Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. málsins upplýsti hæstv. fjmrh. að hann hefði byggt það frv., sem hér liggur fyrir, ásamt fjárlagafrv. á áætlun sem gerð hefði verið um verðþróun á næsta ári um svipað leyti og fjárlagafrv. var í smíðum. Eins og ég rakti við 2. umr. málsins hefur verðlagsþróunin síðan orðið á þann veg, að sennilega er engin sú stofnun til í gervöllu ríkinu, stéttarfélag né hagsmunafélag, sem trúir því, að rétt sé að unnt verði að halda verðbólgunni í 42% á næsta ári. Og eins og við munum þótti hæstv. fjmrh. tiltakanlega skemmtilegur eða tilfyndinn, þegar hann gaf út fréttatilkynningu um það fyrir skömmu, að hjöðnun verðbólgu hér á landi væri hafin vegna dugnaðar núv. hæstv. ríkisstj., sem hefði síðan hún kom að völdum með margvíslegum ráðstöfunum beitt sér fyrir því að koma verðbólgunni niður. Nú höfum við að vísu ekki fengið nákvæma skýrslu um það hér á Alþingi, í hverju þessar ráðstafanir voru fólgnar, og skal ég ekki fara út í þá sálma, enda hæstv. forsrh. fjarstaddur, sennilega önnum kafinn við að semja annál um dugnað sinn við að fylgjast með álverinu í Straumsvík meðan hann var iðnrh. hér í fjögur ár og mátti þá grannt fylgjast með því sem þar gerðist. En það, sem ég hef aðallega áhuga á og vildi fá upplýsingar um hjá hæstv. fjmrh. er þetta: Hyggst hæstv. fjmrh. láta þessa verðbólguspá duga, sem fjárlagafrv. er byggt á og gerð var í septembermánuði eða fyrstu viku að október og hann virðist síðan byggja alla sína fjármálapólitík á, eða hyggst hann taka þetta mál upp til nýrrar endurskoðunar? Og hyggst hann, áður en þm. fara heim fyrir jólin, gefa Alþingi einhverju skýrslu um þær breytingar, um þær breyttu forsendur sem eru fyrir verðbólguspánni? Ég sé að hæstv. fjmrh. er önnum kafinn við að ræða við hæstv. landbrh. Það er sennilega af því að hæstv. landbrh. er svo önnum kafinn við að stjórna þeim málum vel, að hann velur helst tímann við umræður á Alþingi til þess að koma að máli við aðra ráðh., enda hefur það sýnt sig í hans ráðherraferli, að hann hefur tekið myndarlega á. Maðurinn er vaskur og duglegur og hefur getið sér orð fyrir það og hafði mikinn trúnað í Sjálfstfl. meðan ég þekkti hann. Ég var að spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann hefði í hyggju að gera Alþingi grein fyrir því, áður en þm. fara heim í jólaleyfi, hvernig forsendur fyrir verðbólguspánni, sem fjárlagafrv. er byggt á, hafa breyst, hvernig nýir kjarasamningar koma inn í þau mál. Það er enn fremur fróðlegt að fá upplýst hvort hæstv. fjmrh. er sömu skoðunar og Seðlabankinn um þá verðbólguþróun sem hér á sér stað, sömu skoðunar og Þjóðhagsstofnun. Það hefur komið hér í ljós fyrr í dag, að hæstv. fjmrh. er alveg hissa á því, að Vinnuveitendasambandinu skyldi ekki hafa tekist að spá rétt um verðbólguna. Ég veit ekki hvort skakkar miklu meira í þeirra verðbólguspá en hjá fjmrh. En sem sagt, spurningin er þessi: Hyggst fjmrh. láta duga þær upplýsingar, sem frá honum hafa komið, eða hyggst hann gefa þingheimi fyllri upplýsingar um það sem vænta má á næsta ári? Hvað hefur bæst við síðan Seðlabankinn gerði sína verðbólguspá? Hvaða nýjar upplýsingar liggja fyrir síðan Þjóðhagsstofnun gerði sína verðbólguspá? Hvaða röksemd er fyrir því, að enn þá sé hægt að standa á því og tala um það í fullri alvöru að verðbólgan á næsta ári verði ekki nema um 42%? Hafa einhverjar ærgildisafurðir bæst við þjóðarbúið sem bendir til þess, að þjóðartekjur aukist svo að við því megi búast, að við lifum ekki eins um efni fram og verið hefur? Eða hvað er það sem veldur þessari ótrúlegu bjartsýni? Ég vil þá líka spyrja hæstv. fjmrh., en get að vísu gert það betur við 3. umr. fjárlaga, þegar fjárlögin verða sérstaklega til umr.: Er hann ánægður með þá þróun sem afgreiðsla fjárlaga hefur tekið, miðað við þá útreikninga sem hæstv. fjmrh. hefur byggt ummæti sín á hér í deild varðandi afkomu ríkissjóðs, í svo mikilli verðbólgu umfram það sem reiknað er með? Og að síðustu þetta: Ef svo skyldi nú fara, að verðbólgan vaxi sýnilega miklu meira en um 42%, verði kannske orðin 42% um þær mundir sem Alþingi verður slitið í vor, má þá búast við því, að hæstv. fjmrh. beiti sér fyrir því, að nýrra heimilda verði leitað hjá Alþingi, eða hyggst hann þá leysa málið í sumar með útgáfu brbl. eins og þessari ríkisstj. finnst svo skemmtilegt að gera?



Herra forseti. Hv. þm. beindi nokkrum fsp. til mín við 2. umr. þessa máls. Þær spurningar vörðuðu ekki það mál sem hér er á dagskrá sérstaklega, heldur fyrst og fremst afgreiðslu fjárlaga og verðbólguspá á næsta ári. Það frv., sem hér er til umræðu, hefur það eitt efni að ganga frá ábyrgðarheimildum varðandi árið 1980 og svo hitt: að heimila ríkissjóði að taka lán að fjárhæð 25 milljarða vegna framkvæmda á næsta ári, þó með þeim fyrirvara að því fé verði ekki ráðstafað fyrr en lánsfjáráætlun hefur verið afgreidd. Það er því ljóst að endurteknar fsp. hv. þm. snerta alls ekki það þingmál sem hér er til umræðu. Hitt er ljóst að þær eiga mjög vel við 3. umr. fjárlaga, og ég tel að miklu eðlilegra og betra tilefni sé til umræðna um þessar spurningar, umfram það sem ég hef þegar gert þær að umræðuefni, þegar fjárlagafrv. verður til 3. umr.



Herra forseti. Það vakti athygli mína, að hv. þm. Alþfl. sit ja við sinn keip enn þá að greiða fyrir því, að hér sé tvenns konar gjaldeyrir í gangi. Virðist nú kominn tími til þess - svona þegar tóm gefst til - að hressa aðeins upp á þann gamla viðreisnaranda sem einu sinni lifði. Til þess að koma nokkuð til móts við það hef ég leyft mér, hæstv. forseti, að flytja brtt. við 1. gr. frv. um að í staðinn fyrir 10% gjald komi 5% gjald, ef vera mætti að unnt væri að koma hv. Alþfl.-þm. eitthvað áleiðis til rétts vegar í þessu máli. Ég óska eftir því að hæstv. forseti leiti afbrigða í þessari brtt.



Herra forseti. Ég vil bara vekja athygli á því, að það er ekki lengur ágreiningur um það í þinginu, hvort eigi að leggja gjald á ferðagjaldeyri, eftir þessa till. hv. þm. Halldórs Blöndals, heldur um það eitt, hversu hátt þetta gjald eigi að vera.



Herra forseti. Þar sem ég ásamt fleiri félögum mínum í fjh.- og viðskn. flyt á þskj. 273 till. um að frv. þetta verði fellt, vegna þess að við erum þeirrar skoðunar, að þetta sé slæmt gjald og eigi ekki að viðgangast - það á ekki að vera mismunandi verð á erlendum gjaldeyri fyrir Íslendinga þá segi ég nei.



Herra forseti. Ég er á móti álagi á ferðamannagjaldeyri og því tvöfalda gengi sem slíkt álag hefur í för með sér. Ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar eru hins vegar staðráðnir í því að samþykkja hér 10% gjald. Mér finnst auðvitað snöggtum skárra fyrir almenning að borga 5% en 10% og segi því já.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um þetta frv. Efni þess er það, að í verðjöfnun er einnig tekin inn steinolía til notkunar á flugvélar. Nefndin varð sammála um afgreiðslu málsins og leggur til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Hér er um að ræða frv. til 1. um heimild fyrir ríkisstj. til að fullgilda fyrir íslands hönd samning milli Norðurlandanna í tollamálum. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um mál þetta og fékk til fundar við sig í morgun starfsmenn frá tolladeild fjmrn. og þeir útskýrðu þetta mál. Talið er æskilegt og jafnvel nauðsynlegt að samningur þessi verði staðfestur með lögum með svipuðum hætti og samningur milli Norðurlandanna um gagnkvæma aðstoð í skattamálum. Þessi samvinna getur verið mjög þýðingarmikil varðandi ýmsa upplýsingaöflun og margvíslega meðferð mála. Mælir nefndin eindregið með því, að frv. verði samþykkt, en það hefur þegar hlotið afgreiðslu hv. Ed.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur haft til umfjöllunar frv. til 1. um breyt. á lögum um Lífeyrissjóð starfsmann ríkisins. Nefndin hefur tekið þetta mál fyrir á nokkrum fundum sínum, m.a. á sameiginlegum fundum með hv. nefnd úr Ed., sem flutti við málið ýmsar brtt. Nm. hefðu kosið að mál þetta hefði mátt bíða, m.a. með tilliti til þess að gera aðrar breytingar á máli þessu, en á fundi nefndarinnar í morgun kom fram að starfsmenn ríkisins munu a.m.k. flestir hverjir fá svokallaða persónuuppbót, 150 þús kr., í des., en það mun ekki vera ljóst að lífeyrisþegar fái lífeyri með tilliti til þessarar persónuuppbótar, þannig að nauðsynlegt mun vera, til þess að lífeyrisþegar fái lífeyrishlutfall af persónuuppbót þessari, að frv. þetta nái fram að ganga. Með tilliti til þessa vill fjh.- og viðskn. ekki standa í vegi fyrir því, að málið nái fram að ganga, enda er nefndin sammála um frv., en hafði hins vegar hug á að athuga aðrar breytingar sem við munum taka upp eftir áramót samhliða öðrum frv. sem liggja fyrir nefndinni. Ég vil aðeins ítreka að nefndin leggur til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég vil taka það fram, að ég tel enga ástæðu til að tefja afgreiðslu þessa máls á einn eða neinn veg og mun ekki gera það, heldur stend að samþykkt þess eins og kemur fram á nál. En ég vil aðeins taka fram í þessu sambandi og vekja athygli manna á því, þegar málið er nú afgreitt, hversu gífurlegt djúp er orðið staðfest á milli lífeyrisréttinda opinberra starfsmanna annars vegar og hins vegar félagsmanna í hinum almennu lífeyrissjóðum. Og ég vek sérstaklega athygli á því, að hæstv. ríkisstj., sem nýlega hefur samið við starfsmenn ríkisins um stórbætt lífeyrisréttindi, hefur svo til í sömu andránni neitað lífeyrissjóðum á hinum almenna vinnumarkaði um sambærileg lífskjör. Svo að örfá dæmi séu tekin, þá er lágmarksaldur til töku lífeyris á venjulegum vinnumarkaði nú 70 ár, en hjá ríkinu getur starfsmaður öðlast fullan rétt til lífeyristöku aðeins 60 ára að aldri. Það er orðinn 10 ára réttindamismunur þarna á milli ríkisstarfsmanns annars vegar, sem nýtur auk þess fullrar verðtryggingar á sínum lífeyri, og hins vegar aðila úr hinum almennu lífeyrissjóðum. Og ég vek athygli á því, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki séð ástæðu til að bæta úr þessu mikla misrétti þó að eftir því hafi verið sótt. Í annan stað er það mjög verulegt misrétti þarna, á sama tíma og félagar í hinum almennu lífeyrissjóðum fá aðeins 1.8% fyrir hvert iðgjaldsár 30 tekjuhæstu árin, en 0.9% fyrir hvert ár umfram 30 þá fá félagar í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins ávallt í öllum tilvikum 2% á ári í starfi allt fram til sjötugs. Þarna er mjög verulegur réttindamismunur á milli starfsmanna ríkisins og alls annars atmennings í landinu, sem hæstv. ríkisstj. hefur aukið á, en ekki jafnað, og hefur ekki verið fáanleg til að veita félögum í hinum almennu lífeyrissjóðum sambærileg réttindi og þau sem hún hefur samið um við starfsfólk ríkisins. Þá hefði einnig þurft að taka til sérstakrar athugunar þau ákvæði um greiðslur úr lífeyrissjóði opinberra starfsmanna sem virðast gera það fært að maður, sem t.d. hefur starfað hjá ríkinu í hálfu starfi mestalla sína starfsævi, geti öðlast fullar lífeyrisgreiðslur með því einu að breyta til úr hálfu starfi yfir í fullt starf t.d. síðasta starfsár sitt. Þetta er ekki æskilegt og eðlilegt fyrirkomulag, á sama hátt og það er ekki æskilegt og eðlilegt fyrirkomulag að starfsmaður hjá því opinbera, sem hefur unnið heils dags starf alla sína ævi, en ákveður síðustu ár starfsævi sinnar að draga við sig vinnu og færa starfsemi sína hjá ríkinu niður í hálfs dags starf, skuli verða að taka greiðslu sem miðast við hálfan lífeyri. Þetta eru atriði sem sérstaklega hefði þurft að athuga í sambandi við afgreiðslu þessa máls, en verður væntanlega gert eftir áramótin, ef marka má orð formanns hv. nefndar. En ég vildi láta þetta frv. fara svo í gegn, að ég reyndi ekki að vekja sérstaka athygli hv. alþm. á hinni gífurlegu mismunun sem hæstv. ríkisstj. hefur enn aukið á, milli annars vegar almennings í landinu, sem á ekki aðild að lífeyrissjóðum á vegum opinberra aðila, og hins vegar starfsmanna ríkisins. Og ég vek enn og aftur athygli á því, að hæstv. ríkisstj. hefur verið ófáanleg til að veita öllum almenningi í landinu sambærileg lífeyrisréttindi og hæstv. ríkisstj. hefur samið um við starfsmenn ríkisins.



Herra forseti. Allshn. Nd. hefur haft til athugunar frv. til 1. um manntal 31. jan. 1981. Nefndin hefur fjallað um frv. og leggur til að það verði samþykkt með þeirri breytingu sem á því varð í Ed. Það gafst ekki tími til að senda þetta mál út til umsagnar, en á fund nefndarinnar kom Klemens Tryggvason hagstofustjóri og gerði ítarlega grein fyrir málinu. Segja má að hér sé framkvæmd viss söguskráning í tölum, og það var m.a. upplýst, að gert er ráð fyrir að þær upplýsingar, sem safnað verður, séu sambærilegar við þær sem aflað er á hinum Norðurlöndunum. Ég vil jafnframt geta þess, að með þær upplýsingar, sem snúa að einstaklingunum beint og mundu flokkast undir persónulegar upplýsingar, verður farið sem trúnaðarmál af hálfu þeirra aðila, sem um þetta manntal sjá af hálfu Hagstofunnar. Einnig vil ég koma því á framfæri, að áður en þeim gögnum verður dreift, sem ætlast er til að almenningur fylli út, er framkvæmd forkönnun til að koma í veg fyrir að spurningar séu á þessum blöðum, sem atmenningur veigrar sér einhverra hluta vegna við að svara. Ég tel að æskilegt hefði verið að senda frv. eins og þetta út til umsagnar, en eins og ég gat um áður vannst ekki tími til þess. Jafnframt er því við að bæta, að þetta frv. er unnið í samvinnu við sveitarfélögin í landinu og ýmsa fleiri aðila sem töldu sig hafa þar hagsmuna að gæta. Við sáum þess vegna ekki ástæðu til að leggjast á mál þetta, sem hefði þýtt það, að orðið hefði að seinka manntalinu frá því sem frv. gerir ráð fyrir, til mikils óhagræðis fyrir sveitarstjórnirnar.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur haft þetta frv. til umfjöllunar um nokkurt skeið. Ég gerði grein fyrir áliti mínu á frv. þessu við 1. umr. málsins, en almennt um málið vil ég segja það, að vorið 1978 voru sett skattalög. Hv. þm. Matthías Á. Mathiesen, þáv. fjmrh., lagði á það mikla áherslu þá - og þykir mér vænt um að hann skuli vera genginn í salinn - að lög þessi skyldu miðuð við staðgreiðslu skatta. Ég var þeirrar skoðunar þá, að það væri óraunhæft að koma á staðgreiðslukerfi skatta í ársbyrjun 1979 og því væri betra að miða lögin ekki við það. Á þetta var hins vegar lögð mikil áhersla, og niðurstaðan varð sú, að lögin voru miðuð við það að staðgreiðslukerfi skatta yrði upp tekið 1. jan. 1979. Í þeirri umræðu komust menn að niðurstöðu um það, að nauðsynlegt væri að hafa sérstakan skatt af tekjum sérhvers einstaklings, hversu gamall sem hann væri eða í hvaða hjúskaparstétt eða hvort hann væri giftur, ógiftur o.s.frv. Þar af leiðandi var talið nauðsynlegt að hafa sérstakan skatt af tekjum ungmenna. Menn urðu um það sammála, að þessi skattur skyldi vera mun lægri en af tekjum annarra, en samt skyldi þessi hópur fólks, sem ynni sér fyrir tekjum, eigi að síður greiða einhvern hluta þeirra til þarfa samfélagsins. Síðan gerist það, að lög þessi koma til framkvæmda 1. jan. 1980. Gerð var á þeim breyting á síðasta þingi, veturinn 1980, og full samstaða náðist um málið. Það var full samstaða um að halda þessum skatti af tekjum ungmenna. Hins vegar var þetta frv. afgreitt mjög seint og við vorum í hinum mestu vandræðum með málið hér á Alþingi. Við vissum það, þegar frv. var samþykkt, að ýmsir erfiðleikar varðandi framkvæmd laganna mundu koma fram á þessu ári. Það hefur líka komið í ljós, að þessir erfiðleikar hafa verið fyrir hendi, bæði varðandi þessa álagningu og ýmislegt annað. Þessi álagning á tekjur ungmenna var að sjálfsögðu allt of seint á ferðinni. En spurningin er: Er það eitt og sér nægileg ástæða fyrir því að fella þennan skatt niður eða er þetta aðeins almennur áhugi á því að finna áróðursmál í þjóðfélaginu eins og oft áður? Á s.l. vetri töldu foreldrar fram fyrir þessi ungmenni með sérstöku framtali. Menn vissu þá að af þeim tekjum, sem þar væru taldar fram, skyldi greiða 11% skatt. Þeir þm. Sjálfstfl., sem hafa flutt þetta mál hér, vissu að sjálfsögðu þá líka, að það skyldi greiða af þessu 11% skatt. Svo vakna menn upp af einhverjum dauðasvefni á haustdögum og láta sem þeir viti ekkert um þetta mál. Mér finnst þetta mjög undarleg afstaða til mála. Ég vil aðeins ítreka það, sem ég hef áður sagt varðandi þetta mál í minni framsögu, og legg til að frv. verði fellt.



Herra forseti. Eins og þráfaldlega hefur komið fram í umræðum um skattamál nú á undanförnum mánuðum og ítrekað var og endurtekið af hv. síðasta ræðumanni var tilgangurinn sá, þegar gildandi skattalög voru sett, að sú kerfisbreyting yrði jafnframt gerð, að auk skattkerfisbreytingarinnar yrði tekin upp staðgreiðsla á opinberum gjöldum tekjuskattsgreiðenda. Þáv. hæstv. fjmrh., Matthías Á. Mathiesen, lagði fram frv. þessa efnis, sem hins vegar fékk ekki afgreiðslu hér á Alþingi. Vegna þess má segja að öll frekari meðferð málsins hafi verið heldur í skötulíki allt til þessa dags. Menn voru ávallt höndum seinni að afgreiða ýmsar þær breytingar sem gera þurfti á hinum nýju tekjuskattslögum vegna þess að staðgreiðslukerfið fylgdi ekki með, og menn rekur sjálfsagt alla minni til þess hvernig að málum varð að standa á s.l. þingi, þegar dróst von úr viti að afgreiða mjög einfaldar breytingar, sem gera þurfti á tekjuskattslögunum, vegna þess að þau höfðu upphaflega verið hugsuð út frá staðgreiðslu. Þetta hefur það að sjálfsögðu í för með sér, að fyrst eftir að farið er að leggja á samkv. þessum nýju lögum eiga ýmsir ágallar eftir að koma í ljós, sem laga verður bæði framkvæmdalega í meðferð framkvæmdavaldsins, skattstjóra og ríkisskattstjóra, og eins hvað varðar ýmis ákvæði í þessari nýju lagasetningu. Og mig minnir að hv. þm. Halldór Ásgrímsson hafi sérstaklega tekið það fram hér fyrr í vetur, að menn þyrftu að búa sig undir það að ekki væri hægt að leggja síðustu hönd á þessa lagasetningu fyrr en eftir 1–2 ár, fyrr væri full reynsla ekki á hana fengin, fyrr mætti ekki búast við að umrædd skattalög yrðu fram borin í endanlegri gerð. Það er því ekkert undarlegt þó að menn telji fyrst eftir að farið er að reyna á nýjan lagabálk sem til er orðinn við slíkar aðstæður og hugsaður út frá allt öðru greiðslukerfi skatta en í gildi er - nauðsynlegt að gera ýmsar breytingar á lögunum eftir að menn eru farnir að sjá hvernig framkvæmdin reynist. Það gerðist tvennt ámælisvert við skattaálagninguna nú í sumar varðandi það sem kallað hefur verið barnaskattar eða skattar á útivinnandi börn og ungmenni. Í fyrsta lagi dróst von úr viti að leggja þessa skatta á, þannig að álagningin kom ekki fram fyrr en mér liggur við að segja á síðustu vikum ársins. Hjá mörgum fjölskyldum kom því greiðslubyrði þessara sérstöku skattlagningar aðeins fram á síðustu tveimur greiðslumánuðum ársins. Þetta er auðvitað misbrestur á framkvæmd skattalaganna sem kemur illa við margt heimilið og gerir ósköp eðlilegt að menn hugsi með sér hvort við þessar aðstæður sé ekki rétt að fella niður innheimtu þessara skatta, einkum og sér í lagi ef ekki er um mjög miklar fjárhæðir að ræða. Þetta var annað atriðið, þar sem segja má að misbrestur hafi orðið í framkvæmd álagningarinnar frekar en í lagaákvæðinu sjálfu. Hinn misbresturinn í málinu var ekki í framkvæmd, heldur í lagasetningu. Meðal þeirra breytinga, sem gerðar voru á lögunum um tekju- og eignarskatt, sem nú gilda, var sú, að börn voru nú skattlögð sérstaklega, en tekjur þeirra ekki með tekjum foreldra eins og yfirleitt var áður, en jafnframt var afnuminn sérstakur frádráttarliður, námsfrádráttur, sem heimilaður var áður af tekjum foreldra. Við athugum á tekjuskattsálagningu á fjölskyldur í staðinn fyrir tekjuskattsálagningu á einstaklinga leiddi reynslan í ljós að þessi breyting, niðurfelling námsfrádráttarins og sérsköttun barna, hafði í för með sér að skattbyrði fjölskyldna gat vaxið nokkuð. Allmargar fjölskyldur, einkum fjölskyldur lágtekjufólks og miðlungstekjufólks, þar sem útivinnandi börn við nám voru meðal framteljenda, fengu meiri skatta vegna þessarar breytingar á skattalögunum en þær hefðu fengið ef gömlu reglunni hefði verið fylgt áfram. Þetta er sá meinbugur, sem kom í ljós við álagningu skatta í sumar, sem segja má að sé vegna ákvæða í hinum nýju skattalögum. Ég vek athygli á því, að það var ekki ætlun löggjafans, þegar þessi nýju skattalög voru sett, að sú breyting að taka upp sérsköttun barna og fella niður námsfrádrátt foreldra leiddi til aukinnar tekjuskattsbyrði fjölskyldna lágtekju- og miðlungstekjufólks, frekar en það væri ætlun Alþingis, að álagningin á börn og ungmenni kæmi ekki fram fyrr en síðustu vikur ársins. Annað þessara atriða er hægt að leiðrétta. Annað þessara atriða getur Alþingi sjálft leiðrétt, það sem lýtur að lagasetningunni. Það er áður búið að rekja mjög ítarlega dæmi þess, hvaða áhrif sú breyting að taka upp sérsköttun barna í staðinn fyrir samsköttun með foreldrum og fella námsfrádrátt niður hefur haft á skattlagningu á líðandi ári. Hv. þm. Kjartan Jóhannsson gerði það mjög ítarlega í umræðum utan dagskrár í Ed. Alþingis 22. okt. s.l. Þá rakti hv. þm. með mörgum dæmum hvernig þessi breyting leiddi til mjög aukinnar skattbyrði hjá fjölskyldum miðlungstekju- og lágtekjufólks sem eiga börn í námi sem unnið hafa fyrir einhverjum tekjum. Sama gerði hv. þm. Magnús H. Magnússon við 1. umr. um frv. þetta í þessari hv. deild. Hann sýndi einnig fram á það í ræðu sinni með mörgum dæmum, hvernig álagningin hefði verkað gagnvart fjölskyldum meðaltekju- og lágtekjufólks og hátekjufólks, hver áhrif þessi breyting á tekjuskattslögunum hefði haft á tekjuskattsaðlögun þessara fjölskyldna. Svo að farið sé fljótt yfir sögu sýndi hv. þm. Magnús H. Magnússon fram á það í sinni ræðu, að í fyrsta lagi hafi sveitarfélög tapað mjög verulega á þessari breytingu. Í öðru lagi hafi þessi breyting haft það í för með sér, að lágtekjufjölskyldur stórtapa á henni, hvort sem börn í lágtekjufjölskyldum hafa haft lágar tekjur eða miðlungstekjur. Í þriðja lagi tapar fjölskylda, sem hefur haft meðaltekjur, einnig á breytingunni ef tekjur barna í fjölskyldunni eru lágar, en fer að vinna á, fer að græða á breytingunni ef tekjur barnanna eru mjög háar. Í fjórða lagi sýndi hv. þm. fram á að hátekjufjölskyldur stórgræða, stórhagnast á þessari breytingu. Hátekjufjölskyldurnar hagnast því meir sem tekjur barnanna eru hærri. Ég leyfi mér að fullyrða að þetta hafi aldrei verið tilgangur löggjafans þegar þessi ákvæði voru sett í hin nýju skattalög. Ég tel að það hafi aldrei verið tilgangur löggjafans að sú breyting, að hvert barn og ungmenni, sem vinnur sér fyrir tekjum samhliða skólanámi, fer nú að telja fram sérstaklega, í staðinn fyrir að telja fram með foreldrum sínum og námsfrádráttur fellur niður, yrði til þess fjölskyldur lágtekjufólks og miðlungstekjufólks töpuðu á þessari breytingu skattalega séð, en fjölskyldur hátekjufólks högnuðust stórlega á henni. Ég finn hvergi í öllum þeim umræðum, sem orðið hafa um þessi nýju skattalög hér á Alþingi að þetta hafi verið tilgangur flokka né heldur einstaklinga sem um málið hafa fjallað. Og það finnst mér alveg fráleitt, ef flokkur hæstv. fjmrh. - sem virðist nú ætla að axla allar syndir og öll mistök sem allar ríkisstjórnir kunna að hafa gert í skattamálum, gersamlega án tillits til þess, hvort Alþb. hefur átt aðild að þeim eða ekki - ef hæstv. fjmrh. og flokkur hans ætlar af einhverju misskildu stolti og misskildu yfirlæti að hafna því, að breytingar séu gerðar og lagfæringar á tekjuskattslögunum í þá veru að koma í veg fyrir það, að sú einfalda breyting, sem gerð var á skattalögunum að tilhlutan annarra aðila en Alþb., geti komið þannig út að lágtekjufólkið í landinu stórtapi á henni, miðlungstekjufólkið stórtapi á henni, en hátekjufólkið stórgræði á breytingunni. Mér finnst það eiginlega orðið dæmi um hroka Alþb. og yfirlæti, að jafnvel svona einföld ábending er tekin mjög illa upp á þeim bæ. Það er alveg útilokað að þm. Alþb. fáist nú orðið til að samþykkja nokkra ábendingu um einfaldar breytingar, jafnvel þó að þeim sé leitt fyrir sjónir í fyrsta lagi, að breytingin kosti ekki ríkissjóð mjög verulegt fé, og í öðru lagi, að hún sé gerð til þess að hátekjufólkið hagnist ekki á henni og lágtekjufólkið tapi ekki á henni. Það er til vansa, finnst mér, fyrir fylgismenn Alþb., miðað við þann málflutning sem það hefur haft uppi, að þeir skuli vera bæði blindir og heyrnarlausir þegar þeim er bent á slíkt. Það sýnir aðeins fram á hvílík stökkbreyting hefur orðið á þeim flokki við þá nýju forustu sem hann hefur fengið, við þá nýju forustu blúndubolsa sem þeir hv. þm. Vilmundur Gylfason og Jón Baldvin Hannibalsson nefna svo. Ég er hræddur um að Lúðvík Jósepsson, sá ágæti maður, hefði hvorki gerst blindur né heyrnarlaus, meðan hann sat hér á þingi, við svona ábendingu um mjög einfaldar breytingar sem gera þyrfti á skattalögum sem fjmrh. Sjálfstfl. setti og reynast meingölluð að því leyti að þau íþyngja lágtekjufólki, en ívilna hátekjufólki. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson hefði ekki verið blindur og heyrnarlaus gagnvart slíkri ábendingu. En hroki þeirra blúndubolsa, sem nú ráða ferðinni í Alþb., er slíkur að þeir hlusta ekki einu sinni á þetta, það kemur þeim hreint ekki við. Þetta er mál sem þeir hafa ekki minnsta áhuga á. Ég vek athygli hv. þm. á því, að hér er verið að ræða um tiltölulega mjög einfalda breytingu á skattalögum, og enginn þm. Alþb. - utan einn, sem er neyddur til að sitja í stól forseta þessarar hv. deildar - hefur nokkurn áhuga á því að fylgjast með umræðum einu sinni, kynna sér hvað menn hafa hér fram að færa né taka þátt í þessu á einn eða neinn veg. Hæstv. fjmrh. er víðs fjarri. Formaður Alþb.-  Herra forseti. Við þm. Alþfl. höfum þá afstöðu, að okkur finnst mjög eðlilegt og sjálfsagt að allir einstaklingar í þessu þjóðfélagi greiði sanngjörn gjöld af sínu aflafé. Okkur finnst eðlilegt og sjálfsagt að börn og ungmenni geri það líka, vegna þess að það er snar þáttur í uppeldi að kenna fólki það, að láta fólk venjast við það frá því að það byrjar að afla tekna, að það verður að leggja fram af tekjum sínum til sameiginlegra þarfa, hver eftir efnum og ástæðum. Það er engin ástæða til þess að undanþiggja þar frekar einn en annan. Og það er sjálfsagt og eðlilegt, ef börn afla tekna til jafns við fullorðið fólk, að þau þurfi að leggja fram í sameiginlega sjóði ekkert síður en aðrir. Við erum því, þrátt fyrir það að þessi álagning kom svo seint fram sem raun ber vitni, ekki fylgjandi því, að það sé nægileg ástæða til að fella alla skatta á börnum og ungmennum niður án þess að fyrst sé leitað annarra leiða. Og hin eðlilegasta leið til þess að teita að er sú leið að koma í veg fyrir að þessi breyting, sem gerð var að tilhlutan Alþingis með hinum nýju skattalögum, verði til þess, sem Alþingi ætlaðist aldrei til, að íþyngja stórlega lágtekju- og miðlungstekjufólki. Athuganir okkar benda til þess, þó svo að þar geti munað nokkru á einstökum fjölskyldum, að að meðaltali verki þessar reglur hinna nýju skattalaga íþyngjandi hjá fjölskyldum, þar sem börn hafa á annað borð einhverjar tekjur, sem nemur um það bil 40 þús. kr. í tekjuskatti á hverja meðalbarnafjölskyldu. Þetta er allnokkru meira hjá sumum fjölskyldum allnokkru minna hjá öðrum, en það lætur nærri, að þetta séu um það bil 40 þús. kr. til íþyngingar hjá láglauna- og miðlungstekjufólki í landinu. Í framhaldi af því legg ég til á þskj. 265, að 1. gr. frv., sem hér er til umr. verði breytt á þá lund, að álagður tekjuskattur og útsvar, sjúkratryggingagjald og kirkjugarðsgjald á börn, sem voru innan 16 ára aldurs á s.l. ári, verði felld niður séu gjöld þessi samanlögð 40 þús. kr. eða lægri. Fari gjöldin á börnin hins vegar fram úr 40 þús. kr. skuli þau lækkuð um 40 þús. kr. og skiptist lækkunin hlutfallslega milli gjaldanna í sama hlutfalli og þau eru lögð á. Álögð gjöld, sem þegar hafa verið greidd, en afsláttur tekur til, verði síðan að sjálfsögðu endurgreidd. Ég legg til að 1. gr, verði breytt eins og ég hef hér lýst og frv. síðan afgreitt að þeirri breytingu gerðri og samþykkt. Fari svo hefur verið komið í veg fyrir að sú breyting, sem Alþingi gerði við afgreiðslu gildandi laga um tekju- og eignarskatt, verki til íþyngingar fyrir fjölskyldur tágtekju- og miðlungstekjufólks, þar sem meðal framteljenda eru börn sem hafa aflað einhverra tekna. Og ég ítreka enn og aftur: Það var aldrei tilgangur löggjafarvaldsins, að breytingin hefði þau áhrif. Og þar sem það var ekki tilgangur löggjafarvaldsins, þá tel ég skýlaust að löggjafinn verði að leiðrétta þessa yfirsjón, því að hér eru ekki miklar fjárhæðir í húfi, þó að það geti munað heimilin mjög verulegu, einkum og sér í lagi núna í jólamánuðinum. Mér finnst alveg fráleit sú afstaða flokks hæstv. fjmrh., Alþb., að ávallt þegar rætt er um smávægilegar lagfæringar á skattalögum, sem þessi flokkur átti ekki þátt í að leggja á þjóðina, skuli hroki þeirra vera slíkur að þeir skuli ávallt loka bæði augum og eyrum fyrir öllum röksemdum, öllum óskum og öllum beiðnum af því tagi og velja þann kostinn að vera ekki viðstaddir þegar umræða fer fram um málið.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. 3. minni hl., en í honum eru jafnmargir og voru í þeim 1. og þrisvar sinnum fleiri en í 2. minni hl. En það geta alltaf komið fyrir mistök. Forseti hlýtur að vera orðinn þreyttur eins og fleiri hér, því að haldið er áfram og ekki spurt hvað tímanum líði, og sennilega er vandvirkni í meðferð mála í samræmi við það, enda sjást þm. nú varla hér inni tímunum saman. Þeir eru farnir að halda til einhvers staðar annars staðar í húsinu en hér í þd., og það fer kannske vel á því að mörgu leyti, miðað við það sem er að gerast hér þessa daga undir hinni styrku forustu hæstv. ríkisstj. Hv. frsm. 1. minni hl., formaður fjh.- og viðskn., belgdi sig töluvert út þegar hann mælti gegn þessu frv. og var að rembast við að reyna að vera hneykslaður á flutningi þessa frv. um að fella niður skatta á tekjum barna innan 16 ára aldurs. Ég vil benda honum á það, sem hann raunar veit mjög vel, að flm. þessa frv. og við, sem stöndum að því nál. sem ég er að mæla hér fyrir, erum ekki að gagnrýna álagningu tekjuskatts, útsvars eða sjúkratryggingagjalds og kirkjugarðsgjalds á börn innan 16 ára aldurs, heldur að leggja til að þetta verði fellt niður á álagðar tekjur skattársins 1979, fellt niður á árinu 1980. Ástæðan fyrir því, að við leggjum til að þetta falli niður á þessu ári, er sú, að álagningin fer ekki fram fyrr en undir lok ársins, og svo langt gengur stjórnarliðið í innheimtu, að það á að innheimta þessa skatta í tveimur greiðslum, 1. nóv. og 1. des. Þetta hlýtur að hafa í för með sér að það verður víða þröngt í búi hjá fjölskyldum, þar sem börn hafa unnið á árinu 1979, þegar þetta kemur svo á eftir. Við þekkjum það, sem fullorðnir erum, að við leggjum ekki alltaf til hliðar, þegar skattar eru lagðir á okkur eftir á, og verðum stundum að leggja hart að okkur til þess að standa við greiðslu þeirra. Er þá að búast við því, að börn gæti þess vel? Þegar þau afla tekna á árinu 1979 og auðvitað aftur á árinu 1980 er þessum tekjum yfirleitt eytt jafnóðum. Og þegar kemur að því að á að greiða þetta eftir að skólar eru byrjaðir og flest börn eru búin að kaupa sér eitthvað eða sum að eyða, því miður, þá má segja að þessir skattar komi að verulegu leyti á foreldra barnanna ofan á skattabrjálæðið sem fyrir er á heimilin. Það er þetta sem um er að ræða, það er þetta sem við erum að gagnrýna, og það er þetta sem við erum að leggja til að verði fellt niður á þessu ári. Þegar þessi skattalög voru sett á sínum tíma var reiknað með staðgreiðslukerfi skatta, og sú skoðun okkar, sem flytjum þetta frv., nm. í fjh.- og viðskn. sem mælum fyrir þessu nál., er óbreytt, að þessi skattlagning sé rétt. Við erum ekkert að hverfa frá því. En hitt er uppsuða, sem hv. talsmaður 2. minni hl. var að tala um, að hér hefði átt sér stað stórfellt óréttlæti þegar þessi breyting var gerð, og þetta ímyndaða tal hjá krötunum um hátekjufólk er orðið þreytandi að hlusta á. Þeir eru alltaf aftur í grárri forneskju, þegar nær enginn hafði til hnífs eða skeiðar og örfáir menn í landinu höfðu nokkrar tekjur. Þeir eru alltaf að tala fyrir þetta fólk sem varla er til. Hv. 3. þm. Vestf., sem var að mæta fyrir þessari uppsuðu sinni áðan, ætti að athuga sinn gang langtum betur áður en hann lætur slíkt út úr sér fara. Hvar eru þessir skattar lagðir á? Þeir eru fyrst og fremst lagðir á í sjávarplássum landsins. Það er tiltölulega lítill hluti sem kemur hér í Reykjavík,vegna þess að börnin hér í Reykjavík hafa það litla vinnu. En það er verið að leggja þetta á víða úti um land. Og áberandi er það, að hæstu upphæðirnar, sem lagðar eru á, eru í því kjördæmi sem hefur kosið þennan hv. þm. á þing og á Austfjörðum. Þar eru þessir skattar hæstir. Og ég spyr þennan hv. þm.: Ætlar hann að halda sér aftur í grárri forneskju lengi? Hann er búinn hér í dag ýmist að verja ríkisstj. eða hanga aftan í henni, halda í hana dauðahaldi. Svo hleypur hann hér í kvöld til að skamma Alþb. af því að það er enginn þeirra Alþb.-manna staddur í salnum nema forsetinn sem má ekkert segja. Hvað er að gerast í sambandi við þessa tekjuöflun? Hvers vegna eiga ekki allir að greiða sömu skatta? Ef eitthvert barn vinnur í frystihúsi eða annars staðar og aflar hárra tekna, þá vill hann skattleggja það meira en önnur börn ef faðirinn eða móðirin hefur háar tekjur. Hvers á þessi drengur eða stúlka að gjalda? Hann á sama rétt og aðrir. Þetta dregur úr vinnu, þetta dregur úr framleiðslunni. Það verður þessi hv. þm. að skilja. Eða vill hann hafa þessi börn öll á Mallorka eða Kanaríeyjum eða Ítalíu eða hvert það nú er sem það sækir. Ég tel það virðingarverða viðleitni þegar þetta fólk vinnur og þessi börn. Það er höfuðatriði málsins. Ég harma t.d. hvað tekjur barna eru lágar í Reykjavík, sem sýnir hvað erfitt er að útvega börnum hér vinnu. Í Reykjavík eru ekki lagðar nema rúmlega 90 millj. á 2679 einstaklinga. Á Vestfjörðum eru lagðar á 519 einstaklinga næstum því 43.4 millj. og Austfirðir fylgja fast á eftir, þar eru lagðar á 780 einstaklinga 38.4 millj., svo að þessi kjördæmi eru langhæst. En svo spyr ég: Hvernig stendur á því, að fjölmörg sveitarfélög í landinu hafa fellt þessa skatta niður á þessu ári með sömu rökum og við leggjum til að gert verði? Af hverju eru sveitarstjórnarmenn að þessu? Þeir eru að því vegna þess að þeir telja sanngjarnt og eðlilegt að þetta sé gert eins og ástatt er. En í Reykjavík, þar sem munar minnst um þessa upphæð vegna þess hve lág hún er, þar er fellt í borgarstjórn með 8:7 atkv. að fella þessa skatta niður, af því að þar er kominn vinstri meiri hluti. Það er nú víðsýni þessa vinstra liðs. Þetta er ein ógæfan þegar það nær saman, þetta lið. Það er ekki glæsilegt, hvorki í borgarstjórn né á Alþingi, þegar þessi niðurrifsöfl ná saman. Hugsið ykkur nú hvað þessir menn eru forstokkaðir gegn því að gera sjálfsagðar og eðlilegar breytingar. Þetta eru álagðir skattar samtals upp á 424 millj. á öllu landinu. Og alltaf fellur eitthvað úr. Þetta er lagt á 6789 einstaklinga og þar af eru til sveitarfélaganna næstum því 97 millj. kr. Ég er hissa á formanni fjh.- og viðskn., sem er með gleggstu þm., að taka þá afstöðu til þessa sjálfsagða máls sem hann gerði. með svona síðbúinni álagningu og innheimtu á tveimur síðustu skattagjalddögum ársins er þetta í reynd að verulegu leyti skattur á heimilin, ofan á alla þá skatta aðra, sem lagðir hafa verið á heimilin í landinu á þessu ári. - Og það er kominn tími til fyrir Alþfl.-menn, hvort sem það eru hægri kratar, vinstri kratar, toppkratar eða vanmetakratar, að hugsa betur sinn gang og flytja ekki slíka ræðu eins og hv. 3. þm. Vestf. flutti í sambandi við þetta mál.