Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir þessu frv. í veikindaforföllum hæstv. heilbr.- og trmrh., en frv. til laga um tóbaksvarnir var flutt á þskj. 75 í hv. Nd. og hefur þar hlotið afgreiðslu. Í hv. Ed. gerði hæstv. heilbr.- og trmrh. grein fyrir þessu frv. og leyfi ég mér að vísa til þeirrar ræðu sem hann þar flutti og þeirrar greinargerðar sem með frv. fylgdi. Við afgreiðslu málsins í hv. Nd., en það hlaut afgreiðslu frá heilbr.- og trn. með shlj. nál., voru á frv. gerðar nokkrar breytingar, sem lagðar voru fram á þskj. 629, og vil ég þar vekja athygli á 17. brtt. þar sem gert er ráð fyrir 2% af brúttósölu tóbaks til tóbaksvarnastarfs. Var það samþykkt í hv. Nd. Ég leyfi mér, herra forseti, að hafa þessi orð ekki fleiri með skírskotun til þess sem ég sagði áðan og veit að hæstv. heilbr.- og trmrh. væntir ess að þetta mál geti náð fram að ganga fyrir þinglok. Ég leyfi mér því að leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. og hv. heilbr.- og trn. Ed.



Herra forseti. Þetta skulu vera fá orð, aðallega til að lýsa yfir stuðningi við þetta fram komna frv. Í sjálfu sér kom mér ekkert á óvart þegar ég sá að hæstv. viðskrh. fór að mæla fyrir frv., vegna þess að svo mjög spila viðskiptahagsmunir hér inn í hjá ýmsum þeim aðilum sem reynst hafa þyngstir í vöfum og þyngstir í skauti þeim stjórnvöldum sem hafa viljað sporna hér við. En það er kannske mál sem við getum rætt frekar síðar. En staðreyndin er sú að þeir, sem annast sölu og dreifingu tóbaksvara, eru einmitt þeir viðskiptaaðilar sem hafa helst reynt að setja fótinn fyrir allar fyrirbyggjandi aðgerðir í þessum efnum þar sem stjórnvöld hafa reynt að taka á með skipulegum hætti. Ég þarf ekki að segja mikið um fylgi mitt við þetta frv. Ég segi það t. d. að mér hefði fundist það ofur eðlilegt með tilliti til þeirrar miklu þýðingar sem þetta mál hefur og þess mikla starfs sem vissulega þarf að vinna í þágu tóbaksvarna að hærra hlutfalli af brúttósölu tóbaks væri varið til þessa verkefnis. Við erum með annað mál hér á dagskránni sem snerti þetta einnig, þ. e. um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, og ég get þá sparað mér að koma hér upp í sambandi við það mál alveg sérstaklega með því að segja nú að það væri sannarlega ástæða til að láta ákveðinn skatt af tóbaksvörum standa undir þeirri starfsemi sem fram fer á vegum Hollustuverndar ríkisins og heilbrigðisnefnda og heilbrigðisfulltrúa víða um landið. Það væri skattlagning sem ég hygg að flestir, hvort sem þeir neyta þessarar vöru eða ekki, mundu fyllilega sætta sig við að á væri lögð. Um fræðsluþáttinn þarf ekki að hafa mörg orð. Þar veitir ekki af að taka betur á. Á síðasta þingi, minnir mig, eða þinginu þar áður var samþykkt alveg sérstök till. um aukna áherslu í fíkniefnafræðslu almennt í skólum og ég tel tóbaksvörur þar undir tvímælalaust. Ég vænti þess að þar sé einhver skriður kominn á frekari en var löngum í því efni. Þegar ég fékkst við kennslu á árum áður varð maður að láta brjóstvitið að mestu nægja í þeim efnum til að reyna að vara fólk við skaðsemi og óhollustu þess arna, en fátt var um fræðsluefni sem væri þannig sett fram að viðkomandi tækju eitthvert mark á því. Venjulega er á því efni sem sett er fram á hlutlausan hátt og af sérfróðum aðilum alveg sérstaklega meira mark tekið en þeim sem eru stöðugt að prédika fyrir börnunum slíkt og annað álíka í skólunum. Ég ætla ekki að hafa nein frekari orð um þetta, en bendi á að við erum það heppin, segi ég, að þessi viðskiptasambönd spila kannske ekki alveg eins mikið hér inn í og víða annars staðar þar sem hin óhefta samkeppni fær að ráða varðandi sölu á tóbaki og tóbaksvörum, en þó fer ekki milli mála að umboðsmenn fyrir þessar vörur hér á landi eru býsna drjúgir í áróðri sínum og koma honum víðar að en nokkurn grunar. Það væri a. m. k. eitt af því góða, sem gæti út úr þessu frv. komið og samþykkt þess ef þar væri hægt að stemma þarna að einhverju leyti stigu við.



Herra forseti. Iðnn. Ed. hefur fjallað um þetta frv. sem varðar járnblendiverksmiðjuna í Hvalfirði. Eins og hv. þdm. er kunnugt um hafa staðið yfir um nokkurt skeið samningaviðræður varðandi þetta fyrirtæki. Ég mun hins vegar ekki í minni tölu, sem verður stutt, fjalla um þær umr. eða hvað út úr þeim hefur komið. Hins vegar er ljóst að þetta frv., sem hér er flutt, hefur þann tilgang „að afla ríkisstj. lagaheimildar til að gera þær ráðstafanir til endurskipulagningar á fjárhag íslenska járnblendifélagsins hf. að Grundartanga, sem nauðsynlegar eru til að unnt verði að ganga frá samningum við Elkem a/s í Noregi og Sumitomo Corporation í Japan um þátttöku hins síðarnefnda sem samstarfsaðila ríkisins í félaginu við hlið Elkem skv. 2. gr. laga nr. 18/1977. Er það meginmarkmiðið með samstarfsaðild Sumitomo og þeim ráðstöfunum, sem henni eru tengdar, að styrkja markaðs- og fjárhagsstöðu Járnblendifélagsins til varanlegrar frambúðar“, eins og segir í aths. við lagafrv. „Nánar tiltekið verður hin fyrirhugaða samvinna við Sumitomo Corporation á því byggð, að komið verði á samskiptum til langs tíma um sölu til Sumitomo og viðskiptavina þess í Japan á kísiljárni frá Grundartanga í verulegu magni. Jafnframt gerist Sumitomo minnihlutahluthafi í Járnblendifélaginu ásamt Elkem og eignist þar 15% heildarhlutafjár, en hlutafjáreign Elkem lækki úr 45% í 30%. Staða ríkisins og hlutafjáreign (55%) í Járnblendifélaginu breytist ekki við tilkomu Sumitomo Corporation sem hluthafa.“ Í aths. með þessu frv. stendur enn fremur, með leyfi forseta: „Gagnvart ríkissjóði verða áhrifin af endurskipulagningunni þannig í stuttu máli, að ríkið breytir núverandi lánum sínum og ábyrgðarskuldbindingum vegna Járnblendifélagsins í beint hlutafé í félaginu og eykur jafnframt hlutafé sitt til nokkurrar viðbótar með niðurgreiðslu eða yfirtöku frekari skulda félagsins. Með þessu heldur ríkið á hinn bóginn óskertri hlutfallslegri eignarhlutdeild. í félaginu.“ Það er öllum ljóst að fjárhagsleg staða Járnblendifélagsins var orðin mjög hæpin og nánast vonlaus og í framhaldi af því var stofnað til þeirra viðræðna sem nú eru vel á vegi. Þetta frv., sem hér er til umr., og samþykkt þess er forsendan fyrir því að áfram verið haldið á þeirri braut sem mörkuð hefur verið í því efni. 1. gr. varðar fyrst og fremst auknar heimildir til hlutafjár ríkisins í umræddu fyrirtæki eða úr 19 millj. dollara í um það bil 33 millj. dollara. 1. málsgr. 2. gr. frv. varðar heimild til lækkunar á stimpilgjöldum, en síðari málsgrein 2. gr. gerir ráð fyrir að felld verði niður ábyrgðarheimild ríkissjóðs vegna víkjandi láns til félagsins. Þetta lán er frá því herrans ári 1982. Lánsfé þetta mundi nú verða endurgreitt og falla saman við hlutafjáraukninguna skv. 1. gr. frv. og er hægt að vitna til almennra aths. í því sambandi. Herra forseti. Ég hef þessi orð ekki fleiri. Eins og stendur í nál. komu á fund iðnn. Jóhannes Nordal, bankastjóri Seðlabankans, Jón Sigurðsson, framkvæmdastjóri Járnblendifélagsins, og Ragnar Árnason lektor. Meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt, en minni hl. skilar séráliti og ekki veit ég betur en minni hl. muni mæla fyrir því séráliti.



Herra forseti. Þegar bygging járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga og samningurinn við Elkem Splegerverket voru til umr. og voru samþykkt á Alþingi 1977 beitti Alþb. sér gegn því máli. Af hálfu Alþb. var því þá m. a. haldið fram að rekstrargrundvöllur fyrirtækisins væri mjög ótraustur og að því mundi koma, sem hv. frsm. meiri hl. sagði hér áðan, að rekstur þessa fyrirtækis yrði á þann veg sem hann lýsti, en hann sagði að hann væri mjög hæpinn og kominn í þá stöðu að vera vonlaus. Flest tákn bentu til þess að hallarekstur yrði á fyrirtækinu þrátt fyrir að orkuverð, sem verksmiðjan átti að greiða, væri undir framleiðslukostnaði. Þingflokkur Alþb. benti einnig á að ýmis atriði í samningunum við Elkem væru óhagstæð, þar hefði ekki verið nógu vel að staðið fyrir okkur. Frv., sem við fjöllum um hér og iðnrh. leggur fram, er staðfesting á að Alþb. hafði á réttu að standa. Það felur í sér heimild fyrir ríkisstj. til að gera sérstakar ráðstafanir vegna uppsafnaðs taps, sem hæstv. iðnrh. nefndi um daginn að væri um 390 millj. ísl. kr. Alþingi stendur nú frammi fyrir því að flest sem sagt var um rekstrarhæfni þessa fyrirtækis af rekstrarsérfræðingum og stuðningsmönnum málsins á Alþingi á sínum tíma um að hér væri á ferðinni mjög arðbært fyrirtæki, sem mundi skila verulegum arði, hefur reynst haldlaust. Í þessari stöðu, sem ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. kom okkur í 1974–1978, eru flestir kostir vondir. Sýnu verst er þó að stöðva rekstur fyrirtækisins. Það verður því ekki undan því vikist að fram fari fjárhagsleg endurskipulagning á fyrirtækinu til þess að gera tilraun til að koma því á viðunandi heilbrigðan rekstursgrundvöll. Fyrirtækið er stór þáttur í atvinnulífi fjölmenns héraðs og þjóðin er bundin miklum skuldbindingum vegna fjárfestinga í þessu fyrirtæki og í orkufyrirtækjum sem því tengjast. Hvort sú endurskipulagning, sem nú er lagt til að gerð verði, sé sú æskilegasta má deila um. Mér virðist vera augljóst mál að með því að bæta við þriðja eignaraðilanum að fyrirtækinu verði meirihlutastaða ríkisins erfiðari á þann veg að hætt sé við að fyrirtækin Elkem og Sumitomo verði sameiginlega sterkari sem minni hluti gegn ríkinu en Elkem var eitt áður. Það hefur reyndar komið í ljós að svo sé e. t. v. Þessir ókostir virðast hafa komið strax fram í sambandi við gerð samnings við Sumitomo. Svo virðist sem fyrirtækin tvö hafi staðið bróðurlega saman að því að skipta á milli sín þeim ágóðahlut í rekstri fyrirtækisins sem Elkem hafði náð með samningunum við stofnun fyrirtækisins. Eins og frsm. meiri hl. nefndi áðan mættu á fundum iðnn. til viðræðna og upplýsinga þeir Jón Sigurðsson, forstjóri járnblendiverksmiðjunnar, Ragnar Árnason hagfræðingur og lektor og Jóhannes Nordal seðlabankastjóri. Í viðræðum við þá kom m. a. fram að hið svokallaða tæknigjald, sem verksmiðjan hefur greitt til Elkem, 3% af söluandvirði, skal óbreytt vera í nýju samningunum. Fram kom að gjald sem þetta væri algengt í viðskiptum óskyldra aðila 0.5–1.5%. Það hefur því alltaf verið af öðrum toga en raunverulegt tæknigjald, þ. e. aukagreiðsla til Elkem út úr rekstri fyrirtækisins. Það kom fram í ræðu iðnrh. við 1. umr. málsins hér í Ed. svo og einnig í grg. frv. að Sumitomo hefði ekki talið ástæðu til að lækka þetta gjald. Þessi afstaða Sumitomo til greiðslu þetta mikils tæknigjalds til Elkem er að mínu mati ábending um að ástæða sé til að varast tilhneigingu þessara eignaraðila til að taka sameiginlega afstöðu gegn réttmætum leiðréttingum þegar íslenska ríkið þarf að sækja sinn rétt. Eins og iðnrh. sagði við 1. umr. málsins hefur rekstur járnblendiverksmiðjunnar gengið vel að öðru leyti en því að fyrirtækið hefur tapað allan sinn rekstrartíma. Það mundi sums staðar ekki þykja góður rekstur. Hvað er það þá sem hefur gengið vel? Það sem hefur gengið vel er tæknilegur rekstur verksmiðjunnar. Verksmiðjan getur skilað mun meiri afköstum en ráðgert var og hefur gert það þegar söluaðstæður hafa verið til staðar. Bilanatíðni í verksmiðjunni er í lágmarki. Gangsetning ofnaverksmiðjunnar tók mjög stuttan tíma. Fyrri ofninn var rekinn með fullum afköstum eftir um það bil hálfan mánuð og sá síðari á svipuðum tíma. Ekki er talið neitt óeðlilegt skv. upplýsingum forstjóra járnblendiverksmiðjunnar á fundi í iðnn. að gangsetning slíkra ofna taki allt upp í sex mánuði. Ég tel mig geta fullyrt að þessi góði tæknilegi rekstur verksmiðjunnar er fyrst og fremst því að þakka að verksmiðjan hefur á að skipa mjög góðu starfsliði sem hefur tileinkað sér þau vinnubrögð sem við eiga og kunna þarf. Það er því harla neikvætt, þegar möguleiki gefst til að endurskoða greiðslu 3% tæknigjaldsins til Elkem, að þáttur starfsliðsins, sem að ofan greinir og sem hefur forðað fyrirtækinu frá enn stórkosttegra tapi á undanförnum árum, skuli ekki koma fram í lækkuðu tæknigjaldi til Elkem. Ástæðan kann að vera að samningamenn okkar sömdu af sér 1976–1977 í sambandi við þennan þátt sem fleiri í þessu máli og Elkem býður nú Sumitomo bandalag gegn samningamönnum okkar og íslenska ríkinu svo þessu gjaldi verði ekki breytt. Elkem hefur fengið 40 norskar krónur á tonn eða um 1% af söluandvirði í þóknun fyrir að annast sölu á framleiðslu verksmiðjunnar. Nú mun Sumitomo kaupa fyrir aðila sér tengda 20 þús. tonn af ársframleiðslunni. Skv. hinum nýja samningi mun Sumitomo fá sömu þóknun, þ. e. 40 norskar krónur, á tonn fyrir þá framleiðslu sem fyrirtækið selur í Japan þótt varla sé þar um venjulega sölustarfsemi að ræða. Þá er þess að geta að full ársafköst verksmiðjunnar eru 54–56 þús. tonn. Með þessum samningi er ekki gefin trygging fyrir sölu á allri þeirri framleiðslu, en slíkt hefði mjög bætt líkur á því að verksmiðjan bæri sig. Í grg. minni rek ég í framhaldi af því, sem ég hef sagt hér að framan, enn sögu þessa máls og viðskipti fyrrv. iðnrh. við Sumitomo og Elkem og bendi á að ýmislegt í sambandi við upphaf þeirra umræðna var á annan veg en úrslit málsins hafa orðið. En það ber að vona að þær ráðstafanir til endurskipulagningar á fjárhag Íslenska járnblendifélagsins hf. að Grundartanga sem þetta frv. gerir ráð fyrir nái tilætluðum árangri og fjárhagslegur rekstur fyrirtækisins á næstu árum og áratugum verði ekki með þeim hætti sem verið hefur hingað til. Sú niðurstaðan er þó engan veginn tryggð. Staða félagsins nú og nauðsyn á endurfjármögnun er staðfesting á að gagnrýni Alþb. á samningana 1976–1977 var rétt. Það endurtekur sig enn að með þeim samningum sem nú er verið að gera fleyta samstarfsaðilarnir rjómann af samningnum. Hér er það fyrst og fremst Elkem sem hefur komið ár sinni vel fyrir borð og minnkað sínar skuldbindingar án þess að missa nokkrar tekjur. Í þessu sambandi vil ég tilfæra hér eftirfarandi nál. Ingvars Gíslasonar í Nd. 1977, er frv. um járnblendiverksmiðju í Hvalfirði var þar til umr., með leyfi hæstv. forseta: „Elkem Splegerverket er myndarlegt og traust fyrirtæki, en engin góðgerðarstofnun frekar en við er að búast. Það er ekki eins og að hafa himin höndum tekið að þurfa í slíkum viðskiptum sem þessum að hrekjast frá einum auðhringnum til annars, hvort sem hann á heimilisfang í New York eða Osló.“ Nú mætti bæta hér við Tókíó. Því verður ekki á móti borið að samningsaðstaða okkar hefur verið erfið við þessa samningsgerð. Því olli að miklu leyti að fyrri samningur var óhagstæður. Sömu flokkar báru málið fram þá og eru nú að viðurkenna eigin mistök. Aðstaðan nú var þó ekki það erfið að hún réttlætti þá eftirgjöf sem í samningunum felst. Enda þótt í þeim samningsramma sem undirritaður hefur verið séu margir og stórir gallar, eins og sagt hefur verið, tel ég þó að í hinni fjárhagslegu endurskipulagningu felist nokkur ávinningur fyrir Íslenska járnblendifélagið. Ég mun því ekki leggjast gegn framgangi frv., heldur sitja hjá við afgreiðslu þess.



Herra forseti. Í því frv. til l. um járnblendiverksmiðjuna í Hvalfirði sem hér er nú til 2. umr. er aðeins um að ræða lítinn hluta af því samkomulagi sem samninganefnd um stóriðju og fulltrúar Elkem og Sumitomo hafa gert með sér og undirritað var 6. apríl s. l. Frv. snertir aðeins fjármögnunarþátt samninganna, en það fer þó ekki hjá því að afstaða til þessa frv. hlýtur að mótast af efnisþáttum samkomulagsins í heild auk þeirra sjónarmiða í stóriðjumálum sem þm. annars hafa. Í þessu samkomulagi er fyrst og fremst leitast við að reisa við fjárhagsgrundvöll fyrirtækisins sem rekið hefur verið með stórfelldu tapi á undanförnum árum eins og hæstv. iðnrh. hefur m. a. greint samviskusamlega frá. Á Íslandi hefur sú meginröksemd verið uppi höfð, þegar farið hefur verið út í að reisa fyrirtæki á borð við það sem við erum nú að fjalla hér um, að slíkt sé nauðsynlegt til að nýta alla þá orku sem annars streymir óbeisluð til sjávar í fallvötnum landsins. Það má því undarlegt vera, fyrst ástæðan er sú að koma verði orku landsins í verð, að ævinlega þarf að borga með orkunni til fyrirtækja sem reist eru, að því er sagt er, til að nýta orkuna. Hið lága verð á Íslandi á raforku til stóriðju er vitaskuld orðið víðfrægt um allan heim, rétt eins og hið ódýra vinnuafl sem hér er fyrir hendi eins og hæstv. iðnrh. hefur verið óspar á að benda heiminum á. Auðvitað eru Japanir, sem eru allra manna framsæknastir í iðnaðarmálum, ekki lengi að átta sig á þessu gósenlandi stóriðjunnar í norðri, enda eru þeir nú komnir inn á gafl hjá okkur í því samkomulagi sem hér um ræðir. Ég minnist þess að þegar fulltrúar Sumitomo komu hingað til viðræðna í sept. s. l., um sama leyti og heilmikið gekk á og það ekki að ástæðulausu út af samkomulagi ríkisstj. og Alusuisse vegna álversins í Straumsvík, voru Japanarnir órólegir mjög út af þeim röddum sem þá heyrðust nefna hærra raforkuverð til stóriðju hér á landi, raddir sem töldu að lítið vit væri í því að selja orkuna undir framleiðsluverði svo að ekki sé minnst á það vit sem væri í því að selja hana með einhverjum hagnaði. Það er nú ljóst af því samkomulagi sem hér liggur fyrir að hæstv. iðnrh. hefur tekist að róa Japanana, enda er svo kveðið á í samkomulaginu, eftir því sem lesa má í grg. með frv., að orkuverð til járnblendiverksmiðjunnar skuli ekki hækka fyrr en einhverju sem nefnt er „tiltekin arð- og eignarfjárstaða“ er náð. Hvað felur þetta í sér? Um hvað er verið að tala hér? Það skiptir þó e. t. v. ekki svo miklu máli því þessari svokölluðu tilteknu arðs- og eignarfjárstöðu verður sennilega aldrei náð ef marka má það sem stendur á bls. 2 í grg. með frv. þar sem verið er að ræða um fjárhagsþátt málsins, en þar stendur, með leyfi forseta: „Mjög hefur dregið úr þrengingum verksmiðjunnar á síðustu mánuðum, þar sem jafnvægi hefur ríkt milli framborðs og eftirspurnar frá því síðla vors 1983 og verksmiðjan því starfað með fullum afköstum, auk þess sem markaðsverð hefur hækkað verulega. Tap Járnblendifélagsins varð því miklu minna 1983 en 1982 og útlit er fyrir að það nái hallalausum rekstri á yfirstandandi ári. Vandinn er þó ekki úr sögunni, þar sem enn ríkir lægð í stáliðnaði víðast hvar í heiminum og afturkipppur gæti komið í þann bata sem orðið hefur á járnblendisviðinu. Ástæða er því til að ætla að núverandi hluthafar, annar eða báðir, gætu enn þurft að bregðast við vanda félagsins á einhvern hátt, hvort sem þriðji hluthafinn kæmi til skjalanna eða ekki, með auknum framlögum eða ábyrgðum.“ Vandinn er sem sagt að öllum líkindum ekki úr sögunni þó að sú neyðarráðstöfun, sem þetta frv. hljóðar upp á, sé gerð, og því er ekki nokkur ástæða til að ætla að þeirri tilteknu arð- og eignarfjárstöðu, sem falað er um í samkomulaginu, verði náð svo að hægt verði að hækka raforkuverð til fyrirtækisins. M. ö. o. felur þetta samkomulag ekki í sér neina breytingu á orkuverði til þessa stóriðjufyrirtækis, enda held ég að slíkt hafi aldrei verið meiningin þótt þetta gagnslausa ákvæði um raforkuverð sé sett inn í samkomulagið. Það er því ljóst að almenningur á Íslandi á að halda áfram að greiða niður orkuna til þessa fyrirtækis eins og hann hefur alla tíð gert. Í kaupbæti má svo almenningur eiga von á töluverðum verðhækkunum á raforku til sinna eigin nota í nánustu framtíð því að eins og fram kom á ársfundi Landsvirkjunar 27. apríl s. l. er talið nauðsynlegt að hækka orkuverð til almenningsveitna um 5% á þessu ári. Er þá von að mönnum blöskri. Á grundvelli þess að í þessu samkomulagi er ekki gerð nokkur einasta tilraun til að hækka raforkuverð til þessa íslensk-erlenda stóriðjufyrirtækis á sama tíma og taka á fé íslenskra skattborgara til að reisa við fjárhag fyrirtækisins, fólks sem greitt hefur margfalt orkuverð á við þann taprekstur sem hér um ræðir og á enn að bæta við sig byrðum í þeim efnum, mun ég greiða atkv. gegn þessu frv. Það er ýmislegt fleira sem er athugavert við þetta frv., það samkomulag sem það byggir á og þann málflutning sem fram kemur í grg. með frv. Það má t. d. nefna þá stórundarlegu afstöðu sem fram kemur á bls. 6 í grg., þar sem verið er að ræða um tæknisamning Elkem við Járnblendifélagið. Þar segir, með leyfi forseta: „Rætt hefur verið um þetta gjald og niðurstaðan orðið að halda því óbreyttu, m. a. vegna þess að Sumitomo telur enga ástæðu til að lækka það.“ Sem sagt: árlegum frádrætti Elkem vegna tækniaðstoðar, sem telja verður bagalegt atriði fyrir Íslendinga, sem ættu að geta sinnt þessu sjálfir fyrirtækinu til framdráttar, er haldið óbreyttum, m. a. vegna þess að Sumitomo telur enga ástæðu til að breyta því. Þá vitum við hvað Sumitomo finnst. En hvað finnst okkur sjálfum? Okkar eigin skoðun í þessum efnum kemur hvergi til álita að því er virðist. Á slíku er hvergi tæpt í grg. Þannig má tína til eitt og annað í þessu máli öllu. En merkilegastur er e. t. v. málflutningur hæstv. iðnrh. í þessu máli svo og allra þeirra þm. sem töluðu við 1. umr. þessa máls. Bar þar allt að sama brunni. Menn töluðu um tapið á fyrirtækinu undanfarin ár þótt starfræksla verksmiðjunnar hafi gengið eins og best verður á kosið. Menn töluðu um gagnsleysi rannsókna til að segja af eða á um atvinnurekstur af þessu tagi og menn töluðu um byggingu þessa fyrirtækis sem gríðarleg fjárfestingarmistök, svo að eitthvað sé nefnt af þeim fjölmörgu neikvæðu atriðum sem tiltekin voru varðandi þennan stóriðjurekstur. Samt komust allir sem töluðu að þeirri niðurstöðu að þetta mikilvæga fyrirtæki, eins og hv. þm. Eiður Guðnason orðaði það, yrði að styrkja, kappkosta skyldi að halda rekstrinum áfram. Og Japanana skal taka inn í fyrirtækið þótt nefnt sé í sama orðinu, eins og þm. Skúli Alexandersson gerði, að hinir forsjálu Japanar séu um þessar mundir að flytja stóriðjurekstur sinn úr landi til að rýma til fyrir arðbærari og hugnanlegri léttiðnaði heima fyrir. Hvers konar endileysa er þetta? Hvernig er hægt að komast að þeirri niðurstöðu að stóriðju skuti haldið áfram hér á landi og ný stóriðja sett á laggirnar á meðan tínd eru til um leið mörg og þung rök fyrir hinu gagnstæða? Sú þráhyggja, sem endurspeglast í íslenska stóriðjudraumnum, á sennilega vart sinn líka á byggðu bóli ef áfram gengur svo sem hingað til. Það má segja að hér á Alþingi Íslendinga megi finna þrjár meginstefnur í stóriðjumálum með nokkrum blæbrigðum eftir mönnum eins og gengur. Í fyrsta lagi er sú stefna sem hæstv. iðnrh. túlkar og sem felst í því að byggja hér upp stóriðju með meiri hluta eignaraðild erlendra aðila. Sú stefna sem hljóðar upp á sölu úr landi á íslensku vatns- og vinnuafli á spottprís er fyrir mér nánast það sama og að selja sjálfstæði þessarar þjóðar í hendur erlendra aðila. Af slíkum viðskiptum höfum við ríkulega reynslu þar sem eru viðskipti okkar við Alusuisse svo sem alþjóð eru kunn. Í öðru lagi er sú stefna í stóriðjumálum sem þm. Alþb. túlka hér og sem felur í sér að hér skuli reist stóriðja en með meirihluta eignaraðild Íslendinga. Ég er hæstv. iðnrh. hjartanlega sammála um að þetta er afleit stefna þótt ekki sé að öllu leyti á sömu forsendum. Ég hygg að við séum sama sinnis um að Íslendingar hafi ekki fjárhagslegt bolmagn til að standa að slíkum fyrirtækjum sjálfir né fái þeir nokkru ráðið á þeim markaði þar sem stóriðjuframleiðsla er seld, eins og reyndar saga járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga tekur af öll tvímæli um. En svo skilja leiðir okkar hæstv. iðnrh. Á meðan hann og reyndar Alþb.-menn með honum vilja auka enn stóriðjurekstur hér á landi vil ég ekki sjá neinn þungaiðnað hér innanlands og er það þriðja stefnan í stóriðjumálum hér í þinginu. Ég vil ekki frekari stóriðju hér á landi vegna þess að það þýðir í reynd aukin fjárhagsleg ítök erlendra aðila hér á landi, sem sumir hverjir eru voldugri á alþjóðavettvangi en smáríki á borð við Ísland. Í öðru lagi hefur stóriðja hér löngum verið rekin með bókfærðu tapi, sbr. járnblendiverksmiðjuna á Grundartanga, þannig að ég sé ekki hver er fjárhagslegur ávinningur af slíkum atvinnurekstri. Í þriðja lagi er hér um mengandi og náttúruspillandi iðnað að ræða, og væri reyndar nógu fróðlegt að fá að heyra hvernig mengunarvörnum er háttað við járnblendiverksmiðjuna á Grundartanga ef hæstv. iðnrh. getur svarað því með svo stuttum fyrirvara. Í fjórða lagi þýðir aukin stóriðja enn auknar virkjunarframkvæmdir, en eins og menn vita hefur vegna stóriðjusjónarmiða verið farið of hratt í slíkar framkvæmdir á undanförnum árum eins og erlendar skuldir íslenska þjóðarbúsins sanna. Í fimmta lagi er sérhvert atvinnutækifæri í þungaiðnaði margfalt dýrara en á öðrum atvinnusviðum, og væri einnig fróðlegt að fá að vita í þessu sambandi nákvæmlega hvað hvert atvinnutækifæri í járnblendiverksmiðjunni á Grundartanga hefur hingað til kostað. Í sjötta lagi eru allar líkur á að aukin stóriðjuuppbygging leiði það af sér að önnur atvinnuuppbygging á Íslandi verði látin sitja á hakanum og það mun hafa ófyrirsjáanlegar afleiðingar. Það vita þeir sem vita vilja að stóriðja er gamaldags og úreltur atvinnu- og framleiðslukostur. Öll framsæknustu iðnaðarríki heims eru nú að flytja þungaiðnað sinn úr landi og þau flytja hann til þróunarlandanna og landa eins og Íslands, sem reyndar má færa rök fyrir að flokkist til þróunarlanda frá efnahagslegu sjónarmiði. Ef við Íslendingar ætlum okkur upp úr þeirri einhæfni, sem í dag einkennir efnahagslíf okkar, gerum við það ekki með því að taka hér við erlendri stóriðju, heldur með því að þróa hér innlendan léttiðnað byggðan á okkar eigin vitsmunum og þekkingu, svo að ekki sé minnst á okkar eigin hráefnum. Sem dæmi um slíkan iðnað má nefna rafeindatækni ýmiss konar, líftækni sem mikið hefur verið rætt um undanfarið og tækni við fullvinnslu matvæla. Enn fremur má benda á að við Háskóla Íslands fara fram margvíslegar rannsóknir sem leitt gætu til stórkostlegra möguleika á þessum sviðum. Þessar rannsóknir hafa á undanförnum árum búið við mikið fjársvelti og vil ég í því sambandi taka undir þau orð Halldórs Guðjónssonar kennslustjóra Háskólans, að ef svo haldi áfram sem hefur verið gerum við okkur ekki aðeins seka um dugleysi, heldur einnig um heimsku. Virðulegi forseti. Konur hafa hvergi komið nærri því rándýra brambolti sem uppbygging stóriðju hér landi hefur verið, þar á meðal bygging járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga. Það hefur hingað til verið verksvið karla og verður alfarið að skrifast á ábyrgð þeirra fjögurra stjórnmálaflokka sem lengst hafa starfað í landinu. Nú segum við konur hins vegar: Nei. Hingað og ekki lengra. Þetta viljum við ekki.



Herra forseti. Ekki veit ég í hvaða umboði hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir telur sig geta talað hér fyrir hönd allra kvenna. Ég held að til þess skorti hana umboð. Ég vil benda hv. þm. á að að ákvörðun um járnblendiverksmiðjuna stóðu stjórnmálaflokkar þar sem konur starfa. Auðvitað áttu konur aðild að þeirri ákvörðun á sínum tíma í sínum flokkum. Það er nefnilega svo að töluvert margar konur hafa kosið að starfa í hinum eiginlegu stjórnmálaflokkum og berjast þar fyrir framgangi sinna mála án þess að þar sé um þröngt sérsvið að ræða. En nú langar mig að beina einni spurningu til hv. síðasta ræðumanns: Hvernig vilja Samtök um kvennalista að tekið verði á þeim vanda sem við hefur blasað í sambandi við rekstur málmblendiverksmiðjunnar á Grundartanga? Hvernig vilja Samtök um kvennalista að við þessum vanda sé brugðist? Ég held að öllum sé ljóst að við svo búið gat ekki staðið óbreytt og þá sýnast helst vera þrír kostir til staðar, þ. e. halda öllu áfram óbreyttu og láta það sulla þannig áfram, sem ég tel raunar að hafi ekki verið kostur, fá nýjan aðila inn í rekstur fyrirtækisins, eins og nú er verið að gera og styrkja þannig frambúðarrekstur þess, eða í þriðja lagi að láta loka þessari verksmiðju þar sem vinna eitthvað á annað hundrað manns. Það er ekki hægt að stinga höfðinu í sandinn og segja: Við ætlum ekki að hafa neina skoðun á þessu. bara vera á móti þessu og horfa fram hjá vandanum. Einhvern veginn verður að bregðast við þessu og einhverjar ráðstafanir verður að gera. Það er alveg ljóst að Samtök um kvennalista berjast mjög hart gegn stóriðju og auðvitað má færa margvísleg rök gegn stóriðju. Það kom mér hins vegar afskaplega mikið á óvart í umr. í Sþ. í vetur þegar einn af þm. Kvennalistans í umr. um fríiðnaðarsvæðið við Keflavíkurflugvöll lýsti sig alfarið á móti þeirri till., sem þó gerði einmitt ráð fyrir, - hv. þm. getur flett upp í þingtíðindum til að skoða þetta, hún lýsti sig andvíga þeirri till., þannig skildi ég hennar mál, - ýmiss konar smáiðnaði, sem á slíku svæði væri hægt að koma á fót. Eru þá Samtök um kvennalista alfarið á móti iðju eða iðnaði? Mér heyrðist það nú ekki á hv. síðasta ræðumanni. Það er greinilegt að í þeirra hópi eru verulega skiptar skoðanir um þetta mál. Eitt atriði til viðbótar vil ég nefna, sem raunar var beint til hæstv. iðnrh. Það var hvernig væri háttað mengunarvörnum á Grundartanga. Nú veit ég ekki hvort hv. þm. hefur nokkurn tíma heimsótt þetta fyrirtæki og skoðað hvernig þar er staðið að málum og hvernig reksturinn fer fram og framleiðslan. En ég fullyrði að sá mengunarvarnabúnaður sem þarna er í notkun er hinn fullkomnasti sem til er í nokkurri slíkri verksmiðju í veröldinni. Ef hv. þm. keyrir fyrir Hvalfjörð og horfir til þessarar verksmiðju, sem raunar hefur verið hönnuð með þeim hætti að hún fellur mjög vel að landslaginu og stingur ekki í augu eins og slík mannvirki gera oft, það er óhætt að hrósa þeim arkitektum og verkfræðingum sem þar hafa að staðið, þessi mannvirki fara snoturlega í landslaginu þarna, þá sést ekki reykkorn eða rykský úr reykháfum verksmiðjunnar. Mengunarvarnir eru þarna mjög fullkomnar og það sem meira er: úr útblæstrinum frá verksmiðjunni eru hreinsuð efni sem síðan eru notuð m. a. til íblöndunar í sement til þess að koma í veg fyrir alkalískemmdir, þannig að það sem áður var til mengunar er nú notað og má sjálfsagt nota til ýmissa annarra hluta. T. d. hafa farið fram tilraunir með að blanda þessu kísilryki í íslenskan leir, Búðardalsleir, og þær munu hafa gefið nokkuð góða raun. Það er auðvitað einfalt að horfa alltaf á neikvæðu hliðarnar. Það má tína ýmis rök til gegn stóriðju, ég get alveg fallist á það, um það eru skiptar skoðanir, en ég held, ef menn horfa svolítið lengra til baka, að enda þótt sú stóriðja sem hér hefur verið hafi verið mjög umdeild á ýmsu sviði hefur hún átt sinn þátt í að á sínum tíma var ráðist í hagfelldar virkjunarframkvæmdir. Orkusölusamningurinn til álversins á sínum tíma var forsenda Búrfellsvirkjunar og hefur sjálfsagt gert miklu betur en að borga hana upp. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa þessi orð öllu fleiri, en ég vildi gjarnan fá að heyra hvernig þm. Samtaka um kvennalista hugsa sér að bregðast við þessum vanda eða hvort það á alls ekki að bregðast við honum, hvort það eigi að loka fyrirtækinu eða hvað og hvort þær hafa þá gert sér grein fyrir hvað sú aðgerð kostar.



Herra forseti. Hv. þm. Eiður Guðnason notar hér hvert tækifæri til að undrast málflutning kvenna á Alþingi Íslendinga og finnst mér vera svo komið að ef kona leyfir sér að taka sér orðið „kona“ í munn þá æðrist hv. þm. Þetta er auðvitað hárrétt athugað hjá hv. þm. því að um leið og konur fara að tala við aðrar konur og síðan á málþingum hvers konar, eins og hv. þm. nefndi hérna síðast þegar við vorum saman á fundi í hv. deild um konur, fer þetta að verða verulega hættulegt fyrir þá hagsmuni sem hv. þm. á að gæta í þessu samfélagi eins og aðrir kynbræður hans. Hv. þm. var ekki hérna inni í salnum þegar ég gat um grundvöll þess að ég mun greiða atkv. gegn þessu frv. og þótt slíkt hljóti að teljast mikil tilhliðrunarsemi er mér alveg ósárt um að fara með það aftur fyrir hv. þm. Orð mín voru á þessa leið: Ég gerði grein fyrir því að vandi verksmiðjunnar væri ekki leystur, eins og fram kemur í grg. með frv., og að ljóst væri að almenningur á Íslandi ætti að halda áfram að greiða niður orkuna til þessa fyrirtækis, eins og hann hefur alla tíð gert, og að í kaupbæti mætti íslenskur atmenningur eiga von á 5% hækkun á raforkuverði til eigin nota á þessu ári.  Ég tek afstöðu til þessa frv. á grundvelli þess samkomulags sem það byggir á. Þetta samkomulag er ég reyndar búin að gera ítrekaðar tilraunir til þess að fá í hendurnar frá iðnrh. Það hefur ekki gengið. Ég hef ekki fengið það í hendurnar enn í dag. Ef ég hins vegar hefði þetta samkomulag, svo að ekki sé minnst á önnur gögn er varða járnblendiverksmiðjuna á Grundartanga, væri kannske einhver möguleiki á því að forma raunhæfari tillögur um hvað væri hægt að gera. Þessi gögn höfum við einfaldlega alls ekki. Hvað á þá að gera? segir hv. þm. Ég segi: Til þess að menn geti komið með viturlegar uppástungur um það þarf að hafa upplýsingarnar í fyrsta lagi og í öðru lagi tel ég alls ekki fráleitt, sem hér var minnst á áðan, að það gæti verið vænlegur kostur að loka þessari verksmiðju einfaldlega. Þarna eru 300 atvinnutækifæri og það er vissulega töluvert. Þetta eru mjög dýr atvinnutækifæri. Það má vel vera að þetta borgi sig ekki. Þetta er kostur sem ég tel að kæmi vel til álita að athuga. En til þess þurfa menn að hafa þær upplýsingar í höndunum sem nauðsynlegar eru.



Herra forseti. Það er fátt eitt sem gefur mér ástæðu til að auka við þessa umr. Ég tek eftir því að í nál. hv. 4. þm. Vesturl. lætur hann í ljós þann ugg sinn að sameignaraðilarnir Sumitomo og Elkem muni gera bandalag gegn meirihlutaaðilanum og virðist kvíða því að okkar réttindi og hlutur verði fyrir borð borin. Það var og. Hverju skyldi þetta í raun og veru lýsa? Að aðstaða þessara hákarla sé slík að þrátt fyrir að við eigum meiri hluta í fyrirtækinu gætu þeir borið okkar hagsmuni fyrir borð. Það vill nefnilega þannig til að mér er nær að halda að þessir hákarlar, sem ráða og ríkja í þessu hafi stóriðjuhöldanna, muni geta leikið okkur nokkurn veginn eins og þeim sýndist þótt við ættum 100% í fyrirtækinu. Þess vegna er það sem ég hef kosið að hlutur Íslendinga væri sem minnstur af því að við komum aldrei til með að ráða nokkrum sköpuðum hrærandi hlut á þessum markaði þar sem stórfiskarnir ráða í hafinu. Þess vegna er það. En að sínu leyti óttast ég ekki að alþjóðalög um stofnun slíkra fyrirtækja dugi ekki til þess að halda rétti okkar. En við erum alltaf í þessari miklu hættu, að við höfum hætt miklu til í þessu fyrirtæki. Það eigum við helst ekki að gera. Hv. 4. þm. Vesturl., minni hl. iðnn., segir í áliti sínu á bls. 4 að með samningi þessum sé ekki trygging fyrir sölu á þeirri framleiðslu sem verksmiðjan getur afkastað. Ja, hvað má þá segja um fortíðina? Trygging er fyrir 50 þús. tonna sölu þar sem Elkem hefur með höndum 30 þús. tonn og Sumitomo 20 þús. tonn. Hann hefði átt að vera þar nær sem á lokastigi máls ætluðu samningar að ganga í sundur vegna ágreinings milli þessara fyrirtækja um forgang að sölu 5 þús. tonnanna sem menn gera ráð fyrir að meðaltali að standi út af miðað við almestu afköst árlega. Og yfirleitt vil ég nú halda því fram, af þeirri reynslu sem við höfum af þessum samningum og sér í lagi á lokastigi þeirra, að enginn er annars bróðir í leik. Það sýndi sig að átökin voru afar hörð á milli þessara aðila sem svo mikilla hagsmuna eiga að gæta, sérstaklega í markaðsmálum. Mér kemur mjög á óvart ef hv. 11. þm. Reykv. hefur ekki fengið að sjá samning þann sem gerður var, vegna þess að ég afhenti hann formanni n., hv. 4. þm. Vestf. Auðvitað hlaut ég að gera svo þrátt fyrir beiðni aðila um að halda honum leyndum af því að þeir telja að það sé að gæta hagsmuna sinna á þessu stigi máls að upplýsa ekki alla þætti samninga.  Um mengunarvarnir get ég aðeins tekið undir það sem kom fram hjá hv. 5. landsk. þm., Eiði Guðnasyni, að það er fullyrt, - auðvitað er maður leikmaður sem getur ekki dæmt um málið, en það er fullyrt að þarna sé að finna fyrir fullkomnasta mengunarvarnarbúnað sem þekkist. Verksmiðjan er nýjasta verksmiðja sinnar tegundar í veröldinni. Ég átti þess kost á sínum tíma að kynna mér slíkar verksmiðjur í Noregi þar sem þessi virki hafa verið sett upp með mjög miklum kostnaði. Ég vænti þess að þessar yfirlýsingar standist og hef enda ekki ástæðu til þess að vefengja þær. Ég ætla ekki á þessu stigi máls að setja á tölur um stóriðjuna. Margt má um þau mál segja. Ég vil aðeins taka fram að minn draumur er ekki sá að þetta land verði að mestum hluta háð rekstri slíkra iðjuvera. Ég hef þá trú og þá skoðun að þegar og ef menn ná því sem þeir hafa ætlað sér, um kísilmálm, sem er minni háttar verksmiðja við Reyðarfjörð, um álverksmiðju við Eyjafjörð, stækkun ISALs, þá mundum við láta staðar numið við það um langa framtíð og kannske mjög langa framtíð ef, sem við hljótum að leggja mjög mikla áherslu á, við getum snúið okkur að öðrum iðnaði, eins og til að mynda lífefnaiðnaði og matvælaiðnaði hvers konar þar sem við eigum stórkostlega möguleika fyrir höndum. Það er að mínum dómi hins vegar fljótvirkasta leiðin til að beisla orkuna, sem er undirstaða alls iðnaðar okkar og framtaks yfirleitt, að efna til þessara fyrirtækja og þeirrar framleiðslu sem við nú höfum í huga, fljótvirkasta leiðin, en ef við sjáum okkur önnur færi girnilegri breytum við auðvitað til. En ég mun leggja áherslu á að við hættum sem minnstu til í rekstrinum og alls þess verði gætt í viðskiptum við erlenda menn sem gæti tryggt okkar hlut sem bestan og styrkastan. Ég vek til að mynda athygli á, sem ég vil ekki dylja neinn að ég muni leggja höfuðáherslu á, aukinni rannsókn á háhita og þá alveg sérstaklega hér í næsta nágrenni við okkur, næsta nágrenni við sjó og samgöngur, sem er háhitinn á Reykjanesi. Ég held að þeir möguleikar sem þar felast í iðrum jarðar, möguleikar á fiskeldi, - sem ég trúi sannarlega að gætu innan skamms tíma, og ég kalla það skamman tíma ef maður hugsar í 1–2 áratugum, brauðfætt eins og hálfa þjóðina, - séu þó iðnaður sem við getum verið sammála um að er lífvænlegur og gefur lífinu mikið gildi, en ekki kaldur málmur eins og þessi stóriðja sem við höfum nú verið að tala um. Það er ekki minnsti vafi á því, eins og náttúruauðæfi okkar að þessu leyti eru girnileg og aðstæður frábærar og framúrskarandi og náttúra okkar hrein og á að vera og verður að vera vegna þessarar iðju einnig, stóriðjunnar, að þarna eigum við slíkra kosta völ að fáir búa við annað eins. Þess vegna er nú að hefjast handa hið allra fyrsta. Þetta verður og á að vera aukageta sem greiðir fyrir því að við náum vopnum okkar í þessum mikilsverðu málum. Svo vil ég að lokum þakka hv. iðnn. fyrir skjótvirka afgreiðslu þessa mikilsverða máls.



Í tilefni þeirra orða sem hér hafa fallið um rétt manna til setu í nefndum og aðgang að skjölum verður að upplýsa að þó að þingstörf á Alþingi Íslendinga séu kannske ekki eins opin og þau hugsanlega gætu verið eiga þeir þingflokkar sem ekki eiga aðild að nefndum hvorrar deildar um sig rétt á áheyrnaraðild, sem þeir e. t. v. geta oft ekki nýtt sér, og skjöl allra nefnda eru þm. aðgengileg til þess að þeir geti skoðað þau og aflað sér þeirra upplýsinga sem þeir kunna að eiga þörf á hverju sinni.



Herra forseti. Ég vil taka undir flest af því sem hv. 11. þm. Reykv. sagði hér í sambandi við stóriðju og þá þróun atvinnumála sem þm. fjallaði um í ræðu sinni. Ég tek undir það að stóriðja er úreltur atvinnuvegur og ég þakka henni fyrir að hún tók undir það sem ég benti á í ræðu minni við 1. umr. þessa máls, að það væri á því sérstök skýring að Japanar væru komnir hingað, þ. e. sú að þeir væru að fjarlægjast stóriðjuna og auka léttaiðnað í sínu landi og væru að nýta okkur sem þróunarland. Á hinn bóginn get ég ekki á móti því borið að mér þótti það nokkuð yfirlæti þegar hún lýsti því yfir að nú væru konur komnar á vettvang til að standa gegn því að þessi atvinnuþróun ætti sér stað hér á landi og að ábyrgð þeirra mála fram á þennan dag hvíldi á fjórum flokkum, hinum gömlu flokkum. Ég vil nú frábiðja Alþb. þann félagsskap og undirstrika að við Alþb. menn höfum staðið gegn þeirri atvinnuuppbyggingu sem hefur byggst á stóriðju. Við stóðum gegn þessu fyrirtæki þó að við í dag viðurkennum að það sé orðinn þáttur í atvinnurekstri okkar og undan því verði ekki skorast að standa að því að láta þann rekstur halda áfram til þess að þjóðin verði ekki fyrir enn meiri skaða af þessu fyrirtæki en orðið er. Í því tilefni gagnrýni ég þá skoðun þm. að hún taldi að það væri farsælasti kosturinn í dag að loka þessu fyrirtæki. Ég held að hún hafi ekki gert upp dæmið til fullnustu þegar hún tók sér þá skoðun vegna þess að það er ekki aðeins sá hópur starfsmanna sem er bundinn þessu fyrirtæki sem við þurfum þá að útvega ný atvinnutækifæri heldur þurfum við einnig að greiða þær skuldir sem á fyrirtækinu hvíla og ekki aðeins á fyrirtækinu heldur á þeim orkustofnunum sem sjá fyrirtækinu fyrir orku. Það eru ekki neinir smápeningar og mundu verða teknir einnig úr vasa skattborgara ef ætti að fara að stöðva þetta fyrirtæki nú. En hún nefndi einnig mengunarvarnir á Grundartanga. Það hafa fleiri fengist við að andæfa gegn uppbyggingu stóriðju á Íslandi og þessu fyrirtæki en þær ágætu konur sem skipa Kvennalistann og standa að þeim lista. Ég var stoltur yfir því þegar ég fór með iðnaðarnefndum Alþingis um verksmiðjuna á Grundartanga takandi eftir því, eins og hv. þm. Eiður Guðnason benti hér á áðan, að umhverfi hennar allt var mjög snyrtilegt og þar sást varla reykur úr ofni. Forstjóri verksmiðjunnar staðfesti að m. a. og kannske sérstaklega vegna þess að það hefði verið haldið uppi sérstöku andófi gegn þessari verksmiðju og skörp umræða verið um hvernig yrði búið að mengunarvörnum þarna, þá væri þessi verksmiðja nú fyrirmyndarverksmiðja. Þá voru ekki komnar til kvennalistakonur til þess að berjast fyrir þessu máli. Það gerðu fyrst og fremst Alþb.-menn með miklum stuðningi annarra íbúa þess byggðarlags sem verksmiðjan er staðsett í. Hæstv. ráðh. sagði að hans skoðun væri sú að æskilegt væri að erlend stórfyrirtæki ættu 100% í þessu fyrirtæki. Sú skoðun breytir ekki þeirri staðreynd að uppbygging þessa fyrirtækis nú, að þarna eru komnir tveir aðilar á móti ríkismeirihlutanum, bendir til þess að þeir hafi skapað sér nokkuð sterka samningsaðstöðu gagnvart okkar eignarhluta. En það er ekki vegna þess að eignarhluturinn skiptist svona. Það er vegna þess að upphafssamningarnir við Elkem voru það slappir að út frá þeim samningum geta þessir aðilar gert bandalag og hafa gert bandalag, eins og t. d. í sambandi við tæknikostnaðinn. Á hinn bóginn benti ráðh. líka á að ég nefndi í mínu nál. að ekki væri trygging fyrir sölu á fullri framleiðslu verksmiðjunnar, en það hafi ekki verið betra í fyrri samningum. Það er alveg rétt. Við stöndum þarna einmitt frammi fyrir því að fyrri samningar gáfu okkur ekki möguleika til þess. Þá höfðum við ekki tryggingu fyrir því að selja alla framleiðslu verksmiðjunnar. Þessir gera það ekki heldur.



Herra forseti. Að gefnu tilefni, vegna þess sem hér var getið um áðan varðandi málsmeðferð og hverjir ættu setu í iðnn. og hverjir ekki, þá er mér ekki kunnugt um það sem varaformanni nefndarinnar að hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir hafi leitað eftir upplýsingum úr iðnn. Eins og ég gat um fyrst taldi ég rétt að taka þetta sérstaklega fram. Mér var falið sem varaformanni n. að mæla fyrir því nál. sem þessar umr. hafa spunnist út af. Hitt er annað, eins og hér hefur komið fram, að auðvitað hafa þeir þingflokkar sem ekki eiga seturétt í nefndum heimildir til að fara fram á að eiga áheyrnarfulltrúa á nefndafundum og ég veit ekki betur en það sé alltaf fúslega veitt þegar eftir því er leitað. Að gefnu tilefni vildi ég taka þetta fram.



Herra forseti. Að gefnu tilefni vegna umr. um skort á upplýsingastreymi til þm., sem hér hafa orðið, vil ég upplýsa hv. deild um að ég fól starfsmanni þingflokks Kvennalista að nálgast umrætt samkomulag í iðnrn. og það bar því miður ekki árangur. Um áheyrnaraðild og aðgang að nefndum er mér fullkunnugt. Ég hef aðeins leyfi til að gera örstutta aths. og vil ég því bæta við mál mitt að það er ekki rétt, sem fram kom í máli hv. þm. Skúla Alexanderssonar, að ég hafi sagt að vænlegasti kosturinn væri að loka verksmiðjunni. Ég sagði að þegar öll gögn lægju fyrir væri það kostur sem mætti athuga.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. Ed. hefur fjallað um þetta frv. um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit. Eins og fram kemur gerði Nd. nefndin smávægilegar breytingar á þessu frv. Raunar varða breytingarnar báðar 1. gr. Í fyrsta lagi er gerð breyting á 3. lið 1. gr. Þar standi „svæðisnefnd“ í stað svæðisstjórnar. Önnur brtt., sem gerð var í Nd., varðar 6. liðinn. Þar standi „sveitarstjórnum“ í stað svæðisstjórna, sem á nú líklega að vera: svæðisnefnda: - Heimilt er sveitarstjórnum að höfðu samráði við hlutaðeigandi svæðisnefndir að innheimta gjald o. s. frv. Þessar breytingar eru trúlega gerðar svo að ekki sé verið að stofna til sérstaks innheimtuapparats í þessu tilviki heldur innheimti sveitarstjórnir það gjald sem hér er gerð tillaga um að heimilað verði að innheimta. Um aðrar greinar frv. er ekki ástæða til að fara mörgum orðum. Ég vildi þó hlaupa yfir þær í örskömmu máli. 1. gr. frv. er í meginatriðum um að kveðið er á um heimildir fyrir sveitarstjórnir, eins og þetta er orðið núna, til gjaldtöku af eftirlitsskyldri starfsemi. Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir því að Geislavarnir ríkisins verði sérstök deild innan stofnunarinnar. 3., 4., 5. og 6. gr. leiðir raunar af því að Geislavarnir ríkisins eru orðnar að sérstakri deild innan Hollustuverndar. Í 8. gr. frv. er gert ráð fyrir að Hollustuvernd ríkisins sé ekki skylt að annast aðrar rannsóknir en þær sem hún getur sjálf annast nema til komi sérstakar fjárveitingar á fjárl. 8. gr. frv. hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Hollustuvernd ríkisins getur samið við aðrar rannsóknastofnanir um að annast rannsóknir fyrir heilbrigðiseftirlitið í landinu, að svo miklu leyti sem stofnuninni er ekki kleift að annast þær og fé er veitt til þess í fjárlögum“. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta frv. Það er í sjálfu sér einfalt að allri gerð. Heilbr.- og trn. leggur til einróma að frv. verði samþykkt eins og það var afgreitt frá Nd.