Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hefi borið fram nokkrar brtt. við frv. þetta. - Ég verð nú að segja, að ég hefi ekki haft mikla trú á ágæti þessa frv. Ég hefi ekki verið trúuð á, að þessi útreikningur geti staðizt. Þó veit ég, að útgjöld til kaupa á skólabókum eru þungur baggi á mörgu heimili. Ef hér væri um að ræða leið til að laga þetta, væri sjálfsagt að gera þessa tilraun. Ég hefi því bundið mitt atkv. við brtt., sem ég hefi borið fram á þskj. 201. Þá vil ég geta þess, að fallið hefir niður athugasemd í sambandi við 1. brtt. mína á þskj. 201. Vil ég því afhenda hæstv. forseta hana sem skriflega brtt., svo að hann geti komið henni á framfæri. Þetta frv. fer alllangt út fyrir það svið, sem ég tel heppilegt. Ég hefi áður sagt, að ef til vill væri rétt að gera þessa tilraun að því er snertir barnaskóla eingöngu. Og upphaflega mun frv. hafa verið svo hugsað. En síðan var því breytt í þá átt, að það skyldi ná til allra skóla á landinu, og ekki aðeins snerta bækur, heldur og allan varning til skóla, sem pappírsverzlanir selja nú, og er ég því alveg mótfallin, að þannig sé seilzt inn á atvinnugreinar einstaklinga. Ég sé ekki ástæðu til, að ríkið sé þannig að keppa við þegnana um atvinnumöguleika, og finnst mér það heldur eiga að hlynna að atvinnu þeirra. Fyrir mér vakir, að frv. sé bundið við barnaskólana eina. Þegar svo reynsla væri fengin að því er þá snertir, væri í lófa lagið að bæta við eða draga frá, eftir því hvað þætti heppilegra. Af frv. er og svo að sjá, sem það sé einhver tilraunastarfsemi, sem hér á að hefja. Annarsvegar er ráðgert, að bókagjöldin muni ekki hrökkva fyrir kostnaðinum, og á þá ráðh. að taka lán, en annarsstaðar í frv. er gert ráð fyrir, að afgangur verði, og á þá að færa út kvíarnar. Þá hefi ég í samræmi við skoðun mína á þessu máli gert þær brtt., að niður falli allar gr. frv. sem lengra ganga en það, sem ég hefi bent hér á. Loks ber ég fram brtt. viðvíkjandi aðiljum þeim, er skipa eiga menn í ritstjórn námsbókanna. Legg ég til, að í staðinn fyrir félag kennara við héraðsskóla og gagnfræðaskóla komi synodus. Ég sé ekki, að kennarar við héraðsskólana séu hér nauðsynlegir aðiljar. Hinsvegar virðist mér prestarnir, sem manna mest hafa fyrr og síðar skipt sér af fræðslu barna og unglinga hingað til, ættu að hafa rétt til að velja mann í nefnd, sem á að sjá um, hverjar námsbækur börnum eru fengnar. Prestarnir eru þeir menn, sem kynnast heimilunum bezt og hljóta samkvæmt stöðu sinni að hafa mestan áhuga á því, að valið á barnabókum takist sem bezt. Ég býst líka við, að fólkið í landinu álíti það bezta tryggingu fyrir því, að vel verði til bókanna vandað, ef prestur er í þessari n. Ég held því fast fram þessari brtt. og bind mitt atkv. við hana. Ég hefi svo ekki meira um þetta mál að segja, en vona, að ég hafi komið svo orðum að hugsun minni, að hún misskiljist ekki.



Ég sé ekki annað en það sé vel viðeigandi og í alla staði réttmætt, að prestastéttin hafi afskipti af þessum málum, þar sem þeir hafa betri aðstöðu til að kynnast heildinni heldur en nokkrir aðrir embættismenn. Hv. þm. S.-Þ. sagði, að skólar og kirkja færi hvort sína leið. Mér finnst, að skólar og kirkja ættu að eiga samleið, og þótt prestar séu yfirleitt ekki skólakennarar, þá eru það þeir, sem á vissu aldursskeiði barnanna hafa mest afskipti af þeim og nánust sambönd við heimilin, ef þeir rækja vel skyldur sínar, t. d. með húsvitjunum. Ég álít þess vegna alls ekki rétt að ganga framhjá prestastéttinni og allra sízt þar sem ég lít svo á, að þetta eigi sérstaklega að snerta barnafræðsluna. Ég álít, að hér sé um mjög þýðingarmikið atriði að ræða. - Fræðslan er undirstaða lífsins, og þess vegna ber að vanda til hennar eftir föngum. Ég er ekki með þessari uppástungu minni um að blanda synodus í málið að kasta neinni rýrð á kennarastéttina, enda þótt hægt sé að segja, að kennarar séu ekki alltaf heppnir í vali um bækur, sem þeir gefa út, og getur það t. d. átt við um bók eina, sem nýlega er gefin út og heitir Dýrin tala. Hafa hv. þdm. sjálfsagt lesið þann ritdóm, sem Árni Friðriksson hefir skrifað um hana, og vita þá, hve vel það bókarval hefir tekizt. Ég er ekki heldur með þessum orðum að kasta rýrð á kennarastéttina, heldur aðeins að sýna það, að öllum getur mistekizt, og það er engin allsherjartrygging fyrir góðu bókavali, að kennarar einir fjalli um þetta mál, og ég held, að prestar gætu gert það fullt eins vel.



Eins og hæstv. atvmrh. drap á í ræðu sinni, voru samþ. l. á síðasta þingi um fávitahæli, með því bráðabirgðaákvæði, að meðan ríkið ætti ekki slíkt hæli, skyldi það greiða ? hluta kostnaðar á hælum eða öðrum forsvaranlegum stöðum fyrir fávita. Nú er liðinn alllangur tími síðan þetta var samþ., og ég veit ekki, hvort greitt hefir verið með fávitum fram yfir það, sem var. Ég vildi því í sambandi við þetta frv. gera þá fyrirspurn til hæstv. ráðh., hvort þetta bráðabirgðaákvæði, sem þegar er samþ., gildir ekki þar til þetta frv. verður að gildandi lögum. Það hefir reynzt mjög bagalegt fyrir þetta eina hæli, sem hér er, að hrepparnir hafa neitað að greiða nema ? hluta kostnaðar. Þetta getur vitanlega ekki viðgengizt, vegna þess að eigandi þessa hælis býr við fátækt, svo sem kunnugt er, og getur alls ekki annazt framfærslu fávitanna svo að segja meðgjafarlaust. Nú eru áætlaðar í fjárl. 5 þús. kr. með fávitum, en það hrekkur hvergi nærri til. Ég vil benda á, að Rvíkurbær hefir 4 fávita á fávitahælinu í Sólheimum og hefir greitt 100 kr. á mánuði með hverjum, en síðan um áramót hefir bærinn ekki greitt nema 20 kr. með hverjum, og svo mun vera með öll hreppsfélög, sem hlut eiga hér að máli, vegna þess að þau telja sér ekki skylt að greiða nema ?, og styðja það álit sitt eingöngu við hin samþykktu bráðabirgðaákvæði, er ég hefi minnzt hér á. Ég vildi gjarnan heyra álit hv. d. og þá sérstaklega hæstv. atvmrh. um þetta atriði. Ég hefi heyrt, að hæstv. fjmrh. - sem því miður er ekki viðstaddur - hafi neitað að greiða, fyrr en til þess yrði veitt fé á fjárlögum. Ég treysti hæstv. atvmrh. manna bezt í þessu máli - ég get gjarnan sagt það hér í heyranda hljóði -, og því langar mig til að heyra hans álit og fá upplýsingar um, hvernig í þessu liggur.



Ég þakka hæstv. atvmrh. fyrir svör hans. Ég má þá ef til vill skilja þetta svo, að ef of margar umsóknir koma um þennan styrk, þannig að upphæðin hrökkvi ekki til, þá muni ríkið greiða það, sem á vantar. Viðvíkjandi 100 kr. kostnaðinum af dvöl á hælinu er það að segja, að mér þykir líklegt, ef hælið væri fullskipað, að komast mætti að samningum um lægri meðgjöf. Hælið getur tekið 25 manns fullskipað, en nú eru þar 14. Þó væri það mikil bót, ef ríkið tæki að sér að greiða það, sem á kynni að vanta, en bindi sig ekki við þessar 5000 kr.