Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um heimild til lántöku, ábyrgðarheimildir og aðrar ráðstafanir vegna fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar 1979. Á fund n. komu hagsýslustjóri og ráðuneytisstjóri fjmrn. Enn fremur fékk n. til viðtals orkumálastjóra og rafmagnsveitustjóra ríkisins. Ástæðan fyrir því, að þeir voru sérstaklega boðaðir á fundinn, var sú, að n. taldi sérstaka ástæðu til þess að skoða orkumálakafla lánsfjáráætlunarinnar. Það hefur komið fram í umr. og ræðum bæði fjmrh. og iðnrh., að síðan lánsfjáráætlunin var samin og lögð fram, hafa aðstæður í orkumálum breyst á þann veg, að olíuverð hefur hækkað mjög mikið, og er ekki séð fyrir endann á þeim hækkunum enn þá og það veldur því, að mat á hagkvæmni framkvæmda hefur breyst. Á þessum fundi gáfu þessir embættismenn upplýsingar um nokkur atriði sem nm. spurðu þá sérstaklega um. Á fundi n. var enn fremur dreift álitsgerð frá iðnrh. um nokkur atriði sem sérstaklega eru til skoðunar hjá ríkisstj. í þessu sambandi. Það, sem einkum var efst á baugi í huga nm., var að hraða lagningu raflína þar sem það gæti dregið mjög úr rekstri dísilstöðva. Enn fremur eru horfur á því að veturinn 1980–1981 verði of lítil raforka til í landinu til þess að fullnægja eftirspurn, þ. e. veturinn áður en fyrsta samstæða Hrauneyjafossvirkjunar kemst í gang, og þess vegna þurfi að huga að því, hvort ekki sé hægt að finna einhverja leið til þess að bæta við þessa orku, og þá er einkum staðnæmst við Kröfluvirkjun. Í þriðja lagi hafa menn áhuga á því að reynt sé að hraða hitaveituframkvæmdum sem gætu dregið úr upphitun húsa með olíu. Í sambandi við tengingu með raflínum var sérstaklega spurst fyrir um línu sem gæti tengt Skeiðsfossvirkjunarsvæðið við byggðalínuna. Á þessu svæði, Skeiðsfossvirkjunarsvæðinu, er orðinn orkuskortur þannig að nú í vetur hefur þurft að framleiða mjög mikið af raforku í dísilstöðvum sem eru bæði á Siglufirði og Ólafsfirði. Samkv. áætlun, sem gerð hefur verið og raforkumálastjóri skýrði frá, kostar um 250 millj. kr. að leggja raflínu frá Dalvík til Ólafsfjarðar, 13 eða 14 km leið. Hins vegar þarf ekki að byggja nýja spennistöð í Ólafsfirði. Á áætlun er hins vegar ný spennistöð á Dalvík, þannig að þarna er aðeins um kostnaðinn við línuna að ræða. Áætlaður rekstrarkostnaður eða olíukostnaður dísilstöðvanna á þessu svæði á næsta vetri er 150–200 millj. kr. Þar að auki eru þær dísilstöðvar, sem reknar eru nú á Siglufirði, orðnar mjög gamlar þannig að ef treysta á á þær til framleiðslu á grunnorku mun þurfa að endurnýja eitthvað af þeim og þá bætist nokkuð við þennan kostnað til viðbótar. Það er sem sagt augljóst að kostnaðurinn við lagningu línunnar mun að mestu leyti fara í rekstrarkostnað á næsta vetri ef ekkert verður að gert. Þá kom það fram hjá orkumálastjóra, að Orkustofnun hefur gert orkuspá næstu áratugina og þar reiknað út hagkvæmustu kosti sem um er að ræða. Kemur fram í þeirri spá, að ef hægt væri að fá full afköst í Kröfluvirkjun nú á næstu árum mundi það spara 4 milljarða kr. miðað við aðra þá kosti sem næsthagkvæmastir væru í sambandi við raforkuframleiðslu. Þetta hefði þau áhrif, að ekki þyrfti að hraða eins öðrum raforkuframkvæmdum, og þess vegna kemur þessi mismunur fram. Það er því mat n., að þrátt fyrir nokkra óvissu um árangur af borun við Kröflu og í sambandi við þessa áætlun, - í henni er gert ráð fyrir að ein af hverjum fjórum holum, sem boraðar kunna að verða þar, verði ónýtt af einhverjum ástæðum, - þá telur n. að nauðsynlegt sé að halda eitthvað áfram til þess að hægt sé að nýta það fjármagn sem í þetta hefur þegar verið varið. Með þetta í huga var haft samband við fjmrh., og ítrekaði hann það sem áður hefur komið fram í máli hans, að þessi mál séu til skoðunar og hann muni við þessa umr. gefa frekari áréttingar því sem áður hefur komið fram. Með tilliti til þess og einnig þess, að mjög mikið hefur dregist að Alþ. afgreiddi lánsfjáráætlun, til mjög mikils baga fyrir fjölmarga aðila, leggur n. til að frv. þetta verði samþ. óbreytt með fyrirvara um orkumálakaflann, en Eyjólfur K. Jónsson og Jón G. Sólnes skrifa undir nál. með fyrirvara.



Herra forseti. Það hefur áður komið fram í framsöguræðum fyrir þessu máli, bæði í Nd. og einnig í þessari hv. þd., að eðlilegt væri með tilliti til nýrra viðhorfa í orkumálum vegna olíuverðshækkananna að taka til athugunar að hraða vissum framkvæmdum á sviði orkumála sem spara innflutning á olíuvörum. Og í framhaldi af þessu og í samræmi við umr., sem áttu sér stað í hv. fjh.- og viðskn. og nefndin hafði samband við mig um, vil ég lýsa því yfir við þessa umr., að ég mun beita mér fyrir útvegun fjármagns til lagningar raflínu milli Dalvíkur og Ólafsfjarðar og taka til sérstakrar skoðunar útvegun fjármagns til borunar einnar holu við Kröflu og til þess að flýta öðrum framkvæmdum sem spara olíunotkun. Þetta er bundið þeim takmörkunum, að ekki verði breytt um heildarstefnu í fjárfestingu þannig að hún verði eftir sem áður innan við fjórðung af vergum þjóðartekjum. Þar sem miðað er við þá heildarstefnu í fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni álít ég nú vera svigrúm í þessu efni þar sem vergar þjóðartekjur verða hærri í krónum en gert var ráð fyrir í fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni, þannig að ég álít að það sé svigrúm til þessa. Það, sem þarf að gerast í þessum málum, er að það þarf að liggja fyrir ríkisstj. og réttum aðilum allur undirbúningur að möguleikum á að flýta framkvæmdum. Það þarf að liggja fyrir, hversu mikið fjármagn þarf til þess á þessu ári og ýmislegt fleira, áður en hægt er að taka ákvarðanir í þessu efni. En að gefnu tilefni og í samráði við hv. fjh.- og viðskn. vildi ég láta þetta koma hér fram.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 735 við frv. þetta og vil gera nokkra grein fyrir þessum brtt. Það fer ekki á milli mála, að það er þörf á að hraða framkvæmdum í orkumálum landsins. Það hefur e. t. v. aldrei verið augljósara en nú á síðustu mánuðum, eftir að yfir dundi hin mikla olíuverðshækkun. Ég held að menn greini ekki á um þetta né um þjóðhagslegt gildi þeirra framkvæmda sem menn hafa einkum í huga þegar verið er að tala um að hraða framkvæmdum í orkumálum landsins. Með tilliti til þessa flutti ég ásamt 11 öðrum samflokksmönnum mínum till. til þál. um að hraða framkvæmdum í orkumálum landsins. Ég flutti í Sþ. allítarlega framsögu fyrir þessu máli, og hæstv. iðnrh. flutti ræðu sem, ef eitthvað var, var enn ítarlegri. Ég sá ekki að nokkur ágreiningur kæmi fram í þessum umr. um mikilvægi og þýðingu þess að hraða framkvæmdum í orkumálum landsins. Þessi till., sem ég vitna til, var um það að auka framkvæmdir í orkumálum á árinu 1979. Nú er það að þetta er ekkert nýtt mál. Það ber að á hverju ári með þeim hætti að Alþ. þarf að láta þessi mál taka til sín við afgreiðslu fjárl. og lánsfjáráætlunar. Orkuráð, sem er stjórn aðalorkusjóðs landsins sem ber raunar nafnið Orkusjóður, gerir árlega tillögur sínar til stjórnvalda við fjárlagagerð fyrir hvert ár. S. l. vor gerði orkuráð till. sínar um framlög til Orkusjóðs á fjárl. ársins 1979. Orkuráð gerði samtals tillögur um að 2950 millj. yrðu fengnar Orkusjóði til handa samkv. fjárl. 1979, en aðeins voru veittar 900 millj. kr. Tillögur Orkuráðs voru gerðar á s. l. vori. Síðan hefur mikið vatn runnið til sjávar og ef einhverjir hafa verið í efa um mikilvægi þess að hraða framkvæmdum í hinum þýðingarmestu orkuframkvæmdum vorið 1979, þá hygg ég að þeir þurfi ekki að vera í vafa nú. Með tilliti til þessa hef ég leyft mér að flytja brtt. þær sem eru á þskj. 735. Þær eru fyrst og fremst fólgnar í því að gera tillögur um aukið fjármagn sem nemur þeirri upphæð sem skorin var niður við fjárlagagerð af tillögum orkuráðs s. l. vor. Miðað við það, sem hefur skeð síðan, eru þessar till. ákaflega hógværar og naumast stætt á því að bera ekki fram hærri till. eins og nú er málum komið. En ef svo er, þá hygg ég að mönnum hljóti að vera ljóst, að það sé slæmur kostur ef hv. þm. láta sér koma til hugar að fella þessar till. nú. Ég vík þá nokkrum orðum að hverri till. um sig. 1. till. fjallar um heimild til lántöku vegna jarðhitaleitar samkv. síðari ákvörðun ráðh. um lántökuaðila, alls 100 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt. Þessi upphæð; 100 millj. kr., er þannig fengin, að orkuráð gerði á sínum tíma till. um 450 millj., en samkv. fjárl. þessa árs eru Orkusjóði veittar 350 millj. Mismunur er 100 millj. og till. er gerð um að veita heimild til lántöku fyrir þessari upphæð. Ég þarf ekki hér að flytja neina tölu um mikilvægi þess að hraða jarðhitaleit. Það er svo augljóst mál hve jarðhitinn er hagkvæmur orkugjafi til upphitunar húsa. Það er jafnaugljóst að það þarf að leita af sér allan grun um að það fáist jarðvarmi. Það þarf að hagnýta hann hvar sem við verður komið. Og þessi till. er þeim mun sjálfsagðari þar sem á sama tíma sem þessi þörf er á aukinni jarðhitaleit er það svo, að það er ekki fjármagn núna til þess að hagnýta alla þá jarðbora sem Jarðboranir ríkisins hafa yfir að ráða í þessu skyni. Ég kem þá að 2. till. Hún er um að veitt verði heimild til lántöku til framkvæmda við hitaveitur, alls 2015 millj. kr., í staðinn fyrir 1345 millj. kr. sem í frv. er gert ráð fyrir. Mismunurinn, sem hér er á, 670 millj. kr., er mismunur á tillögum orkuráðs vorið 1978 og þess sem veitt var í fjárl. árið 1979. Nú er það svo, að án þess að ég ætli sérstaklega að fara að gera upp á milli mikilvægis þeirra framkvæmda sem ég er að fjalla um, þá er áreiðanlegt að það er ekkert nauðsynlegra en að hraða framkvæmdum við byggingu hitaveitna vegna þess að allar óþarfar tafir, sem eru á þessum framkvæmdum, eru ómælt tjón fyrir viðkomandi byggðarlög og þjóðfélagið í heild. Og það þurfa ekki að verða tafir ef fjármagn er fyrir hendi, vegna þess að hin þýðingarmestu mál eru í framkvæmd eða hafa verið hönnuð og undirbúin. Þá kemur 3. till. á þskj. 735. Hún er varðandi heimild til lántöku vegna rafvæðingar. Þessi brtt. er í tvennu lagi. Í fyrsta lagi er hún um að lán til sveitarafvæðingar samkv. síðari ákvörðun ráðh. um lántökuaðila verði heimilað alls 300 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt. Þessi upphæð, 300 millj. kr., er fengin þannig að á s. l. vori lagði orkuráð til að það yrðu veittar 500 millj. kr. til þessa. Þá var ætlunin að á þessu ári yrði loks lokið sveitarafvæðingunni í þeim skilningi að þeir bæir, sem eftir væru og ættu að fá tengingu á samveitum, fengju hana á þessu ári. Þetta eru 50 bæir. En það var ekki orðið við þessum óskum. Í staðinn fyrir að veita 500 millj., sem tillaga var gerð um, var veitt heimild til 200 millj. kr. lántöku. Munurinn er 300 millj. og hér er gerð till. um að bæta úr þessu, og það er hægt að gera því að hinn venjulegi framkvæmdatími er ekki hafinn. Það er því raunhæft að veita þessa heimild. Auk þess sem það er mikið siðferðilegt réttlætismál, að þessir þegnar fái þá aðstöðu sem rafmagnið veitir, hefur það líka að sjálfsögðu mikla fjárhagslega þýðingu fyrir þetta fólk og þjóðhagslega þýðingu einnig því að þá verður losnað við þá dísilkeyrslu sem þessir sveitabæir þurfa til þess að búa við það ófullkomna rafmagn sem þeir hafa eða kunna að hafa. Þá er 2. tölul. 3. brtt. Hann er um að veita heimild til styrkingar rafdreifikerfi í sveitum samkv. síðari ákvörðun ráðh. um lántökuaðila, alls 780 millj, kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt. Hér er um að ræða ákaflega brýnt mál. Ég hef ekki orðið var við annað en allir, sem nokkur kynni hafa af þessu máli, séu sammála um að það sé nauðsynlegt að hefjast handa myndarlega um að styrkja rafdreifikerfið í sveitum landsins og mesta dreifbýlinu. Það kerfi, sem fyrir er, er sums staðar að brotna niður vegna þess að það annar ekki þeim þörfum sem eru fyrir rafmagn. Það kerfi, sem nú er, er hið svokallaða einfasa kerfi. En það er nauðsynlegt að breyta um þetta kerfi og koma upp þrífasakerfi til þess að bændum landsins og öðru dreifbýlisfólki verði þau not af rafmagninu sem nauðsynleg eru. Sérstaklega er þetta núna brýnt verkefni vegna eins af stærstu vandamálum íslensku þjóðarinnar í dag, landbúnaðarmálanna. Það er talað um að minnka landbúnaðarframleiðslu. Það er talað um að fækka ekki bændum. Það er talað um að minnka ekki tekjur bænda. Hvernig á að koma þessu öllu heim og saman? Við viljum ekki fækka bændum, vegna þess að við viljum hafa Ísland allt í byggð.

Landbrh. hefur lagt til að fækka bændum.

Hv. 3. landsk. þm. tetur sig vita, að landbrh. vilji fækka bændum.

Það er hér í þskj.

Ég man ekki betur - og þá er það líka í þskj. - en hæstv, landbrh. hafi beint tekið fram að það væri ekki áhugamál hans að fækka bændum. Og það, sem forsvarsmenn bændanna eru núna að tala um og m. a. hæstv. landbrh., er að auka fjölbreytni í atvinnulífi bænda. Þar eru náttúrlega mestu möguleikarnir, þegar fram í sækir að koma upp smáiðnaði í sveitum landsins. Það verður ekki gert nema með þeirri kerfisbreytingu sem ég gat um, að koma upp þrífasa kerfi um allt landið. Ég veit að hv. þm. er þetta allt mjög ljóst og kunnugt, því að á s. l. vetri var lögð á borð þeirra mikil skýrsla frá orkuráði varðandi þetta mál. Hún fylgdi tillögum orkuráðs til stjórnvalda um að ráðist yrði í þessar framkvæmdir og þeim yrði lokið á 8 árum og veittar á hverju ári um 1100 millj. til þessara framkvæmda. Ef einhver alvara er í þessum fyrirætlunum og ef mönnum er alvara með það, þegar þeir segja að sé mikil þörf á þessu, þarf að sýna það í verki með því að samþykkja heimild til lántöku í þessu skyni. Þessi tala, 780 millj., er fengin á þann hátt, að orkuráð lagði til að veittar yrðu 1000 millj., en í fjárl. eru veittar 220 millj. Munurinn er 780 millj., og það er sú till. sem hér er gerð. Þá kem ég að lokum að 3. tölul. 3. till. Hann er um að það verði veitt heimild til að taka lán til lagningar aðalháspennulína rafmagns samkv. síðari ákvörðun ráðh. um lántökuaðila, alls um 1000 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt. Það er öllum ljóst, og það kom m. a. fram í máli hæstv. fjmrh. áðan þegar hann var að ræða um linu milli Dalvíkur og Ólafsfjarðar, að mikil þörf er á að hraða slíkum framkvæmdum. Í sumum landshlutum veltur ákaflega mikið á framvindunni í þessum málum. Þá á ég sérstaklega við þann landshluta sem ekki er orðinn samtengdur aðalháspennukerfi landsins eins og aðrir landshlutar eru orðnir eftir lagningu Norðurlínu og Austurlínu, - ég á við Vestfirði og Vesturlínu. Gert var ráð fyrir því á sínum tíma, að þeirri línulagningu yrði lokið í lok ársins 1979. Nú er gert ráð fyrir því af hálfu stjórnvalda að það verði síðla á næsta ári. En það er þannig með mig og ýmsa fleiri sem erum kunnugir þessari framkvæmd, að við álitum að það þurfi, til þess að sú áætlun standist sem nú er uppi, að verja meira fé til framkvæmda á þessu ári en gert er ráð fyrir nú. Með tilliti til þessa og til annarra slíkra verkefna annars staðar á landinu er fram borin þessi till. um lántökuheimild, er nemi 1000 millj., til lagningar aðalháspennulína rafmagns. Herra forseti. Ég hef nú gert grein fyrir þessum till. Hver þessara till. hefði getað gefið tilefni til langrar ræðu. En ég skal ekki gera það, því að ég veit að hv. þm. eru mér sammála um mikilvægi þessara mála. Hæstv. fjmrh. gaf hér nokkur fyrirheit varðandi lagningu raflínu milli Dalvíkur og Ólafsfjarðar. Það er ákaflega gott að heyra það, að ráðh. sagðist ætla að beita sér fyrir því að þessi framkvæmd færi fram á þessu ári, og ég fagna því. Hæstv. ráðh. tók líka fram, að hann ætlar að taka til sérstakrar athugunar, eins og hann orðaði það, borun einnar holu til viðbótar við Kröflu. Þetta er líka mjög ánægjulegt að heyra. En ég tel að það sé ekki nóg að gert í þessu efni með þessu. Ég verð að segja það, að undirtektir hæstv. iðnrh. við þessi mál í umr. í Sþ. laugardag fyrir páska stinga nokkuð í augu hvað mig varðar því að eins og ég sagði áður: ég fann ekki að það væri neinn ágreiningur milli mín og hæstv. iðnrh. um mikilvægi þessara mála. Mér finnst að þau vilyrði - eða hvað á að kalla það, sem hæstv. fjmrh. kom fram með áðan, séu naumast í samræmi við þann anda sem ríkti í þeim umr. í Sþ. sem ég hef áður vitnað til og hæstv. iðnrh. var aðili að. Ég tel því að það sé meiri þörf en orð fá lýst að samþykkja þessa till. sem ég hef borið fram. Ég tók eftir því, að frsm. hv. fjh.- og viðskn. vék ekki að þessum till., og ég hef fregnað að n. hafi ekki tekið þessar till. til meðferðar á fundum sínum, þó að till. þessi hafi komið fram og verið lögð fram í gær. Ég er ekki að áfellast neinn fyrir þetta og síst formann hv. fjh.- og viðskn., þann samviskusama þm. En ég hef látið mér koma til hugar að það gætu verið skynsamleg vinnubrögð að ég tæki þessar till. til baka til 3. umr. og þá væri æskilegt ef hv. fjh.- og viðskn. vildi taka till. til meðferðar fyrir 3. umr., því að ekki vil ég trúa öðru en það sé ríkur skilningur á þessum málum í þeirri ágætu nefnd.



Herra forseti. Mig langar að færa hæstv. fjmrh. alveg sérstakar þakkir fyrir þá skýlausu yfirlýsingu sem hann gaf um að hann mundi beita sér fyrir því að útvega fjármagn til að leggja línu milli Dalvíkur og Ólafsfjarðar nú í sumar. Eins og fram kom í framsögu hv. formanns fjh.- og viðskn. er það svo, að þessi lína kostar um 250 millj. kr., en gert er ráð fyrir að dísilorkan mundi kosta nærri því sömu upphæð á næsta vetri því að svo mikill skortur er nú á orku á Skeiðsfosssvæðinu. Þetta er þess vegna gífurlega þýðingarmikið mál fyrir Siglufjörð sem á í erfiðleikum fjárhagslega vegna rafveitunnar þar sem ný virkjun og mjög skuldug er á þessu svæði. Ég tók því málið upp í hv. fjh.- og viðskn., og eins og vænta mátti tóku allir nm. undir það að skoða þetta mál því að í þeirri ágætu n. ríkir gott samstarf. Við fengum á fund okkar forstjóra Rafmagnsveitna ríkisins og hann gaf okkur enn frekari upplýsingar um þetta og skýrði enn betur hve sjálfsagt væri að hraða þessu verkefni. En ég sem sagt þakka hæstv. ráðh. fyrir þetta og eins samnm. mínum sem skoðuðu þetta mál af víðsýni og réttsýni. Niðurstaðan varð sú, að við legðum ekki fram brtt. til að tefja ekki framgang lánsfjáráætlunar, því að okkur er ljóst að brýn þörf er á að hún fái afgreiðslu sem allra fyrst þar sem ýmsir sjóðir bíða verklausir og mörg atvinnufyrirtæki í óvissu um lánafyrirgreiðslu og má segja að neyðarástand sé að skapast í fjármálum öllum eins og þm. er kunnugt. Við hv. þm. Jón G. Sótnes skrifuðum því undir nál. meiri hl. með fyrirvara að sjálfsögðu. Við tökum auðvitað ekki á okkur ábyrgð af öllu sem í því plaggi stendur, en við vildum með þessu sýna að við ætluðum ekki að standa gegn því að málið fengi skjóta afgreiðslu, heldur greiða fyrir framgangi þess, og málum þá auðvitað líka þann skilning sem fram kom á því að reyna að auka orkuframkvæmdir eitthvað, því að vissulega er brýn nauðsyn að það verði gert, eins og kom raunar fram í máli síðasta ræðumanns einnig.



Herra forseti. Eins og kom fram í nál. því sem hér er til umr., nál. meiri hl. fjh.- og viðskn., höfum við hv. 5 þm. Norðurl. v. og ég skrifað undir nál. með fyrirvara og mun ég síðar í máli mínu gera grein fyrir fyrirvara mínum. Málefni Kröfluvirkjunar voru allmikið til umræðu í hv. fjh.- og viðskn. þegar verið var að fjalla um þetta frv. um lánsfjáráætlun og langar mig í því sambandi að víkja nokkrum orðum að þessu máli. Kröfluvirkjun hefur nú bráðum verið rekin í samtals 10 mánuði með 7–8 mw. afli út á línu. Rekstrartímabilin tvö hófust bæði fyrst í febr., hið fyrra í febr. 1978 og hið síðara í febr. 1979. Niðurstaða af rekstrarreynslu þessara tveggja rekstrartímabila sýnir og sannar að tæknilegur vélabúnaður allur hefur reynst mjög vel. Smávægilegir vankantar hafa komið í ljós, sem eðlilegt má teljast, og hafa nær allir átt rætur sínar að rekja til hins lága hundraðshluta aflgetu vélasamstæðu nr. 1 sem hún hefur verið keyrð á vegna skorts á gufu. Kröfluvirkjun er eina virkjun sinnar tegundar sem er á slóðum mikils vetrarríkis. Vetrarríkið í Kröflu hefur valdið nokkrum byrjunarörðugleikum við rekstur virkjunarinnar. Flestir þessara erfiðleika eru bundnir vetrarrekstri gufuveitunnar. Rekstrarreynsla sú, sem fengist hefur, hefur gert mögulegt að leysa flest stærstu vandamálanna og hin verða lagfærð á upptektarstoppi í sumar. Á rekstrartímabili ársins 1978 var talsvert um rekstrartruflanir sem stöfuðu eingöngu af óstöðugleika holu sem kölluð er KJ-11 og ónógu afli. Lagfæring á fyrri holu KJ-11 haustið 1978 og borun nýrrar holu, sem nefnd er KG-12, olli tímamörkum í rekstraröryggi Kröfluvirkjunar þannig að núverandi gangtími virkjunar með fullu 8 mw. afli er um 93%. Auk framangreinds hefur rekstrarreynslan verið ómetanlegur liður í starfsþjálfun vélgæsluliðs og rekstrarstjórnar virkjunarinnar almennt. Rekstraráætlanir virkjunarinnar sýna að um það bil 10–11 mw. afl frá vél nægir til þess að standa undir rekstrarkostnaði hennar að undanskildum kostnaði vegna afborgunar og vaxta af stofnkostnaði. Þessu marki mætti ná með borun og tengingu einnar eða tveggja hola í ár, og kostnaður við það, miðað við verðlag í upphafi yfirstandandi árs, yrði um 660 millj. kr. vegna tveggja hola. Spár orkuspárnefndar gefa til kynna að árinu 1979–1982 verði þjóðinni mjög erfið nema til komi verulegt viðbótarafi og það mjög skjótlega. Er þetta mjög alvarlegt ástand í ljósi nauðsynlegra takmarkana á sjávarafla og æskilegrar aukningar á fjölbreytni atvinnuvega þjóðar vorrar sem af því leiðir og getur ekki orðið nema með aukinni raforkuþörf. Viðbótarafl verður ekki fengið í tæka tíð til þess að afstýra vandræðum nema í sambandi við aukna rafmagnsframleiðslu, annaðhvort að auka rafmagnsframleiðslu með dísilkeyrslu eða með markvissri borun til gufuöflunar fyrir Kröflu. Eins og kom fram í ræðu hv. 6. þm. Suðurl., frsm. fjh.- og viðskn., mættu á fundum n. þeir orkumálastjóri og rafmagnsveitustjóri ríkisins. Hv. rafmagnsveitustjóri upplýsti á fundi n. að rekstur Kröflu með þessari litlu framleiðslu á s. l. vetri hefði verulega bætt úr og aukið rekstraröryggi byggðalínunnar. Enn fremur taldi rafmagnsveitustjóri enn þá brýnna að hafa þessa framleiðslu örugga og aukna fyrir næsta vetur. Ég vil í sambandi við þessi mál leyfa mér að lesa upp símskeyti sem mér barst í morgun, svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Hr. alþm. Jón G. Sólnes, Alþingi, Reykjavík. Höfum í dag sent svo hljóðandi símskeyti til formanns fjh.- og viðskn. Ed.: Stjórn Laxárvirkjunar hefur samþ. eftirfarandi ályktun: Vegna ört vaxandi raforkunotkunar á Norður- og Austurlandi og þar af leiðandi vaxandi þýðingar Norðurlínu fyrir svæðin, þá telur stjórn Laxárvirkjunar brýna nauðsyn að unnið sé á þessu ári að frekari gufuöflun fyrir Kröfluvirkjun, enda ódýrasti valkostur í virkjunarmálum fyrir þessa landshluta. Auk þess tryggir þessi framkvæmd betur en nú er orkuafhendingu til þessara svæða og eykur um leið varaaflið vegna Norðurlínu, ef um rekstrartruflanir á henni verður að ræða. Fyrir hönd Laxárvirkjunarstjórnar, Knútur Otterstedt.“ Þá þykir mér rétt að benda á þá staðreynd í sambandi við þetta mál sem er fyrir hendi, en það er álit Orkustofnunar þar sem fjallað er um nauðsynina á því að tryggja aukningu rafmagnsframleiðslunnar á næsta vetri. Kemur fram í þeirri umsögn að stofnunin hefur áhyggjur af þessu, og þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Umtalsverð aukning í afköstum Kröflu getur gerbreytt þessu óvissuástandi, og frekari borun þar, sem er einasta leiðin til að auka afköst virkjunarinnar, verður þannig beinlínis til að spara olíu hér á landi þann vetur, 1980–1981. Þangað til eru tvær borvertíðar, 1979 og 1980. Það þarf að nota þær báðar. Verði ekkert borað við Kröflu í ár og eingöngu treyst á boranir 1980 gefst mjög naumur tími til að prófa og mæla holur áður en þær eru tengdar virkjuninni og þarf að starfa að lagningu gufuveitu frá þeim áður en vitað er um afköst, sem eru í rauninni óhæf vinnubrögð. Því er lagt til að í ár, 1979, verði boraðar tvær holur við Kröflu í því skyni að draga úr eða útrýma nær alveg notkun olíu til raforkuvinnslu hér á landi veturinn 1980–1981 og útvegaðar verði 650 millj. kr. í því skyni. Gert er ráð fyrir að tenging bíði til 1980. En auk sjálfrar borunarinnar þarf að kosta nokkru fé í ár til vegagerðar að væntanlegum borstæðum í suðurhlíðum Kröflu. Þess má að lökum geta, að Jötunn mun bora holu í Bjarnarflagi í sumar, í næsta nágrenni Kröflu, en hefur ekki önnur verkefni í ár. Það er slæm nýting á dýru tæki að láta það bíða aðgerðalaust í næsta nágrenni Kröflu þegar þörf er á frekari borun þar.“ Þannig er þá þessum málum háttað. Að dómi allra hinna færustu sérfræðinga þjóðarinnar í þessum málum er yfirvofandi mikil óvissa ef ekkert er að gert í rafmagnsmálum þjóðarinnar á næstu tveimur vetrum. Það liggur einnig skýrt fyrir, að einu öruggu úrræðin til þess að afstýra þessum vanda er að hefja nú þegar á þessu sumri boranir við Kröflu. Þá liggur fyrir að fjármagnið, sem þarf til þess að tryggja viðunandi ástand í þessum málum, er sáralítið miðað við það hversu miklir hagsmunir eru í húfi. Okkur hefur verið tjáð að beinn kostnaður við jarðborinn Jötunn, hvort sem hann er látinn starfa eða starfa ekki, sé um 200 millj. á ári. Manni virðist því dæmið liggja ljóst fyrir, að það sé mikil skammsýni sem felist í því að vilja ekki samþykkja nauðsynlegt fjármagn til slíkrar aðgerðar sem hér er um að ræða. Ég verð að segja það, að mér finnst það vera svo ótrúleg þvermóðska og skammsýni að hefjast nú ekki handa, og það er varla hægt að lýsa því með orðum hvernig getur staðið á andstöðu við jafnbráðnauðsynlega framkvæmd. Úr því að ég er farinn að ræða þessi Kröflumál hér, þá vænti ég að mér forlátist þó að ég eyði nokkrum mínútum deildarinnar til að ræða þetta frekar. Þegar Kröflunefnd, sú fræga n., á sínum tíma tók til starfa var henni ljóst að ef vel ætti að fara um framkvæmdir á þessu svæði yrði eitt höfuðatriðið að virkjunin ætti jarðbor sem væri eingöngu undir stjórn virkjunarinnar og til umráða fyrir hana. Haustið 1974 hafði Kröflunefnd útvegað mjög hagstætt tilboð í jarðbor, að vísu notaðan, en að dómi sérfræðinga mjög hæfilegan og vel nothæfan. Kaupverð þessa bors var um 90 millj. kr. Þessu tilboði fylgdi einnig að hægt var að fá nýjar borstengur fyrir borinn með öllum úfbúnaði innan 6 mánaða. Kröflunefnd gerði ítrekaðar tilraunir til þess að fá heimild til að kaupa þetta tæki. Því miður tókst það ekki. Ég þarf ekki að spyrja hv. þm. þessarar d. hvílíkum sköpum það hefði valdið í öllum þessum málum ef farið hefði verið að tillögum Kröflunefndar á þeim tíma, því að það er enginn vafi á því að þá hefði verið búið að þjálfa fullkomna boráhöfn á þennan bor, virkjunin hefði getað sinnt sínum þörfum, fyrir utan það að slíkt tæki hefði verið búið að vera til ómetanlegs gagns fyrir nálæg héruð. Á ég þá sérstaklega við framkvæmdir á Akureyri sem hefðu getað orðið miklu ódýrari en þær hafa orðið. Enn fremur þykir mér hlýða að nefna hversu erfitt hefur verið að vinna að öllum lánamálum í sambandi við þessa margumtöluðu virkjun. Við í Kröflunefnd vildum fá heimild ríkisstj. til að taka með hagstæðum kjörum erlend lán til virkjunarinnar, sem yrði tekið með svipuðum hætti og gengur og gerist t. a. m. við virkjunarframkvæmdir hjá Landsvirkjun. Því miður sáu stjórnvöld sér ekki fært að verða við óskum Kröflunefndar og framkvæmdaaðila í þessum málum. Í þessu sambandi er fróðlegt fyrir hv. þm. þessarar d. að vita að stór hluti af lánum, sem hafa gengið til þessara framkvæmda, hafa verið svokölluð vísitölutryggð lán, einhver allra dýrustu og óhagstæðustu lán sem hægt er að fá í sambandi við hvaða framkvæmd sem um er að ræða. Í ofanálag við þetta hefur ekki verið hægt að fá samkomulag við fjármagnsyfirvöld þjóðarinnar um það, að höfuðstóll lána vegna þessara framkvæmda fengi að standa svona á framkvæmdatímabilinu. Nei, heldur hefur verið tekin upp í hverri lánsfjáráætlun afborgun af slíkum lánum. þó að framkvæmdum sé engan veginn lokið og megi segja að á sumum sviðum sé um algert brautryðjendastarf að ræða. Þá hafa þessir fjármunir, sem komið hafa fram á lánsfjáráætlun, verið kallaðir fjármagnskostnaður og auðvitað básúnað af andstæðingum þessarar framkvæmdar hvílík gífurleg skattpíning kostnaður vegna þessara framkvæmda sé á þjóðinni, þó að verulegur hluti af þeirri upphæð, sem í lánsfjáráætlun hefur staðið, hafi verið afborganir af vörukaupalánum og lánum sem tekin hafa verið vegna virkjunarinnar. Í sambandi við þetta mál langar mig aðeins til að nefna dæmi um það, hversu mismunandi viðhorf og sjónarmið ráða því, hvernig staðið er að verklegum framkvæmdum og virkjunarframkvæmdum á þessu landi. Ég hef í máli mínu hér á undan lýst því, við hvaða kjör við höfum orðið að sætta okkur, við sem hefur verið falið það hlutverk að standa fyrir framkvæmdum við Kröfluvirkjun. Ég hef hins vegar hér fyrir framan mig plagg sem skýrir nokkuð hvernig t. a. m. háttað er um framkvæmdir á vegum Landsvirkjunar. Þá er það í sambandi við Sigöldu, að í janúar 1974 er gengið frá láni af hálfu Landsvirkjunar vegna virkjunar Sigöldu. Lánsupphæðin var 30 millj. dollara. Lánið er til 10 ára, en afborganir verða svo sem hér segir-og ég vil biðja hv. þm. að taka vel eftir: Fyrsta afborgun af þessu láni, sem er um 30 millj. dollara, á ekki að fara fram fyrr en 1981, þá á að greiða af henni 3 millj. dollara. 3 millj. dollara eiga svo að dragast af þessu láni 1982, 3 millj. dollara eiga að greiðast af þessu láni 1983. Þá er eftir 21 millj. dollara af þessu láni sem áætlað er að verði greitt 1984. Á þessu skjali, sem ég er hér með, stendur enn fremur: „Þegar gengið var frá þessu láni þótti ljóst og um það rætt við lánveitendur, að „konvertera“ yrði greiðslu þeirri sem fram á að fara á árinu 1984.“ Þarna er staðið almennilega að málum. Ég er ekki að tilgreina þessar tölur hér og þennan gang mála vegna neinnar öfundar eða slíks. Aðeins er ég að skýra frá því, að þarna er dæmigert hvernig á að standa að fjármögnun á slíkum framkvæmdum eins og ég hef verið hér í dag að gera að umtalsefni. Þá kemur upp í huga mér spurningin: Fyrsta virkjunarframkvæmd þjóðarinnar í því að hagnýta sér í ríkum og stórum mæli jarðgufu, sem er alger brautryðjendastarfsemi hjá þjóðinni, - átti ekki slík framkvæmd rétt á því að fjármagnslega yrði staðið að henni með sem hagkvæmustum hætti? Ég held að ef þannig hefði verið staðið að fjármögnun framkvæmdanna við Kröflu hefði mörgum vandræðum og leiðindum, sem hafa verið í sambandi við þessa framkvæmd, verið útrýmt. Og yfirleitt held ég að nú sé að vaxa skilningur hjá þjóðinni um að virkjunarframkvæmdir, ef eitthvert vit á að vera í slíkum framkvæmdum, verði undir engum kringumstæðum fjármagnaðar á þann hátt sem átt hefur sér stað t. a. m. með þær framkvæmdir sem Rafmagnsveitur ríkisins hafa staðið að og ég hef verið hér að greina að hluta til um Kröflu. Herra forseti. Ég skal nú reyna að fara að stytta mál mitt. Aðeins vil ég enn ítreka þetta: Það er ómótmælanleg staðreynd, að fyrir smáupphæð getum við fim þjóðina þeirri ógnvekjandi hættu sem blasir við ef ekkert er að gert veturinn 1980-1981. Miðað við fregnir og staðreyndir um þróun olíuverðs á heimsmarkaði og annað kalla ég það mikið ábyrgðarleysi þeirra aðila sem fastast hafa staðið á móti því og gert það að trúaratriði á ofstækisfullan hátt að standa gegn öllum framkvæmdum við það þjóðþrifafyrirtæki sem hér er um að ræða. Ég vil í sambandi við þær umr., sem fóru fram í hv. fjh.- og viðskn., geta þess, að óskum okkar, sem vildum stuðla að því að tekin yrði í lánsfjáráætlun upphæð til borunar í sumar við Kröflu, var tekið af miklum skilningi og velvild af öllum nm. Hins vegar get ég vel skilið það, að vegna þess stjórnarástands, sem ríkir hér í þinginu, er ákaflega erfitt tæknilega séð, - og ég get vel skilið það, - það er ákaflega erfitt tæknilega séð fyrir stjórnvöld með jafnskamman tíma og þau hafa til umráða að fá breytingar á þessari lánsfjáráætlun, þannig að hún þurfi að fara aftur til Nd. Þessa aðstöðu skil ég. Í ljósi þess met ég þá yfirlýsingu sem hæstv. fjmrh. hefur í dag gefið í sambandi við þetta mál. Ég vil færa honum þakkir fyrir þessa yfirlýsingu. Ég lít á yfirlýsingu hæstv. fjmrh. sem viljayfirlýsingu um það, að þegar þessi mál fara betur að skýrast og þegar séð verður fram á að borinn Jötunn hefur lokið því verkefni sem honum var ætlað að vinna fyrir Kísiliðjuna, þá liggi ljóst fyrir að það sé allra hagur að haldið verði áfram framkvæmdum þarna upp frá. Og það var í trausti á farsælar lyktir þess máls að ég skrifaði undir þetta meirihlutaálit hv. fjh.- og viðskn. þó með fyrirvara sé.



Herra forseti. Kröflumálið virðist ætla að verða samfelld sorgarsaga, bæði hinn mannlegi þáttur, eins og hv. 2. þm. Norðurl. e. var að lýsa fyrir okkur skilmerkilega áðan, og þá ekki síður náttúruöflin, sem hafa gert aðför að þessu mannanna verki. En ég vil aðeins segja það, að ég vona að Kröfluævintýrið, eins og það er stundum nefnt, eigi eftir að verða þjóðinni til góðs þótt síðar verði. En það, sem ég ætlaði að gera aðeins að umtalsefni, var í sambandi við brtt., sem hér liggur fyrir á þskj. 735, og ræðu hv. 5. þm. Vestf. Ég verð að viðurkenna að ég er honum fyllilega sammála í þeim rökstuðningi sem hann hafði um þessi mál, og raunar er ég samþykkur þessari brtt, út af fyrir sig. Ég man það vel, að í sambandi við afgreiðslu fjárl. á s. l. hausti var mikið rætt um erindi orkuráðs. Þær tillögur voru vissulega tímabærar. Þar kom fram sá rökstuðningur sem hv. 5. þm. Vestf. lagði fram áðan fyrir þörfinni á þeim framkvæmdum sem hér er um að ræða. Ég vil t. d. í sambandi við 1. brtt. hv. þm. um lántöku vegna jarðhitaleitar segja það, að það kom fram við umr. í Sþ. fyrir nokkru, þar sem ég lagði fram fsp. til hæstv. iðnrh. í sambandi við orkuleit á Snæfellsnesi sem raunar var búið að gera frumdrög að og búið að gefa yfirlýsingu um að ætti að framkvæma á s. l. ári, 1978, að ekki voru möguleikar á fjármagni til þess að Orkustofnun gæti staðið við þetta fyrirheit. Þarna er um að ræða djúpborun til þess að ganga úr skugga um virkjunarmöguleika til hitaveituframkvæmda fyrir svæði þar sem búa á fimmta þúsund íbúar. Þetta er ákaflega mikilvægt mál í okkar huga, og ég verð að segja það hér, að vissulega hef ég sterka löngun til að fylgja slíkri brtt. sem hefur komið fram í þessu máli. Hins vegar er lánsfjáráætlunin, eins og hún liggur fyrir í dag, á því stigi nú að sú mikla seinkun, sem hefur orðið á afgreiðslu hennar, hefur þegar valdið tjóni í þjóðfélaginu. Og það er alveg ljóst að við verðum að afgreiða hana nú ef á að vera hægt að ráðast skipulega í þær nauðsynlegu framkvæmdir sem hún þó inniheldur í flestum tilfellum. Ég hef rætt þessi mál sérstaklega við hæstv. iðnrh. og hæstv. fjmrh. Miðað við þær yfirlýsingar sem hafa þegar komið fram hjá hæstv. fjmrh., og þau viðbrögð, sem hafa verið uppi höfð í sambandi við það mikla vandamál sem er almennt í orkumálum, ekki síst miðað við það ástand sem skapast hefur og raunverulega er hægt að kalla neyðarástand varðandi hið háa olíuverð, þá verð ég að vonast til að ríkisstj. muni á þessu ári gera allt sem mögulegt er til að greiða fyrir skynsamlegum vinnubrögðum til að reyna að leysa þessi mál. Ég vil segja það hér, bæði að því er varðar jarðhitaleit og eins að því er varðar sveitarafvæðingu og rafdreifikerfi í sveitum, að ég treysti því að við fjárlagagerð 1980 verði staðið öðruvísi að þessum málum en unnt var að gera við fjárlagaafgreiðslu 1979. Ég mun a. m. k. gera það sem í mínu valdi stendur, ef ég hef einhver áhrif, til þess að svo geti orðið. Þetta er, eins og hv. 5. þm. Vestf. lýsti áðan, mjög aðkallandi mál og hlýtur að flokkast undir eitt af forgangsverkefnum í byggðaþróun fyrir landið. Það er alveg ljóst, og um það hljótum við allir að vera sammála. Mér þótti rétt að láta þetta koma fram, um leið og ég verð að lýsa því yfir, að ég mun fylgja því nál. frá fjh.- og viðskn. sem hér liggur fyrir, þó að ég hins vegar viðurkenni fyllilega þau rök sem komu fram hjá hv. 5. þm. Vestf. Ég vil enn fremur undirstrika það, að ég tel mikils virði þá yfirlýsingu sem hæstv. fjmrh. gaf áðan, því að yfirlýsingar hans gefa okkur, sem höfum miklar og vaxandi áhyggjur af orkumálum og þróun þeirra nú á síðustu tímum, nokkra vissu fyrir því að reynt verði að leysa þessi mál eftir því sem frekast verður unnt á þessu ári.



Herra forseti. Það er dýrt að vera fátækur, segir gamalt máltæki, og það sannast hér eins og oftar. Það væri gaman að geta flutt till. um þessar og hinar framkvæmdir sem eru nauðsynlegar, en við getum því miður ekki leyft okkur vegna þess að það væri ábyrgðarleysi að vera með því að auka erlendar skuldir okkar. Þetta segi ég í sambandi við till. hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar, að mér finnst, þó að ég virði hann mikils sem forseta þessarar d., að hann sýni nokkuð mikið ábyrgðarleysi í tillöguflutningi sínum hér, vitandi fullvel að sjálfsagt vildu allir dm. geta fylgt þessum till:, en vita sem er að þess er enginn kostur eins og mál standa í dag. En önnur ástæða var til þess að ég kvaddi mér hér hljóðs. Ég þykist vita að minn ágæti vinur og mikli drenglundarmaður að minni reynslu, Jón G. Sólnes, hafi í og með verið að ýja að afstöðu okkar Alþfl.-manna varðandi Kröfluvirkjun þegar hann var að tala um trúarbrögð og ofstæki í sambandi við virkjunina. Ég vil ekki taka undir það að ég hafi sýnt ofstæki í þeim málum. Hinu vil ég ekki liggja á, að við umbrotin, sem hófust rétt eftir að Kröfluvirkjun fór af stað, mótaðist sú skoðun mín, að það væri sjálfsagt mál að bíða meðan þau umbrot stæðu yfir, og sú skoðun hefur ekki haggast. Ég er alveg sannfærður um að ef við hefðum haft vit á því að stansa þá og fara ekki í þær framkvæmdir sem nú er búið að gera, þá væri ýmislegt öðruvísi umhorfs í okkar þjóðlífi. Hitt get ég tekið undir með hv. þm. Jóni G. Sólnes, að mér finnst fjármögnun Kröfluvirkjunarframkvæmda hafa verið með allt öðrum hætti en t. d. Landsvirkjun hefur fengið að fjármagna sínar framkvæmdir. En mig grunar að það sé í og með vegna þess að þessi mál hafa verið knúin fram af meira kappi en forsjá og Kröfluvirkjun hafi goldið þess. Mér er það fullkomlega ljóst, að eins og mál standa í dag er afar dýrt fyrir þjóðina að láta svo mikla framkvæmd sem Kröfluvirkjun er orðin standa lítt eða ekki notaða. Ég get t. d. sagt hv. þd. frá því, að við Kröfluvirkjun, sem framleiðir ekki nema ca. 7–8 mw. í besta falli, starfa, ef ég veit rétt, 13 manns, en við Laxárvirkjun, sem framleiðir 18 mw., starfa 4 menn og að auki rafveitustjórinn á Akureyri sem tekur að hálfu leyti laun sín, ef ég veit rétt, hjá Laxárvirkjun.

Það verða ekki fleiri starfsmenn þegar komið er upp í 60 mw.

Nei, ég er að benda á það, að í sjálfu sér er rétt, að það væri æskilegt að geta framleitt meira við Kröflu þegar búið er að leggja í svona mikinn kostnað við fyrirtækið og þegar svona mikill daglegur kostnaður er við fyrirtækið. Þar eru margir menn að störfum og afköstin eftir þá, ef reiknað er í megawöttum, eru sáralítil. Undir allt þetta get ég tekið með Jóni G. Sólnes. En það haggar ekki því, að enn standa yfir umbrot á þessu svæði og mér finnst ábyrgðarhluti að kasta miklu fé í þessar boranir meðan við vitum ekki hvert framhaldið verður. Vonandi fer að draga úr jarðhræringunum, og þá er hægt að taka þetta mál upp á ný. En eins og málin standa í dag er ég algerlega á öðru máli en Jón G. Sólnes um að þarna eigi að leggja fram mikla peninga. Hv. þm. var að tala um borinn sem hann hefði verið búinn að útvega með hagkvæmum kjörum 1975. Þetta má túlka svo. En má ekki alveg eins segja að það hefði verið hægt að spara stórfé með því að Jón G. Sólnes hefði nú ekki verið svo kappsfullur þegar eldsumbrotin hófust og haldið áfram tvísýnu verki hvað sem tautaði og raulaði?



Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. e. sagði að till. þær, sem ég flyt á þskj. 735 og ég hef mælt fyrir, bæru vott um ábyrgðarleysi. Ég kem hér upp til þess að mótmæla þessari fullyrðingu. Hv. þm. sagði nokkur vísdómsorð, eins og að það væri dýrt að vera fátækur og það mætti ekki auka erlendar skuldir. Við höfum heyrt þetta áður. En þetta eru harla lítil rök fyrir þeirri ásökun sem felst í því að halda fram að till. þær, sem hér eru fram bornar til breytinga, sýni ábyrgðarleysi vegna þess að það eigi að taka lán. Í fyrsta lagi segir ekki í þessum till. að það eigi að taka erlent lán. Það segir hvergi. Ég vitnaði í máli mínu áðan til þáltill. sem ég ásamt fleiri samþm. mínum hef borið fram um auknar framkvæmdir í orkumálum árið 1979. Gert er ráð fyrir í þessari þáltill. að fjármagn það, sem til þurfi á árinu 1979, skuli fá með lántökum og beinum framlögum úr ríkissjóði, enda verði beitt niðurskurði á öðrum útgjöldum ríkissjóðs í því skyni. Brtt., sem hér er borin fram, getur ekki fjallað um það að ákveða greiðslur úr ríkissjóði. Því er það ekki tekið fram. En ábyrgðarleysið í þessu efni er þó ekki meira en það, að við gerum ráð fyrir að önnur útgjöld ríkissjóðs séu skorin niður á móti. Er það svo alveg víst að það væri ábyrgðarleysi þó að beinlínis væri lagt til að tekið væri erlent lán til tiltekinna framkvæmda í orkumálum? Ég held að það sé augljóst, ef við meinum eitthvað með því þegar við erum að tala um mikilvægi orkumálanna, að það þurfi ekki að vera ábyrgðarleysi að taka erlent lán til þess að spara erlendan gjaldeyri. Og það orkar ekki tvímælis, að ekkert sparar erlendan gjaldeyri meira en hagkvæmar framkvæmdir í orkumálunum. Nei, það eina, ef við ættum að tala um ábyrgðarleysi í þessum efnum, er það, að það er ábyrgðarleysi að gera ekki greinarmun á þeim framkvæmdum, sem eru hagkvæmastar frá þjóðhagslegu sjónarmiði, og öðrum framkvæmdum. Við erum alltaf að tala um að það séu orkuframkvæmdirnar sem séu hagkvæmastar. Þess vegna getur það ekki að mínu viti verið ábyrgðarleysi að leggja áherslu á slíkar framkvæmdir.



Herra forseti. Í nál. heilbr.- og trn., sem hér liggur fyrir, greinir að í n. hafi verið haldnir fjölmargir fundir um þetta mál og n. leggur einróma til að frv. verði samþ. með þeim breytingum sem síðar greinir, en við endanlega afgreiðslu málsins var Ragnhildur Helgadóttir ekki viðstödd. 1. brtt., sem n. flytur, er við 3. tölul. 25. gr. Þar er aðeins um prentvillu í frv. að ræða þar sem stóð: „Þeir lífeyrissjóðir sem eiga aðild“ o. s. frv., en ber að vera: „Þeir lífeyrissjóðir sem ekki eiga aðild að samkomulagi“ o. s. frv. 2. brtt. er um að í upphafi 26. gr. skuli standa: „Lög þessi öðlast gildi 1. jan. 1980.“ Þarna er gildistöku laganna frestað um 4 mánuði frá því sem stendur í frv. Í þriðja lagi er brtt. um að á eftir 26. gr. komi svo hljóðandi ákvæði til bráðabirgða: „Ákvæði til bráðabirgða. Fyrir 1. jan. 1980 skal ríkisstj. leggja fram frv. til laga sem létti greiðslubyrðar á Atvinnuleysistryggingasjóði og Jöfnunarsjóði sveitarfélaga eða tryggi þeim nýja tekjustofna.“ Eins og ég sagði áðan voru haldnir mjög margir fundir um frv., og eins og kom fram í ræðu ráðh. við 1. umr. þessa máls voru töluverð mótmæli gegn ýmsum liðum. Flestallir þeir aðilar, sem um málið hafa fjallað, og reyndar heldur fleiri voru kallaðir til viðtals við n. og reynt var að vinna þetta eins og kostur var, og fagna ég því að endanlega urðu nm. sammála. Þetta merka mál hefur því miður verið mjög langan tíma í n. og það þýðir að skammur tími er til að koma því í gegnum þingið. En það má vera öllum mönnum ánægjuefni að endanlega fékkst algjör samstaða og ég undirstrika það: algjör samstaða í nefndinni. Ég vona því að hv. d. treysti sér til þess að hraða meðferð málsins svo að sá fjölmenni hópur aldraðs fólks, sem hér um ræðir og réttindasnauður í ellinni, megi horfa til bjartari framtíðar.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. heilbr.- og trn. fyrir starf hennar sem áreiðanlega var ekki létt, því að um þessi mál hafa verið miklar deilur í þeim nefndum sem um þau hafa fjallað og hefur það tafið málið mjög mikið. Að sjálfsögðu er ég ekki ánægður með að þessir 4 mánuðir frá 1. sept. til áramóta skuli glatast. En það skiptir þó mestu máli að málið sjálft, þetta stóra og mikla mál, er komið í höfn. Fólkið fær sín lífeyrissjóðsréttindi frá og með næstu áramótum, og síðan getum við í haust deilt um það, hvort þessi á að borga þessum milljónum meira en hinn o. s. frv. Ég er sem sagt mjög samþykkur þessari afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Hér er um að ræða eitt af þeim fjölmörgu umbótamálum, sem ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar lét undirbúa að koma í gegnum Alþingi. Þetta frv. er eitt af þeim sem samið var um í júnímánuði 1977, þ. e. að greiða fyrir samkomulagi launþega um lífeyrismál, og hefur verið starfandi að þessum málum 17 manna n. um langan tíma. Það var algjör eining um þetta frv. þar til kom að fjármögnun þess. En þá, eins og gengur, upphófust nokkrar deilur um það, hver skyldi greiða kostnaðinn. Í n. höfum við mikið um það rætt, hvernig ætti að fara með fjármögnunina, og ýmsar till. komu þar fram. Ekki hefur náðst sú eining að hægt væri að fá þetta frv. þannig í gegnum Alþ. að það tæki gildi 1. sept., eins og til stóð. - Hins vegar eru allir á einu máli um að þetta sé gott mál og nauðsynjamál og því fyrr sem það komist til framkvæmda því betra. Mig langar til að leggja áherslu á ákvæði til bráðabirgða og lesa það upp. „Fyrir 1. jan. 1980 skal ríkisstj. leggja fram frv. til laga sem létti greiðslubyrðar á Atvinnuleysistryggingasjóði og Jöfnunarsjóði sveitarfélaga eða tryggi þeim nýja tekjustofna.“ Þegar þetta ákvæði var samþ. af viðkomandi aðilum fannst mér að það væri mjög mikið unnið og það varð raunverulega til þess að við gátum allir í n. verið sammála um að styðja þetta frv. í þessu formi. Það verður að segjast, að hér er um að ræða mál sem um langan tíma hefur valdið einu mesta efnahagsmisrétti í þessu landi, þ. e. a. s. eftirlaun aldraðra, laun og eftirlaun þess fólks sem er komið að sjötugu eða meira. Þetta er fólkið sem ötullegast hefur unnið að uppbyggingu þessa lands, hefur í raun og veru breytt landinu úr örreytiskoti í hina blómlegustu byggð á jarðríki. Það er í raun og veru óskaplega ósanngjarnt hve illa hefur verið búið að þessu fólki, en það hefur að mjög verulegu leyti byggst á því erfiða fjárhagsástandi og þeirri geysilegu verðbólgu sem verið hefur hér á síðustu áratugum. Þetta hefur leitt til þess að sjóðir, sem fólk hefur aflað sér á sinni starfsævi, hafa rýrnað og rýrnað, og ekki er því að neita, að stjórnvöld hafa í raun og veru fram að síðustu árum staðið ötullega gegn því að á þessu yrði ráðin nokkur bót. Hér í þinginu hefur legið á undanförnum árum og liggur enn frv. sem hefði getað ráðið bót á þessu ef það hefði náð fram að ganga. Það er frv. þar sem er gert ráð fyrir gegnumstreymi, þ. e. a. s. eftirlaunum í raun og veru í svipuðu formi og laun Tryggingastofnunarinnar til aldraðra eru nú. En úr því að ekki næst samkomulag um að fá það frv. í gegnum þingið, þá tel ég að það sé vel farið að þessar þúsundir manna, sem þetta frv. nær til, fái nú nokkra umbun. Þá er enn eftir nokkur hópur, 4–5 þús. manns, sem njóta ekki enn annarra eftirlauna en frá Tryggingastofnuninni, og það er ástæða til að ætla að á næsta Alþ. verði einnig gengið frá aukatekjum til þessa fólks.



Herra forseti. Þegar þetta mál var hér til l. umr. lýsti ég yfir fullum stuðningi við það. Þetta er áfangi að því takmarki að senn verði að veruleika verðtryggðir lífeyrissjóðir fyrir alla landsmenn. Það lét einhver þau orð falla við 1. umr. um þetta mál, að ef ekki yrði gerð sú breyting að verðtryggja lífeyrissjóði yrði ekki langur tími þangað til allflestir lífeyrissjóðir landsins yrðu gjaldþrota. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstj. er þetta mál tekið sérstaklega fyrir, þar sem ákveðið er að vinna að því að einn verðtryggður lífeyrissjóður fyrir alla landsmenn verði að veruleika, og er það vel. Hér er um áfanga að ræða sem ber að fagna. Ég gerði athugasemd við 1. umr. um fjáröflunarleiðina og sérstaklega að því er varðar sveitarfélögin, þ. e. Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Ég vakti athygli á því, að það er viss árátta hjá stjórnvöldum sérstaklega að ganga í þennan sjóð, eina verðtryggða tekjustofninn sem sveitarfélög í landinu hafa, og láta hann fá útgjaldahlutverk án þess að sveitarfélögin hafi þar nokkuð um að segja. Þessu áformi vildi ég mótmæla, enda kom það á daginn að stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga lagði fram mótmæli gegn þessu ákvæði í frv. og hefur að sjálfsögðu gert nefndinni grein fyrir afstöðu sinni. Út af fyrir sig get ég fellt mig við ákvæði til bráðabirgða sem n. hefur orðið sammála um, að fyrir 1. jan. 1980 skuli ríkisstj. leggja fram frv. til laga sem létti greiðslubyrðar á Atvinnuleysistryggingasjóði og Jöfnunarsjóði sveitarfélaga eða tryggi þeim nýja tekjustofna. Þetta er vissulega jákvæð afstaða og um leið viðurkenning á því að áformið í frv. var rangt. Ég lýsi því yfir, að í trausti þess að staðið verði við þetta mun ég að sjálfsögðu fylgja málinu. En ég undirstrika það, að þetta er fjáröflunarleið sem ekki er hægt að fara nema til komi auknar tekjur í Jöfnunarsjóð á móti fyrir sveitarfélögin. Að öðru leyti endurtek ég, að ég lýsi fyllsta stuðningi við frv. til laga um eftirlaun til aldraðra og tel það vera merkan áfanga að því takmarki sem ég tel að við eigum að stefna að, að sem fyrst verði lífeyrissjóðamálið eða lífeyristryggingamálið leyst á þann veg að allir njóti sama réttar í þessu þjóðfélagi. Það er réttlætismál.



Herra forseti. Eins og segir í grg. með frv. þessu er tilgangur þess að hrinda í framkvæmd fyrirheitum um lífeyrismál sem ríkisstj. gaf í júnímánuði 1977 til að greiða þá fyrir samkomulagi við launþega. Ekki ætla ég þeim mönnum að um viljaleysi hafi verið að ræða, heldur aðeins það hvað málið var vandasamt, að þetta mál hefur ekki séð dagsins ljós fyrr en nú. En það sýnir þá kannske um leið hvers vegna við í n. höfum verið nokkra stund að afgreiða málið frá okkur, úr því að fyrrv. hæstv. ríkisstj., sem samdi um þetta ákvæði í júnímánuði 1977, hafði ekki tekist að koma því á borð okkar, áður en hún fór frá, vegna einmitt þess vanda sem alveg sérstaklega felst í fjármögnun. Ég held að það hafi ekki farið neitt á milli mála í heilbr.- og trn., að þar voru allir á því að meginefni þessa frv. ætti að lögfesta sem allra fyrst. Og ég held að það sé ekkert gleðiefni fyrir neinn okkar, sem í þessari n. störfum, að þurfa að færa gildistökuna til 1. jan. En eftir að búið var að skoða málið nánar og kynnast hug þeirra aðila, sem þurfa að taka á sig þessar byrðar, og kynnast hag sumra hverra þeirra sjóða sem þar eiga fé af hendi að láta, þá var ofureðlilegt að við freistuðumst til þess að fresta þessu annars svo nauðsynlega máli svo sem nál. ber vitni um. Það hefur sem sagt dregist langt um of, miðað við það samkomulag sem gert var 1977, að hrinda þessu máli í framkvæmd. Og það er út af fyrir sig ekkert gleðiefni að þurfa að draga það 4 mánuði enn þá, þó ég telji það vel þess virði ef á þeim tíma finnst réttlát og eðlileg leið til þess að standa undir fjármögnun þannig að menn verði sæmilega ánægðir með það, þó ég efist um að einhverjir erfiðleikar eigi eftir að koma þar til. Varðandi Atvinnuleysistryggingasjóðinn vitum við auðvitað öll að vandi hans er nú mikill. Það hefur komið skýrt fram í máli hæstv. heilbrrh. áður á þessu þingi, að það væri stefna hans og ríkisstj. að fella fæðingarorlofið svokallaða, sem nú hvílir á Atvinnuleysistryggingasjóði, út úr þeim sjóði, færa það yfir á þann rétta vettvang sem fæðingarorlofið á að vera, inn í almannatryggingakerfið. Vitanlega þarf þá nýr aðili þar til að koma til þess að greiða. En það óeðlilega fyrirkomulag, sem nú er, verður þá afnumið og um leið verður vissum byrðum létt af Atvinnuleysistryggingasjóði og hugsanlegt að hann gæti þá, án þess að ég ætli neitt um það að fullyrða, tekið á sig vissar skuldbindingar varðandi þetta tiltekna frv. Um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga er það auðvitað staðreynd, að sveitarfélögin, eins og margoft hefur verið tekið fram, standa mörg hver eða flest hver höllum fæti, eiga í erfiðleikum. Þegar kom í ljós til viðbótar að ekki hafði verið leitað samráðs við sveitarfélögin varðandi framlagningu þessa frv. og þær byrðar sem sveitarfélögunum var ætlað að taka á sig með því gjaldi úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga, þá var von að við hikuðum nokkuð við og vildum skoða allar mögulegar leiðir til þess að ná málinu fram, en engu að síður með þeim afleiðingum að gildistökunni yrði þá frestað. Ég held sem sagt að aðalatriðið sé það, sem kom fram í máli hv. frsm., að málið er nú komið á réttan rekspöl og við höfum sett ákvæði til bráðabirgða sem er ákveðið og við treystum að verði framfylgt. Við þekkjum önnur ákvæði til bráðabirgða sem sett hafa verið, þar á ég við fæðingarorlofið, fjögurra ára gömul ákvæði til bráðabirgða sem samþ. voru og aldrei hafa komist í framkvæmd og aldrei hefur verið gert neitt í mér vitanlega af alvöru til þess að leiðrétta, fyrr en þá að því hefur verið hugað í tíð núv. ríkisstj. Því held ég að þetta ákvæði, sem hér er til bráðabirgða, leggi stjórnvöldum þá skyldu á herðar að leysa vanda þessara tveggja sjóða, með hvaða hætti sem það verður gert, án þess að ég vilji fullyrða það hér og nú að ég sé á því að létta alfarið þessum byrðum af þessum sjóðum. Ég álít að það sé mjög hæpið að hugsa sér að sveitarfélögin taki engan þátt í þessu. En það þarf þá að tryggja hag þeirra betur. 



Herra forseti. Sjútvn. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á l. nr. 26 frá 9. maí 1949, um hvalveiðar, og hafa nm. orðið sammála um að leggja til að það verði samþykkt.



Herra forseti. Sjútvn. hefur fjallað um frv. til l. um framkvæmd samnings um framtíðarsamvinnu ríkja varðandi fiskveiðar á Norðvestur-Atlantshafi og hefur n. orðið sammála um að leggja til að frv. verði samþykkt.