Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 688, hefur fjhn. þessarar hv. d. ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa frv. Á þskj. leggur meiri hl. fjhn. til, að frv. verði samþ. með breytingum, sem meiri hl. n. flytur á þskj. 673. Minni hl. skila svo sínum sérálitum. Eins og hv. þm. rekur minni til og kom fram í ræðu hæstv. fjmrh. við 1. umr. þessa máls, þá skipaði hann nefnd embættismanna til þess að endurskoða lög um tekju- og eignarskatt. Með tilliti til þess, að Ísland gerðist á s.l. ári aðili að Fríverzlunarsamtökum Evrópu, fól ráðh. n. í framhaldserindisbréfi til hennar að gera till. um framtíðarstefnu í málefnum tekju- og eignarskatts. Á s.l. þingi, í lok þess, flutti fjhn. þessarar hv. d. frv. að breytingu á skattalögum að beiðni ráðh. og var því aðeins ætlað að sjá dagsins ljós til þess, að hv. alþm. hefðu tækifæri til þess að kynna sér frv. Niðurstaðan af meðferð þess máls varð m.a. sú, að hæstv. fjmrh. skipaði að loknu þingi n. þm. allra þingflokkanna úr fjhn. beggja þd. til þess að fylgjast með áframhaldandi störfum embættismannanefndarinnar og fá tækifæri til þess að koma að sjónarmiðum þeirra og ræða frv., sem þar hefur verið lagt fyrir jafnóðum og það varð til, og hugsunin með þessari skipan var sú, að fjhnm. allra þingflokka væru þessu máli kunnugir, þegar það kæmi síðar til umr. og athugunar hér á Alþ. Frv. var síðan lagt fram og hefur verið til meðferðar í fjhn. þessarar hv. d., og hafa þeir fulltrúar embættismannanefndarinnar, sem hvað mest hala unnið í þessu máli, verið n. til aðstoðar og ráðuneytis, en það hafa verið sérstaklega þeir Jón Sigurðsson, ráðuneytisstjóri í fjmrn., og ríkisskattstjórinn Sigurbjörn Þorbjörnsson. Þegar frv. var komið til fjhn., var það sent til umsagnar þeim aðilum, sem hafa hvað helzt hagsmuna að gæta í sambandi við þessa lagasetningu, þ.e. til samtaka atvinnurekenda, og skiluðu fimm samtök shlj. umsögn til n., þ.e. Landssamband ísl. útvegsmanna, Félag ísl. iðnrekenda, Vinnuveitendasamband Íslands, Landssamband iðnaðarmanna og Verzlunarráð Íslands. Hins vegar stóð Samband ísl. samvinnufélaga ekki að þessari umsögn að öðru leyti en því, að það sendi sérstakt bréf til n., þar sem það lýsti sig sammála því, sem fram kom í umsögnum hinna vinnuveitendasamtakanna. Fjhn. hefur síðan unnið að skoðun frv. og haft mjög til athugunar þær umsagnir, sem fram komu, og þær brtt., sem meiri hl. flytur, eru vissulega til þess að breyta ákvæðum frv. þannig og eftir því, sem bent hafði verið á af hálfu þeirra aðila, sem –eins og ég gat um áðan - mestan áhuga höfðu á þeirri lagasetningu, sem hér um ræðir. Ég vil nota tækifærið hér og færa samnefndarmönnum mínum í fjhn. þakkir fyrir þeirra störf, því að þetta hefur af skiljanlegum ástæðum verið mikið starf, sem hér hefur verið unnið, og jafnframt vil ég færa þeim ríkisskattstjóra og ráðuneytisstjóranum þakkir fyrir þeirra aðstoð í sambandi við þetta mál. Ég mun leitast við að gera grein fyrir þeim brtt., sem meiri hl. n. flytur, og jafnframt mun ég gera grein fyrir því, með hvaða hætti þau frv., sem flutt voru á síðasta þingi, hafa fengið afgreiðslu svo og hvernig tekið hefur verið tillit til þeirra frv., sem flutt hafa verið á þessu þingi í sambandi við brtt. þær, sem meiri hl. hér gerir. Mér þykir því rétt að gera fyrst grein fyrir brtt. meiri hl. og síðar þeim brtt. - eða þeim till., sem fluttar hafa verið og var ýmist á síðasta þingi vísað til ríkisstj. eða liggja nú fyrir fjhn. beggja þd., því að athugun fór enn fremur fram á því, hvort í till. meiri hl. bæri að taka til greina einhverjar ábendingar, sem fram hafa komið í Ed. í sambandi við breytingar á skattalögum , til að flýta fyrir og gera vinnubrögðin eins hagkvæm og mögulegt er. Á þskj. 673 eru brtt. meiri hl., og 1. brtt. er um það, að 1. tölul. 1. gr. frv. falli niður, þannig að helmingur tekna giftrar konu haldi áfram að vera skattfrjáls, en þetta hefur verið án takmörkunar. Í frv. er lagt til, eins og þm. hafa séð, að frádrátturinn nemi aðeins hálfum persónufrádrætti hjóna, en andmæli komu fram í sambandi við þetta ákvæði, og meiri hl. n. telur, að með tilvísun til þeirrar stefnu, sem fjmrh. gerði grein fyrir í sinni framsögu, þ.e. um sérsköttun hjóna, þá sé ekki ástæða til að taka þetta ákvæði upp nú, heldur láta það koma inn af sjálfu sér, þegar sú breyting tæki gildi. 2. brtt. á þskj. fjallar um að fella niður nokkur orð úr 2. gr. frv., sem leiðir af breytingu á 9. gr. frv., sbr. 8. tölul. á þskj. 673, b-lið, sem verður hér ræddur á eftir, þ.e. það er felld niður úr 9. gr. frv. heimild til skattfrelsis á arði barna, sem nemur 15 þús. kr. En til þess að slíkt væri heimilt, þá þurfti þá breytingu, sem frv. gerði ráð fyrir, en í brtt. meiri hl. er gert ráð fyrir eða lagt til, að sú heimild verði felld niður. Þá er 3. brtt. Þess ber að geta í upphafi, að það hefur fallið niður ein lína í brtt. Upphaf brtt. á að orðast svo: „Við 3. gr. Greinin orðist svo: 5. gr. laganna orðist svo: ...“ Og leiðréttist það hér með. Í frv. er gerð till. um þá breytingu, að sameignarfélög verði ekki áfram sérstakur skattaðili, en í brtt. við frv. er hins vegar gert ráð fyrir því, að sameignarfélögin haldi áfram að vera til sem sjálfstæðir skattaðilar, en þó með þeim skilyrðum, að slík félög séu sérstaklega skráð í firmaskrá og við skráningu liggi fyrir félagssamningur, þar sem getið er eignarhlutfalla eigenda, innborgaðs stofnfjár, sem eigendur skuldbinda sig til að láta standa óhreyft í félaginu til félagsslita, svo og hvernig félagsslitum skuli háttað. Það er gert ráð fyrir því, að hjón ein sér eða með ófjárráða börnum sínum geti ekki myndað sameignarfélög af þessu tagi. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir, að önnur sameignarfélög verði ekki skattlögð sem sjálfstæðir skattþegnar, heldur verði eignum og tekjum þeirra skipt milli félagsaðila eftir eignarhlutföllum og þær skattlagðar með öðrum eignum og tekjum félagsaðilanna, eins og frv. gerir ráð fyrir. Til skýringar á þessari breytingu er nauðsynlegt, að fram komi strax, að í stórum dráttum er breytingunni ætlað að ná því markmiði, að sameignarfélög, sem hafa sæmilega traustan lagagrunn, geti orðið sjálfstæðir skattaðilar og þá með sambærilegum kjörum og tíðkast um hlutafélög. Af þessu leiðir nokkra þrengingu á ráðstöfunarrétti fjár í sameignarfélögum, en eins og kunnugt er, er samkvæmt núgildandi skattalögum heimilt að ráðstafa út úr sameignarfélögum, sem eru sérstakir skattaðilar, öllu því fjármagni, sem ekki er lagt í varasjóð. Hér er hins vegar gert ráð fyrir því, að upp verði tekin sú regla, að aðeins 10% af því fjármagni af hagnaði fyrirtækis sé heimilt að ráðstafa út úr sameignarfélaginu og þessi 10% verði skattlaus hjá viðtakanda, en sé skattlagt hins vegar í sameignarfélaginu. Þrengingin er úr 100% ráðstöfun ofan í 10% ráðstöfun. Þá er 4. brtt. Í a-liðnum feist aðeins leiðrétting á orðalagi, en engin efnisbreyting. Í b-lið brtt. felast hins vegar umfangsmiklar breytingar á frv. Gert er ráð fyrir skattlagningu arðs af eignarhlutum í sameignarfélagi með sama hætti og arðs af hlutabréfum. Gert er ráð fyrir, að ákvæði frv. um útgáfu jöfnunarhlutabréfa verði ekki upp tekin, heldur verði núgildandi jöfnunarhlutabréfaútgáfa látin gilda - þó svo, að vísitala fyrir slíka jöfnunarbréfaútgáfu taki gildi 1. jan. 1973, en fram að þeim tíma megi gefa út jöfnunarhlutabréf skattfrjáls án takmörkunar af öðru en raunvirði eigna. Í sambandi við arð af eignarhlutum í sameignarfélagi, sem getið var, er gert ráð fyrir, að slíkur arður teljist sérhver afhending verðmæta til eigenda eignarhluta, sem telja verður sem tekjur af eignarhluta þeirra í félaginu, er nemur hærri fjárhæð en 10% af stofnfé og hreinni bókfærðri eign félagsins, annarri en skattfrjálsum varasjóði í byrjun þess árs, sem úthlutunin átti sér stað. Í e-lið 4. tölul. þskj. felast einnig mjög miklar breytingar frá frv. Fallið er frá meginreglum um skattlagningu söluhagnaðar, sem gerði ráð fyrir, að aldrei minna en fjórðungur slíks hagnaðar yrði skattlagður. Þess í stað er gert ráð fyrir, að söluhagnaður af fyrnanlegu lausafé sé skattfrjáls eftir fjögur ár og skattlagður að hálfu eftir tveggja ára eignarhald. Að því er varðar fasteignir, er hins vegar gert ráð fyrir, að söluhagnaður af þeim verði skattlagður að fullu, hafi skattþegn átt eignina skemur en þrjú ár. Sé eignarhaldstíminn 3–4 ár, skulu 75% af söluhagnaðinum vera skattskyld. 50% eru skattskyld, ef skattþegn hefur átt eignina 4–5 ár, en 25% skattskyld, hafi hann átt eignina 5–6 ár, en eftir það skal söluhagnaður af fyrnanlegri fasteign ekki skattlagður. Reglan nú er sú, að hagnaður af fyrnanlegri fasteign er skattlagður að fullu innan 5 ára. Hér er lagt til að breyta þeirri reglu og láta skattlagninguna minnka á 3–6 árum, en eftir 6 ár verði engin skattlagning á söluhagnaði af fyrnanlegri fasteign. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir, að allar fyrningar umfram heimilaða lágmarksfyrningu séu skattskyldar að fullu, ef þær fást endurgreiddar af söluverði fyrnanlegrar eignar. Frá þessari reglu er þó gert ráð fyrir undantekningu, að því er varðar skip og flugvélar fyrstu þrjú árin, en að því er þær eignir varðar, er gert ráð fyrir, að mismunur hámarks- og lágmarksfyrningar þann tíma verði ekki skattlagður, jafnvel þó að hann fáist borinn uppi í söluhagnaði. Þá er gert ráð fyrir, að ágóði af sölu hlutabréfa, þ.e. mismunur eðlilegs söluverðs þeirra og kaupverðs, sé skattskyldur eins og fyrnanlegt lausafé, sbr. það, sem nú er. Þá komum við að 5. brtt. meiri hl. Gerð er till. um það, að í 6. gr. frv. verði jafnhliða ákvæðum um arðjöfnunarsjóð tekið upp ákvæði um varasjóð, en ég mun síðar gera grein fyrir notkunarheimild þessara ákvæða, þegar kemur að brtt. varðandi skattlagningu hlutafélaga. Í 6. brtt. meiri hl. er fjallað um ákvæði um skattfrelsi fæðis, og leggur meiri hl. til, að það sé litillega rýmkað þannig, eins og brtt. gerir ráð fyrir, að fæði, sem allir launþegar, sem vinna utan heimilissveitar sinnar, fái hjá vinnuveitendum sínum, sé skattfrjálst og sömuleiðis, þótt unnið sé innan heimilissveitar, ef eingöngu er um að ræða hluta af fullu fæði eða samsvarandi hæfilegan fæðisstyrk. 7. brtt. er ekki efnisbreytingartillaga, heldur aðeins orðalagsbreyting til þess að forðast misskilning, en er í samræmi við framkvæmd l. nú, eins og gert hafði verið ráð fyrir með frv. Þá er komið að 8. brtt. Í a-liðnum er gert ráð fyrir heimild til þess að eignfæra vexti af lánum til öflunar eigna, þar til þær eru hæfar til tekjuöflunar. Er hér miðað við fyrirtæki, sem kann að vera að hefja starfsemi sína og hefur því ekki tekjur til að mæta gjaldfærslu vaxta, á meðan á byggingartíma mannvirkja stendur. Er því talið eðlilegt, að þessu fyrirtæki sé heimilað að færa vexti til eignar í stað þess að færa þá til gjalda. Þá er gert ráð fyrir veigamiklum takmörkunum á ákvæði frv. um skattfrelsi arðs af hlutabréfum í hinum svonefndu A-hlutafélögum samkv. brtt. meiri hl.,Gert er ráð fyrir, að skattfrelsi arðs hjá viðtakanda takmarkist eingöngu við arð úr félögum, sem fara við ráðstöfun arðs eftir A-lið 17. gr.l., sbr. 11. tölul. þskj., og A-lið 9. gr. l., sbr. 5. tölul. þskj. Til einföldunar verða þessi félög hér eftir nefnd A-félög. Heimild þessa ákvæðis er þannig eingöngu takmörkuð við arð úr hinum svokölluðu A-hlutafélögum, en að auki er heimildin takmörkuð við það, að arður, sem er frádráttarbær samkv. ákvæðunum, megi ekki vera meiri en 10% af hlutafjáreign skattþegns í hverju einstöku hlutafélagi. Til þess að hjón geti notfært sér heimild ákvæðisins að fullu, þurfa þau því að eiga a.m.k. 600 þús. kr. hlutafé, sem skilar 10% arði, eða 1 millj. kr. hlutafé, sem skilar 6% arði. Þá er því breytt enn fremur frá frv., að þar var gert ráð fyrir 15 þús. kr. frádráttarheimild fyrir hvert barn, en lagt er til að fella niður þá heimild úr frv. Áður var getið um meðferð vaxta á byggingartímanum, og í a-lið 9. brtt. felst því breyting til samræmis. Í b-liðnum felst sú breyting, að skip og skipsbúnaður er flutt milli liða í heimildum til fyrninga, þannig að í stað fyrningar á bilinu 8% til 12.5% er gert ráð fyrir, að fyrningarheimild skipa og skipsbúnaðar verði á bilinu 10–15%. Í d-liðnum í þessari brtt. er gert ráð fyrir, að samkv. þessum lið sé heimild til sérstakrar fyrningar, sem nemur allt að skattskyldum hluta söluhagnaðar samkv. ákvæðunum þar um á því rekstrarári, sem söluhagnaðurirnn er skattlagður. Í e-liðnum er aðeins um að ræða orðalagsbreytingu á ákvæðunum um, hvaða íbúðarhúsnæði skattþegn megi fara með eftir sérákvæðum um fyrningu og söluhagnað á einkahúsnæði. Er gert ráð fyrir, að skattþegn megi eiga sem svarar tveimur íbúðum eða íbúð og húsnæði, sem henni fylgir, jafnvel þótt ekki fullnægi því að teljast íbúð, allt að jafnvirði fasteignamats þeirrar íbúðar, sem maðurinn býr í. Í 10. brtt. er gert ráð fyrir hækkun á sérstökum skattfrádrætti einstæðs foreldris, stjúpforeldris, kjörforeldris eða fósturforeldris, sem heldur heimili og framfærir börn sín, þannig að þessi frádráttur verði í stað 27 þús. kr., eins og gert er ráð fyrir í frv., 40 500 kr., og mun ég síðar gera grein fyrir þessu sérstaka atriði. 11. brtt. felur í sér skiptingu félaga í A- og B-hlutafélög, sem áður var rætt um, eftir því, hvernig með arð þeirra er farið. Er þá gert ráð fyrir, að A-félög séu þau félög, þar sem farið er með arðinn eftir því, sem frv. gerði ráð fyrir, en B-félögin fari með arð með sama hætti og nú gildir í l. Þannig er gert ráð fyrir því, að af útborguðum arði eða ráðstöfuðum arði í arðjöfnunarsjóði í A-félögum verði greiddur 15% skattur í ríkissjóð. Miðast þessi breyting við það, að l. um tekjustofna sveitarfélaga verði breytt og undir þessum kringumstæðum verði ekki greiddur skattur til viðkomandi sveitarfélags, en ég hygg, að hæstv. fjmrh. hafi í sinni framsögu gert grein fyrir, að vissar forsendur þessa frv. væru með þeim hætti, að breyting yrði á l. um tekjustofna sveitarfélaga. Þá er sú breyting gerð frá frv., að þessi skattlagning af framlagi til stofnsjóðs í samvinnufélögum verði felld niður. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir, að B-félög hafi heimild til skattfrjálsrar útborgunar arðs allt að 10% af nafnverði hlutafjár eða stofnfjár, eins og áður er getið, en þó jafnframt gert ráð fyrir fullri skattlagningu þess arðs hjá viðtakanda. Það má því setja þetta þannig fram, að hjá B-hlutafélögum er 10% af arðinum skattlaust hjá fyrirtækinu, en skattskylt hjá viðtakanda. Hjá A-hlutafélögum er þessu öfugt varið. Allt er skattskylt hjá félaginu, en 10% skattfrjálst hjá viðtakanda, og í sameignarfélögunum er heimild til þess að greiða út úr félögunum 10% af arði miðað við stofnfé og hlutafé og aðrar eignir að undanskildum varasjóði, og þessi 10% eru skattfrjáls hjá viðtakanda. 12. brtt. meiri hl. er aðeins orðalagsbreyting á 15. gr. frv., en markmiðið með gr. er hins vegar óbreytt. 13. brtt. er breyting, sem stafar af því, að gert er ráð fyrir því í till. meiri hl. fjhn., að sameignarfélagsformið verði að nýju tekið upp sem félagsskapur, og er hér um að ræða brtt. til samræmis. 14. brtt. er af sömu rótum runnin, en breyting í b-lið 14. brtt. er afleiðing af breytingu á 17. gr. frv., sem áður var skýrt frá í sambandi við A-hlutafélög og B-hlutafélög. 15. brtt. meiri hl. er um að taka þrjár nýjar gr. inn í frv. Aðalbreytingarnar, sem þessar gr. hafa í för með sér, eru þríþættar: 1) Að breyting á skatti sé ekki gerð öðruvísi en hún sé tilkynnt skattþegni í ábyrgðarbréfi og eigi send til innheimtu fyrr en að loknum kærufresti til skattstjóra eða að loknum úrskurði þeirrar kæru. 2) Ætlunin er með þessum ákvæðum að gera kröfu til þess, að úrskurðir skattstjóra um kærur séu rökstuddir. 3) Gert er ráð fyrir þeirri kröfu, að einungis sérstaklega löggiltir fulltrúar skattstjóra eða skattstjórar sjálfir megi gefa út slíka úrskurði um kærur. Hér er um að ræða meira aðhald að skattstofunum í sambandi við úrskurði þá, sem þar eru upp kveðnir, bæði það, að viðkomandi skattþegn fái til sín sendan slíkan úrskurð örugglega í gegnum ábyrgðarbréf, en það sé ekki undir hælinn lagt, að það skili sér með hinum venjulegu póstsamgöngum, svo og hitt, að úrskurðirnir séu kveðnir upp af skattstjóranum sjálfum eða þar til löggiltum fulltrúa af ríkisskattstjóra, og í þriðja lagi, að úrskurðurinn sé rökstuddur. Af þessum breytingum leiðir, að nauðsynlegt verður að breyta því, sem tíðkazt hefur, að skattskrár hafa verið Lagðar fram snemma og skattstjórum ætlaður mjög skammur frestur til þess að úrskurða kærur, en innheimtuskrár fyrir innheimtumenn ekki verið gerðar að jafnaði fyrr en að loknum þeim kærum. Þegar krefjast skal þess, að úrskurðir verði rökstuddir, er óhjákvæmilegt að gefa skattstjórunum mun lengri tíma til að úrskurða kærur en verið hefur, og þá er um leið nauðsynlegt, að upphafleg álagning skatta verði lögð til grundvallar innheimtu. Því er nauðsynlegt að gefa skattstjórum nokkuð rýmri tíma til fyrstu yfirferðar framtala, sem þeir ljúka fyrir frumálagningu. Er því gert ráð fyrir í till., að framlagningu skattskrár geti seinkað um tæpar 3 vikur, en frestur skattstjóra til úrskurðar verði tvöfaldaður. Í l. um tekjustofna sveitarfélaga er gert ráð fyrir því, að heimilt sé að fresta framlagningu útsvarsskrár til 20. júní, og því er talið eðlilegt, að þar sem þetta er nánast unnið samtímis og víða af sömu aðilum, þá verði fresturinn hjá þessum aðilum hinn sami, þ.e. til 20. júní. 16. brtt. er fólgin í því, að þessi ákvæði, sem hér voru rædd nú áður, komi til framkvæmda á þessu ári. Þá er 17. brtt. Í a-liðnum er gert ráð fyrir lítils háttar breytingu á ákvæði til bráðabirgða, að því er varðar gjaldfærslu fyrninga vegna gengistapa á árinu 1968, til samræmis við það, sem áður hafði verið gert. Í b-lið er nánast óbreytt ákvæði frá frv. að öðru leyti en því, að nú tekur þetta ákvæði eingöngu til sameignarfélaga, sem ekki fullnægja sérstökum skrásetningarskilyrðum 5. gr., sbr. það, sem sagt var um 3. tölul. þskj. Í c-lið felst breytt endurmatsregla frá því, sem frv, gerir ráð fyrir. Gert er ráð fyrir endurmati á lausafé þannig, að miðað er við endurkaupsverð og frá því dregin óbókfærð fyrning fyrir skattárið 1970, en síðan dregin frá hlutfallstala þeirra fyrninga, sem samtals hefur verið notuð af eigendum eignarinnar á liðnum árum, en þó aldrei meira en 80% fyrir eignir, sem eigandi eignaðist fyrir 1. jan. 1960, og 50% fyrir eignir, sem hann eignaðist eftir þann tíma. Í d-lið í 17. brtt. felst heimild til úthlutunar jöfnunarhlutabréfa án takmörkunar af vísitölu á árinu 1971 og 1972, en eins og áður sagði, er gert ráð fyrir vísitölu á útgáfu jöfnunarhlutabréfa eftir 1. jan. 1973. Í e-liðnum felast þrjú ný ákvæði til bráðabirgða, sem ættu að koma sem V., VI. og VII. ákvæði við frv., en raðað er upp í brtt. sem i., 2. og 3. Í V. ákvæði til bráðabirgða yrði gert ráð fyrir, að sameignarfélög, sem stofnuð hafa verið fyrir gildistöku þessara l., en óska að verða skattlögð sem sjálfstæðir skattþegnar tilkynntu það samkv. sérstökum ákvæðum þessa töluliðs. VI. ákvæði er gert ráð fyrir með sama hætti, að hlutafélög, sem stofnuð hafa verið fyrir gildistöku l. þessara, en óska eftir að starfa eftir ákvæðum B-liðs 17. gr., geri hlutaðeigandi skattstjóra viðvart fyrir árslok 1971. Og þá er VII. ákvæði, 3. tölul. í e-lið. Það ákvæði skiptir því aðeins máli, að ekki hafi verið gerð breyting á l. um tekjustofna sveitarfélaga, áður en skattar vegna ársins 1971 verða lagðir á. Frv. gerir ráð fyrir, að slík breyting hafi þá þegar verið gerð, eins og kom fram hér áður, og eignarútsvör verði felld niður. En þess má minnast, að eignarskattar samkv. frv. eiga ekki að vera frádráttarbærir. Ákvæðið er til þess gert, að útsvör verði frádráttarbær, þar til ákvæðum um þau yrði breytt og prósentan væntanlega lækkuð miðað við það. Ég hef þá gert grein fyrir þeim brtt., sem meiri hl. fjhn. flytur á þskj. 673, og vonast til þess, að með þessum skýringum hafi komizt til skila efnislega þær breytingar, sem meiri hl. leggur til, að gerðar verði á frv. Ég ætla nú að gera grein fyrir þeim frv., sem áður hafa verið flutt, ýmist á síðasta þingi eða nú, og athuguð hafa verið af þeim aðilum, sem hafa unnið að endurskoðun frv. Þá er fyrst að geta frv. um skattfrelsi heiðursverðlauna, sem flutt var á síðasta þingi á þskj. 83 af Magnúsi Kjartanssyni. Var gerð till. í frv. - í 4. tölul. 4. gr. stjfrv. - um, að slík heiðurslaun skulu einungis skattskyld að fjórðungi, en það er gert ráð fyrir, að hér sé um að ræða heiðurslaun, sem séu veitt án umsóknar fyrir sérstök afrek. Þannig hefur þetta mál verið skoðað og lagt til, að það fái þá afgreiðslu, sem lagt er til í stjfrv., sem meiri hl. fjhn. leggur til, að verði samþ. óbreytt. Frv. hv. þm. Ingvars Gíslasonar og hv. 2. þm. Reykn., Jóns Skaftasonar, um sérstakan útsvars- og skattfrádrátt aldraðs fólks, sem ekki nýtur lífeyrissjóðsréttinda, var flutt í fyrra á þskj. 459 og var 190. mál þingsins. Frv. gerir ráð fyrir, að 70 ára skattgreiðandi eða eldri, sem ekki nýtur lífeyrissjóðsréttinda, fái sérstakan skattfrádrátt, 50 þús. kr. fyrir einhleyping, en 75 þús. kr. fyrir hjón. Þó skyldi ákvæðið ekki eiga við um þá, sem hafa með höndum sjálfstæðan atvinnurekstur. Þótt tilgangur með flutningi þessa frv. sé góðra gjalda verður, er ekki að sama skapi hlaupið að því að festa hendur á efni frv., þegar það er skoðað ofan í kjölinn. Frv. kæmi einungis að gagni fólki með umtalsverðar tekjur og að mestu gagni þeim, sem mestar tekjur hefðu. Eins og frv. er, mundi eigandi stóreigna, innistæðu í bönkum, vaxtabréfa, hlutabréfa og fasteigna, geta notið góðs af ákvæðinu, en ekki gamall maður, sem hefur litla vinnu, en þó það mikla, að til skatts gæti komið. Þetta mál hefur ekki fengið afgreiðslu af hálfu þeirra aðila, sem hafa undirbúið skattafrv., en ég held, að með frv. um almannatryggingar, sem nú er til meðferðar í þinginu, sé komið til móts einmitt við þá hugsun, sem að sjálfsögðu felst í þessu frv. þ.e. að bættur sé hlutur þeirra, sem verst eru staddir. Ég vil þá taka til meðferðar frv. þau, sem nú hafa verið flutt á þessu þingi og sum hver voru flutt á fyrra þingi. Þar má geta frv. á þskj. 354. Flm. voru hv. þm. Stefán Valgeirsson og Vilhjálmur Hjálmarsson. Þar er gert ráð fyrir hækkun á persónufrádrætti eiginkvenna, sem vinna að atvinnurekstri eiginmanns. Um þetta var flutt frv. í fyrra. Það er endurflutt nú í örlítið breyttri mynd. Þetta er tekið upp í frv. ríkisstj. og er í 2. mgr. 1. gr., þar sem gert er ráð fyrir því, að frádráttur eiginkvenna þeirra manna, sem eru með eigin atvinnurekstur, verði 1/4 hluti persónufrádráttar og mundi því hækka hlutfallslega eftir breyttri skattvísitölu. Mundi þetta þýða nú um 47 þús. kr. frádrátt í stað þess, að l. gera nú ráð fyrir 15 þús. kr. Í sama frv. á þskj. 354 í 2. gr. er gert ráð fyrir þeirri orðalagsbreytingu í B-lið 16. gr. l. um tekju- og eignarskatt, að fyrir „hjón“ komi: einstætt foreldri, sem heldur heimili fyrir börn sín. Enn fremur var flutt á s.l. þingi frv. til I. um breytingu á tekju- og eignarskatti af þeim hv. þm. Pálma Jónssyni og Pétri Sigurðssyni. Til móts við þessa hugmynd er komið með hækkun á persónufrádrætti og þó sérstaklega með hækkun á frádrætti einstæðra foreldra úr, eins og frv. gerir ráð fyrir, 27 þús. kr. í 40 500. Á þskj. 211 flytur hv. 2. þm. Reykn., Jón Skaftason, brtt., þar sem hann leggur til þá breytingu við B-lið 21. gr. l., að í stað orðanna „200 þús. kr. samtals“ komi: 600 þús. kr. samtals. Í 17. gr. stjfrv. er ekki lagt til, að 600 þús. kr. komi í stað 200 þús. kr., heldur gert ráð fyrir, að þetta hámark breytist með hámarkslánum húsnæðismálastjórnarinnar, en þau eru nú 600 þús. kr., þannig að hér er tekin upp sama till., en bætt því við, að breyting eigi sér stað með breyttri hámarksupphæð húsnæðismálalána. Á s.l. þingi var flutt frv. í Nd. af fjórum þm. Framsfl., og hefur það nú verið endurflutt í hv. Ed., þar sem um er að ræða fyrningu á endurkaupsverði. Stjfrv., sem hér er til umr., gerir ráð fyrir heimild til allsherjarendurmats fyrnanlegra eigna nú og gerir þannig ráð fyrir, að náð sé að svo stöddu því markmiði, sem flm. þessara frv. telja æskilegt. Meiri hl. fjhn. gerir till. um breyttar endurmatsreglur í samræmi við till. atvinnurekendanna. Hins vegar telur meiri hl. fjhn., að ákvörðun um slíkt endurmat eigi að vera í höndum Alþ. á hverjum tíma, en ekki eigi að gera ráð fyrir sjálfvirkri hækkun um fyrningarverð. Hins vegar er í till. frv. gert ráð fyrir örari fyrningu og þar sérstaklega gerðar till. um 30% flýtifyrningu í atvinnurekstri, og mundi ég álíta, að sú till. nái að töluverðu leyti þeim tilgangi, sem flm. þessa frv. hafa sjálfsagt haft í huga, og þannig verði fyrirtækjum gert kleift að fyrna töluvert örara og þau standi þess vegna miklu betur að vígi um endurkaup á þeim tækjum, sem þau þurfa til síns atvinnurekstrar. Þá hafa hv. þrír framsóknarmenn flutt frv. bæði á síðasta þingi og nú um, eins og þar stendur, að fram skuli fara ítarleg rannsókn á framtölum 10% allra framtalsskyldra aðila. Af grg. virðist mér sem flm. ætlist til þess, að slíkt úrtak komi í stað núverandi endurskoðunar allra framtala. Meiri hl. n. hefur fallizt á rök skattrannsóknarstjóra í þessum efnum, að óæskilegt sé að sníða eftirlitsstarfinu þannig ákveðinn stakk. Allir, sem að þessu starfa, eru sammála um, að tilviljanir eigi við í þessu sambandi, en ekki sé æskilegt að lögfesta stærð úrtaks og árlega skyldu til þess að gera það. Slíkt mundi hefta mjög störf rannsóknardeildarinnar hjá ríkisskattstjóranum. Þá er að lokum frv. hv. 4. þm. Reykv., sem hann hefur borið fram á þessu þingi og áður, um, að skattvísitalan verði látin víkja og framfærsluvísitalan komi hennar í stað. Því hefur hins vegar verið haldið fram og er rökrétt, að eigi á annað borð að binda skattvísitöluna, þá ætti hún að bindast kaupgjaldsvísitölu. Hins vegar jafngildir að mati meiri hl. fjhn. ákvörðun skattvísitölunnar í eðli sínu ákvörðunum um tekjur ríkissjóðs og sveitarfélaga, og í stjfrv. er lagt til, að svo mikilvæg ákvörðun, sem ákvörðun skattvísitölunnar er, verði í höndum Alþ. og hún ákvörðuð með fjárl. hverju sinni. Sýnist þar verða samræmi í milli, þar sem annars vegar er ákveðin upphæð skatta, sem að sjálfsögðu er þá háð þeirri skattvísitölu, sem ákvörðuð verður, og hins vegar, um leið og Alþ. ákveður upphæðina í fjárl., þá sé hún ákveðin í samræmi við þá skattvísitölu, sem Alþ. ákveður hverju sinni. Ég hef nú gert grein fyrir þeim brtt., sem meiri hl. fjhn. þessarar d. flytur við frv. um breytingu á tekju- og eignarskatti, og enn fremur gert grein fyrir þeim athugunum, sem hin ýmsu frv. hv. þm. hafa fengið, þ.e. brtt. þeirra um l. um tekju- og eignarskatt, og ég vonast til þess, að mér hafi tekizt nægjanlega að gera grein fyrir brtt. svo og hverjar till. meiri hl. fjhn. gerir varðandi hin einstöku frv. hv. þm. Eins og fjmrh. hæstv. lýsti yfir í sinni framsöguræðu, þá er frv. þetta um breytingu á skattalögum flutt til að gera íslenzkum atvinnuvegum betur kleift að standast erlenda samkeppni, eftir að við nú höfum gerzt aðilar að Fríverzlunarsamtökum Evrópu. Enn fremur stefnir frv. í þá átt að efla uppbyggingu íslenzks atvinnulífs og koma því til leiðar, að hlutafé í félögum sé í eins konar sparnaðarformi, um leið og reynt er að stuðla að því, að félögin geti komið sér upp fjármagni af eigin fé og þannig myndað stór hlutafélög til þess að efla enn betur en verið hefur okkar atvinnulíf. Þá er í frv. ákvæði um það, að óski þeir aðilar, sem standa í atvinnurekstri, eftir stækkun fyrirtækja, þ.e. stækkun eininga með samruna fyrirtækja, þá er þeim gert kleift að standa að slíku án þess að til sérstakrar skattgreiðslu þurfi að koma. Í brtt. n. er hins vegar lagt til, að sameignarfélög fái að halda áfram sem sérstakur skattaðili, en þeirri meginstefnu frv. haldið, að þau sitji við sama borð og hlutafélög, þannig að þeir aðilar, sem óska eftir að halda slíku rekstrarformi, hljóti ekki sérstök fríðindi fram yfir þá, sem reka hlutafélög. Ég held - og það er skoðun meiri hl. fjhn., að að samþykktum þeim brtt., sem meiri hl. leggur til, muni þessi breyting á l. um tekjuskatt og eignarskatt stuðla að því, að íslenzkur atvinnurekstur verði mun betur fær um að keppa á erlendum vettvangi og íslenzkt atvinnulíf muni eflast til mikilla muna. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um málið, og eins og segir í áliti meiri hl. fjhn., legg ég til, að frv. verði samþykkt með þeim breytingum, sem meiri hl. fjhn. hefur flutt.



Herra forseti. Ég hef gefið út sérstakt nál., sem ekki er komið úr prentun enn, en verður væntanlega útbýtt nú innan stundar. Ég hef einnig flutt við frv. nokkrar brtt., og þeim hefur heldur ekki verið útbýtt, en ég mun nú gera grein hér fyrir þeim, um leið og ég geri grein fyrir afstöðu minni til málsins almennt. Fyrir rétt rúmlega ári hlutaðist hæstv. ríkisstj. til um það, að lagt var hér fyrir Alþ. frv. um breytingar á tekju- og eignarskattslögum. Það frv. náði ekki fram að ganga, og enn hefur ríkisstj. lagt fyrir Alþ. frv. um sama efni - það frv., sem hér liggur nú fyrir til afgreiðslu og er í meginatriðum svipað hinu fyrra. Frv. fjallar í stuttu máli um skattlagningu fyrirtækja. Umfram það er tiltölulega mjög lítið um breytingar í þessu frv. Eins og fram kom hér í framsöguræðu formanns fjhn., þá hefur fjhn. eða meiri hl. fjhn. gert á frv. allverulegar breytingar, en þó er það mitt mat, að þó að þær breytingar kynnu að verða samþykktar, standi eftir sú meginstefna, sem mörkuð var í frv., eins og það kom frá hæstv. ríkisstj. En hver eru þá meginatriðin? Hver eru þá meginstefnuatriðin, sem er að finna í þessu frv., sem varðar breytingar á skattlagningu fyrirtækja? Jú, aðalbreytingin er sú að mínum dómi, að það er lagt til að hækka allverulega fyrningar eða afskriftir af eignum í atvinnurekstri. Þó er þessu þannig fyrir komið, að hér verður ekki um að ræða hækkaða fyrningu, t.d. hjá sjávarútvegsfyrirtækjum, en það mun ekki verða mikill munur frá gildandi reglum, þó verður fremur um lækkun að ræða í einstaka tilfellum á leyfðum fyrningum. En hækkunin á hinum leyfðu fyrningum verður aðallega í verzlunarrekstri og í rekstri ýmiss konar þjónustustofnana. Það mætti t.d. nefna skrifstofuhúsnæði og íbúðarhúsnæði, ef um er að ræða leiguhúsnæði til hótelrekstrar, húseignir tryggingafélaga eða annað þess háttar. Atvinnurekstur af þessu tagi mundi fá mun meiri fyrningarafskriftir en hingað til hafa verið leyfðar. Þessi meginregla stefnir því að því að létta sköttum af þessum aðilum til ríkisins. Það kemur greinilega fram í grg. frv., að ýmsar tegundir atvinnurekstrar í landinu hafi búið við mjög hagstæðar fyrningarafskriftir eins og t.d. fyrirtæki sjávarútvegs, flugfélög og ýmis fleiri fyrirtæki, og á því er enginn vafi, að þessi fullyrðing er rétt. Þessir aðilar hafa mátt draga frá tekjum sínum árlega mjög verulega fjárhæð vegna hárra afskriftareglna. En í grg. þessa frv. segir jafnframt, að með því sé að því stefnt að gera allar greinar atvinnurekstrarins í landinu - allar hinar mismunandi tegundir af atvinnurekstri - jafnar gagnvart fyrningarreglum, en það skuli ekki vera áfram slíkur mismunur, sem nú sé gildandi. Þetta þýðir auðvitað það, að þeir, sem hafa búið við hinar lægri fyrningarreglur, eiga að hækka, fyrst hinir, sem búið hafa við hinar hagstæðu reglur, eiga ekki að lækka - a.m.k. ekki neitt að ráði. Þá er að gera sér aðeins grein fyrir því, hvernig hefur staðið á því, að við höfum haft þann hátt á á undanförnum árum að heimila vissum tegundum atvinnurekstrar hærri fyrningarafskriftir en öðrum. Hvernig hefur t.d. staðið á því, að við höfum heimilað fiskiskipum eða slíkum rekstri fyrningarafskriftir, sem nema allt að 20% á ári fyrstu árin, og ýmiss konar fiskvinnslustöðvum á sama tíma og við höfum ekki leyft verzlunarrekstri, sem átt hefur t.d. stórhýsi hérna við Austurstræti, að afskrifa fasteign sína nema tiltölulega lágt eða um 2% eða svo á ári? Hver er ástæðan? Ástæðan, sem alltaf hefur verið talið, að lægi til þessa, er sú, að í okkar útgerðarrekstri og ýmsum fleiri tegundum af atvinnurekstri er fólgin mikil áhætta, miklar breytingar á afkomu frá ári til árs, mikil og hröð umskipti. Einnig hefur verið hér um að ræða undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar, sem löggjafinn hefur beinlínis viljað stuðla að, að gæti haft sæmilega afkomu, a.m.k. með þessari reglu. En lítum þá aftur á hinn þáttinn, sem eru afskriftareglur, t.d. afskriftir á verzlunar- eða skrifstofuhúsnæði. Skyldi nokkur halda því fram, að það hafi verið brýn þörf á því að heimila eigendum að verzlunarhúsnæði eða skrifstofuhúsnæði að afskrifa á undanförnum árum eignir sínar meira til skatts en þeir hafa haft heimildir til? Ætli reynslan hafi ekki sýnt það, að þessir aðilar hafi átt gott með það að losa sig við sínar eignir, ef þeir óskuðu eftir, ekki aðeins á skráðu verði, heldur á margföldu verði? Það er líka mikill munur á því, hvort um er að ræða verzlunarhús hér við Austurstræti eða t.d. síldarverksmiðjubyggingu austur á Raufarhöfn. Jafnvel þó að verzlunin hér við Austurstræti þyrfti að hætta rekstri, þá er enginn vafi á því, að hún gæti auðveldlega losað sig við sína fasteign á fullu verði og líklega vel það til annars konar rekstrar en til verzlunar. Húsnæðið í því tilfelli er nothæft til margs konar rekstrar, en ekki aðeins til verzlunarrekstrar. En hvað verður um síldarverksmiðju austur á Raufarhöfn, þegar hún hættir að vera síldarverksmiðja? Hvað skyldi þá verða um verðmæti þeirrar eignar? Og jafnvel þó að menn gerðu samanburð á fasteignum hér í Reykjavík. Hvað verður úr frystihúsi hér í Reykjavík eins og Sænska frystihúsinu, þegar það hættir að vera frystihús? Að mínum dómi er hér mikill munur á, þegar ákveða á fyrningarreglur fyrir áhættusaman rekstur, en þó þýðingarmikinn fyrir þjóðarbúskapinn - rekstur, sem er þess eðlis, að hann er tiltölulega mjög bundinn við hina fyrirhuguðu rekstraraðferð, eða fyrir rekstur t.d. á húsnæði, sem rekið er almennt sem skrifstofuhúsnæði, hótelhúsnæði eða eitthvað annað af því tagi. Að mínum dómi er því ekkert, sem kallar á það að hækka fyrningarreglur eða hækka lögleyfða fyrningu á verzlunarhúsnæði, skrifstofuhúsnæði, hótelhúsnæði eða öðru slíku frá því, sem verið hefur, og það eru engin rök fyrir því að hækka þessar heimildir til þessara aðila, þó að hægt sé að benda á það, að t.d. sjávarútvegurinn hafi notið hlunninda með miklum fyrningarafskriftum á undanförnum árum. En það er augljóst, að hæstv. ríkisstj. lítur allt öðruvísi á þetta mál. Hún telur, að hér sé um brýna þörf að ræða á því að létta sköttum af verzlun og ýmiss konar þjónustugreinum í landinu og - eins og hún segir svo fallega - að gera þessa aðila jafna hinum, sem búa við þessar afskaplega hagstæðu reglur eins og sjávarútvegurinn. Ég hef þá hér í nokkrum orðum gert grein fyrir einu af aðalatriðunum í þessu frv. ríkisstj. um breytingu á skattalögum. Ég kem þá að öðru atriðinu. Með frv. er gert ráð fyrir því, að hlutafélög og önnur félög, sem hafa með höndum atvinnurekstur, geti nú stofnað hjá sér svonefndan arðjöfnunarsjóð, og ef þessi félög standa þannig í sínum rekstri eftir árið, að það verði um verulegan hagnað að ræða eða nokkurn hagnað, þá getur viðkomandi félag lagt allan hagnaðinn í þennan arðjöfnunarsjóð og á þá að greiða af þessum hagnaði, sem fór í arðjöfnunarsjóðinn, aðeins 15% í skatt til ríkisins eða það sama og hlutafélögin hafa borgað til þessa af þeim hlutanum, sem ekki fór í varasjóð. Hins vegar eiga þessi félög ekki að borga af þessu fé, sem fer í arðjöfnunarsjóð eina einustu krónu til viðkomandi sveitarfélags, en hingað til hafa þau þurft að greiða til sveitarfélaganna tekjuútsvar, ef um rekstrarafgang var að ræða. Hér er því um það að ræða, að það er verið að opna leið til þess, að ýmiss konar félagsrekstur í atvinnurekstri þarf ekki að greiða gjöld, sem hann hefur þurft að greiða hingað til, t.d. til sveitarfélaganna. Að vísu er þessu þannig fyrir komið, að þetta á að gilda um fimm ára skeið hjá viðkomandi félagi. Þegar félagið er búið að hafa í sínum arðjöfnunarsjóði þennan rekstrarafgang sinn í fimm ár, þá skal hann aftur á ný koma til skattlagningar eftir þar til settum reglum, en þó ekki allt féð. Við þetta er nú í fyrsta lagi það að athuga, að hér er augljóslega verulega gengið á rétt sveitarfélaganna. En um leið og þetta er gert, þá gerist annað. Það vita allir, að um leið og sveitarfélögin eru svipt möguleikum, sem þau hafa haft til tekjuöflunar, þá ákveða þau að ná tekjum sínum inn með öðrum hætti og þá velja þau auðvitað þá leiðina, sem þeim stendur opin og þau hafa þurft að beita í sumum tilfellum, að þau leggja hærri útsvör á einstaklinga en þau hefðu annars gert. Hér er því stefnt að því að létta gjöldum af vissum tegundum í atvinnurekstri, þó að það sé hins vegar alveg séð og vitað, að það jafngildir því að hækka gjöld að sama skapi á einstaklingunum. En reglurnar um þennan arðjöfnunarsjóð eru býsna einkennilegar í ýmsu fleira en þessu. Þessi arðjöfnunarsjóður er byggður upp með þeim hætti, að viðkomandi félög, sem stofna hjá sér arðjöfnunarsjóð, fá sérstaka aðstöðu til þess að greiða hluthöfum sínum arð út úr félögunum umfram það, sem verið hefur. Og til þess að auðvelda þetta enn frekar er sett sú regla, að þó að félag í atvinnurekstri greiði hjónum allt að 60 þús. kr. í arð af hlutabréfum, þá þurfa hjónin ekki að borga tekjuskatt af tekjum, sem fengnar eru með þessum hætti. M.ö.o., þegar hlutabréfaeigandi aflar sér tekna með því að eiga hlutabréf og vinnur þá tiltölulega lítið fyrir þeim tekjum, eins og menn þekkja, þá eru slíkar tekjur skattfrjálsar að vissu marki. En ef menn púla fyrir þessum tekjum og vinna sér inn með hörðum höndum tekjur upp á 60 þús. kr., þá skulu þær skattleggjast. Það er sú regla, sem á að gilda um hinn almenna launamann. Hér er sem sé tekin upp sú furðulega regla, að það er farið að ætla hlutabréfunum persónufrádrátt, 30 þús. kr. á hvern einstakling skattfrjálst út á arð af hlutabréfum og 60 þús. kr. út á hjónin, en þeir hafa þó í seinni umferð málsins fellt það niður, að síðan áttu að koma 15 þús. kr. skattfrjálsar með þessum hætti út á hvert barn. Það var fellt niður við nánari athugun. Þetta er afskaplega skemmtileg regla að taka hér upp sérstakan persónufrádrátt fyrir hlutabréf á sama tíma sem allir kvarta í landinu undan því, að hinn almenni persónufrádráttur fyrir lifandi einstaklinga sé of lágur. Það er mjög greinilegt, að með þessari reglu er verið að skipta félögum í landinu í tvo hópa. Reyndar er það greinilega gert í frv., því að annar hópurinn heitir A-félög og hinn heitir B-félög. Og A-félögin - þessi, sem mynda arðjöfnunarsjóð, - eiga alveg greinilega, eins og sagt hefur verið í umr. um málið, að teljast opin félög, en B-félögin eru raunverulega lokuð félög. Hvað meina menn með þessum opnu félögum og lokuðu félögum? Opnu félögin, A-félögin, mynda menn, þegar þeir eru nokkurn veginn vissir um það, að félagsreksturinn muni gefa gróða Ef félagsreksturinn í formi hlutafélags gefur gróða, þá þarf að reyna að koma gróðanum undan skatti, setja hann í arðjöfnunarsjóð og fá tækifæri til að deila honum út til mannanna, sem eiga hlutalélögin. En um B-félögin, hin lokuðu, gildir það, að þar er um að ræða þá skattlagningu á félögum, sem gilt hefur til þessa, en hún er sú, að hlutafélög hafa mátt leggja í svonefndan varasjóð 25% af ágóða sínum, en með því skilyrði, að þessi ágóði, sem fór í varasjóðinn, ætti að vera bundinn í rekstri félagsins áfram og ekki mætti úthluta honum sem arði til eigenda félagsins. Skattfríðindin voru veitt með þeirri röksemd, að það þyrfti að efla fjárhag fyrirtækjanna og leyfa þeim að leggja fé til hliðar í varasjóð, án þess að félögin þyrftu að greiða skatt af því, gegn því meginskilyrði, að féð yrði áfram í rekstri félagsins, en færi ekki út til eigendanna. Það hefur sem sé ekki dugað mönnum að hafa þessi lokuðu hlutafélög, sem aðeins áttu að hafa leyfi til þess að leggja fé í varasjóð - varasjóð, sem síðan átti að vera bundinn hjá félögunum og þjóna markmiðum félaganna. Nei, það vitanlega dugir ekki þeim, sem myndar félag fyrst og fremst í sambandi við einhvern skyndigróða. Gróðanum þarf að koma út og helzt með þeim hætti, að menn borgi minna af þeim gróða, en ef hann hefði komið fram með venjulegum og eðlilegum hætti hjá einstaklingunum. Það er mín skoðun, að sú regla, sem gilt hefur um varasjóðsframlag hjá hlutafélögum, hafi verið mikil fríðindi fyrir slík félög og vissulega gert þeim það mögulegt að byggja upp myndarlega rekstrarsjóði án allt of mikillar skattlagningar, ef um raunverulegan hagnað hefði verið að ræða í félaginu. Ég álít því, að sú regla, sem þar gilti, hafi verið nægilega góð fyrir félögin, og hún var byggð upp á eðlilegum grundvelli, þar sem að því var stefnt, að féð yrði áfram í félögunum og þjónaði markmiði þeirra, en ekki að hinu, að hægt væri að ná þessu fé út aftur bakdyramegin, án skattlagningar. Reglan um arðjöfnunarsjóð, tel ég, að sé því röng - að hún stefni í ranga átt. En það er rétt að vekja athygli á því, að það kemur fram í grg. þessa frv., að einn megintilgangurinn með frv. af hálfu þeirra, sem að frv. standa, er einmitt þessi, eins og sagt er, að örva menn til þess að eignast hlutabréf í hlutafélögum og auðvelda það, að hægt sé að greiða mönnum arð út úr hlutafélögunum. Ég veit, að því er stundum haldið fram, að það sé ástæða til þess að veita nokkur skattfríðindi vegna arðgreiðslna úr hlutafélögunum til hlutabréfaeigenda, til þess að arður af slíkum innstæðum, eins og menn eiga þær í formi hlutabréfa, njóti svipaðra réttinda og arður af sparifjáreign nýtur nú, en eins og kunnugt er, gilda þær reglur, að vextir af sparifé njóta skattfríðinda, en hér er algjörlega ólíku jafnað saman. Það má vissulega deila um það, hvort það sé rétt að undanþiggja vexti af sparifé skattlagningu. Það má deila um það, hvort það sé rétt. En spariféð er háð hinum miklu verðsveiflum, og við vitum, að reynslan hefur verið sú, að sparifjáreigendur hafa raunverulega verið að tapa fé á undanförnum árum vegna verðlagsþróunarinnar í landinu, en allt önnur regla gildir um verðmæti hlutabréfanna. Sannleikurinn er sá, að hlutabréfaeign í sæmilegum félögum þarf ekki að verðrýrna með hækkandi verðlagi. Það er eins líklegt, að þau hækki í verði með hækkandi verðlagi, vegna þess að hlutabréfin eru í rauninni ákveðin ávísun á þær eignir, sem viðkomandi félag á. Þess vegna þykir líka full ástæða til þess að gefa út með vissu millibili svonefnd jöfnunarhlutabréf eða margfalda að stofnverði í mörgum tilvikum upphaflegt nafnverð hlutabréfanna. Engu slíku er vitanlega til að dreifa um sparifjárinnstæður manna. Það er því engin ástæða til þess að mínum dómi að veita skattfríðindi út á arð, sem greiddur er af hlutabréfum, þótt veitt séu skattfríðindi út á vexti af sparifjárinnstæðu. Ég hef þá minnzt hér á nokkur aðalatriði þeirra breytinga, sem er raunverulega að finna í þessu frv. Ein breytingin enn á skattlagningarreglunum er í frv. Þó er það svo, að eftir breytingar þær, sem fjhn. hefur gert á frv., er ekki orðið um mikla breytingu að ræða frá reglunum, sem í gildi hafa verið, en það er um skattlagningu á söluhagnaði af eignum. Nokkrar breytingar eru þó gerðar í þessum efnum frá gildandi reglum, en eins og ég segi, eru þær ekki orðnar miklar. Þó er það greinilegt, að t.d. fyrir skipaeigendur, sem iðulega þurfa að skipta um skip og það af mjög eðlilegum ástæðum oft og tíðum, verða hinar nýju reglur óhagstæðari en hinar eldri og að mínum dómi óréttlátari. En með hinum nýju reglum verður þó um það að ræða, að í ýmsum tilfellum verður nokkur hluti söluhagnaðar, sem fram kemur við sölu á fasteignum, sem menn hafa átt um nokkurt árabil, skattskyldur umfram það, sem verið hefur. Ég tel fyrir mitt leyti, að það kæmi vel til mála að taka upp reglur, sem ganga í þessa átt, en ég álít, að þá þurfi að ganga til verks af miklu meiri röggsemi en gert er í þeim till., sem liggja fyrir með þessu frv. Það er enginn vafi á því, að í okkar landi eru til ýmsar eignasölur, sem ég hygg, að flestum fyndist vera ástæða til að skattleggja að meira eða minna leyti, en ekki eru skattlagðar nú og ekki á að skattleggja samkv. þessu frv., þó að breytingar séu gerðar í þessum efnum. Við skulum t.d. taka lóðasölu. Til eru aðilar, sem eiga dýrmætar lóðir t.d. hér í Reykjavík og selja þær stundum með gífurlega miklum hagnaði - stundum svo að skiptir tugum milljóna í sambandi við sölu á einstökum lóðum. Það er ekki gert ráð fyrir því að taka þann hagnað til skattlagningar, sem þar væri um að ræða, en hins vegar er gert ráð fyrir því að skattleggja að vissum hluta þann hagnað, sem til félli reikningslega séð, ef um væri að ræða sölu á húsi, sem menn hefðu átt í fjögur ár. Ég álít, að þær reglur, sem settar eru upp í þessu frv., séu mjög hæpnar og það sé ekki ástæða til að taka þær upp, nema farið sé í það mjög gaumgæfilega að skattleggja yfirleitt söluhagnað af eignum, þar sem hann er alveg óumdeilanlega fyrir hendi. En því verður ekki neitað, að það er býsna erfitt að koma þeim reglum fyrir, svo að sanngjarnt sé, á slíkum verðbreytingatímum eins og hafa gengið hér yfir um alllangan tíma. Ég hef þá vikið hér nokkrum orðum að aðalbreytingunum, sem er að finna að mínum dómi í þessu skattamálafrv., og aðalröksemdin fyrir þeim er sem sé þessi, að það þurfi að létta sköttum af fyrirtækjum, en skattar einstaklinga verða að bíða, eins og þeir eru. Það er ekki tími til þess að taka upp þann hluta skattamálanna, sem snýr að sveitarfélögunum í landinu, en þar er þó um mjög verulega skattlagningu að ræða, en það þykir þurfa að lækka skatta á ýmsum félögum, eins og ég hef gert hér að umtalsefni. Það væri þá kannske fróðlegt í þessum efnum að líta á fyrirliggjandi tölur um það, hvaða skatt félög yfirleitt greiða í atvinnurekstri á Íslandi, eins og nú standa sakir. Hvernig er þessu háttað við skattlagningu? Og það mætti kannske minnast á einnig um leið, hvað einstaklingar í landinu borga í tekju- og eignarskatt. Ég hef fengið hér nokkrar upplýsingar frá yfirvöldum um þessi efni. Þessi tafla, sem ég hef hér fyrir framan mig, sýnir skattgreiðslur einstaklinga annars vegar og félaga hins vegar á árabilinu 1960–1970 eða á aðalstarfstíma núverandi ríkisstj. Árið 1960 greiddu öll félög í landinu, sem skatt greiða til ríkisins, rétt tæpar 30 millj. kr. eða 29.6 millj. kr. í tekjuskatt. Það sama ár greiddu einstaklingar í tekjuskatt - allir einstaklingar í landinu - 33.7 millj. kr. eða aðeins hærri upphæð en félögin, þetta var árið 1960 í upphafi viðreisnar. Hlutföllin voru þá þannig, að einstaklingar greiddu af tekjuskattinum 53.2%, en atvinnureksturinn 46.8%. En hvernig er þessu varið nú? Á árinu 1970 borga öll félög í landinu í tekjuskatt 152.1 millj. kr. eða 16.5% af öllum tekjuskattinum, en einstaklingarnir borga þá orðið 771.5 millj. kr. eða 83.5%. M.ö.o. hefur tekjuskattur félaga í landinu á þessu tímabili verið að lækka úr 46.8% niður í 16.5%, en tekjuskattur einstaklinga hefur verið að hækka úr 53.2% upp í 83.5%. En þó segja sjálfar tölurnar auðvitað miklu merkari sögu en nokkurn tíma prósentutalan í þessum efnum. Á þessu tímabili hefur tekjuskattur félaga í landinu rétt um það bil sexfaldazt, en tekjuskattur einstaklinganna í landinu er orðinn tuttugu og tvisvar sinnum hærri. Þar hefur orðið stígandi í, en þrátt fyrir þessa þróun segir hæstv. ríkisstj. nú, að allt sé í lagi með tekjuskattinn hjá einstaklingum - hann má eiga sig, það þarf ekki að endurskoða hann í bili, hann má liggja óbreyttur, en það er lífsnauðsyn að lækka skattinn enn meir á fyrirtækjum í landinu. Það er auðvitað enginn vafi á því, að hver sá, sem kynnti sér skattgreiðslur félaga á Íslandi og ber saman tekju- og eignarskattsgreiðslur félaga hér og í nágrannalöndunum og greiðslu þeirra til ríkisins í þessu formi, þ.e. í formi tekjuskatts og eignarskatts af heildartekjunum, sem ríkissjóður heimtar til sín á hverju ári, sannfærist um það, að félögin hér á landi borga sáralitla skatta, það er sannleikurinn í málinu - sáralitla skatta. Það var engin þörf á því - og er engin þörf á því að rífa upp skattareglurnar vegna félaga. Enda verður sannleikurinn í málinu sá, þegar litið er á heildina, að þær breyt., sem hér er um að ræða, munu ekki vega þungt. En það er auðvitað alveg rétt, að hverjar tuttugu, þrjátíu eða fjörutíu millj. kr., sem sparaðar verða í skattgreiðslum félaga - sá sparnaður kemur aðallega til nokkurra aðila, sem reka verzlun og skrifstofuhúsnæði eða leiguhúsnæði til almennings - geta orðið talsvert góðar fyrir þá, sem fá þetta í hendur og fá sína skatta gerða léttbærari. Það er vitanlega mesta fjarstæða að halda því fram, að það sé þörf á því að gera þessar skattalagabreytingar, sem hér er um að ræða, vegna EFTA-aðildar, eins og sagt er, til þess að atvinnureksturinn hér á Íslandi verði betur samkeppnisfær á erlendum mörkuðum. Allt slíkt er vitanlega hreinasta fjarstæða. Í fyrsta lagi er það nú svo, að þáttur þeirra, sem hér eiga að njóta, í útflutningi er ekki mikill. Þó að ég hafi sagt þetta um skattlagninguna almennt, þá er ekki þar með sagt, að atvinnurekstur á Íslandi yfirleitt borgi ekki talsvert mikið í skatta, þegar allt kemur saman. Hann borgar ekki mikið í tekjuskatt og ekki mikið í eignarskatt, en það er rétt, að það eru til óteljandi skattar í alls konar formi, sem liggja býsna þungt á atvinnurekstrinum í landinu og mjög misjafnlega. Það væri mikil þörf á því að taka skattamálin sem heild til athugunar, en þetta fikt, sem hér er verið að viðhafa í sambandi við tekju- og eignarskattinn í þá átt að lækka hann enn hjá þessum aðilum, er í rauninni ómerkilegt fikt. Enda var það býsna eftirtektarvert, að þegar fulltrúar helztu samtaka atvinnurekenda í landinu höfðu kynnt sér þetta frv. ríkisstj. og sendu fjhn. þessarar hv. d. umsögn sína um málið, þá kom það í ljós, að fulltrúar þessara samtaka atvinnurekenda, þ.e. Félags ísl. iðnrekenda, Landssambands iðnaðarmanna, Landssambands ísl. útvegsmanna, Verzlunarráðs Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands, komust að þeirri niðurstöðu eins og segir í þeirra bréfi, að að undangenginni athugun sé það samdóma álit þessara aðila, að fresta beri lögfestingu frv. í flestum atriðum, að því er tekur til þeirra ákvæða þess, er varða skattlagningu atvinnurekstrar. Þessir aðilar sáu það, að í sjálfu sér var hér ekki fyrir þá um merkilegt mál að ræða. Það gat verið svo fyrir nokkra einstaklinga, sem gætu þá sloppið við þá lágu skatta, sem þeir hafa greitt, en þessir fulltrúar samtaka atvinnurekenda bentu réttilega á það, að það væri nauðsynlegt að taka skattlagningarmálin fyrir sem heild, þ.e. skattgreiðslur til bæjar- og sveitarfélaga og skatta til ríkisins, bæði tekju- og eignarskatt og fjöldamarga aðra skatta, sem atvinnureksturinn verður að greiða. Það þyrfti auðvitað heldur ekki langt að fara, ef maður spyrði sjálfan sig miðað við þá reynslu, sem maður hefur fengið hér á hinu hv. Alþ. að undanförnu, hvort hér væri um einhverja verulega bót að ræða fyrir atvinnureksturinn í landinu almennt séð og hvort verið væri að létta af honum einhverjum fjárhæðum. Hvaðan ætlar þá hæstv. fjmrh. að fá tekjur í staðinn? Hann er vanur að minnast á það, ef eitthvað á af honum að taka, að hann vilji fá eitthvað annað í staðinn. En hann minnist ekki á nokkurn skapaðan hlut annan í staðinn. Ég hygg, að það stafi af því, að hér er ekki um neinar stórar fjárfúlgur að ræða í sjálfu sér, en stefnan, sem kemur fram í frv., er að mínum dómi röng, og það er verið að reyna að hygla þeim, sem sízt er ástæða til að hygla, en hins vegar eru afskiptin af skattamálum hinna, sem mestu máli skiptir þó að lita eftir með og öll yfirbyggingin hvílir á, ekki mikil í þessu frv. Það er enginn vafi á því, að sú stefna, sem fram hefur komið hjá hæstv. ríkisstj. í skattamálum almennt séð á undanförnum árum, er mjög fjandsamleg almennu launafólki í landinu. Sé gerður samanburður á skattlagningu ríkisins á árinu 1960, þegar ríkisstj. byrjaði að framkvæma sína efnahagsmálastefnu, og á skattheimtu ríkisins nú, kemur í ljós, að skattabyrðin hefur verið að færast í sívaxandi mæli af herðum þeirra, sem hafa haft hæstar tekjur í landinu, frá atvinnurekstrinum í landinu og yfir á herðar hins almenna launamanns og alveg sérstaklega yfir á herðar láglaunamannsins í landinu. Árið 1960 var heildarsöluskatturinn rétt um 440 millj. kr. Nú er hann kominn upp í 3400 millj. kr. - 3.4 milljarða. Það er búið á þessu tímabili að færa söluskattinn yfir á allar lífsnauðsynjar manna og láta á þann hátt láglaunamanninn í landinu borga til ríkissjóðs miklu meira hlutfallslega en hann gerði áður. Á sama tíma hefur átt sér stað nokkur lækkun á tollum, en nálega eingöngu á allra hæstu tollunum, þ.e. á þeim varningi, sem helzt varð yfirleitt flokkaður undir það að teljast til lúxus. Slíkir tollar hafa verið lækkaðir, en raunverulega hafa tollar á lífsnauðsynjum hækkað vegna þeirra verðsveiflna, sem átt hafa sér stað í landinu með gengislækkunum. Með stórfelldri hækkun á verði lífsnauðsynjanna hefur óbreyttur tollstigi raunverulega orkað þannig, að um hækkun hefur verið að ræða á þessum tollgreiðslum. Á þessu tímabili hafa líka nefskattar hækkað stórlega, t.d. lífeyrissjóðsgjald, gjald til almannatrygginga eða sjúkrasamlagsgjöld og önnur slík gjöld, sem nú eru orðin verulega tilfinnanleg fyrir tekjulágt fólk - og miklu tilfinnanlegra nú en áður. Ég hafði hér áður gert grein fyrir því, hvernig tilfærslan hefur átt sér stað í sambandi við tekju- og eignarskattinn. Tekju- og eignarskatturinn á hinu almenna launafólki hefur farið stórhækkandi á sama tíma sem tekju- og eignarskatturinn hefur raunverulega farið lækkandi jafnt og þétt hjá atvinnurekstrinum í landinu. Hér hefur verið um alveg ákveðna stefnu að ræða af hálfu ríkisstj. Hún hefur beinlínis stefnt að því að færa til skattabyrðina, og hún er enn að vinna að þessari stefnu sinni m.a. með þessu frv. Hún vill gera einstaka fyrirtækjum, sem t.d. eru sérstaklega stofnuð til gróðaöflunar, kleift að skjóta sér undan eðlilegri skattgreiðslu, og hún miðar að því að verðlauna hlutabréfaeigendur á sama tíma sem gjöldin munu halda áfram að hækka á almennu launafólki. Ég tel, að það hefði einmitt þurft nú að taka til endurskoðunar skattamálastefnuna sem heild, alla þætti skattamálanna - ekki aðeins reglurnar um tekju- og eignarskatt, því að það er vitanlega algjörlega ófullnægjandi endurskoðun á þessu máli, sem aðeins nær til þess þáttar. Ég skal koma hér að þeim aðalbrtt., sem ég flyt við frv. Ég vil fyrst segja það, að við Alþb.-menn styðjum till. um það, að þessu máli verði vísað frá. Við álítum, að það væri réttasta afgreiðslan, en vegna þess, að við vitum það, að það yrðu mjög litlar líkur til þess úr því, sem komið er, að ríkisstj. gefi sig í málinu - við reiknum með því, að málið haldi áfram - þá hef ég flutt hér nokkrar brtt. við frv. og skal nú gera grein fyrir þeim. Fyrsta brtt., sem ég flyt, er við 10. gr. frv., sem fjallar um 13. gr. l. sjálfra. Þar legg ég til, að bætt verði við 13. gr. l. nýjum staflið. En í þessari gr. eru taldar upp ýmsar tekjur eða greiðslur, sem skattþegnar fá, sem draga má frá skattskyldum tekjum, þ.e. tekjur, sem eiga að vera skattfrjálsar. Ég legg til, að bætt verði við staflið, sem er á þessa leið: „Allar bætur, sem greiddar eru samkv. l. um almannatryggingar, svo og atvinnuleysisbætur.“ Það er skoðun okkar, að það eigi ekki að leggja tekjuskatt á þær bætur, sem menn fá úr almannatryggingunum og heldur ekki á atvinnuleysisbætur. Þeir, sem fá einhverjar tekjur greiddar sem atvinnuleysisbætur, hafa auðvitað orðið fyrir allverulegum áföllum á árinu, og við teljum því, að það eigi ekki að skattleggja þessar tekjur sérstaklega. Önnur brtt. mín er við 13. gr. frv. og fjallar um breytingar á persónufrádrætti. Þar legg ég til, að persónufrádráttur fyrir einstakling hækki úr 80 þús. kr. í 156 þús. kr. Í frv. ríkisstj. er gert ráð fyrir því, að talan 80 þús. hækki upp í 134 þús. Þá legg ég einnig til, að persónufrádráttur hjóna hækki úr 112 þús. kr. í 220 þús. kr. Og einnig legg ég til, að í þeim tilvikum, sem hjón telja fram hvort í sínu lagi, þá fái þau leyfi til þess að draga frá tekjum sínum persónufrádrátt eins og um einstakling væri að ræða, en ekki hálfan hjónafrádrátt, eins og verið hefur. Í þessari till. er einnig lagt til, að frádráttur fyrir hvert barn verði 35 þús. kr. Og síðan er lagt til að hækka allverulega persónufrádrátt með börnum einstæðra foreldra. Till. mínar í þessum efnum eru við það miðaðar í aðalatriðum, að persónufrádrátturinn hækki nú í réttu hlutfalli við hækkun á framfærslukostnaði, sem orðið hefur, síðan þær grunntölur voru ákveðnar, sem í l. eru. En í frv. ríkisstj. er gert ráð fyrir því, að persónufrádrátturinn hækki nokkru minna en sem nemur hækkun á framfærslukostnaði á þessu tímabili. Þó er í mínum till. Lagt til að hækka bæði frádrátt með börnum almennt og eins sérstaklega frádrátt með börnum einstæðra foreldra talsvert miklu meira en sem þessari verðhækkun nemur. Þriðja brtt. mín er við 42. gr. l., en þar legg ég til, að tekin verði upp viðbót svo hljóðandi: „Auk þeirrar rannsóknar á skattframtölum, sem um er rætt í 2. og 3. mgr. þessarar gr., skal árlega gerð sérstök ítarleg rannsókn á skattframtölum, samkvæmt útdrætti, sem Hagstofa Íslands lætur gera. Lágmarkstala þeirra framtala, sem þannig eru dregin út, skal vera 10% af framtölum atvinnurekenda og 5% af framtölum annarra.“ Ég þarf ekki að gera grein fyrir þessari till. í löngu máli. Ég tel alveg sjálfsagt að slá því föstu í lögunum, að til viðbótar þeirri almennu athugun, sem á sér stað á skattstofnunum, fari fram sérstök ítarleg athugun á þeim framtölum, sem dregin eru út af Hagstofu Íslands eftir sérstökum reglum fyrst og fremst með það í huga, að slíkar reglur mundu veita stóraukið aðhald fyrir alla þá, sem telja fram. Fjórða till. mín er við 25. gr. frv., sem fjallar um 52. gr. l., en þar legg ég til, að verði bætt við nýjum tölulið, sem hljóði þannig: „Ef skattþegn hættir störfum eða hefur náð 70 ára aldri og sýnt þykir, að tekjur hans muni lækka verulega frá því, sem verið hefur.“ Hér er um það að ræða að veita skattayfirvöldum heimild til þess að lækka verulega skatt á þeim aðilum, sem sannanlega hafa hætt störfum eða hafa náð 70 ára aldri, og sýnt þykir, að tekjur lækki verulega hjá. Það er alkunna, að þeir aðilar, sem verða af ýmsum ástæðum að hætta störfum, eiga oft í miklum erfiðleikum með að greiða háa skatta frá árinu á undan, og ég tel, að það sé nauðsynlegt að setja reglur um það, að í öllum slíkum tilfellum sé heimild til að lækka skattana, þegar menn hætta að hafa nokkrar teljandi tekjur, og þetta gildi einnig um þá, sem orðnir eru 70 ára og eldri, og það þykir nokkurn veginn sannað mál, að tekjur þeirra muni lækka verulega. Fimmta og síðasta brtt. mín er svo við 26. gr. frv., en þar legg ég til, að skattvísitalan, sem orkar á persónufrádráttinn og þrep skattstigans, verði látin fylgja hreyfingum framfærsluvísitölunnar. Þessi atriði, sem ég hef hér flutt brtt. um, tel ég vera þess eðlis, að það sé í rauninni ekki stætt á öðru en að taka þessi atriði öll fyrir, ef á að gera hér breytingar á skattalögunum. Mér er þó ljóst, að hér hefði þurft að flytja brtt. um miklu fleiri atriði skattalaganna, en sé ekki ástæðu til þess að gera það hér a.m.k. á þessu stigi málsins. Ég skal svo láta lokið ræðu minni um málið. Eins og fram hefur komið í henni, erum við Alþb.-menn á móti frv. og teljum, að eðlilegast væri að vísa því frá og taka síðan skattamálin fyrir til gaumgæfilegrar endurskoðunar sem heild, en ekki aðeins þennan eina þátt, sem frv. fjallar um. En fáist það ekki fram að vísa málinu frá, þá teljum við þó, að miklu máli skipti að reyna að fá fram þær leiðréttingar, sem felast í þeim brtt., sem ég flyt og ég hel gert grein fyrir.



Herra forseti. Ég hafði nú ekki ætlað mér að kveðja mér hljóðs í sambandi við þetta mál, en sem ég var að koma inn í þingsalinn beint úr flugvél norðan úr landi, þá var hér í ræðustól frsm. meiri hl. fjhn. og var einmitt að gera að umtalsefni frv. um sérstakan skattfrádrátt aldraðra, sem við 2. þm. Reykn. fluttum í fyrra og höfum efnislega flutt að nýju í vetur í öðru frv. með öðrum efnisatriðum. Vegna þessara ummæla hv. frsm. þá langar mig til þess í örfáum orðum að minna á tilgang þessa frv., vegna þess að hann er nokkuð annar en kom fram í túlkun hv. þm. Það, sem var höfuðatriðið í sambandi við frv. okkar um hinn sérstaka skattfrádrátt aldraðra, var það, að slíkur frádráttur kæmi sjálfbjarga fólki að gagni því fólki, sem vill bjarga sér sjálft á ellidögunum. Það var höfuðmarkmiðið að styðja sjálfsbjargarhvöt aldraða fólksins og jafnframt að koma í veg fyrir ofsköttun aldraðs fólks, sem vinnur fyrir sér á almennum vinnumarkaði og hefur þess vegna nokkrar vinnutekjur - í raun og veru að koma í veg fyrir það, að gamalmenni, vinnufús gamalmenni, séu skattlögð fram á grafarbakkann - fram í andlátið. Þetta er það, sem ég vildi segja eða minna á í sambandi við þessa ræðu hv. frsm. meiri hl. n. Frsm. gerði mest úr því, að einhverjir óverðugir kynnu að hagnast á slíku ákvæði, sem þarna var gert ráð fyrir í þessu frv. okkar. En hann horfir alveg fram hjá því, að ákvæðið er til hagsbóta fyrir fjöldamarga eignalitla menn, sem vilja bjarga sér sjálfir. Hv. frsm. magnar upp ágalla, sem kynnu að leynast í frv., en hann reynir hins vegar ekki að gera sér grein fyrir kostum frv. eða höfuðmarkmiði þess. Hann virðist ekki gera sér grein fyrir því, að hér er um að ræða réttlætismál og sérstaka aðferð til þess að bæta kjör aldraða fólksins í landinu. Það er fyrst og fremst verið að reyna að koma til móts við það fólk, sem vinnur fyrir sér á almennum vinnumarkaði og hefur þar af leiðandi talsvert miklar tekjur, en er þó komið að lokum starfsævinnar í raun og veru. Og mér finnst það koma úr hörðustu átt, þegar hv. þm., sem sérstaklega þykjast vilja styðja einstaklinginn og einstaklingsframtakið, mæla gegn slíkri till., sem gengur í þá átt að styðja sjálfsbjargarhvöt manna, til að gera þeim kleift að standa sem lengst á eigin fótum. Einn hv. þm., frsm. 2. minni hl., hv. 4. þm. Austf., sagði áðan, að þetta frv. væri þannig, að höfuðtilgangur þess væri að ætla hlutabréfunum sérstakan persónufrádrátt. Þetta var mjög vel að orði komizt og lýsir í raun og veru inntaki þessa frv., en aftur á móti lifandi fólk nýtur lítillar náðar þeirra, sem samið hafa þetta frv. og þeirra, sem eru nú að tala fyrir því hér í hv, þd. Mig langar til, herra forseti, í lokin að lesa hér kafla úr Lesbók Morgunblaðsins frá því í janúarmánuði. Þar er grein eftir einn af ritstjórum Morgunblaðsins, Styrmi Gunnarsson, og þar kemur hann einmitt inn á þessi mál, sem ég hef reynt að gera hér að umtalsefni, þ.e. skattlagningu aldraða fólksins. Og ég vil með leyfi hæstv. forseta lesa stuttan kafla úr þessari grein. Styrmir segir í grein sinni: „Og annað atriði. Það fólk, sem komið er yfir sjötugt, hefur greitt skatta alla sína ævi eða a.m.k. hálfa öld eða rúmlega það. Erum við ekki betur stæðir en það, Íslendingar, að við þurfum að innheimta skatta af þessu fólki fram á grafarbakkann? Hvers vegna ekki að afnema alla skatta af fólki, sem komið er yfir sjötugt? Sjálfsagt verður sagt, að þá missi ríkið tekjur og megi ekki við því, en fróðlegt væri þá að vita, hver sá tekjumissir yrði.“ Þetta voru orð ritstjóra Morgunblaðsins um þetta efni. Ég hef þá leyft mér að kalla þann til vitnis, sem ég hygg, að hv. frsm. meiri hl. og jafnvel hæstv. ráðh., sem ber þetta frv. fram, muni taka nokkurt mark á, og ég geri ráð fyrir því, að þeir fái þá ástæðu til þess að hugleiða, hvort þessi hugmynd um sérstakan skattfrádrátt aldraðs fólks kunni ekki að fela í sér nokkurt réttlæti. Og skal ég ekki hafa um þetta fleiri orð.



Herra forseti. Við fulltrúar Framsfl., sem erum í 1. minni hl. fjhn., leggjum það til, að þessu frv. verði vísað frá með rökst. dagskrá. Rök okkar fyrir dagskránni eru fyrst og fremst þessi: 1) Heildarendurskoðun allra skattalaga er orðin mjög aðkallandi, og það er aðeins til að tefja fyrir henni að taka einn þátt skattalaganna út úr og afgreiða hann, en þetta frv. fjallar nær eingöngu um tekjuskatt og eignarskatt, sem leggjast á fyrirtæki. 2) Meginbreytingin í þessu frv. er að auðvelda aukna arðgreiðslu fyrirtækja og gera arðinn skattfrjálsan hjá hluthöfum. Þetta verður tvímælalaust til þess, að fyrirtækið safnar minna af eigin fé en ella. Við teljum þetta öfugt við það, sem ætti að vera, því að það skiptir miklu máli fyrir atvinnuvegina, að fyrirtækin geti safnað sem mestu af eigin fé. Auk þess mun þetta nýja fyrirkomulag ýta undir stofnun fjölmargra smáhlutafélaga, eins og atvinnurekendur hafa bent á í bréfi sínu til Alþ., en þar er tvímælalaust um mjög óheppilega þróun að ræða. 3) Það er algert ranglæti að veita hlutabréfaeigendum mikil hlunnindi á sama tíma og einstaklingum er neitað um sjálfsagða leiðréttingu á skattvísitölunni, en afleiðingar þess verða þær, að tekjur fólks með lág laun og miðlungstekjur verða skattlagðar eins og um hátekjur væri að ræða. Það er fyrst og fremst af þessum þremur meginástæðum, sem við leggjum til að þetta frv. verði afgr. með rökst. dagskrá. Ég vil láta það koma fram í þessu sambandi, að við teljum eðlilegt, að þetta þing afgreiði tvær breytingar á skattalögunum, sem liggja fyrir í öðrum frv. hér á hv. Alþ. Það er í fyrsta lagi um að ræða frv. á þskj. 34, þar sem lagt er til, að framfærsluvísitalan ráði því, hver skattvísitalan er, eða réttara sagt, að skattvísitalan fylgi framfærsluvísitölunni. Ef þetta yrði samþ., þá mundi það verða til þess, að frádráttur einstaklings hækkaði úr 134 þús. kr., eins og nú er gert ráð fyrir samkv. frv., í 156 þús. kr., frádráttur hjóna mundi hækka úr 188 þús. kr. í 220 þús. kr. og frádráttur vegna barns mundi fara úr 27 þús. kr. í 35 þús. kr. Auk þess mundu svo allir skattstigar breytast í samræmi við þetta og það valda nokkurri verulegrí lækkun á sköttum. Þá mundi þetta einnig valda hliðstæðum breytingum á frádrætti í sambandi við álagningu útsvara og einnig breyta útsvarsstiganum þannig, að af því mundi hljótast lækkun. Í öðru lagi teljum við, að það sé nauðsynlegt, að frv. á þskj. 198 nái fram að ganga, en efni þess er það, að allir fastafjármunir skuli fyrnast miðað við áætlaðan endingartíma þeirra. Þetta mundi að sjálfsögðu hafa þær afleiðingar, að fyrningar hjá fyrirtækjum og einstaklingum raunar líka mundu breytast talsvert frá því, sem nú er, og komast í eðlilegt horf, en vegna hinna miklu gengisfellinga, sem hér hafa orðið síðustu árin, þá hefur allur grundvöllur, sem fyrningarnar miðast við, meira og minna skekkzt. Við teljum, að þau frv., sem hér um ræðir, feli í raun og veru ekki í sér neinar breytingar á skattalögunum, heldur sé hér aðeins um leiðréttingar að ræða, sem nauðsynlegt er að gera vegna þeirrar dýrtíðar og verðbólguþróunar, sem hefur verið í landinu á undanförnum árum, en aftur á móti sé hér ekki um neinar grundvallarbreytingar að ræða, eins og eru í þessu frv. Mér finnst rétt að víkja að því, þegar ég fer að rekja röksemdirnar fyrir dagskrártill. okkar, hvernig að þessu máli hefur verið unnið. Ég held, að það séu fá mál, sem hafa legið hér fyrir hv. Alþ., sem hefur verið lögð í öllu meiri vinna, og eins og ég kem að síðar að sumu leyti, að ég held, vegna þess, að reynt hefur verið að fela þann raunverulega tilgang, sem er að baki þessu frv. En saga þessa máls er í upphafi sú, að hæstv. fjmrh. skipar sérstaka embættismannanefnd til að endurskoða og athuga skattamál fyrirtækja með tilliti til hugsanlegrar EFTA-aðildar. Þessi nefndarskipan átti sér stað 25. apríl 1969, og það verður ekki annað sagt, og ég skal fullkomlega viðurkenna það, að það var nauðsynlegt, að slík athugun færi fram á skattamálum fyrirtækja með tilliti til EFTA-aðildarinnar. Við þurftum að fá samanburð á því, hvort fyrirtæki hér borguðu svipaða skatta og fyrirtækin í EFTA-löndunum, sem við áttum að fara að keppa við, eða hvort skattaálögur væru hér miklu hærri og þess vegna þyrfti að gera breytingar á - a.m.k. til samræmis við það, sem ætti sér stað í umræddum löndum. Til þess að fá réttan samanburð í þessum efnum þyrfti að sjálfsögðu að gera athugun á öllum skattamálum fyrirtækjanna - ekki aðeins tekjuskattinum og eignarskattinum, sem er að verða tiltölulega léttbærasti skatturinn, sem lagður er á atvinnufyrirtækin, heldur á aðstöðugjöldum, útsvörum, framlögum og greiðslum til trygginga og annarra opinberra stofnana, í byggingarsjóð, í Iðnlánasjóð, í Stofnlánasjóð Íandbúnaðarins o. s. frv. Það þurfti sem sé til þess að fá réttan samanburð í þessum efnum að fara fram heildarúttekt á því, hve háir skattarnir væru, sem fyrirtækið raunverulega greiddi, og eins og ég sagði áðan, upplýsist það ekki nema að litlu leyti með því að taka tekju- og eignarskattinn einan til meðferðar, vegna þess að hann er orðinn tiltölulega lítill hluti af þeim sköttum, sem fyrirtækin greiða. En af einhverjum ástæðum fór aldrei fram nein slík úttekt hjá embættismannanefndinni. Ég hef a.m.k. ekki séð, að það liggi fyrir nokkur heildarúttekt, sem embættismannanefndin hefur gert á því, hverjir þeir skattar eru samanlagðir, sem fyrirtækin raunverulega greiða. Ég held, að nefndin hafi algerlega vanrækt að vinna sín verk samkvæmt þessu. Og þess vegna liggja ekki fyrir af hennar hálfu nema fullyrðingar um það, að skattaálögur séu sennilega ekki hærri hjá fyrirtækjum hér en í hinum EFTA-löndunum, en engin raunhæf rannsókn hefur enn farið fram á þessu. Nefndin lét sem sé ekki fara fram athugun á öðrum þætti þessara mála en þeim þætti, sem laut að tekju- og eignarskattinum. Um þetta efni var lagt fram frv. á síðasta þingi, sem nefndin hafði samið, og bersýnilega hafði verið lögð mikil vinna í að semja það. Samkvæmt ósk hæstv. fjmrh. var það lagt fram af fjhn. Nd. án þess, að nefndin tæki nokkra sérstaka afstöðu til málsins, en það mun þá ekki hafa legið fyrir, að það hafi verið samkomulag um málið í ríkisstj., og þess vegna var ákveðið að hafa þessa vinnuaðferð. Þegar nefndin fór svo að athuga málið og atvinnurekendur fóru að kynna sér það, þá virtist það vera sameiginlegt álit, ég held, eiginlega allra aðila, jafnvel fjmrh. líka, að það væri rétt að láta þetta mál daga uppi og afgreiða ekki nema einn þátt þess, sem var tekinn út úr og fluttur í sérstöku frv.  Hæstv. viðskrh. mun hafa komizt að raun um það, að eftir þær undirtektir, sem þetta mál fékk á Alþ., væri rétt að vinna að málinu með talsvert öðrum hætti en að taka þennan eina þátt út úr, tekju- og eignarskatt fyrirtækjanna - sem sé vinna að málinu á breiðari grundvelli. Og þess vegna skrifaði hann embættismannanefndinni nýtt bréf, sem er dagsett 14. mal 1970, þar sem hann leggur fyrir nefndina, að hún ljúki verkefni því, sem henni var falið með erindisbréfinu frá 25. apríl Í969, en jafnframt er henni falið að framkvæma heildarathugun á skattalögunum með það markmið annars vegar í huga að gera skattkerfið sem einfaldast og hins vegar að gera þær breytingar á ákvæðum l. um tekju- og eignarskatt varðandi skatt einstaklinga, er nefndin telur sanngjarnar og eðlilegar. Hér var eiginlega starf nefndarinnar fært yfir á alveg réttan grundvöll. Nú átti það ekki lengur að beinast eingöngu að því að fjalla um tekjuskatt og eignarskatt fyrirtækja, heldur átti að fara fram almenn athugun á öllum skattamálum fyrirtækja og ekki aðeins á öllum skattamálum fyrirtækja, heldur einstaklinganna líka, og í framhaldi af því átti að liggja fyrir heildarniðurstaða af slíkri allsherjarendurskoðun. En þrátt fyrir það, þó að hæstv. ráðh. gæfi nefndinni þessi fyrirmæli, þá held ég, að megi fullyrða það, að þeim hefur verið að sáralitlu eða engu sinnt. Allt starf nefndarinnar, sem mér er kunnugt um, að hefur verið mjög mikið, hefur beinzt að þessu eina máli, athugun á tekjuskatti og eignarskatti fyrirtækja. Og nefndin fór yfir það frv., sem hún hafði samið í fyrra og lagt var fram á Alþ. þá, og komst að þeirri niðurstöðu, að það þyrfti að gera á því stórar breytingar - mjög veigamiklar breytingar - og samdi nýtt frv. samkv. því, og það er það frv., sem hér er nú til umr., sem er mjög verulega breytt frá því, sem frv. í fyrra var. Það er kunnugt, hvaða undirtektir þetta nýja frv. fékk, t.d. hjá atvinnurekendum. Það var sent þeim sérstaklega til athugunar, og það er alveg auðséð, að þeir hafa vaknað við vondan draum, þegar þeir fengu þetta mál til athugunar, því að þeir hafa að sjálfsögðu búizt við því samkv. öllu því, sem var á undan gengið, og því, sem var búið að lofa og tala um, að hér væri um að ræða heildarathugun á öllum skattamálum fyrirtækja og einstaklinga líka og þess vegna fengju fyrirtækin glöggar upplýsingar um það, hvernig þau mundu raunverulega standa gagnvart sköttum, opinberum sköttum, eftir að slík heildarendurskoðun hefði farið fram, og breytingar á skattalögunum yrðu. í samræmi við það. En í staðinn er hér fjallað um tekju- og eignarskattinn einan, sem eins og kom fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns, er ekki nema tiltölulega lítill hluti af því, sem fyrirtækin greiða í skatta, og þess vegna skiptir það fyrirtækin miklu meira máli, að athugaðir séu, endurskoðaðir og samræmdir aðrir skattar en þessir. Það voru líka fyrstu viðbrögð atvinnurekendasamtakanna í bréfi, sem þau sendu fjhn. og dags. er 25. febr. 197Í, að leggja til, að málinu yrði frestað - frv. yrði frestað og heildarendurskoðun skattamálanna látin fara fram. Í þessu bréfi atvinnurekenda segir svo, með Íeyfi hæstv. forseta: Samtökin telja nauðsyn á, að endurskoðun l. um tekjuskatt og eignarskatt og l. um tekjustofna sveitarfélaga fylgist að. Frá sjónarmiði fyrirtækisins eru tekjuútsvör og tekjuskattur raunar sami skatturinn, en ráðstöfunin aðeins misjöfn. Þetta mál tengist þá spurningunni um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og á hvern hátt fullnægja eigi tekjuþörf þeirra síðarnefndu. Það snertir svo aftur álögur aðstöðugjalda og fasteignaskatta, en þessi gjöld til sveitarfélaganna skipta fyrirtæki almennt miklu meira máli en tekjuskattur til ríkissjóðs. Er því lagt til, að málið verði afgreitt í einni heild. Þá er á það bent, að aðalákvæðum frv. er ekki ætlað að koma til framkvæmda fyrr en við álagningu á árinu 1972. Sýnist því ekki brýn nauðsyn að ljúka afgreiðslu þess á því Alþ., sem nú situr. Hér liggur fyrir alveg skýr yfirlýsing frá samtökum atvinnurekenda um það, að þau óski ekki eftir því, að frv. nái fram að ganga í því formi, að eingöngu sé fjallað um tekju- og eignarskattinn, heldur séu öll skattamál þeirra íhuguð í heild og skattalögum breytt samkv. þeirri niðurstöðu, sem sú endurskoðun kann að leiða til. Og það er náttúrlega ákaflega heilbrigð og eðlileg afstaða hjá atvinnurekendum að fara fram á þetta. Það hefur einnig ráðið miklu um þá afstöðu atvinnurekenda að óska eftir, að málið nái ekki fram að ganga, að þeim er ljóst, að margar þær breytingar, sem frv. gerir ráð fyrir, gengju beinlínis gegn hagsmunum atvinnurekstrarins og þess vegna yrði það óheppilegt fyrir hann, að frv. næði fram að ganga. Sérstaklega eru það höfuðatriðin í frv., sem eru áreiðanlega óhagstæð hagsmunum atvinnurekstrarins. En þegar búið er að klæða frv. úr öllum þeim miklu umbúðum, sem það er í, og fjarlægja ýmsar breytingar, sem ekki eru reyndar margar, heldur aðallega smávægilegar, sem í því eru, þá er það raunverulega þrennt, sem má telja, að séu meginatriðin. Það er í fyrsta lagi það, að það er lagt til að leggja niður hinn skattfrjálsa varasjóð, sem hefur hingað til verið bezta leiðin fyrir fyrirtækin til að safna eigin fé. Í öðru lagi á að koma í stað hans arðjöfnunarsjóður, sem fyrst og fremst hefur það takmark að auðvelda fyrirtækjunum að greiða út meiri arð en átt hefur sér stað fram að þessu. Loks er það, að eðli frv. er svo að gera arð af bréfum skattfrjálsan að mjög verulegu marki. Þessi meginatriði frv. hljóta að leiða til þess, að það safnast miklu minna eigið fé hjá fyrirtækjunum en ella mundi vera. Þegar hlutabréfaeigendur fá skattfrjálsan arð, munu þeir að sjálfsögðu leggja á það megináherzlu, að félögin greiði sem mest af hagnaði í arð, og það er auðveldað að gera þetta með arðjöfnunarsjóðsfyrirkomulaginu. Það er hins vegar látið skína í það, að þetta skattfrelsi á hlutabréfaarði muni verða til þess, að menn kaupi frekar hlutabréf í félögunum og eigið fé þeirra aukist á þann hátt, en það er enginn kominn til með að segja það, að svo verði. Og það er heldur enginn kominn til með að segja það, að hlutafélögin opni sig nokkuð frekar af þessum ástæðum. Það er miklu meiri ástæða til að halda, að hlutabréfaeigendur reyni að halda félögunum lokuðum, eftir að farið er að veita skattfrjálsan arð af hlutabréfum. Jafnframt er sú mikla hætta, sem atvinnurekendur benda á í bréfi sínu, að þetta fyrirkomulag geti leitt til þess, að alls konar atvinnurekstur, sem er rekinn af einstaklingum nú sem einstaklingsrekstur, breyti um það form og menn taki upp hlutafélagafyrirkomulagið til þess að ná í þennan skattfrjálsa arð. Það er t.d., eftir að búið er að samþykkja frv. eins og þetta, þ.e. þessi ákvæði þess, orðið hagsmunamál fyrir bóndann að breyta sínum rekstri í hlutafélög, vegna þess að hann getur þá gert svo og svo mikið af sínum tekjum skattfrjálsar með því að reikna sér þær sem arð af hlutabréfum. Og búast má við því, að ótalmörg smáfyrirtæki, sem nú eru rekin sem einstaklingsfyrirtæki, breyti sínu rekstrarfyrirkomulagi og verði hlutafélag vegna þessara ákvæða. Þannig er hætta á því, að það rísi upp fjöldi smárra hlutafélaga, og það er áreiðanlega óhagstæð og óheppileg þróun fyrir atvinnulífið í landinu. En þetta er ein hættan, sem fyrir þessu. Önnur meginhætta, sem stafar af þessum ákvæðum, er þó sú, að með því að fella varasjóðinn niður og láta arðjöfnunarsjóðsfyrirkomulagið koma í staðinn og skattfrelsi á hlutabréfaarðinum þá sogist mikið fé út úr fyrirtækjunum, sem annars hefði færzt þar í varasjóð. Þess vegna er það ákaflega einkennilegt, að t.d. flokkur eins og Sjálfstfl., sem hvað eftir annað hefur verið að prédika það, að það væri nauðsynlegt, að félögin gætu safnað sem mestu af eigin fé, skuli beita sér fyrir þeim breytingum að fella varasjóðina niður og láta arðjöfnunarsjóðina og skattfrelsi hlutabréfaarðsins koma í staðinn. En á þessu er þó einföld skýring, og hún er sú, að þegar til kastanna kemur, þá eru það ekki þeir, sem bera hag atvinnuveganna sérstaklega fyrir brjósti, sem ráða Sjálfstfl. og hafa mest að segja þar. Það eru hinir, sem eiga hlutabréfin, og þeir hafa margir allt annarra hagsmuna að gæta en hinir, sem eiga að stjórna atvinnufyrirtækjunum. Þess vegna held ég, að afstaða t.d. margra sjálfstæðismanna til þessa máls sé sú, að þeir, sem eru í sjálfum atvinnurekstrinum, þeir, sem eiga að stjórna fyrirtækjunum, og þeir, sem eiga að sjá um það, að það sé sæmilegt fjármagn í þeim, eru á móti þessari breytingu. Hins vegar eru hinir, sem eru einhvers staðar úti í bæ, koma ekkert nálægt rekstrinum, en eiga bréfin og vilja fá sem mestan arð af þeim; það eru þeir, sem knýja þessar breytingar fram. Og það sést þess vegna glöggt af þessu, hvaða öfl það eru, sem í raun og veru ráða mestu í Sjálfstfl. Eftir að þessi mótmæli atvinnurekenda komu fram, var talsvert fjaðrafok í herbúðum stjórnarinnar og - ég held - ekki sízt í herbúðum Sjálfstfl. Þá var byrjað á því í þriðja sinn að semja þetta frv. upp. Og nú liggja fyrir brtt. frá meiri hl. fjhn., sem eru að mörgu leyti alveg nýtt frv. Þetta er eiginlega þriðja frv. þess eðlis, sem hér liggur fyrir. Ég man ekki eftir því, að síðan ég kom á þing - og ég fylgdist nú talsvert með þingstörfum hér áður –hafi ég nokkurn tíma séð þskj., þar sem brtt. hafa tekið einar 11 síður eins og þær brtt., sem meiri hl. fjhn. hefur lagt fram að þessu sinni. Og það er vegna þess, að það er eiginlega búið að gerbreyta að mörgu leyti frv. frá því, sem áður var, en því miður eru þessar breytingar, sem hafa verið gerðar á frv., fyrst og fremst varðandi ýmis aukaatriði þess, en aðalatriðin standa hins vegar áfram. Arðjöfnunarsjóðsfyrirkomulagið á að haldast áfram, og hlutabréfaarðurinn á að vera skattfrjáls. Það hefur þess vegna í raun og veru þrátt fyrir alla þessa löngu brtt. ekki verið gengið til móts við hina raunverulegu hagsmuni atvinnurekstrarins, vegna þess að hagsmunir hlutabréfaeigendanna hafa verið látnir sitja í fyrirrúmi. Það sýnir enn sem fyrr, eins og ég er búinn að nefna hér, að þeir, sem mega sín mest í Sjálfstfl. og þar af leiðandi líka í Alþfl., sem er nú ekki annað en eins konar diskur Sjálfstfl., eru ekki sömu mennirnir og þeir, sem standa í sjálfum atvinnurekstrinum, stjórna fyrirtækjunum og vilja hafa sem mest eigið fé í fyrirtækjunum; það eru hluthafarnir úti í bæ, hinir fjársterku hluthafar úti í bæ, sem hvergi koma nálægt rekstrinum, en heimta að fá sem mestan arð af honum, sem hafa hér fengið að móta stefnuna. Þetta skýrist líka enn betur, þegar það er tekið til athugunar, að í sambandi við þessa athugun er alveg sleppt öllum öðrum skattamálum atvinnuveganna en þessu eina. Því er sleppt að fást nokkuð við aðstöðugjöldin, því er sleppt að taka fasteignaskattana til athugunar, því er sleppt að taka útsvörin til athugunar, því er sleppt að taka iðnlánasjóðsgjaldið til athugunar, því er sleppt að taka til athugunar það, sem bændur greiða í stofnlánasjóði, því er sleppt, sem atvinnuvegirnir greiða í byggingarsjóðinn og íbúðarlánasjóðinn, og það er sleppt einum 20–30 sköttum öðrum, sem atvinnuvegirnir verða að greiða. Það er ekki hróflað við neinu af þessu. Það er bara tekið fyrir þetta eina mál, tekju- og eignarskatturinn, sem er að verða einna minnst tilfinnanlegur af sköttunum, sem atvinnufyrirtækin greiða, og það stafar eingöngu af því, að það er ekki verið að breyta þessum skattalögum atvinnurekstrinum í hag. Það er verið að breyta þeim til hagsbóta fyrir þá menn, sem eiga fyrirtækin, hlutabréfaeigendurna, sem sitja úti í bæ, og koma ekki nálægt atvinnurekstrinum, og það er verið að stuðla að því með þessu, að eigið fé í fyrirtækjunum safnist miklu síður fyrir en hefur verið fram að þessu, þegar um skattfrjálsan varasjóð hefur verið að ræða, og því er þetta frv. beinlínis atvinnurekstrinum í óhag. Það kunna einhverjir að segja, að það hafi verið komið á vissan hátt til móts við sjónarmið atvinnurekstrarins í brtt. meiri hl. vegna þess, að nú eiga fyrirtækin að geta valið á milli þess að hafa skattfrjálsan varasjóð samkv. núgildandi l. eða arðjöfnunarsjóð samkv. því, sem gert er ráð fyrir í frv. En það er bara einn böggull látinn fylgja skammrifi, sem verður til þess, að varasjóðsleiðin verður allt of lítið notuð, og hann er sá, að þeir hlutabréfaeigendur, sem eiga hlutabréf í félagi, sem hefur varasjóð, fá arðinn ekki skattfrjálsan. Aftur á móti fá þeir hlutabréfaeigendur, sem eru í félagi, sem hefur arðjöfnunarsjóð, arðinn skattfrjálsan. Þetta verður að sjálfsögðu til þess, að hlutabréfaeigendur knýja á um það, að það verði yfirleitt farin arðjöfnunarsjóðsleiðin. Fleiri og fleiri hlutafélög munu fara inn á þá braut, og það leiðir óhjákvæmilega til þess, að eigið fé, sem safnast fyrir hjá fyrirtækjunum, verður miklu minna en ella, því að arðjöfnunarsjóðnum er fyrst og fremst ætlað það hlutverk að greiðast allur sem arður. Þess vegna er það, að framlag í arðjöfnunarsjóð á að vera skattskylt að 5 árum liðnum, ef það verður ekki greitt út í arð. Ég er alveg sannfærður um það, að hér er stigið rangt spor vegna þess, að hefði Alþ. rétta íhlutun í þessu máli, þá ætti það að stuðla að því, að það safnaðist meira eigið fé hjá fyrirtækjunum, og það væri kannske miklu skynsamlegra að ganga í þá átt að gera varasjóðinn enn þá sterkari en hann nú er. En þetta nýja fyrirkomulag, arðjöfnunarsjóðurinn og skattfrjáls hlutabréfaarður, verður til þess, að það fé, sem lagt hefur verið í varasjóðina fram að þessu, verður greitt út sem arður að mestu eða öllu leyti og eigið fé fyrirtækjanna minnkar sem því svarar. Það er sem sé, eins og ég hef áður vikið að, að í stað þessa á að koma svo og svo mikil sala á hlutabréfum, en ég hef mjög takmarkaða trú á því, að svo verði, sökum þess m.a., að í t.d. - við skulum segja - hlutafélögum, sem gefa sæmilegan arð af sér, hafa hlutabréfaeigendur ekki áhuga á því að bjóða út hlutabréf. Og þetta sást t.d. á því, að þegar fulltrúar atvinnurekenda voru að ræða við embættismannanefndina um breytingar á þessu frv., þá lögðu þeir til, að það ákvæði yrði sett í frv., að skattfrelsi á hlutabréfaarði skyldi aðeins ná til þeirra félaga, sem seldu bréf sín á opnu kaupþingi - til félaga, sem höfðu hlutabréf sín til sölu, eins og viðgengst viða annars staðar. Þetta hefur ríkisstj. ekki viljað fallast á. Og það er vegna þess, að hún vill ekki fara þá leið, að hlutafélögin séu opin eins og þau væru með þessum hætti. Þess vegna var þessi till. atvinnurekenda lögð til hliðar. En það væri óneitanlega veruleg breyting í rétta átt, ef það væri gert að skilyrði fyrir skattfrelsinu, að þau félög eða hluti af þeim félögum, sem nytu þess, hefðu sín bréf stöðugt til sölu á opnum markaði. Þá gætu þeir, sem vildu, haft aðgang að því að kaupa þau, en á þessa till. atvinnurekenda vildi ríkisstj. ekki fallast, eða þeir menn, sem vinna fyrir hana, og þess vegna er hætt við því, að hlutafélögin verði áfram lokuð. Og því meiri arður, sem verður af rekstri þeirra, því meiri líkur eru til þess, að hlutabréfaeigendur vinni að því, að þau verði lokuð og bréfin fáist ekki til sölu á frjálsum markaði. Það er skoðun okkar, sem stöndum að þessu áliti minni hl., að það sé rangt og óheppilegt að taka til meðferðar einn þátt skattamálanna, heldur sé það mjög mikilvægt, að þau séu endurskoðuð í einni heild, og það er ein ástæðan til þess, að við leggjum fram þá brtt., sem hér liggur fyrir. Önnur ástæðan er svo sú, eins og ég hef verið að færa rök að, að þessi breyting hlýtur að stuðla að því, að miklu minna eigið fé safnast hjá fyrirtækjunum en ella. En nú kem ég að þriðju ástæðunni, sem er ekki síður þung á metaskálunum, og hún er sú, að það er fyllsta ranglæti að veita hlutabréfaeigendum það skattfrelsi, sem felst í þessu frv. eða þessum breytingatill., á sama tíma og fyrirsjáanlegt er, að skattvísitölunni verður beitt þannig, að láglaunamenn verða að greiða mjög háa skatta. Ég held, að það sé rétt að rekja þetta mál þannig að rifja upp þau loforð, sem hæstv. ríkisstj. gaf, þegar hún kom til valda. Það var rétt eftir, að hún kom til valda á árinu 1960, og þá var það loforð hennar, að almennar launatekjur skyldu undanþegnar tekjuskatti. Ég held, að ég hafi þá ágætu bók einhvers staðar, þar sem þetta loforð er að finna, en ég tel, að það sé óþarft að fletta upp á því hér, því að öllum þm. og hæstv. fjmrh. er kunnugt um það ákvæði. Nú var hæstv. ráðh. að reyna að færa rök að því við 1. umr. þessa máls, að eins og hann beitti skattvísitölunni núna fullnægði hún alveg þessu atriði, að almennar launatekjur væru undanþegnar tekjuskatti, og hann komst að þessari niðurstöðu á þann hátt, að hann hafði látið Efnahagsstofnunina reikna út, hvað verkamaður í Dagsbrún hefði átt að hafa á síðasta ári samkv. 1. taxta Dagsbrúnar og með 15% yfirvinnu til viðbótar. Það, sem kom út, var 192–193 þús. kr., og svo sagði ráðherrann, að samkv. skattvísitölunni, sem við erum búnir að ákveða og er í þessu frv., þá eiga hjón að fá frádrátt, sem nemur 188 þús. kr., svo að það vantar ekki nema 4 þús. kr. á það, að almennar launatekjur séu undanþegnar tekjuskatti, og þannig sé alveg staðið við það loforð, sem ríkisstj. og stjórnarflokkarnir hafa gefið. En nú vill svo til, að það eru aðrir hæstv. ráðh., sem hafa látið reikna út fyrir sig, hverjar hefðu verið atvinnutekjur verkamanna og launamanna á síðasta ári og hverjar væru almennar launatekjur, og þeir hafa látið gera þessa útreikninga með tilliti til þess að geta sýnt fram á það, að kaupgeta almennings hefði verið sem mest. Þetta eru þeir hæstv. viðskrh. og hæstv. landbrh. Þeir hafa báðir birt tölur um það, hverjar hafi verið almennar launatekjur í landinu 1970. Ég hef þær tölur því miður ekki við hendina, en hæstv. fjmrh. getur áreiðanlega útvegað þær. En ég get fullvissað hann um það, að þessar tölur, sem þeir eru með, landbrh. og viðskrh., um það, hverjar hafa verið almennar launatekjur á síðasta ári, eru sennilega um það bil helmingi hærri en þessi upphæð eða meira og samkv. þeim þyrfti skattvísitalan að hækka æðimikið eða skattfrádrátturinn, ef það ætti að fullnægja því loforði ríkisstj. að undanþiggja almennar launatekjur tekjuskatti. Ég skal ekkert fullyrða um það, hvort þessar tölur landbrh. og viðskrh. séu réttar. Ég er hálfhræddur um það, að ekki sé mikið að marka þessar mismunandi tölur, sem ráðh. eru alltaf að birta öðru hverju eftir því, hvort þeir þurfa að miða almennar launatekjur við skattvísitöluna eða hvort þeir þurfa að vera að sýna fram á það, að verkamenn hafi svo og svo góð kjör. En hitt er áreiðanlega víst, að almennar launatekjur á s.l. ári hafa sem betur fer verið talsvert miklu hærri en 192 þús. kr., þó að það séu þær tekjur, sem verkamenn hafi fengið miðað við lægsta taxta og miklu minni eftirvinnu og aukavinnu en þeir hafa haft. Mér finnst það mjög líklegt eftir þeim upplýsingum, sem ég hef haft, að það væri ekki óeðlilegt að tala um það, að almennar launatekjur hafi á síðasta ári verið í kringum svona 350 þús. kr. eða um það bil og jafnvel kannske hærri en það - um það þori ég ekki að fullyrða. En það er alveg víst, að verði skattfrádrátturinn ekki hærri en hann er ákveðinn í frv., 134 þús. kr. fyrir einstakling og 188 þús. kr. fyrir hjón, þá lenda langflestir launþegar í því á þessu ári vegna þeirra kauphækkana, sem þeir fengu á síðasta ári, að greiða stórhækkaða skatta. Og þetta skýrist líka nokkuð fyrir mönnum, ef þeir lesa þær brtt., sem liggja hér fyrir frá hv. fjhn. Þar er lagt til, að sú breyting komist á, að skattskrár skuli ekki lagðar fram fyrr en 20. júní. Samkv. núgildandi lögum á að leggja skattskrár fram fyrir 1. júní. Það er skiljanlegt, að ríkisstj. kæri sig ekki neitt um það, að menn séu búnir að sjá skattskrána fyrir 13. júní, þegar kosningar fara fram. Ástæðan til þessara breytinga er einfaldlega sú, að ríkisstj. vill ekki láta það sjást, hverjir skattarnir verða samkv. þeirri skattvísitölu, sem hún hefur ákveðið. Með því að beita skattvísitölunni, eins og hæstv. ríkisstj. hefur gert, þá stefnir hún að stórfelldri skattahækkun á þessu ári. Og það er að sjálfsögðu - það þarf ekki að færa nein rök að því, það liggur svo í augum uppi - hið fullkomnasta ranglæti, sem hægt er að hugsa sér, að ætla að veita hlutabréfaeigendum, sem yfirleitt tilheyra efnaðri stétt þjóðfélagsins, mjög veruleg skattfríðindi, meðan skattvísitölunni er þannig beitt, að skattar á lágtekjufólki hljóta að stórhækka. Þess vegna getur enginn maður, sem er sæmilega sanngjarn, átt sinn þátt í því að samþykkja frv., eins og það er. Ég sakna þess, að hæstv. viðskrh. skuli ekki vera hér viðstaddur, en hann var nýlega á einhverjum fundi - ég man ekki hvar - að lýsa yfir því, að það væri áreiðanlega hægt að gera skattalögin miklu heilbrigðari og sanngjarnari en þau eru nú. Er það skoðun viðskrh. og hans flokks, að það sé leiðin til að gera skattalögin heilbrigðari og sanngjarnari að veita hlutabréfaeigendum stórfelld skattfríðindi á sama tíma og skattvísitalan er raunverulega fölsuð til þess að hækka skatta á lágtekjufólki? Ég leyfi mér að kalla það hreina fölsun, þegar skattvísitalan er ekki ákveðin nema 168 stig, en ætti að vera 196 stig - ef fylgt hefði verið framfærsluvísitölu, eins og ætti að gera og alþm. hefðu raunar átt að gera, þó að það hafi verið gengið þannig frá því í seinustu skattalögum, að fjmrh. eigi að ákveða vísitöluna að fengnum till. vissra aðila. Það vill nú svo vel til, að þeir hæstv. ráðh., sem ráða kannske mestu hér á hæstv. Alþ. a.m.k. um þessi mál, hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., fluttu einu sinni frv., þegar þeir voru ungir þm. Það frv. fjallaði að vísu um breytingar á skattalögum og hét frv. um lækkun skatta á lágtekjum eða eitthvað þess háttar, og aðalefni þess frv. var að taka upp það fyrirkomulag, að skattar hækkuðu eða lækkuðu í samræmi við framfærsluvísitöluna, sem þá að vísu var kölluð líka kaupgjaldsvísitala, en var raunar eitt og hið sama. Og þeir bentu réttilega á það, að væru skattstigarnir og frádrættirnir ekki látnir hækka eða lækka til samræmis við verðlagið í landinu, þá lentu menn oft í hinum hæstu sköttum, án þess að rauntekjurnar hefðu nokkuð verulega aukizt eða hækkað, sökum þess að kaupið eða tekjurnar höfðu hækkað í krónutölu, og þess vegna töldu þeir alveg sjálfsagt, að breyting eins og þessi yrði gerð. Ég verð að segja það, að mér finnst það næstum sorglegt að sjá þessa ágætu ráðh. troða þannig á sínum góðu og gömlu æskuhugsjónum, því að þetta var meðal fyrstu mála, sem þeir fluttu hér á Alþ. sem ungir þm. En þó finnst mér það samt enn þá furðulegra, að Alþfl., sem hefur talið sig eiga að gæta hagsmuna láglaunafólksins og alþýðustéttanna, skuli veita stuðning sinn til þess að láta skattalöggjöfina þróast í þessa átt. Ég hef satt að segja ekki viljað trúa því á þingi í vetur, að þetta frv. næði fram að ganga, því að ég hef eiginlega haft enn þá trú á Alþfl. og talið, að hann myndi þó enn þá það mikið eftir sínum gömlu stefnumálum, að hann mundi ekki taka þátt í því að stórauka skattfríðindi hlutabréfaeigenda á sama tíma og búið er að láglaunafólki, eins og gert er, með því að beita skattvísitölunni á þann veg, sem ríkisstj. ætlar sér að gera núna. Ég vil vænta þess fram á síðustu stund, að það komi einhver mótspyrna fram af hálfu Alþfl. gegn þessu og þetta verði ekki látið viðgangast, nema einhver stórfelld leiðrétting fáist á skattvísitölunni, því að hvað launþegana snertir, þá er það a.m.k. allt annar blær á því, ef málið næði fram að ganga með þeim hætti. Eftir stæði eigi að síður hitt, að frv. væri jafnskaðlegt fyrir atvinnureksturinn eða sú breyting, sem í því felst, vegna þess að það stuðlar að því, að eigið fé hans hlýtur að dragast verulega saman, þar sem arðgreiðslur koma til með að aukast stórlega úr fyrirtækjunum. Vegna þess að ég og meðnefndarmaður minn, sem stendur að þessu nál., leggjum það til, að málinu verði vísað frá með rökst. dagskrá, þá sé ég ekki ástæðu til þess að ræða á þessu stigi um einstök atriði í brtt. meiri hl. Ég tel, að þó að ýmsum minni háttar atriðum sé breytt þar til bóta, þá séu aðalatriði frv. jafnóhagstæð og áður og þess vegna eigi að vísa þessu frv. frá með rökst. dagskrá, eins og gert er í nál. okkar. En það, sem ég vildi nú segja að síðustu, er það, að ég vildi eiginlega vona, að beztu öflin í Sjálfstfl. og beztu öflin í Alþfl. sameinuðust um það að lokum að stöðva þetta frv., en þegar ég nefni beztu öflin í Sjálfstfl. í sambandi við þetta mál, þá á ég eiginlega við þá menn, sem standa mitt í sjálfum atvinnurekstrinum - atvinnurekendurna, sem finna það manna bezt, hve mikilvægt það er, að fyrirtækið geti safnað eigin fé og byggt upp eigin sjóði. Ég tel það alveg víst, að þessir menn hljóti að lita svo á, að það sé miklu betra fyrir fyrirtækin að byggja upp skattfrjálsa varasjóði en stofna arðjöfnunarsjóði, sem allir eiga að greiðast út í arð á 5 árum. Ég trúi því, að beztu öfl Sjálfstfl. að þessu leyti rísi upp og stöðvi frv. al þessum ástæðum, og ég vil jafnframt vænta þess, að þau öfl, sem ég vildi segja, að væru beztu öflin í Alþfl., þ.e. sá hluti Alþfl., sem ég hygg, að enn þá hafi vissa samúð með láglaunastéttunum í landinu, rísi nú einnig upp og stöðvi þetta frv. vegna þess, hversu ósanngjarnt það er gagnvart láglaunastéttunum, þar sem stórhækka á skatta á þeim á sama tíma og hluthafar eiga að fá stóraukin skattfríðindi.



Herra forseti. Ég skal reyna að stytta mál mitt eftir föngum, þó að það hafi mörg atriði komið fram, sem vert væri að leggja áherzlu á, en ræða aðeins meginatriði málsins. Þegar ég Lagði frv. fram í háttv. d., þá gerði ég grein fyrir því, að frv. væri samið af embættismönnum eða embættismannanefnd, sem hefði fengið ákveðið verkefni, sem hér hefur verið lýst, enda skilgreint nánar og réttilega af ýmsum öðrum háttv. þm. hér í d. Þess vegna tók ég það fram í upphafi, að það væri ekkert sáluhjálparatriði frá minni hendi, að þetta frv. yrði afgreitt óbreytt. Ég óskaði eltir, að það næði afgreiðslu, en hins vegar lagði ég áherzlu á, að frv. yrði afgreitt með hliðsjón af þeim grundvallarreglum, sem settar hefðu verið í þeim tveimur erindisbréfum, sem skattamálanefndin fékk frá mér, og það er vissulega rétt, sem háttv. síðasti ræðumaður, frsm. 1. minni hl. n., 4. þm. Reykv., lagði hér áherzlu á og bent er á í nál. hans og hans flokksbróður, að það beri brýna nauðsyn til þess að fá heildarmynd af öllu þessu máli. Því var það, sem ég lagði fyrir n. á s.l. vori að hefja heildarendurskoðun skattalaganna - ekki aðeins skattalaga um atvinnureksturinn, heldur einnig bæði varðandi hina mörgu skatta almennt, sem hvíla á atvinnurekstrinum, og skattalöggjöfina í heild, eins og erindisbréfið ber með sér. Það er alveg rétt, að n. hefur ekki komizt yfir þetta verkefni. Hins vegar hefur hún samið frv. það, sem hér liggur fyrir, og hún hefur jafnframt skilað áliti um fjölmörg önnur atriði, sem hún telur, að þurfi að taka til meðferðar, en leggur áherzlu á, að hún telji nauðsynlegt að fá vissa stefnumörkun frá Alþ., sem felst í þessu frv., sem nú liggur fyrir, til þess raunverulega að geta byggt á þeim grunni framhaldsathuganir og tillögur í skattamálunum í heild - ekki hvað sízt, hvað varðar atvinnureksturinn. Af þessum sökum get ég ekki fallizt á það sjónarmið háttv. 4. þm. Reykv. og þann rökstuðning fyrir dagskrártill., að vegna þess að málið liggi ekki fyrir í heild hér á Alþ., þá sé eðlilegt að fresta því öllu án þess að gefa nokkra vísbendingu um það til þeirra manna, sem eiga að annast framhaldsathugun málsins, eftir hvaða sjónarmiðum þeir skulu vinna í málinu. Þess vegna tel ég, að það séu ekki rök fyrir því að fresta frv. af þessum ástæðum, heldur beri að leggja áherzlu á það, að málið nái fram að ganga. Það hefur verið lögð á það áherzla hér af báðum talsmönnum minni hl. fjhn., að atvinnurekendur hafi óskað eftir þeirri málsmeðferð, sem þeir hafa lagt hér til, að yrði á höfð, að málinu í heild yrði frestað, þar sem það væru svo mörg atriði, sem væru óljós, og málið væri efnislega þannig, eins og það lægi fyrir, að það væri rétt, að því yrði frestað, og það hefur verið vitnað í bréf, sem réttilega er með farið, að sent var fjhn., þar sem þessi ábending var borin fram. Það hefði að sjálfsögðu verið fjarri mínum huga að fara að knýja þetta mál hér í gegn á háttv. Alþ., ef atvinnurekendasamtökin hefðu verið almennt á móti málinu, því að eins og háttv. þm. er kunnugt um, hefur áhersla verið lögð á það m.a. af háttv. stjórnarandstæðingum, þegar EFTA-málin voru rædd, að það yrði að vinda bráðan bug að því að koma skattalegri aðstöðu fyrirtækja í það horf, að þau gætu verið samkeppnishæf innan EFTA. Á þetta held ég, að stjórnarandstæðingar almennt hafi lagt ríka áherzlu. Nú hefur það hins vegar gerzt, sem ekki hefur verið skýrt frá hér á Alþ. - og ekki hefur verið lesið neitt bréf varðandi það efni, að þessir sömu atvinnurekendur hafa lagt á það ríka áherzlu, að málið næði fram að ganga, og ég vil leyfa mér, herra forseti, að lesa hér bréf, sem mér barst um þetta efni 19. þ. m., svo hljóðandi: Undirrituð landssamtök atvinnuveganna, sem haft hafa til umsagnar frv. til laga um tekjuskatt og eignarskatt, leggja áherzlu á, að frv. nái fram að ganga á þessu þingi. Fulltrúar samtakanna hafa átt ítarlegar viðræður við formann fjhn. Nd. Alþ. og fulltrúa embættismannanefndar þeirrar, sem stóð að samningu frv., og treysta samtökin því, að árangur þeirra viðræðna verði sá, að á frv. verði gerðar þær breytingar, sem samtökin telja viðunandi. Sérstaklega vilja samtökin benda á, að aðild Íslands að EFTA geri breytingar á skattalögunum brýnni og með þeim sé unnt að efna að nokkru þau fyrirheit, sem gefin voru í sambandi við inngöngu Íslands í EFTA. Undir þetta skrifa Félag íslenzkra iðnrekenda, Landssamband iðnaðarmanna, Landssamband íslenzkra útvegsmanna, Verzlunarráð Íslands og Vinnuveitendasamband Íslands. Þannig horfir málið á allt annan veg við. Það kann að vera, að þetta hljómi nokkuð ankannalega, en sannleikurinn í málinu er sá, að það, sem gerzt hefur í þessu efni, og það, sem ég lagði áherzlu á, að gerðist, og var í fullu samráði við mig gert, var, að hafnar voru ítarlegar viðræður við fulltrúa frá þessum samtökum, sem sérstaklega höfðu kannað frv. og þær till., sem nú liggja frammi frá háttv. meiri hl. fjhn. og eru afleiðing þessarar athugunar og þessarar samræmingar á skoðunum annars vegar rn. og meiri hl. fjhn. og hins vegar allra þessara vinnuveitendasamtaka. Ég hygg, að Samband íslenzkra samvinnufélaga hafi einnig látið í ljós sömu skoðun um þetta efni, eftir að þessi athugun fór fram, og ég tel það á engan hátt niðrandi fyrir mig sem ráðh., þó að þessu frv. hafi verið breitt. Ég lýsti því í upphafi, að tilgangurinn væri að ná fram vissum höfuðmarkmiðum, en ekki nákvæmlega, hvernig þeim yrði bezt náð. Það var hægt að hugsa sér, eins og ég gat þá um, ýmsar leiðir að því marki, og það hefur tekizt að samræma þessi sjónarmið, þannig að því fer víðs fjarri, að þær fullyrðingar standist, sem komið hafa fram í þessum umræðum, að hér væri verið að stefna gegn hagsmunum atvinnuveganna, en hins vegar verið að vinna í þágu einhverra hlutabréfaeigenda, sem mér er satt að segja - ég er það treggáfaður - ómögulegt að skilja, þ.e. hvernig hægt er að skilja að hagsmuni atvinnurekstrarins og þeirra, sem eiga atvinnureksturinn, en það er annað mál. Það hins vegar liggur ljóst fyrir, að þessar breytingar, sem nú eru gerðar á frv., eru það mikið í samræmi við óskir þessara heildarsamtaka, sem báðir háttv. frsm., sem hér hafa talað, hafa lagt áherzlu á, að bæri að hafa hliðsjón af og með í ráðum, að þessi samtök leggja nú á það áherzlu, að frv. nái fram að ganga, og ég vænti þess í rauninni, að háttv. 4. þm. Reykv. sjái eftir þessar upplýsingar ástæðu til að taka till. sína aftur um það að vísa málinu frá. Það er a.m.k. horfin þessi grundvallarröksemd, að hér sé ekki verið að bera fram óskir atvinnurekenda. Ég sé ekki ástæðu til þess að eyða mörgum orðum að þeim brtt., sem meiri hl. fjhn. leggur fram, en aðeins fara um þær örfáum orðum. Þau atriði, sem n. aðallega breytir, eru efnislega ekki mörg. Þó að þau hafi áhrif á allflestar greinar frv., þá er þar að verulegu leyti um endurbreytingar og samræmingar að ræða, sem leiða af grundvallarbreytingunum. Það atriði að fella niður ákvæðið um að skerða frádrátt giftrar konu tel ég algert aukaatriði. Ég lýsti því yfir við 1. umr. málsins, að skoðun mín væri sú, að það ætti að aðskilja algerlega sameiginleg framtöl hjóna, þannig að hvort sem kona ynni úti eða ekki, þá yrðu þau sjálfstæðir skattgreiðendur, þannig að það skiptir auðvitað engu máli, þó að þessi tölul. falli niður. Um sameignarfélögin er það að segja, að ég tel, að nefndin hafi - þó að hún hafi látið sameignarfélög haldast áfram sem sjálfstæða skattaðila - sett þær hömlur á starfsemi þeirra, sem ég tel viðunandi miðað við það, sem é lýsti í framsöguræðu minni við 1. umr. málsins. Ég sagðist þá ekki telja viðunandi það ástand, sem nú er, þ.e. hversu mikið misrétti er á milli sameignarfélaga annars vegar og einkarekstrar og hlutafélaga hins vegar. Meginbreytingarnar, sem hér eru gerðar, eru á formi hlutafélaganna, þ.e. að gefinn er kostur á því, að hlutafélög geti verið með tvennu móti. Annars vegar eru félög, sem halda áfram að vera með sama hætti og hlutafélög eru nú. Það kom í ljós, að atvinnurekendur lögðu á það verulega áherzlu, að sú leið yrði höfð opin. En að hinu leytinu er það fyrirkomulag, sem ég tel einnig mjög mikilvægt og raunar er nú haldið fram, að sé eitthvert sérstakt hugsjónamál, að nái fram að ganga, þ.e. að félög séu með arðjöfnunarsjóðsfyrirkomulagi, sem felur í sér möguleika til þess að borga arð á annan hátt en gert hefur verið til þessa. Og þar sem báðum þessum leiðum er haldið opnum, þá tel ég, að fullkomlega sé náð þeim tilgangi, sem eðlilegur er í rauninni, að atvinnureksturinn geti valið um, hvora leiðina hann vill fara til þess að byggja sig upp. Hugsunin í frv., eins og það var í upphafi, var eingöngu sú að reyna að tryggja það að halda fjármagni í félögum eða að laða nýtt fjármagn að félögunum með því, að það væri mögulegt að greiða arð, og til þess að auðvelda þetta enn þá frekar var tekin upp þessi skattfrjálsa heimild, sem nú hefur verið takmörkuð, og ég tel vera til bóta, að hafi verið takmörkuð, en tel hins vegar höfuðnauðsyn að halda. Mér er óskiljanlegt, hvernig hægt er að hafa uppi þann áróður gegn þessari hugmynd, sem hér hefur komið fram frá báðum háttv. frsm. minni hl. n., sem að öðru leyti ræða báðir málin mjög málefnalega, og ég hef almennt ekkert út á þeirra málflutning að setja. En ég skil ekki, að menn skuli ekki átta sig á því, að ef við ætlum að koma á opnum verðbréfamarkaði og kaupþingi og ef við ætlum að laða fjármagn að atvinnurekstrinum, þá verðum við að hafa möguleika á því að hafa þetta arðjöfnunarsjóðsfyrirkomulag og örva þátttöku í atvinnurekstri með því að veita það takmarkaða skattfrelsi, sem hér er um að ræða. Annars safnast ekki fé til atvinnurekstrarins - a.m.k. ekki með almennri þátttöku. Og það hefur verið ákveðið, eins og menn vita, og samþykkt hér á hinu háa Alþ. að efna til kaupþings, en það verður þá að sjálfsögðu að skapa skilyrði til þess, að einhver verðbréf verði þar til sölu. Ég legg á það ríka áherzlu, að það er algjör misskilningur, að það hafi verið vegna andstöðu ríkisstj., að ekki hafi verið beinlínis kveðið svo á í frv., eins og það liggur fyrir, að aðeins opin hlutafélög hefðu möguleika til að velja A-liðinn. Því fer víðs fjarri. Ríkisstj. hefur engin afskipti haft af því máli, og samning frv. hefur algerlega byggzt á samvinnu milli meiri hl. fjhn. annars vegar og embættismannanna og fulltrúa atvinnurekstrarins hins vegar, og vitanlega geta þá allir haldið sínum félögum lokuðum, sem vilja, eins og frá þessu formi er gengið, og mér er það óskiljanlegt, að það að hafa opin hlutafélög eða að hafa möguleika til að bjóða út hlutabréf verði til þess að draga fé út úr atvinnurekstrinum. Það get ég með engu móti skilið. Það vill nú svo til, af því að það er verið að tala um þessa auðkýfinga, sem hér sé verið að hugsa um, en ekki atvinnureksturinn, að það er einmitt þvert á móti. Ég hygg, að það hafi verið andstaða gegn því að opna félögin, að menn hafi í mörgum tilfellum alls ekki kært sig um arðjöfnunarleiðina, vegna þess að þeir hafi ekki kært sig um að taka fleiri menn inn í félögin. Nú þá það. Þá er sjálfsagt, að menn fái rétt til þess að halda sínum félögum lokuðum að þessu leyti. En hugsunin með þessu er einmitt sú að geta stofnað stór félög og geta haft almennt hlutabréfaútboð. Og ég held, að það sé alveg ljóst, að ef við ætlum að keppa á hinum stóra markaði innan EFTA-landanna og vera samkeppnisfærir, þá verðum við að fá miklu stærri rekstrareiningar en eru nú hér, og við fáum ekki þær rekstrareiningar nema með því móti, að við fáum almenna þátttöku fólks í því að leggja fram fé til þessara félaga. Það vill nú svo einkennilega til, að þau félög, sem mundu falla undir þetta, að ég hygg, mjög sjálfkrafa eftir eigin ósk, eru einmitt félög almennra borgara og það oft og tíðum mjög efnalítils fólks –félög, sem hafa verið að rísa upp nú síðustu árin. Það einkennilega hefur sem sé gerzt, og ég segi það gleðilega, að víða - og ekki hvað sízt úti á landsbyggðinni - hafa risið upp félög um atvinnurekstur, þar sem svo að segja hver maður er þátttakandi og hefur eignazt hlutabréf. Og því í ósköpunum má ekki láta þessa menn, sem nota sitt sparifé á þennan hátt, njóta einhverra fríðinda? Ég held, að það sé miklu fremur þetta fólk, sem nýtur fríðinda samkvæmt þessum heimildum, sem hér er um að ræða, en einhverjir sérstakir auðugir verðbréfaeigendur, sem hafa engra hagsmuna að gæta í rekstri félaganna, sem þeir eru að leggja fé í. Það eru fyrst og fremst lokuðu félögin, þar sem eru fáir eigendur, eða fjölskyldufélög, sem kannske óska að vera það áfram, og þá er ekkert við því að segja. En þessi almennu félög með almennu hlutabréfaútboði eru félögin, sem þarf að örva og þarf að koma á fót í íslenzku atvinnulífi. Félög hafa verið mynduð hér, og það hefur oft verið á það bent, með alveg fáránlega litlu hlutafé, og m.a.s. meginhlutinn af atvinnurekstrinum eða hlutafélögunum er byggður upp með alveg fáránlega litlu hlutafé svo litlu, að það hafa verið nokkrir tugir þúsunda kannske í hlutafélagi, sem á stóreignir. Þetta er auðvitað alveg fráleitt með öllu. Síðan er hugsunin sú að reyna að leysa allan vandann með lánsfé í stað þess, eins og erlendis gerist, þar sem atvinnurekstur er orðinn þroskaður, að þar er einmitt boðið út aukið hlutafé. Það eru þessir möguleikar, sem hér er verið að skapa og fólkið í landinu er sjálft farið að finna fyrir, að þarf að vera til. Ótalmörg dæmi má nefna um, að það hefur gerzt nú á síðustu árum einmitt á þeim stöðum, þar sem við atvinnuörðugleika hefur verið að stríða, að hinn almenni borgari hefur gerzt hluthafi til að hjálpa til við að halda atvinnurekstri í gangi. Það er til hagsbóta fyrir þetta fólk - ekki hvað sízt, en ekki fyrir eitthvert ópersónulegt hlutafé. Og það er nú eiginlega svo óskiljanleg kenning, að maður áttar sig ekki á, hvað á bak við liggur, að það sé þegar farið að tala um, að hér sé um að ræða fríðindi hlutabréfa, en ekki fólksins. Ég get ekki hugsað mér þann möguleika, að það sé ekki fólk, sem á hlutabréfin, alveg eins og það er fólk, sem á sparifé. Það finnur enginn að því, og ég tel það alveg sjálfsagt að halda við skattfrelsi sparifjár, og það má þó gera ráð fyrir, að það séu margir ríkir menn sem eiga mikið sparifé, og það talar enginn um að það sé neitt óeðlilegt við það. Þó að það eigi að heita svo, að nokkur verðtrygging sé í hlutabréfaeign, þá er það nú því miður svo, að það er ákaflega mikill fjöldi hlutafélaga hér á Íslandi, sem ekki hefur gengið betur en svo, að þau hafa ekki getað borgað út nokkurn arð. Og við skulum gera okkur grein fyrir því, að sá er munurinn á hlutabréfaeign og sparifjáreign, þegar er verið að bera það saman, að menn eiga undir högg að sækja, hvort þeir geta losnað við hlutabréf aftur, og þeir geta ekki losað þetta fé sitt, þegar þeim þóknast, því fer víðs fjarri. Það er bundið, en hins vegar geta menn þó ráðstafað sparifé sínu eftir vild. Það er frjálst. Betur að það væri svo að allur rekstur á Íslandi ætti það bjarta framtíð fyrir sér, að það væri alltaf hægt að greiða arð, hvort sem er 10% eða meira - það er gert ráð fyrir því, að það sé hámarkstalan, sem hér er um að ræða. En mér er í rauninni alveg óskiljanleg þessi afstaða hv. þm., þ.e. að það skuli vera gert að höfuðatriði í þessu máli, að það sé vegna einhverrar baráttu fyrir auðuga hlutabréfaeigendur, sem ekki komi atvinnurekstrinum neitt við, að hér er verið að opna möguleika til þess, að hinn almenni hlutafjáreigandi geti fengið einhvern arð af sínu hlutafé og það með skattfrjálsum hætti. Ég legg áherzlu á það og endurtek það, að það er ekkert á bak við þessa hugsun annað en það að greiða fyrir því, að hér geti myndazt hlutafélag með öðrum hætti, hér geti risið upp stór hlutafélög með almennri þátttöku og fjármagnið sé laðað að atvinnurekstrinum, og það var eitt af því, sem embættismannanefndinni var falið í sínu umboði að leitast við að gera. Jafnframt var lögð áherzla á það, að með óeðlilegum hætti væri dregið fé út úr atvinnurekstri, enda eru ákvæði um það í þessu frv., sem vinna gegn því. Um fyrningarnar virðist ekki vera í rauninni neinn ágreiningur, og ef hann er nokkur, þá er það það, að hv. framsóknarmenn vilja ganga lengra en gert er ráð fyrir í þessu frv., vegna þess að það er lagt til, að alltaf verði lagt til grundvallar endurmatsverð eigna, sem hefur verið útskýrt, en ekki er hægt að koma í framkvæmd í eitt skipti fyrir öll, heldur verður að gerast í áföngum með ákvörðun Alþ. hverju sinni, og ég sé því ekki ástæðu til þess að ræða það mál sérstaklega. Það hefur verið á það bent, sem er rétt, að skattur fyrirtækja væri almennt ekki þungur hér á Íslandi, þ.e. tekjuskattur, og ég skal fúslega játa það, að það er margt annað, sem þarf hér að lagfæra, og ég benti á það í frumræðu minni við 1. umr. þessa máls, að tekjuskatturinn væri hér ekki hár almennt á atvinnurekstri, og hann er almennt ekki heldur hár hér á einstaklingum. Ég vil vekja athygli á því, að það, sem hv. 4. þm. Austf. sagði um, hversu gengið hefði á hlutdeild félaga í heildartekjuskattsgreiðslum, sannar auðvitað ekkert um það, sem hann vildi sanna, að þetta hefðu verið einhver sérstök aukin fríðindi atvinnurekstrarins á kostnað annarra skattgreiðenda, heldur sannar það það, sem ég segi, að því miður sé óskemmtilegt, og það er, að atvinnureksturinn virðist ekki hafa borið það sama úr býtum, eins og hann hefur áður gert, vegna þess að allt frá 1963 hefur verið lagt á atvinnureksturinn eftir nákvæmlega sömu álagningarreglu. Það er því ekki vegna breytinga á skattalögum, sem atvinnureksturinn ekki borgar hærra en hann gerir nú miðað við árið 1962 og 1963. Þetta er nauðsynlegt að leggja áherzlu á. Það er eingöngu vegna þess, að atvinnureksturinn hefur átt við erfiðleika að stríða, og það kemur engum á óvart, sem þar þekkir til. Áfallaárin 1967 og 1968 og fram á árið 1969 hefur atvinnureksturinn búið við mikla erfiðleika. Og þetta er eina skýringin á því, að atvinnureksturinn greiðir ekki hærra framlag til ríkisins en hér er um að ræða. Sannleikurinn er sá, eins og við vitum, að beinir skattar eru almennt ekki háir hér á Íslandi miðað við óbeinu skattana. Það eru um 12% af ríkistekjunum, sem eru beinir skattar, og það hefur haldizt nokkurn veginn óbreytt allt frá því 1958. Þá er eitt atriði, sem lögð hefur verið áherzla á í þessu máli, og það er skattvísitalan, og ég skal ekki eyða mörgum orðum að því, það er búið að ræða það svo oft hér. Ég legg aðeins áherzlu á það enn einu sinni, að það hefur aldrei verið gengið út frá því og var ekki gengið út frá því í frv. því, sem við Jóhann Hafstein fluttum á sínum tíma, að það væri framfærsluvísitalan, sem ætti að leggja hér til grundvallar um ákvörðun á hækkun persónufrádráttar, heldur það, hvort breyting hefði orðið á kaupgjaldi, þannig að menn vegna breytinga á kaupgjaldi þyrftu ekki að greiða hlutfallslega hærri skatt en þeir áður höfðu greitt. En það er alveg rétt, og mér dettur ekki í hug að mótmæla því, og ég hef áður sagt það hér, að árin 1967 og 1968 og fram á árið 1969 var vegna fjárhagsörðugleika ekki fyrst og fremst ríkisins, heldur ekki síður sveitarfélaganna, skattvísitalan ekki notuð að fullu. Þetta hef ég fullkomlega viðurkennt. Fram til ársins 1967 eða ársins 1968 var hún notuð að fullu þannig, að hún vó ekki aðeins upp hækkun á kaupvísitölu, heldur einnig framfærsluvísitölu og rúmlega það. En á þeim erfiðleikaárum, sem eftir það komu, var í rauninni ekki um að ræða nema tvennt, annaðhvort að draga úr skattvísitöluhækkuninni eða afla tekna með öðru móti. Hefði sú leið verið farin, sem auðvitað mátti fara, að hafa skattvísitöluna með þeim hætti, sem hv. 4. þm. Reykv. hefur haldið fram, að fylgja framfærsluvísitölunni, þá hygg ég, að óhætt sé að segja, að það hefði skapað algert öngþveiti hjá fjölda sveitarfélaga og ríkið hefði auðvitað orðið að fara aðra leið til skattlagningar. Það má vel vera, að sú leið hefði verið heppilegri; ég skal ekkert segja um það. En þar sem nú á að ákveða útsvörin eftir skattvísitölu, þá hefði niðurstaðan orðið sú, að það hefði orðið að beita álagi á útsvörin í sama mæli og skattvísitalan hefði hækkað. Nú er það hins vegar svo, þegar farið er að birta aftur í lofti, að skattvísitalan hefur verið ákveðin hærri en hækkun tekna á árinu 1970, hvort heldur litið er til meðalkauphækkana á árinu eða hækkunar á framfærsluvísitölu. Skattvísitalan hefur nú hækkað um 20%, og það er töluvert hærra en bæði hækkun á framfærsluvísitölu, sem hv. 4. þm. Reykv. vill láta fylgja, og kauphækkanir þær, sem orðið hafa að meðaltali á árinu 1970. Hitt held ég, að liggi í augum uppi - og á það hef ég Lagt áherzlu æ ofan í æ, að auðvitað hljóta skattar að hækka með auknum tekjum. Þá hljóta skattar að hækka í krónutölu, hvernig í ósköpunum ætti annað að vera. Og ég skil ekki, að nokkrum manni hafi dottið annað í hug. Það er aðeins hlutfallið, sem á ekki að raskast. Og þegar verið er að tala um það, eins og nú hefur verið gert, að það sé skipulega unnið að því að fresta því að leggja fram skattskrár, af því að ríkisstj. sé hrædd við, að það komi fram, að skattar hækki, þá mótmæli ég því algerlega. Till. um það er hér komin inn af tæknilegum ástæðum og fyrir atbeina skattayfirvalda, sem á þetta hafa bent, vegna breytinga, sem orðið hafa á og hv. frsm. fjhn. vék hér að í dag, en ekki vegna þess að ríkisstj. af ótta við skattskrár ákveði það, hvað mikið eigi að lengja þennan frest; því fer víðs fjarri. Og þessu til sönnunar skal ég aðeins minna á það, að ég hef sjálfur flutt hér í Alþ. frv. fyrir skömmu um það að auka fyrirframinnheimtu opinberra gjalda vegna þess, að gjöldin mundu hækka það mikið, og það er ósköp eðlilegt, að gjöldin hækki mikið, þegar tekjur manna hafa hækkað jafnmikið á s.l. ári og raun ber vitni um. Það verður auðvitað ekki étið upp með neinni skattvísitölu. Varðandi einstakar brtt., sem fluttar hafa verið hér af hv. 4. þm. Austf., skal ég ekki verða margorður. Ég held, að það sé sameiginlegt með þeim öllum, að út af fyrir sig eru þær nytsamleg mál, en ég held, að það megi segja um þær allar, að þær séu þess eðlis, að það sé illmögulegt - jafnvel formsins vegna - að afgreiða þær nú við þessa meðferð skattalaga, heldur sé eðlilegt, að þær bíði haustsins. Og það eru ýmsar ástæður, sem valda því, sem ég skal hér ekki víkja að. Ég vil þó minna á eitt atriði, sem hefur veigamikla þýðingu, og það er hækkunin á persónufrádrættinum, sem er að forminu til ekki hægt að framkvæma með þeim hætti, sem gert er ráð fyrir í till. hv. þm., vegna þess að ekki er um leið verið að breyta tekjustofnalögum sveitarfélaga. Ef á að hækka grunntöluna, sem nú á að vera 100, þá mundi það leiða til þess, að það mundi tapast samsvarandi upphæð í frádrætti fyrir almenning vegna útsvara. Þetta er aðeins eitt dæmi, sem ég nefni, en önnur dæmi um till. hans yrðu að öðru leyti hliðstæð, t.d. till. hans um úrtak fyrir skattayfirvöld til þess að hafa eftirlit með skattframtölum, sem er fráleitt með öllu og skattrannsóknarstjóri hefur bent á og vakið athygli á, að mundi stórkostlega torvelda eðlilegt skatteftirlit í landinu. Hv. 3. þm. Norðurl. e. vék hér að till. eða frv., sem hann hafði flutt um skattfríðindi fyrir eldra fólk eða það, sem komið er yfir 67 ára eða 70 ára aldur; það hefur oft áður verið rætt hér á þingi. Ég tel rétt, að þetta mál sé athugað. Ekki í því formi, sem hann flytur það, vegna þess að það er, eins og hv. frsm. meiri hl. fjhn. ræddi um, útilokað með öllu, að skattyfirvöld geti haft eftirlit með slíku og enda ósanngjarnt í fyllsta máta. Þótt maður hafi atvinnurekstur, þá er ekki víst, að hann búi við neitt betri hag en annar eldri maður, sem hefur e.t.v. mjög háan lífeyri eða tekjur úr öðrum áttum, þannig að það atriði kemur auðvitað ekki til álita, en miðað við það, að heimild er nú til þess í tekjustofnalögum sveitarfélaga, sem ýmis sveitarfélög nota, að ívilna þessu eldra fólki, þá mundi ég telja æskilegt, að hv. fjhn. taki það mál til meðferðar á milli umr. Ég hygg, að það sé hægt að gera það með mjög skaplegum hætti án þess, að það leiði til neinna vandræða og geti þar varla verið um veruleg fjárhagsatriði að ræða. Herra forseti. Það er auðvitað margt, sem hefði verið æskilegt að ræða í þessu máli, en ég sé ekki ástæðu til þess. Ég vitna aftur til þess bréfs, sem ég las upp frá heildarsamtökum vinnuveitenda, að þeir óska eftir því, að frv, í því formi, sem það er nú, nái fram að ganga. Og það er með það í huga, sem ég hefði lagt áherzlu á, að frv. yrði samþ., og ég tel ekki nema gott, að það hefur tekið þeim breytingum, sem hér hafa verið á því gerðar, þar sem það er skoðun atvinnurekstrarins, að þær séu til bóta og verði til eflingar atvinnurekstrinum og auðveldi samkeppnisaðstöðu hans innan EFTA. Ég legg jafnframt áherzlu á það, að áfram verður að halda heildarendurskoðun skattalöggjafarinnar og þetta er auðvitað ekki nema ein hlið á því máli, og er þar algerlega sammála þeim sjónarmiðum, sem komu fram hjá hv. 4. þm. Reykv., að öll þau atriði, sem hann vék að, þarf að athuga, því að það eru allt drættir í þessari sömu mynd, sem við þurfum að draga til þess að fá út úr því fullkomna heildarmynd af því skattkerfi, sem við þurfum að stefna að. Það þarf að gera víðtækar breytingar á íslenzkri skattalöggjöf; það hef ég lagt áherzlu á. Það þarf að gera hana einfaldari og fella niður ótalmarga smáskatta, og það þarf að sjálfsögðu að hafa hliðsjón ekki aðeins af tekjuskattinum, heldur ekki síður útsvörunum, sem eru að mörgu leyti þyngri baggi bæði á einstaklingum og atvinnurekstri, enda ekki að undra, þar sem það er aðaltekjustofn sveitarfélaganna, eins og nú horfir málum. Og ég er sammála því, að það hefði auðvitað verið æskilegast, að þetta dæmi hefði allt getað legið hér ljóst fyrir, en með hliðsjón af þeim rökum, sem vinnuveitendur benda á og ég get algerlega fallizt á, að það sé æskilegt að marka stefnuna, sem fylgja eigi í þessu máli, og hún sé skynsamlega mörkuð í því frv., sem nú liggur fyrir, með þeim breytingum, sem meiri hl. fjhn. hefur á því gert, þá vil ég mæla með því við hv. d., að frv. verði samþ. með þeim breytingum, sem hv. fjhn. leggur til.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., um tekju- og eignarskatt er eitt af stærri málum þingsins, og skattalöggjöfin er viðamikil, ef litið er á hana í heild. Eins og fram hefur komið í þessum umr., þá vil ég taka undir það, að brýna nauðsyn ber til að endurskoða skattamálin í heild. Sá hluti skattamálanna, sem hér er til meðferðar, er of lítill hluti til þess, að nokkra hugmynd sé hægt að gera sér af þeirri raunverulegu stefnu, sem talað er þó um, að sé verið að marka. Og ég vil líka víkja að því, að það ber brýna nauðsyn til þess, að jafnhliða því, sem tekju- og eignarskattur til ríkisins er endurskoðaður eða löggjöf um það, séu endurskoðuð lögin um tekjustofna sveitarfélaga. Þessir stofnar eru svo náskyldir, að það er ekki hægt að endurskoða svo annan, að hinn sé ekki tekinn um leið. Vegna þess að þær breytingar, sem verða á þeirri löggjöf, sem endurskoðuð er, hafa það mikil áhrif á hina, að það er ekki hægt fram hjá því að horfa og þess vegna er það hin mesta nauðsyn að taka þetta mál fyrir í heild. Enda er það svo, að með því að breyta löggjöfinni þannig, að fyrirtæki beri minni byrði í tekjuútsvörum t.d., þá verður það þess valdandi, að einstaklingarnir verða að bera meira af þeim, því að sveitarfélögin verða að fá sínar tekjur. Það var líka nú æskilegt að taka þessi mál fyrir í heild, og það var í sjálfu sér vel valinn tími - þetta þing og það næsta - til að vera með þessi mál til meðferðar, þar sem að því hefur verið látið liggja og nauðsyn ber til í sambandi við þá athugun, sem hefur verið gerð á staðgreiðslukerfi skatta, að endurskoða þessi mál í heild og miða við þær breytingar sem þar gætu verið á leiðinni. Ég hef haft það í huga um alllangt skeið, að nauðsyn bæri til að gera skilin í tekjuöflun á milli ríkissjóðs annars vegar og sveitarsjóðs hins vegar miklu skýrari en nú er og breyta því á þann veg, að þessir aðilar væru ekki báðir að afla sér tekna með sama tekjustofni. Þess vegna hef ég litið svo á, að nauðsyn bæri til, að ríkissjóður rýmdi til fyrir sveitarfélögunum í sambandi við tekjuskattinn og sveitarfélögin hefðu aðgang að tekjum einstaklinga og fyrirtækja á vissu teknabili. Hins vegar gæti svo þátttaka ríkissjóðs í tekjuskatti komið sem hátekjuskattur, en væri ekki í skattlagningu á almenn laun. Ég held, að þessi breyting mundi hafa margt gott í för með sér og það mundi gera þessi mál meðfærilegri og framkvæmdina þægilegri, ef svo væri að unnið. Ekki sízt væri ástæða til að athuga þetta mál á þennan veg, þar sem uppi hefur verið tal um, að fasteignaskattarnir gætu orðið að einhverju leyti virkari þáttur í tekjustofnum bæjar- og sveitarfélaga en verið hefur. Nú er um það mál það að segja, að athugun á því hefur ekki verið gerð svo sem skyldi, en það er brýn nauðsyn að taka þann þátt inn í þetta kerfi, sem nú er hér til meðferðar. Það þarf að gera það upp, hver á að verða þáttur fasteignaskattanna í öflun tekna fyrir bæjar- og sveitarfélög og ríki, um leið og tekju- og eignarskattslöggjöfinni er breytt. Það er líka annar þáttur, sem brýn nauðsyn er að taka til athugunar í sambandi við tekjuöflun sveitarfélaga og ríkis, og það eru þau skattfríðindi, sem atvinnutæki, sem ríkið hefur rekið, hafa nú. Ég held, að það sé að verða úrelt, að ríkisfyrirtækin eigi að vera undanskilin sköttum eins og þau hafa verið fram að þessu. Og það getur bókstaflega verið hættulegt í sumum byggðarlögum, þar sem þau eru fyrirferðarmikil í atvinnurekstrinum, ef þau eru algerlega undanþegin sköttum, eins og þau hafa verið. Ég álít, að eitt af þeim atriðum, sem eigi að taka með í endurskoðun á skattkerfinu og á tekjustofnum sveitarfélaganna, sé einmitt afstaðan til ríkisfyrirtækjanna. Og ég vil taka það fram, að ég undanskil ekki banka í þessu sambandi. Það er orðið óeðlilegt, að þetta form í atvinnurekstrinum njóti þeirra forréttinda, sem ríkisfyrirtæki njóta nú, og það á að taka þann þátt með í þeirri heildarendurskoðun, sem á að gera á skattkerfinu og tekjustofnalögunum. Þetta vildi ég láta koma fram í upphafi máls míns, að ég tel brýna nauðsyn bera til að taka allt, skattamálin og tekjustofna sveitarfélaganna og þá löggjöf, fyrir til athugunar og endurskoðunar í einu lagi. Það er algerlega rangt að taka einstaka þætti eins og gert er með þessu frv. Í sambandi við umr. um frv. um tekju- og eignarskatt, sem hér er nú til meðferðar á þskj. 357, vil ég víkja að gefnu tilefni að ræðu frsm. meiri hl. fjhn. Hann minntist á frv. það, sem ég ásamt hv. 2. þm. Sunnl. og hv. 3. þm. Norðurl. e. flyt um breytingar á sömu löggjöf, sem er í sambandi við úrvinnslu á framtölum. Eins og fram kom í ræðu hv. 1. þm. Reykn. og síðar í ræðu hæstv. fjmrh. þá er þessi till. talin mjög fráleit til þess að vinna eftir hjá skattstofunum. Nú má það vel vera, að orðalag það, sem þar er notað, gefi tilefni til að ætla það, að með þessu móti sé lokuð leið til frekari rannsókna. Ef svo er, þá vil ég segja það, að þannig er þetta ekki hugsað af hálfu okkar flm., heldur er þessi leið, sem hér er stungið upp á, hugsuð sem aðalúrvinnsluleið hjá skattstofunum. Skattrannsóknarstofnunin getur svo farið sínu fram að því leyti, sem hún telur eðlilegt, nema að því leyti, að henni ber ásamt skattstofunum að rannsaka þau 10%, sem út yrðu dregin. Ég er sannfærður um það, að þessi vinnuaðferð mundi bæta mjög skatteftirlitið og framkvæmd skattalaga. Ég hef áður vikið að því hér á hv. Alþ., að sú vinnuaðferð, sem ég hef kynnzt í sambandi við úrvinnslu úr skattframtölum, hefur að minni hyggju verið það seinvirk og það illa fallin til þess að leysa þau verkefni, sem henni var ætlað að leysa, að ég tel, að það sé óframkvæmanlegt að búa við það til frambúðar. Þar sem ég þekki bezt til um þessi vinnubrögð, þá er frumvinnsla skattstofunnar með þeim hætti, að það er aðeins farið yfir skattframtölin, upphæðirnar lagðar saman og kannske bornar saman við vinnumiða, sem fyrir liggja, en engin raunveruleg endurskoðun gerð. Og það mun vera svo, a.m.k. um flest smærri sveitarfélög landsins, að þau leggja á útsvörin eftir þessa könnun. Og í flestum þeirra hefur ekki verið talin þörf á að leggja á á nýjan leik, þó að athugasemdir hafi borizt um næstu áramót á eftir eða kannske ekki einu sinni svo fljótt - eru kannske að berast nú vegna ársins 1970. Í þessum smærri sveitarfélögum hefur ekki verið talið, að það væri framkvæmanlegt að hefja þá nýja álagningu, enda hef ég heyrt marga innheimtumenn ríkissjóðs kvarta undan því, að þeir þyrftu að vera að innheimta hjá sömu aðilum allt árið vegna þess, hvað þessi endurskoðun á skattskýrslum væri seinvirk. Ég er því sannfærður um það, að þó að þetta sé talið fráleitt nú og þessi vinnubrögð séu talin óhæf í sambandi við úrvinnslu á skattframtölum, þá mun þessi leið eiga eftir að ryðja sér til rúms og verður farin, þegar fram líða stundir. Það má vel vera, að það mætti draga það skýrar fram í þessu frv., að skattarannsóknarstofnuninni sé heimilt að gera sínar rannsóknir, hvað sem því líður, sem þarna er lagt til. Enda mundi ekki verða ágreiningur um slíka breytingu á frv., því að það er einmitt hugsun flm., að það trufli ekki þessa starfsemi stofnunarinnar, þó að þessi almenna vinna við skattframtöl sé unnin á þennan hátt. Það á sem sé ekki að koma í veg fyrir rannsókn, sem skattrannsóknarstjóri telur, að nauðsyn beri til að gera, og hann gæti unnið að eftir sem áður. Hins vegar á þetta að tryggja rétt vinnubrögð á skattstofunum og tryggja það, að framtölin yrðu betur gerð, þegar allir gætu átt von á slíkri endurskoðun. Þessi almennu orð mun ég láta nægja í sambandi við það, sem ég hef sagt um nauðsyn þess að endurskoða skattalöggjöfina í heild og tekjustofna sveitarfélaganna og nauðsyn þess að breyta vinnuaðferðum við eftirlit með skattframtölum. Í framhaldi af því vil ég minna á það, að núv. hæstv. ríkisstj. hefur ekki sízt núna á síðari árum gert gerbyltingu í álagningu skatta á þjóðina. Árið 1960, þegar núv. valdhafar höfðu afgreitt sitt fyrsta fjárlagafrv. - sín fyrstu fjárlög, þá var söluskatturinn 18.1% af heildartekjum fjárlaganna. Nú er söluskatturinn 35.1%. Eins og oft hefur verið bent á hér á hv. Alþ., þá er söluskatturinn sá skattur, sem leggst á alla þegna þjóðfélagsins alveg án tillits til getu þeirra á einn eða annan hátt, því að hver og einn, sem þarf að kaupa í matinn eða að kaupa á sig föt, verður að greiða söluskatt, hversu litlar sem hans tekjur eru. Og það hefur líka verið á það bent, að einmitt með söluskatti á almennum neyzluvörum eins og hér - og með jafnhárri söluskattsprósentu og hér er - þá leggst þetta þyngst á þá, sem þurfa að framfleyta stærstu fjölskyldunum. Og þegar núv. valdhafar hafa stundum verið - þeir eru að vísu hættir því - að hæla sér af frammistöðu sinni í tryggingamálum, þá hafa þeir gleymt því, að verulegur hluti af tryggingafénu fer nú aftur í söluskattinn, sem ekki var til, þegar söluskattur var ekki lagður á almennar neyzluvörur hér á landi. Enda var það svo, að hér áður fyrr kepptust þeir Alþfl.-menn við það að lýsa söluskattinum sem ranglátasta skatti, sem á hefði verið lagður, og var hæstv. núv. viðskrh. þar fremstur í flokki. Á þessu árabili frá 1960–1971 hafa svo tollarnir eða aðflutningsgjöldin, sem voru 46.9% af ríkistekjunum, lækkað niður í 26.2%. Og þetta segir þó ekki alla söguna vegna þess, að tollalækkunin hefur einmitt verið mest á þeim vörum, sem áður var talið, að þeir keyptu mest og gera enn, sem mestar hafa tekjurnar. Þeir, sem hafa lægstu tekjurnar og rétt til nauðþurfta, kaupa ekki þær vörur, sem tollarnir hafa verið lækkaðir mest á. Þessi breytta stefna í skattamálum er geysilega mikil og sýnir betur en annað, hver raunveruleg stefna hæstv. ríkisstj. er. Jafnhliða þessu hefur svo verið lagður skattur á elli-, sjúkra- og örorkulífeyri, ef sá, sem þessara tekna hefur notið, hefur haft aðrar tekjur með. Og ég vil leggja áherzlu á vegna þess, sem hæstv. fjmrh. vék hér að áðan út af ræðu hv. 3. þm. Norðurl. e. um afstöðuna til hinna eldri í þjóðfélaginu, að það er a.m.k. lágmark, að tekjur vegna ellilauna verði ekki skattlagðar, hvorki til tekjuskatts né útsvars, eins og nú er gert. Það mundi hafa nokkur áhrif á skattgreiðslur þessa fólks. Ég minnist þess, að við endurskoðun á skattalöggjöf hér einu sinni reyndum við hv. 4. þm. Reykv. að koma þessu inn í löggjöfina, en það tókst ekki, en mér fannst á ræðu hæstv. fjmrh. í kvöld, að einhverjir möguleikar mundu nú verða til þess að bæta um í sambandi við álagningu skatta á gamla fólkið. Ég vil líka minna á það, að á valdatíma núv. valdhafa munu hafa verið á lagðir nýir skattstofnar a.m.k. um 30 talsins, og hygg ég þó, að þegar ég gef þessa tölu upp, áætli ég hana fremur of lága en of háa. Hér er um að ræða stórar fjárhæðir í mörgum tilfellum og þ. á m. álögur á atvinnuvegina, sem taka miklu meiri fjárhæð af atvinnuvegunum en tekjuskatturinn gerir nú. Hins vegar er hann hér einn til meðferðar, og í því sambandi má minna á það, að tekjuskatturinn eða stofninn í honum hefur einnig verið stofn af tekjuútsvari, en hinir skattarnir, sem lagðir eru á atvinnureksturinn t.d., varða ekki sveitarfélögin, enda standa þeir óbreyttir áfram. Það vil ég undirstrika og endurtaka, að það er jafnnauðsynlegt að endurskoða þessa skatta og þær verkanir, sem þeir hafa á atvinnureksturinn, eins og tekju- og eignarskattinn og tekjuútsvarið. Hér er um miklar fjárhæðir að ræða, og málið út af fyrir sig er ekki á neinn hátt tekið til meðferðar, svo að hagkvæmt sé fyrir atvinnureksturinn, nema allir þessir skattar séu teknir til meðferðar. Um frv. það um breytingar á tekju- og eignarskattslögunum, sem hér liggur frammi á þskj. 357, vil ég segja það, að eins og fram hefur komið er m.a. gert ráð fyrir í því að fella niður þau réttindi, sem fyrirtæki höfðu til þess að mynda varasjóð og greiða arð án þess að greiða skatt af. Enn fremur voru sameignarfélögin lögð niður með þessu frv. Nú hefur þetta frv. tekið verulegum breytingum hér í hv. d. Hæstv. fjmrh. sagðist ekkert hafa við það að athuga, þó að þessar breytingar hefðu á orðið. Sú var tíðin, að hæstv. ríkisstj. lét ekki breyta mikið þeim frv., sem frá henni komu. Hins vegar hefur nú orðið nokkur breyting á þessu í seinni tíð, og hygg ég þó, að frv. um breytingu á tollskrá, sem var til meðferðar hér á síðasta hv. Alþ., hafi slegið þar öll met, því að ef ég man rétt, þá voru samþykktar við það frv. yfir 200 brtt. í báðum d. Þetta frv. hefur ekki möguleika, að ég held, til þess, að svo margar brtt. verði samþykktar við það, en það eru allmiklar brtt., sem eru hér á ferðinni í sambandi við þetta frv. Og mér sýnist fljótt á litið, að sumar þeirra séu þannig, að með samþykkt þeirra sé búið að færa stefnuna allverulega til frá því, sem frv. gerði ráð fyrir. Og í raun og veru finnst mér, að það orki sumt tvímælis af því, sem þar er lagt til, miðað við það, að frv. geti samt haldið áfram að vera með þeim hætti, sem það var úr garði gert. T.d. var að minni hyggju samband á milli þess ákvæðis, sem sett var inn í frv., að afskrifa alveg niður í botn og færa síðan söluhagnað til tekna, ef sala ætti sér stað á hinni afskrifuðu eign. Nú sýnist mér, að það sé búið að breyta þessu þannig, að ekki megi færa söluhagnað af afskrifaðri eign nema á ákveðnu árabili og það jafnvel heldur styttra tímabili en er í gildandi l. Ég held, að það séu ýmis fleiri slík atriði, sem orka tvímælis, þ.e. hvort breytingarnar falla að sjálfu kerfinu. Hins vegar skil ég það, af hverju breytingarnar eru gerðar, og það kom fram m.a. í ræðu hæstv. fjmrh. Ég tek undir það með hæstv. fjmrh., að það ber brýna nauðsyn til, að fyrirtæki hafi yfir verulegu eigin fé að ráða. Og ég vil líka taka undir það, að það hefur verið gengið allt of langt í því að setja á stofn fyrirtæki með sama sem engu hlutafé. Það er ekki til fyrirmyndar, að svo skuli að farið, og tel ég, að það þurfi að breyta stefnunni í þá átt og setja við því skorður, að það sé hægt að setja upp fyrirtæki í nafni hlutafélags eða á einn eða annan hátt með sama sem engu hlutafé, en það hefur átt sér stað og er ekki til fyrirmyndar. Hins vegar finnst mér, að það orki tvímælis, hvort sú regla, sem hér er tekin upp, nær þessum tilgangi nema að takmörkuðu leyti. Frá mínum bæjardyrum séð er það meira virði fyrir þau fyrirtæki, sem til eru í landinu og starfa með sæmilegum hætti, að halda varasjóðshlunnindunum og skattfrelsi á útborguðum arði, eins og hefur verið, en sú arðsúthlutun eða sá sjóður, sem nú á að gegna því hlutverki. Mér sýnist hann miklu frekar snúa vel við þeim fyrirtækjum, sem síðar verða stofnuð. Ég held, að aðalatriðið sé, að gömlu fyrirtækin fái að njóta þess arna með bættu afskriftafyrirkomulagi, því að verðbólgan var búin að leika fyrirtækin svo grátt, að þær afskriftareglur, sem giltu hér á landi, voru orðnar sama sem þýðingarlausar, vegna þess að það var ekki hægt að kaupa nema einhvern smáhlut í vélina fyrir afskriftirnar á þeim tíma, sem átti að afskrifa hana, en engin leið að endurnýja hana. Ég held hins vegar, að með þessum hætti, eins og frv. er orðið núna, þar sem miðað er fyrst og fremst að því að borga hluthöfunum út arð af sínu hlutafé, þá verði meira farið inn á þá leið í sambandi við arðjöfnunarsjóðinn, þó að það ákvæði sé enn þá í fyrirtækjunum, að nota megi varasjóðsleiðina, því að það reynir í sjálfu sér verulega á hluthafana að byggja upp sitt fyrirtæki á þann hátt, en sækjast ekki eftir því að fá aukna útborgun á arði af hlutafénu, eins og arðjöfnunarsjóðurinn gerir ráð fyrir. Ég hef ekki trú á því, að gömul og gróin fyrirtæki hér fari að opna fyrirtækið og veita inn í það straumi af nýju fjármagni og nýjum aðilum. Það getur komið til mála á annan hátt hjá nýjum fyrirtækjum, en ég hef ekki trú á því, að það verði almennt hjá þeim, sem eru sæmilega vel stæð og starfandi hér á landi, enda er það svo um okkur Íslendinga, að við höfum mjög takmarkaða reynslu af almenningshlutafélögum. Ég hygg að Eimskipafélag Íslands hafi á sínum tíma verið næst því að mega kallast það. Hins vegar er það svo, að það hefur ekki verið það á síðari árum, vegna þess að hinir fjársterkari hafa yfirleitt keypt upp hluti þeirra - litlu hlutina, sem almenningur átti í þessu fyrirtæki. Þess vegna held ég það, að a.m.k. fyrst um sinn muni ekki verða verulegur áhugi á þessu. Þess vegna tryggir að minni hyggju það fyrirkomulag, sem við búum nú við, þ.e. varasjóðshlunnindin, aðstöðu fyrirtækjanna miklu betur en arðjöfnunarsjóðshugmyndin, sem hér er sett fram. Ég vil líka benda á það, að það er ekkert réttlæti í að gera hlut hluthafanna svo góðan sem hér er gert á sama tíma og hinn almenni skattborgari í þessu landi verður að búa við kerfið eins og það er. Til þess að bæta úr þessu þyrfti að endurskoða alla skattalöggjöfina og taka tillit til hins almenna borgara. Það er því alveg óhugsandi, að það sé hægt að gera þetta á þann hátt, sem hér er gert. Og eins og hv. 4. þm. Reykv. benti á, þá eru það skattalögin í heild, sem þarf að endurskoða, bæði vegna einstaklinga og fyrirtækja, og byggja þannig upp samfellda skattalöggjöf, og jafnframt yrði að setja löggjöf um tekjustofna sveitarfélaganna, sem er brýnt verkefni, sem þarf að leysa og það sem fyrst. Hæstv. fjmrh. sagði frá því hér á fundinum fyrir kvöldmat, að það væri ekkert bundið við kosningarnar, að dregið væri að leggja fram skattskrána, heldur væri það af tæknilegum ástæðum, sem það hefði gerzt, og vafalaust er það eins með það að flýta kjördeginum; það er líka af tæknilegum ástæðum, en ekki tengt þessu. Hins vegar verð ég að segja, að þá datt mér í hug, að hæstv. ríkisstj. hefði getað tekið undir með skáldinu, sem sagði: „Dæmalaust var drottinn góður að drepa hrossið en ekki mig.“ Það var hentugt, að þessi tæknilegu vandkvæði skyldu einmitt falla saman við kosningarnar. Hitt verð ég að segja, að ég varð nokkuð undrandi, þegar hæstv. fjmrh. las upp bréf frá atvinnurekendum þeim hinum sömu, sem sendu fjhn. þessarar hv. d. álit sitt á þessu frv. og töldu, að bezt færi á því, að það yrði ekki afgreitt á þessu þingi, enda skipti það ekki máli, þar sem ákvæði þess ættu ekki að koma til framkvæmda fyrr en við skattlagningu á næsta ári. Ég verð að segja það í tilefni af þessu nýja bréfi þeirra, að ekki bregzt hæstv. fjmrh. bogalistin í áróðurshæfileikum, því að á einhvern hnapp mun hafa verið stutt, áður en þetta bréf var skrifað. Það er hins vegar ekkert við því að segja, þegar mönnum snýst hugur. En mér sýnist hins vegar, að rökstuðningur þeirra í fyrra bréfinu falli saman við þann skilning, sem almennur borgari hefur á þessu máli, og það er nauðsyn, að meðferð málsins verði með þeim hætti, sem þar er lagt til, að það sé unnið að skattamálunum í heild og teknir séu til meðferðar allir þættir skattamálastefnunnar og tekjustofnar sveitarfélaganna samtímis og reynt að fella þetta saman. Og ég tek líka undir það með þeim ágætu mönnum, að það er engin ástæða til að vera að hespa þetta mál af nú, þegar frv. á ekki að taka gildi fyrr en á næsta ári, því að framlengja hefði mátt þau ákvæði, sem sett voru hér í fyrra um þau atriði, sem mestu máli skipta um framkvæmdina í ár. Ég vil líka segja það, að ekki er rétt, eins og þetta frv. er nú úr garði gert, að vera að fjalla um það síðustu daga þessa þings og gera á því jafnstórfelldar breytingar eins og hér liggja nú fyrir, án þess að í raun og veru sé tími til fyrir hv. alþm. að bera þær saman eða athuga málið þannig í heild, að augljóst verði, að breytingarnar falli inn í sjálft frv. Þetta er, eins og fram hefur komið, tengt EFTA-málinu, sem vitnað hefur verið í hér í grg. frv. Þetta er, eins og fram hefur komið, svo mikið mál, að nauðsyn bar til að undirbúa það betur og taka sér meiri tíma en gert var til þess að vinna að undirbúningi þess en hæstv. ríkisstj. leyfði sér. Ég vil að lokum endurtaka það og undirstrika, að brýna nauðsyn ber til að taka skattamálin í heild til gagngerðrar athugunar og það er þjóðarnauðsyn að breyta þeirri stefnu í skattamálum, sem núv. valdhafar eru að taka upp. Almenningur í landinu getur ekki tekið því, að álögur á hann séu þyngdar eins og gert hefur verið með söluskattinum á sama tíma og verið er að reyna að hygla þeim, sem yfir fjármagninu ráða.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Vesturl. hefur nú svarað ýmsu því, sem kom fram hjá hæstv. fjmrh. og ég hafði ætlað mér að gera aths. við, svo að ég get haft það styttra en ella, sem ég segi hér. En ég ætla samt að víkja að tveimur eða þremur atriðum, sem komu fram í ræðu ráðh., og ég ætla þá að víkja fyrst að því, að ráðh. sagðist ekki geta skilið það, hvernig ákvæði þessa frv. ættu að stuðla að því, að dregið væri fé úr fyrirtækjunum og eigin fjármyndun hjá þeim minnkaði. Og ráðh. talaði helzt á þá leið, að ætla mætti, að þetta væri einhver uppfinning hjá mér eða stjórnarandstöðunni að túlka ákvæði frv. á þennan veg og þó sérstaklega það ákvæði þess að gera arð á hlutabréfum skattfrjálsan, en ég get sagt hæstv. ráðh. það, að það eru menn, sem eiga að þekkja miklu betur til atvinnurekstrar en bæði ég og hann, sem halda þessari skoðun fram. Í bréfi dags. 25. febr. 1971 sendu atvinnurekendur fjhn. álit sitt á þessu frv. Þar víkja þeir sérstaklega að 9. gr. frv., en hún fjallar um það, að arður af hlutabréfum verði skattfrjáls að mjög verulegu marki. Og álit þeirra á gr. eða þessu atriði er á þá leið m.a., að þessi till. um breyt. á þessum lið, þ.e.a.s. af þeirra hálfu, sé eitt þeirra atriða, sem athuga þarf í sambandi við endurskoðun l. um tekjustofna sveitarfélaga. Einnig benda þeir á, að taka beri fram, að vafasamt sé, að það feli í sér úrlausn máls þessa til frambúðar m.a. vegna þeirra fyrirsjáanlegu afleiðinga, sem það hefur. Nú vona ég, að hæstv. ráðh. taki sérstaklega eftir því, sem atvinnurekendur segja um að gefa hlutabréfaarð skattfrjálsan: Má í þessu sambandi segja, að jafnhliða arðjöfnunarsjóðsfyrirkomulaginu mundu þessar reglur þrýsta óhæfilega mikið á um arðgreiðslur úr hlutafélögunum. Þarna segja atvinnurekendur beinum orðum, að ef arður af hlutafé eða hlutabréfum verði gefinn skattfrjáls, þá muni það þrýsta óhæfilega mikið á um arðgreiðslur úr hlutafélögunum, þ.e. það muni leiða til þess, að hlutafélögin verði að greiða miklu meiri arð en hingað til, en það verður að sjálfsögðu til þess, að eigin fjármyndun þeirra sjálfra minnkar og það verður dregið þarna meira fé úr félögunum en ella. Við þetta bætist svo arðjöfnunarsjóðsfyrirkomulagið, en um það segja þeir á öðrum stað, þar sem þeir fjalla um 6. gr. frv., þar sem gert er ráð fyrir arðjöfnunarsjóðsfyrirkomulaginu. 6. gr. fjallar um það að leggja varasjóðinn niður og taka upp arðjöfnunarsjóð í staðinn, og um þá breytingu farast atvinnurekendunum svo orð: Lagt er til, að gr. verði felld niður, þ.e. um arðjöfnunarsjóðinn, og núgildandi reglur um varasjóðinn látnar haldast óbreyttar, a.m.k. þar til endurskoðun hefur farið fram á l. um tekjustofna sveitarfélaga. Að óbreyttum lögum er það fyrirkomulag, sem frv. gerir ráð fyrir, öllum þorra fyrirtækja mun óhagstæðara en það, sem þau eiga nú við að búa. Virkjun skattprósenta þeirra félaga, sem afla sér eigin fjár með samanspunnum eigin ágóða, hækkar til muna, eins og raunar er viðurkennt í grg. frv. Og síðan segir, og ég legg til, að hæstv. ráðh. taki sérstaklega eftir því: Hið ótímabundna skattfrelsi varasjóðanna er mun hagstæðara slíkum félögum en reglur frv. um arðjöfnunarsjóð, þar sem fyrst ber að greiða 15% skatt ásamt tekjuútsvari, þegar fé er í hann lagt, og síðan 20% tekjuskatt aftur að 5 árum liðnum, hafi féð ekki verið greitt út sem arður eða notað til að mæta tapi. Þarna er það alveg ótvírætt álit atvinnurekenda, að arðjöfnunarsjóðsfyrirkomulagið sé miklu óhagstæðara fyrirtækjunum en varasjóðsfyrirkomulagið, vegna þess að það kalli á það, að það sé borgaður út miklu meiri arður og þar af leiðandi safnist minna fé hjá fyrirtækjunum en ella. Þess vegna er það alveg tvímælalaust, að þessi tvö meginatriði, sem frv. fjallar um, þ.e. að gera arðinn af hlutabréfum skattfrjálsan og taka upp arðjöfnunarsjóð með þeim hætti, sem hér er gert ráð fyrir, verða til þess, að eigin fjármyndun hjá fyrirtækjunum minnkar, og það áreiðanlega í mörgum tilfellum mjög verulega. Það, sem á svo að koma í sjóðinn, er einhver óviss von um hlutabréfasölu, sem enginn veit, hver verður - og alls ekki einu sinni víst, eftir að hlutabréfaeigendur eru farnir að taka aukinn arð af hlutabréfunum, að þeir leyfi það, að hlutafélögin hafi ný hlutabréf til sölu, a.m.k. þau félög, sem skila sæmilegum arði. Þar munu hlutabréfaeigendur koma í veg fyrir það, að nýir aðilar geti keypt hlutabréf, vegna þess að þeir munu telja það svo hagkvæmt að eiga bréfin sjálfir, að þeir munu ekki sleppa öðrum í að kaupa slík bréf. Þetta mundi að vísu líta talsvert öðruvísi út og í því vera fólgin veruleg breyting, ef það fyrirkomulag væri tekið upp, sem mér skilst, að atvinnurekendur hafi bent á, að arður af hlutabréfum verði því aðeins skattfrjáls, að viðkomandi félög hafi jafnan til sölu hlutabréf á opnum markaði, en fyrir því er alls ekki gerð grein í þessu frv. Sannleikurinn er líka sá, að ef á að fara að veita hlutabréfaeigendum og hlutafélögum einhver sérstök forréttindi og betri aðstöðu en öðrum félagsrekstri eða atvinnurekstri í landinu, þá er það óhjákvæmilegur undanfari, að hlutafélagalögin verði tekin til mjög gagngerðrar endurskoðunar. Það hefur staðið til í mörg ár að endurskoða l. um hlutafélög, en af því hefur ekki orðið enn. En það hefði verið alveg grundvallaratriði, sem hefði þurft að vera fyrir hendi, áður en farið var að breyta skattalögunum í þá átt, sem nú er gert ráð fyrir. Þá var hæstv. ráðh. að gera ráð fyrir því, að það mundi leiða af þeirri breytingu, sem hér er gerð á skattal., að fyrirtækin yrðu færri og stærri. Atvinnurekendur eru alveg ósammála um þetta. Samkv. þeirra áliti verður þetta fyrirkomulag, sérstaklega það fyrirkomulag að gera arðinn skattfrjálsan, til þess að fjölga smáhlutafélögum, og þeir óttast bersýnilega, að eftir að þessi breyting er komin á, muni allt úa og grúa hér í smáhlutafélögum. Í áliti þeirra segir um 9. gr. frv., sem fjallar um það að gera arðinn af hlutabréfum skattfrjálsan, á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: Í annan stað er vert að benda á, að eins og löggjöf um hlutafélög er nú háttað, er nánast hægt að stofna hlutafélög um hvaða smáatvinnurekstur sem vera skal. Af þessu leiðir, að smáatvinnurekendur og jafnvel einyrkjar, í hvaða atvinnugrein sem er, gætu í reynd valið um skattlagningarform hlutafélags og einstaklings. Hin misjöfnu skattakjör mundu því að líkindum þrýsta einstaklingsrekstrinum að mestu yfir í smáhlutafélög. Þetta er alveg augljós afleiðing, sem hlýzt af þessari breytingu. Einstaklingur, sem nú rekur smáverzlun, smáiðnfyrirtæki eða jafnvel þokkalegt bú, getur tryggt sér verulegt skattfrelsi með því að breyta sínum rekstri í hlutafélag. Hann reiknar sér lágar tekjur af atvinnurekstrinum, en lætur fyrirtækið eða hlutafélagið borga sér þeim mun hærri arð. Þannig getur hann öðlazt veruleg skattfríðindi. Og það er áreiðanlegt, að þetta er sú þróun, sem verður mest áberandi afleiðing þessa frv., þ.e. að það þjóta hér upp smáhlutafélög í tuga- og hundraðatali. Og á þennan hátt geta þeir, sem stunda hér svona smáatvinnurekstur, að sjálfsögðu tryggt sér veruleg skatthlunnindi umfram t.d. launamenn, sem geta ekki komið slíkum aðferðum við til að komast hjá skatti. Ég held, að það gildi um þetta atriði eins og svo mörg önnur, að hæstv. ráðh. og hv. stjórnarþm. hafi alls ekki gert sér grein fyrir því, hvað er hér á ferðinni. Það hefur verið sótt fast - ég veit, að það hefur verið sótt geysilega fast af hálfu ýmissa fjársterkra hlutabréfaeigenda - að fá þá breytingu gerða á skattal., að arður af hlutafé verði gefinn skattfrjáls. En því fylgja svo margvíslegar afleiðingar, að ég er alveg sannfærður um það, að hæstv. fjmrh. hefur alls ekki gert sér þær allar ljósar fyrir fram, og ég held, að hann hafi t.d. alls ekki hugsað út í þá breytingu eða þau áhrif, sem þetta getur haft í þá átt, að það rísi upp hundruð eða jafnvel þúsundir smáhlutafélaga í landinu í framhaldi af þessari breytingu, sem hér er um að ræða. En áhrif hlutabréfaeigendanna eru geysilega sterk í Sjálfstfl. og eru að sjálfsögðu nokkuð sterk innan atvinnurekendasamtakanna líka, vegna þess að þó að atvinnurekendur, sem standa sjálfir í atvinnurekstrinum, vilji og telji sér skylt að hugsa fyrst og fremst um hag fyrirtækjanna og að byggja upp eigið fjármagn þeirra, þá eiga þeir yfir sér húsbændur, sem eru hlutabréfaeigendurnir, og þeir geta kippt í spottann, ef þeim sýnist svo. Ég er hræddur um, að eitthvað slíkt hafi gerzt, sem veldur þessu furðulega áliti, sem hæstv. fjmrh. var að lesa hér upp úr og átti að vera bréf, sem atvinnurekendur eða fulltrúar atvinnurekenda höfðu skrifað honum 19. marz s.l. Þetta bréf er nefnilega í svo algerri andstöðu við það bréf, sem sömu aðilar sendu fjhn. nokkrum vikum áður eða 25. febr. 1971. Það er alveg bersýnilegt, að þar hafa einhverjir kippt í spottann. Í því bréfi, sem við fengum frá atvinnurekendum og var dags. 25. febr. 1971, er megináherzla lögð á það, að tekju- og eignarskatturinn sé ekki tekinn sérstaklega út úr skattkerfinu og endurskoðaður og honum breytt, heldur séu allar skattaálögurnar teknar fyrir í einni heild. Það er meginatriðið, sem atvinnurekendur leggja áherzlu á í bréfinu 25. febr., sem þeir skrifuðu fjhn., þ.e. að tekjuskatts- og eignarskattsþátturinn í skattkerfinu verði ekki tekinn út úr, heldur verði allt skattkerfið endurskoðað í heild. Þetta er fyrsti liðurinn í þeirra bréfi og það, sem þeir leggja megináherzlu á. Síðan hefur bara eitthvað gerzt rúmlega þremur vikum seinna eða 19. marz s.l. Þá virðist hæstv. ráðh. vera kominn með bréf upp á vasann frá þessum sömu aðilum, þar sem þeir segja: Nú höfum við ekki neinn áhuga lengur á því, að skattkerfið sé endurskoðað í heild. Við skulum bara láta það bíða. Við sættum okkur alveg við það, að þessi eini þáttur í skattkerfinu, tekju- og eignarskatturinn, skuli endurskoðaður. Það má sleppa öllu hinu. Hvað hefur gerzt þarna? Hvað kemur til, að atvinnurekendur eða forvígismenn atvinnurekenda láta frá sér fara álit eins og þetta? Og ég er alveg sannfærður um það, að þetta hafa þeir ekki gert í samráði við meginþorra atvinnurekenda í landinu. Ég er alveg sannfærður um það, að meginþorri atvinnurekenda í landinu er fylgjandi þeirri stefnu, að það eigi að endurskoða skattkerfið í heild. Ég er alveg sannfærður um það, að atvinnurekendur vilja fá endurskoðun á aðstöðugjaldinu. Þeir vilja fá endurskoðun á útsvörunum, og þeir vilja fá endurskoðun á fasteignagjöldunum. Þeir vilja fá endurskoðun á þeirri stóru fúlgu, sem kemur til trygginganna. Þeir vilja fá endurskoðun á launaskattinum, og þeir vilja fá endurskoðun á skattinum, sem þeir greiða til Iðnlánasjóðs. Og þeir vilja ekki sízt af öllu fá endurskoðun á þessum 30 smásköttum, sem hafa verið lagðir á í tíð núv. ríkisstj. Það þarf enginn að segja mér, að atvinnurekendur séu búnir að missa áhugann á því, að þetta allt verði endurskoðað. En samt kemur þetta furðulega bréf frá forvígismönnum í atvinnurekendasamtökunum  Ég held, að þetta sé eitthvert furðulegasta plagg, sem hefur sézt á Alþ., og ég veit ekki um jafnmikil og jafnsnögg skoðanaskipti eins og þau, sem hér hafa átt sér stað. Mennirnir, sem segja 20. febr.: Endurskoðið þetta allt saman. Við höfum engan áhuga lengur á því, að þið takið þetta eina út úr. Þeir eru alveg búnir að snúa við blaðinu 19. marz, rúmlega þremur vikum seinna og segja: Sleppið endurskoðun á þessu öllu saman nema bara tekju- og eignarskattinum.  Skattkerfið er orðið margbrotið og flókið og ekki sízt vegna þess, hvernig stefnan í skattamálum hefur verið hjá hæstv. núv. fjmrh. og fyrirrennara hans, að það er alltaf verið að bæta við alls konar nýjum og nýjum sköttum. Það hala verið teknir hér upp skattar, sem ég held, að þekkist hvergi annars staðar í heiminum, svo að ég viti til. Ég held t.d., að það þekkist hvergi í veröldinni nema hér, að atvinnuvegirnir séu látnir borga í lánasjóði, sem svo veita þeim lán á eftir, eins og t.d. bændur eru látnir gera og iðnrekendur eru látnir gera.  Við framsóknarmenn erum þeirrar skoðunar, að þrátt fyrir það, að atvinnurekendum hafi snúizt hugur og forvígismenn þeirra hafi ekki lengur áhuga á heildarendurskoðun skattalaganna, þá teljum við enn, að það sé nauðsynleg aðgerð, að slík endurskoðun fari fram og vegna þess sé óeðlilegt að taka einn þáttinn út úr, eins og gert er í þessu frv., og afgreiða hann sérstaklega. Og því er ég alveg sérstaklega mótfallinn vegna þess, að það er okkar skoðun, að þær meginbreytingar, sem þetta frv. fjallar um, verði til þess, að það verði minni myndun eigin fjármagns í fyrirtækjunum en þó nú er og það sé stefnt alveg í ranga átt. Til þess að koma hér upp traustu efnahagslífi þurfa fyrirtækin að geta safnað meiri og sterkari sjóðum en nú, en ekki minni. Þau þurfa að geta lagt þetta fé í varasjóði en ekki borga það út sem arð. Við teljum, að frv. stefni í algerlega ranga átt, hvað þetta snertir. Í þriðja lagi teljum við það höfuðrangindi, að á sama tíma og láglaunafólk fær ekki eðlilegar leiðréttingar á skattvísitölunni og verður þar af leiðandi að borga stórhækkaða skatta á næsta ári séu hlutabréfaeigendum veitt stórfelld skattfríðindi, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Þess vegna höldum við fast við þá stefnu okkar, að þessu frv. verði vísað frá með þeirri rökst. dagskrá, sem við höfum borið fram.



Herra forseti. Málflutningur hv. stjórnarandstöðu er með nokkuð einkennilegum hætti við þessa umr. Það er ýmist látið í veðri vaka, að frv, það, sem hér er til meðferðar, sé af þeim hvötum sprottið að styðja við bakið á atvinnurekendaauðvaldinu, eða hins vegar látið í það skína, að ekki sé nægilega mikið gert fyrir atvinnureksturinn í landinu. Þetta kom berlega fram hjá hv. síðasta ræðumanni, og skal ekki frekar fjölyrt um það. Ég vil þó aðeins geta um nokkur atriði þessa frv., sem ég hygg, að máli skipti fyrir þá stefnu, sem Alþ. vill marka atvinnurekstrinum og félögum í atvinnurekstri. Það hefur að vísu verið haft hér við orð, um leið og það er sagt, að frv. dragi taum atvinnurekenda, að atvinnurekendur vilji ekkert með efni frv. hafa að gera og vitnað er í álit þeirra þar að lútandi. Þegar svo hæstv. fjmrh. hefur vitnað til nýlegs bréfs þeirra, þar sem getið er um, að þeir skori á Alþ. að samþykkja frv., eins og því hefur verið breytt með brtt. fjhn., þá er ekkert mark lengur takandi á atvinnurekendum, þó að áður væri aðallega vitnað til þeirra um það, hvað rétt væri og hægt væri að gera í þessum efnum. Það er ljóst mál, að atvinnurekendur voru ekki ánægðir með allar gr. frv., eins og það var upphaflega úr garði gert, en hins vegar hafa ýmsar þær ábendingar, sem þeir komu fram með, verið teknar til greina eins og t.d. um sameignarfélögin og nokkrar breytingar varðandi fyrningarreglur. Þá hefur reglum um skattlagningu söluhagnaðar verið hagað öðruvísi en upphaflega var ætlað, og um leið og félögum er í sjálfsvald sett, hvort heldur þau vilja halda varasjóði eða velja nýja leið með arðjöfnunarsjóði, þá er og takmarkað skattfrelsi arðs hjá viðtakanda. Þessar breytingar hafa allar orðið til þess, að samtök atvinnurekenda sjá sér og atvinnurekstrinum í landinu hag í samþykkt frv. svo breytts. Og það vill svo til, að öll gagnrýni hv. stjórnarandstöðu hér á efni þessa frv. hefur gengið í sömu átt og gagnrýni atvinnurekenda upphaflega, þannig að breytingar fjhn. eru til þess fallnar að koma til móts við hv. talsmenn stjórnarandstöðunnar að þessu leyti einnig. Þess vegna skyldi maður ætla, að þessir talsmenn minni hl. fjhn. sæju bjartar hliðar á þessum brtt. og brtt. væru til þess fallnar að bæta efni frv., þótt svo hafi ekki verið að heyra á þeim hér áðan. Og sannleikurinn er sá, að hér er ekki fjallað um málin af málefnalegum áhuga eða áhuga á atvinnurekstrinum í landinu eða félagarekstri almennt. Hér er fyrir fram mörkuð afstaða, neikvæð afstaða, eins og hv. stjórnarandstöðu er eiginlegt og hún hefur vanið sig á nú á undanförnum árum. Það er rætt um það, að skattfrelsi arðs af hlutafé sé óeðlilegt. Og hvers vegna er um óeðlilega leið þar að ræða? Ég hygg, að allir hv. þm. hafi í einn eða annan tíma átt þátt í því annars vegar að viðurkenna skattfrelsi sparifjár og hins vegar að viðurkenna skattfrelsi spariskírteina. Það er verið að viðurkenna skattfrelsi þessara sparnaðarforma í því skyni að auka sparnaðarviðleitni meðal landsmanna vegna þess skilnings, sem ég býst við, að hv. þm. hafi allir á því, að sparnaður í þjóðfélaginu er undirstaða framfara, framkvæmda og fjárfestingar, sem atvinnurekstrinum og framförum í atvinnurekstri er nauðsynlegt. Nú viðurkennum við skattfrelsi sparifjár í bönkum landsins, þar sem hægt er að fá á ákveðnum bundnum innstæðum 9–10% vexti, þar sem innstæðan er ríkistryggð, þ.e. ríkið ber ábyrgð á því, að innstæðan ásamt áföllnum vöxtum fáist greidd á hverjum tíma. Við viðurkennum einnig skattfrelsi spariskírteinanna, en andvirði þeirra er notað í ýmsum tilgangi, t.d. að stuðla að opinberum framkvæmdum, sem ekki eingöngu gefa vexti frá 4 og upp í 6%, heldur eru endurgreidd með og í samræmi við byggingarvísitölu, þ.e. þau eru verðtryggð. Við viðurkennum hvort tveggja þetta sparifjárform sem skattfrjálst. Hvar er þá ósamræmið í því að viðurkenna takmarkað skattfrelsi arðs af hlutabréfum? Hlutabréf eru í raun og veru ekki annað en sparnaðarform sem á að örva allan almenning til þess að nota sér. Í því efni má nefna, að hlutabréf sem sparnaðarform er ekki eins öruggt og innstæða í banka eða spariskírteini. Það er ekki eins öruggt, að hlutabréf gefi árvissan arð eins og bæði spariskírteini og sparifé í banka. Og þegar á það er bent, að hlutabréfin vaxi að verðgildi í samræmi við verðsveiflur í þjóðfélaginu eða réttara sagt haldi sínu verðgildi, þá má ekki gleyma hinu, að hlutafjárframlög verða ávallt áhættufé. Það er aldrei hægt að ganga að því sem vísu, að öruggt sé að fjárfesta í hlutabréfum. Það fer eftir gengi rekstrarins, sem peningarnir eru lagðir í. Og það er oft og tíðum nauðsynlegt, bæði í t.d. sjávarútvegi og nú t.d. í iðnaði, að hætta á, að hlutafé geti tapazt, ef ryðja á nýjar brautir á þessum sviðum. Það eru dæmi til þess, að hlutafé hafi tapazt, sem lagt hefur verið í sjávarútveg, og það er vissulega ekki útilokað nú, þegar okkur ríður á að ryðja nýjar brautir á sviði iðnaðar, að fé, sem í þann atvinnurekstur er lagt, geti tapazt. Þess vegna hygg ég, að skattfrelsi hlutafjár að ákveðnu takmörkuðu marki sé á engan hátt óeðlilegra en skattfrelsi annars sparnaðar í þjóðfélaginu. Hitt má svo deila um, hvort eigi að verðlauna sparnað í þjóðfélaginu með skattfrelsi og hvort það eigi að vera nauðsynlegt, að sparnaður í þjóðfélaginu sé skattfrjáls að einhverju eða öllu leyti. Þetta hefur samt sem áður ekki verið deiluefni á undanförnum árum. Við höfum verið sammála um það að veita sparnaði í þjóðfélaginu skattfrelsi, og ég hygg, að það sé nauðsynlegt til þess að tryggja framþróun í atvinnurekstrinum almennt. Það er að vísu svo, að ekki má gleymast, þegar rætt er um skattlagningarreglur í atvinnurekstri, að undirstaða þess, að atvinnufyrirtæki geti nýtt hagkvæmar skattlagningarreglur, er sú, að atvinnufyrirtækin hafi möguleika á því að bera sig, gefa nokkuð í aðra hönd, og á það hefur skort oft og tíðum hér í okkar þjóðfélagi. Við erum gjarnan þannig gerðir, Íslendingar, að við viljum taka jafnóðum það, sem aflast, til okkar sjálfra og eyða því í okkar eigin þágu - til neyzlu ýmiss konar. Og þess vegna er einmitt meiri þörf en ella á því að örva sparnaðarviðleitni manna með því að verðlauna þá, sem ástunda slíkan sparnað. Það hefur verið rætt um það, að það fyrirkomulag að hafa arðjöfnunarsjóð og takmarkað skattfrelsi arðs hjá viðtakanda leiði til aukinnar arðgreiðslu úr hlutafélögum. Ég hygg, að hér sé nauðsynlegt að minnast þess, að hlutafélög geta verið óeðlilega íhaldssöm í því að greiða arð og mörg hlutafélög eru rekin hér á landi eingöngu sem atvinnuveitandi fyrir stjórnendur sína og tiltölulega fámennan hóp starfsmanna í stað þess að taka einnig tillit til hagsmuna þeirra, sem eiga fjármagn sitt í félögunum. Og það er ljóst mál, að við söfnum ekki fjármagni í stórum stíl í atvinnurekstri hlutafélaga, nema við viðurkennum, að það fjármagn verður að bera sams konar arð og önnur fjárfesting í þjóðfélaginu. Ég hygg, að við getum allir verið sammála um það, að það sé nauðsynlegt að endurskoða skattalögin í heild sinni, en það er engu að síður nauðsynlegt að marka ákveðna stefnu í þeim efnum, og ég tel t.d., að það séu ákaflega æskilegar umr., sem hér fara fram og upplýsi það, hverjir það eru, sem vilja örva fjárfestingu í atvinnurekstri í landinu, og hverjir það eru, sem vilja verðlauna þá, sem leggja fjármagn sitt í atvinnurekstur, og það er undirstaða undir því, hvernig standa skuli að frekari endurskoðun skattalaganna. Mér er t.d. ljóst, að nokkur atriði þessa frv. gera það að verkum, að nokkuð muni draga úr skattstofnum sveitarfélaga, og ég tel nauðsynlegt að vekja athygli á því, að í framhaldi þessa máls við endurskoðun á tekjustofnum sveitarfélaga sé tekið tillit til þessa með því að skapa sveitarfélögunum aðra og nýja tekjustofna eða með annarri skiptingu verkefna milli sveitarfélaga og ríkissjóðs en nú er. En ég get ómögulega lesið það út úr þessu frv., að hér sé verið að ívilna hlutabréfaeigendum á kostnað atvinnurekstrarins og hér sé verið að ívilna hlutabréfaeigendum á kostnað annarra aðila í þjóðfélaginu. Hér hefur verið nefnt, að 188 þús. kr. væri of lág upphæð sem persónufrádráttur fyrir hjón. Fyrir hjón eru 60 þús. kr. hámark þess arðs, sem greiða má skattfrjálsan af hlutabréfum, og til viðbótar er annað skilyrði sett - sem sé það, að ekki sé um að ræða meira en 10% arð af hlutabréfaeign. Þannig er ljóst, að ákvæði þessi miða að því, að skattfrelsið nái til hins almenna þjóðfélagsborgara, taki til þess, að hlutabréfaeign sé almenn í landinu, nýtist engum úr hófi fram, en sem flestum nokkuð - þeim, sem hafa skilning á því að leggja til hliðar nokkurt fé af aflafé sínu til þess að stuðla að örri uppbyggingu atvinnurekstrarins. Ég skal að sinni ekki hafa þessi orð fleiri, en ég tel það mjög þarft, að Alþ. samþykki það frv., sem hér liggur fyrir, með þeim breytingum, sem fjhn. hefur lagt til, að gerðar væru á því. Ég tel, að það muni verða til þess að marka nokkuð stefnuna í þeirri áframhaldandi allsherjarendurskoðun á skattamálum ríkis og sveitarfélaga, sem við erum allir þm. sammála um, að nauðsynlegt sé, að fari fram. Og í þeirri stefnumörkun þarf að koma fram, hver hefur skilning á því, að fjármagn þarf að safnast fyrir í atvinnurekstrinum sjálfum, og hver hefur skilning á því að örva allan almenning til þess að Íeggja sparifé sitt í atvinnureksturinn til þess að skapa betri og meiri tækifæri og bætt lífskjör fyrir almenning í landinu í framtíðinni.



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. Það er alveg þarflaust, og meginatriði þess, sem ég hefði viljað sagt hafa, hefur hv. 12. þm. Reykv. mælt hér. Ég hef ekkert við það að athuga, sem hv. 3. þm. Vesturl. sagði, og get tekið undir það, sem hann sagði um skattlagningu ríkisfyrirtækja og ýmis önnur atriði í því sambandi og sömuleiðis verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, sem ég lagði áherzlu á við 1. umr. málsins, að væri eitt af þeim verkefnum, sem nú þyrfti einmitt að vinna að. Vissulega er það rétt hjá honum, að ef skertir verða tekjustofnar sveitarfélaganna, þá getur verið þörf á því að sjá fyrir því með einhverjum hætti, annaðhvort með því að ríkið taki á sig ákveðnar skyldur eða með því að ríkið láti að einhverju leyti af hendi tekjustofna. Og það kann vel að vera, að í framtíðinni verði það svo, að sveitarfélögin t.d. fengju beinu skattana. Meginhlutinn af þeirra tekjustofnum núna eru útsvörin. Það er yfirgnæfandi hluti af þeirra tekjum, og það má segja, að það sé óeðlilegt, að tveir aðilar, ríki og sveitarfélög, séu með samkynja tekjuöflun eins og nú á sér stað. Það, sem kom mér til þess að standa hér upp, var raunar aðeins það að leiðrétta það, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði um bréf það, sem ég las frá samtökum atvinnuveganna. Ég vil ekki láta í ljós neitt um það, hvaða hvatir hafa legið því að baki; það má hv. þm. gera sjálfur eftir því, sem hann vill. Ég hins vegar hef ekki haft nokkur minnstu áhrif á það sjálfur, að þetta bréf var sent, hvorki fyrra né sí$ara bréfið, þannig að ég tek ekkert til mín í því efni, né heldur hef ég ráðið því, að fjársterkir hlutabréfaeigendur hafi ráðið þannig lögum og lofum hjá þessum fjöldasamtökum. Það þykir mér heldur ósennilegt, og ég held, að það sé ómakleg ásökun hjá hv. þm., sem hann eigi erfitt með að standa við. En það, sem var misskilningurinn hjá hv. þm., var það, að það ber ekki að skilja þetta bréf forystumanna atvinnuveganna þannig, að þeir hafi engan áhuga, eins og hann orðaði það, á því, að áfram verði haldið endurskoðun skattalaganna. Þeir taka það skýrt fram, að þeir telji þetta vera mikilvægt spor í áttina og marki stefnuna, eins og ég gat um áðan í ræðu minni, að ég teldi, að væri það jákvæða við þetta mál, þ.e. að með því fengist þó mörkuð viss stefna hjá Alþ., sem væri mjög mikils virði fyrir þá, sem eiga að halda áfram endurskoðun skattalaganna, endurskoðun á sköttum bæði til ríkis og sveitarfélaga. Þannig fengist einhver stefnumörkun, en Alþ. léti ekki alltaf málið liggja hjá sér, þó að allir þættir þess í einu komi ekki til Alþ. Þetta er það, sem atvinnurekendurnir eiga við, en alls ekki það, að þeir hafi ekki áhuga á, að það séu endurskoðaðir þeir liðir, sem hv. þm. gat alveg réttilega um, að nauðsynlegt væri að endurskoða. Það hygg ég, að allir séu sammála um. Ég er honum innilega sammála um, að það sé allt nauðsynlegt, og mér sýnist, að okkur beri ekki annað í milli um meðferð málsins en það, að hann vill láta það allt bíða, en atvinnurekendurnir - og það er einnig mín skoðun - vilja afgreiða þennan þátt málsins og láta þá ákvörðun Alþ. marka stefnuna í því, hvernig framhald eigi að verða á þessum málum í heild. Það má svo fyrirgefa hv. þm. það, þó að hann hafi gleymt því, að skattar hafi viðgengizt í tíð annarra ríkisstj. en þeirrar, sem nú er við völd. Það er alveg rétt, að það er svo langt, síðan hún kom til valda, að það er kannske von, að hv. framsóknarmenn hafi gleymt því, að nokkrir skattar hafi þá verið til, en ég er nú hræddur um, að leiti þeir vel - og báðir þeir mætu þm., sem hér töluðu, eru sagnfróðir menn - þá munu þeir komast að raun um, að þá voru líka til skattar á Íslandi.



Herra forseti. Það er nú sennilega ekki mikil ástæða til þess að vera að halda áfram þessu pexi, sem hefur staðið yfir hjá okkur um skeið, því að það breytir sennilega ekki miklu. Þó eru viss atriði, sem komu fram í ræðu hæstv. fjmrh. og hv. 12. þm. Reykv., sem mér finnst rétt að láta ekki með öllu ósvarað. Hæstv. fjmrh. vildi halda því fram, að það hefðu verið skattar, áður en núv. stjórn kom til valda. Ég held, að ég hafi nú ekki sagt það, að það hafi ekki verið til skattar, en hitt er staðreynd, að þeim hefur fjölgað geysilega mikið, síðan núv. stjórn tók við, og þeir hafa líka stórhækkað. Ég þori bara ekki að fara með það, hvað þeir hafa margfaldazt, síðan núv. ríkisstj. kom til valda. Ég held, að þeir hafi a.m.k. sjö- eða áttfaldazt eða vel það. En á sama tíma samkv. þeim ...  Þá vildi hann halda því fram, að atvinnurekendur væru ekki alveg fallnir frá því, að skattarnir væru endurskoðaðir í heild. Það er ekki hægt að skilja þeirra bréf öðruvísi, þ.e. bréfið frá 19. marz, sem hann las upp, en þeirra afstaða sé gerbreytt frá því, sem var 25. febr. Í bréfinu 25. febr. leggja þeir áherzlu á það, að þessi mál séu öll tekin fyrir í heild og þetta frv. sé látið bíða vegna þess. En núna segja þeir, að þeim nægi að fá þetta frv. afgreitt og hitt allt megi bíða, þeir geri ekkert tilkall til þess og óski þess ekki, að sú endurskoðun fari fram. Enda vita menn það, að þegar búið er að taka eitt atriði svona út úr, þá verður það miklu frekar til þess, að það verður dráttur á í öðrum efnum. Það er venjan. Þá var það hv. 12. þm. Reykv. Hann var að gera hér samanburð á sparifé og hlutafé og vildi leggja það alveg að jöfnu. Ég hefði eiginlega gjarnan viljað, að hér hefði verið staddur 10. þm. Reykv. til að geta borið það undir hann, hvort hann sæi um þennan boðskap hv. 12. þm. Reykv. Þeir eru að vísu flokksbræður, en ég hef eiginlega engan mann heyrt útskýra það betur en hv. 10. þm. Reykv., Ólaf Björnsson, hvílíkur reginmunur er á þessu tvennu, sparifé og hlutafé. Og hann bendir að sjálfsögðu réttilega á það, að þegar verðbólga er, eins og hefur verið hjá okkur á undanförnum árum, þá rýrnar sparifé í hlutfalli við hana. Aftur á móti heldur hlutafé undir langflestum kringumstæðum a.m.k. óbreyttu verðgildi, vegna þess að með jöfnunarhlutabréfum er hægt að hækka hlutabréfin í samræmi við það, hversu mikið eignir viðkomandi fyrirtækja vaxa. Og þetta veldur því, að hér er um geysilegan mun að ræða. Auk þess má geta þess, að lögum samkv. er heimilað að borga í arð skattfrjálst 10% af hlutafé, en það er prósenta, sem sparifé nær ekki nema kannske í sérstökum bindingartilfellum og í mörgum tilfellum, án þess að um nokkra verðtryggingu sé að ræða. Þannig að ef einhver sæmileg afkoma er hjá hlutafélögum, þá er náttúrlega útkoman miklu betri hjá þeim, sem eiga hlutabréf, heldur en hinum, sem eiga sparifé, þ.e. í þjóðfélagi eins og er hjá okkur. Þetta lítur að sjálfsögðu talsvert öðruvísi út hjá þjóðum, sem hafa taumhald á verðbólgunni. Svo var hv. 12. þm. Reykv. að tala um það, að við framsóknarmenn værum fylgjandi neikvæðri stefnu. Við skulum rifja upp, hver er munurinn á okkar stefnu og þeirra, t.d. í sambandi við það frv., sem hér er til umr., í því, hvernig eigi að byggja upp fjármagn fyrirtækja. Við framsóknarmenn fylgjum þeirri stefnu, að það eigi að skapa fyrirtækjum aðstöðu til þess að byggja upp sína eigin sjóði, og þess vegna er það ákvæði í l., sem var sett af okkar stjórn og okkar fjmrh. á sínum tíma, að fyrirtækin mættu leggja 25% af hagnaðinum skattfrjálst í varasjóð. Þetta verður síðan þeirra eign, sem þeir mega ekki hreyfa, nema um tap sé að ræða. Þennan sjóð vilja þeir sjálfstæðismenn leggja niður. Það var stefnan með frv. Í stað hans á að borga út sem arð það, sem hefur runnið í varasjóðinn að undanförnu, en þeir treysta á það, þó að þeir hafi enga vissu fyrir því, að þetta fé komi aftur inn í fyrirtækið sem hlutafé. En ég hygg, að þó að við gerum ekki samanburð á nema t.d. varasjóðnum og hlutafénu, þá séu það ólíkt sterkari og betri aðstæður fyrir fyrirtækið, að þetta eigið fé sé varasjóður en ekki hlutafé. Af t.d. fénu, sem er í varasjóðnum, þarf félagið ekki að borga út neinn sérstakan arð né sérstaka vexti. Aftur á móti ef um hlutabréf er að ræða, þá verður nú að borga út arð af því allt að 10% og kannske meira. Hvort halda menn, að það sé hagkvæmara fyrir félagið að eiga þessa upphæð í varasjóði án þess að borga af því vexti ellegar þessi upphæð sé hlutafé, sem verður að borga af svo og svo mikinn arð? Ég held, að varasjóðsleiðin sé í öllum tilfellum miklu hagstæðari fyrir fyrirtækin. Það er mesti misskilningur hjá hv. þm., að við séum á móti því, að fyrirtækin byggi sig upp fjárhagslega, en við viljum að varasjóðurinn sé notaður til þess. Sjálfstæðismenn vilja hafna þessari leið, leggja varasjóðinn niður og láta hlutaféð koma í staðinn, sem er tvímælalaust óhagstæðara fyrir fyrirtækið, vegna þess að það verður að borga út af því svo og svo háa vexti í arð. Enda er það niðurstaða þessara atvinnurekenda, sem ég var að vitna hér í áðan, að þeir telja varasjóðsfyrirkomulagið miklu hagkvæmara fyrir sig en arðjöfnunarsjóðsfyrirkomulagið. Og þeir hljóta alveg að viðurkenna það, að að þessu leyti hefur afstaða þeirra leitt til nokkurs árangurs, því að sjálfstæðismenn hafa hætt við að gera það að alveg ófrávíkjanlegu skilyrði, að félögin legðu varasjóðinn niður og tækju upp arðjöfnunarsjóðinn. Nú á að verða frjálst val hjá fyrirtækjunum um það, hvor leiðin sé fremur farin. En hins vegar óttast ég það, að brtt. verði til þess, að fyrirtækin fengjust til þess að taka upp arðjöfnunarsjóðinn, þó að þau kjósi varasjóðinn heldur, vegna þess að hluthafar fái ekki arð skattfrjálsan, ef varasjóðsleiðin er farin, og þeir muni þess vegna hvetja til þess og leggja áherzlu á það, að félögin kjósi heldur arðjöfnunarsjóðsleiðina en varasjóðsleiðina, og það tel ég megingallann á brtt. meiri hl. Ég held, að það sé alveg rangt hjá hv. 12. þm. Reykv. að vera að tala um einhverja neikvæða stefnu hjá okkur í þessum efnum. Hér er munur á aðferðum, og það hefur komið fram í margnefndu bréfi atvinnurekenda, að þeir líta þannig á, að varasjóðsleiðin sé heppilegri en arðjöfnunarsjóðsleiðin. Og þess vegna hafa þeir þvingað stjórnina til þess að leyfa þó frjálst val á milli þessara tveggja leiða, en leggja ekki varasjóðinn alveg niður. Að því er mér skildist, þá taldi hann, hv. þm., það neikvæða stefnu hjá okkur að vilja vísa þessu frv. frá með rökst. dagskrá, en hún er byggð á því, að við viljum fá heildarendurskoðun á þessum málum. Og ég held, að það sé miklu jákvæðari stefna, að öll skattamál fyrirtækja og raunar einstaklinga líka verði endurskoðuð í heild, svo að fullkomið samræmi fáist í þessu máli og fyrirtæki og einstaklingar geti þannig séð fullkomlega, hvar þeir standa skattalega, vegna þess að skattarnir verða orðnir hærri og samanþjappaðri, ef svo mætti orða það, fremur en fara þá leið að taka hér eitt atriðið út úr, afgreiða það - eins og þeir segja á mjög umdeilanlegan hátt - og eiga það svo á hættu, að þetta kák verði til þess að tefja heildarendurskoðunina svo og svo lengi. Með því að láta þetta allt saman bíða og taka það fyrir í heild er miklu meiri trygging fyrir því, að það náist fram heildarendurskoðun á þessum málum, en með því að taka fyrir eitt og eitt í einu. Við sjáum, til hvers þessi kákaðferð leiðir t.d. í sambandi við skólamál. Þar er alltaf verið að taka einn þátt skólakerfisins fyrir í einu og breyta honum án nokkurs samhengis við hina og svo fæst aldrei neitt endanlegt samhengi út úr þessu. Svo að dæmi sé tekið, má nefna, að við vorum að setja menntaskólalög í fyrra. Nú eru þau orðin úrelt og þarf að fara að breyta þeim aftur, vegna þess að þau voru ekki gerð í neinu samhengi við aðra þætti skólamálanna. Þetta er áreiðanlega mjög óheppileg vinnuaðferð. Það er miklu hreinlegra og heppilegra að taka öll þessi mál fyrir í heild og afgreiða þau þannig en að nota þá kákaðferð, sem hér er viðhöfð, þó að maður sleppi því alveg, hvaða áhrif þetta hefur að öðru leyti.



Herra forseti. Aðeins örfá orð; ég skal ekki lengja umr. Ég hef átt því láni að fagna að ræða við hv. 10. þm. Reykv. um sparifé og hlutafé, og okkur hefur komið, held ég, bærilega saman. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því, að hlutafé og sparifé í banka eru mismunandi form sparnaðar og hafa mismunandi eiginleika og að mörgu leyti ber þess vegna að fara mismunandi með þessi tvö sparnaðarform. En hvort tveggja flokkast undir sparnað. Hlutafjáreign er sparnaðarform, sem atvinnureksturinn nýtur góðs af. Sparifjáreign er það sparnaðarform að fela bankastjórum fé til ávöxtunar ýmist í atvinnurekstri eða annarri starfsemi þjóðfélagsins. Og spariskírteini eru enn ein leið til að spara, og ég gat sérstaklega um þau, og sérstaklega ber að hafa þau í huga í þessum umr., þegar talað er um skattfrelsi, því að hvergi kemur skattfrelsið meir fram en þar og er þeim í hag, er spara, en fjármagnið, sem þannig aflast, er einkum nýtt til opinberra framkvæmda. Öll þessi sparnaðarform eiga rétt á sér, og þá ekki sízt á fjárfesting í hlutabréfum rétt á sér vegna þess, að atvinnureksturinn í landinu stendur undir öllu öðru bæði opinberum framkvæmdum, einkaneyzlu og öllu því, sem við hér aðhöfumst eða leyfum okkur í landinu. Þess vegna er það engin goðgá að ætla þessu sparnaðarformi sérstaklega skattfrelsi, sem þó er takmarkað með tvennu móti, annars vegar með heildarupphæð 60 þús. kr. fyrir hjón - hið hæsta á ári hverju - og enn fremur takmarkað við, að ekki sé um að ræða meira en 10% af hlutafjáreign. Ég ítreka það, að fjárfesting í hlutabréfum er áhættufé, sem lagt er fram, þó að eigandinn viti ekki, hvort það glatast eða ávaxtast og hvort það ávaxtast þá í samræmi við verðþróun í því landi, þar sem fjárfestingin á sér stað. Og ég vildi alveg sérstaklega vekja athygli á því, að hlutafjárfesting er áhættusöm og jafnframt eru árssveiflur á því, hvort atvinnureksturinn hefur arð eða ekki, þannig að ekki er að hárvissum tekjum af arði að ganga í því falli. Ég skal svo ekki sérstaklega deila við hv. 4. þm. Reykv. um það, hvort heppilegra er fyrir félögin að safna fjármagni sínu í varasjóði eða eiga það í arðjöfnunarsjóði. Brtt. ganga út frá því, að það sé á valdi félaganna sjálfra - á valdi hluthafanna - að velja þarna á milli, og við skulum láta reynsluna skera úr um það, hvora leið hluthafar og félögin sjálf vilja fara, en félagaformið gerir ráð fyrir því, að hluthafar hafi völdin í félaginu, og það er eðlilegt þess vegna, að þeir ráði, hvor þessara leiða verði farin. Það er hins vegar misskilningur hjá hv. þm., að félögin þurfi í raun og veru ekki með rekstri sínum að svara vöxtum af varasjóði. A.m.k. tel ég það misskilning, þótt það sé alveg rétt, að vextirnir fara ekki úr fyrirtækjunum og að því leyti geta þeir styrkt fjárhagsaðstöðu fyrirtækjanna. En á móti er líka fyrir hendi arðjöfnunarsjóður, sem ekki á að greiðast út fyrr en eftir 5 ár, og félögin þurfa á sama hátt ekki að greiða vexti af þeim sjóði úr félaginu, þannig að það getur verið matsatriði, hvor leiðin er hagkvæmari félögunum sem sjálfstæðri einingu. En félög sem sjálfstæð eining eiga auðvitað að gefa vexti af öllu því fjármagni, sem í þeim er bundið, og vera bundin vilja sinna félagsmanna. Það, sem hefur torveldað hlutafjársöfnun, er, að mörg hlutafélög hér á landi eru rekin eingöngu sem atvinnuveitandi fyrir starfsmenn sína, en án þess að taka tillit til þeirra, sem leggja fjármagnið í félögin. Þess vegna eru félögin ekki fær um að safna nýju fjármagni til þess að ráðast í nýjar framkvæmdir og efla og treysta atvinnureksturinn. Það er þessi nýja leið, sem er verið að opna með þessum breytingum á skattalögunum. Það er þessi stefnumörkun, sem er nauðsynlegt, að sé ljós við frekari endurskoðun skattalaganna í heild, sem ég er sammála öðrum, sem hér hafa talað um, að er brýn nauðsyn, að fari fram og helzt sem allra fyrst.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. úr því, sem orðið er, en hv. 12. þm. Reykv. gaf aðeins tilefni til þess, þar sem hann, eins og hv. 4. þm. Reykv. gat um réttilega, sló því föstu hér áðan, eins og venja er hjá hv. stjórnarsinnum, að okkar afstaða væri neikvæð. En um leið sagði þessi hv. 12. þm. Reykv., að gagnrýni stjórnarandstöðu og atvinnurekenda gengi í sömu átt. Enda þótt það sé rétt hjá hv. 12. þm. Reykv., að hlutafjáreign sé sparnaðarform, þá er það líka rétt, að það hefur ekki verið sambærilegt í tíð núverandi valdhafa að eiga hlutafé í sæmilegu fyrirtæki og eiga sparifé, sem hefur rýrnað með hverju ári, sem hefur liðið. Það er lika ljóst, að enda þótt þessi breyting verði gerð á skattafyrirkomulagi, þá tryggir það ekki öryggi atvinnurekstrarins í landinu, ef þeirri efnahagsmálastefnu verður framfylgt, sem núverandi valdhafar hafa mótað. Það er breytt efnahagsmálastefna ein, sem getur tryggt öryggi atvinnurekstrarins í landinu, en ekki það form á útborguðum arði, sem fyrirtækin greiða til sinna hluthafa. Eins og hv. 12. þm. Reykv. sagði, er það ríkt í fari okkar Íslendinga að vilja ná fjármagninu til okkar sjálfra og til eigin neyzlu.



Herra forseti. Það hefur orðið að samkomulagi milli ríkisstj. og flm. þessa frv., að ríkisstj. skipi n. til þess að gera till. um það mál, sem frv. fjallar um, þ.e.a.s. aðstoð hins opinbera við námsmenn til þess að jafna aðstöðu þeirra til náms. Gert er ráð fyrir því, að í n. eigi sæti fulltrúar tilnefndir af þingflokkunum 5, auk fulltrúa frá menntmrn. og skal það vera hlutverk n. að undirbúa frv. um þetta efni, sem unnt verði að leggja fyrir næsta Alþingi.



Herra forseti. Að fenginni þessari yfirlýsingu frá hæstv. menntmrh. um skipan mþn. til að undirbúa fyrir næsta þing 1öggjöf um námsstyrkjakerfi til að jafna aðstöðumun æskufólks til menntunar, þá teljum við flm. svo sterkar líkur fyrir því, að slík löggjöf verði sett á næsta þingi, að úr því sem komið er, getum við sætt okkur við þessa lausn að þessu sinni.