Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist eftirfarandi bréf: „Reykjavík, 11. nóvember 1982. Hjörleifur Guttormsson, 5. þm. Austurl., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum mun ég ekki geta sótt þingfundi á næstunni. Leyfi ég mér því með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Alþb. í Austurlandskjördæmi, Sveinn Jónsson verkfræðingur, Egilsstöðum, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Sverrir Hermannsson, forseti Nd.“ Sveinn Jónsson hefur áður átt setu á Alþingi á þessu kjörtímabili og rannsókn kjörbréfs þá farið fram. Býð ég hann velkominn til starfa.



Herra torseti. Mál það, sem hér er til umr., er þm. ekki alveg ókunnugt. Það er fsp. um afurðalán landbúnaðarins. Svipaðar fsp. hafa verið bornar fram þing eftir þing og lítil svör og nánast einskis virði hafa fengist. Fsp. er nú í fjórum liðum. Í 1. lið er spurt: „Hvaða reglur hafa verið settar um rekstrar- og afurðalán landbúnaðarins, sem tryggja að bændur fái fjármuni sína í hendur um leið og lánin eru veitt, í samræmi við ályktun Alþingis frá 22. maí 1979?“ Sú ályktun hljóðar þannig, með leyfi forseta, þ.e. fyrri liður þeirrar þál. sem samþykkt var 22. maí 1979: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um að settar verði reglur um rekstrar- og afurðalán landbúnaðarins, sem tryggi að bændur fái í hendur þá fjármuni, sem þeim eru ætlaðir, um leið og lánin eru veitt.“ Þessi ályktun er algerlega ótvíræð. Það er skylda hæstv. viðskrh. að sjá til þess, að bændur fái þessa fjármuni í hendur um leið og lánin eru veitt. Það hefur ekki verið gert fram til þessa og þess vegna er fsp. enn fram borin. Hæstv. viðskrh. hefur nú í 31/2 ár svikist um - ég get ekki notað um það vægara orðalag - að framkvæma skýlausan vilja Alþingis og þar með brotið viðurkenndar þingræðisreglur. 2. liður hljóðar þannig: „Er lokið undirbúningi þess, að ályktun Alþingis frá 22. maí 1979 komi til framkvæmda við veitingu afurðalána í nóv. n.k.?“ Afurðalánin munu verða veitt nú 25. nóv. og það er krafist svara við því, hvort undirbúningi sé lokið til þess að bændur fái þessa fjármuni sína í hendur, en ekki einhverjir allt aðrir, eins og verið hefur að undanförnu. Það má gjarnan skjóta því hér inn í að hæstv. landbrh. upplýsti í umr. fyrir nokkrum dögum að Samband ísl. samvinnufélaga tæki afurðalán fjölmargra afurðasölufyrirtækja, eins og hann orðaði það, í umboði þeirra. Það er sem sagt upplýst að mikið af þessum peningum rennur beint til Sambands ísl. samvinnufélaga, en alls ekki einu sinn til afurðasölufélaganna, hvað þá til bændanna sjálfra. 3. liður: „Hve mikil voru rekstrar- og afurðalán landbúnaðarins á s.l. ári og hve mikil verða þau í ár?“ Þarna óska ég eftir að einnig verði greint frá því hvað haustlánin svonefndu séu mikil. Þau eru auðvitað rekstrarlán líka. Og 4. liður: „Hvaða vexti greiða afurðasölufyrirtæki af lánunum og hvaða vexti taka kaupfélögin af bændum?“ Síðan þessi fsp, var borin fram hafa vextir breyst á afurðalánum, þeim og viðbótarlánum viðskiptabankanna, og þess vegna óska ég eftir að fá að vita bæði hvað þeir séu í dag og eins hvað þeir hafi verið þegar fsp. var fram borin. Það má geta þess, að till. til þál., sem hér er vitnað til frá 22. maí 1979, var alllengi í smíðum. Ég flutti fyrst um þetta till. á haustþingi 1976 og var þá einn um þá till. Á næsta þingi voru flm. tveir. Þá hafði Jóhann Hafstein, þáv. hv. þm., bæst við. Síðan var það á árinu 1978 að meðflm. að þessari till. urðu þeir þm. Jónas Árnason og Sighvatur Björgvinsson. Till. var sem sagt samþykkt 22. maí 1979 og í 31/2 ár hefur hæstv. viðskrh. hliðrað sér hjá að framkvæma till. Ég bíð nú spenntur eftir svörum ráðh. og vona að þau verði með öðrum hætti en áður hefur tíðast verið. Ég leyfi mér raunar að minna hann á að hann hefur æðioft lofað að vinna að málinu. T.d. gerði hann það 5. maí 1981 með þessum orðum héðan úr þessum ræðustól: „Ég vil aðeins endurtaka,“ sagði hann, „sem ég sagði áður, að ég vinn að því og mun áfram vinna að því að framkvæma þessa þál. þannig að tryggja megi að tilgangi hennar verði náð. Það vil ég endurtaka og undirstrika. Ég hef sagt hér áður að það hefur verið bent á leið til þess sem margir telja að sé fullkomlega fær og muni þýða framkvæmd till. í reynd. Og ég vil endurtaka þetta, að ég mun vinna þannig að þessu máli. Hv. þm. verður svo sennilega í þriðja sinn að spyrja, kannske á næsta þingi, hvernig hafi miðað í þessu máli.“ Nú spyr ég: Hvernig hefur miðað í þessu máli? Á að framfylgja vilja Alþingis eða á að sniðganga hann og brjóta þingræðisreglur?



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi sagði að ég hefði svikist um það í 31/2 ár að framkvæma þá þál. sem spurt er út af. Ég hef ekki setið sem viðskrh. nema í líklega tæp 3 ár  Hv. 5. landsk. þm. hefur beint til mín fsp. í fjórum liðum. Fyrstu tveir liðirnir varða framkvæmd þál. frá 22. maí 1979 um beinar greiðslur á rekstrar- og afurðalánum til bænda, en tveir hinir síðari lúta almennt að rekstrar- og afurðalánum landbúnaðarins. Ég mun fyrst víkja að spurningunum um beinar greiðslur á rekstrar- og afurðalánum til bænda. Sú fyrri er svohljóðandi: „Hvaða reglur hafa verið settar um rekstrar- og afurðalán landbúnaðarins, sem tryggja að bændur fái fjármuni sína í hendur um leið og lánin eru veitt, í samræmi við ályktun Alþingis frá 22. maí 1979?“ Hin síðari hljóðar svo: „Er lokið undirbúningi þess, að ályktun Alþingis frá 22. maí 1979 komi til framkvæmda við veitingu afurðalána í nóv. n.k.?“ Áður en ég svara þessum spurningum efnislega skal tekið fram að spurningum sama efnis hef ég svarað áður, síðast í febrúarmánuði. Má að nokkru leyti vísa til þess svars sem þá var gefið. Ég vil einnig leyfa mér að minna á, að í upphafi svars míns í febrúarmánuði var greint frá því að nefnd, sem landbrh. fól að gera tillögur um framkvæmd á beinum greiðslum til bænda í samræmi við nefnda þál., taldi ályktunina nánast óframkvæmanlega. Í þessari nefnd átti m.a. sæti einn af þm. stjórnarandstöðunnar, hv. þm. Árni Gunnarsson. Skrifaði hann undir þessa niðurstöðu athugasemdalaust. Hið sama gerðu bankastjórarnir Magnús Jónsson í Búnaðarbankanum og Helgi Bergs í Landsbankanum, sem einnig áttu sæti í nefndinni. Það kom hins vegar fljótt í ljós, að hv. fyrirspyrjandi treysti á engan hátt faglegu mati þessara manna. Vegna sérstaks áhuga fyrirspyrjanda á þessu máli ákvað ég að láta athuga það nánar. Eftir að málið hefur verið skoðað frá ýmsum hliðum og ég kynnt mér það verð ég að lýsa þeirri skoðun minni, að ég tel tæknilega mjög torvelt og ákaflega dýrt fyrir bændur og raunar fleiri, sem eru sauðfjáreigendur, að gera breytingar á núgildandi tilhögun á afgreiðslu afurðalána. Þessa skoðun skal ég skýra nokkru frekar. Eins og kunnugt er eru afurðalán veitt út á birgðir sauðfjárafurða, mjólkurafurða og ýmissa afurða aukabúgreina til að standa undir þeim kostnaði sem í þær hefur verið lagður. Við skulum fyrst skoða afurðalán sem eru tilkomin vegna mjólkurafurða. Hér er einkum um lán vegna framleiðslu og birgða af smjöri og ostum að ræða og engin leið að gera upp hlut einstakra bænda í fyrirliggjandi birgðum hverju sinni. T.d. er hugsanlegt, að farið hafi fram fullnaðaruppgjör við bændur á mjólk, sem búið er að umbreyta í osta, sem eru í birgðum, og búið sé að greiða fullt verð til bænda fyrir mjólkina. Mér þætti fróðlegt að heyra hvort fyrirspyrjandi sé þeirrar skoðunar, að bændur ættu einnig að fá hluta afurðalána vegna sömu mjólkur. Slíkt væri vitaskuld algerlega óraunhæft, en einmitt vandamál af þessu tagi gæti komið upp ef farið væri að greiða afurðalánin beint til bændanna. Afurðalánin vegna aukabúgreina verða einnig að ganga til þess aðila sem hefur vinnslu eða sölu vörunnar með höndum. Annað yrði illframkvæmanlegt. Framleiðendur á hrossakjöti eru t.d. bæði margir og smáir og sumir hverjir þéttbýlisbúar. Beinar greiðslur afurðalána til þessara framleiðenda, jafnvel út á 1–2 hross svo að dæmi sé tekið, mundu leiða til allt of mikils kostnaðar og skriffinnsku. Lán vegna sauðfjárafurða eru mestmegnis veitt út á sláturafurðirnar og falla þær til á haustmánuðum ár hvert. Framleiðsluráð landbúnaðarins hefur sett þá meginreglu, að sáturleyfishafar greiði bændum a.m.k. 80% af verðmæti afurðanna á haustin. Á þessum tíma er meginhluti afurðanna ennþá í birgðum og sláturleyfishöfum ekki mögulegt að inna áðurnefnda greiðslu af hendi fyrr en afurðalánin hafa verið veitt. Seðlabanki Íslands og viðskiptabankarnir veita afurðalán út á sauðfjárafurðir, sem eru á bilinu 71–75% af kostnaðarverði afurðanna án sjóðagjalda. Þessi lánveiting er forsenda þess, eins og áður er nefnt, að sláturleyfishafar geti greitt bændum tilskilinn hluta afurðaverðsins samkv. tilmælum Framleiðsluráðs landbúnaðarins. Það má öllum vera ljóst, að sláturleyfishafar yrðu að lækka útborgunina um það sem lánafyrirgreiðslunni nemur ef þeir fengju ekki afurðalánin og þau greiddust beint til bænda. Það hlýtur einnig öllum að vera ljóst, að bændum væri óþökk gerð með því að ætla þeim að sækja haustútborgun sauðfjárafurða að hluta til bankakerfisins í formi afurðaláns og að hluta til sláturleyfishafans, en það mundi einmitt leiða af framkvæmd þál. um beinar greiðslur á afurðalánum til sauðfjárbænda. Ef afurðalánin yrðu greidd beint til bænda yrðu þeir væntanlega að greiða lánin til baka eftir því sem birgðir minnkuðu. Ætlast fyrirspyrjandi til að hver bóndi fari að fylgjast með birgðahaldi hjá sláturleyfishafa? Það yrði vitaskuld mikið óhagræði fyrir bændur, svo að ekki sé meira sagt. Ég held að hv. fyrirspyrjandi verði að íhuga þetta ögn betur efnislega og hvernig möguleg framkvæmd á þessu gæti orðið. Fyrst ég er farinn að tala um óhagræði bændanna af beinni greiðslu afurðalánanna vil ég biðja menn að rifja það upp að Stéttarsamband bænda hefur lýst sig andvígt greiðslu á rekstrar- og afurðalánum til bænda án milligöngu sölufélags. Stéttarsambandið telur slíka tilhögun flókna og erfiða í framkvæmd og mjög kostnaðarsama fyrir bændur. Í svipaðan streng hafa viðskiptabankarnir, Landsbankinn og Búnaðarbankinn, tekið. Þær röksemdir fyrir afstöðu minni, sem nú hafa verið taldar, mundu nægja og er vísað að öðru leyti til svars míns frá því í febrúar. Erfiðleikarnir við þetta mál eru kannske mest bundnir við að bankarnir, sem lána þetta fé, hafa gert þá kröfu að þeir yrðu að taka veð og fá veðskjöl frá öllum aðilum sem selja sínar afurðir. Í mörgum tilfellum eru þetta margir aðilar á einu og sama sveitaheimilinu. Þess vegna þyrfti að útbúa veðskjöl í þessu sambandi, sem kostar verulegt fé. Það þyrfti að greiða stimpilgjöld og lántökugjöld, sem einnig kostar verulegt fé, og af þessu væri talsverð fyrirhöfn. Þegar um þessi mál er rætt verður að hafa í huga að viðskiptabankarnir hafa gert þessa kröfu. Þá vil ég víkja að rekstrarlánunum. Áður en ég lýsi afstöðu minni til framkvæmdar á þál. er nauðsynlegt að fara nokkrum orðum um núgildandi veitingu og greiðslu á lánunum. Seðlabanki Íslands veitir landbúnaðinum rekstrarlán. Rekstrarlánin eru veitt vegna framleiðslu sauðfjárafurða á vorin og fram eftir sumri og endurgreiðast með afurðalánunum að hausti, þegar sláturtíð er lokið og veðsetning birgða kindakjöts hefur farið fram. Af þessu leiðir að sláturleyfishafar hafa tekið þessi lán og ábyrgjast endurgreiðslu þeirra. Spurningin er sú, hvort þeir fjármunir sem Seðlabankinn veitir til þessa nái til bændanna sjálfra eða dagi uppi í kassa sláturleyfishafanna. Í því sambandi er vert að minna á hverjir eru sláturleyfishafar í landinu. Það eru kaupfélögin með alhliða viðskipti við bændur, sláturfélög og slátursamlög auk einkaaðila eða hlutafélaga sem reka sláturhús án annarra viðskipta við bændur. Af þessari upptalningu má ljóst vera, að möguleikar bænda til að rekstrarlánin komi til fjármögnunar á rekstri þeirra eru mismunandi eftir því hvaða aðili á í hlut. Sé rekstur kaupfélaganna skoðaður er enginn vafi á að þau veita sauðfjárbændum mun meiri lánsviðskipti frá vordögum og fram á haust en rekstrarlánum frá Seðlabankanum nemur. Að sjálfsögðu er lánsviðskiptaþörf bænda misjöfn eftir efnahag. Stéttarsamband bænda hefur því vakið athygli á, að greiddust þessi lán bændum beint væri hugsanlegt að margir bændur mundu ekki taka lánin af einni eða annarri ástæðu. Þá yrði minna til að miðla hinum efnaminni af, sem einkum hafa þörf fyrir lánafyrirgreiðslu þar til afurðainnlegg fer fram. Þeir sláturleyfishafar sem ekki hafa alhliða viðskipti við bændur hafa takmarkaðri möguleika til að láta rekstrarlánin ganga til fjármögnunar í búrekstri sauðfjárbænda gegnum viðskipti. Þó er það svo, að í mörgum tilfellum hafa þeir séð um að greiða áburðarkaup bænda og einnig eru dæmi um að þeir leysi út víxla fyrir bændur með ávísun á sauðfjárinnlegg að hausti.  Nú skal þess getið, að fleiri og fleiri kaupfélög hafa tekið upp þá stefnu að greiða rekstrarlán ótilkvödd inn á reikninga bænda um leið og lánin eru veitt. Er sú lánsfjárhæð, sem hver bóndi fær, miðuð við sláturfjártölu síðasta árs og heildarfjárhæð lána frá Seðlabankanum. Á s.l. sumri nam þessi fjárhæð 162 kr. á dilk. Raunar væri eðlilegt að kaupfélögin fengju að þróa þetta fyrirkomulag í friði, en vegna hins sérstaka áhuga fyrirspyrjanda á þessu máli hef ég ritað bankastjórn Seðlabankans bréf, þar sem ég óska þess að bankinn breyti reglum um greiðslu rekstrarlánanna á þann hátt að framleiðendur sem þess óska geti fengið lánin greidd út h já sláturleyfishöfum eða lögð inn á reikning sinn. Sláturleyfishafar verða þó eftir sem áður lántakendur. Er bankanum uppálagt að hafa það fyrirkomulag, sem tíðkast hjá Kaupfélagi Borgfirðinga, til hliðsjónar. Breytingar á reglum skulu gerðar í samvinnu við sláturleyfishafa og Samband ísl. samvinnufélaga og á jafnframt að gefa sláturleyfishöfum hæfilegan aðlögunartíma að hinum breyttu reglum. Þannig má segja að nokkuð hafi miðað í áttina í samræmi við þál. Hún setur ekki tímamörk og þó að langur tími sé liðinn frá því að hún var samþykkt er þetta mál flókið og alls ekki einfalt. Það sem mér finnst vera langsamlega mest umhugsunarefni í þessu máli er að ef þetta væri skilyrðislaust framkvæmt af bönkunum mundi það leiða af sér verulegan kostnað fyrir fólk í sveitum, vegna þess að bankarnir gera þá kröfu að veðsetning verði að fara fram þannig að þeir fái veð hjá hverjum aðila. Tveir síðari liðir fsp. lúta almennt að rekstrar- og afurðalánum landbúnaðarins. Fyrri liðurinn er svohljóðandi: „Hve mikil voru rekstrar- og afurðalán landbúnaðarins á s.l. ári og hve mikil verða þau í ár?“ Erfitt er að meta hversu mikil rekstrar- og afurðalánin voru á s.l. ári þegar á heildina er litið. Samkv. upplýsingum Seðlabankans námu endurkeypt rekstrar- og afurðalán landbúnaðarins rétt um 431 millj. kr. hinn 30. nóv. 1981. Viðbótarlán viðskiptabankanna námu á sama tíma ca. 369 millj. kr. Þetta gerir samtals 800 millj. kr. Í ár má gera ráð fyrir að 30. nóv. verði lánin 60% hærri en á sama tíma í fyrra að teknu tilliti til verðhækkana og magnbreytinga. Það þýðir að lánin munu samtals nema 1280 millj. kr. Í síðari liðnum er spurt hvaða vexti afurðasölufyrirtækin greiði af rekstrar- og afurðalánum og hvaða vexti kaupfélög taki af bændum. Afurðasölufyrirtæki greiða nú 29% ársvexti af endurkeyptum rekstrar- og afurðalánum, en 39% vexti af svonefndum viðbótarlánum, sem viðskiptabankarnir veita. Síðari hluti spurningarinnar er óljós, því að ekki kemur fram við hvaða vexti sé átt. Af þeim hluta rekstrarlánanna, sem greiddur er inn á reikning bænda, eru vextirnir 29%, sem eru sömu vextir og Seðlabankinn tekur. Afurðalán, sem kaupfélög hafa tekið og greiðast bændum sem fyrsta greiðsla haustgrundvallarverðs, eru að sjálfsögðu ekki vaxtareiknuð bændum sérstaklega. Eins og hv. fyrirspyrjandi sér hefur verið unnið verulega í þessum málum og reynt að kanna með hverjum hætti sé mögulegt að framkvæma þál. eins og hún er orðuð. Hún er náttúrlega ekki lög hún er þál. Ég fæ ekki betur séð en með tilliti til afstöðu viðskiptabankanna muni skilyrðislaus framkvæmd á þessa leið hafa í för með sér veruleg útgjöld fyrir bændur og aðra sauðfjáreigendur auk fyrirhafnar sem er og verður veruleg í sambandi við þetta. Þrátt fyrir þetta vil ég endurtaka að þál. setur ekki tímamörk og minni á það ennþá einu sinni, þó að langur tími sé liðinn frá því að hún var samþykkt.



Herra forseti. Það er að vísu ekki ýkjamargt sem ég get þakkað hæstv. ráðh. fyrir í svörum hans, en þó það, að hann hefur sent, að hann segir, bréf til Seðlabankans þar sem hann segir að bankinn eigi að leitast við að fara eitthvað í áttina að því a.m.k. að framkvæma skýlausan vilja Alþingis og fyrirmæli til hæstv. viðskrh. Það er að vísu rétt hjá honum að hann hefur kannske ekki verið viðskrh. alveg allan þennan tíma, en mest allan. Hann segir einmitt: „Ég hef sagt hér áður“ - hann sagði það fyrir einu ári eða svo - „að það hefur verið bent á leið til þess sem margir telja að sé fullkomlega fær og muni þýða framkvæmd till. í reynd.“ Hann veit um leið til þess að framkvæma tillöguna en vill þó ekki svara tveim fyrstu liðum fsp. minnar nema neitandi. Það hafa sem sagt ekki verið settar þessar reglur, og mér sýnist ekki vera í undirbúningi að bændur fái þessa peninga núna, því að hann segir að Seðlabankinn eigi að fá hæfilegan aðlögunartíma. Hvað skyldi nú vera hæfilegur aðlögunartími? Alla vega fram yfir 25. nóv. núna. Á eitt árið enn að hafa þessa gífurlegu fjármuni af bændastéttinni? Ég held að þetta sé langsamlega mesti vandi bændastéttarinnar, að fá ekki fjármuni sína í kannske 60–100% verðbólgu. Það getur hver séð í hendi sér og við getum það gjarnan. Hæstv. ráðh. talar um að stimpilgjöld og annað sé verulegur kostnaður, verulegt óhagræði fyrir bændur, kaupfélögin eigi að fá að vera í friði og allt þetta. Við skulum rifja upp umr. sem fóru fram hér um daginn um bréf Framleiðsluráðsins, þar sem bannað var að gera upp við bændur fjármuni þeirra frá haustinu 1981. Framleiðsluráð landbúnaðarins bannaði sláturleyfishöfum að gera það. Það upplýstist þá, að t.d. Slátursamlag Arnfirðinga var svipt leyfi á s.l. hausti til slátrunar og áreiðanlega vegna þess að þeir greiddu allt féð út, grundvallarverðið allt, fyrir áramót í fyrra og síðan 10% ofan á þegar þeir gerðu upp, og svipaða sögu er að segja af Slátursamlagi Skagfirðinga. Auðvitað er þetta greitt beint inn á bankareikninga. Og ætli það sé einhver banki til í veröldinni sem vildi ekki fá þessa gífurlegu fjármuni inn til sín til að setja inn á bækur eða reikninga bænda, sem sumir eru og margir hverjir auðvitað skuldugir í bönkunum? Auðvitað vill hver einasti banki fá þetta. Og ég vil nú spyrja, úr því að ráðh. segist hafa verið að vinna að gangi mála: Hver eru þessi ummæli bankamanna? Í fyrsta lagi óska ég að fá að sjá þetta bréf til Seðlabankans og væri æskilegast að það yrði lesið hér upp. Í öðru lagi: Hvaða nýjar upplýsingar eru frá viðskiptabönkunum um að þeir geti ekki framkvæmt þetta og hverjir undirskrifa það, þegar þetta er framkvæmt a.m.k. í tveimur héruðum og hver einasti maður sér það í hendi sér, ef hann setti sig í þau spor að hann væri bankastjóri, hvort hann vildi fá þessar gífurlegu fjárhæðir - 1280 millj. eru það núna í heildina - inn bæði til að fá greiðslur á skuldum bænda og eins til að fá innistæðufé í bankana, þegar bankarnir slást nú um að setja upp hvert útibúið af öðru bara til að ná í spariféð? Og svo er sagt: Hver bóndi yrði þá að fylgjast með birgðunum daglega. Ég hef aldrei heyrt annað eins. Ætli bændurnir í Arnarfirði eða Skagafirði séu í frystihúsunum daglega til að telja birgðir? Er það ekki ósköp ljóst að það er vörslumaðurinn sem gefur það upp hvað birgðirnar séu miklar? Vonandi gefur hann það rétt upp, þó það vekti nú grunsemdir í sumar þegar sagt var að um 2 þús. tonn af kindakjöti hefðu allt í einu gufað upp. En ég ætla ekki að gera því skóna að það sé ekki allt saman rétt upp talið. Og sagt er að afurðalánin vegna aukabúgreina verði að ganga í gegnum fyrirtækin því það sé ekki verið að slátra einu hrossi eða eitthvað slíkt. Ég held að það sé ekki einn einasti bóndi í loðdýrarækt svo vitlaus að láta afurðalánin ganga í gegnum einhver fyrirtæki. Hann tekur þau auðvitað beint sjálfur og fær peningana strax í hendur og getur notað þá á því verðgildi og með þeim kaupmætti sem þá er, en ekki eftir nokkra mánuði eða kannske 11/2 ár vaxtalaust. Svo er alls ekki svarað fjórða liðnum, um vextina. Það er spurt alveg skýrt og greinilega: Hvaða vexti taka kaupfélögin af bændum? Þetta segir hæstv. ráðh. að sé svo óskýrt að það sé ekki hægt að svara því. Ég veit svo sem hvað þau taka, kaupfélögin. Sum hafa tekið um 50%. Ætli þau hækki þá ekki í 60% núna þegar þau sjálf eru með peninga bænda ýmist á 29% vöxtum úr Seðlabankanum eða vaxtalaust þar sem er niðurgreiðsluféð og uppbótaféð? Ég hugsa að það sé alveg rétt sem bændur í Arnarfirði halda fram, að kjör þeirra séu 30–40% betri en annarra bænda á Vestfjörðum vegna þess að þeir fá sína peninga í hendur, en það er ekkert verið að valsa með þá af mönnum sem alls ekkert eiga með þessa peninga að gera. Það er þarna sem vandi landbúnaðarins liggur og það er ósköp vel hægt að kippa þessu í liðinn með einu orði frá hæstv. viðskrh. og þarf ekkert að gefa Seðlabanka neinn hæfilegan aðlögunartíma. Það er við viljaleysi þessa hæstv. ráðh. að etja. Það er fyrirskipun frá Sambandi ísl. samvinnufélaga að taka ekki þessa fjármuni af því.



Herra forseti. Hæstv. viðskrh., bankamálaráðh., situr fyrir svörum um þetta efni nú orðið tvisvar á ári og alltaf rekur hann í sömu vörðurnar. Ég tók eftir því, að hann gat þess að sá siður væri tekinn upp á stöku heimili að greiða reksturslánin beint inn á reikninga bænda og taldi að kaupfélögin ættu að fá að þróa þessa „aðferð“ í friði. Það er einmitt það sem er. Það er meiningin að lofa kaupfélögunum að þróa þá aðferð í friði að bændur þessa lands hafi ekki til að bera fjárhagslegt sjálfstæði. Ég komst yfir bréf norður í Vopnafirði í ágúst í sumar, í kjördæminu okkar hæstv. ráðh. Hann hefur kannske séð það bréf. Vafalaust er það stílað eftir 200 ára gömlu bréfi frá Örum & Wulff, en það var undirskrifað af kaupfélagsstjóranum sem þar ríkir nú. Það var tilkynning um það, að því miður gætu þeir sem ættu fjármuni sína inni hjá kaupfélaginu ekkert fengið nema vörur og enga peninga. Ef þeir skyldu ætla að bregða sér bæjarleið, þá yrði það útilokað. Það stæði þannig á fyrir kaupfélaginu að þeir gætu ekki fengið 100 kr. seðil, þó ekki væri beðið um meira. Ég á þetta bréf og ég ætla ekkert að efast um að þm. sem heimsækja bændur til Vopnafjarðar hafi fengið að kynna sér þetta rit þar í anda Örum & Wulff. En þess var getið af hæstv. ráðh. að þetta væru ekki lög, og rétt er það. Æ ofan í æ rekum við okkar á það, að umboðsmenn okkar og vinnufólk, hæstv. ráðh. sem starfa í umboði hins háa Alþingis, hafa að engu ákvarðanir sem teknar eru löglega af Alþingi. Þetta hefur meiri hl. hins háa Alþingis satt sig við, kalla ég, en það getur ekki gengið svo lengur. Og nú á ég erindi við hæstv. viðskrh. og ég bið hann að setja framsóknarmanninn út fyrir á meðan, því ég þarf að fá ærlegt svar, og framsóknarmaðurinn verður að taka SÍS-manninn með sér líka, þannig að eftir verði lögfræðingurinn Tómas Árnason, og Seyðfirðingurinn Tómas Árnason má líka verða eftir og feiti strákurinn á Þórarinsstaðaeyrum. Ég veit að þeir munu segja eins og þeim sýnist rétt og satt. Álítur hann að hæstv. ráðh. beri að fara að svo skýlausum viljayfirlýsingum Alþingis sem hér um teflir?



Herra forseti. Það hefur komið fram í máli hv. 5. landsk. þm., að hann hefur vitnað í Sláturfélag Arnfirðinga nokkuð oft og sagt að það hafi greitt hærra verð fyrir afurðir en aðrir. Það er vissulega rétt, að ef menn þurfa að leggja í lítinn kostnað við sláturhús er þetta hægt, en varanleikinn hlýtur að byggjast á því, hvort raunhæfu fjármagni sé haldið eftir til að veita húsi eða búnaði það viðhald sem nauðsynlegt er. Ég leyfi mér því að lesa hér upp bréf frá ráðuneytinu til Sláturfélags Arnfirðinga: „Ráðuneytið hefur ákveðið að veita undanþágu til slátrunar á þessu hausti í sláturhúsi Sláturfélags Arnfirðinga, Bíldudal. Leyfi þetta er bundið þeim skilyrðum, að sauðfjártala fari eigi fram úr 200 kindum á dag og að gerðar verði þær endurbætur sem héraðsdýralæknir telur brýnastar. Héraðsdýralæknir mun annast heilbrigðisskoðun sláturafurða í húsinu. Jafnframt tekur ráðuneytið fram, að vegna andmæla yfirdýralæknis og héraðsdýralæknis og ófullnægjandi ástands hússins er þess ekki að vænta að undanþága verði veitt ,framvegis til slátrunar í húsinu.“  Ef 5. landsk. þm. er það kappsmál að lækka slátrunarkostnaðinn verður hann að hefja áhlaupið á réttum stað, draga úr kröfunum sem gerðar eru af heilbrigðisyfirvöldum til sláturhúsanna. Þær eru mjög miklar. Ég tel þær óhóflegar að mörgu leyti. En hitt er alveg tómt mál að tala um, að það eigi að tala um þetta af jafnmikilli vanþekkingu um staðhætti og hann hefur gert í þessu tilfelli.



Herra forseti. Mér er alveg ljóst að ég þarf ekki að bera neitt blak af hæstv. viðskrh. í þessu máli, en þetta er líklega í þriðja skiptið sem ég kem hingað upp til að gera nokkra grein fyrir skoðun minni á því máli sem hv. fyrirspyrjandi hefur komið hér fram með. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að í þessari umr. gerum við okkur ljósa grein fyrir því, að við þurfum í raun og veru að tala um tvennt. Annars vegar er það, sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda áðan, að honum þykir Samband. ísl. samvinnufélaga hafa allt of mikið fé umleikis vegna þeirrar aðstöðu sem hefur skapast. Ég hef skýrt frá því hér, að ég var fulltrúi í nefnd sem athugaði þetta mál mjög vandlega ásamt bankastjórum Landsbankans, Búnaðarbankans og fulltrúum Seðlabankans. Okkur kom öllum saman um að tæknilega - ég endurtek nákvæmlega það sem ég sagði síðast - gengi þetta dæmi ekki upp nema einhvers staðar frá kæmi fjármagnið. Svo einfalt er þetta. Og þá er spurningin þessi: Er það ætlan hv. fyrirspyrjanda að Seðlabankinn reiði fram það fjármagn sem til þarf til að greiða fyrir allar landbúnaðarafurðir, sem til falla á hverju ári, sem þarf síðan að geyma með ærnum tilkostnaði svo og svo lengi á hverju ári og safna á sig miklum fjármunum bæði vegna geymslukostnaðar og fjármagnskostnaðar? Ég held að það væri miklu eðlilegra í þessu máli, ef ég má segja þá skoðun mína, að menn greindu hér gagngert á milli þeirra hagsmuna sem við erum að ræða um, annars vegar Sambands ísl. samvinnufélaga og hins vegar þeirra tæknilegu atriða sem þarf að koma í kring svo þetta mál nái fram að ganga. Mér finnst menn tala talsvert upp í vindinn og raunverulega ekki um það sem skiptir máli. Það eitt skiptir máli í þessu, að við náum einhvers staðar í fjármagnið sem þarf til þessara greiðslna. Það fjármagn liggur ekki á lausu. Allir þessir bankastjórar, sem með okkur sátu, lýstu því yfir að þeir hefðu engin ráð á að leggja fram þetta fjármagn. Hins vegar getur það verið rétt, og ég skal ekkert draga það í efa, að ályktun Alþingis geri kröfu til þess að þetta fjármagn verði lagt fram.



Herra forseti. Ég get ekki annað en lagt svolítið til þessara umr., ekki síst vegna ummæla Sverris Hermannssonar áðan um bréf frá kaupfélagsstjóranum á Vopnafirði, sem hann kenndi við Örum & Wulff. Þarna er kannske einmitt komið að kjarna málsins, sem þyrfti að ræða í þessum sölum, að rekstrarlánin eru alls ekki nógu há og kaupfélögin þurfa að veita fyrirgreiðslu langt fram yfir það sem þessi lán hrökkva til. Þetta held ég að Sverrir Hermannsson ætti að kynna sér á Austurlandi frekar en að sitja hér í Reykjavík yfir lestri þessa bréfs. Það er annað sem stakk mig svolítið í þessari umr. áðan. Það voru ummæli Eyjólfs Konráðs Jónssonar um að Samband ísl. samvinnufélaga hirti þessa peninga og hefði þá af bændum. Hann orðaði það þannig, að Samband. ísl. samvinnufélaga og samvinnuhreyfingin þar með hefði þessa peninga af bændum. Þetta eru mikil öfugmæli, því að mér er fullkunnugt um að sambandið veitir kaupfélögunum mikla fyrirgreiðslu og þar á meðal með rekstrarvörur til landbúnaðarins. Kaupfélögin og Sambandið starfa á jafnréttisgrundvelli og þau afurðalán, sem Sambandið tekur í umboði kaupfélaganna, fara þar inn á reikning þeirra. Í flestum tilfellum eru kaupfélögin búin að taka rekstrarvörur og aðrar vörur til bænda út á þessi afurðalán. Ég vildi láta þetta koma fram hér, því að mér finnst þessar umr. villandi svo ekki sé meira sagt.



Herra forseti. Ég vil sérstaklega undirstrika það sem hér hefur komið fram í þessari umr. og vekja á því athygli og þá sérstaklega orðum hæstv. viðskrh. þar sem hann talar um að það ætti að gefa kaupfélögunum ráðrúm til að þróa þetta skipulag. Það er kannske vert að spyrja um hvort hann hafi kannske farið eitthvað á fjörur til þeirra í sambandi við þau svör sem hann hefur hér gefið. Þá er það líka athyglisvert, sem kemur fram hjá honum og raunar fleirum hv. framsóknarmönnum sem hér hafa talað, að þeir hafa látið í það skína að viðskiptin af bænda hálfu við kaupfélögin væru með þeim hætti að kaupfélögin ættu í erfiðleikum með að fjármagna þau. Ég leyfi mér að mótmæla þessu. Mér er það alveg ljóst, að hagur íslenskra bænda stendur ekki með neinum blóma um þessar mundir og það vita allir jafn vel, þeir sem hér eru inni, að hann hefur farið mjög niður á við hin allra síðustu ár. Samt sem áður er ég óhræddur, eftir því sem hægt væri, að láta fara fram könnun á því hvernig reikningsleg staða bændanna í þessu landi er við kaupfélögin. Ég veit það vel að hún er með þeim hætti m.a. á Austurlandi að það þarf ekki að sækja fjármagn út fyrir þau til að fjármagna þann rekstur sem þar gengur í gegn. Það mætti m.a. athuga fyrir hverju afurðalánin, sem þau eiga að fá núna á haustdögum, hafa verið veðsett. Inn í þessa umr. verða menn að taka þá spurningu og þá þau svör, vegna hvers bændur, sem hafa tekið upp nýjar búgreinar, hafi bein bankaviðskipti og hver sé ástæðan fyrir að rekstrar- og afurðalán til þeirra þurfi ekki að ganga í gegnum kaupfélögin. Nú liggur sú skipan fyrir að svo er ekki.  Í þriðja lagi komu hér fram ákaflega mikilvægar upplýsingar h já hv. þm. Ólafi Þórðarsyni, þar sem hann sagði að hinn hái sláturkostnaður stafaði af því að það hefðu verið gerðar svo strangar heilbrigðiskröfur. Er þá svo að skilja, að nú liggi fyrir og hægt sé að fá svör um hvernig sláturkostnaðinum er deilt upp.

Hefur það ekki verið?

Það hefur ekki verið á þessu hausti.



Herra forseti. Þessi umr. vill verða nokkuð almenn að sjálfsögðu. Ég tel rétt að rifja það upp, að eftir að þessi þáltill. var samþykkt skipaði landbrh. nefnd í október 1978, sem var falið að gera tillögur um breytingar á afurða- og rekstrarlánum þannig að bændur gætu fengið laun sín greidd og óhjákvæmilegan rekstrarkostnað svipað og aðrir aðilar, eins og þar segir. Í þessa nefnd voru skipaðir Árni Gunnarsson alþm., Geir Magnússon gjaldkeri SÍS, Gunnar Guðbjartsson fyrrv. formaður Stéttarsambands bænda, Kjartan Ólafsson fyrrv. alþm., Sveinn Jónsson fyrrv. aðstoðarbankastjóri Seðlabanka Íslands, en siðar tók Garðar Ingvarsson forstöðumaður lánadeildar við störfum hans í nefndinni, Magnús Jónsson bankastjóri Búnaðarbanka Íslands, Helgi Bergs bankastjóri Landsbankans og Vilhjálmur Hjálmarsson fyrrv. ráðh., sem jafnframt var formaður nefndarinnar. Niðurstaða nefndarinnar var þessi, með leyfi hæstv. forseta: „Eftir marga fundi og viðræður við sérfróða menn á þessum sviðum komst nefndin að þeirri niðurstöðu í stuttu máli, að miðað við núverandi sölukerfi landbúnaðarafurða á Íslandi væri það tæknilega ógerlegt að koma á beinum greiðslum til bænda.“ Ekki held ég að það sé ástæða til að væna Magnús Jónsson, fyrrv. fjmrh. Sjálfstfl. um að hann sé vilhallur í þessu máli t.d. Þannig liggur fyrir alveg skýlaus niðurstaða hjá nefnd sem hefur skoðað þetta mál mjög rækilega og hvort mögulegt er að framkvæma þetta á þessa leið. Það kann kannske að standa í fleirum að framkvæma þetta.  Ennfremur vil ég benda á hver er afstaða Stéttarsambands bænda, hagsmunasambands bændanna sjálfra í landinu. Það er ekki pólitísk afstaða sem þar er um að tefla.  „Stjórn Stéttarsambands bænda telur að það fyrirkomulag á greiðslum rekstrar- og afurðalána sem verið hefur undanfarin ár hafi reynst vel og sér því ekki ástæðu til róttækra breytinga á því. Bent skal á, að þær reglur sem Framleiðsluráð landbúnaðarins setur sláturleyfishöfum um útborgun til bænda gera ráð fyrir að greidd sé út nokkuð hærri fjárhæð en afurðalánunum nemur. Ljóst virðist að það fyrirkomulag að hver framleiðandi taki lánin beint án milligöngu sölufélags muni reynast flókið og erfitt í framkvæmd og mjög kostnaðarsamt fyrir bændur. Stjórn Stéttarsambandsins telur því eðlilegt að það verði áfram svo, að sölufélögin taki og beri ábyrgð á rekstrar- og afurðalánunum, en framleiðendur sem þess óska geti fengið rekstrarlánin greidd út eða lögð á reikning sinn“. Þetta er afstaðan sem stjórn Stéttarsambands bænda hefur tekið í þessu máli. Það er auðvitað nauðsynlegt í umr. um þessi mál að vitna til bændanna og þeirra hagsmunafélags. Ég hef nú gefið hv. þm. að hluta til meiri svör en seinast þegar hann spurði, þó ekki sé langt síðan, og þar á ég við rekstrarlánin alveg sérstaklega, en þegar Seðlabankinn fjallaði um þessi mál taldi hann að það gegndi öðru máli um rekstrarlánin en afurðalánin, taldi meiri tormerki á að framkvæma þetta með afurðalánin. Hv. þm. Sverrir Hermannsson lagði fyrir mig spurningar. Ég er alveg sammála honum og svara því hiklaust játandi, að vitanlega eiga ráðh. að framkvæma vilja Alþingis. Þó er hugsanlegt að geti verið torvelt að gera það. Það er hugsanlegt, eins og t.d. í þessu máli. En varðandi bréfið sem hann las upp og tilvísunina í Örum & Wulff og kaupfélögin, þá þarf ekki sögufróðan mann í Íslandssögu til þess að hann viti hvaða baráttu það kostaði bændurna í landinu að losna undan fjötrum dönsku verslunarinnar. Og þeir stofnuðu samvinnufélög. Ég verð að láta þá skoðun í ljós og get ekki stillt mig um það, að þegar látið er í veðri vaka af mörgum þm. Sjálfstfl. að samvinnufélögin séu Þrándur í götu fyrir afkomu og velferð bændanna þykir mér fulllangt gengið, svo ég segi ekki meira. Samvinnufélögin eru opin félög. Það eru haldnir aðalfundir í samvinnufélögunum á hverju einasta ári. Það eru birtir reikningar samvinnufélaganna og það þekkir væntanlega hv. þm. Sverrir Hermannsson.

Það er allt í lagi með samvinnufélögin. Það eru þarna einhverjir sem skipta sér af með pólitík.

Ja, samvinnufélögin eru nú einu sinni fólkið sem í þeim er og bændur hafa mjög mikla og viðtæka samstöðu um samvinnufélögin. Auðvitað getum við tekið upp umræður um samvinnufélögin og bændastéttina. Ég vildi segja það sem mína skoðun, að samvinnufélögin eru ein af traustustu stoðunum fyrir bændastéttina í landinu, og í mörgum tilvikum er ég sannfærður um að margar byggðir, og þá get ég talað af sérstaklega mikilli þekkingu um Austurland, væru áreiðanlega - ekki segi ég nú eyddar, en að talsverðu leyti og miklu meira leyti eyddar en þó nú er, þó að byggðir í ýmsum héruðum hafi gengið saman. Ég held að það sé misskilningur hjá hv. þm. sjálfstæðismanna að hér sé um að ræða eitthvert stórt mál fyrir kaupfélögin. Sumir kaupfélagsstjórar hafa látið það í ljós í mín eyru að það væri að sumu leyti léttara fyrir kaupfélögin að haga þessu á annan veg. Það væri léttara fyrir kaupfélögin ef aðrir aðilar gengju lengra í að fjármagna framkvæmdir og rekstur bændanna en kaupfélögin hafa gert, en þau hafa gengið mjög langt í því efni eins og kunnugt er. Langsamlega flest kaupfélögin eru þannig sett, að þau eiga inni hjá bændunum verulegar fjárhæðir.  Ég held satt að segja og er ansi hræddur um það, að ef breytt væri um í þessum efnum meira inn á þær brautir að bankarnir ættu að sjá um þessa fjármögnun og lánastarfsemi kæmi margur bóndinn, sem á erfitt og þarf á lánum að halda og lánafyrirgreiðslu, stundum tómhentur frá bankastjórum, þó að hann fái fyrirgreiðslu og hafi fengið fyrirgreiðslu hjá kaupfélögunum. Ég er þeirrar skoðunar og vil endurtaka það, að kaupfélögin séu alveg skilyrðislaust ein af sterkustu stoðunum sem standa að íslenskri bændastétt og aðstoða íslenska bændur við þeirra baráttu, sem oft er erfið í okkar landi.



Herra forseti. Hv. 11. landsk. þm. beindi til mín spurningu óbeint, eftir að tími hans til ræðuhalda hér var út runninn, og ég neyðist til að gefa mér örlítinn tíma til að svara henni. Ég hef þá þekkingu, ekki að ofan frá neinum skrifborðsherrum, hvað heilbrigðiseftirlitið kosti í sláturhúsakröfum. Ég hef það beint frá sveitunum sjálfum og þeim mönnum sem um þessi mál fjalla heima fyrir. Mér hefur borist bréf að vestan vegna sláturhúsamála. Þar er ég spurður þessarar spurningar: Telur þm. ekki eðlilegt, úr því svo mjög lá við að knýja landbrh. til þess að veita umrætt sláturleyfi, ef hann verður kjörinn á þing í næstu kosningum, að veita Rauðsendingum og Barðstrendingum sláturleyfi á sínum fyrri sláturstöðum, Gjögrum og Skjaldvararfossi á næsta hausti, ef sótt verður um slíkt, og láta húsið á Patreksfirði standa ónotað? Það kostaði þessa aðila stórfé að fara í það að byggja nýtt sláturhús vegna þess að heilbrigðiskröfurnar heimtuðu að það yrði gert. Það er hægt að fá allar upplýsingar um þann kostnað hjá hv. 4. þm. Austurl., sem jafnframt gegnir annarri stöðu, og við vonum að þar komist engin pólitík að. Þar liggur umsókn um stuðning við þessa byggingarframkvæmd, lánsumsókn vegna þess hvílíkur fjárhagslegur baggi hún hefur verið á þeim aðilum sem að henni standa. 



Herra forseti. Það var ekki ætlunin að hefja einhverja eldhúsdagsumræðu um samvinnufélögin og starfsemi þeirra og þýðingarlaust í þessu falli fyrir hæstv. viðskrh. að drepa málum á dreif með því að ræða um vefarana frá Rockdale, fara út í þá sálma. Það er allt annað mál. En það er eitthvað meira en lítið að þegar menn hafa aðstöðu til þess að skrifa önnur eins bréf og ég vitnaði til. Það er misskilningur að ég hafi lesið upp eitt eða neitt hér. Bréfið er heima hjá mér. Ég get sótt það. Það er eitthvað meira en lítið að þegar svo háttar til með virðulega bændastétt, að það er hægt að bjóða henni upp á það að send séu umburðarbréf á hvert einasta heimili í heilli sveit eins og Vopnafirði, feitri og fallegri sveit, og þeim tilkynnt að þeir séu ekki fjár síns ráðandi að því leyti, að þeir geti aðeins fengið að taka út fyrir náð og miskunn vörur til heimilis síns hjá viðkomandi kaupfélagi, sem þeir eiga allar sínar afurðir inni hjá. Það er eitthvað meira en lítið gagurt við þessa skipan mála. Svo kenna menn því um að þetta sé dýrt og einhverjir bankastjórar, sem hv. 6. þm. Norðurl. e. ber hyldjúpa virðingu fyrir, höfuð þvo hann af því að þeim hentar þetta ekki og telja honum trú um það að þetta sé óframkvæmanlegt. Ætli það væri ekki hægt að láta þessa 30 menn, sem á að fara að ráða til þess að afgreiða erlendan gjaldeyri hjá Búnaðarbanka Íslands, hafa þetta í hjáverkum? Við getum kannske hugsað okkur það, 30 manns, sem á að ráða þar af því að þeir eiga að fá erlend gjaldeyrisviðskipti. Það er eins og heil Framkvæmdastofnun, sem ýmsum þykir nú ærið nóg, sem á að ráða þar til viðbótar í bankakerfið til þess að afgreiða erlendan gjaldeyri, sem er víst nóg af um þessar mundir í þessu landi. 
             Auðvitað er þetta hægt. Þetta er spurning um vilja og þetta er spurning um það hvort hin virðulegasta stétt þessa þjóðfélags, bændastéttin, á að halda fjárhagslegu sjálfstæði sínu. Hæstv. ráðh. sagði: „Mér ber skylda til að fara að þessari samþykkt Alþingis.“ Og þá er að koma sér að verki, hæstv. ráðh.



Herra forseti. Ég skal nú ekki að ráði blanda mér í þá umr. sem hér hefur farið fram. Ég tel aðeins ástæðu til að gefa upplýsingar um tvö atriði. Í fyrsta lagi kom það fram h já hæstv. viðskrh. að afurðalánin, sem veitt eru í kringum 25. nóv., nema samtals með viðbótarlánum 71–75% af afurðaverði. Um svipað leyti greiða flestir sláturleyfishafar framleiðendum 80–82% af andvirði afurðanna inn í reikning. Þetta tel ég rétt að hafa í huga í þeirri umr. sem hér fer fram. Í öðru lagi tók ég ekki eftir því að fram hafi komið svör við þeim þætti fsp., þar sem spurt er um hve mikil voru rekstrarlán og afurðalán. Hæstv. viðskrh. svaraði fsp. varðandi afurðalánin, en varðandi rekstrarlánin vil ég gjarnan gefa þær upplýsingar að á þessu ári varð mikil hækkun á rekstrarlánum landbúnaðarins. Afurðalán hækka til jafns við verðlag, en á þessu ári varð breyting á fyrirkomulagi rekstrarlána þannig að rekstrarlán, sem greiðast eiga til bænda, hækkuðu úr 89.6 millj. á árinu 1981 í 164.5 millj. 1982 eða um 83.5 %. Sláturlánin, sem greiðast í sept.–okt., hækkuðu til muna meira, enda var gerð sú breyting að innheimt voru afurðalán fyrir ágústmánuð, sem ekki hefur verið gert að undanförnu. Samtals hækkuðu rekstrarlánin til landbúnaðarins úr 137.2 millj. kr. 1981 í 269.2 millj. 1982 eða um 96.2%. Hér er því um verulegar úrbætur að ræða varðandi rekstrarlánin og þykir mér ástæða til að það komi fram í þessari umr.



Herra forseti. Þetta eru út af fyrir sig gagnlegar upplýsingar hér í þessari virðulegu stofnun. En ég vildi mega koma þeim ábendingum og óskum mínum á framfæri við hæstv. landbrh., hvort hann vildi ekki beita sér fyrir því að þessir fjármunir færu til þess að fjármagna rekstrarvörur landbúnaðarins. Þannig er nefnilega í pottinn búið að Áburðarverksmiðjan og rekstur hennar er fjármagnaður allur á dollaraprís. Á s.l. fjórum árum hefur áburðarverð hækkað 16% fram yfir afurðaverð. Skyldi það ekki einhverju geta breytt, ef þessi rekstrarlán færu til þess að fjármagna þennan rekstur frekar en nota til þess dollara? En það er víðar sem rekstrarvörur landbúnaðarins eru fjármagnaðar með erlendri mynt. Þeir viðskiptahættir hafa m.a. verið teknir upp að afhenda aðra mestu rekstrarvöru landbúnaðarins verðlausa. Þá á ég við kjarnfóðrið. Síðan þegar innflytjandinn hefur greitt upp erlendan víxil, þá er verðinu jafnað niður. Það er sem sagt fjármagnað með erlendum lánum og síðan verða bændurnir að sæta því hvað gerist í gengismálum í millitíðinni. Ég vildi mega beina þeirri spurningu til hæstv. landbrh., hvort hann vildi nú ekki beita sér fyrir því að þessi viðauki í rekstrarlánunum yrði notaður til þess að þessir viðskiptahættir yrðu felldir niður. Og ég mætti þá kannske bæta við þeirri spurningu til hæstv. viðskrh., hvort slíkir viðskiptahættir eins og þessi verslun með kjarnfóður séu heimilir.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð vegna orða hv.pm. Sverris Hermannssonar, bankastjóra Byggðasjóðs. Ég ber ekkert meiri virðingu fyrir bankastjórum en öðrum mönnum. Hins vegar ber ég virðingu fyrir séráliti þeirra og sérþekkingu. Það er það sem skiptir máli í þeirri umr. sem hér fer fram. Ég sagði það og vil endurtaka að vandinn í þessu máli er sá, að það skortir fjármuni. Þeir liggja ekki á lausu, þessir fjármunir. Ef hins vegar þingið treystist til þess að gera þá kröfu til bankanna með lagabreytingu að þeim beri að legg ja fram afurðalánin upp í 100 %, þá er það allt önnur saga, allt annað mál. Ég vil líka að það komi skýrt fram að nefndin, sem fengin var til þess að kanna möguleikana á fullri greiðslu á afurðalánum, að bændur fengju sína fjármuni þegar í stað eftir að þeir hafa skilað inn sínum afurðum, komst einfaldlega að þeirri niðurstöðu að tæknilega væri þetta óframkvæmanlegt, því miður. Enginn maður í þeirri nefnd hafði þá afstöðu í málinu að hann hefði ekki viljað að það væri hægt, ekki nokkur maður. 



Herra forseti. Ég vil vekja athygli hv. síðasta ræðumanns á því að orðalagið á því skjali sem hann skrifaði undir með bankastjóranum var það, að „miðað við núverandi kerfi“ 1979, miðað við að breyta engu, gera ekkert til þess að greiða fyrir úrlausn mála, þá hefði þetta verið svona. Þess vegna er þessi gamla ályktun einskis virði. Útvegsmenn og sjómenn knúðu það fram að bankakerfið léti afurðalánin ekki af hendi til fiskvinnslustöðva nema þeir fengju sínar launagreiðslur. Matthías Bjarnason gekk í það þegar hann var ráðh. og knúði það fram á einum degi. Það er auðvitað bara að fyrirskipa bönkunum að gera þetta, þá geta þeir það. Það er líka gert hjá ýmsum félögum. Það vita allir menn. En ég sakna þess, að viðskrh. skyldi ekki gera grein fyrir bréfi því sem hann hefur sent Seðlabankanum, eins og ég óskaði eftir. Ég vona að ég fái þó að sjá það og vil aðeins geta þess, að þau sláturhús sem hér um ræðir, litlu hús, bæði í Skagafirði og Arnarfirði, eru tiltölulega ný hús. Ég held að það hafi verið byggt í Arnarfirðinum 1976 og endurbyggt í Skagafirði. - 



Herra forseti. Ég er ekki sannfærður um að það sé öldungis rétt hjá viðskrh. að kaupfélögin séu endilega sterkasta stoð bænda. Það sjáum við á þeim ólestri, sem hefur verið á útflutningsmálum landbúnaðarins, sem vitaskuld kemur að síðustu niður á bóndanum og skaðar hans hlut. Fyrir því höfum við líka dæmi, að samkeppni, sem hefur komið upp í fóðurbætissölu, hefur jafnan stórlækkað verðið til bændanna, sem munar ekki svo litlu eins stór Liður og fóðurbætiskaupin eru í rekstrarútgjöldum bóndans. Ef samkeppnisaðilinn hefur hætt rekstri hefur reynslan jafnan orðið sú, að fóðurbætirinn hefur hækkað í kjölfarið hjá kaupfélögunum. Þetta sýnir að kaupfélögin þurfa samkeppni og eðlilegt aðhald ekki síður en aðrir. Lengra nær nú náungans kærleikur þeirra ekki, því miður. Það væri því nær að segja að bændur séu styrkasta stoð kaupfélaganna en ekki öfugt. Ég vil svo aðeins segja það út af ummælum hv. 6. þm. Norðurl. e., að það er þá a.m.k. upplýst í þessum umr. að einn maður á Íslandi er ánægður með það fyrirkomulag sem er á rekstrarlánum til landbúnaðarins, til bændanna. Ég veit að svo er ekki um bændurna sjálfa, en það kemur ekki á óvart að þessi rödd skuli heyrast frá Alþfl.

Karvel pálmason: Herra forseti. Mér sýnist að hér sé enn eitt dæmi þess að það skiptir í raun og veru ekki máli hvað Alþingi samþykkir, ályktar eða ákveður. Í allt of mörgum tilfellum, eins og t.d. hér, er ekkert eftir því farið af framkvæmdavaldinu. Það er auðvitað spurning, og ég hef vakið á því athygli hér áður, það er spurning hversu lengi Alþingi ætlar að sætta sig við slík vinnubrögð. Hér eru gerðar samþykktir og ályktanir, sem hæstv. ráðh., í þessu tilfelli viðskrh., ber auðvitað að fara eftir, en eigi að síður er allt slíkt virt að vettugi. Það er kafli út af fyrir sig og krefst miklu lengri tíma en í umr. um fsp. að ræða stöðu bænda, samspil kaupfélaga og samvinnuhreyfingarinnar og annað slíkt. En ég held að það sé engin tilviljun, ekkert einsdæmi, það sem hv. þm. Sverrir Hermannsson vitnaði til hér áðan að væri að gerast í Vopnafirði. Ég er nefnilega þeirrar skoðunar, að kannske sé mesta bilið innan bændastéttarinnar milli þess fátækasta og hins sem er best megandi. Ég hygg að það sé hægt að finna innan bændastéttarinnar sárustu fátæktina á Íslandi. En það er líka hægt að finna þar mjög vel setta einstaklinga efnalega séð. Staðreyndin er held ég sú, að bændastéttin, allt of stór hópur bændastéttarinnar er álíka reyrður á klafa kaupfélaganna eins og verkamenn og sjómenn voru um það bil sem verkalýðshreyfingin var að hasla sér völl á Íslandi. Menn eru í kladdaúttekt hjá kaupfélaginu. Það er ótrúlega stór hópur, að ég hygg, innan bændastéttarinnar sem er einmitt með þessum hætti bundinn á klafa kaupfélaganna og samvinnuhreyfingarinnar. Og það er spurning hvenær hinn almenni bóndi innan bændasamtakanna hristir þennan klafa af sér eins og verkamenn og sjómenn gerðu á sínum tíma þegar þeir hösluðu sér völl innan verkalýðshreyfingarinnar.



Herra forseti. Það voru orð hv. síðasta ræðumanns hér á Alþingi sem gerðu útslag á það að ég stíg hér í pontu. Ummæli hans, að kaupfélögin væru að setja bændur á klafa hjá sér, sýna einungis að viðkomandi hv. þm. veit ekkert um kaupfélögin, skilur hvorki uppbyggingu þeirra eða eðli né neitt í þá áttina. Það ofbauð mér svo að ég ákvað að fara hér upp og fræða hann lítils háttar. Kaupfélögin starfa eftir svonefndum Rochdale-reglum, samvinnureglum, sem m.a. kveða á um það að öllum einstaklingum er frjáls aðild að félögunum. Það er enginn skyldugur til að vera í kaupfélagi frekar en hann vill. Þetta ætti hv. þm. að vita. Einnig segir svo í 2. gr. þessara laga, að í hverju félagi er lýðræðisleg stjórn, þ.e. að hver maður hefur eitt atkv. án tillits til verslunar við félagið, fjármagns eða annars slíks. Þetta tryggir jafnrétti af fremsta megni. Síðan hefur það gleymst verulega í þessari umr., eins og hv. þm. Egill Jónsson minntist m.a. á áðan, fyrir hverja afurðalánin hafa verið veðsett. Það er nefnilega þannig að kaupfélögin eru í eign þeirra manna, sem í kaupfélögunum eru, og þeim hlýtur að vera í sjálfsvald sett hvernig þeir ráðstafa sínum eigum. Langflest íslensku kaupfélögin eru svonefnd blönduð félög, sem eru með margs konar þjónustu í þá átt að bæta aðstöðu þeirra manna og tryggja byggðafestu þeirra sem á kaupfélagssvæðinu eru. Kaupfélögin fara eftir vilja hvers og eins, eins og við ættum að vita, og það sem kaupfélögin gera er einungis vilji þeirra félagsmanna sem í kaupfélögunum eru. 



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Það er auðvitað ánægjulegt fyrir mig að hv. síðasti ræðumaður, æskulýðsfulltrúinn sjálfur, skuli vilja upplýsa bæði mig og aðra hér á Alþingi um kaupfélögin eins og þau blasa við frá honum séð. Hann sagði hér áðan að það væri enginn skyldugur að vera í kaupfélögunum. Það er út af fyrir sig rétt. Það var heldur enginn skyldugur strangt tekið á sínum tíma að versla við einokunarverslunina. En því var bara hagað þannig að það gerðist með þeim hætti. Og það sem hefur haft áhrif, að því er varðar samvinnustefnuna og kaupfélögin, er flokkurinn sem hv. síðasti ræðumaður er í Það er hann sem leikur stærsta hlutverkið í því að hafa þau áhrif á stefnu kaupfélaganna og samvinnuhreyfingarinnar sem hafa sýnt sig í gegnum árin. Aðalmeinið að því er varðar þessa þætti í þjóðfélaginu er kannske sá einokunarhringur sem Sambandið, fyrst og fremst fyrir tilstilli Framsfl., hefur komið upp hér á landi í gegnum þessa aðila.



Herra forseti. Ég skal lofa því að vera afskaplega stuttorður. En ég get ekki látið hjá líða að vekja athygli á þeim skilningi sem kom fram hjá Níelsi Lund, hv. 2. þm. Norðurl. e., því að hann segir hina sönnu sögu í þessu máli. Hv. þm. segir að það sé ekki nema eðlilegur hlutur að kaupfélögin ráðstafi afurðalánum eftir sinni þörf. Við viljum líta svo á að eignarrétturinn sé friðhelgur í þessu landi. Afurðalánin eru veitt út á eignir bændanna í þessu landi. Þeir eiga að njóta þess.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í sambandi við kaupfélögin og bændurna. Hvað eru kaupfélögin bændastéttinni? Jú, bændurnir hafa langsamlega flestir, þó ekki undantekningarlaust eins og við vitum, því að mönnum er frjálst hvort þeir ganga í kaupfélag eða ekki, þeir hafa undantekningarlítið viðskipti sín við kaupfélögin. Þeir hafa myndað félagsskap um innkaup til búanna og til daglegra þarfa annars vegar. Hins vegar eru svo sölumálin, sem eru nátengd. Þeir hafa myndað með sér félagsskap um að standa saman að slátrun og verkun afurða. Þetta eru í aðalatriðum tengslin þarna á milli. Ég er mjög hissa á því að hv. þm. Karvel Pálmason, af því að hann er nú jafnaðarmaður, skuli hefja hér ádeilur á kaupfélögin og telji þau vera eitthvert helsi um háls bænda. Þetta vita allir, sem kunnugir eru starfsemi kaupfélaganna og í bændastéttinni, að er alger ranghverfa. Ég er ekki að halda því fram og mun ekki halda því fram, að það sé ekki hægt að gagnrýna ýmislegt í rekstri kaupfélaganna. Að sjálfsögðu er það hægt og er gert. Ég hef verið á aðalfundum Kaupfélags Héraðsbúa, svo að ég nefni þar um dæmi. Þar eru harðar deilur, þar er gagnrýni og menn ræða um sitthvað það sem miður fer. Það er fjarri mér að álíta að ekki sé ástæða til að gagnrýna ýmislegt í fari kaupfélaganna. En það haggar ekki hinu, að kaupfélögin eru að mínu mati alveg hiklaust ein styrkasta stoð bændastéttarinnar. Það er svo alveg rétt hjá hv. þm. Halldóti Blöndal að bændurnir eru kannske styrkasta stoð kaupfélaganna í mörgum tilvikum. En vegna þess að við erum komnir kannske dálítið frá því umræðuefni, sem hér var verið að spyrja um og svara, þá skal ég ekki hafa fleiri orð um þetta nú.



Herra forseti. Við hæstv. landbrh. höfum hér fyrr á fundinum talað okkur saman um það að kannske mætti þessi fsp. bíða, en ég er auðvitað ánægður með að fá henni svarað líka. Ég skal ekki hafa um það fleiri orð, menn þekkja það mál. Það er heimild í framleiðsluráðslögunum til þess að haga greiðslum á útflutningsbótum og niðurgreiðslum að nokkru leyti þannig að bændur fái þessa peninga beint í hendur. Það mætti jafnvel nota þetta jafnframt til þess að hafa áhrif á framleiðslumagn. Um þetta gerði Stéttarsamband bænda ítarlega útreikninga á sínum tíma. Síðan hefur verið að þessu unnið, og eins og ég segi, þá er heimild til þess að haga greiðslum þessara miklu fjármuna þannig að þær renni beint til bændanna. Vonandi hefur eitthvað verið unnið í því að koma því áleiðis. Á ég von á að hæstv. landbrh. geti frætt okkur eitthvað um það.



Herra forseti. Hv. 5. landsk. þm. hefur beint til mín fsp. í fimm liðum um beinar greiðslur til bænda. Þann 16. febr. s.l. fóru fram umr. um þetta mál á Alþingi í framhaldi af sams konar fsp., sem hv. þm., Eyjólfur Konráð Jónsson, lagði þá fram. Til þess að sem minnst verði um endurtekningar á þeirri umr. sem fram fór 16. febr. leyfi ég mér að vísa til hennar að svo miklu leyti sem hægt er að komast hjá endurtekningu. 1. liður fsp. er svohljóðandi: „Hvað liður athugunum þeim sem landbrh. hefur látið gera til að tryggja framgang ályktunar Alþingis frá 22. maí 1979 um beinar greiðslur til bænda?“ 2. liður fsp. hljóðar svo: „Hvenær er ætlun ríkisstj. að nýjar reglur um greiðslu útflutningsbóta og niðurgreiðslna, sem tryggi að fjármunir nýtist betur, komi til framkvæmda.“ Vegna þessara tveggja fsp.-liða, sem fjalla að hluta um sama efni, vil ég leyfa mér að rifja upp texta þál. um beinar greiðslur til bænda, en hann er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um að settar verði reglur um rekstrar- og afurðalán landbúnaðarins, sem tryggi að bændur fái í hendur þá fjármuni, sem þeim eru ætlaðir, um leið og lánin eru veitt. Jafnframt láti ríkisstj. fara fram athugun á því, hvernig heppilegast sé að koma við breytingum á greiðslum útflutningsbóta og niðurgreiðslna, þannig að þær nýtist betur.“ Hér er spurt um efni sem lúta að seinni hluta ályktunarinnar. Sem kunnugt er er framleiðslu- og sölukostnaður landbúnaðarafurða greiddur á þrjá vegu. Í fyrsta lagi með því verði fyrir landbúnaðarafurðir sem neytandinn lætur af hendi við búðarborðið, í öðru lagi af þeim fjármunum úr ríkissjóði sem varið er til niðurgreiðslna og niðurfærslu verðlags og í þriðja lagi með útflutningsbótafé úr ríkissjóði, þegar á vantar að lögákveðið verð náist, sem á að mæta að fullu framleiðslu- og sölukostnaði landbúnaðarafurða sem fara á erlenda markaði. Í ályktun Alþingis frá 29. maí s.l. er kveðið á um að ríkisstj. láti fara fram athugun á því hvernig heppilegast sé að koma við breytingum á greiðslum útflutningsbóta og niðurgreiðslna þannig að þær nýtist betur. Að sjálfsögðu er ekki þar með sagt, þó að í könnun sé ráðist, að hún leiði til jákvæðrar niðurstöðu. Engrar könnunar þyrfti við væri það fyrir fram vitað. Ég vil endurtaka hér það, sem ég nefndi í umr. um þetta mál í febr. s.l., að með lögum um breytingu á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins, verðskráningu, verðmiðlun og sölu á landbúnaðarafurðum o.fl. frá 18. apríl 1979 voru gefnar heimildir til að greiða niðurgreiðslur úr ríkissjóði til bænda sé það hagkvæmt. Bændasamtökin hafa kannað þessa möguleika, en ekki séð færari leið til að bæta hag bænda eða ná fram öðrum ávinningi með beinni ráðstöfun niðurgreiðslufjár en með því fyrirkomulagi sem nú gildir. Einnig nefndi ég við þá umr., að kannað var í árslok 1980 af fulltrúum bænda, fjmrn. og landbrn. hvort mögulegt væri að greiða beint til bænda þann hluta búvöruverðs sem er tilkominn vegna orlofs bænda, hjúsfreyju og aðstoðarfólks við búreksturinn. Þessi athugun leiddi til neikvæðrar niðurstöðu. Athugun leiddi í í jós ýmsa annmarka. Þessir voru helstir: 1) Tekið yrði upp tvöfalt kerfi til að koma fjármunum til bænda fyrir afurðir þeirra. 2) Ættu fjármunir að greiðast fyrir fram væri eftir að finna út hvað hverjum ber. Ábúðarskipti jarða eru mörg á ári, bústofn skiptir um eigendur, menn draga við sig búskap eða auka vegna annarra starfa, erfitt er að draga mörkin og ákvarða hverjir teljist bændur og fjölmörg önnur atriði koma til úrlausnar, e.t.v. án þess að úr verði leyst. 3) Yrðu þessir fjármunir ekki greiddir fyrir fram er jafnauðvelt að fela þeim sem tekur við afurðum bænda, þ.e. sláturleyfishafa, að koma þeim til skila og að hugsa sér annað kerfi við hlið hins til þess að sjá um uppgjörið. Líklegt er að tvöfalt kerfi yrði seinvirkara. 4) Beinar greiðslur á orlofi til bænda reyndust samkvæmt athugun dýrari fyrir ríkissjóð til áhrifa á verðlagsþróun. Upp kom mikil óvissa um skiptingu fjármagnsins milli einstaklinga og ekki séð eftir hvaða leiðum ætti að fara þannig að allir mættu við una. Þá vil ég minna á, sem fram kom í framsöguræðu hv. fyrirspyrjanda, að athugun var gerð af Stéttarsambandi bænda á þeim möguleika að greiða bændum af niðurgreiðslufé 25% framleiðslukostnaðar upp að 500 ærgilda búi í nautgripum og sauðfé, en eftir það jafnar greiðslur til hvers bónda. Niðurstöður þessarar athugunar eru birtar sem fskj. VI. með till. til þál. um stefnumörkun í landbúnaði á þskj. 77, sem hv. fyrirspyrjandi er meðflutningsmaður að. Samkv. þessari athugun er talið að verð hvers mjólkurlítra yrði 84 gkr. hærra en við niðurgreiðslu mjólkurverðsins til neytenda, eins og það var þegar könnun var gerð, og verð á kindakjöti 486 gkr. hærra. Þessar niðurstöður eru í samræmi við aðrar athuganir sem gerðar hafa verið á beinum peningagreiðslum til bænda úr ríkissjóði. Verðlagsáhrif verða minni og útsöluverð hærra. Þessar niðurstöður hafa því miður komið þannig úf ítrekað og þessa hefur áður verið getið. Annar möguleiki er að greiða niður aðföng til búrekstrar eða fjármagnskostnað. Rétt er að minna á í því sambandi að árið 1975 rúmlega tvöfaldaðist framleiðslukostnaður áburðar vegna hækkunar orkuverðs og var þeirri hækkun dreift á tvö ár með því að ríkissjóður tók á sig helming verðhækkunar fyrra árið. Sá annmarki var á þessari niðurgreiðslu að fleiri nutu hennar en bændur því eins og kunnugt er fer áburður til fleiri notenda en bænda. Þótti ekki framkvæmanlegt að takmarka niðurgreiðslu á verði áburðar við bændur eina. Sömu vandamál mundu koma upp við niðurgreiðslu á kjarnfóðri og fjármagnskostnaði í landbúnaði, en þessir tveir rekstrarliðir eru þeir einu sem hugsanlega mætti lækka í verði til landbúnaðarins með beinum niðurgreiðslum. Á hinn bóginn má ekki horfa fram hjá því, hvaða áhrif lækkun verðs á þessum liðum búrekstrarins gæti haft á framleiðslu í landbúnaði. Enginn vafi er á því, að veruleg verðlækkun áburðar, kjarnfóðurs eða fjármagnskostnaðar, t.d. með niðurgreiðslu vaxta, mundi leiða af sér aukna notkun þessara rekstraraðfanga og um leið aukna framleiðslu. Nægir þar að nefna hver áhrif kjarnfóðurgjalds á notkun kjarnfóðurs og mjólkurframleiðslu urðu þegar það var lagt á með brbl. í júní 1980, en hvort tveggja dróst verulega saman, svo sem kunnugt er. Væri í það ráðist að greiða niður áburð, kjarnfóður eða fjármagnskostnað hjá bændum má gera ráð fyrir aukinni framleiðslu og fjárfestingu á sama tíma og lagt er kapp á að halda nokkru jafnvægi framleiðslunnar við markað og markaðsaðstæður. Þá vil ég að lokum minna á, að svo virðist stundum hafa gleymst í þessari umr., ef greitt væri niðurgreiðslufé úr ríkissjóði beint til bænda í stað þess að það komi sem greiðsla fyrir afurðir þeirra, að niðurgreiðslur á verði landbúnaðarafurða hafi verið meðal þeirra stjórntækja sem notuð hafa verið til að hamla gegn verðbólgu. Niðurgreiðslur hafa þess vegna verið auknar eða úr þeim dregið eftir því hvernig horft hefur í efnahagsmálum. Það kynni að valda erfiðleikum í slíku kerfi ef stjórnvöld tækju þá ákvörðun að draga úr niðurgreiðslum, sem mundi þá koma mjög óþægilega við. Öll þau atriði, sem ég hef nefnt hér að framan og komið hafa fram við könnun eða liggja í augum uppi við athugun þessa máls, mæla gegn því að breytt sé frá því fyrirkomulagi sem hefur verið tíðkað við ráðstöfun niðurgreiðslufjár og útflutningsbóta. Erfitt er að segja fyrir um, hvort hér kunni annað að koma upp að breyttu vísitölukerfi og breyttri ráðstöfun niðurgreiðslufjár til áhrifa á það kerfi. Ég gat þess þegar ég svaraði sambærilegri fsp. á fyrra ári, að þá yrði ástæða til að gera sérstaka athugun á þessu máli að nýju.  Af því sem ég hef rakið hér að framan má ljóst vera, að engir þeir möguleikar, sem fram hafa komið við könnun á beinum greiðslum til bænda, hafa þótt færa bændastéttinni ávinning, ef framkvæmdar yrðu, og jafnvel fremur hið gagnstæða. Af því er ljóst, að engar hugmyndir hafa verið uppi í þá átt sem fsp. gengur. Hins vegar hef ég skrifað bændasamtökunum og óskað eftir tilnefningu frá þeim í nefnd til að kanna möguleika á að taka upp svæðisbundna stjórnun framleiðslu í landbúnaði í stað þess kvótakerfis sem hefur verið í uppbyggingu og mér hefur þótt hefta um of frelsi einstakra bænda til athafna á jörðum sinum. Hvort þeir möguleikar finnast verður starf nefndarinnar að leiða í ljós. Í 4. tölul. fsp. er spurt, hvort það sé ætlun ríkisstj. að viðhalda bæði ,kvótakerfi“ og fóðurbætisskatti hversu erfitt sem árferði verður í landbúnaðinum. Ég hef að nokkru leyti svarað þessari fsp. með því sem ég áður sagði um það kvótakerfi sem verið hefur í uppbyggingu. Vissulega getur það verið bændum þungbært að standa frammi fyrir því að hafa vel upp byggð bú og mega ekki nýta framleiðslugetu búsins að eigin ósk. Að vísu er sams konar dæmi að finna um allt í atvinnulífi okkar, þar sem framleiðslugetan og afköst atvinnutækjanna bera markaði eða náttúrlegar takmarkanir auðlinda, svo sem fiskistofna, ofurliði. Þó tel ég að betra sé að stilla framleiðslu í hóf, á hvern hátt sem gert er, en kosta til framleiðslu á vörum sem ekki finnst markaður fyrir. Því hefur hvort tveggja, kjarnfóðurgjaldið og kvótakerfið, bætt hag hjá bændum, en ekki skert hann miðað við þá kosti á móti að framleiðsla hefði orðið miklu meiri en seljanleg hefði orðið. Ég vil rifja upp við hv. fyrirspyrjanda, að heimilt er samkv. reglugerð nr. 491 frá 30. sept. 1981, sem fjallar um innheimtu gjalds á innflutt kjarnfóður, að endurgreiða gjaldið að hluta eða öllu leyti eða fella það niður hjá bændum. Niðurfelling eða endurgreiðsla má fara fram eftir svæðum, en skal vera komin til vegna harðæris, uppskerubrests eða til að auka framleiðslu þeirrar búvöru sem skortur er á. Þetta hefur lítillega verið framkvæmt. Að tillögu Framleiðsluráðs landbúnaðarins hef ég heimilað að greiða bændum mánuðina nóvember til og með mars 1983 35 aura á hvern lítra innveginnar mjólkur og mjólkur sem seld er beint frá bændum til neytenda. Þessi ráðstöfun er gerð til að hvetja til aukinnar mjólkurframleiðslu þessa mánuði vegna hinna árstíðabundnu sveiflna í mjólkurframleiðslunni, sem stundum hafa gert mjólkurskort á vissum svæðum hér á höfuðborgarsvæðinu yfirvofandi þennan tíma ársins svo þyrfti með ærnum kostnaði að flytja mjólk um langa vegu. Í 5. lið fsp. er spurt þannig: „Hvernig hefur reynslan orðið af framkvæmd „kvótakerfisins“? Þessari spurningu svaraði ég hv. fyrirspyrjanda allítarlega í febrúarmánuði s.l. Fátt nýtt hefur komið fram á þeim mánuðum, sem síðan eru liðnir, sem breyta því svari sem þá var gefið, og of skammt er um liðið frá því að þetta fyrirkomulag var tekið upp til að hægt sé að segja fullkomna reynslu af því. Hins vegar hef ég ákveðið að fela nefnd þeirri, sem ég sagði frá áðan að ætti að kanna möguleika á svæðisbundnu framleiðsluskipulagi, að gera úttekt á þeirri reynslu sem fengin er af framkvæmd kvótakerfisins og eftir að þeirri úttekt 



Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. ítarleg svör. Hann gerði hér grein fyrir því, að unnið hefði verið að þessum athugunum, sem þál. fjallaði um, og er ég þakklátur fyrir það. Sérstaklega tók hann til athugunar hver áhrif það mundi hafa á verðlag ef beinu greiðslurnar væru teknar upp og bændur fengju sína peninga milliliðalaust. Það er auðvitað alveg rétt, enda kom hæstv. ráðh. að því í lok þess kafla sinnar ræðu, að það þyrfti að hafa heilbrigðan vísitölugrundvöll til þess að þetta kæmi miklu betur út fyrir bændur og neytendur en með þeim reikningum sem núna eru framkvæmdir. Við vitum að vísitölufalsanir, ekki bara hjá núv. ríkisstj. heldur mörgum öðrum, hafa einmitt verið stórvirkastar með því að greiða niður landbúnaðarvörur og þá ákveðna þætti landbúnaðarvara vegna þess að það var alltaf greitt niður það sem neytt var fyrir 20–30 árum og eftir þeim neysluvenjum sem þá voru, en hitt skilið eftir. Þess vegna er það alveg rétt, að það er hægt að níðast miklu meira á vísitölunni með núverandi kerfi en væri unnt ef menn fengju sína peninga beint í hendur. Þess vegna er alveg laukrétt hjá hæstv. ráðh. að dæmið kæmi allt öðru vísi út þegar heitbrigður og nýr vísitölugrunnur væri út reiknaður. Ég hugsa að við séum alveg sammála um það. Það er nú einu sinni svo, að ég held að þetta kerfi vísitölufalsananna sé búið að ganga sér til húðar og ég held að hvaða stjórnvöld sem taka við að afstöðnum kosningum, sem verða, hljóti að breyta þessu kerfi og það sé ekki hægt að níðast svona á því og miða við 20–30 ára gamlar neysluvenjur og kannske vafasaman útreikning á þeim á sínum tíma. En dæmi það sem hæstv. ráðh. nefndi að Stéttarsamband bænda hefði reiknað út samkv. minni ósk fyrir nokkrum árum, um að greiða 25% grundvallarverðsins beint til bænda upp í ákveðna bústærð, 400–500 kinda bú t.d., og síðan ekkert þar yfir, mundi geta verkað þannig að kvótakerfið væri algjörlega óþarft. Það mætti breyta þessari prósentutölu, greiða t.d. ennþá meira en þessi 25% til bænda ef offramleiðsla væri, þannig að stórbændurnir mundu draga saman sín bú, kannske niður undir þetta búmark, og síðan mætti aftur, ef framleiðsla væri kannske heldur lítil, minnka þessar greiðslur t.d. niður í 20%, því að þegar afurðirnar væru lagðar inn fengju menn einungis það sem eftir stæði, þ.e. í aðaldæminu 75%, en engum væri bannað að framleiða ef hann gæti rekið sin bú með svo hagkvæmum hætti að hann þyrfti ekki nema 75 % af því sem umfram væri þetta ákveðna búmark, 400 ærgildi eða hvað það nú væri. Þá gætum við losnað við alla þessa ofstjórn og þetta ofskipulag, sem við höfum ekki bara í landbúnaði heldur á flestum sviðum okkar þjóðlífs og nú er að sliga allt fjármálakerfi landsins. Skal ég ekki endurtaka öll þau orð sem aðstandendur þessa kerfis hafa um það haft á síðustu vikum og mánuðum. Þeir gera sér jafnljósa grein fyrir því og ég að þetta er allt að riðlast og fara út í sandinn að mestu, þó að við höfum haft eitthvert mesta góðæri hér á landinu nú í nokkur ár, - að vísu nokkur áföll á þessu ári eins og margendurtekið er. Þetta er auðvitað einn liðurinn í þeirri hreingerningu sem fram undan er og hlýtur að koma til þegar að loknum kosningum, þegar fólk hefur fengið tækifæri til að sýna hverjum það treystir til að gera þá hreingerningu sem nauðsynleg er í okkar þjóðlífi. En ég skal ekki fara að halda hér almenna pólitíska ræðu. Ég þakka ráðh. fyrir að málið skuli þó vera í hreyfingu. Ég átti ekki von á að neitt mikið mundi gerast í núv. ríkisstj., ekki vegna þess að ég treysti ekki hæstv. landbrh. til þess að vilja fylgja fram góðum málum heldur er stjórnarstefnan þannig og stjórnarsamstarfið að hann á ekki hægt um vik og það verður engu um breytt til hins betra. Það sígur alltaf á ógæfuhliðina.



Herra forseti. Það voru einkum ummæli hæstv. landbrh., sem hann viðhafði hér áðan, þar sem hann sagði að kjarnfóðurgjaldið hefði komið í veg fyrir framleiðsluaukningu og þannig á vissan hátt orðið til að bæta hag bændanna, komið í veg fyrir að framleidd yrði sú búvara sem ekki væri pláss fyrir á markaðnum á nothæfu verði, sem ég vildi aðeins vekja athygli á því að þessi skýring hæstv. ráðh. er ekki rétt. Kjarnfóðurgjaldið hefur ekki verkað með þessum hætti. Fyrir þessu eru þau rök að það hefur ekki dregið úr afurðasemi, meðalnytin hefur t.d. ekki minnkað. Í öðru lagi hefur ekki dregið úr kjarnfóðurnotkun. Ég hef nýlega farið yfir niðurstöður sem hafa verið teknar eftir búreikningum og þá kemur í ljós að kjarnfóðurnotkun hefur ekki minnkað, hvorki í sauðfjárrækt né heldur nautgriparækt. Og þriðja veigamesta staðreyndin í þessum efnum er sú, að kjarnfóður er ekki dýrara. Það kostar ekki meira miðað við afurðaverð en það hefur gert á síðasta áratug, þegar yfir það er litið. Aftur á móti - 



Herra forseti. Ég þarf ekki að svara neinum athugasemdum frá hv. fyrirspyrjanda, enda komu aths. lítt fram í hans máli. Hv. 11. landsk. þm. fer hins vegar hér með þær fullyrðingar, að kjarnfóðurgjaldið, sem lagt var á með brbl. í júní 1980, hafi hvorki dregið úr framleiðslu né haft áhrif á kjarnfóðurnotkun. Það hafi jafnvel haft gagnstæð áhrif. Þetta eru nokkuð einkennilegar fullyrðingar. Það er ljóst, að síðan þetta kjarnfóðurgjald var lagt á hefur tekist að halda jafnvægi í mjólkurframleiðslu, miðað við innanlandsmarkað, í þrjú ár. Ég er ekki að þakka það einvörðungu kjarnfóðurgjaldi, en víst er að kjarnfóðurgjaldið hafði veruleg áhrif í þessa átt. Kjarnfóðurinnflutningur og kjarnfóðurnotkun minnkaði á fyrsta ári eftir að gjaldið var lagt á yfir 25 %. Ég er ekki með töluna nákvæmlega, en ég hygg að kjarnfóðurinnflutningur hafi verið á næsta ári áður en gjaldið var lagt á um 84 þús. tonn, en á einu ári féll hann niður í um 60. þús. tonn eða milli 25 og 30%. Fullyrðingar af þessu tagi eru því auðvitað afar sérkennilegar. Ég ætla ekki að taka tíma til að ræða almennt um þessi mál, en það er sýnilegt að þær upplýsingar sem hv. þm. hefur fengið eru þess efnis að það þarf úr að bæta.



Herra forseti. Ég held að hæstv. landbrh. þyrfti nú frekar að endurskoða sínar upplýsingar en ég. Ég sagði frá þeim gögnum sem ég vitnaði til. Vill hæstv. landbrh. endurtaka það sem hann sagði eða vill hann vefengja niðurstöður búreikninga í þessum efnum? En gerum samanburð á málflutningi. Hæstv. landbrh. ber saman kjarnfóðurnotkun tveggja ára. Annað þessara ára, þegar kjarnfóðurnotkunin fór upp í 84 þús. tonn, eins og hann réttilega sagði, var og er eitt allra kaldasta og erfiðasta ár sem hefur gengið yfir þetta land á þessari öld. En við hliðina á því kom svo aftur eitt hið allra besta sumar og gott árferði. Skyldi það ekki hafa áhrif á hvað er notað af fóðri í þessu landi og þá sérstaklega af kjarnfóðri. Þetta ætti hæstv. landbrh. að vita, og ég veit reyndar að hann er ekki í nokkrum vafa um áhrif slíks sem þessa. En svo það sé alveg skýrt sem ég átti við í sambandi við að kjarnfóðurgjaldið falsaði útborgunarverðið, þá er það að sjálfsögðu staðreynd og það vita allir menn, að það er ekki notað, þó að heimildirnar stefni til þess, til að stjórna landbúnaðarframleiðslunni. Það er notað til þess að færa á milli fjármagn. Það er notað til verðmiðlunar. Það er allt annað en framleiðslustjórn er.



Herra forseti. Hinn 11. maí 1981 skipaði hæstv. menntmrh. nefnd til að kanna leiðir til eflingar Kvikmyndasjóði Íslands. Forsaga þessarar nefndarskipunar var sú, að á 102. löggjafarþingi lagði þáv. hæstv. menntmrh., Vilmundur Gylfason, fram frv. til laga um breytingu á lögum nr. 14 frá 1978 um Kvikmyndasafn Íslands og Kvikmyndasjóð. Því frv. var vísað til ríkisstj. í trausti þess, að lausn fengist á fjárhagsvanda sjóðsins síðar á árinu, en í frv. þessu var lagt til að sérstök fjárhæð skyldi lögð á alla selda aðgöngumiða að kvikmyndasýningum og skyldi hún renna í Kvikmyndasjóð. Í þeirri nefnd sem skipuð var 11. maí 1981 áttu sæti hv. þm. Vilmundur Gylfason, Halldór Blöndal og Guðrún Helgadóttir, tilnefnd af sínum þingflokkum, Sigmar B. Hauksson, tilnefndur af Framsfl., Þorsteinn Jónsson kvikmyndagerðarmaður, tilnefndur af Félagi kvikmyndagerðarmanna, Jón Böðvarsson, tilnefndur af fjmrn., Indriði G. Þorsteinsson rithöfundur, tilnefndur af menntmrh., og skyldi hann vera formaður nefndarinnar. Nefndin hóf störf um vorið. Varð fljótlega um það samkomulag að nauðsynlegt væri að endurskoða frá runni lög um Kvikmyndasjóð og Kvikmyndasafn Íslands. Þó að lögin séu ekki eldri en frá 1978 hefur ótrúleg þróun orðið í kvikmyndagerð í landinu. Á þessum fáu árum hafa komið til landsins vel menntaðir kvikmyndagerðarmenn, sem sýnt hafa og sannað að hér í landi eru öll skilyrði til góðrar kvikmyndalistar, bæði hvað varðar faglega þekkingu og listræna getu. En kvikmyndagerð er kostnaðarsöm listgrein. Hingað til hafa menn lagt í stórfelld fjárútlát á eigin ábyrgð, með velvilja einstakra banka og jafnvel vina og vandamanna, en þannig er ekki unnt að vinna að kvikmyndagerð til lengdar. Kvikmyndagerðarmenn verða að eiga aðgang að lánsfé, bæði til að framleiða kvikmyndir og dreifa þeim, ella er vonlaust að kvikmyndalist eigi nokkra framtíð hér í landi. Kvikmyndagerðarmenn hafa lagt á það áherslu að kvikmyndagerð geti orðið arðbær listgrein ef Kvikmyndasjóður gerir þeim kleift að vinna að list sinni. Að því lúta tillögur nefndarinnar. Hin þingskipaða nefnd lauk störfum haustið 1981 og hafði þá lagt af mörkum verulega vinnu við samningu draga að frv. Var þeim skilað til hæstv. menntmrh. skömmu áður en þing kom saman. Síðan hefur ekkert til þeirra spurst. Ekkert er eðlilegra en að einhverjar breytingar þurfi að gera á drögum nefndarinnar og þess skal getið, að einn nefndarmanna, hv. þm. Halldór Blöndal, skrifaði undir þau með fyrirvara. Hafa t.d. komið fram hugmyndir um að fjárframlögum til Kvikmyndasafns ríkisins verði á annan veg farið en frv. gerir ráð fyrir og menn hafa einnig ýmislegt um almenna fjármögnun sjóðsins að segja. Út í það skal ekki farið hér, enda ástæðulaust að fara að deila um efnisatriði, en það getur varla talist óeðlilegt að spurst sé fyrir um afdrif þessa frv. eða þessara frumvarpsdraga, þegar ár er liðið frá því að störfum nefndarinnar lauk. Herra forseti. Ég hef því leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. menntmrh. sem liggur hér frammi á þskj. 40 og hljóðar svo: „Hvenær má vænta að frv. til laga um Kvikmyndasjóð Íslands verði lagt fram á Alþingi?“



Herra forseti. Það er spurt hvenær vænta megi frv. um Kvikmyndasjóð Íslands. Ég skal svara þessu þannig, að ég geri ráð fyrir því að unnt verði að leggja frv. fram sem heitir Frumvarp til laga um Kvikmyndastofnun, Kvikmyndasjóð og Kvikmyndasafn. Ég vona að takast megi að leggja þetta frv. fram áður en mjög langt um líður. Eins og fram kom hér hjá hv. fyrirspyrjanda var frv. undir þessu heiti samið af sérstakri nefnd sem fyrirspyrjandi tilgreindi hverjir sátu í. Því miður reyndist þetta frv. ekki ógallað þegar það var skoðað rækilega og það hefur orðið að fara nokkuð vel ofan í sumar greinar þess. Auk þess hefur frv. verið sent ýmsum aðilum til umsagnar og menn hafa haft eitt og annað út á það að setja. Síðustu umsagnir voru jafnvel að berast núna alveg síðustu daga. Þó að það sé að vísu rétt að það er rúmt ár síðan nefndin sem heild skilaði af sér - reyndar skilaði minni hl. nefndarinnar áliti löngu síðar, þegar komið var fram í mars á þessu ári, ef ég man rétt - hefur raunin orðið sú að þetta hefur tekið nokkurn tíma. Það er alls ekki vandalaust að fara með þetta mál og koma því farsællega fyrir. En ef við á annað borð flytjum frv. um þetta verður það að vera vel úr garði gert, m.a. hvað snertir framkvæmd. Þess vegna varð ekki hjá því komist að fara nokkuð vel ofan í einstakar greinar þess. Nú tel ég samt að þessari endurskoðun á frv.-drögunum sé að verða lokið. Þau hafa gengið í gegnum endurskoðun á vegum menntmrn. og reyndar fjmrn. einnig. Ég vona því að hægt verði að bera frv. fram innan skamms. Það verður ekki óbreytt að sjálfsögðu, eins og hér hlýtur að koma fram, frá því sem það var lagt fyrir mig fyrir ári eða svo, heldur hlýtur að verða á því einhver breyting. Ég fer ekki nánar út í það nú, enda varla við því að búast að við höfum hér efnislega umr. um málið. En ég vona að frv. geti séð dagsins ljós áður en langt um líður.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur fyrir að flytja þessa fsp. hér inn á hið háa Alþingi og jafnframt harma mjög þann drátt sem orðið hefur á þessu máli í menntmrn. Enginn hlutur er ógallaður þá gerður er. Í þeirri nefnd, sem hv. fyrirspyrjandi gat um, áttu sæti fulltrúar allra þingflokka. Hefði auðvitað verið hægt - þó svo að frv. sé gallað, sem hæstv. ráðh. lýsti almennum orðum, en á auðvitað við sínar sérskoðanir, sem hann hefur fullan rétt til - þá hefði vitaskuld verið hægt að leggja frv. fram með þeim einföldu fyrirvörum. Af hverju? Vegna þess að hér kemur enn gamli ruglingurinn um það hver fer með löggjafarvaldið. Sá sem fer með löggjafarvaldið er hv. Alþingi. Þó svo að frv. hefði verið lagt fram, ef vilji ráðh. hefði staðið til slíks, þá á það eftir að fara í gegnum þrjár umferðir og ítarlega athugun væntanlega í tveimur menntmn. Ég get því ekki séð að skýringar hæstv. ráðh. fái staðist, því hann er ekki að taka löggjafarvaldið í sínar hendur vænti ég. Við komum hér enn að hinum óskýru mörkum sem hér liggja á milli. Hlutverk hæstv. ráðh. er að framkvæma lögin en ekki að setja þau. Ef hann hefði verið hlynntur frv. eða þeirri almennu hugmynd, sem í því er, hefði hann átt að leggja frv. fyrir Alþingi. Það er Alþingi sem á að fjalla um frv. Það er Alþingi sem setur lög. Það er ekki ráðh. Sérskoðanir ráðh. eiga að koma fram í grg., sem þm. hefðu þá getað tekið tillit til, ef þeir svo kjósa. En ráðh. sem slíkur er aðeins 1/60 af löggjafarvaldinu. Þannig er uppbygging okkar stjórnkerfis. En því miður hefur þetta ekki skilist sem skyldi. Ég nefni sem dæmi enn að þingflokkarnir fengu sent frá menntmrh. nú rétt fyrir -  Ég harma þann drátt sem orðið hefur á framlagningu frv. um Kvikmyndasjóð Íslands og ég tek skýringar hæstv. ráðh. ekki góðar og gildar. Það eru aðrar ástæður sem mér sýnast liggja að baki. Og hræddur er ég um að þær séu efnislegar og það er verra.



Herra forseti. Ég læt í ljósi ánægju mína yfir því, að þess sé senn að vænta að umrætt frv. verði lagt hér fram. Ég saknaði þess satt að segja að í þeirri skrá sem hæstv. forsrh. lagði fyrir stjórnarandstöðuna fyrir skömmu var þetta frv. ekki að finna. En ég geri ráð fyrir að það hafi fallið niður fyrir vangá. Ég get ekki tekið undir með hv. síðasta ræðumanni, að ráðh. sé stætt á því að flytja sem stjórnarfrv. mál sem hann er efnislega andvígur. Ég held því að um þá leið hafi ekki verið að ræða hjá hæstv. menntmrh. Hann hafi ekki getað flutt frv. eins og nefndin skilaði því nema hann gerði það um leið að sínu máli og hefði þá orðið að biðja aðra hvora nefndina, annað hvort menntmn. Ed. eða Nd. að flytja málið. En það snertir nú ekki kjarna þessa máls. En ég vil segja það sem mína skoðun, eins og raunar kemur fram í minnihlutaáliti sem ég skilaði vegna samningar þessa frv., að í því voru mörg álitamál sem ég taldi að þyrftu frekari skoðunar við. Ég vænti þess að frv. verði þannig úr garði gert af hendi hæstv. menntmrh. að um það náist sæmileg samstaða hér á þinginu.



Aðeins örfá orð, herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir þær upplýsingar að væntanlegt sé að þm. fái að sjá frv. um Kvikmyndasjóð og Kvikmyndasafn. Ég fagna því svo sannarlega, enda tími til kominn, því að eins og ég sagði hér í fsp. minni var öðru frv. um breytingu á lögum um Kvikmyndasafn Íslands og Kvikmyndasjóð vísað til ríkisstj. vorið 1980 í trausti þess, að síðar á því ári yrðu einhverjar þær aðgerðir framkvæmdar sem mættu verða til eflingar þessum sjóði. Ég hlýt þrátt fyrir þessar upplýsingar að undrast nokkuð þær aðferðir sem hér eru hafðar í frammi. Þegar þingskipuð nefnd hefur unnið drög að frv. og hlýtur að eiga allan rétt á því, sé frv. í einhverri skoðun - eða drögin - í ráðuneytinu, og þau hljóti af einhverjum ástæðum ekki náð fyrir augum hæstv. ráðh., að þau eðlilegu vinnubrögð væru viðhöfð að kalla nefndina saman að nýju og ræða við hana um það sem hæstv. ráðh. getur ekki fellt sig við. Ég verð að upplýsa það hér að grunur minn er sá, að ráðuneytið hafi nú ekki setið þéttingsfast að störfum við að skoða þetta frv. fyrr en fsp. mín kom hér fram. Ég hef nokkuð rökstuddan grun um að hæstv. fjmrh. hafi fremur orðið til þess að ýta á eftir því að frv. liti dagsins ljós heldur en hæstv. menntmrh. Og það þykir mér nokkuð alvarlegt mál. Það getur að vísu verið heppilegt að hæstv. fjmrh. skilji vanda hæstv. menntmrh. vegna eigin setu í því rn., og er svo sem ágætt ef sú samvinna tekst, að fjmrh. sinnir menningarmálum landsins jafnvel betur en menntmrh. En heldur vil ég nú að menn annist það sem þeim er falið. Ég held að hér sé á ferðinni mál sem á vissulega skilið að því sé sýndur fullur sómi. Fulltrúarnir, sem sátu í þessari nefnd, vilja áreiðanlega allir sjá framan í þetta frv. áður en þessu þingi lýkur. Og ýmislegt bendir nú til að þá sé rétt að fara að hafa hraðar hendur. Að öðru leyti þakka ég hæstv. ráðh. fyrir að tilkynna nú komu frv.



Herra forseti. Ég sagðist ekki mundu hafa neinar efnislegar umr. um þetta og mun ekki gera það reyndar. En ég verð að taka það fram í sambandi við nál., sem berast rn., að ég held að það sé nú lágmarkið, ef nefndir skila af sér álitum, að þau séu þannig úr garði gerð að efni til og orðfæri og öllum búningi að það sé fært að flytja þau. Og ég verð að segja það um þetta frv., úr því að farið er að tala efnislega um þessi mál, að það er síður en svo að þetta frv. hafi verið þannig úr garði gert, að það hafi verið fært að taka við því eins og það var, því miður. Það þurfti að gera á því ýmsar breytingar áður en hægt var að leggja það fram. Þess vegna hefur það tekið svo langan tíma að koma þessu í höfn. Því miður getur það ekki orðið fyrr en eftir nokkra daga eða svo, að hægt verði að sýna frv. í nokkurn veginn sæmilegum búningi. Ef það kemur í minn hlut að flytja þetta frv., sem líklega verður nú, þá vil ég að það sé þannig úr garði gert, að ég geti raunverulega talað máli þess. Það er engin spurning um að það er mikil þörf á því að efla Kvikmyndasjóð. Kvikmyndagerð í okkar landi hefur eflst mjög á síðustu árum og kvikmyndagerðarmenn margir hverjir hafa ótvírætt sýnt það að þeir eru vel að því komnir að fá góðan stuðning frá opinberum aðilum og þurfa á því að halda. Þess vegna er vissulega nauðsynlegt að þetta sé gert. En við verðum þó að gera frv. þannig úr garði að það sé nokkurn veginn þinglegt og sómasamlega búið og hægt sé að standa að því. Þannig hef ég verið að reyna að vinna að þessu máli. Ég varð að reyna að bæta úr ágöllum sem voru í vinnu nefndarinnar. Ég vona sem sagt að þeir ágallar verði færri og minni þegar frv. loksins kemur fram. Að þetta mál hafi verið rætt á milli okkar ráðh., það er hverju orði sannara. Það er langt síðan þessi mál komu til umr. innan ríkisstj., og ekki síst milli okkar fjmrh. Það gerist auðvitað strax um það bil sem þetta frv. kom fram og siðar og það var alltaf meiningin að þetta frv. yrði lagt fram á þessum vetri, enda lýsti ég yfir því að svo skyldi vera. Og þó að þess hafi ekki verið getið í löngu rollunni, sem birt hefur verið í blöðum, um væntanleg frv., þá eru það auðvitað hrein mistök. Er sjálfsagt að leiðrétta það, enda hefur það þegar komið fram nú að frv. um þetta efni verður flutt. En ég vil taka það fram sem almennt efni, úr því að farið er að ræða málin á þessum grundvelli, að það er algert lágmark, þegar þingkjörnar nefndir taka sig til og semja frv. eða álit, að það sé gert sómasamlega.



Herra forseti. Ég held að ég hljóti að taka upp hanskann fyrir formann nefndarinnar, sem vann drög að þessu frv., Indriða G. Þorsteinsson rithöfund. Ég efast um að hann hafi haldið að við þyrftum að skila orðréttu frv. - eða öllu heldur frv. með grg. sem hæstv. ráðh. gæti flutt orðrétt hér inn í Alþingi. Ég hygg að menn, sem ekki sitja hér innan þings, hljóti að líta á slík drög fremur sem hugmyndir til ráðh. sem tæknimenn hans í rn. síðan setja fram eins og þingið ætlast til. Mér finnst í meira lagi hæpið að ávíta hér formann nefndarinnar og nefndarmenn fyrir að hafa ekki skilað því frv. sem hægt var að nota. Vitanlega var hægt að kalla annaðhvort formann nefndarinnar eða nefndarmenn alla til viðræðna um hvort nefndin vildi fallast á einhverjar breytingar eða annað slíkt, en það er auðvitað hreint ekki frambærilegt, að rúmt ár þurfi að líða frá því að nefndin skilar sinu verki þar til hér er lofað að frv. sé væntanlegt. Hér var talað fjálglega um að um væri að ræða „opinberan stuðning“ við kvikmyndagerðarmenn. Ég vil benda á að það er talað dálitið öðruvísi um annan opinberan stuðning hér í þinginu. Það er sýnilega mikill munur á því hvort menn vilja selja fallega listræna og vel gerða hluti eða hvort þeir vilja selja ónýtar afurðir. Þá heitir það varla opinber stuðningur lengur. Mér leiðist þess háttar tal. Ég vil einnig benda hæstv. ráðh. á að fyrir örstuttu síðan fengu þm. lista yfir þau mál, sem hæstv. forsrh. og ríkisstj. hans leggja áherslu á að verði afgreidd á þessu þingi. Frv. um Kvikmyndasjóð var ekki á þeim lista og ég tek varla mark á því héðan af að það frv. hafi átt að vera þar.



Herra forseti. Nefnd sú sem hér hefur komið til umr. og starfaði vel sumarið 1981 skilaði af sér drögum að frv. haustið 1981 eða fyrir 14 mánuðum síðan. Nefndin starfaði undir forustu Indriða G. Þorsteinssonar rithöfundar eins og hér hefur komið fram. Með því að standa hér í ræðustól á Alþingi og segja að nefndin hafi ekki unnið sómasamlega, eins og það er orðað, held ég að hæstv. menntmrh. sé að slá eitt Íslandsmetið til í sínum mátflutningi og störfum í rn. Málið er auðvitað það að þessi drög voru fullfrágengin. Og hæstv. ráðh. verður að forláta þó að sá óstaðfestur grunur kunni að manni að læðast, að hér sannist það sem Einar Benediktsson sagði, að vilji er allt sem þarf, en það sé hann sem hafi skort að þessu sinni. Ég vil svo, herra forseti, minna á að í janúar 1980 var flutt frv. um Kvikmyndasjóð. Það var ekki um kvikmyndasafn eins og hér er einnig. Það frv. var samið í menntmrn. og gerði ráð fyrir tveimur meginreglum. Sú fyrri var að innlend kvikmyndagerð, sem er eitthvert þróttmesta sóknarafl íslenskra lista um þessar mundir, yrði fjármögnuð með skatti á erlendar kvikmyndir, sem mér finnst nú satt að segja vera nokkuð skynsamleg leið, jafnvel þótt kvikmyndahúsin kvarti yfir sköttum. Í annan stað, herra forseti, er þar gert ráð fyrir svokallaðri „sólarlagsaðferð“. M.ö.o., þetta stæði ekki nema til fjögurra ára til reynslu. Þá féllu lögin úr gildi, þyrfti að endurnýja þau. Málinu var vísað til ríkisstj. Nefndin var skipuð. Hún skilaði af sér. Síðan eru liðnir 14 mánuðir. Það er, herra forseti, 10 mánuðum of mikið.



Herra forseti. Án þess að blanda mér í þá gagnrýni sem hér hefur verið lögð fram á hæstv. menntmrh. varðandi þau frumvarpsdrög, sem allt er nú fundið til foráttu eftir 14 mánaða bið í rn. við afgreiðslu þeirra, vil ég nota þetta tækifæri til að mótmæla þeirri kratísku hugmynd sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanninum, að það væri alveg sjálfsagt að leggja skatt á erlendar kvikmyndir í íslenskum kvikmyndahúsum, þótt kvikmyndahúsin kvörtuðu sáran undan of háum skatti. Hvers konar hugsunarháttur er þetta eiginlega? Það vita allir að kvikmyndahúsin eru nú rekin með bullandi tapi vegna þess að stjórnvöld hafa látið það líðast að hér hafa risið upp sjóræningjamyndbandaleigur, sem fara með ólöglegt efni og moka saman fé án þess að yfirvöld geri nokkurn skapaðan hlut í því, en kvikmyndahúsin, sem greiða háa skatta, eru rekin með bullandi tapi. Ég bendi á það jafnframt, að ágóði og skatthluti fjöldamargra kvikmyndahúsanna er notaður til góðra málefna, til framkvæmda sem verður að reyna með einhverju móti að styðja. Þess vegna mótmæli ég því að slíkar hugmyndir séu bornar á borð fyrir okkur alþm. 
            



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér fsp. á þskj. 49 til hæstv. menntmrh. um framkvæmd á verndun og könnun á lífríki Breiðafjarðar. Fsp. hljóðar þannig: „Hvað líður framkvæmd þál. um verndun og könnun á lífríki Breiðafjarðar, sem samþykkt var á 100. löggjafarþingi, 22. mars 1979?“ Sú þál. hljóðaði þannig: „Þingsályktun um verndun og könnun á lífríki Breiðafjarðar. Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að stuðla hið fyrsta að því, að hið fjölþætta lífríki Breiðafjarðar verði kannað og verndað, eftir því sem þurfa þykir, í samráði við heimamenn og náttúruverndarsamtök.“ Með þáltill., sem flutt var af hv. 2. þm. Vesturl., hæstv. núv. dóms- og kirkjumálaráðh., fylgdi ítarleg grg. þar sem upp voru talin öll þau helstu rök sem færa þurfti fyrir þessari þál. Ég vil aðeins leyfa mér, herra forseti, að grípa hér niður í grg. sem er athygli verð: „Komið hefur fram að æskilegt væri að sett yrðu sérstök lög um friðun Breiðafjarðar, þar sem hliðsjón væri höfð af lögum um friðun Mývatnssveitar frá 1974. Var haldinn fundur í Búðardal á vegum Náttúruverndarsamtaka Vestfjarða og Vesturlands, þar sem málefni þetta var rætt og nefnd sett á laggirnar til að vinna að framgangi þess. Ekki er þó talið að bráður háski vofi yfir Breiðafirði að þessu leyti. Á hinn bóginn sé eðlilegt og sjálfsagt að athuga þessi mál í tæka tíð og gera viðeigandi ráðstafanir ef þurfa þykir. Bent er á að lífríki fjarðarins sé mjög fjölskrúðugt og svæðið allt sérlega áhugavert. Innan vébanda þess megi telja fjórðung af strandlengju landsins. Þar séu fjöruflákar og leirur miklar, sem skipta miklu máli fyrir ýmsa fuglastofna, enda sé þar heimkynni fjölmargra fugla og dýrategunda af ýmsu tagi: Um 90% af toppskarfi og um 80% af dílaskarfi þeim sem hér er og verulegur hluti af lundastofni landsins. Þar sé að finna um 2/3 af hinum fáliðaða arnarstofni hins íslenska dýraríkis. Lífríki fjarðarins sé merkilega fjölþætt og þróttmikið. Ekki verði talin ástæða til að gera svæðið að þjóðgarði að lögum. Á hinn bóginn sé full ástæða til að vera á varðbergi, fylgjast vel með þróun mála, en nýta jafnframt gæði láðs og lagar að hóflegu og skynsamlegu marki.“ Ennfremur segir í þessari grg.: „Hvammsfjörður er einn mesti fjörður landsins, 45 km á lengd og 10–12 km á breidd, en mjög misdjúpur. Margir hafa undrast að þar skuli engan fisk að fá, en fjörðurinn er lítt kannaður. Í Saurbæ við Gilsfjörð var talin besta sölvafjara landsins. Þar átti Hóladómkirkja sölvaítök meðan sölvatekja var talin til meiri háttar hlunninda.“ Og ennfremur: „Ekki má gleyma í þessu sambandi að minnast örfáum orðum á Þörungaverksmiðjuna á Reykhólum. Það fyrirtæki hefur átt við mikla byrjunarörðugleika að etja, en nú virðist vera að rofa til að því er kunnugir telja. Við hráefnisöflun og önnur umsvif slíkrar verksmiðju þarf að fara að öllu með gát. Er mér og tjáð,“ segir flm., „að forráðamenn hennar hafi sýnt fullan skilning á þessum málum.“ „Búsetan er besta verndin,“ segja ýmsir þeir sem vernda vilja eyjarnar og umhverfi þeirra. Af þessu leiðir að reyna verður að búa sem best í haginn hjá því fólki sem enn byggir eyjarnar. Eitt af því sem sérstaklega verður að hafa í huga er að auðvelda eyjafólki að hafa samband við umheiminn. Þar kemur til athugunar að bæta samgöngur á sjó og í lofti, þar sem því verður við komið. Flóabátur verður hér eftir sem hingað til að halda uppi ferðum frá Stykkishólmi yfir Breiðafjörð um Flatey til Barðastrandar og veita eyjabúum og öðrum íbúum Breiðafjarðarbyggða þá þjónustu sem besta er unnt að láta í té með viðráðanlegum hætti. Einnig verður að auðvelda hinum fjölmörgu ferðamönnum, sem skoða vilja eyjarnar og fjörðinn, að njóta dásemda umhverfisins og komast leiðar sinnar. Hyggja verður vandlega að því á hvern hátt óbyggðar eyjar verða best verndaðar gegn hvers konar ásælni og eyðileggingu á komandi tímum.“ Margt fleira mætti til nefna sem rökstuðning fyrir þessari þáltill. Ætla ég ekki að fara út í það að sinni, en ég vil gjarnan fá upplýsingar um það frá hendi stjórnvalda hvernig þetta mál stendur nú.



Herra forseti. Það er spurt um hvað liði framkvæmd þál. um verndun og könnun á lífríki Breiðafjarðar sem samþykkt var 22. mars 1979. Ég hef leitað upplýsinga hjá formanni þeirrar nefndar sem fer með þessi mál og á að gera tillögur í sambandi við þessa þál. Bréf hans liggur hér fyrir og mér þykir rétt að lesa það. Það er skrifað í Reykjavík 28. okt.1982: „Vegna fyrirspurnar hins háa ráðuneytis um störf nefndar, sem skipuð var til að gera tillögur um könnun og verndun lífríkis Breiðafjarðar skal eftirfarandi tekið fram: Nefndin hefur haldið marga fundi og unnið að ýmissi gagnasöfnun og úrvinnslu milli funda. Nefndin hyggst ljúka störfum á þessum vetri. Virðingarfyllst, Andrés Valdimarsson, formaður.“ Ég held að þetta bréf skýri nokkurn veginn hvað hér er um að ræða. Nefndin er enn að störfum og hefur í hyggju að ljúka störfum sínum og skila tillögum á þessum vetri.



Forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. þessi svör. Þó að þau séu ekki efnismikil, þá skýra þau þó alla vega stöðu þessa máls, sem ég tel skipta miklu máli hvernig með er farið. Ég vil aðeins geta þess að hér er um miklu merkilegra mál að ræða en virðist í fljótu bragði, því að ljóst er að Breiðafjörður býr yfir mikilvægu lífríki, eins og kom fram í grg. með þessari þáltill. á sínum tíma, sem fágætt er hér á landi og jafnvel þó víðar væri leitað um heiminn. Mér þykir rétt að geta þess að ég hef fylgst nokkuð með áhugaverðu framtaki áhugamanna þar vestra. Sýslumaðurinn í Búðardal, Pétur Þorsteinsson, hefur staðið fyrir því með fleiri góðum mönnum að láta gera mjög miklar rannsóknir í Hvammsfirði. Þegar liggja fyrir nokkuð miklar upplýsingar um þessar athuganir, sem sýna marga merkilega hluti. Er full ástæða til að benda á nauðsyn þess að tengja það við þá athugun sem væntanlega kemur frá nefndinni sem um þessi mál er að fjalla. Ég vil einnig geta þess að jafnvel síðan þessi þáltill. var samþykkt á Alþingi hafa aukist mjög mikið skelfiskveiðar í Breiðafirði og jafnvel rækjuveiðar. Það er því fullkomin ástæða til að undirstrika þýðingu þess að þessi mál séu tekin föstum tökum til þess að upplýsa það hvað þessi mikli fjörður með öllum sínum óteljandi eyjum hefur að geyma. Þess má geta hér að við sem eigum heima við Breiðafjörð bindum talsvert miklar vonir við það að nú loksins á að taka til starfa á Snæfellsnesi útibú Hafrannsóknastofnunar, sem getur haft mikla þýðingu í sambandi við rannsóknir og ýmsa þætti þessa mikilvæga máls. Ég endurtek þakkir til ráðh., en ég vænti þess að hæstv. ríkisstj. fylgi þessu máli vel eftir strax þegar skýrsla nefndarinnar liggur fyrir, sem mér finnst því miður að hafi tekið of langan tíma að koma fram.



Herra forseti. Tilefni þessarar fsp. er ástand Egilsstaðaflugvallar, en það hefur valdið mönnum eystra miklum áhyggjum vegna þess hve völlurinn er geysilega mikilvægur hlekkur í samgöngukerfinu á Austurlandi, alger forsenda flugsamgangna frá Austurlandi til annarra landshluta. Völlurinn er ófullkominn malarvöllur sem þarfnast endurbyggingar og óvissa hefur ríkt um staðsetningu hans. Þessi óvissa hefur gert það að verkum, að flugvöllurinn hefur dregist aftur úr í uppbyggingu svo að óviðunandi er. Ég vakti máls á þessu í fyrra með tillöguflutningi til þál. um uppbyggingu flugvallar á Austurlandi. Hún varð reyndar ekki útrædd hér á hv. Alþingi. Hins vegar gerðist það í sumar, að nefnd á vegum flugráðs starfaði að samanburði á flugvallarstæðum sem til greina koma, þ.e. þar sem núverandi flugvöllur er og á hinn bóginn vestan núverandi flugbrautar. Vil ég spyrja ráðh. hvað líði þessum athugunum og í framhaldi af því hvenær ákvörðunar sé að vænta um uppbyggingu vallarins. Ég gat um hér í upphafi að menn hefðu áhyggjur af þessu máli eystra. Flugsamgöngur eru lífsnauðsynlegar fyrir Austurland vegna fjarlægðar frá öðrum landshlutum, en fjarlægðir innan Austurlands eru miklar og fjallvegir skilja byggðarlögin að. Fullkominn flugvöllur á Egilsstöðum er ekki aðeins nauðsynlegur fyrir samgöngur til annarra fjórðunga, heldur nauðsynleg kjölfesta t.d. í rekstri Flugfélags Austurlands, sem heldur uppi samgöngum í lofti innan fjórðungs. Starfsemi Flugfélags Austurlands hefur geysilega þýðingu fyrir öryggi Austfirðinga hvað varðar sjúkraflug ásamt almennum samgöngum. Flugfélag Austurlands hefur byggt upp aðstöðu sína á Egilsstaðaflugvelli og bættur völlur ásamt bættum aðflugsskilyrðum, sem mundu fylgja nýju vallarstæði, hafa ómetanlega þýðingu fyrir félagið. Þetta vil ég taka fram um leið og ég fylgi fsp. úr hlaði til að undirstrika hvað liggur að baki því að hún er borin fram.



Herra forseti. Framtíð Egilsstaðaflugvallar hefur lengi verið á dagskrá og var m.a. rædd mikið á árunum 1973–1974, þegar fóru fram miklar rannsóknir á nýju flugvallarstæði. Það hefur einkum verið talað um þrjá staði. Það er í fyrsta lagi á Snjóholti við Eiða, í öðru lagi á núverandi stað og í þriðja lagi vestan núverandi flugvallar á bökkum Lagarfljóts. Athugunin 1973–1974 leiddi í ljós ýmsa annmarka á Snjóholti. Ekki síst af veðurfarsástæðum var þá fallið frá þeirri hugmynd, enda er Snjóholt 180 fetum eða 60 metrum hærra í landi en núverandi svæði. Í skýrslu og tillögum flugvallarnefndar frá 1976 er gert ráð fyrir uppbyggingu flugvallar á núverandi stað. Frá þeim tíma hefur lítið gerst þar til flugráð samþykkti á fundi sínum í mars s.l. í fyrsta lagi að gerður yrði ítarlegur samanburður á aðflugi á núverandi brautarstæði og nýju brautarstæði á bökkum Lagarfljóts eða vestar og yrði m.a. veðurfar skoðað í því sambandi. Flugöryggisþjónustudeild flugmálastjóra var falið að annast þessar athuganir. Í öðru lagi var samþykki að fela verkfræðingunum Ólafi Pálssyni, Sveini Þórarinssyni og Gunnari Torfasyni að gera verkfræðilega úttekt og samanburð á því að endurbyggja gömlu flugbrautina eða byggja nýja vestar á flugbrautarsvæðinu. Samanburðurinn á að fela í sér grófa kostnaðaráætlun. Í þriðja lagi var ákveðið að miða byggingu flugbrautarinnar við innanlandsflug, en gera þó ráð fyrir að flugvél á borð við Boeing 727–200 geti notað flugbrautina. Niðurstöður af þessum rannsóknum eru væntanlegar um næstu áramót, en tekið skal fram að að þessu hefur verið unnið ötullega í sumar. Ráðgert er að halda almennan kynningarfund á Egilsstöðum um málið þegar niðurstöður liggja fyrir. Það er að sjálfsögðu varla tímabært að draga neina ályktun nú af þeirri rannsókn sem þegar hefur farið fram, en ég vil nefna að það virðist vera álíka dýrt að endurbyggja núverandi flugbraut og byggja nýja braut á bökkum Lagarfljóts. Ný braut á bökkum Lagarfljóts mundi væntanlega gefa um það bil 200 fetum lægra aðflugslágmark og beinna aðflug en núverandi flugbraut. Hins vegar gæti braut á bakka Lagarfljóts krafist þess að ráðast yrði í mjög kostnaðarsama tilfærslu á farvegi Eyvindarár nema stefnu hennar verði breytt og þá lægi hún yfir núverandi þjóðveg og inn á land, sem ekki hefur verið athugað hvort fært væri í þessu skyni, það eru því kostir og gallar við þessar tvær hugmyndir. Aðalatriðið er að niðurstöður eiga að liggja fyrir um næstu áramót og verða þá vandlega kynntar heimamönnum.



Herra forseti. Ég þakka samgrh. þær upplýsingar, sem hann hefur gefið hér, og ég mun ekki halda langa ræðu um þetta mál á þessu stigi. Ég vil aðeins undirstrika mjög sterklega þær óskir Austfirðinga, að málinu verði fylgt eftir og þessi samanburður liggi fyrir um áramót og ég fagna því að þessar hugmyndir séu kynntar fyrir heimamönnum, en fsp. er fram borin til að vekja athygli á hug manna eystra í þessu máli því að það er talið mjög mikilvægt þar. Ég þarf ekkert að endurtaka það sem ég sagði áðan, en ég vil þó ekki láta hjá líða að geta þess að flugsamgöngurnar eru geysimikilvægur þáttur í samgöngukerfinu eystra og Egilsstaðaflugvöllur er þar algert grundvallaratriði.



Herra forseti. Aðeins í sambandi við þessa fsp. út frá því hvernig þetta mál hefur verið afgreitt í flugráði. S.l. vetur komu óskir frá þeim Egilsstaðamönnum um að flugráð tæki afstöðu til staðsetningar flugvallar og fleira í sambandi við flugþjónustu á Austfjörðum. Í framhaldi af því gerði flugráð samþykki, eins og kom fram í ræðu hæstv. samgrh., um að kjósa nefnd sem kannaði staðsetningu flugvallar á Egilsstöðum. Var gert ráð fyrir því við samþykkt þessarar ályktunar í flugráði, að sú nefnd mundi geta skilað störfum í sumar og það var ákveðið í flugráði að haldinn yrði kynningarfundur um þetta mál á Egilsstöðum, eins og reyndar kom einnig fram í ræðu samgrh., en eins og ennfremur hefur komið fram hefur þetta mál dregist allt fram á það að nú er gefið undir fótinn að lokið verði við að kanna þessi mál um áramót og þá liggi fyrir skýrsla. Á síðasta fundi flugráðs var gerð fsp. um stöðu þessa máls. Þá kom í ljós að málið hefði dregist svo sem raun ber vitni vegna þess að ákveðin vinna, sem þurfti að vinna þar eystra, hafði ekki verið innt af hendi fyrr en svo seint að fullnaðarafgreiðsla málsins í skýrsluformi gæti ekki legið fyrir fyrr en á þessum tíma. Ég taldi rétt að þetta kæmi fram, að það hafa ekki verið tafir í flugmálastjórn eða flugráði í þessu máli, heldur hefur að einhverju leyti staðið á verkum þar eystra, því miður.



Herra forseti. Það mál, sem hér er hreyft, er eins og fram hefur komið afskaplega mikilvægt fyrir okkur Austfirðinga alla og þó það láti lítið yfir sér hér er það engan veginn nægilega undirstrikað hvaða mikilvægi það er í rauninni sem þarna er um að ræða. Þarna er um að ræða höfn okkar Austfirðinga í tengslum við aðra landshluta. Fjárveitingar til flugvallamála á Austurlandi voru lengi vel nokkuð litlar, voru 5.9% árið 1978, en hækkuðu í 19.8% árið 1981 og fóru í 21% á árinu 1982. Það eitt undirstrikar að ástand þessara mála var orðið í ólestri á Austurlandi, en nú er, sem betur fer, verið að ráða þar nokkra bót á. Flugvöllurinn á Egilsstöðum þjónar þarna sérstaklega miklu hlutverki og það er miður að það skuli hafa dregist hartnær 10 ár að draga fram ákvörðun um hvar og hvernig þar skuli að málum staðið. Það er rétt, sem hæstv. samgrh. sagði, að málum var hreyft um flugvöll við Snjóholt. Ég held að þar hafi í sjálfu sér verið að því unnið að dreifa áhuga manna fyrir málinu og því stöndum við nú frammi fyrir því að þetta mál er í miklum ólestri. Umferð um Egilsstaðaflugvöll er mjög mikil og það svo að við erum í röð þeirra valla sem hafa hvað mesta umferð, bæði hvað varðar flughreyfingar, farþegafjölda og vöruflutning. Varðandi vöruflutninga erum við í 3. sæti, varðandi farþegafjölda erum við í 3.–4. sæti og sömuleiðis erum við hvað fremstir hvað flughreyfingar varðar.



Herra forseti. Það er ekki óeðlilegt þó að Austfirðingarnir spyrji um flugvöllinn sinn á Egilsstöðum. Sérkennilegur flugvöllur dálítið og þó að hann sé svona langt inni í landi er hann líklega einn lægsti flugvöllur sem til er á landinu, nema kannske á Ísafirði og Siglufirði, aðeins 60 fet frá sjávarmáli eða 20 metra. Ég kannast aðeins við þær áætlanir sem voru gerðar hér um árið um flugvöll á Snjóholtinu. Hann hafði vissulega talsverða kosti, en einnig galla, sem líklega reynast meiri þegar betur er skoðað, auk þess sem hann er lengra frá Egilsstöðum, eina 5–6 km, og býður upp á ýmsa erfiðleika. Þannig er með flugvöllinn á Egilsstöðum, að þar er orðið sæmilegt aðflugskerfi. Aðflugið er nokkuð krókótt að vísu og æskilegra væri auðvitað að hægt væri að taka upp beinna aðflug og öruggara. Ég tel að þegar menn meta þessa kosti, líklega tvo, sem helst koma til greina, að endurgera flugvöllinn sem fyrir er, sjálfsagt með talsverðum kostnaði, jarðvegsskipti og fleira, eða þá að fara á Lagarfljótsbakkana, þá yrði helsta atriðið, sem ætti að ráða því hvaða möguleiki verði valinn, auðvitað kostnaðarþátturinn, sem hlýtur að vega býsna þungt. En fyrir utan hann tel ég að aðflugsþátturinn og sérstaklega lágmörkin eigi að koma næst, þ.e. að vera í fyrstu röð þegar kostnaðinum sleppir, því að þannig er auðvitað eins og annars staðar háttað að stundum er býsna lágskýjað og erfitt að lenda t.d. á vellinum með þeim tækjum sem nú eru þarna fyrir austan, en væri líklega í allmörgum tilfellum hægt að lenda við Lagarfljótsbakkana þó að það sé erfitt núna. En mig langar til að spyrja að lokum, herra forseti, aðeins einnar spurningar: Til hvers eru menn að velta vöngum yfir því að þarna eigi stórar þotur að geta lent? Það hlýtur að auka kostnaðinn óhóflega mikið miðað við gagnsemi.



Herra forseti. Ég fór ekkert út í efnislegar umr, í þessu máli áðan vegna þess að tilgangurinn var að fá svarað afmarkaðri fsp. Ég get ekki stillt mig um að gera örstutta aths. og skýra sérstaklega hvers vegna við erum að sækjast eftir þotuflugvelli. Ég vil undirstrika það að okkur finnst það áríðandi mál, ekki aðeins fyrir farþegaflug á Austurlandi heldur vegna þess að sú tíð getur komið að vöruflutningar milli landa fari fram með þotum. Við erum með mikinn fiskiðnað og mikinn landbúnað á Austurlandi og ef við þyrftum að flytja kældan fisk á markað erlendis þurfum við e.t.v. að flytja hann með slíkum vélum frá Austurlandi. Þess vegna vil ég undirstrika alveg sérstaklega að við óskum mjög eindregið eftir því að þetta verði tekið inn í myndina.



Herra forseti. Ég vona að mér fyrirgefist þó að ég biðji um orðið í annað skipti, því að þetta er í fyrsta skipti sem ég leyfi mér að opna munninn á þessari samkomu og hef oft þurft að þegja hér í öðrum herbergjum í húsinu. Þetta eru svo sannarlega bjartsýnismenn og djarfhuga, Austfirðingar. Ætla ég ekki að gera grín að því, því að ég er dálítið tengdur Austfirðingum. En þegar menn koma hér upp og segjast vilja fá þotuflugvöll til þess að geta flutt út landbúnaðarafurðir, þá setja þeir hér um bil met. Ég veit ekki til þess að menn flytji fiskinn á milli landa nema helst í afgömlum druslum, sem ekkert kosta, því að það má ekki kosta allt of mikið að fara heimsálfanna á milli með fiskinn. Hann er nú mest fluttur með skipum. Þetta er sem sagt alveg hámark bjartsýninnar. Þessi maður ætti að fá dönsku orðuna - eða voru það peningar - út á að geta talað svona. Ég á bágt með að trúa því að það verði svo mikil sóknin að eða frá Austfjörðum að menn þurfi að fá Boeing 727, þó ekki væri um stærri flugvélar að tefla, vegna þess að þarna er bara um 180 manna flugvél að ræða, og þó að hæstv. ráðh. Hjörleifur Guttormsson ætli sér að gera mikið í iðnaðarmálum á Austfjörðum, t.d. að reisa þar stórkostlega tapverksmiðju til þess að framleiða málm sem enginn vill kaupa, og hafi marga menn á sínum snærum og þyrfti að fara með eins og fimm starfshópa með sér austur, þá trúi ég ekki að það sé svo oft á ári að hann þurfi að hafa þotu undir þá. Það eru auðvitað mjög gild rök að Austfirðir eru nær meginlandinu. Það munar líklega í þotuflugi svona ca. 20 mínútum. Ég held að það vegi nú ekkert hvort menn eru 20 mínútunum lengur eða skemur í loftinu á þessu strandflugi sem Evrópuflugið er, varla hægt að kalla það millilandaflug. En að það sé framtíðin í flugmálum á Íslandi að menn ætli sér að fara að miða við þá þróun að hér verði teknar upp þotur í innanlandsflugi, það er mikill misskilningur. Ég er alveg viss um að þróunin verður þveröfug, að við verðum aðallega með vélar sem þurfa stuttar brautir og geta notað þá flugvelli sem við höfum þegar, því að við höfum litla peninga til að gera stóra og dýra flugvelli. Þarna hugsa menn því í þveröfuga átt. Þegar menn eru að tala um hluti eins og flug, þá eiga þeir að keyra áfram en ekki nota bakkgírinn. Það getur hugsast að það þurfi að senda mjög mikilvæga menn í skyndingu að kanna iðnaðarmálin fyrir austan, og þá nefndi hv. þm. litla þotu. Þær þurfa miklu ódýrari flugvelli heldur en svona stórar vöruflutningavélar með landbúnaðarvörurnar. Það þarf mismikinn styrkleika brauta eftir þunga. Ætti verkfræðingurinn að vita það og ég vona að frændi minn, sem á að fara að kanna þetta, hann Sveinn fyrir austan, þekki þetta aðeins betur.