Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. um breyt. á l. um byggingarsamþykktir fyrir sveitir og þorp, sem ekki eru löggiltir verzlunarstaðir, er flutt til þess að hindra, að ákvæði l. geti valdið byggingarsjóði óhæfilegum útgjöldum vegna kostnaðar við byggingarfulltrúa. Vil ég gera grein fyrir frv. með nokkrum orðum. 1. gr. er um það, að í stað ákvæðisins um, að sýslun. sé heimilt að hafa byggingarsamþykkt fyrir sýsluna, þá sé það skylt. Það þykir ekki minni nauðsyn, að byggingarsamþykkt verði gerð fyrir þessa aðila heldur en fyrir bæi og stór kauptún. 2. gr. er um breyt. á 4. gr., og er þar gert ráð fyrir, að síðari hluti 4. gr. falli niður. Í þeim ákvæðum. sem lagt er til, að falli niður, er svo ákveðið, að sýslun. ráði byggingarfulltrúa í samráði við stjórn teiknistofu landbúnaðarins og stjórn hlutaðeigandi búnaðarsambands, og sé hann formaður allra byggingarnefnda hreppanna, og heimilt sé tveimur eða fleiri sýslufélögum að hafa sameiginlegan byggingarfulltrúa. Hér er aðeins gert ráð fyrir, að sýslufélögum sé heimilt að hafa sameiginlegan byggingarfulltrúa, en frekar gert ráð fyrir, að hver sýsla hafi hann út af fyrir sig. Enn fremur er ákveðið, að launin séu greidd af þessum aðilum: sýslusjóði, nýbýlasjóði og byggingarsjóði, að 1/3 frá hverjum. Þessir sjóðir voru settir saman í eina stofnun, byggingarsjóð, en það láðist að taka það inn í þau l. að yfirfæra á sjóðinn þá skyldu að greiða byggingarfulltrúum laun. Þess vegna er nú allt í lausu lofti, hvernig launin verði greidd, en vitanlega er óhjákvæmilegt að hafa einhver ákvæði um launagreiðslurnar. Í frv., sem lagt var fyrir Nd. og hefur verið afgr. frá henni til þessarar d., er gert ráð fyrir, að þessar skyldur skuli fara yfir á byggingarsjóð. Nú óttast þeir, sem mest hafa um þetta mál fjallað, að hér sé heldur hátt stefnt, að heimila hverju sýslufélagi að hafa byggingarfulltrúa og síðan sé gert ráð fyrir, að byggingarsjóður sé skyldur til að greiða 2/3 af launum þessara fulltrúa. Þess vegna er í þessu frv. í 3. gr. lagt til, að inn í l. komi tvær nýjar gr., sem verði 5. og 6. gr., og er þar svo ákveðið, að sýslun. skuli heimilt að ráða byggingarfulltrúa og launin skuli greidd að hálfu af viðkomandi sýslufélagi og að hálfu af öðrum aðilum innan héraðs, en sýslun. sé heimilt að jafna því niður jöfnum höndum sem fastagjaldi og í hundraðshlutum af fasteignamati jarða og húsa með lóðum, þó megi þetta gjald aldrei fara yfir 2,5% af fasteignamatinu. Það gæti virzt, að þegar sýslan á nú að greiða helming af laununum, en 1/3 áður, þá séu það aukin útgjöld fyrir sýslufélögin, en svo er ekki, því að hér er ákveðið, að landinu sé skipt í 7 svæði, svo að tala byggingarfullfrúanna verður ekki nema 7 í staðinn fyrir, að áður var ákveðið, að heimilt væri að hafa þá 20. Þetta fyrirkomulag mundi spara sýslunum fé og einnig byggingarsjóði mikið fé, og er þess full þörf, því að öllum kemur saman um, að eins og fyrirkomulagið er nú, þá mundi það skapa byggingarsjóði óhæfilega þungar kvaðir. Þetta er aðalbreyt., sem gerð er á l. Í gr. þeirri, sem á að verða 6. gr. l., er gert ráð fyrir, að þegar sýslun. óskar, að komið verði á samþykkt um sameiginlegan byggingarfulltrúa fyrir hlutaðeigandi byggingarumdæmi, þá geri sýslun. frv. að samþykkt þar að lútandi og sendi öllum sýslun. innan byggingarumdæmisins, og hljóti hún samþykki 3/5 atkvæða allra sýslunefndarmanna á samþykktarsvæðinu, sé hún bindandi fyrir öll sýslufélög innan þess byggingarumdæmis. Um skiptinguna sjálfa þarf ég ekki að ræða, ég veit, að allir hv. þdm. hafa kynnt sér það atriði í frv. Breyt. við 9. og 11. gr. eru aðeins orðabreyt. í samræmi við þær breyt., sem gert er ráð fyrir, að komi á undan, og ég hef nú lýst. Það varð að samkomulagi milli beggja d. að afgreiða ekki að svo stöddu frv. um breyt. á l. um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum, heldur flytja þetta frv., þar sem það mun ná betur því takmarki, sem að er stefnt. Ég vil þó enn fremur geta þess, að í því frv., sem er samkomulag um að láta ekki ganga fram að svo komnu, er líka ákvæði um breyt. á jarðræktar- og húsagerðarsamþ. í sveitum. Þessi ákvæði eru líka yfirfærsla á byggingarsjóð af nýbýlasjóði, en gert er ráð fyrir, að líka verði flutt frv. um það í þessari d., áður en langt líður. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja frekar um málið. Frv. hefur fengið athugun í landbn., og sé ég ekki ástæðu til að vísa því til hennar aftur.



Ég skal fyllilega viðurkenna með landbn., að það var ástæða til að taka þetta mál til meiri og róttækari meðferðar en gert var í því frv., sem komið hefur fram um þetta mál og er nú hingað komið frá Nd., þó að þar væri gerð tilraun til að bæta fyrir þá yfirsjón, sem gerð var í sambandi við breyt. á þeim l., sem hv. frsm. minntist á. Ég tel sjálfsagt, að reynt sé að finna úrlausn á þessum grundvelli, sem hér er lagður. En ég vil óska þess, að n. gefi mér tækifæri til að ræða nánar við hana um málið, áður en frv. fer lengra. Það er sérstaklega eitt atriði, sem mér er ekki alveg fullkomlega ljóst, hvernig kemur til með að verka, en það er 3. liður í þeirri gr., sem á að verða 5. gr. I. Þar er slegið föstu, að byggingarfulltrúum skuli greidd laun eftir VIII. flokki launalaga. Er gert ráð fyrir, að viðkomandi sýslur greiði kostnaðinn að hálfu leyti. Nú getur verið, að 1–3 sýslur samþykki að koma á slíkri starfsemi, sem hér er gert ráð fyrir. Þá er mér ekki alveg ljóst, hvort hinum sýslunum á því starfssvæði sé skylt að greiða hálfan kostnað úr sínum sjóði á móti þessari einu sýslu. Þessu hef ég ekki fullkomlega gert mér grein fyrir, hvernig þetta verkar, ef ekki nema brot af sýslunum samþykkir þessa starfsemi. Vildi ég fá að ræða um þetta við landbn., áður en málið kemur til 3. umr.



Herra forseti. Þetta, sem ég vildi segja, er að nokkru leyti í framhaldi af því, sem hæstv. ráðh. minntist á. Ég vil nefnilega biðja n., sem telur sér skylt að athuga málið nánar, að taka þá um leið til athugunar stöðu þeirra sýslufélaga - það er kannske ekki nema eitt -, sem þegar hafa ráðið sér byggingarfulltrúa. N. er kannske ekki kunnugt um, að Byggingarfélag Eyfirðinga, sem tekur yfir alla Eyjafjarðarsýslu og flestir bændur þar eru i, hefur fyrir alllöngu síðan ráðið sér byggingarfulltrúa, Snorra Guðmundsson byggingarmeistara á Akureyri. Ég skal ekki segja, hvort hann gæti bætt á sig því verkefni að taka líka að sér Þingeyjarsýslur báðar. En dálítið virðist það í fljótu bragði undarlegt, ef sýslufélag, sem af sjálfsdáðum, hjálparlaust af ríkinu hefur komið á hjá sér því fyrirkomulagi, sem hér er gert ráð fyrir, á að vera sett saman við önnur sýslufélög að því forspurðu. Þetta vil ég biðja n. að taka til athugunar og vil gjarnan fá að ræða þetta atriði við hana.



Herra forseti. Það eru örfá orð út af því, sem hæstv. ráðh. sagði og hv. 1. þm. Eyf. Út af aths. hæstv. ráðh. vil ég taka fram, að í frv. er svo ráð fyrir gert, að 3/5 sýslunefndarmanna á samþykktarsvæðinu skuli vera samþ. fylgjandi og þá sé hún bindandi fyrir svæðið allt, líka þá, sem ekki vildu vera með. Ég held, að mér sé óhætt að segja, að þetta mundi í öllum tilfellum nægja til þess, að tvö sýslufélög yrðu á móti einn, ef um skiptar skoðanir væri að ræða. Það er ekki nema sjálfsagt, og ég lofa því f.h. n., að ræða við hæstv. ráðh. og hv. 1. þm. Eyf. um þessi atriði, sem þeir minntust á. Ég skal geta þess út af aths. hv. þm., að það er meiningin hjá n. að steypa sýslum saman til þess að koma í veg fyrir, að ein sýsla geti krafizt 2/3 af launum byggingarfulltrúa, ef hún er ein sér, en ég skal játa, að n. hefur ekki rætt sérstaklega, hvort ein sýsla getur haft byggingarfulltrúa, ef hún vill leggja á sig að greiða þeim mun meira af launum hans, en það er það, sem mér skilst, að hv. 1. þm. Eyf. hafi jafnvel meint.

Þetta hefur verið gert.

Það mun vera búinn að vera fulltrúi þar í nokkuð mörg ár, og ég ætla, að kaupfélagið hafi greitt nokkurn hluta af þessum kostnaði. Í 3. gr. er talað um, að sýslun. hafi leyfi til að jafna kostnaðinum niður jöfnum höndum sem fastagjaldi og í hundraðshlutum af heildarfasteignamati jarða og húsa með lóðum, og er þar gert ráð fyrir, að aðrir aðilar innan héraðs geti komið til greina. Sem sagt, ég lofa því f.h.n., að hæstv. atvmrh. og hv. 1. þm. Eyf. skuli fá tækifæri til að ræða við hana og segja sitt álit á þessu nánar.



Herra forseti. Þegar menn ræða þetta frv., verða menn að minnast þess, að nú er svo ákveðið í l., að byggingarsjóður er skyldur til að bera 2/3 kostnaðar við byggingarfulltrúana, og svo var til ætlazt, að þessir fulltrúar gætu komið í hverri sýslu. Þetta verða menn að muna. Þegar l. um nýbýli og samvinnubyggðir voru sett á næstsíðasta þingi, þá var þetta eldra ákvæði í l. látið falla niður. Nú mun mega um það deila, hvort skylda hvílir á sjóðnum að greiða til byggingarfulltrúanna eða ekki. Sumir halda, að þar sem hin gömlu ákvæði þar að lútandi voru ekki tekin inn í lögin um landnám og nýbyggingar, séu þau þar með fallin, en aðrir álíta, að þar sem sjóðnum bar samkvæmt eldri lögum að greiða 2/3, þá hvíli enn á honum sú skylda. Áður en hin eldri lög voru sett. hafði K.E.A. fengið sér byggingarfulltrúa og komið á sambandi fyrir alla Eyjafjarðarsýslu og part af S.Þingeyjarsýslu. Þessum byggingarfulltrúa hefur K.E.A. eða Byggingarfélag Eyjafjarðarsýslu borgað. Síðan lögin voru sett, hefur verið myndað byggingarfélag í A.-Húnavatnssýslu, sem hefur ráðið sér fulltrúa og heimtar 2/3 greidda af sjóðnum eftir eldri lögum. Nú er vafi á því, hvort skylda hvíli á sjóðnum um slíkar greiðslur. Og enn fremur er augljóst, að ef gerðar væru nú kröfur um greiðslur til 20–30 byggingarfulltrúa, gæti étizt svo upp af sjóðnum, að lítið yrði eftir til lána. Því vildu ýmsir, og þeirra á meðal ég, koma í veg fyrir þann möguleika, að allur sjóðurinn færi til að launa byggingarfulltrúa. Hins vegar teljum við nauðsynlegt, að eftirlit sé haft með byggingarframkvæmdum, og viljum því ekki sleppa byggingarfulltrúunum. Við höfum því farið þá miðlunarleið að gera ráð fyrir 7 byggingarfulltrúum, sem greidd yrðu laun að hálfu úr sjóðnum. Nú finnst ráðh. óljóst, hvort þá þurfi t.d. samkv. frv. að borga byggingarfulltrúa Eyfirðinga. Svo er þó alls ekki. Í 5. gr. eru dregin skýr mörk um það, hvaða skilyrði þurfi að uppfylla til þess að greiða megi byggingarfulltrúa laun að hálfu úr sjóðnum, og eitt af því er það, að umdæmin séu 7 og þau, sem ákveðin eru í 3. gr. Ef þeim skilyrðum verður ekki fullnægt, þá ber heldur ekki að greiða úr sjóðnum. Í 6. gr. er enn fremur tekið skýrt fram, hve mikinn meiri hluta sýslunefndarmanna á ákveðnum samþykktarsvæðum þurfi til þess að gera bindandi samþykktir um slík byggingarumdæmi. Ef t.d. 3/5 sýslunefndarmanna í Eyjafjarðar-, S.-Þingeyjar- og N.-Þingeyjarsýslum gera slíka samþykkt, yrði byggingarfulltrúa þeirra greitt úr sjóðnum. Þetta er þannig mjög einfalt mál.

Það er þá hægt að þvinga Eyfirðinga til að vera með?

- Það er alveg rétt, ef hinar sýslurnar báðar vilja gera samþykktina. Ég tel rétt, að n. ræði um þetta við ráðh. og 1. þm. Eyf., en finnst annars, að eftirlitsskyldunum sé svo í hóf stillt með frv., að það eigi að vera vel yfirkomanlegt fyrir þá, sem rækja þær, en eftirlitið hins vegar kostnaðarminna en ætlað var áður og því viðráðanlegt fyrir alla. Ég hef því ekki mikla trú á, að frv. verði breytt verulega héðan af, þótt rætt verði, enda þótt það sé sjálfsagt að gera.

Forseti (BSt): Frv. er flutt af nefnd, og hún hefur lofazt til að taka það til nýrrar athugunar, og er því ekki ástæða til að vísa því til annarrar nefndar, enda hefur engin till. komið fram um það.



Þegar þetta frv. var til umr. síðast. talaði hæstv. félmrh. á móti því. Hann sagði meðal annars, að hann óttaðist, að ef frv. þetta yrði samþykkt, mundi stór hluti alþýðu manna verða fyrir þungum búsifjum og kjör hennar með því stórlega skert. Ég benti á það með dæmum við þessar umræður, að kjör annarra væru þá ekki síður stórlega skert, ef frv. næði ekki fram að ganga. Og ég get nú ekki látið hjá líða að koma enn með skýrt dæmt þessu til sönnunar. Hér í bæ er ekkja, sem nýlega hefur misst mann sinn. Þau áttu hús, og þar eru tvö herbergi og eldhús á hvorri hæð. Á neðri hæðinni situr maður í leigu með móður sinni, sem hefur 40 þús. kr. í árstekjur og fyrir henni einni að sjá. Þegar ekkjan missti mann sinn, varð hún að skipta búi og veðsetja eignina til þess að standa undir arfi. Þær einu tekjur, sem hún hefur, eru 85 kr. mánaðarlega fyrir íbúðina á neðri hæðinni, sem fyrir stríð var leigð á 60 krónur. Hún býr svo í sinni íbúð og greiðir viðhaldskostnað af húsinu. Sonur hennar er við nám, 17 ára gamall. Ef hún gæti nú tekið húsnæði þetta til atvinnurekstrar fyrir sjálfa sig, mundi hún geta framfleytt sér og syni sínum. En þetta er henni fyrirmunað. Ég tel, að það hljóti að verða þyngra á metaskálunum, þegar þetta dæmi er athugað, að bjarga þessari konu og leyfa henni að neyta réttar síns til þess að geta framfleytt sér og sínum heldur en að leyfa manni með 40 þús. kr. árstekjur að ganga þannig á rétt hennar. Þetta er eitt af mörgum dæmum, sem sýna það, að þetta er vandamál, sem leysa þarf með sanngirni og taka til alvarlegrar athugunar og úrbóta. Ég hirði svo ekki að nefna um það fleiri dæmi, hve húsaleigul. verka gagnstætt öllu réttlæti, - dæmi, sem sýna, að alþýðu manna mundi vera mest gagn gert með því að afnema þau. Hæstv. ráðh. benti á, að lausnin væri sú að byggja fleiri hús. Ég veit nú, að honum er kunnugt um þá erfiðleika, sem á því eru nú, - m. a. fyrir aðgerðir hins stóra fjárhagsráðs og áróður þeirra þm. innan stjórnarflokkanna, sem telja, að allt sé hér komið í kalda kol, sem hefur valdið því, að ráðstafanir hafa verið gerðar, er valdið hafa stöðvun á framkvæmdum, sem annars hefði verið haldið áfram. En þótt öllu þessu væri vikið til hliðar og byrjað að byggja, skil ég ekki, hvernig það á að leysa málið, ef það er rétt hjá hv. þm. Str., að því meira sem byggt sé, því fleiri íbúðir standi auðar vegna húsaleigul. Það er þungur áfellisdómur hjá hv. þm. Str., að fjölda íbúða í bænum sé óráðstafað vegna þessara laga, og væri þarft verk fyrir húsaleigun. að rannsaka þetta. Og hví tekur ekki félmrn. sig til og fyrirskipar ýtarlega rannsókn á þessu? Vert er að benda á það, að í því peningaflóði, sem hér hefur gengið yfir, hafa verið reistar margvíslegar stórbyggingar í úthverfum bæjarins, en verið gengið fram hjá því að byggja upp miðbæinn. Þótt þörfin sé brýn, hefur ekki verið unnt að rýma hann fyrir nýjum byggingum vegna húsaleigul. Þannig liggur dýrasti hluti bæjarins óuppbyggður og það kostar bæjarfélagið margar milljónir í götum, raflögnum o. s. frv. Skal ég svo ekki ræða þetta frekar, en koma nokkuð að rökum hv. 4. landsk. Hann sagði, að bannið á hækkun á húsaleigu yrði einskis virði, ef frv. yrði samþykkt. Ég get ekki skilið þetta. Ef einhver leyfir sér að selja vöru hærra verði en verðlagseftirlitið heimilar þá bakar hann sér ábyrgð. Og ég sé ekki annað en bannið við hækkun húsaleigu yrði í jafngóðu gildi, þótt lögin væru afnumin. Hann sagði, að „spillingin yrði gerð að fastri reglu.“ Það get ég ekki heldur séð, því að ef um spillingu er að ræða, má fyrst og fremst rekja hana til húsaleigul. Ég skildi ekki heldur dæmi hans um það, að menn, sem orðið hefðu að greiða 15 þús. krónur til þess að komast inn í íbúðir, mundu verða að greiða aðrar 15 þúsundir, ef l. væru afnumin. Ég held miklu fremur, að færri þyrftu að greiða þessar 15 þúsundir, ef það er rétt, að miklu húsnæði sé haldið óleigðu vegna l., sem losna mundi, ef frv. yrði samþ. - og er það óhrakið, að húsnæði á hverja fjölskyldu í bænum er töluvert meira en það var fyrir stríð. Ekkert spursmál taldi hann það vera, hvort 1. kæmu hart niður, heldur hitt, hvort þau væru nauðsynleg. Nú er það hins vegar ekki lítið spursmál, hvort þau koma hart niður á einhverjum þegnum þjóðfélagsins, - og ég þekki hv. 4. landsk. það vel af langri samvinnu hér á þingi og utan þings, að ég veit, að hann vill ekki, að ranglæti sé við haldið með lagabókstaf gegn fjölda manns. Ég kem þá að hv. 1. landsk. Það voru tveir meginþættir í hans ræðu. Hann vildi í fyrsta lagi fá hv. þdm. til að trúa því, að frv. væri flutt í eiginhagsmunaskyni, af því að við flm. værum sjálfir húseigendur. Í öðru lagi vildi hann sanna, að hann væri heill í málinu, þar sem hann væri leigjandi og yrði vísað út á gaddinn eins og stóðhrossi, ef frv. næði fram að ganga. Ég veit nú ekki, hvort á að taka atkvæði hans í málinu alvarlega, ef það eitt ræður afstöðu hans, að hann sé hræddur um að verða rekinn eins og stóðmeri út á gaddinn, Annars get ég gert honum það til geðs og sárabóta að upplýsa það, að sjálfur er ég ekki húseigandi og hef ekki verið í mörg ár, ef það kynni nokkuð að breyta viðhorfi hans og þeirri persónulegu hagsmunaafstöðu. sem hann hefur til málsins. Ég benti honum á - og hann hoppaði upp, - hvort það væri annars nokkur sanngirni í því, að hann sæti í því húsnæði, sem hann hefur, þar sem hann er maður sæmilega fjáður, en leigir hjá ekkju, sem hefur tapað sinni fyrirvinnu. Hitt er annað mál, að ég trúi ekki þessum ummælum hv. 1. landsk., því að ég hygg, að samkomulag hans við húseiganda sé betra en hann vildi vera láta, og hann verði varla rekinn út sem stóðhryssa, svo framarlega sem viðkomandi þyrfti ekki að nota húsið til starfrækslu sér til lífsuppeldis. Hv. 1. landsk. staðfesti það annars, að óbúandi væri við það ástand í húsnæðismálunum, sem skapaðist af slæmri sambúð húseigenda og leigjenda, og lýsti því, hvernig búið hefði verið að honum og reynt að flæma hann burt. Ég fæ því ekki skilið, hvernig hann vill láta slíkt ástand ríkja áfram á þúsundum heimila. Ég saka ekki hv. 1. landsk. um þann ófrið, er hann átti l, því að hann er ágætur friðsemdarmaður. - en húsaleigulögin hafa samt getað komið honum úr jafnvægi, og ætti það raunar ekki að verða létt á vogarskálunum hjá honum. Hann sagði enn, að ekkert nema verkamannabústaðalöggjöf gæti fyrirbyggt það, að alþýða manna þyrfti að hrekjast milli húsnæðisokrara og braskara. Húseigendur hafa um mörg undanfarin ár verið undir sterkara verðlagseftirliti en aðrir þegnar þjóðfélagsins, jafnvel eina stéttin, sem fyrirmunað hefur verið að hækka sínar tekjur, og er þetta ekki til að bera saman við sparisjóðseigendur, þá að sannarlega hafi verið farið illa með þá. En sparisjóðseigendur höfðu þó það frjálsræði fram yfir húseigendur að geta tekið peninga sína út og lagt þá í eitthvað, sem arðvænlegt þótti, og spilað þannig í eins konar happdrætti. En þetta var húseigendum fyrirmunað, þeir hafa ekki getað losað sitt fé. Þeir hafa ekki getað selt hús og íbúðir sökum þess, að ekki var hægt að koma leigjendunum út, og þá vildi enginn kaupa. Þannig hafa þeir verið dæmdir til að þola hinn mesta órétt og ófrið á sínum heimilum án nokkurrar réttarbótar. Ofan á allt þetta hafa þeir fengið þá nafnbót hjá hv. 1. landsk. að vera einir af mestu okrurunum í þjóðfélaginu. Þá minntist hv. 1. landsk. á, að þetta mál snerti dýrtíðarráðstafanirnar. Það er rétt, að það mundi verka á vísitöluna, ef engar ráðstafanir væru áður gerðar, er kæmu þar á móti. Það mundi þýða 53 stig samkvæmt leyniskýrslunni. En er það þá bara þetta eina, sem verkar á vísitöluna? Ætli hv. 1. landsk. ætti ekki að vera ljóst, að samningur sá, er hann var að reyna að troða upp á sjómenn, þó að þeir vildu ekki líta við honum, gæti haft sín áhrif til lækkunar vísitölunni t. d., ef skynsamlega væri á haldið? En það er talið sjálfsagt að berjast fyrir því að ala sjómenn og verkamenn upp í því að krefjast a. m. k. 40 þúsund króna launa, jafnvel þó að það stoppaði allt atvinnulíf í landinu. Og á sama tíma er það talið sjálfsagt að berjast gegn hækkun vísitölunnar með því að varna fátækum ekkjum þess að fá meira en 85 krónur á mánuði fyrir íbúðir, sem þær lifa af að leigja út. Það er ekki lítið samræmi í þessu. Ég held, að það væri gott fyrir þá, sem þykjast vinna fyrir smælingjana hér, að athuga afstöðu sína til þessara mála í heild. Það hafa komið fram óskir hér um, að þetta mál verði fellt við þessa umræðu. Við flm. óskum hins vegar eftir, að því verði vísað til heilbr.- og félmn. Ég endurtek þá ósk, og um leið langar mig til þess að fara fram á það við hæstv. forseta, að hann reyni að sjá svo um við atkvæðagreiðsluna um málið nú, að sem flestir hv. dm. geti verið viðstaddir eða þeir viti um, er atkvgr. fer fram að minnsta kosti.

Forseti (BSt) : Út af ummælum hv. þm Barð. vil ég taka það fram, að þingmönnum ber skylda til að sækja þingfundi og greiða þar atkvæði, nema lögleg forföll eða fjarvistarleyfi forseta komi til. Það er því ekki samkvæmt neinni skyldu, sem þingsköpin leggja forseta á herðar, að verið er að doka við og senda menn út um allt til að ná þingmönnum saman til atkvæðagreiðslu. Samt sem áður, þar sem hér er um svo mikið kappsmál að ræða, að komið hafa fram tillögur um að fella það við 1. umr., mun ég reyna að sjá svo um, að dm. verði sem flestir viðstaddir, þegar atkvgr. fer fram. 
            



Herra forseti. Ég hafði hér í fyrri ræðu minni fært fram meginástæður og rök fyrir því, að ég tel óviturlegt og óverjandi að samþykkja þetta frv. Ég endurtek ekki þau rök, en hins vegar hefur engin ræða, sem síðan hefur verið flutt hér, afsannað þau rök, - ég segi hiklaust, í engu afsannað þau. Ég mun þá fyrst víkja máli mínu til hv. frsm., 1. þm. N-M. Hann talaði að vísu ekki langt mál, en vildi þó reyna að rökstyðja ýmis atriði,sem mæla með því, að l. sé breytt. Að vísu var ræða hans hvorki löng né veigamikil, aðallega hnútur til mín skildist mér, eins og þegar hann lézt fara að draga í efa þingmannsheiti mitt, fyrsti landskjörinn. En ég ber það nú að lögum eins og hann þingmannsheitið fyrri þingmaður N-M. Það er vitanlegt, ef hann vill fara út í jöfnuð okkar á milli, að um 600 kjósendur standa bak við hann, en um 4500 bak við mig. Ég hygg því, að ég hafi jafnan rétt til míns þingmannsheitis og hann, og ég þykist tala hér í umboði þeirra þúsunda, sem bak við mig standa, en ég efast um, að hv. 1. þm. N-M. tali í umboði hinna 600 kjósenda sinna í þessu máli. Ég tel mig ekki tala hér sem neinn stéttarfulltrúa, eins og hann vildi orða það, ég þykist taka alhliða sjónarmið í flestum málum, hvort sem bændur eða fólk við sjávarsíðuna á í hlut, eftir því sem ég tel rétt vera. En sum mál geta þá heitið stéttamál, en þetta mál er það ekki, húseigendur eru í öllum stéttum, og leigjendur einnig í öllum mögulegum stéttum. En það var annað, sem hv. 1. þm. N-M. og fleiri. m a. hv. þm. Str., sögðu, að húsaleigul. gerðu ekkert gagn. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um það, en lesa með leyfi hæstv. forseta. umsagnir nokkurra húsaleigunefnda, er þær sendu til mþn., sem hefur fjallað um þetta mál, sem svör við þeirri spurningu, hvaða áhrif nefndirnar telji að húsaleigulögin hafi haft. Reykjavík segir: „Lögin hafa að verulegu leyti hindrað hækkun á húsaleigu, en einkum hafa l. haft mikil áhrif í þá átt að hindra húseigendur í því að auka við sig húsnæði, sem að sjálfsögðu hefði leitt til aukinna húsnæðisvandræða hér í bænum. Hefur n. þráfaldlega orðið þess vör í starfi sínu, að húseigendur telji í fullri alvöru, að þeir hafi „brýna þörf“ fyrir aukið húsnæði, jafnvel þeir, er nú hafa miklum mun rýmra húsnæði en þeir létu sér nægja fyrir síðasta ófrið og stafar þetta að miklu leyti af bættum fjárhag þeirra.“ Þetta segir húsaleigunefndin í Reykjavík. En nú hefur verið dregið hér í vafa, að l. hefðu þýðingu fyrir aðra kaupstaði og kauptún landsins. Ég leyfi mér því að lesa umsögn húsaleigunefndarinnar í Hafnarfirði : „Húsaleigulögin hafa komið í veg fyrir, að gömlum leigjendum hafi verið sagt upp og húsaleiga hækkað í flestum tilfellum, og hafa verkað á þessu sviði til stórbóta. Hefðu engar skorður verið reistar við þessu, hefði hér orðið hreinasta öngþveiti og vandræði. Hins vegar hafa l. ekki fyrirbyggt, að fólk flytti í bæinn, og í einstökum tilfellum hefur fólk bókstaflega verið flæmt úr íbúðum, en þegar litið er á heildina, hafa l. verkað verulega til bóta. Það væri því mjög vanhugsað og til stórrar óþurftar að afnema 1.“ Ísafjörður segir, - það er ekki langt: „Búumst við, að ef húsaleigul. hefðu ekki verið sett, þá hefði fjöldi fólks verið hér bókstaflega á götunni, auk þess sem húsaleigan hefði án nokkurs vafa hækkað stórlega, og þá ekki síður í hinum lélegri húsum en skárri.“ Siglufjörður svarar aðeins með þrem orðum: „Haldið niðri húsaleigu.“ Akureyri segir: „Lögin hafa að verulegu leyti hindrað hækkun á húsaleigu og enn fremur komið í veg fyrir húsnæðisvandræði. Hins vegar valda þau miklu misræmi hvað snertir húsaleigu og hafa í sumum tilfellum haft óheppileg áhrif á viðskiptasiðferði.“ Þá koma svör frá ýmsum kauptúnum, og það er allt á sömu lund að kalla, Húsavík, Keflavík, Ólafsfjörður, Stykkishólmur, Neskaupstaður og loks Suðurfjarðahreppur í kjördæmi hv. þm. Barð., en það er eina neikvæða svarið, og er þannig: „Teljum ekki, að l. hafi haft nein áhrif hér,“ - og er það af skiljanlegum ástæðum í plássi, þar sem fólki fer fækkandi. Þessi gögn, sem ég hef nú vitnað í, liggja fyrir n., en hv. 1. þm. N-M. varast að láta það koma fram. Nú er það svo, að það liggja fyrir mjög greinilegar skýrslur um aukið húsnæði í Reykjavík frá 1940 til ársloka 1946, og það gefur heildaryfirlit yfir það, hve húsnæðið hefur stækkað. Það kemur í ljós af þessu, að mikill hluti bæjarbúa hefur með bættum efnahag leyft sér að búa við miklu stærra húsnæði en fyrir stríð, og einmitt þetta þýðir það, að húsnæði losnar ekki að sama skapi og byggt er handa þeim húsnæðislausu. Vandræðin eru því mikið til þau sömu hjá þeim, sem þurfa að fá leigt hjá öðrum. Það er nú svo, að síðan 1939 hefur meðalstærð íbúða aukizt úr 2.9 í 3,4 herbergi, íbúðirnar hafa stækkað um þetta, en ekki mun upplýst, hve margir eru að meðaltali í íbúð. Á þessu sést, hvort fólk býr ekki rýmra en fyrir stríð. Ég hygg, að það sé ólíkt rýmra víða, en þrengslin koma harðast niður á fátækum fjölskyldumönnum, og skal ég ekki fara út í að nefna dæmi um það, en þau skipta hundruðum og kannske þúsundum. Hins vegar liggja ekki fyrir skýrslur um það, hve mikið eldra húsnæði hefur verið farið í súginn, brunnið eða verið tekið undir atvinnurekstur, iðnað, verzlun og þess háttar. Það er þó nokkuð um það hér í Reykjavík, en mun ekki skipta miklu, og hefur verið bent á það. Í sambandi við hinn aukna herbergjafjölda í íbúð er rétt að geta þess, að óleyfilegar kjallaraíbúðir eru teknar með inn í þennan reikning, 3–4 herbergi í íbúð, því að það er vitað mál, að innréttaðar hafa verið margar kjallaraíbúðir, þó að þær séu ekki lögum samkvæmt. Ég held nú, að þetta hafi verið það þyngsta á metunum, er hv. 1. þm. N-M. taldi sem rök. Ég gæti tekið upp „legió“ af dæmum um samskipti leigjenda og húseigenda, annars vegar upp á ófrið, en hins vegar upp á fullan skilning þeirra í milli. En hvenær eru menn svo þroskaðir almennt, að Fróðafriður mundi koma af sjálfu sér og óhjákvæmilega milli húseigenda og leigjenda, ef l. þau, sem sett hafa verið milli þeirra, væru afnumin? Nei, þetta er ekki svo einfalt, þegar annars vegar er hin sterka hvöt, hagsmunahvötin. Ég gat þess í minni fyrri ræðu, að hér mundu búa um 1500 manns í hermannaskálum. Nú hef ég fengið upplýst með fullum rökum, að sú tala var of lág, og það munu nú vera eitthvað yfir 2000 manns í þessum herskálum. Hv. 1. þm. N-M. vildi láta líta svo út, að skálarnir væru ekki lakari íbúðir en sumar aðrar, t. d. sumar kjallaraíbúðir, og ég skal játa, að það fer nokkuð eftir því, hvernig um þá er gengið. En þessir hermannaskálar eru allir reistir til bráðabirgða. Þegar setuliðið reisti þá, var gengið út frá 5 ára endingu þeirra, sem eru ógalvaniseraðir, en allt að 10 ára endingu þeirra skála, sem eru galvaniseraðir. Það liggur því í hlutarins eðli, að mest af þessu húsnæði er algerlega óviðunandi. Þótt sumt af því sé viðunandi til bráðabirgða, þá er það vegna þess, að menn hafa sjálfir kostað miklu til þess, en hins vegar er sú stefna uppi hjá bænum, að þessar stríðsminjar hverfi sem fyrst, og það er ekkert annað en neyðin, sem veldur því, að þessir skálar eru ennþá uppistandandi. En nú kem ég að því, að húsaleigunefnd telur, að í öllu óviðunandi húsnæði búi jafnmikill fjöldi fólks og í herskálunum, eða um 2000 manns, þó að það heiti ekki hermannaskálar, t. d. kjallaraíbúðum, sem dæmdar hafa verið ónothæfar, sumarbústöðum, og loks kartöflu- eða garðlandaskúrum, sem vitanlega eru án allra þæginda, án vatns, rafmagns, hitunar, skolprennslis og annarra þeirra þæginda, sem bæjarfélagið hefur upp á að bjóða. Og ekki væri glæsilegt að búa í sumarbústöðunum, þessum timburhjöllum, ef það kæmi t. d. verulega harður vetur. Meginhlutinn af þessu fólki mundi að sjálfsögðu fá sér betra húsnæði, ef það væri á boðstólum á skaplegu verði, en mikill hluti af þessu fólki berst í bökkum fjárhagslega. Heill hreppur, Kópavogshreppur, hefur risið upp og er að mestu leyti byggður þessu fólki, sem býr í bráðabirgðahúsnæði, sumarbústöðum, smáhýsum og slíku. Ég held nú, að ég hafi svarað hv. 1. þm. N-M. í höfuðatriðum, því. sem hann taldi sig flytja sem rök fyrir sínu máli. Hv. þm. Str. (HermJ) flutti hér alllanga ræðu og vildi reyna að sanna það, að hér væri alveg nægilegt húsnæði, og jafnvel, að það stæði autt. Það væru aðeins húsaleigul., sem stæðu í vegi fyrir því, að þetta húsnæði værí notað. Ég held, að þetta hafi verið höfuðröksemd hans í öllum þeim orðaflaum, sem hann flutti hér. Hann er ekki staddur hér, en ég held, að ég verði að svara þessari einu fullyrðingu hans með einu bréfi til félmrh., sem húsaleigunefndin hefur góðfúslega látið mér í té. Þetta bréf afsannar allar fullyrðingar hv. þm. Str. um hið auða, ónotaða húsnæði hér í bænum. Með leyfi forseta: „Samkvæmt tilmælum yðar, herra félagsmálaráðherra, vill húsaleigunefnd Reykjavíkur hér með taka fram eftirfarandi varðandi umtal um autt húsnæði hér í bænum: Undanfarin ár hefur n. bæði vor og haust gert sérstaka gangskör að athugun á auðu húsnæði. Hefur þetta verið framkvæmt þannig, að birtar hafa verið tilkynningar í blöðum bæjarins, þar sem fram hefur verið tekið, að húsaleigunefndin muni taka autt húsnæði leigunámi til afnota fyrir húsnæðislaust innanhéraðsfólk. Jafnframt hefur fólk verið beðið að gera aðvart um autt húsnæði. Hefur n. í sambandi við þessar auglýsingar og á öðrum tímum iðulega verið tilkynnt um húsnæði, er talið hefur verið ónotað. Allar slíkar kærur hefur n. rannsakað, jafnóðum og þær hafa borizt, bæði með skoðun á húsnæðinu sjálfu og með yfirheyrslum. Einnig fer n. oft á ári af sjálfsdáðum í eftirlitsferðir um bæinn í leit að auðu húsnæði. Við framangreindar athuganir hefur komið í ljós, að langflestar tilkynningar um autt húsnæði hafa ekki verið á rökum reistar, og hefur misskilningurinn venjulegast stafað af því, að viðgerðir, breytingar eða hreingerningar hafa staðið yfir í húsnæðinu. Á s. l. hausti til dæmis bárust n. 29 tilkynningar um autt húsnæði, en af þeim reyndust aðeins 2 hafa við rök að styðjast. Þá hefur það ekki ósjaldan komið fyrir, að fólk hefur álitið, að nýbyggingar væru auðar, en þegar að hefur verið gáð, hefur komið í ljós, að húsnæðið hefur ekki verið fullbúið til íbúðar og jafnvel stundum ekki nema „fokhelt.“ Það húsnæði aftur á móti, er reynzt hefur standa autt. hefur n. sumpart tekið leigunámi og sumpart á annan hátt hlutazt til um, að leigt yrði þegar í stað innanhéraðsfólki. Með hliðsjón af framanrituðu vill n. taka fram. að henni er ekki kunnugt um, að nú sé neitt autt íbúðarhúsnæði hér í bænum, og hún hefur ekki ástæðu til að ætla, að svo sé.“ Ég held, að þetta bréf frá húsaleigun. taki af öll tvímæli um það, að húsnæði sé ónotað hér í bænum. Þetta er því algerlega út í hött. Menn geta rætt hér aftur á bak og áfram og staðhæft, að húsaleigul. séu ranglát og að þau séu brotin. Ég geng þess ekki dulinn, að húsaleigul. hafa verið brotin, síðan þau voru sett. En hvaða l., sem koma við almannahagsmuni í þessu landi, eru ekki brotin? Eru ekki áfengislögin brotin? Svo stórkostlega, að meiri hl. þjóðarinnar hrýs hugur við. Eru ekki landhelgisl. brotin? Kannske eingöngu af útlendingum, en líka af innlendum. Ég gæti nefnt fjölda l., sem þjóðfélaginu þykir nauðsynlegt að halda við, og nákvæmlega það sama á einnig við um húsaleigul. Við vitum, að það sem hefur skapað það, sem við köllum brot, er hin geysimikla eftirspurn, sem er eftir húsnæði. En hvernig hægt er að fullnægja eftirspurninni, er svo mikið vandamál, að ég dreg enga dul á það, að ekki er hægt að ámæla Reykjavíkurbæ, þó að ekki sé hægt að fylla upp í þá eftirspurn, sem hér er á viðunandi húsnæði. Þó bæði bæjarstjórn Reykjavíkur, félagasamtök og einstaklingar hafi varið milljónum og tugum milljóna til þess að bæta úr þessu, þá hefur það ekki tekizt. Fjölgun bæjarbúa árlega fer að nálgast 3000 manns. Ég hef ekki leitað upplýsinga um það hjá klerkum bæjarins, hve margt af ungu fólki hefur gengið í hjónaband, en það er vitað, að margt fólk byrjar búskap og þarf húsnæði. Og í þennan bæ hafa streymt stórir hópar af fólki, sem stundum fær húsnæði og stundum ekki. Hverjir eiga þá að víkja? Þeir gömlu, sem sitja í skugganum. Svo vill enginn taka þá inn, því að það er vitað mál, að ef einhver er svo ógæfusamur að eiga mörg börn, getur hann hvergi fengið inni. Og þetta eru mennirnir, sem ólíklegastir eru til þess að hafa ráð á að byggja yfir sig. Húsaleigul. vernda ekki hvað sízt fjölskyldumenn, sem verða að langmestum hluta að búa í leiguhúsnæði. Skrafi því, sem mig snertir. svara ég ekki. Það má hver sem vill halda, að ég sé að tala fyrir mig. Mér væri alveg sama, þótt húsaleigul. væru afnumin. Ég gæti komizt í hús. Það er alveg misskilningur, að ég þurfi að vernda mitt eigið hreiður í þessu efni. Það gefst tækifæri til að tala aftur í þessu máli, þegar n. hefur kynnt sér það og athugað þær skýrslur, sem verður að byggja á, og þá kemur væntanlega eitthvað nýtt upp í málinu. Að lokum vil ég segja þetta: Ég sé, að sá þm., sem ég vildi snúa máli mínu til, er ekki staddur hérna, og vil ég því beina orðum mínum til forseta. Ég hef setið hér bráðum 21 þing og hef átt í orðasennu við menn úr öllum flokkum og stundum hörðum, en ég minnist þess ekki, að menn hafi verið bornir ærumeiðandi sökum, og minnist þess ekki heldur að hafa heyrt það annarra í milli. Ég hef nú orðið fyrir því af þm. að vera borinn ærumeiðandi sökum. Það eru þau rök, sem hann hafði í þessu máli. Í skjóli þinghelginnar hefur þetta verið leyft. Hann er hér ekki viðstaddur. En þegar hann má mál mitt heyra, mun ég skora á hann að endurtaka þau ummæli, sem hann hafði gegn mér, utan þinghelginnar, því að það er sá eini vettvangur, sem ég hef til þess að stefna honum fyrir lög og dóm. Ég hef líka annan rétt, og það er að fá leyfi hv. d. til þess að krefja þm. ábyrgðar. Ég veit ekki, hvort það hefur nokkru sinni áður verið leyft. Það mun hafa verið leyft einu sinni, en það leyfi var aldrei notað. Ég ætla því ekki að gera d. erfiðleika með því að fara fram á þetta. Ég mun ekki heldur leggja mér í munn slík ummæli sem aðrir þm. hafa látið sér sæma að viðhafa um mig. Þeir um það. Að öðru leyti mun ég ekki svara þessum þm. frekar í þessu máli.

Forseti (BSt) : Hv. þm. Barð. (GJ) hefur fengið fjarvistarleyfi. Út af orðum hv. 1. landsk. (SÁÓ) vil ég minna hann á og aðra hv. dm., sem viðstaddir voru umrætt tækifæri, að ég hringdi - og það allrækilega -, þegar þessi ummæli voru höfð í frammi. Það er sýnt, að þessu máli lýkur ekki í dag, en ég vil spyrja hv. 6. landsk., hvort hann muni tala langt mál.  (stgr A: Nei, ræða mín verður stutt)  .



Herra forseti. Það eru nú búnar að vera langar og - með köflum allheitar umræður um þetta mál, og eins og oft vill verða, þegar kapp kemur í mál, komið allvíða við og stundum alllangt sótt eftir rökum, ef rök skyldi kalla. Ég skal ekki lengja umr. með því að ræða um það, en aðeins segja örfá orð um það, sem ég tel mestu máli skipta um afgreiðslu þess frv., sem hér liggur fyrir. Mér sýnist, að þegar um er að ræða að afnema húsaleigul., eða eins og hér er ætlazt til, afnema bannið við því að mega afnema húsaleigul., sem er það sama og að afnema húsaleigul., þá sé það tvennt, sem ber að líta á. 1. Hvort og þá að hversu miklu leyti húsaleigul. hafa gefið leigjendum þá vernd, sem ætlazt er til. 2. Hvaða áhrif það mundi hafa á verð húsaleigunnar, ef þau yrðu afnumin. Þessi atriði hefur bæði borið á góma hér, en um þau eru skiptar skoðanir. Og af þeim þm., sem eru flm. og stuðningsmenn þessa máls, hefur því mjög verið haldið fram, að árangur húsaleigul. sé svo lítill, að ekki sé ástæða til þess, þess vegna, að vera að halda þessum l. við. Hv. þm. Str. (HermJ) talaði mjög um þetta og vildi halda því fram - í öðru orðinu sagði hann, að 2–3% mundu njóta verndar húsaleigul., en í öðru orðinu 2 af 10. og sagði þá, að fyrst ekki væri vernd fyrir 8 af 10, þá væri ekki ástæða til, að hún væri fyrir 2. En ef um er að ræða 2 af 10, þá mundu það vera 20%. Það kom fram hjá hv. l. þm. N-M. (PZ), að það mundu vera um 3/5. sem byggju í sama húsnæði. Það væru þá 60%, sem nytu verndar þeirrar, sem til var ætlazt. Þetta sýnir það, að þm. Str. hefur verið langt frá því að nota það, sem mætti kalla rök fyrir sínu máli, þegar hann sagði, að það væru ekki nema 2–3%, sem yrðu aðnjótandi hagsmunanna, en hv. 1. þm. N-M (PZ) segir, að samkv. skýrslum muni það vera um 60%. Menn hafa viljað halda því fram, að jafnvel þótt skipti hafi orðið í leiguhúsnæði, sé það engin sönnun fyrir því, að leigan hafi hækkað, því að þá hafi þeir leigjendur, sem komu í þá íbúð, átt rétt á að fá húsnæðið metið af húsaleigun., ef leigan var hækkuð meira en góðu hófi gegndi, en ég hygg, að þrátt fyrir það væri það rangt af löggjafarvaldinu að kippa að sér hendinni um vernd til þeirra leigjenda, sem notið hafa þessarar verndar og njóta hennar enn. Þá kem ég að því, sem er meginatriði þessa máls. Hvaða áhrif hefur það á verð húsaleigu, ef húsaleigul. yrðu afnumin? Því hefur verið haldið fram, að húsaleigan mundi lækka, ef þau yrðu afnumin. Ég skil ekki, hvaða líkur þeir geta talið til þess, að húsaleigan mundi lækka, ef húsaleigul. væru numin úr gildi. Það virðist alveg liggja í augum uppi, að húseigendur reikna alveg með því sjálfir, að húsaleigan mundi hækka og það verulega. Hins vegar halda þeir því fram, að eins og sé, sé talsvert af húsnæði, sem ekki er notað. vegna þess að eigendur þessa húsnæðis hafi verið að fresta því að taka það í notkun, af því að þeir geti ekki sagt því upp, en ef þetta ákvæði væri afnumið, mundi þetta húsnæði verða frjálst til leigu og eftir því, sem þeir halda fram, við lægra verði en í nýju íbúðunum. Ég skal ekki segja um það, hvort og að hve miklu leyti húsnæði er ónotað hér í Reykjavík. Hv. 1. landsk. (SÁÓ) las hér bréf frá húsaleigun., þar sem því er lýst yfir, að það eigi sér ekki stað. En jafnvel þótt svo væri, að húseigendur héldu húsnæðinu ónotuðu og vildu ekki leigja, býst ég ekki við, að það sé af þeirri ástæðu, sem flm. halda fram, heldur af því, að þeir halda þessu húsnæði á svörtum markaði og eru að vona að vegna húsnæðiseklunnar geti þeir fengið að þessu kaupanda fyrir enn hærra verð en þeir eiga kost á að fá í augnablikinu. Og ég held, að hægt sé að slá því föstu, að því meira sem húseigendur gætu losað og því meiri sem eftirspurnin er, þeim mun meira af húsnæði mundi komast á svartan markað og húsnæði almennt hækka, ekki aðeins leiga fyrir íbúðir, þar sem gömul húsaleiga gildir nú, heldur yfirleitt. Um þetta eru skiptar skoðanir. Ég get sagt þetta, og flm. geta fullyrt hitt. En ég gæti bent á annað í þessu sambandi, sem gefur bendingu um, hvernig færi, ef þetta yrði samþ. og verð húsaleigu færi eftir eftirspurn á frjálsum markaði, og það er, ef athugað er, hverjir það eru, sem fyrst og fremst berjast fyrir að fá þessa breyt. Það er fyrst og fremst fasteignaeigendafélagið hér í Reykjavík, sem hefur barizt fyrir þessu um langa hríð, og það er fyrir áhrif þess, sem þetta frv. er flutt hér. Hvers vegna eru það húseigendur, sem hafa áhuga fyrir þessu? Ætli það sé af því, að þeir hafi áhuga fyrir, að húsaleiga lækki? Hvort ætli þeir hafi áhuga fyrir því, að húsaleiga hækki eða lækki? Mér finnst liggja í hlutarins eðli, að þeir hafi meiri áhuga fyrir, að hún hækki en að hún lækki, og áhugi þeirra stafi fyrst og fremst af því, að þeir reikna með því, að húsaleigan muni hækka, en ekki lækka. Ég býst líka við, að áhugi stuðningsmanna þessara manna sé af nokkurn veginn sömu rót runninn og að þeim sé það ljóst, að húsaleiga muni hækka, en ekki lækka, og það er það, sem mestu máli skiptir í þessu sambandi. Það er ekki hægt að áfellast þá menn, sem hér eiga hagsmuna að gæta, því að það er ekki nema mannlegt, að þeir sæki á í þessu efni. Hins vegar liggur það í hlutarins eðli, að þeir, sem vilja spyrna fæti við því, að húsaleiga hækki, þeir verða að gera það - og það jafnvel þótt hægt sé, að finna einstaka dæmi, þar sem hægt er að segja, að húseigendur hafi orðið hart úti. Þeir, sem vilja spyrna á móti, verða að vinna gegn því, að þessi l. séu tekin burtu. Meðal þeirra er ég, Þess vegna greiði ég hiklaust atkvæði gegn því frv., sem hér liggur fyrir.

Forseti (BSt) : Ég hafði hugsað mér, að hægt yrði að koma hér öðru máli af í dag. Af því verður ekki, og verður því umr. um þetta mál haldið áfram.



Herra forseti. Þetta frv. fer fram á það, að niður verði felldar 1., 2., 10. og 14. gr. gildandi húsaleigul., enn fremur. að orðin „gildi uppsagnar og önnur“ í 2. málsgr. 8. gr. 1. falli burt. Þarna gætir þó einhvers misskilnings og hroðvirkni af hendi hv. flm., því að í 2. málsgr. 8. gr. l. finnast þessi orð hvergi, heldur er hinn tilvitnaða setningarhluta að finna í 5. málsgr. 8. gr. Ég held því, að það væri rétt af hv. flm. að bera fram brtt. við frv. þessu til leiðréttingar. Þegar umr. fóru hér fram um þetta mál og ég tók þátt í þeim, þá var upplýst, að heilbr.- og félmn. yrði afhent nál. mþn., sem félmrh. skipaði sumarið 1946 til þess að rannsaka áhrif húsaleigul. og gera till. um endurskoðun á þeim. Núna á seinustu dögum hef ég átt þess kost að athuga þetta nál. og hef sannfærzt um það, að þeir menn, sem þessa n. skipuðu, hafi unnið mikið verk og athugað þetta mál allgaumgæfilega, og ég hygg, að ekki verði annað sagt heldur en að þeir hafi þarna framkvæmt rannsókn á málinu nokkurn veginn hlutlaust, hvort sem það er athugað út frá sjónarmiði húseigenda eða leigjenda. N. virðist hafa framkvæmt þessa rannsókn út frá því, hverja þjóðfélagslega þýðingu þessi löggjöf hefur og hvort tímabært sé að afnema hana eða gera á henni verulegar breyt. Ég tel fulla ástæðu til þess að gefa upplýsingar um það, sem ég tel mestu máli varða í þessu ýtarlega nál. Ég þarf ekki að endurtaka það, sem hér hefur verið vikið að, eins og það, sem hv. 1. landsk. las hér upp áðan, sem er nokkuð af upplýsingum úr þessu nál., sem sé svör húsaleigunefndanna, sem þessi mþn. fékk um það, hvaða þýðingu þær teldu, að löggjöfin hefði og hefði haft. En húsaleigun. voru einnig spurðar um það, hvort þær teldu hyggilegt að afnema l. eða breyta þeim, og þá hvaða breyt. húsaleigun. teldu, að gera þyrfti. Þessi svör hafa ekki verið birt hér í d., og tel ég alveg sjálfsagt, að þau verði gerð hv. þdm. kunn. Þegar þessi spurning var lögð fyrir húsaleigun. í Reykjavík, hvort hún teldi heppilegt að afnema húsaleigul. eða breyta þeim, þá var svarið þetta að meginefni, að hún teldi það ekki fært vegna glundroða og öngþveitis, sem af því mundi leiða. Húsaleigun. í Hafnarfirði segir: Væri mjög vanhugsað og til stórrar óþurftar að afnema l., en hins vegar mætti breyta þeim, t. d. gefa heimild til að hækka gamla grunnleigu um vissan hundraðshluta. Ísafjörður: Nei, ekki heppilegt enn sem komið er. Mundi verða mikil hætta á uppsögnum húsnæðis og jafnvel útburði fólks. Jafnframt mætti búast við gífurlegri hækkun húsaleigunnar Siglufjörður: Nei. Akureyri svaraði að meginefni á þessa leið: N. telur ekki hyggilegt að afnema l. að svo komnu, þar sem hún óttast, að skyndilegt afnám þeirra mundi skapa öngþveiti í húsnæðismálum og valda gífurlegri hækkun á húsaleigu. Hins vegar telur hún hyggilegt að afnema l. smám saman. þegar úr rætist í húsnæðismálum. Keflavík: Teljum óheppilegt að afnema l. Stykkishólmur: Ekki rétt að afnema 1., heldur breyta þeim og leyfa hækkun á gömlu húsnæði. Aðeins ein húsaleigun. á öllu landinu svaraði þessari spurningu játandi, það er húsaleigun. í Neskaupstað. Ég tók eftir því, þegar hv. 1. landsk. hélt sína ræðu áðan, að þá gat hann ekki um það svar, sem fyrir lægi í þessum plöggum frá fasteignaeigendafélagi Reyklavíkur, en ég tel alveg sjálfsagt að ganga ekki fram hjá þessu svari, heldur taka það með og leggja ekki hvað minnst upp úr því. Svar fasteignaeigendafélags Reykjavíkur við fyrri spurningu mþn. er að meginefni þetta: „Við teljum í fyrsta lagi, að húsaleigul. séu til viðhalds hinni háu húsaleigu, sem nú er greidd í nýbyggðum húsum.“ Eftir þessu er það brennandi áhugamál fasteignaeigendafélags Reykjavíkur að fá leiðréttingu á því ástandi, að nú sé greidd of há húsaleiga í nýjum húsum í Reykjavík. Mér fer eins og Njáli forðum, að mér finnst ég þurfa að láta segja mér tvisvar eða þrisvar, að það, sem brenni heitast fyrir brjósti fasteignaeigendafélagsstjórnarinnar, sé, að húsaleigan í nýju húsunum í Reykjavík sé of há og hún vilji í nafni síns félagsskapar heimta afnám húsaleigul. fyrir þær sakir, að það þurfi að lækka leiguna í nýju húsunum. Ég held, að þessi ástæða, sem þarna er talin í fyrsta svari fasteignaeigendafélagsins, sé vel klædd í flíkur hræsninnar, og get ég ekki orða bundizt um það. Vitanlega, eins og hv. 6. landsk. gat um áðan, getur ekkert vakað annað fyrir stjórn fasteignaeigendafélags Reykjavíkur með því að gera kröfur um, að húsaleigul. séu afnumin, heldur en það að geta fengið rýmri hendur um uppsagnir húsnæðis til þess að geta notfært sér möguleika, sem við það kynnu að skapast til hækkunar á húsaleigu. Ég tek því ekki hátíðlega þennan fyrsta lið í svari fasteignaeigendafélagsins. Í öðru lagi segist fasteignaeigendafélag Reykjavíkur vilja afnema húsaleigul. af því, að þau veki úlfúð og illindi milli leigutaka og leigusala, er leiði til útburðarmála. Það getur vel verið, að þeim góðu mönnum hrjósi hugur við þessari úlfúð út af þeim hömlum, sem húsaleigul. leggja á frelsi húseigenda til þess að setja upp eða hækka húsaleigu,. en ef ákvæði húsaleigul. væru afnumin, til þess að þessi úlfúð sjatnaði. - hver væri þá tilgangurinn? Hann væri sá að gera aðstöðu húseigendanna sterkari til þess að kasta leigjendum út og gera aðstöðu leigjenda hæpnari til þess að geta verið áfram í því húsnæði, sem þeir hafa. Hv. 1. þm. N-M. og hv. þm. Barð. hafa mjög í ræðum sínum vikið að þessu ástandi, sem þeir hafa málað mjög dökkum litum og segja, að það sé mjög víðtækt og almennt ríkjandi úlfúð í bænum milli húseigenda og leigjenda. Þessi úlfúð getur ekki verið sprottin af öðru en því, að húseigendur séu ekki ánægðir með að hafa ekki frjálsar hendur um að hækka leiguna við sína leigjendur. Þeir vilja fá slíkt frjálsræði. Þeir vilja fá afnumið úr l. bannið við uppsögn húsnæðis til þess að geta hækkað leiguna í gömlu húsnæði. Ég hef hlustað á þessar átakanlegu sögur, sem hv. 1. þm. N-M. sagði hér í þessu sambandi, eins og það, að húseigandi hafi lokað fyrir salerni og að leigjandi hafi leitað lögregluaðstoðar til þess að ná í sultukrukku, - húseigandi hafði í því tilfelli lokað fyrir matargeymslu leigjanda til þess að gera honum ómögulegt að vera í íbúðinni. Hverjum á að rétta hjálparhönd samkvæmt þessu frv.? Á að rétta leigjendum hjálparhönd í því tilfelli, þegar þeir eru ofsóttir af húseigendum? Nei, það á að afnema bannið við uppsögn húsnæðis, það á að rétta húseigendum hjálparhönd til þess að þurfa ekki að beita svona ómannúðlegum aðferðum, en það á að hjálpa þeim til þess að geta kastað leigjendum fyrirhafnarlaust út á gaddinn. Mér hefði fundizt, ef það hefði átt að leita lækninga á þessu ástandi, að þá hefði þurft að setja nýtt ákvæði í húsaleigul. til þess að styrkja aðstöðu leigjenda í slíkum tilfellum, en það liggur ekki hér fyrir. Í stað þess á, til þess að kóróna svona aðfarir húseigenda, að styrkja aðstöðu þeirra til þess að geta kastað fólkinu út á götuna með lagastyrk á bak við sig. Ég get ekki tekið undir slíka lagasetningu, og mér finnst, þegar hv. 1. þm. N-M. og hv. þm. Barð. hafa verið að draga þessi atriði hér fram, að þeir hafi gert sínum umbjóðendum - húseigendunum í Reykjavík - lítinn greiða með því að draga slík atriði fram, því að það lýsir hvorki menningarástandi þeirra lofsamlega né sannfærir nokkurn mann um, að það styrki þeirra aðstöðu til þess að koma sínum vilja fram við leigjendur. Þessi tvö atriði í svari fasteignaeigendafélags Reykjavíkur áýna, að það vakir ekkert annað fyrir þeim heldur en að fá sterkari aðstöðu til að segja upp húsnæði til hækkunar á þeirri leigu, sem einstakir leigjendur eiga ennþá við að búa. En í sömu andránni sem hv. 1. þm. N-M. og hv. þm. Barð. halda því fram, að það sé orðin ákaflega þýðingarlítil löggjöf -, húsnæðislöggjöfin -, hún haldi svo óvíða niðri húsaleigu, þá halda þeir því fram, að slíkt illindaástand ríki á þúsundum heimila í Reykjavík út af missætti húseigenda og leigjenda. Hvernig fær þetta samrýmzt? Ekki getur þetta illindaástand ríkt á þúsundum heimila í Reykjavík nema því aðeins, að húsaleigulöggjöfin verndi enn þá þúsundir heimila gegn húsaleiguokri, því að út af því er ágreiningurinn risinn. Ef löggjöfin hins vegar verndar fáa, þá hlýtur þetta illindaástand að vera í tiltölulega fáum tilfellum. Mér þykir leitt að hafa orðið að fletta ofan af þessu, að svar fasteignaeigendafélags Reykjavíkur er ekki af neinum heilindum fram sett. Það er greinilegt, að það, sem þeir láta í veðri vaka, er allt annað en það, sem þeim býr í brjósti. Menn hafa hér talað um það, að það væri ákaflega augljóst mál, ýmist að húsaleigulöggjöfin væri þýðingarlaus og ranglát eða þá á hinn bóginn, að hún sé ennþá mjög gagnleg. Gunnar Þorsteinsson hrm., sem er einn þeirra, sem skipuðu mþn. í húsnæðismálum, segir hins vegar í sínu séráliti í nál., að vegna margvíslegra stórbreytinga, sem orðið hafi á þjóðfélagslegum atvinnuháttum á seinustu árum, sé oft mjög erfitt að fullyrða, hver sé hin rétta orsök eða ástæða fyrir ákveðnu ástandi í húsnæðismálunum, oft séu orsakirnar margar og samverkandi. Þetta er tvímælalaust alveg rétt hjá þessum manni, og í rauninni er það gefinn hlutur, að einmitt af því, að hér er oft erfitt að greina á milli, hverjar séu orsakir til ákveðins ástands í þessum málum, þá fara menn svo mjög í hár saman og sýnist sitt hverjum. Í þessum málum er það alveg gefinn hlutur, að húsaleigulöggjöfin nær ekki nú að fullu þeim tilgangi, sem henni er ætlað að ná, en að mörgu leyti er hún enn þá til bóta og verndar hag margra, sem full ástæða er til að vernda, ástandið er ekki það mikið breytt frá því að löggjöfin var sett. Ég get ekki hjá því komizt, úr því að ég er að ræða þetta nál., að víkja að ýmsum ummælum þeirra Baldvins Jónssonar og Egils Sigurgeirssonar, sem sameiginlega mynda meiri hl. í mþn. í húsnæðismálum. Þegar þeir hafa lokið sinni gagngeru rannsókn í þessum málum, þá láta þeir í ljós skoðun sína á gildi húsaleigul. og vitna í fyrsta lagi til þeirra eindregnu svara, sem þeir hafi fengið frá húsaleigun, víðs vegar utan af landi. Þeir segja, að það sé sameiginlegt álit húsaleigun., að lögin hafi að verulegu leyti haldið niðri húsaleigunni. Og þeir gera þetta álit húsaleigun. að sínu áliti. Þeir, B. J. og E. S. segja, að þeir vilji ekki fallast á, að ósamræmi það, sem skapazt hefur um húsaleigu, sé húsaleigul. að kenna, en því er haldið fram í þessum umr., heldur sé aðalorsökin sú alkunna staðreynd, að ekki hefur tekizt að hafa hemil á dýrtíðinni í landinu. Í framhaldi af þessu segja þeir B. J. og E. S.: .,Húsaleigul. hafa komið í veg fyrir það, að fólki væri sagt upp húsnæði og það borið út á götuna, en sama húsnæði síðan leigt aftur fyrir miklu hærra verð. Ef l. hefðu ekki verið til um þessi efnt, má það vera ljóst, að hér hefði skapazt ástand, sem ekki verður sagt um, hvernig hefði getað endað.“ Þeir búast sem sé við, að það ástand, sem þá hefði skapazt, hefði orðið mjög ískyggilegt, og draga enga dul á, að löggjöfin hafi haft hina víðtækustu þýðingu til þess að halda niðri verði á húsaleigu. Þeir segja enn fremur: - „Húsaleigul. hafa verið sterkasta og haldbezta ráðstöfun hins opinbera til þess að halda niðri dýrtíð og verðbólgu. Það er álit okkar, að enn geti ekki verið um það að ræða að nema burtu allar takmarkanir um ráðstöfun húseigenda á afnotum húsnæðis.“ Og þeir rökstyðja þetta með því að segja, að enn séu fyrir hendi flestar sömu ástæður, sem leiddu til þess, að l. voru sett í upphafi. Í sambandi við þetta benda þeir á, að húsaleigul. séu enn í gildi í flestum löndum heims, - húsaleigun. allra kaupstaða nema eins hafi eindregið mælt gegn því, að húsaleigul. væru afnumin, vegna þess öngþveitis og vandræða, sem af því mundi leiða. Þeir koma inn á það í nál., hvort ekki væri ástæða til að heimila einhverja hækkun á gömlu húsaleigunni, og telja, að það væri í rauninni það, sem helzt hafi runnið stoðir réttlætis undir að gera. En þó segja þeir: „Ef bann við hækkun á leigu yrði úr l. numið, er það litlum vafa undirorpið, að þá mundu því lítil takmörk sett, hvað menn gætu áskilið sér eða fengið greitt fyrir húsnæði á leigumarkaðnum.“ Þeir búast við, að af því mundi leiða verulega hækkun á húsaleigu. Þeir viðurkenna hins vegar, að margt mæli með því, að leyfð væri einhver hækkun á gömlu húsaleigunni, ef það væri hægt án þeirra afleiðinga, sem þeir horfa fram á, að stórhækka gömlu húsaleiguna. Enn segja þeir: „Það er líklegt, að flestir þeir, sem misstu sitt gamla húsnæði vegna rýmkunar á uppsagnarákvæðum l., yrðu að sæta þeirri háu leigu, sem nú tíðkast á leigumarkaðnum.“ Þetta er líka beint svar þeirra við þeirri breyt., sem hér er farið fram á. Á öðrum stað í nál. mþn. er vikið að því, hvaða þýðingu afnám húsaleigul. mundi hafa á dýrtíðina í landinu eða vissa hækkun á húsaleigu, og ber n. þar fyrir sig útreikninga Hagstofu Íslands. N. segir: „Hagstofan hefur upplýst, að ef leyfð yrði hækkun gömlu húsaleigunnar um 100% og sú hækkun gengi inn í vísitöluna, þá mundi það hækka hana um 28 stig. Ef leyfð yrði þreföld hækkun, mundi vísitalan hækka um 56 stig, og ef hækkunin yrði fimmföld, mundi vísitalan hækka um 112 stig. Ef þessir útreikningar hagstofunnar eru réttir, sem ég hef enga ástæðu til að efa, þá sjá það allir, að ekki er gott að standa með viðleitni ríkisstj. til þess að halda dýrtíðinni í skefjum og gera jafnframt slíka breyt. á húsaleigul., sem kynni að leiða til 50–100 stiga hækkunar á vísitölunni. Það yrði þá að vera meira en lítil lagfæring í réttlætisátt, sem með því ynnist á hinn bóginn. Ég býst við, að eins og nú standa sakir í þessum málum, þá sé ekki gott að finna þann aðila í þjóðfélaginu, sem geti betur um þessi mál sagt heldur en húsaleigunefndirnar víðs vegar úti um landið og mþn., sem hefur rannsakað þetta mál í heild, sem er hlutlaus aðili fyrir það opinbera. Ég legg því mikið upp úr þessu mþnál. og áliti húsaleigun., og þar dreg ég ekki undan álit stjórnar fasteignaeigendafélags Reykjavíkur, sem ég tel, að vitni þar mjög í sömu átt og taki í sama streng og húsaleigun. og mþn. sjálf, þó að svar fasteignaeigendafélagsins sé ekki af þeirri hreinskilni fram sett, sem æskilegt hefði verið. Ég hef hlýtt á allar þær umr., sem hér hafa farið fram, og ekkert í þeim hefur verið þess eðlis, að það hafi sannfært mig um, að það sé forsvaranlegt þrátt fyrir hagsmuni húseigenda að gera þá meginbreyt., sem hér er farið fram á. Að fella niður bann við uppsögn húsnæðis kemur að mínu áliti ekki til greina á þessu stigi. Frekar væri hugsanlegt að heimila uppsögn atvinnuhúsnæðis, þar á meðal verzlunarhúsnæðis, þar sem framboð á því er talsvert, þannig að ekki eru líkur til, að það fari upp úr öllu valdi, þó að það væri gefið frjálst. Það er það eina, sem ég gæti hugsað mér til tilslökunar í þessa átt. En að leyfa uppsögn á íbúðarhúsnæði mundi hafa svo ískyggilegar afleiðingar í för með sér, að ég hygg, að menn vildu trauðlega vera ábyrgir fyrir því, þegar til kastanna kæmi.



Herra forseti. Hér er sá reginmismunur milli mín og hv. 1. landsk., að meðan hann virðist vilja fara eftir því, hvað aðrir segja honum, - húsaleigun. segir honum og hans kjósendur segja honum -, þá vil ég ævinlega fara eftir því, sem ég sjálfur tel rétt. Og það er líka sá reginmismunur milli okkar, að meðan ég vil grundvöll undir málunum og athuga hann sjálfur og mynda mér skoðun, þá vill hann taka ómelt orð annarra manna og gera að sínum. Af þessu kemur það, að þegar ég tala um mál, þá reyni ég að leiða í ljós. hvernig ástandið sé, en ekki hvernig aðrir segja, að ástandið sé. Ég hef sýnt, að húsnæði er yfirleitt rýmra en það var. Ég hef skýrt frá dæmum um ósamkomulag milli leigjenda og húseigenda og sýnt, að það er skapað af húsaleigul. En það er sagt af hv. síðasta ræðumanni, að við ætlum að leysa þetta ósamkomulag einungis með hag húseigenda fyrir augum. Þetta er ekki rétt. Það er hagur beggja að losna við að búa saman í ósamlyndi og illindum. Ég hef bent á, að samkv. rannsóknum væru 2/5 af íbúðunum í sama húsnæði og 1939, en það liggur ekki fyrir, hve margir af þeim eru leigjendur og hve margir eigendur. Ég sagði, að þessar tölur væri ekki hægt að sanna og væri hér aðeins um stikkprufu að ræða, en ég hef einnig bent á, að 4/11 íbúanna hafa skipt um húsnæði frá því árið 1940. Þessa tölu er ekki hægt að véfengja, því að hún er samkv. opinberum skýrslum. Á þessu vil ég byggja álit mitt, en ekki á því, sem Pétur og Páll segja mér. Afstaða mín markast af því, hve fáir eru í sama húsnæði og árið 1940, og af því, að ósamkomulag er milli eigenda og leigjenda. Þetta eru undirstöðuatriði, þegar menn vilja skapa sér skoðun á því, hvernig laga skuli húsnæðisvandamálin. Ég tel enn fremur mikið húsnæði ónotað í bænum vegna ákvæða l. og tel lykilinn að því húsnæði fyrst lausan, ef frv. verður samþ. Hv. 1. landsk. segir þetta ósatt og ber fyrir sig umsögn húsaleigun., en meðan hann er að lesa umsögn n., er ég að lesa Vísi, og þar eru hvorki fleiri né færri en 5 auglýsingar um laust húsnæði. Ég veit ekki, hvernig húsaleigun. kemst að sinni niðurstöðu, þegar 5 auglýsingar um laust húsnæði eru í Vísi á einum degi. Nei, það er fjöldi ónotaðra íbúða í bænum vegna l., því að menn óttast að losna aldrei við leigjendurna, ef þeim er hleypt inn í húsnæðið. Menn óttast þetta ekki að ástæðulausu, því að nýlega er fallinn hæstaréttardómur um eitt slíkt tilfelli. Jón Jóhannsson hafði lofað og skuldbundið sig með samningi til að flytja úr leigðu húsnæði 14. maí s. l. Hann gerir það ekki, og málið kemur fyrir hæstarétt, og hæstiréttur segir, að hann eigi ekki að fara, þótt hann hafi verið samningsbundinn til þess, af því að samningurinn hafi verið honum óhagstæður. Samkv. 31. gr. l. nr. 7 frá 1936 eigi hann því að vera kyrr í húsnæðinu. Það er því ekki að undra, þótt húsnæði sé haldið ónotuðu, þegar ástandið er svona, en þetta ónotaða húsnæði vil ég fá laust og samhliða vil ég útrýma illindum milli húseigenda og leigjenda. Hitt skal ég viðurkenna, að húsnæði í leiguíbúðum, sem eru undir l., mundi eitthvað hækka, en jafnframt hyrfu aukagreiðslurnar og svarti markaðurinn, sem annað húsnæði er selt á, þannig að meðalhúsaleigan í bænum mundi lækka. Þá gæti einnig orðið óhægra að framkvæma bannið við hækkun húsaleigunnar. Hitt kemur svo til mála í sambandi við þetta vandamál, það, sem hæstv. forsrh. var einu sinni á og Jónas Guðmundsson lagði til við hann, að gefa allt húsnæði frjálst í þeim húsum, þar sem eigandinn byggi líka. Það getur verið millibilsástand og kannske einnig það, sem hæstv. forsrh. var einnig á um tíma, að setja bæri inn í l. það ákvæði, að 14. maí 1949 féllu l. úr gildi. Þetta hvort tveggja verður n. að athuga. Ég lofaði forseta að vera stuttorður og skal því láta máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég gat ekki verið við allar umr., en vildi aðeins gera smávegis aths. við ræður hv. flm. við umr. í dag. Hv. síðasti ræðumaður heldur því fram. að húsnæði sé rýmra en það var. Ja, síðan hvenær? Í minni fyrri ræðu sýndi ég fram á, að það er fjarstæða. að húsnæði sé rýmra en árið 1939, og sést þetta, ef athugað er, hve margir bjuggu þá í ólöglegu húsnæði. Þá var og nokkurt framboð á húsnæði vegna þess, að margir höfðu ekki efni á að búa í mannsæmandi íbúðum. Hv. 1. þm. N-M. segist ekki byggja á umsögn annarra, en eftir því, sem mér skilst, á eigin athugun. Það mun nú vera erfitt að komast af án athugana annarra, enda er það augljóst, að það, sem hv. 1. þm. N-M. byggir fyrst og fremst á, er skýrsla fasteignaeigendafélaga Reykjavíkur, og þaðan hefur hann til dæmis það, að 2/5 leigusamninganna séu síðan fyrir stríð. Þetta er aðeins úrtak, sem lítið er á að byggja, enda skiptir þessi tala ekki öllu máli, því að frv. hefur ekki aðeins áhrif á það húsnæði, heldur allt húsnæði í bænum, því að ef frv. verður samþ., þá losnar allt húsnæði og verður leigt út á svörtum markaði. Hv. 1. þm. N-M. segist vilja gera þessar breyt. á húsaleigul. vegna þess ósamkomulags, sem sé algengt milli leigjenda og húseigenda. En með frv. er ósamkomulagið leyst þannig, að allur rétturinn er gefinn öðrum aðilanum, þ. e. húseigendum. Hv. þm. taldi lausnina til góðs fyrir báða aðila, því að báðum væri ósamlyndið til ama, sem hann taldi vera svo stórkostlegt í sumum tilfellum, að salernum hefði verið lokað fyrir leigjendum. Það er skárri lausnin á þessu fyrir leigjandann, ef samþykkja á l., sem leyfa húseiganda að reka hann út. Ef leigjandinn þoldi ekki ósamlyndið, þá bannaði enginn honum að fara. Þá heldur hv. þm. því fram, að mikið húsnæði sé ónotað í bænum vegna l. Þessu er mótmælt af húsaleigun., en þá kemur hv. þm. með Vísi og segir, að þar séu 5 auglýsingar um laust húsnæði. Stendur það í Vísi, að þessum íbúðum hafi verið haldið auðum? Veit ekki hv. þm., að það eru byggð ný hús og gamalt húsnæði losnar? Þá kem ég að ræðu hv. þm. Barð. Hann minntist nokkuð á mína fyrri ræðu og vildi ekki fallast á, að verðlagseftirlit geti ekki komið að gagni varðandi húsaleigu eins og annað, sem selt er og keypt. Með öðrum orðum, ef frv. yrði samþ., þá væri ekki ástæða til, að húsaleiga hækkaði, því að í l. er ákvæði, sem bannar að hækka leiguna, og mundi verðlagseftirlit tryggja þau lagafyrirmæli? Hv. þm. er kunnugt, að þrátt fyrir verðlagseftirlit eru ýmsar vörur seldar á svörtum markaði vegna vaxandi vöruþurrðar, og gildir þetta alveg sérstaklega um húsaleigu. Allt húsnæði að heita má, sem ekki er bundið með uppsagnarákvæðum húsaleigul., er selt á svörtum markaði, og ef þau eru afnumin,mundi þetta ekki aðeins gilda um það húsnæði, sem nú er selt á svörtum markaði, heldur allt húsnæði í bænum. Þetta þýðir, að ef frv. verður samþ., þá verður praktiskt talað allt húsnæði selt á svörtum markaði, og ræður verðlagseftirlit þar ekkert við. Þetta vita hv. flm. ofur vel, og er þetta raunar viðurkennt af flestum. Hv. þm. sagðist ekki skilja dæmið, sem ég tók um hækkun leigunnar í nýjum húsum, ef frv. yrði samþ. Það tíðkast, sem kunnugt er, að menn þurfa að borga sérstaka upphæð utan leigunnar til þess að komast inn í húsnæðið. Ef frv. yrði samþ. og húseigendur gætu losað húsnæðið, gæti húseigandinn tekið aftur t. d. 15 þús. kr., sem ég nefndi sem dæmi, af leigjandanum til þess að hann fengi að halda húsnæðinu. Ef menn hafa notað sér vandræðin einu sinni, hvers vegna skyldu þeir þá ekki geta notað sér þau aftur, ef tækifæri byðist? Hv. þm. Barð. hélt því fram, að mikið húsnæði mundi losna, ef frv. yrði samþ. Þetta er að vissu leyti rétt, því að ef frv. verður samþ., þá losnar allt húsnæði í bænum. Öllum leigusamningum yrði sagt upp og nýtt fólk kæmi í íbúðirnar, sem leigðar yrðu miklu dýrar en áður, og þar sem ekki kæmi nýtt fólk, yrðu leigusamningarnir endurnýjaðir og leigan hækkuð. Hv. þm. Barð. taldi nauðsyn á því að laga ýmsar misfellur á framkvæmd húsaleigul. Ég vildi gjarnan eiga þátt í því, - en hvernig er það hægt? Og skilyrði fyrir minni þátttöku er vissulega það, að þær lagfæringar verði ekki til þess að eyðileggja 1., til þess, að barnafjölskyldur verði settar út á götuna, og til þess. að allt húsnæði komist á svartan markað og stórhækki í verði.