Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér frv. til l. um að heimila ríkisstj. að selja fjórar jarðir í opinberri eigu: Um þrjár þessara jarða er það að segja, að þær eru í ábúð, og er farið fram á að selja þær ábúendum þeirra. Þessar jarðir eru: Þjóðjörðin Bakki í Svarfaðardal, kirkjujörðin Stærri-Árskógur í Árskógshreppi og þjóðjörðin Syðri-Bakki í Arnarneshreppi, allir í Eyjafjarðarsýslu. Það má nú e. t. v. segja, að hægt hefði verið að ná þessum eignarrétti eftir öðrum leiðum, en þeirri að fá sérstaka lagaheimild, nefnilega þannig, að ábúendurnir öfluðu sér erfðaábúðarréttar og hefðu síðan fengið jarðirnar keyptar sem ættaróðul. En ég veit ekki nákvæmlega sögu þess máls, en um tvær þessara jarða veit ég, að gerð hefur verið nokkur tilraun í þessa átt, en eigi hefur það þó komizt í framkvæmd, og ég held líka, að aðgerðir í þá átt yrðu tafsamar. Ég sé ekki heldur, hvað er á móti því að heimila með sérstakri lagaheimild að selja þessar jarðir ábúendum þeirra. Ég mundi ekkert hafa á móti því, að hv. n., sú er málið fær til meðferðar, bæri fram þá brtt. við frv., að í það yrði sett það skilyrði, að jarðirnar yrðu gerðar að ættaróðulum. En ég held, að þá yrði að breyta 1. mgr. 1. gr., þar sem ákveðið er, að „ríkisstjórninni er heimilt að selja eftirtaldar jarðir fyrir verð, sem ákveðið er með mati dómkvaddra manna.“ Yrði ég þá fylgjandi því, að þær jarðir yrðu seldar með þeim skilyrðum, sem þar greindi. Um Bakka og Syðri-Bakka er svo ástatt, að byggt hefur verið upp á báðum þessum jörðum, og eiga ábúendur mikið af verðmætum þeim, sem á jörðunum eru, og áreiðanlegt er, að ábúandinn á Bakka á meiri eignir á jörðinni, en ríkið á. Eru alltaf vandkvæði á því, þegar ábúandinn er í leiguábúð, en þannig ástatt, að hann á svo og svo mikið af eignum á ábýlisjörð sinni, þá á hann alltaf á hættu, hvort eignirnar verða keyptar fullu verði, t. d. við dauða, og undir högg að sækja, þótt hann hafi við lög að styðjast í því efni. - Um jörðina Stærra-Árskóg er öðru máli að gegna. Þar hefur ábúandinn eigi látið byggja íbúðarhús, en bæjarhús þar eru úr sér gengin. Þar þarf líka að byggja peningshús flest. Nú kom ábúandinn suður í haust og átti tal við fulltrúa í stjórnarráðinu um þetta mál og fór fram á, að eigandi jarðarinnar, ríkið, léti byggja upp á jörðinni skv. ábúðarl. En fulltrúinn benti honum á, að fé væri ekki fyrir hendi og hefði eigi verið veitt nægilegt fé til þess, en í mörg horn væri að líta og hið eina, sem kæmi til mála, væri byggingarstyrkur, en hins vegar gæti ábúandinn í öðru lagi sennilega fengið byggingarlán, en þau eru bara lítill hluti kostnaðarins, og hikar ábúandinn við að leggja í slíkan kostnað og eiga svo allt í óvissu. Hér er um aldraðan mann að ræða, sem að sjálfsögðu vill tryggja það, að sonur sinn geti tekið við af sér og notið þess, sem hann hafi lagt fram. - Ég vil bæta því við varðandi þessar jarðir, að mér virðast jarðeignir ríkisins, sem ekki eru í erfðaábúð, vera hreint vandræðamál. Það er ekki lagt fram nægilegt fé til að byggja upp á þeim og ríkið innir þannig ekki skyldur sínar af hendi sem landsdrottinn, samkv. ábúðarlögunum. Ég hef því fengið þá skoðun, að það sé í flestum tilfellum alveg eins gott að selja þessar jarðir eða jafnvel gefa þær, er mér nær að segja. Þetta gildir þá um þrjár jarðirnar, en öðru máli gegnir um eyðijörðina Fagranes í Öxnadal í Eyjafjarðarsýslu. Þetta hefur ætíð verið léleg jörð, og hefur lélegur búskapur verið rekinn þar. Ég þekki alla ábúendur, sem verið hafa þar síðari árin. Hefur hún ýmist verið í byggð eða eyði. Ég hef átt þarna heima í héraðinu og veit um þetta. S. l. ár var jörðin t. d. í eyði. Hafa vegavinnumenn haft þar bækistöð sína. Í sumar brenndu þeir kofana, og er jörðin því húsalaus. Þess er því engin von, að jörðin byggist, nema af opinberri hálfu verði 1agt fram fé til að byggja þar íbúðarhús og peningshús, og er það samt vafasamt. Getur því eigi verið neitt að missa fyrir ríkið, þar sem er þessi jörð. Hér hef ég lagt til í frv. að selja bóndanum á næsta bæ þessa jörð, Rút Þorsteinssyni í Engimýri, sem hyggst nota jörðina fyrir bithaga. Hann hefur mikla ræktun heima og hefur fjölgað gripum sínum og þarf nú á auknum bithaga að halda, svo að full not geti orðið af. Það er eigi ástæða til að fjölyrða um þetta mál. Ég vona, að því verði vísað til 2. umr., og legg til, að frv. verði vísað .til hv. landbn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Þessar jarðir eru opinberar jarðir, þótt þær séu eign ýmissa aðila, sem opinberir eru kallaðir. En satt að segja hvílir á því nokkur óvissa, undir umsjón hvers þær teljast, hver og ein. Þetta eru þá fyrst þjóðjarðir, sem teljast undir landbrn. og umsjón hreppsstjóranna. Svo eru kirkjujarðir, sem hvíla undir kirkjumrn., en vafasamt er, hverjir hafa umboð yfir þeim. Þá koma jarðakaupasjóðsjarðir, sem heyra undir landbúnaðarráðherra, en hreppsstjórar og sýslumenn munu fara með umboð yfir þeim undir ráðherra. Síðan eru kristfjárjarðir, sem sitt á hvað gildir um, og oft fullkomnum vafa undirorpið hver á að sjá um þær. Ákveðið er um hverja þeirra, hvert afgjöldin eigi að renna. Sumar þeirra er bannað að selja, í gjafabréfunum, og sumar jarðirnar eru týndar þannig lagað, að afgjaldið rennur nú annað en ætlað var í gjafabréfinu. Þegar l. um ættaróðal og erfðaábúð voru sett, var tekið fyrir sölu þjóðjarða. Varð samkomulag milli þeirra, sem vildu láta ríkið eiga landið eða hreppsfélögin hvert innan sinna vébanda, og hinna, er vildu selja þær í hendur einstakra manna. Við, sem vildum ekki selja jarðirnar til einstaklinga, vildum koma í veg fyrir, að kynslóð eftir kynslóð væri íþyngt með vöxtum sökum hækkaðs verðs. En milli þessara ólíku sjónarmiða varð samkomulag um að leyfa að selja jarðirnar, ef þær væru settar í erfðaábúð og gerðar að ættaróðulum, því þá átti sala og brask með þær með síhækkandi verði og aukinni vaxtabyrði á ábúanda að vera útilokað. Hins vegar var sett í lög, að ábúandi ætti kröfu á að fá ábúðarjörð sína á erfðafestu, og að hinu opinbera væri skylt að selja erfðafestujörð, ef hún jafnframt væri gerð að ættaróðali. Til þess svo að létta ríkissjóði byggingarskylduna var leyft að þeir, sem hefðu jörð til erfðaábúðar, mættu veðsetja hana fyrir lánum til umbóta jörðinni eins og þeir ættu jörðina sjálfir. Mikil tregða hefur verið á því að fá jarðir í erfðaábúð, og enn meiri til að fá fé til að byggja upp á jörðunum. En annaðhvort verður að vera, ríkið að leggja fé til endurbyggingar á jörðunum, eins og einstaklingar gera, sem eiga jarðir, eða að það setur þær í erfðafestu og ábúandinn fái síðan lán eins og aðrir er byggja. Annaðhvort verður að vera, með þjóðjarðirnar, sem hvíla undir landbrn., og kristfjárjarðir, - hvern sem þær nú heyra undir.

Er það ekki Kristur?

Ja, það eru prestar hingað og þangað um landið. Ég hefði sagt, að þær fari í erfðaábúð, eða til bygginga á þeim sé lagt af hálfu eiganda eins og annarra jarðeiganda sem eiga leigujarðir. Að forminu til er enn verið að veita veðsetningarleyfi, þegar lána þarf út á húsabætur á opinberri jörð, og ég hef komizt í vandræði með kristfjárjarðir og kirkjujarðir, því eiginlega vill enginn viðurkenna, að þær heyri undir sig í ráðuneytinu. Já, það vantar alla stefnu á þetta. Ef nú sú stefna væri tekin að segja við ábúandann: Fáðu þér erfðaábúð, þá geturðu keypt jörðina, - þá væri öðru máli að gegna. Þá væri tryggt, að sonur hans gæti verið þar áfram. En það er ekki sagt, heldur er alltaf einhver tregða á að fá erfðaábúð hjá stjórnarráðinu. Annaðhvort verður að gera, að leggja fram fé og byggja samkvæmt ábúðarlögunum, eða setja jarðirnar í erfðaábúð og segja síðan ábúanda að fá lán og byggja sjálfur, og það er vitanlega það, sem gera á. Hér þarf hreinar línur, ákveðna stefnu, en hún verður ekki til, meðan ekki er einu sinni mögulegt að fá að vita hver það er, sem ræður yfir kirkjujörðunum og kristfjárjörðunum. Það vantar, að á einni og sömu hendi sé stjórn á öllum þessum jörðum af hálfu þess opinbera, hvort sem það eru kirkjujarðir kristfjárjarðir, þjóðjarðir eða jarðakaupasjóðsjarðir. - Svo er hitt aftur nokkru þyngri raun, sem ég veit ekki vel, hvernig á að leysa, og það eru þessar kristfjárjarðir, sem ekki má selja. Ég tel enga skuldbindingu um það atriði gildandi viðkomandi þeim kristfjárjörðum, þar sem gjafabréfin eru týnd, jafnvel þó að munnmæli séu til um það, hvernig þær eigi að byggjast. En um kristfjárjarðir, sem ekki má selja, er það svo, að það má byggja þær í erfðaábúð, enda er það tekið fram í l. um erfðaábúð og óðalsrétt, enda þó að sú lagasetning væri með miklum vangaveltum gerð, því að maður vissi varla, hvort það væri leyfilegt að ákveða það, en þó að sumum þætti það vafaspursmál, þá var það nú gert, en það er ekki hægt að kaupa þær. Ég hef á hverju ári fengið beiðni frá einum ábúanda á kristfjárjörð um að greiða fyrir, að hann fái hana til kaups, en mér hefur aldrei dottið í hug að fara á flot með það, af því að í gjafabréfinu fyrir henni er bannað að selja hana. Svo vil ég benda á annað í þessu sambandi. Það virðist vera töluverður tendens til þess bæði hjá sýslunefndum og stjórn Búnaðarfélags Íslands að mæla með sölu á jörð, sem komin er í erfðaábúð, ef þeir ekki sjá alveg beint, að á allra næstu árum þurfi að taka hana undir fyrirtæki þess opinbera. Þetta nefni ég af því, að ein af þessum jörðum, sem um er að ræða í frv., Syðri-Bakki, sem á land að Hjalteyri, er jörð, sem allar líkur eru fyrir, að sé hæpið, hvort ætti að selja einstaklingi. En viðbúið er kannske, að hvorki sýslunefnd né stjórn Búnaðarfélags Íslands sjái það langt fram í tímann, að Hjalteyri muni stækka það, að til þess muni koma, að á landi Syðri-Bakka muni þurfa að halda til annars, en búrekstrar. Þarna þurfa bæði sýslunefnd og stjórn Búnaðarfélags Íslands að sjá lengra fram í tímann en þær hafa séð, án þess að ég ætli nú að fara að nefna dæmi um það. En þau dæmi eru til, því miður, að mínum dómi. Ef á að fara aftur inn á þessa braut og fara aftur að tína til upptalningu á jörðum, sem megi selja, eins og gert var á hverju þingi um margra ára skeið, þá held ég, að það sé dálítið hæpin braut, og þá þarf a. m. k. að fyrirbyggja, að jarðirnar eftir söluna lendi í braski, og það verður ekki gert með öðru en því, sem hv. frsm. minntist á, að setja í frv. ákvæði um það, að jarðir, sem seldar eru frá ríkinu, séu gerðar að ættaróðulum. Og ég mun ekki fyrir mitt leyti setja mig neitt á móti þessu frv., ef þetta er sett inn í frv., því að þá er þetta mál á þeim grundvelli, sem lagður var, þegar l. um ættaróðal og erfðaábúð voru sett, og fer ekki út fyrir hann. En annars er náttúrlega fjarri lagi að vera með frv., ef þessi ákvæði eru ekki sett inn í það um leið. Ég vildi nú mjög mælast til þess, að hæstv. landbrh., sem nú heiðrar hv. þd. með sinni nærveru hér, - sem er ekki venjulega hér, því að venjulega er hans stóll hér auður og sömuleiðis hinir ráðherrastólarnir við hliðina á hans stóli, - ég vildi mælast til þess, að hæstv. landbrh. vildi reyna að koma stjórn allra opinberra jarða á eina hendi í stjórnarráðinu og hafa heilsteypt yfirráðin yfir þeim, þannig að að einhverju ákveðnu sé að ganga í því efni, t. d. viðkomandi þeim jörðum, sem stjórnarráðið er að þybbast við, að settar verði í erfðaábúð. Og ég er alveg viss um, að það verða ekki fá vandamálin og erfiðleikarnir, sem koma út úr því, þegar ríkissjóður hefur verið að styrkja byggingar á þessari eða hinni jörðinni og hefur þá lagt fram tvö þús., þrjú þús., fjögur þús. eða fimm þús. kr. eða einhverja upphæð aðra til þess að hjálpa bónda til að byggja upp á jörð ríkisins, bónda, sem er þar nokkur ár, en hefur ekki erfðaábúðarrétt á jörðinni og hans börn hugsa sér ekki að vera þar. Og þegar virt verður, hvað ríkissjóður hafi gert, hvað bóndinn hafi gert og hvaða hækkun hafi eðlilega orðið á verði jarðarinnar fyrir rás viðburðanna að öðru leyti, þá held ég, að stundum muni þurfa á þessu yfirmat og að ekki muni vera gott fyrir þá, sem eiga að meta í þessum efnum, að vita, hvað eigi út úr þessu að koma, sem réttast sé. En slíkt kæmi til greina, ef þeirri reglu verður fylgt, sem ég gat um nú síðast. Ég vildi, að hv. landbn. athugaði, að ef á að selja þessar jarðir, sem í frv. eru nefndar, þá tel ég, að skilyrðislaust þurfi að gera þær um leið að ættaróðulum. Og ég mælist til þess, að hæstv. landbrh. komi þessum jörðum öllum undir sömu stjórn, - kirkjujörðum, þjóðjörðum, jarðakaupasjóðsjörðum og kristfjárjörðum, í einhverri mynd, og að framtíðarlínurnar, sem fylgt verði með ábúð þeirra og byggingu, verði heilsteyptari, en verið hefur.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, hreyfir við allverulegu vandamáli og gömlu deilumáli hér á Alþ., sem snertir sölu opinberra eigna. Fyrir nokkrum árum flutti ég frv. um það í hv. Nd. að heimila almennt sölu á þjóð- og kirkjujörðum, á sama veg eins og hér áður var og með þeim sömu skilyrðum, sem þá giltu. Þannig að undanteknar væru aðeins þær jarðir, sem viðkomandi sýslunefnd eða bæjarstjórn teldi, að nauðsyn bæri til að halda í eigu hins opinbera vegna væntanlegra félagslegra starfa, sem jarðirnar gætu verið undirstaða undir. Þessu frv. var snúið í það, sem nú er í lögum, að það væri heimilt almennt að selja þessar jarðir, ef þær væru um leið gerðar að ættaróðulum. Og þannig er þetta nú. Sem sagt, því var snúið á þessa leið, að það væri ekki nein heimild fyrir ríkisstj. eða viðkomandi ráðh. að selja þessar opinberu jarðir nema því aðeins, að þær væru gerðar að ættaróðulum. En reynslan af þessu hefur orðið sú, að það hafa komið í ljós allmiklir annmarkar og árekstrar í sambandi við þetta. Og í tilefni af því er nú verið að samþ. lög í dag til þess að greiða þarna nokkuð fyrir kaupendum þessara jarða með því að gera þeim rýmra um að veðsetja þær, til þess að geta byggt upp á þeim. Því að samkv. l. var það áður svo, að hlutaðeigandi ábúendur höfðu engin skilyrði til þess að geta fengið lán eins og aðrir bændur til þess að byggja upp á þeim eins og nauðsyn ber til. Nú var þetta tekið fyrir í vetur í nýbýlastjórn, og þaðan hefur runnið það frv., sem hefur legið hér fyrir Alþ. að minni tilhlutun og er víst um það bil að verða að lögum. En þó að þetta sé gert og þetta bæti mikið úr um aðstöðu þeirra bænda, sem þarna eiga hlut að máli, þá eru samt sem áður nokkrar hömlur í sambandi við það, að það sé skylda viðkomandi manna að gera jörðina að ættaróðali, og það takmarkar það, að menn, sem búa á ríkisjörðum, kaupi þær og stofni til þeirra nytsamlegu framkvæmda og umbóta á jörðunum, sem þörf er á. Nú skilst mér eftir þessu frv., að ætlun hv. flm. sé sú, að hann geri ráð fyrir, að vegna þessara ákvæða flytji hann sitt frv., með tilliti til þess, að það sé undanþága frá þessu ákvæði. Og ég get vel skilið, að sá sé hans skilningur á þessu, því að væri það ekki, þá væri frv. óþarft, vegna þess að ríkisstj., hver sem hún er, hefur heimild til þess að selja viðkomandi mönnum jarðirnar án þess að um það séu sett nokkur sérstök lög. Þess vegna er það, að ef till. hv. 1. þm. N-M. verður samþ., að í þetta frv. verði bætt, að þessar jarðir, sem hér er um að ræða, verði jafnhliða gerðar að ættaróðulum, þá er frv. um leið orðið alveg óþarft. En út af því, sem hv. 1. þm. N-M. veik að yfirstjórn þessara opinberu jarða, þá er það alveg rétt, að nú heyra þær undir tvö ráðuneyti, sem er að sumu leyti óheppilegt. Þjóðjarðir og jarðakaupasjóðsjarðirnar heyra undir landbrn., eins og eðlilegt er, en kirkjujarðirnar heyra undir kirkjumrn. Og það er rétt hjá hv. þm., að það hefur ekki verið tekin ákvörðun um það, undir hvaða ráðuneyti kristfjárjarðirnar heyri. Þó mun eðlilegast að telja, að þær beri að láta fylgja að þessu leyti kirkjujörðunum eins og hefur verið frá fornu fari. En um sölumöguleikana gilda, eins og hv. þm. sjálfsagt flestir vita, sömu lög um kirkjujarðir, þjóðjarðir, og jarðakaupasjóðsjarðir. En meinið er, í sambandi við það, hvað ríkið á mikið af jörðum, að það hafa ekki verið mögu1eikar til þess eða ekki vilji hjá hæstv. Alþingi að leggja fram nægilegt fjármagn til að byggja upp á þessum jörðum og gera þær sambærilegar við það, sem eignarjarðir eru, sem eru sæmilega setnar. Útkoman er því sú, að á ríkisjörðunum er yfirleitt verr búið, en á hinum, vegna þess að hlutaðeigandi menn leggja minna kapp á að leggja í framkvæmdir á þeim en ella mundi, ef þeir ættu jarðirnar sjálfir. Ég held þess vegna, að það sé í samræmi við þá skoðun, sem fram kom í mínu frv. fyrir nokkrum árum, að það væri eðlilegt að lögfesta, að þessar jarðir megi selja án þess skilyrðis, sem nú er í gildi, því að þá mundi komast á betri búskapur á þessum jörðum, en er. Ef það fæst ekki, sem mikil tregða er á og meiri hluti Alþ. hefur verið á móti, þá verður fyrr eða síðar að ganga lengra fram í því að leggja fram fé til þess að byggja upp á þessum jörðum og gera þær byggilegri, en nú er, því að við skulum vona, að það haldi ekki áfram sú hrunstefna, að ég ekki segi helstefna - að sveitirnar séu smalaðar að fólki og það fari meir og meir í þéttbýlið, þar sem maður hefur enga tryggingu fyrir, að það geti haft framtíðaratvinnu. Ég skal svo ekki fara um þetta miklu fleiri orðum, en vænti þess, að hv. landbn., sem vafalaust fær þetta mál til meðferðar, taki það til athugunar, hvort ekki sé nú tími til þess kominn, eftir þá reynslu, sem fengin er á eign ríkisins á jörðum, að gefa heimild til þess að selja þær, án þess að þau skilyrði fylgi, sem nú eru í lögum.



Virðulegi forseti. Það er rétt, sem hæstv. landbrh. sagði, að þetta frv. er í raun og veru um undanþágu frá því, sem er hin almenna regla. En í því sambandi sagði hann, að ef sett væru ákvæði inn í frv. um það, að jarðir þessar skyldu verða ættaróðul, þá væri frv. óþarft, því að þá væri undanþágan fallin burt. En þetta er misskilningur sökum þess, að þann aðdraganda, sem þarf til þess að gera jarðir að ættaróðulum, án sérstakra annarra tafa, hann losna ábúendur við í þessum tilfellum, ef þetta frv. verður að l., jafnvel þó að þetta ákvæði væri fellt inn í frv., að jarðir þessar skuli gerðar að ættaróðulum. Þess vegna er það ekki rétt, að frv. sé þýðingarlaust, jafnvel þó að þetta ákvæði væri sett inn í það. Enda man ég eftir því, að nú ekki alls fyrir löngu voru sett lög á Alþ. um sölu nokkurra þjóðjarða - ég man ekki, frá hvaða ári það var - og þar stendur um margar af þessum jörðum: „enda sé jörðin gerð að ættaróðali.“  Út af því, sem bæði hæstv. landbrh. sagði og hv. 1. þm. N-M., vildi ég segja, að ég get verið því samþykkur, sem hv. 1. þm. N-M. sagði, að það vantaði í þessi mál ákveðna stefnu hjá löggjafarvaldinu. Og ég er einnig því sammála, sem hæstv. landbrh. sagði um sjálfsábúð og leiguábúð. Ég er ekki í nokkrum vafa um það persónulega, að bezta ábúðin og heppilegasta fyrir hverja jörð er, að hún sé í sjálfsábúð. En þá komum við aftur að hinu, sem hv. 1. þm. N-M. minntist á, að með því að selja þjóðjarðir skilyrðislaust þá væri hverri nýrri bændakynslóð íþyngt með því, að hver einstaklingur þyrfti að kaupa sína jörð kannske með uppsettu verði. Og það er einmitt þetta, sem er aðalástæðan til þess, að þarna hafa verið settar hömlur og að í staðinn fyrir þjóðjarðasölulögin hafa komið l. um ættaróðul. En það er bara meinið í þessu öllu saman - og það vildi ég segja við hv. 1. þm. N-M. -, að með því móti, sem nú er, og með þeim l., sem gilda, jafnvel l. um ættaróðul, þá er hverri kynslóð íþyngt við byrjun búskaparins, eins og áður var. Því að þegar búið er að byggja vel upp á jörð, rækta hana mikið og þetta er eign fráfarandans, þá þarf viðtakandinn að kaupa þetta, og þessi mannvirki eru kannske aðalverðmætið, sem jörðin hefur til að bera. Sem sagt, ef löggjafinn gæti fundið skipun á þessum málum, sem væri á þá leið að stuðla sem allra mest að því, að hver bóndi ætti sína jörð, en þó þannig, að gera nýjum bónda, er til jarðarinnar kæmi, léttara fyrir um að eignast hana og standa undir eigninni, þá væri það auðvitað hin rétta stefna. Eins og ég sagði í upphafi, þá tel ég ekki frv. þýðingarlaust, jafnvel þó að inn í það væri bætt, að 3 jarðirnar, sem í því eru nefndar, væru gerðar að ættaróðulum. En ég vil benda hv. n. á, að slíkt á þó ekki við um eyðijörðina Fagranes, því að um þá jörð nær ekki nokkurri átt að ákveða, að hún skuli vera gerð að ættaróðali, því að sú jörð verður aldrei mannabústaður framar, að því er ég hygg, svo að um hana yrði að gera undantekningu, þó að þetta ákvæði um ættaróðal yrði sett inn í frv. um hinar jarðirnar. Þá er annað atriði, sem ég verð að leyfa mér að efast um, að hv. 1. þm. N-M. hafi skýrt rétt frá, og það er, að land Syðri-Bakka liggi að Hjalteyri. Þó að ég viti nú vel bæjaröðina þarna og sé þar kunnugur, þá er ég ekki svo kunnugur landamerkjum milli jarða þar, að ég geti alveg fullyrt um þetta. En ég hygg, að þetta sé ekki. Milli Hjalteyrar og Syðri-Bakka er jörðin Ytri-Bakki, og ég hygg, að Syðri-Bakkaland liggi ekki að Hjalteyri. Og hvað Hjalteyri snertir, þá er þess að gæta, þó að þar sé nokkurt þorp, að eigendur Hjalteyrar hafa keypt nágrannajarðirnar Bragholt og Skriðuland og eiga væna landsspildu frá Hjalteyri og allt upp í fjallseggjar. Svo að ég sé nú ekki, að það muni vaxa upp svo stórt þorp á Hjalteyri, að þetta land ásamt þá t. d. Ytri-Bakka mundi ekki nægja þorpinu. Ég held þess vegna, að það, þó að Hjalteyri sé þarna í grennd, ætti ekki að hafa nein áhrif í þessu efni.

Landbrh. (Jón Pálmason) : Herra forseti. Aðeins örfá orð út af því, sem hv. flm. sagði, að það mundi vera misskilningur, að þetta frv. væri óþarft, ef inn í það væri sett ákvæði um, að þessar jarðir yrðu við sölu gerðar að ættaróðulum. Ég vil vekja athygli á því, að hér fyrir nokkrum árum lá fyrir hverju þingi meira eða minna af frv., sem voru hliðstæð þessu., og gengu þau hér deild úr deild, vegna þess að það var verið að heimila sölu á þessari og þessari jörðinni. En þetta var áður en lögin voru sett um að heimila almennt sölu á opinberum eignum með því að þær jarðir, sem seldar væru frá ríkinu, yrðu gerðar að ættaróðulum. Og hvort sem þetta frv. verður nú samþ. eða ekki, þá skal ég lofa hv. flm. því að taka það til athugunar næstu daga, ef ég verð áfram í stjórn, hvort ég vil ekki ganga að því að selja þessum mönnum jarðirnar, ef þeir hafa skjöl í höndum um, að þeim sé leyfilegt að kaupa þær, án þess að samþ. verði lög um þetta frá Alþ. Hitt getur verið, að sérstöku máli sé að gegna um þá eyðijörð, sem þarna er um að ræða.



Herra forseti. Af því að ég heyri, að hæstv. ráðh. hefur illa fylgzt með, held ég, að það sé rétt, að ég reyni að láta hann átta sig á því, að það er ómögulegt að selja land, sem ríkið á - gersamlega ómögulegt - nema eftir lögum nr. 116 30. des. 1943. Eftir 47. gr. þeirra laga er heimilt að selja jarðir, sem eru í erfðafestu, ef ábúendurnir gera þær að ættaróðulum og að öðru leyti uppfylla viss skilyrði, sem þar er fyrir mælt, eins og t. d. að hafa búið á jörðinni í fimm ár o. fl., sem þar um ræðir. Þess vegna er útilokað, að hann geti selt nokkrar af þessum jörðum fyrr en þessir, sem tekið hafa jarðirnar á leigu, hafa fengið þær í erfðaábúð. Og þó er, þótt undarlegt sé, töluverð tregða á að fá erfðaábúð á jörðum, sem það opinbera leigir út. T. d. veit ég um einn bónda í Biskupstungum, sem reynt hefur að fá erfðaábúð á einni jörð, að það hefur verið tregða á, að hann geti fengið erfðaábúð á henni, og hann hefur ekki fengið hana enn, þó að ég telji, að hann eigi heimtingu á því, eftir gildandi lögum. - Ég skal ekki að öðru leyti blanda mér í þær umr., sem hér hafa átt sér stað, en vil vona, að ráðh. taki þetta til athugunar, að láta allar þessar jarðir heyra undir sama ráðuneyti og koma fastari og ákveðnari skipun á þessi mál, en nú er.



Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. 1. þm. N-M. (PZ), að það væri á því þörf að koma á fastari skipun eða ákveðnari aðgerðum varðandi þessar opinberu jarðir, og meðal annars er það ekki heppilegt eins og verið hefur og er, að þær heyri undir tvö ráðuneyti, eftir því hvers eðlis þær eru. Það kann að vera, að það séu nýjar upplýsingar - ég heyrði það ekki hjá hv. flm. -, að þær jarðir, sem hér um ræðir, séu engar í erfðaábúð, því að það er rétt hjá hv. 1. þm. N-M., að ákvæðin eiga við jarðir, sem eru í erfðaábúð. Mikill hluti þeirra jarða, sem heyra undir landbrn., eru í erfðaábúð og mjög mikið af kirkjujörðum, og eins og eðlilegt er, er mjög sótzt eftir að fá þær í erfðaábúð, þar sem því fylgja ólíkt betri kjör. En séu engar þessar jarðir í erfðaábúð, þarf um það sérstök lög, eins og nú er háttað, en eðlilegast væri að snúa frv. í það horf, að gefin væri almenn heimild til að selja ábúendum þær jarðir, sem það opinbera á, hvort sem þær eru í erfðaábúð eða ekki, ef þær eru gerðar að ættaróðulum.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa svo að segja neina framsögu fyrir þessu máli. Það er gerð grein fyrir frv. í grg., sem því fylgir, og þó að hún sé stutt; segir hún það, sem segja þarf í sambandi við þetta mál. Að öðru leyti er ég fús til þess að veita sjútvn., sem sennilega fær þetta mál til meðferðar, þær upplýsingar, sem hún telur sig þurfa, og veltur náttúrlega fyrst og fremst á því, hvort n. falla þær upplýsingar, sem ég kann að geta gefið, hvaða tillögur hún gerir um framgang þessa máls. Læt ég svo máli mínu lokið og vænti, að málinu verði vísað til 2. umr. og sjútvn.