Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að hádegishlé verður gert milli kl. eitt og tvö í dag.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. - Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Svo er ekki og skoðast hún samþykkt.

Herra forseti. Mig langar að fjalla áfram um málefni Ríkisútvarpsins. Í Morgunblaðinu í dag ritar formaður stjórnar Ríkisútvarpsins grein, lögmaðurinn Ingvi Hrafn Óskarsson, samflokksmaður hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar. Yfirskrift greinarinnar er: Rökþrot þingmanns? Þar svarar hann hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni sem á dögunum krafði Ríkisútvarpið um afsökunarbeiðni. Stjórnarformaður RÚV, fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í stjórn Ríkisútvarpsins, segir þingmanninn hafa sett fram hæpnar fullyrðingar um fjármál RÚV að undanförnu. Meðal annars segir formaður stjórnar Ríkisútvarpsins, með leyfi forseta: „Vandinn er hins vegar sá að á undanförnum vikum hefur Guðlaugur ítrekað farið með staðlausa stafi um fjármál Ríkisútvarpsins og beitt fyrir sig útúrsnúningum …“ Já, það er djúpt tekið í árinni hjá fulltrúa hv. þingmanns í stjórn Ríkisútvarpsins. Það er með ólíkindum hvernig hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur afvegaleitt umræðuna um Ríkisútvarpið undanfarið. Til hvers? Til að fela vondan málstað, tel ég. Mér finnst kominn tími til að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson biðji Ríkisútvarpið og rétt kjörna stjórn þess af fulltrúum okkar á Alþingi, okkur fulltrúum þjóðarinnar, afsökunar á útúrsnúningum sínum um fjármál RÚV til þess að fela þann mikla niðurskurð sem núverandi stjórnvöld ætla að beita Ríkisútvarpið. Það er ekki falleg afmælisgjöf sem Ríkisútvarpið fær á næsta ári þegar það verður 85 ára, 

Virðulegi forseti. Við ölumst upp við þá heimsmynd að vestrænt lýðræðissamfélagið hafi vaxið upp úr ákveðnum hlutum. Einn af þeim hlutum er þrælahald. Þótt þrælahald viðgangist enn þá vissulega í formi mansals er það ekki liðið og yfirvöld viðurkenna það vissulega ekki sem löglega eða viðurkennda starfsemi. Annað slíkt fyrirbæri sem vestrænt lýðræðissamfélag átti að hafa gefið upp á bátinn eru pyndingar. Nú er komin út skýrsla vestan hafs, í Bandaríkjunum, vinaþjóð okkar, sem sýnir svo ekki verður um villst að pyndingar hafa verið stundaðar af bandarískum yfirvöldum um árabil. Það þarf meira en þessar tvær mínútur til að ræða þetta mál en það er þess virði að við minnum okkur á að þótt við séum vestrænt lýðræðisríki erum við ekki yfir það mannlega eðli hafin að ótti hefur tilhneigingu til að draga fram það versta í okkur. Við höfum margt að óttast en ekkert jafn mikið og óttann sjálfan. Í fyrsta lagi verðum við að muna það, í öðru lagi eigum við að mótmæla þegar við sjáum þróunina ganga í átt frá siðmenningu, hvort sem það er hér eða meðal vinaþjóða okkar eða óvinaþjóða ef út í það er farið, höfum við nokkrar. Við eigum að mótmæla hátt og skýrt, við eigum ekki að leyfa neinum að halda í eina sekúndu að við séum hlynnt þeim pyndingum af hálfu Bandaríkjastjórnar sem nú hafa sannast þótt að vísu hafi lengi verið vitað um þær. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Virðulegi forseti. Mig langar að gera að umtalsefni dagskrána í þinginu í dag og lýsa yfir furðu minni á því að seðlabankafrumvarpið sé ekki fyrst á dagskrá. Fyrst á dagskrá eru fjáraukalögin en þau innihalda hluti sem geta tæpast talist í lagi að samþykkja í ljósi þess að þar skiptir máli frumvarpið um Seðlabankann. Við í minni hluta fjárlaganefndar gerum athugasemdir meðal annars við færslu fjármuna í Seðlabankanum, en á milli umræðna hafa verið færðir 13 milljarðar á fjármunahreyfingar í sjóðstreyminu vegna endurgreiðslunnar á stofnfé í bankanum. Við teljum að það eigi ekki að fara í gegnum rekstrarreikning ríkisins, þ.e. þessi lækkun umfram stofnfé, uppsafnaður hagnaður eigi að tekjufærast. Því teljum við að skoða eigi betur hvernig meðhöndla eigi slíkar breytingar á eigin fé bankans í reikningsskilareglum ríkissjóðs. Með lækkun á stofnfé Seðlabankans, eins og hún er sett fram núna, er gert ráð fyrir því að það verði fullt samræmi á milli stofnfjár Seðlabankans og mats þess í aðalbókhaldi ríkissjóðs. Það teljum við ekki vera í samræmi við bókun á eigin fé annarra félaga og hlutafélaga í bókhaldi ríkissjóðs. Við í minni hlutanum teljum því eðlilegt að það eigi að vera samræmi við meðhöndlun þessara eignarhluta og þess vegna gerum við athugasemdir við þetta. En fyrst og fremst lýsum við auðvitað furðu á því, bæði varðandi fjárlögin og fjáraukalögin, að frumvarp um Seðlabankann skuli ekki vera klárað fyrst. Ég spyr: Af hverju er það ekki fyrst á dagskrá?

Forseti. Það kom fram við fjárlagaumræðuna að væntanlega og vonandi fyrir mistök hefði fallið niður fjárveiting upp á 50 milljónir til Útlendingastofnunar þannig að hún gæti staðið betur að þeim miklu verkum sem hún hefur verið að vinna. Ég vona sannarlega að það hafi verið mistök og þau verði leiðrétt fyrir 3. umr. Virðulegi forseti. Mig langar að vekja athygli á öðru sem varðar það fólk sem flyst hingað til lands og vill búa hér með okkur í kulda og trekki eins og er í dag. Það er vandamál þessa fólks við að fá vinnu. Fram kemur í miklum greinabálki sem hefur verið að birtast undanfarna daga í Fréttablaðinu að fólk telur að það fái síður vinnu ef það kemur fram að það hefur útlent nafn. Það fær ekki vinnu við sitt hæfi, ekki í samræmi við menntun sína. Það kemur fram í einni greininni að kona, hagfræðingur frá Litháen, sótti um 200 störf en fékk ekki starf við sitt hæfi. Dýralæknir vinnur ekki við sitt fag og svo má lengi telja. Ég held ekki að ég hafi einhverja patentlausn á þessu, alls ekki, en ég held að við þurfum öll að íhuga þetta og hugsa hvað við getum gert til að þetta lagist. Það er ekki nóg að segja: Það er ekki bara á Íslandi sem þetta er erfitt, þetta er alls staðar erfitt. Þetta er virkilega eitthvað sem við þurfum öll að hugsa um og athuga hvernig við getum bætt úr þannig að fólk sem flyst hingað til lands njóti sömu réttinda og við hin sem búum hér.

Virðulegi forseti. Mig langaði aðeins til að ræða um fjárlagafrumvarpið. Kannski eru allir búnir að fá nóg af því eftir atkvæðagreiðsluna í gær en mér finnst svo athyglisvert hvað okkur tekst illa að gera langtímaplön og hvað allt of margar stofnanir vita ekki hvað þær eru með í fjárframlög á næsta ári. Eins og ég skil það er markmiðið með nýjum lögum um opinber fjármál að reyna aðeins að horfa lengra fram í tímann og hafa þetta fastar í hendi. Ég velti fyrir mér þeim tíma og þeirri sóun, tíma forstjóra margra stofnana sem eyða ótrúlegu púðri í einhverja hagsmunabaráttu, reyna að tryggja fjármagn næsta ár, koma í veg fyrir niðurskurð, þegar þeir ættu í raun bara að vera að sinna sínum stofnunum. RÚV er dæmi, ég get tekið Háskólann á Akureyri sem dæmi um stofnanir sem hafa verið í umræðunni og mér finnst þetta ekki gott. Það er til mikils að vinna að við reynum að horfa lengra fram í tímann. Þetta á líka við um mörg félagasamtök sem berjast á hverju ári við að fá einhver fjárframlög, sækja um á safnliði og vita ekki fyrr en kannski um áramót hvort þeir fái einhvern styrk og hversu mikið þá. Ef stjórnvöld telja að einhver félagasamtök séu að sinna mikilvægu hlutverki á að sjálfsögðu að gera þjónustusamning kannski í þrjú ár, þriggja ára þjónustusamningar. Ég kalla eftir því að við færum okkur í þessa átt alveg óháð því hvort og hvenær við samþykkjum lögin um opinber fjármál. Við eigum alveg að geta unnið í þeirra anda þótt lögin séu ekki komin í gegnum þingið.

Herra forseti. Ég vil gera að umtalsefni það sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir tók upp í gær og varðar svör eða öllu heldur ekki-svör hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra við ítarlegri fyrirspurn frá hv. þingmanni með beiðni um skrifleg svör. Hæstv. ráðherra dreifir hér svörum þar sem hann neitar að svara með öllu. Ekki er gerð tilraun til að svara einni einustu af 15 tölusettum spurningum heldur er vísað í það að hæstv. ráðherra muni með vorinu væntanlega leggja fram skýrslu á Alþingi og þar muni að einhverju leyti birtast svör við þessum fyrirspurnum. Þetta gengur ekki, herra forseti, þetta verðum við að taka mjög alvarlega og ég óska eftir því að við ræðum þetta í forsætisnefnd því að slíkt gerir að engu á örskammri stundu rétt þingmanna til að krefja framkvæmdarvaldið um svör á Alþingi ef ráðherrar komast upp með þetta. Þá verður venjan bara sú að koma sér undan því að svara og segja: Ja, við birtum kannski einhverjar upplýsingar síðar, kannski kemur skýrsla í vor eða haust. Og þá er þessi réttur til lítils orðinn sem ráðherrar verða að akta. Þeir verða að gera að minnsta kosti heiðarlega tilraun til að svara öllum fyrirspurnum eins rækilega og þeir geta miðað við þau gögn sem til staðar eru. Hitt er ekki síður alvarlegt að röksemdafærsla hæstv. ráðherra er sú að ekki liggi fyrir fullnægjandi upplýsingar, eins og þar segir, „en eins og er vantar of mikið upp á endanlegar niðurstöður til að skynsamlegt sé að draga nægilega marktækar ályktanir um þetta mál“. Hvað er verið með þessu að segja okkur, herra forseti? Að stjórnvöld hafi ekki í höndum trúverðug gögn til að svara spurningum um skuldaniðurfærsluna. Hvað segir þetta um hina fokdýru áróðurssýningu? Þá vantaði ekki gögnin til að fullyrða hvernig þetta kæmi út, í Hörpu á dögunum. Hvort tveggja gengur ekki upp, að sú kynning hafi byggst á fullnægjandi upplýsingum en að núna, mánuði seinna, geti ráðherra engu svarað. 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forseta fyrir góða og skelegga fundarstjórn í gær við erfiðar aðstæður og langa atkvæðagreiðslu. Það sem mig langaði að tala um hér í dag er að í síðustu viku opnaði Götusmiðjan aftur útibú á Stórhöfða. Ég var þar viðstaddur og hitti forstöðumann, og þá sem standa að þessu verkefni, sem sagði mér frá því hvernig staða ungmenna í vímuefna- og áhættutengdum lífsstíl er í dag. Hann er þannig að ekki er við það unandi lengur. Þess vegna fannst honum hann knúinn ásamt sínu fólki að stofna og setja af stað þetta úrræði aftur. Í viðtölum mínum við það fólk kom fram að á undanförnum missirum og bara núna á síðustu vikum og mánuðum höfum við misst fjölda ungmenna, sem hafa dáið af völdum fíkniefnaneyslu og hafa verið að taka eigið líf sem er grafalvarleg staða. Það segir okkur líka að við leggjum ekki nógu mikla peninga í þennan málaflokk, í forvarnir og úrræði fyrir þessi ungmenni. Því miður virðist allt of lítið talað um þetta í samfélaginu. Svo virðist vera sem þau séu þessi týndu börn sem enginn vill tala um en á meðan þjást fjölskyldur um allt land út af þessu. Ég þekki sjálfur manneskju sem átti ungling í eiturlyfjaneyslu og það er vægast sagt skelfileg lýsing sem hún lýsti fyrir manni á hverjum einasta degi, hvernig er að eiga ungling í neyslu. Við þekkjum þetta öll, þetta snertir alla þjóðina, sá vágestur sem fíkniefni eru. Ég minni okkur þingmenn á það og alla að við verðum að standa vörð um þetta unga fólk. Við erum lítið samfélag sem megum ekki við því að missa ungt fólk í blóma lífsins vegna þess að við getum ekki boðið því upp á úrræði eða aðstöðu til að takast á við þennan vanda. Þetta er háalvarlegt mál sem ég vona að við getum beitt okkur fyrir á næsta ári af miklu meiri krafti.

Virðulegi forseti. Mig langar að gera hér aðeins að umtalsefni þær blikur sem við sjáum á lofti í íslensku efnahagslífi í nýjum bráðabirgðatölum frá Hagstofu Íslands um hagvöxt hér á landi. Það hlýtur að vekja margar spurningar og hlýtur að vera núverandi ríkisstjórn áhyggjuefni um á hvaða braut hún er þegar hún sér tölur sem eru svona langt undir væntingum og langt undir spám þessa árs. Við sjáum tvo ársfjórðunga, þann fyrsta og þriðja, þar sem er beinlínis samdráttur í íslensku efnahagslífi. Núna tel ég að ríkisstjórnin þurfi að staldra við og velta fyrir sér þeirri óvissu sem hún er að skapa og þeim ófriði sem hún er að skapa með ákvörðunartöku sinni og gjörðum. Við sjáum ófrið á vinnumarkaði sem birtist núna í þeirri erfiðu læknadeilu sem verið er að kljást við. Við sjáum líka gríðarlega óvissu í efnahagslífinu, við sjáum óvissu hvað varðar peningastefnuna. Menn fara í stórkostlegar skuldalækkanir upp á 80 milljarða kr. beint úr ríkissjóði án þess að setja undir lekann, þ.e. menn hafa ekki nein svör um það með hvaða hætti þeir ætla að stoppa lekann og koma í veg fyrir að þetta gerist aftur. Hvernig gera menn það? Jú, með því að svara spurningum um með hvaða hætti menn ætli að reka hér peningastefnu til lengri tíma. Þar hafa engin svör borist. Þar er því enn einn óvissuþátturinn. Það er óvissa úti um allt samfélag sem birtist í þessum tölum. Við sjáum líka gríðarlega óvissu hvað varðar velferðarkerfið, heilbrigðiskerfið sem núna er í gríðarlegu uppnámi þar sem menn geta ekki svarað einföldum spurningum um hvort þeir ætli að verða við því ákalli að byggður verði upp húsakostur spítalans. Menn sjá gríðarlega óvissu í því og gliðnun líka á milli tekjuhópa í samfélaginu þar sem ríkisstjórnin er snögg að bregðast við til að létta álögum af þeim sem mest hafa en síðan finnst henni að sama skapi auðvelt að svara þeim gjörðum sínum með því að auka álögur 

Virðulegi forseti. Ég tek undir þakkir til virðulegs forseta fyrir dygga og örugga fundarstjórn í gærkvöldi við erfiðar aðstæður á löngum fundi. En hvað er það sem sameinar þjóðina þegar eitthvað bjátar á, þegar fjölskyldur vilja gleðjast á stærstu stundum lífsins? Það er kirkjan okkar. Við erum kristin þjóð og kristin trú er einn af hornsteinum samfélagsins sem frá barnæsku hefur kennt okkur góða siði, umburðarlyndi og hjálpsemi. Okkur hefur verið kennt að hafa sannleikann að leiðarljósi og sú von sem felst í trúnni hefur hjálpað okkur í gegnum erfiðustu stundir lífs okkar. Hvers vegna er þá hlustað á úrtölufólk, algjöran minni hluta þjóðarinnar sem vill burt reka kristin gildi úr skólum landsins og koma í veg fyrir að börn okkar fái að kynnast þeirri fegurð sem kristin trú hefur boðað þessari þjóð í þúsund ár? Svo rammt kveður að þessu að skólastjórnendur víða um land afþakka heimsóknir þeirra sem vilja boða gleði jólanna. Gideon-félagar sem hafa gefið börnum Nýja testamentið áratugum saman fá ekki lengur að flytja þann boðskap til barna á fermingaraldri. Virðulegur forseti. Hver er hættan fyrir börnin okkar? Hvaða barn hefur beðið þess skaða að hlusta á gleði og góð gildi sem kirkjunnar fólk hefur komið með inn í grunnskóla landsins með því að halda litlu jólin, syngja sálma og segja börnunum frá hinum sanna jólaanda? Hvað er að því að fegurð jólanna birti skólabörnum ljós lífsins, ljós vonar og gleði? Ég hvet skólastjórnendur í grunnskólum landsins um allt land til að standa vörð um kristna trú í samfélagi okkar og bjóða þá velkomna sem boða kristin gildi og fegurð jólanna fyrir börnin okkar. Virðulegur forseti. Látum ekki háværa minnihlutahópa taka völdin og úthýsa jólagleðinni og boðskap jólanna úr lífi skólabarna okkar og fjölskyldna.

Hæstv. forseti. Mig langar að vekja athygli á verkefninu Ég er Unik. Um er að ræða verkefni sem hefur þann tilgang að útbúa fræðsluefni fyrir einhverfa einstaklinga og auka skilning í samfélaginu á hvað einhverfa er og hvernig hún getur birst í mörgum og mismunandi myndum hjá hverjum og einum. Verkefnið mun bjóða upp á þann möguleika að búa til einstaklingsmiðað fræðsluefni sem einhverfir einstaklingar og aðstandendur þeirra geta sett saman á vefsíðunni Ég er Unik. Þeim upplýsingum sem settar eru saman og eiga við um viðkomandi einstakling er til dæmis komið fyrir í lítilli bók sem hægt er að dreifa til skóla, vinnufélaga, ættingja og vina svo eitthvað sé nefnt. Ég tel að þetta verkefni geti verið til mikilla bóta fyrir einhverfa einstaklinga og aðstandendur þeirra. Það vantar mikinn skilning í samfélaginu á því hvernig einhverfa birtist hjá einstaklingum. Það getur tekið mikið á einhverfa einstaklinginn og aðstandendur að þurfa stöðugt að útskýra aftur og aftur hvernig hún birtist. Að geta afhent litla bók eða dreift upplýsingum getur minnkað álagið á einstaklinginn og fjölskylduna. Áreiti á einhverfa einstaklinginn getur jafnframt minnkað og mjög líklegt er að það hafi jákvæð áhrif á líðan einstaklingsins en það er það sem skiptir öllu máli í þessu samhengi. Einhverfurófið er mjög misjafnt og einkennin geta verið væg upp í það að vera mjög áberandi og geta haft mjög mikil áhrif á líf viðkomandi. Þeir sem hafa áhuga á þessu verkefni geta farið inn á síðuna Ég er Unik og kynnt sér málið ögn betur. Ef verkefnið nær fram að ganga og gengur vel mun það jafnframt ná til annarra hópa, einstaklinga sem eru með aðrar fatlanir og gagnast þeim vel.

Virðulegi forseti. Ég kom hér upp fyrir tveimur eða þremur dögum  Virðulegi forseti. Mér finnst þess vegna rétt núna að koma og hrósa fréttastofu Ríkisútvarpsins fyrir að hafa gert það, það gerði fréttastofa Ríkisútvarpsins í fréttum sínum í gær, hún leiðrétti fréttina frá því á föstudag og er það vel. Það verður að segjast, virðulegi forseti, að hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir og Ingvi Hrafn Óskarsson, stjórnarformaður RÚV, eru frekar óheppið fólk að koma síðan daginn eftir að leiðréttingin kemur og heimta það væntanlega að ég leiðrétti leiðréttingu RÚV. Ég ætla ekki að gera það enda engin ástæða til. Af þessu tilefni verð ég að nefna, af því að hér eru uppi stór orð í minn garð og jafnvel talið að ég fari með rangfærslur, að aldrei er komið með neina efnislega gagnrýni á það sem ég segi. Ég vitna í ríkisreikning sem er uppáskrifaður af Ríkisendurskoðun og þegar ríkisreikningur er ekki til staðar vísa ég í fjárlögin. Betri gögn hef ég ekki. Ef einhver hefur upplýsingar um að þetta sé rangt þá er mjög mikilvægt að það komi fram. Deilan stendur um það, af því að verið er að tala um niðurskurð, að núverandi ríkisstjórn hefur hækkað framlagið á hverju ári um 485 millj. kr. Hækka, það er ekki niðurskurður. Þetta er 15% hækkun og mun meira en margar stofnanir fá og fer eðli málsins samkvæmt út úr öðrum þáttum eins og heilbrigðismálum og öðru. Krafa stjórnarandstöðunnar er að við hækkum framlagið, ekki um 485 millj. kr., heldur 1 þús. millj. kr. og hækkum skatta 

Hæstv. forseti. Ein vörutegund sem seld er á Íslandi virðist ekki lúta venjulegum markaðslögmálum, þ.e. eldsneyti. Það eru fimm dreifingaraðilar á eldsneyti á Íslandi. Ef við keyrum hér horna á milli í Reykjavík eða horna á milli á landinu getum við átt von á því að fá mismunandi verð, allt frá 10 aurum til 30 aura á lítrann. Þannig er sú samkeppni. Að vísu eru bjartari tímar fram undan því að ég hef heyrt að íslenska karlalandsliðið í handbolta hafi náð inn á heimsmeistaramót, og hafi þeim hingað til gengið vel höfum við venjulega fengið dálítið skarpa lækkun daginn eftir. Við eigum líka von á því að taka þátt í Eurovision þannig að þá eigum við væntanlega von á einhverri skarpri lækkun, og þau okkar sem lifa næsta afmæli geta líka átt von á einhverjum krónum, ef við lifum það. En að þessu slepptu er það svo að síðan í janúar í fyrra hefur heimsmarkaðsverð á dísilolíu og bensíni lækkað um 33%. Á sama tíma hefur veruleg styrking orðið á gengi íslensku krónunnar gagnvart erlendum gjaldmiðlum og maður skyldi ætla að nú gæti maður farið hlakkandi á næstu dælustöð. En verðlækkun á eldsneyti á Íslandi á þessum sama tíma nemur í kringum 10,7%. Ef maður vill vera heiðarlegur, vegna þess að stór hluti af eldsneytisverði á Íslandi er náttúrlega skattur sem fer í ríkissjóð, og væntir þess ekki að fá alla heimsmarkaðslækkunina í vasa neytenda þá lítur það samt þannig út samkvæmt útreikningum FÍB að íslensku olíufélögin séu núna með um það bil 6 kr. meiri álagningu á lítra en þau voru með í janúar í fyrra. Og hver króna í eldsneytisverði á Íslandi kostar íslenskar fjölskyldur 360 millj. kr., þannig að þessar 6 kr. sem hægt væri að skila í eldsneytisverði kosta íslensk heimili í kringum 2 milljarða kr. á ári. Ég held því að nú sé tækifæri á aðventunni 

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp til þess að tala um læknaverkfallið. Það hefur staðið nokkuð lengi og ég hef vaxandi áhyggjur af þessu verkfalli, og ég finn það meðal mjög margra þingmanna að þeir hafa áhyggjur af stöðunni. Hún er mjög erfið og þetta hefur mikil áhrif á spítalaþjónustu og aðra heilbrigðisþjónustu í landinu. Í gær var felld frekar hógvær tillaga frá minnihlutaflokkunum um að auka aðeins meira til Landspítalans og Sjúkrahússins á Akureyri út af fyrirsjáanlegum kostnaði vegna verkfallsaðgerðanna, það koma til með að hlaðast upp biðlistar. Við alþingismenn erum spurðir mjög að því hvað Alþingi eigi að gera, hvað stjórnvöld eigi að gera. Og ég verð að taka undir með sumum þingmönnum sem hafa lýst því yfir að þeim finnist óþægilegt að fara í jólahlé eða þinghlé - ég geng nú ekki svo langt að kalla það frí - án þess að hafa reynt að ræða það hvernig Alþingi getur komið að þessu máli, hvernig hið opinbera getur beitt sér. Auðvitað er þetta hefðbundin kjaradeila og aðkoma alþingismanna er ekki bein inn í kjaradeilur en þessi kjaradeila er að mörgu leyti sérstök. Við stöndum frammi fyrir tveimur erfiðum kostum. Ef við hækkum laun lækna mjög mikið er hætta á því að það verði hefðbundið launa- og verðbólguskrið í landinu, það er þekkt hætta. En ef við mætum hins vegar ekki kröfum lækna þá er staðan einfaldlega sú að þeir vinna í alþjóðlegu starfsumhverfi og geta þá farið í stórum stíl. Þessi erfiða staða finnst mér vera tilefni til þess að við, áður en við förum í þinghlé, 

Virðulegur forseti. Ég hélt að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefði kvatt sér hljóðs í dag til þess að biðja Ríkisútvarpið afsökunar. Þess í stað fer hann að tala um kröfur stjórnarandstöðunnar í málinu. En, virðulegur forseti, þetta snýst ekkert um kröfur stjórnarandstöðunnar. Stjórnarformaður Ríkisútvarpsins, fulltrúi þingflokks Sjálfstæðisflokksins, rekur það í Morgunblaðinu í dag að varaformaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins og varaformaður fjárlaganefndar, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, hafi æ ofan í æ farið með staðlausa stafi um málefni Ríkisútvarpsins. Þess vegna hélt ég eftir þessa hirtingu að þingmaðurinn væri kominn hingað upp til þess að biðjast afsökunar á þeim staðlausu stöfum. En þetta er býsna ótrúleg staða að stjórnarformaður, sem er fulltrúi þingflokks Sjálfstæðisflokksins, lýsi því yfir á opinberum vettvangi að varaformaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins fari með staðlausa stafi um lykilstofnun í íslensku samfélagi. Þingflokksformaður Framsóknarflokksins, hv. þm. Sigrún Magnúsdóttir, lýsti því yfir við starfsmenn Ríkisútvarpsins hér á Austurvelli að Framsóknarflokkurinn væri hættur að nenna að styðja Ríkisútvarpið. Það er erfiðara á átta sig á stöðunni í Sjálfstæðisflokknum þegar trúnaðarmaður Illuga Gunnarssonar menntamálaráðherra hirtir hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson með þessum hætti. Eru þetta innanflokksátök í Sjálfstæðisflokknum sem eru að leika Ríkisútvarpið svona grátt? Hvað sem því líður held ég að betur færi á því að sjálfstæðismenn héldu innanflokksátökum sínum í Valhöll og hefðu ekki Ríkisútvarpið að bitbeini, því að það er okkur Íslendingum allt of mikilvæg stofnun, allt of mikilvæg fyrir tungu okkar, fyrir menningu okkar og fyrir lýðræðislega umræðu í landinu. 
            

Virðulegi forseti. Löng var atkvæðagreiðslan í gær en hún var undir traustri stjórn forseta og gekk vel, enda voru margar breytingartillögur sem fjárlagafólkið gerði á frumvarpinu, bæði meiri og minni hluti. Flest var það samkvæmt bókinni, að minni hluti yfirbjóði tillögur meiri hluta, kunnuglegt stef. Ég hef hugleitt það talsvert á haustdögum núna hvort við græðum eitthvað á því að flýta framlagningu tekjuhliðar fjárlaga á haustin. Aldrei hefur frumvarp fengið opnari og lengri meðferð, sérstaklega tekjuhlið þess. Áður fyrr kom svokallaður bandormur fram um mánaðamót nóvember/desember eða þremur mánuðum seinna en í ár. Þá var milli stjórnmálaflokka tekist á um tekjur til að mæta útgjaldahliðinni en það olli ekki uppnámi hjá hinum almenna manni eða stofnunum. Við vorum öll hress hér að koma þessu fram strax í byrjun september en, eins og ég segi, ég ígrunda þetta fyrirkomulag eigi að síður. Ég deili þeirri von með þingmönnum að með framlagningu opinberra fjárlaga á vorin fari ferli fjárlaga í fastmótaðra form og gangi þar með betur. Nefndafólki í fjárlaganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd vil ég færa þakkir fyrir frábær störf. Margt var hér bætt og lagað og forgangsröðun var skýr hjá meiri hlutanum til heilbrigðismála, menntamála og til leiðréttingar á skuldastöðu heimilanna. Rannsóknir, vísindi og skapandi greinar voru settar í forgang og margt annað var eflt. Við bættum við til hjúkrunarheimila og í Landspítalann settum við 2,5 milljarða, sem eru 2.500 milljónir. Það var sett í hönnun, tæki og rekstur. Mig langar aðeins út af ummælum hv. þm. Helga Hjörvars að segja að ég nota mjög sjaldan orðin „að nenna ekki“. Ég held að þau séu yfirleitt  En ég spyr sem gamall kaupmaður: Þarf ekki líka að hugsa um það ef eitthvað er að vörunni? Er hún á réttum stað, rétt merkt eða er eitthvað að umbúðunum?


             Herra forseti. Ég bið um þögn í þingsalnum. Nú erum við nýbúin að ljúka liðnum störf þingsins og það komust ekki allir að, ég var í 13. sæti af þeim 15 sem vanalega komast að. Það eru tvær mínútur gefnar og liðurinn á að taka 30 mínútur en oft fer hann örlítið fram yfir því menn taka tíma í að ganga hérna upp. Ég vil kvarta undan fundarstjórn forseta í þessu máli, það voru bara tólf sem komust að af því að fundarstjóri leyfði mönnum að fara langt fram úr ræðutíma, rauða ljósið var byrjað að blikka og 

Hv. þingmaður. Forseti hefur barið í bjölluna og vill leiðrétta það sem hv. þingmaður er að halda fram sem er algjörlega rangt.

Þakka þér fyrir.

Ég bið hv. þingmann …

Þá ætla ég að segja um það sem gerðist í gær, en hæstv. fjármálaráðherra fékk lengdan tíma út af því að það var skvaldur í salnum. Þetta hef ég ekki séð gerast hérna og þetta gerist mjög sjaldan, en þegar hæstv. fjármálaráðherra er … 
            

Hv. þingmaður skal víkja úr ræðustólnum.

Þetta er algjörlega rangt sem hv. þingmaður var að halda hér fram.  Hins vegar er það þannig að það eru ýmis dæmi um það að hv. þingmenn taka sér aukalegan tíma og tali umfram þann ræðutíma sem þeim er ætlaður. Forseti hefur reynt að sýna því nokkra biðlund, en engu að síður reynir forseti að bregðast við með því að berja í bjölluna en því er misjafnlega tekið og hv. þingmenn bregðast misjafnlega við því. Til máls tekur um fundarstjórn forseta og til þess væntanlega að leiðrétta ranghermi sitt, hv. 10. þm. Reykjav. s. Jón Þór Ólafsson.

Herra forseti. Já, mér þykir ekkert slæmt að leiðrétta mistök ef forseti veit að það hafi verið 15 þingmenn. Ég biðst afsökunar á því, en mér þótti þetta ekki gott, ég taldi að það hefðu ekki nema tólf þingmenn komist að, sér í lagi eftir það sem gerðist í gær. Það sér maður sjaldan og menn geta horft á það og þeir vita að það gerist mjög sjaldan að þingforseti gefi mönnum tíma umfram heimild þegar það hefur verið skvaldur, það er mjög sjaldan. Forréttindi í þessum þingsal hafa ekki verið viðtekin, þess vegna brá mér svona við. En ég biðst afsökunar á að það hafa greinilega verið 15 þingmenn sem töluðu núna. En menn geta skoðað hvernig þetta var í gær.

Forseti þakkar það að hv. þingmaður hefur beðist afsökunar á ranghermi sínu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2014. Nefndin hefur haft frumvarpið til umfjöllunar eftir 2. umr. og fengið fulltrúa fjármála- og efnahagsráðuneytisins og Samskiptamiðstöðvar heyrnarlausra og heyrnarskertra á sinn fund. Meiri hlutinn hefur leitast við að gera sem allra fæstar breytingartillögur fyrir 3. umr. þar sem allar veigamiklar breytingar eiga nú þegar að vera komnar fram. Engu að síður er nauðsynlegt að leggja til nokkrar millifærslur og leiðréttingar á gjaldahlið. Einnig er gerð breytingartillaga við sjóðstreymi ríkissjóðs sem láðist að gera við 2. umr. Nú er lagt til að við liðinn Fjármunahreyfingar bætist nýr liður, svohljóðandi: „Endurgreitt stofnfé frá Seðlabanka Íslands 13 þús. millj. kr.“ Með þessu er lokið við að gera grein fyrir fjárhagslegum samskiptum ríkissjóðs og Seðlabanka Íslands sem felast bæði í frumvarpinu og breytingu sem gerð var við 2. umr. Um er að ræða 13 milljarða kr. innstreymi fjármunahreyfinga vegna áformaðrar endurgreiðslu á stofnfé frá Seðlabanka Íslands í tengslum við 26 milljarða kr. niðurfærslu á skuldabréfi sem ríkissjóður gaf út til að styrkja eiginfjárstöðu bankans eftir fall bankakerfisins. Á gjaldahlið má skipta tillögum í fimm flokka og heildaráhrif þeirra eru 56,4 millj. kr. hækkun gjalda. Í fyrsta lagi er um að ræða millifærslur að fjárhæð 357,8 millj. kr. af lið fjármála- og efnahagsráðuneytis, Ófyrirséð útgjöld, yfir til sjö ríkisstofnana sem allar skýrast af sama tilefni, þ.e. eldsumbrotum norðan Vatnajökuls. Millifærslurnar koma til viðbótar 329 millj. kr. sem samþykktar voru við 2. umr. Þá eru heildargjöld vegna eldsumbrotanna komin í 686,8 millj. kr. á yfirstandandi ári. Millifærslurnar við 2. umr. byggðust á mati á umframkostnaði stofnananna til loka september. Nú er lagt til að millifærðar verði fjárheimildir sem nema áætluðum umframkostnaði fyrir mánuðina október–desember sem nemur 357,8 millj. kr. Tillagan er sett fram með þeim fyrirvara að fjárþörfin verði endurmetin í árslok þegar raunkostnaður liggur fyrir. Ef veittar fjárheimildir reynast umfram raunkostnað verður mismunurinn felldur niður í lokafjárlögum. Skipting þeirra 357,8 millj. kr. sem lagðar eru til nú er eftirfarandi: Háskóli Íslands (Jarðvísindastofnun): 75,2 millj. kr., ríkislögreglustjóri (almannavarnadeild): 135,8 millj. kr., Landhelgisgæsla Íslands: 49,1 millj. kr., landlæknir: 13,6 millj. kr., Umhverfisstofnun: 10,8 millj. kr., Vatnajökulsþjóðgarður: 7,4 millj. kr. og Veðurstofa Íslands: 65,9 millj. kr. Í öðru lagi er lögð til önnur millifærsla, að fjárhæð 50 millj. kr., af liðnum Ófyrirséð útgjöld vegna þátttöku Íslands í aðgerðum Atlantshafsbandalagsins og Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu til að bregðast við versnandi öryggishorfum í Úkraínu fyrr á þessu ári. Lagt er til að millifærslan skiptist á tvo liði, annars vegar 24 millj. kr. framlag á viðfangið Íslensk friðargæsla vegna þátttöku í samstöðuaðgerðum NATO vegna ástandsins þar sem Ísland hefur lagt til borgaralegan sérfræðing. Hins vegar er 26 millj. kr. framlag á viðfangið Mannúðarmál og neyðaraðstoð, þ.e. rekstrarframlag til eftirlitsverkefna ÖSE í Úkraínu og viðbótarstarfsmaður í eftirlitsteymi stofnunarinnar. Tillagan felur í sér 40 þús. evra rekstrarframlag, jafngildi um 6 millj. kr., og um 20 millj. kr. kostnað vegna nýs eftirlitsmanns og framlengingar á starfi núverandi eftirlitsmanns út árið 2014. Í þriðja lagi eru tvær breytingar sem tengjast ríkistekjum og mörkun þeirra á gjaldahlið fjárlaga. Annars vegar er 100 millj. kr. hækkun á liðnum Búnaðarsjóður sem er framlag til sjóðsins til samræmis við sömu hækkun ríkistekna af búnaðargjaldi í tekjuáætlun við 2. umr. Hins vegar er 43,6 millj. kr. lækkun á fjárheimild á liðnum Umboðsmaður skuldara. Í fjárlögum ársins var gjaldaheimild embættisins ákveðin 115,6 millj. kr. umfram markaðar tekjur af eftirlitsgjaldi sem eiga að standa undir öllum útgjöldum þess. Gerð var tillaga um 72 millj. kr. lækkun heimildarinnar í frumvarpinu og nú er lögð til 43,6 millj. kr. lækkun til viðbótar til þess að fjárheimild ársins verði jöfn mörkuðum tekjum, þ.e. samtals 740 millj. kr. Útgjöld sem kunna að verða umfram tekjur ársins verða þá fjármögnuð með yfirfærðri afgangsheimild fyrri ára. Í fjórða lagi er lögð til lagfæring á liðnum Vinnumálastofnun þar sem gerð er tillaga um 20 millj. kr. hækkun bæði gjalda og sértekna hjá stofnuninni. Við 2. umr. var samþykkt tillaga um 20 millj. kr. framlag á lið Atvinnuleysistryggingasjóðs til umsýslukostnaðar Vinnumálastofnunar vegna verkefna fyrir sjóðinn. Þá láðist að gera jafnframt ráð fyrir hærri tekjum og gjöldum Vinnumálastofnunar. Bætt er úr því með þessari tillögu sem hefur ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs. Í fimmta lagi er lagt til að fjárheimild á liðnum Öldrunarstofnanir, almennt, sem samtals nemur 650 millj. kr. í frumvarpinu, skiptist á hjúkrunarheimili og endurhæfingarstofnanir samkvæmt sérstöku yfirliti með breytingartillögu meiri hlutans og að breytingar komi þá fram á viðkomandi fjárlagaliðum í lögunum. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem skýrðar hafa verið og gerð er tillaga um í sérstökum þingskjölum. Undir þetta skrifa hv. þingmenn Vigdís Hauksdóttir, Guðlaugur Þór Þórðarson, Ásmundur Einar Daðason, Haraldur Benediktsson, Höskuldur Þórhallsson og Valgerður Gunnarsdóttir.

Herra forseti. Ég þakka hv. frummælanda málsins fyrir ágæta ræðu. Ég ætla ekki að ræða um hana beint þótt ég sjái ýmislegt í þessum tillögum sem ég er ekkert afskaplega sáttur við, eins og aukna skuldaniðurfærslu á þessu ári í stað þess að lækka skuldir ríkissjóðs. Ég spyr: Er eðlilegt að fjáraukalög séu komin til 3. umr. á undan fjárlagafrumvarpinu? Fjáraukalögin eru til þess að taka á óvæntu. Hér er talað um að kostnaður vegna eldgossins í Holuhrauni sé svo og svo mikill. Hvernig veit maður hvort hann er á enda? Árið er ekki búið. Hvað gerist ef það verða einhverjar hamfarir, sem maður vonar innilega að gerist ekki, hvað ætla menn þá að gera? Þá eru engin fjáraukalög til. Mér finnst að fjáraukalög eigi að vera síðasta málið. Ég beini því til forseta að fjáraukalög ættu í rauninni að vera síðasta málið sem Alþingi afgreiddi fyrir jólahlé eða jafnvel fyrsta málið sem menn afgreiddu á nýju ári vegna þess að þá liggur fyrir það sem var óvænt á fyrra ári.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið sem var málefnalegt eins og hv. þingmanns er von og vísa. Hann nefnir það sem hv. þingmaður hefur nefnt oft áður, að við ættum í rauninni að enda á þessum lögum, þau væru það síðasta sem við gerðum. Það er alveg sjónarmið en ég held samt að ef við ætlum að ná því sem hv. þingmaður nefnir þyrftum við að fara þá leið sem ég veit ekki hvort aðrar þjóðir gera, að taka þetta upp sem fyrsta mál þegar þing kemur saman. Hv. þingmaður nefndi dæmi af eldgosinu sem er alveg hárrétt hjá honum. Ég held að enginn viti hvernig það muni þróast. Við skulum vona að það sé í rénun og muni ekki valda meiri skaða en það hefur valdið nú þegar. Ég tek að vísu fram hér að þetta sé eðli máls samkvæmt gert upp í lok árs og síðan verði gengið frá því endanlega í lokafjárlögum. Ef við ætluðum að sjá til þess að í þessum fjárauka væri alveg tryggt að við værum með endanlegt uppgjör varðandi eldgosið þyrftum við að hittast hér á gamlaárskvöld og kannski mundi það ekki duga til. Við þyrftum væntanlega að gera það í byrjun árs en sú leið er farin, getum við sagt, að þessu er lokað í lokafjárlögum. Hins vegar erum við að ræða ný lög um opinber fjármál. Þetta er eitt af því sem við þyrftum að ræða í því samhengi. Út af þeim tímaramma sem við höfum fram að jólum þurfum við að vinna skipulega að því að loka þeim málum sem þarf að loka, en það eru alveg málefnaleg sjónarmið að við ættum að gera þetta sem allra síðast. Mér finnst áhugaverð hugmyndin að við gerðum þetta í byrjun hvers árs.

Herra forseti. Svo gætu menn líka náð samkomulagi í ákveðinni kjaradeilu sem gæti kostað mjög mikið og þá er spurning hvort það eigi til dæmis að vera afturvirkt eins og menn hafa verið að tala um, að menn fái leiðréttingu aftur í tímann. En þá er ekki hægt að greiða það úr ríkissjóði af því að ekki er búið að ákveða það í fjárlögum eða fjáraukalögum. Þá verða menn einhvern veginn að fara á svig við þær reglur sem mér finnst slæmt. En svo er ekkert sem bannar að fjáraukalögin séu fleiri en ein. Það væri hægt að setja fjáraukalög reglulega þegar búið er að auka útgjöld ríkissjóðs, t.d. með kjarasamningum. Þá liggur fyrir hvað þeir kosta og þá yrðu sett fjáraukalög númer eitt og síðan þegar verður eldgos eða eitthvað slíkt yrðu menn að koma með fjáraukalög númer tvö og svo framvegis eftir því sem líður á árið. Fjáraukalög gætu verið fleiri en ein og ég vildi gjarnan að menn skoðuðu það þegar þeir fara að skoða að breyta öllu þessu kerfi.

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni, það er ekkert greypt í stein að fjáraukalög þurfi bara að vera ein. Í sumum löndum sem við viljum bera okkur saman við þegar kemur að ríkisfjármálum eru menn með tvenn fjáraukalög, eins og í Svíþjóð. Þar er almenna reglan sú að menn eru ekki að bæta í útgjaldaflokka heldur ganga fjáraukalögin út á, og eru í samræmi við fjárlög sænska ríkisins, að þar fá viðkomandi ráðherrar víðari heimildir þegar kemur að einstaka málaflokkum. Þá eru færri fjárlagaliðir og stærri upphæðir, en hins vegar geta menn líka millifært innan fjárlagaliðanna í viðkomandi ráðuneyti og milli ráðuneyta. Þess vegna eru menn tvisvar á ári með fjáraukalög til að framkvæma slíkar millifærslur. Eðli málsins samkvæmt eigum við að hafa sem allra minnst í fjáraukalögum. Það hefur verið plagsiður á Íslandi að hafa stór fjáraukalög. Það er kannski stærsta einstaka ástæðan fyrir agaleysi í ríkisfjármálum. Við erum svo sem að stíga skref með þessum fjáraukalögum og þeim síðustu í þá átt að minnka þennan plagsið, en það má aldrei slaka á. Það er annar þátturinn hvað þetta varðar, að maður vildi helst ekki sjá neitt í fjáraukalögum, en síðan er hitt að þau þurfa ekki að vera ein og það gæti alveg verið hugmynd, ef við komumst að þeirri niðurstöðu að við viljum fara svipaða leið og frændur vorir, í það minnsta Svíar, að hafa þau þess vegna tvisvar á ári. Þá væri millifærsla á milli aðila í ríkisbúskapnum því að það er auðvitað engin regla að það þurfi að tæma hvern einasta lið. Ef það er afgangur einhvers staðar er kannski sjálfsagt að nota hann annars staðar ef nauðsyn 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta fjárlaganefndar um fjáraukalagafrumvarpið. Fyrir 3. umr. hafa orðið breytingar á frumvarpinu eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson fór yfir áðan. Færðir hafa verið 13 milljarðar kr. á fjármunahreyfingar í sjóðstreymi vegna endurgreiðslu á stofnfé Seðlabanka Íslands. Minni hlutinn telur að fara þurfi betur yfir framsetningu þessarar aðgerðar í fjáraukalögum og síðan í ríkisreikningi. Að okkar mati hefur óvissu um frágang á lækkun stofnfjár Seðlabanka Íslands ekki verið eytt með öllu með þeirri aðgerð sem er sýnd hér fyrir 3. umr. fjáraukalaga. Ástæðan er í fyrsta lagi sú að ætla má að lækkun stofnfjár í Seðlabankanum ætti ekki að fara í gegnum rekstrarreikning ríkisins, hins vegar ætti uppsafnaður hagnaður að tekjufærast, þ.e. lækkun umfram stofnfé. Því þarf að taka betur til skoðunar hvernig meðhöndla ber umræddar breytingar á eigin fé bankans í reikningsskilum ríkissjóðs. Í öðru lagi gerir lækkun á stofnfé Seðlabankans eins og hún er sett fram núna ráð fyrir að fullt samræmi verði í árslok á milli stofnfjár Seðlabankans og mats þess í aðalbókhaldi ríkissjóðs. Hins vegar er ekki slíkt samræmi við bókun á eigin fé annarra félaga og hlutafélaga í bókhaldi ríkissjóðs og að mati minni hlutans er eðlilegt að samræmi sé í meðhöndlun eignarhluta. Millifærðar eru 357,8 millj. kr. af liðnum Ófyrirséð útgjöld á sjö ríkisstofnanir vegna eldsumbrotanna við norðanverðan Vatnajökul og nemur heildarkostnaður ríkissjóðs vegna þeirra því um 686,8 millj. kr. á árinu. Við afgreiðslu lokafjárlaga verður farið yfir kostnað viðkomandi aðila og lagt mat á hvort hluti framlagsins verði felldur niður reynist hann hærri en raunútgjöld. Það eru millifærðar 50 millj. kr. af liðnum Ófyrirséð útgjöld yfir á liðinn Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi vegna þátttöku Íslands í aðgerðum Atlantshafsbandalagsins og Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu til að bregðast við versnandi öryggishorfum í Úkraínu fyrr á þessu ári. Framlag til Búnaðarsjóðs verður hækkað um 100 millj. kr. til samræmis við hækkun ríkistekna af búnaðargjaldi í tekjuáætlun við 2. umr. Fjárheimild umboðsmanns skuldara verður lækkuð um 43,6 millj. kr. Í frumvarpinu hafði áður verið gerð tillaga um 72 millj. kr. lækkun heimildarinnar og er heimildin því nú áætluð 740 millj. kr. sem er sama fjárhæð og markaðar tekjur stofnunarinnar. Fjárheimild að upphæð 650 millj. kr. af liðnum Öldrunarstofnanir, almennt hefur verið skipt á hjúkrunarheimili og öldrunarstofnanir og er sýnd í sérstöku yfirliti við 3. umr. Um er að ræða jafnlaunaátak sem einkum er ætlað að gera hjúkrunarheimilum, endurhæfingarstofnunum og sambærilegum aðilum kleift að gera hliðstæðar kjarabreytingar í tengslum við kjarasamninga á þessu ári og áttu sér stað hjá stéttarfélögum ríkisrekinna heilbrigðisstofnana í tengslum við stofnanasamninga á síðasta ári. Fjárhæðin var áður færð á safnlið öldrunarstofnana til hagræðis í frumvarpinu. Minni hlutinn telur að í ljósi eldsumbrotanna í Holuhrauni þurfi að stofna sérstakan hamfarasjóð sem sjái um þá þætti sem aðrir sjóðir tryggja ekki eins og ofanflóðasjóður, Bjargráðasjóður og Viðlagatrygging Íslands. Má sem dæmi nefna afleiðingar flóða af völdum gosa. Virðulegi forseti. Okkur í minni hlutanum finnst mjög mikilvægt að við lærum af því sem gerst hefur, bæði eftir jarðskjálfta og eins snjóflóð og eldgos, að við byggjum upp góðan sjóð sem gæti innifalið allt þetta eða staðið til hliðar við þá sjóði sem við erum nú þegar með. Undir þetta nefndarálit skrifa ásamt þeirri sem hér stendur hv. þingmenn Brynhildur Pétursdóttir og Bjarkey Gunnarsdóttir. Ég vil nota tíma minn hér til að tala um þrennt sem er í fjáraukalagafrumvarpinu þó að það hafi fengið afgreiðslu vegna þess að það hefur áhrif á fjárlögin sem enn hafa ekki hlotið endanlega afgreiðslu. Áður en ég fer yfir það vil ég gera athugasemdir við dagskrá þingsins í dag. Við erum hér að ræða fjáraukalög en stór hluti af þeim tekjum sem sýndar eru í fjáraukalögum, 21 milljarður, byggir á lögum um Seðlabanka Íslands sem er 5. mál á dagskrá og er að koma til 2. umr. Ég vænti þess að fjáraukalögin verði ekki afgreidd með atkvæðagreiðslu í þingsal áður en lögin um Seðlabankann hafa verið afgreidd því að það væri undarleg röðun á afgreiðslu mála. Ég vil aftur nefna þær upphæðir sem færðar eru við það að eigið fé Seðlabankans er lækkað. Það er talað um 21 milljarð kr. sem færður er tekjumegin og fer síðan í það að greiða niður skuldabréfið á milli ríkisins og Seðlabankans. Minni hlutinn hafði samband við Ríkisendurskoðun þegar frumvarpið kom til meðferðar í hv. fjárlaganefnd og bað Ríkisendurskoðun um að fara yfir þessar færslur og þessa aðgerð alla, en fyrst var miðað við að þarna yrði um 26 milljarða kr. að ræða. Ríkisendurskoðun benti okkur á að 26 milljarða kr. lækkun á eigin fé bankans mundi þýða að eigið fé hans færi niður í 64 milljarða kr. sem leiddi til þess að eignarhlutur ríkissjóðs í bankanum væri skráður 13,5 milljörðum kr. of hátt í ríkisreikningi. Samhliða ofangreindri endurgreiðslu frá Seðlabankanum þyrfti um leið að gjaldfæra 13,5 milljarða kr. hjá ríkissjóði, svo ég vitni nú beint í bréf Ríkisendurskoðunar. Það var tekið tillit til þessa þannig að gert var ráð fyrir að skuldabréfið lækkaði niður í 21 milljarð kr. í staðinn fyrir 26, en á móti kom að áætlaður hagnaður Seðlabankans á árinu 2014 yrði færður inn á árið 2014 en ekki 2015 eins og eðlilegt væri ef ekki væri búið að breyta lögunum um Seðlabankann. Eins og ég sagði áðan er ekki enn búið að breyta þeim lögum, en þó er þessi mikla færsla hér byggð á þeim. Eins og ég sagði áðan gerir minni hlutinn enn athugasemdir við þær breytingar sem eru gerðar á sjóðstreyminu við 3. umr. og teljum að það þurfi að fara betur yfir þetta mál. Við höfum leitað til Ríkisendurskoðunar sem ekki hefur haft tíma til að setja fram formlegt svar. Það er miður að það skyldi ekki hafa komið fyrir þessa umræðu hér í þingsal, en þegar ríkisreikningur er gerður þarf að fara aftur yfir þetta. Menn verða að vera vissir um hvernig á að færa þessa færslu, færa þá fyrir því rök og vitna í reikningsskilastaðla og sambærilegar færslur hjá öðrum stofnunum. Ég vil líka nefna færsluna í fjáraukalögunum um 16 milljarða sem var ákveðið að bæta í skuldaniðurgreiðslu á árinu 2014. Þetta hefur áhrif á Íbúðalánasjóð inn í árið 2015. Þegar við fjölluðum í gær um fjárlögin fyrir árið 2015 voru einmitt greidd atkvæði um að 2,4 milljarðar kr. yrðu lagðir inn í Íbúðalánasjóð út af þessari flýtingu. Ég minni á að skuldaniðurgreiðslan gengur til 28% heimila í landinu. Stór hluti þeirra stendur sem betur fer ágætlega og þarf ekki á aðstoð ríkisins að halda með skuldamál sín. Það er samt sem áður gert og 2,4 milljarðar eru teknir af því svigrúmi sem er á árinu 2015 til að setja í heilbrigðiskerfið, velferðarkerfið almennt, og skólakerfið vegna þeirrar ákvörðunar að flýta niðurgreiðslunni. Mér finnst mikilvægt að draga þetta fram hér vegna þess að þetta hefur þessi áhrif inn á árið 2015. Síðan að lokum, virðulegi forseti, vil ég nefna það sem kemur svo skýrt fram í fjáraukalagafrumvarpinu á bls. 61 þegar fjallað er um sjúkratryggingar. Þar stendur skýrum stöfum að á árinu 2015 eigi að semja reglugerð sem geri ráð fyrir því að kostnaður á árinu 2015 vegna samnings sem tók gildi í byrjun árs 2014 yrði borinn uppi af komugjöldum sjúklinga. Þetta stendur skýrum stöfum á bls. 61 í frumvarpinu og staðfestir það að í það minnsta 1,1 milljarður kr. muni falla á þá sem þurfa á þjónustu sérgreinalækna að halda á árinu 2015. Í ár höfðu gjaldskrár hækkað umtalsvert, um 611 millj. kr., og síðan er gert ráð fyrir að 200 millj. kr. fari í verðlagshækkanir á gjaldskrá. Ég vil líka benda á það að þessar gjaldskrárhækkanir munu hafa áhrif á vísitöluna og þá um leið á verðtryggð húsnæðislán. Ég læt þessari umfjöllun við 3. umr. fjáraukalaga lokið að sinni.

Herra forseti. Við höfum hér lengi hausts, að segja má, rætt fjárlagafrumvarp hæstv. ríkisstjórnar og sömuleiðis ýmiss konar frumvörp sem þeim tengjast. Þetta er eitt af þeim frumvörpum sem tengist því, hluti af þeim tekjupakka sem ríkisstjórnin hefur verið að hringla með til þess að láta ríma við fjárlagafrumvarpið. Það er í þessum umræðum sem yfirleitt speglast þær átakalínur sem eru á millum stjórnmálaflokka og sýna mismunandi afstöðu þeirra. Þess vegna er ekkert skrýtið að þessar umræður verði oft og tíðum ærið harðar. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að það fjárlagafrumvarp sem við höfum rætt og reyndar líka þessi tekjufrumvörp birti mjög skýra átakalínu á millum ríkisstjórnarinnar og stjórnarandstöðunnar. Mér sýnist að það hafi tekist þokkaleg samstaða með stjórnarandstöðunni og öllum flokkum hennar um að reyna að beita þeim bata sem sannarlega gætir í samfélaginu nú um stundir til að jafna kjör og styrkja stöðu þeirra sem bera lítið eða minnst úr býtum. Á hinn bóginn þykir mér sem það sé allt of sterkt og ríkjandi hjá hæstv. ríkisstjórn, einkum þeim sem halda þar um valdataumana, að notfæra sér þennan bata til þess fremur að styrkja stoðir þeirra sem hafa það hvað best í þessu samfélagi. Það er ekki hægt, herra forseti, að ræða hér um breytingar á virðisaukaskattskerfinu án þess að gera það fyrst að umræðuefni að áhersluatriði og forgangsverkefni þessarar ríkisstjórnar birtast í því að frá því að hún tók við völdum er búið að draga fjórum sinnum úr veiðileyfagjöldum á stórútgerðina og sömuleiðis var það eitt fyrsta verk ríkisstjórnarinnar að fella niður auðlegðarskattinn. Í þessu birtist pólitískur forgangur. Þetta eru mjög skýrar pólitískar áherslur og má segja að það sem við í stjórnarandstöðunni höfum verið að gera sé að mótmæla þessu og reyna að vinna gegn því. Ástæðan er sú að þarna eru miklir tekjustraumar sem ríkið er að vísa frá sér sem við hefðum viljað nota til þess að fara aðrar leiðir til að bæta þetta samfélag. Með hvaða hætti er síðan greitt fyrir þetta, herra forseti? Ja, við sjáum það nákvæmlega í því frumvarpi sem hér er verið að ræða. Þar kemur algjörlega skýrt fram að partur af tekjunum sem á að sækja til þess að standa á móti því að lækka veiðileyfagjöld og fella niður auðlegðarskatt er matarskattur. Það er verið að hækka matarskattinn. Nú er hægt að fara fögrum orðum um þann góða ásetning hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að einfalda kerfið. Það er sjálfsagt að hjálpa honum til þess, fækka undanþágum og breikka stofnana, en ég er ekki til viðræðu um að gera það með því að láta það fólk sem ber minnst úr býtum bera þyngri bagga en áður. Það er það sem gerist með þessu frumvarpi. Það þýðir ekkert fyrir hv. þingmenn stjórnarliðsins að koma hér upp og benda á að á sama tíma sé verið að afnema vörugjöld sem leiði til þess að það er hægt að kaupa tiltekna neysluhluta ódýrar en áður. Það er sérstök aðgerð. Ég hef alltaf sagt að ég styðji hana en ég get ekki fallist á að hún tengist því að á hinn vænginn séu menn að auka gjöld á þá sem standa höllustum fæti í þessu samfélagi með því að hækka verð á matvælum og brýnustu lífsnauðsynjum. Það er andstætt lífsskoðun minni og stefnu. Fyrir henni slæst ég. Í stjórnmálum skiptir máli að menn séu samkvæmir sjálfum sér. Það skiptir máli að menn fylgi þeirri stefnu sem þeir hafa barist fyrir. Á sínum tíma lagði ég og minn flokkur í stjórnarandstöðu fram frumvarp um að lækka matarskattinn úr 14% niður í 7%. Við börðumst fyrir því vetrum saman, mótuðum þessa stefnu á fyrsta flokksþingi Samfylkingarinnar þar sem við gerðum upp við tiltekna afstöðu sem ýmsir forverar okkar höfðu haft í þessum málum. Það voru ekki allir sammála þessu en þetta varð niðurstaðan. Mér er heldur engin launung á því að þessi stefna var ekki hvað síst mótuð í samtölum yfir þennan ræðustól við þingmenn Framsóknarflokksins þá um stundir. Framsóknarflokkurinn og Samfylkingin voru algjörlega samstiga um að halda verði á brýnustu lífsnauðsynjum sem lægstu. Flokkarnir tveir héldu saman um þetta ræður og má segja að með því hafi hér ofist fram strengur sem upphaflega var spunninn í árdaga beggja hreyfinganna þegar sami maðurinn skrifaði stefnuskrá flokkanna beggja, eitt af mínum átrúnaðargoðum úr stjórnmálum, sérstaklega af okkar væng félagshyggjunnar, Jónas frá Hriflu. Svona langt aftur teygir þetta sig. Því segi ég þetta, herra forseti, að við okkur blasir, þegar við stöndum í þessari umræðu, að þegar til hennar var gengið í upphafi hausts taldi ég, og hafði ærin rök fyrir því, að þessi gamli stuðningur Samfylkingarinnar og Framsóknarflokksins, vinstri manna og félagshyggjuarmsins í samfélaginu, hefði þarna sömu afstöðu. Þá var ég ekki að vísa til sögunnar, það var ekki bara hún sem gaf mér ærna ástæðu til að ætla þetta heldur hitt að hér höfðu ekki einn og ekki tveir heldur að ég hygg einir níu þingmenn Framsóknarflokksins stigið fram fyrir skjöldu í þessum sal og fjölmiðlum og lýst því yfir að þeir væru, alveg eins og pólitískir áar þeirra, því algjörlega andstæðir að virðisaukaskatturinn yrði hækkaður. Sumir framsóknarmenn gengu svo langt að segja að matarskatturinn yrði aldrei hækkaður á meðan hríslaðist blóð um þeirra æðar. Í dag erum við í þeirri stöðu að svo virðist sem búið sé að láta Framsóknarflokkinn kokgleypa þetta. Sjálfstæðisflokknum, sem hefur haft þessa stefnu lengi og er að því leytinu til samkvæmur sjálfum sér, virðist hafa tekist að knýja Framsóknarflokkinn niður á hné og láta hann kokgleypa hækkun á matarskattinum. Þetta finnast mér voðaleg tíðindi, í fyrsta lagi vegna þess að þetta eru svik við sögu Framsóknarflokksins, framin af þingmönnum flokksins, og í öðru lagi vegna þess að þetta er ekki í takti við þá félagshyggju sem Framsóknarflokkurinn hefur alltaf sagst fylgja fram. Í þriðja lagi, og það finnst mér kannski nöturlegast, er að fjölmargir félagar mínir úr þessum sal, hv. þingmenn Framsóknarflokksins, sögðu annað. Kem ég þá að upphafi minnar ræðu; menn verða að vera samkvæmir sjálfum sér í stjórnmálum. Sjálfstæðisflokkurinn er það í þessu efni, hann hefur sagt þetta mörgum sinnum. Hann hefur mörg seinni ár haldið því fram að þetta væri heppilegt að gera til að einfalda kerfið. Ég kem svo síðar að því í ræðu minni að ég tel ekki sterk rök fyrir því. Við í Samfylkingunni höfum verið samkvæm okkur sjálfum. Við lögðum þetta til árið 2003 og það var síðan samþykkt 2007. En það er bara einn flokkur sem ekki hefur verið samkvæmur sjálfum sér í þessu máli og það er Framsóknarflokkurinn. Við sjáum líka að á honum sannast hin gömlu orð Biblíunnar, að menn uppskera eins og þeir sá. Framsóknarflokkurinn vann hér einhvern glæsilegasta sigur sem nokkur stjórnmálahreyfing hefur unnið á seinni árum. Hann kom sigurreifur út úr síðustu kosningum með 24,5%. Og hvernig er staða hans í dag? Það er ekki hægt annað en að gera það að umræðuefni þegar við erum að fjalla um þetta mál vegna þess að þarna sjáum við hið fræga samhengi orsaka og afleiðinga. Framsóknarflokkurinn er í dag ekki blóðrisa bara upp að hnjám heldur upp á herðablöð. Hann er eini flokkurinn sem hefur, a.m.k. í sögu síðustu áratuga, náð þeim sérkennilega árangri að hafa á innan við tveimur árum tapað 60% af fylgi sínu. Og af hverju er það? Af hverju hefur fólk tapað trú á Framsóknarflokknum? Það er vegna þess að það skynjar þetta mikla misræmi sem verður á milli orða og athafna og það er í því andrúmslofti sem við búum við, þar sem fólk kallar eftir trausti, vill fá tækifæri til að treysta stjórnmálamönnum, sem þetta er svo afdrifaríkt. Ég get svo trúað hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins fyrir því að mér finnast þeir vera harðir við framsóknarmenn. Mér finnast þeir vera virkilega harðir þegar þeir knýja þá til uppgjafar í þessu máli og þá kem ég að því sem ég vil gjarnan ræða líka við sjálfstæðismenn. Þeir halda því fram að þetta sé einföldun á kerfinu og þess vegna verði framsóknarmenn að ganga undir það jarðarmen að hækka matarskattinn til að einfalda kerfið. En í hverju felst einföldunin? Virðisaukaskattsstigin eru jafn mörg og áður. Það er að vísu rétt að það er búið að fella ýmsar undanþágur undir kerfið en það breytir ekki hinu að það er jafn erfitt eða flókið í framkvæmd og áður. Mér finnast þau rök sem verið er að beita gagnvart framsóknarmönnum heldur aum. Í þeirra sporum hefði ég ekki verið svona yfirmáta vondur við samstarfsflokk minn. Ég er viss um að hér kemur á eftir hv. þm. Pétur H. Blöndal og spyr hvort ég styðji þá ekki afnám vörugjalda. Til að svara því algjörlega afdráttarlaust geri ég það. En það er ekkert nýtt. Þeir sem hafa fylgst með stjórnmálum vita að Samfylkingin var fyrsti flokkurinn sem í ríkisstjórn lagði fram þá stefnu að afnema vörugjöld. Á miðju ári 2007, skömmu eftir að við stigum í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum, lagði þáverandi viðskiptaráðherra, Björgvin Guðni Sigurðsson, fram tillögu um það í ríkisstjórn. Hún var samþykkt og það var ráðist í undirbúning sem var að hálfu lokið, og verið að gera viðeigandi frumvörp sem átti að leggja fram í fullu samráði allra ráðherra þá þegar bankahrunið brast á með öllum sínum skelfilegu afleiðingum. Það varð því ekki. Samfylkingin er líka samkvæm sjálfri sér þegar hún styður afnám vörugjalda. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa sagt að þegar upp er staðið bæti þessar breytingar samanlagt kjör manna. Framsóknarmenn sögðu að þeir mundu tryggja að gerðar yrðu breytingar sem leiddu til þess að þegar allt væri til tekið og hver baun talin væri hægt að sýna fram á að allir bæru með einhverjum hætti meira úr býtum. Það hefur ekki tekist að sýna fram á það. Menn hafa byggt á könnunum, m.a. Hagstofunnar, um einhvers konar meðalneyslu. Ég segi fullum fetum að sú könnun er röng. Það hefur verið sýnt fram á það, m.a. af hálfu ASÍ, að þær tölur sem menn notuðu til að reikna út að allir kæmu betur út standast ekki. Hagstofan sagði að matvæli, drykkjarvörur og það sem við í daglegu tali köllum brýnustu lífsnauðsynjar tækju til sín 16% af ráðstöfunartekjum heimilanna. Það kann að vera hárrétt að því er meðaltalið varðar en það er allt öðruvísi ef maður skoðar þetta eftir tekjutíundum. Þá blasir við að þeir sem eru í lægstu tekjutíundinni borga nánast tvöfalt hærra hlutfall af ráðstöfunartekjum sínum en þeir sem eru í hæstu tekjutíundinni. Af því leiðir, herra forseti, að hækkun matarskattsins leggst hlutfallslega þyngra á herðar þeirra en annarra. Þá er á móti teflt þeim rökum að menn fái eigi að síður nokkrar bætur út úr því að þeir geti keypt sér ýmsar vörur eins og ísskápa, frystiskápa og flatskjái án vörugjalda. En raunhagkerfið virkar ekki þannig og það vitum við öll sem einhvern tímann höfum verið ung og blönk, við vitum að þeir sem hafa mjög lítið milli handanna fara ekki út í búð og kaupa sér nýjar vörur af þessum toga. Þeir gera vafalítið eins og við hæstv. forseti á sínum tíma, þegar hann var ungur námsmaður í Vesturbænum, við fáum slíkar vörur hjá ættingjum okkar, ýmist gefins eða á lágu verði. Í dag fá menn þetta á mjög bærilegu verði á bland.is og ýmsum síðum þar sem menn geta miðlað og fengið með þessum hætti. Þetta er veruleikinn í dag. Það er ekki hægt að segja að fólkið sem er að ræsta á Landspítalanum fyrir 214 þús. kr. á mánuði geti notfært sér það að fara út í búð allt í einu og kaupa sér flatskjá á 200 þús. kr. sem ber engin vörugjöld. Fólkið á þessum lágu tekjum getur einfaldlega ekki veitt sér það að endurnýja flatskjáinn eða ísskápana sína eða frystiskápana með þessum hætti. Það er ekki raunhagkerfið. Þær tölur sem hafa verið lagðar fram af meiri hlutanum standast því einfaldlega ekki próf veruleikans. Skoðum svo aðeins afstöðu Sjálfstæðisflokksins sem talar um að hann vilji einfalda og bæta virðisaukaskattskerfið með því að fækka þrepunum og fella burt undanþágur. Gott og vel, ég vil hjálpa hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra í þeim efnum. Nú vill svo til að í þessari umræðu kom líka boð um aðstoð frá öðrum hv. þingmanni stjórnarandstöðunnar, Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, sem benti á að ef menn á annað borð ætluðu að fara að klippa burt allar undanþágur og þekja kerfið yfir hvaðeina ættu menn að bera niður í sjávarútvegi og láta virðisaukaskattskerfið ná yfir leigu og sölu á kvóta. Og af því að hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir hefur gott hjartalag eins og flestir Súgfirðingar og Vestfirðingar, eins og ég þekki mætavel, var hún nokkuð örlát í sinni tillögu og miklu örlátari en ég hefði verið. Hún sagði: Af hverju byrjum við ekki á því að láta þetta tvennt fylgjast að, láta virðisaukaskattinn sem stórútgerðin þarf að borga af verslun með kvóta standast á við þá prósentutölu sem matarskatturinn er? Ég er til í það. Ef menn ætla að vera samkvæmir sjálfum sér verða þeir einfaldlega að skoða svona hluti. Ef við ætlum að hækka matarskatt á þessu þingi, hvernig í ósköpunum stendur þá á því að þingið setur ekki virðisaukaskatt líka á laxveiðileyfi fyrir utan kvótaverslunina? Mér finnst skorta mikið upp á að Sjálfstæðisflokkurinn sé samkvæmur sjálfum sér. Að lokum, herra forseti, er auðvitað fjári aumt að á sama tíma og þetta er gert telji menn sér það til tekna að þeir hafi afnumið hinn svokallaða sykurskatt. Þá blasir við að á sama tímanum og verið er að hækka verð á brýnustu lífsnauðsynjum er líka verið að beina mönnum yfir í óhollustu. Og af því að hér gekk í salinn hinn svinni hv. þm. Frosti Sigurjónsson, þá var það hann sem af snilld síns huga, því að hann er hér með allra tölugleggstu mönnum, setti fram hugmyndir um að með því að viðhalda sykurskattinum væri hægt á 20 árum að nota hann til að byggja nýjan Landspítala. Þessi hv. þingmaður, Frosti Sigurjónsson, og einn annar lýstu efasemdum um afnám sykurskattsins. Ég sé að hv. þingmaður kinkar kolli, brosir og er glaður með það að hafa í ræðustól fundið sér óvæntan stuðningsmann - en hvar var sú samkvæmni þegar kom að atkvæðagreiðslunni eða er þegar kemur að henni hér á eftir? Mun þá hv. þingmaður standa með mér og vilja viðhalda sykurskattinum? Mig minnir að hv. þingmaður hafi sagt í þingræðu að það væri hægt að lækka efra þrep virðisaukans um 0,5% með því að halda sykurskattinum. Mér reiknast svo til að það gætu þá verið 2,5–3 milljarðar. Þetta er gríðarlegt fé og ég spyr hv. þingmann: Af hverju viðhöldum við ekki frekar sykurskattinum og sleppum því að hækka matarskattinn? Þá yrðu allir glaðir, ég, hv. þingmaður og það sem mestu skipti, það mundi gleðja ýmsa pólitíska áa Framsóknarflokksins 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir afar góða og upplýsandi ræðu og sérstaklega fyrir skemmtilegt, sögulegt yfirlit um störf Framsóknarflokksins sem og Samfylkingarinnar. Ég tek undir áhyggjur hv. þingmanns af þeim afleiðingum sem hækkun á virðisaukaskatti á matvæli kemur til með að hafa á tekjulágt fólk. Hv. þingmaður minntist hins vegar ekkert í ræðu sinni á hækkun á virðisaukaskatti á bækur, tónlist og menningu þar sem bókaútgefendur hafa lýst því yfir að þetta hafi fyrirsjáanlega erfiðleika fyrir bókaútgáfu í landinu. Svo spyr ég hv. þingmann hvort ekki megi leiða líkur að því að þessi virðisaukaskattsbreyting muni leiða til hækkunar á verði á bókum fyrir neytendur sem og á annarri menningu sem fær á sig virðisaukaskattsbreytingu. Er ekki hætta á því að þetta muni gera tekjulágu fólki enn erfiðara um vik að taka þátt í menningarlífi? Verður ekki munaður að kaupa bækur og njóta annarrar menningar? Er ekki hætta á að hér dragi enn í sundur með þeim efnameiri í samfélaginu sem geta leyft sér slíkt og þeim efnaminni?

Herra forseti. Það gleður mig að hv. þingmaður hafði fróðleik af þessari sögulegu upprifjun minni um samskipti mín og Framsóknarflokksins. Ég kemst stundum á flug þegar ég tala um Framsóknarflokkinn vegna þess að mér rennur til rifja hvernig hann liggur á hnjánum frammi fyrir Sjálfstæðisflokknum í hverju málinu á fætur öðru. Mér þykir vænt um Framsóknarflokkinn og marga þá þingmenn sem honum tilheyra og ég vil ekki sjá þá í þessari stöðu. Mér er raun að því að sjá söguna endurtaka sig svona í þriðja skiptið þar sem Framsóknarflokkurinn er tekinn nánast í nefið eins og mél af Sjálfstæðisflokknum. Sagan er að endurtaka sig með nákvæmlega sama hætti og áður. Varðandi bækurnar komst ég einfaldlega ekki svo langt en ég hef fortíð í þessu máli eins og svo mörgu. Ég barðist fyrir því á sínum tíma, einn fárra þingmanna, að virðisaukaskattur á bækur yrði settur í sérstakan flokk, núllflokk. Það vill svo til að fjögur eða fimm lönd í Evrópu eru með slíka skattlagningu á bækur og ég tel að fyrir land eins og Ísland sem hefur örlítið málsvæði sem þarf að taka fast á og af mikilli gerhygli til þess einfaldlega að tryggja framhaldslíf tungunnar sé þetta ein af þeim leiðum sem við eigum að skoða. Til að svara spurningu hv. þingmanns óttast ég ástandið þegar verið er að hækka verð á bókum, sérstaklega barnabókum, um 4%, og við blasir yfirlýsing hæstv. fjármálaráðherra sem framsóknarliðið virðist ekki gera mikið úr, að það eigi síðar á kjörtímabilinu að hækka virðisaukaskattinn upp í 14%. Já, þá ber ég ugg í brjósti gagnvart framtíðinni og ég tel að allir eigi að gera það. Það eiga allir að leyfa sér þann munað að vera hræddir fyrir hönd tungunnar.

Hæstv. forseti. Já, mér fannst skemmtilegt að heyra hversu fallega hv. þingmaður hugsar um Framsóknarflokkinn og í rauninni vill honum vel. Ég skal bara viðurkenna hér og nú að ég hef ekki hugsað þetta alveg eins. Kannski er hér að koma í ljós eitthvert kynslóðabil um það hvernig eldri og yngri þingmenn líta til þess hvernig stjórnmálaflokkar hafa þróast, ég skal ekki segja um það. Mér finnst það mjög áhugaverðar pælingar um að setja virðisaukaskattinn á bókum niður í núll. Það er nokkuð sem ég tel að við ættum að skoða ítarlega. Eins og ég ýjaði að með spurningu minni til hv. þingmanns hef ég miklar áhyggjur af því hvert við sem samfélag erum að sigla með aukinni misskiptingu þar sem þeir sem hafa mjög lágar tekjur og berjast í bökkum geta ekki leyft sér neitt annað en rétt að reyna að ná endum saman um hver mánaðamót, borga það allra nauðsynlegasta en ekkert þar fyrir utan. Til þess að geta lifað innihaldsríku lífi er fleira sem við viljum leyfa okkur og ég held að, eins og hv. þingmaður minntist á með barnabækurnar, við eigum sérstaklega að hugsa um kjör barna í tekjulágum fjölskyldum. Til þess að geta náð að þroskast og eflast þurfa þau að hafa aðgang að fleiru en 

Herra forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að misskipting sé að aukast. Það er ekki bundið við Ísland, það er þróun sem við sjáum að minnsta kosti á Vesturlöndum. Misskipting sviptir menn ekki bara möguleikum á því að njóta ríks lífs, hún er í sjálfu sér uppspretta vanlíðunar og óhamingju. Ef hin efnahagslegu áhrif misskiptingar fara yfir ákveðið þrep gagnvart hagkerfi þjóða eru menn um þessar mundir að leiða sem óðast fram rök fyrir því að hún dragi úr hagvexti, ef við viljum einungis horfa á þetta frá því þrönga sjónarhorni. Það blasir við að á síðustu tíu árum hefur aukin misskipting í Bretlandi leitt til þess að hagspekingar, þar á meðal breski seðlabankinn, hafa komist að þeirri niðurstöðu að það eitt og sér hafi samanlagt dregið 9% úr því sem ella hefði orðið hagvöxtur í Bretlandi. Þetta hefur ekki verið reiknað fyrir Ísland en ég ímynda mér að við séum að leggja út á þessa þróun líka undir þessari ríkisstjórn, því miður. Ég horfi líka á það sem aðrar tölur segja mér, af því að við erum að tala hér um bækur, list orðsins, læsi, að það virðist vera samhengi á millum virðisaukaskatts á bækur og lestrargetu þjóðar. Hjá þeirri þjóð í Evrópu sem hefur hæstan virðisaukaskatt á bækur, Búlgaríu, er ólæsi útbreiddast. Varðandi Framsóknarflokkinn þykir mér miður ef hv. þingmanni þykir ekki vænt um hann. Ég er fæddur 1953 en ég lít svo á að ég hafi verið í samstarfi við Framsóknarflokkinn síðan 1916 þegar mínir pólitísku áar og Framsóknarflokksins í dag fyrst spruttu úr jörðu. Þá ætluðum við að skapa hér samfélag þar sem verkalýður í bæjunum og bændur til sveita tækju höndum saman og ef menn vilja sjá hvar íslenskt samfélag reis hæst 

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt, vörugjald o.fl. Þetta er búin að vera mjög löng og mikil umræða, málefnaleg á köflum en dálítið mikið um endurtekningar. Ég hef fylgst dálítið með umræðunni og maður fær aftur og aftur sömu hugsanirnar sem leiðir kannski af langri umræðu. Meginbreytingarnar í þessu frumvarpi eru mér mjög að skapi, þ.e. afnám vörugjalds sem er mér afskaplega mikið að skapi. Efra þrep virðisaukaskatts fer úr 25,5% niður í 24% og er mér líka að skapi vegna þess að þetta er skattalækkun. Ég tel að efra þrepið, sem er nú heimsmet að mér skilst, sé komið yfir þau mörk sem gefur ríkissjóði meiri tekjur samkvæmt hinni svokölluðu Laffer-kúrfu. Sérhver hækkun á skattinum mundi bara minnka skattstofninn, umsvifin mundu minnka og ríkissjóður tapa. Lækkun á honum kann því að valda aukinni veltu og auknum tekjum ríkissjóðs. Svo er það matarskatturinn frægi sem er reyndar á eitthvað meira en mat en að meginhluta samt mat. Það stóð til að hækka hann úr 7% í 12%, þá með þeirri hugsun að minnka bilið á milli þrepanna. Í meðförum nefndarinnar hefur talað lækkað niður í 11%. Ég er ekkert voðalega kátur með það en fellst á það með semingi. Bilið á milli þrepanna er það sem gefur fólki tækifæri til að svindla á kerfinu. Það kemur upp fyrirbæri þar sem menn selja vörur sem eru enn með 7% skatti en innskatturinn sem þeir fá getur verið 25,5%. Þó að virðisauki hafi orðið á vörunni í framleiðslunni geta þeir engu að síður fengið endurgreitt frá ríkissjóði vegna þess að útskatturinn er lægri í prósentum en innskatturinn. Það er þetta sem er svo hættulegt, fyrir utan það sem menn geta hringlað til með vörur. Menn eru kannski að selja pakka, t.d. ferð til Íslands, og í honum eru hundasleðar sem eru skattfrjálsir, matur sem er með 25,5% skatti, gisting sem er með 7% skatti o.s.frv. Hvert er þá endaverðið? Sá sem selur setur náttúrlega mesta kostnaðinn á hundasleðann, það er 100 þúsundkall, maturinn verður mjög ódýr af því að hann er með hæsta virðisaukaskattinn og gistingin verður frekar ódýr líka vegna þess að hún er með skatt yfirleitt. Verðsamsetningin verður mjög undarleg en ekkert ólöglegt við það. Það er enginn sem segir að maturinn kosti ekki 500-kall. Það er þetta sem er svo hættulegt. Gleðitíðindin eru afnám vörugjalds. Ég átti ekki von á að ég mundi lifa það að það yrði afnumið vegna þess að alltaf þegar átti að fara að lækka eða minnka vörugjaldið var sagt að þetta væri svo flókið að menn sæju ekki afleiðingarnar. Vissulega er þetta afskaplega flókinn, órökréttur og vitlaus skattur. Vörugjald á helstu heimilistækjum er 15% á vöskum, baðkerum og öllu sem er inni á baðherbergi. Þær vörur munu lækka út af þessu um 13% vegna niðurfellingar vörugjalds. Svo kemur lækkun á efra þrepi virðisaukaskattsins líka til viðbótar sem er 1,2%. Það verður 14–15% lækkun á öllu því sem er á baðherberginu. Rafmagnstæki eins og ísskápar, eldavélar, frystar, bakarofnar, allt sem er inni í eldhúsi má segja, eru með 20% vörugjaldi í dag. Það mun lækka um 17% plús 1,2% lækkun á virðisaukaskattinum í efra þrepinu. Það verður 18–19% lækkun og munar aldeilis um það. Það merkilega er, herra forseti, er að þetta er byrjað að lækka. Fyrirtækin sjá að það þýðir ekkert að selja vörur í desember sem munu lækka í janúar. Menn hafa talað um að skattalækkanirnar virki hægt en það gerist heldur betur hratt hérna því að það gerist áður en frumvarpið er orðið að lögum. Síðan er allt það sem er inni í stofu, aðallega sjónvarpið og flatskjárinn og það sem menn hafa talað um með lítilsvirðingu eins og enginn kaupi það. Það er víst eitthvert ríkimannadæmi, en flest heimili hafa samt sjónvarp og þar er virðisaukaskatturinn núna 25%. Hann mun lækka um 20% plús svo lækkunina út af efra þrepi virðisaukaskattsins, 1,2%. Það verður þá um 21% lækkun á þeim vörum. Það munar heldur betur um það. Þessi langa umræða hérna er eins og enginn kaupi þetta, ekki eitt einasta heimili, en ég hef ekki komið inn á eitt einasta heimili þar sem ekki er ísskápur. Það virðist sem enginn hafi keypt þetta, enginn muni kaupa þetta og heimilin muni ekkert um þetta en samt á ríkissjóður að tapa umtalsverðum fjárhæðum á því að fella niður vörugjaldið. Umræðan er dálítið skrýtin. Svo hafa menn sagst kaupa bara á bland.is eins og kom fram áðan í ræðu. Auðvitað lækka þær vörur líka. Láta menn sér detta í hug að notaðar vörur lækki ekki þegar nýjar vörur lækka? Að sjálfsögðu lækka þær líka um leið. Menn fara ekki að selja notaðar vörur á hærra verði en nýjar. Það er viðbúið að lækkunin þar verði líka 10–15% fyrir þá sem þurfa að kaupa notaðar vörur. Lækkun vörugjaldsins er afskaplega jákvæð. Hækkun matarskattsins úr 7% í 12% sem hefur verið aðalumræðuefnið í þessari löngu umræðu, úr 7% í 11% sem reyndar varð niðurstaðan, þýðir 3,7% hækkun. Það eru öll ósköpin. Ef menn kaupa fyrir 10 þúsundkall eru það 370 kr. sem sú karfa hækkar. Það getur vel verið að einhvern sem er að kaupa fyrir 10 þúsundkall muni ógurlega mikið um 370-kall en ég hygg ekki. Nefndin reyndi mikið að komast að því hvernig þetta kemur niður á ýmsum þjóðfélagshópum af því að umræðan snýst mikið um að það sé margt fátækt fólk sem eigi erfitt með að kaupa þessar vörur af því að menn verði að kaupa mat og komist ekki hjá því. Ég get ekki séð annað en að menn verði líka að hafa húsnæði á Íslandi, a.m.k. eins og veðrið hefur verið undanfarið. Það er ekki síður mikilvægt að hafa húsnæði og það lækkar líka í verði við þessar breytingar um 1,1%, allt húsnæði, aðallega út af lækkun efra þreps virðisaukaskattsins. Nefndin reyndi mikið að finna út úr því hvar fátæka fólkið væri. Það er ekkert auðvelt. Það er nefnilega þannig að 12 þús. manns, námsmenn, fá 16 milljarða lánaða fyrir framfærslu. 7–8% þjóðarinnar fá lánað fyrir framfærslunni en það kemur ekki fram á skattframtölum eða í könnunum Hagstofunnar. Ég er búinn að biðja Hagstofuna um að taka lán frá lánasjóðnum sem framfærslu en ég veit ekki hvernig þeirri vinnu miðar. Ég er búinn að biðja hana um taka það inn þannig að menn geti fundið út hina raunverulegu stöðu. Töluvert mikið hefur verið talað um fátækt, sérstaklega fátækt barna, og það er mikilvægt að við finnum þann hóp sem þar um ræðir og getum lagað stöðu hans. Það gerum við ekki þegar tölfræðin er svona röng. Menn hafa rætt nokkuð um laxveiði. Ég hef svo sem talað mörgum sinnum um það í gegnum tíðina, mér hefur alltaf þótt óeðlilegt að laxveiði sé ekki með virðisaukaskatti, en þá hefur mér verið bent á að þetta sé leiga,  Þetta tel ég framtíðarverkefni. Ég er búinn að bera það upp í hv. efnahags- og viðskiptanefnd þar sem ég á sæti að menn vinni eftir áramót dálítið hratt í því að breyta virðisaukaskattskerfinu, halda áfram þeirri vinnu sem er hafin og einfalda kerfið vegna þess að íslenska virðisaukaskattskerfið er alls ekki nógu skilvirkt. Það sýnir samanburður við erlend kerfi. Það er of götótt. Við verðum að vinna að því að gera það heilsteyptara og samfelldara. Þær breytingar sem hér er unnið að eru stór þáttur í því. Að lokum ætla ég að tala um sykur sem er mikið áhugamál margra. Sumir segja að sykur sé ekki matur og sumir tala um sykur nánast sem eitur. Hann er örugglega ekkert voðalega hollur. Ég reyni sjálfur að forðast sykur eins og ég get en hef efasemdir um það þegar þingmenn fara að hafa vit fyrir fólki og segja: Heyrðu, þú átt ekki að borða sykur en af því að þú ert svo vitlaus að þú ætlar að halda áfram að borða sykur hækka ég bara verðið á sykrinum upp úr öllu valdi. Þetta hefur bara ekki gefist vel. Þetta var gert, það var settur á sérstakur sykurskattur og sykurneyslan breyttist ekkert voðalega mikið, því miður. Ég held að þá væri miklu betra að fara yfir í upplýsingar um skaðsemi sykurs eins og var gert með tóbak. Það hefur tekist alveg ágætlega að minnka tóbaksreykingar, sérstaklega hjá ungu fólki, með því að vera með kynningu og upplýsingar um það hvað viðkomandi vara er skaðleg. Það ættum við að gera miklu frekar en að nota skattkerfið til að þvinga menn til þess að borða ekki sykur sem þeir vita ekki sjálfir að er skaðlegur. Það er miklu betra að menn viti að sykurinn sé skaðlegur. Við, hv. þingmenn, eigum ekkert að vera að stýra fólki með því að láta það hætta að borða eitthvað sem það vill borða. Við getum alveg eins snúið okkur að fitu, smjöri, rjóma o.s.frv. Við getum sagt að það sé óhollt og að við ætlum að hækka skatt á það upp úr öllu valdi til að menn hætti að borða fitu, feitt kjöt eða eitthvað slíkt. Ég held að einstaklingurinn eigi bara að ráða því hvað hann borðar. Hv. þingmenn, sérstaklega þeir sem eru yngri, eiga ekki að vera að segja eldra fólki fyrir verkum, að þrítugur eða fertugur þingmaður segi við konu sem er orðin 65 ára: Heyrðu, þú skalt ekki nota sykur út í kaffið þitt og þú skalt ekki borða fitu. Ég ætla að hækka verð á sykri svo mikið að þú hafir ekki efni á honum eða hækka verð á fitu svo mikið að þú hafir ekki efni á því að fá þér smjör ofan á brauð. Mér finnst miklu betra að upplýsa fólk um gildi matar. Það er einmitt heilmikið starf unnið í því að upplýsa fólk um gildi næringar, hvað er hollt og hvað ekki. Ég er á móti því að stýra neyslu fólks með sköttum og held að það gefi hvorki mikla né góða raun. Í heild sinni held ég að þetta sé gott frumvarp. Eins og ég sagði áðan er ég dálítið dapur yfir því að menn hafi ekki haldið sig við 12% vegna þess að það munar ekkert voðalega miklu, það munar 1% á því hvort það er 11% eða 12% hversu mikið varan hækkar. Möguleikar til undanskota hefðu minnkað en síðan þarf náttúrlega að vinna áfram að þessu. Vilji nefndarinnar og ráðuneytisins kom fram í því að menn vilja halda áfram að gera íslenska virðisaukaskattskerfið skilvirkara og betra þannig að það skili ríkissjóði betri tekjum og að það séu minni holur til að sleppa undan og svindla á kerfinu. Svindlið er það sem menn þurfa að taka alveg sérstaklega á, svört atvinnustarfsemi og annað slíkt sem er vegna þess hve hár virðisaukaskatturinn er. Ég endurtek gleði mína yfir því að vörugjaldið sé afnumið á Íslandi.

Herra forseti. Það liggur fyrir að áfengi, tóbak og sykur eru líklega ástæðurnar fyrir mestu útgjöldum heilbrigðiskerfisins í dag. Við höfum tekið þátt í því hér á síðustu áratugum að hækka gjöld á áfengi og tóbak af tvennum ástæðum, vissulega til þess að gera það sem hv. þingmaður er mótfallinn, að reyna að stýra neyslunni frá þeim, en í öðru lagi hefur líka sú röksemd verið uppi að gera það einmitt vegna þess að menn neyta þessa varnings vitandi vits um að það hefur í för með sér skaðleg áhrif á heilsu þeirra og líka útgjöld fyrir ríkið. Það er talið réttlæta það að láta neytendurna greiða hærra verð en ella, m.a. til þess að standa straum af kostnaði heilbrigðiskerfisins. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson fór með nokkuð laglega röksemdafærslu fyrr í þessari umræðu þar sem hann reifaði þá skoðun sína að það væri að minnsta kosti einnar messu virði að hafa sykurskattinn háan, þess vegna í efra þrepinu, beinlínis til þess að afla tekna til að koma til móts við kostnað heilbrigðiskerfisins vegna þessa. Er það ekki algjörlega sjálfsagt? Er það ekki í samræmi við þá stefnu sem mér hefur oft þótt gæta hjá hv. þingmanni að menn taki ábyrgð á sjálfum sér og greiði fyrir þann skaða sem þeir hugsanlega meðvitað valda sjálfum sér og hinni félagslegu heild með þessu? Það er að minnsta kosti vel þess virði að ræða þá röksemdafærslu. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort það liggi bara ekki alveg fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn og ríkisstjórnin hafa í hyggju áður en kjörtímabilinu sleppir að hækka aftur virðisaukaskattsþrepið hið lægra og nú upp í 14%. Getur hv. þingmaður upplýst mig um það?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Í fyrsta lagi varðandi áfengi, tóbak og sykur. Það er fleira, það er fita sem kemur líka til. Ég hugsa að mjög margir mættu gjarnan borða minni fitu.

Nei, … með.

Ja, sumir segja að hún sé allt að því holl. Kenningarnar breytast stöðugt þannig að kannski verður sykur allt í einu orðinn hollur þótt ég hafi ekki trú á því. Ef menn ætla að ná því inn með sköttum sem varan muni kosta seinna við heilbrigðiskerfið hygg ég að það þyrfti að hækka allverulega skatta á áfengi, tóbak og sykur. Sú hugsun að menn standi framan af ævinni með sköttum undir þeim kostnaði sem verður til í heilbrigðiskerfinu er ekki mjög gæfuleg og enn verra væri það ef menn færu að láta menn borga fyrir það eftir að þeir eru orðnir veikir. Ég held að það sé miklu betra að setja peninga í uppfræðslu, eins og gert er, og segja mönnum frá því hvað áfengi í óhófi sé hættulegt og tóbak alltaf sem og sykur. Þetta hefur tekist með tóbakið, það hefur tekist nokkuð vel með það þannig að ég held að við ættum bara að halda áfram á þeirri braut að upplýsa fólk og fræða það og setja heldur peninga í það en að skattleggja fólk. Varðandi það hvort virðisaukaskatturinn hækki í 11% eða 12% 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að upplýsa það, samkvæmur sjálfum sér sem hann er, að það er stefnt að því að hækka virðisaukaskattinn upp í 14% síðar á þessu kjörtímabili. Þá liggur það fyrir. Ég vil svo segja að ég er sammála hv. þingmanni um að það eigi að reyna að stoppa upp í göt í kerfinu. Það á að reyna að einfalda kerfið og fella burt undanþágur. Ég gæti vel hugsað mér virðisaukaskattskerfi þar sem allt væri í einu þrepi nema brýnustu lífsnauðsynjar, matvörur og bækur. Allt annað væri efra þrepinu undirorpið, líka leiga, mínus auðvitað húsaleigan eins og hv. þingmaður sagði. Þá væri kannski hægt að lækka skattinn niður í 22–23%. Er hv. þingmaður til í að velta fyrir sér slíkri hugmynd þar sem þó bækur og matur yrðu alltaf í lægra skattþrepi?

Herra forseti. Ég minnist þess ekki að hafa í andsvari mínu fallist á að hækka þetta akkúrat upp í 14%. Reynslan af þessari breytingu mun væntanlega gefa okkur ákveðna sýn á það hvernig þetta virkar. Það getur vel verið að menn fari þá upp í 17% eða eitthvað sem er skynsamlegt, lækki þá efra þrepið samsvarandi og þessi bæði þrep mætist einhvern tímann. Það er langbesta kerfið, þá verður mjög lítill hvati af því að flytja vörur á milli vöruflokka til að svindla á kerfinu eins og er mjög auðvelt að gera í dag. Það er mjög auðvelt vegna þess hvað munurinn er mikill og það er mikill hvati til þess af því að munurinn er svo mikill. Þetta verður reynslan að sýna okkur og svo þarf að fara fram umræða um það hvort menn vilji yfirleitt gera þær breytingar og fara í gegnum það. Ég er ekki að lofa einu eða neinu.

Virðulegi forseti. Ég er á svipuðum slóðum og hv. þm. Össur Skarphéðinsson í þessari umræðu. Mér finnst röksemdafærslan gagnvart því að fella niður sykurskattinn ekki ganga upp. Hv. þingmaður nefnir hér að það þurfi að uppfræða vegna þess að þessi vara valdi skaða. Við erum sammála um það. Hann telur að það þurfi að fara þá leið að fræða, það hafi gengið svo vel að draga úr tóbaksreykingum með fræðslu. En tóbak er líka gjaldlagt og skattlagt mjög hátt. Það stemmir ekki að menn ætli að fara að fræða um skaðsemi vöru á sama tíma og þeir ætla að draga úr skattlagningu á þá sömu vöru. Ég fæ þetta ekki til að ganga upp. Það er hins vegar alveg rétt að auðvitað breytist neyslan ekki strax með svona skattlagningu. Það má telja að sykurinn sé ávanabindandi og að þeir sem eru þegar háðir honum haldi áfram með sína neyslu, en þá er líka eðlilegt að þeir greiði þennan skatt fyrir hana vegna þess að hún muni valda skaða til lengri tíma. Það er eðlilegt. Þetta mun hins vegar hafa fælandi áhrif á hópinn sem er hvað viðkvæmastur fyrir háu verði og það er yngra fólkið. Er það ekki það sem við viljum? Það er það sem við viljum. Ég fæ ekki þessi rök hv. þingmanns til að ganga upp. Ef menn ætla að bera saman árangur hvað varðaði tóbaksreykingar skulu þeir líka fara sömu leiðir. Þar er sérstök gjaldtaka. Ég hefði haldið að skynsamur maður eins og hv. þm. Pétur Blöndal hvað varðar skattlagningu væri sammála þeim sem töluðu fyrir því að ef það sem menn gera og velja að gera hefur áhrif á þriðja aðila, í þessu tilfelli ríkissjóð, sé eðlilegt að þeir greiði fyrir það. Í staðinn ætlar þessi ríkisstjórn að hækka gjöld á þá sem eru að borða vöru sem hefur minni skaða eða engan en lækka verð á sykri þó að 

Herra forseti. Ég er mjög ánægður með þessa spurningu hv. þingmanns. Hún undirstrikar muninn á okkur tveimur. Ég vil ekki hafa forsjárhyggju gagnvart fólki, ég vil ekki stýra því en hv. þingmaður vill það. Hann vill stýra fólki með sköttum. Ég tel að einstaklingurinn sé frjáls að því að gera það sem hann vill. Það þarf að upplýsa hann en síðan er hann frjáls að gera það sem hann vill. Ef sykur er ávanabindandi eins og sumir hafa haldið fram, mér er ekki kunnugt um að það hafi nokkurn tímann verið sannað frekar en margt annað í sambandi við neysluvenjur, ættu menn að horfa sérstaklega til barnanna. Hverjir kaupa sykur handa börnunum? Ekki þau sjálf.

Afi og amma.

Það eru foreldrarnir og afi og amma. Kannski ætti maður að upplýsa þá aðila alveg sérstaklega um hættuna af því að gefa fólki sykraðar mjólkurvörur og annað slíkt. Það væri miklu meira virði en að hækka verðið því að ég hugsa að verðteygni þessarar vöru sé ekkert sérstaklega mikil. 

Virðulegi forseti. Miklu frekar að gefa þeim ávexti og grænmeti? Þessi ríkisstjórn er að fara að hækka skatta á þær vörur. Það á að lækka skatta á sykraðar vörur og hækka skatta á ávexti og grænmeti. Hv. þingmaður stendur hér og segir: Við eigum að upplýsa fólk um að það eigi frekar að gefa börnunum sínum ávexti og grænmeti og síður sykur. Hvers konar skilaboð er þá verið að senda úr þessum stól og héðan úr þessum sal með þeim ákvörðunum sem hér er verið að taka? Það er verið að senda allt önnur skilaboð. Menn geta ekki bara staðið hér og sagt eitt og verið svo að gera eitthvað allt annað sem stemmir engan veginn við það sem sagt er. Og verðteygni? Hún er einmitt ekki mikil þegar kemur að þessum vöruflokki hjá þeim sem eldri eru. Þess vegna er þetta góður skattur. Verðteygnin er hins vegar mikil hjá þeim sem yngri eru. Verðbreytingarnar hafa mikil áhrif á þá sem yngri eru, á unga fólkið, unglingana. Við ættum frekar að hvetja þá til þess að borða hollari vöru með því að hækka 

Herra forseti. Það er akkúrat munurinn á mér og hv. þingmanni, ég hef ekki þá ofurtrú að ég geti stýrt neyslu fólks með fínum hætti, með því að láta skattana hækka örlítið meira eða minna. Ég hef bara enga trú á því. Þó að gulrætur hækki um 3,7%, þ.e. kosti 104 kr. í staðinn fyrir 100-kall, hugsa ég að hvorki afi né amma eða pabbi né mamma mundi hætta við að kaupa gulrætur, út af 4 kr. Það held ég alls ekki. Upplýsingin og fræðslan hefur miklu meira gildi, það er brýnna að upplýsa fólk um hvað það er mikilvægt að börnin fái hollan mat en sykurinn, það væri miklu meira virði. Setjum pening í það.

Hvaða pening? Vaskinn af grænmeti?

Virðulegur forseti. Mér finnst þetta mjög áhugaverð umræða en ég er líka eiginlega svolítið ringlaður í henni. Ég veit ekki alveg hvort það lýsir einhverri sérstakri trú á fólk að fullyrða að verð hluta hafi engin áhrif á hegðun þess. Er fólk sem sagt ekkert að spá í peninga, kaupir það bara það sem því sýnist? Hefur verð engin áhrif? Ef fólk kemst til dæmis að þeirri niðurstöðu að rafbílar séu ódýrari - það vill svo til að þeir eru umhverfisvænni þannig að það væri gott ef við mundum skipta yfir í rafbíla - og ef við hefðum stjórnvaldsstefnu, sem menn ætla reyndar að hverfa frá, þannig að rafbílar væru gerðir ódýrari en bílar sem brenna jarðefnaeldsneyti, mundi það ekki hafa nein áhrif? Og hvaða trú er það á mannskepnuna að umhverfisvænni kostur og ódýrari kostur væri ekki álitinn betri kostur? Hvaða hugmynd hefur hv. þingmaður um stjórnvaldið í þessu? Ég skil ekki alveg hvernig lýðheilsustefna á að líta út af sjónarhóli hv. þingmanns vegna þess að ég sé ekki að þetta séu andstæður, fræðsla og merkingar annars vegar og hins vegar verðlagning. Eru þetta einhverjar andstæður? Við í Bjartri framtíð höfum lagt fram frumvörp og þingsályktunartillögur um að það þurfi að bæta merkingar á matvælum. Ég hef alltaf upplifað það þannig að í lýðheilsustefnu fari þetta saman. Í tóbakinu er fræðsla og það eru merkingar, það fer ekkert á milli mála þegar keyptur er pakki með tóbaki. Þar standa alls konar upplýsingar um hvaða afleiðingar neysla þess getur haft. Tóbakið er meira að segja falið í búðum. Það er lagasetning um það. Það eru margþættar aðgerðir sem er gripið til. Viðbættur sykur er heilsufarsógn, viðbættur, ekki allur sykur, sá sem er bætt í matvæli. Neytendur vita 

Herra forseti. Þetta er alltaf spurningin um verðteygni vöru, hvað menn eru tilbúnir til að bakka frá kaupum af því að varan er dýr. Í stærri kaupum eins og fatnaði, svo ég tali nú ekki um bílakaupum og slíku, horfa menn ansi mikið til verðsins. Ég held að menn horfi miklu minna til verðsins þegar um er að ræða matvöru. Ég geng um mína verslun og sé hvernig fólk hegðar sér, það kaupir epli þó að það kosti 400 kr. þó að eplið við hliðina kosti 200 kr. Ég held að það sé ekkert voðalega mikil verðteygni þegar menn kaupa mat. Það sem ég er á móti er að þingmenn segi fólki eða telji sig geta sagt fólki með því að hækka verðið á vörum með sköttum að það eigi ekki að borða þessa vöru heldur hina vöruna. Það er miklu betra að upplýsa menn. Ég er alveg hlynntur því að hafa lýðheilsustefnu og upplýsa um hvaða matvörur eru hollar, hvaða líferni er hollt og slíkt, t.d. hreyfing. Ég er mjög hlynntur því, en ég vil ekki að skipa fólki að gera það. Það er kannski akkúrat munurinn á mér og öðrum hv. þingmönnum.

Virðulegur forseti. Við búum einmitt í þjóðfélagi þar sem voða lítið er gert af því að skipa fólki fyrir í þessum efnum, en það er gripið til margvíslegra hvataaðgerða. Stundum er mönnum samt skipað, bara lagt bann við hlutum eins og transfitu í matvælum. Það var lagt bann við því með reglugerð, það þykir sýnt að það er mjög óhollt að borða transfitu. Hvað finnst hv. þingmanni um það? Mér sýnist hafa verið góð stemning fyrir þeirri reglugerð og það sé almennt fallist á að þetta sé mjög óhollt, að matvælaiðnaðurinn geti vel án þessa efnis verið og samt búið til sína matvöru. Þarna er bann. Í öðrum tilvikum erum við að tala um hvata. Talið barst að hreyfingu. Nú er oft talað um að ein besta forvörnin, t.d. gagnvart lýðheilsu eldra fólks, sé að efla hreyfingu með jafnvel skattalegum hvötum, hreyfiseðlum og svoleiðis. Samrýmist 

Herra forseti. Ég er búinn að margsvara þessu. Ég tel að verðteygni sé ekkert voðalega mikil í matvælum. Ég tel að það að hækka virðisaukaskatt um einhverjar prósentur sem hækkar verð á vörunni um eitthvert lítilræði breyti engu. Sykur er nautnavara, hún veldur fíkn, þ.e. sumir hafa talað um það. Ég fullyrði það ekki. Ef svo er hefur lítið gildi að hækka verðið. Það sýndi sig 

Af hverju þá að lækka?

Til að hafa samræmi í kerfinu, samræmi á milli þessara matvara og annarra matvara. Síðan getum við farið út í að upplýsa fólk um það hvað ýmsar matvörur eru óhollar og aðrar hollar.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér um annað af tveimur tekjuöflunarfrumvörpum ríkisstjórnarinnar, þ.e. um breytingu á lögum um virðisaukaskatt og brottfall laga um vörugjald. Að mínu mati er ómögulegt að ræða þessi mál alveg einangrað og án vísunar í hið stóra frumvarp ríkisstjórnarinnar, þ.e. fjárlagafrumvarpið sjálft, sem við höfum nú séð hvernig er að dragast upp. Allar stóru myndirnar ættu að vera komnar eftir lok 2. umr. og atkvæðagreiðslu í gær. Þar er annars vegar útgjaldahliðin og það hvernig ríkisstjórnin ætlar að deila fé úr sameiginlegum sjóðum okkar og hins vegar tekjuöflunin sem og ýmsar forsendur fjárlaga. Hér hefur verið nefnt hvað varðar tekjuöflunina að hæstv. ríkisstjórn er að afsala sér gríðarmiklum tekjum, annars vegar með lækkun á veiðileyfagjöldum og hins vegar með því að ætla ekki að framlengja auðlegðarskatt. Þetta hefur í för með sér minni skatttekjur og þá aftur minna til að deila út í okkar sameiginlegu sjóði. Niðurstaðan verður, eins og sést í fjárlagafrumvarpinu, að auknar álögur leggjast á almenning í landinu með ýmsum hætti. Samanlagt mynda þessi frumvörp rammann um það hvernig við ætlum að reka samfélagið okkar og því miður tel ég þau ekki boða góðar breytingar á íslensku samfélagi þegar litið er á stóru myndina. Þvert á móti tel ég þessi frumvörp til þess fallin að veikja velferðarsamfélagið okkar og auka á stéttaskiptingu í samfélaginu með því að draga skýrari línur á milli þeirra sem eiga peninga og geta þar með leyft sér ýmislegt og svo hinna sem lifa við mjög kröpp kjör og geta ekki leyft sér annað en brýnustu nauðsynjar. Það eru nokkur atriði í þessu frumvarpi sem mig langar að draga sérstaklega út vegna þess að ég tel þau hafa þau áhrif að leiða til aukinnar misskiptingar í samfélaginu. Þar ber fyrst að nefna hækkun á viðaukaskatti á mat úr 7% í 11%. Reyndar stóð til að hækkunin yrði í 12%. Það var fallið frá því en að mínu mati er ekki neinn eðlismunur á því hvort við hækkum virðisaukaskatt á matvæli í 11% eða 12%. Hækkunin mun eftir sem áður leggjast þyngst á þá sem hafa lægstu tekjurnar og verja stærstum hluta af ráðstöfunartekjum sínum til matarinnkaupa. Upplýsingar og greiningar, m.a. frá Stofnun um fjármálalæsi, ASÍ og BSRB, hafa sýnt fram á að þeir sem hafa minnst á milli handanna verja hlutfallslega stærri hluta af tekjum sínum í mat en þeir sem hafa hærri tekjur. Mér finnst þetta gríðarlegt áhyggjuefni vegna þess að það eru hópar í íslensku samfélagi sem nú í dag ná ekki endum saman, eiga ekki peninga til þess að kaupa mat út mánuðinn og hafa þurft að reiða sig á matargjafir ýmissa góðgerðarstofnana. Ég held að þetta verði til þess að gera þessum hópi enn erfiðara fyrir. Það að taka skref í þá átt að gera stöðu tekjulágra þegar kemur að matarinnkaupum enn erfiðari finnst mér alveg kolrangt skref. Annað sem ég vil nefna er hækkun á virðisaukaskatti á menningu. Þar hefur mest verið talað um hækkun á virðisaukaskatti á bækur. Bókaútgefendur hafa bent á að þetta muni gera bókaútgáfu á okkar litla málsvæði enn erfiðari en nú er og þeir svartsýnustu hafa hreinlega áhyggjur af því að bókaútgáfa geti dregist verulega saman, ef ekki bara nánast lagst af. Þetta tel ég áhyggjuefni út af fyrir sig. Svo eru þau áhrif sem hækkun á virðisaukaskatti muni hafa á verðlag á bókum og annarri menningu. Hér tel ég aftur að þá dragi í sundur með þeim sem hafa ágætar tekjur og geta leyft sér að kaupa bækur eða njóta annarrar menningar og hinum sem eru tekjulágir og geta ekki leyft sér neitt annað en brýnustu nauðsynjar. Þetta held ég til dæmis að skipti mjög miklu máli fyrir það umhverfi sem börn alast upp í. Ég vil ekki búa í samfélagi þar sem börn tekjulágs fólks fá síður bækur og geta síður notið menningar vegna þess að það er hreinlega of dýrt. Ég verð að segja að mér finnst allt tal um að leggja áherslu á læsi og mikilvægi þess að við aukum læsi og svo það að ætla að hækka virðisaukaskatt á bækur vera í algjörri mótsögn. Í ljósi þess sem ég sagði áðan ætla ég rétt að vona að við stefnum ekki að því að skapa þannig samfélag að læsi verði nánast forréttindi þeirra sem hafa meiri tekjur vegna þess að þeir geta keypt sér bækur meðan hinir efnaminni geta ekki leyft sér það. Mér líst engan veginn á þessa fyrirhuguðu hækkun á virðisaukaskatti svo það sé bara sagt alveg skýrt. Hins vegar er í þessu frumvarpi að finna mótvægisaðgerðir sem eiga þá að koma til móts við breytingar á virðisaukaskattskerfinu. Þar er meðal annars talað um að vörugjald verði felld niður. Ég skal ekki segja um það, það kann vel að vera að það sé rétt að fella niður vörugjald á ýmsum vörum. Það breytir ekki því að ýmsar þær vörur sem á að fella niður vörugjald af eru vörur sem eru vissulega dýrar en flestir kaupa mjög sjaldan og eru þess vegna ekki partur af hinni daglegu neyslu. Má nefna sem dæmi vörur eins og flatskjái, ísskápa og þvottavélar. Jú, það er alveg rétt, þetta eru vörur sem eru til á velflestum heimilum. Ég tek bara mitt eigið heimili sem dæmi sem er eða var til skamms tíma einhvers staðar rétt fyrir neðan meðallag, ég veit ekki alveg, en við höfum keypt okkur ísskáp á 10–15 ára fresti. Hið sama gildir um sjónvarp, það hefur enst í sjö ár. Hins vegar kaupum við mat á hverjum degi þannig að ég get ekki séð að þetta muni koma inn sem mótvægi við hækkun á virðisaukaskatti á mat, einfaldlega vegna þess að maður kaupir þessar stærri vörur mjög sjaldan. Það er hægt að fresta því að kaupa þær vörur þó að þær séu nauðsynlegar og það er hægt að kaupa þær notaðar mun ódýrari. Við getum hins vegar ekki keypt notaðan mat. Einnig á að fella niður vörugjald á sykri, þ.e. það sem talað hefur verið um sem niðurfellingu á sykurskatti. Ég held að hér séum við á kolrangri braut því að eins og bent hefur verið á er út frá lýðheilsusjónarmiði mjög slæmt að á sama tíma og við ætlum að hækka virðisaukaskattinn á því sem er hollt ætlum við að fella niður skattinn af því sem er óhollt. Enn og aftur komum við að þeim áhrifum sem þetta hefur á tekjulágt fólk. Hér eru lagðar til breytingar sem stuðla að því að efnalitlu fólki verður í raun stýrt óbeint í það að kaupa óhollari matvæli vegna þess að þau verða ódýrari. Í mínum huga á það alls ekki að vera munaður að borða hollan mat. Hv. þm. Pétur Blöndal sagði í ræðu sinni áðan að einstaklingurinn eigi að ráða hvað hann borðar. Ég er í grófum dráttum alveg sammála því. Hv. þingmaður sagðist einnig vera á móti því að stýra neyslu fólks með sköttum. Ég fæ ekki betur séð en að það sé nákvæmlega það sem við ætlum að gera með þessu, ekki við heldur að hæstv. ríkisstjórn sem leggur þetta frumvarp fram sé beinlínis að gera það, hún sé að stýra neyslu fólks. Enn og aftur, sumir í samfélaginu eru hreinlega ekki í þeirri stöðu að geta valið algerlega frjálst hvað þeir kaupa, heldur verða að úthugsa innkaup sín og haga þeim í samræmi við budduna. Fólk gerir það ekki vegna þess að það velur að gera það heldur einfaldlega vegna þess að það hefur ekki peninga til að gera annað. Ég sé því ekki betur en að hér séum við þess vegna í rauninni að stýra fólki í - 
            

Forseti spyr hv. þingmann hvort hún sé tilbúin að gera hlé á ræðu sinni þar sem nú stendur til að gera hádegishlé. Einn þingmaður hefur þegar beðið um andsvar og það er ljóst að við náum því ekki innan tímamarka þannig að ef hv. þingmaður væri sátt við að gera hlé á ræðu sinni núna mundi forseti þiggja það.

Sjálfsagt mál. Er ekki bara viðeigandi þar sem við erum að tala um skatt á matvælum að gera matarhlé?

Hæstv. forseti. Ég held þá áfram máli mínu þar sem frá var horfið. Ég var að tala um þau áhrif sem annars vegar hækkun á virðisaukaskatti á matvæli hefur og hins vegar niðurfelling á vörugjöldum á sykruðum matvælum. Í hinum fullkomna heimi ætti einstaklingurinn að geta ráðið því alveg sjálfur hvað hann borðar en ég tel að í hinum harða veruleika sé það ekki alltaf val því að fólk þarf að haga matarinnkaupum sínum eftir fjárhag og ef hollu matvælin hækka í verði meðan hin óhollari og sykruðu lækka í verði er ekki val að velja ódýrari matvælin heldur hreinlega nauðsyn þar sem við þurfum ákveðið margar hitaeiningar til þess að lifa af og við þurfum að seðja magann. Að lokum vil ég koma aðeins inn á lýðheilsusjónarmiðin. Ég held að flestir séu sammála um að sykur sé óhollur fyrir okkur, í það minnsta mikil neysla á honum. Sjúkdómar tengdir of mikilli sykurneyslu, svo sem offita og sykursýki, eru meðal alvarlegustu lífsstílssjúkdóma samtímans og verða það einnig í framtíðinni sem mun svo aftur hafa áhrif inn í heilbrigðiskerfið okkar og leiða til aukins kostnaðar þar. Mér finnst að í því ljósi sé alveg vert að íhuga hvort við eigum að setja háan skatt á sykur og sjá hvort það hafi ekki áhrif til þess að draga úr sykurneyslu fólks. Mér finnst mikilvægt að við sem samfélag tökum á afleiðingum neyslu á óhollum mat inn í framtíðina. Líkt og ég sagði í upphafi tel ég þessa tillögu um hækkun á virðisaukaskatti annars vegar og niðurfellingu vörugjalda hins vegar hafa samanlagt slæm áhrif á samfélagið okkar þegar við lítum á heildarmyndina og að það muni leiða til þess að ójöfnuður aukist. Ávinningurinn af þessu frumvarpi mun skila sér til þeirra sem hafa mestar tekjur, þeirra sem hafa það nú þegar best, en hins vegar gera þeim sem hafa lítið á milli handanna enn erfiðara fyrir að vera þátttakendur í samfélaginu, hvort sem er í því að geta borðað hollan mat eða þegar kemur að því að njóta menningar og sinna öðru en brýnustu lífsnauðsynjum. Þess vegna tel ég þetta frumvarp ekki til bóta fyrir okkur, ekki þegar heildarmyndin er skoðuð.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hún talaði um að hækkun á virðisaukaskatti á bækur mundi hugsanlega koma í veg fyrir læsi. Ef ég tek mið af sjálfum mér sem einhvers konar könnun hugsa ég að svona 80% af því sem ég les lesi ég af netinu, ekki af bókum, 10% kannski af dagblöðum og restina í bókum. Ég hugsa að hjá yngra fólki og sérstaklega börnum sé þetta enn stærra hlutfall af því sem menn lesa á netinu þannig að ég veit ekki hversu mikil áhrif hækkun á verði bóka muni hafa á læsi barna. Hv. þingmaður sagði að núverandi ríkisstjórn hefði lagt auðlegðarskattinn af. Það er ekki rétt. 

Hæstv. forseti. Ég tók sérstaklega fram að ekki eigi að framlengja auðlegðarskatt og það er það sem ég gagnrýndi. Þegar hann var settur á á sínum tíma var vissulega talað um að hafa hann til skamms tíma og þess vegna er hann að fara að falla úr gildi, ef svo má segja. Ég tel hins vegar að hann eigi að framlengja. Framkvæmd hans má vel endurskoða og sníða af honum einhverja agnúa, en ég tel hins vegar að prinsippið á bak við auðlegðarskattinn standi. Það er í algjöru samræmi við það hvernig ég tel að hér eigi að reka samfélag sem er í grófum dráttum að fólk leggur til eftir getu og uppsker eftir þörfum. Svo einfalt er það. Samkvæmt því sjónarmiði á að sjálfsögðu að framlengja og hafa hér áfram auðlegðarskatt vegna þess að þar eru breiðu bökin sem geta lagt til samfélagsins. Varðandi læsið er alveg rétt að mjög mikið af því sem við lesum er á internetinu en læsið byrjar hins vegar miklu fyrr, áður en börn byrja sjálf að lesa, t.d. þegar foreldrar lesa fyrir börn og það held ég að sé ekki gert í gegnum internetið heldur í gegnum myndabækur sem eru dýrari í framleiðslu en bækur sem eru bara texti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að foreldrar hafi ráð á að 

Herra forseti. Ég hef ekki tölfræði um það hvað lítil börn horfa mikið á sjónvarp en af reynslu minni sem afi hef ég séð að þau horfa mjög mikið á sjónvarp, pínulítil börn. Þar eru textar og þar er töluð enska og á furðulega stuttum tíma hafa þessi börn lært ekki bara að lesa heldur líka ensku. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, af því að hann er dálítið mikið upptekinn af fátækt og fátæku fólki og með réttu, hvort hann sé ekki sammála því að það þurfi að laga tölfræðina þar sem námslánin koma inn sem skuld og ekki sem ráðstöfun hjá heimilum og skekkja alla tölfræði. Er ekki nauðsynlegt að taka námslánin inn sem ráðstöfunartekjur þannig að við finnum þá sem raunverulega eru fátækir í þjóðfélaginu? Það er mjög erfitt að gera það þegar námsmenn fá 16 milljarða lánaða og eru 12 þús. manns, um 8% þjóðarinnar, og skekkja alla tölfræðina.

Hæstv. forseti. Ég held að sum ung börn horfi óþarflega mikið á sjónvarp. Það væri örugglega betra ef þau læsu meira en á móti kemur að sumt barnaefni, og þá vil ég sérstaklega hrósa ríkissjónvarpinu, er talsett og er bæði fræðandi og gott. Við eigum að halda áfram með það og styrkja það og þess vegna þurfum við sterkt Ríkisútvarp því að það sinnir líka yngstu börnunum og gerir það oft alveg gríðarlega vel. 
             Varðandi námsmennina og hvernig lán þeirra skekkja útreikninga verð ég bara að viðurkenna að ég er ekki nógu vel að mér þegar kemur að því hvernig svona útreikningar eru framkvæmdir og hvaða áhrif það hefur þess vegna. En að sjálfsögðu styð ég allt sem verður til þess að við getum gert okkur gleggri mynd af því 

Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann tveggja spurninga og geta þess strax í upphafi að ég dáist mjög að ofurtrú þingmannsins á markaðskerfið, að það sé hægt að stýra öllu með verði. Ég ætla líka að segja að ekkert tæki er eins vont til þess að stýra neyslu og ná fram jöfnuði og virðisaukaskattur. Í því frumvarpi sem hér er til umræðu er eitt merkilegt tæki til jöfnunar og það er að gera efnalitlu fólki kleift að kaupa heimilistæki með því að fella niður virðisaukaskatt til þess að það geti til dæmis keypt hollan mat og geymt hann við góðar aðstæður. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort ekki væri rétt að leita leiða til þess að bæta jöfnuðinn með áhrifamiklum tækjum en ekki nota til þess versta tæki sem til er í jöfnuði eins og virðisaukaskatt. Það hefur margoft komið fram að hvers kyns neyslustýring í sykri og fleiru hefur nákvæmlega engu skilað og það eru til önnur og betri tæki til þess. Varðandi bækur, menningu og því um líkt er til tæki til þess. Ég hef slegið því fram að til dæmis megi nota styrki til þýðinga, starfslaun rithöfunda og styrki til bókmenntahátíða. Ég tel þetta miklu áhrifameira til að örva bókaútgáfu og styrkja íslenska bókmenningu og þess háttar. Ég tel jafnframt að ójöfnuðurinn aukist jafnvel með lágum virðisaukaskatti á matvæli vegna þess að hinir efnameiri kaupa þá meiri mat og njóta meiri afsláttar af matvælum með lágum virðisaukaskatti.

Hæstv. forseti. Ég sagði reyndar í byrjun ræðu minnar að ég teldi að við þyrftum að líta á ríkisfjármálin sem heild, annars vegar útgjaldahliðina og hins vegar tekjuöflunina, og að þessu öllu samanlögðu væri það mín niðurstaða að þetta væri til þess fallið að auka misskiptingu í samfélaginu. Það kann vel að vera rétt að skilvirkasta leiðin til að hjálpa tekjulágum heimilum sé ekki í gegnum virðisaukaskattskerfið. Það er hins vegar partur af heildarmyndinni sem við erum að búa til. ASÍ, BSRB og fleiri aðilar hafa sýnt fram á að tekjulág heimili verja hlutfallslega hærri hluta af ráðstöfunartekjum sínum í mat. Mér finnst að við eigum að hlusta á það og taka tillit til þess. Varðandi það að fella niður vörugjöld af ýmiss konar heimilistækjum kom ég einnig inn á það í ræðu minni að þetta eru ísskápar, sjónvörp og annað sem maður er ekki að kaupa á hverjum degi heldur er hægt að kaupa það á mjög margra ára fresti og jafnvel notað. Við kaupum hins vegar ekki notaðan mat. Þess vegna er hægt að fresta þeim útgjöldum, fá gefins eða lánað og það lýtur allt öðrum lögmálum að mínu viti en matur 

Virðulegur forseti. Ég ætla fyrst að svara síðustu athugasemd hv. þingmanns um að heimilistæki séu keypt sjaldan. Það er nefnilega einmitt gott að þeir efnameiri geti þá keypt heimilistæki núna og skipt um til að þeir efnaminni geti keypt góð heimilistæki á eftirmarkaði á lágu verði, öllum til hagsbóta. Ég hef óendanlegar þarfir til lífsins gæða og ætla að notfæra mér þau í þeirri útópíu sem þingmaðurinn vill koma á. Ég get hins vegar lítið lagt fram þannig að það er ómögulegt að ræða hér hluti út frá þörfum. Þær eru óendanlegar. Ég vil spyrja hv. þingmann um auðlegðarskattinn svokallaða þó að hann sé vart til umræðu hér. Er 5,75–6,75% auðlegðarskattur eignarnám eða skattlagning? Hvar eru mörkin?

Hæstv. forseti. Ég sá ekki betur en að í máli hv. þingmanns hafi brauðmolakenningin birst í hnotskurn. Þeir ríku kaupa sér dýr og flott heimilistæki og geta þar með skipt hinum gömlu út og þannig geta þau rúllað niður til þeirra efnaminni. Það er nákvæmlega þetta sem brauðmolakenningin gengur út á og það finnst mér ekki góð leið til að reka samfélag. Varðandi það hvort einhver ákveðin prósenta á skatti sé eignarnám eða skattur - ég verð bara að viðurkenna að eiginlega skil ég ekki spurninguna. Ég hefði haldið að skattur væri eitthvað sem við komum okkur saman um að innheimta til að reka samfélagið og hann sé notaður til þess að byggja það upp, 

Herra forseti. Hjartasjúkdómar eru aðalorsök ótímabærs dauða. Menn hafa lengi reynt að grafast fyrir um orsakir þessa. Við höfum séð árum saman að menn töldu til dæmis að óhófleg saltneysla ætti þar mjög mikla sök. Nú hefur komið í ljós að það er minna hægt að rekja til þess en menn töldu áður. Hins vegar hafa menn komist að því að sykurneysla er það sem helst leiðir til hjartasjúkdóma og er þar með óbeint ein helsta orsök ótímabærs dauða. Þessa dagana birtist niðurstaða viðamikilla rannsókna í frægu tímariti um hjartasjúkdóma, Open Heart, þar sem í ljós kemur að menn geta einmitt rakið til sykurneyslu mjög mörg mein sem tengjast þessum flokki sjúkdóma. Þess vegna er ég algjörlega sammála því sem hv. þingmaður sagði í ræðu sinni áðan, að afnám sykurskattsins væri eiginlega, ég skildi hv. þingmann þannig þó að hún notaði ekki þau orð, einhver mesta vitleysa sem hægt er að hugsa sér. Það sem mig langar til að spyrja hv. þingmann um er hvort það megi ráða af máli hennar að hún sé þeirrar skoðunar að ein röksemdin fyrir því að hafa skatt á sykri sé einmitt að með því að neyta sykurs sé mjög líklegt að menn tryggi sér aðgang að heilbrigðiskerfinu vegna þess að þeir þurfa á því að halda ef þeir neyta sykurs óhóflega. Af þeim orsökum fannst mér hv. þingmaður vera að segja að þá væri sjálfsagt að taka fjármagn af neytendum sykurs með þessum hætti, m.a. til þess að kosta afleiðingar sykurneyslunnar. Skildi ég hv. þingmann rétt þegar ég túlka orð hennar með þessum hætti?

Hæstv. forseti. Já, einhvern veginn þurfum við að fjármagna aukinn kostnað í heilbrigðiskerfinu vegna aukinnar tíðni sjúkdóma sem meðal annars má rekja til neyslu á óhollum mat, þar á meðal sykruðum matvælum. Því ekki að nota til þess að minnsta kosti hluta af þeim sköttum sem þarna koma inn? Ef við legðum háan skatt á sykur kæmi hann auðvitað inn í samneysluna sem heild og hægt að ráðstafa honum með ýmsum hætti en ég mundi halda að líkt og með allt annað sem kemur inn í samneysluna gæti hluti af því eðlilega farið inn í heilbrigðisþjónustuna alveg eins og hverjir aðrir skattar sem innheimtir eru. Ég er ekki að tala fyrir einhvers konar nefskatti á sykur eða eitthvað þannig en auðvitað er samspil þarna á milli. Við þurfum einhvern veginn að fá inn fjármagn til að ráða við að reka heilbrigðiskerfið.

Það er athyglisvert, herra forseti, að þeirri skoðun sem við hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir deilum er líka deilt með nokkrum þingmönnum stjórnarliðsins. Það hefur komið fram í umræðum um þetta dagskrármál að alltént tveir ef ekki þrír hv. þingmenn Framsóknarflokksins eru sammála þessum skoðunum. Það sætir furðu, svo ekki sé meira sagt, að þessir ágætu þingmenn skuli samt sem áður greiða atkvæði með afnámi skattsins, fara þannig gegn því sem þeir telja réttast og má kannski segja að fátt sé betra dæmi um að flokkarnir hafa ansi sterk tök á sínum mönnum en einmitt það. Ég er þeirrar skoðunar að sykur, áfengi og tóbak séu skaðvaldar. Varðandi áfengi og tóbak hafa menn farið þá leið að beita neyslustýringu með því að hækka gjöldin á þeim. Menn geta verið með því eða á móti en það hefur virkað. Er ekki hv. þingmaður sammála um að það væri þá rökrétt 

Hæstv. forseti. Jú, ég er því fyllilega sammála að við eigum einmitt að horfa til þess hvernig skattar hafa verið innheimtir af áfengi og tóbaki. Það hefur einmitt virkað. Ég held að til framtíðar þurfum við að huga miklu meira að því hvers við neytum og hversu mikið af þeim matvælum sem við neytum hafi beinlínis slæm áhrif á okkur og þess vegna slæm áhrif á heilsufar okkar sem þýðir svo síðar kostnað í heilbrigðiskerfinu. Ég held að við þurfum að fara að líta á þetta mjög heildrænt því að heilsa fólks er stórt og mikið alvörumál. Að lokum vil ég segja að mér finnst mjög skrýtið að hafa heyrt hv. þingmenn halda ágætar ræður en virðast svo greiða atkvæði, 

Virðulegi forseti. Það hefur margt áhugavert komið fram í þessari umræðu sem mig langar að koma inn á, en áður en ég byrja á því að fara í helstu efnisatriði þessa máls verð ég að nefna að í þessu frumvarpi eru þó nokkrar birtingarmyndir þess ófriðar sem núverandi ríkisstjórn skapar með gjörðum sínum í samfélaginu. Hluti af þeirri óvissu sem hefur verið sköpuð í samfélaginu veldur því að við sjáum mun minni vöxt í efnahagslífinu en spár gerðu ráð fyrir. Ég fór yfir það hér áðan undir liðnum störf þingsins að blikur eru á lofti hvað varðar íslenskt efnahagslíf. Við sjáum að á fyrstu níu mánuðum þessa árs var hagvöxtur verulega undir spám, þ.e. 0,5% á fyrstu níu mánuðum ársins. Við sjáum samdrátt á tveimur ársfjórðungum á þessu ári. Þetta hlýtur að vera stjórnarmeirihlutanum mikið áhyggjuefni. Ég rek þetta til þess að í máli á eftir máli hefur verið vakin upp óvissa í samfélaginu um hvert ríkisstjórnin er að fara með okkur. Ég get nefnt nokkur dæmi um það. Þegar menn taka til dæmis ákvarðanir um að fara í skuldaleiðréttingar og taka 80 milljarða út úr ríkissjóði þá er óvissa um hvernig það verður fjármagnað. Það er líka óvissa um það með hvaða hætti menn ætla að koma í veg fyrir það til lengri tíma að verðbólgan fari aftur af stað og hafi sömu áhrif og gerðist hér í hruninu, þ.e. að verðtryggð lán hækki upp úr öllu valdi með þeim afleiðingum að menn telji sig þurfa að fara aftur í leiðréttingar. Getur það gerst? 
             Virðulegi forseti. Hér er hvert málið á fætur öðru en við höfum ekki hugmynd um hvert menn ætla að stefna varðandi gjaldmiðilinn, við höfum enga hugmynd um það. Okkur er ekki einu sinni gefin vísbending um hvaða áhuga menn hafa nema að þeir ætla að bíða og sjá til og vera ekkert mikið að rugga bátnum. Viðbrögðin eru þau að menn treysta ekki þeim leiðangri og þess vegna sjáum við hagtölur eins og þær sem við sjáum núna. Ég þarf að nefna fleiri atriði. Þessi ríkisstjórn steig fram í aðdraganda kosninga og kom með mjög hástemmd loforð um að það ætti að vera hægt að ná í mikla fjármuni frá svokölluðum hrægömmum sem menn ætluðu að herja á á þessu kjörtímabili og sækja þangað mikið fé sem hægt væri að nýta hér til þjóðþrifaverka. Ekkert sem okkur hefur birst hvað varðar umgengni ríkisstjórnarinnar við hina svokölluðu hrægamma gefur tilefni til að ætla að það sé innstæða fyrir þeim orðum sem menn héldu á lofti í aðdraganda kosninga, ekki neitt. Þetta er líka liður í því. Menn sjá nú að orð og efndir fara ekki saman hjá þessari ríkisstjórn í máli eftir máli eftir máli. Þess vegna er þetta vantraust komið upp og þess vegna er óvissan sem birtist í því að menn sjá hér minni vöxt en þeir gerðu ráð fyrir og meira að segja samdrátt á tveimur ársfjórðungum sem er mjög alvarlegt mál fyrir okkur. Það er ekki bara óvissa sem er verið að skapa heldur er líka verið að skapa mikinn ófrið aftur og aftur. Við sáum það til dæmis í ákvörðunum meiri hluta atvinnuveganefndar hvað varðaði rammaáætlun að tekið var ferli sem hafði verið hannað af Alþingi sjálfu og tendrað undir því ófriðarbál. Við sjáum þetta í fleiri þáttum eins og því að þvert á vilja fólksins í landinu og þvert á það sem við sjáum hvað varðar hagnað hjá sjávarútvegsfyrirtækjum þá ákvað ríkisstjórnin að það væri mesta þjóðþrifaverkið sem hún hefði á sínu borði eftir kosningar að drífa í því að lækka auðlindagjöldin. Það var fyrsta verkið. Þá sáu menn fyrst á spilin, hvaða forgangsröð ríkisstjórnin hefði. Þá byrjuðu menn að kynda undir þann ófrið sem við upplifum núna og birtist okkur víða í samfélaginu. Það er mikill ófriður á vinnumarkaði sem birtist í þeirri kjaradeilu sem læknar standa núna í við ríkið, sem er enn ein óvissan. Hæstv. ríkisstjórn hefur ekki getað sagt okkur hvernig hún ætlar að byggja upp heilbrigðiskerfið. Það hefur verið kallað eftir því en ekki hefur verið hægt að svara því. Menn bera það fyrir sig að það sé svo erfitt og snúið að fjármagna þetta allt saman en þeir velja síðan að taka það sem kemur umfram inn í ríkissjóð á þessu ári og setja það í skuldalækkanir til að flýta þeim. Þetta er ekki trúverðugt. Það er hægt að fjármagna þetta en þetta snýst um að menn hafa ákveðið að nota fjármagnið í annað og þá eiga þeir bara að stíga fram og segja það. Allt þetta kyndir undir ófrið í samfélaginu. Sama má segja líka um þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar að framlengja ekki auðlegðarskattinn en leggja síðan höfuðáherslu á að hækka virðisaukaskatt á matvæli. Þetta undirstrikar enn og aftur þá forgangsröðun sem ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir standa fyrir. Á sama tíma taka menn ákvörðun um að afnema sykurskatt. Það er slíkt þjóðþrifamál og svo mikilvægt verkefni að hækka þarf virðisaukaskatt á önnur matvæli til að fjármagna það. Það er einfaldlega þannig. Menn eru að fjármagna afnám sykurskattsins með því að hækka virðisaukaskatt á matvæli. Þetta er forgangsröðun sem mér hugnast ekki. Ég held að menn sjái ekki alveg fyrir endann á afleiðingunum af þessu og þeim ákvörðunum sem hafa verið teknar. Þetta mun leiða af sér áframhaldandi gliðnun í samfélaginu milli þeirra sem eiga meira og þeirra sem eiga minnst. Það er sá leiðangur sem ríkisstjórnin lagði upp í og hvert einasta skref sem stigið hefur verið styður þá þróun - hvert einasta skref. Það er eitt af því sem við sjáum líka í þessu frumvarpi. Það er nefnilega ekki hægt að segja að þeir sem þurfa að nota hlutfallslega mest af tekjum sínum í nauðsynjavörur verði ekki fyrir höggi út af þessu frumvarpi. Hverjir eru það? Það eru þeir sem lægstar hafa tekjurnar. Svo segja menn að þetta sé gert í nafni einhverrar einföldunar. Það er engin einföldun í því að hækka prósentuhlutfall á virðisaukaskatti úr 7% í 12% og síðan 11% eins og menn ætla að gera núna. Það er engin einföldun í því. Það er heldur engin einföldun í því fyrir þá sem minnst hafa í samfélagi okkar að þurfa að borga hærra verð fyrir mat og nauðsynjavörur, þvert á móti. Eina einföldunin er kannski sú að þeir sem meira hafa þurfa að borga minni skatta af svokölluðum lúxusvarningi í efra þrepinu.  Ég er vægast sagt mjög undrandi á því að menn ætli að keyra málið áfram og að Framsóknarflokkurinn láti beygja sig í duftið eins og raun ber vitni og komi síðan sigri hrósandi eftir einhvers konar samningaviðræður við Sjálfstæðisflokkinn um að þeir hafi náð að lækka þetta um heilt prósentustig. Svei mér þá, ekki hefði ég fagnað eftir slíka samninga. Það sem vekur manni líka ugg er að það liggur í loftinu að þessi hækkun á neðra þrepinu sé fyrsta skrefið. Hv. þm. Pétur H. Blöndal kinkar kolli úti í sal því til staðfestingar. Það er líka áhyggjuefni. Um hvað voru menn þá að semja þegar þeir sömdu sig frá 12% niður í 11% milli umræðna? Hvaða leikaraskapur er það ef ríkisstjórnin er með þá áætlun að hækka neðra þrep virðisaukaskattsins meira en hér er gert ráð fyrir? Menn eiga að koma hreint fram og segja það. Annað sem hangir á spýtunni er að það er ekki eingöngu verið að hækka virðisaukaskatt á matvæli heldur er líka verið að hækka virðisaukaskatt á bækur. Mönnum hefur verið tíðrætt um svokallaða verðteygni í þessari umræðu í dag og segja að hún sé ekki mikil þegar kemur að matvælum. Það er rétt því að það er nauðsynjavara. Hins vegar eru menn mjög viðkvæmir fyrir breytingum á hækkun á verði varnings eins og bóka. Bækur eru nú þegar mjög dýrar hér á landi. Menn hafa lýst áhyggjum af því að það geti riðið bóksölu að fullu ef skattar á bækur verða hækkaðir eins og hér er gert ráð fyrir. Ég var líka undrandi á því að hæstv. menntamálaráðherra segði í orðaskiptum við mig í þessum stól fyrr í haust að niðurstaðan af hækkun bókaskatts gæti haft þau áhrif að koma þyrfti með einhvers konar mótvægisaðgerð til að mæta hækkuninni. Ég hef enga slíka aðgerð séð og ég hef ekki heyrt í hæstv. menntamálaráðherra um þetta mál síðan við áttum þessi orðaskipti. Hann er hlaupinn í felur af því að menn hafa ákveðið og halda því enn til streitu að það sé svo mikilvægt að afnema sykurskattinn, að það þurfi að halda þessari virðisaukaskattshækkun til streitu út af því og sömuleiðis til að menn geti staðið við þá ákvörðun að framlengja ekki auðlegðarskattinn því að sú ákvörðun verður fjármögnuð með þessari hækkun. Virðulegi forseti. Við þingmenn fengum sendan ágætistölvupóst frá Bryndísi Loftsdóttur, framkvæmdastjóra Félags íslenskra bókaútgefanda, sem sendir okkur þann póst fyrr í haust þar sem hún hafði tekið sama ágætt yfirlit yfir það hvernig bækur eru skattlagðar í Evrópu. Það er algerlega ljóst að eftir þessa breytingu verður sitjandi ríkisstjórn búin að skattleggja okkur upp í fimmta sæti yfir mestu skattlagningu á bækur í Evrópu. Það getur vel verið að það sé þessari ríkisstjórn eitthvert kappsmál og metnaðarmál að við séum hér almennt með hærri skatta á bókum en gengur og gerist. Reyndar held ég að við verðum líka komin í einhver efstu sætanna hvað varðar skattlagningu á matvæli eftir þessa breytingu. Mismunandi eru nú kappsmálin. Það er ljóst að ríkisstjórnin er ansi skattlagningarglöð í verki miðað við hvernig hún á það til að tala. Það virðist ekki hanga saman hvað menn segja og hvað menn síðan gera, hvorki í þessu né öðru eins og ég hef áður farið yfir. Það sem mér finnst líka áhugavert í bréfinu sem við fengum út af boðuðum breytingum á bókaskatti er að í Noregi er enginn virðisaukaskattur á bókum. Gefin var út skýrsla frá Oslo Economics sem sýndi fram á að áhrif skatts á bókakaup væru gríðarlega mikil og neikvæð. Það er ekki eins og menn hafi ekki haft þessar upplýsingar fyrir framan sig þegar þeir tóku ákvarðanir um að hækka virðisaukaskatt á bækur. Þetta eru ekki bara afþreyingarbækur, eins og komið hefur fram hér áður, þetta eru fræðibækur, skólabækur, barnabækur, þetta eru alls konar bækur. Það er því verið að þyngja mjög róðurinn hjá námsmönnum sem hafa svo sem ekki annan kost en að kaupa þær bækur sem þeim eru settar fyrir. Virðulegi forseti. Að lokum vil ég fjalla aðeins um sykurskattinn. Mér er það algerlega óskiljanlegt hvers vegna ríkisstjórnin leggur svo mikið kapp á að afnema sykurskattinn að hún þurfi að hækka aðra neysluvöru eins og matvæli til að fjármagna það. Það er sama hvaða stjórnarþingmaður hefur staðið hér upp og reynt að tala fyrir þessu, röksemdafærslan gengur ekki upp. Menn tala um þetta eins og það sé einhvers konar prinsipp þess efnis að þeir vilji ekki stýra neyslu fólks. Gott og vel. Hvað varð þá um að eðlilegt væri að þeir sem neyta einhvers varnings eða vöru sem er til sölu og hefur íþyngjandi áhrif á þriðja aðila, eins og klárlega er í þessu tilfelli þegar kemur að sykri, greiddu sérstakan skatt? Þetta er eins og mengunarskattar. Menn greiða mengunarskatta af því að þeir vita að mengun hefur neikvæð áhrif á þriðja aðila. Þetta er ekkert öðruvísi því að það er vitað að sykur veldur offitu og álagi á heilbrigðiskerfið. Mér er það því algerlega óskiljanlegt af hverju menn eru ekki til í að halda þessum skatti og leggja svo mikið kapp á að afnema hann að þeir eru til í að fjármagna það með hækkun á matvöru. Ég hef ekki heyrt nægjanlega góð rök fyrir þessu og mundi gjarnan vilja heyra önnur rök en þau að þetta snúist um eitthvert prinsipp eins og að vera ekki með neyslustýringu vegna þess að menn eru með neyslustýringu víða. Hvað með áfengi og tóbak? Það er neyslustýring á því. Menn eru með alls kyns gjöld og hægri flokkarnir sem eru nú við stjórnvölinn hafa blygðunarlaust verið til í að hækka þau. Hvers vegna er slíkt kapp lagt á að afnema sykurskattinn? Þetta er býsna öruggur skattur. Hann skilar nokkuð öruggum tekjum framan af. Hann hefur mest áhrif á yngstu aldurshópana en síður þá eldri þannig að framan af er þetta býsna öruggur tekjustofn þangað til þeir sem yngri eru hafa hugsanlega valið sig í aðrar áttir en að sykrinum vegna verðlags. Virðulegi forseti. Að lokum vil ég nefna það enn og aftur að ég tel að þegar upplýsingar um blikur á lofti í íslensku efnahagslífi liggja fyrir þá eigi stjórnarmeirihlutinn að taka það mjög alvarlega, hann eigi að líta á málið sem svo að hann hafi ákveðið tækifæri núna, það er að nálgast mitt kjörtímabil, til að reyna að setja plástra á sárin sem hann hefur valdið hér á undanförnu einu og hálfu ári, reyna að skapa frið í samfélaginu um stærstu málin en fara ekki alltaf þannig í málin að friðurinn sé slitinn í sundur eins og við höfum séð mörg dæmi um. Sömuleiðis er ekki hægt lengur að halda áfram að taka mikla fjármuni út úr ríkissjóði og setja til dæmis í skuldalækkanir heimilanna án þess að svara því hvernig koma eigi gjaldmiðilsmálum fyrir til lengri tíma. Ef menn gera ekki neitt og halda áfram við óbreytt ástand þá munum við sjá það sama gerast aftur. Hvað mun það kosta ríkissjóð þá? Hvaða væntingar er búið að skapa núna? Allt þetta leggst á eitt við að skapa þá óvissu sem ég fór yfir í upphafi máls míns og veldur þeim neikvæðu hagtölum sem við sjáum í bráðabirgðatölum Hagstofu Íslands. Virðulegi forseti. Ég skora á hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans sem hér eru að ýta við fólki sínu og kalla eftir því með okkur í stjórnarandstöðunni að þessari óvissu verði eytt og sett verði upp einhver raunhæf áætlun um þá peningastefnu sem við ætlum að reka hér til lengri tíma. Ég legg líka til að ófriðnum sem skapaður hefur verið í gegnum ákvarðanatöku um breytingar á skattkerfinu verði eytt og að menn hætti að láta þá tekjulægstu ýmist sitja eftir eða taka við aukinni skattbyrði út af kappi þessarar ríkisstjórnar við að lækka álögur á þá sem mest hafa og að menn hætti við að lækka skatt eins og sykurskattinn sem er að mínu mati fullkomlega réttlætanlegt að leggja á vegna þeirra áhrifa og þess álags sem hann hefur á heilbrigðiskerfið sem allir skattgreiðendur greiða á endanum fyrir. Það er því ekkert óeðlilegt við að sykurskatturinn fái að halda sér og tekjurnar af honum séu nýttar í þann stóra pott af fjármagni sem heilbrigðiskerfið þarf.

Virðulegi forseti. Ég vissi það þegar ég var kosinn til þings að ég væri íhald en að það væru svona mörg íhöld í vinstri flokkunum er mér algerlega óskiljanlegt. Ég ætla að benda þeim íhaldsmönnum sem enn eru að tala um lúxusvarning, sem ég veit ekki hver er, að það er til ágætisuppskrift fyrir þá, það eru lög um heimild fyrir landsstjórn til að takmarka eða banna innflutning á óþörfum varningi frá 1921. Þessi hugsun er í mínum flokki alveg búin að vera. Ég ætla að spyrja þingmanninn: Hvað er lúxusvarningur? Ég veit það að tekjuhátt fólk kaupir ýmsar vörur, t.d. mat, sem tekjulágt fólk kaupir ekki og það gerist einmitt í þessari breytingu á virðisaukaskattinum, þar sem neðra þrepið er hækkað til að auka virkni skattlagningarinnar, að slíkur matur hækkar. Það eru þeir tekjuhærri sem væntanlega borga þá hækkun þannig að þetta leggst á býsna marga. Ég stend hér ansi oft og hlusta á orðið lúxusvarning. Ég veit ekki hver hann er, ég get ekki séð að heimilistæki séu lúxusvarningur. Það er annað sem ég vildi spyrja þingmanninn um. Ég hjó eftir því að rætt var um auðlegðarskatt og ég ætla að spyrja hv. þingmann að því hvort hún telur 5,5% auðlegðarskatt skattlagningu eða eignarnám og einnig hvort hún telur 6,75% auðlegðarskatt skattlagningu eða eignarnám. Þessar tölur eru summa auðlegðarskatts á þeim árum sem hann hefur verið lagður á og auðlegðarskattur er ekki til nema í tveimur Evrópulöndum og er vandræðaskattlagning.

Virðulegi forseti. Þegar ég tala um lúxusvarning veit ég ekki hvað er snúið við það. Dýrir skartgripir, ég flokka það undir lúxusvarning. Rándýr klæðnaður, óþarflega dýr klæðnaður, ég flokka það undir lúxusvarning. Það er kannski sá varningur sem við þurfum síst á að halda til að halda lífi, það mundi ég kalla lúxusvarning. Það er eitthvað sem fólk leyfir sér ef það hefur extra fjármuni til umráða umfram það sem það þarf til daglegra nota til að halda lífi og sjá sómasamlega fyrir sér og sínum. Með öðrum orðum er það varningur sem venjulegt fólk hefur ekki efni á að kaupa sér. Það er það sem ég á við þegar ég tala um lúxusvarning. Ég veit ekki hvað er snúið við þá skilgreiningu. Ég hélt að við værum öll með það á hreinu hvað lúxusvarningur er. Hv. þingmaður talar um að auðlegðarskatturinn sé eingöngu lagður á í tveimur löndum. Það getur vel verið rétt. Engu að síður finnst mér sá skattur réttlátari en að halda áfram að þyngja byrðar þeirra sem minnst hafa. Hvað eru mörg ríki í Evrópu, ég fór yfir það áðan, sem eru með eins háan matarskatt og við verðum með eftir þessa breytingu? Kannski hv. þingmaður geti líka farið yfir það. Hvað eru mörg ríki í Bandaríkjunum? Ég er ekki einu sinni viss um að nauðsynjavara eins og matur sé með söluskatt í Bandaríkjunum. Við erum að velja, menn eru að taka ákvörðun um þetta og ég fór yfir það með bókaskattinn áðan, við verðum í fimmta sæti yfir mestu skattbyrði á bækur eftir að þessi breyting gengur í gegn. Það sem menn velja að gera er að færa skattlagninguna frá auðlegðarskatti, frá sykri yfir á nauðsynjavöru sem mun leggjast þyngst á þá sem minnst hafa. Það er einfalt val og ég held að menn ættu ekki að vera með neina útúrsnúninga um það heldur koma hreint fram með að þetta er forgangsröðunin, um þetta snýst ákvörðunin.

Virðulegi forseti. Ég frábið mér allt tal um útúrsnúning. Mér finnst miklu nær að tala um útúrsnúning þegar komið er mjög huglægt mat, þ.e. það sem venjulegt fólk kaupir sér ekki. Þá erum við aftur komin að annarri spurningu: Hvað er venjulegt fólk? Við endurmat á einhverju huglægu mati. Fyrir mér vakir það fyrst og fremst að hér sé til virk skattlagning sem virðisaukaskatturinn er. Ég er margbúinn að benda á það að virðisaukaskattur er mjög slæmt tæki til jöfnunar og því held ég að það eigi að beita öðrum tækjum og það eru ýmsar hliðarráðstafanir sem fylgja þessu frumvarpi. Hv. þingmaður hefur undirritað eið að stjórnarskránni og í 72. gr. stjórnarskrárinnar er fjallað um eignarnám og ég spyr enn og aftur: Hver eru mörk eignarnáms og skattlagningar? Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Það hefur farið fram dómsmál, ef ég man það rétt, sem snerist akkúrat um þessa spurningu um auðlegðarskattinn og eignarréttinn. Var það ekki þannig? Man ég það ekki rétt? Hver var niðurstaðan þar? Hv. þingmaður hefði kannski átt að fara aðeins yfir það hér. Þar kom fram að þessi skattur var ekki talinn ganga gegn þeirri grein. Þetta snýst ekkert um það. Ákvörðun þessarar ríkisstjórnar um að framlengja hann ekki snýst ekki um það. Hún snýst um forgangsröðun fyrst og fremst. Hún snýst um forgangsröðun nr. eitt, tvö og þrjú og þegar við erum að ræða slíka forgangsröðun er ég einfaldlega ósammála henni vegna þess að ég tel að þeir sem lægstar tekjurnar hafa í landinu megi ekki við þessum hækkunum, ekki heldur millitekjufólk. Þegar ég tala um venjulegt fólk þá er ég að tala um þá sem eru í hinu almenna streði á Íslandi, eru í lágu millitekjuhópunum sem við flest erum í.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Þingmaðurinn kom inn á ýmislegt í ræðu sinni og þar á meðal eðli skattlagningar og hvernig við skattleggjum ýmsa hluti og höfum í huga afleiðingar til dæmis áfengis, en áfengisneysla kostar samfélagið á öðrum endanum, eins og í heilbrigðiskerfinu. Skattar hafa verið eitur í beinum hægri manna í gegnum tíðina. Menn hafa haft allt á hornum sér í þeim efnum og viljað ná inn tekjum með öðrum hætti, með beinni greiðsluþátttöku í heilbrigðiskerfinu og ýmiss konar þess háttar beinum sköttum. Félagshyggju- og vinstri menn hafa frekar viljað dreifa skattbyrðinni eftir efnum og aðstæðum. Nú er á lofti ýmislegt varðandi endurskoðun á þessari hugmyndafræði hægri manna og hafa hægri menn komið fram með ýmsar fræðikenningar í þeim efnum, að skattar séu ekki alslæmir og það sé hægt að beita þeim við hagstjórn og beita þeim varðandi ýmis mál eins og sykurskattinn. Sykur hafi áhrif á heilsufar fólks og því sé ágætt að það sé aukalega skattur eða vörugjöld, eins og var hjá okkur, á sykri til að mæta kostnaði á öðrum enda í samfélaginu. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns til svona skattlagningar og endurskoðunar hægri manna á viðhorfum sínum til skattlagningar og til þess hvernig jöfnuður hefur verið endurskilgreindur af hægri mönnum, að hann skili hagvexti til samfélagsins.

Virðulegi forseti. Hugmyndir manna um skattkerfið hafa verið að breytast mjög mikið og við erum pínulítið stödd á síðustu öld í umræðunni og hugmyndum okkar. Þegar ég segi þetta byggi ég það á því að ef við tökum sykurskattinn sem dæmi þá rísa menn hér upp á afturlappirnar yfir því að þetta sé neyslustýring þegar það sem um ræðir er í raun og sann það að ef ákvörðun einstaklings um að gera eitthvað hefur áhrif á þriðja aðila, eins og hvað varðar mengun frá fyrirtækjum eða annað slíkt, sé eðlilegt að menn greiði skatt fyrir það til að mæta þeim kostnaði sem ákvörðunin hefur í för með sér. Bæði hægra og vinstra megin hefur þetta verið eitthvað sem menn hafa talið skynsamlegt og sjá í auknum mæli að er skynsamlegt. Við sjáum það líka í mengun, á kvótunum sem er sambærileg hugmyndafræði, mengunarkvótakerfi sem Evrópusambandið hefur komið sér upp. Það snýst í raun og veru um sambærilega hugmyndafræði, þ.e. að búnir séu til einhvers konar hagrænir hvatar til að draga úr þeim kostnaði fyrir samfélagið sem mengun hefur í för með sér, og í þessu tilfelli sykur. Þess vegna skil ég ekki með neinu móti, eins og ég fór yfir í ræðu minni, hvaða rök búa að baki þegar menn taka ákvörðun um að gera þetta. Mér er það algerlega óskiljanlegt. Ég skil ekki hvað þeir sem eru hægra megin við miðju í hinu hugmyndafræðilega litrófi hafa á móti þess háttar skattlagningu vegna þess að þetta snýst ekkert um forræðishyggju. Þetta snýst um að menn borgi með þegar þeir ákveða að kaupa sér vöru sem vitað er að muni hafa afleiðingar og kostnað í för með sér fyrir samfélagið.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það má kannski segja að þetta frumvarp sé aðför að mat og menningu. Þá kem ég inn á menninguna og bækurnar og það að virðisaukaskattur eigi að hækka á bókum, geisladiskum, tímaritum og öðru og bendi á að fimm þjóðir Evrópu undanskilja bækur algerlega virðisaukaskatti. Til að varðveita tungumálið okkar, þurfum við þá ekki að skoða í stóra samhenginu hvaða áhrif virðisaukaskattshækkun á bækur og menningu okkar hefur til lengri tíma? Við erum lítið málsvæði og erum að reyna að verja íslenska tungu og heft aðgengi, sem verður eðlilega í framhaldi af hækkun á verði á bókum, hlýtur að hafa mikil áhrif á neyslu fólks og kaup á bókum. Ég vil heyra frá hv. þingmanni um þetta efni.

Virðulegi forseti. Mér finnst hafa komið ágætlega fram síðan þetta frumvarp var lagt fram hversu viðkvæmar bækur eru fyrir verðhækkunum, þ.e. það getur haft veruleg áhrif á kauphegðun hvernig þær eru verðlagðar, hvort fólk kaupir bækur eða ekki, og þar getur munað um mjög lágar fjárhæðir. Þess vegna var ég mjög ánægð þegar hæstv. menntamálaráðherra tók undir þessi sjónarmið hér fyrr í haust og sagði beinlínis að þetta væri ekki æskilegt að gera nema á móti kæmu einhvers konar mótvægisaðgerðir. Ég hef ekki séð neinar mótvægisaðgerðir til að sporna við þessu, til að koma til móts við hækkun á vaski á bækur, ekki eina einustu. Það eina sem ég hef tekið eftir er að hæstv. menntamálaráðherra er horfinn úr umræðunni.

Virðulegi forseti. Hér var rifjað upp í umræðu um þetta mál áðan ágætt dæmi um vísindin í lýðheilsufræðunum. Fyrir nokkrum árum þótti saltið hinn mesti óvinur. Nú hefur komið í ljós eins og var rakið í umræðum áðan að það er ekki lengur saltið, nú telja menn sykurinn vera versta óvin mannkyns. Ég get bætt um betur og rifjað upp að á einhverjum tímapunkti þótti of hátt kólesteról vera hinn mesti ógnvaldur. Nú er komið í ljós að það er ekki endilega svo. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður mundi láta staðar numið með hugmyndir sínar um neyslustýringu á þann veg að takmarka sykurneyslu með skattlagningu. Er mögulegt að hv. þingmanni þætti það ekki nóg? Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður gæti svarað því hvert yrði þá hennar næsta verk. Neyslu á hverju mundi hv. þingmaður vilja stýra? Ég nefni sem dæmi fitu, rjóma. Er komið tilefni til að skattleggja þær vörur í nafni baráttu við offitu og einhverja sjúkdóma?

Virðulegi forseti. Ég hef greinilega ekki komið því nógu skýrt á framfæri að ég er ekki fylgjandi þessum skatti út af því að ég vilji sérstaklega stýra neyslu frá sykri. Ég er fylgjandi skattinum vegna þess að það er vitað og hefur verið vitað mjög lengi, það eru engin ný vísindi í því, að sykur veldur offitu og það er talað um sykurinn sem einn af þeim þáttum sem valda hvað mestu álagi á heilbrigðiskerfið. Þess vegna finnst mér eðlilegt að það sé sérstakur sykurskattur vegna þess kostnaðar sem neysla hans hefur til lengri tíma á samfélagið, fellur til á samfélagið og aðra skattgreiðendur. Þess vegna finnst mér hann eðlilegur. Fólk getur svo bara valið hvort það heldur áfram að kaupa hann eða ekki. Ég hef ekki tekið eftir því að sykraðar vörur hafi hækkað það illilega eftir að sykurskatturinn var lagður á að fólk hafi hætt að kaupa þær heldur þvert á móti. Ég heyri ekki betur en rökin hér séu þau að þetta virki hvort eð er ekki og best sé bara að afnema hann. En mín rök ganga ekki út á það. Þau ganga út á það að við horfum á sykurskattinn með sama hætti og t.d. á mengunarskatta og umhverfisskatta. Okkur finnst eðlilegt að fólk greiði gjald af bílum til að greiða fyrir slit á vegum sem það veldur. Það er með þeim gleraugum sem ég horfi á sykurskattinn. Svo getur fólk tekið ákvörðun um það hvort það haldi áfram að borða sykur eða eitthvað annað.

Virðulegi forseti. Ég skil ekki þennan málflutning. Hv. þingmaður er auðvitað að viðurkenna að hún vill stýra neyslu á sykri og gerir það í góðum tilgangi að hennar mati með vísun til lýðheilsusjónarmiða. Og við getum öll verið sammála um það að sykur í óhóflegu magni er auðvitað hættulegur en það á líka við um fitu eða prótein og ýmsar aðrar vörur. Mér þykir stjórnarandstaðan í þessu máli ætla að leggjast gegn jafnræði í skattheimtu með þessum rökum, ganga þvert gegn leiðbeiningum lýðheilsufræðinga sem hafa undanfarin ár varað við einhliða skyndilausnum til að ráða bót á þeim lýðheilsuvanda sem vissulega er til staðar í vestrænum heimi og er fylgifiskur offitu og ofneyslu almennt.

Virðulegi forseti. Þegar sykurskatturinn var settur á þá heyrði ég ekki einn einasta lýðheilsufræðing mótmæla því, þvert á móti. Það var frekar mælt með honum heldur en hitt og honum fagnað. Það er einfaldlega þannig að ef fólk neytir sykurs í hófi þá finnur það ekki fyrir þessum skatti. En þeir sem neyta hans í óhófi munu finna fyrir honum og það mun valda kostnaði til lengri tíma á heilbrigðiskerfinu. Það mun valda kostnaði sem leggst á samfélagið í heild sinni. Mér finnst rökin gegn skattinum ekki ganga upp.

Hvað er næst?

Hvað er næst? kallar hv. þingmaður fram í. Ég hef engar hugmyndir um að skattleggja neitt annað með þessum hætti, engar. Það er ekki hægt að hlæja að því í hliðarsölum. Það er frekar að hv. þingmaður ætti að svara mér því hvers vegna hún styður skattahækkanir eins og við erum að horfa á í frumvarpinu meira og minna allt í gegn, 

Herra forseti. Ég spurði nefndarritara rétt áðan hver staðan væri núna í plús eða mínus á þessum tekjuöflunarfrumvörpum. Niðurstaðan er sú að eftir allar breytingartillögurnar sem við stöndum að í dag erum við með hallalaus fjárlög upp á 4,3 milljarða. Við skulum ramma þetta inn, svona er staðan er núna, þetta er það sem við höfum úr að spila ef við ætlum að forgangsraða fé í þau verkefni sem landsmenn klárlega vilja setja í sem er örugg heilbrigðisþjónusta. Við erum með 4,3 milljarða kr. Hvað vantar í heilbrigðiskerfið? Hvaða útgjöld eru nauðsynleg umfram það sem er í tekjuöflunarfrumvörpunum? Þetta hefur komið skýrt fram hjá forsvarsmönnum heilbrigðisstofnana um allt land og niðurstaðan er sú að það sem vantar umfram það sem hefur verið lagt inn til að veita nauðsynlega heilbrigðisþjónustu er 3,1 milljarður. Það er hægt að ná hallalausum fjárlögum sem virðist vera forgangur nr. eitt hjá ríkisstjórninni og samt sem áður eru eftir 4,3. Ef 3,1 milljarður væri notaður væru eftir 1,2 milljarðar þannig að við værum enn þá með vel hallalaus fjárlög. Hvað með tekjuöflun inn í ríkissjóð í formi matarskatts? Eins og tekjuöflunarfrumvarpið lítur út eftir allar mótvægisaðgerðirnar sem ríkisstjórnin virðist ætla að fara í og breytingartillögur nefndanna stöndum við samt í því, segir mér hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar, að matvælaverð muni hækka um 1–2%. Hvað kostar að lækka þetta? Er einhver önnur leið, einhver mótvægisaðgerð sem ríkisstjórnin hefur ekki reynt til að lækka matvælaverð á móti þessari hækkun sem neðra þrep virðisaukaskattsins veldur? Það er verið að fara úr 7% í 11%. Já, þær leiðir sem ríkisstjórnin virðist ætla að fara hjá þeim sem minnst mega sín eru meðal annars að hækka barnabætur um 11% sem höfðu verið lækkaðar á síðasta ári um 11% þannig að í raun erum við bara að fara aftur á sama stig og við vorum á. Þetta er það sem hún ætlar að gera og segir þar af leiðandi að kaupmáttur barnafjölskyldna muni aukast um 1%. Niðurstaðan er samt sem áður sú að svona mótvægisaðgerð er hriplek. Það eru margir foreldrar í þessu samfélagi sem fá ekki barnabætur. Öryrkjar eiga heldur ekki að fá sitt í þessari hækkun, þeir eiga að fá 3% hækkun í staðinn fyrir 3,5% eins og var í frumvarpinu. Talan var lækkað í nefndinni. Öryrkjar fá ekki mótvægisaðgerðir sem samsvara þessari matarhækkun. Hvað með eldri borgarana, ellilífeyrisþega? Ekki heldur. Mótvægisaðgerð ríkisstjórnarinnar varðandi hækkandi matvælaverð er hriplek. Er hægt að gera eitthvað annað og hvað væri skilvirkast að gera? Það er líka eitt leiðarljós þessarar ríkisstjórnar í öllum þessum breytingum, í fjárlaga- og tekjuöflunarfrumvörpunum sínum, að vera skilvirk. Og hvað er skilvirkast að gera þegar kemur að lækkun matvælaverðs? Það kom mjög skýrt fram í skýrslu sem forsætisráðherra Sjálfstæðisflokksins lét gera 2006 að, með leyfi forseta, „engin ein aðgerð sé jafn árangursrík til að lækka matvöruverð og að draga verulega úr þeirri innflutningsvernd, sem innlend búvöruframleiðsla nýtur, með því að lækka tolla og rýmka aðgang innfluttrar vöru að innanlandsmarkaði, hvort tveggja svo um munar“. Með því að lækka svo um munar tolla og innflutningskvóta á matvæli er víst, aftur með leyfi forseta, að „engin ein aðgerð sé jafn árangursrík til að lækka matvöruverð og að draga verulega úr þeirri innflutningsvernd, sem innlend búvöruframleiðsla nýtur …“ Þetta er tillaga sem við píratar höfum lagt núna fram sem breytingartillögu við tekjuöflunarfrumvarp ríkisstjórnarinnar, að þetta væri mótvægisaðgerð, fella úr gildi tolla og kvóta á innflutt matvæli. Það verða náttúrlega neikvæð áhrif af þessu. Jákvæðu áhrifin eru hins vegar þau að þetta mun lækka matvælaverð um þau 1–2% sem heildarpakki ríkisstjórnarinnar mun hækka það um. Þessi mótvægisaðgerð mun nýtast öllum. Þetta er ekki hriplek aðgerð. Allir munu njóta hennar, sama hvort þeir fá barnabætur eða ekki, sama hvort örorkulífeyririnn þeirra er hækkaður eða ekki, minnihlutahópar sem fá ekki aðrar mótvægisaðgerðir munu njóta þessarar mótvægisaðgerðar. Allir munu njóta þessarar mótvægisaðgerðar. Þetta er líka árangursríkasta leiðin og þetta er skilvirk leið. Það er skilvirkt að fella úr gildi innflutningshindranir á matvæli, tolla og kvóta. Það er skilvirk leið. Innflutningsverðið skilar sér ekki nema 60% eða svo til búvöruframleiðenda. Það sem það kostar neytendur skilar sér á að giska 60% í ígildi innflutningsverðmætisins til búvöruframleiðenda þannig að hægt væri að nota skilvirkari skatta til að ná í það ígildi þessarar tollverndar í gegnum þessa óskilvirku skatta og skila því til búvöruframleiðenda. Það gæti ríkisstjórnin hæglega gert og það uppfyllir algerlega stefnu hennar og þau leiðarljós sem eru í þessum tekju- og fjárlagafrumvörpum. Annað sem væri hægt að gera er að afnema virðisaukaskattsundanþágur. Það er lítið atriði en samt sem áður einhvern veginn risastór hræsni í þessu öllu saman að á sama tíma og verið er að afnema virðisaukaskattsundanþágurnar af ferðaþjónustu og ýmsum atriðum er sumum haldið. Hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Ben. sagði í andsvari við mig að hann væri ekki hlynntur því að hafa matvæli undanþegin virðisaukaskatti af því að það væri ekki skilvirkt. Það er ekki skilvirkt að hafa svona margar undanþágur og ríkisstjórnin er núna að fækka öllum þessum undanþágum af virðisaukaskatti. En hvaða undanþága situr eftir? Undanþága af laxveiði. Þar er hræsni í gangi. Það er hægt að afnema þessa undanþágu. Við píratar höfum ásamt þingmönnum úr öllum flokkum minni hlutans lagt fram breytingartillögu um að afnema þetta. Þessi undanþága kom inn 1990. Ríkisskattstjóri skilgreindi þá að ef í veiðileyfinu væri að maður borgaði meira fyrir hvern fisk sem maður veiddi væri það virðisaukaskattsskylt, þá væri það nefnilega vörusala, sala á matvælum. Ef það væri fast gjald óháð afla eða óháð því sem væri verið að veiða væri þetta fasteignaleiga. Þá væri maður að leigja fasteign með því að fara út í ána og veiðileyfið væri fasteignaleiga á ánni. Hvað segir í undanþágukafla virðisaukaskattslaga? Í 8. lið 2. gr. segir að fasteignaleiga sé undanþegin en svo segir í kjölfarið að þó sé skattskylt að leigja hótel- eða gistiherbergi, tjaldstæði og ýmislegt annað í skemmri tíma en mánuð. Menn mega kalla þetta fasteignaleigu ef þeim sýnist en þetta er samt skattskylt af því að þetta er í rauninni ekki fasteignaleiga. Menn eru að leigja þessa þjónustu. Hið sama á að sjálfsögðu við þegar menn eru með veiðileyfi í á í einn, tvo, þrjá eða nokkra daga. Menn geta litið á það hjá skattinum eins og þeim sýnist sem fasteignaleigu en við ætlum samt sem áður ekki að undanskilja það þessu gjaldi rétt eins og með hótelherbergi. Um það er breytingartillaga þingmanna allra minnihlutaflokkanna. Þessi skattstofn er ekki stærsti skattstofninn sem við höfum. Hann er samt sem áður 2 milljarðar. Þetta er 2 milljarða kr. skattstofn sem gæti skilað inn 100–200 milljónum. Þegar við horfum fram á að það vantar 13% upp á til að veita nauðsynlega þjónustu í heilbrigðiskerfinu getum við ekki litið fram hjá því. Menn geta ekki sagt að þeir séu að forgangsraða í heilbrigðiskerfinu ef þeir slá svona út af borðinu. Menn geta heldur ekki sagt að þeir séu að forgangsraða í heilbrigðiskerfinu þegar þeir standa með fjárlög í plús upp á 4,3 milljarða og heilbrigðiskerfið bráðvantar 3,1. Þá geta menn ekki sagt að þeir séu að forgangsraða í heilbrigðiskerfið, þeir eru að forgangsraða í það að vera með enn þá meiri hallalaus fjárlög en þeir væru annars með. Það er ekki að forgangsraða í þágu heilbrigðiskerfisins.

Forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að erfitt sé að taka undir að verið sé að forgangsraða í heilbrigðiskerfið þegar það er afgangur á fjárlögunum og ýmsir skattstofnar sem hann nefnir hér eru ekki nýttir, eins og það sem hann hefur lagt til ásamt fleirum eða ætlar að leggja til, að setja virðisaukaskatt á laxveiði, og hefur hann undirbúið það mál vel sýnist mér. Hv. þingmanni var tíðrætt um skilvirkni í skattkerfinu og nú hefur mikið verið talað um í sambandi við breytinguna sem verið er að gera á virðisaukaskattinum að það sé mikil nauðsyn á að einfalda kerfið og gera það skilvirkara. Mig langar til að spyrja þingmanninn hvort hann álíti það sáluhjálparatriði í því að virðisaukaskattskerfið verði skilvirkara að neðra þrepið sé 11% og efra þrepið 25,5% en ekki 7% og 24%. Gerir það gæfumuninn í því hvort virðisaukaskattskerfið sé skilvirkt? Svo spyr ég hann einnig hvort hann telji að þessar tillögur einfaldi virðisaukaskattskerfið á einhvern hátt. Það er vissulega búið að taka þarna inn virðisaukaskatt á ferðaþjónustu sem tilheyrir afþreyingu, sem er gott mál, en verður kerfið eitthvað einfaldara eftir þessa breytingu en það er í dag?

Herra forseti. Varðandi það hvort kerfið verður einfaldara við það að kasta netinu víðar og ná inn fleiri þáttum í virðisaukaskattskerfið sem hafa hingað til verið undanskildir þá get ég ekki sagt til um það, en það verður skilvirkara. Það eru tvö hugtök sem menn eru að leika sér með þarna, að kerfið sé einfalt og að það sé skilvirkt, þau fara oft saman en ekki alltaf. Í þessu tilviki gera þau það kannski ekki en kerfið verður klárlega skilvirkara, þ.e. þú nærð meira inn og undanþágurnar eru ekki til staðar. Hvort það gerir kerfið skilvirkt að það sé styttra á milli þrepanna, neðra þrepsins og þess efra, veit ég hreinlega ekki. Ég veit að ríkisstjórnin segir það og ég veit að þeir bera fyrir sig tölur frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, þannig að þetta er sá leikur sem þeir eru að spila, þetta er þeirra skattstefna, að gera skattkerfið skilvirkara og gera skattkerfið einfaldara. Við erum að leggja til að kasta netinu örlítið víðar til að ná þessari laxveiði sem hefur verið í ákveðinni „loophole“, á undanþágu, vegna þess að það er verið að skilgreina þetta sem fasteignaleigu. Það er náttúrlega mjög frjó hugsun að kalla veiðileyfi í á í einn, tvo, þrjá daga fasteignaleigu, menn eru mjög frjóir hjá ríkisskattstjóra. En það mundi þá detta inn í þetta og þar af leiðandi verður skatturinn skilvirkari. Í rauninni fer ég eftir þeim leikreglum sem fjármálaráðherra og ríkisstjórnin leggur upp með. Þeir segja að það sé skilvirkt að afnema undanþágur. Hérna er ein tillaga um það hvernig við getum afnumið undanþágu á þessum veiðum og fengið inn meiri tekjur og þeir segja að þeir vilji hafa skilvirka og árangursríka skatta. Með því að afnema tolla og kvóta á matvæli er það skilvirkt og það er árangursríkasta leiðin til að lækka matvælaverð, sem þeir eru að hækka. Prófum það, þetta er mótvægisaðgerð og hæstv. fjármálaráðherra sagðist vera tilbúinn til að hlusta á allar mótvægisaðgerðir.

Herra forseti. Mér finnst það virðingarvert af þingmanninum að setja sig í spor ríkisstjórnarinnar og reyna að tala mál sem hún skilur. Ég er þeirrar skoðunar að hún skilji ekki mjög margt og vilji ekki hlusta. Mér sýnist að hér sé frekar verið að hækka virðisaukaskatt á nauðsynjar og það sem við kaupum á hverjum degi og allir þurfa að kaupa á hverjum degi og sem mótvægisaðgerð á að lækka eitthvað sem fólk kaupir kannski á 5–15 ára fresti og sumir hafa alls ekki efni á að kaupa. Ég er sammála því að ef þetta verður gert víðar verður kerfið kannski einfaldara. Það má segja það. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður sagði að hann hefði fengið þær upplýsingar hjá formanni efnahags- og skattanefndar, held ég að hann hafi sagt, að þessi hækkun á matarskattinum mundi leiða til 1–22% hækkunar á matarverði. Getur það verið rétt að ég hafi - 

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir að spyrja að því, ég gleymdi að nefna það í ræðu minni. Það verður alltaf skýrara og skýrara að við þingmenn eigum ekki að vera að vinna svo mikið breytingartillögur við tekju- og útgjaldafrumvörp ríkisstjórnarinnar. Þetta eru þeirra frumvörp og við eigum mögulega að koma með smávægilegar breytingar en við höfum ekki aðstöðu í þinginu, í nefndum eða jafnvel með aðstoð frá ráðuneytinu, til að vinna heildstæðari tillögur. Tillagan eins og hún hljómaði upprunalega var þannig að þá væri búið að byggja inn í að þegar matartollar og kvótar yrðu felldir niður væri búið að skoða hvaða áhrif það hefði. Ríkisstjórnin tapar einhverjum peningum en á móti koma aukin umsvif sem þýðir að það skilar meiri tekjum til ríkissjóðs. Ef þetta mundi lækka matvælaverð undir heildarpakkalækkun ríkisstjórnarinnar væri mögulegt að fara í hækkanir á einhverjum öðrum sköttum. Það væri 0% hækkun á matvælum og þá væri hægt að skila þessum peningum til búvöruframleiðenda eftir því hversu mikið þetta væri, mögulega þyrfti það að fara í eitthvað annað. En þetta gæti þingmaður ekki fengið gert fyrir sig. Svona tillögur er ekki gerlegt fyrir þingmenn að fá unnar fyrir sig og við fáum ekki upplýsingar sem þarf til að vinna slíkar tillögur. Breytingartillagan sem liggur fyrir núna við þetta frumvarp er að matartollar og matarkvótar séu afnumdir og svo er það þá ríkisstjórnarinnar með ráðuneyti sína að reikna það. Við vitum að það að gera þetta er skilvirkt. Það skilar sér í hærra matvælaverði og það skilar sér í því að kostnaðurinn fyrir neytendur skilar sér mjög illa til búvöruframleiðenda. Það er því algerlega hægt, og það er skilvirkt, að ná þessum peningum inn í gegnum annan skatt og skila þá í formi beinna styrkja til búvöruframleiðenda. Þetta vitum við. En við vitum ekki nákvæmlega í hve miklu magni og hvar þurfi að taka o.s.frv. Það væri ríkisstjórnarinnar að leggja fram. En þetta er mótvægisaðgerð okkar. Hún er skilvirk og hún skilar því að matvælaverð hækkar ekki.

Virðulegi forseti. Mig langar í seinni ræðu minni um þetta mál að fara meðal annars betur ofan í sykurskattinn, en hann hefur verið ræddur hér í dag. Ég er enginn sérstakur talsmaður hærri skatta og á sínum tíma þegar sykurskatturinn var settur á fannst mér að stjórnvöld hefðu mátt horfa til ýmissa annarra aðgerða. Ég leit ekki á framkvæmdina sem lýðheilsuaðgerð því að þetta var ekki svo há skattlagning, þetta var bara skattlagning í sjálfu sér. En sykurskatturinn skilar hátt í 3 milljörðum á ári ef ég skil rétt og það munar um minna. Það er svolítið sérstakt að ætla að hækka skatta á matvæli almennt en lækka sykurskattinn á sama tíma. Í ljósi þess að þeir efnaminni virðast borða óhollari mat hef ég jafnvel fengið þær athugasemdir frá fólki og sumum félögum mínum á þingi að ef maður tali fyrir því að sykurskatturinn sé áfram á þá sé maður í raun að gera efnaminna fólki erfitt fyrir. Mig langar til að lesa aðeins upp úr Fréttablaðinu í dag, með leyfi hæstv. forseta: „Tengsl efnahagsþrenginga og hollustu: Borðuðu óhollari mat en þeir efnameiri. Fólk sem átti erfitt með að ná endum saman árin 2010–2011 borðaði óhollari mat en þeir efnameiri. Efnaminni neyttu minna af grænmeti, ávöxtum og grófu brauði og drukku meira af sykruðum gosdrykkjum. […] Þetta kemur fram í frétt á vef landlæknis þar sem vitnað er í grein í nýjasta tölublaði Læknablaðsins. Þar eru bornar saman niðurstöður úr tveimur síðustu landskönnunum á mataræði, árin 2002 og 2010–2011, og könnuð tengsl hollustu fæðisins við erfiðleika fólks við að ná endum saman“ Ég á eftir að lesa þessa grein í Læknablaðinu en mun gera það. Mér varð tíðrætt um það í fyrri ræðu að við tækjum oft ákvarðanir án þess að við hefðum gögn til að byggja ákvarðanatökuna á. Mér finnst það skipta mjög miklu máli ef rannsóknir sýna að hinir efnaminni borða óhollari mat. Hvernig ætlum við að bregðast við því? Ætlum við þá að hækka skatt á mat og lækka álögur á óhollari mat? Það finnst mér vera mjög öfugsnúið. Það er líka annað sem mig langar að koma inn á. Rætt var um sykurskattinn áðan. Ég hlustaði á umræðurnar og andsvör við ræðu hv. þm. Péturs Blöndals. Talað var um forvarnir og að við ættum með öðrum leiðum að reyna að minnka sykurneyslu, en staðreyndin er sú í dag að sykur í matvörum er ekkert eins og tóbak. Tóbak er mjög vandlega merkt. Það er falið og aðgangur að því er erfiður og þegar ég kaupi mér sígarettupakka eru upplýsingar utan á pakkanum um að tóbak sé vont fyrir heilsuna. Þegar fólk fer út í búð og kaupir matvöru geta fæstir lesið út úr þeim upplýsingum sem eru gefnar á umbúðunum um hversu mikill sykur er í fæðunni. Það er ekki á allra færi, það er töluvert flókið. Það þarf að rýna í innihaldslýsingar og reyna að sjá hvar sykur er á innihaldslýsingunni Það þarf að rýna í kolvetni, þetta er gefið upp í prósentum og hlutföllum. Við í Bjartri framtíð höfum lagt fram þingsályktunartillögu sem gengur út á það að við merkjum matvæli þannig að allir skilji, ekki bara einhverjir sérfræðingar í næringarfræði, þar sem gefnir eru litir, grænt, gult og rautt. Vörur sem innihalda mikinn sykur væru merktar með rauðu ljósi, rauðu merki. Ég á mjög erfitt með að skilja af hverju merkingar á matvælum eru þannig að aðeins hinir fróðustu og lærðustu geta klórað sig fram úr upplýsingunum. Ef við teljum á annað borð að merkja eigi matvæli og upplýsingarnar eigi að vera aðgengilegar þá verða þær að vera þannig að allir skilji. Þannig er það ekki í dag. Mér finnst það vera verkefni stjórnvalda að fara í það mál. Mig langar líka til að tala um virðisaukaskattsbreytingarnar þar sem verið er að hækka neðra þrepið og færa þrepin tvö nær hvort öðru af því að það eykur skilvirkni og minnkar undanskot, er sagt. Ég átta mig ekki almennilega á hvað er til í því, hvort það breytir einhverju hvort virðisaukaskatturinn sé 7% eða 11%, en hvernig væri bara að efla skatteftirlit? Við göngum út frá því að ef við værum með fjögur skattþrep þá væri allt í skattundanskotum og ef þau væru tvö væri mikið um þau, ef þrepið væri aðeins eitt væri minnst um þau. Ein hugmynd er að hafa eitt virðisaukaskattsþrep. En á meðan við erum með tvö skattþrep sé ég ekki muninn á því hvort þau eru 7% og 25,5% eða 7 og 24 eða 11 og 24,5%. Ef við teljum að skattsvik séu stunduð þá setjum við meiri peninga og meira fé í embætti skattrannsóknarstjóra. Mér finnst það liggja í augum uppi. Gott ef það var ekki frekar dregið úr fjárheimildum til skattrannsóknarstjóra í fjárlagafrumvarpinu. Ég vil ítreka það sem ég hef haldið fram að það er ekki gott að fara í svona breytingar öðruvísi en að kannað sé ofan í kjölinn hvaða áhrif þær hafa. Við höfum mjög litlar upplýsingar um neytendahegðun. Við höfum ekki hugmynd um hvaða áhrif t.d. hækkun virðisaukaskatts á bókum hefur. Hvaða áhrif hefur það á millitekjufólk, hvaða áhrif hefur það á lágtekjufólk? Mér finnst óábyrgt að fara í aðgerðir sem þessar eða hvaða aðgerðir sem er öðruvísi en að áhrifin hafi verið metin. Við erum nýbúin að fara í gegnum mikla umræðu um skuldaniðurfellingu ríkisstjórnarinnar og það var eiginlega hið sama uppi á teningnum þar. Hæstv. fjármálaráðherra getur ekki svarað því nákvæmlega hvernig skiptingin verður fyrr en eftir einhvern tíma, þannig að menn fara í aðgerðir án þess að vita raunverulega hver niðurstaðan verður. Þegar við erum að víla og díla með almannafé, skattfé, og fara í aðgerðir, veita peninga út í kerfið, þá hljótum við að vilja að peningarnir lendi á réttum stöðum, hefði ég haldið. Mér finnst liggja í augum uppi að ýmis hollari matur sem er nú þegar dýr eigi að vera ódýrari. Sykur er tiltölulega ódýr vara þannig að það er ástæða fyrir því að meira er af sykri í sumum vörum en t.d. ávöxtum eða hnetum eða dýrari vörum. Mér finnst það liggja í augum uppi að verðið hafi áhrif á neysluhegðun að einhverju leyti. Það eru til vörur í dag sem margir veigra sér við að kaupa, segjum bara ferskt salat eins og klettakál eða furuhnetur eða eitthvað sem við getum tala um sem lúxusvörur. Ég er ekki viss um að hinir efnaminni muni yfir höfuð geta leyft sér að kaupa slíkan mat. Mér finnst það ábyrgðarhluti. Ég er þeirrar skoðunar þegar rætt er um matvæli á Íslandi, á landi þar sem matvælaverð verður eflaust alltaf óhjákvæmilega hærra en annars staðar vegna legu landsins, dreifbýlis, lítils markaðar og þar fram eftir götunum, að það sé réttlætanlegt að hafa mjög lágan virðisaukaskatt á mat. Ég hvet hæstv. ríkisstjórn og meiri hlutann til að lesa þessa grein í nýjasta tölublaði Læknablaðsins áður en þeir greiða atkvæði um þetta mál.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hún er vel að sér í neytendamálum og ræddi hér sykurskattinn. Hann var vissulega settur á á síðasta kjörtímabili, þá var leitað ýmissa leiða til að auka tekjur ríkissjóðs og sykurskattur var einn af þeim sköttum sem var valinn, annars vegar til tekjuöflunar en hins vegar af því að það var líka vel réttlætanlegt út frá lýðheilsusjónarmiðum. Þannig bárum við okkur að, við reyndum að tryggja að nýir skattar hefðu einhvern tilgang og væru heppilegir. Við þekkjum neysluskatta, t.d. á áfengi og tóbaki út frá lýðheilsusjónarmiðum. Við þekkjum mengunarskatta til að draga úr hvötum fólks til að menga og ég held að það sé leitun að fólki utan þingflokka Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sem skilur ekki mikilvægi sykurskattsins. Þar má vísa til Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar en það þarf ekki að fara alla leið upp á það stig. Það eru miklar áhyggjur af því innan heilsugæslunnar á Íslandi að við eigum fram undan sprengju í álagi á heilsugæsluna vegna lífsstílstengdra sjúkdóma. Þar eru ýmsir hjarta- og æðasjúkdómar sem og sykursýki. Það er alveg rétt sem kom fram í máli hv. þingmanns, það var vandamál að þessi skattur var í raun ekki nógu hár. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann: Væri ekki eðlilegra núna að nota tækifærið þegar verið er að gera ýmsar breytingar og hækka hann fremur en að afnema hann?

Virðulegur forseti. Ég þakka andsvarið. Á meðan hv. þingmaður talaði var ég að reyna að finna frétt sem ég las á netinu í morgun um skaðsemi sykurs. Ég fann hana ekki aftur en hún er svo sem bara ein af mörgum. Það er alveg ljóst að sykurneysla er mjög óholl og mér finnst í rauninni sönnunargögnin hlaðast upp hvað það varðar. Þetta veldur líka gríðarlegum kostnaði í heilbrigðiskerfinu þannig að ég held að það sé rétt að leita allra leiða til að minnka sykurneyslu. Góðar merkingar eru ein leið og margar þjóðir hafa tekið upp á því að vera með sykurskatt. Ég held að hann þurfi að vera þannig að hann bíti. Ég mundi ekki endilega vilja fara þangað alveg strax en mér finnst ekki að það eigi að afnema sykurskattinn núna. Þetta eru þrátt fyrir allt 3 milljarðar í ríkissjóð. Það veitir ekki af, hann er mjög skuldsettur. Það að skattleggja sykur finnst mér réttlætanlegt en ég held að það þyrfti að fara í svolítið gagngerar aðgerðir. Ég man eftir að í Danmörku var farið í átak og þar gekk neytendamálaráðherrann, Danir hafa slíkan ráðherra, fram fyrir skjöldu og sagði: Börn og unglingar eiga ekki að drekka meira en hálfan lítra af gosi á viku. Það er mjög sjaldgæft að við heyrum einhverjar svona tölur á Íslandi. Það er alltaf talað um að borða í hófi og varast mikla sykurneyslu. Mér finnst stundum vanta í þessari baráttu að við segjum hvað er mikil sykurneysla, að við upplýsum fólk um það. Þegar það tekur morgunkornið ætti það að sjá rautt fyrir sykur, að það væri svo og svo mikill sykur í því morgunkorni og fólk gæti ákveðið að fara yfir í það sem er með grænt merki eða appelsínugult. Sama er með salt og meiri óhollustu þannig að ég er sammála hv. þingmanni í því að þetta er nokkuð sem við eigum að berjast í. Það er til mikils að vinna að minnka sykurneysluna. Þessir 3 milljarðar eru ekki það hár skattur á vörunni, en þessir 3 milljarðar ættu þá að fara í verkefni sem snúa að því að minnka sykurneyslu vegna þess að það er gríðarlegur kostnaður af afleiðingum hennar.

Herra forseti. Ég heyri að við hv. þingmaður erum sammála um að það er óheppilegt að réttlæta skattahækkun á grænmeti og ávöxtum með lækkun á sköttum á sykri. Hún ræddi tvö virðisaukaskattsþrep og skilvirkni skattkerfa og ég er algjörlega sammála þeim sem hvetja til skilvirkni skattkerfa. Skattkerfi hafa þann megintilgang að afla tekna en þau hafa líka þann tilgang að jafna tekjur og geta verið til neyslustýringar eins og ég fór yfir í fyrra andsvari mínu. Þá kemur að virðisaukaskattskerfinu. Ýmsir hafa bent á að fræðilega séð sé það kerfi ekki heppilegt til tekjujöfnunar en það er ekki boðorð sem hefur verið hoggið í stein að sé ein besta leiðin. Núna er ekki bara verið að hækka lægra þrepið umtalsvert meira en það sem hærra þrepið er lækkað heldur er líka boðuð frekari nálgun þessara tveggja þrepa. Sumar vörur lækka í verði en matvara og drykkur hækkar í verði og það er augljóst ef tölfræði er skoðuð, m.a. frá Hagstofu Íslands, að þeim mun lægri tekjur sem fólk er með þeim mun hærra hlutfall ráðstöfunartekna fer í að kaupa mat. Þess vegna spyr ég þingmanninn, sem ég veit að er hlynnt skilvirkni í skattkerfum en hafði áhyggjur af þessu, hvort hún telji réttlætanlegt að auka ójöfnuð í samfélagi með meintri aukinni skilvirkni 

Virðulegur forseti. Nei, ég tek undir það sem hv. þingmaður segir. Ég hef ekkert séð sem bendir til þess að allt í einu heyri skattsvik sögunni til og allt verði einhvern veginn miklu betra þó að lægra þrepið hækki í 11%. Ég er samt alveg fylgjandi því að einfalda kerfið og jafnvel væri hugmynd að hafa eitt virðisaukaskattsþrep eins og Danir eru til dæmis með. Þeir eru svo með aðrar mótvægisaðgerðir. Ég sé ekki einu sinni að við séum að fara þangað og það er eitt af því sem við höfum gagnrýnt og spurt: Hvert er svo næsta skref? Ég held líka að um þetta mál hefði verið hægt að ná sátt þvert á flokka og út í þjóðfélagið. Mér hefði fundist þess virði að reyna. Á Norðurlöndunum skiptast svo oft á stjórnir að menn eru kannski frekar í að ná sátt um mál en hér. Hættan að sú að ef ný stjórn tekur við breyti hún til baka. Við virðumst vera svolítið föst í þessu stjórnarmynstri Sjálfstæðisflokkur/Framsóknarflokkur einhverra hluta vegna og ég velti fyrir mér hvað gerist ef nýir flokkar komast að á næsta kjörtímabili. Munu þeir þá fara að hringla í kerfinu? Er ekki þess virði að reyna að ná einhverri sátt um þetta þannig að við segjum að svona viljum við sjá virðisaukaskattskerfið þróast, svona ætlum við að hafa þetta næstu 20–30 árin? Er það ekki betra en að vera að taka ákvarðanir sem í rauninni engin sátt er um? Það er ekkert langt síðan virðisaukaskattur á matvæli var lækkaður. Ætli það sé ekki mesta óskilvirknin í þessu kerfi að menn taka ákvarðanir hægri vinstri og stundum allt að því geðþóttaákvarðanir? Ég hef gagnrýnt það að við sjáum ekki fyrir endann á þessu. Ég skil það ekki þannig að við séum að stefna að einu þrepi og ég hef ekki fengið svör við því.

Herra forseti. Ætli það sé ekki óskhyggja þar sem hv. þingmaður endaði á að segja að við gætum sammælst um skattkerfi því að það sem hefur gerst akkúrat núna er það sem hv. þingmaður var einmitt að ræða um, að þessi ríkisstjórn er lögst í þá vegferð að afnema allt sem fyrri ríkisstjórn gerði. Það er næstum því sama hvað það var. Helst af öllu er það skattkerfi sem öllu á að breyta og ryðja til því að það er jöfnunartæki sem henni er ekki að skapi. Ég ætlaði aðeins að ræða um þetta tekjufrumvarp og velta upp spurningum af því að mér finnst hún ekki halda vatni, þessi klisja ríkisstjórnarinnar um einföldun í skattkerfinu sem rökstuðningur fyrir því að fara í skattkerfisbreytingar. Það hefur verið farið ágætlega yfir það hér að þrepaskiptingin breytist í sjálfu sér ekki þó að skattprósentan breytist. Ég held að það sé blekkingaleikur að halda að þeir sem hafa einlægan ásetning í að svíkja undan skatti geri það ekki hvort sem þeir eiga að skila í 7%, 11% eða 24%. Vissulega er verið að færa einhverja hluta ferðaþjónustunnar inn undir sem ekki voru þar áður og það er í sjálfu sér vel en þetta eru hins vegar stórar og miklar breytingar, ekki endilega fyrir ferðaþjónustuna sérstaklega heldur almenning í landinu. Ég er talsmaður þess að skattkerfið sé einfalt og að skattrannsóknarstjóri fái nægt fjármagn til að fylgjast með og reyni að auka eftirlit með skattalöggjöfinni okkar miklu frekar en að hræra í því með þeim hætti sem hér er gert. Eftir að hafa staðið í rekstri veit ég að það snýst bara um að við treystum því að allflestir séu heiðarlegir í sínum rekstri og skili því inn sem þeim ber en ekki að prósentan skipti höfuðmáli. Það er svolítið hlálegt að rifja upp að fyrir ekki svo löngu voru forkólfar ríkisstjórnarinnar með mikinn hamagang og læti yfir þeim þriggja mánaða tíma sem ferðaþjónustan átti að fá í aðlögun vegna þess að fyrrverandi ríkisstjórn vildi hækka prósentuna í 14. Hér fór allt á hliðina. Það er svo merkilegt að núna heyrist mjög lítið í ferðaþjónustunni. Þeir sömu menn og töldu að þrír mánuðir væru of skammur tími sem var aukinn í sex mánuði og svo í níu reyndar gefa núna þriggja mánaða fyrirvara. Þetta er mjög sérstakt, þetta horfir allt öðruvísi við þegar þeir eiga í hlut. Ég held að það megi svo sem segja að sá hringlandaháttur að hækka þetta fyrst og lækka þetta svo geri kerfið ekki skilvirkt. Eins og komið hefur fram í ræðum fólks um matinn hafa komið fram mörg álit sem styðja áhyggjur af því að lækkunin skili sér ekki en hækkunin fari strax út í verðlag. Það er ekki vegna þess að fólk hafi ekki ástæður til þess. Það hefur gerst áður. Þegar við erum að tala um nauðsynjavörur, ekki síst mat, er eðlilegt að fólk velti þessu fyrir sér. Meðaltalsþörfin snýst ekki um það hversu oft við þurfum að kaupa okkur ísskáp heldur skiptir hitt meira máli. Í þessu sambandi er vert að rifja upp þá skýrslu sem var gefin út um fátækt, að mig minnir á síðasta ári, þar sem fram kom að allt of stór hópur þjóðarinnar, rúm 8% minnir mig, lifir á undir 160 þúsundum, skrimtir kannski öllu heldur. Það fólk getur ekki nýtt sér þær mótvægisaðgerðir sem vörugjöldin eiga að fela í sér, að ég tel. Þetta er sá hópur sem þarf bara að kaupa sér mat og borga hita og rafmagn til að komast af dag frá degi. Ég tel að þessi rök fyrir matarskattinum haldi, þ.e. að hafa hann lágan, en ekki þau rök sem hér eru flutt af hálfu meiri hlutans. Þegar menn tala um barnabæturnar annars vegar vitum við að það er ekki nema brot af þjóðinni sem fær barnabætur, vissulega oft kærkomnar sem slíkar en það eru einstæðingarnir, öryrkjarnir og fleiri sem ekki endilega njóta þeirra. Þeir eru þá sá hópur í samfélaginu, ellilífeyrisþegar og fleiri, sem býr kannski við mjög lágar tekjur. Í lokin veltir maður fyrir sér bókaútgáfunni og því sem snýr að okkur Íslendingum sem málsamfélag. Hér hefur ítrekað komið fram í umsögnum hversu þungt högg þetta verður, sérstaklega fyrir bókaútgáfurnar. Við sem neytendur finnum ekkert sérstaklega mikið fyrir því fyrr en kemur þá að því að bókaútgáfurnar gefast upp. Ég trúi ekki að hæstv. ríkisstjórn stefni að því. Eitt af því sem við verðum að standa með er að fólk njóti aðgengis að góðum bókmenntum. Það er hluti af menningu okkar og virðisaukaskatturinn til hækkunar þar er ekki neitt sem við getum staðið með. Í rauninni er sérstakt að taka sér ekki til fyrirmyndar stóran hluta Evrópuþjóðanna sem leggur engan virðisaukaskatt á bækur eða mjög lágan frekar en að hækka hann eins og hér er lagt til. Það bitnar helst á barnabókmenntunum eins og við höfum rakið áður. Tónlistin og hljómplötuútgáfan er líka stór hluti af menningu okkar og verður fyrir barðinu á þessu. Allt þetta ber að skoða í ljósi þeirra virðisaukaskattshækkana sem hér eru lagðar til. Margt annað kemur hérna fram og væri vert að fara í gegnum eins og virðisaukaskattinn á íþróttamálin öllsömul, hvað er undanþegið þar og hvað ekki. Það hefði þurft að bæta skattlagninguna á íþróttaferðalög barna og unglinga í gegnum hópbifreiðarnar, það hefði þurft að setja fé í ferðasjóð íþróttafélaganna til að mæta því en það held ég að sé ekki gert í þessu frumvarpi eða í einhverjum þeim tillögum sem hér liggja undir. Ég treysti ekki þeim mótvægisaðgerðum sem hér eru lagðar til grundvallar. Mér finnst Framsóknarflokkurinn hafa reynst svolítið ódýr að láta sér þetta eina prósentustig duga og treysta því að vörugjöldin sem voru til umfjöllunar strax í upphafi dugi til og þetta eina prósentustig til að mæta öllum þeim fyrirvörum sem flokkurinn virtist setja. Eftir atkvæðagreiðslu fjárlagafrumvarpsins hér í gærkvöldi er ég alveg sannfærð um að mótvægisaðgerðirnar bæti ekki hag aldraðra eða öryrkja sem eins og ég sagði áðan verða kannski hvað verst fyrir barðinu á hækkuðu matvælaverði sökum lágra tekna.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir það í ræðunni hvernig sú stefna sem greina má af verkum þessarar ríkisstjórnar virðist helst vera sú að taka til baka það sem gert var á síðasta kjörtímabili. Svo virðast menn með einhverjum hætti samt þurfa að leiðrétta sig eftir að hafa gert þær breytingar. Gott dæmi um það er virðisaukaskatturinn á ferðaþjónustuna þar sem fyrrverandi ríkisstjórn lagði til að gistingin yrði færð upp í 14% og þá með löngum aðlögunartíma en núna er hækkun upp í 11% skellt á alla ferðaþjónustuna, þ.e. gistinguna og líka fleiri aðila, með engum fyrirvara. Þetta er eitt, en svo langar mig að spyrja hv. þingmann um annað. Í lok ræðu sinnar gerði hún hinar ýmsu mótvægisaðgerðir að umtalsefni. Ég held að núna sé verið að slá Íslandsmet í alls kyns mótvægisaðgerðum þar sem þessi ríkisstjórn þarf að vera með mótvægisaðgerðir við nánast aðra hverja aðgerð sem hún ræðst í. Hefur fjárlaganefnd tekið þessar mótvægisaðgerðir saman? Ég held að það væri áhugavert fyrir okkur sem erum áhugamenn um einfaldleika kerfisins og gagnsæi að sjá teknar saman allar þessar mótvægisaðgerðir og hvaða áhrif þær hafa á kerfið, þ.e. hvort menn séu byrjaðar að flækja það um of með öllum þessum mótvægisaðgerðum og sömuleiðis hvort menn hafi tekið saman fjárhagslegt umfang þessara mótvægisaðgerða og áhrif á heimilin og atvinnulífið í landinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Já, sú sem hér stendur hefur sagt, og sagði held ég síðast í dag eða í gær, að þessi ríkisstjórn þyrfti mótvægisaðgerð við sjálfa sig vegna þess að það er orðið svo yfirgengilegt hvernig allt sem framkvæmt er virðist þurfa eitthvert mótvægi. Það hefur þær neikvæðu afleiðingar að það þarf að koma til móts við það. Það er mjög sérstakt að meira og minna sé ekki hægt að leggja fram neinar tillögur öðruvísi en að slíkt sé gert. Það þyrfti að taka það saman. Það hefur ekki verið gert í fjárlaganefnd og ég hef ekki heldur heyrt að það hafi verið gert í efnahags- og viðskiptanefnd. Það má þó vera. Einhvern tímann heyrði ég milljarðinn nefndan vegna skuldaniðurfærslunnar einnar. Síðan erum við að tala um tæplega 2,5 milljarða í Íbúðalánasjóð og svo er þetta út um ditten og datten í kerfinu eins og hv. þingmaður sagði réttilega. Það er vel þess virði að taka það saman. Kannski er hægt að mæla það í einhverjum hluta og öðrum ekki. En það eru einhverjir milljarðar sem koma augljóslega fram í tekjumissi í þessu frumvarpi sem við erum hér að tala um vegna afnáms vörugjalda og annars því um líkt sem er svo verið að búa til á móti virðisaukaskattshækkuninni. Við höfum séð það bæði með gistinguna og annað sem núverandi ríkisstjórn er að gera að auðvitað hefur stór hluti af þeim málum sem tekin hafa verið fyrir á þessu haustþingi, og líka í fyrra, meira og minna verið mál sem núverandi ríkisstjórn stoppaði og sat svo uppi með að hún þurfti að afgreiða vegna þess að þetta voru ekki hápólitísk mál, heldur jafnvel bara EES-reglugerðir eða eitthvað slíkt. Það hefur komið svolítið í bakið á henni og 

Virðulegi forseti. Af því að það er eiginlega orðin regla fremur en undantekning að ríkisstjórnin þurfi að koma fram með mótvægisaðgerð gegn flestum aðgerðum sínum er maður sjálfkrafa farinn að fletta aftast til að finna hvaða mótvægisaðgerðir þurfi að ráðast í með þeim aðgerðum sem verið er að kynna. Þetta getur engan veginn leitt til þess að menn séu að einfalda nokkurn skapaðan hlut. Það er það sem veldur mér áhyggjum, þ.e. að menn búa til einhverjar umbúðir þar sem menn segjast vera að einfalda eitthvað - bara orðið sjálft, einfalda, er sett sem stimpill á aðgerðir - en þegar á hólminn er komið fylgja svo margar mótvægisaðgerðir að einfaldleikinn er löngu farinn út í veður og vind. Ég held að það væri ferðalagsins virði fyrir fjárlaganefnd sem þarf að hafa aðhald með rekstri hins opinbera að fara sérstaklega í gegnum þetta vegna þess að þessu getur fylgt töluverður kostnaður. Ég vil nefna annað. Í þessari umræðu hafa menn haft miklar áhyggjur af bóksölu og matvöru þegar neðra þrepið í virðisaukaskattinum verður hækkað en það er um fleira að ræða, aðra afþreyingu eins og kvikmyndir, kvikmyndahús. Virðisaukaskattur verður lagður á þá afþreyingu alla saman. Hefur hv. þingmaður eitthvað kynnt sér þá hlið mála og hvort menn hafi áhyggjur af því að hækkunin geti haft áhrif á aðsókn í kvikmyndahús eða aðsókn á íslenskar bíómyndir?

Virðulegi forseti. Já, eins og ég sagði í ræðu minni áðan tel ég það ekki einföldun að hafa þrepin áfram jafn mörg og þau eru og einungis að hækka prósentuna. Ég tel það ekki til þess fallið að fólk verði skilvirkara. Ég held að ef það ætlar sér ekki að skila skattinum sínum geri það það bara ekki. Mér finnst það fyrst og fremst vera útgangspunkturinn. Það væri alveg örugglega ferðalagsins virði að kanna þessa hluti sem hv. þingmaður nefndi. Ég hef í sjálfu sér ekki kynnt mér kvikmyndahúsin eða annað slíkt en mér finnst það liggja í augum uppi, nákvæmlega eins og komið hefur fram að bóksala dróst stórlega saman þegar virðisaukaskatturinn var hækkaður. Nú þegar kostar bíómiðinn töluvert og ábyggilega leyfir margt fólk sér ekki að fara í bíó nema þá stöku sinnum. Hundraðkallinn eða tvöhundruðkallinn til eða frá fyrir verð á bíómiðum skiptir mjög marga máli, ekki samt alla eins og gengur. Ég hef þá trú að alveg nákvæmlega eins og ég tel að það geti haft áhrif á bóksölu, á útgefendur bóka, geti það líka haft afleiðingar að hækka - ég held ekkert, ég er alveg viss um að það hefur áhrif á þá sem hafa hugsað sér að fara oftar í bíó en þeir gera, af því að það er góð afþreying, að miðinn sé hækkaður og að fólk verði að neita sér jafnvel um það þá með ódýrari afþreyingu.

Virðulegi forseti. Það eru nokkur atriði sem ég vildi koma inn á í þessari umræðu áður en við ljúkum henni og það er hvað mér finnst mikið stefnuleysi ríkja í ákvarðanatöku ríkisstjórnarinnar sem birtist í þessu frumvarpi. Menn eru þar að mínu mati í einhverjum flumbrugangi að drífa sig að taka til baka af einhverjum mjög óljósum prinsippástæðum svokallaðan sykurskatt og til að mæta þeim kostnaði ákveða menn að demba sér í hækkun á öðrum matvælum í staðinn og neðra þrepinu í virðisaukaskattskerfinu til að fjármagna þetta og ekki bara það heldur líka til að fjármagna það að menn ætla ekki að halda áfram með álagningu svokallaðs auðlegðarskatts og eru búnir að lækka veiðigjöld og annað slíkt. Þetta birtist mér sem mikill flumbrugangur en samt er ákveðið stef í þessu. Stefið er það sem ég nefndi í fyrri ræðu minni; að menn telja það vera algert forgangsmál að létta byrðum af þeim sem mest hafa og þyngja síðan skattana á þá sem hafa minnst, það er það sem verið er að gera. Þegar flokkur eins og Sjálfstæðisflokkurinn stígur fram í tíma og ótíma og heldur því fram að hann tali fyrir lægri sköttum og einfaldara skattkerfi þá er ekkert sem gert er í frumvarpinu sem bendir til að það sé rétt. Menn fylgja í engu eftir þeim orðum með einni einustu aðgerð. Hvað eru menn að gera hér? Menn eru ekki bara að leggja auknar álögur á heimilin í landinu og hlutfallslega mest á þá sem eru tekjulægstir með því að hækka neðra þrepið í virðisaukaskattskerfinu þar sem matvælin eru heldur ætla menn líka að skattleggja atvinnulífið til viðbótar við það sem áður hefur verið. Þar er ég að tala t.d. um ferðaþjónustuna sem fær á sig hækkun á virðisaukaskatti. Það er gert með engum fyrirvara. Þegar síðasta ríkisstjórn ákvað að hækka virðisaukaskatt á gistingu í ferðaþjónustu upp í 14% var því mótmælt mjög harðlega af þeim sömu hv. þingmönnum sem nú leggja til að það verði gert með engum fyrirvara, að virðisaukaskattur verði hækkaður á ferðaþjónustuna. Núna er það allt í lagi vegna þess að menn þurfa að fjármagna aðra ákvarðanatöku sem hefur leitt til þess að þeir þurfa tekjurnar. Þetta sýnir mér það að menn taka ákvarðanir um skattahækkanir og skattalækkanir af algeru prinsippleysi og stefnuleysi. Á síðasta ári hætta menn við að hækka virðisaukaskatt á ferðaþjónustu. Á þessu ári ákveða menn að það sé hið brýnasta mál að drífa í því að hækka skattinn og þá á matvæli í leiðinni og ýmislegt annað sem mun koma sem verulegt högg á þau heimili sem lægstar hafa tekjurnar. Ef við horfum aðeins í gegnum þau gleraugu á hópinn sem á t.d. minnst í samfélaginu, á ekki eignir heldur er á leigumarkaði, þá er þetta unga fólkið, þetta eru oft þeir sem eldri eru og tekjulægstir og einstæðir foreldrar o.s.frv. Það fólk fær ekki neitt út úr skuldaleiðréttingum. Það situr algerlega eftir en borgar samt engu að síður verðtryggða húsaleigu, flest af því, og er bætt það upp með því að hækka skatta á matvælum. Virðulegi forseti, hvers lags eiginlega er þetta? Ég trúi því ekki að menn séu að gera þetta meðvitað. Ég trúi því ekki vegna þess að afleiðingin er sú að stórir hópar verða algerlega eftir og fá á sig þyngri byrðar fyrir tilstuðlan stjórnarmeirihlutans nú. BSRB, ASÍ og fleiri aðilar á vinnumarkaði hafa mótmælt þessari skattahækkun harðlega og er það skiljanlegt. Þess vegna er mér það líka algerlega óskiljanlegt hvers vegna menn ákváðu að halda henni til streitu, sérstaklega í ljósi þess ófriðar sem ríkt hefur á vinnumarkaði að undanförnu. Það er algerlega ljóst að það tryggir ekki frið á nokkurn hátt að koma fram með svona frumvarp og hlusta síðan ekkert á mótmæli stærstu launþegasamtaka í landinu, ekki neitt. Ég tel það ekki vera niðurstöðu hlustunarverkefnis að hætta við að fara upp í 12% og fara í 11% af því að hækkun er þetta engu að síður og það töluverð hlutfallslega. Mér finnst menn þurfa að svara þessu betur, þ.e. hvaða hugmyndafræði búi þarna að baki, vegna þess að það er ekki sannfærandi að gera þetta á sama tíma og menn lækka aðra skatta. Eins og ég nefndi áðan er líka verið að auka skatta á ákveðna anga og ákveðna geira atvinnulífsins með frumvarpinu og einn þeirra er ferðaþjónustan. Fulltrúar hennar mótmæla því harðlega í umsögn, líka þeim skamma fyrirvara sem atvinnugreinin fær, vegna þess að þau þurfa auðvitað að kynna gjaldskrár a.m.k. tólf mánuði fram í tímann. Fyrirvarinn er því nákvæmlega enginn fyrir greinina. Svo verð ég líka að nefna annan anga og það er afþreyingariðnaðurinn á Íslandi. Hann fær líka verulegt högg. Þetta getur haft mjög slæm áhrif á þann geira sem framleiðir tónlist, kvikmyndir og líka þá sem eru í bókaútgáfu vegna þess að niðurhal og aðgengi að ólöglegum og ódýrari valkostum er til staðar og það veldur því ekki að fólk leiti frekar í innlenda framleiðslu á slíku efni. Ég veit ekki alveg hvort menn hafa hugsað þetta til enda. Þetta getur haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir afþreyingariðnaðinn í landinu. Sjálfstæðisflokkurinn hefur svo sem sýnt þær tilhneigingar áður að vera dálítið skattlagningarglaður þegar á hólminn er komið. En mér er það hulin ráðgáta hvers vegna menn geta ekki rökstutt þetta betur en með því að segjast vera að einfalda skattkerfið. Það birtist hverjum einasta manni og meira að segja í leiðara Morgunblaðsins að svo er ekki í þessu tilfelli. Það er algert yfirvarp að menn séu í einhverju slíku. Að lokum vil ég nefna það að ef menn hefðu einhverja stefnu, einhverja heildarsýn og vissu nákvæmlega hvert þeir væru að fara og skildu sína eigin hugmyndafræði, þá þyrftu þeir ekki að koma fram með mótvægisaðgerð við hverja einustu aðgerð sem þeir leggja fram. Þetta er með hreinum ólíkindum. Ég held að ég hafi aldrei séð jafn mikið samansafn af svokölluðum mótvægisaðgerðum við aðgerðum einnar ríkisstjórnar, aldrei. Ég hef þess vegna skorað á fulltrúa í fjárlaganefnd að fara í gegnum það hvaða afleiðingar þessar mótvægisaðgerðir hafa fyrir kerfið og einfaldleikann og gagnsæið. Það þýðir ekkert að segja við okkur að menn séu að leggja af stað í leiðangur til að einfalda kerfið þegar þeir setja á sama tíma alls kyns krúsidúllur og lykkjur inn í kerfið til að skapa mótvægi gegn eigin aðgerðum. Þetta hlýtur að vera einhvers konar met og ég held að menn séu komnir þarna inn á ranga braut. Það sem ég vildi líka nefna í blálokin er að mér þætti vænt um að einhver hér inni væri til í að svara mér því hvers vegna menn séu andsnúnir því að hafa skatt á sykri sem klárlega hefur í för með sér verri heilsu og þar með talið kostnað á heilbrigðiskerfið. Af hverju mega þeir sem neyta slíkrar vöru í óhófi ekki greiða fyrir það, samhliða neyslu vörunnar, eins og menn greiða t.d. mengunarskatta, menn hafa nýtt sér þá? Ég spyr hvers vegna menn geti ekki fellt sig við slíka skattlagningu 

Herra forseti. Ég er alltaf að segja sama hlutinn og er farinn að verða leiður á því. Ég hef sagt áður af hverju ég var á móti sérstöku skattþrepi upp á 14% á ferðaþjónustuna. Það var eingöngu vegna þess að það var verið að bæta við nýju þrepi í virðisaukaskattinn, flækja kerfið enn frekar. Ég gat ekki staðið að slíku. En svo sagði hv. þingmaður, og það er dálítið merkilegt, að við hefðum ekki framlengt auðlegðarskattinn. Það er enn merkilegra, herra forseti, að hv. þingmaður var hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra frá 1. október 2012 til loka kjörtímabilsins 2013. Hann var þá í þeirri stöðu að setja um þetta lög og ég skil ekkert í því af hverju hv. þingmaður framlengdi ekki auðlegðarskattinn. Hvernig stendur á því að hann gerði það ekki? Hann er núna að tala um að aðrir hafi ekki gert það. Núverandi stjórnarflokkar eru ekkert yfir sig hrifnir af auðlegðarskattinum en hv. þingmaður er það og af hverju í ósköpunum stóð hann sig ekki í stykkinu þá síðustu mánuði sem hann var í embætti, síðasta hálfa árið eða nærri heilt ár sem hann var í því embætti að vera fjármálaráðherra, og lagði fram frumvarp um að framlengja þennan skatt? Hann gerði það ekki.

Virðulegi forseti. Það var vegna þess að hann var í fullu gildi allt það ár. Þá hefði verið eðlilegast að gera það um haustið með öðrum aðgerðum. Hv. þingmaður segir að ég sé svo hrifin af auðlegðarskatti. Þá spyr ég til baka: Ætlar hv. þingmaður að styðja hækkaðan skatt á matvæli, á bækur, á gistiþjónustu, á afþreyingariðnaðinn, kvikmyndir og tónlist, af því að hann sé svo óskaplega hrifinn af skattlagningu á þessa aðila? Er það þess vegna? Þetta snýst nefnilega alltaf allt um forgangsröðun og hv. þingmaður hefur afhjúpað fyrir okkur að hann sé ekki hrifinn af auðlegðarskattinum og viðurkennt það í þessum stól á sama tíma og hann notar það til að verja hækkun á skatti á matvæli, bækur og aðra afþreyingu eins og tónlist og kvikmyndahús - og ferðaþjónustuna. Þetta sýnir í hnotskurn muninn á minni sýn og hv. þingmanns. Ég er enginn sérstakur aðdáandi skatta út af fyrir sig. Ég veit hins vegar að við þurfum fjármuni til að standa straum af sameiginlegum kostnaði samfélagsins og þá þurfum við að velja og hafna með hvaða hætti það er gert. Hv. þingmaður ætlar að gera það með atkvæði sínu, væntanlega með því að hækka skatta á ferðaþjónustu og matvæli og auka álögur á þá sem lægstar hafa tekjurnar. Það er bara ekki sú leið sem ég hef talað fyrir.

Herra forseti. Mér finnst það ansi þunnt hjá hv. þingmanni sem var hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að vísa til þess að skatturinn hefði verið í gildi. Hv. þingmaður vissi það, og hæstv. ráðherra, að þetta mundi renna út. Það átti að liggja í augum uppi og þá var honum í lófa lagið að framlengja hann um tvö, þrjú ár ef hann kærði sig um. Hann kærði sig bara ekki um það og svo kennir hann öðrum um það núna. En varðandi það hvort ég styðji þetta frumvarp, já, vissulega, ég er búinn að segja það aftur og aftur. Ég styð það að fella niður vörugjöld. Ég er mjög ánægður með það. Það kemur heimilum landsins verulega til góða. Það er nefnilega einhver sem borgar öll þessi heimilistæki sem nú lækka í verði um 13–20%. Það er einhver sem borgar það þó að menn láti í umræðunni eins og enginn borgi. Það borgar einhver sjónvarpið, eldavélina, ísskápinn og allt þetta. Þetta kemur heimilunum virkilega til góða, líka þeim sem kaupa notuð tæki því að þau munu lækka í verði líka. Ég styð það líka að lækka efra virðisaukaskattsþrepið úr 25,5%, sem var heimsmet, niður í 24%. Hann hefur aldrei verið lægri. Ég er mjög ánægður með það. Ég styð það líka að minnka bilið á milli efra og neðra þreps til að koma í veg fyrir skattsniðgöngu og skattsvik. Eftir því sem bilið er meira, þeim mun meiri hvati er til þess að sniðganga lögin og fara fram hjá þeim. Því miður er það vandamál sem við höfum alltaf átt við að glíma, líka hæstv. fjármálaráðherra síðustu ríkisstjórnar, undir lokin að ná í skattana, að koma í veg fyrir skattsvik. Það tókst ekki frekar en núna. Eftir því sem þetta kerfi er einfaldara og eftir því sem munurinn er minni og hvatinn minni, þeim mun meiri líkur eru á að kerfið virki.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður veit alveg, ef hann vill vera sanngjarn, að yfirleitt þegar við erum að framlengja skatta gerum við það rétt um það bil sem þeir eru að renna út. Það var ekki tilfellið þegar ég var í ráðuneytinu en kannski hefði maður átt að vera forsjáll og átta sig á því að ef hv. þingmaður og flokkur hans kæmist hér að væri eins gott að vera búinn að negla þetta niður. En er það þannig, virðulegi forseti? Hvað væri hv. þingmaður að gera þá? Væri hann ekki að afnema hann? Ég geri ráð fyrir því miðað við andstöðuna sem hann lýsti við þennan skatt hér í ræðustól áðan, þá væri hann væntanlega í þessari löggjöf að afnema þann skatt og þar með hækka skatta á þær atvinnugreinar sem ég nefndi áðan og hækka skatta á almenn matvæli í landinu. Hann mundi fjármagna afnámið með því. Hv. þingmaður sagði áðan að það væri alltaf einhver sem borgaði, það eru einhverjir að kaupa heimilistæki, það er einhver að kaupa ísskápa og sjónvörp. Alveg hárrétt, það er einhver að því, sem betur fer. En það er líka fullt af fólki í þessu landi sem á ekki fyrir því en þarf að kaupa sér matvæli.

Þetta er á öllum heimilum.

Og það er það sem þessi hv. þingmaður er hér að segja að hann sé tilbúinn að gera til að fjármagna áhugamál sín og Sjálfstæðisflokksins í skattamálum, þ.e. að hækka skatta á þá sem eiga ekki fyrir öðru en mat.

Koma í veg fyrir skattsvik.

Og hvaða kross á það fólk að bera, tekjulægsta fólkið í þessu landi, ef eina leiðin til að koma í veg fyrir skattsvik sé að þyngja byrðarnar á það af því að það borgar sína skatta samviskusamlega og kemst ekki hjá því? 

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2015 frá meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Nefndarálitið er að finna á þskj. 617 fyrir þá sem vilja til dæmis kynna sér nánar hvaða gesti nefndin fékk á sinn fund og hvaða umsagnir bárust. Það bárust umsagnir frá hv. velferðarnefnd, meiri hluta og minna hluta, og nefndin tók þær vel til greina. Hún skoðaði sérstaklega þær áhyggjur sem meiri hlutinn hafði af styttingu bótatíma atvinnuleysis og eins breytingu á Framkvæmdasjóði aldraðra, þ.e. að nýta fjármuni sjóðsins til reksturs hjúkrunarheimila sem er því miður orðin lenska til fjölda ára. Nefndin skoðaði það. Hún fór líka í yfir færslu S-merktra og leyfisskyldra lyfja sem er líka getið í umsögn meiri hluta hv. velferðarnefndar. Síðan fór hún í gegnum umsögn minni hlutans sem hafði áhyggjur af því að fella ætti niður framlög til starfsendurhæfingarsjóða. Tekið var á því að einhverju leyti í þeirri atkvæðagreiðslu sem við stóðum fyrir í gær um fjárlögin. Eins fór nefndin í gegnum yfirfærslu á málefnum fatlaðs fólks frá ríki til sveitarfélaga, eins og kemur fram í umsögninni að menn hafi áhyggjur af. Eins og kom fram í áliti meiri hlutans þá hefur hv. minni hluti einnig áhyggjur af Framkvæmdasjóði aldraða. Eins hefur hann áhyggjur af atvinnuleysistryggingum. Minni hlutinn ræðir líka um greiðsluþátttöku almennra lyfja og vill hækka þær viðmiðunarfjárhæðir. Þá ræðir minni hlutinn um greiðsluþátttöku S-merktra lyfja. Allt þetta ræddi hv. efnahags- og viðskiptanefnd á fundum sínum og fór í gegnum. Ný þjóðhagsspá sem birtist fyrir nokkrum dögum bendir til dálítilla breytinga. Verg landsframleiðsla verður minni árið 2014 eða 2,7% í staðinn fyrir 3,1%, en hún verður auk þess minni á næsta ári, 3,3% í staðinn fyrir 3,4%, og óbreytt árið 2016, þ.e. 2,9%. Þetta eru ansi góðar hagvaxtartölur og hagvaxtarspár og ég held að við getum öll glaðst yfir því. Það er fleira sem hefur komið fram. Vöxtur einkaneyslu verður svipaður og gert var ráð fyrir en meiri árið 2015, í staðinn fyrir 3,7% sem áður var spáð verður hann 4%. Það sem veldur ákveðnum áhyggjum er það að fjármunamyndun, þ.e. fjárfesting, verður minni á árinu 2014, eða um 14% í staðinn fyrir 16,9%, og það er verulegt áhyggjuefni sem við þurfum að skoða nákvæmlega hvað veldur. Svo eru stórir óvissuþættir sem við höfum rætt hérna mjög mikið á undanförnum dögum. Það eru kjarasamningar, sérstaklega lækna. Hv. þingmenn hafa verið óþreyttir við það að hvetja lækna til dáða og að semja eigi við þá, en auðvitað þurfa menn að gera sér grein fyrir því að það mun hafa áhrif á alla aðra starfsmenn spítalans. Ég geri ekki ráð fyrir að nokkrum einasta manni detti í hug að hækka laun lækna um 30–40%, um 300–400 þúsund á mánuði, og gera ekkert fyrir lægst launaða fólkið á sama tíma. Það held ég að gangi ekki upp. Ef þeir fá hækkun sem nemur launum lágtekjufólksins þá gengur það ekki upp. Ef það verður almenn hækkun í heilbrigðiskerfinu, á spítölunum, þá fer það líka yfir til kennara og annarra opinberra starfsmanna. Það er ekki spurning, frú forseti. Þá gef ég ekki mikið fyrir kjarasamningana í janúar milli ASÍ og SA, þeir munu ekki sætta sig við einhverjar lágar tölu þegar búið er að hleypa þessu öllu upp. Þetta finnst mér að hv. þingmenn eigi að skoða og átta sig á og vita. Þetta er einn stór óvissuþáttur í spá Hagstofunnar, hver verði þróun launa, því að ef laun fara úr böndunum þá breytast allar forsendur um verðbólgu. Hér er getið um batnandi afkomu ríkissjóðs sem tilkynnt var 26. nóvember á vef fjármála- og efnahagsráðuneytisins. Við ræddum líka um frestun á framlagi ríkissjóðs til starfsendurhæfingarsjóða. Það er þannig að VIRK starfsendurhæfingarsjóður, sem er eini starfandi starfsendurhæfingarsjóðurinn, er með mjög mikið eigið fé og kemst af í nokkurn tíma. Ef hins vegar tekst að koma á starfsgetumati, sem er verið að vinna að í nefnd sem ég stýri, þá mun aldeilis þurfa á þeim fjármunum að halda hjá VIRK og þá getur starfsendurhæfingin farið í gang af fullum krafti. Í fjárlögunum sem við samþykktum í gær var samþykkt aukaframlag upp á 200 milljónir í þennan þátt starfsendurhæfingarsjóða til að sýna lit og mæta því sem mun koma þegar búið verður að samþykkja starfsgetumatið. Síðan ræddi nefndin töluvert um framlag til jöfnunar á örorkubyrði lífeyrissjóða. Nú er það þannig að Alþingi skyldar alla landsmenn til að borga í lífeyrissjóð sem er háður starfsstétt eða starfshóp. Menn geta ekki valið sér lífeyrissjóð, það er ekki þannig á Íslandi. Það er mjög undarlegt að skylda mann til að borga inn í lífeyrissjóð fyrir starfsgrein með miklar örorkulíkur og hann fái þá lakari ellilífeyri fyrir bragðið. Mér finnst eðlilegt að atvinnulífið greiði þá mismunandi iðgjald eftir því hvað örorkubyrðin er mikil. Það hefur ekki náðst fram enn þá. Þannig verður unnið til framtíðar, að atvinnulífið greiði þessa byrði. Eftir stendur að það þarf að ræða um hvernig við leysum vanda fortíðar. Það er hluti af þessum vanda. Við samþykktum sem sagt í gær í atkvæðagreiðslu um fjárlögin að setja 344 milljónir í þetta dæmi. Það mætti eflaust vera meira að mati margra en þetta tekur mið af þröngri stöðu ríkissjóðs þó að hún sé betri en sýndist. Síðan var rætt um framlengingu á vaxtabótum og sérstökum vaxtabótum. Það er verið að vinna að uppbyggingu nýs húsnæðiskerfis þar sem jöfnuð verður staða leigjenda og annarra við þá sem eru húskaupendur eða húsbyggjendur. Horfið verður frá vaxtabótum og húsaleigubótum og teknar upp heimilisbætur sem taka eiga mið af fjölskyldustærð. Í gær samþykktum við 400 millj. kr. framlag til sveitarfélaganna til þess að veita leigjendum stuðning þar til þetta nýja kerfi tekur gildi. Meiri hlutinn ræddi nokkuð um framlengingu ákvæðis til bráðabirgða í lögum um málefni aldraðra, sem er þannig að hver einasti landsmaður borgar ákveðna upphæð, tæplega 10 þús. kr., til Framkvæmdasjóðs aldraðra óháð tekjum að mestu leyti. Þeir sem eru með mjög lágar tekjur sleppa reyndar við þetta. Þessi jafn skattur á háar tekjur og lágar nákvæmlega eins og útvarpsgjaldið og er mjög ófélagslegur skattur. Ég hef lengi viljað sjá hann hverfa og að þetta gjald yrði borgað með öðrum hætti, enda stöndum við frammi fyrir vandamálum í málefnum aldraðra og Framkvæmdasjóðs þar sem þarf að byggja hjúkrunarheimili, sem verða tröllvaxin á næstu 10–15 árum. Nokkuð mikið var rætt um lengd bótatímabils atvinnuleysisbóta eins og kom fram í þeim umsögnum frá velferðarnefnd sem ég gat um og hjá mörgum gestum og sitt sýndist hverjum. Nú minnkar atvinnuleysi mjög hratt. Það er mjög jákvætt, frú forseti. Við ættum að gleðjast yfir því vegna þess að atvinnuleysi er eitt mesta böl sem fólk lendir í og til skaða fyrir alla, einstaklinginn, þjóðfélagið, fyrirtækin og atvinnulífið. Við eigum að gleðjast yfir því að atvinnuleysi fari minnkandi og minnki hraðar en menn gerðu ráð fyrir og stefni hraðbyri í að verða svipað og um áramótin 2004/2005. Í ljósi þess telja menn óeðlilegt að hafa bótatímabilið svona langt, sérstaklega þar sem það er alla jafna styttra annars staðar á Norðurlöndum. Nokkuð var rætt um S-merktu lyfin. Þá er spurningin um ákveðið samræmi á milli þeirra sem taka lyf sem eru líka dýr og taka þátt í að greiða þau á meðan S-merktu lyfin eru algjörlega ókeypis. Það getur komið upp ákveðið misræmi milli einstaklinga eftir því hvaða sjúkdóma þeir eru með, hvort þeir eru með gigtarsjúkdóma eða krabbameinssjúkdóma eða eitthvað slíkt. Annar borgar töluvert mikið eða upp að hámarkinu í greiðsluþátttökukerfi lyfja á meðan hinn borgar ekkert fyrir viðkomandi lyf, en hann borgar náttúrlega önnur lyf líka þannig að þetta kemur ekki eins illa niður á einstaklingnum og sýnist, auk þess er hámark á lyfjakostnaði um 70 þús. kr. á tólf mánaða tímabili sem þessi lyf mundu falla undir eins og önnur lyf sem fólk kaupir. Síðan var gerð ákveðin hreinsun í tollskrárnúmerum. Ég ætla nú ekki að fara í gegnum þann kafla, það yrði afskaplega leiðinleg upptalning og upplestur, en er sem sagt í þessu nefndaráliti. Sumir tollflokkar hafa hreinlega fallið út og eru ekki lengur til. Þá er náttúrlega eðlilegt að láta þá falla niður. Á öðrum tollflokkum hafa orðið breytingar og hér er tekið á því. Það er ákveðin tollflokkahreinsun sem kemur fram í heilum kafla í þessu nefndaráliti. Svo ræddi nefndin nokkuð um stöðu Fjármálaeftirlitsins sem kom með tillögur að breytingum þannig að fjárhagsáætlun Fjármálaeftirlitsins stæðist. Nefndin gerir tillögur Fjármálaeftirlitsins að sínum um að breyta eins og oft áður, eiginlega árlega, álögum á viðskiptabanka, sparisjóði, lánafyrirtæki og aðra sem standa undir rekstri þess. Þá var rætt líka um gjalddaga aðflutningsgjalda. Eftir hrun var byrjað á því að dreifa aðflutningsgjöldum á tvo gjalddaga og það er sem sagt framlengt núna en auðvitað þurfa menn einhvern tíma að skoða það að hverfa frá þessu. Nefndin ræddi nokkuð um rafbíla þó að það sé nú ekki í frumvarpinu sjálfu. Af þeim hefur verið töluvert mikil eftirgjöf skatta og tolla, eiginlega þannig að af þeim eru ekki borgaðir skattar. Það eru uppi sjónarmið um hvort það sé jákvætt eða neikvætt. Þessir bílar eru yfirleitt nokkuð dýrir en þeir verða ódýrari þegar ríkið tekur ekki af þeim virðisaukaskatt, toll eða neitt. Hins vegar kosta þeir ekki innflutning á olíu, sem er mjög dýr fyrir þjóðfélagið í gjaldeyri. Þeir nota auk þess innlenda orku, raforku sem er græn orka eða hrein orka. Nefndin hefur því rætt um að ívilnanir vegna rafbíla verði framlengdar að hluta eða öllu leyti og verður það skoðað á milli 2. og 3. umr. Ég legg til, frú forseti, að frumvarpið gangi til nefndarinnar á milli 2. og 3. umr. Þá var rætt nokkuð um lækkun þaks vegna undanþágu vörugjalda af bílaleigubílum. Það hefur verið rætt ansi mikið bæði utan og innan funda nefndarinnar. Það er dálítið undarlegt ákvæði að bílaleigur fái mikla eftirgjöf eða borgi mikið lægri vörugjöld af bílum við innflutning en aðrir og hefur gert það að verkum að nánast helmingur af innflutningi hvers árs eru bílaleigubílar, ekki til heimilisnota. Síðan eru þeir seldir 18 mánuðum seinna í samkeppni við aðra bíla sem einstaklingar höfðu keypt með miklu hærri vörugjöldum og þannig geta bílaleigurnar hugsanlega selt bílana jafn dýra eða jafnvel dýrari en þær keyptu þá inn og haft af því hagnað. Það er afskaplega óeðlilegt, frú forseti, að við höfum þetta kerfi svona. Ég var mikið á móti því á sínum tíma þegar það var tekið upp en það var samt ákveðið að gera það og nú er sem sagt verið að þrepa það niður með því að lækka upphæðina úr 1 milljón niður í 500 þúsund. Þetta hefur mikið verið rætt innan nefndarinnar og ég hugsa að þetta verði rætt þegar nefndin tekur frumvarpið til sín milli 2. og 3. umr. en ég veit ekki hver niðurstaðan af þeirri umræðu verður og lofa engu um það. Þetta er nefndarálit meiri hlutans sem birtist, eins og ég gat um, á þskj. 617. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson, formaður, Pétur H. Blöndal, framsögumaður, Willum Þór Þórsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Unnur Brá Konráðsdóttir og Vilhjálmur Bjarnason.

Virðulegi forseti. Mig langar að víkja að því sem hv. þingmaður kom að í lok ræðu sinnar og varðar breytingu á undanþágu frá vörugjöldum hvað varðar bílaleigubíla, nánar tiltekið 4. gr. breytingartillögunnar. Við hv. þingmenn erum alveg sammála um að undanþágur í skattkerfinu eru óeðlilegar. Við erum líka örugglega sammála um að vörugjöld á bifreiðar sérstaklega eru í hæsta máta óeðlileg. Í nefndaráliti minni hlutans kemur fram að þessi breytingartillaga hafa verið sett fram á síðustu mínútum umfjöllunar um frumvarpið og án nokkurrar greiningar á afleiðingum hennar á þá sem hún varðar. Ég hef tekið eftir því í fréttum að hagsmunaaðilar hafa sagt að þetta sé ekki fyrsta jólavertíðin þar sem þeir verði fyrir gríðarlegum breytingum hvað skattheimtu varðar í þessari grein, eins og ferðaþjónustan öll hefur þurft að sitja undir undanfarin ár. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann, og hann vék svo sem lítillega að því í máli sínu, hvort til greina komi að fallast mögulega á það sjónarmið að hér sé með nokkuð drastískum hætti verið skera niður þá undanþágu sem hefur verið um helming. Er ekki möguleiki á því að endurskoða þann þátt á milli 2. og 3. umr.?

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni, sem ég þakka fyrir fyrirspurnina, að þetta ber nokkuð brátt að. Ef það er eitthvað sem gerir mig hlynntan því að breyta frá þessari reglu er það einmitt hvað það ber brátt að. Hins vegar er þetta mjög óeðlilegur skattur og einhvern tímann þurfum við að vinda ofan af honum. Ég er þeirrar skoðunar að það sé óeðlilegt að ríkissjóður greiði niður bílaleigubíla fyrir erlenda ferðamenn. Það er því spurningin um hvenær það gerist og hvernig. Það verður örugglega rætt mjög ítarlega í nefndinni að fengnum frekari upplýsingum.

Frú forseti. Ætli ég hafi það ekki eins og framsögumaður meiri hlutans að ég ræði aðeins um nefndarálit hans til endurgjalds því að hv. þm. Pétur Blöndal ræddi dálítið um nefndarálit minni hlutans. Þó ætla ég í aðalatriðum að gera grein fyrir sjónarmiðum okkar sem stöndum að minni hlutanum,  Meiri hlutinn byrjar á því í nefndaráliti sínu að fjalla um þjóðhagsspá fyrir árið 2015, þá þjóðhagsspá sem Hagstofan birti uppfærða 14. nóvember sl., og notar það til vissrar undirbyggingar því að horfurnar séu bærilegar og allt komi þetta ágætlega út. Vandinn er hins vegar sá að örfáum dögum síðar kom ársfjórðungsuppgjör Hagstofunnar á þriðja ársfjórðungi fram sem olli auðvitað miklum vonbrigðum, þ.e. samdráttur í landsframleiðslu upp á 0,2% og þar með annar ársfjórðungurinn á þessu ári og tveir af þremur þar sem um samdrátt í landsframleiðslu er að ræða og hagvöxtur á árinu þá aðeins 0,5%, á fyrstu níu mánuðum ársins. Þar af leiðandi þarf að ganga alveg feiknarlega vel á fjórða ársfjórðungi ef samt sem áður á að nást 2,7% hagvöxtur en það er það sem spáin byggir á. Það er það sem menn byggja á ásamt áætlun um næsta ár þegar menn gefa sér þær þjóðhagsforsendur sem afgreiðsla fjárlagafrumvarpsins og þessi frumvörp því tengd eru að fara í gegn. Meiri hlutinn hefði getað verið heppnari að þessu leyti með dagsetningar og kannski bara átt að draga aðeins úr orðalaginu þegar kom að því að fagna þessum horfum. Það væri líka ástæða til að ræða inntak þessara frumvarpa, bæði virðisauka- og vöruskattsfrumvarpsins, sem var á dagskrá áðan, og svo núna þessara forsendna fjárlagafrumvarps, m.a. í ljósi þeirra þjóðhagsupplýsinga sem eru að koma fram. Hv. þm. Pétur Blöndal hélt hér margar ræðurnar um ágæti þess að vörugjald félli niður og tíundaði að hann hefði aldrei komið inn á heimili þar sem ekki væri ísskápur og sjónvarp, og að einhverjir borguðu fyrir þessa ísskápa og þessi sjónvörp. Já, og það er auðvitað rétt að vörur af því tagi lækka í verði með niðurfellingu vörugjalds á sama tíma og hollustuvara og matur hækkar. En hvar er þessi vara framleidd? Jú, það vill svo til að þegar maður horfir á þetta með tiltekin gleraugu á nefinu, sem sagt út frá gjaldeyrisjöfnuði og greiðslujöfnuði þjóðarbúsins, eru þessar breytingar allar í þá átt að þær eru líklegar til að ýta undir sölu á innfluttri vöru en frekar á kostnað þess sem framleitt er innan lands. Það liggur alveg fyrir. Er það gott innlegg í þá þróun mála að vöruskiptajöfnuðurinn er orðinn neikvæður á fleiri mánuðum en færri á þessu ári, að viðskiptajöfnuðurinn er að sakka niður og spáin er um að hann gufi að mestu leyti upp, því miður, á næstu árum? Það eru ekki góðar fréttir. Og það að vöruskiptajöfnuðurinn sem slíkur sé orðinn neikvæður er grafalvarlegt. Hvar værum við stödd ef þjónustujöfnuðurinn hífði hann ekki jafn myndarlega upp og raun ber vitni? Hinn gríðarlegi vöxtur ferðaþjónustunnar og kortavelta erlendra ferðamanna hér í hagkerfinu ber uppi jöfnuðinn af vöru- og þjónustuviðskiptum. Síðan er fjármagnsjöfnuðurinn neikvæður og þar með er viðskiptajöfnuðurinn í heild orðinn mjög veikur. Ríkisstjórnin er ekkert að hugsa um þetta. Hún heldur hér hólræður um hvað það sé gott að ýmiss konar innfluttur varningur muni nú lækka í verði. Æ, að vísu hækkar mjólkin og grænmetið og fiskurinn og allt þetta á móti en það er ekki áhyggjuefni. Nei, nei, nei. Mætti þetta verða til þess að ýta aðeins undir einkaneyslu, sérstaklega í formi aukins innflutnings, gleður það hv. þingmenn stjórnarliðsins svoleiðis að þeir ná varla að sofna á kvöldin, kætin er svo mikil miðað við þær ræður sem þeir hafa hér flutt. Ég ætla að leyfa mér að lýsa af þessu ákveðnum áhyggjum. Það þarf einhver að gera það. Einhver vitfirrtasta umræðan sem var á Íslandi á árunum fyrir hrun - nú veit ég að það lokast öll skilningarvit á ýmsum því að það má ekki nefna þessi ár - var umræðan um viðskiptahallann. Það var alveg sama hversu oft maður reyndi að benda á þá háskalegu stöðu sem við vorum komin í þegar við eyddum svoleiðis bullandi um efni fram ár eftir ár eftir ár, nei, það hafði enginn áhyggjur af því. Það var góðæri! Menn fundu upp sérstakt hugtak, ég ætla nú ekki að bera það upp á hv. þm. Pétur Blöndal, en einhverjir fundu upp hugtakið góðkynjaður viðskiptahalli. Á Alþingi voru fluttar ræður um góðkynjaðan viðskiptahalla. Já, já, hann átti ekki að vera svo alvarlegur, nei, t.d. vegna þess að viðskiptahallinn væri að verulegu leyti vegna fjárfestinga og uppbyggingar innviða sem reyndist svo rangt. Þegar maður fór að greina það á árunum 2004–2007 stóðu stóriðjufjárfestingarnar og viðbótarframkvæmd í hagkerfinu aðeins fyrir um einum þriðja af viðskiptahallanum. Restin var bara glórulaus eyðsla umfram efni, innflutningur á amerískum pallbílum eða hvað það var. Og hvernig fór þetta að lokum? Við skulum þar af leiðandi vera vel á verði ef við förum að sjá sambærilega þróun kræla á sér. Ég ætla að gera grein fyrir helstu efnisatriðum þessa frumvarps og athugasemdum okkar við þau og staldra þá fyrst við starfsendurhæfingarsjóðinn. Það er vissulega vel að meiri hlutinn féllst að lokum á að það væri ákaflega óskynsamlegt að ríkið fyrir sitt leyti gæfi samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins og lífeyrissjóðina um uppbyggingu starfsendurhæfingar svo gjörsamlega langt nef að leggja 0 kr. af mörkum á næsta ári. Það væri freklegt brot á þó því samkomulagi sem varð um það eftir að aðilar vinnumarkaðarins sjálfir, þ.e. atvinnulífið, fjármögnuðu í upphafi VIRK starfsendurhæfingarsjóðinn. Eftir mjög strembnar viðræður náðist samkomulag um að lífeyrissjóðirnir kæmu þar inn líka og legðu 0,13% af tryggingagjaldsstofni eða ígildi þess inn í sjóðinn með þeim rökum auðvitað að það er stórt hagsmunamál fyrir lífeyrissjóðina að draga úr nýgengi örorku í landinu og kostnaði vegna greiðslu örorkulífeyris. Og kem ég að því síðar þegar að því beinlínis kemur. Ríkisvaldið var í erfiðri stöðu á þessum árum, að fara að leggja þessa fjármuni til. Þó var það alltaf hugsun aðila að þetta yrði þríhliða samstarf og á spýtunni hékk að einstaklingar utan vinnumarkaðarins gætu fengið þarna þjónustu líka. Eðli málsins samkvæmt gerðu menn þá kröfu á ríkið að það kæmi að greiðslu að minnsta kosti þess hluta kostnaðarins. Á árunum 2011–2012 framlengdu menn samkomulag um að ríkið fengi að bíða með að koma inn með sínar greiðslur og kæmi svo í áföngum inn með þær. Ef ég man rétt átti það að gerast frá og með 2013, 2014 o.s.frv. Lífeyrissjóðirnir hófu hins vegar að greiða inn þarna fyrir einu eða einu og hálfu ári. Nú ber hins vegar svo við að ríkisstjórnin ætlaði sér að gefa þessu algerlega langt nef og leggja 0 kr. af mörkum.

En fyrri ríkisstjórn?

Fyrri ríkisstjórn var búin að skuldbinda sig til að koma inn á þessum tímapunkti þannig að fyrsta greiðslan hefði átt að vera í ár í því plani sem gengið var frá síðast á árinu 2012, ef ég man rétt. Við sömdum reyndar um viðbótarfrestun á því sem var rætt upphaflega á árunum 2010 og 2011, en þannig var planið, að ríkið kæmi inn, ef ég man rétt, í þremur skrefum  Um þetta er þar af leiðandi að segja að það er fagnaðarefni að ríkisstjórnin sá að sér í þessum efnum, eða stjórnarmeirihlutinn, og leggur nú til 200 millj. kr. greiðslu, eingreiðslu í raun og veru því að það er ekki gengið frá neinu um framhaldið á næsta ári og boðar endurskoðun og viðræður um þessa hluti. Það breytir ekki því að það er hætt við að þetta samkomulag gufi upp ef ekki fæst einhver botn í það til lengri framtíðar litið. Það er ekki bara spurningin um að þeir sem að starfsendurhæfingunni standa segi einfaldlega upp eða líti svo á að þeir séu óbundnir af samkomulagi um það að veita þjónustu öðrum en þeim sem eru á vinnumarkaði eða koma af vinnumarkaðnum inn í þá stöðu sem starfsendurhæfingin tekur á, heldur mætti segja mér að lífeyrissjóðirnir færu að verða ansi úfnir yfir því að greiða óskertan sinn hlut þarna inn ef ríkið kemur með ekkert á móti. Þá er nærtækt, frú forseti, að fara næst í jöfnun örorkubyrði. Ég held að svakalegasti hluti þessa frumvarps, fyrir utan styttingu atvinnuleysisbótatímans, sé það sem var lagt fram í frumvarpinu um að ríkið ætlaði í nokkrum skrefum að hverfa með öllu út úr því að taka þátt í að jafna mismunandi örorkubyrði lífeyrissjóðanna. Það er rosalegt þegar það bætist við að upplýst er að þetta er gert algerlega einhliða án nokkurs samráðs við lífeyrissjóðina, aðila vinnumarkaðarins eða aðra aðila. Og þannig er um fleira í þessu frumvarpi, því miður, eins og VIRK og styttingu atvinnuleysisbótatímans. Við byrjum reyndar á því að gagnrýna það í okkar nefndaráliti að ég held að þessi ríkisstjórn hafi næstum að segja brotið í blað hvað það varðar að gefa öllu sem heitir samstarf, t.d. við aðila vinnumarkaðarins, langt nef þegar henni svo sýnist, leggur til drastískar breytingar á hlutum sem menn hafa nánast alltaf átt samkomulag um eða reynt að ná samkomulagi um breytingar á, eins og atvinnuleysisbótafyrirkomulaginu. Þegar um er að ræða hluti sem eru með samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins, t.d. fjármagnaðir af atvinnulífinu, eins og tryggingagjaldið og atvinnuleysisbæturnar, er sögulegt að menn skuli fara í svona tillögur án þess svo mikið sem að ræða við þessa aðila. Varðandi jöfnun örorkubyrðinnar gengur frumvarpið út á það að á fjórum árum hverfi greiðsluþátttaka ríkisins í jöfnum skrefum með því að lækka það hlutfall af tryggingagjaldsstofni sem til þessa er látinn renna þannig að það fari niður í 0,260% á þessu ári, 0,195% á næsta ári, 0,130% á árinu 2017 og endi svo í 0,065% af tryggingagjaldsstofninum á árinu 2018 og sé þar með úr sögunni. Meiri hlutinn horfðist í augu við það, m.a. vegna gagna sem við fengum, umsagna og gesta, að þetta væri alveg svakaleg stríðsaðgerð inn í sambúðina við aðila vinnumarkaðarins og lífeyrissjóðina vegna þess hversu misjafnlega þetta kemur niður á lífeyrissjóðunum. Á sama tíma þykjast menn vera að reyna að ná einhverju heildarsamkomulagi um framtíðarfyrirkomulag lífeyrismála í landinu en kasta svo stríðshanska af þessu tagi þarna inn. Við fengum gögn frá lífeyrissjóðum sem sýndu okkur fram á að þeir eru með svo þunga örorkubyrði, hún vegur svo þungt í því þegar tryggingafræðileg staða þeirra er reiknuð út að ef þetta yrði að veruleika yrðu þeir að skerða lífeyrisréttindi sjóðfélaga sinna um 5%. Og hvaða réttlæti væri í því að lífeyrisréttindi erfiðisvinnumanna, bænda, sjómanna, vélamanna og annarra slíkra, þar sem slysastíðni er mikil og nýgengi örorku er hátt, t.d. hjá lífeyrissjóðum á landsbyggðinni þar sem hlutfallið er mjög hátt, verði til frambúðar miklum mun lakari en annarra? Er það sanngjarnt? Á sama tíma stendur ríkið ábyrgt og sveitarfélögin á bak við um 40% af lífeyriskerfinu þar sem svona hlutir hafa engin áhrif. Það er ekki sanngjarnt. Hvað gerði meiri hlutinn? Jú, hann rausnaðist til þess af miklu örlæti sínu, frú forseti - að gera hvað? Að seinka gildistöku ákvæðisins á árinu 2015 um sex mánuði. En það er ekki horfið frá planinu. Menn skulu skoða breytingartillögu við 4. gr. á þskj. 618, svohljóðandi, með leyfi forseta: „Í stað orðanna „á árunum 2015–2018“ í 1. efnismálsl. komi: frá 1. júlí 2015 til 31. desember 2018.“ Það er ekkert annað gert en að fyrstu sex mánuðirnir eru klipptir framan af með því að seinka gildistökunni um sex mánuði. Að öðru leyti standa áform ríkisstjórnarinnar óbreytt um það að ríkið hverfi með öllu út úr þessu. Svo þykjast menn ætla í viðræður. Þetta er alveg stórfurðuleg framkoma, verð ég að segja. Ég hefði ekki mikinn áhuga á að fara að setjast niður við viðræðuborð með mönnum sem ætla að bjóða til þeirra með þessum hætti í hverju málinu á fætur öðru, hvort sem það er jöfnun örorkubyrðinnar, starfsendurhæfingarsjóðurinn eða það sem ég kem þá að næst, stytting atvinnuleysisbótatímans. Það er líka alveg dæmalaus aðgerð, fyrir nú utan að röksemdir meiri hlutans þar halda ekki vatni, þær fá ekki staðist. Jú, hv. þm. Pétur Blöndal fór yfir það að atvinnuástandið væri batnandi. Já, blessunarlega er það verulega að batna og hefur lagast mikið frá því sem það var verst, á útmánuðum 2010, þegar það fór yfir 9% og 12–13 þús. manns voru hér án atvinnu. Það eru samt um 5.700 manns skráðir án atvinnu í dag fyrir utan hina sem hafa þegar misst bótarétt sinn. Gangi þessi groddalega stytting tímabilsins eftir í einu höggi frá 1. janúar nk. missa um 1.300 manns bótarétt sinn þá og á næstu sex mánuðum ársins. Það er þannig. Um mitt næsta ár verða þá um 1.300 manns komnir út af atvinnuleysisbótaréttinum. Og hvert? Allir inn á vinnumarkaðinn? Nei, því miður væntanlega ekki. Það er ansi hætt við því að stór hluti þeirra eigi ekki í annað hús að venda en til sveitarfélaganna með framfærslu á næstu mánuðum. Að sjálfsögðu gerist þetta á versta tíma ársins, um áramót, þegar fram undan eru þyngstu mánuðirnir í atvinnuleysi. Eins og allir vita sem eitthvað eiga að vita um þessi mál er atvinnuástandið yfirleitt erfiðast og minnst í boði af lausum störfum mánuðina janúar, febrúar og mars. Þá fer að lifna yfir. Það væri strax skárra en ekki neitt að þessi breyting yrði látin taka gildi að vori þegar er þá að lifna yfir vinnumarkaðnum. Röksemdirnar um að atvinnuleysi sé orðið svo lítið halda ekki, það er samt 3,9–4% og upp í 4,5% ef við tökum mælingar Hagstofunnar, jafnvel 5% ef vinnumarkaðskannanirnar eru notaðar, 5.500–6.000 manns hið minnsta án atvinnu. Þar af leiðandi eru það ekki rök að atvinnuleysið hafi minnkað svo mikið að miðað við það sem menn áður þekktu sé núna rétt að stytta atvinnuleysisbótatímbilið. Það var líka gengið frá þessari 36 mánaða reglu árið 2006 þegar atvinnuleysið var nánast ekkert. Þá komust menn að þeirri niðurstöðu að það væri rétt að hafa þriggja ára bótatímabil á Íslandi. Hefur ástandið lagast síðan þá? Nei, það er nú sem þessu nemur verra og samanburðurinn annars staðar á Norðurlöndunum er ekki marktækur, t.d. við Danmörku, vegna þess að eftir að bótatímabilinu þar lýkur taka við alls konar önnur prógrömm sem í sumum tilvikum þýða að afkoma manna er bærilega tryggð lengur en hún væri með þriggja ára tímabilinu hér. Það er ekki tímabært að fara í þessar breytingar í öllu falli. Mér er til efs að það eigi yfir höfuð að fara neðar en í þessi þrjú ár sem menn urðu sammála um að hafa árið 2006. Það sem gert var þegar atvinnuleysið skall á var að lengja tímabilið í fjögur ár og bæta við mjög víðtækum vinnumarkaðsaðgerðum til stuðnings þessum hópum. Ég tel að í það heila tekið hafi Íslandi farnast nokkuð vel að glíma við þann vágest sem stóraukið atvinnuleysið var í kjölfar hrunsins, og auðvitað stórkostlega ánægjulegt að það hefur unnist býsna myndarlega niður. Við erum samt ekki komin í mark og það þarf virkilega að hugsa um þennan hóp og halda utan um hann. Það ætti að vera léttara að ráða við það núna úr því að við gátum greitt fullar óskertar atvinnuleysisbætur í gegnum alla kreppuna. Hvaða rök eru fyrir því að núna hafi menn ekki efni á því að hafa þriggja ára atvinnuleysisbætur úr því að menn létu sig hafa það að fara með óskertar bætur, eins og þær voru nýhækkaðar fyrir hrun, og verja þær í gegnum alla kreppuna? Það var gert þannig að ég gef ekkert fyrir þetta, þetta eru ónýtar röksemdir. Niðurstaðan er sú að menn henda um 500 milljóna kostnaði yfir á sveitarfélögin og setja fólkið í miklu verri stöðu. Það bítur höfuðið af skömminni að ríkisstjórnin er á sama tíma að draga úr og jafnvel fella niður margar af þeim vinnumarkaðsaðgerðum sem gripið var til á meðan ástandið var verst, loka framhaldsskólunum fyrir eldri en 25 ára o.s.frv.  Þetta var gert fullkomlega án nokkurs samráðs og sveitarfélögin kvarta eðlilega mjög undan því. Ég fæ ekki betur séð, því miður, en að menn séu á mörgum stigum að þverbrjóta lögbundna skyldu til að kostnaðarmeta áhrif af svona hlutum á sveitarfélögin. Það á að gera það samkvæmt lögum. Fjármálaráðuneytið er bara að stytta sér leið í þeim efnum. Við höfum ekkert slíkt kostnaðarmat séð á einhliða aðgerðum ríkisvaldsins núna sem hefur veruleg tekjuáhrif á sveitarfélögin. Á það allt að standa til bóta með nýju lögunum um opinber fjármál? Vilja menn þá ekki fara að æfa sig undir þau? En það þarf ekki einu sinni þau lög til því að það er í gildandi lögum að stjórnsýslustigin eiga að umgangast hvert annað svona. Ef ríkisvaldið, fjárveitinga- og fjárstjórnarvaldið, setur lög, breytir hlutum sem hafa bein kostnaðaráhrif á sveitarfélögin á að liggja fyrir mat á þeim áhrifum. En hér þurfa menn að fara til sveitarfélaganna og biðja þau að reyna að taka þennan kostnað saman og á því byggjum við. Samband íslenskra sveitarfélaga sem auðvitað hefur öflugan gagnagrunn til þess áætlar kostnaðarauka sveitarfélaganna upp á um hálfan milljarð króna. Við komum aðeins inn á Framkvæmdasjóð ferðamannastaða í okkar nefndaráliti. Það liggur við að ég þyrfti að hafa með mér vasaklút í ræðustólinn ef ég á að fara að ræða það mál, svo ömurlega hefur allt sem snýr að því forklúðrast í höndum ríkisstjórnarinnar. Auðvitað getum við ekki annað en bent á að samkvæmt frumvarpinu á enn að skerða Framkvæmdasjóð ferðamannastaða og hann fær ekki óskert gistináttagjaldið. Er það þó engin ósköp. Nei, það er hluti af aðhaldsaðgerðunum, segja þeir,  Varðandi loftslagssjóð leggur meiri hlutinn hér til að afmörkun eða eyrnamerking þess sjóðs í þágu umhverfisverkefna verði afnumin og tekjurnar renni beint í ríkissjóð. Þetta hefur allt of lítið verið athugað og er að mínu mati mjög mikið umhugsunarefni vegna þess að þessi sjóður er til kominn vegna þátttöku okkar í alþjóðlegu samstarfi og alþjóðlegum skuldbindingum og það er gagngert hluti af því fyrirkomulagi að tekjurnar renni til tengdra verkefna. Auðvitað er það miklu betur varið með því að þetta sé markaður tekjustofn í sjóð á þessu málasviði en renni ekki óskipt í ríkissjóð og það sé svo háð geðþótta hverju sinni hversu mikið menn láta ganga í einhver umhverfistengd verkefni. Einnig þetta er því gagnrýnivert. Að sjálfsögðu komum við inn á S-merktu lyfin. Það hafa margir fleiri gert og tímans vegna held ég að ég hlaupi hratt yfir sögu þar. Við gagnrýnum að sjálfsögðu að einnig þar skuli stjórnarmeirihlutinn ætla að bera niður og ná sér í 145 milljónir frá sjúklingunum. Hv. þm. Pétur Blöndal ræðir hér oft um að hann vilji ekki stýra hegðun fólks og ekki hafa áhrif á neyslu þess og þess vegna megi ekki vera með sykurskatt eða eitthvað slíkt - en það má hafa áhrif á það hvort menn hafi efni á því að kaupa lyfin sín. Eiga menn eins mikið val þar og í hinu tilvikinu, hvort þeir borða sykraða vöru eða ekki? Nei, en það er allt í lagi að hafa áhrif á það hvort menn hafa efni á nauðsynjunum, hlutunum sem þeir geta ekki sleppt. Þá virðast sömu aðilar ekki feimnir við að beita valdi sínu og hækka lyfjakostnað sjúklinga þegar fyrir liggur að til dæmis 25–30% af öryrkjum hafa ekki efni á því að leysa án vandræða út lyfin sín. Þar er engin feimni. Þá vil ég, frú forseti, nefna nokkur atriði sem ekki eru í frumvarpinu en ættu að vera þar. Í fyrsta lagi ætti að vera framlenging á ákvæði til bráðabirgða XV í lögunum um virðisaukaskatt sem er framlenging á átakinu Allir vinna, a.m.k. að einhverju leyti í staðinn fyrir að stúta því á einu bretti eins og hér stendur til að gera. Hvað segir í þessu bráðabirgðaákvæði? Jú, þar segir að það skuli endurgreiða 100% kostnað af virðisaukaskatti vegna vinnu á byggingarstað íbúðarhúsnæðis og frístundahúsnæðis, sömuleiðis kostnað vegna hönnunar og endurbóta sams konar breytinga og svo stendur í sérstakri málsgrein að þetta skuli líka taka til húsnæðis sem er alfarið í eigu sveitarfélaga eða félaga eða fyrirtækja sem alfarið eru í eigu sveitarfélaga. Það er meira sem er að gerast hér en að endurgreiðslan sé að lækka úr 100% niður í hin gömlu 60%. Það er verið að þrengja aftur ákvæðið þannig að nú tekur það eingöngu til 60% af kostnaði á byggingarstað íbúðarhúsnæðis. Þetta er dapurlegt vegna þess að þetta er eitt af þeim fjölmörgu úrræðum sem menn gripu til á sínum tíma sem hefur mælst vel fyrir, óumdeilanlega skilað miklum árangri og ég held að við séum ekki komin þangað enn þá að við eigum að slá það af á einu bretti. Ég bauð hæstv. ráðherra upp á það við 1. umr. að við ættum að halda undanþágunni óbreyttri en gætum búið við kannski 80% endurgreiðslu í tvö ár og svo færi hún niður í 60%. En maður talar algerlega fyrir daufum eyrum gagnvart öllu slíku, bara út með það og burt með það. Ég nefni umhverfisvæna bíla. Það eru einhver mestu tíðindin, held ég, að það virðist ekki standa til að framlengja bráðabirgðaákvæði XXIV í sömu lögum þar sem heimild er til að fella niður virðisaukaskatt við innflutning og skattskylda sölu á nýjum rafmagns-, vetnis- eða tengiltvinnbifreiðum. Hér er um verulega stórt mál að ræða að -  Að lokum þá að afslættinum á vörugjaldi vegna innflutnings á bílaleigubílum. Það er eins satt og það verður sagt og stendur hér í nefndaráliti minni hlutans að það var á sama korterinu og málið var tekið út úr nefnd sem okkur var tilkynnt að það ætti að helminga stuðninginn við innflutning á bílaleigubílum með því að lækka niðurfellinguna úr 1 millj. kr. í 500 þús. kr. Þetta er hluti af víðtækari ráðstöfun sem gripið var til til stuðnings bílaleigunum og rekstri þeirra þegar áfallið varð hér. Hluta af þeim stuðningsaðgerðum er búið að draga til baka, var gert um áramótin í fyrra, að þær mættu endurselja vissan hluta flotans fyrr en áður hafði verið samkvæmt almennum reglum, þ.e. fyrir þessa 15 mánuði, og nú er verið að taka þennan stuðning mjög harkalega niður sem búið er að framlengja í nokkur ár. Þetta er helmingslækkun. Röksemdafærslan í nefndaráliti meiri hlutans er satt best að setja ótrúleg. Jú, það er að hagur bílaleiga hafi batnað svo geysilega. Veruleikinn er því miður sá að bílaleigurnar voru allar á heljarþröm þegar þessar björgunaraðgerðir voru innleiddar á sínum tíma og einhverjar þeirra þurftu að fara í fjárhagslega endurskipulagningu. En sú stærsta þeirra hefur barist í gegnum þá erfiðleika án slíkrar fyrirgreiðslu og er rétt að komast upp úr sjó núna. Eigið fé í þessari grein er 4% samkvæmt upplýsingum frá þeim sjálfum. Flestar þeirra komust upp fyrir núllið í ár. Það er nú allur batinn. Það er öðruvísi talað um sjávarútveginn, hann er alltaf á hausnum þó að gróðinn skipti tugum milljarða, en bílaleigurnar hafa það svo gott að það er ástæða til að kippa þessum stuðningi frá þeim. Ja, það er ekki það sama, Jón og séra Jón, það er alveg greinilegt. Þetta gagnrýni ég og tel að gangi ekki. Gildistakan á þessu strax um áramót er algerlega fráleit með engum fyrirvara. Fyrirtækin eru búin að panta inn bíla, umboðin fá þá á næstu mánuðum og þetta auðvitað kolfellir það verð sem menn höfðu reiknað út að þeir þyrftu að greiða o.s.frv. Þetta atriði, frú forseti, vona ég að okkur gefist tími til að taka betur fyrir milli 2. og 3. umr. 

Virðulegi forseti. Þegar maður fer yfir þetta frumvarp og sömuleiðis það frumvarp sem við ræddum hér áðan, um breytingu á lögum um virðisaukaskatt o.fl., þá sýnist manni að mjög víða sé verið að hækka álögur á hinar ýmsu greinar. Í því frumvarpi er til dæmis, fyrir utan að verið er að hækka álögur á heimilin í landinu, verið að hækka álögur á bókaútgefendur, kvikmyndahús, tónlistarútgáfu o.fl. Hér er síðan aftur í raun verið að hækka álögurnar með því að draga til baka ívilnanir sem hafa verið, t.d. í átakinu Allir vinna. Þar er verið að hækka álögur. Það er verið að hækka álögur á innflutning rafbíla ef ekki verður af breytingu sem rætt hefur verið um að gæti orðið milli 2. og 3. umr. Núna á að hækka álögur á bílaleigur o.s.frv. Mér finnst þetta orðið ansi mikið. Ég verð að segja það alveg eins og er, virðulegi forseti, að þegar maður horfir yfir sviðið þá er þessi ríkisstjórn að hækka gríðarlega mikið af álögum hér og þar, en segir alltaf að það sé í nafni einfaldleika. Ég átta mig ekki á þessu. Ég vil spyrja hv. þingmann, sem er nú reynslubolti í þessu öllu saman, hvort hann hafi séð jafn mikið af hækkunum og raun ber vitni á tímum eins og nú, þegar við erum komin á nokkuð góðan stað með ríkisfjármálin, og hvort menn hafi tekið það saman hvaða áhrif þetta geti haft á atvinnulíf í landinu. Ég hef áhyggjur af þessu. Það er algjörlega ljóst í mínum huga að sú ríkisstjórn sem hér situr er mjög skattaglöð, þ.e. hún hefur ánægju af því 

Frú forseti. Vandinn er sá að ríkisstjórnin leggur bara skatta á ranga aðila, þ.e. að hún er að létta sköttum í stórum stíl af aðilum sem engin sterk rök standa til og hækkar í staðinn skatta eða kippir til baka stuðningi við ýmsa aðra sem er mikið umhugsunarefni. Það verður til dæmis seint sagt um þessa ríkisstjórn að hún hafi mjög græna fingur. Ef við reynum að átta okkur á því hvert blessuð ríkisstjórnin er að fara í umhverfismálum þá er það með ólíkindum. Hún virðist enga meðvitund hafa þar. Að vísu verður það fagnaðarefni ef menn sjá að sér með umhverfisvæna bíla en að ýmsu öðru leyti, eins og ég hef farið hér yfir, þá er það nú ekki á ferðinni. Hækkanir eru drjúgar. Auðvitað er það í sjálfu sér skattahækkun að lækka endurgreiðslu kostnaðar sem rök hafa staðið til að endurgreiða til stuðnings einhverri starfsemi, hvort sem það eru endurbætur á húsnæði eða endurnýjun bílaleiguflotans þannig að hann eldist ekki úr hófi fram. Ég kom því nú ekki að hér áðan að auðvitað er mesta áhyggjuefnið að sú þróun haldi áfram sem var komin í gang og komin á hættulegt stig þegar gripið var til þeirra ráða að gera endurnýjun bílaflotans ódýrari. Bílarnir höfðu einfaldlega elst og bílaleigurnar réðu ekki við að endurnýja þá. Það er stórskaðlegt fyrir ímynd ferðaþjónustunnar, það er öryggisspursmál og þar fram eftir götunum. Það er hætt við því að sama þróun hefjist aftur. Ríkisstjórnin er að hækka skatta á sjúklinga, það er auðvitað skattahækkun. Svo er matarskatturinn og þannig mætti áfram telja. Ég held reyndar að mestu mistök sín hafi ríkisstjórnin gert þegar hún kom hingað inn og meiri hlutinn í geðvonsku sinni og hafði það að sérstöku markmiði að henda fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar og ýmsum góðum hlutum sem menn voru komnir í gang með. Sumt af því hefur ríkisstjórnin étið ofan í sig aftur. Eftir eins árs fýlukast hefur hún allt í einu séð að skynsamlegt er að leggja fjármuni í rannsóknar- og samkeppnissjóðina, að það þurfi kannski eitthvað að huga að uppbyggingu í ferðaþjónustunni, að kannski sé rétt að hækka aðeins virðisaukaskatt á gistingu, en hún var ekki þeirrar skoðunar í fyrra. 

Virðulegi forseti. Ég heyri að hv. þingmaður er jafn ringlaður og ég yfir því að menn stígi fram og segist ætla að létta sköttum af hinu og þessu og svo er þeim létt af þeim sem hafa hæstu tekjurnar og eiga mestu eignirnar, síðan eru lækkuð veiðigjöld en flestir aðrir fá hækkanir. Það er verið að sáldra hækkunum mjög víða sem koma sér afar illa fyrir til dæmis atvinnurekendur minni fyrirtækja og tekjulægri heimili. Ég held að menn átti sig ekki alveg á því hversu miklar álögur það eru í raun og veru sem litlir eða minni rekstraraðilar á ólíkum sviðum fá á sig í gegnum þær breytingar sem eru boðaðar með báðum þessum frumvörpum. Mig langar að spyrja hv. þingmann að mjög mikilvægu máli sem hann kom inn á og tengist því sem við vorum að ræða, það er Framkvæmdasjóður ferðamannastaða. Nú hefur ferðaþjónustan búið við mjög mikla óvissu síðan þessi ríkisstjórn tók við, um það með hvaða hætti menn ætli að fara í uppbyggingu á innviðum hér á landi, vegna þess að það er eins og við vitum gríðarlega mikilvægt. Við lögðum af stað í þann leiðangur að búa til Framkvæmdasjóð ferðamannastaða sem á að fjármagna af gistináttagjaldinu og núna eru menn farnir að klípa af því til þess að nota í hítina. Það eru afar vondar fréttir. Mig langar að spyrja hv. þingmann vegna þess að hann veit eins og ég og fleiri að stefnan í ferðamálum er allt önnur hvað varðar uppbygginguna sjálfa eins og kom fram í máli hans: Skilaði það sér ekki inn til efnahags- og viðskiptanefndar í þeirri vinnu sem þar átti sér stað? Hvernig stendur á því að menn eru að klípa þessar örfáu krónur úr Framkvæmdasjóði ferðamannastaða inn í hítina þegar þeir eru með áætlanir um miklu, miklu kostnaðarmeiri uppbyggingu innviða í ferðaþjónustu hinum megin? Veit vinstri höndin ekki hvað sú hægri gerir eða getur hv. þingmaður reynt 

Frú forseti. Aðeins í viðbót um skattana. Það sem undrar mig langmest og mér finnst eiginlega merkilegast í ljósi þess hvað þessir flokkar telja sig standa fyrir, sérstaklega Sjálfstæðisflokkurinn, að hann sé vinveittur atvinnulífinu og vilji veg þess sem mestan, er meðferðin á tryggingagjaldinu. Ég verð að segja alveg eins og er að það undrar mig enn og æ meira hversu þögulir menn hafa verið gagnvart því hvernig ríkisstjórnin hefur farið með tryggingagjaldið. Við sjáum þessar miklu lækkanir þar sem ríkið er greinilega tilbúið til að gefa eftir tekjur, í veiðigjöldum, auðlegðarskatti, miðþrepi í tekjuskatti og núna mun ríkið tapa nettó umtalsverðum fjármunum á skattbreytingunum í heild, þ.e. af niðurfellingu vörugjalda og lækkun efra þreps virðisaukaskatts sem er mun dýrara en tekjuaukinn af matarskattshækkuninni, en þegar kemur að tryggingagjaldinu þá hefur þessi ríkisstjórn að mínu mati algjörlega brotið í blað. Þetta er í fyrsta skipti sem heiðursmannasamkomulagið um að atvinnulífið verði að taka á sig hækkun tryggingagjalds á tímum aukins atvinnuleysis, og öfugt, er algerlega brotið. Lækkun atvinnuleysis og minnkandi útgjöld byðu núna upp á að tryggingagjaldið í heild sinni yrði lækkað um á annað prósentustig á sama tíma og stjórnin hefur lækkað það einu sinni um 0,1 prósentustig og ætlar að lækka það aftur um 0,1 prósentustig og hefur í raun breytt stórum hluta af atvinnutryggingagjaldinu þar með í almennan tekjustofn fyrir ríkið. Þarna hefði ég haldið að ríkisstjórnin hefði borið fyrst niður, er kæmi að skattalækkunum. Frá atvinnusjónarmiðum séð og hagvaxtarsjónarmiðum séð þá væri það að mörgu leyti þarna sem ætti alveg sérstaklega að bera niður ef menn teldu sig hafa efni á því að lækka skatta. Varðandi Framkvæmdasjóð ferðamannastaða þá voru meirihlutamenn eitthvað óskaplega þögulir þegar það mál var rætt. Það er auðvitað vísað í ósköpin, í óbermið, í reisupassann, að það eigi að fara að koma upp einhverjum tekjustofni, en mér sýnist algerlega ljóst að næsta ár fari líka í súginn. Það er þegar búið að 

Virðulegur forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór ágætlega yfir nefndarálit okkar þriggja sem sitjum í minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar en það hefst á setningu sem ég ætla að byrja á því að útskýra og gera að umtalsefni. Við segjum: „Í þessu frumvarpi má segja að birtist skuggahliðar ríkisrekstrarins.“ Við erum að benda á að þetta frumvarp snúist um að taka ýmis gjöld sem hafa verið lögð á til að standa undir tilteknum málaflokkum með samningum og setja þau beint inn í ríkisreksturinn. Það heitir frumvarp til laga um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2015 sem er loðið og tæknilegt en þetta er í raun og veru frumvarp til laga um ýmis svik ríkisins á samningum. Það er rauði þráðurinn í þessu. Þetta er frumvarp til laga um ýmsar skammtímareddingar í ríkisfjármálum, hvernig ríkisstjórnin ætlar að ná pening inn í ríkissjóð bakdyramegin, hvernig á að gera gjaldafyrirkomulagið og skattkerfið flóknara og ógegnsærra og ósanngjarnara. Það er mikið talað um að einfalda skattkerfið, að það eigi að vera gagnsætt og sanngjarnt. Hér eru öll slík markmið látin liggja á milli hluta. Ég er svo sem ekki að saka neinn um eitt eða neitt. Ég held að þetta sé að mörgu leyti ósiður sem hefur verið lengi en nú keyri um þverbak. Ég held að oft hafi ríkisvaldið þurft að ganga á bak orða sinna í samningum en ég leyfi mér að fullyrða að yfirleitt hafi það þá verið gert með einhvers konar samráði við aðila vinnumarkaðarins þegar þess hefur þurft. Hér er algerlega rauður þráður í öllum þessum samningssvikum að ekkert samráð liggur til grundvallar. Við segjum í nefndaráliti okkar að þetta sé mjög alvarleg þróun. Stór hluti af þessu máli fjallar til dæmis um tryggingagjaldið. Tryggingagjaldið er samstarfsverkefni ríkis og vinnumarkaðarins. Það er gjald sem verður að ríkja sátt um milli ríkisvaldsins og vinnumarkaðarins um hvað það eigi að fjármagna. Það á að fjármagna ákveðna hluti sem eru vinnumarkaðnum til hagsbóta, starfsendurhæfingu, fæðingarorlof, atvinnuleysisbætur og að hluta til líka þætti í rekstri almannatryggingakerfisins. Það hefur verið einkenni íslenska velferðarkerfisins að vinnumarkaðurinn hefur tekið þátt í því að mjög stórum hluta, eins og Samtök atvinnulífsins og verkalýðsfélög, í gegnum ráðstöfun á tryggingagjaldinu til alls konar velferðarmála sem þjóna vinnumarkaðnum. Stundum hefur ríkið ekki getað staðið við skuldbindingar sínar eins og um langa hríð varðandi fjárframlög í starfsendurhæfingarsjóð en það hefur þó verið gert oftsinnis, leyfi ég mér að fullyrða, með einhvers konar skilningi aðila vinnumarkaðarins. Nú er ekkert slíkt. Ég sagði að hér væri verið að ná í tekjur bakdyramegin inn í ríkissjóð. Stóra myndin í því er hvernig tryggingagjaldið hefur þróast. Tryggingagjaldið leggst á öll laun. Það er skattur sem leggst á fyrirtæki algerlega óháð því hvort þau skili hagnaði eða ekki. Það leggst til dæmis einstaklega þungt á nýsköpunarfyrirtæki og lítil fyrirtæki. Það er þungur baggi á þeim. Réttlætingin á tryggingagjaldinu hefur alltaf verið að það sé gjald sem renni til ýmissa velferðarmála fyrir vinnumarkaðinn og nauðsynlegt sé að vinnumarkaðurinn standi að í samstarfi við ríkið. Árið 2009 fór atvinnuleysi hér upp í hæstu hæðir, rauk upp. Það var skilningur á því meðal aðila vinnumarkaðarins að það þyrfti að hækka atvinnuleysistryggingagjaldið, sem er hluti af tryggingagjaldinu, til að mæta auknu atvinnuleysi. Reynslan hefur sýnt að freisting ríkisins, freisting ríkiskrumlunnar varð ríkinu um megn. Ríkið situr enn á þessum tekjum. Tryggingagjaldið er 7,59% núna; það hefur hækkað um 2,35 prósentustig frá því árinu 2009 og megnið af hækkuninni var réttlætt með því að atvinnuleysið fór upp en síðan hefur atvinnuleysið farið niður en tryggingagjaldið hefur ekki lækkað. 2,35% tryggingagjald eru ríflega 20 milljarðar í ríkissjóð. Hér fer ríkisstjórnin, eins og ég segi, bakdyramegin með því að ganga á bak orða sinna og ná pening inn í ríkissjóð á ógagnsæjan hátt í gegnum gjald sem leggst mjög illa á atvinnulífið, tekur ekki mið af hagnaði í fyrirtækjum og þar fram eftir götunum. Ég verð að taka undir með fyrri ræðumanni að ég hefði haldið að það væri forgangsatriði að ná tryggingagjaldinu niður, ekki síst hjá núverandi ríkisstjórnarflokkum sem tala svolítið um atvinnulífið. Í fyrra, á fyrsta ári ríkisstjórnarinnar og fyrsta skipti sem hún lagði fram tekjuöflunarfrumvörp, var farið í alveg ótrúlega fléttu. Ákveðið var að lækka atvinnuleysistryggingaþátt tryggingagjaldsins vegna þess að atvinnuleysið hafði farið niður, vissulega, réttlætismál og augljóslega þurfti að gera það, en á sama tíma var hækkaður sá hluti sem fer í almannatryggingakerfið algerlega án samráðs og framlagið sem fer í Fæðingarorlofssjóð af tryggingagjaldinu var líka lækkað um helming og látið renna inn í ríkissjóð í gegnum almenna þátt tryggingagjaldsins. Það er algerlega fyrirsjáanlegt að Fæðingarorlofssjóður getur ekki rekið sig á því framlagi þannig að það mun að öllum líkindum þurfa að hækka tryggingagjaldið enn þá meira til að mæta þörfum Fæðingarorlofssjóðs á komandi árum. Almenni þáttur tryggingagjaldsins hafði í fyrra hækkað um 56% á tveimur árum. Það var algerlega án samráðs og engin sátt var um það að tryggingagjaldið ætti að svo stórum hluta að renna inn í ríkissjóð. Þá er þetta bara enn einn skatturinn, þetta er ekki lengur gjald sem á að standa undir einhverjum verkefnum á vinnumarkaði sem sátt er um. Þetta er orðinn launaskattur. Það er þróunin. Það er merkilegt að horfa á þessi tvö tekjuöflunarfrumvörp til samans, 2. og 3. mál. Í 3. máli, sem við ræðum nú, er ríkisvaldið að ná sér í 2–3 milljarða í gegnum alls konar svona bix með því að taka til sín hina og þessa mörkuðu tekjustofna eins og í tryggingagjaldinu, í loftslagssjóði, í gistináttagjaldi og þar fram eftir götunum. Í hinu frumvarpinu, 2. máli, er verið að lækka vörugjöld o.fl. Það er sagt vera skattalækkun og okkur er sagt að líta á heildina vegna þess að í heild sé það skattalækkun. Eigum við ekki að fleygja þessu frumvarpi þá líka inn í heildina? Af hverju má það ekki vera með líka? Hér er verið að ná í pening, 2 milljarða á þessu ári, miklu meira í fyrra og á hverju ári vel yfir 20 milljarða bakdyramegin með því að láta tryggingagjaldið ekki lækka eins og það ætti að gera miðað við minnkandi atvinnuleysi. Hér er bara verið að fjármagna með algerlega ógagnsæjum og flóknum hætti sem fáir skilja við fyrstu sýn allt sem ríkisvaldið er að gera með hinni hendinni. Annars vegar höfum við hina mjúku hönd ríkisvaldsins sem færir okkur einhvers konar skattalækkanir og hins vegar hina ljótu krumlu. Ljóta krumlan er í þessu máli, hún svíkur samninga og nær sér með alls konar refsbrögðum í hina og þessa peninga sem ættu að renna til annarra hluta. Starfsendurhæfingarsjóður. Í fyrsta skipti ákveður ríkisvaldið að setja 200 milljónir í þann sjóð. Það er í fyrsta skiptið sem ríkið ákveður að standa við gefna, undirskrifaða samninga um að 0,13% stofn til tryggingagjalds renni til sjóðsins en 0,13% stofn til tryggingagjalds er miklu meira en 200 milljónir. Mun hærri upphæð ætti að renna til sjóðsins. Þetta þarf aðeins að rifja upp vegna þess að í þessu máli gerast sumir talsmenn ríkisstjórnarinnar fullvígreifir finnst mér og segja að ríkið eigi í rauninni ekkert að leggja til þessa sjóðs, ríkið þurfi peninginn í annað. Hvað er starfsendurhæfingarsjóður? Hann byggir á samkomulagi vinnumarkaðarins, lífeyrissjóðanna og ríkisvaldsins um að vinna að einni allsherjarstarfsendurhæfingu fyrir þá sem eru á vinnumarkaði og líka fyrir þá sem hafa ekki verið á vinnumarkaði. Lífeyrissjóðirnir og vinnumarkaðurinn segja: Ríkisvaldið á að fjármagna þá sem eru ekki á vinnumarkaði, það framlag á að koma inn. - En ríkiskrumlan birtist þá og segir: Nei, þetta er svo mikill peningur, þið getið bara séð um þetta. Þið sjáið líka um þá sem eru ekki á vinnumarkaði og ekki tryggðir hjá lífeyrissjóði. Þið gerið þetta ókeypis fyrir okkur vegna þess að við erum svo æðisleg. Þolinmæði vinnumarkaðarins og lífeyrissjóðanna er auðvitað á þrotum. Þess vegna eru komnar núna 200 milljónir til málamynda inn í sjóðinn. Menn þaðan hafa verið að segja: Við ætlum að hætta þessu. Við ætlum að hætta að sinna starfsendurhæfingu fyrir þá sem hafa ekki verið á vinnumarkaði. Ríkisvaldið getur þá bara gert það fyrir sinn pening. Hvað gerist þá? Þá eru komnar tvær þjóðir í landið. Þá eru komnir þeir sem fá flotta starfsendurhæfingu hjá VIRK starfsendurhæfingarsjóði og eru tryggðir á vinnumarkaði og síðan hinir, ungt fólk, fólk sem hefur verið heimavinnandi, fólk sem hefur glímt við sjúkdóma eða hitt og þetta sem fær miklu verri starfsendurhæfingu, ef þá nokkra. Það viljum við væntanlega ekki. Um þetta snýst málið. Svo kom hæstv. félagsmálaráðherra í pontu í gær og segir að það sé eitthvert prinsipp að ríkið borgi ekki starfsendurhæfingu vegna þess að það eigi ekki að borga meðan það er sjóður þarna. Það er í fyrsta skipti sem ég hef heyrt þau sjónarmið. Starfsendurhæfingarsjóður hefur einmitt sagt: Við verðum að hafa einhvern sjóð vegna þess að við verðum að geta staðið við skuldbindingar eitthvað fram í tímann því að það er verið að gera alls konar samninga við hina og þessa aðila sem sinna starfsendurhæfingu. Svo ákveður ríkisvaldið algerlega einhliða að hætta að jafna örorkubyrði. Það er hluti af samningum við vinnumarkaðinn. Við erum með skyldulífeyrissjóði, það verða allir að borga í lífeyrissjóð. Sumir lífeyrissjóðir eru með mikið af félagsmönnum sem stunda erfiðisvinnu, sjómenn, bændur og fleiri, og örorkubyrði meðal félagsmanna í lífeyrissjóðum þeirra er því miklu meiri en hjá lífeyrissjóðum sem tryggja til dæmis aðallega skrifstofufólk. Hver á að jafna þessa örorkubyrði? Hæstv. félagsmálaráðherra kom upp í pontu í gær og sagði um þetta mál: Við verðum bara að sameina lífeyrissjóðina og þá er þetta vandamál úr sögunni. Það er enginn að fara að sameina lífeyrissjóðina. Ég veit ekki til að það standi til, ég hef ekki séð neitt frumvarp um það. Ég hef ekki séð neinar áætlanir um það. Þetta er bara einhver framtíðarmúsík ráðherrans sem ég hef ekkert orðið var við í neinum þingskjölum. Ef við höfum samkeppni lífeyrissjóðanna og skyldutryggingu í lífeyrismálum verður ríkið að jafna örorkubyrðina vegna þess að annars fá þeir sem stunda meiri erfiðisvinnu minni lífeyri og þurfa að borga hærri iðgjöld. Aftur: Tvær þjóðir í landinu. Það viljum við ekki. Það veldur mér áhyggjum að ríkisvaldið bakki með fyrirætlanir um að má út jöfnun á örorkubyrði um hálft ár. Hvað er það? Grundvallaratriðið er að ríkisvaldið verður að hætta algerlega við þessi áform. Það bjargar ekki málunum að fresta þessu um hálft ár. Grundvallaratriðið er einfaldlega að það er ótækt að gera þetta meðan við búum við svona lífeyriskerfi. Stytting atvinnuleysisbótatímabilsins. Þar stendur ekki steinn yfir steini finnst mér í málflutningnum. Enn og aftur er verið að gera hið sama. Setja á einhvern stokk af langtímaatvinnulausum yfir á sveitarfélögin í miklu ósamræmi við fyrirhuguð lög um opinber fjármál, nota bene. Sá hópur mun fara á framfærslu sveitarfélaganna sem mun leiða til aukins kostnaðar þar. Ríkið sparar þarna pening. En lækkar tryggingagjaldið? Nei, það lækkar ekkert. Hér er því enn og aftur með einhverri brellu verið að reyna að ná peningum bakdyramegin inn í ríkissjóð. Röksemdin er ótrúleg, þó að atvinnuleysi hafi farið niður er það engin röksemd fyrir því að bótatímabilið eigi að vera styttra. Hve mikið atvinnuleysi er stýrir því ekki hvað bótatímabilið á að vera langt. Lengd bótatímabilsins var ákveðin 2006 í blússandi góðæri og byggir einfaldlega á greiningu á því hvað telst hæfilegt að einstaklingur sé lengi á atvinnuleysisbótum með hliðsjón af því hvort líklegt sé að hann muni fá vinnu. Komist var að þeirri niðurstöðu að þrjú ár væri hæfilegt og eftir það þyrfti sá einstaklingur á einhverjum öðrum úrræðum að halda. Það er ástæðan fyrir lengd bótatímabils. Hér liggja engar greiningar að baki, engar. Þetta er allt á sömu bókina lært einhvern veginn. Ég tek undir það hversu fáránlegt það er að ná í 13 milljónir úr Framkvæmdasjóði ferðamannastaða, klípa af gistináttagjaldinu í hagræðingarskyni. Það er háðulegt á meðan fjárþörfin þar er æpandi. Það er ótrúlegur vandræðagangur hjá ríkisstjórninni þegar kemur að Framkvæmdasjóði ferðamannastaða. Það var samþykkt í fjárfestingaráætlun að leggja drjúgan pening í þetta málefni vegna þess að þörfin var augljós. Því var ýtt út af borðinu umsvifalaust í árdögum þessarar ríkisstjórnar. Svo átti að koma einhver upphæð aftur inn í fjáraukann vegna þess að allir sáu að það þyrfti að grípa til einhverra aðgerða. Ríkisstjórnin er alltaf að slá í og úr í þessu máli. Það á líka að sækja pening inn í loftslagssjóð. Tekjur af sölu losunarheimilda renna til loftslagssjóðs til ýmissa verkefna í umhverfismálum. Ríkið ætlar að ná í helminginn af þeim peningum. S-merktu lyfin eru birtingarmynd aukinnar kostnaðarþátttöku í heilbrigðisþjónustu. Nú ætlar ríkisvaldið að velta um 145 millj. kr. yfir á sjúklinga. Það er mjög „grand“. Okkur voru ekki kynntar fyrir nefndinni neinar útskýringar á þeim útreikningi og hvernig menn fengu þessa tölu, 145 milljónir. Margir lýstu áhyggjum af því að þetta mundi virka eins og hvati. Ákvæðið er þannig að S-merkt lyf sem eru ávísuð utan heilbrigðisstofnana fara inn í greiðsluþátttökukerfið. Verður það ekki hvati fyrir stofnanir til að ávísa lyfjunum utan sinna veggja og velta kostnaðinum yfir á sjúklinga? Það á eftir að koma í ljós. Ég lýsi mikilli óánægju með að hætt hafi verið með átaksverkefnið Allir vinna, þ.e. fyrirkomulagið að endurgreiða virðisaukaskatt. Ég sakna þess að hafa ekki fengið neina greiningu á því fyrir nefndinni hvernig það tókst til. Minnkaði það ekki skattsvik og undanskot? Leiddi það ekki til meiri veltu í byggingariðnaði o.s.frv.? Af hverju er verið að hætta við það? Það er ömurlegt að ekki eigi lengur að fella niður vörugjöld af umhverfisvænum bílum. Engin greining liggur því til grundvallar. Af hverju viljum við ekki fjölga umhverfisvænum bílum sem ganga á innlendu eldsneyti?  Þetta er ótrúlega vanbúið frumvarp og 

Forseti. Ég ætla mér ekki að mótmæla þingmanninum í neinu andsvari. Ég ætla hins vegar að þakka honum fyrir hvað hann fór vel í gegnum tryggingagjaldið vegna þess að ég held að tryggingagjaldið sé svolítið óljóst í hugum þeirra sem ekki þekkja vel til þess. Sjálfstæðisflokkurinn vill einkum vera flokkur atvinnulífsins en allir aðrir eru skilst mér á móti atvinnulífinu. Fjármálaráðherrann kemur hingað hinn reiðasti og biður fólk að átta sig á því að sjávarútvegurinn sé vel rekinn og öflugur atvinnuvegur, sem ég held að við gerum okkur öll grein fyrir. Það eru lækkaðar álögur á hann þegar hann græðir sem mest en tryggingagjaldið leggst þungt á lítil fyrirtæki. Það er svo þungt vegna þess að það er launakostnaður og eins og þingmaðurinn nefndi þá fer það ekki eftir því hvernig fyrirtækjunum gengur hvort þau þurfa að greiða það eða ekki. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort það hafi ekki verið eitt af loforðum Sjálfstæðisflokksins að lækka þetta gjald og að mikið hafi legið á því. Það getur verið að mig misminni. Ef þingmaðurinn man betur þá leiðréttir hann mig.

Virðulegi forseti. Ég þakka spurninguna. Ég veit ekki alveg hverju Sjálfstæðisflokkurinn lofaði en það kæmi mér ekki á óvart. Mér finnst ég hafa heyrt það á einhverjum hlaupum að jafnvel báðir flokkar í ríkisstjórnarsamstarfinu hafi haft áhuga á því að lækka tryggingagjaldið, a.m.k. fyrir kosningar. Í öllu falli kemur það mér á óvart að tryggingagjaldið skuli vera algerlega falið í þessari umræðu. Það er ekkert talað um það. Þetta birtist mér þannig að á meðan ekkert er talað um það og það er falið í svona flóknum frumvörpum um forsendur fjárlaga og eitthvað slíkt og umkringt alls konar flækjum - í fyrra var til dæmis mjög flókin meðferð á tryggingagjaldinu og maður þurfti að lesa sig mörgum sinnum í gegnum það til að fatta að ekki var verið að lækka gjaldið heldur var bara verið að flytja gjaldstofna til innan sjálfs tryggingagjaldsins - þá er það augljós freisting fyrir ríkisvaldið að halda alltaf um 20 milljarða tekjum, þ.e. hækkuninni frá 2009 sem hefur ekki gengið til baka. Hækkunin 2009 var af fullkomlega augljósum ástæðum en hún átti að ganga til baka. Það er freistandi fyrir ríkiskrumluna að sækja þennan pening. Svo vil ég taka undir og það var ríkur þáttur í máli mínu líka að þetta er mjög klunnalegur skattur. Hann leggst á öll fyrirtæki burt séð frá því hvernig þeim gengur. Þetta er skattur á hvern starfsmann. Samtök atvinnurekenda gáfu út ágæta stefnu fyrir nokkrum missirum um það hvernig ætti að efla lítil fyrirtæki og var bent á að prósentustigslækkun 

Forseti. Mér fannst það koma fram hér áðan, þegar hv. þingmaður Steingrímur J. Sigfússon flutti ræðu sína, í frammíköllum - og ég ætlaði að spyrja hv. þingmann hvort hann vissi eitthvað nánar um þetta - að það væri alls ekki ákveðið en það gæti farið svo að þessi tilhliðrun vegna umhverfisvænna bifreiða mundi breytast á milli umræðna. Mig langar til að spyrja hvort það hafi eitthvað verið rætt í nefndinni. Svo talaði hv. þingmaður um hvernig tekið væri af einum og fært til annarra, að tvær þjóðir yrðu í landinu. Mér finnst fjárlagafrumvarpið, virðisaukaskattsfrumvarpið og bara allar aðgerðir ríkisstjórnar benda til þess, því miður, að vel sé gert við þá sem eiga fullt og næstum illa við hina sem eiga lítið.

Virðulegur forseti. Ég hefði getað rætt dálítið meira, en tími minn var á þrotum, um fyrirhugaða aðgerð varðandi umhverfisvænar bifreiðar. Það að hætta að gefa afslátt af vörugjöldum, a.m.k. upp að vissu marki, á umhverfisvænum bifreiðum og teygja sig svo í tekjur loftslagssjóðs auk þess hvernig ríkisstjórnin hefur umgengist tillögur um uppbyggingu á grænu hagkerfi í aðgerðum sínum lýsir mjög óhuggulegu viðhorfi til umhverfismála að mínu viti. Mér finnst ríkisstjórnin ekki hafa útskýrt þetta. Á fyrstu metrunum byrjaði hún á því að hafa sama mann í embætti umhverfisráðherra og landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra. Þá var strax sleginn augljós tónn. Mér finnst þetta frumvarp vera enn einn vitnisburðurinn um að þessi ríkisstjórn er á kolrangri leið í umhverfismálum og mjög varhugaverðri. Svo er það þetta með tvær þjóðir í landinu. Ég tek undir að margt í öðrum frumvörpum ýtir undir að það eru að verða til tveir hópar í landinu. Það sem ég minntist á í þessu frumvarpi, hvernig ríkisstjórnin hefur umgengist starfsendurhæfingarsjóð og jöfnun á örorkubyrði almennra lífeyrissjóða, eru dæmi um það en þau eru falin. Ég held að fáir átti sig á því að fyrirhugaðar aðgerðir ríkisstjórnarinnar í þessum tveimur málum muni beinlínis leiða til tveggja hópa í landinu. Í tilviki starfsendurhæfingar, ef ríkið kemur ekki að því í samræmi við samninga sína þá nýtur einfaldlega hópur fólks ekki sambærilegrar starfsendurhæfingar og aðrir. 

Virðulegi forseti. Ég vildi fjalla nokkuð um þetta frumvarp en ég skrifa undir minnihlutaálit efnahags- og viðskiptanefndar með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni sem þegar hefur mælt fyrir álitinu og hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni sem hér talaði áðan. Aðeins til að byrja aftan frá á þeim þáttum sem verða venjulega út undan í umfjöllun af þessum toga vil ég byrja á því að ræða smærri málin. Bókstaflega í síðasta andardrætti formanns nefndarinnar við meðferð málsins tilkynnti hann að ákveðið hefði verið að leggja til helmingslækkun á afslætti af vörugjaldi innflutnings á bílaleigubílum. Tillagan fékk enga umræðu í nefndinni, ekki nema bara við úttekt málsins, ekki var óskað eftir umsögnum um hana og hagsmunaaðilar fengu ekkert tækifæri til að ræða þessa tillögu við nefndina. Engar tölur og greiningar voru lagðar fram og þar af leiðandi er ekkert ljóst um hvernig þetta muni koma við bílaleigur, ferðaþjónustu í landinu eða bílaumboðin. Það ber sérstaklega að hafa í huga að endurnýjun stendur yfir, menn hafa reiknað með tilteknu regluverki og breytingin á að skella á um áramót. Ég vil þess vegna nota þetta tækifæri til að óska eftir að málið gangi til nefndarinnar milli umræðna og það gefist færi á að kalla hagsmunaaðila að og gefa þeim færi á að tjá sig, þótt ekki væri annað, og fyrir ráðuneyti að leggja fram einhver efnisleg gögn um það -  Það kom líka fram á lokasprettinum í vinnunni við málið fyrir nefndinni að ekki stæði til að framlengja á nokkurn hátt ákvæði um að fella niður opinber gjöld vegna innflutnings bifreiða sem nota umhverfisvæna orkugjafa. Þetta kom okkur líka fullkomlega í opna skjöldu. Mér finnst þetta sérstaklega orka tvímælis út frá stefnumörkun sem -  Átakið Allir vinna er fellt niður án nokkurs efnislegs rökstuðnings. Ég vek sérstaka athygli á því hér að þegar fulltrúar atvinnulífsins komu fyrir nefndina vöktu þeir í tillögum sínum um endurskipulagningu virðisaukaskattskerfisins athygli á því að víða í nágrannalöndum okkar er byggingariðnaðurinn almennt í virðisaukaskattskerfinu. Íbúðarbyggingin í heild sinni er þar af leiðandi í virðisaukaskattskerfinu en síðan er endurgreiðsla á virðisaukaskatti vegna þjónustu á byggingarstigi. Þessar aðgerðir sem við vitum að hafa skilað góðum árangri í að tryggja betri skattskil hafa auðveldað litlum aðilum að komast í gegnum erfiðan tíma og greitt fyrir því að einstaklingar í minni háttar viðskiptum sín á milli við endurnýjun íbúðarhúsnæðis hafi allt uppi á borði. Þegar horft er á hinn samfélagslega ávinning af þessari aðgerð allri saman finnst mér mikið skorta á röksemdafærsluna fyrir því að fella hana niður. Mikið hefur verið fjallað um S-merktu lyfin. Ég ætla ekki að eyða miklum tíma í þann þátt en hér er breyting sem vissulega fellur að almennum breytingum á fyrirkomulagi á lyfjagreiðslukerfi en það verður ekki fram hjá því litið að þetta eru 145 milljónir sem leggjast munu á sjúklinga og kemur þannig inn í uppsöfnunina á nýju sjúklingaálögunum sem ríkisstjórnin stendur fyrir. Það er hægt að færa fyrir því einhver rök að eðlilegt sé að gera þessa breytingu út frá samræmi við hið almenna lyfjaþátttökugreiðslukerfi en álögurnar eru engu að síður staðreynd og þegar þær leggjast saman við aðrar álögur á almenning vegna heilbrigðisþjónustu sem fara vaxandi í tíð þessarar ríkisstjórnar er þetta áhyggjuefni. Í frumvarpinu er lagt til að tekjur af sölu losunarheimilda verði ekki markaðar til loftslagssjóðs heldur renni beint í ríkissjóð. Þessi ágæta ríkisstjórn er alltaf að grobba sig af skattalækkunum. Hún leggur almennar álögur á almenning fyrir öll sjálfsögð réttindi og alla sjálfsagða aðstöðu, hvort sem eru afnot af heilbrigðisþjónustu eða annað, og núna stendur til að skattleggja sérstaklega unaðsstundir í náttúrunni. Með sama hætti stendur hún svo ekkert í skattalækkunum gagnvart fyrirtækjum. Það eru stöðugar álögur, alls konar skattar settir á fyrirtæki, bara ekki tekjuskattur. Þess vegna er ekki verið að skattleggja hagnað fyrirtækjanna. Það er bara verið að skattleggja alla atvinnustarfsemina. Tryggingagjaldinu er breytt í almennan tekjustofn ríkisins eins og nú hefur verið gert. Minnkun atvinnuleysisins skilar sér ekki til atvinnulífsins. 1% lækkun á tryggingagjaldi skilar 1.700 störfum, það væri hægt að ráða 1.700 manns. Það er ósköp eðlilegt að atvinnulífið, jafnt verkalýðshreyfingin sem Samtök atvinnulífsins, kvarti yfir því að tryggingagjaldið lækki ekki samhliða minnkandi atvinnuleysi. Þetta er ósanngjarn skattur. Það er ekki bara að hann leggist á fyrirtæki óháð því hvort þau skili hagnaði eða ekki. Hann leggst þyngst á ákveðna tegund fyrirtækja, þekkingarstarfsemi. Þeim mun meiri þekkingu sem menn þurfa, þeim mun meira mannafl sem þeir þurfa, þeim mun þyngra leggst hann á þá. Fyrirtæki sem eru fjármagnsfrek, t.d. stóriðjan, eru með hverfandi kostnað vegna launa vegna þess að stærstur hluti rekstrarkostnaðarins er falinn í öðrum þáttum, í vélbúnaði, orku og öðrum aðföngum. Svo bætist hér við loftslagssjóðurinn. Það er verið að taka til baka alla markaða tekjustofna sem eiga að renna til sérstakra verkefna og talið var eðlilegt að atvinnulífið greiddi fyrir. Nú er sem sagt verið að leggja á nýja fyrirtækjaskatta almennt í landinu óháð því hvort fyrirtækin skila hagnaði eða ekki og þeim mun meiri og þyngri skatta sem fyrirtækin eru í meiri þekkingarstarfsemi. Ég hef svo oft talað á undanförnum vikum um ógöngurnar sem ríkisstjórnin er komin í með Framkvæmdasjóð ferðamannastaða að það fer að æra óstöðugan að setja á enn eina ræðuna um það efni og þá þrá hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra að fylla landið af náttúruvarðliðum sem snuðri ofan í hvers manns koppi. Ég verð þó að segja að það hvernig ríkisstjórnin hefur komið fram gagnvart Framkvæmdasjóði ferðamannastaða og gerir ráð fyrir hér líka að rýra hann, sem er ekki gildur fyrir, á sama tíma og hún hefur verið afskaplega hæg í því að koma með framtíðarlausn á fjármögnun uppbyggingar ferðamannastaða er mjög ámælisvert, sérstaklega þegar haft er í huga að fyrir nefndina komu fulltrúar ferðaþjónustunnar og röktu það fyrir okkur sem ég hafði ekki áttað mig almennilega á fyrr en þeir komu, að jafnvel þótt hinir villtustu draumar hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra verði að veruleika með náttúruvarðliðasveitirnar mun náttúrureisupassinn samt engu skila, mun ekki skila fullnægjandi fjármagni í sjóð til að framkvæma fyrir fyrr en á árinu 2016. Gjaldið verður ekki lagt á fyrr en 1. september 2015, í lok næsta árs, og það er að því tilskildu að hæstv. ráðherra takist með töfrabrögðum að sannfæra þingheim um ágæti þessara hugmynda sem engar horfur eru á. Og jafnvel þótt henni tækist það fyrir sumarið leggst gjaldið á fyrst næsta haust og fyrsta heila árið sem gjaldið er greitt er þá árið 2016 þannig að það er fyrst hið sæla ár 2017, það sumar þegar við fögnum því öll sem eitt að hafa hrakið þessa ríkisstjórn af höndum okkur, sem við sjáum fram á að sjóðsöfnunin úr reisupassanum skili þeim árangri að hægt sé að framkvæma með fullnægjandi hætti um land allt á grundvelli þeirrar gjaldtöku. Reisupassahugmyndin öll er einhver óljósasta ávísun á framtíðina sem ég hef séð frá þessari ríkisstjórn og er þó af mörgu að taka. Virðulegi forseti. Stærsti hlutinn er aðförin að hinum samningsbundnu réttindum launamanna sem ég hef oft gert að umtalsefni en tel óhjákvæmilegt að gera hér enn. Varðandi styttingu atvinnuleysisbótatímabilsins fer ríkisstjórnin fram með rangfærslur og hrein ósannindi í frumvarpinu um að það sé eðlilegt að minnka rétt til atvinnuleysisbóta samfara minnkandi atvinnuleysi vegna þess að aukið hafi verið við réttindin í kjölfar efnahagshrunsins. Það er efnislega rangt. Vissulega var í félagsmálaráðherratíð minni tímabilið lengt úr þremur árum í fjögur en það er búið að draga þá lengingu til baka. Stefnan um þrjú ár sem atvinnuleysisréttindatímabil var mörkuð áður en atvinnuleysið hófst að marki á Íslandi, hún byggir á lögum frá árinu 2006, þannig að þó að lítillega hafi dregið úr atvinnuleysi, ekki nándar nærri nóg, eru engin efnisrök fyrir því að hætta stuðningi við atvinnulaust fólk eða gera eins og ríkisstjórnin hefur nú þegar ákveðið að gera, að hætta svo að segja öllum verkefnum til þjálfunar fólks sem hefur glímt við atvinnuleysi til að auðvelda því að komast aftur út á vinnumarkaðinn. Í Danmörku þar sem atvinnuleysisbótatímabilið var stytt í tvö og hálft ár var það gert á grundvelli greininga á áhrifum og alvörumati og var fylgt með auknum rétti atvinnuleitenda til virkniaðgerða og námsúrræða og komið á nýju kerfi bóta sem gilda í tvö ár eftir tvö og hálft ár þannig að samanlagður tími atvinnuleysisbótaréttinda í Danmörku, sem er sambærilegur við íslenska kerfið, er sem sagt fjögur og hálft ár, ekki tvö og hálft. Þegar menn ætla að koma hingað með alþjóðlegan samanburð er lágmark að menn hafi uppi réttar staðhæfingar. Að síðustu sem skiptir nú allra mestu máli: Þegar bótaréttindatímabilið var stytt í Danmörku gilti það bara um þá sem hófu töku bóta frá og með þeim tíma. Þeir sem höfðu hafið töku bóta á grundvelli fyrri réttinda héldu þeim óskertum. Hér er hins vegar ekkert aðlögunartímabil. Ríkisstjórnin ætlar að fella tiltekna hluta ferðaþjónustunnar undir virðisaukaskatt með lögum núna um áramótin. Það mun ekki koma til framkvæmda um næstu áramót, það kemur til framkvæmda 1. janúar 2016. Það er mjög skynsamlegt að veita slíkan aðlögunartíma en hinir atvinnulausu sem verða fyrir réttindaskerðingu samkvæmt þessu frumvarpi munu þurfa að þola hana 1. janúar nk. 1.300 manns munu missa framfærslu sína um næstu áramót og á fyrri sex mánuðum næsta árs. Það er enginn aðlögunartími eins og fyrir atvinnugreinar sem þurfa að þola breytingar á starfsskilyrðum. Aðeins hluti þessara einstaklinga mun eiga bótarétt hjá sveitarfélögum og sú augljósa hætta blasir við að þessi hópur hverfi sjónum okkar, við munum ekki sjá hann í tölfræði á næstu árum fyrr en allt í einu munum við sjá mikla fjölgun örorkulífeyrisþega. Það er reynslan frá öðrum löndum sem hafa farið svipaðar leiðir. Þetta er svo misráðið sem hugsast getur. Í stað þess að halda í höndina á fólki og hjálpa því til að komast aftur út á vinnumarkaðinn á að ýta því til hliðar. Á sama tíma eru skornar niður fjárveitingar til þjónustu við fólk sem er í atvinnuleit, þjálfun og uppbyggingu þekkingar. Þar fyrir utan felur breytingin bara í sér tilfærslu kostnaðar, þ.e. framfærsluskyldur sveitarfélaganna munu aukast á móti og það er í hróplegu ósamræmi við stefnumörkunina í lögum um opinber fjármál. Það fjárlagafrumvarp er að verða eins og hver annar brandari. Munið þið eftir því sem hæstv. fjármálaráðherra sagði að ætti að vera grunnurinn og hornsteinninn að efnahagsstefnunni og þyrfti að afgreiða fyrir áramót? Það er orðið svo mikið vandræðamál fyrir ríkisstjórnina að það heyrist ekkert meira af því enda stenst engin af aðgerðum ríkisstjórnarinnar viðmiðin sem er að finna í lagafrumvarpinu um opinber fjármál. Þessi ríkisstjórn rekur svo handahófskennda efnahagsstefnu, brýtur svo gegn meginreglunum sem þar er að finna að öll hennar efnahagsstefna fengi falleinkunn ef lögin væru komin í gildi. Þess vegna er þetta frumvarp orðið eins og óhreina barnið hennar Evu og hæstv. fjármálaráðherra þorir ekki einu sinni að nefna það lengur á nafn. Virðulegi forseti. Það er líka gert ráð fyrir því að sinna ekki samningsbundnum og lögbundnum skyldum um greiðslur ríkisins í starfsendurhæfingarsjóð og að ganga gegn gildandi samkomulagi um greiðslur ríkisins til jöfnunar örorkubyrði. Það er búið að rekja ágætlega í umræðunni af hverju það er nauðsynlegt að þetta tvennt verði fyrir hendi. Það er vert að hafa í huga að hér er verið að brjóta samningsbundin réttindi á launafólki. Á sama tíma lætur ríkisstjórnin í veðri vaka að þörf sé á þjóðarsátt. Hvernig á verkalýðshreyfing að geta sest að borði með mönnum sem ganga fram með svikum af þessum toga? Hvernig á verkalýðshreyfing að geta réttlætt það fyrir umbjóðendum sínum að setjast að borði og byrja á að kaupa dýru verði aftur réttindi sem voru umsamin og voru í hendi? Það er ógjörningur. Engin verkalýðsforusta mun ráða við það. Þess vegna er alveg ljóst öllum sem eru með opin augu, öllum sem hafa skilningarvitin opin, að kjarasamningar verða ekki með friði í landinu gangi þessar tillögur ríkisstjórnarinnar eftir. Ríkisstjórnin mun þurfa að koma eins og lúbarinn rakki með skottið á milli lappanna og draga þetta allt til baka áður en kjarasamningar geta hafist. Það vita allir og líklegast ráðherrarnir sjálfir nema þeir séu algjörlega skyni skroppnir. Þetta er hin bitra staðreynd. Það mun engin verkalýðsforusta geta samið við stjórnvöld sem ganga fram með slíkum brigðum eins og ríkisstjórnin er að gera núna og einhliða brotum á samningsbundnum réttindum.

Virðulegi forseti. Það er eitt helsta fagnaðarefni fjárlaga næsta árs að gert er ráð fyrir afnámi almennra vörugjalda. Vörugjöld eru í eðli sínu eða hafa verið í framkvæmd tilviljanakennd og ógagnsæ skattlagning. Skattar eiga nefnilega að vera almennir og skattstofnar breiðir. Oft eru undanþágur frá sköttum eins og vörugjöldum tímabundnar í upphafi en þeim hættir til að fá framlengt líf. Hvers kyns slíkar undanþágur, tímabundnar eða öðruvísi, eru til þess fallnar að grafa undan því jafnræði sem nauðsynlegt er að viðhafa við skattlagningu. Hér hefur verið nefnt í umræðum um þetta dagskrármál átakið Allir vinna. Það er dæmi um undanþágu frá skattskyldu sem kemur til vegna þess að menn viðurkenndu hreinlega að virðisaukaskattur hér er allt of hár. Hann er það hár að menn viðurkenndu líka að undanskot frá honum tíðkuðust og tíðkast. Það er leiðinlegt að þurfa að segja það en menn viðurkenndu þetta sérstaklega og forsenda átaksins var að undanskot tíðkuðust sérstaklega í þeirri atvinnugrein sem átakið náði til. Í því ljósi var átakið endurupptekið, því það hefur reyndar verið, ef ég man rétt, meira eða minna við lýði í nokkur ár eða áratug, ef ekki tugi. Þetta var hins vegar ástæðan fyrir því að menn ákváðu að taka upp þetta átak með sérstökum hætti árið 2009 og 2010. Og það er reyndar athyglisvert að sú ríkisstjórn sem var við stjórnvölinn á síðasta kjörtímabili, sem lagði mikla áherslu á kynjaða fjárlagagerð, tók það aldrei sérstaklega upp að undanþágan var auðvitað til hagsbóta fyrir iðngreinar sem karlmenn hafa hingað til einokað. Margar iðngreinar áttu í sama rekstrarvanda og hinir ágætu iðnaðarmenn í þessu landi á tímanum eftir hrun en voru að mestu leyti skipaðar konum. Það var aldrei léð máls á því að þær atvinnugreinar fengju undanþágu frá virðisaukaskatti í því markmiði að auka atvinnu og bæta rekstur hjá því ágæta fólki. En ég fagna því í sjálfu sér ef dregið er úr undanþágum að þessu leyti. Ég vil víkja nú að þeirri breytingartillögu sem liggur fyrir í málinu. Jafn ágætt og það er að hin almennu vörugjöld verði felld niður, það er mikið fagnaðarefni og ég tel að það hafi ekki fengið verðskuldaða athygli í umræðunni hversu stórt skref er stigið með því, má ekki gleyma því að áfram verða við lýði sérstök vörugjöld, til að mynda vörugjöld af bifreiðum, samkvæmt lögum nr. 29/1993, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl. Vörugjöld verða áfram lögð á bifreiðar. Það er eins og með virðisaukaskattinn sem ég var að lýsa, menn viðurkenna að vörugjöld af bifreiðum eru of há, þau eru óbærilega há. Menn viðurkenndu það fyrir löngu síðan og þess vegna var farið að staga í lög um vörugjald af ökutækjum og veita undanþágur, sumum, ekki öllum. Þannig hafa leigubílar fengið undanþágur frá vörugjöldum upp að ákveðnu marki, rútubifreiðar og bílaleigur eins og komið hefur verið inn á í umræðunni. Rekstraraðilar bílaleigna hafa notið undanþágu frá vörugjöldum upp að ákveðnu marki og nemur sú fjárhæð 1 millj. kr. Nú er það svo að í breytingartillögu við það mál sem nú er til umræðu er lagt til að fjárhæðin verði lækkuð um helming, niður í 500 þús. kr. Það er gott og blessað. Ég tel í hæsta máta óeðlilegt að menn veiti almennt undanþágur frá þeim sköttum sem lagðir hafa verið á, eins og ég hef lýst, að því gefnu að skattarnir séu hóflegir og sanngjarnir og lagðir á alla. En því er ekki að heilsa með vörugjöld af bifreiðum. Gott og vel, nú vilja menn trappa sig niður með undanþáguna, eins og það var orðað hjá framsögumanni. Eftir stendur hins vegar að mínu mati að breytingin varðar mikla hagsmuni þeirra sem standa í þessum rekstri, og ég geri athugasemdir við þau vinnubrögð sem viðhöfð eru hvað þetta varðar. Ég sé að í nefndaráliti minni hlutans er vikið að þessu sérstaklega og því er lýst að breytingartillagan hafi verið sett fram á síðustu mínútum umfjöllunar um frumvarpið og án nokkurrar greiningar á afleiðingum hennar á þá sem hana varða. Þeir sem standa í þessum rekstri hafa bent á það og mig rekur sjálfa minni til þess að hafa í þessum sal á hinni svokölluðu aðventuvertíð þingsins séð Alþingi breyta rekstrarumhverfi sömu aðila með mjög skömmum fyrirvara; í desember komi gríðarleg breyting á forsendum rekstrar sem eigi að taka gildi nokkrum dögum síðar. Ég geri athugasemdir við það. Lög um vörugjald á ökutæki, eldsneyti o.fl., hafa tekið endalausum breytingum, nánast á hverju einasta ári undanfarið og mér finnst rétt að benda á að kannski hefði verið nær að endurskoða gjaldstofninn á vörugjaldinu sem leggst á bifreiðar. Síðasta endurskoðun á honum fór fram árið 2010, að mér telst til, og var ekki til bóta þegar skattstofninum var breytt, þ.e. viðmiðun við skattlagninguna var breytt úr stærð vélar bifreiðar yfir í losun á koltvísýringi, magn skráðrar losunar. Það hefur haft þau áhrif að dísilbifreiðum er hyglað á kostnað bensínbíla. Við þessa umræðu hefur mikið verið rætt um neyslustýringu almennt og það er ótvírætt að með þessari skattlagningu er verið að stýra neytendum, kaupendum bifreiða, yfir í kaup á bílum sem menga mun meira, hafa í för með sér hættulegri mengun og þess utan á minni og óöruggari bílum. Það er alvarlegt mál, að mínu mati. Ég hefði talið rétt, ef nefndin er á annað borð að endurskoða ákvæði í þessum lögum, að hún hefði litið til þessara atriða og lagt til breytingar á þeim. Því miður er það víst þannig að vörugjöld á bifreiðar verða ekki lögð af í þessari atrennu. Hins vegar má öllum vera það ljóst að allur þessi hringlandaháttur með vörugjöld á bifreiðar er einungis staðfesting á því að þau eru ósanngjörn og skattlagningin er að sliga þá sem gjöldin bera. Að þessu sögðu mælist ég til þess að nefndin endurskoði breytinguna sem varðar þennan tiltekna hóp sem hefur gert ráð fyrir því að búa við undanþágu að einhverju leyti frá vörugjöldum á næsta ári og að endurskoðun á vörugjöldum á bifreiðar í heild fari fram hið fyrsta, þannig að einstakir hópar njóti ekki afsláttar af þeim sköttum sem Alþingi hefur ákveðið að leggja á. En markmið þessarar ríkisstjórnar, í öllu falli allra ríkisstjórna sem Sjálfstæðisflokkurinn mun eiga aðild að, hlýtur að vera að afnema þessi vörugjöld eins og önnur vörugjöld.

Virðulegi forseti. Það er margt sem birtist um stefnu stjórnvalda í fjárlagafrumvarpinu og fylgifrumvörpum þess, eins og því sem við ræðum hér. Það sem mér finnst vera stefið í því öllu saman er í fyrsta lagi sá ófriður sem menn skapa allt í kringum sig, að mínu mati algerlega að óþörfu. Það kemur ágætlega fram í umsögnum ýmissa aðila. Hv. þm. Árni Páll Árnason fór vel yfir það í ræðu sinni áðan og einnig hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hvaða breytingar er verið að gera, t.d. á starfsendurhæfingarsjóði og greiðslum í hann og hvernig breytingar varðandi jöfnun á örorkubyrði eru brot á samkomulagi við aðila á vinnumarkaði og ASÍ. Það er alveg merkilegt að ríkisstjórnin skuli halda því til streitu þegar eins mikill ófriður ríkir á vinnumarkaði og raun ber vitni. Þetta er ekki til þess fallið að skapa frið um þau skref sem þarf að stíga á komandi missirum. Það skiptir gríðarlega miklu máli fyrir okkur að á vinnumarkaði skapist friður. Þess vegna undrar þetta mig og það væri ágætt að heyra um það frá framsögumanni málsins hvers vegna menn halda þeim ófriði til streitu gagnvart vinnumarkaðnum og launafólki í landinu með þessum breytingum. Það er til dæmis með ólíkindum sem kemur fram í umsögn ASÍ, en á einum stað segir þar, með leyfi forseta: „Alþýðusambandið gerir alvarlegar athugasemdir við að nú skuli stjórnvöld hins vegar ganga þvert á þetta samkomulag og þá samninga sem gerðir hafa verið á undanförnum árum og ákvarða einhliða að falla frá þríhliða samkomulagi um fjármögnun starfsendurhæfingar …“ Á öðrum stað eru svipaðar hlutir sagðir, með leyfi forseta: „Alþýðusambandið mótmælir harðlega þeirri fyrirætlan stjórnvalda að rjúfa einhliða það samkomulag sem gert var við aðila vinnumarkaðarins og krefst þess að fallið verði frá þessari skerðingu.“ Þarna er verið að tala um skerðingu sem snýr að jöfnun á örorkubyrði. Umsögnin er að miklu leyti til svona. Þetta undrar mig dálítið og ég mundi vilja fá nánari skýringar á því hvernig stjórnvöld réttlæta það fyrir sér að fara með þessum hætti gegn samkomulögum sem gerð hafa verið við aðila á vinnumarkaði, sérstaklega í ljósi þess óróa sem þar hefur verið og er fyrirsjáanlegur á næstunni. Það sem mér finnst í öðru lagi vera stefið í þessu frumvarpi og þeim sem við höfum rætt hér á undan er hversu víða er verið að auka álögur, ekki bara á fólk heldur fyrirtæki og það af ríkisstjórn sem talar iðulega digurbarkalega um lækkun skatta og lét oft síðustu ríkisstjórn heyra það, sem á afar erfiðum tímum þurfti að grípa til skattbreytinga, til lækkunar til að örva hagkerfið en líka til hækkunar þó aldrei hafi þær hækkanir verið íþyngjandi að neinu leyti fyrir þá sem þær þurftu að þola. Miðað við alla þá gagnrýni sem þá átti sér stað er býsna holur hljómur í því eftir á að hyggja miðað við það sem menn gera hér. Það er greinilega búið að taka ákvörðun um það að til að geta fjármagnað skuldaleiðréttingar, til að geta fjármagnað lækkun á veiðigjaldi, til að geta fjármagnað það að auðlegðarskattur falli niður, skuli auka álögur á fyrirtæki í landinu sem kannski flokkast undir að vera lítil og meðalstór. Það er ágætlega farið yfir það í nefndarálitum með þessum frumvörpum. Eitt af því sem nefnt er er t.d. átakið Allir vinna þar sem ráðist var í að afnema virðisaukaskatt vegna viðhalds og endurbóta og slíks á íbúðarhúsnæði og byggingarframkvæmda. Ég verð að segja að það kemur mér á óvart að menn ætli ekki að halda því verkefni áfram og ég er afar ósátt við það vegna þess að átakið hefur gefist gríðarlega vel og ég tel enn þá þörf á að því verði haldið áfram. Þetta hefur verið gagnrýnt mjög harðlega af aðilum vinnumarkaðarins og líka sveitarfélögunum enda tel ég eins og ég sagði áðan að þetta geti haft afar neikvæð áhrif. Það sem er áhyggjuefni líka er umræðan sem hefur skapast um umhverfisvæna bíla. Hv. formaður nefndarinnar hefur sagt að þetta verði skoðað milli 2. og 3. umr. en það er alveg ljóst að ákveðnar skattaívilnanir rafbíla mæta mjög mikilli andstöðu innan stjórnarflokkanna. Það hefur verið ljóst í þó nokkurn tíma. Ég vona að hv. þm. Pétri H. Blöndal takist að koma þessu í gegnum meiri hluta nefndarinnar og við munum ekki liggja á liði okkar í því að styðja hann í því. En það vakna áhyggjur hjá mér við þá andstöðu sem við höfum orðið vör við gagnvart því að rafbílar fái undanþágur vegna þess að það þýðir að umhverfið sem snýr að orkuskiptum verður áfram í töluverðri óvissu og það er ekki gott. Við höfum séð hag fyrir þjóðina í því að orkuskiptin eigi sér stað, þau eru praktísk og jákvæð að svo mörgu leyti, ekki bara út frá umhverfinu heldur líka efnahagslega eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal fór ágætlega yfir áðan. Það skiptir miklu máli að umhverfið í kringum orkuskiptin sé nokkuð ljóst og öruggt til ákveðins tíma. Sjálf hef ég talað fyrir því og lagt fram þingmál þar um að upp að ákveðnum fjölda bifreiða, t.d. þangað til að 10% bílaflotans eru orðin græn eða eitthvað slíkt, verði skattumhverfið hagfellt þessum ökutækjum. Það gæti verið ein leið, vegna þess að þegar hlutfallið er orðið svo hátt má segja að það verði síður aftur snúið. Ég vonast til þess að við í þessum sal náum til lengri tíma samstöðu um að fara einhverja slíka leið vegna þess að ef okkur tekst að gera þetta vel mun það til lengri tíma litið verða mjög gott fyrir Ísland. En þá þýðir ekki fyrir okkur að vera að taka ákvarðanir nokkrum vikum fyrir gildistöku eða nokkrum vikum áður en undanþágur eða annað slíkt fellur úr gildi, það þýðir ekki að láta fólk vinna í slíku umhverfi að við séum alltaf að taka einhverjar „akút“ ákvarðanir eða ad hoc-ákvarðanir í þessum efnum heldur þarf að fylgja stefnumörkun sem er öllum ljós þannig að menn viti í hvaða umhverfi þeir vinna. Það er gríðarlegur áhugi á orkuskiptum og gríðarleg þekking úti í samfélaginu á þeim og við höfum allt til alls til að gera þetta. En þá skiptir lagaumhverfið máli og að það liggi ljóst fyrir hvernig það er og mun verða til lengri tíma. Þá verð ég líka að nefna ferðaþjónustuna. Það er verulegt áfall fyrir bílaleigurnar að fá þessa breytingu á sig, lækkun afsláttar af vörugjöldum, með svona gríðarlega skömmum fyrirvara. Eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom inn á áðan var þetta gert til að tryggja að menn gætu endurnýjað bílaflotann reglulega vegna þess að það er öryggismál. Þetta er líka ímyndarspursmál fyrir landið og íslenska ferðaþjónustu. Þetta var gert til að styðja bílaleigurnar í því að endurnýja bíla sem oftast. Þetta verður högg fyrir bílaleigurnar og mér finnst illa að því staðið ef menn ætla að demba lækkuninni á með svona skömmum fyrirvara. Það sama á við um hækkun á virðisaukaskatti sem við ræddum í málinu á undan, fyrirvarinn er allt of skammur. Það er ekki hægt að bjóða mönnum upp á þannig starfsumhverfi að þeir fái upplýsingar um það með nokkurra vikna fyrirvara að þeir þurfi að gera breytingar til hækkunar á sínum gjöldum, sérstaklega í umhverfi þar sem verð eru gefin út með löngum fyrirvara. Meira að segja vonda vinstri stjórnin áttaði sig á því og gaf þess vegna langan aðlögunartíma að slíkum breytingum. Virðulegi forseti. Þá vil ég koma inn á mál tengt ferðaþjónustunni og það er Framkvæmdasjóður ferðamannastaða. Mér er það algerlega óskiljanlegt, í fyrsta lagi það hvernig gistináttagjald varð að óttalegri mús í meðförum þingsins á síðasta kjörtímabili. Það átti að vera stærra, það átti að gefa meira í aðra hönd og fara óskipt til uppbygginga innviða ferðaþjónustunnar. Af þessu gjaldi sem er nú þegar of lágt ætla menn að klípa um 13 millj. kr. Þetta eru markaðar tekjur og til hvers? Til að setja 13 millj. kr. í hítina. Menn geta aldeilis notað 13 millj. kr. til að byggja upp innviði á ferðamannastöðum, 13 millj. kr. er há upphæð í því samhengi og getur skilað miklu á ákveðnum ferðamannastöðum þannig að það munar aldeilis um hana. Ég átta mig engan veginn á því hvert menn eru að stefna. Náttúrupassinn sem kynntur hefur verið hér og lagt hefur verið fram frumvarp um í þinginu er að mínu mati gríðarleg mistök. Hann hefur mætt mikilli andstöðu bæði innan greinarinnar og meðal hins almenna Íslendings. Það sem mér finnst vera að hugmyndinni um náttúrupassa er að þetta er gríðarlega óaðlaðandi kerfi að svo mörgu leyti. Hvernig ætla menn að fara að því að koma upp einhverju eftirliti með því hvort fólk sé með náttúrupassa eða ekki? Hvernig á að fylgja því eftir? Mér er það algerlega óskiljanlegt. Hvað á að segja við ferðamennina? Nú þarft þú að fara og taka aukaskref, fara inn á vefsíðu og kaupa þér passa. Svo skaltu vara þig á því að gleyma ekki að ganga með hann á þér vegna þess að eftirlitsmenn uppi á hálendi eða hvar sem þú ert munu fylgjast vel með því að þú gangir með hann á þér. Hvernig verður það þegar við Íslendingar ferðumst um landið og verðum svo óheppin að gleyma náttúrupassanum okkar heima? Þetta er auðvitað bara grín. Ég er mjög andsnúin þessari hugmynd. Enn einu sinni sýnir það sig að Sjálfstæðisflokkurinn sem talar alltaf um að minnka eftirlit, auka skilvirkni og lækka skatta - það er ekkert að marka það sem menn segja, ekki neitt. Hvað gera þeir svo á endanum? Þeir hækka skatta hér og þar og síðan ætla þeir meira að segja að búa til eftirlitskerfi með því hvort fólk á ferð um landið hafi keypt sér náttúrupassa. Þá á að búa til heilan eftirlitsiðnað með því. Mér finnst þetta sérkennilegur hugsunarháttur og hefði þá frekar viljað að menn hlustuðu á ferðaþjónustuna sem hefur sjálf lagt til að gistináttagjaldið, sem er undirstaða framkvæmdasjóðsins, verði frekar hækkað og gjaldið innheimt með þeim hætti. Menn verða að minnsta kosti að tryggja að flækjustigið og þetta óaðlaðandi eftirlit verði tekið út úr jöfnunni og fundin leið til gjaldtökunnar með þeim hætti að við sleppum við það tvennt. Ég skil heldur ekki ákvörðunina um framkvæmdasjóðinn, allir gera sér vel grein fyrir því að við þurfum að fara í mjög mikla uppbyggingu innviða á ferðamannastöðum en samt sem áður telja menn að ríkissjóður þurfi að taka 13 millj. kr. af mörkuðum tekjum inn í hítina, sem skefur enn frekar innan úr sjóði sem hefur nú þegar of lítið fé. Það er eins og hægri höndin viti ekki hvað sú vinstri gerir. Virðulegi forseti. Næst vil ég nefna að það er enn og aftur verið að auka álögur á þá sem síst skyldi. Það varðar S-merktu lyfin sem á að fara að taka inn í greiðsluþátttökukerfið. Það segir beinlínis í nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar að þetta sé gert sem hluti af aðhaldsaðgerðum ríkisstjórnarinnar. Það kann ekki góðri lukku að stýra ef menn taka ákvarðanir um það með aðhaldsaðgerðum að færa auknar álögur á þá sem veikastir eru í samfélaginu. Hvers vegna þurfa menn að ráðast í aðhaldsaðgerðir fyrir ríkissjóð? Jú, vegna þess að menn ákváðu að nota það fé sem til reiðu var í ríkissjóði til að flýta skuldalækkunaraðgerðum. Það tekur fjármuni frá öðrum verkefnum og það krefst þess greinilega að menn fari í aðhaldsaðgerðir. Það leiðir af sér að forgangsröðun ríkisstjórnarinnar er sú að í þeim aðhaldsaðgerðum skuli sækja fé til þeirra sem veikir eru og þurfa á lyfjum að halda. Þetta er forgangsröðun ríkisstjórnarinnar og henni mótmæli ég harðlega. Mér finnst hún röng og þetta bætist síðan ofan á hina auknu kostnaðarþátttöku sem orðið hefur í heilbrigðiskerfinu öllu og kannski ekki síst á þessu ári og verður á næsta ári. Þetta er að mínu mati röng nálgun en samt dálítið lýsandi fyrir það sem menn ákveða hér. Þegar á heildina er litið varðandi frumvarpið á það sama við og ég sagði um frumvarpið sem við ræddum á undan, þetta stef að verið er að færa til skattlagningu, það er verið að færa til gjaldtöku, það er verið að færa til byrðar og þær eru færðar frá þeim sem hæstar hafa tekjurnar og til þeirra sem lægstar hafa tekjurnar. Þær eru færðar frá þeim sem standa hvað best í íslensku atvinnulífi eins og sjávarútveginum og yfir á lítil og meðalstór fyrirtæki. Það er rétt sem fram kom áðan hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni að það er með hreinum ólíkindum að menn skuli ekki taka stærri skref í því að lækka tryggingagjaldið. Við hefðum gjarnan viljað gera það og hefðum gert það ef við stæðum í þeim sporum nú að geta haft á það áhrif vegna þess að verið er að rjúfa friðinn sem verið hefur um tryggingagjaldið og hvað það eigi að fjármagna. Dregið hefur mikið úr atvinnuleysi, sem betur fer, frá því þegar það stóð í sem hæstum tölum 2010. Þess vegna þurfum við að stíga þessi skref og ég heyrði ekki betur í síðustu kosningabaráttu en að það hafi verið alger samstaða um það þvert á flokka. En það er ekki það sem ríkisstjórnin vill gera, það er augljóst. Það þarf kannski eitthvað að reyna að hjálpa henni við það og við munum ekki liggja á liði okkar ef til eru liðsmenn innan ríkisstjórnarinnar sem eru tilbúnir í þann leiðangur með okkur að forgangsraða upp á nýtt, breyta áherslunum í nálguninni allri saman, færa okkur aftur yfir í það að reyna að létta byrðunum af þeim sem lægstar hafa tekjurnar og létta líka byrðunum af litlu og meðalstóru fyrirtækjunum, ekki síst þeim sem byggja aðallega á mannauði og tryggingagjaldið íþyngir svo verulega eins og við þekkjum.

Herra forseti. Það er ekki ofsögum sagt að hægt er að ræða þessi mál ríkisstjórnarinnar, fjárlögin og svo tekjuhliðina og það sem hér er verið að bjóða landsmönnum upp á, vel og lengi. Mig langar til að byrja á því að vitna í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun leitast við að virkja samtakamátt þjóðarinnar og vinna gegn því sundurlyndi og tortryggni sem einkennt hefur íslensk stjórnmál og umræðu í samfélaginu um nokkurt skeið.“ Síðar segir: „Unnið verður að víðtækri sátt við aðila vinnumarkaðarins um þróun vinnumarkaðar og uppbyggingu til framtíðar.“ Enn síðar segir að unnið verði að því að tryggja jafnrétti allra landsmanna, taka eigi upp bætt vinnubrögð við fjárlagagerð, horfa til lengri tíma til að bregðast við stöðu ríkissjóðs og tryggja skynsamlega nýtingu á fjármagni. Ég hef ekki náð samhengi á milli þess sem þarna kemur fram og þess sem við fjöllum um hér. Það sem kemur fram í frumvarpinu er meira og minna ekki í sátt við aðila vinnumarkaðarins, svo eitt dæmi sé tekið af því sem ég las upp úr. Það er í rauninni ótrúlegt að ríkisstjórnin leggi inn í veturinn með lækna í verkfalli og vinnumarkaðinn svona ósáttan eins og frumvarpið gefur til kynna og umsagnir við það. Því er ekki að leyna, það kemur fram í umsögnum. Það er kannski rétt sem kemur fram í upphafi nefndarálits minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar en þar er talað um að skuggahliðar ríkisrekstrarins birtist í þessu frumvarpi. Við í stjórnarandstöðunni erum búin að ræða töluvert um ákveðna þætti málsins. Það er auðvitað vegna þess að við höfum af því áhyggjur en ekki bara við heldur einnig þeir sem hafa gefið því umsagnir. Það er í sjálfu sér viðleitni að mæta VIRK með því að draga örlítið úr skerðingunni eða öllu heldur þeim áformum að leggja niður framlag ríkisins í þann sjóð. Það var eitt af því sem varð til þess að ég ákvað að lesa upp úr stjórnarsáttmálanum, þetta var gert algerlega án þess að eiga nokkur samskipti við atvinnulífið um hvernig fara ætti með framlög til sjóðsins, það var bara ákveðið og átti að ganga yfir óbreytt. Eins og segir í nefndarálitinu er þetta alls ekki nægjanlegt að okkar mati í stjórnarandstöðunni, framlagið sem nú er að koma til í þennan sjóð, og það á bara að koma til í eitt skipti, a.m.k. miðað við það sem kemur fram í breytingartillögu meiri hlutans. Vissulega hefur það eitthvað að segja upp í þá þjónustu sem þarna þarf að sinna en það er athyglisvert að hvergi er minnst á það hvernig fyrirkomulagið á að vera. Það er eitt af því sem er dálítið gegnumgangandi, finnst mér, það er ekki búið að leiða til lykta hin ýmsu mál, hvernig eigi að koma þeim fyrir, hvernig framtíðarfyrirkomulag eigi að vera. Það á við um þetta mál, verið er að taka ákvarðanir um fjárframlög og síðan á að skoða eitthvað. Það liggja ekki fyrir tímasetningar eða neitt slíkt. Þetta er ekki eina dæmið sem um er að ræða í því sambandi. Í nefndarálitinu er fjallað um jöfnun örorkubyrði og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór vel yfir það fyrr í dag hvernig greiðsluþátttaka ríkisins á að hverfa í jöfnum skrefum. Það er í raun ótrúlegt að aftur sé verið að koma aftan að atvinnulífinu með því að ákveða einhliða að fara í þá aðgerð og ekki að draga hana til baka heldur að fresta henni fram á mitt ár. Og hvað þá? Hvernig sér stjórnarmeirihlutinn fyrir sér framhaldið hjá lífeyrissjóðunum og þeim sem eiga þá, m.a. þá sem þiggja örorkubætur úr þeim lífeyrissjóðum sem eru í erfiðari stöðu, eins og hér var rakið í dag, og bera mun þyngri örorkubyrði? Það hefur ekki komið fram. Maður veltir því óneitanlega fyrir sér hvort þingmenn séu meðvitaðir um það að þeir eru með þessu að leggja til skerðingu hjá lífeyrisþegum sem hafa hugsanlega orðið öryrkjar snemma vegna einhverra slysa eða eitthvað slíkt og það getur þurft að lækka framfærslu þeirra um allt að 5%.

Ég nefndi það.

Það breytir því ekki, hv. þm. Pétur Blöndal, að þið eruð ekki að breyta neinu. Það er það sem málið snýst um. Það er ekki nóg að nefna eitthvað ef ekkert fylgir því. Það hlýtur að þurfa að fylgja að þessi aðgerð verði dregin til baka. Öðruvísi er ekki hægt að mæta þessu. Í áliti minni hlutans er næst komið inn á styttingu atvinnuleysisbótatímabilsins. Það er hrakið að einhverju leyti það sem stendur í áliti meiri hlutans að verið sé að færa fyrirkomulagið til samræmis við það sem gerist annars staðar á Norðurlöndunum. Færð eru fyrir því rök að t.d. í Danmörku sé annar háttur hafður en ríkisstjórnin leggur nú til að verði á málum. Það fólk sem er búið að vera atvinnulaust í tiltekið langan tíma og varð atvinnulaust þegar lögin voru í gildi, og þau eru vissulega í gildi enn þá, verður án réttinda núna um áramótin eða lendir á sveitarfélögunum. Það er eiginlega mjög furðulegt þegar við komum að því víðtæka samráði sem átti að hafa við atvinnulífið og svo má auðvitað velta fyrir sér frumvarpinu um opinber fjármál og hvort þetta haldist í hendur við að hafa gott samráð við sveitarfélögin í landinu. Þetta er mjög athyglisvert. Ég hef trú á því að hv. þingmenn í stjórnarmeirihlutanum hafi fengið álíka pósta, samtöl og hringingar og við hin. Ég nefni bara símtal sem ég fékk í fyrradag þar sem kona um sextugt hafði samband og lýsti raunum sínum og sagði: Það er kennitalan ein sem ræður för. Hæfni mín eða menntun eða annað í gegnum tíðina skiptir ekki máli. Þá má velta því fyrir sér hvort styttingin valdi því ekki að fé fari á milli sjóða hjá ríkinu, annaðhvort að örorkulífeyrisþegar verði fleiri eða, ef það er um yngra fólk að ræða, með auknum barnalífeyrisgreiðslum. Við erum nú þegar að bæta í endurhæfingarlífeyri. Það er spurning hvort það sé tilfærsla á fé að stytta atvinnuleysisbótatímabilið sem þessu nemur. Það er líka annað, eins og ég nefndi áðan, að hér liggur ekki fyrir nein greining eins og var gerð forðum þegar farið var í breytingar á atvinnuleysisbótaréttindum. Það var ekki eins og það væri gert út í bláinn. Þau voru ekki aukin „af því bara“. Þetta er líka eitthvað sem mér finnst ekki hafa komið skýrt fram í umræðunni hjá meiri hluta þingmanna. Telja þeir að það verði tilfærsla í kerfinu, m.a. í örorkulífeyrisgreiðslum, hvort sem það er í formi endurhæfingarlífeyris eða annað? Hverjir eru það sem missa nú bótaréttinn, hvaða aldurshópar, hvernig eru kynjahlutföllin? Það væri áhugavert að skoða það af því að sveitarfélögin eru ekki öll í stakk búin til að taka við þessum hópi. Það er enginn sem kýs, eða fæstir skulum við segja, sem kjósa það að vera á atvinnuleysisbótum. Við skulum gefa fólki það að það vilji vinna. Það er hins vegar örugglega afskaplega erfitt andlega að vera lengi atvinnulaus og hér er verið að taka burt ákveðin starfsúrræði eða draga úr þeim. Það átti að falla frá þeim og í raun er ekkert annað lagt til til að koma fólki til vinnu aftur. Ég held að enginn vilji vera í þeim sporum að þurfa að ganga inn á skrifstofu sveitarfélags síns og biðja um fjárhagsaðstoð fyrir utan það að þetta er gert með einhliða ákvörðun. Ef við hugum að yngra fólkinu í þessum hópi, þeim sem eru 25 ára og eldri, þá stendur þeim ekki lengur til boða að fara í framhaldsskóla eins og var á síðasta kjörtímabili. Sá hópur þarf að fara í önnur og dýrari úrræði. Ég gef mér það að þeir sem eru búnir að vera atvinnulausir til einhvers tíma og hafa hug á því að fara í skóla hafi ekki endilega tækifæri til þess fjárhagslega að fara í dýrari skólaúrræði auk þess sem allt öðruvísi er haldið utan um fólk á slíkum stöðum en innan framhaldsskóla. Þetta er eitt af því sem hefði getað verið áfram inni sem mótvægisaðgerð ef fólk hefði viljað halda sig við það að stytta atvinnuleysisbótatímabilið. Mig langar að koma aðeins inn á Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Við fulltrúar stjórnarandstöðunnar í fjárlaganefnd í fyrra gagnrýndum það mjög og gerðum það aftur núna í umræðunni um sjóðinn að það er ótrúlega sérstakt að ekki sé búið að koma fram með frumvarp, sem væri orðið að lögum, um gjaldheimtu vegna uppbyggingar ferðamannastaða heldur setja menn sáralitlar fjárhæðir í þennan sjóð og byrja á því að skerða hann, vitandi það eins og hæstv. ráðherra ferðamála hefur sagt að það eru milljarðabeiðnir sem liggja fyrir nú þegar og eru fram undan. Eins og ég sagði í ræðu minni um fjárlagafrumvarpið þá liggur fyrir að þrátt fyrir hið vonda frumvarp sem ferðamálaráðherra hefur lagt fram, ef svo illa vildi til að það yrði að lögum, þá vitum við að það skilar okkur ekki peningum á næsta ári. Mér finnst það óábyrgt af ríkisstjórninni, stjórnarmeirihlutanum, að gera ekki ráð fyrir einhverjum fjármunum í málaflokkinn. Því hefur ekki verið svarað hvernig þeir ætla að bregðast við varðandi viðhald og uppbyggingu innviða á ferðamannastöðum á komandi vori. Það hefur ekki komið fram. Það er í rauninni sorglegt ef raunin verður aftur sú eins og var í fyrra þegar það uppgötvaðist á miðju ári þegar fjárlaganefnd kom saman, í ágúst minnir mig, að farið var að greiða út peninga sem ekki var búið að samþykkja í þinginu sem komu svo inn í fjáraukalagafrumvarpið á dögunum. Það eru ólíðandi vinnubrögð. En það mun líklega gerast aftur vegna þess að ekki er hugað að sjóðnum. Þá er nú hægt að segja við þá sem tala ítrekað um aga í fjármálum að það teljast ekki óvænt útgjöld þegar vitað er um og liggur fyrir fjárvöntun hjá sjóðnum. Þá að S-merktu lyfjunum. Eins og komið hefur fram hér í dag er val um margt en það er ekki val um það að nota lyf hjá ansi mörgum sem þess þurfa. Það er eiginlega sorglegt til þess að vita að ríkisstjórnin sjái færi í því að spara fjármuni á kostnað þeirra sem komast ekki hjá því að nota lyf. Því miður virðist einhvern veginn allt vera í þá átt. Hér er talað um að það þurfi kerfisbreytingu í heilbrigðisþjónustunni til að búa betur um hana og hún nái einhverri reisn. Í mínum huga er þetta ekkert annað en það að menn eru að gæla við einhverja einkavæðingu og það er ekki ásættanlegt. Það þarf bara meiri fjármuni inn í heilbrigðiskerfið og það vitum við öll. Ég fékk símtal rétt áðan og þar var ég spurð: Er það virkilega svo að Allir vinna er ekki inni? Hvað gengur ríkisstjórninni til? Ég sagði: Þeir hafa alla vega bara þessi 60%.  Í lokin langar mig til að vísa aftur í ríkisstjórnarsáttmálann þar sem segir, með leyfi forseta: „Gerð verður úttekt á skattkerfinu og skattkerfisbreytingum undanfarinna ára og lagðar fram tillögur til úrbóta með það að markmiði að einfalda skattkerfið, breikka skattstofna, minnka tekjutengingar og draga úr undanskotum. […] Með lækkun skatta á tekjur, vörur og þjónustu má ná fram mikilvægum kjarabótum sem útfærðar verða nánar í samráði við aðila vinnumarkaðarins og með hliðsjón af öðrum efnahagsaðgerðum …“ Aftur fara ekki saman orð og athafnir. Sú einföldun sem ríkisstjórnarflokkunum er svo tamt að tala um felst í því að hækka og lækka þrep en ekki að breyta kerfinu. Þar komum við aftur að því að það er í rauninni ekki komin fram nein heildarsýn á það hvernig kerfið á að líta út, hvort sem það er virðisaukaskattskerfið eða eitthvað annað, heldur er verið að klóra í. Virðulegi forseti. Ég ætla að láta þetta duga um frumvarpið að sinni.

Herra forseti. Þetta eru ansi góðar umræður og mjög margt hefur komið fram og ég þakka fyrir það. Þegar ég hlýddi á hv. þm. Guðmund Steingrímsson hafði ég á tilfinningunni að stjórnarliðar væri upp til hópa vont fólk og hann skildi ekkert í því af hverju við værum að klípa hér og þar o.s.frv. En auðvitað er á bak við allt þetta sú hugsun að reyna að halda afgangi á ríkissjóði. Og af hverju skyldu menn vilja það? Af hverju hleypa menn ekki öllu í bál og brand og eyða út og suður? Vegna þess að það kostar verðbólgu. Það er bara svo einfalt. Sú lága verðbólga sem við höfum upplifað síðasta ár er virkilegt gleðiefni fyrir heimilin og hún er vegna þess að mínu mati að ríkissjóður er rekinn með miklu meiri aga og með afgangi. Það er mín trú alla vega. Það getur vel verið að aðrir hafi aðrar skoðanir á því. En það er til ákveðin kenning að ef það er halli á afkomu ríkis og sveitarfélaga samanlagt, ef það er halli á þeim rekstri, þá er verið að prenta peninga og það þýðir verðbólga. Það er mjög mikilvægt að halda ríkissjóði í járnum og hafa hann með afgangi og þess vegna standa menn í því sem sumir hér kalla svik og slíkt. Menn hafa rætt mjög mikið um tryggingagjald og með réttu. Tryggingagjaldið er eiginlega það fyrsta sem mig langar til að lækka af því að það er skattur á atvinnu og okkur vantar - eða reyndar vantar okkur ekki svo mikið atvinnu lengur en okkur vantaði hana. Og okkur vantar fjárfestingu. Tryggingagjaldið vinnur líka gegn því að menn stofni fyrirtæki og ráði fólk. Mig mundi langa til að lækka tryggingagjaldið. En þá kemur að afkomu ríkissjóðs. Lækkun tryggingagjalds um 1% þýðir 7 milljarða í mínus fyrir ríkissjóð af því að heildarlaunasumman er um 700–800 milljarðar. Ég get ekki lagt slíkt til. Við vorum í gær að samþykkja, a.m.k. stjórnarliðar, að ríkissjóður greiddi yfir 80 milljarða í vexti. Af hverju skyldi hann greiða svona óskaplega mikið í vexti og gátum við greitt atkvæði gegn því? Sumir gerðu það reyndar eða sátu hjá. Þetta er orðinn hlutur. Skuldir ríkissjóðs eru þvílíkar, svo gífurlegar og geigvænlegar og þess vegna erum við með svo háa vexti, 50 þús. kr. á hvert einasta heimili á hverjum einasta mánuði. 50 þús. kr. á mánuði fyrir hvert einasta heimili í landinu.

Þið greidduð ekki niður skuldir.

Við greiddum ekki niður skuldir, en skemmtilegt. Hvar áttum við að taka peninga til þess? Þá veit ég alveg hvað hv. þingmaður segir. 

Skuldaleiðréttingin.


             Þá kemur að því hvernig menn vilja haga fjármögnun ríkissjóðs, hvort menn vilja skattleggja hér eða þar. Þetta er stefna þessarar ríkisstjórnar og hún er að reyna að beina núna peningum, vegna betri afkomu, í heilbrigðiskerfið sérstaklega. 
             Nokkuð hefur verið rætt um Allir vinna. Það er náttúrlega mjög sérstakt fyrirbæri. Það er verið að endurgreiða virðisaukaskatt vegna skattsvika og hvað segir það mér? Ég veit ekki hvað það segir öðru fólki, öðrum hv. þingmönnum, en það segir mér að skatturinn sé of hár. Þegar skattsvikin verða svona almenn þá er skatturinn orðinn of hár, þ.e. 25,5% virðisaukaskattur er of hár og það verður að lækka hann. En ég veit ekki hvort hann lækki nógu mikið til að við komum í veg fyrir skattsvik en þrýstingurinn minnkar alla vega á það að endurgreiða 100% allan virðisaukaskatt af vinnu á starfsstað, ef unnið er á heimili og annað slíkt. Við ætlum sem sagt að hverfa til gömlu reglunnar um 60% endurgreiðslu og vonast til að hún sé nægilega mikil til að koma í veg fyrir skattsvik. Nokkuð hefur verið rætt um rafbíla. Nefndin hefur fjallað um það og menn hafa skiptar skoðanir á því hvort lækka eigi tolla, vörugjöld eða fella niður virðisaukaskatt á rafbílum. Þá er verið að lækka verð á þeim bifreiðum og verið að skekkja verðið. Þeir bílar sem eru mjög dýrir í innkaupum fyrir þjóðfélagið verða ekki eins dýrir fyrir neytendur. Og það er spurning hvort sá sparnaður sem næst með minni innflutningi á olíu allan líftíma bílsins nái að greiða upp hærra verð á bílnum. Hins vegar getum við horft til þess að með rafbílum eru innlendir orkugjafar nýttir og það er ákveðin stefna sem menn geta tekið. Ég er í sjálfu sér hlynntur því og hef verið það að lækka virðisaukaskatt á bílum eða fella hann niður og vörugjöld og allar álögur til að örva þá breytingu að fara úr bílum sem eyða jarðefnaeldsneyti yfir í bíla sem nota hreina íslenska raforku. Nokkuð hefur verið rætt um styttingu á atvinnuleysisbótatímabilinu. Menn hafa ekki fallist á rök nefndarinnar um það að atvinnuleysi hafi minnkað og telja að svo og svo margir muni verða öryrkjar eða fara yfir til sveitarfélaganna. Kúfurinn sem varð til rétt eftir hrunið, 2009, fjöldi þeirra sem urðu atvinnulausir þá, er nú þegar kominn af atvinnuleysisbótum og hefur farið sína sorglegu leið sem t.d. starfsgetumat hefði hugsanlega getað lagað. Ég er ekki að segja að slíkt mat hefði lagað það en það hefði hugsanlega getað mildað þau áhrif. Þess vegna er svo mikilvægt að taka upp starfsgetumat sem ég er að vinna að annars staðar. Menn hafa rætt um fleira. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir ræddi um ófriðinn við aðila vinnumarkaðarins Það á ekki við um nefndina. Hún fékk þá aðila á sinn fund, fékk frá þeim umsagnir, ræddi við þá og hlustaði á þá og nú hefur komið í ljós að það er hægt að setja peninga bæði í VIRK og í örorkusjóðinn, reyndar mjög takmarkað eins og þessi fræga staða ríkissjóðs leyfir. Hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir talaði um 25 ára markið við menntun. Hún gleymdi að geta þess að það á eingöngu við um menntaskóla en ekki um starfsmenntun. Fólk getur haldið áfram að fara í starfsmenntun og það er nú kannski einmitt það sem vantar, fólk með slíka menntun, iðnmenntun eða aðra slíka menntun sem er mjög góð og verðmæt. Síðan kom fram varðandi styttingu atvinnuleysisbótatímabilsins að fólk sem er komið yfir ákveðinn aldur lenti í vandræðum. Það er náttúrlega hárrétt, herra forseti, og því miður hafa lengi verið ákveðnir fordómar, ég kalla það fordóma, atvinnulífsins gegn fólki sem er komið yfir ákveðinn aldur. Það á og hefur alltaf átt erfitt með að fá vinnu. Þessu þurfum við að breyta og atvinnulífið þarf að gera sér grein fyrir því að þetta getur oft verið mjög verðmætur starfskraftur á grundvelli þeirra reynslu sem það hefur aflað sér. Það gerir ekki sömu fljótfærnislegu mistökin og yngra fólk þótt það kannski vanti eitthvað upp á snerpuna. Ég held að ég sé búinn að fara í gegnum flest atriðin. Hv. þm. Sigríður Andersen kom mjög skemmtilega inn á átakið Allir vinna og að það væri endurgreiðsla á of háum sköttum. Það sama er með bílaleigubílana. Það er líka endurgreiðsla á of háum vörugjöldum á bíla, því miður ekki fyrir alla heldur fyrir suma. Það hefur leitt til þess að helmingur bíla undanfarin ár hefur verið fluttur inn til bílaleigna sem hafa svo selt þá 18 mánuðum seinna til almennings. Almenningur er því að kaupa 18 mánaða gamla bíla og mikið keyrða vegna þess að vörugjöldin eru hreinlega of há. Þetta er eitthvað sem menn þyrftu kannski að skoða til framtíðar en við erum jú að fella niður vörugjöldin í 2. máli, sem ég tel vera mjög mikilvægt, þ.e. önnur vörugjöld en vörugjöld á bifreiðar. Ég held að ég sé búinn að taka á vel flestu því sem hér var rætt. Ég vil þakka fyrir umræðuna og endurtek að við munum ræða þetta mál aftur í hv. efnahags- og viðskiptanefnd þar sem ég á sæti og taka þá fyrir sérstaklega rafbílana og slíka bíla og eins munum við skoða mjög vendilega breytingar á lögum um bílaleigur og athuga hvort eitthvað sé hægt að gera þar en ég lofa engu í því sambandi. En ég held að ég hafi þetta ekki fleira og þakka fyrir þessa góðu umræðu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Seðlabanka Íslands. Markmið frumvarpsins er að færa fjárhagsleg samskipti ríkissjóðs og Seðlabanka í fastmótaðra form en nú er og treysta um leið fjárhagslegt sjálfstæði bankans. Sett er fram breytt regla um ráðstöfun hagnaðar af rekstri bankans. Nefndarálit meiri hlutans ásamt breytingartillögu er að finna á þskj. 687 og vísa ég til þess þar sem ég mun ekki fara yfir það frá orði til orðs heldur rekja helstu efnisatriði. Málið var lagt fram 17. nóvember og var rætt á Alþingi 19. nóvember. Efnahags- og viðskiptanefnd fékk málið til umfjöllunar og fjallaði um það á tveimur fundum. Á fund nefndarinnar komu fulltrúar frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu, Seðlabankanum, endurskoðandi Seðlabankans, Ríkisendurskoðun og ríkisreikningsnefnd. Ég vil fyrir hönd nefndarinnar þakka gestum fyrir þeirra framlag. Frumvarpið var áður lagt fram á síðasta löggjafarþingi en varð ekki útrætt. Það er nú endurflutt með nokkrum breytingum, en undirbúningur frumvarpsins hefur frá upphafi verið á hendi vinnuhóps sem fjármálaráðuneyti og Seðlabanki Íslands komu á fót í ársbyrjun 2012. Í gildandi lögum um Seðlabanka Íslands er gert ráð fyrir að árlegur hagnaður greiðist í ríkissjóð en eiginfjárstaða bankans hefur þó áhrif á það hversu hátt hlutfall hagnaðarins skuli greitt. Núgildandi regla um ráðstöfun hagnaðar Seðlabankans getur leitt til ráðstöfunar á hagnaði til ríkissjóðs þrátt fyrir að eiginfjárstaða Seðlabankans sé ófullnægjandi og jafnvel þegar hún er neikvæð. Núgildandi regla getur einnig leitt til þess að eiginfjárstaða bankans yrði sterkari en þörf er á. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á 34. gr. laganna sem miða að því að Seðlabanki Íslands búi yfir fjárhagslegum styrk til að gegna lögbundnu hlutverki sínu. Í fyrsta lagi er lagt til að Seðlabankinn setji sér árlega markmið um eigið fé á grundvelli tiltekinna viðmiða sem ætlað er að taka mið af kostnaði af rekstri bankans og þeirri áhættu og óvissu sem hann stendur frammi fyrir á hverjum tíma. Í öðru lagi er lagt til að árlegur hagnaður Seðlabankans, að teknu tilliti til óinnleystra reiknaðra tekna og gjalda, skuli renna í ríkissjóð. Seðlabankanum verði því heimilt að halda sérstaka reikninga meðal eiginfjárreikninga sem ætlað er að halda utan um gangvirðisbreytingar vegna gengis krónunnar og verðbreytingar á eignum og skuldum. Gert er ráð fyrir að ákvörðun Seðlabankans um ráðstöfun hagnaðar verði tengd eiginfjármarkmiðum bankans, þannig að ef eigið fé bankans er undir markmiði hans verði hagnaðinum ráðstafað til að byggja upp eigið fé, að fenginni umsögn ráðherra. Í þriðja lagi er lagt til að ríkissjóður skuldbindi sig, á grundvelli heimildar í fjárlögum, til að leggja Seðlabankanum til eigið fé í formi markaðshæfra eigna ef bankinn kallar eftir auknu eigin fé til að uppfylla lágmarkseiginfjárþörf. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að heildarfjárhæð innkallanlegs eigin fjár nemi 52 milljörðum kr. Að lokum er lagt til að ákvörðun um eiginfjármarkmið og ráðstöfun hagnaðar hljóti staðfestingu bankaráðs Seðlabankans. Áhrif frumvarpsins hafa verið metin svo að svigrúm skapist til að lækka stofnfé ríkissjóðs í bankanum um allt að 26 milljarða kr. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að fjárhagslegt sjálfstæði seðlabanka feli einkum í sér þrennt; að seðlabanki hafi sjálfstæðan rekstur og þurfi ekki að reiða sig á opinber framlög með sama hætti og aðrar ríkisstofnanir, að bankinn hafi fjárhagslegan styrk til að hrinda í framkvæmd aðgerðum sem ráðast þarf í og loks að stofnanaumgjörðin er lúti að fjárhagslegum samskiptum seðlabanka og ríkissjóðs stuðli að því að æskilegum fjárhagslegum styrk seðlabanka sé viðhaldið. Útfærsla frumvarpsins byggist m.a. á skýrslum utanaðkomandi sérfræðinga, auk þess sem litið var til löggjafar í Danmörku og Finnlandi. Í athugasemdum við frumvarpið kemur einnig fram að í hagfræðinni hafi ekki reynst einfalt að sýna fram á að fjárhagsleg staða seðlabanka hafi áhrif á getu þeirra til að ná þeim markmiðum sem þeim eru sett. Þannig er eiginfjárhlutfall seðlabanka Kanada undir 1% og hjá seðlabanka Ísraels eru skuldir hærri en eignir og eigið fé seðlabanka Ísraels er því neikvætt. Ólíkt öðrum fyrirtækjum hafa seðlabankar vald til að skapa peninga til að fjármagna rekstur sinn og aðgerðir. Tæknilega séð er lágt eða neikvætt eigið fé því ekki ógn við sjálfstæði seðlabanka þegar á reynir. Þá kemur einnig fram í athugasemdum frumvarpsins að í árslok 2013 var eigið fé Seðlabanka Íslands 90 milljarðar kr. og hlutfall eigin fjár af heildareignum var 9%. Í ljósi þess að ekki er hægt að sýna fram á að tiltekið eigið fé sé forsenda þess að seðlabankar nái markmiðum sínum vaknar sú spurning hvort það sé æskilegt að ríkissjóður sé skuldsettur til þess að fjármagna stofnfé sem er Seðlabankanum í raun ekki nauðsynlegt. Í athugasemdum frumvarpsins kemur fram að óvaxtaberandi skuldir, þ.e. seðlar í umferð og eigið fé Seðlabankans, nema samtals um 137 milljörðum. Það samsvarar tæplega 14% af efnahagsreikningi bankans. Á móti óvaxtaberandi skuldum standa vaxtaberandi eignir sem skila Seðlabankanum tekjum. Þessar vaxtatekjur ættu undir venjulegum kringumstæðum að geta staðið undir eðlilegum rekstri bankans. Miðað við 5% vexti fengi Seðlabankinn 7 milljarða í vexti af þessu eignasafni sem er vel umfram útgjöld bankans af reglulegri starfsemi. Heildarlaunakostnaður Seðlabankans og útgjöld önnur en fjármagnstekjur, fjármagnsgjöld og gengismunur, voru samkvæmt ársreikningi 2013 undir 4 milljörðum kr. Í athugasemdum við frumvarpið er vikið að neikvæðum vaxtamun Seðlabanka í viðskiptum við fjármálastofnanir, sem er áhyggjuefni. Einnig kemur fram að tekjur af Eignarhaldsfélagi Seðlabanka hafi verið notaðar til að mæta því tapi, en að mati framsögumanns er ekki verjandi að nota tekjur af eignarhaldsfélaginu með þeim hætti, þær eignir séu í raun eignir ríkissjóðs, til komnar vegna björgunar gamla bankakerfisins en sá björgunarleiðangur olli ríkissjóði þungum búsifjum. Það er alls ekki sjálfgefið að Seðlabankinn ráðstafi hagnaði af eignasafninu til nýju bankanna í formi vaxta á lausafé. Þvert á móti ætti að halda því eignasafni aðskildu frá lánastarfsemi Seðlabankans. Framsögumaður hefur ítrekað þau sjónarmið að Seðlabankanum sé ekkert að vanbúnaði að beita vaxtalausri bindiskyldu eins og flestir aðrir seðlabankar gera til að draga úr neikvæðum vaxtamun sínum. Ég tel ástæðu til að nefna þetta hér vegna þess að við erum að ræða fjárhagslegt sjálfstæði og trúverðugleika Seðlabankans, en viðvarandi taprekstur hans af þessum viðskiptum við bankana er til þess fallinn að grafa bæði undan sjálfstæði og trúverðugleika hans, auk þess sem tap af rekstri Seðlabanka bitnar í reynd á ríkissjóði. Meiri hlutinn er þeirrar skoðunar að fjárhagslegu sjálfstæði Seðlabankans sé ekki hætta búin þótt frumvarpið verði að lögum. Tillögur frumvarpsins um aðferðafræði við ákvörðun á arðgreiðslu eru að mati meiri hlutans framför frá núverandi fyrirkomulagi. Frumvarpið miði auk þess að því að draga úr óþörfum vaxtakostnaði ríkissjóðs. Tillaga frumvarpsins um innkallanlegt eigið fé skapar svigrúm til að hafa stofnfé ríkissjóðs í Seðlabankanum lægra en ella og draga þannig úr óþörfum vaxtakostnaði ríkissjóðs. Fram kom fyrir nefndinni að frumvarpið væri unnið í nánu samstarfi ráðuneytisins og Seðlabankans og að ekki væri ágreiningur um efni þess. Þá kom fram við meðferð málsins að það hefði verið kynnt fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, sem væri meðvitaður um stöðu mála, og að samráð hefði verið haft við ríkisreikningsnefnd. Áhrif frumvarpsins munu koma fram í 26 milljarða kr. lækkun á skuldabréfi sem ríkissjóður gaf út til að styrkja eigið fé bankans í kjölfar veðtapa sem bankinn varð fyrir við fall fjármálafyrirtækja árið 2008. Samkvæmt mati skrifstofu opinberra fjármála í fjármála- og efnahagsráðuneytinu dregur með því úr vaxtakostnaði um 1,3 milljarða kr. og skuldsetning ríkissjóðs lækkar um 26 milljarða kr. Af hálfu ríkisreikningsnefndar var upplýst að tekjufærsla í bókhaldi ríkisins upp á 20,9 milljarða væri eðlileg ráðstöfun enda bæri að líta á fjárlög sem fjárhagsáætlun en raunveruleg útkoma kæmi hins vegar fram í ríkisreikningi. Eftir framlagningu frumvarpsins kom fram ábending frá endurskoðendum Seðlabankans um að óheppilegt væri að nota hugtakið „gangvirðisreikningur“ í 2. gr. frumvarpsins enda hefði það hugtak aðra merkingu í lögum um ársreikninga. Að höfðu samráði við Seðlabankann leggur meiri hlutinn til nýtt orðalag, að við reikningsskil Seðlabankans verði heimilt að halda sérstaka reikninga meðal eiginfjárreikninga sem taka til óinnleystra tekna og gjalda. Í tillögunni felst ekki efnisbreyting á 2. gr. heldur aðeins breyting á orðalagi. Virðulegi forseti. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu sem fram kemur á þskj. 687. Undir álitið skrifa Frosti Sigurjónsson, formaður og framsögumaður, Pétur H. Blöndal, Willum Þór Þórsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Unnur Brá Konráðsdóttir og Vilhjálmur Bjarnason.

Herra forseti. Mér leið nú ekkert sérlega vel undir þessari framsöguræðu hv. þm. Frosta Sigurjónssonar. Hér við 1. umr. þessa máls urðu töluverðar umræður, sem ég tók m.a. þátt í, um það hvort frumvarpið væri í reynd forsenda einhvers konar bókhaldsæfingar sem rétti hlut ríkissjóðs um 26 milljarða kr. Ég varpaði þeirri spurningu m.a. til þess manns sem ég tel að af þeim sem hér sitja hafi hvað gleggsta þekkingu á Seðlabankanum, ríkissjóði og samskiptum þessara tveggja. Hann taldi ekki að yfirveguðu máli, jafnvel þótt honum væri gefinn kostur á að íhuga það undir umræðunni, að hér væri svo langt gengið að kalla mætti það bókhaldsæfingu. Ég ætla ekki að halda því fram að lesa megi það út úr orðum hv. framsögumanns, en þegar hann las beint upp úr nefndarálitinu orðaði hann það þannig að meiri hlutinn teldi að Seðlabankanum væri ekki hætta búin með samþykkt þessa frumvarps. Mér finnst það ekki mjög traustvekjandi orðalag, satt að segja. Sömuleiðis vil ég líka nefna það, af því ég ber djúpa virðingu fyrir hv. þm. Frosta Sigurjónssyni þegar kemur að því að rýna í tölur, að hann orðaði það svo að sitt álit væri að það að Seðlabankinn notaði tekjur af eignasafni sínu til að mæta rekstrarkostnaði og að tap yrði á rekstri Seðlabankans ef það væri ekki gert í dag, leiddi til þeirrar niðurstöðu að hans mati að Seðlabankinn væri hvorki sjálfstæður né trúverðugur. Það finnast mér vera giska hörð orð frá formanni efnahags- og viðskiptanefndar og bið hann að skýra þetta aðeins gleggra fyrir mér.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég sagði reyndar ekki að Seðlabankinn væri hvorki sjálfstæður né trúverðugur,  Sá sem hér stendur hefur því ítrekað velt upp þeirri spurningu og spurt stjórnendur Seðlabankans hvort þeir vilji ekki nýta þau meðul sem þeim eru boðin samkvæmt lögum og beita svokallaðri vaxtalausri bindiskyldu, eins og kemur fram í skýrslum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að 71% af öllum seðlabönkum gera. Ég hef ekki enn þá fengið viðhlítandi skýringar á því hvers vegna Seðlabankinn dregur alla vega ekki úr tapi sínu. Hann gæti hæglega dregið úr því um nokkur hundruð milljónir á mánuði og styrkt þar með rekstrargrundvöll sinn og sjálfstæði. Hins vegar er sjálfstæði seðlabanka ekki hætta búin þó að þeir hafi ekki sérstaka tekjustofna heldur geta þeir prentað peninga og búið þá til til að mæta þeim útgjöldum sem þeir þurfa að mæta. Þannig að ég ítreka þau orð mín að ég tel ekki fjárhagslegu sjálfstæði Seðlabankans hætta búin á nokkurn einasta hátt með frumvarpinu.

Herra forseti. Svo kann að vera en hins vegar sagði hv. þingmaður það í svari við athugasemdum mínum að þó að ekki mætti kveða svo fast að orði væri eigi að síður trúverðugleikanum og sjálfstæðinu stefnt í voða. Það voru þau orð sem féllu. Það er dálítið fast kveðið þegar maður sem hefur verið falinn sá trúnaður af Alþingi Íslendinga að fara með forustu í nefnd sem fjallar um efnahagsmál og skatta lýðveldisins tekur svo til orða. Í sjálfu sér væri það tilefni til sérstakrar umræðu. Enn lengri umræðu væri þó sennilega þörf til að brjóta til mergjar það sem mér þykir ákaflega merkilegt að maður sem gegnir þeirri trúnaðarstöðu skuli í reynd halda því fram að stefna Seðlabankans í samskiptum sínum við bankana leiddi til þess að hann væri að tapa 5 milljörðum á ári. Ég gat ekki betur skilið hv. þingmann en að hann væri að segja svo. Það kemur sömuleiðis fram að hann hafi ítrekað spurt eftir þessu. En er það þá svo að efnahags- og viðskiptanefnd fái ekki viðhlítandi svör frá Seðlabankanum gagnvart þessum athugasemdum? Ég verð að segja alveg eins og er að mig rekur í rogastans yfir því að slíkur ágreiningur skuli vera á millum helsta efnahagsfræðimanns ríkisstjórnarinnar sem hér situr sem óbreyttur þingmaður og Seðlabankans. Er það virkilega þannig að Seðlabankinn reki stefnu sem fellur ekki að hagsmunum ríkisins? Ég tel að það geti ekki verið. Það hlýtur þá að vera að á móti meti Seðlabankinn það svo að til komi annars konar hagnaður og ávinningur fyrir heildarhagsmuni þjóðarbúsins. Það hlýtur þá að vera það að á meðan a.m.k. eru þessir 200 milljarðar teknir úr umferð. Það dregur úr þenslu og er væntanlega verðbólguletjandi.

Virðulegi forseti. Þetta eru ágætar vangaveltur hjá hv. þingmanni. Það hafa vissulega komið ákveðnar skýringar á því hvers vegna ekki hafi verið brugðið á það ráð að beita vaxtalausri bindiskyldu eins og gert er annars staðar. Meðal annars hefur verið sagt að með því að gera það væri verið að fara út á óvissubraut, ekki væri alveg vitað hvernig viðbrögðin yrðu í bönkunum. Þá spyr maður sig: Er ekki hægt að leggja varlega af stað út á þá braut, í smáum skrefum, og finna út hvað gerist og læra af því? Það er komið eitt og hálft ár síðan hefði mátt byrja á því ferli. Menn hafa velt því upp hvort það mundi vera verra fyrir peningastefnuna, þá stefnu að halda verðstöðugleika. Ég hef fært rök fyrir því að það sé bara betra að beita vaxtalausri bindiskyldu, þá hafi bankarnir hag af því að hér sé engin verðbólga af því þeir eru með vaxtalausa peninga inni í Seðlabankanum. Þá vilja þeir alls ekki hafa verðbólgu. Þannig að þetta vinnur ekki gegn peningastefnu um stöðugleika í verðlagi, þvert á móti, þetta er notað sem tæki til þess að vinna að stöðugleika. Ég hef í raun og veru ekki fengið viðhlítandi skýringar. Menn hafa sagt að það væri ígildi skattheimtu að láta banka vera með peninga á vöxtum sem væru svo lágir að þeir væru núll. En hins vegar má færa rök fyrir því að það sé enginn heilagur réttur að fá vexti yfir núll á peninga sem eru geymdir í öruggri seðlageymslu Seðlabankans, það sé bara ákveðin þjónusta sem hann veitir og menn heppnir að þurfa ekki að borga gjald fyrir slíka þjónustu þegar ekki eru önnur betri fjárfestingartækifæri. Ef maður tekur heildarmyndina, þá er ég ekki að leggja til og hef ekki gert að allir þessir 200 milljarðar séu settir á núll bindiskyldu, heldur kannski bara helmingurinn. Þar með gætu menn sparað helminginn af 5 milljörðum á ári. Þá mættu hinir 100 milljarðarnir vera það lausafé sem þarf að vera. Þá fá bankarnir 2,5 milljarða í vexti frá Seðlabankanum. Ekki getur það verið kölluð skattheimta 

Herra forseti. Ég get tekið undir það með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að það er kannski ekki neitt sérstaklega hughreystandi að heyra þetta orðað þannig að sjálfstæði Seðlabankans sé ekki hætta búin með afgreiðslu þessa máls. Það er svolítið önuglegt vegna þess að frumvarpið á einmitt að styrkja sjálfstæði Seðlabankans, það er einn megintilgangur þess. Það er eins gott að það klikki þá ekki eða snúist upp í andhverfu sína. Ég vil segja um þetta mál almennt að það er að sjálfsögðu ekkert að markmiðum þess eða tilgangi. Tilgangurinn er ágætur, „meningen er god nok“, eins og Danirnir munu segja. En það er álitamál hvort það er að nást fram sem í orði er sagt að sé einn megintilgangur þessa máls; að styrkja efnahagslegt og eiginlegt sjálfstæði Seðlabankans og búa betur um það, að efnahagsreikningur hans og eiginfjárstaða á hverjum tíma sé ekki áhyggjuefni gagnvart því að Seðlabankinn sé í fyrsta lagi sjálfstæður, það sé aldrei afkomuspursmál sem þurfi að hafa áhrif á hann eða samband hans við eiganda sinn, ríkið og þjóðina, sé ekki þannig að það séu nein bönd þar á milli sem strekki á ef Seðlabankinn ákveður að beita sér með tilteknum hætti. En það er líka mjög mikilvægt að Seðlabankinn sé svo efnahagslega sterkur að hann hiki ekki við ef því er að skipta að gera sjálfan sig upp með tapi á einhverju árabili ef hann nær fram markmiðum sínum um efnahagslegan stöðugleika með slíkum aðgerðum. Með öðrum orðum, það á ekki að ræða um starfsemi Seðlabanka þannig að markmiðið í sjálfu sé að hann rekinn með afgangi og sérstaklega ekki á hverju ári eða markmiðið sé endilega að hann græði á hverju ári til að geta borgað ríkissjóði arð. Það er að mínu mati mjög röng hugsun vegna þess að verkefni og hlutverk Seðlabankans er svo miklu, miklu mikilvægara en það að mynda kannski einhvern 1 eða 2 milljarða í rekstrarafgang á ári. Það eru smámunir í þjóðhagslegu samhengi borið saman við þá gríðarlegu hagsmuni sem eru fólgnir í því að Seðlabankinn sinni verkefnum sínum vel og sé ekki í neinum böndum hvað varðar eigin afkomu eða tengsl við eiganda sinn. Það verður að segjast eins og er að vegferð þessa frumvarps er búin að vera nokkuð skrykkjótt og það er eiginlega visst umhugsunarefni. Það kom í ljós að frumvarpið sem lagt var fram í fyrravor gekk engan veginn upp, eins og við nokkrir urðum nú til að benda á. Smátt og smátt áttuðu aðstandendurnir sig á því að það gekk ekki upp. Meiningin var til dæmis, ef ég hef náð að skilja það rétt, sem auðvitað gat aldrei gengið upp, að Seðlabankinn eignfærði hjá sér loforð ríkisins um að leggja honum til aukið hlutafé ef á þyrfti að halda, teldi það inn í eiginfjárgrunn sinn en ríkið ætlaði ekki að bókfæra það sín megin. Hvernig er hægt að bjóða upp á slíkt? Nei, það er ekki hægt. Og nú er niðurstaðan komin að það verður gert hvorugu megin, samanber heimildargreinina sem hér var til afgreiðslu við 2. umr. fjárlaga og hina löngu atkvæðagreiðslu í gær. Þar er gripið á það ráð að búa um það loforð ríkisins að hlaupa undir bagga með Seðlabankanum í heimildargrein, það stendur þarna, bæði heimild ríkisins til að taka 52 milljarða að láni og hinum megin að greiða 52 milljarða til Seðlabankans ef hann rukkar eftir því. Seðlabankinn mun síðan sýna að sjálfsögðu í ársreikningi sínum og með skýringum að hann eigi þetta loforð útistandandi, geti kallað það inn ef á þarf að halda en ekki telja það til hins eiginlega eiginfjárgrunns. Það er að sjálfsögðu bót frá fyrri hugmynd. Annað sem er merkilegt við vegferð frumvarpsins er hvað það kom seint fram, í ljósi þess að það er endurflutt, og menn höfðu haft allt vorið, sumarið og haustið til að fullbúa það í hendur þingsins á nýjan leik en engu að síður er það fyrst 19. nóvember, fyrir ekkert löngu síðan, sem efnahags- og viðskiptanefnd fær það loksins í hendur til að vinna með. Það var miður því ég held að það hafi sýnt sig í meðförum nefndarinnar að þetta var ekki alveg eins einfalt og rakið og ýmsir trúðu á eða vonuðu. Það var margt í þessu máli sem þurfti að skoða vel og þarf að skoða vel og hefði mátt skoða betur þrátt fyrir góðan vilja og að vissulega hafi vinna nefndarinnar upplýst málið talsvert. Fyrir mitt leyti munaði þar mestu um þegar við fengum loksins formann ríkisreikningsnefndar á fund sem vissi virkilega hvað hann var að tala um þegar kom að því hvernig fara skyldi með þessar færslur bæði ríkissjóðsmegin og seðlabankamegin. Þó er augljóslega ákveðin óvissa eftir og ég hef áfram mínar efasemdir um í öllu falli að þetta séu tímabærar breytingar. Fyrir því hef ég að minnsta kosti tvenn nokkuð efnisleg rök að ég tel. Þau fyrri eru einfaldlega sá ágalli málsins sem vakin er athygli á í nefndaráliti okkar í minni hlutanum að til þess að ná tölunum saman og ákvarða endanlega tekjufærsluna hjá ríkinu þarf að giska á hagnað Seðlabankans á þessu ári. Það þarf þá að byggja á einhvers konar áætlun um að Seðlabankinn verði gerður upp með 6 milljarða hagnaði. Við heyrðum skýringar formannsins að það væri ekki svo alvarlegt vegna þess að fjárlög séu nú alltaf ákveðin áætlun. Fjáraukalögin eiga að komast nær því. Þá á veruleikinn að vera farinn að birtast býsna skýrt og ef allt er með felldu þá ætti ekki að vera nema sem minnstur munur á fjáraukalögum sem afgreidd eru rétt undir lok árs og ríkisreikningi sem kemur á útmánuðum eða undir vor árið eftir. Vel að merkja, það er í fjáraukalögum sem tekjufærslan á sér stað. Hin ástæðan er sú, og það finnst mér að hafi of lítið verið skoðað af okkar hálfu eða rætt, að það er svo margt enn óuppgert sem tengist í sjálfu sér bæði stöðu Seðlabankans og ríkissjóðs og samskiptunum þar á milli. Þessi samskipti eru auðvitað óvenjuflókin um þessar mundir. Ríkið er með stór gjaldeyrislán sem það leggur inn í Seðlabankann og byggir upp forðann. Ríkið borgar vextina af lántökunni eða útgáfunni en Seðlabankinn ávaxtar forðann og þar er mikill vaxtamunur á milli sem óbreyttur lendir á ríkinu. Þetta er eitt. Í öðru lagi er það þannig að ríkið og Seðlabankinn eiga saman umtalsverðar eignir í eignaumsýslufélaginu ESÍ sem ákveðið var að halda utan um á einum stað og var að ég held hárrétt ákvörðun og skynsamleg. Það mætti segja að maður gæti vel hugsað sér betra fyrirkomulag en að þessi eignaumsýsla væri í skjóli af Seðlabankanum. Trúlega hefði verið best að ríkið hefði átt sjálfstætt eignaumsýslufélag sem það gat látið sjá um þetta gríðarlega mikilvæga verkefni, að passa upp á þær kröfur sem mynduðust við fall fjármálakerfisins, gæta þar hagsmuna ríkisins og eftir atvikum Seðlabankans og reyna að ná sem mestum verðmætum út úr því upp í hin gríðarlegu töp sem þegar eru orðin af þeim sökum. Uppgjörið á ESÍ hefur að sjálfsögðu á engan hátt farið fram og við vitum ekki enn hvernig því lýkur og hvernig ríkið og Seðlabankinn koma út úr því að lokum og hvort bókfærðar afskriftir munu nægja svo sem eins og hin stóra afskrift ríkissjóðs í ríkisreikningi 2008 þegar hátt í 200 milljarðar kr. voru afskrifaðir. Mögulega kemur þetta út í plús, mögulega á núlli, það er of snemmt að segja það er ég best veit. Í þriðja lagi mætti nefna þá staðreynd að við erum með fjármagnshöft. Það er gríðarlega afdrifaríkt og stórt verkefni hvernig tekst að vinda ofan af þeim og komast út úr þeim. Margir virðast hafa farið að gefa sér sem fyrirliggjandi óumhrekjanlega staðreynd að ríkið eða íslenska þjóðarbúið komi út úr því með alveg bullandi gróða að létta af fjármagnshöftunum. Ég hef varað við slíku tali. Það er sýnd veiði en ekki gefin. Við skulum ekki gleyma hættunum sem geta verið fólgnar í því að eitthvað fari úrskeiðis í þeirri aðgerð. Hún gæti reynst íslenska þjóðarbúinu alveg gríðarlega kostnaðarsöm ef eitthvað ber út af. Það er auðvitað gáleysislegt tal og skánar ekki við að það sé hæstv. forsætisráðherra stundum sem talar þannig við þjóðina eins og það sé í hendi og sjálfgefið að við stórgræðum á þessu. Ég held að við hlytum að verða þá fyrsta þjóðin í sögunni, þótt vissulega hafi það sögulega stundum skeð að Ísland hafi grætt á hlutum sem flestir aðrir hafa tapað á eins og styrjöldum, en ég á eftir að sjá það endilega gerast hér. Menn verða að átta sig á því að það getur fallið til þjóðhagslegur kostnaður sem gæti orðið í stórum fjárhæðum ef eitthvað fer úrskeiðis. Lítils háttar gengismunur eða afskrift á einhverjum hluta af eignum þrotabúa eða erlendra handhafa krónueigna inni í hagkerfinu yrði fljótt að brenna upp á móti því ef t.d. verðbólgan færi verulega úr böndunum, ef gengisstöðugleikinn brysti, ef við stæðum frammi fyrir því aftur að þurfa að verja okkur fyrir fjármagnsflótta frá landinu. Mér líður stundum illa þegar ég heyri menn tala af þessari léttúð og þessu ábyrgðarleysi um stöðu lítillar þjóðar með sinn eigin gjaldmiðil sem á hátt á aðra landsframleiðslu læsta inni í hagkerfinu í eigu útlendinga. Það er dálítill handleggur að sjá fyrir sér hvernig slík staða verður leyst upp. Í ljósi þess að Seðlabankinn er þarna algerlega miðlægur, hann heldur utan um framkvæmd fjármagnshaftanna og hann mun verða gerandinn í aðgerðum til að aflétta þeim, skiptir miklu máli að staða hans sé eins traust og mögulegt er á þeim tíma. Þess vegna er dálítið mótsagnakennt að í ljósi alls þessa sé tímabært að fara að lækka eigið fé Seðlabankans jafnvel þótt við værum þeirrar skoðunar að við jafnvægisástand sé það óþarflega mikið. Ég er ekki að tala gegn því að þetta nýja fyrirkomulag geti ekki vel átt rétt á sér. Spurningin er meira: Er tímabært að fara út í þessar breytingar nú? Eru menn alveg vissir um að það líti vel út út á við, að menn sem eru að fylgjast með landinu taki eftir því í fréttum að Ísland sé að lækka eigið fé Seðlabankans sisvona núna? Kannski verða allir ánægðir með það ef það er útskýrt fyrir þeim en ég hefði a.m.k. talið að menn þyrftu að hugleiða það að fara varlega gagnvart því og vanda sig. Varðandi frágang málsins eins og hann er uppsettur og hafandi kafað ofan í það og fengið þessa gesti til okkar o.s.frv., ætli ég segi þá ekki fyrir mitt leyti og svara þá spurningu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, að ég hef heldur betri tilfinningu fyrir því nú að þessi færslumáti sé tækur, það sé hægt að gera þetta eins og hér er lagt til. En ég er ekki sannfærður og mér líður ekki að öllu leyti vel með það, fyrir nú utan að þetta er svo skringilegt þegar maður fer yfir þetta allt í huga sínum að það þarf talsvert til að kyngja þessu, að allt í einu sé að myndast einhver gróði frá ríkinu því almennt leggjum við þann skilning í tekjufærslu að það sé hagnaður, það sé ávinningur. Förum bara yfir hvað hefur gerst. Seðlabankinn fer á hausinn. Seðlabankinn verður gjaldþrota og hann tapar miklu meiru en öllu eigin fé sínu þannig að ríkið þarf að gefa út himinhátt skuldabréf og aðeins hluti af því bréfi dugar til að mynda jákvæða eiginfjárstöðu í Seðlabankanum, aðeins lítill hluti þess. 76–77 milljarðar töldu menn að yrðu að eiginlegu eigin fé út af skuldabréfi upp á 150 milljarða. Svo sokkinn var Seðlabankinn vegna veðkrafnanna sem urðu allt í einu ónýtar, bréfin á brettunum í kjallaranum sem lesa má um í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, sem urðu allt í einu að engu, bréfin sem þeir vissu ekkert hvað þeir áttu að gera við, er haft eftir einum starfsmanni í skýrslunni. Þau hlóðust upp á brettum í kjallaranum, ástarbréfin frægu. Jæja, hvað gerir ríkið þá? Það endurfjármagnar Seðlabankann með þeim aðferðum að kaupa af honum kröfurnar á gríðarlegu yfirverði og eftir stendur skuldabréf, ávöxtun, sem ríkið gefur út á sjálft sig og afhendir Seðlabankanum. Hann á það. Ríkið skuldar Seðlabankanum þessa peninga og á að borga þá skuld til baka. Fyrst var það kúlulán og síðan er núna verið að semja um að breyta því í fastar afborganir. Gott og vel. Þar með er komið eigið fé í Seðlabankann. En ríkið skuldar hjá sér hverja krónu og umtalsvert meira til. Svo koma menn í þriðju umferð og segja: Nú ætlum við að lækka eigið fé í Seðlabankanum. Jahá. Það stendur þá í 90 milljörðum í ársreikningi Seðlabankans en 77 í efnahagsreikningi ríkissjóðs. Það lítur sem sagt þannig út að ríkið ætli nú að sækja sér eigið fé út úr Seðlabankanum og færa sér til tekna. En hvað gerir það við peninginn? Hann fer í gegnum ríkissjóð og beint í að lækka skuldina um sömu fjárhæð. Engu að síður ætlar ríkið samt að tekjufæra þetta og þó er það þannig að með lækkun eigin fjárins lækkar eigið fé í Seðlabankanum sem ríkið á. Er þetta ekkert skrýtið? Jú, þetta er svolítið skrýtið. En eftir stendur aðeins það eitt að það var mismunur á eiginfjártölunni í ársreikningi Seðlabankans og bókfærðu eigin fé ríkisins. Út af fyrir sig er hægt, bókhaldslega séð, að segja að þegar sá munur er þurrkaður út og Seðlabankinn látinn færa fjármuni sem því nemur yfir til ríkisins geti ríkið tekjufært það en aðeins þann mun. Augljóslega gengi hitt ekki. Veikleikinn er hins vegar sá að það verða engin ný verðmæti til, ekki á nokkurn hátt. Þetta eru í raun og veru bara tveir vasar sömu megin á sama jakkanum þar sem er ríkissjóður og Seðlabankinn. Það er ekki eins og þjóðin hafi allt í einu orðið 26 milljörðum eða 21 milljarði ríkari, er það? Nei, því auðvitað er þetta bara bókhaldslegt. En sennilega, og ég ætla ekki að reyna að fara að hafa vitið fyrir mér vitrari mönnum í þessum fræðum, fær það staðist af þeirri ástæðu að þarna komi til ákveðin tekjufærsla. Veikleikarnir eru líka þeir að þetta er ekki í samræmi við það sem enn sem komið er er almennt tíðkað þegar ríkið eignfærir hjá sér eignir í öðrum félögum og fyrirtækjum. Þar er meðferðin talsvert önnur. Reyndar hafa þau mál ekki verið í nógu góðu horfi, sérstaklega vegna þess að ríkið hefur trassað að uppfæra þá eignarhluti sína. Það væri auðvitað eðlilegast að gera það árlega. Það er mjög sérkennilegt að verðmæti verðmætra fyrirtækja í eigu ríkisins er í reikningum ríkisins fært langt undir bókfærðu eigin fé viðkomandi aðila. Nærtækt dæmi er Landsbankinn sem enn er færður á upphaflegu nafnverði inngreidds hlutafjár plús það sem ríkið fékk án endurgjalds í fyrra, 18% í viðbót. En hvernig var það þá fært til tekna hjá ríkinu? Á sama verði og innborgaða nafnféð á sínum tíma. Eignarhluturinn var ekki tekinn úr eiginfjárígildisvirði eða öðru slíku, nei. Sama má segja um Landsvirkjun. Eignarhluturinn er færður langt undir raunverulegu verðmæti Landsvirkjunar í dag, náttúrlega himinhrópandi langt undir því ef reynt er að meta verðmæti fyrirtækisins. Það vantar sennilega eina 200 milljarða upp á að bara eigið fé Landsvirkjunar, eða a.m.k. 150 milljarða, sé fært með réttum hætti inn í efnahag ríkisins.

…taka þetta út.

Já, þá kvikna hugmyndirnar, nú hafa sennilega stjórnarliðar séð ljósið, svona reddum við þessu næstu árin. En þá verður einhvers staðar vonandi á lífi maður sem bendir ykkur á að þið séuð að innleysa hagnað sem kom ekki endilega til á ykkar vakt, þótt þið eignið ykkur allt gott sem gerst hefur á Íslandi frá landnámi, það hafi allt gerst eftir maímánuð í fyrra. Ef maður hlustar á hv. formann fjárlaganefndar tala er eins og öll gæfa Íslands frá upphafi Íslandsbyggðar hafi komið til sögunnar eftir kosningarnar á Íslandi í fyrra, en það er nú ekki.

Messías kom.

Ég er að ræða þessa hluti bara eins og þeir eru. Ég velti þessu af og til upp og spurðist fyrir um þetta í ráðuneytinu á minni tíð þar, m.a. vegna þess að mér fannst blóðugt að horfa á skuldir Íslands hlaðast upp í reikningunum og við að kljást við lánsmatsfyrirtæki og aðra slíka aðila sem bentu á háar skuldatölur, sérstaklega brúttóskuldirnar. Við reyndum að benda á nettóstöðuna. Ríkið á miklar eignir á móti en ég vissi að þær eignir voru vantaldar og það stórlega. Auðvitað væri staðan betri út á við og inn á við ef við sýndum rétt í bókum ríkisins raunverulegt verðmæti þeirra eigna sem þjóðin á þó þannig saman í verðmætum fyrirtækjum sem eiga að standa fyrir sínu. Að sjálfsögðu á að stefna að því að færa þær færslur á eðlilegan grunn. Nú hef ég skilið það þannig að meiningin sé að fara í slíkt verk þegar ný lög um opinber fjármál verða komin til sögunnar og er það vel. Hafandi sagt það er að sjálfsögðu rétt og skylt að mæla þau varnaðarorð að ég er ekki endilega að mæla með því að menn gangi mjög langt í þessum efnum eða fari glannalega í færslur. Það er betra fyrir ríkið að færa þær með varfærnari hætti en hitt, það væri neyðarlegt ef menn þyrftu að fara að taka inn á ríkið töp beinlínis vegna þess að einhverjir eignarhlutir hefðu ekki reynst eins verðmætir og ríkið hefði þegar verið búið að færa þá í bækur sínar. Þess vegna var gamla reglan ekkert að öllu leyti fráleit sem var viðmiðunarregla, samanber það sem Gunnar H. Hall, formaður ríkisreikningsnefndar, upplýsti okkur um að miða við 80% af eigin fé eða verðmæti fyrirtækja. Herra forseti. Að lokum nokkur orð um tekjufærsluna. Við segjum í nefndaráliti minni hlutans, og að því standa ásamt mér hv. þm. Árni Páll Árnason og Guðmundur Steingrímsson, að sá asi sem er á þessari tekjufærslu - niðurstaðan varð 21 milljarður eða rétt tæpur kannski af þessum 26 - sé ekki mjög trúverðugur. Hann er það ekki vegna þess að engin þörf er á því að gera þetta nákvæmlega núna. Það er bara ekki þannig. Það mátti setja þessi nýju lög, það mátti hefja framkvæmdina á þeim grundvelli og síðan gátu ríkið og Seðlabankinn þegar það var tímabært látið aðgerðina sem slíka fara fram, að lækka eigið fé, færa það í gegnum ríkissjóð og borga niður skuldabréf. Munurinn er sá að ef menn hefðu gert þetta t.d. seint á næsta ári þá hefði í fyrsta lagi endanleg afkoma Seðlabankans legið ljós fyrir, þá þyrfti ekki áætlun lengur, þá er komin tala. Þá hefðu menn verið búnir að móta reglurnar um nýju eiginfjárviðmiðin og prufukeyra þær. Hvernig kemur það út og hvað þarf eigið fé Seðlabankans að vera hátt til að mæta þeim nýju viðmiðum sómasamlega? Nýju viðmiðin eiga meðal annars að meta ekki bara þörf Seðlabankans fyrir rekstrarfé heldur líka óvissu sem hann telur vera framan við sig og fleiri slíka þætti og horfa svo til þess hvert eigið fé þarf að vera til að okkur líði vel miðað við það sem við erum með í höndunum; rekstrarkostnað bankans, óvissuna sem getur verið að einhverju leyti í eignasafni hans og viðskiptum og svo í þriðja lagi mögulega óvissu sem hann þarf að takast á við séð fram á veginn. Væru menn síðan komnir með niðurstöðu í þetta, bankaráð búið að samþykkja nýju viðmiðanirnar hefði mér fundist tímabært að fara í tekjufærslu, ef einhver verður, ef menn kæmust að þeirri niðurstöðu að kannski ætti að lækka eigið fé um 15 milljarða eða 26 eða þess vegna 33 milljarða. Ég veit ekkert hvað hefði hugsanlega getað komið út úr því. Það væri augljóslega miklu trúverðugri framgangsmáti að láta tekjufærsluna koma þegar þetta er allt komið á sinn stað. Herra forseti. Af hverju liggur mönnum svona á? Getur verið, eigum við ekki bara að ræða um það eins og það er, að menn hafi rokið af stað með þetta mál í fyrra í ótta sínum um að annars kynni að verða halli á rekstri ríkisins á árinu 2014? Menn yrðu að finna einhvers staðar búhnykk til að eiga inn í bókhaldið til að vera örugglega með borð fyrir báru þannig að það yrði ekki halli á ríkissjóði? Svo urðu vissir búhnykkir, menn fengu háu arðgreiðsluna frá Landsbankanum og vissulega hafa tekjustofnar ríkisins gefið heldur betur af sér en áætlanir gerðu ráð fyrir á árinu. Það er engin hætta á ferðum í þeim efnum. Ég er sæmilega sáttur við að þær niðurstöðutölur sem núna er verið að sýna í fjárlagafrumvarpinu verða aldrei langt frá lagi, ekki nema ríkisreikningsnefnd ákveði að færa á ríkið einhver töp sem menn hafa ekki enn horfst í augu við, sem alltaf getur gerst, hún gæti t.d. krafist þess að sett yrði inn hærri tala vegna afskrifta skattkrafna eða eitthvað því um líkt. En segjum að við séum sæmilega sloppin með það, af hverju þá þessi asi? Var það til að eiga líka fyrir 16 milljörðunum, 9 milljörðunum í skuldaniðurfærsluna? Er skýringin kannski að einhvers staðar var þrýstingur á það að drífa málið í gegn á þessu ári þannig að hægt væri að bókfæra þessa tekjufærslu á árinu 2014? Það er ekki nógu góð og gild ástæða. Hún er ekki tæk og ég undrast hana líka pólitískt, ef ég má leyfa mér að segja það. Ég er dálítið hissa að fjármálaráðherra skuli ekki bíða með þetta, í ljósi þess að það horfir alveg bærilega með að ríkið verði gert upp vel réttum megin við strikið á þessu ári, hann vilji ekki eiga það uppi í erminni. Og það skyldi nú ekki fara svo, því miður herra forseti, að það sé frekar líklegra að þörf verði á því á árinu 2015 en á árinu 2014 af ýmsum ástæðum. Hæstv. ríkisstjórn hefur sett þungar byrðar á ríkissjóð, skuldaniðurfærsluna o.fl. Það er verið að stefna að því að loka fjárlögunum með örfárra milljarða afgangi sem er innan skekkjumarka. Það eru því miður vissar vísbendingar á lofti um það að menn hafi ofmetið viðganginn í hagkerfinu, að hagvöxtur sé mun daufari á þessu ári en menn gerðu ráð fyrir framan af ári og hafa spáð. Mælingar Hagstofunnar sem Hagstofan segist standa við, jafnvel þó að Seðlabankinn sé hissa á þeim, eru því miður bara upp á 0,5% vöxt landsframleiðslu á þessu ári á fyrstu níu mánuðum. Það þarf að vera meiri firnagangurinn í hagkerfinu á síðustu þremur mánuðum ef það á að tosa meðaltalið upp í 2,7%. Það er varla fræðilega mögulegt. Menn verða þá að veðja á að það séu einhverjar mælingaskekkjur eða eitthvað sem menn eiga eftir að leiðrétta ef þeir eiga að trúa því að hagvöxturinn verði þetta þróttmikill. Hvað segir það okkur? Það segir okkur að horfurnar eru kannski ekki eins góðar sem eru framreiknaðar inn í fjárlagafrumvarp næsta árs og menn voru að vona og vildu trúa ef hagvöxturinn á þessu ári er svona miklu daufari. Jafnvel þó að hagvöxturinn á árinu 2015 yrði sæmilegur yrði það minna hagkerfi sem yrði að vaxa. Það sem menn gleyma svo oft í þessum efnum er að menn taka hagvöxt liðins árs með sér og hann skiptir öllu máli um stærð hagkerfisins. Hvort það svo vex um 0,5% eða 1,5% er það grunnurinn sem þú tekur með þér sem hefur allt að segja um það hvernig hagstærðirnar eru þegar lagt er af stað inn í nýtt ár. Ég ætla ekki að fara að gefa hæstv. núverandi fjármála- og efnahagsráðherra ráð eða stjórnarmeirihlutanum enda bý ég við það að vera notaður sem mikil öfug sönnun í innbyrðis illdeilum íhaldsdrengja þessa dagana, þar sem það þykir nú hvað svakalegast að Guðlaugur Þór Þórðarson skuli hafa notað mig sem vitni í deilum sínum við útvarpið, ekki ætlað mér til tekna eða hróss held ég í þeim leðjuslag.  Stofnfjáraukningarloforðið sem Alþingi var að afgreiða á dögunum, ég segi svipað um það. Það getur gengið að vera með þetta svona í heimildargrein en engu að síður er þetta dálítið sérstakt. Þessa heimildargrein þarf að endurvekja í hverjum einustu fjárlögum héðan í frá og sjálfsagt á báðar hliðar eða a.m.k. svo lengi sem ríkið á ekki þetta reiðufé klárt til að afhenda þá bara Seðlabankanum seðla ef hann þarf 52 milljarða 

Það þarf ekki.

Já, það þýðir bara ekki að hrista hausinn. Það er þannig sem þið gangið frá þessu. Það var sett inn lántökuheimild og greiðsluheimild á tvær hliðar í lántökugrein og 6. gr. fjárlaga. Þannig var það. Ég skoðaði þetta í atkvæðagreiðslunni og veit að það er nákvæmlega þannig. 
             Herra forseti. Til að gera langt mál stutt, sem núna er hægt, þá treystir minni hlutinn sér ekki til að standa að afgreiðslu þessa máls og við hljótum að lýsa ábyrgð af því á meiri hlutann.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir mjög yfirgripsmikla ræðu og fróðlega. Ég hjó eftir því að í ræðunni vakti hann athygli á þeirri skoðun sinni að hann teldi að seðlabankar ættu ekki að skila hagnaði, ættu ekki að græða, en þeir eiga væntanlega ekki að sóa eða skila sérstöku tapi að hans mati heldur. Er honum kunnugt um það að frá því að við urðum fyrir efnahagsáfalli hér hefur verið myntsláttuhagnaður í Seðlabankanum upp á ríflega 30 milljarða? Það er vegna þess að hann hefur þurft að gefa út seðla, aukið seðlamagn í umferð, áhugi manna á því að halda á seðlum hefur aukist úr því að vilja halda á 12 milljörðum upp í 47 milljarða, ef ég kem með nýlegar tölur. Þetta eru 37 milljarða aukning á seðlum sem er í rauninni bara myntsláttuhagnaður hjá Seðlabankanum. Er hann ekki sammála mér um það að þegar svona óvæntan búhnykk ber að höndum hjá Seðlabanka ætti þessi hagnaður að renna nánast ósnertur í ríkissjóð? Það er enda þjóðin sjálf sem hefur aukinn áhuga á peningum og vill hafa fleiri í umferð, en það er ekki endilega augljóst að bankinn eigi að reka sig á núlli og greiða allan þennan myntsláttuhagnað út í formi vaxta til bankakerfisins, í formi einhverra mjög hárra vaxta. Getur hann verið sammála mér um þetta? Síðan ætla ég í seinni spurningu minni að spyrja hann aðeins nánar út í hvað hann eigi við með nauðsyn þess að vera með mikið eigið fé. Ég ætla að byrja á þessari spurningu: Hvað á að gera við myntsláttuhagnaðinn?

Herra forseti. Til þess að reyna að hafa þetta alveg nákvæmt, þannig að ekkert misskiljist, þá var það sem ég var að segja eða vildi sagt hafa að það er ekki markmið í sjálfu sér og sérstaklega að reka Seðlabankann með tilteknum eða dúndrandi gróða. Það er í öllu falli klárlega ekki aðalmarkmiðið. Það er víkjandi markmið, algerlega víkjandi markmið borið saman við hitt sem er meginverkefni Seðlabankans; að tryggja efnahagsstöðugleika, að reyna að stýra með tækjum sínum hagkerfinu þannig fyrir sitt leyti að hér sé stöðugt verðlag og helst stöðugt gengi og fyrirsjáanleiki í þeim efnum þannig að menn treysti á það. Það er aðalmarkmiðið og markmið um góða afkomu Seðlabankans, sem er auðvitað ekki verra, það er að sjálfsögðu ekki verra þótt Seðlabankinn sé rekinn með hóflegum hagnaði, það verður að víkja fyrir hinu. Það á að víkja ef þess er þörf. Seðlabankinn má ekki hika við að beita tækjum sínum þannig að það geti verið ávísun á tap hjá honum sjálfum ef þess er þörf til að ná meginmarkmiðum sínum fram. Það er það sem ég er að reyna að leggja áherslu á. Jú, auðvitað er það eðlilegt með myntsláttuhagnaðinn, a.m.k. að einhverju leyti, sem þó er nú alltaf gert ráð fyrir að sé einhver hluti af því sem tryggir einmitt afkomu seðlabanka. Þeir eru með þá óvenjulegu tekjulind að prenta seðla, kostar kannski 10 kr. að prenta Jónas, þannig að það er ágætis bisness að gera það út. En þá gildir auðvitað þetta sama um aðalmarkmið og víkjandi markmið. Ég er alls ekki talsmaður þess og ég er ekki að mæla því bót, það er ekki vegna þess að Seðlabankinn fóðri bankana á einhverjum vildarkjörum, en hann verður að leggja mat á það hvað hann telur hagkerfinu 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessi svör. Ég vil velta upp aftur þessu með traustu stöðuna, ég held að okkur sé nú annt um að Seðlabankinn sé traustur. Ég fór og náði í skýrslu sem hv. þingmaður hefur eflaust lesið, hún er frá BIS-stofnuninni, Bank for International Settlements og fjallar um Central bank finances, meðan ég var að undirbúa mig undir að fjalla um þetta frumvarp. Þar stendur í inngangsorðum, ég kannski þýði þetta á íslensku, með leyfi forseta: Seðlabankar eru ekki viðskiptabankar. Þeir eru ekki sérstaklega að reyna að hagnast og eru ekki bundnir sömu fjármálalegu skilyrðum og venjuleg einkafyrirtæki. Í raun og veru þýðir þetta að seðlabankar gætu tapað gríðarlegum peningum, alveg þangað til eigið fé þeirra er orðið mjög neikvætt, og samt mundi það ekki trufla virkni þeirra á nokkurn einasta hátt, vegna þess að þeir geta búið til peninga. Það er í rauninni eina ástæðan fyrir því að við viljum hafa eigið fé jákvætt í Seðlabankanum, svo að fólki sem skilur ekki þá staðreynd að seðlabankar geta búið til peninga líði ekki illa yfir þessu. Þá er spurning: Hvað vill ríkissjóður borga mikla vexti fyrir það að halda uppi einhverri leikmynd um sterkt eigið fé í stofnun sem þarf alls ekki sterkt eigið fé? Hvað erum við til í að borga fyrir það? Eða viljum við bara útskýra fyrir fólki það sem greinilega er á allra vitorði hjá Bank of International Settlements, að hér er ekki skilyrði að hafa sterkt eiginfjárhlutfall í Seðlabankanum svo hann geti sinnt hlutverki sínu. Hann getur prentað íslenskar krónur til að mæta öllum kröfum í íslenskum krónum og hann getur ekki orðið gjaldþrota í raun og veru. Þess vegna þykir mér svolítið sárt að heyra að hér hafi ríkissjóður skuldsett sig gríðarlega til þess að lána Seðlabankanum peninga, sjálfri uppsprettu peningamagnsins. Það finnst mér mjög einkennilegt og boða skort á skilningi á því hvernig þetta virkar.

Nú var það engu að síður niðurstaða haustsins 2008 og þetta var með því fyrsta sem var gert, ekki satt? Nánast samtímis neyðarlögunum og þeim atburðum öllum, ég man ekki nákvæmlega hvenær það var en ekki seinna en í nóvember, held ég, var Seðlabankinn endurfjármagnaður. Ég hef alltaf verið mikill aðdáandi Noregs, sérstaklega þegar kemur að peningum því að þeim þykir vænt um þá og kunna vel með þá að fara.

Þú vildir norsku krónuna.

Þeir eru oft nefndir við hliðina á Hollendingum í þeim efnum, að af evrópskum þjóðum þyki Norðmönnum og Hollendingum hvað vænst um peningana sína. Fyrir löngu lærði ég það að norski seðlabankinn var í nokkurri sérstöðu, lengi vel að minnsta kosti, á Norðurlöndunum fyrir þá sök hvað hann var sterkur. Norðmenn völdu að hafa hann mjög sterkan og litu á það sem hluta af því að geta staðið öflugan vörð um norsku krónuna. Hvað gerðist í þrengingum Norðurlandanna á tíunda áratugnum þegar Svíar og Danir og svo Finnar lentu heldur betur í því? Norska krónan og norski seðlabankinn var sá eini sem stóð nokkurn veginn af sér það áhlaup.  Út af fyrir sig tek ég alveg undir það. Það er að sjálfsögðu rétt að fara yfir það hvað ríkið á að vera að borga háa vexti vegna skuldabréfs sem það gaf út til að fjármagna seðlabankann og mynda honum eigið fé. Það er ekki ástæða til þess að það sé meira en menn telja ásættanlegt. Það er alveg rétt. Þess vegna er ég ekkert andvígur því að þessi eiginfjársamskipti séu skoðuð og í raun og veru mætti líka vel velta fyrir sér að skoða vaxtaviðskipti ríkissjóðs og Seðlabankans og sérstaklega vegna gjaldeyrislánanna og spegla þann kostnað einhvern veginn öðruvísi en gert var a.m.k. fyrst og framan af. Seðlabankar geta búið til peninga. Já, það geta þeir, en aðalatriðið er þó að alltaf komum við, held ég, 

Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er nú ekki eins og hver annar ræfill dreginn upp úr svelli. Hann er sá fjármálaráðherra sem stýrði fjármálum íslenska ríkisins í gegnum langmestu áföll í efnahagssögu lýðveldisins. Menn ættu þess vegna að hlusta á hann og það hef ég gert. Ég get viðurkennt að mér fannst framan af þessari umræðu, einkum í hinni fyrstu, að fyrrverandi fjármálaráðherra væri full hlífinn gagnvart ríkisstjórninni í þessu máli. Mænuviðbragðið hjá mér er að þessi aðgerð sé vægast sagt ótímabær og stappi nærri því að vera hæpin. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon dregur yfirleitt ekki af sér í orðavali, en hann var ákaflega kurteis þegar hann sagðist telja að þetta væri tæknilega tækt. Mér finnst spurningin ekki snúast um það heldur um það hvort þetta sé trúverðugt. Mér fannst hv. þingmaður svara sér sjálfur þegar hann benti á það að 16 milljarðar af þessum milljörðum sem með þessari, ég vil leyfa mér þrátt fyrir allt að kalla það bókhaldsæfingu, eru teknir úr eigin fé Seðlabankans og þeim á að beita til þess að borga fyrsta fjórðunginn af því sem reyndust vera tætingslegar efndir á kosningaloforði Framsóknarflokksins. Mér finnst það heldur gáleysisleg meðferð gagnvart Seðlabankanum. Ég sagði áðan að mér væri ekki rótt eftir ræðu formanns efnahags- og viðskiptanefndar. Hann sagði þá að með rekstri Seðlabankans væri trúverðugleika hans og sjálfstæði stefnt í voða. Mér var ekkert rórra undir ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar sem situr í nefndinni og sagði að það væri óvissu undirorpið hvort þetta væri tímabær aðgerð, að það hefði mátt 

Herra forseti. Nú ætla ég að reyna að hughreysta hv. þm. Össur Skarphéðinsson svo hann geti farið rórri heim í nóttina. Það góða við þetta er að ég held í sjálfu sér að við þurfum ekki að hafa áhyggjur, og ég hef ekki áhyggjur, af því að að þessari aðgerð genginni stendur Seðlabankinn ágætlega hvað þetta varðar. Það er alveg ljóst. Seðlabankinn sjálfur verður þá í þeirri stöðu, reyndar ekkert í mjög breyttri stöðu sem er nú það hlálega. Þetta er þannig að eigið féð var um síðustu áramót 90 milljarðar. Nú er búið að ákveða að Seðlabankinn geri upp með 6 milljarða hagnaði. Það var nauðsynlegt að ákveða það fyrir fram, ekki satt? til þess að hægt væri að finna út tekjufærslutöluna. Þá kemur eigið féð til með að standa í 96 milljörðum kr. núna undir áramótin. Það verður fært niður um 26, fer í 70, en útistandandi er loforð um að ríkið leggi þar til viðbótar 52 milljarða ef á þarf að halda. Þá er Seðlabankinn kominn úr 96 í 70 og upp í 122 aftur, eða ígildi þess. 

Herra forseti. Það varð dálítið sérkennileg atburðarás hérna undir lok síðasta kjörtímabils. Þá var í fyrsta lagi þáverandi ríkisstjórn búin að læsa inni gjaldeyri slitabúanna innan íslenskrar efnahagslögsögu. Það skemmdi þá sem við eigum í höggi við og stundum eru kallaðir hrægammar, vogunarsjóðir, en mætti sennilega með nokkurri kurteisi nefna kröfuhafa. Í annan stað hafði Framsóknarflokknum tekist það með bægslagangi sínum - m.a. hv. þm. Frosta Sigurjónssyni þegar hann talaði um að það væri rétt að ganga á kröfuhafana með haglabyssum, formaður hans var miklu kurteisari í orðavali og talaði um að nota barefli - þarna lagðist allt á eitt, aðgerðir ríkisstjórnarinnar sem þá sat og hins vegar lætin í Framsóknarflokknum. Þetta skapaði stöðu sem gerði kleift að ráðast í samninga við kröfuhafa á þeim tíma. Það var stoppað af Framsóknarflokknum, eins og við vitum. Það þurfti samstöðu um þá aðgerð og það var stoppað af Framsóknarflokknum. Þá hafði seðlabankastjóri, Már Guðmundsson, opinberlega reifað það að hægt væri að fara í tilteknar aðgerðir sem gætu leitt til hins fræga 300 milljarða svigrúms. Því svigrúmi tel ég að Framsóknarflokkurinn hafi klúðrað. Núna blasir það við að eftir verklausa 20 mánuði er loksins farið í það að undirbúa að lyfta gjaldeyrishöftum. Ég tel að það sé rétt hjá ríkisstjórninni. Það er eigi að síður flóknasta og líkast til mikilvægasta efnahagsaðgerð sem hefur verið ráðist í í sögu lýðveldisins. Þá spyr ég hv. þingmann: Er það trúverðugt upphaf á þeim leiðangri að byrja á því að nota það sem ég leyfi mér að kalla bókhaldsæfingar til þess að taka út úr Seðlabankanum 25–26 milljarða til þess að efna einhver kosningaloforð þessara herramanna? Ég spyr sjálfan mig hvort það sé rétt.

Herra forseti. Ég leyfði mér auðvitað að nefna hlutverk Seðlabankans í sambandi við gjaldeyrishöftin og afnám þeirra í þessu samhengi. Ég gerði það meðal annars vegna þess að ég hef velt því fyrir mér hvernig þetta líti út utan frá séð, hvort engum þyki skrýtið að við séum að lækka eigið fé Seðlabankans. Jú, þeir sem eru innvígðir í þennan heim geta í sjálfu sér alveg flutt ræðuna sem hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar gerði hérna áðan, sem leiðir mann næstum því að þeirri niðurstöðu að það skipti engu máli hvort Seðlabanki sé múraður af eigin fé eða í bullandi mínus því að hann geti alltaf ráðið við þær aðstæður. Það er út af fyrir sig rétt að svo miklu leyti sem það snýst um innlenda mynt. En staða Seðlabankans er allt önnur þegar kemur að gjaldeyrisforðanum og reikningunum þar, þá er auðvitað mjög gott að Seðlabankinn sé sterkur. Það væri til dæmis best fyrir Ísland að Seðlabankinn væri níðsterkur og ætti stærstan hluta eigin fjárins í skuldlausum gjaldeyrisvaraforða. Það er alveg augljóst mál. Það skilja allir hvers vegna. Út af fyrir sig eru þess vegna gjaldeyriskaup Seðlabankans í ár 

Virðulegi forseti. Ég vildi fara nokkrum orðum um frumvarpið. Ég stend að minnihlutaálitinu með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og Guðmundi Steingrímssyni og get því vísað að nokkru leyti til þess sem fram kom hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni hér áðan. Þetta er búin að vera góð og ágæt umræða og ég sé á viðbrögðum hv. formanns efnahags- og viðskiptanefndar að það var hollt hér í andsvörum af hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að rifja upp atburðarásina í aðdraganda kosninga 2013. Þá lögðust framsóknarmenn þverir gegn því að leyst yrði úr höftunum með samningum sem hefðu tryggt úrlausn fyrir íslensk fyrirtæki, úrlausn fyrir íslenska lífeyrissjóði, og svigrúm upp á áætlað þá a.m.k. 300 milljarða og eignarhald almennings í landinu á bönkum. Þá mynd kallaði hv. þáverandi þingmaður og núverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra landráð í frægri grein um páskana 2013, sem hann hefur reyndar síðan tekið niður af vefsíðu sinni. Það er vert að hafa þessa forsögu í huga nú þegar við sjáum vandræðaganginn yfir haftaafnáminu og sjáum þess engin merki að hæstv. forsætisráðherra geti staðið við stóru orðin um að afnám hafta verði íslensku ríki stórfelldur gróðavegur. Það er sú staða sem nú blasir við. Virðulegi forseti. Hér sagði hv. þm. Össur Skarphéðinsson áðan afsakandi að hann gæti látið sér detta í hug að kalla þetta frumvarp brellu. Ég ætla að ganga lengra og segja: Þetta er augljós bókhaldsbrella.  Það leiðir hugann að því hvort ekki væri eðlilegt að beita þeirri umgjörð sem hér er aftur í tímann á skuldaskil ríkissjóðs og Seðlabanka. Ég hygg að ef efni þessa frumvarps væri beitt á skuldaskil ríkissjóðs og Seðlabanka á árinu 2013 blasi við að síðasta ríkisstjórn náði afgangi á ríkisrekstri á starfstíma sínum. Ef menn ætla að nota svona brellur er rétt til að auðvelda samanburð og gera hann sanngjarnan og réttlátan aftur í tímann að beita honum líka á síðustu ár. Þegar hæstv. fjármálaráðherra gerir sig breiðan yfir góðum efnahagsárangri og talar um hinn mikla búhnykk sem okkur hafi áskotnast með miklu betri afkomu ríkissjóðs á þessu ári þá stafar sá afkomubati bara af tvennu. Meiri arðgreiðslum úr Landsbankanum en gert var ráð fyrir, sem er sannanlega tímabundið ástand og mun ekki vara til langframa, og svo hins vegar þessari æfingu. 21 milljarður af 44 í rekstrarafgangi þessa árs stafar af þessari bókhaldsbrellu. Þar af leiðandi ber að taka með ákveðnum fyrirvara mikilli umræðu um afgang af ríkisrekstri á þessu ári og mikinn viðsnúning á honum. Þessi bókhaldslega breyting er síðan ásamt arðgreiðslunum notuð til þess að flýta skuldabixinu mikla, greiða hraðar til bankanna þær sérstöku gjafir sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að gefa þeim í því bixi. Með öðrum orðum, það er gengið á eigið fé Seðlabankans til að framkvæma fjórðung af skuldaniðurfærslunni. Ekki eru búin til ný verðmæti og vert að undirstrika það aftur - engin ný verðmæti verða til. Það er í sjálfu sér gengið bókhaldslega á eigið fé Seðlabankans og það nýtt til þess að borga bönkum peninga, raunverulega peninga, hraðar en þeir bjuggust við. Og enn höfum við ekki fengið að sjá skuldaskilin sem okkur var lofað fyrir mörgum vikum, uppgjörið á kröfunum gagnvart bönkunum og hvaða verðmat verður lagt til grundvallar þegar greiddar verða inn til bankanna og lífeyrissjóðanna þær greiðslur sem leiða af skuldabixinu mikla. Þá er eðlilegt að spurt sé: Er með þessari aðgerð verið að ganga á sjálfstæði Seðlabankans? Er verið að skaða sjálfstæði Seðlabankans? Við fórum yfir það vandlega þegar þetta mál kom fyrst inn á vormissiri. Þá kom einfaldlega í ljós að Seðlabankinn var ósáttur við upplegg málsins, gerði athugasemdir við að ekki væri fullkomlega ljóst hvernig Seðlabankinn gæti dregið á loforð ríkisins um framlag og það væri óvissu háð hvernig hann gæti náð aðgangi að auknu eigin fé þegar á þyrfti að halda. Það var bara vegna spurninga okkar þingmanna stjórnarandstöðunnar í nefndinni sem þetta kom yfir höfuð upp á borðið í heimsóknum Seðlabankans fyrir nefndinni og olli því að við stóðum gegn því í vor að frumvarpið yrði afgreitt út þar og þá. Það kom síðan ekki fyrr en eftir dúk og disk eftir miðjan nóvembermánuð inn í þingið og hafði greinilega þurft mikillar vinnu við og var til muna vandaðra. Það kom í ljós við gestakomu fyrir nefndina að helstu sérfræðingar í reikningsskilum höfðu komið að málum og það gaf okkur aukna tiltrú á uppleggið allt saman að heyra mat þeirra að málið væri í lagi. Ég held þess vegna að það sé ekki sjálfgefið að aðgerðin gangi í gegn sjálfstæði bankans og að athugasemdum sem maður hafði um þá þætti hafi að flestu leyti verið svarað. Þá er eðlilegt að spurt sé hvort hér sé um óeðlilega ráðstöfun að ræða. Er hún óheimil eftir einhverjum viðmiðum? Er hún óæskileg? Ég held að þar komumst við í minni hluta nefndarinnar að þeirri niðurstöðu að eðlilegt sé að stjórnarmeirihlutinn beri ábyrgð á henni. Ég tek undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að það orkar nokkuð tvímælis að vera í óðagoti að byggja fjárlagafrumvarp og á þessum forsendum sem verða til með samþykkt frumvarpsins við uppgjör þessa árs. Það setur að manni ákveðinn ugg, sérstaklega þegar maður sér að verið er að tefla þessum bókhaldslega hagnaði inn í hrærigraut skuldabixins mikla. Það vekur manni ákveðna ónotatilfinningu, svo ekki sé meira sagt. Þess vegna er óhjákvæmilegt að meiri hlutinn beri ábyrgð á þessari ráðstöfun en við munum sitja hjá við afgreiðslu málsins. Virðulegi forseti. Að síðustu vil ég segja að það er mjög sérkennilegt að tefla inn í afgreiðslu fjárlaga bókhaldsbreytingu af þessum toga sem efnislegum þætti í að binda saman fjárlög. Nú hefur ríkisstjórnin ákveðið að verja afkomubata þessa árs sem er fenginn með breytingunni til að flýta innborguninni í skuldabixið mikla. Tilkoma afgangsins hefur þess vegna efnisleg áhrif á það hvernig greiðslum er hagað úr ríkissjóði án þess, eins og ég sagði áðan, að nokkur efnisleg verðmæti hafi færst til. Það finnst mér almennt séð mjög varhugavert. Ég mundi halda að bókhaldslegur hagnaður af þeim toga sem skapast bara af reikningslegum tilfærslum eins og sama aðilans án nokkurra tilfærslna á verðmætum ætti bara að koma við fullnaðaruppgjör og slíkum hagnaði ætti ekkert að ráðstafa með sérstökum hætti, hann ætti ekki að koma til ráðstöfunar. Það væri eðlilegt að taka tillit til hans í lokafjárlögum eftir atvikum en hann ætti ekki að koma inn og hafa efnisleg áhrif á það hvort stórfelld fjárútlát verða úr ríkissjóði í umdeilanlegt verkefni árinu seinna eða fyrr. Hér er með öðrum orðum verið að borga raunverulega peninga með matadorpeningum. Það er veikleikinn í málinu. Raunverulegir peningar, raunveruleg verðmæti, munu fara úr ríkissjóði vegna þess að í ríkissjóð renna matadorpeningar vegna breyttra skuldaskila milli ríkissjóðs og Seðlabanka.

Virðulegi forseti. Ég vil gjarnan fá að spyrja hv. þingmann sem hér flutti tölu um frumvarpið út í áhyggjur hans af fjárhagslegum styrk Seðlabankans vegna greiðslu á 26 milljörðum. Hann segist ekki geta stutt það, finnst það vera ógætilegt og getur alls ekki verið með á málinu. Ég spyr hann hvort það sé ekki styrking fólgin í þessari breytingu, ef við gefum okkur það að eiginfjárstaða Seðlabankans skipti máli, sem ég held reyndar að sé ekki rétt, ég held að bankinn sé þess eðlis að hann geti búið til peninga, íslenska peninga. En það að geta kallað á 52 milljarða fyrirvaralaust, er það ekki meiri styrkur en að vera með 26 milljarða í ársreikningum? Þetta er tvöfalt hærri tala. Er það ekki styrking? Getur hann ekki fallist á það? Og er ástæða til þess að hafa áhyggjur af fjárhagslegum stöðugleika Seðlabankans ef hann hefur möguleika á að draga á 52 milljarða til viðbótar við 90 milljarða í eigið fé, plús 47 milljarða í umferð af seðlum sem bera enga vexti og má líkja við eigið fé, eru í raun bara pappírar sem hægt er að fá skipt út fyrir aðra eins pappíra ef menn vilja fá þá greidda? Bankinn hefur þannig í raun hátt í 190, 200 milljarða í eigið fé ef hann vill, er í miklu sterkari stöðu en hann hefur kannski verið í. Er hv. þingmaður ekki nokkuð sammála mér um að þetta sé gott frumvarp?

Virðulegi forseti. Ég tók það fram í ræðu minni að ég teldi ekkert hafa komið fram í meðförum málsins sem mætti túlka sem svo að það í núverandi mynd skaðaði sjálfstæði Seðlabankans eða væri skaðlegt honum. Þess vegna munum við ekki greiða atkvæði gegn frumvarpinu, en tilurð þess, aðferðafræðin og ýmsar spurningar sem upp hafa komið valda því að það er eðlilegt að stjórnarmeirihlutinn beri á því ábyrgð. Ég er ekki viss um að hv. þingmaður geti túlkað seðlaforðann með þessum hætti, sem fé sem geti nýst. Ekki getur Seðlabankinn innkallað alla seðla og notað þá til fyrirgreiðslu. 

Virðulegi forseti. Ég hef aðra spurningu fyrir hv. þingmann. Nú er hv. þingmaður eflaust sammála mér um að það sé óþarfi að taka fé að láni til þess að bólstra stofnfé Seðlabankans að óþörfu og valda þannig vaxtabyrði fyrir ríkissjóð. Það er skynsamlegt að taka þessa 26 milljarða og setja inn í ríkissjóð. Þá er spurningin: Hvað er skynsamlegt að gera við peningana? Það væri hægt að nota þá til að lækka skuldir ríkissjóðs, greiða niður lán, eða til þess hugsanlega og alveg ótengt þessu að semja við bankana. Ég held að það hafi ekki verið tilgangur þessa frumvarps að búa til bókhaldsfléttu til að efna eitthvert skuldalækkunarloforð Framsóknarflokksins. Fjarri því. Mikið hefur verið rætt um það í dag að þetta sé einhver slík flétta, það er langt frá því. Ég held að þetta hafi einfaldlega blasað þannig við að menn spurðu þessarar spurninga: Hvernig eigum við að nota þessa peninga núna, 26 milljarða, hvað er það besta sem við getum gert? Er það að lækka skuldir ríkissjóðs eða að ganga til samninga við bankana og nota þetta til að ná fram betri samningum þar og lækka skuldir heimilanna? Ég held að þetta hafi verið ótengd ákvörðun. Þetta frumvarp í sjálfu sér stendur sjálfstætt. Það er skynsamlegt að draga úr stofnfé ríkissjóðs í bankanum vegna þess að það er óþarflega mikið, sérstaklega í ljósi þess sem við höfum verið að fara hér yfir, að það er skynsamlegt að hafa þennan ádrátt til að skapa ímynd og trúverðugleika, sem ég held reyndar að sé of mikið gert úr. En þar er búið að tvöfalda þennan styrk fyrir Seðlabankann. Hann lætur af hendi 26 milljarða, fær að draga á 52 til þess að viðhalda fjárhagslegum styrk. Er ekki þingmaðurinn sammála mér um að þetta gæti verið hin sennilega atburðarás?

Virðulegi forseti. Ef við gefum okkur að aðgerðin sé skynsamleg þá mundi ég telja eðlilegast að ráðstafa hinum bókhaldslega hagnaði til lækkunar skuldbindinga ríkisins. Hv. þingmaður spyr: Er ekki bara enn betra að nota þetta til þess að semja við bankana? Ja, er flýting á greiðslum endilega eitthvað sem bönkunum hentar? Eru þeir ekki stútfullir af peningum hvort sem er? Þá kemur aftur að stóru spurningunni sem ég hef margspurt úr þessum ræðustól: Hvernig verða greiðslurnar til bankanna og lífeyrissjóðanna verðlagðar? Það er mjög margt sem bendir til þess að hér sé á ferðinni núna hjá Framsóknarflokknum einhver stærsta ríkisbjörgunaraðgerð við bankakerfið sem um getur, það sé verið að dæla peningum inn í bankana. Eftirlitsstofnun EFTA fylgist með vökulum augum. Ég á eftir að sjá með hvaða hætti hægt er að sýna fram á raunverð á þeim greiðslum sem hér er verið að inna af hendi. Verðmæti greiðslnanna er að minnsta kosti mjög ólíkt eftir því hver í hlut á. Það er óhugsandi að leggja að jöfnu peninga úr ríkissjóði sem greiddir eru bönkum til uppgreiðslu á íbúðaláni sem er í fullum skilum, sem er aftarlega á veðrétti eða framarlega á veðrétti, þetta er eins og að bera saman epli og appelsínur. Og að segja að króna sé alltaf jafn mikils virði og króna fyrir lánveitandann í uppgreiðslu að þessu leyti er bara hagfræðilega rangt. Í sumum tilvikum kann lánveitandinn að vera himinlifandi að fá kröfuna greidda upp vegna þess að hún er óviss. Í öðrum tilvikum kann hann að verða hundfúll og vilja yfirverð á krónuna ef hann á að þurfa að taka hana, vegna þess að hann er með svo öruggan skuldara til svo langs tíma á svo góðum vöxtum. Þarna hvílir gríðarleg óvissa í skuldabixinu öllu og eftirtektarvert að ríkisstjórnarflokkarnir forðast eins og heitan eldinn að koma með nokkrar upplýsingar um þetta stóra sullumbull með almannafé 

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um yfirskattanefnd, lögum um virðisaukaskatt, tollalögum og lögum um úrvinnslugjald sem er að finna á þskj. 697 um 363. mál. Það er frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd sem skrifar öll undir það. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir ýmsum breytingum á starfsemi yfirskattanefndar. Í fyrsta lagi er lagt til að yfirskattanefnd taki við verkefnum ríkistollanefndar og að sú nefnd verði lögð niður. Í öðru lagi er úrskurðarvald yfirskattanefndar endurskilgreint og afmarkað með almennum hætti. Í þriðja lagi er lagt til að fellt verði brott úr lögum um virðisaukaskatt það skilyrði að ágreining um skattskyldu og skattfjárhæð virðisaukaskatts megi einungis bera undir dómstóla ef yfirskattanefnd hefur áður úrskurðað um ágreininginn. Það er sem sagt fellt burt að menn megi ekki ganga beint til dómstóla. Í fjórða lagi verði það gert skýrt í lögum að bera megi ákvarðanir um alla þætti skattamála undir dómstóla. Loks er lagt til að framkvæmd gjaldbreytinga verði að meginstefnu til færð frá yfirskattanefnd til viðeigandi stjórnvalds sem oftast er ríkisskattstjóri. Í umsögnum hagsmunaaðila um málið komu fram ýmsar athugasemdir við frumvarpið. Bent var á að málsmeðferðartími hjá nefndinni er langur og nú er gert ráð fyrir að auka málafjölda með því að bæta við þeim málum sem áður voru hjá ríkistollanefnd. Umsagnaraðilar töldu mikilvægt að stytta málsmeðferðartímann, enda gefur það augaleið að á meðan mál bíður hjá yfirskattanefnd bíður skattgreiðandinn eftir niðurstöðunni. Einnig kom fram athugasemd við umsagnarfrest þann sem stjórnvöldum er gefinn í frumvarpinu. Þar er miðað við 45 daga umsagnarfrest. Í umsögnum var lagt til að fresturinn yrði styttur og að stjórnvaldi yrði gert skylt að tilkynna til yfirskattanefndar svo fljótt sem auðið er ef það hyggst ekki veita umsögn um mál. Nefndin bendir á að sum mál sem berast eru þannig að umsagnar er ekki þörf, einkum þegar skýrt fordæmi liggur fyrir um afgreiðslu, t.d. þegar kæra er rökstudd með skattframtali sem ekki hefur sætt efnisúrlausn hjá ríkisskattstjóra. Það mundi flýta afgreiðslu mála af þessu tagi ef ekki þyrfti að leita umsagnar. Nefndin telur því til bóta að heimila að ekki þurfi í öllum tilvikum að leita umsagnar og gerir breytingartillögu þess efnis. Nefndin tekur auk þess undir fram komnar ábendingar um að rétt sé að gefa frest til að framkvæma þær breytingar á álögum sem felast í úrskurði yfirskattanefndar. Flytur nefndin breytingartillögu í þá veru. Telur nefndin að tíu daga frestur sé hæfilegur og leggur til breytingu á 2. málslið 8. gr. frumvarpsins á þann veg. Við breytinguna er felldur út hluti málsliðar um tilkynningu til innheimtumanns, litið er svo á að tilkynning til innheimtumanns sé þáttur í gjaldbreytingunni og því óþarfi að tiltaka það sérstaklega. Á fundi nefndarinnar var bent á að það ríkti ákveðið ógagnsæi í úrskurði yfirskattanefndar. Samkvæmt 14. gr. laga um yfirskattanefnd ber henni að birta helstu úrskurði sína, í það minnsta þá sem hafa fordæmisgildi. Fyrir liggur að undanfarin ár hefur yfirskattanefnd birt fáa úrskurði. Nefndin tekur undir að mikilvægt er að birta helstu úrskurði yfirskattanefndar eins og lögin gera ráð fyrir, það eykur gagnsæi skattaframkvæmdar og kynni að fækka kærum þar sem hægt væri að vísa í birta úrskurði. Nefndin beinir því til ráðuneytisins að gera það kleift. Loks var gerð athugasemd við að ekki væri settur ákveðinn hámarksfrestur fyrir stjórnvald frá úrskurði til að framkvæma gjaldbreytingar, samanber 8. gr. frumvarpsins. Í skýrslu nefndar sem Ragnhildur Helgadóttir prófessor stýrði er langur málsmeðferðartími hjá nefndinni ekki talinn ákjósanlegur og talið nauðsynlegt að brugðist sé við. Einnig kemur fram í skýrslunni að ekki sé ástæða til að gera athugasemdir við faglegar niðurstöður og að vinnubrögð yfirskattanefndar séu með ágætum. Nefndin bendir á að yfirskattanefnd sé undirmönnuð þar sem fjármagn hefur skort, í nefndinni skuli lögum samkvæmt vera tveir nefndarmenn í aðalstarfi og tveir í hlutastarfi. Nefndin var fullmönnuð fram á haustdaga 2011 en frá þeim tíma hefur ekki verið nema einn nefndarmaður í hlutastarfi. Ársverkin árið 2013 voru 8,9 þannig að það eru fáir starfsmenn. Yfirskattanefnd fær til sín 300–600 mál árlega. Af því má ráða að til að vinna á löngum málsmeðferðartíma þarf aukið fjármagn og fleiri starfsmenn. Þá kom fram í nefndinni að úrskurðaður málskostnaður sé oft of lágur. Sum mál eru mjög viðamikil og skattgreiðandinn má ekki tapa á því að fara í réttmæta kæru vegna þess að hann þarf að bera mikinn hluta málskostnaðar sjálfur. Það er álit nefndarinnar að þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu séu til þess fallnar að styrkja yfirskattanefnd og einfalda kerfið. Í athugasemdum við frumvarpið er lögð áhersla á að málsmeðferðartíminn sé styttur. Fram kom á fundum nefndarinnar að slíkar breytingar hefðu lítil áhrif á málsmeðferðartíma ef yfirskattanefnd hefði ekki nægilegt fjármagn og mannafla til að sinna verkefnum sínum. Auk þess kom fram að málsmeðferðartíminn getur verið breytilegur milli ára. Skattalöggjöfin hefur áhrif á það hverju sinni hve mörg ágreiningsmál koma upp. Breytingar á löggjöf geta þýtt fleiri ágreiningsmál. Varðandi birtingu úrskurða yfirskattanefndar segir í 14. gr. núgildandi laga um yfirskattanefnd að birta beri helstu úrskurði nefndarinnar. Ekki er lagt til með frumvarpi þessu að birta beri alla úrskurði yfirskattanefndar. Nefndin telur mikilvægt að leitast verði við að bæta úr framkvæmd þegar kemur að birtingu úrskurða. Fram kom að það sem helst tefur birtingu er mannfæð hjá yfirskattanefnd og að nafnhreinsa þarf alla úrskurði fyrir birtingu. Einnig kom fram á fundum nefndarinnar að ráðuneytið úrskurðar í miklum fjölda mála árlega. Nefndin leggur áherslu á að sem flestum málum sé vísað til úrskurðaraðila og að mikilvægt sé að yfirskattanefnd sé tryggt nægilegt fjármagn til að henni sé fært að taka á öllum þeim málafjölda sem til fellur á þessu sviði. Nefndin telur að stefna ætti að flutningi þessara verkefna ásamt mannskap frá ráðuneyti til úrskurðaraðila en telur ekki ráðlegt að demba öllum málunum að óbreyttu beint á yfirskattanefnd, heldur er lagt upp með að yfirfærslan verði áfangaskipt. Nú er í gangi vinna við að laga fjárheimildir auk þess sem verið er að auglýsa eftir tveimur nefndarmönnum og starfsmönnum, samhliða verði mál sem úrskurðað hefur verið um í ráðuneytinu færð í nokkrum skrefum til yfirskattanefndar til að tryggja að nefndin ráði við aukinn málafjölda. Nefndin tekur undir þau sjónarmið og telur þær breytingar sem eru boðaðar með frumvarpinu til þess fallnar að styrkja yfirskattanefnd til framtíðar og leggur áherslu á að nefndinni verði tryggt nægilegt fjármagn til að sinna lögboðnu hlutverki sínu. Nefndin gerir fjórar breytingartillögur, þar af tvær tæknilegs eðlis sem hafa ekki efnislega þýðingu fyrir frumvarpið. Í ljósi þess leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með breytingu sem kemur fram í umræddu þingskjali. Hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason ritar undir álit þetta samkvæmt 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fastanefnda Alþingis. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson formaður, Pétur H. Blöndal framsögumaður, Willum Þór Þórsson, Árni Páll Árnason, Guðmundur Steingrímsson, Þorsteinn Sæmundsson, Unnur Brá Konráðsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon og Vilhjálmur Bjarnason.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum, með síðari breytingum. Það fjallar um viðauka, tilkynningarskyldar framkvæmdir og flutning á stjórnsýslu. Nefndin fékk á sinn fund töluvert marga umsagnaraðila og fjölmargar umsagnir um málið bárust. Ég ætla að leyfa mér að vísa í nefndarálitið hvað það varðar án þess að telja það hér upp. Þetta frumvarp er endurflutt frá 143. löggjafarþingi nánast óbreytt, en gerðar hafa verið nokkrar orðalagsbreytingar. Forsaga málsins er rakin í inngangskafla athugasemda við frumvarpið en upphaflegt frumvarp var fyrst lagt fram á 140. löggjafarþingi og er það því nú lagt fram í fjórða sinn. Á þeim tíma hefur það tekið nokkrum breytingum sem raktar eru í athugasemdum við frumvarpið. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á viðaukum laga um mat á umhverfisáhrifum. Í lögunum eru nú þrír viðaukar. Í 1. viðauka eru tilgreindar framkvæmdir sem ávallt eru háðar mati á umhverfisáhrifum. Í 2. viðauka eru tilgreindar framkvæmdir sem kunna að vera háðar mati á umhverfisáhrifum og er það metið hverju sinni með tilliti til eðlis, umfangs og staðsetningar framkvæmda og með hliðsjón af þeim atriðum sem koma fram í 3. viðauka. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að athugasemdir ESA hafi meðal annars snúið að því að í lögunum eru notuð þröskuldsgildi eða viðmiðunarmörk við skilgreiningu ákveðinna flokka framkvæmda í 2. viðauka, m.a. staðsetningu framkvæmda innan verndarsvæða eða á öðrum skilgreindum stöðum. Hefur þetta í för með sér að staðsetning ein og sér getur ráðið því hvort framkvæmd kunni að vera háð mati á umhverfisáhrifum með tilliti til atriða sem koma fram í 3. viðauka á meðan samsvarandi framkvæmdir annars staðar falli alfarið utan laganna og séu því ekki háðar ákvörðun um matsskyldu. Til að mæta þessum athugasemdum er lagt til í frumvarpinu að við lögin verði tveir viðaukar þar sem í 1. viðauka verði framkvæmdir flokkaðar í þrjá flokka, A-, B- og C-flokk, eftir því hvort þær skuli vera matsskyldar eða tilkynningarskyldar og núgildandi 3. viðauki verður 2. viðauki þar sem horfa þarf til þeirra atriða sem þar koma fram við mat á því hvort framkvæmdir í B- og C-flokki teljist matsskyldar. Er tilgangurinn með þessu sá að engar framkvæmdir sem kunna að hafa í för með sér veruleg umhverfisáhrif verði undanskildar ákvörðun um matsskyldu. Þessi breyting leiðir hins vegar óhjákvæmilega til þess að mun fleiri framkvæmdir verða tilkynningarskyldar til ákvörðunar um matsskyldu en áður hefur verið, líkt og umsagnaraðilar hafa bent á. Gera má fastlega ráð fyrir því að fæstar þær framkvæmdir sem verða tilkynningarskyldar eftir samþykkt laganna, sem ekki hafa verið það hingað til, verði matsskyldar. Þá er lögð til einfaldari og ódýrari málsmeðferð vegna framkvæmda í C-flokki sem hingað til hafa ekki verið tilkynningarskyldar. Ég ætla að leyfa mér að reifa það í stuttu máli en nefndin var sammála um flest atriði frumvarpsins fyrir utan það sem ég ætla að nefna hér á eftir. Í frumvarpinu er lagt til að stjórnsýsla varðandi ákvarðanir um matsskyldu framkvæmda í C-flokki verði hjá sveitarfélögunum. Við meðferð málsins á fyrri stigum kom fram ósk þess efnis frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og hefur umhverfis- og auðlindaráðherra tekið hana til greina í frumvarpi þessu. Til nokkurra atriða þarf að líta í því efni. Framkvæmdir sem falla í C-flokk 1. viðauka frumvarpsins eru almennt ólíklegar til að vera matsskyldar þótt alls ekki sé hægt að útiloka það fyrir fram. Framkvæmdirnar hafa hingað til fallið utan 1. og 2. viðauka og því ekki verið tilkynningarskyldar til matsskylduákvörðunar. Framkvæmdirnar hafa fyrst og fremst áhrif á sitt nærumhverfi og því má telja eðlileg rök fyrir því að ákvarðanir um matsskyldu þeirra verði á höndum sveitarfélaganna sem veita framkvæmda- og byggingarleyfi fyrir þeim. Sveitarfélögin eru eðli málsins samkvæmt misfær um að takast á við verkefnið sem þeim er falið í frumvarpinu. Stærri sveitarfélög búa yfir meiri og betri sérþekkingu en þau sem minni eru. Er því gert ráð fyrir að Skipulagsstofnun semji leiðbeiningar fyrir sveitarstjórnir þannig að þær geti sinnt þessu hlutverki sínu á samræmdan hátt. Þá hefur Skipulagsstofnun einnig eftirlit með málsmeðferð sveitarfélaganna og skal setja á fót rafrænt gagnasafn um framkvæmdir í C-flokki og leyfi fyrir þeim, samanber b-lið 2. gr. frumvarpsins. Meiri hlutinn bendir á mikilvægi þess að leiðbeiningar Skipulagsstofnunar verði tilbúnar þegar við gildistöku laganna, samanber 11. gr. frumvarpsins, enda um nýtt verkefni fyrir sveitarfélögin að ræða sem mikilvægt er að unnið verði á samræmdan hátt frá upphafi. Þá geta sveitarfélögin einnig þurft að taka ákvarðanir um innra skipulag sinnar stjórnsýslu en samkvæmt 1. og 2. mgr. 42. gr. sveitarstjórnarlaga, nr. 138/2011, er sveitarstjórn heimilt að fela fastanefnd eða einstökum starfsmönnum vald til fullnaðarafgreiðslu mála. Lagt er upp með að hægt verði að afgreiða matsskylduákvarðanir sveitarfélaganna í flestum tilvikum samfara veitingu byggingar- og framkvæmdaleyfa og því geta sveitarfélög talið sér til hagræðis að fela þeim aðilum sem taka þær ákvarðanir að taka einnig ákvarðanir um matsskyldu einstakra framkvæmda. Samkvæmt 11. gr. frumvarpsins munu framkvæmdir í C-flokki ekki vera háðar ákvörðun um mat á umhverfisáhrifum samkvæmt 6. gr. laganna fyrr en 1. júní 2015. Meiri hlutinn leggur ríka áherslu á að undirbúningi verði hagað þannig að allri nauðsynlegri undirbúningsvinnu verði þá lokið. Í frumvarpinu er lagt til að sveitarstjórnir hafi tvær vikur eftir að framkvæmdaraðili hefur skilað öllum nauðsynlegum gögnum til að taka ákvarðanir um hvort tilkynningarskyldar framkvæmdir verði matsskyldar og ef leita þarf umsagna verði fresturinn þrjár vikur. Fyrir nefndinni komu fram athugasemdir þess efnis að bæði gæti verið um of stuttan frest að ræða sem og of langan. Meiri hlutinn telur rétt að halda þeim tímamörkum sem kveðið er á um í frumvarpinu, m.a. þar sem athugasemdir vegna þeirra hafa ekki borist frá sveitarfélögunum. Skipulagsstofnun hefur eftirlit með framkvæmd sveitarfélaga og ber í því sambandi að hafa meðal annars eftirlit með því að sveitarfélögin virði þau tímamörk sem kveðið er á um. Fyrir nefndinni komu fram athugasemdir þess eðlis að hagsmunaárekstrar gætu orðið þegar sveitarfélög væru sjálf framkvæmdaraðilar framkvæmda sem falla í C-flokk 1. viðauka. Ljóst er að þessar aðstæður geta komið upp en meiri hlutinn bendir aftur á að Skipulagsstofnun ber að hafa eftirlit með framkvæmd laganna og framkvæmd sveitarfélaga. Um ákvarðanir um matsskyldu framkvæmda gilda stjórnsýslulög, nr. 37/1993, og hæfisreglur þeirra laga, og ákvæði 20. gr. sveitarstjórnarlaga, nr. 138/2011. Þá bendir meiri hlutinn einnig á að þeir sem eiga lögvarða hagsmuni tengda matsskylduákvörðun sem og umhverfisverndar-, útivistar- og hagsmunasamtök með minnst 30 félaga geta kært matsskylduákvarðanir sveitarfélaga til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála samkvæmt a-lið 3. mgr. 4. gr. laga um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála, nr. 130/2011, samanber einnig breytingartillögu meiri hlutans þar sem lögð er til breyting á framangreindum lögum sem vikið verður að hér á eftir. Nefndinni bárust nokkrar athugasemdir um viðmið einstakra framkvæmda sem koma fram í 1. viðauka. Í athugasemdunum er annars vegar vísað til þess að ýmist sé gengið of langt miðað við efni tilskipunar 85/337/EBE eða að breyta eigi viðmiðunarmörkum þannig að nokkrar framkvæmdir sem falla í C-flokk í frumvarpinu mundu falla í B-flokk. Meiri hlutinn bendir á að tilgangur frumvarpsins er að bregðast við athugasemdum ESA en ekki að endurskoða viðmið einstakra framkvæmda. Þau halda sér einfaldlega frá gildandi lögum og engin breyting lögð til. Meiri hlutinn bendir á að íslenska ríkinu er heimilt að gera ríkari kröfur en leiðir beint af tilskipuninni og ákvarðanir þess efnis sem þegar hafa verið teknar og eru í núgildandi lögum verða óbreyttar. Í 13. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á 3. viðauka laganna sem verður 2. viðauki. Er þar meðal annars lagt til að við mat á því hvort framkvæmdir í B- og C-flokki verði háðar mati á umhverfisáhrifum skuli horfa til þess hvort áhrifasvæði framkvæmdar nái til friðlýstra náttúruminja og svæða sem njóta sérstakrar verndar samkvæmt lögum um náttúruvernd, þar á meðal svæða á náttúruminjaskrá og náttúruverndaráætlun, náttúrufyrirbæra sem falla undir ákvæði 37. gr. laga um náttúruvernd og landsvæða í verndarflokki verndar- og orkunýtingaráætlunar samkvæmt lögum nr. 48/2011, um rammaáætlun. Meiri hlutinn bendir á að hér sé um einn af mörgum þáttum að ræða sem horfa beri til við mat á því hvort framkvæmd teljist matsskyld. Hér sé ekki um viðmið að ræða sem ráði því algerlega hvort framkvæmd skuli matsskyld. Horfa beri til þessara atriða sem annarra sem nú eru í 3. viðauka laganna. Þá bendir meiri hlutinn á að það sé í samræmi við stefnu stjórnvalda um sjálfbæra þróun að bæta tilvísun til þessara þátta í ákvæðið og í samræmi við varúðarreglu umhverfisréttarins. Meiri hlutinn leggur til þrjár breytingar á frumvarpinu. Með lögum nr. 49/2014, um breytingu á lögum um mat á umhverfisáhrifum, var nýrri málsgrein, sem varð 3. mgr., bætt við 6. gr. laganna þannig að aðrar málsgreinar færðust til. Ákvæðið kom inn í lögin vegna breytinga á ýmsum ákvæðum laga tengdum fiskeldi. Ekki stendur til að fella ákvæðið brott úr lögunum eins og frumvarpið ber með sér og leggur meiri hlutinn því til breytingu á 4. gr. frumvarpsins þannig að ákvæðið haldi sér og verði í 7. mgr. 4. gr. laganna. Þá leggur meiri hlutinn til breytingu á 4. mgr. 27. gr. laga um mannvirki, nr. 160/2010, þar sem vísað er til 1. viðauka laga um mat á umhverfisáhrifum. Með frumvarpinu er lagt til að framkvæmdir sem nú eru í 1. viðauka laganna falli í A-flokk 1. viðauka og er því nauðsynlegt að gera þá breytingu á 4. mgr. 27. gr. laga um mannvirki að vísað verði þar til A-flokks 1. viðauka. Meiri hlutinn leggur einnig til breytingu á a-lið 3. mgr. 4. gr. laga um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála, nr. 130/2011, þar sem matsskylduákvörðunum sveitarfélaga verði bætt við þær ákvarðanir sem aðilar sem hafa lögvarða hagsmuni tengda ákvörðun og umhverfisverndar-, útivistar- og hagsmunasamtök með minnst 30 meðlimi geti kært til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála. Við samningu frumvarpsins fórst fyrir að bæta kæruheimildinni inn þar sem á fyrri stigum var gert ráð fyrir því að verkefnið væri hjá Skipulagsstofnun en eðlilegt er að matsskylduákvarðanir sveitarfélaga séu kæranlegar á sama hátt og matsskylduákvarðanir Skipulagsstofnunar. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku skjali. Undir nefndarálitið rita Höskuldur Þórhallsson, formaður og framsögumaður, Haraldur Einarsson, Birgir Ármannsson, Elín Hirst og Vilhjálmur Árnason.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni yfirferðina um álit meiri hlutans. Ég vil spyrja hv. þingmann vegna þess að hér er um að ræða viðbrögð við athugasemdum ESA sem bárust árið 2010. Þær athugasemdir tóku ekki með nokkru móti á stjórnsýslu þessara matsskyldu ákvarðana eða hvar þær ættu að vera staðsettar í kerfinu. Því er sérstök og afmörkuð ákvörðun þar á ferðinni, þ.e. að ákvörðun um matsskyldu sé staðsett hjá sveitarfélögunum eins og lagt er til af hendi ráðherra í því frumvarpi sem hér er til umræðu. Á fyrri stigum hafði verið lagt til að þessi verkefni væru hjá Skipulagsstofnun enda hefur þar mjög mikil þekking safnast saman um akkúrat þessi mál. Ég vil biðja hv. þingmann að freista þess að rökstyðja ástæður þess að hann telji að þessum ákvörðunum um matsskyldu í C-flokki sé best sinnt hjá sveitarfélögunum. Við hittum allnokkra aðila á nefndarfundum og meðal annars ýmsa sem höfðu efasemdir um nákvæmlega þetta fyrirkomulag, enda eru sveitarfélögin sannarlega misvel í stakk búin til að sinna þessu verkefni. Auk þess kann að vera um hagsmunaárekstra að ræða þegar framkvæmdaraðilinn sjálfur er sveitarfélagið og er þá orðinn sá sem tekur ákvörðun um matsskyldu. Eftir sem áður þarf Skipulagsstofnun að hafa með höndum einhvers konar leiðbeiningar- og eftirlitshlutverk sem felur í raun í sér tvöfalt kerfi sem er ekki alveg í þeim anda sem ríkisstjórnin hefur talað fyrir, þ.e. að einfalda stjórnsýslu og auka skýrleika í kerfinu. Ég vil því freista þess að biðja hv. þingmann um að rökstyðja þá niðurstöðu að þessar ákvarðanir eigi heima hjá sveitarfélögunum eins og lagt er til af hálfu ráðherra og meiri hlutinn tekur undir.

Virðulegi forseti. Ég tel að með þessari breytingu sé akkúrat verið að gera stjórnsýsluna skilvirkari og skýrari. Í nefndarálitinu segir að framkvæmdir sem falli í C-flokk 1. viðauka séu almennt ólíklegar til að vera matsskyldar þó að alls ekki sé hægt að útiloka það fyrir fram. Framkvæmdir hafa hingað til fallið utan 1. og 2. viðauka og hafa því ekki verið tilkynningarskyldar til matsskylduákvörðunar. Framkvæmdirnar hafa fyrst og fremst áhrif á sitt nærumhverfi og því má telja eðlileg rök fyrir því að ákvarðanir um matsskyldu þeirra verði á höndum sveitarfélaganna sem veita framkvæmda- og byggingarleyfi fyrir þeim. Við gerum okkur þó grein fyrir því, eins og hv. þingmaður kom inn á, að sveitarfélögin eru eðli málsins samkvæmt misfær um að takast á við verkefnið sem þeim er falið í frumvarpinu. Stærri sveitarfélög búa yfir meiri og betri sérþekkingu en þau sem minni eru. Þess vegna gerum við sérstaklega ráð fyrir því að Skipulagsstofnun semji leiðbeiningar fyrir sveitarstjórnir þannig að þær geti sinnt þessu hlutverki á samræmdan hátt. Þá hefur stofnunin einnig eftirlit með málsmeðferð sveitarfélaganna og skal setja á fót rafrænt gagnasafn um framkvæmdir í C-flokki og leyfi fyrir þeim, samanber b-lið 2. gr. frumvarpsins. Ég ítreka að framkvæmdir sem falla í þennan tiltekna flokk eru almennt taldar ólíklegar til þess að verða matsskyldar þótt að sjálfsögðu sé ekki hægt að útilokað það fyrir fram.

Virðulegi forseti. Þetta svar er tæpast fullnægjandi. Það dugar ekki að segja að almennt sé ólíklegt að um matsskyldar framkvæmdir verði að ræða því að við þurfum einmitt að gæta að því að þessar framkvæmdir eru sannarlega ekki allar minni háttar, það liggur fyrir. Það kann að vera að einhverjar af þessum framkvæmdum, eins og fram kemur í frumvarpinu, verði þeirrar gerðar að þær geti falið í sér talsverð umhverfisáhrif. Það er nákvæmlega það sem frumvarpið snýst um, þ.e. að gæta að þeim framkvæmdum í C-flokki þar sem um töluverð umhverfisáhrif getur verið að ræða. Ég vil líka árétta að í svari hv. þingmanns við spurningu minni staðfestir hann að um sé að ræða tvöfalt kerfi þegar sveitarfélögin sjái um þessa ákvörðun til að tryggja jafnræði með borgurum landsins en til þess að tryggja að sveitarfélögin séu jafn vel í stakk búin þurfi á eftirliti, utanumhaldi og leiðbeiningum Skipulagsstofnunar að halda. Hér er verið að búa til tvöfalt kerfi sem er mjög umhendis að gera. Ég vil eiginlega fullyrða það að hæstv. ráðherra hefur ekki hugsað málið til enda þegar hann leggur til þessa nálgun og vil spyrja hann hreint út: Telur hann að þetta sé hafið yfir vafa? Telur hann að komi til greina að taka málið inn í nefnd milli 2. og 3. umr. til þess að tryggja að stjórnsýslan verði straumlínulagaðri? Telur hann hafið yfir vafa að þetta sé til góðs og hér sé ekki um tvöfalt kerfi að ræða?

Virðulegi forseti. Á þeim átta árum sem ég hef átt sæti á Alþingi hef ég áttað mig á að ekkert þeirra mála sem við afgreiðum er hafið yfir vafa. Mér finnst ósanngjarnt að taka það fram hér að ég hafi ekki svarað spurningunni nægjanlega. Ég svaraði henni algjörlega eftir bestu getu og rökstuddi mál mitt, ekki bara þannig að þessar framkvæmdir væru almennt ólíklegar til þess að vera matsskyldar. Við tökum það sérstaklega fram að við gerum okkur fulla grein fyrir því að sumar þessara ákvarðana þarfnast meiri og stærri umfjöllunar þó að það sé frekar í undantekningartilvikum en hitt. Ég held að þingmaðurinn ætti ekki að óttast að málsmeðferðin verði síðri hjá sveitarfélögunum en hjá Skipulagsstofnun þegar við veitum Skipulagsstofnun svona mikla eftirlitsskyldu. Við erum í rauninni að gera þetta skilvirkara og skýrara en um leið að tryggja að allar þær ákvarðanir sem falla í þennan flokk og þurfa að vera matsskyldar fái nægilega umfjöllun. Ég er þeirra skoðunar að það sé rækilega útskýrt. Ég gerði það í ræðu minni áðan sem og í svari mínu og tel að þetta mál þarfnist ekki frekari umræðu.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu frá minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar, sem fjallar einmitt um efnisatriðið í orðaskiptum hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur og hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar. Minni hlutinn er efnislega samþykkur meginatriðum þessa máls en gerir athugasemd við einn þátt sem er þess eðlis að rétt þykir að gera grein fyrir honum í sérstöku áliti og leggja til breytingu á frumvarpinu. Í 4. gr. frumvarpsins er lagt til að sveitarfélög taki ákvarðanir um matsskyldu framkvæmda sem falla í C-flokk 1. viðauka nema um þær framkvæmdir sem þarfnast leyfi Mannvirkjastofnunar. Í fyrri drögum frumvarpsins var verkefnið hjá Skipulagsstofnun en stofnunin tekur samkvæmt gildandi lögum allar matsskylduákvarðanir og er auk þess með frumvarpinu falið að taka aðrar matsskylduákvarðanir en þær sem sveitarfélögin taka. Minni hlutinn bendir á að sveitarfélögin séu misvel í stakk búin til að sinna þessu hlutverki. Enginn vafi er á því að stærstu sveitarfélögin, eins og Reykjavík, geta vel sinnt þessu hlutverki á faglegan hátt en það kann að vera mun erfiðara fyrir minni sveitarfélög þar sem stjórnsýsla þeirra er fámennari og sérhæfing minni. Vakna þá upp spurningar um jafnræði og með hversu samræmdum hætti sveitarfélögin muni sinna þessu hlutverki. Einnig getur hæglega komið upp sú staða að sveitarfélögin séu framkvæmdaraðilar og taki því matsskylduákvarðanir varðandi eigin framkvæmdir. Eru sveitarfélögin þá með á sömu hendi ákvörðun um mat á umhverfisáhrifum, framkvæmdaleyfi og skipulagsvald. Þá er rétt að benda á að þær framkvæmdir sem taldar eru upp í C-flokki 1. viðauka eru ekki allar minni háttar og vel kann að vera að einhverjar þeirra teljist fela í sér umtalsverð umhverfisáhrif. Því er mikilvægt að vanda vinnu við matsskylduákvarðanir. Hjá Skipulagsstofnun hefur orðið til mikil sérþekking á málaflokknum sem rétt er að nýta áfram. Þá hefur minni hlutinn einnig efasemdir um að fyrirkomulagið sé til einföldunar þar sem Skipulagsstofnun þarf að hafa eftirlit með ákvörðunum sveitarfélaganna og að verkefninu verði sinnt á samræmdan hátt. Má vel vera að þetta kalli á aukna vinnu og aukinn kostnað bæði hjá sveitarfélögunum og Skipulagsstofnun, en það á eftir að koma í ljós. Þá bendir minni hlutinn einnig á að tilgangur frumvarpsins sé að bregðast við athugasemdum ESA sem bárust árið 2010. Þær athugasemdir lutu ekki að stjórnsýslu matsskylduákvarðana og því er ekki ástæða til að breyta því fyrirkomulagi í ljósi athugasemdanna líkt og lagt er til í frumvarpinu. Í ljósi alls framangreinds telur minni hlutinn ekki rétt að sinni að fela sveitarfélögunum að taka matsskylduákvarðanir vegna framkvæmda í C-flokki 1. viðauka og leggur til breytingu þess efnis að hlutverkið verði enn sem komið er hjá Skipulagsstofnun. Við í minni hlutanum leggjum því til breytingartillögu sem fjallar um þetta tiltekna atriði sem hefur að okkar mati ekki fengist nægilega haldgóður rökstuðningur fyrir hvers vegna er verið að breyta. Ég nefni þá sérstaklega þau atriði sem fram komu í andsvari hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur, þ.e. mismunandi stærðir sveitarfélaga. Sum þeirra munu auðveldlega geta ráðið við að taka þessar ákvarðanir og hafa til þess mannafla og þekkingu, önnur ekki. Eftir sem áður er það fyrirhöfn hjá Skipulagsstofnun að hafa eftirlit með slíku þannig að það er ekkert verið að minnka stjórnsýsluna að því leytinu til heldur fer hún fram á tveimur stöðum í stað þess að fara fram á einum stað. Stundum getur það komið fyrir að sveitarfélögin eru sjálf framkvæmdaraðilar og verða þau þess vegna komin hringinn í kringum borðið í þessum efnum. Í fjórða lagi er hér verið að bregðast við áríðandi athugasemdum ESA og allir í nefndinni eru sammála um að bregðast skuli við þeim en ekkert í þeim athugasemdum laut að því að fela sveitarfélögunum þetta verkefni. Það er pólitísk ákvörðun, tekin í ráðuneytinu og hefur að því er virðist stuðning meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar án þess að því fylgi, að okkar mati, nægilega haldgóður rökstuðningur. Við leggjum til að þetta frumvarp verði samþykkt með breytingu sem fylgir í nefndarálitinu sem ég hef hér gert grein fyrir. Undir það skrifa sá sem hér stendur, hv. þingmenn Katrín Júlíusdóttir, Helgi Hrafn Gunnarsson og Svandís Svavarsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um hlutafélög, lögum um einkahlutafélög og lögum um ársreikninga, þ.e. samþykktir hlutafélaga. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Sigurbjörgu Guðmundsdóttur frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu, Bergþóru Halldórsdóttur frá Samtökum atvinnulífsins, Jónu Björk Guðnadóttur og Frosta Reyr Rúnarsson frá Samtökum fjármálafyrirtækja og Mörtu G. Blöndal frá Viðskiptaráði Íslands. Umsagnir bárust frá Alþýðusambandi Íslands, Félagi löggiltra endurskoðenda, Kauphöll Íslands hf., ríkisskattstjóra, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum fjármálafyrirtækja og Viðskiptaráði Íslands. Í frumvarpinu eru lagðar til þrenns konar breytingar. Í fyrsta lagi eru lagðar til breytingar til einföldunar á ákvæðum núgildandi laga um samþykktir, stofngögn og tilkynningar til hlutafélagaskrár ríkisskattstjóra um stofnun félags. Breytingarnar miða að því að einfalda lagaumhverfi á þessu sviði í tengslum við vinnu sem þegar er hafin við undirbúning rafrænnar fyrirtækjaskrár, án þess þó að opinberir aðilar og viðskiptalífið verði af nauðsynlegum upplýsingum. Nefndin telur breytingarnar mikilvægan þátt í þeirri vinnu sem nú stendur yfir samhliða undirbúningi rafrænnar fyrirtækjaskrár. Nauðsynlegt er að nútímavæða fyrirtækjaskrá með rafvæðingu eins og boðað er í frumvarpinu en í þeirri vinnu er mikilvægt að stíga varlega til jarðar í einföldun lagaumhverfis þannig að tryggt sé að allar nauðsynlegar upplýsingar séu til staðar. Þær tillögur sem eru settar fram í frumvarpinu eru að áliti nefndarinnar vel ígrundaðar til að mæta kröfum bæði opinberra aðila og viðskiptalífsins. Í öðru lagi er um að ræða breytingu á ákvæði hlutafélagalaga er lýtur að verði í kaupum hlutafélags sem skráð hefur hlutabréf sín á skipulegum verðbréfamarkaði eða á markaðstorgi fjármálagerninga á eigin hlutum. Í umsögnum um frumvarpið var bent á að ákvæði 2. málsliðar 3. mgr. 55. gr. hlutafélagalaga, nr. 2/1995, sé of þröngt og geti valdið réttaróvissu, t.d. varðandi viðskiptavakt félaga á eigin bréfum fyrir eigin reikning, sem og heimildir félagsstjórnar til að kaupa eigin bréf, t.d. sem hluta af endurkaupaáætlun. Breytingar þær sem eru í frumvarpinu eru miðaðar að því að leysa þessa réttaróvissu en fram kom í umsögnum að þó að ákvæðið verði óbreytt að lögum geti það áfram takmarkað að skráð fyrirtæki geti verið með viðskiptavakt á eigin bréfum fyrir eigin reikning. Nefndin telur mikilvægt að taka af allan slíkan vafa og áréttar að slíkt sé heimilt eins og ákvæði laga nr. 108/2007, um verðbréfaviðskipti, gera ráð fyrir. Nefndin leggur til breytingartillögu við 3. gr. frumvarpsins til að taka af öll tvímæli hvað þetta varðar. Tilgangurinn með breytingunni er að taka af allan vafa um að ákvæðinu er ekki ætlað að koma í veg fyrir að hlutafélag sem ákvæðið tekur til geti gert samning við fjármálafyrirtæki um að fjármálafyrirtækið sinni viðskiptavakt fyrir félagið samkvæmt lögum um verðbréfaviðskipti. Þá er einnig allur vafi tekinn af um að félagi sem ákvæðið tekur til er heimilt að kaupa eigin bréf samkvæmt reglum um framkvæmd endurkaupaáætlunar eða verðjöfnunar, samanber lög um verðbréfaviðskipti og reglugerð nr. 630/2005. Umrædd tillaga var unnin í samráði við atvinnuvegaráðuneytið, fjármála- og efnahagsráðuneytið, Kauphöll Íslands og Samtök fjármálafyrirtækja. Loks eru lagðar til breytingar á ákvæðum laganna um tilkynningar til hlutafélagaskrár um kynjahlutföll í stjórnum félaga. Fallið verði frá skyldu félaga þar sem starfsmenn eru fleiri en 50 á ársgrundvelli til að sundurliða upplýsingar um hlutföll kynjanna í stjórn í tilkynningum til hlutafélagaskrár, í stað þess skuli félögin veita upplýsingar um kynjahlutföllin í ársreikningi sínum. Að mati nefndarinnar ættu þessar breytingar að leiða til þess að ákvæði um hlutfall kynja í stjórnum hlutafélaga verði skýrara og einnig til þess fallnar að auðvelt verði að fylgjast með því í gegnum fyrirtækjaskrá hvort hlutafélög fylgi ákvæðum laga um kynjahlutföll í stjórnum hlutafélaga. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingu sem ég les nú: 1. 3. gr. frumvarpsins orðist svo: Í stað 2. málsliðar 3. mgr. 55. gr. laganna koma tveir nýir málsliðir, svohljóðandi: Félagi sem hefur fengið hluti sína tekna til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði eða á markaðstorgi fjármálagerninga (MTF) er þó ekki heimilt að kaupa eigin hluti á hærra verði en nemur verði síðustu óháðu viðskipta eða hæsta fyrirliggjandi óháða kauptilboði í þeim viðskiptakerfum þar sem viðskipti með hlutina fara fram, hvort sem er hærra. Slík kaup eru þó heimil ef þau eru gerð af viðskiptavaka samkvæmt 116. gr. laga um verðbréfaviðskipti eða á grundvelli 1. töluliðar 3. mgr. 115. gr. og 2. mgr. 119. gr. laga um verðbréfaviðskipti og reglugerða sem settar eru á grundvelli 118. og 131. gr. sömu laga. 2. Orðin „Í stofnsamningi skal ávallt greina“ í 6. gr. falli brott. Virðulegi forseti. Ég hef nú lesið nefndarálitið og það skal viðurkennt að hér eru margar tilvísanir í kross. Sem framsögumaður fór ég í gegnum þessar tilvísanir og þær stemma allar og allt er eðlilegt. Það kom fram í framsöguræðu hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, ef ég man rétt, að tilgangurinn sé að jafna aðstöðu hluthafa og koma í veg fyrir að hægt sé að greiða einstökum hluthöfum sérstakan arð þannig að þetta á að jafna stöðu hluthafa. Undir nefndarálitið rita allir nefndarmenn efnahags- og viðskiptanefndar, þau Frosti Sigurjónsson formaður, Vilhjálmur Bjarnason framsögumaður, Pétur H. Blöndal, Willum Þór Þórsson, Árni Páll Árnason, Guðmundur Steingrímsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Unnur Brá Konráðsdóttir og Steingrímur J. Sigfússon. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar. Hér er um að ræða frumvarp sem felur í sér breytingar á ákvæðum gildandi laga varðandi nokkur atriði, þ.e. rétt náms- og starfsráðgjafa til að sækja um launað námsorlof, viðurkenningu á húsnæði einkarekinna framhaldsskóla, gjaldtökuheimild vegna rafrænna námsgagna, afhendingu byggingarlóða undir framhaldsskóla án kvaða og gjalda og setningu reglugerðar um starfstíma framhaldsskóla. Fjölmargar umsagnir bárust og nefndin fékk á sinn fund allnokkra gesti vegna málsins. Við meðferðina kom fram nokkur gagnrýni á ákvæði 4. gr. Var bent á að breytingin fæli í sér að skólum væri gefin heimild til að taka gjald af nemendum fyrir rafrænt námsefni. Meiri hlutinn vill í þessu sambandi að það komi fram að um er að ræða tilraunaverkefni í takmarkaðan tíma, bundið við tilteknar námsgreinar og að með verkefninu sé verið að leita leiða til að lækka kostnað nemenda. Talið er að þetta geti falið í sér lækkun á bókakostnaði um allt að 30%. Við leggjum til tvær breytingar lagatæknilegs eðlis sem greindar eru í þessu nefndaráliti. Undir það skrifa sú sem hér stendur, Líneik Anna Sævarsdóttir, Elsa Lára Arnardóttir, Jóhanna María Sigmundsdóttir og Vilhjálmur Árnason.