Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Pétur Ottesen) : Herra forseti. Áður hefur verið gerð grein fyrir því í sambandi við annað mál, hvernig standi á drætti málsins hjá fjvn., og bæti ég þar engu við. N. hefur athugað málið og gengið úr skugga um, að ástæður þær, sem nefndar eru í grg., séu fullkomlega á rökum reistar. Enn fremur hefur n. kynnt sér það atriði, að til þess að koma þessu í framkvæmd, þá sé Keflvíkingum nauðsynlegt að fá umrædda heimild, og mælir n. því með því, að ábyrgðin sé veitt, en þó með breyt. frá þskj. 319, og skuli bætt við, að ábyrgðin nemi ekki nema 85% af kostnaði við verkið, og þar með fylgt reglu, er tekin hefur verið upp í sams konar tilfellum, og skuli ríkisstj. hafa eftirlit með verkinu. N. leggur til, að till. verði samþ. með þessari breyt.

Forsrh. (Ólafur Thors) : Herra forseti. Ég vil þakka hv. fjvn. fyrir undirtektirnar við till. þessa. Ég vil og lýsa því yfir, að ég er samþykkur og fyllilega ánægður með afgreiðslu n. á till. eins og hún liggur nú fyrir.



Herra forseti. Er þetta mál var hér síðast til umr., gat ég um það, að mér þætti afgreiðsla hv. fjvn. á því einkennileg, þar sem hún vildi, að fiskimálasjóður greiddi kostnaðinn við rannsóknir þessar. Úr því að n. hefur fallizt á nauðsyn rannsóknar þessarar, finnst mér hún eigi að vera kostuð eins og aðrar fiskirannsóknir og ekki ástæða til þess, að þessi breyt. verði samþ. Það er skrýtið, að Alþ. skuli benda á að veita fé úr sjóði, sem það hefur ekkert með að gera. Sjóðurinn hefur ekki yfir nægu fé að ráða í þessu skyni, en fiskideild Atvinnudeildar háskólans hefur með svona að gera, og mundi ríkissjóður greiða þann kostnað, sem af leiðir. Ég vildi óska, að hv. þm. samþ. ekki þessa brtt., heldur till. eins og hún kom fram upphaflega.



Þó að ég telji eðlilegt, að þetta greiðist úr ríkissjóði, vildi ég ekki rifta samkomulagi í fjvn. og segi því já.

Frsm. (Sigurður Thoroddsen) : Herra forseti. Allshn. hefur athugað þessa þáltill. og er sammála um að mæla með því, að hún verði samþ. eins og hún liggur fyrir. Einn nefndarmanna var ekki á fundi, þegar þessi ákvörðun var tekin. Þáltill. fer í þá átt, að Alþ. ályktar að skora á samgmrh. að láta á næsta sumri fara fram rannsókn jarðhitasvæðanna á Reykjanesi við Ísafjarðardjúp, til þess að fá úr því skorið, hvort þá orku, sem þar mætti fá, mætti nota til vinnslu rafmagns fyrir nærliggjandi kaupstaði, kauptún og sveitir. - Flest kauptún á Vestfjörðum vantar raforku. Þar hafa verið gerðar athuganir á nokkrum vatnsvirkjunarstöðum, sem til greina geta komið. En sú athugun, sem á þessu hefur farið fram viðkomandi t. d. Dynjanda í Arnarfirði, hefur sýnt nokkru óhagstæðari niðurstöðu en við var búizt. - Nú hefur sýnt sig, að raforka, sem fæst þannig, að hún er unnin með jarðhita, er talsvert ódýrari í stofnkostnaði en sú orka, sem fæst með vatnsvirkjunum. Þess vegna þykir sjálfsagt að rannsaka þessa möguleika til raforkuframleiðslu með jarðhita, fyrst þeir eru fyrir hendi þarna við Ísafjarðardjúp.



Herra forseti. Ég þakka hv. allshn. og hv. frsm. n. fyrir það, hversu vel og greiðlega n. hefur tekið á þessu máli. Og vænti ég þess, að þáltill. verði, eins og hv. allshn. mælir með, samþ. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. Þessi þáltill. fer fram á að fela dómsmrh. að veita þeim Þjóðverjum, sem kvæntir eru íslenzkum konum og búsettir voru hér á landi árið 1939, landsvistarleyfi á Íslandi nú þegar, enda hafi þeir ekki orðið uppvísir að því að hafa rekið hér starfsemi í þágu erlendra ríkja, sem hættuleg geti talizt hagsmunum Íslendinga, eða framið aðra verknaði, sem ósæmilegir séu að almenningsáliti. Ég ætla ekki að fara út í umr. um þetta mál, en skal aðeins geta þess, að ég tel sjálfsagt, að þeim Þjóðverjum, sem till. þessi fjallar um, verði veitt landsvistarleyfi, náttúrlega að þeim undanteknum, sem uppvísir hafa orðið að þeirri starfsemi, sem þarna getur. Og í mínum augum er það svo, að hér er í reyndinni, hvað sem líður lagabókstaf, spurningin um það, hvort rétt sé að svipta þessa menn landsvistarleyfi eða hvort brottvísunarástæða gagnvart þeim sé fyrir hendi. Þessum mönnum var ekki vísað úr landi af íslenzkum stjórnarvöldum, heldur voru þeir teknir með valdi af herliði, sem hér var, gegn mótmælum Íslendinga. Í raun og veru er spurningin um það, hvort þessir menn hafi nokkuð til saka unnið, svo að þeir megi ekki vera hér áfram, eins og þeir voru áður. Ég vil leyfa mér að flytja brtt. við upphaf þáltill. Svo er mál með vexti, að samkv. gildandi landslögum er valdið til þess að veita landsvistarleyfi í höndum dómsmrh. Og með þál. er að sjálfsögðu ekki hægt að fyrirskipa eða fela þeim ráðh. að veita tilteknum mönnum landsvistarleyfi, svo að það sé bindandi fyrir ráðh. að fara eftir því. Til slíks þyrfti lög eða lagabreyt. Ég tel því rétt að orða byrjun þáltill. svo: „Alþingi ályktar að skora á dómsmálaráðherra“ o. s. frv. Með þessari breyt., ef samþ. yrði, lætur Alþ. greinilega í ljós vilja sinn, m. ö. o. gefur þá viljayfirlýsingu, sem grg. þáltill. talar um, að þurfi með, til þess að leyfi þessi verði á sínum tíma veitt.

Forseti (JPálm) : Þessi brtt. er of seint fram komin og skrifleg. Þarf fyrir henni tvenn afbrigði, sem ég leita hér með.



Herra forseti. Ég vil í tilefni þess, að komið hefur fram ósk um að fresta afgreiðslu þessa máls nú, mjög eindregið beina því til hæstv. forseta að ljúka þessu máli helzt nú í kvöld. Mér þykir að vísu illt að ganga á móti þeirri ósk, sem nú var fram borin. En ég hafði áður bent á það hér, að hv. minni hl. utanrmn. hefur komið mjög annarlega fram í þessu máli, svo að ekki sé meira sagt. Hann hefur, frá því er þetta þing kom saman á ný til framhaldsfunda 1. febr., trassazt við það að gefa út nál. um málið. Og hann beitti málþófi á síðasta fundi, sem haldinn var í Sþ. um þetta mál, áður en fundum Alþingis var frestað fyrir jólin. En það var ætlun hæstv. forseta og krafa okkar flm., að málinu yrði lokið þá. Ég vil því mjög eindregið beina því til hæstv. forseta, hvort hann sjái sér ekki fært að ljúka málinu nú í kvöld eða a. m. k. fresta því alls ekki nú án þess að hafa tryggingu fyrir því af hálfu minni hl. utanrmn., að hann ætli sér ekki að halda áfram sama leik og hann hefur leikið til þessa í þessu máli. Ég vil svo aðeins, út af brtt. hv. þm. Snæf., segja það, að það er rétt hjá honum, að það venjulega form á þáltill. er að sjálfsögðu að skora á ríkisstj. - síður að fela henni - að gera það, sem í þál. till. felst. Og ég hygg, að meginefni þessarar þáltill. breytist ekki við þá orðalagsbreyt., sem þarna er á gerð samkv. brtt. hv. þm. Snæf., sérstaklega þegar á það er litið, að ráðh., hefur eftir sem áður það vald, sem lög áskilja honum nú, án tillits til þess, hvort fyrra orðalag þáltill. er haft eða það, sem hv. þm. Snæf. leggur til. Ég hygg þess vegna, að ég geti sætt mig við þetta orðalag þáltill., enda er þarna fyrst og fremst um form að ræða, sem ekki breytir efni þáltill. eða dregur úr þeirri áherzlu, sem þáltill. er ætlað að leggja á það atriði, sem hér um ræðir.



Herra forseti. Það er aðeins út af þessari frestun á málinu. Þessi frestun á afgreiðslu málsins er nú orðin, eins og sýnt hefur verið fram á, alveg einstök í sinni röð, eftir þær yfirlýsingar, sem þó lágu fyrir um afgreiðslu þessa máls þegar fyrir jól. Ég skal ekki byrja á umr. um þetta mál efnislega, því að enn þá hefur verið reynt á þessum fundi að komast hjá því, að umr. um það kæmust inn á þær leiðir, sem kalla mætti fram þrjózku eða stífni í málinu. En ég vil þó segja það, að ég efast um það, að önnur eins aðferð hafi verið höfð við mál, þar sem, eins og ég sagði áðan, þær yfirlýsingar hafa legið fyrir, sem ég áður minntíst á, en skal ekki minnast á frekar að sinni, - og þegar þess er enn fremur gætt, að maður rekur sig nú hér á götunum á það fólk útlent, sem ég hygg satt að segja, eftir því sem ég sé til þess hér, að mætti missa sig hér af götum bæjarins. En menn, sem eiga konur sínar hér heima og hefur verið vísað úr landi, án þess að við Íslendingar höfum tekið þátt í því, finnst mér, að við ættum að láta fá landsvistarleyfi, sérstaklega þegar þess er gætt, að þjóð, sem hefur haft þá undir rannsókn í fimm ár, hefur spurzt fyrir um, hvort við viljum ekki gefa þeim vegabréf, sem sýnir, að þessari þjóð virðist eðlilegt, að við leyfum þessum mönnum landsvist hér, því að þeir, þ. e. Bretar, hafa sent þá menn hingað af Þjóðverjum, sem hér voru fyrir stríð og þeir höfðu fundið seka, og óskað, að við dæmdum þá. Þessir menn, sem Englendingar hafa fundið þannig seka eftir rannsókn, eru komnir hingað heim og eru á sveitabæjum hér ekki langt frá Reykjavík. En þeir saklausu eru, hálfu ári eftir að Englendingar hafa spurt, hvort við vildum gefa út handa þeim vegabréf hingað heim, enn ekki boðnir hingað velkomnir. Þetta get ég ekki fellt mig við. Ég vil fá það afgert eftir þingsköpum, hvenær á að ljúka þessu máli, en ég get ekki fellt mig við frestun á því nú, nema aðeins til þess að reyna að forðast of mikla stífni í málinu, ef hæstv. forseti vildi gefa yfirlýsingu um það, hvenær málið yrði tekið fyrir í síðasta lagi og afgreiðslu þess lokið. Ég veit, að þessi dráttur, sem á málinu hefur orðið, stafar af ástæðum, sem hæstv. forseti ræður sennilega ekki við. Ef það verða ekki nema örfáir dagar þangað til vænta má afgreiðslu þessa máls, læt ég mér nægja þessa yfirlýsingu hæstv. forseta. Að öðrum kosti vil ég láta ganga atkv. um það að réttum þingsköpum, hvort þann hátt á að hafa enn um meðferð þessa máls, sem hafður hefur verið hingað til. Ég mun ekki fara inn á efni málsins að svo stöddu. Þar er þó sannarlega af nógu að taka, ef rökræða á þetta mál efnislega.

Sigfús Sigurhjartarson.: Herra forseti. Hv. þm. N.-Ísf. þótti sér sæmandi að bera það á brýn fjarstöddum hv. þm., að þeir hefðu beitt hér annarlegum aðferðum um meðferð þessa máls og staðið fyrir málþófi í því skyni að tefja málið. Hann um það. Ég ætla ekki efnislega að ræða þetta mál. Ég tek undir það með hv. þm. Str., að hér er af nógu að taka, og kynni að vera margt að segja, ef þessir virðulegu þm. óska eftir, að málið sé rætt efnislega. M. a. mætti minna á það, með hvaða háttvísi málið hefur verið flutt hér og með hvaða háttvísi það var rekið af ýmsum hv. þm., m. a. af hv. þm. N.-Ísf. Það er líka auðheyrt af ræðu hv. þm. Str., sem þó tók hóflega og skynsamlega á frestunarbeiðni um málið, að það er ekki stefnt að því af honum að athuga málið, en hv þm. Str. hefur dóminn tilbúinn. Hann er þegar búinn fyrir sitt leyti að draga í dilka saklausa menn og seka í þessu tilfelli. Hann sagði, að menn væru hér af Þjóðverjum, sem hér hafa haft landsvistarleyfi áður, sem biðu dóms.

Þeir bíða dóms og eru á sveitaheimili hér skammt frá

. En vill hann staðhæfa, að hinir Þjóðverjanna séu saklausir?

Ég svara því

. Hv. þm. Str. hefur staðhæft svo mikið í þessu máli, að það er full ástæða til þess, að málið verði rætt rækilega í sölum Alþ. En ég vil eindregið mælast til þess, að hæstv. forseti verði við beiðni fjarstadds hv. þm. um að fresta afgreiðslu þessa máls enn um sinn.



Herra forseti. Ég lít svo á, að þessi brtt. frá hv. þm. Snæf. sé undanhald í málinu, því að það er vitað, að hér á Alþ. hefur verið gerður greinarmunur á orðalagi þáltill., eftir því hvort skorað er á ríkisstj. að gera eitthvað eða hins vegar, þegar henni er falið að gera eitthvað, þá er talið, þegar skorað er á ríkisstj. af þeim þingmeirihluta, sem að því stendur, að ríkisstj. eigi að verða við þeirri áskorun. En ef hins vegar um það er að ræða að fela ríkisstj. að gera eitthvað, þá hefur verið þannig litið á það, að ef sá ráðh. eða sú ríkisstj., sem faldir eru einhverjir hlutir, sem slík þál. hljóðar um, þá hafi ráðh. risið upp á móti yfirlýstum vilja Alþ., ef hann framkvæmir ekki það, sem honum þannig er falið, og að hann sé þá kominn í þá aðstöðu, að hann verði að segja af sér, ef hann vill ekki framkvæma tilmæli þál. með slíku orðalagi. Ég minnist í þessu sambandi þess, að á meðan utanþingsstj. sat hér, þá voru gerðar hér samþykktir með þál. um ábyrgð fyrir vissan kaupstað hér á landi. Þá var vitað, að ríkisstj. var á móti þessari ábyrgð og mundi ekki framkvæma þá þál., þó að samþ. væri með því orðalagi að skora á ríkisstj. að gera þetta. Þess vegna var til þess ráðs gripið í því tilfelli, og hefur oft verið gert, að breyta orðalaginu þannig að fela ríkisstj. að framkvæma það, sem þáltill. hljóðaði um. Og ríkisstj. framkvæmdi þál. með þessu orðalagi. Ég álít þess vegna, að hér sé um undanhald að ræða í þessu máli, þannig að með umorðun þáltill. geti vel verið, að það beri að sama brunni gagnvart þeim ráðh., sem fer með þessi mál nú, sem er hæstv. dómsmrh.



Herra forseti. Ég verð að segja, að mig furðar nokkuð á því, hversu hv. 8. þm. Reykv. tekur illa þeim ummælum, sem ég lét falla í ræðu minni, þar sem ég kvartaði undan aðferð hv. minni hl. utanrmn. Það er fjarri því, að í ummælum mínum hafi verið eitthvert ódrengilegt níð um fjarstaddan hv. þm. Ég endurtók aðeins það, sem ég sagði hér á fundi, þegar þetta mál var hér síðast til umr., að viðstöddum hv. minni hl. utanrmn., það að mér fyndist framkoma hv. minni hl. og meðferð hans öll á þessu máli óviðeigandi. Og ég hygg, að þau ummæli mín standi óhrakin, að frá því að Alþ. kom saman 1. febr. og fram til dagsins í dag, þ. e. í næstum tvo mánuði, hefur hv. minni hl. n. ekki hafa tóm til þess að skila nál. - ekki vegna veikinda, því að sem betur fer hafa þeir hv. þm., sem eru í minni hl. n. í þessu máli, verið við allgóða heilsu báðir að jafnaði þennan tíma, og ég og hv. 2. þm. Reykv. höfum notið þess að vera samvistum hér á þingi daglega. Það er því fjarri því, að ásökun mín í þessu efni á hendur hv. minni hl. n. megi skoðast sem sérstaklega ódrengileg árás á meðþm. mína. En ég endurtek það, sem ég sagði áðan, að mér þykir það mjög óviðurkvæmilegt af hv. minni hl. n. að láta standa þannig á sér og koma þannig í veg fyrir afgreiðslu málsins. Og ég sé ekki, að það sé vegna þess, að þeir vilji hafa þinglega afgreiðslu á þessu máli, heldur miklu fremur til þess að tefja framgang málsins, eftir að n. hefur fyrir þremur mánuðum skilað meiri hl. áliti. Varðandi hitt atriðið, sem hv. 8. þm. Reykv. minntist á, áróður umbjóðenda minna í þessu máli, þá á hann við áhuga nokkurra íslenzkra kvenna og barna fyrir því, að eiginmenn og feður þeirra öðlist leyfi til landsvistar hér, sem þeir á sínum tíma voru sviptir af erlendum her. Ég tek fram enn, að það, sem efst er í mínum huga í sambandi við þetta mál, er aðeins það, hvað er eðlilegt, mannlegt og sæmandi að gera í þessu máli. Það er af því, sem mínar gerðir í þessu máli hafa stjórnazt, en þær hafa ekki stjórnazt af áróðri þeim, sem hv. 8. þm. Reykv. var að tala um, að hefði verið rekinn af þessu fólki og hann trúlega hefur orðið fyrir. Afstaða mín er því sú sama í þessu máli og þegar ég flutti það hér á hæstv. Alþ. ásamt hv. þm. Str. Ég tel, að það eigi fram að ganga vegna þess, að það sé nauðsynlegt og eðlilegt og ekki sæmandi önnur afstaða til þess af þeim ráðamönnum, sem ráða eiga því, hvort þessu fólki verður veitt leyfi til landsvistar hér eða ekki. Og ég vænti þess, að þeir menn, sem upphaflega stóðu að því áður, að þetta mál var flutt hér á Alþ., séu sama sinnis í þessum efnum. Og ég veit, að svo er.



Herra forseti. Hv. þm. Borgf. fann ástæðu til þess að rísa hér upp og lýsa því sem sinni skoðun, að þessi brtt., sem ég hef hér flutt við byrjun þessarar þáltill., væri undanhald í málinu. Þessar fullyrðingar hans eru á misskilningi byggðar. Og dæmið, sem hann talaði um og hann vildi sanna mál sitt með, er utanþingsstjórninni var falið að veita á sínum tíma ábyrgð, skiptir engu máli í þessu sambandi. Það skiptir engu máli, hvort ríkisstj. er falið eða heimilað að veita slíka ábyrgð. En þegar um er að ræða að veita mönnum landsvistarleyfi, er ekki hægt með lögum að fyrirskipa ráðh. að gera slíkt. Hæstaréttardómur hefur gengið um það, að slíkt fær ekki staðizt. Hv. þm. Borgf. ruglar hér saman óskyldum atriðum. Efnislega er sama, hvort orðalagið er notað, það sem er á þáltill., eða það, sem ég legg til að hafa. En ég tel réttara orðalag á byrjun till. samkv. minni brtt. og því rétt að samþ. brtt.

Forseti (JPálm) : Hv. flm. þessarar till. hafa rétt fyrir sér í því, að dráttur á afgreiðslu þessarar þáltill. er orðinn miklu meiri en ég tel heppilegt, og mér hefur þótt mjög slæmt að geta ekki afgr. hana fyrr. En það hafa alltaf verið einhverjar orsakir í veginum fyrir því og kröfur, sem ég hef álitið rétt að taka til greina, til þess að fá samkomulag um afgreiðslu þessa deilumáls. Nú stendur svo á, að hv. frsm. minni hl. n., sem fjallað hefur um málið, er veikur, og þar að auki eru sex hv. þm. fjarstaddir úr bænum. Tveir af þeim hafa óskað þess, að atkvgr. fari ekki fram um málið að þeim fjarstöddum, og enn fremur er annað mál hér á dagskránni, sem líka er deilumál. Af þessum orsökum mun ég nú í síðasta sinn veita frest á afgreiðslu þessa máls. En ég lofa því jafnframt, að á næsta fundi sameinaðs Alþ., sem verður ályktunarfær, skal Þetta mál verða tekið til áframhaldandi afgreiðslu í einhverri mynd, og þó að það kosti næturfund.

Flm. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Ég vil leyfa mér að vísa að mestu leyti til grg. um þetta mál. Till. fer fram á, að ríkissjóður greiði þriðjung kostnaðarverðs flóabáts fyrir sunnanverðan Breiðafjörð, Hvammsfjörð og Gilsfjörð. Ekki mun hingað til hafa gilt nein föst regla um fjárveitingar eða hlutfall um þátttöku ríkissjóðs í slíkum málum, en þó hygg ég, að þessu sé mjög stillt í hóf. Ég læt svo nægja að vísa til grg. og legg til, að málinu verði vísað til síðari umr. og fjvn.

Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Allshn. hafði þessa till. til meðferðar, og leggur meiri hl. til, að till. sé samþ. með þeirri breyt., sem tekin er fram á þskj. 596. Snertir sú breyt. það, hvenær sú n., sem hér um ræðir, skuli hafa lokið störfum og skilað áliti um það, á hvern hátt fljótast og hagkvæmast er að koma á akvegasambandi innan Barðastrandarsýslu. Í upphafl. till. er miðað við, að það skuli gert fyrir 1. sept., en meiri hl. leggur til, að tímatakmarkið sé miðað við komandi haust, án þess að tiltaka ákveðinn mánaðardag. Minni hl. n. leggur hins vegar til, að málið sé afgr. með rökst. dagskrá, og greinir um það á þskj. 603. Skal það ekki nánar rakið.

Frsm. minni hl. (Páll Zóphóníasson) : Hv. þm. Barð. fer fram á það í þessari till., að skipuð sé sérstök mþn., sem væntanlega ferðaðist um Barðastrandarsýslu og athugaði þar vegastæði og gerði till. um, hvernig vegirnir yrðu um sýsluna. Þetta hefur verið gert hér áður, þegar leysa þurfti samgöngumál milli Suðurlandsundirlendisins og Reykjavíkur, þá hafa verið skipaðar milliþinganefndir sérfræðinga í málið. Þær n. hafa verið settar bæði vegna þess, að töluvert mikill ágreiningur hefur verið um leiðir, sem stungið hefur verið upp á að farnar yrðu til að leysa samgönguvandræðin milli þessara staða. Og þörfin fyrir að leysa þessa samgönguerfiðleika hefur verið sérstaklega mikil, þar sem eftir þeim vegi hefur þurft að flytja á dag á s. l. ári milli 30–50 tonn til þess að fullnægja þörf manna, sem búa beggja megin heiðarinnar. Slík þörf er ekki fyrir hendi í Barðastrandarsýslu, og þar er ekki mikill ágreiningur um leiðir til að leysa samgöngumálin. Þótt flutningaþörfin sé þar mikil, eins og víða annars staðar á landinu, þá er samt ekkert sérstakt varðandi þá sýslu. Hvaða veg sem þar væri um að ræða, væru flutningarnir eftir honum miklu minni en eftir fjölmörgum öðrum vegum á landi hér. Þess vegna er engin ástæða til að skipa sérstaka n. til þessa. Það mætti alveg eins skipa sérstaka n. til að athuga vegasamband Austurlands og í nokkrum sýslum norðanlands, þar sem samgöngur eru litlu betur komnar en í Barðastrandarsýslu og sums staðar ekkert betur. Það er leitt, að hæstv. ríkisstj. skuli ekki hafa séð sér fært að ýta á eftir vegamálastjóra, að hann léti gera línurit yfir vegi, þar sem gefnar eru ýtarlegar upplýsingar og greint frá, hvernig vegakerfinu væri háttað um landið, eins og ríkisstj. var falið að gera á fyrra þingi. Ég vildi heyra, hvað dregur þá framkvæmd. Hvers vegna hefur ríkisstj. ekki orðið við þeim óskum? Allar upplýsingar, sem þarf til að gera þetta línurit, eru fyrir hendi, og tiltölulega lítið verk og stutt að búa línuritið til og leggja málið skýrt fyrir. Meðan þetta er ekki gert, eru þm. að deila um það, hvaða sýsla er verst sett með vegi og hvar mest þörfin er að gera þær athuganir, sem hér er farið fram á. Hins vegar er það svo, að þörfin fyrir vegi er misjafnlega mikil á hinum ýmsu stöðum á landinu. Allfjölmenn sjávarþorp hafa litla möguleika til að afla sér nægilegra landbúnaðarvara. Það eru að minnsta kosti 6 þorp, sem ekki geta framleitt nægjanlegt handa sér og eru afskorin frá upplandi, sem getur veitt þeim þessar landbúnaðarvörur. Og það teljum við sé eitt brýnasta verkefnið að athuga vegasambandið milli þessara þorpa og þess upplands, sem að þeim liggur og gæti framleitt og selt þeim landbúnaðarvörurnar. Eitt þorp, í Barðastrandarsýslu, Patreksfjörður, er í tölu þeirra þorpa, sem þörfin er brýnust í þessu efni. Þótt bændur hafi vörur, sem þessi þorp þarfnast, þá komast þær ekki þangað. Þess vegna leggjum við áherzlu á það, að vegamálastjóri láti sitja í fyrirrúmi að athuga, á hvern hátt verði bezt bætt úr þessum samgönguörðugleikum. Bíldudalur kemur þarna líka, en hann er neðar á listanum, önnur þorp koma á undan honum. Patreksfjörður er nr. eitt í þessum efnum. Skipun sérstakrar n. gæti orðið mjög kostnaðarsöm, ef n. innti verk sitt vel af hendi. Þess vegna leggjum við til, að þetta mál verði afgr. þannig, að ekki verði skipuð n., heldur vísað frá með rökst. dagskrá, en jafnframt bent á það til athugunar fyrir vegamálastjóra og ríkisstj., að það, sem sérstaklega ríði á í þessu sambandi, sé að hugsa um þá vegi, sem vantar milli þorpa, sem vantar landbúnaðarvörur, annars vegar og sveita hins vegar, sem ekki geta komið til þorpanna vörum, sem þau þarfnast. Eins og ég sagði áðan og til þess að gera hv. þm. Barð. rétt, þá tel ég Patreksfjörð þorp nr. eitt, en Bíldudalur kemur ekki næst, heldur önnur þorp. En þetta virðist hv. þm. Barð. ekki skilja. Við viljum leysa þetta mál með rökst. dagskrá og treystum ríkisstj. og vegamálastjóra til að gera það, þótt spurning sé, hverjum eigi að treysta í því sambandi, þar sem ekki er búið að framkvæma till., sem hv. þm. Barð. fékk samþ. um línurit yfir vegina, því að það er af vanrækslu og engu öðru, sem hún fæst ekki framkvæmd. Nú er hæstv. samgmrh. ekki í d., en ef hann væri hér, þá vildi ég gjarnan fá svar við því, hvernig á því stendur, að ekkert er í þessu gert. Ef til vill getur hv. þm. Barð. upplýst þetta, því að væntanlega hefur hann reynt að ýta á eftir, að hans eigin till. yrði framkvæmd. Og ég vildi ýta á eftir þessu með honum. Ég er, eins og hann, fulltrúi sýslu, sem illa er veguð, og margir íbúar hennar komast ekki frá heimilum sínum nema sundríða ár, og eru þess ekki dæmi í Barðastrandarsýslu.



Ég þakka meiri hl. allshn. fyrir afgreiðslu þessa máls. Ég get fellt mig við þær breyt., sem meiri hl. leggur til á þskj. 596. Ég sé, að með nál. fylgir bréf frá vegamálastjóra í sambandi við þetta mál. Ég skal ekki nákvæmlega fara út í þetta bréf eða þær tölur, sem þar standa. Í upphafi bréfsins stendur að þjóðvegir séu 225 km að lengd og þar af helmingur akfær. En þetta er ekki rétt. Það eru engir 110 km akfærir vegir í sýslunni. Ég vil ekki eyða tíma til að færa rök fyrir þessu, en vil aðeins benda á, að það eru fáar leiðir, sem hægt er að telja akfærar, þar sem, þegar vegir eru beztir, ekki er hægt að komast eftir þeim nema á sérstökum bílum. Enda er fjvn. kunnugt um það, að þegar rætt var um vegamál í n. á s. l. ári, þá lagði vegamálastjóri fram till. um það, að samgöngumálin í Barðastrandarsýslu skyldu leyst með sérstökum bílum, sem gætu farið yfir þau foræði, sem þar væru. Aðrir bílar komast ekki þær leiðir yfirleitt. Hins vegar gat ég ekki sem þm. sýslunnar fellt mig við úrskurð vegamálastjóra. Ég veit, að hv. meðnm. mínum, sem sitja hér, er kunnugt um, að ég fer með rétt mál. Ef vegamálastjóri telur þetta akfæra bílvegi, fæ ég skilið bréf hans. Annars skal ég snúa mér að till. minni hl., sem er á þskj. 603, Ég get með engu móti fallizt á þá afgreiðslu málsins, sem þar er lagt til, vegna þess að þau rök, sem fram eru færð í nál. og af hv. þm. N.-M., eru algerlega röng. Það er rangt, að ekki standi sérstaklega á um þessa sýslu. Þetta er a. m. k. sú sýslan, sem stendur langsamlega fjærst því að vera sett í samband við vegakerfi landsins. Hv. þm. veit vel, að Barðastrandarsýsla stendur lengra frá þessu en nokkur önnur sýsla. Um austurhluta sýslunnar er kominn vegur, ef veg skyldi kalla, svo að hún er að nokkru leyti sett í samband við vegakerfi landsins. Það eru 2 hreppar, en 9 hreppar eru algerlega vegasambandslausir.

Er ekki eins með N.-Ísafjarðarsýslu?

. N.-Ísafjarðarsýsla er að fá vegasamband yfir Þorskafjarðarheiði. En mér er kunnugt um, að hún þarf vegasamband við Ísafjörð, og það er ákveðið. En þetta er líka eina sýslan á landinu. V.-Ísafjarðarsýsla hefur verið sett í samband þannig, að til Ísafjarðar má fara með bíl frá Þingeyri. Og það er ekki sambærilegt, hvað miklu betri verða bílasamgöngur þar en í Barðastrandarsýslu. Auk þess vil ég geta þess, að þarna var tekin upp bryggjugerð í þjóðvegatölu. Ég er ekki að benda á þetta af því, að það sé ranglátt, það sýnir aðeins, hvað Alþ. vildi gera fyrir sýsluna vegna aðstöðu hennar. Hv. 2. þm. N.-M. viðurkenndi, að Patreksfjörður væri nr. eitt af 6 þorpum, sem ekki væru komin í vegasamband. Það er viðurkennt, að mikil og aðkallandi nauðsyn er á því að koma Patreksfirði í samband við landbúnaðarframleiðsluhéruð. Og það vita vel bæði hv. þm. Mýr. og 2. þm. N.-M., að miklir möguleikar eru á því að reka stórbú á Rauðasandi. En það hefur ekki fengizt enn að setja þennan veg í þjóðvegatölu. Það er viðurkennt af vegamálastjóra, að það er útilokað að komast þarna um, nema með sérstöku tæki. Það er réttara að verja fé til að rannsaka vegarstæði milli Rauðasands og Patreksfjarðar en að kasta fé til að bæta þennan veg. Það er eins með veginn frá Bíldudal og upp Hálfdán, það er ekki hægt að hafa hann fyrir bílveg. Þetta er nú vegagerðin sem gerð hefur verið í þessari sýslu. Hins vegar er enn meir áríðandi að koma Patreksfirði í samband við Brjánslæk, því að það er eina leiðin til að koma Vestur-Barðastrandarsýslu í sambandi við hið almenna vegakerfi landsins. En þá þarf að athuga, hvort heldur skuli fara á ferju yfir Breiðafjörð eða velja aðra leið. Þetta er eitt af því, sem n. á að athuga. Þarna eru tveir möguleikar, annar að kosta til dýrrar ferju frá Brjánslæk tvisvar í viku yfir Breiðafjörð eða fara með veginn í Hjarðarnes og fara svo með ferju yfir á Múlanes, en það er stutt leið, og síðan gegnum byggðina með bílveg. Þetta þarf að rannsaka. Gufudalssveitin og Kollafjörðurinn eru svo blómlegar sveitir, að ekki hefur enn tekizt að leggja þær í eyði. Þótt á Patreksfirði búi ekki nema á níunda hundrað manns, sem hefur miklu meiri útflutning á hvert höfuð en nokkur staður annar á landinu og greiðir því meira í ríkissjóð en aðrir staðir, þá er jafnmikil nauðsyn að afla börnum þess staðar mjólkur og jafnmörgum börnum í Reykjavík. Ég sé ekki, að frekar eigi að ala upp 300–400 börn með beinkröm á Patreksfirði en annars staðar. Og það hvílir ábyrgð á Alþ. að hafa neitað börnum Patreksfjarðar um þessa vöru. Og nú er hv. 2. þm. N.-M. að leggja stein í götu þess, að börnin á Patreksfirði fái sams konar næringu og önnur börn á landinu. Í þessu sambandi vil ég benda á, að ég veit ekki betur en mjög vel akfær sumarvegur sé milli Héraðsins og Seyðisfjarðar. Ég veit ekki betur en búið sé að eyða hundruð þús. kr. til að leggja nýjan veg yfir Fjarðarheiði. En neitað hefur verið að leggja veg yfir Kleifaheiði, svo að hægt væri að leysa þetta mál. Hv. 2. þm. N.-M. sagði, að Bíldudalur væri í flokki nr. 2 í þessu efni: Ég vildi, að hv. þm. vildi benda á, hvaða þorp standa verr að vígi en Bíldudalur, sem ekki hefur einn einasta akfæran km. út frá sér. Þar býr þó fjöldi manna, sem borga til ríkissjóðs meira en margir aðrir. Ég vil vænta þess, að hv. þm. láti ekki glepjast af þeim falsrökum, sem koma frá minni hl. í þessu máli. Það mun margborga sig fyrir ríkissjóð, að þessi mál yrðu rannsökuð eins og farið er fram á, að gert sé, og það skipulagt, hvernig eigi að leysa þessi mál. Það er ekki eingöngu vegasambandið, sem þarf að leysa, heldur eigi síður mjólkurspursmálið á þessum stöðum. En það, hvort bændur á þessum slóðum geta unnið þarna og lifað eða eiga að flosna upp, telur hv. 2. þm. N.-M. aukaatriði. Ég mótmæli því, að þessi n. þurfi að kosta mikið fé. Ég hef rætt við vegamálastjóra um þetta og hann telur, að hann geti látið rannsaka þetta að miklu leyti í skrifstofu sinni í Reykjavík. En svo er það samkomulagsatriði, hvaða leið yrði valin, hvort hér skuli koma upp ferju yfir Breiðafjörð eða fara þá leið, sem ég minntist á. Ég held, að kostnaðurinn þurfi ekki að vaxa neinum í augum. Hv. þm. minntist á línuritið. Ég skal upplýsa það, að ég hef margspurt um þetta atriði, meðan fyrrv. samgmrh. (Vilhj. Þór) sat í stjórn. Hann marglofaði, að þetta yrði gert. Ég hef einnig spurt núv. samgmrh., og hann hefur einnig lofað, að þetta yrði framkvæmt. En mér skilst það strandi allt á framkvæmd hjá vegamálastjóra. Ég hef margspurt vegamálastjóra, en hann hefur ekki gefið neitt ákveðið svar um þetta. Ég harma það mjög, að þetta línurit skuli ekki liggja á borðinu, því að ég veit, að þá mundi jafnvel ekki hv. 2. þm. N.-M. neita því, að Barðastrandarsýsla er langverst sett í vegamálum af öllum sýslum á landinu, og leyfir hv. þm. sér þó margt og verður ekki flökurt af öllu. Ég vil þá ljúka máli mínu með því að þakka meiri hl. n. fyrir afgreiðsluna og vona, að hv. þm. afgreiði till. eins og fram kemur í nál. á þskj. 596



Herra forseti. Ég held, að sú vanræksla, sem hv. 2. þm. N.-M. vill gefa mér að sök, að ég hafi ekki komið því til vegar, að bændum yrði ekki greidd uppbót á mjólkurverð, verði ekki þyngri synd en það, að þessi hv. þm. hélt slíkri greiðslu fyrir bændum, til þess að geta haldið Alþfl.-mönnum í vistinni í stjórnmálasamvinnunni, - eins og upplýstist í hv. Ed. fyrir nokkrum dögum. Og viðvíkjandi starfsemi á vegum vegamálastjóra vil ég taka fram, að hann hefur látið gera drög að þessum mælingum. Ég var með honum, þegar hann fór um þessa umræddu staði í Barðastrandarsýslu. Hann hefur athugað, hvernig leggja ætti þarna vegi. Og ég hef hans orð fyrir því, að það sé hægt að láta vinna þetta verk, sem í þáltill. er farið fram á, að nefnd inni af höndum, mjög kostnaðarlítið hér í Reykjavík. Og þess vegna þarf hv. þm. N.-M. ekki að vera hræddur við kostnaðinn, sem af þessu mundi leiða.

Frsm. minni hl. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Ég vil bara benda hv. þm. Barð. á það, að það hefur nú verið reiknað út fyrir öll þau ár, sem ég var form. mjólkurverðlagsn., að mjólkurverðið, sem bændur fengu árlega, svarar sem næst til þess verðs, er þeir hefðu fengið, ef þá hefði verið til sex manna nefndar ráð, og þeir látnir fá það. Við reyndum alltaf, sem þá vorum í mjólkurverðlagsnefnd, að hafa mjólkurverðið það hátt, að bændur hefðu líkar árstekjur og verkamaðurinn, og það sést nú, að þetta hefur okkur tekizt langt fram yfir vonir.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta mál á þessu stigi. Efni till. er það, að Alþ. ályktar að heimila ríkisstj. að láta byggja eða kaupa á þessu ári hentugt björgunar- og eftirlitsskip, er annist björgunar- og eftirlitsstörf fyrir Vestfjörðum. Ríkissjóður skal leggja fram nauðsynlegt fé, en Slysavarnafélagsdeildirnar á Vestfjörðum leggja fram a. m. k. 200 þús. kr. á móti framlagi ríkissjóðs. Þetta mál hefur hlotið langan undirbúning. Heima á Vestfjörðum hefur verið ritað og rætt um það um 20 ára skeið, en það er sökum þess, að rík nauðsyn er, að slíkt skip sé til. Undirbúningurinn hefur einkum verið í því fólginn að safna fé. Hin mörgu sjávarpláss á Vesturlandi, sem eiga meginþorra ungra manna á sjónum, vita nauðsyn þess, að eftirlit sé haft með flotanum. Þegar að því var komið, að hafizt yrði handa um útvegun skipsins, varð samkomulag um, að ríkið og slysavarnasveitirnar þar vestra keyptu skipið í félagi, en ríkið annaðist síðan rekstur þess. Var samningur þess efnis undirritaður 1. ág. síðastliðið sumar, og skyldi ríkissjóður þá þegar hefjast handa um útvegun skipsins. Nokkru síðar voru keypt 3 skip frá Englandi, sem nota átti til landhelgisgæslu og björgunarstarfa. Var áformað, að Vestfirðingar fengju eitt þessara skipa, en nú hafa þessi skip reynzt ónothæf, og er því tími til kominn að taka þetta mál upp, þar sem áður var frá horfið. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta mál eða nauðsyn þess, að Vestfirðingar fái slíkt skip hið fyrsta. En ég vil vænta þess fastlega, að till. þessi verði nú samþ. og bygging björgunarskútunnar hafin þegar í sumar.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Eins og fylgiskjal ber með sér, hef ég fyrir hönd ríkisstj. gert samning um framkvæmd þessa máls, og er ríkisstj. bundin af þeim samningi. Hins vegar leit ég svo á, að ekki þyrfti þál. um þetta mál. Framkvæmdir hafa dregizt vegna þess, að þau skip, sem keypt voru, reyndust ekki nothæf. Hv. flm., kom að máli við mig áður en hann lagði fram þessa till., og sagði ég honum, að ef heimildar þyrfti við í þessu máli, þá ætli ég að leita hennar en ég liti svo á, að hennar þyrfti ekki. Enn fremur get ég upplýst það hér, að ég hef sent fjvn. till. varðandi strandgæzlu og björgunarmál og óskað eftir áliti n., en þetta mál er þar einn liður. Þess vegna lít ég svo á, að þessi till. sé óþörf.

Flm. (Sigurður Bjarnason) : Ég vil fagna því, að hæstv. ráðh. hefur áhuga á framgangi þessa máls, og mátti ég raunar vita, að annars var ekki af honum að vænta, þar sem þetta mál er svo mikilsvert fyrir hans kjördæmi. En viðvíkjandi því, sem hann gat um, að hann teldi slíka heimild, sem þáltill. fer fram á óþarfa, þá skilst mér þó, að hann liti öðruvísi á, þegar samningurinn var gerður, sem hér er prentaður sem fylgiskjal. Ég vil benda á það, að fjárveiting til þessa máls var á fjárl. síðasta árs, en er það ekki nú, og af þeim ástæðum vil ég, að ríkisstj. fái þessa heimild. Ég vil svo vænta þess, eftir að hafa heyrt ræðu hæstv. ráðh., að till. eigi jafnvel betri byr að fagna, og er það að vonum.



Það er rétt, sem hæstv. ráðh. sagði hér áðan, að till. varðandi þessi mál hafa verið til athugunar í fjvn. En nú vildi ég gjarnan fá upplýsingar um, hvort undirbúningur sá, sem rætt er um í 5. lið, hefur farið fram, og hvort þetta er þannig nú, að fjvn. geti fengið uppdrætti að skipunum.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Ég þarf raunar ekki að lýsa neitt áhuga mínum á þessu máli, en samningur sá, sem fylgir þessari till., vitnar m. a. þar um. Viðvíkjandi fyrirspurn hv. þm. Barð. vil ég upplýsa það, að á síðastliðnu ári var langt komið með, að samkomulag næðist um þetta mál milli ríkisstj. og björgunarskútunefndar Vestfjarða. Hins vegar kom þá nýtt fram í málinu, og nú er mér kunnugt um, að björgunarskútunefnd er ánægð með að ný athugun fari fram, og fellst á, að ríkisstj. láti þá athugun fara fram. Ég vænti, að þessar upplýsingar nægi fyrir hv. þm. Barð., þar sem ég geri ráð fyrir, að hann hafi átt við, hvort búið væri að slá nokkru föstu hér um.



Ég skal ekki tefja þessar umr. frekar, en vil aðeins benda hv. þm. Barð. á, að í 1. gr. samningsins eru ákvæði um gerð skipsins. Ég vil svo minnast á það viðvíkjandi því, sem hæstv. ráðh. sagði áðan, að ég fékk leyfi hjá honum til að birta þennan samning.