Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er nú sýnt, að takast muni að ljúka störfum þingsins nú fyrir jól, hinn 18. des. í síðasta lagi, svo sem samkomulag hafði orðið um milli stjórnarflokkanna og stjórnarandstæðinga. Þegar það samkomulag var gert, tjáði ég hv. stjórnarandstæðingum, að ríkisstj. mundi leggja til, að þingínu yrði frestað til hins 7. febr., eða réttara sagt til febrúarbyrjunar 1966, og hefur orðið að ráði að leggja til að hafa frestunina til hins 7. febr. Það er miðað við þann dag vegna þess, að í janúarlok á að hefjast fundur í Norðurlandaráði í Kaupmannahöfn og þurfa nokkrir þm. og ráðh. að fara þangað, og þeir koma ekki heim aftur fyrr en seinni hlutann í næstu viku, þ.e.a.s. fyrstu vikunni í febrúar, svo að ekki hefur þótt taka því að reyna að hafa þingfundi þá viku, heldur byrja að öllu forfallalausu þann 7. febr. Þetta er auðvitað að því áskildu, að ekkert það beri að fyrir þennan tíma, sem geri það að verkum, að ríkisstj. þyki ástæða til að kalla þingið saman til fundar. Ef hún metur það rétt, mun þingið að sjálfsögðu kvatt saman eins fljótt og ástæða er til. Eins mun stjórnin í þinghléinu hafa samráð við þm. og þingflokka, eftir því sem hún metur rétt vera. Með þessum skýringum leyfi ég mér að leggja til, að hv. Alþ. samþykki þessa till.



Herra forseti. Ég vil aðeins taka það fram, að mér sýnist ekki ráðlegt að samþykkja þessa till., því að með henni er opnaður möguleiki fyrir hæstv. ríkisstj. til þess að gefa út brbl. í þinghléinu, en það sýnist ekki hyggilegt að opna þann möguleika og hægt að fresta með öðru mótí. Því vil ég ekki mæla með till.



Herra forseti. Hinn 5. maí næstliðið vor samþykkti Alþ. ályktun um lýsisherzluverksmiðju. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að láta nú þegar kanna möguleika á sölu hertrar síldarfeiti á erlendum mörkuðum og gera að öðru leyti rækilegar rannsóknir á því, hvort nú sé orðið tímabært að byggja verksmiðju til herzlu síldarlýsis samkv. ákvæðum laga nr. 93 frá 1942. Sýni rannsóknirnar hagstæða útkomu, skal þegar kanna til hlítar, hvar verksmiðjan skuli staðsett, og að því loknu hefja undirbúning að byggingu hennar.“ Og nú er spurt: Hvað hefur ríkisstj. gert til framkvæmda á ályktun Alþ. frá 5. maí 1965, um lýsisherzluverksmiðju?



Herra forseti. Sem svar við fsp. hv. fyrirspyrjanda vildi ég gefa þessar upplýsingar: Svo sem hann réttilega gat um, var hinn 5. maí 1965 samþ. á Alþ. þál, um lýsisherzluverksmiðju. Ályktaði Alþ. að fela ríkisstj. að láta þegar kanna möguleika á sölu hertrar síldarfeiti á erlendum mörkuðum og gera að öðru leyti rækilegar rannsóknir á því, hvort orðið sé tímabært að byggja verksmiðju til herzlu síldarlýsis samkv. ákvæðum l. nr. 93 frá 1942. Sýni rannsóknin hagstæða útkomu, skal þegar kanna til hlítar, hvar verksmiðjan skuli staðsett, og að því loknu hefja undirbúning að byggingu hennar. Með skírskotun til þessarar samþykktar Alþ. ritaði rn. síldarverksmiðjum ríkisins hinn 25. maí s.l. bréf, þar sem rn. fól verksmiðjunum að kanna möguleika á sölu hertrar síldarfeiti á erlendum mörkuðum og gera að öðru leyti rækilegar rannsóknir á því, hvort nú orðið sé tímahært að byggja verksmiðju til herzlu síldarlýsis samkv. fyrrgreindum lögum, eins og í þál. segir. Síldarverksmiðjur ríkisins hafa síðan haft mál þetta til athugunar. Í ljós hefur komið, að vegna mikilla anna við dagleg störf í þágu verksmiðjanna hafa framkvæmdastjórar síldarverksmiðja ríkisins ekki haft aðstöðu til þess að sinna athugun þessari sem skyldi. Af þeim sökum fór stjórn síldarverksmiðja ríkisins þess á leit við rn. fyrir skömmu, að ráðinn yrði sérstakur maður til þessara starfa. Lagði rn. svo fyrir, að það skyldi gert. Jón Gunnarsson verkfræðingur hefur nýlega verið ráðinn til þessa starfs. Hefur hann þegar hafið rannsóknir sínar og hefur gert ráð fyrir, að athugun þessari, sem er mikil og vandasöm, verði lokið eftir 3–4 mánuði. Ég vænti, að þetta svar fullnægi hv. fyrirspyrjanda, því að önnur svör er ekki mögulegt að gefa á þessari stundu.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvmrh. fyrir svarið við fsp. okkar, og ég vænti þess, að hann geri sér far um að fylgjast vel með þessu máli, að það verði sem rækilegast rannsakað, svo fljótt sem unnt er, og reynt það, sem mögulegt er til þess að finna markað fyrir herta síldarfeiti.



Herra forseti. Þáltill. sú, sem hér er spurt um framkvæmd á, var flutt af okkur þm. úr Norðurl. v., bæði kjörnum og landsk.. að tilhlutan atvinnumálaráðstefnu verkalýðsfélaganna á Siglufirði. Það þarf ekki að taka það fram, eins og raunar kom glögglega fram í þáltill. hér í fyrra, að þessi hugmynd hefur oft verið á döfinni áður og fyrir hefur legið ónotuð lagaheimild í málinu í 26 ár. Nú eru liðnir allmargir mánuðir, síðan þáltill. var samþ., og var því eðlilegt, að spurt væri, hvað til stæði í þessum málum og hvað rannsóknirnar hefðu leitt í ljós. Það var nú heldur lítið að græða á upplýsingum ráðh., þó að vissulega bæri að þakka þær. því miður vill það oft vera svo hjá hæstv. ríkisstj., að henni er falið að rannsaka hluti, og málin dragast síðan von úr viti. Í þessu máli er vissulega aðalatriðið, hvort unnt er að finna markað eða ekki. Ég er ekki í nokkrum vafa um, að það er unnt. En ég vildi leyfa mér að fullyrða, að ef það ætti að takast, þyrfti töluvert meiri kraft af hálfu ríkisstj. í þessu máli en verið hefur fram til þessa. Nú standa yfir viðræður um byggingu alúminíumverksmiðju hér á Íslandi, en það mun vafalaust verða mesta stórmálið, sem tekið verður fyrir á þessu þingi. Formælendur þessarar samningsgerðar básúna mjög þá fullyrðingu sína, að stóriðjuframkvæmdirnar muni veita nýju lífi í íslenzka atvinnuvegi. Þó er vitað, að verksmiðjan á að verða eign erlendra manna, vinna úr erlendu hráefni og hlutverk okkar Íslendinga verður ekki annað en að selja raforku á kostnaðarverði. Ég ætla ekki að fjölyrða hér um þessa fyrirhuguðu samningsgerð, en ég vil aðeins minna á í þessu sambandi, vegna þess að þessi mál ber að um svipað leyti, að bygging lýsisherzluverksmiðju væri íslenzk stóriðja, sem bæri nafn með rentu. Hér væru Íslendingar sjálfir að verki. Hér væri eingöngu byggt á íslenzku hráefni. Og bygging slíkrar verksmiðju á Norðurlandi mundi stórum bæta atvinnulíf í þeim landshluta og þannig hafa bætandi áhrif á atvinnulíf og efnahagskerfi landsmanna í stað þess að stuðla að aukinni þenslu hér sunnanlands, eins og alúminíumverksmiðjan mun gera, og hafa almennt hin verstu áhrif á efnahagslíf þjóðarinnar og jafnvægi í byggð landsins. Það er ástæðulaust að vera að fjölyrða um þessi mál hér í fsp.-tíma, en ég vildi aðeins segja að lokum, að mér er nær að halda, að hæstv. ríkisstj. ynni þjóðinni allmiklu þarfara verk með því að eyða leyfi sínu til undirbúnings byggingar lýsisherzluverksmiðju í stað þeirra leynifunda við erlenda aðila, sem nú standa fyrir dyrum.



Herra forseti. Félmrn. fór þess á leit við Tryggingastofnun ríkisins, að hún svaraði þeim fsp., sem hér eru til umr., enda má segja, að fsp. beinist fyrst og fremst til stofnunarinnar. Af því tilefni tekur Tryggingastofnunin fram eftirfarandi í bréfi sínu, sem ég vil hér með gera að mínu svari við þessum fsp. báðum: „Deilan við St. Jósefsspítalana í Reykjavík og Hafnarfirði leysist aðeins á þann hátt, að samningar takist um fulla greiðslu fyrir sjúkrahúsvist, þar með talin læknishjálp og annar kostnaður, sem vistin á sjúkrahúsi hefur í för með sér, eða til þess bær stjórnarvöld ákveði, hvaða greiðsla skuli vera full greiðsla fyrir alla þessa þjónustu. Með bréfi, dags. 2. júní 1965, skrifar dóms- og kirkjumrn. Tryggingastofnun ríkisins eftirfarandi bréf: „Með vísun til viðræðna við herra forstjóra Sverri Þorbjörnsson fer rn. þess hér með á leit við Tryggingastofnun ríkisins, að hún framlengi til bráðabirgða, þó eigi lengur en til áramóta, það samkomulag, sem gilt hefur við lækna á St. Jósefsspítalanum á Landakoti í Reykjavík um greiðslu læknisaðstoðar sjúklinga spítalans, sem lögheimili eiga utan Reykjavíkur, með viðeigandi lagfæringum vegna verðlagsbreytinga. Rn. mun á tímabilinu stuðla að því, að viðunandi lausn verði fundin á greiðslu rekstrarhalla spítalans vegna umræddra sjúklinga.“ Á grundvelli þessa bréfs reyndi Tryggingastofnunin að ná samningum við Læknafélag Reykjavíkur um greiðslu fyrir lækniskostnað til n.k. áramóta á einkasjúkrahúsum. En með bréfi, dags. 6. júlí 1965, staðfesti Læknafélag Reykjavíkur, að tilboð Tryggingastofnunarinnar, sem samsvaraði 8% grunnkaupshækkun frá fyrri samningum auk verðlagsuppbótar, væri ekki á lítandi. Væru kröfur Læknafélags Reykjavíkur, miðað víð fyrri samninga, um 60% hækkun, og þar sem svo mikið bæri á milli, hafi samningum verið frestað. Þar sem læknar voru þá þegar farnir að krefja sjúklinga um greiðslu samkv. gjaldskrá, sem var enn hærri en ofannefndar tölur sýna, átti Tryggingastofnun ríkisins ekki annarra kosta völ en að grípa til þeirra lagafyrirmæla að láta sjúkrasamlög endurgreiða sjúklingum legukostnað með fastri hámarksupphæð á dag, sem var jafnhá gjaldi samkv. ákvörðun heilbrigðisstjórnarinnar fyrir utanhéraðssjúklinga á sambærilegum opinberum sjúkrahúsum. Eins og bréf dóms- og kirkjumrn. frá 21. júlí 1965 ber með sér, ætlaði það rn. að stuðla að því, að viðunandi lausn yrði fundin á greiðslu rekstrarhalla St. Jósefsspítalans vegna utanbæjarsjúklinga fyrir n. k. áramót, og hefur Tryggingastofnunin því beðið átekta að öðru leyti en því, að hún hefur ætíð verið reiðubúin til þess að taka upp viðræður við hvern þann aðila, sem eitthvað hefur haft fram að færa í málinu, sem vænlegt væri til lausnar þess. Í þeim tilgangi m.a. hefur stofnunin haft frumkvæði að því, að sett hefur verið á stofn sameiginleg samninganefnd ríkissjóðs, Tryggingastofnunar ríkisins og Sjúkrasamlags Reykjavíkur, sem nú hefur hafið störf sín, til þess að semja við þá aðila, sem fara með samninga fyrir lækna, sem starfa fyrir sjúkrasamlög, til þess á þann hátt að auðvelda stjórnarvöldum heildarsýn yfir ágreiningsefnin og til þess að tryggja, eins og frekast er hægt, fullkomna heilbrigðisþjónustu á grundvelli sjúkratrygginga.“ Ég vænti, að framangreind svör fullnægi óskum hv. fyrirspyrjanda.



Herra forseti. Mér datt í hug að leggja aðeins orð í belg í sambandi við þessa fsp. Hv. fyrirspyrjandi, 10. landsk., hóf mál sitt með því, að mönnum hefði ekki almennt verið ljóst, um hvað þessi deila, sem hér er verið að ræða um, snerist, og ég hygg, að það sé hverju orði sannara. Og ég tek undir það, að ég hef átt sem heilbrmrh. erfitt með að átta mig til fulls á því, hvað hér væri í raun og veru um að ræða. Eins og fram kom í svari hæstv. félmrh., hefur heilbrmrn. eða dómsmrn., þeir menn, sem að heilbrigðismálum þar vinna, reynt að stuðla að því að koma á viðunandi lausn þessarar deilu. Ég hef sjálfur verið á fundum með aðilum, sem þarna eiga hlut að máli: príorinnunni í Landakoti hér í Reykjavík, tryggingalækni, fulltrúum frá Læknafélagi Reykjavíkur, forstjóra Tryggingastofnunarinnar og fleiri aðilum, en engu að síður er hitt staðreynd, eins og hér hefur komið fram, að við svo búið stendur enn sem lýst var af hv. fyrirspyrjanda. Nú hefur það einnig gerzt, eins og menn hafa tekið eftir, á þessu hausti, að læknar við Landsspítalann hafa margir sagt lausu starfi sínu, og ég hef því að undanförnu verið að reyna að gera mér grein fyrir, hvað hér búi í raun og veru á bak við, og það kynnu að vera einhver tengsl á milli allra þessara mála. Ég hef átt viðræður við þá lækna, sem sagt hafa upp störfum sínum, suma hverja, við stjórn Læknafélagsins, og málin hafa verið til athugunar hjá heilbrigðismálastjórninni, landlækni og mér sem heilbrmrh. Ég hef ákveðið að setja á laggirnar nefnd til þess að athuga um fyrirkomulag læknaþjónustunnar við ríkisspítalana og þá með það fyrir augum, að álítsgerð og till. frá slíkri n. gætu haft viðtækari áhrif en aðeins það, sem að sjálfum Landsspítalanum eða ríkisspítölunum stefnir. Ég hef því nýlega ritað stjórn Læknafélags Reykjavíkur og stjórn Læknafélags Íslands og beðið þær um að tilnefna sinn manninn hvort félag í slíka n. og í öðru lagi yfirlæknaráði Landsspítalans og óskað eftir því, að það tilnefni 2 menn. Fimmta nm. eða oddamanninn mundi ég skipa sjálfur án tilnefningar og yrði hann formaður n. Þegar tilnefningar hafa borizt mér, sem ég vænti alveg á næstunni, verður þessi n. sett á laggirnar. Ég skal engu spá um, hvaða árangur sú nefndarskipun kann að bera, en n. er þó falið að rannsaka og gefa álít sitt um fyrirkomulag læknaþjónustunnar, og mig grunar, að það sé töluverð undirrót þeirrar deilu, sem hér er um að ræða, allvíðtækar og allmismunandi skoðanir læknanna sjálfra á fyrirkomulagi þessara mála. Í þessu felst hins vegar engin ásökun af minni hálfu um það, að þeim sé fremur en öðrum aðilum, spítölunum, Tryggingastofnuninni, sjúkrasamlögum eða öðrum aðilum, um að kenna þá deilu, sem hér hefur risið. Það vakir aðeins fyrir mér, að með slíkri nefndarskipun mætti að einhverju leyti stuðla að lausn deilunnar og betri framtíðarskipun þessara mála, sem ég tel mjög þýðingarmikið og mest aðkallandi mál, eins og á stendur.



Herra forseti. Ég þakka svör hæstv. ráðh., og ef ég hef skilið það rétt, sem hæstv. félmrh. upplýsti, að það sé fyrirætlun stjórnarvaldanna að leysa þetta mál á þann hátt að tryggja greiðslu á hallarekstri einkaspítalanna á annan hátt en þann, að sjúklingarnir greiði hann, eins og verið hefur nú undanfarið, þá fagna ég því, að það er í vændum. Ég vil aðeins ítreka það, sem ég sagði áðan, að það ástand er óþolandi, að sumir þeir, sem þurfa á sjúkrahúsvist að halda, skuli sjálfir þurfa að greiða jafnvel þúsundir króna úr eigin vasa til þess að verða þeirrar sjúkrahúsvistar aðnjótandi, þótt þeir greiði til ríkis, bæja, Tryggingastofnunarinnar og sjúkrasamlaga eftir sömu reglum og aðrir. Ég vek athygli á því, að þetta mál, sem snertir einkasjúkrahúsin, liti allt öðruvísi út, ef ríkissjúkrahúsin gætu tekið á móti öllum þeim sjúklingum, sem þar þurfa að fá inni, en svo er ekki. Þess vegna eiga margir sjúklingar ekki í önnur hús að venda en leita til einkasjúkrahúsanna. Og t.d. í Hafnarfirði er ekki um annað sjúkrahús að ræða, sem annast skurðaðgerðir. Vegna þessa ber stjórnarvöldunum skylda til að tryggja, að þeir þjóðfélagsþegnar, sem verða að leita til einkasjúkrahúsanna, njóti þar sömu kjara og þeir aðrir, sem fá inni í ríkissjúkrahúsunum. Það er t.d. ekki við því að búast, að Hafnarfjarðarbær geti leyst þetta mál á svipaðan hátt og Reykjavíkurborg hefur gert um greiðslur úr bæjarsjóði, vegna þess að það er ekki sambærilegt, þar sem aðalsjúkrahúsið í Hafnarfirði er einkasjúkrahús, en í Reykjavík dvelst aðeins mjög lítill hluti sjúklinganna á Landakoti. Allir vita að sjálfsögðu, að daggjöldin duga ríkisspítölunum ekki og sjúklingar á þeim eru ekki látnir greiða hallann, heldur greiðir ríkið hann: Samanlagður halli ríkisspítalanna, þegar daggjöldin höfðu verið dregin frá, nam um 60 millj. kr. árið 1964, en ríkisstyrkur til einkasjúkrahúsanna, St. Jósefsspítalanna í Hafnarfirði og Reykjavík, nam á sama tíma um 2 millj. 350 þús. kr. Það er skoðun mín, að ef þetta mál verður ekki leyst með öðrum hætti, komi tvennt til greina: Annars vegar að ríkið greiði þessum sjúkrahúsum styrk, sem dugi til þess, að sjúklingar þar verði gjaldfríir eins og á ríkisspítölunum, eða þá að ríkið taki rekstur þessara sjúkrahúsa algerlega í sínar hendur. Það er a.m.k. óþolandi, að vegna þessarar deilu séu þessi sjúkrahús aðeins hálfnýtt, þegar sárlega skortir sjúkrarúm í landinu. Ef stjórnarvöldin telja hins vegar, að ekki sé til fé til þess að gera þessa hluti og veita sjúklingunum lausn frá þessu ástandi, skal ég benda á leið, sem kæmi vel til greina að mínum dómi og gæti leyst þetta fjárhagsmál að einhverju eða öllu leyti, en hún er sú, að Tryggingastofnun ríkisins eða ríkið sjálft eða sjúkrasamlögin fái einkarétt til lyfjasölu í landinu. Þeirri skipan ætti að vera búið að koma á fyrir löngu. Það er engin ástæða til þess, að sala á lyfjum til sjúkra sé gróðalind fyrir einstaklinga, en það er ekki annað að sjá en einmitt lyfjasala sé einn mesti gróðavegurinn í verzlunarrekstri nú í dag. Ég vil svo að lokum ítreka það, að það ástand, sem nú ríkir varðandi utanbæjarsjúklinga, sem vistast á St. Jósefsspítala í Reykjavík, og alla sjúklinga á St. Jósefsspítala í Hafnarfirði, hefur varað lengur en svo, að það sé viðunandi. Á því verður að fást lausn nú þegar, og ég vil leggja áherzlu á það, að þegar þetta mál verður leyst, verði séð til þess, að þeir sjúklingar, sem á þessu tímabili hafa orðið að greiða sjúkrahúsunum dvöl sína og læknishjálp að einhverju eða öllu leyti úr eigin vasa, fái þær upphæðir endurgreiddar. Á því eiga þeir fullan rétt.



Herra forseti. Hinn 13. maí 1964 var samþ. á Alþ. ályktun um endurskoðun l. um félagsheimili og um eflingu félagsheimilasjóðs. Ályktunin hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að láta fram fara endurskoðun á gildandi l. um félagsheimili með það fyrir augum, að félagsheimilasjóður verði efldur og eðlileg skilyrði heilbrigðs félagsog menningarlífs verði sköpuð í sem flestum byggðarlögum landsins. Jafnframt verði athugaðir möguleikar til að ráða fram úr þeim vandræðum, sem fjárskortur félagsheimilasjóðs hefur valdið einstökum héruðum. Stefnt verði að því í hinni fyrirhuguðu löggjöf um félagsheimili, að forráðamönnum þeirra verði framvegis gert kleift að efla menningarlega fræðslu- og skemmtistarfsemi í ríkara mæli en unnt hefur verið fram að þessu. Endurskoðuninni skal lokið fyrir samkomudag næsta reglulegs Alþingis.“ Þetta var í maí 1964. Þrátt fyrir það, þótt þar væru fyrirmæli um að ljúka endurskoðuninni, áður en næsta reglulegt Alþingi kæmi saman, lá ekkert fyrir í byrjun þings haustið 1964 frá ríkisstj. um þetta mál. Þegar mjög var liðið á það þing, bar ég fram fsp. um málið, og hæstv. menntmrh. svaraði þeirri fsp. 5. maí s.l. vor. Í svari sínu sagði hæstv. ráðh. m.a. þetta, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. er algerlega ljóst, að hér er um mikið vandamál að ræða, sem þarf að finna einhverja gagngera og róttæka lausn á. Að því hefur verið unnið allar götur síðan þáltill. var samþ. í lok síðasta þings, þótt tillögugerð um þetta efni sé ekki tilbúin enn þá. Að því mun verða haldið áfram að vinna, því að auðséð er, að hér þarf að gera gagngerar breytingar á, bæði löggjöfinni sjálfri og framkvæmdinni allri, ef komast á frá þeim vanda, sem hér er augljóslega á ferðinni.“ Nú eru liðnir meira en 7 mánuðir síðan hæstv. ráðh. gaf þessa yfirlýsingu, að það yrði unnið að því áfram að finna gagngera og róttæka lausn á þessu máli, en enn þá hefur ekkert heyrzt frá hæstv. stjórn um málið. Því er nú spurt: Hvað er að frétta af endurskoðun l. um félagsheimili og eflingu félagsheimilasjóðs, sbr. ályktun Alþ. 13. maí 1964 og fyrirheit menntmrh. í þingræðu 5. maí 1965?



Herra forseti. Málefni félagsheimilasjóðs hafa verið til ýtarlegrar athugunar í menntmrn., og þau hafa verið rædd í ríkisstj. Á s.l. ári var gerð mjög viðtæk athugun á byggingu félagsheimila í landinu og skýrsla um þann styrk, sem félagsheimilasjóður hefur þegar greitt til þeirra. Jafnframt var athugað, hver skilyrði væru til áframhaldandi styrkveitinga miðað við lögbundnar tekjur félagsheimilasjóðs. Samkv. gildandi l. um félagsheimili fær félagsheimilasjóður helming skemmtanaskatts. Á s.l. ári námu tekjur félagsheimilasjóðs rúmum 6 millj. kr., en á yfirstandandi ári verða þær væntanlega mun meiri eða um 7 1/2 millj. kr. Félagsheimili þau, sem félagsheimilasjóður hefur styrkt, eru 71 talsins. 19 þeirra eru fullgerð, en 52 í smíðum. 20. sept. 1964 hafði stofnkostnaður allra þessara félagsheimila numið 127 millj. kr. Heimild er til þess, að félagsheimilasjóður greiði allt að 40% byggingarkostnaðar í byggingarstyrk. Félagsheimilasjóður hefur þegar veitt þessum félagsheimilum 21.6 millj. kr. í styrk. En eigi styrkveiting til þeirra allra að nema 40% byggingarkostnaðar, þyrfti að greiða 28.8 millj. kr. til viðbótar, til þess að 40% styrk yrði náð, miðað við þann kostnað, sem þegar hafði verið lagt í á s.l. hausti. Áætlaður kostnaður við að ljúka byggingu þeirra 52 félagsheimila, sem voru í smíðum, nam 126.6 millj. kr. Eigi félagsheimilasjóður að styrkja öll þessi félagsheimili með 40% byggingarkostnaðar, nema þær greiðslur 50.7 millj. kr. Til þess að félagsheimilasjóður geti greitt 40% byggingarkostnaðar allra félagsheimila, sem nú eru í smíðum, þyrfti, miðað við áætlaðan byggingarkostnað á s.l. ári, að greiða samtals tæpar 80 millj. kr. í byggingarstyrk. Er þar um að ræða u.þ.b. 11 ára tekjur félagsheimilasjóðs, miðað við áætlaðar tekjur hans í ár. Er augljóst, að hér er um mikið fjárhagsvandamál að ræða og torleyst. Ýmsar leiðir hafa verið athugaðar í því sambandi. Innan ríkisstj. hefur fyrst og fremst verið rætt um þá leið að heimila félagsheimilasjóði að gefa út ríkistryggð skuldabréf, t.d. til 15 ára, og yrðu þau endurgreidd með lögbundnum tekjum félagsheimilasjóðs, sjóðurinn greiddi síðan félagsheimilunum styrkveitingarnar með þessum skuldabréfum, sem einstök félagsheimili ættu væntanlega auðvelt með að koma í peninga til þess að leysa úr brýnni fjárþörf sinni. Endanlegar ákvarðanir hafa ekki verið teknar í þessu máli, en ég geri ráð fyrir, að þær verði teknar innan skamms.



Herra forseti. Sú þáltill., sem hér er m.a. rætt um og varðar fsp., varð þannig til, að það var steypt saman þáltill., sem hv. 2. þm. Vestf. flutti á sinni tíð ásamt öðrum þm., og viðaukatill., sem ég flutti. Upphaflega till. stefndi að því, að l. um félagsheimili yrðu endurskoðuð með það fyrir augum fyrst og fremst, að félagsheimilasjóður yrði efldur að því marki, að hann gæti greitt lögboðin framlög og staðið við skuldbindingar sínar. Viðaukatill. mín stefndi hins vegar að því, að ráðstafanir yrðu gerðar í l. til þess að hagnýta betur þá góðu aðstöðu, sem hefur fengizt víða um land með hinum mikla og góða húsakosti félagsheimilanna í því skyni að efla félags- og menningarlíf í landinu. Með flutningi till. minnar í fyrra vildi ég undirstrika þá augljósu staðreynd, að það er ekki nóg að byggja félagsheimili, heldur verður jafnframt að sjá um það, að þau geti orðið vettvangur menningarlegrar félagsstarfsemi og fræðslu. Fram að þessu hefur mest verið hugsað um hin ytri skilyrði félagslífsins, þ.e.a.s. að skapa skjól fyrir félagsstarfsemina, en minna hirt um innri skilyrðin, m.ö.o. það, að félagsheimilin komi að raunverulegu gagni. Það mætti raunverulega líkja slíkum vinnubrögðum við það, að það væru byggð vönduð skólahús, en síðan látið undir höfuð leggjast að útvega hæfa kennara og fræðsluefni. Því fer fjarri, að það sé rétt eða æskilegt, að ríkisvaldið eitt eigi að hafa allan vanda eða forgöngu í þessu efni, að hagnýta félagsheimilin betur. Þar ættu vissulega hin ýmsu héruð og sveitarfélög að leggja hönd á plóginn og hjálpa til við það sjálf og eiga frumkvæði að umbótum í þessu efni. En engu að síður virðist rétt, að lögum um félagsheimili verði breytt þannig, að það verði tekin upp í þau heimild til þess að færa út hlutverk félagsheimilasjóðs, þannig að í framtíðinni greiði sjóðurinn ekki eingöngu til þess að standa undir byggingu félagsheimila, heldur komi að því, að hann greiði fyrir útvegun menningarlegs fræðslu- og skemmtiefnis í félagsheimilunum. Það mætti t.d. hugsa sér það, að sjóðurinn styddi, að það yrðu fengnir leikflokkar, tónlistarmenn, fyrirlesarar, sem færu á milli hinna ýmsu félagsheimila í landinu. Þess er þó að sjálfsögðu ekki að vænta, að það verði unnt að taka slíka starfsemi upp á vegum sjóðsins fyrr en hefur verið greitt fram úr mestu fjárhagserfiðleikum hans, sem eru ærnir, eins og fram kom í ræðu hæstv. menntmrh. hér áðan. En í þessu efni skiptir auðvitað miklu máli að hefja ekki nýjar framkvæmdir við byggingu félagsheimila, nema þar sem brýnust nauðsyn er, og reyna þá heldur að einbeita sér að því að grynna á skuldum sjóðsins. Þótt seint sé, er einnig rétt að rannsaka núna, hvar brýnst þörf er á félagsheimilum, og stöðva það ráðslag að láta hendingar oft og tíðum ráða því, hvar þessi heimili eru staðsett. Allir eiga mikið undir því, að bragarbót verði gerð á málefnum félagsheimilanna, en enginn á eins mikið í húfi og æskan. Umrædd þáltill., sem hér var rædd í fsp., stefndi einmitt að umbótum í þessu efni. Ég treysti hæstv. ríkisstj., menntmrh., til þess að fylgja því fast eftir, að hið fyrsta verði lagðar fram till. til úrbóta í þessum efnum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svar hans, en verð þó að láta í ljós nokkur vonbrigði með það, því að mér sýnist málið vera á sama stigi og það var fyrir 7-8 mánuðum, þegar síðast var rætt um það hér á þingi. Tölur þær, sem hæstv. ráðh. lét okkur heyra, eru okkur kunnar síðan í vor. Ég held, að hann hafi þá gefið þær upp, svipaðar eða sömu tölur og hann kom nú með. Hæstv. ráðh. er að tala um, að það komi til mála að gefa út ríkistryggð skuldabréf, sem félagsheimilasjóður gæti greitt með framlagið, sem honum er ætlað að greiða, og hæstv. ráðh. segir, að heimilin ættu væntanlega auðvelt með að koma þeim í peninga. Hvað hefur hæstv. ráðh. fyrir sér í því efni? Mundi ríkisstj. e.t.v. greiða fyrir því, að menn gætu komið þessum ríkistryggðu skuldabréfum í peninga? Ég veit það ekki, hann gat ekkert um það. En ég vil aðeins benda á það, að ríkissjóður gefur út annað slagið vísitölutryggð skuldabréf til sölu, og það er sagt, að það hafi gengið allvel að selja þau. Mundu þau verða þannig, þessi bréf, ef til kemur? Mundi ríkið taka sams konar ábyrgð á þeim, vísitölutryggja þau, til þess að greiða fyrir sölu þeirra? Það gæti náttúrlega haft töluvert að segja. Ég ræði ekki málið frekar í þessum fsp.-tíma, en mönnum fer vitanlega að leiðast að bíða eftir þeirri gagngeru og róttæku lausn á málinu, sem hæstv. ráðh. hét okkur fyrir 7-8 mánuðum.