefjandi er hv. þm. Hlynur Hallsson. Hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Ég vil beina þeirri fyrirspurn í kurteisi til hæstv. þingforseta hvort verið sé að taka upp ný vinnubrögð á hinu háa Alþingi. Við í Frjálslynda flokknum höfum beint því til hæstv. forseta að hún samþykki utandagskrárumræðu um stöðu útflutningsatvinnugreinanna. Þetta gerðum við um leið og þing kom saman. En svo virðist vera að við fáum okkar mál ekki rædd utan dagskrár. Ég vil því spyrja hæstv. forseta í fullri kurteisi hvernig standi á því vegna þess að fram hefur komið að sumir þingflokkar hafa fengið að koma sínum málum tvisvar á dagskrá. Það sem er einna verst í þessu máli er að þegar verið er að ræða þetta á fundum hjá hæstv. þingforseta fást engin svör um hver staða málsins er eða hvað upp á vantar. Þess vegna óska ég eftir því að hæstv. forseti geri grein fyrir hvort við munum fá í framtíðinni sömu afgreiðslu og aðrir flokkar og ef það er eitthvað sem við höfum sagt eða gert sem kemur í veg fyrir það, t.d. að við greiddum hæstv. forseta ekki atkvæði okkar við kosningu þingforseta, það komi þá einfaldlega fram þannig að fólk viti af því í þjóðfélaginu.

Forseti er nokkuð undrandi á þessum orðum hv. þingmanns og vill láta þess getið að reynt er að gæta fyllsta jafnræðis meðal stjórnmálaflokka og þingflokka sem eiga sæti á Alþingi. Það eru fleiri stjórnmálaflokkar sem ekki hafa komist að með utandagskrárumræður, þar á meðal Sjálfstæðisflokkurinn. Ég vil líka láta þess getið að út af þessari beiðni frá hv. þingmanni hef ég þegar rætt við viðskiptaráðherra og óskað eftir því að hún mundi athuga hvenær væri hægt að bregðast við þessari beiðni. Í ljós hefur komið að ekki er víst að þetta mál heyri undir hæstv. viðskiptaráðherra. Það er því ljóst að kanna þarf málið, en ég geri ráð fyrir að reynt verði að bregðast við og fá þessa umræðu sem fyrst, jafnvel í næstu viku.

Hæstv. forseti. Mér þykir vænt um að fá það upplýst hjá hæstv. forseta að til greina komi að við í Frjálslynda flokknum fáum utandagskrárumræðu jafnvel í næstu viku. Mér þætti vænt um að það gæti legið fyrir áður en þessi vika líður hvort svo verður. Það er einfaldlega þannig að við viljum gjarnan vita hvort við eigum að fá að ræða í utandagskrárumræðu þau mál sem við teljum brýn eða ekki og þá helst hvenær.

Hæstv. forseti. Á fundi þingflokksformanna með forseta var farið yfir hvaða beiðnir um utandagskrárumræður lægju fyrir. Samkomulag var um að það yrði rætt við ráðherra og starfsmenn þingsins reyndu að koma því þannig fyrir á dagskrá að sem flestir kæmust að. En ég vil vekja athygli á að það er ekki eingöngu Frjálslyndi flokkurinn sem ekki hefur komist að með beiðnir um utandagskrárumræðu. Það á einnig við um Sjálfstæðisflokkinn. Þó svo að þetta raðist upp á þennan hátt núna á fyrstu dögum þingsins þá finnst mér einkennilegt ef það á að verða stórmál að ekki gæti jafnræðis akkúrat á fyrstu tveimur vikunum. Við verðum auðvitað að haga störfum þingsins þannig að störfin geti almennt gengið þokkalega fyrir sig. Ef allar þær beiðnir um utandagskrárumræður sem liggja fyrir ættu að ganga fram á fyrstu tveimur vikunum gerðum við ekkert annað og þær kæmust ekki einu sinni allar fyrir á fundartíma þingsins. Við verðum því að horfa til þess hvernig hægt er að skipuleggja störf þingsins í heild sinni. Ég held að hv. þingmenn Frjálslynda flokksins hljóti að skilja það ef þeir horfa yfir sviðið í heild hvernig við ætlum að halda áfram þingstörfum fram eftir hausti. Ef við eigum eingöngu að vera í utandagskrárumræðum getum við í sjálfu sér kannski ákveðið það en almenn mál þingsins munu þá ekki ganga fram eins og til er ætlast.

Frú forseti. Ég eiginlega skil ekki hvaða geðvonskutónn þetta er hjá hv. þingmanni. Eins og komið hefur fram liggja fyrir líklega um 20 beiðnir um utandagskrárumræður og ef þingið ætti strax að bregðast við gerðum við ekkert annað alla daga en vera í utandagskrárumræðum. Eins og ávallt hefur verið á fundum formanna þingflokka með hæstv. forseta var á síðustu fundum reynt að komast að samkomulagi um með hvaða hætti eigi að raða þessum beiðnum niður og sýnist sjálfsagt sitt hverjum um það en menn hafa gert það í sátt og samlyndi. Þess vegna finnst mér kveða við algerlega nýjan tón að hlaupa hér upp um störf þingsins vælandi undan því að hafa ekki komist strax á dagskrá. Það hefur komið fram að hæstv. forseti er að skoða málið eins og ávallt hefur verið gert og ég vildi hvetja til þess að við getum gengið til dagskrár hið fyrsta.

Frú forseti. Ég þakka fyrir svörin en ég vil koma því að vegna þess að fram hefur komið í umræðunni að mörg mál bíði afgreiðslu, þá tókum við í Frjálslynda flokknum þá ákvörðun að biðja bara um eina umræðu, þá sem okkur þótti brýnust. Það er staða útflutningsatvinnugreinanna. Og mér finnst leitt þegar við erum að ræða um störf þingsins í alvöru að verið sé að tala um að það sé gert í einhverri geðvonsku eða væli. Ég hef ekki merkt það á neinum ræðumanni hér inni að svo hafi verið gert heldur finnst mér þetta hafa verið mjög þörf umræða sem hér hefur farið fram og þakka hæstv. forseta fyrir að hún ætlar að sýna okkur sanngirni og við munum láta reyna á það.

Hæstv. forseti. Aðeins út af ummælum hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur áðan, þá er það ekki svo að við í Frjálslynda flokknum höfum raskað störfum þingsins með endalausum utandagskrárumræðum. Það væri kannski fróðlegt fyrir þingheim að fá það uppgefið hversu margar beiðnir við höfum farið fram á eða tekið umræður um utan dagskrár í þinginu á undanförnum tveimur árum. Ef það er vandi forsætisnefndar að raða niður dagskrá þingsins vegna mikils fjölda beiðna um utandagskrárumræður á það ekki við um okkur í Frjálslynda flokknum. Ég vil að það komi hér fram svo ekki megi leggja það út af orðum hv. þingmanns að við séum að einoka þingið með beiðnum um utandagskrárumræður. Það er ekki svo og ég vil að hv. þingmaður leiðrétti þau orð.

Hæstv. forseti. Ég skal fúslega leiðrétta það ef hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson hefur skilið orð mín þannig að óskir um utandagskrárumræður af hendi Frjálslynda flokksins trufluðu störf þingsins verulega. Ég held ég hafi alls ekki sagt það. Ég sagði hins vegar í heild eru þessar beiðnir mjög margar. Þannig stendur á núna að það er ein ósk frá varaþingmanni, sem er að fara út af þingi, sem ákveðið var að bregðast við og verður tekin fyrir seinna í dag. Ég held að í sjálfu sér sé ágætissvipur á því þó svo að þar með hafi einn flokkur fengið tvær utandagskrárumræður í þessari viku. Við skulum líka minnast þess að hér liggur fyrir mikill fjöldi af þingmannamálum. Því var ákveðið að taka þann kúrs að jafnmörg þingmannamál kæmu á dagskrá frá þingflokkum óháð því hversu stórir eða smáir þeir væru sem þýðir að í upphafi verður þingmannamálum raðað þannig að tíu þingmál koma frá hverjum þingflokki, sama hvort í þeim þingflokki eru þrír þingmenn eða 23. Það hlýtur því líka að teljast inn í þessa umræðu ef við erum almennt að tala um hvernig störfum er raðað niður á þinginu og hvernig menn komast að með sín mál.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um afkomutryggingu aldraðra og öryrkja. Mál þetta er flutt af öllum þingflokki Samfylkingarinnar og er mál sem Samfylkingin leggur mjög mikla áherslu á því fátt er eins brýnt í þjóðfélaginu og að bæta kjör lífeyrisþega og annarra tekjulágra hópa sem hafa orðið undir í því góðæri sem við höfum búið við á umliðnum árum. Ástæða er til að nefna hér í upphafi máls míns það sem verið hefur í fréttum nýverið að ójöfnuður hér á landi hefur stóraukist á síðustu árum og hafa lífeyrisþegar ekki síst fundið fyrir því. Við stöndum frammi fyrir þeirri staðreynd, virðulegi forseti, að allt of margir þjóðfélagsþegnar búa við kjör sem duga ekki fyrir nauðþurftum eða lágmarksframfærslu. Neyslukostnaður einstaklinga er samkvæmt upplýsingum Hagstofu um 160–170 þús. kr. á mánuði en mörgum lífeyrisþegum eða um þriðjungi þeirra er gert að lifa af tekjum sem eru undir 110 þús. kr. Um er að ræða aldraða, öryrkja, stóran hóp einstæðra foreldra, atvinnulausa og þá sem búa við langvarandi sjúkdóma. Við viljum breyta þessu með því að koma á afkomutryggingu fyrir þá hópa sem búa við fátækt og óvissu um kjör sín og þessi tillaga er fyrsta skref okkar í þessa átt og lýtur hún að afkomutryggingu aldraðra og öryrkja. Það er staðreynd, virðulegi forseti, að stjórnvöld skulda lífeyrisþegum leiðréttingu á kjörum þeirra og að bjóða t.d. ekki lífeyrisþegum upp á þann makalausa blekkingarleik með tölur sem hæstv. heilbrigðisráðherra Jón Kristjánsson fór með í fyrradag. Maður undrar sig á upp úr hvaða hatti hann hefur dregið slíkar tölur. Þar hélt hæstv. ráðherra því fram að kaupmáttur lífeyrisþega almennt hefði aukist um tæp 10% á móti 14% aukningu almennrar launavísitölu á árunum 1998–2003. Þetta er rangur samanburður, launavísitalan sýnir ekki kaupmátt, launavísitalan á þessu tímabili hefur hækkað um 250% og að frádreginni verðbólgu er kaupmáttur almennra launa milli 30–40% á þessu tímabili en ekki 14%. Réttur samanburður er því að bera saman 10% kaupmáttaraukningu lífeyrisþega á móti 30–40% aukningu almennra launa. Þegar ráðherrann ber saman þann þriðjung ellilífeyrisþega sem lægstar hafa tekjurnar og segir að kaupmáttur þeirra hafi aukist um 21% á tímabilinu 1988–2003 þá er aukning kaupmáttar almennra launa milli 30–40% til samanburðar. Kaupmáttur ellilífeyrisþega og lífeyrisþega almennt hefur því aukist þrefalt til fjórum sinnum minna en annarra launþega og litið til þess þriðjungs lífeyrisþega sem lægstar hafa tekjurnar hefur kaupmáttur þeirra aukist tvöfalt minna. Ég skil satt að segja ekki, virðulegi forseti, hvað vakir fyrir hæstv. ráðherra að halda á lofti slíkum blekkingum í stað þess að leggja hér á borð í þinginu hvaða áætlanir ríkisstjórnin hefur uppi til að skila lífeyrisþegum aftur þeirri skerðingu sem þeir hafa orðið fyrir í tíð þessarar ríkisstjórnar. Ljóst er að stjórnarflokkarnir ætla að halda áfram þessari skerðingu og sama atlagan að halda áfram. Ef við lítum bara á hækkun grunnlífeyris samkvæmt fjárlagafrumvarpinu nú á grunnlífeyririnn að hækka mun minna en verðlagsforsendur fjárlaga þannig að grunnlífeyrir hækkar aðeins um 2,8% í 4% verðbólgu sem áætluð er á næsta ári og lækkar því að raungildi. Og þótt verið sé að hækka tekjutryggingarauka þá eru það 300–400 lífeyrisþegar sem njóta góðs af því en fjármagn til þess er tekið af hreyfihömluðum lífeyrisþegum með því að lækka bifreiðastyrk til þeirra um hundruð milljónir króna þannig að hækkun tekjutryggingarauka til 300–400 manns, sem eru vissulega vel að því komnir, greiða hreyfihamlaðir sem hafa haft bensínstyrk. Ég hélt satt að segja, virðulegi forseti, að þegar við erum í bullandi góðæri, tekjuafgangur ríkissjóðs er sennilega helmingi meiri en áætlaður var á þessu ári, þá sé það varla forgangsverkefni hjá ríkisstjórnarflokkunum að gera enn eina atlöguna að kjörum aldraðra. Þegar hæstv. ráðherra heldur því fram að samanburður á lífeyrisgreiðslum hér á landi og öðrum Norðurlöndum sé lífeyrisþegum hér í hag og að lífeyrisgreiðslur þar séu lægri en hér er það bara ekki réttur samanburður frekar en annað hjá hæstv. ráðherra fyrr í þessari viku. Hæstv. ráðherra ber saman lífeyrisgreiðslur annars staðar á Norðurlöndum saman við atvinnutekjur og lífeyrisgreiðslur lífeyrisþega hér á landi. Það er auðvitað ekki réttur samanburður að taka atvinnutekjurnar inn í lífeyrisgreiðslurnar og bera síðan saman við lífeyrisgreiðslur eingöngu á öðrum Norðurlöndum. Þetta er auðvitað allt saman tóm blekking. Ég held að það sé rétt sem ég hef haldið fram að stjórnarflokkarnir muna bara eftir öldruðum og lífeyrisþegum rétt fyrir kosningar eins og núna á landsfundi sjálfstæðismanna sem er fram undan. Hér er einn þingmaður sjálfstæðismanna til svara um það sem hann hefur haldið á lofti í þingsölum, a.m.k. áður en hann fór í þingflokk sjálfstæðismanna, um málefni aldraðra. Það sjáum við í ályktun Sjálfstæðisflokksins sem á að fara að ræða á þinginu sem fram undan er. Þar segir, í þeim drögum sem nú liggja fyrir um málefni eldri borgara, að sérstök áhersla sé lögð á að samþykkt verði að allir þeir sem náð hafa eftirlaunaaldri njóti lífeyris og tengdra bóta almannatrygginga án tillits til greiðslna úr lífeyrissjóðum. Það verður fróðlegt að vita hvernig þingmenn Sjálfstæðisflokksins greiða þessari tillögu atkvæði á landsfundinum. Hér kemur m.a. fram að þá sé brýnt að hjón eða sambýlisfólk njóti fullra lífeyrisgreiðslna án tillits til tekna maka. Og orðrétt segir, með leyfi forseta, í ályktun um málefni eldri borgara: „Landsfundur samþykkir að afnema skuli tekjutengingu við upphæðir sem nemur óskertum lífeyrisgreiðslum almannatrygginga, það er grunnlífeyri, tekjutryggingu, tekjutryggingarauka og heimilisuppbót, til þeirra sem náð hafa 67 ára aldri.“ Það fylgja þessu að vísu ekki útreikningar en ég geri ráð fyrir af því að við erum að tala um þá leið sem við viljum fara, að hækka lífeyri aldraðra um 12 þús. kr. á mánuði til þess að skila þeim til baka skerðingunni frá 1995, að hún kosti um 5 milljarða. Og ef við tökum skerðinguna frá 1990 þá eru það um 8,5 milljarðar samkvæmt því sem ráðherrann upplýsti í gær. Það væri fróðlegt að ráðherrann upplýsti við þessa umræðu hvað sú tillaga sem liggur fyrir landsfundi sjálfstæðismanna muni kosta ríkissjóð. Maður spyr: Er nauðsynlegt að ráðast að lífeyrisþegum enn eina ferðina eins og gert er í fjárlagafrumvarpinu? Við getum litið til þess, og það kemur fram í því þingskjali sem við ræðum nú, að tekjur ríkissjóðs hafa vaxið gífurlega á sama tíma og lífeyrir hefur verið skertur. Tekjur ríkissjóðs að raungildi hafa vaxið um 100 milljarða kr. en lífeyrir lífeyrisþega hefur á sama tíma verið skertur um 5 milljarða. Í greinargerðinni, sem ég hef ekki tíma til að fara yfir, hefur verið farið rækilega yfir hvernig þessi skerðing hefur farið stöðugt vaxandi. Þar er vitnað til ýmissa útreikninga, m.a. sem gerðir hafa verið af hálfu Tryggingastofnunar ríkisins og landssamtaka aldraðra, sem allt ber að sama brunni; að ráðist hefur verið mjög harkalega að kjörum aldraðra og lífeyrisþega á síðustu tíu árum. Við getum borið það saman, eins og hér kemur fram, að á árunum 1995–1999 var kaupmáttaraukning lífeyrisgreiðslna þrisvar sinnum lægri en kaupmáttaraukning verkafólks. Á árunum 1999–2002 var kaupmáttaraukning atvinnuleysisbóta 1% en lífeyris 2%. Á sama tíma var kaupmáttaraukning launa verkafólks um 10%. Grunnlífeyrir hefur farið stöðug minnkandi sem hlutfall af lágmarkslaunum verkafólks svo dæmi sé tekið. Ég vil spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra af því að vitnað er í ummæli sem hann viðhafði þegar málefni lífeyrisþega voru rædd hér, ég hygg að það hafi verið á síðasta þingi, en hann hefur tekið undir að það komi til álita, hann gerði það í tengslum við umræðu um vaxandi fátækt hér á landi, en þá sagði ráðherra orðrétt, með leyfi forseta: „Við höfum líka verið með það í skoðun hvort bætur geti fylgt launaþróun og að launaskrið sé líka bætt.“ Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað hefur hann gert eftir að þessi ummæli féllu til þess að koma því til framkvæmda sem hann setti í orð á sínum tíma? Það er ekki nóg með að lífeyrisgreiðslurnar hafi dregist aftur úr heldur hefur skattbyrði aukist verulega hjá lífeyrisþegum. Við höfum margoft farið í gegnum það í þinginu og við nefnum sem dæmi að 10 þúsund ellilífeyrisþega sem nú er gert að lifa af tekjum undir 110 þús. kr. á mánuði greiða nú um 14% af tekjum sínum skatt en greiddu 2–3% af samsvarandi tekjum fyrir tíu árum þannig að sífellt er verið að taka stærri og stærri hlut af lífeyrisgreiðslum lífeyrisþega í ríkissjóð á sama tíma og verið er að lækka skattbyrði þeirra sem hafa það betra og af fjármagnstekjueigendum. Það er öllu snúið á hvolf í þessu sambandi. Það er alltaf verið að gera betur við þá sem hafa það gott í þjóðfélaginu, gera þá ríku ríkari og þá fátæku fátækari. Það er alveg sama hvar er borið niður. Við höfum talað um lífeyrisgreiðslurnar, hvernig þær hafa verið skertar, hvernig skattbyrðin hefur þyngst hjá ellilífeyrisþegum og lífeyrisþegum og við getum líka tekið hvernig sífellt er verið að auka gjaldtökur í heilbrigðiskerfinu, bæði í lyfja- og lækniskostnaði. Ef við tölum um skattbyrðina af því að hún er mér mjög ofarlega í huga þá skilur maður ekki þegar svigrúm er í þjóðfélaginu til skattalækkana að þá fái þeir minnst í sinn hlut sem eru með lágar tekjur og að aldrei takist að rétta hlut þeirra sem verst hafa það. Skattleysismörkin hafa svo langt í frá haldið raungildi sínu á síðustu tíu árum, við höfum reiknað það út frá línuriti frá fjármálaráðuneytinu sjálfu að raunlækkun skattleysismarka frá 1989 sem mest kemur fram eftir árið 1995, var tiltölulega lítil á árunum 1989–1995, er svo harkaleg að samkvæmt upplýsingum fjármálaráðuneytisins má ætla að ríkissjóður hafi tekið hvorki meira né minna en 36,4 millj. kr. meira til sín árið 2003 en hann hefði gert ef skattleysismörk hefðu fylgt launavísitölu. Ef við miðum bara við neysluvísitölu og hvernig skattleysismörkin hefðu verið þá, þau eru 71.296 kr. að mig minnir á þessu ári, en ættu að vera 114 þús. ef þau hefðu fylgt launavísitölu og 85.709 ef þau hefðu fylgt neysluvísitölunni. Við erum því að tala um að ríkissjóður hafi tekið til sín 36,4 milljörðum meira með því að skerða svona skattleysismörkin miðað við launavísitölu og ef við miðum við neysluvísitölu eru það 16,3 milljarðar. Hvernig hefur þessum peningum verið varið, virðulegi forseti? Þeim hefur verið varið þannig að farið hefur verið í skattalækkanir á fyrirtæki, gott og vel, og líka á einstaklinga, en þeim hefur verið skipt þannig að þeir sem lægstar hafa tekjurnar, fólk með lágar og meðaltekjur, hafa fengið langminnst í sinn hlut, m.a. vegna þessarar skerðingar á skattleysismörkum. Það er full ástæða til að vekja athygli á því að það sem hefur líka orsakað það sem við stöndum frammi fyrir í dag, hin mikla tekjuskerðing á lífeyrisgreiðslum, er að þessi ríkisstjórn var ekki fyrr komin til valda á árinu 1995 en að hún fór þá leið að klippa á tengsl launa og lífeyris. Það hefur þýtt það sem við ræðum hér, að skerðingin frá 1995 er um 12 þús. kr. á mánuði eða 144 þús. á ári hjá lífeyrisþegum miðað við desember 2004 og það er það sem við í Samfylkingunni ætlum að skila aftur til lífeyrisþega þegar við komumst til valda og það er það sem felst í þeim samningi sem við viljum gera við lífeyrisþega um afkomutryggingu aldraðra og öryrkja. Við viljum að grunnlífeyrir og tekjutrygging verði sem næst lágmarksframfærslu eins og hún verður skilgreind í samræmi við neysluútgjöld lífeyrisþega. Við viljum að raungildi grunnlífeyris og tekjutrygginga verði ekki lægra við upptöku afkomutryggingar en það var á árinu 1995 og við viljum að sá samningur taki gildi 1. janúar 2007. Auk þess sem er afar mikilvægt að skerðingarhlutfall grunnlífeyris og tekjutrygginga verði rýmkað verulega til að auka svigrúm til atvinnuþátttöku. Það kemur hér fram að það er alveg skelfilegt að sjá hve litlar atvinnutekjur lífeyrisþega geta skerst mikið ef lífeyrisþegar hafa smávegis atvinnutekjur. Bent er á dæmi að af 10 þús. kr. í auknar atvinnutekjur á mánuði er tekið í skerðingu og skatta 84,44%. Þessu viljum við breyta með því að draga verulega úr skerðingarhlutföllum grunnlífeyris og tekjutrygginga. Virðulegi forseti. Ég hef ekki tíma til að ræða meira þetta brýna mál en óska eftir að fara aftur á mælendaskrá til að geta lokið því sem ég hef fram að færa í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég stend við allt sem ég hef sagt um þessi mál undanfarna daga. Ég var að tala um skatttekjur í samanburði við Norðurlöndin. Ég var ekki að tala um bætur í því sambandi en skatttekjurnar markast náttúrlega af því að þar inni er atvinnuþátttaka eldra fólks og aukinn réttur í lífeyrissjóðum. Varðandi forsendurnar í fjárlögunum núna þá eru almennar launahækkanir í upphafi árs áætlaðar 2,5%, verðlagsspá 3,9%. Það er 1,9% hækkun vegna fjölgunar bótaþega en verðlagshækkun 4%. Þeir sem koma nýir inn núna hafa meiri tekjur af lífeyrisgreiðslum en áður þannig að það er ekki rétt að bæturnar hafi lækkað í fjárlögunum í ár. Hins vegar er sú gamla deila og mismunandi skoðun um það hvort bætur eigi að fylgja launaþróun. Það er rétt að deilt er um það og við eigum í viðræðum við eldri borgara um þessi mál eins og fram hefur komið. Varðandi tillögur á landsfundi Sjálfstæðisflokksins vil ég taka fram að ég hef ekki verið í undirbúningsnefndum fyrir tillögugerð á þeim fundi þannig að ég get engu svarað til um hvað þar fór fram.

Virðulegi forseti. Ég trúi því ekki að hæstv. heilbrigðisráðherra haldi því fram að ekki sé verið að lækka grunnlífeyri almannatrygginga í fjárlögum næsta árs, lækka þau að raungildi þegar grunnlífeyririnn hækkar aðeins um 2,8% þegar við erum búin að draga frá fjölgunina í 4% verðbólgu. Auðvitað er verið að skerða grunnlífeyrinn og ekkert annað. Þó að tekjutryggingaraukinn aukist hjá 300–400 manns er fjármagn til þess fengið með því að lækka bifreiðastyrk öryrkja og aldraðra. Það er ekki stórmannlegt, virðulegi forseti, að fara þá leið ofan á allar skerðingar sem þessir hópar hafa mátt sæta í tíð núverandi ríkisstjórnar. Og ég trúi því ekki að hæstv. ráðherra komi eina ferðina enn upp í þennan ræðustól og vefengi útreikninga Samtaka aldraðra. Þetta eru sambærilegir útreikningar og t.d. ASÍ hefur sett fram en það stendur ekki steinn yfir steini í þessum útreikningum hæstv. ráðherra. Maður furðar sig á upp úr hvaða hatti hann hefur dregið þessar tölur og hvaðan þær eru fengnar vegna þess að ekki er hægt að vera með þennan samanburð eins og hæstv. ráðherrar gerir. Hann ber saman og segir að lífeyrisgreiðslur hafi aukist um 10% á móti 14% aukningu almennrar launavísitölu árin 1998–2003. Eru ekki ráðherrarnir, m.a. hæstv. forsætisráðherra, alltaf að guma af því að kaupmáttur hafi aukist um 50%? Af hverju er ráðherrann að tala um 14%? Þær tölur sem ráðherrann ber fram, hann þarf hreinlega að endurskoða þær vegna þess að þær eru rangar. En þær tölur sem ég fór með, sem Samtök aldraðra hafa nefnt í þessu sambandi og ASÍ eru réttar og síðan er mælikvarðinn ekki síst vasi og budda lífeyrisþega sem hafa fundið grimmilega fyrir þessum skerðingum sem þeir hafa orðið fyrir á undanförnum árum.

Virðulegi forseti. Tölur þessar sem ég er með eru einfaldlega upp úr forsendum fjárlagafrumvarpsins. En við erum í viðræðum við Samtök aldraðra og markmiðið í þeim viðræðum er að komast að sameiginlegri niðurstöðu um þær tölur sem þau hafa sett fram. Það er alveg ljóst að við þurfum að tala einni tungu í því efni og það sagði ég í umræðum nýverið. Það er engin dauðasynd að fara yfir þær tölur. Það þarf að gera og ég hef sett af stað, og ríkisstjórnin, vinnu í því að fara yfir stöðu bótanna, fara yfir kjörin. Þar inni eru auðvitað skattamál líka sem heyra ekki undir ráðuneyti mitt reyndar, en við þurfum að gera þetta. Deilan um launavísitöluna er þekkt, við höfum rætt um hana lengi.

Hæstv. forseti. Það er mjög gott og ég fagna því að stjórnvöld skuli vera í viðræðum við Samtök aldraðra. Það var löngu tímabært. Árið 2002 átti að setja upp - það var rétt fyrir kosningar - samráðsvettvang við aldraða þar sem reglubundið samráð við aldraða átti að vera á þessu tímabili. Er þetta ekki fyrsti eða annar fundurinn frá árinu 2002 sem er verið að halda í samráði við aldraða? Það er eins gott að eitthvað komi út úr því samráði. Það eru kosningar eftir nokkra mánuði en það er það sem þessi ríkisstjórn er þekkt fyrir, að kalla aldraða og öryrkja til sín rétt fyrir kosningar. Ekki hefur verið efnt loforð frá árinu 2002 um sveigjanleg starfslok. Það viðurkenndi ráðherra hér í ræðustól. Það átti að hækka lífeyri þeirra sem frestuðu töku lífeyris til 72 ára aldurs um 6%. Það hefur ekki verið gert og 60 hjúkrunarrými vantar upp á að staðið hafi verið við loforðin frá og með árinu 2002. Það er því eins gott að hæstv. ríkisstjórn standi við þau loforð sem gefin voru á árinu 2002 áður en farið verður að gefa ný loforð. Ég vona að hæstv. ráðherra komi með rétta útreikninga næst þegar hann kemur í ræðustól um þessi mál.

Frú forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sagðist vona að afstaða mín í baráttu minni fyrir bættum kjörum aldraðra hefði ekki breyst þó um flokkaskipti hefði verið að ræða. Ég fullyrði við hv. þingmann að baráttuhugur minn hefur ekkert breyst í þessum efnum. Ég vil líka trúa því að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, sem sjálf skipti um stjórnmálaflokka fyrr á tíð, að hennar innri maður hafi ekki breyst við þau flokkaskipti þó svo þau hafi átt sér stað á árum áður. Það sama er upp á teningnum í þessu tilviki. Í fyrsta lagi vil ég nefna að tíðrætt var um söluandvirði Símans og hvernig verja ætti þeim fjármunum á sínum tíma fyrr í þinginu. Ég leyfi mér að segja að ég var talsmaður þess að eldri borgarar sem í raun byggðu upp það fyrirtæki fengju sinn skerf af þeim fjármunum. Hins vegar hef ég fengið þau svör og þær upplýsingar innan minna raða að öflugt starf er í gangi undir stjórn hæstv. heilbrigðisráðherra, vinnuhópur þar sem saman kemur fólk úr ráðuneyti og fulltrúar aldraðra. Ég bind miklar vonir við niðurstöður þeirrar vinnu og mun fylgjast með þeim niðurstöðum ákaflega vel. Í annan stað vil ég nefna að landsfundur sjálfstæðismanna sem verður haldinn núna um helgina gefur til kynna að það verði - það kom strax í kvöldfréttum í gær að eitt helsta baráttumálið á þeim fundi yrði einmitt kjör aldraðra. Ég mun ekki láta mitt eftir liggja í þeirri baráttu og gleðst ákaflega mikið yfir því eftir að hafa verið í stuttan tíma í Sjálfstæðisflokknum að þar eru mjög sterk öfl sem vilja vinna öldruðum bættan hag og ég mun ekki láta mitt eftir liggja í þeim efnum.

Er það barátta við Framsóknarflokkinn?

Hæstv. forseti. Ég óska hv. þm. Gunnari Örlygssyni góðs gengis á landsfundi þeim sem hann situr núna um helgina og ég mun fylgjast spennt með fréttum, hlusta á rödd hans þar sem hlýtur að verða mjög hávær miðað við það sem hann segir í ræðustól og miðað við áhuga hans á þessu máli. Ég dreg það ekki í efa. Það var fyrst og fremst aðvörun sem ég vék að hv. þingmanni og vona að hann hafi ekki breytt um skoðun þó að hann hafi breytt um flokk. Ég bíð auðvitað spennt eftir að heyra í hv. þingmanni á landsfundi sjálfstæðismanna. Hann hlýtur að hafa þá verulegt fylgi við þessa skoðun miðað við að þetta kemur fram í landsfundarályktun, að afnema eigi tekjutengingu við upphaf sem nemur óskertum lífeyrisgreiðslum almannatrygginga, þ.e. grunnlífeyrir, tekjutryggingarauki og heimilisuppbót. Ætli við séum ekki að tala um fjárhæð upp á um 10–15 milljarða kr. og ég tel að ellilífeyrisþegar og öryrkjar séu ekkert of sælir af þeirri fjárhæð. En við vorum í gær að tala um fjárhæðir, 12 þús. og 17 þús. kr., sem átti að skila til baka af því sem hafði verið tekið af ellilífeyrisþegum sem kosta ekki nema 5 og 8 milljarða og hæstv. heilbrigðisráðherra þurfti ekki að hugsa sig um tvisvar. Hann kom hérna upp í ræðustól og neitaði því alfarið að það stæði nokkuð til að hækka lífeyrisgreiðslur lífeyrisþega um þá fjárhæð. Þá spyr ég: Er þetta enn einn blekkingarleikurinn í þessum ályktunum sem fram koma á landsfundi sjálfstæðismanna? Ég man nefnilega eftir að hafa séð þessa ályktun áður, fyrir tveimur árum og fjórum árum. Þetta kemur aftur og aftur upp í landsfundarályktunum sjálfstæðismanna en það er alltaf gengið þveröfugan veg og ekki staðið við eitt eða neitt, kjör aldraðra aldrei bætt heldur þvert á móti hafa þau verið skert eins og við höfum farið í gegnum hér. Aldraðir eiga ekki skilið að verið sé að blekkja þá eins og verið er að gera í þessum landsfundarályktunum Sjálfstæðisflokksins sem ekkert, engin innstæða virðist vera á bak við.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir að vekja jafnmikla athygli á því baráttumáli sem fram undan er innan vébanda Sjálfstæðisflokksins á komandi landsfundi. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir það. Ég geri ráð fyrir að augu landsmanna muni beinast að þessu baráttumáli sem og öðrum sem verða uppi á þessum landsfundi og eins og áður kom hér fram mun ég ekki láta mitt eftir liggja. Hitt vil ég ekki dæma um, enda kannski ekki eins sögufróður um pólitík og hv. þingmaður, hvort Sjálfstæðisflokkurinn hafi staðið við fyrri ályktanir eða ekki. En ég vil trúa því og vona að þær ályktanir sem verða lagðar fram í þessu tiltekna máli munu skila sér inn í þingsali og inn í lagabálk Íslendinga.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins enn vera með árnaðaróskir til hv. þingmanns og óska honum góðs gengis á landsfundinum og segja að við munum hafa næg tækifæri til þess eftir landsfundinn til að bera saman orð og efndir og ég hlakka til þess.

Frú forseti. Það eru fjöldi atriða í ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem ég ætla að gera athugasemdir við. Í fyrsta lagi: Allar götur síðan ég man eftir mér var verkalýðshreyfingin að reyna að hækka lægstu laun. Alltaf skyldi það fara inn í alla taxta uppmælingaaðalsins og hátekjumannanna. Aldrei tókst það, aldrei nokkurn tíma fyrr en 1995. Þá sóru menn þess eið að nota þau laun ekki sem viðmiðun við eitt eða neitt, hvorki uppmælingu né taxta né lífeyri. Ég man að þegar ég kom inn á þing voru lægstu laun 42 þús. kr. og algerlega til skammar. Nú er búið að hækka þau upp í rúmlega 100 þús. kr.  En svo leyfir Landssamband eldri borgara sér að nota þessi laun til viðmiðunar.  Varðandi þau tíu þúsund manns sem eru með undir 100 þús. kr. í tekjur. Ég bendi á að þeir sem eru á elliheimili fá felldar niður allar tekjur. Þeir eru með tekjurnar núll en fá allt greitt frá ríkinu, allt. 

Virðulegi forseti. Ég trúi ekki að það hafi verið meining neins, ekki verkalýðshreyfingarinnar eða annarra, þó að skammarlega lág laun í landinu, þ.e. lágmarkslaunin hafi hækkað lítillega, að það hafi átt að verða til þess að draga niður lífeyrisgreiðslur. En ég hef bara eina spurningu fram að færa til hv. þingmanns: Mun hann styðja þá ályktun sem fram er borin á landsfundi sjálfstæðismanna sem felur í sér að allir sem náð hafa eftirlaunaaldri njóti lífeyris og tengdra bóta almannatrygginga án tillits til greiðslna úr lífeyrissjóðum?

Frú forseti. Ég hélt að ég væri í andsvari við þingmanninn en ekki hún við mig. Mig langar til að segja líka að hv. þingmaður sagði að skattbyrðin hefði þyngst.  Síðan vil ég benda hv. þingmanni á að ég veit ekki til þess að hún taki þátt í landsfundi Sjálfstæðisflokksins og það er ekki einu sinni búið að setja þann fund, þannig að ég ætla ekki að ræða það neitt sérstaklega.

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að hv. þingmanni finnst það bara allt í lagi, eðlilegt og sjálfsagt að lífeyrisþegar greiði núna miklu hærra hlutfall í skatt en þeir greiddu fyrir 10 árum af samsvarandi tekjum. Það er alveg ljóst, virðulegur forseti, þegar litið er á skattatillögur ríkisstjórnarinnar sem við höfum rætt á umliðnum þingum, að lífeyrisþegar og tekjulágir hópar hafa farið mjög illa út úr því, m.a. vegna skerðingar á skattleysismörkum sem ég hef farið hér í gegnum. Ég skil það líka vel, virðulegi forseti, að hv. þingmaður treystir sér ekki til að taka afstöðu til þeirrar tillögu sem fram kemur á landsfundi sjálfstæðismanna miðað við það hvernig hann hefur talað. Ég hef ekki séð tillögu frá hv. þingmanni, hvorki í orðum hans í ræðustól né í þingskjölum um það hvernig hann vill bæta kjör lífeyrisþega og aldraðra. Þess vegna er ég ekkert hissa á því þó hann vilji ekki taka undir tillöguna sem liggur fyrir frá landsfundi sjálfstæðismanna en það verður fróðlegt að fylgjast með því á landsfundinum.

Hæstv. forseti. Þær áherslur sem birtast í þessu þingmáli endurspegla og eru mjög í samræmi við áherslur og stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. VG leggur höfuðáherslu á að stórbæta kjör öryrkja og eldri borgara, eins og þegar hefur komið fram í umræðum á þingi, enda kusum við að gera þennan málaflokk að fyrsta málaflokki sem við tækjum upp í þinginu. Það er þrennt sem ég vil nefna sérstaklega í tengslum við þetta þingmál sem er mér og okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að skapi. Í fyrsta lagi að beina þessum málum inn í samráðs- eða samningaferli. Hér segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni, í samráði við samtök aldraðra og öryrkja, að beita sér fyrir því að komið verði á afkomutryggingu fyrir lífeyrisþega. Skoðuð verði þátttaka almannatrygginga og lífeyrissjóða í afkomutryggingu.“ Í fyrsta lagi erum við sammála því að stefna að afkomutryggingu og að um hana verði samið. Hér er talað um samráð en spurning hvort ganga eigi enn lengra og beina þessu inn í eiginlegan samningaferil en ég er ánægður og við erum ánægð með þessa áherslu. Við höfum haft vísi að samningum á undanförnum árum og þetta er að færast smám saman inn í þennan farveg vegna öflugrar baráttu Öryrkjabandalagsins og Landssambands eldri borgara sem hafa knúið mjög á um þetta. Það þýðir náttúrlega að þá samninga sem kunna að verða gerðir þarf að virða gagnstætt því sem gerðist eftir samningana sem gerðir voru við Öryrkjabandalag Íslands undir flóðljósum í Þjóðmenningarhúsinu í aðdraganda kosninganna 2003. Það var ekki staðið við þá samninga þrátt fyrir heitstrengingar og miklar yfirlýsingar í aðdraganda kosninganna á þeim tíma. Ég vil minna á í þessu sambandi af því að hér er vísað í samspil á milli almannatrygginga og lífeyrissjóða að á árinu 1995, í upphafi stjórnarsamstarfs Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, var því lýst yfir, og það var að finna í stefnuyfirlýsingu þeirrar ríkisstjórnar, að þetta samspil yrði sérstaklega skoðað auk skattanna, samspil trygginga, lífeyrissjóða og skatta. Nefnd var sett á fót sem átti að fara í saumana á þessum málum. Hún kom saman til nokkurra funda og síðan ekki söguna meir. Það er mjög slæmt að sú vinna skyldi ekki hafa farið fram en ég bind miklar vonir við þær viðræður sem nú fara í hönd þótt ég væri ekki sáttur við svörin sem hæstv. heilbrigðisráðherra gaf mér í utandagskrárumræðu í fyrradag, sem ég skildi nánast sem svo að niðurstöður þeirra viðræðna yrðu virtar að vettugi, en ég ætla að vona að þar verði uppi breyttar áherslur. Ég fagna því einnig að gengið skuli til viðræðna við Öryrkjabandalag Íslands um þá makalausu yfirlýsingu sem er að finna í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar um að bæta tekjutryggingarauka ellilífeyrisþega með því að ganga á hlut hreyfihamlaðra öryrkja og eldri borgara. Þetta er fáheyrt og mun aldrei verða látið ganga hér í gegn án mikillar baráttu af hálfu okkar í stjórnarandstöðunni. Ég þykist viss um að óhætt sé að tala fyrir hönd hennar allrar, hvort sem það er Samfylkingin, Frjálslyndir eða Vinstri hreyfingin – grænt framboð. Þetta er það fyrsta sem ég vildi nefna: Hve mikilvægt er að beina þessum málum inn í samningaferli og ég hvet fólk enn og aftur til að fylgjast með þeim viðræðum sem fara í hönd við Landssamband eldri borgara og Öryrkjabandalag Íslands um kjör þeirra skjólstæðinga. Í öðru lagi er í þingmálinu talað um að skerðingarhlutföll grunnlífeyrissjóðs tekjutryggingar verði rýmkuð verulega til að auka svigrúm til atvinnuþátttöku. Þetta tel ég mjög gott. Kröfur um þetta hafa komið frá samtökum eldri borgara og öryrkja og ég tel mjög brýnt að þarna verði svigrúmið rýmkað. Ég vil því taka undir þá áherslu sem fram kemur í þingmáli þingmanna Samfylkingarinnar. Í þriðja lagi vil ég nefna að hér segir um gólfið sem eigi að vera gagnvart tekjutryggingunum: „Grunnlífeyrir og tekjutrygging verði sem næst lágmarksframfærslu eins og hún verður skilgreind í samræmi við neysluútgjöld lífeyrisþega. Raungildi grunnlífeyris og tekjutryggingar verði ekki lægra við upptöku afkomutryggingar en það var á árinu 1995.“ Ég bið hér um síðbúið leyfi til að vitna orðrétt í þingskjalið. Þetta er góðra gjalda vert þó að við eigum ekki að gefa okkur niðurstöðurnar úr samningaviðræðum við Landssamband eldri borgara þá er ekkert óeðlilegt að hér sé tilmælum beint til annars samningsaðilans, þ.e. ríkisvaldsins, um hvar þetta viðmið eigi að liggja. Hitt er annað mál að það hefur hallað á eldri borgara í lengri tíma og ég nefndi það í utandagskrárumræðu í fyrradag að þegar staðgreiðsla skatta var tekin upp 1988 þá borguðu ellilífeyrisþegar ekki skatta af grunnlífeyri og tryggingaraukanum en gera það nú. Núna borga þeir skatta eins og aðrir sem 37,7% af tekjum umfram skattleysismörkin en þau liggja núna, eins og fram kom í máli hv. 1. flm. Jóhönnu Sigurðardóttur, í 71.296 kr. Ég nefnd það um daginn að hér væri um að ræða 13% skatt þegar litið er á heildina en að sjálfsögðu eru lífeyrisþegar að greiða skatt með sama hlutfalli og aðrir gera. Að sjálfsögðu, segi ég. Þar vísa ég aðeins í prósentuna. Hins vegar finnst mér fráleitt að þeir séu ekki undanþegnir sköttum af grunnlífeyrinum eins og samtök þeirra hafa óskað eftir. Hæstv. forseti. Ég legg áherslu á stuðning Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs við þetta þingmál.

Hæstv. forseti. Ég kem upp í pontu til að lýsa stuðningi við það mál sem hér er lagt fram um afkomutryggingu aldraðra og öryrkja. Þennan málaflokk er mjög mikilvægt að ræða í hv. Alþingi og vil ég vekja athygli á því í upphafi máls míns að við munum vonandi ræða aðra tillögu síðar í dag, tillögu Frjálslynda flokksins um tryggan lágmarkslífeyri sem gengur í raun og veru út á sömu hugsun og hér er lögð fram að hluta til því að í þingsályktunartillögu þingmanna Samfylkingarinnar segir orðrétt í niðurlagi, með leyfi forseta: „Auk þessa verði skerðingarhlutföll grunnlífeyris og tekjutryggingar rýmkuð verulega til að auka svigrúm til atvinnuþátttöku.“ Sú tillaga sem hér er um afkomutryggingu lífeyrisþega og að þátttaka almannatrygginga og lífeyrissjóða í afkomutryggingunni verði skoðuð. Þetta er mál sem allir ættu að vera mjög áhugasamir um að lagfæra. Það er auðvitað vegna þess að staða eldri borga í þjóðfélaginu og öryrkja einnig er að mörgu leyti mjög sérstök og hefur þróast á verri veg á undanförnum árum, eins og hér hefur komið fram í máli ræðumanna. Það er því nauðsynlegt að taka á þessum málum í heild sinni. Það er einfaldlega þannig að raungildi bótanna hefur ekki haldist á undanförnum árum, eins og kemur greinilega fram í greinargerð með þessari tillögu, og það liggur fyrir að lífeyrir fólks sem það fær úr almannatryggingum og lífeyrissjóði dugar iðulega ekki fyrir framfærslu. Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt sérstaka áherslu á að skoða samtengingu almannatrygginga og almannatryggingabóta og lífeyristekna. Í framhaldi af því skoðuðum við einnig hvernig ellilífeyrisþegar fara út úr því ef þeir hafa ekki lífeyristekjur en þurfa, vegna þess hve slök afkoma þeirra er úr almannatryggingum, jafnvel að stunda vinnu ef þeir fá það eða geta, hlutastarf eða eitthvað, og hvernig þær tekjur skerða svo aftur almannatryggingabætur þeirra. Það verður að segjast eins og er að það fyrirkomulag sem er í gildi hjá okkur býr ekki til þá afkomutryggingu sem dugar eldri borgurum. Það er því algerlega rökrétt að það mál sem þingmenn Samfylkingarinnar leggja hér fram sé skoðað. Þingsályktunartillaga Frjálslynda flokksins, sem vonandi fæst rædd síðar í dag, gengur nákvæmlega út á þá sömu hugsun að tryggja fólki lágmarkslífeyri til þess að lifa af. Það er auðvitað ljóst, því miður, að kaupmáttur lífeyris úr almannatryggingum hefur ekki haldið raungildi sínu og ekki haldið við þær viðmiðanir sem menn hafa talið nauðsynlegar. Við höfum lengst af gengið út frá því að öllum þegnum landsins væri tryggð lágmarksafkoma en því miður hafa eldri borgarar dregist aftur úr varðandi launaviðmiðun. Það liggur einfaldlega fyrir að um 10–11 þúsund manns lifa á launum undir 110 þús. kr. á mánuði. Þetta er auðvitað hægt að lagfæra með ýmsum hætti. Við völdum þá leið í Frjálslynda flokknum að stinga upp á að ákveðinn hluti lífeyris skerti ekki bætur. Niðurstaðan yrði þá sú að úr almannatryggingum væri greiddur fullur lífeyrir og síðan lágmarkstekjur til viðbótar sem ekki hefðu áhrif til skerðingar. En eins og allir vita virkar tryggingakerfið þannig að allar tekjur sem fólk hefur skerða bæturnar úr almannatryggingunum með svokallaðri 45% reglu sem segir þá að fyrir hverjar 10 þús. kr. sem fólk fær úr lífeyrissjóði lækka bæturnar hjá Tryggingastofnun um 4.500 kr. Þannig er reglan nema þegar um fjármagnstekjur er að ræða, þá er fyrst deilt í með tveimur og síðan er 45% reglan notuð. Svo kemur auðvitað tekjuskatturinn þar á eftir. Við höfum ekki lagt til að honum væri breytt að því er varðar eldri borgara. Ég sé það ekki heldur í þessari útfærslu Samfylkingarinnar, þar er einfaldlega verið að tryggja að afkoman sé það góð út úr bótunum að það dugi fólki til framfærslu. Auðvitað spilar þar allt saman, skattkerfið, stefna ríkisstjórnarinnar í þeim málum, fjármunir sem fólk fær út úr almannatryggingum og jafnvel einhverjar aðrar tekjur. Ekki er hægt að ræða þessi mál án þess að víkja örlítið að skattastefnu ríkisstjórnarinnar svo ótrúleg sem hún er. Það er náttúrlega alveg sérstakt þegar ríkisstjórnarflokkarnir hafa tekið sér það fyrir hendur að fjölga skattgreiðendum í neðstu tekjumörkunum en létta skattbyrðina í hæstu tekjuflokkunum, afnema hátekjuskattinn en fjölga ellilífeyrisþegum og öryrkjum sem greiða skatt. Það er stefnan í reynd og það er alveg sama hversu oft menn reyna að snúa sig út úr því í ríkisstjórnarflokkunum. Þetta er reisnin í stefnu þeirra og þýðir ekkert að berja hausnum við steininn með það. Þetta er reisnin. Það hefur komið fram, m.a. í ræðu fjármálaráðherra, að hann hefur hreykt sér af því að fleiri greiða nú tekjuskatt en áður hefur verið og auðvitað er það vegna þess að það er verið að fjölga skattgreiðendum neðar í tekjuhópunum. Þetta hangir allt saman, óréttlát skattstefna ríkisstjórnarinnar, óréttlát framkvæmd að því er varðar tengingar launa, lífeyris og almannatrygginga og yfirleitt er verið að ganga á hlut þeirrar stéttar eldri borgara og öryrkja. Það er verið að ganga á hlut þess fólks sem, meðan það var á vinnumarkaði og gat unnið, byggði upp þetta velferðarríki sem við köllum svo, Ísland. Ég held að það sé okkur öllum til sóma sem störfum hér á Alþingi að það verði tekist virkilega vel á við það að lagfæra þessa stöðu. Til þess eigum við að leggja saman í stjórnarandstöðunni. Ekki mun af veita eins og stefnan hefur verið.

Virðulegur forseti. Þegar við komum til þings á þessu hausti er mikill samhljómur í tillögum sem stjórnarandstaðan flytur og þeim málum sem hún mælir fyrir á fyrstu dögum þingsins. Þannig er og um þetta, eitt fyrsta þingmál Samfylkingarinnar, afkomutryggingu lífeyrisþega. Í fyrradag fór fram utandagskrárumræða að frumkvæði Ögmundar Jónassonar og Frjálslyndi flokkurinn er með þingmál, sem væntanlega kemur á dagskrá í dag, um svipaða hluti, þ.e. um skerðingarhlutfallið í lífeyrisgreiðslum aldraðra. Við erum öll með mál af þessum toga sem okkar fyrstu mál á þinginu. Það er ekki að ástæðulausu. Ástæðan fyrir því er sú að aldraðir eru sá hópur í samfélaginu sem hefur, ásamt ýmsum öðrum, setið eftir í því góðæri sem verið hefur á undanförnum árum. Þessi hópur hefur augljóslega og mælanlega setið eftir í góðærinu. Forsætisráðherra talaði fyrir helgi um að kaupmáttaraukningin í samfélaginu hefði ekki aðeins verið 50% heldur 60%. Hæstv. forsætisráðherra talaði um 60% aukningu. Kaupmáttaraukning aldraðra hefur ekki náð helmingnum af þeirri kaupmáttaraukningu sem almennt hefur orðið í samfélaginu. Ástæðan er einfaldlega sú að tenging launa og bóta var afnumin á Alþingi þegar til meðferðar voru fjárlög fyrir árið 1996, hygg ég vera. Þá var þessi tenging einfaldlega afnumin sem þýðir að lífeyrisþegar hafa setið eftir og ekki fengið þá kaupmáttaraukningu sem almennt hefur orðið í samfélaginu. Ég segi eins og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, að það er ekki hægt að tala um þessa hluti nema í samhengi við annað sem gerst hefur í samfélaginu. Þetta gerðist í tíð ríkisstjórnarinnar, þ.e. hófst fyrsta starfsár hennar við afgreiðslu fyrstu fjárlaga þessarar ríkisstjórnar. Þá hófst, ef við getum orðað það svo, hin hljóðláta bylting sem orðið hefur á síðustu tíu árum. Þessi hljóðláta bylting er bylting í átt til aukins ójafnaðar. Samfélagið hefur þróast með áþreifanlegum og mælanlegum hætti í átt til aukins ójafnaðar síðasta áratug í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það hefur ekki bara gerst óvart, ekki gerst fyrir slysni. Það hefur ekki gerst vegna þess að menn hafi gleymt einhverju. Það hefur gerst markvisst með þeim ákvörðunum sem þessi ríkisstjórnin hefur tekið. Þetta hefur verið stefna ríkisstjórnarinnar. Það hefur verið stefna þessarar ríkisstjórnar að auka ójöfnuð í samfélaginu. Ýmsir stjórnarliða eru þeirrar skoðunar að það eigi ekki að tengja saman launaþróun og þróun bóta. Margir stjórnarliða eru þeirrar skoðunar að auka eigi kostnaðarþátttöku fólks í heilbrigðiskerfinu, í menntakerfinu og víðar. Margir stjórnarliða eru þeirrar skoðunar að færa eigi niður skattleysismörkin til þess að fjölga skattgreiðendum, eins og hér kom fram. Þetta hefur allt saman gengið eftir og allt verið gert undanfarin tíu ár, sem hefur leitt til aukins ójafnaðar sem er mælanlegur í íslensku samfélagi en er ekki mældur með markvissum hætti af hæstv. ríkisstjórn. Í Morgunblaðinu í dag, hygg ég, var vísað í grein á heimasíðu Þorvaldar Gylfasonar prófessors sem sýnir fram á það með mælanlegum hætti hvernig ójöfnuður hefur aukist í íslensku samfélagi síðastliðinn áratug, í tíð þessarar ríkisstjórnar. Mælieiningin sem notuð er yfir þetta er gefin út, held ég, í nánast öllum OECD-ríkjum. En hér hættu menn því, eftir því sem prófessorinn sagði, þegar Þjóðhagsstofnun var lögð niður af ríkisstjórninni. Þessi stuðull mælir jöfnuðinn í samfélaginu. Í þeim samfélögum á Vesturlöndum þar sem jöfnuðurinn er hvað mestur, hjá Norðurlöndum, Belgíu og reyndar er Japan í þeim hópi, merkilegt nokk, er þessi stuðull í kringum 25. Ísland er ekki í þeim hópi. Ísland er ekki í hópi með öðrum Norðurlandaþjóðum hvað varðar jöfnuð í samfélaginu. Við komum þar á eftir og erum komin með þennan stuðul í 30. Hann var rétt liðlega 21 eða 22 þegar ríkisstjórnin tók við. Það hefur því orðið sannanleg og mælanleg gliðnun í samfélaginu í tíð ríkisstjórnarinnar. Hægt væri að nefna margar tölur þessu til staðfestingar. Það hefur hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gert. Hún hefur sýnt hvernig skattleysismörkin hafa færst niður miðað við það sem þau ættu að gera ef þau héldu í við verðlagsþróunina. Hún hefur sýnt hvernig lífeyrisgreiðslur til aldraðra og öryrkja hafa skerst vegna þess að þær hafa ekki haldið í við launaþróunina. Hún hefur sýnt fram á hvernig misskiptingin hefur aukist á undanförnum 10 árum. Allt á það rót sína að rekja til ársins 1995 þegar ríkisstjórnin tók við völdum og afgreiddi sín fyrstu fjárlög. Að undanförnu hefur mikið verið talað um, varðandi stöðuna sem nú er á vinnumarkaðnum, að það væri gott að fá aldraða í auknum mæli til að taka þátt í atvinnulífinu, vinna í verslunum, á leikskólum og þar sem vantar fólk. En hvers vegna í ósköpunum ættu aldraðir að gera það þegar þess er gætt að bæti þeir við sig einhverjum atvinnutekjum þá halda þeir sáralitlu eftir vegna skerðingarákvæða á lífeyrinum. Ef við tökum sem dæmi einhleypan ellilífeyrisþega sem býr einn og fær um 50 þús. kr. út úr lífeyrissjóði og um 82 þús. kr. frá Tryggingastofnun ríkisins. Hann hefur um 132 þús. kr. alls í tekjur. Þegar búið er að taka af honum skatt, því að skatt greiðir hann, þá standa eftir 110 þús. kr. Færi hann að vinna og bætti við sig 70 þús. kr. í atvinnutekjum, fengi sér vinnu og bætti við sig 70 þús. kr. í atvinnutekjum, þá héldi hann eftir, eftir skatt, 126 þús. kr. Hann hefur 15.700 kr. upp úr krafsinu vegna skerðingarákvæða í lögum um almannatryggingar. Auðvitað þarf þetta að breytast, hæstv. forseti, þannig að fólk geti tekið þátt í atvinnulífinu ef það svo kýs, þótt það sé komið á eftirlaunaaldur.

Frú forseti. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir sagði að lífeyrisþegar hefðu ekki náð helmingi af kaupmáttaraukningu almennra launþega. Þetta sagði hún. Ég vil að hún finni þeim orðum stað. Í svari hæstv. heilbrigðisráðherra við fyrirspurn hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur kemur allt annað fram. Það svar er að finna á þskj. 1383, frá löggjafarþinginu 2004–2005. Ég hef farið í gegnum það í flýti og mér sýnist á töflu sem þar er sett fram að lífeyrisgreiðslur Tryggingastofnunar hafi allar hækkað meira en laun almennt og sumar verulega mikið meira. Ég held að hv. þingmaður ætti að kynna sér þetta svar hæstv. heilbrigðisráðherra til samflokksmanns hennar hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur.

Virðulegur forseti. Það þýðir kannski lítið að ræða þessi mál við hv. þm. Pétur Blöndal ef hann tekur ekki þau svör gild sem hann hefur þegar fengið úr ræðustól í dag. Hv. þingmaður Samfylkingarinnar, Jóhanna Sigurðardóttir, fór vel yfir málið áðan og hvernig svör heilbrigðisráðherra og upplýsingar sem hann gaf í umræðunni í fyrradag væru einfaldlega villandi. Það kann vel að vera, ég skal ekki deila við hv. þm. Pétur Blöndal um það úr ræðustól vegna þess að við höfum ekki þau gögn undir höndum, að lífeyrir hafi hækkað meira en launataxtar. En launaþróunin í landinu hefur verið sú að kaupmáttaraukningin hefur verið yfir 50% eftir því sem hæstv. forsætisráðherra sagði. En kaupmáttaraukning lífeyrisþega hefur alls ekki haldið í við það. Það er auðvitað kaupmáttaraukningin sem við hljótum að horfa til í þessu sambandi. Það er það sem launavísitalan mælir en ekki bara launataxtar. Ég þakka þingmanninum fyrir að gefa mér tækifæri til að koma í ræðustól aftur vegna þess að ég ætlaði, hæstv. forseti, að nefna það sem eldri borgarar sögðu um þetta efni árið 1995. Þá beindu þeir m.a. orðum sínum til háttvirtra alþingismanna og sögðu, með leyfi forseta: „Nú er mál að linni. Þótt aldraðir liggi vel við höggi erum við ekki dauð úr öllum æðum þó að aldurinn færist yfir okkur. Það er a.m.k. ekki búið að afnema kosningarrétt okkar enn þá við ákveðin aldursmörk.“

Frú forseti. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir á eftir að finna þeim orðum sínum stað að kaupmáttaraukning lífeyrisþega hafi verið helmingi minni en launþega almennt. Í svari hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra á síðasta þingi við fyrirspurn hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur á þskj. 1383 kemur fram að lífeyrisgreiðslurnar hafa hækkað meira en launavísitalan sem Hagstofa Íslands reiknar út sem meðalhækkun launa allra landsmanna. Það eru ekki taxtar, það eru laun allra landsmanna. Þau hafa hækkað um 40% og lífeyrisgreiðslur frá Tryggingastofnun hafa hækkað töluvert meira samkvæmt þessu svari. Ég hef enga ástæðu til að rengja Hagstofuna um að koma með rétta viðmiðun. Hins vegar hafa eldri borgarar notað lægstu laun sem viðmiðun. En það gengur náttúrlega ekki þegar búið er að hækka þau svo ofboðslega mikið. Það var sameiginlegt átak. Þau voru skammarlega lág og eru kannski enn þá of lág. En það sem menn nefna ekki, og Samtök aldraðra hafa ekki nefnt, er að lífeyrir frá lífeyrissjóðunum hækkar eins og verðlag en ekki eins og laun og þetta er það sem aldraðir sömdu um sjálfir á sínum tíma. Öll útlánin, húsbréfin og allt saman var verðtryggt miðað við verðlag en ekki laun og sá lífeyrir hefur ekki haldið í við laun, að sjálfsögðu ekki þegar launin hækkuðu um 40%. Að því leyti eru aldraðir illa settir en það nefna þeir aldrei nokkurn tíma. Það skyldi þó ekki vera vegna þess að annar forustumanna þeirra var forstöðumaður lífeyrissjóðs í 40 ár og stóð að þessum breytingum?

Virðulegur forseti. Upplýsingarnar sem ég var með hér um kaupmáttaraukningu almennt voru frá hæstv. forsætisráðherra. Upplýsingarnar sem ég var með um kaupmáttaraukningu aldraðra lífeyrisþega eru frá Landssamtökum eldri borgara. 
             Varðandi þær tölur sem hv. þm. Pétur Blöndal nefndi um þessa miklu aukningu hjá tilteknum hópi lífeyrisþega hefur það þegar komið fram í þingsalnum í dag að þarna er verið að tala um hækkun sem varð hjá þeim 300 einstaklingum sem eru með tekjutryggingarauka, 300–400 einstaklingum. Af 35 þús. öldruðum 

Hæstv. forseti. „Þjóðfélag getur ekki talist velferðarþjóðfélag nema vel sé búið að öldruðum og öryrkjum og þeim tryggð sómasamleg kjör.“ Svo segir meðal annars í þingsályktunartillögu sem allir þingmenn Samfylkingarinnar flytja um afkomutryggingu aldraðra og öryrkja. Þessi orð eru kannski allt of sjaldan sögð úr ræðustól á hinu háa Alþingi og því miður hefur stjórnarmeirihlutinn engan áhuga á að horfa á þennan þjóðfélagshóp og lagfæra hlutina, heldur hefur frá árinu 1995 þegar samstjórn þessara tveggja flokka, sjálfstæðismanna og framsóknarmanna, hófst haft uppi stórkostlegar árásir á aldraða og skert mjög kjör þeirra. Í umræddri þingsályktunartillögu eru mjög miklar upplýsingar sem og rökstuðningur fyrir því sem hér er sett fram sem hefur verið farið vel yfir og ég ætla ekki að dvelja við í þeim stutta tíma sem maður hefur til að ræða tillöguna. Ég ætla hins vegar að taka dæmi úr lífeyriskerfinu. Ég ætla að taka dæmi þar sem rúmlega áttræður einstaklingur fær frá Tryggingastofnun samkvæmt greiðsluseðli - og ég er mjög ánægður með að hv. þm. Pétur Blöndal sé í salnum og hlusti á þetta - 90.534 kr. Þessi einstaklingur hefur misst maka sinn og fær úr lífeyrissjóði rúmar 25 þús. kr. Ríkissjóður hefur fundið þennan einstakling og hirðir af honum í skatt 15 þús. kr. á mánuði. Eftir standa 100 þús. kr. sem viðkomandi hefur til að lifa af og býr í eigin húsnæði. Það væri ánægjulegt ef hv. þm. Pétur Blöndal gæti veitt okkur upplýsingar um hvað það kostar að reka heimili, hvort hægt sé fyrir þennan hundraðþúsundkall að halda heimili og draga fram lífið. Hv. þingmaður sagði áðan: Ríkið skaffar þeim sem eru á dvalar- eða hjúkrunarheimilum allt. Hvað með þá fjöldamörgu einstaklinga sem hafa þessar 100 þús. kr. og geta sem betur fer enn þá búið í eigin húsnæði úti í bæ? Hvernig eiga þeir að draga fram lífið, hv. þm. Pétur H. Blöndal, þingmaður Sjálfstæðisflokksins? Ég ætla að halda áfram að taka dæmi um þetta lífeyrissjóðakerfi. Setjum sem svo að viðkomandi hafi átt maka sem var í Lífeyrissjóði verkamanna, ekki opinberra starfsmanna þar sem ríkissjóður hellir inn peningum af og til þegar hann vantar. Lífeyrissjóður verkamanna fór illa á verðbólguárum og brann kannski upp. Fullur makalífeyrir eftir þann mann greiðist í þrjú ár. Helmingur fæst í tvö ár í viðbót og síðan ekki neitt. Virðulegi forseti. Það er svolítið erfitt að segja þessa hluti þannig að maður skaði ekki neinn en hefði þessi einstaklingur dáið tveimur árum fyrr hefði eftirlifandi maki fengið úr lífeyrissjóði þess sem féll frá. Þetta er það lífeyrissjóðakerfi sem fjölmargir búa við. Þessir lífeyrissjóðir skaffa þær litlu bætur sem ég gerði að umtalsefni. Svo get ég farið yfir í Lífeyrissjóð opinberra starfsmanna þar sem eftirlifandi maki opinbera starfsmannsins fer með 250–300 þús. kr. út úr því dæmi. Virðulegi forseti. Það er óþolandi misrétti sem á sér stað í þessu þjóðfélagi. Lífeyrissjóðir eru skyldugir til að breyta reglum sínum ef þeir eiga ekki fyrir reiknuðum skuldbindingum, almennir lífeyrissjóðir sem verkafólk og aðrir borga í. Lífeyrissjóður opinberra starfsmanna fær framlag frá ríkissjóði til að verðtryggja sig til að geta haldið áfram að greiða út háan lífeyri. Og ég segi: Þetta er óþolandi misrétti. Nýlega barst mér til eyrna hvernig tryggingakerfið kemur við fjöldamarga, fólk sem lendir í alvarlegum veikindum. Tryggingastofnun tekur þátt í ferðakostnaði eftir einhvern ákveðinn tíma en ég hef séð dæmi þar sem Tryggingastofnun tekur ekki þátt í ferðakostnaði, uppihaldi og öðru slíku hjá maka sem þarf að fylgja með þegar sjúklingur sækir sér læknisþjónustu sem er hvergi annars staðar hægt að fá en í Reykjavík. Það stendur ekki endilega til að veita hana um allt land heldur væri sanngjarnt að skattkerfið kæmi þar á móti. En maður hefur séð dæmi þar sem fjárhagsleg afkoma eftirlifandi maka hefur algjörlega hrunið eftir veikindi vegna þess að viðkomandi hefur þurft að borga flug- og húsnæðiskostnað, bílaleigubíla, uppihald í Reykjavík o.s.frv. Erum við Íslendingar stolt af þessu kerfi? Ég segi nei. Það er einn mesti smánarblettur á þessu landi hvernig við komum fram við aldraða og öryrkja eins og ég hef hér gert að umtalsefni og, eins og ég hef líka gert að umtalsefni, hvernig við komum fram þar sem alvarleg veikindi herja á fólk. Þetta er sem sagt það þjóðfélag sem Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur hafa verið að fikta í frá 1995. Þeir hafa verið að taka skatta af þessu fólki, eins og ég tók hér dæmi af, 15 þús. kr. af þeim sem fær þessar smánarbætur sem ég var að tala um áðan. Það er notað til að draga saman útgjöld ríkissjóðs svo að fjármálaráðherra geti komið hingað í upphafi þings og m.a. lýst því hve góð afkoma sé af ríkissjóði og mikill afgangur í þeim glansumbúðum sem settar eru fram en hrynja svo fljótlega, yfirleitt áður en Íslendingar taka upp jólapakkana sína. Ég dáist að því, virðulegi forseti, að hv. þm. Pétur Blöndal taki stundum þátt í umræðum um þessi mál við okkur jafnaðarmenn. Hann á heiður skilinn fyrir það vegna þess að aðrir sjálfstæðismenn láta ekki sjá sig og eru á flótta frá málinu. Þess vegna held ég að aldraðir og öryrkjar ættu að horfa á setningu landsfundar Sjálfstæðisflokksins í dag þar sem Davíð Oddsson, formaður flokksins, flytur sína síðustu ræðu. Undir forsæti hans frá 1995 hafa tekjur aldraðra og öryrkja verið skertar svo mjög sem við höfum gert að umtalsefni. Aldraðir og öryrkjar ættu líka að hugsa til þess næst þegar hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson kemur í fjölmiðla og talar um þjóðarhag, metafkomu, aukinn kaupmátt o.s.frv. að það er sá ráðherra, formaður Framsóknarflokksins, sem hefur staðið í þeim stórkostlegu skerðingum sem við erum að ræða um og viljum leiðrétta. Það eru 12 þús. kr. á mánuði sem mundu bætast við, 144 þús. kr. á ári, ef þessi tillaga næðist í gegn. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan gefst ekki mikill tími til að fara vandlega í gegnum þetta mál á þeim átta mínútum sem okkur þingmönnum eru ætlaðar til að ræða þingsályktunartillögur en við getum komið aftur. Ég hef þó tekið nokkur dæmi og mér finnst miklu betra að taka svona dæmi og leggja þau fram en að rífast um kaupmátt, hvort hann er í plús 20% eða 30% eins og mér finnst hv. þm. Pétur Blöndal yfirleitt gera þegar við ræðum þessi mál.

Hæstv. forseti. Ég vil gera athugasemdir við þær yfirlýsingar sem hv. þm. Kristján Möller gaf um lífeyrissjóði. Ég fékk ekki betur skilið en að hann væri að stilla upp sem andstæðum annars vegar hinu spillta lífeyriskerfi opinberra starfsmanna og hins vegar lífeyrissjóðum innan gamla SAL-kerfisins. Þetta er málflutningur sem ég felli mig ekki við. Ef það á að stilla upp andstæðum, spillingunni annars vegar og hinu réttláta hins vegar, skulum við annars vegar horfa til lífeyrissjóðs þingmanna, lífeyrisréttinda alþingismanna og ráðherra, og hins vegar almenns launafólks. Þar er spilling annars vegar og almenn réttindi hins vegar. Ef við ætlum að stilla upp andstæðum skulum við ekki stilla upp þessum kerfum heldur hátekjumanninum og lágtekjumanninum. Við skulum horfa til tekna og lífeyrisréttinda strætisvagnabílstjórans, sjúkraliðans, hjúkrunarfræðingsins, slökkviliðsmannsins og annarra annars vegar og hins vegar forstjóranna og ofurlaunafólks. Þá skulum við fara að tala um andstæður. Hv. þingmaður talar um að þegar upp á hafi vantað sletti ríkissjóður stórum summum inn í lífeyriskerfi opinberra starfsmanna. Við skulum fara í gegnum hvað gert var við þessa sjóði fyrr á tíð, þá peninga sem haldið var eftir og notaðir í þágu ríkissjóðs, þá peninga sem óbeint runnu inn í almannatryggingakerfið og ollu því að gamli sjóðurinn innan þessa kerfis varð peningalítill.

Frú forseti. Ég efast ekki um að hv. þm. Ögmundur Jónasson þekki lífeyrissjóðakerfi opinberra starfsmanna betur en ég þótt ég hafi greitt í það á uppvaxtarárum mínum. Það sem ég var einfaldlega að tala um, virðulegi forseti, var dæmi úr hinum almennu lífeyrissjóðum sem verkamaðurinn var í, borgaði í og féll frá, þar sem makalífeyrir er ekki greiddur. Vegna þess að lífeyrissjóðurinn átti samkvæmt útreikningi ekki fyrir skuldbindingum sínum þurfti stjórn sjóðsins að breyta reglunum sem varð til þess að makalífeyrir einstaklings sem hefði fallið frá í gær hefði fengist eftir hann um ókomin ár en eftirlifandi maki þess sem félli frá í dag hefði ekki fengið neinar greiðslur. Þetta er svona. Ég er að gera þessa athugasemd og benda á það óréttlæti sem er í lífeyrissjóðakerfinu í landinu. Ég er ekkert að tala um spilltan opinberan lífeyrissjóð.

… í honum.

Ég er að tala um það hver mismunurinn er milli þess fólks sem vinnur hjá hinu opinbera, hvort sem það er ríki eða sveitarfélög, og verkafólks sem borgar í þá sjóði sem þar voru. Þessi lífeyrissjóður sem ég geri að umtalsefni var sem sagt þannig að útreikningar voru um að hann gæti ekki staðið við skuldbindingar sínar og þá er farið í þessar breytingar. Það er þess vegna sem ég segi, virðulegi forseti, að það megi segja með dálitlum gálgahúmor að viðkomandi einstaklingur sem ég tók dæmi af hafi dáið of seint. Ég er bara ekki sammála svoleiðis tryggingakerfi.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að menn vandi sig í þessari umræðu. Staðreyndin er sú að við höfum búið við mismunandi lífeyriskerfi. Innan opinbera lífeyriskerfisins var það t.d. svo að menn fengu ekki framreiknaðar örorkubætur ef þeir slösuðust eða veiktust utan starfs. Þar var lakari réttur en gerðist innan annarra lífeyrissjóða. Hins vegar er það alveg rétt að lífeyriskerfi opinberra starfsmanna veitti meiri og tryggari réttindi og hefur gert það um langan tíma en gerist á almennum vinnumarkaði. Ég tel það vera keppikefli og baráttumál að bæta þessi réttindi og jafna þessi réttindi upp á við.  Ég man líka eftir því að sitja við samningaborð fyrir hönd starfsmanna í opinberri þjónustu í langan tíma þar sem bent var á að kaupkröfur gætu ekki náð fram að ganga vegna þess að réttindin væru svo mikil. Ég tel rétt að horfa á allan pakkann, réttindi og laun. Auðvitað á að horfa á það sem einn pakka en þannig var það að menn guldu þess í langan tíma í launum sínum hve réttindin voru góð. En við skulum ekki gleyma því heldur að þó að þessi lífeyrisréttindi séu betri en hjá þeim sem búið hafa við lökust og allt of lök réttindi þá er það svo um láglaunafólkið og jafnvel meðaltekjufólkið innan raða opinberra starfsmanna að þeir eru ekki of sælir af því sem þeir fá úr lífeyrissjóðum sínum.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson, sem ég held að sé talsvert sammála mér um þessi atriði, tók á sprett frá skrifstofu sinni og hingað í ræðustól Alþingis þegar hann heyrði mig tala um opinbera lífeyrissjóði og opinber störf. Það er gott. Ég tók á sprett, virðulegi forseti, inn á Alþingi þegar ég sá að ég hafði tækifæri til að taka dæmi af þeim lífeyrissjóði sem ég hef gert að umtalsefni og þeim réttindum sem fylgja í þeim sjóði og þeim smánarbótum sem hægt er að greiða úr honum vegna þess að hann er ekki nógu öflugur. Hann hefur ekki ávaxtað sitt pund, peningar hans hafa sennilega brunnið upp í verðbólgu og kannski brunnið upp líka vegna þess að viðkomandi lífeyrissjóður lagði e.t.v. fram peninga til að halda við atvinnu í ákveðnum byggðarlögum á því svæði sem lífeyrissjóðurinn náði yfir og e.t.v. hafa fyrirtæki farið á hausinn og fé tapast úr sjóðnum. Þetta var meðan svo var. Það gerði það að verkum að stjórnin þurfti að koma saman og skerða þau réttindi sem viðkomandi fólk átti eins og ég hef tekið skýrt dæmi um þannig að spretthlaup mitt og hv. þingmanns er ekkert ólíkt. Hv. þingmaður tók á sprett vegna Lífeyrissjóðs opinberra starfsmanna. Ég get tekið dæmi um opinberan starfsmann til mótvægis við dæmið sem ég kom með um þennan verkamannalífeyrissjóð, virðulegi forseti, en ég ætla ekki að gera það hér í ræðustól.

Jú, gerðu það.

Nei, ég ætla að gera það á eftir augliti til auglitis við þig vegna þess að það dæmi er of rekjanlegt að mínu mati. En það var himinn og haf milli þeirra réttinda sem verkamannafjölskyldan hafði og opinberi starfsmaðurinn hafði úr sínum sjóði. Og hvernig skyldi opinberi sjóðurinn hafa verið borgaður? Hann var töluvert mikið borgaður úr öðrum opinberum sjóði. Virðulegi forseti. Það dæmi ætla ég að fá að eiga við hv. þingmann.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að ávarpa aðra hv. þingmenn með réttum hætti.

Frú forseti. Það væri skemmtilegra ef hv. þingmaður hlustaði á andsvarið. - Ég ætla að vona að maður geti ekki dregið neinar ályktanir af þessu. 

Forseti treystir því að hv. þingmaður verði í salnum, enda kom hann hér með mjög röskum hætti, enda sprettharður mjög.

Frú forseti. Hv. þingmaður nefndi dæmi um lífeyrisþega sem er með 120 þús. kr. á mánuði í lífeyri og bætur frá lífeyrissjóði og Tryggingastofnun og er með 100 þús. kr. til ráðstöfunar fyrir sjálfan sig. Ég hygg að hv. þingmaður ætti að fara úr sínum fílabeinsturni og kynna sér það að hæsti taxti Eflingar, sem er stéttarfélag hér á landi, er 120 þús. kr. Fjöldi fólks á vinnumarkaði er með lægri tekjur en þetta og það þótt það hafi jafnvel fyrir börnum að sjá, sem ellilífeyrisþegar hafa almennt ekki, og þurfi að borga í félagsgjald og í lífeyrissjóð 4 og 1%, 6 þús. kr. af þessum 120 þús. kr. Þannig er staðan. Ég held að hv. þingmaður ætti að líta út fyrir þingmannslaun sín og átta sig á að það er til fólk í landinu sem ekki er með slík laun. Hvað varðar umræðuna um opinbera starfsmenn þá er það mál sem ég er margbúinn að nefna. Það er ekki bara svo að þetta sé eins hjá öllum opinberum starfsmönnum heldur eru þeir með B-deild sem er best tryggð, A-deild sem er lakar tryggð og svo eru opinberir starfsmenn sem ekki eru í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins heldur í SAL-sjóðunum, almennu sjóðunum, og þeir eru verst tryggðir. Ef þessir sjóðir skyldu fara illa, þessir opinberu sjóðir, grípur ríkið inn í. Þeir eru með tryggð réttindi, iðgjaldið er breytilegt og ríkið borgar það. Þá ætti hv. þingmaður að horfa á vextina á markaðnum. Ef þeir fara niður fyrir 3,5% þarf að skerða almennu sjóðina stórkostlega. 

Hv. þingmaður hefur lokið þeim tíma sem honum er ætlaður í þingsköpum en forseti vekur athygli á að hann getur komið aftur upp í ræðustól.

Hæstv. forseti. Ég biðst afsökunar á því að hafa farið úr salnum. Mér var mikið í mun að ræða við hv. þm. Ögmund Jónasson um þetta mál augliti til auglitis eins og ég sagði áðan. Ég bið hv. þingmann afsökunar á því að hafa farið úr salnum, ég hafði bara ekki tekið eftir að það væri annað andsvar. Ég ætla ekki að svara miklu af því sem sagt var vegna þess að hv. þingmaður fékk of stuttan tíma. Ég ætla aðeins að segja að það er alveg hárrétt að þingmannslaun mín og laun verkamanns eru með þokkalegt meðaltal en það bætir ekkert fyrir verkamanninn þó að svo sé, þó að við tökum það meðaltal, ekki frekar en manni sem er mjög kalt að vera með annan fótinn í heitu vatni og hinn í köldu. Það er ekki alveg víst hvernig það fer. En ég bíð eftir öðru andsvari hv. þingmanns og því sem ég missti af í byrjun. Ég hygg að sjónarmið okkar hvað varðar almenna lífeyrissjóði, eins og ég tók dæmi um varðandi verkamenn, og svo varðandi opinbera lífeyrissjóði, fari e.t.v. svolítið saman um að það sé mikið óréttlæti þarna á milli, a.m.k. vona ég að svo sé.

Frú forseti. Hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni mismuninn á milli opinberu sjóðanna og almennu sjóðanna og ég er margbúinn að benda á þann mismun. Hann á eftir að verða miklu alvarlegri ef vextir á markaði fara niður fyrir 3,5% sem ég sé þá stefna í. Það sem ég nefndi áðan um dæmið sem hv. þingmaður var með, 100 þús. kr. dæmið, þá er bara margt fólk sem verður að lifa af minna en 100 þús. kr. fyrir sjálft sig. Ef slíkur einstaklingur á húsnæði borgar hann enga leigu, ef hann er í leiguhúsnæði fær hann húsaleigubætur, ef hann skuldar eitthvað fær hann vaxtabætur þannig að dæmið er ekkert skýrt til enda. Það er ekki búið að klára það a.m.k. eftir lýsingu hv. þingmanns. Ef viðkomandi einstaklingur borgar engan húsnæðiskostnað, á húsnæði skuldlaust, þá hugsa ég að margir séu verr settir en þessi lífeyrisþegi með 100 þús. kr. til ráðstöfunar fyrir sig einan til matarkaupa og fatakaupa. Varðandi Lífeyrissjóð þingmanna, frú forseti, þá veit ég ekki um neinn þingmann sem hefur lagt til að breyta því kerfi nema mig. Ég er búinn að flytja frumvarp í tvígang um að breyta lífeyriskerfi þingmanna þannig að þeir njóti almennra réttinda eins og launþegar í landinu. Ég veit ekki til þess að hv. þm. Kristján Möller hafi flutt þingsályktunartillögu eða þingmál um að breyta lífeyrisréttindum þingmanna. Það hef ég gert.

Virðulegi forseti. Það kann e.t.v. að vera að allt í einu sé kominn samhljómur milli okkar hv. þm. Péturs H. Blöndals hvað varðar mismun á opinberum sjóðum og almennum sjóðum. Vona ég að hv. þingmaður sé sammála mér um þau dæmi sem ég tók áðan og nefndi að það sé óásættanlegt misrétti sem þarna á sér stað. Það er bara svo. Hins vegar hvað varðar 100 þús. kr. manninn sem ég gerði að umtalsefni þá verð ég aftur ósammála hv. þingmanni. Ég get ekki tekið undir þann málflutning sem hann hefur um 100 þús. kr. launin þó að ég viti að margir hafi það verra með lágmarkslaunin sín og kannski minni vinnu, atvinnuleysisbætur o.s.frv. Ég ætla ekki að fara að karpa um það og get það ekki í stuttu andsvari en ég leyfi mér að efast um það, virðulegi forseti, að hvorki ég né hv. þm. Pétur Blöndal getum lifað af þeim 100 þús. kr. sem þarna er skammtað og það bætir ekki stöðu atvinnulausra og þeirra sem eru með minna en það. Þarna komu rétt um 20 þús. kr. úr lífeyrissjóði vegna þess að lífeyrissjóðsiðgreiðslur viðkomandi einstaklings voru litlar. Þær komu seint inn, e.t.v. var lítil vinna og e.t.v. var viðkomandi heimavinnandi eða án atvinnu stundum sem oft gerðist og þess vegna eru lífeyrisréttindin ekki betri. Það sem ég tel að gera þurfi, virðulegi forseti, er að bæta kjör þessa fólks, þessa þriðjungs sem er með þær smánarbætur sem þarna eru vegna þess að ég hygg að eftir 10–20 ár verði lífeyrisréttindi flestallra Íslendinga töluvert betri en þau eru í dag og vonandi góð ef tekst að halda lífeyrissjóðunum í góðu horfi og þeir verða ekki fyrir áföllum með fjármuni sína.

Frú forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um afkomutryggingu aldraðra og öryrkja. Að þessari tillögu stendur allur þingflokkur Samfylkingarinnar. Þetta er fyrsta málið sem við flytjum á þessu þingi eins og fram hefur komið og sýnir kannski forgangsröðunina sem er hjá okkur og er gaman að bera hana saman við þá forgangsröðun sem við höfum séð hjá hæstv. ríkisstjórn. Tillagan gengur út á að í samráði við samtök aldraðra og öryrkja verði ríkisstjórninni falið að beita sér fyrir því að komið verði á afkomutryggingu, skoðuð verði þátttaka almannatrygginga og lífeyrissjóða í afkomutryggingunni og í greinargerð er gert ráð fyrir því að ríkisvaldið, sveitarfélög og aðilar vinnumarkaðarins, bæði frá launþegum, atvinnurekendum svo og lífeyrissjóðum, komi að málinu og setjist niður yfir þetta brýna mál og finni lausn sem tryggir öldruðum afkomutrygginu þannig að enginn þurfi í raun að una því eins og fram hefur komið áður að eiga ekki fyrir nauðþurftum. Við heyrðum það í upphafi þings og höfum reyndar heyrt það oft áður að á Íslandi ríki góðæri og rétt er það að tekjur ríkissjóðs hafa aldrei verið meiri en síðustu missiri en það er svolítið í mótsögn við þá glansmynd sem upp er dregin af stjórnarherrunum þegar við horfum á að kjör stórra hópa í þjóðfélaginu hafa rýrnað á sama tíma. Samtök aldraðra hafa t.d. lengi bent á að kjör þeirra hafi rýrnað á þessum góðæristíma. Samtökin hafa lagt talsvert mikið á sig til að kynna þetta mál fyrir öllum sem viljað hafa hlusta á þau, almenningi, stjórnmálaflokkum og fjölmiðlum, og mér virðist sem Samtökum aldraðra gangi nokkuð vel núna að koma málstað sínum á framfæri alls staðar nema hjá hæstv. ríkisstjórn. Það virðist ekki vera að þær staðreyndir sem verið er að leggja á borðið nái eyrum hæstv. ráðherra og er alveg ótrúlegt að við skulum þurfa að standa í ræðustól á Alþingi og rífast fram og til baka um staðreyndir sem liggja á borðinu og þvæla þessa umræðu með tali um staðreyndir þegar við ættum í raun og veru að tala um það hvernig aldraðir hafa það og hvort einhver hópur aldraðra þurfi á því að halda að við tryggjum kjör þeirra betur en gert hefur verið. Sú ríkisstjórn sem nú situr lýsti því yfir fyrir síðustu kosningar að nú yrði efnt til reglulegs samráðs við Samtök aldraðra og farið yfir það á hverjum tíma hver kjör þeirra væru og hvort þau þyrfti að einhverju leyti að bæta. Eins og fram hefur komið hér, og kom fram hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, hefur lítið farið fyrir þessu loforði eftir kosningar. Það er fyrst núna, eftir að ákveðinn þrýstingur hefur byggst upp um að skoða þurfi kjör þeirra í hópi aldraðra sem verst hafa það, að ríkisstjórnin virðist að einhverju leyti ætla að fara að efna þetta loforð sitt frá því fyrir síðustu kosningar og hefja einhvers konar samráð eða samræður við Samtök aldraðra. Tilgangurinn með þessari tillögu okkar í Samfylkingunni er einfaldlega sá að færa lífeyri aldraðra og öryrkja sem næst skilgreindu lágmarki sem þarf til framfærslu á hverjum tíma. Ég verð að segja alveg eins og er að það er hálfskammarlegt og reyndar undarlegt að þurfa að standa hér og rífast um hvort lífeyrisþegar eigi að eiga fyrir nauðþurftum eða ekki. Ef ákveðinn hópur lífeyrisþega á ekki fyrir nauðþurftum, og hægt er að sýna fram á það með fullgildum rökum, eru þá ekki allir sammála um að við þurfum að gera eitthvað í því? Eru þá ekki allir sammála því að við þurfum að taka höndum saman og koma í veg fyrir að hópur aldraðra eða öryrkja eigi ekki fyrir lágmarksframfærslu? Ég hélt við þyrftum ekki að standa hér og rífast um það hvort við ættum að grípa til einhverra aðgerða eða ekki en svo virðist vera. Þegar maður heyrir andsvör eins og hjá hv. þm. Pétri Blöndal veltir maður því fyrir sér hvernig í ósköpunum stendur á því að til eru hv. þingmenn sem virðast ekki skilja einfalda hluti eins og það að nauðsynlegt sé að bregðast við ef einhver hópur í þjóðfélaginu líður skort eða býr við neyð. Það segir kannski svolítið um forgangsröð stjórnmálaflokka hvernig umræður eru hér á Alþingi og hvernig þátttaka er í þeim umræðum. Það virðist vera eins og hv. þm. Pétur Blöndal sé nánast eini stjórnarliðinn sem hefur áhuga á því að ræða þetta við okkur flutningsmenn þessarar þingsályktunartillögu. Hann kemur hér upp að mér virðist aðallega til að lýsa þeirri skoðun sinni að Samtök aldraðra fari með fleipur, að Samtök aldraðra segi ósatt. Ef maður hlustar á málflutning hv. þingmanns gæti maður helst haldið að þetta væri hópur einhverra óþokka að leyfa sér að fara með staðreyndir með þessum hætti. Við hljótum að þurfa að álykta sem svo að þetta sé rödd Sjálfstæðisflokksins í umræðunum. Hér kom hv. nýr þingmaður Sjálfstæðisflokksins, Gunnar Örlygsson, og lýsti því yfir að í Sjálfstæðisflokknum væri stór hópur sem hefði áhuga á kjörum aldraðra, stór hópur sem væri að skoða þau mál. En þegar einungis einn hv. þingmaður úr röðum sjálfstæðismanna kemur upp í andsvör og situr við umræðuna þá hlýtur hann að vera talsmaður þessa flokks og maður veltir þá fyrir sér: Er hann talsmaður þessa hóps sem hv. þm. Gunnar Örlygsson var að minnast á? Það verður fróðlegt að sjá hvað kemur út úr landsfundi þeirra sjálfstæðismanna sem hefjast á í dag. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á að þær skoðanir sem við höfum heyrt úr pontunni hjá hv. þm. Pétri Blöndal í þessari umræðu séu skoðanir sem endurspegla skoðanir meiri hluta þeirra sem mæta á landsfundinn. Það er ekki bara það að kjörin hjá öldruðum hafi setið eftir ef við miðum við launaþróun í landinu. Það gæti nefnilega verið að skattastefna þessarar ríkisstjórnar - en hv. þm. Pétur Blöndal sagði í útvarpinu að hann hefði aldrei verið glaðari í pólitík vegna þess að svo vel hefði tekist til við að lækka skatta - sé partur af rýrnandi kjörum aldraðra. Persónuafslátturinn hefur setið eftir þannig að nú greiða aldraðir skatta af launum eða bótum sem þeir greiddu ekki skatta af áður. Ég held að við hljótum að geta tekið höndum saman á þingi og farið yfir þetta mál. Ef það er hópur úti í þjóðfélaginu, aldraðir og öryrkjar, sem býr við skort hljótum við í þessu allsnægtaþjóðfélagi að geta tekið höndum saman og lagfært hlutina á þann veg að svo verði ekki.

Frú forseti. Hv. þingmaður segir að ég hafi sagt að Samtök aldraðra segi ósatt. Það sagði ég aldrei. Ég sagðist hins vegar efast um að þeir mættu nota lægstu laun til viðmiðunar þegar þeir reikna út hækkun á lífeyri. Þeir segja alltaf að lífeyrir frá Tryggingastofnun hafi lækkað miðað við lægstu laun. Það er ekkert skrýtið, frú forseti, vegna þess að lægstu launin voru hækkuð umfram allt annað. Þau voru skammarlega lág. En það átti ekki að nota þau neins staðar til viðmiðunar. Það voru svardagar þeirra sem stóðu að samkomulaginu 1995. Þess vegna finnst mér ekki heiðarlegt af Samtökum aldraðra að nota það sem viðmiðun. Þeir eiga að miða við launaþróunina almennt og aftur leyfir hv. þingmaður sér, þó að í svari frá hæstv. heilbrigðisráðherra til hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur komi fram að lífeyrir frá Tryggingastofnun hafi hækkað meira en launaþróun í landinu, að halda því fram enn einu sinni að svo sé ekki. Þetta kemur fram í svari frá hæstv. heilbrigðisráðherra. Þetta er dálítið dapurleg umræða og sérstaklega fyrir þá sem hafa áhuga á því að bæta kjör aldraðra, sem ég hef. Þá er það dapurlegt þegar menn nota bæði rangar viðmiðanir og horfa fram hjá því sem kemur fram í svörum frá ráðherra miðað við launaþróun sem Hagstofa Íslands reiknar út almennt. Svo halda menn fram allt öðru en stendur í þingskjölum. Hvers lags umræða er þetta eiginlega?

Frú forseti. Það er háttur hv. þm. Péturs Blöndals þegar rætt er um kjör þeirra sem minna mega sín í þjóðfélaginu að draga upp tölur og töflur máli sínu til stuðnings, en það vill nú þannig til að oft og tíðum eru þessar tölur og töflur þannig til komnar að veigamiklum þáttum er sleppt úr. Það svar sem hv. þingmaður vitnaði í hér áðan, ef ég man það rétt, miðaðist við ráðstöfunartekjur aldraðra fyrir skatt. Þar var því ekki svarað hverjar ráðstöfunartekjur aldraðra væru og hvernig þær hefðu þróast miðað við raunráðstöfunartekjur þegar búið væri að borga skatta og skyldur til ríkisins. Getur hv. þingmaður ekki verið sammála mér um það að aldraðir séu farnir að greiða meiri skatt til ríkisins og í raun af lægri heildarupphæð en þeir gerðu áður? Getur hv. þingmaður ekki verið mér sammála um það að kjör aldraðra hafi rýrnað vegna þess að persónuafslátturinn hafi hvorki fylgt vísitölu neysluverðs né launavísitölum? Ef hv. þingmaður er ekki að segja að aldraðir segi ósatt í málflutningi sínum, hvað er hann þá að segja? Hér hefur verið farið með tölur, og það gerði ég sjálfur áðan, sem koma beint frá Samtökum aldraðra. Ef þær tölur eru ekki réttar heldur rangar, eins og mér heyrist hv. þingmaður halda fram, hvernig á þá að vera hægt að draga aðra ályktun en þá að hann telji að forsvarsmenn aldraðra séu í raun að segja okkur ósatt?

Frú forseti. Ég vonaðist til að þurfa ekki að endurtaka það sem ég hef áður sagt en ætla samt að gera það, frú forseti. Ég hélt ræðu fyrr í andsvari um það að árið 1995 var ákveðið að hækka lægstu laun í landinu. Menn höfðu reynt að gera það áratugum saman þar áður en það hafði alltaf farið í gegnum alla kjarasamninga, upp í gegnum uppmælingataxta og allt. Það var reynt að hækka lægstu laun án þess að það hefði neins staðar áhrif. Það tókst. Það tókst, frú forseti, með samstilltu átaki allra. Það tókst að hækka lægstu laun sem voru skammarlega lág, þau voru 42 þús. kr. þegar ég kom á þing 1995 og eru núna 103 þús. kr. Sumir halda því fram að þau séu enn of lág og ég get alveg fallist á það. En þessi laun hafa hækkað miklu meira en nokkuð annað og þau áttu að gera það. Þess vegna segi ég að það sé ekki heiðarlegt, ég sagði ekki heiðarlegt, af Samtökum aldraðra að nota þessi laun til viðmiðunar af því að það hentaði og kemur ekki vel út. Þeir eiga að sjálfsögðu að nota launaþróunina almennt eins og kemur fram í þessu svari. Ég er hér með samanburð af kaupmætti greiðslna Tryggingastofnunar til fjögurra tilbúinna lífeyrisþega í þessu svari og þær hafa allar hækkað jafnmikið eða meira en launaþróun almennt í landinu sem Hagstofa Íslands reiknar út. Ekki taxtar heldur launaþróun almennt. Svo varðandi það að menn borgi núna skatta. Menn geta að sjálfsögðu fengið þessa útreikninga eftir skatta, með ráðstöfunartekjum eftir skatta. Það mundi ekki breyta niðurstöðunni því að launþegar borga líka skatta. En vandamálið sem menn glíma nú við, sýnist mér, er það að tekjur landsmanna og lífeyrir hafa hækkað svo ofboðslega mikið. Það er voðalega leiðinlegt því nú þurfa menn að greiða skatta. Mér finnst það ekki leiðinlegt. Mér finnst það bara ágætt að tekjur landsmanna hækki svo mikið að menn séu almennt farnir að greiða skatta. Mér finnst það líka gott að lífeyrisþegar séu farnir að borga skatta af því að lífeyrir er orðinn svo hár. Það er ekki vandamál í mínum huga heldur greiða þeir bara skatta eins og annað fólk, eins og skattkerfið er uppbyggt. Skattkerfið er jú þannig uppbyggt að þegar menn hækka í launum borga þeir hlutfallslega meira af tekjum sínum í skatta.

Frú forseti. Ekki vil ég leggja hv. þm. Pétri Blöndal orð í munn en eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu þá gat ég ekki annað skilið en hann hefði sagt að talsmenn aldraðra hefðu sagt ósatt í málflutningi sínum þegar þeir væru að bera saman tekjutryggingu og slíkt við laun.  Hv. þingmaður sagði: Er ekki fínt að lífeyrisþegar borgi skatta af því að lífeyririnn er orðinn svo hár? Snýst málið ekki um það að lífeyririnn fyrir þá sem ekkert hafa nema strípaðar bætur er einfaldlega of lágur? Ef menn eiga ekki fyrir brýnustu lífsnauðsynjum og geta ekki framfleytt sér á þeim bótum sem þeir hafa þá er ekki hægt að koma í pontuna á Alþingi og halda því fram að það sé of hár lífeyrir.

Hæstv. forseti. Þetta eru orðnar fínar umræður, finnst mér. Menn eru svona smátt og smátt að draga fram kjarna málsins. Ég hygg að sá sem hér stendur og hv. þm. Jón Gunnarsson séum sammála um að þjóðfélag geti ekki talist velferðarþjóðfélag nema það sé þannig upp byggt að eldri borgarar og öryrkjar hafi það sem hægt er að kalla mannsæmandi afkomu og geti lifað mannsæmandi lífi. Komið hefur verið inn á það hér að skattgreiðendum hafi fjölgað. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann álíti ekki, eins og ég, að það megi að hluta til skýra með því að persónuafsláttur hefur verið látinn dragast aftur úr. Þannig hafi mönnum í ríkisstjórnarflokkunum tekist að fjölga skattgreiðendum. Síðan vil ég spyrja hv. þingmann varðandi þá umræðu sem stundum hefur verið í þjóðfélaginu um það að í framtíðinni, innan kannski eins eða tveggja áratuga, ætti það fólk sem ætti peninga í lífeyrissjóði gulltrygga framtíð, eins og kom fram í máli Ásmundar Stefánssonar. Nú liggur það fyrir, m.a. í þessu skjali hér, að 43% öryrkja eiga alls engar innstæður í lífeyrissjóði. Við munum eftir umræðunni um Lífeyrissjóð bænda á síðasta þingi, en bændur eiga mjög litlar innstæður og laun í lífeyrissjóði. Við vitum líka að margt láglaunafólk, heimavinnandi húsmæður o.s.frv., á lítil sem engin réttindi í lífeyrissjóði. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála mér um að það sé talsvert lengra í þessa gullnu framtíðarsýn heldur en sumir hafa látið í veðri vaka í þessum umræðum.

Frú forseti. Að sjálfsögðu er ég sammála hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni að þjóðfélag getur ekki kallað sig velferðarþjóðfélag ef einhver hópur af þeim sem minna mega sín, hvort sem það eru aldraðir, öryrkjar eða aðrir, á ekki fyrir nauðþurftum. Við getum ekki kallað slíkt velferðarþjóðfélag. Skattgreiðendum hefur fjölgað og ein af meginforsendunum fyrir þeirri fjölgun er að persónuafslátturinn og þar af leiðandi skattleysismörkin hafa hvorki fylgt verðlagi né launum. Það er nöturleg staðreynd þegar maður veltir því fyrir sér og fer í gegnum að þeir tæplega 30 þúsund einstaklingar sem eru með tekjur á bilinu frá skattleysismörkum, sem eru 71.296 kr., og upp í 100 þús. kr. hafi á síðasta ári borgað 2 milljarða kr. í skatt til ríkisins. Ætli að það séu þeir einstaklingar sem hv. þm. Pétur Blöndal talaði um að hefðu svo háan lífeyri og svo háar bætur að þeir ættu að fagna því að borga skatt? Hvað lífeyrissjóðina varðar get ég verið sammála hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni að ég held að kannski sé ívið lengra í þá framtíð sem hann var að lýsa en margur heldur en það er partur af þingsályktunartillögu þingflokks Samfylkingarinnar að við viljum að aðilar fari saman í að semja um þessa afkomutryggingu fyrir aldraða og öryrkja, þá erum við að tala um ríkið, sveitarfélögin, aðila vinnumarkaðarins og þar með talið lífeyrissjóðina. Ef allir þessir aðilar setjast niður og koma að verkinu af fullum heilindum þá efast ég ekkert um að menn nái niðurstöðu sem bæði aldraðir og öryrkjar, og við hér getum verið fullsæmd af.

Hæstv. forseti. Ég kem eiginlega bara upp í andsvari í annað sinn til að þakka skýr og góð svör. Ég heyri að við hv. þm. Jón Gunnarsson erum mjög sammála um forsendur þess sem við erum að tala um sem virðist ólíkt og hjá þeim sem tala fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins. Þeir virðast líta svo á að eldri borgarar hafi það bara fjandi gott, svona heilt yfir. Ég fagna þessari umræðu og vonast til þess að hún leiði það í ljós sem er satt og rétt í þessum málum, að það hefur verið gengið á rétt eldri borgara á undanförnum 10 árum í tíð núverandi ríkisstjórnar.

Frú forseti. Það er nú þannig þegar við förum í umræðu eins og nú fer fram, þá er mikilvægt að menn haldi sig við að skoða málin út frá því hvernig þau liggja í raun. Einhvern tíma var sagt: Það er enginn vandi að ljúga með tölfræði, það er einfaldasta lygin, en við eigum ekki að þurfa að vera að rífast hér um tölfræði til eða frá. Við eigum einfaldlega að ræða hver kjör þessa hóps sem við erum að tala um séu og hvernig við viljum tryggja að þau verði þannig að hann eigi að minnsta kosti fyrir brýnustu lífsnauðsynjum. Partur af þessari þingsályktunartillögu eins og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson veit er að farið verði í að skoða hver framfærslukostnaður aldraðra og lífeyrisþega sé. Hver er þessi framfærslukostnaður? Hann hefur ekki verið skilgreindur. Og við segjum einfaldlega: Förum í þá vinnu. Skilgreinum hver lágmarksframfærslukostnaðurinn er og tryggjum síðan að enginn sé undir honum. Þetta getur varla verið að mínu viti meira „common sense“. Við erum ekkert að búa til einhverjar tölur uppi eða niðri. Förum bara í þessa athugun, einhendum okkur í hana, komumst að því hver sé lágmarksgrunnur og lágmarksþörf og tryggjum að svo sé til handa öllum sem á þurfa að halda. Félagsmálaráðuneytið var einhvern tíma með könnun og út úr því kom að það þyrfti 140 þús. kr. fyrir einstakling til að framfleyta sér. Það er langt síðan það var og ég veit ekkert hvaða tala þetta er en bendi bara á að þúsundir aldraðra eru með tekjur í kringum 100 þús. kr. og þar undir. Ef lágmarkið er 140 þús. kr. er þá ekki verk að vinna?

Frú forseti. Það hafa spunnist fjörlegar umræður um tillögu til þingsályktunar sem þingmenn Samfylkingarinnar leggja fram. Meginmarkmið hennar er að verja aldraða og verja þá sem lifa af bótum úr almannatryggingakerfinu fyrir þeim samfelldu árásum sem ég vil halda fram að Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hafi haft uppi síðustu árin. Það gleður mig alveg sérstaklega, frú forseti, að hér í salnum skuli þó a.m.k. vera einn úr þeirra hópi til varnar fyrir Sjálfstæðisflokkinn, hv. þm. Gunnar Örn Örlygsson. Nú vill svo til að í dag hefst landsfundur Sjálfstæðisflokksins. Samkvæmt þeim upplýsingum sem hv. þingmaður lagði inn í umræðuna fyrr í dag á eitt af meginefnum flokksins að vera að bæta kjör aldraðra. En vegna þess að þetta er líklega fyrsti landsfundurinn sem hv. þingmaður situr, a.m.k. eftir að hann gerðist sjálfstæðismaður upp á nýtt, þá get ég ekki annað en leiðbeint hinum unga þingmanni örlítið og sagt honum frá því hvernig hlutirnir gerast á landsfundum Sjálfstæðisflokksins. Því miður hefur reynslan sýnt það, frú forseti, að ákaflega lítið er að marka þær ályktanir sem þar eru lagðar fyrir. Vegna þeirrar fortíðar sem hv. þm. Gunnar Örn Örlygsson hefur í þessum málum og sökum þess að meðan hann var í liði okkar í stjórnarandstöðunni þá tók hann þráfaldlega undir með okkur með sterkum rökum um að ríkisstjórnin hefði brugðist öldruðum. Því langar mig að spyrja hv. þm. Gunnar Örn Örlygsson: Ætlar hann að halda þessum málflutningi áfram á landsfundi Sjálfstæðisflokksins í dag? Ætlar hann að vera sjálfum sér samkvæmur eða ætlar hann að láta sig síga undir borðið og þegja? Ætlar hann að láta af þeirri vösku baráttu sem hann tók þátt í með okkur í stjórnarandstöðunni til að verja hlut aldraðra gagnvart núverandi ríkisstjórn? Lengi skal manninn reyna, frú forseti. Ekki vil ég gefa mér neinar niðurstöður um það fyrir fram. Ég spái því þó að rödd hv. þingmanns muni ekki heyrast mjög hátt í umræðum um bætt kjör aldraðra. Ekki vegna þess að hv. þingmanns skorti viljann heldur vegna þess hvernig slíkir fundir eru háðir. Við sem höfum um langan aldur tekið þátt í þessari varnarbaráttu og reynt af fremsta megni að slá skjaldborg um kjör aldraðra, við vitum að á landsfundum Sjálfstæðisflokksins er tillögum af því tagi sem nú liggja fyrir á fundinum einungis veifað til skrauts. Þær eru einungis notaðar sem agn til þess að friðþægja eldri borgara og slá ryki í augu þeirra. Við höfum svo oft séð að landsfundir sjálfstæðismanna hafa samþykkt glæsilegar tillögur með það að markmiði að bæta kjör aldraðra en nokkrum dögum síðar eru fulltrúar af landsfundi Sjálfstæðisflokksins komnir aftur hingað í þessa sali og gera ekkert með það sem þeir hafa samþykkt þar. Hversu oft höfum við ekki séð svipaðar tillögur og þar liggja fyrir nú? Aldrei verður neitt úr þeim. Ég vil þó, frú forseti, leyfa hv. þm. Gunnari Erni Örlygssyni að njóta vafans í þessu máli. Hitt hygg ég að hann verði tekinn upp í umræðum um þessi mál þegar dregur fram yfir helgi. Það er hins vegar athyglisvert, frú forseti, að það er ekki hv. þm. Gunnar Örn sem er talsmaður Sjálfstæðisflokksins nú í umræðunni. Það er hv. þm. Pétur H. Blöndal og það er miður að hv. þingmaður skuli ekki vera í salnum nú. Talsmaður Sjálfstæðisflokksins hefur hvað eftir annað í umræðunni komið í ræðustól og haldið því fram að landssamtök aldraðra beiti óheiðarlegum málflutningi. Hann hefur ekki sagt það einu sinni og ekki tvisvar heldur þrisvar sinnum á þessum morgni. Hann hefur sömuleiðis komið fram og sagt að upplýsingar sem er að finna í skýrslum frá Landssamtökum eldri borgara séu rangar. Það sem er langverst er að talsmaður Sjálfstæðisflokksins í þessari umræðu sem snýst um kjör aldraðra og öryrkja hefur talað eins og Sjálfstæðisflokkurinn hafi engan áhuga á að bæta þau kjör. Það er óhjákvæmilegt að draga þá ályktun að með því að láta talsmann sinn í umræðunni tala þannig sé Sjálfstæðisflokkurinn í reynd að gefa það sterklega til kynna að það sé ekkert að marka þá tillögu sem liggur fyrir landsfundi flokksins. Það er hins vegar ekkert skrýtið að hv. þm. Pétur H. Blöndal tali svona. Hann hefur áður farið hörðum orðum um aldraða og öryrkja í samfélaginu. Ég rifja það upp, frú forseti, og hefði því kosið að hv. þm. Pétur H. Blöndal væri í heyrnarfæri, að það var einmitt sá þingmaður sem sagði það opinberlega að aldraðir og bótaþegar sóuðu þeim fjármunum sem þeir hefðu milli handanna í óreglu og annað. Það var talsmaður Sjálfstæðisflokksins í þessum málaflokki sem leyfði sér að tala um bótaþega eins og þeir væru hálfgerðir óreglupésar og það er viðhorfið sem liggur þarna að baki. Í ljósi þeirra ummæla ber að skoða þær samfelldu árásir hv. þm. Péturs H. Blöndals á málstaðinn sem hér er verið að verja. Í því ljósi ber líka að skoða afstöðu Sjálfstæðisflokksins sem beitir slíkum manni til þess að tala fyrir sig í umræðum af þessu tagi. Frú forseti. Það hefur komið fram nú í umræðunni að kjör aldraðra hafa legið eftir kjörum annarra. Það hefur líka komið fram að margt af því sem hæstv. ríkisstjórn hefur lofað öldruðum og öryrkjum hefur verið svikið. Ég rifja það upp að því var sérstaklega lofað að lífeyrisþegar sem frestuðu töku lífeyris til 72 ára aldurs ættu að fá sérstakar bætur. Það var svikið. Hv. þm. Pétur Blöndal og aðrir sem tóku þátt í umræðunni, þar á meðal hæstv. heilbrigðisráðherra, lýstu því í morgun að það hefði verið gerður ákveðinn samningur við aldraða m.a. um fjölgun hjúkrunarrýma. Ég veit ekki betur en það vanti sex tugi hjúkrunarrýma miðað við dagsetninguna í dag til þess að staðið hefði verið við þann samning. Það loforð hefur því verið svikið líka, frú forseti. Og ég kalla það ekkert annað en svik þegar skattkerfinu er beitt með þeim hætti að hagur aldraðra og öryrkja rýrnar. Ríkisstjórnin sagði það alveg skýrt og ég man ekki betur en talsmaður þeirra í umræðunni, Pétur H. Blöndal, hafi tekið sérstaklega fram þegar menn réðust í skattkerfisbreytingar fyrir nokkrum árum að þær ættu ekki að leiða til þess að hagur aldraðra eða bótaþega rýrni. Hins vegar þegar skoðað er hvernig breytingar á skattkerfinu í tíð núverandi ríkisstjórnar hafi leikið það fólk, þá kemur í ljós að vegna þess að skattfrelsismörkin hækka ekki eins og eðlilegt hefði verið þá er sá hópur að borga skatta af hærri hluta af naumum tekjum, naumu ráðstöfunarfé en áður. Þetta leiðir til þess að ríkisstjórnin er í dag farin að skattleggja aldraða og öryrkja, sem áður greiddu nánast engan skatt, svo miklu nemur. Ég vísa til þess, og hv. þm. Pétur H. Blöndal getur þá komið og sagt að það sé líka vitleysa eins og hann hefur sagt um allt annað sem hefur komið frá landssamtökum öryrkja og aldraðra, að Öryrkjabandalagið hefur í tengslum við afgreiðslu skattalagafrumvarps ríkisstjórnarinnar á síðasta ári bent á að lífeyrisþegi sem hefur ekkert nema bætur almannatrygginga er farinn að greiða jafngildi tveggja mánaða útborgunar á hverju ári í skatta. Er það þetta sem við viljum að hið opinbera geri til þess að bæta kjör aldraðra og öryrkja? Eru þetta efndir loforðanna um að skattkerfisbreytingar ættu ekki að koma verr niður á þeim sem lifa við svona efni? Að sjálfsögðu ekki. Ég held að þeir talsmenn Sjálfstæðisflokksins sem halda því fram að það sé rangt þegar stjórnarandstaðan bendir á að loforð hafi verið svikin verði að færa betri rök fyrir máli sínu en þeir hafa gert hér í dag. Það er óhjákvæmilegt að rifja upp, frú forseti, vegna þess að 1. flutningsmaður tillögu um afkomuöryggi aldraðra og öryrkja er hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, að þegar hún fór úr ríkisstjórn greiddi þessi hópur 2% af tekjum sínum í skatta. Í dag greiðir sami hópur 13–14%. Þegar hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir fór úr ríkisstjórn fyrir miðbik síðasta áratugar þá var sterk tenging á millum almennrar launaþróunar og lífeyrisbóta og það var sú tenging sem var í senn sverð, skjöldur og hlíf aldraðra og öryrkja og það voru Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn sem slitu þá hlíf í sundur sem hefur leitt til þess að kjör aldraðra og bótaþega hafa samfellt rýrnað síðan.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni góð ráð fyrir komandi landsfund. Ég vil byrja á að spyrja hv. þingmann eftirfarandi spurningar. Í upphafi ræðu sinnar talaði hann um samfelldar árásir Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks á kjör eldri borgara. Var afnám eignarskattsins að mati hv. þingmanns árás á eldri borgara? Í framhaldi af því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki áhyggjur af breytingum á fasteignamarkaði, að hækkun á fasteignagjöldum svo gott sem jafni út þá kjarabót sem niðurfelling eignarskatts var fyrir eldri borgara á höfuðborgarsvæðinu á sínum tíma. Ég spyr hv. þingmann: Hefur hann spurt félaga sína í borgarstjórnararmi Samfylkingarinnar hvort til standi að lækka fasteignaálögur, fasteignagjöld á eldri borgara í Reykjavík? Eitt eigum við þó sameiginlegt, ég og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, að við viljum kjarabætur til handa eldri borgurum á Íslandi. Það mun koma á daginn hvað ríkisstjórnin gerir í þeim málaflokki á næstu missirum. Eitt er ég viss um, að eitthvað gott kemur út úr því innan skamms. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson fór inn á skattamálin. Ef hann hefur hlustað á ræður mínar og lesið skrif mín varðandi skattamál á undanförnum missirum ætti hann að vita að ég er talsmaður þess að hafa lágan flatan tekjuskatt í anda tillagna frá Verslunarráði Íslands frá síðasta ári. Yrði það ekki mikil kjarabót, spyr ég hv. þm. Össur Skarphéðinsson, að hér yrði flatur tekjuskattur 15–18% 

Frú forseti. Við síðustu spurningunni er svar mitt: Nei, ég tel að það yrði ekki nein kjarabót fyrir aldraða og öryrkja þótt hér yrði settur upp flatur tekjuskattur. Ég þekki skrif hv. þingmanns um þetta efni. Ég hef ekki orðið var við að hann geri ráð fyrir sérstökum persónuafslætti fyrir þessa hópa. Svarið er því: Nei.. Hins vegar þakka ég hv. þingmanni fyrir að benda mér á það sem ég vissi áður, að nú þegar hafa aðgerðir ríkisstjórnarinnar leitt til þess að sú kjarabót sem aldraðir og öryrkjar, sem áttu einhverjar eignir, fengu á síðasta ári í formi niðurfellingar eignarskatta er uppurin og brunnin. Á hvaða báli? Á því báli sem flokkur hv. þingmanns kveikti sjálfur með aðgerðum sem leiddu til þess að húsnæðisverð hækkaði, vegna þess að þök voru hækkuð á lánum og hlutfall lána hækkað, tveimur árum fyrr en hafði verið boðað áður. Þessi lánasprengja leiddi til verðsprengju á húsnæði. Það hefur leitt til þess, eins og hv. þingmaður segir, að eignarskattslækkunin er horfin. Þar fyrir utan vil ég upplýsa hv. þingmann, úr því að hann er sérstakur áhugamaður um borgarstjórn Reykjavíkur, um að sú borgarstjórn hefur gengið lengra en aðrar sveitarstjórnir í landinu að því varðar sérstakan afslátt af fasteignagjöldum til aldraðra og öryrkja. Ef hv. þingmaður bæri saman framkomu borgarstjórnar Reykjavíkur gagnvart öldruðum og öryrkjum við meðferðina sem sami hópur fær í ýmsum sveitarfélögum þar sem flokkur hv. þingmanns ræður er ég viss um að hann mundi taka þá ákvörðun að sennilega væri best að eldast undir stjórn Reykjavíkurlistans.

Frú forseti. Að mínu mati voru svörin hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni nokkuð ódýr þegar hann vék að þeirri þróun sem verið hefur á fastaeignamarkaðnum. Er þessi þróun eingöngu ríkisstjórninni að kenna? Getur verið að þessi þróun hafi átt sér stað í nágrannaríkjunum á undanförnum missirum? Getur verið að fasteignamarkaður í nágrannaríkjunum hafi þróast með sama hætti og við höfum séð á Íslandi síðustu tvö ár? Svarið er já. Að sjálfsögðu verður ríki jafnt sem borg að bregðast við þeim breytingum. Áhrif breytinga á húsnæðismarkaði hafa orðið hvað mest á höfuðborgarsvæðinu. Ég tel það skyldu borgarstjórnar og borgaryfirvalda að bregðast þannig við að fasteignaálögur á eldri borgara verði lækkaðar svo einhverju skipti. Ég spyr því enn og aftur hv. þm. Össur Skarphéðinsson hvort hann hafi skrifað um það efni eða óskað eftir því hjá félögum sínum í borgarstjórnararmi Samfylkingarinnar að álögur á eldri borgara í Reykjavík yrðu lækkaðar umtalsvert.

Frú forseti. Ég hef ekki skrifað borgarstjórn Reykjavíkur sérstaklega bréf um málið. Ég fylgist hins vegar með almennum fréttum. Af þeim hef ég fengið upplýsingar um að lækkanir og afsláttur á fasteignagjöldum til þessa hóps eru í hæsta kanti miðað við það sem gerist hér á landi. Ég tel að borgarstjórn Reykjavíkur standi sig ákaflega vel í því efni eins og mörgum öðrum. Að því er varðar hækkun fasteignaverðs þá er alveg rétt hjá þingmanninum að hér er farin af stað svipuð þróun og maður hefur séð erlendis. Hvergi erlendis hefur þó orðið jafnrosaleg sprenging og hérna. Þar hefur þróunin verið hæg og sígandi. Hér má segja að umskiptin hafi orðið á einu ári. Af hverju? Eins og sumir þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa bent á þá var það stjórnvaldsaðgerð sem hleypti henni af stað. Íbúðalánasjóður, sem er eins konar ríkisbanki, sturtaði gríðarlegu fjármagni inn á markaðinn. Hann fór í samkeppni við bankana sem urðu að svara henni. Skyndilega fór af stað bylgja sem leiddi til þess að að sjálfsögðu hækkaði fasteignaverð, eins og gerist jafnan þegar menn hafa skyndilega aðgang að miklu og ódýru lánsfé til húsnæðiskaupa. Þetta er ástæðan. Þess vegna, frú forseti, er að mínu viti fyrst og fremst að leita til stjórnvalda um aðalorsakir fyrir því að bylgjan fór af stað og hvers vegna þróunin hér varð hraðari, örari og óhamdari en annars staðar. Það er svo aftur orsök þess sem hv. þingmaður er að kvarta undan, að fasteignaverðið, og hækkanir á gjöldum sem af því stafa, hafa leitt til þess að það eina sem segja má að hafi verið kjarabót til aldraðra og öryrkja sem áttu einhverjar eignir, þ.e. eignarskattslækkunin, er að engu orðin. Það er allt afrek ríkisstjórnarinnar.

Frú forseti. Þeir sem hafa áhuga á að breyta og laga stöðu aldraðra verða að kanna málið með réttum aðferðum og nota réttar tölur. Hv. þingmenn úr stjórnarandstöðunni virðast allir lenda í rökþroti. Sumir fara að tala hátt, eins og hv. þm. Jón Gunnarsson, af því að hann hefur ekki rök. Aðrir koma með dylgjur og vitleysu, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Hingað til hefur eingöngu hv. þm. Kristján Möller minnst á að ég hafi sagt að allir ellilífeyrisþegar og örorkulífeyrisþegar væru fyllibyttur. Ég sagði einu sinni að þau vandamál sem ég hefði séð hjá öryrkjum sem væru óleysanleg, frú forseti, stöfuðu af óreglu. Þau örfáu dæmi sem ég hef séð um slíkt fela ekki í sér að ég hafi þar með sagt að allir örorkulífeyrisþegar væru fyllibyttur. Því fer fjarri. Þeir eru alls ekki fyllibyttur. Ég þekki fjölda öryrkja og margt aldrað fólk sem er ósköp venjulegt fólk og í engri óreglu. En að hv. þingmaður skuli leggjast svo lágt að taka undir þennan kór þykir mér dapurlegt. Það er tilraun til að skemma mannorð og ekkert annað. Hv. þingmaður segir að tenging milli launaþróunar og bóta hafi rofnað. Það hefur í hæsta lagi rofnað upp á við, samkvæmt svari frá hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra til hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur. Af hverju eru menn með svona málflutning?

Þú talar of hátt.

Af hverju geta menn ekki notað þær tölur og þær staðreyndir sem liggja fyrir, launaþróun samkvæmt útreikningum Hagstofunnar? Svo vil ég benda hv. þingmanni á að ég hef, einn þingmanna, lagt til að breyta reglum um lífeyrissjóð þingmanna. Ég veit ekki til að hv. þingmaður hafi gert nokkuð annað en að bæta þau kjör ef eitthvað er.

Frú forseti. Hv. þingmaður Pétur H. Blöndal kemur hér og kveinar mjög. Undan hverju? Undan því að hans eigin orð ríða nú eins og svipa um hrygglengju hans. Hv. þingmaður Pétur H. Blöndal var nú að enda við að staðfesta það hér í ræðustól að hann hefði sagt að sá vandi sem óleysanlegur væri hjá eldri borgurum stafaði af því sem hann kallaði sjálfur óreglu. Frú forseti. Menn eiga ekki að taka svona til orða. Menn eiga ekki að dæma stóra hópa með þessum hætti. Þegar hv. þingmaður kemur og segir að verið sé að vega að mannorði þá tek ég undir það. En það er ekki verið að vega að mannorði hans. Það er verið að vega að heiðri stórs hóps og svona eiga menn einfaldlega ekki að tala. Það er Sjálfstæðisflokknum til skammar að senda hv. þingmann hingað sem talsmann sinn í þessa umræðu. Hver hefur ræða hans í allan morgun verið? Hún hefur verið ein samfelld árás á málflutning eldri borgara. Hann hefur sagt að þeir beiti óheiðarlegum málflutningi vegna þess að þeir noti röng viðmið. Hann hefur sagt að tölur sem koma úr skýrslum þeirra séu rangar. Viðhorfið er alltaf hið sama og það dylst engum. Það er eins og þessum manni sé ekki vel við að menn standi hér í heiðarlegri og málefnalegri baráttu fyrir því að reyna að bæta kjör eldri borgara. Af hverju situr þá bara ekki hv. þingmaður einhvers staðar annars staðar en hér ef hann þolir síðan ekki að koma í umræðuna og heyra sín eigin orð og viðhorf endurtekin?

Frú forseti. Nú þarf ég að stafa þetta mjög hægt. Ég sagði eitt sinn fyrir löngu síðan að þau vandamál sem ég hef kynnst hjá öryrkjum og væru óleysanleg - hjá einstökum öryrkjum, fimm, sex manns ...  Síðan talaði ég um Samtök aldraðra. Ég sagði ekki að það væri vitleysa eins og allt það sem kemur frá Samtökum aldraðra. Ég sagði það aldrei. Ég sagði heldur ekki að þeir hefðu verið með rangar tölur. Ég sagði það ekki, frú forseti. Ég sagði að það væri ekki heiðarlegt af þeim að nota lægstu laun sem viðmiðun vegna þess - og nú tala ég mjög hægt - að lægstu laun voru hækkuð umfram allt annað í þjóðfélaginu til að bæta kjör þeirra sem höfðu lægstu launin og það var samkomulag og svardagi allra sem að því stóðu að þau yrðu ekki notuð til viðmiðunar. Samt nota Samtök aldraðra lægstu laun til viðmiðunar varðandi ellilífeyri til að sýna fram á að ellilífeyrir hafi lækkað miðað við þau laun. Það finnst mér ekki heiðarlegt. En ég segi ekki að það sé neitt rangt sem þeir segja og ég sagði heldur ekki að það væri vitleysa. Ég sagði það aldrei. Þau orð leggur hv. þingmaður mér í munn og ég kann ekki við svoleiðis. Ég vil að menn séu nákvæmir í orðalagi, sérstaklega þegar þeir bera ávirðingar á mann.

Frú forseti. Ég held að hv. þingmaður ætti að lesa ljóðabókina Borg og sund eftir Sigfús Daðason. Þar segir í upphafi eins ljóðs: „Orð eru dýr.“ Það er nákvæmlega það sem hv. þingmaður er að upplifa, orð eru dýr. Menn eiga að tala gætilega. Ef menn tala ógætilega og telja að þeir hafi meitt einhvern þá eiga þeir að biðjast afsökunar.  En orðræða hans er öll með sama blæ þegar þessi hópur er annars vegar. Jafnvel þó að hann telji að aldraðir hagi málflutningi sínum þannig að honum finnst hann ekki réttur þá hefur hann ekkert leyfi til þess að koma hingað og segja að það sé ekki heiðarlegt. Hvað felst í því að halda því fram að einhver sé ekki með heiðarlegan málflutning? Jú, í því felst að hann sé vísvitandi að reyna að beita einhvers konar lævi til þess að blekkja. Þess vegna eiga menn ekki að nota svona orð. Þess vegna er það svo: „Þetta sem helst nú varast vann / varð þó að koma yfir hann.“ Það viðmót sem hv. þingmaður lætur uppi gagnvart þessum hópi í umræðu er fullkomlega leyfilegt að beita hann sjálfan. Þegar hv. þingmaður kemur hérna og dansar alveg á jaðri þess sem er leyfilegt þá verður hann einfaldlega að selja sig undir sömu meðferð. Það er þess vegna sem menn taka harkalega á hv. þingmanni Pétri H. Blöndal í þessari umræðu. Hann talar ógætilega um hóp sem ekki er alveg í færum með að verja sig, a.m.k. ekki í þessum sal.

Frú forseti. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um mikilvægi Háskólans á Akureyri fyrir samfélagið á Eyjafjarðarsvæðinu og í rauninni menntun í landinu öllu. Það voru uppi miklar efasemdaraddir þegar skólinn var stofnaður en á þeim árum sem liðin eru hefur tekist svo um munar að sýna fram á mikilvægi háskólans, ekki einungis fyrir menntun og rannsóknir á svæðinu heldur hefur skólinn haft mikil áhrif á landsbyggðinni og verið í fararbroddi í háskólamenntun sem hefur haft áhrif víða í samfélaginu. Sem dæmi má nefna að fjöldi fagmenntaðra kennara, bæði í grunnskólum sem og í leikskólum, hefur margfaldast á Akureyri og á Norðurlandi og má að verulegu leyti þakka þá þróun útskrifuðum kennurum frá Háskólanum á Akureyri. Sama gildir um aðrar háskólamenntaðar fagstéttir, t.d. hjúkrunarfæðinga. Háskólinn hefur einnig verið í fararbroddi í uppbyggingu fjarnáms sem þjónar öllu landinu. Skólinn hefur vaxið ört og það er vel. Nám í auðlindadeild og sjávarútvegsfræði var nýmæli í háskóla á Íslandi og upplýsingatæknideildin við háskólann hefur vakið athygli út fyrir landsteinana og starfar á alþjóðlegum vettvangi. Félagsvísinda- og lagadeild eru í örum vexti og hafa varpað nýrri sýn á þau fög og tengt þau saman á spennandi hátt. Heilbrigðis- og kennaradeildir eru svo fjölmennustu deildirnar. En nú bregður svo við að stjórnendur skólans hafa séð sig knúna til að ráðast í sársaukafullar sparnaðaraðgerðir eins og þær að innrita ekki nemendur á fyrsta ári í tölvunarfræði í upplýsingatæknideildinni. Sú ákvörðun var eingöngu tekin af fjárhagslegum forsendum og framtíð tölvunarfræðinámsins, sem er framúrskarandi nám, er í mikilli óvissu. Nú blasir mögulega við fækkun kennara og annars starfsfólks verði fjárhagur háskólans ekki bættur verulega. Í haust var brugðist við fjárhagsvanda þessa árs með viðbótarframlagi frá ríkissjóði, sem var gott, en það dugar því miður skammt. Framtíðaruppbygging skólans og vöxtur eru því í hættu verði ekki brugðist skjótt við. Fjárveitingar til kennslu við Háskólann á Akureyri eru nær eingöngu metnar út frá reiknilíkani menntamálaráðuneytisins. Háskóli Íslands fær sérstaka rannsóknarfjárveitingu og Háskólinn á Akureyri fær fjárveitingu til rannsókna sem nægir aðeins fyrir um helmingi rannsóknarútgjalda. Þetta verður að laga. Fjárveitingar til kennslu við einkaháskóla eins og Háskólann í Reykjavík eða Viðskiptaháskólann á Bifröst eru samkvæmt reiknilíkani ráðuneytisins, en því til viðbótar hafa þeir skólar heimild til að innheimta skólagjöld sem þeir nota til að fjármagna kennslu og rannsóknir. Eins og kunnugt er eru skólagjöldin endurgreidd af ríkinu í gegnum endurgreiðslur frá LÍN. Því til viðbótar fá einkaskólarnir rannsóknarfjárveitingar frá ríkinu sem eru reyndar stórauknar í nýju fjárlagafrumvarpi. Fyrir ríkisháskóla sem heyra undir menntamálaráðuneytið er óþolandi að búa við slíkt fjárhagskerfi. Þrátt fyrir mikið aðhald í rekstri hefur Háskólinn á Akureyri verið rekinn með halla síðan 2002. Ef auknar fjárveitingar fást ekki blasir við stöðnun á uppbyggingu skólans og jafnvel að skera þurfi niður þá starfsemi sem fyrir er. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lagt fram tillögur um auknar fjárveitingar til Háskólans á Akureyri en þær tillögur hafa því miður verið felldar af stjórnarflokkunum hér á Alþingi. Ég spyr því menntamálaráðherra: Er vilji fyrir því innan ráðuneytisins að breyta því reiknilíkani sem nú er unnið eftir við fjárveitingu til háskólanna? Skólinn hefur verið í mikilli uppbyggingu enda aðsókn að honum ört vaxandi. Fyrir tveimur árum var tekið í notkun nýtt rannsóknarhús við háskólann. Illu heilli var það hús hins vegar byggt sem einkaframkvæmd og leiga á fermetra er um þrisvar sinnum hærri en gengur og gerist á Akureyri og mörgum sinnum hærri en stofnanir háskólans höfðu greitt áður. Það gefur augaleið að ekki er hægt að bregðast við slíkri hækkun með niðurskurði og aðhaldi í rekstri eingöngu. Verulegt aukið fjármagn verður að koma frá ríkinu og ég spyr því hæstv. menntamálaráðherra: Af hverju var ekki gert ráð fyrir auknu fjármagni til Háskólans á Akureyri til að koma til móts við stórhækkaða leigu þegar hið einkarekna rannsóknarhús var tekið í notkun? Uppbygging Háskólans á Akureyri og stofnunum tengdum honum er dæmi um það sem vel má gera á landsbyggðinni og er sambærilegri starfsemi á Ísafirði og á Austurlandi mikil hvatning og gott fordæmi. Mikilvægi háskólasamfélagsins á Akureyri er augljóst fyrir allt landið og því er það einlæg von mín að menntamálaráðherra geri allt sem í hennar valdi stendur til að  Ein spurning að lokum: Hver er framtíðarsýn menntamálaráðherra varðandi uppbyggingu Háskólans á Akureyri?

Hæstv. forseti. Háskólinn á Akureyri hefur verið í örum vexti og má segja að skólinn glími við ákveðna vaxtarverki vegna þess. Fjölgun nemenda við Háskólann á Akureyri hefur orðið mun meiri en annars staðar. Þannig hefur ársnemendum sem greitt er fyrir fjölgað úr 520 árið 2001 í 1090 árið 2005 eða um 109% á fimm árum. Ýmiss konar nýbreytni sem bryddað hefur verið upp á hefur ekki tekist sem skyldi þó að mikill metnaður hafi verið lagður t.d. í upplýsingadeild við skólann. Þar starfar margt hæft fólk og sérstakt átak hefur verið gert til að ná til nemenda. Niðurstöður innritunarinnar núna verða hins vegar að teljast ákveðin vonbrigði. Af Íslendingunum sem sóttu um í upplýsingatæknideildina, og ég veit að hv. þingmaður og fyrirspyrjandi veit vel af því, voru einungis tveir sem uppfylltu inntökuskilyrði skólans með stúdentspróf, og af 14 útlendingum sem komu til greina taldi skólinn sjálfur raunhæft að ná til landsins alls eða um það bil níu. Niðurstaðan varð því sú að innrita ekki nýnema í deildina þó að deildin sjálf væri starfrækt áfram. Skólinn hefur skilað áætlun til ársins 2008 sem ráðuneytið hefur fallist á með fyrirvara um fjárveitingar. Áætlunin gerir ráð fyrir að rekstur skólans verði því sem næst á núlli árið 2005 með þeim aðgerðum sem gripið hefur verið til, í jafnvægi árið 2006 og síðan að skólinn geti byrjað að vinna á uppsöfnuðum rekstrarvanda árið 2007. Reiknilíkanið sem hv. þingmaður spyr um grundvallast á reglum um fjárveitingar til háskóla. Þessar reglur eru nú í endurskoðun hjá starfshópi sem ég hef skipað og er starfshópurinn í fullu og algjöru samráði við skólana. Í menntamálaráðuneytinu er að sjálfsögðu alltaf vilji til að taka til skoðunar tillögur um breytingar á reiknilíkaninu fyrir háskólastigið sem og í raun öðrum reiknilíkönum. Reiknilíkaninu er m.a. ætlað að auka gegnsæi hvað varðar fjármögnun háskólakennslu og ýta undir stöðugleika í rekstrarumhverfi háskóla sem geri þeim kleift að gera áætlanir til lengri tíma og vinna eftir þeim. Jafnframt er nauðsynlegt að reglubundin endurskoðun á reiknilíkaninu fari fram til þess að unnt sé að bregðast við þróun háskólastigsins og utanaðkomandi breytingum í rekstrarumhverfi háskóla. Ég ítreka það hve þýðingarmikið er að fjármunum sé skipt með sanngjörnum hætti og líkanið geti mætt þeirri öru og jákvæðu þróun sem við upplifum nú innan háskólaumhverfisins. En um leið bendi ég á að líkanið verður að vera lifandi og þá er líka þýðingarmikið að ákveðinn stöðugleiki gildi þannig að skólarnir geti gert sínar áætlanir sem haldi. Húsnæðisþörf háskóla er æðimismunandi og háð því hvers konar starfsemi þeir reka, bóknám, verklega kennslu eða rannsóknarstarfsemi. Mismunandi verðflokkun reiknilíkans fyrir háskóla er m.a. ætlað að taka á mismunandi rýmisþörf einstakra námsgreina og mismunandi aðstöðu. Þannig er reiknaður hlutur húsnæðis í framlögum á nema mismunandi eftir námsgreinum. Þess vegna er t.d. læknaneminn dýrari en viðskiptafræðineminn af því þar er tekið tillit til aukinna húsnæðisþarfa fyrir læknanemann. Vegna þessa er aldrei gert ráð fyrir því þegar háskólar taka í notkun viðbótarhúsnæði að því fylgi sérstakar fjárveitingar umfram það sem fylgir þeirri starfsemi sem húsnæðinu er ætlað að hýsa. Í ljósi þess að skólinn er í örum vexti og það á eftir að koma í ljós hvernig tekst til með ýmsa starfsemi sem verið er að leggja upp með var þó ákveðið að hækka framlög til rannsókna við skólann um 55 millj. kr. árið 2004 en skólinn flutti í hið nýja hús í nóvember 2004. Þá var það liður í hagræðingu húsnæðismála hjá háskólanum að húsnæði skólans í Glerárgötu yrði selt og var ákveðið að verja andvirði sölunnar til þess að koma til móts við skólann á meðan á hagræðingaraðgerðum stendur. Þegar reiknilíkan fyrir háskóla var fyrst tekið í notkun beindust áhyggjur manna að því að með tilliti til víðtæks námsframboðs væri skólinn of lítil eining til þess að geta borið sig í samkeppni við aðra háskóla. Þá var strax lögð áhersla á að stækka skólann og Háskólinn á Akureyri er sá háskóli sem hefur stækkað langmest á undanförnum árum eða ríflega tvöfaldað sig á fimm árum eins og ég gat um áðan. Skólinn hefur nú þegar náð þeim styrk sem nauðsynlegur er fyrir hann til þess að geta staðist samkeppni og hefur þegar sýnt fram á mikilvægi sitt svo um munar fyrir íslenskt samfélag. Næstu skref hljóta því að vera þau að skólinn nái jafnvægi í rekstri og fái þannig tækifæri til þess að styrkja innviðina og dafna með eðlilegum hraða. Það er einnig í samræmi við auknar gæðakröfur sem gerðar eru og verða gerðar til háskólastarfsemi hér á landi sem annars staðar. Ég vil undirstrika að Háskólinn á Akureyri hefur verið einn af lykilþáttunum, og svo við bregðum fyrir okkur íþróttamáli, einn af lykilleikmönnunum í þeirri menntasókn sem við höfum staðið fyrir á háskólastiginu á undanförnum árum. Og ég ítreka að fjárlagafrumvarpið eins og það lítur út í dag undirstrikar mikilvægi þess að halda þeirri menntasókn áfram og það munum við að sjálfsögðu gera.

Frú forseti. Sú umræða sem hér fer fram hefur sýnt okkur og sannað hversu mikið gæfuspor það var þegar Háskólinn á Akureyri var stofnaður. Þarna er um gífurlega mikilvæga stofnun að ræða bæði fyrir menntakerfið almennt og ekki síst fyrir landsbyggðina. Það er mikilvægt að fólk átti sig á því að þeir nemendur sem hafa útskrifast frá Háskólanum á Akureyri hafa skilað sér miklum mun betur til starfa á landsbyggðinni en þeir sem hafa útskrifast úr öðrum háskólum landsins. Skólinn skiptir því mjög miklu máli fyrir landsbyggðina og þess vegna er auðvitað mikilvægt þegar fjármunum er skipt til háskóla að sérstakt tillit sé tekið til þess. Það er eðlilegt að spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvort ekki sé hugsanlegt við skóla eins og Háskólann á Akureyri að hann sé á einhvern hátt tengdur byggðamálum, þ.e. að ákveðið fjármagn sé eyrnamerkt því, vegna þess hve hlutur skólans er gífurlega mikill í byggðamálum. Það er líka eðlilegt að spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvort það hafi ekki verið mistök að rannsóknahúsið skyldi hafa verið byggt í einkaframkvæmd vegna þess, eins og kom fram í máli hv. þingmanns, frummælanda, er húsaleigan í því húsi um þrisvar sinnum hærri en almennt gengur og gerist á þessu svæði. Það er ljóst að þetta kemur niður á starfsemi þeirra stofnana sem þarna eru. Eins og hæstv. ráðherra kom inn á hefur að örlitlu leyti verið brugðist við því varðandi háskólann. En það er rétt að upplýsa að við vinnu í fjárlaganefnd hefur verið óskað sérstaklega eftir frá fjármálaráðuneytinu að nefndin fái yfirlit yfir leiguna sem þarna er greidd. Nefndin hefur því ákveðið að málið verði skoðað alveg sérstaklega og farið yfir hvernig það kemur út fyrir þær stofnanir sem þar eru inni, því það er ljóst að sá skaði sem hefur orðið við að stofnanir hafa þurft að greiða hærri leigu en þær gerðu í húsnæði sem þær voru í áður hefur ekki alls staðar verið bættur.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka málshefjanda fyrir umræðuna. Það er engin spurning að við viljum öll hag háskólans sem mestan. Hann hefur átt við ákveðna erfiðleika að stríða og ég tel að stjórn skólans hafi komið fram af mikilli ábyrgð varðandi aðhaldsaðgerðir. Hitt er annað að enginn vafi leikur á því að rekstrarumhverfi hans hefur kannski ekki verið svo auðvelt fyrir ungan skóla sem er að vaxa en stjórnvöld hafa komið til móts við skólann og má þar nefna aukafjárveitingu vegna þessa árs þannig að hallarekstur er ekki lengur til staðar og ber að þakka fyrir það. Við verðum þó áfram að huga að þeim þáttum sem mest vantar upp á en þeir eru nemendafjölgun, húsaleiga og rannsóknir. Það er mikilvægt í þeirri umræðu að tryggja námsframboð til nemenda. Þeir verða að sjá fram á að geta lokið því námi sem þeir hófu á réttum forsendum. Má nefna sem dæmi að nemendur í lögfræði eru orðnir nokkuð uggandi yfir því hvað taki við eftir grunnnámið Allri óvissu um þetta verður að eyða. Í menntamálaráðuneytinu er verið að vinna að frumvarpi til laga um háskóla. Ég tel mikilvægt að inn í þá umræðu fáum við nákvæman samanburð á íslenskum háskólum sem tekur til fjárveitinga á fjárlögum, tekna af skólagjöldum, tekna af rannsóknum og annarra tekna og framlaga. Þeir listar sem liggja fyrir virðast ekki birta allar þessar upplýsingar og því ekki hægt að meta samkeppnishæfnina til fulls. Styrkir til að mynda frá atvinnulífinu eru mjög mismunandi milli skóla og spurning hvort rekstrarformið bjóði upp á slíka mismunun. Ég fagna orðum hæstv. menntamálaráðherra um að vinna við endurskoðun á reiknilíkani standi yfir. Samkeppnishæfnin snýst ekki bara um erlendan markað. Hún snýst ekki síst um háskóla erlendis. Við erum að fara í breytingar á lögunum vonandi í vetur og ég vona að okkur lánist að efla sjálfsforræði og ekki síst samkeppnisstöðu okkar ríkisrekna háskóla.

Frú forseti. Okkur í Frjálslynda flokknum er mjög umhugað um Háskólann á Akureyri og má nefna í því sambandi að fyrrum formaður Frjálslynda flokksins var helsti forvígismaður þess að háskólinn var stofnaður einmitt á Akureyri. Háskólinn á Akureyri er mjög mikilvæg stofnun og ekki einungis mjög mikilvæg fyrir Akureyringa heldur landsmenn alla. Háskólinn hefur útvegað mikið af fagmenntuðu fólki til starfa á landsbyggðinni, í hinum dreifðu byggðum. Einnig hefur háskólinn verið brautryðjandi í fjarnámi. Það skiptir verulegu máli á landsbyggðinni og fyrir þá sem eru bundnir heima hjá sér. Það sem veldur mér miklum áhyggjum er að hæstv. menntamálaráðherra virðist ekki gera sér grein fyrir mikilvægi skólans og það sést í fjárlagafrumvarpinu. Hv. þm. Dagný Jónsdóttir sagði að háskólinn hefði fengið aukafjárveitingu einmitt á þessu ári en fjárveitingin fyrir næsta ár tekur ekki tillit til þess heldur er hún í samræmi við fjárveitinguna fyrir þetta ár, 2005. Því er eins víst að Háskólinn á Akureyri lendi enn og aftur í vandræðum á næsta ári ef fram heldur sem horfir. Það er visst áhyggjuefni þar sem hæstv. menntamálaráðherra er að boða einhverja menntasókn. En hún virðist ekki ná norður í land og hún virðist heldur ekki ná til iðnmenntunar í landinu. Við sjáum það á fjárframlögum, m.a. til Verkmenntaskólans á Austurlandi og víðar, að ekki er gert ráð fyrir því. Ég vil að hæstv. menntamálaráðherra komist upp úr því fari að vera alltaf að tala um reiknilíkön. Það er alveg með ólíkindum að tala alltaf um reiknilíkön. Við verðum að horfa á þjóðfélagið, að halda þurfi úti fjölbreyttri menntun en ekki einhverri hagkvæmri menntun samkvæmt reiknilíkani. Þessi menntasókn hæstv. ráðherra endar með ósköpum því hún endar með því að allir verða að læra annaðhvort rekstrarfræði eða lögfræði. Það er mjög hagkvæmt samkvæmt reiknilíkönum hæstv. ráðherra.

Frú forseti. Í máli hæstv. menntamálaráðherra kom fram hvílík gríðarleg nemendafjölgun hefur orðið í Háskólanum á Akureyri og hún nefndi tölur frá síðastliðnum fimm árum. Maður spyr því, hvers vegna er þessi nemendafjölgun, sem greinilega er þörf fyrir, ekki viðurkennd í fjárlagafrumvarpinu? Ljóst er að 16,6% hækkun sem á að koma til skólans samkvæmt fjárlagafrumvarpi 2006 gerir ekkert annað en að standa straum af kostnaði við verðlagshækkanir og launaliði skólans. Hún nægir alls ekki fyrir neinni nemendafjölgun. Af þessu sést að það má ekki bæta við nemendum á næsta ári og þá spyr maður: Hvernig getur það haldist í hendur að hæstv. menntamálaráðherra gumar af fjölgun nemenda en svo er ekki gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að hægt verði að fjölga? Menn verða að vera samkvæmir sjálfum sér í þessum efnum og fjárveitingarnar verða að fylgja þeirri stefnu sem hæstv. menntamálaráðherra þykist vilja fylgja. Svo verða stjórnvöld menntamála líka að viðurkenna að þau eru farin að reka sig óþyrmilega á að reiknilíkanið til kennslu gengur ekki upp. Það endurspeglar ekki raunkostnað og það er ekki seinna vænna að menn viðurkenni það og komi til fulls til móts við háskólana hvað það varðar. Þetta á líka við um Háskólann á Akureyri. Þegar maður fer að undirbúa umræðu eins og af þessu tagi og maður fer að lesa fjárlagafrumvarpið rekur maður sig á það að búið er að breyta framsetningu þess þannig að framsetningin á fjárveitingu til kennslu og rannsókna í háskólum í frumvarpinu eru ekki lengur aðgreindar eins og verið hefur heldur eru tölurnar settar fram í einni spyrðu. Það er ekki lengur nokkur leið fyrir okkur sem reynum að fylgjast með fjárveitingum til skólanna og teljum það vera hluta af starfi okkar að átta okkur á því með hvaða hætti þeim fjármunum verður skipt. Þetta hlýtur að valda skólunum erfiðleikum í skipulagningu og er í alla staði tortryggilegt. Þetta vekur upp grunsemdir um að hér sé verið að reyna að fela eitthvað því ég geri ráð fyrir að hver skóli hafi upplýsingar um þetta í gegnum ráðuneytið. En það er mjög erfitt að átta sig á því í gegnum frumvarpið og það er til mikils vansa.

Frú forseti. Ég vil fyrst lýsa ánægju minni yfir að málshefjandi skuli hafa sett upp bindi áður en hann hefur umræður um Háskólann á Akureyri. Ég tel auðvitað gott og þarft að taka upp slíka umræðu því að Háskólinn á Akureyri hefur sýnt það þann tíma sem hann hefur starfað að hann hefur orðið til ómetanlegs gagns og styrktar, ekki aðeins á Eyjafjarðarsvæðinu heldur víðs vegar um landið. Það hefur komið í ljós að þeir nemendur sem þangað hafa sótt úr hinum dreifðu byggðum eru líklegri til þess að snúa aftur til sinna heimahaga en þeir nemendur sem suður sækja. Eins og fram kom í ágætri ræðu hæstv. menntamálaráðherra hefur nemendum fjölgað á síðustu fimm árum um helming. Fjöldi þeirra hefur tvöfaldast. Ég vil einnig vekja athygli á því að rannsóknarstarfsemi við Háskólann á Akureyri er orðin miklu meiri en nokkur þorði að láta sig dreyma um á þeim árum þegar við vorum að vinna að stofnun Háskólans á Akureyri. Það var einmitt áhyggjuefni og raunar árásarefni háskólans hér fyrir sunnan, ýmissa prófessora sem þar voru, að slíkri rannsóknarstarfsemi yrði ekki hægt að koma upp fyrir norðan. Háskólinn hefur því sannað sig að þessu leyti, bæði með því að veita nemendum sínum gott traust og eins með því að taka virkan þátt í rannsókn og vísindastarfsemi í landinu. Ég sé það fyrir mér í framtíðinni að háskólinn muni beita kröftum sínum í vaxandi mæli að náttúrurannsóknum, auðlindadeildin muni styrkjast. Þá horfi ég sérstaklega til þjóðgarðs sem á að stofna norðan Vatnajökuls og þeirrar starfsemi sem nú fer fram í Náttúrurannsóknarstöðinni við Mývatn. Ég held þess vegna að við eigum að vera bjartsýn og metnaðarfull fyrir Háskólann á Akureyri og vera óhrædd að fela honum ný verkefni.

Frú forseti. Fjölgun háskóla á Íslandi er fagnaðarefni og nauðsynleg. Þrátt fyrir það eigum við enn langt í land með að veita landsmönnum viðunandi aðstöðu til menntunar enda stöndum við samanburðarlöndum okkar langt að baki varðandi menntun. Ísland er í 17. sæti í samanburði OECD í framlögum til háskólastigsins og þótt fyrirhugað sé að bæta í á komandi ári er enginn efi í mínum huga að ekki er nóg að gert. Frú forseti. Ég er ekki viss um að fólk almennt geri sér grein fyrir þeirri byltingu sem íslenskir háskólar hafa hrint af stað með fjarkennslu. Kennaraháskóli Íslands reið á vaðið en Háskólinn á Akureyri fylgdi í kjölfarið og veitir fjölmörgum íbúum dreifbýlisins tækifæri til náms í góðri samvinnu við fræðslu- og símenntunarmiðstöðvar. Það er ómetanlegt bæði fyrir einstaklingana og samfélagið. Ríkisvaldið hefur aldrei metið þetta mikla og dýrmæta framlag Háskólans á Akureyri til menntunar þess hluta landsmanna sem einmitt mesta hafa þörfina. Ef ekki væri fyrir aðkomu sveitarfélaganna er nær öruggt að háskólinn hefði neyðst til að leggja upp laupana í þessu efni en sveitarfélög hafa staðið straum af kostnaði við fjarkennsluna utan Reykjavíkur og Akureyrar. Mér er kunnugt um að sá kostnaður nam um 4 milljónum á Vesturlandi á síðasta ári og mikil ósanngirni að honum skuli velt yfir á veikburða sveitarfélög sem auðvitað eiga mikið undir því að íbúarnir hafi tækifæri til að mennta sig á heimaslóð. Ég á eftir að sjá að tekið verði tillit til þess í rekstrarframlagi til Háskólans á Akureyri að búið er að stofnsetja háskólasetur á Vestfjörðum og annað er í undirbúningi á Austfjörðum sem eiga að fá kennslu m.a. frá Háskólanum á Akureyri. Ég spái því að eins og vanalega verði sett á flugeldasýning í upphafi en síðan sitji þeir aðilar sem málin snertir dags daglega uppi með útbrunnin prikin og allt of lítið fjármagn.

Frú forseti. Ég fagna því sérstaklega að umræða um framtíð Háskólans á Akureyri fari fram í sölum hins háa Alþingis. Á tiltölulega stuttri starfsævi sinni hefur Háskólanum á Akureyri tekist að sanna sig með miklum ágætum. Þegar umræða fer fram um skólamál og rætt er um framhaldsmenntun og háskólamál á Íslandi er Háskólinn á Akureyri ávallt með í þeirri umræðu og er hann jafnan fremstur meðal jafningja þegar það á við. Hinn fríði hópur útskrifaðra nemenda sem gegna ýmsum störfum vítt og breitt um samfélagið bera einnig góðu skólastarfi vitni. Ég get vitnað um það persónulega því ég hef verið þarna starfsmaður í nokkur ár og það er ekki sjálfgefið að vel takist til í skólastarfi frekar en öðru sem við mannfólkið tökum okkur fyrir hendur. Gamalt spakmæli segir eitthvað á þá leið: Ef þú veist ekki hvert þú ætlar, hvernig geturðu þá búist við því að komast þangað? Háskólinn á Akureyri hefur alltaf haft nokkuð skýra stefnu og markmið og hvet ég þingmenn sem aðra til að kynna sér hana t.d. á heimasíðu skólans unak.is. Þar segir m.a. um hlutverk skólans, með leyfi forseta: „HA býður kennslu og sinnir rannsóknum sem tengjast náið atvinnulífi þjóðarinnar og stuðla að framþróun þess. HA býr nemendur af kostgæfni undir fjölbreytt störf í alþjóðlegu þekkingarsamfélagi í sátt við umhverfi sitt og með vakandi auga fyrir þeim kostum sem hvert landsvæði býður upp á. Háskólinn ljær þeim að auki trausta heimanfylgju til símenntunar og framhaldsnáms á fræðasviðum sínum.“ Háskólinn á Akureyri hefur þannig ávallt leitast við að vera í sem bestu sambandi við atvinnulífið og rannsóknir atvinnuveganna. Þá tengingu þarf að styrkja og efla og skólinn þarf þannig að vera í takt við samfélagið á hverjum tíma. Fagleg samkeppni milli háskóla er nauðsynleg og gerir bara gott starf betra. Þannig hefur háskólanám á Íslandi eflst með tilkomu Háskólans á Akureyri. Byggðarlegt mikilvægi HA er einnig óumdeilanlegt og hefur staðfest skólabæinn Akureyri á Íslandskortinu í byrjun aldar, raunar nákvæmlega eins og Menntaskólinn á Akureyri gerði í byrjun þeirrar síðustu. Alltaf má gera betur en þegar litið er til baka hefur tekist vel til með uppbyggingu Háskólans á Akureyri. Sú reynsla hvetur okkur til að stíga enn betur í ístaðinu við áframhaldandi uppbyggingu skólans og ég treysti því að svo verði gert.

Frú forseti. Ég þakka ráðherra fyrir umræðurnar og þeim þingmönnum sem hafa tekið þátt í þeim. Ég er afar ánægður með þann samhljóm sem málið hefur fengið og vildi óska þess að það kæmi fram á ákveðnari hátt með auknum framlögum til Háskólans á Akureyri. Það er gott að heyra að reiknilíkanið er í endurskoðun og vonandi verður það lagfært verulega. En ég vil benda á að vitað var að hið einkarekna rannsóknarhús yrði mun dýrara fyrir háskólann en það húsnæði sem fyrir var. Ég fagna því þeim upplýsingum sem komu frá hv. þm. og fulltrúa í fjárlaganefnd, Einari Má Sigurðarsyni, að óskað hafi verið eftir upplýsingum um leiguverð í húsnæðinu. Ég vil benda hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur á að hallarekstur er því miður til staðar á háskólanum enn þá. Það var uppsafnaður vandi sem var að hluta til lagfærður í haust. Oft er talað um Eyjafjarðarsvæðið sem eitt helsta vaxtarsvæði utan höfuðborgarinnar og með tilkomu Háskólans á Akureyri var snúið við þeirri hnignun sem átti sér stað á svæðinu. Nú starfa nokkrar stofnanir í tengslum við Háskólann á Akureyri eins og Byggðarannsóknarstofnun, skólaþróunarsvið, ferðamálasetur, Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri. Með tilkomu háskólans hafa verið auknir möguleikar á því að flutningur stofnana út á land ætti að ganga greiðar jafnframt því sem nýir starfsmöguleikar verða fyrir hendi og allt það góða fólk sem útskrifast frá skólanum eflir atvinnulífið og stofnar fyrirtæki sem geta vaxið og dafnað. Framtíð Háskólans á Akureyri er björt fái hann þann stuðning sem honum ber. Auka þarf námsframboð og fjölga deildum þannig að skólinn geti þróast eðlilega. Viljinn er fyrir hendi en það skortir fjármagn. Ef til vill þarf áræði og kjark til að taka af skarið en málin eru fyrst og fremst í höndum hæstv. menntamálaráðherra sem ég vona að bregðist ekki í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég held að þingheimur verði að hafa það hugfast að hér ríkir ákveðin stefna varðandi háskóla og hún er sú að við búum við sjálfstæði háskóla. Það eru háskólarnir sjálfir sem hafa ákveðið svigrúm, ákveðin réttindi til ákvarðanatöku, en þeir hafa líka ákveðna ábyrgð. Þeir þurfa að axla ábyrgð og það hafa þeir gert. Skólastjórnendur stjórna inntöku nemenda, þeir stjórna kennslutilhögun, vinnumagni, námsframboði og fleiri kostnaðarþáttum í rekstrinum. Í ráðuneyti menntamála höfum við beitt okkur ítrekað fyrir því að hækka fjárveitingar til skólans en raunaukning þeirra frá árinu 2000 fram til ársbyrjunar 2005 er tæp 90%. Sótt var um tæplega 70 millj. kr. raunhækkun í fjárlagafrumvarpi 2004 og aftur 109 millj. kr. í fjárlagafrumvarpi 2005, sem báðar voru samþykktar. Síðan er sótt um 110 millj. kr. aukafjárveitingu í frumvarpinu fyrir 2005. Að auki er rétt að undirstrika að skólinn hefur fengið framlög af safnliðum menntamálaráðuneytisins og nú vinna ráðuneytið og Háskólinn á Akureyri saman að því að rétta af rekstur skólans. Ég ítreka mikilvægi þess að haldið verði áfram metnaðarfullri uppbyggingu háskólanáms á Akureyri sem víðar um landið og við getum verið mjög bjartsýn með þá framtíð sem er fram undan. Það styrkir að sjálfsögðu byggðina í landinu að efla háskólanám en ekki síður samkeppnisstöðu okkar Íslendinga þegar til lengri tíma er litið. Við stöndum í dag á ákveðnum tímamótum. Okkur hefur tekist að fjölga háskólanemum svo um munar. Við ætluðum okkur að gera það og við höfum náð því. Við höfum að auki hækkað framlög okkar til háskólamála hraðar en nokkur önnur OECD-þjóð á síðustu árum og því starfi ætlum við að sjálfsögðu að halda áfram um land allt. Nú þurfum við hins vegar, ágætu þingmenn, að leggja aukna áherslu á að fylgja eftir tilteknum gæðakröfum sem gera verður til kennslu og rannsókna innan háskólanna og það verður gert í því frumvarpi sem ég mun leggja fram fyrir hv. Alþingi.

Virðulegi forseti. Við höfum verið að ræða þingsályktunartillögu þingmanna Samfylkingarinnar um afkomutryggingu aldraðra og öryrkja frá því í morgun. Það er ánægjulegt að verða vitni að því hve samstaða stjórnarandstöðunnar er mikil í þessu máli en allir flokkar stjórnarandstöðunnar hafa lýst yfir stuðningi við þetta þingmál. Það er ekki að ástæðulausu að við ræðum um kjör aldraðra og öryrkja í þinginu í þessari viku og jafnvel fram í næstu viku því að eins og komið hefur fram hefur hallað á þann hóp. Samþykktir landsfundar Sjálfstæðisflokksins hafa komið til umræðu í morgun en ég ætla ekki að gera þær að umræðuefni því að mín reynsla er sú að þær hafi yfirleitt verið marklaus plögg. Þessar sömu ályktanir hafa komið fram á hverjum landsfundi, um bætt kjör aldraðra, en þær ályktanir og samþykktir hafa ekki skilað sér inn í þingsali. Ég ætla því ekki að eyða tíma mínum í að ræða þær þó að án efa verði fróðlegt að sjá hverju núverandi ályktunartillögur muni skila inn í þingið og hvort einhver breyting verði á, sem ég leyfi mér að efast um. Í þingsályktunartillögunni sem allir þingmenn Samfylkingarinnar eru flutningsmenn að, um afkomutryggingu aldraðra og öryrkja, er lagt til að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni, í samráði við samtök aldraðra og öryrkja, að beita sér fyrir því að komið verði á afkomutryggingu fyrir lífeyrisþega. Í tillögunni er gert ráð fyrir að grunnlífeyrir og tekjutrygging verði sem næst lágmarksframfærslu eins og hún verður skilgreind í samræmi við neysluútgjöld lífeyrisþega. Í dag er grunnlífeyrir aldraðra og öryrkja um 22 þús. kr. Tekjutryggingin, sé hún óskert, er um 43 þús. kr. fyrir aldraða og 44 þús. kr. fyrir öryrkja. Þetta eru því um 65 þús. kr. sem við erum að taka hér fyrir og teljum að eigi að verða sem næst lágmarksframfærslu. Eins og komið hefur fram í umræðunni hefur það verið eitt helsta stefnumál okkar í Samfylkingunni að þessari afkomutryggingu verði komið á þannig að enginn þurfi að búa við fátækt og óvissu um kjör sín. Og hér erum við sem sagt að leggja fram fyrsta skrefið. Við viljum einnig taka á þeirri fátæktargildru sem er í almannatryggingakerfinu í dag og snýr að þeim sem vilja á einhvern hátt auka tekjur sínar með vinnu. Það eru yfirleitt þeir sem hafa framfærslu sína af almannatryggingagreiðslum nánast einvörðungu en þeir lenda í þessari svokölluðu fátæktargildru að ná ekki að auka tekjur sínar vegna mjög harðra tekjutenginga og skattheimtu. Við leggjum til að þær tekjutengingar verði minnkaðar þannig að svigrúm til atvinnuþátttöku aukist fyrir þá sem vilja taka áfram þátt í atvinnulífinu. Við höfum lagt til að grunnlífeyririnn sem býr núna við 30% skerðingu, verði 20%, og tekjutryggingin sem sætir 45% skerðingu vegna tekna, verði 30% til að koma til móts við þessa hópa. Mig langar til að nefna nokkur atriði sem hafa ekki komið fram í umræðunni og hnykkja á öðrum. Eitt af því sem hefur verið að gerast núna undanfarið við það að öryrkjar hafa fengið aldurstengdar örorkugreiðslur úr almannatryggingunum áður en öryrkinn verður 67 ára. Áður fyrr var það þannig að hann lækkaði um þúsund krónur í greiðslum frá Tryggingastofnun við að ná 67 ára aldri og verða ellilífeyrisþegi en nú er þetta að verða meira högg fyrir öryrkja að komast á bæturnar og þeir þurfa að sæta mun meiri skerðingu við það að fara á ellilífeyri og aldurstengda örorkugreiðslan fellur niður. Þetta er nokkuð sem við þurfum að skoða og ég verð vör við að lífeyrisþegar sem lenda í þessu hafa verið að koma að máli við mig vegna þessara þátta og þá þarf auðvitað að skoða. Ríkisstjórnin er alltaf að veitast að þessum hópi á einhvern hátt og nú síðast í fjárlagafrumvarpinu. Þá leggja menn til að bensínstyrkurinn verði tekinn af hreyfihömluðum. Þar fundu þeir breiðu bökin að þessu sinni og ætla að taka bensínstyrkinn af þeim sem eru hreyfihamlaðir, rúmar 8 þús. kr. á mánuði. En það er ekki bara að hreyfihamlaðir eða lífeyrisþegar missi þær 8 þús. kr. við þetta heldur þurfa þeir að fara að greiða bifreiðagjöldin, sem voru hlunnindi sem hreyfihamlaðir lífeyrisþegar höfðu ef þeir voru með bensínstyrkinn. Á móti á að koma hækkaður tekjutryggingarauki. En það hjálpar lífeyrisþegum lítið því að það eru örfáir með tekjutryggingaraukann eða milli 300 og 400 manns. Þarna eru á ferðinni tillögur frá ríkisstjórninni sem við munum aldrei sætta okkur við og munum berjast gegn af fullum krafti og því hafa aðrir í stjórnarandstöðunni einnig lýst yfir. Ég trúi því ekki að þeir stjórnarliðar sem hafa verið að berjast hér og tala fyrir bættum kjörum aldraðra muni samþykkja að það eigi að fara að taka af hreyfihömluðum bensínstyrkinn, 8 þús. kr., og hafa af þeim hlunnindin sem bifreiðagjöldin eru. En það er einmitt lagt til í fjárlagafrumvarpinu núna. Ég vil einnig nefna vasapeningana, sem eru náttúrlega til skammar, vasapeningar þeirra sem eru á stofnunum. Mörgum öldruðum svíður það hvað mest að þurfa að sækja um þá ölmusu sem vasapeningarnir eru þegar þeir eru komnir á hjúkrunarheimili eða aðrar stofnanir. Vasapeningarnir, eins og þeir eru í dag, eru mjög tekjutengdir. Þetta eru rúmar 20 þús. kr. og ef lífeyrisþeginn er með yfir 7 þús. kr. annars staðar í tekjur skerðast þessar greiðslur um 65%. Þarna er því líka á ferðinni hlutur sem við þurfum að skoða mun betur einmitt við þá vinnu sem við leggjum til að farið verði í til að bæta kjör þeirra sem búa við greiðslur almannatrygginga sér til framfærslu.

Frú forseti. Fyrr í morgun fór ég í andsvör við hv. þm. Össur Skarphéðinsson um sama mál og vil í framhaldi af því spyrja hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur spurninga. Sú snerra sem við Össur tókum í morgun var á þá vegu að ég spurði hv. þingmann hvort aðgerðaleysi borgarstjórnararms Samfylkingarinnar í fasteignagjöldum til handa eldri borgurum á höfuðborgarsvæðinu sé að valda því að sú mikla kjarabót sem var samþykkt hér á síðasta ári, lækkun eignarskatts, hafi hreinlega fuðrað upp hjá eldri borgurum á höfuðborgarsvæðinu. Hann svaraði á þá leið að það væri ríkisstjórninni að kenna hvernig fasteignamarkaðurinn hefði þróast. Ekki er langt síðan við hv. þingmenn í sölum Alþingis samþykktum frumvarp sem félagsmálaráðherra lagði fram um 90% lán til handa Íbúðalánasjóði þar sem allir hv. þingmenn Samfylkingarinnar samþykktu tiltekið frumvarp og opnuðu um leið á þær gáttir sem hafa valdið þeirri miklu þenslu sem einkennir fasteignamarkaðinn í dag.  Í upphafi ræðu sinnar áðan sagði hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir að landsfundur Sjálfstæðisflokksins skilaði af sér engu öðru en marklausum plöggum. Ég spyr í lok andsvars míns: Er þetta bara allt saman marklaust tal þegar talsmenn Samfylkingarinnar mæta hér sem riddarar á hvítum hesti í röðum, auglýsa í útvarpi þessa ræðu svo allir fylgist með, en eru svo sjálfir ábyrgir þeim miklu álögum á herðar eldri borgara í formi fasteignagjalda á undanförnum missirum? 
            

Virðulegi forseti. Ég sagði að samþykktir landsfundar Sjálfstæðisflokksins um málefni aldraðra eins og sú um að aftengja almannatryggingabætur tekjum hafa verið marklaus plögg hingað til því ekki hafa borist hingað í þingsali neinar breytingar í þá veru frá Sjálfstæðisflokknum þó svo að menn hafi verið að samþykkja slíkar ályktanir á landsfundum. Og meðan að svo er þá kalla ég náttúrlega þetta marklaus plögg sem þau vissulega eru. En kannski ætlar hv. þingmaður að sjá til þess að þær ályktanir sem liggja núna fyrir landsfundinum muni skila sér inn í frumvarpsformi frá hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, ef þeir samþykkja þessar tillögur einu sinni enn. En hingað til hafa þær ekki skilað sér hingað inn. Varðandi þær spurningar sem hv. þingmaður bar hér upp við mig þá ætla ég nú ekki að fara að taka þátt í andsvörum vegna ræðunnar sem var haldin í morgun. En mér þætti fróðlegt að vita frá hv. þingmanni hvort hann ætlar að samþykkja þessa ályktun sem Sjálfstæðisflokkurinn er með um aftengingu almannatryggingabóta við lífeyrissjóðsgreiðslur og koma með hana inn í þingið og samþykkja hana. Síðan vildi ég gjarnan fá að vita það frá hv. þingmanni hvort hann hyggist samþykkja það sem ríkisstjórnin áformar, þ.e. að taka bensínstyrkinn af hreyfihömluðum lífeyrisþegum og skerða þannig greiðslur til þeirra um rúmar 8.000 kr. á mánuði. Einnig missa þeir þá þau hlunnindi að þurfa ekki að borga bifreiðagjöldin. Ætlar hv. þingmaður að samþykkja það í þingsölum eftir allt hans tal um bætt kjör til aldraðra?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Ég skil svo sem mæta vel að hún geti ekki svarað fyrir flokksbróður sinn hv. þingmann Össur Skarphéðinsson vegna þeirrar spurningar sem ég lagði fyrir hana í andsvari mínu, enda er greinilega mjög erfitt um svör á þeim bænum. Varðandi spurningar hennar til mín um afstöðu mína til landsfundarins og málsins sem við erum að ræða þá greindi ég frá því hér í morgun að ég mun ekki láta mitt eftir liggja í þeirri umræðu sem munu eiga sér stað á komandi landsfundi. Hvað varðar bensínstyrkinn sem slíkan þá verð ég að viðurkenna það fyrir hv. þingmanni að þetta er mál sem ég hef ekki sett mig nógu vel inn í en mun að sjálfsögðu gera þegar til kasta kemur í þingflokki á næstu missirum.

Virðulegi forseti. Ég taldi nú að hv. þingmaður Össur Skarphéðinsson hefði svarað ágætlega fyrir sig í umræðunni í morgun og taldi mig ekki hafa neinu við það að bæta. Varðandi afnám bensínstyrksins þá hefði ég nú haldið að hv. þingmaður hefði átt að að kynna sér það mál því þarna er verið að taka bensínstyrk, rúmar 8.000 kr., af öllum hreyfihömluðum lífeyrisþegum. Það á að taka þá peninga, það á að taka hluta af þeim til þess að hækka tekjutryggingarauka sem rúmlega 300 manns fá frá almannatryggingunum. Bensínstyrkinn, sem allir hreyfihamlaðir með vottorð um að þeir þurfi á bíl að halda til þess að geta komist leiðar sinnar eiga rétt á, á að taka af þeim og um leið missa þeir réttinn til þess að fella niður bifreiðagjöldin. Ég hvet hv. þingmann til þess að kynna sér þetta og ég vil gjarnan fá svar frá honum áður en þessari umræðu okkar í andsvörum lýkur um það hvort hann ætli að samþykkja það því að nú hefur verið boðað þingmál frá hæstv. heilbrigðisráðherra um breytingar á almannatryggingunum í þessa veru þar sem á að svipta stóran hóp fólks þessari upphæð, 8.000 kr. rúmum á mánuði, og það var þá hópurinn, hreyfihamlaðir lífeyrisþegar, sem eru breiðu bökin hjá þessari ríkisstjórn.

Virðulegur forseti. Hvers vegna kjósum við þingmenn Samfylkingarinnar að flytja sem eitt okkar helsta mál á þessu þingi þá þingsályktun sem hér liggur fyrir um afkomutryggingu? Jú, það er vegna þess að við teljum að eitt brýnasta verkefnið í íslensku samfélagi í dag sé að ríða þéttar það öryggisnet sem að við höfum í velferðarsamfélaginu traust okkar á að leggja og teljum algerlega einboðið að það þurfi að efla og styrkja frá því sem nú er. Ég verð að segja að þegar þessi tilgangur er hafður í huga að þá undrar það mann að hv. þingmaður Gunnar Örlygsson og hv. þingmaður Pétur Blöndal, þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem helst hafa hér tekið þátt í umræðunni af hálfu Sjálfstæðisflokksins, skuli koma endurtekið í ræðustólinn til að fjargviðrast yfir málflutningi þessum og finna honum ýmislegt til foráttu. Ég hélt satt að segja að það hlyti að vera hverjum manni augljóst að þessa er ekki aðeins þörf, þ.e. að styrkja og bæta afkomu lífeyrisþega í landinu, heldur er það orðin alger nauðsyn vegna þess að í okkar góða samfélagi er að verða slík gliðnun á milli tekjuhópa að það ógnar samstöðunni og stöðugleikanum í samfélaginu. Við Íslendingar höfum búið að þeirri gæfu að hér hefur misskipting tekna til langs tíma verið fremur lítil miðað við það sem að tíðkast hefur í kringum okkur og við höfum látið okkur varða hvert um annað og keppst við að hafa hér eitt velferðarsamfélag. En sú öra þróun til misskiptingar sem orðið hefur í stjórnartíð Davíðs Oddssonar, formanns Sjálfstæðisflokksins og hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra, hlýtur að vekja okkur öllum nokkurn ugg. Það sýnir sig að á síðustu tíu árum að hefur misskiptingin í landinu orðið meiri, en ekki aðeins meiri heldur hefur misskiptingin verið að aukast hraðar en í öllum þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við. Þetta hefur núna gengið þannig fram síðan 1995. Og það sýnir sig að ef það heldur áfram að ganga með þessum hraða að auka misskiptinguna á milli hinna efnuðu og hinna efnaminni þá munum við að öðrum tíu árum liðnum vera sú þjóð Efnahags- og framfarastofnunarinnar þar sem að misskipting er mest. Þá hefðum við á einum aldarfjórðungi, aðeins á liðlega 20 árum, farið úr því að vera það samfélag sem státaði af hvað mestum jöfnuði og yfir í það að vera það samfélag sem státar af hvað mestum ójöfnuði. Það væri sannarlega mikið ógæfuspor fyrir þjóðina alla, ekki aðeins hina efnaminnstu, því að rannsóknir fræðimanna sýna að jöfnuður hefur áhrif á hagvöxt. Jöfnuður skapar hagvöxt. Jöfnuður leiðir þannig til aukinnar og bættrar afkomu fyrir þjóðarbúið allt. Norðurlandaþjóðirnar eru auðvitað í heiminum kristaltært dæmi um þetta. Óvíða eru tekjur og velmegun meiri. Óvíða er jöfnuður meiri. Það helst í hendur, hæstv. forseti, og þess vegna er það hagsmunamál okkar allra að halda í þann jöfnuð sem við hér höfum notið um áratuga skeið. En hvernig hefur þetta gerst? Þetta hefur ekki gerst í einu vetfangi, nei, en þetta hefur þó aðeins gerst á tíu árum og það hefur einkum gerst með tvennum hætti. Það hefur annars vegar gerst þannig að bætur lífeyrisþega hafa aðeins hækkað í samræmi við verðlag á neysluvörum, eins og á yfirstandandi ári, meðan að laun í landinu hafa hins vegar hækkað um 2% meira. Þannig er það nú einfaldlega í iðnsamfélögum okkar daga að kaupmáttur eykst að jafnaði ár frá ári um kannski 2% og ef lífeyrisþegar njóta ekki þeirrar kaupmáttaraukningar þá kann mönnum ekki að finnast muna mikið um 2% á einu ári. En þegar það safnast upp yfir tíu ára tímabil þá munar auðvitað verulega um það. Það er þannig t.d. að á árunum 1995–1999 jókst kaupmáttur lífeyrisþega þrisvar sinnum minna en almenns launafólks. Og 2% á ári í tíu ár eru 20% eða heill fimmtungur af því sem lítið er, virðulegur forseti, af því sem lítið er. Og hver er hinn þátturinn sem að hefur verið að skerða kjör lífeyrisþeganna? Það er þróunin í skattamálunum. Ég heyrði hv. þingmann Pétur H. Blöndal í morgunsjónvarpi Stöðvar 2 í morgun því sem næst dansa upp á borðum af kæti yfir því hversu mjög þessi stjórn hefði frá árinu 1995 lækkað skattana í landinu. Við þessi orð könnuðust ekki þeir 30 þúsund lífeyrisþegar sem eru með undir 110.000 kr. á mánuði. Þeir könnuðust ekkert við þann veruleika sem Pétur H. Blöndal alþingismaður var að lýsa vegna þess að hv. alþingismaður Pétur H. Blöndal hefur ekki verið að lækka skatta þessa fólks. Ellilífeyrisþegar með 110.000 kr. í lífeyri á mánuði eru nú að borga 14% af tekjum sínum. Það var fyrir tíu árum síðan rétt um 3% af sambærilegum bótum og þannig hefur skattbyrði þeirra aukist um heil mánaðarlaun á ári. Og þegar þetta leggst saman, annars vegar að lífeyrisþegarnir fylgja ekki kaupmáttaraukningu okkar hinna og hitt að skattbyrði þeirra þyngist meðan að skattbyrði okkar hátekjufólksins í þessum sal léttist, þá eykst misskiptingin. Svo einfalt er það. Eins og ég gat um áðan, virðulegur forseti, þá eykst hún svo hratt að hún eykst að líkindum hraðar en í nokkru öðru landi OECD og haldi hún áfram að vaxa með þeim hraða sem hún hefur verið að gera er hætta á því að að áratug liðnum verði misskipting hér meiri en í öðrum OECD ríkjum. Það er full ástæða fyrir hv. alþingismenn, hvar í flokki sem þeir standa, að taka þessa þróun mjög alvarlega. Það er eitthvert brýnasta verkefni okkar að berja í þessa bresti, að styrkja hér öryggisnetið í samfélaginu, að taka af myndarskap á málefnum lífeyrisþega, hvort sem það eru öryrkjar eða aldraðir, vegna þess að það er sameiginlegt hagsmunamál okkar allra að standa vörð um jöfnuðinn í þessu samfélagi, þann hagvöxt sem að honum fylgir og varðveita þann stöðugleika sem hann skapar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni Helga Hjörvar fyrir ágæta ræðu. Margt ágætt kom fram í hans máli. Ég fagna því, og hér hefur það verið nefnt, að stjórnarandstaðan beri hag þessa fólks fyrir brjósti og það vel og ég held að við séum sammála um það. Það er hins vegar nokkuð holur hljómur í þessum málflutningi þegar maður lítur til þess að þessi sama stjórnarandstaða hefur stýrt stærsta sveitarfélagi landsins hvorki meira né minna og hefur markvisst unnið að því að hækka gjöld á þetta fólk með stefnu í skipulagsmálum sem hefur leitt af sér stórhækkað fasteignaverð, stórhækkað fasteignamat og stórhækkuð fasteignagjöld. Á sama hátt hafa þeir ekki samþykkt t.d. tillögur um lækkun fasteignaskatta þessa ágæta fólks. Ég vil því spyrja hv. þingmann Helga Hjörvar: Hvers vegna er þessi munur á málflutningnum hér og svo eftir að menn eru farnir héðan yfir Vonarstrætið í Ráðhúsið að ræða sömu mál? Hvers vegna eru menn ekki áhugasamir um það þar að bæta hag þessa fólks með því að reyna að lækka gjöld á húsnæði sem að er sannarlega algjör frumþörf fyrir alla, jafnt þetta fólk sem annað? Mér þætti vænt um, virðulegi forseti, ef hv. þingmaður mundi svara því.

Virðulegur forseti. Það er út af fyrir sig athyglisvert að hv. þingmaður Guðlaugur Þór Þórðarson kjósi að reyna að beina athyglinni frá því umræðuefni sem hér er, sem er afkoma lífeyrisþeganna í landinu. Hvað varðar fasteignagjöld í Reykjavík, sem ég hef þó ekki fylgst nægilega náið með hin síðari ár, verandi varaborgarfulltrúi nú, þá veit ég ekki betur en við veitum afslætti af fasteignagjöldum til lífeyrisþega, þess hóps sem hér er verið að tala um, 100%, 80% og 50%, og þær tilvísanir sem hv. þingmaður er með eigi ekkert við um þann hóp þó að vissulega hafi fasteignaskattar hjá ýmsum fasteignaeigendum og m.a. úr hópi aldraðra þyngst verulega á síðari árum. Það hefur hins vegar ekki farið eftir sveitarfélögum eða eftir því hvaða pólitíski meiri hluti hefur verið. Það hefur einfaldlega fylgt þróun fasteignaverðs í landinu. Ég vil hins vegar nota tækifærið og spyrja hv. þingmann hvort hann styðji þá aðför að hreyfihömluðum sem gefur að líta í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar fyrir komandi ár og hvort hann sé talsmaður þess, varaformaður félagsmálanefndar, að 100 þús. kr. árlegur stuðningur við nærri sjö þúsund hreyfihamlaða Íslendinga verði af þeim tekinn með einu pennastriki. Ég treysti því að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson geti greint okkur frá afstöðu sinni til þess grundvallarmáls sem nú er til umfjöllunar í sölum Alþingis.

Virðulegi forseti. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns finnst mér það sýnt að endurskoða þurfi fjárlagafrumvarpið með það fyrir augum að skoða nákvæmlega þennan þátt sem hann nefndi og ég ligg ekkert á þeirri skoðun minni, ef einhver rök eru gegn því þá hef ég ekki séð þau. Hins vegar getur hv. þingmaður ekki komið hér upp og reynt að þvo hendur sínar af því sem snýr að lífeyrisþegum og öldruðum í Reykjavíkurborg, það er bara einfaldlega ekki hægt. Hv. þingmaður er afskaplega virkur í borgarstjórn eins og við vitum og þekkir vel til og er vel lesinn og getur ekki borið það fyrir sig að hafa ekki getað fylgst með borgarmálum á undanförnum árum. Sú skýring dugar ekki. Hér erum við að tala um afkomu þessa fólks. Það skiptir ekki máli í hvorn endann litið er, hvort talað er um útgjöld eða tekjur, það segir sig alveg sjálft. Það liggur alveg fyrir og hv. þingmaður veit það að tillögur hafa verið felldar um að lækka slík gjöld á þetta fólk, en það er bara einn anginn. Hinn anginn er sá að með þeirri lóðaskortsstefnu sem við þekkjum hafa menn beint og óbeint hækkað gjöld á alla borgarbúa en þó kemur það sérstaklega niður á því fólki sem hefur hvað minnst. Og af því að ég veit að hv. þingmaður ber hag þessa fólks fyrir brjósti hefði ég viljað sjá hann beita sér fyrir öðruvísi vinnubrögðum og öðruvísi áherslum þar sem Samfylkingin er í meiri hluta og stýrir. Þarna hefðu Samfylkingin og Vinstri grænir hreint og klárt komið að og getað hjálpað þessu fólki. Þess vegna ber ég fram þá spurningu: Af hverju er það ekki gert? Því þarna er svo sannarlega hægt að gera hluti sem hjálpa þessu ágæta fólki.

Virðulegur forseti. Ég fagna yfirlýsingu hv. þingmanns um að hann styðji ekki aðförina að hreyfihömluðum og bensínstyrknum til þeirra. Ég trúi því núorðið að ekki sé einu sinni þingmeirihluti á hinu háa Alþingi fyrir þeim tillöguflutningi og treysti því að þau orð muni standa þegar fjárlögin koma til afgreiðslu síðar. Það stendur ekkert á mér, virðulegur þingmaður, að leggjast á árarnar handan við Vonarstræti þegar kemur að málefnum þeirra sem verst standa. Ég held að sá meiri hluti sem þar situr þurfi ekki að skammast sín í þeim efnum. Við höfum aukið gríðarlega framboð á félagslegu leiguhúsnæði, keypt 100 nýjar íbúðir á hverju ári um langt árabil. Við höfum bætt svo í húsaleigubætur til þeirra sem tekjulægstir eru í þessum hópum að hundruðum milljóna hefur verið aukið við þau framlög frá ári til árs. Við höfum líka veitt verulega afslætti til tekjulágs fólks af fasteignasköttum og hv. þingmaður getur kynnt sér með hvaða hætti ég stóð að hækkunum á framlögum til fólks í fjárhagserfiðleikum hjá Reykjavíkurborg og hækkunum þeirra frá ári til árs þegar ég var formaður félagsmálaráðs Reykjavíkur. Ég vísa því einfaldlega á bug og hv. þingmaður 

Hæstv. forseti. Ég hef áður kvatt mér hljóðs í umræðunni og ítreka það sem ég hef áður sagt en mun víkja að örfáum atriðum til viðbótar. Ég tel að hér hafi farið fram mjög góð umræða um mjög gott málefni. Ég styð þetta þingmál mjög eindregið og tala þar fyrir hönd þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs en við leggjum mjög ríka áherslu á að kjör eldri borgara og öryrkja verði stórbætt frá því sem nú er. Annað sem við höfum lagt mikla áherslu á og kemur einnig fram í umræddu þingmáli er að þessum málum verði beint í farveg samráðs og samninga. Það á að virða samningsrétt hjá Öryrkjabandalagi Íslands annars vegar og hjá Landssambandi eldri borgara hins vegar sem hafa beitt af sér af miklum krafti í kjarabaráttu fyrir hönd skjólstæðinga sinna á undanförnum árum sem ég tel að séu nú farnir að eygja ávöxt af sínu mikla erfiði en til þess þarf mikinn stuðning í samfélaginu. Ég held að ákaflega mikilvægt sé að menn fylgist mjög vel með þeim samningaviðræðum sem í hönd fara á milli ríkisvaldsins annars vegar og Landssambands eldri borgara hins vegar. Það hefur komið fram að ágreiningur er um tölur, annars vegar á milli Landssambands eldri borgara og hins vegar ríkisstjórnarinnar. Sá ágreiningur kom m.a. fram í utandagskrárumræðu sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði stóðum fyrir í fyrradag um þetta málefni. Hæstv. heilbrigðisráðherra vefengdi þær tölur sem ég setti fram hér í ræðustól en eru í samræmi við það sem Landssamband eldri borgara hefur haldið fram. Ég tel mjög brýnt að farið verði vel í saumana á þeim tölum sem koma frá þessum aðilum. Ég hef trú á að ríkisstjórnin byggi á röngum forsendum í útreikningum sínum þannig að hún byggi um of og reikni út meðaltal með hliðsjón af tekjutryggingarauka ellilífeyrisþega. Hversu margir skyldu fá hann óskertan? Það eru 314 manns af 25–27 þúsund. Þarna liggur skekkjan í útreikningum ríkisstjórnarinnar að því er ég tel. Ef við lítum á fjárlagafrumvarpið kemur fram að tekjutryggingarauki ellilífeyrisþega eigi að hækka um 25%, en ellilífeyrir, þ.e. grunnlífeyrir, um 5,9%. Nú þarf að hafa í huga að þessar tölur byggja á allskuggalegum forsendum, tekjutryggingaraukann á að hækka á kostnað hreyfihamlaðra öryrkja og ellilífeyrisþega, nokkuð sem mun náttúrlega aldrei ganga eftir. Við heyrum hver viðbrögð eru hér í þingsal við þessu og við höfum heyrt viðbrögð í samfélaginu, frá Landssambandi eldri borgara og frá Öryrkjabandalagi Íslands. Þessi samtök munu aldrei láta þetta yfir sig ganga að sjálfsögðu. Varðandi hina töluna, 5,9%, hef ég áður gert grein fyrir að þegar höfð er hliðsjón af því að lífeyrisþegum mun að öllum líkindum fjölga um 3% á komandi ári og reiknað er með 4% verðbólgu þá er um kjararýrnun að ræða. En ég set þessar tölur engu að síður upp til að sýna fram á hvers vegna forsendur ríkisstjórnarinnar eru rangar. Tekjutryggingaraukinn er aðeins einn sjöundi hluti af ellilífeyrisgreiðslunum, af grunnlífeyri. Þegar þessi tala, þegar tekjutryggingaraukinn er lagður til grundvallar sem meðaltal í meðaltalsútreikningum ríkisstjórnarinnar sjá menn hvers vegna ríkisstjórnin fer vill vegar í þessu máli og hvers vegna hún heldur fram röngum tölum bæði í þingsalnum og í fjölmiðlum þegar þau mál ber á góma. Eitt sem ég vildi leggja áherslu á og ég hef verið nokkuð spurður eftir í umræðunni er um skatta á lágtekjufólk. Ég nefndi þar töluna 12–13% af 110 þús. kr. Aðeins til að setja þetta inn í samhengi og skýra þetta nánar. Staðreyndin er sú að þriðjungur ellilífeyrisþega er með minna en 110 þús. kr. á mánuði. Það sem ég lagði og legg áherslu á er að sá hópur borgar núna skatt en borgaði engan árið 1988 þegar staðgreiðsla skatta var tekin upp. Núna greiðir þessi hópur 37,73% í tekjuskatt. Sú upphæð nemur 41.503 kr. Frá því er dreginn persónuafsláttur upp á 28.321 kr. Alls gerir þá skatturinn 13.182 kr. eða 11,98%, eftir standa 96.818 kr. Við erum því ekki að tala um 110 þús. kr. tekjur, við erum að tala um tekjur undir 100 þús. kr. Við skulum ekki gleyma því að sumt fólk er þar fyrir neðan og sumir búa við afarkjör og við höfum fengið að sjá það í fjölmiðlum í sumar hvernig í hópi fátæks fólks á Íslandi eru stórir hópar aldraðra. Að lokum um lífeyrissjóðina. Ég tel brýnt að styðja lífeyrissjóðina. Ég hef stutt frumvörp frá Frjálslynda flokknum sem hafa verið flutt hér ítrekað um að nauðsynlegt sé að koma að stuðningi við Lífeyrissjóð sjómanna. Þar voru loforð svikin í kjölfar samninga upp úr 1980. Í landinu eru lífeyrissjóðir sem búa við mjög erfiðan kost, bændur og ýmsir aðrir. En missum ekki sjónar á því sem hér er verið að fást við. Við erum að tala almennt um kjör lífeyrisþega á Íslandi, um kjör eldri borgara á Íslandi. Við megum ekki láta ríkisstjórnina komast upp með það lengur að rýra kjör þessa fólks. Nú er mál að linni. Ég vona að samfélagið vakni upp, fylgist með þeim samningaviðræðum sem Landssamband eldri borgara hefur hafið við ríkisvaldið 

Frú forseti. Tillagan sem hér um ræðir er mjög jákvæð. Samkvæmt henni á að kanna stöðu mála og tryggja að öryrkjar og eldri borgarar hafi mannsæmandi kjör. Maður furðar sig þess vegna á umræðunni sem farið hefur fram í dag, að þeir stjórnarliðar sem þó mæta og taka þátt í umræðunni skuli vera svo viðskotaillir og jafnvel að reyna að drepa umræðunni á dreif. Ég hélt að þetta væri mál sem geti gengið þvert á alla flokka og menn gætu sameinast um að koma þessum hlutum í lag. Menn hafa stært sig af því að við værum ein yngsta þjóð í Evrópu. Við ættum því að geta hugsað þokkalega vel um eldri borgara landsins sem hafa komið okkur á legg. Nei, það má ekki heldur skal drepa umræðunni á dreif með því að rugla hana. Til dæmis tala menn um fasteignaskatta, að þeir séu allt í einu aðalvandamál eldri borgara í sumum sveitarfélögum. En það er af og frá. Þótt ýmislegt megi segja um hækkun fasteignaverðs þá getur það í ýmsum tilfellum haft jákvæð áhrif fyrir eldra fólk sem minnka við sig húsnæði og getur að einhverju leyti losað peninga. En þetta mál snýst ekki um þann hluta eldri borgara heldur um þá sem hafa verstu kjörin. Hvers vegna geta ekki sjálfstæðismenn og framsóknarmenn, sem einhvern tíma kenndu sig við samvinnuhugsjón og félagshyggju, rætt þessi mál í alvöru? Hvers vegna er það ekki hægt? Hvers vegna ræða menn ekki um hvernig eigi að leysa þessi mál? Það er ekki gert. Nei, inn á borð okkar kemur fjárlagafrumvarp þar sem eina sparnaðartillagan er að skerða kjör þessa hóps. Við munum öll eftir svikum hæstv. heilbrigðisráðherra, er hann sveik unga öryrkja um hátt í fimm hundruð milljónir. Hvers vegna getum við ekki snúið þessari umræðu við og tekið saman á þessum málum? Ég held að það sé mikill vilji í þjóðfélaginu til þess. Ég furða mig á því að sjálfstæðismenn vilji ganga til landsfundar í kvöld með það á bakinu að hafa gert lítið úr umræðunni um þá sem verstu kjörin hafa í samfélaginu. Ég held því fram að ójöfnuðurinn í þjóðfélaginu hafi aukist, það er staðreynd. Í svari við fyrirspurn sem ég beindi til hæstv. fjármálaráðherra um ójafnar tekjur, um svokallaðan Gini-stuðul, kom á daginn að sá ójöfnuður hafði vaxið. Hvers vegna ræða menn það ekki? Pétur H. Blöndal getur þá komið og verið stoltur yfir árangrinum ef honum finnst að þróunin eigi að vera svona. Þannig er hún. Þetta þurfum við að ræða. Ég er á því að tekjuójöfnuður geti skapað ýmis vandamál. Hann mun gera það áður en langt um líður. Hið sérkennilega við tekjuójöfnuðinn er að hann er ekki vegna þess að hlutur ríkisafskipta hafi minnkað heldur hefur hlutur hins opinbera af þjóðarkökunni stækkað. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur ekki minnkað hlut hins opinbera heldur hefur hið opinbera ráðstafað stærri hluta kökunnar til fárra. Mér finnst það mjög einkennilegt, fyrir svokallaða hægri stjórn eða samvinnustjórn - en ég veit reyndar ekki hvað Framsóknarflokkurinn er núna - að menn ráðstafi fé í gegnum ríkisvaldið til færri aðila, taki meira af þeim sem hafa lítið og ráðstafi stærri hluta til þeirra sem hafa meira. Annað sem vert er að ræða í þessu sambandi eru skattalækkanir. Þegar menn tala um að orðið hafi skattalækkanir þá eru það algjör öfugmæli. Það hafa ekki orðið neinar skattalækkanir á Íslandi. Það hefur orðið prósentulækkun á einu og hækkun á öðru. Hvernig metur maður hvort skattar hafi verið hækkaðir eða lækkaðir? Það er auðvitað út frá hlut ríkisins og því hvort ríkisútgjöld aukist. Einhver þarf að borga fyrir þetta og það er gert í gegnum skattana. Sjái maður tölurnar í fjárlagafrumvarpinu hækka þá eru skattarnir að hækka. Þeir eru bara teknir annars staðar. Það er rétt að verið er að lækka hátekjuskattinn en það er sömuleiðis verið að þyngja byrðarnar á þeim sem hafa lágu tekjurnar. Það er eitt af því sem t.d. framsóknarmenn hafa ekki boðað. Þetta eru mál sem þarf að ræða í alvöru. Ég óska eftir því að sjálfstæðismenn komi hér til umræðunnar og ræði þetta af alvöru í stað barnalegra útúrsnúninga og málfundaleikfimi með því að ræða um fasteignaskatta og annað sem kemur málinu ekkert við. Það kemur málinu við þegar menn spyrja hverjar breytingarnar séu. Hvaða áhrif hafa breytingarnar á ójöfnuðinn í þjóðfélaginu. Þeirri spurningu hefur verið beint til hæstv. fjármálaráðherra. Ég spurði hann: Hver verður ójöfnuðurinn þegar skattbreytingar ríkisstjórnarinnar hafa komið til framkvæmda? Þegar þeirri spurningu er beint til hæstv. fjármálaráðherra er ekki hægt að reikna. Þá stöðvast allar reiknivélar. Þetta er mjög alvarlegt. Við þingmenn sem viljum sjá fyrir okkur framtíðina og hver ójöfnuðurinn verður ættum að krefjast þess að fjármálaráðherra gefi svör um þessa hluti. Það er óþolandi að skattbreytingar séu boðaðar en síðan þurfi menn að þrasa um möguleg eða ómöguleg áhrif. Það er sérkennilegt að horfa upp á aðgerðir ríkisstjórnarinnar þegar kemur að því að spara. Það eru nokkur hundruð milljónir í ökutækjastyrkjum fyrir aldraða og öryrkja en síðan fara menn að snúa út úr og þrasa um hvort eða hver leggi mestar byrðar á eldri borgarana. Samt eru til þingmenn í Sjálfstæðisflokknum sem séð hafa í gegnum blekkingarleik ríkisstjórnarinnar. Ég er með grein eftir ágætan sjálfstæðismann sem fletti ofan af umræddum blekkingarleik sjálfstæðismanna sjálfra. Hann skrifaði á þessu ári grein þar sem hann segir að áhrif eignarskattsbreytinga ríkisstjórnarinnar fyrir eldri borgara séu ofmetin. Hann bendir á það með réttu að í landinu séu rúmlega 15 þúsund eldri borgarar sem ekki muni greiða 600 millj. kr. á ári í eignarskatt. Stærsti hluti eldri borgara greiðir ekki eignarskatta. Umræddur sjálfstæðismaður hefur í raun flett ofan af 

Virðulegi forseti. Í þeirri þingsályktunartillögu sem er hér til umræðu kemur m.a. fram að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni, í samráði við samtök aldraðra og öryrkja, að beita sér fyrir því að komið verði á afkomutryggingu fyrir lífeyrisþega sem komi til framkvæmda í byrjun ársins 2007. Okkur ætti öllum að vera orðið ljóst að í þjóðfélaginu búa allt of margir við og jafnvel undir fátæktarmörkum, þ.e. hafa ekki tekjur sem duga fyrir nauðþurftum. Aldraðir, öryrkjar, einstæðir foreldrar og þeir sem haldnir eru langvarandi veikindum eru þar stór hluti og búa ekki við það sem við mundum vilja kalla mannsæmandi tekjur. Það er ekki hægt að segja að þessir hópar hafi fengið hlut af hinu svokallaða góðæri. Eins og hér hefur komið fram var árið 1996 afnumin tenging bóta almannatrygginga við vikukaup í almennri verkamannavinnu. Það hefur valdið gífurlegri skerðingu á lífeyri aldraðra og öryrkja. Á síðustu árum hefur dregið í sundur með lífeyrisþegum og þeim sem hafa lægstu launin þrátt fyrir að ekki sé annað hægt að segja en að lægstu laun séu til háborinnar skammar. Grunnlífeyrir og full tekjutrygging væru um 12–13 þús. kr. hærri ef raungildi þeirra greiðslna væri hið sama á árinu 2005. Það má jafnframt benda á að stór hluti ellilífeyrisþega, um þriðjungur, er með um eða undir 110 þús. kr. í tekjur á mánuði. Þingmenn meiri hlutans hafa í dag, líkt og oft áður, reynt að breiða yfir hve lágar tekjur ellilífeyrisþegar hafa en við skulum taka hér dæmi af launaseðli einhleyps ellilífeyrisþega sem ekki hefur atvinnutekjur. Hann fær í grunnlífeyri 21.993 kr., tekjutryggingu 43.113 kr., tekjutryggingarauka 21.258 kr. og heimilisuppbót 18.080 kr. Þetta gerir samtals 104.444 kr. á mánuði. Þegar tekjuskatturinn er tekinn af hefur viðkomandi einstaklingur ráðstöfunartekjur upp á rúmar 93 þús. kr. Ef viðkomandi ellilífeyrisþega bjóðast atvinnutekjur, t.d. 50 þús. kr. á mánuði, eru refsingar í gildi. Þær hafa í för með sér lækkun á tekjutryggingu og lækkun á heimilisuppbót, tekjutryggingaraukinn fellur alveg niður en tekjuskatturinn hækkar að sjálfsögðu. Af þessum 50 þús. kr. skerðast því tekjurnar um 65%, þ.e. af 50 þús. kr. aukatekjum eru einungis 17.1180 kr. eftir. Ljóst er að þetta er ekki til þess fallið að hvetja menn til vinnu. Staða flestra lífeyrissjóða er sem betur fer traust og því munu aukin lífeyrisréttindi bæta kjör eldri borgara á komandi árum. En hér ræðum við um nútímann. Tekjur þeirra munu batna í framtíðinni en ekki í dag og við því þarf að bregðast. Á undanförnum missirum hafa þær litlu hækkanir sem runnið hafa til lífeyrisþega yfirleitt verið teknar af aftur með ýmiss konar aðferðum. Þar á meðal eru dæmi um að lífeyrisþegar hafi þurft að greiða sem svarar mánaðarlífeyrisgreiðslum fyrir lyf á ári. Húsnæðiskostnaður öryrkja og aldraðra hefur líka hækkað á síðustu árum. Styrkir til bifreiðakaupa öryrkja eru nú færri og að raungildi eru þeir lægri en árið 1995. Auk þessa hefur ríkisstjórnin afnumið hagstæð bifreiðakaupalán sem öryrkjum stóðu áður til boða. Síðast en ekki síst er rétt að leggja áherslu á það sem áður hefur komið fram varðandi tillögu meiri hlutans um að bæta hag aldraðra um einhverjar krónur. En hvernig á að fara að því? Það á að afnema bensínstyrk fatlaðra, þ.e. þeirra sem nýta bíla til að komast til og frá vinnu eða í nám til að reyna að bæta hag sinn, til að verða sjálfbjarga. Þar á að ná í meira en 700 millj. kr. og hluta af því ætla menn að setja í lífeyrinn. Þrátt fyrir bullandi hagvöxt, góðæri og tekjuafgang virðist þetta vera eina leiðin sem ríkisstjórnin sér færa til að reyna að bæta hag aldraðra, að taka tekjur af fötluðum. Með þingsályktunartillögunni leggja flutningsmenn, þ.e. Samfylkingin, áherslu á að eitt af forgangsverkefnunum í þjóðfélaginu á næstunni verði að bæta kjör tekjulágu hópanna, m.a. með því að styrkja almannatryggingakerfið og að þeir hópar fái eðlilegan og sanngjarnan hlut í auknum hagvexti og þjóðartekjum. Ég minni í tilefni af þessu máli á þingsályktunartillögu sem margoft hefur komið fram frá hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni, Sjálfstæðisflokki, um umboðsmann aldraðra. Þá tillögu hefur hann ásamt öðrum lagt fram oftar en einu sinni en einhverra hluta vegna virðist aldrei komast í gegn hjá samflokksmönnum hans. Ég velti því fyrir mér, miðað við ástandið hjá öldruðum í dag, hvort ekki sé kominn tími til að taka upp þá tillögu til að tryggja að aldraðir hafi sinn málsvara.

Frú forseti. Sú tillaga til þingsályktunar sem við ræðum nú hefur vakið miklar umræður og ég veit að úti í samfélaginu er fylgst vel með því sem hér fer fram. Þrátt fyrir að nokkrir þingmenn hafi komið í ræðustólinn, þingmenn Sjálfstæðisflokksins, og látið sem svo að þessi þingsályktunartillaga sé allsendis óþörf, þá hygg ég að allir viti í hjarta sínu að hér er um mjög þarft mál að ræða. Ég hygg að allir þekki til dæma sem sanna, svo ekki verður um villst, að hér er réttlætismál á ferðinni. Dæmin eru því miður ekki fáein heldur eru þau mörg og þau eru almenn. Ég var á fundi fyrir stuttu þar sem aldraður maður tók til máls. Hann lýsti m.a. kjörum sínum og undir lokin klökknaði hann. Hann klökknaði þegar hann var að lýsa því að hann gæti ekki glatt sína nánustu. Hann gæti ekki glatt börnin sín og hann gæti ekki glatt barnabörnin sín. Það er áhrifamikið að verða vitni að slíkri lýsingu. Ég vildi óska þess að sjálfstæðismenn, sem hafa verið að tala á móti þessari tillögu hér og gera gys að okkur, fengju að heyra svona lýsingar og legðu eyrun við. Ég vildi óska að þeir reyndu að læra eitthvað af því, því að það virðast þeir ekki gera. Þeir bregða hins vegar upp pótemkin-tjöldum. Ég ætla, frú forseti, að fá að lesa aðeins upp úr tillögu að ályktun sem verður lögð fyrir 36. landsfund Sjálfstæðisflokksins, sem er að hefjast núna á eftir í Laugardalshöllinni. Þar segir svo, frú forseti, í ályktun um málefni eldri borgara, með leyfi: „Landsfundur samþykkir að afnema skuli tekjutengingu við upphæð sem nemur óskertum lífeyrisgreiðslum almannatrygginga, það er grunnlífeyri, tekjutryggingu, tekjutryggingarauka og heimilisuppbót, til þeirra sem náð hafa 67 ára aldri. Þessi upphæð taki árlegum breytingum í samræmi við verðlagsbreytingar. Við fráfall eftirlaunaþega haldi eftirlifandi maki/sambýlismaður óskertum launum hins látna í 6 mánuði sem skerðist þá í áföngum og falli niður að 12 mánuðum liðnum.“ Ég hygg að við getum vel tekið undir að þetta sé réttlætismál og mér þykir gott að sjálfstæðismenn hafa komið auga á þessi ágætu atriði. Síðan segir, með leyfi forseta: „Landsfundur lýsir yfir ánægju með niðurstöður samráðshóps ríkistjórnarinnar og Landssambands eldri borgara og það formlega samráð sem þar var stofnað til með það fyrir augum að skilgreina brýn úrlausnarefni, m.a. í lífeyrismálum, hjúkrun og aðhlynningu. Fagnað er þeim framlögum sem ríkisstjórnin ákvað að veita til þessara verkefna.“ Gott mál. Aðeins neðar stendur, með leyfi frú forseta: „Móta þarf heildstæða stefnu og tryggja framboð leiguhúsnæðis, dagvistunar- og hjúkrunarrýmis fyrir aldraða. Neyðarástand hefur skapast hjá mörgum öldruðum vegna skorts á leiguhúsnæði og vistunarrými á hjúkrunarheimilum. Þess vegna telur landsfundur brýnt að stórátak verði gert til úrbóta.“ Hver getur ekki tekið undir þetta? En ég vil nota tækifærið og benda á að sjálfstæðismenn hafa verið í ríkisstjórn a.m.k. - eru það ekki tíu ár, frú forseti? Ég held það bara.  Það er okkur mikil áminning að heyra fréttirnar í útvarpinu í gærkvöldi, og hefur aftur verið minnst á í dag, um að misskipting á Íslandi sé að aukast og sé að verða sú mesta í heiminum. Við erum að fara fram úr Bandaríkjunum á næstu árum ef svo fer sem horfir. Ég ætla að minna á að þetta er allt gert undir leiðsögn Sjálfstæðisflokksins, og það er ekki von á öðru, frú forseti. En mér mun þykja forvitnilegt og ég mun fylgjast vel með því, eins og örugglega margir fleiri í þessum sal og aldraðir og fatlaðir úti í samfélaginu, hvernig verður farið með þessa ályktun eða tillögu til ályktunar á landsfundi Sjálfstæðisflokksins. Enn þá forvitnilegra verður að fylgjast með því hvort ríkisstjórnarflokkarnir, sem hafa öll völd í hendi sér og geta gert það sem þeir vilja til að bæta hag aldraðra og öryrkja, muni starfa í þeim anda sem lagt er til í tillögunni sem ég vitnaði í áðan.

Virðulegi forseti. Sem 1. flutningsmaður þessa mikilvæga máls, sem flutt er af öllum þingflokki Samfylkingarinnar, vil ég þakka fyrir góða umræðu um kjör lífeyrisþega. Ég tel það forgangsverkefni og minn flokkur, enda fluttum við það sem fyrsta mál á þessu þingi, að bæta kjör lífeyrisþega. Það sem stendur upp úr þessari umræðu er hin breiða samstaða milli stjórnarandstöðunnar. Vinstri grænir og Frjálslyndir hafa líka með sínum hætti lagt fram tillögur og staðið fyrir því að þetta brýna mál yrði rætt. Ég vil einlæglega leyfa mér að vona að hér verði ekki bara talað. Þó að orð skipti máli og séu til alls fyrst þá skiptir framkvæmdin sköpum fyrir þann stóra hóp lífeyrisþega sem hefur þurft að búa við skert kjör á við aðra í góðærinu. Það skiptir máli að orðum fylgi efndir. Ég veit að minn flokkur, þegar hann tekur við stjórnartaumunum, mun setja þetta mál í forgang. Það hefur líka vakið athygli mína í dag að stjórnarflokkarnir eru í fílabeinsturni. Þeir fáu sem hafa tekið til máls hafa haft allt á hornum sér og út úr orðum þeirra má lesa að ekki þurfi að bæta kjör aldraðra, þeir hafi lifað hér blómaskeið í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það er líka athyglisvert að sá eini sem hefur tekið þátt í umræðunni af hálfu Framsóknarflokksins er hæstv. heilbrigðisráðherra sem átti hér í vök að verjast þegar hann var á þriðjudaginn að reyna að fegra kjör aldraðra með einhverri talnaleikfimi. En aldraðir vita betur, þeir finna það á pyngju sinni að kaupmáttur launa þeirra hefur ekki vaxið sem samsvarar kaupmætti launa hjá öðrum hópum. Þau eru líka athyglisverð loforðin sem síðasti ræðumaður vitnaði í, og við höfum fleiri vitnað í. Loforðin sem nú munu skreyta borð landsfundar sjálfstæðismanna um að bæta kjör lífeyrisþega. Það vantar aldrei þegar þeir flagga sínum landsfundi eða rétt fyrir kosningar. En aldraðir vita, lífeyrisþegar vita og tekjulægstu hóparnir vita að það er ekkert að marka það sem stendur í landsfundarsamþykktum þeirra að því er varðar þessi mál. Í landsfundarsamþykktum skjóta gamlir draugar aftur og aftur upp kollinum án þess að staðið sé við þau loforð sem þar koma fram. Ég hvet þá sem eru í Sjálfstæðisflokknum og bera hag aldraðra fyrir brjósti að berjast hart á þessum landsfundi fyrir því að opna augu forustunnar fyrir því hve illa hefur verið farið með lífeyrisþega í tíð ríkisstjórnarinnar og berjast fyrir því að ná árangri á landsfundinum þannig að efndir fylgi orðum. Það er rétt sem hér hefur komið fram, virðulegi forseti, að í tíð ríkisstjórnarinnar, á valdaferli hennar, hefur ójöfnuður vaxið mjög. Við höfum heyrt það í fréttum nú undanfarið hvernig ójöfnuður hefur stóraukist síðustu árin. Hér segir í frétt Morgunblaðsins, með leyfi forseta: „Tiltækar upplýsingar um tekjur á mann sýna að ójöfnuður hér á landi hefur stóraukist síðustu árin og er aukningin meiri en dæmi eru um frá nálægum löndum, að því er fram kemur í pistli á heimasíðu Þorvaldar Gylfasonar, prófessors við HÍ.“ Það þarf auðvitað engan Gini-stuðul til þess að leggja þetta á borð. Við í stjórnarandstöðunni höfum fundið að tekjuminnstu hóparnir í þjóðfélaginu hafa verið settir hjá í þeirri gósentíð, í því góðæri, sem við höfum búið við. Á sama tíma og tekjur samkvæmt vísitölu neysluverðs hafa hækkað um 100 milljarða kr. á örfáum árum, á tíu árum, hefur ríkisstjórnin gengið hart fram í því að skerða kjör aldraðra. Á sama tíma og raunaukning um hundrað milljarða kemur í ríkiskassann hefur lífeyrir lífeyrisþeganna verið skertur um 5 milljarða kr. Þetta er ríkisstjórninni fullkomlega til skammar. Þessu viljum við breyta. Mig langar aðeins, forseti, að fara nánar ofan í hvaða þýðingu þessi tillaga hefur fyrir öryrkja og aldraða ef hún nær fram að ganga og ef hún kemst til framkvæmda. Ég á ekki von á því, virðulegi forseti, að það verði fyrr en Samfylkingin kemst til valda. Við viljum gera samning við lífeyrisþega um afkomutryggingu. Við viljum í fyrsta lagi skila þeim til baka því sem af þeim hefur verið tekið á síðustu tíu árum. Það þýðir að hækka þarf grunnlífeyri og tekjutryggingu um 12 þús. kr. og er þá miðað við desember 2004. Það eru 144 þús. kr. á ári, þannig að menn sjá hvað ríkisvaldið hefur tekið mikið af lífeyrisþegum. Á sama tíma viljum við að fram fari úttekt á því hver neysluútgjöld lífeyrisþega eru. Það hefur komið fram hjá Hagstofunni að neysluútgjöld einstaklinga eru 160–170 þús. kr. Við viljum fá það staðfest hve mikil neysluútgjöld lífeyrisþega eru. Þegar við erum búin að stilla lífeyrinn af miðað við það sem af hefur verið tekið, skila til baka þessum 144 þús. kr. á ári, setjum við markið á það að lífeyrir aldraðra og lífeyrisþega verði sem næst þessum skilgreindu afkomumörkum í neysluútgjöldum lífeyrisþega. Við viljum að samningurinn taki gildi 1. janúar 2007 og að frá þeim tíma breytist lífeyrir almannatrygginga í samræmi við launavísitölu. Þessu var kippt úr sambandi á árinu 1995 og var það fyrsta verk ríkisstjórnarinnar. Jafnframt felst í þessari tillögu afar mikilvægur þáttur í kjörum aldraðra, þ.e. að draga úr skerðingarmörkunum. Það hefur verið farið yfir það hvað þessi skerðing er mikil, bæði varðandi grunnlífeyri og tekjutryggingu.Við viljum miða við það að lækka skerðingarhlutfall grunnlífeyris úr 30% í 20% og skerðingarhlutfall tekjutryggingar úr 45% í 30% og það mun kosta um 1.320 millj. kr. Skerðingin er svo gífurleg og Landssamtök eldri borgara hafa sett fram sláandi dæmi um hvaða áhrif þessi skerðing hefur ef lífeyrisþegar afla sér örlítilla tekna. Þeir hafa t.d. sýnt fram á að fái lífeyrisþegar einhvers staðar 10 þús. kr. í atvinnutekjur á mánuði hækka ráðstöfunartekjur þeirra í mörgum tilfellum aðeins um 1.556. Aðeins 1.556 kr. af þessum 10 þús. kr. skila sér í vasa aldraðra og öryrkja. Þá erum við að tala um skerðingu og skatta sem skerða þessar 10 þús. kr. um 84,44%. Maður spyr: Hvar er hvatinn til aukins vinnuframlags fyrir lífeyrisþega og aldraða? Er það ekki þjóðfélaginu í hag að nýta sér starfskrafta aldraðra og öryrkja sem á annað borð geta verið eitthvað á vinnumarkaðnum, í hlutastarfi þó ekki sé meira eða unnið einhvern hluta vikunnar o.s.frv.? Vissulega er það til hagsbóta fyrir þjóðfélagið. Við vitum hvernig aldurskúrfan er og píramídinn í framtíðinni þar sem öldruðum mun fjölga og færri verða á vinnumarkaði. Auðvitað eigum við að nýta vinnuframlag aldraðra og lífeyrisþega og sjá til þess að þeir fái sómasamlega til baka það sem þeir vinna sér inn og að ekki sé allt hirt í skerðingu og skatta. Við getum tekið sem dæmi, sem þjóðin þekkir, að t.d. ráðherrar eða þingmenn sem hætta og fara í fulla vinnu annars staðar fá líka lífeyri. Það er ekki verið að skerða hann. Það er ekki verið að skerða lífeyri þeirra um eina einustu krónu. Ef þeir halda áfram í fullu starfi einhvers staðar, í Seðlabankanum eða hvar sem það er, þá er ekki verið að skerða lífeyri þeirra út af þeim peningum sem þeir fá þar, en við skerðum lífeyri aldraðra og öryrkja svo mikið að þeir fá ekki nema 1.556 kr. af 10 þús. kr. tekjum sem þeir hafa aukreitis. Það er eitt mesta sanngirnismálið sem við stöndum frammi fyrir að leiðrétta að taka á þessum skerðingarmálum. Ég vil líka nefna skattana, virðulegi forseti, og fer ég nú að ljúka máli mínu. Það er auðvitað til skammar að af 110 þús. kr. séu hirtar upp undir 15 þús. kr. í skatt. Þetta er ekki einu sinni fyrir brýnustu nauðþurftum. Við höfum það fyrir okkur að Hagstofan hefur mælt hver neysluútgjöld einstaklinga eru. Þau eru 170 þús. kr. og stjórnvöld leggjast svo lágt að taka 10–15 þús. kr. í skatt af þessum tekjum. Það er til skammar, virðulegi forseti, að hér á landi skuli neyðaraðstoð vera skattlögð, fjárhagsaðstoð sveitarfélaga. Þegar fólk á kannski ekki fyrir mat nema fyrstu 10 daga mánaðarins og fer til sveitarfélags síns til að fá eitthvað til að skrimta af, bara til að geta borðað út mánuðinn, leggjumst við svo lágt að skattleggja þetta, við skattleggjum þessa neyðaraðstoð fólks. Við þingmenn Samfylkingarinnar höfum flutt tillögu til þingsályktunar um skattfrelsi lágtekjufólks, um að afnema eða lækka verulega tekjuskatta lágtekjufólks og lífeyrisþega sem hafa tekjur undir lágmarkslaunum. Finnar hafa farið þá leið, þeir hafa farið endurgreiðsluleiðina. Hún er flókin en það á ekkert að vera of flókið fyrir okkur þegar um er að ræða að leiðrétta kjör þessara hópa og láta þá hafa sinn eðlilega skerf af því sem til skiptanna er í samfélaginu. Og þó að við séum að ræða hér um lífeyristryggingu og afkomutryggingu þeirra viljum við vekja athygli á því að í þessari tillögu er aðeins gert ráð fyrir að þetta sé fyrsti áfanginn vegna þess að við segjum að í næsta áfanga þurfum við að beita okkur fyrir því að teknar verði upp viðræður milli ríkisvaldsins, sveitarfélaga og aðila vinnumarkaðarins um afkomutryggingu þeirra sem af félagslegum, heilsufarslegum eða öðrum óviðráðanlegum ástæðum hafa ekki sér til framfærslu sem samsvarar lágmarkslaunum í þjóðfélaginu. Þar erum við m.a. að tala um atvinnulausa sem eru með 90 þús. kr. á mánuði. Verkalýðshreyfingunni tókst að tosa þetta upp, þetta voru 77 þús. kr. fyrir örfáum missirum. Þetta fólk, atvinnulausir, fær hvorki jólauppbót né orlofsuppbót sem aðrir í þjóðfélaginu fá og líka lífeyrisþegar sem betur fer, en atvinnulausir eru snuðaðir um þessar greiðslur sem er auðvitað til skammar og við í stjórnarandstöðunni höfum flutt tillögur um að bæta það. Það er ekki bara, virðulegi forseti, að við höfum sett fram tölur um hve skerðingin er mikil hjá þessum hópum að því er varðar lífeyrisgreiðslurnar - ef litið er aftur til 1995 er hún 12 þús. á mánuði eða 144 þús. kr. á ári - heldur hefur lyfja- og lækniskostnaður þessa fólks hækkað. Öryrkjabandalagið hefur t.d. bent á að hjá mörgum sem þurfa að nota mikið af lyfjum eða leita oft til læknis fari tvenn mánaðarlaun í lyfja- og lækniskostnað. Ég spyr, virðulegi forseti: Búum við í velferðarsamfélagi þegar þeir sem sjúkir eru í þjóðfélaginu og þurfa á miklum lyfjum og læknisaðstoð að halda verða að borga sem samsvarar tveimur mánaðargreiðslum af lífeyri sínum í lyfja- og lækniskostnað auk þess að búa við alla þá skerðingu á lífeyri sem núverandi ríkisstjórn hefur boðið þeim upp á? Og húsnæðiskostnaðurinn - hvað hefur leigukostnaður hækkað mikið á umliðnum árum hjá öldruðum, lífeyrisþegum og tekjulágu fólki sem er ofurselt leigumarkaðnum? Sumt af þessu fólki þarf kannski að borga sem samsvarar 75–80 þús. kr. í leigu á mánuði af 110 þús. kr. tekjum. Virðulegi forseti. Ég sé að tíma mínum er að ljúka. Ég fagna þeirri samstöðu sem verið hefur milli stjórnarandstöðunnar um þetta mál í dag. Við munum breyta því þegar við erum komin í ríkisstjórn og ég segi við þá sem þurft hafa að búa við þau smánarkjör sem stjórnarflokkarnir hafa skammtað þeim: Refsið ráðherrunum á þessum bekkjum í næstu kosningum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um aðgerðir til að endurheimta efnahagslegan stöðugleika. Þetta er 5. mál þessa þings og fyrsta þingmálið sem þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs flytur. Með því leggjum við auðvitað af okkar hálfu áherslu á þetta viðfangsefni. Hér er að stofni til um endurflutta tillögu að ræða frá því á útmánuðum síðasta þings en í marsmánuði síðastliðnum kom efnislega nokkurn veginn samhljóða tillaga fram, enda voru þær aðstæður sem enn blasa við í efnahagslífi okkar í aðalatriðum hinar sömu og þá nema hvað staðan hefur versnað að flestra þeirra dómi sem um hlutina fjalla og kemur það t.d. glöggt fram í mati Seðlabankans á aðstæðum nú á haustmánuðum 2005. Ég fagna því að hæstv. forsætisráðherra sér sér fært að vera viðstaddur upphaf þessarar umræðu og sömuleiðis væri áhugavert þegar henni fram heldur, væntanlega á næsta fundi því að skammt lifir eftir þessa fundar, að hér væru þá t.d. viðstaddir hæstv. sjávarútvegsráðherra og hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur verið að tjá sig lítillega að undanförnu um stöðu sjávarútvegsins og afkomuna þar. Forveri hans í starfi, hæstv. fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, Árni M. Mathiesen, skipaði sérstaka nefnd, svokallaða hágengisnefnd til að fara ofan í saumana á rekstrarskilyrðum sjávarútvegsins og var þó gengi krónunnar þá mun lægra en það er núna, gengisvísitalan væntanlega upp undir 110 eða jafnvel yfir 110 þegar hágengisnefndin var að störfum en núna stefnir hún jafnvel niður fyrir 100. Það eru spár um að gengisvísitalan gæti jafnvel farið niður fyrir 100 á næstu vikum eða mánuðum og raungengi krónunnar þar af leiðandi orðið hærra, þ.e. krónan sterkari en nokkru sinni fyrr í sögunni með auðvitað þeim afleiðingum sem það hefur fyrir afkomu útflutnings- og samkeppnisgreina. Þær aðstæður sem eru orsök þessa tillöguflutnings eða tilefni hans segja sig auðvitað sjálfar. Þeir sem fylgjast með umræðum um efnahags- og atvinnumál komast ekki hjá því að sjá þær þungu áhyggjur sem í raun og veru flestir sem tjá sig um þessi mál, nema þá hæstv. ríkisstjórn, hafa af ástandinu. Seðlabankinn bætir þannig t.d. mjög í lýsingu sína á því hversu alvarlegar horfurnar séu og hversu mikið jafnvægisleysið í þjóðarbúskapnum sé í síðasta hefti Peningamála frá því um mánaðamótin. Þar segir í kafla um þróun og horfur í efnahags- og peningamálum, með leyfi forseta: „Ójafnvægi í þjóðarbúskapnum hefur aukist verulega frá því að Seðlabankinn gaf út þjóðhags- og verðbólguspá í byrjun júní.“ Framar í sama riti segir að ójafnvægið í þjóðarbúskapnum hafi aukist og það séu vonbrigði að þrátt fyrir verulega hækkun stýrivaxta bankans allt frá því í maí á síðastliðnu ári séu verðbólguhorfur til næstu tveggja ára enn óviðunandi, einkum þegar einnig er tekið tillit til þeirrar verðbólguhættu sem fólgin er í mögulegri lækkun gengis krónunnar. Þetta eru nokkuð sterk orð að tala um að jafnvægisleysið eða ójafnvægið í þjóðarbúskapnum hafi aukist verulega. Það var til staðar en hefur aukist verulega frá því í júní og verðbólguhorfurnar til næstu tveggja ára eru óviðunandi. Þetta er orð Seðlabankans. Greiningardeild eins bankanna kallar ástandið ógnarjafnvægi, talar um ógnarjafnvægi í efnahagslífinu sem auðvitað er hálfgert orðskrípi og reyndar viðurkenna síðan höfundar orðalagsins aftar í textanum að í reynd sé ekki hægt að kalla þetta ástand jafnvægi. Harkalegar aðgerðir Seðlabankans, reyndar umdeildar og nokkuð um það deilt hvaða áhrif þetta helsta stýritæki hans, vaxtaákvarðanirnar, hafi, hafa sem sagt ekki dugað og kemur engum á óvart, enda hefur Seðlabankinn margbeðið í aðstoð og núna í eitt til eitt og hálft ár lýst því yfir að peningamálaaðgerðir hans einar og sér muni ekki duga til að ná tökum á ástandinu. Seðlabankinn biður um aðstoð, um stuðning frá skynsamlegri stjórnarstefnu og auðvitað fleiri aðilum í þjóðfélaginu en hann fær hann ekki enn sem komið er a.m.k. Helstu ástæður þessa ástands eða vanda sem við okkur blasir eru vel þekktar og tæpast hægt að deila mikið um þær. Þær eru í fyrsta lagi hinar gríðarmiklu samanþjöppuðu stóriðjuframkvæmdir sem Seðlabankinn segir að nemi um einum þriðja af landsframleiðslu heils árs og koma inn í hagkerfinu á 3–4 árum. Seðlabankinn segir að ekkert annað land sem býr við sambærilegar aðstæður og beitir sömu aðferðum í efnahagsmálum, þ.e. með opið hagkerfi og frjálsa fjármagnsflutninga, glími við svona viðfangsefni. Í öðru lagi liggur fyrir að skattalækkanirnar hafa neikvæð áhrif. Þær eru olía á þann eld þenslu og viðskiptahalla sem við er að glíma. Til staðfestingar má vitna bæði í umsagnir greiningardeilda banka og Seðlabanka. Í þriðja lagi er útlánaþenslan, gríðarleg útlánaaukning banka og ástandið á fasteignamarkaði. Og í fjórða lagi er ekki nokkur minnsti vafi á því að andvaraleysi, eða ég leyfi mér að kalla sofandaháttur, ríkisstjórnarinnar og röng skilaboð sem þaðan eru send er hér valdur að líka. Þetta er nefnilega þannig að það þarf bæði að skoða, í hverju tilviki fyrir sig, þegar stóriðjustefnan á í hlut, þegar skattalækkanirnar eiga í hlut eða stefna ríkisstjórnarinnar, hver eru hin efnislegu áhrif af því sem þar er á ferðinni, hversu mikið munar um 300–400 milljarðana í stóriðjufjárfestingum inn í landið bæði vegna framkvæmdanna eystra, í Hvalfirði og víðar á 3–4 árum. Svo þarf líka að skoða væntingaáhrifin sem þetta hefur, áhrifin á andrúmsloftið, á hinn sálræna eða huglæga þátt efnahagsmálanna sem allir vita og viðurkenna að er mjög stór. Þar er það sem ríkisstjórnin bregst auðvitað mest vegna þess að með góðæristalinu, með aðgerðaleysinu og með því að neita að horfast í augu við að um alvarlegar aðstæður sé að ræða er ríkisstjórnin að senda röng skilaboð eða óheppileg skilaboð Væri ríkisstjórnin að takast á við þetta verkefni með Seðlabankanum og gæfi út skýr skilaboð um að menn ætluðu sér að ná utan um hlutina þá væri öðru til að dreifa. Það mundi slá á væntingarnar í staðinn fyrir að aðgerðir ríkisstjórnarinnar ýta meira og minna undir þær. Það að lögfesta þessar miklu skattalækkanir langt fram í tímann, sem eru talsverðar upphæðir þegar lagt er saman, á þriðja tug milljarða sem taka á úr ríkissjóði og í umferð með þessum hætti, og þær væntingar sem því fylgja, stóriðjustefnan og það að boða áframhald á henni - jafnvel í sjálfri greinargerð fjárlagafrumvarpsins er gefið í skyn að það líti vel út með enn frekari stóriðjuframkvæmdir á næstu missirum, t.d. frekari stækkun á Grundartanga - eru ekki beint heppileg skilaboð út í ástandið eins og það er. Það sama má reyndar segja um ráðstöfun söluhagnaðar Símans sem menn hæla sér af og telja sérstaklega ábyrga, þ.e. að depónera því fé fram á árið 2007. Það er nú ekki mjög langt þangað til, 15 mánuðir, og einnig þá á að fara að setja mikla fjármuni í umferð. Og þá fara menn auðvitað að velta því fyrir sér hvort ekki sé þá best að stinga sér í gegnum þetta og láta veisluna halda áfram, halda áfram að eyða, halda áfram að taka lán og mun ekki gengið haldast hátt. Við teljum að það sé algerlega óumflýjanlegt að grípa til víðtækra ráðstafana og út á það gengur tillaga okkar. Það sem við teljum að sé mikilvægast er: Að verðbólgan náist niður fyrir viðmiðunarmörk Seðlabankans, á því hanga m.a. forsendur kjarasamninga, að stöðugleiki haldist á vinnumarkaði og kaupmáttur launa verði varðveittur því að bakgrunni liggur sú hætta að það verði verulegt kaupmáttarhrun með verðbólguskoti og erfiðleikum sem munu fylgja í kjölfarið ef mönnum tekst ekki að ná tökum á ástandinu. Að stöðugleiki haldist sem sagt á vinnumarkaði og kaupmáttur launa sé varðveittur og að sjálfbær þróun verði leiðarljós í orku- og atvinnumálum. Það þarf að tryggja útflutnings- og samkeppnisgreinum viðunandi starfsskilyrði en þau eru ekki til staðar í dag því uppsagnir, lokanir og gjaldþrot berast okkur dögum oftar sem fréttir. Það liggur fyrir að miklir erfiðleikar ganga yfir sjávarútveginn, fiskvinnsluna, ferðaþjónustuna, útflutnings- og samkeppnisiðnaðinn og hann, þ.e. sá hluti hans sem er hreyfanlegur, er að greiða atkvæði um þetta ástand með fótunum og fara úr landi. Það liggur þannig alveg fyrir að störf eru að tapast hundruðum saman ef ekki þúsundum á móti því sem stóriðjustefna ríkisstjórnarinnar skilar inn í staðinn. Þetta eru hin illræmdu ruðningsáhrif. Þau eru að birtast okkur í reynd, kristallstært fyrir framan augun á okkur. Á móti þeim störfum sem stóriðjan kemur með sem eru fá fyrir hvern milljarð í fjárfestingum hverfa núna hundruðum saman störf úr sjávarútvegi og ferðaþjónustu. Eitt af dagblöðunum taldi að um 500 störf væru núna horfin út úr sjávarútveginum á níu mánuðum til einu ári og var þá eingöngu byggt á því að leggja saman fréttir í fjölmiðlum síðastliðna mánuði um uppsagnir. Það þarf auðvitað að ná tökum á viðskiptahallanum og stöðva þá geigvænlegu skuldasöfnun þjóðarbúsins sem er í gangi. Það þarf að viðhalda stöðugleika í fjármálakerfinu og það er jafnvel full ástæða til að fara yfir hvort hætta sé á að hér gætu gerst sambærilegir hlutir í fjármálakerfinu og bankakerfinu og gerðust á hinum Norðurlöndunum í kringum 1990. Og það verður ósköp einfaldlega að ná jafnvægi í þjóðarbúskap okkar almennt á nýjan leik. Það hefur glatast. Og í þessu skyni leggjum við til eftirfarandi aðgerðir: 1. Að gefin verði formleg yfirlýsing um að ekki verði af hálfu opinberra aðila stuðlað að né veitt leyfi fyrir frekari stórvirkjunum né uppbyggingu meiri orkufrekari stóriðju en þegar er í byggingu, a.m.k. til ársloka 2012. Áhersla verði þess í stað lögð á fjölbreytta, smáa og meðalstóra iðnaðarkosti af viðráðanlegri stærð fyrir hagkerfið og aðstæður viðkomandi byggðarlaga. 2. Að þeim tilmælum verði beint til Fjármálaeftirlitsins að hugað verði vandlega að áhættumati í bankakerfinu svo sem hvað varðar áhrifin af snöggri gengislækkun krónunnar eða lækkun fasteignaverðs. Hætturnar á hvoru tveggja blasa við, t.d. að krónan geti hrunið eða það eitt að erlendir aðilar hafa nú gefið út skuldabréf í krónum og borgað fyrir með gjaldeyri svo nemur líklega á milli 70–80 millj. kr. í dag  Sem sagt, Fjármálaeftirlitið hugi að áhættumati í bankakerfinu og markmiðið verði að hraður vöxtur útlána að undanförnu skapi ekki hættu fyrir efnahagslífið. Í þessu sambandi væri skynsamlegt að fara yfir eiginfjárlágmörk og áhættugrunn fjármálastofnana eins og Fjármálaeftirlitið hefur auðvitað heimildir til að gera. Í þriðja lagi leggjum við til að tilmælum verði beint til Seðlabanka Íslands um að íhuga t.d. mögulega beitingu bindiskyldu eða aðrar aðgerðir til að styðja við sameiginlegar aðgerðir stjórnvalda og bankans til að ná tökum á ástandinu eins og Seðlabankinn hefur fullar heimildir til að gera samanber 2. mgr. 3. gr. laga um Seðlabanka Íslands. Við leggjum til að aðferðir við mælingu verðlags verði yfirfarnar og athugað sérstaklega hvernig vænlegast sé að meta húsnæðiskostnað í vísitölu en það er ljóst að hækkun fasteignaverðs hefur átt verulegan þátt í hækkun vísitölu neysluverðs að undanförnu. Við leggjum til, til þess að tryggja aðhald í ríkisfjármálum og slá á þenslu, að stjórnin leggi fyrir Alþingi tillögur um að falla frá eða fresta eftir atvikum a.m.k. hluta þeirra skattalækkana sem lögfestar voru fram í tímann í desember 2004. Í staðinn komi aðgerðir til að bæta stöðu tekjulægstu hópa samfélagsins og barnafjölskyldna. Að síðustu leggjum við til að leitað verði eftir víðtæku samstarfi aðila vinnumarkaðarins og hagsmunasamtaka, samtaka bænda, neytenda, öryrkja, aldraðra og annarra þeirra sem eiga mikið í húfi að það takist að endurheimta þann stöðugleika sem nú hefur glatast og kostaði blóð, svita, tár og miklar fórnir að ná með þjóðarsáttinni árið 1990. Ég legg svo til, frú forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til síðari umr. og efnahags- og viðskiptanefndar.

Frú forseti. Ég tel afskaplega mikilvægt að hér á Alþingi sé umræða um efnahagsmál og að flokkarnir geti sagt sínar skoðanir á þeim eins og flokkur hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar hefur gert. Ég get tekið undir það markmið sem kemur fram í þessari tillögu að miklu leyti, sérstaklega það sem segir í fyrstu liðunum með hliðsjón af mikilvægi þess, nema kannski það sem segir í síðasta liðnum að jafnvægi náist á nýjan leik í þjóðarbúskapnum almennt. Ég tel ekki að óskaplegt hættuástand ríki í þjóðarbúskapnum eins og hv. þingmaður heldur fram. Það gengur vel í íslensku efnahagslífi og hv. þingmaður talar um að við sem stöndum fyrir ríkisstjórn landsins séum að senda röng skilaboð. Þetta er ekki aðeins álit okkar heldur virtra fjármálastofnana og margra annarra aðila erlendis. Það sýnir sig m.a. í því að menn hafa trú á íslensku krónunni og eru að kaupa skuldabréf þó það komi á óvart hversu mikið það er og ég get tekið undir að það eru ákveðin hættumerki í því. En þetta er vandamálið sem felst í að reka lítið hagkerfi á alþjóðlegum markaði, hagkerfi sem er opið fyrir peningalegum straumum bæði inn og út. Alltaf er vandasamt að reka slíkt hagkerfi en það hefur tekist mjög vel. Það er einstakt í heiminum að á undanförnum 10 árum hefur okkur tekist að auka kaupmátt launa um 60% og á næstu tveimur árum eru áætlanir um að kaupmáttur muni aukast um ein 5%, þ.e. á árunum 2006–2007 eða rúm 5% ef bæði árin eru talin með. Ég vona að við séum sammála um það, ég og hv. þingmaður að það er mjög mikilvægt að það takist að halda áfram að bæta kjör almennings í landinu og að jafnframt höfum við svigrúm til að bæta opinbera þjónustu og viðhalda og efla velferðarkerfi okkar. Í þessu sambandi er mikið talað um skattalækkanir og sagt að nú sé mikilvægast af öllu að draga þær til baka. Það segir í þessari tillögu að hætt skuli við skattalækkanir og í staðinn komi aðgerðir til að bæta tekjulægstu hópa samfélagsins og barnafjölskyldna. Ég veit ekki betur en að á næsta ári verði barnabætur hækkaðar um 1.200 millj. og 1.200 millj. á árinu 2007. Ég vænti þess að það sé ekki verið að tala um að hætta við það. Síðan segja menn að tekjuskattslækkunin, þ.e. prósentulækkunin komi ekki nægilega vel þeim til góða sem minnstar hafa tekjurnar. En ég bið menn að líta ekki aðeins til þeirra tekna sem fjölskyldur hafa heldur líka þeirrar greiðslubyrði sem þær hafa. Þær fjölskyldur sem hafa mesta greiðslubyrði í þessu þjóðfélagi eru fjölskyldur sem eru að stofna heimili og það er almennt millitekjufólk, fólk sem þarf að vinna mikið til að koma upp heimili. Þetta fólk þarf að borga af húsnæðislánum, af námslánum og með börnunum sín á dagheimilum og þetta fólk þarf því að vinna mikið til að standa undir útgjöldum heimilanna. Ég verð var við það hjá hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar að þeir vilja eingöngu líta til teknanna í þessum umræðum. Það liggur fyrir að þeir sem minnstar hafa tekjurnar í þjóðfélaginu eru m.a. eldri borgarar á tiltölulega lágum bótum en það fólk hefur ekki sömu greiðslubyrði og þeir sem eru að stofna heimili. Þetta fólk greiðir hins vegar oft og tíðum háa eignarskatta sem nú er verið að fella niður sem mun koma því fólki mjög til góða. Það sem hér er lagt til er að taka upp eitthvað sem heitir bann við tilteknum iðnaði í landinu eins og hann sé eitthvað sérstaklega hættulegur. Hvar á að draga mörkin? Hvað er vondur iðnaður og hvað er góður iðnaður? Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs telja að það sem þeir kalla stóriðju séu af hinu vonda. Það séu hlutir sem alls ekki eigi að fara í þó að það byggi á orkulindum þjóðarinnar og sjálfbærri þróun eins og kemur fram í þessari þingsályktunartillögu. Auðvitað byggir það á sjálfbærri þróun. Þetta er ein af mikilvægustu auðlindum landsins. Það kemur að sjálfsögðu ekki til greina að senda út þau skilaboð að ekki verði ráðist í slíkt á næstu 10 árum. Það er áhugi fyrir því að stækka meira uppi í Hvalfirði, ekki mjög mikið. Á að leggja bann við því? Það stenst engar reglur í samskiptum milli atvinnulífs og ríkisvalds og að sjálfsögðu verður það ekki gert. Ég tek hins vegar undir það með hv. þingmanni að útlán bankakerfisins hafa verið mjög mikil. Ég vænti þess að þar sé farið að hægja á og af því að hér er rætt um að beina þeim tilmælum til Seðlabanka Íslands að hann beiti aukinni bindiskyldu hjá innlánsstofnunum þá hefur verið farið yfir það mál. Það er mikilvægt að hafa í huga í því samhengi að bankarnir geta tekið lán erlendis á frjálsum markaði eins og þeir vilja og þeir hafa mikið lánstraust. Seðlabankinn telur að það úrræði kæmi ekki að notum. Frú forseti. Ég hefði mikla ástæðu til þess að fara miklu ítarlegar í gegnum þessi mál en hér er mjög skammur tími og ég vænti þess að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon skilji að ég hef engan möguleika á að gera því öllu skil sem hann hefur komið inn á. Hann bað mig um að vera viðstaddur þessa umræðu sem ég féllst að sjálfsögðu á fyrst ég hafði tækifæri til þess.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir þátttöku í umræðunni. Auðvitað höfum við fullan skilning á því að hvorki hann né í raun nokkurt okkar sem ræðum um málin í takmarkaðan tíma getum gert því tæmandi skil. Ég endurtek óskir mínar um að aðrir ráðherrar úr ríkisstjórninni sem þetta mál snertir sérstaklega, og þeir eru margir fleiri en hæstv. forsætisráðherra þó hann fari með yfirstjórn efnahagsmála, verði við á mánudaginn þegar tillagan verður væntanlega rædd áfram. Sérstaklega áhugavert væri að fá hæstv. sjávarútvegsráðherra og ráðherra málefna iðnaðarins til þess að vera hér og ræða starfskjör og aðstæður þeirra greina. Hæstv. ráðherra telur að í sjálfu sér séu markmiðin góðra gjalda verð, flest þau sem sett eru upp í tillögunni. En mat hans á ástandinu er greinilega í grundvallaratriðum frábrugðið því sem ég hef og ég tel mig ekki vera einan þar á ferð, samanber þau gögn sem ég hef vitnað í og lesið upp úr frá Seðlabanka, viðskiptabönkunum og fleiri sérfróðum aðilum. Hæstv. ráðherra telur sem sagt að það gangi mjög vel í íslenskum efnahagsmálum og reiðir fram til vitnis álit erlendra fjármálastofnana. Jú, þær eru margar hverjar hrifnar eins og þær eru forritaðar af þeirri nýfrjálshyggjustefnu sem hér hefur verið fylgt og hrósa henni yfirleitt þangað til allt er komið í kalda kol. Það gerðu þær t.d. gagnvart ríkjum Mið- og Suður-Ameríku sem einkavæddu og fylgdu sömu stefnu, eins og Argentína þangað til allt hrundi. En þó verður líka að geta þess að þær hinar sömu alþjóðastofnanir hafa mælt mjög alvarleg varnaðarorð líka sem fulltrúar ríkisstjórnarinnar minnast sjaldan á, t.d. hvað varðar stóraukna skuldsetningu þjóðarbúsins. Ég hef lesið það mjög grannt og í skýrslum OECD, Alþjóðabankans og fleiri aðila er þó ævinlega sleginn sá mikli varnagli að veikleikarnir í íslenska efnahagsundrinu sem stundum er kallað svo felist í hinni gríðarlegu skuldsetningu. Þegar hæstv. ráðherra og aðrir tala um aukningu kaupmáttar er rétt að menn muni tvennt. Launa- og lífskjaramunur á Íslandi hefur vaxið gríðarlega. Við erum að tala um meðaltöl og hitt að hagvöxturinn er að verulegu leyti drifinn áfram af einkaneyslu og skuldsetningu.

Frú forseti. Það er allt saman rétt að skuldsetning þjóðarbúsins út á við á undanförnum árum hefur verið mikil, ekki skuldsetning ríkissjóðs heldur skuldsetning einstaklinga og þá líka fyrirtækja. En við verðum að hafa í huga í því sambandi að fyrirtækin hafa verið að eignast mikið á móti. Íslensk fyrirtæki hafa verið að fjárfesta mjög mikið erlendis. Hér eru því ekki eingöngu skuldir heldur eignir á móti. Rétt er að hafa það í huga. Íslensk fyrirtæki hafa verið mjög huguð í uppbyggingarstefnu sinni. Það er líka rétt hjá hv. þingmanni að margir hafa á undanförnum árum efnast mjög mikið í íslensku samfélagi og þá ekki síst einstaklingar í viðskiptalífinu. Þar er um að ræða fjárhæðir sem eru raunverulega alveg nýjar og er nýtt í tilveru okkar. En ég held að það sé samt rétt að hafa í huga að mikilvægt er að Íslendingar geti tekið þátt í alþjóðavæðingunni. Margir efnast í alþjóðavæðingunni og mikilvægt er að landar okkar séu þar þátttakendur. Mér hefur fundist það mjög mikilvægt að þeir aðilar hafa síðan verið að fjárfesta mikið á Íslandi og höfuðstöðvar þeirra fyrirtækja sem hafa verið að standa sig best á alþjóðavettvangi eru á Íslandi. Þetta er ekki t.d. í baltnesku löndunum. Þar eru höfuðstöðvarnar gjarnan í Helsinki eða Stokkhólmi, en hér á landi eru mjög öflug fyrirtæki sem hafa aðalstöðvar sínar á Íslandi og hafa að mörgu leyti drifið áfram þá miklu efnahagslegu uppbyggingu sem hefur átt sér stað.

Frú forseti. Viðskiptahalli samkvæmt þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins og tölum sem nú liggja fyrir verður upp á 500 milljarða kr. samanlagt að núvirði á árunum 2003–2010. 500 milljarða kr. viðskiptahalli. Viðbótarskuldsetning þjóðarbúsins á þessu tímabili er ekkert smáræði og fyrir liggur að meira en helmingurinn af þessum viðskiptahalla er enn sem komið er ekki vegna varanlegrar fjárfestingar, er ekki vegna fjárfestinga í framleiðslutækjum eða uppbyggingu og fjárfestingu í atvinnulífinu heldur vegna innflutnings umfram útflutning. Nettóskuldastaða þjóðarbúsins. Vissulega hafa myndast eignir í gegnum fyrirtækjakaup o.s.frv. erlendis en horfum þá á nettóskuldastöðuna. Hvernig hefur hún þróast? Því miður þannig að nettóskuldir, hreinar erlendar skuldir að frádregnum eignunum úti eru núna 135% af vergri landsframleiðslu, hærri tala en nokkru sinni fyrr. Hvert vafasama skuldasöfnunar- eða viðskiptahallametið á fætur öðru er að falla þessa dagana, bæði heimsmet og Íslandsmet. Það er veruleikinn því miður, frú forseti.

Frú forseti. Það er alveg rétt að viðskiptahallinn er mikill en uppbyggingin hér á landi er gríðarleg. Það er ekkert óeðlilegt við það að viðskiptahalli sé þegar farið er í mikla uppbyggingu og fjárfestingu. Ég vil biðja hv. þingmann að lesa áfram þær spár sem bæði Seðlabankinn og fjármálaráðuneytið eru með í sambandi við efnahagsþróun á Íslandi á næstu árum. Segja má að hagvöxturinn sé að nokkru leyti drifinn áfram núna vegna þessa mikla innflutnings og miklu fjárfestinga sem við erum að fara í en síðan er gert ráð fyrir að hagvöxturinn verði drifinn áfram af útflutningstekjum, þ.e. það sem við erum að fjárfesta í dag komi síðan fram í stórauknum útflutningi m.a. í áli. Ég vil einnig benda hv. þingmanni á að samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir stóraukinni fjármögnun til nýsköpunar á næstu árum.

Hæstv. forseti. Ég tók eftir því í máli hæstv. forsætisráðherra að hann orðaði það eitthvað á þá leið að æskilegt væri að áfram tækist að bæta kjör fólksins í landinu og út af fyrir sig held ég að við séum ekki ósammála um það. En ég held að við séum töluvert ósammála um þá aðferð sem ríkisstjórnin hefur lagt upp með til að bæta kjör fólksins í landinu, einkanlega þá útfærslu á skattalækkunarprógrammi ríkisstjórnarinnar sem að því er mér sýnist kemur langmest til góða því fólki sem hefur hæstar tekjurnar en verst út fyrir það fólk sem hefur lægstar tekjurnar. Hæstv. forsætisráðherra vék áðan í máli sínu að ungu millistéttar- og hátekjufólki og að taka þyrfti sérstakt tillit til þess í skattaútfærslunni. Ég skil orð hæstv. ráðherra þannig að útfærslan hafi beinlínis tekið mið af þessu fólki, fólki sem vinnur mikið og aflar tekna, er að kaupa sér hús, er með húsnæðislán o.s.frv. En ef ég man rétt, hæstv. forseti, voru vaxtabætur lækkaðar á síðasta ári. Eignarskattarnir koma ekki mikið til góða fólki sem skuldar mikið og ég dreg mjög í efa að það prógramm sem stefnt er að af ríkisstjórninni með niðurfellingu hátekjuskattsins nýtist almennt fólki á þessum aldri. Þó að það vinni mikið og afli sér tekna þarf það að hafa samanlagt verulega há laun eða a.m.k. milljón á mánuði til þess að það fari að nýtast. Ég tel að stefna ríkisstjórnarinnar hafi fyrst og fremst þjónað hagsmunum hátekjufólks.

Frú forseti. Nei, það er ekki rétt að ráðstafanir ríkisstjórnarinnar þjóni fyrst og fremst hátekjufólki. Það liggur ljóst fyrir að eignarskattarnir koma best við þá sem eru skuldlitlir og það er einkum eldra fólkið í landinu og þetta sýna allir útreikningar. Svo er eitt sem hv. þingmenn verða að hafa í huga í sambandi við skattamál og það er atvinnuþátttakan. Atvinnuþátttakan hér á landi er mjög mikil. Það kemur t.d. fram í nýlegum samanburði við Dani að ef atvinnuþátttaka í Danmörku væri álíka og á Íslandi, sérstaklega þeirra sem eldri eru en 65 ára, gætu þjóðartekjur Dana hækkað um 85 milljarða danskra kr. eða álíka mikið og þjóðartekjur okkar. Ljóst er að víða um Evrópu eru menn að leggja áherslu á að taka upp flata skattlagningu, eina skattprósentu með svipuðum hætti og við höfum gert. Ef menn líta til umræðunnar í Þýskalandi og Bretlandi og þess hvað þau ríki sem eru að ganga inn í Evrópusambandið eru að gera, t.d. baltnesku löndin, þá er þetta álitið að sé mjög ríkur þáttur í því að þjóðir haldi samkeppnishæfni sinni. Við Íslendingar erum mjög samkeppnishæfir í öllum samanburði við aðrar þjóðir. Ég tel að okkur hafi auðnast að byggja upp mjög gott skattkerfi sem bæði þjónar því sjónarmiði að tryggja mikla atvinnuþátttöku og einnig sjónarmiðum ríkisins, að ríkið fái nægilegar tekjur til að halda uppi velferðarkerfi okkar.

Hæstv. forseti. Í þessu stutta andsvari vil ég eingöngu leggja spurningar fyrir hæstv. ráðherra: Telur hæstv. forsætisráðherra það ekki þjóna hagsmunum okkar til framtíðar að horfa til þess sem verkalýðshreyfingin segir varðandi það að reyna að tryggja hér stöðugleika og koma í veg fyrir að kjarasamningum verði sagt upp? Gerir hæstv. forsætisráðherra þá ekkert með orð verkalýðshreyfingarinnar um að þær skattalagabreytingar sem ríkisstjórnarstefnan hefur keyrt á þjóni ekki hagsmunum hins venjulega manns? Telur hæstv. forsætisráðherra að breytingar í þá veru sem kæmu betur fyrir fólk með lág laun, ykju hér stöðugleika og jöfnuðu kjör, séu ekki þess virði að sækjast eftir þeim?

Frú forseti. Að sjálfsögðu er mjög mikilvægt að það haldi áfram að ríkja sátt á vinnumarkaði og þeir kjarasamningar sem núna eru í landinu haldi gildi sínu fram til ársins 2008. Það er mikilvægt fyrir okkur öll. Það er mikilvægt fyrir verkalýðshreyfinguna, það er mikilvægt fyrir atvinnulífið, það er mikilvægt fyrir ríkissjóð og þjóðfélagið í heild sinni. Ég hef ekki heyrt aðila frá verkalýðshreyfingunni segja að skattalækkanir komi ekki fram hjá hinum venjulega manni. Ég hef hins vegar heyrt mismunandi sjónarmið þar á bæ eins og gengur og það eru mismunandi sjónarmið í þessu máli, bæði á Alþingi og meðal launþega. En ég tel hins vegar að mjög gott jafnvægi hafi tekist í þessum skattalækkunum og ég tel enga ástæðu til að breyta þeim ákvörðunum.

Virðulegi forseti. Ég vil bregðast við orðum hæstv. forsætisráðherra um að stjórnarandstaðan vildi bara líta til tekna. Hæstv. forsætisráðherra hefur misst af umræðum dagsins í dag, um aðgerðir í þágu aldraðra. Kjör þeirra hafa farið mjög versnandi frá árinu 1995. Hæstv. forsætisráðherra virðist ekki kannast við gagnrýni á óstöðugleikann í umhverfi ungs fólks, ungra fjölskyldna. 10 millj. kr. íbúð hefur hækkað í 14 millj. kr. milli ára. Hvað segir hæstv. forsætisráðherra við ungt par sem hefur verið að safna sér upp í fyrstu íbúð? Hvaða gagn er að því að safna af harðfylgi 3 millj. kr. þegar íbúðin hefur hækkað um 4 millj. kr.? Þeir sem eru búnir að kaupa, gera greiðsluáætlun miðað við greiðslugetu og hafa tekið jafnvel 90% lán. Hver verður greiðslubyrðin, þó að vextir séu ekki meiri en 4–5%, ef verðbólgan rokkar á milli 5–8%? Við erum þá að tala um 10% vaxta- og verðbólgugreiðslur. Hvað með vaxtabætur sem fólk veit ekki hvort það má treysta á vegna umræðunnar um skerðingu eða afnám þeirra? Ætlar ríkisstjórnin að viðhalda vaxtabótum? Veit ráðherrann að fyrst árið 2007 munu barnabæturnar, sem ríkisstjórnin hefur talað um, ná raungildi miðað við árið 1995 þegar Framsóknarflokkurinn komst í ríkisstjórn? Ég vil bara nefna að í dag hefur í umræðunni verið ítrekað verið bent á, varðandi kjör aldraðra og öryrkja, að ætlunin er að draga úr stuðningi við þá verst settu í öðrum hópnum til koma örlítið til móts við þá verst settu í hinum hópnum. Hvernig getur hæstv. forsætisráðherra komið hingað og sagt að stjórnarandstaðan horfi eingöngu til tekna?

Frú forseti. Það er stundum þannig að menn sjá vandamál í öllu. Hv. þingmaður sér það sem mikið vandamál að eignir hafi verið að hækka í verði. Jú, auðvitað getur það verið vandamál fyrir þá sem ekki hafa keypt eign og hafa verið að safna fyrir íbúð. En er það ekki ljóst að lánakjörin núna eru miðuð við að auðvelda ungu fólki að kaupa sér íbúðarhúsnæði og koma sér þaki yfir höfuðið? Þar er orðið allt annað umhverfi en áður var. Ég get tekið undir það að eftir því sem húsnæðið verður dýrara þeim mun erfiðara verður að kaupa það. En á sama tíma stórhækka eignir þeirra sem hafa keypt sér íbúðarhúsnæði í verði. Það er þannig í lífinu, hv. þingmaður, að það er alltaf einhver mál að glíma við. En þessi þróun er fyrst og fremst jákvæð. Síðan er farið út í að reikna út eitthvað sem heitir raungildi barnabóta. Ég heyri að samfylkingarmenn eru miklir sérfræðingar í að miða þetta við verðlag, laun og alls konar vísitölur. Aðalatriðið er það að þessar bætur stórhækka á næsta ári og munu koma fólki til góða með sama hætti og skattar eru að lækka. En á sama tíma fær ríkið meiri tekjur vegna vaxandi umsvifa og tekjuöflunar í þjóðfélaginu. Þetta eru staðreyndir málsins.

Virðulegi forseti. Mér er illa brugðið. Ég átti ekki von á að hæstv. forsætisráðherra mundi bregðast við orðum mínum með því að segja þetta jákvæða þróun. Að sjálfsögðu er allt hlutfallslegt. Ef ég sel húsið mitt og kaupi annað dýrara er munurinn hlutfallslegur. Það skiptir ekki svo miklu máli fyrir mig að húsið mitt hafi hækkað í verði. Það skiptir fyrst máli ef ég sel það til að kaupa ódýrara eða til að gera eitthvað allt annað fyrir það. En að tala um að það sé jákvæð þróun, þótt hægt sé að bjóða 90% lán, að vextir, miðað við verðbólgu, eru 10% og það skipti engu máli hvernig það líti út fyrir ungt fólk sem er að borga námsskuldir og ætlar að kaupa fyrstu íbúðina sína, mér er illa brugðið að heyra viðbrögð forsætisráðherrans.

Frú forseti. Mér þykir leitt ef hv. þingmanni er illa brugðið. Fasteignaverð hefur hækkað í öllum löndum þar sem hagvöxtur er mikill. Það er fylgifiskur þess þegar tekjur hækka og hagvöxtur er mikill. Fasteignaverð hækkar í öllum þeim löndum þar sem er uppgangur. Fasteignaverð lækkar hins vegar eða stendur í stað þar sem lítið er að gerast. Viljum við skipta á því? Það er þannig í lífinu að ekki geta allar stærðir verið í eina átt.

Og hvergi verðtryggð lán.

Hvergi verðtryggð lán, það alveg rétt en vextir hafa lækkað mjög mikið á húsnæðislánum á undanförnum árum og greiðslubyrðin lækkað. Þar hefur orðið mikil umbreyting þannig að í öllum aðalatriðum er allt heldur jákvætt í samfélagi okkar sem betur fer.