Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með þessu frv. til l. um Fiskveiðasjóð Íslands eru gerðar allveigamiklar breyt. á núgildandi lögum. Höfuðbreytingin er breyting á stjórn sjóðsins, sem er á þann veg að nú eiga sæti í stjórninni 5 bankastjórar, einn frá Seðlabanka og tveir frá hvorum aðalviðskiptabanka sjávarútvegsins, Landsbanka og Útvegsbanka, en með þessu frv. er gert ráð fyrir að verði einn fulltrúi frá hverjum þessara þriggja banka, einn fulltrúi tilnefndur af Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Sjávarafurðadeild SÍS og Sölusambands ísl. fiskframleiðenda, einn tilnefndur af Landssambandi ísl. útvegsmanna og einn tilnefndur af Sjómannasambandi Íslands og Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands. Sjöundi fulltrúinn verði tilnefndur af sjútvrh. sem jafnframt skipar úr hópi stjórnarmanna form. og varaform. sjóðsstjórnar. Þá er einnig nýmæli í þessu frv. að það er tekin upp heimild til að lána út á eldri skip, en það hefur ekki verið í lögum um Fiskveiðasjóð, heldur aðeins lánað út á verðmætisaukningu í eldri skipum. En ég vil taka fram að það getur varla komið til framkvæmda á þessu ári, þessi lánaflokkur, vegna þess að það er fyrir löngu búið að ákveða lánsfjárþörf og lánsfjármöguleika Fiskveiðasjóðs, svo að það er ekki hægt á miðju ári að taka þennan lánaflokk til framkvæmda, en verður eðlilega, ef þetta frv. verður að lögum, gert strax í byrjun næsta árs. Þá er einnig heimild til þess að auka nokkuð ákvarðanavald forstjóra sjóðsins, þannig að öll minni mál þarf ekki að leggja fyrir stjórnina, eftir nánari ákvörðun stjórnarinnar þó um upphæð lána til þess að gera afgreiðsluna einfaldari og eðlilegri og reyna að hraða afgreiðslu mála. Í frv. var upprunalega gert ráð fyrir nokkurri breyt. á núgildandi lögum þannig að tengslin við Útvegsbankann voru slitin með frv. Ég gat þess í framsögu fyrir málinu í Nd. að athuga þyrfti þessa hlið nokkru betur því að þótt tengslin hafi að verulegu leyti verið slitin við Útvegsbankann með lögunum frá 1866, sem síðan hafa gilt, er sjóðurinn í húsnæði Útvegsbankans og í vissum tengslum. Hér var því gerð nokkur breyt. á í meðförum Nd. á þessu máli. En höfuðbreytingin, sem þar var gerð, var að tryggt er að starfsmenn Fiskveiðasjóðs njóta sömu kjara og réttar og starfsmenn Útvegsbankans. Benti ég einnig á í framsögu fyrir frv. í Nd. að það þyrfti að tryggja betur. Sjútvn. Nd. varð við þessum óskum og frv. var breytt í Nd. samræmi við þetta. Ég má því segja að það er fullt samkomulag, eins og frv. er nú, við starfsmenn sjóðsins, að þeir haldi öllum sínum réttindum og öllum sömu réttindum og starfsfólk Útvegsbankans hefur. Hér segir: „Stjórn Útvegsbanka Íslands ræður aðra starfsmenn sjóðsins en um ræðir í 7. gr. skv. till. forstjóra sjóðsins.“ Ég vil taka fram varðandi það, sem síðar segir: „Um laun og kjör þeirra gilda sömu ákvæði og um starfsmenn Útvegsbankans“ - að þá er auðvitað átt við alla starfsmenn sjóðsins, einnig forstjóra og aðstoðarforstjóra eins og aðra starfsmenn. Þannig lít ég á að skilja eigi þessar greinar, enda er það í fullu samræmi við óskir og vilja starfsmannafélags Fiskveiðasjóðs. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um efni frv. Ég tel að með þessu frv. sé stigið veigamikið skref í þá átt að taka upp útlán til eldri skipa, greiða þannig fyrir kaupum og sölum þessara skipa, en stefna ekki alltaf að því að byggja nýtt, fara í stóraukna fjárfestingu þess vegna í landi þar sem er jafnmikill skortur á fjármagni og hjá okkur. Því tel ég að þessi ákvæði séu til bóta, og sömuleiðis sú heimild sjóðsstjórnarinnar að stofna til tæknideildar Fiskveiðasjóðs. Ég tel að hér þurfi að brjóta í blað þótt verði ekki gert alveg strax, því að sjóður eins og Fiskveiðasjóður á að hafa að mínum dómi mun meiri hemil á því á hvern hátt skip eru byggð og þar eigi ekki að ríkja of mikið frelsi hjá hverjum einstaklingi, eftir að lán eru ákvörðuð og teikningar liggja fyrir verði takmörk fyrir því sett hvað slíkur stofnlánasjóður sem þessi á að fallast á veigamiklar breytingar, sem kosta orðið jafnvel marga tugi milljóna, frá því að afgreiðsla málsins á sér stað hjá sjóðsstjórninni. Breytingarnar á stjórn sjóðsins er í fullu samræmi við óskir og vilja hagsmunaaðila í sjávarútvegi sem hafa hvað eftir annað farið fram á þessar breyt. Og í þeirri n., sem undirbjó þetta frv. og í áttu sæti fulltrúar fiskvinnslustöðva, útgerðar, fulltrúi Seðlabankans og tveir fulltrúar án tilnefningar, gerðu þeir þá till. að breyta stjórninni á þann hátt að hún verði áfram fimm manna stjórn, þrír frá bönkunum, einn frá fiskvinnslunni og fimmti frá Landssambandi ísl. útvegsmanna. Eina breyt., sem við í sjútvrn. höfum gert á frv. frá því að þetta nál. var lagt fram, var að fjölga í stjórninni úr 5 í 7 þannig að samtök sjómanna fengju þar fulltrúa. En til þess að það stæði ekki á jöfnu, fulltrúar hagsmunahópanna og fulltrúar bankanna, þá töldum við nauðsynlegt að oddamaður yrði fulltrúi ríkisvaldsins sem yrði þá skipaður eins og aðrir til tveggja ára. Ég tel að þetta sé til mikilla bóta og það er, eins og ég sagði áðan, komið til móts við alla þessa aðila. Frv. var mjög vel tekið af fulltrúum allra flokka í Nd. og náðist um það fullt samkomulag í sjútvn. Nd., og þó að það sé seint á ferðinni, þá vænti ég þess að hv. þd. og sú n., sem fær það til afgreiðslu, geri sitt besta til að greiða fyrir framgangi málsins þannig að þetta frv. verði að lögum áður en þingi verður slitið. Herra forseti. Ég legg svo til að að lokinni þessari umr, verði frv. vísað til hv. sjútvn.



Herra forseti. Ég get tekið undir það með hæstv. sjútvrh. að eðlilegt var að endurskoða lög um Fiskveiðasjóð Íslands. Þetta er ákaflega stór og mikill sjóður, stærsti sjóður sem starfar á okkar landi. Mjög mikilvægt er að samræma útlán hans þeirri almennu útlánastefnu sem gildir hverju sinni og áreiðanlega þarf meiri heildarsamræmingar og skoðunar við en verið hefur. Ég fagna breyt. eins og t.d. á útlánum til eldri skipa og heimild til þess að setja á fót tæknideild. Ég vil hins vegar láta það koma fram strax að ég er ekki sannfærður um að sú breyt. sem gerð er á stjórn sjóðsins sé rétt. Ég sé ekki að þessi breyt. tryggi betri samræmingu heldur en verið hefur við aðra útlánastarfsemi, og ég er ekki þrátt fyrir till. þeirrar n., sem um þetta fjallaði, sannfærður um að þeir fjölmörgu aðilar í þjóðfélaginu, sem hagsmuna eiga að gæta í starfsemi sjóðsins, fái þarna aðild þannig að þeir verði ánægðir, einhver hópur þeirra verður það, en aðrir ekki, og ég er loks í ákaflega miklum vafa um hvort það er rétt að svona sjóður, með opinberu fjármagni að sjálfsögðu, sé að verulegu leyti afhentur hagsmunasamtökunum. Ég vil að þetta komi fram. Mín spurning er sú, hvort ekki hafi verið athugað að slík sjóðsstjórn sé kosin hlutfallskosningu á Alþ. Ég held að þannig hefði aðild að stjórn sjóðsins verið betur í samræmi við vilja Alþ. og stjórnvalda. Ég er í fljótu bragði heldur á þeirri línu og vil láta koma hér fram sem sagt, að ég hef ekki, þegar þetta mál hefur verið nefnt í þingil. Framsfl., tjáð mig fylgjandi þeirri skipan stjórnar sem þarna er gert ráð fyrir.



Herra forseti. Ég vil benda á það að stór hluti af tekjuöflun til Fiskveiðasjóðs er lagður á sjávarútveginn í útflutningi og þeir sem framleiða þann útflutning eru sjómenn, útgerðarmenn og þeir sem að fiskvinnslu starfa. Þeir leggja þetta fjármagn til. Þetta er skattur sem á þá er lagður. Ríkisvaldið leggur svo aftur á móti á fjárlögum 3/4, á móti þessu útflutningsgjaldi sjávarútvegsins, og það fylgir einnig sú kvöð á ríkisstj. á hverjum tíma að útvega þessum sjóðum, eins og Fiskveiðasjóði, gífurlega mixið lánsfé. Það, sem vakti fyrir þeirri n. sem hafði þetta frv. til endurskoðunar, var að fulltrúar sjávarútvegsins ættu sæti í þessari sjóðsstjórn af þeirri ástæðu að þeir leggja eigin stofnlánasjóði til svo mikið fjármagn sem raun ber vitni. Þannig er með ýmsa aðra stofnlánasjóði. Þeir eru ýmist í vörslu eða undir stjórn þess banka eða sjóðs sem fer með skyld málefni. Þar eiga menn sæti sem eru nátengdir þessum atvinnugreinum og starfa innan þeirra og í samtökum þeirra. Hins vegar hefur það verið í gildi hvað þennan eina sjóð snertir, stærsta stofnlánasjóð atvinnuveganna, að honum hefur verið stjórnað af bankastjórum frá byrjun, til 1966 af bankastjórn eins banka, eftir 1966 af bankastjórum þriggja banka. Ég tel fráleitt og ég er sammála hv. síðasta ræðumanni hvað það snertir, að það er útilokað að hagsmunasamtök eigi að fá meiri hl. í stjórn slíks sjóðs. En ég hef verið óánægður með það öll þessi ár að bankarnir eigi að hafa algjör yfirráð yfir slíkum sjóði sem þessum. Það er ekki verið að gera litla breyt, með þessu sem hér er lagt til, að í staðinn fyrir að bankastjórar séu 100% stjórnendur þessa sjóðs, þá verða þeir ekki nema 3 af 7 ef þetta frv. nær fram að ganga. Hitt tel ég svo sjálfsagðan hlut, að bæði sjómenn, útvegsmenn og fiskvinnsla eigi þarna fulltrúa. Hins vegar ef við ætlum að fara að reyna að ná til hvers einasta manns í sjávarútvegi, þá mundum við enda kannske með 15 manna stjórn á Fiskveiðasjóði eða jafnvel 20 eða 25, og það verður aldrei mín tillaga. Ég tel þetta ágæta breytingu, mjög þarfa breytingu. Ég er andvígur þeirri hugmynd að stjórn sjóðs eins og þessa sé kjörin af Alþ. og að atvinnugreinin sjálf eigi ekki að fá neinn fulltrúa. Og ég vil bæta því hér við, að við endurskoðun á sjóðakerfinu var það einróma ósk og krafa allra fulltrúa í þeirri n., og þar áttu launþegar sex fulltrúa, að breyting í þessa átt yrði gerð. Útvegsmenn tóku mjög undir þessa breytingu, og það er ekki síst fyrir það að ég geri þá breytingu á þessari grein frv. frá því sem n. lagði til, að fjölga úr 5 í 7. En ég tel að frekari fjölgun í stjórn sé til mikils óhagræðis og verður þung í vöfum. Víð getum vel haldið okkur við þessa tölu, finnst mér, en ekki að fjölga enn meira. Það held ég að verði þungt í vöfum í lánastofnun eins og þessari. Það ættu að duga 7 menn í stjórn Fiskveiðasjóðs, a.m.k. á meðan dugar að hafa 7 menn í stjórn Framkvæmdastofnunarinnar og Byggðasjóðs.



Herra forseti. Hér er lagt fram frv. til l. um Fiskveiðasjóð Íslands sem hefur fengið, að því er virðist, sæmilegan tíma til meðferðar í Nd. Ég ætla að margir séu þeirrar skoðunar að fyrirhuguð lánveiting til kaupa á eldri fiskiskipum sé til mikilla bóta og að ýmislegt annað í þessu lagafrv. horfi til bóta. Mér þótti gott að heyra hæstv. sjútvrh. greina frá því að tekið hefði verið tillit til skoðana starfsmanna Fiskveiðasjóðs varðandi réttindi þeirra. Fulltrúar starfsmanna komu hér í Alþingishúsið í þann mund sem fjallað var um þetta lagafrv. í Nd. og lýstu yfir áhyggjum sínum varðandi réttarstöðu sína, og nú skilst mér og ég trúi því, sem hæstv. ráðh. segir, að ráðin hafi verið bót á þeim meinbugum sem starfsmennirnir sáu helst á þessu atriði. Varðandi skipun sjóðsstjórnarinnar, þá er ég ekki reiðubúinn að trúa því að talan 7 sé endilega sú eina sanna og rétta, fyrst 5 manna stjórnin var ekki nægilega fjölmenn, þá sé 7 manna stjórn endilega sú stjórn sem henti þessum sjóði. Það eru til fleiri helgar tölur en talan 7 ef út í það er farið, og ég hef ekki heyrt rökstuðning fyrir því að fyrst 5 manna stjórn var ekki nógu fjölmenn, þá sé 7 manna stjórn vissulega nógu fjölmenn. Ég hefði óskað eftir því að tími gæfist til að fjalla um þetta frv. í n. í Ed. líka á eðlilegan hátt. En nú er bara svo komið með öll þessi síðbornu frv. hæstv. ríkisstj. og einlægan ásetning þeirra, sem þingstörfum ráða, að ljúka störfum Alþ. áður en langt líður fram yfir miðjan mánuðinn, að svo virðist sem hin veigamestu og þýðingarmestu frv. þurfi að afgreiðast með undra skjótum hætti. Ég hef sjálfur ekki orðið var við það að starfsþrek eða gáfur þm. ykjust svo ört með hækkandi sól að hægt sé að ætlast til þess að þessi vaska drengjasveit, sem hefur látið vefjast fyrir sér lítil mál, lítilvæg mál allan veturinn, hún sé þess umkomin að afgr. hin stærstu og þýðingarmestu mál af mikilli skynsemi á örfáum dögum.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Við hv. 3. þm. Vesturl. fluttum frv. á síðasta þingi sem gengur mjög í svipaða átt og þetta frv. gerir varðandi stjórn Fiskveiðasjóðs, og ég ætla aðeins að þakka hæstv. sjútvrh. fyrir að hann flytur nú þetta frv. sem er, eins og ég sagði, mjög í þá átt sem frv., sem við fluttum í fyrra, stefndi að. Það, sem skiptir hér mestu máli, er að þeir, sem eiga undir þennan sjóð að setja, fái að vera aðilar að og fylgjast með afgreiðslu Fiskveiðasjóðs á málefnum útvegs og sjómanna. Mér finnst að eins og frv. ákveður, þ.e. að útvegsmenn og sjómenn séu aðilar að stjórn sjóðsins, það sé einmitt rétt stefna sem farin er í þessum málum. En ég er einnig sammála hæstv. sjútvrh. um að þessi tala stjórnarmanna er alveg nægilega mikil og það komast að sjónarmið sem nauðsynlegt er í sambandi við starfrækslu Fiskveiðasjóðsins með ákvæðum þessa lagafrv. Ég er í þeirri n., sem ég geri ráð fyrir að fái þetta mál til meðferðar, og sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta, en ég vil þó strax við 1. umr. taka það fram að ég þakka hæstv. ráðh. fyrir að hafa flutt þetta frv.



Herra forseti. Ég ætla ekki að gera neinar sérstakar athugasemdir við frv. það til l. um Fiskveiðasjóð sem hér er til umr. og afgreiðslu nú, heldur aðeins benda á að 3. gr. gerir ráð fyrir því að sá banki, sem hér er verið að stofna, verði um aldur og ævi, a.m.k. þangað til fyrirhuguðum lögum verður breytt, eins og í 3. gr. segir: „Auk stofnfjár samkvæmt 3. gr. l. nr. 75 13. maí 1966, um Fiskveiðasjóð Íslands, skal fjáröflun til Fiskveiðasjóðs vera með eftirtöldum hætti: a) Vextir af lánum og öðrum kröfum. b) Útflutningsgjöld af sjávarafurðum sem renna til sjóðsins lögum samkvæmt. c) Til viðbótar tekjum sjóðsins samkvæmt b-lið greiðir ríkissjóður honum árlega fjárhæð er nemi 3/4 hlutum af tekjum samkvæmt b-lið.“ Ég hefði talið eðlilegra að allar tekjur af útflutningsgjöldum rynnu í þennan sjóð, og ég hefði talið eðlilegt að d-liðurinn yrði eitthvað tímabundnari heldur en hann er. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Til viðbótar framlagi til sjóðsins samkvæmt b- og e-liðum greiðir ríkissjóður honum árlega 35 millj. kr.“ Mér finnst að við verðum að gera ráð fyrir því þegar við erum að stofna svona sjóði, sem eru raunverulega ekkert annað en vísir að bönkum, að þeir verði einhvern tíma sjálfstæðar stofnanir, og þá fyndist mér ekki óeðlilegt að þeir, sem eru fulltrúar ríkisstj. í þeirri sjóðsstjórn, falli úr henni og sjóðurinn lúti þá alfarið stjórn atvinnuveganna. Ég held að við verðum að snúa við þeim hugsunarhætti sem ríkir yfirleitt þegar sjóðir eru myndaðir, að viðkomandi atvinnugreinar verði um aldur og ævi styrkþegar hjá ríkissjóðnum. Það var bara þetta sem ég vildi benda á. Ég held það hefði verið hugljúfara fyrir atvinnugreinina sjálfa að eygja það að einhvern tíma í framtíðinni yrði hún algjörlega sjálfstæð.



Herra forseti. Iðnn. hefur tekið þetta frv. til ítarlegrar meðferðar og fengið menn á sinn fund til að ræða frv. og fengið umsagnir sem leitað var eftir um frv. Hjá þrem mönnum, sem komu á fund n. eða sendu umsagnir, þ.e. hjá formanni Rafmagnsveitna ríkisins, framkvæmdastjóra Rafmagnsveitna ríkisins og orkumálastjóra, komu fram ýmsar athugasemdir við þetta frv. Það var svo sem að það væri réttara að Alþ. athugaði nánar hvað gerðist um skipulag þessara mála í öðrum landshlutum áður en þetta frv. væri samþ. Það kom og athugasemd við það ákvæði frv. að gert er ráð fyrir, að hlutverk Orkubús Vestfjarða verði bæði orkuvinnsla og orkudreifing, og lögð var nokkur áhersla á að það gæti verið eins gott að hafa þessa þætti aðskilda. Enn fremur kom fram plagg þar sem framkvæmdastjóri Rafmagnsveitna ríkisins ásamt nokkrum öðrum starfsmönnum Rafmagnsveitnanna hafði skrifað ýmsar athugasemdir við einstaka liði þessa máls. Ég segi þessa máls, því það var eiginlega frekar í sambandi við framkvæmd orkumála á Vestfjörðum heldur en skipulagsmálin sem þetta frv. fjallar um. Þetta frv. er samið af orkunefnd Vestfjarða sem hafði tvíþætt verkefni: annars vegar sem varðaði skipulagsmálin og hins vegar sem varðaði framkvæmdir í orkumálum á Vestfjörðum. Og í umr, n. komu allverulega á dagskrá einmitt hugmyndir um framkvæmdaþátt þessara mála sem ekki eru hér lagðar fram í frv. formi, En í tilefni af þessu fékk n. á sinn fund 3 sérfræðinga af 7 sem höfðu unnið með orkunefnd Vestfjarða að þessum málum, einkum framkvæmdamálunum, til þess að skýra og gera grein fyrir málum þeim sem tíunduð eru í skýrslu orkunefndar Vestfjarða, en ekki sem fylgiskjal með þessu frv., heldur í skýrslu sem hefur verið afhent öllum þm. Þannig gafst n. gott tækifæri að kynna sér þessi mál. Þá skal ég enn fremur geta þess að n. fékk á fund sinn formann Landsvirkjunar, Jóhannes Nordal. Síðast, en ekki síst leitaði n. eftir umsögnum þriggja aðila sem þetta mál varðar í einu eða öðru formi. Það er í fyrsta lagi Fjórðungssamband vestfirðinga, í öðru lagi Samband ísl. sveitarfélaga og í þriðja lagi Samband ísl. rafveitna. Öll þessi samtök sendu n. umsögn um frv. og mæltu öll með samþykkt þess. Að þessari meðferð í iðnn. lokinni tók n. þá afstöðu að mæla einróma með samþykkt frv. Í nál. á þskj. 649 er ein brtt. Hún varðar 1. gr. frv. Í 1. gr. frv. segir: „Ríkissjóður Íslands og sveitarfélög á Vestfjörðum skulu setja á stofn orkufyrirtæki er nefnist Orkubú Vestfjarða.“ Í athugasemdum með þessari gr. stendur: „Gert er ráð fyrir að stofnun Orkubús Vestfjarða grundvallist á frjálsum samningum, sbr. 15. gr. 1. mgr.“ En í 15. gr. 1 málsgr. eru ákvæði sem varða sameignarsamning hins fyrirhugaða fyrirtækis. Eins og n. sú, sem vann að samningu frv., hafði gert ráð fyrir, þá taldi hún að það væri tekið fram skýrt í aths. við 1. gr. frv. og að öðru leyti í grg. frv. að hér væri um það að ræða að þeim aðilum, sem til greina koma og gert er ráð fyrir að stofni Orkubú Vestfjarða, Rafmagnsveitum ríkisins og sveitarfélögunum á Vestfjörðum, væri ekki gert skylt að gera slíkt. Það væri algjörlega háð því hvað þessir aðilar vilja samþ. í þessu efni og enginn aðili skuldbundinn endanlega í þessu efni fyrr en hann hefur skrifað undir sameignarsamning. N. taldi rétt og var sammála einnig um að hnika til orðalagi, sem ekki þýðir efnisbreytingu, en einungis að gera þessa hugsun enn greinilegri ef vera mætti. Þess vegna felst í brtt. n. á þskj. 646 að „þessum aðilum“, eins og segir í brtt., „skal heimilt“, en í frv. segir: „skulu setja á stofn.“ Þetta er það sem fram hefur farið á vegum iðnn. um þetta mál og sé ég ekki ástæðu til þess að fara að fjölyrða frekar um það hér, nema þá að gefnu tilefni. Efni þessa frv. er um að það skuli stofnað Orkubú Vestfjarða af sveitarfélögunum þar og ríkissjóði Íslands. Um hlutverk þessa fyrirtækis segir í 2. gr. frv. að það nái til alls orkuiðnaðar á Vestfjörðum, hvort heldur orkugjafinn er vatnsafl, jarðvarmi, olía eða annað. Orkuvinnsla og orkudreifing heyrir hvor tveggja til verkefna fyrirtækisins. Og það er hlutverk fyrirtækisins að virkja vatnsafl og jarðhita á Vestfjörðum. Um þetta hlutverk fyrirtækisins er einnig komið að í 6. gr. frv., þar sem tekið er fram að það sé skipulagslega mögulegt fyrir einstök sveitarfélög að annast einstakar, tiltekna, afmarkaða þætti þessara mála sjálf, ef þau kjósa það frekar. Það er í samræmi við grundvallarhugmyndina að frv. þessu. Um félagsformið og eignarhlutdeild aðila að þessu fyrirtæki er að finna ákvæði í 3. gr. frv. Þykir rétt að samvinna ríkisins og sveitarfélaganna á Vestfjörðum í orkumálum þessa landshluta sé í formi sameignarfélags. Þetta er sama félagsform og haft er annars staðar á slíkum landshlutarfyrirtækjum ríkis og viðkomandi sveitarfélaga, svo sem á Landsvirkjun, Laxárvirkjun og Hitaveitu Suðurnesja. En það yrði þó ekki gert ráð fyrir, að eignarhlutdeild sameignaraðila sé í beinn hlutfalli við stofnframlag hvers og eins. Hins vegar er gert ráð fyrir að þeir aðilar, sem eiga orkumannvirki á Vestfjörðum, hvort heldur er ríki eða sveitarfélög, leggi þau fram til hins nýja fyrirtækis samkvæmt sérstökum reglum sem nánar er komið inn á í 5. gr. frv. Skipting eignaraðildar milli ríkis annars vegar og sveitarfélaganna hins vegar, þ.e.a.s. að ríkið eigi 40%, en sveitarfélögin samtals 60%, tekur mið af því að mannvirki Rafmagnsveitna ríkisins á Vestfjörðum hafa verið reist til þess að þjóna fólkinu í þessum landshluta. Hið háa orkuverð, sem fólkið þar hefur greitt, hefur verið framlag þess til þessara mannvirkja. Með tilliti til þessa og annarra sjónarmiða varðandi markaðshlutdeildina er skipting eignaraðila milli ríkissjóðs og sveitarfélaganna ákveðin. Í 4. gr. er svo kveðið á að ábyrgð sameigenda á skuldbindingum Orkubús Vestfjarða gagnvart kröfuhöfum skiptist innbyrðis samkvæmt eignarhlutföllum. Eignarhlutfall ríkisins er fastákveðið 40%, en eignarhlutfall sveitarfélaganna innbyrðis getur verið breytilegt og skiptist ábyrgðin eftir eignarhlutföllum eins og þau eru þegar ábyrgðin verður virk. Og þessi ákvæði um skiptingu eignarhlutdeildar sveitarfélaganna innbyrðis byggist á þeirri hugsun að rétt sé að hlutur hvers einstaklings Í þessu almenningsfyrirtæki vegi jafnmikið hvar sem hann er búsettur á Vestfjörðum. Í 5. gr. frv. er svo að finna ákvæði um yfirtöku á orkumannvirkjum þeim sem eru fyrir hendi á Vestfjörðum. Er gert ráð fyrir að Orkubú Vestfjarða hefji starfsemi sína með yfirtöku á þeim rekstri sem Rafmagnsveitur ríkisins og orkuveitur sveitarfélaganna á Vestfjörðum hafa með höndum. En á vegum þessara aðila er öll orkuvinnsla og orkudreifing á Vestfjörðum í dag. Þessari eignayfirfærslu skal fylgja að Orkubú Vestfjarða yfirtaki skuldir, sem svari til stofnkostnaðar á mannvirkjum þeim sem það tekur við. Í 15. gr. er að finna ákvæði, eins og ég áður vék að, um sameignarsamning sem verður grundvöllur að þeirri félagsstofnun sem hér er um að ræða. Hann byggir á því, eins og ég áður sagði, að það náist samkomulag milli þeirra aðila sem fyrirhugað er að taki þátt í þessu nýja fyrirtæki, þ.e.a.s. þessi samningur verði á frjálsum grundvelli. Í raun og veru þýðir þetta það, að þetta frv. um skipulag orkumálanna á Vestfjörðum er um heimildarlög sem mundi vera farið eftir ef samkomulag næst milli viðkomandi aðila, endanlegt samkomulag um stofnun þessa fyrirtækis. Í raun og veru þýðir það að með því að þetta frv. yrði samþ. og gert að lögum kæmust þessi skipulagsmál orkumálanna á Vestfjörðum á raunverulegt samningsstig. Ég legg áherslu á að hér er einungis um að ræða þann þátt orkumálanna á Vestfjörðum sem veit að skipulagsmálum. Um framkvæmdir í orkumálunum, virkjanir og annað slíkt hlýtur að koma til kasta Alþ. síðar eins og venja er, en það mundi t.d. við meiri háttar virkjanir verða að leita til Alþ. samkvæmt almennum lögum um sérstaka heimild til slíks, og svo er um allar helstu framkvæmdir sem til greina gætu komið. Sú n., sem vann að þessu frv. og gerð þess, gerði líka till. um framkvæmdir, en þær eru ekki hér til umr. og liggja ekki fyrir hér. Það eru aðeins hugmyndir og till. Það, sem þyrfti að ske til þess að koma þeim á frekara umræðustig, væri að sjálfsögðu, ef verður af stofnun þessa fyrirtækis, að stjórn þess vildi gera þessar till. að sínum till., sínum fyrirætlunum, að meira eða minna leyti. Ég ætla ekki að lengja umr. með því að fara að ræða vítt og breitt um verkefni í orkumálum Vestfjarða. En ég tek það fram, enda augljóst mál, að hvati þess að þetta mál er komið á þann grundvöll, sem hér liggur fyrir í því frv. sem við hér ræðum, er að það eru óhemjumikil óleyst verkefni í þessum efnum í þessum landshluta. Það er mikið sem þarf að framkvæma og aðhafast til þess að ná því marki að orkuþörf vestfirðinga verði fullnægt með innlendum orkugjöfum. En þetta er að sjálfsögðu meira en að tala um. Inn í þetta mál hlýtur að koma hver fjárhagsgrundvöllur hins nýja fyrirtækis verður. Orkunefnd Vestfjarða lagði mikla vinnu í það að leggja þau mál niður fyrir sér og gera nokkra grein fyrir því efni, eins og hægt er á því stigi sem þessi mál standa núna. Það er gert í skýrslu n. sem ég hef áður vitnað til og hefur verið afhent öllum þingmönnum. Inn í spurninguna um fjárhagsgrundvöllinn kemur náttúrlega ekki síst það hvert orkuverðíð á að verða, og auðvitað verður það það markmið sem vestfirðingar hljóta að keppa að, að með því skipulagi, sem þeir taka upp, verði þeim unnt að búa við orkuverð sem verði sem næst því, sem best gerist annars staðar í landinu eða sambærilegt við það. Inn í þetta koma mörg atriði fyrir utan orkuverðið sem ráða um hver fjárhagsgrundvöllur þessa fyrirtækis verður. Það verður að gera ráð fyrir því að vestfirðingar njóti eftir sem áður þeirra aðgerða sem ríkisvaldið kann á hverjum tíma að gera til þess að jafna orkuverð í landinu, á hliðstæðan hátt sem það gerir nú, með verðjöfnunargjaldi eða á annan hátt, þ.e.a.s. að vestfirðingar njóti eftir sem áður jafnréttis við aðra landsmenn í þessu efni, þó breytt sé skipulagi þessara mála frá því sem nú er. Ég vil svo að lokum varðandi fjárhagsgrundvöllinn og allar þær athuganir, sem hafa verið gerðar á raunhæfni þessara hugmynda, aðeins víkja að einu atriði og það er spurningin um eignir Rafmagnsveitna ríkisins. Þau orkumannvirki, sem í dag eru á Vestfjörðum, eru að mestu leyti í eigu Rafmagnsveitna ríkisins. Það skiptir því höfuðmáli með hvaða kjörum yfirfærsla fer fram á þessum eignum. Það er gert ráð fyrir því, eins og ég hef áður getið um, að í þessu efni verði tekið mið af stofnkostnaði þessara mannvirkja og okkur þykir að það sé eðlileg viðmiðun. En eins og ég hef lagt á áherslu áður, verður að semja milli væntanlegra aðila um þetta atriði. Og það er líka þess að geta, að nefnd sú, orkunefnd Vestfjarða, sem hefur unnið á vegum iðnrh. að þessum málum, hefur lagt sérstaka áherslu Í grg. sinni á það, að um leið og þetta mál er gert upp verði að sjá Rafmagnsveitum ríkisins borgið. Þetta er mál sem við teljum að ekki sé hægt að gera upp fyrr en það liggur fyrir hvers konar samningar getur verið um að ræða og með hvaða kjörum yrði reiknað á eignum Rafmagnsveitna ríkisins. En þetta er ein höfuðástæðan fyrir því að það er talið að það sé ekki hægt að nálgast þetta viðfangsefni of fást við það á annan hátt en hér er gert ráð fyrir, þ.e. fyrst og samþ. heimildarlög um þetta og svo verður að ráðast um framkvæmdina. Við vonum að vísu að framkvæmdir takist, en við getum ekki fullyrt um það fyrr en allir þessir samningar hafa farið fram. Ég sagði áðan, að grundvöllur Orkubúsins væri hin mikla þörf á markvissum aðgerðum í orkumálum Vestfjarða. Þetta á almennt við alla þætti þessara mála. En þetta er sérstaklega aðkallandi núna og nýtilkomið að vissu leyti hvað varðar jarðvarma á Vestfjörðum og þá möguleika sem kunna að felast í hagnýtingu hans. Ég sagði að þetta væri tiltöluleiga nýtilkomið. Fram á síðustu mánuði eða síðustu missiri hefur það svo verið, bæði í almenningsvitund og meðal kunnáttu- og fræðimanna, að það hefur ekki verið litið á Vestfirði sem jarðhitasvæði sem hefði mikla hagnýta þýðingu fyrir þéttbýlisstaði þar fyrir hituveitu með upphitum húsa fyrir augum. Nú hefur þetta viðhorf mjög breyst. Þetta kann að hafa ómetanlega þýðingu fyrir framvindu orkumálanna á Vestfjörðum og framtíð byggðaþróunar í þessum landshluta sem svo mjög hefur átt í vök að verjast á undanförnum áratugum. Og það má geta þess hér, að það er þegar ákveðið að á þessu ári verði boraðar vinnsluboranir á Ísafirði, í Bolungarvík, í Súgandafirði, á Patreksfirði, Tálknafirði og Borðeyri. Og það hefur verið þegar gert ráð fyrir að það verði boraðar rannsóknarholur bæði á Þingeyri og Hólmavík. Af þessu má marka hve yfirvöld þessara mála leggja mikið upp úr því að hagnýta þá möguleika sem hér kunna að vera fyrir hendi. Nú tek ég það fram að það er ekki öruggt að alls staðar verði endanlega jákvæður árangur í þessu efni. En það er nú talið öruggt að 15% vestfirðinga geti a.m.k. notið hitaveitna. En það kann vel að vera ef aðeins tveir staðir koma til viðbótar, tveir af stærstu stöðunum, þá verði það komið yfir 50%. Er þess vegna ákaflega mikil þörf á að flýta þessum aðgerðum. En þar sem jákvæður árangur fæst, þar er næsta viðfangsefnið að byggja hitaveitur, og vestfirðingar telja að það sé ákaflega þýðingarmikið að skipulagi þessara orkumála á Vestfjörðum sé komið í það horf sem frv. þetta gerir ráð fyrir, til þess að hið nýja félag, þar sem allir Vestfirðingar bindast samtökum um að ráðast til atlögu við þessi stóru verkefni, komist á. Þess vegna leggja vestfirðingar mikla áherslu á að þetta frv. nái fram að ganga á þessu þingi. Og í raun og veru er það svo, að það, sem vestfirðingar eru að fara fram á, er aðstoð ríkisvaldsins til þess að þeir geti hjálpað sér sjálfir. Auðvitað eru það ekki einungis jákvæðir hlutir fyrir Vestfirði, ef svo mætti segja, sem gerast við lögtöku þessa frv. Vestfirðingar taka ekki einungis víð réttindum, þeir taka á sig skyldur. Þeir taka á sig þær skyldur að bera fjárhagslega ábyrgð á skuldbindingum og rekstri hins nýja fyrirtækis. Og ég veit að hv. þm. vita það eins vel og ég og eins vel og orkunefnd Vestfjarða, sem vann að þessum málum, að þegar reynt er að ná samstöðu um slík efni sem þessi, þá er nokkuð löng leið að því marki. Og svo hefur reynst í þessu sambandi. Það er engin launung og það er ekki nema eðlilegt að á Vestfjörðum hafi komið fram mismunandi sjónarmið og mismunandi hagsmunir. Það er t.d. mismunandi aðstaða fyrir þá þéttbýlisstaði, sem hafa möguleika á jarðvarma til húshitunar, og hina staðina, sem hafa ekki þessa möguleika. Þarna er um mismunandi hagsmuni að ræða og spurningin er hvort þeir, sem hafa jarðvarmann, vilja láta aðra, sem hafa ekki þessi gæði, njóta góðs af. Annað atriði, sem mjög spannst inn í allar umr. um þetta mál, var sú staðreynd að það eru ekki nema sum sveitarfélög á Vestfjörðum, og þau eru örfá, sem eiga nokkrar eignir í orkumannvirkjum, en flest eiga engar vegna þess að Rafmagnsveitur ríkisins tóku þær eignir, sem þau áttu áður, í sínar hendur á sínum tíma. M.ö.o.: þegar talað er um að sveitarfélögin leggi fram sínar eignir, þá eru það ekki nema sum sveitarfélögin á Vestfjörðum sem geta gert það og flest geta ekki gert það. En frv. þetta gerir ráð fyrir, að allir sitji við sama borð samt hvað varðar eignarhlutdeildina, að eignarhlutdeildin fari eftir íbúatölunni í hverju sveitarfélagi. Nú hefur það skeð, ég leyfi mér að segja að það hefur komið í ljós sá félagslegi þroski hjá vestfirðingum í þessu máli að þeir hafa ákveðið að horfa ekki hver í sínu byggðarlagi á sin þrengstu sérhagsmunasjónarmið, heldur hafa að leiðarljósi að með því að gera sameiginlegt átak muni þeir að lokum allir hafa hag af. Og það er ánægjulegt að geta þess nú, að s.l. föstudag tók það sveitarfélag, sem mest leggur fram af eignum, þessi mál fyrir. Það var gert í bæjarstjórn Ísafjarðar á bæjarstjórnarfundi sem haldinn var s.l. fimmtudagskvöld. Þar var samþ. með atkv. allra bæjarfulltrúanna níu að lýsa stuðningi við þetta frv. og lögð sérstök áhersla á, að það næði fram að ganga á þessu þingi. Ég get þessa dæmis til þess að leggja áherslu á þann þunga vilja sem er á Vestfjörðum í þessu máli. Vestfirðingar leggja kapp á það að fá möguleika til að fara þá leið í skipulagsmálum orkumálanna sem hér er farið fram á. Þeir vænta þess að með samþykkt þessa frv. komist þessi mál á samningastig, eins og ég áður sagði, og síðar á framkvæmdastig. Þeir telja að þetta sé besta leiðin í skipulagi þessara mála á Vestfjörðum. Og þeir telja líka svo og nefnd sú, sem hefur unnið að samningu þessa frv., að með þessari leið sé farin sú leið sem einnig sé best þjóðhagslega séð.



Herra forseti. Í sambandi við þetta mál og raunar á þessu þingi hafa orkumálín almennt og skipulag þeirra mjög verið til umr. Ég tel ástæðu til að hefja mál mitt með því að ræða nokkuð um þau almennt því þannig skýri ég betur það sem ég mætti kalla vissa fyrirvara í sambandi við þá breyt. sem ég fylgi þó af heilum hug og gert er ráð fyrir í frv. til l. um orkubú Vestfjarða. Orkumálin hér í landi tóku mikinn sprett við olíukreppuna svonefndu. Eðlilegt var að stjórnvöld og Alþ. legðu þá ríka áherslu á að nýta innlenda orkugjafa í stað olíu. E.t.v. var það þó af nokkru meira kappi en forsjá. Þá var ákveðin virkjun Kröflu, þá var veitt heimild nokkru síðar til virkjunar Bessastaðaár, Suður-Fossár, einnig ákveðin samtenging á milli Norðurlands og Suðurlands og Sigölduvirkjun hafði þegar verið ákveðin. Ég ætla ekki að ræða nú um þessar einstöku framkvæmdir. Ég hygg að þær hafi allar töluvert til síns ágætis. Þó óttast ég að við margar þeirra hafi orðið nokkur mistök sem hafa reyndar verið rædd hér á hv. Alþ. Ég held hins vegar að langsamlega alvarlegast í þessu máli hafi verið skortur á skipulagi sem tryggi samræmingu og hagkvæmustu framkvæmd í þessum mjög kostnaðarsama málaflokki. Þessi mál voru í fáum orðum framkvæmd þannig að Landsvirkjun sér að sjálfsögðu um sína virkjun, Sigölduvirkjun, sérstök n. var sett á fót til að annast Kröfluvirkjun, sérstök n. til þess að annast undirbúning að Bessastaðaárvirkjun, sérstök n. til þess að annast Suður-Fossárvirkjun og sérstök n. til þess að annast lagningu norðurlínu. Þó skal það tekið fram að á því hafa orðið nokkrar breytingar, t.d. norðurlínan nú verið færð undir Rafmagnsveitur ríkisins. Meira að segja er það svo að í sumum spennistöðvum, sem eru stórar og kostnaðarsöm fyrirtæki, eiga allmargir aðilar hlut, þrír eða fjórir e.t.v., og er æði flókið að samræma óskir þeirra allra. Þó ég nefni þetta hér veit ég fyllilega að hv. þm. gera sér grein fyrir því og ég tek það fram að hæstv. orkuráðh. hefur sjálfur lagt á það ríka áherslu að þetta þurfi að breytast. Ég er ekki með þessu að áfellast hann. Þetta er arfur frá nálægt því fyrri kynslóðum. Við höfum dreift þessum orkumálum okkar, t.d. er nokkuð langt síðan raforkuskrifstofan, sem var ágæt skrifstofa, var af einhverjum ástæðum klofin í sinar frumeindir. Henni var skipt í þrennt. Held ég að þannig hafi þróunin því miður verið um nokkuð langan tíma að skipta þessu á fleiri hendur en að sameina það til betri samræmingar. Framsfl. hefur fjallað um þessi mál. Hafa þau verið þar á dagskrá lengi, m.a. mjög í sambandi við þáltill. sem lögð var fram hér 1972. Ég harma fyrir mitt leyti að sú þáltill. fékk ekki fram að ganga, því þótt ég væri ekki alveg á þeirri skoðun sem þar kom fram að öllu leyti, þá stefndi hún þó markvisst að því að reyna að sameina þetta betur en nú er. Ég lýsi best minni skoðun á þessum málum með því að lesa hér - með leyfi hæstv. forseta - samþykkt, sem aðalfundur miðstjórnar Framsfl. gerði í gær um skipulag orkumála. Hún er svo hljóðandi: „Stefnt skal að jöfnun orkuverðs um land allt. Í því skyni skal lögð áhersla á að tengja saman raforkukerfi einstakra landshluta og tryggja þannig sem hagkvæmastar framkvæmdir og rekstur með samkeyrslu allra orkuvera og dreifikerfa. Í þessum tilgangi skal stefnt að eftirgreindu skipulagi orkumála: 1. Unnið verði að því að koma á fót einu fyrirtæki, sem annist alla meginraforkuvinnslu og flutning raforku á milli landshluta. Ríkisstj. taki í þessu skyni upp samninga við Landsvirkjun, Laxárvirkjun, Andakílsárvirkjun, Rafveitu Vestmannaeyja, Rafveitu Siglufjarðar og aðrar rafveitur, sem eiga og reka orkuver, um sameiningu slíks reksturs í einni landsvirkjun. Aðilar að þessu fyrirtæki og stjórn þess verði ríkissjóður og landshlutaveitur. Eignarhluti ríkissjóðs skal aldrei vera minni en 50%. Fyrirtækið undirbýr virkjanir og lætur virkja annað. 2. Unnið verði að því að koma á fót landshlutaveitum sem annist alla dreifingu og sölu á raforku í viðkomandi landshluta. Landshlutaveitur þessar geti einnig annast rekstur hitaveitna. Þær sjá um framkvæmdir, sem nauðsynlegar eru vegna viðkomandi reksturs. Aðilar að slíkum landshlutaveitum og stjórnum þeirra verði sveitarfélögin og væntanleg Íslandsvirkjun. (Það nafn hefur þarna verið gefið því fyrirtæki sem var um rætt í 3. lið.) 3. Orkustofnun verði ríkisstj. til ráðuneytis um orkumál og annist upplýsingasöfnun hvers konar um orkulindir þjóðarinnar, geri áætlanir um nýtingu þeirra og annist frumrannsóknir fyrir virkjanir. Orkustofnun veiti Íslandsvirkjun og landshlutaveitum nauðsynlega þjónustu.“ Þetta er sú stefna sem mörkuð var samhljóða á þessu þingi, og eins og ég sagði áðan er ég henni mjög sammála. Þarna er mörkuð sú meginstefna að reyna að sameina raforkuvinnsluna á eina hendi og tryggja þannig þá mestu hagkvæmni sem við getum vænst Í slíkum framkvæmdum og jafnframt jöfnun orkuverðs um land allt. Hins vegar er hlutur heimamanna hvergi fyrir borð borinn. Þeim er ætlað það verkefni að taka við orkunni, dreifa henni, reka dreifistöðvar og dreifikerfi, að reka hitaveitur og vera þátttakendur í þeirri landsveitu sem lagt er til að komið verði á fót. Nú mætti ætla að með slíka samþykkt sé mér erfitt að standa að því frv. sem hér liggur fyrir því að það er rétt að þetta frv. gengur að nokkru leyti gegn því sem hér er lagt til. Í frv. um Orkubú Vestfjarða er lagt til að eitt fyrirtæki annist bæði frumvinnslu raforkunnar og dreifingu hennar og jafnframt rekstur hitaveitna, þ.e.a.s. liðir 1 og 2 Í því, sem ég las upp áðan, eru raunar sameinaðir á Vestfjörðum í eitt fyrirtæki. Fjórðungssamband Vestfjarða tók þessi mál fyrir fyrir um það bil 11/2 ári og reið þar mjög myndarlega á vaðið. Skipulag orkumála á Vestfjörðum eru í ákaflega svipuðum vandræðum eins og við.a um landið. Þar eru fjórar sjálfstæðar rafveitur auk Rafmagnsveitna ríkisins og því alveg ljóst að þar var endurskipulagning mjög nauðsynleg. Þetta sáu heimamenn og tóku sig því til og hrundu af stað þeirri athugun og þeim undirbúningi sem orðið hefur til þess að þetta frv. var samþ. Þetta frv. er sem sagt miðað við þær aðstæður sem eru á Vestfjörðum nú og jafnframt miðað við þá staðreynd að við eigum ekki samræmda, ákveðna stefnu í skipulagi orkumála þessarar þjóðar. Þetta frv. er einnig miðað við það að Vestfirðirnir eru aðskildir meira en aðrir landshlutar frá orkukerfinu og mun vera lengra í land, því miður, að þangað fáist lina og samtenging. Því er að sumu leyti og öllu leyti raunar, á meðan samtengingin fæst ekki, erfiðara að sjálfsögðu að tryggja samrekstur orkuvera þar og þeirra orkuvera sem Í öðrum hlutum landsins eru starfrækt. Á fund iðnn. mætti m.a. Aðalsteinn Guðjohnsen, formaður Sambands ísl. rafveitna, og lagði ég há þessa spurningu fyrir hann. Hann kvað það vera sína skoðun, að rekstur orkuveranna ætti að vera sjálfstæður og sameinaðar, eins og við leggjum til í till. sem ég las áðan, en hann taldi hins vegar að Vestfirðirnir væru undantekning af þeim ástæðum sem ég rakti áðan. Mér sýnist því að þessi sameining á Vestfjörðum þurfi á engan máta, eins og nú er, að stríða gegn því sem lagt er til. Hins vegar legg ég á það ríka áherslu að ef slík stefna verður samþ. sem ég lýsti, þá ber að mínu mati að skoða mjög vandlega hvort Vestfirðirnir eigi ekki að falla inn í það kerfi einnig og þá stokkast upp það skipulag sem frv. um Orkubú Vestfjarða gerir ráð fyrir nú. Á þetta legg ég mikla áherslu, og þótt ég hafi ekki kosið að flytja um þetta till. eða ákvæði til bráðabirgða í frv. vil ég það komi skýrt fram hér. Ég hef að sjálfsögðu ekki nema eitt markmið, og það er að Vestfirðirnir búi við þau hagstæðustu kjör sem hægt er að veita íslendingum í orkumálum. Ef þau kjör verða hagstæðari með þeirri sameiningu orkuframleiðslunnar sem við teljum forsendu hagkvæmra framkvæmda og rekstrar, þá eiga Vestfirðirnir að sjálfsögðu að njóta þess þótt þeir hafi riðið á vaðið og lagt til skipulag miðað við þær forsendur og aðstæður sem nú eru fyrir hendi. Ég vil ekki hafa þetta mjög langt mál. Þó vil ég aðeins geta um tvær umsagnir sem komu til iðnn., sem hv. frsm. gat reyndar að nokkru, en ég vil fara um fáeinum orðum. Ég gat því miður ekki verið á þeim fundi þar sem mættir voru þeir menn sem til voru kvaddir og nefndir hafa verið. Ég hef hins vegar rætt við þá flesta. Komið hafa fram atriði sem ég hef mjög hugleitt og mér finnst rétt að komi fram, og ekki síst þarf hæstv. ráðh. að hugleiða það þegar hann tekur mál þetta til framkvæmdar. Hjá formanni stjórnar Rafmagnsveitna ríkisins og einnig hjá formanni stjórnar Landsvirkjunar hefur komið fram ákaflega sterk og ákveðin athugasemd við þá eignatilfærslu sem gert er ráð fyrir. Í frv. er ákveðið að ríkissjóður eigi 40% í Orkubúi Vestfjarða. Það er ákveðið án tillits til þeirra eigna sem gert er ráð fyrir að flytja á milli. Fyrir þessu er ekki talið vera fordæmi og þetta þurfi að skoða mjög vandlega lagalega, og get ég út af fyrir sig samþ. það. En hins vegar, eftir því sem ég hef hugleitt það meir, virðist mér að þetta þurfi ekki að vera til fyrirstöðu. Að sjálfsögðu eru Rafmagnsveitur ríkisins þjóðareign og er Alþ. heimilt að ráðstafa þessu á þann máta sem íbúum landsins er hagkvæmast. Ég get ekki fallist á að ákveðinn hluti landsins eigi ákveðinn hluta Rafmagnsveitna ríkisins. Ég tel þetta sameign og því erfitt að taka upp skiptingu í einhverju hlutfalli t.d. við íbúafjölda. Það er t.d. ljóst að vissir landshlutar hafa notið í rekstri hagkvæmari rekstrar annarra landshluta, þannig hefur verið flutt á milli. Það er eignartilfærsla. Því hef ég ekki að athuguðu máli getað fallist á þessar ábendingar þó að ég komi þeim hér á framfæri. Hins vegar tel ég mér skylt að fara nokkrum orðum um grg. sem kom undirskrifuð af forstjóra Rafmagnsveitna ríkisins og skrifstofustjóra þeirrar stofnunar. Reyndar mun vera fyrirliggjandi töluvert ítarlegri skýrsla sem þessir starfsmenn og fleiri hafa tekið saman. Mér finnst nú margt í þessari skýrslu einkennast af fordómum og þannig að mér þykir undarlegt, að slíkt skuli fram boríð. Engu að síður er þar ábending sem er ákaflega nauðsynleg og menn verða að gera sér grein fyrir. Í útreikningum, sem fram komu í skýrslu þeirrar nefndar, sem undirbjó frv., og í frv. er gert ráð fyrir ákveðnu mati á eignum. Þetta er vefengt mjög sterklega, og ég vil - með leyfi forseta - lesa það. Þar segir: „Áður hefur verið minnst á að stofnkostnaður og skuldir, sem Orkubú Vestfjarða yfirtekur samkv. frv., sé pr. 31. des. 1.974 946 millj. kr. Pr. 31. des. 1975 mun þessi tala vera mjög nálægt 1 milljarður 587 millj. kr. Ef yfirtaka fer fram í lok þessa árs, pr. 31. des. 1976, má lauslega áætla að hér sé um 1 milljarð 800 millj. kr. að ræða. Ef afborgun og vextir af þessari fjárhæð eru reiknaðir 18%, þá er hér fjármagnskostnaðarupphæð 324 millj. kr. Þó er Suður-Fossárvirkjun ekki meðtalin, en Orkubú Vestfjarða reiknar með henni til yfirtöku. Kostnaður virkjunarinnar ásamt tengingu við Vestfjarðakerfið mun vera nálægt 500 millj. kr. og fjármagnskostnaður af þessum sökum einum um 90 millj. kr. eða alls eftir yfirtöku um 414 millj. kr. Þrátt fyrir niðurfellingu þessa fjármagnskostnaðar og enda þótt enginn rekstrarkostnaður sé talinn vegna þeirra mannvirkja, sem Orkubú Vestfjarða yfirtekur, kemur fram rekstrarhalli í áætlun þeirri að upphæð 299 millj. kr. Árið 1985 er reiknaður halli orðinn alls 727 millj. kr. án vaxta af þeim skuldum sem þannig skapast. Með 12% vöxtum er þessi halli þá orðinn um 1400 millj. kr. og ársvextir um 150 millj. kr. Hér er þó ekki öll sagan sögð um það fjárhagsfen sem vestfirðingar hætta sér út í með stofnun Orkubús Vestfjarða. Í áætlun Orkubús Vestfjarða um rekstrarafkomu að slepptum áðurnefndum fjármagnskostnaði, 414 millj. kr., er reiknað með fjármagnskostnaði nýrra mannvirkja aðeins 12%, 40 ára lán. Ef hér er reiknað raunsærra, miðað við 18%, eykst útgjaldabyrði um nálægt 317 millj. kr. á ári. Halli Orkubús Vestfjarða er sem áður segir í grg. Orkubús Vestfjarða talinn verða 299 millj. kr. árið 1978, en ætti að reiknast 299 + 414 + 317 + 90 = 1120 millj. kr. samtals á því ári.“ Þetta er svo ljótur lestur að mönnum hlýtur að hrylla við. Ekki vil ég standa að því að beina vestfirðingum inn í slíkt öngþveiti sem þarna er lýst. Er, ég vil vekja athygli á því að þetta er ekki heldur fallegur dómur um rekstur Rafmagnsveitna ríkisins, því rekstur Rafmagnsveitna ríkisins á þessu svæði verður sannarlega ekkert arðbærri heldur en rekstur Orkubús Vestfjarða, og ég fæ raunar ekki betur séð en að með því frv., sem nú liggur fyrir, sé þó stefnt að meiri hagkvæmni. Stefnt er að sameiningu þeirra rafveitna, sem fyrir eru, og þar m.a. stefnt að því, sem ég tel mikilvægasta ákvæði þessa frv., að sameina á einni hendi rekstur hitaveitna eða fjarhitastöðva og raforkudreifingu. Þar næst miklu betri nýting á raforkunni heldur en fæst eins og nú er þegar þetta er á fjórum höndum og auk þess hitaveitur sérstaklega í höndum einstakra sveitarfélaga. Ég get því á engan máta séð að þessi afkoma verði lakari með því skipulagi, sem lagt er til, heldur hljóti hún að verða betri. En þetta er mjög athyglisvert og vekur menn til umhugsunar um það að viða hlýtur að vera pottur brotinn í rekstri Rafmagnsveitna ríkisins, ef slíkt ástand er á Vestfjörðum, og sannarlega mjög verðugt til umhugsunar. Hitt er svo alveg ljóst, að það er að sjálfsögðu ekkert vit í því fyrir vestfirðinga að taka við þessu feni ef það á allt að fylgja. Það er alveg ljóst að gera þarf upp dæmið við Rafmagnsveitur ríkisins og það sem verða eignir að yfirfærast á þann máta að rekstrargrundvöllur sé fyrir hendi. Ég beitti mér þess vegna fyrir því í n. að 1. gr. frv. var breytt Í heimild. Ég þorði ekki - ég segi það í hreinskilni - að standa að því að festa í lög að þetta skuli gert, því að þetta er algjörlega háð því að þeir samningar náist við ríkisvaldið um yfirtöku eigna Rafmagnsveitna ríkisins sem skapa Orkubúinu rekstrargrundvöll. Án þess að það fáist er ekkert vit í að leggja í það fyrirtæki. En þá er einnig ekki síður nauðsynlegt að stokka upp rekstur Rafmagnsveitna ríkisins. Ég vona að þessi orð hafi í fyrsta lagi skýrt mína afstöðu og einnig skýrt málið nokkuð. Ég vona að þetta frv. fái framgang á þessu þingi. Ég tek enn einu sinni fram að þetta er að mínu mati það skásta skipulag sem við eigum kost á á Vestfjörðum eins og nú er ástatt. En ég legg á það ríka áherslu aftur að þetta skipulag beri að endurskoða ef annað skárra verður upp tekið hjá þjóðinni almennt.



Herra forseti. Ég lýsti því við 1. umr. þessa máls og ég vil ítreka þá skoðun mína við 2. umr., að með samþykkt þessa frv. er tvímælalaust mikilvægt spor stigið fram á við, og það á einkum við vegna þess, að hér er verið að sameina margar smáar rafveitur á Vestfjörðum, og þá alveg sérstaklega vegna þess, að hér er ætlunin að ráðast með sameiginlegu átaki Í mjög nauðsynlegar framkvæmdir á Vestfjörðum, þar sem eru hítaveituframkvæmdirnar og bygging fjarvarmaveitna þar sem óvissa ríkir um hvort heitt vatn fæst úr jörðu eða ekki. En ég vil einnig ítreka hér það sjónarmið, sem ég setti fram við 1. umr. málsins, að samþykkt þessa frv. má ekki verða til þess að valda enn meiri ringulreið en orðin er í skipulagi raforkumála. Það eru tvímælalaust allt of margir aðilar hér á landi sem fást við rannsóknir og undirbúning að byggingu stórvirkjana. Það er alveg rétt, sem fram kom hjá hv. þm. Steingrámi Hermannssyni áðan, að gamla raforkumálaskrifstofan hefur verið klofin í tvennt og ástandið hefur verið þannig nú á undanförnum árum, t.d. hvað snertir virkjanir á Norðurlandi, að starfsmenn Orkustofnunar hafa verið á einni hæðinni að banna ákveðnar rafvirkjanir á Norðurlandi á nákvæmlega sama tíma og starfsmenn Rafmagnsveitna ríkisins hafa verið að hanna þessar sömu rafvirkjanir. Þar við bætist svo að þriðji aðilinn, þ.e.a.s. Laxárvirkjunarstjórn, á lögum skv. að hafa frumkvæði um orkuöflun á Norðurlandi og hefur því haft hugann við þessi verkefni. Og fjórði aðilinn, þ.e.a.s. Landsvirkjun, er einnig mjög virkur aðili að virkjanarannsóknum, einkum á Suðvesturlandi, og hefur marga starfsmenn sem vinna að því verkefni. Ég tel að það megi ekki gerast að með samþykkt þessa frv. sé verið að stiga spor aftur á bak í þá átt að auka ringulreiðina í skipulagi raforkumála. Einnig er hitt, að of mikill verðmunur er á raforku hér á landi og hefur verið lengi. Ég bendi á það, að notandi rafmagns hér í Reykjavik borgar um þessar mundir liðlega 10 kr. fyrir hverja kwst., en notandi rafmagns á Vestfjörðum, Norðurlandi eða Austfjörðum, sem fær rafmagn frá Rafmagnsveitum ríkisins, borgar tæpar 16 kr. fyrir kwst. Þetta er að sjálfsögðu þegar bæði fastagjaldið og einingargjaldið er reiknað saman. Sem sagt, viðskiptavinir Rafmagnsveitna ríkisins verða að láta sér lynda að borga liðlega 50% hærra orkuverð, og þetta er að sjálfsögðu ástand, sem er algjörlega óþolandi. Ég tel hættu á því að með samþykkt frv. eins og hér er á ferðinni, frv. um Orkubú Vestfjarða, geti vestfirðingar átt það á hættu að verðmunurinn milli þess raforkuverðs, sem Orkubúið býður þeim, og svo aftur verð þess hér í Reykjavík, verði enn meiri en nú er. Ég bendi á það að vestfirðingar eiga enga verulega stóra virkjun, enga verulega hagkvæma virkjun sem framleiðir orku með sambærilegu verði og stóru virkjanirnar hér á landsvirkjunarsvæðinu eða virkjanir sem eru fyrirhugaðar, t.d. á Norðurlandi Kröfluvirkjun eða Blönduvirkjun eða aðrar virkjanir þar sem virkjunarkostnaður á kwst., þegar virkjunin er fullnýtt, er áætlaður milli 1.50 kr. og 1.80 kr. á núverandi verðlagi. Slíkir virkjunarvalkostir eru ekki til á Vestfjörðum. Ég tel því æðimikil rök fyrir því og ekki að ástæðulausu að óttast að um verði að ræða stórhækkun raforkuverðs á Vestfjörðum nema aðrar aðgerðir til verðjöfnunar komi til og þá þurfi þær að vera æðimiklar. Ég tek líka undir það, sem fram kom í álitsgerð Rafmagnsveitna ríkisins og lesið var upp áðan af hv. þm., að mér er ekki fyllilega ljóst hversu djúpt það er, fjárhagsfenið sem vestfirðingar kynnu að vera að fara út í, nema þeir nytu miklu betri kjara í viðskiptum sínum og uppgjöri við Rafmagnsveitur ríkisins en nú eru horfur á. Ég tek líka undir þau ummæli, sem fram komu hér áðan og höfð voru eftir orkumálastjóra, að hann vildi gjarnan sjá hvert yrði skipulagið í öðrum landshlutum á raforkumálum áður en gengið yrði frá skipulagi orkumálanna á Vestfjörðum. Og ég bæti því við, að ég vildi helst af öllu sjá hvert yrði heildarskipulag raforkumála á öllu landinu. Ég viðurkenni hins vegar að þessi mál eru nokkuð sérstaks eðlis á Vestfjörðum. Það má ekki einblína á raforkuöflunina og á raforkuhlið þessa máls. Ég tel að aðalatriði þessa frv. sé raunverulega það, að með samþykkt þess gefst óvenjulega gott tækifæri til að ráðast af krafti að stærsta og mikilvægasta verkefni þeirra vestfirðinga, að byggja upp hitaveitur eða fjarvarmaveitur á flestum þéttbýlisstöðum fjórðungsins. Ég tel að hvað þessa hlið málsins snertir sé það mjög til fyrirmyndar, og ég tel því ekki rétt að tefja framgang þessa máls eingöngu vegna þess að ég er ekki fyllilega ánægður með þá hlið málsins sem snýr að raforkuöflun og raforkudreifingu. Ég tel að sú hliðin, sem snýr að hitaveitunum, sé meginatriðið og að þó að skipulag raforkumálanna sé mjög óljóst enn og best hefði verið að koma þeim málum á hreint áður en frv. af þessu tagi hefði verið samþ., þá verðum við að bita í það súra epli að það dregst eitthvað að koma þeim málum á hreint, og þá er ekki ástæða til að tefja framgang þess mikla nauðsynjamáls að hitaveitur séu byggðar á Vestfjörðum og hafinn sé undirbúningur að því stórverkefni þegar í stað. En ég legg á það sérstaka áherslu að sú hliðin, sem snýr að raforkuöfluninni á Vestfjörðum og felst í þessu frv., er bráðabirgðaskipulag. Ég tel því að eðlilegast væri að í frv. væri bráðabirgðaákvæði sem einmitt lyti að því að skipulag þessara mála væri ekki endanlegt. Ég mun því leyfa mér að flytja brtt. við 2. umr. málsins, svo hljóðandi, að aftan við frv. komi ákv. til brb., svo hljóðandi: „Stefnt skal að því að endurskipuleggja skipan raforkumála á landinu öllu með það fyrir augum að allir landshlutar tengist saman í eitt orkuveitusvæði, en ein samstarfsstofnun ríkis og sveitarfélaga annist virkjunarrannsóknir og taki ákvarðanir um nauðsynlegar virkjanir og selji jafnframt rafmagn í heildsölu til dreifingaraðila á sama verði um land allt. Meðan þessi skipan raforkumála er ekki orðin að veruleika annast Orkubú Vestfjarða virkjanarannsóknir og byggingu og rekstur raforkuvera á Vestfjörðum, en með nýrri skipan raforkumála skal ráðh. beita sér fyrir endurskoðun þessara laga.“ Ég vona, að efni þessa bráðabirgðaákvæðis sé alveg fullljóst. Hér er í örstuttu máli dregin fram stefna Alþb. í raforkumálum. Við teljum sjálfsagt og eðlilegt að landshlutarnir séu allir tengdir saman og að eitt orkuöflunarfyrirtæki annist orkuöflunina, en um leið verði tryggt að rafmagnið sé selt í heildsölu á sama verði um land allt, og við teljum að það sé ekki mögulegt að tryggja þetta markmið öðruvísi en einn virkjunaraðili eigi Í hlut. En ég vek athygli á því orðalagi, þar sem minnst er á þennan eina aðila, að þar er talað um samstarfsstofnun ríkis og sveitarfélaga. Við teljum að sjálfsögðu enga ástæðu til að slá því föstu að hér verði fyrst og fremst um ríkisfyrirtæki að ræða, heldur sjálfsagt og eðlilegt að þarna verði um að ræða einhvers konar samvinnufélag ríkisins annars vegar og landshlutasamtakanna hins vegar eða þá einfaldlega sveitarfélaganna. Þessi stefna Alþb. hefur legið ljós fyrir um nokkurt skeið, og ég fagna því mjög að þetta sjónarmið virðist eiga ákveðna formælendur Í fleiri flokkum en Alþb. T.d. kom það mjög skýrt fram að miðstjórnarfundur Framsfl. hefur nú um helgina gert samþykkt í raforkumálum sem er nákvæmlega eins í öllum meginatriðum. Það er því ljóst að þessi stefna á sér marga formælendur. Ég leyfi mér að vona og er reyndar fullviss um að þessi stefna á einnig ýmsa talsmenn Í Sjálfstfl. Ég geri ráð fyrir því að Alþfl.- menn séu mjög svipaðrar skoðunar. Og ég harma það ef þróun mála hvað snertir skipulag raforkumála á eftir að þróast í átt til vaxandi ringulreiðar, enda þótt flest bendi til þess að meiri hl. Alþ. vilji stefna í allt aðra átt. Ég vil leyfa mér að vona að þeir hv. þm., sem eru efnislega fylgjandi því sjónarmiði sem fram kemur í þessu bráðabirgðaákvæði, styðji og stuðli að samþykkt þess. Ég er að sjálfsögðu reiðubúinn til að draga þessa brtt. aftur til 3. umr. ef einhver von væri um að samkomulag gæti um hana tekist eða óskír kæmu fram um að hún yrði tekin til nánari skoðunar, og leyfi mér að lokum, herra forseti, að leggja hana fram sem skriflega brtt.



Herra forseti. Frv. það til l. um Orkubú Vestfjarða, sem hér er til 2. umr. í hv. Ed. hefur, eins og fram hefur komið í ræðum manna hér, verið til umfjöllunar í iðnn. Ed. og allir iðnnm. hafa skrifað undir nál. sem í sér felur þó nokkra breyt. á frv. frá því sem áður var, - þá breyt., að í stað þess að frv. gerði upphaflega ráð fyrir að ríkissjóður íslands og sveitarfélög á Vestfjörðum skyldu setja á stofn orkufyrirtæki, þá er þessu orðalagi breytt þannig að ríkissjóði Íslands og sveitarfélögum á Vestfjörðum skal heimilt að stofna orkufyrirtæki o.s.frv. Ég vil strax segja frá því hér, að þessi orðalagsbreyting hafði veruleg áhrif á afstöðu mína til þessa frv., vegna þess að þrátt fyrir verulega umfjöllun í iðnn. og þrátt fyrir allítarlegar umr. hér á hv. Alþ. um þetta frv., þá er ég ekki í raun og veru enn þá sannfærður um að þetta sé rétta lausnin á orkuvandamálum vestfirðinga. Hins vegar álít ég að í sjálfu sér sé það skipulag, sem hér er gert ráð fyrir, til fyrirmyndar og mér finnst líklegt að svipað skipulag á orkumálum landsmanna allra væri heppilegt. Ég ákvað þess vegna, þrátt fyrir það að ég teldi að betra væri að hafa heildarskipan þessara mála yfir allt landið, að styðja að því að þetta frv. næði fram að ganga. Ég vil taka það skýrt fram að þau vandkvæði, sem kunna að vera á því að þetta mál nái fram að ganga eða þetta mál verði hæfileg lausn á orkuvandamálum Vestfjarða, eru miklu fremur því bundin, að svona fyrirkomulag kunni að verða of dýrt fyrir vestfirðinga sjálfa, heldur en að þetta skipulag skaði landið að öðru leyti með tilliti til skipulagsmála í þessu efni. En ég álít að það sé mjög nauðsynlegt, ef kemur til heildarskipulags á þessum málum, að þá gangi vestfirðingar inn Í það skipulag. Við nánari athugun sýnist mér að nauðsynlegt sé að athuga hvort ekki sé þörf á að gera nokkra breyt. á 15. gr. frv., þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar eftir gildistöku laga þessara skal iðnrh. gangast fyrir að sameignarsamningur sé gerður milli aðila og stofnendur fyrirtækisins haldinn skv. reglum 9. gr., eftir því sem við á. Skal þessu lokið á árinu 1976.“ Mér finnst að þarna sé nokkuð fast að orði kveðið miðað við orðalag 1. gr., Og ég vil mælast til þess að eftir 2. umr. verði þetta atriði tekið til athugunar í n. með það fyrir augum að breyta hugsanlega orðalagi þessarar greinar svo að það samræmist betur en mér finnst nú vera orðalagi 1. gr. Og þá hefði mér þótt eðlilegt líka að viðaukatill. Ragnars Arnalds yrði tekin til athugunar í nefndinni. Ég ætla ekki að tefja hv. þdm. með löngu máli um þetta, en þó get ég ekki stillt mig um að láta þess getið að ég tel mjög mikla nauðsyn á því að hraðað verði heildarskipulagningu raforkumála, bæði hvað snertir raforkuöflun og raforkudreifingu, og vil í því efni vísa til nýgerðrar samþykktar á miðstjórnarfundi Framsfl. sem reyndar hefur verið lesin hér upp. Ég held að þessi mál séu orðin svo brýn og það sé orðið svo ljóst hversu brýn þau eru, að mikil nauðsyn sé að gengið sé rösklega til verka um lausn þeirra.



Herra forseti. Ég hlýt í upphafi máls míns að óska vestfirðingum til hamingju með ýmis grundvallaratriði í lagafrv. því sem hér er fjallað um núna. Ég varð strax við lestur þess og fylgiritsins, sem frv. fylgdi til okkar þm., hugfanginn af ýmsum atriðum þessa máls, m.a. mjög svo frumlegri lausn og lýðræðislegri á eignaraðildarvandamálinn, svo að aðeins eitt atriði sé nefnt. Mér er það ljóst að meðal vestfirðinga hefur náðst mjög mikil samstaða um þetta mál og gleðileg samstaða og raunar langt umfram það sem maður hefur átt að venjast þegar um þess háttar mál er að fjalla milli byggðarlaga með mismunandi aðstæður og mismunandi sjónarmið. Ég vil á engan hátt tefja afgreiðslu þessa máls eða bregða fyrir það fæti. Hitt fór ég ekki dult með í iðnn. né heldur vil ég gera það núna, að ég hefði gjarnan viljað að lengri tíma hefði verið varið til undirbúnings þessa máls. Í meðferð n. komu ýmsir annmarkar í ljós, sem auðvelt hefði átt að vera að sneiða hjá, ýmsir agnúar sem hefði verið æskilegt að nema burt. Loks er það, að mér þykir að ekki hafi verið með öllu unnið nógu varlega að undirbúningi að hinni efnahagslegu hlið þessa frv. Það kemur t.d. í ljós að ekki hafði verið haft samráð við Rafmagnsveitur ríkisins, þessa stofnun sem er ekki ómerkilegri en svo, að hún á nú meiri hl. í þeim eignum sem hér er um að véla á Vestfjörðum. Í þessu riti, fylgiriti sem við þm. fengum með frv. og ég lýsti áðan yfir ánægju minni með - ég ítreka það að ég hafði gott af því að lesa þetta rit, mér fannst það uppbyggilegt og ýmislegt, sem þar kemur fram, ákaflega athyglisvert - þar eru útreikningar sem voru vefengdir á nefndarfundi hjá okkur af form. Rafmagnsveitna ríkisins, framkvæmdastjóra og skrifstofustjóra. Ég tek undir það sem áður hefur verið sagt hér um skjöl sem þeir RARIK-menn lögðu fram á nefndarfundinum, að mér þótti ekki orðalag eða ýmsar aths. þar með öllu vingjarnlegar. En þó er þetta nú svo, að þegar skakkar t.d. í útreikningi á rekstrarkostnaði hins fyrirhugaða orkuhús árið 1978 svo mjög sem raun ber vitni hérna, að annars vegar reikna aðstandendur frv. með 299 millj. kr. rekstrarhalla, en sérfræðingar RARIK reikna þarna út 1120 millj. kr. rekstrarhalla þá hefði ég viljað að okkur hefði gefist tími til að láta fara ofan í þessa útreikninga aftur af þriðja aðila og fá grg. m.a. um það nákvæmlega í hverju skakkar þarna í útreikningunum og þá jafnframt fá áætlun um það með hvaða hætti hið nýja fyrirtæki, Orkubú Vestfjarða, eigi að yfirtaka eignir Rafmagnsveitna ríkisins á þann hátt að skuldirnar, sem eignunum fylgja, verði vestfirðingum ekki ofviða að rísa undir þeim og jafnframt á þann hátt að hið illa stæða fyrirtæki, Rafmagnsveitur ríkisins, verði ekki látið sitja uppi með skuldirnar, en svipt þessum eignum þannig að þessar skuldir færist þá yfir aðra þá sem eftir sitja með Rafmagnsveitur ríkisins. Hv. frsm., Þorv. Garðar Kristjánsson, gerði - og lagði á það mjög mikla áherslu í lok ræðu sinnar - ítarlega grein fyrir þörf vestfirðinga fyrir, ef til þess kemur að komið verði á heildarskipulagi raforkumála fyrir landið allt, að fá aðild að heildardreifikerfinu, þar sem miðað yrði við það að raforka yrði seld á einu og sama verði um landið allt, ef slíkt reyndist hagkvæmara fyrir vestfirðinga heldur en að búa að sínu orkubúi, einkaorkubúi, sérstaklega. Það er náttúrlega því við að bæta, að ef vestfirðingar ætla sér að njóta hagnaðar af Landsvirkjun eða landsveitu á raforku, þá verða þeir að takast á herðar nokkrar skyldur gagnvart því fyrirtæki einnig. Má þá ætla að miða þurfi skipulag orkubúsins við það að auðvelt verði fyrir orkubúið að gerast aðili að þessu landsfyrirtæki. Ég undirritaði nál., þar sem mælt er með samþykkt frv., án nokkurs fyrirvara. Ég er þeirrar skoðunar að breyt., sem gerð var á 1. gr. frv., bar sem kveðið er á um það, að hér sé um heimildarlög að ræða, skýrar en hv. frsm., Þorv. Garðar Kristjánsson, gerði grein fyrir að verið hefði í frv. Í hinni upprunalegu mynd þessi breyt. gerir það að verkum að hér sé ekki lagt Í neina áhættu að þessu leyti. Það er á valdi yfirstjórnar orkumála og síðan vestfirðinganna sjálfra, sem hér eiga mest í húfi, og á valdi Rafmagnsveitna ríkisins að haga svo málum að til hagsbóta verði ekki aðeins fyrir vestfirðinga, heldur verði einnig tekið tillit til hagsmuna annarra aðila. Ég get tekið undir gagnrýni hv. þm. Inga Tryggvasonar á 15. gr. Ég held að rétt sé að taka hana til athugunar í n. með tilliti til hinnar breyttu 1. gr., og gefst þá jafnframt tækifæri til þess að fjalla um brtt. Ragnars Arnalds. Ég ítreka svo aðeins þetta í lokin, að ég tel nauðsynlegt að þannig verði um hnútana búið af hálfu löggjafans að auðvelt verði fyrir vestfirðinga að gerast aðilar að því stóra landsfyrirtæki sem koma þarf til framleiðslu á orku og til orkurannsókna, - búið svo um hnútana að þetta lagafrv., sem við fjöllum um hér, verði síst til þess að torvelda það að slíkt heildarfyrirtæki megi komast á á landinu. Ég tel að samþykktir þær um raforkumál, sem hv. þm. Steingrímur Hermannsson gerði grein fyrir að samþ. hefðu verið á miðstjórnarfundi Framsfl. og greinilega eru teknar upp úr samþykkt Alþb. um raforkumál, - ég tel, að þessar samþykktir horfi til hins betra, og ég vildi gjarnan að þessar samþykktir fengju að setja örlítinn blæ á þetta lagafrv. sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Frá 2. umr. málsins hefur mér verið bent á af lögfróðum mönnum að nauðsynlegt muni reynast, til þess að umrætt frv., ef að lögum verður, haldi sem bestu gildi, að aftan við 7. gr. bætist orðin: „enda sé fullnægt skilyrðum laga um skráningu og mat fasteigna.“ Þetta er talið nauðsynlegt til samræmis við aðrar gr. frv. þar sem einnig er vitnað til umræddra laga. Ég hef ekki haft aðstöðu til þess að bera þessa breytingu undir félmn., en leyfi mér að flytja hana sem einstaklingur og hafandi verið frsm. fyrir n. Brtt. er skrifleg og of seint fram komin og ég vil óska þess við forseta að hann leiti afbrigða fyrir till.



Herra forseti. Iðnn. þessarar d. hefur haft til meðferðar frv. til l. um saltverksmiðju á Reykjanesi og skilar áliti á þskj. 651. Þar mælir meiri hl. iðnn., allir nm. nema einn, með samþykkt frv. með þeim breytingum sem þar koma fram og ég mun gera lauslega grein fyrir síðar. Ég vil geta þess í upphafi, eins og fram kemur í grg. þessa frv., að þetta mál er búið að vera lengi í meðferð. Fyrst var rannsókn á salti framkvæmd hjá Raforkumálaskrifstofunni og var þá Krýsuvík höfð í huga. Var þá reiknað með 50 þús. tonna framleiðslu. Hún reyndist ekki hagkvæm, einkum vegna þess að kostnaður var ákaflega mikill við að dæla sjó upp Krýsuvíkurbjarg og til Krýsuvíkur. Nokkru síðar vakti Baldur Líndal verkfræðingur athygli á því að aðstaða mundi vera stórum betri suður á Reykjanesi þar sem jarðhiti er mikill og auk þess vatn í þeim jarðhita mjög mengað af sjó, ef víð getum kallað það svo, svo mjög að gjarnan er það vatn nefnt jarðsjór. Rannsóknaráð ríkisins ákvað að standa að athugun á þessu og var fyrsta athugunin gerð 1966 með því að fá þá verkfræðingana Vilhjálm Lúðvíksson og Baldur Líndal til þess að gera frumkönnun á þessu svæði á Reykjanesi. Þeir gerðu það með miklum ágætum, efnagreindu þetta vatn og gerðu sér grein fyrir hinum ýmsu eiginleikum þess. Í ljós kom að þessi jarðsjór er Í fyrsta lagi sjór sem hefur misst um það bil 40% af vatnsinnihaldi sínu og er þess vegna með töluvert meira innihald salts og annarra fastra efna en sjór, en auk þess hafa orðið veruleg efnaskipti við ferð sjávarins í gegnum hin neðri jarðlög, dottið út ákveðin efni, en önnur aukist. Er það mest áberandi að magnesíum fellur út, en kalsíumklóríð hefur aukist töluvert og sömuleiðis kali. Að vandlega athuguðu máli var talið að þarna gæti verið grundvöllur til framleiðslu á salti og e.t.v. einhverjum öðrum hliðarefnum. Var þá ráðist í næsta skref þessara rannsókna og gerð athugun á hagkvæmni 150 þús. tonna saltverksmiðju á Reykjanesi. Í ljós kom að saltverksmiðja af þeirri stærð mundi vera alveg á mörkum, en hins vegar kom þá einnig í ljós að það mundi vera æskilegt að framleiða þarna önnur hliðarefni sem til falla við þessa framleiðslu, fyrst og fremst kalsíum, klórið, kalí og brómíum. Fleiri efni falla þarna til, en í töluvert minna magni og ekki talið arðbært að vinna. Haldið var síðan áfram þessum rannsóknum stig af stigi og að lokum stöðvast við 250 þús. tonna saltverksmiðju sem Rannsóknaráð skilaði um ítarlegri skýrslu í júlí 1972 og ég er með hér. Þá vil ég geta þess, að í þessu sambandi öllu voru framkvæmdar ítarlegar hliðarrannsóknir. M.a. hafði Orkustofnun með höndum mjög ítarlega rannsókn á orkusvæðinu, og í þessu tilfelli var Orkustofnun ákaflega treg til að láta í té umsögn um orku svæðisins fyrr en hún hefði fengið að bora mjög mikið. Á hennar vegum voru boraðar samtals 8 holur og þar af 3 vinnsluholur. Mér fannst þetta töluvert mikið í lagt á sínum tíma, en ég er sannfærður um að þetta var rétt. M.a. kom í ljós að þetta orkusvæði var svo frábrugðið því, sem þeir höfðu þekkt áður, að þeir töpuðu tveimur vinnsluholum, þær hrundu saman. Það var ekki fyrr en tekin var upp sú aðferð að fóðra holu niður í botn að síðasta holan stóð og stendur enn og blæs með miklum krafti. Ég held satt að segja að viðar á orkusvæðum okkar hefði mátt hafa svo vandlega athugun áður en ályktun er gerð og álit gefið. Ég vil einnig geta þess, að í þessu sambandi var leitað til erlendra aðila um markaðshlið þessa máls, m. a. samið við fyrirtækið Sviss Battelle Institute sem tók að sér sérstaka rannsókn á markaði fyrir kalsíumklóríð og kall. Einnig fékkst tækniaðstoð Sameinuðu þjóðanna og hingað til lands ágætur kanadískur sérfræðingur sem starfaði að markaðsathugun í marga mánuði, ferðaðist viða um Evrópu og Norður-Ameríku og skilaði mjög ítarlegri skýrslu um söluhorfur á þeim efnum sem þarna er um að ræða. Því nefni ég þetta nú hér, að vísu aðeins í fáum orðum, til þess að menn geri sér grein fyrir því að þessi athugun öll var mjög ítarleg. Þá er einnig eðlileg sú spurning, sem komið hefur fram: Hvers vegna er nú nauðsynlegt að byggja tilraunaverksmiðju? Er þessari rannsókn ekki lokið? Í þessu sambandi öllu verður að gæta þess að hér er um að ræða vinnslu úr jarðsjó sem mun ekki eiga sinn líka annars staðar í heiminum. Salt og ýmis föst efni eru að vísu unnin viða úr saltlegi, sem kallað er á ensku brine, en yfirleitt eru þessir legir með mjög mismunandi eiginleikum, sumir súrari, en aðrir basískari, sums staðar mikil útfelling og tæring mikil, og þessi lögur, sem er á jarðhitasvæði, mun ekki eiga sinn líka annars staðar þar sem við höfum getað fengið um upplýsingar. Það var því alveg ljóst í upphafi að einn mikill og kostnaðarsamur liður í þessu yrði ítarleg könnun á því hver útfelling og tæring yrði við frumstig þessarar vinnslu sem er að losna við vatnið úr jarðsjónum og fá mettaðan lög hinna föstu efna. En ekki var talið rétt að ráðast Í þá kostnaðarsömu tilraun nema í mjög litlum mæli. Það var gert Í mjög litlum tækjum, sem kostuðu lítið, aðeins til að fá frumhugmyndir. En ekki var talið rétt að leggja í heildartilraun fyrr en málið hefði fengið enn nákvæmari athugun. Því var skilað um þetta skýrslu, eins og ég sagði áðan, árið 1972, sem fór til iðnrrn. sem lét framkvæma mjög ítarlega endurskoðun á þessu, bæði verkfræðilega endurskoðun og hagfræðilega endurskoðun. Skýrslur bárust frá þeim aðilum sem þetta framkvæmdu, annars vegar Þjóðhagsstofnun og hins vegar Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens, ásamt amerískum sérfræðingum á sviði eimingartækni, og var það sameinað í skýrslu iðnrn.: „Saltverksmiðja á Reykjanesi“, sem kom út í mars 1974. Í þeirri skýrslu eru niðurstöður Rannsóknaráðs að öllu leyti staðfestar og að sumu leyti jafnvel markaðshorfur taldar betri en þar. Þá vil ég nefna það sem þarna á að framleiða. Gert er ráð fyrir því að framleiða 250 þús. tonn af salti, en um þetta salt verð ég að fara nokkrum orðum því mér fannst í n. koma fram töluverður misskilningur á eiginleikum þessa salts. Salt og salt getur verið tvennt ákaflega ólíkt. Salt það, sem unnið er með sólarorku með uppgufun, inniheldur öll önnur föst efni sem falla til botns þegar vatnið gufar upp. Það getum við kallað óhreint salt. En það er hins vegar nógu gott til þess að nota t.d. í saltfisk og margt fleira. Hins vegar ef nota á saltið til iðnaðarframleiðslu, til framleiðslu á t.d. klóri, sem notað er hins vegar í plastiðnað, þá verður saltið að vera hreint og þá er þetta salt tekið, það leyst upp og eimað á mjög svipaðan máta og ætlunin er að gera hér, þannig að önnur föst efni, sem í því eru, eru felld út. Þetta er ákaflega mikilvægt atriði. Það salt, sem hér er verið að tala um að vinna, er þetta hreina iðnaðarsalt sem er í þrefalt hærra verði á heimsmarkaði heldur en hið - ja, ég vil kalla það óhreina eða ósundurskilda salt, heldur en salt jarðar, mætti segja. Hins vegar má nota þetta salt í saltfiskverkun. Með það voru gerðar tilraunir. Segja má, að það sé óþarflega hreint, og kom í ljós við þær tilraunir að það var galli að missa víss efni burt. Var það lagað með því að blanda þeim í, einkum kalsíum klóriði, sem fæst í ríkum mæli við þessa framleiðslu einnig. Er unnt að fá þannig að mati Rannsóknastofnunar Fiskifélagsins fyrsta flokks salt. Þó þarf einnig að breyta kornastærð, það er of fínt þetta salt sem þarna fæst, og er það gert með því að þjappa það saman og mala það síðan aftur með slíkri íblöndun, þjöppun og mölun. Er þá framleitt mjög gott salt til saltfisks framleiðslu, og er gert ráð fyrir því í þessum áætlunum að um það bil 50 þús. tonn renni til slíks. Nokkuð hefur verið á það deilt að saltið til innanlandsframleiðslu hefur verið verðlagt töluvert hærra heldur en saltið sem flutt er út. Vissulega hefur þessi íblöndun og þjöppun og mölun aukinn kostnað í för með sér, það er ljóst. En hitt skal viðurkennt, að við verðlagningu á þessu salti var tekið jafnframt mið af innfluttu salti og verðið sett þar aðeins neðar. Þannig má segja að með þessari sölu innanlands, þó hún sé til hagsbóta fyrir saltfisksframleiðendur, með nokkru verið að greiða niður það salt sem fer til útflutnings, skiptingin er á þann veg. Auk þessa salts er gert ráð fyrir að framleiða þarna um 67 þús. tonn af kalsíumklóriði, um 24 þús. tonn af kalí og kringum 700 tonn af brómí. Við markaðsathuganir á þessu kom í ljós að kalíið og brómið er mjög vel seljanlegt, en kalsíumklórið er erfiðara með. Þó fengust tilboð frá Svíþjóð og reyndar viðar um kaup á nokkru magni af kalsíum klóríðí. N. hafði þetta mál til meðferðar og fékk á sinn fund bæði Vilhjálm Lúðvíksson og Baldur Líndal. Var þar upplýst það sem nm. vildu um undirbúning málsins og málið sem slíkt. Þar voru einnig lögð fram mikil gögn um þessa verksmiðju, bæði skýrslur, sem ég er með hér, og miklu meira, m. a. bréfaskriftir, sem fram fóru meðan málið var hjá iðnrn., við ýmsa norræna aðila, t.d. aðila eins og Norsk Hydro og Boligen í Svíþjóð og fleiri stóra innflytjendur salts og annarra slíkra jarðefna sem hér um ræðir. Kom þar fram mjög eindregin þeirra skoðun að framleiðsla þessarar verksmiðju væri vel seljanleg, að sjálfsögðu ef framleiðsluverðið er samkeppnisfært. Vitanlega er það háð því. Að þessu öllu undangengnu hefur sem sagt hæstv. iðnrh. ákveðið að beita sér fyrir því að síðasta skrefið í þessari tilraun, - á það legg ég áherslu, þetta er tilraun enn, - verði stigið, þ.e.a.s. byggð tilraunaverksmiðja á Reykjanesi. Um hana hefur verið gerð kostnaðaráætlun og er hún upp á 137.6 millj. kr. Það er raunar meira en kostnaðurinn við byggingu tilraunaverksmiðjurnar, þar er líka rekstur, áætlanagerð o.fl. Gert er ráð fyrir því að með þessari tilraunaverksmiðju verði rannsakað fyrsta skrefið, að losna við vatnið úr jarðsjónum og metta hann. Það er það skref sem er hættulegast með tilliti til tæringar og viðkvæmast með tilliti til allra hitaflata, hvað þeir þurfa að vera stórir o.s.frv. og úr hvaða efni þeir þurfa að vera. Gert er ráð fyrir því að með þessari tilraun fáist allar nauðsynlegar hönnunarforsendur. Tilraunaverksmiðjan gengur sem sagt ekki lengra en að framleiða þennan mettaða jarðsjó. Það er ekki ætlunin að halda áfram og fella út efnin. Það er tækni sem er vel þekkt og er engum vandkvæðum bundin. Ég tel þannig að enn sé haldið áfram á þeirri braut, sem upphaflega var mörkuð, að undirbúa þetta mál sem allra best. N. taldi hins vegar rétt að leggja nokkru meiri áherslu á það en fram kemur í frv. að hér er um undirbúningsfélag að ræða, ekki endanlegt félag. Okkur fannst þetta geta valdið misskilningi, það orðalag sem í frv. er. Við leggjum því fram brtt. á þskj. 651. Fyrsta brtt. við frv. er við fyrirsögn þess og er liður nr. 3 í brtt. Lagt er til að fyrirsögnin verði: „Frv. til l. um undirbúningsfélag saltverksmiðju á Reykjanesi.“ Í öðru lagi þá gerir n. ráð fyrir breytingu á 3. gr. sem eru ekki efnislegar, en draga betur fram það verkefni félagsins að vanda undirbúning þessara framkvæmda og saltverksmiðjunnar. N. leggur til að upphaf gr. verði orðað svo: „Hlutafélagið skal láta endurskoða þær niðurstöður sem fyrir liggja. Það skal framkvæma eða láta framkvæma hvers konar viðbótarrannsóknir sem það telur nauðsynlegar til undirbúnings að byggingu og rekstri saltverksmiðju, m.a. skal félagið láta reisa og reka tilraunaverksmiðju. Þá skal undirbúningsfélagið láta framkvæma ítarlegar markaðsathuganir“ o.s.frv. óbreytt frá því sem nú er. Þetta er efnislega með öðrum orðum eins, en þarna er sérstaklega dregið fram að endurskoða enn einu sinni það sem fyrir liggur og ég vil ekki síður leggja áherslu á að láta framkvæma markaðsathuganir, því þótt þær séu ítarlegar, eins og ég lýsti áðan, og hafi raunar stöðugt verið í gangi, þá eru á þessum sviðum miklar breytingar í allri efnaframleiðslu og nauðsynlegt að hafa þær nýjustu fyrir hendi þegar endanleg ákvörðun verður tekin um þessa verksmiðju. Þá er samkvæmt ábendingu frá Náttúruverndarráði lagt til að skotið verði inn í 7. gr. orðinu „náttúruvernd“ á undan „mengunarvarnir og öryggi, heilbrigði“ o.s.frv., þ.e.a.s. í þá upptalningu, sem þar kemur fram, er skotið inn orðinu „náttúruvernd“. Þá vil ég geta þess, að leitað var umsagna um þetta frv. hjá Iðnþróunarstofnun og Samtökum sveitarfélaga á Suðurnesjum og eru þær umsagnir báðar jákvæðar. Iðnþróunarstofnun getur þess að það kunni að vera óþarfi að hafa þetta hlutafélag. Á það get ég fallist, en ég leitaði óformlega álits sveitarstjóra á Suðurnesjum um það atriði og taldi hann alls ekki ólíklegt að sveitarfélög þar vildu taka þátt í þessu félagi með einhverjum smáhlut, og mér finnst alls ekki saka að það sé opið. Ég hef því fyrir mitt leyti og þeir, sem undir þetta nál. skrifa, ekki lagt til að á því verði gerð breyting. Ég vona að ég hafi skýrt þetta mál nokkuð. Ég hef reynt að drepa á það sem mér fannst dálítið misskilið þegar um málið var rætt, vona það hafi skýrst, og legg málið fyrir til umr.



Herra forseti. Þegar þetta mál var endanlega afgreitt frá iðnn. þessarar hv. d. tók ég það fram, að ég vildi ekki vera aðili að því nál. sem samþ. var af meiri hl. n. Afstaða mín byggist ekki á því að ég sé andvígur því að farið sé út í slíkar framkvæmdir eins og hér er um að ræða. Ég vil strax taka það fram að ég er ákaflega mikill stuðningsmaður þess að við reynum til hins ítrasta að nota á sem fjölbreytilegastan hátt allar þær orkulindir sem fyrirfinnast í okkar landi, bæði til framleiðslu raforku og svo enn fremur í framhaldi af því til margs konar iðnaðar. Og ég vil taka það fram að ég lýsi fyllstu ánægju minni og vanmet ekki á neinn hátt það mikla verk sem ég veit að hefur verið unnið í sambandi við undirbúning þessa máls. Það hefur verið unnið af árvekni og kostgæfni, og mér er fyllilega ljóst að hér liggur að baki mjög merkileg og þýðingarmikil starfsemi hinna ágætustu og færustu vísindamanna okkar á þessu sviði. Það, sem veldur mér nokkrum áhyggjum Í sambandi við það frv. sem hér liggur frammi, er sú stefna sem í þessu frv. er mörkuð eins og í svo mörgum öðrum. Þegar á að fara út í stærri framkvæmdir í okkar þjóðfélagi í sambandi við að nota þá miklu möguleika sem við kunnum að eiga til að nýta þá miklu orku eða margvíslegu orkugjafa sem fyrirfinnast hjá okkur, þá er eins og menn sjái enga aðra leið heldur en að þar eigi hið opinbera eða ríkisvaldið að hafa alla forustu um framkvæmdir í slíkum málum. Ég get nú þegar lýst því yfir að ég er fyrir löngu búinn að fá mig fullsaddan af þeim yfirlýsta áhuga sem virðist vera ríkjandi í okkar þjóðfélagi um að efla á öllum svíðum, hverju nafni sem nefnist og hvar sem við verður komið, ríkissósíalisma. Slík stefnumið stríða gjörsamlega á móti minni lífsskoðun, bæði sem einstaklings og enn fremur hélt ég að þau væru algerlega gagnstæð grundvallarstefnu þess stjórnmálaflokks sem ég er fulltrúi fyrir hér á hinu háa Alþingi. Ég hef talið og hef oft látið þess getið að ég teldi ekki óeðlilegt fyrir okkur sem þjóð að við hefðum þá stefnu í málum sem þessum, þar sem um er að ræða mjög fjárfrekar framkvæmdir og enn fremur framkvæmdir þar sem þörf er á mikilli tækniþekkingu, að þá gerðum við mögulegt að nýta erlent fjármagn og tækniþekkingu og flytja hana til landsins eða, ef svo mætti að orði komast, veita slíkri starfsemi landvistarleyfi, en að okkar aðild byggðist fyrst og fremst á orkusölunni, að veita aðstöðuna, og svo að við létum Í té vinnuaflið og þjónustuna. Frá mínum bæjardyrum er það grundvallaratriði að fjárhagsleg afskipti ríkisins af slíkum fyrirtækjum verði sem allra minnst og helst engin. Hins vegar gæti fyllilega komið til greina að einstaklingum og fyrirtækjum innlendra aðila væri heimilað og jafnvel gata þeirra greidd til þess að annast um slík samskipti sem nauðsynleg væru milli hins erlenda aðfengna fjármagns og tækniþekkingar. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu og teldi einmitt að það væri fyllsta ástæða fyrir hið opinbera að gera þær breytingar, sem nauðsynlegar kunna að vera, bæði á reglum um meðferð og vegferð erlends gjaldeyris og fjármagns, að slíkt væri gert miklu auðveldara fyrir alla aðila heldur en nú er. Í sambandi við þetta frv., sem hér er til umr., kemur fram Í 4. gr. frv. að fyrst og fremst er verið að heimila ríkisstj. að leggja fram reiðufé allt að ákveðinni upphæð, 60 millj. kr., leggja svo félaginu til mannvirki og undirbúningsrannsóknir. Í þriðja lagi að veita ríkisábyrgðir fyrir lánum allt að 100 millj. kr. Þarna er sem sagt um mjög háar upphæðir að ræða til hluta sem gersamlega eru gerðir í tilraunaskyni og enginn getur sagt um hvort verður jákvæður árangur af ellegar ekki. Á fundi í hv. iðnn. gerði ég fsp. til sérfræðinga, sem voru staddir á fundinum, um það hvort þeir teldu ekki eðlilegt, miðað við þær aðstæður sem eru nú Í okkar þjóðfélagi eftir að við höfum gert nýja kjarasamninga, eftir að þó nokkuð mikið gengissig hefur orðið, hvort þá væri ekki ástæða til að endurskoða þær upphæðir sem tilgreindar eru á 4. gr. þessa frv., miðað við það að þessar upphæðir voru búnar til, að ég hygg, seint á árinu 1975. Nú leynist það engum að áætlunarupphæðir, sem reiknað er með seint á árinu 1975, geta undir engum kringumstæðum verið fullnægjandi fyrir framkvæmdum sem á að framkvæma á miðju ári eða síðla yfirstandandi árs. Mér var hreinlega svarað fsp. mínum og aths. á þann hátt að þegar þessar áætlunarupphæðir hefðu verið samdar, þá hefði verið svo ríflega áætlað fyrir hugsanlegum verðaukningum að það væri óhætt að treysta þessum tölum sem hér eru tilgreindar. Ég fyrir mitt leyti sætti mig ekki við þessa skoðun, og ég er alveg sannfærður um að þegar til framkvæmda kemur munu þær tölur, sem eru tilgreindar í 4. gr. frv., reynast gjörsamlega úreltar, svo veikur er grundvöllurinn, sem þessi framkvæmd er byggð á. En það skiptir nú kannske ekki meginmáli í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Aðalatriðið er sú stefnumörkun sem felst í frv. sjálfu og ég er gjörsamlega andvígur. Ég tel ekki óeðlilegt, þegar búið er að vinna jafnþýðingarmikið rannsóknarstarf og hér hefur verið gert, að þá væri það gert kunnugt og mætti jafnvel auglýsa að þessar niðurstöður væru fyrir hendi og að mönnum væri heimilt að gera hreint og beint tilboð um það að gerast aðilar að slíkri framkvæmd sem hér er fyrirhuguð með nánara samkomulagi við hlutaðeigandi stjórnvöld. Ég segi fyrir mitt leyti að ég get ekki séð hættuna sem felst í því þó að erlendu fyrirtæki, ef á annað borð slíkt fyrirfinnst, væri veitt leyfi t.d. til að setja á stofn þessa tilraunaverksmiðju um saltvinnslu á Reykjanesi sem rætt er um í þessu frv. Ég held að það væri enginn vandi fyrir okkur að búa svo um hnútana að það yrði ekki til skaða fyrir íslenskt þjóðlíf þó að þetta væri gert og fjármagnað af erlendum aðilum. Það vildi ég láta taka mjög til athugunar: Ég vil svo að lokum ítreka að ég er innilega samþykkur þeirri stefnu að við reynum til hins ítrasta að nota allar þær orku- og auðlindir sem fyrirfinnast í okkar þjóðfélagi, en ekki á þann hátt og ekki skv. þeirri stefnu sem mörkuð er í þessu frv.



Herra forseti. Ég vil fyrst og fremst láta í ljós ánægju mína með afgreiðslu þessa máls úr hv. iðnn. Mér þykir vænt um þessa afgreiðslu, því ég álít að það sé þörf fyrir sveitarfélög á Suðurnesjum að fá það atvinnuöryggi og þá auknu fjölbreytni í atvinnulífi sem ég held að þessi verksmiðja geti veitt þeim. Ég vil alveg sérstaklega taka það fram vegna orða síðasta hv. ræðumanns, að ég held að það sé svo í þessu tilfelli í fyrsta lagi, að ríkið ætli sér alls ekki að eiga meiri hl. í þeirri verksmiðju sem reist verður, og í öðru lagi gæti ég trúað því að sveitarfélög og fyrirtæki á Suðurnesjum hefðu fullan hug á því að gerast þarna hluthafar. Að það sé endilega nauðsynlegt að það sé erlent fé fram yfir innlent sé ég ekki neina nauðsyn á. Þetta er ekki það stórfyrirtæki borið saman við ýmislegt annað sem við höfum ráðist í, og að öðru leyti gætir nokkurrar sérstöðu hér, þar sem jörðin leggur til bæði orkuna og hráefnið, þannig að út kemur fullunnin vara og meira að segja vara sem að nokkru leyti er nýtt á okkar heimsmarkaði. Ég tel að það sé full þörf á að fara að vinna að þessari verksmiðju vegna þess að höfuðatvinnuvegur þessa umhverfis, sem þarna er um að ræða, þ.e. Suðurnesja, stendur höllum fæti og það er veruleg nauðsyn að renna fleiri stoðum undir atvinnulífið á þessum stöðum heldur en nú er fyrir hendi. Ég vil enn fremur taka það fram, sem hér hefur þegar verið drepið á, að einmitt þetta verkefni, saltverksmiðja á Reykjanesi, er sérstaklega vel undirbúið og sérstaklega vel rannsakað, eins og hv. frsm. gat um, kannske betur rannsakað en nokkurt annað stórverkefni sem við höfum ráðist í. Þess vegna held ég að við getum með nokkru öryggi haldið því fram að það álit sérfræðinganna sé rétt, að hér sé um álitlega verksmiðju að ræða, og ekki þurfi að óttast að það verði aldrei meira en tilraunaverksmiðja.



Herra forseti. Aðeins örstutt aths. út af ræðu hv. þm. Jóns G. Sólness. Ég ætla ekki að blanda mér í kapítalismann og allt það. Ég vil hins vegar segja það persónulega, að ég mundi aldrei samþ. að erlendum aðila væri afhent rannsókn á okkar náttúruauðlindum, t.d. virkjun náttúruauðæfa, hvorki Kröflu né suður á Reykjanesi. Þetta er verk sem við eigum að annast sjálfir. Svo kemur hitt til athugunar, þegar að framleiðslunni kemur, hvort þar á til að tryggja markað og fleira að leita þátttöku erlendra aðila. Ég held að þetta sé misskilið. Hér er um tilraun að ræða, hér er um rannsókn að ræða, og erlendir aðilar hafa engu betri aðstöðu en við til að framkvæma hana. Annars stóð ég fyrst og fremst upp til þess að leiðrétta atriði sem ég held að hann hafi aðeins misskilið. Hann gat þess að hann spurði sérfræðing, sem hjá okkur mætti, Baldur Lindal, um kostnaðaráætlun. Baldur útbýtti til okkar sundurliðaðri kostnaðaráætlun sem gerð var 2. febr. 1976 og hann gat þess, þegar hann var að því spurður hvort hún gæti enn staðist, þá sagðist hann hafa bætt við hana 25% og sagði að þrátt fyrir þær hækkanir, sem hefðu orðið, teldi hann ekki að hím væri enn þá komin upp fyrir þetta. Um þetta geta menn vitanlega haft skiptar skoðanir, en ég segi fyrir mitt leyti að mér finnst að Baldur Lindal hafi riflega bætt við þessa kostnaðaráætlun sina. Hitt skal ég taka undir með hv. þm., að þegar til framkvæmda kemur verður þessi tala eflaust orðin hærri, og um það var ekki spurt og um það er ekki deilt.



Herra forseti. Ég held að það fari ekki á milli mála að við séum allir sammála um að hér er um merkilegt mál að ræða sem æskilegt væri að hægt væri að koma í framkvæmd. Ég kveð mér hljóðs í sambandi við eitt atriði sem tengt er þessu máli og ég vildi gjarnan fá betur upplýst en fyrir liggur. Í 1. gr. segir: „Með saltverksmiðju er í lögum þessum átt við iðjuver til vinnslu á salti fyrir innlendan og erlendan markað og hagnýtingar á efnum sem til falla við þá vinnslu.“ Í sambandi við þetta frv. og þetta ákvæði Í 1. gr. vildi ég vekja sérstaka athygli varðandi framleiðslu á þeim aukaefnum sem gert er ráð fyrir að framleiða jafnhliða saltframleiðslunni. Mér er sagt að til framleiðslu á þeim viðbótarefnum, sem gert er ráð fyrir að hagnýta og talið er að sé nauðsynlegt til að fá fjárhagslegan grundvöll undir fyrirtækið og til falla við vinnsluna, þurfi mikið magn af kalksandi eða skeljasandi. Nú er það svo sem kunnugt er að hér er fyrir hendi önnur verksmiðja á Faxaflóasvæðinu sem byggir sína framleiðslu á þessu sama hráefni. Það liggja hins vegar ekki fyrir upplýsingar um það hve mikil skeljasandsnáman er í Faxaflóa eða um hvað langa framtíð hún mundi endast Sementsverksmiðjunni til sinnar framleiðslu. Ef þetta er rétt sem ég hef hér vikið að varðandi skeljasandsþörfina, þá tel ég að ekki verði hjá því komist að ítarleg rannsókn fari fram á því hve mikið magn af skeljasandi sé hér fyrir hendi, þannig að það liggi fyrir að grundvellinum undir rekstri annarrar verksmiðju, þ.e. Sementsverksmiðjunnar, sé ekki kippt undan með stofnsetningu þessarar nýju verksmiðju sem við hljótum þó, eins og ég sagði í upphafi máls míns, að viðurkenna að sé mjög æskileg framkvæmd. Það kann að vera að það sé um einhverjar ýkjur að ræða í sambandi við þetta og að magnið af skeljasandi sem þessi verksmiðja þarf til sinnar framleiðslu, sé ekki ýkjamikið. Ef þetta er rétt, en það hefur ekki komið neitt fram hér í upplýsingum varðandi þetta mál hvað skeljasandurinn er stór liður, tel ég óhjákvæmilegt að það sé gengið úr skugga um og rannsakað ítarlega hvað náman í Faxaflóa er stór. Við vitum að Sementsverksmiðjan notar geysilega mikið magn af þessu hráefni til sinnar framleiðslu og hér er um fjárfestingu að ræða sem kostar mörg hundruð millj. kr. Það segir sig sjálft að það er útilokað að stefna rekstri þeirrar verksmiðju í nokkra óvissu. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu við þessa umr. Ég veit að hv. 2. þm. Vestf. ræður yfir upplýsingum um þetta mál, og vildi ég gjarnan að hann léti okkur þær í té, hvort það er nokkur ástæða til þess að athuga þetta mál nánar eða hvað mikil slík hráefnisþörf er fyrir þessa nýju verksmiðju sem ég hef vikið sérstaklega að.



Herra forseti. Mér er sönn ánægja að svara þessari fsp. Þannig var mál með vexti að meðan gert var ráð fyrir 750 þús. tonna framleiðslu á salti fannst þeim, sem að þessu unnu, vera á mörkum arðsemi að flytja saltið út. Var þá hafin athugun á því hvort ekki mætti nýta þetta salt innanlands. Sú rannsókn fór síðan fram, þótt markaðshorfur fyrir saltið sem slíkt stórum bötnuðu, og um síðustu áramót kom út skýrsla, mjög ítarleg skýrsla, hjá Rannsóknaráði um þetta. Við þessa framleiðslu er hugmyndin, sem Baldur Líndal hefur skoðað og gert sjálfstæðar og mjög athyglisverðar rannsóknir á, að sumu leyti einstæðar tilraunir, að saltið verði notað og með svokölluðum „jónaskiptum“ framleitt úr sjó eða fellt út úr sjó magnesíumklóríð. Í þessu sambandi þarf töluvert mikinn skeljasand á seinna stigið, þar sem magnesíumklóríð er síðan tekið og framleitt magnesíumoxíð. Þá þarf mikinn skeljasand, og það er alveg hárrétt, sem hv. þm. sagði, að í þessu sambandi hefur einmitt og það fyrir löngu verið vakin athygli á því að áður en tekinn yrði skeljasandur í Faxaflóa, þá yrði að rannsaka þær námur langtum betur. Þegar markaðshorfur fyrir efni þessarar verksmiðju sem slíkrar bötnuðu var þetta lagt til hliðar. Enginn skeljasandur er notaður við þá framleiðslu sem hér er gert ráð fyrir. Það er sem sagt á framhaldsstiginu sem skeljasandur yrði nauðsynlegur. Hitt vil ég taka fram, að það eru einmitt Í sambandi við þessa saltverksmiðju mjög athyglisverðir möguleikar á framhaldsiðnaði, ekki aðeins á framleiðslu magnesíums, heldur framleiðslu á klóri og fleiru, ef hér kæmi slíkur efnaiðnaður, og það er eitt af því sem hefur ávallt mjög ýtt undir það hjá mér að styðja þessa rannsókn. Ég vona að ég hafi svarað hv. þm. Sem sagt, fyrir þetta stigið er enginn skeljasandur nauðsynlegur, en ef farið yrði út í magnesíumframleiðsluna, þá er þarna nauðsynleg mikil athugun.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt af sex þm. í Nd., en fyrir næstum því hálfu öðru ári skipaði ég n. fulltrúa úr sjávarútvegi undir forsæti fiskimálastjóra til þess að undirbúa drög að frv. um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Eftir að sú n. hafði haldið fundi víðs vegar um landið var skv. tilnefningu þingfl. skipaðir 7 þm. í þessa n. til viðbótar og af þeim eru 5 flm. þessa frv., en einn flm, frv., hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, tók sæti í þeim viðræðum sem áttu sér stað á milli þm. og sjútvrn. vegna fjarveru 1. landsk. þm., Jóns Árm. Héðinssonar, sem starfaði í fiskveiðilaganefnd. Af öðrum þm. hér í hv. þd. starfaði þar Steingrímur Hermannsson, hv. 2. þm. Vestf., form. sjútvn. Ed. Þegar þmn. og fiskveiðilaganefndin höfðu lokið störfum og sent drögin í sjútvrn. með bréfi, að mig minnir dags. 5. febr., fór rn. yfir frumvarpsdrögin og hafði sérstakar aths. fram að færa hvað snerti þrjú tiltekin atriði. Það var hin lagalega uppsetning frv. og var leitað umsagnar Gauks Jörundssonar prófessors um það atriði. Hann skilaði eftir nokkurn tíma áliti sem þm. í n. féllust á að fara eftir við uppsetningu frv. Þá var einnig nokkur ágreiningur um veiðisvæði og tilhögun veiðileyfa og náðist einnig samkomulag um það atriði eins og það er nú í þessu frv. Enn fremur var nokkur ágreiningur eða skoðanamunur um lokun friðunarsvæða, veiðieftirlit og annað þess háttar, en varð einnig samkomulag um það orðalag sem er Í frv. Hins vegar gerðu rn. og þmn. enga breyt. á till. um veiðar á einstökum svæðum og er það óbreytt frá því sem fiskveiðilaganefnd og þmn. lögðu til, sem og um öll önnur atriði. Þegar frv. kom til Nd. fylgdi því úr hlaði 1. flm. frv., hv. þm. Sverrir Hermannsson, og í sjútvn. voru gerðar á frv. tilteknar breyt., svæðabreytingar. Sérstaklega varð breyting á veiðisvæðinu við Suðausturland og sömuleiðis við Suðurland. Enn fremur var sett inn í frv. gildistaka laganna. Og í fjórða og síðasta lagi var sett inn ákvæði til bráðabirgða að skip, sem áður hefðu notið veiðiheimilda skv. stærðarmælingu 105 brúttórúmlestir og minni og 350 brúttórúmlestir og minni, skuli áfram njóta sömu veiðiheimilda skv. lögum þessum og skip 26 m og minni og 39 m og minni, eins og nú er tekið inn í þetta frv. Ég ætla ekki að ræða frekar efnislega um frv. eða veiðar á einstökum svæðum. Ég tel að það sé réttara að gera í n. Að vísu starfaði sjútvn. Ed. lítillega með sjútvn. Nd., en ég legg ríka áherslu á að sjútvn. þessarar hv. d. hafi samráð við formann fiskveiðilaganefndar og reyni einnig að ná samstöðu, ef uppi eru till. og samkomulag verður um breyt. á frv. frá því sem það var afgr. í hv. Nd., þannig að það megi skapast samstarf á milli deilda og frv. þurfi ekki að fara oft á milli d. Við vitum að hér er um ákaflega erfið mál að ræða sem örðugt er að ná samkomulagi um, og enginn okkar getur fengið frv. afgr. eftir eigin höfði, heldur verðum við að leita samstarfs til að koma þessu mikilvæga máli fram. Ég tel að það verði mjög slæmt ef frv. nær ekki fram að ganga því að hér er um mjög veigamiklar breyt. að ræða. Ég tel aftur mikinn feng að því að þær till. eða ábendingar, sem enn eru uppi, verði ræddar ítarlega í sjútvn. og reynt að ná samstöðu um þær breyt. sem helst er knúið á um. Í Nd. náðist fullkomin samstaða um þær brtt. sem þar voru gerðar og frv. var samþ. með shlj. atkv. í Nd. við 2. umr. og umræðulaust við 3. umr. Hins vegar komu fram ákveðnar ábendingar sem verða kynntar í sjútvn. þessarar hv. d. og taka verður ákvörðun um. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði þessu frv. vísað til hv. sjútvn.



Herra forseti. Hér er vissulega um mikilsvert mál að ræða og skiptir miklu hversu til tekst um löggjöf og setningu reglugerða varðandi hagnýtingu þeirra fiskstofna sem verið hafa aðaluppistaðan í þeim sjávarafla sem íslendingar hafa veitt og verkað til útflutnings, en það hefur sem kunnugt er verið grundvöllurinn að þeirri gjaldeyrisöflun sem þjóðin hefur byggt lífsafkomu sína á. Eins og fram kemur í aths. við frv. hafa meðal þeirra, sem frv. þetta sömdu, verið skiptar skoðanir um ýmis atriði málsins. Með tilliti til þess hefur sá háttur verið á hafður varðandi afgreiðslu frv. Í n. að þar hefur meiri hl. atkv. ráðið. Það kemur hins vegar ekki fram um hvaða þætti frv. mestur ágreiningur hefur verið. En strax og frv. hafði verið lagt fram Í Nd. komu fram, eins og hæstv. sjútvrh. skýrði hér frá áðan, brtt. sem flm. féllust á og voru samþ. Ég geri einnig ráð fyrir því að svo muni fara þegar frv. hefur verið tekið til athugunar í þessari hv. d., að fram komi nýjar brtt. við einstök atriði frv. Varðandi það, sem hæstv. sjútvrh. sagði um samvinnu við sjútvn. Nd. varðandi þær brtt. sem kynnu að verða fluttar við frv. í þessari d., þá vil ég segja það, að það var haldinn einn fundur sameiginlega með n. í Ed. og Nd. í upphafi þar sem var lítillega rætt þetta frv. og farið yfir það, en síðan var ekkert samráð haft við okkur frekar af þeirri hv. n. varðandi þær brtt. sem n. flutti eða að það væri nokkuð leitað frekar eftir því hvort við vildum koma á framfæri brtt. við frv. þegar sjútvn. Nd. skilaði áliti um málið. Það er öllum að sjálfsögðu ljóst að hér er um mikið nauðsynjamál að ræða og ekki verður hjá því komist að lögfesta ákveðnar reglur um hagnýtingu fiskimiðanna. En með því er ekki allt fengið. Þá er eftir að tryggja það að lög og reglugerðir séu haldnar, því að vissulega er ekki því að leyna að íslendingar hafa ekki sýnt gott fordæmi í þeim efnum. Er skemmst að minnast þess hvernig fór á s.l. hausti um takmörkun á síldveiðinni. Að sjálfsögðu er margt sem menn getur greint á um ýmis ákvæði þessa frv., og þannig hlýtur alltaf að vera um málefni sem þetta. Koma þar inn í margs konar hagsmunir og sérsjónarmið. En öllum er ljóst að hér verðum við að ná saman og treysta á að sú löggjöf, sem Alþ. samþ. og hæstv. sjútvrh. færir síðan út með reglugerðum til að fara eftir, verði á þann veg að gott hljótist af. Það er eitt, sem ég veit að skiptar skoðanir eru um í þessu máli, en það er varðandi friðunarsvæðin, hvað viða þau eiga að vera og hvað stór. Gert er ráð fyrir að ráðh. geti lokað ákveðnum veiðisvæðum með tiltölulega litlum fyrirvara að höfðu samráði við fiskifræðinga og Fiskifélag Íslands. Í þessu sambandi er spurningin hvort ekki sé heppilegra í sumum tilfellum varðandi þau veiðisvæði sem vitað er um að ungfiskur heldur sig á að einhverju leyti árlega, að þau veiðisvæði séu ákveðið lokuð, en aftur á móti heimilt að opna fyrir veiðar á vissum tíma þegar fiskifræðingar hafa rannsakað veiðisvæðin og sannfærst um að ekki sé um smáfisk að ræða. Öllum ber saman um að það geti verið nokkuð frábrugðið frá ári til árs hvar smáfiskurinn heldur sig hverju sinni, þó að vissar uppeldisstöðvar séu taldar árvissar í þessum efnum. Það er ekki ætlun mín að tala langt mál við þessa umr., en ég tel að afgreiðslu þessa máls verði vel að vanda og að leggja beri höfuðáherslu á þá þætti frv. sem lúta að friðunarráðstöfunum ungfisks og uppeldisstöðva. Því aðeins getum við vænst þess að sjávarútvegur og fiskveiðar geti á ókomnum árum verið sá burðarás í íslensku efnahagslífi sem þær hafa verið, að kveðin verði niður hvers konar rányrkja sem um er að ræða og skynsamleg hagnýting fiskstofnanna látin sitja í fyrirrúmi. Ég á sæti í þeirri n., sem fá mun mál þetta til meðferðar, og hef þá aðstöðu til að koma á framfæri þeim breyt. sem ég tel óhjákvæmilegt að gerðar séu á frv. Ég get því geymt mér að ræða málið frekar við þessa umr.



Herra forseti. Hér er komið fram frv., sem beðið hefur verið eftir, að lagagerð sem nauðsynleg er, og fer ekki á milli mála að við verðum að stuðla að því að lagasetning í þessa veru eigi sér stað. Ég hef fyrr gert grein fyrir því úr þessum ræðustól í vetur að ég hefði óskað þess að þetta frv. hefði komið svo snemma fram að hægt hefði verið að nota þinghlé til þess að kynna það úti í kjördæmunum. Ekki er svo að skilja að ,ég ímyndi mér að við munum nokkru sinni setja lög varðandi veiðar í fiskveiðilandhelgi sem allir muni vel við una, málið er þess eðlis. En ég er þeirrar skoðunar að það hefði verið mjög æskilegt að sjómenn okkar og útgerðarmenn í kringum landið hefðu fengið tækifæri til þess að ræða þetta frv., til þess að deila um það innbyrðis, þannig að við hefðum getað orðið þeirrar leiðbeiningar aðnjótandi að hlýða á aths. þeirra, jafn margbreytilegar og þær hljóta að verða, áður en málið væri tekið til lokaafgreiðslu. En ég skil það sjónarmið hæstv. sjútvrh. að vilja fá þetta frv. afgr. Ég tek undir það með hv. þm. Jóni Árnasyni, að betur hefði verið unnið þannig að sjútvn. þessarar d. hefði fengið að taka meiri þátt í umfjölluninni með sjútvn. Nd. Svo vill til að flestir nm., sem stóðu að samningu þessa lagafrv., eiga sæti í sjútvn. Nd. Þar hafa þeir að sögn, svo ég noti þeirra eigið orðalag eða form. n., þvælt um málið vikum saman án þess að við í sjútvn. Ed. höfum fengið neitt tækifæri til að fylgjast með rökstuðningi þeirra. Af þessu leiðir það sem raunar sjútvrh. sagði áðan, að hann byggist við og ætlaðist til að við þyrftum að fjalla um þetta mál ákaflega mikið að nýju í sjútvn. Ed. Það gladdi mig að heyra það á máli hans að hann ætlaðist til þess að við gerðum það ærlega og gerðum það vandlega, en náttúrlega rösklega þar sem ætlast er til þess að málið verði afgr. á þessu þingi. Ég sé ekki betur en við hljótum að kveðja á okkar fund fjölmarga sérfræðinga til þess að ræða málið við. Að vísu eigum við aðgang að hinum háttskrifuðu og fjölgáfuðu og grandvöru nm. í sjútvn. Nd. sem fjölluðu um samningu þessa frv. En eigi að síður hljótum við að fjalla um það sjálfstætt að mínu viti í sjútvn. þessarar d., og ég geri ráð fyrir því að ég muni standa að nokkrum breyt., ekki ákaflega veigamiklum, en þó nokkuð veigamiklum, og bera fram brtt. við frv. En ég held að við hljótum eigi að síður að verða við beiðni hæstv. sjútvrh. um að flýta störfum eftir því sem við getum. Enn fremur finnst mér nú að við eigum að fresta afgreiðslu frv. heldur en að afgr. það með sýnilegum göllum vegna tímaskorts.



Herra forseti. Það hefur verið margsagt að þetta frv. sé seint á ferðinni inn í þingið og mjög óheppilegt að það skuli jafnvel koma í síðustu vinnuviku til afgreiðslu hér í hv. Ed. Þrátt fyrir það að hver þingflokkur hefur átt fulltrúa við undirbúning að samningu frv., þá er, eins og síðustu ræðumenn drápu á og jafnframt hæstv. ráðh., málið þannig vaxið í eðli sínu að það er viðkvæmt og verður alltaf viðkvæmt, og undir þau orð hæstv. ráðh. vil ég taka að enginn fær allt er hann vill í þessu efni. Hlýtur málið í eðli sínu að vera samkomulagsatriði og því er réttmæt sú ósk hv. þm., sem hér hafa talað, að nokkurt svigrúm gefist til umfjöllunar í þessari hv. d. Ég segi fyrir mig, að ég tók það margsinnis fram í undirbúningsnefndinni, að ef hugur fylgdi máli ætti að vera unnt að skila drögum að frv. í hendur ráðh. þegar fyrir jól. Þetta margsagði ég í haust, að ég skyldi þannig standa að því, vinna það mikið í þessu. Þrátt fyrir ýmsar annir að haustlagi hjá þm. og sumum okkar er vorum í fjvn., þá var málið það mikilvægt að bæði ég og fleiri í n. vildum fórna í það nægum tíma svo hæstv. ráðh. fengi drög að þessu frv. í hendur fyrir jól. Þannig átti að vera unnt að koma því fyrr áleiðis og allir þm. hefðu fengið svigrúm til að ræða málið, bæði innbyrðis í sínum þingflokki og út á við. Auðvitað verður aldrei fullyrt og ekki unnt að fullyrða að það hefði fengið betra form með þessum hætti. Það kemur aðeins eitt upp á teningnum þegar honum er kastað og ekkert að vita hvort heildarniðurstaða hefði orðið betri. En hitt held ég að megi segja, að með því að ræða málið eins og það hefur jafnan verið gert frá upphafi og leyfa mönnum að tjá sig mjög um málið, þá sé að vænta þess að betur verði staðið að því að framfylgja lögum og reglum á hafinu, þegar menn hafa átt tækifæri á að koma með aðfinnslur og ábendingar og heyrt rök á móti, að ekki sé hægt að taka allt til greina. En það var eins og hv. 1. þm. Vesturl. benti á, að mjög brestur á um að menn virði lög og reglur á þessum vettvangi, því er nú verr og miður, og eru of mörg dæmi um það að menn hafi brotið þau okkur til tjóns. Hér er vissulega mál á ferðinni er snertir undirstöðu okkar efnahagslífs, og er því ekkert óeðlilegt að menn telji nauðsynlegt að fara um það mörgum orðum og hafa til þess í n. verulegan tíma. Þannig háttar nú þingfundi og tímasetningu þessa dags, að ekki ætla ég að þreyta hv. þm. um of og eyða of löngum tíma í 1. umr., en geyma mér heldur lengra mál til 2. umr. É g vil þó aðeins fjalla um frv. af því ég hef átt sæti í þremur n., er starfað hafa hér á Alþ. við undirbúning að þessari fiskveiðilöggjöf okkar, í fyrsta skipti var ég formaður þeirrar n., og jafnan fórum við vítt um landið og heyrðum í mörgum mönnum. Slíkt hefur átt sér stað enn einu sinni við undirbúning þessa frv., og ég tel rétt og sanngjarnt að sem flestir eigi kost á því að koma fram hugmyndum sínum og skýra sín sjónarmið, þó að það sé jafnan viðurkennt að þau sjónarmið byggist oft og einatt mjög sterkt á því hvað snertir eiginhagsmuni og jafnvel stundum mjög þrönga hagsmuni. En þetta frv. getur ekki tekið tillit til slíkra þröngra einkahagsmuna. Það hlýtur að vera hafið yfir það og fyrst og fremst mótast af því að taka tillit til þess ástands, sem fiskstofnarnir eru í, og heildarhagsmuna þjóðarinnar. Ég tel að frv. í núverandi mynd geri þetta. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir að koma frv. í það form sem- það í raun og veru er í að mestu leyti til að tryggja sem mestan heildarárangur, eins og segir þegar í 1. gr., að hér á að stuðla að viðgangi og hagkvæmustu nýtingu fiskstofna innan íslenskrar fiskveiðilandhelgi. Það hlýtur og á að vera tilgangur frv. Síðan gat hæstv. ráðh. um formið á frv. og það er einnig gert í grg. Við sjáum í 2. gr. að íslenskum skipum eru bannaðar veiðar með botnvörpu, flotvörpu og dragnót í fiskveiðilandhelginni nema þar sem sérstakar heimildir eru veittar til slíkra veiða í lögum þessum. Þetta er hið gamla form. Hæstv. ráðh. er kunnugt um það að við í n. vildum geta litið svo á að veiðar íslenskra skipa væru frjálsar, - það þyrfti ekki að taka fram að þær ættu að vera bannaðar, þær ættu að vera frjálsar frá ákveðinni línu, sem við töldum rökrétt að hafa til lágmarksöryggis, og út að 200 mílunum, þótt um togveiðar, botnvörpu og flotvörpu, væri að ræða. Það væri geðþekkara að geta haft þennan hátt á, og ég fæ reyndar ekki skilið, þegar við lítum á það sem heild að við höfum nú yfir þessari lögsögu að ráða, hvers vegna þarf að tala um að banna íslenskum skipum þessar veiðar. Ég felli mig ekki við röksemd prófessorsins. Við bönnum auðvitað öllum erlendum aðilum að veiða í okkar landhelgi, en að banna sjálfum okkur að gera það sætti ég mig ekki við að sé lífsnauðsyn. Ég vil heldur að það verði hægt að banna veiðar á ákveðnum svæðum, eins og er gert ráð fyrir í vissum greinum frv. Það er lífsspursmál og mun ég koma að því síðar. Sennilega verður ekki hægt að viðurkenna þetta sjónarmið mitt, en ég vil þó að það komi skýrt fram, að miklu geðþekkara hefði verið að líta þannig á, og þetta vildum við sumir í n. að væri form. frv. Hv. Alþ. verður sennilega að lúta sjónarmiðum þeirra er túlka þau lög er við hér setjum, þó mér fyndist að við ættum að hafa þann þroska og það rökrétta hugsun að við gætum búið til lög sem héldu í þessu efni. Frá 5. gr. og nokkru lengra í frv. er fjallað um mikilvæga þætti og ætla ég lítils háttar að drepa á þá þætti. Það er þá í fyrsta lagi að við vorum allir sammála um í þessari hv. undirbúningsnefnd að þetta frv. ætti samkv. 1. gr. sinni og tilgangi að gera átak í því efni að hægt væri að stuðla að aukinni friðun og sérstaklega skyndifriðun þar sem komið hefur í ljós, - og það segir í okkar grg. og það segir einnig í athugasemdum við frv., - að óhóflegt smáfiskadráp hefur átt sér stað við landið. Það er öllum ljóst og þarf ekki að vitna í margumrædda skýrslu frá Hafrannsóknastofnuninni um ástand fiskstofna og annarra dýrategunda á Íslandsmiðum og nauðsynlegar friðunaraðgerðir innan íslenskrar fiskveiðilandhelgi til að rökstyðja það að þetta frv. verður að bera það með sér að um aukna friðunarmöguleika sé að ræða. Og af því tilefni var orðuð upp, ef ég man rétt, frá fyrri lögum 5. gr. núgildandi laga, en þar segir: „Nú á sér stað á tilteknu veiðisvæði seiða- og smáfiskadráp í þeim mæli að varhugavert eða hættulegt getur talist, og skal þá sjútvrn. að fengnum umsögnum Hafrannsóknastofnunarinnar gera nauðsynlegar friðunarráðstafanir til að sporna við því. Er rn. heimilt með tilkynningu að loka afmörkuðum veiðisvæðum um lengri eða skemmri tíma fyrir öllum togveiðum svo og öðrum veiðum ef nauðsynlegt þykir. Jafnan skal umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar liggja fyrir áður en slíkar tímabundnar veiðitakmarkanir eru úr gildi numdar.“ Þetta segir í 5. gr. núgildandi laga. Reynslan sýnir okkur því miður, að þrátt fyrir þetta ákvæði, sem við töldum á sínum tíma að væri mikið spor fram á við til að koma í veg fyrir smáfiskadráp, hefur framkvæmdin verið þung í vöfum og oft tafist um of að tryggja friðun samkv. þessari gr. Því var samin hér í þessu frv. ný gr. sem er 8. gr. Raunar má segja að það fjalli fleira um þetta í frv. Það má segja að það byrji þegar í 6. gr. og sé áfram fjallað um það í 7. gr. og 8. gr. að tryggja eftirlit, sem við lögðum mikla áherslu á að yrði nú betur gert en verið hefði nokkru sinni áður. Í 6. gr. segir: „Nú á sér stað á tilteknu veiðisvæði seiða- og smáfiskadráp í þeim mæli að varhugavert eða hættulegt getur talist, og skal þá sjútvrn, gera nauðsynlegar ráðstafanir“ o.s. frv. Og í 7. gr. er fjallað um að það skuli auglýsa þegar í stað. En í 8, gr., og hún er breytt frá því sem við vildum flestir eða allir hafa, þar segir: „Stefnt skal að því, að auk eftirlits Landhelgisgæslunnar skuli sérstök eftirlitsskip, sem gerð verði út af Hafrannsóknastofnuninni, fylgjast með fiskveiðum í fiskveiðilandhelginni í því skyni að koma í veg fyrir óhóflegt smáfiskadráp.“ Við höfum allir talið að óhjákvæmilegt væri að tryggja fast eitt eða tvö skip. Þau þyrftu ekki að vera stór, en þyrftu að hafa valdsvið til þess að vera á veiðisvæði. Það er mikill misskilningur að það sé eingöngu verið að eltast við togara, það sé alltaf verið að eltast við togara. Það er fjöldi báta á togveiðum og ýmsum öðrum veiðum sem eftirlit þarf að vera með og hefur aldrei verið gert og mun ekki verða gert nema 8. gr. tryggi að þetta sé hægt, og það verður ekki gert að mínu mati og flestra í þessari n. nema hafa skipin fyrir hendi. Þau mega vera bátar, jafnvel innan við 100 tonn, eða þá eftirlitsmenn um borð, en ég tel persónulega að vel athuguðu máli að ógerningur sé að hafa eftirlitsmann um borð, honum sé varla stætt á því að vera þar dag eftir dag og þurfa að berjast við erfiðar aðstæður. Þess vegna hallaðist ég að því að við ættum að reyna t.d. tvo báta og vildi því hafa þessa grein ákveðnari. Nú hefur nýlega verið tryggt mikið fjármagn til fiskleitar. Það frv. er nú þegar orðið að lögum, Ég hefði, ef ég hefði verið staddur hér á þinginu, bætt við að það ætti að fara einnig í eftirlit. Þó að peningar samkv. þeim lögum eigi að renna til Landhelgisgæslunnar, þá hefði ég viljað tryggja það a.m.k. að ákveðin upphæð færi í þessa 2–3 báta sem ég tel alveg lífsnauðsyn að komi og það verði tryggt betur en 8. gr. gerir, því hún fer aftur á hlið miðað við það sem við vildum allir í n., að skyndifriðanir verði miklu raunhæfari en verið hefur. Og þetta viðurkenna allir, sem nálægt þessum málum hafa komið undanfarið, og var viðurkennt um allt land margsinnis af ræðumönnum, hvar sem þeir voru á fundum, og það mun formaður n., herra fiskimálastjóri, geta viðurkennt að þetta kom alls staðar fram, þannig að ég er undrandi á því að sjá að þetta skuli vera svo, nema á þeirri einu forsendu að menn séu svo bjartsýnir að við losnuðum við átök við bretana innan skamms og þá geti Landhelgisgæslan snúið sér að þessu eftirliti. En þá þarf ekki stórt skip í það. Það þarf ekki skip sem kostar milljón á dag í olíu, það er öðru nær. Nei, það er vel hægt að fá bát, sem kostar aðeins nokkur þús. kr. að reka á dag, í svona eftirlit eins og ég hugsa mér og við gerðum í n., og hann getur fylgst með mörgum bátum og hann getur líka fylgst með mörgum togurum og hann getur sent menn um borð er skoði allan afla, er upp kemur, og fylgist því með því hvað er að ske á miðunum. Og þá kemur spurningin: Hvað á þessi maður að hafa mikil völd? Það er erfitt atriði og um það greinir hálærða menn á. Hér gerir frv. ráð fyrir tveimur dögum. Ég tel þetta einum degi of lítið sem lágmark. Ég tel lágmark vera þrjá daga, eingöngu vegna eðlis málsins, að ráðh. hafi smá svigrúm. Jafnvel þó hann vilji tilkynna og staðfesta ákvörðun þessara eftirlitsmanna þegar í stað, sem ég veit að a.m.k. hæstv. núv. ráðh. vill gera sem allra fyrst, þá getur staðíð svo á að hann sé bæði upptekinn, og hann á sitt eðlilega frí um helgar og helga daga og ekki hægt að heimta það, hvorki af honum né hans starfsmönnum, að þeir séu alltaf við fyrirvaralaust. Þess vegna tel ég rétt, að þriggja daga ákvæði haldist, þó ekki sé lítið á annað en eðlilegan frítíma sem allir eiga og flestir vilja nota a.m.k. að sumri til. Þess vegna finnst mér farið aftur á bak frá því sem við vildum í þessari margumræddu undirbúningsnefnd. Staðfesting á þessum skyndilokunum og nauðsyn þeirra mun svo eiga sér stað þegar smásvigrúm hefur unnist til að taka betur á því, annaðhvort með beinum sérstökum rannsóknum á vegum hafrannsóknaskips eða með öðrum betri og öruggum tilraunum eða athugunum. Þetta vildi ég leggja á mikla áherslu og tel að þessu þurfi að breyta. Ég veit að hæstv. ráðh. hefur hlotið að athuga þetta mál nokkuð áður og sjálfsagt kemur fram einhver skýring, annaðhvort í ræðu á eftir eða á nefndarfundi, hvers vegna þetta var ekki gert heldur sterkara en frv. gerir ráð fyrir. En ég sætti mig ekki við þetta eins og það er, þó í held sé ég ánægður með frv. eins og ég sagði áðan, og þakka hæstv. ráðh. fyrir að hafa komið því þannig áfram. Síðan segir í 9. gr.: „Starfsmenn Framleiðslueftirlits sjávarafurða skulu fylgjast með samsetningu landaðs sjávarafla“. Þetta er nú þegar tryggt í lögum um það, að fara skal fram mat á öllum fiski. En hér er það betrumbætt og settur á viðbótarhnútur svo ekki geti þeir skotið sér undan því að meta fisk samkv. samsetningu, en það var þegar tryggt í hinum lögunum. En sjálfsagt er nauðsynlegt að hafa það einnig í þessum lögum. Hins vegar er ég ekki alveg ánægður með seinni mgr.: „Skipstjórum veiðiskipa er skylt að veita þær upplýsingar um samsetningu afla í afladagbók sem Fiskifélag Íslands segir fyrir um á hverjum tíma.“ Spurningin er um: Hvað er afli? Mönnum finnst kannske undarlega spurt. En þegar það er staðreynd að menn verða stundum að henda 10–20% af þeim fiski sem í ákveðið veiðarfæri kemur, þá set ég spurningarmerki við orðið „afla“ hér. Ég nefnilega lít á það sem afla sem inn fyrir borðstokk kemur þó honum sé hent frá borði. Það þarf ekki að landa öllum afla í land á íslandi, og þá fer að verða erfitt fyrir þessa menn sem eiga og skulu samkv. frv. og skulu samkv. væntanlegum lögum fylgjast með samsetningu aflans. Ég sé því ekki annað en það verði að skylda skipstjórnarmenn til að segja til um samsetningu afla, er inn fyrir borð kemur, eða eitthvað í áttina að því, sem sagt að gera þeim skylt að segja frá því er í veiðarfæri kemur og samsetningu alls þess afla. Það getur vel verið að menn segi að það sé ekki hægt að treysta slíkum skýrslum, en það verður á það að reyna, og ég ætla mikinn meiri hluta skipstjóra það ráðvanda og heiðarlega að þeir muni satt frá skýra. Ég ætla það, þrátt fyrir að sumir hafi talið það mjög hvimleitt að heyra skipstjóra ákveðinna flota og ákveðinna veiðisvæða gefa sjálfum sér siðferðisvottorð, þegar á heildina er litið séu þetta menn sem vilja hafa það í raun er sannast og réttast er. Því tel ég að lög með slíku ákvæði geri þeim ekki neitt erfitt að standa við það, sem lögin ætlast til að þeir geri, og segja samviskusamlega frá öllum afla. En ef þetta stendur svona, þá er létt verk að skjóta sér undan því og segja: Aflinn er aðeins það sem á land kemur - og hafa ekki áhyggjur af því er fyrir borð fer, sem er ekki leyfilegt að landa og er of smár fiskur, og þá er illa farið. Miklar umr. urðu um það í n. hversu viðtækt vald hæstv. ráðh. ætti að hafa samkv. þessu frv. og voru sumir á því að ráðh. ætti að hafa mjög mikið vald og geta sett reglugerðir um næstum allt varðandi fiskveiðar. Ég var hins vegar á því, eins og frv. ber með sér, að við ættum að lögleiða hér grundvallaratriði, grunnlínurnar, sem við mættum fiska að landinu með flotvörpu, og það væri ekki nema á valdi Alþ. að hreyfa þær vegna þess að það hefur sýnt sig í gegnum árin að það er mjög viðkvæmt atriði og snertir menn mjög misjafnlega, og ég efast um að nokkur ráðh., hver svo sem hann væri, mundi æskja eftir því að hafa slíkt vald. Þó hafði komið mjög skýrt fram sums staðar á fundum og jafnvel innan n., ekki eiginlega þingmannahópsins, heldur fyrst og fremst hinna, eða sú skoðun ríkti að það væri lífsnauðsyn nú til þess að hafa hemil á ýmsum vandamálum að ráðh. hefði allt þetta vald í hendi sér og gæti stjórnað með reglugerðum næstum daglega, eins og einu sinni var orðað. Þetta held ég að sé mikill misskilningur og ég tel það farsælt eins og frv. hefur farið þarna milli skers og báru, að leysa ákveðin erfið vandamál með ákveðinni löggjöf, en gefa hins vegar ráðh. færi á því að bjarga viðkvæmum málum með reglugerð og undirbúa það í tæka tíð. Einnig var uppi sú hugmynd að hæstv. ráðh. yrði að ræða við verktaka í ráðgjafanefnd í þessu skyni og bera mikið undir hana. Við lögðumst sumir eða allir þm. heldur á móti slíku, og ég sé að hæstv. ráðh. hefur fallist á það sjónarmið okkar að það væri ekki æskilegt að hafa of mikið bundið í þessu efni. Hann hefur auðvitað alltaf aðgang að stjórn Fiskifélagsins og Fiskifélaginu og mörgum öðrum hagsmunahópum og hlýtur að leita til þeirra eftir því sem hann telur efni og ástæðu til, og er ég honum sammála í því efni, að núv. búningur frv. sé eðlilegur í þessu skyni. Hæstv. ráðh. hefur þegar - og það er mjög þakkarvert - hlustað á till. er n. gerði á sínum tíma um stækkun á möskva og breytingar á friðunarsvæðum, og vil ég sérstaklega þakka honum það að hann stækkaði friðunarsvæðið fyrir Norðurlandi sem í mörg ár hafði verið mikið áhugamál mitt og ég vildi alltaf hafa stærra og fast allt árið, hvað sem líður vísindalegum rannsóknum til þess að byggja þessa friðun á. Sumir sögðu að hún væri ekki nægileg fyrir hendi. Við margir, sem erum aldir þarna upp og höfum róið á þessi mið árum saman, vitum að á þessu svæði er jafnan smáfiskur. Og það er ekkert nema gott um það að segja ef stór fiskur dvelst þar um stund og stækkar. Þá fá austfirðingar hann bara síðar heldur búsnari en hann var áður og síðan sunnlendingar ef hann sleppur frá Vestfjarðamiðum. Ég tel hér engu hætt, heldur mikla bót í þessu efni. Þess vegna þakka ég hæstv. ráðh. sérstaklega fyrir að hlusta á þessar raddir sem vildu þessa friðun. Önnur friðunarsvæði hafa verið stækkuð og aðrir möguleikar. Sumir segja að það sé um að gera að friða allt og friða, en það verða líka öfgar og fjarstæða. Við verðum að drepa fiskinn. Kjarni málsins er að drepa fiskinn rétt og eðlilega. Á því lifum við. Og eitthvað verður drepið af smáfiski þó að við verðum að fara varlega í það og sérstaklega varlega í það næstu 2–5 árin. Við verðum að byggja fiskstofnana upp með heilbrigðri og skynsamlegri nýtingu og heilbrigðri og skynsamlegri sókn, og þess vegna er vandamálið svo mikið, að nú er stofninn í algjöru lágmarki. Um það deila menn ekki. Ég tel að þrátt fyrir margt gott í þessu frv. og sem heild ágætt, þá verði að herða hér nokkuð á svo að framkvæmd þessarar viðleitni, sem frv. ber með sér, verði tryggð. Ég óttast ella að það fari í sömu átt og verið hefur undanfarin ár. Um þetta mikilvæga atriði um skyndifriðanir vegna óvarlegs smáfiskadráps á vissum svæðum, þar sem erfitt er að ýta skipstjórum burt, verður að hafa ákvæði í lögum er tryggi að svæðunum sé lokað. Þá eru allir skipstjórarnir jafnir. Það er svo erfitt fyrir góða menn, sem vilja passa sig, 2–3–4 af 10–20 togara hóp, að fara eina burt. Við verðum að skilja að það er raunverulega frágangssök, jafnvel þó menn verði að henda þriðja til fjórða hverjum fiski, þá eru aflamenn einu sinni aflamenn og þegar aðrir gera það, þá neyðast þeir nauðugir viljugir til að halda veiðunum áfram. Þetta hafa ágætismenn margsinnis sagt mér og jafnvel menn er hafa stuðlað að verulega miklum friðunum og hafa skrifað um þær í blöð og vilja standa við það hvar og hvenær sem vera skal - mjög miklir og góðir aflamenn. En þetta er viðkvæmt mál, að sigla burt frá góðum afla þó fiskur sé smár og jafnvel hættulega smár þegar margir aðrir halda áfram. Þá er engin önnur leið en að friða um stund svæðið og sjá hvað setur í því efni, hvort fiskur fjarlægir sig aftur, hvort smáfiskurinn grisjar sig frá hinum eða ekki. Um þetta verður að vera skýrt ákvæði í lögum, og það er eiginlega það eina sem ég er sérstaklega óánægður með að skuli ekki vera heldur harðara en við gerðum ráð fyrir, því það er farið aftur á bak í því efni eins og frv. er nú sett fram. Ég tek undir aftur með 1. þm. Vesturl. að við verðum að tryggja það að lög og reglugerðir í þessu efni séu vel haldin. Það er ekki sæmandi að una við annað, og frv. verður að tryggja að svo sé. Það mun kosta eitthvert fjármagn, en við verðum þá að tryggja það um leið. Ég tel að nýsamþykkt lög geri það. Þess vegna verðum við að bæta heldur úr í 8. gr., og ég vona að sjútvn. komi með þá breyt. að tryggja eitthvert lágmarksátak. Mér finnst ekki nóg að segja: „stefnt skal að“. Það verður þá að liggja fyrir að eitthvað sé að ske hér á miðunum í okkar landhelgismáli er sannfæri mig um að verkefni okkar skipa verði ekki bundið við annað starf en að eiga við okkur sjálfa fyrst og fremst. Auðvitað kemur að því og vonandi fyrr en síðar að okkar landhelgisskip verði fyrst og fremst eftirlitsskip gagnvart okkur sjálfum og björgunar- og þjónustuskip. En því miður er það ekki fyrir hendi í dag. Ég vildi þess vegna hafa þetta á hreinu í væntanlegum lögum og mun stuðla að því að þetta frv. geti haldið áfram og verði að lögum nú í vor. En ég vildi aðeins í leiðinni forvitnast um það hjá hæstv. ráðh.: Hefur hann auglýst nú þegar breytingu á væntanlegri möskvastærð á trolli, svo menn viti um það í tæka tíð að stefnt sé að því að stækka möskvann? Margir vita það, en hefur það verið auglýst í tæka tíð svo menn komi ekki með undanþágubeiðnir og vandræðakröfur, og einnig að þau atriði, sem hann hefur gert grein fyrir á öðrum vettvangi, verði tryggð á þessu ári? Ég veit að hann persónulega vill a.m.k. stuðla að því að það komist í höfn.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm., sem hafa talað í þessu máli, fyrir góðar undirtektir, og jafnframt er ég mjög ánægður yfir því að allir hafa þeir lýst því yfir að þeir vilja stuðla að framgangi málsins. Út af fyrirspurn hv. síðasta ræðumanns, þá hefur möskvastærð verið auglýst og aðlögunartíminn. Hins vegar skal ég játa það í sambandi við möskvastærð á dragnót að þar er enginn aðlögunartími, en hún hefur einnig verið auglýst. Varðandi 8. gr., þá vil ég aðeins nefna það, að við töldum rétt að hafa þetta orðalag heldur en að hafa ákveðinn fjölda báta. Hafrannsóknastofnunin hefur ákveðna báta sem hún notar. Það er líka til og það munum við í sjútvrn. taka upp í okkar fjárlagatill., hvernig við ætlum að framfylgja þessu. Það er því í hendi fjárveitingavaldsins á hverjum tíma hve mikið stofnunin fær til þess að halda eftirliti uppi og það tel ég að sé nóg. Í sambandi við uppsetningu frv., þá er ég sammála hv. síðasta ræðumanni að þetta hefði verið æskilegt. En við létum setja frv. upp bæði á þennan hátt og eins á hinn háttinn og þegar við sáum uppsetninguna frá grein til greinar, þá fannst okkur að sú uppsetning, sem mér persónulega leist betur á, gæti ekki gengið. Það er of langt mál að skýra það hér. Þess vegna hurfum við frá því og tókum upp gömlu uppsetninguna. Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um málið. Ég endurtek þakkir mínar til hv. þm. og vænti þess að sjútvn. fari mjög fljótt í þetta mál og við reynum að ná sem viðtækustu samstarfi um að koma því í gegn.



Herra forseti. Samgn. hefur haft til athugunar frv. til l. um skipulag ferðamála. Við 1. umr. þessa máls gerði hæstv. samgrh. grein fyrir efni frv. og þeim breyt. sem það gerir ráð fyrir frá því sem er í núgildandi lögum, en þær eru helstar að Ferðaskrifstofa ríkisins annast framvegis aðeins almennan ferðaskrifstofurekstur ásamt rekstri Edduhótelanna, en Ferðamálaráð taki við annarri starfsemi sem Ferðaskrifstofa ríkisins hefur annast. Jafnframt gerir frv. ráð fyrir ýmsum breyt. á skipan og starfsemi Ferðamálaráðs. Þá er kveðið á um 10% gjald á vörusölu Fríhafnarinnar í Keflavík, sem renni annars vegar til landkynningar og hins vegar til endurbóta á aðstöðu fyrir ferðamenn á fjölsóttum stöðum. Einnig eru auknir möguleikar Ferðamálasjóðs til að sinna hlutverki sínu. Samgn. hefur rætt þetta mál á fundum sinum og var einn sameiginlegur með samgn. Nd. Á þeim fundi mættu Ólafur Steinar Valdimarsson, form. n. þeirrar sem undirbjó þetta frv., Lúðvík Hjálmtýsson, form. Ferðamálaráðs og Björn Vilmundarson, forstjóri Ferðaskrifstofu ríkisins, og skýrðu þeir þær breyt. sem í frv. felast. Samgn. varð sammála um að leggja fram nokkrar brtt. við frv. og eru þær á þskj. 656. Í 1. gr. er bætt inn orðunum „og félags-“ til að leggja áherslu á að ferðamálin eru mikilvægur þáttur bæði í atvinnu- og félagslífi. Skv. 7. gr. frv. eru Ferðamálaráði falin fjölþætt verkefni og til þess að leysa þessi verkefni hlýtur að vera æskilegt að nýta sem best þekkingu allra þeirra sem þar sitja og að þessum málum vinna. Samgn. leggur því til að ákvæði 5. gr. frv. um, að Ferðamálaráði skuli skipuð sérstök stjórn, verði fellt niður og sama skipan verði höfð eins og verið hefur með Ferðamálaráð að því leyti, en í staðinn verði kveðið á um að Ferðamálaráði sé heimilt að skipa undirnefndir sem vinni að einstökum málaflokkum og þannig verði meiri hagkvæmni í starfsemi ráðsins og einnig sé heimilt að skipa sérstaka framkvæmdanefnd komi í ljós að slíkt sé æskilegt, en um það og fleira verði sett nánari ákvæði í reglugerð. En samhliða þessari breyt. á skipulagi Ferðamálaráðs leggur samgn. til að bætt verði tveimur fulltrúum í ráðið, þannig að samgrh. skipi þrjá og önnur flugfélög en Flugleiðir hafi rétt til að tilnefna einn, en eins og við vitum gegna minni flugfélög allmiklu hlutverki í ferða- og samgöngumálum hér á landi. Það kom til tals að fjölga í ráðinu, þannig að það yrði þá skipað allt að 15 fulltrúum, en samgn. gengur ekki lengra en þetta í fjölgun í till. sínum, en e.t.v. verður það þá skoðað siðar ef æskilegt þykir. Í samræmi við þessa breyt., að fella niður ákvæði um stjórn, þá fellur niður orðið „stjórn“ í nokkrum greinum frv., og kemur það fram í brtt. n. Skv. frv. er gert ráð fyrir að 10% gjaldið af vörusölu Fríhafnarinnar skuli fyrst og fremst renna til landkynningar, eins og ég sagði áður, en þó sé Ferðamálaráði einnig heimilt að veita styrki af því til að koma upp eða endurbæta aðstöðu fyrir ferðamenn á stöðum sem eru fjölsóttir, og mun þar átt við tjaldstæði, hreinlætisaðstöðu og fleira þess háttar. Sú till. stafar af því að augljóst er hvað viða er brýn þörf á slíku. Samgn. taldi að engu síður væri nauðsynlegt að Ferðamálaráð hefði helmild til að stuðla að og styrkja byggingu gistirýmis þar sem reynslan hefur sýnt að skortur á því er viða mikið vandamál, bæði fyrir þá, sem skipuleggja hópferðir um landið og vantar aðstöðu til gistingar á eðlilegum áfangastöðum, og einnig fyrir heimamenn vegna þess fjölda sem heimsækir ýmsa staði enda þótt aðstaða sé þar ekki viðunandi. Af þessum sökum leggur n. til að 8. gr. frv. verði breytt þannig að Ferðamálaráð hafi heimild til að láta nokkurn hluta 10% gjaldsins renna til Ferðamálasjóðs sem skv. 24. gr. noti það til að örva byggingu gistirýmis, eins og Ferðaskrifstofa ríkisins mun aðeins hafa gert, en eðlilegt virðist að þetta sé nú hlutverk Ferðamálasjóðs, annaðhvort með framlögum eða eignaraðild, eftir því hvort heppilegra þykir, en það getur riðið baggamuninn að einhver slík örvun og stuðningur fáist. Við 18. gr. er bætt ákvæði um að upphæð bankatryggingar fyrir rekstur ferðaskrifstofu skuli endurskoðuð ekki sjaldnar en á þriggja ára fresti og þá breytt til samræmis við almennar verðbreytingar. Enn fremur er við 18. gr. bætt því ákvæði að ferðaskrifstofur skuli árlega senda rn. ársreikninga sína, endurskoðaða af löggiltum endurskoðanda, en n. taldi óeðlilegt að fella slíkt ákvæði alveg úr lögum eins og gert var ráð fyrir með frv. Að lokum leggur n. til að 35. gr. verði breytt þannig að í stað ákvæða um aðgangseyri að fjölsóttum ferðamannastöðum í umsjá ríkisins komi ákvæði um heimild fyrir innheimtu á sanngjörnu gjaldi fyrir veitta þjónustu á slíkum stöðum, en þó þurfi samþykki Náttúruverndarráðs fyrir slíku á þeim stöðum sem eru á þess vegum. Þetta er fyrst og fremst orðalagsmunur, að kalla þetta gjald fyrir veitta þjónustu í staðinn fyrir aðgangseyri að slíkum stöðum. Samgn. er sammála um að mæla með samþykkt frv. með þessum breyt., en fjarverandi við afgreiðslu málsins var Jón Árnason.



Herra forseti. Landbn. hefur haft þetta frv. til umfjöllunar og rætt það á fundum sinum, en nm. náðu ekki samstöðu um það. Einn nm., minni hl. landbn., Bragi Sigurjónsson, skilar séráliti sem hér hefur verið lagt fram og geri ég það ekki að umtalsefni frekar, en vil í örfáum orðum koma að viðhorfi okkar í meiri hl. n. til þessa frv. Ég get að vísu sparað mér að tala langt mál um þetta stóra frv. þar sem hæstv. landbrh. gerði ítarlega grein fyrir því við í. umr. um það. Ég vil þó undirstrika það að frá því að það var lagt fram hér fyrir tveimur árum fullum hafa verið gerðar á því ýmsar þýðingarmiklar breytingar og tel ég að þær séu veigamestar sem varða þau ákvæði frv. að sveitarstjórnunum er fenginn með ótvíræðum hætti ákveðinn réttur til ákvörðunar um ráðstöfun jarðeigna og nýtingu þeirra og að þær fái til þess bakstuðning jarðanefnda, eins og þær eru nefndar í þessu frv. sem hér er til umr. Þá er einnig að mínum dómi og okkar í landbn. veigamikil breyt. hvað varðar skipulagsmál í strjálbýli. Er frv. nú samræmt sveitarstjórnarlögum þar sem sveitarstjórnirnar hafa eftir þeim fyrst og fremst og eingöngu með skipulagsmál að gera. Það var að nokkru leyti samtvinnað verkefni byggðaráðs í frv. eins og það var flutt. Þá gerir þetta frv. ráð fyrir því að Landnám ríkisins starfi áfram og byggðaráðunum, sem áður hétu svo, en nú eru kölluð jarðanefndir, er ætlað að vera til aðstoðar sveitarstjórnum, eins og ég nefndi áðan, og landnámsstjórn, en um leið er gert ráð fyrir því, að leggja niður landnámsnefndir héraðanna sem starfa eftir landnámslögum. Þá er þess að geta, að í þessu jarðalagafrv. er að finna ákvæði um sumarbústaði, um skipulega uppbyggingu sumarbústaðahverfa og um ákvörðunartöku í sambandi við landssvæði sem hentug eru talin til útilífsnota fyrir almenning. Það má segja að í þessu, sem ég hef hér nefnt, sé að finna veigamestu atriðin sem komið hafa til breyt. við endurskoðun jarðalagafrv. Ég tel ekki, eins og ég sagði áðan, ástæðu til að fara neitt frekar út í þær breyt., hvernig þær eru. Það hefur hæstv. landbrh. gert áður, eins og ég gat um. En ég vil aðeins segja það að lokum að einn nm. skrifar undir þetta nál. með fyrirvara sem hann mun skýra hér á eftir, og hefur hann flutt brtt. við frv. sem meiri hl. landbn. gat ekki orðið ásáttur um. Eins og fram kemur á nál. meiri hl. leggur meiri hl. landbn. til að frv. verði samþ. óbreytt. Meiri hl. n. sem sagt flytur ekki brtt. við frv. og leggur til að það verði samþ.



Herra forseti. Vegna fjarveru minnar um sex vikna skeið hér úr þingsölum var ég ekki við þegar þetta frv. kom til n. í þetta sinn, en tvívegis áður hefur frv. til jarðalaga borið hér á fjörur okkar og efnislega er ég því nokkuð kunnugur. En eins og frsm. meiri hl. drap á hafa verið gerðar á því nokkrar breyt. í áttina að því að samkomulag hefur tekist með þeim gömlu, andstæðu flokkum er lengi hafa haft nokkuð andstæð sjónarmið í heimspeki sinni, og kann það að vita á eitthvað betra sambýli á kærleiksheimilinu, en mörg önnur teikn hafa gefið til kynna undanfarið. En hvað sem því líður, þá er hluti af þessu frv. að okkar skapi í Alþfl., þó annað sé miður. Ég sé að staðgengill minn hefur skilað sérstöku nál. og einnig nokkrum brtt., og ætla ég rétt að hlaupa á brtt., en nál. er stutt og varla þörf á því að rekja það nánar í löngu máli. Hann hefur lagt til að 1. gr. verði svo hljóðandi: „Tilgangur laga þessara er að tryggja að nýting landsins utan skipulagðra þéttbýlissvæða sé eðlileg og hagkvæm frá þjóðhagslegu sjónarmiði og að eignarráð á landi og búseta á jörðum sé í samræmi við hagsmuni þjóðarheildarinnar.“ 4. gr. orðist svo: „Í hverju kjördæmi, þar sem bújarðir eru, skal starfa jarðanefnd, skipuð 5 mönnum og jafnmörgum til vara. Búnaðarsamband eða búnaðarsambönd viðkomandi kjördæmis tilnefna tvo menn í jarðanefnd, kaupstaðir kjördæmis tilnefna tvo menn, en ráðh. skipar form. n. án tilnefningar.“ Þetta atriði var á sínum tíma mikið ágreiningsefni, hvernig með skyldi fara með þessar jarðanefndir, en þrír menn eiga að vera í þessum n. og óumdeilanlega munu þeir fá mikil völd. Það fer á milli mála. Kann að skapast um það allmikil togstreita í héraði þegar fram líða tímar. Það er trú okkar og þess vegna teljum við þetta ekki heppilegt ákvæði. Hefur staðið mjög lengi í mönnum að kyngja þessu, en nú virðist sem með einhverjum hætti hafi náðst samkomulag, og á eftir að koma í ljós á hvaða grundvelli það er, hvort helmingaskiptaregla hefur ráðið þar í við úthlutun formannssæta. En það, eins og ég segi, mun koma í ljós í tímans rás. En ég tel heilbrigðara að þetta sé á breiðara grundvelli gert og með hliðsjón einnig af möguleika fyrir þéttbýlissvæði að eiga nokkra fulltrúa í þessari væntanlegu jarðanefnd. 2. og 3. málsgr. 6. gr. orðist svo: „Nú telja sveitarstjórn og jarðanefnd að ráðstöfun fasteignar sé andstæð hagsmunum sveitarfélagsins né samrýmist almannaheill umhverfisins, og er þá rétt að synja um áformaða ráðstöfun eignarinnar. Nú verða sveitarstjórn og jarðanefnd ekki sammála um meðferð máls, og getur þá hvort um sig skotið ágreiningsefninu til ráðh. sem fellir úrskurð að fenginni umsögn Búnaðarfélags Íslands og Landnáms ríkisins. Eigandi fasteignar getur einnig skotið máli sínu til úrskurðar ráðh. telji hann sig rangindum beittan í úrskurði sveitarstjórnar og jarðanefndar um ráðstöfun fasteignar sinnar.“ Hér er mikilvægt mál og réttindamál hvers einstaklings, að hann eigi áfrýjunarrétt ef hann unir ekki ákvörðun jarðanefndar um meðferð sinna eigna, og sýnist þetta sanngjarnt ákvæði. Á eftir 14. gr. komi ný gr. er verði 15. gr. og orðist svo: „Nú er góð bújörð og vel í sveit sett í sameign og enginn ábúandi á jörðinni né heldur nást kaup á henni vegna tregðu eigenda, og er þá viðkomandi sveitarfélagi skylt að leysa jörðina til sín samkv. mati og koma henni í ábúð.“ Þetta er einnig mjög viðkvæmt og mikilvægt mál, ef menn vegna einhverra annmarka sitja á þessu og land nýtist ekki og kann að orsaka það að nágranni lendi í miklum vanda. Hér er mjög mikilvægt og viðkvæmt mál á ferðinni og er afar erfitt að ráða sanngjarnlega fram úr öllum þeim tilvikum er upp kunna að koma. Hefur staðgengill minn lagt til að svo yrði ,um fjallað eins og ég hef nú upp lesið. Ekki skal ég segja hvort þetta er tæmandi eins og tilvik geta verið breytileg, en þetta mun áreiðanlega vera áfangi í lausn á viðkvæmu vandamáli. 20. gr., er nú verður 21. gr., orðist svo: „Kostnaður við störf jarðanefndar greiðist að hálfu af hlutaðeigandi landshlutasambandi og að hálfu af ríkissjóði. Landbrh. ákveður þóknun nm.“ Hér er um einfalda greiðslubyrði að ræða við störf þessara n. 21. gr., sem nú verður 22. gr. 1. málsgr. orðist svo: „Eigi að selja fasteignaréttindi sem lög þessi taka til, sbr. 3. gr., á sveitarstjórn þess sveitarfélags, þar sem eignin er, forkaupsrétt að þeim.“ 7. brtt. er við 28. gr. „Í stað „Ráðh.“ í upphafi gr. komi: Alþingi.“ Það er um ráðstöfun á ríkisjörðum og er hér um tímamótaspor að ræða ef ráðh. á að hafa úrslitavald um sölu á ríkisjörðum. En það hefur alltaf verið svo, að það þurfi sérstök lög um það, og mætti tilnefna frægt dæmi um hversu oft hefur orðið að bera fram frv. hér á Alþ. til að ná fram sölu jafnvel á einni jörð, en það hefur þurft margsinnis svo að meiri hl. næðist hér á Alþ. um það mál. Það er varhugavert í meira lagi að taka það vald úr höndum Alþ. og láta það í hendur eins manns að ráðstafa eignum ríkisins þegar jarðir eru annars vegar - mjög varhugaverð vinnubrögð. Síðan er 8. liðurinn, við 29. gr., að 2. töluliður falli burt. Og 9. liður er um að 30.–60. gr. falli niður. Þetta eru þær till. sem hann leggur til, en augljóst er að meiri hl. hefur ekki viljað fallast á mörg þau sjónarmið er hann hefur haft uppi. Verður að reyna á það hér í hv. d. hvort einhver hljómgrunnur er a.m.k. fyrir sumum þessara atriða. Sérstaklega eru þau tvö og jafnvel þrjú sem ég trúi vart öðru en hv. dm. vilji hafa enn óbreytt í lögum, en það er að tilgangur þessara laga verði að tryggja sem besta búsetu, og er þá eðlilegt að viðbót komi við 1. gr., og einnig ítreka ég enn einu sinni að það er varhugavert að breyta svo til að Alþ. hætti að fjalla um sölu á ríkisjörðum. Það ætti alls ekki að eiga sér stað.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls lýsti ég yfir fullkomnum stuðningi við megintilgang þessa frv., þ.e.a.s. að hindra óeðlilegt jarðabrask. Ég hlýt því, þó að ég sjái ýmsa annmarka á frv. og einkum að mér hefur ekki gefist tími til þess að bera það nægilega saman við eldra frv., - því hlýt ég að styðja þetta frv. í meginatriðum. Ég vil hins vegar segja það, að tíminn hefur verið býsna stuttur til þess að fjalla um þetta mál og bera saman eldri gerð frv., sem var hér til meðferðar fyrir tveim árum, og það frv. sem nú liggur fyrir og er sameiginleg niðurstaða þeirra stjórnarflokka sem nú ráða ríkjum. Ég skil vel að sumir þeir menn, sem voru í landbn. Ed., hafi ekki þurft langan tíma, því það eru sömu mennirnir sem voru við það að bræða saman sjónarmið Sjálfstfl. og Frams.fl. í málinu, og þeir þurftu eðlilega ekki langan tíma til þess að fara yfir þetta frv. Engu að síður hef ég skrifað undir þetta frv., samþ. það, með ákveðnum fyrirvara. Ég hef áður lýst því hvers vegna ég skrifa undir frv., vegna þess að að meginstofni til er það til bóta. En fyrirvari minn byggist auðvitað á rétti til þess að flytja og fylgja brtt. Varðandi brtt. minni hl., þá vildi ég fyrst gera þær stuttlega að umræðuefni, þ.e.a.s. þær þeirra sem mér finnst máli skipta. Ég sé ekkert athugavert við það þó að i. gr. orðist þannig að eignarráð á landi og búseta á jörðum sé í samræmi við hagsmuni þjóðarheildarinnar. Ég álít nefnilega að hagsmunir landbúnaðarins og hagsmunir þjóðarheildarinnar hljóti á hverjum tíma að fara saman ef rétt er að staðið. Þess vegna sé ég ekkert athugavert við þessa brtt. og mun fylgja henni. 3. brtt. minni hl. er að vísu örlítið ákveðnar orðuð, en ég sé þó ekki það mikið tilefni til hennar að ástæða sé til að fylgja henni sérstaklega. Hún er að vísu nokkur árétting á 6. gr., en ekki nægilega mikil að mínum dómi til þess að ástæða sé til að gera þar á breytingu. Varðandi 9. brtt., þá síðustu, þar lenti ég í örlitlum vanda í sambandi við þetta mál. Ég hef ekki verið allt of hrifinn af þessum kafla um óðalsjarðirnar og alltaf fundist í því nokkur fordild. En þegar þetta frv. var hér til umr. á sínum tíma, þá féllst ég á að láta þennan kafla gilda. Tveir ágætir bændur austan af landi komu mér í annan og æðri skilning um þessar óðalsjarðir sem einmitt eitt tæki til þess að hindra jarðabrask, og ég kann þeim bestu þakkir fyrir, því að ég hygg að það sé töluvert til í þessu. En fordildin heldur nú áfram engu að síður. En ég kann ekki við að endurskoða afstöðu mína í þessu máli eða áskilja mér rétt til skoðanaskipta, eins og nú er mjög í tísku. En varðandi eigin brtt. er það að segja, að í gamla frv. var það tekið sérstaklega fram að ef um óeðlilega ráðstöfun væri að ræða miðað við almennar viðskiptavenjur, þá skyldi byggðaráð, nú jarðanefnd, ekki veita leyfi sitt til ráðstöfunar fasteigna, sbr. 1. mgr. 7. gr. þá, eða ef ætla má að ráðstöfunin sé gerð til að hafa af henni sérstakan fjárhagslegan ávinning eða til að ráðstafa eigninni eða hluta af henni fljótlega aftur í hagnaðarskyni. Ég sé það að í frv. nú er komið inn á þetta að nokkru í 25, gr. Þar er talað um ósanngjarna skilmála miðað við almennar viðskiptavenjur, þ.e.a.s. þar er aðeins möguleikinn á mati, en ekkert um það að jarðanefnd hafi heimild til þess að neita um leyfi til ráðstöfunar fasteignarinnar. Því hef ég leyft mér að endurvekja þessa gr. sem mér þótti um margt ágæt, og var einmitt rakið hér á sínum tíma átakanlegt dæmi um misnotkun á þessu atriði, þannig að nú komi ný gr. á eftir 8. gr., svo hljóðandi: „Ekki skal veita leyfi til ráðstöfunar fasteignar, sbr. 1. mgr. 7. gr., ef ætla má að ráðstöfunin sé gerð til að hafa af henni sérstakan fjárhagslegan ávinning eða til að ráðstafa eigninni eða hluta af henni fljótlega aftur í hagnaðarskyni.“ Á það var deilt á sínum tíma af þáverandi stjórnarandstöðu að þetta væri teygjanlegt hlutverk, „ef ætla mál“, og erfitt að átta sig á því hvað um væri að ræða. En þeim samstarfsmönnum mínum þáv. í Framsfl. þótti þetta fullnægjandi þá og ég vona að þeim þyki þetta fullnægjandi enn og geti þess vegna fallist á að taka þetta gamla afkvæmi sitt aftur inn í núv. frv. 2. brtt. er sú hin sama og samþ. var hér við 3. umr. úr Ed., þá fram borin af Ragnari Arnalds, verður nú varðandi 25. gr. í þessu frv. á eftir ákvæðunum um forkaupsréttarhafa og mat á eign komi svo hljóðandi grein: „Við matið skal ekki taka tillit til verðhækkunar sem stafar af því að skipulagt þéttbýlissvæði, sbr. 4. gr. þessara laga, er að byggjast upp í næsta nágrenni og veldur óvenjulegri eftirspurn eftir landi, heldur ber að miða við verðmæti hliðstæðra eigna þar sem þessar ástæður hafa ekki veruleg áhrif til verðhækkunar.“ Þessi grein var alveg sérstaklega til komin vegna ákveðins máls sem þá var mjög á döfinni, Votmúlamálsins svokallaða. Og þessi till. var samþ. hér í d. af okkur alþb.-mönnum, alþfl.- mönnum og einnig öllum viðstöddum framsóknarmönnum í deildinni. Ég vil því reyna á það enn á ný hvort ekki er hægt að fá þessa um margt eðlilegu till. inn, og ég vil aðeins skjóta því að, að mér finnst fara afar vel á því að ég sjálfur flytji þessa till. nú í staðinn fyrir hv. þm. Ragnar Arnalds, þar sem ekki er eins ástatt fyrir okkur varðandi eignarráð á landi. Það vill nefnilega svo til að ég á jörð sem nákvæmlega eins er ástatt um og væri hægt að sprengja upp úr öllu valdi ef mönnum sýndist svo, og ég vil koma í veg fyrir það einmitt að ég verði nokkurn tíma svo slæmur maður að verða braskari, hv. þm. Albert Guðmundsson. Það er einmitt það sem ég er að koma í veg fyrir með þessari tillögu. En í 3. brtt. kem ég inn á mál sem var nokkuð umdeilt á sinum tíma. Það er í sambandi við Jarðasjóð. Þar var ákveðið að lágmark framlags í Jarðasjóð yrði 12 millj. ár hvert. Með tilliti til aukinna verkefna Jarðasjóðs var það gagnrýnt að upphæðin væri óbreytt frá fyrri lögum eða ekki nógu mikið breytt frá fyrri lögum og væri of lág. Nú hefur verðlag auðvitað allt rokið upp úr öllu valdi síðan frv. var hér síðast til meðferðar, og þess vegna þykir mér eðlilegt, að þessi upphæð verði a. m. k. tvöfölduð, og legg því til að í staðinn fyrir 12 millj. komi 25 millj. kr., lágmarkið, og ég geri það ekki siður með tilliti til þess að ég veit að Jarðeignadeild ríkisins og Jarðasjóður eiga í allmiklum erfiðleikum með að greiða bændum það sem þeir eiga rétt á í sambandi við það þegar þeir hverfa af ríkisjörð. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð. Ég mun styðja frv. í meginatriðum. Ég lýsi fylgi við 1. brtt. minni hl., sé ekki ástæðu til þess að fylgja öðrum till. af hálfu minni hl. og vonast til þess að þær till., sem ég ber hér fram og eru mjög í samræmi við það sem áður hafði gerst hér í hv. d., þær muni fást samþykktar.



Herra forseti. Ég vil strax í upphafi máls míns segja það, að ég er á móti þessu frv. til jarðalaga og tel það stefna í átt til hreins kommúnisma. Þetta er upptaka á eignum manna sem búa í þéttbýli sem þeir eiga utan sinnar heimabyggðar, sveitar eða byggðarlags. En ég hafði visst gaman af því að hv. síðasti ræðumaður, Helgi Seljan, 7. landsk. þm., skyldi upplýsa það að hann væri þó gæddur vissri braskaranáttúru, hann hefði eignast jörð, en væri nú að stuðla að því með lagasetningu á Alþ. að koma í veg fyrir að þessi hvöt hans nái nú lengra á þessum gróða og braskaravegi.  Ég vil upplýsa hv. 7, landsk. þm. að ég vil ekki taka þátt í því að viðurkenna að hér hafi verið brædd saman sjónarmið Sjálfstfl. og Framsfl. almennt. Ég vil mótmæla því. Ég tel mig í Sjálfstfl. Það getur vel verið að það séu menn innan Sjálfstfl. sem telja þetta mjög gott frv., en ég tel það ekki vera svo. Það vill nú svo til að margir af þeim, sem búa úti á landi og hafa erfiðað og lagt það til landsins sem þeir hafa getað með erfiði og miklu hugviti, hafa á elliárum losað sig við sínar jarðir og komið sér svo fyrir í ellinni í þéttbýli. Ég er ansi hræddur um að það verði erfiðara eftir að þetta frv. nær fram að ganga, að jarðanefndir komi til með að takmarka söluverð þessara eigna. Ég efast um að þeir geti í framtíðinni fengið sér smáíbúð t.d. í Reykjavík, Akureyri eða annars staðar þegar þeir þurfa á hvíld að halda og kannske að vera nálægt sjúkrahúsi. Nei, ég held að þetta frv. sé að mörgu leyti vanhugsað og síst til bóta fyrir einmitt þá sem menn þykjast vera að berjast fyrir, en það eru bændurnir sjálfir. Ég er sammála því sem kemur fram hjá hv. varaþm. Alþfl., Braga Sigurjónssyni, sem því miður er horfinn af þingi áður en þetta mál er tekið til afgreiðslu, þegar hann segir, með leyfi hæstv. forseta, í sínu nál. á þskj. 682 - ég gríp hér inn í þetta nál.: „Annað markmið frv. virðist að festa í sessi eignar- og umráðarétt sjálfseignarbænda og sveitahreppa yfir öllu landi, bæði þinglýstum jarðeignum sem og afréttum og óbyggðum öllum, lóðum og lendum utan skipulagðra þéttbýlisstaða, gögnum lands og gæðum, sbr. 3. gr. frv. Undirritaður telur að jafnafdráttarlaust yfirráða- og valdsvið fyrirhugaðra jarðanefnda, sem frv. leggur til að verði, og skipaðra með þeim hætti, sem frv. ætlast til, hljóti að leiða til árekstra með íbúum sveitahreppa og íbúum þéttbýlisstaða, þar eð skipan jarðanefndanna virðist miðuð við hagsmuni sjálfseignarbænda og sveitahreppa einvörðungu.“ Ég held, að þetta frv. stuðli einmitt að þessu ósætti milli íbúa í þéttbýli og íbúa í strjálbýli. Bragi Sigurjónsson heldur áfram í sínu nál.: „Hætt er við að líkir árekstrar kunni að skapast varðandi úthlutun og ákvörðun útilífssvæða og sumarbústaðalóða, einnig ráðstöfunarstjórn á fasteignum sem eitt sveitarfélag á í öðrum, t.d. Reykjavíkurborg í Grafningshreppi (Nesjavellir) eða Hafnarfjarðarbær í Grindavíkurhreppi (Krýsuvík), svo að dæmi séu nefnd. Enn er að geta slíkra tilfella þegar íbúar þéttbýlisstaða telja sig þurfa að kaupa jörð, jarðir eða jarðahluta í öðru sveitarfélagi sér til landrýmis. Þarf hér að koma sveigjanlegri sjónarmiðum að með skipan jarðanefnda en ætla verður að skipan samkv. frv. bjóði upp á, og er tillöguflutningur í sambandi við þetta nál. m.a. við það miðaður.“ Svo koma brtt. sem þegar hafa verið lesnar hérna upp og ég kæri mig ekki um að endurtaka. Ég vil þá rétt aðeins koma að því, sem ég tel athugunarvert í þessu frv., og byrja þá á jarðanefndunum sjálfum. Það segir í 5. gr.: „Jarðanefndir skulu hver á sínu svæði vera sveitarstjórnum til aðstoðar við framkvæmd laga þessara, sbr. 1. gr., með því að“ o.s.frv. Er ekki nóg að kjörnir fulltrúar í hverju sveitarfélagi sjái sjálfir um að lögum sé framfylgt í viðkomandi sveitarfélagi? Þarf virkilega að koma með eina silkihúfuna til viðbótar í stjórnkerfi landsins, jafnvel þótt þetta komi í staðinn fyrir aðra nefnd og jafnvel þótt hún sé prjónuð og þá kannske úr rauðu? Ég álít að þetta sé alveg furðulegt, að sveitarstjórn, kjörnum fulltrúum, skuli ekki vera treyst til þess að lögum sé framfylgt á hverjum stað og það skuli þurfa að skipa sérstakar n. til þess að sjá um að sveitarstjórnir framfylgi lögum. Eina ráðið er náttúrlega að kjósa þá menn sem fólkið treystir á hverjum stað, en ekki setja eftirlitsmenn til að sjá um að þeir starfi eins og þeir eiga að starfa lögum samkvæmt. Það, sem kemur í 3. lið 5. gr., þar sem segir að jarðanefnd skuli fylgjast með því að sveitarstjórn gæti ákvæða gildandi laga um mannvirkjagerð í sveitinni, töku hvers konar jarðefna og stuðla að góðri umgengni um land og mannvirki, hvað á þetta að þýða? Hvers vegna komum við ekki með till. um að það verði sett eitthvað yfir Alþ., nýtt Alþ. til þess að hafa eftirlit með okkur hér sem þjóðin virðist vera að verða óánægð með?  Í 6. gr. er talað um hvernig aðilar, peningastofnanir og aðrir, geti eignast land, geti eignast það í „nauðungarsölu á uppboði, þar með talinni útlagningu til veðhafa“ o.s.frv. En um það, hvernig þeir geta losnað við það aftur, það er hvergi nokkurs staðar getið um að þessar peningastofnanir, sem eru þó ríkisfyrirtæki, geti losnað við þessar jarðir sínar aftur ef þær eru neyddar til þess að taka við þeim. En ég álít að það sé ekki nokkur leið að forsvara það að Sjálfstfl. láti Framsfl. teyma sig út í að samþykkja þetta frv. Það er andstætt því sem ég álít að sé stefnuskrá og lífsskoðanir sjálfstæðismanna. Það er hvergi nokkurs staðar í frv., sem ég get séð, að réttur eiganda sé tryggður að öðru leyti en því að hann getur áfrýjað til ráðh. En það kemur fram seinna í frv. - ég man nú ekki hvar það er - að ef eigandi telur sig hafa kaupanda að jarðareign sinni og sveitarstjórn eða jarðanefnd telur verðið of hátt, þá getur hún flokkað það undir brask og vefengt það, metið það og tekið eign annarra á því verði sem hún ákveður sjálf. Það gengur meira að segja svo langt í 26. gr. að undir ákvæði laga þessara um forkaupsrétt koma ekki til framkvæmda eftirfarandi atriði. En síðasta mgr. hljóðar svo: „Falli fasteignarréttindi við erfðir til annarra en þeirra, sem greinir í 1. tölul., á hreppsnefnd rétt á að fá þau keypt því verði sem þau eru lögð erfingjum til arfs.“ Erfingjar hafa ekki einu sinni leyfi til þess að eiga þetta ef sveitarstjórn eða jarðanefnd ákveður að taka það af þeim. Er hægt að koma með slíkt? Brýtur þetta ekki í bága við stjórnarskrána? Hvað er að ske hér? Ætlar Sjálfstfl. að láta Framsfl. teyma sig út í svona bölvaða vitleysu? Það er tæplega þörf á því að lesa 13. og 14. gr., ég vildi biðja hv. þm. um að lesa þær sjálfir áður en þeir greiða atkv. í þessu máli. En ég ætla nú samt að lesa hérna 14. gr.: „Nú er jörð í sameign, en einn sameigenda rekur bú á jörðinni og hefur þar fasta búsetu, og getur ráðh. þá leyft honum að leysa til sín eignarhluta meðeigenda sinna, enda hafi sveitarstjórn, jarðanefnd og landnámsstjórn mælt með því. Náist ekki samkomulag um verð á hinum innleystu hlutum, skal fara um mat og greiðslu bóta eftir lögum um framkvæmd eignarnáms.“ Ég kalla þetta bara hreinan dónaskap, að koma fram með svona frv. - hreinan dónaskap. Hvað skeður ef hér í Reykjavík verður látin fara fram athugun á því hvað bændur eiga mikið af íbúðum og reykvíkingar, þeir sem leigja hjá þeim, vildu kaupa íbúðirnar? Við gætum látið fara fram mat á þessum íbúðum eftir okkar geðþótta, en söluverðið yrði ekki gangverð, það yrði matsverð og bændur yrðu neyddir til að selja sínar íbúðir. Þetta er nákvæmlega það sama. Og hvað skeður þá? Hver veit nema svona frv. skapi slíkt stríð eins og kemur fram í nál. hv. þm. Braga Sigurjónssonar? Það getur vel verið. Með þessu frv. ætla opinberir aðilar beinlínis að ráða fyrir bændur. Má segja að þeir séu sviptir eignarrétti. Það er furðulegt að Sjálfstfl. skulu láta draga sig út í þessa bölvaða vitleysu, eins og ég sagði áðan. Og ég endurtek það, ég efast um að þetta sé leyfilegt samkv. stjórnarskránni. Gera bændur sér ljóst hvaða réttur er tekinn af þeim með þessu frv.? Halda bændur virkilega að Framsfl. sé að gera þeim einhvern greiða? Ég held, að bændur vilji selja sinar jarðir, þegar þeir eru búnir að strita ævilangt og þurfa að komast í hvíld, kannske nær heilsuhælum, þurfa kannske að bregða búi vegna heilsubrests, hafa þá notað tækifærið og losað sig við sínar jarðir og eignir og keypt íbúð hér í Reykjavík eða annars staðar nálægt sjúkrahúsum. Ég endurtek það, ég efast um að bændur séu fylgjandi því að þurfa að hlíta söluverði jarðanefndar eða sveitarstjórnar. Ég veit ekki hvort 9. gr. er nokkuð betri en hinar, en þar segir, með leyfi forseta: „Óheimilt er að þinglýsa skjölum varðandi ráðstöfun fasteignar sem lög þessi taka til.“ Það er óheimilt manni að þinglýsa eign sinni. Aðrir eigendur fasteigna í landinu þurfa ekki að leita til opinberra stofnana til þess að fá heimild til þess að þinglýsa eign sinni eða til sveitarfélaga. Í 18. gr. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú er fasteign ráðstafað andstætt fyrirmælum laga þessara.“ Sem sagt, ef eigandi fasteignar ráðstafar henni að eigin geðþótta, sem er að sjálfsögðu andstætt þessum lagafyrirmælum, varðar sú ráðstöfun refsingu sbr. 61. gr. Auk þess getur sveitarstjórn þá með samþykki jarðanefndar og ráðh. höfðað mál til ógildingar ráðstöfuninni, til ógildingar á því sem maður hefur gert við sína eigin eign. Og hvað segir svo í 61. gr.? „Brot gegn )ögum þessum varða sektum allt að 100 þús. kr. Mál út af brotum gegn lögum þessum skulu sæta meðferð opinberra mála.“ Það er ekkert annað. Maðurinn er sektaður og dreginn fyrir dómstóla fyrir það eitt að hafa selt sína eigin eign. Vesalings Sjálfstfl., hvað er að verða um hann? Hvað er að verða um Sjálfstfl.? Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, ég held að þau séu þegar orðin nógu mörg, og ég efast ekkert um að þau leiða af sér einhverjar umr. Ég á von á því vegna þess að samstaða um þessi mál er fyrir fram ákveðin í öllum flokkum. Alþb: menn hafa komið hér upp og lýsa ánægju með þetta. Það er frsm. úr Sjálfstæðisfl. Það er landbrh. sem flytur frv. Þetta er stjfrv. Ég held að þjóðin verði að fara að vakna. Þetta virðist vera gulltryggt og því vitlausari sem hluturinn er, þegar hann kemur hér fram, þeim mun betra er að koma honum í gegn, því auðveldara. Það ættu hv. þm. að vita. Hv. 6. þm. Sunnl. gat þess í sinni ræðu, kom að því, að sveitarstjórn væri fenginn ótvíræður réttur með þessu frv. En ótvíræður réttur til hvers? Til að skipuleggja. Sveitarstjórnir fara eingöngu með skipulagsmál og athugun á sumarbústaðastæðum o.s.frv. Ég held að það sé hvergi í þessu frv. sem sveitarstjórn er fenginn ótvíræður réttur. Það er alls staðar sett á þá lögregla: jarðanefnd, eftirlitsnefnd, og sums staðar er talað um að jarðanefnd hafi tillögurétt til sýslunefndar. Ég held að réttur sveitarfélaga sé þarna fótumtroðinn. Það getur vel verið að það sé rétt sem hv. 1. landsk. þm. sagði, að frv. gefi til kynna batnandi sambýli á kærleiksheimill og í samstarfi stjórnarflokkanna. Þá verð ég að segja, ef þetta er sýnishorn af því, þá óttast ég um framtíðina.



Herra forseti. Ég ætlaði ekki að hafa mál mitt langt. Ég verð samt að láta það álit mitt í ljós að mér hefur alltaf fundist óþarfi þessar takmarkanir á ráðstöfun þeirra fasteigna, er hér um ræðir, frekar en annarra. Lengst af hefur verið hægt að fara með okkar jarðeignir eins og aðrar fasteignir, og þrátt fyrir það sé ég ekki annað en að við framleiðum landbúnaðarafurðir handa okkur sjálfum og sé algjör óþarfi að auka þá framleiðslu, þannig að það ætti ekki að vera í þeim tilgangi gert að tryggja að hver sú jörð, sem ekki er nýtt til landbúnaðar í augnablikinu, skuli innan tiltekins árafjölda verða nýtt sem landbúnaðarjörð. Það er fyrst og fremst það sem ég hef að athuga við þetta. Mér finnst 13. og 14. gr. vera óeðlilegar, og mig langaði til að koma með tvær fsp. til ráðh.: 1. Hvað á þessi skipting að ná langt aftur? Það er vonandi ekki svo að reykvíkingar geti keypt upp afganginn af landnámi Ingólfs eða að ákvæðin nái aftur til 17.–18. aldar, því jarðir voru nefnilega miklu stærri áður fyrr heldur en núna. En það getur ekkert um það í greinunum hvað um sé að ræða annað en að það sé jarðarpartur og einmitt, eins og mun nú vera algengast, að þarna er um skipti vegna erfða að ræða. Þá er þetta ansi viðkvæmt mál viða, og ég held það sé algjörlega ástæðulaust að líta þannig á að það hamli landbúnaði í landinu verulega þó að fleiri eigendur en einn séu að stöku jörð í landinu. En það er með þetta eins og margt annað, áróðurinn hefur verið sterkur. Hver sá, sem á jarðarpart, er talinn braskari, og þetta hefur haft þau áhrif að nú virðast í raun og veru allir á einu máli um það, að erfingjum skuli mismunað. Þótt finna megi dæmi um óheppilegar ráðstafanir, þá eru það undantekningar. Ég held að það sé algjör misskilningur hjá 12. þm. Reykv. að þetta sé gert fyrir bændurna, að það séu hagsmunir þeirra sem séu hafðir í huga þegar verið er að setja þessi lög því að allar takmarkanir á ráðstöfun fasteigna, jarðanna, hljóta að þýða að menn séu óöruggari með að fá fjármagn sitt til baka sem þeir hafa lagt í framkvæmdir á sínum jörðum, og ég held að þetta sé ekki það sem muni lyfta okkar landbúnaði upp. En það, sem mig langaði mikið til að vita, var m.a. varðandi 13. og 14. gr., hvort um er að ræða t.d. lönd sem erfingjar hafa fengið til þess að geta byggt, við skulum segja sumarbústað þar sem þeir eru uppaldir eða við hvað á að miða því að eins og gengið er frá þessu í greinunum, þá held ég að það sé eingöngu komið undir áhuga sveitarstjórnar eða ráðh. hvað langt á að ganga í því að gera land upptækt. Ég á ósköp erfitt með að fella mig við það að slíkt eignarnám sem hér á að fara fram sé eitthvað í þágu almennings. Ég get ekki séð að það sé neitt sem styður þá hugmynd, og eins og ég segi, ég held að allt, sem torveldar viðskipti með jarðirnar, verði til þess að menn hiki meira við að fjárfesta í jörðum, bæta þær og gera þær verðmeiri, einmitt vegna þess að þeir vita að það er ekki öruggt að þeir fái það til baka sem þeir hafa lagt í þær.



Herra forseti. Ég tel mig ekki þurfa að segja mörg orð um það sem hér hefur komið fram eftir að ég skýrði frá áliti okkar í meiri hl. landbn. Ég held að ýmislegt af því, sem sagt hefur verið síðan, hafi verið sagt vegna vanþekkingar á því málefni sem hér er til umr. Mér er alveg sama um það hvort t.d. hv. 12. þm. Reykv. er sjálfstæðismaður eða hvort hann talar hér sem sveitarstjórnarmaður, hann hefur ekki fundið þann þráð sem er í þessu frv. og virðist ekki vita af því markmiði sem liggur að baki því. Og ég vil halda því fram að þetta sé ekki í fyrsta skipti sem sveitarstjórn á Íslandi þarf að styðja sig við einhvern bakhjarl þegar hún tekur ákvörðun. Ég veit ekki betur en sveitarstjórn í strjálbýlinu megi ekki taka ákvörðun um fjármálaskuldbindingar nema bera það undir sýslunefnd, og ég hygg að það sama gildi um kaupstaði, að þeir verði að hafa samráð við það rn. sem yfir þá er sett. Og þetta, sem er gert ráð fyrir í þessu frv., að jarðanefnd sé til ráðuneytis við sveitarstjórn, er fyrst og fremst fyrir það að það hefur komið í ljós að sveitarstjórnir eru víða um land það veikar fyrir að þær þurfa bakstuðning til þess að koma fram ákvörðunum sem þær eiga að taka skv. lögum. Er þar ekki eingöngu um að ræða málefni eins og það sem hér er til umr. Það eru ýmis önnur ákvörðunarefni sem sveitarstjórn þarf að taka sem líkt stendur á um, og vil ég þá sérstaklega nefna forðagæslu, sem ég veit að vísu að hv. 12. þm. Reykv. hefur ekki mikla reynslu í. En annað er, sem hann ætti að hafa nokkra reynslu í, en honum virðist hafa gleymst, og það er að sveitarstjórnir hafa þurft að taka ákvörðun og leggja hömlur á vilja borgaranna að fleiri fyrirmælum heldur en þeim sem eru í þessu frv. sem hér er til umr. Ég held að ég muni það rétt að borgarstjórn Reykjavíkur hafi t.d. þurft að ákvarða um ráðstöfun fasteignar hér í borginni til ákveðinna nota á þessum vetri. Ég hygg að það hafi ekki verið í heimildarleysi eða fyrir það að borgarstjórnin hafi ekki þóst vera að gera rétt. Ég er ekki að gagnrýna á neinn hátt þá ráðstöfun þegar neitað var um að setja upp markað við Sundahöfn. Það er ég ekki að gagnrýna á neinn hátt. Ég vil aðeins benda á það að sveitarstjórn tók þarna í taumana og hamlaði gegn umráðarétti á eign innan borgarmarkanna. Ég ætla ekki að fara ýkjamörgum orðum um þetta frekar. En út af því, sem hv. 2. þm. Reykn. gerði hér að umtalsefni í sambandi við 14. gr. frv., hvort hér væri átt við að ábúandi jarðar mætti leysa til sín sumarbústaði á jörðinni, þá er að sjálfsögðu fjarri lagi að við það sé átt. Ég hygg að sveitarstjórnarmenn og bændur hafi aldrei lagt þann skilning í sumarbústað að hann héti jarðarhluti, sem er beinlínis getið um í þessu frv., þannig að ég tel að það fari ekkert á milli mála hvað er átt við í því efni. Áður en ég lýk máli mínu þykir mér rétt að koma hér lítils háttar að einu atriði sem hv. 7, landsk. þm. kom að. Það var till. frá Ragnari Arnalds sem var samþ. hér í Ed. þegar fyrra frv. var hér til afgreiðslu og hann sagði að hefði verið til komin fyrst og fremst vegna dæmis um jarðarsölu austur í Flóa, svokallaðs „Votmúlamáls“. Hættulegra mál var það ekki en svo, að Votmúlabóndinn gat ekki selt, svo það varð ekki að hættuefni í því tilliti. En ég vil undirstrika það sem ég gat um í umr. þá, að ég er andvígur því að um eignir manna gildi ekki sömu ákvæði hvar sem þær liggja í landinu, og ég var andvígur því að það væru reistar sérstakar skorður við því hversu hátt verð mætti vera á bújörðum bænda, en ekki öðrum eignum í landinu. Ég staðfesti það að sjálfsögðu að um þetta efni eru ekki þau ákvæði sem samþ. voru hér að till. Ragnars Arnalds á sínum tíma. En ég vil minna á það, að í stefnuræðu forsrh., sem flutt var í okt. s.l., er skýrt frá því að ríkisstj. hafi tekið til endurskoðunar ýmis ákvæði skattalaga, svo sem skattlagningu söluhagnaðar, og ef þarf að setja einhverjar sérstakar skorður við því sem er um að ræða í þessari tillögugerð sem Ragnar Arnalds var með og hv. 7. landsk. þm. tekur nú upp, þá tel ég miklu eðlilegra að það sé gert með einu ákvæði fyrir allar eignir í landinu heldur en að taka út úr aðeins jarðir í strjálbýli.



Herra forseti. Fyrir þremur árum, þegar frv. þetta var til meðferðar hér á Alþ., að vísu í nokkuð breyttu formi, kom til atkv. brtt. frá okkur alþb.-mönnum sem var nákvæmlega eins orðuð, með nákvæmlega sama innihaldi og sú till. sem hér er borin upp til atkv. Hún var þá flutt í beinu framhaldi af svonefndu Votmúlamáli og hún var samþ. hér í d. með miklum meiri hl. atkv. af þáv. þm. stjórnarfl., hv. þm. Framsfl., SF og Alþb., auk þm. Alþfl. Ég er vissulega furðu sleginn yfir því að ýmsir þeir, sem sögðu já við þessari sömu till. fyrir þremur árum, segja nú nei. Að sjálfsögðu segi ég já.



Herra forseti. Ég tel mér ekki fært að greiða atkv. í þessu máli vegna þess að ég hef þá trú að hér sé um stjórnarskrárbrot að ræða og teldi eðlilegt að atkvgr. yrði frestað þangað til það er upplýst hvort hægt er að afsala valdi Alþ. yfir til annarra aðila, ráðh, eða annarra.



Herra forseti. Félmn. hefur tekið frv. þetta, sem hér er til umr., til meðferðar og m.a. hefur n. fengið á fund sinn ráðuneytisstjóra félmrn. og framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga. N. leggur til að frv. þetta verði samþ. með breyt. sem till. eru gerðar um á þskj. 679. Fjarverandi afgreiðslu málsins var Steingrímur Hermannsson. Hér er um að ræða frv. til l. um breyt, á lögum um tekjustofna sveitarfélaga varðandi tvö atriði, aukaframlag úr Jöfnunarsjóði til sveitarfélaga annars vegar og fólksfækkunarframlag hins vegar, og eru efnisatriði þessa frv. í 1. og 2. gr. Í 1. gr. er fjallað um aukaframlag úr Jöfnunarsjóði. Samkv. frv. þessu er þar um að ræða það helsta nýmæli í þessari gr., að hér er gert ráð fyrir að heimilað sé að greiða aukaframlög til sveitarfélaga sem verða fyrir fjárhagstjóni vegna ákvæða laga nr. 94 frá 30. des. 1975, um breyt. á lögum vegna nokkurra verkefna sveitarfélaga og kostnaðar við þau. Þetta ákvæði er sett inn hér í samræmi við yfirlýsingu hæstv. félmrh. sem bann gaf þar um á fundi í hv. Nd. Alþ. hinn 19, des. s.l. Þá er einnig hér um það nýmæli að ræða í 1. gr. frv., að heimilað er að greiða aukaframlag samkv. 2, mgr. 1. gr. þótt ekki sé fullnægt skilyrðum samkv. stafliðum a–c í gr. þessari. Enn er það nýmæli í þessari gr., að félmrn. skal afla umsagnar stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga áður en það ákveður aukaframlög til einstakra sveitarfélaga og verður að telja öflun slíkra umsagna eðlilega og sjálfsagða, segir í grg. með þessu frv. Og þá er loks að geta þess nýmælis, að gert er ráð fyrir að auka megi fé það, sem nota má til veitingar aukaframlaga úr Jöfnunarsjóði, frá því sem er í gildandi tekjustofnalögum, en þar segir m.a. að draga skuli frá úthlutunarfé 5% af tekjum Jöfnunarsjóðs til þess að mæta aukaframlagsútgjöldum. En í þessu frv. er m.a. gert ráð fyrir að til þess að mæta útgjöldum samkv. 1. gr. frv. megi verja 6% af tekjum Jöfnunarsjóðs. Er talið að aukning á þessu fé megi telja nauðsynlega, m.a. með tilliti til aukinna greiðslukvaða samkv. 2. mgr. 1. gr. frv. Það, sem ég hef nú rakið, varðar aukaframlag sem veita skal sveitarfélögum. Í 2. gr. frv., eins og ég áður gat um, eru ákvæði um fólksfækkunarframlag. Í gildandi lögum er gert ráð fyrir að fólksfækkunarframlagið skuli nema sem svarar meðalútsvari á íbúa í landinu næst liðið ár margfaldað með íbúafækkunartölunni. Í 2. gr. þessa frv. felst sú breyt., að fólksfækkunarframlagið er lækkað og það er gert ráð fyrir að miða við helming meðalútsvars á íbúa, en ekki á meðalútsvar íbúa í landinu eins og nú er. Það er um þetta atriði sem félmn. hefur gert brtt, á þskj. 679. Þar er lagt til að þessu orðalagi sé breytt, það sé ekki að framlagið skuli nema helmingi meðalútsvars, heldur allt að meðalútsvari. Þetta þýðir það, að það er raunverulega lagt í vald félmrh. að taka ákvörðun um það hvað fólksfækkunarframlagið getur verið mikið. Það skal vera veitt ef skilyrðum er fullnægt, en það er hvorki tekið fram að það skuli vera nákvæmlega helmingur meðalútsvars né sem svarar fullu útsvari á íbúa í landinu, heldur að það skuli nema allt að meðalútsvari. Það er þá á valdi ráðh. að kveða á um upphæðina. Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir að sveitarstjórnir verði að hafa sótt um aukaframlag fyrir 15. júlí ár hvert. Þessari dagsetningu er breytt þannig, að félmn, gerir till. um á þskj. 679 að í staðinn fyrir „15. júlí“ komi: árslok, þ.e.a.s. að það þurfi að senda umsókn fyrir árslok. Ég tel að ég hafi hér gert grein fyrir aðalefni þessa frv. svo og efni þeirra brtt., sem félmn. leggur til á þskj. 679.