Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og ég gat um við 2. umr. málsins er upphaflegur grundvöllur fjárlagafrv. byggður á kauplagi sem metið var 35% hærra en í viðmiðun gildandi fjárl., auk þess sem þá var um 400 millj. kr. upphæð að ræða í fjárlagafrv. til þess að mæta viðbótarkaupbreytingum. Nú er komið í ljós að raunverulegt kauplag hefur hækkað meira eða sem nemur allt að 51%, og með tilliti til þess hækkar viðmiðun skattvísitölu samkv. brtt. fjvn. úr 145 stigum í 151 stig. Að öðru leyti er einnig á því byggt að stöðug atvinna haldist í landinu og að magnbreytingar verði ekki sem neinu nemur frá því sem þær munu reynast á yfirstandandi ári. Að sjálfsögðu veltur nú sem fyrr á því að stjórnvöldum takist að halda þannig á stjórn efnahagsmála, að ekki fari af stað ný verðbólgualda eins og átti sér stað á fyrri hluta yfirstandandi árs. Hefur áhrifa af þeirri óheillaþróun vissulega gætt í ríkum mæli við þá fjárlagagerð, sem Alþ. er nú að leggja síðustu hönd á. Eins og sjá má af þeim niðurstöðum sem koma til með að liggja fyrir eftir að brtt. fjvn. eru fram komnar, þá er fjárlagadæmið sem næst því sem áætlun nr. 2 frá Þjóðhagsstofnuninni gerir ráð fyrir. Eins og sagði neðanmáls við þá áætlanagerð var gert ráð fyrir að upphæðir gætu breyst lítið eitt við nánari athugun og sú hefur raunin á orðið um einstaka liði, svo sem ég mun síðar víkja að. Um brtt. vil ég að öðru leyti segja það, að enda þótt n. flytji sameiginlega þær brtt., sem eru við gjaldabálk frv., þá áskilur minni hl. sér allan rétt til að fylgja eða flytja brtt. við frv. umfram það sem þar kemur fram. Mér er fyllilega ljóst að fjárlagaboginn er að fullu spenntur. Hvort tveggja er, að þörfin er fyrir meira fjármagn til ýmissa hluta en möguleikar eru á að veita og yfir því verður kvartað nú sem fyrr. Að hinu leytinu mun meiri hl. fjvn. og ríkisstj. ekki fara varhluta af ámæli frá ýmsum og jafnvel sömu aðilum fyrir allt of mikla þenslu og hækkun fjárlagafrv, Við því er út af fyrir sig ekkert að segja annað en það, að sú hækkun, sem átt hefur sér stað í meðferð fjvn. á fjárlagafrv., er síst meiri nú en oftast áður og hlutfallslega minni en átti sér stað t.d. við síðustu fjárlagaafgreiðslu. Á milli umr. hefur n., ásamt því að athuga nánar ýmis erindi sem hún átti óafgreidd við 2. umr., tekið til athugunar þær brtt, sem einstakir þm. fluttu við 2. umr. og tóku til baka, til 3. umr. Sumar af þessum till, falla að þeim till. sem n. nú flytur. Aðrar brtt., sem n. hefði gjarnan viljað taka undir, en ekki treyst sér til að þessu sinni, eru nokkrar og vil ég þar t.d. nefna brtt. á þskj. 150 frá Sverri Bergmann um fjárveitingu til Borgarsjúkrahússins til hönnunar á B-álmu sjúkrahússins. Því miður sá n, sér ekki fært að mæla með þessu þarfa máli. Sannleikurinn er sá að þörfin á auknum úrbótum á sviði heilbrigðismála er mjög mikil, sem einnig verður best séð af þeim breytingum sem gerðar hafa verið á þessum útgjaldalið fjárlagafrv. Að öðru leyti má vekja athygli hv. þm. á því, að í sjálfu fjárlagafrv. eru geysiháar fjárupphæðir sem ætlað er að taka að láni til margvíslegra framkvæmda, sem allar stefna að því sama marki að gera landið byggilegra og veita þjóðinni alls konar þjónustu í enn ríkari mæli en áður hefur átt sér stað. Sama máli gegnir um ýmsar brtt. n. Þar taka að sjálfsögðu orkumálin stóran skerf. Þar er um málaflokk að ræða sem ekki er óeðlilegt að hafi forgang hvað snertir aðgang að hinu sameiginlega fjármagni sem þjóðinni hefur safnast. Ég mun þá víkja að brtt. sem fjvn. flytur sameiginlega á þskj. 206 og 228 og meiri hl. n. á þskj. 229. Kemur fyrst till, varðandi sérfræðilega aðstoð við þingflokka. Segja má að hér sé um launalið að ræða og ætti því að breytast í samræmi við launabreytingar. Er lagt til á þskj. 206 að liðurinn hækki u.m 1 millj., en átti að vera 2 millj., og er leiðrétting í samræmi við það á þskj. 228. Hér er því um hækkun að ræða sem nemur rúmlega 30%. Þá er till. um að til Hrafnseyrar verði fjárveiting að upphæð 500 þús. kr., sem ætluð er til viðhalds á staðnum. - Lagt er til, að til þjóðgarðs á Þingvöllum hækki liðurinn Önnur rekstrargjöld um 1 millj. kr., en það er ætlað til líffræðilegra rannsókna í Þingvallavatni. Lagt er til að liðurinn Fræðsluskrifstofur hækki um 1500 þús. kr. og verður samtals 18 millj. 797 þús. kr. Þessi upphæð er talin nema því að hægt verði að setja af stað eftir nýju grunnskólalögunum fræðsluskrifstofur sem nemur 1/3 af því sem endanlega verður, þegar lögin hafa tekið fullt gildi og fræðsluskrifstofur hafa verið stofnsettar um allt land. Þá er lagt til, að fjárveiting til námsflokka hækki um 450 þús. og verður þá liðurinn samtals 1200 þús. kr. Inn kemur nýr liður, styrkur til hjúkrunarkennaranáms á Norðurlöndum 400 þús. kr. Þá koma brtt. við Háskóla Íslands, heimspekideild. Er þar um hækkun að ræða sem nemur 100 þús. kr. frá því sem er í frv., en áður hafði liðurinn hækkað frá fjárl. yfirstandandi árs um 1300 þús. kr. og verður því samtals 3.9 millj. kr. Fulltrúar frá þessari deild í háskólanum komu á fund fjvn. og óskuðu eftir því, að upphæð þessi yrði annað tveggja skipt jafnt á milli deildanna þriggja eða þá það kæmi í hlut háskólans að skipta upphæðinni, eins og átti sér stað t.d. á yfirstandandi ári. N. tók þá ákvörðun að leggja til að upphæðinni yrði skipt jafnt á milli deilda, þ.e. 1300 þús. kr. komi í hlut hverrar deildar. Til stofnunar Árna Magnússonar hækkar liðurinn Gjaldfærður kostnaður um 5 millj. kr. Það er vegna bókasafns Þorsteins M. Jónssonar og í samræmi við samninga þar um við hann. Þetta er fyrri greiðsla af tveimur. Gert er ráð fyrir að 5 millj. verði einnig að taka inn í fjárlög næsta árs og þar með ljúki uppgjöri varðandi það mál. Til Menntaskólans við Hamrahlíð kemur nýr liður: Gjaldfærður stofnkostnaður 2 millj. kr. Það er í sambandi við áframhaldandi framkvæmdir við núverandi byggingar. Þá kemur liðurinn Iðnskólar almennt. Lagt er til að inn sé tekinn nýr liður varðandi viðhald að upphæð 2 millj. kr. Eins og fram kom við 2. umr. fjárlagafrv, var eftir að taka endanlega ákvörðun um það í fjvn. hvað liðurinn til Sjómannaskólahússins vegna viðhalds skyldi hækka. Hér er lagt til að liðurinn hækki um 4 millj. kr. og verða því samtals á fjárl. yfirstandandi árs til ráðstöfunar til víðhalds Sjómannaskólahússins 7 millj. 246 þús. kr., en auk þess hefur Sjómannaskólinn til ráðstöfunar rúmlega 3 millj. kr. gjaldfærðan stofnkostnað sem einnig mætti nota í sama tilgangi ef á því þyrfti að halda. Þessu næst eru till. n. varðandi dagvistunarheimili. Er lagt til að liðurinn hækki um 10.1 millj. kr., en varðandi sundurliðun til einstakra byggingarframkvæmda vísast að öðru leyti til sundurliðunar á sérstöku yfirliti. Til Lánasjóðs ísl. námsmanna er till. um 74 millj. kr. hækkun og verður þá liðurinn samtals 680 millj. kr. Til viðbótar þessu er gert ráð fyrir að sjóðurinn taki að láni um 100 millj. kr., og hefur hann alls til ráðstöfunar 780 millj. samkv. því. Styrkur til útgáfustarfsemi er lagt til, að hækki um 1 millj. kr. Til Listasafns Íslands hækkar liðurinn Gjaldfærður stofnkostnaður um 5 millj. og verður alls 7 millj. 750 þús. kr. Gert er ráð fyrir að unnt verði að hefja byggingarframkvæmdir á viðbyggingu við Listasafnið við Fríkirkjuveg, þar sem stofnunin hefur yfir nokkru fjármagni að ráða til viðbótar því sem kemur fram í þessari fjárveitingu. Til listasafna er till. um 300 þús. kr. hækkun. - Þá kemur liðurinn Listkynning í skólum. Er lagt til að liðurinn hækki um 200 þús. kr. - Til Bandalags ísl. listamanna hækkar liðurinn um 100 þús. kr. - Inn er tekinn nýr liður að upphæð 2 millj. kr. til að standa undir kostnaði við Listdansflokkinn, en flokkur þessi hóf starfsemi sína á síðasta ári og starfar í tengslum við Þjóðleikhúsið. Til Bandalags ísl. skáta hækkar framlag um 300 þús. kr. - Lagt er til, að fjárveiting til Íslenskra ungtemplara hækki um 200 þús. Þá er lagt til að inn sé tekinn nýr liður, þ.e. til Ólympíunefndar, 1 millj. kr., en það hefur verið venja að skipta fjárveitingunni á tvö ár, þegar Ólympíuleikar hafa farið fram, en næst munu þeir fara fram á árinu 1976. Til minnisvarða um Jón Eiríksson hækkar fjárveiting um 65 þús. kr. og verður þá alls 100 þús. að þessu sinni. - Þá er lagt til að fjárveiting til Sædýrasafnsins í Hafnarfirði hækki um 200 þús. Til aðstoðar við þróunarlöndin hækkar fjárveiting um 6 millj., en það er samkv. samningum þar um á sama hátt og áður hefur átt sér stað. Liðurinn Til fyrirhleðslna er lagt til að hækki um 7 millj. 810 þús. kr. um skiptingu á fjárupphæðinni vísast til þess sem fram kemur í yfirliti á þskj. Til söngmálastjóra Þjóðkirkjunnar hækkar liðurinn um 500 þús. kr. Framlag til Lánasjóðs sveitarfélaga er lagt til, að hækki um 37 millj. og verður þá samtals 45 millj. kr. Hér er um verulega upphæð að ræða sem er í samræmi við ný lagaákvæði sem taka munu gildi samkv. fyrirheit ríkisstj. Lagt er til, að liðurinn Jafnlaunaráð hækki um 200 þús. kr. - Til orlofsheimila verkalýðssamtakanna er till. um 1500 þús. kr. hækkun, og til Alþýðusambands Íslands vegna menningar- og fræðslusambands alþýðu er till. um 500 þús. kr. hækkun. Þá er till. um, að fjárveiting til Kaupmannasamtakanna til hagræðingarstarfsemi verði að upphæð 3 millj. kr. og til Neytendasamtakanna hækkar liðurinn um 200 þús. Um Tryggingastofnun ríkisins er lagt til að liðurinn hækki alls um 615 millj. kr. og vísast til þess sem fram kemur í B-hluta fjárlagafrv. Þar er um að ræða annars vegar lífeyristryggingar til samræmis við samningsbundna hækkun launa um 3% 1. des. 1974 og 3% hækkun sem koma á 1. júní 1975, eða samtals 260 millj. kr. Hins vegar er hækkunin vegna sjúkratrygginganna sem nemur um 330 millj. kr. vegna almennra verðhækkana og 25 millj. vegna fjölgunar á starfsfólki við Landsspítalann, aðallega vegna opnunar langlegudeildarinnar að Hátúni 6. Verður því upphæðin samtals um 650 millj. kr. vegna almannatrygginga. Þá er næst till. um 500 þús. kr. hækkun til Stórstúku Íslands. Til Bandalags ríkis og bæja er 3 millj. kr. hækkun til byggingar orlofsheimila í Munaðarnesi, og verður þá liðurinn samtals 15 millj. kr. Þá kemur nýr liður að upphæð 3 millj. 500 þús. kr. sem er til eftirmenntunar í rafiðnaði og skiptist upphæðin þannig að undir liðinn Laun koma 2.5 millj., undir Önnur rekstrargjöld kemur 1 millj. kr., samtals 3.5 millj. kr. Er talið að hér sé um mál að ræða sem sé mjög brýn nauðsyn á í sambandi við þann nýja tækniútbúnað sem kominn er í öll fiskiskip og enn fremur í sambandi við þau nýju raftæki sem eru á sjúkrahúsunum og er farið að taka í æ ríkari mæli í notkun. Þá er lagt til, að liðurinn Önnur rekstrargjöld við Rannsóknastofnun byggingaiðnaðarins hækki um 1 millj. og skal upphæðinni varið til þess að standa undir kostnaði við steinefnaleit eða rannsóknir á því sviði fyrir Norður- og Austurland og Vestfirði. Til Útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins er till. um 2 millj. kr. hækkun, en áður var búið að samþykkja 1 millj., svo að alls hækkar framlag til Útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins um 3 millj. kr. að þessu sinni. Til hlutafjáraukningar í Iðnaðarbanka Íslands er ríkisstj. heimilað að hækka hlutafé ríkissjóðs í bankanum um 1 millj. 600 þús. kr. Lagt er til að til stjórnar iðnþróunaráætlunar hækki fjárveiting um 1.5 millj. Liðurinn Til niðurgreiðslu á vöruverði er lagt til að hækki um 90 millj. kr., og verður þá alls varið til niðurgreiðslu á vöruverði á árinu 1975 samkv. því 3 milljörðum 758 millj. kr. Að lokum eru á þessu þskj, nokkrar till, sem falla undir 6. gr. fjárlagafrv., þar sem ríkisstj. er heimilað eftirfarandi: Að endurgreiða þinglýsingargjöld af afsölum vegna b/v Skafta Sk-3, Karlsefnis, Krossavíkur, Akraborgar, Framtíðarinnar, Trausta og Suðurness. - Að fella niður aðflutningsgjöld og söluskatt á dísilrafstöð fyrir Rafveitu Ísafjarðar, - Að fella niður eða endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af efni, vélum og tækjum til stækkunar Skeiðfossvirkjunar. - Að fella niður sem eigið framlag ríkissjóðs til Áburðarverksmiðju ríkisins skuld verksmiðjunnar við ríkissjóð, að fjárhæð 44 millj. 113 þús. kr., vegna ógreiddra aðflutningsgjalda. - Að hafa makaskipti á landspildu úr Helluvaðslandi í Rangárvallahreppi til hagræðingar vegna uppsetningar landamerkjagirðinga. Þá koma enn nýir liðir: Að fjmrh. er heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að taka allt að 35 millj. kr. lán vegna hafnarframkvæmda við landshöfnina á Rifi. - Þá er fjmrh. heimilt að taka fyrir hönd ríkissjóðs allt að 50 millj. kr. lán vegna hafnarframkvæmda við landshöfnina í Keflavík og Njarðvík. - Fjmrh. er heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að taka allt að 200 millj. kr. að láni hjá Seðlabanka Íslands til 5 ára og renni það sem óafturkræft framlag ríkissjóðs til Áburðarverksmiðju ríkisins. Á þskj. 228 er brtt. við 1. gr. Það er till. um 215 millj. kr. fjárveitingu vegna greiðslu á vísitölutryggðu skuldabréfaláni frá árinu 1964. Hér er um upphæð að ræða sem nemur að stofni til 53.1 millj. kr. Af þessu verður best séð hvað verðbólgan hefur verið ör á þessu tímabili, að það skuli nú þurfa 215 millj. kr. til þess að greiða 53 millj. kr. lán. Þá koma till. á þessu þskj. við 4. gr. frv. Er þar fyrst till. um fjárveitingu til aðstoðar við þingflokka, eins og ég gat um áðan. Við Háskóla Íslands kemur ein till. til hækkunar. Þar er lagt til að taka upp nýjan lið að upphæð 3 millj. kr. vegna nýrrar námsbrautar í sjúkraþjálfun, sem gert er ráð fyrir að tekin verði upp við Háskólann á næsta ári. Er lögð mikil áhersla á að þessi námsbraut geti komið til framkvæmda, og er hér orðið við þeim óskum. Lagt er til, að liðurinn Húsmæðraskólar, gjaldfærður stofnkostnaður hækki um 1 millj. kr. og verður þá alls 6 millj., en um skiptingu á upphæðinni vísast til þess sem fram kemur á sérstöku yfirliti á þskj. Þá kemur nýr liður, Landgrunnsrannsóknir, að upphæð 3 millj. kr. Hér er að sjálfsögðu mikið verkefni óleyst þótt upphæðin sé ekki stærri að þessu sinni. Það segir sig sjálft, að ekki síst eftir að landhelgin og umráðaréttur yfir auðlindum í og yfir landgrunninu hefur verið fært út í 200 mílur, þá eru hér mikil verkefni sem kosta mun mikla fjármuni að vinna að. Eins og ég gat um áðan, var gert ráð fyrir því að stjórn Lánasjóðs námsmanna tæki 100 millj. kr. lán til viðbótar fjárveitingunni, og er hér gert ráð fyrir, að þessi heimild sé til staðar. Til Þjóðminjasafnsins er till. um 1.5 millj. kr. hækkun á fjárveitingu, en það er liðurinn Til sveitarfélaga. Er það sérstaklega ætlað til styrktar til að endurbæta kútter Sigurfara, sem nú er á vegum Byggðasafnsins í Görðum á Akranesi, en með því er bjargað minjagrip sem minnir á þýðingarmikið tímabil í atvinnusögu þjóðarinnar, en þar á ég við skútuöldina. Á séra Jón M. Guðjónsson sóknarprestur á Akranesi miklar þakkir skyldar fyrir fyrirhyggju sína á þessu sviði, en það er fyrir hans forgöngu að kútter Sigurfari var keyptur aftur heim til Íslands. Má segja að flestir gömlu íslensku kútterarnir frá skútuöldunni séu búnir að týna tölunni. - Að öðru leyti er fjárveitingunni ætlað til styrktar Sjóminjasafni Íslands, sem nýlega hefur verið stofnsett í Hafnarfirði, og nokkur upphæð til Sjóminjafélags Íslands og kæmi þá í stað brtt, á öðru þskj. sem flutt er í sama skyni. Þá er till. um 50 þús. kr. fjárveitingu til Æskulýðsnefndar Norður-Þingeyjarsýslu. Með hliðsjón af annarri till. við 6, gr. frv. varðandi vindlingagjald til ÍSÍ verður hér breyting á liðnum sem nemur til hækkunar um 3 millj. 160 þús. og verður þá liðurinn alls 16 millj. 677 þús. kr. Til Náttúrugripasafnsins á Akureyri er till. um 200 þús. kr. hækkun, til Náttúrugripasafnsins á Norðfirði 100 þús. og til Náttúrugripasafnsins í Vestmannaeyjum er um sömu upphæð að ræða. Þá kemur till. um 200 þús. kr. hækkun til rekstrar Sædýrasafnsins í Hafnarfirði og til safnahússins á Blönduósi 200 þús. kr. Lagt er til að stofnkostnaður Sædýrasafnsins í Hafnarfirði hækki einnig, og er fjárveiting um 266 þús. kr., en það er annar liður í fjárlagafrv. Til verndar arnarstofninum er till. um 60 þús. kr. fjárveitingu. Við Landnám ríkisins er till. um hækkun á liðnum Vextir. að upphæð 532 þús. kr., og til grænfóðurverksmiðja er till. um 5 milljarða kr. til hækkunar. Þá eru tvær viðbótartill. við fyrirhleðslur, 1 millj. kr. til varnargarðs vegna Kötlugosa og 100 þús. til fyrirhleðslu við Bjarteyjarsand. Lagt er til, að liðurinn Inn-Djúpsáætlun hækki um 2 millj. og verður samtals 7 millj. kr., en hér er um framleiðslustyrki að ræða í sambandi við sérstök lög sem kveða á um þessa fjárveitingu. Þá er till. um 100 þús. kr. hækkun til Félags áhugamanna um fiskrækt. Næst koma tveir nýir liðir: Til Búnaðarsambands Suðurlands 2 millj. kr. og til Búnaðarsambands Norðurlands einnig 2 millj. Hér er um styrki að ræða til kaupa á heyverkunarvélum. Til Garðyrkjuskólans á Reykjum er till. um 5 millj. kr. hækkun á gjaldfærðum stofnkostnaði, en það er til þess að ljúka ýmsum framkvæmdum við þá skólabyggingu. Næst kemur till. um 6 millj. kr. hækkum á liðnum Til verðhóta á línufiski. Þá er till. um fjárveitingu til Styrktarsjóðs fatlaðra, að hún hækki um 700 þús. kr., og verður þá sá liður samtals 4 millj. kr. Liðurinn Slysavarnafélag Íslands er lagt til að breytist á sama hátt og átti sér stað varðandi ÍSÍ. En það er í samræmi við auknar tekjur af vindlingagjaldi. Þá koma till. um þrjá nýja liði: Til Styrktarfélags vangefinna á Norðurlandi 100 þús., til Styrktarfélags vangefinna á Austurlandi 100 þús. og til Foreldrafélags fatlaðra er till. um 300 þús. kr. Til Náttúrulækningafélags Íslands vegna bygginga í Hveragerði er till. um 3 millj. kr. Við heilbr: og trmrn. hækkar launaliður um 1 millj. kr., en það er vegna ráðningar á tannlækni, sem ætlað er að hafa eftirlit með tannviðgerðum barna í heilsugæslustöðvum og víðar. Til Krabbameinsfélags Íslands hækkar liðurinn um 4 millj. og 19 þús. kr., sem er í sambandi við auknar tekjur félagsins af vindlingasölu, svo sem fram kemur síðar. Þá lækkar liðurinn Styrktarfé og ýmis eftirlaun o.fl. um 148 þús. kr., en það er vegna láts eins styrkþega. Liðurinn Styrktarfé og ýmis eftirlaun, ekkjur hækkar hins vegar um 200 þús. kr. Við liðinn Vegagerð eru nokkrar breytingar sem stafa af nýjum og auknum lántökum, og vísast til þess sem fram kemur í þskj. Þar er um hækkun að ræða sem nemur 300 millj. kr. Næst kemur á þessu þskj. fjárveiting að upphæð 85 millj. kr., sem ég hef þegar gert grein fyrir varðandi lántöku til landshafnanna. Við Siglingamálastofnunina er till. um að launaliðir hækki um 2 millj. kr. Er það til ráðningar á tveimur starfsmönnum sem skulu hafa á hendi sérstakt eftirlit með öryggisbúnaði skipa. Er starfssvið þeirra allt landið og ætlast til þess að teknar verði upp eins konar skyndiskoðanir á skipum öðru hverju. Hér er um fjárveitingu að ræða sem ég tel að hafi verið mjög brýn. Það hefur verið kvartað yfir því að undanförnu að ekki hafi verið fyrir hendi hjá Siglingamálastofnuninni nægir starfskraftar til þess að starfa að þessu nauðsynlega hlutverki, og við höfum tekið eftir því að undanförnu, að það hefur verið um nokkuð tíð atvik að ræða í sambandi við bruna í skipum sérstaklega, og er óhætt að fullyrða, að það má rekja til þess, að það hafi ekki verið nægilega gott eftirlit í sambandi við þann útbúnað í skipunum sem getur afstýrt því að skipin verði fyrir eldsvoða. Ég vona og n. vonar að þessi fjárveiting komi að góðu haldi, þar sem þarna er ákveðið að ráða tvo fasta starfsmenn, sem eiga stöðugt að hafa þetta verkefni á hendi í öllum verstöðvunum, að fylgjast með öryggisútbúnaði skipanna og gera öðru hverju skyndiskoðanir í því sambandi. Til Sjóslysanefndar hækkar liðurinn Önnur rekstrargjöld um 2 millj. kr. Upphæð þessari er ætlað að standa undir rannsókn á reki gúmmíbáta samkv. þál. frá síðasta þingi. Till. n. var um hærri fjárveitingu, en þar sem verulegur hluti þeirrar upphæðar var fyrir leigu á varðskipi, sem fjárveiting til rekstrar á er fyrir hendi í fjárlagafrv., sá n. ekki, ástæðu til þess að hafa þessa upphæð hærri. Gert var ráð fyrir því í þeirri beiðni, sem kom til n., að þyrfti um 6 millj. kr. til viðbótar til þess að sinna þessu verkefni, þ.e. að finna út og fylgjast með eða gera sér grein fyrir reki gúmmíbáta, sem talið er mjög nauðsynlegt mál, 6 millj. kr. til ákveðins varðskips. Það er, eins og ég sagði áðan, fyrir hendi fjárveiting til þess að halda úti rekstri á þessu skipi, sem er varðskipið Albert, allt árið, svo að það er ástæðulaust að vera í þessu tilfelli með sérstaka fjárveitingu til þess að fjármagna þá hlið málsins. Vil ég vænta þess, að sú upphæð, sem hér um ræðir, nægi til þess að ljúka þessari könnun eða rannsókn varðandi rek á gúmmíbátum. Þá er lagt til, að framlag til Ferðamálasjóðs hækki um 5 millj. kr. og verður upphæðin samtals 15 millj. Til Orkustofnunar er till. um 2 millj. kr. hækkun undir liðnum Önnur rekstrargjöld og er ætlunin að verja upphæðinni til aukinna rannsókna á Vestfjörðum í sambandi við orkumál. Þá er næst till. á þskj. um 300 þús. kr. hækkun á liðnum Lán til jarðhitaleitar. Hér er um misprentun að ræða, hafi það ekki verið leiðrétt, og átti upphæðin að vera 3 millj. kr. og verður liðurinn því 12 millj. í staðinn fyrir 9 millj. í fjárlagafrv. Fjvn. kallaði orkumálastjóra á fund sinn á ný og ræddi við hann sérstaklega um jarðhitamálin. Fyrir n. hafa legið umsóknir um stórauknar fjárveitingar til aðstoðar við jarðhitaleitina. Þar eru stærstu verkefnin fram undan í sambandi við hitaveitu fyrir Akureyri og Akranes, umfram það sem stendur yfir og hefur þegar verið veitt miklu fjármagni til, í sambandi við Svartsengi og þá hitaveitu sem fyrirhuguð er fyrir Suðurnes. En á Hveravöllum í Þingeyjarsýslu og að Leirá í Leirársveit í Borgarfirði er talið af sérfræðingum Orkustofnunarinnar að sé um mikla möguleika að ræða hvað jarðvarma snertir. Það er með tilliti til þessa sem fjvn. flytur á sérstöku þskj. till. um 25 millj. kr. fjárveitingu til að vinna að borun á þessum stöðum. En þar er einnig haft í huga að ljúka rannsóknum á möguleikum til hagnýtingar á jarðvarmanum í hinu nýja hrauni í Heimaey í Vestmannaeyjum. Þar er um upphæð að ræða sem talið er að muni nema um 2 millj. kr. Er talið í sambandi við þann jarðvarma, sem er fyrir hendi í hrauninu í Heimaey, að hann muni geta enst í tugi ára og þá er leitt til þess að vita ef ekki verður hægt að nýta þessi verðmæti á því tímabili sem þar um ræðir. En það er sérstakur sérfræðingur við Raunvísindastofnun Háskóla Íslands, sem kom mikið við sögu þegar Heimaeyjargosið átti sér stað, og er gert ráð fyrir að það sé einmitt sá sérfræðingur við Háskólann sem hafa muni með höndum þá rannsókn sem gert er ráð fyrir að verði kostuð af þeirri upphæð sem hér er um að ræða. Þá koma till. n. um fjáröflun og framkvæmdir Rafmagnsveitna ríkisins 1975, Er þar um verulegar breytingar að ræða frá því sem er í frv. Gert er ráð fyrir að lántökur hækki um 337 millj. kr. Allir framkvæmdaliðir Rafmagnsveitna ríkisins voru ítarlega endurskoðaðir og liggja nú fyrir áætlanir um framkvæmdir hjá stofnuninni, sem segja má að allar séu bráðnauðsynlegar, en til þeirra þarf fjármagn sem ekki er undir 2600 millj. kr. Að þessu sinni er hins vegar lagt til að framkvæma fyrir fjárupphæð sem nemur 1000 millj. kr. En auk þessa hefur Rafmagnsveitum ríkisins verið falið að hafa með höndum lagningu svokallaðrar byggðalínu og skal í því sambandi stefnt að því að áfanganum frá Andakílsárvirkjun til Laxárvatns í A.- Húnavatnssýslu verði lokið á næsta ári. Kostnaður við þessar framkvæmdir er áætlaður að verði um 650 millj. kr. Þar af er búið að greiða á yfirstandandi ári fyrir efni til þessara framkvæmda um 50 millj. kr. Að öðru leyti vísast til þess sem fram kemur á þskj. Það má segja til viðbótar við þetta, sem hér kemur fram varðandi framkvæmdir á vegum Rafmagnsveitna ríkisins, að nú rétt um þessar mundir hefur orðið að taka ákvörðun um að veita meira fjármagn en hér er gert ráð fyrir í sambandi við að kaupa dísilrafstöðvar til þess að reyna að bjarga frá vandræðaástandi, sem fyrir hendi er á ýmsum stöðum, varðandi það að það er um vöntun á nægri orku að ræða á ýmsum stöðum. Enda þótt gert sé ráð fyrir því, eins og hér kemur fram, að vinna að framkvæmdum fyrir um 1000 millj. kr. á næsta ári, er það þó ekki öll upphæðin, vegna þess að hluti af kostnaði við þær framkvæmdir, sem þar er um að ræða, og þá sérstaklega í sambandi við þær vélar og efni, sem keypt verða til framkvæmdanna, verður tekin að láni, þannig að sú upphæð er raunverulega miklu stærri, sem unnið verður fyrir, heldur en sem nemur þessum 1000 millj. kr. eða þar um bil sem fjárlagatill. meiri hl. fjvn. gera ráð fyrir. Þá er lagt til að hækka liðinn Jarðboranir, gjaldfærður stofnkostnaður, um 24 millj. kr. Það er vegna kaupa á gufubor frá Bandaríkjunum. En að öðru leyti er lánsheimild í þessu skyni í frv. að upphæð 270 millj. kr., þannig að lánsupphæðin vegna jarðborana verður alís um 290 millj. kr. Segja má í sambandi við jarðboranir og leit að heitu vatni víðs vegar um landið, að þar hafi vantað mikið á að næg tæki hafi verið fyrir hendi hjá Orkustofnuninni til þess að inna af hendi nokkrar verulegar framkvæmdir umfram það sem átt hefur sér stað, enda þótt nægt fjármagn væri fyrir hendi. Er óhjákvæmilegt að stefna að því að kaupa fleiri og meiri stórvirk tæki í þessum efnum. Án þess að það verði gert er útilokað að sinna þeim miklu nauðsynlegu framkvæmdum sem bíða í sambandi við orkumálin. En hér hefur verið látið staðar numið allt of lengi að byggja upp næg tæki til þess að hafi verið hægt að sinna því þarfa verkefni sem að er stefnt í sambandi við orkunýtinguna í landinu. Enginn vafi er á því, að sá stórvirki gufubor, sem nú er væntanlegur til landsins og er miklu fljótvirkari en eldri tæki sem við höfum yfir að ráða hér í landinu, mun koma að miklum notum þegar hann er kominn til landsins og farið verður að vinna með bornum. Það er með tilliti til þessa sem kemur að gagni að veita meira fjármagn til ráðstöfunar í sambandi við jarðhitaleitina í landinu, og þess vegna er m.a. tekinn sá nýi háttur upp að þessu sinni að taka sérstakan lið inn upp á 25 millj. kr. til slíkra framkvæmda, til þess að kanna þá möguleika sem taldir eru fyrir hendi í sambandi við jarðhitaleitina fyrir þessa tvo stóru þéttbýliskjarna, Akureyri og Akranes, og er vissulega mikils vert að hægt verði að gera það á næsta ári. Þessu næst koma þá að lokum brtt. fjvn. við 6, gr. fjárlagafrv., en þar eru um heimildir að ræða: Í fyrsta lagi að ábyrgjast allt að 50 millj. kr. lán fyrir Náttúrulækningafélag Íslands vegna byggingar heilsuhælis í Hveragerði, gegn tryggingum sem ríkisstj. metur gildar. - Að hækka framlög samkv. þál. um landgræðslu- og gróðurverndaráætlun frá 28. júlí 1974 í samræmi við þá hækkun framkvæmdakostnaðar sem kann að verða samkv. útreikningi Hagstofu Íslands. - Að fella niður aðflutningsútgjöld og söluskatt af jarðbor sem Jarðboranir ríkisins flytja inn frá Bandaríkjunum. - Að fella niður aðflutningsgjöld og söluskatt af stjörnukíki sem Valhúsaskóli fær að gjöf. - Að festa kaup á Nesstofu ásamt hæfilegri lóð. - Að endurgreiða söluskatt og aðflutningsgjöld af sjúkrabifreið fyrir Hvammstangalæknishérað. - Að taka lán allt að 100 millj. kr. til kaupa á tækjum fyrir Landhelgisgæsluna. Það segir sig sjálft, að um leið og landhelgin er færði út og við fáum fleiri skip, þá þurfum við einnig að endurbæta tækjakostinn, sem er í eldri skipunum, og það kostar stóra fjármuni. Hér er lagt til að verja 100 millj. kr. í þessu skyni. - Að ábyrgjast allt að 80 millj. kr. lán fyrir Sjómannadagsráð í Reykjavík og Hafnarfirði vegna nýbyggingar dvalarheimilis aldraðra í Hafnarfirði, gegn tryggingum sem ríkisstj. metur gildar. - Að fella niður aðflutningsgjöld og söluskatt af merktum borðbúnaði spítala, hæla, elliheimila og annarra heilsugæslustöðva. Þetta sama ákvæði hefur verið í gildi t.d. um langan tíma varðandi hótel, að ef hótel hafa flutt inn borðbúnað, þá hafa þau fengið felldan niður söluskatt og aðflutningsgjöld. En þetta hefur ekki gilt hingað til í sambandi við sjúkrahúsin og hælin sem þurfa náttúrlega í ríkum mæli á þessum búnaði að halda og því sjálfsagt að þau sitji ekki við lakari kjör í þessum efnum en hótelin. - Að taka lán allt að 50 millj. kr. til að ljúka framkvæmdum við Fæðingardeild Landsspítalans. Eins og hv. þm. muna eftir er fyrr búið að hækka fjárveitingu til að ljúka þessari þörfu framkvæmd úr 20 millj. kr. í 80 millj. eða um 60 millj. Þá er gert ráð fyrir því að vanti enn um 50 millj. til þess að hægt verði að ljúka þessari framkvæmd á árinu 1975. Þessi upphæð er ætluð til þess að svo megi verða.- Að taka allt að 20 millj. kr. lán til að leggja varanlegt slitlag á flugvöllinn á Ísafirði. Lánið verði endurgreitt af framkvæmdafé til flugvallagerðar á árinu 1976. Þessi till. kemur hér inn eftir að búið var að ganga frá skiptingu á því fjármagni sem fyrir hendi var í sambandi við flugvallagerð í landinu. Hún er tekin núna með lánsheimild sérstaklega vegna þess að það er gert ráð fyrir því að framkvæma með gatnagerðarvélum að leggja olíumöl á ýmsa vegi, bæði á Ísafirði og annars staðar á Vestfjörðum. Er náttúrlega visst hagræði að því út af fyrir sig að geta lokið við þessa framkvæmd í leiðinni, að setja olíumöl á flugvöllinn, að það megi takast verði þessar vélar þarna fyrir hendi, því að svo getur farið að það liði árabil eða 2–3 ár a.m.k. þar til vélarnar verði aftur fyrir hendi og hafi verkefni á Vestfjörðum. Sjálfsagt er að haga því þannig, þegar vélar eru fluttar, sem eru dýr tæki og kostar mikið að flytja víðs vegar um landið, að það sé hægt að nýta þær á sem flestum sviðum, um leið og þær eru þá fyrir hendi til þess að vinna að öðrum verkefnum í þeim landshluta. - Að ábyrgjast fyrir St. Jósefsspítala í Hafnarfirði allt að 15 millj. kr. lán vegna viðbyggingar við spítalann, gegn tryggingum sem ríkisstj. metur gildar. - Að ábyrgjast lán allt að 15 millj. kr. fyrir Bandalag starfsmanna ríkis og bæja til áframhaldandi uppbyggingar orlofsheimila að Munaðarnesi, gegn tryggingum sem ríkisstj. metur gildar. - Að heimila Hafnabótasjóði að taka lán allt að 40 millj. kr. til að létta greiðslubyrði hafnarsjóða af lánum samkv. reglum sjóðsins. Ráðh. skal gera till. til fjvn. um skiptingu fjárins og skal við skiptinguna hafa hliðsjón af tekjum og gjöldum hafnarsjóðs, framlagi sveitarfélags til hafnarsjóðs, fólksfjölda og öðrum þeim atriðum, sem hafa áhrif á greiðslugetu hafnarsjóðsins. Hér er um hliðstæða till. að ræða og í fjárl. yfirstandandi árs, að öðru leyti en því að till. er 10 millj. kr. lægri, hún er 50 millj. í fjárl. yfirstandandi árs. Hefur verið gert ráð fyrir því og um það rætt að það þurfi að hafa einhverja slíka upphæð í fjárl. um visst tímabil til þess að bjarga þeim höfnum sem hafa erfiðasta greiðslubyrði á vissu árabili. Við skulum vona að innan tíðar lagist greiðslustaðan hjá höfnunum, þannig að þessi upphæð geti farið smáminnkandi og hafnarsjóðirnir verði færir um að standa við skuldbindingar sínar varðandi þær lánagreiðslur sem fyrir hendi eru hjá flestöllum höfnum í landinu. - Að breyta inneign Ríkisábyrgðasjóðs hjá flóabátnum Baldri að upphæð allt að 10 millj. kr. í hlutafjáreign ríkissjóðs í félaginu. - Að taka lán allt að 350 millj. kr. vegna stofnlínulagnar frá Andakílsárvirkjun að Laxárvatni í Austur-Húnavatnssýslu. - Að taka lán allt að 150 millj. kr. vegna undirbúningsframkvæmda Kröfluvirkjunar. - Að taka lán allt að 150 millj. kr. til undirbúningsframkvæmda vegna Bessastaðaárvirkjunar. - Að fella niður aðflutningsgjöld og söluskatt af efni til stofnlínu frá Andakílsárvirkjun að Laxárvatni. - Að ábyrgjast fyrir Skúla Pálsson fiskræktarbónda allt að 15 millj. kr. lán vegna byggingar fiskeldisstöðvar í landi jarðarinnar Þóroddsstaða II í Ölfushreppi, gegn þeim tryggingum sem ríkisstj. metur gildar. Hér er um endurveitingu að ræða á sömu upphæð og er í fjárl. yfirstandandi árs, en viðkomandi tók ekki það lán, hvorki þessa né minni upphæð, á árinu og þess vegna er till. að hans ósk endurflutt hér að nýju. Þá er við 6. gr. till. um nýjan lið: Fjmrh, er heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að taka allt að 657 millj. kr. innlend lán, þar af 352 millj. kr. vegna orkumála og 300 millj. kr. vegna vegamála. Loks er lagt til að 7. gr. orðist svo: „Skattvísitala árið 1975 skal vera 151 stig miðað við 100 stig árið 1974.“ Þetta er í samræmi við það sem ég hef áður greint frá. Þá vil ég geta þess að lokum, að í till. fjvn. nú er settur upp rekstur og framkvæmdir Pósts og síma og er í fyrsta skipti að þessu sinni sem það er gert. Áður hafa að vísu verið í fjárl. reikningar Pósts og síma út og inn, en framkvæmdaliðirnir hafa ekki legið fyrir í fjárlagafrv. fyrr en nú. Það er að vissu leyti fróðlegt fyrir bæði þm. og landsmenn alla að geta þá fylgst með því, hvað fyrirhugað er í þessum þýðingarmikla málaflokki á hverju ári fyrir sig. Að öðru leyti vil ég vísa til þess sem fram kemur í þskj. hvað þetta varðar. Ég vil að lokum segja það, að verði samþ. þessar till. fjvn. og meiri hl. fjvn., sem ég hef greint frá, verður að sjálfsögðu um verulegar breytingar að ræða á fjárlagafrv. En við tekjubálkinn hafa orðið nokkrar breytingar, eins og ég gat um þegar í upphafi máls míns, og eftir að þær breytingar hafa verið gerðar, þá verður það eins og fram kemur á þskj. 229. Ég sé ekki ástæðu út af fyrir sig að fara að lesa allar þær tölur sem þar er um að ræða varðandi tekjubálkinn, En ég vil að lokum segja, að verði sú till. og þær till., sem ég hef þegar greint frá varðandi gjaldabálk frv., samþykktar, þá verða þær breytingar á niðurstöðutölum fjárl. sem hér segir: Rekstrartekjur munu þá nema 47 milljörðum 616 millj. kr. og rekstrarútgjöld 47 milljörðum og 200 millj. Tekjur umfram gjöld verða þá 416 millj. kr. Lánahreyfingar inn verða samtals 3 milljarðar 93 millj. kr., en lánahreyfingar út 3 milljarðar 364 millj. kr. Halli á lánahreyfingum verður þannig um 271 millj. kr. Niðurstaðan verður þannig greiðsluafgangur að fjárupphæð 145 millj. kr.



Herra forseti. Ég vil í upphafi taka fram, eins og ég gerði við 2. umr., varðandi brtt. sem fjvn. flytur sameiginlega, að um þær gildir hið sama og fyrr, að þótt till. séu að venju fluttar í nafni n. í heild, þá þýðir það ekki að hver og einn nm. sé samþykkur sérhverri brtt. Með afgreiðslu Alþ. á frv. til fjárl. fyrir árið 1975 við 2. umr. hækkuðu áætluð útgjöld ríkissjóðs um rúmlega 800 millj. kr., og skv. þeim till., sem nú hafa verið bornar fram og gera má ráð fyrir að verði samþ. við 3 umr., munu útgjöld enn hækka um 1600–1700 millj. kr. til viðbótar. Áætluð útgjöld ríkissjóðs á næsta ári munu því nema um 47200 millj. kr. og hækka um 17800 millj. frá núgildandi fjárl., eða um 60.5%. Skattheimtan hækkar um 18400 millj. eða um nær 63.1%. Er hér um að ræða langsamlega mestu hækkun ríkisútgjalda sem um getur á einu ári. Við 3. umr. er gert ráð fyrir að lántökur samkv. A- og B-hluta fjárl. vegna verklegra framkvæmda hækki um 1500 millj. kr. og nemi þá á væntanlegum fjárl. um 6000 millj. kr. Þegar hugað er að þessari gífurlegu hækkun rekstrarútgjalda og að fyrirhuguðum lántökum er algerlega ljóst að niðurstöður fjárlagaafgreiðslunnar gagna þvert gegn þeim tveim aðalmarkmiðum, sem boðuð voru í grg, frv., þeim meginmarkmiðum að stefna gegn útþenslu í ríkisútgjöldum og styrkja fjárhag ríkissjóðs. Í grg. með fjárlagafrv. er sérstaklega tekið fram, að við meðferð frv. á þingi verði keppt að því að hækka verulega, eins og það er orðað, endurgreiðslur á skuld við Seðlabankann frá því sem í frv. er gert ráð fyrir. Í stað þess að af því verði er árangurinn stóraukin fjármögnun framkvæmda með lántökum. Þessu til viðbótar er nú í meðferð þingsins frv. um sölu verðtryggðra skuldabréfa vegna tiltekinna vegaframkvæmda fyrir um 2000 millj. kr. og sóst er eftir að hækka þá lántöku enn um hundruð millj. kr. Slíkar aðgerðir samtímis stórfelldustu þenslu á rekstrarútgjöldum, sem nokkru sinni hefur átt sér stað í þingsögunni, ganga að sjálfsögðu þvert gegn öllum boðuðum markmiðum í grg. frv. og gegn stefnuyfirlýsingu ríkisstj. um að hún muni stuðla að jafnvægi í efnahagsmálum. Þessi niðurstaða við lokaafgreiðslu fjárl. er í samræmi við það, sem við blasti og ég hef við 1. og 2. umr. áður lýst, að vænta mætti. Er því ekki ástæða til að þessu sinni að fjalla í löngu máli um fjárlagafrv. og fyrirsjáanlegar niðurstöður þeirrar afgreiðslu sem hér fer fram. Vil ég því aðeins ítreka það sem ég hef áður sagt um þennan fjárlagafrumburð hæstv. fjmrh., sem boðaði þjóðinni í fyrra niðurskurð ríkisútgjalda um sem svarar 5-6 þús. millj. kr. á næsta ári, en hækkar þess í stað útgjöldin um ríflega 18 þús. millj. kr., þegar til hans kasta kemur aðeins ári síðar að leggja fram og fá samþykkt fjárlög. Þessi ömurlega niðurstaða sýnir glöggt að stefna ríkisstj. er gersamlega úr böndunum. Þrátt fyrir stöðvun verðlagsbóta á laun æðir verðbólgan áfram. Þrátt fyrir kaupbindingu hafa verðlagshækkanir á tímabilinu eftir að ríkisstj. tók við völdum verið svo gegndarlausar, að þær samsvara 60% verðlagshækkunum á ári. Enn blasa við nýjar hækkanir. Í till. um breyttar fjárhæðir í áætlunum um rekstur Pósts og síma er gert ráð fyrir 35.4% hækkun á gjaldskrá fyrirtækisins eftir áramótin. Og fram hefur komið í fjvn., að á döfinni er allt að 50% hækkun á afnotagjöldum útvarps og sjónvarps. Þrátt fyrir stórfelldar lántökur og skuldasöfnun til að standa undir framkvæmdaliðum, þegar rekstrarliðirnir hafa gleypt tekjurnar, er ljóst að til þess að geta stillt upp tekjuhliðinni svo að dugi á pappírnum a.m.k. til að mæta þessari feiknalegu útgjaldaaukningu verður að tefla á allra tæpasta vað við áætlun teknanna. Á svo tæpt vað er teflt í þessu efni, að segja má að ríkisstj. neyðist til að velja sér forsendur og gera ráð fyrir þróun sem er í algerri mótsögn við yfirlýsta stefnu hennar í efnahagsmálum, þá stefnu að draga úr því sem stjórnarflokkarnir kalla óviðunandi þensluástand. Stórkostleg útgjaldaaukning ríkissjóðs, útþensla í rekstrarútgjöldum og meðfylgjandi skattheimtuþörf, en skattheimtan er áætluð 63% hærri en á núgildandi fjárl., kallar á og krefst þensluástands á öllu næsta ári, en fjöldamörg óviðráðanleg atriði, sem ráða þróun efnahagsmála, benda til annarrar niðurstöðu. Stefna ríkisstj. í kjaramálum, stórskerðing kaupmáttar launa, stuðlar einnig að samdrætti sem gengur í berhögg við kröfur sem fjárlagaafgreiðslan gerir til stórkostlega aukinnar skattheimtu með neyslusköttum. Þjóðhagsstofnun hefur stillt upp þremur áætlunum um hugsanlegar tekjur ríkissjóðs á næsta ári. Fyrsta dæmi gerir ráð fyrir innflutningi í svo ríkum mæli, að það dæmi telur stofnunin einungis reikningsgrundvöll, en ekki spá um raunverulegar niðurstöður. Þar er t.d. gert ráð fyrir innflutningi 7000 bifreiða á næsta ári. Í öðru dæmi, dæmi 2, er gert ráð fyrir heldur minni innflutningi, þ.e.a.s. 4–5% minni almennum vöruinnflutningi en í ár. Í dæmi 1 er miðað við 2% minnkun. Þess er sérstaklega getið í aths. Þjóðhagsstofnunar, að magnminnkun innflutnings geti orðið mun meiri en 2%, en breyting af því tagi gæti, eins og segir orðrétt í grg., með leyfi hæstv. forseta, „reynst sérlega afdrifarík fyrir ríkistekjurnar, því að ætla má að samdrátturinn verði helst í hátollainnflutningi, t.d. bílainnflutningi“. Samkv. þessu stillir Þjóðhagsstofnun einnig upp dæmi 3, þar sem ríkistekjurnar eru áætlaðar 46.8 milljarðar kr. Í dæmi nr. 2, þar sem ekki er svo varlega farið, t.d. er gert ráð fyrir innflutningi 6 þús. bifreiða á næsta ári, eru tekjur áætlaðar alls 47 milljarðar 319 millj. kr. Þessi upphæð dugði stjórnarflokkunum ekki. Þeir áætla tekjurnar 47 milljarða 595 millj. kr. Þegar þeir hafa þanið rekstrarútgjöld ríkisins svo út sem raun ber vitni verður niðurstaðan sú, að dæmi nr. 2 dugir ekki til þess að unnt sé að samþykkja greiðsluhallalaus fjárlög miðað við áætluð útgjöld. Þá er gripið til þess að hækka einstaka liði í áætlun Þjóðhagsstofnunar í dæmi nr. 2 af handahófi, þar til heildarhækkunin í þessu hærra dæmi Þjóðhagsstofnunar nemur 276 millj. kr. Með því móti tekst að skila á pappírnum 145 millj. kr. greiðsluafgangi. Til þess að ná saman endum í fjárl. er þannig gripið til þess að hækka þá tekjuáætlun Þjóðhagsstofnunar, sem er sú hærri þeirra tveggja áætlana sem stofnunin telur koma til greina að fara eftir. Bakgrunnur tekjuáætlunarinnar er svo, eins og ég vakti athygli á við 2. umr., m. a.: Áætlaður viðskiptahalli, sem getur numið 10 milljörðum kr., 1–2 þús. millj. kr. rýrnun gjaldeyrisstöðunnar, áætlanir um að gengið verði á útflutningsbirgðirnar, mjög hæpin spá um aukningu útflutningsframleiðslunnar, þar sem viðurkennt er af Þjóðhagsstofnun að byggt er á meiri bjartsýni en spár fiskifræðinga gefa tilefni til og vafasamri spá um hækkun útflutningsverðs sjávarafurða, og fleiri atriði mætti nefna. Það er augljóst að áætlanir um tekjur til að mæta útþenslu í rekstrarútgjöldum, áætlanir um að unnt sé að auka skattheimtu, fyrst og fremst neysluskatta, um hvorki meira né minna en 18400 millj. kr., 63% tekjuaukningu og um 10500 millj. kr. frá raunverulegum tekjum á þessu ári, eru byggðar á annarri þróun efnahagsmála en ríkisstj. telur sig vera að stefna að. Fyrirsjáanleg útþensla rekstrarútgjalda ríkissjóðs hefur í för með sér svo ofboðslega skattheimtu, að enginn samdráttur má í rauninni verða svo að þessi spilaborg hrynji ekki. Til þess að hafa tekjur upp í þessa útgjaldahækkun hefur ríkisstj.-flokkunum ekki dugað að nota hæpnustu forsendur til að áætla tekjuliði fjárl. Þeim hefur ekki dugað að hækka tekjuliði umfram það dæmið sem hærra er í áætlun Þjóðhagsstofnunar þeirra tveggja sem stofnunin telur að komi til greina að miða við. Það dugir ríkisstj.- flokkunum ekki heldur að skera þar á ofan niður framlög til hafnarframkvæmda, flugvallagerða og til framkvæmda við verknámsskóla í landinu og miklu fleiri mikilvægari verkefni. Ofan á allt þetta grípa þeir til þess sem síst skyldi til þess að ná saman endum á risafjárlögum sínum. Þeir skera niður framlag til lífeyristrygginga miðað við þær fjárhæðir sem þyrftu að vera á fjárl., til þess að unnt væri að sjá a.m.k. þeim, sem tekjulausir eru og hafa ekkert annað sér til lífsviðurværis en tekjutryggingu almannatrygginganna, fyrir óskertum kaupmætti lífeyris. Þessi lífskjaraskerðing þeirra, sem erfiðast eiga í þjóðfélaginu, á enn eftir að aukast frá því sem orðið hefur undanfarna mánuði. Sú rýrnun verður samhliða hverri nýrri verðhækkun á næsta ári. Á fjárl. gera stjórnarflokkarnir, Sjálfstfl. og Framsfl., ekki ráð fyrir neinu fé til að bæta þessum öryrkjum og gamalmennum kjaraskerðingu umfram 3% hækkanir til jafns við umsamdar kauphækkanir allra launamanna 1. des. s.l. og 1. júní n.k. Þær fjárhæðir eru að sjálfsögðu eins og dropi í hafið á móts við verðhækkanirnar. Eftir þá 3% hækkun ellilífeyris og tekjutryggingar, sem ráðgert er að bætist við þessar greiðslur eins og þær eru nú til samræmis við hækkun grunnlauna allra launþega 1. des. s.l., nemur almennur elli- og örorkulífeyrir 13339 kr. á mánuði. En elli- og örorkulífeyrir að viðbættri tekjutryggingu hjá þeim, sem engar aðrar tekjur hafa, nemur alls 21398 kr. á mánuði. Eru þá innifaldar í þessum upphæðum 6% hækkun á almennum ellilífeyri og örorkulífeyri og 10% hækkun á tekjutryggingarupphæð samkv. brbl. frá 1. sept. Engar breytingar hafa fengist í áætlun fjárl. á greiðslu til þessa fólks aðrar en þær, að gert er ráð fyrir þessari 3% hækkun, sem ég nefndi, og öðrum 3% 1. júní n.k. í kjölfar umsaminnar grunnlaunahækkunar til alls launafólks í landinu. Þegar haft er í huga, að samhliða hækkunum á þessum greiðslum samkv. brbl. og nú 3% hækkun vegna grunnkaupshækkunar hjá launafólki hafa orðið verðlagshækkanir í miklu ríkara mæli, er ljóst að veruleg skerðing hefur þegar orðið á lífeyri þess fólks sem við bágust kjör býr í þjóðfélaginu. Ég skal nefna nokkur raunveruleg dæmi um, hversu mikið var hægt að kaupa af tilteknum vörutegundum fyrir þennan lífeyri um það leyti sem núv. ríkisstj. tók við völdum, og nefna til samanburðar hvað fyrir hann fæst í dag af sömu vöru. Þá er búið að gera ráð fyrir hækkun lífeyris um 3% miðað við 1. des. Ef fyrst er athugaður kaupmáttur almenns ellilífeyris kemur í ljós eftirfarandi: Í ágúst fengust fyrir mánaðarlífeyri rúgbrauð 200 stk., nú, 173, franskbrauð 254 stk., nú 222, kartöflur 773 kg, nú 319, strásykur 81.4 kg, nú 48.5 kg, kaffi 32.7 kg, nú 27.7 kg, mjólk 522 lítrar, nú 430, skyr 229.6 kg, nú 146.6 kg, súpukjöt 51.3 kg, nú 40.5 kg, smjörlíki 71. 4 kg, nú 62.3 kg, haframjöl 147.2 kg, nú 116 kg, hveiti 162.9 kg, nú 148.2 kg og smjör 49.9 kg, nú 28.8 kg. Og fyrir tekjutryggingarupphæðina fékkst í ágúst rúgbrauð 310 stk., nú 278, franskbrauð 393 stk., nú 356, kartöflur 1195 kg, nú 512, strásykur 125.9 kg, nú 77.6, kaffi 50.5 kg, nú 44.4, mjólk 807 lítrar, nú 690, skyr 354.9 kg, nú 235.1, súpukjöt 79.3 kg, nú 65 kg, smjörlíki 110.4 kg, nú 100 kg, haframjöl 227.5 kg, nú 186.1 kg, hveiti 251.8 kg, nú 237.8 og smjör 77.1 kg, nú 46.2 kg. Þessar tölur sýna, hvað er að gerast varðandi lífskjör þessa fólks. Í þessum tölum er þegar gert ráð fyrir þeim 3%, sem koma munu til útborgunar eftir 1. jan. n.k., og enn dynja verðlagshækkanirnar yfir og eiga eftir að gera það allt næsta ár. Í fjárl. er hins vegar ekki gert ráð fyrir einni kr. til þessa fólks til að mæta þeirri kjararýrnun, sem ég var að nefna dæmi um, umfram 3% sem koma eiga til greiðslu frá 1. júní n.k. Þau fjárlög, sem hér er verið að samþykkja, gera ekki ráð fyrir því að nokkur frekari hækkun verði á þeim þurftarlífeyri sem þessu fólki er ætlað að lífa á, en augljóst er hvað á meðan gerist um kaupmátt lífeyrisgreiðslnanna. Og hvað á þetta fólk svo að fá eftir 1. júní n.k.? Almennur elli- og örorkulífeyrir á að hækka um 402 kr. á mánuði, eða um 13.40 kr. á dag. Og tekjutryggingin til þeirra, sem ekkert hafa annað til framfæris, á að hækka um 642 kr. á mánuði, eða um 21.40 kr. á dag eftir 1. júní n.k. Þetta fólk á að búa við stórskertan kaupmátt lífeyris og bíða síðan í hálft ár eftir því að fá hækkun sem nemur 13.40 kr. á dag og 21.40 kr. á dag. Þessar upplýsingar vildi ég að hv. alþm. fengju áður en þeir afgreiða fjárlög nú, svo að það fari ekki á milli mála, að þm. Sjálfstfl. og Framsfl. viti hvað er verið að gera þegar þeir eru að samþykkja nær 50 þús. millj. kr. fjárlög og hnýta saman endana með þeim hætti að afgreiða framlög til lífeyrisgreiðslna almannatrygginga eins og hér er ráðgert. Ég vildi að þeir vissu hvað þeir eru að gera í þessu efni nú, áður en þeir fara til síns heima að halda jólin hátíðleg.



Herra forseti. Ég held, að ég hafi nú í reynd ekki miklu við það að bæta, sem hv. 11. landsk. þm. gerði hér grein fyrir að því er varðaði viðhorf minni hl. fjvn. til þeirra fjárl. sem nú eru á lokastigi í þinginu. Hitt vil ég þó sérstaklega undirstrika, að sé það rétt, sé sú lýsing á ástandi í þjóðfélaginn, sem þeir stjórnarflokkar hafa látið út ganga að undanförnu, rétt, þá eru þau fjárlög, sem hinir sömu aðilar hér á Alþ. ætla nú að ganga frá, algert pappírsgagn. Þau fjárlög, sem hér á að afgreiða, eins og nú blasir við, eru ekki bara byggð á því að það haldist óbreytt þensluástand, heldur er gert ráð fyrir aukinni veltu, aukinni þenslu, eins og þetta fjárlagafrv., sem hér um ræðir, er byggt upp. Ef þær tekjur, sem núv. stjórnarflokkar gera ráð fyrir í fjárlagafrv. til ríkissjóðs, eiga að skila sér í reynd, þá verður að ríkja meira þensluástand í þjóðfélaginu en hefur verið til þessa. Gerist það ekki, þá liggur það fyrir að stórkostlegur niðurskurður hlýtur að eiga sér stað tiltölulega fljótt á næsta ári. Hér er því um að ræða algera sýndarmennsku, alger pappírsfjárlög, eins og að afgreiðslu þeirra á nú að standa. Ég vil sérstaklega taka undir það, sem hv. síðasti ræðumaður vék hér greinilega að og gerði skilmerkilega grein fyrir, að núv. stjórnarflokkar höggva vissulega í þann knérunn, sem síst skyldi, þegar þeir ætla þeim sem verst eru staddir í þjóðfélaginu, þeim einum sem enga möguleika eiga á því að bæta sér upp þá skerðingu á lífeyri, sem þeim er nú boðið upp á, þeim og þeim kannske fyrst og fremst er ætlað að bera byrðar sem núv. stjórnarflokkar ætla á þá að leggja. Mér finnst ömurlegt til þess að vita, ef Alþ., sem eitt getur komið í veg fyrir að þessir aðilar innan þjóðfélagsins, sem til einskis hafa að snúa sér annarra heldur en alþm. og Alþ. til þess að leiðrétta sin kjör, ef það ætlar að bregðast við á þennan hátt eins og mér virðist nú blasa við að meiri hl. Alþ. ætli að gera. Ég vil því eindregið taka undir þau orð hv. 11. landsk. þm., að það er vissulega ástæða til þess að þm. Sjálfstfl. og Framsfl. geri sér fullkomlega grein fyrir því hvað þeir eru að samþykkja, ef þeir ætla að rétta upp hendur með því að afgreiða það fjárlagafrv., sem nú liggur fyrir, eins og það stendur í dag. Þeir eru þá fyrst og fremst að níðast á þeim sem síst skyldi. Það er augljóst nú - og ég veit ekki hvort hægt er að hugsa sér ömurlegra hlutskipti, að þeir, sem fyrir ári töldu ekki bara eðlilegt, heldur mjög auðvelt að skera niður þáv. útgjöld ríkisins sem nam 4300 millj., þeir koma nú með fyrsta frv. sitt rúmlega 18 þús. millj. hærra en þau fjárl. sem eru í gildi fyrir árið 1974. Ég veit ekki hvort hægt er að hugsa sér ömurlegra hlutskipti, ekki bara fyrir hæstv. fjmrh., heldur og alla þm. núv. stjórnarflokka sem töldu slíkt gerlegt fyrir ári, að koma nú með það mál, sem hér er til umr., eins og það liggur nú fyrir. Engu að síður er ljóst, að það á að kasta fyrir borð öllum fyrri yfirlýsingum sem þessir aðilar hafa gefið, og ekki bara það, heldur mjög að bæta við það sem þeir fordæmdu hvað harðast í táð fyrrv. ríkisstj. En ég tel, að frsm. minni hl. fjvn. hafi gert það rækilega grein fyrir afstöðu okkar minni hl. í fjvn., fyrir okkar sjónarmiðum til þess fjárlagafrv., sem hér er á lokastigi, að ég sé ekki ástæðu til að fara öllu frekar almennt út í það mál. Vel má vera, að ástæða þyki til eða tækifæri gefist til þess síðar í þessum umr., en ég tel, að það sé ljóst, fullkomlega ljóst, hvað hér er um að ræða. Ég vil þó aðeins víkja að a.m.k. einum lið að því er varðar afgreiðslu fjárl. Það hefur mikið verið um það rætt og ritað að bæta þurfi hið verklega nám í skólakerfi hér á landi. Þeir eru ófáir, sem stungið hafa niður penna og tekið sér orð í munn á þann veg, að hér þyrfti stórkostlega um að bæta, og þeir eru margir úr núv. stjórnarliði. Þegar þetta fjárlfrv. er afgreitt, lítur dæmið þannig út að því er varðar þetta, að það hefur staðið fyrir dyrum að framkvæma eða byggja upp námsskrárgerð vegna iðnfræðslunáms í landinu. Beiðni hefur legið fyrir fjvn. þessa efnis upp á 12 millj. kr. Ekki er það nú hátt sem farið er fram á í þessum efnum. Eigi að siður hefur stjórnarliðið í fjvn. þverskallast við því að taka til greina þessa ósk þeirra iðnnema. Það liggur nú fyrir, að af þeim 12 millj., sem þessir aðilar báðu um, eru þeim nú ætlaðar 6. Dæmið stendur þá þannig, að ef engin breyting verður á þessu í meðförum þingsins við lokaafgreiðslu, þá er nokkurn veginn vitað að það verður ekkert gert í þessum efnum á næsta ári. Ég hefði haldið eftir allt það sem á undan er gengið, allt það tal og öll þau skrif sem ýmsir aðilar innan stjórnarliðsins hafa staðið að, að þeir létu það ekki henda sig að standa svo að afgreiðslu þessa máls eins og þeir hafa nú ákveðið að gera. Ég tel að það sé full þörf á að vekja athygli á þessu, vegna þess að ég held að almennt séu hv. þm. sammála um að hér þurfi að verða á mjög veruleg bót frá því sem verið hefur. En þetta er reyndin sem á að verða.  Það hefur mikið verið um það rætt, ekki síst af núv. stjórnarliðum, á undanförnum árum að það væri mikil þörf á því, að ríkissjóður kæmi meira til móts við hafnarsjóði í landinu vegna mikilla greiðsluerfiðleika, sem þeir hafa staðið í. Þetta hefur verið tekið inn í fjárlög tveggja síðustu ára, var notað árið 1973, en á ekki að nota nú á árinn 1974. Og það var ekki ætlun núv. hæstv. ríkisstj. að taka inn í heimildagr. fjárl. að heimila Hafnabótasjóði að taka lán til þess að létta greiðslubyrði hafnarsjóðanna. En eftir mikla eftirgangsmuni af hálfu minni hl. fjvn. fékkst það þó fram, að þarna væri tekin inn heimild til þess að Hafnabótasjóður gæti tekið lán til þess að létta greiðslubyrði hafnarsjóða. Í núgildandi fjárl. var hér um 50 millj. kr. fjárhæð að ræða. Maður hefði því ætlað, fyrst heimild átti að taka inn á annað borð eftir að gengið hefði verið eftir því, að það yrði þó ekki lægri upphæð en í núgildandi fjárl. Að vísu má segja að það skipti engu máli hver upphæðin er, ef ekki á að nota hana, eins og reyndin varð í ár. En núv. hæstv. ríkisstj. lét þau boð út ganga síðast í gærkvöld, að þarna skyldi tekin inn heimildagrein sem næmi að upphæð 40 millj. kr. þ.e.a.s. 10 millj. kr. lægra en var í fjárl. ársins í ár. Ég skal ekki fara öllu fleiri orðum um það, en ég held að þetta sýni í reynd að það er ekki mikil alvara á bak við tal þeirra stjórnarliða um að hér þurfi að gera vel, hér þurfi að bæta úr þeim miklu erfiðleikum sem hinir ýmsu hafnarsjóðir eiga við að stríða. Við 2. umr. fjárlagafrv. stóð ég ásamt nokkrum öðrum hv. þm. að brtt., sem ég tók til baka til 3. umr. í trausti þess að hv. fjvn. tæki þær til athugunar með velvild. Það hefur verið tekið tillit til, að vísu í öðru formi en við gerðum ráð fyrir, einnar af þessum till., sem var vegna malbikunar á flugvellinum á Ísafirði. Ég skal ekki fara útí að rekja það mál, en eins og nú standa mál hér um þetta, þá er tekin á heimildagrein fjárl. heimild til 20 millj. kr. lántöku til þessa verkefnis. Við munum því ekki flytja brtt. að því er þetta varðar, teljum eða vonum kannske réttara sagt að við megum treysta því, að þessi heimild verði notuð, þannig að við tökum ekki frekar upp það mál, a.m.k. ekki að sinni. Ég stóð líka að flutningi á brtt. að því er varðaði jöfnun á námskostnaði, þ.e.a.s. hinum svokölluðu dreifbýlisstyrkjum. Ég gerði grein fyrir því við 2. umr., að sú n., sem um þetta mál fjallar, telur að það þurfi að lágmarki 120 millj. kr. fjárveitingu, bara til þess að standa í stað frá árinu í ár. Við gerðum till. um að sú fjárveiting eða sú brtt., sem fjvn. lét frá sér fara upp á 110 millj. í stað 100 í frv., yrði 140 millj. Ekkert tillit hefur verið tekið til þessa í fjvn. síðan, þannig að það stendur óbreytt frá því sem var við 2. umr. frv. Ég hef því ásamt þeim sömu hv. þm., sem með mér stóðu að brtt. við 2. umr., lagt fram brtt. á þskj. 234, þar sem við leggjum til. að í stað þeirra 110 millj. kr., sem nú eru eftir 2. umr. í fjárlagafrv., komi 120 millj. kr., þ.e.a.s. það hækki um 10 millj., þannig að það standi í stað að raungildi frá því, sem er fyrir árið 1974. Og mér verða það mikil vonbrigði ef þessi till. verður felld hér í þinginu við atkvgr., því að ég trúi því vart að hv. þm. ætlist til þess að raungildi þessara styrkja lækki frá því sem það er á árinu í ár. Í öðru lagi stóð ég ásamt hv. þm. Sighvati Björgvinssyni og Kjartani Ólafssyni að brtt. að því er varðaði liðinn hafnarmannvirki og lendingarbætur. Var gert ráð fyrir að upphæðin hækkaði úr 584 millj. í 598 í brtt. okkar við 2. umr. Á þetta var ekki fallist í meðferð hv. fjvn. og við tökum því þessa till. upp aftur og flytjum hana að því breyttu, að þar sem Súðavík voru ætlaðar 6 millj. í fyrri brtt., þá leggjum við til að henni séu ætlaðar 3 millj. í þeirri brtt. sem við flytjum nú. Að öðru leyti er þetta óbreytt, að fjárveiting til Ísafjarðar, sem er núna 13.4 millj., hækki upp í 21.4 millj. Þessar till. báðar höfum við flutt aftur. Ræða hæstv. samgrh., sem talaði á eftir mér við 2. umr. fjárl., gæfi mér vissulega tilefni til þess að fara nokkrum orðum um þau orðaskipti okkar sem þá áttu sér stað. Hann lofaði því þá að hann mundi gera frekari grein fyrir þeim málum við 3. umr., og ég ætla að geyma mér að tala við hann um þau mál, þannig að ég ætla ekki að víkja að því nú. Eitt er það mál, sem ég vakti athygli á við 1. umr. fjárlagafrv. hér. Það var í sambandi við Orkustofnun. Ég gerði þá grein fyrir því, að Orkustofnun hefði farið fram á í sinum fjárveitingabeiðnum að veittar yrðu 9 millj. 840 þús. kr. til vatnsorkurannsókna á Vestfjörðum á árinu 1975. Þessa beiðni Orkustofnunar hafði fjárlaga- og hagsýslustofnun skorið niður úr 9 millj. 840 þús. í 3 millj. 220 þús. Ég gat þess þá og ég ítreka það að hér er um að ræða landsfjórðung sem er hvað vanþróaðastur að því er varðar raforku. Orkumálastjóri undirstrikaði það á fundi fjvn., að hann teldi það mjög alvarlegt mál ef svo yrði staðið að málum að því er þetta varðaði eins og hér virðist eiga að gera. Þetta mál var ekki afgr. fyrir 2. umr. fjárl., en nú liggur fyrir að meiri hl. fjvn. leggur til að þessar 3 millj. 220 þús., sem eru í frv., hækki um 2 millj., þannig að þar verði um að ræða 5 millj. 220 þús. Ég hef ásamt hv. 8. landsk. þm., Sighvati Björgvinssyni, lagt fram brtt. að því er þennan lið varðar, vegna þess að við teljum það háskalegt ef enn einu sinni á að gera tilraun til þess að draga þær nauðsynlegu rannsóknir sem fram þurfa að fara og fram verða að fara í sambandi við orkumál á Vestfjörðum, ef á að draga það a.m.k. eitt ár enn. Það verður gert, ef ekki fæst leiðrétting á málum hér að þessu sinni. Og í öllu því tali, sem átt hefur sér stað og á sér stað enn að því er varðar þann sjálfsagða hlut að láta jarðhita og orkumál hafa forgang að því er varðar fjárútvegun, þá finnst mér a.m.k. og okkur, sem að þessari hækkunartill. stöndum, hart að þurfa við það að búa, að Vestfirðir geti ekki fengið 9–10 millj. kr. fjárveitingu til þess að rannsóknum verði haldið áfram með eðlilegum hætti, þannig að gengið verði úr skugga um hvað er hægt að gera á þessu svæði til þess að afla raforku. Ég hét á hæstv. núv. fjmrh. við 1. umr. þessa máls að duga nú vel. Það hefur hann ekki gert. Það segja lítið þær 2 millj., sem til viðbótar hafa komið eftir mikla eftirgangsmuni. Ég heiti á hann enn að leggja okkur lið, þannig að orðíð verði við beiðni Orkustofnunar og haldið verði áfram eðlilegum rannsóknum á orkumálum á Vestfjarðasvæðinu á árinu 1975. Og ég heiti á fleiri en hæstv. fjmrh., ég heiti í fyrsta lagi á alla þm. Vestf. og helst af öllu vil ég leyfa mér að vona að sem flestir hv. þm. sýni þá rausn, ef rausn skyldi kalla, að þeir hleypi þessu máli í gegnum þingið nú við 3. umr., vegna þess að ég held að allir hv. þm. geti sett sig í spor okkar vestfirðinga að því er varðar þessi mál, því að eins og ég hef áður sagt, þá eru Vestfirðir vanþróaðasti landshlutinn að því er varðar raforkumál, eins og málin standa í dag. Við flytjum sem sagt brtt., sem er þess efnis, að orðið verði við óskum Orkustofnunar eða þeim fjárveitingabeiðnum sem hún fór fram á að því er varðar vatnsorkurannsóknir á Vestfjarðasvæðinu, þannig að hækkunin frá því, sem er í fjárlagafrv., verði ekki 2 millj., heldur hækki þessi liður um 6 millj. 620 þús. og þannig verði orðið við beiðni Orkustofnunar að því er þetta varðar. Ég held, að ég hafi þessi orð þá ekki fleiri að sinni. Ég hef gert grein fyrir þeim till., sem ég ásamt nokkrum öðrum hv. þm. stend að. Það er freistandi, fyrst og fremst vegna ræðu hæstv. samgrh. hér við 2. umr., að fara út í umr, um það mál, sem okkur greindi þá á um, og kannske gefst þess kostur að ræða við hæstv. ráðh. síðar í þessum umr. En ég geymi mér það að sinni, þar til frekar verður séð hvernig þessum umr. heldur fram.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umr., en ég hét því í sambandi við umr., sem fram fóru á milli mín og hv. 5. þm. Vestf., að gefa skýringar í sambandi við lántökur Hafnabótasjóðs. Með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa hér upp í fyrsta lagi bréf frá Tryggingastofnun ríkisins, sem er svo: „Reykjavík, 12. nóv. 1974. Á fundi sjóðsins 6. þ. m. var ákveðið að veita Hafnabótasjóði lán að upphæð 35 millj. kr. vegna hafnarframkvæmda. Afgreiðsla lána er háð venjulegum skilyrðum af sjóðsins hálfu um verðtryggingu og fullnaðarskil. F.h. Atvinnuleysistryggingasjóðs, Tryggingastofnun ríkisins, Guðjón Albertsson.“ Við deildum um það, hv. 5. þm. Vestf., hvort þetta hefði verið afgreitt í sept. eða eins og ég sagði í nóv. eða á fyrsta fundi í des. og hér liggur það fyrir. Ég skal láta hv. 5. þm. Vestf. hafa þessar skýringar í hendur, þegar ég fer héðan úr ræðustólnum. Í öðru lagi hef ég svo frá Framkvæmdastofnun ríkisins bréf sem er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta, - bæði eru þessi bréf til samgrn.: „Á fundi sinum 29. maí s.l. samþykkti stjórn Framkvæmdastofnunarinnar áætlun um útlán Framkvæmdasjóðs til fjárfestingarlánasjóða á árinu 1974. Þar með var lán til Hafnabótasjóðs að fjárhæð 75 millj. kr. Á næsta fundi þar á eftir, þann 11. júní s.l., fjallaði stjórnin um lánveitingar til einstakra sjóða og samþykkti m.a. að veiting væntanlegs láns Framkvæmdasjóðs til Hafnabótasjóðs, að fjárhæð 75 millj. kr., sé háð þeim skilyrðum að vanskil hafnarsjóða, bæjarsjóða vegna hafnarframkvæmda, við Framkvæmdasjóð Íslands og Byggðasjóð verði greidd að fullu af fé þessu. Í framhaldi af viðræðum samgrh. við Framkvæmdastofnunina samþykkti stjórn stofnunarinnar 9. des. s.l. að Byggðasjóður gæfi eftir helming vanskila hafna hjá Byggðasjóði, að undanskildum vanskilum Akureyrarkaupstaðar, þar sem helmingur yrði lánaður til 10 ára með 8% vöxtum og skuld þessi yrði greidd í íslenskum krónum. Lánstíminn var lengdur í 16 ár. Þessi ákvörðun stjórnar Framkvæmdastofnunar var bundin því skilyrði, að Hafnabótasjóður greiði helming vanskila til Byggðasjóðs, að hálfu á árinu 1974 og að hálfu á árinu 1975 við afgreiðslu lána Framkvæmdasjóðs til Hafnabótasjóðs.“ Ég held að þetta nægi til þess að skýra það, að rétt var með farið, sem ég skýrði hér frá um daginn. Og þá skýrði ég einnig frá því, að samgrn. hefði skrifað fjvn. og þar með gert till. um skiptingu á þessu fé sem hér um ræðir, en eins og sést á þessum bréfum var það ekki framkvæmanlegt fyrr en þetta mál var komið í þann farveg sem hér greinir. Út af því, sem hv. þm. sagði um Ísafjarðarflugvöllinn, þá lýsti ég því yfir hér við 2. umr. að ég mundi athuga það mál nánar og tel mig hafa staðið við það. Ég vil enn fremur skýra frá því, að ég hef enn á ný skoðað mál Súðavíkurhafnar og eins og fyrr er þar allt óljóst. Hins vegar er ljóst, að það þarf að gera plan í kringum frystihúsið þar, sem að einhverju leyti snertir höfnina, og í því sambandi gef ég hér fyrirheit um að sjá um 3 millj. kr. greiðslu af láni til hafnarinnar á næsta ári, svo að það þurfi ekki að tefja fyrir því að því máli verði fram komið. Þetta vona ég, að nægi hv. þm. Því, sem hann kann svo að eiga vantalað við mig, mun ég svara við tækifæri ef ég sé ástæðu til, en ekki taka frekar þátt í þessum umr.



Herra forseti. Samvn. samgm., sem skipuð er öllum fulltrúum samgn. beggja d., hefur fjallað að venju um framlög ríkissjóðs til flóabáta og fólksog vöruflutninga. Margar umsóknir hafa borist. Sumir aðilar hafa beðið um mikil fjárframlög. Það hefur verið dálítið erfitt að meta og vega, hvaða erindi ber að taka til greina og hvernig á að taka tillit til mismunandi sjónarmiða. N. hefur haft samráð við forstjóra Skipaútgerðar ríkisins og hefur hann aflað ýmissa gagna og skrifað grg. um þessi mál. Ég ætla að leyfa mér að vitna í nokkrar setningar úr grg. hans, með leyfi hæstv. forseta, sem sýna að hann er á sömu skoðun og við nm. Það er dálítið erfitt að fjalla um þessi mál miðað við þær upplýsingar, sem fyrir liggja, á þann hátt að hægt sé að vera víss um að verið sé að gera rétt. Hann segir svo: „Vegna byltinga í kaupgjalds- og verðlagsmálum hefur sjaldan eða aldrei verið erfiðara en nú að mynda sér úr nokkurri fjarlægð ákveðna skoðun um rekstur hinna einstöku flóabáta. Ýmsar athuganir má þó gera, t.d. um breytingu útgerðarkostnaðar hin síðari ár samkv. endanlegum reikningum annars vegar og áætlunum fyrir 1975 hins vegar. En grundvöllur til samanburðar tekna milli skipa er af ýmsum ástæðum mun hæpnari.“ Þetta segir framkvæmdastjóri Skipaútgerðar ríkisins. N. kallaði einnig á sinn fund fulltrúa samgrn. og ræddi nokkuð við hann. Hefur komið í ljós, að útgerðarkostnaður bátanna hefur aukist stórlega. Þó að bent sé á að unnt sé að hækka fargjöld og flutningsgjöld nokkuð til þess að mæta hinum aukna kostnaði, kemur þó í ljós að það er ógerningur að mæta þeirri aukningu til fulls, rekstrarkostnaðurinn hefur orðið það mikill og fer vaxandi. Það má segja, að stærstu aðilarnir, sem sent hafa umsóknir, séu hinir 4 stóru flóabátar, sem svo eru nefndir, og verður vikið að þeim nokkuð hér á eftir, en einnig hefur það farið mjög vaxandi undanfarin ár, að styrkur hefur verið veittur til snjóbifreiða, og slíkum umsóknum hefur farið mjög fjölgandi. Það eru ýmis byggðarlög á landi voru þannig í sveit sett, að nauðsyn ber til að það fólk, sem þau héruð byggir, eigi aðgang að farartækjum að vetrarlagi, sem hægt er að grípa til í brýnni nauðsyn. Benda má á, að ýmis héruð landsins hafa verið þannig sett undanfarin ár, að þau hafa ekki getað fengið héraðslækna, a.m.k. ekki að staðaldri, og hafa átt við erfiðleika að etja af þessum völdum. Þykir skylt að styrkja snjóbifreiðar, leggja til þeirra nokkuð af almannafé, þar sem svo brýnir hagsmunir og öryggi landsmanna er annars vegar. Ef rætt er sérstaklega um þessi efni hvað hina einstöku landsfjórðunga snertir eða landsbyggðir, má fyrst segja örfá orð um Norðurlandssamgöngur. Þar er það Norðurlandsbáturinn Drangur, sem annast mjólkurflutninga til Siglufjarðar og Ólafsfjarðar tvisvar í viku að vetrinum og flytur auk þess vörur og farþega eftir þörfum. Þessi bátur heldur uppi ferðum til Grímseyjar og Hríseyjar, og einnig fer það vaxandi að hann flytur skemmtiferðafólk að sumarlagi. Það eru ýmsir, sérstaklega sumir útlendingar, sem leggja nokkra áherslu á að komast norður fyrir heimskautsbaug og helst að láta taka mynd af sér þar, og auk þess hefur báturinn flutt mikinn varning til þessara norðurbyggða. Þá er styrkur veittur til ýmissa snjóbifreiða á Norðurlandi. Ef vikið er að Austfjarðasamgöngum, þá er þar stærsti báturinn Mjóafjarðarbátur. Hefur verið talið mikið gagn af honum og hans þjónustu fyrir byggðina. En á Austfjörðum eru einnig veitt framlög til allmargra snjóbifreiða, sjúkrabifreiða. Þar eru fjallvegir háir og snjóþungir, og er talið að þessi farartæki hafi leyst margan vanda á undanförnum vetrum. Á Suðurlandi hefur tíðkast í allmörg ár, að veittur hefur verið styrkur, flutningastyrkur, til hinna hafnlausu byggðarlaga í Vestur-Skaftafellssýslu. Við vitum að þeir, sem þá sýslu byggja, eiga langt að sækja til aðdrátta á landi og ströndin er hafnlaus, þannig að þessir flutningar hafa að nokkru verið greiddir niður á undanförnum árum og svo er enn. Hvað snertir Faxaflóasamgöngur hefur lengi verið, eins og kunnugt er, haldið uppi samgöngum milli Borgarfjarðarbyggða og Reykjavíkur eða Reykjavíkursvæðisins. Það hefur gengið bátur, sem flutt hefur fólk og varning, frá Akranesi til Reykjavíkur mörg undanfarin ár. Þetta er fjölmenn samgönguleið. Á þessu ári var skipt um bát á þessari leið. Sá bátur, sem notaður hafði verið í allmörg ár, var farinn að eldast og þótti ekki lengur henta í þessu efni. Var keypt stórt ferjuskip frá Noregi, sem nú ber nafnið Akraborg og heldur uppi þessum ferðum. Þetta er dýrt skip, en hefur hins vegar mikla flutningsgetu. Það er ekki komin full reynsla á það enn þá, m. a. vegna þess að til þess að notagildi þess nýtist til fulls, ef svo má segja, þarf að gera endurbætur á hafnaraðstöðu, bæði á Akranesi og í Reykjavík. Þar er nú unnið að þessum endurbótum, og mér er sagt að vonir standi til þess, að það verk verði fullgert í maí í vor, og ættu þá allar aðstæður fyrir skipið að að breytast stórlega til batnaðar. Flóabáturinn Baldur í Stykkishólmi annast flutninga milli Reykjavíkur og Breiðafjarðarbyggða, heldur auk þess uppi flutningum um Breiðafjörð, Gilsfjörð og Hvammsfjörð. M. a. heldur hann uppi föstum ferðum frá Stykkishólmi til Brjánslækjar á Barðaströnd með fastri viðkomu í Flatey og fleiri eyjum eftir þörfum. Þessi bátur á eins og hinir stærri bátar í nokkrum rekstrarerfiðleikum, en hins vegar er óhjákvæmilegt að starfrækja bát á þessari leið. Við rekum okkur svo oft á það, sem fjöllum um þessi mál, að þessir bátar, þessi samgöngutæki, veita mikla þjónustu, en það er erfitt að láta þá bera sig. Á Vestfjörðum er það Djúpbáturinn Fagranes, sem annast ferðir um Ísafjarðardjúp og til kauptúna á Vestur-Ísafjarðarsýslu, m.a. annast hann mjólkurflutninga. Þessi bátur var talinn vera mjög vel rekinn lengi vei, en nú hefur hann lent í miklum öldudal að því er reikningar og greinargerðir sýna. Það sýnir hvaða skakkaföll geta hent í þessum rekstri. Á Vestfjörðum gildir hið sama og um mörg önnur héruð landsins, að þar eru allmargir styrkir veittir til vetrarsamgangna á fjallvegum og til annarra smærri báta. Nm. urðu sammála um að æskilegt væri, að miklu nákvæmari gögn fylgdu yfirleitt fjárbeiðnum flóabátanna í framtíðinni, og sjá þyrfti til þess að komið yrði fastara skipulagi á þessi mál og nákvæmara eftirliti með rekstri bátanna, jafnframt þyrfti að fylgja hverri fjárbeiðni til n. glögg grg. um þörf og aðstöðu alla, þegar sótt er um styrki til snjóbifreiða og vetrarsamgangna. Það skilyrði er sett fyrir því, að styrkir verði veittir eða greiddir, að rekstri flóabátanna og annarra aðila verði hagað þannig í samráði við viðkomandi rn. að þjónustan við landsbyggðina verði í senn hagkvæm og örugg. Samkv. því, sem ég hef nú minnst lauslega á, var það samdóma álit allra nm., að í þessu efni væri um svo ríka fjárþörf að ræða að óhjákvæmilegt væri að hækka þessi framlög til muna. Samvn.samgm. leggur því til, að heildarfjárveiting til flóabáta, snjóbifreiða, fólks- og vöruflutninga verði á árinu 1975 71 millj. 90 þús. kr., og mun ég nú gera nokkra grein fyrir því hvernig sú fjárhæð skiptist. Hún skiptist milli 35 aðila. Ég held, að það sé aðeins einn aðili, sem var á skránni s.l. ár, sem ekki sækir um að þessu sinni, en tveir nýir bætast við. Það fellur því einn liður niður, framlög til vetrarflutninga í Haukadal í Dalasýslu sem var á þessu ári 50 þús. kr. Í þessu efni skal þess getið, að þó að einhver aðili komist inn á þessa skrá og fái framlag einu sinni eða oftar, þá er ekki þar með sagt, að hann verði þar til frambúðar. Eftir því sem samgöngur batna og aðstaða manna til að halda uppi samgöngum að vetrarlagi af þeim sökum verður þjálli, er ekki nema eðlilegt að einn eða aðrir falli úr þessum hópi. Það er hér bæði um að ræða rekstrarstyrki og stofnstyrki. Rekstrarstyrkirnir eru þó miklu fleiri, stofnstyrkirnir eru aðallega veittir þegar svo stendur á að verið er að endurnýja eða endurbyggja viðkomandi farartæki eða leggja í mikinn kostnað í sambandi við þessa flutninga. Lagt er til, að Norðurlandsbáturinn Drangur fái á næsta ári 12 millj. kr. Til vetrarsamgangna í Árneshreppi er varið 180 þús. kr. Hríseyjarbátur fær 550 þús., en auk þess 200 þús. kr. í stofnkostnað. Þessir stofnstyrkir eru ýmist ein greiðsla eða þá að þeir standa til nokkurra ára, jafnvel tveggja til fjögurra ára. Það er aðeins einn liður hér sem snertir flugmál, þ.e. framlag til Grímseyjarflugs, 4. tölul., sem á þessu ári er 500 þús. kr. Það er með þessa aðila marga, að sumir nefna ákveðna fjárhæð í sínum umsóknum, aðrir tala um að fá ríflegan styrk eða hæsta fáanlegan styrk, en nefna enga tölu. Þá er varið til snjóbifreiðar í Dalvíkurlæknishéraði 200 þús. kr. Til Mjóafjarðarbáts, er ég áðan nefndi eru 800 þús. kr., en auk þess 50 þús. í stofnkostnað. Þá er það snjóbifreið í Vopnafirði 200 þús. kr., snjóbifreið á Fjarðarheiði 1 millj., sami aðili stofnkostnaður 500 þús., snjóbifreið á Fagradal 270 þús., snjóbifreið á Oddsskarði 800 þús., sami stofnkostnaður 200 þús. Þá er hér snjóbifreið á Fljótsdalshéraði, henni er veittur 170 þús. kr. styrkur, snjóbifreið í Borgarfirði eystra 200 þús., snjóbifreiðin sem gengur á leiðinni Stöðvarfjörður-Egilsstaðaflugvöllur 250 þús. Til vöruflutninga á Suðurlandi eru 2 millj., Vestmannaeyjar vegna mjólkurflutninga 1.3 millj., hf. Skallagrímur 15. millj. Mýrabátur hefur óbreytta fjárhæð frá síðasta ári, 30 þús. kr. Þetta er smábátur í Mýrasýslu. Til vetrarflutninga í Breiðuvíkurhreppi eru ætlaðar 120 þús. Stykkishólmsbáturinn Baldur er með 17 millj. kr. Fyrir nokkrum árum, að ég held á árinu 1970 eða 1971, tók þessi bátur jafnframt við hlutverki bátsins sem gekk frá Flatey á Breiðafirði, en sá bátur var með á því ári, að mig minnir, 475 þús. kr. í styrk. Þá er það Langeyjarnesbátur. Sá bátur gengur frá Stykkishólmi upp í Langeyjarnes í Klofningshreppi. Það minnast sumir á að þessi bátur hafi nú lítil verkefni, eftir að eyjabyggðin dróst saman. Þess má geta, að fækkun fólks í eyjunum skapar líka vandamál og þarf að sinna fólki þótt fátt sé eftir. Ætlað er að þessi bátur fái á næsta ári 250 þús. kr., en auk þess stofnstyrk að fjárhæð 150 þús. kr. Verið er að endurbæta þennan bát mikið, setja í hann radar og önnur öryggistæki, sem gera hann miklu hæfari til þess að stunda siglingar á vandsigldum leiðum á þessum slóðum. Þá er það snjóbifreið í Austur-Barðastrandarsýslu 180 þús., til vetrarflutninga í Vestur-Barðastrandarsýslu 550 þús., Dýraf jarðarbátur 150 þús., snjóbifreið um Botnsheiði 370 þús., Djúpbáturinn hf., Fagranes 13 millj. og sami vegna mjólkurflutninga úr Dýrafirði 200 þús. Þá er snjóbifreið í Þórshafnarhéraði 200 þús. Til snjóbifreiðar á Akureyri er varið 300 þús. kr. og einnig stofnstyrk er nemur sömu fjárhæð. Talið er að á Akureyri sé mikil þörf fyrir slík tæki. Þar er snjóbifreið, sem nefnd er Snjókötturinn, og segja umsækjendur að það sé besta snjóbifreiðin á landinu, mjög gagnleg, en einnig hefur sá aðili, sem Snjóköttinn á, ráðist í að kaupa annan bíl til þess að geta annað þeirri þjónustu sem þarna er mikil og brýn. Þá er varið til vetrarflutninga á Lónsheiði 300 þús., til snjóbifreiðar, Axarfjörður–Kópasker, 300 þús., snjóbifreið á Hólmavík 220 þús. og þar er einnig veittur stofnstyrkur að fjárhæð 200 þús. kr. Til snjóbifreiðar í Hálshreppi í Suður-Þingeyjarsýslu er varið 220 þús., vetrarflutninga í Skarðshreppi í Dölum 80 þús., vetrarsamgangna í Reykhóla- og Gufudalshreppi 300 þús., snjóbifreið í Austur-Húnavatnssýslu, það er nýr umsækjandi, 140 þús. kr. og loks er leiðin Egilsstaðir-Seyðisfjörður, mjólkurflutningar, einnig ný umsókn, 200 þús. kr. Samkvæmt þessu leggur samvn. samgm. til að styrkjum þeim, sem ég nú nefndi, verði varið til að styðja þessa starfsemi á næsta ári, og fjárhæðin er samtals 71 millj. 90 þús. kr. Þetta þykir vafalaust nokkuð mikil hækkun frá því ári sem nú er að líða. En sannleikurinn er sá, að styrkir þessir eða framlög hafa vaxið jafnt og þétt undanfarin ár. Ég get getið þess til fróðleiks, að skv. fjárl. árið 1971 námu þessir styrkir 19 millj. 255 þús. kr., árið 1972 24 millj. 650 þús. kr., árið 1973 33 millj. 225 þús. kr. og árið 1974 38 millj. 530 þús. kr. Þegar heildarfjárhæðin á árinn 1974 er skoðuð og borin saman við árið á undan, verð ég að telja að hækkanir í fyrra í þessu skyni hafi yfirleitt verið of litlar og óraunhæfar. Það var þá sjáanlegt, að verðlag var síhækkandi og þensla svo mikil á öllum sviðum, að það var of lítil hækkun sem flóabátunum var veitt á þessu ári. Við höfum því talið alveg óhjákvæmilegt að stiga nokkuð stórt skref nú til að styðja þessa starfsemi nokkru betur en gert hefur verið. Er því, eins og ég áðan sagði, lagt til að heildarfjárveitingin verði nú 71 millj. 90 þús., og kemur sú till. fram frá samvn. samgm. á þskj. 219 sem brtt. við frv. til fjárlaga fyrir árið 1976. Þegar rætt er um að mikið fé sé veitt í þessu skyni er einnig á það að líta, að margt hefur hækkað frá því í s.l. desember. Ef við víkjum aðeins að verði á bensíni og olíum, sem skipta mjög miklu máli í rekstrarkostnaði þessara aðila, sem hér er um að ræða, þá er það svo, að verð á bensíni var 8. des. 1973 26 kr. lítrinn. 1. okt. 1974 er það hins vegar 49 kr. lítrinn. Gasolía frá leiðslu var 8. des. 1973 8.65 kr. lítrinn, en mun nú vera 17 kr. Olía til íslenskra fiskiskipa er nú 5.80 kr. hver lítri. Það má einnig geta þess til gamans, að hið svokallaða kílómetragjald, sem ýmsum opinberum starfsmönnum, m.a. alþingismönnum, er greitt í ökuferðum þeirra, hefur hækkað stórlega frá því í fyrra. Ég held að þessu gjaldi hafi yfirleitt verið haldið í hófi á undanförnum árum, a.m.k. hefur það oft heyrst, en það var í fyrra í desembermánuði 9.70 kr. á ekinn km, en er nú, eftir að mig minnir 10. sept. s.l., 18.50 kr. Mörgum mun vafalaust þykja nóg um hinar háu tölur, sem nefndar hafa verið. Hækkun þessa fjárlagaliðar er óneitanlega mikil. Ég tel þó nokkuð öruggt að ekki muni af veita. Vandinn hefur ekki verið leystur, síst af öllu til frambúðar. En hér er tilraun gerð til að létta róðurinn hjá þeim aðilum sem annast hina mikilvægu þjónustu um fjölmargar byggðir landsins. Ég vil ráðleggja þeim aðilum, sem eiga í vök að verjast í þessum rekstri, að gera sem allra gleggsta grein fyrir sinum málum. Þá er ég víss um að þeir eiga skilningi að mæta hjá ríkisvaldinu. Hvorki þeir né hið opinbera má varpa frá sér allri ábyrgð, en í góðri samvinnu má greiða úr mörgum vanda. Sums staðar má t.d. reyna þá leið að fá skuldum við ríkið, sem hvíla þungt á mörgum þessara aðila, breytt í hlutafé eða jafnvel óafturkræft framlag. En þá verða heimamenn einnig að auka framlög að sínum hluta. Umfram allt þurfa allir þessir aðilar að gera skilmerkilega grein fyrir sínum málum á allan veg. Þá er auðveldara að verða þeim til stuðnings og hjálpar. Ég held ég hafi þessi orð ekki fleiri. Það ríkti góður andi í n. og var góð samvinna, að því er mér þótti. Þó hafa tveir hv. nm. skrifað undir nál. með fyrirvara og munu vafalaust gera grein fyrir sínu máli hér á eftir, ef þeim þykir einhverju skipta.

Magnús Kjartansson Hæstv. forseti. Þegar núv. ríkisstj. var mynduð var oft komist svo að orði í málgögnum hennar fyrstu dagana á eftir, að þetta væri sterk ríkisstj., hún hefði á bak við sig 42 þm. af 60, og það væri nú einhver munur að stjórna landinu með þvílíkan þingstyrk að baki eða vera í sömu aðstöðu og vinstri stjórnin var, þar sem ekki mátti muna einum manni svo að allt snaraðist, eins og raunar gerðist að lokum. En reynslan hefur sýnt að þessi ríkisstj. er ekki eins sterk og þessi atkvæðatala bendir til. Þvert á móti Ég held að þessi fjárlög séu til marks um það, að þessi ríkisstj. er ákaflega veik. Hún er veik vegna þess að það skortir samstöðu, skortir gagnkvæman trúnað milli þeirra flokka sem að henni standa. Þeir þykjast að vísu ætla að framfylgja tiltekinni stefnu, en þeir koma sér ekki saman um nein vinnubrögð í því sambandi. Í stað þess kemur samkeppni um að klófesta fé, um að verja fé í ýmsar þarfir eftir áhugamálum manna og í ýmis kjördæmi eftir áhugamálum manna. Það er ekki síst þetta, sem hefur blásið fjárl. svo út, að þau eru orðin að algjörri ófreskju sem enginn tekur mark á og allra síst fylgismenn núv. hæstv. ríkisstj. Eðli þessara fjárlaga var glögglega rakið í ræðu hv. þm. Geirs Gunnarssonar í dag og get ég vísað til hennar um þau atriði og ætla ekki að fjölyrða meira um þessi fjárlög sem eru, eins og ég gat um áðan, til marks um innri veikleika þessarar ríkisstj. þó að hún þykist vera sterk á hinu ytra borði. Ég er sammála hv. þm. Geir Gunnarssyni um það, sem hann lagði áherslu á í dag, að ljótasti smánarbletturinn á þessu fjárlagafrv. er sú hlið, sem snýr að öldruðu fólki og öryrkjum á sviði almannatrygginga og þá sérstaklega að því fólki sem ekki hefur neinar aðrar tekjur en þær sem það fær frá tryggingunum. Þegar frv. lá hér fyrir til 2. umr. var ljóst, að ekki var gert ráð fyrir neinni hækkun til þessara hópa. Till. hæstv. heilbr: og trmrh. voru meira að segja þannig, að það var ekki gert ráð fyrir því að sú 3% almenna kauphækkun, sem tók gildi 1. des., færi til aldraðs fólks og öryrkja. Hæstv, ráðh. fékk þessi 3%, en hann gerði ekki till. um það til Alþ. að aldrað fólk og öryrkjar fengju þessa hækkun. Sama máli gegndi um 3% hækkun, sem allir eiga að fá frá 1. júní á næsta ári. Það var ekki fyrr en nú, þegar búið var að gagnrýna þetta við 2. umr. fjárlaga, að það er leiðrétt. En þetta er eina leiðréttingin, sem fram hefur fengist. Það hefur ekki fengist nein önnur leiðrétting á þeim þáttum fjárlagafrv. sem snúa að þessu fólki sem á afkomu sína undir greiðslum frá almannatryggingum. Hv. þm. Geir Gunnarsson tók í dag ákaflega athyglisverð dæmi um það hvað kaupmáttur tryggingabóta hefði skerst gagnvart algengustu neysluvörum almennings. Þær tölur, sem hann nefndi, sýna hversu ótrúlega mikið kjörin hafa verið skert á aðeins 31/2 mánuði, sem liðið hefur síðan núv. ríkisstj. tók við. Mér er spurn, og mér er spurn í fullri alvöru: Telja hv. þm. stjórnarflokkanna að ástand íslenska þjóðfélagsins sé orðið slíkt, að við verðum að leysa vandamálið á kostnað fólks, sem hefur ekki nem 20 þús. kr. rétt rúmlega í allar tekjur á mánuði? Enda þótt allar lýsingar hæstv. ríkisstj. og sérfræðinga hennar á efnahagsvandamálum þjóðfélagsins séu réttar, þá hygg ég að það verði hvergi fundnar neinar röksemdir fyrir því að við séum svo illa settir að við verðum að ganga á kjör þessa fólks, sem hefur tekjur sem ég nefndi áðan, 20 þús. kr. á mánuði. Mér finnst vera algerlega ósæmilegt að ráðast á þetta fólk, eins og gert er í þessu frv., og ég var satt að segja ákaflega undrandi að enginn þm. stjórnarflokkanna skyldi greiða atkv. með þeirri till., sem ég flutti hér fyrir hönd Alþb. við 2. umr., um sérstaka fjárveitingu til að tryggja að aldrað fólk og öryrkjar fengju bætur í samræmi við verðbólguna. Við höfum séð síðustu dagana, að það eru þm. úr stjórnarliðinu sem hafa flutt hér frv. um breyt. á almannatryggingakerfinu, breytingar sem ég hef síst af öllu nokkuð á móti. En mér finnst undarlegt ef þeir sömu menn geta varið það fyrir samvisku sinni að greiða atkv. gegn því að réttur sé hlutur þeirra viðskiptavina trygginganna sem eru verr settir en nokkrir aðrir. Menn eru sem betur fer mismunandi settir. Það eru ekki allir á þessu stigi, sem ég var að lýsa hér áðan. En við verðum fyrst að leysa vanda þess fólks, sem býr við verst kjör, og ef við erum ekki menn til að taka á því, þá getum við ekki gert till. um breytingar á kjörum annarra, sem eru þó skár settir. Ég vil vekja athygli á því, að í brtt. þeirri, sem ég flyt á þskj. 236, er prentvilla, þar sem stendur að lagt sé til að 800 millj. verði veittar til að greiða uppbót á tekjutryggingu til aldraðs fólks og öryrkja skv. framfærsluvísitölu, þar eiga að standa 500 millj. Ég flutti við 2. umr. till. um 800 millj. Hún var felld, og ég get ekki skv. þingsköpum flutt sömu till. aftur, auk þess sem ég vildi láta á það reyna hvort hv. þm. væru tilbúnir að taka eitthvað undir dálítið lægri upphæð. Eins og ég gerði grein fyrir við 2. umr. fjárlaga er upphæð sú, sem á að renna til tekjutryggingar í þessum lið sem till. fjallar um, um 1100 millj. kr. á næsta ári skv. fjárlagafrv. Miðað við þá verðbólgu, sem sérfræðingar ríkisstj. segja að nú sé fyrirsjáanleg, eru þessar 500 millj. einvörðungu nægilegar til þess að greiða uppbót skv. vísitölu ofan á tekjutrygginguna sjálfa, þ.e.a.s. við þá viðbót, sem það fólk fær sem hefur ekki neinar aðrar tekjur en tekjurnar frá almannatryggingum eða mjög litlar tekjur aðrar. Till. er aðeins um að þessi viðbót verði verðbætt, ekki heildarupphæð einu sinni, þannig að það er ekki hægt að komast öllu lægra í tillögugerð af þessu tagi. Og ef menn líta á þessa upphæð, 500 millj., og segja: „Ja, hún er nú nokkuð stór þrátt fyrir allt,“ þá vil ég biðja menn að minnast þess, að þetta er ekki nema 1% af fjárlagaupphæðinni. Og skyldi nú ekki vera hægt að spara 1% af æðimörgum liðum þessa frv.? Ef vilji væri fyrir hendi til að sinna þessu réttlætismáli, þessu félagslega réttlætismáli, þá væri enginn vandi að leysa þá hlið málsins, ekki nokkur vandi. Hér á þingi eru m.a. menn sem telja sig vera fulltrúa verkalýðssamtaka, en greiddu samt atkv. gegn þeirri till. sem flutt var. Ég vil minna þá menn sérstaklega á það, að í ályktun, sem Alþýðusambandið gerði um kjaramál nú nýlega, var fjallað um kjör aldraðs fólks og öryrkja sem hluta af kjaramálavanda alþýðusamtakanna. Alþýðusamtökin lýstu því yfir þar, að þau teldu að það væri einnig þeirra verkefni að reyna að rétta hlut aldraðs fólks og öryrkja. En það verður að gerast hér á þingi. Við, sem hér erum, eigum að gæta þessa verkefnis. Þetta fólk hefur engin samtök. Það getur ekki beitt afli samtaka til að ná rétti sínum. Við vorum kjörnir á þing til að gæta þessa réttar, og ef við bregðumst honum tel ég að við séum að setja á okkur alvarlegan blett. Ég hef komið með varatill. við þessa till., ef svo skyldi fara að hún yrði felld, ef menn væru svo kaldrifjaðir að þeir felldu þessa till. rétt fyrir jól. Varatill. er á sama þskj., 236 VIII. Þar er lagt til að í heimildarákvæðum verði nýr liður, heimild handa ríkisstj. til að greiða uppbót á tekjutryggingu til aldraðs fólks og öryrkja skv. framfærsluvísitölu. Þarna er farið fram á það eitt, að ríkisstj. verði heimilað að gera þetta. Mér þykir satt að segja ákaflega forvitnilegt að sjá hvort slík till. verði einnig felld, hvort meiri hluti Alþm. vill ekki heimila ríkisstj. að greiða slíkar uppbætur á tekjur þeirra sem búa við skarðastan hlut í þjóðfélaginu. Það eru slíkar heimildartill. til annarra hópa í 6. gr. fjárl. og þær heimildir hafa verið notaðar. Þar er um að ræða embættismenn t.d., þannig að það er vissulega fordæmi fyrir því, að slíkar greiðslur séu í heimildagr. Fari svo að beina till. um ákveðna upphæð verði felld, þá mun ég leggja mikla áherslu á að þessi heimildartill. verði alla vega samþ. Önnur till, sem ég vil gera grein fyrir, er á sama þskj., 236, VII, 2. tl. Þar er lagt til að inn verði tekinn nýr liður: „Fjmrh. er heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að taka allt að 1000 millj. kr. lán innanlands eða utan til þess að hraða nýtingu innlendra orkugjafa í stað olíu, m.a. með lagningu á stofnlínum og endurbótum á dreifikerfum.“ Nú er ég vissulega í hópi þeirra manna, sem telja að núv. ríkisstj. seilist æðilangt í þessum fjárlögum til lántöku bæði innanlands og utan, og ekki aðeins í þessum fjárl., heldur í ýmsum lagabálkum sem liggja fyrir þessu þingi. Ég er í þessum hópi. En ég er þeirrar skoðunar að þessar heimildir, sem ríkisstj. er að leita eftir, séu fyrst og fremst til marks um glundroðann innan stjórnarliðsins, til marks um það að ríkisstj. og hennar flokkar hafa ekki komið sér niður á neina röðun verkefna. Þeir eru ekki búnir að gera það upp við sig hvað eigi að ganga fyrir og hvað eigi að sitja á hakanum, því að ekki er hægt að gera allt í senn.  Nú skulum við minnast þess, að Sigölduvirkjun á að koma í gagnið 1976, og þá ríður á að komin sé lína sem tryggi norðlendingum raforku frá Sigölduvirkjun og geti flutt fullt orkumagn. Ef það á að nást, þessu marki verði náð á sama tíma og Sigölduvirkjun hefur vinnslu, verður að gera miklu meira á næsta ári en að leggja þessa línu sem gert er ráð fyrir í frv. Hæstv. ráðh. gerði grein fyrir því að kostnaður við línuna, eins og hún á að verða endanlega, sé rúmar 1000 millj. En þessi lína verður ekki tilbúin til þess að flytja þá orku sem hún getur flutt, nema lagt verði meira í þetta á næsta ári, þannig að það er alger fásinna að gera ekki ráð fyrir því, að ríkisstj. verji meiri fjármunum til þessara þarfa, ef mönnum er nokkur alvara með það að við reynum að nýta okkar eigin orkulindir í stað innfluttrar olíu. Ég minntist á það hér fyrir nokkrum dögum, að ég teldi alveg nauðsynlegt að hefjast handa á næsta ári um að hanna línuna frá Kröflu og til Austurlands. Það eru allar horfur á því að Kröfluvirkjun geti tekið til starfa jafnvel fyrr en bjartsýnustu vonir voru um, og það er ekkert vit í öðru en slík stofnlína sé þá tiltæk. Það var ákaflega undarleg kenning, sem hæstv. iðnrh. flutti hér á dögunum þegar hann sagði að hann væri ekkert að mótmæla þeirri skoðun minni að það þyrfti að tengja saman orkuveitusvæðin, en hann væri hins vegar þeirrar skoðunar að það ætti að virkja fyrst og tengja saman á eftir. Þetta er speki, sem ég get ekki skilið. Ég held að hver virkjun þurfi markað, og það þýðir ekkert að virkja ef ekki er markaður. Forsenda þess, að hægt sé að virkja, t.d. fyrir norðan, er að það tengist við markað fyrir sunnan. Var það alltaf ætlun okkar í fyrrv. ríkisstj. að Sigöldur virkjun fengi markað hjá sem allra stærstum hluta þjóðarinnar, en til þess að þetta geti gerst verða stofnlínuframkvæmdirnar að haldast í hendur við virkjunarframkvæmdirnar, alveg á sama hátt og við tengdum saman Búrfellsvirkjun og Reykjavík á sama tíma að sjálfsögðu. Hvað þýðir að hafa virkjun sem ekki er tengd markaði? Ég er líka þeirrar skoðunar, að það hljóti að koma til þess og ætti að koma til þess á næsta ári að tekið verði að kanna línustæði til Vestfjarða frá þessari línu um Vesturland til Norðurlands. Ég held það sé alveg óhjákvæmileg nauðsyn. Það er alveg rétt, eins og sagt var hér í dag, að Vestfirðir eru lakast settir að því leyti til, að þar hafa farið fram minni virkjunarrannsóknir en á nokkrum öðrum stað á landinu og þar er ekki völ á neinum umtalsverðum jarðhita. Auk þess skulum við minnast þess, að stofnlinur einar nægja ekki. Dreifikerfin eru alls staðar of veik. Það verður að styrkja þau og endurnýja. Það er mjög kostnaðarsamt, en það er forsenda þess að við getum tekið upp rafhitun húsa.  Á þskj. 236 er enn ein till. sem ég flyt við 4. gr., þann kafla sem fjallar um utanrrn. Þar legg ég til að sendiráð Íslands í Brüssel og fastanefnd Íslands hjá NATO, sá liður verði lagður niður. Nú er ég ekki með þessu að gera neina till. um að íslendingar segi sig úr NATO. Það á ekki við að koma með slíkar till. í sambandi við afgreiðslu á fjárl. Þá till. er ég hvenær sem er reiðubúinn til að flytja með öðrum hætti. En ég er þeirrar skoðunar og hef verið alla tíð, að þótt við séum aðilar að þessu hernaðarbandalagi, þá höfum við ekki nokkurn skapaðan hlut að gera við þetta sendiráð í Brüssel. Þetta er ekkert annað en prjál og yfirlæti. Þetta sendiráð gerir ekkert gagn, nákvæmlega ekkert gagn, og það er ekki nokkur minnsti vandi fyrir þau sendiráð, sem þarna eru í kring, í Frakklandi, Vestur-Þýskalandi og Englandi, að rækja þau tengsl sem við þurfum að hafa við þetta hernaðarbandalag meðan við erum illu heilli í því. Það er flottræfilsháttur að halda uppi slíku sendiráði, sem ekki gerir nokkurt gagn; og það er þess vegna sem ég legg til að þetta sendiráð verði lagt niður. En það er ekki bara þess vegna, það er líka vegna þess að við eigum ennþá í stríði við eitt af forusturíkjum Atlantshafsbandalagsins. Vestur-Þjóðverjar halda áfram að beita okkur efnahagslegum þvingunum til að reyna að neyða okkur til að láta af landsréttindum okkar. Við höfum áður rætt um það mál að loka þessu sendiráði í sambandi við erlent ofbeldi, sem við vorum beittir til þess að reyna að hafa af okkur þessi réttindi, og ég tel að við höfum fulla ástæðu til þess að bregðast við á þennan hátt núna. Það var lögð fram á þingi fyrir mánuði eða svo þáltill. frá tveimur þm. Framsfl. um það, að vörur frá Vestur-Þýskalandi skyldu sæta sérstakri meðferð í bönkum á meðan vestur-þjóðverjar setja á okkur viðskiptabann eða neita að taka við fiski frá okkur. Þessari till. var vísað til utanrmn. fyrir að ég hygg hálfum mánuði, og ég átti satt að segja von á því að n. mundi afgr. þessa till. strax og mæla með henni og við mundum ákveða þetta fyrir jól. Þetta voru alveg sjálfsögð viðbrögð. En það hefur ekki einu sinni verið haldinn fundur í n. Ég spurði formann n. um það í dag, hvenær þeir ætluðu að afgr. málið, og hann sagði: „Hvað, er þetta mál hjá okkur?“ Form. n. vissi ekki að till. var til umr, hjá sér einu sinni. Þess vegna held ég að það væru eðlileg viðbrögð líka vegna landhelgismálsins að við tækjum þessa ákvörðun, að loka þessu algerlega tilgangslausa sendiráði, og gæfum það upp sem ástæðu. Ég vil gera grein fyrir einni till. enn, sem ég hef leyft mér að flytja, þó að ég haldi að henni hafi ekki verið dreift prentaðri. Við 2. umr. flutti ég till. um framlög til Gæsluvistarsjóðs, 68 millj. til þeirra þarfa. Ég sundurliðaði nákvæmlega hvernig sú tala væri fundin. Þarna var um að ræða skuldir við ríkissjóð vegna hælisins á Vífilstöðum, sem er verið að ljúka við þessa dagana, og tvær skuldir aðrar. Önnur var vegna Kleppsspítala og hin vegna Gunnarsholts. Þessar skuldir námu um 20 millj. kr. sem hafa verið árlegar tekjur sjóðsins. Nú hefur mér verið tjáð að það muni vera lítið á þessar skuldir sem aukafjárveitingu hjá ríkissjóði, þannig að ég sé ekki ástæðu til að flytja neina till. um það. En ég flyt í staðinn till. um að Gæsluvistarsjóður fái 48 millj., sem hann þarf óumdeilanlega, þó að þessar skuldir séu strikaðar út. Þar er um að ræða búnað vegna hælisins á Vífilsstöðum sem mun kosta um 15 millj., en hælið byrjar að sjálfsögðu ekki að starfa nema keyptur sé húsbúnaður. Þar er um að ræða framkvæmdir í Gunnarsholti, sem búið er að ákveða og undirbúa fyrir löngu. Þar er um að ræða byggingu í Víðinesi, sem á sama hátt er búið að ákveða og undirbúa fyrir löngu. Auk þess legg ég til að sjóðurinn hafi til annarra verkefna, til rannsókna, til styrkja og annarra slíkra hluta, 5 millj. kr. Gæsluvistarsjóður er öflugasta tækið sem ríkisvaldið hefur til raunhæfra aðgerða til þess að taka á ofdrykkjuvandamálinu, og því miður hefur þessi sjóður vaxið miklu hægar en skyldi. Stærsta átakið, sem hann hefur gert, er bygging þessa lokaða drykkjumannahælis á Vífilsstöðum sem vonandi tekur til starfa á næsta ári. En verkefnin á þessu sviði eru ákaflega mörg og ákaflega stór, eins og þm. hafa sjálfir minnt á margsinnis hér í vetur, þannig að ég fæ ekki skilið að þm. ætli sér að svelta Gæsluvistarsjóð, gera honum ókleift að sinna verkefnum sem búið er að undirbúa að fullu og ekki stendur á neinu nema fjárveitingum. Þess vegna vil ég mjög eindregið mælast til þess við hv. þm., að þeir hugleiði hvort þeir treysti sér ekki til að ljá þessari till. atkv.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárl. flutti ég á þskj. 150 brtt. við 4. gr. fjárl. Það er liður 55.a um byggingu sjúkrahúsa o.fl. Lagði ég til að þar kæmi inn nýr töluliður í undirlið, svo hljóðandi: „Reykjavík, til hönnunar B-álmu Borgarsjúkrahússins (langlegudeild) 33 millj. kr.“ Í ræðu minni með þessari brtt. vildi ég reyna að vekja athygli hv. þm. á því vandamáli, sem hefur skapast við það að ekki er nægjanlegt rými fyrir hendi fyrir langlegusjúklinga. Í fyrsta lagi veldur það því, að fjöldi sjúklinga á í miklum erfiðleikum, m. a. vegna þess að þeir verða að dveljast í heimahúsum við ófullkomnar aðstæður, hvað svo sem líður góðum vilja. Í öðru lagi skapar þetta verulegan vanda í starfi heimilislækna. Þeir koma þessum sjúklingum ekki á sjúkrahús, þeir langlegusjúklingar, sem þar eru fyrir, taka upp rúm eðlilega og af þeim orsökum dregst oft verulega og mjög svo úr hömlu að sjúklingar komist inn á sjúkrahús til rannsókna eða aðgerða. Ég vakti athygli á því að slíkt ástand gæti fælt unga menn frá heimilislækningum og mundi þannig hindra að nokkru leyti uppbyggingu þess þáttar heilbrigðisstarfseminnar, sem verið er að keppa að í samræmi við nefnda löggjöf, sem sett var um heilbrigðismál á síðasta ári, í tíð fyrrv. ríkisstj. Í þriðja lagi dregur þessi skortur á rými fyrir langlegusjúklinga mjög úr umsvifum sjúkrahúsanna og gerir það m.a. að verkum að sá vinnukraftur, sem er einna dýrastur á sjúkrahúsunum, nýtist ekki sem skyldi. Það er skoðun mín að stórátak í þessum málum gæti fært margt í senn í miklu betra horf, og þó að slíkt átak kosti auðvitað fé í bili horfir það raunverulega til sparnaðar. Ég hafði vænst þess að hv. fjvn. gerði brtt. mína að sinni nú við 3. umr., en svo hefur ekki orðið og er ég heldur óhress yfir því. En ég hef rætt við hv. nm. og veit að þeir hafa sýnt þessu máli vinsemd og tekið það til rækilegrar athugunar, og ég þakka þeim fyrir það sem og hlýjan hug til þessarar till. Þótt ekki dugi þetta til framkvæmda, þá er það nú svo að orðin eru til alls fyrst, svo skilningurinn og þá erum við komnir á beinu brautina fyrr en varir. Þótt ég harmi að till. mín skyldi ekki tekin upp í brtt. hv. fjvn. nú við 3. umr., þá fagna ég því að gert er ráð fyrir fjárveitingu að upphæð 25 millj. kr. til rekstrar langlegudeildar, 60–70 rúma, á vegum ríkisspítalanna í Hátúni hér í Reykjavík. Þetta er strax spor í rétta átt og kemur að verulegu gagni. Þess er að vænta og er ástæða að vænta þess og vona að málinu verði fylgt eftir og að því unnið áfram stig af stigi og megi vænta þess við næstu fjárl. að upphæðir verði teknar inn í því skyni að auka enn rými fyrir langlegusjúklinga. Ég vil taka það skýrt fram, að með till. minni var á enga n hátt verið að koma inn upphæð, sem leysti allan vanda Borgarsjúkrahússins, þar er í miklu fleiri horn að líta. Ég vildi eingöngu vekja athygli á þessu sérstaka vandamáli og freista þess að það fengi framgang, vegna þess að það er trú mín, það er mín skoðun og það er ríkjandi skoðun okkar, sem störfum við sjúkt fólk, að einmitt með því að auka rými fyrir langlegusjúklingana megi bæta margt í senn. Ég fagna því að á þessu er skilningur, og ég trúi því að þessi mál muni fljótt þokast í betra horf og það horf sem nauðsynlegt er. Ég hef nú um það að velja að flytja þessa till. aftur hér við 3. umr. eða endurflytja hana ekki. Ég hef valið þann kostinn að endurflytja hana ekki nú við þessa umr. Það er ekki bara af því að ég vilji leiða menn í þá freistni að gerast kaldrifjaðir rétt fyrir jólin. Það er vegna þess að ég trúi því að þetta mál muni ná fram að ganga, þótt það taki öllu lengri tíma, og ég hygg að allir hv. þm. hafi jafnmikinn áhuga á því og ég og jafnmikinn skilning á því og ég, að heilbrigðisþjónustan sé í sem bestu horfi, og þeir vilji af einlægni leysa þennan þátt eins og aðra. Mér finnst ég vera eiginlega of ungur í þessum háu sölum til þess að stilla mönnum upp við vegg og ætlast til þess rétt fyrir jólin að þeir geri ekki það góða sem þeir vilja, ef hugsanlega hefði komið til atkvgr. Ég endurtek því till. ekki herra forseti.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs vegna brtt. sem ég stend að ásamt allmörgum öðrum hv. þm. Þessi brtt. varðar heiðurslaun listamanna skv. ákvörðun Alþingis. Þessi brtt. er í fyrsta lagi í því fólgin að liðurinn, sem um þetta fjallar í fjárl., verði hækkaður um 200 þús., úr 4 millj. í 4 millj. og 200 þús., og síðan kemur sundurliðun sem ætlað er að birt verði á sérstöku yfirliti, en eins og hv. þm. vita er gert ráð fyrir því og hefur verið svo um mörg undanfarin ár, að allmargir listamenn, nú 12, hljóti sérstök heiðurslaun á fjárlögum. Þannig háttar núna til, að 3 listamenn, sem nutu þessa heiðurs á yfirstandandi ári, hafa látist á árinu, þ.e.a.s. Guðmundur Böðvarsson skáld, Þórbergur Þórðarson rithöfundur, og Páll Ísólfsson tónskáld. Af þessum sökum eru skörð þessara manna opin og þau þarf að fylla. Það hlutverk hefur verið falið menntmn. þingdeildanna að fjalla um tilnefningu manna í þennan heiðurslaunaflokk og mun það skipulag hafa gilt nú í 2–3 ár. Menntmn. beggja d. hafa haldið sameiginlega fundi um þetta mál og rætt það á fundum sínum. Þar var gerð að sjálfsögðu tilraun til þess að ná samkomulagi um tilnefningu um menn í þennan heiðursflokk. Ég sé ekki ástæðu til að rekja umr. sem fram fóru á þessum fundum nm., ég held þó að segja megi að þær hafi farið vinsamlega fram, þó að sitt hafi sýnst hverjum í ýmsum þeim atriðum sem þarna var um að ræða. Niðurstaðan af þessum fundum menntmn. var sú, að menn urðu ekki á eitt sáttir um tillögugerð. Sú till., sem hér liggur fyrir, er flutt af 9 mönnum sem sæti eiga í menntmn. Alls eiga sæti 14 menn í þessum n, samanlagt, en 13 mættu á fundunum, þannig að 9 standa að þessari till., en 4 eiga ekki aðild að þessum tillöguflutningi. Það kemur fram raunar á þskj. 240 hverjir að þessu standa ásamt mér. Það eru hv. þm. Steinþór Gestsson, Steingrímur Hermannsson, Ellert B. Schram, Eyjólfur K. Jónsson, Ingi Tryggvason, Þorv. Garðar Kristjánsson, Sigurlaug Bjarnadóttir og Gunnlaugur Finnsson. En þeir nm., sem ekki standa að þessari tillögugerð eru Ragnar Arnalds, Svava Jakobsdóttir, Magnús T. Ólafsson og Jón Árm. Héðinsson. Þannig var háttað störfum þessarar n., að eftir að við höfðum rætt þetta á við og dreif, menn höfðu lýst viðhorfum sinum til þessa verkefnis, fór fram skoðanakönnun innan n, um það, hvaða listamenn skyldi tilnefna í stað þeirra þriggja sem látist höfðu. Niðurstaðan varð sú eftir þá skoðanakönnun, að flest atkv. fengu 3 listamenn, þ.e.a.s. Indriði G. Þorsteinsson rithöfundur, Guðmundur Daníelsson rithöfundur og Þorvaldur Skúlason listmálari. Það var skoðun okkar, sem stöndum að þessari till., að rétt væri að láta þessa skoðanakönnun gilda um þá tilnefningu sem hér liggur nú fyrir. Við höfum því lagt til, og í rauninni er breyt. sú fyrst og fremst efnislega, fyrir utan þá hækkun á fjárveitingu sem þarna er lagt til, - hún er sú fyrst og fremst að rithöfundarnir Indriði G. Þorsteinsson og Guðmundur Daníelsson og Þorvaldur Skúlason listmálari verði teknir í þennan heiðurslaunaflokk. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að ræða þetta frekar og legg þessa till. fram hér og vænti þess að hún hljóti stuðning hv. þm.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs fyrst og fremst til að leyfa mér að þakka hv. fjvn. fyrir að hafa tekið jafnvel og hún gerði, og reyndar einnig hæstv, ráðh., í þær till., sem ég beindi til n., og þá sérstaklega till. í sambandi við öryggismál sjómanna. Ég hef leyft mér að flytja hér tvær till. sem eru komnar á þskj. Það er annars vegar till. sem ég ásamt 3 öðrum hv. þm. leyfi mér að flytja um styrk til Heilsuræktarinnar í Reykjavík, 4 millj. kr. Þetta fyrirtæki hefur verið viðurkennt af heilbrrn. sem fyrirtæki sem getur og á að taka að sér sjúkraþjálfun. En að sjálfsögðu verður það skilyrði að fylgja að það sé ráðinn að fyrirtækinu bæði sjúkraþjálfari, einn eða fleiri, og læknir og hægt verði að útvega húsnæði á staðnum þar sem stofnun þessi er. Þessu mun að sjálfsögðu fylgja nokkur stofnkostnaður og því er lagt til að þessi styrkur verði veittur. Ég held að ég þurfi ekki að fara mörgum orðum um að það er ákaflega mikill skortur á slíkri starfsemi, ekki aðeins hér í Reykjavík, heldur að sjálfsögðu um allt land. Ég þekki þetta mætavel vegna þess að í stofnun, sem ég hef nokkuð með að gera stjórnun á, vantar allt slíkt húsrými. En ef hægt er að komast inn á jafnfullkomna stöð og Heilsuræktin er í þessu skyni, þá mundu að sjálfsögðu ekki aðeins sparast hundruð þúsunda í stofnkostnaði við að koma slíkri aðstöðu á fót hjá þeirri stofnun, sem er Dvalarheimili aldraðra sjómanna, heldur og - vil ég leyfa mér að segja - fleiri skyldum aðilum hér á suðvesturhorni landsins, og bendi þá m.a. á Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar og reyndar fleiri aðila en Hrafnistu sem þarna kæmu fram til álíta. Eins og sést á þskj. legg ég þessa till. fram. Hins vegar hafa nokkrir ráðamenn þjóðarinnar heitið því við okkur flm., eða við mig fyrir þeirra hönd, að gera hvað þeir gætu til að leysa þetta vandamál. Ef það verður áður en til atkvgr. verður gengið; þá mun ég draga þessa till. til baka. Aðra till. á sama þskj., 234, hef ég leyft mér að flytja, heimildarákvæði við 6. gr. um að endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af myndsegulböndum sem eru til afnota fyrir áhafnir íslenskra skipa. Við erum búin að hafa margar till. til umr. á hv. Alþ. varðandi sjónvarp til íslenska flotans. Það er viðurkennt og vitað, að í flestum hinna nýrri og stærri skipa, jafnvel þótt lítil séu, eru sjónvarpsviðtæki. Ef þetta væri til staðar, að það þyrfti ekki að kosta hið fulla verð sem slík tæki kosta, þá er möguleiki á því fyrir skipshafnir, sem dvelja fjarri heimilum sínum, að njóta sjónvarpsefnis, sérstaklega þó fræðslumynda, kennslumynda, en ég veit hins vegar að venjulegar kvikmyndir munu verða of dýrar enn um langan tíma til þess að þær komist til skipshafna. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að við hugsum alvarlega til þess á næstu árum að íslenska sjónvarpið geti, á sama hátt og Fræðslumyndasafnið útvegar skólum landsins slík myndsegulbönd, eins útvega þau til íslenskra skipshafna sem dvelja fjarri sjónvarpsstöðvum, þannig að þær megi nokkurs njóta frá þeirri stofnun, sem þeir í mörgum tilfellum greiða skatta af sem heimilisfeður, þó að þeir njóti ekki þess að geta horft á sjónvarp langtímum saman. Ég vil þá leyfa mér að lýsa tveimur brtt. sem ég leyfi mér að flytja hér. Önnur er við 6. gr., og af einhverjum ástæðum hef ég grun um að hún hafi ekki verið skilin, þegar ég var að reyna að útskýra hana fyrir hv. fjvn.-mönnum eða fjvn.- manni. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Að endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af búnaði lyfjabúra (sbr. reglugerð heilbrrh. nr. 113 1974) til spítala, hæla, elliheimila og annarra heilsugæslustofnana, sem falla undir nefnd reglugerðarákvæði.“ Um er að ræða reglugerð sem gefin var út af fyrrv. heilbrrh., mjög strangar og ítarlegar og ég vil ekki segja annað en sjálfsagðar reglur, sem gilda eiga um meðferð lyfja og búnað á þeim stofnunum sem ég hef þarna talið upp. Þetta yrði vitaskuld ákaflega auðvelt fyrir ríkisspítalana, sem geta fengið sér þennan búnað og sent svo reikninginn til ríkissjóðs, sem aftur greiðir hann. En um er að ræða hér á landi fjöldann allan af slíkum stofnunum, sem eru reknar af áhugamannasamtökum og fá ekki og hafa ekki fengið neitt leyfi til að taka slíkan aukakostnað sem hinn opinberi aðili fyrirskipar inn í sín vistgjöld og verða því að mæta þessu á einhvern annan hátt, sem þá venjulega verður á þann veg að þjónusta verður máske lélegri en vera ætti. Þar sem þarna er um fyrirskipun hins opinbera að ræða, eins og reyndar margt annað sem kemur fram frá því opinbera, finnst mér eðlilegt og það sé sjálfsögð krafa, að það komi þá nokkuð á móti með því að gefa eftir aðflutningsgjald og söluskatt af þessum búnaði, en það þarf að flytja inn töluverðan hluta hans. Ég endurtek að þarna er ekki átt við lyfjabúðir, heldur við þann búnað sem þarf að vera innan viðkomandi stofnana. Það verður nógur kostnaður þrátt fyrir það. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að flytja þessa skriflegu brtt. við 6. gr. Þá hef ég leyft mér að flytja brtt. við till. sem er hér komin fram á þskj. 237 frá Svövu Jakobsdóttur o.fl. um að ákveðinn styrkur verði veittur til Félags ísl. myndlistarmanna og Menningar- og friðarsamtaka ísl. kvenna til að standa straum af yfirlitssýningu á list íslenskra myndlistarkvenna vegna alþjóðakvennaársins 1975. Þótt þær séu litfagrar í Menningar- og friðarsamtökum íslenskra kvenna, fæ ég ekki séð hvað þær eiga að gera inn í íslenska myndlist í sambandi við íslenskar konur á þeirra alþjóðlega kvennaári 1975. Því leyfi ég mér að leggja hér fram skrifl. brtt. þess efnis að orðin: „og Menningar- og friðarsamtaka íslenskra kvenna“ falli niður úr till. þessari. Ég mun hins vegar styðja það að Félag ísl. myndlistarmanna fái nokkurn styrk til að koma því fram sem vakir fyrir listafólkinu sem till. flytur. Því leyfi ég mér, herra forseti, að flytja þessa skriflegu brtt. við brtt. á þskj. 237. Ég mun þá ekki þurfa að hafa fleiri orð um mínar till. eða aðrar sem hér hafa komið fram. Ég vil aðeins benda á orð tveggja þm. sem hér hafa talað í kvöld. Annar var hv. þm. og bolvíkingur, Karvel Pálmason, sem hafði miklar áhyggjur af því að sannfæring fengi ekki að ráða í þingflokki Sjálfstfl. Ég held að þar sé um mikinn misskilning hjá hv. þm. að ræða. Við fáum að njóta okkar og koma fram okkar málum í þeim flokki. Og alla vega veit ég að hann mun þá samþ. þau orð mín, að það er mjög stór hluti fyrrverandi samtaka, sem hann tilheyrir víst enn, sem naut sinnar sannfæringar og lét hana koma fram í síðustu kosningum, því að mér skilst að það hafi verið meira en helmingur fyrrverandi kjósenda, sem yfirgaf hann vegna þess að þeir létu sannfæringuna ráða, en bendi hins vegar á að hjá okkur í Sjálfstfl. var um nokkuð aðra þróun að ræða. Ég get tekið undir mörg orð hv. þm. Magnúsar Kjartanssonar, þegar hann talar um gamla fólkið og hvað við þurfum að gera í tryggingamálum gagnvart því. Flest sem hann sagði er alveg hárrétt. Þetta eru þeir aðilar í þjóðfélaginu, sem verst hafa orðið úti í þeirri óðaverðbólgu, sem hefur geisað hér á Íslandi s.l. 4 ár, einmitt að mestu leyti í hans eigin stjórnartíð, þótt ég muni aldrei draga úr því að hann gerði margt gott meðan hann var tryggingaráðh., gagnvart þessu gamla fólki. Þótt ég sé ekki reiðubúinn til að standa með honum og hinni ítarlegu till. hans, sem lengst gengur, að við reynum að koma á móti erfiðleikum þessa fólks, sem ég tel hvað sjálfsagðast í okkar þjóðfélagi í dag, þá mun ég a.m.k. greiða atkv. með varatill. hans, En um leið og ég lýk orðum mínum þá vekur það furðu mína að um leið og hv. þm. Magnús Kjartansson leggur að líku okkar deilumál við vestur-þjóðverja og ákveðin atriði í fjárl. og leggur þá till. fram að við leggjum niður sendiráð eða fastanefnd okkar hjá NATO í Brüssel, af hverju hann leggur ekki frekar fram till. um það að við leggjum niður sendiráðið í Bonn. Við fáum þó „for fanden“ að landa fiski í Belgíu enn þá, en ekki í Þýskalandi.



Herra forseti. Áður en ég vík að brtt. þeim sem ég flyt við afgreiðslu fjárl., langar mig að fara nokkrum orðum um brtt. á þskj. 240 um það, hverjir skuli skipa þau 3 sæti sem nú eru óskipuð í heiðurslaunaflokki listamanna. Svo sem fram kom í ræðu hv. þm. Ingvars Gíslasonar höfum við fulltrúar Alþb. í menntmn. hins háa Alþ. ekki treyst okkur til að standa að þessari till. Ég mun í örstuttu máli gera grein fyrir afstöðu okkar. Þeirri meginreglu hefur ætíð verið fylgt að heiðurslauna skuli þeir einir njóta sem eiga að baki langan listamannsferil. Helst hafa þessir listamenn þurft að komast sem næst því að vera orðnir óumdeilanlegir, þó að það hafi raunar ekki ætið tekist. Við verðum að hafa í huga að heiðurslaun eru þrátt fyrir allt í eðli sínu annars eðlis en einstök bókmenntaverðlaun. Það hefur því ætið þótt æskilegt að eining ríkti um val manna í heiðurslaunaflokk, þar sem hér er um mjög viðkvæmt mál að ræða, ekki einungis fyrir listamennina sjálfa, heldur þjóðina alla. Meiri hluti menntmn.- manna hefur hins vegar nú vikið frá þeirri meginreglu að velja menn, sem eiga að baki langan listamannsferil, og valið listamann á miðjum aldri sem á væntanlega enn langa starfsævi fram undan. Slíka stefnubreytingu teljum við því aðeins réttlætanlega, að engir listamenn með lengri starfsaldur að baki og þá jafnframt eldri að árum komi til greina. Svo er þó ekki nú. Við teljum að með þessari till. sé gengið á rétt nokkurra listamanna, sem að öllu athuguðu hefði verið eðlilegra að veita heiðurslaun í ár. Ég nefni í þessu sambandi sérstaklega ljóðskáldið Snorra Hjartarson, sem er fæddur 1906, gaf út sína fyrstu bók árið 1934 og allir ljóðaunnendur viðurkenna að með ljóðabók sinni Lauf og stjörnur, ef ekki fyrr, hafi verðskuldað þann fyllsta heiður sem Alþ. getur veitt. Þá vil ég einnig nefna Ólaf Jóhann Sigurðsson sem er fæddur 1918 og á óslitinn rithöfundarferil að baki allt frá árinu 1933. Ef litið er á aðrar listgreinar en ritlistina er einnig rétt að minna á Sigurjón Ólafsson myndhöggvara. Eflaust mætti nefna fleiri nöfn þó að ég geri það ekki nú. Við Alþb.- menn teljum að með þessari stefnubreytingu sé Alþ. að fara inn á vafasama braut, ef heiðurslaun á að virða nokkuð á annað borð. Herra forseti. Ég flyt hér nokkrar brtt. við fjárlfrv. Fyrsta brtt., sem ég flyt ásamt hv. þm. Ragnheiði Sveinbjörnsdóttur og hv. þm. Benedikt Gröndal er á þskj. 237, í lið IV. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Til Félags ísl. myndlistarmanna og Menningar- og friðarsamtaka ísl. kvenna til að standa straum af yfirlitssýningu á list íslenskra myndlistarkvenna vegna alþjóðakvennaársins 1975.“ Á Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna árið 1972 var samþ. að helga árið 1975 réttindamálum kvenna. S.l. 3 ár hefur verið unnið ötullega að því að hvetja aðildarríki til að minnast þessa árs, og minna á tilgang þess með margvíslegum hætti. Ýmis samtök hér heima hafa áform á prjónunum í þessu skyni til þess að vekja athygli á störfum kvenna, réttindamálum þeirra, framlagi þeirra á sviði lista, félagsmála og þætti þeirra í atvinnulífi. Fyrirhugað er, að efnt verði til sýningar á verkum íslenskra myndlistarkvenna í Norræna húsinu í marsmánuði á næsta ári. Frumkvæðið að sýningunni áttu Menningar- og friðarsamtök ísl. kvenna, en Félag ísl. myndlistarmanna og Norræna húsið munu einnig standa að henni. Í bréfi, sem Félag ísl. myndlistarmanna hefur sent Menningar- og friðarsamtökum ísl. kvenna, kemur þó fram, að það muni taka þátt í sýningunni án fjárhagslegra skuldbindinga. Það má geta þess að kvennasamtök á Norðurlöndum hafa látið í ljós áhuga á að fá úrtak úr slíkri yfirlitssýningu sem farandsýningu um Norðurlönd. Ég tel því að því fé sé vel varið, sem fer til að kynna listaverk íslenskra kvenna, jafnframt því sem við íslendingar með þessu móti mundum standa við skuldbindingar okkar við Sameinuðu þjóðirnar í þessu efni. Ég vil þá fara nokkrum orðum um brtt. þá sem hv. þm. Pétur Sigurðsson hefur flutt við þessa till., þar sem hann leggur til að þetta fé renni eingöngu til Félags ísl. myndlistarmanna. Í rauninni kom mér þessi brtt. hv. þm. ekkert mjög á óvart - og þó. Ég hefði ekki trúað því að óreyndu að svona stór og myndarlegur þm. mundi hræðast samtök kvenna. Mér er ekki alveg ljóst hvort það er orðið menning, orðið friður eða orðið konur, sem hann hræðist mest, eða hvort honum þykir verst ef þetta þrennt kemur saman. Alla vega vil ég benda þessum hv. þm. á það, að Félag ísl. myndlistarmanna óttast ekki samfylgd víð þessar konur, og vænti ég þess að hv. þm. finni í því nokkra huggun og treysti sér því til að greiða atkv. með till. eins og hún er á þskj. 237. Þá höfum við 3 þm. Alþb. flutt till. um fjárframlag til Rauðsokkahreyfingarinnar, og er þá till. einnig að finna á þskj. 237. Rauðsokkahreyfingin er orðin æðiþekkt og ætti að vera óþarfi að fara um hana mörgum orðum. Ef tími gæfist til væri þó sannarlega freistandi að eyða margvíslegum misskilningi, sem oft gætir í máli manna um þessi samtök. Ég vil þó aðeins minna á að Rauðsokkahreyfingin hefur nú starfað í 4 ár og hefur fyrst nú eignast fastan samastað fyrir starfsemi sína. Þessi starfsemi er margvísleg. Þær hafa gert og birt félagslegar kannanir. Þær hafa veitt upplýsingar um réttindi kvenna í þjóðfélaginu og veitt konum, sem á hafa þurft að halda og leitað til þeirra, margvíslega aðstoð. Ég hygg að það sé ekki nema sanngjarnt að þær fái framlag frá Alþingi í þessu skyni. Mig langar að fara örfáum orðum um till., sem er á þskj. 234. Hún er raunar flutt við 2. umr. og þá mælti Kjartan Ólafsson fyrir henni mjög vel og rækilega, svo að ég þarf ekki að fara mörgum orðum um hana. Ásamt mér flytur hana nú við 3. umr. hv. þm. Gíls Guðmundsson. Við leggjum til að upphæð til íslenskra rithöfunda verði hækkuð úr 12 millj. í 18 millj. Þessi upphæð er að stofni til til komin vegna þáltill. sem samþ. var hér á Alþ. Á grundvelli þeirrar þál. var á þinginu á s.l. vetri flutt frv. um Launasjóð rithöfunda. Menntmn. mælti þá einróma með samþykkt frv., en frv. dagaði því miður uppi. Í frv. var gert ráð fyrir fjárveitingu að upphæð 21,7 millj. kr. Mér voru það því mikil vonbrigði eftir þá afgreiðslu, sem frv. um launasjóð rithöfunda hlaut í menntmn. Nd., að sjá að upphæðin hafði ekkert hækkað, var enn 12 millj. Raunar finnst mér það óverjandi, með tilliti til þess að söluskattur hefur hækkað verulega síðan, að upphæðin skuli ekki hækka jafnframt. Við höfum því leyft okkur að leggja til þessa hækkun, sem þó má segja að sé fremur hógvær, þar sem upphæðin 21,7 millj., sem nefnd var í frv., var miðuð við söluskatt á árinu 1972 og við förum þó ekki það hátt. Vænti ég þess að hv. alþm. muni taka vel í þetta mál.



Herra forseti. Ég flutti ásamt tveim þm. öðrum, Jóni Árm. Héðinssyni og Sighvati Björgvinssyni, brtt. við 2. umr. fjárl. á þskj. 172, og þar er í 9 liðum fjallað um málefni fyrst og fremst líknarfélaga. Var þar um að ræða smávægilegar hækkanir til ákveðinna aðila, sem þar eru sundurliðaðar, og átti ég von á því, þar sem hér var í fyrsta lagi um mjög lítil fjárframlög að ræða, þ.e.a.s. litla aukningu, og í öðru lagi mikilsverða málaflokka og stofnanir, að þeir kæmu óbreyttir til baka frá fjvn. án endurskoðunar, flestir þessir liðir, þannig að þessar stofnanir fái áfram þau smánarlegu framlög sem ákveðið er í fjárlfrv. að þær komi til með að hafa, og sumir aðilarnir óbreytt fjárframlag í mörg ár. Hins vegar hafa verið teknir til greina af fjvn. 3 liðir af þeim, sem við fluttum, og vil ég þakka það að þeir skyldu þó komast í till. n., sem lagðar eru fyrir til 3. umr., og sérstaklega þakka fyrir það, að þar kemur inn nýr liður, sem ég lagði mikla áherslu á að kæmist inn í fjárlög, 300 þús. kr. til Foreldrafélags fjölfatlaðra. En mig langar að rifja hér upp nokkur atriði í sambandi við þá liði, sem ekki fá enn náð fyrir augum fjvn., og reyndar langar mig til þess að vita skýringar á hvernig stendur á því að þessar litlu tölur, sem þarna er um að ræða, eiga svo torvelt með að komast inn á fjárl. með tilliti til þess sem er að gerast nú með þessum háu fjárl. og þeim breyt., mörgum um margar millj. kr., sem koma fram til hækkunar nú við 3. umr. Við fluttum á þskj. 172 brtt. við 2. umr., m.a. um að barnaheimilið Sólheimar í Grímsnesi fengi 300 þús. kr. framlag, en á fjárl. eru því ætlaðar 65 þús. kr. Það liggur við að maður spyrji: Hvers vegna er verið að halda slíkum lið inn á fjárl., þegar um 65 þús. kr. framlag er að ræða? Ég sagði við 2. umr. að þarna væri um að ræða upphæð sem samsvaraði því sem ein fóstra á slíku heimili hefði í mánaðarlaun. Þetta heimili, barnaheimilið Sólheimar í Grímsnesi, er fyrst og fremst verk einnar konu, sem nú er nýlátin, og hafði hún alla sína tíð og allt sitt líf fórnað sér fyrir málefni þessa heimilis og þau börn sem þar voru. Mér er sagt að vegna láts þessarar konu telji fjvn.- menn, a.m.k. sumir, enga ástæðu til að hækka þetta 65 þús. kr. framlag til heimilisins, vegna þess að það sé óvíst um framtíð þess. Ég vil halda því fram, að einmitt vegna þess, hvað það er mikið vandamál hjá þessu heimili að þessi ágæta kona er látin, þá sé ástæða til þess að auka fjárframlag til heimilisins. Mér er kunnugt um að það er fullur hugur fyrir því að þetta heimili verði rekið áfram og það jafnvel með meiri starfsemi en hingað til. Og það er slæmt til þess að vita, að slík heimili skuli fá litla náð fyrir augum fjárveitingavaldsins. Í sambandi við önnur heimili, sem falla undir þennan lið þá eru Fávitaheimilinu í Skálatúni ætlaðar 65 þús. kr. Við fórum fram á að þetta framlag yrði hækkað í 300 þús., sem er allt of lítið og raunverulega háðung að maður skyldi ekki fara miklu hærra. En með tilliti til þess ástands, sem nú er, vildum við ekki fara lengra og töldum okkur örugga með að þessu yrði svarað með jáyrði og samþykki fjvn. En svo hefur ekki orðið. Á Fávitaheimilinu í Skálatúni eru 54 sjúklingar, þangað fara daggjöld sem svarar 1400 kr. á dag til hvers sjúklings, og geta allir gert sér grein fyrir hvað slík fjárhæð, 1400 kr. á einstakling, nægir við slíka stofnun, þegar daggjöld í sjúkrahúsum nálgast nú 10 þús. kr. Mér er kunnugt um að þetta nær ekki bara yfir Fávitaheimilið í Skálatúni, Barnaheimilið Sólheima og Tjaldanesheimilið hér í Mosfellssveit, öll þessi heimili þjást mikið af peningaskorti og þau eiga fyrst og fremst undir félög áhugamanna að sækja hvort þau geta starfað áfram eða ekki. Þegar við tölum hér í fjárl. um milljónir á milljónatugi ofan til hinna ýmsu framkvæmda, þá er það hrein háðung af hinu háa Alþ. að þessi félög og þessar stofnanir skuli ekki fá náð fyrir augum fjárveitingavaldsins. Ég vil mælast til þess, að það verði endurskoðað af hv. þm., sérstaklega þeim sem ekki hafa séð ástæðu til þess að hækka þetta í fjvn., og þeim öðrum sem taka þátt í atkvgr. á morgun, að fylgja nú eftir þessum smáu fjárveitingum til þessara aðila. Ég rakst á viðtal í dagblaðinu Tímanum í morgun við aðstandendur skólaheimilis þroskaheftra barna á Selfossi, og með leyfi forseta langar mig að lesa aðeins nokkrar línur úr þessari grein eða þessari frásögn, sem segir nokkuð um ástand þessara mála í landinu: „Þótt sú hafi verið stefnan hér á landi eins og í grannlöndum okkar að veita þeim, sem fyrir einhverra hluta sakir mega sin minna í lífsbaráttunni, sívaxandi aðstoð, fer því þó enn fjarri að nóg sé að gert í þeim efnum. Þeir einstaklingar, sem sakir einhvers konar vanmáttar falla ekki inn í það venjulega þjóðfélagskerfi, hafa átt og eiga enn mjög erfitt uppdráttar, þótt svo virðist sem samfélagið sé að verða sér betur meðvitandi um skyldur sínar í þessum efnum. Málefni fjölfatlaðra og þroskaheftra barna hafa verið nokkuð í brennidepli að undanförnu, sérstaklega eftir að foreldrafélög viðkomandi barna hafa verið sett á stofn. Vakin hefur verið athygli á vanda þeirra og jafnframt sýnt fram á að með góðri umönnun og kennslu frá unga aldri má ná mjög góðum árangri við að auka þroska þeirra, svo að þau verði svo sjálfbjarga sem framast má verða.“ Þetta var sagt í þessari grein í Tímanum í morgun. Allt eru þetta staðreyndir um þessi málefni og sýna ljóslega hvernig ástandið er. Það er að vakna nokkur áhugi almennings fyrir þessum málum og kemur hann fram í ýmsu. Ég get sagt sem dæmi um það, að ég var að vissu leyti tengdur ákveðinni fjársöfnun sem fór fram fyrir tveim mánuðum til geðveiks fólks í þessu landi, og það sýndi hvað fólk hefur mikinn áhuga á að leysa þetta mál, að það söfnuðust á einum degi á fjórðu millj. kr. Almenningur er að vakna til áhuga um þessi mál, og þess vegna er hart til þess að vita, ef hið háa Alþ. ætlar að láta það fara fram hjá sér einu sinni enn að sýna þessum samtökum, fólki sem stendur í því að aðstoða þessa sjúklinga, svo mikla lítilsvirðingu að veita þeim sömu upphæð á fjárl. og ætluð er til Dýraverndunarfélags Íslands og Fuglaverndunarfélags Íslands, með allri virðingu fyrir þeim félögum. Ég sat í hv. fjh: og viðskn. nokkra fundi meðan ég hef setið þessa stuttu þingsetu, nú undanfarnar þrjár vikur, og ég varð vitni að því einu sinni eða tvisvar að milljónahundruð urðu þar að samkomulagi milli einstakra manna og var þar verið að sameina byggðasjónarmið, sérstaklega fulltrúa utan af landi. Ég varð vitni að því að eitt frv. breyttist úr 1 200 millj. í 2 000 millj. kr. Það var happdrættislánaútboð, og kom mér þá til hugar hvort hundruð milljóna yrðu svona fljótt til á þingi eins og þarna varð í sambandi við þetta frv. Með tilliti til slíks verður maður að segja, að það er einkennilegt ef þessir skjólstæðingar okkar, sem eiga að vera skjólstæðingar okkar allra, verða útundan á fjárl. rétt einu sinni. Ég kom auga á það t.d., þó að ég sé ekki að tala um liði sem ég vildi fá út af fjárl., heldur fyrst og fremst til viðmiðunar, að nú við 3. umr. fjárl. kemur inn nýr liður: Listdansflokkurinn 2 millj. kr. Ég skal ekki segja um það hversu mikils virði þessi dansflokkur er, en ég sagði það hér við 2. umr., að ef það er talið nauðsynlegt að þetta menningarþjóðfélag, sem við státum svo mikið af, hafi listdansflokk og styrki hann með milljónunum, Þjóðleikhús og styrki það með 126 millj., sinfóníuhljómsveit til að styrkja það með 27 millj., þá getum við ekki verið þekkt fyrir það að úthluta þessum stofnunum innan við 100 þús. kr. á fjárl. fyrir heilt ár. Ég vil þess vegna vonast til þess að við atkvgr. á morgun sýni þm. í verki, að þeir vilja þessu fólki vel, og að það gangi ekki þannig á morgun að það verði bara samþ. þau litlu fjárframlög sem farið er fram á í þessum brtt., heldur hitt, að þessar hugmyndir okkar, sem hér eru reifaðar, verði á næstu mánuðum og framvegis til þess að þm. hugsi meira um þessa þjóðfélagsþegna en þeir hafa gert hingað til og við látum það ekki henda okkur um lengri tíma en verið hefur að geta ekki metið aðstöðu þessa fólks, hversu sorgleg hún er og hversu nauðsynlegt það er að allir vakni til átaka um að koma þessu fólki betur á veg en verið hefur, það týnist ekki, hvorki í máli manna né í framkvæmdum ríkisvaldsins á næstu árum.



Herra forseti. Ég stend ásamt nokkrum öðrum þm. að flutningi ýmissa till. um nokkrar hækkanir á fjárveitingum til ýmissa mála og ætla að víkja að hverju þeirra í stuttu máli. Ég flyt ásamt hv. þm. Karvel Pálmasyni og Kjartan Ólafssyni á þskj. 234 tvær brtt. í sambandi við hafnarmannvirki og lendingarbætur, sem áður hafa komið til umr. hér á hv. Alþ. Það eru tvær till. sem við fluttum við fyrri umr. frv. og var þá gerð náin grein fyrir. Það er annars vegar um Ísafjörð, að þangað verði veitt 8 millj. kr. hærra framlag til þess að ljúka við frágang á eldri höfn þar, til þess að ljúka við frágang á vatnslögn, á raflögn og á malbikun hafnarsvæðisins, og auk þess um framkvæmdir við höfnina í Súðavík, sem í upphaflegri till. okkar var að upphæð 6 mill. kr., en við höfum nú lækkað niður í 3 millj. kr. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þessar till. einfaldlega vegna þess að það hefur þegar verið gert. Ég ætla aðeins að benda á það að varðandi Súðavík höfum við lækkað okkar upphaflegu till. úr 6 millj. niður í 3 í þeirri von að hv. Alþ. fáist til að samþ. þá fjárveitingu. Ég ítreka enn að hér er um lítið sjávarpláss að ræða sem berst í bökkum. Hafnaraðstaða þar er fyrir neðan allar hellur. Hún er þannig, eins og lýst var hér af hv. þm. Sigurlaugu Bjarnadóttur, að það eru ekki einu sinni „pollar“ til staðar á hafnarkantinum, þar sem skipin leggja upp að, til þess að festa þau við, heldur verður að bregða tógi um olíutank upp á land, og ef eitthvað kæmi fyrir tæki ekki aðeins skipið út, heldur tankinn þá sennilega líka. Súðvíkingar telja sig hafa loforð fyrir því að fá þessa framkvæmd unna í ár. Og þeir hafa sagt að ef þetta fáist ekki fram, þannig að þeir geti treyst því nokkuð örugglega að skip þeirra geti legið í vari í höfninni svo að sæmilega öruggt sé, þá sjái þeir sér ekki fært að halda áfram útgerð á sama hátt og þeir hafa gert hingað til. Þá kem ég að brtt. á þskj. 234, sem ég flyt ásamt hv. þm. Karvel Pálmasyni. Till. er um sjúkraflug og á þá lund að framlag til sjúkraflugs verði hækkað úr 2.5 millj. í 3.5, sem sagt um 1 millj. kr. Ástæðan fyrir þessari hækkun er sú, að vestur á Ísafirði er rekið flugfélag, Flugfélagið Ernir hf., sem hefur annast mjög mikilvæga þjónustu í samgöngumálum vestfirðinga og lífsnauðsynlega þjónustu varðandi sjúkra- og neyðarflug. Þetta flugfélag er nú ákaflega illa statt og við blasir að um n.k. áramót muni flugfélagið neyðast til þess að hætta rekstri, leggja vélum sínum og leggja upp laupana, sem mundi hafa mjög alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir vestfirðinga og Vestfirðingafjórðung, ekki aðeins hvað samgöngur varðar innan fjórðungsins og milli fjórðungsins og annarra landshluta, heldur ekki síður varðandi sjúkra- og neyðarflug. Ég vil í þessu sambandi vitna í bréf frá Fjórðungssambandi vestfirðinga, dags. 11. nóv. 1974, þar sem segir svo, með leyfi forseta: „Yður er hér með sent ljósrit af bréfi félagsins, þ.e.a.s. Flugfélagsins Ernis hf., til Fjórðungssambandsins, þar sem gerð er grein fyrir stöðu félagsins, þjónustu þess á tíma bilinu 1/9 1973–1/9 1974 og viðhorfum þess til opinberrar aðstoðar við aðra þætti samgöngumála á Vestfjörðum. Af upplýsingum þeim, sem í fyrrgreindu bréfi greinir, á að vera ljóst við skjóta athugun, að án þessarar þjónustu geta vestfirðingar ekki verið nema bíða verulega hnekki við, þar eð þá yrði kippt burtu mikilvægri öryggisþjónustu og samskipti milli byggðarlaga mjög skerðast frá því sem verið hefur. Þess er hér með farið á leit við þm. vestfirðinga að þeir geri nú samstillt átak til þess að tryggja félaginu þann opinbera fjárhagslega stuðning, sem nauðsynlegur er til að félagið geti áfram haldið uppi a.m.k. sambærilegri þjónustu við það sem verið hefur.“ Flugfélagið Ernir annast flug, bæði reglubundið áætlunar- og póstflug innan Vestfirðingafjórðungs og flug eftir beiðni þeirra aðila sem á þurfa að halda. Samanlagður fjöldi lendinga flugfélagsins 1. sept. 1973–1. sept. 1974 var alls 1625, þar af voru 53 flug í beinu sambandi við heilsugæslu, annaðhvort sjúkraflug, flug með lækni í vitjanir eða flug með lyf. Við þessi beinu heilsugæsluflug bætast svo flug sem félagið hefur farið með ýmsa sjúklinga sem leita hafa þurft lækninga, án þess þó að hér hafi verið um neyðarflug að ræða, t.d. tugi fólks sem þarf að leita tannlækninga til Ísafjarðar, sjúklinga sem leita til augnlækna o.s.frv. Flugfélag þetta er ákaflega mikilvægt fyrir vestfirðinga og Vestfirðingafjórðung og ríður á miklu að það geti haldið rekstri sínum áfram. Eins og nú horfir virðist ekki annað sjáanlegt en að félagið verði að hætta starfrækslu um n.k. áramót ef ekki kemur til stuðnings annarra aðila og þá fyrst og fremst Alþ. og ríkisvalds. Það, sem gerir það að verkum að flugfélögin úti á landi eiga mjög erfitt uppdráttar, er m.a. að það er töluvert hærra verð á flugvélabensíni úti um landið en hér í Reykjavík. Samkvæmt upplýsingum flugfélagsins munar þetta það miklu, að þeir hafa sagt okkur þm. Vestf. á fundi, sem við höfum átt með forsvarsmönnum félagsins, að á því tímabili, sem líður á milli þess að flugfélagið þarf að kaupa nýja mótora í sínar flugvélar, sé mismunurinn á bensínverðinu hér og þar orðinn svo mikill að samsvari nokkurn veginn verði nýs flugvélamótors. Nú hefur hv. þm. Steingrímur Hermannsson flutt hér mál þar sem stefnt er að því að koma á verðjöfnun á bensíni án tillits til þess hvar á landinu það er selt. Það mun að sjálfsögðu hjálpa þessum litlu flugfélögum verulega mikið, en þó ekki leysa þann vanda sem Flugfélagið Ernir býr við í dag. Með þessari 1 millj. kr. fjárveitingu, sem við leggjum til að veitt verði á þskj. 234, erum við að fara þess á leit við hv. fjvn. og fjárveitingavaldíð að það hlaupi undir bagga með þessu litla félagi og tryggi því möguleika til áframhaldandi rekstrar. Þá höfum við Karvel Pálmason flutt á þskj. 234 brtt. um framlag til orkumála, þ.e.a.s. Önnur rekstrargjöld, fyrir „158 167“ komi: 160 787. Tilgangurinn með þessari till. er sá að verja nokkuð auknu fjármagni til virkjunarrannsókna á Vestfjörðum. Ég hef áður á Alþ. gert nokkra grein fyrir því, hvernig staða virkjunarmála er í Vestfirðingafjórðungi. Það gerði ég í ræðu þegar á dagskrá í Nd. var frv. til l. um virkjun Suðurfossár. Ég ætla ekki að endurtaka þær upplýsingar sem ég gaf þá, en aðeins drepa á nokkur atriði. Samkv. upplýsingum Svavars Jónatanssonar forstjóra Almennu verkfræðiskrifstofunnar, sem hann gaf á Fjórðungsþingi vestfirðinga, mun koma til með að vanta á núv. vatnsafl á Vestfjörðum, þegar Mjólká II er tilbúin til orkuframleiðslu, það raforkuver sem nú er verið að vinna að því að setja upp, til þess að fullnægja þörfinni samkv. orkuspá Rarik árið 1975 56 gwst. á ári og árið 1980 60 gwst. á ári, og þá er viðbótarþörf 19 mw., og 1985 vantar 90 gwst. og viðbótarþörf 23 mw. Hér er miðað við það að upp verði tekin rafhitun húsa á Vestfjörðum. Það er mjög aðkallandi fyrir þá vestfirðinga og koma þar til tvær ástæður. Í fyrsta lagi sú, að olíuverð hefur farið mjög hækkandi, og í öðru lagi sú, að hús á Vestfjörðum eru yfirleitt gömul og krefjast því meiri kyndingar og því meiri kyndingarkostnaður en ella, enda hefur komið í ljós við rannsókn, sem Fjórðungssamband vestfirðinga hefur látið gera á húshitunarmálum vestfirðinga, að um 18% dýrara er að kynda hús á Vestfjörðum en að kynda hús hér í Reykjavík. Ástæðurnar eru í fyrsta lagi kaldara veðurfar á Vestfjörðum og í öðru lagi eldri og lélegri húsakostur. Hafa verið athugaðar ýmsar leiðir til viðbótarorkuöflunar fyrir Vestfjarðaveitu. Helstu leiðirnar eru þrjár. Það er í fyrsta lagi virkjun Dynjandisár með um 8.3 mw. orkuveri í Dynjandisvogi og um 48 gwst. orkuvinnslu. Í öðru lagi háspennulína frá byggðalínunni í Hrútafirði að Mjólká, sem er ca. 50 km að lengd. Í þriðja lagi virkjun Þverár á Langadalsströnd í 7–12 mw. orkuveri með 40–70 gwst. ársorkuvinnslugetu. Ýmsir aðrir virkjunarmöguleikar koma til greina þá má nefna stórvirkjun í Hvalá og Rjúkanda í Ófeigsfirði á Ströndum og ýmsar smærri virkjanir við norðanvert Ísafjarðardjúp. Nokkrar athuganir hafa verið gerðar á þessum virkjunum en þó hvergi nærri þær sem til þyrfti til þess að hægt væri að hefja undirbúning að virkjununum sjálfum. Það kom t.d. fram á Fjórðungsþingi vestfirðinga sem haldið var í Bolungarvík 23. og 24. ágúst 1974, hjá sama Svavari Jónatanssyni og ég vitnaði til hér áðan, þar segir hann, með leyfi forseta: „Mér finnst of lítið hafa verið að þessu unnið í sumar,“ þ.e.a.s. virkjunarrannsóknunum. „Við lögðum til í vetur við Rarik, að unnið yrði að gerð loftmyndakorts af Þverársvæðinu í sumar. Einnig lögðum við til að settir yrðu upp rennslismælar og síritar á nokkrum stöðum, m. a. við Hvalá og viðar. Við lögðum einnig til að jarðfræðiathuganir yrðu gerðar í sumar, a.m.k. við Þverá. Þá lögðum við til að endanlegar mælingar við Dynjanda yrðu gerðar á þessu sumri. Ekkert af þessu hefur verið gert vegna skorts á fjármagni, að því er mér skilst, en þessi dráttur getur hæglega orðið til þess að næsta virkjun á Vestfjörðum komi ári síðar í gagnið en ella hefði verið hægt“ - þ.e.a.s. að ekki sé að vænta nýrrar virkjunar á Vestfjörðum fyrr en eftir árið 1981. Síðan heldur verkfræðingurinn áfram og segir, með leyfi forseta: „Ég tel að þm. kjördæmisins gætu strax stuðlað verulega að framgangi þessara mála og hindrað frekari drátt. Ég vil gjarnan benda þeim á, að Alþ. og fjárveitingavaldið er líklega flöskuhálsinn í sambandi við hröðun virkjunarraunsókna og undirbúningsframkvæmda.“ „ Alþ. og fjárveitingavaldið eru flöskuhálsinn í þessu sambandi,“ segir sá verkfræðingur sem um málið hefur fjallað. Við hv. þm. Karvel Pálmason erum nú að gera tilraun til þess að koma í gegnum flöskuháls nokkurri fjárveitingu, til þess að unnt verði að vinna að þeim nauðsynlegu rannsóknum sem til þarf næsta sumar svo að hægt verði að ráðast í virkjunarframkvæmdir á Vestfjörðum sem bráðnauðsynlegar eru. Það verður svo að koma í ljós á morgun, hvort flöskuhálsinn er of þröngur fyrir okkur vestfirðinga eða hvort við sleppum í gegn. Að lokum vil ég minnast á brtt. á þskj. 241, sem ég flyt, þar sem ég legg til að nokkuð aukið fjármagn verði veitt til iðnfræðsluráðs. Mér var ekki kunnugt um það, þegar ég samdi þessa till., að önnur sambærileg till. hefði þá verið samin, sú sem flutt er á þskj. 237 af þeim hv. þm. Ragnari Arnalds, Benedikt Gröndal og Magnúsi T. Ólafssyni. Brtt. þessar tvær er nákvæmlega sama eðlis, þó að orðalagið bendi til annars. Ástæðan er sú, að samkv. þeim. upplýsingum sem ég fékk frá fjvn. hafði framlaginu, sem iðnfræðsluráð sótti um, verið skipt niður annars vegar á laun og hins vegar á önnur rekstrargjöld, að 4 millj. kr. hækkun kom á gjaldaliðinn laun og 2 millj. kr. hækkun á önnur rekstrargjöld, og þetta var, að því er mér var sagt, bókhaldsatriði. Iðnfræðsluráð sótti um alls 12 millj. kr. til þess að vinna að gerð námsskrár fyrir verklega menntun, en fjárveitingavaldið skar það niður um helming og úthlutaði iðnfræðsluráði 6 millj. kr. í þessu skyni. Það er auðvitað ekkert atriði, hvernig þetta er orðað í brtt. eða í fjárl. í endanlegri gerð þeirra. Ég get fyllilega fallist á það orðalag sem er á till. þeirra hv. þm. Ragnars Arnalds, Benedikts Gröndals og Magnúsar T. Ólafssonar, og dreg því till. mína til baka um þetta efni á þskj. 241. Ég vil þó nota tækifærið til þess að fara nokkrum orðum um mál það sem hér er til umr. Samkv. lögum, sem sett voru um iðnfræðslu árið 1966, er farið inn á nokkuð nýja braut í iðnfræðslumálum. Þar er m. a. gert ráð fyrir því að færa nám iðnnemanna frá meistarakerfinu og yfir í skólanám, þannig að jafnhliða gamla meistarakerfinu, þar sem iðnnemar sóttu sitt bóklega nám í skóla, en verklega námið til iðnmeistara, geti iðnnemar farið beint í skóla, lokið þar bæði verklegu og bóklegu námi og útskrifast sem fullgildir iðnsveinar. Þetta var stefnan í lögunum frá 1966. Það var einnig ýmislegt sagt um hvernig þetta skyldi framkvæmt, m.a. er sagt svo í 11. gr., með leyfi forseta: „lðnfræðsluráð skipar 3 manna fræðslunefnd hverrar iðngreinar. Skal einn nefndarmanna vera meistari og annar sveinn þeirrar iðngreinar sem um er að tefla, en hinn þriðji nefndur af Sambandi iðnskóla á Íslandi. Skipar iðnfræðsluráð einn nm. formann, en að öðru leyti skipta nm. verkum með sér. Hlutverk fræðslunefndar er að vera stjórnvöldum og öðrum til ráðuneytis og gera till. um nám og kennsluháttu, enda ber stjórnvöldum að leita umsagnar n. um slík mál eftir því sem við á.“ Ég starfaði um skamma hríð, 2–3 ár, hjá iðnfræðsluráði og kynntist því þá þegar verið var að reyna að setja þessa starfsemi í gang. Hér er um rúmlega 60 fræðslunefndir að ræða fyrir jafnmargar iðngreinar, og þessum n. var ætlað að semja námsskrá um verklegt nám fyrir allar iðngreinar á Íslandi, hver fræðslunefnd fyrir hverja iðngrein. Hér var um gríðarlega efnismikið og viðamikið mál að ræða sem hefði þurft að leggja ótrúlega mikla vinnu í, en það fékkst aldrei heimild til að greiða þessum n. fyrir sín störf. Reynslan varð sú, að ég hygg, að ein n. lauk því starfi sem hún átti að sinna, vann það án þess að þiggja eyri að launum fyrir, og eftir námsskrá þeirri, sem sú n. setti, hefur síðan verið kennt. Allt frá þessu, frá árinu 1966 og til þessa dags, hefur iðnfræðsluráð barist við Alþ. og fjárveitingavaldið til að reyna að knýja út fjárveitingu til fræðslunefndanna, svo að hægt yrði að framfylgja lögum um iðnfræðslu frá 1966. Það hefur aldrei tekist. Þess vegna hafa þessar fræðslunefndir aldrei getað komist á fót. Þess vegna hafa þessar fræðslunefndir aldrei getað starfað. Þess vegna er það svo, að þrátt fyrir anda laganna frá 1966 um að færa hið verklega iðnnám inn í skólann hefur það ekki tekist nema að litlu leyti. En svo gerist dálítið skrýtilegur hlutur. Svo gerist það að ákveðið er að koma á fót fjölbrautaskóla, og nú er verið að vinna að því að skipuleggja þennan fjölbrautaskóla. Þeir menn, sem hafa skipulagt hann, hafa látið sér detta þá firru í hug að eitt af hlutverkum þessa fjölbrautaskóla eigi að vera að bjóða iðnnámsbraut, þ.e.a.s. að fjölbrautaskólinn nýi eigi að geta tekið upp á sína starfsskrá hinar rösklega 60 iðngreinar í landinu, boðið nemendum, sem skólann sækja, einhverja töflu þar sem þeir krossi við hvaða iðngrein þeir vilja fara í, og síðan annist skólinn alla kennslu, bæði verklega og bóklega. Þetta ætlar skólinn sér að vera búinn að setja á stofn fyrir næsta haust. Iðnfræðsluráð, iðnfræðsluskólarnir og iðnfræðsluyfirvöldin í landinu eru búin að berjast í þessu máli áratugum saman, svo koma góðir hugsjónarmenn, sem setja upp fjölbrautaskóla og ákveða að gera þetta á einu ári. Þetta er einhver sú vitlausasta hugmynd sem ég hef nokkurn tíma augum lítið og hef ég þó skoðað margar skrýtnar. Iðnfræðsluráði barst erindi frá þessari n., sem á að fjalla um fjölbrautaskólann, sem ég ætla að lesa, með leyfi forseta. Þar segir svo: „Við undirritaðir, sem vinnum að undirbúningi fjölbrautaskólans í Breiðholti, förum þess á leit við iðnfræðsluráð að það sjái um námsskrárgerð í faggreinum iðnaðar- og iðjubrautar skólans og tryggt verði að því verki sé lokið ekki síðar en um miðjan ágústmánuð á næsta ári.“ Hér er um að ræða samningu námsskrár fyrir verklegt nám í rúmlega 60 iðngreinum, sem búið er að reyna að berjast í síðan árið 1966 að koma á legg. Síðan koma ágætir hugsjónamenn, Jónas B. Jónsson fyrrv. fræðslustjóri og Guðmundur Sveinsson væntanlegur skólastjóri, og biðja iðnfræðsluráð vinsamlegast að ljúka þessu verki fyrir ágústlok næsta árs. Þetta varð til þess að iðnfræðsluráð sendi enn eitt erindi til fjvn. Alþ., óskaði eftir því að ráðið fengi nú undirtektir við margra ára gömul tilmæli sín, sem ítrekuð hafa verið á hverju ári, um að fá fjárveitingu til að koma fræðslumálum iðnaðarins á þann kjöl sem lögin frá 1966 gáfu tilefni til. Jafnvitlaust eins og tilefnið var, jafngóðar voru undirtektir n. að vissu leyti. Fjvn. heimilaði ekki þá fjárveitingu sem iðnfræðsluráð óskaði eftir til þess að geta komið þessu í kring, heldur helminginn af henni. Ef fjárveitingin verður sú, sem meiri hl. fjvn. leggur til, þá er um tvennt að ræða. Annaðhvort er hægt að ráða fræðslunefndir til að semja námsskrá í verklegri kennslu fyrir helming iðngreinanna í landinn, sem væntanlega yrði þessum ágæta fjölbrautaskóla til nokkurs gagns árið 1975, í ágústmánuði, svo að maður leiði nú ekki einu sinni hugann að því vandamáli þegar þeir þurfa að fara að afla sér tækja til að koma þessu fjölbrautanámi upp, ellegar þá hitt, að ekkert verk verður hægt að vinna í þessu sambandi. 6 millj. kr. fjárveiting í þessu skyni er jafnmikilvæg og engin. Annaðhvort verður að setja n. á stofn, einsog lög gera ráð fyrir, og gera þeim kleift að starfa með því fjárframlagi, sem nauðsynlegt er til starfsemi þessara n., eða gera það ekki. Það er ekki nema um tvennt að ræða. Við leggjum til að till. iðnfræðsluráðs verði teknar upp í fjárl. yfirstandandi árs, ekki vegna þess að það sé svo rík nauðsyn á því að fjölbrautaskólinn, sem á að taka til starfa í sept. eða októbermánuði á næsta ári og á þá m.a. að opna verklegt nám fyrir 64 eða 65 iðngreinar, sennilega í byggingu sem er með stærstu skólabyggingum á öllu landinu, þegar maður hugsar um allan þann tækjakost og vélbúnað sem til þarf, - ekki aðeins vegna þessa óskadraums margra ágætra manna, heldur vegna hins, að við teljum orðið ríka nauðsyn á því að iðnfræðslulögunum frá 1966 verði framfylgt.



Herra forseti. Hv. fjvn. hefur lagt fram till. sínar, þ. á m. um hækkun framlaga til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Í till. n. er gert ráð fyrir að til sjóðsins renni fjárveiting að upphæð 680 millj. kr. Stjórn Lánasjóðs hefur lagt fyrir fjárveitingavaldið, fyrir menntmrn., fjvn. og fjmrn., upplýsingar um fjárþörf sjóðsins og eru það allviðamiklar upplýsingar, enda er hér um nokkuð flókið dæmi að ræða, eins og oft vill vera, og þá ekki síst í þessu tilviki þar sem úthlutun sjóðsins á næsta ári er mjög háð þeim breytingum á verðlagi sem eru fyrirsjáanlegar eða verða kunna, og eins eru forsendur þess háttar útreiknings býsna margar og verður einnig að taka inn í dæmið hvaða nýir skólar koma þarna til greina með námslán og hvernig endurgreiðsla lána verður háttað. Í grófum dráttum má segja að miðað við það fé, sem varið var til úthlutunar á árinu 1974, og miðað við það, sem renna verður til almenns kostnaðar og annarra fjárþarfa en lánveitinga, en að frádregnum eigin tekjum sjóðsins, þá þurfi sjóðurinn að fá milli 450 og 470 millj. til þess að standa að lánveitingum á sama hátt og áður í krónutölu. Ef aftur á móti er síðan bætt við fjölgun námsmanna, en þeim hefur fjölgað um 18% hér á landi og um 11% erlendis, þarf að bæta við 60 millj. Ef tekið er tillit til þess, að áætlað er að verðlagshækkanir verði hér á landi 54% milli ára og erlendis 121/2% milli ára, þarf enn að bæta við 172 millj. til að dæmið standi á sléttu miðað við fyrra ár, og sé bætt við gengisbreytingu, sem nemur 30%, þá þarf að bæta við 65 millj. Þá erum við sem sagt komin upp í upphæð sem er milli 750 og 770 millj. kr. Ef farið er út í að leiðrétta það kostnaðarmat sem gilt hefur undanfarin 7 ár, en þetta kostnaðarmat hefur nú verið gert með ærinni fyrirhöfn og hefur leitt í ljós að breytinga er þörf, þá þarf enn að bæta við 98 millj. Ef síðan eru framkvæmdar þær breytingar á útlánareglum, sem eru fyrst og fremst spursmál um viðmiðun þegar reiknaðar eru út tekjur námsmanna og gjöld þeirra og ákveðið hversu mikið tillit skuli tekið til fjölskyldu þeirra o.s.frv., - ef gerðar eru breytingar á úthlutunarreglum í samræmi við það sem sjóðsstjórnin hefur lagt til, þá þyrfti að bæta við 120 millj. Sé síðan lánaprósentan hækkuð úr núverandi meðalprósentu af umframfjárkostnaði, 83%, upp í það sem námsmenn hafa sjálfir gert kröfu um á grundvelli þeirra laga sem eru í gildi, þannig að meðalumframkostnaður námsmanna væri greiddur að fullu, þá þyrfti að bæta enn við 191 millj. kr., þannig að að þessum forsendum uppfylltum þyrfti heildarupphæðin að nema 1150 millj. kr. Eins og ég hef áður sagt, er till. hv. fjvn. að fjárhæð 680 millj. kr., og eins og sjá má af þeirri tölu nær hún ekki einu sinni þeirri tölu að hægt sé að veita lán á sama grundvelli og var í fyrra, þegar tekið hefur verið tillit til fjölgunar námsmanna, verðlagshækkana og gengisbreyt., því að til þess að svo væri þyrfti fjárveiting Alþ. að nema milli 750 og 770 millj. kr. Það vantar sem sagt 70-90 millj. á að endar nái saman, þannig að hægt sé að haga lánveitingum með sama hætti og áður. Nú á ég að vísu ekki von á því að þessi ákvörðun Alþ. leiði til þess þegar í stað að lánin lækki raunverulega, heldur virðist allt útlit fyrir að þetta hafi það í för með sér að haustlán, sem tekin voru upp á þessum vetri í fyrsta sinn, falli nú niður eða a.m.k. verði stórfelld vandræði að standa straum af þeim. Það, sem gerðist á s.l. hausti, var það að séð var til þess að afgangur yrði af fjárveitingunni 1974, sem nam 105 millj., til þess að hægt væri að standa straum af haustlánum, byrja á því að veita lán strax að hausti, sem er brýn nauðsyn gagnvart stúdentum og öðrum námsmönnum. Er greinilegt að þessi niðurskurður mun fyrst og fremst koma þannig niður, að næsta haust verður mikil fjárvöntun og námslánakerfið stefnir bersýnilega í stórfelldar ógöngur þegar kemur fram á haustið. Þetta kemur ofan á hitt, að kaupmáttur launa fer minnkandi og samdráttur á sér stað í atvinnumöguleikum námsmanna, sem dvelja erlendis, og allt útlit fyrir að samdráttur verði einnig hér á landi, í íslensku atvinnulífi og minni tekjumöguleikar fyrir námsmenn. Ég vil halda því fram, að þegar harðnar í ári sé síst af öllu tími til að skera fjárveitingar niður til lánasjóðs ísl. námsmanna. Hv. þm. Svava Jakobsdóttir og ég flytjum á þskj. 237 brtt. þess efnis að framlagið til Lánasjóðs ísl. námsmanna verði 895 millj. kr. Það virðist okkur að sé algert lámark sem Alþ. geti verið þekkt fyrir að veita til Lánasjóðsins á þeim erfiðleikatímum sem nú fara í hönd fyrir alla láglaunamenn í landinu, en í þeim hópi eru allflestir námsmenn. Till. okkar miðast í grófum dráttum við það að í fyrsta lagi verði hægt á þessu ári að veita lán eins og verið hefur og að þau lækki ekki þrátt fyrir þá kostnaðarhækkun sem orðið hefur, þrátt fyrir gengisbreytingu og þrátt fyrir fjölgun námsmanna, en til þess þarf um 750 millj. kr. Þessa upphæð þarf sem sagt einnig ef haustlánin eiga að verða í lagi. Mér er kunnugt um að till. fjvn. er einmitt reiknuð út frá því sjónarmiði, að nægilegt fjármagn sé fyrir hendi til þess að lánin dugi á sama grundvelli og áður og miðað við sömu forsendur og áður, en það er greinilegt að hv. meiri hl. fjvn. hefur haft tilhneigingu til að stinga höfðinu í sandinn og hefur dregið frá þær 100 millj. sem þurfa nauðsynlega að koma til útborgunar á næsta ári. Þannig hefur hann komist að niðurstöðu um sínar 680 millj. Við gerum till. um það í öðru lagi að leiðrétt verði það kostnaðarmat, sem verið hefur í gildi á undanförnum árum, og leggjum til að til þess verði veittar milli 90 og 100 millj. kr., og í þriðja lagi hækki meðallánprósentan, sem má segja að veitt sé af umframfjárkostnaði námsmanna, úr 83%, eins og hún er í dag, í 88%, en til þess þarf um 50 millj. kr. Samanlagt eru þetta tæpar 900 millj. Till. okkar hljóðar upp á 895 millj. Ég hef rætt þetta mál allítarlega við fulltrúa námsmanna, og þeir hafa sérstaklega bent á þessa tilhneigingu hv. meiri hl. fjvn. til að stinga hausnum í sandinn gagnvart vandanum eins og hann verður á næsta hausti og að það sé verið að reyna að flytja þarna 100 millj. milli ára, en með því skapast stórfelld vandamál næsta haust, eins og ég hef þegar sagt. Þeir hafa hins vegar, fyrir utan það að koma í veg fyrir að þessi vandi rísi á næsta hausti, lagt mesta áherslu á leiðréttingu kostnaðarmatsins, að hlutfall milli einstakra hópa námsmanna breytist frá því sem nú er, því að í sem stystu máli sagt er það niðurstaða þeirrar könnunar, sem fram hefur farið, að námsmenn á Íslandi hafi orðið verst úti úr þeirri þróun sem átt hefur sér stað í verðlagsmálum á undanförnum árum, sérstaklega námsmenn utan foreldrahúsa, og sé því alveg sérstök þörf á því að bæta þeirra stöðu. Sú kostnaðarkönnun, sem nú er notuð og miðað er við, er frá árinu 1967, og þar sem hún er orðin úrelt var lagt í það með ærnum kostnaði að gera nýja könnun í fyrra og hún átti að koma í staðinn fyrir þá, sem notuð hefur verið. En hv. meiri hl. fjvn. hefur ekki viljað fallast á að taka nýja kostnaðarmatið til greina og neitað að viðurkenna það að svo stöddu. Námsmennirnir upplýstu það og vildu gjarnan að það kæmi fram við umr. um málið hér í þinginu, að tveir hv. þm., hv. þm. Austf. Halldór Ásgrímsson og hv. þm. Ellert B. Schram, hefðu átt viðræður við fulltrúa námsmanna. Þar hefðu þeir gefið yfirlýsingar um það að sérstakt tillit yrði tekið til nýja kostnaðarmatsins, og þeir sögðust hafa treyst á að svo yrði og það kæmi þeim mjög á óvart að nú kæmi fram till. þar sem ekki væri tekið tillit til raunveruleikans, heldur tilraun gerð til að stinga hausnum í sandinn og notast við gamlar útreikningsaðferðir. Ég vildi bæta því við hvað snertir kostnaðarmatið, að raunverulega er sérstök ástæða til þess að freista þess að fá þar fram nokkra leiðréttingu, og í þeim tilgangi að láta á það reyna hvort ekki væri hugsanlegt að fá fram þá leiðréttingu, jafnvel þótt aðrar till. um hækkun á framlögum til Lánasjóðsins yrðu ekki teknar til greina, hef ég í því skyni leyft mér að bera fram till. til vara sem ég mun flytja hér sem skriflega brtt. og ég vil leyfa mér að leggja hér fram, en hún kom ekki fram á þskj. 237. Till. er um það, að verði brtt. okkar á þskj. 237, liður HI, um hækkun til Lánasjóðs ísl. námsmanna, verði hún felld, þá verði greidd atkv. um það til vara að vegna nýs kostnaðarmats bætist 50 millj. kr. við till. fjvn. Þá er sem sagt þess freistað að ná fram þessu eina atriði í trausti þess að því bókhaldsfúski, sem felst í því að ætla sér að reyna að flytja 100 millj. kr. milli ára, eins og greinilega er nú ætlun fjárveitingavaldsins, og valda þannig miklum vanda næsta haust, - stefnunni hvað það snertir verði breytt. Um hitt atriðið sem felst í brtt, okkar, þ.e.a.s. að hækka lánaprósentuna sjálfa, þá er rétt að minna á það að í lögum um Lánasjóð ísl. námsmanna frá 1967 var kveðið svo á að stefnt skyldi að því að lán frá Lánasjóðnum nægðu til að standa straum af nauðsynlegum árlegum námskostnaði, þegar eðlilegt tillit hefði verið tekið til fjárhagsaðstöðu námsmannsins, þ.e.a.s. þegar tillit hefði verið tekið til meðalumframfjárþarfa námsmanna. Það var sagt að stefnt skyldi að þessu marki, og það er skemmst frá að segja að það hefur stefnt að þessu marki, en þó mjög hægt. Um áramótin 1967–1968, eða á því skólaári, námu lán sjóðsins í prósentum af umframfjárkostnaði 43%, hækkuðu síðan árið eftir í 49%, veturinn 1969–1970 í 52%, 1970–1971 í 63% og svo 1971–1972 í 77%, stóðu síðan í stað næsta ár á eftir, í 78%. Það er sem sagt á seinasta ári viðreisnarinnar, sem þau standa í stað svo til, og á fyrsta ári vinstri stjórnarinnar standa þau enn í stað, eru 78%, hækkuðu síðan í 83% og eru það nú. Till. okkar gerir ráð fyrir því að nú verði tekinn nokkur áfangi að þessu marki og að prósentan hækki úr 83% í 88%. Ég vil geta þess hér, að það er till. stjórnar Lánasjóðs ísl. námsmanna og hefur verið till. sjóðsstjórnarinnar um 2 ára skeið að þessu marki yrði náð að fullu, og þeir komu með þá till. þegar í fyrravetur og ítreka hana aftur í vetur. Vegna þess hvernig allt er í pottinn búið og þar sem ljóst er að erfitt verður að ná þessu marki að þessu sinni, þá göngum við ekki lengra í tillögugerð okkar en að leggja til að markið verði nálgast að 1/3 hluta til og tæplega það, þ.e.a.s. við færumst þarna upp um 5% nær markinu. Í frv. til l. um námslán og námsstyrki, sem lagt var fram í fyrravetur, var 2. gr. svo orðuð: „Miða skal framkvæmd l. við að opinber aðstoð við námsmenn nægi hverjum námsmanni til að standa straum af nauðsynlegum árlegum námskostnaði.“ Hefði þetta frv. orðið að lögum í fyrravetur, þá hefði sem sagt þegar þá veríð slegið föstu að við framkvæmd laganna skyldi miðað við 100% framkvæmd. En því miður náði þetta frv. ekki fram að ganga í fyrravetur, kannske í og með vegna þess að flokkarnir urðu nokkuð seinir til að taka afstöðu til till. sem menntmn. Ed. hafði fullmótað og gengið frá og lagði fyrir alla þingflokkana. En það varð heldur tregt um svör og dróst að fá þau fram, og þingið var rofið áður en til þess kæmi að hægt væri að afgr. málið. En ef þetta frv. hefði verið samþ. í fyrra, þá stæðu þeir nú frammi fyrir því að það ætti að miða framkvæmd l. við 100%, þannig að það er ekki hægt að segja að hér séu settar fram miklar kröfur með því að gera það að till. að prósentan hækki í 88%. Ég vil svo bæta því við, að hv. alþm. hafa átt von á því í allan vetur að fá að sjá framan í nýtt frv. til l. um námslán og námsstyrki, bæði vegna þess að hæstv. menntmrh. boðaði þegar í haust að það frv. mundi sjá dagsins ljós í vetur og eins alveg sérstaklega vegna þess að hæstv. fjmrh. lofaði því í framsöguræðu sinni fyrir fjárlfrv. að frv. yrði komið fram og yrði búið að afgr. það áður en fjárl. yrðu afgreidd. Nú er ljóst að þetta loforð hæstv. fjmrh. eins og sum önnur sem hann hefur gefið, að það ætlar að verða nokkuð djúpt á þeim, og vil ég nefna þar sem dæmi hans ágætu loforð um skattalækkanir. Ég ætla þá ekki að fara frekari orðum um till. okkar í sambandi við Lánasjóð ísl. námsmanna, en á þskj. 237 flytjum við einnig, hv. þm. Svava Jakobsdóttir og ég, till. sem snerta fjárveitingar til dagvistunarheimila. Lögin um dagvistunarheimili voru sett 1972 og í fyrra var í fyrsta sinn veitt fjárveiting á fjárl. í samræmi við þau lög. Þá voru veittar 45 millj. kr. til rekstrar dagvistunarheimila og 40 millj. til nýbygginga, samtals 85 millj. Nú hefur rekstrarframlag ríkissjóðs verið aukið upp í 57 millj. eða um 12 millj. og virðist það satt að segja einkennilega lágt, miðað við það að launakostnaður hefur almennt hækkað um miklu hærri tölu. Við höfum þó ekki gert till. varðandi þennan lið, enda treystum við því að ríkið standi við þær skuldbindingar sem fastsettar eru í þessum lögum. En hvað snertir byggingarnar, þá er um þær það að segja að þær byggingar, sem fengu 40 millj. kr. fjárveitingu í fyrra, fá nú aðeins 44.5 millj., hækkunin rúmlega 11%. Nú, þegar ljóst er að byggingarkostnaður hefur aukist um 50% eða þar um bil, er ljóst að fjárveiting til þessara bygginga, sem fengu sitt byrjunarframlag í fyrra, hefur í reynd verið stórlega skorin niður og það verður að teljast mjög alvarlegt mál. Menn treystu því, að við þær fjárveitingar, sem veittar voru í fyrra og miðuðust við jafnar Breiðslur miðað við hækkun byggingarkostnaðar á næstu 4 árum, yrði staðið. En það er bersýnilegt að fjárveitingarvaldið ætlar að hagnýta sér verðbólguna til þess að skera niður fjárveitingar til byggingar dagvistunarheimila. Í nýbyggingar eru síðan aðeins veittar 15.6 millj. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta mál frekar. Eins og menn vita hafa sveitarfélögin um allt land vaknað til skilnings á nauðsyn þess að skapa viðunandi aðstöðu til dagvistunar barna. Framkvæmdir í byggingu dagvistunarheimila eru hafnar núna um allt land, eru alls staðar að fara í gang, og það er mikil hætta á að léleg skil ríkisins á sínu framlagi verði til þess að halda aftur af sveitarfélögunum, að frammistaða ríkisvaldsins verði eins konar bremsa eða hemill á framkvæmdir á þessu sviði. En þetta má að sjálfsögðu alls ekki gerast. Ríkið hefur vissulega stigið það ágæta skref að axla þessa byrði og það verður þá hiklaust að bera hana. Það verður að sinna þessari skyldu sinni og má alls ekki verða dragbítur á framkvæmdir í dagvistunarmálum. Þess vegna vil ég mjög eindregið skora á hv. þm. að styðja þá till. okkar, sem fram kemur á þskj. 237, að bætt verði 36 millj. við þá fjárveitingu sem ætluð er til dagvistunarheimila og fjvn. verði falið að ráðstafa þessari fjárhæð á næstu mánuðum og að hún hafi lokið því verki fyrir 1. apríl 1975. Að lokum vil ég geta um till. sem ég flyt einnig á þskj, 237, ásamt hv. þm. Benedikt Gröndal og Magnúsi T. Ólafssyni, en þessi till. snertir námsskrárgerð á verknámsstiginu og er um það að vegna námsskrárgerðar fái iðnfræðsluráð 12 millj. til ráðstöfunar í staðinn fyrir 6 millj. eins og fjvn. gerir ráð fyrir. Það vill nú svo ágætlega til að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hefur gert grein fyrir þessu máli og rakti mjög vel hvernig allt er í pottinn búið með þessa námsskrárgerð, og hef ég þar litlu við að bæta. Hann hefur lagt fram till., sem er efnislega nákvæmlega sama till. og við höfum lagt fram, enda þótt hún sé nokkuð öðruvísi orðuð. Munurinn á till. er aðallega fólginn í því, að í till. okkar reynum við að láta það koma skýrt fram að það sé í heild 12 millj., sem ætlað sé til námsskrárgerðarinnar, meðan aftur á móti hann tók tillit til þess hvernig fjvn. hafði skipt þessu á tvo liði. Ég óttaðist satt að segja að þessar mismunandi till. kynnu að valda einhverjum misskilningi við atkvgr., en nú hefur hv. þm. dregið sína till. til baka og till. okkar kemur því ein til atkv. Er það þakkarvert því að það gerir málið svolítið einfaldara. Ég vil hins vegar taka fram, að það má vera að þessi síðbúna till. okkar hefði þurft að vera svolítið nákvæmari talnalega séð og að breytingin geti valdið nokkrum misskilningi, þannig að það sé minna sem verði til greiðslu launa og meira sem verði til greiðslu á almennum rekstrarkostnaði en væri eðlilegt. En þar sem upphæðin er hin rétta tel ég að slíkt megi auðveldlega lagfæra í framkvæmd. Ég læt þessa aðeins getið til þess það komi skýrt fram að líklega hefði verið eðlilegra að talan 1 milljón 544 þús. væri 3 millj. 544 þús., en svo aftur að launaliður, sem fram kemur í till. fjvn., væri að sama skapi 2 millj. kr. lægri. En þetta skiptir að sjálfsögðu engu sérstöku máli. Ég vil samt láta það koma fram, þannig að það valdi ekki síðar meir einhverjum misskilningi. Efnislega er sem sagt till. um það, að 12 millj. renni til námsskrárgerðar á verknámsstiginu. Sighvatur Björgvinsson hefur rökstutt það hvernig till. þessi er til komin og þar er litlu við að bæta. Verknámið hefur verið ákaflega mikið vanrækt. Það hefur ekki vantað fagrar yfirlýsingar af hálfu ráðandi manna um að námsskrárgerð á verknámsstigi yrði endurskoðuð og námsskrá fyrir fjölbrautaskóla yrði undirbúin nægilega tímanlega. En því miður hefur mikið vantað á að staðið væri í verki við þessar yfirlýsingar. Nú hafa verið samþ. lög um fjölbrautaskóla og þau lög eru að koma til framkvæmda. En forsenda þess að það geti orðið af einhverju viti er að hægt verði að leggja verulega vinnu í námsskrárgerð, og því miður standa málin þannig að sú fjárveiting, sem hv. fjvn. ætlar til þessa liðar, nægir engan veginn og hætt er við að hún geri miklu minna gagn en ella vegna þess hversu mikið óskir iðnfræðsluráðs og fjölbrautaskólanna hafa verið skornar niður. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þessa till. eða aðrar till. sem ég hef hér gert, en vil leyfa mér að afhenda forseta skriflega brtt. sem er varatill. við till. okkar um Lánasjóð ísl. námsmanna.



Herra forseti. Það eru hér till. sem fjvn. flytur. Það er í fyrsta lagi á þskj. 237, að við 6. gr., XXXI komi nýr liður: „Að taka lán vegna kostnaðar við að byggja laxastiga í Laxá í Þingeyjarsýslu vegna samnings í sambandi við virkjun Laxár.“ Þessi till. skýrir sig sjálf og ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um hana frekar. Þá er á þskj. 241 brtt. varðandi fyrirhleðslur, en þar er aðeins um leiðréttingu að ræða. En undir 2. tölulið er brtt. við 4. gr. undir töluliðnum 999, og þar er lagt til að 22. liður orðist svo: Orlofssjóður húsmæðra, þar af starfskostnaður landsnefndar orlofs húsmæðra 300 þús. kr., 7 millj. 800 þús. kr. Hér er um 50% hækkun að ræða á þessum lið, því að hann er 5 millj. í fjárlagafrv. Sú tala, sem er í frv., hefur staðið óbreytt síðan 1972 og er miðuð við kostnað í nóv. 1972, svo að það er full ástæða til að leiðrétta það þar sem allur kostnaður við þessa starfsemi hefur aukist verulega á þessu tímabili. N. leggur því til að liðurinn hækki um 2 millj. 800 þús. kr. Þá er á sama þskj. undir V. till. frá n. þar sem er um brtt. að ræða varðandi stofnlinu. Það er að stofnlínan frá Þórshöfn til Bakkafjarðar verði tekin inn í áætlun á fjármögnun Rafmagnsveitna ríkisins. Bakkafjörður hefur enga samtengingu við dreifikerfi frá vatnsvirkjum. Það er einungis dísilstöð, sem raforkuframleiðslan þar byggist á, og hefur verið stefnt að því að reyna að tengja þá staði, sem mögulegt er án mikils óviðráðanlegs kostnaðar, við veitukerfi frá vatnsorkuveitunum. Það kostar ekki nema 10 millj. kr., að talið er, að tengja Bakkafjörð við Þórshöfn, og því er lagt til að sú lína komi inn á áætlunina fyrir næsta ár. Að lokum vil ég, herra forseti, lýsa hér einni brtt. skriflegri, sem kemur væntanlega prentuð innan stundar, en till. sú hljóðar svo, með leyfi forseta: Við 6. gr. XXXI. Nýr liður: Að verja allt að 5 millj. kr. til undirbúnings byggingu skólahúsnæðis fyrir þroskahömluð börn. - Hér er um skólahúsnæði að ræða sem talin er brýn nauðsyn á að verði komið upp sem fyrst, og með þessari fjárveitingu er gert mögulegt að hanna þá væntanlegu byggingu og undirbúa að öðru leyti þannig að hún komist á framkvæmdastig þegar næst verður gengið frá fjárlögum. Ég vil biðja herra forseta að leita afbrigða fyrir þessari brtt.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 221, í nál. frá samvn. samgm., þá hef ég ritað undir það nál. með fyrirvara og ég vil aðeins með örfáum orðum gera grein fyrir því, vegna hvers ég hef undir þetta skrifað með fyrirvara. Það er vegna þess framlags, sem þarna er gert ráð fyrir vegna Djúpbátsins hf., Fagraness. Þetta fyrirtæki hefur nú um tveggja eða þriggja ára skeið átt í nokkrum erfiðleikum að því er varðar fjárhagshlið rekstrarins. Þarna er um að ræða aðila sem hefur verið nokkuð mörg undanfarin ár með tiltölulega lægri styrkveitingu á þessum lið en aðrir sambærilegir bátar, og mér fannst því eðlilegt að það mætti hafa til hliðsjónar þá sérstöku erfiðleika sem þetta fyrirtæki á nú í, þess vegna gerði ég þennan fyrirvara. Málið stendur þannig nú að þetta fyrirtæki er með um 7 millj. kr. skuld vegna rekstrartaps fyrri ára. Ég hef rætt þetta bæði við hæstv. samgrh. og hæstv. fjmrh. og ég veit ekki annað en að þeir báðir séu jákvæðir í þessu máli og séu til þess reiðubúnir að veita því lið. Ég tel a.m.k. á þessu stigi að það sé sú viðunandi lausn sem ég get sætt mig við. Ég vildi samt sem áður hafa allan fyrirvara á því, að vera ekki bundinn, ef illa til tækist að því er þetta varðar. Ég ætla ekki frekar að ræða þetta, en fyrirvari minn byggðist á þessu, að það er þarna mikið vandamál á ferðinni sem þarf að fá lausn. En þar sem mér er um það kunnugt að báðir þessir hæstv. ráðh., sem ég hef hér nefnt, eru jákvæðir við að veita þessu máli lið, þá mun ég ekki frekar ræða það eða gera frekari aths. þar við, Það fór reyndar eins og ég reiknaði með, að hæstv. samgrh. yrði til þess að koma mér hér upp enn einu sinni, og það var vegna þeirra orðakasta sem við áttum í víð 2. umr. fjárl. Mér fannst nú hæstv. samgrh. taka heldur óstinnt upp þau tiltölulega meinlausu orð sem ég viðhafði. Okkur greindi fyrst og fremst á í þremur atriðum sem þá voru rædd - og þó einkanlega tveim. Það er í fyrsta lagi í sambandi við afgreiðslu á láni frá Atvinnuleysistryggingasjóði til Hafnabótasjóðs. Hæstv. ráðh. sagði orðrétt að þetta lán hefði verið afgr. í þessum mánuði. Ég leyfði mér að draga í efa að svo hefði verið og orðaði það þannig vegna þess, eins og ég sagði þá, að í síðari hluta septembermánaðar hafði á fundi í undirnefnd fjvn. verið um þetta rætt og þar hefði komið fram önnur vitneskja. En ég ætla að sleppa henni. Staðreyndin er sú, að þetta lán var afgr. úr Atvinnuleysistryggingasjóði 6. nóv. s.l. Ég held því að það fari ekkert milli mála að það var ekki í þessum mánuði, heldur var það í byrjun nóv., sem þetta lán var afgr. frá Atvinnuleysistryggingasjóði, formlega samþ. þar og staðfest, þannig að ég held að ég hafi ekki sýnt neina óbilgirni í því að draga í efa að réttar væru þær upplýsingar sem hæstv. ráðh. hafði. Nóg um það. í öðru lagi greindi okkur allmiklu frekar á um hinn margnefnda stað nú hér síðustu daga, Súðavík. Ég hélt því fram að ég drægi stórlega í efa einnig að það væru réttar upplýsingar sem hæstv. samgrh. var þá með um að ekki lægju fyrir nógu ljósar till. um framkvæmdir í Súðavík sem þyrfti að veita fjárveitingu til á árinu 1975. Ég taldi, að það lægju fyrir nægilega undirbúin verkefni til þess að vinna það verk sem við vorum að gera till. um fjárveitingar til, og dró þess vegna í efa að það væri rétt sem hæstv. samgrh. hélt fram, að þetta væri allt svo óljóst að ekki mundi þýða að að veita fjárveitingu til þess að þetta verk yrði unnið. Hæstv. ráðh. endurtók þetta í kvöld og sagði orðrétt: „Allt er óljóst eins og fyrr í Súðavik,“ en sagði þó í áframhaldi af því: „Ég mun þó sjá til þess að súðvíkingar fái 3 millj. kr. greiðslu til framkvæmda á árinu 1975.“ Nú þykir mér slæmt að hæstv. ráðh. skuli ekki vera hér við til þess að segja bæði mér og öðrum hv. þm. á hvern hátt hann ætlar að afgr. þessa 3 millj. kr. greiðslu. Það hefði mér þótt gott að vita. En hvað um það, síðan þessar umr. áttu sér stað við 2. umr. málsins hér hafa mér borist tvö símskeyti, bæði frá Súðavík. Og þar sem mér er um það kunnugt, að hæstv. samgrh. hefur einnig borist skeyti þessa efnis og hann veit hvernig mál standa að áliti heimamannanna, þá tel ég rétt með hliðsjón af því sem áður hefur verið sagt, að mér fannst hæstv. ráðh. taka þetta heldur óstinnt upp og ásakaði mig fyrir að vera með óbilgirni og óréttmætar ásakanir í hans garð að því er þetta varðaði, með leyfi hæstv. forseta, að lesa úr þessum tveim skeytum, því að ég tel að það sé nauðsynlegt að það komi hér fram vegna áður nefndra umr., hvert álit heimamanna í þessum efnum er. Hið fyrra er þannig: „Halldór E. Sigurðsson, samgrh. Alþingi, Reykjavík. Vegna ummæla yðar um mjög nauðsynlegar hafnarbætur í Súðavík leyfi ég mér að upplýsa að allar rannsóknir og áætlanir vegna framkvæmdanna eru fyrir hendi og vísa nánar til yfirverkfræðings Hafnamálastofnunarinnar, Daníels Gestssonar, varðandi málið, samkv. símtali við hann í dag. Oddviti Súðavíkurhrepps, Halldór Magnússon.“ Ég geri ráð fyrir að hæstv. samgrh. sé búinn að fá þessar upplýsingar, sem hér er vitnað til, hjá yfirverkfræðingi Vita- og hafnamálaskrifstofunnar, þannig að það ætti nú að liggja ljóst fyrir. Það hefði átt að liggja ljóst fyrir hér í dag þegar hæstv. ráðh. flutti sitt mál, en hann endurtók eigi að síður að allt væri enn óljóst. Hið síðara skeyti er til vita- og hafnamálastjóra Aðalsteins Júlíussonar, og ég ætla að leyfa mér að lesa það líka, með leyfi hæstv. forseta: „Vita- og hafnamálastjóri Aðalsteinn Júlíusson, Seljavegi 32, Reykjavík. Geri hér með ákveðna kröfu til að þér leiðréttið nú þegar ummæli samgrh. á Alþ. 16. des. s.l. varðandi ófullnægjandi undirbúning og rannsóknir að fyrirhugaðri hafnargerð í Súðavík 1975. Oddviti Súðavíkurhrepps.“ Ég held að þeir, sem heyra þetta, hljóti að sannfærast um að það var til þess fullkomin ástæða hjá mér við þessar umr., sem ég hef nú hér vikið að, að draga í efa réttmæti þeirra upplýsinga sem hæstv. samgrh. var hér með við 2. umr. fjárl. að því er varðaði þennan stað. Ég skal ekki frekar fara um þetta orðum, en ég taldi sjálfsagt og nauðsynlegt að þetta álit oddvita viðkomandi hrepps, sem er þar að auki flokksbróðir hæstv. samgrh., lægi hér fyrir. Ég efast ekkert um það, að ef málið væri ekki svona, eins og hann segir til um, þá léti hann ekki fara frá sér staðfest símskeyti eins og þau sem ég hef hér vitnað til, þannig að ég tel að ég hafi hér með fært sönnur á að það er að áliti heimamanna og að ég hygg að áliti yfirverkfræðings Vita- og hafnamálaskrifstofu fullljóst hvað á að gera í Súðavík á árinu 1975. Þess vegna er full ástæða til og full þörf á fjárveitingu til þess staðar.



Herra forseti. Við 2. umr. gerði ég grein fyrir nokkrum atriðum sem ég taldi að leiðrétta yrði í þessu frv. til fjárl. Mér þykir rétt nú að þakka það, sem gert hefur verið, og mun jafnframt drepa á fáein önnur atriði. Ég lagði áherslu á það að nú yrði að grípa tækifærið og malbika a.m.k. Ísafjarðarflugvöll að hluta eins og lofað hefur verið undanfarin ár. Nú eru tækin þar stödd og líða mun langur tími þar til þau verða þar aftur. Ég fagna því að nú hefur hv. fjvn. tekið inn í heimildagr. heimild til 20 millj. kr. lántöku til þess að framkvæma þetta verk, og ég get fullvissað hv. 5. þm. Vestf. um, að samgrh. hefur allan hug á því að nota þessa heimild. Ég hef rætt málið ítarlega við hann og á því leikur enginn vafi. Mikið hefur verið rætt um hafnamál Vestfjarða og ekki að ástæðulausu. Þegar áætlun kom fram fyrir fjárlög frá vita- og hafnarmálastjóra var gert ráð fyrir, ef ég man rétt, 44 millj. kr. og var það lægsta framlag, hygg ég, til hafna í flestum landshlutum fyrir utan Reykjavík. Þó er það staðreynd og óumdeilanlegt að óvíða á landinu eru íbúar svo háðir höfnum sem á Vestfjörðum. Auk þess hefur skuttogurum fjölgað þar mikið og aðstaða þeirra mjög víða ákaflega slök. Í meðferð fjvn. hefur tekist að fá þessa fjárveitingu hækkaða úr 44 millj. í 63.6 millj. Einnig það vil ég þakka, þó að ég taki undir það sem hefur komið fram, að ekki er nóg gert. En tekist hefur m.a. að fá inn byrjunarfjárveitingu í stóra framkvæmd á Bíldudal og fjárveitingu til þess að halda áfram nauðsynlegum framkvæmdum í Bolungarvík. Segja má að deilan standi mest um Súðavík. Ég tek undir það, sem hér hefur verið sagt, að þar þarf að ráðstafa í mikla hafnarframkvæmd, m.a. vegna þess skuttogara sem þangað hefur verið keyptur og hefur ekki þá aðstöðu sem með nokkru móti er viðunandi. Hins vegar olli það mér vonbrigðum á fundi sem við Vestfjarðaþm. áttum með vita- og hafnamálastjóra og yfirverkfræðingi Hafnamálaskrifstofunnar, að þar komu fram allt aðrar skoðanir á hafnargerð í Súðavík en ég hef frá heimamönnum og raunar aðrar en hv. síðasti ræðumaður lýsti hér áðan. Ég ætla ekki að rekja þann skoðanamun, en hann snerist ekki síst um það hvort hafnarframkvæmdir væru nauðsynlegar til þess að unnt væri að ganga frá umhverfi frystihússins eins og reglur krefjast. Það var ljóst að málið lá alls ekki svo vel fyrir hjá Vita- og hafnamálaskrifstofunni að unnt væri að byggja á því. Og mér þykir þetta undarlegt, það segi ég, því að ég hafði einnig þá trú, eins og síðasti hv. ræðumaður, að þetta mál væri frá gengið og útrætt og samþ. á milli heimamanna og Vita- og hafnamálaskrifstofunnar. Mér er vel kunnugt um að það er fyrst og fremst þessi ágreiningur sem hefur valdið því að hæstv. samgrh. hefur ekki treyst sér til að leggja þrýsting á með fjárveitingu til Súðavíkurhafnar. Hann hefur hins vegar heitið því að heimila kaup á efni þannig að framkvæmdir geti hafist af fullum krafti á árinu 1976. Ég efast ekki um að hann mun standa við það. Ég þekki hann vel að því að standa við sín orð. Þetta er að sjálfsögðu ekki nema lítil búbót, en þarna er þó gert ráð fyrir að verja 3 millj. kr. í þessu skyni, en það er sú upphæð sem hv. síðasti ræðumaður leggur til að sett verði í fjárl. Ég sé því ekki ástæðu til að samþ. þá till. Um hafnamálin almennt vil ég hins vegar segja það að ég hef hvað eftir annað hér á þingi þann stutta tíma sem ég hef verið hér vakið máls á því, að að hafnamálum beri að vinna á annan máta en gert hefur verið. Þar ber að vinna eins og gert er að vegamálum, með í a.m.k. 4 ára áætlun. Þetta er mikilvægast m.a. vegna þess að í höfnum stendur oft þannig á áföngum að framkvæmdir geta orðið minni eitt árið en hið næsta. Og það er nauðsynlegt að heimamenn og þm. fái að sjá og fái að samþ. og ákveða á hvern máta unnið verður að hafnaframkvæmdum yfir lengri tíma. Því vil ég sérstaklega fagna því sem komið hefur fram hjá hæstv. samgrh., að hafnaáætlun mun nú loksins verða lögð fyrir þingið til meðferðar á þessum vetri. Þá þurfum við þm. Vestf. sannarlega að gæta vel þeirra mikilvægu hagsmuna sem þar er um að ræða fyrir Vestfjarðakjördæmi. Hér var áðan minnst nokkuð á Flugfélagið Erni, og get ég staðfest allt það sem kom fram hjá hv. 8. landsk. þm. þegar hann ræddi um það. Flugfélagið Ernir hefur innt af hendi ómetanlega þjónustu í Vestfjarðakjördæmi eins og ég hygg raunar að hin litlu flugfélög, sem tekið hafa sér aðsetur úti á landi, hafa víðast hvar gert. Það hefur ekki aðeins komið fjölmörgum manninum til læknis þegar aðrar leiðir hafa verið ófærar, heldur hefur það hlaupið undir bagga í hinum ótrúlegustu tilfellum. Það er þegar orðinn nærri ómissandi eða algerlega ómissandi samgöngubót í þessu kjördæmi, þar sem vegir eru svo oft lokaðir um langan tíma og raunar aðrar leiðir fljótfarnari ekki til til að komast þar á milli staða. Það er hins vegar ljóst að þetta flugfélag hefur ekki rekstrargrundvöll eins og er og mun svo vera viðar með hin smáu flugfélög. Við höfum tveir þm. flutt frv. um breyt. á verðjöfnunarlögum, þar sem við leggjum til að verðjöfnun verði komið á á flugvélabensíni sem er undanskilið nú. Það er að okkar viti mikilvægt skref í þessa átt, en þó hvergi nærri nóg. Nú skilst mér að svo sé hjá hv. fjvn. að hún hefur ekki skipt því fjármagni sem til sjúkrastyrkja á að verja. Hins vegar hefur sú upphæð verið hækkuð nokkuð. Ég hygg úr 1.6 millj. í 2.5 millj., og ég set mitt traust á það að við skiptingu þessa fjármagns verði þess gætt að þetta litla, en mikilvæga, ómissandi flugfélag fái þá aðstoð sem geri því kleift að halda áfram þeirri þjónustu sem það veitir Vestfjarðakjördæmi. Ég leyfi mér að fullyrða að ef þess verður ekki gætt að hækka allverulega þann styrk sem flugfélagið hefur, þá mun það ekki verða rekið þar lengur. Við 2. umr. minntist ég töluvert á raforkumálin og get þar tekið undir það sem hv. 3. þm. Reykv. sagði hér í kvöld um mikilvægi þeirra mála. Ég er honum sammála. Það er, eins og ástatt er í dag, ef til vill okkar stærsta mál - e.t.v. samgöngumálin á svipuðu stigi - en vegna orkuskortsins og erfiðleikanna er alveg ljóst að við verðum að leggja þar á höfuðáherslu. Ég vil einnig vekja athygli á því að í málefnasamningi ríkisstj. er þetta einmitt dregið fram og því heitið að á þetta mál verði lögð rík áhersla. Ég taldi fjárveitingu í þessu skyni alls ófullnægjandi og tel það raunar enn, þó að ég fagni því að í meðferð fjvn. hefur þarna töluvert verið bætt um og hafa verið veittar víðtækar heimildir til lántöku í þessu skyni. Ég tel lántökur í sambandi við raforkuframkvæmdir ekki óeðlilegar. Þær spara sannarlega mikinn gjaldeyri, sérstaklega þegar rafmagn er notað til upphitunar, og má vel fjármagna þær framkvæmdir með erlendum lántökum. Mér sýnist hins vegar að fjármagn til vatnsorkurannsókna sé ekki nægjanlegt. Staðreyndin er sú, miðað við þá dýrtíð sem er, að minna fjármagni verður varið á árinu 1975 í þessu skyni en var á árinu 1974, og það tel ég illt. Ég fagna að vísu því að fengist hafa 2 millj. kr. til viðbótar til rannsókna á Vestfjörðum. Ég hef rætt við orkumálastjóra um það mál og hann hefur tjáð mér að með þeirri fjárveitingu, sem þá verður sem er 5.2 millj. kr., muni reynast unnt að kanna línustæðið frá byggðalínunni í Hrútafirði og vestur. Þó að ég vilji ekki draga úr mikilvægi annarra framkvæmda, eins og t.d. kortagerðar af Glámusvæðinu og Drangajökulssvæðinu sem hvort tveggja mun nú verða minna af en ráð var fyrir gert, hygg ég að það sé staðreynd að lína sem þessi er skjótasta lausnin á raforkuvanda Vestfjarða. Ég legg því höfuðáherslu á að þá linu sé hægt að byggja í beinn framhaldi og raunar um leið og byggðalínan er komin norður. Því er ákaflega mikilvægt að línustæðið sé fullrannsakað á næsta sumri. Og eins og ég segi, ég fagna því að með þessari viðbótarfjárveitingu, er mér tjáð af orkumálastjóra, verður þetta unnt. Ég hefði viljað gera róttækar breytingar á fjárveitingum til orkumála almennt. Hins vegar geri ég mér grein fyrir því að það kostar einnig róttækar breytingar á öðrum liðum fjárlaga og það veður ekki gert á einni kvöldstund. Ég hygg að öðruvísi þurfi að vinna að og þarna þurfi stefnumörkunin að ráða frá upphafi. Mér sýnist að þetta þurfi að gera og sé sjálfsagt. Ég treysti hæstv. orkumálaráðh. til að sjá svo um að við gerð næstu fjárlaga verði þessi yfirlýsta stefna hæstv. ríkisstj. ráðandi. Að lokum vil ég þakka fjvn. fyrir 3 millj. kr. til landgrunnsrannsókna. Þetta er ekki mikið fé til að rannsaka okkar stóra landgrunn, en ég met það mest að með þessu strikar fjvn. yfir fullyrðingu fjárlagafrv. um að landgrunnsrannsóknum sé lokið. Það hefði verið okkur til háborinnar skammar að láta slíka fullyrðingu standa. Þetta gerir kleift að halda áfram af veikum mætti því sem er verið að gera, kortagerð og öðru, sem er forsenda þess að við getum nýtt okkar landgrunn, getum þekkt okkar landgrunn eins og landið sjálft. En ég fagna hins vegar orðum hv. form, fjvn. Hann hét því að þessi mál yrðu skoðuð betur við gerð næstu fjárlaga.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárlaga flutti ég þrjár litlar brtt. Ég fagna því að hv. fjvn. hefur tekið þeim þann veg að ég get þar vel við unað. Í forföllum hv. 2. þm. Austf., Lúðvíks Jósepssonar, mæli ég hér fyrir brtt. í 4 liðum varðandi heilsugæslumál á Austurlandi: Í fyrsta lagi er brtt. um heilsugæslustöð á Seyðisfirði. 1 millj. er þar á fjárlögum. Við leggjum þar til 4 millj. Við Austfjarðaþm. höfum lagt á það mikla áherslu að sæmileg fjárveiting fengist til þessarar stöðvar sem er helsta áhugamál þeirra seyðfirðinga í dag. Það er að vonum. Þeir búa við gamalt hús, ónothæft að miklu og þykir sárt við þetta að búa. Okkur hefur ekki tekist að ná fram þessari fjárveitingu, sem við gjarnan hefðum viljað. En freista skal þess þó að upphæðin verði hækkuð, a.m.k. til þess að seyðfirðingar sjái að okkur sé nokkur alvara með að þeir nái sinni heilsugæslustöð sem fyrst og henni sem stærstri. Í öðru lagi: Í upphaflegri áætlun varðandi sjúkrahús í Neskaupstað hjá fjvn. sem víð sáum, - þ.e. áætlun innan ramma fjárlagafrv. en ekki samkv. óskalista rn. - upphæð sú var 28 millj., en með einhverjum óskiljanlegum hætti eftir enn óskiljanlegri till. eða upplýsingum ákveðins embættismanns í kerfinu var þessi upphæð sem sagt skorin niður um 10 millj. þrátt fyrir það að ég veit ekki betur en þessi embættismaður hafi leiðrétt afglöp sín, því að svo sannarlega var fjárveitingin 28 millj. Það var sú eina fjárveiting sem nægði til að fullgera þann áfanga sem hér um ræðir. Þrátt fyrir það hefur þetta ekki fengist leiðrétt á nýjan leik. Nú hafa mál í Neskaupstað svo skipast að ég hygg að ekki verði á móti þessari till. staðið og skal ekki frekar um hana ræða. Varðandi liði 3 og 4 vil ég aðeins segja þetta: Varðandi Neskaupstað mun vera um skuld að ræða upp á nálega 3 millj. kr. 1/4 af þessari skuld er tekinn inn á till. fjvn., 800 þús. Okkur þykir þetta vægast sagt litið og viljum fá greiðslu í þessa skuld að 2/3 eða í 2 millj. - Varðandi Fáskrúðsfjörð, sem er 4. liðurinn, vil ég aðeins benda á brýna nauðsyn þeirra fáskrúðsfirðinga á að skapa lækni sínum viðunandi aðstöðu til lækninga í bústaðnum sjálfum. í millj. í till. fjvn. hygg ég að sé rétt fyrir gamalli skuld þar varðandi læknisbústaðinn, þ.e. greiðsla fyrir það sem þegar hefur verið gert. Okkar till. um 2 millj. í þess stað mundi þá aðeins nægja til þess að skapa þar þá aðstöðu sem læknirinn telur óhjákvæmilega fyrir víðunandi starfsaðstöðu sína. Aðeins tvennt að lokum: Hv. 5. þm. Vestf. hefur mælt fyrir till. okkar þremenninga um hækkun um 10 millj. kr. á till. fjvn. um jöfnun á námskostnaði. Þarna er um að ræða lækkun um 20 millj. frá upphaflegri till. okkar við 2. umr. fjárlaga. Ég hygg að samkv. gildandi lögum um þetta mál liggi það fyrir mjög ljóst, að einmitt á næsta ári á að jafna námskostnað landsbyggðarnemenda að fullu. Ég held að staðreyndin sé sú að þörfin sé ótvíræð og hafi verið sýnt fram á það með gildum rökum að hún sé 140 millj. Við göngum þó ekki alveg svo langt, einmitt í trausti þess að hv. þm. samþ. frekar þessa fjárveitingarhækkun og höfum við því breytt þessu í 120 millj. í stað 140 millj. og trúum vart öðru en að menn sýni hug sinn í verki á þann veg að samþ. þá till. Ég lýsi yfir mikilli hryggð yfir því að hv. menntmn. Sþ. - eða meiri hl. hennar - skuli, eins og frsm. þeirra sagði hér áðan, fylla skörðin í heiðurslaunum listamanna með þeim hætti sem hann gerði grein fyrir. Á ég þá vitanlega við skörð eftir þá öndvegismenn Þórberg Þórðarson og Guðmund Böðvarsson. Eftir orð hv. þm. Svövu Jakobsdóttur um tvo aðra öndvegishöfunda, Snorra Hjartarson og Ólaf Jóhann Sigurðsson, og hvað sem um ágæti þeirra manna má segja sem í till. meiri hl. n. er lagt til að fylli þessi skörð, þá verð ég að láta í ljós skoðun mína á áliti meiri hl., með leyfi hæstv. forseta, á þennan hátt: Nefndin, illa áttavillt, engan finnur gerðum stað. Opnu skörðin eru fyllt, þó enginn maður sjái það.



Herra forseti. Enda þótt það komi ekki minni litlu till. við, þá gríp ég tækifærið til að leiðrétta það sem fram kom í ræðu hv. 5. þm. Norðurl. e., að ekki yrði lítið til báta undir 20 smálestum í þeim ráðstöfunum sem gerðar verða vegna gengishagnaðar. Talan var 12 smálestir. Það var margtekið fram í framsögu sem gilda á sem grg. með þeim lögum. Eftir því verður farið.  Ég á hér örlitla till. ásamt með hv. þm. Tómasi Árnasyni, Halldóri Ásgrímssyni og Helga F. Seljan, og má heita að hún sé stafsetningaratriði, og er það ekki í fyrsta skipti sem ég þarf að þræta um þau mál hér. Hún á sérstöðu að því leyti, ef hún verður samþ., að hér er ekki lögð til hækkun fjárl. Það bar til í fjvn. sökum anna að niður féll að veita til íþróttahúss við Nesjaskóla í Austur-Skaftafellssýslu 300 þús. kr. sem byrjunar- eða undirbúningsframlag til framkvæmda þar. Til þess nú að bjarga heiðri hv. fjvn. greip ég til þess ráðs að lækka framlag í fjárl. til Nesjaskóla, 1. og 2. áfanga úr 3 millj. 407 þús. ofan í 3 millj. 107 þús. og að þær 300 þús., sem með þessum hætti eru þar frá dregnar, verði veittar til undirbúnings íþróttahúss. Þetta geri ég allt, eins og menn sjá strax í hendi sinni, til þess að leiðrétta afglöp hv. fjvn.



Herra forseti. Það er komið að lokum þessarar 3. umr. fjárl. og skal ég ekki lengja umr. um of, en mig langar þó til að víkja nokkuð að væntanlegri afgreiðslu frv. eins og það dæmi sýnist nú líta út . Ég get þó ekki látið hjá líða að svara nokkrum orðum ræðu hv. 11. landsk. þm., Geirs Gunnarssonar, frsm. minni hl. fjvn., sem bæði í ræðu sinni við 2. umr. fjárlfrv. svo og nú við 3. umr. gerði að umræðuefni sérstaklega þá ofþenslu og þær tölur sem nú er fjallað um í fjárlfrv. En það var þó með dálítið einkennilegum hætti sem þessi hv. þm. ræddi um þessa hluti, því að í hans augum var þetta allt of hátt sem hér var lagt til, en samt ekki nærri nóg. Við 1. og 2. umr. fjárl. frv. vék hv. þm. að því að nú væri um að ræða stefnubreytingu, það væri komin að völdum í landinu ríkisstj. sem hygðist standa að samdrætti og Alþ. yrði að sporna við því. Millikaflinn var annars vegar að tekist hefði að breyta um af hálfu fjvn., en engu að síður væri um að ræða samdrátt og það gæti Alþ. ekki liðið. Þegar kom svo að 3. umr. var allt í einu orðin ofþensla og fjárl. aldrei verið hærri og verið að stefna öllu saman í voða. Mig langar til að vekja athygli á því að fari eins og sýnist, þá verður hækkun frv. til fjárl. ársins 1975 aðeins 5.5%. Gerum okkur grein fyrir því að fjárlfrv. fyrir árið 1975 er samið í septembermánuði, örfáum vikum eftir að hv. 11. landsk. þm. er kominn úr stjórnarandstöðu, að það er grundvallað á þróun mála í tíð fyrrv. ríkisstj. og niðurstöður þess því að kenna, ef um er að kenna, efnahags- og fjármálapólitík þeirri sem fyrrv. ríkisstj. rak. Þegar 3. umr. fjárl. fer nú fram og gerður er samanburður á hækkun frv. fá 1. umr. þar til það mun verða samþ. sem lög, eins og sýnist horfa, þá er um að ræða 5.5% hækkun eða hækkun um 2.5 milljarða. Nú vill svo til að þessi ágæti þm. hefur verið form. fjvn. s.l. 3 ár og er þess vegna ekki úr vegi að borið sé saman fjárlfrv. og fjárl. þeirra ára sem hann veitti fjvn. forustu og hver hækkunin hefur orðið frá frv. til laganna. Árið 1972 hljóðar fjárlfrv. upp á 13 milljarða 971 millj., fjárl. upp á 16 milljarða 550 millj. eða 18.5% hækkun. 1973 hljóðar frv. upp á 19 milljarða 868 millj., en fjárl. upp á 21 milljarð 457 millj. Hér er um að ræða 8%. 1974 er fjárlfrv. upp á 27 milljarða 437 millj., fjárl. upp á 29 milljarða 402 millj. Hér er um að ræða 7.2% hækkun, En það var vitað að inn í frv. vantaði útgjaldaliði upp á a.m.k. 800 millj. og er þá varlega áætlað, sem þýtt hefði að fjárl. hefðu orðið 30 milljarðar og 200 millj. og hækkunin því frá frv. til fjárl. 10%. Þeir aðilar, sem standa að slíkum vinnubrögðum geta varla að mínum dómi komið til þess að gagnrýna fjvn. og Alþ. fyrir þær till. sem hér hafa verið samþ., enda þótt mér sé ljóst að fullspennt er. Upphafleg tekjuáætlun frv. var sem kunnugt er í aðalatriðum reist á verðlagi og kaupgjaldi eins og það var í septembermánuði s.l. Meginforsenda þess um magnbreytingar helstu veltustærða á árinu 1975 var sú að almenn þjóðarútgjöld héldust svipuð á næsta ári og spáð var að þau yrðu í ár og að nokkuð dragi úr innflutningsmagni á næsta ári. Nú liggur að sjálfsögðu fyrir nánari vitneskja um ýmsa þætti þjóðarbúskaparins og um innheimtu ríkistekna í ár en menn höfðu þegar frv. var samið. Enn ríkir þó veruleg óvissa um ytri skilyrði þjóðarbúsins og þróun verðlags og launamála innanlands á næsta ári. Þjóðhagsstofnunin hefur nýlega sett fram frumdrög þjóðhagsspár fyrir næsta ár og eru þau lögð til grundvallar við endurskoðun tekjuáætlunar. Helstu niðurstöður þessara frumdraga, sem skoða má e.t.v. fremur sem undirstöður fyrir skoðanamyndun á þjóðhagshorfum og lýsingu viðfangsefna á sviði efnahagsmálanna á næsta ári en sem beina spá um niðurstöður, eru þessar: Að vænta megi þess að þjóðarframleiðslan geti aukist nokkuð 1.5–2.5% að magni á næsta ári, en jafnframt, vegna versnandi viðskiptakjara muni þjóðartekjur fremur minnka en aukast að raunverulegu verðgildi, e.t.v. svo að nemi 1%. Að í þessu felist að nokkuð muni draga úr eftirspurnarþrýstingi á vinnumarkaðnum í heild, þó ekki þannig að atvinnuástand bili. Að draga muni verulega úr verðhækkunum innanlands á árinu, en það er aftur á því byggt að heldur hægi á alþjóðlegri verðbólgu og kjarabreytingar innanlands verði hóflegar. Að viðskiptajöfnuður við útiönd verði áfram allóhagstæður og að horfur um þróun gjaldeyrisstöðunnar séu nokkuð tvísýnar, þó megi ætla að ekki gangi frekar á gjaldeyrisvarasjóðinn. Þetta síðasta mat er þó ýmsu háð. Þannig setti stofnunin fram í grg. til fjmrh. og fjvn. tvær meginhugmyndir um minnkun innflutningsmagns, 4% eða 6% minnkun almenns vöruinnflutnings, sem undirstöður tollaspár næsta árs. Í frv., eins og það liggur fyrir, er nú reiknað með 4% minnkun. Óvissa ríkir einnig um getu okkar til að afla nægilegs lánsfjár erlendis á næsta ári, m.a. til þess að mæta olíuverðshækkun svo að ekki sé minnst á óvissar aflahorfur og útflutningsverðlag á fiskafurðum. Vonandi getur þó úr öllu þessu ræst fremur betur en miður en menn þora nú að ætla. Þessi spá, eins og allar slíkar, er að sjálfsögðu ekki eingöngu háð óvissum ytri aðstæðum heldur einnig því hvernig við hér heima bregðumst við þeim en í heild verður hún að skoðast reist á varfærinni bjartsýni. Niðurstaða endurskoðaðra tekjuliða frv. fól að mati Þjóðhagsstofnunar í sér 1470–2096 millj. kr. hækkun almennra tekna frá upphaflega frv., eins og fram hefur komið. Þá er í reynd miðað við sem næst óbreytta fjárhæð tekjuskatts einstaklinga 1975 frá upphaflegri áætlun, þrátt fyrir það að nú liggur fyrir áætlun um 51% í stað 45% hækkun tekna milli ára 1973 og 1974, Þessu er náð með því að hækka skattvísitöluna í 151 stig til jafns við tekjur og auka hina sérstöku lækkun í sambandi við fyrirhugaða skattkerfisbreytingu úr 500 millj. í 700 millj. kr. Hér er tekið mið af því að bein skattbyrði einstaklinga, þ.e.a.s. við álagningu tekju- og eignarskatts, útsvars og fasteignaskatts, verði sem hlutfall af tekjum liðins árs svipuð því sem reiknað var með í fjárlfrv. Bein skattbyrði einstaklinga er í ár áætluð 16.6% af tekjum ársins 1973, en yrði á næsta ári skv. framansögðu 16–16.5% af tekjum ársins 1974, eftir því hvort miðað er við álagningu útsvars með álagi eða ekki á næsta ári. Munurinn á þeim tveimur dæmum liggur þannig eingöngu í óbeinum sköttum og ekki síst í tollum og þar með tollum af bílum. Til þess að gefa hugmynd um þær breyt., sem hér er um að ræða, má geta þess að í ár er búist við að bílainnflutningur verði milli 10 þús. og 11 þús. bílar. Í tekjuáætlun, eins og hún liggur hér fyrir, er reiknað með 6 000 bílum 1975, en í lægra dæminu, sem nefnt var 5 000 bíla innflutningi. Hér er því um mikla sveiflu í hátollavöruinnflutningi að ræða í spám fyrir næsta ár, sem auðvitað dregur úr ríkistekjum. Eftir atvikum þótti rétt að reikna með 2 096 millj. kr. hækkun almennra tekna, þótt það skuli fúslega játað að þar kunni að vera um nokkra bjartsýni að ræða. En hér er þó á því byggt að breyt. á næsta ári verði mun hófstilltari en verið hefur. Bregðist þessi tekjuáætlun verður við því brugðist eftir því sem efni standa til þegar þar að kemur, því að ekki er rétt að tefla á tæpasta vaðið. Vegna þessarar endurskoðunar tekna þótti mér rétt, eins og ég hafði raunar lýst yfir við 1. umr. frv., að auka fjárveitingu til þess að innleysa fyrstu spariskírteini ríkissjóðs frá 1964 um 215 millj. í 715 millj. kr. þannig að fé sé ætlað fyrir öllu andvirði útgáfunnar með vöxtum og verðbótum, og kemur það fram í till. fjvn. Í framsögu form. fjvn. hefur þegar verið gerð grein fyrir breyt. milli umr. Ég ætla aðeins að fara nokkrum orðum um þá auknu útgjaldaliði sem orðið hafa í meðförum frv. frá því að það var lagt fram. Fjárlagagerðinni voru af hálfu ríkisstj. í upphafi sett þrjú meginmarkmið: Í fyrsta lagi að sporna við útþenslu ríkisbúskaparins miðað við önnur svið efnahagsstarfseminnar í landinu. í öðru lagi að stilla opinberum framkvæmdum svo í hóf að ekki leiði til óeðlilegrar samkeppni um vinnuafl, án þess að atvinnuöryggi sé stefnt í hættu eða það komi niður á þjóðhagslega mikilvægustu framkvæmdum. Í þriðja lagi að styrkja fjárhag ríkissjóðs og stuðla jafnframt að efnahagslegu jafnvægi í víðara skilningi, en það verður eitt meginviðfangsefnið á næsta ári. Fjárlfrv. er að þessu sinni samið við erfiðar aðstæður í þjóðarbúskapnum og öra verðbólgu og ber þess óhjákvæmilega merki. Öll viðleitni til að hægja á ferðinni á örðugt uppdráttar og geysistór hluti er bundinn með lögum öðrum en fjárl. Í meðförum frv. hefur komið í ljós að m.a. vegna hins knappa tíma, sem til stefnu var við undirbúning þess, hafa fjárveitingar og fjáröflun til orkumála ekki verið áætlaðar nægar í upphafi. Eins hefur mönnum orðið æ ljósari sá mikli vandi sem við er að glíma á sviði orkumála og hafa komið fram nýjar áætlanir sem brýna nauðsyn ber til að koma fram. Öryggisleysi í orkumálum í stórum landshlutum er ekki viðunandi ástand og úr því verður að bæta. Gjörbreytt orkuverðlag í heiminum gerir að verkum að það, sem fyrr var talið þörf, er nú nauðsyn í þessum efnum. Þessi sókn til nýtingar innlendra orkugjafa vatnsafls og jarðvarma, og umbætur í dreifikerfinu setur því svip sinn á viðbótarframkvæmdir frá upphaflegu fjárlagafrv. og rýmkaðar lántökuheimildir í 6. gr. frv. Æskilegt hefði verið að á þessu sviði lægi fyrir skipuleg heildaráætlun með röðun verkefna í forgangsröð fyrir næstu 3–5 árin, en því er því miður ekki að heilsa. því verðum við að bjargast sem best við getum og megum ekki stöðva þjóðþrifaframkvæmdir af þessu tagi. En hér er margt óvíst enn. Auðvitað hefði verið æskilegt að aðrar framkvæmdir vikju fyrir orkuframkvæmdum, en þess hefur ekki reynst kostur því að alls staðar kalla þarfirnar, Af þessari endurskoðun hefur leitt að afla þarf lánsfjár til orkumála. Alls er með till. fjvn. svigrúm orkumála aukið um nálega 1 milljarð frá upphaflegu frv., sem endurspeglar vel þann forgang sem þessu sviði er nú gefinn, þótt á þessari stundu sé auðvitað ekki hægt að sjá fyrir hversu heimildirnar verða nýttar, enda verður nýting þeirra háð ríkisstjórnar samþykkt hverju sinni, Auk þess hefur form. fjvn. gert grein fyrir öðrum viðbótarlántökuheimildum. Í meðförum þings og fjvn. hafa framkvæmdatill. hækkað, m. a. í skólum um 270 millj. kr. og til sjúkrahúsa um 276 millj. kr. svo að helstu helstu framkvæmdaaðilarnir séu nefndir. Niðurstaða þessa frv. verður sennilega sú að framkvæmdaframlög aukast beinlínis úr 7 milljörðum 634 millj. kr. í um 9 milljarða, þar með er hækkun frá fjárl. 1974 u.þ.b. 58%, sem með tilliti til verðbreytinga felur sennilega í sér aðeins magnminnkun frá fjárl. 1974. Sé þetta hins vegar borið saman við líklegar niðurstöður 1974 er um meiri magnminnkun að ræða. Þegar þess er gætt, að í heimildagr. eru veittar 770 millj. kr. auknar lántökuheimildir til framkvæmda, er e.t.v. ekki nægjanlega dregið úr opinberum framkvæmdafyrirætlunum á fjárl. Hér er því ástæða til að fara að öllu með gát og mun fjmrh. beita sér fyrir því að framkvæmdir á hvaða sviði sem er fari ekki af stað fyrr en fullkomin tæknilegur og fjárhagslegur undirbúningur verka liggur fyrir. Þetta er um breytingar framkvæmdaliða að segja. Hækkun rekstrarliða frá upphaflegu frv. er aðallega á sviði almannatrygginga. Í fyrsta lagi hækka framlög til lífeyristrygginga um 260 millj. kr. frá upphaflega frv. Hér er um að ræða hækkun til samræmis við 3% grunnkaupshækkun launþega 1. des. 1974 og 3% 1. júní 1975, sem eðlilegt og sjálfsagt er að reikna með. Sjúkratryggingaútgjöld hækka um 355 millj. kr. vegna hækkunar daggjalda og vegna langlegudeildar Landsspítalans við Hátún í Reykjavík. Þá er gert ráð fyrir 37 millj. kr. auknu framlagi til Lánasjóðs sveitarfélaga og 74 millj. kr. aukningu framlags til Lánasjóðs ísl. námsmanna frá upphaflegri áætlun, en auk þess er reiknað með 100 millj. kr. lántöku sjóðsins, þannig að ráðstöfunarfé hans eykst um 174 millj. kr. frá fjári, 1974. Loks hefur þótt nauðsynlegt að hækka fjárveitingu til niðurgreiðslna um 90 millj. kr. vegna hækkana sem orðið hafa frá fyrri áætlun. Í heild hækka rekstrarliðir frv. um rúman 1 milljarð. Niðurstöðutölur gjaldahliðar fjárlagafrv. hækka því um 2 milljarða 448 millj. kr. Lánahreyfingar inn hækka um 717 millj. kr., eins og áður er sagt, en lánahreyfingar út um 215 millj. kr. vegna fullrar endurgreiðslu spariskírteinanna frá 1964, eins og ég gat um áðan. Ég vil ekki draga dul á það að ég hefði kosið að hafa greiðsluafgang á fjárl. hærri en hér er stefnt að, en hins vegar eru útgjaldaþarfir á ýmsum sviðum framkvæmda afar brýnar. Heildarútgjöld fjárlagafrv. munu verða áætluð 47.2 milljarðar kr. eða rúmlega 28% áætlaðra þjóðarframleiðslu ársins 1975. Þannig er stefnt að ívið lægra hlutfalli af líklegri þjóðarframleiðslu 1975 en í frv. í upphaflegri gerð þrátt fyrir hækkun talna. Hér kemur að sjálfsögðu til sú þjóðhagsendurskoðun sem frá var greint hér að framan. Allt orkar tvímælis þá gert er og gildir það ekki síst um fjármálaákvarðanir ríkisins. Frv., eins og það er nú, hlýtur að byggjast á bjartsýni um framtíðina og þeirri trú að hyggilegt sé að leggja í mikilvægar framkvæmdir, ekki síst á sviði orkumála, þótt á móti blási um sinn. En vafalaust er að sú lánsfjáröflun, sem gert er ráð fyrir, muni reynast örðug í framkvæmd vegna þrengsla á lánamarkaði bæði heima og erlendis. Til þess gæti komið að afla yrði fjár alveg sérstaklega til framfara í orkumálum í landinu ekki síst til að flýta fyrir nauðsynlegri aðlögun að nýjum verðhlutföllum á orkumarkaði heimsins. Öll þessi mál verða tekin til nánari athugunar á næstunni, ekki síst hagkvæmasta nýting fjármagnsmarkaðarins frá sjónarmiði almannahagsmuna. Þróun ríkisfjármálanna á þessu ári hefur verið alvarleg og fyrirsjáanlegur er verulegur greiðsluhalli á árinu. Þessa þróun verðum við að stöðva og snúa við án þess að svo harkalega sé brugðist við að of þungar byrðar séu á landsmenn lagðar. Með þessu frv. höfum við reynt að rata þennan meðalveg. Brýnasta verkefnið í fjármálum ríkisins á næstu mánuðum er að styrkja fjárhagsstöðu ríkissjóðs. Innan ramma þessa frv. verður þetta aðaltakmark fjármálastefnunnar. Í fjárlagafrv., eins og það liggur nú fyrir, er ekki gert ráð fyrir verulegum breyt. á tekjuöflunarkerfi ríkisins.Í ræðu minni við 1.umr.um fjárl.frv. var nokkuð vikið að nauðsynlegum umbótum á sviði skattamála sem ríkisstj. hyggst beita sér fyrir. Þar voru rakin meginsjónarmið í skattamálum og gerð grein fyrir skattastefnu ríkisstj. í almennum atriðum, Í samræmi við þessa stefnu og á grundvelli þess starfs, sem fyrir liggur á þessu sviði, hef ég óskað eftir að þingflokkarnir nefni menn í n., eins og áður hefur verið gert, til þess að vinna með rn. og embættismönnum að undirbúningi skattamálastarfs þingsins á þessu og næsta þingi. Það er kunnara en frá þurfi að segja að þrátt fyrir stöðuga þörf á endurskoðun og umbótum skattheimtunnar eru nú sérstaklega ríkar ástæður til þess að vinna að umbótum á sviði skattamála, ekki síst til þess að laga skattakerfið að þeim breyttu aðstæðum sem viðskiptasamningar við EFTA og EBE fela í sér, en í þeim er fólgið svo veigamikið fráhvarf frá tollum sem einni meginuppsprettu ríkistekna að endurskipuleggja þarf tekjuöflunarkerfið í heild á næstu árum og fínna trausta almenna skattstofna í stað tollanna. Jafnframt verður þörfin stöðugt brýnni, eftir því sem lengra líður á aðlögunartíma Fríverslunarbandalagsins og viðskiptasamningsins við EBE, að tryggja skattalegt jafnræði með íslenskum atvinnuvegum og atvinnuvegum í öðrum löndum sem við eigum í samkeppni við. Skattar af íslenskri framleiðslu, hvort sem er til útflutnings eða innanlandssölu, mega ekki vera óhagstæðari en gerist í nágrannalöndunum. Að finna sanngjarna og hagkvæma skatta í stað tollanna, að tryggja samkeppnisaðstöðu íslenskra atvinnuvega hvað skatta áhrærir og að gera almenna beina og óbeina skatta sanngjarnari, hagkvæmari og betur fallna til hagstjórnar er meginviðfangsefnið í skattamálunum á næstunni. Að þessu sinni gefst ekki tækifæri til að fara ítarlegar yfir svið skattamálanna, en ég held að óhætt sé að fullyrða að eftirtalin 11 atriði gefi góða hugmynd um það mikla verkefni sem framundan er. Ekki þarf að taka fram að hér er aðeins nefnd nokkur lykilorð til þess að minna á mál sem ekki er ætlunin að lýsa nú til hlítar. Helstu verkefni og athuganir á sviði tekjuöflunar eru að minni hyggju þessi: 1. Athuga frá sjónarmiði löggjafar og framkvæmdar þá tilhögun að steypa öllum skattalögum ríkisins í einn lagabálk til þess að tryggja yfirsýn, samræmi og gott skipulag. Í þessu sambandi kæmu tengsl tekjuöflunar ríkis og sveitarfélaga til skoðunar. 2. Við þessa athugun þarf að kanna hvort og í vaða mæli æskilegt telst að afnema mörkun tekjustofna til sérstakra þarfa. 3. Þörf er á grundvallarendurskoðun laga um tekju- og eignarskatt, m.a. að því er tekur til almennra ákvæða um skattskyldu, skilgreiningu skattskyldra tekna og eigna. Að þessu hefur verið unnið að undanförnu og liggja fyrir drög að frv. sem sprottið er úr starfi þeirrar n. um tekjuöflun ríkisins sem fyrrv. fjmrh. skipaði. Þessi frv.- drög þarf að vinna frekar. Markmiðið er hér í senn afnám ýmiss konar undanþágu og einföldun gjaldstofna. 4. Sérstaka athugun þarf að gera á reglum um alla skattlagningu fyrirtækja, m.a. meðferð afskrifta til skatts og söluhagnaðar í því sambandi. 5. Athuga þarf hvort setja skuli í skattalög sérstök hagstjórnarákvæði sem gæfu stjórnvöldum ákveðnari heimildir, svigrúm til breytingar ákveðinna skatta í hagstjórnarskyni á fjárlagaári. 6. Sameining tekjuskatts og helstu tryggingarbóta í einu tekjujöfnunarkerfi er stórmál á sviði skattanna. Jafnframt yrði hugað að möguleikum til þess að lækka jaðarskatta yfirleitt án þess að rýra skatttekjur ríkisins með því að hverfa meira að brúttótekjum sem skattgjaldstekjum. Athuga þarf hvort ekki ætti að stefna að sama stofni fyrir útsvör og tekjuskatt eins og áður var. 7. Forgangsverkefni á sviði skattamála eru endurskoðun söluskattsins í átt til skatts með virðisaukasniði, einkum til þess að tryggja skattastöðu íslenskra fyrirtækja. Raunar má skoða till. þá um að heimila niðurfellingu eða endurgreiðslu að hálfu á sölugjaldi af vélum til iðnaðar, sem ég hef flutt fyrir hönd ríkisstj. á þskj. 235, sem mikilvægt spor í þessa átt. Er till. flutt til þess að bæta stöðu samkeppnisiðnaðarins vegna aðildar okkar að Fríverslunarbandalaginu, en á undanförnum árum hefur samkeppnisaðstaða iðnaðarins versnað verulega. 8. Sameining atvinnurekendagjalda vegna launþega í eitt gjald er athugunarefni sem þarf að taka fyrir á næstunni. 9. Sameining bílaskatta og einföldun þeirra er nauðsynja- og hagræðingaratriði. 10. Lækkun tolla skv. viðskiptasamningum við önnur ríki felur í sér þörf fyrir endurskoðun og samræmingu annarra tolla en þeirra sem við höfum skuldbundið okkur til að lækka. 11. Loks er þess skattamálaverkefnis að geta sem e.t.v. hefur oftast komið til umr. á undanförnum árum, sem er staðgreiðsla skatta, Taka þarf ákveðna afstöðu um framkvæmd þess máls að undangenginni ítarlegri skoðun. Þetta er langur listi, en hvergi nærri tæmandi. Ég tel eðlilegt að skipta þessum verkefnum í 5 meginverksvið, þ.e.: 1. Atriði í upptalningunni frá 1–5 sem er heildstæð og almenns eðlis, eins konar heildarendurskoðun tekjuöflunar ríkisins. 2. Atriði nr. 6, tekjuöflunarkerfið, sem er sérstakt mál. 3. Atriði nr. 7–8, virðisaukaskattur og sameining atvinnurekandagjalda, eru verkefni sem vel fara saman í athugun. 4. Atriði 9 og 10, tollamál og bílaskattar, sem að mestu eru í höndum sama framkvæmdaaðila, fara eðlilega saman. 5. 11. atriðið, staðgreiðsla skatta, er svo sérstaks eðlis að rétt virðist að gera það að sérstöku athugunarverkefni. Þingmannanefnd er ætlað að fylgjast með og ná yfirsýn yfir þessar athuganir, en eðlilegt virðist að setja þá embættismenn og sérfræðinga, sem best til þekkja á hverju sviði, til athugunar og undirbúningsstarfa í fimm starfshópum samkv. ofangreindri skiptingu. Í sumum dæmum gæti jafnvel verið um að ræða að fela einum manni slíkt sérfræðistarf. Það er skoðun mín, að þannig þurfi að standá að þessu að þegar á vorþingi skili þessir starfshópar fjmrn. ákveðnum niðurstöðum, till. eða valkostum, ekki þó endilega í frumvarpsformi, en þannig úr garði gerðum að hægt sé að taka afstöðu til þeirra í flestum gr. á þessu og næsta þingi. Ég hef þegar gert ráð fyrir að verkefnum þessum verði sinnt á næstunni. Skattkerfi hafa ekki þann tilgang einan að afla tekna til að standa undir útgjaldaþörf ríkis og sveitarfélaga, heldur hefur sjálf skattálagningin og framkvæmd hennar margvísleg áhrif á sköpun og skiptingu þjóðartekna. Skattkerfið er því stjórntæki sem nota má til að breyta tekjuskiptingu, ná félagslegum markmiðum og hafa áhrif á dreifingu framleiðsluþátta, svo að nokkuð sé nefnt. Skattkerfi, sem á að fullnægja því þjóðfélagslega og stjórnmálalega hlutverki sem því er ætlað, verður að búa yfir nægilegri fjölbreytni skatttegunda til þess að ná megi mismunandi markmiðum. Jafnframt er æskilegt að það sé sem einfaldast og áhrif hvers skatts eins skýr og fyrirsjáanleg og unnt er. Það er að mestu tæknilegt verkefni að búa út skattkerfi, en verkefni stjórnmálamannanna að ákveða hvernig því skuli beitt, í hvaða hlutföllum einstökum sköttum skuli beitt og hve þungir þeir skuli vera. Engum, sem til þekkir, mun blandast hugur um það að hið íslenska skattkerfi sé ófullkomið tæki frá þessu sjónarmiði. Það hefur þróast á löngum tíma og oft með það farið af handahófi, þar eð nýir skattar hafa þráfaldlega verið teknir upp eingöngu til að mæta aðkallandi tekjuþörf, en án tillits til heildarhlutverks kerfisins eða samræmis. Skattarnir eru af þessum sökum orðnir allt of margir og flóknir, verkaskipting milli þeirra óljós eða jafnvel mótsagnakennd. Þörfin á almennri endurskoðun og samræmingu er því orðin ærið brýn. Það er ætlun ríkisstj. að vinna að umbótum í skattamálum með þessi sjónarmið í huga. Allt sem til framfara horfði í starfi fyrri ríkisstj. á þessu sviði verður að sjálfsögðu nýtt í þessu verki. Það er von mín að gott samstarf takist í þessu máli milli þm., embættismanna og rn. Ég vil svo að lokum mega þakka hv. fjvn. fyrir störf hennar og fyrirgreiðslu við frv. og hv. þm. fyrir að unnt verður að ljúka afgreiðslu þessa frv. nú fyrir jólaleyfi og fjárl. sett eins og áður hefur verið.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Norðurl. v. vitnaði í orð mín og hv. 11. þm. Reykv., Ellerts B Schram, og er það aðalástæðan fyrir því að ég sé ástæðu til að svara því nokkuð þótt hv. þm. sé reyndar ekki viðstaddur. Hann vitnaði í orð sem við hefðum viðhaft við fulltrúa námsmanna varðandi námslán til þeirra, en við höfum þar aðeins eftir það sem hæstv. fjmrh. hefur getið um hér í þinginu. Það, sem var meginstefnan í till. fjvn. um framlag til Lánasjóðs ísl. námsmanna, var í fyrsta lagi að raungildi lána væri haldið, og bera till. það með sér, en alls eru ætlaðar til þessara mála samkv. till. fjvn. 780 millj. kr., en ekki 680 millj. kr. eins og hv. þm. gat um. Virðist hann því ekki hafa kynnt sér þessi mál nægilega vel áður en hann flutti þessar brtt. Auk þess var talið, að það sem næst mundi koma ef hægt væri að gera meira, væri að taka þarna inn nokkra nýja skóla, þar sem námsmenn í þeim skólum eru mjög illa staddir fjárhagslega. Þótti rétt að sinna þessu verkefni fyrst af öllum, áður en hækkun kæmi til við þá námsmenn sem þegar nytu þessara kjara, en hv. þm. virðist ekki hafa séð ástæðu til að geta þess. Þar að auki mun vera ætlunin að taka til athugunar þá kostnaðarkönnun sem gerð hefur verið á þörfum námsmanna í mörgum löndum og í þeim tilgangi að því hlutfalli, sem þar kemur fram, verði að nokkru breytt. Það hefur t.d. komið í ljós að námsmenn á Íslandi hafa verulega minni lán en námsmenn erlendis, ef marka er þessa kostnaðarkönnun sem hefur verið mjög vandvirknislega unnin. Ráðh. mun að sjálfsögðu taka þessa kostnaðarkönnun til athugunar og hefur lýst því yfir að bann muni gera það sem hægt er til þess að taka tillit til þessarar nýju kostnaðarkönnunar. Það er þess vegna alveg ljóst að það hefur verið leitast við að gera það sem hægt er í þessu máli. Hv. þm. ræddi um það að hann gerði að till. sinni að lánsprósenta yrði hækkuð úr 83% í 88%. Það hlýtur að vera hverjum manni ljóst að miðað við þá tíma sem nú eru, þá verður vart hægt að hækka þessa prósentu og námsmenn geta vart ætlast til þess að þessi prósenta verði hækkuð miðað við það ástand sem nú ríkir í þjóðfélaginu og mega vel við una að það verði tekið tillit til þeirrar kostnaðarkönnunar sem ég gat um áður. Hv. þm. nefndi að það ætti sér stað endurskoðun laga um námslán og námsstyrki og undraðist það nokkuð að lagafrv. væri ekki komið fram. Hér er um mjög umfangsmikið mál að ræða og ég vil ekki gera það að till. minni að menn flýti sér hér um of, vegna þess að hér þarf að gera mjög vandvirknislegar og nákvæmar kannanir. Það er alveg ljóst að það lánakerfi, sem sett var fyrir allmörgum árum, hefur gengið nokkuð úr skorðum. Lánasjóðurinn rýrnar stöðugt og virðist nauðsynlegt að breyta mjög því endurgreiðslukerfi sem hefur verið á undanförnum árum. Ég vil ítreka það, að að mínum dómi hefur verið komið mjög til móts við kröfur námsmanna. Í fjárlagafrv, er reiknað með 780 millj. kr. og auk þess hefur ríkisstj. heimild til að taka 50 millj. kr. lán ef þörf krefur, þannig að þarna gætu orðið til ráðstöfunar allt að 830 millj. kr. Ég vil auk þess geta þess, að það er mjög trúlegt að miklar tekjur námsmanna á s.l. ári verði þess valdandi að fjárþörfin verði ekki eins mikil og getið er um í þeim áætlunum sem hafa verið gerðar, og það mun að sjálfsögðu lækka nokkuð fjárþörf sjóðsins ef svo reynist. Ég ætla ekki að ræða þetta frekar, en ég vil ítreka það að þarna hefur verið komið mjög til móts við kröfur námsmanna, í fyrsta lagi að halda raungildi lánanna. Í öðru lagi að þarna verði bætt inn nýjum skólum sem eru mjög þess þurfi að fá fyrirgreiðslu, og það er miklu meiri ástæða til þess heldur en hækka lánsprósentuna og auk þess að taka nokkurt tillit til kostnaðarkönnunar þeirrar sem gerð hefur verið. Hv. þm. stjórnarandstöðunnar hafa allmikið vitnað til réttlætiskenndar þm. og getið þess að þeir trúi því vart að þm. setji sig á móti þeim ágætu till. sem þeir koma fram með. Við munum, þeir þm. sem styðjum þessa ríkisstj., ekki geta stutt þær till. sem koma fram frá þeim. Ég vil t.d. nefna orð hv. þm. Magnúsar Kjartanssonar, þar sem hann gat þess að hann mundi vart trúa því að þm. mundu láta þá erfiðleika, sem nú stöfuðu að þjóðfélaginu, koma niður á öldruðu fólki og öryrkjum og hefur því gert till. um verulega hækkun á þeim lið. Ég vil geta þess að Þjóðhagsstofnunin hefur gert sérstaka könnun á kaupmætti elli- og örorkulífeyris að viðbættri tekjutryggingu og þar kemur fram, miðað við að kaupmáttur þessara bóta hafi verið 100 1 jan. 1972, að þá var kaupmáttur þessara bóta að meðaltali 93.5% á árinu 1973, og eins og nú er málum komið, miðað við að þessar bætur hækki um 3%, þá mun takast að halda þessum kaupmætti. Verð ég að láta í ljós þá skoðun mína, að ég tel vart vera hægt að reikna með, eins og nú er komið í þjóðfélaginu, að hægt sé að gera meira en að halda í horfinu. Ég vil þakka hv. fjvn. að hún hefur gert að till. sinni að inn komi nýr liður: Stofnlína frá Þórshöfn til Bakkafjarðar. Hér er um mjög nauðsynlega línu að ræða og þetta svæði hefur eingöngu við að búa dísilorku. Vil ég því nota tækifærið til að þakka hv. fjvn. fyrir að hafa tekið þennan lið inn. Reiknað hafði verið með að þessi lína yrði lögð og önnur lina til Vopnafjarðar, en það er eins ástatt með það kauptún, að það hefur eingöngu dísilorku. Þar er um mjög dýra framkvæmd að ræða og vænti ég þess, að að því verði umnið að þessi lína verði lögð eins fljótt og unnt er. Á þessu svæði er notkunin 2 gwst. og olíunotkun á þessu svæði er um 700 þús. lítrar á ári. Þess vegna er mjög brýnt fyrir Rafmagnsveiturnar að koma línu á þetta svæði. Ég hef ásamt öðrum nm, í samvn. samgm. undirritað nál. varðandi fjárveitingu til flóabáta, fólks- og vöruflutninga, en þar er um mjög verulega hækkun að ræða. Sú hækkun stafar fyrst og fremst af því að mjög mikil hækkun er á styrk til rekstrar svokallaðra flóabáta. Ég vil lýsa yfir þeirri skoðun minni að þær umsóknir, sem hafa borist frá útgerðum þessara báta, eru að mínum dómi á engan hátt fullnægjandi. En þar sem mjög skammur tími var til að afgr. þessi mál, þá styð ég þetta nál. að þessu sinni, en ég vil taka það fram, að ég tel mjög nauðsynlegt, þegar þessi mál verða afgr. á næsta þingi, að þá verði þess krafist að þessi útgerðarfyrirtæki leggi fram mun ítarlegri gögn varðandi rekstur sinn. Og ég tel ástæðu til þess að ríkissjóður fylgist með rekstri slíkra báta, láti fara fram könnun á rekstri þeirra, hlutlausa könnun. Mér finnst það vart verjandi, þegar um svo miklar fjárhæðir er að ræða, annað en að ríkissjóður fylgist nokkuð með rekstri þessara skipa, til þess að það verði metið til fullnustu hvort hér er um nauðsynlegar fjárveitingar að ræða og hvort þar er vel haldið á málum.



Herra forseti. Gagnstætt því sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, Halldóri Ásgrímssyni, 5. þm. Austf., sem þakkaði hv. fjvn. fyrir vel unnin störf í ýmsu, þá ætla ég nú ekki að gera það. Ég hef ekki haft mikið tækifæri til þess að gegna mínum þingmannsstörfum sem þm. Reykv. Ég hef þurft að stöðva fjvn.- menn á göngum eða sölum þinghússins til þess að koma fram erindum höfuðborgarinnar sem þm. Reykv. og átt í miklum erfiðleikum með að fá þá til að stansa nógu lengi til þess að hlusta á það sem ég hafði að segja um hagsmunamál Reykjavíkur og reykvíkinga. Þegar ég ætlaði að ræða þessi mál á flokksfundum okkar hafa þeir líka verið á hlaupum á fjvn.- fundi, og ég sé enga ástæðu til að þakka þeim fyrir að vera á flótta undan erindum borgarinnar allan tímann. Erindi mitt hingað upp í ræðustól að þessu sinni er að ítreka og endurtaka fsp, til hæstv. fjmrh. sem ég lagði fyrir hann við 2. umr. fjárl. fyrir árið 1975 og óskaði ekki eftir að þrengja svo að honum um tíma að honum gæfist ekki tóm til að svara. Þess vegna bað ég hann um að svara mér ekki fyrr en við 3. umr. þessara fjárl. sem nú liggja fyrir. Fyrsta fsp. mín var þessi: Verður tekið tillit til erinda borgarstjórnar Reykjavíkur frá s.l. ári um breyt. á innheimtu opinberra gjalda á þann veg að komið verði í veg fyrir að launþegar fái aðeins kvittanir frá opinberum aðilum í stað lífeyris, að ávallt verði greidd út í peningum nægileg upphæð til lífeyris milli launagreiðsludaga? Eins og nú er geta útborganir farið niður í 9 kr. í peningum og er algengt á vissum tíma árs. Það er ekki gott til þess að vita t.d. - svo að ég taki dæmi sem mér er sjálfum kunnugt úr mínu starfi sem borgarfulltrúi - að sjómannskona með mörg börn dragi kvittanir í stað lífeyris upp úr launaumslagi manns síns sem er fjarverandi. Kerfið þarf að ná sínu, en það hlýtur að vera til önnur aðferð og mannúðlegri til innheimtu opinberra gjalda. Bjóst ég jafnvel við að innheimtukerfinu yrði breytt nú og fjárstreymi til ríkissjóðs við það miðað. Þá hafði ég gert aðra fsp. til hæstv. fjmrh. sem ég einnig óskaði eftir að fá svarað við 3. umr. fjárl., og hún hljóðaði svo: Hve há prósentutala af úthlutunarfé fjvn. kemur frá innheimtu í Reykjavík og hve miklu er varið í prósentum til Reykjavíkur eða framkvæmda í höfuðborginni af því heildarfé sem innheimt er? Má segja að þetta sé mér til fróðleiks sem ungum þm., og kannske hafa fleiri en ég hug á að vita það. Eins og ég tók fram við 2. umr. fjárl. fyrir nokkrum dögum, er ég eins og hv. þm. þeirra Austf., Helgi F. Seljan, 7. landsk. þm., sem lýsti óánægju sinni yfir því að austfirðingar hefðu ekki fulltrúa í fjvn., mjög óánægður með að ekki skuli vera einn nm. í fjvn. úr röðum þm. fyrir Reykjavík, þrátt fyrir það að í fjvn. var fjölgað um einn mann í upphafi þessa þings. Þetta torveldar mjög, eins og ég gat um áðan, erindisrekstur þm. Reykjavíkur um hagsmunamál höfuðborgarinnar. Þrátt fyrir fjölgun í n. var ekkert pláss fyrir þm. úr höfuðborginni í henni og það tel ég alls ekki sæmandi fyrir Alþ., þar sem er stærsta og fjölmennasta kjördæmi landsins. Hv. 5. þm. Norðurl. e., Stefán Jónsson, tók það hér sem dæmi um hvað nauðsynlegt væri að fjárveitingar yrðu nú myndarlegar til hans kjördæmis - og átti það líklega að vera undantekning - að fólkið þar vinnur að undirstöðuatvinnuvegunum. Það átti að réttlæta kröfur hans um aukið fjárframlag til hans kjördæmis. En ég ætla að upplýsa þá hv. þm. sem ekki vita það að fólkið í Reykjavík vinnur líka hörðum höndum alveg eins og annars staðar á landinu og ekki síður að undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar. Ég hafði tvær aðrar fsp. sem ég ætlaði að bera hér fram til hv. form. fjvn. Hann er nú fjarverandi, en ég ætla samt að skýra frá því, hvaða spurningar það voru, og ég ætla að svara þeim um leið. Fyrri spurningin var: Hve miklu fé er lagt til að úthlutað verði til málefna aldraðra, til elliheimila í Reykjavík? - Því ætla ég að svara strax. Á bls. 12 í till. fjvn. um byggingu sjúkrahúsa, sjúkraskýla, læknismiðstöðva, elliheimila, læknisbústaða o.fl. er talið upp hverju eytt er til elliheimila og hvar. Það er ekkert til Reykjavíkur, ekki nokkur skapaður hlutur. Þá ætlaði ég að gera fsp. til hv. form. fjvn. um hve mikið framkvæmdafé sé ætlað í B-álmu Borgarsjúkrahússins á fjárl. næsta árs. Á bls. 11 undir lið 55.a er talið upp hvað ætlað er til sjúkrahúsanna í Reykjavík, og til framkvæmda við B-álmu Borgarsjúkrahússins er ekkert fé ætlað. Hv. þm. Sverrir Bergmann bar hér fram till. um að auka þennan gjaldalið um 33 millj. - að vísu til hönnunar B-álmu Borgarsjúkrahússins. Ég ætlaði að styðja þá till. í von um að hægt væri að beina því fé inn í framkvæmdaáætlun B-álmu Borgarsjúkrahússins, en af ókunnugleika vissi hann ekki, sá hv. þm., að B-álma Borgarsjúkrahússins er þegar fullhönnuð og bíður bara eftir því að fá grænt ljós frá ríkisstj. til þess að hefja framkvæmdir. Ég ætla að benda á að Borgarsjúkrahúsið er eina sjúkrahúsið hér sem tekur á móti öllum þeim sem skyndilega þurfa á aðstoð að halda, t.d. vegna slysa, og flestir eru þar lagðir inn. En ástandið er þannig að brotni gömul kona illa hér í Reykjavík, þá er hún ekki sett inn í sjúkradeildir sjúkrahúsanna, hún er flutt heim, vegna þess að þeir þora ekki - það er ljótt að segja frá því - þeir þora ekki að festa rúm undir gamalt fólk svo að það verður að fara heim hvort sem það er einstæðingar eða ekki. Þarna tala ég af reynslu sem borgarfulltrúi. Ég hafði hugsað mér að gera hér till. um verulega fjárveitingu til framkvæmda við B-álmu Borgarsjúkrahússins í von um að hæstv. fjmrh. mundi styðja það vegna þess að hann er úr nálægu kjördæmi og veit hvað mikið álag er á Borgarsjúkrahúsinu og náttúrlega Landsspítalanum líka frá hans kjördæmi. En ég hef ekki gert það og mun ekki gera það. Ég mun fara að ráðum viturra manna hér í þinginu og ýmissa þeirra, sem hér hafa tekið til máls, og vona að aukinn skilningur fáist fyrir þessu mikla máli og við gerð næstu fjárl. verði myndarlegt átak gert til að koma þessu þarfa máli áfram. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu fleiri, herra forseti. Ég hef sjálfur svarað tveim spurningum sem ég hefði haft gaman af að fá svör við af vörum form. fjvn., en vona að hæstv. fjmrh. komi sér ekki undan að svara hinum tveimur spurningum mínum. Það verður fróðlegt fyrir reykvíkinga alla að vita þau svör.



Herra forseti. Út af fyrri spurningu hv. 12. þm. Reykv. varðandi launaumslög og það sem í þeim væri, þegar þau væru sótt af viðkomandi eftir að skattyfirvöld hafa innheimt sitt, þá vék ég að því í ræðu minni áðan að eitt af þeim verkefnum, sem ég teldi brýnust nú og tel eðlilegt að jafnvel núverandi þing taki afstöðu til, væri með hvaða hætti við gætum komið á staðgreiðslu skatta. Það vandamál, sem við stöndum frammi fyrir nú, er að tekjuaukning á milli áranna 1973 og 1974 er talin vera 51%. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir nærri því eins mikilli tekjuaukningu á milli áranna 1974–1975. Ef sú regla gilti að 50% af álögðum sköttum ársins 1974 væru innheimt 1975, þá væru nærri því 2/3 hlutar, nærri 70% eftir þegar kæmi að síðari hluta innheimtunnar. Þess vegna hefur skattalögunum verið þannig breytt að það er á valdi fjmrh. að ákvarða það hlutfall af sköttum liðins árs sem innheimta skal á fyrri hluta þess árs sem innheimtan fer fram á. Þess vegna mun það falla í minn hlut á næstu dögum að ákvarða, hvaða hlutfall af skatttekjum ársins 1974 skuli innheimta fyrir fram á árinu 1975. Ef við héldum okkur við 50% yrði þunginn svo gífurlegur á síðari hluta ársins að vel gæti farið svo að einstaklingar, þegar þeir sæktu launaumslagið sitt, fengju ekki margar krónur í því. Þess vegna er til athugunar hvernig hægt er að komast hjá slíku sem hv. þm. hér minntist á, enda þótt ég kannist ekki við erindi borgarstjórnar til fjmrn. eftir að ég kom þangað. Það erindi mun hafa borist til fyrirrennara míns meðan hann gegndi störfum fjmrh. En það er og verður skoðað með hvaða hætti hægt er að koma fyrir staðgreiðslu skatta hjá ríki og sveitarfélögum. Ég vonast til að þetta svar, að svo miklu leyti sem um þetta er hægt að ræða öðruvísi en fram fari umræður um skattamál og innheimtu skatta, sé fullnægjandi fyrir hv. þm. Síðara atriðinu á ég dálítið erfiðara með að svara hv. þm. Ég hef fyrir framan mig tölur um það hversu stórt hlutfall er innheimt af skatttekjum ríkisins héðan úr Reykjavíkurborg. Hins vegar er mjög erfitt að gera sér grein fyrir hvað hefur verið greitt til hinna ýmsu framkvæmda í Reykjavík á árinu 1974. Ef miðað væri við fjárl. 1974, kæmi út algerlega óraunhæf tala því að þar er verið að tala um 29 milljarða, en mun reynast á ríkisreikningi nærri 40 milljarðar. Eftir því sem ég komst næst er mjög erfitt að gera sér grein fyrir þessu í fljótu bragði, en að sjálfsögðu hægt á lengri tíma að átta sig á því hver hlutur Reykjavíkurborgar er. - Ég skal hins vegar ekki hætta mér út á þá braut að giska á þetta, ég held að það sé enginn bættari með því, miklu fremur segja að það er erfiðleikum bundið að ná þessari tölu og ég hef ekki getað gert það fyrir þessar umr.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir svör hans. Ég hafði vonað að fá svolítið ákveðnari tón eða viljayfirlýsingu um að breyta þessu kerfi, en fólk er oft hrætt við breytingar, vill hafa það alveg eins og það er. En kerfið er mannlegt, það er af mannanna völdum, það er byggt upp af okkur sem eigum að heita stjórnmálamenn þannig að það er ekkert óbreytilegt. Ég vona að þegar erindi borgarstjórnar kemur í leitirnar, sem það hlýtur að gera, því að það var stílað til ríkisstj: þó að fyrrv. ríkisstj. hafi verið, þá verði það vel lesið og athugað hvort ekki er hægt að breyta þessu kerfi fólkinu í hag. Um leið og ég endurtek þakkir mínar til hæstv. fjmrh. vil ég segja það, að ég var óráðinn um fylgi mitt við þetta fjárlfrv. eins og það liggur fyrir nú. Ég verð að segja það, að þessar skýringar, sem ég hafði þó vonað að staðfestu mig í þeirri trú að óyggjandi ætti ég að fylgja því, hafa ekki sannfært mig, þannig að ég verð að halda áfram að reyna að gera upp hug minn.