Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill láta þess getið að tvær utandagskrárumræður verða í dag. Hin fyrri hefst strax á eftir, áður en gengið er til dagskrár, og er um stöðu útflutningsgreina. Málshefjandi er hv. þm. Sigurjón Þórðarson, hæstv. forsætisráðherra verður til andsvara. Hin síðari hefst um kl. 3.30 í dag og er um Reykjavíkurflugvöll. Málshefjandi er hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, hæstv. samgönguráðherra verður til andsvara. Umræðurnar fara fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og standa í hálfa klukkustund hvor.

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hljóðs undir liðnum um störf þingsins vegna nokkuð sérkennilegrar uppákomu sem varð á landsfundi Sjálfstæðisflokksins og í framhaldi af þeim fundi. Mig langaði til að beina orðum mínum til hæstv. forsætisráðherra af því tilefni. Nú kann einhverjum að þykja það sérkennilegt að vilja tala við hæstv. forsætisráðherra um uppákomur á þingi sjálfstæðismanna sem hann ber auðvitað ekki ábyrgð á en ástæðan er sú að þetta sneri að fjölmiðlunum og þeirri sátt í fjölmiðlamálinu sem ég og, held ég, þingheimur allur og þjóðin hélt að hefði náðst í því máli síðasta vor. Eins og menn rekur minni til varð mikið uppistand í þessu samfélagi á árinu 2004, og lék raunar allt á reiðiskjálfi út af fjölmiðlamálum. Mikið kapp var lagt á það þegar menntamálaráðherra setti niður nefnd um fjölmiðlamálið að menn næðu sátt og samstöðu í þeirri nefnd. Svo mikið kapp var á það lagt að nefndin sammæltist um að allar tillögur hennar skyldu koma til framkvæmda saman, það skyldi ekki vera þannig að það væri hægt að taka einhverjar þeirra út úr og setja í löggjöf, heldur væru þær allar fyrir eina og ein fyrir allar. Það var svo mikið kapp lagt á þessa sátt að ekki var einu sinni gert ráð fyrir bókunum í þessari nefnd. Um þetta sammæltumst við öll og því vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort þessi sátt standi eða hvort til standi að rjúfa hana, rjúfa þessa sátt núna á þessu þingi. Stendur hún og mun fjölmiðlafrumvarp koma fram sem byggir á þessum tillögum eða er verið að rjúfa þessa sátt?

Frú forseti. Engin sátt hefur verið rofin. Það er náttúrlega alveg ljóst að allir stjórnmálaflokkar í landinu verða að hafa svigrúm og tækifæri til að marka sína stefnu og koma með hana fram. Það er það sem hefur gerst á þessum fundi Sjálfstæðisflokksins og er ekkert við það að athuga. Hins vegar hefur komið út skýrsla í þessu máli sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir tók þátt í að semja og vann þar ágætt starf. Ég tel að niðurstöður nefndarinnar séu mjög góðar og ég hef lýst því yfir áður að ég geng út frá því að áfram verði byggt á starfi hennar. Hæstv. menntamálaráðherra hefur gert það jafnframt þannig að ég vænti þess að það starf haldi áfram á þeim grundvelli og að við varðveitum þá sátt sem þar hefur verið. En auðvitað kann svo að vera að einstakir flokkar hafi eitthvað mismunandi áherslur í þessu máli eins og alltaf er. Það ætti samt ekki að koma í veg fyrir að menn geti náð saman í málinu.

Frú forseti. Mér þótti það nokkuð miður í morgun þegar ég skoðaði blöðin og sá að Morgunblaðið greindi frá því að hæstv. menntamálaráðherra teldi allt of hátt þetta tiltekna hlutfall eignaraðildar sem nefndin sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir nefndi hér áðan komst að niðurstöðu um. Ég verð að viðurkenna að mér finnst að í þeim efnum hafi hæstv. ráðherra gert lítið úr ákveðinni sáttargjörð sem hún hafði miklar mætur á fyrir örfáum mánuðum og gerði mjög mikið úr. Mér þykir afar miður að hæstv. ráðherra skyldi ekki leyfa sér að standa með þeirri sáttargjörð sem hún kallaði svo sl. vor þegar komið var inn á landsfund flokks hennar, Sjálfstæðisflokksins. Mér finnst að hæstv. ráðherra láti í það skína að hún hafi jafnvel alltaf haft þá skoðun að 25% hámarkseignarhlutfall sé of hátt. Mér finnst það skjóta skökku við ef skoðuð eru orð hennar í fjölmiðlum í fyrra þar sem hún sagði berum orðum að hún teldi að það bæri að líta á tillögur nefndarinnar sem eina heild og sagðist mundu leggja fram frumvörp til laga á Alþingi Íslendinga sem mundu byggja á tillögum fjölmiðlanefndarinnar. Ég gerði grein fyrir þessum sjónarmiðum mínum á heimasíðu minni í morgun. Ég fer þar nánar í ummæli hæstv. ráðherra en mér þykir reyndar gott að heyra hæstv. forsætisráðherra segja það að hann telji þessa sátt þess virði að það þurfi að varðveita hana. Ég skil þá orð hans svo að hann vilji að áfram verði byggt á þeim sáttagrundvelli sem náðist í störfum fjölmiðlanefndarinnar þannig að ég tel svo sem að ekkert sé að brenna þó að hæstv. menntamálaráðherra hafi sagt það sem hún sagði. Ég treysti því bara enn að hæstv. ríkisstjórn standi við þann grundvöll sátta sem náðist í starfi fjölmiðlanefndarinnar.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja að mér finnst afar leitt ef hæstv. menntamálaráðherra sem boðaði til sérstaks fundar þegar við lukum störfum í svokallaðri fjölmiðlanefnd hefur nú skipt um skoðun og lítur svo á að sú sáttargjörð sem hæstv. ráðherra kynnti með miklum fögnuði síðasta vor sé ekki sú sem byggja megi á, og eins að haft sé eftir henni í Morgunblaðinu að 25 prósentin sem náðist sátt um sé allt of hátt hlutfall. Ég tek líka fram fyrir hönd okkar í Frjálslynda flokknum að við lögðum þeirri niðurstöðu lið, þessari tölu, til að ná sátt um málið og við teljum þá niðurstöðu sem þarna náðist varðandi takmörkun á eignarhaldi alveg viðunandi. Mér virðist hins vegar, hæstv. forseti, að upp sé kominn enn einn ágreiningurinn milli ríkisstjórnarflokkanna eftir landsfund Sjálfstæðisflokksins. Hér birtist skýr ágreiningur um öryrkjamálið, varðandi styrk fyrir hreyfihamlaða, eftir landsfundinn og nú hefur forsætisráðherra sagt hér að hann teldi að þetta væri sátt sem ætti að byggjast á. Tveir ráðherrar í ríkisstjórninni, hæstv. ráðherrar Geir Haarde og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, telja hins vegar svo ekki vera. Ég fagna þó þeirri afstöðu hæstv. forsætisráðherra að það eigi að byggja á þessari skýrslu en það hins vegar opinberar enn einn ágreininginn á ríkisstjórnarheimilinu þannig að alls ekki virðist vera ljóst að það sé nein sátt í þessu máli, því miður.

Forseti. Var það ekki hæstv. menntamálaráðherra Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sem sagði að útkominni fjölmiðlaskýrslunni að þarna hefði fengist söguleg sáttargjörð? Mig minnir það. En einn mann virðist hafa gleymst að sætta við þessa skýrslu, Davíð Oddsson, fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra og utanríkisráðherra. Þegar Davíð Oddsson sagði á landsfundi Sjálfstæðisflokksins að þessi skýrsla væri handónýt og öll sú vinna sem í hana hefði verið lögð, handónýt, og það þyrfti að taka þetta mál upp aftur, já, þá snerust tveir vindhanar í rétta átt. Þeir voru hæstv. utanríkisráðherra Geir Haarde, nýorðinn formaður Sjálfstæðisflokksins, og hæstv. menntamálaráðherra Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, ráðherra hinnar sögulegu sáttargjörðar. Þá snerust þau 180° vegna þess að enn þá stjórnar Sjálfstæðisflokknum Davíð Oddsson. Við í Samfylkingunni gerðum þær athugasemdir við þessa málamiðlun sem varð í fjölmiðlanefndinni að þessi prósenta væri sérkennileg. Ég vakti athygli á því að með þessari prósentu þyrfti að taka upp eignarhald Morgunblaðsins sem enginn hafði þangað til og hingað til gert athugasemdir við eignarhaldið á, það þyrfti að taka það upp, það þyrfti að segja eigendum Morgunblaðsins að skipta sér, fara í frumuskiptingu. Það er sérkennileg niðurstaða að við þyrftum að gera það, það hlýtur nú ráðherra hinnar sögulegu sáttargjörðar að taka undir. En nei, það á að fara enn lengra, það á að draga prósentuna enn lengra niður og forsvarsmaður þess, hinn nýi varaformaður Sjálfstæðisflokksins, ætlar að gera það meðan hún leggur fram frumvarp um það að hún ein, hæstv. ráðherra, fari með 100% vald í einum fjölmiðli á landinu, þeim sterkasta, Ríkisútvarpinu. Er hægt að taka mark á þessu fólki? 
            

Hæstv. forseti. Fjölmiðlaskýrslan markaði tímamót, það er alveg rétt. Það voru ákveðnar sögulegar sættir sem fengust með fjölmiðlaskýrslunni en ég veit ekki betur en að einmitt til að mynda hv. þm. Mörður Árnason hafi lýst því yfir að það þyrfti að athuga þessa prósentu eitthvað betur. Ef hv. þm. Mörður Árnason má hafa sína persónulegu skoðun á því hvort þetta sé of há eða lág prósenta, af hverju má ég ekki hafa hana líka? Og ég hef alla tíð sagt það, það er mín skoðun, að þetta sé of há prósenta. Við byrjuðum með 5%, við fórum upp í 10% og síðan var þessu breytt. Að sjálfsögðu tek ég undir það sem hæstv. forsætisráðherra sagði. Við munum leggja skýrsluna til grundvallar og við munum gera allt til þess að halda áfram þeirri sögulegu sátt sem náðist með fjölmiðlaskýrslunni og virkja alla flokka sem eru á þingi, alla þingflokka.

Framsóknarflokkinn líka?

Menn sem þora að koma fram undir nafni koma að sjálfsögðu að því að mynda og móta þetta frumvarp sem við munum setja niður um fjölmiðla. En ég verð að segja að það eru heldur kaldar kveðjur sem formaður stjórnmálaflokks sendir út til síns eigin flokksfólks. Hvað hefur gerst síðan fjölmiðlaskýrslan var samþykkt? Jú, eitt og annað hefur gerst í samfélaginu, m.a. landsfundur Sjálfstæðisflokksins, og hvernig forustumenn eru það í flokki sem eftir heilan landsfund sem fer í gegnum mjög mikla málefnavinnu, ætla síðan ekki að leggja við hlustir og ekki að útskýra hver stefna flokksins er? Eru það skilaboðin sem til að mynda formaður Samfylkingarinnar vill senda út til síns fólks þegar það er með aðalfund, að þegar Samfylkingin er með sinn landsfund eða flokksþing sé bara sagt: Nei, heyrðu, það sem þið ályktið, við ætlum ekkert að hlusta á ykkur? Þannig virkar þetta ekki í Sjálfstæðisflokknum. Við hlustum á það sem sagt er á landsfundi og við segjum fólki hver línan er. Og hver er línan, með leyfi forseta? „Koma þarf í veg fyrir samþjöppun og einokun á fjölmiðlamarkaði svo stórir aðilar á markaði fái ekki neytt aflsmunar til þess að hafa áhrif á fréttaflutning og skoðanamyndun í landinu.“ Þetta er sú skoðun sem landsfundur gaf út, fjölmennasti landsfundur sem sögur fara af.

Virðulegi forseti. Þetta er athyglisverð umræða sem hér fer fram. Þetta er umræða um hina sögulegu sáttargjörð sem talið var að tiltekin nefnd sem var skipuð af hæstv. menntamálaráðherra hefði komist að niðurstöðu um. Í þeirri nefnd sátu fulltrúar allra flokka, m.a. a.m.k. tveir fulltrúar Sjálfstæðisflokksins. Það er merkilegt þegar verið er að leita að sátt í jafnstóru máli, máli sem hefur skekið samfélagið um langt skeið og verið var að leita að niðurstöðu í, ef nú á að hlaupast undan merkjum, ef Sjálfstæðisflokkurinn, þ.e. flokkurinn sem skipaði nefndina, flokkurinn sem hafði frumkvæði að því að koma þessari nefnd á laggirnar, ætlar við þessar aðstæður að hlaupast undan merkjum. Það eru athyglisverð skilaboð, skilaboð líka til stjórnarandstöðunnar þegar verið er að óska eftir samstarfi, ef sameiginleg niðurstaða er ekki virt lengur en það hentar. Það er rétt sem hv. þm. Mörður Árnason sagði áðan. Auðvitað eru það fyrst og fremst áhrif verðandi seðlabankastjóra, fyrrverandi formanns flokksins, sem gera það að verkum að formaður og varaformaður Sjálfstæðisflokksins, hæstv. ráðherrar, koma núna með gjörbreytta afstöðu frá því sem var fyrir viku. Þetta er mjög athyglisvert. Ég vil um leið lýsa velþóknun minni á því að hæstv. forsætisráðherra virðist ekki hafa vikið af þeirri línu sem gefin var og sættir náðust um í vor. Ég lýsi sérstakri ánægju með það og það hefur komið skýrt fram í þessari umræðu að hæstv. forsætisráðherra er ekki á hlaupum eftir viðhorfum upprennandi seðlabankastjóra.

Frú forseti. Samfylkingin hefur á síðustu árum talað mikið um lýðræði og reynt að uppmála sig sem helsta málsvara lýðræðis á Íslandi og hefur þar fremst farið í flokki núverandi formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir. Nú kemur hv. þingmaður hingað upp í ræðustól Alþingis og lýsir því að sérkennileg uppákoma hafi átt sér stað á landsfundi Sjálfstæðisflokksins og í kjölfar þess fundar, þ.e. að hæstv. menntamálaráðherra og hæstv. utanríkisráðherra lýsi því yfir að þeir séu samþykkir og sammála þeim ályktunum sem samþykktar eru á 2000 manna landsfundi flokksins. Það er þannig á landsfundi Sjálfstæðisflokksins og í skipulagsreglum Sjálfstæðisflokksins að það er landsfundur sem skapar stefnu okkar og við hlustum á fólkið í flokknum okkar. Það er það sem fær að búa til þá stefnu sem við störfum eftir og auðvitað koma ráðherrar okkar og þingmenn sem starfa samkvæmt ályktunum flokksins og tala í takt við það sem þar fer fram. Skárra væri það nú ef það væri ekki gert og það furðar mig að stjórnmálamanni sem talar fyrir lýðræði og gefur sig út fyrir að vera mikill lýðræðissinni þyki slíkt verklag vera sérkennilegt, að það sé sérkennileg uppákoma. Auðvitað er það ekki svo. Þetta eru eðlileg lýðræðisleg vinnubrögð sem við vinnum eftir. Ég vil líka taka fram að það stendur ekki til að rjúfa neina sátt sem komist hefur verið að. En með fullri virðingu fyrir þeirri fjölmiðlanefnd sem sat hér og komst að niðurstöðu vil ég benda á að fjölmiðlanefndin setur engin lög. Það er Alþingi Íslendinga sem kemur til með að setja lög um fjölmiðla ef það verður niðurstaðan, ekki þessi fjölmiðlanefnd. Og það verður Alþingi en ekki nefndin sem mun segja sitt síðasta orð í því máli.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja það að mér finnst viðbrögð hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar æðisérkennileg í ljósi þess að fjölmiðlaumhverfið hefur verið til mikillar umræðu. Menn hafa rætt mismunandi lausnir í því sambandi. Það er rétt sem fram hefur komið að þegar skýrsla menntamálaráðherra kom út á liðnu vori tóku þingmenn úr öllum flokkum jákvætt í þá niðurstöðu. Það lá hins vegar alltaf ljóst fyrir að sú niðurstaða sem þar varð var einungis grundvöllur undir væntanlegt lagafrumvarp og ég held að það sé enginn vafi í hugum manna að það frumvarp verður, eins og hæstv. menntamálaráðherra greindi frá áðan, byggt á niðurstöðu nefndarinnar, byggt á ákveðinni sátt um ákveðin grundvallarsjónarmið sem þar koma fram. Við vitum hins vegar að í meðförum þings og í umræðum sem munu fara fram í því sambandi skoða menn auðvitað ýmsa þætti varðandi útfærslu og þess háttar. Nú er ég ekki að segja hver niðurstaðan verður, ekki hef ég hugmynd um það. Frumvarpið höfum við ekk séð og þess vegna eru umræður um væntanlegt frumvarp fullkomlega ótímabærar. Hins vegar er enginn vafi í huga mínum að það starf sem var unnið í nefndinni verður mikilvægur grundvöllur lagasetningar á þessu sviði jafnvel þótt menn hafi ólíkar skoðanir á útfærsluatriðum eins og oft hefur komið fram. Ég minni á að í umræðum um skýrsluna þegar hún var kynnt á liðnu vori þá var helst að heyra efasemdaraddir úr ranni Samfylkingarinnar. Ég minnist þess sérstaklega að hv. þm. Mörður Árnason var eini þingmaðurinn sem gerði verulegan fyrirvara við skýrsluna í þeim umræðum.

Virðulegur forseti. Ég talaði áðan um sérkennilegar uppákomur á landsfundi Sjálfstæðisflokksins og ég var þar að sjálfsögðu ekki að vísa til þess að flokkurinn hefði markað sér stefnu í einu og öðru þó að auðvitað megi hafa um það einhver orð. Hin sérkennilega uppákoma var auðvitað ræða fráfarandi formanns flokksins og einnig hvernig eftir fundinn núverandi formaður og varaformaður runnu í þá slóð sem formaðurinn markaði áður en hann stóð upp úr formannsstólnum. Ég skoða samþykktir landsfundar Sjálfstæðisflokksins af fullri alvöru. Ég hef ekki orðið vör við að þar standi neitt um neinar prósentur í samþykktum um eignarhald á fjölmiðlum. Ég varð ekki vör við að þar væri nefnd nein prósenta yfirleitt, ekki 25%, 10% eða 5%. Það er því algerlega túlkun þessara ráðamanna að 25% séu of há og að prósentan eigi að vera eitthvað lægri. Og núna stendur hæstv. menntamálaráðherra í þeim sporum að hún verður að gera annað tveggja, hlaupast undan merkjum sáttar sem náðist hér þvert á alla pólitíska flokka í vor og líka sátta við alla þá sem koma að fjölmiðlum í landinu eða hitt að hún verður að hlaupast undan merkjum þeirrar stefnu sem mörkuð var á landsfundi Sjálfstæðisflokksins miðað við þá túlkun sem hún leggur í stefnuna í ræðustól Alþingis. Ég lít hins vegar svo á að ég hafi orð hæstv. forsætisráðherra fyrir því að það frumvarp sem lagt verði fram byggi á tillögunum sem fjölmiðlanefndin kom sér saman um og voru samþykktar þar. Hvað gerist með það frumvarp í þinginu er svo önnur saga því að þingið tekur það auðvitað til umfjöllunar. En að frumvarpið verði lagt fram og byggi á tillögum fjölmiðlanefndar tel ég mig hafa orð hæstv. forsætisráðherra fyrir.

Hæstv. forseti. Það hárrétt sem hefur komið fram í máli stjórnarþingmanna og hæstv. forsætisráðherra að frumvarpið verður byggt á fjölmiðlaskýrslunni sem var lögð fram í vor. Fjölmiðlaskýrslan sem slík gerir fólk hins vegar ekki skoðanalaust, a.m.k. ekki mig. Þetta er mín skoðun, mér finnst hlutfallið of hátt. En frumvarpið er á lista mínum um lagafrumvörp og mun verða lagt fyrir á þessu þingi. Ég hef þegar sagt að ég mun gera allt til þess að það verði sem mest sátt um það. Þess vegna hef ég sagt að ég tel mikilvægt að allir stjórnmálaflokkar komi að samningu frumvarpsins á einn eða annan hátt þannig að sem mest samstaða náist um það. Afstaða mín er skýr og afstaða Sjálfstæðisflokksins er skýr. Menn eiga að setja lög um fjölmiðla sem fela í sér breytt eignarhald og skarpar línur í þá veru að tryggja sem fjölbreyttasta og frjálsasta fjölmiðlun hér á landi. Þetta mál er alveg skýrt hvað það varðar. Ég ítreka einnig það sem ég sagði áðan: Mér finnst það mjög ankannalegt þegar landsfundur Sjálfstæðisflokksins er nýafstaðinn að við, formaður og varaformaður, segjum ekki hver stefna flokksins sé. Mér finnst það mjög skrýtin skilaboð ef það á algerlega að hunsa þau skilaboð sem þaðan koma. Mér finnst sjálfsagt að menn veki athygli á þeim. En fjölmiðlaskýrslan var lögð fyrir í vor og það mun verða byggt á henni. Síðan er annað mál hvað þingið mun gera í kjölfar þess frumvarps sem lagt verður fyrir.

Frú forseti. Hæstv. forsætisráðherra hefur haldið fram sí og æ að það gæti mikils stöðugleika í þjóðarbúskapnum. Það er rétt að hæstv. forsætisráðherra viðurkenni að svo er ekki. Rétt eins og hann ætti fyrir löngu að vera búinn að viðurkenna að ekki var rétt að styðja innrásina í Írak. Hvers vegna er rétt að viðurkenna það sem m.a. Seðlabankinn bendir á, að það ríkir ójafnvægi í þjóðarbúskapnum? Það er vegna þess að forsætisráðherra sem yfirmaður efnahagsmála á að senda réttu skilaboðin út í þjóðfélagið og bregðast við hættunum sem allir aðrir en framsóknarmenn sjá. Það er helst að það örli eitthvað á áhyggjum yfir stöðunni hjá hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur en hún tjáir áhyggjur sínar í nokkrum pistlum á heimasíðu sinni. Fólk á höfuðborgarsvæðinu sér ójafnvægið í því að íbúðaverð hækkar um 40% á einu ári. Að undanförnu hefur mest verið rætt um augljósan vanda fiskvinnslunnar, hás gengis og lokun rækjuverksmiðja víða um land, svo sem á Stykkishólmi, Húsavík, Blönduósi og víðar. Það bætir gráu ofan á svart sem byggðaeyðing kvótakerfis hæstv. forsætisráðherra hefur þegar stigið fæti niður. Það eru fleiri útflutningsgreinar sem eiga erfitt uppdráttar, svo sem ferðaþjónustan. Ferðaþjónustan er sú atvinnugrein sem hefur vaxið hvað hraðast fiskur um hrygg á síðustu árum og hefur ferðamönnum fjölgað um liðlega fimmtung á hverju ári frá 1995. Í vor sem leið fannst aðilum í ferðaþjónustunni nóg um hátt gengi krónunnar en síðan þá hefur krónan styrkst um liðlega 10% og enn sigið á ógæfuhliðina. Fyrirtæki sem kynnir og selur þjónustu sína í erlendri mynt fær einfaldlega 10% færri krónur í kassann. Stór kostnaðarliður fyrirtækja í ferðaþjónustu eru laun greidd í íslenskum krónum sem munu miklu frekar hækka en standa í stað. Ferðaþjónustuaðilar eru þessa dagana að verðleggja þjónustuna fyrir næstu sumarvertíð og þeim er vandi á höndum. Hver eru skilaboð hæstv. forsætisráðherra til þeirra? Er það áframhaldandi tekjuskerðing fyrirtækjanna í gegnum enn hærra gengi krónunnar? Hætt er við að ferðaþjónustuaðilar veigri sér við að hækka verðið mjög í erlendri mynt vegna hættu á að verðleggja sig út af markaðnum. Við verðum að hafa í huga að staðan í mörgum fyrirtækjum er viðkvæm þar sem eiginfjárhlutfall í ferðaþjónustunni er lágt eða undir 5%. Ferðaþjónustan er vaxtarbroddur í íslensku efnahagslífi sem stjórnvöld verða að umgangast með virðingu. Orsökin fyrir þessu háa gengi krónunnar er sú viðleitni Seðlabankans að stemma stigu við þenslu og aukinni verðbólgu með því að hækka vextina. Æ sterkari efasemdir eru farnar að heyrast um að þessi aðferð Seðlabankans dugi ein og sér og jafnvel er leitt að því líkum að vaxtahækkunin sé farin að snúast upp í andhverfu sína, þ.e. að háir vextir leiði til innflæðis á erlendu lánsfé sem hækkar gengi krónunnar enn þá meira. Þessi ofurháa króna slær ekki á þensluna heldur þvert á móti lækkar verð á innfluttum vörum sem streyma í stríðum straumum inn í landið og auka enn á ójafnvægið í efnahagsmálum. Þeim sem blæðir eru einkum útflutningsatvinnugreinarnar en einnig allur almenningur þegar fram líða stundir. Efasemdaraddirnar um vaxtastefnu Seðlabankans eru farnar að berast úr herbúðum stjórnarliða og er það einkum varaformaður fjárlaganefndar, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, sem fer reglulega með játningar í þessum efnum. Þá má nefna dæmalausa ræðu sem hæstv. sjávarútvegsráðherra, Einar Kristinn Guðfinnsson, flutti hjá Samtökum fiskvinnslustöðva en þar sló hann úr og í eins og honum einum er lagið. Einnig má nefna ræðu sem Vilhjálmur Egilsson sjálfstæðismaður flutti þann 13. september síðastliðinn en þar segir hann, með leyfi forseta: „Ef Seðlabankinn neyðist enn og aftur til að hækka vextina og gengisvísitalan fer að rokka á bilinu 100–105 tel ég að það muni virka eins og að enda veisluna með látum.“ Frú forseti. Það er einmitt það sem hefur gerst. Í framhaldi af efasemdaröddum sjálfstæðismanna um vaxtastefnu Seðlabankans og skipan foringjans Davíðs Oddssonar í Seðlabankann er rétt að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort vænta megi breytingar á vaxtastefnu bankans nú um helgina þegar foringinn tekur til starfa. Ætla stjórnvöld að einhverju leyti að bregðast við þröngri stöðu útflutningsgreinanna og hvernig þá, frú forseti?

Frú forseti. Ég tel fullkomlega eðlilegt að hv. þingmaður og aðrir hv. þingmenn hafi áhyggjur af stöðu útflutningsgreinanna. Við vitum að gengi krónunnar er mjög hátt og við erum að ganga í gegnum allverulega erfiðleika í þeirri miklu efnahagsuppsveiflu sem er, ég segi erfiðleika fyrir útflutningsgreinarnar, það liggur ljóst fyrir. En efnahagsuppsveiflan er mjög jákvæð og hún skiptir miklu máli fyrir þjóð okkar og þjóðarbúskap og við verðum að líta á það ástand sem við nú göngum í gegnum sem tímabundið ástand. Hins vegar verða menn að líta til allra þátta í þessu máli. Það liggur t.d. alveg ljóst fyrir að atvinnulífið er betur í stakk búið til að ganga í gegnum þessa uppsveiflu, m.a. vegna stóriðjuframkvæmdanna, en það var fyrir nokkrum árum. Hér hafa verið miklar skipulagsbreytingar, skattar á fyrirtæki hafa lækkað mjög mikið, breytingar á fjármálamarkaði hafa verið mjög miklar, fyrirtæki hafa verið sameinuð og margvísleg hagræðing hefur átt sér stað í þjóðfélaginu. Allt hefur þetta orðið til þess að fyrirtækin eru sterkari og betur í stakk búin til að taka á sig slíkar sveiflur. Einnig má geta þess að ávöxtun á hlutabréfamarkaði hefur verið góð og mjög góð. Úrvalsvísitalan hefur hvorki meira né minna en hækkað um 37,8% frá áramótum og þar af um 12% á þriðja ársfjórðungi þannig að það er nú ekki eins og allt sé hér í kaldakoli. Síðan eru útflutningsgreinarnar misjafnlega staddar í þessu sambandi. Sem betur fer er hægt að segja það um sjávarútveginn að verð á sjávarafurðum hefur farið hækkandi frá því í lok síðasta árs og meðaltal verðvísitölu sjávarafurða í SDR var tæplega 9% hærra í janúar til ágúst í ár borið saman við sama tímabil árið 2004. Það er náttúrlega alveg ljóst að þetta léttir málið fyrir sjávarútveginn. Einnig liggur fyrir að mjög mikill hluti af útgjöldum fiskveiðanna er kostnaður sem ekki er háður genginu og talið að það sé um tveir þriðju. Þessu er að vísu öðruvísi farið í fiskvinnslunni þar sem kostnaðurinn fylgir að langmestu leyti verðlagsþróun innan lands. Það er enn fremur rétt hjá hv. þingmanni að ferðaþjónustan stendur frammi fyrir erfiðum málum og vonandi verður breyting þar á. Gert er ráð fyrir að gengisvísitalan í ár verði að meðaltali 110 og í þeirri spá sem liggur fyrir frá fjármálaráðuneytinu er gert ráð fyrir að hún verði að meðaltali 114 á næsta ári og tæplega 120 árið 2007. Auðvitað vitum við ekki nákvæmlega hver raunveruleikinn verður. En ég held að allir geti verið sammála um að mikilvægt sé að mál þróist til þessarar áttar og menn líti til framtíðar með því hugarfari og þá sérstaklega þau fyrirtæki sem þurfa að ganga í gegnum vissulega verulega erfiðleika af þessum sökum. En aðalatriðið er að hagkerfi okkar er mjög sterkt og öflugt. Hér hefur verið mikill hagvöxtur, mikil kaupmáttaraukning og það skiptir öllu að sú þróun haldi áfram. Liður í því er að ljúka við þær framkvæmdir sem við stöndum nú í til þess að auka útflutning okkar sem mun drífa áfram hagvaxtarsveifluna í framtíðinni.

Frú forseti. Lítið var um svör hjá hæstv. forsætisráðherra varðandi stöðu útflutningsgreinanna og hvað ríkisstjórnin hygðist gera í þeim efnum við að bæta þá stöðu. Ég næ því nú ekki alveg hvernig gengisvísitalan á að meðaltali að geta orðið 110 á þessu ári ef hún var 110 fyrsta fjórðung ársins, síðan hefur gengið styrkst jafnt og þétt. Hæstv. ráðherra hlýtur þá að vera að segja okkur að gengið komi til með að falla mjög skart það sem eftir lifir ársins til þess að meðaltalið geti orðið 110. Útflutningsgreinarnar, sagði hæstv. ráðherra, eru í misjafnri stöðu og það er að hluta til rétt. Sjávarútvegurinn er í ívið betri stöðu en aðrar greinar vegna þess að afurðaverð hefur verið að hækka á erlendum mörkuðum. Eftir sem áður eru sjávarútvegsfyrirtækin við núverandi aðstæður rekin að meðaltali með halla. Þegar við lítum á meðaltöl og sjáum að stóru og sterku fyrirtækin eru kannski að reka sig betur hlýtur að vera orðið ansi erfitt hjá þeim sem minni eru, enda sjáum við að minni fyrirtækin og sérstaklega í fiskvinnslunni eru að láta verulega undan síga þessa dagana og við erum að verða vitni að því að forráðamenn þessara fyrirtækja, bæði smærri fyrirtækjanna og eins þeirra stærri, eru að lýsa því yfir þessa dagana að rekstrarumhverfið sé orðið óbærilegt. Það er í raun ekki boðlegt við þessar aðstæður að koma hér upp og yppa öxlum nánast og segja: Við gerum ekkert í þessu. Það hefur verið línan frá hæstv. ríkisstjórn að það sé á herðum Seðlabankans að sjá um þessi mál og ríkisstjórnin sé stikkfrí. Frú forseti. Þetta getur ekki gengið. Sjávarútvegsfyrirtækin og fyrirtækin í útflutningi segjast hvorki geta lifað né dáið við núverandi aðstæður og það versta sem gert er er að gera ekki neitt, eins og mér finnst að hæstv. ráðherra sé að boða.

Frú forseti. Það voru mjög einkennilegar ályktanir sem hv. þingmaður dró upp í ræðu sinni í þá veru að ríkisstjórnin gerði ekki neitt. Verulegt aðhald hefur verið í ríkisfjármálum á undanförnum árum og hefur sennilega aldrei verið meira en er á þessu ári þó að hv. þingmenn sumir hverjir hafi ekki tekið eftir því  Það sem auðvitað er erfiðast fyrir útflutningsgreinarnar er staða gengisins vegna hárra vaxta hjá Seðlabankanum. Hins vegar ber öllum saman um það sem um þetta hafa spáð að gengið muni breytast á næsta ári og gengisvísitalan muni hækka og þar með muni hagur útflutningsgreinanna vænkast. Það er bæði spá fjármálaráðuneytisins og spá greiningardeildanna að gengið muni verða á bilinu 114–115 á næsta ári, sem er talsvert hærra en það er í dag. Því er líka spáð hjá fjármálaráðuneytinu að vextir Seðlabankans muni lækka á næsta ári, fara úr því að vera 10,25 eins og það er núna í dag í að vera að meðaltali 9,9 á næsta ári. Þetta er í takt við það sem gert er ráð fyrir, þ.e. að framkvæmdir við stóriðju muni dragast saman og ljúka í lok næsta og byrjun þarnæsta árs og þá muni hagvöxtur minnka. Því er fyrirsjáanlegt að hagur útflutningsgreinanna mun vænkast á næstu missirum og verða miklum mun sterkari. Og þegar við erum komin í gegnum þetta mikla umbreytingaskeið við það að taka í notkun nýtt orkuver og nýtt álver verður hagkerfið miklu sterkara og þjóðin mun hafa það miklu betra.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni fyrir að hefja þessa umræðu og draga hæstvirta ráðherra í salinn til að ræða afkomu útflutnings- og samkeppnisgreina eða öllu heldur óviðunandi afkomu þeirra. Ég held að það veitti ekki af að hafa eina svona umræðu á dag þangað til hæstv. ríkisstjórn fer að átta sig á að það er eitthvað að, það þýðir bara ekki endalaust að stinga höfðinu í sandinn. Tekjutap sjávarútvegsins miðað við núverandi gengi er a.m.k. 30 milljarðar á ársgrundvelli. Og þó svo að þar komi ef til vill á móti 5–10 milljarðar, sem er þó sennilega tæplega það, í hækkandi afurðaverði hallar þarna samt á sjávarútveginn um rúmlega 20 milljarða. Þetta eru ósköp einfaldlega nauðaeinfaldir útreikningar. Ef við tökum heildarframleiðsluverðmæti sjávarútvegsins upp á 120 milljarða í fyrra miðað við gengisvísitölu yfir 120 þá er þetta ekki flókið dæmi. Raunhæfasti mælikvarðinn eru þó kannski upplýsingar um framlegð í greininni. Nú er það talið samkvæmt þjóðhagsáætlunum, m.a. frá ríkisstjórninni, að framlegð sjávarútvegsins verði aðeins 16% á árinu, sú lægsta síðan fyrir 1990. Sjálfur bókhaldarinn, hæstv. forsætisráðherra, ætti þó að taka mark á þessu. Það ætti að segja hæstv. forsætisráðherra eitthvað að núna er spáð minnstu framlegð í höfuðútflutninsgreininni, sjávarútvegi, í meira en einn og hálfan áratug. Um ferðaþjónustuna þarf náttúrlega ekki að ræða. Þar eru menn að gera upp eftir sumarið samninga um gistingu og þjónustu sem gjarnan voru gerðir fyrir einu til tveimur árum. Hvernig halda menn að það komi út ef samið var á meðan evran var í 110, 120 kr. eða dollarinn vel yfir 100 kr.? Það er dúndrandi tekjufall á sama tíma og kostnaður fer upp innan lands. Hæstv. ríkisstjórn ætlar ekki að gera neitt. Það er alveg sama hvaðan ráðleggingarnar koma, t.d. um að fresta skattalækkunum - þó að þær komi úr skýrslum ríkisstjórnarinnar sjálfrar eins og frá nefndinni um hágengi í sjávarútvegi, sem nefnir þann möguleika 

Hæstv. forseti. Óbreyttri skattastefnu skal fram haldið var haft eftir Halldóri Ásgrímssyni, hæstv. forsætisráðherra í blöðunum í dag. Hvorki skal breyta áherslum í þá veru að skattabreytingar gagnist betur lágtekjufólki sem fer með allar tekjur sínar í daglegar þarfir, né heldur með t.d. hærri persónuafslætti eða lækkun virðisaukaskatts af matvælum. Nei, áfram skal ýtt undir eyðslu þeirra sem mestar hafa tekjurnar með afnámi hátekjuskatts og flatri prósentulækkun tekjuskattsins. Ráðherrar í ríkisstjórninni tala sitt á hvað um gengismálin. Sjávarútvegsráðherra segir í Fréttablaðinu 13. október sl. að það sé skylda hans að koma til móts við eðlilega gagnrýni útflutningsfyrirtækja á hátt gengi krónunnar með raunhæfum aðgerðum. Hann nefnir hærri bindiskyldu fjármálastofnana, breytta umgjörð íbúðalána og umfangi þeirra, skoða starfsemi Íbúðalánasjóðs, marka nýja stefnu um gjaldeyriskaup Seðlabankans til jafns við það sem útlendingar eru núna að kaupa af íslenskum skuldabréfum. Á að gera eitthvað af þessum áherslum, hæstv. forsætisráðherra? Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera nú eftir að verkalýðshreyfingin hefur lýst því yfir að forsendur kjarasamninga séu brostnar? Sjávarbyggðirnar standa víða illa vegna stefnu ríkisstjórnarinnar og vafasamt um framtíðarrekstur fiskvinnslu við þessi skilyrði. Þar til viðbótar veikjast byggðirnar vegna kvótasetningar í krókaaflamarki og atvinnutækifærum fækkar. Gengi íslensku krónunnar er í sögulegu hámarki. Vaxtahækkanir Seðlabankans hækka gengið. Tekjuafgangur ríkissjóðs er vegna viðskipta og þenslu á vissum svæðum landsins, einkum höfuðborgarsvæðinu og á Austfjörðum. Sveitarfélög horfa víða fram á minnkandi atvinnu og tekjusamdrátt. Stjórnvöld verða að bregðast við miklum vanda landsbyggðarinnar og útflutningsgreinanna og ferðaþjónustunnar. Það er auglýst eftir aðgerðum. Á að gera eitthvað af því sem aðrir ráðherra í ríkisstjórninni segja?

Virðulegi forseti. Staða útflutningsgreina hefur verið mikið í umræðunni undanfarið. Það er ekki óeðlilegt þar sem flest skilyrði eru útflutningsgreinum óhagstæð í dag. Mikil styrking krónunnar gerir vissulega mörgum fyrirtækjum erfitt fyrir þar sem þau fá færri krónur fyrir afurðir sínar en ella. Á móti kemur þó að skuldir þessara fyrirtækja erlendis lækka. Þetta snertir margar atvinnugreinar en sérstaklega hefur þó verið rætt um sjávarútveg og ferðaþjónustu. Varðandi sjávarútveginn hefur skellurinn ekki orðið eins mikill vegna þess að fyrirtæki í sjávarútvegi hafa eflst gríðarlega síðustu ár. Hins vegar horfum við ekki fram hjá því að störf í sjávarútvegi hafa glatast, ekki einungis vegna tækniþróunar heldur einnig vegna hás gengis krónunnar. Útvegsmannafélag Norðurlands ályktaði um málið fyrir stuttu og sagði þar m.a., með leyfi forseta, að: „… vari þetta ástand áfram eru þúsundir starfa í uppnámi.“ Nánast allar tekjur þessara fyrirtækja eru í erlendri mynt og heggur hækkunin beint í tekjurnar með áðurgreindum afleiðingum. Það þarf líka að horfa á að aðrar ástæður koma til eins og hátt olíuverð. Við verðum að líta til þess að vegna þess hve markaðurinn er opinn hefur ríkið þetta ekki algjörlega í hendi sér. Það er ekki nóg að einungis ríkið beiti sérstökum aðhaldsaðgerðum í ríkisfjármálum líkt og það hefur gert. Vaxtatæki Seðlabankans er ekki eins öflugt og áður. Vaxtamunurinn gefur erlendum aðilum tækifæri til að fjárfesta í innlendum skuldabréfum. Ljóst er að mikið innflæði styrkir krónuna. Seðlabankinn verður að endurskoða aðferðir sínar þar sem skiptar skoðanir eru um hvort þær skili árangri eða ekki. Ekki er rétt að segja að hæstv. forsætisráðherra boði að ekkert eigi að gera. Aðhaldsstig ríkisfjármála hefur verið meira hér en í nokkru öðru OECD-ríki síðustu ár og verður áfram. Eins hefur ríkisstjórnin kynnt langtímastefnu í ríkisfjármálum sem skiptir gríðarlega miklu máli í slíku sambandi.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka þingmönnum Frjálslynda flokksins fyrir að taka þetta mál upp til umræðu á þinginu því það er nauðsynlegt að ræða það. Ég held líka að allir þingmenn hér hljóti að fá sterk skilaboð um það ekki síst frá landsbyggðinni sem stynur undan því háa gengi sem hér hefur verið nú um nokkurt skeið. En það er eiginlega alveg sama hversu oft við ræðum þessi mál, hversu oft við ræðum stöðuna í efnahagsmálum og þær sveiflur sem þar eiga sér stað, það eru eiginlega tvö lykilorð sem notuð eru í umræðu stjórnarliða hér í þinginu. Það er annars vegar hugtakið stöðugleiki og nú er komið nýtt hugtak til sögunnar sem er hugtakið aðhald. Það er stöðugleiki og aðhald. Forsætisráðherra segir stöðugleiki og fjármálaráðherra segir aðhald. Hér í eina tíð þegar Soffía frænka var beðin um að syngja á þorpshátíðinni í Kardimommubænum sagðist hún bara kunna eitt lag og það ætti ekki við hér. Ég held að þessir ágætu ráðamenn ættu að taka sér hana til fyrirmyndar og gera sér grein fyrir því að þó að þeir kunni þetta lag ágætlega þá á það kannski ekki alveg við hér í þeirri stöðu sem nú er uppi. Auðvitað er ekkert svartnætti í efnahagsmálum á Íslandi. Auðvitað hefur margt gengið vel. Það hefur verið mikil gróska og öflugt atvinnulíf á mjög mörgum sviðum en við stöndum engu að síður andspænis meiri sveiflum en oft áður og í Peningamálum sem gefin eru út af Seðlabankanum kemur m.a. fram að það þurfi að fara allt aftur til ársins 1980 til að finna viðlíka ójafnvægi í þjóðarbúskapnum og við þær aðstæður, hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra, þá eiga þessi hugtök ekki við. Menn eiga að horfast í augu við staðreyndirnar og þó að vandinn sé erfiður viðureignar þá er hann ekki óviðráðanlegur en það þarf auðvitað samráð fjölmargra aðila um málið.

Hæstv. forseti. Í ljósi orða síðasta hv. ræðumanns held ég að rétt sé að halda þessum tveimur hugtökum hátt á lofti, stöðugleika og aðhaldi. Þetta er kjarninn, stöðugleikinn er það markmið sem við hljótum jafnan að stefna að en það er ekki stöðugleiki kyrrstöðu heldur stöðugleiki efnahagslegs vaxtar. Að undanförnu höfum við keyrt efnahagslífið mjög hart, það er alveg ljóst. Það er alveg ljóst að sá mikli hagvöxtur sem við höfum séð á undanförnum missirum veldur því að það tekur nokkuð í í efnahagsmálunum. Það birtist í vaxtaákvörðunum Seðlabankans en eins og oft hefur komið fram í þinginu eru skiptar skoðanir um þær. Sumum, þar á meðal mér, þykir Seðlabankinn hafa verið full einstrengingslegur í vaxtapólitík sinni með þeim afleiðingum að gengið hefur hækkað meira en efni standa til. Hins vegar er kannski mikilvægast fyrir okkur í þessari umræðu að reyna að átta okkur á því hvað við sem stjórnmálamenn getum gert í þessu. Þar hefur fjármálaráðherra að sjálfsögðu eins og allir þeir sérfræðingar sem um málið hafa fjallað lagt áherslu á aðhaldið. Við megum ekki gleyma því að aðhaldið í opinberum fjármálum er mikilvægur kjarni þess sem ríkisstjórnin getur gert til þess að standa vörð um stöðugleikann. Aðhaldið er, samkvæmt langtímaáætlunum fjárlaga, að vöxtur ríkisútgjalda og opinberra útgjalda verði mun minni en vöxtur landsframleiðslunnar, með þeim afleiðingum að þáttur hins opinbera dragist saman. Það er gríðarlega mikilvægt að við höldum okkur við þetta markmið og ef við eigum liðsvon í Samfylkingunni eða öðrum hv. þingmönnum stjórnarandstæðinga þá er það fagnaðarefni en miðað við útgjaldahugmyndirnar sem maður heyrir frá þeim í hinu orðinu þá er ég efins um að við náum samstöðu um það.

Frú forseti. Sprotafyrirtækin og nýsköpunin fá lítið svigrúm í háu gengi krónunnar. Útflutningsatvinnuvegunum er fórnað en viðskiptahallinn vex sem aldrei fyrr. Bílddælingur á Bíldudal, Særún á Blönduósi, Fiskvinnslan Kolka á Hofsósi, sushi-verksmiðjan Sindraberg á Ísafirði, Perlufiskur á Þingeyri, Frosti á Súðavík, beituverksmiðjan Aðlögun á Ísafirði sem var verið að loka í dag, rækjuverksmiðjan í Stykkishólmi. Allt þetta talar sínu máli um hvernig staðan er. Ferðaþjónustan mun kvíða næsta ári ef gengið breytist ekki. Ruðningsáhrif stóriðjustefnunnar, segir Seðlabankinn. Það var varað við þessu. Ruðningsáhrif stóriðjunnar, segir atvinnulífið. Það var varað við þessu. Greiningardeild Íslandsbanka segir að jafnvægisgengi íslensku krónunnar til að ná jöfnuði í erlendum viðskiptum liggi í kringum 135 en er núna nálægt 100, eða nálægt 40% hærra en jafnvægisgengið þarf að vera. Hæstv. forsætisráðherra var að tala um einhverja spá fyrir gengið. Veit hæstv. forsætisráðherra hver spáin var fyrir þetta ár? Hin opinbera spá var 125 en lendir nú nærri 110 svo við sjáum hvers konar spádóm er hér um að ræða. Frú forseti. Ruðningsáhrif stóriðjunnar geta líka verið af hinu góða, sagði iðnaðarráðherrann þegar hún var að tala um kosningaloforðin í frammíkalli áðan. 

Frú forseti. Það er mjög jákvætt að heyra að hæstv. forsætisráðherra er farinn að hafa áhyggjur af ástandinu þótt hann hafi ekki boðað neinar breytingar eða boðað einhverjar aðgerðir. Annað sem ég vildi minnast á er að hæstv. forsætisráðherra svaraði ekki annarri fyrirspurninni sem ég lagði fyrir hann en það var hvort vænta mætti einhverra breytinga nú um helgina þegar nýr seðlabankastjóri tekur við. En ég á von á því að hann geri það hér á eftir í svari sínu. Það sem ég vil minna á er að þær spár sem hafa verið gerðar yfirstandandi ár hafa ekki gengið eftir. Nú hefur hæstv. fjármálaráðherra komið með nýja spá og ég vona að honum gangi betur að spá fyrir um gengið og þróun efnahagsmála en honum hefur gengið hingað til að spá fyrir um vöxt þorskstofnsins sem frekar minnkaði en hitt í stjórnartíð hans í sjávarútvegsráðuneytinu. Ég vil einnig spyrja hvort hann sé sammála orðum Vilhjálms Egilssonar, þ.e. að ef þróun efnahagsmála yrði eins og hún varð og hefur orðið þá mundi þessi veisla sem staðið hefur yfir enda með hvelli. Er hann sammála orðum Vilhjálms Egilssonar hvað það varðar? Nú er það svo að Vilhjálmur Egilsson er ekki eingöngu sjálfstæðismaður. Hann er einnig ráðuneytisstjóri í sjávarútvegsráðuneytinu og ég tel við hæfi að heyra hvort hæstv. fjármálaráðherra sé sammála fyrrum ráðuneytisstjóra sínum um þróun efnahagsmála. Ef þróunin sem hefur orðið hefur gengið eftir, hvort þetta endi með hvelli. Ég er sannfærður um að við verðum að bregðast við og taka á málunum og ég vona svo sannarlega að hægt sé að vekja ríkisstjórnina af værum blundi í þessum efnum.

Frú forseti. Þetta hefur um margt verið athyglisverð umræða en það er svo með stöðugleikann að hann mun aldrei viðhaldast nema með stefnufestu. Það mun aldrei verða stöðugleiki hér ef menn eru alltaf að breyta um stefnu og alltaf að breyta um kúrs og ég heyri ekki betur en stjórnarandstaðan vilji það. Hún kvartar yfir því að hér sé sungið sama lagið. Það er einmitt það sem við verðum að gera ef það á að vera stefnufesta og stöðugleiki, það er að syngja sama lagið en vera ekki alltaf að breyta um stefnu þótt vindar blási úr einhverjum öðrum áttum. Og það sem er mikilvægast í efnahagsmálum á næstunni er að viðhalda sátt á vinnumarkaði. Það er langmikilvægast af öllu. Hvað er stjórnarandstaðan að leggja til í því sambandi? Að hætta við skattalækkanir á næsta ári? Að hætta við skattalækkanir á árinu 2007? Telja menn að það sé mjög gott innlegg í þá umræðu sem snýr að kaupmætti launþega? Mér finnst það alveg með eindæmum hvað stjórnarandstaðan leggur til í þessu sambandi. Og svo er bætt við að það sé rétt að banna uppbyggingu ákveðinnar framleiðslustarfsemi.

Ekki gleyma að svara.

Það á að vera innlegg í stöðugleika og uppbyggingu til framtíðar.

Verður breyting um helgina?

Frú forseti. Ég hélt að allir hv. þingmenn þekktu lögin um Seðlabankann og sjálfstæði hans og ég hvet hv. þm. Sigurjón Þórðarson til að lesa lögin en hann hefði átt að lesa þau áður en hann fór í pontu.

Frú forseti. Hæstv. forsætisráðherra hefur boðað að stjórnsýslan skuli einfölduð og gerð skýrari og afkastabetri. Ég tel það vera mjög þarft mál og ég er tilbúinn að styðja hann hvað það varðar í einu og öllu. Það er ein tillaga og eitt mál sem ég tel mjög brýnt að hæstv. forsætisráðherra fari rækilega yfir, en það eru leyfisveitingar til fyrirtækja, sérstaklega þeirra sem eru í veitingarekstri. Fyrirtæki þurfa orðið að fá fjöldann allan af leyfum og sækja þau til margra aðila. Það þarf að fá veitingaleyfi hjá sýslumanni. Síðan þarf að fá vínveitingaleyfi hjá sveitarfélaginu en mér skilst að það hafi komið til þegar sveitarfélögin heimtuðu það vegna tilkomu súlustaða. En það flækti stjórnsýsluna mjög mikið að Reykjavíkurborg vildi fá að veita þau leyfi til þess að geta komið í veg fyrir útgáfu vínveitingaleyfa til þeirra staða. Síðan eru það leyfi til heilbrigðisnefnda, t.d. tóbakssöluleyfi. Og þá þarf að fara fram mikil hringekja vegna þess að öll þessi leyfi þurfa að fá umsögn hjá fjölmörgum aðilum í samfélaginu. Það þarf að fá leyfi hjá eldvarnaeftirliti, hjá vinnueftirliti og til útgáfu vínveitingaleyfis þarf umsögn heilbrigðiseftirlits, m.a. til að meta innanhúsmuni veitingahússins. Þessar reglur eru orðnar svo flóknar að þær verður að einfalda, sérstaklega í ljósi þess að um er að ræða mjög lítil fyrirtæki. Í umræðunni um þetta hef ég lagt til að þessu verði breytt á þann hátt að sýslumenn haldi utan um leyfið. Síðan komi umsagnir frá mismunandi aðilum í samfélaginu, eldvarnaeftirliti, heilbrigðiseftirliti og sveitarfélögum, en að haldið verði utan um leyfið á einum stað. Ég held að það fari mjög vel á því að það verði hjá sýslumönnum en það er líka gott að efla þær stofnanir. En að endurskoða þessi leyfismál öll er ekki einungis áhugaefni hjá okkur í Frjálslynda flokknum heldur hefur það heyrst að mönnum í atvinnulífinu finnist nóg um og að það hljóti að vera hægt að einfalda þetta. Ég er sannfærður um það og það verður fróðlegt að heyra afstöðu hæstv. forsætisráðherra í því efni.

Frú forseti. Hv. þingmaður spyr hvort ríkisstjórnin hyggist beita sér fyrir því að einfalda leyfisveitingar til fyrirtækja, svo sem til veitingahúsa. Svarið við því er einfalt, svarið er já. Fyrir stuttu síðan samþykkti ríkisstjórnin áætlun undir nafninu „einfaldara Ísland“. Það var tillaga sem forsætisráðherra lagði fram og það starf er þegar farið í gang. Gert er ráð fyrir því að hvert og eitt ráðuneyti fari í gegnum þessa hluti, einfaldi reglugerðir sínar, bendi jafnframt á hvað hægt væri að einfalda í löggjöfinni. Ég tel mjög mikilvægt að ekki einungis ráðuneytið hafi þetta í huga heldur og Alþingi, þannig að við lagavinnuna á Alþingi hefðu menn hliðsjón af því. Mér finnst nauðsynlegt að allir leggist á eitt um þau mál og ég fagna áhuga hv. þingmanns í þeim efnum.

Frú forseti. Ég þakka fyrir svörin. Ég vonast til að vinnan skili miklum árangri og ég er sannfærður um að hægt verður að ná mjög miklum árangri varðandi leyfisveitingar til fyrirtækja. Það muni einfaldlega skila betri löggjöf og meiri árangri.

Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra vegna starfa tollgæslunnar við eftirlit með innflutningi í gámum. Þannig háttar til að árið 2004 voru 150 þús. 20 feta gámar fluttir til landsins og ætla má að á þessu ári verði þeir 165 þús. Aðeins um 1% þeirra eru skoðaðir. Við hverja skoðun á gámi þurfa tollverðir að opna hann og fjarlægja innihaldið, þ.e. handlanga út úr gámnum til þess að geta skoðað innihald hans. Tollgæslan í Reykjavík hefur hins vegar sendibíl með gegnumlýsingartæki og í ársskýrslu árið 2004 segir um gegnumlýsingarbifreiðina, með leyfi forseta: „Á síðastliðnu ári náðist góður árangur í baráttu gegn innflutningi fíkniefna, m.a. fyrir tilstilli gegnumlýsingarbifreiðar embættisins. Starfsmenn gegnumlýsingarbifreiðar áttu þátt í að finna nokkrar af stærstu fíkniefnasendingum sem reynt var að smygla til landsins. Þar komu að vísu nokkrir aðrir til sögunnar eins og áhættugreiningardeild tollsins og tollverðir líka. Auk þess fannst töluvert af öðrum ólöglegum varningi. Alls voru 10.338 pakkar eða hlutir gegnumlýstir á liðnu ári.“ Þannig er með sendibílinn og gegnumlýsingartækið að handlanga þarf hvern pakka í gegnumlýsingartækið. Ég spyr hins vegar í þessu tilviki um tæki sem er til að gegnumlýsa gáma, sem getur skoðað gám án þess að varningur sé tekinn út úr honum. Það tekur aðeins 3 mínútur að keyra í gegnum slíkt gegnumlýsingartæki. Þeir aðilar sem eru við skoðun með þeim búnaði geta séð hvort þar séu hlutir sem óæskilegir eru eða ekki ættu að vera þar. Ég tel mikilvægt að verða sér úti um slíkt tæki. Það kostar um 80 millj. kr. og væri fljótt að borga sig upp. Auk þess mætti til reynslu taka slíkt tæki á leigu. Ég hef leyft mér að leggja fram eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra: Er fyrirhugað að kaupa eða leigja tæki fyrir tollgæsluna til að gegnumlýsa gáma, farartæki, pallavöru og fleira, við innflutning til að herða eftirlit með innflutningi fíkniefna?

Frú forseti. Tækið sem um er fjallað í fyrirspurn hv. þingmanns er afskaplega gagnlegt en hann spurðist einnig fyrir um svipuð eða sams konar tæki í vor. Þá var farið yfir það hver þróunin hefur verið í þessum efnum hér á landi og á Norðurlöndunum. Hér eru til tveir minni bílar sem geta sinnt þessum störfum en stærri bílar hafa komið í notkun í nágrannalöndunum að undanförnu. Jafnframt kom fram að á fjárlögum þessa árs væri gert ráð fyrir að kaupa tæki til að gegnumlýsa pakka í sama tilgangi. Þarna er um talsvert miklar fjárfestingar að ræða. Þess vegna hefur verið í gangi vinna á vegum tollstjórans í Reykjavík til að kanna hvað væri heppilegasta lausnin fyrir okkur í þessum efnum. Þeirri athugun er ekki lokið og því væri of mikið sagt að segja að fyrirhugað sé að kaupa slík tæki. Ég held að við verðum að láta þeirri athugun ljúka áður en við getum tekið ákvarðanir. Fyrr get ég ekki kveðið upp úr með að fyrirhugað sé að kaupa tækin. Eins og fyrr segir, frú forseti, er verið að skoða hver sé heppilegasta tæknilega lausnin frá okkar bæjardyrum séð. Að því loknu verða teknar ákvarðanir.

Frú forseti. Í þessu sambandi vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort fyrirhugaðar séu úrbætur á aðstöðu tollafgreiðslunnar við höfnina á Seyðisfirði þar sem Norræna kemur að. En samkvæmt lýsingum sem við höfum fengið er þar nánast engin aðstaða. Þar er tollskoðað úti á götu, úti á plani. Þar eru menn berskjaldaðir fyrir veðri og vindum og engin aðstaða til að láta fara fram raunverulega tollskoðun eða eftirlit á því sem flutt er til landsins. Þegar menn fara í að skoða það betur er farangur fólks tættur upp úti á götu innan um annað fólk sem er að koma til landsins. Aðstaðan er fullkomlega óviðunandi. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort ekki séu aðgerðir af hans hálfu til að koma þessu í sómasamlegt horf.

Virðulegi forseti. Hér er um athyglisverða fyrirspurn að ræða. Ég hvet nýjan fjármálaráðherra til að beita sér í þessum málum. Talað er um að mesta vá sem steðjar að ungu fólki í dag séu eiturlyf. Þess vegna eigum við að gera allt sem í okkar valdi stendur til að koma í veg fyrir að hægt sé að smygla eiturlyfjum til landsins. Við þurfum að leggja pening í að kaupa öll þau bestu tæki sem hugsanleg eru til að herða það eftirlit því að það er hræðilegt að sjá á eftir ungu efnilegu fólki verða eiturlyfjum að bráð. Ég hvet enn og aftur hæstv. fjármálaráðherra til að beita sér af alefli í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni fyrir að bera upp þessa fyrirspurn til fjármálaráðherra. Ég tel mikilvægt að sú vinna sem hann gat um að færi fram á vegum tollstjórans í Reykjavík gangi eins hratt og hægt er. Margt gott er gert og verið að hækka fjárframlög vegna fíkniefnasmygls. Ég vil geta þess að undir lið 09-262 fóru 21,8 millj. kr. í sérstakt átak. Eins er varið í sérstakt átak 4,6 millj. kr. á lið 03-201 til sýslumannsins í Keflavík. Ég legg áherslu á að við reynum allt sem við getum til að sporna við innflutningi eiturlyfja. Það er afskaplega brýnt. Að lokum vil ég nefna að gert hefur verið sérstakt átak í að fjölga fíkniefnahundum sem hefur skilað góðum árangri. Það eru ódýr tæki.

Virðulegi forseti. Hér er hreyft mjög mikilvægu máli. Ég verð að segja að þeim peningum sem varið er til að koma í veg fyrir innflutning á fíkniefnum er vel varið. Ég hvet hæstv. ráðherra til að finna peninga til að kaupa svona tæki. Það kostar 80 millj. kr. Ég get bent hæstv. ráðherra á eina sparnaðarleið á móti. Hann gæti t.d. sparað með því að hætta við vopnakaup sem eru áformuð. Það kæmi þar upp á móti og sjálfsagt væri víðar hægt að finna peninga í þetta. Ég hvet fjárlaganefnd til að skoða þetta líka. Þótt kaupa þurfi tæki til að gegnumlýsa pakka þá þarf auðvitað meira til. Það kom fram í umræðunni að aðeins 1% af gámunum sem fluttir eru inn eru skoðaðir. Það er algerlega óviðunandi þannig að ég hvet hæstv. ráðherra til að drífa í að kaupa svona tæki. Sú fjárfesting mundi fljótt skila sér.

Frú forseti. Það skiptir miklu máli að allt sem mögulegt er sé gert til að koma í veg fyrir innflutning á fíkniefnum. Við eigum ekki að horfa í peninginn í því efni þegar við horfum á það mikla böl sem fíkniefnin valda þeim sem ánetjast þeim. Við metum það ekki til fjár þegar hægt er að fara í aðgerðir eins og þær að kaupa gegnumlýsingartæki til að fylgjast með vörusendingum í gámum. Þá hljótum við að gera það. Við höfum náð árangri á Keflavíkurflugvelli. Það eru göt í kerfinu á Seyðisfirði og í þessum vörugámum. Auðvitað eigum við að bregðast við og þétta þau göt. Fyrsta skrefið er að kaupa þetta gegnumlýsingartæki, næsta skref að efla fíkniefnaeftirlit á Seyðisfirði.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og ráðherra fyrir svör hans. Ég vona að vinnan hjá tollstjóranum beri árangur. Ég hef séð þennan búnað í notkun. Þetta er virkilega góður búnaður og hann nýtist ekki aðeins til eftirlits með fíkniefnum heldur sér hann allt sem í gámunum er. Ég veit að það er fleira smygl en bara fíkniefni. Ég held að hægt væri að spara á móti. Ég hef rætt við aðila sem hafa áhuga á þessum málum um að þeir ættu að fara í viðræður við ríkisvaldið, stofna fyrirtæki og fá ákveðinn grunnkostnað greiddan. En ef menn mundu árangurstengja þær greiðslur þá held ég að tollurinn mundi fá margfaldar tekjur fyrir þessum kostnaði, ef rétt er staðið að.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir hans svör. Málið er í athugun og væntanlega verður það skoðað. Ég held að full ástæða sé til þess, hæstv. fjármálaráðherra, að athuga hvort ekki sé rétt að taka svona tæki á leigu til að skoða í ljósi þess að umhverfi í innflutningi til landsins er orðið svo breytt. Hér hefur Seyðisfjarðarhöfn komið mikið til umræðu. Þangað koma þúsundir ferðamanna. Þar er mjög léleg aðstaða til að skoða bíla. Þar er mjög léleg aðstaða til að fylgjast með í samræmi við Schengen-samkomulagið sem við höfum gengist undir. Menn eru nánast með stækkunargler að skoða þar vegabréf en þörf er á miklu fullkomnari tækni til að skoða þau og fylgjast með. Við stöndum frammi fyrir því að Grundartangahöfn er að verða ein umsvifamesta höfn landsins og önnur er að koma til sögu, þ.e. Reyðarfjörður. Að meðaltali kemur skip til Reyðarfjarðar annan hvern dag og þannig er það á Grundartanga. Bifreiðin sem við erum að tala um og sem hugsanlega væri hægt að taka á leigu er svo afkastamikil að ekki tekur nema þrjár mínútur að skoða 40 feta gám. Við sjáum hagræðinguna í því miðað við að þurfa tíu tollverði í að losa einn gám til að geta skoðað hann. Við verðum að passa okkur á því að dragast ekki aftur úr í þessu óprúttna eiturlyfjaumhverfi eins og það er orðið. Það er orðið svo ósvífið að við getum ekki setið með hendur í skauti og látið þetta fara fram hjá okkur og standa svo frammi fyrir því að við liggur að íslensk æska geti labbað út og keypt sér eiturlyf og jafnvel á auðveldari hátt en að fá sér karamellur.

Frú forseti. Ég verð bara að þakka hv. þingmönnum fyrir afskaplega jákvæða og málefnalega umræðu. Það er auðvitað öllum ljóst sem að þessum málum koma og með þessum málum hafa fylgst að við þurfum að standa okkur í því að fylgjast með þessum innflutningi og við höfum heilmikla möguleika til þess. Ég held reyndar að löggæsluyfirvöld hafi náð þó nokkuð góðum árangri á undanförnum missirum í þessum efnum. Hins vegar þurfum við að gæta að því eins og alltaf að við fáum þau tól og tæki sem hagkvæmust eru hverju sinni, skila árangri fyrir það verð sem fyrir þau þarf að greiða og auðvitað þurfum við að gæta að því að aðstaða fyrir starfsmenn til þess að sinna sínu starfi sé slík að þeir geti unnið það með fullum sóma þannig að það skili árangri fyrir land og þjóð.

Virðulegi forseti. Hæstv. ríkisstjórn heldur áfram að stuðla að hækkun flutningsgjalda með aukinni skattheimtu eins og sífellt er að koma fram. Nægir þar að benda á að fyrir um það bil tveimur árum hækkaði hæstv. ríkisstjórn þungaskattinn um 8% til að undirbúa frekari upptöku olíugjalds. Það fór auðvitað þráðbeint út í verðlagið. Í sumar var tekið upp olíugjald í staðinn fyrir þungaskattinn og með því fylgdi líka áfram þungaskattur á ákveðinn hátt á stærri bíla, þ.e. flutningabíla. Þetta hefur haft í för með sér hækkun líka, töluvert mikla hækkun sem líka hefur farið út í verðlagið og er sennilega enn á leiðinni þangað. Svo er hátt olíuverð með töluverðri skattheimtu til ríkissjóðs af þessu í formi virðisaukaskatts. Allt leiðir þetta til þess sama, þ.e. að hækka enn frekar þegar allt of há flutningsgjöld. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að talið er að a.m.k. helmingur flutningsgjaldanna sé skattur sem rennur beint til ríkissjóðs. Þannig hefur þetta verið. Ég bendi á að hæstv. ráðherra sagði í þingræðu að upptaka olíugjalds mundi hafa þessar afleiðingar í för með sér, þ.e. íþyngja atvinnurekstri á landsbyggðinni. Haustið 2001 var þetta rætt í ríkisstjórn, þ.e. hinn síhækkandi flutningskostnaður sem var að sliga atvinnurekstur og skekkja mjög verulega samkeppnishæfni fyrirtækja á landsbyggðinni gagnvart höfuðborgarsvæðinu og auka erfiðleika þeirra vegna þessa. Þetta var sem sagt rætt í ríkisstjórn fyrir fjórum árum ef ekki er lengra síðan. Í framhaldi af því lét samgönguráðuneytið, hæstv. samgönguráðherra, vinna skýrslu um þetta mál sem tók 15 mánuði þar sem ekkert nýtt kom í raun fram heldur staðfesti bara það sem menn hafa áður sagt. Síðan var þetta töluvert mikið rætt fyrir alþingiskosningarnar 2003 og þá einkanlega kannski mest af hæstv. iðnaðarráðherra þar sem boðaðar voru aðgerðir til þess að sporna gegn þessum hækkunum og til að lækka. Ríkisstjórnin sendi þessa skýrslu og beiðni til Byggðastofnunar með ósk um að þeir skoðuðu þetta og Byggðastofnun var látin skila tillögum til ríkisstjórnar og þar var þetta rætt líka. Virðulegi forseti. Hér hef ég farið stuttlega yfir sögu fjögurra, fimm ára þar sem ekkert gerist í þessu nema að talað er og skýrslur gerðar. Ekkert hefur því gerst annað en að flutningsgjöldin hafa hækkað enn frekar. Þess vegna, virðulegi forseti, hef ég leyft mér að leggja fram svohljóðandi fyrirspurn fyrir hæstv. iðnaðarráðherra sem fer með þetta: Hvað líður aðgerðum til að jafna flutningskostnað, samanber loforð ríkisstjórnarinnar fyrir síðustu alþingiskosningar?

Hæstv. forseti. Ég veit ekki til hvers hv. þingmaður var að spyrja því hann svaraði sjálfum sér í ræðunni. Ég ætla engu að síður að fara yfir það hvernig þetta hefur farið fram af hálfu ríkisstjórnar. 
             Þannig var að í kjölfar umfjöllunar ríkisstjórnarinnar um flutningskostnað á fundi haustið 2001 skipaði samgönguráðherra starfshóp er skyldi fjalla um almennan flutningskostnað miðað við þarfir atvinnulífsins. Starfshópinn skipuðu fulltrúar samgöngu-, iðnaðar- og fjármálaráðuneytis. Hópnum var m.a. ætlað að gera yfirlit um flutningskostnað fyrirtækja og hvernig hann hefði þróast, fjalla um leiðir til að lækka flutningskostnað og skila tillögum um aðgerðir sem stuðluðu að sem mestri samkeppni og lágum flutningskostnaði á landsbyggðinni. Skýrsla starfshópsins var kynnt fyrir ríkisstjórn 4. febrúar 2003. Ríkisstjórn fól Byggðastofnun þá að fara yfir skýrslu nefndarinnar og þær tillögur sem þar voru kynntar í tengslum við aðrar aðgerðir í byggðamálum, að meta umfang flutningaatvinnugreina sem talið var að ættu undir högg að sækja staðsetningar sinnar vegna samanber niðurstöðu nefndarinnar og í þriðja lagi að meta hver styrkþörfin gæti verið. Byggðastofnun skilaði niðurstöðum sínum til iðnaðarráðherra í september árið 2003. Síðan þá hefur iðnaðarráðuneytið kannað leiðir til að lækka flutningskostnað framleiðslufyrirtækja á landsbyggðinni. Ráðuneytið komst að þeirri niðurstöðu á grundvelli tillagna Byggðastofnunar að vænlegasta leiðin til þess að jafna aðstöðu þessara fyrirtækja væri að taka upp endurgreiðslur á hluta flutningskostnaðar þeirra. Fjallað var um tillögur þessa efnis á ríkisstjórnarfundi í október 2003 og samþykkt að hugmyndir um framkvæmd endurgreiðslu flutningskostnaðar yrðu útfærðar nánar á næstu mánuðum og kannað hjá Eftirlitsstofnun EFTA hvort slíkt endurgreiðslukerfi stæðist áður en frekari ákvörðun yrði tekin um framhald málsins. Fulltrúar iðnaðarráðuneytis og Byggðastofnunar áttu í kjölfarið fund með starfsmönnum ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, þar sem farið var yfir helstu skilyrði sem uppfylla þyrfti til að endurgreiðslur stæðust kröfur stofnunarinnar og Byggðastofnunar og Byggðastofnun vann að beiðni iðnaðarráðherra að nánari útfærslu endurgreiðslukerfisins. Málið var svo á ný til umfjöllunar í ríkisstjórn 9. júlí 2004 og það varð að samkomulagi milli iðnaðarráðherra, samgönguráðherra og fjármálaráðherra að það yrði tekið til nánari umfjöllunar embættismanna þessara ráðuneyta. Til þess að gera langa sögu stutta þá hefur ekki náðst samstaða um framgang málsins milli þessara þriggja ráðuneyta eins og ég upplýsti ríkisstjórn um á fundi í lok ágúst síðastliðinn og þannig stendur málið.

Frú forseti. Þróun flutningskostnaðar innan lands og ekki síður breytt skipulag flutninga hér innan lands er mikið umhugsunarefni. Strandsiglingar hafa lagst af að heita má hjá þessari eyþjóð og allir þungaflutningar eru komnir upp á vegina sem þó eru á engan hátt í stakk búnir til að taka við þeim. Mikil fákeppni eða í raun alger fákeppni ríkir á þessum markaði þar sem tveir risar skipta honum nær öllum saman á milli sín. Flutningskostnaður hefur sannarlega hækkað og íþyngir mjög bæði framleiðslustarfsemi, atvinnulífi og íbúum dreifðra byggða og kemur niður á lífskjörum þar. Engu að síður hefur hæstv. ríkisstjórn verið að gaufast við þetta mál, eins og við heyrðum í svari ráðherra, í þrjú, fjögur, fimm ár. Hér var rakinn skýrslugangur og vandræðagangur og ferli og fundarhöld út og suður og samtöl milli ráðuneyta í þrjú, fjögur, fimm ár og niðurstaðan er engin. Það er engin samstaða í ríkisstjórninni um að gera eitt eða neitt og er þó ekki búið að lofa svo litlu. Mér heyrðist hæstv. ráðherra 

Forseti vill benda hv. þingmönnum á að þegar þeir gera stutta athugasemd við fyrirspurn þá hafa þeir eina mínútu samkvæmt þingsköpum.

Frú forseti. Hér var lögð fram einföld spurning en fram kom skrýtið svar. Spurt var hvað liði aðgerðum til að jafna flutningskostnað og hæstv. ráðherra fór hér yfir það að ákveðið hefði verið í ríkisstjórn á ríkisstjórnarfundi að hausti til árið 2003 að endurgreiða að hluta til flutningskostnað til að jafna verð á landsbyggðinni, haustið 2003. Hæstv. ráðherra fór síðan yfir það í nokkuð löngu máli að málið hefði verið lagt fyrir ESA og að menn hefðu velt fyrir sér hvernig það kæmi að þeim reglum en sagði svo að í júlí 2004 hefði þetta aftur verið tekið fyrir í ríkisstjórn og síðan hefði ekki náðst niðurstaða. Hvað þýðir þetta á mæltu máli? Hvaða ráðherrar voru tilbúnir til að gera þetta og standa við þetta loforð og hvaða ráðherrar ekki tilbúnir til að gera þetta og standa við þetta loforð? Við hljótum að eiga kröfu á því að það verði upplýst vegna þess að þetta mál er búið að vera á borðum ríkisstjórnarinnar síðan 2003 og axarsköftin og vitleysan ríða ekki við einteyming í þessu máli frekar en mörgum öðrum hjá núverandi ríkisstjórn.

Hæstv. forseti. Það er orðinn vani og hefð að hv. þm. Kristján Möller komi inn á flutningsjöfnun og flutningskostnað og það er ágætt. Það er svona jafnmikil hefð fyrir því og að þing kemur saman og sláturtíð hefst. 
             Nú vil ég benda á það sem hv. þingmaður sagði áðan að olíugjald var tekið upp og það er nýmæli og það er rétt hjá honum. Það er nýmæli og mér finnst full ástæða til að skoða hvernig sú kerfisbreyting hefur tekist til. Ég hef lengi haft þá skoðun að það ætti að kanna það mál, þ.e. hvort ekki væri rétt að láta olíugjald á alla olíunotkun á landi sem kæmi þá landflutningunum til góða. Þá yrði gjaldið lægra og það mundi gera það að verkum að flutningskostnaður um þjóðvegina yrði lægri en ella. Þetta finnst mér eðlilegt að yrði skoðað. Jafnframt vil ég benda á það að eftirlit með þungaflutningum er mjög mikið og það mætti kannski spara 

Frú forseti. Jöfnun og lækkun flutningskostnaðar úti um land var eitt af hinum digru kosningaloforðum Framsóknarflokksins sem núna hafa farið í ruslakörfuna eins og svo mörg önnur sem lúta að landsbyggðinni og sérstaklega að hinum félagslegu þáttum þar. Það væri fróðlegt ef hæstv. ráðherra gæti upplýst hvenær ætlunin sé að standa við þetta kosningaloforð. Í skýrslu sem Hagfræðistofnun vann fyrir samgönguráðuneytið líklega 2002 um þróun flutningskostnaðar minnir mig að hefði staðið að flutningskostnaður til Ísafjarðar hefði hækkað um 70–80% umfram almennar verðlagshækkanir og skyldi maður þó halda að samþjöppunin og einokunin og fákeppnin sem hefur hafið innreið sína í flutningageirann hefði þó kannski átt að lækka flutningskostnaðinn. Ég vil spyrja ráðherrann: Hvaða eftirlit er með hinum slæmu afleiðingum einokunar og fákeppni í flutningageiranum, hvaða eftirlit er með því 

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að hlusta á stjórnarandstöðuna þegar hún kemur upp í ræðustól varðandi flutningsjöfnun á vöru út á land. Ég minnist þess að einn þingmaður Vinstri grænna vildi leggja miklu hærri skatta á olíuna til að minnka mengun. Áttaði sig ekki á málinu eins og hv. þm. Kristján Möller kom inn á að er ekkert smámál. Nokkrar nefndir hafa fjallað um þetta og hafa m.a. komist að því - og af orðum hv. þm. Jóns Bjarnasonar kemur í ljós að 30–40% ódýrara var að flytja vöru frá Ísafirði til Reykjavíkur með skipi en bíl. Þetta er sá kostur sem hins vegar dreifbýlið hefur valið sér og ekkert óeðlilegt í sjálfu sér þegar litið er til matvöru. Hins vegar er það annað þegar litið er á þungavörurnar. Ég tel að nokkrar nefndir séu búnar að skoða þennan þátt og ég tel að full ástæða sé til að á þetta sé litið í heild sinni hvernig megi fara með álagningu á olíu eða þungaskatt á vöruflutningabíla þannig að ekki þurfi að koma til verulegrar hækkunar á flutningi matvöru.

Hæstv. forseti. Það er alveg hárrétt sem hér hefur komið fram að mikil breyting hefur orðið í landinu þar sem sjóflutningar eru algerlega aflagðir og allir flutningar eru komnir á þjóðvegina. Það er í rauninni ekki mjög auðvelt mál að koma upp svona jöfnunarsjóði. Ég vil benda hv. þingmönnum á að á síðasta ári lögðum við niður sementsjöfnunarsjóð sem átti að vera og var til þess að jafna sementskostnaðinn niður á landsbyggðina. Ég held að flestir þingmenn hafi verið - reyndar tók ég ekki þátt í þeirri atkvæðagreiðslu þar sem ég átti þá sæti í sementsjöfnunarsjóði. Við höfum síðan olíujöfnunarsjóð og það er líka umdeildur sjóður. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að þetta er kannski ekki mjög auðvelt mál, en ég vildi spyrja hæstv. ráðherra hvort hún viti hvernig svona flutningsjöfnun er á Norðurlöndunum.

Herra forseti. Ég get þakkað fyrir það svar sem hér kom fram þó að ekkert nýtt væri í því heldur nánast endurtekning á því sem ég rakti í aðdragandanum, hversu lengi þetta er búið að vera hjá ríkisstjórn í vinnslu og ekkert gerist. Það er líka hárrétt sem hv. þm. Kjartan Ólafsson nefndi að ég mun vekja athygli á þessu máli eins og þarf þar til þetta næst upp. Ég minnist þess líka að margt jákvætt kom fram í fyrra eins og það að steypubílar væru notaðir við sláturtíð á Suðurlandi, eins og einn ágætur fréttahaukur, Haukur Hauksson, nefndi en nóg um það. Ég hlýt, virðulegi forseti, að stoppa aðeins við það svar sem hæstv. iðnaðarráðherra veitti. Hún rakti hvernig hún hefur verið að bögglast með þetta inni í ríkisstjórn en fengið litlar undirtektir. Ég ætla að gefa mér, virðulegi forseti, að einhver áhugi sé hjá hæstv. ráðherra á því að taka upp annaðhvort flutningsjöfnun eða það sem ég hef bent á að er kannski álitlegra og fljótvirkara, að lækka skattheimtu, en ekki hafi náðst samstaða um það í ríkisstjórn, eins og hæstv. ráðherra sagði. Er það þá svo, virðulegi forseti, má lesa það út úr þessu svari að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins stoppi þetta mál?  Það hlýtur að vera svo, virðulegi forseti, og þá finnst mér að iðnaðarráðherra eigi bara að segja okkur það. Ég mundi þá vissulega taka upp aðra hætti og fara kannski að skamma hæstv. fjármálaráðherra og spyrja hann í staðinn fyrir að vera alltaf að spyrja iðnaðarráðherra sem getur ekkert nema endurtekið gömul lúin svör, gamlar lummur þar sem ekkert nýtt kemur fram. Það er ekkert gert í þessu máli. Það er staðreyndin, virðulegi forseti, og ég spyr aftur: Er það svo, virðulegi forseti, að ráðherra Sjálfstæðisflokksins í ríkisstjórn og Sjálfstæðisflokkurinn í heild sinni stoppi aðgerðir í þessum efnum?

Hæstv. forseti. Ég vil segja út af þessari síðustu spurningu að ég brá mér úr landi og frétti að það hefði verið umræða um að hér væri bara ein ríkisstjórn í landinu og ég er sammála því. Ég fer því ekki að benda á einstaka ráðherra sem hafi einhverjar sérstakar skoðanir, kannski ekki alveg sömu  Ég er búin að fara yfir þessa sögu og hún er að verða dálítið margbreytileg. Málið er að ekki er búið að taka neina ákvörðun um að fara út í flutningsstyrki og það er ekkert í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að fara út í slíkt fyrirkomulag. Og það er stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar sem er það plagg sem við vinnum eftir. Hins vegar getur vel verið að einhverjir flokkar hafi haft stefnu fyrir kosningar sem hafi síðan ekki komist inn í þetta plagg. Það er mál út af fyrir sig og það þýðir ekkert að staglast á því að þetta hafi verið kosningaloforð einhverra fyrir kosningar og ég kannast alveg við það að hafa talað um þetta mál sem mikilvægt mál og stend við það. En ég ætla að ítreka að við vorum ekkert að tala um neinn jöfnunarsjóð. Við vorum að tala um styrki, styrkveitingar til að koma til móts við hluta af þeim kostnaði sem iðnfyrirtæki á landsbyggðinni verða fyrir vegna þess að þau eru staðsett á landsbyggðinni en ekki þar sem markaðurinn er stærstur, sem er hérna á suðvesturhorninu. Það er málið. Og ESA gat alveg fallist á það, eða heyrðist mér, það er ekki búið að fara formlega með þetta til ESA. En Norðurlöndin eru með svipað fyrirkomulag og það virðist hafa verið fallist á það. Hvað varðar einokun í flutningsgeiranum og eftirlit hlýtur hv. þm. Jón Bjarnason að vita að við erum með samkeppnisyfirvöld í landinu sem fylgjast með slíku. Ég vil síðan segja að síðustu að mér finnst að ekki hafi verið sérstaklega mikill þrýstingur frá atvinnulífinu sjálfu um að taka upp þetta fyrirkomulag. Ég veit alveg um þrýsting frá hv. þm. Kristjáni Möller og einhverjum fleirum en þrýsting frá atvinnulífinu hefur skort.

Virðulegi forseti. Fræðslu- og símenntunarmiðstöðvar eru tíu talsins í dag. Þær starfa við mjög breytilegar aðstæður sem felast m.a. í því að landsvæði sem þær þjónusta er mjög misstórt. Ein þjónar t.d. öllu Suðurlandi en önnur Vestmannaeyjabæ. Íbúar svæðanna eru mismargir og á einum stað er háskóli á aðalstarfssvæði símenntunarmiðstöðvarinnar. Þannig hafa sumar stöðvar allt að sex útstöðvar sem kennt er í og þjónustaðar, t.d. á Vesturlandi og Norðurlandi vestra á meðan aðrar hafa starfsemi sína eingöngu eða nánast eingöngu á einum stað. Dæmi um það eru Vestmannaeyjar, Suðurnes og Akureyri. Í sumum tilfellum er þjónusta við háskólanemendur stærsti einstaki þátturinn í starfsemi þeirra á meðan þjónusta við fyrirtæki er veigamest hjá öðrum. Allar stöðvarnar hafa fengið sama lágmarksfjármagn árlega á fjárlagalið menntamálaráðuneytisins og þannig ekki verið tekið tillit til mismunandi aðstæðna. Sumar þeirra hafa jafnframt fengið aukafjárveitingu til tiltekinna mála. Má þar nefna fræðslumiðstöð Vestfjarða og fræðslumiðstöð Austurlands. Fræðslu- og símenntunarmiðstöðvunum hefur ekki verið settur lagarammi og fjármagni til þeirra er útdeilt árlega af menntamálaráðuneytinu án þess að settar hafi verið viðmiðanir eða tekið tillit til sérstöðu hverrar og einnar eftir því sem best verður séð. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra: Hefur ráðuneytið styrkt fræðslu- og símenntunarmiðstöðvar? Ef svo er, hversu háir hafa styrkirnir verið sl. fimm ár, sundurliðað eftir árum og stofnunum, og til hvaða verkefna fóru þeir?

Hæstv. forseti. Til mín er beint fyrirspurn um fræðslu- og símenntunarmiðstöðvar. Spurt er hvort iðnaðarráðuneytið hafi styrkt slíkar miðstöðvar og ef svo sé, hversu háir slíkir styrkir hafi verið síðustu fimm ár. Rétt er að geta þess í upphafi að fræðslu- og símenntunarmiðstöðvar heyra undir verksvið menntamálaráðuneytis en iðnaðarráðuneytið hefur engu að síður styrkt fræðslu- og símenntunarmiðstöðvar sl. þrjú ár á grundvelli samkomulags við menntamálaráðuneytið um átak í uppbyggingu menntunar og menningar á landsbyggðinni. Samkvæmt samkomulaginu skuldbinda ráðuneytin sig til þess að leggja hvort um sig fram að lágmarki 50 millj. kr. á ári til sameiginlegra verkefna árin 2003, 2004 og 2005 eða alls um 300 millj. kr. Hluti þessarar fjárhæðar hefur runnið til eflingar fræðslu- og símenntunarmiðstöðva en það er á herðum menntamálaráðuneytisins að útbúa áætlun um samstarfsverkefni ráðuneytanna á grundvelli samkomulagsins. Menntamálaráðuneytið hefur einnig yfirumsjón um fjársýslu verkefnanna. Efling símenntunarmiðstöðva og uppbygging háskóla eða þekkingarsetra er sérstakur liður í samkomulagi iðnaðarráðuneytis og menntamálaráðuneytis en í byggðaáætlun fyrir árin 2002–2005 er lögð áhersla á að starfsemi símenntunarmiðstöðva verði efld. Á grundvelli samkomulags ráðuneytisins var 16 millj. kr. ráðstafað til þekkingarseturs á Egilsstöðum árið 2003 og sömu fjárhæð árið 2004. Áætlun er um að veita sömu fjárhæð til þekkingarsetursins á þessu ári. Markmiðið með fjárveitingunni hefur verið að byggja upp og reka háskólasetur á Egilsstöðum, að tengja háskólanám rannsóknarstarfsemi og atvinnulífi á Austurlandi og taka þátt í þróun fjarnáms á háskólastigi. Þekkingarsetur á Húsavík fékk 5,4 millj. kr. á árinu 2003, 5 millj. kr. á árinu 2004 og sömu fjárveitingu í ár. Markmiðið er að stuðla að eflingu rannsókna og háskólanáms í Þingeyjarsýslum í samstarfi við Náttúrustofu Norðausturlands, Fræðslumiðstöð Þingeyinga og háskóla. Til eflingar þjónustu vegna háskólanáms og símenntunar á Vestfjörðum var ráðstafað 10 millj. kr. 2003, 6 millj. 2004 og áætlað er um 40 millj. kr. fjárveitingu í ár. Markmiðið hefur verið að byggja upp þekkingarsetur á Ísafirði með samvinnu háskóla, rannsóknastofnana, Fræðslumiðstöðvar Vestfjarða, sveitarfélaga og fyrirtækja á Vestfjörðum. Sá markverði árangur náðist í vor að háskólasetur Vestfjarða var stofnað á Ísafirði en tilgangur þess er að stuðla að fjölbreyttri uppbyggingu háskólamenntunar, rannsókna- og þekkingarstarfs á Vestfjörðum, vera samstarfsvettvangur þeirra aðila er vinna að verkefnum á sviði rannsókna, háskóla og símenntunar, fjölþjóðlegra samstarfsverkefna, nýsköpunar og byggða- og atvinnuþróunar. Þá er 10 millj. kr. varið til eflingar símenntunarmiðstöðva um land allt árið 2003 á grundvelli samkomulags iðnaðarráðuneytis og menntamálaráðuneytis. Sömu fjárhæð var varið til verkefnisins árið 2004 og áætlun hljóðar upp á sömu fjárveitingu í ár. Markmiðið með fjárveitingunni er að tryggja fjarskipta- og myndfundaþjónustu fyrir símenntunarmiðstöðvar um land allt. Í þessum tilgangi hefur verið lokið við uppbyggingu FS-nets sem er háhraðanet fyrir framhaldsskóla og símenntunarmiðstöðva á Íslandi og styrkir hafa verið veittir til símenntunarmiðstöðva til að koma til móts við fjarskiptakostnað.

Virðulegi forseti. Það sem stendur upp úr þessu máli sem snýr að fræðslu- og símenntunarmiðstöðvum um allt land er að þeim er gróflega mismunað eftir landshlutum, mismunað í skjóli orðhengilsháttar. Fræðlsumiðstöðvarnar á Suðurnesjum, Suðurlandi og Vesturlandi lepja dauðann úr skel og ramba á barmi þess að hægt sé að reka þær. Þær eiga allt sitt undir árlegu samkomulagi fjárlaganefndar um styrk til reksturs þeirra og nú er svo komið að háskólanám um fjarnám í gegnum fræðslumiðstöðvarnar sem ég nefndi eru í uppnámi. Ef fer fram sem horfir leggst námið af, þetta dýrmæta nám sem mörg hundruð manns stunda nám í gegnum. Síðan er verið að mjatla til einstakra háskólasetra eða símenntunarstöðva eftir því hvað þetta heitir og hvar þær eru staðsettar á landinu, peningum í gegnum önnur ráðuneyti. Það skortir allan lagaramma utan um þetta og það sem upp úr stendur er að þeim er gróflega mismunað eftir því hvar þær eru staðsettar á landinu.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir það að símenntunarstöðvarnar hafa kvartað mjög mikið undan því hvað þeim er mismunað. Þetta er afskaplega mikilvægt starf sem símenntunarstöðvarnar inna af hendi. Aukningin á fjarnámi og menntun í landinu hefur aukist ár frá ári og sýnir hvað þessi þáttur er mikilvægur. Mig langar aðeins að geta þess af því að ég er með fjárlagafrumvarpið fyrir framan mig, að á vegum menntamálaráðuneytisins fer í þennan málaflokk 191,4 millj. kr. og þar af eru símenntunarmiðstöðvarnar með 9,9 millj. fyrir næsta ár í frumvarpinu. Síðan má geta þess að til Fræðslumiðstöðvar atvinnulífsins er áætlað að fari 66,1 millj. kr. Þetta er gríðarlega mikilvægt og ég vil taka undir að styrkari lagaramma vantar utan um þessar stöðvar. Þær eru mjög mismunandi, það er mjög mismunandi starf sem þar fer fram. Og það er ekkert óeðlilegt við að það sé sér símenntunarmiðstöð í Vestmannaeyjum.

Hæstv. forseti. Ég held að við getum öll tekið undir það, sérstaklega við landsbyggðarþingmenn sem höfum kynnt okkur það mjög vel, að sú starfsemi sem fer fram í fræðslu- og símenntunarmiðstöðvunum er mjög mikilvæg. Hún er mjög mikilvæg sem byggðamál en það breytir auðvitað ekki því að setja þyrfti um það skýrari línur hvert við erum að stefna. Starfið í fræðslu- og símenntunarmiðstöðvunum hófst sem grasrótarstarf og er rétt að halda því til haga að það var á Austurlandi eins og margt gott á uppruna frá. Þetta var eins konar grasrótarstarf sem í upphafi var stutt af fjárlaganefnd. Nú er starfsemin orðin viðamikil og margir í námi í þessum háskólasetrum og annars staðar þar sem kannski er frekar hægt að kalla fræðslu- og símenntunarmiðstöðvar. Þetta er mismunandi starfsemi, það þarf að gera ákveðnar kröfur og við hljótum 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir fyrirspurnina og svarið. Auðvitað skipta þessar fræðslu- og símenntunarmiðstöðvar afar miklu máli fyrir hvert svæði í heild og það átak sem er í þessum efnum er mjög af hinu góða. Það er líka mjög brýnt að gera ekki upp á milli stöðvanna. Starfið hefur þróast með tímanum og setja þarf ákveðinn lagaramma um það. Það skiptir Íslendinga mjög miklu máli en það skiptir líka svokallaða nýbúa afar miklu máli. Við þurfum að leggja miklu meiri áherslu á að erlent fólk sem býr hér á landi hafi möguleika á að læra íslensku. Þess eru dæmi að allt upp í 10% íbúa ákveðinna sveitarfélaga séu af erlendu bergi brotin og til þess að þeir geti verið fullgildir þegnar í samfélaginu verða þeir að læra íslensku. Símenntunarmiðstöðvarnar eiga einmitt að beita sér fyrir því og ég hvet hæstv. ráðherra, bæði menntamálaráðherra og iðnaðarráðherra, að beita sér af alefli í þessum efnum.

Herra forseti. Þær tíu fræðslu- og símenntunarstöðvar sem eru á landinu skipta mjög miklu máli á þeim stöðum þar sem þær eru starfræktar. Það er varla til skýrari dæmi um mismunun milli opinberra stofnana en þegar maður skoðar hvaða fé fer til reksturs þessara fræðslu- og símenntunarstöðva. Ég verð að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig velur hæstv. ráðherra úr þessum tíu fræðslu- og símenntunarstöðvum þær stöðvar sem fá tugi milljóna króna. í aukið rekstrarfé á því tímabili sem hér var spurt um? Hvaða reglur gilda þar þannig að aðrar símenntunarstöðvar, sem ekki hafa notið þessara sem ég vil kalla geðþóttaákvarðana ráðherra, geti þá sóst eftir því að fá fé á sömu samræmdu forsendunum og hinar stöðvarnar? Ég geng út frá því að hér sé um gegnsæjar ákvarðanir að ræða, byggðar á ákveðnum forsendum, og ef aðrar stöðvar séu tilbúnar til að uppfylla þau skilyrði sem sett eru fái þær sama rekstrarfé frá ríkinu og þær stöðvar sem mest fá.

Herra forseti. Ég vil eins og aðrir þingmenn þakka fyrir þessa fyrirspurn og umræðuna sem hér hefur orðið. Mér sýnist það einboðið og að þverpólitísk samstaða sé um það að starf fræðslu- símenntunarstöðvanna verði endurskoðað. Við köllum auðvitað eftir því að jafnræði sé milli stöðvanna. Við þekkjum starfsemi slíkra stöðva í Suðurkjördæmi þar sem þær eru mjög öflugar en fá ekki nema lágmarksframlag til þessa verkefnis. Við viljum sjá að þarna sé samræmis gætt og þeim sé umbunað sem standa sig vel á þessu sviði. Ég hvet hæstv. menntamálaráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra til að taka þetta mál til gagngerrar endurskoðunar og koma með heildarstefnu í málinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir svarið sem afhjúpaði einhverja mestu mismunun sem ég hef orðið vitni að í seinni tíð. Ég heyri það á þingmönnum sem tekið hafa til máls, sama hvar í flokki þeir standa, að þeim blöskrar því það hlýtur að vera ætlun okkar þingmanna að þegnum þessa lands sé gert jafnhátt undir höfði. Það eru undarleg skilaboð sem hæstv. ráðherrar senda íbúum landsins að mikilvægara sé að styðja við menntun á sumum svæðum en öðrum, en ekki er hægt að skilja þessa mismunun öðruvísi en svo. Mér er kunnugt um að á Suðurlandi er kostnaður símenntunarmiðstöðvarinnar eða Fræðslunets Suðurlands eins og það heitir áætlaður um 14,5 milljónir á ári vegna háskólamenntunar einnar. Þessi tiltekna miðstöð nýtur engra annarra styrkja af hálfu ríkisins en 9 millj. kr. eins og grunnstyrkurinn er. Sama er að segja um símenntunarmiðstöðina á Vesturlandi og á Norðurlandi vestra. Þar er ekki um neinn aukabónus að ræða og reyndar heldur ekki í Vestmannaeyjum. Og ég vil taka það fram, hv. þm. Drífa Hjartardóttir, að það er mjög ágætt að hafa sérstaka símenntunarmiðstöð í Vestmannaeyjum en hins vegar ber að taka tillit til þess í fjármagni að þar er um lítið svæði að ræða og fáa einstaklinga sem þarf að þjónusta. Á mörgum öðrum svæðum stundar mjög margt fólk nám 

Herra forseti. Ég vildi gjarnan koma því að vegna ummæla hv. þm. Önnu Kristínar Gunnarsdóttur að það er kannski ekki sanngjarnt að leggja málið út á þann veg sem hún gerði að draga upp mikinn meintan mismun á framlögum til menntamála eftir landshlutum. Það verður auðvitað að skoða framlög til menntamála í heild til að fá raunhæfan samanburð á því hvað fer til menntamála á viðkomandi landsvæði. Þannig væri sanngjarnt að taka tillit til þess að talsvert fé fer til menntunar á Norðurlandi með framlögum til Hólaskóla, á Vesturlandi með framlögum til Landbúnaðarháskóla Íslands og Viðskiptaháskólans á Bifröst. Ég held að nauðsynlegt sé að hafa þessa hluti til hliðsjónar þegar menn gera þann samanburð sem hv. þingmaður gerði og mér fannst að sumu leyti vera ósanngjarn.

Hæstv. forseti. Ég ætla aðeins að fá að endurtaka fyrirspurnina sem upp var borin. Hún er svona, með leyfi forseta: „Hefur ráðuneytið styrkt fræðslu- og símenntunarmiðstöðvar? Ef svo er, hversu háir hafa styrkirnir verið sl. fimm ár, sundurliðað eftir árum og stofnunum, og til hvaða verkefna fóru þeir?“ Ég endurtek spurninguna vegna þess að eins og ég sagði í svari mínu fer ég ekki með þessi mál, það er hæstv. menntamálaráðherra sem fer með málefni símenntunarmiðstöðva. En vegna þess hversu mikilvægt byggðamál þetta er, og ég tek undir það sem kom fram í umræðunni hvað það varðar, höfum við lagt fjármagn á móti menntamálaráðuneytinu í þennan málaflokk, 300 milljónir, og ég tel það hafa verið mikilvægt. Ég held að ekki sé hægt að tala um að verið sé að mjatla peningum, þetta eru peningar sem skipta verulega miklu máli á landsbyggðinnni. Ég geri mér grein fyrir að þetta er málaflokkur sem þarf að efla frekar en hitt og hvað varðar lagarammann þá hlýtur hæstv. menntamálaráðherra að fjalla um hann, ég tel mér ekki skylt eða að ég eigi í raun ekki að að fjalla um hann hér vegna þess að hann heyrir ekki undir ráðuneyti mitt. Þær tillögur sem koma fram og það sem við höfum sett niður í samkomulagi okkar eru tillögur sem koma frá menntamálaráðuneytinu þar sem fagþekkingin er þar. Ég efast ekki um að þar er vilji til að gera eins gott úr þessu og kostur er. Um er að ræða 30 millj. kr. vegna samningsins auk þeirra fjármuna sem koma á fjárlögum hvers árs. Ég held að umræðan hafi engu að síður verið mikilvæg þó að hún hefði kannski átt að eiga sér stað að einhverju leyti gagnvart hæstv. menntamálaráðherra. Málið hefur þó a.m.k. verið reifað hér og mér finnst allir vera sammála um að þarna sé um mikilvæga starfsemi að ræða sem eigi að efla frekar en hitt og ég tek eindregið undir það.

Eins og greint var frá fyrr á þessum fundi hefur verið boðuð utandagskrárumræða um Reykjavíkurflugvöll kl. 15.30 og verður því ekki unnt að taka fleiri fyrirspurnir fyrir á þessum fundi. Forseti hyggst gera hlé á fundinum í 4 mínútur en utandagskrárumræðan hefst kl. 15.30.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hér hljóðs utan dagskrár til að ræða framtíð Reykjavíkurflugvallar. Ástæðan fyrir að ég geri það er að ég tel það mjög mikilvægt að fram fari málefnaleg umræða um hann og framtíð flugs í landinu. Nú vitum við að umræðan hefur svo sannarlega verið til staðar en hún hefur kannski oft verið á þeim nótum að menn hafa farið í skotgrafir annaðhvort fylgjandi því að hafa flugvöll í Vatnsmýrinni eða andstæðir, og ég er ekki alveg viss um að besta leiðin til þess að ná góðri niðurstöðu sé að nálgast hlutina með þeim hætti. Það er að sjálfsögðu sameiginlegt hagsmunamál allra landsmanna að hér séu góðar flugsamgöngur, bæði milli landa og sömuleiðis innan lands. Kostirnir við að flytja flugvöllinn eru augljósir. Það segir sig sjálft að hér er um mjög verðmætt land að ræða í hjarta borgarinnar og við mundum án nokkurs vafa geta byggt hér upp enn betri borg með því að nýta það svæði undir annað en flugvöll. Á sama hátt eru augljósir gallar við að flytja flugvöllinn þar sem það mundi skaða innanlandsflugið og samgöngur á landinu þyrftu að taka miklum breytingum til þess að ná þeirri stöðu sem uppi yrði ef flugvöllurinn færi og einnig þyrftum við að bæta mjög samgöngur til Vatnsmýrarinnar ef við værum þar með öfluga íbúabyggð. Þegar ég lít á þetta mál sé ég nokkrar forsendur. Í fyrsta lagi held ég að nauðsyn þess að hafa varaflugvöll nálægt Keflavíkurflugvelli sé alveg ljós og einnig viljinn til þess. Ástæðan er fyrst og fremst öryggissjónarmið. En síðan og ekki síður er hér um mikilvægan þátt að ræða fyrir þá flugrekstraraðila sem starfa hér á landi. Þeir hafa mikla fjárhagslega hagsmuni af því að þurfa ekki að nota eins mikið eldsneyti og þeir þyrftu að gera ef flugvöllurinn væri ekki jafnnálægt Keflavíkurflugvelli. Í annan stað hlýtur það að vera hagsmunamál að hafa innanlandsflugið sem næst miðju Reykjavíkurborgar og ég held að þeir aðilar sem starfa á þeim vettvangi séu sammála um það. Í þriðja lagi er ljóst að flugvöllurinn fer ekki strax, jafnvel þó að vilji væri fyrir því. Það liggur fyrir að fyrrv. borgarstjóri, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, samdi við núverandi samgönguráðherra um að hafa flugvöllinn til ársins 2016 og í skipulagi Reykjavíkurborgar er gert ráð fyrir að hann verði til 2024. Þó svo að hægt sé að breyta þessu þá liggur það fyrir að ætli menn að færa flugvöllinn fyrir 2016 þá þurfa tveir aðilar að komast að þeirri niðurstöðu. Í fjórða lagi held ég að það liggi fyrir að rekstrarkostnaður í tengslum við flugvöll er ekki svo ýkja mikill. Hér er fyrst og fremst um fjárfestingarkostnað að ræða. En það er orðið ljóst, sérstaklega eftir að lóðaverð hefur hækkað svo mikið í Reykjavíkurborg sem raun ber vitni, að það eru orðin mun meiri verðmæti í Vatnsmýrinni núna en áður var og væri örugglega hægt að fjármagna uppbyggingu á nýjum flugvelli með lóðasölu á þeim stað. Í fimmta lagi liggur það fyrir að mjög mikil aukning hefur orðið á flugi og að farþegum hefur fjölgað mikið í Keflavík. Farþegar eru núna um 1,4 milljónir og hefur fjöldinn aukist jafnt og þétt á hverju einasta ári. Álagstímar eru samt ekki svo margir, kannski tveir á sólarhring í Keflavík, en það liggur þó fyrir að menn eru nú þegar farnir að huga að stækkun flugstöðvarinnar vegna þess að umferð um hana er svo mikil. Í sjötta lagi liggur alveg fyrir að það verður aldrei millilandaflugvöllur í Vatnsmýrinni. Og í rauninni erum við í þeirri sérstöku stöðu að við erum með þessa stóru fjárfestingu þar sem við munum frekar reyna að ýta frá umferð en að fá hana til okkar. Þá er ég að vísa í snertilendingar, kennsluflug og annað því um líkt. Ég velti því þess vegna fyrir mér hvort það sé ekki rétt í þessu máli að skoða það, og þá er ég að vísa til lengri tíma, hvort ekki sé hreinlega þörf fyrir annan millilandaflugvöll á suðvesturhorninu. Reykjavíkurflugvöllur er fyrst og fremst innanlandsflugvöllur og varaflugvöllur en ég velti því fyrir mér hvort við ættum að skoða það í þessu samhengi, þegar við erum að fara í gegnum hagkvæmnisathuganir í tengslum við þetta, hvort á næstu árum, ég tala ekki um áratugum, sé þörf fyrir annan millilandaflugvöll. Ég vil því beina þrem fyrirspurnum til ráðherra: 1. Nú liggur fyrir að þær ákvarðanir sem teknar eru í tengslum við flug eru langtímaáætlanir sem hafa áhrif áratugi fram í tímann. Telur ráðherra að ekki gæti verið sóknarfæri fyrir íslenska ferðaþjónustu að fá annan millilandaflugvöll á suðvesturhornið? 2. Er ekki eðlilegt að skoða það í tengslum við þær hagkvæmnisathuganir sem nú fara fram að fá annan millilandaflugvöll á suðvesturhornið? 3. Er ekki eðlilegt í því ljósi að taka staðsetningu flugvallar á Miðdalsheiði inn í hagkvæmnisathuganir ráðuneytisins?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. málshefjanda fyrir að gefa okkur enn eitt tækifæri til þess að ræða um flugvallarmál hér á hinu háa Alþingi. En það blasir við að augu manna eru að opnast fyrir því hversu mikilvægt innanlandsflugið er og hverjar skyldur höfuðborgarinnar eru gagnvart því að hér á höfuðborgarsvæðinu verði miðja íslenska samgöngukerfisins. Fleiri og fleiri koma fram og viðurkenna að taka verði tillit til þess að hagsmunir innanlandsflugsins og allra þeirra mörgu sem starfa á þeim vettvangi liggja undir þegar verið er að fjalla um flugvallarmálin hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem Reykjavíkurflugvöllur er miðja innanlandsflugsins á Íslandi. Á landsfundi Sjálfstæðisflokksins þar sem fjallað var m.a. um flugvallarmál og samgöngumál á mjög breiðum grundvelli var borin upp tillaga um að flugvöllurinn hyrfi úr Vatnsmýrinni í áföngum. Þeirri tillögu var vísað frá með miklum atkvæðamun. Landsfundurinn samþykkti hins vegar tillögu sem er algerlega í þeim anda sem ég hef unnið eftir. Í hverju er hún fólgin? Hún er fólgin í því að leggja áherslu á að tryggja hagsmuni innanlandsflugsins og því að leita allra leiða til þess að ná sátt um þessi málefni. Það er þess vegna sem á mínum vegum og í góðu samráði við borgaryfirvöld var settur af stað vinnuhópur til þess að fara yfir alla þætti þessa máls, hvernig við tryggjum framtíð innanlandsflugsins á Íslandi. Sá vinnuhópur er núna að störfum og fer yfir alla kosti. Að sjálfsögðu lítur hópurinn fyrst á það hvernig við getum komið Reykjavíkurflugvelli vel fyrir þar sem hann er staðsettur í dag en forskriftin er jafnframt sú að skoða aðra kosti fyrir innanlandsflugið á höfuðborgarsvæðinu. Ég legg mikla áherslu á að við horfum til framtíðar. Að sjálfsögðu horfum við til framtíðar, við erum nýbúin að byggja Reykjavíkurflugvöll upp og hann verður ekki rifinn þar upp með rótum svo auðveldlega á næstunni. Þess vegna þurfum við í þessu starfi, sem er á vegum borgaryfirvalda og samgönguráðuneytisins, að horfa rækilega til allra átta. Hvaða kostir eru það í framtíðinni í stöðunni sem við verðum að leggja upp með? Ég vil undirstrika þetta alveg sérstaklega vegna þess að ég geri mér grein fyrir því að við verðum að ná bærilegri sátt um flugvöllinn en í mínum huga er aðalatriðið að við eigum að tryggja hagsmuni innanlandsflugsins og þeirra sem að því koma. Það hafa verið og verða kallaðir til starfa á vegum þessa vinnuhóps erlendir og innlendir sérfræðingar til þess að meta alla kosti, þar á meðal væntanlega þann kost sem hv. málshefjandi nefndi, sem er Miðdalsheiði. Það hafa ýmsir kostir verið ræddir sem framtíðarmúsík í flugvallarmálum þó að í dag miðum við að sjálfsögðu við að áframhaldandi þjónusta verði til ársins 2016 frá Reykjavíkurflugvelli úr Vatnsmýrinni í það minnsta, eins og áður var nefnt. En það hafa verið nefndir kostir eins og Löngusker og Álftanes, Álftnesingar hafa nú ekki tekið því blíðlega, en við þurfum að fara yfir þetta og það er hlutverk nefndarinnar. Hvað varðar spurninguna um það hvort til greina komi að við byggjum annan millilandaflugvöll sé ég það ekki alveg fyrir mér á þessu stigi sem möguleika. En það er hins vegar alveg hárrétt sem málshefjandi nefndi að Reykjavíkurflugvöllur sem annar af tveimur flugvöllum sem geta þjónað millilandaflugi hér á suðvesturhorninu er geysilega mikilvægur, bæði vegna rekstrar flugfélaganna og sem öryggisþáttur. Á þetta allt saman verðum við að líta og það er verið að vinna að þessu á þeim vettvangi sem ég nefndi hér fyrr og ég vona svo sannarlega að menn nái sæmilegum áttum áður en langt um líður, jafnvel hér á þingi. 

Virðulegi forseti. Framtíðarmúsík Sjálfstæðisflokksins í flugvallarmálunum er fölsk. Það var sérkennilegt að hlusta á fulltrúa Sjálfstæðisflokksins ræða um málefni flugvallarins í Vatnsmýrinni hérna á undan mér, flugvöllurinn er sem sagt ekkert að fara en hann á bæði að vera og fara og síðan á að byggja annan millilandaflugvöll nokkra kílómetra frá Keflavík. Þetta var svona megininntakið í málflutningi sjálfstæðismanna að loknum landsfundi hér í umræðunum áðan. Það blasir við, virðulegi forseti, að þegar Reykjavíkurflugvöllur fer úr Vatnsmýrinni fer hann til Keflavíkur. Það væri sóun á almannafé að byggja upp annan flugvöll annars staðar á suðvesturhorninu. Við munum aldrei byggja þennan flugvöll ef rekstri núverandi flugvallar í Vatnsmýrinni verður hætt. Flugið færist til Keflavíkur og verður rekið með millilandaflugvellinum sem þar er fyrir og við öxlum sífellt meiri byrðar við rekstur hans. Þegar flugvöllurinn fer þá fer hann til Keflavíkur, annað er sóun á fjármunum og kemur örugglega aldrei til greina þó að ýmislegt annað heyrist þegar hitamælarnir stíga upp í prófkjörum reykvískra sjálfstæðismanna þar sem nú fer fram harður slagur um oddvitastöðu minni hlutans í borginni. Undir þetta sjónarmið tók hæstv. samgönguráðherra á fundi þar syðra á dögunum og sagði: „Keflavík er eini kosturinn ef flugvöllurinn fer úr mýrinni.“ Nú opnar hæstv. ráðherra hins vegar á, samkvæmt umræðum hér áðan og af landsfundarfréttum sjálfstæðismanna, að skoða beri aðra kosti. Hann segir nú að fari flugvöllurinn sé Keflavík ekki sá sjálfsagði kostur sem hann sagði hann vera á dögunum. Þessi hringlandaháttur hæstv. ráðherra er í besta falli furðulegur og maður hlýtur að spyrja sig hvort það hafi ekkert verið að marka yfirlýsingar hæstv. ráðherra á fundinum syðra. Eða kollvarpar prófkjör sjálfstæðismanna í Reykjavík öllum fyrri yfirlýsingum sjálfstæðismanna um Reykjavíkurflugvöll? Keppinautarnir um fyrsta sætið í prófkjörinu hamast nú við að lýsa því yfir að flugvöllurinn skuli víkja þó að þær heitstrengingar hafi líklega útvatnast í því litlausa moði sem samþykkt var á landsfundi Sjálfstæðisflokksins 

Virðulegur forseti. Það er alveg ljóst að Framsóknarflokkurinn hefur skýra stefnu varðandi flugvallarmál hér í Reykjavík. Við teljum að miðstöð innanlandsflugs eigi að vera áfram í Reykjavík, það segir í höfuðborgarstefnu okkar. Við viljum láta skipuleggja flugvallarsvæðið þannig að landið sem fer undir flugvöllinn minnki en við viljum ekki ýta flugvellinum úr Reykjavík. Að sjálfsögðu eru bæði kostir og gallar við það að hafa flugvöllinn í Reykjavík, en að okkar mati eru kostirnir mun fleiri. Maður verður að spyrja sig að því: Er ekki líklegt að innanlandsflugið leggist meira eða minna af ef flugvöllurinn fer úr Reykjavík og er það framtíðarsýnin sem við viljum sjá? Ég held að svo sé ekki. Það er mikilvægt að hafa öflugt innanlandsflug bæði fyrir landsbyggðina en líka fyrir fólkið á höfuðborgarsvæðinu. Ég vil þar að auki benda á að það eru flugvellir inni í borgum annars staðar, t.d. London City Airport, það eru talin gæði að hafa flugvöll í borg. Það getur farið saman að hafa öfluga borg og öflugan flugvöll inni í borginni. Það má heldur ekki gleyma því að við höfum ákveðnum skyldum að gegna gagnvart sjúklingum þessa lands og sjúkraflug á Íslandi er ansi viðamikið. Árið 2004 flugu 381 sjúklingur með sjúkraflugi og þá er ég ekki að tala um þyrlurnar, bara sjálft sjúkraflugið. Þetta var þannig að það komu 50 frá Vestmannaeyjum, 160 frá Austurlandi, 100 frá Norðurlandi eystra og 40 frá Vestfjörðum, þetta er því umfangsmikið sjúkraflug. Það er talað um svokallaða gullnu klukkustund, „The Golden Hour“ þannig að ef flutningur á bráðveiku fólki fer mikið yfir klukkutíma minnka mjög mikið líkurnar á að það fólk hafi það af. Við skulum því ekki gleyma því að við erum að byggja upp glæsilegt hátæknisjúkrahús á höfuðborgarsvæðinu, sem nýlega var kynnt í samkeppni, og það er mikilvægt að sjúkraflugið verði áfram öflugt. Það hníga því öll rök að því að Reykjavíkurflugvöllur verði 

Hæstv. forseti. Flugvöllurinn í Vatnsmýrinni hefur verið umdeildur allt frá því að Bretar settu hann niður á hernámsárunum. Í gegnum tíðina hafa komið fram háværar kröfur um að hann verði aflagður, fyrst af öryggisástæðum, en í dag er krafan frekar byggð á verðmæti landsins sem byggingarlands. Þriðjungur Vatnsmýrarinnar hefur þegar verið skipulagður og með uppbyggingu tveggja flugbrauta hefur helgunarsvæði brautanna takmarkast mjög. Samkvæmt samgönguáætlun verður innanlandsflugið á núverandi stað næstu árin og því brýnt að vinna hið fyrsta að nýrri og sómasamlegri þjónustumiðstöð fyrir farþega samkvæmt fyrirliggjandi tillögu. Flugsamgöngur skipa æ stærri sess í öllu samgöngukerfinu. Því er staðsetning innanlandsflugsins í Vatnsmýrinni ekki eingöngu spurning um deiliskipulag svæðisins og mál Reykvíkinga, heldur starfsemi sem snertir alla landsmenn. Það að flytja innanlandsflugið krefst uppstokkunar í heilbrigðisþjónustu og stjórnsýslu. Í sjúkraflutningi bráðveikra sjúklinga skiptir tíminn miklu máli og staðsetning flugvallarins við lóðamörk Landspítala – háskólasjúkrahúss og síðar hátæknisjúkrahúss veitir mikið öryggi. Lengri ferðatími kallar á endurskipulagningu heilbrigðisþjónustunnar og frekari uppbyggingu bráðaþjónustu víða um land. Sama á við um stjórnsýsluna. Lengri ferðatími kallar á aukna þjónustu utan höfuðborgarsvæðisins. Allar hugmyndir um að byggja nýjan flugvöll á uppfyllingum úti í sjó ætti að leggja til hliðar þar sem taka verður alvarlega spár um hækkun sjávarborðs. Við erum hér á virku eldfjallasvæði og í því sambandi er flugvöllurinn mikið öryggisnet fyrir höfuðborgarbúa. Af sömu ástæðu og vegna aukins millilandaflugs verður að fullgera flugvellina á Egilsstöðum og Akureyri sem alþjóðaflugvelli. En með því að takmarka umferð á Reykjavíkurflugvelli að mestu við innanlandsflugið, flytja æfingasvæði og þjónustu við litlar flugvélar ásamt flugvallarskýlum burt af svæðinu, næst frekari sátt um starfsemi og staðsetningu flugvallarins.

Herra forseti. Ég tel rétt að koma því á framfæri af því að F-listinn á ekki enn þá borgarfulltrúa í þinginu að F-listinn í borgarstjórn hefur algjöra sérstöðu í flugvallarmálinu því hann er eina stjórnmálaaflið sem hefur tekið þá afstöðu að ekki komi til greina að flytja flugvöllinn. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að taka málið á dagskrá vegna þess að þetta mál þarf að ræða á víðari grundvelli. Að vísu er ég ekki sammála honum hvað það varðar að flytja flugvöllinn upp á heiðar, á Miðdalsheiðina, vegna þess að það skapar ákveðin vandamál. Þar er lægra skýjafar og þoka þannig að sá flugvöllur mundi ekki nýtast eins vel og sá sem er nú í notkun. Í fjölda umræðuþátta hafa menn algerlega hlaupið yfir að ræða hvernig koma eigi til móts við sjónarmið fólks af landsbyggðinni. Það er eins og sjónarmið fólks af Austfjörðum, Vestfjörðum, Norðurlandi og Vestmannaeyjum skipti engu máli í umræðunni. Þetta lýsir ákveðinni firringu í þjóðfélaginu. Einnig er eins og menn ætli að leysa öll skipulagsvandamál Reykjavíkurborgar með því einu að flytja flugvöllinn. Þetta er rosalega barnaleg einföldun, það er eins og menn haldi að Reykjavík verði einhver meiri háttar borg sem verði boðleg fínu fólki ef hægt að reisa skýjakljúfa upp í loft og þétta byggð. Ef skoðað er hvar byggð er þéttust í Reykjavík er það á Grettisgötunni og ekki eru skýjakljúfar þar. Við í Frjálslynda flokknum höfum bent á að þetta er flugvöllur allrar þjóðarinnar og fólk hvaðanæva af landinu á rétt á greiðum aðgangi að höfuðborg sinni, miðstöð stjórnsýslu, verslunar og mikilvægra sjúkrastofnana. Það er staðreynd að töluverður hluti af skattfé kemur af landsbyggðinni og á höfuðborgarsvæðið og þess vegna verða menn að 

Herra forseti. Deilurnar um framtíð Reykjavíkurflugvallar ganga þvert á flokkslínur. Samkvæmt síðustu skoðanakönnun vill aðeins fjórðungur landsmanna að miðstöð innanlandsflugs verði flutt frá Reykjavík. Á landsbyggðinni var andstaðan mest við flutninginn og á höfuðborgarsvæðinu var einnig meiri hluti á móti. Flugsamgöngur eru fljótvirkasti ferðamátinn og því mjög mikilvægar nú þegar tíminn er peningar og það þarf að vera stutt á áfangastað frá flugvelli. Er líklegt að milljörðum verði varið til byggingar nýs flugvallar, innanlandsflugvallar við Reykjavík, á sama tíma og nýuppgerður innanlandsflugvöllur er þar fyrir? Það finnst mér afar ólíklegt. Hverfi Reykjavíkurflugvöllur mun innanlandsflugið að öllum líkindum flytjast til Keflavíkur. Það gæti leitt til þess að mikið af innanlandsfluginu legðist af vegna þess hve tímafrekt það yrði fyrir farþega að fara á milli höfuðborgarinnar og Keflavíkur. Áður en ákvörðun um að Reykjavíkurflugvöllur verði fjarlægður úr Vatnsmýrinni verður tekin þurfum við að ákveða hvers konar samgöngur við viljum. Það þýðir ekki að hrópa „flugvöllinn burt“ án þess að hugsa um samgöngumálin í heild. Er þjóðvegakerfi okkar tilbúið að taka við allri þeirri umferð sem færi út á vegina ef innanlandsflugið legðist af? Það tel ég svo sannarlega ekki. Vegirnir eru að hrynja á stórum köflum vegna hins mikla álags sem vöruflutningar um þá hafa skapað eftir að strandsiglingar lögðust af. Það væri ógnun við umferðaröryggi að stuðla að slíku ástandi. Ég minni líka á sjúkraflugið og þjónustu Landspítalans við alla landsmenn. Við verðum að horfa á málið heildstætt og af skynsemi og á meðan það tekur jafnlangan tíma og nú að fara milli Reykjavíkur og Keflavíkur og þjóðvegirnir eru eins og þeir eru er það ábyrgðarleysi að tala um Reykjavíkurflugvöll burt. Höfuðborgin hefur skyldur við landsmenn alla og þeir eiga rétt á greiðum samgöngum vegna þeirrar þjónustu sem þeir þurfa að sækja hingað. Það verður að skoða samgöngumálin heildstætt 

Herra forseti. Enn á ný er rætt um Reykjavíkurflugvöll og Vatnsmýrina. Frambjóðendur fyrir borgarstjórnarkosningar hafa opnað þessa umræðu þrátt fyrir niðurstöður í atkvæðagreiðslu sem fram fór árið 2001. Hér er um mjög verðmætt land að ræða og getur flutningur flugvallarins gerbreytt skipulagsmálum í hjarta borgarinnar eins og komið hefur fram en þá hljóta að vakna spurningar hvar innanlandsflugið eigi að vera. Hvað með sjúkraflugið, hvað með öryggisþættina? Hér er um að ræða mál sem snertir annars vegar borgarbúa þar sem gríðarlega deildar meiningar eru um málið og hins vegar landsbyggðarfólk sem nýtir sér innanlandsflugið og afstaða þess fólks er mjög skýr í þessum efnum. Í nútímanum skiptir gríðarlega miklu máli að komast hratt á milli staða og það verður að taka tillit til þess í þessum vangaveltum því að hér er einungis um vangaveltur að ræða. Talið er að það kosti um 8–12 milljarða að byggja nýjan flugvöll. Það er líka talað um að það kosti um 1,7 milljarða á ári að reka slíkan flugvöll. Þá spyr ég: Treystum við okkur til að borga þann munað að byggja nýjan flugvöll? Eigum við hugsanlega að nýta flugvöllinn í Keflavík, enda stefnir allt í að Íslendingar taki við rekstri vallarins? Hér er líka um atvinnuspursmál að ræða. Fari svo, og þá horfi ég til framtíðar, að innanlandsflugið flytji til Keflavíkur, sem er gríðarlega mikil andstaða við úti á landsbyggðinni, verður að tryggja hraðbraut á milli Keflavíkur og Reykjavíkur. Það verður jafnvel að tryggja að það verði einteinungur sem fer með ógnarhraða á milli þessara staða. Þetta kostar allt mikla peninga. Við verðum að taka tillit til fólksins í landinu því að öryggisþættirnir skipta miklu máli í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Það er góðra gjalda vert að hvetja menn til að stíga upp úr skotgröfunum í þessu mikla deilumáli eins og hv. málshefjandi Guðlaugur Þór Þórðarson leggur til og ég vil taka undir orð hans hvað það snertir. Hins vegar verður ekki fram hjá því horft að hér er um að ræða mikið deilumál. Menn deila um grundvallaratriði og miklar tilfinningar eru í þessum deilum. Menn horfa til hagsmuna innanlandsflugsins, um 360 þúsund manns nýta sér innanlandsflugið á ári hverju. Menn horfa til atvinnuhagsmuna bæði hér og í Keflavík og annars staðar. Talið er að flugvellinum tengist 500 störf, 1.200 þegar afleidd störf eru einnig skoðuð. Síðan horfa menn til hagsmuna landsbyggðarinnar. Spurningin er hvort við getum alhæft um það efni. Þannig eru það hagsmunir þeirra sem starfa innan stjórnsýslu og fyrirtækja að komast skjótt til höfuðborgarinnar á fundi og síðan fyrir þá sem fara út á land að komast skjótt á milli. En það eru aðrir hagsmunir líka. Það eru hagsmunir þess fólks sem fer til Keflavíkur á leið til útlanda og það eru hagsmunir þess að geta lent þar. Ég held að reyndin verði sú að Reykjavíkurflugvöllur muni flytja sig sjálfur að verulegu leyti til Keflavíkur. 

Hæstv. forseti. Ég fagna því að flestir þingmenn sem hafa komið upp hafa lýst skoðun sinni og skilningi á því að það sé mikilvægt að hafa flugvöll á Reykjavíkursvæðinu, á höfuðborgarsvæðinu. Ég tek eftir því að sumir fulltrúar flokkanna hafa aðra skoðun hér sem þingmenn en fulltrúar þeirra í borgarstjórn höfðu þann 20.september sl. en þá greiddu allir flokkar atkvæði gegn tillögu Ólafs F. Magnússonar, borgarfulltrúa F-listans, um að borgarstjórn tryggði áframhald innanlands-, öryggis- og sjúkraflugvallar á höfuðborgarsvæðinu og að ekki kæmi til greina að flytja Reykjavíkurflugvöll til Keflavíkur eins og nú standa sakir. Ef menn verða svo skammsýnir að fá því ráðið að flytja Reykjavíkurflugvöll tel ég næsta víst að hann endi í Keflavík. Ég sé ekki fyrir mér, hæstv. forseti, að menn byggi upp annan flugvöll sem geti tekið við sem varaflugvöllur fyrir millilandaflugið einhvers staðar í nágrenni Reykjavíkur ef færa á flugvöllinn algjörlega út af þessu svæði, og þá er ég að tala um höfuðborgarsvæðið og nálægt miðborg Reykjavíkur. Það er hins vegar kostur að færa flugbrautirnar eitthvað til, út í Skerjafjörðinn, en það er þá hins vegar músík sem tekur við einhvern tíma eftir árið 2016 eða jafnvel eftir 2024. Ég ætla að vona að menn skynji það hversu mikilvægur Reykjavíkurflugvöllur er fyrir landsbyggðina, hversu miklu máli skiptir að hann sé hér sem sjúkraflugvöllur og öryggisflugvöllur. Það er t.d. alveg ljóst að Landhelgisgæslan þarf á varaflugvelli að halda nálægt Reykjavík 

Virðulegi forseti. Ég vil nú bara gangast við því að þetta er eitt það skemmtilegasta sem ég hef sett af stað lengi og ég hvet áhugamenn um stjórnmál til að fara í samanburðarrannsóknir á afstöðu þingmanna Samfylkingarinnar á þingi versus borgarfulltrúa í borgarstjórn. Í leiðinni geta þeir líka borið saman afstöðu frjálslyndra, ekki bara á þingi og í borgarstjórn, heldur líka þeirra sem tóku þátt í umræðunni hér.  Við sjálfstæðismenn höfum ekki farið í neinar grafgötur með að það er ekki sátt á meðal þingmanna sjálfstæðismanna um þetta mál, það er ekkert leyndarmál. Ég vek athygli á því að ég hef tekið nokkrar snerrurnar við samflokksþingmenn mína hér í sölum Alþingis og haft bara gaman og gott af. En aðalatriðið í mínum huga er þetta - sem að vísu tókst nú kannski ekkert sérstaklega vel núna - að menn skyldu rífa sig aðeins upp úr skotgröfunum og reyna að ræða þetta málefnalega. Ég vil nota tækifærið og þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör og það að hann er að reyna að fara málefnalega yfir alla þætti málsins og skoða þá eins vel og hægt er miðað við æsingarástandið sem er hér í salnum þegar þetta ber á góma. Þetta er ekkert smámál og þetta er líka framtíðarmál. Hér eigum við ekki að hugsa nokkrar vikur eða mánuði fram í tímann, ekki einu sinni nokkur ár heldur áratugi. Við völdum ekki hvar flugvöllurinn ætti að vera, hvorki í Reykjavík né í Keflavík. Það voru hernaðaryfirvöld í öðrum löndum. Þegar við horfum áratugi fram í tímann er eðlilegt að skoða hvort við þurfum ekki á nýjum millilandaflugvelli að halda, það er ekkert að því. Það að setja hann hér aðeins ofar í Reykjavík eða á höfuðborgarsvæðinu er enginn glæpur. Varðandi sjúkraflugið 

Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna að umræðan hér hefur birst mér á þann veg sem ég nefndi í upphafi, að augu manna eru mjög að opnast fyrir því hversu ríkir hagsmunir það eru að við stöndum þannig að málum að hagsmunir innanlandsflugsins séu tryggðir. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir umræðuna út frá því sjónarhorni. Engu að síður velta menn ýmsu fyrir sér og ég hlýt að vekja athygli á ómálefnalegu innleggi hv. þingmanns Björgvins G. Sigurðssonar þegar hann reynir að gera að umtalsefni og telja mönnum trú um það hér í þessum sal að ég hafi hringlað í afstöðu minni til þessa máls. Allar götur síðan í júnímánuði 1999 þegar borgarstjórinn í Reykjavík, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, kom til mín til þess að leita eftir samningum um endurbyggingu flugvallarins, hef ég unnið hörðum höndum að því að byggja upp Reykjavíkurflugvöll, fyrst í mjög góðu samstarfi við borgaryfirvöld og með öllum leyfum til þess. Ég hef síðan þá staðið í þeirri orrustu og nú er búið að endurbyggja Reykjavíkurflugvöll. Það er hins vegar í samræmi við það sem hv. málshefjandi nefndi, en hann vill skoða málið á mjög víðum grundvelli, að þegar við lítum til framtíðar þá hef ég sagt: Ef Reykjavíkurflugvöllur fær ekki frið hér í Vatnsmýrinni og ef við leysum það ekki með því að byggja flugvöll á Álftanesi eða á Lönguskerjum eða á öðrum stöðum á höfuðborgarsvæðinu, þá eigum við engra kost völ annarra, ef við förum út fyrir höfuðborgarsvæðið, en að fara til Keflavíkur. Ég tel t.d. að það væri óráð að byggja flugvöll við hliðina á Keflavíkurflugvelli í Hvassahrauni. Ef hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson vill vitna til þess sem ég hef sagt þá þarf hann að gera það rétt.