Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. menntmn. um þetta frv. Ég vil geta þess, eins og tekið er skýrt fram í nál., að n. hefur rætt þetta mál allítarlega og er efnislega samþykk því máli sem hér liggur fyrir, en leggur þó til að 1. gr., sem fjallar um breyt. á 3. gr. laga um heimild til að stofna fjölbrautaskóla, - að 1. gr. frv. þess, sem hér er til umr., verði breytt nokkuð að orðalagi í upphafi og auk þess verði bætt við nýrri málsgr. N. hafði samráð við nokkra aðila í sambandi við þetta mál. Hún fékk á sinn fund Magnús E. Guðjónsson framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga vegna þeirra ákvæða sem er að finna í 2. gr., þar sem gert er ráð fyrir nýjum ákvæðum varðandi skiptingu stofnkostnaðar milli sveitarfélaga og ríkisins þegar um er að ræða stofnun fjölbrautaskóla. Kom mjög eindregið fram í máli framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga að hann sá ekki ástæðu til að gera neinar sérstakar aths. varðandi þessa grein, taldi, að þarna væri um eðlilega skipan að ræða að svo komnu máli, og var því ekki uppi með neinar hugmyndir um breyt. Er skemmst frá að segja um það, að menntmn. flytur enga brtt. við 2. gr. frv. Aftur á móti kom það fljótlega upp í athugunum n. og eftir viðræður við þá aðila sem við var rætt, Óskar Guðmundsson framkvæmdastjóra iðnfræðsluráðs og séra Guðmund Sveinsson rektor Fjölbrautaskólans hér í Reykjavík, að eðlilegt væri að breyta nokkuð orðalagi 1. gr. eins og hún var lögð hér fram af hæstv. menntmrh. og einnig að bæta við nýju ákvæði, eins og fram kemur á þskj. 198, þar sem er að finna umorðun 1. gr. Ég vil taka það fram, að í rauninni er hér ekki um neinar efnisbreytingar að ræða, heldur miklu frekar að þarna sé um að ræða aðferðarmun að vissu leyti og fyllri ákvæði sem við teljum að sé til bóta að komi fram og leggjum til að samþ. verði. Hvað snertir fyrri breyt. á 1. gr., þá segir svo í frv. sem hæstv. ráðh. lagði fram: „Um iðnnám fer eftir námsskrá sem sett skal að fengnum till. fræðsluráðs og að höfðu samráði við iðnrn. og hlutaðeigandi fræðsluráð“ o. s. frv., en n. leggur til að í stað þess verði tekið upp svofellt orðalag: „Um iðnnám fer eftir námsskrá sem sett er af menntmrh. skv. l. um iðnfræðslu.“ Við teljum að það sé eðlilegra að hafa þessa aðferð, þ. e. að fara beinlínis eftir lögum um iðnfræðslu þegar námsskrá verður sett um iðnfræðsluna í fjölbrautaskólunum, og með því teljum við að tryggar sé að það komist á fullt samræmi í námsskrárgerð fyrir venjulega iðnskóla og fyrir iðnfræðslusvið fjölbrautaskólanna. Við teljum ákaflega mikilvægt að þessu markmiði verði náð, og þó að við efumst að vísu ekki um að sjálfsagt hefði það einnig mátt nást með því orðalagi sem er í frv. upphaflega, þá teljum við heppilegra þetta orðalag, að það komi alveg skýrt í ljós að það verði beitt sömu aðferðum við námsskrárgerð fyrir iðnfræðslusvið í fjölbrautaskólanum eins og þegar um er að ræða venjulega iðnskóla. Svo er hitt atriðið, sem þarna er um að ræða, sem við leggjum til í sambandi við breyt. á 1. gr., að þá er um að ræða nýtt ákvæði eða viðbót sem yrði ný málsgrein í þessari grein, eins og segir á þskj. 198: „Um annað nám við fjölbrautaskóla, er réttindi veita, skal farið eftir námsskrá sem sett er að fengnum till. þeirra aðila er hafa með höndum veitingu réttinda.“ Við töldum rétt í menntmrn. að taka upp þetta ákvæði eftir ítarlegar viðræður, m. a. við séra Guðmund Sveinsson rektor Fjölbrautaskólans í Breiðholti, en hann telur mjög mikilvægt upp á framkvæmd þessara laga að slíkt ákvæði sé fyrir hendi til þess fyrst og fremst að tryggja þeim nemendum, sem leggja stund á verklegt nám í fjölbrautaskólum, að þeir séu eins settir og ef þeir stunduðu nám í öðrum skólum. Við í menntmn. leggjum til að þetta frv. verði samþ. með þeim breyt. sem fram koma á þskj. 198 og varða umorðun á 1. gr. og nokkra viðbót við þá gr.



Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér ekki hljóðs til þess að gera eina eða neina athugasemd við till. menntmn. um meðferð þessa máls eða þær brtt. sem hún flytur. Ég vildi aðeins taka það sérstaklega fram, að þó að ég sé hvorki með né út af fyrir sig á móti þeim brtt. sem hv. n. hefur gert, þá ætla ég ekki að taka þátt í afgreiðslu þessa máls, og ég ætla að reyna að skýra það í mjög fáum orðum hvers vegna. Ég held að þessir svonefndu fjölbrautaskólar séu ein hugmyndin enn sem menn hafa fengið um pappírslausnir í íslenska fræðslukerfinu án þess að gera sér nokkra grein fyrir því út á hvaða braut er verið að leggja með þessu eða hver er geta okkar til þess að leysa þessi verkefni. Ég vil aðeins geta þess í því sambandi, að menn hafa litið nú á síðari árum til fjölbrautaskólanna og álitið að þarna væri einhver patentlausn fundin á vanda verklegs náms á Íslandi. En þetta er síður en svo rétt og raunar langt í frá. Vandi verknáms á Íslandi verður ekki leystur með þessum hætti fremur en öðrum pappírslausnum sem reyndar hafa verið. Ég vil aðeins minna á að í gömlu fræðslulögunum var gert ráð fyrir því að við gagnfræðaskóla í landinu störfuðu sérstakar verknámsdeildir. Þetta ákvæði um verklega fræðslu á skyldunáms- og gagnfræðastigi var sem sé fyrir hendi í gömlu fræðslulögunum. Því var aldrei beitt ekki vegna þess að lögin væru ekki nógu ítarleg eða heimildirnar, sem þar voru veittar, nægilega góðar, heldur einfaldlega vegna þess að það voru ekki til fjármunir, a. m. k. voru ekki veittir fjármunir til þess að byggja þessar verknámsdeildir upp. Ég held að það hafi verið árið 1961 sem samþ. voru ný lög um iðnfræðslu á Íslandi. Þá var gert ráð fyrir því að breyta þessari tilhögun yfir í það að iðnskólar, sem samkv. þeim lögum voru nefndir iðnfræðsluskólar, ættu að annast þessa verklegu menntun og ekki aðeins á iðnsviði, þ. e. a. s. ekki aðeins á sviði löggiltra iðngreina, heldur einnig gagnvart verklegu námi sem ekki nýtur lagalegrar verndar. Þessi lög voru ekki síður góð en gömlu fræðslulögin hvað þetta varðaði. En þau hafa enn ekki komið til framkvæmda, ekki vegna þess að það sé einhver galli á lagasmíðinni, heldur vegna hins, að samfélagið hefur ekki veitt það fjármagn til þessarar skólastarfsemi sem þarf til að þessir skólar og þessi lög geti náð tilgangi sínum. Nú er enn fundin ný lausn sem á að leysa þennan vanda, en alltaf á að gera það með sama hætti þ. e. a. s. að semja ný lög og nýjar reglur, og nú eru það ákvæðin um fjölbrautaskóla. Einn geirinn í þessu námi, sem fjölbrautaskólar eiga að bjóða, aðeins einn geirinn er verkleg kennsla í iðngreinum. Á Íslandi eru til um 70 löggiltar iðngreinar. Fullkomna fræðslu í a. m. k. hinum stærstu þessara iðngreina á að framkvæma í fjölbrautaskólum sem einn geira námsins. Það á að framkvæma það í fjölbrautaskólum sem búið er að reyna að gera síðan árið 1961 í iðnfræðsluskólum, að byggja upp slíka skóla til þess að útskrifa fullgilda sveina í viðkomandi iðngreinum. Og ástandið í verknámi iðnaðarins er þannig, var a. m. k. þegar ég síðast frétti til. að ekki hafði ennþá verið hægt að uppfylla ákvæði iðnfræðslulaganna frá 1961 um að semja verklegar námsskrár í iðngreinunum, einfaldlega vegna þess að ríkisvaldið hafði ekki veitt fé sem nægði til þess að semja námsskrár í þessum verklegu greinum, hvað þá að taka upp kennslu í þeim. Þetta lýsir mikilli blindni hjá þeim aðilum sem eru að setja upp þetta nýja risabákn í skólakerfinu, að ætla sér að leysa vanda verknámsins á tveimur sviðum: í iðnfræðsluskólunum annars vegar, sem ekki er gerð till. um að leggja niður, og hins vegar að byggja upp annað slíkt kerfi til hliðar við þetta kerfi og hafa það í fjölbrautaskólum. Ég vil eindregið vara við því að menn láti sér til hugar koma að það sé hægt að leysa þessi mál með þessum hætti. Ég vil aðeins benda mönnum á það, að fyrirmyndin að þessu fjölbrautaskólakerfi, sem t. d. er tekin frá Noregi, er ágæt í því landi, einfaldlega vegna þess að þar voru þessar skólastofnanir og eru til. Þar er t. d. til fullkominn verknámsskóli og verkstæðisskóli fyrir hinar og þessar iðngreinar. Fjölbrautaskólakerfið er aðeins það að sameina þessar stofnanir, sem fyrir eru, undir einn hatt, aðeins að nýta húsnæði og kennslukrafta sem fyrir eru. En það liggur ekkert fyrir í okkar landi sem hægt er að sameina undir slíkan hatt því slíkir skólar eru ekki til. Og ég vil aðeins benda þm. á hvað þetta þýðir sem hér er verið að gera. Við erum að afgr. fjárlög núna þar sem minnst er á einn fjölbrautaskóla. Honum eru ætlaðar á árinu 1977 í fjárfestingar - í stofnkostnað - 220 millj. kr., fjórum sinnum hærri upphæð en allir iðnfræðsluskólar á landinu fá samanlagt, og samt er þetta ekki nema hluti af þeirri fjárveitingu sem þessi eini fjölbrautaskóli hefði þurft að fá ef átt hefði að standa við samningana milli Reykjavíkurborgar og menntmrn. Og menn skyldu bara hreinlega átta sig á því, að það er ekkert lítið mál, það er ekkert smámál, það er ekkert mál, sem verður afgreitt með einhverjum fallegum yfirlýsingum eða hugmyndum hugsjónaríkra skólamanna, að setja upp fjölbrautaskólakerfi hér á Íslandi og byggja það upp eins og lögin gera ráð fyrir. Það, sem ég óttast, er að hér séum við enn einu sinni að byggja eina pappírsborgina enn í okkar fræðslumálum sem á eftir að hrynja saman innan fárra ára, einfaldlega vegna þess að við höfum ekki efni á að kosta slíkt kerfi, og því síður ef við þurfum að kosta annars vegar fjölbrautaskólakerfi, sem ætti að gagnast verklegu námi eins og iðnnámi, og vera á sama tíma að byggja sams konar námsefni upp í iðnfræðsluskólum. Þetta er gersamlega útilokað og verður ekki til annars en að rýra það fé, sem til þessara hluta getur farið, vegna þess að því verður að skipta á milli þessara tveggja skólakerfa. Ég vil enn fremur taka það sérstaklega fram, að mér finnst það djarft af skólayfirvöldum og menntmrn. að láta í það skína að ungur maður eða ung stúlka geti gengið inn í fjölbrautaskóla - þessa nýju fjölbrautaskóla sem nú er verið að reisa - velja sér þar t. d. einhverja iðnnámsbraut og ganga síðan út úr skólanum eftir þetta og þetta mörg ár með fullgild réttindi í viðkomandi grein. Mér finnst það vera djarflega farið hjá yfirvöldum fjölbrautaskólanna og menntmrn. að láta ungt fólk standa í þeirri trú að þetta sé hægt, vegna þess að staðreyndin er sú að þetta er ekki hægt. Það unga fólk, sem fer inn í fjölbrautaskólana undir slíkum kringumstæðum, er tekið þangað inn á röngum forsendum vegna þess að ég sé ekki nokkurn möguleika til þess að sá fjölbrautaskóli t. d., sem lengst er kominn, fjölbrautaskólinn í Breiðholti, geti í fyrirsjáanlegri framtíð útskrifað slíkt fólk. Ég vara mjög eindregið við því að Alþ. sé að leika sér svona við að krukka í fræðslu- og skólakerfið á Íslandi án þess að menn geri sér nokkra grein fyrir því hvað þeir eru að fara. Ég veit ekki dæmi þess frá nokkru öðru landi en Íslandi að bókstaflega allt skólakerfið sé undirlagt tilraunastarfsemi út og suður sem enginn virðist hafa stjórn á og jafnvel ekki nokkur maður vitneskju um hvað er að gerast í. Þetta er enn einn þáttur í leikaraskap í mennta- og skólamálum á Íslandi. Ég tek það sérstaklega fram, að ég er ekki að átelja hæstv. menntmrh. eða ríkisstj., heldur fyrst og fremst þá svokölluðu sérfræðinga sem eiga að stjórna þessum málum. Þetta er ein tilraunin enn af stöðugum tilraunum í íslenska skólakerfinu sem hafa gert það að verkum að skólakerfi okkar er raunverulega algjörlega í rúst. En þetta er þó ein tilraunin af mörgum sem fyrirsjáanlegt er að ekki verður hægt að framkvæma eins og verið er að heita bæði foreldrum og nemendum að gert verði.

Fjmrh. (Matthías Á. Mathiesen) : Virðulegi forseti. Á þskj. 58 er flutt frv. til l. um breyt. á lögum nr. 14 frá 15. mars 1965, um launaskatt. Með lögum nr. 14 frá 1965 um launaskatt var lagður 1% skattur á launagreiðendur af greiddum vinnulaunum. Með lögum nr. 94/1970 var ákveðið að innheimta 11/2% til viðbótar af launaskattsstofni og skyldi sú viðbót gilda frá 1. des. 1970 til 31. ágúst 1971. Þessi viðbótarskattur var síðan framlengdur fjórvegis með tímabundnum lagaákvæðum, þannig að í reynd var innheimtur 21/2% launaskattur á tímabilinu frá 1. des. 1970 til 1. apríl 1974. Með lögum frá 1974, nr. 10, var hinn fasti launaskattur hækkaður úr 1% í 2%, en jafnframt ákveðið í 18. gr. laganna, að 11/2% álagið skyldi innheimt áfram frá 1. apríl 1974 til ársloka þess árs. Þessi viðbótarskattur hefur síðan verið framlengdur með tímabundnu lagaákvæði, síðast með lögum nr. 74/1975. Hefur því verið innheimtur 31/2% launaskattur frá 1. apríl 1974. Með frv. þessu er lagt til að sami háttur verði hafður á um innheimtu launaskatts árið 1977 og verið hefur frá 1. apríl 1974 og verði skatturinn 31/2%, þar af renni 2% til Byggingarsjóðs ríkisins, en 11/2% til ríkissjóðs. 2. gr. þessa frv. er samhljóða 2. gr. laganna frá 1975 og felst í henni að hlutur Byggingarsjóðs ríkisins í kostnaði við álagningu og innheimtu skattsins verði óbreyttur frá því sem verið hefur. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1977 eru tekjur af launaskatti áætlaður í samræmi við ákvæði frv. þessa, en þar sem hér hefur enn ekki verið tekin endanleg ákvörðun um þennan launaskatt er talið eðlilegt að framlenging eigi sér aðeins stað um eitt ár. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Frsm. (Gunnlaugur Finnsson) : Herra forseti. N. tók þetta frv. til meðferðar á fundi sínum í gær, og þar sem áhersla er á það lögð að frv. nái fram að ganga og verði að lögum fyrir jólaleyfi, sem stafar bæði af því að það þarf að taka tillit til þeirra laga við gerð fjárhagsáætlana sveitarfélaga, sem og vegna fjárhagsstöðu sjóðsins, þá var bersýnilegt að ekki gafst tími til að senda frv. út til umsagnar, enda raunar ekki ástæða til vegna þess að hér er um tiltölulega fáa aðila að ræða, þ. e. a. s. Samband ísl. sveitarfélaga og rn. sjálft, en stjórn Bjargráðasjóðs, sem skipuð er fulltrúum frá báðum þessum aðilum og frá landbúnaðinum, stóð að samningu frv. Hins vegar fékk n. á fund sinn þá Magnús E. Guðjónsson framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga og Hallgrím Dalberg ráðuneytisstjóra og ræddi við þá um þær breyt., sem gera á á lögunum. Þessar breytingar eru ekki viðamiklar. Þær eru fyrst og fremst til samræmingar gjaldalega séð, þ. e. a. s. gert er ráð fyrir að framlög sveitarfélaganna hækki úr 50 kr. á íbúa í 160 kr., sem er aðeins minni hækkun en verðlagshækkun hefur orðið á því tímabili síðan lögum var síðast breytt um Bjargráðasjóð.Í öðru lagi er gert ráð fyrir að hækkuð verði sú prósenta, sem tekin er af söluvörum landbúnaðarins, úr 0.23% í 0.35% og á þann veg verði styrkt sú deild sjóðsins sem fer með bætur á sviði landbúnaðarins. Aðrar breytingar eru minni háttar. Þær eru til samræmingar, t. d. miðað við setningu laga um Viðlagasjóð vorið 1975, og gert ráð fyrir því að bætur verði ekki greiddar úr sjóðnum ef þær falla undir Viðlagatryggingu Íslands. Þá eru og í frv. útfærð ákvæði varðandi milligöngu sveitarfélaganna sjálfra, ákvæði varðandi vanskil og form á lántökum og endurlántökum sveitarfélaganna og að það skuli heimilt að undanþiggja stimpilgjöldum skuldabréf sem sveitarstjórnir gefa út á hendur einstaklingum sem sveitarfélögin endurlána. Meiri hl. n. var sammála um að mæla með þessu frv. óbreyttu. Hins vegar er ekki því að leyna, og ég tala þar fyrir mig sjálfan, að mér þætti ástæða til að athuga hvort ekki væri rétt að samræma tekjur sjóðsins hvað verðbindingar snertir, þannig að bæði hin almenna deild og landbúnaðardeildin byggju við verðtryggt framlag. En þarna er nokkurt ósamræmi vegna þess að iðgjöldin til búnaðardeildarinnar hækka sjálfkrafa við hækkað söluverð búvara. Einnig má henda á það, hjá hinum aðilanum í tryggingakerfinu, Viðlagatryggingu Íslands, er miðað við stofn vegna brunabótamats, þ. e. a. s. álagsstofn brunabótaiðgjalda. Hann hækkar líka miðað við byggingarvísitölu á milli ára, þannig að þau iðgjöld, sem greidd eru til almenna sjóðsins, eru fastbundin ákveðinni krónutölu. N. þótti þó ekki rétt að gera till. um það að svo stöddu og stendur þess vegna einróma að þessari meðferð. Það er rétt að taka það fram í lokin, að Eðvarð Sigurðsson og Magnús T. Ólafsson sátu hjá við atkvgr. í n. En það mun ekki vera vegna þess að þeir séu efnislega ósamþykkir þessum breyt., eins og þær liggja fyrir, miðað við þann skamma tíma sem hefur verið fyrir n. að vinna, heldur skildi ég það svo, að það væri fyrst og fremst andstaða við að mál væri þvingað í gegn á svo skömmum tíma. En ef það er ekki rétt túlkun hjá mér, þá hafa þeir að sjálfsögðu tækifæri til þess að leiðrétta það. Meira held ég að ég hafi ekki um þetta að segja.



Herra forseti. Eins og fram kom í framsöguræðu hv. frsm. þá sátum við tveir nm. hjá við afgreiðslu þessa máls, ég og hv. þm. Magnús T. Ólafsson, og það er rétt, að það er ekki út af fyrir sig af efnislegum ágreiningi um frv. eins og það liggur nú fyrir, en snertir fyrst og fremst vinnubrögð. Þetta frv. var lagt hér fram eða lá á borðum þm. s. l. miðvikudag, þá sáum við það fyrst. Þá stóð yfir atkvgr. vegna 2. umr. fjárlaga og menn voru bundnir á þriðja klukkutíma við þau störf. Síðan hófst hér fundur á mjög óvenjulegan hátt, verð ég að segja, í hv. Nd. og þetta mál þá tekið fyrir og vísað til n. Morguninn eftir er síðan boðaður nefndarfundur og málið afgreitt frá n. án þess að menn hefðu haft nokkurn tíma til þess að athuga málið eða ráðgast við einn eða neinn: Það eru þessi vinnubrögð, sem svo mjög setja nú merki sitt á störf Alþ., sem ég vildi nota tækifærið til þess að mótmæla um leið og ég segi þessi orð hér. En efnislega erum við samþykkir þessu frv. eins og það liggur nú fyrir og gerum ekki athugasemd við það.