Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Guðmundur Bjarnason, 1. þm. Norðurl. e., Ingi Björn Albertsson, 5. þm. Reykv., Jóhannes Geir Sigurgeirsson, 6. þm. Norðurl. e., Ragnar Arnalds, 3. þm. Norðurl. v., Steingrímur J. Sigfússon, 4. þm. Norðurl. e., Valgerður Sverrisdóttir, 3. þm. Norðurl. e. Aðalmaður tekur sæti á ný: Vilhjálmur Egilsson, 5. þm. Norðurl. v.

Virðulegi forseti. Í gær áttu þingflokksformenn með sér fund þar sem rætt var um dagskrá þessarar viku og þá var gert samkomulag um það að í gær yrði lokið umræðum um fjáraukalög og lánsfjárlög og síðan var lögð mikil áhersla á að það kæmist á dagskrá mál sem hér er nr. 7 í dag og ber heitið Takmörkun á ráðstöfun síldar til bræðslu. Það var ekki gert ráð fyrir því að önnur mál yrðu afgreidd á fundinum. Hér var kvöldfundur í gærkvöldi og ég varð að fara af fundi rétt fyrir kl. 10.30 og taldi þá að umræðu um lánsfjárlög væri rétt að ljúka sem varð raunin, en hér sé ég að það hafa verið tekin fyrir dagskrármálin Ríkisreikningur 1991, Ríkisreikningur 1992, Bókhald og Ársreikningar. Fjögur mál voru tekin á dagskrá eftir að umræðum um lánsfjárlög lauk. Ég vil gera athugasemd við þetta. Ég tel að þegar þingflokksformenn gera samkomulag um það hvaða mál skuli tekin fyrir, þá eigi það samkomulag að standa. Við gefum upplýsingar til okkar þingmanna um það hvað verði á dagskrá og fólk hagar sínum tíma í samræmi við það. Við vitum að það ríkir hér ákveðin verkaskipting milli þingmanna þó að þeir hafi auðvitað skyldu til þess að mæta, en ég veit ekki til hvers við erum að gera samkomulag um það hvað skuli rætt ef svo eru tekin mál á dagskrá sem enginn á von á. Og ég veit um þingmenn sem höfðu ekki hugmynd um að þessi mál yrðu tekin hér á dagskrá. Þetta er algjörlega óviðunandi.

Vegna þessara orða hv. 15. þm. Reykv. vill forseti geta þess að þessari dagskrá mun hafa verið haldið áfram í fullu samráði við þá hv. þm. og þá hv. þingflokksformenn sem hér voru í húsinu, auk þess sem þessi mál voru á dagskrá þannig að forseti telur ekki að hér hafi verið brotið á nokkurn hátt í bága við dagskrá fundarins.

Virðulegi forseti. Ég var einn af þeim sem voru hér staddir í gærkvöldi og tók hér þátt í umræðum og var reyndar sá eini sem var staddur hér úr stjórn okkar þingflokks. Ég játa það að ég gerði ekki athugasemd við það að þessi mál væru tekin á dagskrá. Mér var ekki kunnugt um í smáatriðum hvað hefði verið samið um á fundum með formönnum þingflokka í gær. Mér var kunnugt um að það ætti að taka fyrir mál varðandi síldarafla, en ég gerði ekki athugasemdir við það að ríkisreikningurinn væri tekinn á dagskrá, ég vil láta það koma fram. En mér var að öðru leyti ekki kunnugt um hvað í smáatriðum hefði verið samið um varðandi dagskrá í gærkvöldi.

Frú forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur. Þingflokksformaður minn, Finnur Ingólfsson, skýrði mér frá þessu samkomulagi sem var um að taka þessi tvö mál og þar að auki síldarmálið og annað ekki. Hann sagði mér jafnframt að ef ekki tækist að klára þessi mál fyrir kvöldmat þá yrði kvöldfundur en ég fór heim í þeirri góðu trú að hin yrðu ekki tekin. Það er afar slæmt ef sú verklagsregla kemst á að samkomulag sem þingflokksformenn gera sín í milli um dagskrá heldur ekki.

Virðulegi forseti. Ég vil gjarnan láta það koma hér fram, sem reyndar er fram komið, að um það var talað á fundi þingflokksformanna með forseta að ljúka í gær þremur málum, þ.e. fjáraukalögum, lánsfjárlögum og síldarbræðslufrv. og það er rétt að talað var um að halda kvöldfund ef þeim málum yrði ekki lokið. Ég var reyndar ekki hér í gærkvöldi en þá voru tekin til afgreiðslu fjögur önnur mál sem eru væntanlega þess eðlis að þau hafa verið talin vera umræðulítil og hafa sjálfsagt verið það þannig að það hefur verið talið smámál í sjálfu sér að koma þeim áleiðis. En kannski hefur hér verið um einhver mistök að ræða sem ég skal ekki svara fyrir en oft er það nú þannig að þegar svigrúm skapast þá er umræðulitlum málum, eða málum sem vænta má að séu umræðulaus, potað áfram á dagskrá eins og allir þingmenn þekkja. En það hefur áreiðanlega ekki staðið til af hálfu fjmrh. né neins annars að ganga neitt á svig við samkomulag eða svipta menn möguleikanum á því að tjá sig um þessi mál. Mér finnst því leitt ef hér hefur komið upp misskilningur. Það er rétt sem menn hafa verið að segja að það var búið að tala um að afgreiða þessi þrjú mál þannig að ég held að þetta hljóti að vera skýringin á því að svo fór sem fór hér í gærkvöldi.

Virðulegi forseti. Ég var hér í gærkvöldi og gerði ekki athugasemdir við að þessi mál kæmu á dagskrá. Það var reyndar ekki samráð við mig um það en það var talað við þá sem hér voru, hvort það væri heimilt að taka þessi mál fyrir og þau voru tilbúin til þess. Ég skildi fund þingflokksformanna þannig að það yrði ekki kvöldfundur nema þessum þrem málum yrði ekki lokið. Ég skildi fundinn ekki þannig að það yrðu alls ekki tekin fyrir fleiri mál á dagskrá ef sátt yrði um það þannig að ég hef þá bara skilið það rangt. Samkomulag okkar var um það að ekki yrði kvöldfundur á þriðjudagskvöld nema ekki hefði tekist að ljúka þessum málum sem fyrirhuguð voru og ég skildi þetta ekki þannig að það mætti ekki taka fleiri mál af dagskránni til umræðu ef sátt yrði um það af þeim sem hér væru. Frú forseti. Ég gerði ekki athugasemdir við að þessi mál væru tekin á dagskrá. Það var heldur ekki haft samráð við mig sem slíka um það. Ég var hér í húsinu.

Virðulegi forseti. Þessar umræður koma mér satt að segja talsvert á óvart vegna þess að mér var ekki kunnugt um að neitt samkomulag hefði verið gert á milli formanna þingflokka og þaðan af síður auðvitað hvers efnis það samkomulag var. Ég kom hingað í trausti þess að það ætti að ljúka þeim málum sem voru á dagskrá og þannig stóð á að það var beðið eftir einum ræðumanni í lánsfjárlagaumræðunni og þá var skotið inn Ríkisreikningi 1991 og síðan eftir að umræðu lauk um lánsfjárlög var bætt við Ríkisreikningi 1992, Bókhaldi og Ársreikningum. Tvö fyrstnefndu málin hafa verið lögð fram áður og meira að segja gengið svo langt að það hafa legið fyrir nefndarálit fyrr þannig að þau mál geta komið aftur upp á þinginu. Þetta eru gömul mál. Að hinum tveimur málunum er þegar farið að vinna í nefndinni. Það eru mál sem ég held að sé enginn ágreiningur um. Ég hafði samband við formann efh.- og viðskn. og hv. formann Alþb. og niðurstaðan varð sú að það voru engar athugasemdir gerðar. Ég hélt hins vegar áfram í trausti þess að ekkert samkomulag hefði verið gert og ég sé ekki betur en það sé fyllilega eðlilega staðið hér að þingstörfum og það er a.m.k. lágmark að viðkomandi ráðherra sé tilkynnt það ef samkomulag er um að taka ekki mál fyrir sem er á dagskrá og ráðherrann kemur til þess að mæla fyrir og ljúka. Það finnst mér vera alveg lágmark. Ég tek það jafnframt fram að varaformaður fjárln. var hér í allt gærkvöldi og fylgdist með þessum umræðum til viðbótar þeim sem ég hef þegar nefnt í minni ræðu. Þetta vil ég að komi fram. Hér er ekki verið að reyna að þvinga mál fram með neinum hætti. Þvert á móti ríkti um þetta gott samkomulag í gærkvöldi hjá þeim sem ekki vissu betur en að það væri í lagi að fara með málin í gegnum þingið í gærkvöldi, á eðlilegum tíma að sjálfsögðu.

Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir það sem fram kom hér hjá hv. 15. þm. Reykv. að það er auðvitað mjög sérkennilegt að taka hér fyrir fleiri, fleiri þingmál, stjórnarfrumvörp, án þess að ræða við einn þingflokkinn um málið sem hafði staðið í þeirri trú að tekin hefði verið ákvörðun um að taka málin ekki fyrir á fundinum í gærkvöld. Og auðvitað er það líka alveg lágmark að hæstv. fjmrh. fái að vita um málin þegar gengið er frá þeim á milli formanna þingflokkanna og forseta Alþingis. Ég verð að segja að það er mjög sérkennilegt ef hæstv. forseta Alþingis tekst hvorugt, að koma niðurstöðum funda á framfæri við hæstv. fjmrh. né heldur það að koma breytingum á framfæri við heilu þingflokkana. Ég held að það sé nauðsynlegt að formenn þingflokkanna tali rækilega við hæstv. forseta þannig að misskilningur af því tagi sem hér er uppi komi ekki upp með þeim hætti sem hér hefur verið lýst því að það er bersýnilegt að hér eru verulega alvarlegar brotalamir í vinnubrögðum forseta Alþingis. Það er ljóst. Í öðru lagi er það þannig, hæstv. forseti, að eitt af þeim málum sem var tekið hér í gegn í gærkvöld mjög hratt er ágreiningsmál. Það er alveg ljóst að hv. þm. Pálmi Jónsson hefur þing eftir þing haft margt að athuga við ríkisreikninginn fyrir árið 1991 og frv. til staðfestingar á honum. Það hef ég haft líka. Ég leit svo á að þegar hafin var umræða um það mál hér í gærkvöldi, þá hlyti það að hafa gerst með samkomulagi við alla aðila, m.a. þann þingmann sem hefur beitt sér sérstaklega í umræðum um þetta mál þing eftir þing og er hv. þm. Pálmi Jónsson. Ég tel því að málið hafi þann svip, þó það hafi kannski ekki verið ætlunin, að menn hafi vísvitandi viljað fara fram hjá þeim ágreiningi sem er við þennan hv. þm. og það vil ég líka gagnrýna. Ég skora á hæstv. forsætisnefnd að ræða það rækilega við forseta Alþingis að betur verði framvegis haldið á málum en virðist hafa verið gert í gærkvöldi.

Virðulegi forseti. Ég tek skýrt fram að ég var ekki að saka hæstv. fjmrh. um að vera að þvinga hér máli í gegn. Ég er fyrst og fremst að vekja athygli á því að þingflokksformenn gerðu samkomulag og síðan er ekki staðið við það og við verðum að fá skýringar á því hvers vegna það gerist. Ég á sæti í hv. efh.- og viðskn. og hér eru nú þessi smámál sem var verið að ræða í gærkvöldi um bókhald og ársreikninga. Þetta eru engin smámál og það er eðlilegt að þau fái vandaða umfjöllun í þinginu og þau séu rædd á eðlilegan hátt en ekki keyrð í gegn eftir miðnætti á þriðjudagskvöldi. Þetta eru ekki eðlileg vinnubrögð og það þarf að taka á því ef upplýsingar berast ekki til þingmanna og ráðherra um það samkomulag sem gert hefur verið um störf þingsins. Ég ítreka því að ég mótmæli þessum vinnubrögðum og hér verður að verða bót á.

Virðulegi forseti. Ég vil láta það koma fram að fundur í gærkvöld og þau mál sem tekin voru fyrir á þeim fundi komu mér á óvart. Ég hafði samband við forseta þingsins meðan fundur stóð síðdegis í gær og forseti tjáði mér afdráttarlaust að lokið yrði umræðu um frv. til fjáraukalaga og frv. til lánsfjárlaga og lengur yrði ekki haldið áfram og ég vissi ekki að til stæði að halda kvöldfund og því síður að t.d. ríkisreikningur fyrir árið 1991 yrði tekinn fyrir. Það eru auðvitað mikil mistök í fyrsta lagi að fjmrh. sé ekki kynnt slík ákvörðun, en það eru enn þá meiri mistök að það skuli brugðið frá þeim ákvörðunum sem teknar hafa verið og þingmönnum tilkynntar. Ég get því tekið undir þær athugasemdir sem hér hafa komið fram og hef talið að það þurfi að koma meira og betra lagi á þær tilkynningar sem berast til þingmanna um slíka meðferð mála hér í þinginu. Það er svo aftur annað mál sem hæstv. fjmrh. sagði að hér er um gömul mál að ræða. Það er vitað að hér er um að ræða ágreiningsmál sem ég hefði kosið að taka til máls um við 1. umr. svo sem eins og ég hef gert áður þegar þau mál hafa komið fyrir hér á hv. Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég skal vera stuttorður. Ég vil bara að það komi fram af því að mér láðist að geta þess áðan að auðvitað á maður að bera það traust til forseta þingsins eftir að fundur hefur verið haldinn að það sé farið eftir þeirri samþykkt sem þar er gerð og við þurfum ekki að vera að skiptast á skoðunum á göngum hér um hvað það fjallar. Hæstv. forseti þingsins hlýtur að framfylgja því sem samþykkt er á þeim fundum og ég vona að það verði svo eftirleiðis.

Virðulegi forseti. Formenn þingflokka voru kallaðir til fundar við forseta Alþingis í hádeginu í gær til þess að ræða störf þingsins þann dag. Forseti þingsins hafði hugmyndir uppi um að halda hér kvöldfund. Því var mótmælt af formönnum þingflokka stjórnarandstöðunnar af þeirri ástæðu að það væri of skammur fyrirvari og þar sem það væri líka annað kvöldið í röð sem fundur yrði haldinn. Þá óskaði forseti þingsins sérstaklega eftir því hvort ekki væri hægt að ná samkomulagi um að ljúka umræðu um þrjú mál, lánsfjáraukalög, lánsfjárlög og það mál sem mest lá á að koma í gegnum 1. umr. þingsins, 7. málið á dagskrá í dag, sem er takmörkun á ráðstöfun síldar til bræðslu sem er stjfrv. Ég gerði allflestum þingmönnum Framsfl. sem ég náði til þar sem ekki var um þingflokksfund að ræða grein fyrir því um hvað hefði verið samið. Þegar ég kom hins vegar hér í morgun og sá að ekki hafði verið tekið til umræðu takmörkun á ráðstöfun síldar til bræðslu, þá áttaði ég mig reyndar ekki á hvað hefði gerst í störfum þingsins, hvort þá hefði einhver breyting orðið á. En ríkisreikningur hafði verið tekinn til umfjöllunar sem ekki var minnst á af forseta þingsins að ætti að koma til umræðu þennan dag þannig að við það samkomulag sem var gert milli allra þingflokksformanna og forseta þingsins hefur augljóslega ekki verið staðið. Nú er enginn að ásaka fjmrh. í þeim efnum. Það er auðvitað forseta þingsins að koma þessum skilaboðum og sjá um að hægt sé að standa við það samkomulag sem gert var. Ég vil mótmæla þessum vinnubrögðum og maður spyr sjálfan sig: Til hvers þá að vera að gera slíkt samkomulag ef ekkert er farið eftir því?

Hv. 8. þm. Reykn. og hv. 9. þm. Reykn. hafa óskað eftir að ræða störf þingsins. Strangt tekið er tíminn búinn en forseti hyggst nú leyfa þessum tveim hv. þingmönnum að tala í trausti þess að þeir ljúki máli sínu á sem allra skemmstum tíma og hefur nú einn bæst í hópinn. Hv. 8. þm. Reykn. tekur til máls og forseti treystir því nú að hann stytti mál sitt.

Virðulegi forseti. Það vandamál sem hér er lýst á sér að mínum dómi rætur í þeirri siðvenju sem mér finnst fara vaxandi að það er mikill hreyfanleiki á því hver situr í forsetastól og það virðist sem forseti Alþingis, hv. þm. Salome Þorkelsdóttir sem ber meginábyrgð á skilaboðum og því samkomulagi sem gert er, beri þau ekki áfram. Það var gert samkomulag fyrr á þessum þingi við einn af forsetunum, það barst ekki áfram til hinna forsetanna og þannig er hægt að nefna fjölmörg dæmi. Það er alveg greinilegt að milli forsetanna verður að koma á nýrri siðvenju í samskiptaháttum og það er líka mjög vont fyrir okkur að þurfa sífellt að vera að semja við nýjan og nýjan einstakling á forsetastóli. Ég vil hins vegar láta það koma hér fram að ég átti samræður við forseta Salome Þorkelsdóttur í gær, reyndar að hennar frumkvæði, þar sem hún tilkynnti mér það að það væru þrjú mál sem ætti að taka fyrir. Það væru lánsfjárlögin, fjáraukalögin og síldarfrv. sem hér hefur komið til umræðu, meira ætti ekki að taka fyrir. Síðan vil ég staðfesta það hins vegar að hæstv. fjmrh., svo að öllu sé til haga haldið sem rétt er, hæstv. fjmrh. kom að máli við mig hér einhvern tíma á tólfta tímanum í gærkvöldi þegar umræðunni var að ljúka um lánsfjárlögin og spurði hvort ég hefði nokkrar athugasemdir við það að gera að hann tæki ríkisreikningsfrumvörpin tvö og eitt annað mál. Og hvort sem það var nú svona vegna samúðar minnar með fjmrh. sem er með langan lista af málum og vill gjarnan koma þeim til nefndar, þá sagði ég það að ég gerði ekki athugasemdir við það. Ég var ekki að gera það fyrir hönd flokksins sem slíks en ég vil að hið rétta komi fram í málinu að . . .

Hann tók það þannig.

Það má vera að hann hafi tekið það þannig, því svarar hann þá sjálfur. En ég vil ekki að það sé nein leynd yfir því að við ræddum þetta ég og fjmrh. með þessum hætti. En hitt breytir því ekki að forseti Alþingis var fyrr um daginn búinn að tilkynna mér formlega niðurstöðu forsetanna um annað.

Hv. 9. þm. Reykn. ræðir störf þingsins og treysti ég henni nú til að vera stuttorðri, en síðan mun forseti leyfa hv. 5. þm. Austurl. að koma í ræðustól þar sem hann sat í forsetastól í gærkvöldi.

Virðulegi forseti. Erindi mitt hingað í stólinn er einfaldlega að biðja hæstv. forseta um að svara því og halda því til haga gagnvart öðrum fulltrúum í forsætisnefnd hvort það muni í framtíðinni verða staðið við það samkomulag sem gert er þannig að ekki komi upp slík staða aftur. Það vildi svo til að ég var hér á vaktinni út af einu því máli sem samkomulag var um að taka fyrir í gær en það var frv. til laga um takmörkun á ráðstöfun síldar til bræðslu. Það mál var síðan ekki tekið fyrir en önnur mál, sem ekki var samkomulag um að yrðu tekin fyrir, voru tekin í staðinn. Ef staðan hefði verið nákvæmlega öfug að það mál sem ég ætlaði hér að fylgjast með hefði verið tekið fyrir þrátt fyrir að samkomulag væri um annað, þá hefði ég verið mjög óánægð með að geta ekki treyst því að vita hvenær það mál væri tekið fyrir og það þó um þetta mál sé býsna gott samkomulag og þetta sé kannski ekki stórt mál. Þetta finnst mér alveg grundvallaratriði að það sé staðið við samkomulag, þá er ekkert því til fyrirstöðu af hálfu okkar kvennalistakvenna að vera hér við þau mál sem við þurfum miðað við það samkomulag sem gert var því að okkar þingflokksformaður kom mjög tryggilega skilaboðum á framfæri.

Virðulegur forseti. Það er rétt, ég sat á forsetastóli í gærkvöldi og líka nokkra stund um eftirmiðdaginn. Ég leit ekki svo á að það væri samkomulag um það að ræða ekki einhver tiltekin mál, heldur væri samkomulag um það að ljúka þremur málum. Það tókst að ljúka tveimur af þessum þremur málum. Það tókst ekki að ljúka né taka til umræðu síldarfrv., þ.e. takmörkun á ráðstöfun síldar til bræðslu og mér tjáð þegar ég kom á forsetastól hér í gærkvöldi að nú hefði tekist nýtt samkomulag eða réttara sagt tekist samkomulag um að ræða það ekki. Hvort það hafi verið gert á þingflokksformannafundi veit ég ekki. En hitt vil ég segja að hér gengu störfin mjög vel á þinginu í gær og var góður árangur af þessu starfi og starfsdagurinn var langur. Við vorum hér fram yfir miðnætti og ég vil þakka þeim hv. þm. sem tóku þátt í umræðum og voru hér viðstaddir umræðuna sem því miður voru mjög fáir. En mér finnst það ansi skrýtið að það skuli taka hálftíma af starfstíma þingsins að ræða það að þegar verður góður árangur af störfum þingsins þá jaðri það við þinglegt slys. Það finnst mér ekki gott.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frv. um takmörkun á ráðstöfun síldar til bræðslu. Frv. gerir ráð fyrir því að ráðherra verði heimilt með reglugerð að takmarka ráðstöfun á síld til bræðslu í þeim tilgangi að tryggja nægjanlegt hráefni til vinnslu síldar til manneldis ef telja verður það nauðsynlegt. Heimildin felur í sér að slíkar takmarkanir er unnt að ákveða með þeim hætti að allri síld skuli landað til manneldisvinnslu eftir ákveðið tímamark og enn fremur á þann veg að ákveðnu hlutfalli af afla hvers báts verði eftir ákveðið tímamark ráðstafað til manneldisvinnslu. Áður en ákvörðun er tekin um þetta efni skal leita umsagnar sérstakrar samráðsnefndar samtaka fiskvinnslustöðva og Landssambands ísl. útvegsmanna. Í 2. gr. er tekið fram að við mat á því hvort takmörkun á ráðstöfun síldar til bræðslu sé nauðsynleg skuli annars vegar líta til þeirra aflaheimilda sem fyrir hendi eru þegar ákvörðun er tekin og hins vegar gerðra samninga um sölu á frystum eða söltuðum síldarafurðum sem hér um ræðir. Það hefur verið áhyggjuefni á undanförnum árum í hversu ríkum mæli síld hefur farið til bræðslu. Fyrir liggur að mat Þjóðhagsstofnunar á því að vinnsluvirði síldar til manneldisvinnslu er mun meira en þegar hún er brædd. Rík atvinnusjónarmið koma líka til og mikill áhugi samtaka launafólks um að tryggja að síld fari í ríkari mæli til manneldisvinnslu. Sjútvrn. hefur fyrir sitt leyti unnið að því á undanförnum árum að freista þess með samstarfi útgerðaraðila og vinnsluaðila að snúa þróununni við. Á síðustu vertíð náðist markverður árangur í því efni með því að það hlutfall síldar sem fer til mjölvinnslu lækkaði úr rúmum 70% niður í rúm 60%. Eigi að síður er það svo að ekki er tryggt að unnt reynist að tryggja verkunaraðilum þá síld sem samningar eru gerðir um. Vandinn sem við stöndum frammi fyrir er vitaskuld af ýmsum toga. Meginvandinn er fyrst og fremst fólginn í því að verðmismunur hefur verið óverulegur af ýmsum ástæðum. Stærsti markaður fyrir saltaða síld sem við áttum kost á í Rússlandi lokaðist. Evrópubandalagið hefur algerlega bannað um langan tíma að setja síld í bræðslu og það hefur valdið offramboði á saltsíld á Evrópumarkaði og verðhruni og síðan koma til líffræðilegar aðstæður. Síldin hefur staðið mjög djúpt og hinir hefðbundnu síldarbátar hafa átt erfitt með að veiða síld til manneldisvinnslu og stór loðnuskip hafa því í ríkari mæli tekið til sín síldarkvótana og ráðstafað síldinni. Heppilegast er að þessi mál geti þróast í frjálsum samningum milli útvegsmanna og verkenda en aðstæður eru með þeim hætti að talið er eðlilegt að veita heimildir til takmörkunar af því tagi sem hér er gert ráð fyrir. Á sl. hausti skipaði ég nefnd til þess að endurskoða lög um síldarútvegsnefnd og gera sérstakar tillögur um það með hvaða hætti mætti stuðla að því að síld kæmi í vaxandi mæli til manneldisvinnslu. Nefndin skilaði áfangaskýrslu um síðari hluta verkefnisins þar sem áhersla er lögð á að komið verði á fót formlegri samráðsnefnd af því tagi sem ráðuneytið hefur stuðlað að á undanförnum vertíðum til þess að greiða fyrir miðlun upplýsinga. Jafnframt eru ábendingar um atriði er lúta að markaðsmálum, tæknilegum búnaði skipa, einkum að því er varðar kælibúnað og vakumdælur. Síðan er lagt til að ráðherra fái þá heimild til takmörkunar á ráðstöfun síldar til bræðslu sem frv. þetta gerir ráð fyrir og að veiting slíkra heimilda verði að höfðu samráði við þá samráðsnefnd útgerðar og vinnslu sem ráð er fyrir gert að starfi formlega. Ég vænti þess að þetta mál fái góða og skjóta afgreiðslu á hinu háa Alþingi. Ég þykist vita að hv. þm. geri sér grein fyrir því að málið er þess eðlis að heimildirnar þurfa að liggja fyrir í tæka tíð þannig að þær komi að notun á þeirri vertíð sem nú þegar er hafin. Ég legg til, frú forseti, að frv. verði að umræðu lokinni vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Virðulegi forseti. Á verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar eru aðeins ætluð tvö mál er varða sjávarútveginn, þetta mál sem er til umræðu um takmörkun á ráðstöfun síldar til bræðslu og hitt málið varðandi hvalveiðar. Að líkindum verður því minni umræða um sjávarútvegsmál á þessu þingi en því síðasta svo það er eðlilegt að margir vilji taka til máls. Á fiskiþingi sagði hæstv. sjútvrh. að búið væri að eyða allri óvissu varðandi þau mál er sjávarútveginn varðar, stefnuna til framtíðar og þar með er hann að sjálfsögðu að segja að búið sé að staðfesta þá kvótastefnu sem áður var lögfest. Þetta frv. um takmörkun síldar til bræðslu er rammi um reglugerð sem síðar verður sett eftir því sem kaupin gerast á eyrinni og er mjög eðlilegt að það sé í því formi sem það er því erfitt að henda reiður á hvernig þau kaup gerast. Í greinargerð með frv. segir reyndar allt sem segja þarf um það hvernig stendur á því að svo lítið hlutfall fer til fullvinnslu og manneldis sem raun ber vitni en á síldarvertíð 1985/1986 fer aðeins 2% í mjölvinnslu og lýsisvinnslu, en aftur á móti á síðustu vertíð fer 63% í mjöl og lýsi. Þessu vilja að sjálfsögðu allir breyta en það er ekki einfalt mál. Hæstv. sjútvrh. kom áðan inn á ástæður fyrir því. Í fyrsta lagi hefur síldin verið á dýpri slóð en áður og því hafa loðnuskipin farið í ríkara mæli að veiða síldina og þau eru að mörgu leyti illa búin til þessara veiða, vantar kælibúnað í skipin, tanka og ýmislegt annað er til þarf til að koma með góða síld til vinnslu. Loðnuflotinn er því ekki nægilega vel búinn til að stunda þessa síldveiði. Fyrst og fremst eru vandræði vegna þess að markaður fyrir fullunna síld er lítill. Mikið framboð er á þessari vöru og verðið ekki nægilega hátt. Kostnaðurinn t.d. við söltun á síld er mikill og þegar um mjög litla er samninga að ræða hugsa menn sig tvisvar um áður en þeir fara í kostnaðarsama framleiðslu á vörunni. Því hefur það gerst sem er alvarlegt mál og þess vegna er frv. lagt fram að við höfum ekki staðið við gerða samninga um sölu á síld. Það er mjög alvarlegt mál fyrir okkur Íslendinga sem erum bæði að berjast fyrir atvinnuleysi og ýmis önnur vandamál að við verðum auðvitað að standa við þá samninga sem gerðir hafa verið. Ég vil gjarnan koma öðru á framfæri. Þegar samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið var gerður á sínum tíma náðust ekki viðunandi samningar varðandi tollfríðindi á síld. T.d. á Þýskalandsmarkaði, þar sem verið er að selja marineraða síld, þá greiðum 14--18% toll af síldinni sem er auðvitað allt of hátt hlutfall. Og ef fer sem horfir að þjóðir í Skandinavíu ganga almennt inn í Evrópusambandið þá stöndum við auðvitað frammi fyrir því að enn þá erfiðara verður fyrir okkur að selja síldina. Þar af leiðandi langar mig til að spyrja hæstv. sjútvrh. að því sérstaklega vegna þess að hann gat um það á fiskiþingi hvað sé að gerast í þessum málum varðandi samninga um tolla á síld í Evrópu vegna þess að hæstv. sjútvrh. gat þess sérstaklega á fiskiþingi, ég hjó eftir því, að það væru góðar fréttir frá Brussel og málin væru í góðum farvegi. En síðan eru ekkert nákvæmari fréttir af því og ég veit að fleiri en ég hafa áhuga á að heyra nákvæmlega hvað þar er að gerast. Það hefur mikið að segja varðandi sölu á þessari afurð hvernig við stöndum varðandi tollana. En lykillinn að sölu á síldarafurðum hefur auðvitað verið Sovétríkin eða Rússland. Þegar sá markaður lokaðist okkur um leið og sovéska ríkið hætti að vera með ríkisábyrgð á þessum kaupum treystu einstaklingar sér ekki til að selja til þeirra nú sem eru tilbúnir að kaupa af okkur vegna þess að ábyrgðirnar eru ekki nægar. Þá langar mig líka til að spyrja hæstv. sjútvrh. að því hvort ríkisstjórnin sé að huga að því að auka möguleika Íslendinga til að selja til Rússlands t.d. með því að ábyrgjast söluna. Svo langar mig til að spyrja hæstv. sjútvrh. hvort hann sé sammála ummælum hæstv. forsrh. í umræðum utan dagskrár 10. okt. þegar síldina bar á góma. Mér fannst koma fram í ummælum hæstv. forsrh. að hann hefði ekki mikla trú á því að þessi atvinnugrein gæti skapað okkur það sem ég hef trú á að hún geti skapað okkur. Mér þætti fróðlegt að heyra hvort hæstv. sjútvrh. er sammála ummælum hæstv. forsrh. en þau voru svo, með leyfi forseta: ,,Það er mikið talað um síldina og þetta er orðið stórmál í heilmörgum fréttatímum. Ef allt færi á versta veg með síldina, þá eru það hagsmunir upp á 34 millj. kr. En það eru engar líkur á að allt fari á hinn versta veg með síldina. Þvert á móti standa allar líkur til þess að það mál sem verði leyst en við fáum ekki úr því skorið endanlega fyrr en í formlegum viðræðum sem hefjast ekki fyrr en eftir þjóðaratkvæðagreiðslurnar í Skandinavíulöndunum.`` Mér finnst þegar hann talar um 34 millj., að ekki skipti meira máli en að þetta séu eitthvað 34 millj. af eða á, sé hann ekki að hugsa um þau miklu margfeldisáhrif sem atvinna af síldarverkun til manneldis getur haft. Mig langar að vita hvort hæstv. sjútvrh. hefur bundið sig við þessa tölu. Gamlir síldarspekúlantar eru að láta sig dreyma um það að norsk-íslenski síldarstofninn sé að ganga hingað aftur á heimaslóðir. Stofninn hefur ekki sést síðan 1967. Vorgotssíld úr norsk-íslenska síldarstofninum byggði upp þetta velferðarkerfi sem við búum við í dag og það breytti mjög miklu ef það væri raunin að síldarstofninn væri að ganga austur. Hann hefur fundist í svokallaðri síldarsmugu á gráa svæðinu milli Íslands og Noregs. En það er líka fagnaðarefni að sú síld úr íslenska sumargotsstofninum, sem hefur verið að veiðast, er feit og góð til vinnslu. Í fskj. með frv. er áfangaskýrsla frá nefnd sem hæstv. sjútvrh. skipaði og Halldór Ásgrímsson veitti forustu. Í skýrslunni eru gerðar tillögur um aukna nýtingu síldar til manneldis, nýta betur þá möguleika sem felast í atvinnu- og gjaldeyrissköpun varðandi síld. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál. Ég er sammála því sem kom fram í máli hæstv. sjútvrh. Þetta mál hlýtur að hafa hraða framgöngu í gegnum þingið. Þetta er mál sem menn geta verið sammála um þannig að ég býst við því að það stoppi hvergi í kerfinu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. þá forustu sem hann hefur tekið í því að leggja fram þetta frv. sem ég held að sé mjög mikilvægt. Þetta er atvinnuskapandi frv. og ég vona að þegar hæstv. ráðherra hefur fengið þá heimild er væntanleg lög munu veita honum til þess að grípa inn í vinnsluaðferðir muni það geta leitt til góðs í sambandi við að stærri hluti af síldinni, sem berst í land, fari til vinnslu í landi en ekki bræðslu. Ég minni einnig á að sl. vor samþykkti hið háa Alþingi þáltill. er laut að þessu máli og sú þáltill. kvað einnig á um það að endurskoða bæri lög um síldarútvegsnefnd og útflutning saltaðrar síldar í þeim tilgangi að efla markaðsöflun fyrir síldarafurðir. Það kemur fram í greinargerð með frv. að nefndin hafi skipt starfinu í tvo þætti og muni taka síðari hluta ályktunarinnar til athugunar nú fljótlega. Það er alveg ljóst að síldarvinnslan skiptir afar miklu máli fyrir atvinnulífið á landsbyggðinni. Ég þekki það mjög vel úr mínu kjördæmi að síldarvinnsla sem stendur víða sem hæst núna um þessar mundir og kemur sem mjög kærkomin búbót við atvinnulífið og setur undir það traustari skorður og skiptir mjög miklu máli fyrir afkomu heimilanna líka. Þess vegna var það mjög mikið áhyggjuefni hvernig síldarvinnslumálin voru að þróast þegar alltaf stærri og stærri hluti af síldinni fór til bræðslu en minni hlutinn í vinnslu í landi. Nú grípur hv. Alþingi inn í og veitir hæstv. ráðherra heimild til þess að hafa áhrif á þróunina og er það vel. Það er rétt sem hér hefur einnig komið fram að það er áhyggjuefni að á síðustu vertíð tókst ekki að vinna upp í samninga um síld þrátt fyrir að í upphafi vertíðar hefðu menn áhyggjur af að erfiðlega gengi að selja síldina og að markaðarnir væru svo veikir að ekki tækist að semja um þá síld sem söltuð yrði. En þegar upp var staðið höfðum við samninga en ekki nægjanlega síld upp í þá samninga. Ef við hefðum haft lög eins og frv. gerir ráð fyrir er nokkuð víst að hæstv. ráðherra hefði getað gripið fyrr inn í framvinduna og tryggt að nægjanlegt magn af síld hefði borist til söltunar svo að tekist hefði að uppfylla þá samninga sem gerðir höfðu verið. Þess vegna er mjög brýnt að afgreiðslu þessa máls verði hraðað eins og kostur er í þinginu. Tíminn líður og það er komið fram á miðja haustvertíð og þess vegna er mjög brýnt að þingið hafi hraðar hendur. Ég á sæti í hv. sjútvn. og mun leggja mitt af mörkum til þess að þetta verk megi vinna fljótt og vel svo að hinu háa Alþingi megi takast að afgreiða þetta frv. eins fljótt og mögulegt er.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að þingmál af þessu tagi skuli vera komið fram þó að ég verði að viðurkenna að mér finnist ekki vera mikið í því sem hægt er að átta sig á hvernig hæstv. ráðherra ætlar að taka á málinu. Þarna er eingöngu um að ræða lagaheimildir til handa hæstv. ráðherra að gefa út reglugerðir en engar vísbendingar um það með hvaða hætti þeim verði beitt. Það eru heldur ekki neinar vísbendingar, og það kom heldur ekki fram í ræðu hæstv. ráðherra, hvaða aðrar ráðstafanir væri verið að skoða til þess að gera það sem hv. Alþingi samþykkti með þál. á sl. vori til þess að koma betri skipan og ná betri nýtingu á þessari auðlind sem liggur í því að nýta síldarstofnana. Sú nefnd, sem hæstv. ráðherra skipaði ekki fyrr en í september, hefur að sjálfsögðu skilað af sér á eðlilegum tíma. Ég tel að kannski hafi verið full ástæða til þess að skipa þessa nefnd fyrr þannig að hún gæti skilað fyrr af sér og hæstv. ráðherra og ráðuneytið hefðu þá kannski verið tilbúnir með meira en bara tillöguna um að ráðherrann megi gefa út reglugerð. En þetta var afrakstur af umræðum og meðferð þessara mála í þinginu á sl. vetri. Það komu fram tvær þáltill. Önnur var um nýtingu síldarstofna sem ég flutti ásamt tveimur öðrum hv. þm. og auk þess þáltill. um endurskoðun á lögunum um síldarútvegsnefnd sem hv. 5. þm. Austurl. hafði forustu um að flytja. Mér hefði þótt það við hæfi að þess hefði verið einhvers getið í þessu plaggi, sem hér er lagt fram, hver forsaga málsins var en það er önnur saga og skiptir kannski ekki máli í þessu sambandi. En mig langar til þess að spyrja hæstv. ráðherra hvað hann hyggist gera í þeim öðrum málum sem rædd voru og komu fram bæði í þáltill. og í áfangaskýrslu nefndarinnar, þ.e. um sölumálin og viðskiptin við þau lönd sem við höfum verið að selja síld til á undanförnum árum. Þar hefur verið að skapast meiri óvissa en hefur verið undanfarið. Ef Svíþjóð og Finnland gerast aðilar að ESB þarf auðvitað að semja um þessi mál upp á nýtt. Ekki tókst að semja um eðlilegan aðgang að mörkuðum í Evrópu í samningum um hið Evrópska efnahagssvæði. Nú eru þessir viðskiptaaðilar okkar hugsanlega á leiðinni inn í það samband og við hljótum að gera kröfu um það að menn einhendi sér í að reyna að fá samninga um þessi viðskipti við Rússa. Ég vil minna á það að hv. 3. þm. Reykv. lagði til í umræðum um þá þáltill., sem við bárum hér fram í fyrravetur, að komið yrði á einhvers konar starfi í Eystrasaltslöndunum til þess að reyna að auka sölu á síld þangað. Mig langar til þess að spyrja hæstv. ráðherra, hvað er að gerast í þessum hlutum. Er hann að vinna eitthvað eða láta vinna eitthvað í þessum málum eða hver á að hafa það á hendi? Ég tel að alls ekki sé verið að gera nema lítinn hluta af því sem hér var rætt um og þingið var greinilega sammála um að þyrfti að gera. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra t.d. hvað verður gert núna þegar fullvinnsluskip óska eftir því að fá að vinna síld úti á sjó. Mun það verða leyft? Hverju ætlar hæstv. ráðherra að svara mönnum sem kannski hugsanlega vilja hafa viðskipti við Rússa á miðunum? Verður það leyft að þeir fái að kaupa síld beint á miðunum? Hefur eitthvað gerst í því máli sem við vitum að hefur verið rætt við Rússa áður? Allt þetta hefði verið fróðlegt að hæstv. ráðherra færi betur yfir. Mig langar að biðja hæstv. ráðherra að útskýra hvernig hann ætlar að standa að þessum takmörkunum. Ég hef þá skoðun að það eigi ekki að standa að þeim með þeim hætti sem mér sýnist að sé verið að setja fram með þessari tilurð málsins. Ég tel nefnilega að það eigi að gefa veiðar til manneldis frjálsar og síðan eigi að draga frá kvótum sem notaðir eru í bræðslu það sem nýtt er til manneldis. Því mætti svo sem koma á á einu ári með því að skerða kvótana til bræðslu dálítið verulega í upphafi vertíðar, gefa veiðarnar frjálsar til manneldisvinnslu og taka síðan tillit til þess hvernig dæmið hefði komið út þegar liði á vertíðina. Menn gætu þá í framhaldinu haft það þannig að sá kvóti sem væri notaður til manneldis yrði dreginn frá heildarkvóta næsta árs þannig að ævinlega væri hægt að veiða það magn sem menn ætluðust til að væri tekið úr sjónum en þó væri þessi manneldiskvóti frjáls. Ég hef enga trú á því að menn þurfi að óttast að það verði farið fram úr heildarkvótanum þó megi nýta það til manneldis sem hægt er að koma í vinnslu. Ég hefði talið miklu eðlilegra að standa með einhverjum slíkum hætti að málinu. Ég tel nefnilega að það sé fleira en bara það að síldin hafi dýpkað á sér sem hafi orðið til þess að kvótarnir hafi farið af bátunum yfir á loðnuskipin. Ef ég man rétt þá var ekki nema u.þ.b. 17% af kvótanum fyrir tveimur, þremur árum á loðnuskipunum. Allt hitt var á bátaflotanum. En á síðustu vertíð skilst mér að loðnuflotinn hafi veitt að meginhluta til alla síldina. Þetta var bókstaflega allt framselt til loðnuskipanna. Það er kannski ástæða til að gera athugasemd við það sem hæstv. ráðherra sagði að hann teldi að best væri að þetta gerðist með frjálsum viðskiptum milli aðila. Það er kannski ekki ástæða til þess að gera sér miklar vonir um að það gerist á meðan málin standa þannig að sjómennirnir t.d. fá ekki nema 10 aurum eða svo hærra verð fyrir þá síld sem fer til vinnslu og þurfa auk þess að leggja á sig miklu meiri vinnu við þá síld við að setja hana í kör og koma henni þannig fyrir að hún geymist á siglingu en þá síld sem veidd er í bræðslu. Það eru augljósir hagsmunir síldarsjómanna á loðnuskipunum að fá að taka þessa síldarveiði á sem skemmstum tíma í sem fæstum förmum til þess að geta nýtt tímann í það að veiða loðnu eða vera á öðrum veiðum. Það þarf að stjórna þessum málum og það verða menn að horfast í augu við. Ég býst við að mega af því ráða að þó skuli vera komið fram þetta frv. að menn séu núna búnir að viðurkenna það þó kannski hafi mátt skilja það öðruvísi fyrir ári síðan a.m.k. Ef ég man rétt sagði hæstv. ráðherra þá að best væri að koma þessum málum þannig fyrir að hagsmunaaðilarnir sjálfir réðu þeim málum að mestu. En því miður er það þannig að skammtímahagsmunir ráða ævinlega meiru en við vildum að þeir gerðu og þess vegna hafa málin farið í þennan farveg. Mig langar til þess að biðja ráðherra að láta það koma fram í máli sínu hvort hann ætlar að nota aðferðir sem síldarútvegsnefnd hafði t.d. nefnt sem möguleika, þ.e. takmarka framsalið á aflahlutdeildinni frá bátum til loðnuskipa, og einnig hvort það sé í bígerð að gera kröfur um sérútbúnað til kælingar á aflanum í þeim skipum sem ætla að veiða síld til manneldis. Ég tek undir það og er sannfærður um að þetta mál mun fá skjótan framgang í sjútvn. Þótt ég sjái ekki fyrir mér að þetta séu endilega bestu aðferðirnar til þess að taka á þessum málum þá eru þetta þó aðferðir sem ég geri ráð fyrir að hægt sé að nota og hafa sama tilgang og ég tel að hafi verið ætlun Alþingis með sinni þál. í fyrra. Ég fagna þess vegna þessu máli og mun vinna að því að það gangi sem hraðast fyrir sig að afgreiða það úr sjútvn.

Frú forseti. Ég vil gera grein fyrir minni skoðun að í þeirri kröppu stöðu sem vinnsla síldar til manneldis er þá er ekki óeðlilegt að þetta lagafrv. komi fram. Ég vil aðeins geta um nokkur atriði. Inn í þessa umræðu hljóta að blandast markaðsmálin sem eru í mjög alvarlegri stöðu eftir hrun Rússamarkaðar. Ef vel tekst til gætu hugsanlega selst þangað nokkur þús. tunnur og ekki nema 40 þús. tunnur til Svíþjóðar. Það er kannski allur markaðurinn sem við höfum ásamt einhverjum smáslatta til Finnlands. Ég held að það sé líka ástæða til að nefna það að afkastageta stöðva sem geta unnið síld til manneldis af aðlægum miðum er allt of lítil miðað við þann tíma sem síld hefur veiðst á undanfarin haust. Ég held að líka sé rétt að geta um það að aðilar sem geta unnið síld við Faxaflóa, allt frá Grindavík, eru nánast að segja úr leik vegna fjarlægðar frá miðum. Síldin sem hefur veiðst fyrir austan hefur reynst illa hæf til vinnslu þegar svo löng sigling er af miðum sem raun ber vitni. Það er einhvern veginn orðið þannig að síldin þolir ekki lengri siglingu. Jafnvel þó að hún sé ísuð þolir hún ekki meira en 15--16 tíma hver sem ástæðan er, hvort þetta hefur verið svona --- það held ég ekki, en þetta hefur einhvern veginn breyst. Ég held að ástæða sé til að geta um hlut sjómannanna úr síldveiðunum. Mismunur á kílóverði hvort síld fer til bræðslu eða til vinnslu er aðeins hálf króna á kíló. Ég tel að vanti alvarlega hvata til að sjómenn sjái sér hag af vinnslu síldar til manneldis þegar um slíkar veiðar er að ræða sem nú er að aðallega loðnuskipin stunda veiðar. Ég hygg að ekki séu nema 3--4 af þeim sem geta talist hefðbundnir síldarbátar á miðunum, hitt eru loðnuskip. En ég fullyrði að vilja sjómanna skortir ekki til að veiða síldina til manneldis en þeir vilja auðvitað ná sínum kvóta á sem skemmstum tíma. En auðvitað, svo ég nefni það einu sinni enn, verðum við að leggja áherslu á markaðssókn. Virðisauki við vinnslu síldar til manneldis er ótvíræður. Atvinnusköpun við flökun og niðurlagningu síldar er að sjálfsögðu það sem við erum að vonast eftir. Það er kannski gaman að geta þess að sem fyrrv. síldveiðisjómaður man ég ósköp vel alla þá rómantík sem var í kringum síldveiðar á árunum frá 1959 og fram undir 1970 meðan ég þekkti til. Þá fóru síldveiðar fram á bátum í stærðarflokknum frá 45 og upp í 220 tonn. Sá tími er ugglaust liðinn en ég vona að síldin fari að hegða sér eins og hún gerði. Hún verði að vori og hausti í Faxaflóa og við Austfirði og út af Norður- og Austurlandinu að sumri. Ég er alveg klár á því að ef veiðitíminn lengist og veiðisvæðið stækkar þá koma möguleikar til aukinnar vinnslu en grundvöllurinn undir því er fyrst og síðast aukin markaðssókn. Þá treystist grunnur sjávarfangs sem undirstaða lífsskilyrða Íslendinga. Mig langar til þess að bera fram eina spurningu til hæstv. sjútvrh.: Metur sjútvrh. það á þann veg að möguleiki sé á ígildisviðskiptum á milli Rússa og Íslendinga með síld frá okkur og þorski frá þeim? Ef ígildisviðskipti með síld og þorsk á milli Rússa og Íslendinga tækjust þá gæti hugsanlega verið svolítið önnur staða varðandi markaðsmálin. Frú forseti. Að lokum þetta: Ég treysti hæstv. sjútvrh. til að fara með það vald sem honum er falið á hendur með lagasetningu þessa frv. og ég hvet eindregið til þess að því verði hraðað svo sem verða má í gegnum þingið og hægt verði að nýta þessi lög á þessu hausti.

Virðulegi forseti. Ég tel að þetta frv. sem hæstv. sjútvrh. hefur lagt fram í dag sé nauðsynlegt og þarft mál því það er höfuðnauðsyn okkur Íslendingum að nýta sem best okkar takmörkuðu auðlindir og það má alls ekki koma fyrir aftur að okkur takist ekki að uppfylla gerða samninga varðandi saltaða síld. Ég vil taka það fram strax að ég tek undir orð hv. þm. Ingibjargar Pálmadóttur og fleiri sem hafa talað á undan mér um ýmislegt eins og tollana. Ég hef miklar áhyggjur af mörkuðum okkar í Svíþjóð og Finnlandi og í Evrópubandalaginu. Því að þó að mikið af okkar verkuðu síld sé í formi saltsíldar þá er stór markaður í Evrópu á annars konar verkaðri síld, eins og reyktri síld, og ýmsum síldarafurðum. Því voru það mörgum mjög mikil vonbrigði þegar farið var að skoða EES-samninginn og í ljós komu þessir háu tollar á síldarafurðir. Það stendur í vegi fyrir að hægt sé að nýta stærri hluta af síldinni. Þetta gæti sem sagt verið einn vaxtarbroddurinn í sjávarútveginum sem er synd að geta ekki nýtt sér. Í grg. er gefin skýring á af hverju svo mikill hluti síldarinnar fer til bræðslu. Þar stendur m.a., með leyfi forseta: ,,Í öðru lagi hafa loðnuveiðar á haustvertíð gengið illa á undanförnum árum og því hefur loðnuflotanum, sem er að stórum hluta í eigu loðnuverksmiðjanna, í vaxandi mæli verið beint til síldveiða.`` Í þessu sambandi langar mig að fá svör hjá hæstv. sjútvrh. hvort þessi tengsl eða þessi eignaraðild hafi aukist eða það séu meiri tengsl eftir að Síldarverksmiðjur ríkisins voru einkavæddar. Ég hef líka örlitlar áhyggjur af því að ef svona reglugerð verður sett að það sé bannað, nema að setja til manneldis og við höfum kannski takmarkaða möguleika á að setja síld á markað, að það verði að passa upp á að það verði ekki óeðlileg verðmyndun, að vinnslustöðvar geti sammælst um að halda hráefnisverðinu í lágmarki. Að öðru leyti lýsi ég mig fylgjandi þessu frv., eins og ég sagði áðan, og vona að það hljóti góða afgreiðslu hérna í þinginu.

Virðulegi forseti. Hæstv. sjútvrh. hefur mælt fyrir frv. um takmörkun á löndun síldar til bræðslu. Það er nú svo að þrátt fyrir að við höfum haft lítinn markað fyrir síld, þá hefur okkur stundum ekki tekist að veiða upp í þá markaði. Þess vegna er nauðsynlegt að reyna að auka nýtingu á síld til manneldisvinnslu. Hins vegar er verðmunur á síld til bræðslu og á síld til manneldis mjög lítill og mér finnst eðlilegt að menn velti því fyrir sér hvort við núverandi aðstæður þyrfti ekki einhvers konar hvata til að menn lönduðu síld til manneldisvinnslu og það er spurning hvort ekki þarf að velta því upp að það þurfi einhvers konar uppbót fyrir það magn síldar sem landað er til manneldis, uppbót í kvóta eða eitthvað slíkt. Það er líka eitt sem ég vil benda á í 1. gr. þessa frv. Þar segir: ,,Sjútvrh. er heimilt með reglugerð að takmarka ráðstöfun síldar við bræðslu ef telja verður slíkt nauðsynlegt til að tryggja hráefni til vinnslu síldar til manneldis.`` Síðan kemur í 2. mgr. um tímamörk. Ég hefði talið eðlilegt að menn skoðuðu það vel hvort ekki væri ástæða til þess að strax í upphafi síldarvertíðar lægi fyrir í reglugerð, því að ég held að það sé ekki rétt að binda slík ákvæði í lögum og tek undir það sjónarmið frv. að þessu sé stjórnað með reglugerð, en það lægi fyrir í upphafi að ákveðnu hlutfalli síldarkvóta skipa skyldi ráðstafað til manneldis því að það er þá mun auðveldara að afnema slíkt ákvæði þegar sést að það næst að vinna upp í þá markaði sem fyrir hendi eru eða muni nást meðan á síldarvertíð stendur því ekki liggja þeir ljósir fyrir oft í upphafi síldarvertíðar og það væri þá hægt að aflétta því. Vegna þess að það er nú einu sinni svo, eins og kemur reyndar fram í athugasemdum við lagafrv. hjá sjútvrh., að það eru orðin mikil tengsl á milli útgerða loðnuskipanna, sem eru okkar afkastamestu skip við nótaveiðar hvort sem það er á síld eða loðnu, og þeirra verksmiðja sem hafa atvinnu af því að bræða síld eða loðnu. Þess vegna getur það gerst á mjög stuttum tíma að einmitt loðnuskipin nái að veiða upp mjög mikið magn af síld á fáum sólarhringum og ef þá á að fara að grípa inn í þá sé jafnvel komin upp sú staða að það sé búið að veiða of mikið af síldinni til bræðslu, fyrir utan það að í upphafi síldarvertíðar liggur oftast nær ekki fyrir nákvæmlega hvað hægt verður að selja af síld til manneldis. Þar af leiðandi held ég að það væri eðlilegt að hafa þetta varúðarsjónarmið, að fyrir fram væri gefin út reglugerð um að það væri markmiðið að ákveðið hlutfall síldar færi til manneldisvinnslu. Því mætti svo aflétta þegar sæist fram á það að manneldisvinnslumarkmiðin næðust, en ekki öfugt eins og mér finnst hálfpartinn liggja í þessu frv. Vegna þess að það verður illa aftur snúið þegar búið er að veiða á stuttum tíma kannski 30--40 þúsund tonn af síld, þó svo að síðan náist markaðir fyrir meiri síldarafla á erlendum mörkuðum heldur en menn sáu fyrir. Ég vil svo hvetja sérstaklega til þess að það verði sett í það virkileg vinna og mikið starf að reyna að tryggja okkur að nýju markaði í þeim löndum Austur-Evrópu sem við áttum mest síldarviðskipti við hér á árum áður og ég held að það sé afar nauðsynlegt að menn reyni að ná þar einhverri fótfestu að nýju. Ég geri mér alveg grein fyrir því að það er ekki einfalt mál miðað við þær aðstæður sem ríkja þar, en það er líka til þess að líta að það er talsvert mikið framboð af síld frá öðrum löndum og mun ábyggilega fara vaxandi og aðrir gætu haft það frumkvæði fram yfir okkur og náð þar einhvers konar fótfestu sem við ættum síðan mjög erfitt með að komast inn í og ná þar að nýju markaðshlutdeild. Ég vil svo benda á það að ég tel að í 2. gr. frv. þar sem talað er um samráðsmenn, þá væri eðlilegt að skipstjórnarmenn ættu þar aðild að vegna þess að það eru nú einu sinni þeir sem veiða síldina og þurfa að taka ákvörðun um það, oft á mjög stuttum tíma, hvernig henni verði ráðstafað. Þó að nefndin sem slík geti ekki gripið inn í þá næturveiði sem átti sér stað, þá tel ég óeðlilegt annað en að bæði samtök fiskvinnslustöðva, útvegsmenn og samtök skipstjórnarmanna eigi aðild að slíkri samráðsnefnd og ég vildi beina þeim tilmælum til sjútvrh. að hann leggi því máli lið. Ég hefði líka viljað beina þeim spurningum til sjútvrh. hvað hann sjái fyrir varðandi markaði í Finnlandi og þá tolla sem við erum með við Evrópubandalagið eftir að Finnar hafa samþykkt aðild að Evrópusambandinu og fá upplýsingar um það hvaða möguleika hann telur á því að við fáum lagfæringar á þeim samningi.

Virðulegi forseti. Ég held að það hafi komið fram hér í umræðunni að jafnvel þótt um samkomulagsmál sé að ræða að mestu leyti eða mál sem flestir taka vel í, þá er 1. umr. hvers frv. mjög mikilvæg til að koma sjónarmiðum á framfæri og skapa ákveðna umræðu og ekki síst fyrir þá sem ekki eru í þeirri nefnd sem fær málið til umfjöllunar. Ég hef möguleika á að starfa að því máli innan þeirrar nefndar og mun því fyrst og fremst einbeita mér að því. Það voru ákveðin atriði sem ég tel ástæðu til að vekja athygli á sérstaklega, sem ekki hafa komið hér fram og gerði raunar að umtalsefni þegar gripið var, þó seint væri og of seint, í taumana varðandi þann stóra hluta síldarinnar sem fór til bræðslu í lok síðustu síldarvertíðar og þegar í skyndingu var flutt frv. og hleypt hér á hraðferð í gegnum þingið. Þótt það næði ekki tilætluðum árangri þá fannst mér engu að síður ástæða til þess þá og finnst enn að gera það að umtalsefni hversu mikilvægt það er ef mögulegt er að fá meiri yfirsýn yfir þann markað sem stendur til boða og þá möguleika sem við munum hafa á sölu síldar til manneldis eins fljótt eins og auðið er. Vegna þess að það er ekki bara að við þurfum að hafa möguleika á því að uppfylla þá sölusamninga sem gerðir eru heldur skiptir líka miklu máli að það sé þegar í stað farið að vinna síld. Það er ekki sama á hvaða markað verið er að vinna síldina og að það sé verið að vinna hana á þann hátt sem heppilegt er fyrir hvern markað fyrir sig. Ég minnist þess fyrir nokkrum árum þegar beðið var eftir því í mínu kjördæmi í Grindavík að fá staðfestingu á því hvaða markaðir það yrðu sem unnið yrði fyrir og þetta var mikið vandamál. Það vantaði ekkert upp á það að bæði sjómenn og fiskvinnsla væru reiðubúin til að taka síld til manneldis, en það sem vantaði var yfirsýn yfir það á hvaða markað væri verið að vinna og fyrir vikið varð skipulagið ekki sem skyldi. Ég held að ef mönnum er alvara með það sem ég heyri, að hér eru ákveðin viðhorf uppi um að það þurfi að fara að kanna markaðsmál betur og jafnvel að styðja við, eins og hv. 4. þm. Vesturl. benti á og sjálfsagt einhverjir fleiri, að það þyrfti e.t.v. að styðja við þá uppbyggingu sem gæti orðið aftur á síldarsölu til Rússlands, þá held ég að það væri gott jafnframt að huga að þessu, að við mynduðum einhver þau tengsl að við gætum kortlagt manneldismarkaðinn fyrr heldur en nú er. Ég vil taka undir það sérstaklega og taka það sérstaklega fyrir að það er í rauninni tómt mál að tala um að hafa möguleika á því að beina hluta af þeirri síld sem veidd er í vinnslu til manneldis nema það sé reynt að koma á einhverjum stöðugleika og jafnframt reynt að greiða úr þeim vandamálum sem við stöndum nú frammi fyrir. Vegna þess að í fyrsta lagi tókst ekki vel til um samninga um síld í EES-samningunum og í öðru lagi vegna þess að það er a.m.k. ljóst að Finnland er á leiðinni inn í Evrópusambandið og mun þar hverfa inn fyrir þá verndartollmúra sem þar eru og þar erum við í verri stöðu heldur en fyrr. Það eru fleiri áhyggjuefni heldur en hér hafa komið fram. Hv. 2. þm. Vesturl. gerði raunar að umtalsefni líka ummæli hæstv. forsrh. nýverið þar sem hann lét að því liggja að þessi síldarmál væru ekkert stórmál jafnvel þó þau færu á versta veg og þetta væru einhverjir smáhagsmunir. Þeir eru það alls ekki og þessi hugsunarháttur og þetta hugarfar er þannig að mér finnst það mjög neikvætt innlegg í þessa umræðu. Varðandi það að fara hvatningaleiðina frekar en reglugerðarleiðina, eins og hv. síðasti ræðumaður gerði að umtalsefni, að sjómenn sem kæmu með síld í land til manneldis, þá skil ég ekki alveg hvað hann hefur í huga, en vildi þá gjarnan fá frekari hugmyndir hans. Hann nefndi kvóta og fleira, en ég er ekki alveg með á nótunum. Ég held í rauninni að við verðum að hafa möguleika á því að beina ákveðnum hluta síldarinnar til manneldisvinnslu og þá jafnvel að reyna fyrst og fremst að hugsa um að það komi sem jafnast niður á mönnum frekar en að fara að vera með einhverjar uppbætur. En auðvitað er sjálfsagt að skoða allt slíkt innan nefndarinnar svo framarlega sem það verður ekki til að tefja þetta mál. Hins vegar vil ég taka undir hans orð um það að það er gott strax í upphafi vertíðar að taka frá ákveðinn hluta síldarinnar til manneldis og fara þá frekar þá leiðina heldur en hina. Ég sé ákveðin rök fyrir því og svona í fljótu bragði held ég að ég geti tekið undir þau viðhorf. Við megum ekki standa aftur frammi fyrir þeim slysum að geta ekki nært okkar litlu markaði, sem við þó höfum, tryggilega. Það var aðeins eitt, út af ummælum hv. 2. þm. Vesturl., sem ég ætlaði að tiltaka í viðbót, en það er varðandi hversu mikið við munum ræða hér sjávarútvegsmál í vetur. Ég fékk upphringingu í morgun utan af landi frá manni sem spurði mig mjög hneykslaður hvort við ætluðum virkilega ekki að taka eitthvað á því hversu miklum fisk væri hent í sjóinn. Nú mun fiskiþing hafa fjallað um þessi mál líka og þetta er mál sem brennur mjög á fólki. Með þrengri kvóta þá er sífellt meiru hent og hann hafði haft samband m.a. við Fiskistofu sem kannaðist mætavel um málið. Það er spurning hvort Fiskistofu ber ekki að segja það opinskátt sem allir eru að tala um hver í sínu horni að það sé mikið vandamál sem verði að taka á fordómalaust og reiðilaust hversu miklum fiski er hent í sjóinn. Ég vil koma þessu á framfæri vegna ummæla hv. þm. um það að e.t.v. munum við lítið ræða sjávarútvegsmál. Á meðan við höfum þetta mál óleyst og að hluta til innbyggt sem skekkju í kerfið þá held ég að við verðum að taka á þessu. Ég veit að hér eru í salnum ýmsir aðilar sem hafa fullan hug á því og hafa sýnt það í verki og ég vil spyrja hæstv. sjútvrh. hvað líði störfum nefndar sem átti að fjalla um meðafla. Ég man ekki betur en það hafi verið hluti af því samkomulagi sem tókst í vor. --- Ég vona að hæstv. sjútvrh. sé ekki á tali og heyri spurningu mína. Heyrir hæstv. ráðherra spurningu mína? Ég held ég endurtaki hana, ég sé ekki mjög miklar undirtektir. Ég er að spyrja hæstv. ráðherra hvað líði störfum nefndar sem átti að fjalla um meðafla og það vandamál sem skapast vegna þess að ekki er heimilt að koma með meðafla að landi. Ég vænti þess að hann svari spurningunni hér í þessari umræðu vegna þess, að gefnu tilefni, að við erum að tala um það að fara eins vel um auðlindina og hægt er og að fá sem mest verðmæti og ganga sem best um sjóinn. Þetta er hluti af því.

Virðulegi forseti. Vegna ummæla hv. þm. Önnu Ólafsdóttur Björnsson um það að ég hefði ekki mikið rætt á þinginu um sjávarútvegsmál þá vil ég kannski skýra betur hvað ég var að ræða. Ég var að tala um það að hæstv. sjútvrh. mun ekki leggja fram nema tvö frv. á þessu þingi en auðvitað geta allir þingmenn rætt eins mikið og lengi og þeim sýnist um þetta höfuðhagsmunamál landsmanna. Ef þingmaðurinn er með frv. eða ábendingar varðandi slík mál sem hún nefndi hér áðan þá er ég viss um að hún fær góðan hljómgrunn hér á Alþingi Íslendinga með þau.

Hæstv. forseti. Ég fagna þessu frv. og þakka hæstv. sjútvrh. að bregðast svo skjótt við í framhaldi af áfangaskýrslu nefndar um síldarmál sem kom fram fyrir rúmum mánuði. Ég tel óhjákvæmilegt að stjórna nýtingu síldaraflans með markvissum hætti. Það kemur skýrt fram í athugasemdum með frv. hvernig nýting síldaraflans hefur breyst og hve gríðarlega hratt hún hefur breyst frá því að 2% aflans fóru til bræðslu á vertíðinni 1986--1986 í það að sjö árum seinna var farið að bræða 72% aflans og á síðustu vertíð 63%. Ástæðurnar eru náttúrlega margar eins og hér er bent á. Það er breytt hegðun síldarinnar og framboð saltsíldar hefur aukist frá öðrum Evrópulöndum en fyrst og fremst held ég að ástæðan sé hrun markaða í fyrrum Sovétríkjum og ekki síður aukin sókn loðnuflotans í síldveiðarnar. Loðnuflotinn hefur farið af miklum krafti í síldveiðarnar síðustu haust vegna þess að loðnuveiðar hafa legið niðri mánuðum saman yfir haustmánuðina. Þessi floti hefur tekið þetta af miklum krafti, tekið kvótann í fáum túrum og nánast rótað síldinni upp til bræðslu. Þessi breyting á nýtingu aflans er auðvitað afleit og óviðunandi. Verðmæti aflans minnkar og störfum fækkar stórlega þegar aflinn er bræddur en ekki saltaður og frystur. Það má auðvitað ekki endurtaka sig sem skeði á síðustu vertíð að ekki væri hægt að standa við gerða samninga þegar veitt er margfalt það magn sem þarf til að standa við samningana. Það er hætt við að það leiði til þess að erfiðara verði um sölu á saltaðri síld í framtíðinni. Ég vil taka undir þá áherslu sem nefnd um síldarmál leggur á markaðssókn þar sem lögð er áhersla á að gera sem verðmætasta útflutningsvöru úr þeirri síld sem veidd er. Þar er bent á að neyslan sé langmest á þeim landsvæðum sem áður tilheyrðu fyrrverandi Sovétríkjum og aðalhindrunin á miklu magni til þessara landa sé sú að innflutnings- og dreifingaraðilar þar treysti sér ekki til að kaupa síldina nema gegn meiri greiðslufresti sem ekki hefur verið unnt að veita. Nefndin hvetur til þess að það verði í samvinnu við íslensk stjórnvöld fundnar viðunandi leiðir til að auka á ný síldarsölu til Rússlands og annarra fyrrverandi landa Sovétríkjanna. Ég held að á það þurfi að leggja mjög mikla áherslu að eftir þessari ábendingu nefndarinnar verði farið. Í 2. gr. frv. er ráðherra gert að leita umsagnar samráðsnefndar samtaka fiskvinnslustöðva og Landssambands útvegsmanna um ráðstöfun síldaraflans áður en reglugerðin er sett og mér finnst það sjálfsagt ákvæði en ég tek undir það með hv. 1. þm. Vestf. að mér finnst það íhugunarefni hvort skipstjórnarmenn eigi ekki líka að koma að þessari nefnd. Mér finnst sjálfsagt að menn hugleiði það. Ég vil svo ítreka ánægju mína með það að þetta frv. skuli vera komið fram. Ég tel að hér sé mjög þarft mál á ferðinni sem vonandi fær hraða afgreiðslu í nefnd og verður að lögum sem fyrst.

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram að það er góð samstaða um þetta mál og ég styð það. Það er nauðsynlegt miðað við núverandi aðstæður að leggja það fram og auðvitað eru það atvinnusjónarmiðin sem verða til þess að það er gert því þau eru langmikilvægust í þessu efni. Það þarf ekki að hafa mörg orð um það hve gríðarleg atvinna er við söltun og aðra vinnslu síldar og flökun. Þannig að það skiptir miklu máli að missa ekki af þeirri lest og afkastageta flotans er það mikil eins og kom fram hér áðan hjá hv. 1. þm. Vestf. að hann getur veitt kvótann af síldinni á skömmum tíma. Hitt er svo annað mál og það vildi ég ítreka hér að það er ekki nóg að veiða síldina og vinna hana, það þarf að selja hana og því miður er það svo að það eru blikur á lofti í sölu síldar á öllum vígstöðvum. Það er erindi mitt í þessa umræðu að undirstrika það og hvetja hæstv. sjútvrh. til að beita þeim meðölum sem hann getur til þess að aðstoða í þeirri markaðsöflun því það er mjög áríðandi að hafa gát á öllum leiðum í því efni. Það er nú svo að síldarfrysting t.d. hefur verið veruleg á undanförnum árum og gefið ágætan hagnað í aðra hönd oft en sú síldarfrysting til Japans verður ekki nema svipur hjá sjón á þessari vertíð vegna framboðs annars staðar frá. Það þarf ekki að fjölyrða um Rússlandsmarkaðinn, það þorir tæpast nokkur að taka þá áhættu að salta á þann markað vegna óvissu um greiðslur. Og síðast en ekki síst keppast menn við það núna sem eru í þessari vinnslu að koma flakaðri síld út fyrir áramót vegna óvissu um tollana til Svíþjóðar og Finnlands. Það er mjög alvarlegt mál, eins og komið hefur fram hér, að það hefur ekki verið mikið úr því gert m.a. af hæstv. forsrh. hér á Alþingi. Það er, miðað við markaðsstöðu síldarinnar núna, mjög alvarlegt ef tollarnir hækka á þessum markaði sem hefur verið reyndar aðalhaldreipið undanfarin ár í þeim erfiðleikum sem hafa gengið yfir. Ég vil þess vegna undirstrika það að það má einskis láta ófreistað í þeim efnum að fá samning um þessa tolla. En ég er því miður hræddur um að undirbúningur þessa máls sé ekki sem skyldi. Ég sé ekki aðra leið en taka það mál upp, ef Svíþjóð og Finnland fara í Evrópusambandið, í þeim tvíhliða samningum sem teknir verða upp við það bandalag og Alþingi hefur markað stefnu um að taka upp. En það þarf ekki að fara í grafgötur með það, það vita allir sem hér eru staddir og vita allir hv. þm. að ríkisstjórnin er bara ekkert einhuga í þessu máli. Er verið að undirbúa okkar upplegg í þessum samningum? Er verið að undirbúa okkar tillögugerð í sambandi við t.d. tolla á síld? Ég efast ekki um viljann í því en það vita allir hér að hæstv. utanrrh. er ekkert að undirbúa neina tvíhliða samninga við Evrópusambandið. Hann er að undirbúa inngöngu í sambandið. Allar hans umræður hafa hnigið að því. Ég vil því undirstrika það og spyrja hæstv. sjútvrh. að því með hverjum hætti sé verið að kanna þessi mál. Mér er það fullljóst að samningar hefjast auðvitað ekki fyrr en ljóst er hverjir ganga inn. En eigi að síður er það nauðsynlegt að ríkisstjórnin vinni í þessu máli og sé tilbúin með okkar tillögur og tilbúin með upplegg um það hverju við ætlum að ná fram í þeim samningum. Þetta var nú erindi mitt í þessa umræðu, að undirstrika það hvaða vinna fer fram á vettvangi ríkisstjórnarinnar, á vettvangi sjútvrn. í því að undirbúa hugsanlega samninga við EB um tollamál og annað. Það nægir eingöngu að ég ætla ekki að fara að taka upp almenna umræðu um tvíhliða samning við Evrópubandalagið hér undir þessum lið. Mér dettur það ekki í hug, mér nægir að heyra um það hvaða undirbúningur fer fram á þessu afmarkaða sviði.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka þeim hv. þm. sem hér hafa talað fyrir stuðning við efni frv. og fyrirheit um að greiða fyrir framgangi þess því eins og fram hefur komið þá er síldarvertíðin þegar hafin og á miklu veltur að þær heimildir sem hér er verið að fjalla um verði lögfestar sem fyrst þannig að þær geti haft áhrif í þá veru sem að er stefnt. Vegna þeirra fyrirspurna sem hér hafa komið fram vil ég fyrst víkja að því sem fram kom hjá hv. 2. þm. Vesturl. en hann spurðist fyrir um hver væri staða samninga við Evrópusambandið vegna tolla á síld. Reyndar koma sama spurning fram hjá flestum öðrum þeim hv. þm. sem hér hafa talað. En eins og kunnugt er þá breytast aðstæður nokkuð í þessu efni við væntanlega inngöngu annarra Norðurlanda í Evrópusambandið um næstu áramót. Í Svíþjóð og Finnlandi eru mjög mikilvægir markaðir fyrir saltsíld og þegar þessar þjóðir ganga í Evrópusambandið leggjast tollar á þessa síld, en hún hefur fram til þessa verið háð fríverslunarákvæðum EFTA-samningsins. Um þetta atriði vil ég segja þetta: Það hefur verið unnið í þessu máli af hálfu okkar embættismanna í Brussel. Aðstæður eru nokkuð misjafnar vegna þess að markaðirnir eru ólíkir í Svíþjóð og Finnlandi. Til Finnlands höfum við fyrst og fremst selt heilsaltaða og hausskorna síld. Í þeirri athugun sem fram hefur farið af hálfu okkar embættismanna í samtölum við embættismenn Evrópusambandsins hefur m.a. komið til skoðunar hvort unnt væri innan núgildandi samninga að skilgreina edikverkaða síld á þann veg að hún félli undir samningana. Ef það tekst þá má búast við því og fari svo að sú síld sem við höfum verið að selja til Svíþjóðar falli undir þá samninga sem við höfum gert við Evrópusambandið þá leysist það mál. Hitt kann að vera öllu snúnara varðandi heilsaltaða og hausskorna síld eins og við höfum selt hana til Finnlands. En í ljósi þessa þá tel ég að það séu nokkuð góðar vonir um að það takist að koma málum fyrir á þann veg að markaðsaðgangur okkar versni ekki, a.m.k. ekki til muna þrátt fyrir inngöngu þessara ríkja í Evrópusambandið. Þegar ríki ganga í Evrópusambandið þá eru þau svipt fullveldi til þess að gera viðskiptasamninga við öllur ríki og þess vegna falla fríverslunarsamningarnir sem EFTA-þjóðirnar gerðu sín á milli úr gildi. Á hinn bóginn eigum við auðvitað siðferðilega kröfu á hendur Evrópusambandinu, að markaðsaðstaða okkar versni ekki þó þessi ríki gangi í Evrópusambandið. Það er höfuðmarkmið Evrópusambandsins að koma á frjálsum viðskiptum og það væri því beinlínis í mótsögn við tilgang sambandsins ef aðild nýrra ríkja veikti markaðsstöðu okkar sem höfum gert bæði fríverslunarsamninga og síðan samninginn um Evrópska efnahagssvæðið við Evrópusambandið. Þó við eigum ekki lagalegar kröfur á sjálfkrafa breytingum í þessu efni eru siðferðilegar kröfur okkar mjög skýrar og ég bind vonir við að þau samtöl sem þegar hafa átt sér stað muni skila árangri í þessu efni. En eins og fram kom hjá hv. 2. þm. Austurl. þá er Evrópusambandið ekki tilbúið til formlegra viðræðna um breytta stöðu Íslands fyrr en að afloknum þjóðaratkvæðagreiðslum í þeim ríkjum sem nú eru að sækja um aðild og hljóta allir að gera sér grein fyrir því að það er eðlileg afstaða af hálfu Evrópusambandsins, fyrr verður ekki ljóst með hvaða hætti eðlilegt er að bregðast við. Hv. 2. þm. Vesturl. spurði síðan einnig um það hvort til stæði að gera ráðstafanir til þess að ábyrgjast útflutning með einhverjum hætti. Ég hygg að þar eigi hv. þm. einkum við þá söluerfiðleika sem við mætum á Rússlandsmarkaðnum. Það er svo að að minni tillögu samþykkti ríkisstjórnin fyrir skömmu að nýta þær heimildir sem eru fyrir hendi varðandi útflutningstryggingar og það sem er óráðstafað af þeim samkvæmt gildandi lögum og nú er unnið að útfærslu á tillögum þar að lútandi. En ég vænti þess að þessi ákvörðun muni geta greitt fyrir því að við getum viðhaldið markaði okkar í Rússlandi. Ég held að það sé ótvírætt að þar er stór markaður og þegar betra jafnvægi er komið á innanlandsmál í Rússlandi þá er mikilvægt fyrir okkur að hafa haldið fótfestu okkar á þeim markaði. Hv. 3. þm. Vesturl. spurði um það hver væri staða annarra þeirra atriða sem fram koma í nál. Ég hef hér að því er varðar markaðsmálin getið þess að það er þegar verið að vinna að því að fá lausn á tollamálum okkar gagnvart Evrópusambandinu vegna inngöngu Svíþjóðar og Finnlands í Evrópusambandið. Ég hef þegar greint frá því að það hefur verið ákveðið að nota þær heimildir til útflutningstrygginga sem fyrir hendi eru til þess að greiða fyrir áframhaldandi sölu á Rússlandsmarkaðinn og tryggja stöðu okkar á þeim markaði. Að því er varðar þessi tvö höfuðatriði í markaðskaflanum hafa þegar verið teknar ákvarðanir í þeim efnum og unnið að því í samræmi við álitið. Varðandi samráðsnefndina þá hefur henni þegar verið komið á fót og ég hef átt, varðandi annan lið tillagnanna um tæknibúnað skipanna, viðræður við formann Fiskveiðasjóðs um það með hvaða hætti sjóðurinn gæti aðstoðað við þessar nauðsynlegu breytingar á skipunum. Ég minni á í því sambandi að fyrir forgöngu sjútvrn. voru gerðar breytingar á útlánareglum Fiskveiðasjóðs þannig að nokkuð rýmri lánskjör eru til þeirra sem setja skip til meiri háttar viðhalds og viðgerða innan lands og verkefni af þessu tagi eiga að geta fallið undir þá skilgreiningu. Síðan er þetta frv., sem var fyrsti liður tillagnanna, nú lagt hér fram á þinginu. Hv. þm. spurði hvernig unnið væri að sölu til Rússlands. Þar hefur síldarútvegsnefnd vitaskuld haft forustu og unnið mjög gott starf að því að reyna að ná þar fótfestu á nýjan leik og ég vænti þess að ákvörðun um að hagnýta ónýttar heimildir til útflutningstryggina hjálpi til í því efni. Hv. þm. spurði svo um það hvað liði hugmyndum um sölu á síld yfir borðstokk til Rússlands. Sú spurning kom einnig fram hjá hv. 4. þm. Vesturl. Um það er þetta að segja að í september á síðasta ári, í viðræðum við sjávarútvegsráðherra Rússlands, setti ég fram það sjónarmið að við gætum verið til viðtals um það að selja síld og loðnu yfir borðstokk ef það gæti verið þáttur í samningum um veiðiheimildir okkur til handa á þorski í Barentshafinu. Við þessu fengust ekki viðbrögð þá og þvert á móti var frekari umræðum hafnað meðan við stunduðum veiðar í Smugunni. En af okkar hálfu þá hefur þetta verið ítrekað og skilaboð þar að lútandi flutt til sjávarútvegsráðsins í Rússlandi. Ég vænti þess að sá tími komi að menn geti tekið upp viðræður á þessum grundvelli, þó að stjórnvöld í Rússlandi hafi hafnað því fram til þessa. Hv. 3. þm. Vesturl. spurði síðan um það hvernig tekið yrði í umsóknir um vinnslu á síld úti á sjó. Að tillögum Hafrannsóknastofnunar hefur verið ákveðið að veita takmörkuðum fjölda skipa leyfi til vinnslu úti á sjó í tilraunaskyni. Hv. þm. spurði svo hvernig stæði til að nota þær heimildir sem í frv. felast. Það kemur skýrt fram í 1. gr. frv. með hvaða hætti heimildirnar verða notaðar, en að öðru leyti verður að gera það í samráði við aðila og í ljósi aðstæðna á hverjum tíma og því er sett hér fram tillaga að rammalöggjöf, að útilokað er að segja fyrir um það í einu og öllu hvernig heimildirnar verða nýttar. Það getur verið breytilegt frá einum tíma til annars. Ég held að ég fari ekki mörgum orðum um þær vangaveltur sem hér hafa komið fram í umræðunni, hvers vegna síld hefur í vaxandi mæli farið til mjölvinnslu. Meginástæðan er auðvitað fólgin í því að markaðurinn hefur gefið allt of lágt verð fyrir síld sem unnin hefur verið til manneldis. Við væntum þess á hinn bóginn að ef tekst að ná fótfestu á Rússlandsmarkaðnum þá aukist þessi markaður og styrkist á nýjan leik. Ég hef líka trú á því að það verði hægt að auka markað fyrir frysta síld og starfsemi sölusamtakanna á undanförnum árum hefur sýnt að við getum í vaxandi mæli vænst þess að selja frysta síld. Varðandi spurningu hv. 9. þm. Reykn. um störf þeirrar nefndar sem skipuð var til þess að meta umgengni um auðlindir og gera tillögur til úrbóta, vil ég aðeins segja það að ég óskaði eftir því með bréfi í síðasta mánuði að nefndin hraðaði störfum sínum og ég á von á því að innan mjög skamms tíma liggi tillögur nefndarinnar fyrir. Ég vil svo ítreka þakklæti mitt til þeirra hv. þingmanna sem hér hafa talað fyrir jákvæðar undirtektir við frv.

Virðulegi forseti. Mér finnst jákvætt út af fyrir sig að hæstv. sjútvrh. upplýsir að embættismenn hans í Brussel séu að athuga tolla á síld. Hins vegar fannst mér athyglisvert það sem fram kom í hans máli hvað hann var vongóður um þessi mál, að sanngirnissjónarmið mundu ráða um að viðskiptakjör okkar versnuðu ekki eftir inngöngu Svíþjóðar og Finnlands, ef af verður. Ég hef ekki verið svona bjartsýnn og hef aldrei ímyndað mér annað en að þessi mál yrði að afgreiða eða reyna að fá fram í tengslum við einhverja heildarsamninga um samskipti okkar við Evrópubandalagið. Ég vil því spyrja: Er von til þess að við getum gengið frá þessu máli sérstaklega? Er von til þess að það sé möguleiki án þess að það sé hluti af heildarsamkomulagi?

Frú forseti. Sem svar við þessari spurningu er það að segja að það er ekki útilokað að hluti af þessum vanda gæti leyst sérstaklega með nánari skilgreiningu á gildandi samningum. En varðandi þau ummæli mín að við ættum hér sanngirniskröfu á hendur Evrópusambandinu vil ég aðeins segja það að í þeim samningum fólst hvorki bjartsýni né svartsýni heldur raunsæ lýsing á þeirri aðstöðu sem við erum í. Við eigum ekki lagalega kröfu á því að njóta áfram sömu tollkjara eða tollfrelsis varðandi sölu á síld til þessara tveggja landa sem stefna að inngöngu í Evrópusambandið. En við eigum siðferðilega kröfu á því og hljótum að byggja málflutning okkar á þeim sjónarmiðum og ég geri mér vitaskuld vonir um í ljósi þess sem ég hef sagt og þeirra athugana sem fram hafa farið að viðunandi lausn geti fengist.

Virðulegi forseti. Ég spurði hæstv. sjútvrh. þriggja spurninga og hann svaraði tveim af þeim. Ég þakka honum fyrir þau svör. Í fyrsta lagi spurði ég hann varðandi útflutning á síld til Rússlands, um tryggingu, og hann taldi að útflutningstrygging yrði samþykkt í ríkisstjórninni og það eru góðar fréttir. Síðan spurði ég hann um tollalækkun hjá Evrópusambandinu af því að hann talaði um það á fiskiþingi að það væri í bígerð og góðar fréttir frá Brussel en ég heyri að engar fréttir eru góðar fréttir í hans huga því það var ekkert beint svar við þeirri spurningu. Í þriðja lagi spurði ég hann að því hvort hann væri sammála hæstv. forsrh. þar sem hann sagði að síldveiði og vinnsla væri verðlagt á 34 millj., það var ekki til fleiri fiska metið í hans huga. Ég vildi spyrja hann að því hvort hann mæti ekki síldarvinnslu á hærri upphæð en 34 millj.

Frú forseti. Tímans vegna lét ég hjá líða að víkja að þessum útúrsnúningum hv. 2. þm. Vesturl. Það er að sönnu rétt að þær tollgreiðslur sem þarna eru í húfi eru um 34 millj. kr. og ég geri ráð fyrir því að við getum verið um það sammála að frá þjóðhagslegu sjónarmiði er það ekki stór upphæð en það er óumdeilt og ég hef ekki heyrt nokkurn mann lýsa ágreiningi um það að síldveiðar og vinnsla á síld er þjóðarbúskap okkar mjög mikilvæg. Skiptir sköpum í atvinnumálum í fjölmörgum sjávarplássum í landinu þannig að þó að tollgreiðslur að óbreyttu vegna útflutnings síldar til þessara tveggja landa séu ekki hærri upphæð en þessi þá eru auðvitað mikilvægir hagsmunir í húfi. Menn geta ekki ruglað því saman hvort verið er að bera þær tölur saman við heildarþjóðhagsreikninga eða þær þjóðhagslegu stærðir sem bundnar eru við síldveiðarnar og síldarvinnsluna. Um það held ég að þurfi ekki að vera mikill ágreiningur milli hvorki okkar né annarra og ég hef satt best að segja ekki hitt nokkurn mann lýsa því yfir að síldveiðar og vinnsla á síld hafi ekki mikla þjóðhagslega þýðingu og atvinnuþýðingu fyrir fjölda sjávarplássa í landinu.

Virðulegi forseti. Þetta voru ekki útúrsnúningar af minni hálfu, ég vildi bara fá það skýrt fram hvort hann teldi það ekki mikilvægt að semja um þessa tolla á okkar mikilvægustu mörkuðum vegna þess að markaðshlutdeild okkar er lág varðandi síld. En í svari hans kom það fram að hann er ekki sammála hæstv. forsrh. í þessu máli og það vildi ég fá fram. Ég tel það mikilvægt og ég þakka honum fyrir það.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra sagði að það væri unnið að þessum tollamálum í Brussel og það væru góðar vonir um að það tækist að færa það til betri vegar. Þetta reyndist mjög erfitt í EES-samningunum og því miður tókst ekki að tryggja eðlilegan aðgang að þessum mörkuðum þar. Ég ætla að vona að það reynist betur í þetta skiptið. Ég tek undir þá skilgreiningu sem hæstv. ráðherra var hér með að vitanlega eigum við sjálfsagða kröfu á því að okkar aðstæður versni ekki við inngöngu annarra ríkja í Evrópubandalagið. Mér finnst það vera eðlileg framsetning á okkar stöðu í málinu. Ég spurði um sölu yfir borðstokk með viðskipti við Rússa í huga. Ég tel að það eigi að skoða það vandlega að nota alla möguleika til að auka viðskiptin við Rússa. Það getur haft óbein áhrif eða bein á viðskiptin síðan með síldina við þá en ég tek það sérstaklega fram að þarna þurfum við að fara mjög varlega og það verður að fylgjast mjög gaumgæfilega með hvernig hætti þess viðskipti fara fram. Ég tel reyndar að það þurfi sérstaka aðila til að fylgjast með viðskiptum sem fara fram úti á sjó því það hefur illa reynst hjá sumum öðrum þjóðum að versla með þessum hætti og sérstaklega við Rússa, af því höfum við fréttir. Mér þykir aftur vont og ég er ekki sammála hæstv. ráðherra í framsetningu hans á því hvernig eigi að stjórna þessu. Ég ítreka það að ég tel að það sé eðlilegast að stjórna þessu þannig að frjáls aðgangur að veiðum til manneldis verður leyfður og hann komi síðan niður á næsta ári á veiðum til bræðslu.

Virðulegur forseti. Ég hef engar athugasemdir í sjálfu sér við þetta frv. Hér er verið að taka upp á nýjan leik heimild til þess að geta takmarkað ráðstöfun síldar til bræðslu. Ég tel það eðlilegt, ekki síst til þess að sinna okkar mörkuðum og markaðsmálum. Ég tók hins vegar eftir því í máli hæstv. sjútvrh. að hann skýrði frá því sem hafði farið fram hjá mér að það stæði til að heimila frystiskipum síldveiðar og vinnslu á síld úti á sjó. Nú er það nú svo að það má alltaf deila um verkaskiptingu í flotanum. En að mínu mati hafa frystiskipin mikla möguleika umfram önnur skip í íslenska fiskiskipaflotanum. Þau geta sótt í úthafskarfann og þau geta farið í ýmis verkefni sem önnur skip geta ekki farið í. Ekki síst utan landhelginnar. Mér finnst það mjög umhugsunarvert ef það á að verða stefnan að hleypa frystiskipunum í síldveiðarnar. Í fyrsta lagi mun það skapa árekstra á miðunum. Hér áður fyrr höfðu loðnuskipin ekki heimild til síldveiða og það er alveg ljóst að með tilkomu loðnuskipanna hafa skapast vissir árekstrar á miðunum því þau eru með miklu stærri og meiri veiðarfæri. Ég vil hins vegar taka það fram að það var ekkert annað að gera vegna þess að minni bátarnir hafa ekki þá möguleika sem loðnuskipin hafa. En ef síðan á að bætast við að frystiskipin koma á miðin með sín veiðarfæri er alveg ljóst að það mun skapa árekstra milli bátaflotans og þessara skipa. Þau munu nota annars konar veiðarfæri, væntanlega flottroll og splundra torfunum, þannig að ég er mjög hugsi yfir því inn á hvaða braut er verið að fara. Þess vegna vil ég spyrjast fyrir um það hvaða markaðsrök mæla með því að nú skuli frystiskipin fara í síldveiðarnar. Ég veit vel að þau sækja á um þessa hluti. Auðvitað sækja menn á um alla hluti. Það hefur líka verið sótt á um það að frystiskip geti komið inn í humarveiðarnar og fryst humarinn úti á sjó. Það hefur sem betur fer verið staðið gegn því, ekki síst vegna atvinnusjónarmiða í landi því réttur skipanna má ekki verða svo mikill að þau leggi vinnsluna í landi gjörsamlega í rúst. Ég geri mér ekki grein fyrir því á þessari stundu hvaða áhrif þetta mun geta haft á síldarvinnslu í landi. Það eru takmarkaðir markaðir fyrir frysta síld og ég hef miklar efasemdir um það að frystiskipin skapi einhverja nýja markaði í sambandi við síldveiðarnar. Ég vil því biðja um upplýsingar um það hvernig á þessu stendur, hvaða rök eru fyrir því og hvort það sé almenn stefna að heimila frystiskipunum að stunda þessar veiðar og hvort það eigi í framhaldinu að leyfa þeim að fara inn í loðnuveiðarnar. Ef þau fá að fara inn í síldveiðarnar þá skil ég ekki að það sé hægt að standa gegn því að þau fari inn í loðnuveiðarnar því þar er um miklu stærri stofn að ræða og meiri veiðar. Þess vegna vildi ég gjarnan fá frekari útskýringar á þessu frá hæstv. sjútvrh.

Frú forseti. Það er rétt sem fram kom hjá hv. 1. þm. Austurl. að loðnuskipin hafa tekið í vaxandi mæli þann síldarkvóta sem er til ráðstöfunar. Ég held að það sé kórrétt mat hjá hv. þm. að þessi breyting var óhjákvæmileg vegna þess að við hefðum aldrei náð síldarkvótanum með öðrum hætti. Síldin hefur staðið dýpra en áður og minni bátarnir hefðu aldrei náð henni þannig að það var óhjákvæmilegt að opna fyrir það að loðnuskipin gætu komið inn í þessar veiðar. Varðandi svo spurninguna um það hvort heimila eigi veiðar á síld með trolli þá var tekin sú ákvörðun í fyrra að leyfa það í takmörkuðum fjölda tilvika að fenginni umsögn Hafrannsóknastofnunar. Ég tel að það sé nauðsynlegt að við gerum tilraunir með það hvernig gengur með að ná síld með trolli og ekki síst ef við horfum lengra fram í tímann til þess að við getum farið að nýta norsk-íslensku síldina þá hlýtur það að koma til álita og vera e.t.v. forsenda fyrir hagnýtingu hennar a.m.k. að einhverju leyti að við getum notað togaraflotann í slíkum veiðum. Þess vegna var ákveðið að gera þessa tilraun. Leyfin eru bundin við mjög fá skip. Hún fór af stað í fyrra og er áfram fyrir hendi á þessari vertíð. Það er rétt sem hv. þm. segir að það hefur verið staðið fast gegn því að leyfa frystingu á humri úti á sjó af atvinnusjónarmiðum en ég minni samt á að eigi að síður tók hv. þm. ákvarðanir um það meðan hann gegndi embætti sjútvrh. að leyfa tilraunaveiðar til frystingar úti á sjó á humri. Ég tel ekki á nokkurn hátt óeðlilegt að fenginni umsögn Hafrannsóknastofnunar að gera með svipuðum hætti tilraunir til veiða á síld í troll og tel að það sé mjög mikilvægt að við gerum þær tilraunir og fáum af því reynslu. Það er alveg ljóst að frysting á síld getur farið vaxandi þó að markaðirnir stækki ekki í stórum stökkum þá er það alveg vafalaust að við getum aukið sölu á frystri síld. Ég tek svo alveg undir það með hv. þm. að hér þurfum við eins og í ýmsum öðrum efnum að gæta mjög að hagsmunum landvinnslunnar enda hafa þær tilraunir sem hér hafa verið gerðar verið takmarkaðar og engar ákvarðanir teknar um að víkka þær út eða gera þær að almennum heimildum. Ég vil líka ítreka það af minni hálfu að á þessum tilraunum er reginmunur og á kröfum sem fram hafa komið um vinnslu loðnu um borð í frystiskipum vegna þess að í þeim tilvikum værum við að henda langsamlega stærstum hluta af veiðinni í sjóinn. Það væri ekki í samræmi við þær nýtingarkröfur sem við hljótum að gera þannig að þarna á er verulegur munur.

Virðulegur forseti. Það má vera að hæstv. sjútvrh. hafi eitthvað misskilið mig. Ég var ekki að mótmæla því að heimila síldveiðar í flottroll. Ég tel að það sé veiðarfæri sem verði að reyna og ekki síst í ljósi þess að flottrollsveiðar á síld eru að verða algengasta veiðiaðferðin í löndunum í kringum okkur. Ég var fyrst og fremst að vara við því að fara að hleypa frystiskipunum almennt inn í síldveiðarnar og það yrði farið að frysta síld um borð í þeim. Ég tel að það þurfi að liggja mjög gild rök fyrir ef á að fara út í það almennt. Síðan má í sjálfu sér alltaf gera tilraunir með einstaka hluti. Það er rétt hjá hæstv. sjútvrh., ég leyfði það á sínum tíma að eitt skip frysti humar úti á sjó. Það var þá prófað og ég tel að sú tilraun hafi leitt í ljós að það mæli engin rök með því að leyfa það almennt. Þess vegna var því hætt. Það má svo sem um það deila hvort það hafi ekki jafnvel legið fyrir strax þannig að það hafi ekki þurft að veita það leyfi. Ég ætla ekki að kveða upp neinn dóm um það en a.m.k. var sú stefna tekin í framhaldi af því að leyfa það ekki. Ég sé að við það hefur verið haldið og ég tel að það sé rétt. En auðvitað vitum við að það mun verða sótt á um þessa hluti því hver og einn lítur á þessi mál út frá sínum eigin hagsmunum en það er að sjálfsögðu hlutverk stjórnvalda í þessu sem öðru að líta á málin frá heildarhagsmunum og það tel ég að sé gert að því er varðar humarinn og ég vænti þess að það verði líka gert að því er varðar síldina. Ég heyri það á hæstv. sjútvrh. að hann vill fara varlega í því að þessi stóru skip fari inn í síldveiðarnar og þá heyrist mér að við séum ekki jafnósammála og hæstv. ráðherra lét í ljós í svari sínu.

Frú forseti. Ég vil ítreka það að þau leyfi sem hér hafa verið veitt eru takmörkuð, þau eru gerð í tilraunaskyni og á grundvelli ráðgjafar frá Hafrannsóknastofnun og það hafa engar ákvarðanir verið teknar um að veita almennar heimildir í þessu skyni. Ég taldi rétt og eðlilegt að tilraunin yrði gerð með takmörkuðum fjölda leyfa.

Hæstv. forseti. Í októbermánuði árið 1944 voru samþykkt á Alþingi lög um tilraunastöð í jarðrækt á Reykhólum í Austur-Barðastrandarsýslu. Samkvæmt lögunum skyldi reisa og reka tilraunastöð í jarðrækt á þessum stað samkvæmt lögum nr. 64/1940, um rannsóknir og tilraunir í þágu landbúnaðarins. Með lögunum fékk tilraunastöðin endurgjalds- og kvaðalaust til eignar og umráða 165 ha úr austanverðri landareign Reykhólajarðar og fylgdu landinu hitaréttindi og að auki þrjár eyjar að eigin vali úr landareigninni til að fullnægja þörf vegna sérstakra rannsókna. Tilraunaráð jarðræktar tók við landinu og hóf uppbyggingu tilraunastöðvarinnar af myndarskap og dugnaði með ræktun og byggingum. Íbúðarhús var byggt á árunum 1947--1949 fyrir tilraunastjóra og annað starfsfólk. Fjárhús og hlaða voru byggð 1956 og 1957. Árið 1958 var byggt hús sem hýsti aðstöðu vegna innivinnu við jarðræktartilraunir, skrifstofu og einnig var þar lítil íbúð. Ekkert tún var á landinu, en túnræktun hófst strax vegna tilrauna og þess bústofns sem varð þá fljótt á tilraunabúinu. Árið 1990 var tún um 30 ha að stærð. Jarðræktartilraunir hófust strax og tök voru á. Fyrstu árin voru þær að mestu heima á Reykhólum, en upp úr 1950 voru hafnar dreifartilraunir í Reykhólasveit og voru þær á allnokkrum bæjum og stóðu fram um 1960. Á árunum frá 1960 til 1966 var fremur lítið framkvæmt af dreifðum tilraunum, en eftir það fóru þær vaxandi og 1972 hófust umfangsmiklar tilraunir frá Tilraunastöðinni á Reykhólum á Vestfjörðum sunnan af Barðaströnd og norður á Snæfjallaströnd og stóðu þær fram yfir 1980. Um þetta leyti var fyrst hægt að hefja dreifartilraunir um Vestfirði, áður var það ekki hægt vegna samgönguörðugleika. Tilraunir þessar gengu fyrst og fremst út á að kanna steinefnaþörf K-P-Ca-S. Árið 1984 hófust svo tilraunir í nyrðri hluta Strandasýslu og stóðu þær meðan tilraunastöðin var starfrækt. Um alllangt árabil voru gerðar grænfóðurstilraunir í Fóðuriðjunni í Ólafsdal. Viðfangsefni á sviði jarðræktar var fyrst og fremst áburðarþörf N-P-K-Ca-S o.fl., notkun og meðhöndlun búfjáráburðar, tegunda- og stofnaprófanir túngrasa. Í grænfóðurtilraunum voru prófaðir stofnar af ýmsum tegundum og afbrigði af þeim ásamt áburðarþörf. Búrekstur fyrstu árin var blandaður búskapur og var svo fram um 1960, en eftir fjárskipti 1960 í Reykjaneshólfi var búskapur eingöngu sauðfjárbúskapur og hófust þá strax rannsóknir og tilraunir með sauðfé og var aðalverkefni tilrauna í sauðfjárrækt ullarræktun og stóðu þær þar til starfsemi var hætt á Reykhólum 1990, en á árunum 1988--1990 voru flutt 135 lömb af Reykhólastofni að Hesti í Borgarfirði. Verkefni á sviði ullarræktar var að rækta stofn með mikla og góða alhvíta ull, lausa við gular og hvítar illhærur. Síðustu árin sem tilraunastöðin var starfrækt dró stórlega úr öllum tilraunum á sviði jarðræktar, þannig að umsvif á því sviði voru ekki nema einn fjórði af því sem mest var á árunum 1970--1980. Orsök þess voru minnkandi fjárveitingar ár frá ári. Árið 1990 var rekstri tilraunastöðvarinnar hætt og hefur Reykhólahreppur nú keypt land og aðrar eignir tilraunastöðvarinnar. Það frv. sem hér liggur fyrir um að leggja niður lög um tilraunastöð í jarðrækt á Reykhólum er því lagahreinsun og í fskj. með frv. fylgir umsögn fjmrn. Þar kemur fram að frv. feli ekki í sér kostnaðarauka fyrir ríkissjóð. Hæstv. forseti. Ég legg til að þessu máli verði vísað til 2. umr. og landbn. Það er efnislega einfalt í sniðum eins og ég sagði, hér er um lagahreinsun að ræða.

Virðulegi forseti. Eins og fram komi í máli hæstv. landbrh. þá er hér lagahreinsun á ferð. En mig langaði samt að fá fram ákveðnar upplýsingar ef ráðherrann hefur þær handbærar. Ég gef mér að það að þessi rannsóknastöð hafi lokið starfi sínu eða hætt starfi 1990 sé í tengslum við þann mikla samdrátt sem orðið hefur í íslenskum landbúnaði. En mig langaði samt til þess að fá að vita það hvort þar með hafi rannsóknum sem þar voru stundaðar verið lokið eða hvort aðrir hafa tekið við þeim verkefnum sem þarna voru stunduð. Í öðru lagi langar mig að fá að vita hvað Reykhólahreppur greiddi fyrir þessar eignir og hvort þær greiðslur hafi runnið beint í ríkissjóð eða hvort þarna hafi verið eitthvað annað í spilinu. Nú veit ég ekki hvort hæstv. landbrh. geti upplýst okkur um það hvað Reykhólahreppur gerir við þessar eignir, það er náttúrlega eins og hér kemur fram að það eru fjós og hlaða og íbúðarhús. Við í landbn. vorum nú í heimsókn í sumar á þessum slóðum og það er einmitt frekar skortur á íbúðarhúsnæði en hitt þannig að ég reikna með að hreppurinn geti nýtt húsnæðið. En það væri fróðlegt að fá nánar að vita um það hvað af þessum eignum hefur orðið. Það var fróðlegt að heyra hljóðið í bændum á þessu svæði þó það komi þessu máli svo sem ekki við en það var afar athyglisvert að það er mikið af ungum bændum í Reykhólasveit, ungir og bjartsýnir bændur, og það var svolítið annað hljóð í þeim en þeim bændum sem við hittum á öðrum svæðum í Vestur-Húnavatnssýslu og í Strandasýslu og Dalasýslu þar sem meðalaldur bænda er miklu hærri. Þannig að sem betur fer þá eru menn þarna í landbúnaðinum að gera ýmislegt. Þeir eru að prófa sig áfram í ýmsum hliðargreinum. Að lokum, virðulegi forseti, vegna þess að hér er minnst á Fóðuriðjuna í Ólafsdal þá væri fróðlegt að fá það einnig fram hjá hæstv. landbrh. hvernig málum er háttað á þeirri gömlu bújörð og þeim gamla bændaskóla sem þar var. Ég veit að húsið er nýtt en hefur landbrn. eitthvað með þá jörð að segja? Ég veit það einfaldlega ekki og þætti vænt um að fá að vita það hvernig málum er þar háttað.

Hæstv. forseti. Ég ætlaði nú að vísu að svara í lokin en um fyrirspurnir hv. þm. hef ég ekki mikið að segja. Ég veit ekki betur en þær tilraunir sem hafa verið gerðar og sú ræktun sem grundvöllur var lagður að á Reykhólabúinu að þeim tilraunum sé haldið áfram að Hesti, ekki veit ég betur. Jarðræktartilraunir halda auðvitað áfram á öðrum stöðum þó hætt sé á Reykhólum. Þessi tilraunastöð var lögð niður, eins og hér kemur fram, á árinu 1990. Um Fóðuriðjuna í Ólafdal hef ég í rauninni ekki mikið að segja. Ég hygg að hér sé ekki verið að tala um gamla bændaskólann heldur grænfóðurverksmiðjuna þar. Það hafa verið gerðar tilraunir þar til þess að halda áfram ræktun þar og gerð tilraun til útflutnings á graskögglum til Grænlands sem hefur gengið svona misjafnlega en þau viðskipti hafa þó haldið áfram og orðið til þess að frekari viðskipti hafa tekist og tilraunir hafa m.a. verið gerðar til útflutnings á lambakjöti til Grænlands og áburði sömuleiðis. Um verð á eignum tilraunastöðvarinnar er mér ekki kunnugt en skal setja mig inn í það. Mér er ekki kunnugt um það hvað hreppurinn gerir við þessar eignir.

Virðulegi forseti. Ég vil bara taka það fram að það sem fyrir mér vakir með þessum spurningum er einfaldlega að fá fram upplýsingar um það hvernig farið hefur verið með þessar eignir ríkisins, hvað um þær hefur orðið og hvað hefur fengist fyrir þær og hvernig þær eru nýttar. Ég á sæti í hv. landbn. og þar getum við að sjálfsögðu skoðað þessi mál. En í sjálfu sér er frv. einfalt og fljót afgreitt en það er samt ástæða til að kanna leiðinni hvernig þessum eignum hefur verið varið.

Hæstv. forseti. Alþingi hefur veitt samþykki sitt fyrir því að þessar eignir séu seldar og ég geri ráð fyrir því að Reykhólahreppur fari vel með sínar eignir og hafi haft ástæðu til að kaupa þær og nýti þær eins og skynsamlegt er.