Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 399 að leggja eftirfarandi fsp. fyrir hæstv. forsrh:: „1. Hvað líður gerð Norðurlandsáætlunar í samgöngumálum? 2. Má búast við, að vegaþáttur áætlunarinnar verði tilbúinn fyrir árið 1974 og 1975, þegar Alþ. fær almenna vegáætlun til meðferðar á næstunni? 3. Hvað hefur tafið gerð Norðurlandsáætlunar í samgöngumálum?“ Samgönguáætlun Norðurlands hefur verið formlega í undirbúningi hjá ríkisstofnunum frá vorinu 1971, en fyrr hafði áætlunargerðin verið undirbúin frá hálfu heimamanna á vegum Fjórðungssambands Norðlendinga. Áætlanagerðin á því þriggja ára afmæli í ríkiskerfinu á þessu vori, fyrst í Efnahagsstofnuninni og síðar Framkvæmdastofnun ríkisins. Samt sem áður er það svo, að enn hefur samgönguáætlun Norðurlands ekki séð dagsins ljós í heild. Hlutar áætlunarinnar hafa verið gerðir fyrir hvort ár í senn, 1972 og 1973, en þessir þættir hafa verið skornir við nögl og ekki komið fram fyrr en allt of seint til þess að koma að tilætluðu gagni. Sem dæmi má taka, að fundur var með alþm. Norðlendinga um áætlunina fyrir árið 1973 seint í maí á því ári. Geta má því nærri, hve aðstaða var slæm hjá Vegagerð ríkisins til þess að undirbúa verk, þegar þannig er að ákvörðunum staðið af hálfu ríkisvaldsins. Með slíkum vinnubrögðum er útilokað að nýta helstu kosti áætlunargerðar, sem eru auðvitað heildaryfirsýn yfir einstök verkefni um nokkurra ára skeið og stefnumótun að fjáröflun til þeirra. Snemma á s.l. hausti flutti ég ásamt fleiri þm. sjálfsfæðismanna á Norðurlandi till. til þál. um að hraða þessari áætlunargerð, ekki síst vegna þess, að nú á næstunni stendur fyrir dyrum endurskoðun almennrar vegáætlunar. Ég gerði mér vonir um, að sú till, mundi ýta á hæstv. ríkisstj, í þessu efni og að hún mundi fela Framkvæmdastofnuninni að hraða áætlunargerðinni, þó að ekki væri nema vegna þess, að útilokað er að taka með nokkurri skynsemi á endurskoðun almennrar vegáætlunar, að því er varðar Norðurland, nema a.m.k. vegaþáttur Norðurlandsáætlunar sé ákveðinn fyrir árin 1974 og 1975 a.m.k. því miður hefur sú ekki orðið raunin á og ekki bólar enn á fullnaðargerð samgönguáætlunar fyrir Norðurland næstu ár, þótt vitað sé, að endurskoðun vegáætlunar sé á næsta leiti. Tilgangur minn með því að bera fram þessar fsp., sem ég hef lagt hér fyrir hæstv. forsrh., er að vekja enn athygli á þessu máli og þessum fráleitu vinnubrögðum, sem ég vil kalla, og fá svör við því, hverju þetta sæti. Ég hef áður gert grein fyrir því, hvernig hringlað hefur verið með einstaka verkþætti áætlunarinnar fram á síðustu stundu og hvernig farið hefur um vilja Alþingis um fjárframlög, og ætla ekki að endurtaka það hér, en vænti þess að fá upplýsingar um það, sem ég hef spurt hér um, frá hæstv. forsrh.



Herra forseti. Ég get því miður ekki á þessu stigi gefið endanlegar upplýsingar um þau atriði, sem hv. fyrirspyrjandi spurði um. Ég sendi þessa fsp. til Framkvæmdastofnunarinnar og fékk hjá henni mjög stutt svar, þar sem segir: Varðandi fsp. frá Lárusi Jónssyni um gerð Norðurlandsáætlunar í samgöngumálum. Sami þm. átti aðild að till. til þál. um að hraða gerð samgönguáætlunar fyrir Norðurland. Óskaði allshn. Sþ. umsagnar um þá till. Fylgir ljósrit af svarbréfi hér með. Og þetta svarbréf, sem er dags. 7. febr. 1974 og er til allshn. Sþ., er svo hljóðandi: „Með bréfi, dags. 25. jan., hefur allshn. óskað umsagnar um till. til þál. um að hraða gerð samgönguáætlunar fyrir Norðurland. Í þessu sambandi vill stofnunin upplýsa, að unnið hefur verið að samningu samgönguáætlunar Norðurlands í heild á undanförnum mánuðum. Voru áætlunardrög til umræðu á fundi stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar 29. jan. s.l. Var þá ákveðið að taka skiptingu ársáfanga vegamálaþáttarins 1974 og í frumdrögum fyrir 1975 til meðferðar á næsta stjórnarfundi. Ýmsar grundvallarákvarðanir um umfang, stærð og áfangaskiptingu áætlunarinnar þarf að taka, áður en lengra er haldið. Til þess að ráða þeim málum til lykta hefur Framkvæmdastofnunin nú ritað samgrn., forsrn. og fjmrn. það bréf, sem hér fylgir í afriti. Er þar óskað skjótra viðræðna um þessi mál, svo að unnt sé að flýta endanlegri samningu áætlunarinnar.“ Bréf þau, sem þarna er vitnað til, eru í athugun í ráðuneytunum, en endanlegar viðræður og ákvörðunartaka hefur ekki enn farið fram. Framkvæmdastofnunin telur sér því að svo komnu á þessu stigi ekki unnt að gefa frekari svör við fsp. um, hvað líði gerð Norðurlandsáætlunar í samgöngumálum. Óhætt er að segja, að það hefur verið unnið mikið verk í þessu efni, og þau frumdrög, sem liggja fyrir í rn., eru þess eðlis, að ég get ekki farið að birta neitt úr þeim hér, enda yrði það allt of langur lestur. Það eru auðvitað mörg atriði þar, sem er óskað eftir nánari ákvörðun á, áður en endanlega verður gengið frá ýmsum atríðum varðandi þá stefnu, sem á að vinna eftir nánar við þessa áætlunargerð. En hún er umfangsmikil og tekur langan tíma, og er ekkert óeðlilegt við það, þar sem hér er um að ræða áætlun, sem hugsað er, að nái yfir æðimörg ár. Ég vona, að það verði alveg á næstunni hægt að ganga frá þessu í rn. Hafa annir, sem öllum þm. er kunnugt um, mætt t.d. sérstaklega á hæstv. samgrh. að undanförnu, og þess vegna hefur þetta aðeins dregist. Í öðru lagi er spurt: Má búast við, að vegaþáttur áætlunarinnar verði tilbúinn fyrir árin 1974 og 1975, þegar Alþ. fær almenna vegáætlun til meðferðar á næstunni?“ Ég vil segja já við þeirri spurningu. Það er að því stefnt og það er mín ákveðin von, að það verði hægt. Hvað valdi töf á þessu, það fer ég ekki nánar út í að skýra, ef annars á að segja, að hér sé um töf að ræða.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin, að svo miklu leyti sem þau voru afdráttarlaus svör við spurningum mínum. Það kom fram eða ég skildi hæstv. ráðh. svo, að það, sem nú stæði á í sambandi við gerð Norðurlandsáætlunar í samgöngumálum, væru ýmsar grundvallarákvarðanir, sem taka þyrfti af hálfu hæstv. ríkisstj.. það skorti á, að þessar ákvarðanir lægju fyrir, m.a. um það, hversu mikið fjármagn yrði til ráðstöfunar á hverju ári í þessu efni. Nú er það svo, að í vegáætlun, sem afgreidd var fyrir rúmum tveimur árum hér á hv. Alþ., var gert ráð fyrir ákveðnum fjárhæðum til að framkvæma samgönguáætlun Norðurlands í vegamálum á árunum 1974 og 1975 - og raunar líka 1972 og 1973, þannig að það er spurning, hvort eigi að endurskoða þessar fjárhæðir, og þá á ég að sjálfsögðu við það, hvort eigi að endurskoða þær til lækkunar frá því, sem vera mundi, ef fylgt væri verðlagsbreytingum. Ég vil láta í ljós ugg minn yfir því, ef það er hugmynd hæstv. ríkisstj. að draga þannig úr áformum um samgöngubætur á Norðurlandi. Ég fæ ekki séð, að það geti verið annað, sem tefur þessa áætlunargerð, en það vanti að taka ákvarðanir af hálfu hæstv. ríkisstj. um það, hvað hún ætlar að leggja mikið fé fram í þessum efnum eða telur, að hægt sé að leggja fram í þessum efnum. Það er glöggt, að þessi áætlunargerð hefur tafist úr hófi fram. Á s.l. vori var, eins og ég vék að í ræðu minni áðan, áætlunin fyrir 1973 ekki til fyrr en í maílok. Á þeim tíma fjölluðu þm. um áætlunina, eftir að Alþ. var lokið, og fengu þá skýrslu frá Framkvæmdastofnun ríkisins. Fyrsta setningin í þessari skýrslu, sem er dags. 11. maí 1973, hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Undirbúningur að samgönguáætlun Norðurlands er kominn á lokastig.“ Áætlunargerðin var sem sagt komin á lokastig í maí 1973, en þó getur hæstv. forsrh. ekki annað en sett fram frómar vonir og óskir um, að okkur gefist kostur á því að sjá þessa áætlunargerð, áður en almenn vegáætlun kemur til afgreiðslu. Ég vil mjög átelja þessi vinnubrögð. En ég vil taka undir óskir hæstv. forsrh. um, að við fáum þó þrátt fyrir allt að sjá þá áætlunargerð, áður en almenn vegáætlun verður afgreidd, vegna þess að það er útilokað að vinna að almennri vegáætlun, ef við höfum enga hugmynd um, hvað eigi að felast í Norðurlandsáætlun í vegamálum.



Herra forseti. Ég fæ ekki betur séð en meðferð þessa máls hjá hæstv. ríkisstj. sé henni til mestu vanvirðu. Þrátt fyrir margítrekaðar áskoranir um, að þessi áætlun verði tilbúin í tæka tíð, áður en þurfi að fara að vinna að og afgreiða næstu vegáætlun, er ekki enn hægt að setja fram neinar ljósar skýringar á því, hvenær samgönguáætlun Norðurlands verði tilbúin. Fyrir fáum dögum vorum við þm. Norðurl. v. hjá vegamálastjóra, og þá hafði ekki verið haft samband við Vegagerð ríkisins um undirbúning vegaþáttar samgönguáætlunar Norðurlands. Og enn hefur ekki verið haft samband við þm. Norðurl. um gerð þessarar áætlunar fyrir árin 1974 og 1975. Þetta tel ég algerlega óviðunandi vinnubrögð. Þegar hæstv. forsrh. svarar nú fsp., þegar er komið fram í mars, getur hann engar ljósar upplýsingar gefið um það, hvenær þessi áætlun verði komin á hreint, og ekkert sett fram annað en frómar óskir um, að hún verði tilbúin, áður en þarf að fara að ljúka við endurskoðun og samningu nýrrar vegáætlunar. Þessi vinnubrögð hlýtur að verða að átelja, og ég get ekki látið umr. um þetta mál ljúka svo, að ég veki ekki athygli á, hve þessi mál eru í miklum seinagangi og hæstv. ríkisstj. til mikillar vanvirðu.



Herra forseti. Á þskj. 399 hef ég lagt fram fsp. til hæstv, forsrh. um lánveitingar úr Byggðasjóði, svo hljóðandi: „1. Hver er heildarfárhæð lánveitinga úr Byggðasjóði árin 1972 og 1973 og skipting hennar eftir tegundum lána og landshlutum bæði árin? 2. Hverjar eru lánaúthlutunarreglur Byggðasjóðs?“ Það er skoðun margra, að mikils óréttlætis gæti í lánaúthlutunum Byggðasjóðs eftir landshlutum. Landshluti eins og Reykjaneskjördæmi hefur verið ákaflega afskiptur hvað lánveitingar úr þessum sjóði áhrærir. Slíkt misrétti sem ástæða er til að ætla, að eigi sér stað í þessum efnum, verður að afnema að mínum dómi. Meiri hl. stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins, en sú stjórn tekur ákvarðanir um lánveitingar úr Byggðasjóði, eins og kunnugt er, afsakar þetta ráðslag með því að vísa til 29. gr. l. um Framkvæmdastofnun ríkisins, en þar segir m.a., að hlutverk Byggðasjóðs sé að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með því að veita fjárhagslegan stuðning til framkvæmda og eflingar atvinnulífs og til að bæta aðstöðu til búsetu í einstökum byggðarlögum. Þessu markmiði hugðist meiri hl. stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins ná með því að setja það fráleita ákvæði í lánaúthlutunarreglur vegna fiskiskipakaupa, að einungis væri heimilt að veita lán vegna fiskiskipa á svæðinu frá Akranesi vestur, norður og austur um land til Þorlákshafnar, að báðum stöðum meðtöldum, svo og í Vestmannaeyjum. M.ö.o.: það átti að útiloka einn landshluta, Reykjanes, frá lánafyrirgreiðslu úr þessum sjóði. Ég var á fundi stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins, þar sem ég á sæti sem varamaður, þegar frá þessum lánareglum var gengið 27. mars s.l., og mótmælti þeirri fráleitu reglu að ætla að útiloka einn landshluta, Reykjaneskjördæmi, frá fyrirgreiðslu úr þessum sjóði og greiddi einn stjórnarmanna atkv. gegn slíkri tilhögun og lét fylgja svo hljóðandi bókun: „Tel ástæðulaust, að skilgreint sé með þeim hætti, sem gert er í 1. gr. starfsreglnanna, hvar þau fiskiskip skuli staðsett, sem heimilt er að veita lán til.“ Það kemur væntanlega í ljós í svari hæstv. ráðh. hér á eftir, hvort þessi fáránlega lánaregla er enn við lýði. Að fiskiskip sé staðsett eða skrásett á einum stað eða öðrum, þarf ekki í sjálfu sér að vera ákvarðandi um, hvort það út af fyrir sig stuðli að eflingu atvinnulífs á viðkomandi stað, þótt svo geti að sjálfsögðu verið í ýmsum tilfellum, þar sem fiskiskip leggja oft upp fiskafla á öðrum stöðum, jafnvel að staðaldri, en þar sem þau eru staðsett eða skrásett, þegar þau eru keypt. Út frá því sjónarmiði einu er sú regla fráleit að ætla að útiloka íbúa Reykjaneskjördæmis frá fyrirgreiðslu um lán úr Byggðasjóði til fiskiskipakaupa. Auk þess er svo hitt, að þessi stefna Byggðasjóðs hefur orðið til þess, að endurnýjun fiskiskipaflota Reyknesinga hefur orðið með öðru leitt til þess, að vart hefur orðið við atvinnuleysi, t.d. í Keflavík, þar sem 90 manns voru skráðir á atvinnuleysisskrá í s.l. mánuði. Slíkt er með öllu óviðunandi, að fyrirtæki þar, sem gætu bætt úr þessu ástandi, fá ekki sömu fyrirgreiðslu og sambærileg fyrirtæki, sem staðsett eru annars staðar á landinu.



Herra forseti. Svar það, sem ég les hér, er frá Framkvæmdastofnuninni, nánar tiltekið lánadeild. Upplýsingar um lánveitingar Byggðasjóðs 1972 er að finna í ársskýrslu Framkvæmdastofnunar ríkisins. Þar eru lánin sundurliðuð eftir tegundum og landshlutum, og auk þess birtist þar ítarleg skrá yfir einstakar lánveitingar með nafni hvers lántakanda, tilgangi lánsins og fjárhæð þess. Árið 1972 voru veitt 432 lán og styrkir úr Byggðasjóði að fjárhæð samtals 480 millj. 400 þús. kr. Um sundurliðun og flokkun lána þessara vísast til ársskýrslu Framkvæmdastofnunarinnar, en henni var útbýtt til allra alþm. á s.l. vori, og eru í þessari skýrslu sérstakar upplýsingar um lánveitingarnar úr Byggðasjóði á bls. 55 og bls. 86–98, og les ég þær ekki hér. Árið 1973 veitti Byggðasjóður 339 lán og styrki að fjárhæð samtals 357 mill,j. 300 þús. kr. Þau lán skiptast þannig eftir framkvæmdum: 1. Nýsmíði fiskiskipa, 5% lán, bátar 24 millj. 400 þús., skuttogarar 6 millj. 900 þús., eða samtals í nýsmíði fiskiskipa, 5% lán; 31 millj. 300 þús. 2. Nýsmíði fiskiskipa, 10% lán, bátar 21 millj. 100 þús. og samtals 21.1 millj. 3. Kaup á notuðum fiskiskipum, bátar 19.7 millj., skuttogarar 41.7 millj., eða samtals 61 millj. 400 þús. kr. 4. Endurbætur fiskiskipa 9.8 millj. 5. Fiskiskip, sérstök fyrirgreiðsla, bátar 2 millj., skuttogarar 7 millj., eða samtals 9 millj. 6. Fiskvinnsla 71.9 millj. 7. Niðursuða 4 millj. 8. Fiskimjölsverksmiður 3.4 millj. 9. Framleiðsluiðnaður 48.3 millj. 10. Þjónustuiðnaður 23.9 millj. 11. Sveitarfélög 41.5 millj. 12. Vaxtastyrkir vegna raflínulagna á sveitabýli 700 þús. 13. Annað ósundurliðað 34.9 millj., eða samtals, eins og áður er sagt, 357 millj. 300 þús. kr. Skrá yfir skiptingu lána þessara eftir landshlutum og listi yfir einstakar lánveitingar mun birtast í ársskýrslu Framkvæmdastofnunarinnar fyrir árið 1973, en skýrsla sú er nú í prentun og verður tilbúin innan skamms. Sé ég ekki ástæðu til að fara að lesa þær skrár hér, enda yrði það of langt mál. Um reglur þær, er gilda um úthlutun lána úr Byggðasjóði, vísast fyrst og fremst til l. um Framkvæmdastofnun ríkisins, nr. 93 1971. Þar segir í 29. gr. um hlutverk Byggðasjóðs: „Hlutverk Byggðasjóðs er að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með því að veita fjárhagslegan stuðning til framkvæmda og eflingar atvinnulífs með hliðsjón af landshlutaáætlunum, sbr. 8. gr., og til að bæta aðstöðu til búsetu í einstökum byggðarlögum og koma í veg fyrir, að lífvænlegar byggðir fari í eyði.“ Þá eru í gildi sérstakar reglur um lánveitingar Byggðasjóðs til fiskiskipa, sem stjórn Framkvæmdastofnunarinnar samþykkti 27. mars 1973, en þær eru þessar: 1. Heimilt er að veita lán vegna fiskiskipa á svæðinu frá Akranesi vestur, norður og austur um land til Þorlákshafnar, að báðum stöðum meðtöldum, svo og í Vestmannaeyjum. Heimilt er þó að víkja frá þessu ákvæði, verði um alvarlegt atvinnuleysi að ræða. 2. Á umræddu svæði skulu umsóknir metnar til lánshæfni og lánsupphæðar með tilliti til þess, að stuðla þurfi að atvinnuöryggi og jafnvægi í byggð landsins eða framkvæmd landshlutaáætlana, er gerðar kunna að verða. 3. Hámark lána, er veitt kunna að verða í samræmi við 2. lið, skal vera 5% af kaupverði notaðs skips og 15% af virðisaukningu vegna endurbóta skips samkv. mati Fiskveiðasjóðs Íslands. Þó skal ekki veitt hærri fjárhæð til endurbóta en 500 þús. kr., nema sérstaklega standi á að dómi sjóðsstjórnar. 4. Heimild til að veita sérstök byggðalán á framangreindu svæði vegna nýsmíði fiskiskipa umfram almenn lán til nýsmíði fiskiskipa, sem í gildi eru á hverjum tíma. Hámark þessara sérstöku byggðalána skal vera 5% af kostnaðarverði skips, skv. mati Fiskveiðasjóðs. Lán þessi skulu háð því skilyrði, að lánsupphæð falli öll í eindaga, ef skipið er selt eða útgerð þess hætt úr því byggðalagi, sem það var upphaflega smíðað fyrir. Ef skipið er selt á annan útgerðarstað á framangreindu svæði, getur sjóðsstjórn þó ákveðið, að framangreint lán fylgi skipinu. 5. Lánveiting vegna skipakaupa er bundin því skilyrði, að seljandi kaupi skip í stað þess, sem selt er. Þó er heimilt að víkja frá þessu ákvæði í sérstökum tilvikum. 6. Heimilt er að veita sama eiganda fjárhagsaðstoð til þess að halda skipi sínu, ef sjóðsstjórn telur útgerðina ekki betur komna í höndum annars aðila á staðnum. 7. Hvíli lán frá Byggðasjóði eða Atvinnujöfnunarsjóði á skipi, sem lánað er til. lækkar veitt lán sem því nemur, að undanskildum endurbótalánum. Af öðrum reglum, sem stjórn Framkvæmdastofnunarinnar hefur sett um lán úr Byggðasjóði, má nefna reglur um lán til kaupa á vinnuvélum, en þær eru þessar: Um lán úr Byggðasjóði til kaupa á nýjum vinnuvélum gildir sú regla, að lánið fari ekki fram úr 30% af kaupverði vélanna. Það skal vera skilyrði, að öflun viðkomandi vélar stuðli að aukinni og bættri þjónustu við íbúa sveitarfélags á þeim sviðum, sem sveitarfélaginu her að veita þjónustu. Slík lán skulu veitt sveitarfélagi eða verktaka, ef sveitarfélagið hefur ekki sjálft með höndum þá þjónustu, sem vélinni er ætlað að veita. Umsögn sveitarstjórnar um verkefni vinnuvélar skal liggja fyrir, áður en lán er veitt. Í þeirri umsögn skal sveitarstjórn láta koma í ljós mat sitt á því, hvort umbeðin vinnuvél rýri verkefni annarra verktaka og vinnuvéla, sem fyrir eru á svæðinu og hafa áður þjónað því. Ekki er um aðrar einsakar lánareglur að ræða hjá Byggðasjóði. Stjórn Framkvæmdastofnunarinnar hefur sett framangreindar lánareglur, sem viðmiðunarreglur til að auðvelda afgreiðslu þessara lánaflokka. Reglum þessum getur stjórn Framkvæmdastofnunarinnar breytt, hvenær sem ástæða þykir til. Raunar er ekki talið æskilegt, að Byggðasjóður byggi um of á sjálfvirkum lánareglum, eins og sumir aðrir stofnlánasjóðir. Lán Byggðasjóðs miðast fyrst og fremst við að sinna þörfum, sem ekki verða leystar af öðrum stofnlánasjóðum. Lán Byggðasjóðs eiga ekki að koma í stað lánveitinga annarra stofnlánasjóða, heldur koma þeir til viðbótar slíkum lánum, þegar brýn þörf er fyrir viðbótarfjármagn. Er slík fyrirgreiðsla bundin við þá staði, sem sérstaklega þarfnast aukinnar atvinnustarfsemi og bættra lífsskilyrða. Það eru því fyrst og fremst slík byggðasjónarmið, sem gilda um lánveitingar Byggðasjóðs.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svör hans. Af þeim kemur fram, að það á sér stað mismunun í lánveitingum eftir landshlutum hjá Byggðasjóði, og í þessum svörum hæstv. ráðh. finnst mér að felist staðfesting á því, að atvinnurekstur í Reykjaneskjördæmi hefur orðið afskiptur um fyrirgreiðslu frá þessum sjóði varðandi lánveitingar, t.d. til fiskiskipakaupa. Eins og ég sagði áðan, vil ég undirstrika það, að í þessu felst óréttlæti að mínum dómi, sem er óviðunandi með öllu. Það eru ekki fullnægjandi rök fyrir þeirri stefnu, sem haldið hefur verið uppi í þessum málum af hálfu stjórnar Byggðasjóðs, að halda því fram, að hlutverk Byggðasjóðs sé að stuðla að jafnvægi í byggð landsins og af þeim ástæðum sé ekki hægt að greiða fyrir íbúum Reykjaneskjördæmis með lánveitingum til skipakaupa. Það vita allir, eins og ég tók fram hér áðan, að þótt skip sé skrásett á einum stað, er það oft gert út frá öðrum og leggur þar upp afla sinn. Hins vegar er það út af fyrir sig ekki mælikvarði á það, sem hér er um að ræða. Svo er hitt, sem er mjög alvarlegt mál, að endurnýjun skipaflota Reyknesinga verður á eftir, miðað við ýmsa aðra landshluta, ef þessari stefnu verður haldið fram, sem stjórn Byggðasjóðs hefur mótað sér í þessum málum. Ég óska eindregið eftir því, að hæstv. forsrh. beiti áhrifum sínum við stjórn sjóðsins um það, að hún breyti stefnu sinni í þessum málum hvað snertir Reykjaneskjördæmi.



Herra forseti. Ég hélt satt að segja, að öllum hv. þm. væri kunnugt um það, að lán úr Byggðasjóði eru ekki almenn stofnlán, heldur er þar um að ræða viðbótarlán, sem hafa verið hugsuð til þess að vega upp á móti þeim þunga straumi fólks og fjármagns, sem sótt hefur inn á Faxaflóasvæðið og þá alveg sérstaklega höfuðborgarsvæðið. Stofnlánasjóðirnir lána yfirleitt frá 50 og upp í 75%. Reyndar hefur varðandi fiskiskip verið veitt enn meiri opinber fyrirgreiðsla, allt upp í 80%, og að því leyti hafa allir setið við sama borð. Síðan hefur Byggðasjóður komið með sérstök viðbótarlán, sem hafa átt að hvetja menn til að setja upp fyrirtæki eða hefja útgerð í hinum fjarlægari byggðum. Ég held, að þegar lögin um Byggðasjóð voru sett, hafi ekki verið nokkur maður, sem ímyndaði sér, að hann yrði almennur stofnlánasjóður, sem lánaði jafnt til allra landshluta eftir sjálfvirkum lánareglum. Þá væri engin þörf á því að setja upp sjóð af því tagi. Ég vil taka fram, að það var að vísu svo árið 1972, að þá gilti þessi regla ekki um fiskiskip, þ.e.a.s. þá var lánað til fiskiskipa á Reykjavíkur- og Reykjanessvæðinu. En þá fór líka svo, að fjármagn, sem veitt var úr Byggðasjóði til Reykjaneskjördæmis, var litlu minna en það, sem veitt var til annarra landshluta, eins og t.d. Suðurlands eða Norðurl. v. Var ljóst, að sjálf'virku fiskiskipalánin gleyptu allt of stóran hluta af því fjármagni, sem tiltækt var, þannig að óhjákvæmilegt var að afnema þessar sjálfvirku lánareglur með öllu, líka varðandi fiskiskip. Af því leiddi, að lán inn á Reykjavíkur- og Reykjanessvæðið voru ekki veitt eftir það.



Herra forseti. Það var greinilegt í ræðu hv. fyrirspyrjanda, að hann er fyrst og fremst sár út af því, að Reykjaneskjördæmi hefur orðið afskipt að hans áliti um lánveitingar ár Byggðasjóði. En ég vil minna á það, sem hann gerði raunar sjálfur í sinni ræðu, að hlutverk Byggðasjóðs er fyrst og fremst að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Stjórn Byggðasjóðs, þar sem ég á sæti, hefur verið nokkuð einhuga um að útiloka, - ef ég má nota það orð, - að útiloka Reykjaneskjördæmi og Reykjavíkursvæðið. Það hefur verið einskonar meginstefna í framkvæmd lána á vegum stjórnar Byggðasjóðs. Stjórn Byggðasjóðs hefur þann skilning, að það mundi ekki ná tilgangi laganna og ekki markmiði sjóðsins að fara að lána á aðalþenslusvæði landsins. Þvert á móti mundi stjórninni þykja undarlegt, ef sú krafa yrði gerð til hennar, og ég segi fyrir míg, að mér þætti það undarlegt, ef það fengist meiri hluti fyrir því í stjórn Byggðasjóðs. Ég held, að það sé engin ástæða til að lá stjórninni þetta, því að það er áreiðanlega réttur skilningur. Það er ekki ætlast til þess, að Byggðasjóður láni til þessara svæða, vegna þeirra sérstöku aðstæðna, sem hér eru, miðað við landsbyggðina almennt. Því miður er nú ekki tími til að ræða þetta meira, en ég vil taka fram í sambandi við það, sem hér hefur komið fram af hálfu fyrirspyrjanda, að hann er fyrst og fremst sár, en færir ákaflega lítil rök fyrir máli sínu.



Herra forseti. Ég held, að ég megi til með að nota þær 2 mín., sem mér eru skammtaðar hér, til að vekja athygli á þeim ummælum, sem tveir hv. stjórnendur Byggðasjóðs hafa hér viðhaft og hinn síðari orðaði bókstaflega þannig, að meginstefna stjórnar Byggðasjóðs sé að útiloka tvö kjördæmi frá því að njóta nokkurs úr þessum sjóði, þ.e.a.s. Reykjavík og Reykjaneskjördæmi. Ég vil lýsa því yfir, að ég tel, að sú regla, sem Byggðasjóður hefur sett um viðbótarlán til skipakaupa og útilokar gjörsamlega tvö kjördæmi frá því að njóta slíks, hvernig sem ástatt er í hinum einstöku byggðarlögum þeirra kjördæma, - eða Reykjaneskjördæmis, Reykjavík er kannske út af fyrir sig nokkuð, hún er að mínu viti fráleit. Ég var að efast um, hvort ég ætti heldur að nota orðið fráleit eða fáránleg, en til þess að það fari ekki á milli mála, hvað ég meina, vil ég nota bæði orðin.



Herra forseti. Það virðist nú þegar greinilegt, að það verða allfjörugar umr. um þetta mál hér. Ég vil í tilefni af þessum umr. aðeins segja þetta: Sú regla, sem stjórn Byggðasjóðs hefur sett um lánveitingar til kaupa á fiskiskipum, á einungis við um fiskiskip. Sú regla er enn fremur ekki án undantekninga, eins og dæmin reyndar sanna. Ég tel rétt að upplýsa hv. þm. um það, að Byggðasjóður hefur gert undantekningu, að því er þá reglu varðar, um lánveitingu til kaupa á fiskiskipum, sem keypt hafa verið til staða í Reykjaneskjördæmi, ef sérstaklega hefur verið ástatt um atvinnumál í viðkomandi byggðarlagi. Ég tel það hins vegar alls ekki í samræmi við við stefnu Byggðasjóðs, sem sé að stuðla að jafnvægi í byggð landsins og stuðla að því að efla atvinnulíf á þeim stöðum, þar sem það er veikt. Ég tel það hins vegar alls ekki í samræmi við stefnu og anda laga um Byggðasjóð, að Byggðasjóður verði almennur fjárfestingarlánasjóður, sem láni án tillits til atvinnuástands og byggðarsjónarmiða á hverjum stað. Í þessu sambandi vil ég enn fremur vekja athygli á því, að í stjórn Byggðasjóðs hafa á undanförnum fundum farið fram umræður um það, hvort ekki væri ástæða til að taka til endurskoðunar lánareglur Byggðasjóðs, og þá hafa umræður fyrst og fremst hneigst í þá átt, að ástæða væri til að þrengja enn frekar lánareglur Byggðasjóðs, heldur en að útvíkka þær. Ég get fullkomlega tekið undir þetta sjónarmið og hef marglýst því á fundum sem stjórnarmaður í stjórn Byggðasjóðs. Ég tel, að það sé fullkomin ástæða til þess fyrir stjórn Byggðasjóðs að vera öllu íhaldssamari um lán til kaupa á fiskiskipum en stjórnin hefur verið, og þess vegna sé fullkomlega ástæða til að fara að meta meira en gert hefur verið í einstökum tilvikum, hvort um brýnt atvinnuspursmál sé að ræða fyrir það byggðarlag, sem í hlut á. En höfuðatriðið er, að það er alls ekki rétt, sem hér hefur verið sagt, að stjórn Byggðasjóðs hafi markað þá stefnu að útiloka einhver ákveðin kjördæmi eða einhver ákveðin byggðarlög frá því að geta fengið lán úr Byggðasjóði. Það hefur ekki verið gert. Það hefur að vísu verið sett sem almenn regla, að ákveðin svæði skuli ekki hljóta lán, en undantekningar heimilaðar frá þeirri reglu, þegar brýna nauðsyn ber til.



Herra forseti. Ég vil leggja á það mjög ríka áherslu, að deilur um þessi mál eru nálega eingöngu um fiskiskip, en um mörk allra annarra lánveitinga sjóðsins hafa verið miklu minni deilur. Þetta er ekki óeðlilegt vegna þess, hve fiskiskip eru „hreyfanleg“ atvinnutæki, svo að maður noti það hugtak, og þau ganga mjög kaupum og sölum á milli staða í landinu. Jafnvel í þessum efnum hefur ekki, eins og síðasti ræðumaður benti á, verið haldið við þá reglu, sem stjórn Byggðasjóðs setti sér, því að nýbúið er að veita leyfi fyrir einum togara, sem á að vísu að vera fyrir Hafnir, en verður gerður út í Keflavík, af því að hann kemst ekki að bryggju í Höfnum. Og það er ekki langt síðan Sjöstjörnunni í Keflavík var veitt leyfi fyrir stóru skipi. Hvernig á að verja það gagnvart öðrum íbúum Keflavikur, að þeir geti ekki fengið þessi lán? Þetta er vandinn. Eiga þeir að neyðast til að fá einhverja til að leppa skip fyrir sig úti á landi og gera þau síðan út í Keflavík? Ég er þeirrar skoðunar, að Byggðasjóður hafi e.t.v. látið leiða sig allt of langt út í lánveitingar til fiskiskipa. Fiskiskipin eru svo mikilvæg fyrir okkur, að við verðum að koma lánamálum þeirra fyrir á annan hátt. Vandamál hefur ekki komið alvarlega upp á neinu öðru sviði útlána og fjárfestingar, en það er óleyst á þessu sviði, og ég skil því mætavel, að Reyknesingar kvarti. Við verðum að finna einhverja betri lausn á þessu máli en að veita lán til skipa á Reykjanesi á einum fundi, en neita um þau á þeim næsta.



Herra forseti. Ég vil taka undir það, sem hér hefur komið fram, að það væri í sjálfu sér fráleitt, ef ætti að útiloka skip skrásett á Reykjanessvæðinu frá því að geta hlotið viðbótarlán úr Byggðasjóði, því að eins og flestum er kunnugt, mun Reykjanessvæðið eða Suðurnesin frá gamalli tíð og enn í dag vera eitt af aðalútgerðarsvæðum landsins með mikla fjárfestingu í landi til þess að vinna úr sjávarafla, sem einhvern veginn þarf að tryggja. En eins og hér hefur komið fram og var raunar ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, hefur þessi regla ekki verið undantekningarlaus hjá Byggðasjóði. Eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, er nýlega búið að veita úr Byggðasjóði 5% lán út á togara, þar sem eigendurnir eru búsettir í Höfnum og á Keflavíkur-Njarðvíkursvæðinu, og ég vil taka undir það, að mér finnst ekki á nokkurn hátt hægt að gera upp á milli umsókna. Mér er kunnugt um, að þegar liggur fyrir umsókn um viðbótarlán úr Byggðasjóði út á skuttogara, sem á að kaupa til Njarðvíkur og Keflavíkur, og ég fæ ekki séð, með hvaða rétti slíkri umsókn yrði neitað, eftir að nýverið er búið að afgreiða aðra svipaða umsókn. Ég treysti því, að stjórnendur Byggðasjóðs láti ekki til þess koma.



Herra forseti. Það er stundum vandlifað. Ég heyri ekki betur en minn ágæti sessunautur hafi gert sitt til að sproksetja mig svolítið, en ég sagði í stuttu máli, að stjórn Byggðasjóðs hefði þá meginreglu að lána ekki í Reykjaneskjördæmi og til Reykjavíkur. Ég notaði að vísu orðið útilokaður í þessu sambandi, en þó held ég, að ég hafi sagt það þannig, að ég hafi reynt að draga svolítið úr orðinu. En ég held, að eftir standi aðalatriði þessa máls, að stjórn Byggðasjóðs er nokkuð einhuga um það og væri ákaflega óeðlilegt að láta undan ég vil segja nokkuð áköfum kröfum margra Reyknesinga um að fara að lána almennt úr Byggðasjóði inn á Reykjanessvæðið. Ég tel og ég vona, að stjórn Byggðasjóðs standist slíka ásókn, því að það er áreiðanlega ekki í samrætni við markmið laganna um Framkvæmdastofnun, ef þannig yrði að unnið. - Þetta vil ég láta verða mín síðustu orð um þetta efni.



Herra forseti. Í framhaldi af því, sem ég sagði áðan, vil ég vekja athygli hv. þm. á því, út á hvað þessar umræður hafa raunverulega gengið. Þær hafa gengið út á það, að hér hafa annars vegar talað þm. landsbyggðarinnar, sem hafa verið mjög glaðir yfir því, að í gildi hafa verið hjá Byggðasjóði svo til sjálfvirkar reglur um lán vegna fiskiskipa, og hins vegar þm. Reykn., sem hafa talað mjög um það, hve nauðsynlegt sé að gera þessar lánareglur líka sjálfvirkar fyrir Reykjaneskjördæmi og væntanlega Reykjavik þá líka. Það hefur nánast enginn þeirra hv. þm., sem talað hafa, minnst á, að nein ástæða væri til að brjóta niður þessar sjálfvirku lánareglur og taka upp nánari skoðun á hverju einstöku máli með tilliti til byggðarsjónarmiða á hverjum stað. Hv. 2. þm. Reykn. taldi fráleitt, að ekki væri hægt að lána öllum þeim, sem sæktu um lán vegna kaupa á fiskiskipum á Reykjanesi, vegna þess að lánað hafði verið til kaupa á einu fiskiskipi, sem er gert út frá Höfnum og kemur til með að leggja meginhluta af afla sínum upp þar. En allir vita, að Hafnir eru staður, sem er sambærilegur við marga þá staði úti á landsbyggðinni, þar sem mjög bágt atvinnuástand er. Þar sem Byggðasjóður vill lána til kaupa á fiskiskipi á slíkan stað til þess að efla atvinnulíf á þeim stað, þá segir hv. þm., að lána verði öllum á Reykjanesi. Þetta er stefna, sem hefur verið ríkjandi hæði hjá þeim hv. þm., sem hér hafa talað, bæði þeim, sem eru kjörnir þm. fyrir Reykjaneskjördæmi, svo og þeim, sem eru kjörnir þm. fyrir önnur kjördæmi úti á landsbyggðinni. Þeir vilja helst allir hafa sjálfvirkar lánareglur, sumir fyrir meginhluta landsins, en aðrir fyrir allt landið. Meginkjarni málsins er sá, hversu mönnum gengur illa að koma sér saman um að viðhalda því sjónarmiði, sem Byggðasjóður er byggður á, að lita á málin út frá byggðarsjónarmiði í hverju einstöku tilviki.



Herra forseti. Mér finnst þessar umr., sem hér hafa farið fram, nánast allundarlegar. Ég held, að það séu allir stjórnmálaflokkar, sem hafa lýst því yfir núna, að þeir vilji stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Það var lesið hér upp, að tilgangur Byggðasjóðs væri að stuðla að jafnvægi í byggð landsins og að koma í veg fyrir, að lífvænlegar byggðir fari í eyði. Þetta mun vera megintilgangur sjóðsins. Nú hefur sjóðurinn farið út í það, og það er sjálfsagt réttlætanlegt frá þessum sjónarmiðum að veita lán út á fiskiskip. Það eru mjög mikilvæg atvinnutæki fyrir þær byggðir, sem standa höllum fæti. Hins vegar hefur hann þar farið út á mjög hálan ís, og væri sjálfsagt réttast fyrir hann að draga sem allra mest þar í land. Það má minna á, að það er margt fleira en fiskiskip, sem getur stuðlað að jafnvægi í byggð landsins, ákaflega margt, og það þarf ekki einu sinni að vera bundið við sjávarútveg og sjávarþorp. Margt er það í landbúnaði og iðnaði, sem getur stuðlað að þessu jafnvægi. Hitt er svo augljóst, að einhver mörk varð að draga. Og þegar Reyknesingar koma hér og telja upp, að þeir ættu að vera réttu megin við þessi mörk, þá kæmi auðvitað Reykjavik á eftir og þetta væri algjörlega flatt út. Hvernig væri það t.d., ef þeir, sem stunda landbúnað, segðu: Við þurfum viðbótarlán, við skulum fá þessi viðbótarlán til byggingar á ákveðnum svæðum? Ég held, að það væri ekki heillavænleg stefna. Ég held, að Byggðasjóður verði að hafa meginreglur, sem byggjast á þessum höfuðatriðum, og þannig nær hann ábyggilega best tilgangi sínum með því að útiloka sem mest af höfuðþéttbýli landsins.



Herra forseti. Ég efast um, að mér dugi tvær mínútur til að leiðrétta margvíslegan misskilning, sem virðist koma fram bæði hjá stjórnendum Byggðasjóðs og öðrum þeim, sem eðlilega láta sér annt um þann sjóð. Ég ætla mér nú að reyna það samt. Ég hef ekki gagnrýnt reglur Byggðasjóðs almennt. Það er aðeins sú regla, sem sett hefur verið í sambandi við viðbótarlán til skipakaupa, sem við Reyknesingar teljum, að sé algerlega óhæf, og þá fyrst og fremst á þeirri forsendu, að með því að setja slíkar reglur varðandi skipakaup er verið að segja, að allar verstöðvar í Reykjaneskjördæmi, verstöðvar eins og Grindavík, Sandgerði, Vogar, Hafnir og Keflavík, séu einhvers konar annars eða þriðja flokks verstöðvar. Ég hef aldrei getað skilið, að það sé neinn eðlismunur á þessum verstöðvum og öðrum verstöðvum, sem eru eitthvað svolítið fjær Reykjavík, og jafnvel verstöðvum á Norður-, Vestur- og Austurlandi. Ef hins vegar væri sett sú regla, að því er varðar stuðning við fiskiskipakaup, að þar sem verstöð stendur höllum fæti, sé réttlætanlegt að veita viðbótarlán, þá er það allt annars eðlis en hitt að setja ákveðin kjördæmi í bann hvað þetta varðar.



Herra forseti. Mér finnst þessar umræður bera vitni þess, að alþm. almennt skilji gildi Byggðasjóðs. Ég vil taka undir það, sem síðasti ræðumaður sagði hér áðan, að mér finnst, að það sé ástæða til að endurskoða reglur um útlán í sambandi við fiskiskip. En ég kom nú hingað upp aðeins til að segja það, að mér finndist áhugavert, að þm. tækju nú höndum saman og gerðu það, sem væri raunveruleg byggðastefna, og það er að auka fjármagn Byggðasjóðs.



Herra forseti. Á s.l. vetri flutti ég þáltill. um leigu og sölu á íbúðarhúsnæði. Fó1 hún í sér áskorun á ríkisstj. að láta undirbúa frv. um þessi mál og leggja það fyrir Alþingi. Í frv. skyldi vera ákvæði um hámarksleigu íbúðarhúsnæðis og jafnframt sérstaklega fjallað um skipulag fasteignasölu í landinu. Tillögu þessari var vísað til ríkisstj. 6. apríl 1973. Í því fólst að sjálfsögðu ekki nein efnisleg afstaða til málsins frekar en endranær, þegar till. er vísað til ríkisstj., en miðað við þær umr., sem fóru fram hér á Alþingi, þegar till. var afgreidd, virtist ekki leika nokkur vafi á, að þm, væru þeirrar skoðunar, að um þessi mál væri þörf á lagasetningu, enda þótt sú leið væri valin við afgreiðslu málsins að binda ekki hendur ríkisstj. um ákveðna stefnumótun við undirbúning þessarar löggjafar. 1. liður fsp. minnar er því svo hljóðandi: „Mun félmrh. eiga frumkvæði að því, að sett verði lög um leigu og sölu fasteigna í samræmi við þáltill., sem vísað var til ríkisstj. 6. apríl 1973?“ Í öðru lagi spyr ég: „Er ráðherra hlynntur því, að sett verði ákvæði um hámarksleigu íbúðarhúsnæðis?“ Ég hef sem sagt aldrei skilið, hvers vegna svo treglega gengur að fá því framgengt, að einhver ákvæði verði sett um hámarksleigu íbúðarhúsnæðis, t.d. með því að miða hámarkið við ákveðinn hundraðshluta af fasteignamatsverði á ári hverju. Ég veit vel, að öll lög má sniðganga og brjóta. En það er engin afsökun fyrir því að setja ekki fastar reglur, sem yfirgnæfandi meiri hluti eigenda leiguhúsnæðis mundi vafalaust virða, ef þær væru til. Ég er einnig sannfærður um, að finna má ýmsar leiðir til að hafa eftirlit með því, að lögum um hámarksleigu yrði framfylgt, án þess að það kostaði hið opinbera óþarflega mikið fé eða óhóflega fyrirhöfn. Þess vegna spyr ég ráðherra, hvort hann sé ekki hlynntur því, að reynt verði að koma á einhverjum úrbótum á þessu sviði. Í tengslum við þetta mál spyr ég einnig, hvort hæstv. ráðherra vilji ekki beita sér fyrir því, að húsaleiguútgjöld verði frádráttarbær við álagningu tekjuskatts, enda virðist það ekki óeðlilegt, bæði til að auðvelda eftirlit, ef sett verða hámarksákvæði um húsaleigu, til þess að ýta undir rétt framtöl eigenda leiguhúsnæðis og vegna þess að þetta virðist sanngjörn og eðlileg negla, meðan í gildi er heimild til þess að draga frá við álagningu tekjuskatts vexti af byggingarskuldum. 4. spurningin er svo borin fram að gefnu tilefni, eins og flestum er kunnugt, og skýrir sig nokkuð sjálf, en hún er svo hljóðandi: „Verða ráðstafanir gerðar af hálfu Húsnæðismálastofnunar ríkisins til þess að tryggja, að íbúðir, sem byggðar hafa verið í Breiðholti í þágu láglaunafólks af Framkvæmdanefnd byggingaráætlunar, séu ekki misnotaðar í hagnaðarskyni?“



Herra forseti. Spurt er í fyrsta lagi: „Mun félmrh. eiga frumkvæði að því, að sett verði lög um leigu og sölu fasteigna í samræmi við þáltill., sem vísað var til ríkisstj. 6. apríl 1973?" Þeim hluta þessarar spurningar, sem tekur til lagasmíðar um leigu fasteigna, mun ég svara undir næsta lið. Hvað viðvíkur setningu laga um sölu fasteigna, heyrði sá málaflokkur samkv. lögum nr. 47 1938, um fasteignasölu, undir atvinnumrn., en nú eftir skiptingu þess rn. undir dómsmrn., og fellur því lagasetning á því sviði undin dómsmrh., en ekki mig. 2. liður fsp. er svo hljóðandi: „Er ráðherra hlynntur því, að sett verði ákvæði um hámarksleigu íbúðarhúsnæðis?“ Þessari spurningu vil ég svara játandi, enda þótt mér sé vel ljóst, að torvelt muni reynast að setja í lög almenn ákvæði um hámark húsaleigu, sem verði virt í framkvæmd. Reynslan af húsaleigulögunum frá 1943, nr. 39, og l. um hámark húsaleigu frá 1952, nr. 30, var á þann veg, að ég hygg, að það muni nú vera fáir, sem séu fýsandi þess að vekja upp aftur húsaleigunefndirnar til að meta húsaleigu og til að hafa eftirlit með því, að hámarksákvæðum um húsaleigu verði fylgt. Að mínu viti er eina skynsamlega leiðin í dag til þess að gera eitthvað raunhæft í þessum málum sú að veita sveitarstjórnum, sem þess kynnu að óska, heimild til þess að setja ákvæði um hámark húsaleigu í hlutaðeigandi sveitarfélögum, t.d. eins og gert var í bráðabirgðaákvæði l. nr. 39 1943, og er það mál til athugunar í félmrn. Kemur þá jafnframt til greina að taka fleiri atríði inn í slík heimildarlög heldur en beint hámark húsaleigu. Þar gæti t.d. líka verið um að ræða ákvæði um nýtingu húsnæðis, sem víða er mjög ábótavant um. Í þriðja lagi er spurt: „Vill ráðherra beita sér fyrir því, að húsaleiguútgjöld verði frádráttarbær við álagningu tekjuskatts?“ Ég vil svara þessu hiklaust játandi. Ég tel, að engum, sem um þessi mál hugsar, geti blandast hugur um, að mikil bót í þessu efni mundi hljótast af því, ef l. um tekju- og eignarskatt yrði breytt þannig, að leigutaka yrði heimilað að draga leigugjald fyrir íbúð á fullu verði frá skattskyldum tekjum. Slíka ráðstöfun mundi ég vilja styðja, hvaðan sem hún kæmi fram og hvernig sem hún væri fram borin. Ákvæði í þá átt mundu svo jafnframt, eins og einnig kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, tryggja betur framtal leigutekna leigusala en nú er. En í þessu sambandi kemst ég ekki hjá að minna á það, að þar sem lög um tekjuskatt heyra undir fjmrh., verður að sjálfsögðu að koma til hans kasta um forustu af hálfu ríkisstj., ef slíkar breytingar verða á l. um tekjuskatt að hennar tilhlutun. Í fjórða og síðasta lagi er spurt: „Verða ráðstafanir gerðar af hálfu Húsnæðismálastofnunar ríkisins til að tryggja, að íbúðir, sem byggðar hafa verið í Breiðholti í þágu láglaunafólks af Framkvæmdanefnd byggingaráætlunar, séu ekki misnotaðar í hagnaðarskyni?“ Þessu vil ég hiklaust svara játandi, að það sé fullur vilji, bæði hjá húsnæðismálastjórn og félmrn., til þess að fyrirbyggja þetta. Reglugerð hefur verið gildandi um þessi efni frá 23. apríl 1968, þar sem lagt er bann við leigu á íbúðum, sem byggðar eru af Framkvæmdanefnd byggingaráætlunar í Breiðholti, nema til komi leyfi Húsnæðismálastofnunar ríkisins. Slík leyfi veitir stofnunin hins vegar ekki, nema íbúðareigandi geti sýnt fram á nauðsyn þess, að hann þurfi að dvelja utan lögsagnarumdæmis Reykjavíkur um alllangt skeið af heilsufarsástæðum, vegna atvinnu sinnar eða af öðrum þeim ástæðum, sem stofnunin metur gildar. Á fundi húsnæðismálastjórnar 29. jan. s.l. voru þessar reglur að gefnu tilefni gerðar ítarlegri og m.a. sett eftirfarandi ákvæði: 1) Að leyfi yrðu ekki veitt til lengri tíma en 12 mánaða. Að þeim tiltekna tíma liðnum bæri íbúðareiganda að bjóða Húsnæðismálastofnun ríkisins forkaupsrétt að íbúð sinni, ef hann ætlaði ekki að flytja í íbúðina sjálfur. 2) Að íbúðareigandi, sem stæði í vanskilum við veðdeild Landsbanka Íslands vegna þeirra lána, sem hvíldu á íbúðinni, og Byggingarsjóð ríkisins, gæti ekki fengið leyfi til að selja á leigu íbúð sína. Sama gildir, þegar um er að ræða vanskil við sjóði, sem löglega hafa verið stofnaðir af íbúðareigendum. 3) Að árleg leiga fyrir íbúðir þessar skyldu ákveðin af húsnæðismálastjórn í janúarmánuði ár hvert. Skyldi höfð hliðsjón af vöxtum af lánum þeim, sem veitt væru til íbúða þessara úr Byggingarsjóði ríkisins, fasteigna- og brunabótaiðgjöldum af viðkomandi íbúð, svo og kostnaði, sem skiptist á hverja íbúð eftir stærð, vegna rekstrar á þeim hluta byggingar, sem er sameiginlegur fyrir allar íbúðirnar. Heimilt væri að áætla þennan kostnað. 4) Húsnæðismálastofnun ríkisins lætur gera sérstakt eyðublað fyrir leigusamninga og leigusölu á FB-íbúðum. Skal þar koma fram m.a., hver leigufjárhæðin skuli vera, hversu greiðslu skuli háttað, til hve langs tíma íbúðin sé leigð og hver uppsagnarfrestur skuli vera. Samningar þessir skulu úr gildi falla án uppsagnar að leigutíma liðnum. Leigusala er skylt að gera leigusamninga á það eyðublað, sem stofnunin lætur í té, og er óheimilt að víkja þar í nokkru frá þessum ákvæðum, án heimildar stofnunarinnar. 5) Leigusamningur skal gerður í þríriti, og skal hvor aðili halda sínu eintaki, en hið þriðja skal sent Húsnæðismálastofnun ríkisins. Húsnæðismálastofnun ríkisins er heimilt að segja upp án fyrirvara öllum þeim lánum, sem veitt hafa veríð til íbúðar, brjóti íbúðareigandinn gegn þeim reglum, sem hér hafa verið settar. Reglur þessar voru settar með stoð í reglugerð nr. 122 23. apríl 1968. Með setningu þessara reglna tel ég, að húsnæðismálastjórn hafi gert hreint fyrir sínum dyrum varðandi reglur um þessi efni, og hef fulla trú á því, að hún muni fylgja þeim að fullu í framkvæmd.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir svör hans og fyrir hinar jákvæðu undirtektir, sem í þeim fólust. Ég játa, að mér var ekki fyllilega ljóst, að sala fasteigna heyrði ekki undir sama ráðh. og leiga fasteigna, en þetta mun rétt vera, og ég vil þá aðeins beina til hæstv. dómsmrh., að hann taki þessa þáltill., sem var vísað til ríkisstj. í fyrra, til sérstakrar athugunar. Ég vil sérstaklega fagna því, að hæstv. félmrh. lýsti sig hlynntan því, að sett yrðu ákvæði um hámarksleigu íbúðarhúsnæðis. Ég get hins vegar viðurkennt og er honum fyllilega sammála um, að skipulag það, sem tíðkaðist um þessi mál um og eftir síðustu heimsstyrjöld, var ekki sérlega skynsamlegt til eftirbreytni, enda varð það nánast sjálfdautt. Þá var reynt að binda hámarksleigu við ákveðna upphæð í l., miðað við fermetrafjölda, og síðan settar upp sérstakar n., sem áttu að sjá um framkvæmdina. Mér virðist, að allt hafi þetta skipulag verið með nokkuð óskynsamlegum blæ, enda mun það ekki hafa reynst vel. Ég hef talið hins vegar, að það væru til aðrar leiðir í þessum efnum, og væri t.d. sjálfsagt og eðlilegt að miða húsaleigu við fasteignamatsverð. Má vera, að þetta hafi ekki verið ýkjaraunhæft á sínum tíma. Þetta er að verða fyllilega raunhæft í dag, eftir að komið er nýlegt fasteignamat, og einmitt nú liggur fyrir þinginu frv. um fasteignamat, sem væntanlega verður að lögum á þessu þingi. Ég tel, að eftirlitið ætti t.d. að vera fólgið í því, að allir húsaleigusamningar skyldu stimplast hjá opinberum aðila og þannig væri fengið nokkurt eftirlit með því, hver leigan væri, þótt ég viðurkenni hins vegar, að auðvitað er hægt að brjóta öll lög. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja um þetta mál frekar, en ég vil sem sagt endurtaka, að ég er hæstv. ráðh. þakklátur fyrir jákvæðar undirtektir hans.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að leggja örfá orð í belg. Ég tel, að þessar fsp. frá hv. þm. Ragnari Arnalds snerti ákaflega veigamikinn þátt og marga aðila í þjóðfélaginu. Við höfum sinnt mjög hag byggjenda, þeirra sem reisa sér húsnæði, en hlutur leigjenda hefur verið fyrir borð borinn. Þess vegna tel ég þessar fsp. einmitt sérstaklega mikilvægar, því að ég tel. að stjórnvöld ættu nú að reyna að sinna fremur hag leigjenda en gert hefur verið á undanförnum árum. Hagur leigjenda er vissulega ekki góður í verðbólguþjóðfélagi, því að eins og kunnugt er, hagnast þeir, sem reisa sér hús og leggja fé í húsnæði, óbeint á verðbólgunni, en þeir, sem leigja sér húsnæði, gera það ekki og standa því mjög illa að vígi. Hæstv. félmrh. var mjög jákvæður í sambandi við þau atríði, sem hér bar á góma, t.d. um 3. liðinn, þ.e. húsaleigugjöld verði frádráttarbær við álagningu tekjuskatts. Ég er sannfærður um, að ríkið mundi ekki skaðast neitt við það, því að þá kæmi hin raunverulega húsaleiga betur fram. Hæstv. félmrh. benti á, að þetta væri eiginlega mál hæstv. fjmrh. En ég vil beina því til hans, að þetta er verkefni hans nánast og væri því vert, að hæstv. félmrh. beitti sér fyrir þessari úrbót sem raunar öðrum, sem þarna koma fram. Ef hæstv. félmrh. gerði nú verulegt átak til þess að styðja og bæta hag leigjenda, hefði hann ekki til einskis setið í ráðherrastóli.



Herra forseti. Á þskj. 431 hef ég leyft mér að flytja Esp. til hæstv. samgrh, um brúargerð yfir Álftafjörð á Snæfellsnesi. Á árinu 1968 flutti ég till. til þál. um þetta efni, svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um, að Vegagerð ríkisins láti rannsaka aðstöðu til brúarbyggingar yfir Álftafjörð á Snæfellsnesi og geri kostnaðaráætlun um framkvæmd verksins, ef hagkvæmt þykir.“ Þessi till. varð ekki útrædd á því þingi. Ég leyfi mér að minna á örfá atriði í grg. þessarar till. Þar segir m.a.: „Vegabætur í Álftafirði eru nauðsynlegar af mörgum ástæðum. Leiðin er fjölfarin. Hún er verslunar- og viðskiptaleið Skógstrendinga til Stykkishólms. Þar er haldið uppi áætlunarferðum milli Dala og Snæfellsness. Mjólkurflutningar eru tíðir á þessari leið vegna samvinnu mjólkursamlaganna í Búðardal og Grundarfirði, einnig aðrir vöruflutningar, sérstaklega ef Hvammsfjörður er ísi lagður, eins og fyrir getur komið á köldum vetri. Þá er og brýn nauðsyn til þess, að umrædd leið sé vel fær og örugg, þegar að kalla sjúkraflutningar til sjúkrahússins í Stykkishólmi. Enn fremur má benda á, að vegabætur í Álftafirði eru forsenda þess, að Heydalsvegur geti komið byggðarlögum sunnan Breiðafjarðar að verulegum notum. Loks má nefna það í leiðinni, að við umrædda framkvæmd gæti skapast ákjósanleg aðstaða til fiskiræktar í Álftafirði, en það er önnur saga.“ Loks er á það bent, að vegabætur í Álftafirði, Heydal og á Laxárdalsheiði séu í raun og veru „greinar á sama meiði, sem miða að því að stórbæta samgöngukerfið á þessum slóðum. En að því er varðar Álftafjörð sérstaklega þarf að kanna hið fyrsta, hvort hentara er að velja leiðina yfir fjörðinn eða fyrir hann.“ Öll þessi rök eru í fullu gildi enn í dag. Heydalsvegur var, svo sem kunnugt er, opnaður til umferðar haustið 1971. Hann var tekinn í þjóðvegatölu árið 1944, svo að segja má, að þessi ágæti fjallvegur, sem reynst hefur vel undanfarna vetur, hafi verið æðilengi á leiðinni. Samkv. vegáætlun, sem byggð er á vegalögum, telst Snæfellsnesvegur af Vestfjarðavegi við Stóraskóg um Hörðudal, Skógarströnd, Helgafellssveit og Grundarfjörð á Ólafsvíkurveg við Fróðá. Segja má, að þessi leið sé nú öll orðin nokkurn veginn greiðfær. En þó er einn mikill og erfiður þröskuldur á þessari leið, en það er einmitt Álftafjörður. Þetta hefur verið viðurkennt með því, að á vegáætlun 1972 og 1973 hefur verið varið nokkurri fjárhæð til þess að rannsaka þetta mál. Voru 200 þús. kr. veittar í þessu skyni árið 1972 og 300 þús. árið 1973. Enn mun þurfa meiri rannsóknir að gera, áður en ákvarðað er, hvor leiðin verður valin. Þess vegna hef ég leyft mér að spyrja nú hæstv. samgrh.: „Hvað líður athugun á vega- og brúargerð yfir Álftafjörð á Snæfellsnesi?“



Herra forseti, Ég hef leitað upplýsinga hjá Vegagerð ríkisins varðandi þessa fsp. og byggi svar mitt á þeim upplýsingum, sem ég hef fengið þaðan. Í vegáætlun 1972 og 1973 voru samtals veittar 0.5 millj. kr. til rannsókna á framtíðarvegarstæði fyrir eða yfir Álftafjörð. Unnið hefur verið að þessum athugunum undanfarin tvö ár, og hafa þær beinast að því að bera saman kostnað við veglínu inn fyrir fjörðinn annars vegar og leið yfir fjörðinn milli Birgishöfða og Krákuness hins vegar. Leiðin yfir fjörðinn verður 5.8 km styttri en leiðin inn fyrir fjörðinn. Mæld hefur verið veglína að mestu inn fyrir fjörðinn og svæðið milli Birgishöfða og Krákuness kortlagt. Gerðar hafa verið jarðvegsathuganir í firðinum og borað niður á 20 m dýpi, án þess að fastur botn fyndist, og einnig tekið sýnishorn af efstu jarðlögum í firðinum, sem reyndust vera mjög lífræn. Þá hafa verið gerðar athuganir á sjávarföllum í Álftafirði og umferð talin á þessari leið sumarið 1972 og sumarið 1973. Reyndist meðalumferð yfir sumarmánuðina 1973 vera 75 bifreiðar á dag, og var áætlað, að ársumferðin væri um 60% af sumarumferðinni, þ.e.a.s. um 45 bifreiðar á dag. Gerður hefur verið lauslegur samanburður á kostnaði við veginn fyrir fjörðinn og yfir fjörðinn á grundvelli þeirra athugana, sem þegar hafa verið gerðar. Benda þessar frumáætlanir til þess, enda þótt vegagerð yfir fjörðinn verði örugglega til muna dýrari en inn fyrir fjörðinn, geti samt verið um hagkvæma fjárfestingu að ræða, miðað við þær umferðartölur, sem mælst hafa á s.l. ári, og eru þá lagðar til grundvallar reikningsreglur Alþjóðabankans um mat á hagnaði umferðarinnar af styttingu vegarins. Þessi frumáætlun byggist á ákveðnum forsendum um sig á vegfyllingu yfir fjörðinn. Til þess að fá úr því skorið, hvort þær forsendur eru réttar, þarf að gera mun umfangsmeiri jarðvegskannanir í firðinum en gerðar hafa verið til þessa, þar sem sig vegfyllingar ræður úrslitum um hagkvæmni verksins. Til þess að fá tæmandi upplýsingar um þetta þarf að kanna dýpt hinna lausn setlaga í firðinum með skjálftamælingum og einnig jafnvægisástand hinna mismunandi jarðlaga, en til þess þarf að taka sýnishorn af jarðlögum og gera einhverjar kannanir á rannsóknarstofum. Jafnframt þyrfti að gera líffræðilegar rannsóknir í firðinum í samvinnu við Náttúruverndarráð, veðurathuganir og frekari dýptarmælingar til þess að fá upplýsingar um hæstu væntanlegu ölduhæð, sem er ákvarðandi um hæð vegarins yfir sjó. Einnig þyrfti að athuga sérstaklega, hvort með vegagerð yfir fjörðinn skapist skilyrði til fiskræktar innan við væntanlega uppfyllingu, en landeigendur í firðinum munu hafa sýnt verulegan áhuga á því máli. Gera má ráð fyrir, að þær athuganir, sem eftir er að gera, mundu kosta um 2 millj. kr. og taka a.m.k. eitt ár.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svörin. Þó að rannsóknum í þessu efni sé ekki lokið, virðast mér þær benda fyllilega til þess, að hentara verið að fara yfir fjörðinn heldur en fyrir hann. Það hefur sagt mér maður mjög kunnugur á þessum slóðum, Guðmundur Ólafsson frá Dröngum, og sem lengi annaðist þarna póstferðir og þekkir þessa leið allra manna best í vondum veðrum að vetrarlagi, að hann telji útilokað að leggja öruggan veg fyrir fjörðinn, nema sá vegur yrði þá færður alveg niður undir sjó, niður að fjöruborði, og þá gefur auga leið, að þar þyrfti að vera um algera nýlagningu vegar að ræða og mjög dýra framkvæmd. En það er svo margt, sem þarf að rannsaka nú á tímum, áður en ráðist er í ákveðnar framkvæmdir, að ekki er hægt að kippa sér upp við það, þó að þarna þurfi að gera meiri rannsóknir, en ég legg áherslu á, að þær verði framkvæmdar og það sem fyrst. Eins og ég áðan sagði, er Álftafjörður nú meginþröskuldurinn á allri þeirri leið, sem ég áðan nefndi, öllum Snæfellsnesvegi, sem svo er kallaður. Áskoranir og hvatningar streyma úr öllum áttum að hraða þessum athugunum og þessu verki, bæði frá viðkomandi sýslunefndum og öðrum aðilum. Ég vil því mega vænta þess, að undirbúningsrannsóknum öllum verði hraðað svo sem unnt er, fjár aflað og framkvæmdir hafnar hið allra