Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru: Forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra, utanríkisráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegur forseti. Ég er þeirrar skoðunar og ég er viss um að margir hér inni eru einnig þeirrar skoðunar að góð stjórnmál snúist að stórum hluta um góð samskipti. Það liggur fyrir að við erum mörg hér með ólíkar skoðanir og ólíkar nálganir á hlutina en til að fá það besta út úr því verðum við að eiga góð samskipti. Mér finnst margt benda til þess að upp sé kominn ákveðinn samskiptavandi á Alþingi sem aftrar góðum ákvarðanatökum og gerir þetta þing verra en það þyrfti að vera. Það er tvennt sem mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra um í því sambandi. Ég hef gagnrýnt hæstv. forsætisráðherra fyrir að vera tregur til að koma hingað og taka þátt og vera til andsvara í sérstökum umræðum. Sérstakar umræður eru, eins og þingheimur veit, ekki óundirbúnar fyrirspurnir. Sérstakar umræður eru yfirgripsmeiri, þær fara fram með þátttöku allra flokka og þær geta ekki farið fram nema ráðherrar séu til andsvara. Ég hef sjálfur beðið í marga mánuði með beiðni til hæstv. forsætisráðherra um að koma og taka þátt í sérstökum umræðum varðandi mál sem hann hefur sjálfur talað mikið um á öðrum vettvangi og í síðustu kosningabaráttu. Þar á meðal er afnám gjaldeyrishafta og samningar við erlenda kröfuhafa sem hæstv. forsætisráðherra talaði mjög mikið um í síðustu kosningabaráttu. Ég beið hér lengi eftir því að fá svar við því hvort hæstv. forsætisráðherra vildi vera svo vænn að koma til andsvara í sérstakri umræðu um þau mál. Mig langar einfaldlega að spyrja hæstv. forsætisráðherra, vegna þess að ég lít svo á að það sé hlutverk hæstv. forsætisráðherra, forsætisráðherra á hverjum tíma að fara á undan með góðu fordæmi þegar kemur að þessum samskiptum við þingið: Hvers vegna hefur hæstv. forsætisráðherra 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spyr sérstaklega út í og gerir að umtalsefni sérstakar umræður og tíðni þeirra. Ég er svo sem sammála hv. þingmanni um að það sé æskilegt að menn ræði sem flest mál og sem mest, en hvað varðar sérstakar umræður er nú ekki hægt að segja annað en að flokki hv. þingmanns hafi verið ágætlega sinnt á þessu kjörtímabili því að Björt framtíð hefur beðið um tólf sérstakar umræður við ráðherra og fengið átta en þrjár hafa verið kallaðar aftur. Hv. þingmaður nefnir beiðni um sérstakar umræður við mig. Ég hef boðist til að ræða við m.a. hv. þingmann um mál sem hann hefur beðið um sérstaka umræðu um án þess að hann hafi séð sér fært að ræða málið akkúrat á þeim tíma. Ég hef hins vegar í þeim tilvikum ekki getað rætt málið á þeim tíma sem hv. þingmaður vildi ræða það. Hins vegar vantar ekkert upp á vilja minn til að ræða mál almennt við hv. þingmann og er raunar ekkert óeðlilegt í samanburði við fyrri forsætisráðherra að forsætisráðherra taki þátt í færri sérstökum umræðum en aðrir ráðherrar. Það í eðli sínu hlutverk sérstakra umræðna að fjalla um ákveðin málasvið og þar sem fá slík svið heyra undir forsætisráðherra beint er eðlilegt að hann taki þátt í færri sérstökum umræðum. Fyrrverandi forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir tók t.d. ítrekað ekki þátt í neinni sérstakri umræðu heilu missirin, hún tók að vísu þrjár sérstakar umræður að meðaltali á ári á síðasta kjörtímabili. Hv. þingmaður sér því að ekki vantar mikið upp á það meðaltal og eflaust munum við ná að finna tíma til að vinna upp það meðaltal svo hv. þingmaður geti verið sáttur, ella getur hann beðið um sérstaka umræðu um sérstakar umræður og ég skal reyna að taka vel í þá beiðni.

Virðulegi forseti. Ég kannast ekki við að hafa verið boðið að koma í sérstaka umræðu sem ég bað um og ekki getað komið, en það verða þá bara að vera orð gegn orði. Ég hef beðið hér spakur, í einu tilviki í marga mánuði, eftir því að vera kallaður til að koma til sérstakrar umræðu sem ég bað um en ekkert gerðist. Svarið kom ekki við spurningu minni um hvers vegna forsætisráðherra líti ekki á það sem eina af skyldum sínum að koma til andsvara í sérstakri umræðu þegar hann er beðinn um það. Flestir aðrir ráðherrar hafa gert það, margir mjög vel, en hæstv. forsætisráðherra er verkstjóri í ríkisstjórninni og mér finnst að honum beri að fara á undan með góðu fordæmi. Hann hefur sinnt 16% þeirra beiðna sem beint hefur verið til hans. Það er hins vegar annað sem ég ætla að spyrja um í síðara andsvari og varðar líka ákveðið viðhorf til þingsins. Farið hefur fram samráð, t.d. um síðustu jól. Gert var samkomulag, stofna átti hér samráðshóp um útboð á makrílkvóta og samráðshóp um uppbyggingu vísinda og tækni. Leggja átti sérstaka áherslu 

Forseti vill biðja hv. þingmann að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Aftur verð ég að gera smáathugasemd við það hvernig hv. þingmaður leggur hlutina upp. Hann var t.d. í viðtali til að vekja máls á þessum miklu áhyggjum sínum af því að vera ekki sinnt í sérstökum umræðum þar sem hann hélt því fram að forsætisráðherra hefði bara tekið þátt í einni af 45 beiðnum um sérstakar umræður, eins og mátti skilja hv. þingmann. Hið rétta er auðvitað að í langflestum tilvikum, eins og ég gat um áðan, er sérstökum umræðum beint til fagráðherra á ákveðnum sviðum og er ekkert út á það að setja. Fyrir liggja fjórar beiðnir um sérstaka umræðu. Þar af hef ég tekið eina, ég hef gert þinginu viðvart bæði í tilviki hv. þingmanns og hv. þm. Árna Páls Árnasonar um að ég sé tilbúinn að taka við þá sérstakar umræður án þess að þeir hafi verið á staðnum eða séð sér fært að taka þær á þeim tíma. Það þýðir ekki að menn fái bara eitt tækifæri til að taka sérstaka umræðu. Hins vegar er eðlilegt að geta þess að það hefur ekki verið bara á annan veginn hvað varðar þetta atriði. Hvað varðar samráð almennt stendur það í sjálfu sér sem samið var um  
            

Virðulegur forseti. Það er ánægjulegt að sjá hæstv. forsætisráðherra kominn til starfa aftur því að það eru mikilvæg verkefni sem þarf að ljúka á Íslandi. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Hvar er frumvarpið um afnám verðtryggingarinnar? Hvar er lyklafrumvarpið? Hvar eru þessi lykilfrumvörp sem lofað var þegar aðeins tíu fundadagar eru eftir af þessu þingi? Sagt hefur verið að von sé á frumvarpi um skuldaleiðréttingar. Það er út af fyrir sig fagnaðarefni en það segja margir gagnslaust án samhliða afnáms verðtryggingar, að 4% verðbólga muni éta upp allar 72 milljarða skuldaleiðréttingarnar. Þingmenn Framsóknarflokksins lögðu áherslu á það að afnema verðtryggingu á neytendalánum til framtíðar sem og að taka á gömlum verðtryggðum lánum, eins og þingmennirnir sögðu, því að fortíðarvandinn mætti ekki verða að framtíðarvanda. Í fjarveru forsætisráðherra hafa þingmenn Framsóknarflokksins gengið í þennan ræðustól og kallað eftir því að í næstu viku komi fram frumvarp um afnám verðtryggingar samhliða frumvarpinu um skuldaleiðréttingar. Ég ítreka þetta ákall úr þingflokki Framsóknarflokksins til hæstv. forsætisráðherra og spyr hann: Hvað líður frumvarpi um afnám verðtryggingar? Hvað á að gera við gömlu verðtryggðu skuldirnar samhliða skuldaleiðréttingunum? Er það rétt að 4% verðbólga muni þurrka upp ávinninginn af 72 milljarða skuldaleiðréttingum? Og hvar er lyklafrumvarpið sem lofað var?

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi er óþarfi fyrir hv. þingmann að óttast að ekki séu nema tíu fundadagar eftir af þinginu, það er aðeins meira en það og nógu langur tími, tel ég vera, til að klára hin ýmsu mikilvægu mál sem bíða þess að klárast áður en þingið fer í sumarhlé. Þess vegna er ánægjulegt að ég gat ekki skilið hv. þingmann öðruvísi en að hann væri að taka undir ákall um afnám verðtryggingar. Þá hefur bæst við óvæntur liðsmaður í þeirri baráttu og ég tel að það geti ekki haft nema góð áhrif við að flýta því að af því verði. Hins vegar vil ég líka róa hv. þingmann út af áhyggjum hans af því að verðbólga muni í millitíðinni éta upp leiðréttinguna. Það gerist ekki vegna þess að á meðan verðtryggingin er til staðar, og breytir engu um áform um afnám hennar, er leiðréttingahlutinn líka verðtryggður. Með öðrum orðum, ef lánin hefðu ekki verið leiðrétt hefðu þau hækkað þeim mun meira vegna verðtryggingarinnar. Framtíðarverðbólga, hver sem hún verður fram að þeim tíma að við komumst út úr þessu verðtryggða kerfi, mun ekki éta upp verðtrygginguna. Þvert á móti mun hún minna enn frekar á mikilvægi þess að ráðast í þá leiðréttingu sem ég vona að hv. þingmaður aðstoði okkur við að afgreiða hratt og vel í gegnum þingið.

Virðulegur forseti. Forsætisráðherra til upplýsingar hefur hann frest til mánaðamóta til að leggja mál fram í þinginu. Spurt var: Hvað líður frumvörpum um tvö lykilloforð ríkisstjórnarinnar og Framsóknarflokksins, afnám verðtryggingar annars vegar og lyklafrumvarpið hins vegar? Hæstv. forsætisráðherra átti engin svör. Hæstv. forsætisráðherra á engin svör um lykilloforð Framsóknarflokksins til þjóðarinnar í síðustu kosningum. Áhyggjurnar af því að verðbólgan muni éta upp ávinninginn af skuldaleiðréttingunum eru ekki mínar áhyggjur. Ég er vanur því að hæstv. forsætisráðherra fari þannig með orð mín að þau séu misskilningur og eitthvað slíkt. Áhyggjurnar af þessu eru áhyggjur Vilhjálms Birgissonar, orðrétt. Hæstv. forsætisráðherra hefur greinilega ekki bara skrópað í þinginu heldur ekki fylgst með því sem helstu stuðningsmenn hans hafa sagt á opinberum vettvangi. Vilhjálmur Birgisson hefur lýst því að 4% verðbólga geti gert að engu ávinninginn af skuldaleiðréttingunum og þannig séu þær gagnslausar án þess að samhliða sé  Ég spyr hæstv. forsætisráðherra aftur: 

Virðulegur forseti. Ég var farinn að halda eftir fyrri fyrirspurn hv. þingmanns að honum tækist í fyrsta skipti í mínu minni að komast í gegnum heila fyrirspurn án þess að fara út í verulegan skæting. Að sjálfsögðu gekk það ekki eftir. 
             Vitaskuld var eðlilegt að svara líka áhyggjum þingmannsins, það var ekki hægt að skilja það öðruvísi í fyrri fyrirspurninni en svo að hv. þingmaður hefði þær áhyggjur sem hann lýsti. Hvað varðar hins vegar þau frumvörp sem hv. þingmaður spyr um þekkir hv. þingmaður stöðu þeirra mála mætavel. Fyrir liggur greining sérfræðingahóps um afnám verðtryggingar, reyndar meiri hluta og minni hluta, á því hvernig rétt sé að standa að því. Eins og meðal annars hæstv. fjármálaráðherra hefur gert grein fyrir hófst strax vinna við að útfæra og undirbúa framkvæmd að afnámi verðtryggingar þegar niðurstaða þessarar vinnu lá fyrir. Því getur hv. þingmaður verið rólegur hvað það varðar rétt eins og gerð hefur verið grein fyrir því hvað miðar vinnu við lyklafrumvarpið.  
            

Herra forseti. Við breytingu á lögum um veiðigjöld sl. sumar var boðað að lögin yrðu endurskoðuð og nýtt frumvarp lagt fram á yfirstandandi þingi. Ráðherra mælti í gær fyrir litlu frumvarpi um breytingu á lögum um veiðigjöld og þar var rætt um skipun samráðshóps um veiðigjöld. Ekkert bólar enn á heildarendurskoðun laganna eins og ráðherra boðaði í fyrrasumar. Við setningu laga um veiðigjöld árið 2012 lá fyrir að skoða þyrfti sérstakar tegundir eins og úthafsrækju, kolmunna og karfa, tegundir sem féllu ekki inn í reikniformúluna um þorskígildi sem annars er miðað við sökum meiri tilkostnaðar og slakari afkomu við veiðar tiltekinna tegunda. Hlutverk veiðigjaldsnefndar er meðal annars að ákvarða sérstakt veiðigjald og gera tillögur til ráðherra og einnig um lækkun sérstaks veiðigjalds eða undanþágu frá greiðsluskyldu ef ástæða þykir til. Leggi veiðigjaldsnefnd til við ráðherra að lækka sérstakt veiðigjald eða veita undanþágu frá greiðsluskyldu skal ráðherra leggja fram frumvörp þar að lútandi fyrir Alþingi. Við umfjöllun atvinnuveganefndar um hlutaskiptingu úthafsrækju hafa komið inn í nefndina tillögur um breytingar á veiðigjöldum. Ef nýtt frumvarp um heildarendurskoðun laga um veiðigjöld er á leiðinni þykir mér það frekar undarlegt og ekki góð vinnubrögð. Ég vil því leggja fyrir hæstv. ráðherra eftirfarandi spurningar: Hvað líður störfum veiðigjaldsnefndar? Hvenær lítur boðað frumvarp um veiðigjöld dagsins ljós? Telur ráðherra það samræmast lögum um veiðigjöld að atvinnuveganefnd leggi til að fella niður og/eða veita afslætti á almennu eða sérstöku veiðigjaldi án þess að neinar tillögur 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er rétt að hér var lagt fram lítið frumvarp í gær. 1. umr. kláraðist því miður ekki til að koma því hratt og vel inn í þingið til að tryggja með því það samráð sem menn hafa kallað eftir og ég hef svo sannarlega verið tilbúinn að standa að. Það var kannski vegna þess að menn höfðu talsverðan áhuga á að ræða um þetta litla frumvarp, meiri en maður hefði getað ímyndað sér fyrir fram. 1. umr. kláraðist því miður ekki í gær, annars væri það að minnsta kosti komið á þann vettvang sem eðlilegastur er. Varðandi það hvenær hér kæmu inn frumvörp um endurskoðun á stjórn fiskveiða og veiðigjöldum, svokölluð innleiðing samningaleiðar eins og ég hef margoft útskýrt í þinginu og veiðigjöldin sem tengjast því, þá eru vítin til að varast þau. Á síðasta kjörtímabili var oft komið inn með frumvörp sem reyndust ekki nægilega vel undirbúin, fengu hroðalega dóma allra hagsmunaaðila. Mig minnir að í einu tilvikinu hafi einn af ráðherrum ríkisstjórnarinnar kallað það bílslys, 95 eða 96 veittar umsagnir voru allar mjög neikvæðar. Mig minnir að Samfylkingarfélagið í Reykjanesbæ hafi verið það eina sem var jákvætt gagnvart frumvarpinu af 95–96 umsögnum. Ég mun í minni vinnu reyna að forðast að lenda í slíku og tel mikilvægt að vanda mig. Ég mun koma með það frumvarp hingað inn þegar ég tel það fullbúið. Það er vissulega ekki langur tími til stefnu til að klára það fyrir 16. maí, það eru þó tæpir tveir mánuðir. Við skulum sjá hvernig okkur gengur í þeim efnum.

Herra forseti. Ég minni hæstv. ráðherra á að frestur til framlagningar frumvarpa er 31. mars. Við höfum haft langan tíma til að endurskoða veiðigjöldin varðandi þær tegundir sem vitað var að þyrfti að endurskoða. Mér þykir það mjög ófagleg vinnubrögð að láta lækkun veiðigjalda og afnám veiðigjalda, sem engar tölur liggja fyrir um og engir útreikningar eða kostnaðarmat fyrir ríkið, fljóta með í breytingu á lögum um fiskveiðistjórn og að ekki sé hægt að fá veiðigjaldsnefnd fyrir atvinnuveganefnd til að fjalla um þessi mál. Lögin standa klár og skýr. Lögum samkvæmt er skylda að veiðigjaldsnefnd leggi til við ráðherra breytingu á almenna veiðigjaldinu og sérstaka veiðigjaldinu og ráðherrann komi síðan með frumvarp þar að lútandi fyrir 1. júlí ár hvert. Úr því að talið berst að faglegum vinnubrögðum held ég að hæstv. ráðherra ætti 

Virðulegi forseti. Varðandi það að atvinnuveganefnd fjalli um tiltekin mál, til að mynda er varða úthafsrækju, tel ég það fullkomlega eðlilegt. Ég veit ekki betur en að hv. þingmaður hafi verið mjög fylgjandi því og talið nauðsynlegt að það yrði fellt niður, ekki bara á yfirstandandi ári heldur skuld þeirra sem hafa stundað veiðarnar frá árinu áður, að það þurfi líka vegna þess að þær veiðar standi ekki undir sér. Þannig er einnig með fullt af öðrum tegundum. Þær forsendur sem menn hafa sett sér fyrir þegar þeir lögðu á veiðigjöld hafa brostið, markaðsverð hefur lækkað verulega og kostnaður við að sækja einstaka tegundir hefur verið viðurkenndur miklu meiri en menn voru áður með, sem gerir það að verkum að fyrir þjóðarbúið eða fyrirtækin borgar sig ekki að sækja þessar tekjur. Þar af leiðandi verður þjóðarbúið af verulegum tekjum. Ég tel það fullkomlega eðlilegt að þetta sé skoðað í atvinnuveganefnd. Ég veit að ráðuneytið hefur komið þangað með upplýsingar 

Það hefur ekki …

Forseti biður um hljóð í þingsalnum.

Forseti. 12% eru hærra hlutfall en heimili í vanskilum vegna húsnæðis eða leigu og 23 þús. kjósendur eru fleiri en allir kjósendur í Norðvesturkjördæmi. 12% og 23 þúsund eru sama talan. Hún telur þann fjölda manna sem mætti á kjörstað 27. apríl 2013 og kaus - en á engan fulltrúa á Alþingi Íslendinga. Heilt kjördæmi á engan fulltrúa á Alþingi. Í áliti kjörbréfanefndar segir að mikilvægt sé að hugað verði að almennri endurskoðun laga um kosningar til Alþingis. Enn fremur segir að jafna þurfi mun atkvæðisréttar milli kjördæma og jafna mun milli stjórnmálasamtaka. Ríkisstjórnin hefur rétt rúm 60% þingsæta, sjö manna meiri hluta. 12% atkvæða eru sjö þingmenn. Umboð ríkisstjórnarinnar byggist á lögum um skiptingu kjördæma og lögum um talningu atkvæða. Umboð ríkisstjórnarinnar byggist ekki á lýðræðislegri heldur lagalegri niðurstöðu því að ríkisstjórnin hefur minna en 50% greiddra atkvæða á bak við sig. Með þessum minni hluta greiddra atkvæða tekur ríkisstjórnin 100% ákvarðana. Talning atkvæða var eftir lögum og reglum, sem er gott, en það er samt nauðsynlegt að reglurnar séu sanngjarnar. Niðurstöður síðustu alþingiskosninga sýna greinilega að reglurnar eru ekki sanngjarnar. Því vil ég spyrja: Hver er staða verkefnis um breytingar á kosningalögum? Hvað er verið að gera til að næstu kosningar verði ekki svona ósanngjarnar, t.d. næstu sveitarstjórnarkosningar?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda og þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég get ekki tekið undir allt sem kom fram í máli hans, t.d. ekki að ríkisstjórnir sitji ekki í samræmi við lýðræðislega niðurstöðu heldur lagalega niðurstöðu. Niðurstaðan í lögunum er niðurstaða lýðræðislegrar umræðu. Lögin byggja á því sem gerist á þessari samkomu sem er lýðræðislega kjörin. Mér finnst ansi langt seilst í gagnrýni á núverandi fyrirkomulag að halda því fram að ríkisstjórn sitji í ljósi lagalegrar niðurstöðu. Ég hvet þingmenn til að nálgast verkefnið öðruvísi, með mikilli virðingu fyrir umræðunni. Ég tek undir það með hv. þingmanni að við eigum stöðugt að endurskoða þessa hluti. Ég held hins vegar að það eigi ekki bara að gerast í skjóli eða umboði ríkisstjórna heldur í skjóli og umboði þingsins alls. Kosningalöggjöfin okkar verður að vera þannig að um hana ríki full sátt og henni verði ekki breytt þegar ríkisstjórnir koma eða fara. Ég held að það sé mikilvægt. Við höfum gert breytingar í ágætri sátt á Alþingi Íslendinga hvað varðar kosningalöggjöfina en ég held líka að hv. þingmaður og við öll verðum að horfast í augu við það að hún verður aldrei fullkomin. Hún verður aldrei þannig að við getum sagt að hún sé nákvæmlega eins og hún á að vera. Ég held að það sé mikilvægt, og árétta það sem ég sagði áðan, að slík endurskoðun eigi sér stað á vettvangi þingsins. Hún á að eiga sér stað í umboði allra þingmanna og með samstöðu allra þingmanna. Annars verður ekki um hana raunveruleg sátt. Ég lýsi mig reiðubúna til slíkrar endurskoðunar og stöðugrar endurskoðunar. Ég held að við eigum ekki að taka það upp endrum og eins, heldur vera í stöðugri endurskoðun. Ég held að við séum samt ekki alveg sammála um það hvernig við eigum að nálgast það og ég er sannarlega ekki sammála því að hér sitjum við á grundvelli lagalegrar niðurstöðu heldur lýðræðislegrar niðurstöðu.

Virðulegi forseti. Ég er bara að vitna í tölur, ég er ekki að ásaka neinn. Þetta eru bara lögin eins og þau eru núna og niðurstaðan var eftir þeim. Það er allt í lagi, ég er ekki að kvarta undan því neitt sérstaklega. Ég er bara að vitna í tölur, 49,86% greiddra atkvæða. Það kemur mér ekki fyrir sjónir eins og lýðræðislegur meiri hluti. Það er hið eina sem ég á við. Hversu mörg af þessum 12% sem kusu merktu við einhvern af þeim flokkum sem eru hérna? Engin. Ekkert þeirra merkti við Pírata, ekkert þeirra merkti við B eða D. Af hverju eru allir þessir fulltrúar samt í stjórnarflokkunum? Ég skil það ekki alveg. Það er mín lýðræðislega hugsun, þess vegna nota ég orðin „lagalega“ og „lýðræðislega“. 

Virðulegur forseti. Aftur minni ég á það og hvet þingmenn til að ræða þessi mál sérstaklega í þeirri nefnd sem fjallar um stjórnarskrána okkar á vettvangi Alþingis. Þar er kjörið tækifæri til að fara yfir það sem við höfum oft rætt hér, sanngirnina og réttlætið í atkvæðavæginu. Síðan tek ég undir með hv. þingmanni, ég hef ítrekað sagt að ég haldi að það sé meira um að kenna stjórnmálamenningu en lagalegri eða lýðræðislegri niðurstöðu. Það er sú staðreynd sem hefur verið allt of rík í íslenskri stjórnmálahefð að mínu mati að meiri hlutinn taki allt, meiri hlutinn stjórni og meiri hlutinn ráði. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að efla það samráð sem við getum, tryggja að fleiri hafi aðkomu að verkefnum og ég bíð enn eftir þeim degi að þannig verði það á hinu háa Alþingi.

Virðulegi forseti. Í gær fór fram hér í þingsal áhugaverð umræða um almannarétt að náttúruperlum landsins og gjaldtöku einstakra landeigenda sem þegar er hafin, jafnvel að landi sem er í eigu ríkisins. Slík gjaldtaka mun aukast til muna á næstu mánuðum að óbreyttu. Ljóst er að stjórnvöld, bæði núverandi og fyrrverandi, hafa brugðist allt of seint við þessu máli og stefnir í óefni. Boðað hefur verið frumvarp um svokallaðan náttúrupassa. Ég ætla ekki að leggja mat á þá hugmynd, hún hefur bæði kosti og galla. Það er hins vegar tvennt sem mig langar til að spyrja hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra vegna ræðu hans í gær sem var mjög áhugaverð um þetta mál. Í fyrsta lagi, ef við gefum okkur að náttúrupassinn komi til framkvæmda, er þá ekki algerlega nauðsynlegt að skylda landeigendur til að gerast aðilar að slíkum passa? Ég sé t.d. ekki að það sé hagkvæmt fyrir landeigendur að Geysi að gerast aðilar að náttúrupassa ef þeir geta komist hjá því og rukkað margfalt hærri upphæð sjálfir. Missir passinn ekki marks ef hann er valfrjáls fyrir þessa aðila? Í öðru lagi, má ekki treysta því að ráðherra beiti öllum sínum þunga í ríkisstjórn fyrir því að dómstólaleiðin verði farin gagnvart þeim sem eru farnir að rukka inn á ferðamannastaði og ætla að gera það í sumar þannig að þeim verði gert að endurgreiða þær upphæðir sem þeir hafa rukkað?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda. Það var áhugaverð umræða hér í gær um náttúrupassann en ekki síður framkvæmdaáætlunina, sem nauðsynlegt er að verði lögð fram til þess að byggja upp, og talsvert var rætt um almannaréttinn líka. Ég tel að einn af þeim göllum sem eru á núverandi hugmyndum um náttúrupassa sé einmitt um leið einn af kostunum. Það á sem sagt að vera valfrjálst að taka þátt í þessu. Viðkomandi er að kaupa ákveðna vöru og þess vegna er sú leið farin. Það eru augljóslega ákveðnir kostir við það. Einn af göllunum er sá að þá hljóta menn að vega og meta hvort það sé betra fyrir þá að vera innan kerfisins eða utan. Það sem er mjög mikilvægt í þessu ferli núna er að tryggja að með einhverjum hvötum og samráði við þessa aðila upplifi þeir að það sé áhugavert og nauðsynlegt að allir séu aðilar að þessum passa. Það er svo kannski spurning hvort hægt sé og nauðsynlegt að skylda hann. Í þessari útfærslu held ég að það verði flóknara. Ég tek undir það með hv. fyrirspyrjanda að langsamlega best væri ef kerfið yrði samræmt, allir kæmu að því, þ.e. allir sem ætluðu sér að fá fjármuni til uppbyggingar í innviðunum tækju þátt og á sama hátt mundu líka allir vera tilbúnir að greiða gjald til slíkrar uppbyggingar ef hægt yrði að tryggja hana með einhverjum hætti. Eins og menn þekkja þá er þetta á forræði iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Ég veit að hún hefur vilja til að finna lausnir til að hvetja alla til að taka þátt í þessu. Varðandi það hvort ég muni ekki beita allri minni þyngd, sem er nú allnokkur, til að tryggja réttindi ríkisins þá er það auðvitað verkefni ráðherra og framkvæmdarvaldsins á hverjum tíma og ég mun gera það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans. Varðandi hvata fyrir landeigendur að gerast aðilar að þessum náttúrupassa, auðvitað er það gott ef hægt er að finna slíka hvata. Ég átta mig reyndar ekki alveg á því hverjir þeir ættu að vera vegna þess að yfirleitt er það buddan sem talar mest hjá fólki. Það er alveg ljóst, ef við tökum Geysi sem dæmi, að ef landeigendur þar geta rukkað 300–400 milljónir á ári, jafnvel 500 milljónir, þá sætta þeir sig ekki við að fá einhverjar 100 milljónir út úr náttúrupassa við úthlutun. Það segir sig bara sjálft, auðvitað rukka menn þá frekar sjálfir. Þannig verður þetta á öllum fjölförnum ferðamannastöðum í kringum landið. Það er augljóst. Það hlýtur að þurfa að sníða þennan agnúa af þeim hugmyndum sem eru í gangi.

Virðulegi forseti. Eins og hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur sagt eru þær hugmyndir sem núna eru uppi til samráðs. Fleiri hugmyndir hafa komið upp. Ég veit að það er mikill vilji hjá hæstv. ráðherra að finna skynsömustu leiðina. Það sem hv. þingmaður bendir á er augljóslega hættan og þar með gallinn á þessari leið. Ef stórir aðilar velja að vera ekki aðilar að náttúrupassanum vegna þess að þeir telja hagsmunum sínum betur borgið með öðrum hætti þá munum við upplifa það sem við horfum upp á núna í einhverjum mæli. Ég tel það vera neikvætt og ég held að við eigum að leita allra leiða til að finna skynsömustu leiðina. Ég vil að síðustu árétta að það að velta fyrir okkur mismunandi leiðum sem margir hafa bent á má ekki verða til þess að þetta mál verði áfram í uppnámi eins og verið hefur í áratugi án þess að menn taki á því. Allir eru sammála um að skynsamleg gjaldtaka sé þegar ferðamaður eða ferðaþjónusta greiði gjald til uppbyggingar náttúrunnar. Allir eru líka sammála um að það 

Virðulegi forseti. Ég fylgi hér úr hlaði skýrslu minni til Alþingis um utanríkis- og alþjóðamál. Það er rík hefð fyrir þessari skýrslugjöf á Alþingi og umræðum þeim sem á eftir fylgja. Er það ánægjulegt að geta lagt fram eins efnismikla skýrslu og hér er á borðum og er það von mín að um efni hennar geti átt sér stað góðar umræður í dag. Staða Íslands í alþjóðasamfélaginu, hlutverk okkar og áherslur eru ákaflega mikilvæg umræða, ekki bara á Alþingi heldur í samfélaginu öllu. Er hægt að fullyrða að vandfundin sé sú þjóð sem er eins vel upplýst um alþjóðamál og eins meðvituð um stöðu sína og hlutverk í alþjóðasamfélaginu og við Íslendingar. Við erum sjálfstæð, megnug og velmegandi þjóð sem hefur kosið að eiga náið samstarf við nágranna sína, vinaþjóðir og bandamenn. Um meginstef utanríkisstefnu Íslands ríkir í öllum grundvallaratriðum sátt og hefur svo verið nánast óháð því hvaða stjórnvöld sitja hverju sinni þótt um einstaka ákvarðanir geti vissulega verið skiptar skoðanir. Gegnumsneitt hafa íslensk stjórnvöld leitast við að auka hagsæld á Íslandi með því að opna markaði fyrir íslenska framleiðslu, menningu og hugvit. Með sama hætti hafa stjórnvöld talað röddu Íslands á alþjóðavettvangi svo sérstaða okkar skiljist og hagsmunir verði tryggðir. Þá er öryggi lands og þjóðar eitt af meginhlutverkum stjórnvalda. Ísland hefur ávallt farið þá leið að taka þátt í alþjóðasamstarfi, gert samninga við bandamenn okkar um varnir landsins og talað fyrir friði og mannréttindum. Í þessari upptalningu birtast meginstefin sem slegin hafa verið í íslenskri utanríkispólitík. Þetta eru sömu stef og meiri hluti þjóðar hefur fylkt sér um og þetta er leiðarljós fólksins sem skipar utanríkisþjónustuna. Með leyfi forseta: „„Permanent Mission of Iceland, góðan dag,“ segir silkimjúk og traustvekjandi kvenmannsrödd í símann. Mér líður strax betur, kynni mig og segist vera í nokkrum vanda. „Ég er staddur í Mombasa, vegabréfs- og farmiðalaus. Getið þið hjálpað?“ - „JESÚS,“ segir hljómþýða röddin - missir örlítið taktinn en er snögg að ná fyrri yfirvegun. „Jú, við getum örugglega bjargað því.“ Samtalið heldur áfram og námsmaðurinn leggur á skömmu síðar, rólegur og sæll í bragði.“ Þessi tilvitnun er í bloggskrif starfsmanns utanríkisþjónustunnar. Hvers vegna er það nefnt í ræðustóli Alþingis? Jú, utanríkis- og alþjóðamál eru lifandi málaflokkur og munu úrlausnir vandamála og stefnubreytingar alltaf taka mið af samspili hagsmuna og hugmynda um samfélag okkar. Með nýjum tímum fylgja ný vinnubrögð en grunnurinn er ætíð sá sami. Þannig hefur utanríkisþjónustan orðið að bregðast við stöðugt flóknari viðfangsefnum í sítengdu samfélagi. Þróun í upplýsingamálum er ör samfara tækninýjungum og auknum kröfum. Felur þetta í sér nokkrar áskoranir en jafnframt afar gott tækifæri til að efla tengsl utanríkisþjónustu og almennings. Að þessu hefur verið unnið ötullega innan utanríkisþjónustunnar. Markmiðið er að bæta upplýsingamiðlun um utanríkisstefnu Íslands til almennings þannig að almenningur geri sér betur ljóst hve mikilvægt starf utanríkisþjónustan innir af hendi. Hver vegur að heiman er vegurinn heim. Íslendingar eru víðförul þjóð og íslenska utanríkisþjónustan hefur sett öryggi Íslendinga á oddinn. Borgaraþjónusta virkar hvar í heiminum sem fólk er statt og ef eitthvað bjátar á hjálpum við til. Þetta er forgangsmál utanríkisþjónustunnar. Fátt gefur meira en aðstoð við samborgara okkar sem finna sig í aðstæðum sem fæst okkar vildu vera í en mörg okkar hafa heyrt af eða reynt á eigin skinni. Í hverri viku koma upp mál þar sem reynir á útsjónarsemi starfsmanna utanríkisþjónustunnar við að koma til aðstoðar þeim sem eru í neyð. Eðli málsins samkvæmt fara þessi mál hljótt en þó er þessi starfsemi meðal mikilvægustu verkefna utanríkisþjónustunnar. Það er mikilvægt að halda því til haga að starfsemi borgaraþjónustunnar byggist að töluverðu leyti á neti kjörræðismanna sem utanríkisþjónustan hefur komið upp. Kjörræðismenn Íslands eru 244 talsins og staðsettir víðs vegar um veröldina. Oftast eru þetta erlendir ríkisborgarar sem eru boðnir og búnir að leggja á sig ómælt erfiði í sjálfboðavinnu við að rétta Íslendingum hjálparhönd ef þess er óskað. Ræðismennirnir eru þannig hinn framlengdi armur Íslands á staðnum. Er það Íslendingum ómetanlegt að geta reitt sig á aðstoð þessara útvarða okkar þegar þörf er á. Farsæl þróun mála á norðurslóðum skiptir miklu máli fyrir Ísland. Af aðildarríkjum Norðurskautsráðsins er Ísland eina ríkið sem býr við það að allir borgarar þess búi á norðurslóðum. Menning og sjálfsvitund okkar verður ekki slitin úr þessu samhengi og þannig eru málefni norðurslóða kjarninn í utanríkisstefnu Íslands. Mikilvægi þessa málaflokks sést einna best á því að fyrir nokkrum mánuðum var stofnuð sérstök ráðherranefnd um málefni norðurslóða sem tryggja á samræmda hagsmunagæslu Íslands á þessu sviði. Við munum kortleggja tækifæri sem skapast með opnun siglingaleiða um norðurslóðir og í þessu samhengi er mikilvægt að árétta að megináhersla er lögð á að verkefni þeim tengd verði vistuð hérlendis og að möguleikar til þessa séu nýttir í hvívetna. Þannig á sér til dæmis stað náið samstarf milli innlendra aðila varðandi samgöngumál, auðlindanýtingu, leit og björgun og borgaraleg öryggismál. Á þessum grundvelli er verið að meta tækifæri fyrir alþjóðlega leitar- og björgunarmiðstöð á Íslandi. Þetta er afar mikilvægt verkefni og er því brýnt að vanda til verka og viðhalda þeirri sátt sem verið hefur um þessa vinnu hingað til. En tækifærin standa ekki ein og sér. Við Íslendingar vitum allra þjóða best að skjótt skipast veður á norðurslóðum. Auknum siglingum og annarri starfsemi fylgja hættur og verðum við því að vera fremst í flokki við að láta vernd á umhverfi og lífríki ráða för. Allt verður að haldast í hendur við að skapa aðstæður sem tryggja hagvöxt, sjálfbærni og öryggi fólks. Í skýrslu minni koma fram áhugaverðar staðreyndir sem setja þessa hluti í samhengi. Þannig er rakið að ein mesta umhverfis- og öryggisógnin á hafinu við Ísland kemur til af ört vaxandi skipaumferð. Undanfarin ár hefur verið stöðugur straumur skemmtiferðaskipa sem legið hefur norður með ísröndinni við Grænland, vestur af Íslandi, inn í firði þar sem ferðamenn komast í nálægð við náttúruöfl norðurheimskautsins. Þannig hefur farþegum skemmtiferðaskipa sem heimsækja Ísland fjölgað úr 30 þúsundum árið 2002 í um 90 þúsund árið 2012. Það sem meira er um vert er að skipin sjálf hafa farið stækkandi á sama tíma. Það felur í sér miklar áskoranir. Því er afar brýnt að eftirlits- og öryggismál séu með besta móti, viðbragðsgeta til staðar og samvinna allra aðila traust. Ef hættu ber að höndum í þessum efnum megum við okkar lítils ein okkar liðs. Er því algjörlega nauðsynlegt fyrir okkur Íslendinga að vera við öllu búin og geta reitt okkur á alþjóðlega samvinnu. Þessum áherslumálum hefur verið haldið á lofti á fundum með erlendum ráðamönnum og á þeim ráðstefnum sem við höfum tekið þátt í um þessi efni. Annað mikilvægt mál sem ber að nefna sérstaklega í þessu samhengi er jafnréttismál á norðurslóðum. Utanríkisráðuneytið leiðir í samvinnu við Jafnréttisstofu og Stofnun Vilhjálms Stefánssonar auk annarra undirbúning að ráðstefnu um jafnréttismál á norðurslóðum sem haldin verður á Akureyri í október 2014. Á ráðstefnunni verður stefnt saman áhrifafólki úr stjórnmálum, háskólasamfélaginu, viðskiptalífinu og félagasamtökum til að ræða samfélagslegar breytingar og ólíka stöðu kynjanna á norðurslóðum. Verður rætt hvernig megi efla þátttöku kvenna í stefnumótun og ákvarðanatöku um málefni svæðisins. Er hér um brýnt mál að ræða sem ekki hefur hlotið næga athygli. Er það von okkar að ráðstefnan muni stuðla að ákveðinni vitundarvakningu á þessu sviði. Norðurskautsráðið er þungamiðja fjölþjóðasamstarfs um norðurslóðir og mikilvæg skref í að efla það starf eru til að mynda æfingar á næsta ári á grundvelli samstarfssamnings um viðbrögð og viðbúnað gegn olíumengun. Eins og kemur fram í skýrslunni mun það styrkja enn frekar hagnýtt samstarf ríkjanna og aukið umhverfisöryggi. Áhersla ríkisstjórnarinnar á norðurslóðir endurspeglast í fleiri þáttum. Um þessar mundir fer Ísland með formennsku í Norrænu ráðherranefndinni og er sérstök áhersla lögð á Norðurlandasamstarfið auk þess að efla samstarf við grannþjóðir okkar í norðvestri. Í samstarfi við Færeyinga og Grænlendinga viljum við nýta okkur þau tækifæri sem skapast munu í framtíðinni með opnun siglingaleiða og til skynsamlegrar auðlindanýtingar. Liður í þessu hefur verið að styrkja enn frekar tengsl okkar við þessar þjóðir. Mikilvægum áfanga var náð í þessu í lok árs 2013 þegar opnuð var íslensk sendiskrifstofu í Nuuk, höfuðstað Grænlands. Samskipti okkar við Grænlendinga eru nú í miklum blóma og bindum við miklar vonir við að viðskipti landanna muni vaxa og dafna á næstu missirum. Stefna ríkisstjórnarinnar í utanríkisviðskiptum tekur mið af þeim öru breytingum sem eru að verða á efnahagskerfum heimsins. Í dag er heimurinn allur eitt stórt markaðssvæði. Það þýðir að hægfara stöðnun á hefðbundnum mörkuðum Íslendinga er ríkur hvati til að leita nýrra markaða. Þannig hafa nýir markaðir fyrir íslenskan varning og hugvit orðið til á undraskömmum tíma. Ör hagvöxtur og hröð þróun í alþjóðaviðskiptum veitir okkur spennandi tækifæri í fjarlægum nýmarkaðsríkjum. Aukinn kaupmáttur í Asíu, Afríku og Suður-Ameríku og breyttar neysluvenjur fólks eru óhjákvæmilegur hluti alþjóðavæðingarinnar. Íslendingar standa vel að vígi til að nýta möguleikana sem í hnattvæðingunni birtast. Við sitjum þó ekki ein að tækifærunum. Þau eru líka vel sýnileg keppinautum okkar. Samkeppni um markaðsaðgang er mikil og vegna þráteflisins í samningaviðræðum aðila innan Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar hefur orðið mikil aukning í gerð fríverslunarsamninga á undanförnum árum. Þar er oftar en ekki kapphlaup um aðgengi. Þannig geta tafir á gerð samninga þýtt það að farið er á mis við tækifæri. Í þessu samhengi er vert að árétta að staða Íslands í utanríkisviðskiptum er að mörgu leyti öfundsverð. Aðkoma okkar að kjarnamarkaðssvæði okkar, innri markaði Evrópu, er tryggð með EES-samningnum. Viðskipti okkar við hina stærstu viðskiptablokkina, Bandaríkin, standa á gömlum og grónum merg og bendir margt til þess að þar liggi ný tækifæri á næstunni. Þá njótum við þess að hafa átt í farsælu samstarfi innan Fríverslunarsamtaka Evrópu. Ísland sem fer með formennsku á vettvangi EFTA um þessar mundir er þannig hluti af víðfeðmu neti fríverslunarsamninga sem ná til stórs hluta heimsins. Þar að auki - og þetta er afar mikilvægt að árétta - höfum við tækifæri til að sækja á nýjar lendur á eigin forsendum. Þetta sannaðist fyrir skemmstu með metnaðarfullum fríverslunarsamningi okkar við fjölmennustu þjóð heims, Kínverja, sem og eina þá fámennustu, frændur okkar í Færeyjum með Hoyvíkur-samningnum. Staða okkar er öfundsverð því að í henni felst frelsi og mikill sveigjanleiki sem er íslensku efnahagslífi gríðarlegur styrkur. Þessum sveigjanleika og drifkrafti væri ekki til að dreifa nema vegna sjálfstæðis okkar til athafna á sviði utanríkisviðskipta. Þessu hefur ekki verið nægilega haldið á lofti á undanförnum árum. Utanríkisráðuneytið mun halda áfram að kanna frekar hvernig nýta megi þá möguleika sem okkur standa til boða og hvernig tengsl við ný markaðssvæði verði styrkt. Áherslan verður lögð á gerð fleiri fríverslunarsamninga, bæði tvíhliða og á vettvangi EFTA. Þá verður einnig leitað leiða til að fullnýta möguleika sem felast í þeim fríverslunarsamningum sem Ísland á þegar aðild að. Utanríkisráðuneytið mun áfram fylgjast grannt með þróun mála í viðræðum Bandaríkjanna og Evrópusambandsins. Á vettvangi EFTA hefur verið rætt um viðbrögð við hugsanlegum fríverslunarsamningi ESB og Bandaríkjanna, m.a. á ráðherrafundi EFTA í nóvember á síðasta ári. Var í kjölfar hans leitað eftir samráði við Bandaríkin um þær viðræður sem hafnar eru. Of langt mál er að tiltaka allar þær viðræður sem standa yfir eða eru á döfinni á vettvangi EFTA. Bendi ég á skýrsluna í því samhengi sem rekur til að mynda vinnu að viðræðum við Indland og Víetnam, endurskoðun fríverslunarsamnings við Tyrkland, væntingar um endurskoðun fríverslunarsamnings við Kanada og vonir til nýs samkomulags við Mexíkó, svo eitthvað sé nefnt. Á alþjóðavettvangi fer nú fram mikilvægt starf við að hrinda í framkvæmd ákvörðunum ráðherrafundar Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar á síðasta ári. Mun Ísland meðal annars leggja áherslu á að koma afnámi ríkisstyrkja í sjávarútvegi á dagskrá. Ef litið er til nærsvæðis Íslands standa vonir til þess að unnt verði á næstu misserum að dýpka samskipti Íslands við Grænland enn frekar og ekki síst á sviði viðskipta eins og áður var minnst á. Ef litið er til þeirra leiða sem stjórnvöld geta nýtt til að efla sókn á erlenda markaði eru vonir bundnar við starfshóp utanríkisráðuneytisins sem ætlað er að meta skipulag útflutningsþjónustu, styrkingu markaðsstarfs og aðkomu hins opinbera í þessu tilliti. Þannig er verið að kortleggja alla starfsemi og fjármuni og gerðar verða tillögur um hvernig megi best nýta sameiginlega krafta til markvissrar markaðssetningar, landkynningar og samhæfingar. Í þessari yfirferð minni er einnig rétt að minnast á aðra samningagerð sem utanríkisráðuneytið vinnur ötullega að og tryggir Íslendingum aðgengi að erlendum mörkuðum. Er þar einkanlega átt við fjárfestingarsamninga, loftferðasamninga og sértækari samninga er varða efnahagssamstarf við önnur ríki. Þá er aðstoð við íslensk fyrirtæki á erlendum mörkuðum áfram eitt af mikilvægari verkefnum ráðuneytisins og hefur sú aðstoð sannað gildi sitt, ekki síst með fulltingi undirstofnunar eins og Íslandsstofu og með neti reynslumikilla viðskiptafulltrúa í sendiráðum vítt og breitt um heiminn. Samskipti Íslands við Evrópusambandið eru áfram í öndvegi þótt forsendur hafi breyst. Farsælt samstarf Íslands og Evrópusambandsins snýst meðal annars um EES-samstarfið. Svo hefur verið um 20 ára skeið og svo verður í náinni framtíð. Nauðsynlegt er að setja þessa hluti í samhengi þegar kemur að umræðu um Ísland og Evrópu. Evrópa er einn okkar mikilvægasti markaður og við viljum áfram tengjast Evrópu og Evrópusambandinu traustum böndum. Við höfum sótt fram á sameiginlegum evrópskum markaði, markað okkur sérstöðu og rekið þar sterka hagsmunagæslu. Þessu höfum við getað áorkað vegna þess trausts sem ríkir milli okkar og bandamanna okkar í Evrópu - þótt stundum geti þykknað upp eins og gerði nýverið með sjálftöku Evrópusambandsins og annarra strandríkja úr makrílstofninum. Samstarf Íslands og Evrópusambandsins á vettvangi EES er rakið með greinargóðum hætti í skýrslunni. Samningurinn er ekki án áskorana, það vitum við, sem eðlilegt er í svo umfangsmiklu samstarfi. Í því ljósi ber að fagna ákvörðun ríkisstjórnarinnar um Evrópustefnu sem byggist á efldri hagsmunagæslu á vettvangi EES-samningsins og annarra gildandi samninga Íslands og Evrópusambandsins. Í stefnunni er lögð áhersla á skilvirka framkvæmd EES-samningsins, m.a. með því að efla samráð innan stjórnsýslunnar og við Alþingi. Áhersla verður á áframhaldandi sjálfstæð, virk og náin samskipti og samstarf við Evrópusambandið og aðildarríki þess. Minnt er á að um þessar mundir eru 20 ár frá því samningurinn tók gildi og því ekki úr vegi að unnið verði mat á hagsmunum Íslands af EES-samningnum, eins og boðað hefur verið. Ég hlakka til að starfa náið með Alþingi að þessum mikilvægu hagsmunamálum á næstu missirum. Virðulegi forseti. Með alþjóðlegri þróunarsamvinnu er stuðlað að útrýmingu fátæktar, aukinni hagsæld og friði í heiminum. Rödd Íslands og framlag skiptir máli fyrir alla þá sem við eigum samstarf við. Þetta endurspeglast í þeim áherslum sem lagðar hafa verið til grundvallar í framkvæmd alþjóðlegrar þróunarsamvinnu Íslands í samræmi við þróunarsamvinnuáætlun 2013–2016. Þar er áhersla lögð á stuðning við þrjú meginsvið; félagslega innviði, auðlindir og frið, auk tveggja þverlægra málefna; jafnréttismála og umhverfismála. Allt eru þetta svið þar sem Íslendingar hafa margt fram að færa. Í lok síðasta árs var tilkynnt um óhjákvæmilegan niðurskurð í útgjöldum til þróunarmála á þessu ári. Skal það ítrekað að áfram er stefnt að því að veita sem nemur 0,7% af vergum þjóðartekjum til þróunarsamvinnu þótt það verði ekki eins skjótt og gert hafði verið ráð fyrir. Í þessu samhengi er vert að rifja upp ríkan stuðning almennings við þróunarsamvinnu. Okkur hefur blöskrað atburðarásin á Krímskaga á undanförnum vikum. Atburðirnir í Úkraínu og ógnarleg framganga Rússlandsstjórnar setur málefni friðar, öryggis og stöðugleika í okkar heimshluta í samhengi. Hefur verið bent á að oft hættir okkur til að taka slíkum hlutum sem gefnum. Yfirstandandi og harðnandi deila hefur nú kippt okkur til baka í veruleika sem við töldum okkur hafa yfirgefið fyrir þó nokkrum árum, jafnvel áratugum. Á sama tíma og Rússlandsstjórn fer sínu fram í trássi við alþjóðalög og eigin skuldbindingar eykst samtakamáttur þeirra sem fordæma aðgerðirnar og senda sterk skilaboð um að framganga Rússa sé fullkomlega óásættanleg. Hef ég gert það fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og átt um það lögbundið samráð við utanríkismálanefnd. Um leið og við fordæmum framferði Rússa minnum við á nauðsyn þess að stjórnvöld í Kænugarði standi vörð um réttindi allra íbúa landsins. Vonum við að unnt verði að ná sáttum þar sem hagsmunir allra Úkraínubúa séu virtir og alþjóðalögum framfylgt. Við fylgjumst afar vel með framvindu mála á Krímskaga og eru þau mál í miklum forgangi í utanríkisráðuneytinu um þessar mundir. Þessi deila hefur ekki aðeins vakið upp gamla drauga og aukið samtakamátt. Hún hefur líka fært okkur heim sanninn um að allar þjóðir, hversu stórar eða smáar þær teljast vera, verða að láta röddu sína heyrast hátt og skýrt þegar rangindi eru viðhöfð. Það mun Ísland gera hér eftir sem hingað til. Ísland mun þannig leggja sín lóð á vogarskálarnar og styðja refsiaðgerðir bandamanna okkar gagnvart Rússum sem og að gera hlé á fríverslunarviðræðum sem við höfum átt við Rússland, Kasakstan og Hvíta-Rússland á vettvangi EFTA. Margt smátt gerir eitt stórt. Þótt með óbeinum hætti sé varpa atburðirnir í Úkraínu ljósi á okkar eigin stöðu. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir að meginmarkmið íslenskrar utanríkisstefnu sé að gæta hagsmuna lands og þjóðar á alþjóðavettvangi. Það er grundvallaratriði í samskiptum þjóða að alþjóðalög séu virt og að þjóðir leysi deilumál með friðsamlegum og diplómatískum hætti. Samstarf þjóða er mikilvægt til þess að takast á við þær ógnir sem þjóðir standa frammi fyrir þvert á landamæri og leikreglur alþjóðakerfisins. Í þessu samhengi ber að nefna að það er mikilvægt að tryggð sé rík sátt um framtíðarfyrirkomulag stefnu Íslands í öryggis- og varnarmálum. Á síðasta þingi starfaði nefnd um mótun þjóðaröryggisstefnu fyrir Ísland og sátu í henni þingmenn allra flokka sem áttu þá sæti á Alþingi. Hefur þessi nefnd skilað endanlegum tillögum ásamt bókunum til mín og er þar þjóðaröryggi skilgreint víðtækt. Tekur þjóðaröryggi þannig til virkrar utanríkisstefnu, varnarstefnu og almannaöryggis. Er það metnaðarmál að tryggja framgang þessa máls. Á grundvelli tillagna nefndarinnar verður senn lögð fram tillaga til þingsályktunar fyrir Alþingi um þjóðaröryggisstefnu Íslands. Fyrir fámennt eyríki sem Ísland er ákaflega mikilvægt að eiga trausta bandamenn og bakhjarla. Þannig tryggir Ísland öryggi sitt og varnir með samstarfi við önnur ríki. Aðildin að Atlantshafsbandalaginu og varnarsamningurinn við Bandaríkin eru áfram meginstoðir í varnar- og öryggissamstarfi Íslands en þar fyrir utan hefur samstarf við grannþjóðir okkar farið vaxandi á undanförnum árum. Spennandi verkefni eru fram undan á þeim vettvangi og ríkur pólitískur vilji stendur til að leita nýrra leiða til að efla það samstarf. Þannig samþykktum við utanríkisráðherrar Norðurlandanna sameiginlega yfirlýsingu í Reykjavík á dögunum um að styrkja enn frekar samstarf um utanríkis- og öryggismál. Með yfirlýsingunni og öðrum svipuðum yfirlýsingum að undanförnu hefur skapast sterk umgjörð um hagnýtt starf norrænu ríkjanna á þessu sviði. Hafa Íslendingar orðið áþreifanlega varir við slíka styrkingu, nú síðast í febrúarmánuði þegar brotið var blað í loftrýmisgæslu Atlantshafsbandalagsins við Ísland þegar flugsveitir frá Finnlandi og Svíþjóð tóku þátt í loftvarnarþjálfunarverkefni í tengslum við loftrýmisgæsluvakt Noregs. Markaði það ákveðin tímamót í samstarfi landanna á þeim vettvangi og standa vonir til að unnt verði að efna til sambærilegra verkefna á næstu missirum. Virðulegi forseti. Í þessari framsöguræðu minni um skýrslu mína um utanríkis- og alþjóðamál hefur verið tæpt á nokkrum atriðum sem teljast mega til forgangsmála. Þar að auki geymir skýrslan hafsjó af upplýsingum um fjölmörg önnur mál sem vert væri að ræða hér í dag en læt ég nú staðar numið.

Herra forseti. Hæstv. utanríkisráðherra kom víða við í ræðu sinni og skýrslu. Væri hægt að fara í margt en ég ætla að staldra við eitt atriði og það varðar viðskiptahagsmuni Íslands. Ráðherrann nefndi meðal annars samskipti okkar við Bandaríkin í viðskiptalegu tilliti og að þau væru byggð á gömlum merg. Það er gömul saga og ný að það getur tekið langan tíma að byggja upp viðskiptatengsl og viðskiptasambönd en það getur tekið örskotsstund að eyðileggja þau. Í byrjun febrúar sl. var greint frá því að innanríkisráðherra Bandaríkjanna hefði staðfest við Barack Obama forseta að hvalveiðar Íslendinga í viðskiptaskyni minnki skilvirkni samnings um alþjóðaverslun með tegundir villtra dýra og plantna í útrýmingarhættu og nú stendur fyrir dyrum hjá forseta Bandaríkjanna að taka ákvörðun um refsiaðgerðir gagnvart Íslandi. Því vil ég spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Hvað hafa íslensk stjórnvöld gert til að afstýra því að ríkisstjórn Bandaríkjanna grípi til þvingunaraðgerða gegn Íslandi? Hver er staðan á þessu máli? Hversu vel upplýst er ríkisstjórnin og utanríkisráðuneytið um það?

Virðulegi forseti. Þetta er gömul saga varðandi ágreining okkar og Bandaríkjamanna um hvalveiðarnar. Við þekkjum afstöðu Bandaríkjamanna þegar kemur að nýtingu á þeim stofni sem við höfum bent vísindalega á að óhætt sé að veiða úr, sé raunar mikilvægt að nýta líka og sé í samræmi við almenna nýtingarstefnu Íslands að nýta með sjálfbærum hætti þær auðlindir sem við höfum aðgang að og eigum. Okkur er vel kunnugt um afstöðu Bandaríkjamanna til hvalveiða. Við höfum nú sem áður einbeitt okkur að því að koma réttum upplýsingum á framfæri við bandarísk stjórnvöld. Við höfum átt samtöl og samræður við fulltrúa stjórnvalda hvar og hvenær sem við höfum fengið tækifæri til. Við munum að sjálfsögðu halda því áfram. Að okkar mati hefur staða okkar batnað varðandi það að nú hafa ákveðin samtök sem ég man því miður ekki nafnið á akkúrat núna 

Herra forseti. Á árinu 2011 var sams konar staða uppi og þá ákvað Bandaríkjaforseti að beita diplómatískum og pólitískum þrýstingi til að fá íslensk stjórnvöld til að stöðva veiðar á langreyðum. Nú er staðan hins vegar alvarlegri en áður vegna þess að hæstv. sjávarútvegsráðherra gaf í desember sl. út nýjan fimm ára veiðikvóta á allt að 770 langreyðum. Til viðbótar bárust núna í morgun fréttir þess efnis að fullfermt flutningaskip af langreyðarkjöti frá Hval með um 2 þús. tonn sé við það að leggja úr höfn í Hafnarfirði sem leið liggur til Japans. Í ljósi aðstæðna sem uppi eru í samskiptum við Bandaríkjamenn um hvalveiðar Íslendinga hlýt ég að ítreka og spyrja hæstv. ráðherra: Var honum kunnugt um þennan fyrirhugaða stórútflutning á langreyðarkjöti? Hvaða áhrif telur hann að þessi útflutningur kunni að hafa á ákvörðun Bandaríkjastjórnar? Telur hann útflutninginn heppilegan á þessum tímapunkti? Hvaða viðbrögðum býst hann þá við frá öðrum ríkjum eða alþjóðlegum stofnunum og samtökum? Spurningin er auðvitað: Erum við ekki að fórna meiri hagsmunum fyrir minni?

Virðulegi forseti. Við höfum lagt áherslu á það í gegnum tíðina að vera sjálfum okkur samkvæm þegar kemur að nýtingu auðlinda. Eflaust má færa fyrir því rök að verið sé að taka áhættu gagnvart viðskiptahagsmunum eða öðru slíku með því að heimila hvalveiðar. Við getum þó ekki horft fram hjá því að um leið og við hættum að beita vísindum og hættum að nota rökin um sjálfbærni og skynsamlega nýtingu auðlinda getur molnað undan öðru sem við erum að rökstyðja með þeim hætti. Það er mikilvægt fyrir okkur að hafa í huga. Mér var ekki kunnugt um þennan útflutning á afurðinni. Þegar menn hafa samt sem áður heimildir, hafa leyfi til að nýta ákveðna hluti hljóta þeir jafnframt að hafa leyfi til að selja þá. Ég get ekki séð að við getum gripið inn í það með nokkrum hætti. Er þetta óheppileg tímasetning? Ég er ekki viss um að hún breyti svo miklu en vissulega mun hún draga athyglina aftur að hvalveiðum Íslendinga. Það er það sem er kannski áhyggjuefni ef má orða það þannig, en ég vil meina að staða okkar gagnvart hvalveiðum sé betri núna en hefur verið lengi vegna betri upplýsinga um stofnstærðir og annað.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir skýrsluna. Mig langar að spyrja um eitt tiltekið mál sem ber oft á góma, gýs reglulega upp í tengslum við utanríkismál. Það varðar eiginlega utanríkisstefnu forseta Íslands. Mér finnst það óþægilegt. Við erum hér með utanríkisráðherra í ríkisstjórn og við erum með stjórnarstefnu og hún er mörkuð með stjórnarsáttmála og með þingsályktunartillögum og frumvörpum og umræðu á Alþingi. Svo hefur þess gætt í vaxandi mæli á undanförnum árum að forseti Íslands virðist marka sér líka áherslur fyrir hönd þjóðarinnar á einhvern hátt í utanríkismálum. Hann lætur uppi þær áherslur að hann vilji að Ísland horfi meira til austurs, Rússlands og Kína. Hann segir ýmislegt um Evrópusambandsmál á erlendum vettvangi. Nú síðast setti hann ofan í við aðstoðarráðherra á opnum fundi. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Finnst honum þetta jafn óþægilegt 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa áhugaverðu fyrirspurn. Forseti Íslands er eins og allir vita reyndur og áhrifamikill maður víða.

Ríki í ríkinu.

Hann fer víða og talar röddu Íslands. Sumir kunna að segja að misvísandi skilaboð fari stundum milli forseta og utanríkisstefnu landsins. Ég held að það sé alveg skýrt að umboð til að móta utanríkisstefnu er hjá ríkisstjórninni, ekki forseta Íslands. Á það hefur verið bent, m.a. af þeim sem hér stendur. Forseti Íslands fer ekki með utanríkismál þjóðarinnar. Forsetinn hefur að sjálfsögðu leyfi til að tjá sig, það hef ég sagt margoft og segi enn. Oft og tíðum erum við sammála, oft og tíðum er ég undrandi á stað og stund, að velja ákveðnar ræður eða orð, en forsetinn getur að sjálfsögðu tjáð sig. Ég tel líka að við getum ekki gleymt því að forseti Íslands talar, að mínu viti, mjög oft fyrir góðum málstað fyrir hönd Íslendinga, 

Virðulegur forseti. Það er snar þáttur í utanríkispólitík að þeir sem fara fyrir hönd þjóðarinnar tjái sig. Það er stefnumarkandi. Mér finnst áhyggjuefni að forseti Íslands tjáir sig mjög virkt um utanríkismál og stefnu Íslands í utanríkismálum án þess að hafa í raun og veru umboð til þess. Mig langar að spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvað honum fyndist um það ef forseti Íslands færi um allar jarðir og boðaði til dæmis Evrópusambandsaðild Íslendinga. Hann gæti alveg verið þeirrar skoðunar. Yrði hæstv. utanríkisráðherra sáttur við það? Mér heyrist af svörum hæstv. ráðherra að í sjálfu sér sé ekkert virkt samráð við forseta Íslands um það hvernig hann eigi að tjá sig um utanríkismál og hann sé þar af leiðandi ekki beinlínis að túlka stefnu ríkisstjórnarinnar. Það finnst mér áhyggjuefni. Væri ekki tilefni til þess að efna til slíks samráðs? Svo þarf líka að athuga það að forseti Íslands gerir meira en bara að tjá sig, hann beitir sér til dæmis mjög virkt í norðurheimskautsmálum. Finnst hæstv. ráðherra það í lagi? 

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, það er ekki virkt samráð við forseta Íslands um utanríkisstefnu landsins enda á það ekkert að vera. Ríkisstjórnin fer með utanríkismál þjóðarinnar. Það er sjálfsagt að uppljóstra því hér að fljótlega eftir að ég tók við embætti settist ég niður með forseta Íslands og ræddi þessi mál, fór yfir stjórnarsáttmálann, fór yfir það hvernig við ætlum að halda á okkar málum þannig að forseta Íslands er vel kunnugt um stefnu ríkisstjórnarinnar í utanríkismálum. Ég vil nú meina að forseti Íslands sé líka að gera ágæta hluti þegar hann talar erlendis. Ég vil meina að þótt okkur greini á um einstök orð hafi til dæmis sú ráðstefna sem forseti Íslands stóð fyrir sl. haust og verður aftur í haust, Arctic Circle, dregið mjög mikla athygli að stöðu Íslands á norðurslóðum og hjálpað okkur að sýna fram á hversu mikilvægt er að við séum þar í samstarfi. Það mætti nefna fleiri slík atriði 

Virðulegi forseti. Það er ríkisstjórnin sem fer með utanríkismál, það er rétt, og auðvitað á það að vera þannig. Mig langar þess vegna að halda mig á sömu slóðum og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson. Ég veit að íslenska utanríkisþjónustan er mjög upptekin af því núna að fást við mjög erfiðar deilur millum Rússa og Úkraínumanna. Þetta eru viðkvæmar deilur og við höfum ákveðið að staðsetja okkur með Úkraínumönnum þannig að við erum tilbúin, eins og sagt var áðan, á vettvangi alþjóðasamstarfs að láta að okkur kveða þeim til stuðnings gegn, óeðlilegum þvingunum Rússa. Margt smátt gerir eitt stórt, segir ráðherra. Hver er þá afstaða hæstv. ráðherra til þess sem forseti Íslands gerði á fundi um norðurskautsmál í gær þar sem hann hirti norskan aðstoðarráðherra fyrir það að taka upp þessa deilu við Rússa og gagnrýna hana sem hluta af utanríkispólitík Norðmanna? Ég vil fá svar við spurningunni: 

Virðulegi forseti. Ég hvet þingmenn og aðra til að hlusta á upptöku af þessum fundi. Ég er ekki að saka hv. þingmann um neitt. Ég tek fram að fréttaflutningurinn af þessum fundi er kannski ekki alveg í samræmi við það sem forsetinn sagði. Ég held að orð forseta hafi að mörgu leyti verið hófleg. Hins vegar má velta fyrir sér hvort það hafi ekki verið óheppilegt að taka þessa orðræðu við norska ráðherrann þarna. Ég get alveg verið á báðum áttum með hvort það hafi verið heppilegt. Við megum samt ekki gleyma því að skilaboðin sem felast í þessu og sem ég sagði í yfirlýsingu á fésbókarsíðu minni í gær eru að mjög mikilvægt er að við reynum eftir fremsta megni að halda norðurskautssamstarfinu jafn góðu og það er í dag. Um leið og það kemur brot í það, hvort sem er af öryggissjónarmiðum, náttúrunýtingarsjónarmiðum eða öðru, held ég að voðinn sé vís. Þar af leiðandi held ég að við eigum eins lengi og við getum 

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra segist vera á báðum áttum með það hvað honum finnist um að forseti Íslands hafi sett ofan í við fulltrúa norskra stjórnvalda á fundi í gær. Ég trúi því ekki að það sé hægt að vera á báðum áttum gagnvart því sem er að gerast í Úkraínu núna. Það á bara ekki að vera hægt. Sama hvar við Íslendingar komum núna, sama hvaða málefni er undir, eigum við að taka þátt í því að láta Rússa heyra það. Það er sama hvar við erum stödd. Það er ekkert málefni þannig að við eigum að taka það fram yfir þær þvingunaraðgerðir sem núna eru í gangi gagnvart Úkraínu. Virðulegi forseti. Við getum ekki annars vegar sagt að við séum tilbúin að beita þvingunaraðgerðum o.s.frv. en vera svo til í að sitja í sætum klúbbum með Rússum hins vegar án þess að gagnrýna þá. Það eru þeir sem eru að skemma fyrir, ekki við sem gagnrýnum þá.

Virðulegi forseti. Það er varla að maður eigi að koma upp og svara svona vitleysu sem hér er sögð, að við séum eitthvað á báðum áttum gagnvart Úkraínu.

Þið eruð á báðum áttum.

Þetta eru þvílíkir útúrsnúningar og ekki þingmanninum sæmandi að halda slíku fram. Ef þingmenn vilja fórna friði á norðurslóðum, fórna sameiginlegum hugsunum og vonum til þess að hægt sé að nýta náttúruauðlindir þar skynsamlega, fórna öryggis- og varnarsamstarfi sem gæti verið í uppsiglingu á norðurslóðum, styðja við það að menn fari þar með hernaði, sendi herskip á norðurslóðirnar til að gæta sinna hagsmuna þar, skal ég hlusta á hv. þingmenn. Ég ítreka að eins lengi og við mögulega getum eigum við að halda þessu samstarfi þéttu saman en á því eru takmörk. Ég vona svo sannarlega að þróun mála í Úkraínu verði með þeim hætti á næstu vikum og mánuðum að við þurfum ekki að fórna þessu góða samstarfi því að þá munu allir tapa, ekki bara Rússar, ekki bara Úkraínumenn, og ekki bara Íslendingar, Bandaríkjamenn og Finnar. Það munu allir tapa því að þá verður norðurskautið nýjasti vígvöllur allra.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir yfirgripsmikla skýrslu en ég hafði ákveðnar viðbætur í huga. Á síðasta allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna ítrekaði allsherjarþingið mannréttindayfirlýsingu sína og skilgreindi friðhelgi einkalífs í stafrænum heimi sem hluta af henni. Mér finnst það vanta í yfirferðina um þann hluta en ég er búinn að leggja inn fyrirspurn til innanríkisráðherra um aðgerðir í þá áttina. Almennt séð er lítið um þennan málaflokk í þessari skýrslu þannig að ég ítreka vilja minn til að úr því verði bætt. Einnig vil ég hrósa þeirri ímynd sem á að styrkja á heimsvísu um að Ísland sé fyrirmynd á sviði umhverfisverndar. Ég hlakka til að sjá það, sérstaklega með tilliti til vinnu nefndar sem var kynnt í gær eða fyrradag.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég hygg að það sé rétt hjá þingmanninum að í skýrslunni sé lítið fjallað um það málefni sem hann nefndi, friðhelgi heimilisins eða einkalífsins þegar kemur að hinum netvædda heimi. Eflaust má finna ýmislegt annað sem er ekki fjallað um í skýrslunni, t.d. á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Mér finnst þetta mjög áhugaverður punktur sem þingmaðurinn nefnir og hvet hann og þá sem eru með þessi mál á sínum snærum í þinginu til að fylgja þessu eftir með fyrirspurnum og koma skoðunum sínum á framfæri. Ég tel þó að sæmileg hugsun liggi einhvers staðar þarna hjá okkur þegar við ræðum til dæmis þjóðaröryggi og varnir Íslands þegar kemur að netógnum og netöryggi. Þar þurfum við að mínu viti mjög mikið að taka okkur á og bæta okkur, ég held að þar séum við svakalega, svo ég noti bara það orð, aftarlega á merinni. Yfirgripsmikill þáttur í þjóðaröryggisstefnu Íslands mun einmitt snúa að netvörnum.

Virðulegi forseti. Ég vildi bæta við að í skýrslunni er talað um að styðja við og kynna starfsemi hinna fjögurra skóla, Háskóla Sameinuðu þjóðanna á Íslandi, t.d. Jarðhitaskólans, Sjávarútvegsskólans og Landgræðsluskólans. Mig langaði til að hæstv. utanríkisráðherra minnti okkur á framlög til þessara verkefna á undanförnum fjárlögum og kannski framtíðarstefnu þar.

Virðulegur forseti. Óneitanlega hafa þessi verkefni, úr því að hv. þingmaður nefnir þau sérstaklega, fundið líka fyrir þeim niðurskurði sem við urðum að fara í. Við leituðumst þó við að hlífa þessum verkefnum eins mikið og við mögulega gátum. Þetta eru meðal þeirra forgangsverkefna sem við erum með í okkar þróunarstefnu. Við finnum það að þessir fjórir skólar vekja mikla athygli, opna Íslandi ýmsar dyr þegar kemur að samstarfi við önnur ríki. Í skólana hafa komið fulltrúar einna 50, 60 þjóða, gríðarlega margir. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur að við látum ekki harðræðið í efnahagsmálum okkar gera það að verkum að þessir skólar drabbist niður með einhverjum hætti. Það er eitt af því sem ég sannarlega vil reyna að koma í veg fyrir þrátt fyrir aðþrengdan fjárhag.

Herra forseti. Þessar umræður eru strax orðnar giska snarpar hér í upphafi umræðudags sem á áreiðanlega eftir að verða langur. Það kann kannski engan að undra að þær spretti upp í tengslum við forseta Íslands. Ég tel reyndar að það sé heppilegt að við ræðum um forseta Íslands og utanríkisstefnuna því að hann hefur haft töluverð afskipti af utanríkismálum síðustu missiri. Þá ber að undirstrika að forsetinn er ábyrgðarlaus af stjórnarathöfnum og hann hefur fullt málfrelsi samkvæmt stjórnarskránni. Hann verður hins vegar að gæta þess að tala í takt við utanríkisstefnu ríkisstjórnarinnar hverju sinni. Af því að spurt var um samráð millum utanríkisráðuneytisins og forsetadæmisins er rétt að ég upplýsi að á síðasta kjörtímabili leitaði forseti Íslands margsinnis eftir afstöðu utanríkisráðuneytisins og fékk minnisblöð í ýmsum efnum sem bar ofarlega á góma. Ég held að hann hafi lesið þau en mér er kannski nokkur efi á höndum ef ég ætti að fullyrða að hann hefði farið mjög eftir þeim. Af hans hálfu var með þeim hætti leitað eftir samráði eins og hæstv. utanríkisráðherra hefur greint frá að sömuleiðis hafi verið gert núna. Það skiptir hins vegar miklu máli að það liggi algjörlega ljóst fyrir að forsetinn tali ekki út fyrir utanríkisstefnuna. Þar liggur undir bæði það sem forsetinn segir en líka tilefnið sem hann kýs til þess að láta ákveðnar skoðanir koma fram. Ljóst er að í gær orkaði það tvímælis að forsetinn valdi þá stund. Honum er það hins vegar frjálst svo fremi sem menn telji að hann hafi þar ekki farið út fyrir utanríkisstefnuna. Fram kom hjá hæstv. ráðherra áðan að ljóst er að þetta er í samræmi við utanríkisstefnu hans, það er ekki hægt að skilja hann öðruvísi. Að öðru leyti vil ég segja að í ræðu sinni tók hæstv. utanríkisráðherra miklu skýrar á málefnum Úkraínu en hann hafði áður gert í upphafi umræðu um þau mál hér fyrir nokkrum vikum og ég fagna því. Ég tel það ákaflega mikilvægt að Ísland tali algjörlega einni röddu í þeim efnum. Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar, eins og hæstv. utanríkisráðherra sagði, að æskilegt sé að sem mest samstaða ríki um grunnstefin í utanríkisstefnunni. Þannig hefur það líka verið eiginlega fram á síðustu daga. Ég hygg að segja megi að um flest grundvallaratriði ríki sterk samstaða meðal þeirra flokka sem eiga sæti á hinu háa Alþingi utan eitt, um Evrópumálin. En út af þeirri tillögu sem hæstv. ráðherra lagði hér fram öllum að óvörum var friðurinn sundur slitinn. Ef það mál er tekið út fyrir sviga held ég að segja megi að um stærstu þættina, til dæmis varðandi varnar- og öryggismál, sé að minnsta kosti af hálfu Samfylkingarinnar breið samstaða við þá stefnu sem kemur fram í ræðu hæstv. ráðherra og sömuleiðis í skýrslunni. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna, hún var vel flutt. Þó að kvæðið hafi verið vel fram sagt er ekki þar með sagt eins og ég hef þegar rakið að ég hafi verið sammála öllu þar. Skýrslan er prýðileg og þar er drepið á mörgum helstu málum sem að okkur steðja í utanríkismálum. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að það er í anda samstöðu um hin stóru mál þegar hæstv. ráðherra tók þá farsælu ákvörðun að leggja fram tillögu um fyrstu stefnu Íslands á sviði þjóðaröryggis. Ég vil sérstaklega hrósa hæstv. ráðherra fyrir að hann byggir þar á vinnu sem unnin var undir forustu hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur á síðasta kjörtímabili. Hæstv. ráðherra hefði getað, eins og ýmsir ráðherrar, sópað því verki öllu undir stól, en ég tel að það sé pólitískt hraustleikamerki hjá honum að hafa farið yfir það og séð að það var jákvæð vinna. Af okkar hálfu lít ég á það sem útrétta hönd hæstv. ráðherra til að viðhalda samstöðu um grundvallaratriðin á þessu sviði. Herra forseti. Hæstv. ráðherra kom víða við í ræðu sinni. Við höfum kannski ekki verið algjörlega sammála um með hvaða hætti þróunarsamvinna er útfærð af hálfu Íslands. Ég hefði viljað sjá mun meira fjármagn til þess en ég held að sátt sé líka um hina breiðu línu í þeirri stefnu. Ég hef eina spurningu til hæstv. ráðherra: Þegar hann þurfti að útfæra stefnuna í krafti þess niðurskurðar sem gerður var frá samþykktri stefnu Alþingis í þróunarmálum, var þá staðið við allar skriflegar skuldbindingar sem fyrri ríkisstjórn hafði gengist undir? Það er mikilvægt fyrir mig, sem var sá sem gerði þær skuldbindingar, að fá úr ræðustól Alþingis skýrt svar við því. Ég er sammála hæstv. ráðherra um að einn meginþátturinn í utanríkisstefnunni er að greiða fyrir viðskiptum Íslands við útlönd og ekki síst að efla útflutning. Í því samhengi eru fríverslunarsamningarnir auðvitað ákaflega mikilvægir. Eins og hæstv. ráðherra sagði var á síðasta kjörtímabili ráðist í mjög marga fríverslunarsamninga og sá sem stendur upp úr var líkast til einn merkasti fríverslunarsamningur sem lýðveldið hefur gert, þ.e. sá sem gerður var við Kína. Þegar hæstv. ráðherra tók við embætti lagði hann mikla áherslu á að hann mundi halda áfram þeirri vinnu. Hæstv. ráðherra sagði að svo mikið væri að gerast undir forustu hans í ráðherraráði EFTA að ekki væri tóm til þess að rekja það allt saman. Mig langar hins vegar til að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig stendur fríverslunarsamningur við Indland sem mikil áhersla var lögð á á síðasta kjörtímabili og mig minnir að hæstv. ráðherra hafi sagt að yrði lokið fyrir síðustu áramót? Ég spyr einnig: Hvað dvelur orminn langa varðandi það að uppfæra mjög mikilvægan fríverslunarsamning við Kanada? Það liggur fyrir að ESB hefur lokið slíkum samningi við Kanada, sem tekur töluvert fram þeim sem við gerðum í gegnum EFTA á sínum tíma við Kanada. Það skekkir auðvitað samkeppnisstöðu fyrirtækja utan ESB gagnvart Kanada. Hvað líður því máli? Sömuleiðis vek ég eftirtekt á því að eitt af þeim löndum sem við höfum átt náið samstarf við mjög lengi, Japan, hefur á síðustu árum opnað sig gagnvart fríverslunarsamningum. Á síðustu árum má segja að hver fríverslunarsamningurinn hafi rekið annan sem Japan hefur gert við önnur ríki, þar á meðal tvíhliða samning við Sviss. Ég hafði vænst þess að hæstv. ráðherra mundi láta það verða eitt af sínum fyrstu verkum, sem við komumst ekki til vegna anna við aðra samninga á síðasta kjörtímabili, að hefja viðræður við það góða ríki Japan um fríverslun. Ekki var drepið á það í ræðunni og um það er ekkert að finna í skýrslunni. Þess vegna vil ég kunngera að síðar í dag mun þingsályktunartillögu verða dreift, sem við nokkrir þingmenn flytjum þar sem lagt er til að hæstv. ríkisstjórn verði falið að ráðast í gerð fríverslunarsamnings við Japan. 
             Þó að umræður hafi spunnist um Úkraínu í andsvörum áðan vil ég segja algjörlega skýrt að eitt af því sem mér þótti vænst um í ræðu hæstv. ráðherra áðan var hversu skýrt hann tók af skarið um afstöðu sína og hæstv. ríkisstjórnar gagnvart þeim atburðum sem hafa orðið í Úkraínu. Það skiptir höfuðmáli að rödd okkar heyrist þar algjörlega skýrt. Ég var, eins og hæstv. ráðherra man, giska óánægður með hin fyrstu ummæli sem hann lét falla varðandi atburðina í Úkraínu. Hægt var að skilja þau svo að hann væri að snúa úr því ástandi sem þar hafði skapast enn eina ólina til þess að láta ríða um herðar Evrópusambandsins. Nú liggur fyrir að hæstv. ráðherra hefur skýra afstöðu í því máli. Ég óttast það að við í Evrópu stöndum á þröskuldi nýrra tíma, ekki jafn heillavænlegra og þeirra sem liggja að baki. Ég óttast að sú staða sem þar er komin upp sé ákveðin kaflaskil og maður veltir því fyrir sér hvernig þróunin verður. Hvað gerist næst? Hvað verður um Austur-Úkraínu? Hvað svo? Við vitum líka að uggur er í brjósti margra þeirra þjóða sem okkur þykir hvað vænst um, Eystrasaltsþjóðanna, sem fundu á sínum tíma það skjól tryggast að hnipra sig saman undir væng Atlantshafsbandalagsins. Ég vil segja skýrt á þessari stundu að ég tel að atburðirnir í Úkraínu eigi að hafa þau áhrif á utanríkisstefnu Íslands að við tökum upp virka baráttu fyrir því á vettvangi Atlantshafsbandalagsins að það staðfesti á næsta leiðtogafundi í verki vilja sinn til þess að opna dyr sínar. Það eru þrjú ríki sem sækja fast á um það að komast inn í Atlantshafsbandalagið. Við vitum að það er eina vörn þeirra ef allt fer á hinn versta veg - sem guð lofi að ekki verði. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki að þessir atburðir eigi að leiða til að Ísland taki upp virka stefnu fyrir því að a.m.k. tvö af þessum þremur ríkjum verði tekin inn í raðir Atlantshafsbandalagsins á næsta leiðtogafundi. Ef ekki, þá tel ég að bandalagið hafi hopað undan og þegar það er lagt saman við það hvernig Vesturlönd og Bandaríkin hafa á síðustu missirum staðið við aðrar markalínur sínar, þá held ég að segja megi að verið sé að eggja óbilgjarnan. Herra forseti. Það er auðvitað meginstefna í utanríkissamskiptum okkar að treysta stöðu Íslands gagnvart öðrum þjóðum, treysta samskipti okkar og reyna að byggja undir að þau verði sem best. Þó að hægt sé að flestu leyti að segja að breið samstaða sé um utanríkisstefnuna þá er það ekki varðandi Evrópumálin. Ég tel að eins og þau mál hafa þróast núna og sömuleiðis samskiptin við ýmis grannríki okkar sé ekki hægt að segja að utanríkisstefnan í dag virki nægilega vel. Mér finnst hún gisin og hún er óþétt og að ýmsu leyti eru partar af henni brotnir. Okkur hefur ekki tekist að sinna samskiptum við nánar frænd- og grannþjóðir með þeim þaulræktaða hætti sem áður var. Við sjáum það á því hvernig þau ríki sem við höfum talið okkar bestu vini hafa hagað samskiptum sínum við okkur á allra síðustu dögum og vikum. Ég ætla ekki að fara að hnotabítast út í hæstv. ráðherra frekar um makrílmálið og lyktir þess. Síðasta vika þegar hæstv. utanríkisráðherra var hér önnum kafinn með hnútasvipuna gagnvart Evrópusambandinu var sorgleg vika í utanríkissamskiptum okkar. Annað er ekki hægt að segja. Ég er sömuleiðis þeirrar skoðunar, herra forseti, að samskipti okkar við Evrópusambandið hafi veikst verulega og fullkomlega að ósekju. Það sem hefur skipt mestu máli í því er að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki komið hreint fram við Evrópusambandið. Það sama má auðvitað segja um framkomu hennar gagnvart almenningi á Íslandi. Það liggur ljóst fyrir að hæstv. ríkisstjórn sagði það algjörlega skýrt, ekki bara fyrir kosningarnar heldur eftir kosningarnar, hún sló það í gadda í sinni eigin stefnuyfirlýsingu hvernig hún ætlaði að fara með Evrópumálin. Hún ætlaði að láta þjóðina ráða framhaldinu í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það sagði hún ekki bara við okkur. Hæstv. ráðherrar, frekar tveir en einn, sögðu það líka við Evrópusambandið með þeim hætti að þegar viðræðum hæstv. ráðherra og hæstv. forsætisráðherra lauk við þá í júní og síðar í júlí 2013 var fyrsta viðbragð Evrópusambandsins eftir þau samtöl að spyrja um hvenær þessi þjóðaratkvæðagreiðsla ætti að fara fram. Ástæðan var sú að sambandinu hafði verið tilkynnt að hún færi fram. Þetta veikir stöðu okkar. Hversu harðsvíraðir og hversu hatrammir andstæðingar hæstv. ráðherrar, sem nú sitja á stólum, kunna að vera gagnvart Evrópusambandinu þá mega þeir ekki horfa fram hjá þeirri staðreynd að Evrópusambandið er okkar mikilvægasta markaðssvæði. Það vill svo til að þegar hæstv. ríkisstjórn fór af stað í herleiðangur sinn gegn Evrópusambandinu fyrir nokkrum vikum þá blasti það við að óvenjumargir og snúnir samningar liggja fyrir gagnvart Evrópusambandinu. Menn byrja þá ekki með því að koma aftan að helstu viðsemjendum sínum. Ég nefni makrílsamninginn og við vitum hvernig hann fór. Ég nefni samninga um Þróunarsjóð EFTA þar sem um miklar fjárhæðir er að tefla. Ég nefni samninga um að hækka tollkvóta á landbúnaðarafurðum gagnvart Evrópusambandinu. Ég nefni það sem hæstv. ráðherra hefur sagt að sé eitt sitt helsta verkefni, sem er að ná fram endurbótum í samningum við Evrópusambandið á EES-samningnum. Og ég nefni það líka, sem fæstir gera sér kannski grein fyrir að getur ráðið úrslitum um hvernig við stöndum að EES-samningnum í framtíðinni, þ.e. með hvaða hætti við getum tekið upp ýmsar mjög djúptækar og mikilvægar tilskipanir á sviði banka- og fjármálagerninga, sem okkur er ókleift að taka upp að óbreyttri stjórnarskrá nema við náum samkomulagi við Evrópusambandið um það. Og ef það næst ekki þá er EES-samningurinn í uppnámi. Þá er þess líka að geta að ef við stöndum ekki við EES-samninginn hvað varðar frelsi á flutningum fjármagns - en um það höfum við fengið kíki sambandsins fyrir blint auga þess hingað til - þá munum við þurfa skilning þess enn frekar þar sem ljóst er að það mun frestast enn lengur að við getum aflétt höftunum. Sömuleiðis dregur að því að við munum ljúka samningum við kröfuhafa og það liggur alveg ljóst fyrir að Íslendingar munu þar þurfa að fara óhefðbundnar slóðir sem kalla á skilning af hálfu ríkja Evrópusambandsins. Því held ég því fram að sá leiðangur sem hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin fóru í gagnvart Evrópusambandinu þar sem menn brutu sínar eigin yfirlýsingar, komu aftan að sinni eigin þjóð og viðsemjendunum, hafi veikt mjög stöðu Íslendinga 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega ræðu. Þingmaðurinn talar eðlilega af mikilli reynslu þegar kemur að utanríkismálum. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að menn voru sammála um að láta þá vinnu sem unnin var undir verkstjórn hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur ná fram að ganga þegar ljóst var að við náðum ekki að klára þetta mál á síðasta þingi. Þá fannst þeim sem hér stendur ekkert vit í að taka upp alla þá góðu vinnu enda hafði henni verið vel stýrt og í þokkalega góðri sátt þó að margir kæmu með einhverjar bókanir og slíkt sem lýsti að sjálfsögðu þeirra nálgun á verkefnið. Mig langar að mótmæla því sem ég las út úr orðum hv. þingmanns, og hann leiðréttir mig þá ef það er misskilningur hjá mér, að menn hefðu staðið sig illa við að halda á lofti hagsmunum þjóðarinnar í makríldeilunni. Þar gerðu menn góða hluti. Menn héldu á því máli af festu og það verður ekki hægt að saka okkar ágætu embættismenn eða ráðuneytin um að hafa tekið einhverjum vettlingatökum á því máli. Þarna var einfaldlega farið á bak við okkur undir forustu Evrópusambandsins. Það gleymist gjarnan í þeim ræðum sem hér eru haldnar. Mig langar svo að spyrja hv. þingmann, af því að þingmaðurinn talaði um að friðurinn hefði verið rofinn með tillögu utanríkisráðherra um að draga til baka umsókn að Evrópusambandinu, hvort hann túlki það þannig að 2009 þegar farið var í viðræður hafi ríkt hér mikill friður, hamingja og ró um þá vegferð, hvort það hafi ekki einmitt verið þá sem friðurinn var rofinn gagnvart Evrópusambandinu. Síðan vil ég bara segja það hér í þessum stól að ég vona svo sannarlega að við verðum öll í þeim báti að haga málflutningi okkar og ákvörðunum og slíku 

Herra forseti. Megingagnrýni mín á útfærslu utanríkisstefnu í höndum hæstv. ráðherra er sú að hann hefur að ósekju, og hæstv. ríkisstjórn, grafið undan stöðu okkar gagnvart Evrópusambandinu. Það liggur fyrir að a.m.k. sex svið eru undir, sem við þurfum að semja um við Evrópusambandið á næstu missirum. Ég tel að þegar menn fara í samninga byrji þeir ekki á því að kasta grjóti og köpuryrðum í þann sem semja ber við. Það er svo einfalt. Það er fyrsta vers í samningum. Að því er makrílviðræðurnar varðar ætlaði ég ekki að ræða það frekar. Það hefur komið algjörlega skýrt fram af minni hálfu að ég tel að samninganefndin hafi haldið meistaralega vel á hlut Íslands og skilað málinu í hendur hæstv. utanríkisráðherra þannig að þá var svarti pétur ekki hjá okkur heldur annars staðar. Það liggur algjörlega ljóst fyrir að ég hef hrósað hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fyrir að hafa staðið fast á grundvallarprinsippum um sjálfbærar veiðar. Gagnrýni mín lýtur hins vegar að því hvað gerðist eftir það. Þá tók verksvið utanríkisráðuneytisins við. Það var þá sem utanríkisráðuneytið átti að sjá til þess að okkar bestu vinir, Færeyingar, smygju ekki úr greipum okkar með þeim hætti sem gerðist. Það er það sem ég vildi segja um það mál. Mig langar síðan að ítreka tvær spurningar til hæstv. ráðherra sam komu fram í ræðu minni. Annars vegar: Hver verður hans stefna varðandi stækkun Atlantshafsbandalagsins í ljósi atburðanna í Úkraínu? Hin síðari er þessi: Þó að okkur greini á um fjárveitingar til þróunarsamvinnu hygg ég að við séum í grófum dráttum ekki ósammála, jafnvel mjög sammála um stefnuna, en það skiptir mig máli að heyra það frá hæstv. ráðherra hvort einhverjir skriflegir samningar sem gerðir voru í tíð fyrri ríkisstjórnar hafi verið rofnir.

Virðulegi forseti. Ég hyggst svara flestum þeim spurningum sem hv. þingmaður beindi til mín hér síðar í dag, en varðandi þessar tvær spurningar sem þingmaðurinn nefnir þá hefur í fyrsta lagi verið staðið við alla samninga sem voru undirritaðir af síðustu ríkisstjórn. Þeir voru ekki rofnir, í það minnsta er mér ekki kunnugt um neitt annað. Ég lét tékka á því þegar hv. þingmaður spurði þessarar spurningar og fékk þau svör að svo hefði ekki verið. Varðandi stækkun NATO er alveg ljóst að við höfum alltaf verið og verðum mjög opin fyrir því að fjölga aðildarríkjum að NATO. Ég mun velta því alvarlega fyrir mér fram að næsta fundi - það er fundur í júní og svo er aftur leiðtogafundur í Wales í september - hvort við eigum að taka harðari stefnu þegar kemur að því að opna NATO fyrir þeim ríkjum sem bíða núna inngöngu. Það er hins vegar ljóst að til þeirra eru gerðar ákveðnar kröfur. 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr svör við báðum þeim spurningum sem ég ítrekaði við hann. Það skiptir mig máli að heyra það frá hæstv. ráðherra að hann viti a.m.k. ekki til þess að nokkrir skriflegir samningar um þróunarsamvinnu sem Ísland gekkst undir á síðasta kjörtímabili hafi verið rofnir þrátt fyrir að fjárráð yrðu naumari en þingið ætlaði þegar stefnan var útfærð. Að því er varðar stækkun Atlantshafsbandalagsins þá er það auðvitað flókið og vandasamt mál. Þar eru þrjú ríki undir og er alveg ljóst að eitt þeirra mun skapa mikla togstreitu. Ég sagði í ræðu minni áðan við ættum að taka upp þá stefnu að berjast fyrir því að tvö þeirra yrðu tekin inn. Ég er þeirrar skoðunar að miðað við þau bitlausu svör sem hafa komið frá Vesturlöndum gagnvart átökunum um Úkraínu verði með einhverjum hætti að draga línu í sandinn. Þarna getum við lagt 

Herra forseti. Ég þakka hv. 4. þm Reykv. n. fyrir ágæta ræðu sem var þess eðlis að undir mjög margt sem þar kom fram má taka, nema helst það sem lýtur að Evrópumálum þar sem ég er eins og áður þeirrar skoðunar að hv. þingmaður sé á villigötum, en við getum rætt þau mál síðar. Það voru tvö atriði sem ég vildi nefna sérstaklega í þessu stutta andsvari. Annars vegar vildi ég taka undir það sem hv. þingmaður sagði varðandi mikilvægi NATO í sambandi við öryggismál í okkar heimshluta. Atburðir í Úkraínu eru að mínu mati til vitnis um það að þetta bandalag hefur enn þá gríðarlega mikilvægu hlutverki að gegna í heimshluta okkar. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að byggja varnarmálastefnu okkar á þeim grunni og vera meðvituð um það að til þess að varðveita frið og frelsi í okkar heimshluta er óhjákvæmilegt að styðja og styrkja Atlantshafsbandalagið og eftir atvikum opna dyr fyrir nýjum ríkjum, eins og hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni. Ég tel mjög mikilvægt að það komi fram. Hv. þingmaður hefur lengi verið ötull talsmaður Atlantshafsbandalagsins og ég held að nýjustu atburðir renni styrkari stoðum undir þá stefnu sem við höfum byggt á í því sambandi. Hitt atriðið sem ég ætlaði að nefna og vildi spyrja hv. þingmann um varðar atriði sem hann nefndi í ræðu sinni og snertir forseta Íslands. Hann nefndi að um samráð hefði verið að ræða í utanríkisráðherratíð hans við hæstv. forseta. Telur hv. þingmaður að utanríkisráðherra eða 

Herra forseti. Ég vil segja það skýrt að þó að ég telji að forseti Íslands hafi oft leikið á línunni í tíð minni sem utanríkisráðherra tel ég að fram að því að ég kvaddi það góða embætti þá hafi hann aldrei beinlínis farið fram af því, en margt sem hann sagði orkaði tvímælis. Ég held hins vegar að í ljósi stöðu forseta Íslands hafi ríkisstjórn eiginlega engin tæki ef hún kýs eða telur nauðsynlegt að koma einhverjum skikk á forseta Íslands, hver sem hann er. Hann hefur málfrelsi. Stjórnarskráin gefur honum ákaflega vítt starfssvið og hann getur nánast túlkað það eins og hann vill. Jafnvel þó að ríkisstjórn kæmist að því að forsetinn talaði handan við þá línu sem hún drægi tel ég að engin tæki séu til til þess að kippa honum aftur inn fyrir. Varðandi það sem hv. þingmaður sagði um Evrópusambandið og afstöðu mína þá vekur það einlægt undrun mína að þingmaður, sem er jafn greindur og upplýstur og hv. þm. Birgir Ármannsson, skuli sífellt hjakka og vera grjótfastur í sama gamla farinu. Ég ætla mér hins vegar ekki að vinna það kraftaverk að kippa honum upp úr því. Ég er hins vegar sammála honum um ýmislegt annað og það liggur fyrir að við höfum svipaða afstöðu til gildis Atlantshafsbandalagsins til þess að vera skjól fyrir smáar þjóðir sem eiga erfitt með að verja sig. Ég tók hins vegar eftir því að hv. þingmaður sagði að í ljósi atburðanna í Úkraínu ætti Atlantshafsbandalagið eftir atvikum að hleypa inn nýjum þjóðum. Mig langar bara að spyrja hv. þingmann til þess að taka af öll tvímæli: Telur hann ekki að það sé algjört svarta lágmark að það verði stækkun á næsta leiðtogafundi og um meira en bara Makedóníu? Er hann ekki sammála mér um það? Ef það verður ekki er ég ansi 

Hæstv. forseti. Til að svara því í stuttu máli tel ég mjög æskilegt að stækkun eigi sér stað á næsta leiðtogafundi NATO. Ég held að það sé mjög mikilvægt að stíga það skref og mun fyrir mitt leyti styðja það. Varðandi ágreining okkar hv. þingmanns um Evrópumálin er auðvitað töluverður munur á afstöðu okkar svo að ekki sé meira sagt. Ég las það í ræðu hv. þingmanns að hann teldi að vegna ýmissa hagsmuna sem við eigum undir í samskiptum við Evrópusambandið væri best fyrir okkur að sitja áfram bljúgir í biðsal Evrópusambandsins og láta sem við værum í viðræðuferli.

Standa við orð ykkar - standa við …

Ég velti því 

Herra forseti. Það var bæði málið sjálft, þ.e. slitatillagan sem hér var lögð fram, og málsmeðferðin sem ég tel að hafi verið gjörsamlega úr öllum takti við það sem er skynsamlegt af hálfu Íslands. Það sem skiptir höfuðmáli er að ríkisstjórn Íslands hafði lýst yfir afstöðu, hún hafði lýst ferli, hún hafði sagt það algjörlega skýrt að það ætti að ræða málið og í kjölfar þess ætti þjóðin að fá að taka afstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslu um það  Af því að hv. þingmaður kallar hér fram í og er með einhverjar sérskoðanir 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka kærlega fyrir þessa greinargóðu skýrslu utanríkisráðherra um utanríkismál. Ég ætla að gera það að umræðuefni hér að ég var ánægð með að heyra það hjá utanríkisráðherra hversu skýr afstaða hans og ríkisstjórnarinnar er gagnvart aðgerðum Rússa í Úkraínu. Á sama hátt og ég taldi rétt að íslenskir ráðamenn tækju þátt í Ólympíuleikunum í Sochi þar sem þeir nýttu hvert tækifæri til að koma á framfæri og samtali orðræðu við Rússa, hvort sem þeir voru háir eða lágir, tel ég að nákvæmlega það sama gildi innan Norðurheimskautsráðsins. Ég geri því athugasemdir við ummæli forseta Íslands um ummæli norska aðstoðarráðherrans á fundi ráðsins. Ég get ekki betur séð en þau ummæli séu í samræmi við norska utanríkisstefnu og ég skil ekki hvað forseti Íslands hefur með það að gera að reyna að átelja viðkomandi ráðherra fyrir þau. Ég tók eftir því að hv. 4. þm. Reykv. n., Össur Skarphéðinsson, sagði að hann hefði átt í góðu samstarfi við forseta Íslands alla sína tíð sem utanríkisráðherra. Ég vil þá kannski biðja hann um að gefa núverandi ríkisstjórn ráð um það hvernig best er að halda á samstarfi við forsetann þannig að menn séu 

Herra forseti. Það er kannski ekki alveg rétt eftir mér haft að ég hafi átt í góðu samstarfi við forseta Íslands á síðasta kjörtímabili, að minnsta kosti ekki allt kjörtímabilið. Ég rifja það upp, af því að hv. þingmaður er nú gamall fréttamaður og fylgist vel með fréttum, að töluverðar fréttir urðu af því þegar ég neitaði að fylgja honum í opinbera heimsókn til Indlands eins og utanríkisráðherrar jafnan gera og missti það út úr mér, sem ég vitaskuld átti ekki að gera og sé eftir, að einhverjir aðrir en ég gætu orðið töskuberar forseta Íslands í þeirri ferð. Það samráð sem var millum forsetaembættisins og utanríkisráðherra í minni tíð var yfirleitt þannig að forsetaembættið óskaði eftir afstöðu í tilteknum málum, fráleitt öllum, sem forseti Íslands kaus að tjá sig um. En það er alla vega ljóst að í öllum meginmálum var forsetaembættinu kunnugt um afstöðu ráðuneytisins. Ég átti sömuleiðis, eins og fram hefur komið í bókum, margvísleg og mörg samtöl við forseta Íslands þar sem við fórum yfir alla skapaða hluti; við ræddum kannski mest utanríkismál ef frá var talið heimilisböl á einstaka pólitísku heimili. Það er síðan algjörlega forsetanum í sjálfsvald sett hvernig hann kýs að haga máli sínu. Ég hef lagt á það áherslu hér, herra forseti, að það sé minn skilningur, og ég held fleiri, að í fyrsta lagi sé forsetinn ábyrgðarlaus af stjórnarathöfnum og í öðru lagi hafi hann málfrelsi. Hann getur sagt hvað eina sem hann vill, en ríkisstjórnin hefur, eins og ég skil stjórnarskrána, nánast engin tæki önnur en þau kannski að bóka mótmæli sín á ríkisráðsfundum, sem yfirleitt eru nú svona skrautfundir. Það er það eina sem hún getur gert. Ríkisstjórn getur ekki sagt forseta Íslands að skipta um skoðun  Þetta er alla vega mín afstaða, þannig að ég er giska snauður um ráð handa hæstv. utanríkisráðherra í þessu, 

Virðulegi forseti. Já, ég biðst velvirðingar á því ef ég hef verið að túlka orð 4. þm. Reykv. n., hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, varðandi samráð við forsetann, en mér fannst ég heyra á máli hans í hans ræðu að það hefði verið í mjög ljúfum farvegi.

Þau voru það iðulega.

Þá spyr ég þingmanninn hvort honum finnist að sú staða sem uppi er varðandi forsetann, sem við höfum verið að ræða hér, sé sú sem við viljum eða hvort við viljum gera hlutverk hans skýrara samkvæmt stjórnarskránni. Hvað leggur hann til í þeim efnum?

Herra forseti. Í þeim umræðum sem hafa farið fram hér og utan þings, um nauðsyn þess að breyta stjórnarskrá, hefur þessi þáttur einmitt verið undir. Ég rifja það upp að þetta var eitt af því sem einstakir flokkar lögðu megináherslu á þegar gert var áhlaup að því að breyta stjórnarskránni á fyrsta áratug þessarar aldar. Á síðasta kjörtímabili var þetta sömuleiðis eitt af því sem var rætt. Ég held af reynslunni að mikil þörf væri á því að hafa þetta miklu afmarkaðra, að hafa það algjörlega skýrt með hvaða hætti forsetinn getur tjáð sig og hvar. Það er stund og staður fyrir allt, allt hefur pólitíska merkingu og það á að vera ríkisstjórnin sem hefur síðasta orð um það hvernig þeir sem eru fulltrúar Íslands og lýðveldisins tjá sig á erlendri grundu og heima.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir þá skýrslu sem hann hefur gefið hér á Alþingi um utanríkis- og alþjóðamál, bæði prentaða skýrslu og framsöguræðu hans þar sem hann tæpti á öllu því helsta sem er að finna í skýrslunni. Ég vil strax í upphafi segja, því að það er auðvitað hefðbundinn liður á þingi að ræða utanríkis- og alþjóðamál með skýrslugjöf utanríkisráðherra, að sú skýrsla sem hér liggur fyrir tekur á þeim málum sem við er að fást í utanríkismálum þjóðarinnar í öllum meginatriðum og ég þakka fyrir hana. Ég tel að hún sé vel unnin og vel uppsett. Ég vil líka segja að ég tel að hæstv. utanríkisráðherra sé lánsamur að búa við þann fjölda starfsfólks sem starfar í íslenskri utanríkisþjónustu bæði hér heima og erlendis og gerir það almennt séð mjög vel. Það er mín reynsla af samskiptum við utanríkisþjónustuna bæði nú og ekki síst á síðasta kjörtímabili þegar ég gegndi formennsku utanríkismálanefndar og átti mikil samskipti við utanríkisþjónustuna að það starfsfólk sem þar starfar sé mjög hæft og vinni störf sín vel í þágu hagsmuna Íslands. Af þeim málum sem fjallað er um í þessari skýrslu er ekki ráðrúm í tiltölulega stuttri ræðu að fara mjög gaumgæfilega í öll atriði en ég ætla að velja nokkur sem ég ætla að gera hér að umtalsefni. Í fyrsta lagi eru norðurslóðamál. Fyrsti efniskaflinn í skýrslu utanríkisráðherra fjallar um norðurslóðir. Þar er lögð áhersla á að þær séu áherslusvið íslenskrar utanríkisstefnu. Það má segja að mikilvægi norðurslóða hafi verið að aukast og augu manna hafi verið að opnast fyrir því á umliðnum árum hvað það svæði er mikilvægt í mörgu tilliti, bæði vegna þeirra tækifæra sem liggja í norðurslóðum og þeirra ógna sem við stöndum frammi fyrir vegna hlýnunar andrúmsloftsins og bráðnunar íss á norðurslóðum. Málefni norðurslóða hafa í vaxandi mæli orðið áherslusvið í utanríkisstefnu Íslands, bæði hjá núverandi og fyrrverandi hæstv. ríkisstjórn. Þetta sjáum við líka í utanríkisstefnu annarra ríkja á norðurslóðum sem hafa verið að móta sér stefnu í málefnum norðurslóða, setja fram sín áherslumálefni og færa þau í raun hærra á dagskrá hvert hjá sér. Þetta á bæði við um minni og stærri ríki í norðurslóðasamstarfinu. Ég er sammála hæstv. utanríkisráðherra. Ég tel mikilvægt að við sinnum þessu af kostgæfni og leggjum talsvert í samstarfið á norðurslóðum. Þess vegna er mikilvægt að Alþingi hafi samþykkt sérstaka stefnumótun í málefnum norðurslóða sem er framfylgt núna og unnið eftir og hið sama á við um samstarf okkar við önnur ríki á svæðinu. Ég tel líka ástæðu til að leggja áherslu á samstarf við stofnanir, háskólasamfélag, frjáls félagasamtök og samtök frumbyggja á norðurslóðum. Ég tel að þetta séu allt aðilar sem eiga ríkra hagsmuna að gæta og þurfi að koma að umræðuvettvangi um þau málefni sem við er að glíma á norðurslóðum. Ég vil leyfa mér að inna hæstv. ráðherra eftir einu í tengslum við norðurslóðamálið. Það lýtur að svokölluðu fimmríkjasamstarfi. Fimm af þeim átta ríkjum sem eiga fulla aðild að Norðurskautsráðinu tóku upp á því fyrir nokkru síðan að halda sérstaka fundi sín á milli um afmörkuð mál á norðurslóðum og skildu þar eftir Ísland, Svíþjóð og Finnland. Að því er Ísland varðar tel ég fullkomlega tilefnislaust og óeðlilegt að skilja það eftir. Ísland er eins og hæstv. ráðherra gat um það ríki á norðurslóðum þar sem allir íbúar tilheyra norðurslóðasvæðinu og þess vegna er það visst áhyggjuefni ef Ísland er undanskilið í slíku samráði. Ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því hvort hann geti sagt okkur eitthvað um stöðu þeirra mála, hvort slíkir fundir eru á döfinni eftir hans vitneskju og hvort íslensk stjórnvöld hafi áfram gert athugasemdir við þetta. Ég ætla í sjálfu sér ekki að fara mikið í þann kafla sem fjallar um alþjóðlegt viðskiptasamstarf. Ég gat um það í andsvari við hæstv. ráðherra áðan að ég hefði áhyggjur af því að við værum að fórna meiri hagsmunum fyrir minni með hvalveiðum okkar og tilraunum til að koma hvalaafurðum á markað, sem ég tel að gangi nú heldur illa. Ég tel að við séum að fórna miklum hagsmunum þar, einkum og sér í lagi viðskiptahagsmunum bæði í vestri og austri. Þá á ég við Bandaríkin og Evrópumarkað en einkum og sér í lagi er þetta mál viðkvæmt á Bandaríkjamarkaði. Ég ætla að víkja að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og tel ástæðu til að dvelja nokkuð við það málefni. Öllum er ljóst, eins og kemur fram í skýrslunni, að við Íslendingar stöndum frammi fyrir því að í vaxandi mæli rekst umfang samningsins eða ný málefni sem koma til úrlausnar í tengslum við samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði á við stjórnarskrá okkar. Allir eru orðnir meðvitaðir um þetta og tala um það þegar þessi mál ber á góma. Ég tel hins vegar mikilvægt að menn reyni að kafa ofan í það og átta sig á því hvernig þeir ætla að bregðast við. Það tengist kannski umræðunni um fullveldismál sem oft kemur upp þegar rætt er um meðferð utanríkismála og hvernig fjallað er um þau í stjórnarskránni. Í þeirri umræðu hefur ítrekað verið minnt á nauðsyn þess að í stjórnarskránni sé að finna heimildir til framsals á ríkisvaldi til alþjóðastofnana. Auðvitað blandast þetta umræðunni um Evrópusambandsaðild sem ég ætla ekki að koma inn á í þessari umræðu, en ég vil þó segja að ég tel - og ég held að um það liggi fyrir skoðun mjög margra fræðimanna í alþjóðastjórnmálum - að hvergi sé um að ræða eins mikið framsal á fullveldi eins og á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Það á við um Ísland líka vegna þess að það fullveldisafsal sem gefið er með stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna er algerlega ljóst. Öll aðildarríki Sameinuðu þjóðanna eru skuldbundin að framfylgja ákvörðunum öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna óháð því hvort þau hafa verið stuðningsaðilar slíkra ákvarðana eða ekki. Það á sem sagt við um þvingunaraðgerðir, refsiaðgerðir og hernaðaríhlutanir. Ég tel að í raun megi halda því fram að hvergi sé eins mikið framsal á fullveldi eins og í gegnum aðild að Sameinuðu þjóðunum. Þó erum við aðilar að Sameinuðu þjóðunum án þess að nokkur ákvæði sé að finna í íslenskri stjórnarskrá sem heimili slíkt. Þetta er bara krókur í þessa umræðu sem ég vil vekja athygli á og tengist fullveldisumræðunni almennt séð. Þennan krók tók ég út frá Evrópska efnahagssvæðinu vegna þess að ég er einnig þeirrar skoðunar að í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið sé líka að finna mikið framsal á fullveldi okkar. Það á þó að heita þar í orði kveðnu að við getum neitað að innleiða tilskipanir. Það getum við ekki með ályktanir Sameinuðu þjóðanna en það á að heita í orði kveðnu um Evrópska efnahagssvæðið að við getum neitað að innleiða tilskipanir. Það hefur ekki gerst. Ef það gerist er viðbúið að við rekumst á 104. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið sem gæti sett samninginn í uppnám, eins og hér var nefnt. Spurningin er þess vegna: Hvernig ætlum við að taka á þessum málum? Ætlum við að fara í einhverja raunverulega athugun? Menn hafa verið að skoða möguleika sem Evrópusambandið gæti fellt sig við og gæti rúmast innan okkar stjórnskipunar, þ.e. byggða á tveggja stoða lausninni um Evrópska efnahagssvæðið, en það eru mikil áhöld um að það verði hægt. Ég tel reyndar að það sé ófært. Ég tel að þær hugmyndir sem menn hafa verið að skoða, um að fara einhvers staðar bakdyramegin þar inn, séu á skjön við íslenska stjórnarskrá og hef lýst þeirri skoðun minni í utanríkismálanefnd. Ég tel mikilvægt að yfir þetta verði farið, annaðhvort í utanríkismálanefnd eða jafnvel að hæstv. utanríkisráðherra setji sérstaka þverpólitíska nefnd í að skoða þær lausnir sem þarna kunna að vera uppi og hvaða hagsmunir kunni að vera í húfi ef okkur tekst ekki að róa fyrir þá vík sem er fyrirsjáanleg á næstunni. Ég vil velta því hér aðeins upp. Virðulegur forseti. Mig langar aðeins að ræða um þjóðaröryggisstefnuna sem hæstv. utanríkisráðherra kom einnig inn á. Ég fagna því að góð samstaða er um meginatriði þessarar stefnu. Það eru tíðindi í íslenskum stjórnmálum. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum viljað leggja okkar af mörkum til að sem víðtækust samstaða sé um stefnu Íslands í þjóðaröryggismálum, stefnu sem taki mið af þeim breyttu aðstæðum sem við höfum reynt að segja skilið við, þ.e. kalda stríðið sem lauk fyrir um 20 árum. Hver veit nema það hefji innreið sína aftur? Við vonum ekki, að sjálfsögðu. Í þessari stefnumótun er sem sagt horfið frá þröngri skilgreiningu á öryggi þjóða og öryggishugtakið víkkað út með það fyrir augum að ná yfir alls konar nýjar ógnir, svo sem hnattræna og þverþjóðlega, samfélagslega og mannlega áhættuþætti eins og skipulagða glæpastarfsemi, hryðjuverk, efnahagskreppu, ólöglega fólksflutninga og mansal, matvælaöryggi, náttúruhamfarir, farsóttir, umhverfisógnir, fjarskiptanet og orkuöryggi. Við erum sammála þessari nálgun og þess vegna erum við aðilar að þeirri stefnumótun sem hér liggur til grundvallar. Við höfum hins vegar gert athugasemdir og fyrirvara að því er varðar þátttöku Íslands í Atlantshafsbandalaginu og í loftrýmiseftirliti sem við teljum ekki algerlega í samræmi við hina nýju nálgun á öryggishugtakinu. Við teljum að enn á ný sé verið að leggja megináherslu á hernaðarþættina og við erum einfaldlega ekki sammála því. Hér var aðeins rætt um hugsanlega stækkun á Atlantshafsbandalaginu í ljósi atburða sem eiga sér stað í Úkraínu. Ég ætla ekki að hafa sérstaka skoðun á því. Ég hef sagt það áður, þegar Atlantshafsbandalagið var stækkað á síðasta kjörtímabili, að ég virði sjálfsákvörðunarrétt þjóða. Ef þjóðir taka ákvörðun um að gerast aðilar að bandalagi eins og Atlantshafsbandalaginu ætla ég ekki að hafa sérstaka skoðun á því hér uppi á Íslandi fyrir aðra en ég hef skoðun á því fyrir mig, fyrir Ísland, sem er kunn. Ég leyfi mér að víkja aðeins að því ástandi sem er að skapast í heiminum. Auðvitað erum við upptekin af Úkraínu í augnablikinu en það eru líka ýmis önnur svæði sem falla aðeins í skuggann en hafa verið mikið í fréttum að undanförnu. Það er t.d. Sýrland. Það er mjög alvarleg staða uppi í Sýrlandi og hún batnar ekki þó að kastljósið fari í svipinn þaðan og yfir á Úkraínu og Krímskaga. Ástandið þar er jafn slæmt eftir sem áður. Við þurfum að vera vakandi gagnvart því að missa ekki sjónar á þeim vanda og þeim hörmungum sem hrjá íbúa Sýrlands þó að við horfum í svipinn annað og kastljós fjölmiðla og þjóðarleiðtoga sé á Úkraínu. Ég tel mikilvægt að virkja Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu, ÖSE, sem hefur verið gert í þessu ferli. Í raun og veru má segja að þessi stofnun, ÖSE, hafi gengið í endurnýjun lífdaga vegna þeirra aðstæðna sem komu þarna upp. Ég tek að sjálfsögðu undir þá gagnrýni sem hefur komið fram á broti á alþjóðalögum, sem ég tel skýrt brot á stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna, að ætla að innlima Krímskaga í Rússland. Ég tel að það sé algerlega yfir allan vafa hafið. Auðvitað er hægt að horfa á þessi mál frá mismunandi sjónarmiðum. Þarna er líka gömul og ný saga sem á þátt í því sem er að gerast en það breytir ekki því að þessi atburður, innlimun Krímskaga í Rússland, er brot á alþjóðalögum og það á að gagnrýna. Ég tel að við komumst ekki áfram með þessi mál nema í gegnum samræðu og samtök. Það verður að finna friðsamlega lausn á þessu máli að mínu viti. Ég vil leggja áherslu á hlutverk Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu, sem ég veit að utanríkisráðherra hefur gert og ég er því sammála að þar eigum við að beita okkur. Virðulegi forseti. Ræðutímanum er lokið áður en við er litið. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 8. þm. Reykv. n., Árna Þór Sigurðssyni, fyrir ræðuna og tek undir margt sem hann vék að. Ég vil sérstaklega þakka honum fyrir að minna okkur á stöðuna í Sýrlandi í þessari umræðu. Þar er um að ræða vandamál, hörmungarástand borgarastyrjaldar sem er af þeirri stærðargráðu að við höfum sem betur fer ekki séð mörg dæmi um slíkt á síðustu árum. Flóttamannavandinn er gríðarlegur. Þær hörmungar og það mannfall sem sýrlenska þjóðin hefur orðið fyrir er gríðarlegt. Það er því mikil ástæða fyrir okkur að tjá okkur um þetta mál og reyna að leggja okkar af mörkum á alþjóðavettvangi til að draga úr þeim hörmulegu afleiðingum sem styrjöldin þarna veldur þó að við ætlum okkur kannski ekki þá dul að stilla til friðar. Við getum að minnsta kosti lagt okkar af mörkum til að koma til móts við flóttamenn og aðra sem eiga um sárt að binda vegna þessara miklu og hörmulegu atburða. Annað atriði sem ég ætlaði að nefna úr ræðu hv. þingmanns snertir norðurslóðamál. Þar erum við í þeirri stöðu að við erum, hygg ég, flest sammála um að á þeim vettvangi þurfum við að leggja mikið af mörkum. Norðurslóðasamstarfið er nokkuð sérstakt vegna samsetningar þeirra ríkja sem þar koma að. Ég vil spyrja hv. þingmann, m.a. í tilefni af þeirri umræðu sem fram fór hér fyrr í dag, hvort hann telji eða hafi áhyggjur af því, miðað við reynslu sína á þessu sviði, að framferði Rússa á alþjóðavettvangi núna 

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni sem tók áður undir með mér um málefni Sýrlands. Ég tel sem sagt mjög mikilvægt að við höldum vöku okkar gagnvart ástandinu og leggjum okkar af mörkum til að reyna að draga úr og lina þjáningar þeirra fjölmörgu sem þar eiga um sárt að binda. Varðandi norðurslóðamálin þá eigum við í margs konar samstarfi við mörg ríki. Við eigum samstarf við ríkin í Norðurskautsráðinu og við eigum samstarf við sum þeirra ríkja á öðrum vettvangi, t.d. innan Atlantshafsbandalagsins, sum innan Norðurlandaráðs. Þau eru öll, hygg ég, innan Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu þannig að við eigum samskipti á mörgum sviðum. Auðvitað er skiljanlegt að menn reyni að halda hverjum þætti fyrir sig og reyni að eiga samskipti á hverju sviði fyrir sig jafnvel þó að menn takist á annars staðar, en það er samt óhjákvæmilegt að þegar stórir atburðir gerast þá hafi það áhrif og smiti út frá sér. Ég hef t.d. ekki trú á því að það hafi áhrif á samstarf okkar við Noreg innan Norðurskautsráðsins þó að við eigum í fiskveiðideilu frá einum tíma til annars. Það hefur iðulega gerst, ekki bara núna heldur oft áður í sögunni. Það hefur ekki endilega áhrif á samstarf okkar þar eða í Norðurlandaráði eða þess háttar. En að því er varðar atburðina í Úkraínu, sem eru stórir atburðir í alþjóðamálum, þá tel ég að það geti vel farið svo. Hæstv. utanríkisráðherra sagði reyndar að það væri verið að hægja á fríverslunarsamningum EFTA við Rússland, sem voru fréttir fyrir mig, vegna þessara mála. Þar með erum við að láta önnur mál hafa áhrif. Við látum sem sagt framferði Rússa í Úkraínu hafa áhrif á 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég get að mörgu leyti tekið undir með honum, það er auðvitað þannig í alþjóðasamskiptum að við eigum samskipti við hin ýmsu ríki á mismunandi forsendum og í mismunandi samhengi. Það er ekki sjálfgefið að þótt snurða hlaupi á þráðinn á einu sviði hafi það áhrif á önnur. Noregur og makríldeilan er ágætisdæmi um það. Þar er um að ræða ágreining út af tilteknu málefni sem hefur raunverulega verið í gangi í mörg ár en á auðvitað ekki að trufla samskipti okkar við Noreg að öðru leyti, eða Færeyinga eftir atvikum. Hitt er svo annað mál, og undir það get ég líka tekið með hv. þingmanni, að auðvitað kunna að verða svo alvarlegir atburðir eða það stór tíðindi á einstökum sviðum að það geti haft víðtækari áhrif en ella. Ég óttast að þeir atburðir sem við sjáum nú í Úkraínu séu ekki afmarkað tilviljunarkennt atvik heldur beri vott um ákveðna stefnu af hálfu rússneskra stjórnvalda sem ég verð fyrir mitt leyti að segja að ég hafi töluverðar áhyggjur af. Ég er ekki komin á þann stað að segja að við eigum að láta það hafa áhrif á okkur í norðurslóðasamstarfi eða á öðrum þeim vígstöðvum þar sem við eigum samskipti við rússnesk stjórnvöld en atvik af þessu tagi hljóta að vekja athygli og áhyggjur vegna þess að þau rök sem Rússar og bandamenn þeirra á Krímskaga nota eru þess eðlis að þau mætti nota mun víðar 

Herra forseti. Það er þekkt í fræðunum í alþjóðastjórnmálum að viss mótsögn getur verið á milli sjálfsákvörðunarréttarins annars vegar og fullveldisins hins vegar. Það er ekki auðvelt að taka á þeirri mótsögn sem þarna getur komið upp, annars vegar að virða fullveldi og landamærahelgi þjóða eins og hún hefur verið viðurkennd og dregin upp og segja hins vegar að við virðum sjálfsákvörðunarrétt þjóða því að í einstökum ríkjum geta verið þjóðir sem vilja öðlast sjálfstæði og verða fullvalda og geta þess vegna lent í átökum við ríkið þar sem þær búa. Ég er ekkert endilega að draga þetta upp í tilfelli Úkraínu eða Krímskaga sérstaklega en það er þó dæmi um það og það eru fleiri slík dæmi. Ég hef nefnt í umræðu um þetta mál Suður-Ossetíu. Abkasía er kannski aðeins öðruvísi dæmi sem er ekki alveg hægt að bera saman við Suður-Ossetíu af ýmsum ástæðum. Það mætti nefna Katalóníu á Spáni eða Baskahéruð. Það mætti nefna Færeyjar ef Færeyingar vildu slíta sig frá Danmörku og lentu í ágreiningi við Danmörku um það. Hver yrði okkar afstaða þar? Yrði það landamærahelgi Danmerkur eða sjálfsákvörðunarréttur færeysku þjóðarinnar? Austur-Tímor er ekkert mjög gamalt dæmi þar sem svona mál kom upp. Það er ekki auðvelt mál að glíma við þetta. Við getum hæglega lent í mótsögn við sjálf okkur. Ég tel hins vegar ekkert óeðlilegt að menn segi sem svo, og nú ætla ég helst að hafa þetta abstrakt, að rússneski 

Virðulegi forseti. Ég þakka Árna Þór Sigurðssyni, hv. 8. þm. Reykv. n., kærlega fyrir ræðuna. Mér finnst sérstaklega áhugavert að heyra hans sýn á Rússland, Úkraínu og Krímskaga vegna þess að ef ég man rétt, og ég held að minni mitt standi rétt til þess, hlaut hv. þingmaður menntun í Rússlandi á sínum tíma, er sérfræðingur um málefni þess lands og talar rússnesku. Ég var líka ánægð með að hann skyldi minnast á Sýrland í ræðu sinni en mig langar þá að vitna í skýrslu utanríkisráðherra á bls. 56 þar sem talað er um Norður-Kóreu. Það er annað dæmi um mjög bágt, ef ekki hroðalegt, ástand og þetta eru alveg ný tíðindi frá rannsóknarnefnd. Höfundar skýrslunnar telja að í Norður-Kóreu séu framdir glæpir gegn mannkyni í þessum töluðu orðum og hafi verið í mörg ár, ef ekki áratugi, og ráðamenn þar í landi eigi að svara til saka fyrir Alþjóðlega sakamáladómstólnum. Norður-Kórea er í raun eins og svarthol í alþjóðasamfélaginu í myndrænni merkingu þess orðs vegna þess að ef maður horfir á veraldarvefinn og yfir heiminn er svartamyrkur þar sem 

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ég hef búið í Rússlandi og sótt þangað menntun að hluta til, starfað þar og meðal annars farið um Krímskaga og ýmis héruð í Kákasus. Ég hef reynt að kynna mér bæði menningu og sögu þess svæðis nokkuð vel og skrifað um það líka. Ég get alveg sagt það heils hugar að ég hef miklar áhyggjur af stöðu mála á Krímskaga og þeirri þróun sem þar á sér stað. Ég þekki hins vegar söguna ágætlega og veit tilurð þess að Krímskagi tilheyrir Úkraínu en ekki Rússlandi. Hið sama má segja um Suður-Ossetíu í Kákasus sem tilheyrir ekki Georgíu. Það var Jósef nokkur Stalín sem gaf Georgíu, sínu heimaríki, Suður-Ossetíu með sérstakri tilskipun 1922. Menn geta velt fyrir sér hvort slíkar tilskipanir hafi eitthvert gildi og það sama má segja um ákvörðun Khrústsjovs 1954 sem þó var tekin á öðrum forsendum. Af hálfu alþjóðasamfélagsins er þó um að ræða viðurkennd landamæri sem njóta þjóðréttarlegrar stöðu og þarf þess vegna að virða. Að því er varðar Norður-Kóreu hef ég litla þekkingu á því landi, verð bara að viðurkenna það, hef aldrei komið þangað og þekki engan sem hefur komið þangað. Ég get tekið undir með hv. þingmanni, skýrslan sem vísað er til í skýrslu utanríkisráðherra og áður höfðu verið birtar fréttir af í fjölmiðlum er hrikaleg, um ástand mannréttindamála og yfirleitt um stöðu þjóðfélagsins. Þess vegna tek ég undir með hv. þingmanni, þar eins og því miður allt of víða í heiminum eru hörmungar sem fólk býr við, sem 

Virðulegur forseti. Já, eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sagði, akkúrat vegna þess að Norður-Kórea er algerlega lokað land vitum við ekki hvað þar fram fer. Líklega má draga þá ályktun að hlutirnir þar séu mun verri en við gerum okkur nokkra hugmynd um. Vegna þess að ég þekki það af eigin reynslu að þingmaðurinn hefur góða innsýn í málefni Rússlands, vegna þess að hann hefur dvalið þar og starfað eins og hann sagði, langar mig að spyrja hann: Hvað telur þú að sé fram undan? Hræðistu ekki þessa útþenslustefnu Rússa? Þá er ég að hugsa um öll lýðveldin sem tilheyrðu gömlu Sovétríkjunum en kannski sérstaklega löndin næst okkur, Eystrasaltslöndin sem voru okkur Íslendingum sérstaklega kær og við lögðum hönd á plóg þegar þau börðust fyrir sjálfstæði sínu. Verður rússneski björninn kominn með hramma sína þangað inn innan skamms með sömu rökum og á Krímskaga?

Forseti minnir þingmenn á að nota rétt ávarpsorð.

Herra forseti. Það hefur einhvern tímann verið sagt að það sé erfitt að spá, sérstaklega um framtíðina. Ég held að það eigi við í þessu tilfelli. Það er erfitt að átta sig nákvæmlega á hver þróun mála verður. Ég hef engu að síður tilhneigingu, ólíkt því sem til dæmis kom fram í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, að ætla að hér sé um tiltölulega einangrað fyrirbæri að ræða. Ég hef ekki trú á því að það sé yfirlýst stefna eða verði í framkvæmd stefna rússneskra stjórnvalda að innlima önnur svæði sem áður tilheyrðu Sovétríkjunum. Árið 1967, frekar en 1965, var tekin upp stefna sem kennd var við Leoníd Brezhnev, þáverandi leiðtoga Sovétríkjanna sem var kallað Brezhnev-doktrínan, þ.e. Brezhnev-stefnan, í utanríkismálum Sovétríkjanna. Hún fólst í því að Sovétríkin áskildu sér rétt til að verja hagsmuni sína í nágrannaríkjum sínum sem bjuggu við sambærilegt stjórnarfar. Þessi stefna var látin fyrir róða með ræðu Míkhaíls Gorbatsjovs, þáverandi leiðtoga Sovétríkjanna, á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 1987. Það kom fram í samtölum hans við ráðamenn í þáverandi Austur-Evrópuríkjum að Sovétríkin mundu ekki skipta sér af innri málefnum þar. Frá þessari línu hefur ekki verið hvikað, a.m.k. ekki formlega. Ég tel ekki ástæðu til að óttast hið versta í þessu efni, a.m.k. ekki nema maður sjái einhver teikn um það. Ég er sem sagt ekki eins svartsýnn og sumir og ég verð var við 

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir skýrsluna sem hér liggur fyrir. Eins og venja er þá er hér um að ræða mjög greinargóða yfirsýn yfir þau verkefni sem unnið hefur verið að á vegum ríkisstjórnar og utanríkisráðuneytisins, sérstaklega á sviði utanríkis- og alþjóðamála. Margt í skýrslunni gefur tilefni til ítarlegri umræðu sem kannski gefst ekki kostur á í stuttri umræðu af þessu tagi en ég vil þó drepa á nokkra þætti sem mér finnast skipta verulegu máli. Í upphafi vildi ég segja að eins og þessi skýrsla liggur fyrir þá ber hún þess merki að í afar mörgum þáttum er góð samfella í íslenskri utanríkisstefnu. Þrátt fyrir stjórnarskipti á síðasta ári og raunar stjórnarskipti á fyrri árum líka eru hér meginþættir sem allvíðtæk samstaða er um og það skilar sér í því að ekki er um að ræða kollsteypur í veigamiklum atriðum. Undantekning frá því er spurningin um aðild Íslands að Evrópusambandinu sem ég mun koma nánar inn á hér á eftir, en varðandi flesta aðra þætti má segja að samstaðan um meginstefnuna sé allvíðtæk þó að auðvitað komi upp ágreiningur um einstök útfærsluatriði og framkvæmd einstakra liða frá degi til dags eins og eðlilegt er. Dæmi um þessa samfellu er það sem lýtur að samstarfi á norðurslóðum, sem er mikið áhersluefni hjá núverandi ríkisstjórn en var það raunar líka hjá fyrri ríkisstjórn. Má segja að mikilvægi þessa málaflokks hafi farið mjög vaxandi sem birtist í þingsályktun sem samþykkt var á síðasta kjörtímabili, aukinni áherslu á það í störfum utanríkisþjónustunnar og aukinni þátttöku Íslendinga í virku samstarfi innan norðurskautsráðsins og einnig í ýmsu öðru fjölþjóðlegu samstarfi sem því tengist. Annað atriði sem einnig er lykilatriði í utanríkisstefnu okkar er náið og gott samstarf við grannþjóðir innan Norðurlandaráðs og Vestnorræna ráðsins, aukið samstarf við Eystrasaltsríki og annað samstarf af því tagi sem er án efa afar mikilvægt fyrir okkur þótt margt af því starfi sem þar er unnið fari ekki hátt í opinberri umræðu. Þriðja atriðið sem ég vil nefna er áhersla á viðskiptasamstarf og aukin alþjóðleg viðskipti þar sem ekki hefur orðið nein veigamikil stefnubreyting um mjög langt skeið. Ísland hefur tekið þátt í alþjóðlegu samstarfi til að auka frelsi í milliríkjaviðskiptum og jafnframt byggt upp net fríverslunarsamninga í gegnum EFTA en líka gert beina tvíhliða fríverslunarsamninga við einstök ríki. Þar er um að ræða mikil tækifæri sem sjálfsagt er fyrir okkur að nýta á komandi árum í auknum mæli. Eins og ég segi hefur í raun verið allvíðtæk samstaða um þetta atriðið í þinginu sem hefur skilað sér í því að verið hefur samfella í störfum ríkisstjórna og ráðherra á þessu sviði. Nýjasta dæmið um það er þegar núverandi þing staðfesti fríverslunarsamning við Kína sem unnið hafði verið að í tíð a.m.k. tveggja síðustu ríkisstjórna og undirritaður var í tíð síðasta utanríkisráðherra hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Ég vil leggja sérstaka áherslu á ákveðna þætti í umræðunni. Það er annars vegar þátttaka okkar í samstarfi á sviði öryggis- og varnarmála, en eins og ráðherra nefndi þá skiptir tvíhliða samningur okkar við Bandaríkin veigamiklu máli þó að eðli hans hafi breyst á síðustu árum. Þrátt fyrir að heimsmyndin hafi breyst töluvert á síðustu áratugum tel ég að samstarfið innan NATO verði áfram hornsteinn í öryggis- og varnarmálastefnu okkar og eins og ég gat um í andsvörum áðan held ég að nýlegir atburðir minni okkur kannski á hve mikilvægt er að taka þátt í samstarfi vestrænna lýðræðisríkja á þessu sviði þar sem gagnkvæmar skuldbindingar um varnir gegna lykilhlutverki sem skiptir óneitanlega gríðarlega miklu máli á viðsjárverðum tímum, jafnvel í okkar heimshluta. Hins vegar vil ég nefna sérstaklega samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði. Í umræðum að undanförnu hefur að mér finnst oft verið gert lítið úr gildi samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði og frekar horft á undantekningartilfelli sem valdið geta núningi í sambandi við rekstur þess samnings frekar en á þá mikilvægu þætti, að grundvallarþáttum samningsins sé veitt athygli sem eðlilegt væri. Þá er ég fyrst og fremst að tala um að með aðild okkar að hinu Evrópska efnahagssvæði höfum við miklu víðtækari aðgang að evrópskum markaði en við gætum haft með öðrum hætti. Evrópska efnahagssvæðið tryggir í raun á hverjum degi greið viðskipti milli Íslands og þessa stóra markaðar, en telja má að um 2/3 utanríkisviðskipta okkar séu við þetta svæði og á hverjum degi þjónar samningur um hið Evrópska efnahagssvæði tilgangi sínum að flestu leyti mjög vel. Þess vegna hef ég í opinberri umræðu verið mjög varfærinn þegar menn hafa talað um gallana, sem vissulega eru fyrir hendi, en þegar við ræðum þessi mál verðum við að hafa í huga að mjög mikið af þeim kjörum sem við njótum í viðskiptum við Evrópulönd eru til komin vegna samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði þótt við kunnum að gleyma því í dagsins önn og lítum hugsanlega á það sem sjálfgefinn hlut. Að því sögðu vil ég taka undir sjónarmið sem heyrst hafa í umræðunni í dag, að það eru ákveðnir gallar á Evrópska efnahagssvæðinu, ákveðnir ókostir fylgja því hvernig það samstarf er uppbyggt. Árekstrarnir sem við verðum vör við hér í þinginu snerta kannski fyrst og fremst það þegar tilskipanir eða reglugerðir sem eiga rót sína að rekja til Evrópusambandsins passa illa við stjórnarskrá okkar. Nokkur dæmi eru um það frá undanförnum árum að þingið hafi með löggjöf sinni farið alveg út á ystu nöf eða alla vega á mjög grátt svæði þegar innleiddar hafa verið gerðir af þessu tagi. Þessi dæmi eru ekki endilega svo mörg en þau hafa auðvitað vakið mikla athygli í hvert sinn. Það er líka rétt eins og komið hefur fram í opinberri umræðu að fleiri dæmi af þessu tagi eru í vinnslu, þ.e. þau eru með einum eða öðrum hætti í pípunum og munu á komandi missirum leiða til þess að þingið þurfi að taka afstöðu til spurninga af því tagi hvernig einstakar reglur á þessu sviði fari saman við stjórnarskrána og þá meginreglu að valdið, löggjafarvald, framkvæmdarvald og dómsvald, sé hjá innlendum aðilum. Þarna er um að ræða núning og viðfangsefni sem mikilvægt er að finna lausn á. Í umræðum, sérstaklega í tengslum við stjórnarskrá, hafa komið upp ágætlega rökstudd sjónarmið um að a.m.k. hluta þessara vandamála mætti leysa með því hafa í stjórnarskrá ákvæði sem gæfi möguleika til þess að framselja það sem talað hefur verið um, þ.e. afmarkaða þætti ríkisvalds á takmörkuðu sviði til alþjóðlegra stofnana sem við ættum aðild að. Fyrirmyndir að slíkum ákvæðum eru víða fyrir hendi í löndum sem búa við svipaða réttarskipan og við. Staðreyndin er sú að þetta er meðal þeirra viðfangsefna sem unnið er að í stjórnarskrárnefnd sem forsætisráðherra skipaði í haust og er nú að störfum. Í því sambandi er hins vegar ljóst að þrátt fyrir að lausn af þessu tagi gæti fallið vel að því sem við getum kallað tveggja stoða kerfi EES-samningsins, þ.e. þar sem aðildarríki EFTA megi framselja vald ekki til stofnana ESB heldur til stofnana í EFTA-stoðinni, þá eru ekki öll vandamál leyst með breytingu af því tagi. Nefnt hefur verið í umræðunni að tilskipun Evrópusambandsins á sviði fjármálaeftirlits sem gerir ráð fyrir einni Evrópusambandsstofnun sem hefur þetta eftirlit með höndum, mundi t.d. ekki rúmast innan þeirrar skilgreiningar sem helst hefur verið í umræðunni um möguleika til framsals til stofnunar sem Ísland ætti aðild að. Það er því ekki víst, og ég vil bara benda hv. þingmönnum á að jafnvel þótt stundum sé talað um stjórnarskrárbreytingu af þessu tagi sem allsherjarlausn í þessu sambandi þá er hún það ekki. Það geta enn verið fyrir hendi vandamál sem tengjast því að vitneskja eða vitund Evrópusambandsmegin um það sem við köllum tveggja stoða kerfi EES-samningsins virðist ekki alltaf vera mjög ofarlega á baugi þar. Það kostar vinnu og fyrirhöfn af okkar hálfu að halda fram sjónarmiðum okkar, sem í mörgum tilvikum eru líka sjónarmið Norðmanna, ekki alltaf en í mörgum tilvikum, það kostar vinnu og fyrirhöfn af okkar hálfu að halda Evrópusambandinu við efnið hvað þetta varðar af því að þegar samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði var gerður á sínum tíma var gengið út frá ákveðnu grundvallarskipulagi í því samstarfi. Því fyrirkomulagi verður ekki breytt einhliða smám saman af Evrópusambandinu. Ég dreg enga dul á það að það kann á köflum að vera við ramman reip að draga í því sambandi en það er hins vegar mikilvægt að því sjónarmiði sé haldið á lofti. Út af þessu fagna ég líka því sem kemur fram í skýrslu og ræðu ráðherra um aukna áherslu á hagsmunagæslu og erindrekstur af okkar hálfu gagnvart Evrópusambandinu og á Evrópuvettvangi, bæði gagnvart fjölþjóðlegum stofnunum og einstökum ríkjum. Ég held að það sé afar mikilvægt fyrir okkur og ég held að mikilvægi þess að við ræktum tengsl að þessu leyti, sinnum þeim og höldum fram sjónarmiðum okkar, sé jafnvel enn þá meira þegar fyrir liggur að ekki verður gengið í Evrópusambandið á næstu árum, sem ég held að hv. þingmenn geti verið sammála um að er staðreynd. Hvað sem menn vilja gera varðandi ferlið þá verður Ísland ekki aðili að Evrópusambandinu á næstu árum. Ég held að það getum við a.m.k. verið sammála um sem staðreynd en ekki sem skoðun. Hæstv. forseti. Ég kemst ekki hjá því í lokin að ræða aðeins aðildarferlið þótt tíminn sé verulega takmarkaður. Þar birtist helsta stefnubreyting núverandi ríkisstjórnar frá fyrri ríkisstjórn á sviði utanríkismála. Það liggur fyrir að núverandi ríkisstjórn hefur ekki hug á því að beita sér fyrir því að Ísland gangi í Evrópusambandið, hún hefur ekki hug á því að halda aðildarferlinu áfram eins og það var upp lagt og sú stefna hefur komið skýrt fram. Menn geta vissulega deilt um það hvernig nákvæmlega er staðið að því hvort draga eigi umsókn til baka, láta málið vera í því frosti sem það þegar hefur verið um nokkurt skeið eða hvaða skref verða tekin að öðru leyti. En hins vegar er það skoðun mín og hefur áður heyrst í ræðustól Alþingis að ég tel að það sé hreinlegast og heppilegast að við höfum línur skýrar að þessu leyti, þ.e. að afstaða ríkisstjórnar og Alþingis sé skýr hvað þessi mál varðar, að ekki verði látið í veðri vaka að ætlunin sé að halda ferli áfram sem ekki er stuðningur við hér í þessum sölum.

Virðulegi forseti. Sjálfstæðisflokkurinn átti ekkert erfitt með að láta svo í veðri vaka í aðdraganda kosninga að haldið yrði áfram með þetta ferli ef niðurstöður þjóðaratkvæðagreiðslu mundu leiðbeina honum svo. Nú hefur formaður Sjálfstæðisflokksins opnað á það að þjóðaratkvæðagreiðsla gæti orðið í tengslum við málið. Þá vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann sé ósammála mér um það að eðlilegt sé að spyrja þjóðina bara hreint út hvað hún vilji gera í staðinn fyrir að fara í einhvern undarlegan leiðangur að því og spyrja hvort það eigi að slíta viðræðum eða halda ekki áfram. Ég vil spyrja hv. þingmann, þar sem formaður hans hefur nú opnað á þetta, hvort hann sé til viðræðu um eitthvert annað orðalag en formaður hans hefur lagt til og að menn komi nú einu sinni hreint fram og spyrji þjóðina hreint út í þjóðaratkvæðagreiðslu 

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að formaður Sjálfstæðisflokksins og raunar fleiri úr röðum ríkisstjórnarflokkanna hafa opnað á að það gætu verið ýmsar leiðir til að leiða þetta mál til lykta. Það væri með öðrum orðum ekki slegið í gadda, eins og sumir þingmenn mundu orða það, að niðurstaðan yrði nákvæmlega sú sem birtist í orðalagi þeirrar tillögu sem utanríkisráðherra lagði hér fram fyrir nokkrum vikum. Varðandi spurningu um orðalag í þjóðaratkvæðagreiðslu þá tel ég að við séum ekki enn komin á þann stað að ræða það. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að eðlilegast væri í ljósi allra aðstæðna að spurt yrði hvort kjósendur í þjóðaratkvæðagreiðslu styddu þá niðurstöðu þessarar ríkisstjórnar að afturkalla umsóknina frá 2009. Það væri sú spurning sem mér þætti eiga best við í þessu sambandi 

Virðulegi forseti. Mér finnst þetta ekkert sérlega virðingarvert gagnvart meira en 50 þús. manns sem hafa kallað eftir því að þjóðaratkvæðagreiðsla verði um málið og fólk fái að svara því hreint út hvað verði gert. Ríkisstjórnin ætti síðan að hafa manndóm í sér til að vinna samkvæmt þeirri niðurstöðu. Að segja fyrir fram: Jú, við erum fylgjandi þjóðaratkvæðagreiðslu en við treystum okkur ekki til að framfylgja niðurstöðu hennar ef hún er ekki á þann veg sem okkur líkar - er ekki boðlegt að mínu mati og er ekki í þeim anda sem Sjálfstæðisflokkurinn skrifaði í kosningastefnu sína í aðdraganda kosninga né heldur það sem talsmenn hans sögðu í aðdraganda kosninga. Virðulegi forseti. Mér er svo sem sama hvort Sjálfstæðisflokkurinn ákveður að standa við kosningaloforð sín gagnvart sínum kjósendum en mér er ekki sama um ásýnd stjórnmálanna og stjórnmálin hefur sett verulega niður við 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara í hártoganir við hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur. Sú stefna sem Sjálfstæðisflokkurinn samþykkti á síðasta kjörtímabili var á þá leið að hætta viðræðum og fara í þjóðaratkvæðagreiðslu ef ætlunin væri að halda áfram.

Ekki í kosningabæklingnum.

- Hvaða bæklingi?  Burt séð frá því þá vil ég í staðinn fyrir að fara í skæklatog við hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur segja að af hálfu forustumanna ríkisstjórnarinnar hefur verið opnað á það að reyna að ná einhvers konar niðurstöðu í þetta mál, einhvers konar samkomulagi. Það hefur verið opnað tiltölulega mikið á það. Menn hafa ekki gefið sér niðurstöðuna. Ég verð að segja að viðbrögð margra úr stjórnarandstöðunni hafa verið jákvæð en Samfylkingin hefur hins vegar keppst við að loka öllum dyrum í sambandi við samkomulag í þessum efnum með stóryrðum og yfirlýsingum, 

Frú forseti. Samfylkingin hefur áhuga á að ná niðurstöðu í þessu máli og hún hefur áhuga á því að það verði í samræmi við þær yfirlýsingar sem gefnar voru af hæstv. fjármálaráðherra, formanni Sjálfstæðisflokksins, fyrir kosningar, og endurteknar eftir kosningar. Það gerði hann á frægum fundi í Hörpu þar sem hann lýsti því yfir að hann væri enn þeirrar skoðunar að heppilegra væri að þjóðaratkvæðagreiðsla, sem hann hefði reifað fyrir kosningar, færi fram á fyrri hluta kjörtímabilsins. Það sem mér þykir merkilegast í máli hv. þingmanns er sú staðreynd að ég fann ekki betur en hann hefði lagt fram eftirfarandi hugmynd: Að haldin væri þjóðaratkvæðagreiðsla um þá tillögu sem hér liggur fyrir, verði hún samþykkt til staðfestingar. Svo sagði hann: Eftir það þá þyrfti hins vegar - ef það yrði fellt, ég skildi það þannig - að spyrja aftur hvort setja ætti tillöguna á ís eða halda viðræðunum áfram. Er hann sem sagt að leggja til tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu til þess að fá lyktir í málinu?

Hæstv. forseti. Það hefur alltaf legið fyrir að til þess að fá samþykkta þjóðaratkvæðagreiðslu þá þarf að koma þingsályktunartillaga þess efnis inn í þingið, hún þarf að hljóta þar stuðning. Ég er þeirrar skoðunar og lýsti því hér áðan - og tala þar svo sem ekki fyrir aðra en sjálfan mig - að komi til þjóðaratkvæðagreiðslu teldi ég eðlilegt að spurningin væri sú hvort fólk samþykkti eða legðist gegn þeirri niðurstöðu sem gæti orðið niðurstaða þessa þings eða meiri hluta þess að afturkalla umsóknina frá 2009, þ.e. að sú ákvörðun, sem væntanlega yrði tekin hér í þinginu, yrði þá borin undir atkvæði. Það segir ekkert um það hvort eða hvenær hér skapaðist meiri hluti að nýju fyrir því að sækja um aðild eða halda viðræðum áfram. Ef til þess kæmi, hugsanlega á næsta kjörtímabili, að menn vildu fara í þann leiðangur aftur þyrfti að byrja ferlið  Ég bið hv. forseta afsökunar á að hafa tekið þennan tíma í að svara þessu ítarlega.

Forseti minnir þingmenn á að virða ræðutíma.

Frú forseti. Þetta mál verður alltaf skrautlegra og skrautlegra af hálfu Sjálfstæðisflokksins. Hér gerist það að einn af helstu talsmönnum Sjálfstæðisflokksins í utanríkismálum, hv. þm. Birgir Ármannsson, sem gegnir embætti formanns utanríkismálanefndar, kemur fram með algerlega splunkunýja hugmynd. Hún felur það í sér að í reynd verði þjóðaratkvæðagreiðsla um það hvort það verði þjóðaratkvæðagreiðsla. Hv. þingmaður segir að það sé hans skoðun, hann er einn helsti talsmaður flokksins í utanríkismálum, að fyrst þurfi þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort hugsanleg samþykkt meiri hlutans á því að afturkalla tillöguna um aðild að Evrópusambandinu verði staðfest af þjóðinni. Ef þjóðin fellir það þá segir hann að það þurfi aðra þjóðaratkvæðagreiðslu til að halda áfram um það hvort eigi að halda áfram viðræðum. Þetta hef ég aldrei heyrt. Mér sýnist, frú forseti, af því að ég vil ekki taka of mikinn tíma í þetta, sem Sjálfstæðisflokkurinn sé kominn í algert öngstræti með þessa sérkennilegu hugmyndaflækju sína.

Hæstv. forseti. Ég hygg að sú hugmynd sem ég er að reifa hér hafi nú verið nefnd í viðtölum, meðal annars við formann Sjálfstæðisflokksins ekki alls fyrir löngu. En ég tek það fram, af því að ég er nú sáttfús maður og samningsfús, að í stað þess að hanga á einhverjum orðalagsatriðum þá held ég að aðalatriðið sé að ná einhverjum meginmarkmiðum fram. Auðvitað eru þau ólík í okkar tilviki, mínu og hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, sem er einlæglega þeirrar skoðunar að ljúka beri samningum við Evrópusambandið og af ræðum hans í langan tíma má ekki ráða annað en hann telji að okkar hag sé best borgið með því að verða aðilar að Evrópusambandinu. Ég er gagnstæðrar skoðunar og tel að við eigum ekki að halda áfram. Hvernig nákvæmlega það er formað er ekki aðalatriði í mínum huga, bara svo að það sé tekið fram. Mér finnst í raun og veru merkilegasta skrefið hafa verið stigið með því að stöðva þetta ferli eins og gerðist þegar á síðasta ári.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann talaði mikið um Evrópusambandið og aðeins um Evrópska efnahagssvæðið og vék þar aðeins að því að það liði að því að við þyrftum að fara að breyta stjórnarskránni til að geta uppfyllt skyldur okkar gagnvart Evrópska efnahagssvæðinu. Ég velti því fyrir mér, án þess að vilja endilega tala fyrir því að við göngum í Evrópusambandið - ég tel okkur þurfa mun sterkari og lengri þjóðfélagsumræðu til að það sé við hæfi - hvernig hv. þingmaður sjái fyrir sér framtíð Íslands innan Evrópska efnahagssvæðisins. Ég spyr þá sérstaklega hvort hv. þingmaður telji raunhæft að við munum öðlast þau völd sem við þurfum innan Evrópusambandsins til að hafa áhrif á ákvarðanir sem þar eru teknar til jafns við það sem við hefðum ef við værum hluti af ESB.

Hæstv. forseti. Varðandi spurninguna um stjórnarskrána og hið Evrópska efnahagssvæði þá er ég þeirrar skoðunar að það fyrirkomulag sem gengið var út frá þegar samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði var gerður 1994 hafi samræmst stjórnarskrá. Þar var gert ráð fyrir tveggja stoða kerfi en jafnframt gert ráð fyrir því og gengið út frá því að æðsta vald í sviði löggjafarvalds, dómsvalds og framkvæmdarvalds væri í höndum innlendra aðila. Í meginatriðum hefur þetta staðist tímans tönn en eins og ég nefndi í ræðu minni þá eru núningsfletirnir að verða fleiri. Það hafa komið upp nokkur tilvik þar sem á mjög afmörkuðum sviðum hefur verið farið út á grensu eða jafnvel yfir hana í einstökum tilvikum, alltaf tekið fram að í hverju tilviki skapi það ekki fordæmisgildi. Varðandi nauðsynina á breytingu þá verð ég að koma nánar inn á það í síðara andsvari ef ég fæ tækifæri til þess.

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið og hvet bara til þess að hv. þingmaður fái meiri ræðutíma til að tala um þetta. Ég þakka fyrir það þegar hv. þingmaður kemur hingað og heldur áfram með svar sitt því að mér finnst það mjög áhugavert. En til að hafa spurninguna skýra þá er ég að spyrja sérstaklega um það hvernig hv. þingmaður sjái fyrir sér að við fáum sömu völd innan Evrópusambandsins með Evrópska efnahagssvæðinu til að hafa áhrif á reglugerðir og reglurnar sem þaðan koma til jafns við það sem við fengjum ef við værum í Evrópusambandinu sem væru þrír, fjórir eða fimm þingmenn á Evrópuþinginu. Ég sé ekki alveg fyrir mér hvernig það á að gerast með EES nema það verði hreinlega endursamið og þá erum við komin út í svolítið stóran pakka, þá erum við í raun og veru komin í umræðu af sambærilegri stærð og í Evrópusambandinu. Ég er svolítið að velta fyrir mér framtíðarsýn hv. þingmanns í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Til að reyna að svara þessari spurningu í stuttu máli vil ég í fyrsta lagi leggja áherslu á að það er eðlismunur, ekki bara stigsmunur heldur eðlismunur, á því fullveldisframsali sem felst annars vegar í aðild að Evrópska efnahagssvæðinu og hins vegar að Evrópusambandinu. Það er bæði fræðilega og raunverulega mjög mikill munur á því hvort við erum aðilar að samningi eins og Evrópska efnahagssvæðinu, sem í grunninn er þjóðréttarlegur samningur, eða hvort við erum aðili að ríkjasambandi sem hefur í mörgum efnum yfirþjóðlegt vald. Stóri munurinn felst í því að í mörgum tilvikum hafi reglusetning og lagagerð á vegum Evrópusambandsins og ákvarðanir samevrópskra stjórnvalda bein réttaráhrif í aðildarríkjunum án nokkurrar aðkomu innlendra stofnana. Í því er gríðarlegur munur. Varðandi áhrifin þá geri ég mér grein fyrir því að þau geta verið takmörkuð við núverandi aðstæður. Ég held hins vegar að þau verði líka mjög takmörkuð jafnvel þó við yrðum aðilar að Evrópusambandinu.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefndi valdið hjá innlendum aðilum sem ég þakka mikið því það er náttúrlega lýðvaldið sem hann er að vísa í. Við erum væntanlega ekki bara lýðveldi einu sinni á fjögurra ára fresti. Þegar ákveðin krafa er um að þjóðin fái að taka þátt í ákvarðanatöku um sjálfa sig mundi maður ætla að orðið yrði við slíkri beiðni. En bara svona hugmynd: Ef það gerist ekki gætu aðstandendur þjóðfundarins til dæmis tengt vefinn sinn við íslykilinn og haldið þjóðaratkvæðagreiðslu sjálfir.

Hæstv. forseti. Meginatriðið í þeirri hugmynd að rétt sé að innlendir aðilar hafi löggjafarvaldið, framkvæmdarvaldið og dómsvaldið er það að þeir standa frammi fyrir kjósendum sínum eða umbjóðendum með reglulegu millibili og þurfa að bera ábyrgð á gerðum sínum. Með því að færa vald til yfirþjóðlegra stofnana myndast bæði raunverulega og líka fræðilega mjög mikið rof í því ábyrgðarferli, í því ábyrgðarsamhengi. Í mörgum efnum er það svo að það tjóir lítt fyrir kjósendur í einstökum löndum að ætla að halda stjórnmálamönnum sínum ábyrgum vegna gerða sem gerðar eru á sameiginlegum vettvangi. Þar munar þó töluvert miklu, sem er fyrirkomulagið á hinu Evrópska efnahagssvæði, að innlendir stjórnmálamenn, ráðherrar eða þingmenn geta sett hælinn niður og stoppað ferli sem á sér rætur hjá Evrópusambandinu en möguleikarnir til þess eru miklu síðri hjá þeim sem eru fullir aðilar að Evrópusambandinu.

Virðulegi forseti. Möguleikar fólks til að hafa áhrif eru minni ef þeir eru fullgildir meðlimir Evrópusambandsins … 

Hæstv. forseti. Það sem ég var að reyna að segja, og gerði kannski ekki nægilega skýrt, er það að þegar vald liggur hjá alþjóðlegri eða yfirþjóðlegri stofnun þá er erfiðara fyrir hinn almenna kjósanda í viðkomandi landi að halda stjórnmálamönnunum til ábyrgðar vegna þeirra ákvarðana sem eru teknar. Þetta er vandamál sem er mjög mikið rætt innan Evrópusambandsins og hefur verið mikið rætt á undanförnum árum án þess að menn hafi fundið mjög skilvirkar lausnir. Umræður um lýðræðishalla innan Evrópusambandsins, umræður um tengslaleysi milli stofnana Evrópusambandsins og kjósenda í aðildarlöndunum, eru stöðugt í gangi og á þeim fundum á evrópskum vettvangi sem ég hef setið á undanförnum missirum sem þingmaður þá er þetta aðalumræðuefnið en lausnirnar hafa ekki komið fram. Ein lausnin var sú að auka völd Evrópuþingsins. Það virðist ekki skila sér nema með mjög takmörkuðum hætti og virðist ekki höfða til kjósenda í Evrópusambandinu því að kosningaþátttaka þar er víða skelfilega lítil.

Frú forseti. Við ræðum skýrslu utanríkisráðherra um utanríkis- og alþjóðamál á sérstökum þingdegi sem tekinn er frá í dagskrá þingsins fyrir utanríkismál. Ég fagna því og þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir skýrsluna og um margt ágæta ræðu fyrr í dag. Það er ánægjulegt fyrir nýjan þingmann sem situr í utanríkismálanefnd þingsins að sjá breiðari umræðu um utanríkismál en við höfum fengið að kynnast hérna í vetur. Þar kemur kannski fyrst og fremst til að utanríkismálin hafa verið óvenjufyrirferðarmikil á þingi í vetur og þá auðvitað fyrst og fremst umræðan um Evrópusambandið og óvænt tillaga hæstv. utanríkisráðherra um slit á viðræðum um inngöngu Íslands. Ég vil alls ekki bæta ofan í síðustu nokkur hundruð klukkutíma af umræðum í þinginu um Evrópusambandið og tillögu hæstv. utanríkisráðherra en ítreka þó það sem hefur áður komið fram í þeim umræðum frá minni hendi og okkar í Bjartri framtíð, við erum geysilega andsnúin tillögu hæstv. utanríkisráðherra og þá fyrst og fremst af þremur ástæðum. Okkur þykir tillagan koma eins og skrattinn úr sauðarleggnum, þ.e. hún er ekki í samræmi við þær yfirlýsingar sem voru gefnar bæði fyrir og eftir kosningar og stjórnarsáttmálann eins og við skiljum hann. Ég er líka alinn upp við að það sé ekki gáfulegt í nokkurri vinnu að loka af sjálfsdáðum fyrir möguleika sína. Það þykir mér ekki gáfuleg aðferðafræði. Í þriðja lagi er ég heldur ekki alinn upp við að hætta vinnu í miðju kafi áður en niðurstaða er ljós. Ég trúi ekki á það að taka ákvarðanir áður en allt liggur fyrir. Ég vil ekki í ræðu minni dvelja við umræðuna um Evrópusambandið. Það sem er ánægjulegt við lestur skýrslu hæstv. utanríkisráðherra og við að heyra ræður hæstv. ráðherra og hv. þingmanna sem talað hafa á undan, sem allir eru talsvert hoknari af þingreynslu og meiri sérfræðingar í utanríkismálum en sá sem hér stendur, er að í utanríkisstefnu Íslands ríkir nokkuð mikil samstaða um allflest mál nema Evrópusambandið. Það er mikilvægt að átta sig á því að þó að stundum megi ætla annað ef maður fylgist með umræðum í þessum sal erum við Íslendingar furðusamstillt þjóð og sammála í megindráttum um mjög marga hluti þó að við rífumst um oft minni málefni, dálítið eins og fjölskylda sem rífst um það hver nennir að ryksuga eða hver gleymdi að setja lokið á smjörið en stendur síðan saman í stærri málum. Þess vegna vildi ég í þessari umræðu fara öðruvísi í hana en hv. þingmenn og hæstv. ráðherra á undan sem eru, eins og ég segi, talsvert hoknari af reynslu og eflaust þekkingu en sá sem hér stendur og ræða um grundvallargildin sem liggja að baki íslenskrar utanríkisstefnu. Skýrsla hæstv. ráðherra er mjög góð, kannski ekki síst vegna þess að hún fjallar minnst um ágreiningsatriðin um inngöngu í Evrópusambandið. Ég bendi almenningi og öllum á að þó að ekki væri nema nokkurra síðna inngangur að skýrslunni er það virkilega góð innleiðing að því að sjá utanríkisstefnu Íslands og einnig þá vinnu sem unnin er á vegum ráðuneytisins og fyrir hönd þjóðarinnar. Mig langar rétt aðeins að vitna í stjórnarsáttmálann. Kaflinn um utanríkismál hefst á setningunni, með leyfi forseta: „Meginmarkmið íslenskrar utanríkisstefnu er að gæta hagsmuna lands og þjóðar á alþjóðavettvangi.“ Þetta er að mörgu leyti mjög góð setning og segir okkur margt. Utanríkisstefna lítillar eyþjóðar eins og við Íslendingar erum byggir á því að gæta hagsmuna á alþjóðavettvangi, þ.e. viðurkenna heiminn þarna úti, þennan stóra og fjölmenna heim, og gæta hagsmuna okkar. Ég vil staldra við orðið „hagsmunir“ í þessari setningu. Hagsmunir geta verið margs konar. Þeir geta verið mjög breiðir eða mjög þröngir. Við eigum hugtakið almannahagsmunir og þá er átt við hagsmuni þorra almennings. Það eru til dæmis hagsmunir Íslendinga að Ísland fari ekki undir hraun. Það eru hagsmunir allra einstaklinga sem búa á Íslandi. Það eru hagsmunir langflestra á Íslandi að hér sé blómleg byggð og gott veður en kannski ekki endilega allra. Þegar við hugsum svona hagsmuni og almannahagsmuni hugsum við um hagsmuni meiri hlutans eða stærri hóps. Síðan eru aðrir hagsmunir sem eru miklu þrengri. Þeir geta líka verið réttlætanlegir. Það má spyrja sig: Eru það almannahagsmunir allra Íslendinga að Íslendingar veiði hvali? Ég á erfitt með að sjá það. Í æsku minni var neysla á hvalkjöti mjög almenn en hún er það alls ekki lengur og það er mjög auðvelt að halda því fram að hvalveiðar Íslendinga séu frekar hagsmunir tiltölulega færri og tiltölulega lítils hóps Íslendinga. Í því samhengi verður maður að taka þannig hagsmuni og vega og meta á móti öðrum hagsmunum, þá almannahagsmunum og stærri hagsmunum. Eins og kom fram í andsvörum áðan er stór spurning eins og með hvalveiðarnar, hvort þeir hagsmunir tiltölulega fárra sem felast í því að veiða hvali séu mikilvægari en hagsmunir almennings af því að milliríkjasamskipti og viðskipti okkar við til dæmis bara Bandaríkin séu góð eða hvort þar hiksti. Þegar við tölum um hagsmuni er okkur nú orðið tamt að tengja þá alltaf við peninga. Ég veit ekki af hverju íslensk umræða hefur þróast svona. Kannski er það að einhverju leyti af því að við vorum orðin svo vön því í stóra plúsnum eða því sem við héldum að væri stóri plúsinn í efnahagsundrinu sem átti sér stað hér eftir aldamót og fram að efnahagshruninu 2008 að allt var þýtt yfir í peninga. Það mátti ekki ræða fyrirtækjarekstur, rekstur barnaumönnunar eða hvað annað öðruvísi en að tengja það yfir í krónur og aura, dollara eða evrur. Við hrunið snerist þetta við, plúsinn varð að mínus en umræðan hélt áfram um krónur og aura, núna bara í mínus. Við hættum að tala um hvað við græddum mikið og höfum síðan talað um hvað við skuldum mikið. Þegar við ræðum jafn stóra hagsmuni og hagsmuni lands og þjóðar og setjum í þetta risastóra samhengi, þ.e. alþjóðavettvanginn, hljótum við að vilja ræða fleiri hagsmuni en einungis fjárhagslega/viðskiptalega hagsmuni. Það eru hagsmunir okkar og almannahagsmunir á Íslandi að það sé gott að búa á Íslandi, hér ríki velsæld, friður og gott veður. Peningar, krónur og aurar, gefa okkur auðvitað mikið af þessu. Það er grundvöllur þessa fyrsta heims velmegunarríkis sem við búum í að hér sé atvinna og viðskipti, innflutningur og útflutningur í eðlilegum farvegi. En það eru fleiri stórmál sem hafa mikil áhrif á líf okkar á norðurhjara. Umhverfismál eru mjög mikilvæg. Því norðar sem maður kemst á jarðarkúluna, því viðkvæmari er náttúran eins og við vitum og þekkjum mjög vel á náttúru Íslands. Reynsla okkar af uppblæstri og gróðureyðingu vegna ofbeitar sýnir okkur hvað landið okkar er viðkvæmt. Við byggjum megnið af atvinnu okkar á landinu okkar og miðunum. Það að sjórinn á Íslandsmiðum sé hreinn og laus við kjarnorkumengun eða hvað það er er lykilatriði í hagsæld Íslendinga. Ég vil bara vekja athygli á því og leggja áherslu á að umhverfismál hljóta alltaf að skipta mjög miklu máli í stefnu okkar á alþjóðavettvangi og að það sé með mikilvægustu hagsmunum Íslendinga á alþjóðavettvangi. Ég hef stundum haft áhyggjur af því í almennri umræðu, sérstaklega um norðurslóðamál, að þar sé lögð mest áhersla á það hvar hægt sé að græða peninga og aura með því að finna olíu eða taka á móti skipum að norðan eða hvað það er en minni áhersla er lögð á umhverfisleg áhrif og umhverfislega hættu sem gæti falist í slíkum aðgerðum. Aðrir hagsmunir sem skipta mjög miklu máli eru gildi. Þar erum við Íslendingar að mörgu leyti mjög samstiga. Gildi Íslendinga eru nokkuð skýr. Við erum miklir lýðræðisdýrkendur. Við höfum sterkar skoðanir á mannréttindum og innan lands leggjum við mikið upp úr mannréttindum og lýðræði. Við gerum það líka á alþjóðavettvangi og eigum að gera það. Ég fagna sérstaklega, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson gerði hér fyrr í dag, afstöðu hæstv. utanríkisráðherra þegar kemur að viðbrögðum við aðgerðum Rússa í Úkraínu og á Krímskaga. Það væri mjög óeðlilegt fyrir íslensk stjórnvöld að við stæðum ekki þétt með lýðræði og gegn oki þjóða gagnvart öðrum þjóðum. Það væri úrættis fyrir þá þjóð sem braut blað að mörgu leyti í heimssögunni með því að vera fyrst til að viðurkenna sjálfstæði Eystrasaltsríkjanna að láta ekki heyra kröftuglega í sér á alþjóðavettvangi. Þess vegna fagna ég afstöðu hæstv. utanríkisráðherra og legg að honum að halda þessu áfram á lofti á alþjóðavettvangi, t.d. á vettvangi NATO, ÖSE og norðurskautsins. Þessi gildi mannréttinda kunna að hljóma ódýr vegna þess að maður setur ekki krónur og aura á þau. Mér finnst mikilvægt að læra af dæmi borgarstjóra, Jóns Gnarrs, sem hefur verið óþreytandi við að vekja athygli á og berjast fyrir alls konar mannréttindum og gegn mannréttindabrotum hvar sem þau finnast og það kannski án þess endilega að hafa fyrir því djúpar greiningar, skýrslur eða stefnur heldur út frá því íslenska hjartviti að auðvitað erum við Íslendingar andsnúin óréttlæti og yfirgangi, því þegar verið er að níðast á minnihlutahópum. Við erum andsnúin þessu á heimavelli en auðvitað erum við það á heimsvísu líka. Ég legg áherslu á, og mér finnst það koma skýrt fram í skýrslunni, að Ísland stilli sér þarna upp. Þá finnst mér athyglisvert að sjá að Ísland er virkt á alþjóðavettvangi og virkt í samvinnu með hóp vestrænna lýðræðisríkja, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson orðaði það áðan, sem við deilum með grunngildum um mannréttindi og lýðræði. Það er svo merkilegt að mjög mörg þessara ríkja og okkar nánustu samstarfsríkja eru einmitt ríki Evrópusambandsins. Því finnst mér skjóta dálítið skökku við að þessi sameiginlegu gildi eigi svona vel við á öllum öðrum vettvangi en vettvangi Evrópusambandsins sem hæstv. utanríkisráðherra 

Virðulegi forseti. Það er margt mjög áhugavert í þessari skýrslu, margt sem er þess virði að ræða og hefur verið rætt en mig langar að reyna að fókusa aðeins meira á það sem er ekki í henni, að mörgu leyti skiljanlega, en helst langar mig til að ræða ýmis málefni sem við lítum ekki enn á sem utanríkismál, heldur jafnvel innanríkismál. Stundum er hreinlega ekki svo auðvelt að sjá hvort á við, hvort um sé að ræða innanríkismál eða utanríkismál. Ég vík nánar að því seinna. Bara til að opna ræðu mína á einhverju sem ég get klárað hratt vil ég minna á internetið. Það er mikilvægt að hafa innviðina á því rosalega góða þannig að við höfum sterk samskipti og góð viðskipti og allt þetta. Ég tel mig ekki þurfa að rökstyðja það öllu meira enda kemur skýrslan alveg ágætlega inn á það að mínu mati. Heimurinn verður sífellt alþjóðlegri. Sumir segja að heimurinn verði minni, aðrir segja að hann verði stærri. Ég er í stærri hópnum sjálfur, ég vil meina að heimurinn verði stærri en það fer svolítið eftir því hvernig maður lítur á það, hvort maður lítur á hann innan frá eða utan. Samhliða þeirri þróun verða tengsl fólks innan og utan Íslands óhjákvæmilega sífellt nánari. Fólk kynnist hvert öðru á netinu með bættum samskiptum og þegar við tölum um netið skulum við athuga að við erum í raun bara að tala um samskipti. Við erum að tala um símtöl og jafnvel heimsóknir. Fólk hittist í mynd og talar saman. Ég á marga vini sem ég hef aldrei hitt í eigin persónu en ég hef séð þau. Ég hef hlegið með þeim, jafnvel grátið með þeim, talað við þau á netinu lengi vel um alvarleg málefni, stundum ekki svo alvarleg málefni. Þetta eru vinir mínir, þetta er fólk sem ég þekki, fólk sem er mér náið, en ef þau ætla að heimsækja Ísland og vera hér lengur en í þrjá mánuði, þá sem túristar, er það svolítið vandamál og einnig ef ég ætla til þeirra heimkynna nema auðvitað ef um er að ræða EES-borgara, þá eru hlutirnir auðveldari. Þetta er dæmi um þá þróun sem heimurinn er að ganga í gegnum og sú þróun er að mínu mati í grundvallaratriðum góð. Ég held að hún sé að flestra mati góð, sem betur fer. En hún þýðir að við þurfum að opna okkur, sem land, sem þjóð, sem ríki. Við þurfum að taka á móti slíkum breytingum opnum örmum. Við eigum ekki að standa alltaf fast á okkar eyju og hugsa: Ísland skal vera svona og Ísland skal vera hitt eins og það sé einhver ægileg mótsögn við alla hina. Það er ekki þannig og við eigum ekki að líta þannig á. Þessu fylgir að við þurfum kannski að endurhugsa ýmsa hluti sem við gerum og viljum gera og þá verða skilin milli utanríkismála og innanríkismála svolítið óljós, a.m.k. fyrir mér. Sem dæmi má nefna lög um útlendinga. Það er ekki augljóst hvort það er innanríkismál, það að ég megi hitta vini mína þegar þeir koma hingað, eða hvort það teljist til utanríkismála. Það á ekkert skylt við fiskveiðideilur við Noreg eða Færeyjar, svo mikið er víst. Skilin eru ekki alveg fullkomlega ljós fyrir mér, ég tala nú ekki um þegar við erum að tala um hluti sem við notum öll daglega, svo sem Facebook og Google og aðra þjónustu á netinu. Þá eigum við oft í samskiptum, Íslendingur á Íslandi við annan Íslending á Íslandi með miðli sem tilheyrir bandarískri lögsögu. Þá er vandinn orðinn aðeins skrýtnari en var í gamla daga. Í gamla daga hringdi maður bara og maður gat bara flett upp í íslenskum lögum og vitað með nokkurri vissu hver og hvenær væri verið að hlera, það væri bara íslenska lögreglan sem hefur sennilega ekki mikinn áhuga á þvaðrinu í Íslendingum upp til hópa og þá vissulega ekki nema þeir hefðu þó haft fyrir því að fá leitarheimild. Núna er þetta bara ekki ljóst. Ef ég tala við vin minn, jafnvel þótt hann sé á Íslandi, er ekkert ljóst að öll okkar samskipti fari í gegnum íslenska lögsögu. Þetta breytir hlutunum og það mjög mikið. En þetta er allt saman hluti af þeirri þróun sem á sér stað að heimurinn er að verða alþjóðlegri. Þar komum við einmitt inn á þjóðarhagsmuni og almannaöryggi. Mig langar aðeins að fjalla um almannaöryggi sem er mjög áhugaverður málaflokkur, sérstaklega vegna þess að Ísland hefur alltaf verið svolítið peð í þeim málum í stóra samhenginu, í fyrsta lagi vegna þess að við höfum ekki her og í öðru lagi vegna þess að við erum svo fámenn. Þetta er lítið land, við höfum ekki átt neinar teljandi auðlindir, a.m.k. ekki nógu miklar til að það borgi sig að ráðast hér inn í alvöruvaldabrölti. Það eru aðallega Miðausturlönd. Við höfum verið heppin með það en það þýðir kannski að við höfum ekki tamið okkur ákveðinn hernaðarlegan hugsunarhátt sem við þurfum kannski núna aðeins að temja okkur, þá vonandi á 21. aldar forsendum. Við þurfum samt að gera það vegna þess að internetið hefur ekki eðlislæg landamæri. Við erum á netinu núna alveg jafn nálægt Marokkó og Bretlandi. Þegar samskipti okkar og flest sem við gerum í okkar daglega lífi varðar netið með einhverjum hætti skiptir þetta máli. Þetta eru ekki lengur fjarlæg lönd. Þau eru miklu nær okkur þegar kemur að netinu. Því meira sem við gerum á netinu, því meira varða þessir þættir innanríkismál. Því erfiðara verður að sjá hvort við ætlum að kalla þau utanríkismál eða innanríkismál. Gott dæmi um þetta er víðfrægar njósnir Bandaríkjamanna á hinni ýmsu þjónustu á netinu. Bandaríkjamenn eru mjög tæknivæddir með mjög vel fjármagnað batterí til að fylgjast með og gera og græja en þeir eru ekki eina þjóðin. Við erum kannski helst hneyksluð á Bandaríkjunum vegna þess að við ætlumst til þess af þeim að þeir virði borgararéttindi en það eru margar þjóðir í heiminum sem við getum ekki ætlast til þess að geri það. Við mundum ekki ætlast til þess að Kína mundi góðfúslega virða friðhelgi einkalífsins á Íslandi. Okkur dytti það ekki í hug  Netið truflar þingræðið, virðulegi forseti, en ég ætla að láta eiga sig að kvarta undan því. Ég tek þessari þróun opnum örmum eins og hinum.  Friðhelgi einkalífsins, tjáningarfrelsi, grundvallarborgararéttindi eru komin á þann stað í tækniþróun að við þurfum að spyrja okkur í miklu stærra samhengi hvernig við ætlum að haga hlutunum. Það eru óhjákvæmilega líka utanríkismál, sérstaklega þegar kemur að friðhelginni. Nú er friðhelgi einkalífsins meðal borgararéttinda sem vér píratar, og Íslendingar almennt vil ég trúa, tökum mjög nærri okkur og finnst mjög mikilvægt. En það er sama spurning og þegar kemur að öryggismálum ríkisins. Við getum tekið dæmi af þingmönnum. Við notum tölvupóst til samskipta. Ég er viss um að flestir þingmenn nota Facebook til samskipta við aðra þingmenn, jafnvel um mál sem þeir kæra sig ekkert endilega um að Þjóðverjar, Kínverjar, Rússar, Bandaríkjamenn eða Norðmenn og Færeyingar ef út í það er farið læsu.  En vel á minnst, í þessari skýrslu er einmitt agnarögn fjallað um svokallaða gagnageymd sem er ágætisdæmi. Það er á bls. 38 í skýrslunni, liður 4.3.6., þar er nefnd tilskipun um varðveislu gagna. Þetta mál er í gangi núna. Við píratar munum leggja fram þingmál um að afnema þetta á Íslandi og vonum að það gangi vel. Núna eru tvö mál fyrir Evrópudómstólnum sem varða þessa tilskipun en hún varðar það að geyma gögn án sérstakrar leitarheimildar, án þess að það sé nein sérstök rannsókn í gangi eða eitthvað því um líkt, eins og maður hefði búist við þegar verið er að safna persónugögnum. Þetta er lítið en gott dæmi um þá þróun sem á sér stað. Með tölvutækninni og internetinu er auðveldara að gera allt, þar á meðal brjóta mannréttindi. Það er mjög freistandi þegar ríki sjá sér einhvern hag í því, hvort sem það er til að spara peninga, auka eftirlit, tryggja þjóðaröryggi eða eitthvað því um líkt að nota tæknina, rétt aðeins að safna þessum gögnum hér og þar og nota þau svona hinsegin, keyra saman skrár og guð má vita hvað. Þess vegna er ofboðslega mikilvægt, bæði innan lands og erlendis, að við höfum alltaf í huga þessi gömlu, góðu vestrænu gildi þegar við tökum ákvarðanir á erlendum vettvangi um það sem virðist vera utanríkismál. Það er hægt að líta á utanríkismál sem þau mál sem varða hagsmuni Íslands út á við, þ.e. eins og hv. þm. Óttarr Proppé fór með áðan. Hann var með ágætisútlistun á því hvernig hagsmunir geta varðað mismunandi hópa. Almennt mundi maður halda að utanríkismál vörðuðu hluti sem varða okkur öll og við viljum öll hafa sem besta. Allir Íslendingar vilja til dæmis geta veitt sem mest. Ekkert okkar vill lenda undir snjóflóði eða í einhverjum náttúruhörmungum. Við viljum ekki lenda í stríði. Við höfum þessa sameiginlegu hagsmuni og stöndum saman þegar að þeim kemur. Með þessari þróun er hins vegar erfiðara, vil ég meina, að afmarka nákvæmlega hagsmunina. Ég segi aftur, vinir mínir eru margir frá alls konar löndum með allt öðruvísi hagsmuni. Þegar verið er að tala um hverjir fá nóg að borða get ég ekki lengur sagt: Ég vil bara að Íslendingar fái sem mest að borða, vegna þess að ég vil líka að vinir mínir úti fái sem mest að borða. Það er hætt að vera spurning um það að ég sé Íslendingur eða hvítur eða karlmaður eða hvað svo sem ég er miðað við aðra. Ég veit ekki hvort ég hafi öllu meira að segja um akkúrat þetta málefni og veit ekki hvort ég á að hætta mér út í hvalveiðar. Jú, fjárinn hafi það, ég ætla að henda mér út í hvalveiðar. Píratar hafa ekki tekið formlega afstöðu til hvalveiða og ég ætlast ekki til þess að þeir geri það vegna þess að ég held að þetta sé nokkuð sem þurfi að vinna ekki alveg á pólitískum vettvangi. Hvalveiðar eru ágætisdæmi um nokkuð sem ég vil að við forðumst í viðhorfi okkar til útlanda, þjóðrembu, þjóðhroka. Nú má vel vera að það sé nauðsynlegt að veiða hvali. Enginn hefur getað útskýrt fyrir mér hvers vegna svo ætti að vera, en gott og vel ef rökin snúast um að nýta auðlindir. Í alþjóðlegu samhengi verðum við samt að meta það einhvers, við verðum að meta það mikils, að við búum í alþjóðlegu umhverfi og við verðum fjandakornið að taka tillit til þess hvað öðrum finnst. Þá vara ég sérstaklega við því að við stöndum fast á okkar bara til að standa fast á því. Mér finnst það merki um afskaplega slæma dómgreind að byggja afstöðu á stolti og rómantík og saka ég hvorki hæstv. ráðherra né hv. þingmenn um það. Ég vara bara við þessu hugarfari, ekkert síður hjá þjóðinni almennt. Þetta er alþýðlegur heimur. Skilin milli innanríkismála og utanríkismála eru að verða óljósari. Það mun gerast. Við verðum að taka vel á móti því, við verðum að bregðast við og gera það með hliðsjón af þeim réttindum sem við viljum halda sem vestrænt ríki. Það að viðhalda vestrænum borgaragildum er orðið þjóðaröryggismál. Það er öðruvísi núna, og erfiðara vil ég meina, en það var í gamla daga vegna þess að í gamla daga höfðum við NATO og Bandaríkin. Ef Rússar ætluðu að vera með einhver leiðindi hefðum við farið og sprengt Rússland, væntanlega hefði það verið einfalt eða svo skilst mér. Núna er þetta flóknara, núna þurfum við líka að passa okkur. Síðast en ekki síst þurfum við líka að passa okkur á vinum okkar. Það er annað sem hefur breyst svolítið. Þetta gildir um alla. Bretar þurfa að passa sig á Bandaríkjamönnum, Bandaríkjamenn þurfa að passa sig á Mexíkó, við þurfum að passa okkur á Bandaríkjunum. Þetta er svolítið þannig líka. Hluti af því er vegna þess að „stríðið“ er að miklu leyti farið af vígvellinum sjálfum og inn í upplýsingaheiminn þar sem er ekkert teljandi mannfall. Þá er miklu auðveldara að gera alls konar hluti, græja og réttlæta án þess að til stríðs komi. Þá gera ríki það því að þegar allt kemur til alls vernda ríki hagsmuni sína. Um það snúast utanríkismál, a.m.k. í klassískum skilningi. Þess vegna er mikilvægt að Íslendingar sjálfir taki þjóðaröryggismál sín í eigin hendur á sama tíma og við gerum okkur grein fyrir því að þau eru ekki jafn mikið í okkar höndum og verða það ekki í náinni framtíð. Við þurfum aðeins að fara að líta á þau mál, sérstaklega í samhengi við borgararéttindi og þau lýðréttindi sem við teljum sjálfsögð. Við þurfum að líta til framtíðarinnar björtum augum og opnum örmum gagnvart þeim breytingum sem eiga sér stað núna og munu óhjákvæmilega eiga sér stað í framtíðinni.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni kærlega fyrir ræðuna. Hann fór aðeins inn á almannaöryggi og þjóðaröryggisstefnu Íslands og ég vil lýsa því yfir að ég er mjög ánægð með þá ákvörðun utanríkisráðherra að byggja á tillögum nefndar um mótun þjóðaröryggisstefnu Íslendinga sem vann ágætt starf á síðasta kjörtímabili, að mér skilst, undir forustu hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur. Sjálf hef ég miklar áhyggjur af gagnaöryggismálum Íslendinga sérstaklega, sem ég veit að tilheyra þessum málaflokki um þjóðaröryggi. Ég veit að ríkisstjórnin hefur, undir forustu hæstv. innanríkisráðherra Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, beitt sér fyrir því að setja þau mál í forgang. Í heimsókn minni á síðasta ári til norska nethersins, sem ég vildi kalla svo, þar sem þeir hafa látið útbúa sérstaka herstöð sem fer eingöngu með það verkefni að gæta varna landsins hvað varðar net- og tölvumál, vakti hann mig til mikillar umhugsunar um stöðu mála hér á landi. Mig langar að spyrja hv. þm. Helga Hrafn Gunnarsson, sem er sérfræðingur í tölvumálum, hvort hann taki undir þær áhyggjur sem margir hafa af því að styrjaldir framtíðarinnar verði háðar með árásum á netkerfi landa og til dæmis með því að lama rafmagnskerfi o.s.frv.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna, hún er æði mikilvæg. Í stuttu máli: Já, einfalda svarið er já, ég óttast það, fullyrði reyndar að það sé þegar hafið. Við heyrum kannski ekki jafn mikið af því og við gætum, en það er þegar hafið og sérstaklega þegar það hefur varðað til dæmis kjarnorkuver í Bandaríkjunum og víðar hafa öryggismálin verið þannig að menn hafa þurft að taka tillit til þessa þáttar mjög lengi, miklu lengur en ógnin hefur verið til staðar í hinni almennu umræðu og hér á hinu háa Alþingi, þannig að ég tek einfaldlega undir þær áhyggjur. Ég hef líka aðrar áhyggjur, Ég hef áhyggjur af því að öryggismál verði notuð hérlendis og meira í hinum vestræna heimi til að réttlæta takmarkanir á borgararéttindum, til þess að réttlæta takmarkanir á friðhelgi einkalífsins. Þegar kemur að því að takmarka réttindi borgaranna þá er þetta sú röksemdafærsla sem rekst oftast á, það er yfirleitt mesta móðursýkin í kringum þessa röksemdafærslu, það er þjóðaröryggið, þannig að þetta er tvíþætt sem við þurfum að huga að. Það þarf að huga að þessum þáttum vegna þess að þetta mun verða svona. Styrjaldir framtíðarinnar munu snúast um að skemma innviði samfélaga og þar erum við jafn berskjölduð og jafnvel berskjaldaðri en margar aðrar þjóðir. Það er ofboðslega mikilvægt að við tökum á því og ég fagna því að það starf sé hafið. Samhliða því verðum við frá upphafi að átta okkur á því að við verðum að gera það í fullu samræmi við borgararéttindi. Við megum ekki gleyma því, við megum ekki skilja þau eftir. Við megum aldrei líta svo á að nú sé einhver nýr heimur sem geri að verkum að við þurfum að gleyma gömlum borgararéttindum. Þvert á móti, við þurfum sérstaklega að hafa þau í huga og þurfum sérstaklega að bera virðingu fyrir því að við ætlum að halda áfram með vestræn lýðræðissjónarmið inn í þennan nýja heim frekar en að gefa þau upp á bátinn til að geta tekist á við þjóðaröryggisvandamál.

Virðulegur forseti. Ég tek undir þau orð hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar að öryggismál geti valdið því að óeðlilegar takmarkanir verði á friðhelgi einkalífs. Auðvitað er það meginhlutverk stjórnvalda að tryggja öryggi borgaranna en á sama tíma verður alltaf að setja þetta á vogarskálar mikilvægis, sem sagt að það að tryggja öryggi geri ekki að verkum að hægt sé að rjúfa persónufrelsi og friðhelgi einkalífs. Þetta er því mjög vandmeðfarið. Af því að við erum að tala um netið og misnotkun á netinu, og hvaða áhrif slík misnotkun getur haft á innviði samfélagsins, getur valdið hruni í samfélaginu - ég endurtek þær áhyggjur mínar og tek undir það með mörgum sem telja þetta verði næsta form sem stríðsrekstur mun taka á sig. Ég vil líka lýsa áhyggjum mínum af nýlegum fréttum af því að Þjóðaröryggisstofnun Bandaríkjanna telur sig nú geta hlerað og tekið upp öll símtöl heillar þjóðar og geymt, en ekki fæst uppgefið hvaða þjóð um er að ræða. Þessar fréttir vekja ugg í brjósti.

Virðulegi forseti. Nú vildi ég að ég hefði meiri tíma til þess að ræða þetta efni sérstaklega vegna þess að það er afskaplega mikilvægt. Þær vekja líka ugg með mér þessar fregnir um NASA, en þarna liggur einmitt áskorun nútímans. Í gamla daga voru mismunandi þjóðir og þær þurftu bara að hugsa um sína eigin hagsmuni. En nú erum við vinir Bandaríkjanna, við erum vinir Evrópu o.s.frv., en hvert svæði fyrir sig telur sig ekki þurfa að vernda borgara utan sinna eigin landamæra, sem þýðir að Bandaríkin veigra sé ekkert við því að brjóta réttindi okkar samkvæmt okkar lögum. Sennilega mundum við í þeirra sporum ekki veigra okkur neitt við því heldur, þ.e. gagnvart þeim, mér finnst það að minnsta kosti ólíklegt, enda er þetta allt saman mjög ný þróun og erfitt að sjá fyrir hvernig þetta eigi að ganga í framtíðinni. En það er jú áskorun nútímans að finna út úr því. Þetta þarf allt að vera alþjóðlegt. Ef við ætlum að hafa friðhelgi einkalífsins í framtíðinni verður það að vera á alþjóðlegum grundvelli. Ríki geta ekki lengur ákveðið fyrir sig sjálf hvaða réttinda borgararnir eiga að njóta nema í samvinnu við önnur ríki, í samstarfi við önnur ríki og með þokkalegri tæknilegri vinnu og tæknilegri upplýsingu almennings alls. Það er kannski erfiðasti hlutinn, það er að fá samfélagið sjálft til að passa dulkóðuð samskipti til dæmis, eitthvað sem er leiðinlegt og flókið en mikilvægt. Þessar ógnir geta valdið hruni í samfélaginu, en góðu fréttirnar eru þær að það hefur ekki gerst enn þá. Við getum enn staðið að því að byggja upp innviði samfélagsins þannig að við séum reiðubúin undir það, þannig að við séum með aukaramma til dæmis, bara eins og menn eru með bensínvélar til að veita rafmagni ef raflínurnar fara. Það er alveg hægt að bregðast við þessu og það er sérstaklega auðvelt þar sem þetta hefur ekki átt sér stað enn þá. Við höfum tækifærið, við höfum tækifærið til að gera þetta rétt hér á Íslandi 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir góðar umræður hér í dag. Það er mjög gefandi og fræðandi fyrir nýgræðing eins og mig að hlusta á reyndara fólk í þingsal. Mér þykir skýrslan líka nokkuð góð sem við höfum verið að ræða um. Utanríkisstefna okkar Íslendinga hefur ávallt snúist um að tryggja náið samstarf við nágranna okkar, vinaþjóðir og bandamenn. Um stefnuna hefur ríkt sátt óháð hvaða stjórnvöld hafa setið við stjórnvölinn hverju sinni. Mér þótti samlíking hv. kollega míns, Óttars Proppés, nokkuð góð áðan þegar hann talaði um okkur sem eina stóra fjölskyldu, að við rifumst kannski um hver ætti að ryksuga en í meginatriðum stæðum við saman og værum sammála um aðalatriðin. Ég held að það sé rétt hjá hv. þingmanni og tek undir það. Mig langar í þessari umfjöllun að gera 3. kafla skýrslunnar að aðalumræðuefni mínu, þ.e. kaflann um alþjóðaviðskiptin. Staða okkar Íslendinga í utanríkisviðskiptum er að mörgu leyti öfundsverð. Við höfum til dæmis tryggt aðkomu okkar að markaði Evrópu með samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, EES. Þess má geta að árið 2012 fóru 78% af útflutningi okkar þangað og 61% af innflutningi okkar kom af því svæði þannig að það er mjög mikilvægt fyrir okkur að hafa þennan samning. Við höfum verið í samstarfi við Fríverslunarsamtök Evrópu og erum hluti af stóru neti fríverslunarsamninga. Þar að auki höfum við gert fríverslunarsamning við Kínverja og Færeyinga. Í þessu felst frelsi og sveigjanleiki sem styrkir íslenskt atvinnulíf verulega. Slíkum sveigjanleika og drifkrafti væri ekki til að dreifa nema vegna sjálfstæðis okkar til athafna á sviði utanríkisviðskipta. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir að stefna Íslands í utanríkisviðskiptum muni taka mið af þeim öru breytingum sem eiga sér stað á efnahagskerfum heimsins. Möguleikar til að auka útflutning til svæða þar sem eftirspurn vex hratt á komandi árum verði kannaðir frekar og tengsl við viðkomandi svæði styrkt. Áhersla verði jafnframt lögð á gerð fleiri fríverslunarsamninga, bæði tvíhliða og á vettvangi EFTA. Leitað verði leiða til að fullnýta möguleika sem felast í þeim fríverslunarsamningum sem Ísland á þegar aðild að. Virðulegi forseti. Þetta þykir mér góð stefna því að hún felur í sér að stjórnvöld hér horfi til allra átta, horfi á þá möguleika sem gott samstarf og viðskipti við þjóðir um heim allan fela í sér. Auðvitað eigum við Íslendingar að nýta möguleika okkar sem sjálfstæð þjóð og gera sem flesta fríverslunarsamninga þar sem það veitir okkur aukinn markaðsaðgang og eykur þar með hagvöxt og hagsæld hér á landi. Nú er staðan þannig að Ísland er ásamt EFTA með 26 fríverslunarsamninga við 68 ríki en EES-samningurinn er einn samningur við 28 ríki. Því til viðbótar eru tvíhliða samningar við annars vegar Færeyjar og hins vegar Kína, eins og áður var nefnt. Samtals eru viðskipti við þau ríki sem við erum með fríverslun við utan EES- og EFTA-ríkjanna þriggja um 10% viðskiptanna. Mest eru þau við Kanada, Úkraínu, Hong Kong og Suður-Kóreu. Þess má geta að EFTA á nú í viðræðum við allmörg ríki, m.a. Indland, Malasíu og Víetnam, eins og kemur fram í skýrslunni, og á döfinni eru viðræður við Tæland og jafnvel Filippseyjar. Þá horfir EFTA nú einnig til Afríku og er þar Nígería efst á blaði. Nýir markaðir fyrir íslenskan varning og hugvit hafa orðið til á skömmum tíma og íslenskt athafnafólk er að störfum um heim allan við að framleiða og markaðssetja vörur sínar. Ör hagvöxtur og þróun í alþjóðlegum viðskiptum veitir okkur spennandi markaðstækifæri í nýjum ríkjum á borð við Brasilíu, Indlandi og Víetnam svo eitthvað sé nefnt. Aukinn kaupmáttur í Asíu, Afríku og Suður-Ameríku og breyttar neysluvenjur fólks eru hluti alþjóðavæðingarinnar og með þessum breytingum skapast vissulega ný tækifæri fyrir okkur hér. Víkjum nú aftur að fríverslunarsamningunum. Fríverslunarsamningarnir eru sá grunnur eða tæki sem stjórnvöld leggja fyrirtækjum til í því skyni að bæta samkeppnisstöðu þeirra og bæta aðgengi að viðkomandi mörkuðum, m.a. með niðurfellingu eða lækkun tolla. Fríverslunarsamningar auka öryggi í alþjóðaviðskiptum og með samningunum er settur á fót samráðsvettvangur þar sem hægt er að ræða og leysa vandamál sem fyrirtæki kunna að upplifa í viðskiptum milli ríkjanna. Sumir fríverslunarsamningar eru vel nýttir en aðrir síður. Hins vegar eru þeir tæki til framtíðar og oft verða breytingar á því hvert hagstæðast er að selja hverju sinni eða að hefðbundnir markaðir geta brugðist eða breyting orðið á eftirspurn eða jafnvel neyslu. Fríverslunarsamningarnir búa þannig í haginn til framtíðar. Viðskipti við Kanada eru til dæmis að aukast nú meira en fimm árum eftir að samningurinn tók gildi. Þar kemur til stóraukið og reglubundið flug Icelandairs sem skapar ný tækifæri fyrir útflytjendur. Ljóst er að allflest ríki heims leitast við að gera sem flesta fríverslunarsamninga. Þar hefur EFTA verið í fararbroddi og fá ríki sem nýtt geta jafn þéttriðið net fríverslunarsamninga og það. Fríverslunarsamningurinn við Kína er afar stórt skref og er fyrsti samningurinn sem kínversk stjórnvöld gera við evrópskt ríki. Ástæða þess að íslensk stjórnvöld sömdu við Kína var mikill áhugi hérlendra fyrirtækja á að sækja fram á þennan mikilvæga og vaxandi markað. Tækifærin eru óendanleg og samningurinn skapar Íslandi sérstöðu og fyrirtækjum í útflutningi sem innflutningi betri kjör og þar með betri samkeppnisstöðu en fyrirtækjum frá ríkjum sem ekki njóta slíkra kjara. Útflutningur er vaxandi til Kína þótt hann sé enn lítill í samanburði við okkar helstu markaðssvæði en tækifæri er nú fyrir hendi að auka hann. Bætt kjör almennings í Kína og þar með neysla hafa drifið áfram innflutning til Kína sem er mun meiri nú en áður og er þar hlutur lúxusvarnings að aukast. Þar sjá fyrirtæki sér leik á borði, m.a. með dýrari fiskafurðir, matvæli og hátæknibúnað. Nefna má lýsi, íslenska hönnun og snyrtivörur. Þegar við berum fríverslunarnet okkar saman við önnur ríki má segja að EFTA hafi samið við fleiri ríki en almennt er um önnur ríki. Hins vegar hafa ríki eins og ESB og Bandaríkin fjölgað mjög samningum og viðræðum á undanförnum árum. Aukin verslun og alþjóðleg viðskipti skapa störf og auka hagvöxt og það skýrir áhuga ríkja nú á því að ganga til viðræðna hvert við annað um afnám hafta og hindrana í viðskiptum með gerð fríverslunarsamninga. Ef litið er til verðmætis vöruviðskipta eru EFTA-ríkin þriðji mikilvægasti viðskiptaaðili Evrópusambandsins, næst á eftir Bandaríkjunum og Kína. Á sviði þjónustu eru EFTA-ríkin annar mikilvægasti viðskiptaaðilinn, næst á eftir Bandaríkjunum. EFTA er þannig afar sterkt bandalag sem skiptir máli í alþjóðlegum viðskiptum. Íslensk stjórnvöld hafa einnig gert fjölda loftferðasamninga og fjárfestingarsamninga, eins og fyrr segir, í því skyni að aðstoða fyrirtæki í að sækja fram á alþjóðasviðinu. Loftferðasamningar tryggja rétt flugfélaga sem skráð eru á Íslandi til að fljúga um lofthelgi og til og frá þeim ríkjum sem samningarnir ná til. Stöðugt vaxandi umsvif íslenskra flugrekenda hafa kallað á aukna áherslu á gerð tvíhliða loftferðasamninga við sem flest ríki. Samningagerð er í höndum utanríkisráðuneytis og innanríkisráðuneytis í nánu samráði við hagsmunaaðila. Árið 2013 höfðu stjórnvöld gert 81 loftferðasamning. Í flestum samningana hefur náðst verulegur árangur í átt til aukins frelsis í flugsamgöngum en það skapar ný tækifæri fyrir íslenska flugrekendur til áætlunarflugs eða óreglubundins flugs með farþega og vörur. Um tíu fjárfestingarsamningar hafa verið gerðir en stjórnvöld ætla nú að gera átak í því að fjölga þeim. Herra forseti. Stefna ríkisstjórnarinnar í utanríkisviðskiptum tekur mið af þeim öru breytingum sem eru að verða í efnahagskerfum heimsins. Ráðuneytið mun halda áfram að kanna frekar hvernig nýta megi tækifærin og hvernig tengsl við ný markaðssvæði verða styrkt. Samkvæmt skýrslunni verður áherslan áfram á gerð fríverslunarsamninga, bæði tvíhliða og á vettvangi EFTA, og verður leitað leiða til að fullnýta möguleika sem felast í þeim fríverslunarsamningum sem Ísland á þegar aðild að. Einnig mun utanríkisráðuneytið fylgjast áfram grannt með þróun mála í viðræðum Bandaríkjanna og ESB. Samkvæmt skýrslu ráðherra er liður í þessu verkefni að vinna að endurskoðun fríverslunarsamnings við Tyrkland, og endurskoðun fríverslunarsamnings EFTA við Kanada mun vonandi hefjast síðar á þessu ári. Þá standa og vonir til samkomulags við Mexíkó um breytingu á tvíhliða landbúnaðarsamningi, eins og fram kemur í skýrslunni, og enn verður unnið að eflingu viðskiptatengsla við Japan. Hæstv. sjávarútvegsráðherra heimsótti Japan fyrir skömmu og átti þar nokkra mjög góða fundi sem eiga ef til vill eftir að skila okkur nýjum viðskiptamöguleikum. Þess má geta að íslensk orkufyrirtæki hafa lengi verið í góðri samvinnu og samskiptum við Japani á sviði jarðvarmanýtingar, hafa til dæmis keypt margar vélar frá Japan og þróað þær með Japönunum. Ef litið er til nærsvæðis Íslands standa vonir til að unnt verði að efla samstarf okkar við okkar góðu vini, Færeyinga og Grænlendinga, enn frekar á næstunni. Við opnuðum á síðasta ári nýtt sendiráð í Nuuk á Grænlandi og þar eru margir spennandi hlutir að gerast sem við munum vonandi vinna að með Grænlendingum í framtíðinni. Herra forseti. Þessi yfirferð sýnir svo ekki er um að villast að verkefni utanríkisþjónustunnar hvað varðar alþjóðleg viðskipti eru fjölmörg og gríðarlega spennandi. Ísland býr yfir frelsi og sveigjanleika til að taka virkan þátt í alþjóðlegum viðskiptum og auka þannig hagvöxt og byggja upp fjölbreyttara atvinnulíf. Þessi ríkisstjórn er alþjóðlega sinnuð og vill vera í góðum samskiptum við sem flestar þjóðir. Tækifærin liggja víða. Áður en ég lýk máli mínu langar mig til að koma inn á tvennt sem hefur verið nefnt í umræðunni í dag, annars vegar ástandið í Sýrlandi sem nokkrir hv. þingmenn hafa komið inn á. Ég tek undir með þeim þingmönnum, það er hlutverk okkar að leggja okkar af mörkum á því svæði. Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna hefur sent út ákall vegna ástands barna þar. Ástandið er mjög slæmt, eins og við öll vitum sem fylgjumst með fréttaflutningi af þessu svæði. Hið sama á við um Norður-Kóreu sem hv. þm. Elín Hirst kom inn á áðan. Út er komin skýrsla og í henni kemur fram að mjög alvarleg mannréttindabrot eru framin í Norður-Kóreu og heimurinn hefur hingað til staðið hálfpartinn ráðalaus gagnvart því sem er að gerast þar þannig að þetta er nokkuð sem hv. utanríkismálanefnd tekur vonandi til umfjöllunar á næstunni. Þetta eru alvarlegir hlutir sem við þurfum að ræða á Alþingi, taka afstöðu til og leggja okkar af mörkum sem þátttakendur í samfélagi þjóðanna.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur fyrir ræðu hennar og yfirlit sem laut einkum að utanríkisviðskiptum og viðskiptasamningum, fríverslunarsamningum og möguleikum í því sambandi og var það áhugavert. Í skýrslu utanríkisráðherra, í kafla 4.2 er fjallað um stjórnskipuleg álitamál tengd aðild Íslands að EES. Þar er rakinn fjöldi álitaefna varðandi stjórnskipulega heimild fyrir EES-samstarfinu og vakið er máls á því að framhald verði væntanlega á þeirri þróun, sérstaklega er fjallað um reglur um eftirlit með fjármálamörkuðum í Evrópu og farið yfir það að fyrirhuguð upptaka þeirra reglna í EES-samninginn hafi verið í brennidepli vegna þess að að óbreyttu sé ljóst að þær muni ekki vera samrýmanlegar stjórnskipulegum heimildum Íslands og Noregs sérstaklega innan tveggja stoða kerfisins svokallaða í EES-samningnum. Hv. þingmaður fór rækilega yfir möguleikana og mikilvægi EES-samningsins sem okkar mikilvægasta markaðar, og alveg burt séð frá hvaða möguleika við eigum annars staðar til þess að hasla okkur völl í viðskiptum við aðrar þjóðir þá held ég að það sé óumdeilt að eftir sem áður verður Evrópusambandsmarkaðurinn okkar megin- og mikilvægasti markaður. Mig langar því að inna hv. þingmann eftir því hvernig hún lítur á þetta viðfangsefni, það álitamál að því er varðar stjórnskipulegar heimildir, hvort hún telur að brýnt sé að ráðast í breytingar á stjórnarskránni til að hægt verði að leiða þær reglur EES eða Evrópusambandsins í landsrétt á Íslandi, 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég hef svo sem ekki myndað mér ákveðna skoðun á því enn þá, en hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis hefur verið að skoða þetta mál eftir því sem ég best veit og fundur var haldinn, sem ég hafði því miður ekki tök á að vera viðstödd, með utanríkismálanefnd um málið. Ég fylgist svolítið með á hliðarlínunni og vil heyra hvað sérfræðingarnir segja áður en ég mynda mér endanlega skoðun. Ég er bara því miður ekki nógu vel að mér lögfræðilega á þessu sviði.

Virðulegi forseti. Takk fyrir að nefna flutningana, flugleiðirnar o.s.frv., það vantaði kannski aðeins upp á siglingarnar. Mig langar að impra aðeins á því að nú til dags er flogið með vörur fram og til baka og siglt er fram og til baka um allan heiminn. Það hefur mjög oft verið notað sem afsökun fyrir háu vöruverði á Íslandi að við búum á eyju og séum einangruð og dýrt sé að koma ýmsum vörum hingað. Mig langar því til að spyrja hvort einhver greining væri til á því, svona miðað við aðrar þjóðir, hversu miklu meira það kostar fyrir okkur að fá vörur hingað almennt, hvort einhver greining sé á því. Hv. þingmaður talaði um lýðræðið, Sýrland og Norður-Kóreu. Ég hef voðalega mikinn áhuga á því að gera Ísland að dálitlum leiðtoga í lýðræðismálum. Ef taka á Egyptaland sem dæmi eða Túnis þegar ákveðnar byltingar gerast og þjóðaratkvæðagreiðsla tekur við, sem á að koma fram með ákveðnar breytingar á stjórnskipan, þá dettur hún alltaf inn í hefðbundið kosningaferli, að kosið er á fjögurra ára fresti til dæmis eða eitthvað því um líkt. Er ekki eðlilegra að við mælumst til þess að kosningar verði bara oftar, til dæmis í Úkraínu eða annars staðar, að kosningar verði eftir sex mánuði og síðan aftur sex mánuðum seinna, hreinlega til að fá og iðka lýðræðið, sérstaklega í löndum þar sem ekki hefur verið mikið lýðræði áður?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhugaverðar fyrirspurnir. Ég hef því miður ekki svar við því hvort gerð hafi verið greining á hversu mikill flutningskostnaður er til og frá Íslandi í samanburði við eitthvert Mið-Evrópuríki til dæmis, en áhugavert væri að kanna það hvort þær tölur liggja einhvers staðar fyrir. Hugleiðingar varðandi lýðræðið eru líka áhugaverðar og hvernig og þá hvort Ísland gæti orðið fyrirmynd á því sviði. Málið snýst náttúrlega um mannréttindi. Við nefndum dæmi frá Sýrlandi og Norður-Kóreu. Og það að fá að iðka lýðræðið, eins og hv. þingmaður kallar það, er partur af mannréttindum, þannig að þetta er svona undir sama hatti. Ég veit samt ekki hvort það mundi hreinlega æra óstöðugan að fara að skella á þjóðaratkvæðagreiðslum með sex mánaða millibili, eitthvað svoleiðis, hvort þær þjóðir ættu ekki að fara rólega í slíka þróun í átt til lýðræðis. Nú höfum við ríki eins og Sviss sem byggir samfélag sitt upp á virku lýðræði, virkara lýðræði en mörg önnur ríki, en ég held að allar þjóðir þurfi að fá tíma, þessir hlutir þurfa að fá tíma til að þroskast og þróast. Hugmyndin sem slík þarf að fá að þroskast hjá fólki áður en það fer kannski að iðka lýðræðið af fullum krafti eins og hv. þingmaður veltir fyrir sér.

Virðulegi forseti. Takk kærlega fyrir, þetta var ágætislýsing á því sem ég var að spyrja um. Nú er það svo að við fæðumst ekki lýðræðisverur, við lærum það. Þess vegna er það í aðalnámskrá að við skulum læra hvernig lýðræðislegt samfélag virkar. Að sjálfsögðu er erfitt að henda sér út í lýðræðið eftir að hafa aldrei notað það, og kannski kann samfélag ekki á það og hvernig það virkar. Ég er ekki endilega að tala um risastórar þjóðaratkvæðagreiðslur í hvert skipti, við verðum náttúrlega gera það á minni skala til að byrja með, gera það í héruðum, borgum og svo á landsvísu, bara að hjálpa til við að kenna fólki hvernig á að iðka lýðræði. Þegar allt kemur til alls eiga atkvæðagreiðslur ekki að vera neitt tiltökumál. Kostnaðurinn er réttlætanlegur í niðurstöðunni. Eins og við búum við í dag er orðið miklu ódýrara, aðgengilegra og einfaldara að bjóða upp á atkvæðagreiðslur. Ég skil það bara eftir í þeim orðum.

Herra forseti. Já, rétt er það, lýðræðið er lært og við á Íslandi erum alin upp við að vera partur af lýðræðissamfélagi vegna þess, eins og hv. þingmaður segir, að við lærum það í skólanum og lærum um það þegar fornmennirnir komu saman á Þingvöllum, og annað. Þetta er partur af okkur sjálfum einhvern veginn frá byrjun. Nú naut ég þess að fá að fylgjast með kosningum fyrr í vetur í Aserbaídsjan, sem er að þróast í átt til lýðræðis, og þá sá maður svo ekki verður um villst að við erum á svo ofboðslega misjöfnum stað í heiminum, til dæmis hvað varðar aðgengi að rafrænum kosningum. Það er rétt sem þingmaðurinn sagði að það er ekki svo flókið hjá okkur á Vesturlöndum að auka þjóðaratkvæðagreiðslur vegna þess að við erum nánast öll með internet, við kunnum á tölvur og við erum líka með hina lýðræðislegu hugsun. Við erum mjög sterk á þeim rétti okkar að við megum og eigum að segja skoðanir okkar, leggja okkar af mörkum. En mjög víða í heiminum er fólk alið upp við kúgun kynslóðum saman og hefur ekki aðgang að tækni. Ólæsi er víða mikið og vanþekking og fólk hefur ekki þann grundvöll sem þarf til að ástunda lýðræði. Þess vegna er það rétt sem þingmaðurinn sagði að við þurfum svo sannarlega að leggja okkar af mörkum og kenna öðrum hvernig við höfum þróað þetta hjá okkar. En þó að við séum komin langt getum við að sjálfsögðu gert enn betur og þjóðaratkvæðagreiðslur eru partur af þeirri þróun, fjölgun þeirra hugsanlega.

Virðulegi forseti. Ég þakka utanríkisráðherra þessa skýrslu. Það er stuttur tími sem ég hef til umráða og því ekki í færum til að fjalla um marga þætti sem ég mundi vilja tala um. Ég nefni norrænu víddina og norðurslóðasamstarfið, þróunarsamvinnuna, sem maður auðvitað óttast um í höndum núverandi ríkisstjórnar og ég bíð átekta eftir nýrri þróunarsamvinnuáætlun sem lofað hefur verið, öryggismál í breyttum heimi, ástandið í Sýrlandi, ástandið í Rússlandi og framgang Rússlands gagnvart nágrannaríkjum. Vel að merkja, ég tel það sjálfgefið að fulltrúar Íslands, hverjir svo sem þeir eru, nýti öll þau alþjóðlegu tækifæri þar sem þeir eru fulltrúar með rússneskum fulltrúum til að koma á framfæri óbeit sinni á framferði Rússa gagnvart grönnum sínum. Ég skil satt að segja ekki ef talsmenn Íslands og íslenska ríkisins gera það ekki, hvað þá átelja aðra fyrir að gera það. Ég legg nú höfuðáherslu á breytingarnar, hvar breytingar er að finna í utanríkisstefnunni, og verð að afmarka mig við það. Kannski ættum við að taka aftur upp þá hefð sem var hér fyrir nokkrum árum og hafa þemaáherslur í skýrslum utanríkisráðherra því að sviðið er augljóslega svo vítt að erfitt er að gera því nokkur viðhlítandi skil í tíu mínútna ræðu. Breytingin er í Evrópustefnunni. Ég ætla bara að segja það alveg eins og er, sú Evrópustefna sem birtist í skýrslunni er full af vanmetakennd, hún er full af afneitun á staðreyndum og hún er ekki sóknarstefna fyrir hagsmuni Íslands. Afneitunin er augljós. Ég nefni bara dæmi: Á bls. 66 er vísað til yfirstandandi alþjóðasamninga á sviði loftslagsmála. Þar er rætt um þá vinnu sem nú er í gangi við að gera nýjan Kyoto-samning en hvergi er minnst á að Ísland á aðild að loftslagsstefnu Evrópusambandsins og tekur á sig skuldbindingar með öllum hinum 28 aðildarríkjunum innan þess ramma. Hvers vegna? Hyggst ríkisstjórnin slíta þessu samstarfi eða fellur þetta ekki inn í heimsmyndina um að við séum ekki hluti af Evrópusambandinu á víðara sviði en EES-samningurinn einn hljóðar upp á? Að því er varðar EES-samninginn horfir maður bara á orðin í þessari skýrslu og veltir fyrir sér veruleikatengingu núverandi stjórnvalda. Mér finnst mjög sérkennilegt fyrir land í gjaldeyrishöftum og með enga hugmynd um hvernig á að komast út úr þeim að segja í skýrslu utanríkisráðherra til Alþingis að staða Íslands á sviði alþjóðlegra viðskiptasamninga sé öfundsverð. Ég held að það sé mjög fjarri raunveruleikanum. Hornsteinn stefnunnar á að vera samstarf um Evrópska efnahagssvæðið en það er engin slík sóknarstefna. Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera til að auka markaðsaðgang? Menn tala oft um mikilvægi þess að auka markaðsaðgang fyrir landbúnaðarvörur. Eru menn þá tilbúnir að afnema ofurtollastefnuna á Íslandi á móti, búa í haginn fyrir íslenska neytendur og fyrir íslenska útflytjendur landbúnaðarvöru, sameiginlega, eða eru menn bara í þeirri stöðu að þeir ætla endalaust að láta sækja á sig og gefa eftir hér og þar og sækja aldrei fram í þágu hagsmuna Íslands? Hvar er sýnin um skynsamlega forgangsröðun í þessu efni núna þegar við sjáum t.d. að það er verið að leggja næstum því 100% toll á innfluttar franskar kartöflur og innlend framleiðsla telst undir 10%?  Virðulegi forseti. Við sjáum algjöra afneitum gagnvart því ástandi að við erum með höft. Við sjáum það í skýrslu Evrópusambandsins frá því í haust að Evrópusambandið vill ekki að örríkin verði aðilar að EES-samstarfinu. Vegna hvers? Vegna þess að þeir benda á það að það muni bara gera enn erfiðara að taka upp nýjar gerðir í samninginn. Þeir treysta ekki umgjörð EES-samningsins til að þola fleiri ríki. Síðan segir ráðherrann og ráðuneytið og það er í hinni merkilegu nýju Evrópustefnu, sem ekkert er í sem hönd á festir, að það eigi að vinna bug á innleiðingarhallanum. Hæstv. utanríkisráðherra ætlar sem sagt að standa sig betur en allir forverar hans samanlagt í að innleiða evrópskar reglur án þess að fá neinar sérlausnir. Hann ætlar að vera stærsti innleiðingarsnillingurinn og ekki gera neinar kröfur um sérlausnir til þess að ná því markmiði að stytta innleiðingartímann. Síðan horfir maður á lausnirnar sem færðar eru fram. Hvernig á að ná innleiðingarhallanum niður? Jú, með átaki með ráðuneytunum. Ég bara spyr: Hafa ráðuneytin, fagráðuneytin, verið vandamál varðandi innleiðingu EES-gerða hingað til? Ég held ekki. Enn og aftur afneitun. Hinn raunverulegi vandi sem við eigum við með innleiðingu EES-gerða er sá að það er svo mikill lýðræðishalli í EES að aðilar hér í samfélaginu, hvort sem það eru þjóðkjörnir fulltrúar á þingi, fulltrúar í sveitarstjórnum eða aðilar vinnumarkaðarins, fá enga aðkomu að þessum reglum. Vandamálið við innleiðingu, flöskuhálsinn, hefur fyrst og fremst verið hér í þinginu eða vegna þess að hagsmunaaðilar geta ekki sætt sig við reglurnar eins og þær líta út. Það er vandamálið. Lýðræðishallinn er vandamálið. Hvernig á að leysa hann? Vilja menn ganga í Evrópusambandið til að leysa hann? Nei, menn ætla bara að búa við hann áfram. Leiðin verður að hotta á embættismenn eins og stöð hross. Ég held ekki að þeir hafi verið vandamálið í innleiðingum hingað til. Það eru líka stjórnskipulegar takmarkanir sem sneitt er hjá að ræða um efnislega hvað eigi að gera við. Menn rekja þær en það er engin sýn um hvert skuli halda. Leiðarljós ríkisstjórnarinnar í utanríkismálum, eitt af þeim, Björn Bjarnason, sem lengi sat á þingi, hefur talað fyrir því að fundnar verði leiðir til þess að bora gat á stjórnarskrána svo að hægt verði að framselja vald til Evrópusambandsins þrátt fyrir að stjórnarskráin segi að íslensk stjórnvöld eigi að fara með valdið. Því er ég efnislega ósammála. Ég mun aldrei styðja það. Það er ekki rétt að flytja vald til Evrópusambandsins nema við verðum aðilar að því. Svo einfalt er það mál. Þá spyr ég: Hver er afstaða ríkisstjórnarinnar í þessu efni? Eru menn búnir að útiloka þá leið? Það væri gott að heyra það frá hæstv. ráðherra. Ég tel fullveldi þjóðarinnar það mikilvægt að það verði ekki framselt til alþjóðastofnana nema við eigum sæti þar við borðið. Við getum deilt fullveldi okkar með öðrum en við afhendum öðrum ekki yfirráð fyrir íslenskum málum. Virðulegi forseti. Það blasir síðan við að ræður hæstv. ráðherra á undanförnum vikum, sem hafa einkennst af flestu öðru en sanngirni í garð Evrópusambandsins og verið uppfullar af hnýfilyrðum ýmiss konar í garð Evrópusambandsins og evrópskrar samvinnu, eru ekki til þess að treysta samningsstöðu Íslands í flóknum viðfangsefnum á næstu vikum, mánuðum og missirum. Það blasir við að stjórnvöld á Íslandi hafa ekki komið hreint fram, hvorki gagnvart íslenskri þjóð né gagnvart erlendum viðmælendum um áætlanir ríkisstjórnarinnar á sviði Evrópumála. Þjóðin er í uppnámi yfir því að menn eru að svíkja skýr kosningaloforð um þjóðaratkvæðagreiðslu. Það blasir líka við, þegar horft er á hvað forustumenn Evrópusambandsins sögðu eftir fundinn með hæstv. ráðherra og hæstv. forsætisráðherra í sumar, að þeim hafði verið gefið til kynna að það eina sem eftir væri að gera í stefnumörkun Íslands og nýrrar ríkisstjórnar á sviði Evrópumála væri að ákveða dagsetningu þjóðaratkvæðagreiðslu - það væri það eina sem eftir væri. Það er alltaf búið að vera að tala um þjóðaratkvæðagreiðslu. Allir viðmælendur á sviði Evrópusambandsins frá því í sumar hafa spurt: Hvenær kemur þjóðaratkvæðagreiðslan? Það er því ekki bara að íslenskum kjósendum hafi verið gefin loforð, sem síðan voru svikin, heldur hafa íslenskir ráðamenn látið það líka í veðri vaka gagnvart erlendum viðmælendum að málið yrði útkljáð með þjóðaratkvæðagreiðslu. Virðulegi forseti. Fram undan eru flóknir samningar við Evrópusambandið um ýmsa þætti. Það þarf að semja um framlög í Þróunarsjóð EFTA til næstu ára. Það þarf að semja um einhverja landbúnaðartollkvóta og heimild okkar til að flytja út landbúnaðarvörur vegna þess að það er orðið mikið hagsmunamál fyrir Ísland. Þá er ríkisstjórnin föst í gamaldags haftahugsun og virðist ekki geta hugsað sér að opna tollkvóta á móti til þess að skapa betri samningsstöðu og sækja fram með hagsmuni Íslands í huga. Við þurfum ekki að horfa lengra en í það góða fordæmi sem þáverandi hæstv. landbúnaðarráðherra, Guðni Ágústsson, setti á sínum tíma þegar afnumin var tollvernd og henni breytt í stuðning við garðyrkjubændur með stórkostlega góðum árangri fyrir greinina, vöruþróun í greininni. Það er svolítið sérkennilegt að maður sé farinn að sakna framsýni Guðna Ágústssonar þegar kemur að samskiptum við aðrar þjóðir og umgjörð í landbúnaðarmálum fyrir íslenska þjóð. Það er líka ljóst að við munum þurfa að sækja um útfærslur á innleiðingu tilskipana um eftirlit á fjármálamarkaði sem ekki er í hendi. Það er farið að spyrjast fyrir um stöðu haftanna á evrópskum vettvangi. Framganga ríkisstjórnarinnar hefur veikt stöðu okkar að öllu leyti gagnvart Evrópusambandinu á undanförnum vikum og það er verulega erfitt að sjá fyrir sér hvernig við látum EES virka við þessar flóknu aðstæður. Það er ekkert að finna um leiðsögn í því efni frá núverandi ríkisstjórn, heldur þvert á móti afneitun á augljósum staðreyndum um veikleika EES-samningsins.

Virðulegi forseti. Það er ein spurning til hv. þingmanns, ég nenni ekki að fara yfir alla útúrsnúningana. Spurningin er …  Spurningin er þessi: Skildi ég þingmanninn rétt að hann hyggst ekki styðja það, komi fram tillögur um breytingar á stjórnarskrá til þess að laga EES-samninginn?

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að gefa mér færi á að skýra afstöðu mína í þessu máli nokkuð betur. Mér er annt um fullveldi þjóðarinnar. Ég er tilbúinn að deila því með öðrum þjóðum en ég er ekki tilbúinn að afsala því. Ég er hvorki til í að ganga Noregskonungi á hönd á nýjan leik né heldur að afsala valdi til alþjóðastofnana sem við eigum ekki aðild að. Þar af leiðandi er ég tilbúinn til þess að við göngum í Evrópusambandið og deilum fullveldi okkar með öðrum þjóðum þar af því að þá eigum við sæti við borðið. En ef það verður þannig að útfærslan sem menn koma fram með hér verður sú að stjórnarskránni verði breytt til að heimila valdaafsal á grundvelli EES-samningsins til Evrópusambandsins og að ákvarðanir af því tagi hvort skipta megi upp bönkum í gamla og nýja í kjölfar bankahruns, alveg eins og við gerðum árið 2008, verði seldar í hendur eftirlitsvaldi í Brussel án þess að við eigum aðild að Evrópusambandinu er ég ekki tilbúinn til þess, nei. Ég er ekki tilbúinn að horfa á þannig útfærslu í stjórnarskrá að menn heimili bara, þrátt fyrir að stjórnarskráin segi almennt að íslensk stjórnvöld eigi að fara með valdið, að hægt sé að moka innlendu valdi í hendurnar á einhverjum og einhverjum bara ef samningurinn heitir EES. Ég er ekki tilbúinn til að þola það. Ég er tilbúinn til að leita útfærslna á því að Ísland sitji við borðið og grundvallaratriðið er að Ísland sé við borðið þar sem ákvarðanir eru teknar. Þess vegna tel ég óhjákvæmilegt að nálgast málið út frá þessu viðmiði: Við erum tilbúin til að deila fullveldi með öðrum þjóðum en við erum ekki tilbúin til að afsala stjórnarfarslegu fullveldi þjóðarinnar til annarra.

Virðulegur forseti. Þarna er komin fram tillaga eða lausn: Þar sem fullveldinu er deilt að mati þingmannsins, án þess að gengið sé í Evrópusambandið, er þingmaðurinn til í að samþykkja slíkt.

Virðulegi forseti. Ég er búinn að rekja umgjörð afstöðu minnar með fullnægjandi hætti fyrir ráðherra. Ég bíð auðvitað eftir að sjá hvaða niðurstöðu er hægt að finna í þessu máli og öðrum. Lykilatriðið er að Ísland hafi ákvörðunarvald, deili ákvörðunarvaldi með öðrum þjóðum. Ég er ekki tilbúinn til að búa til eitthvert þykjustulýðræði sem felst í því að ákvarðanir séu í raun og sanni teknar við borðið í Evrópusambandinu og svo sé haldinn þykjustufundur eftir á með Íslandi og sett á einhver fundargerð um að fundur í þykjusturáðinu hafi farið fram og þykjustulýðræðinu hafi þess vegna verið fullnægt og þykjustustjórnarskráin þess vegna virt. Ég er ekki tilbúinn í það heldur. Það verður að vera þannig að efnislegar ákvarðanir séu teknar á þeim fjölþjóðlega vettvangi sem Ísland á aðild að, efnislegar ákvarðanir. Það er lykilatriðið fyrir mér. Og það gildir um allt alþjóðasamstarf að mínu viti, óháð því hvort í því felst aðild að Evrópusambandinu eða hvort hægt sé að búa til aðrar sambærilegar lausnir annars staðar. Lykilatriðið er að efnisleg ákvörðun verði þar. Mér þykir nefnilega allt of langt hafa verið gengið í umræðu um EES-samninginn á undanförnum árum, og frá því að hann var stofnaður, í þá átt að játa að það sé ásættanlegt fyrir þjóð sem vill verja fullveldi sitt að vera í þeirri stöðu að hafa ekkert um löggjöf að segja. Það er auðvitað mjög dapurlegt þegar eina efnislega innleggið í fullveldisumræðuna frá nýrri ríkisstjórn er að segja höfuðvanda okkar í alþjóðasamskiptum vera þann að við séum ekki nógu dugleg að hlýða, við hlýðum ekki nógu hratt, og það sé höfuðerindi Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks við landsstjórnina á sviði Evrópumála að lofa að vera lítilþægari leiðtogar þjóðarinnar og lúta fyrr í gras gagnvart erlendu valdi. Það er nákvæmlega það sem ríkisstjórnin býður upp í Evrópustefnunni, 

Herra forseti. Ég tel ástæðu til að dvelja aðeins lengur við það sem hv. þingmaður talaði mest um í ræðu sinni og hæstv. utanríkisráðherra var síðan í andsvari við hann um það mál, það lýtur að stjórnskipulegum álitamálum varðandi EES-samninginn. Ég hef verið þeirrar skoðunar lengi að við séum löngu komin út fyrir stjórnskipulegar heimildir gildandi stjórnarskrár um EES-samninginn. Við höfum verið að rekast á hann, eins og við höfum orðað það stundum, í skipti eftir skipti en þegar allt er saman lagt þá erum við komin út fyrir það sem stjórnarskráin heimilar í raun. En er það samt ekki þannig að hinar efnislegu ákvarðanir í EES-samningnum sem hv. þingmaður talaði um áðan eru ekki teknar hér? Það er í raun formleg ákvörðun sem er tekin hér á Alþingi en efnislegar ákvarðanir eru teknar annars staðar. Ef þingmaðurinn er sammála þeim skilningi, er það þá ekki líka þannig að hann getur ekki, miðað við það sem hann sagði hér áðan, fellt sig við EES-samninginn? Erum við þá ekki komin á þann stað að þurfa að ræða bara: hvað þá? Hvað viljum við þá? Ef við viljum ekki EES-samninginn, stöndum við þá frammi fyrir valinu um annaðhvort að fara í Evrópusambandið eða að hætta með EES-samninginn og gera einhvers konar tvíhliða samning ef það skyldi nú vera í boði? Ég er bara að reyna að átta mig á því sem þingmaðurinn velti upp hér áðan hvort við erum komin á þann stað að hans mati að þetta séu valkostir.

Virðulegi forseti. Það má alveg velta því fyrir sér hvort við séum komin á þann stað. Það liggur auðvitað fyrir að árið 1992 þegar samningurinn var gerður var hlutfallslegt vægi EFTA-ríkjanna gagnvart Evrópusambandinu miklu meira en nú er. Það eru dæmi um aðlögunarsamkomulag í ákvörðunum fyrstu sameiginlegu EES-nefndarinnar eftir að samningurinn tók gildi. Um leið og fækkaði í EFTA-ríkjahópnum og valdajafnvægið eða stærðarjafnvægið breyttist jafn gríðarlega og raun ber vitni í dag þar sem öll Mið- og Austur-Evrópuríkin eru komin inn, þá hefur þetta orðið raunverulegur möguleiki. Það veldur því svo aftur að fullveldið á þessu sviði hefur fyrst og fremst verið formlegt. Menn töldu það réttlætanlegt á sínum tíma vegna þess að sviðið væri orðið svo afmarkað. Nú er alltaf verið að tala um að víkka út sviðið og það voru ríkisstjórnarflokkarnir, sem núna þykjast ekki geta sótt um aðild að Evrópusambandinu því að þeir séu svo háheilagir í vörn sinni fyrir fullveldi þjóðarinnar, sem sömdu um aðild okkar að Schengen á sínum tíma, þeir lögðu af ytri landamæri þjóðarinnar, afhentu búlgörskum landamæravörðum fullnaðarvald til að ákveða hverjir færu inn til Íslands og hverjir ekki, svo dæmi sé tekið. Það er þess vegna alveg ljóst að um leið og farið er inn á ríkari svið - ég held t.d. að enginn hafi séð það fyrir sér árið 1992 að ákvörðunarvald um fyrirkomulag fjármálakerfis á tímum fjármálaáfalls yrði tekið úr íslenskum höndum á grundvelli einhverra gerða, ég held að enginn hafi talið þá að það væri yfir höfuð mögulegt. Efnissvið tilskipananna var miklu þrengra á þeim tíma. Um leið og við erum komin út í það að slíkar tilskipanir 

Herra forseti. Ég tek eftir því að þingmaðurinn virðist þá vera sammála því að við séum a.m.k. komin á þann stað að þurfa að fara að ræða okkur í gegnum það hvernig við ætlum að taka á þeim stjórnskipulegu álitamálum sem uppi eru og hvort við finnum á þeim lausnir innan tveggja stoða kerfisins að því er varðar EES-samninginn eða ekki. Ég tók líka eftir því að þingmaðurinn ræddi um það að hann væri ekki reiðubúinn að afhenda fullveldi þjóðarinnar til stofnana sem við ættum ekki aðild að, hann væri tilbúinn að deila fullveldinu með stofnunum sem við ættum aðild að. Mig langar til þess aðeins að fara í atriði sem kann að virðast smáatriði en getur samt skipt miklu máli og það er orðalagið í þessu samhengi. Gerir þingmaðurinn greinarmun á því hvort um er að ræða alþjóðasamstarf sem við eigum aðild að eða alþjóðasamstarf sem við tökum þátt í? Það getur verið nokkur munur á því að eiga aðild að alþjóðasamstarfi, alþjóðasamtökum, fjölþjóðasamtökum eða taka þátt í samstarfi þar á vegum. Það mundi ég telja að gæti átt við um EES-samninginn eða þess vegna Schengen, það er alþjóðasamstarf sem við tökum þátt í en eigum ekki beina aðild að hinum efnislegu ákvörðunum. Ég vil heyra hvort þingmaðurinn er sammála mér í því að það þurfi a.m.k. að greina þarna á milli. Hvað sér hann þá fyrir sér ef menn réðust í breytingar á stjórnarskránni hjá okkur hvað varðar meðferð utanríkismála og að heimila einhvers konar framsal á ríkisvaldi? Hvaða takmarkanir sér hann fyrir sér í því efni?

Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Vandinn sem ég sé við tilskipanirnar á grundvelli fjármálaeftirlits sem nú eru til umræðu er að þær fela það í sér að þegar kemur að fjármálaáfalli og menn sitja hér einhvern tímann að nóttu til og takast á við erfiðar aðstæður þá verðum við ekki í færum til að ákveða t.d. að setja neyðarlög og skipta bönkunum í gamla og nýja. Það ákvörðunarvald væri tekið af okkur og væri flutt til stofnunar sem við ættum ekki aðild að ákvörðunum hjá samkvæmt öllum útfærslum sem ég hef séð hingað til. Það er í mínum huga óásættanlegt. Ég hef séð og sá á fyrri tíð einhverjar tillögur um útfærslu á orðalagi greinar. Ég átti ágætissamvinnu með hv. þingmanni um að útfæra hugmyndir í þessa veru í fyrra þegar verið var að ræða mögulegt framsalsákvæði í utanríkismálanefnd. Þá kom fram tillaga t.d. frá sérfræðingum sem miðaði að því að láta EES virka. Hún fól í sér að framsal væri heimilt á grundvelli alþjóðasamstarfs sem Ísland er aðili að og að við gætum framselt svona vald vegna þess að við værum aðilar að EES. Það held ég að væri of vítt og óráðlegt. Ég held að handhöfn valdsins og ábyrgð á meðferð þess verði að fara saman. Ég tel að ekki sé hægt að afhenda valdið til að fara með það eitthvert án þess að við eigum aðild að efnislegum ákvörðunum í því tiltekna samstarfi og það held ég að sé það sem við þurfum að sækja í öllu þessu samstarfi. Ég skil ekki áráttu þessarar ríkisstjórnar að vilja ólm gera okkur að hjálendu erlends valds. Mér finnst eðlilegra að við séum sjálf, í samfélagi við aðrar þjóðir, með vald sem þarf í eðli sínu að vera fjölþjóðlegt. Hin lausnin er bara sú sem ríkisstjórnin hefur stungið upp á og hangir í, að halda EES-samningnum lifandi sama hvað það kostar. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir skýrslu sína um utanríkis- og alþjóðamál. Mig langar að tæpa á örfáum atriðum, það er ekki tími fyrir meira. Þarna er verið að fara yfir sviðið vítt og breitt og hafandi tekið þátt í lokaspretti þeirrar vinnu sem var unnin á vegum nefndar um þjóðaröryggisstefnu, sem nú hefur verið afhent hæstv. utanríkisráðherra og hann hefur lýst því yfir að hann hyggist leggja fram þingsályktunartillögu sem byggi á þeirri vinnu, sem ég fagna mjög, fannst mér eitt af því merkilega sem kom fram í henni vera ný sýn á öryggishlutverkið. Sú umræða er komin miklu lengra annars staðar í heiminum en við Íslendingar tókum hana dálítið upp með þessari vinnu. Þá vitna ég sérstaklega til tveggja atriða sem mig langar að gera að aðalumræðuefni hér. Það eru umhverfismálin og öryggi út frá stöðu þeirra mála í heiminum og hins vegar netöryggis- og upplýsingaöryggismálin sem líka hefur aðeins borið á góma í dag. Ég hefði viljað sjá talsvert ítarlegri umfjöllun, og kannski er ekki hefð fyrir því en þá er mikilvægt að hæstv. utanríkisráðherra velti því fyrir sér til framtíðar, um umhverfismál í skýrslu á borð við þessa því að ég tel að umhverfismál sé sá málaflokkur sem mun verða langfyrirferðarmestur á sviði alþjóðasamskipta og utanríkissamskipta á næstu árum og áratugum. Við horfum á stöðu mála þegar kemur að loftslagsbreytingum. Við horfum á umræðuna í Evrópu sem er að færast af miklum krafti yfir til Evrópu eftir að hafa hafist í þeim ríkjum sem eru útsettust fyrir loftslagsbreytingum. Við sjáum að það er alger samstaða um það í heimi vísindanna að það eru loftslagsbreytingar. Enn eru einhverjir sem deila um nákvæmlega hverjir séu valdir að loftslagsbreytingum eða hverju sé hægt að breyta en hér er komin mjög mikil umræða um annars vegar hvernig við getum reynt að hægja á þeim breytingum og hins vegar hvernig við ætlum að standast þær breytingar sem óhjákvæmilega munu verða. Ég hefði viljað sjá aukna umfjöllun. Hér eru tíu línur um loftslagsbreytingar. Af því að við setjum þetta í samhengi við annað sem hæstv. ríkisstjórn er að gera og höfum fengið fram nýja Evrópustefnu hefði ég líka viljað sjá umfjöllun þar um umhverfismál. Við erum, alveg óháð öllum aðildarumræðum eða viðræðum við Evrópusambandið, aðilar að loftslagsmarkmiðum Evrópusambandsins um að draga úr losun. Mér finnst mikilvægt að við séum þar og við tókum á okkur skuldbindingar Kyoto 2 í Doha 2012 ásamt aðildarríkjum ESB. Þarna finnst mér að við Íslendingar eigum að vera í fararbroddi. Ég hefði líka viljað sjá þessa umfjöllun í tengslum við norðurslóðamál og aðrir hv. þingmenn hafa komið inn á það. Umræðan hér hefur mikið verið um tækifærin sem felast í breyttu veðurfari og bráðnun íss á norðurslóðum og auðvitað horfum við öll á það. Ég held að þar megum við hins vegar líka skerpa talsvert sýn okkar, ekki einungis á ástæður þessara tækifæra, sem eru loftslagsbreytingar, heldur líka á möguleikana á staðbundinni mengun sem kann að skapast út af skipaferðum á norðurslóðum. Þá er ég ekki aðeins að vitna til slysahættu, sem vissulega er getið um, og öryggismál tengd auknum skipaferðum um norðurslóðir sem tæpt er á hér í skýrslunni. Ég vil nefna að ég átti ágætan fund með vestnorræna ráðinu í Færeyjum í janúar þar sem farið var yfir þau mál til dæmis hvað aukin skipaferð mundi þýða í aukinni staðbundinni mengun. Það kann að vera að jafnvel gæti dregið úr mengun á heimsvísu með auknum skipaferðum um norðurskautið af því að þá væru skipin að ferðast styttri leiðir, en staðbundin mengun gæti aukist og það getur haft mjög mikil áhrif á Ísland og hagsmuni Íslands. Öll þessi mál, hvort sem við horfum á þau hnattrænt eða staðbundin tel ég vera stærsta viðfangsefni stjórnmálanna bæði heima og erlendis. Ég brýni hæstv. utanríkisráðherra til framtíðar, að það verði enn sterkari fókus á öllu því sem Ísland teflir fram því að við erum lítil þjóð sem reiðum okkur mjög á fiskinn í sjónum. Það eru líklega fáar þjóðir sem eiga meira undir því að vera öflugur málsvari umhverfismála alls staðar þar sem hún kemur. Síðan langar mig að nefna netöryggisstefnuna og það er eitt af því sem er tæpt á í þessari nýju þjóðaröryggisstefnu. Það er svo að þau mál hafa breyst gríðarlega frá 11. september 2001 og þeir atburðir sem gerðust þá hafa þýtt alveg gríðarlega róttækar breytingar á lífi okkar á Vesturlöndum og líklega miklu róttækari breytingar en við áttum okkur á sem höfum bara lifað okkar daglega lífi á þessum tíma. Þegar þetta verður skoðað sögulega held ég að greina megi gríðarlegar breytingar. Eitt af því sem hefur verið bent á er að einn mest vaxandi iðnaður heimsins, hvort sem er af hálfu hins opinbera eða einkaaðila, er svokallaður öryggis- og eftirlitsiðnaður. Þá er ég ekki að vitna í eftirlitsstofnanir á borð við heilbrigðiseftirlitið, ég er að tala um fyrirtæki, stofnanir sem eru einungis í því að safna upplýsingum um fólk. Við höfum fengið sögu Edwards Snowdens en við erum líka með harðar tölur, tölfræði sem sýnir að þarna er mesti vöxturinn, til að mynda í Bandaríkjunum, í öllum iðnaði. Mesti vöxturinn er í þessum iðnaði. Það er verið að stofna fyrirtæki sem snúast um að safna upplýsingum um fólk. Þegar Vodafone-lekinn varð þá varð kannski ákveðin vitundarvakning, bæði hjá hæstv. utanríkisráðherra persónulega en líka almennt hjá fólki um það hvað þessar upplýsingar eru viðkvæmar, hvað við sendum stanslaust í skilaboðum, tölvupóstum, í samskiptamiðlum. Það er mjög mikilvægt að við mótum okkur stefnu um þetta en líka að við veltum nákvæmlega fyrir okkur öryggishugtakinu sem liggur á bak við. Þarna er auðvitað verið að veita gríðarlega fjármuni alþjóðlega í eftirlitsiðnað. Og við getum velt því fyrir okkur hvernig sá eftirlitsiðnaður eykur öryggi okkar. Stundum er rétt að spyrja: Hversu mikli breytir það fyrir öryggi mitt þótt ég setji fjóra lása á dyrnar? Mun það í raun og veru einhverju skipta ef enginn tekur í hurðina? Það sem má segja að það sem eftirlitsiðnaðurinn nærist á séu aðallega þær hugmyndir að við getum á einhvern hátt birgt okkur inni og læst okkur öll inni og birgt okkur upp af vopnum og vistum. Það er mjög mikilvægt, og mér fannst það nást með umræðunni sem varð í þjóðaröryggisstefnunefndinni, að hefja sig upp yfir þetta. Þetta snýst ekki aðeins um að grafa sig niður í „bönkerinn“ og vera tilbúinn alla daga heldur líka að átta sig á því að öryggið snýst fyrst og fremst um friðsamleg samskipti fólks á milli. Það finnst mér að eigi að vera leiðarljós okkar. Fólk hefur verið upptekið af því sem sameinar okkur en ég vil samt minna á þá sérstöðu sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur í íslenskum stjórnmálum, og ítreka hana hér, enn og aftur, að við teljum til að mynda ekki að við eigum að vera þátttakendur í hernaðarbandalögum á borð við Atlantshafsbandalagið enda ýta þau ekki undir friðsamleg samskipti manna á milli. Tíminn er gríðarlega skammur sem ég hef en ég verð aðeins að koma að EES-gerðunum og því sem rætt er um innleiðingu EES-gerða. Það má segja að við höfum stundum verið gagnrýnd hér á landi fyrir að vera kaþólskari en páfinn í innleiðingu gerða og það hafa verið nefnd dæmi um það, eins og raforkutilskipunin og fráveitutilskipunin sem talið er að hefði verið hugsanlega hægt að fá undanþágur frá eða sérstaka aðlögun á eða eitthvað slíkt sem hefði gert það að verkum að við hefðum ekki þurft að ganga jafnlangt í innleiðingu gerðanna og gert var á sínum tíma. Löggjafarvaldið getur svo auðvitað alltaf ákveðið að ganga lengra en það sem hefur komið upp, og hefur komið talsvert upp og verið mjög mikið í umræðu þvert á flokka í þinginu, er þegar við fáum til að mynda innleiðingu á gerðum eins og núna sem lýtur að bakgrunnsathugun á fólki sem vinnur á flugvöllum eða þarf að hafa aðgang að flugvöllum þar sem allir umsagnaraðilar eru sammála um að gengið sé mun lengra en gerðin kveður á um í raun og veru. Þetta er eitt af því sem ég tel að við þurfum að skoða og kallar kannski á hvernig við vinnum að innleiðingu þessara gerða. Annað dæmi er atriði sem hefur mikið verið rætt hér og lýtur að endurmenntun atvinnubílstjóra og er talið að við séum jafnvel að innleiða á skemmri tíma en þurfi að gera. Þótt það sé markmið ríkisstjórnarinnar núna að vinna á innleiðingahallanum þ.e. innleiða gerðir hraðar en gert hefur verið, vil ég undirstrika að mjög mikilvægt er að þessar gerðir fái mjög vandaða umfjöllun þannig að það liggi algerlega ljóst fyrir til að mynda hvað nákvæmlega af þeirri löggjöf sem hér kemur inn er hluti af gerðum, hvað eru viðbótarkröfur, eins og virðist vera t.d. í dæminu um bakgrunnsatvinnuna, þannig að löggjafinn hér á landi geti tekið upplýsta ákvörðun um þau mál. Að lokum, af því að ég á aðeins 30 sekúndur eftir, vil ég nota tækifærið og minna á þann kafla sem hér er um þróunarsamvinnu og við hæstv. utanríkisráðherra höfum auðvitað átt samtöl um hana áður. Ég vil minna á hversu gríðarlega mikilvægur þáttur þetta er í utanríkisstefnu okkar og alþjóðasamvinnu og kannanir sýna að Íslendingar vilja efla þróunarsamvinnu á Íslandi. Hér eru talin upp mörg mjög góð dæmi um það hvernig við styðjum við þjóðir til að hjálpa sér sjálfar, hvort sem það er í fæðingarhjálp, fiskveiðum eða menntun. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég get tekið undir með þingmanninum að það kveður við nýjan tón í þjóðaröryggisstefnu varðandi þau öryggismál sem við þurfum að huga að. Það er einmitt mikill fókus á netöryggi, mikill fókus á umhverfismál og ýmislegt annað sem við höfum kannski ekki einbeitt okkur mikið að í öryggismálum í langan tíma, kannski aldrei jafn mikið og núna. Ég get líka tekið undir með þingmanninum um að eflaust hefði mátt fjalla ítarlegar um umhverfismál og umhverfisógnir og öryggi í þessari skýrslu, en það má kannski segja það um margt annað líka. En ég tek undir að þessu hefði mátt gera aðeins ítarlegri skil í skýrslunni. Ég vil þó ítreka að ekki eru uppi áform um annað en að við séum áfram í samfloti með Evrópusambandinu um þau markmið sem þar eru sett og það tengist náttúrlega öðru skuldbindingartímabili Kyoto-bókunarinnar. Það eru ekki áform um neitt annað eins og staðan er núna enda held ég að ekki sé verið að spá í annað þannig að ég komi því á hreint, af því að það er rétt að lítið eða ekki neitt er minnst á þau mál í skýrslunni. En varðandi EES-gerðirnar er rétt að við erum oft kaþólskari en páfinn við innleiðingu þeirra, gerum þær kannski oft of strangar. En þegar við tölum um að við þurfum að laga þann halla sem er á innleiðingum er ekki átt við að menn fari að vinna á óvandaðri hátt eða gefi sér minni tíma til að fara yfir þessar gerðir. Við þurfum hins vegar að vera fyrri til og vanda okkur betur við að taka út það sem þarf verulega athugunar við, það sem er íþyngjandi eða við getum ekki tekið upp eða eitthvað slíkt. Mig langar að nefna hér frægt atriði varðandi 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra andsvarið og það er ánægjulegt að heyra hann staðfesta að það séu að sjálfsögðu uppi full áform um að standa áfram við skuldbindingar okkar um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og við verðum þar áfram í samfloti með Evrópuríkjum. Þar hafa Evrópuríkin að mörgu leyti dregið vagninn og verið mjög erfitt að fá ýmsa stóra aðila með og við þekkjum auðvitað stöðu Bandaríkjanna og Kína í þeim efnum. Hvað varðar EES-gerðirnar langar mig að spyrja hæstv. ráðherra, af því að ég veit það ekki, hvernig hann sjái hreinlega fyrir sér að hægt verði að rýna þær. Er það með auknum mannafla hjá utanríkisþjónustunni? Nú var hart gengið fram í niðurskurði gagnvart utanríkisþjónustunni á síðustu fjárlögum. Ég velti því fyrir mér hvernig utanríkisráðuneytið á að ráða við að anna því verkefni sem þarna er lagt til. Oft koma upp mjög flókin og tæknileg mál sem koma jafnvel hér til þingsins og þá kemur á daginn, ég vitnaði til bakgrunnsathugunarinnar áðan, að það á eftir að kalla til alla hagsmunaaðila. Þeir eru þá að koma í fyrsta skipti í raun og veru til Alþingis að ræða mál sem hæglega hefði verið hægt að ræða miklu betur áður, að því er virðist. Ég spyr því, miðað við þann niðurskurð sem utanríkisþjónustan hefur þegar orðið fyrir og ég les í fréttum að það verði talsverð fækkun á starfsfólki: Hvernig á nákvæmlega að standa undir þessu ferli?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessar spurningar. Það er vissulega rétt að alltaf verður erfiðara og erfiðara að standa við þær skuldbindingar sem við höfum tekið á okkur í utanríkisþjónustunni eins og öðru þegar allir þurfa að taka á sig meiri og meiri niðurskurð. Við leggjum af stað með þessa áætlun og væntingar okkar um að geta gert betur þegar kemur að Evrópusamstarfinu í EES-samningum og á öðrum stöðum í von um að verða í það minnsta ekki fyrir frekari niðurskurði en orðið hefur í dag, því á endanum lætur allt saman undan. Við vitum alveg hvernig það er. Áformin um það hvernig við getum gert betur eru, ef ég einfalda myndina, í tvennu lagi. Við þurfum að bæta við mannskapinn, við þurfum að hafa fleira fólk sem vaktar það sem kemur í nefndum og er í undirbúningi hjá Evrópusambandinu, þau mál sem eru í ferli og fara í samninginn. Þar þurfum við kannski fyrst og fremst á að halda sérfræðingum frá fagráðuneytum í Brussel, þeir hafa tíma, tæki og tól til að fylgjast með því sem gerist. Ég held ég fari með rétt mál að það séu þrír, frekar en fjórir, sérfræðingar í dag frá ráðuneytum og ráðuneytin eru níu þannig að þið sjáið að bæta þarf við. En allir gera sitt besta. Starfsmenn utanríkisráðuneytisins sem eru erlendis taka líka á sig eitthvað af þessum verkefnum o.s.frv. Síðan er hitt að við höfum tekið upp viðræður við Norðmenn um það hvernig við getum saman gert þarna betur og við höfum rætt það a.m.k. einu sinni, ef ekki tvisvar, við þá. Kollegi minn, sá sem fer með EES-mál og Evrópumál, er á leiðinni til Íslands í næstu eða þarnæstu viku þar sem við munum ræða m.a. þessi samskipti okkar og hvernig við getum komið sterkar saman að sameiginlegu verkefni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra heiðarleg svör en hann segir réttilega: Það vantar meiri mannskap. Eigi að síður samþykkti stjórnarmeirihlutinn að ganga sérstaklega hart fram gagnvart utanríkisráðuneytinu í síðustu fjárlögum, ekki bara með almennum viðbótarniðurskurði heldur líka með því að taka upp sérstakt mál sem ætlunin var að bæta við í aukinn niðurskurð á utanríkisráðuneytinu og allt undir þeim formerkjum að ekkert þyrfti í raun að forgangsraða í þágu utanríkismála. Síðan daginn eftir er samþykkt stefna sem byggir á því að það þurfi einmitt aukinn mannskap til að gæta hagsmuna okkar og auðvitað er það rétt. Við erum lítið land, við eigum mjög mikið undir samskiptum við aðra og það höfum við vitað frá því að við námum hér land. Það var gríðarlega mikilvægt að hafa skipaferðir til annarra landa. Hvað gerðist þegar Íslendingar hættu að geta smíðað skip og farið til annarra landa? Þá upphófst hér niðurlægingarskeið. Það má segja að við höfum alltaf verið meðvituð um þörfina á því að eiga samskipti við önnur lönd. Ég ætla að nota tækifærið og segja að mér hefur ekki fundist góður bragur á því hvernig utanríkisþjónustan hefur verið töluð niður og sett í samhengi við eitthvað annað. Það er ekki vinsælt að vera með utanríkisþjónustunni. Þá er maður „átómatískt“ orðinn á móti einhverju öðru, heilbrigðisþjónustunni eða einhverju slíku. Það er bara ekki rétt. Utanríkisþjónustan er líka liður í því að reka samfélag. Ég tel að nú sannist að hér hafi menn gengið allt of hart fram í niðurskurði í þessum málaflokki í síðustu fjárlögum og ég held að hæstv. utanríkisráðherra sé sammála mér í hjarta sínu. Þetta er eitthvað sem hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans mættu velta fyrir sér.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma aðeins inn á netöryggismálin og slíka hluti aftur. Mig langaði aðeins að bæta þar við með tilvísun í önnur frumvörp sem ég hef séð hér en hvað varðar gagnageymdarákvæðið í utanríkismálunum hefur oft verið vísað í dulkóðun. Ég er kannski að taka kennarahattinn á þetta, dulkóðun er bara tímabundin lausn. Borin er ábyrgð á hverri dulkóðunaraðferð í ákveðið mörg ár. Eftir það er hægt að afkóða hana. Ég vil benda fólki á að hafa það í huga hvað varðar gagnageymd og dulkóðun í heilbrigðisgögnum o.s.frv. Við þurfum að taka dálítið aðrar ákvarðanir fyrir framtíðina en við kannski kunnum á.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Þetta er eitt af því sem var rætt talsvert til að mynda í tengslum við frumvarp um Hagstofuna sem var hér til umræðu í haust ef ég man rétt. Þá var sérstaklega rætt um þessi dulkóðunarmál og samflokksmaður hv. þingmanns, hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson, leiddi okkur talsvert í sannleika um þetta. En ef ég bregst aðeins við því sem hv. þingmaður sagði þá treystum við kannski um of á að allt sé þetta dulkóðað og falið. Kannski skiptir meira máli að vekja athygli fólks, bæði eldri sem yngri, á því að það að skrifa sms til dæmis er dálítið eins og að skrifa póstkort sem er lesið af ýmsum á leiðinni. Það get ég vottað hafandi verið bréfberi sjálf nokkur sumur, það gladdi mann ávallt að fá nokkur póstkort með til að kíkja á hvað fólk væri að gera. Þó að maður haldi að maður sé að senda mjög prívat textaskilaboð gæti maður allt eins verið að skrifa þetta á póstkort. Þetta er eitt af því sem ég held að taka þurfi á í menntakerfinu. Þegar við ræðum upplýsingatækni dugir ekki að kenna fólki á ritvinnsluforrit og slíkt, heldur einmitt hvernig maður fer með upplýsingar og hvernig á að rýna allar þær upplýsingar sem flæða yfir fólk á netinu. Það er hinn gallinn á þessu upplýsingaflæði, sem að mörgu leyti er stórkostlegt, að nemendur og ungmenni og fólk og almenningur hefur mjög mikinn aðgang að upplýsingum, en kannski ekki alltaf tækin til að greina á milli góðra upplýsinga og annars sem er sett fram sem upplýsingar en er það ekki í raun.

Hæstv. forseti. Takk fyrir að minnast á menntamál, en kannski erum við þá komin út fyrir utanríkismálin. Það á samt við. Við erum í alþjóðlegu samfélagi. Við erum að læra á menningu hver annars o.s.frv. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, við þurfum að læra betur á það hvernig við tölum saman. Eins æðisleg og núverandi námskrá er hefur okkur fundist einmitt vanta pínulítið meira upp á upplýsingalæsið og upplýsingafræðsluna í námskrána. Þannig að ég segi bara: Áfram.

Virðulegi forseti. Við erum kannski aðeins komin út fyrir. Upplýsingalæsi er samt mikilvægt. Í nýjum námskrám er einmitt talað um læsi í víðum skilningi. Þar ætti auðvitað að rúmast upplýsingalæsi því að við sjáum að þróunin hefur orðið sú á samskiptamiðlum til að mynda að þar setur fólk inn upplýsingar sem það er í raun og veru að hugsa sér fyrir eldhúsborðið en gæti allt eins hengt upp á héraðsdómshúsið á Lækjartorgi. Þetta er eitt af því sem mörg af ungmennum okkar munu upplifa mikla erfiðleika í kringum, þegar óþægilegar upplýsingar eru skyndilega komnar út á veraldarvefinn. Þá er engin leið að snúa aftur, engin leið að eyða þeim. Þetta er eitt af því sem við þurfum að tryggja í námskrá, en það þarf líka að mennta okkur, eldri borgarana í tækniheiminum, til að við getum miðlað þessu til barnanna, því að við erum öll að ganga í gegnum gríðarlega tæknibyltingu. Þar er unga fólkið yfirleitt langt á undan okkur hinum. Þess vegna er svo mikilvægt einmitt að námskráin fylgist með og að kennararnir fylgist með. Þar er mikill vilji og áhugi og þarf jafnvel bara að styrkja enn frekar með öflugum stuðningi frá sveitarfélögum og menntamálaráðuneyti.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. utanríkisráðherra, Gunnari Braga Sveinssyni, fyrir greinargóða skýrslu um utanríkis- og alþjóðamál. Áhersluatriði ríkisstjórnarinnar í utanríkismálum eru málefni norðurslóða, eins og oft hefur komið fram. Þar hafa verið stigin mörg mikilvæg skref t.d. með stofnun Norðurslóða-viðskiptaráðs Íslands sem hefur það meginmarkmið að byggja upp viðskiptasamstarf milli ríkja á svæðinu og búa þannig í haginn til að Íslendingar geti keppt um þau tækifæri sem þar myndast. Þá er líka horft til umhverfismála sem skipta okkur Íslendinga miklu. Mikilvægt er að varðveita lífríkið og halda uppi góðum umhverfisstöðlum við alla vinnu og uppbyggingu á norðurslóðum svo ekki verði raskað viðkvæmu vistkerfi og svo þær auðlindir sem Ísland byggir að mestu leyti hag sinn á verði ekki fyrir skaða. Veit ég að unnið er ötullega að þessum málum eins og fram kom í skýrslu hæstv. ráðherra. Einnig er vert að tala um jafnréttismál í þessu sambandi, en nú á haustdögum verður haldin ráðstefna á Akureyri, með þátttöku Finnlands, Færeyja og Noregs, um hvernig auka megi hlut kvenna í málefnum norðurslóða. Fagna ég því sérstaklega að ýtt sé undir þátttöku kvenna í stefnumótunum og ákvarðanatöku á vettvangi norðurslóðamála. Sést þar hvar áherslur stjórnvalda liggja þar sem verkefnið er styrkt sérstaklega af þeim og norrænum samstarfssjóðum og sænska utanríkisráðuneytinu. Að viðskiptatækifærum og umhverfis- og jafnréttismálum undanskildum er annað málefni sem rétt væri að ræða, þ.e. málefni frumbyggja á norðurslóðum, en í skýrslunni er fjallað um samtök frumbyggja og þátttöku þeirra í Norðurskautsráði. Starfsemi Norðurskautsráðs er viðamikil, hún hefur aukist jafnt og þétt á síðustu árum og þróast í takt við umhverfis- og samfélagsbreytingar á svæðinu. Fjölgun verkefna vinnu- og sérfræðingahópa ráðsins hefur verið samtökum frumbyggja viss áskorun, en smæð þeirra og takmarkað fjárhagslegt bolmagn hefur sett þátttöku þeirra skorður. Rætt hefur verið um leiðir til að styrkja hlut hefðbundinnar þekkingar frumbyggja í starfi ráðsins. Hefur Ísland lagt áherslu á réttindi frumbyggja og aðkomu þeirra að ákvörðunum um mál er snerta samfélög þeirra á norðurslóðum. Á þeim grundvelli hefur utanríkisráðuneytið lagt samtökum frumbyggja lið m.a. með því að styðja fund þeirra sem haldinn var í Reykjavík í febrúar síðastliðnum. Tel ég það vel gert og nauðsynlegt að halda á lofti þeim stuðningi sem við veitum sem þjóð þótt við höfum enga frumbyggja hér á landi. Á fundinum ræddu fulltrúar frumbyggjasamtaka um þátttöku þeirra og áskorun í Norðurskautsráðinu, uppbyggingu og starf samtaka þeirra heima fyrir og hlut hefðbundinnar þekkingar í starfi ráðsins og vinnuhópum. Það var álit þátttakenda að í stað þess að halda upp á 20 ára afmæli framfara væri enn brýnt að benda á þörfina fyrir að hækka þau framlög sem varanlegir þátttakendur leggja í vinnu norðurslóðaráðsins. Við erum háð virkni samvinnu ríkjanna, fyrirtækja og ekki síst fólksins sem þar býr, en með nánari samvinnu getum við best tryggt að framtíðarþróun svæðisins í efnahagslegu og samfélagslegu tilliti sé hagað á sem ábyrgastan hátt. Þau samfélög sem nú byggja svæðið verða að fá að njóta þess sem af auknum umsvifum leiðir en þó þannig að gætt sé að umhverfinu í leiðinni. Eins og fram kemur í ræðu minni er það eitt af áherslumálum ríkisstjórnarinnar að vinna að málefnum norðurslóða til þess að nýta væntanleg tækifæri sem best. Það getur haft bæði samfélagslegan og efnahagslegan ávinning fyrir okkur öll.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir alveg prýðilega ræðu og glöggan skilning og þekkingu á norðurskautinu og einkum og sér í lagi áhuga hennar á frumbyggjum. Ég deili þeim áhuga. Ég hef verið talsmaður þess að Ísland kæmi sér upp sérstakri stefnu um málefni frumbyggja. Jafnvel þó að engir slíkir séu á Íslandi höfum við átt góða samleið með þeim og góða samvinnu um margvísleg mál. Það er ljóst að við styðjum mörg baráttumál þeirra. Stundum hefur mér fundist sem hlutur þeirra sé mjög fyrir borð borinn í ákveðnum löndum sem liggja að norðurskautinu. Vissulega hefur hagur þeirra batnað á síðustu árum. Eftir því sem skilningur og stuðningur manna við mannréttindi hefur aukist og sömuleiðis aðhald fjölmiðla á tímum mikilla samskipta um vefinn er líka orðið miklu erfiðara fyrir þjóðir að komast upp með að beita þá harðræði. Spurning mín til hv. þingmanns er þessi: Telur hún ekki prýðilega hugmynd að ríkisstjórn Íslands komi sér upp sérstakri stefnu um málefni frumbyggja á norðurslóðum?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir andsvarið. Mér fyndist afskaplega áhugavert ef hér yrði mótuð stefna um málefni frumbyggja.

Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar að íslenska ríkisstjórnin og hæstv. utanríkisráðherra ættu að beita sér fyrir því að slíkri stefnu yrði komið upp. Við ræddum það þegar við samþykktum árið 2011 stefnu okkar í málefnum norðurslóða. Það kom vel fram hjá hæstv. utanríkisráðherra í framsögu hans fyrr í dag að algjör samstaða er um að mannréttindi eru mjög ríkur og snar þáttur sem við leggjum mikla áherslu á sem ríki, ég held að jafnvel mætti ganga lengra og kalla það burðarás í íslenskri utanríkispólitík. Þannig hefur það þróast á síðasta einum og hálfum áratug og um þetta er samstaða. Það er hægt að benda á mörg dæmi um það að hlutur frumbyggja í ríkjunum sem liggja að norðurskautinu hefur verið fyrir borð borinn. Það væri kannski hægt að nefna eitt ríki umfram önnur en ég ætla ekki að gera það. Ég tel þetta þarft verk og finnst frábært að hv. þingmaður sé mér sammála um það. Ég vona að hún beiti áhrifum sínum á hæstv. utanríkisráðherra.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir vangaveltur hans í andsvörum. Ég ítreka bara að mér finnst mjög áhugavert og mikilvægt að mynduð verði stefna um málefni frumbyggja.

Forseti. Ég held að þau störf sem unnin eru í utanríkisráðuneytinu og af starfsmönnum utanríkisþjónustunnar séu oft og tíðum hin vanmetnustu af þeim sem unnin eru í Stjórnarráðinu, þótt ekki sé nú skilningur á öllu. Það kemur mjög gjarnan fram í því að þegar draga þarf saman seglin vegna fjárhagsörðugleika er í almennri umræðu yfirleitt fyrst bent á utanríkisráðuneytið, hvort ekki sé nú rétt að skera niður hjá því fólki, sem sumir virðast halda að geri ekki annað en dansa menúett í útlöndum og er mikill misskilningur. Ég held meira að segja að hæstv. ráðherra sem færði okkur skýrslu hér áðan sé einn af þeim sem hafi sagt í ræðustól að skoðun hans á starfsemi utanríkisráðuneytisins hafi breyst mjög eftir að hann kynntist því nánar. Það var áður en hann varð ráðherra sem hann sagði þetta. Ég hef áhyggjur af fjárveitingum til utanríkisþjónustunnar. Þess vegna hafði ég líka áhyggjur þegar ég sá í fjárlagafrumvarpinu, þegar síðasti skransinn var tekinn á því, að lækka átti fjárveitingar til allra skrifstofa allra ráðuneyta um 5% en um 7,5% hjá utanríkisráðuneytinu. Ég hef áhyggjur af þessu. Gífurlega mikil vinna er unnin í utanríkisþjónustunni. Í þessum sal beinum við sjónum okkar oftast að stóru málunum, ef svo má kalla, en sjaldan eða aldrei er minnst á borgaraþjónustuna sem er gífurlega mikil. En sem betur er það kannski þannig að enginn áttar sig á mikilvægi hennar fyrr en hann þarf að nota hana. Hæstv. ráðherra kom einmitt inn á þetta í upphafi máls síns í dag, hann tók dæmi um mann sem var illa staddur í Mombasa og áttaði sig allt í einu á því að það væri hægt að fá aðstoð frá utanríkisþjónustunni. Einnig er reynt að hjálpa fólki sem gerist brotlegt við lögin og lendir í fangelsi í útlöndum við þannig skilyrði að okkur finnst erfitt að vita af samlöndum okkar við þær aðstæður. Þar reynir utanríkisráðuneytið, borgaraþjónustan, að hjálpa. Svo ekki sé nú minnst á að fólk getur kosið, bæði í sendiráðum og hjá ræðismönnum. Síðan sé ég í þessari skýrslu að nú er kominn sá möguleiki að fólk getur tekið próf í útlöndum. Í nútímanum þegar fólk getur verið í fjarnámi hér og þar, getur það farið inn í sendiráð í útlöndum og tekið próf. Mér finnst að við eigum að muna eftir þessu og gera okkur grein fyrir því hvað utanríkisþjónustan skiptir miklu máli. Þá kem ég að stóru málunum. Ég veit ekki hvort ég á að þakka hæstv. ráðherra eða hrósa honum fyrir það að við gátum klárað og afhent utanríkisráðherra vinnu sem unnið var að á síðasta ári í nefnd um mótun þjóðaröryggisstefnu, hann var reyndar í þeirri nefnd. Lokapunkturinn var settur núna eftir áramót. Þetta hafði dregist vegna þess að af ákveðnum ástæðum tókst ekki að klára vinnuna fyrir kosningar. En ég vil þakka honum fyrir að ætla að halda áfram með það efni og nota plaggið sem vinnugagn. Eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði áðan er það í raun ekkert sjálfsagt, menn halda ekki áfram með alla hluti. Ég er ekki jafn ánægð með hvernig hæstv. ráðherra hefur farið með vinnuna sem unnin hefur verið í Evrópumálum, svo það komi alveg skýrt fram. Norðurskautsmálin eða málefni norðurhafa eru mjög til umræðu og skipta gífurlega miklu. Ég vil leggja áherslu á það að við þurfum að gæta þar varúðar, ekki bara vegna þess að náttúruvá getur fylgt því ef nýta á þau auðæfi sem þar eru, en málið er það að við vitum enn þá svo lítið. Við megum ekki búa til væntingar um að nú séum við, vegna legu landsins eins og alltaf var talað um hér áður fyrr, komin aftur í einhverja mikilvæga stöðu í heiminum. Við þurfum að gæta varúðar og vera eiginlega með sólgleraugu þegar við horfum í þessa átt til að búa ekki til væntingar um eitthvað sem ekki er fyrir hendi. Menn segja t.d. að breyttar siglingaleiðir skapi gífurleg tækifæri fyrir Íslendinga. Já, ef siglt er í gegnum pólinn, annars erum við bara langt úr leið. Við þurfum að átta okkur á þessu áður en við gerum okkur of miklar væntingar. Við þurfum auðvitað að kanna málin og skoða, en við megum ekki gera okkur of háar hugmyndir um hversu óskapleg tækifæri virðast liggja þarna fyrir. Við eigum að nýta okkur þau, skoða þau, vera á tánum gagnvart þessu arna, en gæta varúðar. Í því sambandi langar mig að nefna þingsályktun um stefnu Íslands í málefnum norðurslóða sem samþykkt var á þingi á síðasta kjörtímabili. Í henni var lögð áhersla á að við þyrftum að efla og styrkja Norðurskautsráðið og það þyrfti að vera ljóst að það er Norðurskautsráðið sem fer með mál norðurskautsins. Þar er vandinn sá að ríkin fimm sem eru skilgreind sem strandríki vilja gjarnan ráða ráðum í þessum málum. Þá var í þingsályktuninni einnig sagt að Ísland þyrfti að leggja vinnu í það að fá viðurkenningu sem strandríki innan norðurskautssvæðisins. Ég vil leggja áherslu á það og hefði gaman af því að heyra frá hæstv. utanríkisráðherra hvaða vinna sé í gangi með að við fáum viðurkenningu sem strandríki í þessu samhengi. Ég kom aðeins inn á Evrópumálin. Þó að við höfum rætt þau mikið undanfarið er ekki vanþörf á því að lýsa enn einu sinni þeirri skoðun og vonbrigðum með það hvernig ríkisstjórnin hefur staðið að málum í þeim efnum og hvernig ætlunin virðist vera að svíkja klárlega gefin kosningaloforð, aðallega annars stjórnarflokksins. Ekki er annað hægt en að nefna í sömu andrá Evrópustefnuna sem var samþykkt í ríkisstjórninni um daginn. Kannski væri ástæða til að ræða hana sérstaklega, ég á tæplega eina og hálfa mínútu eftir og ætla þá fyrst núna að koma að þeirri stefnu. Ég verð að segja að mér finnst hún ákaflega þunn og á margan hátt skrýtin. Til dæmis það að ríkisstjórnin ætlar að stefna að því að vera besti nemandinn í bekknum í að innleiða EES-gerðir, ætlar að vera fyrirmyndarnemandi í því, en ætlar í rauninni aldrei, ef ég held áfram samlíkingunni, að vera í kennslustofunni, hefur ekki einu sinni sendiráð til að fara í og taka próf í í fjarnámi. Ríkisstjórnin vill ekki halda áfram vinnu með inngöngu í Evrópusambandið þar sem við hefðum áhrif á aðrar þjóðir þegar ákvarðanir eru teknar. Nei, ríkisstjórnin vill halda áfram að vera í togi, lítil kæna í togi, ráða engu um stefnuna og vera ekki einu sinni í herberginu þegar ákvarðanir eru teknar, en ætlar síðan að vera fyrirmyndarnemandi í því að innleiða allt eins og á færibandi. Þá vil ég líka taka undir það sem var til umræðu rétt áður um að íhuga þarf vel hvernig þessar gerðir eru innleiddar hér, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hennar ágætu ræðu og þakka líka fyrir þau orð sem þingmaðurinn hafði um utanríkisþjónustuna og mikilvægi hennar og áhyggjur af fjárveitingum til utanríkisþjónustunnar. Eins og ég kom að fyrr í dag er það vissulega áhyggjuefni hversu mikið fjárveitingar hafa minnkað til þessarar starfsemi, þar sem því er einna mest sinnt að tengja Ísland við umheiminn. Ef við skerum mjög stíft af okkur þá anga kemur það auðvitað á endanum niður á einhverju. Ég vil líka nota tækifærið og þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir hennar stjórn í nefndinni sem fjallaði um og bjó til grunninn að þjóðaröryggisstefnu. Það er gott að okkur tókst að ná nokkurn veginn sama skilningi á öll stærstu málin í þjóðaröryggismálum. Tek ég undir áherslurnar sem þingmaðurinn nefndi þar. Þingmaðurinn spyr hvaða vinna sé í gangi varðandi það að fá okkur viðurkennd sem strandríki. Við teljum að dropinn holi steininn og erum alltaf að leita eftir betri og betri rökum fyrir því að vera skilgreind sem slíkt ríki og að geta bent á af hverju við ættum að vera það. Við notum hvert tækifæri til þess að benda þessum fimm ríkjum á stöðu Íslands og hvers vegna við ættum að vera á þeim fundum sem þau stunda. Það hefur ekki gengið fram að þessu. Ég ætlaði reyndar að svara því síðar í dag, ég fékk spurningu um það, en það er fundur hjá þeim mjög fljótlega sem okkur er ekki boðið á. Við höfum mótmælt því mjög harðlega, mjög ákveðið, og reynt að benda á hversu mikið óréttlæti það er í rauninni og vitleysa að halda þessa fundi án okkar. Áfram munum við reyna að hola þann stein. Ég ætla ekki að falla í þá freistni að takast á við 

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ef hann heldur að einhverjir úr stjórnarandstöðunni geti einhvern tímann komið honum til aðstoðar til að fá frekari fjárveitingar í utanríkisþjónustuna eða utanríkisráðuneyti á hann hauk í horni þar sem ég er, ég er til í að mæla með því hvar og hvenær sem er. Þó svo að því ráðuneyti og þeirri starfsemi allri beri auðvitað að fara vel með fé, þykist ég handviss um að þarna sé um að ræða undirfjármögnun, ef svo má að orði komast. Í því sambandi hef ég náttúrlega áhyggjur af viðhorfi sumra samflokksmanna hæstv. ráðherra til þessarar starfsemi sem endurspeglast á margan hátt, t.d. í nýlegri skriflegri fyrirspurn sem lögð var fram í þinginu. Ég fagna því líka að unnið er að því, og mátti svo sem vita það, að reyna að afla okkur stöðu strandríkis á norðurskautssvæðinu. Ef ég hef skilið þetta rétt ganga þessar fimm þjóðir ansi hart fram og virðast líta svo á að þær fimm geti ákveðið hlutina meira og minna, sem er ekki rétt samkvæmt þeim samningum sem hafa verið gerðir og starfsemi Norðurskautsráðsins. Það skiptir miklu máli að hér sé vel haldið á spilunum.

Virðulegi forseti. Ég játa að mér finnast utanríkismál heillandi verkefni. Ég fékk mína pólitísku vitund fyrir um 50 árum, 55 árum, árið 1959, ég hef kannski sagt frá því áður. Þá voru utanríkismál aðeins á öðrum sviðum en nú er. Þá var helst tekist á um landhelgi og NATO og fríverslunarmál voru lítt til umræðu. Ég verð líka að játa að skýrsla utanríkisráðherra, sem er ekki þykk en komið er víða við, segir margt um hvað er þó verið að gera hér í litlu landi. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýrsluna og tel að hún geti gagnast mér þokkalega á frummánuðum mínum á þingi. Ég ætla líka að segja að hin heillandi utanríkismál eru mér oft dálítil ráðgáta. Ég á betur með að horfa í baksýnisspegilinn en fram á við. Ísland varð sjálfstætt 1944. Það sem ég dáist mest að á frumárum lýðveldisins er hvað Ísland gekk hratt og vel fram í því að ganga til samvinnu við alþjóðastofnanir sem þá urðu til, eins og Alþjóðabankann, Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, Alþjóðaflugmálastofnunina, allt gerðist þetta árið 1944 þegar enn var styrjöld í heimi, og síðan gekk Ísland í Sameinuðu þjóðirnar árið 1946. Þegar vá var í Evrópu gekk Ísland í NATO og það klauf þjóðina og það klauf Evrópu, NATO klauf Evrópu, en nú er það svo að allar þær þjóðir sem áður voru í Varsjárbandalaginu hafa gengið til liðs við NATO og töldu sínu frelsi best borgið þar. Mér er minnisstætt þegar fyrrverandi forseti Póllands var spurður út í veru Póllands í NATO fyrstu dagana sem landið var í NATO og varð að taka þátt í hernaðaraðgerðum á Balkanskaga. Hann var verulega stoltur af þeim hernarðaraðgerðum vegna þess að þar var verið að koma í veg fyrir þjóðernishreinsanir í ýmsum Balkanlöndum og það þekktu Pólverjar. Þeim rann blóðið til skyldunnar. Ég ætla að nefna að nú snúast utanríkismál meira um viðskipti, þróunarmál og tengt þróunarmálunum eru mannúðarmál, rannsóknir og öryggismál í víðasta skilningi. Þar kemur t.d. til gagnaöryggi. Ísland hefur sýnt viðleitni á öllum þeim sviðum, en þróunarmálin eru náttúrlega algerlega ótæmandi verkefni. Við höfum þó reynt að fara þá leið sem er arðbærust, tel ég, þ.e. að styðja þjóðir til sjálfshjálpar með því t.d. að kenna fiskveiðar og sömuleiðis að mennta konur. Ég tel að menntun kvenna sé eitthvert arðbærasta verkefni í þróunarmálum því að um leið og menntun kvenna á sér stað geta þær miðlað hratt og vel til barna. Þetta margfaldar því áhrif þess sem við getum veitt. Sömuleiðis ætla ég að nefna að smáþjóðin Ísland getur haft áhrif fyrir frumkvæði sitt, eins og í Eystrasaltslöndunum og þar markaði það kannski slóð sem leiddi til þess að þau lönd, sem mér er alltaf hlýtt til, urðu sjálfstæð og ýmislegt fleira gerðist í kjölfarið. Ég ætla sem minnst að fjalla um Evrópusambandið, þetta er ekki vettvangur til þess. Þó ætla ég að segja að Ísland var því miður allt of seint að taka þátt í fríverslunarsamstarfi og verndarstefna hefur verið hér allt of lengi við lýði og er það að nokkru leyti enn. Ísland er partur af Evrópu. Þannig er að um 90% af útflutningi okkar er til Evrópulanda, þar af eru 65% til evrusvæðisins og um 71% af innflutningi frá Evrópulöndum. Ísland er Evrópuland. Við þurfum að horfa til þeirra landa og þau eru og verða viðskiptalönd okkar. Hins vegar megum við ekki horfa fram hjá ný-löndum. Þar kann að vaxa upp ný millistétt. Viðskiptasamningar geta haft ýmislegt í för með sér. Það má líka nefna hér og nú að viðskipti milli landa eru að einhverju leyti flutningur á framleiðslu og hugsanlega flutningur á mengun og loftslagsáhrifum. Þannig dettur mér í hug að nefna hér á Alþingi þegar nýlega er búið að samþykkja fríverslunarsamning við Kína að fyrrverandi aðalbankastjóri bandaríska seðlabankans, Alan Greenspan, hafði orð á því að landsframleiðsla í Kína væri um of byggð upp á olíu, olíunotkun væri allt of mikil fyrir landsframleiðslu. Við skulum ekki horfa fram hjá því. Þessi tvískipta utanríkisþjónusta hefur verið nefnd í ræðum. Ég ætla að leyfa mér hér og nú að spyrja hæstv. utanríkisráðherra út í tvennt. Í fyrsta lagi ætla ég að nefna, eins og fram hefur komið, að forseti Íslands er ábyrgðarlaus í stjórnarathöfnum. Hér ætla ég að vitna, með leyfi forseta, í viðtal við forseta eftir að Þýskalandsheimsókn lauk. Hér er orðrétt: „Auk þess skiptir okkur líka máli á þessum tímamótum að eiga viðræður við áhrifamesta fólkið í Evrópu, og reyndar í veröldinni einnig, og tel ég að samræður við Angelu Merkel kanslara hafi ekki aðeins verið gagnlegar og mikilvægar heldur ef hún verður endurkosin, eins og hún sagði, hafi þær lagt grundvöll að mjög náinni samvinnu hennar við íslenska þjóð og íslenska ráðamenn á næstu árum.“ Það er svo að fáum þjóðum treysti ég eins vel og Þjóðverjum og Þýskalandi en nú hefur Angela Merkel verið endurkosin kanslari og ég sit á Alþingi og ég sit í utanríkismálanefnd. Því spyr ég hæstv. utanríkisráðherra: Hvaða samningar hafa verið gerðir, hvaða samningar eru í farvatninu við Þýskaland? Sömuleiðis ætla ég að vitna, með leyfi þingforseta, í áramótaræðu forseta lýðveldisins. Þar segir hann: „Vilji Rússa til að efla gömul og góð tengsl við Ísland með auknum áherslum á norðurslóðir birtist svo glöggt í viðræðum við Vladimír Pútín í september, vilji sem forseti Rússlands hefur reyndar lýst áður einkar skýrt.“ Nú er það svo að áhugi Vladimírs Pútíns á ýmsum löndum er ekki öllum að skapi. Þessi fornu tengsl eru kannski frá því um það leyti sem Ísland tók kristni þegar íslenskir prestar leituðu til Garðaríkis, til Úkraínu. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. utanríkisráðherra um þessi tvenn ummæli þar sem forseti lýðveldisins er kominn alllangt inn á það sem ég hef hingað til talið eðlilegt verksvið utanríkisráðuneytis og Alþingis og vegna ábyrgðarleysis forseta tel ég að hann sé þarna kominn á ystu mörk. Virðulegi forseti. Tíma mínum er lokið og fátt leiðist mér jafnt og bjöllugjálfur forseta. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Nú var utanríkisráðherra með forseta Íslands í þeirri för sem þingmaðurinn nefndi til Þýskalands síðastliðið sumar. Þar var Íslendingum öllum sem voru í fylgdarliði forseta tekið með kostum og kynjum, áhersla var á góð samskipti, og við utanríkisráðherrarnir tveir á þeim tíma ræddum að sjálfsögðu utanríkismál. Sáum ýmsar listsýningar og ýmislegt annað. Áhugaverð ferð sem ég held að hafi einmitt treyst bönd Þýskalands og Íslands ef eitthvað er. Ég á erfitt með að svara nákvæmlega fyrir forseta Íslands. Það er mjög mikilvægt að hann svari sjálfur fyrir sig. Hins vegar er allt í lagi að benda á að í þessari heimsókn var t.d. horft til Bremenports, sem er fyrirtæki sem rekur höfnina í Bremen og er að kanna með hafnarframkvæmdir á Austurlandi, það var rætt við forseta Íslands í þessari ferð og einnig aðra sem voru í ferðinni. Ég get ekki sagt hvaða samningar eru á borðinu eftir akkúrat þessa ferð. Við eigum hins vegar góð samskipti við Þýskaland. Við erum að ræða við þá um mögulegt samstarf, við veltum upp málum eins og t.d. jarðhita, það er hægt að finna jarðhita í Þýskalandi sem væri hægt að nýta, o.s.frv. Þetta eru íslensk stjórnvöld að gera, ekki forsetaembættið. Forsetinn þarf því kannski að svara þessu sjálfur. Hins vegar er ekki hægt að draga dul á að forseti Íslands hefur mjög mikil áhrif þar sem hann mætir. Ég hef valið þann kost að reyna að nýta það ef mögulegt er fyrir hönd okkar þjóðar. Varðandi Rússland getum við ekki horft fram hjá því að við áttum 

Virðulegi forseti. Ég þakka andsvar hæstv. utanríkisráðherra, en ég er kannski litlu nær með þessi væntanlegu samskipti. Ég endurtek að ég dáist mjög að dugnaði Þjóðverja og treysti þeim vel. Hins vegar sem þingmaður tel ég rétt og skylt að ég verði upplýstur um það hvers lags samninga er verið að gera og hvers megi vænta ef þetta byggist einungis á persónu Angelu Merkel, kanslara Þýskalands, en ekki öðrum valdhöfum sem kynnu að vera kosnir þar í lýðræðislegri kosningu. Ég spyr hæstv. utanríkisráðherra að því vegna ferða forseta: Gera gestgjafar þessara landa sér grein fyrir því að forseti Íslands er, eins og segir í stjórnarskrá, ábyrgðarlaus af stjórnarathöfnum? - Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þingmaður skiljum við þessa fyrri spurningu þannig að hvorugur okkar skilur hinn eða hvað málið er nákvæmlega. En varðandi þá ráðamenn sem forsetinn hittir og þá um leið utanríkisráðherra og embættismenn aðrir sem eru með í för var alveg skýrt í þessari ferð, þeirri fyrstu og einu sem ég hef farið í fram að þessu, í hvaða hlutverki hver var. Til dæmis átti ég fund með utanríkisráðherra Þýskalands sem var okkar prívatfundur og forseti Íslands sat ekki. Ég sat hins vegar fund með Angelu Merkel, fund sem var settur upp fyrir forseta Íslands. Þar sat ég og ræddi utanríkismál fyrir hönd Íslands. Það gerði forsetinn hins vegar ekki. Á sama hátt áttum við fund með forseta Sambandsþingsins þar sem við ræddum þessi mál. Það var alveg ljóst í hvaða hlutverki við vorum þar. Síðan áttum við einnig fundi með forseta Þýskalands þar sem forseti Íslands bauð kollega sínum, þeim ágæta manni, í heimsókn til Íslands sem ég vona sannarlega að verði af. Það var að sjálfsögðu allt annar bragur á þeirri heimsókn þar sem tveir forsetar voru að funda saman, borða saman, og við hin vorum í aukahlutverki. Í þessari ferð var því alveg ljóst að mínu viti hver var í hvaða hlutverki, hver hafði orðið, miðað við upplegg fundanna og ekkert út á það að setja. Ég er hins vegar sammála þingmanninum um að Þjóðverjar eru einhver okkar besta og mesta vinaþjóð. Þeir hafa yfirleitt tekið Íslendingum vel. Við höfum átt góð samskipti við þá í gegnum árin á hvaða sviði sem er og ætlum að sjálfsögðu að halda því áfram. Ég er að bíða eftir tækifæri til þess að heimsækja minn nýja kollega í Þýskalandi og vona að sjálfsögðu að hann eigi tök á því að koma til Íslands fljótlega.

Virðulegi forseti. Það er svo í heimi hér að aðilar geta haft mismunandi skilning á málum. Aðilar geta verið sammála um að vera ósammála og haldið samt nokkurn veginn frið. Ég virði þessi orð hæstv. utanríkisráðherra út frá því. Þar sem ég er kominn í andsvar ætla ég að nefna það hér og nú að mér finnst verulega vænt um það sem neytandi að haldin skuli vera „statístik“ yfir próftökur í erlendum sendiráðum og ræðismönnum. Ég hef haft allmarga nemendur sem hafa getað þreytt sín próf undir verndarvæng og undir eftirliti sendiráða. Þeir hafa ekki svindlað, held ég. Þeim hefur hvorki gengið betur né verr en öðrum nemendum á nokkurn hátt. Ég held því að þessu sé vel sinnt og vildi nefna það. Að öðru leyti hef ég lokið máli mínu og ég þakka enn og aftur utanríkisráðherra fyrir ágæta skýrslu sem kann að gagnast mér.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka skýrslu hæstv. utanríkisráðherra Gunnars Braga Sveinssonar um utanríkis- og alþjóðamál og eftirfylgni hans hér í ræðustól. Mig langar að fjalla um tækifæri Íslands í þeim alheimsvanda sem hnattræn hlýnun hefur í för með sér. Til að átta sig á tækifærunum þurfum við að athuga hvað hlýnun jarðar þýðir. Þar má nefna að fólksfjöldi á eftir að aukast nær pólum jarðar með fólksflutningum frá heitustu löndum í þau sem eru norðar eða sunnar á hnettinum, í kaldara umhverfi. Þá mun fólksfjöldi aukast til muna á norðurhveli jarðar því að um 67% af massa lands eru á norðurhvelinu. Það þýðir að massi meðalfólks færist norður. Annað sem fylgir hlýnun jarðar og gerist hraðar en spáð hefur verið er bráðnun íss á norðurpólnum. Norður-Íshafið er nú þegar opið einhvern hluta á sumrin og hefur sá tími verið að lengjast. Einnig sigla þar reglulega í gegn skip og skipalestir á eftir ísbrjótum. Talið er að á næstu 20 árum geti íshellan horfið með öllu, og jafnvel fyrr því að bráðnunin virðist fylgja veldisfalli. Þá verðum við Íslendingar og íslensk stjórnvöld að vera tilbúin og viðbúin þeim tækifærum sem fylgja. Ég fullyrði að ef rétt er haldið á spilunum gæti Ísland annað umferðarmestu sjóflutningum í heiminum. Þegar, ekki ef, íshellan hverfur munu siglingaleiðir milli Asíu og Evrópu annars vegar og austurstrandar Ameríku og Asíu hins vegar styttast til muna og verða miklu öruggari og betri siglingaleiðir en þær sem eru í dag. Skip þurfa ekki að þræða strendur Rússlands og Noregs eða Bandaríkjanna og Kanada til að komast í Atlantshafið gegnum Íshafið. Til að setja þessar vegalengdir í samhengi get ég nefnt að það er um það bil jafn langur hringur að fara frá suðausturhluta Rússlands, Kóreu, norðausturhluta Kína og Japans til Evrópu og um Súez-skurð, sem sagt að fara Norður-Íshafið eða um Súez. Mikil umferð er hins vegar í gegnum skipaskurðinn. Oft þurfa skip að bíða nokkra sólarhringa áður en þau geta siglt í gegn fyrir utan gjald sem þarf að greiða fyrir það. Sjórán eru tíð á þessu svæði meðan skip bíða eftir siglingaleyfi. Ég held að það séu ný tækifæri fyrir Ísland til inn- og útflutnings við stærstu viðskiptaveldi Asíu. Hvernig nýtum við þessi tækifæri? Ég sé nokkra möguleika fyrir Ísland. Eitt það helsta er stórskipahöfn á Austurlandi. Norðausturland er tilvalinn staður fyrir stórskipahöfn. Fyrir það fyrsta liggja hafstraumarnir umhverfis Íslandi réttsælis þannig að það gerir Austurland aðlaðandi fyrir stórskipahöfn. Fyrir norðan er mikill hafís sem rekur frá Grænlandi og austur og þar af leiðandi tel ég betra að hafa höfn fyrir austan Langanes þar sem hafís er sjaldgæfari. Skip sem munu sigla í gegnum Íshafið þegar ís er bráðinn verða að öllum líkindum sérstök, sérstyrkt og stærri en venjuleg fraktskip. Ég sé því fyrir mér að þau muni einungis sigla yfir Norður-Íshafið, t.d. frá Norm í Kanada til Finnafjarðar á Íslandi. Héðan yrði vörum dreift til Norðurlanda, Austur-Ameríku eða Evrópu. Stórskipahöfn á Austurlandi gæti einnig verið þjónustuhöfn fyrir olíuleit á Drekasvæðinu. Ég geri mér fulla grein fyrir að mannvirki eins og stórskipahöfn er allt að tíu sinnum stærra í framkvæmd en Kárahnjúkavirkjun þannig að Ísland á litla möguleika á að ráðast í slíkar framkvæmdir án aðkomu fjársterkra aðila og þeirra sem hafa reynslu og tengslanet í að reka stórskipahafnir. Þá vil ég nefna tækifæri fyrir minni umskipunarhafnir til að flytja inn og úr landi vörur, t.d. í Þorlákshöfn, eins og getið er um í þingsályktunartillögu frá hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur. Það hafnarsvæði liggur einstaklega vel fyrir vöruflutninga milli Ameríku og Evrópu. Ég hvet ráðherra til að berjast fyrir rétti okkar er snýr að öllum þessum hagsmunum, ekki bara breyttum fiskimiðum og olíuleit. Ég tel að það gæti verið stærsta hagsmunamál Íslands til framtíðar að fá hingað stórskipaumferð, það auðveldar innflutning á þeim vörum sem við framleiðum ekki og opnar ný tækifæri í útflutningi. Viðskiptatækifæri sem fylgja geta verið gríðarleg. Sem dæmi um að þjóðir setji sig í stellingar við að nýta framtíðartækifæri í viðskiptum má nefna að í norðvesturhluta Rússlands, nálægt Finnlandi, er búið að byggja stórskipahöfn í Múrmansk sem stendur auð og er tilbúin að nýta tækifæri Norður-Íshafsins. Ég hvet einnig ráðherra og hans fólk í ráðuneytinu til að halda þeirri forustu sem Ísland tók í samstarfi norrænu utanríkisráðuneytanna en einnig að taka forustu í Norðurskautsráðinu. Að lokum hvet ég ráðherranefndina til að undirbúa reglur og lög á Íslandi þannig að við getum nýtt þessi tækifæri. Með þessum breyttu aðstæðum á norðurslóðum verður þó í allri umræðu um uppbyggingu að minnast á umhverfismál enda skipta þau okkur miklu máli. Gæta verður að viðkvæmu lífríki norðurslóðanna sem best verður gert með því að fylgja ýtrustu kröfum við allar framkvæmdir og vinnslu auðlinda, hvort sem þær eru fiskur eða olía. Fiskimið eru að færast með hlýnun hafsins eins og við sjáum með makríl og breytingum á veiðimiðum loðnu og ýsu sem er nú farin að veiðast fyrir norðan land. Það þekktist ekki áður. Að lokum langar mig að vekja athygli á áhyggjuefni sem er tiltölulega nýkomið upp í umræðunni um bráðnun íss í Norður-Íshafinu. Mikið af metani losnar út í andrúmsloftið af hafsbotni og úr hafinu, en metan er um 20 sinnum öflugri, þ.e. verri, gróðurhúsalofttegund en koltvíoxíð. Á alþjóðavettvangi í umhverfismálum tel ég að Ísland gæti verið leiðandi í því starfi að draga úr gróðurhúsalofttegundum og sporna við hlýnun jarðar. Við höfum öll tækifæri til að vera góð fyrirmynd annarra þjóða og jafnvel gæti eftirlitsstofnun með kolefnislosun verið stjórnað og stýrt héðan. Sem dæmi getum við nefnt umhverfisvæna orkugjafa, að raforkuvæða bílaflotann, kolefnislosun fyrirtækja og jöfnun kolefnis.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann fjallaði aðallega um norðurslóðamálefnin sem ég held að við séum öll sammála um að séu mikilvægur þáttur í utanríkisstefnu Íslendinga, reyndar ekki bara utanríkisstefnu heldur líka í innanlandsmálum. Ég verð samt að viðurkenna að það fer alltaf um mig pínulítill hrollur þegar menn draga upp þessar stórkarlalegu lausnir í efnahags- og atvinnumálum Íslendinga. Við þekkjum úr sögunni ýmis slík dæmi sem ekki hafa endilega verið affarasæl fyrir okkur. Við erum þrátt fyrir allt fámennt og lítið samfélag. Hv. þingmaður ræddi sérstaklega um stórskipahöfn á Austurlandi. Sú umræða hefur verið talsvert í gangi að undanförnu. Eins og ég segi hef ég talsverðar áhyggjur af því þegar menn draga upp svona mynd af því hvað við getum og hvar tækifæri okkar liggja í einhverjum slíkum mjög svo stórum og stórkarlalegum lausnum. Ég hef sjálfur miklar efasemdir um að málið muni þróast svona. Í fyrsta lagi hef ég efasemdir um að norðurskautið sjálft opnist fyrir siglingar svo heitið geti um áratugaskeið og þá er ég að tala um yfir pólinn sjálfan. Ég held að það sé miklu skemmra í að norðausturleiðin opnist og þá er ég ekki viss um að hafnarmiðstöð á Austurlandi á Íslandi sé málið. Þessu tengist sem sagt að við erum að tala um hvaða tækifæri felist í breyttum aðstæðum á norðurslóðum - sem orsakast af hverju? Af hlýnun andrúmsloftsins. Hv. þingmaður nefndi umhverfismálin í lokin. Kjarninn er sá að andrúmsloftið er að hlýna. Hvað ætlum við að gera í því? Er það ekki vandinn sem þarf að taka á, 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir andsvarið. Vissulega eru þetta stórar hugmyndir og stórkarlaleg lausn en þetta er ekki hugmynd frá mér, ég er bara að benda á þau tækifæri sem við getum nýtt hér til framtíðar. Þingmaðurinn talar um umhverfismál og kemur þar að meginpunktinum. Ég er alveg sammála því að við þurfum að bæta okkur í umhverfismálum. Eins og ég sagði áðan held ég að Ísland geti verið góð fyrirmynd í því hvernig önnur ríki ættu að haga umhverfismálum sínum. Við gætum, eins og ég nefndi, tekið það upp að raforkuvæða bílaflotann. Kannski verður ekkert af þessum hlýnunum. Ég vona innilega að við getum dregið úr hlýnun jarðar, auðvitað væri það langsterkast. Ég er bara að benda á tækifæri sem fylgja. Þingmaðurinn dregur í efa að leiðin muni opnast á næstu tugum ára en rannsóknir benda samt til þess að það gerist. Á tveggja til þriggja mánaða tímabili yfir heitasta tímann á jörðinni er þetta opið.

Forseti. Það eru alls konar rannsóknir og sjónarmið fræðimanna í gangi um það hvenær norðurskautið gæti opnast. Sumir tala um fá ár en aðrir um áratugi og allt þar á milli. Fræðimenn eru ekki á einu máli í því. Kjarni málsins í því sem ég er að vekja máls á er að í þingsályktun um stefnu Íslands í málefnum norðurslóða sem samþykkt var á árinu 2011 segir í 8. tölulið, með leyfi forseta: „Að vinna með öllum ráðum gegn loftslagsbreytingum af manna völdum og áhrifum þeirra …“ Það felur í sér að við eigum að leggja okkar af mörkum og vera í fararbroddi þeirra sem vilja vinda ofan af loftslagsbreytingunum. Það getur ekki haft í för með sér annað en það að seinka til dæmis því að þessar siglingaleiðir yfir norðurpólinn opnist. Ég lít þannig á. Ég minni á að ef svartsýnustu spár ganga eftir um hlýnun andrúmsloftsins og með bráðnun jökulsins á Grænlandi spá menn því að yfirborð sjávar hækki um sjö metra. Hvar ætla menn þá að hafa stórskipahöfnina? Ég velti því fyrir mér.  
            

Hæstv. forseti. Ég held að við hv. þm. Árni Þór Sigurðsson séum alveg á sama máli hérna. Auðvitað eigum við að vinna að því að seinka því eftir föngum að þessi jökull bráðni og vinna með öllum mögulegum ráðum gegn loftslagsbreytingum. Ef siglingaleiðirnar opnast samt mundi ég að minnsta kosti ekki vilja glata þeim tækifærum til Rússlands, Kanada eða annarra þjóða ef það er möguleiki að við getum sótt þessi tækifæri. Ég vil ljúka þessu andsvari með því að segja að við Árni Þór erum alveg sammála um að við ættum að vinna gegn öllum loftslagsbreytingum sem stuðla að hlýnun jarðar.

Virðulegi forseti. Takk fyrir góða ræðu. Alltaf þegar talað er um veldisvöxt og svoleiðis finnst mér ræða sjálfkrafa góð, það er mjög gott að skilja þetta hugtak og það hjálpar okkur að skilja mun betur hvað er að gerast. Þó að við stöðvum hlýnun jarðar núna þýðir það ekki endilega að allt bakki eða haldist eins og það er núna. Það er ekki hægt að búast við því að það sem hefur gerst sé viðsnúanlegt þannig að við verðum alltaf að gera ráð fyrir breytingum. Hafnir? Allt í lagi, gæti vel verið. Því má bæta við að skip bíða við Súez sem þýðir væntanlega að skip mundu bíða við höfn sem gæti þýtt margar hafnir. Að sjálfsögðu dreifast þær eitthvað á milli Noregs, Íslands, Kanada o.s.frv. þannig að það er betri dreifing sem er fínt. Þess má geta líka að það er tiltölulega sjaldgæft í jarðsögunni að það séu pólar á báðum skautum. Við sem mannkyn höfum kannski ekki upplifað það en jörðin hefur mjög oft upplifað það að það sé enginn ís á norðurpól, hvað þá á suðurpólnum eða einhvers staðar annars staðar. Ég vildi bara bæta þessum upplýsingum við. Við skulum ekki gera ráð fyrir að okkur takist eitthvert ætlunarverk. Við skulum líka búast við annarri útkomu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir andsvarið. Hann beindi ekki beinni spurningu til mín, en ég tek alfarið undir sjónarmið hans og ábendingar og langar að bæta við að í þessum loftslagsbreytingum erum við Íslendingar líklega bara einn dropi í hafinu í allri þessari loftslagsmengun. Þess vegna fór ég inn á að það er kannski meiri möguleiki fyrir okkur að vera fyrirmynd, taka upp grænna kerfi og jafnvel þá aðstoða önnur ríki við að taka þau upp. Ég hef svolítið velt fyrir mér líka hver sé eftirlitsaðili hjá sínu eigin ríki varðandi losun kolefnis. Þess vegna nefndi ég það að Ísland gæti verið alþjóðastofnun í þessu og jafnvel eftirlitsaðilinn.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir ágæta ræðu hér fyrr í dag. Margrét Einarsdóttir, lektor við Háskólann í Reykjavík, sagði í viðtali við Fréttablaðið í fyrradag að það væri áhyggjuefni að ekki væri búið að gera nauðsynlegar breytingar á stjórnarskránni til að hægt væri að leiða í lög reglugerðir og tilskipanir Evrópusambandsins. Orðrétt sagði hún, með leyfi forseta: „Það þarf að breyta stjórnarskránni og setja inn ákvæði um valdframsal til alþjóðlegra stofnana til þess að hægt sé að innleiða ákvæði um bankaeftirlit á sviði fjármálaþjónustu. Annars væri ekki hægt að útiloka að ákveðinn hluti samningsins yrði bara settur í frost hjá okkur. En samningurinn virkar ekki ef við hættum að geta innleitt afleidda löggjöf á einhverju sviði hans.“ Margrét bendir líka á að þó að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hafi enn ekki gripið til aðgerða vegna þessa sé það pólitísk spurning á vettvangi Evrópusambandsins hvort til þess kunni að koma. Þessi ummæli Margrétar eru í samræmi við ábendingar frá öðrum lögfróðum aðilum sem meðal annars hafa borist til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis. EES-samningurinn hefur skilað okkur miklu, en á sama tíma stöndum við frammi fyrir því sama og ríki Evrópusambandsins: Sífellt háværari kröfum frá Brussel um aukið valdframsal. Ríki Evrópusambandsins eru farin að spyrna við fótum og benda á að krafan um valdframsal sem nú eigi sér stað sé í litlu samræmi við þá aðildarsamninga sem þau undirrituðu á sínum tíma. Evrópusambandið byggir hins vegar tilveru sína á hinu svokallaða þjóðfrelsi. Til að það nái fram að ganga verður að vera samræmi í löggjöf einstakra landa. Í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra kemur fram að á undanförnum árum hafi fjölgað jafnt og þétt þeim gerðum sem bíða upptöku í EES-samninginn og er hér fyrst og fremst verið að tala um reglugerðir og tilskipanir. Við erum ekki að tala um neinn smáfjölda. Árið 2012 voru um 500 gerðir teknar upp í EES-samninginn, um 400 í fyrra og um síðustu mánaðamót biðu 580 gerðir eftir upptöku í EES-samninginn. Spurningin er þessi: Ætlum við að gera nauðsynlegar breytingar á íslensku stjórnarskránni til að tryggja virkni EES-samningsins? Ætlum við að loka augunum og brjóta stjórnarskrána með innleiðingu reglugerða sem eru þegar farnar að reyna mjög á hana? Eða ætlum við að leita annarra leiða, t.d. með samningum? Það verður að segjast eins og er að mér finnst ólíklegt að slíkir samningar náist. Evrópusambandið og EES-samningurinn standa og falla með þessu töfraorði, einsleitni. Aðildarríki getur ekki verið með sérsamninga nema í afar takmörkuðum mæli. Slíkt stríðir gegn grundvallarforsendum og tilverugrunni EES og Evrópusambandsins. Eftir stendur spurningin ósvöruð hvernig við ætlum að bregðast við. Svarið liggur ekki fyrir. Margir benda á, m.a. hér í þingsal, að rétt sé að ganga alla leið og ganga í Evrópusambandið, við séum hvort sem er að innleiða flestar reglugerðir og tilskipanir þess. Ég tel að hagsmunum okkar sé betur borgið utan Evrópusambandsins. Umræðan hér gengur út á að öll okkar vandamál leysist í einu vetfangi með inngöngu, hagur heimilanna vænkist, halli á ríkissjóði heyri sögunni til, vaxtalækkun sé jafn örugg og að það kemur dagur eftir þennan dag og að brosið fari aldrei af andlitum okkar í hinu nýja sæluríki ESB. Auðvitað er það fjarri lagi. Mikil ólga og óánægja er meðal aðildarríkja Evrópusambandsins með framgöngu þess. Aðild hefur ekki tryggt betri lífskjör í mörgum aðildarríkjum. Vextir eru misjafnir í ríkjunum og nokkur þeirra hafa neyðst til að leita í neyðarsjóði Evrópusambandsins til að halda sér á floti. Félagslegur ójöfnuður hefur aukist til muna innan Evrópusambandsins og ógnar orðið sambandinu sem heildar. Mikið fylgi er við úrsögn úr sambandinu innan margra ríkja, m.a. í Bretlandi. Slíkt gæti ógnað tilveru Evrópusambandsins. Ráðamenn þess eru jafnvel farnir að tala um að því verði ekki bjargað nema með stofnun sambandsríkis Evrópu. Ríki Evrópu geta ekki lengur verið í fjarbúð þar sem hinir stóru verða að taka á sig endalausar fjárhagslegar skuldbindingar hinna minni. Það er allt eða ekki. Sambandsríki Evrópu blasir við á næstu árum. Við slíkar aðstæður get ég ekki mælt með aðild að Evrópusambandinu. Að því sögðu má vel vera að ég skipti um skoðun eftir fimm eða tíu ár, en fyrst verð ég að sjá hvert sambandið stefnir. Það er hin eina ábyrga afstaða. Sem betur fer er meiri hluti landsmanna sammála mér í því. Að því sögðu verður umræðan að undanförnu, innan þings og utan, furðuleg. Krafa er um þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhald viðræðna. Krafa er um að stjórnvöld setjist að samningaborðinu og geri samning, einungis til að fella hann síðan í þjóðaratkvæðagreiðslu. Krafa er um að hæstv. ráðherrar Sigmundur Davíð, Bjarni Benediktsson og Gunnar Bragi setjist að samningaborðinu með stækkunarstjóra Evrópusambandsins og segi: Við erum komnir til að semja um aðild að ESB, herra Füle. Við erum reyndar andvígir aðild og mikill meiri hluti þjóðarinnar líka en við viljum samt sjá hvernig samningurinn lítur út. Hvernig samningaviðræður yrðu það? Stjórnarflokkarnir voru kosnir meðal annars vegna stefnu þeirra í Evrópumálum. Þingsályktunartillaga um að draga umsóknina að ESB til baka hefur sætt mikilli gagnrýni. Ég hef sagt að nauðsynlegt sé að ná eins mikilli sátt um málið og hægt er. Sjálfur tel ég rétt að skoða til dæmis málamiðlunartillögu Vinstri grænna. Ég er ekki að segja að hún verði ofan á en mér finnst sjálfsagt að skoða hana. Þetta er mál sem við getum ekki haft hangandi yfir okkur mikið lengur. Það eru stór og mikil mál að detta hér inn á næstu dögum og vikum sem varða heimilin í landinu með beinum og afgerandi hætti. Við verðum að gefa okkur góðan tíma til að ræða þau mál í þaula. Við þurfum því að finna sáttaleið sem flestir geta sætt sig við í Evrópusambandsmálinu og snúa okkur að öðru. Aðeins varðandi málefni Úkraínu. Þau hafa komið til umræðu í dag, enda full ástæða til að hafa áhyggjur af þróun mála þar. Ég verð að segja að ég hef orðið fyrir nokkrum vonbrigðum með viðbrögð vestrænna ríkja, enn sem komið er a.m.k. Ljóst er að Rússar láta sér ekki segjast og hættan er sú að um frekari útþenslu þeirra verði að ræða. Rússar eru fyrirferðarmiklir í ýmsum ríkjum í kringum Úkraínu og hætta er á að þeir láti ekki staðar numið hér heldur snúi sé að öðrum ríkjum til að svara kalli einstakra hópa þar um sameiningu. Hvaða áhrif mun þetta mál síðan hafa á málefni norðurslóða þar sem fjölmörg mál eru óútkljáð? Ljóst verður að við verðum að hafa skýra afstöðu þegar kemur að Rússum. Fagna ég yfirlýsingum utanríkisráðherra þar um. Tvær ályktanir um málefni Úkraínu verða lagðar fram á fundi Evrópuráðsins í næsta mánuði. Hef ég sett nafn mitt á þær báðar. Þess ber að geta að hlutverk ráðsins er ekki síst að vinna að mannréttindum og lýðræðisumbótum í aðildarríkjunum. Í ályktun sem danski þingmaðurinn Michael Aastrup Jensen hefur lagt fram er gert ráð fyrir að Rússar verði sviptir atkvæðarétti í ráðinu og í ályktun sem breski þingmaðurinn Robert Walters hefur lagt fram er hvatt til að staða Rússa almennt innan Evrópuráðsins verði endurskoðuð, en þeir hafa verið mjög fyrirferðarmiklir þar. Sjálfur tel ég fullvíst að báðar ályktanirnar verði samþykktar og þær verði lóð á þær vogarskálar að þvinga Rússa til að fara eftir alþjóðasamningum. Að lokum aðeins varðandi Sýrland. Það má segja að þetta sé týnda stríðið, búið að standa í meira en þrjú ár með skelfilegu mannfalli. Á annað hundrað þúsund manns hafa látið lífið í þeim átökum sem þar eru í gangi. Flóttamenn skipta milljónum. Sýrland hverfur oft í umræðunni og menn gleyma því að átökin þar kosta tugi eða hundruð manna lífið á degi hverjum. Í þeim átökum er enginn sigurvegari og Sýrland er bitbein stórveldanna. Ástandið er skelfilegt. Það er svolítið eins og menn hafi haldið að samkomulag um eyðingu efnavopna mundi leysa öll vandamál Sýrlands. Svo er auðvitað ekki. Við verðum að halda vöku okkar. Alþjóðasamfélagið verður líka að gera það. Við megum ekki gleyma því hörmulega ástandi sem er í Sýrlandi.

Herra forseti. Hv. þingmaður sagði réttilega að nauðsynlegt sé að leita sátta í þeirri hörðu deilu sem hefur sprottið upp í kringum tillögu hæstv. utanríkisráðherra um að afturkalla umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Það er mjög auðvelt að ná sátt í því máli. Sáttin liggur í því að hæstv. ríkisstjórn efni þau loforð sem hún gaf fyrir og eftir kosningar. Það er ekki flóknara en það. Ástæðan fyrir þessari deilu er auðvitað sú að þetta kom öllum að óvörum. Þetta var allt annað en það sem ríkisstjórnin hafði sagt. Ef það er svo eins og hv. þingmaður rakti í ræðu sinni að það væri svo margt sem mælti gegn því að núverandi ríkisstjórn gæti lokið samningum þá velti ég því upp og leyfi mér, eins og einn flokksbróðir hv. þingmanns sagði einu sinni, að hugsa upphátt úr ræðustól. Ætli þeim skynsömu mönnum hafi ekki komið það til hugar fyrir kosningar þegar þeir hver um annan þveran gáfu þær yfirlýsingar? Ég þekki þá af allt öðru en greindarskorti. Ég tel því að svarið við þessari spurningu sé já og hv. þingmaður þarf ekki að andsvara því. Eitt af því sem hv. þingmaður taldi gegn því að hægt væri að ganga í Evrópusambandið var að ljóst væri að hans mati að Evrópa mundi á næstu árum þróast yfir í það að vera sambandsríki. En nú hefur hv. þingmaður sagt það hér í ræðustól að hann hafi lesið þá skýrslu sem Hagfræðistofnun gaf út um daginn og hæstv. ráðherra mælti fyrir fyrir um það bil tveimur vikum. Þar kemur það algjörlega skýrt fram og mjög afdráttarlaust til dæmis hjá Stefáni Má Stefánssyni, prófessor emeritus, að eðli Evrópusambandsins er ekki eðli sambandsríkis og það er ekki að þróast í þá átt. Þvert á móti, með falli stjórnarskrárinnar hafa öll ríkin nema hugsanlega eitt bakkað frá þeirri skoðun. Getur hv. þingmaður ekki fallist á það að þeirri röksemd hafi verið hrundið með þeirri ágætu skýrslu sem hæstv. utanríkisráðherra lagði fyrir þingið, því að þar er það sagt?

Virðulegi forseti. Það hefur svo sem margsinnis komið fram í umræðum að núverandi stjórnvöld gáfu út þá yfirlýsingu fyrir kosningar að ekki yrði haldið áfram í þessum viðræðum nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu.

Það er lausnin, elsku drengurinn.

Síðan hafa menn verið að leggja mismunandi túlkun í þau ummæli hvað þau þýða. Auðvitað hefði kannski mátt orða það skýrar. En það liggur alveg fyrir að viðræðum yrði ekki haldið áfram nema þjóðaratkvæðagreiðsla yrði á undan. Það liggur alveg fyrir. Það er ekki verið að svíkja það neitt. Varðandi sambandsríki Evrópu vill svo til að nokkrir af æðstu yfirmönnum og embættismönnum Evrópusambandsins hafa verið að hvetja til þess að sú leið yrði farin að ríki Evrópusambandsins færðust í átt að sambandsríki. Hægt er að fletta upp þeim ummælum ef hv. þingmaður þekkir ekki til þeirra. Nokkrir af æðstu yfirmönnum Evrópusambandsins hafa hvatt til þess að sú leið verði farin. Ég er mjög undrandi á því að hann skuli ekki kannast við það.

Herra forseti. Ég kannast nú heldur betur við ummæli José Manuel Barrosos, en hann ræður bara engu um það. Það vill svo til að þjóðþingin og aðildarlöndin ráða öllu um það. Aðeins til að hughreysta hv. þingmann er rakið mjög ítarlega í þeim texta sem Stefán Már Stefánsson prófessor skrifaði fyrir hæstv. utanríkisráðherra hvernig nýgenginn dómur stjórnlagadómstóls Þýskalands segir það bókstaflega svart á hvítu: Það er ekki hægt. Ég held að það sé algjörlega skýrt. Annað sem vakti athygli mína í máli hv. þingmanns er að hann sagði réttilega að sambýlið er orðið ansi þröngt milli stjórnarskrárinnar og EES-samningsins. Það er hárrétt hjá honum. Það blasir við að fram undan er upptaka tilskipana sem eru þannig að ekki er nokkur möguleiki á að þær geti samrýmst stjórnarskrá Íslands. Þá sagði hv. þingmaður: Það er tvennt til, annars vegar að leita samninga við Evrópusambandið um þau mál, en hann sagði jafnframt að hann teldi ólíklegt að þeir næðust vegna þess að öxullinn sem bæði EES og Evrópusambandið hverfast um er einsleitnin. Hann gaf sér niðurstöðuna, sem ég held að sé rétt hjá honum. Ég held að það muni ganga mjög illa, sérstaklega á þessum sviðum. Svo sagði þingmaðurinn: Ef það gengur ekki verður bara að gera eitthvað annað. En hvað er þetta eitthvað annað? Við verðum að velta því fyrir okkur. Ef það er svo að menn ætla ekki að láta reyna á Evrópusambandsaðild þá ætlum við að reyna að lifa með EES-samningnum, og þá þurfum við að taka upp þessar nýju djúptæku gerðir. Ef það er ekki hægt, eins og ég og hv. þingmaður erum greinilega sammála um, hvað þá? Þá stöndum við frammi fyrir því að samningurinn er í uppnámi. Hvað gera bændur þá?

Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir með ýmsum yfirmönnum Evrópusambandsins að það samband mun óhjákvæmilega þróast í þá átt að verða að sambandsríki Evrópu að öllu óbreyttu. Jafn ólík og þessi ríki eru  Niðurstaðan er samt óhjákvæmileg þegar til lengri tíma er litið. Ef menn vilja halda þessu samstarfi áfram mun það þróast í þá átt. Varðandi hitt málið um stjórnarskrána og reglugerðir og tilskipanir EES kom fram í ræðu minni að ég hef ekki svar við þeirri spurningu hvaða leið við eigum að fara. Þetta er hins vegar mjög alvarlegt mál sem við þurfum að skoða mjög vel hér innan dyra í þinginu, í nefndum þingsins, vegna þess að við verðum að finna lausn á því. EES-samningurinn hefur nýst okkur mjög vel í gegnum árin, en nú er komin upp sú staða að við þurfum að skoða hvaða leiðir eru færar í framhaldinu. Ég viðurkenni það fúslega að ég hef ekki svarið við þeirri spurningu.

Virðulegi forseti. Takk fyrir góða og fróðlega umræðu. Aðeins varðandi síðustu ræður þá er svo sem alveg hægt að fara í texta stjórnarsáttmálans og greina rökfræðilega hvað hann þýðir í rauninni, en til þess þyrfti ég að fá tússtöflu og ýmislegt og beinar tilvitnanir, en ég ætla ekki að fara í það núna. Ég segi bara að ýmsir geta gert það. Þegar ég velti fyrir mér kaflanum um ESB í skýrslunni koma upp ákveðnar spurningar. Sem pæling: Hvað ef það kæmi til þjóðaratkvæðagreiðslu, hver svo sem spurningin yrði? Þá vil ég slá ákveðna varnagla við því hvað þyrfti að gerast fyrst. Það þarf að liggja fyrir túlkun á því hvað niðurstöður þýða áður en atkvæðagreiðsla hefst. Ef niðurstaðan er t.d. 50%:50%, hvað þýðir það? Ef 60% eru hlynntir, hvað þarf þá að gera? Hver er aðgerðaáætlunin sem fylgir því? Þetta er mikilvægt upp á það að skilja spurninguna. Í stjórnlagaþingskosningunum var til dæmis spurt um þjóðkirkjuna, með leyfi forseta: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um þjóðkirkju á Íslandi?“ Meiri hlutinn sagði já. Ef ég set síðan ákvæði sem er eitthvað á þessa leið: Á Íslandi á ekki að vera nein þjóðkirkja - þá er ákvæði í stjórnarskránni um þjóðkirkju og uppfyllir þar af leiðandi þessa lýðræðislegu niðurstöðu, en það var væntanlega ekki tilgangur spurningarinnar. Ég get spurt spurningar en ef ég veit ekki tilganginn með henni, veit ekki hvernig á að túlka niðurstöðuna þá get ég ekki svarað henni á réttan hátt. Þetta skiptir máli varðandi þá spurningu sem mundi verða spurð í þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu sem yrði haldin. Ef niðurstaðan yrði sú að það ætti að halda viðræðum áfram, hvað þá? Þá þarf að liggja fyrir ákveðin aðgerðaáætlun. Það má spyrja: Hverju treystum við, þjóðin, til þess að sinna samningum sem best? Treystum við þeim sem eru á móti inngöngu? Væntanlega væri hagur þeirra að ná slæmum samningi því að það er ólíklegra að sá samningur yrði samþykktur. Hver fengi góðan samning? Væntanlega þeir sem vilja að samningurinn verði samþykktur. Það er líklegra að þeir ættu að sjá um samningsgerðina, alla vega votta að hún hafi verið eftir kúnstarinnar reglum. Hver hefur síðan hag af góðum samningi? Það er að sjálfsögðu þjóðin. Eina rökrétta leiðin til þess að bjóða þjóðinni samning er að hafa hann eins góðan og við getum. Þetta snýst allt um að það liggi fyrir túlkun á því hvað spurningin í þjóðaratkvæðagreiðslunni þýðir, hver aðgerðaáætlun er miðað við hverja niðurstöðu fyrir sig og gætt sé hlutdrægni þeirra sem eiga í samningsviðræðunum. Mér finnst þetta dálítið mikilvægt, sérstaklega með tilliti til fyrri þjóðaratkvæðagreiðslna og villandi spurninga sem var hægt að túlka á mismunandi vegu eftir hentisemi.

Herra forseti. Mér finnst umræðan sem hefur verið hér í dag, að vísu ekki yfir troðfullum sal en a.m.k. mjög áhugasömum sal af þeim sem hlýða á, hafa verið mjög áhugaverð. Mér hefur fundist sem menn hafi þokað sig fram til þess að skilgreina betur þann vanda sem við stöndum hugsanlega frammi fyrir og enginn náði kannski að lykja lófa sínum eins vel um hann og einn af þeim hv. þingmönnum sem töluðu hér rétt áðan, hv. þm. Karl Garðarsson. Hann benti réttilega á að Íslendingar stæðu frammi fyrir því vandamáli að stjórnarskráin og EES-samningurinn, sem hæstv. ríkisstjórn vill byggja á, a.m.k. til nánustu framtíðar, eru ekki að öllu leyti samrýmanleg. Svipaðra viðhorfa fannst mér gæta hjá formanni utanríkismálanefndar, hv. þm. Birgi Ármannssyni, sem gerir sér augljóslega mætavel grein fyrir því og telur að þar þurfi í það minnsta skóhorn til að láta hvort tveggja ná rækilega saman. Hv. þm. Karl Garðarsson taldi að vegna þess að Evrópusambandið líkt og samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið hverfist um sama öxul, þ.e. öxul einsleitninnar, yrði mjög erfitt fyrir okkur að ná niðurstöðu í samningum við Evrópusambandið um einhvers konar breytingar eða aðlaganir á þeim tilskipunum sem fyrir liggur að við þurfum að taka upp á allra næstu missirum. Ég á hér við þær merkilegu tilskipanir og djúprættu sem varða nýjar eftirlitsstofnanir og eftirlitsvald á sviði fjármála og banka. Í þingskjali, sem verður rætt hér síðar í dag, var haft eftir hæstv. utanríkisráðherra, af fundi þar sem hann var í útlöndum, að hann hefði fyrir því góðan skilning eða góð orð hjá lagasviði framkvæmdastjórnarinnar í Brussel að tiltekin málamiðlun sem menn hafa verið að ræða og ætti að byggjast á hinu hefðbundna tveggja stoða kerfi félli þar í jákvæðan jarðveg. - Herra forseti. Af því hv. þingmaður, fyrrverandi formaður utanríkismálanefndar, horfir á mig spurnaraugum er þetta haft eftir hæstv. ráðherra í skýrslu þingmannanefndar EES/EFTA-landanna. - Spurningin í augum hans er vel skiljanleg. Ég ímynda mér að hæstv. ráðherra hafi komið að máli við kollega sína og starfsbræður í Brussel og fengið jákvæð svör. Þeir eru alltaf dálítið jákvæðir þar; það veit enginn betur en ég. Það breytir ekki hinu, að við erum sem sagt komin í þá stöðu að það liggur fyrir að við þurfum að taka upp tilskipanir sem skipta mjög miklu máli og ekkert bendir til þess að við sleppum við en við getum ekki tekið þær upp að óbreyttu. Við höfum hér þingmenn, hver sín megin stjórnarlínunnar, sem hafa verið sammála um það, a.m.k. tveir í þessari umræðu, að ekki muni nást sátt í því máli. Hvað þýðir það? Það þýðir að samningurinn er í uppnámi. Það er nokkuð sem við verðum að horfast í augu við vegna þess að hann er eitt af því sem hefur skapað velsæld á Íslandi. Hann er gríðarlega mikilvægur fyrir atvinnulíf okkar, eins og hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason rakti hér áðan, 90% af útflutningi okkar er til Evrópu og 65% til ESB-landanna. Hvað gera bændur þá? Þeirrar spurningar var spurt fyrr í dag. Ég hef svar við því sem hv. þingmenn stjórnarliðsins eru að meira eða minna leyti ósammála. Ég tel að besta leiðin fyrir okkur sé að ganga í Evrópusambandið og hafa áhrif innan vébanda þess. Hv. þingmenn sem eru annarrar skoðunar telja að við munum hafa lítil völd. Ég óttast það ekki. Svona af því ég hef verið að vísa í mína nýju biblíu, viðauka Stefáns Más Stefánssonar prófessors, þá kemur þar líka fram og var reyndar staðfest í umræðu við hann í nefndinni, að hann telji ekki að lítil ríki séu áhrifalítil eða komi málum sínum illa fyrir borð. Hann telur að þeim hafi tekist vel að verja hagsmuni sína. Það má segja að við séum komin að kjarna málsins: Við munum ekki að óbreyttri stjórnarskrá geta tekið upp gerðir sem við þurfum að taka upp. Það þýðir að EES-samningurinn er í uppnámi. Svarið við spurningunni: Hvað gera bændur þá? - Ég hef ekkert svar annað en ganga í Evrópusambandið. Eins og hv. þm. Karl Garðarsson sagði réttilega 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Helsta atriðið sem ég vildi nefna í þessu samhengi er að það er alveg rétt túlkun hjá hv. þingmanni að ég telji að sá núningur sem vissulega er fyrir hendi milli stjórnarskrár og samningsins um Evrópska efnahagssvæðið sé þess eðlis að það þurfi í sumum tilvikum skóhorn til þess að leysa það mál. Ég held hins vegar að við getum leyst þessi mál án þess að ganga í Evrópusambandið. Ég er sannfærður um að slíkar lausnir eru finnanlegar. Ég vil ekki á þessu stigi fullyrða að fyrir höndum séu einhver óleysanleg vandamál í þessu sambandi, hvort sem það eru reglugerðir á sviði fjármála, eftirlits eða annað þess háttar. Varðandi hins vegar það sem snýr að stjórnarskrárbreytingum þá veit hv. þingmaður auðvitað að ákveðnar stjórnarskrárbreytingar eru í umræðunni núna innan þeirrar nefndar sem forsætisráðherra skipaði í haust til þess að fara yfir stjórnarskrármálin. Þar eru nokkur mál sem sett hafa verið í sérstakan forgang. Þar á meðal er ákvæði eins og hv. þingmaður var að vísa hér til og fleiri hafa gert í umræðunni í dag sem mundi, næði það fram að ganga, heimila takmarkað framsal ríkisvalds á afmörkuðum sviðum til alþjóðlegra stofnana sem Ísland á aðild að. Ég nefndi fyrr í umræðunni að það mundi trúlega ekki leysa allan vanda, en það gæti leyst hluta þeirra vandamála sem stafa af þeim árekstri sem verður annars vegar milli fullveldisreglunnar eins og hún birtist í íslensku stjórnarskránni og hins vegar þeirra breytinga sem eru að verða á EES-samningnum. Það leysir ekki allan vanda, en þetta er í farvegi. 

Herra forseti. Hvernig á ég að vita hvað er að gerast í stjórnarskrárnefnd? Ég er bara starfsmaður á plani og …  Það breytir ekki hinu að þó að þessi breyting verði gerð á stjórnarskránni er þetta tiltekna vandamál óleyst. Það er mesta vandamálið. Hvað gerum við þá? Það voru engin svör við því, jafnvel hjá hinum snjalla hugsuði, formanni utanríkismálanefndar. Hann benti á takmarkaða framsalsmöguleika, en stóru málin eru þar eftir sem áður. Þá hef ég samt sem áður þann valkost sem ég hef bent á. En hv. þingmaður 

Hæstv. forseti. Það er áhugavert að hv. þm. Össur Skarphéðinsson telur að það sé mikilvægt, eða ég skil hann svo, að gera breytingar á stjórnarskrá sem heimila þetta takmarkaða framsal sem í sumum tilvikum er krafist af okkur í kringum samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Þó er ástæða til að vekja athygli á því að hann var í fjögur ár utanríkisráðherra ríkisstjórnar sem vann ötullega að því að koma okkur inn í Evrópusambandið án þess að nokkur stjórnarskrárbreyting væri gerð sem 

Í stjórnarskrárfrumvarpinu.

Í stjórnarskrárfrumvarpinu var ekki að finna  
             Það er hins vegar áhugavert að fá þennan flöt fram í umræðunni vegna þess að það kristallar í mínum huga mjög skýrt að framsalsheimild á takmörkuðu sviði sem lýtur að einhverjum afmörkuðum þáttum er ekki það sem dugar sem stjórnarskrárbreyting til þess að heimila okkur inngöngu í Evrópusambandið. Það þarf mun víðtækari heimild og skýrari heimild til þess að fara í það viðamikla framsal á fullveldisrétti sem felst í aðild að Evrópusambandinu. Það er kannski það sem ég vildi helst draga fram í umræðunni á þessu stigi vegna þess að oft er látið í veðri vaka að það fullveldisframsal sem fælist í inngöngu okkar í Evrópusambandinu sé nú eiginlega ekki neitt miðað við það sem staðan býður upp á í dag.

Herra forseti. Ég held að vísu að deila megi um það. Ég er þeirrar skoðunar að við styrkjum fullveldi okkar, en hv. þingmaður má reyna að sannfæra mig í ræðum komandi missira um annað. Við endurheimtum a.m.k. hluta af því fullveldi sem við höfum tapað með því að vera meðlimir í Evrópska efnahagssvæðinu ef við gerumst aðilar að Evrópusambandinu. Það er vegna þess að þá höfum áhrif á ákvarðanir og sitjum í stofnunum sem hafa áhrif á líf okkar sem þjóðar. Ég geri mér grein fyrir því að sú breyting sem hv. þingmaður talar um á stjórnarskránni felur einungis í sér möguleikann á því að taka upp tilskipanir sem hafa afmörkuð, tilgreind áhrif og að þær fela ekki í sér nægilegar framsalsheimildir til þess að Ísland geti orðið aðili að Evrópusambandinu. Hv. þingmaður kemur og glottir kaldhæðinn við tönn og spyr hvort ég geri mér grein fyrir þeirri staðreynd. Ég geri það. En fyrir utan það að vera Evrópusinni er ég líka góður Íslendingur. Við þurfum að vinna úr stöðunni eins og hún er hverju sinni með hagsmuni Íslands fyrir brjósti. Ég er fjallgrimmur í þeirri vissu minni að hv. þm. Birgir Ármannsson velur af einhvers konar skilningsskorti ekki þann kost sem bestur er fyrir íslensku þjóðina. En ég veit hann gerir það af góðum huga og telur að það sé hin rétta leið. Ég er því allsendis ósammála. Ég vil fara aðra leið. En ef hún er ekki í boði eins og sakir standa verðum við alla vega að vinna eins vel úr stöðunni og hægt er. Ég er orðinn mjög kreddufastur gagnvart stjórnarskránni eins og hv. þingmaður veit. Ég tel að ekki sé 

Forseti. Ég ætla að halda mig við það efni sem menn voru að ræða, það varðar hugsanlegar stjórnarskrárbreytingar og EES-samninginn. Ég er reyndar ekki sammála því sem kom fram hjá hv. formanni utanríkismálanefndar varðandi þær hugmyndir sem voru til umfjöllunar í utanríkismálanefnd í tengslum við stjórnarskrárbreytingar á síðasta kjörtímabili, að þær hefðu ekki fjallað einnig um hugsanlega aðild að Evrópusambandinu. Ég get farið betur yfir það. Ég held að það sé rangur skilningur. Það sem mig langaði að eiga orðastað um við hv. þm. Össur Skarphéðinsson, sem nú er horfinn fyrir horn, er spurningin um breytingar á stjórnarskránni að því er varðar EES-samninginn. Við erum sammála um að stjórnarskráin þurfi að njóta vafans og að við erum farin að rekast í stjórnarskrána alloft og þannig verður það einnig á næstunni. Þá er spurningin hvort þingmaðurinn telji að breytingar á stjórnarskránni eigi að lúta að heimild til framsals til stofnana sem við eigum aðild að eða tökum þátt í. Á því getur verið aðeins merkingarmunur, stofnanir sem við eigum aðild að eða alþjóðasamvinna sem við tökum þátt í. Telur þingmaðurinn að breytingar á stjórnarskránni yrðu eingöngu að lúta að þessu eða ættu þær að vera víðfeðmari til þess að geta tekið til annars konar alþjóðasamvinnu sem menn mundu meta að væri meiri háttar framsal á ríkisvaldi, svo sem aðild að Evrópusambandinu? Þetta vil ég frá fram frá hv. þingmanni.

Frú forseti. Fyrst vil ég rifja það upp að þegar við samþykktum að gerast aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu var þetta allt saman á gráu svæði. Þegar hinar fjóru lagabrekkur voru fengnar til þess að fara höndum um hvort samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið stæðist stjórnarskrána komust þær að þeirri niðurstöðu að svo væri líklega en það væri á gráu svæði. Síðan hafa orðið töluverðar breytingar. Við höfum tekið upp tilskipanir og gerðir sem eru þannig að ef maður lítur á þær má segja að á afmörkuðu sviði framselji þær vald út úr landinu. Menn hafa komist að þeirri niðurstöðu að það sé heimilt af því það sé svo vel skilgreint og það sé á svo afmörkuðu svæði, en það brýtur samt gegn anda stjórnarskrárinnar. Þegar þessi dæmi eru orðin allmörg, og við fjöllum um nokkur þeirra þessar vikur og mánuði, þá er ég þeirrar skoðunar að allnokkur tími sé liðinn frá því að við fórum út af þessu gráa svæði og árekstur varð á milli stjórnarskrár og aðildar okkar að EES. Að því er varðar síðan spurninguna sem hv. þingmaður varpar til mín þá er ég þeirrar skoðunar að við eigum að taka stærra skrefið. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að gera breytingar á stjórnarskrá sem feli í sér nægilega sterkar og víðar heimildir til þess að við getum orðið aðilar að Evrópusambandinu. Ástæðan er sú að það liggja fyrir yfirlýsingar frá hæstv. ríkisstjórn og forustumönnum hennar, nánast öllum nema formanni utanríkismálanefndar, um að það eigi að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna. Formaður Sjálfstæðisflokksins segir að það skuli vera á fyrri hluta kjörtímabilsins. Ég tel að niðurstaðan úr þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu verði jákvæð og það verði haldið 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar sem var skýrt. Það sem ég vil hins vegar velta upp í framhaldinu er þetta: Ef sú leið yrði farin sem mér fannst hv. þm. Birgir Ármannsson, formaður utanríkismálanefndar, tala um, að stjórnarskrárbreyting yrði ákveðin í þeirri þröngu merkingu að hún heimilaði takmarkað framsal eða á afmörkuðu vel skilgreindu og afmörkuðu sviði, eins og það er gjarnan kallað og stjórnspekingar hafa sagt að er heimilt ef þannig er búið um hnútana, þá er ekkert sem kemur í veg fyrir að vel skilgreint svið, jafnvel afmarkað, sé býsna víðfemt. Það getur verið mjög víðfemt þó að það sé vel skilgreint og afmarkað. Þá er spurningin: Ef stjórnarskrárbreyting væri með einhverju þrengra formi, eins og hv. formaður utanríkismálanefndar er að tala um, mundum við ekki samt lenda í vanda með EES-samninginn áfram? Verðum við ekki að gera ráð fyrir því að hann muni áfram þróast þannig að það komi fleiri og fleiri tilskipanir sem við munum lenda í vandræðum með, jafnvel þó að þær verði vel skilgreindar hver fyrir sig? Ef framsalsheimildin í stjórnarskránni er mjög þröng þá er hún að minnsta kosti komin inn í stjórnarskrána, en þröng. Er þá ekki hætt við að menn muni eftir sem áður lenda á kant við stjórnarskrána þegar fram líða stundir með EES-samninginn?

Frú forseti. Þetta er kannski eins og að túlka Kóraninn, menn eru hér komnir út í orðsifjafræði. Ég tel að svar við spurningu hv. þingmanns sé algjörlega orpið undir skilgreiningu á því hvað sé vel afmarkað svið. Mér fannst hv. þingmaður vera að leiða getum að því að hugsanlega væri hægt að nýta hina skemmri skírn varðandi stjórnarskrárbreytingu með túlkunum í þá veru sem mér fannst hann feta sig í áttina til þannig að breytingin mundi rúma Evrópusambandsaðild svo fremi sem valdframsalið væri mjög vel skilgreint. Það kann vel að vera að það sé hægt. Af því ég vísaði í Kóraninn vil ég líka vísa í bók bókanna, Biblíuna, og segja: Ég er almennt þeirrar skoðunar - eins og þar stendur - að ræða þín skuli vera já, já og nei, nei. Ég tel að við eigum að takast á um þetta. Svo verður einhver undir. Ég tel að að lokum verði það hv. þm. Birgir Ármannsson en við aðrir berum hinn efri hlut. Ég held að þessir hlutir þurfi að vera skýrir. Ef skemmri leiðin verður ofan á er sá möguleiki uppi að í framtíðinni kunni aftur að skapast sami árekstur og við erum að glíma við núna millum stjórnarskrár og EES-samningsins. Fjandakornið, frú forseti, afsakið orðbragðið, það gerist í næstu framtíð. Ég held að menn hljóti, ef þeir ráðast í svona breytingar, að gera það með þeim hætti að þær taki yfir þau vandamál sem við erum að glíma við núna og sjáum fyrir. Það er síðan hv. formanns utanríkismálanefndar að leysa stærra málið sem snýr að því hvernig hann ætlar að geta samrýmt nýjar tilskipanir, sem hann veit, 

Hæstv. forseti. Við erum að ræða skýrslu hæstv. utanríkisráðherra Gunnars Braga Sveinssonar um utanríkis- og alþjóðamál samkvæmt hefð. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að leggja þessa skýrslu fyrir og ræða hana í breiðara samhengi. Margir hv. þingmenn hafa kveðið sér hljóðs um skýrsluna, rætt hana og komið víða við. Megintilgangurinn með henni er að gefa mynd af stöðu Íslands í alþjóðasamfélaginu, fara yfir stefnumið hæstv. ríkisstjórnar og þá þjónustu sem utanríkisþjónustan veitir okkur. Ég verð að segja að skýrslan gefur í það minnsta mér góða mynd af þeirri víðtæku þjónustu sem veitt er og þeim margþættu hagsmunum sem eru undir. Umræðan hefur bara verið býsna góð. Þegar maður kemur svona með seinni skipunum verður maður að líta til þeirrar umræðu sem verið hefur. Ég ítreka að mér finnst umræðan góð. Menn hafa komið víða við. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir kom inn á borgaraþjónustuna. Starfsemi hennar miðar að því að greiða götu okkar borgaranna sem þurfum aðstoðar við á erlendri grundu. Segja má að þessi þjónusta sé alltaf að aukast, eðlilega í okkar breytta samfélagslega mynstri, með auknum flutningum Íslendinga til útlanda til lengri eða skemmri tíma í nám og vinnu, aukinni ásókn útlendra ferðamanna til Íslands og vegna vinsælda Íslands sem ferðamannalands og áfangastaðar. Þetta allt eykur kröfur til þjónustunnar og umfangs hennar. Hún er ansi víðtæk. Þegar við ræðum í þessu samhengi sparnað í opinberum rekstri viljum við oft og tíðum snúa okkur að utanríkisþjónustunni og skera þar niður. Það er í hróplegu ósamræmi við hið aukna umfang á þessu sviði og það hvernig við ræðum á sparistundum að heimurinn sé að verða að einu svæði. Það er fjölþætt þjónusta sem er farið yfir í skýrslunni. Það þarf að greiða götu okkar borgaranna sem þurfum aðstoðar við á erlendri grundu, eins og segir í skýrslunni, og ýmislegt sem kemur upp eins og neyð vegna veikinda eða slysa. Þá hefur útgáfa vegabréfa stóraukist. Það þarf oft að bregðast við og veita aðstoð vegna sakamála og afplánunar refsidóma, aðstoð við að hafa uppi á týndum einstaklingum og flytja heim látna, veika eða vegalausa borgara, eins og segir í skýrslunni. Eins og ég kom inn á hefur þessi þjónusta aukist töluvert mikið undanfarin ár og í takt við fjölgun Íslendinga sem flytja til útlanda. Þá má segja að á þessum síðustu og viðsjárverðustu tímum komi til kasta borgaraþjónustunnar sem skipuleggur aðgerðir til að koma til hjálpar á hættu- og hamfarasvæðum á þessari upplýsinga- og tæknivæddu öld. Hv. þm. Björn Leví Gunnarsson kom vel inn á það svið mála og sagði margt áhugavert. Virðulegi forseti. Ég trúi því að í gegnum tíðina hafi flestir Íslendingar með einhverjum hætti notið hjálpar eða leiðsagnar og aðstoðar sendiskrifstofanna okkar, til að mynda í London og á Norðurlöndunum. Ég minnist þess sem námsmaður á yngri árum í Kaupmannahöfn og á ferðalögum og í starfi sem leiðsögumaður með hópa í London að liðlegheit utanríkisþjónustunnar og hjálpsemi sendiráðanna bjargaði oft niður í smæstu verkefni sem gætu komið upp, t.d. við lítið atriði eins og þegar passi týnist. Borgaraþjónustunni eru gerð góð skil í skýrslunni og hefur starfsemin byggst verulega á neti kjörræðismanna Íslands, eins og það er orðað í skýrslunni og kemur vel fram þar. Þeir eru taldir í skýrslunni 250 í yfir 80 löndum víðs vegar um álfuna. Flestir leggja á sig ómetanlega þjónustu við íslenska borgara erlendis og án þess að þiggja laun fyrir. Enn og aftur ætla ég að koma að því, þegar við hröpum að ályktunum um að skera megi niður í utanríkisþjónustu, að þetta kostar fyrirhöfn, utanumhald og skipulag. Við eigum að skoða hlutina eilítið betur áður en við beinum spjótum okkar beint að utanríkisþjónustunni þegar kemur að sparnaðartali í opinberum rekstri. Það er hollt fyrir okkur að sjá í skýrslunni hversu víðfeðm borgaraþjónustan er og staðreyndir um þá þjónustu sem Íslendingum í útlöndum býðst. Eins og ég kom inn á fer þeim fjölgandi. Ferðamynstur okkar er jafnframt að breytast. Áður og fyrr ferðuðumst við í skipulögðum hópferðum, í dag förum við meira á eigin vegum og það eykur enn kröfur um fjölbreytni þjónustunnar. Það er oft langt í næstu sendiskrifstofu og þá reynir á hið öfluga net ræðismanna sem eru tilbúnir að koma Íslendingum til aðstoðar. Það hefur ekki farið fram hjá okkur, eins og ég kom inn á áðan, að Ísland er sífellt vinsælli áfangastaður ferðamanna og ferðamönnum fjölgar frá fjarlægum slóðum eins og Kína. Útgáfa vegabréfsáritana er í sendiráðum og gerir mönnum kleift að veita þeim sem hyggja á Íslandsferð betri þjónustu. Þá er einnig minnst á það í skýrslunni að það er aukin krafa um að viðskiptaskjöl ýmiss konar séu staðfest af utanríkisráðuneytinu. Hið sama gildir um ýmiss konar samskipti milli stjórnvalda. Þá hafa breyttar áherslur í námi eins og aukið framboð fjarnáms fjölgað þeim sem óska eftir að þreyta próf frá íslenskum menntastofnunum í sendiráðum Íslands. Þetta fannst mér hvað athyglisverðast í skýrslunni eða kannski mesta ástæðan til að benda á af því að hér hefur verið fjallað nokkuð ítarlega um málefni norðurslóða. Í skýrslunni eru málefnum norðurslóða gerð góð skil og vissulega eru mikil tækifæri fólgin í norðurslóðamálum. Ég árétta mikilvægi þess sem kemur skýrt fram í stefnu stjórnvalda að þær ákvarðanir sem teknar eru um málefni norðurslóða séu teknar á vettvangi Norðurskautsráðsins, að við tryggjum að til grundvallar sé hafréttarsamningur Sameinuðu þjóðanna og að við aukin efnahagsleg umsvif verði stuðlað að sjálfbærri nýtingu auðlinda og gætt að ábyrgri umgengni um hin viðkvæmu vistkerfi norðurslóða og verndun lífríkis. Þá finnst mér mjög athyglisverðir hlutir í gangi á sviði eftirlits, leitar, björgunar og mengunarvarna á svæðum. Þar sem ég á sæti í Íslandsdeild þingmannanefndar EFTA og EES bíð ég spenntur eftir skýrslu sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, sem er með mér í þeirri nefnd, leggur væntanlega fram síðar í kvöld. Mér finnst mjög athyglisverð umræðan sem átti sér stað áðan milli hv. þingmanna sem eru hoknir af reynslu, hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar og Össurar Skarphéðinssonar, og hv. þm.  Er tíminn búinn? 

Hæstv. forseti. Ég ætlaði að bæta örlítið við þá umræðu sem við áttum í nokkrir þingmenn í svörum og andsvörum áðan um EES-samninginn og þau vandamál sem honum tengjast. Ég tek undir að það eru tilvik, eins og ég hef svo sem getið um áður í umræðunni, þar sem íslenski löggjafinn hefur tekið ákvarðanir sem að sönnu orka tvímælis gagnvart stjórnarskránni. Nú er þess að geta að þau tilvik eru ekki svo mörg. Ef við förum yfir hvernig þetta hefur verið er það að sjálfsögðu EES-samningurinn sjálfur sem var umdeildur á sínum tíma en talinn rúmast innan marka stjórnarskrárinnar af flestum fræðimönnum, þótt vissulega væru skiptar skoðanir í þeim hópi líka á þeim tíma. Síðan var aðild okkar að Schengen umdeild út frá svipuðum forsendum þótt uppbygging þar sé með öðrum hætti. Að minnsta kosti er það mitt mat að ekki sé mikill vandi eða ástæða til að hafa áhyggjur af þeim þætti. Síðan eru nokkur tilvik frá undanförnum árum. Það er samkeppnislagabreyting sem átti sér stað 2005, breyting á reglum varðandi loftferðir fyrir fáeinum árum og um loftslagsbreytingar 2012, ef ég man rétt. Þetta eru nokkur afmörkuð dæmi, en það er ekki, eins og stundum er látið í veðri vaka í umræðunni, eins og þetta sé heill hafsjór af málum. Þetta eru tiltölulega fá afmörkuð mál. Sama er með þau mál sem eru í pípunum. Þau eru nokkur. Mér taldist einhvern tímann til að það væru fimm svona mál á leiðinni sem þingið þyrfti að taka afstöðu til á næstu missirum. Sum af þeim eru í þannig farvegi að enn þá er verið að reyna að vinna að lausn. Ég býst við að við munum líka ganga hreint og einlæglega til þess verks í þinginu þegar málin koma í okkar hendur. Í mörgum tillögum hygg ég að lausnirnar séu fyrir hendi og þær séu gerlegar þó að í öðrum tilvikum kunni að vera um að ræða erfiðar lausnir, getum við sagt sem svo. Þannig að ég viðurkenni vandamálið en ég held að samt sem áður megi ekki gera of mikið úr því, því það gefur ekki rétta mynd af umfangi þeirra tilvika sem þarna er um að ræða. Menn tala um að dæmi um fullveldisframsal séu að safnast saman sem eru á grensunni, hvert um sig hugsanlega í lagi en samanlagt verði málin erfið. Ég held að við séum ekki komin á þann stað enn þá þótt ég viðurkenni núninginn og vandamálin sem þessu geta fylgt og við munum þurfa að takast á við. Ég vil árétta þetta sérstaklega vegna þess að ég held að það sé afar langsótt ef menn ætla að leysa þessi álitaefni með aðild að Evrópusambandinu. Vissulega mundi allsherjar- eða einhvers konar heildsöluframsal á fullveldi til stofnana Evrópusambandsins gera að verkum að við stæðum ekki með sama hætti frammi fyrir þessum spurningum, en ég held að þar með værum við að ganga allt of langt. Það væri svipað því og þegar menn reyna að drepa mýflugur með fallbyssu vegna þess að þetta er ekki …  Í öllu alþjóðlegu samstarfi geta skapast aðstæður sem geta með einum eða öðrum hætti bundið hendur manna. Þegar menn taka þátt í alþjóðlegu samstarfi á þjóðréttarlegum grundvelli getur slíkt samstarf skapað skyldur fyrir ríkisvald sem það þarf að uppfylla. Margt í hinu alþjóðlega umhverfi felur auðvitað í sér að kostir okkar, valkostir okkar, þrengjast. Í mínum huga eru slíkar aðstæður hins vegar allt annað en formlegt framsal á fullveldi. Það er langur vegur þar á milli. Við verðum fyrir áhrifum af ýmsum alþjóðlegum sáttmálum sem gerðir eru, en það er ekki þar með sagt að þeir hafi bein réttaráhrif hér eða að 

Frú forseti. Ég held að hv. þm. Birgir Ármannsson þurfi margar ræður til þess að útskýra það sem hann sagði í þessu tiltölulega skamma máli sínu. Ég hef alltaf litið á hann sem eins konar rabbína Sjálfstæðisflokksins þegar kæmi að því að túlka hin óvefengjanlegu mörk stjórnarskrárinnar og standa vörð um hana. Ég minnist þess að ýmsir menn hafa jafnvel skrifað bækur og haft eftir honum ummæli í þá veru að hann telji að stjórnarskráin sé svo heilög og það eigi helst ekki að breyta henni nema svona einu sinni á 100 ára fresti. Svo mikils virði hefur hún verið í hans augum. Ræðu hv. þingmanns mætti túlka með þeim hætti að það væri í lagi að fara á svig og jafnvel yfir mörkin í kringum stjórnarskrána bara ef það væri gert sjaldan og ekki væri um stórmál að ræða. Þannig mætti túlka ræðu hv. þingmanns. Hann taldi hér upp fjögur, fimm mál sem við væri að glíma núna, gat þess svo að fimm önnur væru í farvatninu. Er þá í lagi, frú forseti, að brjóta stjórnarskrána níu sinnum eða tíu sinnum, eða hvar draga menn mörkin? Ég held að ekki sé hægt að nálgast mál með þessum hætti. Ég held að hv. þingmaður verði bara að fallast á það eins og hann hefur verið að lulla í humáttina að í dag að það er orðið óhjákvæmilegt að breyta stjórnarskránni. Síðan getum við deilt um það hversu langt sú breyting á að ganga. Hitt er algjörlega ljóst í mínum huga og ég held að það sé líka ljóst í huga hv. þingmanns eftir þær umræður sem við höfum þó átt við sérfræðinga í utanríkismálanefnd að það er komið yfir þann punkt að aðild okkar að EES samræmist stjórnarskránni. Þá verðum við að bregðast við því með einhverjum hætti. Ég legg svo ekki að jöfnu þær breytingar sem ég tel að þurfi að gera núna út af þeim málum sem við þekkjum og síðan hins vegar varðandi eftirlitsmálin. Það er svo allt 

Hæstv. forseti. Ég tek undir lokaorð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Ég held að það sé alveg rétt að eins og fjármálaeftirlitsmálið er vaxið og verði ekki á því verulegar breytingar, yrði sennilega um að ræða víðtækasta og trúlega áhrifamesta framsal sem átt hefur sér stað ef við ætluðum að kyngja þessu óbreyttu. Ég er alveg sammála honum um það mat að það er miklu stærra mál en þau önnur sem við höfum fjallað um hér. Ég vil hins vegar leiðrétta það ef hv. þingmaður hefur misskilið orð mín svo að ég teldi að það væri í lagi að brjóta stjórnarskrána smávegis, vegna þess að þau tilvik sem ég var að tala um í fortíðinni eru flest þess eðlis að ég tel að ekki hafi verið gengið lengra en heimilt var. Í einu tilviki taldi ég að gengið væri lengra en heimilt var, það var í lok síðasta kjörtímabils vegna loftslagsmála. Enginn mun geta skorið úr um hvort raunverulega var gengið lengra en heimilt var nema dómstólar ef einhver mál koma til þeirra sem það varða. En þar taldi ég að gengið hafi verið lengra en heimilt var. En í hinum tilvikunum, þó að ég viðurkenni að það séu grensutilvik, tel ég ekki að sé um brot að ræða. Varðandi hins vegar almennar spurningar í þessu sambandi um hugsanlegar stjórnarskrárbreytingar, þykist ég vita að hv. þingmaður hafi tekið eftir því að ég hef alloft í umræðum, bæði um stjórnarskrármál og EES-mál, orðað það að frá mínum bæjardyrum séð kæmi til greina að gera stjórnarskrárbreytingu sem heimilaði takmarkað framsal á afmörkuðu sviði. Ég hef sagt það bæði í ræðu og riti að ég teldi að hægt væri 

Frú forseti. Ég misskildi hv. þingmann ekki, en vildi nota þetta tækifæri til þess að gefa honum kost á því að skýra  Hv. þingmaður nefndi að það væri eitt tiltekið dæmi sem hann teldi að bryti stjórnarskrána. Ég hef kannski ekki talað svo skýrt um þessi einstöku mál, en ég er hins vegar sammála þeim lagabrekkum sem rætt hafa við nefndina og ég sem utanríkisráðherra á sínum tíma fékk til þess að gera álit á tveimur eða þremur þessara mála þar sem menn sögðu það algjörlega skýrt að þó að hugsanlega væri hægt að lifa með einstökum málum væru þau skoðuð þröngt og bara þau, væri annað uppi ef maður legði þau öll saman. Þá mundi dragast upp heildarmynd sem gerði það að verkum að sambýli væri ekki lengur mögulegt. Í öllu falli er ég þeirrar skoðunar, þótt ég hafi ekki verið hennar fyrir tíu árum, að við eigum ekki að láta koma upp tilvik sem dómstólar eiga að skera úr um þegar stjórnarskráin segir annað. Ég hef öðlast meiri og dýpri sannfæringu fyrir mikilvægi hennar og ég tel að hún eigi alltaf að njóta vafans. Er ekki hv. þingmaður sammála mér um það?

Hæstv. forseti. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði í sambandi við það að þau tilvik sem menn hafa verið að tala um eru afmörkuð, þau eru frekar fá. Ég lagði áherslu á það, ekki af því ég teldi að það væri í lagi að brjóta stjórnarskrána ef það væri bara gert sjaldan og á afmörkuðum sviðum, heldur bara til þess að draga það fram að það er ekki eins og svona mál flæði yfir okkur í tugatali á hverju ári. Það er ekki eins og við höfum verið að gera þetta í einhverjum stórum stíl. Þetta hefur gerst í tiltölulega fáum tilvikum og í hvert skipti hefur mál fengið tiltölulega góða skoðun, bæði af hálfu stjórnkerfisins og í þinginu. Það hefur verið rætt sérstaklega út af þessu. Ég vona að þessi orð mín hafi náð að skýra það þannig að hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra og aðrir áheyrendur velkist ekki í vafa um að ég tel að vissulega eigi stjórnarskráin að jafnaði að njóta vafans, þó að við viðurkennum auðvitað að í því orðalagi að segja að eitthvað eigi að njóta vafans verði að vera innan skynsemismarka, það verður að byggja á einhverjum rökstuðningi, að stjórnarskráin sé í hættu eða að það sé með einhverjum hætti verið að þrengja að henni eða sauma að þeim reglum sem þar er að finna. Þetta er svona svipað eins og þegar menn tala um að náttúran eigi alltaf að njóta vafans. Hvað ætla menn að ganga langt í því? Þegar árekstur verður milli stjórnarskrár og EES-samnings er ég sammála hv. þingmanni um að það er auðvitað stjórnarskráin sem á að gilda, ekki EES-samningurinn. Ég held að það sé mikilvægt m.a. í því ferli sem hæstv. utanríkisráðherra hefur boðað í tengslum við Evrópustefnu að þeim skilaboðum sé hugsanlega haldið oftar og stífar fram við samningsaðila okkar innan Evrópska efnahagssvæðisins 

Frú forseti. Ég held að alveg nauðsynlegt sé að fara stuttlega og betur yfir þau mál sem hafa verið til umræðu undir hið síðasta. Þau varða stjórnskipunarmálin og hvernig meðferð utanríkismála er fyrir komið í stjórnarskránni og þau álitamál sem hérna komu upp, m.a. vegna orðaskipta hv. þingmanna Össurar Skarphéðinssonar og Birgis Ármannssonar. Í mínum huga skiptir gríðarlega miklu máli að stjórnarskráin sé skýr að því er varðar meðferð utanríkismála og hvaða valdheimildir stjórnarskrárgjafinn veitir til framsals á ríkisvaldi. Komið hefur fram í umræðunni um EES-samninginn að tilvik hafi komið upp á liðnum árum þar sem við höfum, eins og það er gjarnan orðað, rekist utan í stjórnarskrána og verið að teygja hana og toga og það hefur verið lagt í hendur stjórnskipunarfræðinga í hverju tilfelli fyrir sig að meta hvort stjórnarskráin heimilaði viðkomandi valdframsal eða ekki. Þá hafa menn gjarnan komist að þeirri niðurstöðu að af því að valdframsalið væri á takmörkuðu sviði, vel skilgreint, afmarkað, þá væri það heimilt. Svo sitja menn eftir 20 ár, eins og núna eftir 20 ár með EES-samninginn, og ef menn taka öll lítilvægu atriðin saman er kominn stór pakki sem hefði án nokkurs vafa verið talinn brjóta í bága við stjórnarskrána ef hann hefði verið lagður fram í einu lagi. Þess vegna er það mín skoðun að þau mál þurfi að vera afar skýr í stjórnarskránni og eigi ekki að vera lögð undir mat í hverju og einu tilfelli um hvort rými sé í stjórnarskránni fyrir það eða ekki. Í samfélagi nútímans er þátttaka í fjölþjóðlegu samstarfi af ýmsum toga óhjákvæmileg og hún er eftirsóknarverð, tel ég. Það er engum vafa undirorpið í mínum huga að þátttaka í alþjóðastarfi felur í sér að fullvalda ríki deilir fullveldi sínu á vissum sviðum með öðrum, fær síðan eitthvað í staðinn af fullveldi annarra. Það er ekki aðeins í tengslum við EES-samninginn eða ESB-aðild hugsanlega, það er á mörgum öðrum sviðum. Ég nefndi í fyrri ræðu minni aðildina að Sameinuðu þjóðunum þar sem aðildarríkin deila fullveldi sínu og afhenda öryggisráði Sameinuðu þjóðanna umtalsverðar valdheimildir sem þau geta ekki kallað aftur öðruvísi en ganga úr hinum Sameinuðu þjóðum og eru bundin af því. Ég tel því að þeim málum þurfi að vera komið skilmerkilega fyrir í stjórnarskránni. Þess vegna var það mín afstaða þegar við vorum að ræða stjórnarskrárbreytingar og utanríkiskaflann á síðasta þingi að það væri langskynsamlegast að setja afdráttarlausa reglu í stjórnarskrána sem segði einfaldlega: Í hvert skipti sem gerðir eru þjóðréttarsamningar innan þess ramma sem stjórnarskráin heimilar, sem fela í sér framsal ríkisvalds skal það skilgreint í viðkomandi lögum og þarf aukinn meiri hluta á Alþingi, tvo þriðju, þá er það heimilt. Þá þarf ekki neina skoðun á því í hverju einstöku tilfelli hvort við séum að teygja stjórnarskrána heldur eru sett lög og þau þurfa aukinn meiri hluta. Þá kem ég að því sem hv. þm. Birgir Ármannsson nefndi áðan að umræðan hefði ekki snúist um valdheimildir til dæmis sem lytu að aðild að Evrópusambandinu, en gert var ráð fyrir því að í síðustu efnisgrein 111. gr. í því stjórnarskrárfrumvarpi kæmi setning sem hljóðaði þannig, með leyfi forseta: „Við gerð þjóðréttarsamninga um aðild Íslands að alþjóðastofnunum sem fara með yfirþjóðlegt vald og falla undir 1.–3. mgr. skulu heimildarlög borin undir þjóðaratkvæði til samþykktar eða synjunar.“ Þessi klásúla í greininni átti að taka til aðild að alþjóðastofnunum sem færu með yfirþjóðlegt vald og það er óumdeilt að Evrópusambandið er þannig stofnun. Það er því ekki rétt að það hafi ekki verið rætt í þeirri umræðu. Það er um tvær aðferðir að ræða, annars vegar er um að ræða aðild að alþjóðastofnunum sem fær yfirþjóðlegt vald, þá skyldi skilyrðislaust vera þjóðaratkvæðagreiðsla sem væri bindandi samkvæmt stjórnarskrá, ef um væri að ræða takmarkaðra framsal á ríkisvaldi 

Hæstv. forseti. Ég ætlaði bara að koma upp til þess að leiðrétta fyrri ummæli mín. Í ræðu fyrr í dag gat ég þess að ekki hefði verið um að ræða tillögur sem hefðu lotið að þessu, en það er rétt hjá hv. þingmanni, og gott að rifja það upp að í tillögu sem kom frá meiri hluta utanríkismálanefndar var þetta orðað með þessum hætti. Hins vegar hafði það ekki verið gert með sama hætti í öðrum tillögum sem voru á umræðustigi fyrr, því að eins og við hv. þingmenn vitum tóku þessi mál, stjórnarskrármál, töluvert miklum breytingum allt síðasta kjörtímabil. Þrátt fyrir að þarna hafi vissulega verið gerð tillaga um að alltaf væri krafist þjóðaratkvæðagreiðslu sem hefði bindandi áhrif, sem er út af fyrir sig ágæt regla ef menn vilja fara þá leið, held ég reyndar að eina tilvikið þar sem gæti reynt á þetta í fyrirsjáanlegri framtíð sé Evrópusambandið. Þó að það sé orðað með almennari hætti í þeim texta sem hv. þingmaður gerði grein fyrir þá held ég að ekki sé um að ræða aðrar stofnanir sem hafa yfirþjóðlegt vald með sama hætti sem reyna kann á á næstu árum. Það er síðan, eins og við hv. þingmaður gerðum okkur væntanlega báðir grein fyrir, ein af þeim spurningum sem snertir það hvort við viljum vera aðilar að Evrópusambandinu, hvort gera eigi svona stjórnarskrárbreytingu eða ekki. Svona stjórnarskrárbreyting er algjörlega óþörf nema við séum á leiðinni inn í Evrópusambandið.

Frú forseti. Afstaða mín til álitamálsins um Evrópusambandið sem hefur verið til umræðu á öðrum fundum Alþingis - ég hef ekki farið inn í Evrópusambandsumræðuna í tengslum við skýrslu um utanríkismál frá hæstv. utanríkisráðherra, enda fær hún svo sem ekki mikið rými í þeirri skýrslu og gefur ekki tilefni til þess að ræða hana sérstaklega hér, því að við höfum gert það á öðrum fundum, ég vildi eyða tímanum í annað, en EES-málið er fyrirferðarmikið í þessu sambandi - afstaða mín hefur verið sú að þjóðin á að ráða afstöðunni til ESB-málsins. Þess vegna er ég fylgjandi því að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram um það hvort halda eigi þeim áfram. Úr því það er ásetningur ríkisstjórnarinnar eða vilji hennar að stöðva þær þá eigi að fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla um það einhvern tímann áður en langt um líður. Ef það er niðurstaðan að halda áfram viðræðum og samningur kæmi síðan sem yrði samþykktur yrði augljóslega að gera stjórnarskrárbreytingu. Ég held að við hv. þingmaður séum sammála um það. Það hvort svona breyting væri óþörf nema bara vegna hugsanlegrar aðildar að Evrópusambandinu er fullyrðing sem má vel vera að sé rétt, en hún er óvissu háð. Við eigum aðild að ýmsum alþjóðlegum samtökum sem geta líka tekið breytingum og þess vegna fengið á sig annað yfirbragð eða fengið nýjar valdheimildir ef svo ber undir. Þá held ég að það væri einmitt mikilvægt að vera með ákvæði af þessum toga. Það sem fyrir mér vakir er þetta: Mér finnst að ákvæðin í stjórnarskrá um framsal ríkisvalds verði að vera skýr og ég vil helst ekki að túlkunin á þeim sé sett í hendurnar á einhverjum stjórnskipunarfræðingum, sem getur verið tilviljun hverjir eru frá einum tíma til annars. Ég vil að það vald sé einfaldlega á Alþingi, afdráttarlaust. Þess vegna tel ég að sú leið, 

Hæstv. forseti. Ég ætla að taka fyrst og fremst undir þau orð hv. þingmanns að mikilvægt sé að stjórnarskrárákvæði séu skýr, og eins skýr og kostur er. Við munum hins vegar aldrei geta skrifað stjórnarskrártexta með þeim hætti að ekki komi upp álitamál. Ég held að reynsla annarra þjóða sem hafa tekið ákvæði upp í sínar stjórnarskrár um heimild til takmarkaðs framsals eða hvernig það er orðað, það er orðað með mjög mismunandi hætti í nágrannalöndum okkar, að ekkert slíkt ákvæði útilokar að það komi upp vafamál. Við þekkjum það til dæmis í umræðu um stöðu mála í Noregi, að frá gerð EES-samningsins hafa allar breytingar sem lotið hafa að honum verið túlkaðar með þeim hætti að þar sé um að ræða minni háttar framsal. Það er hins vegar ekkert óyggjandi. Menn geta haft mismunandi skoðanir á því. Ég held, jafnvel þó það yrði til bóta að hafa eins skýra reglu um þetta í stjórnarskrá og kostur er, að vandamálin muni ekki öll hverfa. Við getum kannski fækkað þeim, við getum fært til línuna í þessu þannig að vandamálin verði færri, en ég held að vafamál muni áfram koma hér upp, hvort sem það tengist því hvort mál fela í sér minni háttar framsal eða meiri háttar framsal, hvort yfir höfuð er um framsal að ræða eða ekki. Ég held að þau vandamál muni áfram dúkka upp með einum eða öðrum hætti, en hugsanlega í færri tilvikum en við sjáum fram á núna. Ég ætla svo sem ekki að fara lengra í umræðunni. Ég held að við hv. þingmaður séum sammála um að mikilvægt sé að þessi mál séu skoðuð og rædd 

Forseti minnir hv. þingmenn á að virða ræðutíma.

Herra forseti. Ég er sammála þingmanninum um að í sjálfu sér er ágætt að koma í veg fyrir ágreining um lagatúlkun eða réttarágreining og að sjálfsögðu verða menn alltaf að vera undir það búnir að ágreiningur um lagatúlkun, m.a. um stjórnarskrána, sé borinn undir dómstóla. Það leiðir af eðli málsins. En ég tel mikilvægt að reyna að hafa þetta eins skýrt og hægt er. Það sem ég las ekki hér áðan úr tillögunum frá því í fyrra var að þegar menn kæmust að því að valdframsal væri minni háttar þyrftu heimildarlög þar að lútandi að hljóta aukinn meiri hluta á þingi, þ.e. tvo þriðju, en síðan var ákvæði um það að ef þau næðu ekki tveimur þriðja meiri hluta á Alþingi en samt meiri hluta skyldi það fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Fyrirmynd að því er til annars staðar að ef meiri hluti er fyrir breytingu en nær ekki hinum aukna meiri hluta, tilskilda, þá er samt þjóðaratkvæðagreiðsla. Þá er farið með það eins og meiri háttar breytingu, þ.e. ef þingið er ekki samstiga í því að um sé að ræða minni háttar breytingu þannig að það nái tveimur þriðju auknum meiri hluta, þá tekur við sá varnagli að það fer í þjóðaratkvæðagreiðslu eins og um meiri háttar breytingu sé að ræða, að því gefnu að sjálfsögðu að a.m.k. helmingur þingmanna sé sammála því, ef það nær ekki helmingi verður málið ekki að lögum. Ég held að það hafi verið snyrtilega séð fyrir þessu, að til að draga úr því að menn fari að rífast mikið um hvort það væri meiri eða minni háttar, þá var alla vega séð fyrir því hvernig málsmeðferðin yrði. Aðalágreiningsmálið gæti þó komið upp ef ágreiningur yrði um hvort yfirleitt væri um valdframsal að ræða eða ekki. Ég held hins vegar að miklu fjarlægara sé að upp komi ágreiningur um það, vegna þess að það hlýtur að vera nokkuð ljóst í löggjöf eða lagafrumvarpi eða þingsályktun hvort tiltekin gerð, 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa skemmtilegu og áhugaverðu umræðu hér í dag. Ekki síst síðasta klukkutímann hafa miklir spekingar rætt stjórnarskrána og hefur verið ánægjulegt að fylgjast með. Ég sá ekki ástæðu til að blanda mér inn í þá umræðu því að hún minnti mann helst á söguna af því í hinni góðu bók þegar þrír menn gengu langan veg og fundu barn sem lagt hafði verið í jötu, slík speki valt af vörum spekinganna þriggja sem töluðu í dag. Að öllu gamni slepptu hefur umræðan verið um mjög mikilvægt mál sem er stjórnarskráin og mögulegt framsal á valdi. Það er spurning sem við verðum að sjálfsögðu að velta fyrir okkur og svara varðandi EES-samninginn. Það er rétt sem kom fram að við fyrirhuguðum og ætlum að fara í mat og úttekt á því hverju hann hefur skilað okkur og fleiru. Ég ætla aðeins að fara yfir nokkra punkta og spurningar sem hafa komið fram. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson spurði nokkurra spurninga. Ég held ég hafi svarað tveimur þeirra í andsvari. Meðal annars var spurt um stöðu á fríverslunarviðræðum við Indland. Þær eru því miður stopp og er tvennt sem gerir það að verkum að ekki náðist að klára þær, annars vegar er ágreiningur milli Sviss og Indlands varðandi hugverkaréttindi sem lýtur aðallega að lyfjaiðnaði og slíku, og svo eru kosningar í Indlandi sem settu viðræðurnar í uppnám þannig að þeim varð að fresta fram yfir kosningarnar. Hv. þingmaður nefndi líka fríverslunarsamning við Kanada. Þar eru Evrópusambandið og Kanadamenn enn þá að ræða útfærslu eða smærri atriði í þeim samningi sem virðist taka lengri tíma en menn ætluðu sér. Ég vonast til þess að fljótlega, og jafnvel í vor, verði hægt að setjast niður með Kanadamönnum til að taka fyrsta snúning á því hvernig staðan er og hvað við getum gert. Hv. þingmaður nefndi einnig fríverslunarsamninga við Japan. Ég er sammála hv. þingmanni um það og fagna því ef flokkur hans ætlar að leggja fram þingsályktunartillögu um að fara í fríverslunarviðræður við Japan. Það er þannig að Japanir ætla sér að styrkja sendiráð sitt hér á næstu dögum. Við höfum þegar byrjað þreifingar um viðskipti við Japani og þá mögulega fríverslunarsamninga. Ég lít á það sem mikinn stuðning komi þessi þingsályktunartillaga fram og verði hún samþykkt í þinginu. Síðan hyggjumst við að sjálfsögðu ræða við þau enn frekar í haust í Japan. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson ræddi fimm ríkja fundi nokkurra norðurskautsríkjanna. Ég fór yfir það held ég í andsvari við annan þingmann að því miður eru þeir fundir enn þá haldnir og okkur er ekki hleypt að borðinu þrátt fyrir ítrekuð og hörð mótmæli sem núverandi ríkisstjórn hefur haft uppi líkt og sú fyrri gerði. Þetta er óásættanlegt og við munum áfram reyna að opna augu ríkjanna fyrir því að Ísland eigi svo sannarlega heima á þessum stað. Ég mundi ekki alveg nafn á náttúruverndarsamtökum þegar við vorum að ræða hvalinn en skammstöfun á þeim samtökum er IUCN. Þetta eru náttúruverndarsamtök sem hafa gefið út lista fyrir Norður-Atlantshafið þar sem langreyður er ekki lengur talin tegund í útrýmingarhættu. Ég var að vitna til þess þegar ég sagði að staða okkar hefði kannski vænkast örlítið. Ég er algjörlega sammála hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni um Sýrland og hvernig við eða fjölmiðlar í það minnsta, jafnvel við um leið, virðumst gleyma vandamálinu þegar fókusinn fer annað. Þetta er vitanlega ekki gott. Nú er fókusinn allur á Úkraínu og ástandinu þar, en á meðan er áfram hörmungarástand í Sýrlandi og annars staðar þar sem slíkt á sér stað. Hér hefur verið rætt töluvert um samstöðu um meginþætti utanríkisstefnu. Hv. þm. Birgir Ármannsson nefndi það réttilega og hv. þm. Óttarr Proppé einnig. Það er rétt og ég tek undir það með hv. þm. Birgi Ármannssyni að þegar kemur að vörnum okkar og öryggi erum við aðilar að Atlantshafsbandalaginu og með varnarsamning við Bandaríkin, það skiptir okkur miklu að það sé allt skýrt. Við erum að sjálfsögðu að tala máli Íslands á þeim vettvangi. Það var áhugaverð umræða sem hv. þm. Óttarr Proppé var með varðandi hagsmuni, hvernig hagsmunir liggja misjafnlega og að þeir séu ekki endilega mældir í krónum og aurum. Ég er sammála hv. þingmanni um að eitt af stærstu hagsmunum Íslands á norðurslóð séu umhverfismál og í alþjóðamálum líka, ekki síst, þar sem við leggjum áherslu á umhverfismál. Þetta snertir okkur svo mikið. Eins leggjum við alltaf mikla áherslu á jafnréttismál í öllu sem við gerum og tölum um. Rædd hafa verið oft óljós skil á milli innanríkis- og utanríkismála. Það var hv. þm. Helgi Hrafn Jónsson -  Hér var líka rætt töluvert um fríverslun eins og ég nefndi áður. Varðandi það framferði sem við sjáum hjá Rússum höfum við á öllum okkar fundum þar sem eru rússneskir embættismenn, þar sem við eigum formlega fundi með þeim, mótmælt aðför þeirra gagnvart Úkraínu og við höfum kallað sendiherra Rússlands í sendiráðið o.s.frv. og tekið undir mótmæli annarra og slíkt. Við vonumst að sjálfsögðu til þess að á endanum verði hægt að koma í veg fyrir að þetta ástand vindi upp á sig. Það er gríðarlega mikilvægt og mikilvægt að við beitum okkur þar af fullri ábyrgð, af fullri hörku. Á sama tíma er mikilvægt að við séum sammála um að við gerum að sjálfsögðu þær kröfur til Úkraínumanna, þeirra sem stjórna þar, að þeir virði líka mannréttindi og réttindi minnihlutahópa og allra íbúa Úkraínu. Af því má ekki gefa neinn afslátt heldur. Svo býðst okkar vonandi að taka þátt í uppbyggingu þessa ágæta lands. EES-mál hafa líka verið rædd. Við leggjum mikla áherslu á að EES-samningurinn sé virtur. Hér hefur verið töluvert rætt um að núverandi utanríkisráðherra sé mjög viljugur til að innleiða gerðir Evrópusambandsins. Ég tel hins vegar að meðan við erum aðilar að samningi sem þessum beri okkur skylda til að uppfylla hann. Það er eitthvað sem við getum ekki skorast undan, ekki meðan við erum aðilar að samningnum. Við gerum jafnframt kröfu til hins aðilans að samningnum að hann virði samninginn og þau sjónarmið sem í honum eru, til EFTA- eða EES-ríkjanna, þannig að við getum notað þau tæki og tól sem við höfum til að koma skoðunum okkar á framfæri. Ég gleymi nú örugglega einhverju, en hér hefur verið rætt um loftslagsmál. Ég kom inn á það áðan að við erum, og engin áform uppi um að hverfa úr því, í samstarfi við Evrópusambandið þegar kemur að loftslagsmálum. Búið að ræða norðurslóðir og áhugaverð hugmynd kom fram hjá hv. þm. Haraldi Einarssyni um eftirlitsstofnun með kolefnislosun. Það er mjög áhugaverð hugmynd sem við hljótum að velta fyrir okkur því að Ísland getur áfram verið í fararbroddi í umræðu um umhverfisvernd og verndun lífríkis. Hv. þm. Karl Garðarsson nefndi orðið fjarbúð í tengslum við Evrópusambandið. Það er nýtt í mín eyrum að tengja eða nota það orð um ákveðin ríki eða sum ríki Evrópusambandsins gagnvart þeim sterku, mögulega, eða gagnvart valdinu í Brussel, en þetta er ágætis samlíking að mörgu leyti. Ég tek undir það sem kom fram hjá hv. þingmanni og ég hef sagt það úr þessum ræðustól að ég held að mikilvægt sé að við skoðum þær tillögur sem hafa komið fram og eru í utanríkismálanefnd núna varðandi Evrópusambandsmálin. Hv. þm. Björn Leví …  Að lokum vil ég þakka fyrir þessa umræðu. Þetta hefur að mínu viti verið mjög málefnaleg umræða um skýrsluna. Menn hafa komið inn á flesta þætti hennar og vil ég þakka fyrir það. Ég hlakka til að eiga áfram gott samstarf við utanríkismálanefnd og Alþingi um utanríkismál.

Virðulegi forseti. Takk kærlega fyrir umræðuna. Þetta er búið að vera mjög gaman og gaman að koma í pontu og prófa það aðeins. Ég mæli í rauninni bara með því að við prófum þetta í alvöru, prófum að hafa smálýðræði í þessu máli. Við lærum á því. Við breytumst til hins betra af því við lærum á því. Það væri gaman að sjá það jafnvel rafrænt og eins hefðbundið, eða bara rafrænt. Það væri rosalega spennandi, alla vega fyndist mér það. Í kjölfar umræðunnar var Helgi Hrafn að tala um hvernig innanríkis- og utanríkishugsunin hyrfi í internetheimum og þá datt manni í hug að það væri kannski þess vert að hafa internetmálaráðherra. Væri það ekki gaman? Mér fyndist það rosalega gott. Í kjölfar þess að prófa lýðræðið í alvöru, sama hvernig niðurstaðan yrði, þetta er náttúrlega einstakt mál, þá hyrfi ómöguleikinn sem menn hafa verið að tala um. Samninganefndin, sem færi eða færi ekki ef það yrði niðurstaðan, hefði lýðræðislegan stuðning og þyrfti ekki endilega einhvern ríkisstjórnarstuðning. Þá væri enginn ómöguleiki sem við þyrftum að tala um. Mér finnst líka áhugavert að benda á afleiðingu þess að prófa lýðræðið fyrir alvöru.

Forseti minnir hv. þingmenn á að nota rétt ávarpsorð.

Virðulegi forseti. Mig langar að segja í lok þessarar umræðu að þessar hugmyndir eru mjög verðugar og þær tillögur og vangaveltur sem komu fram um lýðræðið, hvernig við getum gert meira í að opna á beint lýðræði. Ég hef samt sem áður og verð að viðurkenna það verið talsmaður þess að þetta sé allt skoðað og rætt um leið og ég er talsmaður þess að fara mjög varlega. Ég veit líka að ýmis önnur ríki en Ísland hafa náð býsna góðum árangri í beinu lýðræði. Ég vil t.d. nefna Eistland þar sem menn hafa verið býsna framarlega í þessu, en ekki eingöngu heldur líka í hinni almennu netnotkun og þróun netbúnaðar og ýmsu þess háttar. Það er ekki úr vegi fyrir okkur að velta þessu fyrir okkur og læra hugsanlega af þeim. Internetráðherra Íslands er innanríkisráðherra. Við skulum bara hvetja hana til þess að kynna sér framþróun í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég man ekki alveg hvað ég gerði vitlaust síðast, ég tók ekki eftir því. Jú, hæstv. ráðherra, þarna kom það. Það var kannski það. Við komumst hvergi nema prófa. Það er í rauninni það eina sem ég vil segja.

Virðulegi forseti. Það hefur verið áhugavert að hlusta á umræðuna hér um utanríkismál. Hún heldur nú áfram því ég kynni hér skýrslu samstarfsráðherra Norðurlanda um störf Norrænu ráðherranefndarinnar árið 2013. Skýrslan nær yfir það samstarf ráðherra og ráðuneyta sem tengist Norrænu ráðherranefndinni og er formlega bundið í norrænum samningum. Þá er í skýrslunni gerð grein fyrir norrænu samstarfi forsætisráðherra og utanríkisráðherra sem er bæði náið og víðtækt þó að þeir starfi ekki saman undir formerkjum ráðherranefndarinnar. Það er þakkarvert hvað þessi skýrsla hefur verið unnin í góðri samvinnu allra ráðuneyta. Í henni er leitast við að draga saman það helsta sem unnið var á árinu. Hins vegar er samstarfið á vettvangi Norrænu ráðherranefndarinnar, eins og þeir sem hafa komið nálægt norrænu samstarfi þekkja vel, afskaplega víðtækt þannig að engin leið er til þess að gera því tæmandi skil í svo stuttri skýrslu. Ég vil endilega hvetja þá sem hafa áhuga á að kynna sér nánar einstaka þætti norræns samstarfs að fara á netið og skoða vefsíðu Norrænu ráðherranefndarinnar og þær þúsundir skýrslna sem hún gefur út á hverju einasta ári. Það eru nokkur atriði sem ég mundi sérstaklega vilja fara yfir sem ég tel að hafi borið hæst, bæði það sem varðar okkur Íslendinga sérstaklega og sem varðar störf ráðherranefndarinnar. Hér heima einkenndist árið að sjálfsögðu af lokasprettinum að undirbúningi fyrir formennsku okkar í Norrænu ráðherranefndinni 2014. Ég vil þakka sérstaklega hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur, sem er forveri minn í starfi sem samstarfsráðherra Norðurlanda, fyrir þá frábæru vinnu sem hún innti af hendi í þessu starfi. Þau þrjú formennskuverkefni sem við höfum unnið að getum við virkilega þakkað henni fyrir. Á fundi samstarfsráðherranna í febrúar kynnti Ísland þrjú umfangsmikil formennskuverkefni sem samkomulag var um í ríkisstjórn að yrðu þungamiðjan í formennskuáætlun okkar. Við tókum endanlega ákvörðun á miðju ári um að ráðast í verkefnin eftir að samstaða hafði tekist í viðkomandi ráðherranefndum um fýsileika þeirra, en það hefur fylgt því talsverð vinna að kynna þau á norræna vísu og vinna þeim fylgi í norræna samstarfskerfinu. Samkvæmt nýju fyrirkomulagi í norrænu fjárlögunum getur Ísland ráðstafað samanlagt 45 millj. danskra kr. til formennskuverkefnanna sem dreifist yfir á þrjú ár, þ.e. 2014, 2015 og 2016. Skilyrði fyrir því að fá þá fjármuni í formennskuverkefnin er að um sé að ræða umfangsmikil og pólitískt mikilvæg verkefni. Þetta er töluverð breyting frá því sem áður var þegar formennskuárið einkenndist af stuttum verkefnum og ráðstefnum sem þurftu að eiga upphaf sitt og endi innan formennskuársins. Þannig að samhliða þeim formennskuverkefnum sem við sinnum nú eru líka í gangi verkefni sem Svíþjóð hóf á síðasta ári og við munum síðan vinna áfram að okkar verkefnum á næsta ári þegar Danmörk tekur við formennsku af okkur í Norrænu ráðherranefndinni. Stærsta formennskuverkefni Íslands er Norræna lífhagkerfið eða Nordbio eins og það nefnist á skandinavísku. Með þessu verkefni er kastljósinu beint að uppbyggingu og eflingu lífhagkerfisins á Norðurlöndunum, hvernig við getum unnið gegn hvers kyns sóun á lifandi auðlindum, svo sem við framleiðslu og neyslu á matvælum, og hvernig við getum fundið leiðir til að skapa ný verðmæti og atvinnutækifæri á grundvelli lifandi auðlinda okkar. Verkefnið sem byggist á nýsköpun á grundvelli lífrænna auðlinda er að okkar mati afgerandi þáttur í að ná markmiðum norrænu ríkisstjórnanna um grænan hagvöxt og sjálfbæra þróun og er þungamiðja í formennsku Íslands. Við viljum leggja okkar af mörkum til þess að markmið um nýskapandi Norðurlönd nái fram að ganga þar sem við náum betri gæðum og skilvirkni með samvinnunni. Verkefnið er þverfaglegt og að framkvæmd þess hér heima koma umhverfis- og auðlindaráðuneytið, atvinnu- og nýsköpunarráðuneytið og mennta- og menningarmálaráðuneytið. Ég vil sérstaklega nefna að undir mennta- og menningarmálaráðuneytinu er mjög spennandi kennslufræðiverkefni sem kallast Biophilia. Það byggir á hugmyndafræði söngkonunnar Bjarkar Guðmundsdóttur um hvernig hægt er að nota nýjar aðferðir, nýjar kennslufræðilegar aðferðir til þess að kenna börnum. Það er mjög áhugavert og spennandi. Að verkefninu um norræna lífhagkerfið vinna með okkur flottar stofnanir á borð við Matís, Hafrannsóknastofnun, Landgræðsluna og Umhverfisstofnun. Ég vil nefna sérstaklega að eitt af því sem við verðum að huga að í sambandi við lífhagkerfið er hvernig við getum dregið úr sóun á matvælum. Talið er að við hvert og eitt fleygjum gríðarlegu magni matvæla daglega og við gætum brauðfætt gífurlegan fjölda af fólki ef við mundum hætta að fleygja mat. Þetta er fyllilega í samræmi við áherslu Norðurlandaráðs, en baráttukonan Selina Juul fékk einmitt umhverfisverðlaunin fyrir hreyfingu sem hún er upphafsmaður að og nefnist Stop spild af mad. Við vonumst til að hún komi í heimsókn núna á þessu ári. 10 millj. danskra kr. verður varið til verkefnisins í heildina. Af talsvert öðrum toga er verkefnið Nordic Playlist eða norræni spilunarlistinn. Hér er á ferðinni verkefni sem tengist tónlist og hvernig við getum stutt við skapandi greinar sem eru í mikilli sókn á Norðurlöndunum. Hugsunin er sú að nota nútímatækni í fjölmiðlum, samfélagsmiðlum og netmiðlum til að koma á framfæri norrænni popptónlist jafnt innan Norðurlandanna sem utan. Það er útflutningsskrifstofa norrænnar tónlistar, NOMEX, sem sér um verkefnið sem var hleypt af stokkunum í byrjun árs. Það hefur þegar farið fram úr björtustu vonum hvað varðar athygli og fylgi og heimsóknir á netinu meðal almennings. Á heimasíðu verkefnisins er hægt að kynna sér það nýjasta í popptónlist á Norðurlöndunum, það sem er vinsælast hverju sinni, það sem áhrifafólk og tónlistarmenn mæla með og hvað má telja að sé líklegt til vinsælda og eigi eftir að ná langt. Þeir sem standa að þessu verkefni hafa líka velt fyrir sér hvort hægt væri að nota sams konar hugmyndafræði og aðferðafræði til að kynna aðrar skapandi greinar, svo sem norrænar bókmenntir, kvikmyndir og sjónvarpsefni og að sjálfsögðu annað tónlistarefni en popptónlist. Ákveðið var að veita 2 millj. danskra kr. til verkefnisins á þessu ári og þeim verður einkum varið til þess að kynna það vítt og breitt. Menn vonast til þess að með stuðningi Norrænu ráðherranefndarinnar geti vefsíðan orðið sjálfbær þegar stuðningnum lýkur að þremur árum liðnum. Þriðja verkefnið sem haldið er utan um í velferðarráðuneytinu er Norræna velferðarvaktin svokallaða sem byggir á íslensku velferðarvaktinni sem var sett á laggirnar fljótlega eftir bankahrunið 2008 og kreppuna sem við könnumst allt of vel við. Aðdragandi velferðarvaktarinnar er sá að þegar stjórnvöld hér voru að velta fyrir sér hvernig ætti að bregðast við var leitað til frænda okkar á Norðurlöndunum og skoðað hvaða úrræði þeir höfðu gripið til, t.d. í Finnlandi. Ákveðið var að setja á stofn velferðarvakt þar sem komu að stjórnvöld, ráðuneyti, sveitarfélög, frjáls félagasamtök og þeir sem sinntu velferðinni í samfélaginu. Þetta vakti töluverða athygli og menn voru sammála því að í þessu væri ákveðið norrænt notagildi, norrænn virðisauki sem er alltaf verið að leita eftir. Með Norrænu velferðarvaktinni er ætlunin að greina þau viðbrögð og félagslegu aðgerðir sem gripið hefur verið til í kjölfar fyrri krepputímabila á Norðurlöndum, sjá hvaða aðgerðir tókust vel, hvað tókst síður vel og hvaða afleiðingar það hafði að aðhafast ekkert, eða kannski að aðhafast eitthvað. Hugmyndin er að búa til velferðarvísa, sem er líka verið að vinna að hér á Íslandi, fyrir Norðurlöndin. Við vonumst til að með þessu búum við til ákveðinn gagnabanka og þekkingu á því hvað það er sem virkar til að takast á við kreppu og nýta velferðarkerfið til þess. Að sama skapi vonumst við til þess að við þurfum ekki að nýta þá þekkingu, því ekki óskum við þess að nokkurt norrænt ríki þurfi að ganga í gegnum það sem við höfum gengið í gegnum. Yfirumsjón með verkefninu er í velferðarráðuneytinu. Það verður unnið í samvinnu norrænna háskóla og rannsóknarseturs á því fagsviði sem um ræðir. Í ár verður 3 millj. danskra kr. varið til verkefnisins. Svo að öðru máli sem er ekki alveg jafn skemmtilegt. Eins og mörgum hér er eflaust kunnugt um hefur Norræna ráðherranefndin rekið skrifstofur í höfuðborgum Eystrasaltsríkjanna frá árinu 1991 með mjög góðum árangri. Skrifstofur með sams konar hlutverk voru síðar meir opnaðar í Pétursborg í Rússlandi árið 1995 og í Kalíníngrad árið 2005. Var það mat manna að starfsemi þeirra hefði gengið afar vel. Tilvist skrifstofanna í Rússlandi er byggð á sameiginlegri viljayfirlýsingu rússneskra stjórnvalda og Norrænu ráðherranefndarinnar. Skrifstofurnar eru skilgreindar sem frjáls félagasamtök samkvæmt rússneskri löggjöf. Sú staða hefur verið áhyggjuefni fyrir Norrænu ráðherranefndina frá upphafi og árum saman hefur verið reynt að fá henni breytt þannig að skrifstofurnar fái diplómatíska stöðu. Það hefur ekki gengið eftir þrátt fyrir ádrátt rússneskra stjórnvalda þar um. Eftir að ný löggjöf tók gildi í Rússlandi sem boðar hert eftirlit með frjálsum félagasamtökum í landinu hefur ráðherranefndin fylgst vel með þróuninni og aukið kapp verið lagt á að reyna að breyta þessari lagalegu stöðu. Þótt rússnesk stjórnvöld hafi fullvissað ráðherranefndina um að áhyggjur hennar vegna nýju löggjafarinnar væru ástæðulausar gerðist það hins vegar á vormánuðum í fyrra að embætti saksóknara í Kalíníngrad mætti í eftirlitsferð á skrifstofu ráðherranefndarinnar þar í borg þar sem var krafist afhendingar ýmissa gagna. Tilgangur heimsóknarinnar var víst að ganga úr skugga um að ekki væri um pólitíska starfsemi að ræða. Norræna ráðherranefndin lítur þetta mjög alvarlegum augum og telur að málið sé komið í mjög neikvæðan farveg. Viðræður hafa átt sér stað milli rússneska utanríkisráðuneytisins og Norrænu ráðherranefndarinnar undanfarna mánuði. Staðan er nú þannig að Rússar þvertaka fyrir að breyta stöðu skrifstofunnar. Ráðherranefndin hefur ekki tekið ákvörðun um næstu skref en menn eru sammála um að í versta falli þurfi hreinlega að loka rússnesku skrifstofunum, sem ég mundi telja óheillavænlega þróun. Skrifstofurnar og það starf sem þær inna af hendi njóta mikillar velvildar og stuðnings bæði meðal almennings og borgaryfirvalda í Pétursborg og Kalíníngrad og áhersla í starfi þeirra er einkum að greiða fyrir samstarfi norrænna og rússneskra félagasamtaka, auk þess að efla margvíslegt annað samstarf milli rússneskra og norrænna borgara. Ég tel mjög mikilvægt að ráðherrar sjái sér fært að taka þetta mál upp þegar þeir eiga þess kost að hitta rússneska ráðamenn. Ég vil vekja athygli á því að tekin var ákvörðun um að leggja niður eina elstu stofnun norræns samstarfs, Norræna lýðheilsuháskólann í Gautaborg. Þetta endurspeglar að norrænt samstarf er í stöðugri endurskoðun. Verið er að hagræða í rekstrinum og mat ráðherranefndarinnar var að ekki væri lengur nauðsynlegt að reka þessa stofnun, Norræna lýðheilsuháskólann, þar sem boðið væri upp á sambærilegt nám nú annars staðar á Norðurlöndum. Ákvörðun var tekin um að leggja skólann niður á árinu 2014. Það kemur því í hlut Íslands að fylgja þeirri ákvörðun eftir. Verkefni sem skólinn hefur sinnt og tengjast rannsóknum og þekkingarmiðlun lýðheilsu verða færð til Norrænu velferðarmiðstöðvarinnar og til NordForsk. Leiðarljósið í norrænu samstarfi hefur alltaf verið grundvallarreglan um norrænt notagildi, eða norrænan virðisauka, „nordisk nytta“ eins og þeir segja í Svíþjóð. Ef við getum náð fram samlegðaráhrifum með því að vinna sameiginlega að mikilvægum samfélagsverkefnum á norrænt samstarf rétt á sér, annars ekki. Það held ég að hafi svo sannarlega átt við um Norræna lýðheilsuháskólann. Hann hafði svo sannarlega gert sitt, en nú er kominn tími til þess að loka honum. Hins vegar eru þeir ráðherrar sem sitja í ráðherranefnd um heilbrigðis- og velferðarmál algjörlega sannfærðir um mikilvægi þess að styrkja þurfi samstarfið. Ég hef nefnt sem dæmi að mér finnst mjög einkennilegt sem ráðherra í velferðarráðuneytinu hér sem ráðstafar tæpum helming af fjárlögum ríkisins að bera það saman við skiptingu fjárveitinga í Norrænu ráðherranefndinni þar sem um 4% fara í málefni sem snúa að heilbrigðis- og félagsmálum. Ég held að það séu miklir möguleikar að finna þennan norræna virðisauka sem við tölum um í samstarfi á þessu sviði. Þá kem ég að skýrslu sem Svíinn Bo Könberg hefur unnið að. Hugsunin með henni er sú að skoða hvernig hægt sé að takast á við sívaxandi álag á velferðarkerfið, á heilbrigðiskerfið. Því er spáð að útgjöld til heilbrigðisþjónustu muni margfaldast á næstu áratugum. Því skiptir miklu máli fyrir öll Norðurlöndin að finna leiðir til að auka skilvirkni, færni og afkastagetu og stuðla að sem mestum gæðum heilbrigðisþjónustunnar. Það sem einkennir öll Norðurlöndin er að við erum með úrvals heilbrigðisþjónustu. Við erum að mörgu leyti með sambærileg heilbrigðiskerfi. Ég held að það séu virkilega mikil tækifæri í því að leita aukins samstarfs á þessu sviði. Ég vonast til þess að Bo Könberg muni koma með róttækar og spennandi tillögur á þessu sviði. Við höfum nefnt t.d. samstarf okkar á sviði lyfjamála og lyfjainnkaupa, samstarf um greiningu og meðhöndlun sjaldgæfra sjúkdóma, hugmyndir um hvernig við getum samnýtt dýran sjúkrahússbúnað og einnig hvernig við getum auðveldað flæði á milli landanna eftir þjónustu. Þetta held ég að sé allt fyllilega í samræmi við þær áherslur sem hafa einkennt norrænt samstarf áratugum saman. Norræn samvinna hefur skilað okkur Íslendingum mjög miklu. Við getum nefnt vegabréfasamstarf, sameiginlegan vinnumarkað, Norðurlandasamning um almannatryggingar, samkomulag um æðri menntun og yfirlýsingu um málstefnu Norðurlandanna. Þetta eru áfangar sem samstarfið náði á upphafsárum sínum. Af nýrri áföngum má nefna umhverfismerkið Svaninn og næringarvottunina Skráargatið. Það má líka nefna nýlegt dæmi um frábært samstarf fjármálaráðherranna um upplýsingaskipti við skattaskjólsríki. Sameiginlegir samningar við 40 ríki hafa skilað norrænu ríkjunum milljörðum í skatttekjur sem annars hefðu horfið í skattaskjól. Mér skilst að fjármálaráðherrarnir hafi ákveðið að setja þá litlu fjármuni sem þeir höfðu í þetta eina verkefni og ávöxtunin, ef við getum orðað það þannig, hefur verið gífurleg og skipt miklu máli. Norrænt samstarf stendur því vel. Það nýtur mikils stuðnings og velvildar. Það má benda á að í Gallup-könnun sem birtist nýlega kom fram að stuðningur við norrænt sambandsríki, ef slíkt stæði til boða, mældist 47%, á meðan stuðningur við ESB mældist 28%. Á sunnudag er dagur Norðurlandanna. Á þeim degi fyrir 52 árum komu fulltrúar ríkisstjórnar Norðurlandanna saman í þinghúsinu í Helsinki og undirrituðu sáttmála sem er ígildi stjórnarskrár norræns samstarfs, og er í daglegu tali nefndur Helsinki-sáttmálinn. Öll þjóðríkin hafa breyst mikið frá því sáttmálinn var undirritaður. Við höfum leitað samstarfs með öðrum þjóðum, en eftir sem áður stendur norrænt samstarf mjög sterkt, tilbúið til þess að aðlagast og takast á við áskoranir og tryggja það að við náum fram sameiginlegum hagsmunum okkar og komum norrænum áherslum sameiginlega til leiða. Það stendur svo sannarlega óbreytt. Ég er algjörlega sannfærð um að þetta samstarf á eftir að lifa mjög lengi, jafnvel okkur öll.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra, takk fyrir greinargóða lýsingu. Rétt í lokin með norræna samstarfið, væntanlega væru Svíþjóð, Danmörk og Finnland, sem eru í ESB, líka í samstarfinu, ekki satt?


             Þrjú ríki af fimm eru í Evrópusambandinu. Fyrir 20 árum þegar ég var í námi í Svíþjóð gekk Svíþjóð einmitt í Evrópusambandið og Finnland líka. Þá voru miklar vangaveltur um það hvort norrænt samstarf mundi lifa af þær breytingar og jafnvel töldu menn að það mundi leggjast algjörlega af. Ef við horfum hins vegar til baka yfir þessi 20 ár sýnist mér norrænt samstarf mjög sterkt. Það hefur haldið áfram að eflast. Ég fann það mjög sterklega á til dæmis kvennaráðstefnu Sameinuðu þjóðanna fyrir stuttu þar sem allir norrænu jafnréttisráðherrarnir tilkynntu komu sína, við vorum með sameiginlega viðburði án þess að vera búin að ræða okkur saman, og við vorum öll mjög samhljóða um áherslur okkar sem sneru að jafnréttismálum. Ég held að það endurspegli þessi norrænu gildi, áherslu á lýðræði, mannréttindi og jafnrétti. Þrátt fyrir að menn hafi farið í samstarf við önnur ríki hefur það svo sannarlega ekki breytt áherslunni á norrænt samstarf og það er mjög jákvætt.

Hæstv. forseti. Ég fjalla hér um skýrslu Íslandsdeildar Norðurlandaráðs um norrænt samstarf fyrir árið 2013. Það er þá helst til að taka að helstu málefnin sem voru til umfjöllunar í Norðurlandaráði fyrir árið 2013 voru utanríkis-, varnar- og öryggismál, samfélagsöryggi, stjórnsýsluhindranir og nýting náttúruauðlinda. Norðmenn fóru með formennsku á árinu 2013 og var forseti ráðsins Marit Nybakk. Utanríkis-, varnar- og öryggismál og samfélagsöryggi voru til umfjöllunar á vorþingi Norðurlandaráðs í apríl og á hringborðsráðstefnu Norðurlandaráðs og norræna varnarmálasamstarfsins NORDEFCO í september. Stjórnsýsluhindranir voru til umfjöllunar á vorþingi í apríl, á Norðurlandaráðsþingi í október og á desemberfundi forsætisnefndar. Nýting náttúruauðlinda var til umfjöllunar m.a. á Norðurlandaráðsþingi í október á norræna leiðtogafundinum og í umræðum um alþjóðlegt samstarf. Umhverfis- og náttúruauðlindanefnd fjallaði á árinu um svör Norrænu ráðherranefndarinnar við tilmælum Norðurlandaráðs frá árinu 2011 um norrænt átak til að leysa deilur um makrílveiðar. Ráðherranefndin taldi að afskrifa mætti tilmæli þar að lútandi en umhverfis- og náttúruauðlindanefnd samþykkti nefndarálit þar sem tveir fyrstu aðgerðaliðir tilmælanna voru afskrifaðir en þeim þriðja viðhaldið. Var ákveðið nefndin léti vinna greinargerð um efnisatriði þriðja liðarins sem er umsjón uppsjávartegunda í Norður-Atlantshafi og vinna að nýrri tillögu sem stuðlaði að langtíma sjálfbærri lausn í þeim efnum. Starfsemi Norðurlandaráðs skiptist í nefndastarf. Helstu nefndir eru forsætisnefnd, mennta- og menningarmálanefnd, efnahags- og viðskiptanefnd, umhverfis- og náttúruauðlindanefnd, velferðarnefnd, borgara- og neytendanefnd. Síðan eru eftirlitsnefnd og kjörnefnd. Forsætisnefnd hefur æðsta ákvörðunarvald milli þingfunda ráðsins og getur tekið ákvarðanir fyrir hönd þess. Hún stýrir auk þess og samræmir starf nefnda Norðurlandaráðs og ber ábyrgð á heildrænum pólitískum og stjórnsýslulegum áherslum, utanríkis- og varnarmálum, og gerir framkvæmda- og fjárhagsáætlanir ráðsins. Fulltrúar í forsætisnefnd eru Höskuldur Þórhallsson og Helgi Hjörvar. Á janúarfundi forsætisnefndar á árinu 2013 var afgreidd úr nefndinni tillaga um aukið norrænt samstarf gegn tölvuógnum og stafrænum árásum. Það er eitt af því sem menn velta töluvert fyrir sér í dag hvernig verjast megi þeirri ógn. Er hún m.a. talin geta valdið því að samfélög fari hreinlega um koll á stuttum tíma. Forsætisnefnd afgreiddi einnig úr nefnd tillögu um að haldnar yrðu hringborðsumræður um varnar- og öryggismál á Norðurlöndum þar sem til yrði boðið norrænum ráðherrum, formönnum þeirra fastanefnda þeirra þjóðþinga sem fara með varnarmál, norrænum varnarmálaforingjum og fulltrúum NORDEFCO, norræna varnarmálasamstarfsins. Þá hélt hélt forsætisnefnd áfram umfjöllun sinni um stjórnsýsluhindranir og afgreiddi í desember nefndarálit um tillögu norrænu ráðherranefndarinnar um afnám stjórnsýsluhindrana fyrir tímabilið 2014–2017. Fulltrúi mennta- og menningarmálanefndar fyrir Íslands hönd er Valgerður Gunnarsdóttir. Mennta- og menningarmálanefnd fer með málefni menningarkennslu og menntunar. Þar er m.a. fjallað um almenna menningu og listir í norrænum þjóðlöndum og á alþjóðavísu, fjölbreytileg Norðurlönd, kvikmyndir og fjölmiðla, tungumál, íþróttir, norrænu félögin og frjáls félagasamtök, barna- og unglingamenningu, grunn- og framhaldsskóla, menntunarframboð á Norðurlöndum, almenningsfræðslu og fullorðinsfræðslu, og símenntun. Í efnahags- og viðskiptanefnd er Steingrímur J. Sigfússon fulltrúi okkar. Þar er fjallað um efnahagsumhverfið, framleiðslu og verslun, þar með talið frelsi á markaði og atvinnumarkaði á Norðurlöndum. Hún fjallar m.a. um atvinnulíf og iðnað, innri markað, frjálsa för fólks, afnám stjórnsýsluhindrana, viðskipti, svæða- og byggðaþróunarstyrki, atvinnumál og vinnumarkað, vinnuumhverfi og innviði og samgöngur. Í umhverfis- og náttúruauðlindanefnd er fulltrúi Íslands Róbert Marshall. Þar er fjallað um umhverfis- og náttúruvernd og nýtingu náttúruauðlinda innan landbúnaðar, fiskveiða og skógræktar. Enn fremur vinnur nefndin að orku- og samgöngustefnu í samstarfi við atvinnumálanefndina. Nefndin vinnur jafnt að norrænum og alþjóðlegum úrlausnarefnum. Enn fremur tekur nefndin upp mál við ESB á ofangreindum sviðum sem eru mikilvæg fyrir Norðurlönd. Nefndin fjallar um efni á borð við endurnýjanlega orku og norrænan raforkumarkað, loftslagsbreytingar og aðgerðir til að minnka losun skaðlegra gróðurhúsalofttegunda, kjarnorkuöryggi, fiskveiðistjórnun, landbúnaðarstefnu ESB, matvælaframleiðslu og matvælaöryggi, stjórnun stórra rándýrastofna á Norðurlöndum, verndun líffræðilegs fjölbreytileika, siglingaöryggi og umhverfisvernd á norðurslóðum. Velferðarnefnd fjallar um hið norræna velferðarlíkan, velferð, heilbrigðis- og félagsmálastefnu. Hún fjallar um velferðar- og tryggingamál, félagsþjónustu og heilbrigðismál, málefni fatlaðra, bygginga- og húsnæðismál, fjölskyldumál, börn og unglinga, fíkniefni, áfengi og annan ofneysluvanda. Fulltrúi okkar þar er Jóhanna María Sigmundsdóttir. Í borgara- og neytendanefnd situr Elín Hirst fyrir Íslands hönd. Þar er fjallað um málefni sem snerta réttindi borgara og neytenda auk meginþátta sem snerta lýðræði, mannréttindi, jafnrétti o.fl. og tengjast starfsvettvangi hennar. Nefndin fjallar um lýðræði, mannréttindi, réttindi borgaranna, jafnrétti, neytendamál, matvælaöryggi, baráttu gegn glæpum, þar á meðal alþjóðlegri glæpastarfsemi og hryðjuverkastarfsemi, löggjöf, innflytjendur og flóttafólk, samstarf gegn kynþáttafordómum og aukið norrænt samstarf á sviði neytendamála. Tvær aðrar nefndir eru innan vébanda Norðurlandaráðs og það er eftirlitsnefnd, sem fyrir hönd þingsins fylgist með þeirri starfsemi sem er fjármögnuð úr sameiginlegum sjóðum Norðurlanda. Nefndin hefur einnig umsjón með málefnum sem snerta túlkun samninga um norræna samvinnu, vinnutilhögun Norðurlandaráðs og önnur innri málefni. Fulltrúi í þeirri nefnd er Valgerður Gunnarsdóttir. Að lokum er það kjörnefndin, sem undirbýr og gerir tillögur að kjöri sem fram fer á þingfundum og aukakosningum í forsætisnefnd. Þar situr Steingrímur J. Sigfússon. Norðurlandaráð fundaði í þrígang á árinu 2013; í janúar, sá fundur haldinn í Reykjavík, í apríl var haldinn fundur í Stokkhólmi og í september fundaði Norðurlandaráð í Þórshöfn. Það sem er hápunktur starfsins er Norðurlandaráðsþingið sem að þessu sinni fyrir árið 2013 var hið 65. og var haldið í Ósló. Það þing hófst með leiðtogafundi norrænna forsætisráðherra og leiðtoga landsstjórna á Norðurlöndum með þingmönnum Norðurlandaráðs sem að þessu sinni fjallaði um framtíðarsýn í norrænu samstarfi með hliðsjón af því hvernig Norðurlöndin koma til móts við ungmenni samtímans og því hvort norræn samfélagsgerð framtíðarinnar verði traust og sjálfbær. Þar tóku allir forsætisráðherrar Norðurlanda til máls og gerðu grein fyrir þeirra sýn hvað það varðar. Ísland hefur formennsku í norrænu ráðherranefndinni eins og hæstv. velferðarráðherra Eygló Harðardóttir hefur kynnt og hún er samstarfsráðherra Norðurlanda. Í framhaldi af leiðtogafundinum kynnti hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson formennskuáætlun Íslands í norrænu ráðherranefndinni og ber hún yfirskriftina Gróska og lífskraftur. Í henni er lögð áhersla á þrjú meginverkefni: Það fyrsta er Norræna lífhagkerfið sem sameinar áherslur á grænan hagvöxt og sjálfbæra þróun. Annað verkefnið er Norræna velferðarvaktin þar sem fjallað er um viðnámsþrótt velferðarkerfisins í kreppuástandi. Þar verða velferðarvísar þróaðir og hugað að samstarfi í heilbrigðismálum og haldnar ráðstefnur til að mynda um fjölskyldustefnur og velferð barna á Norðurlöndum og stöðu kynjanna á norðurslóðum. Þriðja meginverkefnið er Norræni spilunarlistinn sem snýst um að virkja frumleika og sköpunarkraft sem auðlind og menningarverðmæti. Á þingi Norðurlandaráðs eru auk þess veitt verðlaun Norðurlandaráðs og það eru verðlaun fyrir bókmenntir, það eru sem sagt bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs, tónlistarverðlaun, náttúru- og umhverfisverðlaun Norðurlandaráðs, kvikmyndaverðlaun og barna- og unglingabókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs, sem voru veitt í fyrsta skipti fyrir árið 2013. Hægt er að sjá hverjir hlutu þessi verðlaun, en mig langar aðeins til þess að nefna verðlaunin sem voru veitt, þ.e. náttúru- og umhverfisverðlaun Norðurlandaráðs sem vöktu mína athygli þarna. Það er Selina Juul sem hlaut þau og helsta baráttumál hennar er að koma í veg fyrir þá gríðarlega miklu sóun sem á sér stað á mat. Hún kynnti það afskaplega vel hvernig hún endurnýtir, hvernig hún breiðir út þann boðskap að í hinum vestræna heimi er verið að henda að óþörfu gríðarlegu magni af mat sem við gætum svo sannarlega nýtt okkur. Í lokin langar mig til þess að koma aðeins inn á starfsemi Íslandsdeildar Norðurlandaráðs. Íslandsdeildin fundaði þrettán sinnum á árinu. Deildin úthlutaði fréttamannastyrkjum í apríl og hafði hún til umfjöllunar ýmis málefni að eigin frumkvæði sem hún fór síðan áfram með til Norðurlandaráðs. Síðan fjallar hún um það sem rætt er á fundum Norðurlandaráðs. Meðal annars hefur verið fjallað um Endurmenntunarstofnun norrænna blaðamanna í Árósum, Norræna sumarháskólann, um Norræna félagið, stjórnsýsluhindranir, Norræna eldfjallasetrið og síðan formennskuáætlun Norðurlandaráðs.

Hæstv. forseti. Ég geri hér grein fyrir skýrslu Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins fyrir árið 2013. Við sem hér störfum vitum hversu mikilvægt það er að sinna vestnorræna samstarfinu vel og það höfum við gert á undanförnu ári. Vestnorræna ráðið er þingmannaráð Íslands, Færeyja og Grænlands og hefur starfað frá árinu 1985. Árið 1997 var nafninu breytt í núverandi nafn, Vestnorræna ráðið, og hefur það haft það heiti síðan. Það sitja átján þingmenn í ráðinu, sex frá hverju landi, þannig að þjóðirnar þrjár sitja við sama borð, jafnar með jafnmikið vægi þrátt fyrir talsverðan stærðarmun. Markmið ráðsins er að starfa að hagsmunum Vestur-Norðurlanda, vernda auðlindir og menningararfleið Norður-Atlantshafssvæðisins, stuðla að samvinnu ríkisstjórna og landsstjórna þessara þriggja þjóða um mikilvæg mál og vera þingræðislegur tengill á milli aðilanna. Við sem störfum í Vestnorræna ráðinu reynum ná markmiðum okkar með ályktunum sem við samþykkjum á fundum okkar og beinum til ríkisstjórna landanna. Við náum að gera það þannig að ályktanir ráðsins eru lagðar fram í þinginu, ræddar, fjallað um þær í nefndum og þær síðan vonandi allar samþykktar í atkvæðagreiðslu á Alþingi og á hinum þjóðþingunum. Það kom auðvitað nýtt fólk í ráðið í kjölfar alþingiskosninganna og ég fékk það hlutverk að vera formaður Íslandsdeildarinnar og jafnframt forseti ráðsins þetta árið. Ég verð að segja að þetta hefur verið mjög viðburðaríkt ár og margir fundir sem við höfum setið. Í fyrsta lagi var þemaráðstefna ráðsins haldin á Ísafirði í janúar 2013 þar sem fjallað var um heilbrigðismál. Út úr þeirri miklu vinnu sem þar fór fram komu nokkrar ályktanir og var dreginn saman mjög mikill fróðleikur vegna þess að þetta er svið, heilbrigðismálin, þar sem þjóðirnar þrjár geta starfað meira saman. Á ráðstefnunni var fjallað um hvernig kerfin eru byggð upp í hverju landi og þá samvinnu sem þegar er til staðar og hvernig framtíðarsýnin er. Heilbrigðisráðherrar landanna greindu frá hugmyndum ríkisstjórna sinna um frekara samstarf og það varð niðurstaðan að nauðsynlegt væri að efla samstarfið enn frekar. Í kjölfarið voru tvær ályktanir samþykktar á ársfundi Vestnorræna ráðsins í haust, annars vegar hvað varðar samstarf heilbrigðisstarfsfólks í löndunum þremur og hins vegar þróun frekara samstarfs á sviði skurðaðgerða. Ráðið átti síðan fund með heilbrigðisráðherrum landanna þriggja að nýju nú í janúar þegar leið okkar lá til Færeyja á fund þar sem ráðherrarnir þrír funduðu einnig og færðu okkur þau tíðindi að þeir væru að vinna að því á fundi sínum að efla samstarfið enn frekar, og er það mjög ánægjulegt. Ársfundur ráðsins var haldinn á Grænlandi í ágúst. Fyrir utan ályktanirnar tvær um heilbrigðismálin sem ég fór yfir voru samþykktar tvær í viðbót. Önnur sneri að því að vinna gegn brottflutningi kvenna frá vestnorrænu löndunum, en það er vandamál að konur flytja í meira mæli frá þessum jaðarsvæðum og af því hafa menn eðlilega töluverðar áhyggjur. Ályktunin snýst um að reyna að safna saman gögnum og upplýsingum og rannsóknum um þau málefni þannig að við getum reynt að finna leiðir til að sporna við fótum. Þetta er ekki aðeins bundið við þessar þrjár þjóðir heldur auk þess Samabyggðir á Norðurlöndum og jaðarbyggðir, þannig að þetta er verkefni sem mun halda áfram. Fjórða ályktunin sem samþykkt var á ársfundi ráðsins var um stuðning við les- og skrifblinda. Þær ályktanir hafa allar verið lagðar fram og fjallað um þær í utanríkismálanefnd. Forsætisnefnd ráðsins samanstendur af formönnum landsdeildanna þriggja, Íslands, Grænlands og Færeyja, en forsætisnefndin átti fund á Norðurlandaráðsfundi í júní í Bodö í Noregi, en forsætisnefnd Vestnorræna ráðsins er alltaf boðið á fundi Norðurlandaráðs, þ.e. föstu fundina, sumarfund og síðan á Norðurlandaráðsþing sem við tókum þátt í í október. Þar fundaði forsætisnefndin með forsætisnefnd Norðurlandaráðs og nokkrum ráðherrum vestnorrænu ríkjanna sem við áttum kost á að hitta. Auk þess flutti formaður ráðsins ræðu á þinginu þar sem hvatt var til frekara samstarfs milli Norðurlandaráðs og Vestnorræna ráðsins, en það er auðvitað mikið samstarf þar á milli og sérstakur samstarfssamningur hefur verið gerður á milli Vestnorræna ráðsins og Norðurlandaráðs. Stærstu málin sem við fjölluðum um á þessu ári eru í rauninni tvö. Við samþykktum á ársfundinum að reyna að móta sameiginlega vestnorræna norðurslóðastefnu og hvöttum ríkisstjórnirnar til að reyna að finna út úr því á hvaða sviðum slíkt mundi henta. Til að aðstoða við undirbúning þess hefur Vestnorræna fengið fræðimann, Egil Þór Níelsson, til að gera skýrslu þar sem kortlagt er á hvaða sviðum slíkt samstarf og hagsmunir þjóðanna þriggja fara helst saman. Markmiðið er að leggja niðurstöðuna fyrst fyrir ársfund Vestnorræna ráðsins til að hægt sé að fara þar yfir hvaða þættir það eru sem ráðið sjálft vill álykta um, en síðan er meiningin að færa ríkisstjórnum landanna þriggja skýrsluna til að hægt sé að útfæra, vonandi, sameiginlega vestnorræna norðurslóðastefnu frekar. Það hefur mikil vinna farið í þetta verkefni og það verður mjög fróðlegt að sjá hvernig vinnst úr skýrslunni á ársfundi ráðsins sem haldinn verður í Vestmannaeyjum í byrjun september. Það sem einkenndi jafnframt störf ráðsins var ályktun sem ráðið samþykkti á ársfundi sínum í haust um hótanir Evrópusambandsins og refsiaðgerðir gegn Færeyjum og Íslandi vegna makrílveiða og vegna síldveiða Færeyinga. Í sameiginlegri yfirlýsingu ársfundar ráðsins fordæmdi ráðið harðlega þær aðgerðir sambandsins. Var því sjónarmiði einnig komið á framfæri á sameiginlegri ráðstefnu Vestnorræna ráðsins og Norðurlandaráðs, sem fór fram í kjölfar ársfundarins, og síðan á fundi með Norðurlandaráði annars vegar og hins vegar á fundi sem við áttum með sendinefnd Evrópuþingsins í Strassborg í haust. Þar fórum við vel yfir þessi mál og yfir þau sjónarmið sem Vestnorræna ráðið fór yfir á ársfundi sínum og var sjónarmiðum fulltrúa landanna þriggja í Vestnorræna ráðinu komið skýrt á framfæri, að ekki væri rétt í samskiptum þjóða að fara fram með hótanir um refsiaðgerðir heldur ætti að setjast niður og tala saman og semja. Það er sameiginlegur skilningur allra þeirra fulltrúa sem sitja í Vestnorræna ráðinu. Eins og ég sagði gekk starfið á árinu mjög vel. Fundir gengu upp samkvæmt áætlun. Ég tel að framtíðin muni bera í skauti sér aukið samstarf landanna þriggja og ég tel það nauðsynlegt, sérstaklega í ljósi norðurslóðamála. Ég tel rétt að það komi fram að mikill áhugi er í löndunum þremur á að fara dýpra í þá umræðu og það verður mjög fróðlegt að sjá hvaða ávöxt það ber á ársfundi ráðsins í haust. Forseti. Ég tel að ég hafi gert grein fyrir skýrslunni. Ársályktanir Vestnorræna ráðsins liggja fyrir, þær hafa verið teknar til meðferðar í þinginu og það eru fjórar ályktanir sem reifaðar eru í skýrslunni.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega greinargerð um starfsemi Vestnorræna ráðsins. Ég vil rifja upp að á síðasta kjörtímabili var ég ákafur talsmaður þess, til að leggja meiri áherslu á vægi þessa samstarfs, að settur yrði upp árlegur fastur viðburður þar sem forsætisráðherrar, æðstu menn þessara þriggja landa, kæmu saman og héldu fundi, hugsanlega í tengslum við fundi Vestnorræna ráðsins, þannig að á hverju einasta ári yrði toppfundur þeirra þriggja. Mér tókst það ekki. Það reyndust vera alls konar fjötrar og þröskuldar í vegi og reyndar verð ég að segja að mér fannst jafnan erfitt að ná sameiginlegum fundum þessara þriggja þjóða. Ég tel að þetta sé eitt af því sem þingmennirnir sem sitja í ráðinu eigi að taka upp og samþykkja ályktanir um eftir rökræðu og beina þessu til æðstu manna landanna. Ég held að þetta skipti máli til að leggja áherslu á samvinnu þessara þriggja þjóða.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þetta andsvar. Þetta er mjög mikilvægur punktur. Ég vonast til að við náum fram slíkum fundi. Það var fjallað um það á ársfundi ráðsins í Narsarsuaq að reyna að fá það sem fastan lið á dagskrá, helst í tengslum við ársfund Vestnorræna ráðsins, að utanríkisráðherrar hittust, þeir sem gegna því hlutverki í ríkisstjórnunum og landsstjórnunum. Vonandi tekst það. Ég veit að það hefði tekist á þeim tíma sem hv. þingmaður var hæstv. ráðherra, ég efa það ekki, en við ætlum að reyna aftur og á fundinum í Vestmannaeyjum vonast ég svo sannarlega til að það takist.

Frú forseti. Ég geri stuttlega grein fyrir skýrslu Íslandsdeildar þingmannanefnda EFTA og EES fyrir árið 2013. Í fjarveru formanns nefndarinnar, hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, tek ég að mér þetta hlutverk sem varaformaður þessara nefnda. Fríverslunarsamtök Evrópu (EFTA) og Evrópska efnahagssvæðið (EES) gegna veigamiklu hlutverki sem grunnstoðir íslenskrar utanríkisverslunar, eins og glöggt kom fram hér fyrr í dag í umræðum um skýrslu utanríkisráðherra um utanríkis- og alþjóðamál. Það má segja að með aðildinni að EES njóti Íslendingar að langmestu leyti sömu viðskiptakjara og önnur Evrópuríki, þ.e. aðildarríki Evrópusambandsins og þau EFTA-ríki sem eru aðilar að EES-samningnum sem eru auk Íslands Noregur og Liechtenstein, og þar með um 500 milljóna manna markaður. Auk þess að koma að rekstri EES-samningsins hefur EFTA byggt upp öflugt net fríverslunarsamninga við ríki utan ESB, svonefnd þriðju ríki. Í umfjöllun þingmannanefnda EFTA og EES um EES-samninginn og rekstur hans var sjónum einkum beint að tveimur þáttum á árinu 2013. Í fyrsta lagi var fjallað um upptöku nýrra ESB-gerða í EES-samninginn og innleiðingu þeirra í EES/EFTA-ríkjunum. Of algengt er að EES/EFTA-ríkin standi ekki við tímamörk EES-samningsins sem kveða á um að ekki skuli líða meira en sex mánuðir frá því að ákvörðun er tekin um að taka gerð upp í EES-samninginn, með svokölluðum stjórnskipulegum fyrirvara, þar til fyrirvaranum hefur verið aflétt. Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) hefur ítrekað þrýst á EES/EFTA-ríkin þegar of langt hefur liðið frá því að gerðir taka gildi innan ESB þar til hægt er að gera það hjá EES/EFTA-ríkjunum. ESA hefur því höfðað fleiri mál fyrir EFTA-dómstólnum á árinu 2013 vegna dráttar á innleiðingu en áður eru dæmi um. Í öðru lagi var síðan sérstaklega fjallað um réttindi borgara innan ESB og EES í sérstakri skýrslu og ályktun. Fríverslunarsamningagerð EFTA við ríki utan ESB, svonefnd þriðju ríki, var ofarlega á dagskrá þingmannanefndar EFTA að venju. EFTA hefur verið í fararbroddi á heimsvísu í gerð fríverslunarsamninga sem eru í gildi. Þeir eru nú um 25 talsins og taka til 36 ríkja. Engin ríkjasamtök, að ESB undanskildu, hafa byggt upp eins víðtækt net fríverslunarsamninga. Þingmannanefnd EFTA hefur á undanförnum árum stutt dyggilega við gerð fríverslunarsamninga EFTA og beitir sendinefndum og þingmannaheimsóknum til að kynna og afla stuðnings við gerð slíkra samninga. Fríverslunarviðræður standa nú yfir við meðal annars efnahagsleg stórveldi eins og tollabandalag Rússlands, Hvíta-Rússlands og Kasakstans - og Indlands sem hæstv. utanríkisráðherra gerði grein fyrir í dag í umræðunum að eru að einhverju leyti á ís. Auk þess standa yfir viðræður við Indónesíu, Víetnam, Malasíu, Tæland, Alsír, Hondúras og Gvatemala. Af fleiri málum sem voru á dagskrá þingmannanefnda EFTA og EES má nefna makríldeiluna, málefni norðurslóða, loftslags- og orkumál, samgöngustefnu ESB, framtíð EES og samband ESB við evrópsk örríki og Sviss, og loks þinglegt eftirlit með Europol og Eurojust og mikilvægi þess að þjóðþing EFTA-ríkjanna séu þátttakendur í þeirri vinnu. Á árinu 2013 var starfsemi þessara nefnda með hefðbundnum hætti. Þingmannanefnd EFTA kom saman til fundar tvisvar sinnum í tengslum við fundi nefndarinnar með ráðherrum EFTA. Enn fremur átti framkvæmdastjórn þingmannanefndar EFTA fundi með þingnefndum og stofnunum í Kostaríka og Panama til að styðja við gerð fríverslunarsamninga EFTA við ríkin tvö. Framkvæmdastjórnin átti einnig fundi með þingnefndum og ráðuneytum í Króatíu í tilefni af inngöngu Króatíu í EES. Þingmannanefnd EES kom að venju tvisvar saman til fundar á árinu. Fyrri fundurinn sem haldinn var í maí var ekki sóttur af hálfu Alþingis enda hafði þing ekki komið saman að afloknum kosningum og kosið nýja Íslandsdeild. Í skýrslu Íslandsdeildarinnar, sem er á þskj. 640, er síðan að finna ágætt yfirlit yfir einstaka fundi þingmannanefndar EFTA, bæði heimsóknir til þriðju ríkja eins og Kostaríka og Panama í janúar 2013 og hefðbundna fundi þingmannanefndar EFTA og ráðherra á miðju ári 2013, fundi þingmannanefndar EES í Liechtenstein í október, heimsókn til Zagreb í Króatíu í októberlok og sömuleiðis fundi þingmannanefndar EFTA í Genf og Brussel í nóvember. Á árinu 2013 samþykkti þingmannanefnd EES nokkrar ályktanir, ályktun um ársskýrslu um framkvæmd EES-samningsins árið 2012 sem var samþykkt í Brussel í maí 2013, ályktun um framtíð EES og samband ESB við evrópsk örríki og Sviss sem var líka samþykkt í Brussel í maí 2013, ályktun um samgöngustefnu innan EES sem var enn fremur samþykkt í Brussel í maí 2013, ályktun um málefni norðurslóða sem var samþykkt í Vaduz í Liechtenstein í október 2013 og ályktun um réttindi borgara innan ESB og EES sem var líka samþykkt í Vaduz í október 2013. Þingmannanefnd EFTA samþykkti á árinu tvær ályktanir, annars vegar um þinglegt eftirlit með Europol og Eurojust og mikilvægi þess að þjóðþing EFTA-ríkjanna séu þátttakendur í þeirri vinnu sem var samþykkt á fundi í Þrándheimi í júní sl. og ályktun um grænbók um loftslag og orku 2030 sem var samþykkt í nóvember sl. Það er rétt að taka fram að þingmannanefndir EFTA og EES eru í raun og veru tvær þingmannanefndir þó að Íslandsdeildin fyrir þær báðar séu skipaðar sömu þingmönnum og það á einnig við um önnur aðildarríki. Aðildarríkin með EFTA eru fjögur, Ísland, Noregur, Sviss og Liechtenstein, en EFTA-ríki sem taka þátt í EES-samningnum eru Ísland, Noregur og Liechtenstein. Sviss kaus á sínum tíma að standa utan EES-samningsins og hefur tvíhliða samskipti og samning við Evrópusambandið. Á árinu 2013 varð breyting á skipan Íslandsdeildar í kjölfar alþingiskosninga. Fyrri hluta ársins skipuðu Íslandsdeildina þingmennirnir Árni Þór Sigurðsson, sem var formaður, Skúli Helgason sem var varaformaður, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Þorgerður K. Gunnarsdóttir. Í kjölfar alþingiskosninganna í apríl 2013 var ný Íslandsdeild kosin á fundi á Alþingi 6. júní fyrir allt kjörtímabilið. Nefndina skipa nú hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, formaður, Árni Þór Sigurðsson, varaformaður, Árni Páll Árnason, Vilhjálmur Bjarnason og Willum Þór Þórsson. Íslandsdeildin var að venju virk í starfi þingmannanefnda EFTA og EES á árinu og lét að sér kveða í öllum helstu málum sem komu til umræðu í nefndunum. Meðal annars tók hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson að sér starf skýrsluhöfundar skýrslu þingmannanefndar EES um málefni norðurslóða. Meðhöfundur hans af hálfu Evrópuþingsins var írski þingmaðurinn Pat the Cope Gallagher og skýrslan var kynnt á fundi í Liechtenstein. Á árinu gegndi Ísland forustu í þingmannanefndum EFTA og EES. Árni Þór Sigurðsson var formaður fram að alþingiskosningum og Guðlaugur Þór Þórðarson tók við formennsku á fundum nefndanna eftir kosningar. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að hafa framsögu með þessari skýrslu lengri að sinni. Hana er, eins og ég sagði áðan, að finna á þskj. 640 þar sem er nánara yfirlit yfir málefni eða viðfangsefni einstakra funda í nefndinni. Ég vil nota þetta tækifæri í lokin og þakka samstarfsmönnum mínum í Íslandsdeild þingmannanefnda EFTA og EES fyrir góða og trausta samvinnu og sömuleiðis nefndarriturum og starfsmanni nefndarinnar á skrifstofu EFTA í Brussel fyrir aðstoð og ánægjulegt samstarf.

Frú forseti. Ég mæli fyrir skýrslu Íslandsdeildar ÖSE-þingsins fyrir árið 2013. Núna horfir ÖSE-þingið og ÖSE fram á það að það eru komin 40 ár síðan Helsinki-samkomulagið var samþykkt 1974 og því er ástæða til að halda upp á það og kanna hvort gengið hafi verið rétt fram á veginn. ÖSE er stofnað til þess að standa vörð um öryggi og frið í Evrópu og innan þeirra landa sem ÖSE nær til, sem spannar allt frá Kanada og austur til Mongólíu. Menn vilja leggja áherslu á að hernaðarlegt gagnsæi verði aukið. Í því felst til dæmis að menn viti af flugi, viti af því þegar flogið er yfir land hver annars, og að um það sé sátt og gegnsæi í því hvernig menn fara með þessar upplýsingar. Á sviði efnahags- og umhverfismála er kallað eftir bindandi takmörkunum á losun gróðurhúsalofttegunda og nýjum gjöldum á fjármálaviðskipti til að gera skammtímaspákaupmennsku á fjármálamörkuðum kostnaðarsamari. Þá er mælst til þess að aðildarríkin nýti hvata á sviði græns vaxtar í stað niðurskurðaraðgerða og hugi að nýjum öryggisáskorunum líkt og þeim sem tengjast loftslagsbreytingum. Aðildarríkin eru enn fremur hvött til að tryggja almenningi aðgang að réttarkerfi, réttláta málsmeðferð fyrir dómi og tjáningarfrelsi, þar á meðal blaðamönnum, bloggurum og aðgerðasinnum. Loks eru aðildarríkin hvött til að virða réttarríkið og sjálfstæði dómstóla, sleppa pólitískum föngum og bera sakir af pólitískum föngum og leyfa þeim að fá heimsóknir frá alþjóðlegum stofnunum eins og ÖSE. Í ályktun um ástandið í Sýrlandi sem var tekið sérstaklega fyrir á ársfundinum var kallað eftir því að valdbeitingu gegn almennum borgurum yrði hætt. ÖSE-þingið tekur einnig þátt í því að þróa leiðir til að koma í veg fyrir ágreining milli ríkja og stuðla að eflingu lýðræðislegra stofnana á því svæði sem starfsemi ÖSE tekur til. Að lokum hefur kosningaeftirlitið verið eitt helsta verkefni þingsins frá upphafi. Sú starfsemi hefur vaxið jafnt og þétt undanfarin ár. ÖSE-þingið á þar í samvinnu við lýðræðis- og mannréttindastofnun ÖSE-stofnunarinnar - þetta eru tvær aðgreindar stofnanir, annars vegar ÖSE-stofnunin og hins vegar ÖSE-þingið - um kosningaeftirlit. Nokkur ágreiningur hefur ríkt um verkaskiptingu milli stofnananna þrátt fyrir samstarfssamning milli þeirra frá árinu 1997. Einnig á ÖSE-þingið samvinnu um kosningaeftirlit við aðrar fjölþjóðlegar þingmannasamkundur, eins og Evrópuráðsþingið og Evrópuþingið. Íslandsdeild ÖSE-þingsins var þannig skipuð að aðalmenn fram að þingkosningum voru Róbert Marshall formaður frá þingflokki Samfylkingar, Björn Valur Gíslason varaformaður, þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, og Pétur H. Blöndal, þingflokki Sjálfstæðisflokks. Varamenn voru Lúðvík Geirsson, Árni Þór Sigurðsson og Tryggvi Þór Herbertsson. Í kjölfar kosninganna varð breyting á og aðalmenn voru kosnir Elsa Lára Arnardóttir, formaður, þingflokki Framsóknarflokks, Pétur H. Blöndal, varaformaður, þingflokki Sjálfstæðisflokks, og Guðmundur Steingrímsson, þingflokki Bjartrar framtíðar. Varamenn eru Frosti Sigurjónsson, Guðlaugur Þór Þórðarson og Björt Ólafsdóttir. Vilborg Ása Guðjónsdóttir var og er ritari Íslandsdeildar. Vetrarfundur ÖSE-þingsins var í Vínarborg 21.–22. febrúar 2013. Þar voru mörg mál rædd. Margir málsmetandi menn komu á fundinn og ávörpuðu hann. Kannski er helst frá því að segja að síðari sameiginlegan fund nefndanna ávörpuðu Lamberto Zannier, sendiherra og framkvæmdastjóri ÖSE, og dr. Hedy Fry, sérstakur fulltrúi ÖSE-þingsins á sviði jafnréttismála. Þá átti sér einnig stað sérstök umræða um ástandið í Sýrlandi, á Sahel-svæðinu og í Norður-Afríku. Sýrland var mikið á dagskrá hjá ÖSE-þinginu á árinu 2013. Ársfundur ÖSE þingsins fór fram í Istanbúl 28. júní til 3. júlí 2013. Í upphafsávarpi sínu kallaði Wolfgang Grossruck, starfandi forseti ÖSE-þingsins, eftir aukinni þátttöku þingmanna í starfsemi ÖSE allan ársins hring, það væri undirstaða þess að ÖSE-þingið gæti haft alþjóðlegt hlutverk. Ahmet Davutolu vakti athygli á þörfinni á sáttmála eins og Helsinki-sáttmálanum í Miðausturlöndum og í Norður-Afríku og forseti tyrkneska þingsins, Cemil Çiçek, lagði áherslu á að þingmenn sæju til þess að endurskoðunar- og umbótaferlið Helsinki +40, sem fer fram hjá ÖSE í tilefni 40 ára afmælis stofnunarinnar árið 2015, væri framkvæmt á upplýstan hátt. Málefnanefndirnar þrjár tóku fyrir fram ákveðin mál til umfjöllunar með áherslu á yfirskrift ársfundarins, Helsinki +40. Hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir tók þátt í störfum 1. nefndar um stjórn- og öryggismál. Nefndin samþykkti meðal annars ályktanir um aukið hernaðarlegt gagnsæi, sem ég nefndi áðan, og öfluga alþjóðasamninga um vopnatakmarkanir. Þá kallaði hún sérstaklega eftir því að þjóðþing og ríkisstjórnir fullgiltu sáttmála Sameinuðu þjóðanna um vopnaviðskipti, hæfu á ný samningaviðræður um hefðbundinn herafla í Evrópu og gerðu breytingar á Vínarskjalinu frá 1999 þannig að ríki þyrftu að deila meiri upplýsingum um heræfingar sínar. Í ályktuninni er einnig hvatt til þess að áframhald verði á starfsemi ÖSE í Bakú, skrifstofur í Jerevan og Moldóvu verði styrktar enn frekar og opnuð verði aftur skrifstofa í Georgíu. Starfsemi þar var hætt árið 2008. Þetta er mjög brýnt núna í tengslum við óróann á þessu svæði. Pétur H. Blöndal tók þátt í störfum 2. nefndar um efnahags-, vísinda-, tækni- og umhverfismál en þar var meðal annars rætt og ályktað um bindandi takmarkanir á losun gróðurhúsalofttegunda, upptöku nýrra gjalda sem mundu gera spákaupmennsku á hlutabréfamarkaði kostnaðarsamari og notkun hvata til að stuðla að umhverfisvænum hagvexti í stað þess að grípa einungis til niðurskurðar í efnahagsmálum. Í ályktun nefndarinnar er hvatt til alþjóðlegs samstarfs um umhverfis- og efnahagslegar áskoranir og að ÖSE geri efnahags- og umhverfismál að meginmáttarstólpa Helsinki +40 ferlisins. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson tók þátt í störfum 3. nefndar um lýðræðis- og mannréttindamál. Þar var meðal annars rætt og ályktað um nauðsyn þess að ríkisvaldið tryggði málfrelsi, bæði almennt og eins á internetinu. Þá kallaði nefndin eftir því að ríkisstjórnir virtu réttarríkið og sjálfstæði dómstóla, bæru sakir af pólitískum föngum og slepptu öllum pólitískum föngum. Í ályktuninni var einnig kallað eftir því að ríkisstjórnir stofnuðu sérstakar deildir sem ynnu gegn mansali, settu á fót aðgerðaáætlanir gegn nútímaþrælahaldi og afnæmu dauðarefsingu. Haustfundur ÖSE-þingsins var í Budva í Svartfjallalandi 13.–15. október 2013. Þann fund sóttu hv. þingmenn Elsa Lára Arnardóttir, formaður, Pétur H. Blöndal, varaformaður, og Guðmundur Steingrímsson, auk Magneu Marinósdóttur alþjóðaritara. Fundur um málefni landa við Miðjarðarhafið undir yfirskriftinni bandalag siðmenningar fór fram á fyrsta degi þingsins þar sem ástandið í Sýrlandi var sérstaklega til umræðu. Þar á eftir hélt stjórnarnefnd þingsins fund þar sem meðal annars hv. þm. Pétur H. Blöndal greindi frá þátttöku sinni á fundi fastaráðs ÖSE 10. október í Vín þar sem fjárhagsáætlun ÖSE fyrir árið 2014 var til umræðu. Að lokum fór fram þemaráðstefna um það hlutverk ÖSE að standa vörð um mannréttindi í baráttu gegn alþjóðlegri glæpastarfsemi og hryðjuverkum. Á fundi stjórnarnefndarinnar gerði forsetinn Ranko Krivokapic grein fyrir starfsemi þingsins þar sem hann lagði meðal annars áherslu á að efla stöðu þingsins innan ramma Helsinki +40 endurskoðunar- og umbótaferlisins sem fer fram í tilefni af 40 ára afmæli ÖSE árið 2015. Að hans mati kallar það á skilvirkari starfshætti þingsins og aukið fjármagn til að standa straum af því að ráða fleira fólk til starfa. Í samanburði við aðrar alþjóðaþingmannasamkundur hefur ÖSE-þingið fæstu starfsmennina, 17 fasta starfsmenn samanborið við til dæmis NATO-þingið sem er með 35 fasta starfsmenn. Á fundi stjórnarnefndarinnar var fjárhagsáætlun ÖSE fyrir árið 2014 einnig kynnt en samkvæmt henni verða ekki breytingar á heildarútgjöldum stofnunarinnar frá árinu 2013 þrátt fyrir að verkefnum fjölgi frekar en hitt. Helstu breytingar eru að gert er ráð fyrir áframhaldandi lægri framlögum til verkefna á Balkanskaga en hærri framlögum til verkefna í Mið-Asíu og til lýðræðis- og mannréttindastofnunar ÖSE í Varsjá sem sér meðal annars um kosningaeftirlit. Framlög til höfuðstöðva ÖSE í Vín munu standa í stað en undanfarin ár hafa þau hækkað hlutfallslega sem hefur verið gagnrýnt af Pétri H. Blöndal og fleiri þingmönnum. Jafnframt var tilkynnt um skipulagsbreytingar með tilurð tveggja nýrra skrifstofa innan ÖSE sem hafa það hlutverk að veita formennskuríki ÖSE stuðning og auka viðbragðsflýti ÖSE til að fyrirbyggja átök. Pétur H. Blöndal, sérlegur fulltrúi forseta ÖSE-þingsins í fjárreiðum ÖSE, fagnaði því að ÖSE hefði horfið frá þeirri stefnu að hækka ekki fjárframlög að nafnverði milli ára en hann hefur lengi gagnrýnt niðurskurð sem kemur til vegna tilfallandi verðbólgu í stað langímastefnumótunar og þarfagreiningar. Á sama tíma gagnrýndi hann að niðurskurður til vettvangsskrifstofa ÖSE væri flatur en fram kom í umræðunni að enginn sveigjanleiki væri til að flytja fjármagn frá einni skrifstofu til annarrar sem gerir það að verkum að ÖSE á erfitt með að bregðast við breyttum aðstæðum. Pétur lagði einnig til að ÖSE-þinginu yrði falið að samþykkja fjárhagsáætlun ÖSE og ráða endurskoðanda fyrir ársreikninga stofnunarinnar sem mundi heyra undir þingið í samræmi við nútímakröfur um gagnsæi og góða stjórnarhætti. Síðan er smákafli um þátttöku Péturs H. Blöndals, sérlegs fulltrúa forseta ÖSE-þingsins í fjárreiðum ÖSE, á fundi fastaráðs ÖSE í Vínarborg 10. október 2013. Pétur H. Blöndal hefur starfað sem sérlegur fulltrúi forseta ÖSE-þingsins í fjárreiðum ÖSE frá árinu 2006. Í október 2013 sótti hann fund fastaráðs ÖSE þar sem hann skýrði ráðinu frá sjónarmiðum sínum um fjárreiður stofnunarinnar. Í ræðu hans kom fram að í gegnum árin hefði hann einna helst gagnrýnt að heildarútgjöld stofnunarinnar væru þau sömu ár eftir ár í evrum talið og að fjárhagsáætlunin tæki ekki mið af verðbólgu. Hann hefði einnig gagnrýnt að dregið væri úr framlögum til vettvangsskrifstofa á meðan framlög til höfuðstöðva ÖSE í Vín væru aukin og lýst yfir áhyggjum af áhrifum þessarar þróunar á starfsemi vettvangsskrifstofanna. Þær væru flaggskip ÖSE og skert fjármögnun verkefna mundi grafa undan möguleikum skrifstofanna til að starfa almennilega og uppfylla skyldur sínar. Það mundi síðan skaða orðspor og trúverðugleika ÖSE. Loks hefði hann lagt til að ÖSE-þinginu yrði falið að ráða endurskoðanda fyrir reikninga ÖSE sem mundi heyra undir ÖSE-þingið og greina því beint frá niðurstöðum sínum. Það gæti aukið skilning milli ÖSE og ÖSE-þingsins. Hann benti á ályktun sem ársfundur ÖSE-þingsins samþykkti í Istanbúl árið 2013 sem sneri að því að auka traust, gagnsæi og ábyrgð innan stofnana ÖSE en í henni hefði áðurgreint fyrirkomulag meðal annars verið lagt til. Hvað varðaði fjárhagsáætlun ÖSE fyrir árið 2014 fagnaði hann því að gert væri ráð fyrir auknum útgjöldum og sagðist vona að aukningin væri byggð á strategískri forgangsröðun sem tæki til greina þarfir verkefna og væri byggð á kerfisbundnum matskerfum. Þá væri einnig mikilvægt að huga að því hvernig hægt væri að ljúka verkefnum. Loks benti hann á mikilvægi þess að ÖSE og ÖSE-þingið ynnu náið saman að sameiginlegum markmiðum. ÖSE þyrfti að hafa í huga að úthlutun fjármagns til stofnunarinnar væri ákveðin í þjóðþingum aðildarríkja stofnunarinnar og stofnunin þyrfti því á skilningi og góðvilja þingmanna að halda. Kjörið væri að nýta möguleika sem ÖSE hefði á tengslum við þingmenn aðildarríkja í gegnum ÖSE-þingið. Undir þessa skýrslu rita hv. þingmenn Elsa Lára Arnardóttir, formaður, Pétur H. Blöndal, varaformaður, og Guðmundur Steingrímsson.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir skýrslu Íslandsdeildar NATO-þingsins fyrir árið 2013. Á vettvangi NATO-þingsins árið 2013 bar hæst, eins og undanfarin ár, umræðu um aðgerðir NATO í Afganistan sem er sú umfangsmesta í sögu bandalagsins. Verkefnið í Afganistan er fyrsta aðgerð NATO utan Evrópu og sú langfjölmennasta en sér nú fyrir endann á því með fyrirhuguðu brotthvarfi NATO frá Afganistan síðari hluta árs 2014. Alþjóðlegu öryggissveitirnar í Afganistan, ISAF, hafa starfað undir stjórn NATO frá því í ágúst 2003, en síðan þá hefur aðgerðum NATO utan Evró-Atlantshafssvæðisins fjölgað stórlega. Verkefnið hefur gengið samkvæmt áætlun miðað við að unnið sé út frá ákvörðun sem tekin var á leiðtogafundi NATO í Lissabon í nóvember 2010. Þar var lögð áhersla á að árið 2014 yrði yfirfærslu öryggismála í hendur Afgana lokið og Afganir gætu sjálfir tryggt eigið öryggi og byggt upp innviði samfélagsins, bæði hvað varðar her og lögreglu, en NATO mundi veita áframhaldandi stuðning eftir þörfum. Nefndarmenn lýstu yfir áhyggjum af spillingu, óstöðugleika og viðbrögðum nágrannaríkja við brotthvarfi NATO auk getu innan lands varðandi þróun mála næstu missiri. Einnig ber að nefna umræðu um ástandið í Sýrlandi og áhyggjur NATO-þingmanna af straumi flóttamanna til nágrannaríkja en áætlað er að yfir tvær milljónir manna hafi flúið land. Lögð var áhersla á nauðsyn þess að fylgjast vel með þróun mála í nágrannaríkjum Sýrlands sem eiga á hættu að dragast inn í hringiðu óstöðugleika vegna borgarastríðsins í Sýrlandi. Jafnframt var tíðrætt um stefnu NATO sem samþykkt var á leiðtogafundi bandalagsins sem haldinn var í Chicago í maí 2012 og miðar að því að sameina krafta aðildarríkjanna meira en áður í þágu varnarviðbúnaðar í því skyni að nýta opinbera fjármuni betur á tímum mikils niðurskurðar. Stefnan gengur undir heitinu snjallvarnir eða samvinna um varnarbúnað og er ætlað að tryggja NATO nauðsynlegan búnað í samræmi við nýja grunnstefnu bandalagsins. Þá voru samskipti NATO við Rússland að vanda áberandi árið 2013. Áhersla var lögð á mikilvægi skipulegs samstarfs NATO og Rússlands gegn sameiginlegum öryggisógnum eins og alþjóðlegum hryðjuverkum, útbreiðslu kjarnorkuvopna, sjóránum og ekki síst varðandi málefni Afganistans. Einnig var áhersla á niðurstöðu leiðtogafundarins í Lissabon árið 2010 þar sem Rússum var boðin samvinna um eldflaugavarnir. Erfitt hefur reynst að ná samstöðu milli aðila um hvernig samvinnu skuli háttað og hafnaði NATO kröfum Rússa um sameiginlega stjórn á eldflaugavarnakerfinu. Uppsetning á kerfinu er hafin þrátt fyrir andstöðu Rússa en stefnt er að því að varnarkerfið verði að fullu komið í gagnið árið 2020. Efnahagsleg tækifæri og hlutverk NATO á norðurskautssvæðinu voru jafnframt til umræðu. Í skýrslu um málið var lögð áhersla á Norðurskautsráðið sem aðalsamráðsvettvang norðurskautsríkjanna og mikilvægi þess að styðja við þann lagaramma og þá alþjóðasamninga sem eru til staðar á svæðunum og hafa gagnast vel. Í niðurstöðum skýrslunnar er áréttað að aðildarríki NATO hafi ekki skilgreint hlutverk bandalagsins á svæðinu en mikilvægt sé að fylgjast vel með þróun mála þótt útlit sé fyrir að deilur sem upp geti komið verði leystar á friðsamlegan hátt eins og hingað til. Þá sé aukin samvinna við norðurskautsríkin mikilvæg, ekki síst þegar horft sé til öryggis- og björgunarmála á sjó og verndun umhverfis. Einnig var rætt um mikilvægi þess að NATO starfaði nánar með alþjóðlegum samstarfsaðilum, einkum Sameinuðu þjóðunum og Evrópusambandinu. Leysa þyrfti þann ágreining sem skapast hefði milli NATO og ESB sem sneri að stórum hluta að niðurskurði aðildarríkja ESB til varnarmála. Af öðrum stórum málum sem tekin voru til umfjöllunar árið 2013 má nefna útfærslu NATO-þingsins og bandalagsins á ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna um konur, frið og öryggi, fjárveitingar til varnarmála og samstöðu innan NATO, kjarnorkuáætlun Írans, ástandið í Malí og mikilvægi þess að NATO-þingið kynni starfsemi sína fyrir almenningi í aðildarríkjum. Aðalmenn Íslandsdeildarinnar voru fyrri hluta ársins 2013 Björgvin G. Sigurðsson formaður, þingflokki Samfylkingarinnar, Ragnheiður E. Árnadóttir varaformaður, þingflokki Sjálfstæðisflokks, og Birgitta Jónsdóttir, þingflokki Hreyfingarinnar. Eftir alþingiskosningar 27. apríl 2013 var ný Íslandsdeild kosin og eru aðalmenn seinni hluta starfsárs sú sem hér stendur, formaður, þingflokki Framsóknarflokks, Össur Skarphéðinsson varaformaður, þingflokki Samfylkingarinnar, og Birgir Ármannsson, þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Undir skýrsluna skrifa allir stjórnarmenn og að lokum vil ég þakka þeim gott samstarf.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um heimild til handa ríkisstjórninni að fullgilda fyrir Íslands hönd fríverslunarsamning milli ríkja fríverslunarsamtaka Evrópu og Lýðveldisins Kólumbíu sem undirritaður var í Genf 25. nóvember 2008. Jafnframt er leitað heimildar til fullgildingar landbúnaðarsamningi milli Íslands og Lýðveldisins Kólumbíu sem undirritaður var sama dag. Tillaga þessi var áður lögð fram á 138., 139. og 141. löggjafarþingi en hlaut ekki afgreiðslu. Samningur við Kólumbíu líkt og aðrir fríverslunarsamningar er mikilvægur til að bæta aðgang fyrirtækja í EFTA-ríkjunum, þar á meðal íslenskra fyrirtækja, að markaðnum í Kólumbíu. EFTA-ríkin hafa gert 25 fríverslunarsamninga við ríki eða ríkjahópa, að samningnum við Kólumbíu meðtöldum. Í tengslum við þessa samninga hafa verið gerðir sérstakir tvíhliða samningar á milli einstakra EFTA-ríkja og viðkomandi ríkis eða ríkjahóps um verslun með óunnar landbúnaðarvörur. Á undanförnum fjórum árum hafa árleg verðmæti útflutnings til Kólumbíu verið á bilinu 50–80 millj. kr. Nær eingöngu sjávarafurðir hafa verið fluttar út. Innflutningur frá Kólumbíu hefur minnkað mikið undanfarin fjögur ár. Árið 2011 nam verðmæti innflutnings 362 millj. kr., en nam í fyrra 154 millj. kr. Grænmeti, ávextir og kaffi eru mikilvægustu innflutningsvörurnar. Fríverslunarsamningurinn við Kólumbíu kveður á um lækkun á niðurfellingu tolla við iðnaðarvörur og sjávarafurðir. Þannig munu tollar á helstu sjávarafurðum og iðnaðarvörum frá Íslandi falla niður við gildistöku samningsins eða eftir atvikum að loknu 5–10 ára aðlögunartímabili. Tollar við innflutning á sjávarafurðum til Kólumbíu eru nú á bilinu 5–20%. Með niðurfellingu þessara tolla skapar samningurinn forsendur fyrir aukin viðskipti með sjávarafurðir. Fríverslunarsamningurinn er af svokallaðri annarri kynslóð fríverslunarsamninga og inniheldur, auk ákvæða um vöruviðskipti, ákvæði um þjónustuviðskipti, fjárfestingar, hugverkaréttindi, samkeppnismál, opinber innkaup, stofnanaákvæði og ákvæði um lausn ágreiningsmála. Þá er gert ráð fyrir í samningnum að samningsaðilar hittist reglulega á samráðsfundum til að fara yfir framkvæmd samningsins og önnur mál sem honum tengjast. Virðulegi forseti. Landbúnaðarsamningurinn milli Íslands og Lýðveldisins Kólumbíu er viðbótarsamningur og gerður með vísan til fríverslunarsamningsins. Verslun með óunnar landbúnaðarvörur fellur undir landbúnaðarsamninginn og kveður hann á um að tollar á tilteknar landbúnaðarvörur verði lækkaðir eða felldir niður. Kólumbía mun m.a. fella niður tolla á vatn og lifandi hross frá gildistöku samningsins en tollar á íslenskt lambakjöt falla að fullu niður að loknum tíu ára aðlögunartíma. Ísland mun fella niður tolla á ýmsar tegundir lifandi plantna, svo sem ákveðnar tegundir afskorinna blóma, jólatré, ýmsar matjurtir og ávaxtasafa. Um er að ræða svipaðar tollaívilnanir og í samningum Íslands við Evrópusambandið. Fríverslunarsamningurinn hefur tekið gildi á mikilli Kólumbíu, Sviss og Liechtenstein. Búist er við að tillaga um fullgildingu samningsins af hálfu Noregs verði lögð fyrir norska þingið á vormánuðum. Íbúar í Kólumbíu hafa búið við óöld um áratugaskeið. Undanfarinn áratug hafa stjórnvöld hins vegar náð betri tökum á ástandinu. Hafa mikilvæg skref nýverið verið tekin í átt að friðarsamkomulagi milli stríðandi fylkinga í landinu. Undanfarin ár hafa verið Kólumbíu hagfelld í efnahagslegu tilliti og hagkerfið hefur vaxið m.a. með auknum fjárfestingum. Efnahagsspár gera ráð fyrir áframhaldandi hagvexti á komandi árum. Sendinefnd frá Kólumbíu sótti Ísland nýlega heim og átti fund í utanríkisráðuneytinu, atvinnuvegaráðuneyti og í velferðarráðuneyti og með fulltrúum atvinnurekenda og launþega og við fulltrúa í utanríkismálanefnd Alþingis. Á þessum fundum kom fram greinilegur vilji af hálfu Kólumbíumanna til frekara samstarfs við Íslendinga. Í heimsókninni var m.a. undirritað samkomulag um reglubundið samráð milli ríkjanna. Þá mun Íslandi gefast tækifæri til skoðanaskipta í Kólumbíu um ýmis málefni m.a. mannréttinda og vinnumál í landinu, en í þessari heimsókn var einmitt töluvert rætt um ástand þeirra mála. Það er engum blöðum um það að fletta að mjög jákvæð þróun hefur verið í þessum málum á síðustu árum þótt enn sé verk að vinna, það viðurkenna stjórnvöld í Kólumbíu. Ég legg til, virðulegi forseti, að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til síðari umræðu og hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir skörulegan málflutning varðandi fríverslunarsamninginn sem hér liggur fyrir til staðfestingar. Hann hefur verið fluttur nokkrum sinnum áður. Ég kem hér einungis til þess að lýsa eindregnum stuðningi mínum við að Alþingi Íslendinga geri nú reka að því að klára þetta mál. Eins og hæstv. ráðherra sagði í máli sínu hefur verið deilt á það að við staðfestum þennan samning af hálfu verkalýðshreyfingarinnar sökum þess að í lok síðustu aldar og fram á þessa öld ríkti óöld í Kólumbíu. Þar voru upphaflega sjö skæruliðahreyfingar á dögum, nú er ein eftir, FARC. Þessar hreyfingar, sem upphaflega urðu til í þeim tilgangi að styðja við kjör kúgaðrar alþýðu, breyttust í rás tímans í hreyfingar sem hafa viðurværi sitt af því að skýla barónum sem tengjast framleiðslu á eiturlyfjum og hafa að sjálfsögðu engan tilverurétt og sem betur fer lítinn grundvöll núna. Á seinni árum varð það nokkuð títt í Kólumbíu að þessar hreyfingar tóku þá sem þá ráku áróður og herferðir fyrir skipulagðri starfsemi verkalýðshreyfingarinnar, og réðu þá af dögum, limlestu marga og af þessum sökum átti Kólumbía undir högg að sækja t.d. gagnvart Alþjóðavinnumálastofnuninni. Eins og hæstv. ráðherra gat um í framsögu sinni hefur það komið algjörlega skýrt fram á síðustu árum að stjórnvöld þar í landi hafa gert mjög mikið til þess að reyna að sætta stríðandi öfl í landinu og hefur þeim orðið mjög vel ágengt. Þau hafa t.d., eins og okkur var kynnt nýlega í heimsókn þeirrar sendinefndar sem hæstv. ráðherra gat um og hitti einnig að máli utanríkismálanefnd Alþingis, skipulagt vernd fyrir verkalýðsforkólfa, blaðamenn og aðra sem standa í mannréttindabaráttu og mönnum þykir að þurfi á slíkri vernd að halda. Það kom fram á þeim fundi að síðan þetta var sett upp hafi 680 manns sem taldir hafa verið vera í háska vegna þessara hreyfinga notið slíkrar verndar. Sömuleiðis er í gangi umfangsmikil áætlun sem kólumbísk stjórnvöld standa fyrir um að afhenda jarðnæði því fólki sem hefur tengst og haft viðurværi af því að starfa með hópum af þessu tagi, m.a. við framleiðslu á ólögmætum efnum. Öðrum hafa sömuleiðis verið greiddar skaðabætur. Samtals er búið að taka fyrir 30 þúsund kröfur og óskir af þessu tagi og mikil vinna í gangi þannig að ég lít svo á að kólumbísk stjórnvöld hafi gert mjög mikið til þess að reyna að vernda þá sem verkalýðshreyfingin, bæði hér á Íslandi og hin alþjóðlega, taldi vera í hættu stadda. Það er alveg ljóst að ástandið þó það sé ekki kannski nógu gott er það miklu betra en það var. Það er sömuleiðis í gadda slegið að stjórnvöldin hafa mjög lagt sig í framkróka um að skapa þeim vernd sem eru útsettir fyrir árásum þessara hópa. Sömuleiðis hafa kólumbísk stjórnvöld átt í skipulögðum friðarviðræðum við þá með aðkomu og á tímabili a.m.k. undir forustu Norðmanna, þannig að ég tel að þann góða vilja eigi að meta með því að Alþingi og þingflokkar sem hér sitja láti af andstöðu sinni við að staðfesta þennan samning og geri það hið fyrsta.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um heimild til handa ríkisstjórninni að fullgilda fyrir Íslands hönd fríverslunarsamning milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu og Lýðveldisins Kostaríka og Lýðveldisins Panama sem undirritaður var í Þrándheimi 24. júní 2013. Samningurinn við Kostaríka og Panama er mikilvægur fyrir bættan markaðsaðgang fyrirtækja í EFTA-ríkjunum, þar á meðal íslenskra fyrirtækja að markaðnum í Kostaríka og Panama. Samningurinn mun draga úr viðskiptahindrunum og bæta samkeppnisstöðu fyrirtækja þar í landi. EFTA-ríkin hafa gert 25 fríverslunarsamninga við ríki eða ríkjahópa að samningnum við Kostaríka og Panama meðtöldum. Fríverslunarsamningur EFTA við Kostaríka og Panama er fyrsti fríverslunarsamningurinn sem EFTA-ríkin hafa undirritað sem tekur einnig til óunninna landbúnaðarvara, en fram að þessu hafa EFTA-ríkin alla jafna gert tvíhliða landbúnaðarsamninga samhliða gerð fríverslunarsamninga. Þessi formbreyting hefur þó ekki efnislega þýðingu í för með sér. Í stað sérstakra landbúnaðarsamninga er kveðið á um þær tollaívilnanir í viðskiptum með landbúnaðarafurðir sem samningsaðilar veita hvorir öðrum í viðaukum við samninginn. Bæði Kostaríka og Panama fella m.a. niður tolla á íslenskt lambakjöt strax við gildistöku samningsins og þá fella ríkin einnig niður tolla á vatn að loknu fimmtán ára aðlögunartímabili. Ísland fellir m.a. niður tolla á ýmsar tegundir lifandi plantna, svo sem ákveðnar tegundir afskorinna blóma, jólatré, ýmsar matjurtir og ávaxtasafa. Útflutningur til Kostaríka og Panama er lítill. Á undanförnum árum hefur einkum verið um að ræða tæki til matvælaframleiðslu til Kostaríka. Með lækkun tolla skapar samningurinn forsendur fyrir auknum viðskiptum. Fríverslunarsamningurinn við Kostaríka og Panama kveður á um lækkun eða niðurfellingu tolla á iðnaðarvörur, sjávarafurðir og unnar landbúnaðarvörur. Þannig mun Panama fella niður alla tolla af sjávarafurðum frá Íslandi við gildistöku samningsins og Kostaríka fella niður tolla af sjávarafurðum frá Íslandi við gildistöku samningsins eða að loknu fimm ára aðlögunartímabili. Þá mun tollur af öllum helstu iðnaðarvörum frá Íslandi falla niður frá gildistöku samningsins eða að loknu aðlögunartímabili, í síðasta lagi fyrir árið 2029. Fríverslunarsamningurinn er af svokallaðri annarri kynslóð fríverslunarsamninga og inniheldur, auk ákvæða um vöruviðskipti, ákvæði um þjónustuviðskipti, fjárfestingar, hugverkaréttindi, samkeppnismál, opinber innkaup, stofnanaákvæði og ákvæði um lausn ágreiningsmála. Með samningnum er kveðið á um að öll ríki Mið-Ameríkusvæðisins geti gerst aðilar að honum að því gefnu að sameiginleg nefnd aðila samningsins samþykki aðildina. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til síðari umræðu og hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um heimild til handa ríkisstjórninni að fullgilda fyrir Íslands hönd fríverslunarsamning milli ríkja og Fríverslunarsamtaka Evrópu og Lýðveldisins Bosníu og Hersegóvínu sem undirritað var í Þrándheimi 24. júní 2013. Jafnframt er leitað heimilda til fullgildingar á landbúnaðarsamningi milli Íslands og Lýðveldisins Bosníu og Hersegóvínu sem undirritaður var sama dag. Samningur við Bosníu og Hersegóvínu er mikilvægur til að bæta aðgang fyrirtækja í EFTA-ríkjum þar á meðal íslenskra fyrirtækja að markaðnum í landinu. Samningurinn mun draga úr viðskiptahindrunum og bæta samkeppnisstöðu fyrirtækja þar í landi. EFTA-ríkin hafa gert 25 fríverslunarsamninga við ríki eða ríkjahópa að samningnum við Bosníu og Hersegóvínu meðtöldum. Í tengslum við þessa samninga hafa verið gerðir sérstakir tvíhliða samningar milli einstakra EFTA-ríkja og viðkomandi ríkis eða ríkjahóps um verslun með óunnar landbúnaðarvörur. Útflutningur Íslands til Bosníu og Hersegóvínu er almennt lítill. Með lækkun tolla skapar samningurinn forsendur fyrir auknum viðskiptum. Fríverslunarsamningurinn við Bosníu og Hersegóvínu kveður á um lækkun eða niðurfellingu tolla á iðnaðarvörur, sjávarafurðir og unnar landbúnaðarvörur. Þannig munu tollar á sjávarafurðir og allar helstu iðnaðarvörur frá Íslandi falla niður við gildistöku samningsins eða að loknu þriggja til fimm ára aðlögunartímabili. Fríverslunarsamningurinn inniheldur auk ákvæða um vöruviðskipti, ákvæði um fjárfestingar, hugverkaréttindi, samkeppnismál, opinber innkaup, stofnanaákvæði og ákvæði um lausn ágreiningsmála. Samningurinn við Bosníu og Hersegóvínu er af svokallaðri fyrstu kynslóð fríverslunarsamninga þar sem ekki er samið sérstaklega um þjónustuviðskipti, en samningsaðilarnir stefna að því að ná fram í áföngum auknu frelsi fyrir þjónustuviðskipti. Landbúnaðarsamningurinn milli Íslands og Bosníu og Hersegóvínu er viðbótarsamningur og gerður með vísan til fríverslunarsamnings EFTA-ríkjanna og Bosníu og Hersegóvínu. Landbúnaðarsamningurinn myndar hluta fríverslunarsvæðisins, ásamt slíkum samningum annars vegar milli Noregs og Bosníu og Hersegóvínu og hins vegar milli Sviss og Bosníu og Hersegóvínu, auk fríverslunarsamningsins. Verslun með óunnar landbúnaðarvörur fellur undir landbúnaðarsamninginn og kveður hann á um að tollar á tilteknar landbúnaðarvörur verði lækkaðir eða felldir niður. Bosnía og Hersegóvína mun m.a. fella niður tolla á heilum og hálfum lambaskrokkum og lækka tolla á öðrum lambakjötsafurðum. Landbúnaðarsamningurinn öðlast gildi sama dag og fríverslunarsamningurinn. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til síðari umræðu og hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 226/2013, um breytingu á II. viðauka við EES-samninginn um tæknilegar reglugerðir, staðlaprófanir og vottun og fella inn í samninginn tilskipun framkvæmdastjórnarinnar 2012/4/ESB frá 22. febrúar 2012 um breytingu á tilskipun 2008/43/EB um að koma á, samkvæmt tilskipun ráðsins 93/15/EBE, kerfi til að auðkenna og rekja sprengiefni til almennra nota. Tilskipunin breytir eldri tilskipun sem kom á fót kerfi til að auðkenna og rekja sprengiefni til almennra nota, en Ísland staðfesti það 15. september 2012 ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar sem felldi hina eldri tilskipun frá 2008 inn í EES-samninginn. Í þeirri tilskipun er m.a. kveðið á um að framleiðendur og innflytjendur sprengiefnis skuli auðkenna það þannig að það sé rekjanlegt til framleiðenda til samræmis við viðauka við tilskipunina. Tilskipunin sem nú er til umfjöllunar breytir eldri tilskipun í þá átt að undanskilja kveikiþræði og hvellhettur frá gildissviði hennar. Innleiðing eldri tilskipunarinnar kallar á breytingu á vopnalögum nr. 16/1998, með síðari breytingum, en eftir á að innleiða þá tilskipun. Þar af leiðandi var það metið svo að innleiðing þeirrar tilskipunar sem nú er til umfjöllunar kalli jafnframt á breytingu á vopnalögum. Gert er ráð fyrir að innanríkisráðherra leggi fram frumvarp til breytinga á vopnalögum til innleiðingar á eldri tilskipuninni og þar af leiðandi einnig þeirri sem nú er til umfjöllunar, en framlagning mun þó ekki nást á yfirstandandi þingi. Innleiðing tilskipunar 2014/4/ESB kallar ekki á aukinn kostnað umfram kostnað sem felst í innleiðingu eldri tilskipunarinnar. Þar sem umrædd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi var hún tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst svo aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Mér finnst það táknrænt að hæstv. utanríkisráðherra skuli flytja þetta mál. Hann hefur verið iðinn við það síðustu vikur að beita pólitísku sprengiefni hér í þessum sölum og kasta hverri handsprengjunni á fætur annarri. Við höfum ekki þurft neinar erlendar kröfur til þess, að rekja það til föðurhúsa hæstv. ráðherra. Ég kem hér til þess að óska hæstv. ráðherra til hamingju. Mér finnst hann standa sig alveg rosalega vel í að aðlaga íslenskt regluverk að regluverki EES og ESB. Ég tel að þessi tillaga og reyndar hin næsta líka á eftir, sem ég ætla ekki að ræða mikið um, séu mjög í góðu samræmi við hina nýju Evrópustefnu sem hæstv. ráðherra hefur kynnt þingi og þjóð. Eitt helsta auðkenni hennar er það að hæstv. ráðherra ætlar sér að reyna það sem hann getur til þess að hraða aðlögun Íslands að Evrópusambandinu og gera það betur en allir forverar hans. Ég óska honum til hamingju með það og lýsi því yfir að ég mun ekki standa í vegi fyrir því að þessi ágæta þingsályktun verði samþykkt og mun gera mitt besta til þess að hjálpa hæstv. ráðherra í þeirri einbeittu viðleitni sinni að aðlaga íslensk lög sem best að Evrópusambandinu.

Virðulegi forseti. Enn er ég í spreng að koma hér með EES-málin. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 158/2013, um breytingu á II. viðauka við EES-samninginn um tæknilegar reglugerðir, staðlaprófanir og vottun og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2010/84/ESB frá 15. desember 2010 um breytingu að því er varðar lyfjagát á tilskipun um bandalagsreglur um lyf sem ætluð eru mönnum. Einnig er felld inn í samninginn reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 12/35/2010 frá 15. desember 2010 um breytingu að því er varðar lyfjagát vegna mannalyfja, á reglugerð um málsmeðferð bandalagsins um veitingu lyfja fyrir manna- og dýralyfjum og eftirlit með þeim lyfjum og um stofnun Lyfjastofnunar Evrópu, og á reglugerð um hátæknimeðferðarlyf. Með þessum gerðum er sett á fót nýtt regluverk á EES-svæðinu á sviði lyfjagátar, en reglur um lyfjagát eru settar til að unnt sé að koma í veg fyrir greina og meta aukaverkanir af lyfjum. Með hinu nýja regluverki er stefnt að því að auka lýðheilsu, bæta skilvirkni lyfjagátarkerfisins í Evrópu og auka öryggi við dreifingu og notkun lyfja á Evrópska efnahagssvæðinu. Einnig er stefnt að því að tryggja frjálsa dreifingu öruggra lyfja innan EES. Draga má efni þessara breytinga saman í fjögur meginatriði: Hlutverk og ábyrgð hagsmunaaðila er aðgreind og skýrð, verkaskipting er betur aðgreind svo forðast megi tvískráningar upplýsinga, verklag við gagnaskil markaðsleyfishafa til yfirvalda er einfaldað, sem og verklag við tilkynningar óvæntra aukaverkana lyfja. Innleiðing gerðanna kallar á breytingu á lyfjalögum nr. 93/1994, með síðari breytingum, þar sem ákveðinn hluti nýrra krafna sem gerðirnar leggja á herðar markaðsleyfishafa lyfja eiga sér ekki lagastoð í núgildandi lögum. Gert er ráð fyrir því að heilbrigðisráðherra leggi fram frumvarp til breytinga á lyfjalögum, en framlagning mun þó ekki nást á yfirstandandi þingi. Þá þarf jafnframt að gera breytingu á reglugerð nr. 141/2001, um markaðsleyfi sérlyfja, merkingar þeirra og fylgiseðla. Ekki er búist við að innleiðing gerðanna hafi teljandi áhrif á tekjur eða gjöld ríkissjóðs, enda er í 10. mgr. 3. gr. lyfjalaga nr. 93/1994, með síðari breytingum, gjaldtökuheimild til handa Lyfjastofnun vegna útgáfu markaðslyfja og lyfjaeftirlitsgjalds sem lagt er á eftirlitsskylda aðila. Samkvæmt því ákvæði er gert ráð fyrir því að eftirlitsgjaldið skuli standa undir kostnaði stofnunarinnar. Þar sem umrædd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi var hún tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst svo aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Fyrsta ráðstefna þingmanna og fulltrúa norðurskautssvæða var haldin í Reykjavík árið 1993, en nokkur samvinna norðurskautsríkja hófst þegar samþykkt var áætlun um umhverfisvernd á norðurslóðum í Rovaniemi í Finnlandi árið 1991. Ráðstefnan í Reykjavík árið 1993 markaði hins vegar upphafið að stofnun þingmannanefndar um norðurskautsmál sem formlega var sett á laggirnar árið 1994. Nefndin er stjórnarnefnd þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál sem haldin er á tveggja ára fresti. Meginviðfangsefni nefndarinnar eru að skipuleggja þingmannaráðstefnu um málefnið, fylgja eftir samþykktum hennar sem og að fylgjast grannt með störfum Norðurskautsráðsins. Á ráðstefnunni kemur saman stór hópur þingmanna frá ríkjum við norðurskaut sem og sérfræðingar frá ríkisstjórnum, háskólastofnunum og félagasamtökum er láta málefni norðursins sig varða. Þingmannanefndin fundar að jafnaði þrisvar á ári og er einn þingmaður frá hverju aðildarríki með setu í nefndinni. Þjóðþing Bandaríkjanna, Kanada, Rússlands og Norðurlanda eiga fulltrúa í nefndinni og auk þess á Evrópuþingið fastan fulltrúa. Nokkur samtök frumbyggja og ólíkra þjóðarbrota á norðurslóðum eiga fasta fulltrúa í nefndinni, auk þess eiga ýmis ríki, alþjóðasamtök og frjáls félagasamtök áheyrnaraðild að ráðinu með rétt til þátttöku í umræðum, svo sem Norðurlandaráð og Vestnorræna ráðið. Almennt má segja að helstu verkefni í norðurskautssamstarfi lúti að sjálfbærri þróun og umhverfismálum. Undanfarin ár hefur sérstök áhersla einnig verið lögð á varðveislu menningararfleifðar og lífshátta þeirra þjóðflokka sem byggja landsvæðin við norðurskaut sem og aukna efnahagslega og félagslega velferð og velmegun íbúa norðursins. Einnig hefur opnun nýrra siglingaleiða, orkuöryggi og nýting orkuauðlinda á sjálfbæran og umhverfisvænan hátt hlotið aukna athygli nefndarinnar síðustu ár. Af þeim málum sem fjallað var um á vettvangi þingmannanefndar um norðurskautsmál á árinu 2013 leggur Íslandsdeild áherslu á að nefna mál sem snúa til dæmis að viðskiptaþróun á norðurslóðum þar sem nefndarmenn lögðu áherslu á sjálfbærni, orkumál og mannlífsþróun. Vinna við drög að skýrslu um málið hófst á árinu 2013 og mun halda áfram á árinu 2014, en fyrirhugað er að leggja skýrsluna fram á næstu ráðstefnu þingmannanefndarinnar sem verður haldin í Whitehorse í Kanada í 9.–11. september nk. Þá lagði nefndin að venju ríka áherslu á umhverfismál og horfði sérstaklega til loftslagsbreytinga á svæðinu. Nefndarmenn kynntu sér og ræddu framgang vinnu við aðra skýrslu um mannlífsþróun á norðurskautssvæðinu, Arctic Human Development Report II, sem fyrirhugað er að verði gefin út árið 2014. Áhersla var meðal annars lögð á aðlögun samfélaga á svæðinu í ljósi breyttra aðstæðna sem skapast með loftslagsbreytingum. Á tveggja ára fresti heldur þingmannanefndin ráðstefnu um norðurskautsmál og var fyrsta þingmannaráðstefnan, eins og ég kom inn á áðan, haldin í Reykjavík árið 1993. Á ráðstefnum þingmannanefndarinnar kemur saman stór hópur þingmanna og sérfræðinga frá ríkisstjórnum, fræðasamfélögum og félagasamtökum er láta sig málefni norðurslóða varða. Eitt meginviðfangsefnið er að fylgja eftir samþykktum þeirrar ráðstefnu og lögð var áhersla á það verkefni á síðasta ári. Í yfirlýsingu tíundu ráðstefnu þingmannanefndarinnar sem haldin var á Akureyri í september 2012 var tilmælum beint til ríkisstjórna á norðurskautssvæðinu, Norðurskautsráðsins og stofnana Evrópusambandsins. Þar var meðal annars kallað eftir frekari eflingu Norðurskautsráðsins með áherslu á mikilvægi þeirrar þróunar að Norðurskautsráðið verði í ríkari mæli vettvangur ákvarðanatöku en ekki eingöngu stefnumótandi. Einnig er sjónum beint að auknu samstarfi við Alþjóðasiglingamálastofnunina varðandi auknar siglingar um norðurheimskautssvæðið og aukinni viðleitni til að draga úr loftslagsbreytingum og afleiðingum þeirra fyrir íbúa norðurskautsins. Af öðrum málum sem voru áberandi í umræðu hjá nefndinni á árinu 2013 má nefna stefnu aðildarríkjanna í málefnum norðurskautsins, áhersluatriði undir formennsku Svía á fyrri hluta árs og Kanadamanna á seinni hluta árs í Norðurskautsráðinu og umfjöllunarefni elleftu ráðstefnu nefndarinnar sem haldin verður, eins og áður sagði, í Whitehorse 2014. Valin hafa verið þrjú meginþemu fyrir þá ráðstefnu, í fyrsta lagi er sjálfbær þróun á norðurslóðum, í öðru lagi viðskiptaþróun á svæðinu og í þriðja lagi áhrif loftslagsbreytinga. Af öðrum málum sem voru áberandi í umræðunni í nefndinni má sjá opnun nýrra siglingaleiða, vistfræðilega stjórnun og samstarf og stjórnskipulag á svæðinu. Virðulegi forseti. Þetta er nýr vettvangur fyrir mig til að starfa á en ég tók á síðasta ári sæti fyrir hönd Alþingis í þessari þingmannanefnd um norðurskautsmál. Fyrir stuttu var haldinn fundur í þessari nefnd í Ottawa í Kanada sem að mörgu leyti var mjög áhugaverður og mig langar að fara örfáum orðum um. Eitt af þeim stóru vandamálum sem við stöndum frammi fyrir, og reyndar er mikil áhersla lögð á að taka tillit til, er lífshættir og aðstæður frumbyggja, þeirra sem hafa byggt þessi svæði í gegnum aldirnar. Aðstæður þeirra í dag eru mjög erfiðar. Þessi samfélög hafa orðið fyrir miklum áföllum, sérstaklega vegna þess að hefðbundin framleiðsla þeirra og framleiðsluaðferðir njóta að mínu mati ekki viðurkenningar alþjóðasamfélagsins. Þannig sjáum við að Evrópusambandið og Bandaríkin standa í vegi fyrir því að eðlileg viðskipti geti átt sér stað með afurðir af selum og hvölum og öðrum slíkum dýrum sem þó eru veidd með sjálfbærum hætti. Á sama tíma og við horfumst í augu við þau félagslegu vandamál sem þetta hefur skapað í þessum samfélögum, þar sem sjálfsmorðstíðni er með því hæsta sem þekkist í heiminum og áfengisvandamál og önnur félagsleg vandamál eru á mjög háu stigi, horfa menn til þess að reyna að koma inn með einhvers konar félagsleg úrræði, koma þarna inn með til dæmis sálfræðinga eða félagsfræðinga og reyna að breyta þessum samfélögum og aðlaga þau í stað þess, eins og ég nefndi á þessum fundi, að horfa til þess að hjálpa þjóðarbrotunum og þessum samfélögum til að verða sjálfbær. Við tölum um það í skýrslum að lögð hafi verið sérstök áhersla á varðveislu menningararfleifðar og lífshátta þeirra þjóðflokka er byggja landsvæðin við norðurskaut sem og aukna efnahagslega og félagslega velferð og velmegun íbúa norðursins. Þetta er sagt með fögrum orðum í skýrslum sem eru gefnar út en á sama tíma er svo tvöfalt siðgæði í gangi að við stöðvum öll viðskipti með afurðir frá þessu fólki. Við leyfum því ekki að veiða, ekki vinna afurðirnar og ekki koma þeim á markað. Með öðrum orðum lokum við fyrir þeim öllum dyrum til að skapa sjálfbært samfélag. Ég held að þau ríki sem eiga aðild að Norðurskautsráðinu þurfi að láta efndir standa þegar að þessum málaflokki kemur. Við þurfum að horfa til þess að greiða að minnsta kosti leið fyrir viðskipti á milli þessara landa, þ.e. þeirra landa sem byggja norðursvæðið, Rússlands, Norðurlandanna, Kanada og Bandaríkjanna. Við þurfum að greiða leið viðskipta fyrir þessa frumbyggja, þær þjóðir sem byggja þetta svæði, og í raun að hjálpa þeim til að stunda sjálfbæra nýtingu þeirra náttúruauðlinda sem þarna eru fyrir hendi, kenna þeim og hjálpa þeim að þróa viðurkenndari veiði- og vinnsluaðferðir og greiða leið fyrir afurðirnar inn á markað. Ég held að það sé miklu vænlegri leið, virðulegi forseti, til að ná árangri í því að standa við stóru orðin sem koma fram í þessum skýrslum en að líta á þetta sem eitthvert félagslegt vandamál sem verði að leysa með öðrum hætti.