Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það til 1. um heftingu sandfoks og græðslu lands, sem hér liggur fyrir til umr., höfum við hv. 3. þm. Norðurl. e. enn leyft okkur að flytja, en siðast bárum við það fram á næstsiðasta þingi, þinginu 1961–1962. Er þetta frv. nær shlj. því, sem þá var. Frv. var þá allýtarlega rætt við 1. umr. Síðan fékk landbn. þessarar hv. d. það til athugunar. Kom fram nál. frá minni hl. n., og mælti sá hluti með frv., en meiri hl. landbn. skilaði ekki nál. Til 2. umr. kom málið ekki. Þetta mál er nú ærið mjög rætt í þessari hv. d., og ég tel ekki ástæðu til þess að hafa í þetta sinn sérlega langa framsöguræðu og mun því stilla máli mínu í hóf. Svo sem kunnugt er, er frv, samið af svokallaðri sandgræðslunefnd, sem Hermann Jónasson, þáv. landbrh., skipaði á árinu 1957. Í febrúarlok 1958 skilaði svo sandgræðslunefnd frv. til nýrra sandgræðslulaga ásamt mjög rækilegri grg. Síðan hefur málið ekki náð fram að ganga og staðið að mestu leyti fast. Þess ber að geta, að snemma árs 1960 hafði sandgræðslunefndin, eftir að hafa haft sitt eigið frv. og grg. til nokkurrar athugunar, gert nokkra breyt. á sínu fyrra frv., og í þetta sinn er frv. flutt í þeirri mynd að kalla, sem sandgræðslunefnd gekk frá því hið síðara sinn. Frv. hefur frá upphafi verið flutt hér á Alþ. af einstökum þm., og nú mun það vera í 5. sinn, sem það kemur hér fram og liggur fyrir. Það fer ekki á milli mála, að frv. er vel og ýtarlega unnið af hálfu þeirra, sem það hafa undirbúið, enda hefur það aldrei verið véfengt. Um það hafa fjallað þeir menn, sem öðrum voru fremri um ræktunar- og tandgræðslumál yfirleitt. Og rök þau, sem liggja að því, að slíkt frv. er samið og lagt fram og stutt að þeirri stefnu um teið, sem í frv, getur, að með nýrri löggjöf og nýjum stórátökum þurfi að hefja sókn til eflingar og stækkunar gróðurríki landsins, - rök þau eru öllum auðsæ og þess vegna að mestu óþarft um þau að ræða. Sandgræðsla Íslands hefur á liðnum áratugum unnið hið mesta þjóðnytjastarf. Það hefur verið komið í veg fyrir gróðureyðingu af völdum sandfoks, á stórum svæðum þessa lands og þá ekki sízt í mínu héraði, Rangárvallasýslu, og einnig í Þingeyjarsýslu og viðar hefur verið vel að unnið. Innan sandgræðslugirðinga er mikið land. Það eru mörg hundruð km2 lands innan sandgræðslugirðinga á vegum Sandgræðslu Íslands og mikið af þessu landi er nokkuð vel grætt og annað mjög vel á veg komið, þannig að örfoka land eða sandlendi hefur verið tekið til nauðsynlegrar meðferðar og þar með búið að bjarga miklu af gróðurlendi í byggð. Eftir því sem lauslega hefur verið athugað af sérfróðum mönnum, mun vera utan sandgræðslugirðinga eigi minna en 4000 km2 sanda og mela, sem eru lægri en 400 m yfir sjávarmáli, og þetta land talið nokkuð auðvelt til græðslu, þannig að a.m.k. að gagni geti komið sem beitiland og til ræktunar að einhverju leyti, ef með þyrfti og þannig á stæði. En hér er aðeins um litinn hluta af auðnum landsins að ræða, sem vinna verður að nýtingu á, svo sem kostur er. Eins og ég sagði, hefur sandgræðslan, og okkur er það öllum jafnvel kunnugt, unnið mikið og þarft verk. En ekki má hinu gleyma, að bændur landsins hafa eigi síður unnið að sínu leyti að landgræðslumálunum. Þeir hafa í mínum og flestra annarra augum unnið hið mesta þrekvirki. Og það er eigi síður rétt að láta þá stétt manna í þessu landi fá þau vopn í hendur, sem mega duga þeim til þess að vinna í gróðurríki okkar lands og uppi á auðnum enn stærri sigra í þágu uppgræðslunnar og ræktunarmálanna yfirleitt. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir því, að öll starfsemi Sandgræðslu Íslands færist mjög í aukana og lagt verði inn á nýjar brautir í mörgu efni. Skipulega verði að því unnið og auknum fjármunum, sem verulegu nemi, til þess varið að efla og auka gróður í úthögum og á afréttum. Aukin tækni, meiri þekking ásamt vaxandi hópi ungra og vaskra sérfræðinga í landbúnaðarmálum gefur hinar beztu vonir á þessum sviðum, og þegar má segja, að fengizt hafi dýrmæt reynsla í þessum efnum og gefi okkar vonum hinn bezta byr í seglin. Í frv. er auðvitað fyrst og fremst ætlazt til þess, að sjálf sandgræðslan haldi áfram líkt og áður, en þó í auknum mæli. Þá er og stefnt að því, að hreppsfélög og félög einstakra bænda geti hafizt handa um sandgræðslumál í samráði við þessa stofnun, Sandgræðslu Íslands, án þess að afsala sér landi í hendur hennar, eins og gilt hefur almennt, þegar land einstaklinga hefur verið tekið til meðferðar af Sandgræðslunnar hálfu. Þá eru ákvæði, þar sem Sandgræðslunni eru falin hin allra veigamestu verkefni, og eru það nýmæli. Þessi verkefni eru fólgin í því að græða upp og auka gróður á viðlendum beitilöndum og með nýjum aðferðum. Það er gert ráð fyrir því, að slíkar aðferðir, ef til kemur, verði byggðar á samstarfi við þá félagsaðila, sem mest fara með mál bænda á þessu sviði, eins og t.d. sýslufélög, hreppsfélög og fjallskilafélög. Í 20. gr. þessa frv. er svo ákvæði um, að Sandgræðsla Íslands skuli í samráði við Búnaðarfélag Íslands og jarðvegsrannsóknadeild búnaðardeildar Atvinnudeildar háskólans gera 10 ára áætlun um framkvæmdir um eflingu gróðurs á afréttum og úthögum. Þetta er veigamikið ákvæði og stefnir til þess, að sett verði framkvæmdaáætlun í þessu efni og þau svæði þá tekin, sem bezt liggja við og hægast og ódýrast er að koma til nokkurs gróðurs. Og um slíkt efni geta í raun og veru ekki aðrir fjallað en sérfræðingar í jarðvegsefnum og sandgræðslumálum yfirleitt. Þá eru í þessu frv. veigamikil ákvæði um stöðugt eftirlit og athuganir á afréttum uppi í því skyni að koma í veg fyrir gróðurfarsspillingu og uppblástur sakir ofbeitar. Þá má þess geta, að það er eitt nýmæli hjá sandgræðslunefndinni, að Sandgræðslu Íslands er heimilað að gripa inn í, þar sem stofnað hefur verið til mannvirkjagerðar í nokkuð stórum stíl, og gera viðeigandi ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir verulegt eða varanlegt tjón af röskun á jarðvegi og öðru slíku, sem gæti horft til gróðurspjalla. Ég hef leyft mér hér í sem stytztu máli að geta höfuðákvæða þessa frv., sem liggur fyrir til umr., og er þá eftir að geta þess, sem að vísu er í mínum augum og sjálfsagt flestra annarra stærsta atriðið, og það er öflun fjár til þess að framkvæma þau verkefni, sem Sandgræðslu Íslands eru fengin í hendur með þessu frv., ef að lögum verður. Og þess er þá skemmst að minnast, að sandgræðslunefndin hið siðara sinni komst að þeirri niðurstöðu, að eðlilegast væri eftir atvikum að afla fjár með því að leggja sérstakan aukaskatt á áfengi, þannig að 5 kr. gjald skuli lagt á allar vínvörur til drykkjar, sem seldar eru um hendur Áfengisverzlunar ríkisins. Ég hygg, að miðað við sölu á þessum drykkjum árið 1962 megi telja, að tekjur af þessu 5 kr. gjaldi hefðu numið allt að 5 millj. kr. eða rúmlega þeirri fjárhæð, sem veitt er eða ætluð er á fjárlögum fyrir árið 1964 til sandgræðslumála alls. Það er ekki óeðlilegt, að Sandgræðslunni væri fenginn í hendur tekjustofn eins og þessi, þegar t.d. er virt, að Skógrækt ríkisins hefur fengið sérstakan tekjustofn af sölu tóbaksvara, og má segja, að það sé nokkuð hliðstætt. Og um þennan tekjustofn er það enn fremur að segja og ber að undirstrika, að hér er ekki beinlínis farið inn á tekjuliði ríkissjóðs, sem annars væri, ef lagt væri til, að tekjur í þessu efni væru fengnar gegnum fjárlög. Og það er alveg rétt og hefur oft komið fram í ræðum áður um þetta mál og ekki sízt hjá hæstv. landbrh., sem kemur úr héraði, þar sem þessi mál, sandgræðslumálin og uppgræðslumál yfirleitt, eru brennandi spursmál, að þetta væri leið, sem væri mjög vei til athugunar að fara. Og það kemur fram í áliti sandgræðslunefndar frá 1960 um þessa tekjuöflunarleið, að hæstv. landbrh. hafi verið hvað hlynntastur henni af þeim leiðum, sem verið hafa til athugunar. Við flm. þessa frv. gerðum okkur vonir um í lengstu lög, að hæstv. landbrh. flytti sjálfur þetta mál, þegar hann hafði fengið fyrir mörgum árum nauðsynlegar skýrslur og grg. frá sandgræðslunefnd í hendur, og hefði slíkt að sjálfsögðu bezt hæft. En þær vonir brugðust. Hefur væntanlega og eftir því sem heyra hefur mátt á hæstv. landbrh, engin samstaða innan ríkisstj. fengizt enn þá um flutning málsins, a.m.k. ekki í þessu horfi, sem við nú leggjum það fyrir. En fyrir þá sök, hversu málið er gagnmerkt í sjálfu sér og brýn nauðsyn að koma því fram til úrslita að áliti flestra þeirra, sem um slík og þvílík mál fjalla, þá höfum við flm. talið okkur bæði rétt og skylt að flytja það enn á ný í þeirri trú, að samstaða náist um framgang þess í meginatriðum. Ég þykist nú eiga von á því, að hæstv. landbrh., sem er mikill áhugamaður um sandgræðslumál eins og mörg önnur landbúnaðarmálefni og honum er skylt, muni taka hér til máls á eftir mér, enda færi það mjög að venjum, því að við höfum áður töluvert rabbað saman hér í deildinni um þetta mál. En ég vildi mega eiga von á því, að hæstv. landbrh. tæki nú öllu jákvæðara í þetta stórmál en áður, og hann þarf ekki að halda það, þó að hann hafi stundum haldið því fram í umr. um það, að það væri fyrir fordildar sakir, að við flm. þessa frv. erum með það á prjónunum. Það er síður en svo. Og við erum ekki einir nm það af þdm. að hafa áhuga á þessu máli og framgangi þess. Þetta mál er hvorki einkamál okkar flm. né ríkisstj. heldur. Þetta er mál alþjóðar. Og það ætla ég að vona, að hæstv. landbrh. fallist á það í þetta sinn, er hann kemur hér í ræðustólinn og lýsir viðhorfi sínu til málsins: Og það mundi enga gleðja fremur en okkur flm., ef hæstv. landbrh., sem hefur tögl og hagldir hér í þessari deild eins og í Alþingi, kæmi nú til móts við okkur eða við fyndum sameiginlegan flöt til þess að koma málinu fram. Ég sé ekki ástæðu til þess að lengja orð mín að þessu sinni fremur, en vildi óska þess, að þessu máli yrði, eins og ég sagði áður, jákvætt tekið, og að lokum vil ég óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr., þegar þessari umr. er lokið, og enn fremur til hv. landbn, deildarinnar.



Herra forseti. Rétt er það, að þetta frv. er ekki nýtt hér í hv. d. Það er í fimmta skipti, sem frv. um sandgræðslu er flutt, og það er í þriðja sinn, sem þetta frv. er flutt. Þetta frv. er nefnilega ekki sama frv. og það, sem sandgræðslunefnd samdi, sem þáv. landbrh., Hermann Jónasson, skipaði. Þetta er frv., sem samið var af nefnd, sem ég skipaði 1960, og er í mörgu ólíkt því fyrra frv., þótt bæði frv. eigi það sameiginlegt að vilja stefna að aukinni sandgræðslu. Í frv. þeirrar nefndar, sem Hermann Jónasson skipaði, var tekjuöflunin á annan veg en lagt er til í þessu frv. Í því frv. var lagt til, að búpeningur yrði skattlagður og teknanna aflað þannig. Það átti að borga visst gjald af hverri sauðkind, hverjum nautgrip og hverju hrossi. Þetta var ekki vinsælt, og mótmæltu bændur því, að þeir yrðu skattlagðir á þennan veg, og er það frv. úr sögunni þess vegna fyrir 3 árum. En þá má spyrja: Hvernig stendur á því, að þetta frv. hefur ekki heldur náð fram að ganga, þótt það sé endurbætt og við það aukið frá hinu fyrra frv.? Það er margt nýtilegt í þessu frv., sem gæti vissulega orðið uppgræðslu og sandgræðslu til framdráttar. Eigi að síður hefur ekki fengizt samstaða um það innan þingsis að gera þetta frv. að tögum, enda þótt það sé ljóst og áreiðanlega vitað, að allir hv. alþm. skilja það, að aukning sandgræðslu er nauðsynleg og æskilegt að auka fjárráð þessara stofnana. Þetta lá fyrir, áður en hv. 4. þm. Sunnl. og hv. 3. þm. Norðurl. e. fluttu frv. Það lá fyrir, að hv. Alþingi hefur hafnað þessu frv. í því formi, sem það er, þrátt fyrir vilja Alþingis um það að auka sandgræðsluna og efla, og þess vegna skil ég ekki, af hverju þessir hv. þm. flytja þetta frv. óbreytt, af hverju er ekkí leitað að nýjum leiðum. Hv. 4. þm. Sunnl. talaði hér um áðan, að það ætti að leita að samstöðu um málið. Ekki ræddi hann við mig um þetta mál, áður en það var flutt, um samstöðu. Og ég vil upplýsa hv. þm. og hv. flm. um það, að einmitt vegna þess að þessu frv. hefur verið hafnað þrátt fyrir ágætan vilja allra þm. um að bæta úr í þessu máli, auka fjárráð þessarar stofnunar, þrátt fyrir ágætan skilning allra þm. á því að stöðva sandfokið og auka uppgræðsluna, þá hefur þessu frv. verið hafnað. Þess vegna er það, sem ráðstafanir hafa verið gerðar til þess að leita að nýjum leiðum og úrræðum, sem mættu verða til þess að sameina menn og ná góðum árangri í þessu velferðarmáli þjóðarinnar. Þess vegna er það, að nú er verið að endurskoða þetta frv. Meðal þeirra, sem að því vinna, eru Pálmi Einarsson og sérfræðingur í atvinnudeildinni, Ingvi Þorsteinsson. Þeir eru að vinna að þessu máli nú og reyna að koma því í það form, sem hv. Alþingi gæti sameinazt um. Og það er enginn vafi á því, að þótt fyrra frv. hefði orðið að gagni að mörgu leyti, ef það hefði verið samþykkt og tekjuöflunin dálítið einkennileg, þá hefði það þó getað gert gagn. Þetta frv., sem hér um ræðir, er þó enn betra en það fyrra og a.m.k. losar bændur við þennan fyrirhugaða skatt, og það sýnist vera, að það væri engin fjarstæða, að eitthvað af álagningu, sem er á áfengi, væri látíð í þetta fara. En það er ekki sagt, að það sé endilega nauðsynlegt, að það sé þannig, því að óbeinlínis er það fé vitanlega tekið úr ríkissjóði, sem þannig væri tekið af áfenginu. En það vitanlega má fara margar leiðir í því að afla tekna fyrir sandgræðsluna, og það er áreiðanlega nauðsynlegt og eðlilegt, þegar farið er að hugsa vel um þessi mál, að breyta í ýmsu frá þessu frv. Það er t.d. nauðsynlegt að gera sér fulla grein fyrir því, betur en er gert í þessu frv., hvernig haga skal vinnubrögðum þannig við uppgræðsluna, til þess að gæti komið að sem mestum og beztum notum, t.d. að gera áætlun fyrir ákveðinn tíma, 5 eða 10 ár o.s.frv. og gera sér fyllilega grein fyrir því, að það er ekki aðeins þörf á því að græða upp það, sem nú er örfoka auðnir, heldur líka koma í veg fyrir, að það blási upp, sem enn er gróið land. Og það þarf að athuga það einnig, hversu mikið beitarþolið er, og jafnvel þarf að gera ráðstafanir til þess með lögum, að landinu sé ekki íþyngt um of, þannig að til ofbeitar komi og uppblásturs af þeim ástæðum. Það er enginn vafi á því, að vilji Alþingis til þess að auka sandgræðsluna og skilningur á mikilvægi sandgræðslunnar er fyrir hendi, og það sýnir sig, að ríkisstj. hefur haft skilning á þessu, þótt ekki hafi verið samin ný löggjöf um það, því að frá því, sem var á fjárl. 1958, hafa fjárráð sandgræðslunnar verið aukin um 160%. Á fjárl. 1958 eru fjárveitingar til sandgræðslunnar 1 millj. 930 þús. Á fjárl. 1963 eru fjárveitingar 4 millj. 330 þús. Og auk þess er tekjuafgangur af Gunnarsholtsbúinu, sem hefur farið til sandgræðslunnar, og auk þess er framlag héraðanna, sem þau leggja á móti, þegar borið er á með flugvélum, en það er helmingur, þannig að það eru rúml. 5 millj. kr., sem sandgræðslan hefur á þessu ári til umráða á móti 1 millj. 930 þús. 1958. Fjárráð sandgræðslunnar hafa þannig verið aukin um rúml. 3 millj. kr. á þessu tímabili, og ég er sannfærður um það, að þegar hv. 4. þm. Sunnl. gerir sér grein fyrir þessu, þá er hann út af fyrir sig ánægður með það, enda kom honum það ekki til hugar í sinni ræðu áðan að deila á ríkisstj. fyrir áhugaleysi og skilningsleysi á þessum málum. Það, sem okkur hefur ekki komið saman um að öllu leyti, er aðferðin við það, hvernig eigi að lögfesta þessi mál, til þess að geti komið að sem mestu gagni, og ég vil endurtaka, að það er ekki leiðin að endurflytja þing eftir þing sama frv., sem búið er að hafna. Ef við erum að vinna fyrir gott málefni, verðum við að leita að nýjum leiðum til þess að koma málunum fram, samkomulagsleiðum. Og ég er alveg sannfærður um það, að þá ríkisstj. og það Alþingi, sem hefur aukið framlög til sandgræðslunnar um 160% síðan 1958, - það Alþingi og þá ríkisstj, vantar ekki vilja til þess að koma skynsamlegri löggjöf á í þessu efni. Þess vegna þarf að leiða saman hina beztu krafta til þess að finna hin beztu úrræði, og eins og ég sagði áðan, þegar farið er að skyggnast vel inn í þessi mál, er margt, sem kemur til greina í sambandi við það. Það er gróðurverndin ekki síður en sandgræðslan og uppgræðslan. Í sjálfu sér er ekki ástæða til að vera að fjölyrða meira um þetta. Ég vildi aðeins koma þessu hér að, til þess að hv. alþm. viti, að það er verið að vinna að þessum málum og löggjöf um þessi efni. Það er ekkert aðalatriði, hvort hún kemur árinu fyrr eða seinna. Það er miklu meira atriði, að hún sé sniðin eftir nauðsyninni og eftir því viðhorfi, sem hinir færustu menn fá á þessum málum, eftir því sem þeir vinna meira að þeim, þannig að sem mests árangurs megi vænta. Og ég hefði nú sagt, að það væri mjög slæmt, ef það hefði dregizt að lögfesta þessi frv., ef ríkisstj. hefði haldið að sér höndum og ekkert gert í þessum málum á meðan. En hv. 4. þm. Sunnl. mun ekki ásaka ríkisstj. fyrir það að hafa verið aðgerðalaus, þar sem framlagið til sandgræðslunnar hefur verið aukið um 160% á þessu tímabili. Og ég vil minna menn á það, að 1958 höfðu framsóknarmenn tækifæri til þess að samþykkja frv. um sandgræðslu, - það frv., sem þá var lagt fram og sandgræðslunefnd hafði samið samkv. óskum þáv. landbrh., sem var framsóknarmaður. Það er ánægjulegt að vita það, að uppgræðslan núna seinni árin hefur gengið mjög vel og hagræðing og bætt vinnubrögð gefa betri árangur en áður. Það eru 3-4 ár síðan byrjað var að dreifa áburði úr flugvél. Það var í smáum stíl fyrsta árið. Þetta hefur alltaf verið að aukast, og umsóknir hafa komið úr flestum héruðum landsins um það að fá áburðarvélina, og hrepparnir hafa boðizt til að leggja helming fram á móti. Og svo var komið sumarið 1961, að ein vél annaði þessu tæplega, því að ef áburðardreifingin átti að koma að gagni það sumarið, sem áburðinum var dreift, mátti það ekki vera seinna en í ágúst, helzt fyrri hluta ágústmánaðar. Til þess að hægt væri að fullnægja óskum allra í þessu efni, var keypt önnur áburðardreifingarvél á s.l. vori. Starfsemi þessi hefur þess vegna aukizt stöðugt, og mér kæmi ekki á óvart, þótt þörf væri fyrir þriðju áburðarvélina, áður en langt um liður. Það er öllum ljóst, að landið verður að hætta að blása upp. Við höfum ekki efni á því að láta gróðurinn fara til sjávar, eins og gert hefur á undanförnum áratugum og öldum, og sem betur fer erum við komnir vel áleiðis í því að hefta eyðingaröflin að þessu leyti. En það eru þó sýnilega stórverkefni fram undan á einstökum stöðum. Það er t.d. í Haukadal í Biskupstungum, þar þarf að girða stóra girðingu. Þar hefur landið verið að blása og bar mest á því sumarið 1962 og s.l. sumar, og er nú þegar byrjað á þeirri girðingu. Og það má reikna með, að það kosti hátt upp í 1 millj. aðeins að ganga frá þeirri girðingu og sá í uppblásturssvæðin þar, þannig að verkefnin eru ákaflega mikil víðs vegar um landið, ekki aðeins í sambandi við sandgræðslu, heldur og ekki síður í sambandi við gróðurvernd. Ég læt svo máli mínu lokið að þessu sinni, en tel sjálfsagt, að haldið verði áfram að vinna að þessum málum.



Herra forseti. Hv. fyrri flm. þessa frv., hv. 4. þm. Sunnl., hefur þegar gert ýtarlega grein fyrir efni frv., eins og það liggur fyrir hér á þskj. 66 og hefur áður legið fyrir þessari hv. d. Og ég hef ekki miklu við það að bæta. Hins vegar vildi ég gjarnan nota tækifærið til þess að ræða litíls háttar almennt um það stórmál, sem hér er á ferðum, þ.e.a.s. gróðureyðinguna í landinu og ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir hana og græða auðnir þessa lands, að því leyti sem það er talið fært með þeirri þekkingu og þeim aðferðum, sem menn nú ráða yfir. Það, sem ég segi, verður þó að sjálfsögðu litíð annað en upprifjun á því, sem komið er fram í umr. um þetta mál áður, þegar það hefur verið flutt hér á hinu háa Alþingi. En þetta mál er þó þess eðlis og svo mikilsvert, að ástæða er til að rifja upp, þegar svona frv. er á ferðinni, ýmsar staðreyndir, sem nauðsynlegt er að menn geri sér grein fyrir. Ræða hæstv. landbrh, hér áðan gefur ekki mikið tilefni til umr. Þó kom fram í henni nokkur misskilningur, sem ég vildi gjarnan leiðrétta, og dálítið einkennilegur hugsanagangur. Hæstv. ráðh., sem annars tók þessu máli vel nú, lét orð falla á þá leið, að hann furðaði sig nokkuð á því, að við flyttum þetta frv. nú óbreytt eða lítið breytt frá því, sem það hefði verið, þegar það var síðast flutt fyrir 2 árum, því að þá hefði Alþingi hafnað frv., og það var einkennilegt, fannst honum, að flytja mál aftur, sem Alþingi hefði hafnað. Það er nú í fyrsta lagi um þetta að segja, að ef hæstv. ráðh. athugar nánar sinn gang og lítur í þingtíðindin frá undanförnum árum, mun hann sjá við nánari athugun, að Alþingi hefur ekki hafnað þessu frv. og ekki heldur öðrum þeim frv., sem flutt hafa verið á Alþingi um þetta efni síðan 1957. Þegar við fluttum frv. síðast, við hv. 4, þm. Sunnl., þá var því vísað til n., hv. landbn., í þessari hv. d. Minni hl. n. skilaði áliti og mælti með frv., en meiri hl. skilaði ekki áliti. Þetta hygg ég, að ég fari rétt með, en hæstv. ráðh. getur kynnt sér þetta nánar í skjölum þingsins. Alþingi eða hv. Nd. greiddi því ekki atkv. um þetta mál og hafnaði því ekki, hvorki samþykkti það né hafnaði því. Eins var það þau tvö skipti, sem málið hafði þá áður verið flutt. Þegar við þessir sömu flm. fluttum það á Alþingi 1950-1960, að ég ætla, og þegar Steingrímur Steinþórsson, fyrrv. búnaðarmálastjóri, flutti málið á þinginu 1958–1959, þá hafnaði þingið ekki frv., heldur hlaut það þau örlög margra þingmála að verða ekki útrætt. Við höfum því ekki flutt hér mál, sem Alþingi hefur áður hafnað, og enda þótt við hefðum gert það, væri ekkert einkennilegt við það, því að það mun hæstv. ráðh. líka komast að raun um, ef hann kynnir sér þingsöguna bæði fyrr og síðar, að það er ákaflega algengt, að þm. hafa flutt mál, sem þingið hefur hafnað. Alla tíð frá því að þessi stofnun var endurreist, hefur það gengið svo, að það eru mörg mál, sem ekki hafa gengið fram á Alþingi í fyrsta sinn, mörg mikilsverð mál, sem hafa orðið til góðs fyrir þetta þjóðfélag, en flm. málanna hafa ekki gefizt upp við að flytja þau, þó að Alþingi hafnaði þeim, heldur hafa þeir haldið áfram að flytja þau og vinna þeim fylgi, þangað til Alþingi hefur samþykkt þessi mál. Og eitt af þeim málum má segja, að sé sjálfstæðismál Íslendinga. Það er því næsta einkennilegt að viðhafa þessi ummæli, og hafa þau sjálfsagt verið höfð að lítt athuguðu máll. Hitt er svo alveg rétt, sem hæstv. ráðh. sagði í ræðu sinni, að það gæti verið ástæða til þess að athuga málið betur, og það er svo um flest mál eða öll, að hversu vel sem þau eru undirbúin, getur lengi verið ástæða til að athuga í þeim einhver atriði betur. Og sízt munum við hafa á móti því, að mætir menn eins og Pálmi Einarsson landnámsstjóri eða starfsmaður atvinnudeildarinnar, sem hæstv. ráðh. nefndi hér og mun vera Ingvi Þorsteinsson, leggi fram sitt lið og sína þekkingu til þess að gera þetta mál sem bezt úr garði. Og ég geri satt að segja ráð fyrir því, að þessir menn eða a.m.k. Pálmi Einarsson landnámsstjóri, sem lengi er búinn að vera starfsmaður í landbúnaðarmálum, hefði fyrr verið reiðubúinn til þess að leggja á ráð og leggja fram sína þekkingu í þessu máli, ef til hans hefði verið leitað af hlutaðeigandi stjórnarvöldum, þegar þetta frv. kom hér fram á Alþingi. Hæstv. ráðh. gat þess, að í sambandi við afgreiðslu þessa frv. þyrfti m.a. að gera sér grein fyrir vinnubrögðum þeim, sem viðhöfð yrðu til þess að framkvæma frv. Getur vel verið, að það sé rétt, að það þurfi að gera sér betur grein fyrir þeim vinnubrögðum, en venjulega er það framkvæmdaratriði að verulegu leyti, hvernig vinnubrögðunum skuli hagað. Hæstv. ráðh. sagði líka, að það væri nauðsynlegt að gera áætlun um framkvæmd þessara mála. En við nánari athugun mun hann sjá, að einmitt í þessu frv., í 20. gr., er kveðið svo að orði, að Sandgræðsla Íslands skuli í samráði við Búnaðarfélag Íslands og jarðvegsrannsóknardeild búnaðardeildar atvinnudeildar háskólans gera 10 ára áætlun um framkvæmdir samkv. 19. gr. frv., sem er uppgræðsla sú, sem er aðalnýmælið í frv., þannig að þeir, sem undirbjuggu málið, hafa fyllilega gert sér grein fyrir því og sett það í frv. beinlínis, að gera skyldi áætlun um þessi mál. Það þurfti því ekki að kveðja til neina aðra menn til að gera till. um það, að áætlun skuti gerð, hún er í frv. En það mátti samt yfirleitt segja, að hæstv. ráðh. tæki þessu máli vinsamlega, og vil ég vænta þess, að það sé fyrirboði þess, að frv. nái nú fram að ganga. En það er hæstv. ráðh. náttúrlega ljóst, eins og okkur flm., að þetta mál mun ekki ná fram að ganga, ef hann, ráðh., eða hæstv. ríkisstj. leggst gegn því. Ríkisstj, hefur möguleika til þess að hindra framgang mála vegna aðstöðu sinnar og meiri hl., og nú er búið að hindra framgang þessa máls á Alþingi nokkrum sinnum. Ég vona, að nú verði þar annar háttur á hafður, og við flm. erum að sjálfsögðu, eins og hv. 1. flm. málsins tók fram, reiðubúnir til viðræðu og samstarfs um endurbætur á þessu frv. Hins vegar er það svo, að við flutning málsins bæði nú og fyrr höfum við farið eftir till. þeirra manna, sem á sínu m tíma var af þáv. landbrh. falið að undirbúa þetta mál. Við höfum í rauninni ekki gert þessar till. sjálfir, þetta eru till. okkur fróðari manna um þessi mál, en við höfum á þær fallizt og viljað vinna að því, að málið næði fram að ganga. Upphaf þessa máls, sem hér liggur fyrir, er það, eins og hv. 1. flm. málsins raunar minntist á í framsöguræðu sinni, að á árinu 1957 skipaði þáv. hæstv. landbrh., Hermann Jónasson, 5 manna nefnd til að endurskoða sandgræðslulögin frá 1941 og gera frv. til nýrra sandgræðslulaga. í þessari nefnd, sem ráðh. skipaði til að athuga þetta mál, voru Björn Kristjánsson fyrrv. alþm. á Kópaskeri, sem var formaður n., Steingrímur Steinþórsson, þáv. búnaðarmálastjóri, Páll Sveinsson sandgræðslustjóri, Árni G. Eylands, þá starfsmaður í landbrn., og Arnór Sigurjónsson ritstjóri Árbókar landbúnaðarins. Ég þarf ekki annað en lesa þessi nöfn, til þess að hv. þm. megi sjá, að athugun þessa máls var fengin í hendur mönnum, sem skilyrði höfðu til þess að vinna gagnlegt starf. Það var líka svo, að þessi nefnd sýndi mikinn áhuga í starfi sínu og vann verk sitt af dugnaði. N. ferðaðist um þau héruð, þar sem sandgræðslustarfsemin hefur aðallega látíð til sín taka. M.a. skoðaði hún a.m.k. allar helztu sandgræðslugirðingarnar, og hún stóð fyrir því að gefa út á 50 ára afmæli sandgræðslustarfseminnar myndarlegt afmælisrit. Í þessari bók, sem ég hef hér í höndum og hv. þm. allir hafa haft í höndum, er yfirlit yfir þessa starfsemi frá öndverðu og merkilegar ritgerðir yngri og eldri um þessi mál, svo og athuganir eða yfirlit um athuganir á þeim verkefnum, sem fyrir liggja. N. samdi svo frv., sem hún afhenti hlutaðeigandi stjórnarvöldum, og þetta frv. var til meðferðar bæði í landbrn. og á búnaðarþingi á árinu 1958. Það er alveg rétt, sem hæstv. landbrh. tók fram, að í því voru ákvæði varðandi tekjuöflun, - ég held, að það hafi ekki verið mikið annað, - sem ollu nokkrum ágreiningi á búnaðarþingi, og í grg. frv., eins og við fluttum það á Alþingi, 1960–1961 ætla ég að það hafi verið, gerðum við grein fyrir áliti búnaðarþings á þessum málum og þeim till. og samþykktum, sem þar voru uppi. Þar var m.a. gert ráð fyrir sérstöku gjaldi á búpening, sem sandgræðslunefndin hafði lagt til og taldi, að mundi ekki illa til þess fallið að vekja almennan áhuga bænda á þessari starfsemi. Ég skal ekki dæma um það álit, en ýmsum þótti óþarft að leggja á þetta gjald. Einnig voru þar líka till., ef ég man rétt, um tekjuöflun með gjaldi á innfluttum fóðurbæti, eins og málið kom frá n. Á næsta þingi á eftir, að mig minnir 1958-1959, flutti einn nm., Steingrímur Steinþórsson, frv. á Alþingi, og það var í fyrsta sinn, sem það var flutt. Það voru þá orðin stjórnarskipti, og sú stjórn, sem við tók, lagði ekki þetta mál fram. En Steingrímur Steinþórsson flutti það þá á Alþingi. Síðar, eftir að sú hæstv. ríkisstj., sem nú situr, kom til valda, tókum við hv. 4. þm. Sunnl. málið upp, og þetta er í þriðja sinn, að mig minnir, sem við flytjum það hér í deildinni, þó nokkuð breytt að því er tekjuöflunina varðar, eins og hæstv. ráðh. vék líka að. Þegar við fluttum málið í fyrsta sinn, tilkynnti hæstv. landbrh., sem þá var hinn sami og nú, að hann mundi eða hefði þegar; ég man ekki, hvort heldur var, kvatt sandgræðslunefndina gömlu til starfa á ný. Ég held, að það sé misminni hjá honum, að hann hafi skipað nýja nefnd. Ég held, að hann hafi kvatt gömlu sandgræðslunefndina til starfa á ný. Og hún kom saman um það leyti og gerði þá till. um breyt. á frv., og þær voru aðallega í því fólgnar að breyta til um aðaltekjuöflunina, þannig að í stað þess, sem n. hafði áður lagt til, að aflað yrði fjár með aukaálagningu á tóbak, þá var nú lagt til, að aflað yrði fjár með aukaálagningu á áfengi. Ári eftir að n. hafði skilað þessum nýju till. eða rúmlega ári eftir það, fluttum við frv. í annað sinn og tókum þá upp tekjuöflunaraðferðir hinar nýju, gerðum till. um, að aukaálagning á áfengi kæmi í staðinn fyrir aukaálagningu á tóbak. Ég geri ráð fyrir því, að þarna sé um svipaðar fjárhæðir að ræða, þó er ég ekki fyllilega dómbær á það, þannig að af hálfu sandgræðslustarfseminnar eða landgræðslustarfseminnar, eins og hún ætti réttilega að heita, skipti það ekki mjög miklu máli, á hvorn hátt fjárins er aflað fremur, með aukaálagningu á áfengi eða aukaálagningu á tóbak. En eins og hv. þm. geta séð í 31. gr. frv., er ekki gert ráð fyrir því, að áfengisverzlunin greiði þetta gjald af tekjum sínu m, heldur að gjaldið sé lagt á sérstaklega, sem aukaálagning umfram álagningu áfengisverzlunarinnar, sem hún á að innheimta fyrir sandgræðslustarfsemina og standa skil á til sandgræðslunnar. Að öðru leyti en því, sem tekjuöflunina varðar, er þetta frv. litíð breytt að efni til frá því, sem það var þegar á árinu 1957. En búið er að fella niður búfjárgjaldið, sem upphaflega var gert ráð fyrir,- nefndin gerði sjálf till. um það, að ég ætla, - og sömuleiðis gjald af innfluttum fóðurbæti, sem nú er ekki lengur um að ræða, enda má segja, að á móti þeirri tekjuöflun komi það, sem hæstv. ráðh. gat um, að nokkuð hefur verið hækkað framlag á fjárlögum til sandgræðslunnar. Það er rétt, sem hann sagði, að núna síðustu árin hefur framlag til sandgræðslunnar verið töluvert mikið hækkað, þó hvergi nærri eins mikið og fjárlögin í heild hafa hækkað, að ég ætla. Og á þessum tíma hefur vitanlega líka aukizt kostnaður við þessa starfsemi, þar sem allt er nú dýrara en áður var. Eins og hv. fyrri flm. frv. kom að í framsöguræðu sinni, höfum við hv. 4. þm. Sunnl. talið okkur hafa nokkuð ríka skyldu til þess að leggja þessu máli lið. Við vorum báðir áður og erum raunar enn fulltrúar fyrir héruð, sem mjög hafa orðið fyrir barðinu á eyðingaröflum náttúrunnar, og þar sem það hefur einnig sýnt sig glöggt, hverju koma má til vegar með þeim aðgerðum, sem nú er hægt að beita. Ég minnist þess alltaf, þegar ég fyrir um 10–12 árum var staddur norður í Kelduhverfi einn sólbjartan sumardag og fegurð náttúrunnar var mikil, eins og hún verður þá á þeim slóðum og árstíma. Þá skyndilega rétt eftir hádegið dimmdi í lofti. Hann gekk upp á sunnan. Þarna neðan af láglendinu var að sjá eins og færi jóreykur af óvígum her sunnan yfir fjöllin. Sandurinn eða rykið kom þarna eins og ský niður í byggðina undan sunnanvindinum, og sólskinið hvarf, og þessi rykmökkur steyptist niður yfir láglendið. Einmitt á þessum árum voru að eyðast gróðurlönd viði vaxin í uppsveit Öxarfjarðar, og var ekki annað sýnt en að sandurinn mundi brjóta undir sig alla sveitina niður að jökulvötnunum, sem þar falla fram. Þá var það, sem það tókst með góðra manna aðstoð hér á Alþingi og í stjórnarráði og á vegum Sandgræðslunnar að hefta framgang sandsins í Öxarfirði. Þar var komið upp einni stærstu sandgræðslugirðingu landsins, um 6 þús. hektara að stærð, og sáð í þann hlutann, sem næstur var sveitinni. Nú er þarna gróið land, þar sem sandurinn færðist áður fram, hávaxinn melgróður og viðir og túngrös og voðanum bægt frá, þó að ekki sé búið að græða upp nema litinn hluta af allri sandgræðslugirðingunni. í þessu héraði eru margar aðrar sandgræðslugirðingar eldri, aðallega báðum megin meðfram Jökulsá, þar sem jökulhlaupin fyrr á tímum fóru yfir láglendið í Kelduhverfi og Öxarfirði. Þar er svonefnd Ásgirðing, sem í afmælisriti Sandgræðslunnar er einnig talin um 6 þús. hektarar, þar er Vatnsbæjagirðing og Arnarnesgirðing og tvær girðingar á Austursandi. Þetta eru eldri girðingar, og alls staðar sést mikilsverður árangur. En mestallt þetta land væri sennilega hægt að græða upp. Í Rangárvallasýslu, í héraði hv. 1. flm. og hæstv. landbrh., eru kannske enn stærri sandsvæði og miklar sandgræðslugirðingar. Girðingin í Landeyjum mun t.d. vera um 12 þús. hektarar, ef ég man rétt, og Gunnarsholtsgirðingarnar líklega um 11 þús. ha. Önnur héruð landsins, þar sem eyðingin er mest, eru t.d. Vestur-Skaftafellssýsla og SuðurÞingeyjarsýsla, og í báðum þessum sýslum hefur mikið verið girt og orðið mikill árangur. Allir kannast við starfsemina í Gunnarsholti, sem er höfuðstaður sandgræðslunnar. Þessi starfsemi að hefta framgang sandfoksins er orðin meira en 50 ára gömul. Fyrstu sandgræðslulögin eru frá 1907. En einmitt um það leyti, sem sandgræðslunefndin tók til starfa fyrir 6–7 árum, voru menn farnir að koma auga á nýjan möguleika og nýjar aðferðir. Menn voru búnir að koma auga á möguleika til þess að gera meira en hefta sandfokið, möguleika til þess að sækja á í staðinn fyrir að verjast, að græða upp sanda og mela, þar sem landið er ekki mjög hátt a.m.k. og þar sem einhver gróðurvottur er. Og það er einmitt tilgangurinn, höfuðtilgangurinn með þeirri aukafjáröflun, sem þetta frv. frá öndverðu hefur gert ráð fyrir, hvort sem gjaldið ætti að leggjast á tóbak eða brennivín, aðaltilgangurinn að fá fé til þess að hefja þessa sókn. Og okkur finnst, flm., að hvert árið, sem líður án þess að reynt sé að afla þessa fjár og hefjast handa, svo að um muni, hafi að þessu leyti til einskis liðið. Þess vegna er ástæða til að harma það, að Alþingi skuli ekki fyrr hafa afgreitt þetta mál á þann hátt að skapa sandgræðslustarfseminni möguleika til þess að hefja þetta átak. Í afmælisriti Sandgræðslunnar, sem ég nefndi áðan, eru merkilegar skýrslur, sem við flm. höfum nú víst vakið athygli á hér áður og hv. þm. flestir hafa sennilega einhvern tíma kynnt sér, en e.t.v. liðið úr minni síðan, - merkilegar skýrslur um starfsemi Sandgræðslunnar fram að þeim tíma og möguleika til þess að græða upp landið. Samkv. þeim skýrslum voru sandgræðslugirðingarnar árið 1957 um 50 að tölu, samtals um 1000 km2, og nokkrar af þeim stærstu nefndi ég hér áðan. En í þessu riti er einnig yfirlit um athuganir, sem sandgræðslunefndin lét gera á þeim svæðum, sem mögulegt væri að græða upp að meira eða minna leyti með hinum nýju aðferðum. Þar segir, í þessari bók, á bls. 329, að sandar og melar auðveldir til græðslu lægri en 400 m yfir sjávarmál séu samtals 3787 km2. Og ég ætla, að Páll Sveinsson sandgræðslustjóri taki það fram í ritgerð, sem hann skrifar í bókina um þetta efni, að á öllum þessum svæðum sé um einhvern gróður að ræða. Það, sem þá er gert ráð fyrir að þurfi að gera, er að bera á landið, og tilraunir þykja hafa sýnt, þegar borið er á land, sem ekki er hærra en þetta og einhver jarðvegur er í, eins og gerist á söndum og melum, þá grói landið upp svo mjög, að þar geti a.m.k. orðið um gott beitiland að ræða. Hér er í öðru lagi talað um aðrar auðnir landsins, sem séu lægri en 400 metra yfir sjávarmál, og þar er um álíka stórt landssvæði að ræða, sem ekki er eins auðgrætt og það, sem fyrr var nefnt. Það eru sérstaklega þessir auðgræddu sandar og melar undir 400 m, sem augu manna hafa beinzt að í sambandi við þetta frv., og þessi svæði eru á ýmsum stöðum á landinu, í ýmsum landshlutum. Í Gullbringu- og Kjósarsýslu og austur undir Ölfusá er t.d. talið, að séu um 1000 km2 af slíku landi, svo að nokkuð sé nefnt, í Suður-Þingeyjarsýslu um 405 km2, í Norður-Þingeyjarsýslu 606 km2, fyrir utan sandgræðslugirðingarnar, sem ég hef áður nefnt, í Vestur-Skaftafellssýslu 530 km2, í Rangárvallasýslu 435 km2, í Árnessýslu austan Ölfusár, Sogs og Öxarár, þ.e.a.s. utan landnáms Ingólfs, 238 km2. En alls eru þessi svæði í 16 sýslum talin,, þessi sem auðgræddust eiga að vera. Ég rif ja þetta upp hér í sambandi við þetta mál til þess að stuðla að því, að hv. þm. íhugi enn einu sinni þessa hluti, sem hér er um að ræða, og mikilvægi þessa máls. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð. En ég vil eins og hv. fyrri flm. málsins mega vænta þess, að nú sé stundin komin. Þetta mál hefur, - það er kannske ekki óviðeigandi að segja, af því að hér er um sanda að ræða, - hrakizt í eyðimörkinni um nokkurra ára skeið. Við vonum, flm., að nú sé sú stund komin, að okkur takist hér í hv. d. og hv. Alþingi að setja ný lög um sandgræðslu eða landgræðslu, sem fullnægi þeim tilgangi, sem fyrir 6–7 árum vakti fyrir þeim ágætu mönnum, sem sandgræðslunefndina skipuðu og í öndverðu sömdu þetta frv.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð. - Ég er eftir atvikum ánægður með afstöðu hæstv. landbrh. gagnvart þessu máll. Það eru aðeins örfá atriði, sem ég vildi koma að og hæstv. ráðh. minntist á. Endurskoðun á sandgræðslufrv. er áformuð, segir hæstv. ráðh. Ég gat ekki heyrt í hans ræðu, um hvað þessi endurskoðun ætti aðallega að fjalla, en hann nefndi til 2 menn af þeim, sem fara eiga yfir þessi mál, og báðir þeir menn eru manna líklegastir til þess að fara sæmilegum höndum um mál eins og þetta, það er ég viss um. En hitt er allt annað mál, að ég geri ekki ráð fyrir því, að þessir ágætu menn finni nýja fleti í þessu efni í neinum aðalatriðum. Ég hygg, að megi segja það, að þeir ágætu menn, sem unnu þetta mál í upphafi, hafi kannað það svo í grunn í meginatriðum, að þar um verður út af fyrir sig ekki svo mjög bætt. Endurskoðun hlýtur því meira að falla í þann farveg að athuga betur um aðferðir til að vinna sandgræðslumálið fram og þær aðferðir, sem vísindamenn helzt geta aðhyllzt, eftir því sem reynsla og þekking hefur vaxið í þessum málum. Þess vegna hef ég ekki mikla trú á því, að endurskoðun út af fyrir sig geti mjög miklu breytt um það frv., sem hér liggur fyrir, og allra sízt þannig, að þessi endurskoðun mætti ekki fara fram nú þegar og framvegis um mörg næstu ár, þrátt fyrir það, þó að þetta frv. yrði gert að lögum. Það er nú svo með þetta frv. eins og önnur, sem fjalla um mál, sem eru í mjög örri þróun, að þau hljóta að sjálfsögðu að verða um margt úrelt á langri leið, og það má enda viðhafa sömu orð um alla löggjöf, að hún hlýtur að taka breytingum meira og minna með tímanum, þannig að maður þarf ekkert að vera hissa á því, þó að eitt og eitt ákvæði í þessu frv., sem hér liggur fyrir og er orðið nærfellt 6-7 ára gamalt, þurfi að taka einhverri breytingu út af fyrir sig. En ég hygg það og stend fast á því, að meginatriði þessa frv. hljóti að standa um skeið óhögguð þrátt fyrir þá endurskoðun, sem áformuð er. Eða er kannske meiningin, að þessir endurskoðunarmenn frv. eigi að fjalla um tekjuöflunarleiðir og reyna að finna einhverja nýja fleti í því efni? Ég hef enga trú á því, að þeim takist það betur en ýmsum öðrum, sem þar um hafa fjallað, og vafasamt er það, að þeir geti komið fram með neina þá tekjuöflunarleið í frv., sem hæstv. ríkisstj. felli sig við. Það er fyrst og fremst ríkisstj., skilst mér, sem þarf að fella sig við tekjuöflunarleið, svo að hún megi verða lögfest. Ég vil því vænta þess, að þrátt fyrir þessa endurskoðun, sem ég geri ekki ráð fyrir að leiði neitt nýtt í aðalatriðum í dagsins ljós, megi þetta frv. ná fram að ganga á þessu þingi, þannig að að því loknu megi gilda ný sandgræðslulöggjöf í þessu landi, sem byggð er á aukinni þekkingu og fenginni reynslu í þessum efnum. Og ég er ekki í vafa um það, að slík löggjöf nær fram að ganga, ef ríkisstj. kærir sig um og nær samstöðu um innbyrðis, og ég vil vænta þess og legg meginkapp á það, að hæstv. landbrh. komi því til leiðar í ríkisstj., að það verði samstaða um frv., eins og það liggur hérna fyrir í meginatriðum, og það megi ná fram að ganga á þessu þingi. Og ég þykist vera viss um það, að hæstv. landbrh., jafnvel og hann tók í þetta mál nú og óvenjulega vel, - því að stundum hefur nú um þetta mál hér á fyrri árum öðruvísi þotið í þeim skjá, - megi svo að vinna innan sins flokks, að frv. nái fram að ganga, og þá fær hann þakkir alþjóðar fyrir bragðið.



Herra forseti. Það var nú ekki ástæða beinlínis til þess að standa hér upp til þess að svara hv. flm., ekki beinlínis ástæða til þess, en ég get nú ekki að því gert samt að segja nokkur orð í sambandi við það, sem þeir hafa látíð hér frá sér fara. Hv. síðasti ræðumaður sagðist vonast til þess, að ég gerði það, sem í mínu valdi stæði, til þess að vinna að þessu máli, og hann taldi sig hafa sérstaka ástæðu til að ætla það, vegna þess að ég hefði tekið óvenjulega vel í þetta mál núna. Ég held, að honum hafi orðið mismæli, að hann hafi ætlað að segja, að hann hefði sérstaka ástæðu til þess að halda, að ég héldi áfram að vinna vel að þessum málum, vegna þess, hversu fjárframlög til sandgræðslunnar hafi verið aukin mikið síðustu árin. Hann sagði það ekki, en meinti það, og vitna ég þar í fyrri ræðu hans, sem mátti alveg skilja á þá leið, að hann væri eftir atvikum ánægður með það, sem gert hefði verið. Og það er vitanlega aðalatriðið, hvað er gert og hvað er framkvæmt, og ég hefði haldið, að hv. 4. þm. Sunnl. hefði átt að vita það fyrr og vera sannfærður um það fyrr, að það væri unnið að þessum málum. En það mun rétt vera, að ég hafi einhvern tíma hér í hv. Alþ. lýst skoðun minni á þessum vinnubrögðum, þegar stjórnarandstaðan tekur frv. til flutnings, sem stjórnskipuð nefnd hefur flutt, - tekur það til flutnings, meðan það er hjá ríkisstj. í athugun, og segir svo í framsöguræðu og í umr. um málið, að það sé æskilegt að fá samstöðu og það sé líklegt, að það megi takast. Það er þetta, sem er óvanalegt, en ekki það út af fyrir sig, að mái séu endurflutt. Það eru þessi vinnubrögð. Út af fyrir sig, ef ekki hefði mátt ýmislegt að þessu frv. finna, átti það vitanlega ekki að verða til þess, að það næði ekki fram að ganga, þó að stjórnarandstaðan hagaði sér á þennan veg, heldur er ástæðan sú, að ýmsir hafa talið, að ef farið yrði að setja nýja löggjöf um sandgræðsluna, þá þyrfti enn betur til hennar að vanda en er samkv. þessu frv. og fyrra frv. Hv. 4. þm. Sunnl. fullyrti hér áðan, að endurskoðun mundi verða gagnslaus, það mundi standa það, sem í þessu frv. væri, þrátt fyrir endurskoðunina. Ég get upplýst hv. þingmann, í hverju endurskoðunin m.a. ætti að felast. Endurskoðunin á vitanlega að byggjast á því m.a. að gera ráðstafanir til þess að bæta haglendi í heimahögum og á afréttum alveg sérstaklega, gera gróðurathuganir á vegum atvinnudeildar háskólans í auknum mæli, og þá á að leiða rök að því, á hvern hátt það megi takast, til þess að sem beztur árangur náist. Og í þriðja lagi er það vitanlega gróðurverndin, sem ætti að hafa stóran þátt í þessu frv. og byggjast á þessum vísindalegu athugunum, sem verða látnar fara fram í auknum mæli. Það er áreiðanlegt, að það er hér mikið óunnið, t.d. að rannsaka hlutfallslega samsetningu gróðursins í mismunandi gróðurlendi, að athuga þurrefnisframleiðslu óræktaðra og ræktaðra beitilanda, að athuga áhrif friðunar á mismunandi gróðurlendi, að athuga beitarþol hinna mismunandi gróðurlenda, að athuga áhrif áburðar á afkastagetu beitilandsins, að rannsaka hæfni ýmissa plantna, innlendra og erlendra, við uppgræðslu landa, að athuga, hversu nota megi uppgrædd lönd án hættu á nýjum landsskemmdum, að athuga mismun á gróðurskilyrðum í hinum ýmsu landshlutum. Mér þykir það leiðinlegt, að hv. 4. þm. Sunnl. skuli ekki hafa áttað sig á því, að það er ákaflega margt, sem vantar í þetta frv., sem við erum að ræða um. Það er mjög leiðinlegt, vegna þess að það er svo margt, sem við getum lesið um þetta í skýrslum og gögnum, sem hafa komið út um þessi mál, og þetta frv., sem við erum hér að ræða um, þótt ýmislegt gott sé í því, þá er það alls ekki tæmandi. Það er ekki tæmandi, og við eigum að vanda til þessarar löggjafar, úr því að hún verður sett. Lög um sandgræðslu verða vitanlega sett, það liggur í hlutarins eðli, og þau verða miðuð við þá þekkingu, sem við höfum yfir að ráða nú, miðuð við það, að við tökum þekkinguna og vísindin í okkar þjónustu. Við miðum við það, að við notum það fjármagn, sem við höfum yfir að ráða hverju sinni, þannig, að það komi að sem mestum notum, og ég efast ekkert um það, að hv. flm. þessa frv. átta sig á því, þegar þeir fara að hugsa um þessi mál, að þetta frv. er ekki tæmandi, og það verður þannig, að því meira sem við hugsum um þessi mál, verður okkur ljósara, hversu mikið er hér óunnið og hversu mikið við getum breytt vinnubrögðunum og náð betri árangri en áður með því að taka vísindin, þekkinguna og tæknina í okkar þjónustu. Hv. 3. þm. Norðurl. e. sagði hér áðan, að það hefði verið fyrir 7 eða 8 árum, sem menn uppgötvuðu, að það mætti ekki aðeins verjast uppblæstri og eyðingu, heldur mætti hefja sókn og hefja uppgræðslu, og þess vegna hefðu menn uppgötvað það fyrir 7 eða 8 árum, að það þyrfti meira fé en var á fjárlögum, á meðan flokksmenn þessara tveggja hv. flm. frv. voru við völd. Þetta sandgræðslufrv. var tilbúið í febrúarmánuði 1958. Þinginu lauk ekki það ár fyrr en í maílok eða í byrjun júní. Ég vildi nú spyrja hv. 3. þm. Norðurl, e. að því, hvernig stendur á því, að frv. var ekki flutt á þessu þingi, úr því að hann og hans flokksbræður höfðu þá uppgötvað það, að það þurfti meira fé en var á fjárlögum. Það hefði gjarnan mátt byrja á því 1958 að auka fjárframlög til sandgræðslunnar. Þá voru á fjárlögum 1 millj. 930 þús. kr., en eru nú, eins og áður hefur verið að vikið, 4 millj. 330 þús., og auk þess hefur sandgræðslan haft til umráða framlög frá héruðunum og tekjuafgang Gunnarsholtsbúsins, þannig að það eru rúmlega 5 millj. kr., sem sandgræðslan hefur haft til umráða á þessu ári. Þetta þarf að verða meira, til þess að meira sé unnt að vinna að þessum málum, og að því ber að miða. En ég hygg, að þeir, sem stóðu fastir 1958 og juku ekki framlög til sandgræðslunnar þá meira en raun ber vitni, álasi ekki núv. ríkisstj. fyrir aðgerðaleysi, enda hafa þessir tveir hv. flm. ekki gert það. Og ég verð nú að segja það, um leið og þeir tala um það, að ég hafi verið hógvær í umr. um þetta mál að þessu sinni, þá get ég í rauninni sagt það sama um þá. En um leið og við erum sammála um, að það þurfi að fá ný lög um sandgræðsluna, að það þurfi aukið fé, þá skulum við einnig vera sammála um það, að þetta er ekki leiðin til þess að koma málinu fram, að flytja æ ofan í æ sama frv., sem vitað er að er ekki í þeim búningi, að það hljóti fylgi ríkisstj., fylgi meiri hluta þings, enda þótt meiri hluti þings og allir alþm. séu mjög vetvitjaðir þessum málum og vilji aukið fjárframlag til þessara mála.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. gat um allar þær mörgu rannsóknir, jarðvegsrannsóknir og grasarannsóknir og aðrar slíkar, sem þyrftu að fara fram, og ég get vel fallizt á, að það sé meira en rétt hjá honum, að þær þurfi að eiga sér stað. En ef öllum þessum rannsóknum á að ljúka, áður en litíð er við því að ganga frá nýjum sandgræðslulögum, þá hygg ég, að þau megi bíða nokkurn tíma. En svo vill vel til, að í því frv., sem hér liggur fyrir, er einmitt gert ráð fyrir því, að slíkar rannsóknir verði studdar og studdar að verulegu marki, og heyra þær undir rannsóknir þær, sem hæstv. ráðh. taldi hér upp réttilega. Í 23. gr. frv. segir, með leyfi forseta: ,.Sandgræðslan, hlutaðeigandi sandgræðsluvörður“ o.s.frv. „skulu fylgjast sem bezt með notkun afrétta í héraði hverju um land allt með það fyrir augum sérstaklega, að hverju fer um gróður og beitarþol. Þarna eiga sem sagt að fara fram á vegum Sandgræðslu Íslands beitarþolsrannsóknir, sem auðvitað er höfuðnauðsyn. Í VII. kafla frv., 29. gr., segir: „Rannsóknir og tilraunastarf í þágu Sandgræðslu Íslands heyrir undir tilraunaráð jarðræktar, eins og önnur mál, er jarðrækt varða“. Og í 30. gr. segir: „Tilraunir og athuganir í þágu sandgræðslu til þess að afla hagnýtrar fræðslu á því sviði skulu gerðar í Gunnarsholti“ - í bækistöðvum sandgræðslunnar - „og á öðrum þeim stöðum, er bezt henta, eftir því sem tilraunaráð ákveður". Þannig hefur þetta frv. einmitt að geyma fyrirmæli og þau nauðsynleg, til þess að slíkar rannsóknir, sem hæstv. ráðherra nefndi, megi fram fara og efla megi þær rannsóknir svo sem auðið er hverju sinni. Þetta er ákaflega stórt atriði, og þeir, sem sömdu það, hafa réttilega haft auga á þessu veigamikla verkefni. Mér er vel kunnugt um tilraunir þær, sem dr. Sturla Friðriksson og hans menn fara með nú síðustu árin, og hversu glæsilegar niðurstöður eru þegar fengnar af þessum tilraunum. Allt slíkt er í anda þessa frv. Og það er vel um það, að hæstv. ráðh. eigi sinn þátt í því að stuðla að þessum rannsóknum, En hitt er allt annað mál, að sú töf, sem orðið hefur á þessu frv. um 5-6 ára skeið, hefur orðið til þess, að sandgræðslan og allar þessar merkilegu rannsóknir á vegum jarðræktar hafa fengið mörgum millj. kr. minna til sín en annars hefði orðið, ef við hefðum á hv. Alþ. borið gæfu til þess að samþykkja frv. til nýrra sandgræðslulaga nokkrum árum fyrr.