Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til breytinga á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Svo sem hv. alþm. er kunnugt munu að öðru óbreyttu lögin nr. 50 frá 1988, um virðisaukaskatt, sem samþykkt voru s.l. vor, koma til framkvæmda 1. júlí 1989. Frá sama tíma mundu lög um söluskatt falla niður. Eins og fram kemur í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstjórnar hefur verið ákveðið að fresta gildistöku virðisaukaskattsins um hálft ár eða til 1. janúar 1990. Því er þetta frv. lagt fram, en það felur í sér breytingu á gildistökuákvæðum laganna til samræmis við þessa ákvörðun stjórnarflokkanna. Ástæður að baki þessarar ákvörðunar eru margvíslegar. Þeirra mikilvægust er að í ljós hefur komið að mun lengri tíma þarf til undirbúnings þessarar kerfisbreytingar en gert var ráð fyrir í upphafi. Það er alveg ljóst að það hefur verið vanmetið, bæði af hv. alþm. og þeim embættismönnum og sérfræðingum sem um þetta mál hafa fjallað, hve víðtækur undirbúningur þyrfti að eiga sér stað til þess að tryggt væri að framkvæmd virðisaukaskattsins færi ekki úr böndum. Í því sambandi er rétt að vekja athygli á því að bæði á yfirstandandi ári og næsta ári er ákveðinn tilraunatími víðtækra breytinga í skattamálum og það er almennt álit þeirra sem að þeim málum starfa að því séu ákveðin takmörk sett hvað okkar tiltölulega fámenna embættis- og starfsmannakerfi á sviði skattamála geti tekið á sig af nýjum víðtækum breytingum á sama tíma, og finnst þó sjálfsagt mörgum ærinn starfsmannafjöldi vera á því sviði. Rétt er að minna á einnig að undirbúningur virðisaukaskattsins snertir verksvið fjölmargra stofnana sem þarf að samhæfa og tryggja þarf fyrir fram að ekki verði neinir óeðlilegir árekstrar við framkvæmdina. Hér er um að ræða fjölmarga verkþætti og má t.d. á þessu stigi nefna sérstaklega hönnun mjög viðamikils tölvukerfis. Þetta tölvukerfi á að taka bæði til álagningar skattsins, innheimtu hans, endurgreiðslu og síðast en ekki síst vera grundvöllur að mjög öflugu eftirlitskerfi. Ýmsir sérfræðingar hafa unnið að hönnun þessa tölvukerfis á undanförnum mánuðum, en það er alveg ljóst að allmikil vinna er enn óunnin á því sviði. Í raun og veru má segja að vinnan við þetta viðamikla tölvukerfi sé enn á frumstigi. Ég held að það sé eitt af þeim atriðum sem hafa verið vanmetin þegar menn voru að gera sér í hugarlund hvað framkvæmd virðisaukaskattsins hefði í för með sér, menn hafi ekki gert sér nægilega grein fyrir því hvað það er tímafrekt og yfirgripsmikið verkefni, miðað við þann sérfræðingahóp sem við eigum völ á í okkar landi, að tryggja að tölvukerfið verði nægilega tryggt, ítarlegt og öruggt. Auk þessara atriða sem ég hef hér nefnt er mjög víðtæk reglugerðarsmíð þessu samfara, í því sambandi samning framkvæmdareglna af ýmsu tagi og svo einnig mjög viðamikil handbókargerð til að tryggja það að þeir ótrúlega mörgu aðilar sem koma að framkvæmd virðisaukaskattsins fái strax í upphafi glöggan og ítarlegan skilning á því hvað hún felur í sér. Þessu til viðbótar er svo einnig þjálfun starfsmanna og síðan undirbúningur að kynningarstarfi, bæði gagnvart fyrirtækjum og framkvæmdaraðilum en ekki síður gagnvart öllum almenningi í landinu. Ég veit að þegar hv. alþm. líta yfir öll þessi verkefni sjá menn að það er jafnvel hættuspil að ætla sér að tryggja að þeim verði öllum lokið á þeim fáeinu mánuðum sem eru til stefnu ef tryggja á að skattkerfisbreytingin geti komið til framkvæmda á upphaflegri dagsetningu. Það er að vísu hugsanlegt að þessu verki mætti hraða með því að ráða allmikinn fjölda nýrra starfsmanna inn á þetta svið, en bæði dreg ég nú í efa að slíkt sé skynsamlegt á þeim aðhaldstímum sem við nú lifum og einnig efast ég um að slík starfsmannaaukning mundi skila miklu vegna þess að hér þarf fyrst og fremst að reiða sig á kunnáttumenn, fagmenn og sérfræðinga sem langa reynslu og yfirgripsmikla þekkingu hafa á þessu sviði. Einnig er rétt að hafa það í huga að mörg atriði, sem þarf að skýra nánar og e.t.v. eru meira pólitísks eðlis en tæknilegs, sérfræðilegs og embættislegs, þurfa nánari umfjöllun. Þá má í því sambandi benda á það að meiri hluti fjh.- og viðskn. beggja deilda vakti á sínum tíma athygli á fjölmörgum slíkum atriðum sem þyrftu nánari skoðunar og ákvörðunar ef og þegar skatturinn kæmi til framkvæmda. Þessi atriði eru, eins og ég sagði áðan, meira pólitísks eðlis en fagleg og tæknileg. Einnig er rétt að vekja athygli á því að við nánari skoðun hafa margir talið að fyrst í júlí eða um mitt ár sé ekki alveg heppilegur tími til þess að hrinda í framkvæmd breytingu af þessu tagi. Eðlilegra væri að miða við áramót og þá væri hægt að taka mið af tímasetningu í bókhaldsuppgjöri fyrirtækja og hjá öðrum skattskyldum aðilum. Ef framkvæma ætti slíka breytingu um mitt ár mundi það óhjákvæmilega hafa í för með sér aukauppgjör í bókhaldi hjá fyrirtækjum og öðrum rekstraraðilum sem væri bæði kostnaðarsamt, fyrirhafnarmikið og hjá ærið mörgum tilefni til verulegra óþæginda. Ég vék að því áðan að á yfirstandandi ári hefði verið að koma til framkvæmda veigamikil breyting í skattkerfi okkar og átti ég þar fyrst og fremst við nýja staðgreiðslukerfið. Fjölmargir forsvarsmenn skattkerfisins í landinu hafa tjáð mér að það hafi verið ótrúlegt álag á starfsmenn skattstofa og skattinnheimtunnar að tryggja það að staðgreiðslukerfisframkvæmdin yrði örugg og traust. Það hafi hins vegar nokkurn veginn tekist, en þó sé enn þá nauðsynlegt að hafa rúman tíma til þess að festa þá framkvæmd í sessi og geti þá verið hættuspil að leggja gífurlega mikið nýtt vinnuálag á þessa sömu starfskrafta. Ég ítreka í því sambandi það sem ég sagði áðan að þótt mörgum kunni að finnast margt fólk starfa við skattinnheimtu og á skattstofum í okkar landi er það engu að síður svo að mikill fjöldi þessa fólks starfar undir miklu vinnuálagi og mjög mikið er í húfi fyrir ríkið og opinber stjórnvöld önnur að þau störf séu trygg. Auk þessa, virðulegi forseti, er rétt að vekja athygli á því, eins og hv. alþm. er kunnugt, að efnahagserfiðleikar okkar eru mjög miklir um þessar mundir og ég held að flestir séu sammála því að þótt reynt hafi verið og verði reynt að takmarka útgjöld eftir fremsta megni geti verið hæpið að framkvæma á slíkum tímum aðgerð sem hafi í för með sér verulega tekjuskerðingu fyrir ríkissjóð. Það er alveg ljóst að ef ætti að halda sig við upphafleg áform mundu tekjur ríkisins minnka um 1200 millj. kr. á næsta ári og það er auðvitað allveruleg upphæð. Ég hugsa að ýmsir kunni kannski að halda að frv. sem hér er flutt, um frestun gildistöku virðisaukaskattsins, sé e.t.v. fyrst og fremst til komið vegna tekjuþarfa ríkissjóðs, og það er ekkert óeðlilegt að menn haldi það. Svo er hins vegar ekki. Jafnvel þótt ríkissjóður stæði vel, jafnvel þótt ekki þyrfti að taka neitt tillit til þessara tekjuþátta, þá er ég sannfærður um það, eftir þá athugun sem ég hef framkvæmt á þeim tíma sem ég hef gegnt embætti fjmrh., að þegar um slíka grundvallarbreytingu í skattkerfi okkar Íslendinga er að ræða og miðað við það hve undirbúningurinn hefur tekið miklu lengri tíma og felur í sér miklu fleiri þætti en nokkurn óraði fyrir væri það mikið hættuspil að framkvæma slíka breytingu á upphaflega áætluðum tíma. Það er deginum ljósara að þegar verið er að hrinda í framkvæmd veigamiklum breytingum á skattkerfi landsins þarf að tryggja það að þeir tugir þúsunda fyrirtækja og rekstraraðila sem þurfa að framkvæma þessa breytingu, svo að ekki sé nú minnst á allan almenning í landinu, skilji hana og sjálft skatteftirlitskerfið og álagningarkerfið, og til þess verks þarf því miður miklu lengri tíma. Þess vegna vildi ég sérstaklega vekja athygli á þessum þáttum. En ég veit af fenginni reynslu, og kannski er það eðlilegt, að menn halda að aðgerðir fjmrh. taki nánast eingöngu mið af tekjuþörfum eða útgjaldasjónarmiðum ríkissjóðs og því minni ég á að þótt þær séu vissulega þáttur í þessu máli er það ekki höfuðástæðan. Hún er fyrst og fremst sú að þegar farið væri í að framkvæma þessa skattkerfisbreytingu, sem búin er að vera til umræðu líklegast í nærri 20 ár og hér til umfjöllunar á Alþingi um áraraðir, væru það mikil mistök ef ekki væri tekinn nægilegur tími til að tryggja að allur undirbúningurinn gæti verið með eðlilegum og réttum hætti svo að bæði þjóðin og kannski ekki síst þeir aðilar í atvinnulífinu sem lengi hafa óskað eftir því að fá þennan skatt hafi tryggingu fyrir því að hið opinbera hafi vandað svo vel til verksins að sjálf framkvæmdin fari ekki úr böndunum í upphafi. Þess vegna, virðulegi forseti, er þetta frv. lagt fram og ég legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Hér er komið til umræðu fyrsta frv. hæstv. ríkisstjórnar sem fjallar um þau viðamiklu áform sem hæstv. ríkisstjórn hefur uppi um stórfellda tekjuaukningu og aukningu á skattheimtu. Að því leyti er umræðan hér allrar athygli verð, en hún er líka athygli verð fyrir það að hún felur í sér yfirlýsta stefnubreytingu Alþb. í skattamálum. Alþb. hafði árum saman, og ekki síst þegar frv. til l. um virðisaukaskatt var hér til meðferðar á síðasta þingi, barist gegn breytingu úr söluskatti yfir í virðisaukaskatt en nú kemur fram í máli hæstv. fjmrh. að áform hans eru að standa að þeirri breytingu sem Alþingi hefur ákveðið, en leggja einungis til að gildistöku laganna verði skotið á frest um sex mánuði. Það er út af fyrir sig fagnaðarefni og ástæða til þess að vekja á því athygli að Alþb. hefur breytt um stefnu í þessu efni og fallist á þá grundvallarstefnumörkun, sem ákveðin var á síðasta þingi, að breyta úr söluskattskerfi yfir í virðisaukaskatt og rétt að leggja á það áherslu sem jákvætt er í málflutningi hæstv. ráðherra í þessu máli. Hæstv. ráðherra gerði grein fyrir tveimur ástæðum fyrir flutningi á þessu frv., eins og fram kemur í athugasemdum. Aðalástæðuna taldi hæstv. ráðherra þá að nú skorti mjög á að skattkerfið og embættismenn fengju nægan tíma til undirbúnings fyrir þessa viðamiklu breytingu. Þegar frv. um þetta efni var til meðferðar á síðasta þingi kom mjög glögglega fram af hálfu hæstv. þáv. fjmrh. að það mat sem jafnan hefur legið til grundvallar áformum um breytingar í þessu efni, þ.e. að skattkerfið og embættismennirnir þyrftu um það bil eitt ár til þess að undirbúa þessa breytingu, væri rétt og á þeim tíma ætti að vera unnt að ljúka allri nauðsynlegri undirbúningsvinnu. Ég sá og heyrði ekki að ráðherra breytti í neinu því mati sem forveri hans lagði fram í þessu efni og ég er þeirrar skoðunar að unnt væri að koma þessum breytingum fram á þeim tíma sem forveri hæstv. núv. fjmrh. taldi gerlegt og því óþarfi að fara svo mörgum orðum um þessa ástæðu. Auðvitað getur það verið hentugt fyrir skattkerfið að fá meiri tíma. Hin ástæðan eru hinar augljósu þarfir ríkissjóðs og það er auðvitað meginástæðan fyrir flutningi frv. og ástæðulaust að fara í launkofa með að það er fyrst og fremst hún sem hér kemur til álita við flutning frv. Ég saknaði þess í framsöguræðu fjmrh. að þar komu ekki fram neinar frekari útlistanir á skattastefnu ríkisstjórnarinnar. Að mínu mati hefði verið eðlilegt þegar fyrsta frv. liggur hér fyrir til umræðu að fjmrh. gerði nánari grein fyrir stefnu ríkisstjórnarinnar í skattamálum, þeim áformum sem hún hefur nú til aukinnar skattheimtu og með hvaða hætti á að ná þeim áformum. Við þekkjum þær yfirlýsingar sem fram hafa komið af hálfu hæstv. fjmrh., í fyrsta lagi á fyrstu dögum ríkisstjórnarinnar, um það að flytja ætti marga milljarða til í þjóðfélaginu með því að leggja skatt á fjármagnstekjur. Nú hafa þau áform öll verið skorin býsna mikið niður og fjárlagafrv. ber nú ekki með sér þann milljarðatilflutning sem hæstv. ráðherra fjallaði sem mest um í sem stærstum yfirlýsingum fyrstu daga sína í fjmrn. Það hafa komið fram mjög misvísandi yfirlýsingar af hálfu stjórnarflokkanna varðandi öryrkjaskattinn, menntunar- og menningarskattinn og íþróttaskattinn og væri ástæða til þess við upphaf þessarar skattaumræðu að fá nokkra greinargerð frá hæstv. ráðherra um það hvort stjórnarflokkarnir hafi samræmt stefnu sína í þessum efnum, en yfirlýsingar einstakra stjórnarflokka hafa þar um gengið nokkuð út og suður. Þannig mætti lengi telja og væntanlega gerir hæstv. ráðherra frekari grein fyrir þessum atriðum hér á eftir og þar á meðal áformum um breytingar á tekjuskatti, en einnig á því sviði hafa komið fram mjög mismunandi yfirlýsingar af hálfu ríkisstjórnarinnar. Í upphafi kom mjög ákveðin stefnuyfirlýsing af hálfu hæstv. fjmrh. um sérstakt nýtt skattþrep í staðgreiðslukerfið sem aðrir ríkisstjórnarflokkar hafa dregið mjög í efa að væri skynsamlegt, enda liggur nokkuð í augum uppi að það mundi brjóta núverandi staðgreiðslukerfi niður. Það var auðvitað mikið álitaefni þegar virðisaukaskattsfrv. var til umræðu hér á síðasta þingi hvert skatthlutfallið ætti að vera. Innan þáv. ríkisstjórnar voru mismunandi sjónarmið uppi í því efni. Þáv. hæstv. fjmrh. lagði mikla áherslu á að skatthlutfallið yrði lækkað þó að það leiddi til þess að ríkissjóður mundi augljóslega tapa nálægt tveimur milljörðum króna í tekjum. Bæði af hálfu ráðherra Sjálfstfl. og Framsfl. í þeirri ríkisstjórn var varað við þessum áformum vegna hagsmuna ríkissjóðs og lögð á það áhersla að skatthlutfallið yrði því sem næst í réttu hlutfalli við núverandi innheimtu söluskattsins. Á þetta var ekki fallist af þáv. fjmrh., sennilega vegna þeirrar stefnu sem Alþfl. boðaði meðan hann var í stjórnarandstöðu um fækkun undanþága í skattkerfinu sem áttu að leiða til mjög verulegrar lækkunar á skatthlutfalli í söluskatti, í að mig minnir 10--12%, en raunveruleikinn varð annar. Þegar undirbúningur hófst fyrir fjárlagagerð þessa árs var augljóst að ríkissjóður gat ekki látið af svo miklum fjármunum sem þessi umtalsverða skattalækkun gerði ráð fyrir og þess vegna komu þegar á vordögum fram hugmyndir um að fresta gildistöku hinna nýju laga ellegar að hækka skatthlutfallið á nýjan leik. Flestum bar saman um að í þessari stöðu væri skynsamlegra að fresta gildistöku laganna til áramóta og skapa ríkissjóði þannig svigrúm til þess að fá tekjur af söluskatti á næsta ári í samræmi við það hlutfall sem núverandi skattstofn gefur. Það væri m.ö.o. ekki tilefni til verulegrar skattalækkunar eins og aðstæður eru hjá ríkissjóði um þessar mundir. Frv. byggir á þessum sjónarmiðum sem Sjálfstfl. styður og telur þess vegna eðlilegt við þessar aðstæður að gildistöku virðisaukaskattslaganna sé frestað af þeim augljósu ástæðum að ríkissjóður getur ekki verið án þeirra tekna sem söluskattskerfið gefur í dag og það er ekki tilefni til skattalækkana. Það var augljóst mál um leið og virðisaukaskattslögin voru samþykkt að athuga þyrfti ýmis framkvæmdaatriði sem kynnu að leiða til breytinga á lögunum áður en þau tækju gildi. Eitt af þeim atriðum sem hlýtur sérstaklega að þurfa að skoða í þessu efni er spurningin um hvort hafa eigi sérstakt lægra skattþrep fyrir skattlagningu á matvæli. Með breytingunum sem gerðar voru á söluskattslögunum á síðasta þingi var sú stefnubreyting gerð að tekið var upp sérstakt lægra skattþrep á ákveðin svið skattlagningar. M.ö.o. farið var inn á þá braut að hafa tvö skattþrep í söluskattskerfinu, lægra skattþrep á þjónustu ýmissa háskólamenntaðra sérfræðinga sem hafa með höndum sjálfstæðan atvinnurekstur. Í umræðum um þær skattbreytingar sem fram fóru á síðasta þingi urðu talsvert miklar deilur, sérstaklega um skattlagningu á matvæli. Mig minnir að hæstv. núv. fjmrh. hafi þá sagt um forvera sinn að hann yrði brennimerktur maður þangað til hann hefði tekið þær breytingar til baka. Nú eru þetta sjálfsagt svona stóryrði af því tagi sem ekki ber að taka mikið mark á. Hitt er svo annað að þessi ummæli og afstaða flokks hæstv. fjmrh. hljóta að kalla á þá spurningu hvort Alþb. hafi ekki einasta breytt stefnu sinni á þann veg að fallast á að virðisaukaskattur skuli nú leysa söluskatt af hólmi, sem er jákvæð stefnubreyting, heldur einnig hvort þessi stefnubreyting feli í sér að það sé óumbreytanleg afstaða af hálfu Alþb. að ekki megi undir neinum kringumstæðum lækka skatt á matvöru og innleiða lægra skattþrep á hana. Ég beini þessari spurningu til hæstv. ráðherra og óska eftir því að hann geri grein fyrir afstöðu sinni í þessu efni og hvort hann sé tilbúinn til þess að beita sér fyrir því við þá endurskoðun sem fram þarf að fara áður en lögin taka endanlega gildi að sett verði ákvæði sem feli í sér lægra skattþrep á matvæli með svipuðum hætti og nú á sér stað að því er varðar skattlagningu á þjónustu ýmissa háskólamenntaðra stétta sem reka sjálfstæðan atvinnurekstur. Þetta er mikið grundvallaratriði og einnig væri nauðsynlegt að fá fram af hálfu hæstv. ráðherra hvernig hann hyggst standa að þeirri nauðsynlegu endurskoðun á lögunum sem fram á að fara og hvernig taka eigi á þeim málum og öllum þeim atriðum sem upp kunna að koma og kalla á lagabreytingar fyrir gildistökuna. Með hvaða hætti hyggst hæstv. ráðherra standa að þessari endurskoðun og hefur hann í hyggju, eins og stundum hefur tíðkast þegar viðamiklar breytingar hafa verið gerðar í skattkerfismálum eins og til að mynda þegar staðgreiðslukerfið var lögleitt, að skipa milliþinganefnd með fulltrúum allra þingflokka til þess að fara yfir þessi mál og leggja á ráðin um þær breytingar sem gera þarf fyrir gildistökuna. Það væri fróðlegt að fá að heyra hvaða áform hæstv. ráðherra hefur í þessu efni. En aðalatriði málsins er auðvitað það að vegna fjárhagsaðstæðna ríkissjóðs er ekki tilefni til þeirrar miklu skattalækkunar sem virðisaukaskattslögin fela í sér og af þeim sökum er skynsamlegt við þessar aðstæður að fresta gildistökunni um hálft ár og Sjálfstfl. styður það meginefni frv.

Geir H. Haarde Virðulegi forseti. Það var að mörgu leyti mjög athyglisvert að hlýða á framsöguræðu hæstv. fjmrh. fyrir því frv. sem er til umræðu. Ég ætla ekki að gera neinar athugasemdir við efni frv. eða þau rök sem fyrir því eru flutt í greinargerð. Ef það kemur í ljós að mati færustu manna að undirbúningstíminn sem ætlaður hafi verið sé ekki nægur tel ég að það sé eðlilegt að gefa sér meiri tíma til undirbúnings þessa máls og seinka gildistökunni um sex mánuði. Ég held sömuleiðis að eðlilegt sé að meta það hvort fjárhagsstaða ríkissjóðs á næsta ári leyfi þá hliðrun í tekjum sem óhjákvæmilega leiðir af virðisaukaskattinum. Ég treysti mati sérfræðinga fjmrn. og ríkisskattstjóra að því er þessa hluti varðar og það er auðvitað alveg rétt að á það hæfa starfslið, sem vinnur að þessum málum hjá skattkerfinu, hefur verið lögð gríðarlega mikil vinna á þessu ári og verður áfram á því næsta með þeim umfangsmiklu skattbreytingum sem búið er að hrinda í framkvæmd, en hæstv. núv. fjmrh. var að vísu flestum á móti. Ég tel því að það séu ágæt efnisrök fyrir þessu frv. Ég stend hins vegar hér upp til þess að vekja athygli á þeirri forvitnilegu stöðu sem upp er komin varðandi þetta mál vegna þess að fjmrh. var ekki að mæla fyrir neinu öðru í sambandi við virðisaukaskatt heldur en frestun á framkvæmd laganna. Samt talar hér formaður þess stjórnmálaflokks sem harðast barðist gegn þessu frv. á síðasta þingi. Hann er ekki að leggja til neinar efnisbreytingar á sjálfu málinu, hann er eingöngu að leggja til að því verði frestað um sex mánuði. Ég sem gamall stuðningsmaður þessarar breytingar úr söluskatti yfir í virðisaukaskatt hlýt að sjálfsögðu að fagna þessari afstöðubreytingu hjá Alþb. og hlýt að fagna því að hæstv. núv. fjmrh. og félagar hans úr Alþb. í ríkisstjórn hafa skipt um skoðun þegar þeir tóku sæti í ríkisstjórn. En það var þannig að þegar þetta frv. var afgreitt á sl. vori var sett á laggirnar sérstök nefnd sem átti að vinna úr ýmsum álitamálum sem eftir stóðu og sem óhjákvæmilegt var vegna umfangs þessa máls. En fjmrh. minnist ekki einu sinni á hvað líði starfi þessarar nefndar, hvað líði því verki að ganga frá þeim lausu endum sem í þessu máli voru. Hann telur kannski að starf þessarar nefndar hafi verið óþarft. En mig langar rétt svona til gamans, virðulegi forseti, að rifja upp hver málflutningur flokks hæstv. núv. fjmrh. í þessu máli var hér á þinginu sl. vor. Aðaltalsmaður flokksins á þeim tíma var hæstv. núv. landbrh. Hann byrjar ræðu sína þegar hann mælir fyrir sínu nál., fyrir minnihlutaáliti hv. fjh.- og viðskn. hér á Alþingi 10. maí sl., á því að rífast og skammast yfir því að hér séu fáir ráðherrar mættir.

Þú getur endurtekið það.

Já, má ég lesa þetta upp. Með leyfi forseta ætla ég að lesa upp úr þessari ræðu: ,,Ég fer fram á það að forseti setji auglýsingu í útvarpið og lýsi eftir ríkisstjórninni því að hún er greinilega einhvers staðar annars staðar en á Alþingi eins og sjá má hér á stólunum.`` Og hann neitaði að taka til máls fyrr en úr rættist. En það má segja að það komi vel á vondan að hann sér ekki ástæðu til þess að vera hér viðstaddur þegar þetta mikla áhugamál hans, sem hann talaði um klukkutímum saman á síðasta þingi, er tekið til umræðu. Áhuginn virðist alveg búinn á málinu. Það er nú að vísu þannig að við margir sem sátum hér á síðasta þingi söknum þess hve lítið núv. hæstv. landbrh. lætur til sín taka á þinginu miðað við það sem hann gerði í fyrra, enda sér þess nú stað í umfangi Alþingistíðinda hvað þau hafa skroppið saman frá því að hann tók sæti í ríkisstjórn.

Sparnaður hjá ríkinu.

Já, það má kannski segja að það sé sparnaður í ríkisrekstrinum og pappírskostnaði fyrir Alþingi að spara í útgáfu Alþingistíðinda með þessum áþreifanlega hætti. En það er ekki aðalatriði málsins. Má ég enn vitna í hæstv. núv. landbrh. í þessu áliti hans. Hann leggur til að þetta frv. verði fellt. Hann leggur til, og greiddi auðvitað þannig atkvæði eins og allir þingmenn Alþb., að þetta frv. verði fellt og það sent út í hafsauga. Hér er því auðvitað mjög umfangsmikil stefnubreyting hjá flokki hæstv. núv. fjmrh. og hann rekur það í mjög svo ítarlegu máli hvers vegna hann sé á móti þessu frv. Nú dettur mér auðvitað ekki í hug að fara hér með álíka langt mál, en ég ætla aðeins að rekja nokkrar helstu röksemdirnar um leið og ég spyr fjmrh. um hverja og eina þeirra. Hefur hann skipt um skoðun að því er þær varðar? Ætlar hann að beita sér fyrir breytingum á þessum lögum í anda athugasemda hans eigin flokks eða var þetta bara allt saman einn skrípaleikur frá upphafi til enda hér á sínum tíma? Ég bið hann um að svara því. En með leyfi forseta segir hér: ,,Fyrstu og veigamestu röksemdir að mínu mati gegn frv. eru þær að með því yrði festur í sessi hinn illræmdi matarskattur, þ.e. að með frv. yrði lagður skattur á matvæli og aðrar brýnustu nauðsynjar fólks.`` Síðan er rakið í löngu máli hversu mannfjandsamlegur virðisaukaskatturinn sé af þessari ástæðu. Síðan, með leyfi forseta, segir hér: ,,Í öðru lagi er í nál. minni hl. vikið að því að með þeirri ákvörðun að leggja virðisaukaskattinn, sem þar gengur undir nafninu ,,VASKurinn``, á í einu þrepi er sá möguleiki útilokaður að flokka vörur og þjónustu upp með tilliti til mikilvægis fyrir almenning.`` Þetta er auðvitað náskylt fyrri athugasemdinni, en þar sem núv. hæstv. landbrh. sá ástæðu til að skipta þessu upp í tvennt breyti ég því ekki. Þriðja athugasemd talsmanns Alþb. í þessu máli á síðasta þingi er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Enginn vafi er á því að upptaka virðisaukaskatts hefur í för með sér geysilega aukið skrifræði og veldur auknum tilkostnaði og fyrirhöfn, bæði fyrir hið opinbera og er þó ekki á bætandi en ekki síður fyrir atvinnulífið.`` Hann bætir enn við í fjórða lagi, með leyfi forseta: ,,Algerlega ófullnægjandi rök hafa að mati minni hl. verið færð fyrir því að virðisaukaskatturinn sé það lausnarorð í sambandi við skattsvik sem ýmsir vilja vera láta.`` Er hæstv. núv. fjmrh. sammála þessu eða hefur hann sannfærst af starfsmönnum sínum í ráðuneytinu um að þessi skattur geti gert eitthvert gagn að því er varðar upprætingu skattsvika? Síðan víkur núv. hæstv. landbrh. að ýmsum öðrum atriðum eins og t.d. tilkomu virðisaukaskatts í byggingariðnaði sem hann telur að geti kallað á aukin skattsvik. Hvað segir hæstv. fjmrh. um það? Hann talar enn um og eyðir löngu máli í áhrif virðisaukaskattsins á ýmsa menningarstarfsemi og þar segir, með leyfi forseta: ,,Þar er komið að þeim þætti þessa máls sem er kannski einna snautlegastur fyrir hæstv. ríkisstjórn og er þá mikið sagt.`` Síðan bætir hann við: ,,Það væri gaman, herra forseti, ef það væri hægt að setja viðbótarauglýsingu í útvarpið og auglýsa eftir hæstv. menntmrh. Það væri nú ekki dónalegt að fá hæstv. menntmrh. hérna einu sinni á fund fyrir sumarið og mega eiga við hann orðastað um menninguna og virðisaukaskattinn.`` En þeir sjá auðvitað hvorugir, Alþýðubandalagsfélagarnir, núv. hæstv. menntmrh. eða landbrh., sem þessi orð mælti, einu sinni ástæðu til þess að láta sjá sig þegar þessi mál eru hér til umræðu og þegar þeir hafa raunverulega aðstöðu til þess að hafa áhrif á þessi mál --- eða hvað hyggst fjrmh. fyrir hvað þessa athugasemd varðar? Um þetta hefur sá aðili sem ég er hér að vitna í, hæstv. núv. landbrh. og samgrh., langt mál, þ.e. menninguna og virðisaukaskattinn. Hann m.a.s. gengur svo langt að fullyrða eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Virðisaukaskatturinn mun ganga af mjög miklum hluta þeirrar menningarstarfsemi sem ekki er að stórum hluta eða verulegum hluta til ríkisstyrkt eða styrkt með einhverjum öðrum hætti dauðri. Svo einfalt er það mál.`` En ef á að túlka framsöguræðu hæstv. núv. fjmrh. eins og beinast liggur við er hann að gera sig sekan um einmitt þetta, en munar sjálfsagt ekkert um það frekar en annað sem hann hefur þurft að kokgleypa á undanförnum vikum og mánuðum í sambandi við sína fyrri stefnu í ýmsum málum, enda er nú margt skrýtið í kýrhaus Alþb. um þessar mundir. En hann sá ekki ástæðu til þess að rekja neitt hvernig hann hygðist bjarga þessari starfsemi í virðisaukaskattskerfinu. Kannski gerir hann það hér á eftir. Enn víkur talsmaður Alþb. að nýjum atriðum í ræðu sinni sem ég er að vitna í og kemur nú að áformum ríkisstjórnarinnar um að skattleggja bókaútgáfu. Og eins og hann segir hér, með leyfi forseta: ,,Hafi ég sagt áðan, hæstv. menntmrh., að þessi þáttur allur, þ.e. virðisaukaskatturinn á menninguna, væri nú einna snautlegastur af öllu fyrir hæstv. ríkisstjórn, þá held ég að ég sé kominn að rúsínunni í pylsuendanum þegar ég minnist á þá útfærslu frv. sem snýr að bókaútgáfu og útgáfu prentaðs máls í landinu.`` Vill nú ekki núv. hæstv. fjmrh. svara okkur því hvað hann hyggst fyrir í þessum efnum, hvað hann hyggst fyrir varðandi virðisaukaskattlagningu á bækur og samræmið við aðra útgáfustarfsemi sem talsmaður Alþb. gerir hér mjög að umtalsefni og ég skal ekki rekja frekar, samræmið milli skattlagningar á bækur, tímarit, dagblöð o.fl.? Af hverju fáum við engin slík svör? Ætlar sem sagt hæstv. fjmrh. að hafa þetta óbreytt frá því sem ráð er gert fyrir í frv. eða ætlar hann að breyta því? Það er ,,godt nok`` að koma hér og leggja fram frv. um að framlengja gildistöku þessara laga um sex mánuði og halda þá að menn sleppi við að ræða þetta mál efnislega. Það er kannski fullbillegt ef menn halda það. En hv. talsmaður Alþb., núv. landbrh., lét ekki þar við sitja sem ég hef nú rakið. Hann kemur enn að íslenskum matvælum og segir þá í sjötta lagi að því er hann telur hér, með leyfi forseta: ,,Í sjötta lagi er með þessum virðisaukaskatti ætlunin að festa endanlega í sessi fulla skattheimtu af íslenskum matvælum, þar með talið íslenskum landbúnaðarvörum.`` Og síðan rekur hann hvílík árás þetta sé á íslenskan landbúnað og er kannski sérstaklega eðlilegt að spurt sé hvað hann í hans núverandi hlutverki sem landbrh. muni gera í þessum efnum ef frv. var á sínum tíma og þessi lagasetning sérstök aðför eða árás á þá atvinnugrein sem hann ber nú ábyrgð á --- eða hafa þeir kannski ekkert rætt þetta saman, hæstv. fjmrh. og landbrh.? Síðan víkur talsmaður Alþb. í ræðu sinni að vinnubrögðum og fleiru þess háttar og milliþinganefndinni sem skipuð var, vinnubrögðum í hv. fjh.- og viðskn. og fleiru af því tagi. Hann segist kalla þá vinnuaðferð ,,ruslakistuafgreiðsluaðferðina`` og biðst síðan afsökunar á að nota svona langt orð. En síðan er vikið sérstaklega að einum máttarstólpa núv. ríkisstjórnar, sem er reyndar hér í salnum, ef mér leyfist, hæstv. forseti, að vitna til þess: ,,Ég hef leyft mér, herra forseti, að kalla þessa aðferð ruslakistuafgreiðsluaðferðina ef fyrirgefst að nota svo langt orð sem gerist nú líklega ekki. Þessi nafngift er komin til af því að hjá hv. stjórnarliðum er það þannig að þegar til fundar við nefndir þingsins koma t.d. menn sem hafa ábendingar fram að færa um frumvörp og stinga upp á úrbótum eða gagnrýna eitthvað sérstaklega sem þar er inni segja þessir snillingar, Páll Pétursson og fleiri hv. þm.: Þetta er allt í lagi. Við tökum þetta bara upp í nefndina.`` Nú hafa að vísu orðið hlutverkaskipti og þó að hv. þm. Páll Pétursson hafi oft og tíðum sýnt snilldartakta við að glíma við þann sem þetta sagði í hv. fjh.- og viðskn. veit ég ekki hvort nafngiftin sem honum var gefin þarna var hugsuð í því skyni að hrósa honum fyrir samstarfið í nefndinni. Eitthvað dreg ég það í efa, en sjálfsagt á hann við okkur fleiri sem sátum í hv. fjh.- og viðskn. á síðasta þingi og studdum þáv. ríkisstjórn. Ég skal ekki ergja núv. hæstv. fjmrh. öllu lengur með því að rifja allt þetta upp. Auðvitað er það einstök háðung fyrir Alþb. og formann þess að það eru ekki liðnir nema örfáir mánuðir frá því að talsmaður hans flokks lætur öll þessi ummæli falla þangað til hann tekur hér til máls sem fjmrh. og er búinn að gera þetta mál algerlega að sínu. En þetta segi ég ekki vegna þess að ég sé ósammála ráðherranum í þetta sinn heldur eingöngu til að benda á hringlandaháttinn í Alþb. og háðungina sem því hefur fylgt fyrir þennan stjórnmálaflokk og verðið sem það hefur þurft að greiða fyrir að komast í valdastólana í núv. ríkisstjórn. Hæstv. núv. landbrh. segir í lok ræðu sinnar þegar hann er að tala um þetta frv., með leyfi forseta: ,,Ég verð að segja eins og er að þetta er hin argasta lítilsvirða við þingið. Þetta er auðvitað ekkert annað. Þetta er hreinasta lítilsvirða, herra forseti. Það er kannski erfitt að víta menn fyrir svona lagað af því að þeir segja ekkert ljótt, en þetta eru auðvitað vítaverð vinnubrögð. Það er alger skömm hvernig að þessu er staðið. Svo fáum við þetta auðvitað inn hér í haust með næstum því jafnmörgum brtt. og frv. eða lögin eru löng. Það er alveg ljóst. Það verður gaman``, segir síðan hæstv. landbrh. En nú virðist ekkert vera gaman lengur í þessum málaflokki hjá Alþb. sem er búinn að kokgleypa þetta frv. og hæstv. núv. landbrh. lætur ekki einu sinni svo lítið að mæta hér til að taka þátt í fagnaðinum og gamninu þegar virðisaukaskatturinn kemur aftur inn á Alþingi. Nei, hann er sjálfsagt að gefa út leyfisbréf fyrir hunda eða eitthvað slíkt uppi í landbrn. og má ekkert vera að því að sinna þingstörfunum frekar en 7 / 9 af ríkisstjórninni.

Hann er að ræða við forsvarsmenn fiskeldisstöðva.

Hann á að velja sér annan tíma til þess en þegar þingið er að störfum, ekki síst þegar um er að ræða mál sem hann hefur látið sér svo mjög fyrir brjósti brenna, ekki síst þegar hann er sá maður sem manna lengst og mest hefur fjallað um þetta mál í sölum Alþingis og manna mest hefur tekið upp í sig um þetta mál, en sennilega þó aðeins vegna þess að hæstv. núv. fjmrh. sat ekki á þingi þegar málið var til umfjöllunar. Ég geri ráð fyrir að hann hefði ekki tekið minna upp í sig hefði hann setið í stjórnarandstöðunni á þeim tíma.  En að því er varðar efni þessa frv. vil ég endurtaka að ég er stuðningsmaður frv. og vil gjarnan leggja fjmrh. lið í því að koma því greiðlega í gegnum þingið og öðru því sem snýr að góðri og snurðulausri framkvæmd á þessu hagsmunamáli sem ég tel vera fyrir atvinnulíf á Íslandi, virðisaukaskatt í stað söluskatts. En ég held að það sé nauðsynlegt að ráðherrann taki hér af allan vafa sem kann að hafa skotið upp í hugum manna við þessa upprifjun úr máli alþýðubandalagsmanna frá fyrra þingi um raunverulega afstöðu flokksins til málsins. Ég held að það væri gott að hann upplýsti okkur um það í stað þess að láta menn hér inni leiða af líkum hvort það sé ekki örugglega rétt að hann og flokkur hans hafi skipt um skoðun í þessu máli. Er það ekki örugglega svo eða er hann kannski að reyna að plata menn hér, vinna tíma með því að fresta málinu og hugsar hann sér kannski að leggja fram frv. í samræmi við afstöðu hæstv. núv. landbrh. á síðasta þingi og Alþb. þá um að fella þessi lög um virðisaukaskatt úr gildi? Ætlar hann kannski að gera það síðar á þinginu? Það var sú stefna sem Alþb. talaði fyrir á síðasta þingi. Ég held að það væri ágætt ef fjmrh. gæfi sér tíma til þess að upplýsa þingheim um þetta því að það skiptir miklu máli í sambandi við framhald þessa máls hvort hér er um raunveruleg sinnaskipti að ræða hjá þeim stjórnmálaflokki sem ber ábyrgð á ríkisfjármálunum í dag eða ekki. Svo er hitt allt annað mál hvaða upplit er á því hjá hæstv. núv. fjmrh. og ríkisstjórninni, sem hefur boðað hér hvert skattafrv. á fætur öðru, að fyrsta málið sem hún leggur fram og snertir skattana er sex mánaða frestun á þessu máli. Hvar eru öll þau skattafrv. sem boðuð voru með fjárlagafrv.? Af hverju sjá þau ekki dagsins ljós? Á kannski að keyra þau í gegnum þingið á tíu dögum eða viku eða einhverju því um líku fyrir jól 

Ekki samtöl í salnum.

Ég þakka forseta fyrir liðsinnið. Er það kannski vegna þess að stjórnarliðarnir koma sér ekki saman um það hvernig þessi skattafrv. eiga að líta út? Er það kannski vegna þess að ágreiningur í stjórnarliðinu, sem opinberaðist eftir framlagningu fjárlagafrv., er svo mikill að það er ekki samkomulag um annað en einhver tiltölulega léttvæg mál? Hverjar eru ástæðurnar? Hvernig væri nú að fjmrh. greindi okkur frá því og héðan úr ræðustól en ekki úr sæti sínu? Ég mælist til þess að hann geri það um leið og ég heiti honum liðsinni mínu í þessu tiltekna máli.

Albert Guðmundsson Virðulegur forseti. Ég hef hlustað á bæði hv. 1. þm. Suðurl. og hv. 17. þm. Reykv. tala um allt annað frv. en það sem er á dagskrá. Hér er frv. til l. um breytingu á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, þar sem í 1. gr. kemur fram tilgangurinn, þ.e. frestun gildistöku á lögum sem þegar hafa verið samþykkt eins og kemur fram í fyrirsögninni, þ.e. lög nr. 50/1988 og samþykkt undir forustu Sjálfstfl. Virðisaukaskattslögin sem slík eru mjög í anda Sjálfstfl. þannig að ég vona að allt þetta tal sem lengir náttúrlega bæði skrifað mál og talað mál um virðisaukaskattinn þrátt fyrir fjarveru hæstv. landbrh. verði ekki til þess að virðisaukaskattsfrv. verði breytt yfir í það sem Sjálfstfl. á sínum tíma og ég þar með talinn vildum ekki og það í anda Alþb. Mér finnst eins og það sé verið að seiða fram brtt. frá Alþb. Ég lít svo á að virðisaukaskattslögin séu ekki til umræðu. Lögin eru samþykkt og þó að Alþb. hafi verið á móti þeim á sínum tíma er ráðherra fjármála frá Alþb. skylt að framkvæma þau samkvæmt vilja Alþingis á sínum tíma þangað til annað verður ákveðið af Alþingi. Það kemur ekkert málinu við hvað hann vill eða vill ekki eða Alþb. sem slíkt. Ég heyrði ekki, það getur verið að það hafi farið fram hjá mér, að fram kæmi í ræðu hæstv. fjmrh. að það stæði til að endurskoða lögin með það í huga að breyta þeim frá því sem er. Það getur verið að það hafi farið fram hjá mér. En ég vil taka undir það með hv. 1. þm. Suðurl. að verði breyting hugsuð á virðisaukaskattslögunum verði það gert í samráði við þingnefnd allra flokka. Það er ekki mikil eða þung krafa til ríkisstjórnarinnar frá okkur sem ekki erum í ríkisstjórn. En hæstv. fjmrh. talaði um að það væru bæði málefnalegar og pólitískar ástæður fyrir frestun á framkvæmd virðisaukaskattsins. Þingmenn Borgfl. tóku nokkuð oft til máls þegar virðisaukaskatturinn var til umræðu og bentu á að tímamörkin væru afskaplega naum. Það hefur komið í ljós núna að hæstv. fjmrh. undirstrikar þennan málflutning Borgfl. frá þeim tíma. Ég segi að það er eðlilegt að ráðherra, sem er ábyrgur fyrir framkvæmd þeirra miklu breytinga sem upptaka virðisaukaskattsins hefur í för með sér, vilji tryggja sem mestan og bestan undirbúning að framkvæmd laganna. Ég tel það ábyrg vinnubrögð og þar af leiðandi tek ég undir með hv. 1. þm. Suðurl. að ég styð þetta frv. og sé enga ástæðu til að fjölyrða um það. En ég legg mikla áherslu á þann þátt sem kom fram í ræðu hæstv. fjmrh., en það er fræðsluþátturinn sem ég tek undir að er mikilvægur í öllum undirbúningi og nauðsynlegur fyrir alla þá sem bæði framkvæma þessi lög og eins þá sem eiga að vinna samkvæmt þeim í þjóðfélaginu. Ég lagði fram virðisaukafrv. á sínum tíma sem fjmrh. Það var lagt fram í Ed. og þá var enginn flokkanna, ekki einu sinni minn eiginn, sem studdi frv. Það var ekki samkomulag um frv. þá í neinum flokkum þannig að það hefur orðið stefnubreyting í öllum flokkum. Formaður fjh.- og viðskn. Ed. á þeim tíma, Eyjólfur Konráð Jónsson, ráðlagði mér að leggja ekki áherslu á að fá frv. úr nefnd vegna þess að það væri ekki meirihlutastuðningur í Ed. fyrir frv. En lögin eru ekki til umræðu, þau eru samþykkt og ráðherra ber að framkvæma vilja Alþingis í þessum málum. Ég leyfi mér að lýsa yfir stuðningi mínum við þá frestun sem hann leggur til á þskj. 141 og tel það góð og ábyrg vinnubrögð.

Friðrik Sophusson Herra forseti. Það eru nú liðnir u.þ.b. tveir mánuðir síðan hæstv. ríkisstjórn tók við völdum í landinu. Hún opinberaði stefnu sína strax í upphafi, þá stefnu sem hún hugðist fylgja í efnahagsmálum. Sú stefna felst fyrst og fremst í því að falsa gengi íslensku krónunnar með erlendum lántökum annars vegar og hins vegar með nýjum skattaálögum á almenning. Það er yfirlýst stefna, sem kemur fram í efnahagsaðgerð ríkisstjórnarinnar, þeirri fyrstu, að taka erlend lán beinlínis til að þurfa ekki að leiðrétta gengi íslensku krónunnar. Það er gert til að halda verðbólgunni niðri um skeið, en öllum er ljóst að sú ráðstöfun dugir ekki nema um nokkurra vikna skeið, kannski örfáa mánuði. Það sem er merkilegt er að Alþb., flokkur hæstv. fjmrh., hélt fund fyrir örfáum dögum, miðstjórnarfund, og lýsti þar yfir að ekki kæmi til greina að leiðrétta gengi íslensku krónunnar þrátt fyrir að hæstv. forsrh. hafi þá örfáum dögum áður sagt frá því opinberlega að gengi krónunnar þyrfti að leiðrétta og hafði hann þá áður talað um að 15% væri sú tala sem þyrfti að hafa til viðmiðunar. Þannig hefur Alþb. mótað sér þá stefnu að vera gegn hreyfingum á gengi íslensku krónunnar og það virðist vera þrátt fyrir að utanaðkomandi aðstæður gætu hæglega breyst og reyndar hafa þær verið að breytast að undanförnu þegar bandarískur dollar hefur fallið í verði á alþjóðlegum gjaldeyrismörkuðum. Einn liður í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar er auðvitað stefnan, ef hægt er að tala um stefnu í því sambandi, sem birtist í fjárlagafrv. Hún er sú að á sama tíma og hæstv. ríkisstjórn ætlast til þess að almenningur í landinu, einstaklingar, fjölskyldur og heimili dragi saman seglin vegna þeirra áfalla sem þjóðarbúið hefur orðið fyrir vegna verðfalls á erlendum mörkuðum ætlar ríkissjóður ekki að taka neitt á sig. Hann ætlar að halda sínu og ná jöfnuði í ríkisfjármálum og gott betur með því að auka skattheimtuna á fyrirtækin í landinu, þau fyrirtæki sem nú eru að berjast í bökkum, og skattheimtu á venjulega borgara þessa lands sem þurfa samt sem áður að taka á sig þá kjaraskerðingu sem ríkisstjórnin stefnir að og hefur lýst yfir að þurfi að vera u.þ.b. 7% á næsta ári. Það frv. sem hér er til umræðu, virðulegur forseti, er fyrsta frv. sem varðar tekjuhlið fjárlaga og það er þess vegna eðlilegt að hér fari fram nokkuð almennar umræður um skattastefnu hæstv. ríkisstjórnar. Það er afar eðlilegt að bent sé á það að Alþb. styðji nú virðisaukaskattinn og þann söluskatt sem lagður var á þar til virðisaukaskatturinn tæki gildi og ég tek undir það með þeim hv. ræðumönnum sem hér hafa talað áður í dag að hér er um mikilvæga og mjög merkilega stefnubreytingu að ræða hjá Alþb. Þegar Alþb. fyrir einu ári og einum mánuði var í stjórnarandstöðu kom inn á þing sem varamaður núv. hæstv. fjmrh., eins og hann hefur stundum gert, og hafði sig talsvert í frammi í umræðum hér á Alþingi. Þar á meðal talaði hann hinn 15. okt. 1987 í umræðum utan dagskrár um efnahagsákvarðanir ríkisstjórnarinnar og réðst þar af mikilli hörku á fyrrv. fjmrh., hæstv. utanrrh., og gekk svo langt að brennimerkja þennan fyrrv. ráðherra. Með leyfi forseta sagði hæstv. fjmrh.: ,,Það stendur þess vegna, hæstv. fjmrh., enn þá á þér krafan um að draga matarskattinn til baka. Þegar þú ert búinn að því getur þú komið og rætt við samtök launafólks.`` --- Og síðan: ,,Fyrr en þú gerir það ertu brennimerktur sem maður sem ekki er hægt að treysta.`` Við erum í dag að ræða um að fresta gildistöku virðisaukaskattsins og framlengja þannig það söluskattskerfi sem nú er í gildi. Einn þátturinn í því söluskattskerfi er skattur á matvæli, sá skattur sem hæstv. fjmrh. var að ræða í umræðum utan dagskrár fyrir rúmu ári þegar hann var í stjórnarandstöðu. Nú talar hann í umræðu um framlengingu virðisaukaskattsins og segir það án þess að segja það að hann hafi snúið við blaðinu og styðji nú svokallaðan matarskatt. Það hlýtur þess vegna að vera krafa þeirra, sem hlustuðu á hæstv. fjmrh. segja þessi orð í fyrra, að spyrja hvað hefur breyst. Hvernig stendur á því að hæstv. fjmrh. gat fyrir ári lýst því yfir að þáv. hæstv. fjmrh. væri brennimerktur nema hann drægi matarskattinn til baka, en nú þegar hann ári síðar kemur hér í þennan ræðustól og flytur framsögu fyrir fyrsta tekjuöflunarfrv. ríkisstjórnarinnar, því óneitanlega er þetta það, minnist hann ekki einu orði á hvort hann sé brennimerktur maður sem ekki geti talað við samtök launafólks? Þessi orð hæstv. ráðherra frá því í fyrra eru þess eðlis að maður hlýtur að biðja um skýringar á því hvað við var átt og hvort hæstv. ráðherra vilji láta kalla sig brennimerktan mann því nú hefur hann tekið við þar sem frá var horfið og í raun og veru fetað dyggilega í fótspor fyrirrennara síns og haldið áfram þeirri stefnu að leggja skatt á matvæli. Á þetta vildi ég, virðulegur forseti, minna því að þessi ummæli hæstv. fjmrh. undirstrika kannski betur en flest önnur ummæli hve gífurlega mikil stefnubreyting hefur átt sér stað. Fyrir ári sagði hæstv. fjmrh.: Sá sem lagði á matarskattinn er brennimerktur. Nú kemur hæstv. fjmrh. í ræðustól og óskar eftir því að matarskattinum verði haldið a.m.k. út næsta ár. Það er alveg ljóst að frestun á gildistöku virðisaukaskattsins er auðvitað liður í því að afla ríkissjóði tekna. Það þýðir ekkert að kenna embættismönnum um að þeir hafi ekki bolmagn eða getu til þess að breyta skattkerfinu. Þessi mál hafa verið í undirbúningi og auðvitað hefði verið hægt að gera þessar breytingar ef menn hefðu viljað. En það skal þó sagt til þess að sannsögli sé viðhöfð að þessi ákvörðun hans markast af því að fyrirrennarar hans og fyrrv. ríkisstjórn höfðu hugleitt það mál náið hvort ekki væri ástæða til að fresta gildistökunni. Og fyrrv. hæstv. ráðherra orðaði þetta beinlínis með þeim hætti, þegar hann rökstuddi þessa frestun, að með því væri hægt fyrir ríkissjóð að ná inn u.þ.b. 1200 millj. kr. sem ella mundu glatast vegna þess að nýi virðisaukaskatturinn gæfi ekki ríkissjóði jafnmiklar tekjur og söluskatturinn. Þess vegna er alveg óþarfi að fela sig á bak við embættismenn og skattkerfið. Menn eiga að segja það sem satt er í þessu máli. Þessi frestun er auðvitað til komin vegna þess að hæstv. ráðherra þarf á þessum 1200 millj. kr. að halda. Fyrir nokkrum vikum gerði hæstv. fjmrh. grein fyrir stöðu ríkissjóðs. Hann gerði það í framhaldi af fyrri yfirlýsingum sínum um að það hefðu orðið milljarða mistök í ríkisfjármálum hjá fyrirrennara hans, hæstv. utanrrh., sem þá fór með málefni fjmrn. Hæstv. fjmrh. sagði ekki löngu fyrir stjórnarskiptin að í raun og veru væru ytri skilyrði þjóðarbúsins ákaflega hagstæð og þau mundu áfram verða Íslendingum í hag. Þess vegna væru það ófyrirgefanleg mistök að láta ríkisfjármálin fara í þá hönk sem þau óneitanlega fóru og hæstv. ráðherra var að gera grein fyrir á Alþingi þegar hann gerði grein fyrir skýrslu sinni um ríkisfjármálin. Niðurstaða hans í þeim umræðum var sú að líklega mundi halli á ríkissjóði verða 3,5 milljarðar á þessu ári --- 3,5 milljarðar --- í stað þess að vera innan við milljarður eins og fyrirrennari hans hafði spáð í september. Örfáum vikum síðar, hálfum mánuði síðar, kemur svo hæstv. ráðherra í ræðustól á Alþingi og segir réttilega að það sé kannski kominn tími til fyrir hann að þegja því að í hvert skipti sem hann opni munninn bætist við milljarður á halla ríkissjóðs og nú sé líklegt að halli á ríkissjóði verði 5 milljarðar. Ef fram heldur sem horfir og hæstv. ráðherra fær að ræða meira um ríkisfjármálin getum við reiknað í huganum hve hallinn verður orðinn mikill ef hann hækkar um 1 milljarð eða 1,5 milljarða á hálfs mánaðar fresti. Við getum líka þakkað guði fyrir að hann skuli ekki hafa verið fjmrh. allt árið því þá væri hallinn alveg gífurlega miklu meiri en hann er í dag, þ.e. ef marka má orð fjmrh., að í hvert skipti sem hann opni munninn um ríkisfjármálin aukist hallinn um 1 milljarð. Það er ljóst að þessar nýju upplýsingar um stöðu ríkissjóðs hljóta að valda því að gera verður verulegar breytingar á því fjárlagafrv. sem nú er til úrvinnslu og meðhöndlunar í hv. fjvn. Þess vegna liggur beinast við að spyrja hæstv. ráðherra nú, þegar hann mælir hér fyrir fyrsta tekjuöflunarfrv., hvernig hann hyggist bregðast við því það hlýtur öllum hv. þm. að vera ljóst að það er tilgangslaust að afgreiða fjárlagafrv. til 2. umr. fyrr en hæstv. ríkisstjórn hefur gert upp við sig hvernig hún ætlar að mæta þeim mikla halla sem nú er fyrirsjáanlegur í ríkisfjármálunum. Þess vegna hljótum við að spyrja að því: Hvað hefur ríkisstjórnin ákveðið að gera? Liggur það fyrir af hálfu ríkisstjórnarflokkanna hvernig á að mæta þessum aukna halla og hvað hyggst ríkisstjórnin gera í þeim málum þar sem skiptar skoðanir hafa orðið til þess að ekki er hægt að leggja fram tekjuöflunarfrv. í þá veru sem í upphafi stóð til að gera og á ég þá sérstaklega við öryrkja- og íþróttaskattinn sem hæstv. forsrh. sló af á félagsfundi hjá Framsfl. í Reykjavík þar sem hann sagði að það væri alveg óhætt að fara gegn þessum skatti því um þennan skatt væru einungis ,,lausleg áform`` í ríkisstjórninni? Og Framsfl. í Reykjavík, trúr sinni sannfæringu, samþykkti að vera á móti þessum skatti. Hv. þm. Framsfl. í Reykjavík, Guðmundur G. Þórarinsson, lýsti því yfir í fjölmiðlum að hann væri bundinn af þeirri samþykkt sem auðvitað þýðir að það er ekki meiri hluti fyrir þeim skatti í þingsölum. Ef það er svo í þessu máli að það hafi einungis verið ,,lausleg áform`` innan ríkisstjórnarinnar um þessa tekjuöflun getur verið að það sama gildi um aðrar hugmyndir hæstv. fjmrh., að um þær séu einungis lausleg áform í ríkisstjórninni en ekki samþykktir sem ríkisstjórnarflokkarnir standa að. Nú við lok nóvembermánaðar hlýtur að vera kominn tími til þess að hæstv. fjmrh. geri hreint fyrir sínum dyrum, segi hreint út á hvaða grunni 1. gr. fjárlaganna byggir um tekjuöflun ríkissjóðs. Eru samþykktir í ríkisstjórninni og þingflokkum ríkisstjórnarinnar fyrirliggjandi? Hvaða samþykktir hafa verið gerðar og hvaða frv. verða lögð fram á næstu dögum? Það hlýtur að vera lágmarksskilyrði að þau frv. verði lögð fram á Alþingi áður en 2. umr. fjárlaga fer fram. Það er nefnilega ekki hægt að ætlast til þess að hv. alþm. afgreiði fjárlög til 3. umr. nema það liggi fyrir skýrt að á Alþingi sé meiri hluti fyrir þeim tekjuöflunaráformum sem hæstv. ráðherra ætlar að leggja fyrir þingið. Það er ástæða til þess og ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann geti gert okkur hér og nú nákvæmlega grein fyrir því hvaða áhrif hin nýja áætlun um hallann á ríkissjóði hefur á væntanlega tekjuöflun ríkissjóðs á næsta ári. Ætlar hæstv. ríkisstjórn áfram að stefna að því að á fjárlögum verði niðurstaðan sú að það verði 1200 millj. kr. tekjuafgangur? Nú er tækifærið til að skýra hv. Alþingi frá því hver er afleiðingin af þessum nýja útreikningi fjmrn. Það er jafnframt, hæstv. forseti, ástæða til að spyrja um fleiri atriði þó að þau tilheyri ekki því litla máli sem hér er til umræðu heldur vegna þess að hér er verið að opna umræðuna um tekjuöflunarfrv. ríkissjóðs, að hæstv. ráðherra noti þetta tækifæri til að gera hreint fyrir sínum dyrum um nokkur atriði. Þess vegna vil ég spyrja: Verður frv. til l. um skatt á happdrætti lagt fram á Alþingi eða hefur stefna ríkisstjórnarinnar breyst? Í öðru lagi: Stendur til áður en 2. umr. fjárlaga fer fram að lagt verði fram á Alþingi frv. um breytingu á tekjuskattslögum sem felst í því að setja á tvö skattþrep? Að þessu er spurt vegna þess að hæstv. ráðherrar aðrir hafa sagt að slíkt sé nánast ógerlegt. Þarf ég ekki að vitna í hvaða mann ég á við. Það er maður sem hæstv. fjmrh. þekkir afar vel, bæði af nýjum og gömlu kynnum, enda hefur enginn gefið hæstv. forsrh. aðra eins einkunn eins og hæstv. fjmrh. þegar hann sagði að blaðrið í Steingrími Hermannssyni væri mesta efnahagsböl íslensku þjóðarinnar. Nú gæti reyndar forsrh. svarað fyrir sig og sagt að þegar hæstv. fjmrh. opnar munninn sé það mesta ríkisfjármálaböl sem uppi hefur verið á Íslandi. Þannig geta þeir skipst á ýmsum upplýsingum sem eru auðvitað gagnlegar fyrir áheyrendur um það hverjum augum þeir líta hvor á annan. Þá vil ég enn fremur biðja hæstv. ráðherra um að nota það ágæta tækifæri sem hér býðst til að segja þinginu frá því hvort það standi til að leggja skatt á fjármagnstekjur eins og a.m.k. lausleg áform voru um í ríkisstjórninni á sínum tíma. Og ég vil jafnframt spyrja að því hvort það sé rétt að ekki verði lagðir skattar á vexti af ríkisskuldabréfum, spariskírteinum ríkissjóðs og hvort það sé rétt að ríkissjóður ætli þannig að láta þá sem spara fyrir ríkið njóta forréttinda fram yfir aðra sparendur í þjóðfélaginu. Ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann telji hyggilegt, æskilegt og eðlilegt að ríkissjóður njóti slíkra réttinda á meðan atvinnulífið í landinu þarf að gefa út skuldabréf sem aðrir sparendur kaupa en þurfa síðan að greiða skatta af þeim fjármagnstekjum sem af því kemur. Þetta er undirstöðuatriði og sjálfsagt alveg einstakt fyrirbrigði ef slíkt á að gerast. Þá vil ég enn fremur spyrja hæstv. ráðherra að því --- og taki nú hæstv. ráðherrann eftir --- hvort það geti verið að það sé hugmynd hæstv. ríkisstjórnar að leggja skatta á fjármagnstekjur innlendra sparifjáreigenda en sleppa þeim erlendu sem lána Íslendingum, en erlent fjármagn sem er í umferð í landinu skiptir mörgum milljörðum kr. Það er vitað mál að þegar íslenska ríkið og ríkisbankar og aðrir slíkir taka lán erlendis eru ekki greiddir skattar jafnvel þó að sá sparnaður myndi tekjur hér á landi. Ef hæstv. ráðherra ætlar að leggja skatta á fjármagnstekjur Íslendinga, sem hafa lagt fé til hliðar, en ekki að leggja skatta á þær tekjur sem verða til hér á landi en útlendingar eiga spariféð, þá er hann að ganga erinda útlendinga gegn Íslendingum. Ég trúi því illa að þessi fulltrúi Íslendinga á erlendri grund, einn sá frægasti sem uppi hefur verið í manna minnum, ætli að ganga erinda útlendinga með þessum hætti. Ég vona að hæstv. ráðherra hafi áttað sig á þessari spurningu og geti hér og nú eytt þeirri gífurlegu óvissu sem ríkir á fjármagnsmarkaðnum vegna þessa máls og vegna sífelldra yfirlýsinga um að nú eigi að taka peninga hér og taka peninga þar. Síðan hefur hæstv. ráðherra að vísu runnið af hólmi og tekið til baka orðin og sagt: Ég ætlaði ekkert að ráðast á þessa og hina. Ég ætlaði bara af taka af þessum ríku með breiðu bökin, bara þeim sem eiga 4 milljónir eða 3 milljónir, ekki þá sem eiga 1 milljón eða eitthvað þess háttar. En í raun og veru er enginn neinu nær. Þess vegna held ég að nú sé kjörið tækifæri fyrir hæstv. ráðherra að segja okkur frá því nú um mánaðamót nóvember og desember hvort ríkisstjórnin sé búin að taka ákvörðun í þessu máli vegna þess að hér er um tekjuöflun fyrir ríkissjóð að ræða og það er lágmarkskrafa alþingismanna að tekjuöflunarfrumvörpin verði komin fram og þau sýnd og það staðfest hvort það sé meiri hluti fyrir þeim áður en 2. umr. fjárlaga fer fram. Virðulegur forseti. Í trausti þess að hæstv. fjmrh. svari spurningum sem til hans er beint þrátt fyrir að það sé um önnur atriði en þau sem nákvæmlega er verið að ræða um undir þessum ákveðna dagskrárlið læt ég máli mínu lokið.

Kristín Halldórsdóttir Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að vera margorð við þessa umræðu um það þingmál sem hér er á dagskrá. Við kvennalistakonur styðjum að gildistöku þessara laga sé frestað og þó lengur væri. Við höfum mikla efasemdir um að kerfið nái tilætluðum árangri og hefur sú afstaða margsinnis komið fram í sölum Alþingis og annars staðar. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka allt sem áður er sagt um það, enda gefur þetta frv. ekki beint tilefni til þess þar sem hér er eingöngu um að ræða frestun á gildistöku laganna um virðisaukaskatt en engar vísbendingar að hafa um að aðrar breytingar séu fyrirhugaðar á þeim lögum. Nú hafa aðrir ræðumenn á undan mér rifjað upp andstöðu flokkssystkina hæstv. núv. fjmrh. og skal ég ekki endurtaka þá upprifjun þótt fróðleg sé, en ég vil taka eindregið undir þær fyrirspurnir sem hér hafa komið fram til hæstv. ráðherra um það hvort hann og samflokksmenn hans hyggist ekki reyna að ná fram umbótum á þessum lögum svo sem hvað varðar matarskattinn illræmda og menningarskattinn sem einnig var illræmdur og sem alþýðubandalagsmenn börðust gegn við afgreiðslu málsins á síðasta þingi. Það gerðum við kvennalistakonur einnig og eigum töluvert bágt með að skilja þann snarsnúning í hverju málinu af öðru sem alþýðubandalagsmenn stunda þegar þeir stökkva yfir borðið. Það er hreint með ólíkindum og allt að því aumkunarvert. Við kvennalistakonur höfum legið undir ámæli fyrir að vilja ekki og sumir segja þora ekki að axla ráðherraskinn þegar þau hafa verið hrist framan í okkur. Við höfum hins vegar kosið að standa fast við ákveðin grundvallaratriði í okkar stefnu og hafna stjórnarþátttöku sem væri keypt því verði að þurfa að bregðast þeim þótt við gerum okkur vitaskuld fyllilega grein fyrir því að málamiðlanir eru nauðsynlegar í einhverjum mæli. En fyrr má nú aldeilis fyrr vera eins og þekktur skemmtikraftur hefur orðað það. Alþýðubandalagsmenn börðust ákaflega hart í stjórnarandstöðu, voru stórorðir, ekki síst um það mál sem hér er á dagskrá, og feikilega aðgangsharðir og maður hlýtur að spyrja hvort það sé ekkert atriði að standa við stóru orðin. Því hlýt ég að taka undir með fyrri ræðumönnum og lýsa eftir hugmyndum hæstv. fjmrh. um frekari athugun á þessum lagabálki sem samflokksmenn hans börðust svo hart gegn ásamt okkur hinum sem þá voru í stjórnarandstöðu. Það er kannski ekki að undra þótt manni komi í hug orðin fleygu: ,,Þetta sem helst hann varast vann/ varð þó að koma yfir hann.`` Þótt það feli í sér hættu og kannski hugsanlegan kostnað að kalla hæstv. fjmrh. upp í ræðustól hljótum við nú að gera það vegna þessarar umræðu. Það væri vissulega fróðlegt að fá svör við þeim spurningum sem hv. síðasti ræðumaður t.d. lagði fram og ég tek undir þær, en ég legg áherslu á tvennt: Ég lýsi fyrst og fremst eftir afstöðu hæstv. fjmrh. gagnvart matarskattinum og skattlagningu á menningarstarfsemi. Ég tel slíka eftirgrennslan fyllilega réttmæta þrátt fyrir orð hv. 5. þm. Reykv. sem mér heyrðust fela í sér nokkurs konar álas á þá sem áður töluðu vegna þess að þeir hefðu farið út fyrir efni þess frv. sem hér er á dagskrá, en ég tel það fyllilega gefa tilefni til þess að kalla eftir afstöðu hæstv. ráðherra og hugmyndum í þessu efni.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Sú umræða sem hér hefur farið fram hefur á ýmsan hátt verið fróðleg og ánægjuleg, sérstaklega vegna þess að hún hefur ekki síst beinst að Alþb. frekar en því frv. sem hér er til umræðu og undirstrikar enn á ný kannski þörfina á því að það verði ætlað sérstaklega í þingsköpum fyrir því að áhugamenn um stefnu og afstöðu flokksins hafi tækifæri til að grennslast fyrir um hana. Eins og ég sagði fyrir nokkrum dögum skýt ég mér ekki undan því að ræða það hér. Áður en ég kem að afstöðu Alþb. sérstaklega vil ég þó víkja að einu grundvallaratriði í íslenskri stjórnskipun og stjórnmálum. Flokkar hafa auðvitað haft mismunandi afstöðu til fjölmargra frumvarpa sem síðan eru gerð að lögum í okkar landi. Síðan næst um þessi mál ákveðið samkomulag á Alþingi sem meiri hlutinn ákveður hverju sinni. Þótt flokkar hafi verið á móti þeim frumvörpum á sínum tíma er það ekki eðli þeirrar stjórnskipunar og stjórnmála í samsteypustjórnum sem við höfum þurft að iðka á Íslandi að þar með séu menn að rífa upp öll þau hugsanlegu lög og frumvörp sem menn hafa verið á móti þegar kemur að nýrri stjórnarsamvinnu. Það vill svo til að síðar á þessum fundi er á dagskrá ágætt dæmi um þetta, skatturinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Þegar hann var fyrst fluttur á Alþingi var Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu og gagnrýndi þennan skatt mjög harkalega. Ef ég man rétt var það einhver harðasta lota sem þingmenn Sjálfstfl. gerðu að skattabreytingum ríkisstjórnar Ólafs Jóhannessonar 1978--1979 sem þeir gerðu að skattinum á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Engu að síður hefur niðurstaðan orðið sú að fjmrh. Sjálfstfl. hafa bæði framkvæmt þessi lög og hvað eftir annað lagt fyrir Alþingi frumvörp um að þessi skattur sé framlengdur. Þar að auki er alveg ljóst að samsteypustjórnir á Íslandi fela í sér ákveðna málamiðlun, fela í sér ákveðna ákvörðun flokka, meðvitaða ákvörðun flokka, að þegar þeir ganga til samstarfs við aðra flokka setja þeir ákveðin takmörk fyrir kröfum um það hverju þeir ætli sér að ná fram. Það gerðum við í Alþb. þegar við tókum þátt í þessari ríkisstjórn. Við töldum að aðgerðir í efnahagsmálum, sérstaklega gagnvart útflutningsatvinnuvegum og atvinnumálum landsbyggðarinnar og enn fremur nauðsyn á nýrri tejuöflun til þess m.a. að viðhalda velferðarþjónustunni á erfiðum tímum væri eitt sér ásamt ýmsu öðru nægilega mikil réttlæting til að taka þátt í ríkisstjórnini þótt við næðum ekki fram kröfum okkar í fjölmörgum öðrum málum, hvorki því máli sem hér hefur verið vikið að og ég mun koma að síðar né ýmsum öðrum. Það er einfaldlega það mat sem íslenskir stjórnmálaflokkar verða að leggja hverju sinni þegar þeir taka þátt í samsteypustjórnum á það hvað þeir telji mikilvægast miðað við kringumstæður þeirrar ríkisstjórnar til að geta réttlætt þátttöku sína. Ég vil segja það vegna orða síðasta hv. ræðumanns, Kristínar Halldórsdóttur, að um leið og ég vænti þess að þeir stjórnarflokkar sem nú starfa og jafnvel ríkisstjórnin sjálf geti átt gott samstarf við Kvennalistann og Kvennalistinn frekar fyrr en síðar íhugi alvarlega þátttöku í ríkisstjórn á Íslandi er óhjákvæmilegt að við ákvarðanatöku eru einhver baráttumál sem menn annaðhvort fresta um sinn eða verða að taka tillit til ákveðinnar niðurstöðu sem hefur verið fengin. Þetta er nauðsynlegt að menn hafi í huga þegar menn koma að þeirri umræðu sem hér hefur verið á dagskrá. Ég vil einnig segja almennt vegna orða séstaklega hv. þm. Friðriks Sophussonar að fyrr á þessu þingi gagnrýndu bæði hann og hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson og hvort það eru ekki fleiri fyrrv. ráðherrar Sjálfstfl. mjög að hafa ekki fengið nægilega fljótt og nægilega vel upplýsingar um stöðu ríkisfjármála og gagnrýndu harðlega að þeim hefði ekki verið sagt í ágúst og september rétt eða nægilega ítarlega frá stöðu ríkisfjármála. Ég hef talið það skyldu mína að greina hv. Alþingi, fjvn. og almenningi í þessu landi frá bestu upplýsingum sem ég hefði um þessi mál nánast um leið og ég hef þær í höndum en vera ekki að liggja með þær inni í ráðuneyti eða fela þær um einhvern langan tíma. Það er að vísu rétt að halli ríkissjóðs hefur hækkað á nokkurra vikna fresti. Og af því að menn eru svo fúsir til nafngifta, eins og mátti heyra á hv. þm. Þorsteini Pálssyni, sem talaði um einhvern öryrkjaskatt sem ég kannast satt að segja ekki við, þá má segja að ,,Þorsteinsskaðinn`` í ríkisfjármálunum hafi bara reynst meiri en menn reiknuðu með. Hæstv. fyrrv. forsrh. varð þjóðinni dýrari en jafnvel við héldum í fyrstu vegna þess að niðurstöðutölur úr októbermánuði sýndu að þróunin í ágúst, september og október gæfi tilefni til að ætla að hallinn á ríkissjóði gæti orðið 5 milljarðar á þessu ári. Ég ætla hins vegar ekki að fara í einhvern eltingarleik um það hér að rekja þennan ,,Þorsteinsskaða`` sérstaklega ef við viljum kalla hann það út frá slíkri nafngiftaiðju eins og hv. þm. Þorsteinn Pálsson iðkaði áðan til að villa um fyrir fólki. Ég mun hins vegar halda því áfram, hve margar ræður sem það kostar, að greina hv. þm. fljótt, vel og ítarlega frá þeim bestu upplýsingum sem ég hef um stöðu þessara mála og hélt nú satt að segja að hv. þm. kynnu frekar að meta það en vera að gagnrýna það eins og mér fannst hv. þm. Friðrik Sophusson vera að gera áðan þar sem hann nánast óbeint virtist vera að óska eftir því að ég léti það vera að greina mönnum frá þessu.

Ég notaði nú orð hæstv. ráðherra sem sagði þetta sjálfur einu sinni.

Ja, það var létt gaman.

Átti ekki að taka mark á þessu?

Jú, jú, auðvitað átti að taka mark á því. En ég hef haldið nokkrar ræður síðan og ég vona að hv. þm. hafi tekið eftir því að hallinn hefur nú ekkert hækkað í þeim. En við skulum hins vegar vonandi verða sammála um að bæði ríkisstjórn og Alþingi á auðvitað kröfu á að vita fljótt og vel um ástand mála, m.a. vegna þess, sem hv. þm. réttilega vék að, að það er ekki bara ríkisstjórnin sem þarf að taka afstöðu til fjárlaga heldur Alþingi allt. Ég vænti þess að hv. þm. annarra flokka kunni að meta það að hafa þá einnig rúman tíma til að skoða hvað þeir mundu gera við þær aðstæður sem greinilega eru uppi, frekar en vera að demba því yfir þingheim með litlum fyrirvara, jafnvel nokkurra daga fyrirvara, þegar kemur að endanlegri afgreiðslu fjárlaganna. Síðan ætla ég að víkja að þeim atriðum sem voru nefnd af einstökum ræðumönnum og skal þá fyrst víkja að því sem fleiri en einn nefndi en hv. þm. Þorsteinn Pálsson vék að fyrstur og það er hvort hér væri um stefnubreytingu hjá Alþb. að ræða. Alþb. hefur lengi haft efasemdir um kosti virðisaukaskatts og eins og hv. þm. Albert Guðmundsson upplýsti áðan hafa þær efasemdir verið innan annarra flokka einnig mjög lengi. Ég vek t.d. athygli á því að á sínum tíma þegar ég sat í fjh.- og viðskn. Ed. fengum við upplýsingar um að gagnstætt því sem ýmsir höfðu haldið hefðu skattsvik ekki minnkað í Noregi við tilkomu virðisaukaskatts og þær fullyrðingar, sem ýmsir höfðu þá sett fram, að kerfið væri flókið, viðamikið og jafnvel dýrt í framkvæmd hefðu ýmislegt til síns máls. Mér finnst sú reynsla sem komið hefur nú á þessum mánuðum að mörgu leyti benda til þess að þetta sé stærra og viðameira verk en margur hélt. Það er misskilningur hjá hv. þm. Friðrik Sophussyni að hér sé eingöngu eða fyrst og fremst um einhvers konar tekjuöflunaræfingu að ræða því það var mælt af heilum hug þegar ég sagði það áðan að jafnvel þótt hagur ríkissjóðs væri svo góður að það þyrfti ekki að taka neitt tillit til þeirra þátta við ákvarðanatöku af þessu tagi væri það engu að síður rangt að ætla sér ekki meiri tíma til að undirbúa þessa framkvæmd. Við höfum í Alþb. einnig bent á að í öðrum löndum eru fleiri en eitt þrep í virðisaukaskatti. Ég tel nauðsynlegt að það mál sé skoðað betur, reynsla annarra þjóða, og enn fremur hafi menn tækifæri til að velta því fyrir sér hér og koma þá auðvitað til greina þeir þættir sem hv. þm. Kristín Halldórsdóttir nefndi hér, bæði matvæli, menningarstarfsemi og fjölmargt annað. Ég vil fá tækifæri til að skoða þessa þætti málsins mjög rækilega og ég veit að ekki bara innan flokka núverandi ríkisstjórnar heldur einnig hjá öðrum flokkum á Alþingi eru ýmsir sem hafa einnig áhuga á að gera það. Það getur vel komið til greina að endurskoðun eða yfirferð á þessum málum verði gerð í samvinnu allra þingflokka. Varðandi skattastefnu ríkisstjórnarinnar, sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson vék að, eru meginatriði hennar ljós. Meginatriðin eru þau að sækja tekjurnar fyrst og fremst til þeirra sem hafa hærri tekjur, meiri eignir og úr meira að spila til eyðslu. Það er sú meginstefna sem við höfum verið að útfæra í einstökum frumvörpum, sem sum eru þegar komin hingað eða eru að koma, og tekjuöflunarfrv. munu birtast á Alþingi næstu daga og í næstu viku. Þá fær hv. Alþingi tækifæri til að fjalla um einstaka þætti og áform í þeirri mynd. Ég vil í þessu sambandi í fullri vinsemd biðja menn að hafa ekki svona stór orð um þessi áform um að þeir sem haldnir eru spilafíkn greiði söluskatt af þeirri spilafíkn, að kenna það við öryrkjaskatt, menningarskatt, menntaskatt eða hver voru nú skrautyrðin sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson valdi. Ef það er staðreynd að velta núverandi happdrættisaðila mundi á engan hátt minnka við að 12% söluskattur væri lagður á þá sem eru haldnir þessari spilafíkn minnka tekjur öryrkjanna, menningarsamtakanna og menntasamtakanna ekki neitt frá því sem nú er. Þá eru það eingöngu þeir sem spila sem þurfa að borga meira fyrir þennan gerning. Það getur vel verið að hv. þm. finnist sjálfsagt að 4 milljarðar, kannski 5 milljarðar, kannski 10 milljarðar, kannski 15 milljarðar, kannski 20 milljarðar séu í happdrættisveltu í landinu án þess að greitt sé af því sams konar gjald og annarri veltu og eyðslu --- eða hvar eru mörkin, hv. þm. Þorsteinn Pálsson? Ég held að það sé alveg ljóst að það er mun meira fjármagn í umferð á þessu sviði en menn hafa haldið. Þess vegna endurtek ég það, sem ég hef sagt áður, að ég tel eðlilegt að lægsta stig af söluskatti sé greitt af þeim sem hafa gaman af að spila í lottóum og happaþrennum og á öðrum vettvangi alveg eins og að ef við værum með spilastofnanir af margvíslegu tagi þætti mönnum eðlilegt að þær greiddu sams konar gjöld og önnur viðskipta- og verslunarfyrirtæki. Það væri eingöngu hægt að álasa þessari ríkisstjórn fyrir að ætla sér að fara í atlögu við öryrkja, Háskóla Íslands, íþróttamenn og aðra ef hægt væri að leiða að því sterk rök að tekjur þessara aðila mundu minnka við þessa aðgerð. Það er hins vegar erfitt að kveða af eða á um í þeim efnum, en ég hef ekki trú á því. Og ég er persónulega sannfærður um að fyrr eða síðar verður lagður söluskattur á happdrættisveltuna í landinu. Þá held ég að ýmsir ættu að spara sér stóru orðin svo að einhverjir þingmenn sem þá sitja . . . 

Hvort er það fyrr eða síðar?

Ja, það getur komið í ljós hvort það verður fyrr eða síðar. Það getur m.a. farið eftir því hvort hv. þm. Friðrik Sophusson greiðir því atkvæði því að eins og kunnugt er hefur núv. ríkisstjórn ekki nægilegan fjölda þingmanna til að geta ein og sér tryggt framgang frumvarpa í þessari hv. deild. Kannski gerist hv. þm. Friðrik Sophusson liðsmaður okkar í þessum efnum.

Er hæstv. ráðherra að bjóða mér ráðherrastól?

Ja, ef hv. þm. Friðrik Sophusson er tilbúinn að styðja happdrættisskattinn gegn því að fá sæti í ríkisstjórn er augljóst að bak við stóru orðin hvílir ekki alveg þessi umhyggja fyrir öryrkjunum, íþróttafólkinu og þessum fötluðu.

Voru það þá öryrkjar og fatlaðir eftir allt saman?

Nei, nei, auðvitað var það ekki það en ég held að punkturinn sé hins vegar alveg augljós eins og ég sagði áðan: Haldi þessi starfsemi áfram að vaxa eins mikið. Og ég er alveg sannfærður um að hefði hv. alþm. verið sagt það fyrir nokkrum árum að það ætti eftir að verða fjórum sinnum meiri velta í þessari starfsemi en umfang stærstu orkuframkvæmdanna í landinu á næsta ári, Blönduvirkjunar, hefði ýmsum hv. þm. þótt það ótrúleg saga. Ég endurtek það þess vegna hér: Ég er sannfærður um að fyrr eða síðar verður lagt lágt stig af söluskatti á þessa starfsemi. Þess vegna held ég að það væri hyggilegra fyrir hv. alþm., þá sem nú ætla sér að tala á móti slíku, að gera það með varlegra orðalagi en sumir hafa gert hér. Hv. þm. Þorsteinn Pálsson spurði um annað þrep í tekjuskatti. Ég hef sagt það nokkrum sinnum á Alþingi og get sagt það enn að við myndun þessarar ríkisstjórnar var það eindregin skoðun ærið margra sem að henni stóðu að þeir vildu láta skoða kosti og galla þess að setja annað þrep í tekjuskatti. Það var ekki tekin nein ákvörðun um að gera það heldur eingöngu að skoða kosti og galla þess. Sá áhugi er ekki bara bundinn við einstaka þingmenn og stuðningsmenn þessarar ríkisstjórnar. Ég minni t.d. á að Kvennalistinn hefur á landsfundi sínum lýst áhuga á nýju skattþrepi og kann þá einnig væntanlega að meta það að slík athugun um kosti þess og galla hafi farið fram. Ég minni einnig á það að á þingi BSRB, sem nýlega var haldið, kom fram ályktun um sama efni þannig að það er alveg ljóst að það er víðtækur áhugi á því innan og utan þings að skoða kosti þess og galla að hafa nýtt þrep í tekjuskattinum. Þess vegna höfum við innan fjmrn. og í samvinnu við sérfræðing í skattamálum unnið að þeirri könnun, en ég hef ávallt tekið fram að það lægi engin ákvörðun fyrir hjá ríkisstjórninni um að framkvæma það atriði fyrr en menn hefðu haft tækifæri til að skoða þessa þætti. Ég held ég hafi þar með svarað flestum af þeim beinu spurningum sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson beindi til mín og vil segja vegna ræðu Geirs H. Haarde að það frv. sem hér er lagt fram er eingöngu um að fresta gildistöku þessara laga. Það er ekki tekin að öðru leyti nein afstaða til efnisþátta málsins. Ég vék hins vegar að því í minni stuttu framsöguræðu að málið hefði verið til ítarlegrar skoðunar og m.a. ýmis pólitísk atriði sem hefði ekki verið tekin afstaða til en þyrfti að taka afstöðu til áður en lögin endanlega kæmu til framkvæmda. Þar vísa ég m.a. til starfs þeirrar nefndar sem hann benti á, en einnig til fjölmargra annarra atriða sem komu fram hjá fulltrúum þáv. stjórnarandstöðuflokka hér á Alþingi. Það er nauðsynlegt þess vegna að skapa betri tíma til að fjalla um þetta mál vegna þess að það er á engan hátt einfalt og það eru fjölmörg álitaatriði sem þarf að skoða í þessu efni. Ég held að það sé satt að segja alveg óþarfi að ég sé að fara í gegnum öll þau atriði sem hann nefndi úr ágætri ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar á sínum tíma vegna þess, eins og ég hef þegar sagt, að það er sjálfsagt að skoða það á þeim tíma sem við höfum, verði þetta frv. samþykkt, hvort menn vilja gera þrepamun eftir vörutegundum og þjónustutegundum. Mér fannst ég skilja t.d. hv. þm. Þorstein Pálsson á þann veg að hann teldi að það gæti vel komið til greina þótt hann hafi fyrir ári greitt því atkvæði að hér væri eingöngu um eitt þrep að ræða. Þannig má benda á fjölmörg önnur atriði sem þarfnast nánari skoðunar. Ég þakka svo hv. þm. Friðrik Sophussyni fyrir að hafa lesið í fimmta sinn þessa ágætu tilvitnun úr ræðu minni á Alþingi og mun það efni örugglega endast honum veturinn  Það er misskilningur hjá honum að ég hafi verið að kenna embættismönnum um í minni framsöguræðu, nema síður sé. Ég var eingöngu að lýsa staðreyndum varðandi vinnuna, hvað undirbúningurinn tekur langan tíma og hvað fjölmörg atriði hafa reynst flóknari og yfirgripsmeiri og svo einnig að við lok þessa árs hafa menn betri reynslu en við upphaf þess hvað t.d. staðgreiðslukerfisbreytingin var mikið vinnu- og verkálag á skattkerfið í landinu. Ég held þess vegna að menn þurfi að taka meira tillit til þess þáttar nú en menn áttuðu sig á fyrr á þessu ári þegar menn voru að áætla tímann sem þyrfti til að koma þessum viðamiklu breytingum til framkvæmda. Hv. þm. Friðrik Sophusson beindi til mín fjórum sérstökum spurningum. Ég tel að ég hafi nú þegar svarað þeim tveimur fyrstu, hv. þm. Friðrik Sophusson, varðandi happdrættissöluskattinn og annað þrep í tekjuskatti. En síðan vék hv. þingmaður að því að ég hefði lýst því yfir að vaxtatekjur af spariskírteinum ríkissjóðs ættu að vera skattfrjálsar. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að ég ef lýst því yfir. Ég hef lýst því nokkrum sinnum yfir. Ég hef meira að segja lýst því yfir í þessum ræðustól og einnig í ræðustól Ed. Sú yfirlýsing sem ég gaf um helgina af minni hálfu er því ekkert ný. Og ég hef bæði við umræður um fjárlagafrv. og við 1. umr. um lánsfjárlög í Ed. rökstutt rækilega hvers vegna ég tel að þetta sé bæði rétt og eðlilegt. Meginrökin eru þau að það þjónar almennum þjóðarhagsmunum að efla spariskírteini ríkissjóðs sem grundvallarþátt í innlendum sparnaði. Þetta er kenning sem við erum sammála um, ég og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson sem hvað eftir annað hefur bent á mikilvægi þess að spariskírteinaútgáfa ríkissjóðs sé grundvallarþáttur í innlendum sparnaði. Gífurlegar erlendar lántökur hafa verið veruleg undirrót erfiðleika í efnahagslífi okkar hér á landi. Ef við ætlum að geta styrkt innlendan sparnað og dregið úr lántökuþörf ríkissjóðs þurfum við að skapa kerfi af þessu tagi. Ástæðan fyrir því að hv. þm. Friðrik Sophusson virðist vera andvígur þessu eins og ráða mátti af þessum orðum hans . . .

Ég er það ekki.

Nú, þá ætla ég að geyma mér að fjalla nánar um það.

Ég spurði spurninga.

Já, já, ég tel að þetta eigi eingöngu að eiga við um spariskírteini ríkissjóðs. Það er alveg ljóst, eins og ég hef sagt hvað eftir annað úr þessum ræðustól og í Ed., að spariskírteini ríkissjóðs eigi að hafa þessi forréttindi vegna þess að þetta sparnaðarform gegni ákveðnu þjóðhagslegu markmiði og vegna þess að spariskírteini ríkissjóðs séu ákveðinn grundvallarþáttur í vaxta- og peningakerfinu í landinu. Það hefur kannski verið skýringin á því hvers vegna þessi kenning hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar hefur átt svo erfitt uppdráttar í Sjálfstfl. að ýmsir af forustumönnum Sjálfstfl. hafa jafnframt viljað láta þetta ná til ýmiss konar annarra sparnaðarforma, fyrirtækja, verðbréfasjóða og fjölmargra aðila sem vilja fá að starfa á þessum markaði.  Varðandi skattlagningu á fjármagnstekjur og áform ríkisstjórnarinnar í þeim efnum, þá verða þau auðvitað lögð fram hér á hv. Alþingi á sínum tíma. Ástæðan fyrir því að það tekur lengri tíma en ýmis önnur áform sem munu birtast í frv. á næstu dögum er það að það þarf að semja nýja löggjöf um þetta efni. Hún er flókin, hún er tæknilega erfið og það þarf að vanda hana vel. Við höfum ákveðið að kynna okkur sérstaklega þau lög sem gilda um þetta efni í Bretlandi og sem íhaldsflokkur Margrétar Thatchers hefur talið sjálfsagt og eðlilegt að væru í gildi í því landi, en þar eru, hv. þm. Friðrik Sophusson, eignatekjur af verðbréfum og vaxtatekjur skattlagðar eins og launatekjur, hjá íhaldsflokki Margrétar Thatchers. Það er nú öll róttæknin í þessum hugmyndum. Í öðru lagi ætlum við að kynna okkur skattlagningu fjármagnstekna í Bandaríkjunum þar sem ríkisstjórn Ronalds Reagans í átta ár hefur frekar styrkt skattlagningu á fjármagnstekjur og er líka fylgjandi því grundvallarviðhorfi að það eigi að skattleggja fjármagnstekjur eins og vinnutekjur. Síðan ætlum við að kynna okkur slíka löggjöf í Danmörku þar sem íhaldsstjórn Schluters hefur framkvæmt og komið á slíkum sköttum á fjármagnstekjur. Það er þess vegna ærið sérkennilegt að heyra forustumenn Sjálfstfl. innan og utan þings, kannski ekki síður þá sem utan þings eru, búa hérna til eða reyna að búa til eitthvert gerningaveður í landinu um að þetta sé einhver mesta aðför að einstaklingsfrelsi sem hér hafi heyrst í langan tíma, boði til fjöldafunda til þess að reyna að berjast gegn þessum vondu áformum án þess að átta sig á því að svo víðtækur er skilningurinn á því að þetta sé sjálfsagt og eðlilegt að ýmsar traustustu íhaldsstjórnir í Evrópu og Bandaríkjunum hafa talið rétt að búa til og leggja á skatta af þessu tagi. Þess vegna vænti ég að þegar það frv. kemur hér á Alþingi muni Sjálfstfl. styðja það og fara í þessu efni eftir fordæmi Margrétar Thatchers, Ronalds Reagans og Poul Schluters. Ég vil svo til viðbótar benda á að ef hv. þm. Friðrik Sophusson meinar eitthvað með því, sem hann er oft að tala um, að það eigi að opna íslenska hagkerfið meira fyrir tengslum við markaðskerfi og fjármálastarfsemi og framleiðslustarfsemi í Evrópu eða jafnvel víðar, þá er það líka ákveðinn grundvallarþáttur í slíkri opnun að skattakerfin séu samræmd og þá einkum og sér í lagi skattarnir á fjármagninu og fjármagnstekjunum. Þannig er satt að segja alger mótsögn í því, ef það er skoðun hv. þm. Friðriks Sophussonar, að vilja annars vegar þá opnun sem hann er oft að tala fyrir en vera á móti því að sambærileg skattlagning á fjármagnstekjur sé innleidd hér á landi og í flestöllum löndum Vestur-Evrópu. Það er hins vegar vandaverk og það tekur tíma og það er flókin sérfræðivinna sem þar þarf að leggja fram. Þess vegna mun það frv. ekki verða tilbúið jafnsnemma og hin.

Hve snemma?

Ég þori ekki að fullyrða það á þessu stigi. Það eru sérfræðingar að vinna það verk. Það hefur verið ákveðið að þeir ræddu við ýmsa sérfræðinga Seðlabankans, muni einnig ræða við ýmsa aðra sérfræðinga og kunnáttumenn sem eru í okkar landi, bæði innan og utan ríkiskerfisins. Ég vil að sú vinna verði vönduð, legg meiri áherslu á það en hvort hún tekur nokkrum vikum eða mánuðum skemmri eða lengri tíma. Ég vænti þess vegna að ég hafi svarað þeim spurningum sem hér hafa komið fram og þakka fyrir þann stuðning sem einnig hefur komið fram í umræðum.

Er þetta þá íhaldsstjórn í byggingu?

Hjá okkur? Nei, þetta er ekki íhaldsstjórn í byggingu, en það sem hér er hins vegar sagt af minni hálfu er að það er ýmislegt sem jafnvel íhaldsstjórnir í ýmsum öðrum löndum hafa talið sjálfsagt og eðlilegt í samræmi við nútímaviðhorf um réttlæti og samræmingu vinnulauna, fjármagnstekna og eignatekna sem þessi ríkisstjórn er einnig fylgjandi þó að það kunni að vera ágreiningur í ýmsum öðrum efnum. Það er ýmislegt fleira sem læra má af þeim stjórnum sem ég hef hér nefnt. Það er líka ýmislegt sem má læra af þeim að forðast, m.a. atvinnuleysið sem er í öllum þessum löndum mjög mikið og mjög erfitt, sérstaklega hjá ungu fólki. En það er nú önnur saga.

Er það ekki hérna líka?

Nei, sem betur fer búum við ekki við 9--14% atvinnuleysi hér á Íslandi, hvað þá heldur 20--30% atvinnuleysi eins og er í sumum gömlu iðnaðarborgunum í Bretlandi. Ég vil svo þakka fyrir þann stuðning sem . . .  Að lokum, virðulegi forseti, þakka ég fyrir þær undirtektir sem þetta frv. hefur fengið hér og þá umræðu sem hér hefur farið fram.

Geir H. Haarde Virðulegi forseti. Það sem eftir stendur eftir tvær ræður fjmrh. í dag um þetta mál er það að þrátt fyrir öllu stóru orðin í fyrra taldi Alþb. þetta mál ekki nógu merkilegt til að halda sig við sína upphaflegu stefnu. Þetta væri bara ekki nógu stórt mál til að gera það að einhverju úrslitaatriði í þessu stjórnarsamstarfi. Ég get auðvitað ekki annað en fagnað því. En það skýtur dálítið skökku við í ljósi t.d. þeirra ummæla sem ég vitnaði til í ræðu minni áðan að Alþb. skuli meta þetta svo. Það eru nefnilega til önnur dæmi um mál sem Alþb. hefur gert stórkostlega fyrirvara um alveg eins og var með þetta mál. Má ég t.d. benda hæstv. fjmrh. á það þegar viðbótarsamningur út af álverinu í Straumsvík var til umfjöllunar hér á Alþingi á árinu 1984? Þegar sérstök nefnd á vegum ríkisstjórnarinnar hafði komist að samkomulagi í kjölfarið á þeirri aðför sem fyrrv. hæstv. iðnrh. Hjörleifur Guttormsson hafði gert að álverinu náðist um það samkomulag. Þegar það var til meðferðar á Alþingi stóð þessi hv. þm., 2. varaforseti deildarinnar nú, upp og lýsti því yfir að Alþb. mundi við fyrsta tækifæri sem gæfist reyna að rifta þessum samningum og hafa þá að engu. En það mál hefur greinilega horft eitthvað öðruvísi við alþýðubandalagsforustunni jafnvel þó að stóryrðin í báðum málunum hafi verið svipuð. Þannig að málflutningur hæstv. fjmrh. um að það sé eitthvað í stjórnskipuninni um það að eftir að búið er að samþykkja lög geti menn ekki breytt þeim ef þeir eru komnir í ríkisstjórn er fáránlegur. Eins og ég segi fagna ég því að hann skuli hafa tekið þá afstöðu að því er þetta mál varðar. Það er hins vegar eftir sem áður eilítið undrunarefni, ekki síst í ljósi þeirra ummæla sem ég hef þegar vitnað til og sem jöðruðu auðvitað við það sem talsmaður Alþb. í málefnum Ísals hafði hér uppi á Alþingi árið 1984, varðandi þann samning sem þá var verið að staðfesta hér á Alþingi og sem Alþb. gerði sérstakan fyrirvara um og lýsti yfir að það mundi að engu hafa kæmist það í valdaaðstöðu síðar eða í aðstöðu til þess að hnekkja þeim samningi. Skattastefna ríkisstjórnarinnar, segir hæstv. fjmrh., er að sækja til þeirra sem meira hafa. Ég hef a.m.k. tvívegis í umræðum á Alþingi vakið máls á því hvers lags öfugmæli þetta í raun og veru er og skal ekki endurtaka það. Hins vegar fagna ég því að í hvert skipti sem fjmrh. tekur til máls um tekjuskattinn og það sem eitt sinn voru fyrirætlanir hans um nýtt viðbótarskattþrep skuli hann draga í land frá þeim áformum sínum. Ég skildi hann nefnilega þannig þegar hann talaði áðan að nú væri hann nánast að láta kanna þetta til málamynda vegna þess að Kvennalistinn hefði einhvern tímann beðið um það og formaður BSRB hefði líka beðið um það í kjölfarið á BSRB- þinginu, en hann sjálfur hefði ekkert mikla sannfæringu fyrir því frekar en samráðherrar hans úr fyrri ríkisstjórn. Ég fagna þessu líka vegna þess að nýtt skattþrep væri að mínum dómi skemmdarverk eins og ég hef margsagt og nánast óframkvæmanlegt í núverandi skattkerfi. En fjmrh. hefur drepið á ýmsa aðra þætti, svarað ýmsum öðrum þáttum sem menn komu inn á fyrr í umræðunni. Eins og t.d. þessu sem manna á meðal gengur undir nafninu ,,öryrkjaskatturinn`` eða ,,menningarmálaskatturinn``, þessu sem fólkið í landinu kallar nú ýmist ,,íþróttamannaskatt``, ,,öryrkjaskatt`` eða ,,menningarmálaskatt``. Það er ýmislegt um þá skattheimtu að segja, en kannski væri eðlilegast að einhver framsóknarráðherrann eða t.d. hv. 10. þm. Reykv. Guðmundur G. Þórarinsson tæki nú til máls og skýrði afstöðu sína í því máli. Hann var í salnum fyrir augnabliki. En hitt er annað mál hvernig fjmrh. hefur talað þar um upphæðir. Í fjárlagafrv. segir að í fyrra hafi veltan af þessu verið 3,5 milljarðar og nú gefa menn sér að á næsta ári verði veltan 4 milljarðar, jafnvel þó að í hinu orðinu kvarti hann sáran undan almennum veltusamdrætti í landinu og almennt undan því að almenningur hafi minna á milli handanna. Samt sem áður reiknar hann með því í fjárlagafrv. að veltan á næsta ári verði 4 milljarðar og hefur auðvitað hvergi fundið þeirri tölu stað þannig að neitt vit sé í. Þetta er auðvitað bara ágiskun út í loftið --- eða halda menn kannski að þegar sverfur að heimilunum verði happdrættismiðarnir eða lottómiðarnir ekki eitt af því sem fólk neitar sér fyrst um? Heldur fjmrh. kannski að það verði eitt af því síðasta sem fólk lætur á móti sér ef harðnar á dalnum? Auðvitað er þessi tala meira og minna út í bláinn og þar af leiðandi líka skatttekjurnar af henni, 12% skatturinn, 480 millj. af þessum tilbúnu 4 milljörðum. En þetta má allt ræða þegar og ef þetta frv. sér einhvern tíma dagsins ljós, ef Framsfl. stöðvar það ekki í fæðingunni eins og Framsóknarfélag Reykjavíkur og hv. 10. þm. Reykv. hafa haft orð uppi um. Hins vegar er það alveg rétt, eins og ég reyndar benti á í umræðum um fjárlög, að það er kannski ekki alveg einhlítt hver borgar þennan skatt. Það er ekki vitað nákvæmlega fyrir fram hvort hann lendir að öllu leyti á neytendunum eða að öllu leyti á happdrættunum eða hvort hann skiptist á milli þeirra í einhverjum mæli. Það er eðli skatta sem þessara að það verður ekki séð fyrir fram með hvaða hætti þeir bitna á aðilum eða á hvorum aðilanum, seljandanum eða kaupandanum, þeir endanlega lenda. Hins vegar er það þannig að ef hann lendir á seljandanum eru það happdrættin eða þeir aðilar sem standa að góðgerðarstarfseminni og menningarmálunum, íþróttastarfseminni, sem borga þennan skatt. Ef hann hins vegar lendir að stærstum hluta til á neytendunum, eins og fjmrh. fullyrðir að hann muni gera, bendir allt til þess að veltan í þessu muni dragast saman, að eftirspurnin eftir þessari tilteknu þjónustu, þessari starfsemi muni minnka. Og hvað þýðir það? Það þýðir auðvitað líka ákveðið tekjutap fyrir happdrættin, fyrir þá sem standa að þessari starfsemi, ef salan dregst saman af þeim sökum. Raunverulega má segja að í báðum tilfellunum bitni þetta á afkomu þessara aðila. Og fyrst fjmrh. hefur léð máls á umræðu um þetta á þessum nótum, sem auðvitað er sjálfsagt að ræða og auðvitað er fullt vit í, held ég að hann ætti líka að viðurkenna að ef skatturinn lendir á herðum neytandans, eins og hann telur að muni verða og ég segi að við vitum ekki um fyrir fram, er langlíklegast að eftirspurn neytandans eftir þessari starfsemi dragist saman. Þar með minnka tekjur þeirra sem að þessu standa. En ég ætla ekki að eyða meiri tíma í þetta að svo stöddu. Hins vegar væri mjög forvitnilegt að heyra hvaða skoðanir hv. 10. þm. Reykv. Guðmundur G. Þórarinsson hefur á þessu máli ef hann skyldi vera einhvers staðar nærri. En væntanlega kemur nú frv. um þetta fyrr eða síðar þó að ýmsir efist reyndar um það. Síðan ræðir fjmrh. mikið um skatta á fjármagnstekjur og vitnar auðvitað, eins og hann hefur gert áður í sjónvarpi og annars staðar, í nálæg lönd og önnur vestræn ríki, en hann gleymir því að sá skattur sem þar er lagður á fjármagnstekjur er í allt öðru efnahagsumhverfi en hér er. Það er allt annað að ræða þetta mál ef tekist hefur að koma á slíku jafnvægi í efnahagsmálum og þjóðarbúskapnum að hér sé allt yfirfullt af sparnaði, eins og t.d. í Þýskalandi eða öðrum vestrænum löndum sem hann hefur vitnað til. Það er allt annað mál að tala um þetta þegar tekist hefur að treysta svo sparnað í landinu í sessi að við þurfum ekki að óttast afleiðingar slíkrar skattheimtu eða þegar efnahagsjafnvægi hefur hér náðst þannig að verðbólga hafi verið kveðin í kútinn o.s.frv. Hæstv. fjmrh. er prófessor við Háskóla Íslands og honum er væntanlega ljóst, eins og hann væntanlega uppfræðir nemendur sína um, að það er samhengi í hlutunum í þjóðfélagsmálum, í efnahagsmálum og stjórnmálum. Það er ákveðið samhengi milli þess jafnvægis sem ríkir í efnahagsmálum og þess hvernig menn taka á fjármagnstekjum og skattlagningu þeirra. Auðvitað er það tóm blekking, en að vísu mjög í anda hæstv. fjmrh., að belgja sig síðan hér út um það að allar helstu íhaldsstjórnir á Vesturlöndum hafi lagt á slíkan skatt. Vill hann þá ekki líka segja okkur hvernig efnahagsástandið er að öðru leyti í þessum löndum? Vill hann þá ekki gera svo vel að koma með allan samanburðinn og flytja okkur þann boðskap?

Miklu hærra skattahlutfall en hjá okkur.

Skattahlutfallið stendur í nánu samhengi við aðrar efnahagsstærðir og aðra þá hluti sem skipta máli þegar verið er að tala um sparnað í landinu. Það þýðir ekkert að koma hér og bera á borð fyrir fólk í áróðurstón að þetta hljóti að vera allt í lagi vegna þess að þetta sé svona í Bretlandi og Bandaríkjunum, Þýskalandi og Danmörku. Það verður að huga að fleiru. Sums staðar í þessum löndum er verulegt atvinnuleysi þar sem beinlínis er verið að hvetja fólk til að eyða til að skapa eftirspurn eftir vinnuafli til að reyna að blása í glæður efnahagslífsins í ríkari mæli en verið hefur. Þar eru menn kannski að vinna að allt öðrum markmiðum, eins og ég segi í löndum þar sem sparnaður er mikill og menn jafnvel flytja út peninga í stórum stíl vegna þess að það er ekki hægt að koma öllum sparnaðinum út í fjárfestingum innan lands. Fjmrh. sá ástæðu til þess í sjónvarpsþætti fyrir skömmu að núa formanni Félags sparifjáreigenda því um nasir að hann kynni svo lítið í hagfræði og það sæist best á hans málflutningi í þessum tiltekna sjónvarpsþætti. Mér þóttu þetta að vísu afar ósmekklegar aðdróttanir í garð manns sem hafði tekið að sér að mæta fjmrh. í þessum þætti, en ég held að fjmrh. ætti að líta í eigin barm í þessum efnum áður en hann heldur áfram málflutningi af þessu tagi. Ég ætla síðan ekki, virðulegur forseti, að orðlengja frekar um þetta. Ég geri ráð fyrir því að fjmrh. muni gefa ærin tilefni til þess þegar fram í sækir að fjalla um þessi mál og við skulum ræða þau öll í fúlustu alvöru. Það má kannski segja að þetta sé komið örlítið út fyrir umræðuefni dagsins sem var þetta litla og ómerkilega skattafrumvarp, eða lítilfjörlega réttara sagt, sem fjallar um að skjóta framkvæmd virðisaukaskattsins á frest í sex mánuði. En í því efni stendur upp úr og það er meginboðskapurinn í ræðum fjmrh.: Alþb. hefur tekið stakkaskiptum varðandi virðisaukaskattinn, hefur skipt gjörsamlega um skoðun, hefur gleypt öll stóru orðin, kokgleypt þau. Þau var ekkert að marka í margra blaðsíðna ræðum hæstv. landbrh. og því er sjálfsagt að fagna.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Það hefur verið vikið að því í þessari umræðu að umræðan hefur snúist almennt um stefnumörkun í skattamálum ríkisins. Auðvitað er það eðlilegt að umræðan snúist um stefnuna í skattamálum í víðum skilningi þó að þetta frv. sé kannski ekki stórt í sniðum og snúist sem slíkt aðeins um afmarkaðan þátt skattastefnunnar vegna þess að hér er um að ræða fyrsta frv. af þeirri röð af frv. um breytingar í skattamálum sem hæstv. ríkisstjórn hefur boðað, fyrsta frv. í þeirri keðju skattahækkunarfrumvarpa sem boðuð hefur verið. Auðvitað er eðlilegt að sníða umræður sem mest að þeim stakki sem viðkomandi mál segir til um, en hér stendur mjög sérstaklega á af því að þetta er 1. umr. og það hlaut að vekja mikla athygli, sérdeilis mikla athygli að hæstv. fjmrh. gat í engu í upphafsræðu sinni um hina almennu stefnumörkun ríkisstjórnarinnar og í hinni síðari ræðu gat hann ekki gefið nein skýr svör um hver væri stefna stjórnarinnar, hvaða endanlegar ákvarðanir hefðu verið teknar um formið á þeirri miklu skattheimtu sem boðuð hefur verið og þó á að leggja þessi frv. fram í næstu viku og afgreiða þau fyrir jól. Og það er ekki enn hægt að greina þinginu frá því í umræðum þegar fyrsta málið kemur til umræðu í einstökum atriðum hvernig þessi skattastefna verður útfærð. Það er allt í hugleiðingarstíl og athugunarstíl enn sem komið er. Hæstv. ráðherra sagði að stjórnskipun landsins væri með þeim hætti að sérhver ríkisstjórn tæki við þeim lögum sem fyrir væru og það mátti skilja hann á þann veg að þau væru þar með óumbreytanleg. Nú stendur á þann veg um þetta mál að það er að vísu búið að samþykkja um það lög, en þau taka ekki gildi samkvæmt efni sínu fyrr en á miðju næsta ári þannig að ljóst er að hæstv. núv. fjmrh. hefði getað flutt lítið frv. einfaldlega þess efnis að lögin tækju ekki gildi ef flokkur hans væri enn sömu skoðunar og á síðasta þingi, aðeins fyrir örfáum mánuðum, án þess að raska nokkuð þeirri stjórnskipulegu stöðu að ríkisstjórn tekur við því stjórnkerfi sem byggt hefur verið upp og fyrri ríkisstjórnir og Alþingi hafa staðið að. Þess vegna er það að sönnu ánægjulegt og full ástæða til að lýsa yfir fögnuði yfir því að Alþb. hefur breytt um skoðun og að öll stóru orðin sem mælt voru í umræðunni á síðasta þingi voru marklaus, voru bara leikaraskapur og sýndarmennska og hæstv. landbrh., sem hafði nú hæst, sér ekki einu sinni ástæðu til þess að vera viðstaddur umræðuna í dag. Þetta sýnir eitt með öðru að þær stóru yfirlýsingar sem verið er að gefa eru furðu fljótar að fjúka út í veður og vind. Hæstv. fjmrh. er einkar laginn við að gefa út miklar yfirlýsingar, kalla á blaðamenn og gefa út stórar yfirlýsingar og ég hef orðið var við menn sem segja jafnvel: Ja, hann gefur út stórar yfirlýsingar þessi ráðherra. Það er engu líkara en hann ætli að gera eitthvað. --- En þær eru yfirleitt foknar út í veður og vind eftir örfáa daga og að öllu leyti eftir nokkra mánuði eins og þessi umræða sýnir gleggst hér. Hæstv. ráðherra vék að því að ríkissjóður byggi nú við mikinn vanda vegna þess að tekjuáætlanir hefðu brugðist. Það er að sönnu rétt að það eru miklir erfiðleikar fyrir ríkissjóð þegar það gerist. Og það er líka hárrétt hjá hæstv. ráðherra að efnahagsstefna getur haft nokkur áhrif á hverjar tekjur ríkissjóðs eru á hverjum tíma. Því meiri sem þenslan er, því meiri sem veltan er, því betur líður ríkissjóði. Það eru staðreyndir sem við búum við vegna þess að ríkissjóður byggir á óbeinni skattheimtu, byggir á skattheimtu sem að langmestu leyti sækir fjármuni sína í veltuna í þjóðfélaginu. M.ö.o., hæstv. ráðherra: Þegar ríkisstjórn tekst það ætlunarverk að draga úr þenslu vegna þess að það hefur almenna þýðingu fyrir efnahagsstarfsemina í þjóðfélaginu, fyrir atvinnulífið í þjóðfélaginu til þess að stuðla að auknu jafnvægi hefur það neikvæð áhrif á afkomu ríkissjóðs. Þetta eru einfaldar staðreyndir sem margar ríkisstjórnir hafa þurft að glíma við. En skaðinn, sem hæstv. ráðherra er að tala um, er þessi, að það tókst að draga úr ofþenslunni í atvinnulífinu, í viðskiptunum. Það er stóri skaðinn sem hæstv. fjmrh. er að tala um. Auðvitað kemur þetta þungt niður á ríkissjóði, en mér finnst skjóta nokkuð skökku við þegar hæstv. fjmrh. ríkisstjórnarinnar talar um að það sé skaði að stjórnvöld nái þeim árangri að draga úr ofþenslunni í þjóðfélaginu. Þvert á móti var það markmið og það náðist verulegur árangur í því að komast að því markmiði sem að var stefnt í þessu efni. Hitt er svo annað mál að þegar menn hafa náð jafnvægi og dregið hefur úr ofþenslunni ber auðvitað að varast að keyra áfram kreppustefnu eins og núv. hæstv. ríkisstjórn virðist ætla að gera og dæma atvinnuleysi yfir þjóðina. Menn verða að kunna skil á því hvenær jafnvægi er komið á vinnumarkaðinn og hinu hvort stefna eigi í beinlínis atvinnuleysi. Það er nauðsynlegt að ná jafnvægi eins og gert var. Það jafnvægi náðist í septembermánuði, en nú er stefnt, yfirlýst af hálfu ríkisstjórnarinnar, ekki bara í gjaldþrot heldur er stefnt í atvinnuleysi með þeirri efnahags- og fjármálastefnu sem núv. ríkisstjórn fylgir. Það vakti líka athygli að í seinni ræðu hæstv. ráðherra var nánast útilokað að fá nokkur skýr svör. Ráðherrann, sem brennimerkti forvera sinn í umræðum hér í fyrra út af skattlagningu matarskatts, gat ekki tekið stærra upp í sig núna en það að segja: Ég er tilbúinn að skoða hvort hugsanlega gæti komið til álita að setja annað skattþrep sem þá hugsanlega gæti tekið til matvæla. Þetta var allt og sumt sem hæstv. ráðherra gat sagt eftir öll stóru orðin í fyrra. Það fer ekki mikið fyrir skýrum svörum. Það væri kannski ástæða fyrir hæstv. ráðherra að kalla á blaðamannafund til þess að flytja svona skýran boðskap inn í sjónvarpið. Og hæstv. ráðherra gat ekki gefið skýr svör um það hvort hann væri reiðubúinn til þess að stofna nefnd allra þingflokka til að framkvæma þá nauðsynlegu endurskoðun sem fram þarf að fara á þessum lögum áður en þau taka gildi, m.a. til þess að skoða hvort hér á að taka upp lægra skattþrep á matvæli. Það er aðeins hægt að skoða hvort það kemur til álita, en hæstv. ráðherra gat ekki gefið um það nein skýr svör og er ástæða til að inna eftir því enn einu sinni hvort hæstv. ráðherra geti ekki tekið af skarið í þessu efni og gert upp hug sinn um hvort hann er tilbúinn að standa að þessari endurskoðun á þennan veg. Það hefur oft verið gert áður þegar meiri háttar skattkerfisbreytingar hafa verið gerðar. Og ég nefni dæmi um það. Síðast þegar slík breyting var gerð, þegar staðgreiðslukerfið var tekið upp, var þessi háttur hafður á þannig að fordæmin eru fyrir hendi. Hann þarf ekki að óttast það, hæstv. ráðherra, að hann sé að ganga í berhögg við það sem fyrri ríkisstjórnir hafa tekið upp varðandi undirbúning slíkra frumvarpa. Það kom heldur ekkert fram í ræðu hæstv. ráðherra, engin skýring á því hvers vegna ráðherrann talaði á fyrstu dögum eftir að hann kom í ríkisstjórnina um að færa ætti milljarða króna til með fjármagnstekjuskatti í þjóðfélaginu og þeirri tölu sem er eins og lítil lús við hliðina á öllum milljörðunum sem átti að flytja til með fjármagnstekjuskattinum á fyrstu dögunum í ráðherrastólnum. Það er nauðsynlegt að hæstv. ráðherra skýri muninn á þessum yfirlýsingum og tölunni sem stendur í frv. Ráðherrann baðaði sig allmikið í sviðsljósinu í þessum yfirlýsingum, en þær hafa einhvern veginn fokið út í veður og vind og standa afar litlar tölur eftir. Nú hefur þar að auki verið bætt við að það á ekki að skattleggja spariskírteini ríkissjóðs, innleiða enn eina mismununina í skattakerfið og efnahagsstefnuna. Öll efnahagsstefna og fjármálastefna þessarar ríkisstjórnar byggir á því að koma hér á aukinni mismunun. Undir nafni félagshyggjunnar á að auka mismunun í þjóðfélaginu, mismunun í atvinnulífinu. Það á í nafni félagshyggjunnar að gefa sumum lán, þeim sem ríkisstjórnarflokkarnir og kommissarar þeirra telja að eigi að lifa. Það á að afskrifa skuldir, hjá sumum hjá þeim sem ráðherrar vilja að lifi og það á að leyfa sumum að leggja sparifé sitt inn í ríkissjóð skattfrjálst en öðrum ekki. Og hvaða áhrif hefur þetta? Þetta hefur þau áhrif að það er verið að gera þá mismunun í þjóðfélaginu að þær fjármálastofnanir sem standa við bakið á atvinnulífinu í landinu eiga að taka við sparnaði sem ber fulla skatta. Það á að leggja þær byrðar á þær fjármálastofnanir sem styðja við bakið á atvinnulífinu í landinu. En þeir sem vilja spara til að þjóna eyðslustefnu hæstv. fjmrh. eiga að vera skattlausir. Og einkennilegt er, ef eitthvert réttlæti er í því að leggja skatt á sparnað, ráðdeild og sparsemi í þjóðfélaginu, að undanþiggja þá sem vilja spara fyrir ríkissjóð. Hvers vegna mega menn þá hlaupa með sparifé sitt þangað og eiga það skattfrjálst? Hvar er nú réttlætið ef þeir sem vilja spara í ríkissjóði eiga að vera skattfrjálsir, þeir sem vilja spara í bönkum og standa á bak við atvinnulífið í landinu verða að borga skatta? Og hvar er umhyggjan fyrir atvinnulífinu? Ég hélt, hæstv. fjmrh., að það skipti býsna miklu máli í dag að reka efnahags- og fjármálastefnu sem þjónaði hagsmunum atvinnulífsins og ýtti undir atvinnulífið í landinu og þær fjármálastofnanir sem styðja atvinnulífið. Það væri gaman að heyra sjónarmið Framsfl. í þessu efni. Hvaða afstöðu hefur Framsfl.? Hæstv. forsrh. sér ekki ástæðu til þess að sitja hér. Hann hefur virðulegra sæti í sínum fílabeinsturni en hann á á hinu háa Alþingi og eyðir ekki tíma sínum, auðvitað ekki, til þess að fjalla um skattastefnu ríkisstjórnar sinnar og allra síst þegar verið er að ræða um skattastefnu sem felur í sér að það á að íþyngja fjármálastofnunum sem þjóna atvinnulífinu en ívilna ríkissjóði þegar krafa atvinnulífsins hefur verið sú síðustu vikur og síðustu mánuði að ríkissjóður sýni aðhald til að gefa atvinnulífinu svigrúm. Þá kemur hæstv. fjmrh. og boðar þessa stefnu og hæstv. ráðherrar Framsfl. hlaupa í fílabeinsturna sína til þess að vera hvergi nærri og svara hvergi fyrir. Ég geri ekki ráð fyrir því að hv. 10. þm. Reykv. hafi áhuga á að ræða hagsmuni atvinnulífsins út frá þeirri stefnu sem ríkisstjórn Framsfl. fylgir í skattamálum. Síðan vék hæstv. ráðherra að þeim sem spilafíkn eru haldnir og var það aldeilis sérstakur kafli í ræðu hæstv. ráðherra. Er ekki ástæða til að skattleggja alla þá sem spilafíkn eru haldnir? Um hvað snýst það mál? Öflug félagasamtök í landinu hafa fengið að afla fjármagns til einhverrar mikilvægustu félagsmálastarfsemi, æskulýðsstarfsemi, velferðarstarfsemi, menningarstarfsemi sem um getur. Það hefur komið á daginn að þessi frjálsu félagasamtök hafa unnið mikið verk, lyft grettistaki. Ég fullyrði að engin ríkisstjórn hefði einu sinni getað lofað öllu því sem þessi samtök hafa komið í framkvæmd vegna þess að þeim hefur verið gefið svigrúm með tekjuöflun af þessu tagi til að vinna að þessum málum, velferðarmálum öryrkja, endurhæfingu á vegum samtaka berklasjúklinga, uppbyggingu Háskólans og uppbyggingu íþróttaaðstöðu fyrir æskufólkið í landinu. Það er þetta svigrúm, sem Alþingi Íslendinga og allar ríkisstjórnir fram til þessa hafa verið sammála um að gefa þessum samtökum, sem hefur leitt til þess að þetta átak hefur verið mögulegt. Þetta framtak frjálsra félaga er nokkuð einstætt og hefur vakið athygli víðar um heim. Svo kemur hæstv. fjmrh. Alþb. í nafni félagshyggjunnar --- í nafni félagshyggjunnar --- og segir: Nú á að leggja skatt á þetta framtak, og kallar það spilafíkn, kallar það skatt á spilafíkn þegar á að leggja skatt á þetta mesta velferðarframtak í íslensku þjóðfélagi og sennilega þó víðar væri leitað. Allt er þetta borið fram í nafni félagshyggjunnar, félagshyggjuríkisstjórn, félagshyggjustefna, félagshyggjuskattheimta, að leggja skatt á öflugustu velferðar-, æskulýðs- og menningarsamtök í landinu. Sér er það nú hver félagshyggjan! En það sem skiptir meginmáli í þessu sambandi er þetta og hæstv. ráðherra gat ekki svarað. Hann hefur lýst því yfir að um það hafi verið gert bindandi samkomulag milli stjórnarflokkanna að koma fram þessum skatti því hann sé nauðsynlegur og óhjákvæmilegur í nafni félagshyggjunnar. En hæstv. forsrh., sem ekki er viðstaddur í dag, hefur lýst því yfir að þetta hafi verið lausleg umræða, stjórnarflokkarnir séu ekki bundnir af þessu, þess vegna hafi það verið sjálfsagt af framsóknarmönnum í Reykjavík að hafna þessu og hv. 10. þm. Reykv. að lýsa því yfir að hann stæði ekki að þessari skattheimtu. Það er auðvitað óhjákvæmilegt þegar hæstv. ráðherra flytur fyrsta skattafrv. sitt að hann geri nákvæma grein fyrir því hver er stefna ríkisstjórnarinnar. Hann sagði: Mér finnst að þetta sé réttlátt og þetta sé skynsamlegt. En það er nauðsynlegt að fá að vita hver er stefna ríkisstjórnarinnar eftir þessar yfirlýsingar út og suður og útilokað að ljúka þessari umræðu án þess að fá skýr svör þar um. Hæstv. ráðherra er þekktur að stóryrðum. Brennimerktur, sagði hann um forvera sinn þear hann kom á matarskattinum. Nú má hugsanlega taka til athugunar ef það gæti hugsast að það mætti skoðast að hugsanlega mætti taka upp lægra skattþrep. Fyrir nokkrum mánuðum var það ,,brennimerktur``. Milljarða átti að flytja til með fjármagnstekjuskatti. Það er orðið að lítilli upphæð og svo mega allir leysa sig undan þeim skatti með því að spara bara hjá ríkissjóði, þeir sem vilja eyða í þjóðfélaginu, ef þeir bara spara ekki í þágu atvinnulífsins í landinu. Það stendur eftir af hinum stóru yfirlýsingum hæstv. ráðherra. Þeir sem spara í þágu atvinnulífsins verða að borga skatta en þeir sem spara í þágu eyðslunnar í þágu ríkissjóðs mega vera undanþegnir allir saman. Þá þarf ekkert réttlæti í skattheimtunni ef menn bara spara fyrir ríkissjóð. Þá þarf ekkert að vitna í Thatcher eða Reagan eða Schluter ef menn bara spara fyrir ríkissjóð. En þeir sem spara fyrir atvinnulífið. Það er lítið eftir af stóru orðunum, spurning hvort hæstv. fjmrh. ætti ekki að fara og halda blaðamannafund um það hversu lítið stæði eftir af stóru yfirlýsingunum. Og hann gæti bætt við: Það var yfirlýst stefna í nafni félagshyggjunnar að bæta við nýju skattþrepi til að ná til þeirra ríku, þeirra stóru. Núna var það rétt til athugunar og skoðunar og verður að sjálfsögðu ekki gert. En það voru auðvitað gefnar um þetta stórar yfirlýsingar og fjölmiðlar birtu stórar yfirlýsingar um þetta. Þannig mætti tína til allar stóru yfirlýsingarnar sem að engu eru orðnar og að engu verða. Ég skora á hæstv. ráðherra að efna til blaðamannafundar um það hvernig farið hefur fyrir öllum stóru yfirlýsingunum hans.

Albert Guðmundsson Virðulegur forseti. Ég hef um þó nokkurn tíma, langan tíma má segja, haft áhyggjur af því ástandi sem smám saman er eins og þoka að læðast yfir land og þjóð. Þá á ég við það ástand, sem er nú að skapast í þjóðfélaginu, að fyrirtæki og einstaklingar eru gjaldþrota og vinnumarkaðurinn þrengist. Þess vegna kom það mér til að standa upp og tala svolítið öðruvísi en ég hafði ætlað mér að gera undir þessum dagskrárlið þar sem ég hélt mig að því frv. sem er á dagskrá, en umræðan hefur farið vítt og breitt um svið fjármála og vinnumarkaðarins. Ég hafði miklar áhyggjur af ummælum hæstv. fjmrh. þegar hann gaf til kynna að atvinnuástandið á Íslandi væri svo tryggt að það gæti aldrei orðið sambærilegt við það sem er annars staðar, tók sem dæmi hvernig atvinnuástand væri í ýmsum Evrópulöndum sem hann telur til fyrirmyndar af því að þau eru leidd af íhaldsöflum. Það varð til þess að ég kallaði fram í fyrir ráðherra hvort hann stefndi að því að hér kæmi þá hreinræktuð íhaldsstjórn, sem hann hafnaði að sjálfsögðu. En ég hef áhyggjur af þessu svari vegna þess að nú er vitað að í þeim löndum sem hann vitnaði til er mikið atvinnuleysi, en atvinnuleysi í þeim flestum hefur minnkað verulega mikið undanfarin ár, bæði í Englandi, Frakklandi, Þýskalandi og annars staðar þar sem atvinnuleysi hefur farið allt upp í 10--15% af vinnufæru fólki sem hefur verið atvinnulaust. Ég fylgist með fréttum frá þessum löndum á hverjum einasta degi gegnum sjónvarp þannig að staðreyndirnar blasa við. Hjá okkur er því svolítið öðruvísi farið. Við höfum fulla ástæðu til þess að óttast að við séum að komast inn í tímabil atvinnuleysis. Við erum með fjárlög sem hlupu verulega upp hjá síðasta hæstv. ráðherra fjármála og í ár hækka fjárlögin frá 65 og upp í 76 milljarða. Frv. segir ekki allt. Fjvn. og Alþingi á eftir að fjalla um það þannig að það gæti farið upp í 80--85 milljarða. Það kæmi engum á óvart að það gæti hækkað, ekki síður en hallinn hefur hækkað. Þetta þýðir að skattheimta mun aukast, eins og hæstv. fjmrh. hefur margendurtekið, og við það að skattheimta eykst minnka náttúrlega tekjur fyrirtækja og fyrirtækjum heldur áfram að fækka því að við vitum öll að fyrirtækjum hefur fækkað verulega. Það gerir að verkum að fleiri og fleiri fjölskyldur komast í erfiðleika eins og við höfum verið áhorfendur að. Þetta hefur skapað aukið atvinnuleysi og gert það að verkum að kaupgeta almennings sem heildar hefur minnkað gríðarlega mikið. Þó að enn þá sé stærri hópur sem hefur sæmilega kaupgetu sem betur fer hefur kaupgeta minnkað svo verulega að tekjur ríkissjóðs eru minni. Ég hef heyrt um það getið að minnkandi tekjur ríkissjóðs séu áhyggjuefni hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnarinnar. A.m.k. tel ég mig hafa þessar upplýsingar frá áreiðanlegum heimildum og að þarna sé um verulegar áhyggjur að ræða. Við það að tekjur ríkissjóðs dragast saman verður að minnka umsvifin. Ég veit um ríkisstofnanir sem hafa sagt upp fólki undanfarið af brýnni nauðsyn vegna þess að það hafa ekki verið til peningar til að fjármagna þau verkefni sem þegar voru ákveðin. T.d. má taka þá stofnun sem ég er með efst í huga núna, Iðntæknistofnun. Þar hefur mönnum verið sagt upp undanfarið vegna þess að verkefni sem átti að framkvæma fengu ekki fyrirhugaðar fjárveitingar. Þannig stækkar sá hópur sem hefur minnkandi kaupgetu og verður að ganga á hugsanlegt sparifé þannig að í farveginum eru verulegar áhyggjur af sívaxandi atvinnuleysi. Síðan hefur hæstv. fjmrh. látið hafa eftir sér, sem ég tel áhyggjuefni, kannski eitt það stærsta í okkar þjóðfélagi, að Samband ísl. samvinnufélaga, miðað við sama ástand, eigi eftir svona tíu mánuði ólifað, við skulum segja eitt ár, og stríði við vanda, vanda sem gæti kannski riðið Sambandi ísl. samvinnufélaga að fullu. Nú er það staðreynd, hvort sem við erum með eða móti samvinnuhreyfingunni, með eða móti Sambandi ísl. samvinnufélaga eða ekki, að Samband ísl. samvinnufélaga hefur vaxið samhliða íslensku lýðveldi, íslenskri þjóð og Samband ísl. samvinnufélaga hefur verið undirstaða vinnumarkaðarins um land allt. Nú vitum við að frystihús og stórir vinnustaðir Sambandsins víðs vegar um land eru í miklum vandræðum. Sumir hafa þegar lokað. Þetta skapar atvinnuleysi og ef það reynist rétt, sem hæstv. fjmrh. hefur látið hafa eftir sér, að Sambandið eigi lífdaga sem taldir eru í mánuðum eftir miðað við sama áframhald, blasir við gríðarlegt atvinnuleysi og í miklu stærra mæli og ríkara mæli í prósentutölu en í nokkru því Evrópuríki sem hann vitnaði til áðan. Þetta atvinnuleysi virðist vera samkvæmt ummælum hæstv. ráðherra á næsta leiti. Ég er þeirrar skoðunar og hef áður talað um það úr þessum ræðustól að hæstv. ríkisstjórn --- ekki bara þessi ríkisstjórn heldur allar ríkisstjórnir --- hafi farið öfugt að í skattamálum. Við höfum farið öfugt að í hugsunarhætti. Ég held að það sé athygli vert sem er að ske nú í Svíþjóð. Af því að hæstv. fjmrh. vitnaði til Bandaríkjanna og Reagans kemur mér í hug að Svíar telja sig vera að taka upp einhvern hluta a.m.k. af skattakerfi þeirrar íhaldsstjórnar sem ég hélt að væri síst til fyrirmyndar fyrir núv. ríkisstjórn á Íslandi. Það er ósköp einfaldlega að sjá til þess að fyrirtæki og fólkið í landinu haldi sem allra mestu eftir af sínum sjálfsöflunartekjum, að kaupmátturinn verði eins mikill og mögulegt er til þess að fólkið eyði peningum, til þess að ríkið fái tekjur af eðlilegri eyðslu en ekki af því að ríki taki peningana af fólki áður en fólk getur notað sjálfsaflaféð. Þetta er það sem er að ske í Svíþjóð núna og þetta er það sem ég held að sé eðlilegur gangur mála, að hver fái sitt en ekkert meira, að ríkið taki ekki af fólki og fyrirtækjum sjálfsaflafé áður en viðkomandi aðili fær að njóta afraksturs erfiðis síns. Þess vegna hefði ég gjarnan viljað sjá ríkisstjórnina, þó að ég sé ekki beint stuðningsmaður hennar, það er langt frá því, fara inn á einhverjar slíkar brautir. Fram að síðasta ári bjuggu bæði ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar og ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar við vandamál sjávarútvegsins, vandamál í íslensku efnahagskerfi sem að verulegu leyti voru sögð byggjast á tvennu: Á verðbólguþróuninni og mjög háu hráefnisverði. Þegar olíutunnan var komin upp í 25 dollara var það sagt valdur að allri okkar ógæfa. Nú er verðbólgan, hæstv. fjmrh., komin niður í núll og nú er olíutunnan komin niður í 10--14 dollara. En vandinn sem við höfum við að glíma er nákvæmlega sá sami þó að þessi rök séu ekki lengur til staðar. Það þýðir ekki að segja: Dollarinn hefur lækkað. Vegna þess að verð á dollaranum er enn hærra en frá 1983 til 1987. Þessi verðbólga og vandamál í efnahag þjóðarinnar virðast nú vera meira heimatilbúin en nokkru sinni áður og engin skýring hefur komið fram hvers vegna. Ástæðan er að sjálfsögðu sú að ríkið er farið að eyða langt, langt umfram það sem fólkið í landinu þolir í álagningu og það er þess vegna sem fiskvinnslufyrirtæki loka og að búist er við að 10--20 verslanir á einum stað í Reykjavík loki upp úr áramótunum. Það er talið að þjónustu- og verslunarfyrirtæki í Reykjavík bíði aðeins eftir þeim eina mánuði á árinu sem gefur þeim veltu sem samsvarar að jafnaði veltu hinna 11 mánaðanna til þess að loka. Þess vegna á ég svo erfitt með að skilja þegar hæstv. fjmrh. hefur engar áhyggjur af vinnumarkaðinum og að hér geti verið atvinnuleysi á næsta leiti. Ég ber þennan ótta í brjósti og ég er reiðubúinn til að taka þátt í hvaða skynsamlegum lausnum sem hæstv. ríkisstjórn eða aðrir --- virðulegur forseti, ég ætlaði að fara að segja aðrir hér inni og ég geri það. Ég veit að þeir sem eru hér inni eru þeir sem hafa mestar áhyggjur af ástandinu í þjóðfélaginu. Hinir sem ekki telja sig þurfa að vera viðstadda þegar svona umræður fara fram hafa náttúrlega engar áhyggjur af stöðu mála. Gengisbreyting var og er miklu áhrifameiri hér og miklu meiri sveiflur eru í efnahag okkar litlu þjóðar heldur en í þeim löndum sem við erum að miða okkur við. Ég var t.d. í Bandaríkjunum skömmu eftir gengisbreytingu dollarans, þegar hann átti að hafa fallið meira en okkar veikburða efnahagur átti að þola. Þegar ég kom til Bandaríkjanna og bjó þar í hálfan mánuð til þrjár vikur spurði ég fólk úr viðskiptalífinu og einstaklinga hvort gengisfellingin hefði komið þungt niður á fólkið í landinu, hvort minni kaupmáttur dollarans hefði gert því erfiðara fyrir. En fólkið heima fyrir hafði bara enga hugmynd um gengislækkun. Verð hafði ekki breyst á neinu. Það hafði ekkert breyst innan lands þó að sveiflurnar í dollaraverði hér hefðu komið mjög illa við íslenskt efnahagskerfi og þjóðfélag. Það má því ekki ske að hæstv. fjmrh. noti sveiflur á erlendum gjaldeyri innan lands hjá okkur til þess að kenna vanda í öðrum löndum um okkar ógæfu. Ég endurtek þess vegna: Vandinn hér er heimatilbúinn. Þess vegna getum við sjálf lagað hann og ég tek undir margt af því sem kom fram hjá hv. 1. þm. Suðurl. í þessum efnum. Ég sé ekki ástæðu til að tefja þessa umræðu mikið lengur. Það liggur við að maður kunni það vel við sig þegar svo margir eru fjarverandi að maður vilji standa hérna miklu lengur. Það eru margir sem hafa saknað ríkisstjórnarinnar úr þingsölum en ég sakna hennar aldrei. En ég tek undir það sem hv. 1. þm. Suðurl. sagði um væntanlega keðju skattahækkana til þess að mæta hinum gríðarlegu auknu útgjöldum í krónutölu á næsta ári. Ég óttast því þennan heimatilbúna vanda sem er tilkominn vegna þess að útgjaldaaukning fjárlaga er meiri en fólkið í landinu þolir, því að jafna þarf útgjaldaaukninguna með nýjum og nýjum skattheimtum. Það yrðu skattheimtur þar sem fólk og fyrirtæki yrðu að láta af hendi sjálfsöflunarfé áður en þau hafa komist til þess að velta fénu. Það er þannig ekki eðlileg prósenta af veltu eða tekjum heldur er verið að taka af fólki 100% af óskiptum tekjum og það gengur ekki. Það er hægt að taka skatta af ágóða en það er ekki hægt að ganga á höfuðstól allan tímann. Með því að gera það erum við að skapa það atvinnuleysi sem hæstv. fjmrh. óttast ekki en ég sé að er á leiðinni, sérstaklega ef þær fullyrðingar sem hann hefur látið frá sér fara eru réttar, og hann er í aðstöðu til að fullyrða slíkt en ég ekki til að gera athugasemdir þar við, að eitt stærsta og öflugasta fyrirtæki þjóðarinnar sem er vinnuveitandi á borð við ríkið sjálft, þ.e. samvinnuhreyfingin, sé að fara á hausinn á næstu 10--12 mánuðum.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Þessar umræður hafa farið nokkuð á víð og dreif en þó haldist innan þess málasviðs sem hægt er að kalla skattamál, enda eðlilegt þegar hæstv. fjmrh. flytur hér sitt fyrsta tekjuöflunarfrv. Það er mjög athyglisvert að hlusta á hæstv. ráðherra verja örorkuskattinn, sem hann kallar spilafíknisskatt, jafnmikið og hann gerði í sinni ræðu með sérstöku tilliti til þess að þann skatt er búið að slá af ef marka má yfirlýsingar a.m.k. eins þm. úr Framsfl., hv. 10. þm. Reykv. Guðmundar G. Þórarinssonar, sem sagðist vera bundinn af samþykkt Framsfl. í Reykjavík eftir að hann hafði mótmælt fyrirhugaðri skattheimtu. Því miður hefur hv. 10. þm. Reykv. ekki séð ástæðu til þess að koma í ræðustól og staðfesta þetta en ég veit að seta hans undir þessum umræðum og undir þessum orðum staðfestir að ég fer rétt með er ég segi að hann muni ekki styðja þessa skattheimtu. Þetta þýðir væntanlega það að þessi skattheimta kemst ekki í gegnum hv. deild jafnvel þótt hæstv. ráðherra hafi mikinn hug á að troða henni upp á þjóðina. Í öðru lagi, virðulegur forseti, vil ég taka undir það sem hér hefur komið fram í gagrýni á hæstv. ráðherra um það hvernig hann hyggst mismuna í skattheimtu fjármagnstekna. Hann hefur nú þegar gefið þá yfirlýsingu að hann muni ekki skattleggja fjármagnstekjur þeirra sem kaupa spariskírteini ríkissjóðs en lét þau orð falla að hann mundi hins vegar ætla sér að skattleggja aðrar fjármagnstekjur. Hæstv. ráðherra sagði að hann og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson væru sammála um þetta. Ég staðhæfi að hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson hafi ekki lagt til að skattur væri lagður á aðrar fjármagnstekjur og að fjármagnstekjum væri mismunað með þessum hætti. Hæstv. ráðherra gat ekki svarað þeirri spurningu hvort hann hygðist með einhverjum hætti ná til þeirra fjármagnstekna sem verða til í landinu af erlendu fé, hvort ætlunin væri að mismuna Íslendingum og erlendum aðilum í þessu efni. Hann sagðist ætla að geyma það til betri tíma og þýðir það vonandi að hann ætli að kynna sér þessi mál rækilega á næstunni. Ég átti, hæstv. forseti, von á hæstv. ráðherra í þingsalinn eftir 1--2 mínútur og fer því svona hægt af stað í minni ræðu af því að ég átti von á því að hann kæmi nú, en mun halda áfram ræðu minni með viðeigandi hraða þar til hæstv. ráðherra kemur í salinn. Kem ég þá að því að ræða aðeins frekar um fjármagnstekjuskattinn. Það er hárrétt hjá hæstv. ráðherra að víðast gildir sú regla að fjármagnstekjur eru skattlagðar eins og aðrar tekjur, þó að auðvitað séu til þær reglur annars staðar að gerður sé nokkur munur á. Hér á landi eru tvær reglur í gildi. Önnur gildir um fyrirtæki, hin um einstaklinga. Fyrirtæki sem greiða fjármagnskostnað fá hann að sjálfsögðu frádreginn sem kostnaðarlið en fjármagnstekjur fyrirtækja lenda á tekjuhlið reikninga fyrirtækjanna og teljast til tekna eins og aðrar tekjur fyrirtækjanna. Þetta er sú meginregla sem er í gildi um íslensk fyrirtæki. Hins vegar var gerð sú breyting á skattalögunum 1978 að önnur regla var tekin upp um einstaklinga. Það var horfið frá því að hafa sömu reglu um einstaklinga og fyrirtæki. Ástæðan var auðvitað sú að menn vildu hvetja til sparnaðar. Menn hurfu frá þeirri reglu að skattleggja fjármagnstekjur og að leyfa fólki að draga fjármagnskostnað frá áður en heildartekjur voru skattlagðar. Þetta var viljandi gert til þess efla sparnað í landinu. Og auðvitað dettur hæstv. ráðherra það ekki í hug að hægt sé að leggja skatta á fjármagnstekjur nema að veita frádrátt á móti fyrir þá sem þurfa að greiða fjármagnskostnað. Það hlýtur að vera þannig í hugarskoti hæstv. ráðherra að það séu nettófjármagnstekjur sem greiða eigi af. Hæstv. ráðherra fór víða um lönd. Hann heimsótti í sínum málflutningi Reagan, Thatcher og Poul Schluter. En hann gat þess ekki að í Noregi hafa á undanförnum vikum og mánuðum staðið yfir miklar umræður um þessi mál þar sem norska ríkisstjórnin, sem er nú andlega skyldari hæstv. ráðherra heldur en ríkisstjórnir hinna landanna, hefur mikið verið að velta fyrir sér að breyta skattalögunum m.a. vegna þess að þær reglur sem þar gilda ganga út á að skattleggja fjármagnstekjur en leyfa á móti að fjármagnsgjöldin séu dregin frá tekjum. Þessi regla hefur leitt til þess á undanförnum árum að fjölmargir Norðmenn hafa tekið eyðslulán til þess að ná niður sköttum. Þetta er m.a. einn stærsti þátturinn í því vandamáli sem þar hefur komið upp og ég veit að hæstv. ráðherra þekkir til fjármagnsmarkaðarins norska og þeirra alvarlegu vandamála sem hann á við að etja. Það verður nefnilega að taka tillit til ástandsins hér, efnahagsástandsins og ástandsins á fjármagnsmarkaðinum, og bera það saman við ástandið í þeim löndum sem hann ætlar að heimsækja. Og það kemur auðvitað í ljós að sparnaður hér á landi er of lítill ef eitthvað er. Ef við lítum á muninn á innlendum sparnaði og innlendum fjárfestingum á árunum 1980--1988 vantar upp á um það bil 4% af þjóðartekjum. Þetta er, ef hæstv. ráðherra veit það ekki, það sem við köllum að safna upp erlendum skuldum og það sem veldur viðskiptahallanum. Þegar menn eru að fikta í fjármagnstekjum og fjármagnskostnaði verða menn að átta sig á afleiðingunum því að þær geta orðið þær að Íslendingar verði að ná í aukið fjármagn erlendis og auka þannig erlendar skuldir og viðskiptahalla. Þess vegna ber að fara mjög varlega í skattlagningu fjármagnstekna hér á landi og menn verða að íhuga mjög vel hvort það geti gerst að slík skattlagning geri það að verkum að fólk dragi úr sparnaði. Mesta hættan er sú að ef fjármagnstekjur verða skattlagðar þá hækki vextir hér á landi. Hæstv. ráðherra verður að átta sig á að ef hann ætlar að skattleggja fjármagnstekjur er hann um leið að ýta undir vaxtahækkun hérlendis. Þetta vil ég, hæstv. forseti, að hæstv. ráðherra fái að heyra því að þrátt fyrir hagfræðimenntun sína efast ég um að hann hafi gert sér grein fyrir þessu. Ég viðurkenni það að vísu að ég hef glaðst yfir því að hlusta á ræður, umsagnir og orð hæstv. fjmrh. um þessi mál á undanförnum vikum því að smám saman hefur hann verið að klifra niður úr skýjunum og er smám saman að komast niður á jörðina í þessum efnum. Og nú síðast er hann að tala um miklu lægri upphæðir en hann talaði um í upphafi sem gætu komið inn og nú segir hann ekki að það eigi að leggja þessa skatta á frá áramótum, heldur sé þetta til skoðunar og verði sent hinum og þessum sérfræðingum og það skipti ekki máli hvort þetta verði nokkrum mánuðum fyrr eða seinna því að rétt sé að vanda sem best til lagasetningarinnar. Undir þetta vil ég taka. Ég skora á hæstv. ráðherra að skoða þetta mál mjög vandlega því að þetta getur haft verulega slæmar efnahagslegar afleiðingar ef ekki er rétt á haldið. Að öðru leyti tel ég að þessi umræða hafi verið gagnleg. Þetta er upphafsumræða um þessi skattamál ríkisstjórnarinnar, og ég vil enn á ný ítreka það að það er óverjandi fyrir hæstv. ríkisstjórn að afgreiða fjárlög til 3. umr. nema fyrir liggi í þingskjölum frumvörp sem sýna svart á hvítu hvernig hæstv. ríkisstjórn ætlar að afla þeirra tekna sem um getur í 1. gr. fjárlagafrv.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Það frv. sem ég mæli hér fyrir er gamalkunnugt á Alþingi, frv. til laga um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Það er vonandi ekki óviðeigandi að ég rifji það upp hér í upphafi að þegar ég í fyrsta sinn sat hér á þingi heilan vetur, veturinn 1978--1979, var það eitt af mínum fyrstu verkum sem stuðningsmaður þeirrar ríkisstjórnar sem þá sat að vinna að undirbúningi frv. til þeirra laga um skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði sem ætlunin er að framlengja með frv. sem hér er flutt. Ég minnist þess að við þann undirbúning höfðu mjög margir efasemdir um þennan nýja skatt og auðvitað var ekkert alveg sjálfsagt að hann kæmi nákvæmlega út eins og gerst hefur. Þó finnst mér athyglisvert, þegar maður lítur til baka yfir þessi 10 ár, að þrátt fyrir ólíkar skoðanir flokka á þessu máli á sínum tíma hefur þessi skattur reynst það lífseigur að enn á ný er af nýrri ríkisstjórn flutt frv. um að framlengja þennan sérstaka skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Líklegast munu það þá, fljótt talið, vera um sex ríkisstjórnir mismunandi flokka sem að þessari skattlagningu hafa staðið. Hins vegar hefur e.t.v. blundað með mönnum sá draumur að þennan skatt mætti hugsanlega leggja af því að formið sem valið hefur verið er að á hverju ári er flutt heildarfrv. um skattinn. Enn á ný stendur þess vegna fjmrh. í þeim sporum að leggja fram heildstætt frv. um þennan skatt og frv. sem ég mæli fyrir nú er að öllu leyti nema hvað eina tölu snertir samhljóða fyrri frumvörpum. Það er hins vegar eðlilegt að menn hugleiði það nokkuð við núverandi efnahagsaðstæður og erfiðleika verslunar hvort eðlilegt sé að framlengja þennan skatt með sama hætti og áður, en ég minni þó á að á undanförnum árum hefur verið um gífurlega fjárfestingu í verslunar- og skrifstofuhúsnæði að ræða, jafnvel offjárfestingu. Sumir áætla að þeir skipti mörgum tugum þúsunda, kannski tveimur hundruðum þúsunda, fermetrarnir sem bæst hafa við í slíku húsnæði hér á höfuðborgarsvæðinu á allra síðustu árum. Þess vegna tel ég að þessi skattur geti og þurfi e.t.v. í ríkara mæli en áður að vera hömlunarskattur til þess að draga að einhverju leyti úr viðbótarfjárfestingum á þessu sviði. Ef við tækjum upp sérstakan fjárfestingarskatt sem ýmsir hafa haft áhuga á að undirbúa, sá skattur væri virkt stýritæki til fjárfestingarstjórnar, væri e.t.v. hugsanlegt að endurskoða skattlagningu af því tagi sem hér er lagt til að verði framlengd. Meðan slíkur sérstakur fjárfestingarskattur sem stýritæki í efnahagsmálum hefur ekki verið smíðaður er óhjákvæmilegt að framlengja þá skatta, bæði þennan og einnig sérstakan lántökuskatt, sem geta orðið tæki til þess að hamla gegn fjárfestingu á þessu sviði og öðrum. Ákvæði laganna um skatthlutfall hafa yfirleitt haldist óbreytt, verið 1,1% en hæst 1,4%. Í endurskoðaðri tekjuáætlun fyrir árið 1988 er áætlað að innheimtar tekjur af skattinum verði um 235 millj. kr., en í fjárlagafrv. fyrir næsta ár, sem nú þegar er til meðferðar hér á Alþingi, er gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs af þessum skatti aukist nokkuð. Þess vegna er lagt til í frv. að skatthlutfallið verði 2,2% í stað 1,1% sem það er á yfirstandandi ári. Þessi skattur er þess vegna ákveðinn liður í að framkvæma þá almennu skattastefnu, sem ég lýsti fyrr í dag og hef gert áður, að skattbyrðin eigi frekar að leggjast á þá sem miklar eignir eiga og verulegar tekjur hafa, en leitast við að hlífa hinum tekjulægstu og eignaminnstu í okkar þjóðfélagi. Það er m.a. á þessum grundvelli sem ákveðið var að hækka hlutfallið í því frv. sem hér er lagt fram og er þá miðað við að skatturinn kunni að gefa rúmar 400 millj. á næsta ári. Virðulegi forseti. Ég held að það sé óþarfi að ég sé að fjalla nánar um þetta frv. á þessu stigi. Eins og ég gat um í upphafi hefur verið mælt fyrir því í 10 ár hér á Alþingi. Það eru kannski fá skattafrumvörp sem í sjálfu sér og í heild sinni hafa verið rædd jafnoft hér á undanförnum árum. Ég tel þess vegna að þótt ég reyni að láta reyna á hugmyndaflug mitt sé erfitt að finna eitthvað nýtt þar til viðbótar sem ekki hefur verið sagt áður, en vildi hins vegar, eins og ég hef gert, gera grein fyrir þeim ástæðum sem liggja að baki því að núv. hæstv. ríkisstjórn hefur ákveðið að hækka hlutfallið úr 1,1% í 2,2%. Ég legg svo til, virðulegur forseti, að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til fjh.- og viðskn.

Matthías Bjarnason Herra forseti. Það er hárrétt sem hæstv. fjmrh. sagði að frv. um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði var fyrst lagt fram á árinu 1979 og síðan hafa þessi lög verið endurnýjuð árlega. Sá veldur hins vegar miklu sem upphafinu veldur og það hefur viljað bera við í okkar þjóðfélagi, þegar einhverjir skattar hafa verið teknir upp, að það hefur ekki gengið eins greiðlega að losa sig við þessa skattaófreskju aftur. Þó voru gerðar á þessu nokkrar breytingar. Þegar sjálfstæðismenn komu næst til áhrifa að stjórn landsins var þessi skattur lækkaður og var ætlunin að hann yrði látinn hverfa á nokkrum árum því það er alltaf erfitt að finna nýja skattstofna og því er erfitt þegar eitthvað hefur einu sinni komist á, þó að ranglátt sé, að halda því stöðugt áfram. En nú þykir mér keyra um þverbak. Nú er ekki verið að framlengja þennan skatt, heldur er verið að tvöfalda skattaprósentuna auk þess sem hækkun verður á fasteignamati. Hér er því um verulegan skatt að ræða fyrir þá sem hafa greitt hann og þá skulum við taka nokkuð mið af því ástandi sem nú er í landinu. Það er verðstöðvun ríkjandi í þessu landi og ríkisstjórnin ætlar að lemja verðbólguna niður og segist hafa gert það og verðbólgan sé nú komin niður í núll. Í stað þess að vera trúr sinni stefnu og halda verðbólgunni á núllinu er ríkisstjórnin núna með þessu fyrsta frv. sínu að hækka þennan skatt að krónutölu um töluvert á annað hundrað prósent. Þá skulum við einnig líta á fleira í því sambandi. Hvernig er ástand og horfur í þeirri atvinnugrein, sem og öðrum atvinnugreinum, sem á að greiða þennan skatt? Er þetta sanngjarn skattur? Er þetta eðlilegt við verðstöðvun að taka upp svona gífurlega hækkun á þessum skatti og raunar að taka upp hækkun á honum hvort sem hún væri mikil eða lítil? Dreifbýlisverslun er núna á undanhaldi. Þar eru þessar fasteignir fyrir. Þær hækka að fasteignamati og hæstv. fjmrh. ætlar að hækka þennan skatt á dreifbýlisversluninni um töluvert á annað hundrað prósent. Núna alveg nýverið var einn af höfuðstólpum Framsfl., sem er kaupfélagsstjóri stærsta kaupfélags landsins, KEA, Valur Arnþórsson, verðandi bankastjóri í Landsbankanum núna um áramótin, í útvarpi að viðra þá hugmynd að nauðsynlegt væri að setja á sérstaka styrkaðstöðu fyrir dreifbýlisverslunina vegna þess hve illa væri fyrir henni komið. Ég efast ekki um að þessi mikli ráðamaður í samvinnuhreyfingunni og í Framsfl. hafi ekki farið að hlaupa með þessa hugmynd í útvarp nema hafa um það náið samráð við forustu Framsfl. og þá flokksforingja sinn, hæstv. forsrh. Því tel ég að það sé nauðsynlegt, herra forseti, að hæstv. forsrh., formaður Framsfl., skýri fyrir þingheimi hvað sé á bak við þessa hugmynd Vals Arnþórssonar til þess að styrkja strjálbýlisverslunina. Er Framsfl. virkilega kominn á þá skoðun að hækka þurfi skattana á kaupfélögunum í landinu og þessari litlu einkaverslun sem eftir er úti á landi um á annað hundrað prósent eins og í þessu tilfelli? Á sama tíma er talað um að styrkja þessa atvinnugrein. Hefur ekki hæstv. fjmrh. gert sér grein fyrir því að verslunin er að færast af landsbyggðinni og hingað til Reykjavíkur til stórmarkaðanna? Stórmarkaðirnir eru að taka við mikilli verslun sem áður var úti á landsbyggðinni. Þetta er sú breyting sem er að verða á verslun sem ekkert er hægt um að segja annað en það að verslunin víða úti á landi hefur farið halloka og hún er víðast hvar að fara á hausinn. Þá kemur þessi félagshyggjustjórn, hæstv. ríkisstjórn, og segir: Hvað varðar okkur um það þó að verslanir í heilu landshlutunum séu að fara á hausinn? Við ætlum að hækka skatta á henni um á annað hundrað prósent. Við ætlum hins vegar líka að halda niðri verðbólgunni. Hver borgar þennan skatt? Hver borgar þessa skatta? Hvað hefur gerst hér á undanförnum árum? Það sem hefur gerst er það að hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem verslunin er mest hefur auðvitað tekist að færa þessa skattlagningu að verulegu leyti út í verðlagið. Það vitum við. Það hefur gengið svona fram til þessa, en hvort það gengur lengur er annað mál. En það sem hefur gerst líka er að þar sem samdráttur hefur orðið verulegur í verslun hafa þessi fyrirtæki orðið að standa uppi með þennan skatt. Það segir okkur saga margra kaupfélaga úti á landsbyggðinni, saga margra annarra verslana þar. Stórmarkaðurinn og verslunin hér í Reykjavík og næsta nágrenni Reykjavíkur tók við og jók umfang sitt um tíma, en er það ekki líka að verða liðin tíð? Hvað er svo að gerast núna í þróun mála á þessu sviði? Það sem er að gerast er að verslunin er að færast í ríkari mæli úr landinu. Hvað er að gerast núna í verðstöðvuninni? Fólk er að fara unnvörpum til útlanda og versla í stórverslunum í nágrannalöndum okkar. Nú er tekin upp sú nýbreytni í ferðalögum að menn fara í innkaupaferðir eldsnemma að morgni og koma seint að kvöldi þreyttir heim með fangið fullt af bögglum. Það er talið borga sig að fara í eins dags innkaupaferðir og það eru fleiri hundruð manns sem stunda núna þessa verslun, fyrir utan allt annað. Hvað ætli ríkissjóður missi í tekjur af því að færa verslunina með þessum hætti út úr landinu? Svo fær fólk gjaldeyrinn með afslætti, 20% afslætti má segja. Hæstv. forsrh. hefur talað um 15%, og alltaf heldur hjól ógæfunnar áfram að snúast. Valur Arnþórsson, sem ég vitnaði í áðan, viðhafði sömu ummæli á flokksfundi eða landsfundi Framsfl. þar sem þeir féllust í faðma, formaður Alþfl. og formaður Framsfl. Hann viðhafði þau ummæli að gengisbreyting væri nauðsynleg og væri fram undan. Fólkið heldur áfram, það eykur á eyðsluna. Þegar það heyrir að frammámenn þjóðfélagsins, og vinsælustu menn þjóðarinnar og sennilega vinsælustu menn a.m.k. norðan Alpafjalla, eru sama sinnis er ósköp eðlilegt að fólkið haldi áfram: Ja, við verðum að flýta okkur að eyða. Við verðum að kaupa fyrir þær krónur sem við höfum á milli handanna og eiga nógu mikið og eyða nógu miklu því að þetta ástand getur ekki varað lengi. Ég er nú ekki verri maður en það að ég ann vel núv. hæstv. fjmrh. þess að fá með réttu fleiri krónur í ríkiskassann en þá er þetta ekki leiðin til þess, að ráðast á þá sem eru farnir á hausinn og selja gjaldeyri til eyðslu með afslætti. Fjmrh. á hverjum tíma á auðvitað að stuðla að því að öllu sé haldið til skila en það er ekki gert með þessu heldur þveröfugt. Tekjutap ríkissjóðs er upp á fleiri hundruð milljóna. Hvað er svo að gerast í framhaldi af þessari gjaldeyrissölu með afslætti? Það sem er auðvitað að gerast er að útflutningsatvinnuvegirnir eru látnir bera skaðann. Þeir fá ekki nægilega og eðlilega margar krónur fyrir sínar afurðir sem þeir flytja úr landi. Þeir sem eru að flytja inn, hvort sem það eru nauðsynlegar eða ónauðsynlegar vörur, eru að kaupa þær á niðursettu verði. Þeir eru að kaupa þær á tombóluprís og þetta er búið að ganga núna svo til í fleiri mánuði og þessar sífelldu yfirlýsingar um að gengisbreytingin sé í raun og veru nauðsynleg og hún sé orðin. Svo koma menn og berja sér á brjóst og segja að það komi ekki til greina að breyta gengi krónunnar. Það lækni ekki nokkurn skapaðan hlut. Sjávarútvegurinn sé orðinn svo skuldugur, hann fái ekkert meira þó að gengið sé skráð réttu verði, alls ekkert meira. En hvað skeður? Sjávarútvegurinn er ekki einn um þetta. Það sem við þurfum að gera er að þótt við réttum ekki af rekstrarstöðu eða efnahagsstöðu einhverra ákveðinna fyrirtækja erum við um leið að segja þjóðinni: þetta er hlutur sem er orðinn. Þetta er ekki til þess að ráðast að rótum efnahagsmeinsins. Þetta er viðurkenning á því sem er þegar orðið og við komumst ekki hjá því að viðurkenna það. Við getum ekki boðið neinni grein útflutningsfyrirtækja okkar að búa við þetta lengur. Við getum heldur ekki boðið samkeppnisiðnaðinum þetta sama. En að flytja svo inn það sem erlend fyrirtæki hafa fullunnið, á undirverði, er leiðin inn í kreppuna. Þetta er leiðin til atvinnuleysis eins og allir hljóta að skilja. Ég held því að hæstv. fjmrh. sé að fara alranga leið með framlagningu frv. og ég verð að segja það að meðan fyrrv. ríkisstjórn var við völd var alltaf sagt: Það gerist ekki neitt. Það er ekki komist fyrir rætur meinsins. Ástæðan var sú að samstarfsflokkar Sjálfstfl. í þeirri ríkisstjórn voru aldrei tilbúnir að fara í aðgerðir. Svo koma þeir hlaupandi út úr Stjórnarráðinu, formaður Framsfl. og formaður Alþfl., og slíta þeirri stjórnarsamvinnu á Stöð 2 og það er sennilega eina ríkisstjórnin í veröldinni sem hefur verið slitið í sjónvarpi. Flokkurinn sem hafði forustu í ríkisstjórninni fékk fréttina á sjónvarpsskerminum á Stöð 2. Þetta er ekki traustvekjandi fyrir íslenska stjórnmálamenn og stjórn þessa þjóðfélags. Þeir sögðu báðir: Allt er þetta Sjálfstfl. að kenna og sér í lagi Þorsteini Pálssyni sem lagði fram tillögur og vildi fá afgreiðslu mála. Allt er þetta honum að kenna. Nú spyr ég: Nú er Þorsteinn Pálsson ekki lengur í ríkisstjórn, nú er Sjálfstfl. ekki lengur í ríkisstjórn, nú er Alþb. komið í ríkisstjórn með þessum tveimur flokkum sem voru einnig í fyrri ríkisstjórn. Hún er búin að sitja í tvo mánuði og það hefur ekkert gerst, ekki nokkur skapaður hlutur. Þeir höfðu allt á hraðbergi. Það þyrfti bara að mynda nýja ríkisstjórn, þá væri björninn unninn, þá væri búið að koma öllu í besta lag. Ég vil alls ekki trúa því að þetta sé Alþb. einu að kenna. Það hlýtur að eiga sína aðild að þessu. En af hverju koma ekki þessar ráðstafanir, að rétta af framleiðsluatvinnuvegina, hvort sem það er í sjávarútvegi eða hinumn ýmsu greinum samkeppnisiðnaðarins? Þetta er alröng leið að fara við þær aðstæður sem núna eru í þjóðfélaginu. Það er ekki hægt að segja að margmenni sé á fundi hæstv. Nd. en mér finnst nú rétt, af því að það er ekki orðið svo áliðið dags því klukkuna vantar fimmtán mínútur í sex, að taka fram að fjmrh. er eini ráðherrann viðstaddur, og ég er ekkert að þakka honum það alveg sérstaklega af því að hann er að mæla hér fyrir frv. sem heyra undir hans ráðuneyti, og eini stjórnarliðinn sem sést í deildinni er hæstv. forseti Nd. og það skilja nú allir af hverju hann er hérna. Þeir fáu sem eftir eru eru stjórnarandstæðingar. Þetta er nú áhugi stjórnarliðsins á skattamálum og fyrsta skattafrv. sem ríkisstjórnin ber fram. Hvað verður þá þegar skattafrv. verða orðin fleiri? Verða ekki bæði fjmrh. og forseti deildarinnar bara orðnir örþreyttir og nenna ekki lengur að standa í þessu. 

Frv. er stefna Framsfl.

Er þetta virkilega hún? Þó ég vilji ekki segja hæstv. fjmrh. segja ósatt er ég svo tortrygginn að ég vil fá að heyra hæstv. forsrh. staðfesta þetta og gefa frekari skýringu.

Já.

Það þýðir ekkert að vera að tala alltaf svona. Það er auðvitað voðalega gott og ég er alveg undrandi á því að maður sem er jafnfljótur að hugsa og hæstv. fjmrh. skyldi ekki, þegar var verið að lýsa skoðunum hans flokks, bæði hans og fyrrv. formanns þingflokksins, núv. hæstv. samg.- og landbrh., nota þessa einu setningu sem er hægt að afgreiða andstæðinginn á, að þetta hafi verið svona þá, þetta var okkar skoðun þá eins og á virðisaukaskattinum. Auðvitað mega menn skipta um skoðun. Það mega það fleiri en hæstv. núv. forsrh. En ég fer að halda, ef Alþb. ætlar að halda áfram að snúa svona gjörsamlega við blaðinu í öllum málum frá því sem það hefur áður haldið fram, að þeir séu alætur. Alþfl. hefur verið á móti frv. og talið að það komi ekki til greina, en það er enginn sjáanlegur nema hæstv. forseti sem getur vegna síns virðulega embættis alls ekki staðið í því að verja Alþfl., nema með því að ná sér í varaforseta, annan hvorn. Alþfl. veit ekki orðið sitt rjúkandi ráð. Það er kannski skýringin á því að það finnst enginn þm. fyrir Alþfl., að þeir séu að leita að kúrsinum sem Alþýðublaðið hefur verið að kvarta um að væri týndur. Kannski kúrsinn hafi farið út í heim með formanninum.  geta fengið. Ég furða mig á því að ríkisstjórnin skuli leggja hér til á sama tíma og hún er að krefjast þess af almenningi í landinu að hann sýni skilning og gæti hófs í kröfugerð --- á sama tíma og hér er verðstöðvun í landinu er komið með skattahækkun sem er í raun og veru um á annað hundrað prósent. Ég skil alls ekki þessa afstöðu ríkisstjórnarinnar og ég sé ekki annað en að þessi ríkisstjórn ætli ekki að ná nokkrum tökum á þeim vanda sem fram undan er. Það er ekki nóg að tala alltaf um vandann og ganga svo aldrei hreint til verks um að leysa vandann og finna hvar rætur meinsemdarinnar eru en halda ekki áfram svona glórulaust eins og með þessu frv. er verið að leggja til. Ef einhvern tímann hefur verið réttlætanlegt að leggja fram frv. sem þetta er það alls ekki á þessu ári. Við sjáum fram undan fleiri tugi gjaldþrota í verslun og viðskiptum. Ef hæstv. fjmrh. ætlar að koma í veg fyrir áframhaldandi fjárfestingu eins og nú standa sakir væri sönnu nær að gera það með þeim hætti að hamla á móti þeim sem ætla að fara að hefja byggingar nú, til þess að draga úr spennunni. Að vísu hefði það mátt koma miklu fyrr en það á ekki að hegna þeim sem á engan hátt mega við því að fá á sig aukinn kostnað og aukna skattheimtu. Þar nefni ég aftur strjálbýlisverslun í landinu sem er að verða að engu. Það er víða vá fyrir dyrum, bæði í útflutningsatvinnuvegunum og annars staðar. Við þurfum að gera þær ráðstafanir sem gera það að verkum að við færum verslun og viðskipti og framkvæmdir inn í landið en kaupum þær ekki af erlendum þjóðum. Ef þessi ríkisstjórn ætlar að koma í veg fyrir vaxandi atvinnuleysi um allt land verður hún að taka upp aðra stefnu en þessa hérna.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Í máli hv. 1. þm. Vestf. kom fram ósk um það að hæstv. forsrh. yrði viðstaddur þessa umræðu. Sú ósk var studd alveg skýrum rökum. Þetta er að vísu ekki alveg nýtt mál hér inni á Alþingi. Það er gamalkunnugt, 10 ára gamalt. Þessi skattur var að vísu lækkaður í fjármálaráðherratíð hv. 5. þm. Reykv. en kemur nú inn í tillöguformi þar sem hæstv. fjmrh. gerir ráð fyrir að tvöfalda þennan skatt. Það hefur komið fram í umræðunni að forustuflokkur ríkisstjórnarinnar hefur lagt til sérstakar aðgerðir í þágu dreifbýlisverslunarinnar. Þetta frv. vinnur gegn þeirri yfirlýstu stefnu. Það hefur líka komið fram í umræðunni að núv. ríkisstjórn fylgir fram svokallaðri verðstöðvun. Frv. stríðir gegn þeirri stefnu. Það er þess vegna alveg óhjákvæmilegt að hæstv. forsrh. og hæstv. viðskrh. taki þátt í þessari umræðu. Það er ekki unnt að láta hana fara fram án þess að þeir taki þátt í umræðunni og þingmönnum gefist kostur á að inna þá eftir þeim áleitnu spurningum sem upp hljóta að koma af þessu tilefni. Enn fremur, herra forseti, í ljósi þess að þetta er fyrsta frv. sem ríkisstjórnin leggur fram og hæstv. fjmrh. mælir fyrir sem felur í sér verulega hækkun á sköttum, og þegar fyrsta slíka stefnumarkandi frv. er til umræðu er viðeigandi að stuðningsmenn stjórnarinnar sýni einhvern stuðning á bak við stefnu hennar en hæstv. fjmrh. sé ekki hér einn og að menn eigi þess kost að ræða hér við þá aðra ráðherra sem málið snertir efnislega. Þess vegna fer ég þess vinsamlegast á leit, herra forseti, að umræðunni verði frestað þangað til þessir hæstv. ráðherrar geta verið hér við og tekið þátt í umræðunni.

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Það verður leitað eftir því hvort þeir hæstv. ráðherrar sem hér var um talað hafa tækifæri til þess að koma á þennan fund áður en honum lýkur. En á meðan gengið verður úr skugga um það, eða til lengri tíma ef svo hentar, verður þessari umræðu frestað og tekið fyrir næsta mál á dagskrá.

Flm. (Ingi Björn Albertsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga á þskj. 101 um breytingu á umferðarlögum, nr. 50/1987. Frv. er svohljóðandi: ,,1. gr.: Við 81. gr. laganna bætist ný málsgrein er verður 1. mgr. og orðast svo: Þjóðvegur með vegnúmeri 1 skal vera aðalbraut og hvarvetna hafa forgang gagnvart annarri umferð. 2. gr.: Lög þessi öðlast gildi 1. október 1989.`` Í greinargerð segir eftirfarandi: ,,Flestir álíta að hringvegurinn, þjóðvegur númer 1, sé alls staðar aðalbraut. Svo er hins vegar ekki. Þessi misskilningur veldur verulegri slysahættu og ljóst er að til hans má rekja orsakir allmargra slysa sem orðið hafa í umferðinni. Sem viðleitni til frekara umferðaröryggis er frumvarp þetta flutt.`` Grg. með frv. er mjög stutt enda málið augljóst og sjálfsagt í mínum huga að ekki á að þurfa að hafa um það langt mál, enda er það ekki meining mín. Ég vil þó að það komi fram hér í umræðunum að ég reyndi að hafa samband við vegamálastjóra vegna málsins, en hann var því miður erlendis. Í hans stað hafði ég samband við umdæmisverkfræðing Vegagerðarinnar í Borgarnesi, Birgi Guðmundsson. Tók hann undir það að fyllilega væri orðið tímabært að taka á málinu þar sem óbreytt fyrirkomulag skapaði verulega slysahættu vegna þess að ökumenn álitu sig vera að aka á aðalbraut er þeir ækju þjóðveg númer 1. Þá setti ég mig einnig í samband við Óla H. Þórðarson hjá Umferðarráði og lýsti hann yfir stuðningi sínum við frv. en benti jafnframt á að um nokkur vafasöm gatnamót væri að ræða þar sem umferð væri meiri á viðkomandi vegi en á þjóðvegi 1 en að á því yrði að taka sérstaklega og jafnvel að breyta þeim gatnamótum. Þá hef ég einnig undir höndum afrit af bréfi frá sýslumanninum í Mýra- og Borgarfjarðarsýslu, dags. 19. ágúst 1985, til Umferðarráðs um einmitt þetta málefni, en það hljóðar svo með leyfi forseta: ,,Sendi yður hér með til athugunar samþykkt sem gerð var á síðasta aðalfundi sýslunefndar Borgarfjarðarsýslu, mál nr. 41/2.`` Þetta er undirritað af Rúnari Guðjónssyni. Samþykktin er svohljóðandi: 2. Aðalfundur sýslunefndar Borgarfjarðarsýslu 1985 telur að stefna beri að því að gera hringveginn, þ.e. þjóðveg númer 1 að aðalbraut og felur sýslumanni að vinna að framgangi málsins. Samþykkt samhljóða. Bréf þetta var sent Umferðarráði og afrit send dómsmrn. og Vegagerð ríkisins. Þá hef ég einnig undir höndum afrit af bréfi frá Umferðarráði, dags. 28. jan. 1986, þar sem fram kemur á hvern hátt Umferðarráð tók á bréfi sýslumannsins í Mýra- og Borgarfjarðarsýslu, en bréfið er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Sýslumaðurinn í Mýra- og Borgarfjarðarsýslu. Á fundum Umferðarráðs 23. okt. og 11. des. 1985 var samþykkt sýslunefndar Borgarfjarðarsýslu, mál nr. 41.2 um þjóðveg nr. 1, til umræðu. Eftirfarandi ályktun var gerð: ,,Fundur í Umferðarráði 11. des. 1985 beinir því til dómsmrn. og Vegagerðar ríkisins að þessir aðilar móti reglur um það hvaða þjóðvegir skuli teljast aðalbraut og verði þjóðvegur 1 sérstaklega hafður í huga í þessu sambandi. Jafnframt verði kannaðir aðrir valkostir.`` Ályktun þessi hefur verið send dóms- og kirkjumálaráðuneyti og Vegagerð ríkisins til umfjöllunar. Þetta tilkynnist hér með.`` Undir bréfið ritar Óli H. Þórðarson, framkvæmdastjóri Umferðarráðs. Hæstv. forseti. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að því fylgir nokkur kostnaður að framkvæma það sem hér er farið fram á. Kostnaður er vegna skiltagerðar og uppsetningar, svo eitthvað sé nefnt. Hins vegar er ég ekki í nokkrum vafa um að þeim fjármunum er vel varið því að ekki þarf að verða mikil fækkun á slysum í umferðinni vegna núverandi ástands til þess að samþykkt þessa frv. borgi sig. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Flm. (Kristín Halldórsdóttir) Virðulegi forseti. Það eru nú ekki meðmæli með þeirri sem hér stendur að það var ekki fyrr en nú í morgun, þegar ég fór að undirbúa mig undir að mæla fyrir þessu þingmáli sem hér er á dagskrá, að ég tók eftir afleitum mistökum við framlagningu þess, og er best að taka það skýrt fram strax að þau mistök eru algjörlega á mína ábyrgð en ekki starfsmanna þingsins. Ég gerði þegar í stað ráðstafanir til þess að fá þskj. prentað upp með þeim breytingum sem áttu að fylgja handritinu frá upphafi og því hefur nú verið dreift og var dreift hér í upphafi fundar í sinni réttu mynd. En ég vil benda hv. þm. á það að í prentaðri dagskrá deildarinnar er þskj. af eðlilegum ástæðum á annan veg. Þetta frv. er sem sagt að finna á þskj. 135, volgu úr prentsmiðjunni, og meðflytjendur eru hv. þingkonur Þórhildur Þorleifsdóttir, Kristín Einarsdóttir og Málmfríður Sigurðardóttir. Þetta frv. kom fyrst fram hér á Alþingi fyrir tveimur árum. Þá sat Sigríður Dúna Kristmundsdóttir í Ed. fyrir þingflokk Kvennalistans og bar þetta frv. fram þar. Þar hlaut frv. talsverða umfjöllun og umræður en var að þeim loknum vísað til ríkisstjórnarinnar með meiri hluta atkvæða í Ed., en vonandi fær það verðugri afgreiðslu þessu sinni. Þetta frv. kveður á um rétt foreldris til að taka sér launalaust leyfi frá starfi fyrstu tvö árin eftir fæðingu barns síns og að geta gengið að því starfi aftur og sömu kjörum að þeim tíma liðnum. Þetta frv. tekur ekki beint til fjárhagslegrar afkomu foreldra ungra barna heldur til atvinnuöryggis þeirra. Þótt hér sé vitanlega um að ræða réttindi til handa báðum foreldrum, hvort sem er móður eða föður, þá dylst það vafalaust engum að þau munu fyrst og fremst nýtast konum. Umönnun og uppeldi ungra barna fyrstu æviár þeirra hafa lengst af verið í höndum kvenna og svo er enn þótt breytinga verði nú sem betur fer vart hjá ungu fólki. Á undanförnum árum hefur atvinnuþátttaka kvenna aukist hröðum skrefum og nálgast nú atvinnuþátttöku karla. Ástæður þess að báðir foreldrar vinna utan heimilis eru margar, en oftast er þar um brýna nauðsyn að ræða. Í skýrslu Byggðastofnunar ,,Byggð og atvinnulíf 1985`` kemur fram að karlar höfðu að meðaltali 59% hærri laun á ársverk en konur árið 1985. Nýrri skýrsla er því miður ekki tiltæk en samkvæmt mínum heimildum er ekkert sem bendir til breytinga í þessu efni, alla vega ekki breytinga til batnaðar. Þessi mikli munur á meðaltalslaunum karla og kvenna á sér ýmsar orsakir. Ein sú veigamesta er að ábyrgð á heimili og umönnun og uppeldi barnanna hvílir að langmestu leyti á herðum kvenna og er nú kvenþjóðin orðin harla langeyg eftir einhverju áþreifanlegra en skilningi í orði hvað það varðar. Hinu getum við ekki breytt, og viljum auðvitað ekki breyta, að það er hlutverk konunnar að ganga með börnin og fæða þau en af því leiðir að atvinnuferill kvenna er iðulega rofinn þegar þær eignast börn sín, flestar hverfa þá af vinnumarkaði um stundarsakir og sumar lengur en lögbundið fæðingarorlof leyfir. Því miður geta það alls ekki allar sem vilja þar eð fjárhagsástæður leyfa ekki slíkan munað, þ.e. að dvelja heima launalaust, og enn síður geta heimilin komist af án launa föður barnsins sem eins og allir vita eru oftast mun hærri en móðurinnar. Það er sem sagt oftast konan sem hverfur af vinnumarkaðnum um stundarsakir til þess að sinna börnum og heimili. Vilji hún síðan hefja störf utan heimilis á nýjan leik hefur hún sjaldnast tryggingu fyrir því að geta gengið að starfi sínu aftur og er því oftar en ekki í sporum nýliða á vinnumarkaðnum. Þetta er ein orsök þess að konur eiga mun örðugra en karlar með að byggja upp atvinnuferil sinn og það hefur þá ásamt ýmsu öðru í för með sér skerta tekjumöguleika. Hér er því m.ö.o. á ferðinni ein af orsökum lágra meðallauna kvenna. Frv. þetta miðar að því að taka á þessum þætti hins kynbundna launamisréttis og gera foreldrum kleift að hverfa tímabundið af vinnumarkaði án þess að gjalda fyrir það með algjörri óvissu um atvinnuferil að leyfi loknu. Þeim til hughreystingar sem vilja helst ekki að félagslegar aðgerðir kosti svo sem nokkuð í peningum skal það undirstrikað að þetta frv. hefur engan reiknanlegan kostnað í för með sér. Þetta er réttindamál sem gengur út frá því að umönnun barna eigi að vera eðlilegur þáttur í skipulagi vinnumarkaðarins. Það á að tryggja það að öryggisleysi um atvinnuferil og ótti við tekjutap síðar meir verði ekki til þess að koma í veg fyrir að foreldri geti sinnt barni sínu óskipt fyrstu tvö árin í ævi þess. Svo sem fram kemur í niðurlagi grg. var frv. áður flutt á 109. löggjafarþingi og var að lokinni umfjöllun vísað til ríkisstjórnarinnar, en það er ráð sem stundum er gripið til hér á hv. Alþingi þegar meiri hlutinn treystir sér ekki til að samþykkja mál sem annars þykir gott. Í nál. meiri hl. hv. félmn. í Ed. kom m.a. fram sá vilji meiri hl. að ríkisstjórnin hefði frumkvæði að því að koma á fót viðræðunefnd aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar til þess að gera tillögur um rétt foreldra til leyfis frá störfum vegna umönnunar barna. E.t.v. er það fyrir áhrif þessa að í stjórnarsáttmála síðustu ríkisstjórnar var ákvæði varðandi þetta atriði þar sem kanna átti hvernig unnt væri að gefa foreldrum færi á að fá launalaust leyfi vegna umönnunar barna ,,þegar sérstaklega stendur á,, eins og sagði í kafla um fjölskyldu- og jafnréttismál á bls. 22 í starfsáætlun ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar. Ekkert slíkt er að finna í málefnasamningi núv. ríkisstjórnar sem kennir sig við jafnrétti og félagshyggju. Virðulegi forseti. Þetta frv. er hvorki viðamikið né flókið og ætti ekki að þurfa frekari skýringar við. Við sem stöndum að því leggjum það nú fram öðru sinni í þeirri von og í trausti þess að umræða síðustu ára hafi opnað augu nægilega margra til þess að tryggja slíku máli framgang, máli sem krefst engra fjárútláta, hvorki af hálfu ríkisins né annarra aðila, og kann e.t.v. að þykja léttvægt á mælistiku þjóðfélagsins en er mikilvægt réttindamál fyrir ung börn og foreldra þeirra. Að svo mæltu legg ég til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Eins og sést hefur hæstv. forsrh. gengið í salinn og vil ég inna hv. 1. þm. Suðurl. eftir því hvort ekki megi halda fram umræðunni um 135. mál á þeirri forsendu, en hins vegar taka fram að ekki hefur tekist að ná í hæstv. viðskrh. 

Ólafur G. Einarsson Herra forseti. Eins og þegar hefur komið fram og öllum hv. þm. er kunnugt er hér svo sem ekki nýtt mál á ferðinni. Hæstv. fjmrh. gerði grein fyrir því í framsöguræðu sinni hvernig hann hefði barist fyrir þessu máli sem nýr þingmaður hér 1978 og dyggur stuðningsmaður þeirrar ríkisstjórnar sem fann þetta upp. Þá var hæstv. núv. forsrh. ráðherra í þeirri ríkisstjórn og fjmrh. var þá Tómas Árnason, sem mælti fyrir frv. á haustþingi 1978. Þá var gert ráð fyrir að þessi sérstaki skattur yrði lagður á verslunar- og skrifstofuhúsnæði og væri 1,4%. Og þá var honum ætlað að gefa ríkissjóði 550 millj. gamalla króna, þ.e. á árinu 1979. Rökstuðningurinn fyrir skattlagningunni þá var í fyrsta lagi að þessi skattur yrði lagður á til þess að draga úr þeirri þróun sem orðið hafði, að menn verðtryggi fé sitt í verslunar- og skrifstofuhúsnæði, eins og það hét hjá hæstv. þáv. fjmrh. Þá voru að vísu ekki alveg sömu möguleikar og kannski eru nú á að tryggja fé sitt. Það dugði ekki þá sem nú að leggja fé sitt inn á bankareikninga. Nú er svo komið að hæstv. núv. ríkisstjórn þykir sem menn fái of mikið í sinn hlut ef þeir hafa fé sitt á bankareikningum. Þess vegna eru nú uppi ráðagerðirnar um að lækka vextina með handafli eins og það hefur verið kallað. Þá kann að vakna freisting hjá mönnum, eins og var áður, að tryggja fé sitt í steinsteypu og þá er fundið ráðið núna til þess að koma í veg fyrir það með því að hafa uppi ráðagerðir um að tvöfalda þennan sérstaka skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Og það er það sem hér er gert ráð fyrir, að skatturinn fari í 2,2% og álagningin er áætluð 410 millj. kr. á árinu 1989, en innheimtan 425 millj. kr. að meðtalinni innheimtu af eftirstöðvum fyrri ára eins og segir í grg. með frv. Sem sagt: Til þess að koma í veg fyrir það að menn fari að fjárfesta áfram í skrifstofu- og verslunarhúsnæði á að leggja á skatta og þá dugar ekkert minna en 100% hækkun frá því sem nú er. Það má sjálfsagt til sanns vegar færa að fjárfesting í verslunar- og skrifstofuhúsnæði hafi verið mikil og e.t.v. úr hófi hér á höfuðborgarsvæðinu að undanförnu. Maður verður sjálfsagt að álykta svo ef rétt er hermt að mikið af slíku húsnæði standi nú ónotað, engin sé eftirspurnin, hvorki til að kaupa það né taka það á leigu. En ég næ því ekki alveg saman hvers vegna þá skuli vera tvöfaldaður skatturinn ef nota á þennan rökstuðning. Ætli það dugi ekki til þess að draga úr mönnum kjarkinn að fara að byggja frekar skrifstofu- og verslunarhúsnæði, ef það sem fyrir er gengur ekki út? Ég skil ekki að menn haldi áfram að byggja slíkt húsnæði ef þetta er svona sem sagt er, að það seljist ekki og heldur ekki sé hægt að leigja það. Það skyldi þó aldrei vera að þarna liggi annað á bak við en það að reyna að leiða menn á réttar brautir í fjárfestingum? Það skyldi ekki vera það að alþýðubandalagsmenn geti látið gamlan draum sinn rætast, að reyna að ná sér niðri á þeim sem stunda verslun og viðskipti í landinu? Núna hafa þeir fjmrn. og óneitanlega betri aðstöðu en áður til að koma þessu áhugamáli sínu fram. Og því skyldu þeir ekki nota þá aðstöðu sína? Þeir geta vafalaust reiknað með stuðningi frá ýmsum í röðum framsóknarmanna og alþýðuflokksmanna þótt þeir flokkar hafi ekki áður fallist á að tvöfalda skattinn. Sannleikurinn er nefnilega sá að hér er um að ræða eina aðförina að atvinnurekstrinum í landinu, að vísu atvinnugrein sem aldrei hefur átt neitt sérstaklega upp á pallborðið hjá þeim alþýðubandalagsmönnum. En við vildum gjarnan fá að vita hvað þeir framsóknarmenn segja um þetta. Þess vegna var óskað eftir því að hæstv. forsrh. og formaður flokksins yrði viðstaddur þessa umræðu og ég fagna því að hann hefur séð af tíma til þess að vera hér við umræðuna. Það hefur þegar verið minnst á það hér í umræðunni að tillögur hafi verið uppi á flokksþingi Framsfl. um að styrkja með opinberum framlögum dreifbýlisverslunina í landinu. Ég held að það sé alveg ómögulegt að segja að þær ráðagerðir sem hér eru uppi með þessu frv. séu líklegar til þess að renna stoðum undir dreifbýlisverslunina í landinu eða verslunina yfirleitt. Þess vegna er alveg nauðsynlegt að fá upplýst hjá hæstv. forsrh. og formanni Framsfl. hvort það sé rétt sem hæstv. fjmrh. sagði hér í umræðunni í dag --- hann greip reyndar fram í ræðu þingmanns sem var í ræðustól --- að þetta væri stefna Framsfl. og hún birtist hér í þessu frv. Og það er afar mikilvægt að fá því svarað þegar við 1. umr. hvort hæstv. fjmrh. hafi skýrt rétt frá og verið að túlka hér með framlagningu frv. stefnu Framsfl. Maður veit ekki hvort þær tillögur, sem uppi voru á borðum framsóknarmanna á flokksþingi þeirra og fluttar voru af kaupfélagsstjóran KEA, hafa kannski bara verið hugsaðar til þess að styðja við kaupfélagsverslunina í landinu. Það kæmi í sjálfu sér ekkert á óvart þó hugsunin hafi ekki náð lengra heldur en til þess að styðja við kaupfélagsverslunina. En það fáum við sjálfsagt upplýst líka. Mér sýnist að í þessu felist alveg dæmalaus tvískinnungur. Það er verið að leggja skatta á eina atvinnugrein um leið og a.m.k. einn stjórnarflokkurinn er að tala um að nauðsynlegt sé að styrkja þá sömu atvinnugrein, alla vega úti á landsbyggðinni. Það sem veita á með annari hendinni skal sem sagt tekið aftur með hinni. Mér er alveg ljóst að Sjálfstfl. kyngdi því á sínum tíma eftir að hann kom í ríkisstjórn 1983 að þessum skatti var viðhaldið. En skatturinn var þá lækkaður eins og hér hefur þegar komið fram. Í fjármálaráðherratíð hv. þm. Alberts Guðmundssonar var hann lækkaður úr 1,4% í 1,1% og þannig hefur hann haldist síðan. Og það er mikill munur á því hvort þessi skattur er 1,1% eða 2,2% eins og nú er lagt til. Raunar er það heldur ekki ný tillaga að skatturinn skuli fara í 2,2%. Þegar framlenging skattsins var til meðferðar í hv. Ed. fyrir einu ári lýsti núv. hæstv. menntmrh. Svavar Gestsson þeim draumi sínum að skatturinn yrði hækkaður. Og ekki bara það, heldur yrði þetta varanlegur skattur þannig að ekki þyrfti að vera að þvælast með þetta mál fyrir Alþingi á hverju einasta hausti. Hann yrði gerður varanlegur og hann yrði hærri. Núv. hæstv. menntmrh. fékk góðar undirtektir við þessa draumsýn sína. Þær fékk hann hjá fulltrúa Kvennalistans sem talaði í hv. Ed. Og þær eru staðfastar í trúnni kvennalistakonur eins og menn vita svo ríkisstjórnin getur sjálfsagt dregið andann léttara og treyst því að frv. nái fram að ganga hér í hv. Nd. Þar er sjálfsagt komin skýringin á því hvers vegna frv. er lagt fram í hv. Nd. en ekki hv. Ed. eins og þótt hefur öruggara með þau frv. sem þeir vita ekki alveg með vissu hvort hafi meiri hluta í báðum deildum. Það er sjálfsagt skýringin á því að málið er nú til umræðu hér í Nd. Þegar þetta hliðstæða mál var til meðferðar í Nd. í fyrra flutti hæstv. núv. samgrh. Steingrímur Sigfússon till. um tvöföldun skattsins, þ.e. að hann færi í 2,2% eins og núna er lagt til. Við þann tillöguflutning sinn naut hann stuðnings fulltrúa frá Kvennalistanum, hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur. Þetta sýnist þess vegna allt vera blúndulagt og þótt þeir framsóknarmenn og alþýðuflokksmenn hafi verið á móti tvöföldun skattsins í fyrra þá gegnir auðvitað allt öðru máli núna. Það eru allt aðrir menn með þeim í ríkisstjórn og það þarf auðvitað að gera eitthvað fyrir Alþb. Það gengur auðvitað ekki til lengdar að vera alltaf að ergja ráðherra Alþb. með alls konar leiðindauppákomum eins og þeir kratarnir hafa verið með á þessum stutta tíma sem núv. ríkisstjórn hefur starfað.

Þeim fer nú að fækka líka.

Ja, við eigum eftir að sjá það. Við eigum eftir að sjá það. Við bíðum og sjáum hvað setur. Þeir hafa verið að breyta afstöðu Íslands, svo ég nefni dæmi, við atkvæðagreiðslur á þingi Sameinuðu þjóðanna. Þannig hafa þeir verið að færa utanríkisstefnu ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar til þeirrar utanríkisstefnu sem rekin var í tíð fyrri ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar og hverfa þannig af þeirri braut sem utanrrh. Steingrímur Hermannsson markaði í fyrra. Svo eru kratarnir líka með meiningar um varaflugvöll sem kostaður yrði að einhverju leyti að mannvirkjasjóði NATO. Og þeir eru líka jafnvel að tala um stækkun álversins í Straumsvík. Allt er þetta auðvitað til þess að ergja ráðherra Alþb. og getur auðvitað ekki gengið nema að eitthvað komi í staðinn til að þeir megi halda þessum hætti áfram að vera að pirra svona ráðherra Alþb. Ég ætla að ítreka þá spurningu sem hér hefur komið fram og biðja hæstv. forsrh. að svara henni, hvort það ríki ekki verðstöðvun hér á landi. Við höfum litið svo á og hv. 1. þm. Vestf. nefndi það í sinni ræðu fyrr í dag. Samningar um kaup og kjör hafa ekki verið settir í gildi svo vitað sé. Sem sagt: Almenningur á að þola kjaraskerðinguna en ekki ríkið. Á meðan launþegar fá ekki umsamin laun, og með þessu er ég ekkert að segja að staðan leyfi það, á ríkið hins vegar að fá sitt, og ekki bara það sem það hafði, heldur þarf það að fá viðbót. Það þarf að fá viðbót. Þessi skattur er hækkaður um 100%. Hver á að greiða þessa viðbót? Og ekki bara þessa því fjárlagafrv. segir okkur að meira eigi eftir að koma. Það eru auðvitað skattgreiðendurnir í landinu. Og ef það er ekki hinn almenni skattborgari þá á að auka óréttlætið með sérstakri skattlagningu sem tekur aðeins til hluta borgaranna og leggst á tilteknar fasteignir en ekki allar. Ég legg áherslu á það að við sjálfstæðismenn vorum andvígir þessari skattheimtu þegar hugmyndin kom fyrst fram 1978 og þegar frv. var þá samþykkt hér á hv. Alþingi. Að skattlagningunni stóðu þá sömu flokkar og standa að þessum hugmyndum núna um tvöföldun skattsins. Við sjálfstæðismenn beittum okkur fyrir lækkun skattsins 1983, eins og ég sagði áðan, þegar ekki voru aðstæður til þess að fella hann að fullu niður. Nú eru tillögurnar í þá átt að tvöfalda skattinn og því erum við sjálfstæðismenn algerlega andvígir. Það hefur verið óskað eftir því að hæstv. viðskrh. væri viðstaddur þessa umræðu. Ég ítreka þá ósk að þessari umræðu ljúki ekki öðruvísi en að hæstv. viðskrh. verði viðstaddur framhald hennar. Hann þarf að gera grein fyrir því hver verðlagsáhrif frv. eru ef samþykkt verður. Það er nauðsynlegt að við fáum þær upplýsingar og því þarf hæstv. viðskrh. að svara. Ef hann getur ekki verið við umræðuna nú óska ég eftir að umræðunni verði frestað.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Spurt er um stefnu Framsfl. í tengslum við þetta mál. Það er stefna Framsfl. að ná jafnvægi í ríkisfjármálum og það verður ekki gert nema auka skattheimtuna og draga úr útgjöldum. Ljóst er að öll aukin skattheimta kemur við einhvern og þar er raunar að velja eða hafna. Og Framsfl. styður hækkun á þessum skatti í þeirri stöðu sem við erum nú með ríkisfjármálin. Nú veit ég að hv. sjálfstæðismenn styðja einnig jafnvægi í ríkisbúskapnum og ég efa ekki að þeir hafi stutt þennan skatt í fimm ár af því að þeir sáu ekki aðra leið til að nálgast það að ná jafnvægi í ríkisfjármálum. Því miður tókst það ekki. Og ég veit að þeir eru mér einnig sammála um það, það þekki ég af mörgum viðræðum við þá um þessi mál, að það var ekki gott. Og ég veit að þeir eru okkur einnig sammála um að halli á ríkisfjármálum er eitt versta meinið í okkar efnahagsbúskap. Þessi ríkisstjórn er ákveðin í því að ná hallalausum ríkisfjármálum og hefur því m.a. valið þessa leið til öflunar tekna. Ég vil segja fyrir mitt leyti að ég er reiðubúinn til að hlusta á aðrar hugmyndir um tekjuöflun til að ná því markmiði sem ég veit að hv. sjálfstæðismenn og þessi ríkisstjórn eru sammála um, þ.e. hallalausan ríkisbúskap. Spurt var sérstaklega um það hvort þetta gengi þvert á þá stefnu Framsfl. sem tillaga hefði verið flutt um á flokksþingi, þ.e. í sambandi við erfiðleika dreifbýlisverslunar. Þar var engin tillaga um það flutt svo ég viti, það hefur þá verið í einhverri nefnd. En hitt er rétt að kaupfélagsstjóri KEA, Valur Arnþórsson, ræddi þar um dreifbýlisverslun, ekki aðeins samvinnuverslun heldur dreifbýlisverslun almennt, ég get fullvissað hv. síðasta ræðumann um það. Hann lýsti þar þeim miklu erfiðleikum sem eru vegna þeirra breytinga sem hafa orðið í ýmsum atriðum, t.d. samgönguháttum og fleiru þess háttar. Hann lýsti því m.a. að það þyrfti að gera ítarlega athugun á því hvernig dreifbýlisverslun yrði rekin. Ég hef lýst því að ég mun ræða það við Byggðastofnun að hún geri úttekt á dreifbýlisversluninni og komi kannski með tillögur um skipulagsbreytingar. Engin tillaga var flutt um það að styrkja ætti dreifbýlisverslunina. Hins vegar lýsti þessi ræðumaður því í sinni ræðu að það tíðkist í sumum löndum eins og t.d. í Svíþjóð. Ég hef ekki tekið neina afstöðu til þess hvort svo eigi að gera, né hefur flokksþing framsóknarmanna gert það. En allir geta verið sammála um að þetta er mikið vandamál. Það er alveg ljóst að þessi skattur auðveldar þetta ekki. Það er hárrétt. En ég vísa til þess sem ég sagði áðan að öll skattheimta mun valda einhverjum aðilum í okkar þjóðfélagi erfiðleikum. Spurningin er bara um að velja og hafna. Við viljum ná hallalausum fjárlögum og erum vonandi sammála um það. Einnig var nefnt að komið hefði fram spurning fyrr um það hvort ekki væri hér verðstöðvun. Jú, það er verðstöðvun. Ég tel ekki að þetta hafi áhrif á verðstöðvunina á þeim tíma sem hún er. Óskað var eftir því að viðskrh. ræði það nánar og eflaust gerir hann það þegar hann kemst í ræðustól. En ég vil þó fullvissa menn um, ef það má verða til aðstoðar, að það er ekki okkar skoðun að þetta hafi áhrif á verðstöðvunartímanum.

Albert Guðmundsson Virðulegur forseti. Skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði hækkar nú um yfir 100%. Einhvern tíma var því haldið fram að samvinnuverslunin í landinu réði yfir 25% af heildarviðskiptum landsmanna á því sviði. Ef við segjum að það sé rétt má reikna með að hlutfallslega standi samvinnuhreyfingin að 1/4 hluta greiðslna á þessum nýja skatti. Í fljótu bragði gæti maður hugsað sem svo að 105 millj. plús það sem á eftir að innheimta frá gamalli tíð, svona 110--115 millj., kæmu í hlut samvinnuverslunarinnar að greiða af þessum rúmum 400 millj. Miðað við það sem ég sagði fyrr í dag í umræðu um annað mál og hafði eftir hæstv. fjmrh., þá á samvinnuhreyfingin að óbreyttu ástandi eftir að lifa 10--12 mánuði. Hún verður komin á hausinn eftir 10--12 mánuði. Ég reikna með að ef við bætum 50--60 millj. við þann halla sem hún á við að stríða gæti tímabilið styst niður í 9 eða 8 mánuði. Nei, aukin skattheimta, hæstv. forsrh., breytir ekki nokkrum sköpuðum hlut fyrir ríkið sem slíkt en það breytir alveg gríðarlega miklu fyrir einstaklinga og atvinnureksturinn í landinu fyrst og fremst. Það kemur síðast niður á ríkinu. Aftur á móti kemur það niður á ríkinu seinna meir og þetta seinna meir er komið. --- Það er leiðinlegt að þurfa að endurtaka vegna fjarveru ráðherra það sem maður hefur sagt í ræðustól fyrr á sama degi. --- Fólkið og fyrirtækin fá ekki að njóta og nota afrakstur vinnu sinnar á eðlilegan hátt vegna þess að ríkinu liggur svo á að taka það sem það getur af fólki um leið og það aflar þess og því eru tekjur ríkissjóðs óeðlilegar og fólk og fyrirtæki fara á hausinn. Þetta veit hæstv. forsrh. Á þeim tíma sem fjárlagagerðin fer í gang hjá ríkisstjórninni sjálfri er ákveðin verðbólguforsenda innbyggð í niðurstöður. Þetta veit hæstv. fjmrh. og að sjálfsögðu hæstv. efnahagsmálaráðherra. Á þeim tíma sem fjárlagagerðin fer í gang í ár er verðbólgan talin á uppleið vegna þess að fyrrv. ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar hafi staðið sig svo illa. Þetta var málflutningurinn. Og til þess að mæta þessari vondu afkomu er fjárlagagerðin með um 30% innbyggðri aukaálagningu miðað við það sem hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. halda fram í dag, þ.e. að verðbólgan sé komin niður í 0%. Það þýðir að í krónutölu eru fjárlögin u.þ.b. 30% hærri í útgjaldalið heldur en þau þurfa eða eiga að vera samkvæmt eðlilegum útreikningum. Þegar ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar tók við 1983 var talið að verðbólguþáttur fjárlaga hefði verið rangur að því marki að verðbólgan nálgaðist um 100% í maí 1983, en forsendur fjárlaga voru sagðar hafa verið 42% verðbólga. Ríkissjóður var tómur og allir aðilar sem áttu til hans að sækja voru í það miklum vanda, við munum það sem vorum í ríkisstjórn þá, að skólar gátu ekki greitt akstur á skólabörnum, þeir gátu ekki greitt hitakostnað né rafmagnskostnað og svona má lengi telja. Nú er þessu öfugt farið. Við upphaf fjárlagagerðar er reiknað með 30% verðbólgu en hún er komin niður í 0% samkvæmt upplýsingum ríkisstjórnarinnar. Allt það sem hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. hafa sagt um þennan mikla vanda hlýtur því að vera rangt. Það getur ekki verið að þeir segi fólkinu í landinu að hér sé engin verðbólga vitandi það að þeir hafa innbyggt hana í eyðsluþátt ríkissjóðs og á þeim forsendum verða þeir að leggja nýja og hærri skatta. Þetta dæmi gengur ekki upp. Með blekkingum eða jafnvel bara hreinum lygum verður ekki náð hallalausum ríkissjóði því að slík vinnubrögð koma alltaf fram í dagsljósið. Ég vil trúa því að ríkisstjórnin hafi sagt satt þegar hún talaði um 30% verðbólgu. Ég vil trúa því að hún segi satt þegar hún segir að það sé engin verðbólga. En við vitum hvaða fjárlagafrv. liggur frammi með 76--80 milljarða niðurstöðu í eyðsluhlið fjárlaga. Vegna þessarar hækkunar á gjaldahlið um 16--20 milljarða verður að leggja á nýja skatta. En dæmið gengur samt ekki upp. Þarna segir einhver ósatt. Það er talað um að ástandið í Reykjavík sé þannig að þar séu um 200 000 m 2 í verslunarhúsnæði ónotaðir. Það getur vel verið að það sé rétt, ég ætla ekki að mótmæla því. En hverjir hafa byggt og breytt í Reykjavík undanfarin ár? Stærsta dæmið er Mjólkursamsalan, ekki er hún á vegum Reykvíkinga. Sláturfélag Suðurlands, ekki er það á vegum Reykvíkinga.  Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, virðulegi forseti. Það getur verið að hægt sé að segja við þjóðina eins og sagt er við bankakerfið: Með illu skal það í gegn ef það fer ekki með góðu. Ykkar er mátturinn en dýrðin verður aldrei ykkar, það er alveg ljóst.