Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Það er samkomulag milli þingflokka um að þingfundi verði haldið áfram þar til dagskrá fundarins er tæmd.

Virðulegur forseti. Sem þingflokksformaður Samfylkingarinnar hef ég lýst því yfir að við munum greiða fyrir þeim málum sem lúta hér á sumarþinginu að verðtryggingu og lækkun á verðtryggðum skuldum heimilanna. Sem fyrrverandi formaður efnahags- og viðskiptanefndar lagði ég mikla áherslu á að gengið væri lengra í átt að afnámi verðtryggingar og í lækkun á skuldum heimilanna og taldi það því sjálfsagt. Þetta eru þess vegna vonbrigði. Ríkisstjórnin kemur tómhent til sumarþings með ekkert frumvarp um afnám verðtryggingar eða lækkun á verðtryggðum skuldum heimilanna. Aðeins þingsályktun um nefnd sem á að skila af sér í nóvember sem þýðir að þegar við komum til haustþings verða hér heldur ekki nein frumvörp um þessi efni, sem þýðir væntanlega að búið er að fresta aðgerðum fram til ársins 2014, fyrst hinar mögulegu leiðir eiga fyrst að liggja fyrir í nóvember. Nú spyr ég nýjan formann efnahags- og viðskiptanefndar hvað fulltrúa löggjafarvaldsins finnist um þessa tímaáætlun framkvæmdarvaldsins, hvort þetta gangi ekki allt of hægt fram. Hvort það sé ekki mikilvægt að við fáum aðgerðir strax eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson sagði, engar nefndir eða starfshópa. Eða sagði hv. þingmaður ekki sjálfur fyrir kosningar að hægt væri að grípa til þessara aðgerða núna strax? Ég minni hv. þingmann á að fyrir þinginu liggur til dæmis frumvarp sem hefur verið samið og flutt af fyrrverandi þingmanni, Lilju Mósesdóttur, fjórum sinnum, lyklafrumvarpið, síðast á þingskjali 23, mál 23, á þinginu í vetur leið. Það er lyklafrumvarpið sem báðir flokkarnir lofuðu. Hvers vegna er það ekki bara ljósritað og gert að lögum hér í næstu viku? Ögmundur Jónasson er að flytja tillögu um nauðungarsölu. Er það Sjálfstæðisflokkurinn sem stendur í vegi Framsóknarflokksins fyrir því að gengið sé í að grípa til þeirra aðgerða strax sem lofað var. Og mun ekki formaður efnahags- og viðskiptanefndar kalla eftir því að þessum málum verði ekki frestað til ársins 2014? Telur hann ekki óviðunandi að fólk búi við þá óvissu á fasteignamarkaði í lánamálum sínum sem leiðir til þess að fólk tekst ekki á við fjárhagsvanda sinn af því að það liggur ekki 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir spurninguna og lýsa ánægju minni með að gera einmitt þetta mál að fyrstu framsögu minni hér á þinginu. Ég vil líka fagna áhuga hv. þingmanns á skjótri leiðréttingu lána heimilanna og afnámi verðtryggingar. Það eru okkar sameiginlegu áhugamál. Ég þarf trúlega að byrja á því að leiðrétta útbreiddan misskilning þar sem sagt er og haft eftir mér í Morgunblaðinu 23. apríl 2013 í fyrirsögn, með leyfi forseta: „Segir heimilin fá leiðréttingu strax.“ Það er haft eftir mér en tekið úr samhengi. Ég ætla að lesa fyrir ykkur samhengið, það er örstutt, með leyfi forseta: „Frosti Sigurjónsson, frambjóðandi Framsóknarflokksins, í Reykjavík segir að þær krónueignir kröfuhafa í þrotabúum bankanna, sem framsóknarmenn vilja að notaðir verði til að lækka skuldir heimilanna, megi greiða til bankanna á 15–20 árum. Höfuðstóll lána einstaklinga lækki hins vegar strax þegar“ - þegar - „aðgerðin komi til framkvæmda.“ Það er mikilvægt að samhengi týnist ekki, en allt í lagi. Að því hvenær er hægt að koma þessu öllu í verk, öllum þeim leiðréttingum sem við viljum vinna að. Það hefur verið lögð fram áætlun í tíu liðum með aðgerðum sem eru bæði markvissar og tímasettar og tímasetningar flestar á þessu ári. Allt það sem við getum gert núna á sumarþinginu verður gert en ný ríkisstjórn vill vanda til verka, vill vinna þær rannsóknir og greina áhrif sem þarf að greina og líka vinna að víðtækri sátt um þær aðgerðir sem verður farið í. Ég bind vonir við að þetta muni ekki ganga hægar en það þarf að ganga. Þakka ykkur fyrir.

Virðulegi forseti. Á undanförnum dögum og vikum síðan núverandi ríkisstjórn var mynduð hefur töluverð umræða orðið um stöðu umhverfismála í stjórnkerfinu og stjórnsýslunni hjá okkur vegna þess að ríkisstjórnin ákvað að setja ekki sérstakan umhverfisráðherra heldur gera umhverfisráðuneytið að skúffu í ráðuneyti hjá ráðherra sem fer með málefni tveggja atvinnuvega. Margir hafa orðið til þess að gagnrýna það fyrirkomulag og undir þá gagnrýni hef ég tekið því að ég tel mjög mikilvægt fyrir þjóð sem byggir afkomu sína á nýtingu náttúruauðlinda eins og við gerum - við byggjum afkomu okkar á nýtingu sjávarafurða, við byggjum afkomu okkar á ferðamönnum sem koma hingað til að leita í ósnortna og óspjallaða náttúru og við erum þekkt um allan heim fyrir skynsamlega nýtingu á orkuauðlindunum. Þess vegna tel ég að það skipti líka miklu máli fyrir okkur og fyrir vörumerkið Ísland og allan okkar útflutning að við séum trúverðug í umhverfismálum alla leið, þannig að þetta vörumerki sé óspjallað. Ég hef því haft áhyggjur af því að vera ekki með sérstakan ráðherra umhverfis- og auðlindamála eins og var í tíð fyrri ríkisstjórnar og reyndar í tíð ríkisstjórna meira og minna síðastliðin 20 ár. Þess vegna langar mig að spyrja nýjan formann umhverfis- og samgöngunefndar, hv. þm. Höskuld Þórhallsson, hvort hann geti ekki tekið undir það með okkur í þingflokki Samfylkingarinnar og öðrum þeim sem hafa gagnrýnt þetta fyrirkomulag, þá hvatningu til nýrrar ríkisstjórnar að vinda sér í það að skipa sérstakan ráðherra fyrir umhverfis- og auðlindamál á Íslandi svo að þeirri óvissu sem þessum mikilvæga málaflokki hefur verið sköpuð verði eytt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og hlakka til samstarfsins í nefndinni. Við héldum fyrsta fundinn - reyndar var það sameiginlegur fundur með atvinnuveganefnd en það var ágætisfundur. Það voru einungis praktísk atriði sem gerðu það að verkum að ekki var hægt að skipa sérstakan umhverfisráðherra. Það þarf að samþætta störf eins og gengur. Eins og stjórnarliðar og stjórnarandstæðingar núna vita mjög vel þá stendur til að breyta ráðuneytum eitthvað. Ég veit vel að þeir vildu leggja mikla áherslu á heilbrigðismálin jafnvel þó að heilbrigðis- og tryggingamál hafi verið sameinuð undir velferðarráðuneyti. Ég held að mjög mikilvægt sé í umhverfismálum, vegna þess að við ætlum svo sannarlega að gera þeim hátt undir höfði, að við skiljum hismið frá kjarnanum. Þess vegna varð ég vel við þeirri bón að halda sameiginlegan fund um málefni Hellisheiðarvirkjunar. En ég vil samt benda á eitt að á fundinum í morgun töluðu nefndarmenn lengur en gestir fundarins. Það eru vinnubrögð sem ég held að við verðum að breyta. Við verðum að vanda okkur í umræðunni þannig að allar upplýsingar komist til skila. Því miður náðist ekki að klára fundinn en við ætlum að klára hann í næstu viku og það verður að sjálfsögðu gert í fullri sátt og samlyndi við stjórnarandstæðinga sama í hvaða flokki þeir eru. 
            

Virðulegur forseti. Töluverð umræða hefur orðið um skipan í nefndir á Alþingi og þá með hvaða hætti kynjahlutfall birtist í einstökum nefndum. Það er alveg ljóst að á meðan konur eru innan við 40% þingmanna mun skiptingin verða áþekk í nefndum þingsins. Þannig er það og því þarf kannski fyrst og síðast að hefja sókn kvenna til að jafnt vægi kvenna og karla verði á Alþingi því að vart munum við binda það í lög. Hins vegar finnst mér við í umræðunni og orðræðan úti í samfélaginu um mikilvægi nefnda vera svolítið sérstök. Mér þykir merkilegt ef það þykir sérkennilegt að í efnahags- og viðskiptanefnd sitji eingöngu karlar af því að það sé svo áhrifamikil og þung nefnd. Síðan kemur velferðarnefnd til tals þar sem sitja fleiri konur og það sé skrýtið vegna þess að hún sé svona og svona. Ég held að við þurfum pínulítið sjálf að ákveða orðræðuna um mikilvægi nefnda á þingi. Í mínum huga endurspeglar þessi umræða nákvæmlega hvernig launakjör eru í þessum stéttum. Þeir sem starfa í viðskiptum hafa hærri laun en þeir sem starfa í velferðarmálum. Ef við hér á Alþingi ætlum að láta þessa orðræðu líka birtast í því með hvaða hætti við lítum til þeirra nefnda sem hér eru og teljum sjálf sumar nefndir mikilvægari en aðrar þá breytum við hvorki viðhorfum né skoðunum til karla og kvenna eða til jafnréttis. Mér finnst ástæða til að við sem þingmenn veltum þessum málum aðeins fyrir okkur samhliða því að við reynum eins og hægt er að hafa jöfn kynjahlutföll í nefndum. Hins vegar verður áhugi, hæfni og reynsla líka að fá að ráða för.

Hæstv. forseti. Internetið býður upp á mikla möguleika við öflun upplýsinga og til lýðræðislegra vinnubragða. Möguleikarnir eru óþrjótandi hvernig sem á málið er litið, fyrir alla. Það er vandinn. Lýðræðistækinu má hæglega snúa upp í andhverfu sína og í Bandaríkjunum hafa nú komið fram ásakanir um að Þjóðaröryggisstofnun Bandaríkjanna, NSA (National Security Agency), og alríkislögreglan FBI hafi um langt skeið safnað og samkeyrt upplýsingar um fólk, bæði frá símafyrirtækjum og þekktum vefsíðum, Yahoo, Facebook, Skype o.fl., og rekið sameiginlega sérstaka leynilega stofnun, kölluð Prism, sem annist verkefni af þessu tagi. Sá sem kom upplýsingum um þetta á framfæri við heiminn heitir Edward Snowden og var starfandi hjá Prism eða fyrirtæki sem því tengist. Hann er nú kominn til Hong Kong og heyrst hefur að hann gæti hugsað sér að fá hæli eða búsetu á Íslandi. Engin slík beiðni hefur komið en mér finnst sjálfsagt að Íslendingar séu opnir fyrir því að taka við þessum manni og veita honum húsaskjól berist beiðni um slíkt. Við eigum alla vega að fylgjast vel með þessum málum og fara hugsanlega að dæmi Evrópusambandsins en Viviane Reding, dómsmálastjóri Evrópusambandsins, hefur sent Eric Holder, dómsmálaráðherra Bandaríkjanna, bréf þar sem hún fer fram á upplýsingar um net- og símanjósnir Bandaríkjamanna. Hún segir að svör Holders geti haft áhrif á samskipti Evrópusambandsins og Bandaríkjanna. Ég beini því til allsherjarnefndar Alþingis að 

Hæstv. forseti. Eitt meginmarkmið síðustu ríkisstjórnar var að minnka skuldsetningu og gera ríkisfjármálin sjálfbær. Enginn deilir um að töluverður árangur hefur náðst hvað það varðar. Það er því ekki að ósekju að maður velti fyrir sér hver fyrstu spor þessarar ríkisstjórnar eru. Með stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna er búið að setja skulda- og lánamál heimilanna ásamt ríkisfjármálaáætluninni í fullkomið uppnám. Það er búið lofa stórkostlegum aðgerðum í skuldamálum upp á mörg hundruð milljarða. Horfurnar eru þó ekki verri en svo að í stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra kemur fram samdráttur í tekjum ríkissjóðs upp á tugi milljarða króna á næsta eina og hálfa árinu. Ríkisstjórnin talar stöðugt um skynsamlegt skattkerfi. Hvað er það? Að skattkerfið verði aftur eins og áður? Að ekki megi breyta sköttum á almenning eða fyrirtæki? Að lækka skatta á tekjur, vörur og þjónustu - er það ekki lækkun á virðisaukaskatti? Hver prósenta kostar milljarða. Breyting á tekjuskatti. Lækkun tekjuskatts þýðir lækkun skatta á ríkari hluta þjóðarinnar og þá allra ríkustu því að þar hækkuðu þeir ásamt sköttum á fjármagnstekjur og fyrirtæki. Þeir hækkuðu ekki annars staðar. Á fyrsta fundi fjárlaganefndar í morgun var ákveðið að kalla eftir veikleikagreiningu á fyrsta frumvarpi ríkisstjórnarinnar sem felur í sér tekjufall upp á rúman hálfan milljarð á þessu ári - fyrsta frumvarpi ríkisstjórnarinnar. Í Hagsjá í dag kemur fram að samneysla hafi aukist að raungildi um 0,9% á sl. ári og er gert ráð fyrir að hún aukist áfram næstu þrjú árin. Þessar tölur koma engum á óvart og eru staðfesting á því aðhaldi sem hefur ríkt í opinberum rekstri á undanförnum árum. Þar er einnig áréttað mikilvægi þess að slaka ekki á þeim markmiðum sem unnið hefur verið að og halda áfram verulegu aðhaldi í ríkisrekstrinum. Vakin er athygli á að tilslakanir í aðhaldi ríkisfjármálanna, t.d. með afléttingu skatta, geti haft neikvæðar afleiðingar í för með sér. Á þessu virðast núverandi ríkisstjórnarflokkar ekki átta sig enda koma þeir algerlega óundirbúnir til þessa þings. Það sem þjóðinni er boðið upp á er þingsályktunartillaga um aðgerðir vegna skuldavanda heimila á Íslandi sem hefur þann stóra galla að í henni felast engar aðgerðir. 

Virðulegi forseti. Ég hafði sett mig hér inn á mælendaskrá til að spyrja hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, nýkjörinn formann fjárlaganefndar, sem ég óska henni til hamingju með, út í mál málanna, kosningaloforðið stóra, stærsta loforð Íslandssögunnar sem Framsóknarflokkurinn gaf um skuldamálin og aðgerðir strax. Ég vitna í hv. 2. þm. Reykjavíkurkjördæmis norður, Frosta Sigurjónsson, frambjóðanda flokksins í Reykjavík, sem sagði á vefsíðu sinni að ráðist yrði í niðurfellingar strax er Framsóknarflokkurinn fengi til þess umboð. Nú efast ég ekki um að framsóknarmenn hafi samræmt sig vel og að hv. þingmaður geti tekið undir þetta, en mér virðist, eins og hefur komið fram á fyrstu dögum þingsins og var rætt hér um, að það eigi að fresta þessu. Spurning mín til formanns fjárlaganefndar er einfaldlega hvort hún geti komið með einhver ný svör vegna þess að í blöðum í dag og undanfarna daga hafa verið viðtöl við fasteignasala, formann fasteignasala, framkvæmdastjóra fasteignasala og fleiri sem segja einfaldlega að markaðurinn sé frosinn vegna loforða framsóknarmanna og það sé mjög brýnt að óvissunni verði aflétt sem fyrst og brýnt að stjórnvöld tali hreint út, eins og segir í viðtali við þessa aðila. Virðulegi forseti. Það er þess vegna sem mig fýsir að heyra í formanni fjárlaganefndar, hvort hún geti haft eitthvað nýtt fram að færa hér um engin loforð heldur aðgerðir. Geta þær farið að koma? Getur hv. þingmaður sagt okkur eitthvað hér sem afléttir þessari óvissu og leysir það frost sem er á markaðnum sem er eingöngu út af þessu mikla kosningaloforði sem Framsóknarflokkurinn gaf og sigraði kosningarnar út á á glæsilegan hátt?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir fyrirspurn hans. Það er fagnaðarefni að hann skuli fagna því með okkur framsóknarmönnum að við skyldum hafa unnið kosningasigur. Ég þakka fyrir það. Það er alveg dæmalaus þessi söngur í samfylkingarfólki eftir að þing kom saman. Raunverulega var sá söngur byrjaður fyrir kosningar að Framsóknarflokkurinn væri að setja Íslandsmet í kosningaloforðum. Ég bið fólk um að fara fjögur ár aftur í tímann í huga sínum og hugsa til þeirra orða sem glumdu í eyrum landsmanna: Skjaldborg um heimilin; velferðarbrú. Hvað voru þau annað en risastór kosningaloforð sem voru svo aldrei efnd á kjörtímabilinu, hvað þá heldur nokkru fyrir kosningar eins og maður hélt að mundi stefna í? Virðulegi forseti. Ég minni nefnilega á það að Samfylkingin hefur setið sex ár í ríkisstjórn - sex ár í ríkisstjórn. Svo sprikla þingmenn Samfylkingarinnar hér í þingsal þegar ný ríkisstjórn hefur tekið við, einum og hálfum mánuði eftir kosningar, og ætla að fara af hjörunum yfir því að verið sé að svíkja einhver kosningaloforð. Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spurði hér hvers vegna fasteignamarkaðurinn væri hruninn og hvers vegna hann væri í frosti. Það er ekki Framsóknarflokknum að kenna ef það er eitthvert smáhlé á viðskiptum á fasteignamarkaði. Ég minni á það að Samfylkingin fór með það ráðuneyti sem stýrði Íbúðalánasjóði síðastliðin fjögur ár, síðastliðin sex ár líklega, þannig að við vitum nú öll í hvaða vandræðum Íbúðalánasjóður er, sem dæmi, því ekki tínir fólk peninga af trjánum. Við verðum að gefa nýrri ríkisstjórn tíma til þess að koma fram með frumvörp sem standast stjórnarskrá. Það er meira en hægt er að segja um Samfylkinguna á síðasta kjörtímabili, Árna Páls-lögin til dæmis sem leiddu af sér lögsókn. Við skulum gefa ríkisstjórninni tíma fram á haust því að nú þegar 

Hæstv. forseti. Mig langar að byrja á að óska samþingmönnum mínum til hamingju með kjörið og ég hlakka til samstarfsins á þessu kjörtímabili. Ég hef heyrt það af hálfu stjórnarandstæðinga að þeir hafa miklar áhyggjur af því að ekki hafi verið skipaður sérstakur umhverfisráðherra. Mig langar aðeins að fjalla um það mál. Í tilefni orða hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur áðan vil ég lýsa því yfir að ég hef engar sérstakar áhyggjur af því vegna þess að ég tel að ríkisstjórnin og þeir flokkar sem skipa hana hafi mikinn áhuga á umhverfismálum og leggi áherslu á umhverfismál eins og sést á stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna. Með þeim orðum tel ég að hv. þm. Katrín Júlíusdóttir hafi ekki verið að lýsa því yfir að fyrrverandi ríkisstjórn hafi ekki lagt áherslu á heilbrigðismál, menntamál eða sveitarstjórnarmálin þrátt fyrir að þau hafi verið að færa til verkefni innan ráðuneyta og í sumum tilvikum að sameina ráðuneyti. Ég tel því að þessi umræða sé á villigötum. Þegar við tölum um umhverfismál eigum við að einbeita okkur meira að málefnunum heldur en einstaka mönnum. Ég tel að það sé einfaldlega heppilegra og málaflokknum til framdráttar. Mig langar að benda á að umhverfismálin og umræðan um þau á undanförnum árum hefur að mjög miklu leyti snúist eingöngu um virkjanir, um vernd og nýtingu og vissulega er það mikilvægt mál. Hins vegar er stærsta verkefni okkar á líðandi stundu í umhverfismálum það að taka til við að græða betur upp landið okkar. Það þekkja allir sem ferðast um hálendið og þeir sem vinna á hálendinu og búa til dæmis á Suðurlandi hvað blæs mikið ofan af hálendinu. Þetta er risastórt mál og mig langar að lýsa því yfir að ég fagna sérstaklega þeirri yfirlýsingu sem fram kemur í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að stórauka eigi landgræðslu, skógrækt og aðra eflingu gróðurlenda. Þetta er stóra verkefnið. Við skulum einbeita okkur að málefnunum en ekki einstaka mönnum varðandi umhverfismál.

Virðulegi forseti. Mig langaði til að benda ykkur, hv. þingmenn, á afgerandi niðurstöður úr umfangsmikilli rannsóknarvinnu rannsóknar- og þróunarstofnunar bandaríska dómsmálaráðuneytisins á rafbyssum. Sú rannsóknarvinna samanstóð af tveimur rannsóknum um notkun taser-rafbyssna. Önnur sneri að læknisfræðilegum áhrifum tækjanna og hin að notkun þeirra við lögreglustörf. Tugir vísindamanna komu að þessum rannsóknum. Helstu niðurstöður sýna að taser er ekki hættulegt tæki ef það er notað rétt og það dregur úr meiðslum lögreglumanna sem og brotamanna. Allar niðurstöður benda til þess að notkun taser sé jafn hættulítil eða hættuminni en aðrir valkostir við valdbeitingu. Engar læknisfræðilegar rannsóknir benda til þess að eðlileg notkun taser valdi sérstakri hættu á hjartsláttartruflunum, jafnvel þótt rafpúlsinn frá tækjunum fari í brjóstkassa einstaklinga. Öryggismörk eru mjög há ef tækjunum er beitt í samræmi við ábendingar framleiðandans og frá læknisfræðilegu sjónarmiði er engin ástæða fyrir lögregluembætti að forðast notkun taser til að yfirbuga einstaklinga sem sýna mótþróa eða berjast á móti handtöku. Embætti ríkislögreglustjóra á nú þegar til taser. Ég tel mikilvægt að sérsveit ríkislögreglustjóra taki þau tæki í notkun við almenna löggæslu sem fyrst, en þeir hafa nú þegar fengið þjálfun í því skyni. Þá skapast mikilvæg reynsla sem hægt verður að nýta við innleiðingu taser fyrir almenna löggæslu í landinu. Það er mikilvægt og áríðandi að lögreglan taki upp notkun taser, það mun stórauka öryggi lögreglumanna sem og brotamanna og um leið spara umtalsverða fjármuni. Mörg dæmi eru um að lögreglumenn hafi þurft að fara í löng veikindaleyfi vegna slysa við handtöku. Núverandi valdbeitingartæki hafa ekki dugað við allar aðstæður og eru dæmi um örorku eftir slíkt og ég þekki sjálfur mörg slík dæmi.

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli hv. þingmanna á því að Hagsjá hagfræðideildar Landsbankans fjallar um stöðu ríkisfjármála en þar koma fram áhyggjur af stöðunni enda skiptir hún verulegu máli fyrir þróun íslensks efnahagslífs. Þar er minnt á að bæði ávöxtunarkrafa og álag fyrir Ísland hafi farið lækkandi og að ætla mætti að mikill agi í fjármálum ríkisins á síðustu árum hafi aukið tiltrú á íslenskt efnahagslíf.

Heyr, heyr.

Bent er á að öll merki um tilslökun í fjármálum ríkisins geti stuðlað að lakari kjörum á erlendum lánsfjármörkuðum, en kjör ríkisins á erlendum mörkuðum setja grunnkjör fyrir erlendar lántökur annarra innlendra aðila og hafa því víðtæk áhrif á stöðu, framkvæmdir og endurfjármögnun lána hjá íslenskum fyrirtækjum. Skuldastaða ríkisins er alvarleg eftir efnahagshrunið og er sannarlega ástæða til að koma fram með tillögu til að bæta þá stöðu. Það er mikið hagsmunamál að vinna áfram markvisst að stöðvun skuldasöfnunar eins og gert hefur verið síðastliðin ár og gera síðan áætlun um að greiða niður skuldir. Jöfnuður í ríkisfjármálum skiptir einnig máli í baráttunni við að ná verðbólgumarkmiðum Seðlabankans og það skiptir máli fyrir kjör almennings í landinu. Það er því til mikils að vinna en forgangsröðun hæstv. ríkisstjórnar um aðgerðir í ríkisfjármálum gefa því miður ekki tilefni til bjartsýni þegar í fyrsta frumvarpinu sem hún leggur fram á kjörtímabilinu er lögð til umtalsverð tekjuskerðing fyrir ríkissjóð, væntanlega með skuldasöfnun sem henni nemur nema áform séu uppi um að skera niður í velferðar- og menntakerfi á móti tekjuskerðingunni. Því hafa stjórnarliðar ekki svarað en æ fleiri hafa vaxandi áhyggjur af afkomu ríkissjóðs og afleiðingum slakrar stjórnunar ríkisfjármála fyrir kjör fólksins í landinu 

Herra forseti. Það hefur talsvert verið gert með það nú þegar ný ríkisstjórn hefur tekið við völdum að við stjórnvölinn sitji yngsti forsætisráðherra sem Ísland hefur átt um áratugaskeið og það sé lægsti meðalaldur ráðherra í ríkisstjórn sem sögur fara af hér á landi. Þá bregður svo við að þessi unga ríkisstjórn ætlar heldur betur að setja í bakkgírinn og hverfa til gamalla tíma. Þar er ég kannski að þessu sinni með í huga frumvarp sem hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hefur lagt fram um breytingar á lögum um Ríkisútvarpið sem voru samþykkt hér síðastliðið vor. Í þeim breytingum sem samþykktar voru á lögum um Ríkisútvarpið í vor var ákveðið að breyta skipan útvarpsráðs þannig að fleiri kæmu þar að og fleiri raddir heyrðust. Það var ákveðið að setja á fót sérstaka valnefnd til þess að velja fólk í útvarpsráð, fyrir utan formann útvarpsráðs sem gert var ráð fyrir að ráðherra skipaði, og fulltrúa starfsmanna. Nú vill hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hverfa til hins gamla fyrirkomulags, að það sé pólitískt kjörið útvarpsráð. Ég verð að segja fyrir mína parta ég tel að sú þróun sé ekki góð. Ég vil líka lýsa undrun og vonbrigðum með það að hv. þingmenn Framsóknarflokksins hafi samþykkt að þetta mál yrði lagt fram sem stjórnarfrumvarp og minna í því sambandi á að við afgreiðslu málsins í vor samþykkti þingflokkur Framsóknarflokksins það, meðal annars þrír þingmenn sem enn sitja á þingi, hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, Gunnar Bragi Sveinsson og Sigurður Ingi Jóhannsson. Þannig að Framsóknarflokkurinn stóð að breytingum á frumvarpinu í vor og sjálfstæðismenn flestir hverjir sátu hjá, einhverjir voru að vísu á móti en flestir hverjir sátu hjá, meðal annars hæstv. núverandi mennta- og menningarmálaráðherra. Þá var þetta ekki 

Virðulegur forseti. Ég óska hv. þm. Frosta Sigurjónssyni til hamingju með jómfrúrræðu sína og hlakka til að halda áfram umræðum við hann um skuldamálin á morgun. En ég fagna sérstaklega yfirlýsingu formanns fjárlaganefndar um að ríkisstjórnin hafi tíma til haustsins til að koma hér inn með tilbúin frumvörp varðandi skuldamálin og verðtrygginguna. Ég hafði nefnilega áhyggjur af því að nefndin á ekki að skila af sér fyrr en í nóvember og að við fengjum þess vegna ekki mál inn fyrr en á næsta ári. Ég held að við hljótum öll að vera sammála um að það er allt of langt að fresta málunum til 2014 þannig að ég fagna því að formaður fjárlaganefndar hafi sett þau tímamörk 

Það er haustþing.

Ég er hins vegar ekki jafn ánægður með þær yfirlýsingar sem komu frá hv. þingmönnum Ragnheiði Ríkharðsdóttur, Unni Brá Konráðsdóttur og Höskuldi Þórhallssyni.  Sama er með hlut kvenna. Auðvitað er hlutur kvenna í ríkisstjórn Íslands nú áhyggjuefni því að hann er langtum lakari en hann var í síðustu ríkisstjórn. Það er aðeins eitt óskipt ráðuneyti sem kemur í hlut kvenna og það sem gerðist í þinginu eykur bara þá áherslu. Við eigum að hafa það sem umhugsunarefni og við eigum líka að gera það í stjórnarandstöðunni. Við skipuðum einu sinni bara karlmenn í fjárlaganefnd á síðasta kjörtímabili í Samfylkingunni en við hlupum til og við löguðum það. Ég held að við þurfum að ræða þá hluti og reyna að vinda ofan af þeim mistökum hratt og vel sem menn gera og það gildir líka um nefndaskipunina á Alþingi. Við höfum rætt það, þingflokksformenn, og ég vona að mönnum takist að laga eitthvað 

Hæstv. forseti. Ég hafði nú hugsað mér að vera jómfrú örlítið lengur en það er eins og það er. Ég er ekki mjög útgjaldaglaður maður og ég hef oft hugsað, þegar ég hef hlustað á umræður hér sem leikmaður úti í bæ, um öll þessi útgjöld, en við verðum samt að hugsa um grunnstoðir íslensks samfélags. Alls staðar vantar peninga, alls staðar getur þetta nýst vel og allt er þetta mikilvægt, en það eru samt grunnstoðirnar sem verða að vera í lagi því að ef þær eru ekki í lagi er allt annað ónýtt. Það er ekki flóknara en það. Ég vil því í þessari stuttu ræðu minni nú minna á mikilvægi þess að við förum í aðgerðir til að bæta stöðu íslenskra dómstóla og ákæruvalds í landinu því að - og ég ætla að nota vinsælt orð - ástandið í þeim málum er komið að þolmörkum. Ég held að í raun og veru séu þetta afskaplega lítil útgjöld þegar búið er að koma á millidómstiginu, búið að fækka í Hæstarétti í eina deild, þá eru þetta ekki miklir peningar. Við höfum raunverulega alltaf vanrækt þetta dómstólakerfi og ákæruvald vegna þess að það hefur fúnkerað þrátt fyrir allt. Við höfum ekki haft áhyggjur af því, meðan þeir ná að dæma einhverja misindismenn í fangelsi þá erum við sátt, en þetta er miklu flóknara en það. Takk fyrir.

Virðulegi forseti. Ég vildi í þessari umræðu eiga orðastað við hæstv. fjármálaráðherra um umgjörð rekstrar Landsvirkjunar og umgjörð orkufreks iðnaðar á nýju kjörtímabili. Við höfum breytt regluverkinu á undanförnum árum. Ísland er búið að ganga í gegnum mikla erfiðleika í efnahagsmálum, en við höfum forðast þau örlög sem margar þjóðir hafa lent í; að gefa aðgang að auðlindum okkar til áratuga til að reyna að komast út úr efnahagskreppu. Við höfum þvert á móti aukið arðsemina af nýtingu auðlinda okkar og markað skýra stefnu um að það verði alvöru arður af nýtingunni. Í grunninn eigum við bara val um tvennt: Viljum við virkja með tapi þess vegna til að búa til störf, eða er áherslan á arðsemi í forgrunni? Við höfum breytt regluverkinu núna þannig að við höfum tekið pólitíkina út úr ákvörðunum um virkjunarkosti. Þessar ákvarðanir eru nú teknar af hálfu Landsvirkjunar á fullkomlega viðskiptalegum forsendum, það skiptir mjög miklu máli. Við upplifum nú harmsöguna í kringum Hellisheiðarvirkjun, bara svo eitt dæmi sé tekið af mistökum gengins tíma þar sem menn ruku til með of bröttum hætti. Við þekkjum líka dæmi um að ákvarðanir hafa verið teknar á pólitískum forsendum um að virkja á tilteknum tíma, eða að yfirlýsingar stjórnmálamanna hafi rýrt svo samningsstöðu ríkisins um orkuverð eins í tilviki Kárahnjúka. Alcoa vissi það fyrir fram að það yrði ráðist í verkefnið og voru þess vegna í yfirburðarstöðu í samningum við ríkið. Það er líka mikilvægt að hafa í huga að nú hefur myndast um það samstaða meðal þeirra sérfræðinga sem vinna á samráðsvettvangi um aukna hagsæld að líta svo á að mikilvægt sé að setja arðsemi í forgrunn við nýtingu orkuauðlindarinnar. Þeir komast að þeirri niðurstöðu að virkjanir séu beinlínis vond leið til þess að leysa úr tímabundinni efnahagslegri niðursveiflu vegna þess tíma sem það tekur fyrir nýja virkjun að komast í gagnið þannig að hún kemst ekki í gagnið fyrr en við erum komin út úr niðursveiflunni. Sérfræðingar telja líka að þetta sé vond leið vegna þess að álverð og hagvöxtur fylgist yfirleitt að og það dragi þess vegna úr arðsemi ef ákveðið er að virkja á tímum efnahagslægðar, betra sé að hugsa nýtingarstefnuna á arðsemisforsendum til lengri tíma. Nú eru þessar skýru reglur komnar. Annar þáttur þessa regluverks er síðan rammaáætlunin. Það veldur okkur auðvitað áhyggjum að sjá yfirlýsingar nýrra ráðherra í upphafi nýs kjörtímabils. Það er auðvitað ekki þannig að hægt sé að taka upp rammaáætlun án þess að horfa á hina lögbundnu umgjörð sem um hana hefur verið sköpuð. Og ákvarðanir um að tína núna einstaka virkjunarkosti út án þess að þær rannsóknir sem mælt hefur verið fyrir um fari fram og flytja þá kosti yfir í nýtingarflokk er auðvitað pólitísk handaflsbeiting sem ekki á að eiga sér stað. Alveg með sama hætti bera ráðherrar ábyrgð hvað varðar yfirlýsingar um einstaka samninga sem til greina koma um sölu orku. Það er ákveðið áhyggjuefni þegar ráðherrar ganga fram fyrir skjöldu eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur að sumu leyti gert og hæstv. iðnaðarráðherra enn frekar með yfirlýsingum um að til greina komi að Landsvirkjun semji við þá sem hyggja á byggingu orkufreks iðnaðar í Helguvík. Ég ítreka að þetta snýst ekki um að ég sé á móti álveri í Helguvík. Ég er einfaldlega þeirrar skoðunar að það sé ekki hlutverk ráðherra sem standa eiga varðstöðu um arðsemi af auðlindinni að gefa grænt ljós á að tilteknir viðsemjendur séu sérstakir vildarvinir ríkisins og njóti velþóknunar ríkisstjórnarinnar og þar með gefa Landsvirkjun til kynna að það sé beinlínis ætlast til þess að samið sé við þessa aðila ef menn vilji vera í hlýju valdsins. Hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt að ef það verði niðurstaðan að ekki takist að ná samningum um orkuöflun til þessa verkefnis, munum við - hverjir erum við? - skoða það hvort einhverjir aðrir, eins og t.d. Landsvirkjun, gætu stigið inn í þessa mynd. Í því felst óbein yfirlýsing um að hverfa frá markmiðinu um arðsemi sem grundvallarforsendu og í því felst óbeint fyrirheit um að ný sjónarmið verði höfð að leiðarljósi, með öðrum orðum; pólitísk stýring á því við hverja skuli semja en að ekki ráði almannahagur og hámarksarður fyrir auðlindina. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Deilir hann með mér því mati að arðsemin skipti öllu máli? Er hann tilbúinn að standa með okkur vörð um þá pólitísku sátt sem myndast hefur um arðsemi ofar öllu 

Herra forseti. Ég vil þakka málshefjanda fyrir að opna umræðu um mikilvægt mál sem á mikið erindi inn í þann efnahagslega veruleika sem við okkur blasir í dag. Við veltum fyrir okkur möguleikum til þess að örva hagvöxt og halda áfram að byggja landið okkar upp. Fyrir ári síðan mælti ég fyrir breytingum á lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun. Þar var lagt til að við lögin bættist nýtt ákvæði til bráðabirgða þess efnis að ráðherra kallaði saman að nýju þá verkefnisstjórn sem skilaði skýrslu sinni í júní 2011 og fæli henni að gera tillögu að flokkun virkjunarkosta. Í skýrslunni hafði verkefnisstjórnin raðað virkjunarkostum, eins og þekkt er, í samræmi við niðurstöður og niðurröðun faghópa á grundvelli mikillar faglegrar vinnu og samráðs. Síðan fór af stað ógagnsætt ferli. Hér hefur hv. þingmaður látið þau orð falla að pólitíkin hafi verið tekin út úr ákvörðunum um virkjunarkosti. Ég vil meina að hið þveröfuga hafi gerst við hina pólitísku meðhöndlun við vinnu nefndarinnar, það birtist í því hvernig virkjunarkostir sem skoruðu mjög hátt, bæði frá umhverfislegu sjónarmiði og frá efnahagslegri hagkvæmni, voru teknir úr nýtingarflokki og settir í biðflokk. Við getum í þessu samhengi m.a. litið til umsagnar frá Orkustofnun sem benti á að þar hefðu að hluta til hagkvæmustu og best rannsökuðu virkjunarkostirnir í neðri hluta Þjórsár verið lagðir í biðflokk. Ég vil meina að sú meðhöndlun málsins sýni okkur að arðsemissjónarmið, sem málshefjandi setur ofar öllu, hafi, þegar öllu er á botninn hvolft, ekki endilega verið efst í huga þeirra sem lögðu fram tillöguna á sínum tíma. Vissulega er það svo að við þurfum að taka tillit bæði til arðsemissjónarmiða og annarra, en það voru hin sjónarmiðin sem réðu ferðinni. Ég sakna þess að málshefjandi tæki ekki umræðuna um umhverfið meira með í reikninginn, vegna þess að það voru umhverfisleg sjónarmið sem réðu algjörlega niðurstöðunni um rammaáætlun eins og hún fór í gegnum þingið. Það ætti kannski að vera svona eins og þriðji þátturinn í þessari umræðu. Þarna eru hin arðsemislegu sjónarmið, umhverfislegu sjónarmiðin, sem eiga sannarlega að vera hluti af umræðunni, og svo það sem hér hefur verið rætt um sem einhvers konar pólitísk forgangsröðun eða viljinn til þess að skapa störf. Ég get verið sammála málshefjanda, hv. þm. Árna Páli Árnasyni, um að við eigum ekki að láta skammtímasjónarmið um það að skapa störf ráða úrslitum þegar við stöndum frammi fyrir ólíkum virkjunarkostum. En í dag starfar Landsvirkjun á grundvelli skilgreiningar sem samþykkt hefur verið þar í stjórninni um sérstakt hlutverk. Hlutverk Landsvirkjunar samkvæmt stefnu stjórnarinnar er að hámarka afrakstur af þeim orkulindum sem fyrirtækinu er trúað fyrir með sjálfbæra nýtingu, verðmætasköpun og hagkvæmni að leiðarljósi. Það er eitthvað sem ég held að við hljótum að geta verið sammála um. Þrátt fyrir allt þetta verð ég að segja að á undanförnum árum finnst mér sem tækifæri hafi glatast til þess að halda áfram samkvæmt orkunýtingarstefnu um að nýta hagkvæmustu kostina eins og þá sem ég hef þegar nefnt hér. Mér finnst að um of hafi hallað á vatnsaflsvirkjanir með því að meiri áhersla hefur verið lögð á jarðvarmann. Að jafnaði eru það ekki eins arðbærar virkjanir í jarðvarmanum og í vatnsaflinu. Ef við ætlum að láta umræðuna ráðast af arðsemi, eins og hv. þingmaður leggur svo mikla áherslu á, finnst mér hann því hafa mikinn efnivið í gagnrýni á rammaáætlunina eins og hún var afgreidd í gegnum þingið. Jarðvarmavirkjanir eru að jafnaði ekki eins arðbærar. Varðandi þá pólitísku umræðu sem átt hefur sér stað undanfarið um t.d. álverið í Helguvík er það rétt að mér finnst mikilvægt að Landsvirkjun kanni alla möguleika á því að koma til móts við áhugasama kaupendur, en ég hef alltaf sagt skýrum orðum að það þurfi að gerast á viðskiptalegum forsendum og á þeim forsendum sem Landsvirkjun er rekin. Ég vil líka benda á það í þessu samhengi að í þessu er ekkert nýtt vegna þess að Landsvirkjun hefur um langt tímabil átt í viðræðum við þessa aðila. Landsvirkjun hefur hins vegar hafnað því fram til þessa að vera eini viðmælandinn og eini aðilinn sem mundi útvega orku í þetta tiltekna verkefni. Ég held að það sé 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að vekja máls á þessu. Ég tel að grundvallarforsendan þegar við ræðum ákvarðanir um orkunýtingu sé að allar þær ákvarðanir þurfi að vera teknar með hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar að leiðarljósi, þ.e. að nýtingin sé eins góð og mögulegt er út frá umhverfisþáttum, samfélagsþáttum og hinum efnahagslegu þáttum. Liður í því er að sjálfsögðu að Landsvirkjun, sem er m.a. til umræðu hér, starfi samkvæmt þeirri hugmyndafræði. Það má svo sannarlega segja að skref hafi verið stigin í þá átt á undanförnum árum, á síðasta kjörtímabili, þar sem stefnu þessa fyrirtækis var gjörbreytt, til að mynda hvað varðar að upplýsa almenning um orkuverð, hvað varðar að hámarka arðsemi virkjunarframkvæmda. Við getum í raun og veru þegar séð að þetta fyrirtæki okkar, þessi sameign okkar, á eftir að geta verið mjög arðbær í framtíðinni þótt við ráðumst ekki í frekari virkjunarframkvæmdir heldur horfum eingöngu til þess arðs sem Landsvirkjun getur skilað okkur eftir nokkur ár. Þá getum við farið að horfa til þess að þetta gæti reynst ákveðinn fastur liður í því að skila ríkinu arði. Það skiptir því auðvitað miklu máli að þau sjónarmið séu höfð til hliðsjónar. Það er líka mikilvægt að þetta sé alltaf gert í samhengi við umhverfið og samfélag. Þess vegna verð ég að segja í ljósi orða hæstv. fjármálaráðherra um hin pólitísku fingraför á rammaáætlun að staðreyndin er sú að sú umræða sem fór fram í þinginu var ekki eingöngu pólitísk heldur byggði líka á faglegum forsendum, þ.e. því að til að mynda var bent á af umsagnaraðilum að töluvert skorti á rannsóknir á hinum samfélagslegu þáttum ýmissa virkjana. Ég get til að mynda nefnt virkjanir í neðri hluta Þjórsár. Bent var á að eðlilegt væri að færa þá virkjunarkosti í biðflokk því þarna skorti hreinlega á rannsóknir á einu af þremur meginsviðum sjálfbærni, eins og við skilgreinum  Við megum 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir að taka þetta upp, en einnig svör hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og tek undir flest af hans svörum. Rammaáætlun varð til hjá fagaðilum. Hugmyndafræði við rammaáætlun var að skapa sátt milli ólíkra hagsmuna, verndar og nýtingar. Stefna okkar varðandi rammaáætlun 3 er að nú þegar er búið að skipa verkefnisstjórn sem fráfarandi ríkisstjórn gerði og hefur hún þegar hafið störf. Sú verkefnisstjórn mun taka fyrst til faglegrar skoðunar, í samræmi við lög og reglur, þá virkjunarkosti sem mest umræða var um á síðasta þingi. Þetta eru sex virkjunarkostir, þrír í neðri hluta Þjórsár, Skrokkalda og Hágöngur 1 og 2. Einnig tveir kostir sem síðasta verkefnisstjórn náði ekki að ljúka, ýmist vegna þess að gögn bárust of seint eða týndust og þá erum við að tala um Hagavatnsvirkjun og Hólmsárvirkjun neðri við Atley. Að mati okkar framsóknarmanna voru pólitísk fingraför á niðurstöðu síðustu ríkisstjórnar þegar rammaáætlun var kláruð 14. janúar síðastliðinn. Við viljum færa verkið til vegs og virðingar að nýju. Því fer núverandi verkefnisstjórn í að kanna þessa kosti í samræmi við lög og reglur. Þar fyrir utan hefur hæstv. landbúnaðar-, sjávarútvegs- og umhverfisráðherra beint því til verkefnisstjórnar að kanna sérstaklega hvort stækkun á Búrfellsvirkjun, Blöndu og fleiri þurfi að fara í ferli til rammaáætlunar. Sé svo verða þær teknar til skoðunar. Þetta eru væntanlega okkar umhverfisvænustu og bestu virkjunarkostir, en einnig hagkvæmustu.

Virðulegur forseti. Ég þakka þessa umræðu. Það er ástæða til að taka það fram og láta stjórnarþingmenn og ríkisstjórnina vita af því að við munum hafa eftirlit með áherslum þeirra í umhverfismálum. Það er full ástæða til að hafa áhyggjur, eins og farið er af stað, af þeim áherslum sem birtast í málflutningi ríkisstjórnarinnar og sérstaklega í því hvernig samsetning ríkisstjórnarinnar er og hvað er gert með umhverfisráðuneytið. Gott og vel. Þetta byrjaði ekki vel vegna þess að talsmenn ríkisstjórnarinnar í þessum málaflokki töluðu um að nú þyrfti að taka upp rammaáætlun, hvað sem það felur í sér. Hæstv. fjármálaráðherra notaði reyndar það orðalag í umræðum um stefnuræðu forsætisráðherra. Það má hins vegar heyra á málflutningi hæstv. umhverfisráðherra að kúrsinn hafi verið leiðréttur svolítið og til dæmis í Ríkisútvarpinu í gær sagði hann að sú verkefnisstjórn sem nú hefði tekið við málinu mundi halda áfram með málið. Það er fagnaðarefni. Það er alveg í samræmi við þær áætlanir og áherslur sem menn hafa verið með í þeim efnum. Það er nefnilega mjög mikilvægt að halda ferlinu í gangi. Mér sýnist hæstv. umhverfisráðherra vera kominn inn á þá braut. Það má spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvað hann eigi nákvæmlega við þegar hann talar um það í umræðum um stefnu forsætisráðherra að taka upp rammaáætlun. Ég vil líka leggja áherslu á að ef menn ætla að halda áfram með það verkefni sem blasir við í Helguvík, og ég fyrir mitt leyti hef alltaf haft miklar efasemdir um, kallar það á mikla orkuöflun. Ef menn ætla að vera með þær áherslur sem birtust í málflutningi og ræðu hæstv. fjármálaráðherra, að einbeita sér að því að virkja ár frekar en jarðvarma, erum við að tala um allar helstu náttúruperlur Suðurlands þegar kemur að því að skaffa orku: Þjórsána, Hólmsá og Skaftána. Það þarf því að ræða áður en lengra er haldið. Ég vil rétt bæta því við, þó að áhættusamt sé orðið að geta sér til um fyrirætlanir hér, að við í Bjartri framtíð  
            

Herra forseti. Í ljósi upplýstrar umræðu um þetta mál viljum við byrja á að benda á að Píratar eru ekki á móti virkjunum, en þær þurfa að vera sjálfbærar ef það á að nýta þessar auðlindir. Það sem ég lærði í dag á sameiginlegum fundi umhverfis- og samgöngunefndar og atvinnuveganefndar var að ekki er sami skilningur lagður í sjálfbærnihugtakið, eins og margir Íslendingar nota það, þegar kemur t.d. að Orkustofnun og umræðunni hér í þingsal hjá mörgum hverjum. Þannig að þegar menn nota orðið sjálfbærni halda flestir að verið sé að tala um sjálfbæra nýtingu sem ber sig sjálf til frambúðar. Flestir halda að hugtakið „sustainability“, með leyfi forseta, þýði „actually sustains itself“, það heldur áfram. En orðið eins og það er notað, sjálfbær vinnsla, sjálfbær nýting, verið er að tala um að það endist í 100–300 ár. Bara til að halda því til haga er ekki verið að tala um að nýtingin sé sjálfbær til frambúðar fyrir allar komandi kynslóðir, verið er að tala um að hægt sé að ganga á auðlindina þar til hún er gengin til þurrðar á 100–300 árum.

Herra forseti. Ísland er ríkt af auðlindum. Við nýtingu þeirra þarf að hafa sjálfbærni að leiðarljósi. Það á við um fiskinn í sjónum, ferðamannastaðina, fallvötnin, jarðhitann og andrúmsloftið. Rammaáætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða markaði tímamót því að með henni skapaðist sátt um aðferðafræðina við flokkun landsvæða og þá sátt má ekki slíta. Í rammaáætlun sem við samþykktum í vor voru kostir settir í nýtingarflokk sem ég hefði viljað vernda, en ég taldi mikilvægara að styðja aðferðafræðina í stað þess að leyfa mínum persónulegu skoðunum að ráða för. Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur virðast ætla að hlaupa undan áætluninni í flæmingi og láta sína pólitísku duttlunga ráða. Í lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun frá 2011 stóðu allir flokkar að því að samþykkja að ráðherra skyldi senda þingsályktunartillöguna um rammaáætlun út til umsagnar áður en hún yrði lögð fyrir Alþingi. Það var gert og á grundvelli málefnalegra umsagna var ákveðið að flytja nokkur landsvæði úr nýtingarflokki í biðflokk. Enginn kostur var fluttur úr vernd í nýtingu eða öfugt heldur voru nokkur landsvæði sett í biðflokk til frekari rannsóknar. Það var gert á grundvelli varúðarsjónarmiða til að náttúran fengi að njóta vafans. Ráðherrar nýrrar ríkisstjórnar tala fjálglega um að meðhöndla rammaáætlun eins og pólitískt vopn og leyfa sér í ofanálag að lýsa því yfir opinberlega hverja Landsvirkjun eigi að gera samninga við. Hæstv. fjármálaráðherra sem skipar stjórn Landsvirkjunar er að veikja samningsstöðu fyrirtækisins, sem á að tryggja góða arðsemi af orkuauðlindunum okkar. Þessar yfirlýsingar jafngilda stríðsyfirlýsingu. 
            

Virðulegi forseti. Það er ágætt að halda því til haga að á sama tíma og Landsvirkjun hefur það að markmiði að hámarka arðsemi af orkuauðlindum okkar telja stjórnendur Landsvirkjunar að sú stefna sem rekin hefur verið síðustu ár hjá Landsvirkjun, þ.e. síðustu áratugi, um uppbyggingu á raforkukerfinu á Íslandi hafi verið hárrétt. Hún hafi í senn verið nauðsynleg og hárrétt vegna þess að við þurftum að fara í stórar framkvæmdir, við þurftum að fá stóra kaupendur til þess að byggja upp þá nauðsynlegu innviði sem raforkukerfi okkar byggir á. Þeir telja að við þessar aðstæður sé raunhæft að ná fram betri kjörum, að ná fram betra verði fyrir þá raforkuframleiðslu sem við leggjum í í framtíðinni. En á sama tíma telja þeir sig geta boðið samkeppnishæfustu kjör á raforku í Evrópu. Samkeppnisstaða okkar ætti miðað við yfirlýsingar þeirra að vera mjög sterk. Það sem stendur upp úr í rammaáætlun eru auðvitað þær röngu áherslur sem endurspeglast í niðurstöðu hennar, eins og hún liggur fyrir, þar sem er annars vegar um jarðvarmavirkjanir og hins vegar vatnsaflsvirkjanir að ræða. Vatnsaflsvirkjanir eru algjörlega fyrirsjáanlegar, hægt er að reikna út arðsemina eins og hún kemur út um leið og virkjunarframkvæmdum er lokið. Hins vegar eru jarðvarmaveiturnar háðar meiri óvissu og eru ekki eins hagkvæmar. Það er nefnilega mjög rangt í rammaáætlun að blanda því ekki saman, jarðvarmakostunum sem við þurfum að byggja upp hægt og bítandi til þess að ganga ekki of hratt á þau svæði, en að styrkja raforkuframleiðsluna með nýtingu á vatnsaflskostum á sama tíma. Það voru því augljós mistök þegar virkjunarkostir í neðri hluta Þjórsár, einhverjir hagkvæmustu virkjunarkostir sem við höfum í dag, voru teknir út úr nýtingarflokki rammaáætlunar. Rökin sem voru notuð standast enga skoðun, það að laxastofninn í Þjórsá sé í einhverri hættu. Í 22 ár hefur Landsvirkjun fylgst með þessum laxastofni. Það er búið að búa til líkan af flóðlokum og seiðafleytun 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna. Ég verð að segja að það vekur vissulega ótta og áhyggjur af stöðu nýsamþykktrar rammaáætlunar þær yfirlýsingar sem ráðherrar hinnar nýju ríkisstjórnar hafa gefið undanfarna daga og vikur. Fram hafa komið yfirlýsingar frá sjávarútvegs-, landbúnaðar- og umhverfisráðherra um að þegar sé hafin vinna í ráðuneyti hans við að taka upp rammaáætlun og átta virkjunarkostir séu til endurskoðunar og skoðunar. Iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur sagt í fjölmiðlum að hún vilji sjá álver sem fyrst í Helguvík og leita allra leiða til að skoða ívilnanir fyrir þær framkvæmdir, jafnvel aftur í tímann, sem ég segi að geti nú ekki staðist ef það er skoðað. Undir þetta hafa tekið bæði hæstv. forsætisráðherra og fjármála- og efnahagsráðherra. Því vekur það vissulega ugg hjá mér og örugglega fleiri landsmönnum hver stefna ríkisstjórnarinnar er og hvert hún er að fara. Við komum alltaf að sömu spurningunni: Hvar á að fá orkuna? Á hvaða verði á hún að vera? Og yfir höfuð, ef það er til orka, viljum við þá nýta hana í enn frekari stóriðju? Viljum við virkja fyrir stóriðju? Ég vil treysta því að Landsvirkjun starfi eftir nýjum samþykktum sínum og vinni á faglegum grunni og horfi til nýtingar auðlindarinnar með sjálfbærum hætti og horfi til heildarhagsmuna komandi kynslóða. Þessi ofurtrú nýkjörinnar hægri stjórnar á stóriðjulausnum er með ólíkindum þar sem allt segir okkur að álverð í heiminum fari lækkandi og birgðir safnist upp. Ég skil ekki þá hagstjórn og efnahagslegu hugsun hjá núverandi ríkisstjórn ef hún er algjörlega blind á stóriðjudrauma sína og láti sem hún heyri ekki þessar fréttir. Ég treysti því að menn 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir að hefja þessa umræðu. Ég get alveg verið sammála honum um það að Landsvirkjun ætlum við að reka á arðsemisgrundvelli og láta arðsemina ráða. Arðsemi er ekki aðeins hagnaður í ársreikningum Landsvirkjunar, arðsemi er líka samfélagslegur hagnaður. Við skulum ekki gleyma því. Landsvirkjun hefur verið rekin með góðri arðsemi. Þar er bæði góð eiginfjárstaða í dag og samfélagsáhrifin leyna sér ekki. Rammaáætlun. Mér fannst fyrri ríkisstjórn breyta rammaáætlun óþarflega mikið, þ.e. meiri áhersla er þar lögð á gufuaflsvirkjanir en vatnsaflsvirkjanir. Gufuaflsvirkjanir eru ekki, eins og fram hefur komið hérna, eins arðsamar, þær eru líka áhættumeiri þannig að við þurfum að hafa þetta í bland. Ég get sagt við ykkur, stjórnarandstæðingar, að það eru óþarfaáhyggjur hjá ykkur að við séum að fara að breyta rammaáætlun eitthvað pólitískt. Við ætlum einmitt að fara að vinna eftir rammaáætlun eins og fagmenn skiluðu henni. Það ætlum við að gera.

Virðulegi forseti. Það er af mikilli gleði og djúpri auðmýkt sem ég stíg hérna upp í þennan ræðustól í fyrsta skipti. Ég fagna því að gert hafi verið plan til framtíðar hvað varðar nýtingu virkjunarkosta. Það er upplýsandi og gott vinnulag sem ýtir undir stöðugleika. Að sama skapi verðum við að leggja áherslu á að reksturinn í kringum þær virkjanir sem ráðist er í sé arðbær fyrir eigendurna sem erum við öll, þjóðin. Landsvirkjun þarf að meta hverja framkvæmd sem hún fer af stað með út frá þeim áætlunum sem liggja fyrir. Í hvert slíkt verkefni þarf að fara ákveðið mikið eigið fé, sem er ríkisfé, og til að koma stóru verkefni af stað þarf Landsvirkjun líka að auka skuldir sínar, taka lán. Þá verður Landsvirkjun að líta til þess hvort kaupendur að orkunni séu áreiðanlegir og hve mikið eigi að fást fyrir orkuna svo að vel sé. Að síðustu þarf svo að tryggja að lánin sem tekin eru séu á góðum kjörum svo að ríkissjóður lendi ekki í sömu stöðu og Orkuveita Reykjavíkur og bankarnir hafa staðið frammi fyrir. Þessir þrír þættir, efnahagsreikningur Landsvirkjunar, lánakjör og arðsemi, þurfa að standast tímans tönn. Það liggur fyrir að gjaldeyri vantar inn í landið. Það liggur líka fyrir að hjól atvinnulífsins þurfa að snúast hraðar. Reyndar held ég að við ættum að bæta fleiri hjólum þar við, alls konar að lögun og stærð. Mér hefur í þessu sambandi, herra forseti, sýnst núverandi ríkisstjórn renna hýru auga til stóriðju og frekari virkjana. Ef ætlunin er að líta á Landsvirkjun sem verkfæri í atvinnu- og byggðastefnu til að skila gjaldeyrissjóði hratt inn í þjóðarbúið er spurningin sem þingheimur mun án efa þurfa að spyrja sig fljótlega þessi: Er réttlætanlegt að við förum í verkefni á vegum ríkisins sem hafa ekki nægjanlega háa arðsemiskröfu? Ber ekki að líta til áhættunnar sem ríkið tekur með aukinni skuldasöfnun á fyrirtæki í ríkiseigu? Því spyr ég hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hvað hann ætli sér í þessum efnum. Hvað er að hans mati ásættanleg arðsemiskrafa á þær virkjanir sem þurfa að knýja Helguvík? Hvaða lánsupphæð finnst ríkisstjórninni ásættanlegt að ríkið gangist í ábyrgð fyrir hjá Landsvirkjun til að álver megi rísa?

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa góðu umræðu og vil nú segja að það kemur mér ánægjulega á óvart að sjá þann góða samhljóm sem er í þessari umræðu. Ég fagna því sem ég skildi sem staðfestingu af hálfu hæstv. fjármálaráðherra á því að viðskiptaleg sjónarmið yrðu áfram látin ráða og ég treysti að í því felist að ekki verði hróflað við arðsemisstefnu Landsvirkjunar. Mér finnst það athyglisverð ábending frá hv. þm. Róberti Marshall að það sé einfaldlega ástæða til að þingið samþykki þingsályktunartillögu um eigendastefnu fyrir Landsvirkjun þannig að það verði algjörlega í gadda slegið að þetta verði gert á arðsemisforsendum. Ég vil líka minna á það að þó svo að við getum séð ákveðin sjónarmið varðandi samfélagslegan ávinning á einstökum stöðum, og ég er alveg sammála því sem hér kom fram, þá eru líka gríðarleg tækifæri í aukinni arðsemi Landsvirkjunar ef borið er saman við norska Statkraft til dæmis. Það er hægt að auka arðsemi Landsvirkjunar mikið. Það er mikilvægt að við gerum það þannig að þetta fyrirtæki verði okkur sannkölluð gullgæs, en samt þannig að allt verði það gert með sjálfbærum hætti og við göngum vel um náttúrugæði. Ég fagna líka yfirlýsingu hv. þm. Haraldar Einarssonar, talsmanns Framsóknarflokksins, hér í jómfrúrræðu sinni þegar hann lýsti þeirri fyrirætlun, eins og ég skildi hann, að ekki væri ætlunin að brjóta upp ferli rammaáætlunar heldur væru framsóknarmenn einfaldlega að tala fyrir því að sem fyrst kæmu niðurstöður úr þeim rannsóknum sem þegar hefur verið efnt til. Ég held að við getum öll sammælst um það og getum þá hætt að þræta um það eða ýja að því að það eigi að fara að brjóta upp rammaáætlun. Ég held að þetta sé nákvæmlega niðurstaða sem við öll getum sammælst um. Ég fagna því sem sagt hefur verið í því efni. Síðan vil ég bara undirstrika að lokum mikilvægi þess að við höldum samstöðunni um það að virkja ekki til að leysa úr tímabundnum efnahagsvanda því að það er orðið algjörlega sannað að það er óskynsamleg leið. Það er miklu betra að setja langtímasjónarmið og hafa þau að leiðarljósi og byggja á grundvallarforsendum sjálfbærrar þróunar.

Virðulegi forseti. Hér í umræðunni hefur víða verið komið við. Við höfum heyrt sjónarmið allt frá því að skynsamlegt sé að virkja ekkert frekar, vegna þess að það dugi okkur sem þegar hefur verið gert, yfir í það að enn séu sóknarfæri til staðar sem við eigum að grípa. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum enn ótrúlega miklar auðlindir óbeislaðar. Það rennur enn mikið vatn óbeislað til sjávar. Það á ekki bara við á þeim stöðum þar sem ekki hefur verið virkjað, það á líka við á stöðum þar sem þegar hefur verið virkjað. Það rennur til dæmis fram hjá virkjununum í Kárahnjúkavirkjun um það bil 9% af öllu afli sem þegar hefur verið virkjað hjá Landsvirkjun. Það gætu verið um 100–200 megavött á þessu svæði óbeisluð í vatninu sem þegar er til staðar og rennur fram hjá virkjununum. Það eru ómæld tækifæri ef menn bara hafa viljann og framtíðarsýn til að grípa þau til þess að bæta lífskjörin í landinu. Hér hefur verið víða komið við og sumir hafa lagt ofuráherslu á arðsemina. Mér finnst arðsemissjónarmiðin ekki alltaf hafa orðið ofan á í þeim valkostum sem við höfum staðið frammi fyrir. Er það til dæmis til vitnis um að menn taki arðsemina ofar öllu þegar Norðlingaölduveita var slegin af en Búrfell valið í staðinn sem skilar sama afli og Norðlingaölduveita hefði gert en kostaði 10 milljörðum meira? Ekki er það til vitnis um að arðsemin hafi alltaf ráðið för. Það eru önnur sjónarmið sem koma þar inn af miklum krafti. Þegar það hefur verið orðað að við ætlum að taka upp rammaáætlun þá ætla menn ekki að láta hana standa eins og hún er. Það verður gert með erindisbréfi til verkefnisstjórnarinnar að taka aftur til skoðunar þá kosti sem búið er að færa í sérstaka flokka. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Mér finnst hún hafa verið uppbyggileg og margt sem sameinar þá sem hér hafa tekið til máls, eins og málshefjandi kom inn á. Við eigum eftir að halda henni áfram, á forsendum rammaáætlunar, stjórnar Landsvirkjunar og framtíðaruppbyggingar þess fyrirtækis 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til stjórnarskipunarlaga um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sem er frumvarp sama efnis og frumvarp sem samþykkt var á síðasta þingi og var síðasta mál liðins þings. Flutningsmenn eru auk mín þeir sömu og voru á síðasta þingi, hv. þingmenn Katrín Jakobsdóttir og Guðmundur Steingrímsson. Í frumvarpinu felst að sett verði nýtt tímabundið breytingarákvæði við stjórnarskrá Íslands sem geri okkur kleift að breyta stjórnarskránni með þeim nýja hætti að Alþingi verði ekki lengur einrátt um stjórnarskrárbreytingar eins og verið hefur hingað til þegar þurft hefur samþykki tveggja þinga með alþingiskosningar á milli til að breyta stjórnarskránni, heldur verði opnað fyrir þann möguleika að 2/3 hlutar þings geti samþykkt breytingar á stjórnarskrá sem síðan þurfi staðfestingu einfalds meiri hluta í þjóðaratkvæðagreiðslu, en þó þannig að minnst 40 af hundraði allra kosningarbærra manna samþykki breytinguna. Með þeirri breytingu, ef hún verður staðfest á Alþingi, værum við að opna nýja leið fyrir framgang stjórnarskrárbreytinga á þessu þingi. Þetta væru tímamót því að hingað til hefur þingið verið einrátt. Við værum þá að færa þjóðinni þátttöku í stjórnskipunarbreytingarvaldinu og búa okkur til tæki til þess að gera breytingar sem ég held að væri auðveldara að gera í almennri samstöðu í þinginu með góðum undirbúningi, með langan tíma fram undan, þ.e. allt kjörtímabilið, og við gætum náð saman um. Margt hefur verið nefnt í því efni. Í stjórnarsáttmála er talað um auðlindaákvæði og beint lýðræði. Ég er sammála því. Ég nefndi í umræðu um stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra hvort við gætum mögulega tengt starfsháttabreytingar hér í þinginu við heimild minni hluta þings, eins og í Danmörku, þar sem þriðjungur þingmanna getur vísað málum til þjóðarinnar og þar með bundið enda á málþófið sem hefur verið leiður fylgifiskur þingræðis á Íslandi undanfarna áratugi. Það eru því mörg tækifæri sem við höfum til þess að nýta þennan glugga ef við kjósum að opna hann. Ég tala fyrir því núna að við sameinumst um að opna þann glugga, skapa okkur það svigrúm á þessu kjörtímabili. Ákvæðið er samkvæmt efni sínu tímabundið. Það rennur út árið 2017. Ég held að miklu máli skipti að við grípum þetta tækifæri og við höfum þá - sumir hafa efasemdir um þetta breytingarákvæði vegna samþykkisþröskuldarins og það verði snúið að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu þannig að 40% kosningarbærra manna samþykki frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Því er ekki að neita að þessi samþykkisþröskuldur var niðurstaða samningaviðræðna við formenn þáverandi stjórnarandstöðuflokka, sem nú eru formenn stjórnarflokkanna, á síðasta þingi og endurspeglaði áhyggjur þeirra af því að of auðvelt yrði að breyta stjórnarskrá. En við flutningsmenn töldum þetta færa leið vegna þess að þrátt fyrir allt er þetta nú ekki erfiðara en svo að 90 þúsund manns þarf til að samþykkja stjórnarskrárbreytingu. Fyrir liggja, til dæmis á þessu kjörtímabili sem þetta frumvarp tekur til, óháð öllu öðru tvennar almennar kosningar. Sveitarstjórnarkosningar verða árið 2014 og ólíklegt er annað en að forsetakosningar verði háðar 2016. Það þýðir að alla vega eru tvö tækifæri til stjórnarskrárbreytinga fyrir okkur þar sem við gætum nýtt þennan glugga og komið breytingum að. Ég tel það ókost allrar umræðu um stjórnskipunarbreytingar á Íslandi frá lýðveldisstofnun að þetta fyrirkomulag hafi verið með þeim hætti sem það er, þ.e. bundið við þingið og að þessi fortakslausa skylda skuli vera að frumvarp til stjórnarskipunarlaga sé síðasta mál sem afgreitt sé í þinginu og að fara þurfi til Bessastaða og ná í forsetabréf um þingrof ef svona mál kemur fram. Þinglausnir voru með öðrum hætti en venjulega hér í vor út af þessu vegna þess að það þurfti að rjúfa þing, það var ekki hægt að ljúka þingi. Þetta veldur því auðvitað að stjórnarskrárbreytingar hafa allt frá lýðveldisstofnun verið unnar í einhvers konar tímahraki og samningastappi á síðustu mánuðum þings áður en kemur að alþingiskosningum með örfáum undantekningum. Ég held að það sé stjórnskipun Íslands ekki til góðs, ég held að það sé ekki gott fyrir umræðu í þingsal um stjórnarskrárbreytingar. Þess vegna skiptir miklu máli fyrir okkur að sameinast um að opna þennan glugga núna þannig að við eigum hann á þessu kjörtímabili. Það þarf hvort eð er 2/3 hluta þingmanna til að nýta hann, þannig að það verður nú ekki gert nema með atbeina núverandi stjórnarflokka að breyta stjórnarskránni. En við höfum þá þennan glugga opinn ef við kjósum að nýta hann. Mér þykir margt benda til þess að efnisleg rök séu til að ná fram ákveðnum breytingum á stjórnarskránni. Síðan er búið að vinna mikla grunnvinnu sem nýtist auðvitað áfram. Lagt var fram frumvarp stjórnlagaráðs. Fyrir þjóðina var spurningin lögð hvort þjóðin vildi fá frumvarp byggt á þeirri vinnu. Það var lagt hér fram í þinginu í kjölfar þess að niðurstaða meiri hluta landsmanna, þeirra sem tóku þátt í þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu, var að menn vildu fá slíkt frumvarp. Áfram er auðvitað hægt að vinna með þær hugmyndir líka til viðbótar öllu því sem ég rakti hér áðan. Ég tel þess vegna mikilvægt fyrir okkur að nýta þetta tækifæri, opna þennan glugga, sjá hvert við komumst í þverpólitískri samstöðu í þinginu og sköpum okkur tækifæri til frekari stjórnarskrárbreytinga á kjörtímabilinu.

Virðulegur forseti. Því hefur stundum verið haldið fram að krafan um nýja stjórnarskrá eða frumsamda stjórnarskrá fyrir lýðveldið Ísland hafi komið fram eftir hrun efnahagslífsins. Það er alls ekki svo. Krafan um nýja stjórnarskrá hefur verið á lofti alveg frá því að við öðluðumst sjálfstæði 1944 en það hefur gengið brösuglega að semja þjóðinni stjórnarskrá. Sú stjórnarskrá sem við búum við á rætur að rekja til dönsku stjórnarskrárinnar sem við bjuggum við áður. Það hefur því verið langt ferli og langvarandi viðleitni að reyna að setja þjóðinni frumsamda stjórnarskrá, að segja má, saminni af íslensku fólki. Við komumst ansi langt með þetta verkefni á síðasta kjörtímabili. Það höfðu verið hugmyndir á kreiki löngu fyrir hrun um að koma á fót sérstöku stjórnlagaþingi vegna þess að þinginu sjálfu, Alþingi, sem er stjórnarskrárgjafinn, hafði gengið brösuglega að endursemja stjórnarskrána. Þetta var gert. Það var farið af stað í ferli sem var samkomulag um á síðasta kjörtímabili. Það var byrjað á þjóðfundi sem var vel heppnaður þótt einhverjir hafi fengið stöðumælasekt fyrir utan Laugardalshöll. Þar var rætt um öll helstu gildin sem áttu að vera í nýrri stjórnarskrá. Þetta var í rauninni mjög merkilegt. Fólkið á fundinum var að hluta til fengið með slembiúrtaki og að hluta til valið. Svo tók stjórnlaganefnd við niðurstöðu fundarins og gerði ítarlega skýrslu og síðan var kosið til stjórnlagaþings sem varð síðan stjórnlagaráð. Um flest allt, nema náttúrlega það sem gerðist þegar stjórnlagaþing varð stjórnlagaráð, var mikil sátt. Niðurstaðan úr þessu öllu saman voru mjög framsækin og góð drög að nýrri stjórnarskrá - ekki endilega fullkomin drög, í þeim er mjög margt sem þarf að ræða. Við fórum í þjóðaratkvæðagreiðslu um drögin og niðurstaða hennar, með yfirgnæfandi meiri hluta, var að setja ætti þjóðinni nýja stjórnarskrá á grunni tillagna stjórnlagaráðs. Svo ég tali fyrir mitt leyti þá finnst mér að við eigum, og það ætti að vera leiðarljós í starfi okkar á Alþingi, að klára ferlið. Mér finnst að sú hugsun eigi að ráða för í málinu. Þetta ferli var hafið og ekki að ástæðulausu, það var rík ástæða fyrir því að fara með drögin í þjóðaratkvæðagreiðslu. Núna þurfum við á þessu þingi að klára þetta. Því miður gafst ekki tími til þess á síðasta þingi, það var hugsanlega að mörgu leyti fyrirsjáanlegt, en alla vega var það staðreynd sem blasti við. Núna getum við klárað það. Mér finnst það vera skylda okkar hér inni að klára þetta ferli og bera virðingu fyrir þjóðaratkvæðagreiðslunni sem fór fram 20. október og reyna að leiða þetta mál til lykta. Sú tillaga sem við ræðum hér, stjórnarskrárbreytingin sem var gerð í lok síðasta þings og við munum vonandi staðfesta á þessu þingi og þar með öðlast hún gildi, snýst einungis um að gera þessu þingi auðveldara að fara í stjórnarskrárbreytingar. Hún opnar glugga. Þetta er bara viðbót við breytingarákvæðið sem fyrir er í stjórnarskránni. Hún opnar möguleika á því að við getum haldið áfram á þessu þingi með fyrirliggjandi stjórnarskrárdrög, með allar þær góðu athugasemdir sem eru fyrir hendi við þau drög, haldið áfram vinnunni og farið með niðurstöðuna í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er að mörgu leyti miklu betra að mínu mati að fara með svona yfirgripsmiklar stjórnarskrárbreytingar, svo ekki sé talað um heildarendurskoðun, jafnvel heila stjórnarskrá, í bindandi þjóðaratkvæði. Mér finnst það miklu betri niðurstaða fyrir stjórnarskrárbreytingar en gert er ráð fyrir í núverandi stjórnarskrá. Mér finnst það hafa komið í ljós í raun og veru í vinnunni á síðasta kjörtímabili að það fyrirkomulag að tvö þing þurfi til breytinga og alltaf þurfi að boða til alþingiskosninga þegar breyta þarf stjórnarskrá hentar ekki heildarendurskoðun eins og við vorum að glíma við á síðasta þingi. Stjórnarskráin var bitbein í aðdraganda kosninga. Það er óheppilegt. Alþingiskosningarnar sem fóru fram 27. apríl sköpuðu óeðlilega pressu á málið. Núna getum við haldið áfram endurskoðuninni án þess að skapa þá pressu. Við getum farið með málið í þjóðaratkvæðagreiðslu þegar við erum búin að ná sátt í þingsal með tveimur þriðju hluta þingmanna. Þetta er miklu betri leið að mínu viti fyrir heildarendurskoðun á stjórnarskrá. Ég skora eindregið á þingheim að staðfesta frumvarpið og fara svo í það í sameiningu í þingsal að skilgreina hvernig við ætlum að hafa ferlið áfram. Okkur ber skylda til að taka þennan bolta og ljúka málinu sem því miður tókst ekki að klára á síðasta þingi. Ég skora á þingheim að gera það.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Við erum að ræða mjög stórt mál. Það var samþykkt á síðasta þingi, undir lok þess að sjálfsögðu því að í 79. gr. stjórnarskrárinnar segir að rjúfa skuli þing um leið og búið er að samþykkja stjórnarskrárbreytingu. Það sem ég vildi spyrja hv. þingmann um er um þessa furðulegu stöðu. Þetta frumvarp er nánast sama frumvarp og ég flutti, nema þröskuldurinn er 40% í staðinn fyrir 50% hjá mér, og breytingin er til bráðabirgða, bara í eitt kjörtímabil. Og hún er auk þess til viðbótar við 79. gr. Þá kemur upp merkileg staða. Segjum að einhver vilji flytja frumvarp um breytingu á stjórnarskránni. Hann er ekkert svo viss um að þjóðin vilji það. Þá velur hann 79. gr. óbreytta og leggur frumvarpið fram undir lok þings, það verður síðasta málið og hann fær það samþykkt. Þá greiðir þjóðin ekki atkvæði um það þannig samkvæmt 79. gr. Ef hann treystir hins vegar ekki þinginu til að samþykkja tillögu sína vísar hann henni til þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Er þetta ekki furðuleg niðurstaða þess að hafa tvo möguleika á því að breyta stjórnarskránni, þó að annar sé til bráðabirgða og við hliðina á hinu ákvæðinu?

Virðulegur forseti. Nei, mér finnst þetta ekkert sérstaklega flókið. Þarna er verið að leggja til tímabundið ákvæði til viðbótar við breytingarákvæðið sem fyrir er þannig að ef þetta er samþykkt verða á þessu kjörtímabili að vera fyrir hendi tvær leiðir, báðar lýðræðislegar, til þess að breyta stjórnarskránni. Það getur vel verið að niðurstaða þingsins verði að hugsanlega muni þessi endurskoðun, áframhald hennar, taka allt kjörtímabilið og farið verði í breytinguna eftir hefðbundnum leiðum, en ég mæli með hinni. Við erum komin það langt á veg með endurskoðun á stjórnarskránni. Við erum nýkomin úr mikilli umræðu um hana undir lok síðasta kjörtímabils. Ég held við verðum að halda dampi í þessu. Það eru komnar mjög miklar og góðar athugasemdir við stjórnarskrárdrögin sem ég held að við ættum að mæta núna í vinnunni. Ég held að það sé betra fyrir heildarendurskoðun eins og þá sem er fyrirliggjandi að við ljúkum henni með bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu og sátt hérna í þinginu. Mér finnst það ekkert sérstaklega flókið þótt hin leiðin sé líka fyrir hendi.

Herra forseti. Ég þakka svarið svo langt sem það nær. Ég er ekki alveg sammála því að báðar leiðirnar séu lýðræðislegar vegna þess að önnur er þingræðisleg, þ.e. að þingið og eftirfarandi þing geti breytt stjórnarskrá. Þar greiðir þjóðin í rauninni aldrei atkvæði um stjórnarskrána sína. Aldrei. Þegar þjóðin kýs þing er það ekki til þess að breyta stjórnarskrá heldur til þess að velja stjórnendur fyrir landið fyrir næsta kjörtímabil. Þá er verið að hugsa um efnahagslífið og menningarmál og allt slíkt, en síst af öllu stjórnarskrána. Þessi tillaga hér, og sú tillaga sem ég flutti á síðasta þingi, gengur út á að þjóðin greiði atkvæði um stjórnarskrána sína eða breytingar á henni. Það tel ég vera lýðræðislegt en ekki hitt. Það sem ég geri athugasemd við er í fyrsta lagi að það skuli bara gilda í eitt kjörtímabil og í öðru lagi að það skuli vera tveir möguleikar. Ég er nærri viss um að ef hún væri varanleg mundi maður nota hana til að gera breytingar á stjórnarskránni hægt og rólega, bita fyrir bita en ekki allar í einu, laga það sem menn eru sammála um að gera og svo framvegis, því að það þarf ansi mikinn samþykkisþröskuld. Menn þurfa að vera sammála, hérna þurfa t.d. 40% kjósenda að vera sammála. Sú leið sem hefur verið hingað til, þar þurfa menn ekkert að vera sammála. Það er bara meiri hluti Alþingis og meiri hluti næsta þings sem þarf að samþykkja það. Það er því verulega mikill munur á þessu. En vegna þess að þetta er tímabundið og vegna þess að þröskuldurinn var lækkaður, úr 50 niður í 40 frá minni tillögu, er ég ekki alveg sáttur við þessa tillögu. Ég þarf að hugleiða það í viðkomandi nefnd sem fær þetta til umsagnar hvort ég styð hana eða ekki.

Virðulegi forseti. Það hvernig best er að breyta stjórnarskrá finnst mér mjög mikilvæg umræða og hana þarf einmitt að taka í tengslum við fyrirliggjandi drög að nýrri stjórnarskrá því í þeim er gert ráð fyrir að einungis verði hægt að breyta stjórnarskránni með þjóðaratkvæðagreiðslu á ákveðinn hátt. Mér finnst greinin þar sett fram á þannig máta að rík ástæða sé til að gagnrýna það. Ég held að þar sé t.d. ekki samþykkisþröskuldur svo dæmi sé tekið. Vegna þess að við tillöguflytjendur ætlum ekki, eins og ég skildi það, að útkljá það núna hvernig best væri að breyta stjórnarskrá ákváðum við að þetta yrði viðbót. Okkur fannst það hófsamara. Hin leiðin til að breyta stjórnarskránni er enn þá fyrirliggjandi. Þetta er einungis tímabundinn gluggi í ljósi aðstæðna, þ.e. við erum í endurskoðunarferli á stjórnarskránni allri. Eftir sem áður er spurningin um það hversu málum verði til frambúðar best fyrir komið opin. Ég mundi gjarnan vilja ræða þá spurningu við hv. þm. Pétur H. Blöndal í betra tómi. Ég hneigist til þess eins og hann, og hann virðist vera afdráttarlausari en ég treysti mér kannski til að vera á þessari stundu, að líta svo á að þjóðaratkvæðagreiðsla sé betri leið til að breyta stjórnarskrá og það ætti að vera framtíðarskipulagið. Það hafa líka komið fram athugasemdir við það, t.d. eins og þegar þarf stundum að koma inn í stjórnarskrá ákveðnum réttindum minnihlutahópa, þá hefur reynsla utan úr heimi sýnt að stundum er það erfitt með allsherjaratkvæðagreiðslu. Í þeim tilvikum gæti þjóðaratkvæðagreiðsla ekki hentað. Þetta er spennandi umræða sem bíður endurskoðunarferlisins sem vonandi fer af stað aftur í þinginu hið fyrsta.

Virðulegi forseti. Ég er ein af þremur flutningsmönnum þess máls sem við flytjum nú öðru sinni til staðfestingar. Þessi tillaga var flutt á síðasta þingi og samþykkt í kjölfar þeirrar miklu vinnu sem þá hafði farið fram við samningu nýrrar stjórnarskrár. Ég vil fyrst segja það hér að það sem mér finnst einn mesti ávinningurinn af þessari vinnu er sú umræða sem fór fram úti í samfélaginu um stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Umræðan var miklu meiri og dýpri en við höfum áður heyrt, á undanförnum árum mundi ég halda og jafnvel áratugum, og varð að mínu viti málinu til framdráttar því að það má segja að umræðan hafi ekki verið einskorðuð við þingsal heldur fór hún fram úti í samfélaginu og birtist ekki aðeins í umræðuþáttum fjölmiðla heldur líka á kaffistofum og vinnustöðum og um allt samfélagið. Ég held að sjaldan eða aldrei hafi almenningur á Íslandi, nema kannski við upphaf lýðveldistímans, verið meðvitaðri um bæði gildandi stjórnarskrá og þær breytingar sem lagðar voru til, sem var auðvitað stórkostlegur ávinningur í sjálfu sér. Um þetta var talsvert rætt á síðasta þingi þar sem fram komu þau sjónarmið að í ljósi þess að Alþingi væri stjórnarskrárgjafinn, sá sem færi með það vald að breyta stjórnarskrá, ætti eingöngu að líta til þeirrar umræðu sem hefði farið fram á Alþingi en ekki í stjórnlagaráði eða á öðrum sviðum samfélagsins. Ég er algerlega ósammála því viðhorfi í ljósi þess að stjórnarskráin er stjórnarskrá þjóðarinnar allrar og það er mjög mikilvægt að þjóðin öll sé meðvituð um hvað hún vill hafa í stjórnarskrá og hvað stendur í stjórnarskrá og hvernig samfélag við viljum byggja. Þessi vinna var mjög vel á veg komin. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað á undan mér, hv. flutningsmönnum. Það er mjög mikilvægt að við tökum upp þann þráð á nýjan leik og setjum okkur í raun og veru aðgerðaáætlun um það hvernig við ætlum að vinna áfram að endurskoðun stjórnarskrárinnar og samningu nýrrar stjórnarskrár. Það er gríðarleg vinna sem liggur þarna að baki og mikilvægt að þeirri vinnu verði haldið fram og sett niður eitthvert plan um hvernig eigi að gera það. Ástæða þess að við lögðum fram þessa tillögu á sínum tíma og hún var samþykkt hér í þingsal var hins vegar sú að við töldum mikilvægt að umræðan færi ekki í stopp undir þinglok, eins og hv. þm. Árni Páll Árnason fór ágætlega yfir. Við höfum upplifað að umræða um stjórnarskrármál hefur orðið mjög fyrirferðarmikil undir þinglok. Nærtækast er að minnast ársins 2009 þar sem alllengi var rætt í þingsal um stjórnarskrárbreytingar án þess að niðurstaða næðist. Það er auðvitað ekki rétta andrúmsloftið að vinna að breytingum á stjórnarskrá undir tímapressu í þinglok. Eitt af því sem kom líka fram í þeirri vinnu sem hér fór fram, á meðan heimsókn fulltrúa Feneyjanefndarinnar stóð og farið var yfir þau drög sem þá lágu fyrir - ég átti fund með fulltrúum Feneyjanefndarinnar þar sem sérstaklega var rætt um breytingarákvæðið, að það breytingarákvæði sem við höfum í gildandi stjórnarskrá gerði það hreinlega að verkum að sú staða gæti komið upp að það væri erfitt að breyta stjórnarskrá því að umræðan færi alltaf fram undir slíkri tímapressu. Við ákváðum því að leggja til aðra leið þannig að það yrðu í raun og veru tvær leiðir í gildi. Hugsunin á bak við það, eins og kom fram hjá hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni, var að hafa þá leið tímabundna til að hægt yrði að ljúka og ná sátt um hvaða breytingarákvæði við ætluðum hafa til frambúðar í stjórnarskránni. Hugsunin var sú í ljósi þess hve vinnan væri langt komin að unnt væri að ljúka henni á því kjörtímabili sem nú er að hefjast og því er þessi tímabundna leið lögð fram. Hér hefur verið rætt um samþykkisþröskuldinn hjá þjóðinni. Það er ljóst að sumum þykir hann of lágur og öðrum þykir hann of hár. Við lögðum frumvarpið upphaflega fram með lægri samþykkisþröskuldi hjá þjóðinni en eftir vinnu í nefnd og heilmiklar umræður á þingi um það mál var fallist á að breyta því og hækka þennan þröskuld. Það gerum við og horfum til þess að það liggur auðvitað fyrir og setur mjög mikla pressu á þingið að ná mikilli sátt um þær breytingar sem verða gerðar. Hins vegar tel ég að hægt sé að tryggja slíka þátttöku í ljósi þess að hér er almennt góð kosningaþátttaka. Það er auðvitað líka hægt að tryggja hana með því að láta atkvæðagreiðslu um nýja stjórnarskrá fara fram samhliða öðrum almennum kosningum, hvort sem það eru sveitarstjórnarkosningar, forsetakosningar eða einhverjar aðrar kosningar á næstunni. Fyrst og fremst snýst þetta um það því að það þarf líka samþykki 2/3 þingmanna og það þýðir auðvitað að breytingarnar krefjast mikillar sáttar. Ég tel í sjálfu sér ekki ástæðu til að fara neitt ítarlegar yfir málið í ljósi þess að aðrir hv. flutningsmenn hafa farið yfir það, en fyrst og fremst tel ég mikilvægt að vinnu við málið verði haldið áfram á þessu kjörtímabili og síðan verði tekin umræða um það hvernig við viljum sjá þetta breytingarákvæði verða í þeirri stjórnarskrá sem við hyggjumst hafa hér til framtíðar. Ég tel þetta frumvarp hins vegar gefa okkur færi á því að ljúka þeirri vinnu en ekki undir þeirri tímapressu sem við höfum áður séð og tel að við höfum alla möguleika á því á nýju þingi að ná sátt um breytingar á stjórnarskrá.

Frú forseti. Píratar eru eins og segir í grunnstefnunni okkar hlynntir beinu lýðræði í öllum formum sem bjóðast og hérna er verið að bjóða upp á eitt ákveðið form. Það er verið að bjóða upp á, eins og hv. þm. Árni Páll Árnason nefnir, að opnaður verði ákveðinn gluggi. Nú er spurningin: Hvað er glugginn opnaður mikið og hve hár er hann? Hvað gæti raunverulega komist í gegn? Fyrst þurfa 2/3 hlutar þingsins að samþykkja einhverja breytingu og fyrst ekki náðist samstaða á síðasta þingi um mjög vel rætt ákvæði þá er spurning hvað þingið gæti raunverulega sameinast um þegar þarf 2/3 hluta þingsins. Þar á eftir þurfa 40% þjóðarinnar að samþykkja breytinguna. Segjum að það yrði 80% kosningaþátttaka, þá þyrfti helmingur að samþykkja breytinguna. Það er svolítið mikil þátttaka en þó gerleg. Þetta er það sem er í boði núna en við skulum ekki gleyma því sem gerðist á síðasta þingi. Þá var í boði endurskoðun stjórnarskrár sem skyldi byggð á, eins og þjóðin samþykkti í þjóðaratkvæðagreiðslunni með yfirgnæfandi meiri hluta, frumvarpi stjórnlagaráðs. Það var möguleiki að klára það á síðasta þingi þrátt fyrir hótanir um málþóf. Það þurfti bara níu þingmenn, samkvæmt þingsköpum, til að krefjast þess að stöðva umræðurnar og stytta þær þannig til að hægt væri að halda málinu áfram. Það er samhengið sem við höfum. Við píratar erum að skoða núna að annars vegar er verið að opna glugga þó að hann sé mjög lítið opnaður og fátt komist í gegn, hann er hátt uppi á þessu húsi, en hins vegar er hann þröngur. Eigum við að skapa svoleiðis fordæmi? Það er spurningin sem við stöndum frammi fyrir.

Frú forseti. Við ræðum breytingar á stjórnarskrá í annað sinn eins og 79. gr. núgildandi stjórnarskrár gerir ráð fyrir, þ.e. að þær séu fyrst samþykktar á einu þingi og síðan aftur á öðru, og þess vegna bar nauðsyn til að leggja þetta mál fram núna til að fjalla um það og annaðhvort samþykkja það eða hafna því. Mikil umræða fór fram á síðasta kjörtímabili um nýja stjórnarskrá. Mér fannst stundum eins og menn teldu að allur vandi atvinnulífs og heimila yrði leystur ef breytt yrði um stjórnarskrá. Hins vegar hafa aðrir haldið því fram að núgildandi stjórnarskrá hafi bara staðið ljómandi vel. Hún kom til dæmis í veg fyrir Icesave-óhamingjuna og hefur fleytt okkur í gegnum það hrun sem við urðum fyrir þannig að það er spurning hvort hún sé svo slæm að skipta þurfi um hana alla. Í stjórnarskránni eru ákvæði sem eru dálítið undarleg, eins og ákvæðið um forsetann að hann gerir samninga við erlend ríki. Nú vita allir sem betur þekkja til að það er utanríkisráðherra og ríkisstjórn sem gera samninga við erlend ríki. Það er gert á grundvelli 13. gr. þar sem stendur í núgildandi stjórnarskrá að forsetinn framselji vald sitt til ráðherra sem er mjög merkilegt og ber keim af því að einhver kóngur úti í heimi, sennilega Danakóngur, hefur misst völdin en fengið að halda þeim gegn því að fela valdið til ráðherra, þ.e. hann var gerður valdalaus. Mér finnst að menn ættu að sameinast um að taka svona ákvæði út, sem eru bara mótsagnakennd. Ef einhver bláeygður les þetta kynni hann að halda að forsetinn væri mjög valdamikill en hann er það ekki  Það sem þetta frumvarp gerir ráð fyrir, og ég lagði áherslu á undir lok síðasta þings til að bjarga málum, er að breytingarákvæðinu verði breytt þannig að menn geti með liprari og einfaldari hætti breytt stjórnarskránni. Mér fannst alveg sérstaklega mikilvægt að þjóðin kæmi að því, þ.e. að þjóðin samþykkti eigin stjórnarskrá. Mér finnst eiginlega fráleitt að hún geri það ekki en þannig hefur það verið hingað til. Ég vildi hafa mjög háa þröskulda. Ég flutti frumvarp um að hafa þá 50%. Það var á grundvelli þess að um stjórnarskrá á að vera sátt. Menn eiga að vera sammála um það sem þar stendur. Það á ekki að kúga einn eða neinn til að lúta sinni stjórnarskrá. Þetta eiga að vera boðorðin tíu sem allir telja sjálfsögð. Það frumvarp sem við ræðum hefur þann kost að það fer í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er 40% þröskuldur sem er nokkuð lágur að mínu mati en aðrir telja hann of háan, en ef allir eru sammála breytingunni er enginn vandi að fá fram 40% samþykki, þá þarf bara 41% að ganga til kosninga og 40% að samþykkja og málið er leyst. En það sem ég hef við þetta að athuga er hið valkvæða, að menn geti valið um hvort þeir láti núgildandi 79. gr. gilda eða nýja ákvæðið. Það finnst mér vera dálítið varasamt. Ég legg til að sú nefnd sem fær þetta til skoðunar skoði það vandlega, þó að ekki sé mikill tími til stefnu, hvort gæfulegt sé að hafa þetta ákvæði svona valkvætt og svo er það náttúrlega tímabundið. Nú kemur skemmtileg staða upp: Hvað gerist þegar menn nota þetta ákvæði til að breyta breytingarákvæðinu varanlega og taka hitt úr sambandi? Það er mjög athyglisverð umræða sem menn þyrftu að ræða, hvort hægt sé að nota tímabundið ákvæði til að gera það varanlegt, þ.e. að ákvæðið lifi í sjálfu sér, en það þarf náttúrlega samþykki. Svo er annað. Ég gat um galla í núgildandi stjórnarskrá, þeir eru fjölmargir. Ég hef veifað þeim mest þingmanna í gegnum tíðina úr þessum ræðustól af því að ég les stjórnarskrána alltaf reglulega mér til dundurs. Í stjórnarskránni eru miklir gallar en það vantar líka í hana. Það er ekki orð um Hæstarétt í núgildandi stjórnarskrá. Hann er bara ekki til. Ég held að allir ættu að vera sammála um það að geta um Hæstarétt í stjórnarskránni. Það ætti að vera eitthvað sem allir hv. þingmenn ættu að geta verið sammála um og þjóðin líka þegar kemur að atkvæðagreiðslu. Það ætti ekki að vera mikill vandi að ná 40% þröskuldinum þar, fyrir utan að taka út þetta ákvæði um að forseti geri samninga við erlend ríki, um það geta allir verið sammála. Það er heilmikið af málum sem ég held að þingið geti orðið sátt við og almennt allir. Við þurfum að leita að þeim samnefnara, byrja á því að finna hvað allir geta orðið sammála um og breyta svo stjórnarskránni þannig. Svo finnum við eitthvað meira sem við erum kannski minna sammála um og þannig fikrum við okkur fram eftir veginum svo að við séum alltaf sammála en kannski minna og minna sammála. Svo kemur að því að samstaðan brestur og við náum ekki þeim 40% sem krafist er og þá segir þjóðin hreinlega að hún sé ekki sammála. Það er í sjálfu sér ágætt. Mér finnst að stjórnarskrá eigi að vera tregbreytanleg. Það á að vera mjög erfitt að breyta henni. Hún er grundvöllur allrar lagasetningar, dómstóla og framkvæmdarvalds. Hún er grundvöllur alls stjórnkerfisins og þess vegna á hún að vera tregbreytanleg. Hún á að vera eitthvað sem maður veit þegar maður vaknar á morgnana að verður í gildi að kvöldi, jafnvel að maður fæðist og veit að hún er í gildi alla ævi. Stjórnarskráin á að vera tregbreytanleg þannig að fólk viti: Þetta stendur í stjórnarskránni, það er þarna og er nokkurn veginn ævarandi.