Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm.1. minni hl. (Lárus Jónsson): Herra forseti. Eins og ég gat raunar um við 2. umr. hafði ég í hyggju ásamt fleiri hv. þm. að flytja við 3. umr. brtt. í ljósi þeirra upplýsinga sem komu fram við 2. umr. hjá hæstv. félmrh., en þessi brtt. fjallar um að tekin skuli af öll tvímæli um það, að þrátt fyrir ákvæði 5. gr. skuli þeir elli- og örorkulífeyrisþegar, sem njóta tekjutryggingar, og þeir lífeyrisþegar, sem njóta heimilisuppbótar, frá 14.32% hækkun á sínar bætur 1. mars n.k. Samkv. þeim yfirlýsingum, sem hæstv. ráðh. gaf áðan, fengju þessir bótaþegar 13.95% hækkun sinna bóta. Till. okkar gengur út á það, að þessir bótaþegar fái nákvæmlega þá hækkun sem verður á framfærslukostnaði þeirra á þessum tíma. Svo virðist sem hæstv. ríkisstj. hafi ekki gert sér nákvæma grein fyrir því, hvað um var að ræða, þegar hún var að fjalla um þetta mál, en það er kannske ekki aðalatriði þessarar till., heldur að það verði tekið fram í lögunum sjálfum, eins og jafnan hefur verið gert þegar almannatryggingabætur fylgja ekki kaupgjaldsvísitölu, hvernig farið sé með tryggingabætur. Eins og ég benti á áðan er það almenna reglan, eins og hagstofustjóri segir í bréfi sínu, að í sjálfum lögunum, sem kveða á um skerðingu kaupgjaldsvísitölu, sé kveðið á um ef öðruvísi skal fara með almannatryggingabætur. Það er til að freista þess að sú verklagsregla verði höfð eins og verið hefur og eins til að tryggja þessum aðilum eðlilega hækkun bóta 1. mars, miðað við það sem fram hefur komið hjá hæstv. félmrh., að till. er flutt. Flm. að þessari till. eru ég, hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson og Kjartan Jóhannsson. Þessi brtt. er skrifleg og of seint fram komin. Ég óska eftir afbrigðum, hæstv. forseti.



Herra forseti. Nokkrir hv. þm. hafa flutt tillögu sem gengur út á það, að hækkun tekjutryggingar 1. mars verði eigi lægri en 14.32%, en það er hækkun framfærsluvísitölu á seinasta þriggja mánaða tímabili eða tímabitinu 1. nóv. til 1. febr. Ég vil upplýsa af þessu tilefni, að þessi tillöguflutningur er óþarfur með öllu því að hækkunin á tekjutryggingunni verður ívið meiri en hér er gerð tillaga um eða 14.426 í staðinn fyrir 14.32, eins og till. gengur út frá. Þetta byggist á því, að verðbætur á laun hækka um 5.95% núna 1. mars og síðan er reiknuð 8% hækkun, eins og félmrh. gerði, grein fyrir í dag, ofan á þá tölu. Samanlagt verður því hækkunin 14.426. Þessi till. er því bersýnilega óþörf.  Ég vil rétt að lokum, úr því að ég er staðinn hér upp og kominn í ræðustól, nota þetta tækifæri til að mótmæla alveg sérstaklega þeim tölum sem hv. þm. Kjartan Jóhannsson hafði uppi hér við 2. umr., þar sem hann taldi, að ekki væri um að ræða 9 eða 10 milljarða kr. skattalækkun, eins og ég hafði áður gert hér grein fyrir, heldur eitthvað miklu minna vegna þess að skattvísitala hefði ekki hækkað eins og tekjubreytingin milli áranna 1979 og 1980. Ég var búinn að gera grein fyrir þessu atriði og ég þarf út af fyrir sig ekki að endurtaka það hér. Eins og fram kom þar er fjárlagatalan 4 milljörðum lægri en hún ætti að vera ef miðað væri við þá skattvísitölu sem þar er tilgreind. Þarna voru sem sagt 4 milljarðar teknir frá til að geta lagað skattalögin á síðara stigi. Það dugar hins vegar ekki til að ná sléttum grunni á meðaltekjur. Við verðum að bæta þar 1 milljarði við. Þess vegna byrjum við á því að gera þá breytingu á skattalögum sem kostar okkur 5 milljarða, miðað við skattvísitöluna 145. Við hækkum persónuafslátt og gerum fleiri breytingar. Þá höfum við náð sléttum grunni, þannig að skattbyrðin er sú sama og ef skattvísitala hefði verið ákveðin 151. Það er út frá þessum grunni sem skattalækkun upp á 11/2% er reiknuð, þ.e. 1.5–1.8. Ég vísa útreikningum hv. þm. atgerlega til föðurhúsanna, enda hef ég sterklega grun um að hans útreikningar séu miðaðir við talsvert aðrar forsendur og aðrar útreikningsviðmiðanir en það dæmi sem ég var að gera hér grein fyrir. En hann gerir kannske grein fyrir því hér á eftir. - T.d. sagði hann mér í samtali að hann hefði ekki bara miðað við tekjuskatta til ríkisins, heldur hefði hann verið að miða þarna við alla skatta, þ. á m. útsvör. Það segir sig sjálft, að það má auðvitað reikna þessi dæmi á mjög mismunandi vegu ef menn gefa sér gerólíkar forsendur. En svona er dæmið eins og við reiknum það og þannig er þetta alveg hrein og klár 1.5% skattalækkun á tekjusköttum til ríkissjóðs miðað við kaupmátt launa.



Herra forseti. Ég tók svo eftir, þegar hæstv. félmrh. flutti sína ræðu áðan og gerði grein fyrir hækkuninni, að hann væri að tala um 8% hækkun á tekjutryggingu og heimilisuppbót plús 5.95%.

Ofan á 5.95%.

Hæstv. ráðh. er að upplýsa það núna. En það er eftir öðru hvernig að þessu máli er staðið hjá hæstv. ríkisstj. Naumast er hægt að gera sér grein fyrir því, hvað fyrir henni vakir. Ég benti áðan á að þarna væri um að ræða minni hækkun en verður á framfærsluvísitölu og þá var því ekki mótmælt. Það getur verið að það hafi verið gleymska. Ef það er rétt sem fjmrh. segir vil ég að sjálfsögðu hafa það sem sannara reynist og dreg þessa till. til baka sem 1. flm. hennar, enda má skoða þetta mál nánar í Nd. Ég legg til að þetta mál verði skoðað allt mjög rækilega í Nd. og svo verði þó að við gerðum samkomulag um að málið gengi út úr deildinni í dag. Að vísu gerðum við það í trausti þess, að ríkisstj. hefði staðið að þessu máli með þinglegum hætti, en hér hefur komið fram að alls konar laumuspil og ráðabrugg hefur verið bak við tjöldin og er slöngvað fram á síðustu stundu án þess að þm. hafi haft nokkra möguleika til þess að gera sér grein fyrir því, þrátt fyrir að þeir séu búnir að spyrja eftir þessu máli síðan þing kom til starfa. En eins og ég sagði áðan skal hafa það sem sannara reynist, og ekki skal ég verða til þess að draga í efa að þetta sé ætlun ríkisstj. fyrst það hefur komið hér skýrar fram núna en við umr. áðan. Þess vegna dreg ég þessa till. til baka og legg til að málið verði skoðað fyrir umr. í Nd., þó að það væri maklegast að draga til baka allt samkomulag um meðferð þessa máls eins og að því er staðið frá hálfu hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð út af reiknikúnstum hæstv. fjmrh. Hann gerði mikið úr því, að ég hefði ekki tekið tillit til þess, þegar ég talaði áðan, að þeir 9 milljarðar gkr., sem hann taldi skattalækkun, væru umfram þá 5 milljarða sem gerði að leiðrétta fyrir því að skattheimtan væri meiri en fjárlögin áætluðu. Þetta er alrangt. Ég tók einmitt tillit til þess og tók fram að það væri augljóst á þeim grundvelli að þeir 9 milljarðar, sem um væri talað, væru ekki raunveruleg lækkun á skattbyrði fólksins í landinu sem þessari upphæð nemur, heldur einungis lækkun sem næmi 3.5 milljörðum kr. Ég stend fyllilega við það. Nú lagði hæstv. fjmrh. á það áherslu í seinustu orðum sínum, að hann væri auðvitað bara að tala um skattbyrðina af tekjuskattinum. En ég er hræddur um að það komi jafnhart við fólkið í landinu hvort sem hækkunin er á tekjuskatti eða öðrum sköttum. Ég hélt að hugmyndin væri að vernda ráðstöfunartekjur fólksins, en ekki bara horfa í pyngju ríkissjóðs. Ég held að það komi mörgum spánskt fyrir sjónir að það hafi aldrei verið hugmyndin með þessu 1 – 1.5% að vernda ráðstöfunartekjur fólksins sem þessu nemur, heldur ætti þetta bara að vera smáútlitsbreyting á fjárlögum, og það er það sem um er að ræða. Ef lítið er á heildargreiðslubyrðina af beinum sköttum, sem lagðir eru á fólkið, þarf skattalækkunin út af því að nema 5.5 milljörðum áður en farið er að líta á þessi 1– 1.5%. Það er staðreyndin í málinu. Og það er þess vegna sem þessi upphæð, sem hæstv. fjmrh. er að tala um og er 9 milljarðar kr. á fjárlögum, hrekkur ekki nema að mjög litlu leyti til þess að mæta þeirri auknu greiðslubyrði sem leggst á fólkið. Þannig mun greiðslubyrðin af beinum sköttum ekki lækka um nema 0.5 – 0.6% samkv. þessum tillögum. Það er alveg augljóst.



Herra forseti. Það er mikill misskilningur hjá hv. þm. Lárusi Jónssyni, að það hafi eitthvert laumuspil og skúmaskotaatferli átt sér stað varðandi þær aðgerðir sem hér hafa verið tilkynntar í dag. Það lá í hlutarins eðli að þær breytingar, sem gerðar yrðu á tekjutryggingu og öðrum þáttum almannatrygginga, yrðu tilkynntar fyrir 1. mars og það yrði gert, eins og oft hefur verið gert áður, með reglugerðarbreytingu, - ekki lagabreytingu, heldur reglugerðarbreytingu. Þegar um þessi mál var rætt í n. var það ávallt rætt á grundvelli hugsanlegra breytinga á lögunum, en sú reglugerðarbreyting, sem tilkynnt hefur verið í dag, er í fullu samræmi við fyrri vinnubrögð og fyrri aðferðir við að hækka þessa þætti almannatrygginganna. Það hlaut hver maður að geta sagt sér að það hlyti að gerast fyrir 1. mars. Þess vegna er ósköp eðlilegt og ég tel það virðingu við Alþingi, en alls ekki neitt skúmaskotaatferli, að tilkynna það fyrst hér á Alþingi, eins og hæstv. félmrh. gerði í dag. Hæstv. félmrh. tilkynnti Alþingi Íslendinga þetta í dag. Það var fyrsti aðilinn sem fékk að vita um þessa ákvörðun. Eðli málsins samkv. hefði þó ekki þurft að tilkynna Alþingi hana vegna þess að samkv. stjórnskipun landsins þarf ekki að tilkynna Alþingi slíkar reglugerðarbreytingar. Ég vildi láta þetta koma hér fram til þess að það væri ljóst að hér er ekki á neinn hátt óeðlilega að málum unnið. Í öðru lagi hefur það komið fram í meðferð fjh.- og viðskn. Ed. og það fyrir löngu, að það hafa farið fram viðræður milli ríkisstj. og Alþýðusambands Íslands um skattalækkanir. Forseti Alþýðusambands Íslands, Ásmundur Stefánsson, kom á fund n. fyrir nokkru og fræddi n. um þær viðræður, en sagði þá, sem rétt var, að niðurstöður viðræðnanna hefðu ekki fengist. Hins vegar lá það nokkuð ljóst fyrir, að fyrir 1. mars mundu þær niðurstöður fást. Það er þess vegna fullkomlega eðlilegt og í samræmi við þingræðisleg vinnubrögð að hæstv. fjmrh. skuli tilkynna Alþingi fyrstum aðila í þjóðfélaginu efnisniðurstöður þeirra viðræðna sem hafa átt sér stað á undanförnum vikum. Ef lítið er bæði til ákvæðanna um breytingar á almannatryggingum og eins á vinnubrögðin varðandi skattalækkanirnar hefur Alþingi verið fullkunnugt um það og fjh.- og viðskn. þingsins, að það hafa átt sér stað núna í nokkrar vikur viðræður milli Alþýðusambandsins og ríkisstj. um það atriði. Þegar þær viðræður bera árangur er það fagnaðarefni að Alþingi Íslendinga skuli vera fyrsti aðili til að frétta um það. Ég vísa því algerlega á bug að það hafi verið einhver óeðlileg vinnubrögð, þarna hafi verið einhver skúmaskotavinnubrögð varðandi þessar breytingar. Þær eru í samræmi við það sem venja hefur verið í þessu þjóðfélagi og fjh.- og viðskn. hefur haft fulla vitneskju um þær. Hins vegar er það ánægjulegt að tillögumenn þessarar brtt. skuli hafa dregið hana til baka. Ég tel að hún sé byggð á misskilningi. Það er kannske eðlilegur misskilningur vegna þess að þessi mál voru flutt hér af ræðustól, en ekki lögð fram í skriflegu formi. Eru engar ástæður til að vera að elta ólar við það, slíkur misskilningur getur alltaf átt sér stað, en fagnaðarefni að till. skuli hafa verið dregin til baka.



Herra forseti. Það er vitaskuld rétt hjá hv. síðasta ræðumanni, 11. þm. Reykv., að nm. var kunnugt um að skattamál hefðu verið rædd við fulltrúa Alþýðusambands Íslands. En hitt er það, að þær hugmyndir, sem hér voru kynntar, voru mjög ófullburða hjá hæstv. ráðh. og ekki endanlega frá þeim gengið, eins og hann reyndar tók fram í ræðu sinni. Við höfum talið að það væri nauðsynlegt að ganga frá slíku þannig að það lægi alveg ljóst fyrir og þar fyrir utan væri það tryggt, að í rauninni væri verið að vernda ráðstöfunartekjur fólksins með þeim aðgerðum sem gripið yrði til í skattamálum. Ég sé að það er fyllilega ástæða til þess að halda vöku sinni í þeim efnum. Að því er varðar yfirlýsingar hér um að auðvitað hefði ríkisstj. ævinlega ætlað sér að breyta þessum tryggingabótum með reglugerð, þá er það að segja, að það hefur ekki verið til siðs að breyta þeim með þessum hætti þegar kaupgjaldsþróun hefur verið önnur en verðlagsþróun. Heimild ráðh. til útgáfu reglugerðar miðast við launaþróun, en ekki verðlagsþróun.



Herra forseti. Ég skal verða við þeim tilmælum forseta að hafa þetta ekki langt. Ég er búinn að margsegja það sem hv. síðasti ræðumaður sagði, og það er einmitt það sem kemur fram í bréfi hagstofustjóra, sem ég vona að hv. þm. vefengi ekki frekar en ég, að hér er um að ræða algerlega óvenjulega aðferð við þær aðstæður að verið er að skerða með lögum verðbætur á laun. Þá hefur aðferðin verið sú að taka ákvörðun um það í sömu lögum hvernig með skuli fara bætur almannatrygginga. Það er allt annað mál þegar almennt hefur t.d. verið tekin ákvörðun um að hækka bætur þeirra sem hafa tekjutryggingu um einhverja aðra prósentu en verðbætur á laun, eins og t.d. gert var í fyrra og oft hefur verið gert. En þegar verið er að setja lög um skerðingu verðbóta á laun hefur venjan verið að taka í sömu lögum ákvörðun um bætur almannatrygginga. Þetta kemur skýrt fram í bréfi hagstofustjóra. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta. Hæstv. fjmrh. sagði sjálfur áðan að það væri ekki von að þm. gætu gert sér grein fyrir því, hvað í því fælist sem hann væri að koma með beint ofan úr fjmrn. í tengslum við lög og frv. sem eru búin að liggja fyrir þinginu allan þennan tíma. Ég held því að hæstv. ráðh. hafi sjálfur dæmt þessa vinnuaðferð sína og hann þurfi ekki á formanni þingflokks Alþb. að halda til að skýra það á einn eða annan hátt. Það væri maklegt að flytja hér hina skriflegu brtt. aftur og taka þá upp þessa tölu, sem hæstv. ráðh. nefndi, til þess að þá væri niðurneglt að þessir aðilar fengju bætur eftir því sem hér hefur komið fram, en ég ætla ekki að draga til baka ummæli mín frá því áðan. Ég lít svo til, að það megi skoða þetta mál í Nd. Þar vilja sjálfsagt einhverjir aðilar tryggja að í lögunum sjálfum, eins og venja hefur verið, verði ákvæði um með hvaða hætti almannatryggingabætur skuti greiða 1. mars. Það er þverbrot á öllum venjum að svo sé ekki. Ég vil að lokum við þessar einkennilegu umr. hér í hinni háu Ed. fagna því, að ríkisstj. hrekst úr einu víginu af öðru í afgreiðslu sinni á þessu máli. Hún varð hrædd þegar hún sá þessar brtt. stjórnarandstöðunnar um að það skyldi ekki með þessu lagi fara aftan að bótaþegum almannatrygginga í landinu. Þó hefur hún ekki séð sóma sinn í því að milda á einhvern hátt skerðingu annarra bótaþega en sem taka tekjutryggingu og heimilisuppbót. Hún hefur ekki gert þetta almennt. Þetta þarf að skoða nánar og verður sjálfsagt gert. En ég vil fagna því, að hæstv. ríkisstj. hefur þó gert a.m.k. að einhverju leyti hreint fyrir sínum dyrum vegna þeirrar gagnrýni sem hún hefur fengið á afgreiðslu þessara laga. Það er ekki lítil gagnrýni sem hefur komið fram í fjárhags- og viðskiptanefndum þingsins, og oft og tíðum hafa menn skemmt sér konunglega yfir þeim klaufaskap sem ríkisstj. hefur sýnt með útgáfu þessara brbl.



Herra forseti. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, formaður fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar, gaf vissulega tilefni til þess að öll málsmeðferð væri rædd ítarlega, og væri maklegt að taka þann tíma sem til þess þyrfti. En það kvöldar nú og menn sjálfsagt farnir að þreytast svo að ég skal reyna að fara ekki langt út í þá sálma. En það er fráleitt að ætla á lokastigi málsins að fara að halda því fram, að þær upplýsingar, sem hér koma fram í dag, sem er verið að þvæla saman í ríkisstj. alveg til síðustu stundar, hafi verið á allra vitorði. Sjálfsagt hefur umr. í gær verið frestað þó að það væri búið að boða hana á mánudegi, vegna þess að ríkisstj. -  Og þá er komið að því, að um þessi tvö mál, sem hér hafa verið rædd á lokastigi afgreiðslunnar, hefur bókstaflega ekkert af hálfu stjórnarliða verið rætt í fjh.- og viðskn. Hv. formaður n. spurði okkur stjórnarandstæðinga hvort við værum með brtt. sem við vildum kynna. Við gerðum það, kynntum þær. Ég hélt að við værum að ræða þetta allt saman í einlægni. Það kom aldrei eitt einasta orð um að ríkisstj. ætlaði á lokastigi málsins að gefa einhverjar yfirlýsingar. Ég hef aldrei heyrt það. Svo kemur þessi maður hér upp og segir okkur í nefndinni fara mátulega með sannleikann og segir hagstofustjórann beinlínis ljúga!

Það er ekki satt.

Nú, það fólst í orðunum: taka ekkert mark á hans skýringu. Eins og ég sagði áðan skal ég ekki fara ýkjalangt út í þessa sálma. En ég ætla aðeins að segja það, að ljótt er ef svona vinnubrögð á að fara að viðhafa af hálfu stjórnar sinna, ráðh. og annarra slíkra, eins og t. d. hafa verið viðhöfð í dag í þessari deild eða þá í umr. í Sþ. í dag. Auðvitað er öllum ráðh. til háborinnar skammar framkoman þar. Svo er verið að nefna virðingu Alþingis. Það gerði hv. formaður fjh.- og viðskn. nú: ríkisstj. sem mynduð var til að gæta virðingar Alþingis.  Á lokastigi málsins, þegar við erum að greiða fyrir afgreiðslu mála, kemur formaður fjh.- og viðskn., á lokamínútum umr., og fer að halda því fram að þetta hafi allt saman legið fyrir í fjh.- og viðskn. Aldrei eitt einasta orð um það. Jú, Ásmundur Stefánsson kom þarna einu sinni og hafði sama sem ekkert að segja. Nákvæmlega ekki neitt. Þetta eru hrein ósannindi sem formaður n. flytur hér á lokastigi málsins. Það væri þess vegna kannske tilefni til að halda þessum umr. áfram í alla nótt, kannske nokkra daga.

Ég sagði ekki að það hefði legið fyrir í n. Það hefði átt að vera hverjum manni ljóst hins vegar.

Vera ljóst? Hvernig gat það verið okkur ljóst nema það væri nefnt?

Að hugsa pínulítið.

Auðvitað veit hver einasti maður hér inni og landslýður allur að þessar ákvarðanir voru teknar í skyndingu í dag af ótta. Stjórnin er að hopa, og það er gott að hún hopar á þessu sviði vegna þess að auðvitað er ekki hægt að níðast á því fólki í landinu sem langsamlega erfiðast á með að draga fram lífið vegna þeirrar stanslausu kjaraskerðingar og óðaverðbólgu og ofstjórnar sem í landinu ríkir. En ég ætla að segja það, að ef á að fara að tíðka þessi vinnubrögð verða þau auðvitað önnur vinnubrögðin sem við stjórnarandstæðingar beitum. Við höfum alltaf reynt að greiða fyrir málum í einu og öllu. Svo á lokastigi á að fara að bera upp á okkur ósannindi margháttuð.

Það hefur enginn borið upp á ykkur ósannindi.

Menn heyra nú hér. Það eru ekki allir heyrnarlausir. Það eru kannske einhverjir í þessari stjórn bæði mállausir og heyrnarlausir, eins og einn góður þm. sagði hér fyrr í vetur, og fara kannske líka að verða ærulausir.