Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál var í athugun hjá fjhn., en ekki hefur verið útbýtt neinu nál., en ég get lýst því, að n. var sammála um að samþ. frv. óbreytt. Hv. 2. þm. Reykv. hefur þó fyrirvara um afstöðu sína, eins og fram kom við 1. umr. Hann fylgir málinu, þar sem hæstv. fjmrh. hefur lýst yfir því, að hér verði aðeins um venjulega lántöku að ræða án sérstakra skilyrða annarra en vaxta og afborgana. Ég held, að það hafi einungis verið þetta, sem vakti fyrir hv. 2. þm. Reykv., og kannast hv. þm. við þetta frá 1. umr.



Herra forseti. Eins og hv. 7. þm. Reykv., frsm. fjhn., hefur skýrt frá, skrifaði ég undir nál. með fyrirvara, er hann greindi rétt frá, og byggist fyrirvarinn á því, að tryggt skyldi vera, að þetta lán væri einungis venjulegt verzlunarlán án sérstakra skilyrða, enda hefur hæstv. fjmrh. staðfest, að svo muni verða. Það, sem veldur því, að ég legg áherzlu á þetta atriði, er það, að því hefur verið lýst yfir af hæstv. ríkisstj., seinast nú í útvarpsumr., að hæstv. ríkisstj. væri því mjög hlynnt, að Ísland tæki þátt í hinni svonefndu Marshall-hjálp, og heyrði ég ekki betur en hæstv. utanrrh. lýsti því í umr. áðan, að hér yrði sá gjaldeyrisskortur, sem gæti valdið því, að Ísland tæki lán samkvæmt Marshall-áætluninni. Síðan gat hæstv. ráðh. um valútuskort og lét í ljós, að það yrði að taka dollaralán samkvæmt Marshall-áætluninni. Hæstv. forsrh. lýsti því hér yfir fyrir klukkustund síðan, að ekkert væri í frv. um Marshall-aðstoðina, sem gerði neinar kvaðir varðandi efnahagssjálfstæði nokkurrar þjóðar. Ég veit nú ekki, hvort hæstv. ríkisstj. hefur kynnt sér það lagafrv. Ég hef þetta frv. hér fyrir framan mig, og ég held, eftir þá yfirlýsingu, sem hæstv. ráðh. hefur nú gefið hér í þinginu, að menn muni hafa tilhneigingu til þess að fá Marshall-frv. rætt nánar hér á Alþ. Það hlýtur og að vera svo, ef hæstv. ríkisstj. hefur ekki kynnt sér þetta frv., þá munu þm. ekki hafa getað myndað sér ákveðna skoðun á þessu frv. til l., sem liggur fyrir Bandaríkjaþingi. Er því eðlilegt, að þm. athugi, hvað í þessu frv. felst. Þetta frv. gerir ráð fyrir, að ekki sé hægt að heimila lántöku neinu landi, nema viðkomandi land fullnægi ákveðnum skilyrðum, sem gerð er grein fyrir í frv. Ég hef hér fyrir framan mig frv. þetta, sem heitir: European Recovery Program. Það er lagafrv. eins og það liggur fyrir Bandaríkjaþingi, ásamt fylgiskjölum. Í fylgiskjölunum er t.d. gert ráð fyrir því, hve mikið einstök lönd þurfa af vörum. Ég skal ekki fara út í að ræða það, en í sjálfum l., í 10. gr. frv., eru ýmsir liðir, sem skuldbinda öll lönd, sem taka þessi lán, og í 6. undirlið eru ákvæði um lán með sérstökum samningum við Bandaríkjastjórn. Þar er sérstaklega ákveðið og áskilið, hve mikla fúlgu í innlendum gjaldeyri verði að taka frá, sem megi ekki ráðstafa, fyrr en umboðsmaður Bandaríkjastjórnar hefði þá gefið leyfi sitt til þess. Þessu má sem sagt ekki ráðstafa, nema hinn bandaríski fjárhaldsmaður segi til. Hvað þýðir svo þetta? Þetta þýðir víðtæka íblöndun í innanríkismál viðkomandi þjóðar. Ég vildi ræða þetta hér vegna þess og til þess að undirstrika afstöðu mína í þessu máli, þótt hæstv. ríkisstj. sé nú gefin heimild til þess að taka almennt verzlunarlán, en ekki lán samkvæmt Marshall-áætluninni. Hins vegar hafa margar þjóðir orðið þess varar, að Bandaríkin hafa meinað þeim um dollaralán nema samkvæmt Marshall-ákvæðunum. Mér þykir vænt um, að hæstv. fjmrh. og hv. fjhn. eru sammála um það, að þetta frv., ef að l. verður, veiti aðeins verzlunarlán án nokkurra annarra skilyrða en felast í slíkum lánum. Hins vegar vil ég ekki tefja málið, en er reiðubúinn að ræða Marshall-áætlunina hvenær sem er, ef það kynni að verða véfengt, sem ég sagði, að felist í frv. um Marshall-lögin.



Herra forseti. Þar sem sjútvmrh. er lasinn og getur ekki verið hér viðstaddur, þá hef ég tekið að mér framsögu fyrir þessu máli. Ég tel þó ekki, að verulegrar framsögu sé þörf, en vil geta þess, að málið hefur verið rætt í utanrmn. og undirbúið af þjóðréttarfræðingi n., og var n. samþykk flutningi frv. Það virðist ekki þurfa að gera langa grein fyrir efni málsins, og læt ég þetta því nægja, því að málið fer væntanlega til n. og verður þá rætt ítarlega, ef þurfa þykir.



Herra forseti. Ég verð að segja, að mér finnst í hæsta máta óviðeigandi að afgreiða þetta mál til n., án þess að annaðhvort hæstv. sjútvmrh. eða hæstv. utanrrh. séu viðstaddir, og óska ég þess eindregið, að annar þeirra komi hingað. Það er rétt hjá hæstv. forsrh., að málið var rætt í utanrmn., en meðferð þess í n. var þannig, að ég kemst ekki hjá því að rekja hana nokkuð hér, og þó vil ég segja, að heppilegast er að ræða ekki svona mál opinberlega. Ég álít því óforsvaranlegt að afgreiða eitt stærsta mál þingsins án þess, að annaðhvort sé reynt betur að ná fullu samkomulagi um afgreiðslu frv. og notkun þeirra heimilda, sem ríkisstj. eru gefnar með því, eða þá, ef samkomulag ekki næst, þá verður ekki komizt hjá því að ræða málið nákvæmlega. Í utanrmn. voru skiptar skoðanir á því, hvaða aðferðum við ættum að beita til þess að koma málum okkar fram á eftir. Þetta er ákaflega viðkvæmt mál og nauðsynlegt, að sem fæstir viti um fyrirætlanir okkar. Því verðum við að vera 100% sammála um allar aðferðir, og ég álít, að slíkt geti orðið. En ég hef í utanrmn. ekki getað fengið neitt svar hjá hæstv. utanrrh. um það, hvaða aðferðir mundu notaðar til að koma málinu fram, og ef engin svör fást um það og ekki er reynt að ná samkomulagi, getur það orðið til þess, sem ekki er heppilegt, að málið þurfi að ræðast ýtarlega hér á Alþingi. Það er óhæfileg þvermóðska að fá ekki reynt samkomulag um mál, sem okkur er lífsnauðsyn að vera 100% sammála um. Hér er ef til vill um að ræða mesta stórmálið í sjálfstæðisbaráttu okkar, frá því að æðsta vald var flutt inn í landið og frá stofnun lýðveldisins. Við erum hér að endurheimta gamlan rétt, og það er þvermóðska að vilja ekki reyna fullt samkomulag um aðferðirnar til þess. Það er sama þvermóðskan og hjá ríkisstj. árið 1940, þegar ákvörðunin var tekin um að flytja æðsta valdið inn í landið þann 10. apríl, þvermóðska, sem kom fram í því, að heila nótt var fundur haldinn í Alþingi með þm. stjórnarinnar og jafnvel utanþingsmönnum, en við 3 þm. sósíalista vorum útilokaðir. En þetta frv., eða þáltill. öllu heldur, um að flytja æðsta valdið inn í landið var eitthvert þýðingarmesta mál í sögu okkar. Það var ekki mælt fyrir till. af hálfu ríkisstj. Við sósíalistar báðum um 10 mínútna umhugsunarfrest og fengum hann og þurftum ekki nema 5 mínútur til að taka jákvæða afstöðu til málsins. Okkur var ljóst, hve geysiþýðingarmikið málið var, og hikuðum því ekki við að fela römmustu andstæðingum okkar æðsta vald í málefnum landsins. Eftir á var lögð á það höfuðáherzla, að það hefði verið gæfa okkar, að við stóðum einhuga saman. Það kom skýrt fram, að bak við ákvörðunina um endurheimtingu æðsta valdsins í málefnum landsins var tvímælalaus þjóðarvilji. Núna er sama þvermóðskan hjá hæstv. ríkisstj. og hjá ríkisstj. 1940. Það fæst ekki samkomulag áður en málið er tekið hér fyrir, rétt eins og beinlínis sé verið að knýja fram umr., sem ég álít neyðarrúrræði, og vil ég því eindregið óska þess, að málinu sé frestað, þangað til hæstv. utanrrh. eða hæstv. fjmrh. eru viðstaddir, eða það, sem ég álít betra, að þetta mál sé rætt einu sinni enn í utanrmn., áður en lengra er haldið. Þetta er 1. umr., og ef málinu verður án frekari umr. vísað til 2. umr., munu koma fram brtt., en heppilegast er, að þær þyrftu ekki að koma. Ég álít þetta óverjandi meðferð máls sem þessa, að ætla að knýja fram umr., og lýsir það eingöngu þvermóðsku hæstv. ríkisstj. Ég óska því eindregið, að málinn verði frestað.

Forseti (BG): Ég sé ekki beina ástæðu til að fresta málinu, þar sem þetta er 1. umr., og má ræða málið í n. þeirri, sem fær það til meðferðar.



Herra forseti. Ég veit, að hæstv. forseti hefur, eins og eðlilegt er, ekki haft tækifæri til að fylgjast með undirbúningi málsins, þar sem hann á ekki sæti í utanrmn. En ég á afar erfitt með að skýra frá honum, því að ég mun ekki ótilneyddur ræða efni málsins, og á ég því erfitt með að lýsa því, hvers vegna ég vil fá málinu frestað. Hér er nú enginn hæstv. ráðh. viðstaddur, en fyrir liggur stórmál, sem útbýtt hefur verið um heilli bók sem trúnaðarmáli til þm., og býst ég við, að þm. hafi lesið hana, og sjá þeir þá kannske, hve óforsvaranleg þessi málsmeðferð er. Mér þykir leitt, ef hæstv. forseti getur ekki orðið við þeirri ósk að fresta málinu, en það býst ég við, að hann gerði, ef honum væru allar ástæður kunnar. Ef málinu yrði nú vísað til 2. umr., þá býst ég við, að það tæki á sig annan svip, en ég vona, að til þess komi ekki. Það mundi þá fara til sjútvn., og þar með er ekki tækifæri til þess fyrir mig að láta álit mitt í ljós. Ég óska því eindregið, að forseti fresti meðferð málsins, ef hann mögulega sér sér fært. Ef forseti getur ekki ráðfært sig við ráðherrana þar sem þeir eru allir farnir af fundi, þá mundi ég ekki vilja taka á mig ábyrgðina af því, að umr. yrðu um málið, því að það er svo þýðingarmikið, að til þeirra þurfi ekki að koma um þetta mál. En ef málinu verður nú vísað til 2. umr., þá áskil ég mér rétt til að ræða það þá almennara en gerist við þá umr.

Forseti (BG): Ég skal verða við þeirri ósk að fresta málinu um stund, en mun freista samráðs við hæstv. ríkisstj. um frekari aðgerðir.

Frsm. meiri hl. (Ásgeir Ásgeirsson). Herra forseti. Fjhn. hefur klofnað um afgreiðslu málsins. Meiri hl. hennar, 4 menn, leggur til, að frv. verði samþ. Minni hl. n. leggur til, að það verði fellt. Þó hafa nm. innan meiri hl. áskilið sér rétt til þess að greiða atkv. með brtt.



Herra i Fjhn. hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa frv., og hef ég, minni hl. fjhn., lagt til, að frv. verði fellt. Ástæða mín til þess er sú, að með þessu frv., ef að l. yrði, er verið að rýra þann rétt. sem landsmenn hafa fengið á undanförnum árum með gagnlegum lagasetningum. Þær yfirlýsingar, sem hæstv. fjmrh. gaf við 1. umr. málsins um frestun á 1 millj. kr. framlagi til nýbýlasjóðs, byggist ekki að neinu leyti á samkomulagi við fulltrúa landbúnaðarins. Um þetta hefur ekkert samkomulag verið gert við nýbýlastjórn. Við 1. umr. málsins komu fram margar raddir, sem mótmæltu þessu, og finnst mörgum að hér sé stefnt í óefni, og þó sérstaklega með ákvæðum 1. gr. frv., þar sem lánveitingar eru stöðvaðar til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis. Gagnrýni, og hún allhörð, hefur komið fram á allar gr. frv. þessa. Vegna þessarar andstöðu þætti mér eðlilegt, að umr. um málið færi fram, er fleiri hv. þdm. væru viðstaddir umr., og atkvgr. fari ekki fram nú, ef umr. lýkur, en forseti fresti henni til morguns, svo að allur þorri hv. þdm. geti tekið þátt í atkvgr. Hvað við kemur þeim brtt., sem komið hafa fram, þá bæta þær hvergi nærri úr þeim vandræðum. sem af hljótast, þó að þær verði samþ., og bezta afgreiðsla málsins væri, að frv. yrði fellt. Hins vegar hef ég ekki treyst mér að bera fram gagngerar brtt. varðandi skylduframlag til þeirra sjóða, sem hér um ræðir. Það hefur ekki verið unnt að semja brtt. á þeim stutta tíma, sem hefur verið á milli umr. Ég vildi láta hæstv. ráðh. athuga þetta mál nánar, og að hann gerði ráðstafanir til raunhæfari aðgerða, en hæstv. ríkisstj. virðist leggja allt kapp á að afgr. þetta mál fyrir þinglok. Hæstv. fjmrh. mætti illa hér í þd. í gær, og er ekki heldur hér nú, en það er til of mikils mælzt, að mál sem þetta sé afgr. á næstu fundum, því að ekki hefur reynzt nægur tími til þess að útbúa þskj. né útbýta þeim, og sjálfur hæstv. fjmrh. gefur sér ekki tíma til þess að mæta hér í d. Ég hef spurt þá þm., sem sæti eiga í nýbýlastjórn, hvort ákvæði 3. gr. l. væru sett inn með þeirra vilja. Hv. þm. A-Húnv. hefur yfirlýst, að svo sé ekki, og hafa þm. A-Húnv. og hv. 1. þm. Skagf. greitt atkv, á móti því. Hafa báðir þessir þm. sýnt og sannað, að þeir eru þessu andvígir. Ég spurði einnig í dag, hvort Framsfl. hefði samþ. þessa skerðingu, sem felst í frv., en það gengur erfiðlega að feðra krógann, og er það heldur óviðkunnanlegt. Það væri því mjög heppilegt, að tími ynnist til að afhuga þetta mál nánar. Það er lítils virði að halda uppi umr. um þetta mál hér á Alþ., ef hæstv. ráðh. treysta sér ekki að gefa þær yfirlýsingar, sem þm. óska eftir.

Forseti (BG): Ég vil geta þess, að ég mun verða við ósk hv. 2. þm. Reykv. um það að láta ekki fara fram atkvgr. um málið í nótt, en fresta henni til morguns.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls hreyfði ég andmælum við einum lið frv., það var 1. tölul. þess, og bar þá fram brtt. þess efnis, að ég lagði til, að þessi liður yrði felldur. Ég hef síðan farið þess á leit við hæstv. forseta, að hann beri hvern lið gr. upp út af fyrir sig. Ég sé því ekki ástæðu til þess að bera fram brtt., en mun greiða atkv. gegn 1. tölul. og legg til, að hann verði felldur. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka þau rök, sem þegar hafa verið flutt gegn þessu lagafrv. í þessum umr., sem fram hafa farið í málinu. En ég vil geta þess, að ég hef ekki heyrt hæstv. ráðh. gefa yfirlýsingu um það, að þessi stöðvun nái ekki til þeirra bygginga, sem nú standa yfir. Væri æskilegt, að hæstv. félmrh. gæfi yfirlýsingu um þetta. Ég óska þess eindregið, að hæstv. ráðh. gefi yfirlýsingu um þetta. Enn fremur vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh., hvort það sé ætlazt til með 1. tölul. að fella niður það fyrirheit, sem bæjarfélög hafa áður um samið um lán til íbúðarhúsbygginga. Í sambandi við þetta má geta þess, að Ísafjarðarkaupstaður lét á sínum tíma gera áætlanir um nauðsynlegar byggingarframkvæmdir á næstu árum. Árið 1916 var byrjað á byggingu 12 íbúða, og síðan var gert ráð fyrir að byggja 12–16 íbúðir árlega til þess að útrýma heilsuspillandi húsnæði, en þó ekki meir en 32 íbúðir á næstu 4 árum. Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. forsrh., hvort hann líti svo á, að þar sem slík áætlun sem þessi sé þegar samþ., þá nái ákvæði frv. þessa að breyta því, sem þegar er ákveðið samkv. þessari áætlun, þó að frv. þetta verði að l. - Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um málið, en ég legg mikið upp úr því, sem hæstv. ráðh. kann að segja um þetta.



Herra forseti. Út af fyrirspurn hv. þm. N-Ísf. skal ég staðfesta það, sem ég sagði við 1. umr. málsins, og staðfesta það, sem hv. þm. sagði, að með þær byggingar, sem þegar eru komnar af stað, verði að klifa þrítugan hamarinn til þess að ljúka við þær. - Hitt atriðið, að framkvæma fyrirfram gerðar áætlanir með aðstoð 3. kafla 1. frá 1916, er vafasamara, eins og nú standa sakir. Ég býst við því, að þegar næstu fjárlög verða samþ., verði gert ráð fyrir því, hvað ríkið telur sér fært að reisa af byggingum 1949. Ég sé ekki, að þetta þurfi að standa í vegi fyrir áætlun Ísafjarðarkaupstaðar, þótt ekki sé hægt að segja um það fyrr en í sambandi við fjárlög fyrir árið 1949. Þótt 1. liður sé samþ., álít ég síður en svo, að 3. kafli löggjafarinnar sé úr sögunni, heldur er það komið í lagaform, að í svip er ekki hægt að fullnægja þessum kafla, en þar með er ekki hugmyndin fallin úr sögunni. Alþ. og stj. verða að gera allt, sem hægt er, til þess að hún komi til framkvæmda. Ég vænti þess, að þetta séu nægilegar skýringar og að svara megi fyrri spurningunni játandi, en tel vafa nm þá síðari. Hún kemur til ákvörðunar á næsta Alþ.



Í 3. lið 1. gr. þessa frv. er svo mælt fyrir, að fresta skuli í 10 ár greiðslu 1 millj. kr. til landnáms samkvæmt l. nr. 35 frá 1946. Þegar till. kom fram við 2. umr. fjárl., lýsti ég afstöðu minni, og ég vil ítreka það, að ég get ekki samþ. þennan lið. Það hefur ekki verið leitað samþykkis nýbýlastjórnar um þennan lið. Ég og hv. þm. Skagf., sem eigum sæti í nýbýlastjórn, greiddum atkv. gegn þessu í sambandi við fjárl., og munum gera það nú. Ég vænti því þess, að hæstv. forseti beri upp hvern lið sérstaklega, svo að ekki þurfi að bera fram brtt. til þess að fella þennan lið sérstaklega. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða málið í heild. Ég vænti þess, að hv. þm. sé kunnur sá áhugi, sem er fyrir því að hefja framkvæmdir samkv. l., og þótt talað sé um það nú að fresta l. í 10 ár, veit enginn, hvað þá verður. - Ég skal svo ekki segja fleira, en ítreka þá ósk mína, að hver liður sé borinn upp sérstaklega.



Ég er einn þeirra, sem fylgt hafa þessu frv. með fyrirvara, og hef áskilið mér rétt til að fylgja brtt., sem fram kunna að koma, sérstaklega varðandi 1. lið, sem ég gerði mér von um, að hægt væri að milda. Ég er á móti 1. lið 1. gr. frv. og mun greiða atkv. á móti honum. Bæjarfélögin og sérstaklega Rvík hafa gert ákvarðanir sínar í fullu trausti á þessa löggjöf, og þetta kemur þeim því í opna skjöldu og truflar framkvæmdir. Þótt ég og aðrir séu á móti þessum 1. lið, er það ljóst. að hér er við örðugleika að glíma og að þetta stafar ekki af viljaskorti ríkisstj. Fyrir mér vakir hins vegar, að ekki verði kippt undan þessum þýðingarmiklu framkvæmdum fyrir Rvík. Ég vil undirstrika það, sent hæstv. forsrh. sagði, að vilji væri fyrir hendi hjá stj. að taka málið til ýtarlegrar endurskoðunar. Það er skylda stj. að sjá til þess, að traustar verði um þetta búið. Ef ég hef skilið rétt, er hér um takmarkaða frestun að ræða, en ekki, að l. séu þurrkuð út, enda ekki gert ráð fyrir því í þessum lið, og má vænta þess, að gerðar verði viðunandi ráðstafanir, er tryggi áframhald laganna. Ég mun greiða atkv. gegn 1. lið og vona, að stj. búi betur um hnútana í þessum efnum en gert hefur verið. Ef tími hefði unnizt til, hefði ég flutt áskorun eða þáltill. í þessa átt. Þingtímanum er hins vegar lokið, og samkv. ummælum hæstv. forsrh. sýnist þess ekki þörf, því að málið sé auðsótt.



Ég sé, að mér hefur orðið það á í sambandi við nál. mitt að leggja það til, að frv. sé fellt í heild. Ég legg til, að 1.–5. liður sé felldur, en 6. lið breytt. Það var ekki meining mín að leggja til, að sá liður væri felldur, þó að ég orðaði nál. svo í flýti. Ég leyfi mér því að leiðrétta þetta og jafnframt að flytja brtt. við 1. gr. þess efnis, að aftan við 6. tölul. bætist: enda skulu skip þeirra aðila, sem ekki eru hluthafar, hafa rétt til að landa afla sínum í bræðsluskipið í réttu hlutfalli við hlutafjáreign Síldarverksmiðja ríkisins í hlutafélaginu. Þetta mál hefur verið svo mikið rætt, að ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um það. Ég legg þessa brtt. fram, og vil leyfa mér að biðja hæstv. forseta að leita afbrigða.

Forseti (BG): Hér liggur fyrir skrifleg brtt. við 6. lið 1. gr. frá hv. 2. þm. Reykv., og vil ég leyfa mér að leita afbrigða.



Ég hreyfði því við 1. umr. þessa máls, að tekinn yrði inn í frv. sérstakur liður, þar sem stj. væri heimilað að reisa síldarbræðsluverksmiðju við Faxaflóa. Ég afhenti fjhn. brtt., er snerti þetta. N. tók till. til athugunar, en hefur látið mig vita, að hún hliðraði sér hjá að flytja hana, enda hef ég komið till. á framfæri. Ég mun þó ekki bera hana fram við þessa umr. Ég sé það, að í n. eru úfar út af einstökum liðum þessa frv., og í umr. hafa komið fram skiptar skoðanir á 1. gr. Ég ætla því að bíða og sjá, hvernig málinu reiðir af í einstökum atriðum, og ákveða við 3. umr., hvort ég ber till. fram. Svo vildi ég bara segja nokkur orð í sambandi við þá skýringu, sem hæstv. forsrh. gaf á væntanlegri framkvæmd á 1. lið þessa frv., en hann taldi, að stj. yrði fært að halda áfram lánveitingum til bygginga, sem þegar væri byrjað á, samkvæmt 3. kafla l. Ég veit ekki, um hvað stórar framkvæmdir er að ræða, en eins og orðalag þessa liðar er, virðist vafasamt, að hægt sé að veita fé í þessu skyni án þess að heimild sé til þess í fjárlögum, því að hér stendur, með leyfi hæstv. forseta, að fjárveitingar í þessu skyni „koma því aðeins til framkvæmda, að sérstök heimild sé veitt til þess í fjárlögum hverju sinni“. Mér virðist, að yfirlýsing hæstv. ráðh. eigi tæplega stoð í orðalagi þessa liðar. Ég hef líka skilið túlkun hæstv. fjmrh. á annan veg, og það er athyglisvert, ef ráðh. skilja á mismunandi veg framkvæmd þessa ákvæðis. Það hlýtur líka að leiða af sér takmarkaðar lánveitingar, að felld er niður 1 millj. kr. til nýbýlasjóðs. Það helzt nokkuð í hendur, að takmarkaðar séu lánveitingar til kaupstaðanna og líka framkvæmdir í sveitum. Þetta vildi ég láta koma fram sem mína skoðun.



Við 1. umr. gerði ég sérstaklega að umtalsefni 2. lið þessa frv. Fjhn. hefur ekki tekið ábendingar mínar til greina. Viðvíkjandi þessu mun og ekki flytja brtt. nú, heldur við 3. umr. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. Borgf. sagði um 1. lið, er það að segja, að þetta ákvæði getur trauðla verkað á loforð. sem fyrir liggja frá núv. stj. Á ég þar sérstaklega við loforð til Ísafjarðar varðandi 12 íbúðir. Það hefur víða verið byggt mjög mikið meðan 1. voru í gildi, og það má vera, að eitthvað dragi úr því nú. En það er mjög mikill hugur í mönnum um byggingu verkamannabústaða og samvinnubústaða á þessu ári, og ég geri mér vonir um, að stj. styðji þær framkvæmdir, eftir því sem unnt er. Upp á framtíðina er vert að gleðjast yfir því, að l., er áttu andmælendur í Sjálfstfl., er þau voru sett, eiga nú styrktarmenn innan Sjálfstfl. Ég vona því, að við næstu fjárlög veiti þeir ríflegan styrk í þessu skyni, og þykir vænt um að eiga von um þann liðstyrk.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þá yfirlýsingu, sem hann gaf mér, sem ég þóttist nú að vísu geta ráðið í, að hann mundi gefa. sem sagt, að ráð væri fyrir því gert, að þær byggingar, sem þegar væru hafnar framkvæmdir á samkv. III. kafla laganna, nytu þeirrar aðstoðar, sem þessi viðkomandi lög gera ráð fyrir, enda þótt þessi 1. tölul. 1. gr. þessa frv. væri samþ., sem ég þó vona, að verði ekki samþ. - Hins vegar lýsti hæstv. ráðh. því yfir, að hann teldi vafasamara um áætlanir ýmissa kaupstaða í byggingarmálum, þó að samþ. hefði verið af hæstv. ríkisstj., að styrkur sá, sem l. gera ráð fyrir, næði framvegis til hinna áætluðu framkvæmda í byggingarmálum bæjanna, - ef 1. liður 1. gr. frv. þessa yrði samþ. Það er þess vegna auðsætt, að þau bæjarfélög. sem hafið hafa framkvæmdir samkvæmt þessum HI. kafla l., verða að verulegu leyti stöðvuð, ef þessi liður verður samþ., og að útrýming á heilsuspillandi íbúðum samkv. ákvæðum þessara l. nær miklu skemmra en menn gerðu sér vonir um, sem að þessari lagasetningu stóðu og hófu framkvæmdir í skjóli hennar. Ég vil sérstaklega benda á eitt atriði og lýsa óánægju minni yfir því. Það er afgreiðslan á þessu máli af hálfu hæstv. ríkisstj., að það er flutt, þegar komið er að þinglokum, þetta ákvæði, sem vitað var um, að skoðanamunur ríkti um innan ríkisstj., sem sést bezt á því, að þm. bæði úr Alþfl. og Sjálfstfl., fleiri en einn, hafa lýst andstöðu sinni við það. Og þetta er sérstaklega óheppilegt vegna þess, að e.t.v. hefði getað tekizt fyrr á þessu þingi - og ég hefði gjarnan viljað eiga hlut að því að vinna að því - að finna nýjan tekjustofn, sem hefði getað staðið undir þessum framkvæmdum. Ég skil vel þá erfiðleika, sem hæstv. ríkisstj. á í með að veita lán til þessa. Hv. þm. vita, hve möguleikar til öflunar lánsfjár hafa dregizt saman undanfarið, og ég skil vel að því leyti afstöðu hæstv. ríkisstj. En þess vegna hefði þá líka verið eðlilegt, að hæstv. ríkisstj. hefði lagt þetta frv. fyrr fram á þinginu, til þess að tækifæri hefði gefizt til þess að leita uppi möguleika á að finna nýjan tekjustofn til þessara framkvæmda. En mér skilst, að slíkt sé alveg útilokað, þegar málið kemur svona seint fram. Ég vil taka undir það, sem hv. þm. Ísaf. sagði áðan og eins hv. 7. þm. Reykv. í sinni ræðu, að það verður að vænta þess, að hæstv. fors.- og félmrh. og hæstv. fjmrh. hafi ekki gersamlega gefizt upp við þetta mál, heldur sýni þeir fullan vilja á því að gera það kleift, að haldið verði áfram framkvæmdum í þessum etnum, og þá á grundvelli nýrra lagasetninga, ef þessi háttur verður á hafður. sem hér er lagt til í þessu frv. En varðandi hitt atriðið, sem hv. þm. Ísaf. minntist á, að þessi lagasetning um opinbera aðstoð við byggingar hefði sætt andmælum innan Sjálfstfl. á sínum tíma, þá er það atriði, sem ég ætla ekki að vekja hér umr. um. Það væri tilgangslítið. En ég vil benda á, að fyrsta till., sem minnir á, að nauðsyn sé á aðgerðum í þessum efnum, var flutt þó nokkru áður en frv. hæstv. félmrh., og var hún flutt af hv. þm. Snæf. og mér 1943 eða 1944. Það var nokkru áður en hreyft var við þessu máli af hæstv. ríkisstj. Og þar var lagt til, að rannsakað yrði, hvernig bætt yrði úr skorti á íbúðum í kaupstöðum og kauptúnum landsins. Þessi till. okkar hv. þm. Snæf. var, ef ég man rétt, samþ., en framkvæmdir á efni hennar urðu engar. Áframhald þessarar till. var, að hæstv. núv. dómsmrh. flutti till. svipaðs efnis. Samkv. þeirri till. var hafinn undirbúningur núgildandi löggjafar, sem hv. þm. er nú boðið upp á að verulegu leyti að afnema. Ég vil ekki vekja þrætur við minn góða heimaþingmann, hv. þm. Ísaf., um hlut Sjálfstfl. að þessu máli, en vil benda á þessa forsögu málsins, vegna þess að hann hóf hér umr. um það, að það hefðu fundizt andmælendur innan Sjálfstfl. á sínum tíma gegn frv. til þeirrar löggjafar um opinbera aðstoð við byggingar í kaupstöðum og kauptúnum, sem hér er boðið upp á að verulegu leyti að afnema. Það voru menn ekki aðeins innan Sjálfstfl., heldur líka innan annarra flokka, sem að þessari löggjöf stóðu, sem töldu, að með þessari löggjöf, sérstaklega III. kafla hennar. væri e.t.v. farið nokkuð rausnarlega af stað. Mér fannst ekkert of mikið til um það. Hitt gat maður reyndar sagt sér, að hin mikla aðstoð, sem þarna var ákveðin, væri of góð til þess að hún gæti verið sönn, of rifleg til þess að hægt væri að framkvæma hana. Og mér skilst, að það sé það, sem sé á leiðinni að sannast. Ég vona, að það muni ekki sannast, en ýmislegt virðist samt sem áður benda til þess, að það muni sannast. Ég vil svo vænta þess, eins og hv. 7. þm. Reykv. tók fram, að það, sem hæstv. forsrh. sagði um þetta, verði ekki orðin ein, heldur verði, ef þessi liður 1. gr. frv. verður samþ., snúizt að því að finna nýjar leiðir í þessum málum. Það er mikið þjóðfélagslegt vandamál, sem þarna bíður óleyst. Og ég efast ekki um, að flestir hv. þm. skilja það og vilja leggja lið sitt á einn eða annan hátt til þess að greiða fyrir því, að það verði leyst. Og ég vænti, að á milli okkar hv. þm. Ísaf., sem höfum báðir sérstakra hagsmuna að gæta í þessu efni, megi ríkja góð samvinna um það í fyrsta lagi að koma í veg fyrir, að sú leið verði farin, sem hér er lagt til, og í öðru lagi, ef ekki verður í veg fyrir það komið, að þá verði fundnar nýjar leiðir til úrbóta í þessum byggingarmálum.