Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það eru þrjár meginbreytingar, sem þetta frv., ef að lögum verður, mundi hafa í för með sér frá núgildandi lögum. Í fyrsta lagi sú hækkun persónufrádráttar, sem frv. gerir ráð fyrir. í öðru lagi sú breyting á skattstigum, sem gert er ráð fyrir samkv. 5. gr. frv., og svo í þriðja lagi ákvæði um aukið eftirlit með skattframtölum. Hvað síðasttalda atriðið snertir, þá virðist ekki vera neinn ágreiningur um það atriði út af fyrir sig, og sé ég því ekki ástæðu til þess að orðlengja um það. En rétt er þó að nefna það, að í áliti hv. minni hl. á þskj. 495 eru gagnrýnd ákvæðin í 9. og 10. gr. frv. um breytingu á kærufrestum, án þess þó að hv. minni hl. geri sérstakar brtt. um það, eða það hef ég ekki orðið var við. En í sambandi við þetta tel ég þó rétt að taka eftirfarandi fram til frekari skýringa: Það, sem hér er um að ræða, er það, að kærufrestir bæði til skattstjóra og eins til ríkisskattanefndar eru samræmdir þeim ákvæðum, sem nú eru í gildi um þetta efni varðandi útsvörin. Þetta þýðir það, að kærufrestur til skattstjóra er ákveðinn alls staðar á landinu 14 dagar, en nú eru þetta 15 dagar í Reykjavík, en 30 dagar utan Reykjavíkur. Þetta þýðir nokkurn veginn óbreyttan kærufrest í Reykjavík, en hann er styttur utan Reykjavíkur. En í þessu sambandi má benda á það, að utan Reykjavíkur er hægt að senda kæruna til umboðsmanns skattstjóra í viðkomandi sveitarfélagi, svo að að því leyti virðist ekki ástæða til hvað það snertir að gera í þessu efni mun á Reykjavik og landsbyggðinni, enda er hér um sama kærufrest að ræða og nú er í gildi varðandi útsvörin. Hvað snertir hins vegar kærur til ríkisskattanefndar, þá eru núgildandi ákvæði um hann hálfur mánuður í Reykjavík, en mánuður utan Reykjavíkur. Nú er gert ráð fyrir því, að þetta verði 3 vikur á öllu landinu. Það er sami kærufrestur og nú er til ríkisskattanefndar varðandi útsvör, og hefur ekki orðið vart við, að það hafi vakið óánægju, svo að ekki verður séð, að ástæða sé til þess að hafa önnur ákvæði í þessu efni varðandi ríkisskattana en útsvörin, en skattayfirvöld telja, að hagræði væri í þeirri samræmingu, sem hér er um að ræða. Ég taldi rétt, að þetta kæmi fram til upplýsinga um þetta atriði. En þá kem ég að þeim atriðum frv., sem ég vænti, að hér verði einkum umræður um, en það er hækkun persónufrádráttarins og þær breytingar á skattstigum, sem ráð er fyrir gert í 5. gr. frv. Það meginsjónarmið, sem liggur að baki þeirri hækkun persónufrádráttar, sem frv. gerir ráð fyrir að framkvæmd verði, er sú staðreynd, sem hv. þdm. er kunn, að þegar verðbólga á sér stað eða peningatekjur og verðlag hækka, þá þyngir það sjálfkrafa tekjuskattsbyrðar borgaranna. Það mætti nefna einfalt dæmi því til skýringar, hvað hér er um að ræða. Samkv. núgildandi skattstigum hafa hjón með 3 börn á framfæri 100 þús. kr. skattfrjálsar. Ef við gerðum nú ráð fyrir því, að verðlag og kaupgjald hefði hvort tveggja tvöfaldazt á einhverju tímabili, þannig að þær tekjur, sem um er að ræða, hefðu hækkað úr 100 þús. kr. í 200 þús. kr. og verðlagið eða allar nauðsynjar fjölskyldunnar hefðu líka tvöfaldazt, þá gefur auga leið, að efnahagsleg afkoma þessarar fjölskyldu væri auðvitað sú sama eftir sem áður, en þar sem fjölskyldan greiddi engan skatt af 100 þús. kr., þá mundi hún, að því er mér reiknast til, að óbreyttum skattstigum koma til með að greiða 17500 kr. í tekjuskatt, eftir að tekjurnar hefðu hækkað upp í 200 þús. kr., eða u.þ.b. 9% af skattskyldum tekjum fjölskyldunnar. Þetta þýðir það, að fjölskylda með óbreytta efnahagsafkomu frá því; sem áður var, mundi nú greiða 9% af tekjum sínum í skatt, en ekkert áður, svo að sú raunverulega þynging skattbyrðarinnar, sem af þessu leiðir, er auðvitað augljós, og þetta frv. er borið fram einmitt til þess að draga úr þessu. Og um það virðist í rauninni ekki neinn ágreiningur, að þetta sé réttmætt. Hitt verður auðvitað alltaf álitamál, hvað langt beri að ganga í því efni að breyta skattstigum þannig, að dragi úr þessari aukningu skattbyrðarinnar, sem verðbólgan ella hefur í för með sér, og hvað á við að miða í þeim efnum. Ef grundvallarsjónarmiðið væri það, að menn greiddu sama skatt hlutfallslega af sömu raunverulegum tekjum og áður, þá væri eðlilegt að miða í þessu efni við einhvers konar vísitölu, sbr. þær reglur, sem giltu um umreikning tekjuskatts á stríðsárunum síðustu og árunum eftir stríðið. Með þeim reglum var það nokkurn veginn tryggt, að menn greiddu sömu prósentu í skatt af sömu raunverulegum tekjum, hvernig sem verðlagið breyttist. En í þessu sambandi verður það auðvitað álitamál, hvaða vísitölu skuli miða við, og má í því sambandi, án þess að ég fari nú lengra út í það, benda á, að það yrði e.t.v. dálítið andkannalegt að miða við núgildandi vísitölu framfærslukostnaðar, vegna þess að beinu skattarnir sjálfir ganga inn í þá vísitölu. En það var ekki tilfellið með vísitölu framfærslukostnaðar á stríðsárunum og eftir stríðið, meðan þessi regla um umreikninginn var í gildi. En annar mælikvarði kemur og til greina í þessum efnum, og það mundi í rauninni vera í beztu samræmi við þau rök, sem á sínum tíma voru færð fyrir því að gera breytinguna á skattalögunum 1960, en meginrökin fyrir þeirri breytingu voru þau, að almennar launatekjur, eins og það var orðað, skyldu vera skattfrjálsar. Það væri í fullu samræmi við þennan rökstuðning við skattalagabreytinguna á sínum tíma að miða einmitt við þennan mælikvarða. En því skal á hinn bóginn ekki neitað, að almennar launatekjur eru svífandi hugtak, og það má lengi um það deila, hvað leggja skuli til grundvallar mati á þeim breytingum, sem á þeim hafa orðið. Nú er það svo, að eftir því sem mér er bezt kunnugt, þá er ekki um það að ræða, að þær breytingar á persónufrádrætti og aðrar breytingar, sem þetta frv, gerir ráð fyrir, séu reiknaðar út á grundvelli neinnar einstakrar formúlu, heldur er það mat á öllum aðstæðum, sem liggur því að baki, að lögð er til sú breyting, sem frv. gerir ráð fyrir. En auðvitað hefur þó öðru fremur verið höfð hliðsjón annars vegar af þeim launabreytingum, sem orðið hafa, síðan núgildandi skattalög voru sett, og hins vegar þeim verðhækkunum, sem orðið hafa, án þess að nokkuð af því hafi einhliða og eingöngu verið lagt þessu til grundvallar. En ég hygg þó, að hvort þessara atriða sem við er miðað, þá megi fullyrða, að fólk með almennar launatekjur og þar fyrir neðan og þeir, sem verulega framfærslubyrði hafa, hafi fengið því sem næst að fullu, ef ekki alveg að fullu, bætta þá tekjuskattshækkun, sem að öðru óbreyttu hefði leitt af verðbólgunni. Ef miðað er við verðlagið, þá varð meðalvísitala framfærslukostnaðar á árinu 1963 um það bil 134 stig, en hún var, eins og kemur fram í nál. hv. minni hl., 104 stig, þegar breytingin var gerð á persónufrádrættinum og skattstigunum 1960. Hækkun persónufrádráttarins er þannig mjög álíka og sú hækkun, sem orðið hefur á vísitölu framfærslukostnaðar fram til ársins 1963. En þar sem menn greiða í ár tekjuskatta af tekjum s.l. árs, eins og kunnugt er, þá virðist eðlilegt að miða við þessa meðalvísitölu, ef það væru verðlagsbreytingarnar, sem leggja bæri til grundvallar þeirri breytingu, sem gerð er. Eigi hins vegar að miða við almennar launatekjur, þannig að þær verði áfram skattfrjálsar, þá verður auðvitað samkv. því, sem ég áðan sagði, vandi að meta það, hversu þær hafi breytzt á þessum tíma. En til þess að gera hér nokkra grein fyrir þessu má benda á það, að stærð meðalfjölskyldu hér á landi er nú talin hjón með 2–3 börn á framfæri. Þessi meðalfjölskylda hefur samkv. núgildandi skattalögum 90-100 þús. kr. skattfrjálsar, en mundi, ef frv. verður að lögum, hafa 117-130 þús. kr. skattfrjálsar. Eins og fram kemur í nál. hv. minni hl., voru meðalatvinnutekjur kvæntra verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna á árinu 1962 103600 kr., og hv. minni hl. telur rétt að áætla, að á s.l. ári hafi þessar tekjur numið 115 þús. kr., en þó er tekið fram, að það sé varlega áætlað. En jafnvel þó að sú áætlun væri eitthvað hækkuð, þá má fullyrða, að meðaltekjur meðalfjölskyldu verði eftir breytinguna skattfrjálsar, og sé fjölskyldubyrðin meiri, eða fleiri börn á framfæri en 3, þá verður auðvitað hið skattfrjálsa hámark þeim mun hærra. Það er líka víst um það, að hefði því verið haldið fram, þegar launadeilurnar stóðu á s.l. hausti, í málgögnum ríkisstj., að almennar launatekjur væru þá 117-120 þús. kr., þá er ekki vafi á því, að stjórnarandstaðan hefði talið það fjarstæðu, að þær væru svo háar. Þó að ég þannig játi það, að hugtakið almennar launatekjur er vissulega svífandi, þá hniga öll rök að því, svo nærri því sem komizt verður, að með þeirri breytingu, sem gerð hefur verið á persónufrádrættinum, þá megi halda því fram með sama rétti og áður, að almennar launatekjur séu skattfrjálsar. En þá kem ég að því atriðinu, sem einna mestur ágreiningur virðist vera um, en það eru ákvæði 5. gr. frv. um breytingu skattstiga. Nú skal ég síður en svo draga fjöður yfir það, að sú breyting á skattstiganum, sem þar er um að ræða, veldur því, að tekjur á því bili, sem breytingin nær til, fá minni skattalækkun en verið hefði að óbreyttum skattstiga. Hitt er auðvitað alrangt, sem haldið er fram í nál. hv. minni hl., að þessi breyting þýði, eins og það er orðað, skattahækkun á miðlungstekjum eða fremur lágum skattskyldum tekjum, en ívilnun til hinna tekjuhærri. Það má í fyrsta lagi á það benda, að það er yfirleitt ekki um það að ræða, eins og kom fram í framsöguræðu hæstv. fjmrh. fyrir þessu frv. við 1. umr., að tekjuskattar hækki yfirleitt á neinum. Það er ein undantekning frá því, að tekjuskattur komi til að lækka miðað við gildandi skattalög, en hún er sú, að einhleypingar með 140 þús. kr. tekjur eða hærri tekjur verða í óbreyttum skatti. A öllum öðrum koma tekjuskattarnir til að lækka. Þess vegna eru þær tölur, sem birtar eru hér á 2. síðu nál. hv. minni hl., að mínu áliti mjög villandi. Það er að vísu rétt, svo langt sem það nær, að skattur af skattskyldum tekjum kemur til að hækka á því bili, sem þarna er um að ræða. En hér er aðeins sagður hálfur sannleikur og að mínu áliti á mjög villandi hátt, vegna þess að sleppt er að taka tillit til þeirra breytinga, sem hækkun á persónufrádrættinum hefur í för með sér, sem veldur því, að skattskyldar tekjur samkv. núgildandi skattstigum og þeim skattstigum, sem verða, eftir að frv. verður samþykkt, eru sitt hvað, og þess vegna ekki hægt að bera það saman. Hækkun persónufrádráttarins verður auðvitað til þess að lyfta upp þeim tekjum, sem skattfrjálsar eru, svo að af því leiðir, að skattskyldar tekjur verða auðvitað aðrar eftir þá breytingu en fyrir var, svo að þannig er það auðvitað algerlega villandi og rangt að tala um skattahækkun samkv. frv. í venjulegri merkingu þess orðs. Hitt er líka á miklum misskilningi byggt, þegar talað er um, að það sé verið að ívilna þeim tekjuhæstu með þessari breytingu á skattstiganum. Auðvitað koma þeir, sem hafa hærri tekjur en svarar því hámarki, sem hæsti skattur er nú greiddur af, til með að greiða sömu hækkun og aðrir af þeirri skattahækkun, sem veiður á þessu tekjubili, svo að hin örari stighækkun, sem í rauninni er í þessu fólgin, hlýtur auðvitað að bitna jafnþungt á hinum tekjuháu og þeim, sem eru í lægri tekjum, en ná þó þessu marki, svo að það er algerlega villandi og beinlínis rangt að mínu áliti, þegar verið er að tala um þá ívilnun til handa hinum tekjuhærri, sem þarna sé um að ræða. Í framhaldi af því, sem ég hef sagt, vil ég leyfa mér að víkja að þeim tveim brtt., sem hv. minni hl. hefur flutt við frv. Fyrri brtt. er fólgin í því, að sett verði inn ákvæði um það, að sé vísitala framfærslukostnaðar hærri eða lægri en 161 í aprílmánuði það ár, sem skattur er á lagður, eigi frádráttarupphæðirnar eða persónufrádrátturinn að breytast í réttu hlutfalli við breytingu framfærsluvísitölunnar. Ég vil nú benda á það, að ég tel meira en vafasamt, að samþykkt þessarar brtt. mundi verða skattgreiðendunum í hag, þó að það sé, eins og fram kemur í nál. hv. minni hl., vafalaust það, sem fyrir vakir. Það mundi að vísu vera svo, ef því væri slegið föstu í eitt skipti fyrir öll, að engar frekari breytingar yrðu næstu áratugi gerðar á þeim skattstiga, sem ákveðinn verður, þá væri vitanlega í þessu öryggi. En með tilliti til þeirrar miklu verðhækkunar, sem einmitt hefur orðið það sem af er þessu ári og síðustu mánuði s.l. árs, gefur það auga leið, að ef fylgja á svipuðum skattasjónarmiðum og hefur verið fylgt, þá yrði strax á næsta ári að gera skattalagabreytingu. Ef búið er hins vegar að samþykkja það, að miðað sé við vísitölu 161, þá er því þar með slegið föstu, að bilið frá 1.34 vísitölustigum, sem meðalvísitala s.l. árs var, og upp í 161 eigi að standa óbætt. Það er búið að slá því þá í rauninni föstu, að verðhækkunina á þessu bili eigi skattgreiðendur að hafa óbætta og aðeins bæta þær hækkanir, sem verða umfram 161. Þó skal ég ekkert um það segja, hverjar breytingar kunna að verða gerðar á skattalögunum á næsta ári og út frá hvaða grundvallarsjónarmiðum. En ef miða á við verðlagsvísitöluna, tel ég, að það sé skattgreiðendum síður en svo í hag að fara að slá því föstu nú þegar, að þeir eigi að hafa óbætta verðhækkunina frá meðalvísitölu síðasta árs og þar til nú. Hins vegar, eins og ég áður hef minnzt á, ef miðað er við verðlagsvísitölu, þá er eðlilegt, þegar skattur er lagður á tekjur síðasta árs, að miða við vísitölu þess árs. Hin brtt, hv. minni hl. er fólgin í því, að þær breytingar á skattstiganum, sem gert er ráð fyrir í 5. gr. frv., falli niður. í sambandi við þetta get ég ekki varizt því að minna á þá afstöðu, sem hv. Framsfl. tók til skattalagabreytingarinnar, þegar hún var ákveðin 1960. Sú afstaða, sem þar kom þá fram, er í nokkurri mótsögn við það, að þessi till. skuli vera flutt. Og er rétt að undirstrika það aftur, að sá rökstuðningur, sem færður er fyrir þessari breytingu, að það ætti að vera lágtekjufólki fyrst og fremst og miðlungstekjufólki í hag, að breytingin verði gerð, fær með engu móti staðizt, eins og ég þegar hef gert grein fyrir. En ef þessi brtt. yrði samþykkt, þá væri það annað, sem í henni fælist, nefnilega það, að leiðréttingin á skattstigum með tilliti til hækkandi verðlags, sem ég hef haldið fram að væri að fullu eða því sem næst, hvað snerti hinar lægri tekjur og þá, sem hafa haft mikla framfærslubyrði, mundi nú einnig ná til þeirra, sem hafa hærri tekjur eða litla framfærslubyrði. Fyrir þessu má færa skynsamleg rök út af fyrir sig, en þau eru allt önnur en þau, sem í nál. felast. Og í þessu sambandi má auðvitað, eins og ég nefndi, benda á, að það, sem hv. framsóknarmenn fyrst og fremst fundu því til foráttu, þegar skattalagabreytingin var ákveðin 1960, var, að skattalagabreytingin ívilnaði allt of mikið þeim, sem hefðu hærri tekjur. Og væru þeir í fullu samræmi við þá afstöðu, þá ætti það einmitt að vera til sérstakra bóta, að þessi breyting á skattstiganum er ákveðin. En nú virðast þessi mál horfa öðruvísi við frá þeirra sjónarmiði. Við 1. umr. þessa máls var töluvert rætt um tekjuskattsmálin almennt, og ég skal ekki lengja teljandi mál mitt með því að fara út í þau atriði. Ég skal þó aðeins lýsa því sem minni skoðun, að ég tel beina tekjuskatta eðlilegan lið í tekjuöflun, bæði ríkis og sveitarog bæjarfélaga. Það má auðvitað um það deila, hvernig tekjuskattinum skuli skipt á milli þessara aðila, en það er önnur hlið málsins, sem ekki er ástæða til að ræða hér. Hófs ber þó auðvitað að gæta í skattaálagningunni, og að mínu áliti var það mjög mikið framfaraspor einmitt í þeim efnum, þegar breytingin var ákveðin á tekjuskattslögunum 1960, því að tekjuskattarnir voru fram til þess tíma svo háir, að þeir miklu ágallar, sem hljóta alltaf að verða á tekjusköttunum, þegar þeir fara fram úr vissu marki, voru þá orðnir hið mesta þjóðfélagsvandamál. En þessir ágallar á tekjusköttunum, þegar þeir fara fram úr hófi, eru einkum tvenns konar. Í fyrsta lagi, að hætta er á því, að séu tekjuskattar mjög háir, lami það hvöt manna til þess að afla sér tekna. Það gengu sögur um það, að þá væri yfirleitt svo komið, að aflasælir skipstjórar teldu sér ekki hag í því að stunda sjóinn lengur en hálft árið í mesta lagi, vegna þess að allt, sem þeir ynnu sér inn fram yfir það, gengi til ríkis og bæja sem skattar. Einmitt í okkar þjóðfélagi, þar sem skortur er á vinnuafli og sérstaklega er skortur á sérhæfðum starfskröftum, sem njóta tiltölulega hárra tekna, ber að hafa þetta atriði hugfast. Annað atriði, sem skiptir í þessu sambandi máli og er annar meginágalli hárra tekjuskatta, er það, að þótt ekki sé af öðru en tæknilegum ástæðum, er óframkvæmanlegt að hafa það eftirlit með skattaframtölum, sem nauðsynlegt er að hafa, til þess að slíkir skattar, ef þeir eru aðaltekjustofn hins opinbera, verði réttlátir. Að vísu felur þetta frv. í sér ýmis ákvæði, sem góðs má vænta af og hníga að því að bæta eftirlit með skattframtölum frá því, sem nú er. En þetta er þó ekki einhlítt, því að það aukna eftirlit, sem hér er um að ræða, verður fyrst og fremst virkt gagnvart þeim fyrirtækjum, sem eru bókhaldsskyld, annars vegar og svo gagnvart launatekjum hins vegar. En fjölmennar þjóðfélagsstéttir hafa þá aðstöðu, hvað sem liður því eftirliti, sem verið hefur og hér er gert ráð fyrir að auka, að ómögulegt er að hafa eftirlit með því, hvað þessir aðilar vinna sér inn, og á ég þar fyrst og fremst við smærri atvinnurekendur í ýmsum greinum, sem ekki eru bókhaldsskyldir, og svo þá aðila, sem veita ýmiss konar þjónustu. Það má í þessu sambandi nefna aðila eins og tannlækna, málflutningsmenn, handverksmenn, sem ekki eru bókhaldsskyldir, þá sem annast bifreiðaakstur og fjölmarga aðra. Nú er það fjarri mér að halda því fram, að þeir, sem í þessum stéttum eru, hafi meiri tilhneigingu en aðrir til þess að draga tekjur sinar undan skatti, en aðstaðan er sú, að þessum aðilum er það í sjálfsvald sett í rauninni, hvaða tekjur þeir telja fram, og því verður ekki breytt, þó að hert sé á eftirlitinu. Að vísu er það til í sumum löndum, að komið hefur verið á fót sérstöku skattanjósnakerfi, en að ýmsu leyti er sú hugsun þó óhugðnæm. Það hygg ég, að flestir séu mér sammála um, og erfiðara er að koma slíku við, jafnvel þó að rétt þætti af öðrum ástæðum, í landi, þar sem hver þekkir annan, eins og hér hjá okkur, heldur en í milljónalöndunum. Af þessum ástæðum tel ég, að hófs beri ávallt að gæta við skattaálagningu, og ég teldi réttmætt, að samanlagðir tekjuskattar til bæjar- og sveitarfélaga ættu yfirleitt ekki að nema meira en 50% af þeim tekjum, sem menn vinna sér inn. Því marki hefur suðvitað ekki verið náð, þó að þetta frv. verði samþykkt, en ég tel, að æskilegt sé, að að því verði keppt í framtíðinni. En auðvitað er í þessu frv. ekki um annað að ræða en þá bráðabirgðalagfæringu, sem fært hefur þótt að gera með tilliti til allra aðstæðna. Nú má auðvitað segja, að þetta, sem ég nú síðast hef sagt, séu í rauninni rök fyrir því, að samþykkja beri brtt. hv. minni hl. um það að fella 5. gr. niður, þó að þessi rök séu ólík og jafnvel gagnstæð þeim, sem í nál. þeirra eru færð fram fyrir þessu. En um það vil ég aðeins segja þetta, að þó að ég telji frekari lagfæringa þörf á tekjuskattinum en þeirra, sem í þessu frv. felast, verður, þegar tekin er ákvörðun um það, hvort slíka lagfæringu skuli gera og hvenær, að taka tillit til hins almenna ástands í efnahagsmálum. Það, sem ég hef þó hér í huga, er ekki fyrst og fremst tillitið til afkomu ríkissjóðs, því að ég skal fúslega játa, að það sjónarmið, að þess beri alltaf að gæta, að ríkissjóður innheimti jafnmargar krónur í skatta og útgjöldunum nemur, er úrelt sem grundvallarsjónarmið, sem fylgja beri við samningu fjárl. eða þegar teknar eru ákvarðanir um þá fjármálastefnu, sem fylgja beri. Þetta var e.t.v. skiljanlegt á einveldistímanum, þegar meginmarkmiðið var talið að sjá einvöldunum, fjölskyldum þeirra og málaliði o.s.frv. fyrir nægilegum tekjum. Þá var eðlilegt, að litið væri á ríkið sem eins konar viðskiptafyrirtæki, en nú er það algerlega úrelt sjónarmið. Nei, en það er annað atriði, sem meira máli skiptir í þessu sambandi, og það er, að þó að vissulega megi færa rök fyrir því, að það sé óeðlilegt að láta verðbólguna hafa mjög raskandi áhrif á ákvörðun skattanna, þá eru það ekki allir, sem eru sammála um það, að rétt sé á hverjum tíma að breyta skattstigum með tilliti til þess, að verðlagshækkanir hafi ekki áhrif á skattbyrðarnar. Og ég býst við því, með tilliti til þeirrar þróunar, sem verðlagsmálin hafa tekið hjá okkur einmitt nú síðustu missirin, ef hingað væru kvaddir sérfræðingar frá Efnahagsstofnun Evrópu t.d. og þeir látnir gefa ráð um þá stefnu, sem rekin væri í skattamálum, að eitt af því, sem þeir mundu leggja megináherzlu á, væri að breyta í engu skattstigunum, því að á það hefur verið bent og auðvitað með réttu, svo langt sem það nær, að tekjuskatturinn sé eins konar sjálfvirk hamla á verðþenslu, vegna þess að þegar verðþensla á sér stað, hækki tekjuskatturinn sjálfkrafa, dragi þannig inn peninga og haldi verðbólgunni í skefjum. Enskumælandi þjóðir tala einmitt um tekjuskattinn sem „built-in-stabilizer“, eins og það er kallað í hagkerfinu, en skilyrðið fyrir því, að tekjuskatturinn geti gegnt þessu hlutverki, er auðvitað það, að tekjuskattarnir séu látnir vera óbreyttir, hvaða breytingar sem verða á verðlaginu. Ég býst nú við, að hvað sem öðru líður, séum við hér þó sammála um, að lagfæra beri skattstigana með tilliti til verðlagsþróunarinnar, þó að ágreiningur sé um það, hve langt beri að ganga í þessu efni. En tillit verður þó að taka til hinnar almennu verðlagsþróunar í þessum efnum, og einmitt með tilliti til þessa er það skoðun mín, að sú leið, sem valin hefur verið í þessum efnum í þessu frv., sé með tilliti til allra aðstæðna sá meðalvegur, sem farsælast sé að rata að þessu sinni. Meiri hl. n. mælir með því, eins og nál. á þskj. 505 ber með sér, að þetta frv. verði samþ. með einni breytingu, sem flutt er af fjhn. sameiginlega á þskj. 507. Þessi breyting er við 1. gr. frv., og mun það ákvæði, sem þar er lagt til, að niður verði fellt, vera komið inn fyrir vangá eina, en að öðru leyti treystir meiri hl. sér ekki til þess að mæla með fram komnum brtt.



Herra forseti. Þegar hv. alþm. kynntust fyrst efni þess frv., sem hér er til umr., en það var í frásögn Morgunblaðsins af fundi í Landsmálafélaginu Verði, en það er nú orðinn fastur siður hæstv. ráðh. að leggja málin þar fyrir, skömmu áður en þeim er útbýtt á Alþingi, þá voru fyrirsagnir blaðsins um stórfelldar skattalækkanir. Nú eru allir hlutir afstæðir, og það er misjafnt, við hvað er miðað. Ef miðað er við þær reglur, sem Alþingi setti, þegar það setti síðast ákvæði um álagningu tekjuskatts, fæst önnur niðurstaða en fyrirsagnir Morgunblaðsins bentu til, en hins vegar eru þær niðurstöður nokkuð réttar, þótt kannske séu ýktar, ef miðað er við þær reglur, sem nú gilda og Alþingi hefur raunar ekki sett, heldur óðaverðbólgan, því að hún hefur breytt svo öllum verðmætum, sem þarna er miðað við, að hún hefur algerlega afskræmt þann vilja, sem Alþingi lét í ljós með setningu laganna á sínum tíma. Þegar ég nú geri samanburð á þeim reglum, sem felast í þessu frv., og því, sem fyrr hefur verið, mun ég miða við þau verðmæti og það verðlag, sem gilti, þegar Alþingi setti þær reglur, sem gilt hafa íram til þessa. Að sjálfsögðu mun niðurstaða mín þess vegna verða nokkuð önnur en hv. frsm. meiri hl., sem hafði allar sínar víðmiðanir við þær reglur, sem óðaverðbólgan er búin að búa til á undanförnum árum. Í upphafi starfsferils núv. hæstv. ríkisstj. var boðuð ný stefna í skattamálum. Óbeinir neyzluskattar skyldu í vaxandi mæli koma í stað beinna skatta. Beinir skattar voru taldir ranglátir, m.a. vegna þess, að það voru talin svo mikil brögð að undandrætti og skattsvikum. En hæstv. ríkisstj, lofaði því, að í stað þeirrar stórfelldu hækkunar á óbeinum sköttum, sem hún beitti sér fyrir með 1. um söluskatt og raunar l. um efnahagsmál í febr. 1960, skyldi lækka tekjuskatt og afnema hann með öllu á þeim tekjum, sem kallaðar voru þurftartekjur. Það voru síðan afgreiddar nýjar reglur um álagningu tekjuskatts, bæði um persónufrádrátt og um skattstiga, í aprílmánuði 1960 og samþykktar sem lög nr. 18 það ár, og síðan hafa þessar reglur, bæði reglurnar um persónufrádrátt og um skattstiga, verið óbreyttar. Þegar þessar reglur voru settar í aprílmánuði 1960, voru meðaltekjur verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna, sem reiknaðar eru út samkv. úrtaki úr skattskýrslum um tekjur ársins á undan, sem rétt er að miða við í þessu sambandi, 74900 kr. Framfærsluvísitalan var, þegar lögin voru sett, 104 og vísitala vöru og þjónustu var 106. Svo kom verðbólguþróunin til og breytti öllum þessum verðmætum, bæði verðlags og tekna, sem Alþingi hafði haft fyrir augum, þegar þessi lög voru samþykkt. Og árið 1962 voru úrtakstekjurnar, sem ég gat um áðan, 103600 kr., og ég hef látið mér detta í hug, að það væri sjálfsagt varlegt að áætla þær um 115 þús. á árinu 1963. Þannig hafa þær hækkað um 53.4%. Vísitala framfærslukostnaðar er nú orðin 161 og hefur hækkað um nærri 55%, og vísitala vöru og þjónustu er nú 184 stig og hefur hækkað um 73.6%. Það var athyglisvert áðan í ræðu hv. frsm. meiri hl., að honum þótti eðlilegt að miða við meðalvísitölu ársins sem leið, sem hann taldi vera 134 stig, og bera hana saman við vísitöluna, þegar lögin voru sett, í aprílmánuði 1960, sem er 104 stig. Rökin fyrir þessu voru þau, að það væri nú verið að búa sig undir að leggja á tekjur seinasta árs. En mér er spurn, hvort það hafi ekki einnig verið þannig árið 1960. Ef við viljum miða við fyrra ár nú, skulum við þó a.m.k. miða við fyrra ár þá líka, þó að ég að vísu skuli viðurkenna, að ef það væri gert, gæfi það nokkru hagstæðari útkomu fyrir talsmenn þessa frv., sem hér liggur fyrir. En þegar við höfum litið á þessar hækkanir, sem ég hef nú verið að gera grein fyrir, er næst að líta á það, að tilgangur þessa frv. er sagður vera fyrst og fremst sá að leiðrétta persónufrádráttinn í samræmi við breytt verðgildi peninganna, síðan lögin voru sett. Þetta taldi hv. frsm. meiri hl. hér áðan einnig vera meginsjónarmíð frv. En væri þetta ætlunin, hlyti maður að gera ráð fyrir, að hækkunin á persónufrádrættinum væri töluvert miklu meiri en raun ber vitni. Hækkunin á persónufrádrættinum, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., er 30%. en eins og ég gerði grein fyrir áðan, hefur verðlagshækkunin, síðan lögin voru sett, verið 55% eða 74% eftir því, hvora vísitöluna menn telja eðlilegt að miða við í þessu sambandi. Mig langar einnig í þessu sambandi til þess að benda á annað. Þau verðmæti, sem talin eru í grundvelli vísitölunnar fyrir vörur og þjónustu, námu í aprílmánuði 1960 51241 kr., en í aprílmánuði 1964 89119 kr. Hækkunin er 37878 kr., eða ef menn vilja miða við vísitölu framfærslukostnaðar, þá verða tölurnar þessar, að í aprílmánuði 1960 var grundvöllurinn upp á 68736, en í apríl 1964 106455, og mismunurinn þarna er nokkurn veginn sá sami og í vísitölu vöru og þjónustu, nefnilega 37719 kr. Samkvæmt þessu hafa því brýnustu lífsnauðsynjar hækkað á þessu tímabili um 37 þús. og 700800 kr., en hækkun persónufrádráttarins er ekki nema 15 þús. kr. fyrir einhleyping, 21 þús. kr. fyrir hjón, 24 þús. kr. fyrir hjón og barn og 27 þús. kr. fyrir hjón og tvö börn. Af þessu er þá einnig ljóst, að hækkun persónufrádráttarins er allmiklu minni en verðlagsþróunin hefði gefið tilefni til, ef ætlunin hefði verið að leiðrétta að fullu þá röskun, sem verðlagsþróunin hefur orsakað í þessum efnum. En jafnvel ekki þessarar takmörkuðu réttarbótar er skattþegnum ætlað að njóta óskertrar, ef tekjur þeirra fara eitthvað fram úr persónufrádrættinum. Þá á sér nefnilega stað hækkun á skattstiganum, hækkun, sem er fólgin í því, að skattstiginn er gerður brattari í upphafi, þannig að skattskyldar tekjur yfir 50 þús. fara með skattinn upp í hæsta þrep skattstigans í stað þess, að áður þurftu skattskyldar tekjur að fara yfir 90 þús., til þess að hæsta þrepi væri náð. Það er alveg augljóst, þrátt fyrir mótmæli hv. frsm. meiri hl., að þetta kemur þyngst niður á þeim, sem hafa hóflegar skattskyldar tekjur, en úr því að menn hafa farið yfir 90 þús. í skattskyldar tekjur, verður hækkunin á skattstiganum jöfn í krónutölu og því minnkandi hlutfallslega, eftir því sem tekjurnar og skatturinn verður hærri. Af töflu, sem birt er í nál. okkar minnihlutamanna, kemur það fram, svo að ekki verður um villzt, að af sömu skattskyldu tekjum verður, eftir að frv. þetta er orðið að lögum, borgaður hærri skattur en áður var, enda gerði hv. frsm. meiri hl. ekki tilraun til að mótmæla því, og þessi hækkun, miðað við skattskyldu tekjurnar, verður hlutfallslega mest á tiltölulega lágu bili skattskyldra tekna. Ég skal ekki fara út í að rekja það, sem rakið er í nál. um þetta, en langar í þess stað að taka nokkur önnur dæmi um það, hvernig þessi breyting á skattstiganum verkar. Á árinu 1959 voru meðaltekjur samkv. úrtakinu, eins og ég gat um áðan, 74 þús. kr., en á árinu 1963 gizkaði ég á, að þær væru varlega metnar í kringum 115 þús. kr. Ef við berum saman hjón, sem hafa eilitlu lægri hreinar tekjur en þær tekjur, sem þarna um ræðir, verður sá samanburður á þessa leið: Hjón, sem höfðu hreinar tekjur um 70 þús. kr. á árinu 1959, höfðu í persónufrádrátt á árinu 1960 einnig 70 þús. kr. og borguðu því engan skatt það ár. Hafi nú tekjur þessara hjóna hækkað í hlutfalli við hækkun á tekjum úrtaksins, hefðu þau á árinu 1963 u.þ.b. 110 þús. kr. tekjur, en persónufrádráttur þeirra er nú aðeins 91 þús. Skattskyldar tekjur verða því 19 þús. og tekjuskatturinn 1900 kr. Hjón með tvö börn með sömu tekjur borguðu auðvitað engan skatt 1960, borga 600 kr. samkv. þessari breytingu, og þessi hjón, sem urðu skattlaus með þessar tekjur árið 1960, þurfa nú að hafa eignazt tvö börn til viðbótar til þess að sleppa við skatt samkv. hinum nýju reglum. Það má taka ýmsa aðra viðmiðun, ef menn vilja, til þess að reikna út, hver áhrif þessar breytingar hafi, og ef við t.d. tökum dæmi af hjónum með eitt barn, sem á árinu 1959 höfðu hreinar tekjur að upphæð 90 þús., þá höfðu þau í persónufrádrátt á árinu 1960 80 þús. og í skattskyldar tekjur 10 þús. kr. og borguðu því tekjuskatt upp á 500 kr. Ef þessum hjónum með sitt eina barn hefur nú tekizt að halda þannig í horfinu, að þau hafa aukið tekjur sínar um einmitt það, sem grundvöllur vísitölunnar hefur hækkað um, nefnilega 38 þús. kr., sem virðist þó vera algert lágmark, - ef þeim á að hafa tekizt að halda bara nokkurn veginn í horfinu, þá hafa tekjur þeirra á s.l. ári verið 128 þús. kr., persónufrádráttur verður 104 þús. kr. og skattskyldar tekjur 24 þús. og tekjuskattur 2400 kr. í staðinn fyrir 500 fyrir 4 árum. Ég hirði ekki um að taka fleiri dæmi af þessu tagi. Það er augljóst, hvað á sér stað við þessar breytingar. Persónufrádrátturinn er hækkaður minna en nemur verðrýrnun peninganna á tímabilinu, síðan hann var seinast ákveðinn. Skattþegnarnir, sem fara upp fyrir persónufrádráttinn, njóta þó ekki einu sinni þeirrar hækkunar til fulls vegna hækkunar skattstigans. Þetta eru staðreyndir málsins, sem raunar hv. frsm. meiri hl. gerði ekki tilraun til þess að vefengja efnislega, þó að hann reyndi að gera nál. okkar tortryggilegt með öðrum hætti. Á undanförum árum hefur verðbólguþróunin sífellt verið að rýra persónufrádráttinn, rýra raungildi hans. Jafnframt hefur hún verið að flytja skattþegnana, sem fá fleiri krónur, vegna þess að þær eru verðrýrari, upp í hærri skattstiga, eins og raunar frsm. meiri hl. gerði ágætlega grein fyrir hér áðan. Árangurinn hefur verið sá, að óðaverðbólgan hefur með þessum hætti verið drjúg tekjulind fyrir ríkissjóð. Árið 1960 var á fjárl. gert ráð fyrir, að tekju og eignarskattur yrði 72 millj. kr., en reyndist samkv. ríkisreikningum 97 millj. kr. Á árinu 1961 var gert ráð fyrir því á fjárl., að tekju og eignarskattur yrði 75 millj. kr., en hann reyndist 106 millj. kr. Og árið 1962 var gert ráð fyrir á fjárl., að hann yrði 95 millj. kr., en reyndist 118 millj. kr. Þannig ruglar þessi verðbólguþróun allt mat fjárveitingavaldsins, ekki aðeins á tekjum ríkissjóðs, heldur einnig á skattstigunum og þeirri skattstefnu, sem ákveðin er með skattalögum á hverjum tíma. Af þessum ástæðum virðist okkur í minni hl. eðlilegt að verðtryggja persónufrádráttinn með svipuðum hætti og gert var í skattal. frá 1954, þannig að nokkurn veginn sé tryggt, að hann haldi gildi sínu frá ári til árs. Hv. frsm. meiri hl. gerði tvær aths. við þessa till., sem við í minni hl. flytjum sem fyrri tölulið á þskj. 496. Annars vegar væri það ekkert víst, að þetta væri skattþegnum í hag, vegna þess að svo gæti- vel farið, að stjórnarliðið hv. hugsaði sér að hækka enn persónufrádráttinn með nýjum lagabreytingum á næsta ári. Og hann lét að því liggja, að ef nú yrði samþykkt að verðtryggja persónufrádráttinn, mundu hv. stjórnarflokkar síður sjá ástæðu til þess að hækka persónufrádráttinn á næsta ári. Ég fæ nú ekki með neinu móti séð, að ef hv. frsm. meiri hl. er reiðubúinn til þess að viðurkenna það nú, að leiðrétting á persónufrádrættinum hafi verið of lítil og þurfi þess vegna að leiðréttast aftur á næsta ári, þá sé síður ástæða til þess að gera það, þó að sú réttarbót, sem nú hefur fengizt, yrði vísitölutryggð. Þess vegna get ég ekki fallizt á þessa röksemdafærslu, sem ég tel vera út í loftið. Hin aths. hv, frsm. meiri hl. veldur mér meiri umhugsun. Hann gat. þess, að það væri óeðlilegt að miða við vísitölu framfærslukostnaðar, vegna þess að í henni væri tekið tillit til beinu skattanna. Ef hv. frsm. meiri hl. þætti þess vegna eðlilegra að binda þetta við vísitölu vöru og þjónustu, sem ekki felur í sér neitt tillit til beinu skattanna, þá er ég reiðubúinn til þess að endurskoða till. mína með honum, ef hún með þeim hætti gæti fengið stuðning hans. Þá var hin till., sem við í minni hl. berum fram á þskj. 496, sem er sú að fella niður ákvæðið um hinn nýja skattstiga, svo að núgildandi skattstigi haldi gildi sínu. Astæða okkar til þess að bera fram þá till. er sú, að við teljum, að hin skyndilega hækkun stigans, strax eftir að komið er upp fyrir persónufrádráttinn, sé óréttlátari en núgildandi skattstigi vegna þess, hve snögglega menn komast upp í háan tekjuskatt. Það er þess vegna af hreinum sanngirnisástæðum, sem við förum fram á það, að þessi breyting sé felld niður. Í tilefni af ýmsum aths., sem fram komu í ræðu hv. frsm. meiri hl., þykir mér rétt að taka það fram, að brtt. okkar eiga ekki fyrst og fremst rót sína að rekja til þess, að við séum mótfallnir því, að hæstv. ríkisstj. leggi nú að nýju meiri áherzlu á beina skatta - og þá vonandi í framhaldi af því minni á óbeina - og sé þannig að taka svolítið skref aftur á bak frá þeirri stefnu, sem hún markaði árið 1960. Það er ekki það, sem við erum mótfallnir, vegna þess að eins og hv. frsm. meiri hl. tók réttilega fram, þá álítum við þá stefnu, sem ríkisstj. tók upp í skattamálum árið 1960, vera ranga. Við berum hins vegar fram 2. brtt. á þskj. 496 vegna þess, að við teljum þann skattstiga, sem nú gildir, sanngjarnari en þann, sem lagður er til í frv. Við mundum miklu heldur kjósa það, þó að hæstv. ríkisstj. þyrfti eitthvað að herða á beinu sköttunum, að hún gæti þá lækkað óbeinu skattana, a.m.k. að sama skapi og raunar helzt miklu meira, sökum þess, hve skattbyrðin er nú að okkar dómi orðin óhæfilega þung. Ég hef hér farið nokkrum orðum um þær tvær höfuðbreytingar á skattstigum og persónufrádrætti, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., og um þær brtt., sem við í minni hl. leggjum til á þskj. 496. En það eru fleiri atriði í þessu frv., sem er ástæða til að nefna nokkrum orðum, og það er það, að nú seint og um síðir finnst ríkisstj. ástæða til þess að herða á skattaeftirlitinu og viðurlögum við undandrætti og skattsvikum. Það er að sjálfsögðu ekki nema gott um það að segja, og sjálfsagt minnast allir hv. þm. þess, að það var ein af aðalröksemdafærslum hv, stjórnarflokka, þegar rætt var um breyt. á skattastefnunni árið 1960, að það væri svo erfitt að koma í veg fyrir skattsvik, að nauðsynlegt væri þess vegna að leggja minnkandi áherzlu á beinu skattana. Nú virðist hæstv. ríkisstj, hins vegar sjá möguleika á því að herða skattaeftirlitið, og við getum aðeins fagnað því og munum styðja þær breytingar á skattalöggjöfinni, sem að þessu lúta í því frv., sem hér liggur fyrir. É:g get samt ekki stillt mig um að segja það, að auðvitað er mönnum alltaf nokkurt íhugunarefni að auka rétt embættismanna og ríkisvaldsins til þess að hnýsast í einkamál manna, án þess að mjög rökstuddur grunur liggi fyrir, en í þessum efnum er sú nauðsyn fyrir hendi, sem okkur virðist að réttlæti þau ákvæði, sem í þessu frv. er að finna. Hv. frsm. meiri hl. fór nokkrum orðum um þær aths. í nál. okkar, sem lúta að því, að við finnum að því, að þetta tilefni skyldi vera tekið til þess að stytta kærufresti, bæði til skattstjóra og til ríkisskattstjóra, og við höfum leyft okkur að benda á það, að með þessu sé verið að rýra rétt þeirra, sem að ósekju kynnu að verða órétti beittir af hálfu skattayfirvalda. Að gefnu þessu tilefni skal ég taka það fram, að þó að við finnum að þessu í nál. okkar, höfum við ekki enn a.m.k. flutt við þetta brtt., og á það rót sína að rekja til þess, að okkur virðist að sumu leyti ekki óeðlilegt, að sömu reglur gildi eins og í l. um tekjustofna sveitarfélaga og að þá verði að líta á þetta sem samræmingu við þau. En þó höfum við það til athugunar að flytja e.t.v. á síðara stigi þessa máls brtt. við 9. og 10. gr. Að svo mæltu vildi ég leyfa mér að mæla með samþykkt brtt. okkar minni hl. á þskj. 496 og brtt. meiri hl. á þskj. 507 og samþykkt frv. svo breytts.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá atriði varðandi nál. minni hl. og brtt., sem ég vildi gera hér að umtalsefni. Í nál. segir svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Tilgangur þessa frv. er sagður vera fyrst og fremst sá að leiðrétta persónufrádráttinn í samræmi við breytt verðgildi peninga. Væri það ætlunin, er ljóst af því, sem að framan er sagt, að hann hefði átt að hækka um a.m.k. 55%, ef ekki 74, eftir því, hvora vísitöluna menn vilja miða við, en frv, gerir ráð fyrir að hækka hann um 30% og yrði hann því nú allmiklu lægri í hlutfalli við tekjur og verðlag en seinast, er hann var ákveðinn.“ Í tilefni af þessu rifjast það upp fyrir mér, að ég átti sæti í þeirri n., sem undirbjó skattalagabreytinguna 1960. Þá var tekjuskatturinn lækkaður mjög mikið. Það var róttækur niðurskurður, sem þá átti sér stað, ekki einungis það, að skattgreiðendunum fækkaði þá mikið, heldur lækkaði hann líka á öllum skattgreiðendum. Ég man það vel, að þegar við í þessari nefnd vorum að rökræða um þennan skala, sem fyrirhugað var að lögfesta, þá var það hugsun okkar, a.m.k. var það hugsun mín og margra annarra, sem voru þarna við þetta riðnir, að það verðlag og kaupgjald, sem gilti þegar á þeim tíma, þegar verið var að lögfesta þetta frv., mundi að sjálfsögðu taka breytingum í nánustu framtið. Það var auðséð t.d. á því, að í ársbyrjun 1960 var gengi krónunnar lækkað talsvert og af því leiddi augljóslega verulegar verðhækkanir. Þess vegna var það álit okkar, að í þessum skala, sem þá væri ákveðinn, væri svo mikil skattalækkun og róttæk fólgin, að hann mundi rúma það, þó að tekjur manna og verðlag hækkaði talsvert á næstu árum, þó að þar væri að sjálfsögðu ekki miðað við neina fastákveðna tölu. Þess vegna hlýtur samanburður nú og þá að vera í sjálfu sér ákaflega erfiður, og þessar tölur, sem þarna eru nefndar, eru vægast sagt, þó að það sé rétt farið með vísitöluna, mjög ónákvæmur samanburður, því að það verður að gera greinarmun á því, að 1960 fór fram endursköpun skattalaganna, og það er eðlilegt, þegar slík endursköpun á sér stað, að hún sé miðuð við nokkur ár fram í tímann. Þó að enginn geti um það sagt með vissu fyrir fram, hvað verðlag og kaupgjald muni hækka, þá er það nokkurn veginn ljóst alltaf, að það muni eiga sér stað. Hins vegar er núna aðeins verið að gera leiðréttingu. En það, sem skiptir þó auðvitað máli í þessu sambandi, er, hvað Alþingi og ríkisstj. ætlast fyrir um það að gera slíkar leiðréttingar oft, og eins og hv. frsm. meiri hl. n. drap á, fyndist mér það mjög koma til athugunar, að leiðrétting yrði gera aftur á næsta ári, m.a. vegna þess, að 15% kauphækkun, sem varð í desember, kom að ákaflega litlu leyti fram á tekjum ársins 1963, og á þá kauphækkun verður því ekki lagður skattur í ár, það er ekki fyrr en á næsta árí. En ég vildi sem sagt undirstrika það, að það var ekki hugsunin, þegar þessi skattalög voru sett og persónufrádrátturinn ákveðinn, að hann væri endanlega fastbundinn við það kaupgjald og verðlag, sem ríkti í landinu, þegar verið var að lögfesta það frv. Þá kem ég að öðru atriði og það er sjálfur skattstiginn. Menn minnast þess sjálfsagt 1960, þegar verið var að breyta skattalögunum hér á Alþingi, að þá gagnrýndu talsmenn Framsfl. þann skattstiga, sem þá var verið að lögfesta. Að vísu neituðu þeir því ekki, að það væri fjöldi manna, sem yrði skattlaus eftir þeim stiga og þeim frádrætti, sem þá gilti, og að skatturinn lækkaði verulega á miðlungstekjum eða hærri. Það, sem þeim þótti lakast, var, að skatturinn á háar tekjur lækkaði allt of mikið. Að vísu játuðu þeir það, að hann lækkaði prósentvís talsvert minna á háar tekjur en miðlungstekjur, en tölulega séð, ef teknar voru upphæðirnar, þá átti hátekjumaðurinn að hagnast miklu meira en sá, sem hafði meðaltekjur eða þar undir. Nú virðist hins vegar vera öðruvísi varið afstöðu Framsfl. í þessum efnum, því að nú vilja þeir breyta nýja skalanum, eða réttara sagt: nú vilja þeir halda við gamla skalann óbreyttan, þegar ríkisstj. leggur til, að nýr skali sé tekinn upp. En ef við berum saman, hvernig skatturinn kemur út á eftir reglum þessa frv. og hins vegar eftir þeirri brtt., sem hér kemur fram frá hv. minni hl. nefndarinnar, sem er á þá leið, að gamli skalinn gildi óbreyttur, þ.e.a.s. persónufrádrátturinn á að sjálfsögðu að breytast eftir reglum frv. og hækka, en skalinn sjálfur á síðan að taka við óbreyttur, þá kemur í ljós, ef við tökum t.d. einhleyping, sem hefði 75 þús. kr. í skattskyldar tekjur, að hann á samkv. frv. að borga 1000 kr. í skatt, en samkv. brtt. 500 kr. eða samkv. gamla skalanum. Það er út af fyrir sig alveg rétt. Og alveg sama má segja um hjón með 2 börn, sem hefðu 127 þús. kr. í tekjur, þau eiga eftir frv. að borga 1000 kr. í skatt, en eftir brtt. minni hl. n. eiga þau að borga 500 kr., þannig að á vissum bilum og fyrir það fólk, sem er með lægri skattskyldar tekjur, en kemst þó í skatt, er þetta lækkun prósentvís, sem vissulega er mikil, getur maður sagt. En þegar skoðað er lengra upp, og ég tek til dæmis 250 þús. kr., kemur í ljós, að einstaklingur eða einhleypur maður með 250 þús. kr. skattskyldar tekjur á samkv. frv. að borga 47500, en samkv. brtt. 43000. Þar með er sú lækkunin 4500 kr. Og hjón með 2 börn eiga samkv. frv. að borga 31900, en samkv. brtt. eiga þau að borga 27400, þ.e.a.s. 4500 kr. lægri skatt en frv. gerir ráð fyrir. Það má að sjálfsögðu lengi deila um svona sjónarmið, hvað sé réttmætt og sanngjarnt og hvað ekki. Ég er ekki að nefna þetta vegna þess, heldur sýnir þetta alveg ljóslega, að Framsfl. er kominn inn á talsvert aðra stefnu en hann hafði 1960. Þá gagnrýndi hann breytingarnar á skattalögunum vegna þess, að þar var um of mikla lækkun á sköttum hátekjufólks að reeða. Nú vill hann hins vegar snúa þessu við og gerir brtt. um það, að skattarnir á þetta fólk lækki frekar en frv. stjórnarinnar gerir ráð fyrir. Og það er einmitt það, sem mér finnst á skorta í afstöðu Framsfl. í skattamálunum, að hann hefur ekki nógu sjálfstæðar skoðanir eða sjálfstæðar till. fram að færa. 1960 var Framsfl. andvígur þeim skattstiga, sem þá var settur fram, án þess að gera till. um nokkurn annan skattstiga. Og núna, þegar ríkisstj. gerir till. um nýjan skattstiga, þá hefur Framsfl. ekkert annað fram að færa en gamla skattstiga ríkisstj. Þá ætla ég að lokum að koma að hinni brtt., sem gerir ráð fyrir því, að persónufrádrátturinn hækki í samræmi við framfærslukostnað eða framfærsluvísitölu. Út af fyrir sig viðurkenni ég það, að það er viss sanngirni í því fólgin, að persónufrádráttur fylgi vísitölu. En það er á annað að líta. Ég er þeirrar skoðunar, að einasta ráðið, sem dugir til frambúðar til þess að halda verðbólgunni í skefjum, sé einmitt að hafa eins konar refsivönd yfir stéttunum, þannig að stéttirnar í þjóðfélaginu græði ekki á verðbólgu. Undanfarin ár og áratugi hefur þetta verið þannig, að það hafa allt of margar stéttir í landinu grætt á verðbólguþróuninni, og það hefur m.a. skapað erfiðleika við að kveða hana niður. Ég vil taka sem dæmi, svo að vissir hópar eða stéttir í þjóðfélaginu séu nefnd, eins og við skulum segja atvinnurekendur, skuldarar, launþegar, skattgreiðendur. Ef við gætum komið á þeim reglum, að engin þessara stétta sæi sér ávinning í aukinni verðbólgu, þá væri vissulega mikið unnið. En það er einmitt út frá þessu sjónarmiði, sem ég skal að vísu játa það, að þessi refsivöndur ætti að vera á lofti yfir fleiri en aðeins skattgreiðendum, ég vil taka það fram, en ég tel einmitt, að ef skattgreiðendurnir sjá íram á það, að aukin verðbólga íþyngi þeim í sköttum, þá hafa þeir einmitt hagsmuni af því, að verðbólgunni sé haldið í skefjum, og þannig þyrfti að koma á reglu um fleiri stéttir. Þess vegna get ég ekki fallizt á þessa till., eins og sakir standa.



Herra forseti. Við hv. 5. þm. Reykn. flytjum hér á þskj. 498 brtt. við 11. gr. þess frv., sem hér er til umræðu, en í 11, gr. frv. er það nýmæli að finna, að við embætti ríkisskattstjóra skuli starfa sérstök rannsóknardeild, sem hafi með höndum rannsóknir samkv. skattalögunum eftir nánari ákvörðun ríkisskattstjóra, eins og þar segir. Það verður sjálfsagt að telja þetta nýmæli um sérstaka rannsóknardeild til bóta, ef vel er á málum haldið. En hér sem víðar er það svo, að mikið eða jafnvel allt er undir sjálfri framkvæmdinni komið, og um það, hversu um hana tekst til, verður að sjálfsögðu ekki fullyrt, fyrr en nokkur reynsla er fengin. Að svo komnu liggur ekkert fyrir um það frá höfundum þessa frv., hvernig þeir hugsa sér, að rannsóknardeildin starfi í aðalatriðum, en það er hins vegar algerlega lagt í vald ríkisskattstjóra. Vafalítið verður þó að telja, að þeir, sem að frv. standa, og þ. á m. ríkisskattstjóri, hafi nú þegar gert sér a.m.k. í algerum höfuðatriðum hugmyndir um starfshátt slíkrar deildar og um starf hennar og afkastagetu. Mín skoðun er sú, að þeir starfshættir, sem rannsóknardeildinni verði ákveðnir, ráði algerlega úrslitum um það, hvort við hana megi binda vonir um það, að verulega dragi úr þeirri þjóðarmeinsemd, sem skattsvik eru orðin. Það er enginn vafi á því, að orsaka skattsvikanna er ekki að leita í því, að skattstjórar og skattayfirvöld yfirleitt hafi viljandi vanrækt störf sín. Og þeirra hefur ekki heldur verið að leita, nema þá að sáralitlu leyti, í því, að skattheimtan hafi verið svo óhófleg, að það hafi neytt framteljendur til skattsvika sem eins konar neyðarúrræðis sér til fjárhagslegrar bjargar, eins og stundum er haldið fram. Meginorsökin er vafalaust og hefur verið sú, að ekkert raunverulegt og virkt skattaeftirlit hefur verið til í landinu og þeim, sem hefur verið falin framkvæmd skattaálagningar, hefur verið upp á lögð handarbakavinna, vil ég segja, svo að það hefur verið útilokað, að hún bæri nokkurn árangur í þá átt að draga úr skattsvikunum. Reglan hefur verið sú, að skattstjórum og skattanefndum hefur verið ætlað að fara ofan í hvert einasta framtal til þess að ganga úr skugga um gildi þess. En auðvitað hefur slíkt fyrirkomulag leitt til þess, að fámennu starfsliði og oft lítt þjálfuðu hefur reynzt slíkt hlutverk algerlega um megn og endirinn orðið sá, að um engar raunverulegar rannsóknir framtala hefur verið að ræða, nema þá í sérstökum tilvikum. Þetta hefur lengi verið lýðum ljóst, og skattsvikararnir hafa því getað stundað iðju sina að mestu algerlega áhyggjulausir fram að þessu. Sannleikurinn er líka sá, að það er tæplega hugsanlegt, að slíku eftirlitsbákni, að það yrði fært um að grandskoða hvert einasta framtal á öllu landinu, verði nokkru sinni komið á. Það væri strax útilokað, í fyrsta lagi kostnaðarins vegna, þó að ekki kæmi fleira til. Það er því mjög fjarri því, að stofnun sérstakrar rannsóknardeildar ein út af fyrir sig geti orðið sú úrbót, sem þörf er á, ef ekki verður mjög breytt um sjálf vinnubrögðin. En það eru einmitt breytt vinnubrögð, sem ein geta komið hér að gagni, og þau þurfa nauðsynlega og fremur öllu öðru, vil ég segja, að vera alþjóð kunn og með þeim hætti, að af þeim standi veruleg ógn hverjum þeim, sem hefur hug á að svíkja undan skatti. Í brtt. minni og hv. 5. þm. Reykn. er tekið upp algert nýmæli um starfshætti skattaeftirlitsins, nýmæli, sem þó á sér fyrirmyndir erlendis og þar hafa gefizt mjög vel. Í okkar brtt. er gert ráð fyrir því, að það sé skylt að láta fara fram árlega útdrátt úr framtölum, og skulu dregin út 5% framtala þeirra, sem hafa rekstur með höndum eða eru bókhaldsskyldir, en 2% af framtölum einstaklinga. Þessi útdráttur skal að öðru leyti fara eftir reglum, sem Hagstofa Íslands setur, og á hennar vegum. Þau framtöl, sem þannig eru dregin út, skulu síðan rannsakað gaumgæfilega, m.a. með bókhaldsskoðun, og ef þurfa þykir, skulu framtöl viðkomandi aðila athuguð á sama hátt allt að 5 ár aftur í tímann, þannig að sannleiksgildi þeirra sé reynt, eftir því sem nokkur kostur er á. Að sjálfsögðu mundi þessi skipun mála ekki hindra rannsóknir annarra framtala, sem grunsamleg kynnu að þykja, sbr. t.d. ákvæði 36., 37. og 42, gr. skattalaganna. En öllum meginþunga skattaeftirlitsins yrði sem sagt beint að hinum útdregnu framtölum. Það gefur auga leið, að ef sá háttur yrði upp tekinn, sem hér er lagt til að gert verði, getur enginn framteljandi nokkru sinni verið öruggur um það að sleppa í gegn með falsaða framtalsskýrslu. Og reyni hann að hætta á slíkt, þá getur hann í 5 ár frá því, að fölsunin var framin, átt í vændum, að ofan. af honum verði flett. Og ég dreg í efa, að þegar svo væri komið, og einkanlega ef viðurlögum væri beitt, eins og lög nú frekast heimila, þá mundu ýkjamargir vilja eiga slíkt á hættu og heldur kjósa að gjalda sína skatta án undandráttar. Það má e.t.v. spyrja, hvers vegna við leggjum til, að útdráttur framtala til rannsókna sé framkvæmdur, og því er í rauninni auðsvarað. Það er í fyrsta lagi gert vegna þess, að ekki er mögulegt, eins og ég áður sagði, að þrautkanna nema mjög takmarkaðan hluta framtala, og svo í öðru lagi og ekki síður vegna þess, að með vélrænum útdrætti yrði hafið yfir allar hugsanlegar efasemdir, að allir skyldu jafnir fyrir lögunum, og fyrir það byggt, eftir því sem frekast er unnt, að nokkrar hugsanlegar freistingar gætu sótt að þeim, sem eftirlit hafa með höndum, til þess að sniðganga rannsóknir á einstökum framteljendum. En það er einmitt slíkt traust á því, að skattaeftirlitið sé raunverulega virkt og réttlátt og engum sé hlíft, sem sekur kann að reynast, sem nú skortír fyrst og fremst, til þess að nokkrar vonir séu til þess, að skattsvikunum linni í verulegum mæli. Ég ætla ekki í sambandi við þetta að reyna að leiða neinar líkur að því, hversu skattsvikameinsemdin er orðin umfangsmikil hjá okkur Íslendingum. En það eitt er víst, að ótrúlegum upphæðum tekna og misjafnlega fengins gróða er skotið undan í skattaframtölum, og áður vafalaust þó aldrei slíkum sem nú á síðustu árum, sérstaklega eftir að almenni söluskatturinn var lögfestur og hann gerður að einni helztu tekjulind ríkisins. Í þessu sambandi hafa verið nefndar ýmsar tölur. Ég sá t.d. núna þá ágizkun í einu blaði hæstv. ríkisstj., að 25% af tekjum Íslendinga væri skotið undar, skatti. Ég vil ekkert um þetta fullyrða, en hitt er víst, eins og ég sagði, að hér er um gífurlega fjárhæð að ræða. Þjóðkunnur maður, sem vel er kunnugur þessum málum, lýsti ástandinu í þessum efnum ekki alls fyrir löngu í mín eyru svo, að í þessum efnum lifðum við ekki í siðuðu þjóðfélagi. Betri lýsingu held ég, að tæpast sé unnt að gefa af því hyldýpi svika og fjárglæfra, sem aðgerðarleysið og linkindin við ósómann hefur verið að skapa hægt og bítandi, en þó með vaxandi hraða og með þeim margvíslegu afleiðingum, bæði efnahagslega og siðferðislega, sem því er óhjákvæmilega samfara og augljósari hljóta að vera en svo, að hér verði upp taldar. Við þm. Alþb. höfum um margra ára skeið hamrað á því í öllum umræðum um skattamál hér á hv. Alþingi, hver höfuðnauðsyn væri til þess að stemma stigu við skattsvikameinsemdinni. En máli okkar í þeim efnum hefur litlu verið sinnt til þessa. Þær breytingar, sem nú er lagt til að gerðar verði varðandi skattaeftirlit, kunna að vera vottur þess, að nú sé í vændum einhver breyting í þessum efnum, og ég trúi því raunar, að þeim, sem nú fara með yfirstjórn skattamálanna, sé loks að verða alvara með að reyna einhverjar úrbætur. En afstaða til till. okkar hv. 5. þm. Reykn, sker þó að mínu viti úr um það, hvort þessi mál verða tekin þeim tökum, sem til þarf, eða hvort hálfkákið eitt verður látið nægja. Um frv. að öðru leyti mun ég ekki mikið ræða að þessu sinni, enda gerði hv. 5. þm. Reykn. hér við 1. umr. málsins glögga grein fyrir afstöðu okkar Alþb.-manna til þess og rakti þar m.a. í sundur þá höfuðblekkingu hv. stjórnarsinna, að hér sé um að ræða einhverja raunverulega skattalækkun frá því, sem verið hefur. Hann gagnrýndi þá réttilega þá breytingu, sem felst í 5. gr. frv. um fækkun skattþrepanna, sem að mínu viti er langvarhugaverðasta ákvæði þessa frv. Með því er greinilega stefnt að því að afnema í áföngum- alla stighækkun á tekjuskattinum, og yrði því marki trúlega náð í næsta áfanga, í næstu endurskoðun þessara laga, ef hæstv. núv. ríkisstj. endist líf til þess að breyta tekjuskattslögunum einu sinni enn. Yrði þá sama skattprósenta gildandi fyrir háar sem lágar tekjur, ef þær ná skattskyldu á annað borð. Hér er vissulega um grundvallaratriði í sambandi við skattlagningu að ræða, og þarf ég ekki að orðlengja það, að við þm. Alþb. erum slíkri breytingu algerlega andvígir. Af þessari breytingu leiðir líka, eins og glögglega er sannað í nál. minni hl. fjhn., að skattabyrðin, hlutfallsleg skattabyrði miðað við skattskyldar tekjur, er stórlega þyngd á lægri skattskyldum tekjum, en því minna sem um hærri tekjur er að ræða. Og skiptir hér ekki máli í þessu sambandi, þótt óbreyttur skattstígi, eins og hv. minni hl. fjhn. leggur til, mundi lækka um ofur litla krónutölu tekjuskatt á hærri tekjum. Hlutföllunum er eftir sem áður breytt mjög í óhag hinum tekjulægri, og verður því að telja, að þessi breyting, sá nýi stigi, sem gert er ráð fyrir, sé stórum óréttlátari en sá gamli var. Í samræmi við þessa afstöðu mun ég a.m.k. fylgja þeirri brtt., sem hv. minni hl. fjhn. flytur um það, að 5. gr. frv. falli brott og skattstiginn, eins og hann nú er ákveðinn í lögum, verði látinn haldast óbreyttur, og er þó síður en svo, að í því felist sú skoðun mín, að hann fullnægi öllu réttlæti.