Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Hannes Jónsson) [óyfirl.]: N. hefir haft þetta frv. til athugunar og leggur til, að það verði samþ. með nokkrum breytingum. Þessar breyt., sem n. leggur til að gerðar verði, eru um nýjar upphæðir, sem komið hafa fram síðan frv. var samið og ávísað hefir verið á þennan lið reikningsins. Ég skal fara fljótt yfir sögu og minnast aðallega á þá liði, sem breytingar eru gerðar á. Í þessu frv. er farið fram á 341035,03 kr. fjárveitingu alls, en verði till.n.samþ., verður sú upphæð um 348000 kr. Í 2. gr. eru eftirstöðvar af byggingarkostnaði Arnarhváls, að upphæð 125416 kr. Af 49. aths. við LR. sést, að nokkuð af þessu eru eftirstöðvar frá árinu 1930, hitt er svo ýmis kostnaður frá 1931. Samkv. 3. lið 3. gr. frv. er kostnaður af söfnun innflutningsskýrslna talinn 2594.75 kr. þarna hafði verið lagt skakkt saman og villa komizt í frv.; þessi liður er raunverulega 4055 kr., og ber n. fram brtt. í þá átt, að liðurinn verði hækkaður það, sem þessum mismun nemur. Af þessari upphæð var allmikið greitt á árinu 1930, en hitt er frá 1931. Endurskoðendur LR. hafa áður minnzt á þessa greiðslu fyrir söfnun innflutningsskýrslna og tekið fram, að þessa upphæð þyrfti að greiða. Það er eftirtektarvert, að aðeins 4–5 starfsmönnum ríkisins hefir verið borgað fyrir þessa skýrslusöfnun; allir aðrir hafa gert það án sérstakrar borgunar. Ég vil undirstrika orð endurskoðenda LR., að réttast væri, að ríkissjóður borgaði engum slík aukaverk. Um liði 4. gr. er ekki mikið að segja; þeir eru að mestu leyti eftirstöðvar frá 1930. Þar er talsverður byggingarkostnaður í sambandi við spítalann á Kleppi. Þar hefir m. a. verið byggt vandað fjós. Kostnaður við það er í frv. 1040,70 kr. lægri en hann er í raun og veru, og leggur n. því til, að sá liður verði hækkaður um þá upphæð. Við gjöldin í 5. gr. eru brtt. frá n. Þar er byggingarkostnaður í Bakkaseli útfærður 19000 kr., en á að vera 19438. þessi bygging í Bakkaseli hefir nú kostað um 44000 kr. Saga þess máls er sú, að vegamalastjóri áætlaði upphaflega, að bygging þessi mundi kosta 35000 kr., og lagði til, að sú upphæð væri veitt í þessu skyni. Á Alþingi var þessi upphæð lækkuð niður í 25000 kr., en þar sem ekki hefir þótt fært að draga úr byggingunni hefir þessi viðbótarupphæð verið veitt. Þarna er búið að byggja íbúðarhús, sem er 9x9 m. að stærð, hlöðu, hesthús, fjós og safngryfju, allt úr steini. Byggingarkostnaðurinn er líka ekki orðinn neitt smáræði. 44000 kr., og þá á ekki merkilegri jörð en Bakkasel er. Það má segja, að þarna sé mikil þörf á gististað, því að síðastl. ár fóru þar 1100 bílar framhjá, svo að umferðin er mikil. Sérstaklega er hentugt að hafa þarna gistihús fyrir ferðamenn, sem koma að norðan og eru að fara suður eða vestur í sýslur. Þessi gististaður er að mörgu leyti hliðstæður gistihúsinu í Fornahvammi. Um aðra liði þessarar gr. hefir n. ekki gert brtt., og læt ég því hér við sitja: Ég mun ekki fara út í það að skýra einstaka liði, enda er það ekki sem þægilegast, þar sem margir þeirra eru eftirstöðvar frá 1930. Viðvíkjandi liðunum á 6. gr. hefir n. komið með eina brtt., þess efnis, að veitingin til nýs kirkjugarðs hér í Reykjavík verði 29410,00 kr., eins og kostnaðurinn hefir orðið, í stað 28210,00 kr. samkv. frv. Að því er 7. gr. snertir, þá sé ég ekki ástæðu til að skýra þá liði, sem þar eru, en aftur á móti hefir n. komið með brtt. við 8. gr. 10. lið, sem lýtur að undirbúningskostnaði tryggingarstarfsemi. Hefir þessi kostnaður orðið 4100 kr., og leggur n. því til, að liðurinn verði hækkaður um 500 kr. Þá leggur n. og til, að við þessa gr. bætist nýr liður yfir kostnaðinn af verðrannsóknarn., sem skipuð var samkv. þáltill. á síðasta þingi, en þessi kostnaður nam 600 kr. Ég sé, að ég mun hafa hlaupið yfir aðra brtt.n. við 5. gr., IV, þess efnis, að tveim nýjum liðum sé bætt inn á frv. Hljóðar annar þeirra upp á 429,74 kr., vegna aðgerðar á gestaskala á Ytri-Kotum, en hinn upp á 1575,92 kr., vegna aðgerðar og viðhalds á húsinu í Fornahvammi. Er þessi kostnaður áfallinn, en var ekki kominn fram, þegar frv. var samið, og upplýstist rétta áður en frv. fór frá n. Þá vil ég leiðrétta prentvillu, sem er í 9. gr. frv., 10. tölulið. Stendur þar ranglega 1931 fyrir 1930, og verður þetta leiðrétt, þegar frv. verður prentað upp eftir þessa umr. N. hefir ekki gert fleiri brtt. við frv. en ég nú hefi lýst, en ég tek það fram fyrir hönd n. út af 2. lið 10. gr., þar sem talinn er kostnaður vegna kaupa á skrifstofuvélum handa gjaldheimtumönnum, 2938 kr., að n. telur ekki rétt, að ríkissjóður greiði slíkar fjárhæðir sem þessar handa einstökum gjaldheimtumönnum, en þetta fé hefir skipzt þannig, að sýslumaðurinn á Akureyri hefir fengið 1108 kr. til kaupa á reikningsvél, sýslumaðurinn í Húnavatnssýslu 630 kr. til kaupa á sama, og bæjarfógetinn á Siglufirði 1200 kr. til þess að kaupa margföldunarvél. Mun það nýtt, að tekið er upp á að greiða slíka reikninga sem þessa, og leggur n. eindregið til, að hætt sé að greiða slíkar upphæðir eftirleiðis. Það væri að vísu hægt að fara nánar til í frv. og skýra betur hina einstöku liði þess, en ég sé þó ekki ástæðu til þess að svo komnu, en áður en ég sest niður vildi ég fara nokkrum orðum um samning frv. og þær reglur, sem fylgt hefir verið um samning fjáraukalaga yfirleitt, og vil ég taka það fram, að ég tala um þetta frá eigin brjósti, en ekki fyrir hönd nefndarinnar. Ég hefi ekki kynnt mér það, hve gömul sú regla er, að stjórnarráðið ávísi á þennan sérstaka lið hjá ríkisféhirði sem ber nafnið „væntanleg fjáraukalög“. Hinsvegar er mikið ósamræmi í þessu starfi stjórnarráðsins og ósjaldan af handahófi, hverjum upphæðum er ávísaði þennan lið, hin væntanlegu fjáraukalög, því að hér er engu síður um að ræða þær upphæðir, sem ætlað er fyrir í fjárl., en þær upphæðir, sem hægt er að segja, að engin áætlun sé fyrir. Vafalaust væri réttast að ávísa á þennan lið öllum þeim upphæðum, sem greiddar eru umfram áætlanir fjárl., en ég býst við, að erfitt muni reynast að koma því skipulagi á, af ýmsum ástæðum, sem ég hirði ekki að rekja hér, og virðist mér því sem rétt sé að taka aðra leið og hætta öllum ávísunum á þennan lið, en ávísa í staðinn á þær gr. frv., sem færslan endanlega á að koma á. Það er tekið fram um allar færslur, undir hvaða gr. landsreikningsins þær heyra, og ætti að vera tiltölulega auðvelt, þegar ávísað er á ríkisféhirði, að ákveða, á hvaða gr. landsreiknings ávísað er og á hvaða lið hans. Sé ég þessu ekkert til fyrirstöðu, en niðurstaðan yrði að vísu sú, að upphæðirnar á því endanlega fjáraukalagafrv. yrðu hærri en með því fyrirkomulagi, sem nú er um þetta, en við þetta ynnist hinsvegar það, að skyldar greiðslur yrðu allar á einum stað og þar, sem þær eiga heima, og verður þannig þægilegra og aðgengilegra að fá yfirlit yfir landsreikninginn aneð þessu móti. Nú verður að leita að sömu greiðslunum í mörgum gr. landsreikningsins, til þess að fá yfirlit yfir heildarupphæðina, auk þess sem leita verður í 25. gr., sem hefir að geyma greiðslur samkv. sérstökum lögum, þingsályktunum, fjáraukalögum fyrir það árið og loks væntanlegum fjáraukalögum, sem eru eftirbreytur eða greiðslur, sem ekki voru enn komnar fram, er sjálf fjáraukalögin voru samþ. Ef n. hefði þannig ekki komið með þessar brtt. við frv. nú, hefði þetta komið á landsreikninginn 1931 undir fyrirsögninni: væntanleg fjáraukalög. Þetta fyrirkomulag er að vísu ekki nýtt, en hefir vaxið um langan tíma, en þessu þarf að breyta, og vildi ég beina því til hæstv. fjmrh., að hann reyndi að finna eitthvert betra form fyrir þetta en þetta handahófsform er. - Eins og ég áður sagði, hefir þetta gilt um langan tíma, og er þannig í fjáraukal. ársins 1926 hærri upphæð til sendiherrans í Khöfn en í LR. sjálfum það ár (7. gr.). Sýnist þó ekkert hafa átt að geta verið því til fyrirstöðu, að viðbótargreiðslan til sendiherrans væri færð á þá gr. LR., sen: hún að réttu lagi átti að vera, enda þótt upphæðin yrði hærri en búizt var við, þegar fjárl. fyrir það ár voru samin, af því að ekki var vitað, að starf sendiherrans yrði með öðrum hætti en það var árið áður. Er mjög óheppilegt að höggva þetta þannig í sundur, og þeir, sem eru óvanir landsreikningnum, eiga erfitt með og er enda illkleift að átta sig á því, hvað þetta og hitt hefir kostað. Það ætti því að vera áhugamál allra, að LR. sé svo úr garði gerður, að auðvelt sé að átta sig á því, hvernig starfsemi ríkisins hefir gengið í einstökum atriðum og í heild sinni. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta. Ætla ég, að það sé nokkurn veginn upplýst um þær greiðslur, sem fram hafa farið, að ekki hafi verið gott að komast hjá þeim sumum hverjum, en aftur eru aðrar vafasamari, t. d þær upphæðir, sem ég drap á, að n. ætlaðist ekki til, að yrðu greiddar framvegis, eins og greiðslurnar fyrir gerð innflutningsskýrslna og til kaupa á skrifstofuáhöldum handa gjaldheimtumönnum ríkisins. Um aðra liði má segja, að sé meira álitamál, hvort þeir eigi að greiðast úr ríkissjóði, t. d. 1. liður 3. gr. Þar hefir að vísu verið talið sjálfsagt að greiða embættismanni laun hans, þó að hann af einhverjum ástæðum hafi forfallazt frá að gegna embætti sínu, en það sýnist óneitanlega nokkuð langt gengið, þegar hlutaðeiganda líka er greitt fyrir aukastarf, sem hann hefir ekki leyst af höndum, þó að um hitt megi margt til færa, bæði með og móti. Segi ég þetta ekki í umboði n., en sjálfum sýnist mér sem farið sé á fremsta hlunn um greiðslur úr ríkissjóði í tilfellum sem þessum. Ég býst ekki við að taka aftur til máls í þessu mái, nema ef æskt skyldi verða eftir sérstökum upplýsingum við einstaka liði frv., eða fram koma sérstakar aths., sem ég tel nauðsyn að svara. Ég geri ráð fyrir því, að d. samþ.till.n. og frv. sjálft, því að ef þessar greiðslur verða ekki samþ. nú, hefir það ekki aðra þýðingu en þá, að þær koma á LR. sjálfum undir liðnum: væntanleg fjáraukalög. En ég get bætt því við, að ríkisbókhaldið hefir tilkynnt, að ef frv. verði samþ. nú, muni engin slík væntanleg fjáraukalög verða að ári.

Magnús Guðmundsson Við hv.þm. Borgf. höfum skrifað undir nál. með fyrirvara, og lýtur hann að nokkrum liðum frv. Skal ég í stuttu máli drepa á þessa liði, en get þó um ýmsa þeirra vísað til þess, sem hv.frsm. sagði, sérstaklega um þá liðina, sem hann gat um, að n. ætlaðist til að féllu niður í framtíðinni. Ég vil byrja með því að árétta það, sem hv.frsm. sagði um 1. lið 3. gr. Samkv. launalögunum eiga þeir, sem gegna störfum annars embættismanns í sjúkdómsforföllum hans, ekki að fá sérstaka borgun fyrir. Hér stóð einmitt svo á, og hefði því verið hægt að spara þessar 1000 kr. Þá þykir okkur byggingarkostnaðurinn á Bakkaseli vera orðinn allmikill, þar sem hann er orðinn helmingi hærri en Alþingi ætlaðist til. Alþingi veitti 1000 kr. til þessara bygginga, en hér er farið fram á 19000 kr. aukafjárveitingu vegna þeirra, og sýnist slíkt ekki vera að fara að vilja þingsins. Þá hefir og póst- og símahúsið á Selfossi orðið alldýrt. Hafa áður verið veittar 30000 kr. til þess, og nú er farið fram á ca. 6500 kr. í viðbót. Kirkjugarðurinn hér í Reykjavík er og orðinn dýr, og eru þó ekki öll kurl komin til grafar enn í því efni, en vegna þess að ég minnist ekki, að nein upphæð hafi verið áætluð í þessu skyni í fjárlagafrv., vildi ég leyfa mér að beina því til hæstv. fjmrh., hvort ætlazt sé til þess, að verkinu verði lokið á yfirstandandi ári, því að það er vitanlegt, að leggja verður í mikinn kostnað enn vegna kirkjugarðsins, áður en hægt verður að fara að grafa í honum. Til hlöðubyggingarinnar á Hvanneyri hafa áður verið greiddar um 130000 kr., og með þeim 5300 kr., sem hér er farið fram á til hennar, sýnist mælirinn vera fullur, og er þess því að vænta, að hér sé um lokagreiðslu að ræða, en til frekari fullvissu vil ég spyrja hæstv. fjmrh., hvort svo sé ekki. Í 8. gr. er færður kostnaður vegna byggingar á rafstöð á Reykjum í Ölfusi, 9893,77 kr. Hygg ég, að þetta muni ekki allur kostnaðurinn, sem hlotizt hefir af þessari rafstöðvarbyggingu. A. m. k. hefi ég séð það í blaðagrein eftir einn af stjórnarmeðlimum Mjólkurbús Ölfusinga, að mjólkurbúið hafi greitt helming kostnaðarins við rafstöðvarbygginguna, og hafi það orðið um 16000 kr. Geri ég mér því í hugarlund, að þetta muni vera fært einhversstaðar annarsstaðar líka. En hvar? Um það get ég látið mér detta í hug, að hinn hluti byggingarkostnaðarins sé færður á landsspítalann, því að við endurskoðun LR. fyrir árið 1930 rákumst við á um 50000 kr. tilheyrandi Reykjahæli, sem fært var á landsspítalann. Er það mjög óheppilegt að rugla svo á milli stofnana, og þó sérstaklega að sníða svo sundur kostnaðinn við sama mannvirkið, og get ég um þetta tekið undir það, sem hv.frsm. sagði. Í 5. gr. eru færður vegna snjóbílanna, og er sýnilegt, að þetta er ekki nema lítill hl. af öllum rekstrarkostnaðinum. Veit ég ekki, hvar þessi kostnaður er færður 1931, en 1930 er borgað hér um bil 50000 kr. vegna snjóbílanna og yfirfært til ársins 1931, án þess að ég viti, á hvaða lið þetta er fært. Sýnist engin meining vera í því að vera að flytja svo á milli ara, enda sízt í samrræmi við ályktun þá, sem gerð var hér á þinginu í fyrra í þessu efni, en verst er þó, að þessi upphæð skuli vera slitin sundur og færð hingað og þangað. Hefir n. litið yfir reikninga snjóbílanna, sem vegamálastjóri hefir samið, og ná þeir til vorsins 1931, svo að þar við bætist kostnaðurinn síðara hl. ársins 1931 eða fyrri part síðastl. vetrar. Er þessi kostnaður gífurlegur. Allur kostnaðurinn við snjóbílana mun nema yfir 100000 kr., og er innkaupsverð þeirra um 80000 kr. af þeirri upphæð. Voru keyptir fjórir snjóbílar, og hefir miklu fé verið varið til viðgerðar á heim og til að kaupa í þá varahluti. Tekjurnar af snjóbílunum hafa hinsvegar ekki numið nema 15700 kr., og skiptast þær svo, að eftir tvo bílana á Hellisheiði hafa komið 9600 kr., bílinn á Holtavörðuheiði 3600 kr. og Fagradalsbrautarbílinn 2500 kr., og eru þó flutningsgjöldin með þeim fjórum sinnum hærri en með venjulegum bílum. Samkv. reikningunum hefir rekstrarhallinn orðið um 43700 kr., og er auðsætt, að þær 6000 kr., sem taldar eru í þessu frv., eru ekki nema lítill hl. af öllum rekstrarkostnaðinum. Í rekstrarhallanum hefir verið tekið með 15%, fyrning á bílunum, en ég hygg, að þó sé allt of lagt reiknað, því að það hefir sýnt sig, að bílarnir eru of veikir til að þol. Þá flutninga, sem þeir eru lagðir í, því að þeir eru alltaf að bíla. Er auðsætt, að ekki er nema tiltölulega lítil bót að því að hafa þessa bíla. Bæði er það, að þeir anna ekki flutningunum, enda yrðu þeir allt of dýrir, ef bílarnir ættu að bera sig, enda þótt ríkissjóður legði þá til fyrir ekkert. Einn bíllinn er og hættur ferðum, bílinn á Fagradalsbrautinni. Átti að setja upp flutningsgjaldið með honum. en héraðsbúar sögðu, að engir flutningar myndu þá fást með honum. Hvað svo hefir verið gert við hann, veit ég ekki. En vegamálastjóri segir í aths. sínum út af reikningnum, að snjóbílar séu, sér vitanlega, hvergi notaðir til fólks- og vöruflutninga, nema á Íslandi. Hann segir að Norðmenn hafa keypt einn slíkan bíl 1930, en reynslan hafi orðið sú, að það hafi ekki verið talið fært að nota hann þar. Nú hefi ég heyrt sagt, að búið sé að finna upp sérstakan útbúnað á venjulegar bifreiðar til þess að þær geti farið yfir snjó. En ég hygg, að það muni ekki vera komin nægjanleg reynsla á þetta, svo það er ekki hægt að segja, hvort það muni koma að notum hér. En takist það, að nota þennan útbúnað hér á landi, þá er það auðséð, að þær 100 þús. kr. eða rúmlega það, sem hér er um að ræða, hafa farið fyrir lítið eða ekki neitt í þessar tilraunir. Enda var nú satt að segja alltaf gengið út frá því í byrjun, af þeim, sem vit höfðu á, að þessi tilraun væri hæpin, og ég man, að í deilum um það var því haldið fram í lofgrein um þessa snjóbíla, að það væri þrögsýni hjá þeim, sem væru að halda því fram, að snjóbílar gætu ekki leyst samgöngumál okkar yfir fjallvegi að vetrinum. Nú er það komið á daginn, að þeir geta það ekki, a. m. k. ekki snjóbílar af þessari gerð. Þvert á móti er það bert, að þessum mikla kostnaði við þá hefði sannarlega verið á ýmsan annan hátt betur varið. Ég mun svo bíða eftir svörum hæstv. fjmrh. áður en ég geri frekari aths.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) ég er náttúrlega ekki kunnugur sumum þeim greinum, sem spurt er um, eins og skyldi, þar sem ég tók ekki við fjárstjórninni fyrr en í ágústlok eða septemberbyrjun, og hlýt því að vísa sumum hlutum, eins og t. d. athugasemdunum um snjóbílinn, til hæstv.atvmrh., og eins því, hvernig rafmagnsstöðin á Reykjum í Ölfusi er færð, eða hvar hún er færð. Að öðru leyti er mér ljúft að afla mér upplýsinga um þessa tvo hluti til 3. umr., ef þess er óskað. Um 3. lið 3. gr., greiðslu fyrir samningu innflutningsskýrslna, samtals 2500 kr., hefir mér verið skýrt svo frá í ráðuneytinu, að hún hafi átt sér stað síðastl. 7 ár, og að það hafi verið byrjað á henni, eftir því sem mig minnir, í desember 1925, þegar Jón Þorláksson var fjmrh. Í haust, þegar þessar greiðslur byrjuðu að koma til, gaf ég skipun um það til skrifstofunnar að greiða þetta eftir sömu reglum og fylgt hefir verið. Þar sem n. telur, að fella megi niður þessi gjöld, þá er sjálfsagt að athuga, hvort það er hægt, með allri sanngirni, en ég hygg þó, að sýslumenn hafi fengið þessar aukagreiðslur vegna kostnaðar, sem þeir hafi haft af söfnun skýrslnanna. Þeir munu hafa fengið menn til að safna þessum skýrslum fyrir sig á hafnarstöðvum úti um sýslurnar, og orðið að greiða þeim þóknun fyrir, og þykist ég vita, að Jón Þorláksson, sem var fjmrh. 1927, hafi ekki stofnað til þessara nýju útgjalda að ástæðulausu. En það er sjálfsagt að athuga þetta nánar. Um Bakkasel, eða 5. lið 5. gr., er það að segja, að því fé var öllu eytt 1930. En það skiptir ekki máli; greiðslan kom öll til útgjalda eftir að ég tók við fjármálaráðuneytinu, en þá var búið að framkvæma allt verkið, og ekki annað að gera en greiða upphæðina, þó þá væri. Um hitt, sem sagt hefir verið, að verkið hafi orðið dýrara en þurft hefði að vera, er bezt að spyrja vegamálastjóra, sem sá um alla framkvæmd þess. Um hitt tek ég alveg undir með hv.þm., að það er merkilegt, að ráð skuli vera búið að leggja í eitt heiðarkot annað eins fé og þetta. Um 2. lið 6. gr., kirkjugarðinn í Rvík, er það að segja, að það er rétt, sem hv.frsm. sagði, að í fjárlfrv. því, sem nú liggur fyrir þinginu, er engin slík fjárveiting, en það stafar af því, að það er nú lokið öllum greiðslum vegna kirkjugarðsins. Sama er að segja um hlöðubygginguna Á Hvanneyri; henni var alveg lokið, er ég tók við, og sú ávísun, sem mér barst frá húsameistara, var frá 1930, og tjáði húsameistari mér, að þessa lokagreiðslu hefði dregizt að innheimta, einhverra hluta vegna, sem ég teI óþarft að skýra hér frá, en mun þó hafa verið m. a. vegna þess, að akkorðshafi hafi þótzt vanhaldinn af verkkaupinu og viljað fá uppbót og þurft hafi að gera þá hluti upp við hann áður en þessi lokagreiðsla færi fram. Um 2. lið 10. gr., keyptar skrifstofuvelar handa gjaldheimtumönnum, er ég að vísu samþykkur hv.þm., að ef engin slík fjárveiting er fyrir hendi, þá á ekki að greiða slíka hluti. En ég skal geta þess um leið, að ég sé ekki, að það sé annað fært en að þingið sjái sumum gjaldheimtumönnum ríkisins fyrir nauðsynlegustu tækjum, sérstaklega þeim, sem eru dýr, eins og reiknivélar eru hjá sumum skrifstofunum, sérstaklega í kaupstöðunum, er svo mikið að gera, að til þess að afgreiðsla gangi þolanlega, er nauðsynlegt að geta haft fljótt reikningshald, bæði margföldun og samlagningu, svo ég sé ekki, að hjá því verði komizt að kaupa vélar til þess. En það er einkum á slíkum stöðum, sem þessar vélar hafa verið keyptar. Bæjarfógetinn í Vestmannaeyjum hefir keypt eina slíka vel og sent reikning fyrir henni til ráðuneytisins, en ekki fengið hann greiddan enn; ég vildi ekki greiða hann vegna þess, að það var engin heimild fyrir því að kaupa slíkan hlut. En þó þessi greiðsla dragist af þessum sökum, þá hygg ég, að ráðuneytið sleppi ekki við að greiða þennan reikning, sem mun vera 800 kr., sem engin heimild er fyrir, en hefði að vísu átt að fylgja. Hitt efast ég ekki um, að sýslumaðurinn í Vestmannaeyjum þurfi að hafa slíkt tæki. Ég hygg, að það séu ekki fleiri atriði, sem gefa mér tilefni til andsvara. En ég vil segja það, að hin almennu ummæli hv.þm. V.-Húnv. fellst ég alveg á. Fjáraukal., sem fara ekki eftir neinum föstum reglum, en safnað er á sumu af umframgreiðslum, sem eiga heima í hinum ýmsu gr. fjárl., en öðrum ekki, eru tilgangslaus. ég er sammála um það, að fjáraukal. eiga ekki að vera nema tvennskonar; fjáraukal. fyrir þeim umframgreiðslum, sem búið er að greiða, eiga ekki að vera nema ein. En eins og nú er háttað þingtíma, getur ekki fyrr en á næsta þingi komið fram fjáraukalagafrv. fyrir árið 1931, og hefði þá þetta frv. mátt flettast þar inn í. En það eru sérstaklega fjáraukal. um þá hluti, sem ennþá eru óframkvæmdir, sem þýðingu hafa, og ég álít það rangt, að það hefir fallið niður nú um langt skeið að bera fram fjáraukal. fyrir yfirstandandi ár. Ég fellst alveg á þetta, að það eigi að bera fram fjáraukal. fyrir yfirstandandi ár, en hitt sé þýðingarlaust, að vera að safna ýmsum umframgreiðslum á væntanleg fjáraukalög af handahófi.

Magnús Guðmundsson það er rétt, sem hæstv. fjmrh. segir, að hann verður ekki krafinn reikningsskapar um þær greiðslur, sem farið hafa fram áður en hann tók við. En ég væri honum samt þakklátur, ef hann vildi útvega upplýsingar um þau atriði, sem hann veik til annara að svara, af því, að hvorugur hinna ráðh. er hér nú viðstaddur. Að því er snertir innflutningsskýrslurnar, þá hélt ég, að það hefði ekki verið tilgangurinn að borga fyrir söfnun þeirra nema í byrjun, af því að þegar þær voru fyrst fyrirskipaðar, árið 1925, þurfti að safna skýrslum fyrir liðinn tíma, og það var auðvitað meiri fyrirhöfn að safna þeim eftir á en þegar það er gert jafnóðum. En það er ekki það versta, þó greitt sé fyrir þetta, heldur hve ráð kemur ójafnt niður. Sumir safnendur innflutningsskýrslna hafa fengið stórfé fyrir þær, sumir minna eða lítið, en flestir alls ekki neitt. hetta sýnist mér ekki vera rétt, og ég held, að þessi söfnun þurfi ekki að kosta nema lítið, en það vakti eftirtekt yfirskoðunarmanna á þessum greiðslum, hvað upphæðin var geysihá árið 1929, en þá mun hún hafa verið 12000 kr. Ég álít, að það sé engin meining í því t. d. að greiða sýslumanninum í Árnessýslu 300 kr. fyrir að safna þessum skýrslum. Hann er sjálfur búsettur í þeim eina stað í sýslunni, þar sem um innflutning getur verið að ræða, en svo eru aðrir, sem hafa marga aðflutningsstaði í sínu umdæmi, og þeir fá ekki neitt. þessu getur ekki verið rétt skipt, og það er m. a. vegna þess, sem bæði yfirskoðunarmenn, og að ég held fjvn. líka, telja þetta aðfinnsluvert. Mjög svipað er að segja um reikningsvélarnar. Ég viðurkenni það, að það er gróflega erfitt að neita sumum embættismönnum um þessar vélar, eftir að aðrir hliðstæðir embættismenn hafa fengið þær; það getur ekki orðið réttlæti úr því. Þess vegna er það verra að hafa innleitt þennan sið, því að það er örðugra að kippa að sér hendinni á eftir. Út af hinum almennu ummælum hv.þm. V.-Húnv. viðvíkjandi fjáraukal. yfirleitt, sem koma eftir sig, eins og þau alltaf eru - því allt er nú búið að greiða þetta - þá er það alveg rétt, að það er talsvert undarlegt að vera að hafa tvenn fjáraukalög; það er alveg nóg að hafa ein fjáraukalög og öll eftir á í einu lagi. Nú, en að því er snertir þá aths. hv.frsm., að þetta fyrirkomulag sé til þess að rugla á milli liða, þegar til landsreikningsins kemur, þá er það náttúrlega rétt, ef LR. er færður eins og hann er færður nú, en það er vel hægt að skipta þessum upphæðum, sem eru í þessu frv., niður að tilsvarandi greinar í LR., því þessar upphæðir eru einmitt sundurgreindar á sama hátt og í fjárl., og það væri vel hægt að hafa í lið við hverja grein landsreikningsins, sem héti: Nýr liður: Samkvæmt fjáraukalögum 1932 . . . . t. d. Með því móti væri hægt að fá alveg rétt yfirlit yfir skiptingu gjaldanna. Í seinni tíð er það alveg lagt niður að koma með fjáraukalög fyrir yfirstandandi ár, og hygg ég, að því hafi verið hætt af því, að það vildi brenna við, að það kæmi nokkuð mikið inn á slík lög, en það er þó talsvert betra fyrir stj. að fá heimild til slíkra greiðslna, sem nauðsynlega þurfa að fara fram. En ég gæti trúað því, að hefði á undanförnum árum verið bornar fram till. um sumar þær greiðslur, sem stj. hefir innt af hendi, þá hefði það orðið erfitt að fá þingið til að ganga inn á þær. Ég tel, að það væri nokkur trygging í því, að stj. kæmi á hverju þingi með fjáraukal. fyrir yfirstandandi ár, og að stj. forðaðist svo, eins og frekast væri unnt, að borga út upphæðir, sem engin fjárveiting væri fyrir, þangað til þingið væri komið saman og segði til . Það getur auðvitað komið fyrir, að það sé ekki unnt að draga einhverja greiðslu svo lengi, en í mörgum tilfellum hefir það verið hægt.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) Áður en frv. kemur til 3. umr. skal ég afla mér upplýsinga um færslu Reykja, en um snjóbilana er ekki neinna frekari upplýsinga að leita, en það má náttúrlega ræða fram og aftur um reksturinn á þeim. Nú var það lagt fyrir vegamálastjóra að sjá um, að það yrði sem minnstur kostnaður af þeim á síðastl. vetri, en það reyndist auðvitað ókleift að hafa svo háan taxta, að þeir bæru sig. Hver niðurstaðan hefir orðið, veit ég ekki, en í framtíðinni verður að halda sér við fjárveitingu að því er snertir kostnaðinn, og yrði þá að minnka notkun bilanna, því taxtana er ekki hægt að hækka að verulegum mun. Fyrir söfnun innflutningsskýrslna 1930 hefir engum sýslumanni verið greitt stórfé.

Ég á við 1929

. Nú, já, en ég má segja, að það hefir enginn fengið hærra fyrir þetta aukastarf en 600 eða 700 kr. Það er auðvitað, að þessi greiðsla á að vera réttlát, en þá verður einmitt ekki komizt hjá, að fjárhæðirnar verði mismunandi, sem greiddar eru hverjum einstökum. Það verður meira af fénu að ganga til þeirra sýslumanna, sem hafa mörg þorp, sem þeir ná ekki sjálfir til að safna í, en hinna. En það væri rétt að setja eitthvert hámark á það, hvað mætti greiða fyrir þetta, og greiða svo eftir reikningum sýslumanna, sem ættu að senda með kvittaða reikninga frá þeim aðstoðarmönnum sínum, sem skýrslurnar hefðu innheimt, og fá aðeins þá reikninga endurgreidda. Hvort lækka mætti þennan lið frá því, sem hann var 1930, eða úr 2500 kr., veit ég ekki, en hafi hann verið 12000 kr. 1929, þykir mér heldur ólíklegt, að veruleg lækkun geti átt sér stað á honum. Annað þarf ég ekki að segja að þessu sinni.

Frsm. (Hannes Jónsson) (óyfjrl.]: Út af innflutningsskýrslunum og umr. um þær skal ég upplýsa, að samkv. þeim lögum, sem innflutningsskýrslurnar eru gerðar eftir, er svo ákveðið, að vörur má ekki afhenda fyrr en slíkar innflutningsskýrslur eru afhentar, og það liggur í valdi viðkomandi lögreglustjóra að sleppa ekki vörunum fyrr en innflutningsskýrslurnar eru afhentar. Og hann getur heimtað, að afgreiðsla þess skips, sem vörurnar hefir flutt, skili skýrslunum, ef hún hefir afhent vörurnar. Það þarf því ekki og á ekki að valda neinum kostnaði fyrir ríkissjóð að safna þessum skýrslum. Það er ekki annað en koma fastri reglu á um innheimtu þessara skýrslna, og þar, sem ég þekki til, er framkvæmdin þessi, sem ég nú hefi lýst. Það er að vísu oft dregið nokkurn tíma að afhenda skýrslurnar, en sýslumennirnir geta alltaf snúið sér til hlutaðeigandi afgreiðslu, ef hún er búin að afhenda vörurnar, og þá yrði hún að útvega innflutningsskýrslu um vörurnar, og hefir líka alltaf gert ráð, og það er af því, að afgreiðslan hefir þá látið úti veirurnar án þess að hafa heimild til þess. Svo hvort hér er um litlar eða miklar greiðslur að ræða, skiptir engu máli, því það á alls ekkert að greiða fyrir það. Út af því, sem sagt hefir verið um snjóbílana og þann mikla kostnað, sem af þeim hefir verið, og gagnsleysi þessarar tilraunar, sem óneitanlega hefir kostað nokkuð mikið, þá verð ég nú að segja það, að ég sé ekki mjög mikið eftir þeirri fjárhæð, sem í þetta hefir farið, því mér er nær að halda, að af tilraununum með þann bílinn, sem fengizt hefir við flutninga yfir Holtavörðuheiði, sé sæmileg útkoma. Það má ekki miða við þær greiðslur, sem þarna koma í ljós í sambandi við varahluti til bifreiðanna, og ýmislegt fleira, því að rekstri þeirra hefir ekki verið hagað eins og skyldi. Bílarnir hafa verið látnir ganga niðri í sveitum, þar sem snjólaust hefir verið, en á því fara þeir verst. Það hafa orðið litlar skemmdir á bílnum á sjálfri Holtavörðuheiði, en þær urðu aðallega á þeim leiðum, sem liggja um sveitir. Ég man, að þessi bíll var einu sinni látinn fara til Blönduóss og að hann skemmdist talsvert á þeim vegi, því þá varð hann oft að fara um mjög ósléttan veg. Á þessum stöðum er það, sem ýmislegt festist inn í reimarnar, svo að þær slitna eða togna, og það verður miklu kostnaðarmeira að reka bílana með því móti en ef það væri regla að láta þá aldrei ganga nema yfir heiðar, því fólki er líka hægara að komast leiðar sinnar í sveitum en á fjöllum. Ég er viss um, að viðhaldskostnaðurinn á bílnum verður miklu minni en hann varð 1930, ef bíllinn er aðeins látinn ganga yfir Holtavörðuheiði, og ég hygg, að þær tekjur, sem fást af því að láta bílinn ganga niðri í sveitum, séu minni en þær, sem fast af því að láta hann ganga yfir sjálfa heiðina. Og a. m. k. er ekki hægt að segja það með sanni, að tilraunir þær, sem gerðar hafa verið, sýni rétta mynd af því, hvernig útkoman yrði, ef þessir bílar væru látnir ganga aðeins yfir heiðina sjálfa. Það má t. d. benda á það, að benzínkostnaðurinn við bílinn á Holtavörðuheiði er ekki nema 82 aurar á hvern ekinn km., en ég held, að á bílunum hér sunnanlands hafi benzínkostnaðurinn orðið kr. 1.10 á hvern ekinn km., eða meira á öðrum, en á öðrum var þetta talsvert minna. Annars er það einkennilegt, hve mikill munur er á því, hvað benzínið kostar á þessum bílum, þó þeir séu af svipaðri stærð. Það er t. d. mikill munur á því, hvað það kostar meira á bílunum, sem ganga yfir Hellisheiði, en á bílnum, sem gengur yfir Holtavörðuheiði. Þar sem hv. 2. þm. Skagf. minnist á fjáraukal. og formið, þá er það kannske villandi, sem hann sagði, að þetta mætti færa á reikninginn, þannig að það kæmi á viðkomandi grein. Náttúrlega kemur þetta á viðkomandi gr. reikningsins.: rekstrarreikningi er hver liður færður út af fyrir sig á tilsvarandi gr., svo að heildarniðurstaðan á hverri grein kemur rétt. þessar fjárveitingar eiga að koma á viðkomandi lið hverrar gr. Það er ekki fullkomlega upplýsandi fyrr en það verður svo, og það á að vera ósköp auðvelt, fyrst þessum greiðslum er þannig háttað, að það er sjáanlegt, á hvaða lið hverrar gr. Þær eiga að koma. Ég skal t. d. taka það, sem ég nefndi aðan sem dæmi, og það var kostnaðurinn árið 1926 af sendiherranum. Þar er í gr. sjálfri færðar eitthvað rúmar 19 þús. kr., en fjárveitingin fyrir það ár er eitthvað um 17 þús., svo þar kemur umframgreiðsla á sjálfan liðinn. En auk þess eru í fjáraukal. 22500 kr. Hvers vegna er ekki hægt að ávísa þessum 22500 kr. beint á þennan lið þessarar gr. eins og því, sem þar er áður inn komið? Ennfremur er þar ávísun á sömu gr. undir annan lið, viðgerð á ráðherrabústaðnum. Það var áætlað þetta ár 3 þús., en notaðar voru 7500 kr. Ef maður lítur á þetta, þá heldur maður, að þarna sé allur kostnaðurinn, en í fjáraukal. fyrir hetta ár eru hvorki meira né minna en 35 þús. kr. Hvers vegna er verið að setja þarna 41/2 þús. kr. í umframgreiðslu á sjálfa gr., en flytja 35 þús. kr. inn í fjáraukalög? Svona er þetta og svona hefir þetta verið um langan tíma, síðan þessi ósiður komst á, að vísa á þessi væntanlegu fjáraukalög. Það hefir ekkert verið hugsað um það, hvort til sé í frv. sjálfu tilsvarandi liður, sem er að vísa þessu á. Ég skal fyllilega játa, að það getur verið erfitt að átta sig á því, á hvaða lið þessi eða hin greiðsla, sem um er að ræða í það og það skiptið, eigi að koma; en það er ekki svo erfitt, að það sé frágangssök að vísa strax á hlutaðeigandi gr. Ég hefi bent á 2 upphæðir; sem liggja alveg ljóst fyrir, hvert á að vísa. Að ég nefndi þetta ár, er ekki fyrir annað en að þetta með sendiherrann er svo stór upphæð, og svo var það bara tilviljun, að ég tók hitt dæmið, en ekki fyrir það, að þetta sé svo sérstaklega einkennandi fyrir þetta ár eða það tímabil, sem ég þekki í sögu þessa landsreikningsforms. Þetta hefir verið af mesta handahófi gert, og er það enn, og er sannarlega kominn tími til að átta sig á því, að svona má það ekki vera framvegis. Annars skal ég, fyrst ég er farinn að minnast á framtíðarskipulag á fjáraukal., gjarnan láta í ljós nú, eins og ég hefi gert áður, að okkar fjáraukal. ættu að vera í svipuðu formi ég hjá Dönum. En þar eru þau gerð þannig, að í fjáraukal. eru færðar allar frávikningar frá fjárl. sjálfum. Það er tekið upp, ef tekjur hafa orðið meiri en gert hefir verið ráð fyrir í frv., og ef gjöldin hafa orðið minni, þá er einnig sá mismunur tekinn upp. Þetta er það fullkomnasta form á fjáraukal. Þessi fjáraukal. önnur, sem ég hefi ekki minnzt á, en hæstv. fjmrh. áminntist á, eru þau, sem hafa raunverulegt gildi fyrir þingið í hvert skipti, og þau, sem ákveða greiðslur á yfirstandandi ári, sem óhjákvæmilegt er að inna af hendi, en ekki koma inn í fjárlfrv. þegar það er samþ. Og æskilegt væri, að hægt væri á hverjum tíma að koma sem mestu inn af fyrirsjáanlegum greiðslum ríkissjóðs í þau fjáraukalög. Það er dalítið óheppilegt fyrir okkur að geta ekki haft eitthvert annað nafn yfir þau lög.

Aukafjárlög

. Það gefur ekki mikla hugmynd um það, hvað um er að ræða. Það á að stefna að því að fá sem mest í þessi fjáraukalög, og ég held, að það væri hægt að gera. Á þessu tímabili, frá nýárinu og þangað til þinginu er lokið, hafa verið greiddar á undanförnum árum ýmsar, greiðslur, sem ekki hafa verið í fjárl. Þessar greiðslur ætti að mega láta bíða þangað til þingið kæmi saman. Þá ætti að taka þær upp í fjáraukalög og aðrar greiðslur, sem þingið greiða, og með þessu móti væri ef til vill hægt að láta þetta ná svo saman, að þessi fjáraukal. gætu orðið minni en nú er orðið og verið hefir um langan tíma . Það er svakalegt að sjá, að fjáraukal. verða kannske mörgum sinnum meiri en fjárl. sjálf. Sérstaklega er það áberandi á árunum 1920 og 1921, vegna þeirra miklu breytinga og byltinga, sem þá voru, þegar m. a. launalögin gengu í gildi, og ekkert var áætlað fyrir heim. Annað árið voru fjáraukal. 4 sinnum hærri en fjárl. sjálf. Þetta er farið að verða svo nú á seinustu árum. En það væri ekkert við þessu að segja, ef þessi fjáraukal. væru samin fyrir sig fram, þannig að þingið gæti ráðið, hvort ætti að greiða þetta eða ekki. Ég held, að þannig sé hægt að ná þessu saman, ná upp í fjáraukal. greiðslum, sem fyrirsjáanlegar eru, og reyna að fresta greiðslum seinni hluta árs og framan af árinu þangað til þing kæmi saman. Af því að klukkan er orðin svo margt og kvöldfundur verður sennilega ekki, vil ég ekki lengja umr. frekar frá minni hendi eða nefndarinnar, og læt því lokið máli mínu.

Magnús Guðmundsson Hv. frsm. hélt, að það væri villandi, sem ég sagði, að ekki væri hægt að skipta þessum greiðslum samkv. frv. niður á einstakar gr. LR. Hann sagði, að þetta væri gert nú í rekstrarreikningi. Ég skal ekki deila við hann um þetta, því að ég held, að við séum að mestu leyti sammála. Hitt held ég fast við, að þótt upphæð sé greidd eftir fjáraukalögum, þá er í rekstrarreikningi vel hægt að færa upphæðina á þeim lið LR., sem hún að réttu lagi á við. Hv. frsm. minntist á fjáraukal. fyrir 1920 og 1921. Ég skal ekki ræða um þau nú, en síðar, þegar fjáraukal. 1930 koma til meðferðar, skal ég syna fram á, að þau eru hærri fyrir aðeins eitt ár en tilsvarandi fjáraukalög voru bæði árin 1920 og 1921. Um rekstur snjóbílanna skal ég ekki tala frekar. Hv. frsm. kvaðst vera ánægður yfir þessum kostnaði. Ég skal ekkert annað gera nú en vísa til þess, sem ég sagði í fyrri ræðu minni. Hvort hægt væri að haga rekstri snjóbílanna á skynsamlegri hátt skal ég ekki dæma um, því er ég algerlega ókunnugur. En það er auðsætt, að varahlutir í þessar bifreiðar eru svo dýrir, að það er með öllu óhæfilegt. Vegamalastjóri segist hafa reynt að fá verksmiðjuna til að slá af hinu mikla verði á þessum hlutum. En hver árangurinn hefir verið, veit ég ekki. Hvort viðhaldskostnaðurinn á þeirri bifreið, sem gekk yfir Holtavörðuheiði, hefir verið minni en annarsstaðar, veit ég ekki, því það var ekki sundurliðað í skýrslu vegamálastjóra. En ég hefi það fyrir satt, að sú bifreið hafi dugað bezt.

Hannes Jónsson Mér sýnist ráð að láta sitja við það, sem hv.Ed. hefir gert. þeir, sem vilja styðja að framkvæmd þessa máls, munu áreiðanlega sætta sig við þá afgreiðslu. Ef nú á enn að fara að breyta frv., fer það í Sþ., og er óséð um afdrif þess þar. Ég mun því greiða atkv. með frv. óbreyttu, og á móti öllum brtt., og vona, að sem flestir hv.þdm. geri það sama.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Þegar þetta frv. var tekið hér til umr. síðast, óskaði ég eftir því, að málið yrði tekið út af dagskrá, af því að ég hafði orðið þess var, að í lögum um stofnun veðurstofunnar voru ákvæði um birtingu veðurfregna. Eftir að n. hafði athugað þessi fyrirmæli telur hún ekki ástæðu til breyt. á frv. vegna þeirra ákvæða. Hv. dm. munu hafa tekið eftir því, að hv.Nd. hefir gert nokkrar breyt. á frv., og hefir sjútvn. fallizt á sumar þeirra, en aðrar ekki. Þessar breyt. eru fyrst og fremst þær, að nýrri gr. hefir verið bætt framan við frv., sem verður 1. gr. Þar er ákveðið, að útvarpsstöðin í Rvík skuli útvarpa veðurfregnum eftir þar til settum reglum. Sjútvn. fellst á þennan viðauka. Í 2. gr. frv. eru felld úr fyrirmæli, sem voru í frv. þegar það fór héðan, að á þeim stöðum, þar sem útræði og sjósókn eru sérstaklega hættuleg, skuli veðurfregnirnar birtar stöðugt. þessu hefir hv.Nd. breytt á þá leið, að nú stendur þar, að veðurfregnir skuli verða birtar þar, sem útræði er. - Það væri ekki eins mikil ástæða til að fetta fingur út í þessa breyt. ef hv.Nd. hefði ekki líka gert þá breyt. á frv., að ríkissjóður skuli engan kostnað hafa af birtingu veðurfregna, heldur skuli viðkomandi sveitar- og bæjarfélög greiða allan kostnaðinn. Þar sem kostnaðinum er þannig ráðstafað, þykir mér fulllangt gengið að lögskipa, að veðurfregnir séu birtar alstaðar þar, sem útræði er. Við vitum það, að útræði er á það mörgum stöðum á landinu, að með þessu er sveitarfélögunum bundinn allþungur baggi á herðar. N. leggur því til, að þessum atriðum, sem ég nú hefi fundið að, verði breytt aftur í sitt upprunalega form. N. lítur svo á, að þar sem hér er um mál að ræða, sem ekki er hægt að segja, að snerti hvert einstakt sveitarfélag eingöngu, heldur allt landið, sé það óviðeigandi, að allur kostnaður af því greiðist úr bæjar- og sveitarsjóði. N. leggur því til, að þetta ákvæði um kostnaðinn verði sett aftur inn í frv., eins og það var í upphafi. Það má segja, að þessi kostnaður verði aldrei svo mikill, að hann skipti nokkru verulegu fyrir ríkissjóð. Samkvæmt rannsókn, sem forseti Fiskifélags Íslands hefir látið fara fram, eru það ekki tiltölulega margir staðir, sem hafa verulega þörf fyrir birtingu veðurfregna. Í ár hefir Fiskifélag Íslands annazt þessa birtingu gegn vissu gjaldi úr ríkissjóði. Sú upphæð mun vera 5000 kr. Veðurfregnir eru nú birtar að staðaldri á nærfellt 60 stöðum á landinu, og kostnaður á hverjum einstökum stað hefir orðið frá 80–120 kr. og þar sem sá varnagli er sleginn í frv., að tillag ríkissjóðs skuli ekki nema meiru en 50 kr. á hvern stað, má gera ráð fyrir, að kostnaður ríkissjóðs af þessu fari aldrei fram úr 5000 kr., þó að stöðunum, sem veðurfregnirnar eru birtar á, væri fjölgað allmikið. Þar sem þetta er að nokkru leyti bjargrað fyrir sjávarútveginn, finnst mér ekki rétt að leggja um leið kvöð á sveitar- og bæjarfélögin, heldur sé nær að leggja þessa litlu upphæð fram, úr þeim sameiginlega sjóði, ríkissjóði. - ég geri ráð fyrir því, þar sem Ed. var einhuga um þetta frv., þegar það var hér síðast á ferðinni, að hún fallist á till. sjútvn. og færi frv. aftur í sitt fyrra horf, að því leyti sem n. óskar.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Það er nú svo, eins og hv. dm. er kunnugt, að nú á þessum fundi hefir verið útbýtt brtt., sem gera ráð fyrir allmiklum breyt. á frv. En af því að þær eru rétt að koma fram, hefir sjútvn. ekki haft tækifæri til þess að taka þær til athugunar, og get ég því enga afstöðu til þeirra tekið fyrir hönd n. En af því að þær eru þannig vaxnar, að ég fyrir mitt leyti tel ástæðu til að þær væru teknar til athugunar í n. áður en þær koma til atkv., vil ég mælast til, að málið verði tekið út af dagskrá þangað til n. hefir haft tækifæri til að athuga brtt.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Ég gerði nokkra grein fyrir þessari till. minni, þegar ég lagði hana fram við síðustu umr. þessa máls. Það var nokkuð um hana rætt þá, og hirði ég ekki um að endurtaka neitt af því. Eftir till.n. myndu ekki aðrir barnakennarar njóta uppbótar en barnakennararnir hér í Rvík, því uppbótin á að miðast við þá dýrtíðaruppbót, sem bæjarfél. greiða öðrum starfsmönnum sínum. Og eftir því, sem ég veit bezt, greiðir enginn kaupstaður annar en Rvík starfsmönnum sínum föst laun og dýrtíðaruppbót. Í minni till. er aftur á móti gert ráð fyrir að miða uppbótina við 50% af húsaleigu eftir meðalíbúð. Hygg ég, að ekki verði fundinn réttari grundvöllur þegar um staðaruppbót á launum er að ræða.

Jón Auðunn Jónsson [óyfirl.]: Ég vil benda á það, að komið getur fyrir, að fleiri bæjarfél. taki upp þann sið að greiða starfsmönnum sínum föst laun og dýrtíðaruppbót heldur en Reykjavík. Það mun t. d. þegar vera gert í Vestmannaeyjum líka, og ég er ekki viss um, nema það sé víðar svo. En þó svo væri ekki, þá miða þessar till. að því, að dýrtíðaruppbót af launum láglaunaðri starfsmanna verði felld niður. Í till.hv.þm. Seyðf. er gengið svo langt að gera ráð fyrir, að bæjar- og sveitarfélög greiði helming af leigu eftir þriggja herbergja íbúð handa kennurunum. Ef um einhleypa menn er að ræða, er þetta auðvitað óþarflega vel í lagt, og gætu þeir þá grætt á að leigja íbúðina út aftur. Ég held, að varhugavert sé að samþ. þessa till. og greiði því atkv. á móti henni.

Sveinbjörn Högnason Ég vildi ekki láta hjá líða, vegna brtt.hv.þm. Seyðf., að benda á það, að þó mikil þörf sé á dýrtíðaruppbót á laun kennara þar, sent dýrtíðin er mest og húsaleiga hæst, þá gegnir nokkuð öðru máli um launakjör kennara við fasta skola í sveitum. Ég hygg, að eftir því sem starfsmönnum er yfirleitt greitt, þá sé ekki hægt að segja með neinum rétti, að kennararnir við hina föstu barnaskóla þar séu mjög illa settir. Í till.hv.þm. Seyðf. er gert ráð fyrir, að allir barnakennarar við fasta skóla fái greiddan helming af húsaleigu eftir 3 herbergi og eldhús. Nú eru margir þessara kennara einhleypir menn, og auk þess verður að taka tillit til þess, að allur fjöldinn af fólki í sveitunum hefir ekki slík húsakynni við að búa. Það er ekki rétt að miða slíka uppbót við húsnæði, sem er langt fram yfir það, sem almenningur á viðkomandi stað verður að búa við. Ég get fallizt á, að þörf sé á uppbót sem þessari þar, sem húsnæði er mjög dýrt, eins og t. d. hér í Rvík. Hinsvegar get ég ekki fallizt á, að það beri sérstaklega brýna nauðsyn til þess að bæta þeim mönnum upp, sem falla undir d-lið laganna. Og ég tel það í ósamræmi við kjör fólksins yfirleitt þar, sem þeir starfa, ef þeim er greidd uppbót, sem miðuð er við leigu eftir 3 herbergi og eldhús, hvort sem þeir eru einhleypir eða ekki. Mun ég því greiða atkv. gegn brtt.hv.þm. Seyðf., þar sem ég tel hana á röngum grundvelli reista.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Ég skal geta þess, að þessi brtt. mín er flutt eftir tilmælum barnakennara hér í Rvík og nokkurra utan af landi. Ég hygg, að ef meta skal dýrtíðina í kaupstöðum landsins, þá sé ekki hægt að finna sanngjarnari grundvöll heldur en húsaleiguna. Hitt er annað mál, að sumum kann að þykja of vel í lagt að miða þá uppbót, sem hér er um að ræða, við þriggja herbergja íbúð með eldhúsi. Það er atriði, sem lengi má deila um. En ég held, að tæplega sé hægt að gera ráð fyrir, að minni íbúð nægi þeim kennurum, sem fjölskyldu hafa fyrir að sjá. Nú telja sumir, að þó kennurum, sem fjölskyldu hafa, væri greitt þetta upp í húsaleigu þeirra, þá væri fjarri sanni, að einhleypir kennarar fengju sömu uppbót á laun sín. Þetta kann nú í fljótu bragði að virðast sanngjarnt. En eftir því, sem ég veit bezt, er hvergi gerður munur á launakjörum fjölskyldumanna og einhleypra manna. Ég viðurkenni, að ástæða væri til þess að taka það til athugunar, en yfirleitt eru laun manna enn sem komið er aldrei miðuð við slíkan aðstöðumun, og væri því ósanngjarnt að taka kennarana eina út úr í því efni. Þar að auki er nú oft fljótur að breytast hagur manna. Kennari, sem í fyrstu er einhleypur, getur allt í einu tekið upp á því að gifta sig og eignast börn. Ég endurtek það, sem ég sagði áðan, að ekki er hægt að finna sanngjarnari grundvöll undir launauppbót til þeirra kennara, sem till. mín nær til, heldur en húsaleiguna. En það eru kennarar við kaupstaðarbarnaskólana, sem hafa 1500 kr. kaup, og auk þess kennarar við fasta barnaskóla utan kaupstaða, sem taldir eru undir d-lið. Í 1. frá 1919 segir, að forstöðumenn barnaskóla utan kaupstaða skuli hafa ókeypis húsnæði, ljós og hita; eru þá aðeins eftir aðrir kennarar við þá skola, sem eiga að hafa 1300 kr. laun. Fyrir þá, sem ætlað er að hafa kennsluna að aðalstarfi, eru þetta svo lag laun, að ekki er við þau unandi. Og þó bætt væri við sem svarar hálfri húsaleigunni, sem þeir þurfa að greiða, þá væri að mínu áliti svo skammt gengið sem Alþ. framast getur sóma síns vegna. Hv. þm.N.-Ísf. hélt fram, að það yrði aðeins til þess, að felld yrði niður dýrtíðaruppbót annara starfsmanna bæjanna, ef samþ. væri sú uppbót til kennara, sem hér er um að ræða. En ég vil benda á, að þetta nær ekki til till. minnar, því eftir henni á ekki að miða launauppbót kennara við dýrtíðaruppbót annara starfsmanna, heldur á að ákveða hana sem húsaleigustyrk.

Frsm. (Jón Ólafsson) Eins og grg. frv. ber með sér, flytur allshn. Það að tilhlutun Sjúkrasamlags Rvíkur. Það er kunnugt, að sjúkrasamlög landsins eru illa komin á síðustu árum, eins og fleiri fyrirtæki. Þau eiga við fjárhagsörðugleika að stríða, svo magnaða, að helzt lítur út fyrir, að þau liði undir lok, ef þeim er ekki rétt hjalparhönd, og er það bezt gert með því að leysa þau undan ýmsum skyldum. N. hefir vandað til frv. eftir föngum, m. a. sent landlækni það til umsagnar, og hann hefir sent n. það aftur með sínum skýringum og miklum fróðleik um sjúkrasamlög. Í 1. gr, frv. er gert ráð fyrir nokkurri hækkun á tillagi ríkissjóðs. f lögunum frá 1919 er gert ráð fyrir því, að 75 aur. komi á hvern legudag sem tillag úr ríkissjóði. En hér er gert ráð fyrir, að þetta tillag hækki um helming, verði 1,50 kr. á hvern legudag. N. þótti ekki tiltækilegt að gera till. um meiri hækkun, þó að samlagið óskaði eftir henni. 2. gr. frv. fjallar að mestu leyti um öryggisráðstafanir til handa þessum samlögum. Hún kveður skýrt á um það, hvað menn megi eiga til þess að vera fulltækir í þessi sjúkrasamlög, og þar eru greinileg ákvæði um hjón, sem áður hefir vantað. Yfirleitt er þarna tekið það helzta fram um réttindi samlagsmeðlima. Nýmæli er það í 2. gr., að meðlimunum er gefinn kostur á að tryggja sér dagpeninga, en áður var það svo, að þeir gátu fengið dagpeninga hjá samlaginu, ef það var megnugt að greiða þá. Á þessari getu hefir orðið misbrestur. Aðalstarfsemi samlaganna hefir verið í því fólgin að borga læknis- og meðalahjálp, en nú þykjast þau geta farið að tryggja meðlimum sínum dagpeninga. Í 3. gr. eru ákvæði um það, að ef menn eflast að eignum meðan þeir eru í samlaginu, geti komið að því, að þeir verði að ganga úr því, en geri menn það ekki, né tilkynni stj. viðkomandi samlags þessar breyttu ástæður, slær 3. gr. varnagla við öllu þessháttar, og getur jafnvel endurgreiðsla komið til mála í slíkum tilfellum. Ennfremur er gert ráð fyrir því í frv., að sjúkrasamlögin geti stöðvað útborganir eða samið um, að nokkur hluti skuli vera óborgaður, ef þau lenda í miklum greiðsluörðugleikum, og flotið þannig yfir vandræðin. Þetta virðist vera nauðsynleg ráðstöfun, því að stundum hefir reynzt ómögulegt að semja í slíkum tilfellum við ýmsa hlutaðeigendur, jafnvel lækna, lyfjabúðir og sjúkrahús. En í þessu frv. er gefin nægileg trygging fyrir því, að þessir aðilar séu skyldugir að semja við samlögin, þegar þau eru sérstaklega illa stæð. N. þótti sjálfsagt að verða við tilmælum stjórnar Sjúkrasamlags Rvíkur og flytja þetta frv., með það fyrir augum, að henni var það ljóst, að þessi samlog gera mikið gagn með því að bjarga fátækum fjölskyldum frá því að þurfa að þiggja af sveit, og er þannig einn liður í því starfi, að hjálpa mönnum frá því að vera upp á aðra komnir og geta bjargað sér sjálfir. N. var á einu máli um það, að nauðsynlegt sé að útvega þessum félögum ívilnanir, svo að þau geti haldið áfram starfi sínu. En þar sem nægur fróðleikur fylgir frv. um þessi félög, svo að hv.þdm. geta kynnt sér málið rækilega af því, sé ég ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um það nú.

Jón Þorláksson Ég geri ráð fyrir því, að þetta frv. verði að sjálfsögðu látið fara til n., og vildi ég vekja athygli þeirrar n. á sérstaklega einu atriði. Með 4. gr. frv. á að lögleiða eftirlit með raforkuvirkjum víðsvegar á landinu. nú er það svo, að áður er til samkv. lögum eftirlit með öllum vélum á landinu. En þegar á það er litið, að rafmagnið er orðið eins algengt og það er, þar sem það er komið í alla kaupstaði landsins og flest kauptún, þá má nú heita svo, að h. u. b. allt vélaeftirlit sé einmitt eftirlit með vélum, sem ganga fyrir rafmagni. Ég viðurkenni fullkomlega, að það sé þörf að hafa eftirlit með rafmagnstækjum, en mér finnst ekki nema eðlilegt, að sameinuð væru þessi eftirlit, því ef farið væri að setja sérstaka stofnun til þess að hafa eftirlit með rafmagnsmálum, þá mundu í flestum tilfellum verða tvær opinberar stofnanir, sem hefðu eftirlit með sömu tækjunum. Ég vil því skjóta til n. þeirri till., að hún athugi, hvort ekki sé heppilegt að sameina þessi tvo eftirlit, af því að ég álit, að það sé bæði hentug og kostnaðarminni tilhögun.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég hefi borið fram brtt. á þskj. 610 við 1. gr. þessa frv., sem bætt var inn í frv. Hér í þd. við 2. umr. Það var bent á það við þá umr. af hv.frsm.allshn., að það mundi ekki reynast heppilegt fyrir gengi frv. í þinginu, að þessari gr. væri bætt inn í það; en annars var ekki líklegt, að frv. mundi valda ágreiningi áður en þessari 1. gr. var skotið inn. Ég hygg, að þetta hafi verið réttilega mælt hjá hv.þm., og ég hefi hlerað úr hv.Nd., að líkur væru til, að þessi spádómur hv. 4. landsk. mundi rætast. þessi 1. gr. frv. fer fram á, að haldið verði enn uppi þeirri hreppapólitík og reipdrætti, sem löngum hefir loðað við þetta mál, þó að ekki hafi áður verið eins langt gengið og í þessari gr., sem flutt var hér snemma á þessu þingi sem sérstakt frv. Enginn vafi er á því, að ákvæði þessarar gr. mæta mikilli mótspyrnu. Með henni er opnuð leið til þess, að sveitarfélög geti sent þurfalinga sína í aðrar sveitir og haldið þeim þar uppi í 2 ár og þannig losnað við að framfæra þá lengur. Samkv. þessari gr. er eigi aðeins styttur sveitfestistíminn úr 4 árum niður í 2 ár, heldur er jafnframt gerð sú breyt. frá því, sem nú er, að maður getur unnið sér framfærslusveit, ef hann hefir ekki þegið sveitarstyrk þessi 2 ár, sem hann dvelur í sveitinni. En samkv. gildandi lögum má hann ekki hafa þegið sveitarstyrk síðustu 10 árin, ef hann á að geta unnið sér sveitfesti. Úr því að haldið er í það á annað borð, að menn eigi að vinna sér framfærslurétt eða sveitfesti, virðist eðlilegast, að þeir tilheyri þeirri sveit, þar sem þeir verða fyrst styrkþegar. Þó að maður hætti að þiggja af sveit á tímabili og flytjist svo í annað umdæmi, þá er hann venjulega orðinn ósjálfbjarga, þegar hann byrjar að þiggja fátækrastyrk, og þá er eðlilegast, að hann tilheyri til fulls þeirri sveit, þar sem hann fyrst vann sér framfærslurétt. En í þessu frv. er algerlega horfið frá þeirri hugsun og búið þannig um, að sveitarfélög geti losnað við þurfalinga sína með því að senda þá til 2 ára dvalar í annari sveit og halda þeim þar við. Þetta er aflögun, en ekki lagfæring frá því, sem nú gildir. Ég mæli eindregið á móti þessu og hefi þess vegna flutt brtt. á þskj. 610, að í stað orðanna „2 árum“ í niðurlagi 1. gr. komi: 10 árum, - eins og er í núgildandi lögum. Annars verð ég að segja það, að þó að í öðrum greinum þessa frv. séu lítilsháttar umbætur, þá tel ég, að það skipti svo litlu máli, hvort þær ganga fram eða ekki, að við 2. umr. greiddi ég atkv. á móti frv., af því að þessi 1. gr. var samþ. og sett inn í það. Ég skal taka það fram, að ég gæti vel sætt mig við, að tímatakmarkið væri tiltekið eitthvað innan við 10 ár, þó að ég hafi ekki séð ástæðu til að bera sjálfur fram brtt. í þá átt.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Þegar þetta mál var hér til 2. umr., var ég bundinn við umr. í Nd. um ábyrgðarheimildir fyrir bankana. En við atkvgr. var fellt burt ákvæði í 3. gr. í till.allshn., um að ekki yrði greiddur styrkur úr ríkissjóði til hreppsfélags fyrr en fátækragjöld þess væru komin meira en 20% fram úr meðaltali fátækraútgjalda á öllu landinu. Nú var frv. þannig undirbúið, að á móti þeim kostnaðarauka, sem ríkissjóður legði til sveitarfélaga til fátækraútgjalda, átti að koma það, að ríkissjóður hætti að greiða sveitarfélögum sjúkrastyrki samkv. 66. gr. fátækralaganna fyrir þurfalinga, sem fara eftir læknisráði á sjúkrahús. Þannig átti ríkissjóður að fá fátækrastyrkinn til sveitarfélaga endurgreiddan. Þetta var samstætt á þann hátt, að þó frv. hefði verið samþ. óbreytt, þá var ekki gengið á rétt sveitanna, en útgjöld ríkissjóðs hefðu orðið nokkru hærri en ella, það er ekki gott að segja, hve mikið. En stj. sá ekki fært að bera fram tillögur á þessu sviði, sem bökuðu ríkissjóði verulega aukin útgjöld. Ef greiddir væru úr ríkissjóoði 2/3 hlutar af þeim fátækraútgjöldum, sem fara meira en 20% fram úr meðaltali fátækraútgjalda sveitarfélaga á öllu landinu, miðað að 1/3 hluta við mannfjölda, að 1/3 hluta við skattskyldar tekjur, að 1/6 við skuldlausar eignir og að 1/6 við fasteignamat, þá hefðu komið í hlut ríkissjóðs 90 þús. kr. En ef greitt er úr ríkissjóði til sveitarfélaga 2/3 hlutar af þeim fátækraútgjöldum þeirra, sem fara fram úr meðaltali fátækraútgjalda á öllu landinu, eins og nú er gert ráð fyrir í frv. samkv. breyt. á því við 2. umr., þá verður hluti ríkissjóðs til kaupstaðanna 54 þús. kr. hærri en eftir upphaflega frv., og þeir hreppar, sem hafa fátækraútgjöld yfir meðaltal þeirra á öllu landinu og allt að 20% yfir því, mundu hljóta um 10 þús. kr. úr ríkissjóði, svo að viðbótarútgjöld ríkissjóðs eftir þeirri breyt., sem gerð var á frv., gæti aldrei orðið minni en 64 þús. kr. Og ef þessi hv.þd. ætlar að samþ. svo mikil viðbótarútgjöld úr ríkissjóði á þessu sviði, þá sé ég mér ekki annað fært en að leggja á móti þessu frv. í Nd. Eins og útlitið er nú, á þessu ári og því næsta, er ekki hægt að auka þannig útgjöldin, nema fullnægt sé þeirri skyldu að sjá fyrir tekjum í ríkissjóð á móti nýjum útgjöldum, en því er ekki að heilsa, meðan nokkur hluti þingsins tveir flokkar - telja sér ekki skylt að ætla ríkissjóði tekjur upp í þann tekjuhalla, sem þegar er sýnilegur. Samkv. 6. gr. frv. er ennfremur ætlazt til, að ríkissjóður greiði sjúkrastyrki til hreppsfélaganna eftir 66. og 67. gr. fátækral. á sama hátt og hingað til, fram að þeim tíma, er lög þessi öðlast gildi, eða a: m. k. fyrri helming þessa árs. Og þó eiga uppbótargjöld til hreppsfélaganna samkv. þessu frv., ef að lögum verður, að greiðast fyrir allt árið 1932. Þetta út af fyrir sig hlýtur að auka kostnaðinn eða útgjöld ríkissjóðs á þessu ári um eigi minna en 40 þús. kr. Ég vildi því eindregið mælast til þess, að hv.þd. setti þrengri takmörk fyrir greiðslum á fátækraútgjöldum úr ríkissjóði í stað þess, sem fellt var niður úr frv. við 2. umr. 20% takmark yfir meðaltal fátækraútgjalda í landinu - og vænti, að hún samþ.brtt.hv. 3. landsk. á þskj. 614, um 15% takmark yfir meðaltal. Ég er sannfærður um, að ef hún verður samþ., þá er ástæða til að ætla, að það hafi mikla þýðingu fyrir framgang málsins á þessu þingi. Ég þykist vita, að þegar það upplýsist, hvað miklum kostnaðarauka þetta veldur fyrir ríkissjóð, þá verði Nd. ekki sérlega fíkin í að samþ. frv., eftir þeim undirtektum, sem þetta þing hefir yfirleitt gefið við fjármálum þjóðarinnar. Um aðrar till. eða breyt., sem fyrir liggja í þessu máli, ætla ég ekki að ræða að svo stöddu, en legg höfuðáherzlu á þetta atriði, að fyllri takmörk séu sett fyrir greiðslum úr ríkissjóði til fátækraútgjalda.

Frsm. (Jón Jónsson) [óyfirl.]: Ég hefi leyft mér að flytja tvær brtt. við þetta frv., á þskj. 614. Hæstv. fjmrh. hefir nú gert ýtarlega grein fyrir þörfinni á fyrri brtt., við 4. gr., og sé ég því ekki ástæðu til að fjölyrða meira um hana. En síðari brtt. mín stafar af því, að komizt hafði lítilsháttar gat inn í 6. gr. frv. með till. frá hv. 2. þm. Árn., sem orsakaði þennan rugling og árekstur í ákvæðum frv., einkum þegar hin nýja 1. gr. frv. kom inn. Af 6. gr. frv. má ráða það, að lögin eigi aðeins að gilda til 31. des. 1935, en samkv. 1. gr. frv. er sveitfestistíminn styttur úr 4 árum niður í 2 ár, og virðist það benda til, að ef ákvæði 6. gr. helzt óbreytt, þá eigi í árslok 1935 að lengja tímann aftur úr 2 upp í 4 ár. Til þess að koma í veg fyrir þetta, hefi ég flutt síðari brtt. á þskj. 614, sem gerir ráð fyrir, að login öðlist nú þegar gildi, en að ákvæði 1. gr. um breyt. á sveitfestistímanum komi eigi til framkvæmda fyrr en 1. jan. 1933. Og er svo látið óumtalað, hversu lengi það skuli gilda. Ég vona, að hv.þdm. sé það ljóst, að þessi brtt. er nauðsynleg, eftir að 1. gr. kom inn í frv. við 2. umr. Loks flyt ég brtt. á þskj. 618, og skal ég geta þess, að hún er flutt samkv. ósk skrifstofustjórans í atvmrn., sem hefir unnið að undirbúningi þessa frv. Þessi brtt. ákveður, að þeir, sem hafa unnið sér sveitfesti samkv. lögunum frá 1924, þegar sveitfestistíminn var styttur úr 10 árum niður í 4 ár, haldi henni þangað til þeir hafa unnið sveitfesti annarsstaðar samkv. þessum lögum. Í öðru lagi er ákveðið í brtt., að þeir menn, sem dvalið hafa síðustu 3 árin áður en þessi lög komu í gildi sveitfestisdvöl í sömu sveit, þá vinna þeir sér þar framfærslusveit, þó að þeir dvelji þar aðeins 1 ár til viðbótar eftir að þessi lög ganga í gildi. Hér er um undantekningarakvæði að ræða, sem á að útiloka það, að þeir, sem dvalið hafa 3 ár í sömu sveit, þurfi að bæta þar við tveggja ára sveitfestisdvöl samkv. þessum lögum, því þá væri krafizt, að þeir hefðu 5 ára sveitfestistíma, en það er ekki tilgangurinn með þessu frv. að lengja þann tíma frá því, sem nú er, heldur þvert á móti. Þegar lögin koma til framkvæmda, verður sveitfestistíminn aðeins 2 ár. Ég býst við, að það sé rétt og eðlilegt að samþ. þessa brtt. Ég hefi tilhneigingu til að andæfa brtt.hv. 1. þm. Reykv. á þskj. 410, en af því að ég hefi grun um, að við hana komi fram brtt. úr annari átt, þá get ég að mestu fallið frá því. Ég skil ekki þær hugleiðingar hv.þm. út af 1. gr. frv., að hún muni auka þurfamannaflutninga milli sveita.

Ég talaði ekkert um þá

. Eitthvað var hv.þm. að tala um, að ákvæði 1. gr. mundu auka togstreitu milli sveita út af þurfamönnum og að ein sveit mundi reyna að koma sínum þurfamönnum á aðrar sveitir. En ég tel litlar líkur til, að það ákvæði valdi meiri ýfingum en áður hafa verið.

Halldór Steinsson Við nánari athugun þótti mér gengið fulllangt við 2. umr. um þetta frv., að færa sveitfestistímann niður í 2 ár, og ekki sízt þegar jafnframt var ákveðið, að nægilegt væri, að menn hefðu eigi þegið sveitarstyrk á síðustu 2 árum áður en þeir vinna sveitfesti. Nú hefir hv. 1. þm. Reykv. flutt brtt. á þskj. 610 um þetta ákvæði í 1. gr. frv. og leggur til, að þetta verði aftur lengt upp í 10 ár, þannig að menn megi ekki hafa þegið sveitarstyrk síðustu 10 árin. Þetta tel ég aftur of langt farið til baka og legg til, að í staðinn fyrir „10 ár“ komi 4 ár. Það finnst mér hæfilegt tímabil, að fara þannig bil beggja, og leyfi ég mér að flytja skrifl. brtt. þess efnis. Að því er snertir ummæli hæstv. fjmrh., að frv. hafi aukinn kostnað í fór með sér fyrir ríkissjóð, er það að segja, að þó að ég viðurkenni, að svo sé, mun ég halda mér við frv. eins og það var samþ. við 2. umr. og því greiða atkv. á móti brtt. þeirri, sem liggur fyrir frá hv. 3. landsk. við 4. gr., á þskj. 614.

Pétur Magnússon Hæstv. fjmrh. lét í ljós, að breyt. þær, sem gerðar hefðu verið á 4. gr. frv. við 2. umr., gerðu það að verkum, að hann treysti sér ekki til að stuðla að framgangi þess. Við 2. umr. var eins og kunnugt er fellt niður það ákvæði, að ríkissjóður taki þá fyrst þátt í greiðslu vegna sveitarþyngsla, er fátækraútgjöld hrepps fara 20% fram úr meðaltali. Ég ympraði á, að komið hefði til tals að jafna á milli hreppanna innan hverrar sýslu og á milli kaupstaðanna innbyrðis. Ef litið er á skýrslu þá, sem frv. fylgir, sem nær að vísu ekki yfir nema eitt ár, sest, að skipting fátækraútgjalda er geysimisjöfn meðal hreppa innan hverrar sýslu. Ef sýslunefndum væru sendar skýrslur þær, sem nú á að senda stjórninni, og fundið meðaltal innan hverrar sýslu, og þeir hreppar, sem væru fyrir ofan meðallag, fengju síðan endurgjald úr sýslusjóði; yrði það til þess, að útgjöld ríkissjóðs minnkuðu að mun frá því, sem til er ætlazt í frv. þessu, og yrðu e. t. v. minni en þau eru nú. Hv. 3. landsk. átti þessa uppástungu, og mér leizt vel á hana, en síðar dró hv. 3. landsk. sig til baka, og varð það til þess, að n. kom ekki fram með brtt. um þetta. Ég vil nú beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh., hvort hann treysti sér ekki til að stuðla að framgangi frv. með þessum hætti. Ef hæstv. fjmrh. vildi fallast á þetta, vildi ég mælast til, að hæstv. forseti tæki málið af dagskrá að sinni, svo að hægt verði að koma með brtt.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Ég hefi aðeins skipt mér af þessu frv. að því er snertir þann kostnað, er það kann að hafa í för með sér fyrir ríkissjóð. En sem þingmál heyrir þetta mál undir atvmrh., og er það því eigi mitt að svara spurningu hv. 4. landsk. En annars er það mitt álit, að ef á að fara að jafna fátækraútgjöldum milli hreppa innan hverrar sýslu og milli kaupstaðanna innbyrðis, verði það til þess, að fljótlega rísi sú krafa, að jafnað verði milli hreppa um allt land og þetta verði því aðeins millistig. Auk þess sem þetta frv., ef samþ. verður, veldur ríkissjóði auknum kostnaði af fátækraframfærslunni vegna aðstoðar við þá hreppa, er harðast verða úti, leiðir einnig aukinn kostnað af ákvæðum 5. gr., um þátttöku ríkissjóðs í skuldagreiðslu eins sveitarfélags til annars, ef sveitarfélagið er ekki þess umkomið að greiða skuldina. Hve mikill þessi kostnaður verður, er ekki hægt að segja með vissu, en hér er um kostnað að ræða, sem ég treysti mér ekki til að leggjast á móti, því að skuldir sveitarfélaga á milli eru orðin hrein vandræði, sem leysa verður á einhvern hatt. Auk þess má gera ráð fyrir ýmsum öðrum kostnaði. Breytt fyrirkomulag veldur breyttum framkvæmdum, og þær eru jafnan fremur í kostnaðaráttina. Þegar litið er á þetta allt, verð ég að leggjast fast á móti því, að ríkissjóður greiði 2/3 af öllu því, sem fer fram yfir meðaltal. Ég skal ekki segja um, hvort ég geri tilraun til að hækka 15% fram yfir meðaltal, sem hér er komin brtt. fram um, upp í 20% í Nd., en nái sú breyt. ekki fram að ganga hér, verður frv. áreiðanlega sent til þessarar hv. d. aftur. Mér þykir leiðinlegt að geta ekki gefið hv. 4. landsk. skýrari svör við fyrirspurn hans, en þessi hlið málsins heyrir ekki undir mitt ráðuneyti, eins og ég hefi tekið fram.

Jón Þorláksson Ég flyt hér brtt. við gr., á þskj. 618. þessi brtt. er sjálfsögð afleiðing af ákvæðum 4. gr., sem sett voru hér inn við 2. umr., um það, að í stað íbúatölu verði farið eftir tölu þeirra karla og kvenna, sem gjald eiga að greiða til ellistyrktarsjóðs. En gleymzt hafði að setja inn í 3. gr., að ráðuneytið fengi skýrslur um tölu þessara manna, en ekki um íbúatölu. Úr þessu er bætt með brtt. Ástæða mín til að fylgja þessu frv. er fyrst og fremst sú, að sveitarþyngsli í einstökum sveitarfélögum eru orðin svo óhæfilega langt fyrir ofan meðallag, að þingið getur ekki lengur leitt hjá sér að gera eitthvað til umbóta. En ég sé ekki, að á þessu stigi málsins sé sérstök ástæða til, að ríkissjóður hlaupi undir bagga, þótt fátækraútgjöldin fari svo sem 10–15% fram úr meðaltali, heldur beri hér að líta praktískt á hlutina og gefa þeim hreppum létti, er hans hafa verulega þörf. Hitt er frekar fræðikenning, að ríkissjóður beri 2/3 kostnaðar af öllu því, sem er fram yfir meðaltal. A.m.k. álít ég ekki rétt að stofna frv. í neina tvísýnu með því að rýmka þannig tölu þeirra sveitarfélaga, sem njóta eiga umbóta þeirra, sem felast í frv. En út af þeim möguleika að jafna á milli hreppa innan hverrar sýslu, vil ég segja það, að ég tel óþarft að blanda því máli saman við þær ráðstafanir ríkissjóðs, sem hér ræðir um. Ég álít, að ráðstöfun þess fjár, sem ríkissjóður leggur fram, eigi að vera sú, að það gangi til þeirra hreppa, sem verða verulega hart úti, en svo geti sýslu- og hreppsnefndir athugað þann möguleika að jafna innan sýslufélaganna í ró og næði eftir á, og verði þetta þá tekið upp sem sérstakt mál. Ég vil því mælast til, að brtt.hv. 3. landsk. um að ríkissjóður greiði 2/3 af því, sem er meira en 15% fram yfir meðaltal, verði samþ.Hæstv. fjmrh. sagði, að frv. bakaði ríkissjóði 60–70 þús. kr. árleg útgjöld. En hann gleymdi einum lið, hann gleymdi að telja þá 60-70 hreppa, sem eru á milli meðaltals og 20% yfir meðaltal, svo að kostnaðurinn verður raunverulega talsvert meiri en þetta, ef frv. verður samþ. eins og það er nú.

Pétur Magnússon Það er misskilningur hjá hv. 1. landsk., ef hann heldur, að við séu m að berjast fyrir þá hreppa, sem fara aðeins lítið fram úr meðaltali, með því að vilja miða framlag ríkissjóðs við meðaltal. Það er auðvitað ekki gert vegna þeirra hreppa, heldur vegna hinna, sem lengst fara fram úr meðaltali, svo að þeir verði ekki eins hart úti. Ég skal taka til dæmis Gerðahrepp, þar sem fátækraframfærið kostar kr. 35,27 á íbúa. Er ekki nóg, að hreppurinn greiði 1/3 af því, sem fer fram úr meðallagi af þessari upphæð, þótt hann greiði ekki líka 20% fram yfir meðaltal áður? Ég vil leggja áherzlu á það, að ég tel, að jöfnun á fátækraframfæri milli hreppa innan hverrar sýslu eigi hinn fyllsta rétt á sér. Það er óeðlilegt, að á einum hreppi hvíli ekkert fátækraframfæri, en á öðrum innan sömu sýslu séu sveitarþyngslin óbærileg. Venjulegast er hrein hending, hvar fátækraframfærið lendir. Sjaldnast hafa menn unnið hreppi sínum svo mikið eða lengi, að framfærið verði rökstutt með því. Úr því að verið er að reyna að koma réttlæti á löggjöfina með þessu frv., finnst mér óeðlilegt að vera að klípa af því aftur. Það má segja, að framkvæmdaleysi hafi verið að bera ekki fram við þess umr.brtt. um jöfnun innan sýslna og bæjarfélaga, en ástæðan var sú, að ég gerði mér ekki von um, að sú brtt næði fram að ganga, þar sem allshn. var klofin um hana.

Magnús Torfason Ég álít, að hv. 4. landsk. hafi mikið til síns máls um jöfnun á milli hreppa innan sýslu og á milli kaupstaðanna. Með þessu yrði breyt. ekki eins stórfelld frá því kerfi, sem nú er. En ég ætla, að þetta frv. verði ekki samþ. breytingalaust í Nd., svo að síðar vinnist tími til að athuga það mál. Vil ég þá víkja nokkuð að þeim brtt., sem fyrir liggja. Brtt. á þskj. 610, sem kveður svo á, að skilyrði fyrir sveitfesti sé, að menn hafi ekki þegið endurkræfan eða óendurkræfan sveitarstyrk síðustu 10 ár, gengur að mínu áliti allt of langt. Í fátækralögunum frá 1905 er þessi tími ákveðinn jafnlangur og sveitfestistíminn. Sama gildir í lögum nr. 13 frá 20. júní 1923. Þar er hvorttveggja tíminn jafnlangur, svo að sú regla, að hafa tímann frá því að sveitarstyrkur hefir verið þeginn, lengri en sveitfestistímann, er fyrst komin inn 1927, til þess að breyt. um stytting sveitfestistímans verki ekki eins ört og hún hefði ella gert. Hv. þm. Snæf. hefir komið með till. um, að tími þessi verði 4 ár í stað tveggja í frv., og er þá fylgt sömu stefnu og í fátækral. 1927, að hafa tíma þann nokkru lengri eða hálfu lengri en sveitfestistímann. Ég hefði helzt kosið, að svo væri ekki, en hér er þó meðalvegur farinn; svo að ég mun ekki leggjast á móti brtt. -Till. hv. 1. landsk. á þskj. 618 er sjálfsögð leiðrétting á frv. Ég mun greiða atkv. með till.hv. 3. landsk. um að ríkissjóður greiði aðeins af því, sem fer 15% fram yfir meðaltal. Með því verður breyt. minni frá því, sem áður var, og eins og ég hefi sagt, fylgi ég þeirri stefnu, að breyt. í þessum málum eigi ekki að vera allt of snöggar eða stórar í svip. Þá er það brtt. á þskj. 618. Eftir að lögin frá 1923 komu út, átti ég tal um þau við kunnan mann, sem úrskurðað hafði fátækramáladeilur um langan tíma. Hann leit svo á, að 3. gr. þeirra laga, sem þessi brtt. er sniðin eftir, væri ekki þörf. Það er líka auðskilið mál, enda var öðruvísi farið að, þegar reglugerðinni um fátækramál frá 1834 var breytt með opna bréfinu frá 6. júlí 1848.

Frsm. (Jón Jónsson) [óyfirl.]: Hv. 4. landsk. benti á, að ég hefði upphaflega komið með þá till. í allshn. að jafna framfærslukostnaðinn innan hverrar sýslu. Ég játa það, að í byrjun þings stakk ég upp á þessu sem einni leið. Ég hafði þá ekki séð frv. atvmrn. og vissi ekki af því, en fann sárt til þess, að það var þörf einhverra breyt. Ég hafði hugsað mér þessa aðferð til að halda við hvötinni hjá hreppunum til að halda kostnaðinum niðri, því að eftir því sem hringurinn er minni, eftir því er meiri hvöt til að láta hann ekki flæða yfir öll takmörk. Svo kom þetta frv., og er þar bent á aðra leið til þess, nefnilega þá, að endurgjalda hreppsfélögunum aðeins 2/3 hluta af því, sem fátækraútgjöld þeirra fara fram úr meðaltali, en láta þau bera 1/3 hluta sjálf. Þá sá ég, að það var minni þörf á minni upphaflegu till. Auk þess fann ég, að erfitt var að setja samskonar hemil á kaupstaðina. Hitt, sem hv. 4. landsk. minntist á, að gera landið að tveimur ríkjum í þessu efni, sýslurnar annarsvegar og kaupstaðina hinsvegar, fellur mér illa í geð. Og þótt það yrði sett, hugsa ég, að það yrði einungis til bráðabirgða og skjótlega horfið frá því aftur. Hv. 1. landsk. minntist á, að hæstv. fjmrh. hefði ekki í útreikningum. sínum gert grein fyrir, hvað fátækraútgjöld ríkissjóðs mundu aukast við það, að miðað yrði við 15% fram yfir meðalútgjöld á öllu landinu, í stað 20%, eins og var í upphaflega frv. Það hefir ekki unnizt tími til að reikna það út enn, en ég tel líklegt, að kostnaðurinn veiði tiltölulegur. Þetta verður athugað á næstunni og getur komið fram í Nd. Ég vil geta þess, að ég mun greiða atkv. með brtt.hv.þm. Snæf. Það varð af hálfgerðu ógáti, að tíminn var styttur á síðari staðnum í 1. gr. Hugmyndin var einungis sú, að stytta tímann, sem menn gætu unnið sér sveit á. Ég er þakklátur hv. 1. landsk. fyrir brtt. hans. Það var óaðgæzla, að n. bar hana ekki fram um leið og brtt. við 4. gr., sem áður var samþ.

Páll Hermannsson [óyfirl.]: Ég vil aðeins geta þess, að ég er í rauninni mótfallinn fyrri brtt. á þskj. 614. Ég get ekki fallizt á rök þau, er hv. 3. landsk. hefir fært fyrir henni. Mér finnst, að sveitarfélög þau, sem orðið hafa hart úti, eigi skilið að fá það bætt að 2/3 hlutum, úr því að farið er að hlaupa undir bagga með þeim. Við 2. umr. greiddi ég því atkv. að fella niður 20% frádráttinn og er jafnmótfallinn þessari brtt. En nú er það kunnugt, að betri er hálfur skaði en allur. Nú hefir hæstv. fjmrh. upplýst það, að hann mundi ekki ljá sitt lið til að koma frv. í gegn, nema þessi brtt. yrði samþ. Og ég er hræddur um, að jafnvel þótt hæstv. ráðh. legðist ekki á móti frv., mundi samt reynast fullörðugt að koma því í gegn. Ég geri því frekar ráð fyrir að greiða brtt.atkv., því að mér finnst ekki rétt, að málið strandi á þessu eina atriði.

Jakob Möller [óyfirl.]: Mér þykir það leiðinlegt, að ekki skuli neinar aths. fylgja þessu frv. frá hæstv. stj. Ég sé, að það er flutt af hæstv. fjmrh., og af efni frv. má ráða, að það gerir ráð fyrir allmikilli breyt. á gildandi lögum, þar sem nú á að taka tóbakstollinn eins og innkaupsverðið á tóbakinu undir álagningu. Hinsvegar er það kunnugt, að verð á öllum tóbaksvörum hefir hækkað eftir að tóbaksverzlunin komst í hendur tóbakseinkasölunnar. Af frv. verður að ráða, að tóbaksverðið muni enn hækka, ef það verður samþ., svo að ég get vel skilið það, að ekki sé óhugsandi, að einhverjir hiksti við að samþ. frv.

Jón Þorláksson Ég get tekið undir það með hv. 1. þm. Reykv., að ég hefði kunnað betur við, að hæstv. stj. hefði orð fyrir frv. Það má glöggt sjá, að ætlun frv. er að ná hærri tekjum handa tóbakseinkasölunni, sem eins og kunnugt er eiga að ganga til byggingar- og landnámssjóðs og til verkamannabústaða. Mér virðist sem það þyrfti að gera grein fyrir því, hverjar ástæður væru fyrir því að vilja auka tekjur til þessara stofnana.

Forseti (GÓ): Ég verð að fallast á það, að ekki sé heppilegt að ræða þetta mál í fjarveru hæstv. fjmrh. Ég bjóst við, er ég tók það til umr., að hann gæti komið hingað í hv. d. en nú frétti ég, að svo getur ekki orðið. Tek ég því málið hér með út af dagskrá.

Flm. (Magnús Torfason) Ég þarf nú ekki annað en vísa til þeirrar grg., sem fylgir frv., þó stutt sé. Þar er í fáum orðum eiginlega tekið allt það fram, sem styður það, að slík till. sem þessi er komin fram. Það er alveg víst, að við eigum mjög erfitt með að komast yfir kreppuna, og ég fyrir mitt leyti er þeirrar trúar, að hagur ríkissjóðs sé ekki betri eða efnilegri en svo, að það geti að því rekið, að ríkinu veitist erfitt að greiða sín skyldugjöld, ef ekki er neitt verulegt að gert. Og þá er það trúa mín, að það sé hentugra öllum aðilum að lækka launin nú strax en að láta stórkostlega lækkun ellegar stöðvun borgana á launum til embættismanna bera að allt í einu. Nú er það að vísu svo, að það , sem hér er gert, er ekki nema lítil bót og nær skammt, en því er þannig varið, að ef gera á þá ráðstöfun almennt, að laun allra landsins þjóna verði eitthvað rýrð, þá væri það svo mikið verk, að mér er óhætt að segja, að það er ekki hægt að gera það svo að í lagi sé, nema eftir mjög mikinn undirbúning, sem stj. ein hefir tök á að láta fara fram, og að minnsta kosti er það ofvaxið öllum þm. að inna slíkt af hendi með öllum öðrum störfum, sem þeir hafa að gegna. Önnur sérstök ástæða er þó til þess, að þetta frv. er komið fram. Við vitum, að það hefir verið hugsað, að lækka laun allra þeirra manna, sem ekki taka laun eftir sérstökum launalögum, um allríflega upphæð, og verða þá eftir aðallega þeir menn, sem laun taka samkv. launalögunum. Þá er og á það að líta, að þeir menn, sem eru í opinberri þjónustu, hafa alveg sérstaka skyldu til að láta sér annara um þjóðarhaginn en menn almennt; þeir hafa það samkvæmt sinni stöðu sem þjónar þjóðarinnar og landsbúskaparins, og hafa það líka vegna sinna eigin hagsmuna, eins og ég drap á áðan. Það, sem hér er fram komið, er líka í samræmi við það, sem gerzt hefir í öðrum löndum, sem kreppan hefir komið við líkt og hér. Þá er öllum kunnugt, að háir sem lágir hafa í öðrum löndum boðizt til að færa niður laun sín, og það ráð hefir verið tekið hjá ýmsum ríkjum og merkum þjóðum að lækka laun þjóðarþjónanna og spara þau laun, sem þeir og aðrir fá af almannafé. Og það er ekki nema gott til þess að vita. Og þetta er svo almennt í öðrum löndum, að það verður að líta svo á, að það sé með fullu ráði gert og af fullri nauðsyn. Þess vegna er það ekki ósennilegt, að slíkt og annað eins sé borið fram hér á þingi. En þó það yrði ekki verulega stór fjárhæð, sem um væri að ræða, að gæti sparazt með þessu, þó mundi það verða svo, að næði slíkt frv. fram að ganga sem þetta, þá mundi það hafa víðtæk áhrif, það mundi verka sem nokkurskonar fyrirdæmi, þannig, að fleiri mundu á eftir fara, bæði sveitarstjórnir og einstakir menn, sem þjónum hafa að launa, og þjónarnir mundu betur geta sætt sig við lækkun, en þetta allt mundi draga þjóðarbúið nokkuð. Ég vil nú ekki á þessum tímum þreyta menn með langri tölu um þetta mál, en vænti þess, að málinu verði vísað til n., sérstaklega til að athuga tölurnar, sem nefndar eru í þessu frv. Þar er gerður munur á því, hvort menn hafa menn á skylduframfæri eða ekki, en hinsvegar ætla ég mér ekki þá dul að hafa hitt á að setja þær einu réttu tölur í frv., og það verður líka alltaf álitamál. Ég vil svo enda þessi orð með þeirri ósk, að frv. fái að ganga til 2. umr. og að því verði vísað til allshn.

Jón Baldvinsson Ég vil aðeins spyrja hv. 1. flm., hversu miklu það nemi fyrir ríkissjóð að fá þennan sparnað í launagreiðslum til embættismanna. Og í öðru lagi þætti mér rétt, að við fengjum að heyra undirtektir hæstv. fjmrh. og hvort hann telur þetta rétta aðferð eftir að búið. er að framlengja dýrtíðaruppbótina fyrir næsta ár og ákveða, að hún gildi eins og hún er í launalögunum og eftir þeirri verðlagsskrá, sem samin er samkv. þeim. Mér skilst það vera að ganga á gefin loforð þingsins eða samninga - því það eru í raun og veru samningar -– við launamenn landsins, og það á sér varla nokkurn stað að fara að fella þá úr gildi. En sérstaklega vildi ég fá að vita, hve miklu þetta mundi nema og hvort hæstv. fjmrh. telur þetta óumflýjanlega nauðsynlegt mál, og hvort hv.flm. hafa athugað þá hlið þessa máls, sem að starfsmönnunum vikur. Ekkert af þessu kom fram hjá hv. 1. flm. í framsöguræðu hans. Þetta mál kemur nokkuð seint fram, og þó ég viti ekki, hve þingið stendur lengi, þá býst ég ekki við, að það verði hægt að athuga það svo, að hægt verði að afgr. það. Ég veit að vísu ekki, hve mikið fylgi það hefir, en mér virðist, að það muni skera allmikið niður laun embættismanna, eftir því sem það er orðað, þó ég hafi ekki reiknað út, hverju það nemur fyrir ríkissjóð, og heldur ekki, hverju það nemur í frádrætti í launum hinna ýmsu launaflokka. En sem sagt, mér þætti fróðlegt að fá þær upplýsingar, sem ég hefi óskað eftir frá hv.flm.

Jakob Möller [óyfirl.]: Það er út af því, að þetta frv. nær ekki nema til nokkurs hluta starfsmanna ríkisins. Eins og kunnugt er, er það mikill fjöldi starfsmanna ríkisins, sem ekki tekur laun eftir launalögunum. Og ég hygg, að mér sé óhætt að staðhæfa það, að þeir menn búi yfirleitt við betri launakjör en þeir, sem taka laun eftir launalögunum. Nú er það kunnugt, að hæstv. stj. hugðist að gera einhverjar ráðstafanir til þess að lækka laun þessara manna í samræmi við lækkun þá, sem varð á dýrtíðaruppbótinni síðast. En ég hygg, að það sé játað af hæstv. stj. sjálfri, að henni hafi alls ekki tekizt þetta. Mér skilst, að frv. það, sem hér liggur fyrir, geri þetta misrétti, sem er í launakjörum starfsmanna ríkisins, ennþá meira en áður. Þess vegna get ég ekki fallizt á það að svo stöddu, að það geti verið rétt að samþ. frv.

Flm. (Magnús Torfason) Ég skal aðeins svara fáum orðum því, sem beint hefir verið til mín og okkar flm. um það, hve miklu sparnaðurinn af þessu frv. kynni að nema. Þessi sama till. var borin fram á síðasta vetrarþingi í hv.Nd., og þá var reiknað út, að sparnaðurinn mundi nema á þriðja hundr. þús. kr. Ég bjóst við, að menn mundu muna þetta, og af því tók ég það ekki sérstaklega fram. Þetta getur að vísu hafa breytzt eitthvað örlítið frá því í fyrra, en ekki svo neinu verulegu nemi. Ég get ekki fallizt á það, að það, sem samþ. var hér á Alþingi í fyrra um dýrtíðaruppbótina, hafi verið nokkur samningur við launamenn landsins. Ég varð ekki var við, að fram kæmi nokkur fulltrúi frá þeirra hendi til að semja, heldur lít ég á það sem einhliða gerð þingsins, sem þingið vitanlega getur breytt þegar því sýnist og ástæður þykja til þess. Hinu skal ég vitanlega ekki neita, að með því, sem ákveðið var í fyrra, hafi verið vakin nokkur von hjá launamönnum um það, að dýrtíðaruppbótin yrði látin haldast eitthvað framvegis, og að sumir hafi kannske gert nokkuð mikið úr þeirri von. En gagnvart því opinbera er það að segja, með tilliti til þeirra breyt., sem gerðust skömmu eftir síðasta þing, að full ástæða sýnist til að losa ríkissjóð við þessi útgjöld. Það er að vísu rétt hjá hv. 1. þm. Reykv., að það er viss hópur manna, sem þetta frv. nær ekki til, og það eru einmitt þeir, sem mest bera úr býtum, en eins og ég gat um, virðist hæstv. fjmrh. hafa fullan hug á því að reyna að laga þetta. Þá er það ennfremur einn flokkur manna, sem frv. nær heldur ekki til, en það eru þm. sjálfir. En hvað þá snertir býst ég fastlega við, að þeir muni ekki fara fram á að halda sínum launum óskertum og muni þeir afsala sér sinni dýrtíðaruppbót án þess að þurfi að samþ. um það nokkur lög, því vitanlega fer ekki vel á því, að þeir taki uppbótina af öðrum, en skilji sjálfa sig eftir.

Forseti (GÓ): Þetta eru tíðindi, sem ekki koma fyrir á hverjum degi.

Þau eru nú ekki nema eðlileg, þegar um jafnvitlaust mál er að ræða og þetta frv. er

. Ég skil nú ekki í því, að hv. 1. landsk. hafi ekki oft vitað svona vitlaust mál koma fyrir Þingið, en slík afgreiðsla sem þessi á sér ekki stað á hverjum degi.

Jón Baldvinsson Ég vil þakka hæstv. forseta, að hann hefir nú tekið þetta mál á dagskrá, þó að n. sú, er hefir haft það til meðferðar, hafi ekkert látið til sín heyra um frv. En vegna þessa, að hvorki aths. né brtt. hafa komið fram við frv. frá n., þá er raunar lítið nýtt að segja í málinu. Eins og hv. dm, vita, felur frv. í sér þá aðalbreyt. í fátækramálum að gera landið að einu framfærsluhéraði. Með því er komið í veg fyrir sveitarflutning og afnumin öll viðskipti milli sveitarfélaga út af þurfalingum, sem menn vita, að komin eru í hið mesta öngþveiti og flækju. Af þeim ástæðum liggja nú fyrir þinginu þrjú eða fjögur frv., sem fara í þá átt að breyta fátækralöggjöfinni, en ekkert þeirra frv. gengur eins langt til lagfæringar á misfellunum og þetta. Ég þykist nú vita, að hv.allshn. sé ekki með þessu frv., úr því að hún hefir flutt annað frv. um sama efni, þó að allir nm. muni ekki heldur vera því samþykkir, en það frv. mun nú koma til umr. hér síðar í dag. Ég álít ekki að svo stöddu þörf á að ræða sérstök atriði þessa frv., en ég vil vænta þess, að hv. d. haldi því lifandi, ef hitt skyldi bíla. Það er ekki séð fyrir úrslit þessara mála hér á þingi. mér skilst, að allmargir menn í hv.Nd. vilji byggja á þeim grundvelli, sem þetta frv. felur í sér. Vænti ég því, að hv.þm.samþ. einstakar gr. frv. eins og þær eru, eða láti það bíða 3. umr. að gera brtt., þar til sést, hver afdrif hin frv. muni fá.

Jón Jónsson Eins og hv. dm. er kunnugt, fer þetta frv. fram á gagngerða breyt. á fátækralöggjöfinni. Landið er óbeinlínis gert að einu fátækrahéraði með því að gera fátækrakostnaðinn sameiginlegan fyrir allt landið. Þetta er svo stórfelld breyt., að við í allshn. álítum, að ekki gæti komið til mála, að hv. d. afgr. þetta mál án nákvæms undirbúnings, og að hæstv. stjórn þyrfti að sjálfsögðu að hafa málið til meðferðar. Við teljum það gefið, að framfærslukostnaður verði meiri í landinu með þessu fyrirkomulagi, með því að einstakar sveitarstjórnir hafa nú ekki lengur sérstaka ástæðu til þess að setja aðhald í því efni. Ég geri þá till. í málinu f. h. allshn., að því verði vísað til stjórnarinnar. Að öðru leyti get ég vísað til þeirra umr., sem fram fóru um málið á síðasta vetrarþingi.

Bjarni Snæbjörnsson Þegar þessi tvö frv. komu fram sitt í hvorri d. snemma á þinginu, þá bjóst ég við, að einhver endanleg lausn fengist á þessu máli, því allir eru sammála um það, að fyrirkomulag það í fátækramálum, er við búum við, sé óviðunandi. Í umr. var talað um og búizt við samvinnu milli allshn. beggja deilda, og þar sem einn af flm. frv. í Nd. var sjálfur form. allshn., þá bjóst maður við, að eitthvað yrði nú gert. En eftir uppýsingum frá hv.allshn. þessarar hv. d. hefir tíminn liðið svona, að aldrei hefir fengizt tækifæri þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir og eftirgangsmuni að fá hv.allshn.Nd. á fund til þess að ræða um málið. Margir hafa orðið fyrir vonbrigðum út af því, að ekkert hefir verið gert í málinu, því það má telja vonlaust um rétta frv., og væri réttara að vísa því frá þegar heldur en að vera að tefja dýrmætan tíma þingsins með því að ræða það fyrst og vísa því síðan frá. Það er ekki um annað að gera fyrir þessa d. en að bíða átekta um, hvað gerist í Nd. Það er að vísu rétt, að ýmsir kaflar í því frv. eru ekki svo góðir sem ákjósanlegt væri, um það t. d., hvernig fátækrakostnaðurinn er reiknaður og honum skipt, en frv. hefir þann kost, að sveitarfélögin hafa töluvert hönd í bagga með um þessi mál, enda eðlilegt, að sveitarfélögin hafi „interessu“ af því að fara varlega í að stofna til kostnaðar. Ég ætla ekki að lengja umr. um þetta frv., af því ég álít eins og ég tók fram, að það verði aðeins til að tefja þingstörfin. En ég get ekki stillt mig um að láta í ljós undrun mína yfir því, að sjálfur form. allshn.hv.Nd. skuli hafa flutt frv. um þetta nauðsynjamál, en ekki látið sér detta í hug að láta neitt nál. koma fram.

Jón Baldvinsson Ég var búinn að heyra eitthvað svipað áður frá hv. 3. landsk. viðvíkjandi þessu frv., og hann viðurkenndi, að þetta væri svo stórar breyt., að hann hugsaði ekki til að samþ. þær. Hann segir, að þetta mál þurfi meiri undirbúning og rannsókn en það hafi fengið, og með því að vísa því til stj. náist þetta. Nú víkur einmitt svo við, að stj. hefir haft með höndum rannsókn og undirbúning fátækrafrv., sem kom hér fram á þinginu, og mér heyrðist á þeim allshnm. og ýmsum öðrum hv. dm., að þeir væru ekki ánægðir með þann undirbúning og lítið á þeim skýrslum að græða, sem voru, að því er mig minnir einungis yfir stutt tímabil, eitt ár eða svo. Ég býst því við, að stj. sé búin að leggja af mörkum það, sem hún ætlar sér, og að þingið verði að skera úr því, hver vilji þess er í þessu máli og ákveða sjálft, hvort samþ. skuli þær till. stj., sem hér liggja fyrir, en þær eru lítilsháttar breyt. á fáum gr. fátækral. og engin aðalatriði eru þar tekin, heldur smákrukkað í þetta gamla fyrirkomulag. Í þeirri grg. er þó játað, að viðskipti sveitarfélaganna séu orðin svo erfið og stappið á milli þeirra svo mikið, að þörf sé á að leysa úr þvi. Ég vil benda á, að þetta frv. gerir ekki ráð fyrir, að ríkissjóður leggi fram fé fram yfir það, sem nú er. Hinsvegar er í frv. til framfærslulaga haldið því, sem nú er í fátækralögunum, að ef framfærsluþurfi fari eftir læknisráði í sjúkrahús, önnur en holdsveikraspítala eða geðveikrahæli, þá fái hann styrk úr ríkissjóði. Það er þó takmörkunum bundið, hve margir geti hlotið þennan styrk úr hverju hreppsfélagi; þessu er haldið í frv., en í stjfrv. er gert ráð fyrir að verja svipaðri upphæð til greiðslu fyrir þau sveitarfélög, sem verst verða úti út af fátækrakostnaði. Í þessu frv. er aftur á móti aðeins gert ráð fyrir, að stjórnarráðið hafi forgöngu í því að jafna á milli sveitarfélaganna, og er að því vikið í 43. gr., að þar sem ætlazt er til, að stjórnarráðið fái alla reikninga við fátækrakostnað, jafni það honum niður eftir þar til settum reglum, sem ákveðnar eru í þessari sömu gr. Mér skildist á hv.þm. Hafnf. og hv. 3. landsk., að þeir telja, að eftirþessu frv. myndi verða minna aðhald fyrir sveitarfélögin en nú er. En það kemur þó til þeirra kasta að bera fyrst og fremst mikinn hluta af fátækrakostnaðinum, og þótt það fáist eitthvað endurgreitt síðar meir, þurfa þeir samt að leggja þetta út án þess að vita, hve mikið af því fáist endurgreitt. Það fer eftir niðurjöfnun, sem gerð er e. t. v. ári síðar. Ég held því, að þetta sé misskilningur hjá hv.þm. Hafnf. Það er ekki ætlazt til, að ríkissjóður leggi fram neina peninga fram yfir það, sem nú er. Það hafa ekki komið fram fleiri aðfinnslur en þetta, og tel ég þær ekki stórvægilegar. Ef hv.þm. Hafnf, er áhugamál að fá þessum lögum breytt og ef hann hefði séð einhverjar veilur í þessu frv., sem hann hefði viljað láta vera öðruvísi, þá er hægurinn hjá að bera fram brtt. til þess að færa það í hið bezta horf. Frv. hefir verið á dagskrá hér í eina tvo daga og því nægilegur tími til þess. Ég held sannast að segja, eins og hv.þm. Hafnf., að þeir, sem hafa borið málið fram í Nd., séu meira að friða sína eigin samvizku, þpar sem þeir gatu tekið málið fyrir og form. n., sem var einn aðalflm., gat séð um, að það væri athugað og afgr. til. d., hvað sem síðar hefði um það orðið. Ég hygg, að ekki verði hjá því komizt, að þetta spursmál verði að leysast á einhvern hátt, en það verður verra viðureignar með hverju ári og hverjum mánuði, sem líður. Og til þess er engin önnur leið en að jafna þessum kostnaði niður á landsmenn eftir einhverjum ákveðnum reglum. Það verður að fara hér svo sem í öðru, að þeir beri byrðarnar, sem geta, og taki þátt í að styðja hina, sem síður mega. Það er þetta, sem er aðalatriðið í frv., en e. t. v. ekki nógu langt gengið. Það hefði mátt leggja á ríkissjóð eitthvað fram yfir það, sem nú er gert í fátækral. Í stjskr. landsins er mönnum veittur sá réttur, að ef þeir hafa ekki nægilegt fyrir sig að leggja, þá geti þeir fengið styrk úr einhverjum opinberum sjóði til þess að halda í sér og sínum lífinu. Ég man ekki, að það sé tekið fram í stjskr., að þetta skuli endilega vera af sveitarsjóði, svo að menn eiga þá kröfu til ríkissjóðs, ef sveitarfélögin bíla. En það er víst komið svo um allmörg sveitarfélög, að þau eru að bíla við greiðslur fátækrakostnaðar. Þau hætta að geta staðið í skilum, hætta að geta fullnægt þessu ákvæði stjskr., að þeir, sem ekki geta framfleytt sér og sínum, eigi heimtingu á styrk úr opinberum sjóði, og þá er enginn skyldur annar en ríkissjóður að koma þar til skjalanna og veita þar úrlausn. Ég mun láta skeika að sköpuðu um, hvernig fer með frv. þetta og álít ekki til neins að ræða um það, að hv. 3. landsk. hefir gert þá till. að vísa málinu til stj. Stj. hefir þegar skilað áliti um þetta mál, og sé ég ekki neina ástæðu til að vísa því þangað. Það er eins gott að drepa það strax.

Jón Jónsson Hv. þm. Hafnf. kvartaði yfir lélegri afgreiðslu þingsins á þessum fátækramálum. Það má segja, að ekki hafi verið fljótt við brugðið, en þó verð ég að halda því fram, að ef frv. það, sem er hér síðar á dagskránni í dag, nær að verða að lögum, sé mjög sómasamlega gengið frá afgreiðslu málsins í þetta skipti. Ég verð að halda því fram, að aðalannmarkarnir, sem komið hafa fram á fátækralöggjöfinni, séu hin mikla misjöfnun milli sveitarfélaganna um framfærslu. Ef frv. það, sem ég áður gat um, verður gert að lögum, væri á því ráðin mikil bót, sú bót, sem eftir atvikum er frekast hægt að gera. Mér skildist hv.þm. átelja mjög form. n. í Nd. og nefndina fyrir slælega framgöngu. Mér fyndist þingið myndi hreinsa sig nokkurnveginn af afgreiðslunni, ef það leyfði þessu síðara frv. fram að ganga. Hvað aths. hv. 2. landsk. viðvíkur um tilgangsleysi till. minnar um að vísa málinu til stj., þar sem hún myndi ekki sinna þeirri afgreiðslu mikið, þá er ekkert hægt um það að segja. Því að það, sem hún hefir lagt núna fyrir þingið, segir ekki beint um það, vegna þess að þingið í sumar vísaði einungis til hennar ákveðnu atriði og bað hana að athuga lausn ákveðins vandamáls, og það hefir hún gert. Ef þingið aftur á móti vill fá víðtækari athugun. Þá tel ég sjálfsagt, að stj. muni taka það til athugunar, hvort fært væri að gera það, svo að mér finnst þetta mjög samræmanlegi. Stj. mun þá athuga, hvort hún kemst að líkri niðurstöðu og í frv., þótt ég voni, að hún komist það nú ekki. En ég tel sjálfsagt, að hún athugi það og leggi niðurstöðurnar á einhvern hátt fyrir þingið.

ég held, að það sé bezt, að hún athugi það ekki.

. Það hefir nú hver sína meiningu um það.

Bjarni Snæbjörnsson Það eru aðeins fáein orð. Hv. 3. landsk. fannst mikil bót í því frv., sem hv.allshn. hefir borið fram og verður til umr. seinna í dag. En ég verð að segja það, að það er ekki nema bara bót, en ekki nein lausn á málinu. Maður getur sagt sem svo, að það, sem horfir við fyrir sveitarfélögum sé aðalatriðið fyrir þau, en ekki aðalatriðið fyrir mennina, sem eiga að þiggja styrkinn. Það, sem einmitt er hið sárgrætilega, er mannúðarleysið, er lýsir sér í sveitarflutningunum, og þau vandræði, sem af þeim hljótast. Ég verð að segja það, að ef þetta frv. allshn. hefir verið að einhverju leyti bót, þá hefir hv. 3. landsk. gert sitt til þess að spilla því með till. sínum um að stytta sveitfestitímann niður í tvö ár. Með því móti eykst hreppapólitíkin gagnvart þessum vesalingum, sem eða að þiggja styrkinn.

Þvert á móti

. Þetta er sannleikur. Það vita þeir, sem dvalið hafa í bæjum, og því situr tæplega á þessum hv.þm. að vera svo kampakátur yfir þessari réttarbót, sem allshn. hefir borið fram. Hann hefir gert sitt til að gera hana að sáralitlu gagni fyrir þá, sem þennan styrk þurfa að þiggja.

Páll Hermannsson Ég tel víst, að það fari svo um þetta frv., að það verði ekki að lögum á þessu þingi, a. m. k. virðist mér allar ástæður, sem fyrir hendi eru, benda til þess. En ég vil taka það fram, að ég er í rauninni þakklátur hv. 2. landsk. og hans flokki fyrir þær till., sem þeir hafa þing eftir þing borið fram í fátækramálum. Mér skilst, að þeir hafi fyrstir allra komið auga á það, að ástand fátækramálanna hefir verið lítt þolandi, og alltaf er að koma betur og betur í ljós, að það er að verða óþolandi. 4 það hefir verið minnzt, að líkindi væru fyrir, að í gegnum þingið kæmist einskonar bráðabirgðaumbót á þessu ástandi, og ég hygg, að þessa bráðabirgabót, ef bót verður, megi pakka hinni stöðugu sókn jafnaðarmanna á hendur þess ólags, sem í fátækramálunum hefir ríkt. Mér finnst vel þess vert að láta þessa getið frá þeirra hálfu, sem svona líta á. Ég er sammála þeim, sem halda því fram, að frv., sem hér verður til umr. næst á eftir, sé bráðabirgðabót, en ég er jafnframt sammála hinum, sem ekki vilja viðurkenna þetta nema aðeins bráðabirgðabót. Þótt ég líti svo á, að frv. muni ekki verða að lögum á þessu þingi, mun ég samt gefa því atkv. mitt til 3. umr. mér þykir rétt að lofa því að lifa núna fyrst, til þess að sjá, hvað verður um frv., sem kemur næst á eftir. Það er vitanlega þessu máli mikið tjón, að ekki hefir unnizt tími til að endurskoða það, og hefir það því ekki fengið þá lagfæringu, sem ætlazt er til, að mál fái við afgreiðslu í nefndum.

1) Með svofelldri grg.: Ég álít frv. ekki nægilega undirbúið til þess að samþ. það.

2) Með svofelldri grg.: Ég vil fyrst sjá, áður en ég greiði þessu frv. atkv., hvernig því frv., sem n. hefir flutt, reiðir af. já: BSn, HSteins, JBald, MT, PH. nei: EÁrna, IP, JónJ, JónÞ, GÓ. JakM) greiddi ekki atkv. Þrír þm. (GL, JónasJ, PM) fjarstaddir.

Frsm. (Bergur Jónsson) Allshn. leggur til, að till. verði samþ.

Frsm. (Bergur Jónsson) Ég get ekki séð, að ástæða sé til að óttast mikinn kostnað af þessari till., úr því að tekið er fram, að nm. skuli vinna kauplaust. Annars er þetta ofureinfalt mál. Það er lagt til, að skipaðir verði 5 menn til þess að rannsaka eitt af merkilegustu atvinnumálum okkar, iðnaðarmálin, og það virðist sannarlega ekki vera nein vanþörf á að gera það.

Jón Auðunn Jónsson Ég verð að segja það, að mér þykir undarlegt, þegar hér á að rannsaka sérstakan atvinnuveg, sem er í byrjun, og gera till. um breytt og bætt skipulag, að ekki skuli vera gert ráð fyrir, að neinn úr iðnaðarmannastétt eigi sæti í n. Það hefði verið sjálfsagt, að 3 nm. væru iðnaðarmenn, og þá helzt úr 3 störfum iðngreina. Ég tel það alveg óskylt að blanda hér inn í Félagi ísl. botnvörpuskipaeigenda og Samb. ísl. samvinnufélaga. Þessi félög hafa engra sérstakra hagsmuna að gæta í þessu tilfelli. Það má náttúrlega segja, að allir landsmenn hafi hagsmuna að gæta. - Eins og till. er orðuð hvað nefndarskipunina snertir, get ég ekki fylgt henni og kem því með brtt. til síðari umr.

Jóhann Jósefsson Ég saknaði þess í ræðu hv.frsm., að hann virtist ekkert vilja láta uppi með það, hvernig iðnaðarmenn landsins litu á þessa till. Mér þykir þó líklegt, að hv.frsm. hafi kynnt sér álit iðnaðarmanna, eða a. m. k. fyrir- svarsmanna þeirra, á þessu atriði, sem sé því, hvað sé unnið við það að skipa þessa mþn. En hann hliðrar sér algerlega hjá því að skýra frá áliti þessara manna á afgreiðslu till. Ég verð að taka undir með hv. 2. þm. Skagf. að því er það snertir, að orðið hefir vart við óánægju hjá iðnaðarmönnum um þetta mál. Ég veit ekki, hvort hv.frsm. veit um þetta eða hvort n. hefir kynnt sér, hvað þeir vilja. En ég hefi vissu fyrir því, að margir iðnaðarmenn eru mótfallnir þessari aðferð í áhugamáli þeirra, og ég man ekki betur en að þinginu hafi borizt mótmæli um þetta efni. Ég vildi óska, að hv.frsm. vildi leysa betur frá skjóðunni um það, hvort n. hefir afgr. málið án þess að hafa talað við iðnaðarmenn, eða hvort hún er á gagnstæðri skoðun við þeirra skoðun. Þeir iðnaðarmenn, sem ég hefi átt tal við hér í hænum, hafa sagt, að þeir skoðuðu þessa till. verða þess valdandi að skjóta á frest um ófyrirsjáanlegan tíma nokkrum verulegum umbótum á iðnaðarlöggjöfinni. Hér á þingi hafa komið ýms frv. í þá átt að létta undir með innlendum iðnaði og veita atvinnu inn í landið, sem sótt er að mörgu leyti til útlanda nú. En þessi mál hafa haft ákaflega lítinn framgang hingað til, svo ég viti. Þegar þess er gætt, að þingið sinnir lítið einstökum málaleitunum, t. d. um ívilnun á tolli á vörum, sem notaðar eru til iðnaðarframleiðslu, en kastar svo fram till. um mþn., sem eigi að athuga tollalöggjöf og möguleika með tilliti til þess, hvað hægt sé að gera meira fyrir iðnaðinn, þá er eðlilegt, að iðnaðarmenn álíti, að með þessu sé verið að bægja til hliðar hinum verulegu áhugamálum þeirra. Hv. frsm. taldi, að till. væri sjálfsögð, því hér ætti að rannsaka eitthvert merkilegasta atvinnumál okkar, og virtist ekki vera vanþörf á að gera það. Ég skal fúslega játa, að það er full ástæða til þess. En það er líka ýmislegt, sem hægt er að gera strax, ef þingið vill í þessu efni, t. d. að samþ. frv., sem liggja fyrir þinginu, þar sem farið er fram á að afnema tolla af efnivöru til iðnaðar. Sannleikurinn mun vera sá, að til er heimild í 1. fyrir stj. að hliðra til með tolla á efnivöru til iðnaðar, en í framkvæmdinni er alltaf hafizt við í þessu efni. Séu sendar umsóknir til stjórnarráðsins um eftirgjöf á einhverjum tolli, þá hefir það venjulega farið svo, að umsóknin hefir verið send til tollstjórans í Rvík og út úr því fær maður ekkert nema lögskýringar, sem ganga út á að verja það, að þessum tolli sé haldið við. Hv. frsm. segir, að hér eigi að rannsaka merkilegt mál, en svo er gert ráð fyrir, að nm. vinni kauplaust. Hitt atriðið minntist hv.þm.N.-Ísf. á, hversu það er fráleitt, hvernig n. á að vera skipuð. Till. ber það sjálf með sér, að til alls þessa er stofnað af handahófi og út í loftið. Hvaða líkur eru til, að þessi verkefni verði betur leyst af Félagi íslenzkra botnvörpuskipaeigenda, S. Í. S. og Alþýðusamb. Íslands? Þetta er mál iðnaðarins og um það eiga að mestu leyti að fjalla þeir menn, sem við iðnað eru riðnir. Ef meiningin er að láta einhverja gaumgæfilega rannsókn fara fram, og ef á að vinna eitthvert verulegt verk, þá sjá það allir, að þýðingarlaust er að tala um það í sambandi við samþykkt þessarar till., að mennirnir eigi að starfa kauplaust. Ef litið er á störf fyrrv.mþn., sem unnið hafa fyrir kaupi, þá er árangurinn, hjá sumum hverjum a. m. k., ekki svo glæsilegur, að hægt sé að búast við, þegar skylda á einhverja til að vinna kauplaust að endurskoðun á tollalöggjöf og rannsaka möguleika á aukningu iðnaðar, landbúnaðar- og sjávarafurða og öðru, að nokkurt starf verði unnið sem starf heitir. Ég held, að í raun og veru væri betra, að stj. léti fram fara rannsókn á þessu og veldi til þess menn, sem hefðu sérþekkingu. Úr því að gera á þetta þannig, að nm. vinni kauplaust, þá sé ég ekki, að því sé betur borgið heldur en þó að ráðuneytið, sem sér um þetta mál, fái menn til að athuga þetta, því að stj. hefir mönnum á að skipa í ráðuneytunum, sem hafa eins góða þekkingu á þessum málum eins og þeir menn að líkindum hafa, sem eiga að verða skipaðir eftir till.n. Vegna þess að ég veit, að iðnaðarmenn leggja lítið upp úr þessari afgreiðslu málsins, vil ég leggja til, að málinu verði vísað til stj. Fyrst ekki verður gerð önnur ráðstöfun í þessu efni en að koma með svona till., þá finnst mér málinu allt eins vel borgið á þann hátt og ekki stofnað til neins aukakostnaðar fyrir ríkissjóð. En ef á að afgreiða till. í því formi, sem hér liggur fyrir, er aðeins um tvennt að velja, annaðhvort verður sama og ekkert verk unnið eða þá að starfið verður að launa, og getur það þá kostað stórfé.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Eins og þessi till. var borin fram í Ed. af stj., þá er auðséð, að ruglað var saman hugtökunum iðja og iðnaður. Málið var kennt við iðnað, en eftir innihaldi þess var auðséð, að það laut aðallega að iðju. Og það er hreint ekki laust við, að þessi misskilningur loði við það enn. Þetta tvennt, iðja og iðnaður, er óskyldara en menn í raun og veru vara sig á. Iðn er eiginlega handverk, en iðja er verksmiðjurekstur. Ég get vel skilið, að frekar sé ástæða til að athuga iðju en iðnað. Þau mál eru skipulagsbundin. Iðnaðarmenn hafa með sér félag og yfirstjórn þess vakir yfir málum iðnaðarins, sem sjá má af þeim óskum, er þeir hafa sent Alþingi. Iðnráðið hefir sent þessar óskir og kröfur, og þær þaulhugsaðar. Eitt slíkt mál kom snemma fyrir þingið. Var því vísað til allshn. og hefir það legið þar síðan sem lík liggur rólegast í gröf sinni. Vil ég nota þetta tækifæri til að spyrja hv. form. allshn., hvers vegna það kemur ekki frá n. Hefði verið nær að afgr. það heldur en að flýta þessu og mæla jafnstuttlega fyrir því og hann gerði. Þessi till. er óþörf vegna iðnaðarins. Iðnaðarmenn eru á verði um sín mál. En í þeim málum, er að iðju lúta, er stórt verkefni framundan. Og ef ríkið treystir sér til að sinna þeim, þá er þar á miklu að taka. Ed. hefir líka skilið þetta og breytt till. svo, að hún lýtur nú að iðju, enda á n. að vera þannig skipuð, að þar er í fæstum tilfellum um menn að ræða, er nokkurt vit hafa á iðnaði, svo sem vænta má, að sé um fulltrúa frá S. Í. S. eða Félagi ísl. botnvörpuskipaeigenda. En þessir aðiljar geta þar á móti verið heppilega valdið þegar um iðju er að ræða, svo sem að vinna söluhæfar vörur úr hráefnum. Sýnir þetta glöggt, hvert iðjan stefnir. Þá getur það verið heppilegt, að fulltrúar landbúnaðar og sjávarútvegs eigi fulltrúa í slíkri nefnd. Þar er einmitt helzt um verkefni að ræða. Ég mun þó fylgja till.hv.þm. Vestm. um að vísa þessu máli til stj. Ég álít ekki rétt að skipa slíka n. nú. Ég sé að vísu á till., að n. er ætlað að starfa kauplaust. En kostnaður við nefndarstörfin á þar á móti að greiðast úr ríkissjóði. En þetta þýðir bara það, að n. getur sjálf lagt til minni vinnu í þetta, en verður að kaupa sér þeim mun meiri aðstoð, sem þá greiðist úr ríkissjóði samkv. till. Ef starf n. á að koma að gagni, þá hlýtur það að verða mjög umsvifamikið. Ég get hugsað mér, að það kosti m. a. ferðir út um lönd, einkum til að leita markaðar, sem máske yrði aðalstarf slíkrar n. T. d. er það svo með ullina, sem að vísu er kannske seljanleg í lengstu lög, en fyrir svo lítið verð, að varla svarar verkunar- og flutningskostnaði. Það gæti verið mikils virði, ef hægt væri að finna upp á að gera úr henni ákveðið plagg eða flík, sem hægt væri að afla ábyggilegs markaðar. Það gætu verið peysur, sokkar eða eitthvað annað. Mér dettur það t. d. nú í hug: að möguleiki gæti verið í sambandi við vetrarferðir í Alpafjöllin. Þar er rakið mikið vetrarsport. Ef svo væri á haldið, að þar yrði tízka að nota eitthvað úr íslenzkri ull, rósavettlinga, peysur grófar en hlýjar eða eitthvað annað þessu líkt, þá gæti okkur næstum verið borgið með okkar ull. Það er ekkert aðalatriði, að þetta væri ódýrt. Það mætti vera dýrt, bara að það þætti viðeigandi og að eftir því væri sótt. Þetta er nú máske bara hugmyndaflug, en ég tók það sem dæmi til að sýna, hvað slík n. ætti að gera. Það þarf a. m. k. meira að gera en að 5 manna n. komi saman á nokkra fundi, sitji þar með hönd undir kinn og íhugi mál iðnaðarins. Það var rætt um þetta í sambandi við till. frá hv.þm. Mýr. Þá kom líka fram sá skilningur, að hér væri einkum um það að ræða að leita að markaði. Þótt erfiðir tímar ættu ef til vill að ýfa undir, að það væri gert, þá er þó um tilraunir að ræða, sem misheppnast kunna fyrst í stað, sem svo margar aðrar. Ég fyrir mitt leyti er ekki viðbúinn að greiða atkv. með því, að lagt verði út í mikinn kostnað til þess í erfiðu árferði og þröngum hag ríkissjóðs. Ég mun því, enda þótt ég í sjálfu sér sé ekki á móti þessari till., eftir að henni var breytt í Ed., greiða atkv. með till.hv.þm. Vestm. um að vísa þessu máli til stjórnarinnar.

Jón Ólafsson [óyfirl.]: Ég stend upp af því að mér þykir kenna æðimikils misskilnings á þessu máli. Iðnaðarmenn í Reykjavík hafa haldið þessu máli vakandi í fleiri ár. Þeir hafa snúið sér til þingsins með kvartanir sínar og óskað, að þingið tæki þær til greina, og hefir það verið gert, eftir því sem ástæður hafa verið til. Og nú hafa þeir óskað eftir því, að skipuð yrði n., er tæki mál þessi til sérstakrar athugunar. Ætti það að geta orðið byrjun til þess, að meira væri gert fyrir mál iðnaðar og iðju. En þegar slík till. er borin fram, þá rís hver höndin upp á móti annari og hver misskilningurinn eltir annan. Menn segja, að hér sé um fagmál að ræða og n. til að athuga það eigi eingöngu að vera skipuð iðnaðarmönnum. En menn gæta þess ekki, að í sambandi við þau félög, sem nefnd eru til að skipa menn í n., eru hin stærstu iðju- eða iðnaðarfyrirtæki og því stórra hagsmuna að gæta. Ég kann nú víst ekki að skilgreina það réttilega, hvort þau fyrirtæki, sem rekin eru í sambandi við sjávarútgerðina, teljast til iðju eða iðnaðar. En ég skal geta þess, að í sambandi við botnvörpuútgerðina er rekin vinnsla á veiðarfærum, sem nemur á 2. millj. kr. árlega. Ef það er ekki iðnaður, þá veit ég ekki, hvað iðnaður er. Ég hygg, að varla sé iðnaður hér á landi rekinn í stærri stíl. Ég geri líka ráð fyrir, að S. Í. S. hafi einnig æðimikið af slíku og þvílíku við sinn rekstur. Það er því æðimeinleg villa að halda, að þessi stærstu framleiðslufélög geti ekkert gagn haft af að eiga fulltrúa í slíkri n., eða að þeir geti ekkert til þeirra mála lagt. Ég álít einmitt stórt atriði, að þeir, sem eru fulltrúar fyrir þau félög, sem hafa möguleika fyrir hina víðtækustu iðju, komi saman og ræði þessi mál. Og ég sé ekki betur en að öll þau félög, sem hér eru nefnd, eigi erindi í n., einkum þegar á það er litið, að það á líka að vera verkefni n. að endurskoða tollalöggjöfina. Það er auðséð, að þeir, sem hafa talað gegn þessari till., hafa algerlega misskilið tilganginn með henni. Það er eins og þeir haldi, að þorskútgerðin sé ekkert annað en að draga fiskinn úr sjónum. En í sambandi við sjálfa veiðina er einmitt rekinn stórkostlegur iðnaður. Hv. þm. Vestm. bjóst við litlum árangri af slíkri n. Ég skal engu um það spá. Það getur vitanlega orðið lítið. Það verður oft lítið úr starfi. n., einmitt fyrir þá sök, að þegar till. þeirra koma fyrir Alþ., þá gengur svo oft, að hver höndin verður upp á móti annari. Till., sem í sjálfu sér gátu verið nýtar, verða gerðar að afskræmi, af því að menn átta sig ekki á málinu fyrr en þá eftir langan tíma, eða þá að þeir hafa sérhagsmuna að gæta eða kæfa málin í hreppapólitík. Eins er hér. Menn virðast ekki sjá nema einhverjar einstakar greinar iðnaðarins, þótt aðrar miklu stærri séu til og till. sé hvað þær snertir alveg á réttri leið. Ég skil ekki hv.þm. Vestm. og hv. 4. þm. Reykv., sem vilja tefja þetta mál um minnst 1 ár, með því að vísa því til stj., sem þá hefir ekkert leyfi til að skipa slíka n., en hefir sjálf ekki tök eða þekkingu á að vinna slíkt verk. Þetta er vitanlega að leggja stein í götu þessa máls. Þótt n. geti máske ekki unnið mikið starf til næsta þings, þá tefur það samt málið og vísar því af réttri braut, sem það nú er að komast inn á. Ég vona því, að hv.þdm. skoði huga sinn vel áður en þeir ákveða að leggja þann stein í götu þessa máls, sem það er að leyfa því ekki að ná fram.

Steingrímur Steinþórsson Hv. 1. þm. Rang. hefir sparað mér langa ræðu með því, er hann sagði. En ég vil samt segja nokkur orð út af þeim andmælum, sem komið hafa fram gegn till. Það er nú ekki langur tími liðinn síðan „íslenzka vikan“ svokallaða var haldin með mikilli viðhöfn hér í höfuðstað okkar og víðar. Þá var herópið að nota íslenzka framleiðslu og afurðir landsins sem allra mest. En mér fannst þeir tónar, er komu frá andmælendum þessarar till. nú, vera nokkuð hjáróma við þetta heróp, sem fyrir skömmum tíma var á allra vörum. Iðnaðarmálum okkar er svo háttað, að þau eru í hinum mesta ólestri. Efnivörur þær, er við framleiðum, eru fluttar óunnar út og seldar fyrir sama og ekkert verð. Þetta er þó máske átakanlegast með landbúnaðarafurðirnar, t. d. húðir og skinn. Stórgripahúðir eru seldar fyrir eitthvað 4–6 kr. eða minna. Við flytjum svo inn dýrar leðurvörur og verðum máske að láta 10–15 dilksgærur fyrir eina nothæfa skó. Hér er því sannarlega í óefni komið. Eins og nú er háttað væri fátt hægt að gera betra til bjargar landbúnaðinum en ef hægt væri að finna upp leiðir, sem gerðu framleiðsluna verðmeiri. Þá væri stigið drjúgt spor í þá átt, ef hægt væri að gera verðmæta vöru úr skinnunum. Svipað má segja um ullina, þótt hún að vísu sé meira notuð innanlands. - Þá hygg ég og, að þessu sé eins varið með sjávarútveginn. Þar mun líka margt geta komið til greina sem vert er gaumgæfilegrar athugunar. Andmælendur till. hafa sagt, að á þessum tímum væri ekki leggjandi í þann kostnað, sem af því leiðir að athuga þessi mál. En ég vil segja, að vegna þess mikla verðfalls, sem orðið er á framleiðslunni, þá erum við nauðbeygðir til að athuga þessi mál, og það einmitt á þessum erfiðu tímum. Hv. þm.N.-Ísf. og hv.þm. Vestm. hafa báðir talað á þá lund, að þeir vissu ekki, hvaða ástæða væri til, að S. Í. S. og Félag ísl. botnvörpuskipaeigenda ættu fulltrúa í slíkri n.Hv. 1. þm. Rang. hefir svarað þessu og sýnt glögglega fram á það, að sjálfsagt sé, að báðir höfuðatvinnuvegir landsmanna eigi þar fulltrúa. Ég veit með vissu, að þörf landbúnaðarins um að eiga slíkan fulltrúa í n. er aðkallandi, og eins er því eflaust varið með sjávarútveginn. Hitt gæti ég skilið, að einhverjir hv. dm. gætu verið mótfallnir því að einhverju leyti, hvernig n. skuli vera skipuð. En þeir ættu þá að koma fram með brtt. um annað skipulag. En hitt get ég ekki skilið, að nokkur hv.þm. skuli vera á móti því, að gerð sé tilraun um að koma þessum málum í betra horf. Mér virðast báðir liðir till. vera þýðingarmiklir og nauðsynlegt, að gerð sé athugun um það, sem þar greinir. Hv. þm. Vestm. sagði, að stj. hefði 1. samkv. heimild til að ívilna um tollgreiðslu á iðnaðarvörum, en hefði verið treg til að nota þá heimild. Hv. þm. ætti því að vera kært, að n. gerði athugun um þetta og gerði svo till. um að losa iðnaðinn við tolla á þeim efnivörum til iðnaðar, sem eru honum skaðlegir. Ég legg því eindregið til, að till. verði samþ. Þá töldu sömu hv.þm., er mæltu á móti till., það gagnslaust að skipa slíka n., þar sem hún ætti að vera ólaunuð og mundi því litlu koma í verk. Ég fyrir mitt leyti vil gjarnan vinna það til, að n. verði launuð sanngjarnlega, ef till. verður þá frekar samþ. Ég álít þetta svo stórt mál og geri mér það miklar vonir um árangur af starfi slíkrar n., að það væri að spara eyrinn en fleygja krónunni að láta samþykkt og gagnsemi n. stranda á lítilfjörlegri launagreiðslu. Ég held, að ekki getið verið um mál að ræða nú, sem hafi meiri þjóðarhagslega þýðingu. Og greinilegast kemur það í ljós, þegar um er að ræða útflutning á verðlausri hrávöru út úr landinu, svo sem er með skinnin o. fl., en innflutning á samskonar vöru unninni og rándýrri. Ég hefði borið fram till. um að taka iðnað á skinnavöru til sérstakrar athugunar, ef þessi till. hefði ekki komið fram. En þar sem ég vona, að hún verði samþ., þá tel ég bezt, að athugun á því sérstaka atriði verði sameinuð því öðru, sem taka þarf til athugunar. Hv. þm. Vestm. sagði, að stj. gæti allt að einu skipað þessa n. eftir þeim till., er hér væru lagðar til grundvallar, enda þótt þáltill. þessi yrði ekki samþ. Ég þakka hv.þm. traust hans á stj. og get sagt honum það fyrir mitt leyti, að ég vantreysti stj. ekki að skipa nefnd þessa, en ég hafði ekki vænzt þess af stjórnarandstæðingi, að hann bæri svo óskorað traust til stj., að vilja leggja þetta eingöngu á hennar herðar. Mér virðist fullkomlega eðlilegt, að höfuðatvinnuvegirnir eigi hvor sinn fulltrúa í n. þessari og fyrir því fylgi ég till. eins og hún er á þskj. 428.

Jónas Þorbergsson Ég vil leyfa mér með fáum orðum að gera grein fyrir viðhorfi mínu til þessarar till. Mér þykir hún hafa tekið miklum stakkaskiptum í Ed., og þeim ekki til bóta. Mun ég því ekki geta fylgt henni óbreyttri út úr deildinni. Ég lít svo á, að í raun og veru sé ekkert hættulegt fyrir málið, þó að till. sé vísað til stj. Eins og kunnugt er, hefir stj. borið þessa till. fram eftir áskorun Iðnaðarmannafélagsins. Með því að vísa till. til stj. væri henni falið að ráða fram úr málinu. Teldi ég það viðunanlega afgreiðslu, þar sem þetta er áhugamál stj. sjálfrar, enda þótt hitt sé rétt, að skýr fyrirmæli þingsins myndu veita stj. sterkari aðstöðu til framkvæmda. Ég tel það sérstaklega athugavert við till. eins og hún liggur fyrir, að hún mælir svo fyrir, að n. skuli starfa kauplaust. Ég hygg, að Alþingi bresti heimild til þess að skipa svo fyrir. Og gæfi það slík fyrirmæli, myndi það einungis binda hendur stj. í málinu og verða til hindrunar því, að verkið yrði vel af hendi leyst. Ég mun nú þrátt fyrir þetta greiða atkv. með till. til síðari umr., í trausti þess, að þá komi fram brtt., sem ég teldi viðunanlegar.

Frsm. (Bergur Jónsson) Hv. þm. Vestm. beindi þeirri fyrirspurn til allshn., hvort hún hefði kynnt sér hug iðnaðarmanna til þessa máls. Ég skal játa, að n. hefir ekki gert þetta, en það er sakir þess, að hún fann ekkert tilefni til þess, þar sem till. er búin að liggja fyrir þinginu frá byrjun þess, og hefir iðnaðarmönnum því gefizt nægilegt tilefni til aths., ef þeir hefðu talið þeirra þörf. Að því er snertir þau ummæli hv.þm. Vestm. og hv. 2. þm. Skagf., að iðnaðarmenn muni vera mótfallnir þessari till., þá finnst mér skjóta heldur skökku við, a. m. k. við bréf stjórnar Iðnaðarmannafél. Reykjavíkur, sem prentað er með till. eins og hún var lögð fyrir þingið. Þar er þess m. a. krafizt, að tekið verði til rækilegrar athugunar: a) Endurbætur á iðnaðarlöggjöfinni frá 1926. b) Endurbætur á tollalöggjöfinni að því er iðnaðinn snertir. c ) Möguleikar á að auka innlendan iðnað, einkum með því að vinna úr innlendum hráefnum. Svo segir stj. Iðnaðarmannafélagsins ennfremur: „Eins og Alþingi er nú skipað, teljum vér enga von til, að nefnd þingmanna geti rannsakað eða gert tillögur um þessi mál. Teljum vér því nauðsynlegt, að skipuð sé nefnd úr hópi þeirra manna, er mál þessi koma sérstaklega við, til þess að rannsaka og gera till. um þau“. Nefndarskipun sú, sem hér er um að ræða, er því beinlínis eftir till. stjórnar Iðnaðarmannafélagsins, og hún er umboðsmaður þess aðilans, sem mál þetta varðar mestu. Ég fæ því ekki séð, að nein ástæða sé til þess að efast um, að till. þessari verði vel tekið meðal iðnaðarmanna. Aths. þessara hv.þm. um það, hvernig skipa eigi í nefndina, hefir hv. 1. þm. Rang. þegar svarað að mestu, og þarf ég því litlu þar við að bæta. Mér virðist enginn vafi á því, að Samband ísl. samvinnufélaga og Félag ísl. botnvörpuskipaeigenda hafi svo mikilla hagsmuna að gæta í sambandi við þetta mál, að full ástæða sé til, að þeir leggi til fulltrúa í n., Sambandið vegna ullarinnar og gæranna, en botnvörpuskipaeigendafélagið vegna veiðarfæraiðnaðarins o. fl. Þá fæ ég ekki séð, að þess sé þörf, að n. skipi eintómir iðnaðarmenn, því að hér er ekki eingöngu um að ræða sérstakt hagsmunamál fyrir iðnaðarmannastéttina, heldur er og um að ræða stórfellt hagsmunamál fyrir alla þjóðina í heild sinni, og með það fyrir augum á að skipa í n. Hv. þm. Vestm. vildi halda því fram, að verið væri að skjóta á frest málum iðnaðarins og nefndi þar til, að tollaívilnanir gagnvart iðnaðinum hefðu ekki náð fram að ganga. Þessu er því að svara, að einmitt í till. er lagt til, að gerð verði gagngerð athugun á tollalöggjöfinni að því er iðnaðinn snertir. Annars er öllum þm. að sjálfsögðu frjálst að bera fram till. til þingsins um breyt. á þeirri löggjöf eins og annari, og ég sé enga ástæðu til að ganga á móti þeim, ef þær eru á réttum grundvelli byggðar. Eins og tekið hefir verið fram, er hún sízt til bóta breytingin, sem Ed. gerði á till., að fella niður greiðslu til nm. Það má nefnil. búast við, að starf n. verði ekki eins vel af hendi leyst, ef nm. eiga að vinna kauplaust, eins og ef þeir fengju störf sín greidd eins og venja er til. Auk þess er ég í vafa um, að hægt sé að skylda menn til þess að taka sæti í n. og vinna kauplaust. Ég myndi því verða meðmæltur brtt., sem færi í þá átt að laga þetta.

Einar Arnórsson Ég skal fyrst snúa mér að till. um að vísa máli þessu til stj. Ég fæ alls ekki séð, hvað unnið er með þeirri till. Mér sýnist, að afleiðingin af samþykkt hennar gæti ekki orðið önnur en sú, að stj. gerði annaðhvort ekki neitt eða eitthvað í málinu. Að vísa því til stj. getur því þýtt kistulagning málsins, en það vil ég ekki eiga á hættu. En ef stj. tekur málið til meðferðar og gerir einhvern undirbúning á því fyrir næsta þing, eru þá líkur fyrir því, að sá undirbúningur yrði betri eða ódýrari en ef nefnd undirbyggi málið, sem skipuð væri samkv. till. þessari? Ég segi nei. Ég hefi enga tryggingu fyrir því, að svo yrði. Hvernig sem á málið er litið, getur því ekki talizt rétt að vísa því til stj. Það er t. d. vitanlegt, að ef stj. hæfist handa með undirbúning í því, þá geta hvorki ráðherrarnir sjálfir né starfsmenn þeir, sem í stjórnarráðinu vinna, gert þann undirbúning sökum vöntunar á sérþekkingu á þessum sviðum. Að vísa málinu til stj. þýddi því ekkert annað en að stj. yrði að kaupa menn til þess að vinna verkið, ef hún ætlaði eitthvað að láta gera í því, sem að haldi mætti koma. Gæti því farið svo, að sá kostnaður yrði sízt minni en þó að nefnd í málinu yrði greitt kaup. Frá sjónarmiði þeirra, sem hræddir eru við eyðsluna vegna þessarar nefndarskipunar, getur sparnaður ekki verið ástæða til að vísa málinu til stj. Þá er það atriðið, sem ýmsir hv.þm. hafa vikið að, og ekki er sæmilegt að setja í till., að ætla nm. að vinna kauplaust. Hvaðan kemur Alþingi heimild til þess að skipa mönnum að vinna kauplaust? Ég þekki þá heimild ekki. Og hvaða trygging er fyrir því, að hæfir menn fáist til að taka sæti í n., ef þeir fá enga þóknun fyrir vinnu sína? Það má vel vera, að einhverjir fáist til þess að taka sæti í n., menn, sem hafa t. d. gaman að því að sjá nafn sitt á prenti, en vitanlega myndi ekkert unnið, nema af mönnum, sem þeir fengju til þess að vinna verkið fyrir sig. Afleiðingin yrði því sú, að nm. sjálfir yrðu óþarfa milliliður, en kaup þyrfti að greiða þeim, sem nefndarmennirnir fengju til að vinna verkið. Það væri því allt og sumt, sem hefðist upp úr þessari hræðslu við að hafa ákvæði um greiðslu til nm., að kaupa yrði aðra til þess að vinna verkið, fyrir jafnvel meira verð en sæmileg þóknun hefði verið til nm. Hitt er annað mál og ekki nema eðlilegt, að ýmsir séu hræddir við mikinn kostnað af nefndarskipuninni. En hér sannast hið fornkveðna, að skammt er öfganna á milli. Það er allt annað að borga mjög mikið, t. d. í þessu tilfelli fleiri þúsundir, eða hreint ekki neitt. Hvað snertir skipun manna í n., þá finnst mér tilhögun sú, sem stungið er upp á í till., ekki óskynsamleg. Mér virðist t. d. alveg sjálfsagt, að Iðnaðarmannafélagið bendi á mann í n. Það hefir, eins og kunnugt er, mest borið mál iðnaðarins fyrir brjósti, m. a. byggt skólahús og starfrækt iðnskóla undanfarin ár. Svipað er að segja um Samband ísl. samvinnufélaga. Það má gera ráð fyrir að það hafi hagsmuna að gæta fyrir landbúnaðinn, og má því ætla, að það bendi á mann, er áhuga og þekkingu hefir á þeim greinum, er hann snerta. Líku gegnir og um Félag ísl. botnvörpuskipaeigenda. Það hefir sérþekkingu á ýmsum hagsmunamálum, er snerta framleiðslu sjávarafurða. Þá má segja, að Alþýðusamband Íslands sé ekki óviðkomandi aðili í þessu máli, því að hér er jafnframt um atvinnumál að tefla, er mjög má varða hinn vinnandi lýð í landinu. Sambandið og Félag ísl. botnvörpuskipaeigenda geta hér talizt sem fyrirsvarsmenn framleiðendanna, en hinir aðilarnir fyrirsvarsmenn fólksins, er atvinnuhagsmuna hefir hér að gæta. Ég mun nú greiða atkv. með till. þessari til síðari umr., en áskil mér rétt til þess að koma fram með brtt., sem ég tel heppilegar.

Haraldur Guðmundsson Ég er samþykkur till. þessari í öllum aðalatriðum. Tel verkefni það, sem hér er um að ræða, eiga svo mikinn rétt á sér, að full ástæða sé til þess, að því sé þegar sinnt. Sömuleiðis er ég sammála um það í öllum aðalatriðum, hvernig skipa á í n. Að því er snertir Alþýðusambandið vil ég til viðbótar því, sem hv. 2. þm. Reykv. tók fram, benda á, að í Alþýðusambandinu eru ýms iðnfélög, og því fullkomlega réttmætt, að það bendi á einn mann í n. þessa. Ég býst nú við, að allir séu á einu máli um það, að n. eigi eitthvað að vinna, en þá tel ég með öllu ógerlegt að samþ. síðustu málsgr.till., þar sem svo er ákveðið, að nm. vinni kauplaust. Með því að samþ. þessa málsgr. eins og hún er nú er öllum bægt frá að vinna í n., sem ekki hafa það góðar ástæður, að þeir geti starfað kauplaust um lengri eða skemmri tíma, en það tel ég mjög varhugavert, því að búast mætti við, að afleiðingin af því yrði sú, sem hv. 2. þm. Reykv. benti á, að nm. ynnu ekki neitt. Til þess að ráða bót á þessum ágalla í till. vil ég leyfa mér að bera fram skrifl. brtt. um, að 1. málsl. síðustu málsgr.till., er hljóðar svo: „Nefndarm. starfa kauplaust“, falli burt.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Það er með öllu afsakanlegt, þó að dálítill misskilningur verði um afstöðu mína til þessa máls, því að hún er í sannleika sagt töluvert grugguð. Ég er bæði með málinu og á móti því. Ég er t. d. með því, að málið sé rannsakað, en ég veit, að það verður ekki gert nema með ærnum kostnaði, því að það hlýtur að verða mjög umsvifamikið verk. Ég er því með till.hv.þm. Vestm. um að eyða málinu á þessu þingi, sökum þess, að eins og nú standa sakir um fjárhag ríkissjóðs, er ekki forsvaranlegt að leggja út í þann mikla kostnað, sem það myndi hafa í för með sér. Að vísa málinu til stj. nú þýðir ekkert annað en að skjóta því á frest. Mér hefir alltaf fundizt kenna talsverðs ruglings í skilgreiningunni á milli iðnaðar og iðju. Ruglingur þessi stafar af því, að orð þessi eru ranglega þýdd úr erlendu máli. Það er ruglað saman iðnaðarþjóðum og iðjuþjóðum. Iðnaður er t. d. úrsmíði, skósmíði, steinsmiði og raflagningar. Aftur er það iðja, þar sem t. d. er brætt lýsi í verksmiðjum o. þ. h. Annars get ég viðurkennt, að það getur oft verið erfitt að greina takmörkin milli iðju og iðnaðar. Þessu tvennu er með öllu ruglað saman í till. eins og hún kom frá stj., en hv.Ed. gerði þá skilgreiningu á þessu, sem nú er í till. Eins og ég gat um í fyrri ræðu minni, þá er ég sammála um skipun n. og finnst ekkert óeðlilegt við það. Hv. 2. þm. Reykv. hefir líka sýnt fram á, að það er eðlilegt, að n. sé skipuð á þennan hátt, þegar um athugun iðju er að ræða og talað er um að athuga vinnslu úr hráefnum þeim, sem framleidd eru hér á landi. Er þá eðlilegt, að þeir atvinnuvegir eigi fulltrúa í n. Iðnaðarmenn eiga og að hafa þar fulltrúa, einkum vegna þeirrar verklegu kunnáttu, sem þeir eiga yfir að ráða og geta lagt n. til. Og um Alþýðusambandið er það að segja, að þessum málum og athugun þeirra fylgir margt, sem slík sambönd láta til sín taka. Einkum er svo um allt, er að verksmiðjurekstri lýtur. Verður því skipun n. að teljast eðlileg. Ég skal þó ekki þvertaka fyrir, að þessu mætti breyta á betri veg, en mér finnst þessi skipun n. samt alveg eðlileg. Hv. l.þm. Skagf., sem ég get verið að mestu sammála, talaði um að búa að sínu og sagði, að við ættum að gera það. Þetta er alveg rétt hugtak um þetta efni, þótt það sé stundum alveg skakkt þýtt. Að finna hinar beztu leiðir til að nota sér sem mest sína eigin framleiðslu og koma henni í það horf, að það sé hægt, það er að búa að sínu, t. d. að gera úr skinnavörunni skó og hanzka. Ég bar nú einmitt nýlega fram till. um að styrkja íslenzka hanzkagerð, en sú till. fann ekki náð í augum hv.þdm. Við flytjum nú inn hanzka fyrir um 50 þús. kr. Það sýnist því vera vel tilvinnandi að verja 2000 kr. til þess að gera tilraun, hvort ekki er hægt að framleiða þessa vöru með íslenzkum höndum og úr íslenzkum skinnum. Það eru einmitt þau mál, sem eru þessa eðlis, sem einkum þarf að rannsaka. Og slík rannsókn þarf að vera vel unnin af vel færum mönnum, ef hún á að gera gagn. Allt kák í þessu efni er aðeins til ills. Það er því skaðlegt að setja slíka n. á stofn á þeim tíma, sem er svo erfiður, að ekkert er hægt að leggja af mörkum til þess að starf n. geti komið að fullu gagni. Þá er betra að bíða með það þangað til tímarnir batna, því ef gagn á að verða að þessu starfi, þá verður áreiðanlega að leggja í það tugi þúsunda. Ég vil ekki hrapa svo að máli þessu, að úr því verði kák eitt. Er því rétt, að það njóti betri undirbúnings hjá stjórninni til næsta þings. Hv. 2. þm. Reykv. sagði um það, að ef till. væri vísað til stj., þá gerði hún annaðhvort eitthvað í málinu eða þá að hún gerði ekki neitt. Hv. þm. orðaði þetta nú svona varlega. En eins og hv.þm. túlkaði þetta, þá vil ég eftir þeirri skilgreiningu, að stj. geri ekki neitt. Hann sagði, að stj. sjálf ætti að rannsaka málið, eða þá að hún rannsakaði það ekki neitt. En ég er mótfallinn hvorutveggja. Ég álít, að stj. geti undirbúið málið með því að safna umsögnum þeirra manna, er bezt þekkja til þessara mála, og lagt svo fram rökstuddar till., byggðar á því efni, er hún fær, fyrir næsta þing. Ég mun því greiða atkv. með því að vísa máli þessu til stj. En þau ummæli læt ég fylgja frá mér, að hún á ekki að gera neitt í þessu máli, að mínum vilja, annað en það að safna umsögnum og skýrslum, er að þessu lúta. En verði sú till. felld, þá er ég því samþykkur, að n. verði greitt kaup, því ella yrði það kák eitt, sem n. gerði, eða þá að hún yrði að kaupa þeim mun meiri vinnu af öðrum, en það álít ég óheppilegri leið. Hv. 1. þm. Skagf. sagði, að dráttur á skipun slíkrar n. um 1 ár væri að spara eyrinn, en fleygja krónunni. En það er nú svo oft, þegar fátækt og erfiðleikar eru, að það verður að draga ýmsar þær framkvæmdir, sem í sjálfu sér eru æskilegar og jafnvel líklegar til að skila góðum arði einhverntíma í framtíðinni. Við verðum nú um stund að þola hlutskipti hins fátæka manns, sem verður að neita sér um ýmislegt og fara á mis við ýms gæði, sem ekki er hægt að leggja fé út fyrir: Ég fyrir mitt leyti get ekki búizt við skjótum árangri af þessu hvort sem er. Þessi mál verður að rannsaka gaumgæfilega, og það tekur langan tíma. Og enn lengri tíma tekur það svo að koma því í framkvæmd, sem upp af starfi n. sprettur. En eitt hið mesta verkefni, er betur árar, verður það að koma þessum málum í æskilegt horf.

Jón Auðunn Jónsson Ég get ekki fallizt á það, að þessi n. verði rétt skipuð samkv. till., þar sem S. Í. S. og Fél. ísl. botnvörpuskipaeigenda er ætlað að nefna menn í hana. Ég held, að heppilegra væri, að þeir fulltrúar, sem eiga að vera fyrir landbúnað og sjávarútveg, væru skipaðir af Búnaðarfélagi Íslands og Fiskifélaginu. Að því er sjávarútveginn snertir, þá hefir Fél. ísl. botnvörpuskipaeigenda sérstöðu, þar sem það er aðeins fyrir eina tilgreinda veiðiaðferð. En Fiskifélagið er fulltrúi allra veiðiaðferða og hefir því aðstöðu til að líta meir á hag alls almennings, er fiskveiði stundar, hvort heldur sem er á stærri eða minni skipum eða bátum. Svipað er því varið með S. Í. S. og Búnaðarfél. Ísl. Ég held því, að heppilegra væri að breyta þessu og færa það í það horf, sem ég nú hefi lýst. Eins hygg ég, að það væri heppilegt, að Heimilisiðnaðarfél. Íslands ætti fulltrúa í n. Það hefir auk margs annars látið skinnaverkun nokkuð til sín taka. Hér er um mörg verkefni að ræða. Þarf því að athuga vel, hvernig bezt yrði varið því fé, sem hægt væri að leggja af mörkum í þessu skyni, þegar til framkvæmda kemur. Það dugir heldur ekki að koma fram með till., er kostar milljónir að framkvæma, heldur verðum við að fikra okkur fram smátt og smátt. Undirstaðan þarf að vera sú, að allt strandi ekki á féleysi. - Ég mun koma með brtt. viðvíkjandi skipun n. til síðari umr.

Jón Baldvinsson Þetta frv., sem hér liggur fyrir og komið er frá hv.Nd., hefir verið allmikið um þráttað mál, þar sem ýmsir hafa dregið í efa, að það væri rétt að láta þessa löggjöf ganga í gegn. Vélstjórar eru nú orðnir allt að því nógu margir svo að eigi þarf að veita undanþágur. Þeir hafa mælt á móti þessu frv., svo og ýmsir menn, sem hafa með þessa hluti að gera. Ég vil því víkja því til þeirrar n., sem væntanlega fær þetta mál til meðferðar, að hún rannsaki þessa hluti. Það liggja hér fyrir frá vélstjórum ýmis plögg og umsagnir þeirra manna, sem mest hafa með það að gera, hvernig hagað er vinnu í vélum og skipum, og framkvæma þessa vinnu og hafa eftirlit með henni. Ég er ekki alveg viss um, að það sé svo hagkvæmt að samþ. lög um þetta efni nú, þegar allt er alveg að fyllast af vélstjórum með réttindum, og mér virðist það vera spor aftur á bak, því í því felst að minnka þær kröfur, sem settar hafa verið í þessu efni, en þær eru í lögunum um vélgæzlu, og þar er heimtuð fullkomin þekking á starfinu, jafnvel þó þá væru fáir vélstjórar til. Það mætti því frekar gera þær kröfur nú, þegar búið er að setja upp vélstjóraskóla og búast má við, að nú þegar séu nægilega margir menn út með fullkominni þekkingu til að inna þetta starf af hendi. Ég vil aðeins víkja þessu til þeirrar n sem væntanlega fær málið.

Jóhann Jósefsson Þegar maður hlustar á jafnalvöruþrungnar ræður og þær, sem hér hafa heyrzt, bæði til hv. 1. þm. Rang. og til hv. 1. þm. Skagf., þar sem þeir hafa lýst því, hversu mikil verkefni á þessu sviði séu óunnin, þá er það broslegt að sjá, að að þessum framkvæmdum eiga að starfa nokkrir menn milli þinga, er vinni kauplaust. Hinsvegar vil ég bæta því við, svo ekki verði misskilin aðstaða okkar, sem ekki getum fallizt á þessa till., að það, sem við meinum með andstöðu okkar, er það, að við teljum, að með þessari till. sé verið að bægja frá þeim sérstöku óskum, er frá iðnaðarmönnum hafa komið og hér liggja fyrir, um ófyrirsjáanlegan tíma. Hv. 4. þm. Reykv. tók þetta líka fram og á þetta hafa fleiri hv.þm. fallizt. Hv. 1. þm. Rang. sagði, að við værum að tefja fyrir málinu með þessu. En ég vil spyrja hv.þm., fyrir hverju verið sé að tefja. Ekki er það fyrir iðnaðinum, hvorki til sjávar eða sveita. Hið eina, sem við kunnum að tefja fyrir, er yfirborðsafgreiðsla á mikilsverðum málum. Ég hefi átt tal við iðnaðarmenn um þessa till. Þeir líta svo á, að í henni felist þetta svar Alþ. við málaleitunum þeirra: „Farið þið burt að sinni“. - Af hverju er nú þessi till. fram komin? Hún er fram komin eftir óskum iðnaðarmanna. Þeir senda stj. óskir sínar bréflega. Stj. leggur svo þessa till. fyrir og í öðru formi en hún hefir nú, þar sem henni var breytt í Ed. Upphaflega var verkefni það, sem n. var ætlað að vinna, í 4 liðum. 1. að endurbæta iðnaðarlöggjöfina frá 1926; 2. að endurskoða tollalöggjöf iðnaðarins; 3. að athuga möguleika um aukinn iðnað, einkum úr íslenzkum efnivörum; 4. að athuga um skipun menntamála iðnaðarins. Af þessu er það ljóst, að ríkisstj. hefir takmarkað sig í till. við þau mál, er snerta iðnað. En í meðferð Ed. breyttist þetta svo, að iðjan var tekin með. Nú er það, að því er virðist, ekki ljóst í hugum manna, hvernig skilgreina skuli þessi tvö hugtök, iðju og iðnað. En iðja er vinnsla hráefna í nokkuð stórum stíl, eða þá að bæta þær vörur. Iðnaðurinn er annað. Til hans teljast félög þau, er iðnaðarmenn þessa lands hafa stofnað, og það var að undirlagi þeirra, að þetta mál var tekið upp. Þó nú að við þetta væri bætt einhverju fleira, sem t. d. snerti sjávarútveginn, svo sem hreinsun meðalalýsis o. fl., þá þarf enga mþn. til að vinna að þessu. Aðeins þarf að fá till. frá eða kveðja til aðstoðar þá menn, sem bezt þekkja til þessara mála, hver á sínu sviði. En hitt er óþrjótandi verkefni, ef athuga skal á öllum sviðum þau verkefni, er fyrir geta legið um vinnslu úr framleiðslu landsmanna. En ef það virkilega væri á færi mþn. að vinna að því máli svo verulegt gagn væri að, þá mundi ég ekki telja eftir, þó skipuð væri slík n., og jafnvel þótt eitthvað þyrfti að borga henni. En ég er afskaplega vantrúaður á, að starf slíkrar mþn. beri raunhæfan og verulegan árangur í þeim efnum, sem hér um ræðir. Eins og tveir hv.þm. hafa drepið á, þá er ég hræddur um, að slík n. myndi kosta stórfé. Er það og venjulegt, þegar um störf slíkra n. er að ræða. Hitt er öllu eðlilegri gangur um þessi mál, að einstaklingar eða félög, sem hagsmuna eiga að gæta um þessar vörur, ryðji brautina. Og þegar um vinnslu útgengilegra vara hjá efnilegum mönnum er að ræða, þá er rétt, að hið opinbera styðji menn yfir byrjunarerfiðleikana, þegar séð er, að þeir eru á réttri braut. En því er ekki að neita, að hv.Alþ. hefir oft fatazt í því að gefa tilraunum manna viðeigandi gaum. Hér er eiginlega blandað saman tveimur óskyldum atriðum. Það, sem stj. lagði fyrst til, hefir hún vel á sínu valdi að gera án þess að hafa n. sér til aðstoðar. Einhver stjórnarsinni var að tala um það, að með því að vísa þessari till. til stj. væri henni sýnt mikið traust. En hér er hvorki um traust né vantraust að ræða. Hver stj. sem er á að geta annað eins og þetta milli þinga. Hv. 1. þm. Skagf. talaði um það, hversu skinnin væru í lágu verði, og leit á það sem bjargræði til þess að fá verð fyrir skinnin, að skipuð yrði mþn., er settist á rökstóla. En ég vil benda hv.þm. á það, að til eru nú þegar sútunarverksmiðjur hér. Og þeir menn, sem eru riðnir við S. Í. S. og líklegir væru til að verða skipaðir í mþn., sitja tæplega inni með neina þá þekkingu, er þeir væru líklegir til að koma fram með frekar í mþn. en þótt hún væri ekki skipuð. Ég tel það víst, að S. Í. S. hafi athugað, hvað hægt væri að gera í þessu efni, en geymi það ekki mþn. að gera þá athugun. Að því er snertir meðferð og sölu hráefna þeirra, sem framleidd eru, þá er þar um verk að ræða, sem ekki er hægt að gera í flýti. Og með því að taka það með, þá er gengið inn á aðra braut en þá, sem iðnaðarmennirnir höfðu hugsað sér að fara, - braut, sem ég að vísu ekki lasta, að farin verði, en frá því þarf þá líka svo að ganga, að von sé um árangur, en hans er varla að vænta af slíkri n. sem hér um ræðir. Og það eitt er víst, að iðnaðarmenn munu engar bráðar bætur sjá á sínum atvinnurekstri, þó þessi leið verði farin. Það, sem þeir fara fram á, sem ekki vilja vísa þessu máli til stj., og það, sem stj. hafði ætlazt til með upprunalegu till., var alls ekki meira verkefni en þinginu er fært að inna af hendi. Hinn upphaflegi tilgangur iðnaðarmanna var sá, að unnið væri að því að gera tollalöggjöfina að því er iðnaðinn snertir betur úr garði, svo að þeir ættu betri aðstöðu í lífsbaráttunni gegn erlendum iðnaðarvörum. Þessa væntu iðnaðarmenn sér í upphafi, en þegar þessu svo var snúið upp í það að samþ. þessa þáltill. eins og hún nú er útbúin, þá er eðlilegt, að þeir séu ekki ánægðir. Mín andmæli eru byggð á því, að þetta verði ekki til að greiða fyrir málefnum iðnaðarmanna, en á hinn bóginn verði það til að svæfa þær litlu umbætur, sem ýmsir þm. hafa hugsað sér að gera, jafnvel á þessu þingi, á málum iðnaðarins. Því það hefir jafnan verið svo, að þegar búið er að setja n. í eitthvert mál. Þá er vísað til hennar, ef farið er fram á einhverjar umbætur, er snerta það mál, og sagt, að það verði að bíða þangað til viðkomandi n. sé búin að ljúka störfum. Ég vil benda á eitt dæmi þessu til sönnunar. Það var sett mþn. til að athuga tryggingarlöggjöfina, en ég veit ekki til, að það sé farinn að koma fram neinn árangur af þeim undirbúningi undir að setja nýja tryggingarlöggjöf. Og það þýðir ekki að hreyfa neinum breytingum t. d. á sjúkra- eða ellitryggingarlögunum, þó þess sé hin mesta þörf, því það er alltaf sagt, að þetta verði að gera í einu lagi. Og svona mundi þetta fara hér, ef farið væri inn á þá braut, sem till. gerir ráð fyrir. Tilgangurinn er þessi hjá okkur, sem viljum vísa þessu máli til stj., að það komi þaðan betur undirbúið og að við því verði snúizt af meiri alvöru en að vera að kasta upp um það þáltill. og segja svo, að það verði afgr. af mþn., og þar á ofan að láta hana vinna kauplaust. Þá sjá allir, hvers árangurs er að vænta af starfi n. fyrir iðnaðarmenn, þegar hún á að vinna kauplaust að meðferð slíkra mála.

Magnús Guðmundsson Ég er mjög samdóma hv.þm. Vestm. í þessu máli og get því látið mér nægja örfá orð. Ég held, að það sé mikið til í því, að bezta ráðið til að draga mál á langinn sé að skipa í það nefnd. Það hefir verið reynslan undanfarið, að slíkar nefndir bera ekki mikinn árangur. Síðustu 4 árin hafa verið notaðar um hálft annað hundrað þús. krónur til nefndarstarfa, og ég held, að störf þeirra borgi illa þann kostnað. Ég er því ekki trúaður á þessar nefndir yfirleitt. Ég held, að það hefði verið betra að verja þessu fé t. d. í sútunarverksmiðju, því ég býst við, að það hefði nægt til að koma upp einni slíkri myndarlegri og allfullkominni verksmiðju. Ég þykist nú sjá það í hendi mér, að ef þessi n. á að vinna kauplaust, þá muni hún ekki leggja í starfið gífurlega mikla vinnu; hún mun þá kaupa út þá vinnu. við þetta; sem hægt er, því flestir hafa nóg við tímann að gera til að vinna fyrir sjálfa sig. Að því er snertir samsetning n. vil ég segja það, að þó það komi í hana maður frá S. Í. S. og maður frá Félagi ísl. botnvörpuskipaeigenda, þá hefi ég enga trú á, að þeir muni finna upp, hvað við eigum að gera til að vinna iðnaðarvörur úr skinnum og fiski, og allra sízt, að þeir finni upp neitt í því efni, sem þeir gætu ekki fundið upp hvor í sínu lagi. Ég lít svo á, að S. Í. S. beri skylda til að gera sitt til að gera landbúnaðarafurðirnar svo verðmætar sem unnt er, og að F. Í. B. beri á sama hátt skylda til að gera sitt til að gera sjávarafurðirnar svo verðmætar sem unnt er. En hvers vegna ættu svo þessar skyldur að margfaldast, þó menn frá þessum aðilum kæmu á fund til að tala saman? Ég hefi enga trú á, að þær geri það. Hér þarf að gera mikið, en ekki að tala mikið. Það nær ekki tilganginum, það sem þessi nefnd mundi gera, að tala mikið, skrifa mikið, láta prenta mikið og búa til einhver frv. Ekkert af þessu þarf að gera, heldur eitthvað í verklega átt. Ég er ekki í vafa um það, að S. Í. S. mundi útvega upplýsingar um, hvað það kostar að setja á stofn sútunarverksmiðju, alveg án allrar nefndarskipunar. Og ástæðan til þess, að S. Í. S. hefir ekki þegar sett á stofn slíka verksmiðju, er engin önnur en sú, að það vantar fé til þess, og við bætum ekki nokkurn skapaðan hlut úr því með nefndarskipun. Út af því, sem hv.frsm.n., þm. Barð., sagði, að stjórn Iðnaðarmannafélagsins hafi fallizt á þessa till., þá andmæli ég því ekki, en ég hefi heyrt það á iðnráðinu, að það sé á móti henni. Og það er vitanlega ekki sama, stjórn Iðnaðarmannafélagsins og iðnráðið, því iðnráðið er saman sett af fulltrúum allra félaga iðnaðarmanna hér í bæ.

Jón Ólafsson [óyfirl.]: Mér er alveg óskiljanleg andstaða ýmsra hv.þdm. móti þessari till. Ég ímynda mér, að þeir, sem upphaflega hafa borið þetta mál fyrir brjósti, undrist, hvað mótmælendur till. hafa þyrlað upp miklu ryki út af henni. Það hefir beinlínis verið farið fram á það af iðnaðarmönnum sjálfum, að það yrði skipuð n. til að íhuga, að hve miklu leyti við gætum unnið meira úr okkar eigin efnum en hingað til hefir verið. Þeir hafa ákveðið farið fram á þetta, og þó ekki væri neitt annað, þá væri sjálfsagt að sinna þeirri málaleitun. Ég er að vísu ekki viss um, að þetta sé alveg það sama, sem þeir ætluðust til, á þann hátt sem till. nú er orðuð, en ég er hræddur um, að breyting á henni mundi verða til þess, að hún kynni að daga uppi. Og ég vil, að það, sem við höfum talað við þessa menn, stöndum við við; því við höfum lofað ýmsu í þessum efnum - það þýðir ekki að neita því - og hv. 4. þm. Reykv. ekki hvað minnstu; og ég fyrir mitt leyti treysti mér ekki til að standa á móti fyrsta sporinu. Aðalmótmælin gegn till. hafa verið þau, að n. eigi að vinna kauplaust. En þetta er herfilegur misskilningur. Það, sem hér er um að ræða, er vitanlega hitt, að hér er verið að kasta félögum þeim, sem þátt taka í nefndarskipuninni, á herðar kostnaðinum af nefndarskipuninni að því er greiðslu til nm. snertir. Og ég segi fyrir mitt leyti að því er mitt félag snertir, þá sæi ég ekkert eftir þessu, þegar það opinbera greiðir allan annan kostnað við nefndarstörfin, og þar sem um mikilsvert mál er að ræða, eins og t. d. endurskoðun tollalöggjafarinnar, sem ein út af fyrir sig gæti meira en endurborgað hlutaðeigendum kostnað þeirra af þessu.

Það er ekki hægt að skylda félögin til að greiða mönnunum kaup

. Nei, það er ekki hægt að skylda þau til þess, en það er sjálfsagt, að þegar þau hafa beðið einhvern mann um að taka sæti í n., þá segir sá maður: Ég geri það ekki kauplaust. Og þá verður félagið að greiða þetta. Þetta er aðferð hjá Alþ. til að losna við kostnaðinn að þessu leyti og slengja honum yfir á félögin, og ég tel, að það megi gjarnan vera svo, því ef þau vilja ekki kosta til þessa nokkrum krónum, þá er nú ekki áhuginn fyrir þessu máli mikill. En það er alveg misskilningur, að nm. vinni starf sitt kauplaust; þeim verður borgað það frá félögunum. Mér þótti hv. 4. þm. Reykv. tala um till. á nokkuð breiðum grundvelli, þegar hann var að skilja á milli iðnaðar og iðju, en þau mál eru náskyld, og það er, alveg óþarft að vera að skýra þau orð vísindalega eða að vera að gera vísindalega skilgreiningu á þessu tvennu í þessu sambandi. Enda fór það nú svo hjá honum, að þegar hann kom að því að fara að útskýra þetta, þá sagði hann að það, sem unnið væri í smáum stíl, væri iðnaður, t. d. heimilisiðnaður, en hitt iðja, sem unnið væri í stærri stíl, en þetta kom náttúrlega ekkert hinu við, hvort n. ætti ekkert að greiða fyrir starf sitt, enda þessu máli alveg óviðkomandi, hvað menn kalla iðnað og hvað iðju, og skiptir engu máli að greina það í sundur á þessu stigi. Rökin, sem færð hafa verið fyrir því að vísa þessu máli til stj., eru þau, að hún eigi að safna um það gögnum hjá þeim aðiljum, sem nefndir eru í till., og leggja þau svo fyrir næsta þing, en í öðru orðinu hefir það þó komið fram hjá andstæðingum till., að það gerði ekkert til, þó þetta drægist 1 ár enn.

Aðallega til þess að fresta því

. Já, það væri nú bezt að láta þann vísdóm koma undir dóm iðnaðarmanna og vita, hversu gott ráð það þætti. Ég held, að það verði ekki gripið til meiri örþrifaraka en þetta, enda er það sýnilegt, að það er bara til að tefja málið. Máltækið segir: „Hálfnað er verk, þá hafið er“, og ég tel, að verið sé að byrja á málinu með þessari nefndarskipun og að þeir, sem tilnefndir eru í till., eigi fullan rétt á að taka þátt í því starfi, sem þar um ræðir. Ég held, að hv.þm. ættu vel að geta unað við, að till. verði samþ. óbreytt, því ég hefi fært rök að því, að það muni aldrei standa á þessum félögum, sem nefnd eru í till., að skaffa menn í n., því þau munu sjálf borga þeim, þó ríkissjóður geri það ekki. Hv. þm.N.-Ísf. var að vísa til Fiskifélagsins og Búnaðarfélagsins, að þau gætu unnið þetta starf. En ég held, að ekkert sé fjarskyldara þeirra störfum en það, að fara inn í það að athuga tollalöggjöfina og sjá, hvar hægt sé og hvar eigi að létta tollum af iðnaðinum í landinu, og álít ég, að það sé hin mesta fjarstæða að senda málið þangað. - Ég álít, að það sé meginfjarstæða. Hv. þm. (MJ) var nokkuð kvikur fyrir því, að það væri verið að afflytja hann fyrir að vera á móti þessu máli. Nei, a. m. k. ætla ég ekki að gera það. En hann vill ekki vinda bráðan bug að þessu máli. Og ég held, að þeim mönnum, sem hlustað hafa á hann og hans loforð um mál iðnaðarins í landinu, hljóti að finnast lítið til um allt það tal, ef hann ætlar nú að bægja þeim frá að taka þátt í þessu máli, sem er nauðsynlegt til þess að komast að góðri niðurstöðu. Það er ekki hægt að mæla á móti því, sem hv. 2. þm. Skagf. sagði, þegar hann sagðist ekki vonast eftir neinu góðu af þessu nefndarstarfi. Það er alltaf hægt að segja fyrirfram. En hitt er líka hægt að segja, að þó þetta starf verði ekki fullkomið, þá kæmu þó ýms drög fram, sem væri ólíkt hægara fyrir þingið að vinna úr við samningu löggjafar um þetta efni en það er að ganga nú til þess verks að öllu óathuguðu. Og þó menn vilji segja, að fulltrúar frá S. Í. S. og F. Í. B. eigi lítið erindi í n., þá veit ég þó ekki betur en að þau séu langstærstu aðilarnir eða framleiðendur í iðnaði og iðju hér á landi, ef menn vilja skilgreina eða sundurgreina það. Og það er því sjálfsagt, ef menn á annað borð sjá út fyrir trésmíðaverkstæði eða eitthvað þess háttar í þessum málum, að taka menn frá þessum aðilum í n. Hv. þm. Vestm. taldi rétt að vísa þessu máli burt frá þinginu til stj. Hann hefir nú ekki hingað til haft neina tröllatrú á hæstv. ríkisstjórn, og ég vildi því mega biðja hann um skýringu á þessu fyrirbrigði og því, hvað hefir snúið honum svo, að hann er nú farinn að treysta henni svona vel. Ég þvert á móti treysti henni ekki til að gera neitt í þessu máli; ég trúi henni ekki til að vinna að því að fá þær upplýsingar, sem hún gæti fengið um þessi mál, og vinna úr þeim. Ég hefi ekki trú á, að hún kæmi neinu lagi á það verk, svo að það væri fallið til þess að leggja það fyrir Alþ. Hv. þm. Vestm. sagði, að það væri meira unnið við að tefja málið en samþ. það. En ég mun óhræddur leggja það undir dóm þeirra iðnaðarmanna, sem hlustuðu á hann á stórum fundi hér í Rvík, hvort sé betra að vísa þessu máli til stj., þar sem ekkert verður gert í því, eða að fá menn til að hrinda af stað málinu og vinna að því, sem tími er til kominn, því þingið hefir mjög vanrækt þessi mál. Hann þykist alltaf hafa borið þessa atvinnugrein fyrir brjósti. En þegar nú kemur fram hér á þinginu till. um að gera eitthvað fyrir hana, þá byrjar hann á að rísa öndverður gegn því, að byrjað verði á byrjunarstiginu. Þetta er sú meginfjarstæða, þó ýmsir kynnu að óska, að það væri eitthvað öðruvísi frá till. gengið. Það er engin ástæða fyrir mig að fara út í skinnaverzlunina. Það er alveg óskylt mál. Ég skal því ekki tefja þingið á því að fara minnstu ögn út í það. Það á ekki við á þessu stigi.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Mér tekst nú víst ekki að ganga svo frá hv. 1. þm. Rang., að hann geti fallizt á skilgreiningu mína á iðnaði og iðju, þó það sé satt, að það sé tvennt ólíkt. Ég vil þó enn benda honum á eitt atriði, sem skilur þetta sundur. Iðnaður er vinna, sem faglærðir menn leysa af hendi, en við iðju, t. d. í verksmiðju, vinna ófaglærðir verkamenn, sem ekkert þurfa að kunna, nema þá að stjórna vélunum. Ég skal taka til dæmis 3. lið upphaflegu till., það er hreint iðjumál, sem kemur ekkert við iðnaði. Þó menn leiði gufu að pottum eða kyndi undir þeim og bræði í þeim lifur og vinni svo á einhvern hátt að hreinsun lýsisins, þá á það ekkert skylt við iðnað, fremur en það er iðnaður að slá og raka. Það er alveg jafnóskylt iðnaði. Og það er mjög leiðinlegt, að þessi misskilningur skuli vera kominn fram, að blanda þessu tvennu saman. Ég er alveg undrandi yfir því, að hv. 1. þm. Rang. skuli vera með þessari till. Ég er undrandi yfir því vegna þess, að hann er athafnamaður, og því hélt ég, að hann gæti skilið á milli þess, sem er humbug, sem er ekkert nema pappírsgagn, og þess, sem er raunverulegt. Ég álít, að það sé meira kaupsýsluvit, sem þarf á að halda í þessum málum, en að skrifa nál. Ég er ekki að ganga á móti kröfum iðnaðarins með því að vera á móti þessari till. En ég held, að þinginu væri nær að sinna kröfum iðnaðarins með því að afgr. það frv., sem ég hefi flutt á þessu þingi eftir tilmælum iðnráðsins, heldur en að leggjast á það mál, en koma svo með þessa till., sem ekkert er gagn í og er alveg út í loftið. Ég hefði viljað, að hv. 1. þm. Rang. vildi ýta undir það mál úr allshn., í stað þess að afgr. þetta pappírsgagn. Það er alveg sama að bera saman till. stjórnar Iðnaðarmannafélagsins og iðnráðsins eins og að bera saman till. einhvers kaupfélags og svo Sambandsins. Iðnráðið er samsett af fulltrúum allra iðnfélaga hér í bæ, alveg eins og Sambandið af fulltrúum kaupfélaganna. Það var spáný skýring fyrir mér, sem hv. 1. þm. Rang. gaf á því, hvernig kostnaðurinn af þessari nefndarskipun ætti að greiðast, sem sé að félögin, sem falið er að útnefna mennina, eigi að greiða þeim kaupið. Þetta hefi ég nú aldrei heyrt fyrr, að þó að það sé falið einhverjum vissum aðilum að útvega menn í nefnd, þá hvíli um leið á þeim sú skylda að borga þessum mönnum fyrir nefndarstarfið. En það er nú ekki farið fram á þetta í till., enda er það ekki hægt, því þó það væri gert, þá væri það engin skylda fyrir þessa aðila að greiða kostnaðinn. Þetta, að játa ýmis félög eða stofnanir útnefna menn í nefnd, það er aðeins til þess að tryggja nefndunum sérþekkingu á þeim málum, sem þær eiga að fjalla um, en hitt dettur engum í hug, að skylda þessa aðila til að borga kostnaðinn. Það gæti vel verið, að eitthvert félag gerði það, en trygging er engin fyrir því. Ég skal fúslega játa það, að minn tilgangur með því að vilja vísa þessu máli til stj. er aðallega sá, að fresta málinu, því ég álít það ekki tímabært - álít málið ekki nógu vel undirbúið. Þess vegna vil ég losna við þennan hégóma. Ég er sannfærður um, að þegar einhver rekspölur kemst á þetta mál, þá verður það á allt annan hátt en með mþn. Það verður gert með því að finna út þá menn, sem áhuga hafa á þessum málum, og fela þeim tilraunir og framkvæmdir í þeim. En ég sé ekki, að mþn. vinni neitt annað í málinu en það, sem stj. getur gert, alveg án alls tillits til trausts eða vantrausts, því starf hennar yrði aðallega það, að safna umsögnum ýmsra manna og stofnana og öðrum gögnum um málið.

Jón Ólafsson [óyfirl.]: Hv. 4. þm. Reykv. vildi ekki kalla lýsisframleiðslu iðnað. Ég vil benda hv.þm. á, að til er sú tegund lýsis, sem kölluð er iðnaðarlýsi. Það vita allir, sem til þekkja, að slíkt lýsi er til; um það þarf ekki að deila. Hv. þm. hlýtur því að skilja, að lýsisframleiðsla er iðnaður. Hv. þm. heldur fram, að það séu einhverjir ógurlegir leyndardómar, sem vaxi upp hjá öllum, sem hafa þekkingu á þessum málum, og þó vill hann ekki menn í n. frá þessum 5 félögum, af því að þetta sé allt svo mikið og háfleygt og þess vegna sé ekki hægt að nota þá. Hverjir eiga þá að vera í n.? Á að fá einhvern rúnalesara til að koma lagi á þetta? Það er ekki hægt að mæla á móti því, að ef þessir aðilar vilja sinna þessari nefndarskipun, þá verða þeir að leggja eitthvað á sig. Ég tel sjálfsagt, fyrst Alþingi fellst ekki á að greiða þennan kostnað að fullu, þá vilji félögin sjá fyrir þessu, því að það er ákaflega mikils virði fyrir þau, að þessi n. verði sett til starfa. Þó að hún gerði ekkert annað en að gera nauðsynlegar athuganir á tollalöggjöfinni, þá gæti af því einu hlotizt ómetanlegt gagn. Þetta er að vísu á byrjunarstigi, en samt má vona, að þetta leiði til einhvers betra og knýi menn til að leggja eitthvað á sig, hver fyrir sitt félag, eða þá að félögin greiði þeim eitthvað fyrir. Hv. 4. þm. Reykv. var að tala um, að það ætti að ganga til undirbúnings. Það er einmitt undirbúningur, sem hér er um að ræða og er í því falinn, að þessi 5 manna nefnd verði skipuð.

Frsm. (Bergur Jónsson) Ég get ekki skilið, hvað það á að þýða hjá hv. 4. þm. Reykv., að hann skuli alltaf vera að reyna að koma því inn hjá hv.þm., að það sé einhver meginmunur á iðju og iðnaði, en að þessu tvennu hafi hér verið ruglað saman. En það er enginn vafi, að þegar talað er um að rannsaka þessi mál, þá er átt við alla þá starfsemi, sem hv.þm. flokkar hér í tvennt. Það er átt við allar handiðnir og verksmiðjustörf, yfirleitt allt það, sem í daglegu tali er kallað iðnaður. Hv. 4. þm. Reykv. hefir sjálfur syndgað á þennan hátt með því að bera fram till. um að stofna iðnaðarnefnd í þinginu. Ég geri ráð fyrir, að hann hafi þar ekki eingöngu haft í huga mál iðnaðarins, heldur líka þau mál, sem heyra undir iðju, og ég lýst við, að hann vilji ekki eingöngu vísa til þeirrar n. þeim málum, sem eingöngu snerta iðnaðinn, heldur einnig þeirri tegund mála, sem hann flokkar undir iðju. Annars er þetta algert aukaatriði, og þrátt fyrir þessa miklu tilraun, sem hv.þm. hefir gert til að sýna þennan mismun, þá hefir hann ekki getað komið með nokkra „definition“ á þessu tvennu. Hann sagði, að skósmiðir, úrsmiðir o. s. frv. væru iðnaðarmenn, en þegar farið er að reka það í verksmiðjum í stórum stíl, þá er það orðið iðja, og þó er það sama starfsgreinin. En hvort sem talað er um að rannsaka iðju eða iðnað, þá er það meiningin að rannsaka allt, sem undir þessi tvö orð fellur. Hv. þm. sagði, að það væri nær að afgr. frv., sem hann hefði borið fram um breyt. á l. um iðju og iðnað, heldur en að halda fram slíkri till. sem þessari. Ég skal upplýsa það, að ástæðan til, að allshn. hefir ekki afgr. það frv., er sú, að n. hefir búizt við, að þessi mþn. yrði skipuð og þá heyrði það undir hana að rannsaka mál iðju og iðnaðar. Ég get ekki neitað því, að mér finnst það ákaflega réttmætt, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði um afstöðu sína til þessa máls, að hún væri sérlega gruggug. Hann tekur það fram, að mikil nauðsyn sé að rannsaka þetta mál og það geti engir gert nema sérfræðingar, og þó vill hann vísa málinu til stj., sem er þá vitanlega núv. stjórn. Hv. þm. hefir ekki sýnt henni svo mikið traust hingað til, að hann geti búizt við, að hún afreki mikið í því máli, sem hann álítur, að engir aðrir en sérfræðingar geti leyst af hendi.

Jóhann Jósefsson Hv. 1. þm. Rang. sagði, að ég væri allt í einu farinn að treysta stj., sem ekki væri vitanlegt, að ég hefði gert áður. Ég hefi áður skýrt frá því, með hvaða forsendum ég vil vísa þessu máli til stj. Það er til að Alþingi geti fengið það betur undirbúið en það er nú. Það er einnig til þess, að stj. sé ekki að skipa mþn. til að vinna það verk, sem ekki er annað séð en að hún geti unnið sjálf, eins og t. d. athugun á tollalöggjöfinni í sambandi við iðnaðinn. Þetta er verk, sem hvaða stj. sem er getur vel unnið sjálf. Hv. þm. minntist á, að ég hefði á fundi iðnaðarmanna ek.ki alls fyrir löngu talað um, að þörf væri á að sinna málum þeirra. Þetta er rétt, og ég hefi sýnt lit á að gera það, en ég veit ekki til, að hv. 1. þm. Rang. hafi þar gert neitt. Bæði ég og aðrir, sem ekki standa að þessari till., hafa reynt að leysa nokkur af brýnustu áhugamálum þessara manna. Hv. 4. þm. Reykv. hefir flutt hér frv. um breyt. á l. um iðju og iðnað, og ég hefi flutt frv. um tollaívilnun á efnivöru til skipa- og bátasmíða. Ég hefi flutt till. í sambandi við afgreiðslu fjárlaganna um, að innlendir skipa- og bátasmiðir sitji fyrir smíði á bátum, sem ríkið ábyrgðist greiðslu fyrir. Hv. þm. Ak. flytur frv. um eftirgjöf á tolli á efnivörum til iðnaðar. Þessum málum er lítið sinnt, en svo er komið með till. um að skipa eina allsherjar nefnd sem skuli gera eitthvað mikið og óendanlega margt einhverntíma, en ekkert nú þegar og starfa kauplaust. Það er þetta, sem við, sem viljum senda málið heim aftur, höfum átalið og álítum ekki rétt að samþykkja. Þetta er þá munurinn á afstöðu okkar til þessa máls. Hv. 1. þm. Rang. vill fylgja hér till., sem er ekkert nema humbugsaðgerðir á merkilegu nauðsynjamáli, og er það undarlegt með svo reyndan og ráðsettan mann. Við aftur á móti, sem viljum vísa málinu til stj., teljum þetta mál of merkilegt til þess að rétt sé af Alþ. að afgr. það eins og það liggur nú fyrir.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég hefi ekki getað verið við þessar umr., en mér skilst, að deilt hafi verið um málið frá því í byrjun þessa fundar. Mér skilst, að sumir hv.þm. álíti, að málið hafi fengið slæman undirbúning. Ég vil í því sambandi benda á það, að þessi till. er fram komin fyrir mjög eindregna ósk frá tveimur helztu iðnaðarfélögunum hér í bæ. Þau hafa óskað eftir, að málið yrði tekið fyrir á þennan hátt. Þegar þær óskir koma frá iðnaðarmannafélögunum, að af hálfu þess opinbera sé gerð sérstök ráðstöfun til að styðja mál iðnaðarins, og þegar málum iðnaðarins hefir hingað til enginn sómi verið sýndur af hálfu þess opinbera, þá álít ég það sjálfsagða skyldu að bera slíka till. fram. Það er mjög áríðandi, ekki sízt á slíkum tímum sem nú standa yfir, að við stuðlum sem mest að öllu, sem að iðnaði okkar lýtur, og sérstaklega eigum við að leggja sem mesta stund á að vinna sem allra mest úr okkar eigin framleiðslu. Þetta allt á n. að athuga og undirbúa. Mér virðist því undarlegt, þegar hv.þm. eru með ásakanir um slæman undirbúning, því að hér er verið að óska eftir undirbúningi fyrir frekari aðgerðir.