Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég las á forsíðu Morgunblaðsins í dag að í febrúar í fyrra hafi komið upp mjög alvarlegt atvik í þinginu þegar upp komst um tölvuleka. Hér er ekki um neinar flugusögur að ræða heldur er staðfest af skrifstofustjóra Alþingis að fundist hafi tölva á 5. hæð skrifstofuhúsnæðis Alþingis í Austurstræti 8–10 sem virtist hafa verið að afrita gögn af tölvuneti Alþingis. Þetta er mjög alvarlegt mál og ég krefst þess að sérstök umræða fari fram um það í þinginu. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvort honum hafi verið kunnugt um þessa atburði og þá lögreglurannsókn sem í kjölfarið fór. Hvað kom út úr þeirri lögreglurannsókn? Af fréttum að dæma virðist ekki víst að gögn hafi ekki verið afrituð. Ég fer fram á það við virðulegan forseta að þinginu verði gerð grein fyrir þessu máli í heild sinni, hvernig skýrslutökum var háttað, hverjir voru kallaðir til skýrslutöku og hvaða aðgerðir og viðbrögð Alþingi hugðist beita í þessu máli.

Virðulegur forseti. Ég kem upp af sömu ástæðu og hv. þm. Ólöf Nordal. Mig langar til að bæta við þær spurningar sem hv. þingmaður lagði fyrir hæstv. forseta. Mig langar til að vita, þar sem það er upplýst að þetta gerðist í febrúar í fyrra, næstum því heilt ár hefur liðið og eftir því sem mér best er kunnugt hefur okkur þingmönnum ekki verið greint frá þessu með einum eða neinum hætti og ég hlýt að spyrja: Stóð til að láta okkur vita af þessu? Stóð til að við fengjum að vita af þessum atburðum? Í annan stað, getum við verið viss um það núna að gripið hafi verið til þannig aðgerða að við séum örugg með tölvugögnin okkar? Hefur hæstv. forseti fengið vitneskju um að tölvugögn Alþingis séu algerlega örugg? Mér finnst þetta grafalvarlegt mál og ég ítreka óskir hv. þm. Ólafar Nordal um að hæstv. forseti gefi okkur skýrslu. Ég óska eftir því að það verði formleg skýrsla sem við getum rætt í þingsal.

Virðulegi forseti. Sú forsíðufrétt sem fram kemur í Morgunblaðinu í dag er auðvitað grafalvarleg og varðar þingmenn allra flokka og Alþingi sjálft. Það eru grunsemdir um að fartölvu hafi verið komið fyrir í skrifstofuhúsnæði Alþingis gagngert til að afrita gögn úr tölvum þingmanna úr tölvukerfi Alþingis. Ef það er rétt þá er hér um að ræða grófustu árás sem Alþingi Íslendinga hefur orðið fyrir í sögu sinni sem ber að taka alvarlega og ég fer fram á að hæstv. forseti flytji þinginu skýrslu um þetta mál tafarlaust. Það vekur auðvitað grunsemdir, svo það sé bara sagt, að þessi tölva hafi fundist í skrifstofuhúsnæði Hreyfingarinnar, ekki síst vegna tengsla eins hv. þingmanns við 

Virðulegi forseti. Mál eins og þetta er grafalvarlegt en engu að síður er mjög mikilvægt að við höldum öll ró okkar yfir því og förum ekki fram af of mikilli hörku og dæmum menn fyrir fram. Það er samt mjög mikilvægt að forseti beiti sér fyrir því og svari spurningum sem hafa verið lagðar fram um hvers vegna þingmönnum hafi ekki verið greint frá þessu fyrr og skili þinginu skýrslu, líkt og ég held að hv. þm. Ólöf Nordal hafi óskað eftir, og upplýsi okkur um ferli málsins og hvað gerðist í rauninni. Ég hvet okkur öll til að taka á þessu af fullri hörku, af fullri alvöru því þetta er grafalvarlegt mál. Hins vegar held ég að við eigum að gera það á yfirvegaðan hátt en ekki fara fram með ofstopa eða ómálefnalegum hætti eins og mér finnst því miður að þingmenn hafi gert um ákveðin mál undanfarið, t.d. að ætlast til þess að Alþingi grípi inn í dómsmál, 

Virðulegi forseti. Ég vil koma upp við þetta tækifæri og taka undir þau sjónarmið sem hér hafa verið reifuð um mikilvægi þess að þetta mál verði skoðað og þingmönnum verði gefin um þetta ítarleg skýrsla. Þetta er auðvitað háalvarlegt mál og óþægilegt að vita til þess að maður situr í svo gott sem næstu skrifstofu við herbergið þar sem þessi tölva finnst. Það er einnig gríðarlega mikilvægt að reyna að upplýsa hvort einhver tengsl eru á milli Wikileaks og þessarar tölvu. Það kemur fram í Morgunblaðinu að taldar séu einhverjar líkur á því og vissulega var Julian Assange, forsvarsmaður Wikileaks, og jafnvel aðrir frá þeim samtökum á þessu svæði og á skrifstofuhæð okkar á þessum tíma. Það er staðreynd. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt, ekki síst fyrir þau samtök, að vandlega sé farið yfir þetta mál og reynt að fría þau eða rannsaka til hlítar hvort þau eiga einhvern þátt þarna að eða ekki.

Forseti. Ég tek undir það með hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni að ef hér er skýrt rétt og satt frá þá er hér um að ræða árás eða gæti verið um að ræða raunverulega árás á Alþingi þannig að sjálfræði þess sé hætta búin. Það er rétt. Hins vegar er gersamlega fráleitt af þingmanninum sem ég nefndi og þeim sem talaði síðast, að algerlega órannsökuðu máli á grundvelli einnar blaðafréttar eftir Agnesi Bragadóttur, að beina grunsemdum að tilteknum þingmönnum og tilteknum þingflokki vegna tengsla þeirra við Wikileaks og forustumenn þess.

Sá þingmaður …

Ég tel í fyrsta lagi að þingmaðurinn eigi að halda munni eftir þessa frammistöðu í ræðustól og í öðru lagi tel ég að forseti eigi að íhuga að víta þá þingmenn sem ráðast svona að heiðri alþingismanna sem hér eru staddir og þingflokka sem hér starfa.

Forseti hvetur hv. þingmenn til að halda ró sinni og gæta orða sinna í þessari umræðu.

Frú forseti. Ég er alveg sammála því að hér er um mjög alvarlegt mál að ræða. Ég ætla að mótmæla orðum hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar. Sjálfstæðisflokkurinn er á þessari hæð líka, hann er með mun fleiri skrifstofur en við á hæðinni og hefur verið þar miklu lengur en við. Skrifstofan sem um ræðir er fyrrverandi skrifstofa þingmanns Sjálfstæðisflokksins líka, ef menn vilja fara út í þann slag, og ég tel að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, Jón Gunnarsson og fleiri ættu ef til vill að spyrja sinn eigin formann 

Forseti vill hvetja hv. þingmenn til að virða fundarsköp og hefðir í þingsal úr ræðustól Alþingis og forseti hvetur þingmenn enn til að gæta orða sinna.

Frú forseti. Alvarlegt mál eða stormur í vatnsglasi, ég velti því fyrir mér. Fyrir mér er aðalatriði þessa máls það sem upplýst var á fundi forsætisnefndar nú rétt fyrir þingbyrjun, að það var ekki farið inn í tölvukerfi Alþingis. Um það eru engin fótspor, engin merki. Það er fyrir mér aðalatriði þessa máls. Sem þingmaður hér á þessum vinnustað vil ég segja að ég treysti tölvukerfi Alþingis fullkomlega og veit að varnir sem hér eru hafðar uppi eru mjög öflugar. Hvernig þetta mál bar að og hvernig viðbrögð stjórnar þingsins og starfsmanna þingsins voru við því er hins vegar dæmi, því miður, um paranoju og vantraust sem ríkir hér innan dyra. Mér þykir það mjög miður því að það hefur líka endurspeglast í umræðunni í morgun. Ég á von á því að forseti verði við þeirri beiðni sem fram hefur komið um að gefa þinginu skýrslu þannig að við getum 

Forseti vill geta þess að hún fundaði með forsætisnefnd fyrir þingfund og mun gera það áfram í hádeginu og síðan með þingflokksformönnum og mun gera þinginu grein fyrir málinu kl. 2. Það er rétt sem kom fram í máli hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur að það hefur ekkert komið fram um að farið hafi verið inn í kerfi þingsins eða nokkuð þaðan tekið. Það er einnig rétt og ég vil staðfesta það að hér fannst tölva sem var tengd við tölvukerfi þingsins fyrir tæpu ári og það var farið til lögreglunnar og hún rannsakaði málið. Ég hvet þingmenn til að bíða þess að forseti geri þinginu grein fyrir málinu síðdegis í dag.

Hæstv. forseti. Ég tek undir orð þeirra þingmanna sem hafa beðið um skýrslu og fagna því að hæstv. forseti ætli að gefa skýrslu þegar í dag. Ég verð að segja varðandi þetta mál að það er grafalvarlegt að upplýst skuli vera að tölvu hafi verið komið fyrir með þeim hætti að rökstuddur grunur sé um að það hafi átt að nota hana með ólögmætum hætti til að tengjast tölvuneti Alþingis. Það sem skiptir máli er að lögreglan var kölluð til og málið var rannsakað á þeim tíma. Það var ekki hægt að upplýsa neitt um málið og það er alltaf ákvörðun á þeim tíma hvernig eigi svo að fara með upplýsingarnar, hvort upplýsa eigi mál opinberlega eða ekki. Ég tel að kominn sé tími til að gera það. Þetta birtist í blöðunum í dag og ég vara við því að fyrir fram sé verið að bera fram 

Frú forseti. Það er algjörlega nauðsynlegt að þetta mál verði rætt til hlítar á dagskrá þingsins í dag. Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir að bregðast vel við og ætla að greina hv. Alþingi frá málavöxtum núna eftir hádegi, það er nauðsynlegt. Það er aðeins tvennt sem mig langar að segja að auki. Það að gerð hafi verið tilraun til þess að hakka sig inn í tölvukerfi Alþingis er ekkert annað en árás á hv. Alþingi, hafi hún verið gerð og muni það sannast er það grafalvarlegt mál. Við skulum hins vegar hlýða á skýringar hæstv. forseta klukkan tvö í dag og komast til botns í þessu máli en um leið gera okkur grein fyrir því hversu alvarlegt mál er hér á ferðinni.

Frú forseti. Við lesum daglega um tilraunir tölvuþrjóta til þess að komast inn í tölvukerfi stofnana víðs vegar um heiminn. Þetta er partur af nýjum veruleika. Þetta er partur af því sem við sem stofnun verðum einfaldlega að búast gegn og undirbúa okkur gegn. Ég tek undir með þeim segja: Þetta er alvarlegt mál. Um leið segi ég að menn eigi ekki að hrapa að neinum ályktunum og við skulum bíða eftir skýrslu forseta, sjá hvað hún leiðir fram. Það liggur þegar fyrir að ekki virðist hafa verið farið inn í kerfið sjálft. Ég skil vel tilfinningar manna eins og hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar en vil samt undirstrika að við skulum ekki beina ásökunum að neinum í þessu máli. Hv. þingmaður sagði að það væru grunsemdir og nefndi einn tiltekinn stjórnmálaflokk og þá á hann bara að segja hvaða grunsemdir það eru. Ég vil segja fyrir mitt leyti a.m.k. að ég hef unnið með þingmönnum Hreyfingarinnar og ég ber einfaldlega þá virðingu fyrir þeim og greindarstigi þeirra að ég tel ekki að þau séu slíkir kjánar að hafa tekið þátt í slíku og vil ég  
            

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir að forseti skuli ætla að hafa frumkvæði að því að málið verði rætt sérstaklega síðar í dag og þinginu flutt um það skýrsla. Ég get út af fyrir sig tekið undir með hæstv. utanríkisráðherra að við skulum ekki gefa okkur eitt eða neitt en ég er hins vegar ekki sammála honum þegar kemur að því að þetta sé hluti af hinum daglega veruleika sem við þurfum að sætta okkur við eða nýja veruleika, hvernig sem hann orðaði það. Þetta er eitthvað sem er algjörlega óásættanlegt. Þegar komnir eru flugumenn inn í Alþingi sem starfa innan frá Alþingi með sínar tölvur, vegna þess að þetta er auðvitað ekkert annað, það er auðvitað ekkert annað á seyði hér en að flugumenn hafa brotið sér leið inn á þingið og komið sér þar fyrir. Það er það sem blasir við mér. Þá er það svo grafalvarlegt að við verðum að fara ofan í saumana á því og nota öll tiltæk ráð til þess að rannsaka það í þaula. Það er mín krafa. Síðan vil ég láta þess getið vegna þess sem mér skilst að hafi komið fram í umræðunni áðan, þ.e. að ég hafi verið upplýstur fyrir löngu um þetta mál en það er alrangt. Ég hef engar upplýsingar haft um þetta mál fyrr en það kemur núna í dagsljósið.

Frú forseti. Það kom fram í fréttum vikunnar að ríkisstjórnin áformaði að halda áfram með vinnu við sameiningu ráðuneyta, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis annars vegar og iðnaðarráðuneytis hins vegar. Nú er það svo að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur margítrekað tjáð sig um að hann teldi það algera nauðsynjaleysu og hefur margítrekað komið hingað upp og sagt sig vera mótfallinn þeirri breytingu. Samkvæmt fréttum vikunnar hefur honum verið tjáð að þessu verði núna hrint í framkvæmd. Það sem vekur upp spurningar í þessu samhengi er sú staðreynd að hér er á ferð sá ráðherra sem hefur haft hvað mestar athugasemdir við það hvernig viðræðuferlið við Evrópusambandið hefur gengið fram. Þess vegna vil ég bera það upp við hæstv. ráðherra hvort það sé í fyrsta lagi rétt sem spurst hefur að þau svör sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins við fyrirspurnum Evrópusambandsins vegna rýnivinnunnar hafi verið send til utanríkisráðuneytisins en þar hafi því verið hafnað að koma þeim áleiðis til Evrópusambandsins. Er það svo að þegar sjálfur sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra undirbýr og afhendir utanríkisráðuneytinu svör við spurningum Evrópusambandsins hafi utanríkisráðuneytið hafnað að bera þau áfram inn í samninganefndina og til Evrópusambandsins? Hefur það komið fram í viðræðum á milli forustu ríkisstjórnarinnar og hæstv. ráðherra að það liggi á að sameina ráðuneytin, einmitt vegna afstöðu ráðherrans í Evrópusambandsmálinu?

Frú forseti. Varðandi fyrstu spurninguna, þ.e. að ríkisstjórnin hafi ákveðið að halda áfram sameiningarferli og leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið, þá hefur hún ekki ákveðið það. Ég vil líka minna á að þegar frumvarp til laga um breytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands var til meðhöndlunar á sl. sumri og í frumvarpi sem ríkisstjórnin lagði fram þar - reyndar hafði ég tjáð athugasemdir mínar við tiltekin atriði í þeim efnum þannig að það lá ljóst fyrir - þá var þar lagt til, það var m.a. talið upp í frumvarpinu að þar ætti líka að taka inn stofnun atvinnu- og nýsköpunarráðuneytisins og að fella ætti niður stjórnsýsluheitið sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti. Þetta var í upphaflega frumvarpinu. Þegar Alþingi afgreiddi málið var þetta fellt út. Vilji Alþingis á þeim tíma fyrir því var því alveg skýr, þ.e. að í þessar aðgerðir yrði ekki ráðist. Ég tel að sú ákvörðun standi. Ég vil í þessu sambandi líka minna á að það hefur komið upp og vakti athygli í þeirri umræðu að flokksráðsfundur Vinstri grænna í fyrravetur eða í janúar fyrir um ári síðan ályktaði að fresta skyldi áformum sem nefnd eru í samstarfsyfirlýsingu flokkanna um að fella út og leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og sameina það öðru og ekki síst meðan Evrópusambandsumsóknarferlið stæði yfir þar sem mæddi mjög á þessum atvinnugreinum og vitað var og er, að nánast allar greinar sem heyra undir þessi ráðuneyti eru andvíg því Evrópusambandsferli sem í gangi er. Að mínu viti liggur það síðan alveg ljóst fyrir að heimild til þess að fara í að sameina eða leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og sameina það eða deila verkefnum þess upp í annað liggur ekki fyrir, hvorki af hálfu Alþingis né af hálfu stjórnarflokkanna.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar. Það var mjög ítarlegt og kannski fullítarlegt vegna þess að honum gafst ekki tími til þess að svara hinu sem spurt var um og ég ætla þá bara að láta þær spurningar standa eftir. Annars vegar: Gerðist það sem hefur spurst út að utanríkisráðuneytið hafi neitað að bera áfram í viðræðuferlinu, í rýnivinnunni, svör sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins við spurningum Evrópusambandsins? Hins vegar: Er það álit ráðherrans að það sé vegna andstöðu hans við aðlögunarferlið, eins og hann sjálfur kallar það, að verið sé að ýta á eftir sameiningu ráðuneytanna?

Frú forseti. Það er alveg rétt að sú rýnivinna sem tengist umsókninni að Evrópusambandinu hefur nú verið í fullum gangi og einkum þeir málaflokkar sem lúta að landbúnaði og síðan að sjávarútvegi hafa verið þar fremstir. Ráðuneytið hefur unnið þá vinnu eins vel og nokkur kostur er í samræmi við samþykkt Alþingis í þeim efnum. Og það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að nú er að koma að þeim punkti þar sem verður að fara að setja þau samningsskilyrði eða hvað verður sett sem samningsskilyrði í ferlinu og það þarf þá að fara að koma fram. Það er alveg hárrétt, ég hef greint frá því hver skuli vera ákveðin skilyrði í þeim efnum, t.d. að ekki verði farið í neina aðlögun eða undirbúning eða breytingu á reglu- og lagaverki íslenskrar stjórnsýslu meðan á þessu umsóknarferli stendur, því aðeins að eftir að það hefur verið þá samþykkt eða afgreitt eða hafnað verður ráðist í þær breytingar. Þessi afstaða er líka afstaða þingsins, ég veit það, og 

Virðulegi forseti. Við yfirferð á Icesave-samningunum höfum við verið að meta áhættuna af svokölluðum efnahagslegum þáttum þeirra. Þar hefur komið fram að Ísland er að taka á sig megnið af áhættunni og hefur það lítið breyst frá fyrri samningum. Þetta þýðir með öðrum orðum að ef gengið veikist til mikilla muna kemur íslenski ríkissjóðurinn til með að borga mun hærri fjárhæðir sem nema tugum milljarða en ef gengið styrkist að einhverju marki munum við ekki njóta þess nema að litlu leyti. Á fund nefndarinnar hafa komið nokkur greiningarfyrirtæki, m.a. IFS Greining og Gamma hf., sem hafa bent á að fyrst þetta sé veruleikinn sé ekki hægt að afnema gjaldeyrishöftin fyrr en í fyrsta lagi eftir að búið er að greiða upp höfuðstól skuldarinnar. Við erum að tala um fimm til sex ár. Nú hefur Seðlabankinn komið fram og gefið til kynna að hann ætli að leggja fram áætlun um afnám gjaldeyrishafta í febrúar. Það liggur fyrir að lögin sjálf renna út næsta haust og því langar mig til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hefur hann og ríkisstjórnin mótað stefnu um það hvenær eigi að afnema gjaldeyrishöftin? Um mikla hagsmuni er að ræða fyrir íslenskt efnahagslíf. En mér sýnist staðan því miður vera sú að verði Icesave-samningarnir samþykktir komum við til með að búa við gjaldeyrishöftin til langs tíma.

Frú forseti. Nú er Icesave-frumvarpið í höndum fjárlaganefndar og þar situr hv. þingmaður en ekki ég. Hv. þingmaður hefur öll gögn og aðgang að þeim upplýsingum sem þar koma fram sem við þingmenn aðrir fáum væntanlega þegar málið kemur frá fjárlaganefnd og nefndarálit og fylgiskjöl koma þar fram. Ég held að við hljótum að taka þá umræðu um málið, almennt talað, þegar málið kemur aftur fyrir þingið. Varðandi áhættu almennt í málinu er hún auðvitað jafnt og þétt minnkandi. Ég trúi að hv. þingmaður sjái það í gögnum að almennt er óvissan og áhættan minnkandi eftir því sem betur skýrist með eignir búsins og meira og meira reiðufé safnast á hendur búsins og fleiri óvissuatriðum lýkur sem þessu tengjast. En varðandi gengisþáttinn sjálfan þá þekkjum við það mál og þeim mun lægri sem heildarfjárhæðin er þeim mun minni er sá áhættuþáttur sem og, að ég held, að jákvæð og stöðug gengisþróun að undanförnu, myndarlegur afgangur af vöru- og þjónustuviðskiptum við útlönd og fleiri slíkir þættir, ætti að gera okkur bjartsýnni á að það sé minnkandi hætta á því að við ráðum ekki við að hafa stöðugleika í gengi. Gengið er um þessar mundir u.þ.b. 20% lægra en það er að meðaltali í sögulegu samhengi. Menn hafa talið, ef eitthvað væri, væru líkurnar á því að það gæti styrkst um helming miklu meiri en hættan á því að það veiktist, nema þá mjög stutt og tímabundið í tengslum við einhver skref í afnámi gjaldeyrishaftanna. Ný áætlun um þær aðgerðir mun líta dagsins ljós í mars. Hún er í mótun og að sjálfsögðu er markmiðið að þannig verði að þessu öllu staðið að sem minnst röskun verði á stöðugleika gjaldmiðilsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra svarið. Ég var hins vegar að spyrja um gjaldeyrishöftin og afnám þeirra. Ég veit að það liggur fyrir að Seðlabankinn ætlar að kynna áætlun sína í febrúarmánuði en ég er að spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í stefnu ríkisstjórnarinnar í þessa veru, sérstaklega í ljósi þess að það er gríðarleg áhætta fólgin í því af hálfu Íslands að afnema gjaldeyrishöftin. Nú liggur fyrir samkvæmt gögnum í fjárlaganefnd að Icesave-málið hvílir líka á afnámi gjaldeyrishafta. Ég held að það blasi við að gengið muni falla að einhverju leyti þegar höftunum verður aflétt og það mun þýða gríðarlega mikinn aukinn kostnað í Icesave-málinu. Ég vil fá skýrari svör frá hæstv. fjármálaráðherra um afnám gjaldeyrishafta og hvort ríkisstjórnin hafi mótað sínar tillögur og hvort ekki sé komið að því að hún geri það.

Frú forseti. Það liggur algerlega fyrir að stefnt er að afnámi gjaldeyrishaftanna og ný áætlun um það mun líta dagsins ljós eins og ég sagði eftir rúmlega mánuð. Hún gengur út á skref til að afnema gjaldeyrishöftin. Ég held að allt tal um að það frestist í svo sem sex ár ef gengið verður að samkomulaginu um lausn Icesave-málsins sé algerlega órökstutt. Þvert á móti hef ég heyrt marga, og þar á meðal seðlabankastjóra á fjölmennu málþingi á Akureyri síðastliðinn föstudag, halda hinu gagnstæða fram og rökstyðja það að lausn Icesave-málsins sé liður í því og til undirbyggingar því að afnema gjaldeyrishöftin. Þær fjárhæðir sem þar eru á ferðinni eru hverfandi borið saman við t.d. krónueignir útlendinga, snjóhengjuna sem svo er kölluð, upp á 400 milljarða kr. Lausn Icesave-málsins og einhverjir tugir milljarða til eða frá þar eru því hverfandi fjárhæð borið saman við heildarsamhengið. Ég held að það sé ekki rökstutt með neinum gögnum, þvert á móti held ég að óvissan sem tengst hefur óleystu Icesave-máli hafi kannski verið frekar þrándur í götu þess 

Virðulegi forseti. Þrátt fyrir mikinn áhuga erlendra aðila á fjárfestingum í atvinnulífi hér á landi hefur lítill árangur orðið af þeirri vinnu sem unnin er á þeim vettvangi. Þeir sem til þekkja telja að það sé stefna eða stefnuleysi og misvísandi skilaboð stjórnvalda sem sé þar helst um að kenna. Kristallast þetta í stefnu stjórnvalda t.d. í svokölluðu Magma-máli þar sem viðhöfð hafa verið ámælisverð vinnubrögð að mati umboðsmanns Alþingis og nú heyrist það í fjölmiðlum að Alcoa hyggist segja sig frá hugmyndum um atvinnuuppbyggingu á Bakka vegna aðgerðaleysis og stefnu stjórnvalda. Er ráðherra sammála þeirri fullyrðingu sem fram hefur komið hjá ASÍ og Samtökum atvinnulífsins að aukin verðmætasköpun byggð á grundvelli framleiðslu útflutningsafurða sé grundvöllur að endurreisn efnahags- og atvinnulífs landsmanna og að til þurfi að koma bein erlend fjárfesting í íslensku atvinnulífi til að ná þessu mikilvæga markmiði? Hvaða skilaboð vill ráðherra við þessar aðstæður senda íbúum í Þingeyjarsýslum í ljósi þess að það erlenda fyrirtæki sem mestan áþreifanlegan áhuga hefur sýnt á uppbyggingu á svæðinu og talið er af heimamönnum vænlegast til samstarfs á þeim vettvangi hefur nú að því er fram kemur í fjölmiðlum ákveðið vegna stefnu stjórnvalda að draga sig út úr því ferli sem verið hefur í gangi? Hvað vill ráðherra gera varðandi kaup Magma á HS Orku í ljósi þess að nú hefur komið fram að umboðsmaður Alþingis snupraði forsætisráðherra og ríkisstjórn fyrir vinnubrögð í því máli? Deilir ráðherra áhyggjum með aðilum vinnumarkaðarins og þeirra opinberu aðila sem að þessum málum starfa af því að það orðspor sem stjórnvöld skapa með slíkum vinnubrögðum hræði erlenda fjárfesta frá Íslandi? Þetta eru einfaldar spurningar, virðulegi forseti, sem ég ber fyrir hæstv. fjármálaráðherra og ég bið um einföld svör.

Frú forseti. Ég held að til viðbótar þeim fjárfestingum ýmsum sem þegar hefur verið ákveðið að ráðast í eða eru hafnar framkvæmdir við, eins og stækkun og uppfærslu álversins í Straumsvík þar sem Rio Tinto Alcan hefur tekið ákvörðun um umtalsverða fjárfestingu og Landsvirkjun að sama skapi væntanlega mun setja byggingu Búðarhálsvirkjunar á fulla ferð, þá mætti nefna ýmsar meðalstórar fjárfestingar í lyfjaiðnaði og gagnaiðnaði og ein tvö til þrjú lítil og meðalstór fjárfestingarverkefni sem góðar horfur eru á að endanlegar ákvarðanir verði teknar um á næstu dögum og vikum. Varðandi íbúa í Þingeyjarsýslum held ég að ástæða sé til að horfa til þess að Landsvirkjun hefur sjálf upplýst að hún eigi í viðræðum við fjóra, fimm áhugasama orkukaupendur og hún hefur áhuga á því að stækka þann hóp upp í 10 þannig að úr sem mestu verði að velja. Fyrirtækið hefur þegar ákveðið umtalsverðar fjárfestingar á svæðinu á næsta sumri. Hátt í 2 milljörðum kr. verður varið til rannsókna og borana á háhitasvæðunum í Suður-Þingeyjarsýslu, við Þeistareyki, í Kröflu og Bjarnarflagi. Það sýnir auðvitað áhuga og þá stefnu Landsvirkjunar að bera þarna niður og mjög margt teiknar til þess að næsta virkjun sem Landsvirkjun ræðst í samhliða eða á eftir Búðarhálsvirkjun verði á þessu svæði. Skýr stefna í orku- og auðlindamálum og löggjöf sem tryggir sameign á sameiginlegum auðlindum hefur ekkert með það að gera að erlend fjárfesting sé ekki velkomin í landið en það er auðvitað mikilvægt að löggjöfin liggi fyrir, sé skýr, og það er bagalegt að upp komi deilumál af því tagi sem tengst hafa fjárfestingum Magma en við því er ekki að gera. Stefna ríkisstjórnarinnar að því leyti liggur skýr fyrir og það er vel þekkt um lönd og álfur að menn hafi löggjöf til verndar forræði sínu og/eða eignarhaldi og arðsnýtingarrétti á sameiginlegum og mikilvægum náttúruauðlindum, þannig að erlendir fjárfestar þurfa ekkert að óttast 

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að það er mikið bankað á dyrnar en eins og ég sagði áðan er árangurinn lítill sem enginn. Hér upplýsir ráðherra að það eigi bara að halda áfram einhverjum rannsóknum og reyna að fjölga í hópi þeirra fjárfesta sem vilja koma inn á svæðið, t.d. í Þingeyjarsýslu. Þetta er svona eins og annað sem gerist hjá hæstv. ríkisstjórn, það er sett í nefnd. Staðreyndin er sú, virðulegi forseti, og því þarf hæstv. fjármálaráðherra að svara, að ítarleg skýrsla sem unnin var fyrir fjárfestingarsvið Íslandsstofu gefur stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum málum algera falleinkunn. Og einmitt málsmeðferð eins og hefur verið viðhöfð í Magma-málinu fælir erlenda fjárfesta frá. Pólitískt sáum við síðan matsfyrirtæki skila frá sér í gær að pólitísk áhætta hefur aukist verulega. Ég spyr þá ráðherra enn og aftur: Deilir hann áhyggjum með aðilum vinnumarkaðarins, með ASÍ, með Samtökum 

Frú forseti. Í fyrsta lagi held ég að hv. þingmaður verði að átta sig á því að það eru breyttir tímar í þessum efnum. Gamla hugmyndafræðin um að velja út einstaka aðila, veita þeim einkarétt til viðræðna og selja þeim svo orku í stórum stíl á lágu verði er að baki. Og það eru nákvæmlega hárréttar áherslur sem Landsvirkjun er að móta í þessum efnum, að fjölga þeim sem hún ræðir við og hafa úr fleiri kostum að velja, láta myndast samkeppni um að bjóða sem hæst verð fyrir orkuna. Ýmsir af þeim nýju aðilum, litlir og meðalstórir iðnaðarkostir sem núna eru í boði, eru tilbúnir til að greiða mun hærra verð en áður var hér samið um. Það er meginverkefni okkar að tryggja að við fáum vaxandi arð af þessum auðlindum og getum látið orkuverð á Íslandi fylgja hækkandi orkuverði úti í löndum. Ég deili ekki þeirri skoðun að það eina sem skipti hagvöxt og viðgang hér máli séu einstök fjárfestingarverkefni. Það er vöxtur og viðgangur í hinu almenna atvinnulífi okkar sem fyrst og fremst mun drífa hagvöxt á Íslandi en að sjálfsögðu hafa slík einstök fjárfestingarverkefni sín áhrif og leggja með í slíkt eftir því sem þau falla til, en það er mikill misskilningur að leið Íslands út úr kreppunni sé alfarið bundin við það 

Frú forseti. Margir aðilar úti í samfélaginu bíða eftir því að fá neysluviðmið. Samkvæmt frétt á vef RÚV þann 17 janúar 2011 hefur drögum að neysluviðmiði sem sérfræðingahópur hefur reiknað út verið skilað til velferðarráðuneytisins. Hver eru umrædd neysluviðmið og hvers vegna hefur ráðuneytið ekki upplýst um þau enn þá?

Hæstv. forseti. Það kann að vera mér að kenna að hafa orðað það með einhverjum hætti svo að drög lægju fyrir, en mér hefur ekki verið skilað neinni vinnu frá þeim sérfræðingahópi sem er að vinna. Væntanlega er komin inn á netið núna yfirferð á því hvernig þetta mál hefur verið unnið. Það er þriggja manna sérfræðinganefnd sem hefur unnið að neysluviðmiðum eða framfærsluviðmiðum þar sem leitað er eftir og skoðað hver grunnviðmiðin geta verið og síðan almenn neysluviðmið. Sá hópur, þriggja manna sérfræðingahópur, hefur svo haft á bak við sig stýrihóp með fulltrúum frá sveitarfélögunum, umboðsmanni skuldara og Reykjavíkurborg til að vera rýnihópur. Ég mætti á einn fund með þeim milli jóla og nýárs þar sem ég fékk að vita hver staðan væri. Þessi hópur hittist í hádeginu í dag að ég best veit og þá verða lögð fram drög að skýrslu sem á að fylgja þessari vinnu en ætlunin er svo í framhaldinu, og það er unnið að því líka, að þetta komi allt inn á vefsíðu með tilheyrandi reiknivélum og allar þessar tölur verði birtar. Auðvitað munu verða mörg álitamál að fenginni reynslu frá Norðurlöndunum af svona neysluviðmiðum. Það eru atriði eins og húsnæðismál, hvernig á að taka á þeim í þessu, þar eru afar mismunandi tölur að baki eftir hvort um er að ræða leiguhúsnæði eða eigið húsnæði, hvar það er á landinu o.s.frv. Allt þetta þarf að vera inni í matinu á því hvernig framfærsluviðmið eða neysluviðmið eru metin. Vinnan er í fullum gangi og ég vona að hún komi sem fyrst í opinbera umræðu. Það verður engin ritstýring af minni hálfu á þessari vinnu og hefur aldrei staðið til. Ég hef sagt að þegar vinnunni lýkur þurfi hún opinbera umræðu þar sem við ræðum hreinskilnislega sem þjóð hvað við teljum vera ásættanlega grunnframfærslu í landinu og hvernig við nýtum svo þau viðmið inn í bótakerfið, samninga 

Virðulegi forseti. Ég ætla í upphafi að viðurkenna að ég ætla aðeins að skáskjótast fram hjá því sem ég ætlaði upphaflega að spyrja um en það er náskylt. Í dag og í gær komu fram misvísandi upplýsingar og í rauninni misvísandi skilaboð frá formanni Vinstri grænna og þeim ágæta flokki um Evrópusambandsaðlögunina sem sumir kalla svo. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hafði ekki tíma til að svara ákveðnum spurningum áðan varðandi meinta ritskoðun í utanríkisráðuneytinu á svörum sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið hefur unnið, en það hefur líka komið fram að á flokksráðsfundi Vinstri grænna hafi verið samþykkt sérstaklega að ekki skuli tekið við eða sótt um svokallaða styrki sem Evrópusambandið heldur nú að íslenskri stjórnsýslu. Mig langar því að spyrja hæstv. fjármálaráðherra og formann Vinstri grænna í ljósi þessara misvísandi upplýsinga og kannski ekki síst í ljósi orða sem féllu hér í gær um að þingflokkur Vinstri grænna hefði ekki rætt það neitt sérstaklega að breyta frá þessari samþykkt flokksráðsins. Er það svo, hæstv. fjármálaráðherra, að þingflokkur Vinstri grænna og þá um leið ráðherrar flokksins ætli sér að virða samþykkt flokksráðsins um að sækja ekki um þá styrki sem Evrópusambandið falbýður Íslendingum í dag?

Það er ekki í samþykkt flokksráðs.

Frú forseti. Að sjálfsögðu er ég ekki til svara fyrir samskipti utanríkisráðuneytisins og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins um þessi efni og það hlýtur hv. þingmaður að skilja, enda spurði hann reyndar ekki beint um það. Það er alveg ljóst á hvaða grundvallarafstöðu við byggjum í þessum efnum, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, og hefur legið ljóst fyrir alveg frá byrjun. Við lítum á þetta sem umsóknarferli. Við styðjum það ekki að um aðlögun fyrir fram, áður en málið yrði borið undir þjóðina, sé að ræða í þeim skilningi að við förum að breyta lögum og reglum og stofnunum upp á von og óvon fyrir fram og áður en niðurstaða fæst af hálfu þjóðarinnar. Við höfum frá upphafi gengið út frá því að þannig gæti ferlið farið fram og hæstv. utanríkisráðherra hefur sjálfur héðan úr ræðustól á Alþingi lýst því að þannig sé það. Við þurfum hins vegar að undirbúa og hafa klárar áætlanir um það hvernig slíkar breytingar yrðu gerðar ef til aðildar kæmi og síðan yrði tíminn frá og með þjóðaratkvæðagreiðslu og fram að fullgildingu notaður til þeirra breytinga. Þetta er okkar nálgun og sama gildir um styrkina. Ályktun okkar á flokksráðsfundi í nóvember er alveg skýr. Við teljum ekki að taka eigi við styrkjum sem beinlínis eru til þessa hlutar, þ.e. styrkjum sem er ætlað fyrir fram að kosta breytingar á stofnunum eða lögum eða reglum. Þar drögum við mörkin. Það þýðir ekki að sjálfsögðu að einhverjir styrkir til að þýða skjöl eða stuðningur úr þessu TAIEX-verkefni vegna ráðgafar við samninganefndir komi ekki til greina. Við höfum dregið upp skýra afstöðu til þess hvernig við teljum að fara eigi með þetta mál og hv. þingmaður, þó að ég þakki fyrir velvildina, þarf ekkert sérstaklega að spyrja formann Vinstri grænna að því hvort farið sé að flokkssamþykktum. 
            

Virðulegi forseti. Það er að sjálfsögðu af tómri velvild til formanns Vinstri grænna, hæstv. fjármálaráðherra og flokksins, að ég spyr þessara spurninga. Ég deili þeim skoðunum sem sá ágæti flokkur setti fram fyrir síðustu kosningar um hvernig halda ætti á þessu máli og ég hef verulegar áhyggjur af því, frú forseti, að hæstv. fjármálaráðherra sé farinn út af þeim vegi sem hann boðaði þá. Við getum velt því fyrir okkur hvort í svörum hæstv. ráðherra felist einhvers konar flóttaleið eða að flokkurinn ætli sér að fara fjallabaksleið eða einhverja aðra vegslóða til að komast í þessa styrki. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra í framhaldi af svörum hans: Kannast hann við að samninganefnd Íslands við Evrópusambandið í þessum viðræðum hafi í lok desember sótt á sínum forsendum um styrki sem ráðherrar flokksins 

Frú forseti. Stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í þessu máli hvað varðar afstöðu til aðildar að Evrópusambandinu liggur fyrir, er skýr og er óbreytt og sömuleiðis mín afstaða. Ef eitthvað er hef ég á margan hátt sannfærst enn betur um að fleira mæli með því að það þjóni ekki hagsmunum okkar að ganga í Evrópusambandið. Ég bendi á að okkar eigin gjaldmiðill og okkar eigin hagstjórnartæki gagnast okkur vel um þessar mundir til að hafa okkur út úr kreppunni. Varðandi einstakar samninganefndir þá þekki ég ekki til þess. Það sem ég veit er að þær hafa verið að skilgreina þarfir sínar í sambandi við ráðgjöf og stuðning í viðræðuferlinu til að geta haldið sem best á hagsmunum og málstað Íslands. Það er ljóst að í sumum tilvikum þurfa þær á utanaðkomandi ráðgjöf og stuðningi að halda. Ég hef skilið málið þannig að þá geti komið til greina að stuðningur komi út úr þessu TAIEX-verkefni við starf samninganefndanna sem slíkra þannig að þær verði í sem bestum 

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að biðja hæstv. forseta að minna hæstv. fjármálaráðherra á mikilvægi þess að virða hlutverk Alþingis sem handhafa löggjafarvalds, fjárveitingavalds og eftirlitshlutverks þess. Það kom fram í fréttum í gær að búið væri að selja Sjóvá. Ég hef verið með fyrirspurn í þinginu frá því 7. desember þar sem hef ég ítrekað spurningu Ríkisendurskoðunar, sem er undirstofnun Alþingis, um það á hvaða lagaheimild ráðherrann byggði ákvörðun um að leggja Sjóvá – Almennum til eiginfjárframlag að upphæð 11,6 milljarðar kr. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar kom fram að fjármálaráðuneytið hefði ekki svarað þessum spurningum. Ég spyr líka í þessari fyrirspurn af hverju viðskiptin hafi ekki verið tilkynnt til Eftirlitsstofnunar EFTA og hvernig ráðherrann hyggist bregðast við 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um fimmtu framkvæmdaáætlun íslenskra ríkisstjórna um aðgerðir til að vinna að jafnri stöðu og jöfnum rétti kvenna og karla á Íslandi. Áætlunin er til fjögurra ára, frá 2011–2014, og er lögð fram á grundvelli 11. gr. laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Framkvæmdaáætluninni er ætlað það hlutverk að skilgreina stefnu stjórnvalda á hverjum tíma, lýsa verkefnum sem ýmist varpa ljósi á stöðu kynjanna eða fela í sér beinar aðgerðir til að stuðla að jafnrétti kynja. Þessi áætlun er með nokkuð breyttu sniði frá því sem verið hefur. Í stað þess að telja upp verkefni eftir hverju ráðuneyti er henni skipt í átta kafla eftir áherslusviðum ríkisstjórnarinnar. Kaflarnir heita: Stjórnsýslan, Vinnumarkaður – kynbundinn launamunur, Kyn og völd, Kynbundið ofbeldi, Menntir og jafnrétti, Karlar og jafnrétti, Alþjóðastarf, og loks Eftirfylgni og endurskoðun. Undir hverjum þessara kafla jafnréttisáætlunarinnar eru talin upp þau verkefni sem unnið verður að, þau tímasett, ábyrgðaraðilar tilgreindir og kostnaður vegna þeirra áætlaður. Verkefnin eru samtals 38 og er gerð grein fyrir hverju þeirra í þingsályktunartillögunni. Miklu skiptir að fylgja áætluninni eftir sem og framgangi verkefnanna. Í samræmi við samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar til 2009, um að styrkja stöðu jafnréttismála í stjórnkerfinu, var sett á fót ráðherranefnd um jafnrétti kynja og er hlutverk hennar að leiða og samhæfa jafnréttisstarf stjórnvalda. Ráðherranefndin gegnir virku hlutverki við að fylgja framkvæmdaáætluninni eftir. Gerð áætlana í jafnréttismálum, líkt og kveðið er á um í lögum, er ótvírætt mjög mikilvæg leið til þess að jafnrétti kynja í víðum skilningi fái athygli og umfjöllun sem nauðsynleg er. Miklu skiptir að áætlunin fái góða umfjöllun á Alþingi og kynningu úti í samfélaginu þannig að vitund um verkefnið sé víðtæk og um þau ríki sem mest eining. Þess ber að geta að ný lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla gengu í gildi árið 2008 þar sem m.a. er kveðið á um nýjar leiðir við undirbúning þingsályktunartillögu um framkvæmdaáætlun í jafnréttismálum. Höfð skal hliðsjón af umræðu jafnréttisþings sem ætlað er að vera samræðuvettvangur þeirra sem láta sig jafnréttismál varða. Jafnréttisþing var haldið í janúar 2009 og tekur þingsályktunartillagan mið af umræðum sem þar fóru fram. Sem fylgiskjal með þingsályktunartillögunni fylgir skýrsla um stöðu og þróun jafnréttismála á helstu sviðum samfélagsins sem lögð var fram á síðasta jafnréttisþingi og þar er jafnframt fjallað um framkvæmd verkefna í síðustu þingsályktun um framkvæmdaáætlun í jafnréttismálum. Mun ég síðar leggja fram, eins og lögin gera ráð fyrir, að nýju skýrslu um stöðu og þróun í jafnréttismálum á jafnréttisþingi sem haldið verður 4. febrúar nk. - þingi sem rétt er að vekja athygli á hér. Virðulegi forseti. Margt hefur áunnist á liðnum árum í jafnréttismálum og fært okkur í rétta átt. Í sumum tilvikum má þakka árangurinn beinum aðgerðum en oft er ekki augljóst hvað nákvæmlega hefur orðið til þess að bæta stöðuna. Vinna að jafnréttismálum snýst að verulegu leyti um að breyta viðhorfum, stuðla að auknum skilningi fólks á jafnréttishugtakinu, samfélagslegri ábyrgð og virðingu fyrir mannréttindum. Allt þetta starf skilar árangri og því mikilvægt að stjórnvöld leggi við það rækt, gæti jafnréttis í öllum sínum athöfnum. Í stjórnmálum hefur hlutur kvenna aukist verulega á Alþingi og í sveitarstjórnum landsins og kona leiðir ríkisstjórnina. Þá hefur hlutur kvenna í nefndum og ráðum hins opinbera farið ört vaxandi í kjölfar lagasetningar 2008 þar sem kveðið var á um hlutfall kynja í nefndum, ráðum og stjórnum á vegum ríkis og sveitarfélaga. Í stjórnum fyrirtækja í atvinnulífinu hefur lítið miðað í þessum efnum og því var samþykkt lagabreyting sem ætlað er að tryggja áhrif kvenna í stjórnum fyrirtækja og í atvinnulífinu. Einnig hafa verið gerðar lagabreytingar til að styrkja baráttuna gegn kynbundnu ofbeldi, vændi og mansali. Baráttan gegn kynbundnu ofbeldi heldur áfram og ríkisstjórnin leggur þunga áherslu á að ná árangri. Árið 2006 var samþykkt fjögurra ára aðgerðaáætlun til að vinna gegn ofbeldi á heimilum og kynferðislegu ofbeldi sem unnið hefur verið eftir hingað til. Viðamiklar rannsóknir hafa verið gerðar á umfangi og eðli kynbundins ofbeldis og gefin hafa verið út fræðirit um ofbeldi karla gegn konum í nánum samböndum, fræðirit sem einkum eru ætluð ljósmæðrum, lögreglumönnum og starfsfólki í félagsþjónustu og heilbrigðisþjónustu. Unnið er að gerð nýrrar áætlunar um aðgerðir gegn kynbundnu ofbeldi þar sem sérstök áhersla verður lögð á að skoða samhengi kynbundinna ofbeldisbrota, saksóknar vegna þeirra og meðferðar í dómskerfinu, en sem kunnugt er fara afar fá mál af þessum toga alla leið í gegnum dómskerfið. Auk þess þarf að móta afstöðu til meðferðar nýs sáttmála Evrópuráðsins í málaflokknum og endurskilgreina verkefni með hliðsjón af honum og verður það hluti af verkefnum nefndar um gerð nýrrar aðgerðaáætlunar. Í þingsályktunartillögunni sem ég mæli hér fyrir er kveðið á um endurskoðun gildandi jafnréttisáætlunar allra ráðuneyta. Þetta er nauðsynlegur þáttur í því að stuðla að og viðhalda jafnrétti kynja á málefnasviðum þeirra. Það fellur í hlut ráðherranefndarinnar sem ég gat um áðan að fylgja eftir úrbótum innan stjórnkerfisins. Einnig er kveðið á um að styrkja stöðu jafnréttisfulltrúa ráðuneytanna. Unnið verður að samþættingu jafnréttissjónarmiða í stjórnsýslunni. Sem dæmi um verkefni þar sem kynjasamþættingu verður beitt eru aðgerðir til að vinna gegn kynbundnu starfsvali karla og kvenna við vinnumiðlun og skipulag virkra vinnumarkaðsúrræða þar sem tryggt verði að öll störf standi jafnt konum sem körlum til boða. Enn fremur verði gætt að jafnræði kynja við sértækar aðgerðir stjórnvalda sem ætlað er að stuðla að fjölgun starfa og nýsköpun. Á sviði menntamála verði gert átak í jafnréttisfræðslu á öllum skólastigum. Áfram verður unnið að innleiðingu kynjaðrar hagstjórnar sem felur í sér að kynjasamþættingu verði beitt í öllu fjárlagaferlinu. Þannig verði metið hver séu líkleg áhrif fjárlaga á aðstæður kynjanna og er markmiðið að endurskipuleggja bæði tekju- og gjaldahlið fjárlaga á grundvelli jafnréttissjónarmiða. Fjármálaráðuneytið hefur gefið út handbók um kynjaða fjárlagagerð sem sérfræðingar innan Stjórnarráðsins geta nýtt sér við framkvæmd verkefnisins um kynjaða fjárlagagerð í þessari aðgerðaáætlun. Ég nefndi áðan lagasetningu sem gerð var til að efla hlut kvenna í stjórnum fyrirtækja og í atvinnulífinu. Það hallar enn á konur á íslenskum vinnumarkaði og það á einkum við um launamun kynjanna og hlut kvenna í stjórnum og áhrifastöðum. Kynbundinn launamunur mælist enn verulegur þótt mælingum beri ekki að öllu leyti saman vegna mismunandi aðferða við nálgun viðfangsefnisins. Vandinn er engu að síður raunverulegur og alveg ljóst að við verðum að finna leiðir og grípa til raunhæfra aðgerða til að útrýma kynbundnum launamun. Í áætluninni eru lagðar til sjö aðgerðir í þessu skyni sem ráðist verður í á gildistíma áætlunarinnar. Meðal annars að lokið verði við gerð jafnréttisstaðla eða -staðals, launaumsjónarkerfi ríkisins verði endurbætt svo unnt verði að gera reglulegar úttektir á launum karla og kvenna í ráðuneytum og stofnunum ríkisins. Starfsmat sveitarfélaganna verði skoðað út frá árangri við að draga úr launamun kynja og metinn ávinningur ríkisins af því að taka upp slíkt mat. Auk þessa verður efnt til samstarfs við aðila vinnumarkaðarins um innleiðingu vegvísis um launajafnrétti, gefinn verður út leiðbeiningabæklingur um túlkun ákvæðis um jöfn laun fyrir jafnverðmæt störf og gátlisti fyrir forstöðumenn stofnana um viðmið varðandi endurskoðun á launum þannig að markmiðum um launajafnrétti verði náð. Virðulegi forseti. Sú áætlun í jafnréttismálum sem hér er lögð fram er tillaga til þingsályktunar og fjallar um fjölmörg verkefni, hvert öðru mikilvægara um leiðir til að vinna að jöfnum rétti og jöfnum tækifærum karla og kvenna. Þetta er metnaðarfull áætlun, skipulega fram sett með tímaramma einstakra verkefna, kostnaðaráætlun og skilgreindum ábyrgðaraðilum. Miklu skiptir að framkvæmdaáætlunin eigi sér sterkt bakland í Alþingi Íslendinga og að þingmenn allir leggist á eitt og vinni af heilum hug að framgangi jafnréttismála í samfélaginu svo við getum orðið öðrum þjóðum fyrirmynd í þessum efnum. Við erum mæld í fremstu röð á mörgum mælikvörðum jafnréttismála en við getum gert enn betur og þá er það ekki hvað síst launamunurinn sem þarf að laga og ofbeldið. Ég treysti því og veit að þessi tillaga til þingsályktunar fær góða og málefnalega umfjöllun í þinginu og reikna með að við sjáum vandaðar athugasemdir og ábendingar í nefndaráliti frá hv. félags- og tryggingamálanefnd eftir umfjöllun um þingsályktunartillöguna.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir framsögu hans í annars mikilvægu máli sem er byggt á grundvelli laga sem voru samþykkt, minnir mig, á vormánuðum 2008, jafnréttislaga. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra segir, okkur hefur miðað áfram, og ég held að í rauninni sé ekki mikið upp á lagaverk okkar Íslendinga að klaga og er eitt og annað sem hefur stuðlað að því að við erum núna meðal fremstu þjóða þegar kemur að jafnrétti. En það er eitt að tala um lagarammann, lög og reglur, og annað að sjá um framkvæmd. Minnug þess að það er rétt um mánuður síðan við kláruðum afgreiðslu fjárlaga þegar lagt var fram fjárlagafrumvarp að þá var algjörlega óumdeilt og kom fram í ræðum bæði stjórnarþingmanna og stjórnarandstæðinga að þær tillögur sem þá voru lagðar fram væru mikil atlaga að konum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Með þeirri jafnréttistillögu sem hann mælir fyrir og áætlun til fjögurra ára, ef hún hefði verið samþykkt, hefði hún komið í veg fyrir þær dómadagstillögur í garð kvenna sem birtust í fjárlagafrumvarpinu? Hefði áætlunin, ef hún hefði verið samþykkt, komið í veg fyrir þær tillögur sem voru í fjárlagafrumvarpinu og voru ákveðin atlaga að konum? Ég vil annars vegar spyrja að því og hins vegar vil ég spyrja hæstv. ráðherra velferðarmála nú þegar krukkað hefur verið í fæðingarorlofið, sem er að mínu mati eitt það mesta og stærsta skref sem við Íslendingar höfum tekið í þágu jafnréttismála og orðið fyrirmynd annarra ríkja þegar að því kemur - það var umdeilt á sínum tíma, einhverjir voru á móti því, en sem betur fer náði þingheimur þeirri farsælu niðurstöðu að sammælast um málið. Nú er búið að krukka í það a.m.k. þrisvar sinnum. Megum við búast við því að það komi fleiri tillögur af hálfu ríkisstjórnarinnar sem beinast sérstaklega 

Hæstv. Ég þakka fyrirspurnirnar. Það er nákvæmlega þessi umræða sem þarf að fara fram, þ.e. með hvaða hætti getum við varið stöðu kynjanna bæði í fjárlagagerðinni og almennt í rekstri ríkisins? Það er nú einu sinni svo að mikill meiri hluti starfsmanna ríkisins eru konur. Niðurskurðurinn kemur því hvað fjölda varðar verr niður á konum þó að fjöldinn geti verið eðlilegt hlutfall af því sem er á vinnumarkaðnum. Ég vil aðeins svara spurningunni varðandi fjárlagafrumvarpið. Ef við ættum alla þá mælikvarða sem okkur vantar í sambandi við íslenska stjórnsýslu, m.a. varðandi áhrif fjárlagagerðar á einstaka þætti, hvort sem það á við um byggðamál, kynjajafnrétti eða annað slíkt, gætum við fjallað um þetta á faglegum nótum. Svo er ekki. Þess vegna er verið að setja inn tillögur um kynjaða hagstjórn eða sem sagt farið í að vinna með greiningartæki og prófað að fara eftir ákveðnum aðferðum. Verið er að innleiða það hægt og bítandi en það er ekki komið á fjárlagagerðina í heild. Það hlýtur að vera markmiðið. Þetta mælitæki á einmitt að geta svarað því hvaða áhrif einstakar aðgerðir hafa á stöðu ólíkra hópa. Ég bind vonir við að við getum fetað þá leið áfram og fengið skýrari svör. Hvort þetta hefði komið í veg fyrir breytingarnar í fjárlagafrumvarpinu er það ekki útilokað ef kynjaða hagstjórnin hefði verið komin til framkvæmda að fullu. En, eins og ég sagði, erfitt er að meta það vegna þess hve margar konur eru á vinnumarkaðnum hjá hinu opinbera. Þess ber þó að geta að þrátt fyrir allt er meiri hluti atvinnuleitandi fólks enn þá karlmenn þó að það hafi jafnast mjög frá því sem upphaflega var og ber að hafa það í huga. Varðandi fæðingarorlofið var hætt við að breyta því frekar en ég vil bara taka undir með hv. þingmanni að það er fyrirkomulag, þ.e. fæðingarorlofið, sem við þurfum að verja og byggja upp að nýju. 

Frú forseti. Ég fagna sérstaklega skilningi og í rauninni velvilja hæstv. velferðarráðherra gagnvart fæðingarorlofinu og ég vona að hann eigi sér bandamenn innan ríkisstjórnar Íslands. Það var ekki þannig síðast en ég vona að við eigum ekki eftir að sjá vanhugsaðar breytingar á fæðingarorlofinu eins og voru settar fram á sínum tíma. Varðandi hitt, að kynjuð fjárlagagerð eða kynjuð hagstjórn hefði hugsanlega komið í veg fyrir þær tillögur sem beindust sérstaklega eins og ég talaði um áðan að konum, ekki síst á landsbyggðinni, þá er það oft bara spurning um - fyrirgefið, frú forseti, þó að ég sletti - „kommon sens“ í svona máli. Það þarf ekki alltaf greiningartæki til þess að sjá hvað er helsta vinnuafl ríkisins, til að mynda á landsbyggðinni eða innan heilbrigðiskerfisins eða menntakerfisins. Það eru konur að meginhluta. Ef tillögurnar beinast nákvæmlega að þeim geirum munu þær bitna á konum. Það þarf enga sérstaka kynjaða fjárlagagerð til að sjá það. Ég vil hins vegar hvetja hæstv. velferðarráðherra til dáða í þessu máli. Ég tel að það sé mikilvægt að farið verði gaumgæfilega yfir þá jafnréttisáætlun sem byggir á lögunum frá 2008 þannig að við getum sameinast um það, þingheimur, að stuðla áfram að viðgangi og eflingu jafnréttismála hér á landi.

Hæstv. forseti. Ég held að rétt sé að bæta því við umræðuna um fæðingarorlofið að hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir hefur beðið um skýrslu um áhrif breytinganna á fæðingarorlofinu frá velferðarráðuneytinu. Sú skýrsla er núna á lokastigi og ég vona að hún komi inn í þessa umræðu og verði í umræðunni um þingsályktunartillöguna og verði lögð fram hér í þinginu. Það er auðvitað mjög mikilvægt að skoða hvernig fæðingarorlofið hefur reynst og hvaða áhrif þær breytingar sem gerðar hafa verið hafa haft á það. Núna í lokin á seinni breytingunum á fjárlögunum hefur verið reynt að verja prinsippin í kerfinu, bæði hvað varðar lengdina og skiptinguna á fæðingarorlofsmánuðunum, en á móti kemur að upphæðir hafa lækkað verulega. Það hefur haft áhrif á hversu margir karlmenn hafa tekið fæðingarorlof, sem auðvitað ber að harma því að það var hluti af jafnréttishugmyndinni í fæðingarorlofinu að karlar kæmu meira að uppeldi barnanna í byrjun og raunar alla tíð. Varðandi að fjárlögin séu atlaga að konum á landsbyggðinni ætla ég ekki að taka svo stórt upp í mig. Ég tel að það sé fullyrðing sem í sjálfu sér stenst ekki ef við skoðum reyndina þegar fjárlögin voru afgreidd. Ég held að mér sé óhætt að segja að það verður gaman að fylgjast með hvernig sá niðurskurður kemur niður á ólíkum stöðum og hver breytingin verður í mannafla á einstökum heilbrigðisstofnunum. Við höfum auðvitað séð það út frá nýjustu tölunum frá Landspítalanum að þar hefur á tveimur, þremur árum verið fækkað um 600–700 manns og það þarf, eins og hv. þingmaður sagði, ekki nema „kommon sens“ til að vita hvernig sú skipting er, hún kemur niður á höfuðborgarsvæðinu. Ég held því að málið snúist ekki um landsbyggð eða höfuðborg, aftur á móti snýst það um kvennastörf. En það verður líka að geta þess að þegar lagt var af stað í þessa vegferð, eins og hv. þingmanni er vel kunnugt um, bitnaði það fyrst á almenna markaðnum, á byggingariðnaðinum. Hér voru karlmenn í miklum meiri hluta í atvinnuleit eftir hrunið. Við vissum að 

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. velferðarráðherra Guðbjarti Hannessyni fyrir tillögu til þingsályktunar um jafnréttismál til fjögurra ára. Jafnréttismál eru mikilvæg. Þau er efnahagslegt atriði vegna þess að ef þjóðfélagið nýtir ekki starfskrafta hvers einstaklings út í hörgul með tilliti til menntunar og annarra þátta og eitthvert ójafnræði er í gangi þannig að óhæfur einstaklingur er ráðinn, tapar þjóðfélagið í heild sinni. Það er að sjálfsögðu réttlætismál að allir einstaklingar eigi sama rétt, sama af hvaða kyni eða ætterni þeir eru o.s.frv. En það sem maður rekur alltaf augun í er kynbundinn launamunur og jafnvel þó að tekið sé tillit til þátta eins og vinnutíma, menntunar, aldurs og starfsgreina og ábyrgðar o.s.frv. er eftir sem áður kynbundinn launamunur og hann hefur ekki breyst neitt voðalega mikið. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvernig stendur á því að það er mismunandi vinnutími eftir kynjum? Hvernig stendur á því að það er mismunandi menntun eftir kynjum? Hvernig stendur á því að það eru mismunandi starfsgreinar eftir kynjum?  Síðan vildi ég koma inn á fæðingarorlofið. Það hefur verið rætt hér og það er ágætt, en mér finnst það vera spurning og eitthvað sem menn ættu að velta fyrir sér hvers vegna þarf að setja lög til að þrýsta konum inn í stjórn hlutafélaga? 

Hæstv. forseti. Við hv. þm. Pétur H. Blöndal deilum þeirri skoðun að jafnréttismál eru líka efnahagslegt mál og að það er gríðarlega mikilvægt að nýta hæfileika hvers og eins óháð kyni. Það er það verkefni sem við höfum. Mannréttindi eru af sama meiði, allir eiga að fá að njóta réttar síns óháð því hvar þeir búa og hvert kyn þeirra er. Við sátum báðir, ég og hv. þingmaður, í lagasamningunni á sínum tíma árið 2008. Þá ræddum við þessi mál mikið. Ég verð að biðjast velvirðingar á því að ég get ekki svarað spurningum hans um hvers vegna það er kynbundið starfsval. Það hafa orðið verulegar breytingar í menntageiranum þar sem stúlkur eru orðnar fjölmennar í nánast öllum deildum í framhaldsnámi og skila miklu meiri árangri í skólakerfinu en drengirnir. Hvers vegna? Það verður fátt um svör þó að margar rannsóknir séu til. Við skoðuðum á þeim tíma hvernig kanna mætti launamuninn og hvernig hægt væri að nálgast það efni. Við ræddum það mjög mikið. Eitt af því sem þar kom fram var að búa til mælitæki til að fylgjast með launamun, þ.e. árangursmælikvarða, og raunar er enn verið að móta þá. Það hefur þvælst svolítið fyrir þeim en sú staðlahugmynd sem þá kom fram, m.a. frá hv. þingmanni, hefur nú komist töluvert áfram og er verið að vinna mjög skipulega að henni. Menn geta því búið til miklu virkari mælitæki til að finna út hvað veldur launamuninum. Það er verkefni sem við höfum í höndum í þessari þingsályktunartillögu og í framkvæmdaáætluninni í framhaldinu, að leita að skýringum og leiðrétta muninn vegna þess að það eru engin rök fyrir honum. Sama gildir um stjórn fyrirtækja, þegar við samþykktum lögin á sínum tíma ákváðum við að setja ekki lagaskyldu varðandi stjórn fyrirtækja. Við sögðum það mjög skýrt í frumvarpinu að við vildum að því yrði breytt. Við mundum fylgjast með því í ákveðinn tíma og ef breytingar yrðu á því þyrftum við ekki að grípa til laga. 

Frú forseti. Ég þakka skýringar hæstv. ráðherra svo langt sem þær ná en það er ekki mjög langt af því að það eru ekki til svör við þessum spurningum. Laun sjómanna eru nokkuð þokkaleg eða bara góð og það er atvinnuleysi hjá fólki. Maður spyr sig: Hvers vegna sækja konur ekki um að vera sjómenn?  Það eru ýmis teikn á lofti um að það sé að breytast eins og t.d. aðsókn kvenna að háskólum sýnir. Ég tel reyndar að það sé námslánakerfið og viss oftrygging vegna barna í því kerfi sem veldur því og ábyrgð kvenna á uppeldi barna virðist enn þá vera mjög sterk þó að það standi hvergi í lögum. Mér finnst þetta vera eitthvað sem þarf að skoða. Það er ekki nóg að gera áætlanir. Það er ekki nóg að telja fjölda o.s.frv. Það þarf að breyta þessu viðhorfi í fjölskyldunum, hjá hverjum einstaklingi þannig að þjóðfélagið geti nýtt krafta hvers og eins, menntun hans, frumkvæði og dugnað, alveg sama af hvaða kyni hann er.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé ekki rétt sem hv. þingmaður segir, að það sé fátt um svör. Ég vil ekki segja engin svör því að það er frekar þannig að það eru mjög mörg svör. Það eru til mjög margar og misvísandi rannsóknir sem full ástæða er til að skoða og fylgjast með, t.d. um hvað veldur kynbundnu starfsvali. Menn hafa líka leitt hugann að því hvort ástæða sé til að hafa áhrif á það. Er í sjálfu sér slæmt að ákveðnar stéttir séu bundnar við annað kynið? Er það ekki bara hluti af því vali sem við eigum að hafa ef ekki er um það að ræða að við takmörkum aðgang að stéttinni með misrétti milli kynja? Menn hafa líka velt því upp að atvinnulífið í heild sé byggt þannig upp að það er karllægt, það kalli í rauninni á misrétti, að ákveðin störf henti betur körlum en konum. Það getur verið vegna vinnutíma, vaktakerfa, það getur verið spurning um hvaða kröfur eru gerðar til starfsins. Það þarf að eiga sér stað umræða um það og við þurfum að vinna markvisst að því að greina það betur, bæði í samskiptum við önnur lönd og út frá okkar eigin reynslu og taka afstöðu til þess hverju þarf að breyta. Ég held að það sé enginn ágreiningur um að við þurfum að breyta veikasta þætti okkar sem er launamunur milli kynja, að sömu laun séu veitt fyrir jafngild störf óháð kyni. Ég held að það séu allir sammála um það og við verðum að gera allt til að reyna að breyta því. Það er okkur til skammar. Kynbundið ofbeldi getur ekkert okkar sætt sig við, það er einn af veikleikum okkar. Við fáum skýrslur um að það er meira en við getum nokkurn tíma sætt okkur við og raunar getum við ekki sætt okkur við neitt slíkt ofbeldi. Þá eigum við að vinna mjög markvisst og skipulega að því að reyna að koma í veg fyrir það. Það er líka spurning um hugarfarsbreytingu. Verkefnið er hið sama á hverjum tíma, það má aldrei falla niður, það er viðvarandi verkefni sem er hluti af mannréttindabaráttu í landi okkar og heimi. 

Frú forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um áætlun í jafnréttismálum til næstu fjögurra ára og ég þakka hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra og hæstv. heilbrigðisráðherra, sem er einn og sami maðurinn, fyrir framlagningu þingsályktunartillögunnar.

Velferðarráðherra.

Jafnréttismál eru mjög mikilvægur málaflokkur en við eigum oft erfitt með að skilgreina orðið jafnrétti. Hvað felst í orðinu jafnrétti? Það er gegnsætt orð í sjálfu sér en þegar kemur að því að velta fyrir sér hvernig því er framfylgt er oftar en ekki erfitt um vik. Mér sýnist að hér séum við enn og aftur að ræða jafnrétti sem kynbundið jafnrétti og þá tökum við umræðuna út frá því. Fyrsta atriðið í huga mínum er hvers vegna við höfum ekki náð lengra á þeirri braut en raun ber vitni þrátt fyrir alla umræðuna, þrátt fyrir öll verkefnin, þrátt fyrir allar áætlanirnar. Liggur það í verklaginu eða í samfélaginu sjálfu? Er það hugmyndafræðin að baki því hvernig við nálgumst verkefnið eða þurfum við að endurskoða frá grunni hvað veldur því að við erum ekki lengra komin á þessari braut en raunin er? Í mínum huga þarf fyrst að líta til menntakerfisins vegna þess að undirliggjandi þarf að vera fræðsla: Í hverju felst jafnrétti og af hverju er jafnrétti svo mikilvægt, bæði kynbundið jafnrétti og jafnrétti til alls þess sem við óskum okkur og stöndum frammi fyrir? Það er algerlega ljóst að undirstöðurnar í menntamálum þjóðarinnar, í leikskólum og grunnskólum, eru afar kynbundnar. Þar eru 90% starfsmanna konur og við þurfum að velta því fyrir okkur af hverju það er vegna þess að þar eru fyrirmyndir oft mótaðar. Af hverju eru fyrirmyndirnar í grunnfræðslu samfélagsins að mestu leyti konur? Svarið er einfalt, frú forseti. Það er vegna þess að launakjörin eru eins og þau eru. Á árum áður voru t.d. mun fleiri karlmenn í kennarastéttinni en konur. Þá nægði ein fyrirvinna í þessu samfélagi. Hún nægir ekki í dag. En karlmenn hafa leitað út úr þessari stétt. Af hverju? Vegna þess, frú forseti, að hægt og sígandi hefur launum kennara, leikskólakennara, grunnskólakennara og framhaldsskólakennara, verið þrýst niður á meðan launum annarra stétta hefur verið lyft upp. Þar með er komið ástand sem við stöndum frammi fyrir hvort sem okkur líkar það betur eða verr. Því verður að breyta. Þá skulum við muna að það var ríkið sem hafði yfirumsjón með grunn- og framhaldsskólum þjóðarinnar allt fram til 1996. Ríkið, Alþingi, framkvæmdarvaldið, á sinn þátt í því að staðan innan skólanna er eins og hún er, að áherslan á menntun og þá sem vilja starfa innan menntakerfisins hefur aldrei verið metin sem skyldi á meðan menn eru tilbúnir að samþykkja að störf lækna, lögfræðinga, presta, sem karlmenn hafa frekar sótt í en konur fram til þessa, eru bæði virtari og mun betur launuð. Frú forseti. Það felst hvorki hagfræðilegur né félagslegur ávinningur í því að innan stéttar eins og menntastéttarinnar séu 90% konur. Það er hvorki hagfræðilegur né félagslegur ávinningur fyrir samfélagið í svo kynbundinni stétt og því verður að breyta. En því verður ekki breytt nema með hærri launum, það er svo einfalt. Síðan getum við velt fyrir okkur af hverju konur sækja frekar í þessi störf en karlar vegna þess að þau eru hvorki áhættuminni en mörg önnur störf né heldur eru þau líkamlega og andlega léttari en önnur störf. Við þurfum að velta fyrir okkur hvað ræður för. Það er algerlega ljóst í huga mínum, frú forseti, að samfélagið allt býr við karlæg sjónarmið. Karllæg sjónarmið ráða á flestum stöðum. Á hinu háa Alþingi ráða mjög karllæg sjónarmið. Það sést fyrst og síðast á því verklagi og tímalagi sem hér er. Það heyrir til undantekninga að karlmenn séu jafnstæðir konum innan fjölskyldu sinnar - það eru karlmenn innan Alþingis sem eru það en oftar en ekki er það á hinn veginn. Fundartími miðast gjarnan við karlmenn frekar en konur. Það þekkja þeir sem starfað hafa í sveitarstjórnum, á þingi eða unnið innan skólanna. Það er einfaldlega þannig. Þess vegna látum við konur oftar en ekki undan í slíkum tilvikum í staðinn fyrir að berja í borðið. Ég er ekki að segja að karlmenn vilji ekki og ætli sér ekki að vinna og vera með fjölskyldu sinni, með börnum sínum, að þeir hafi ekki áhuga á því. Það er mér víðs fjarri. En það karllæga sjónarmið sem ræður ríkjum í þessu samfélagi gerir það hins vegar að verkum. Til að ná árangri í jafnréttismálum þurfum við með einhverjum hætti að ráðast að rót vandans. Rót vandans liggur í því að mínu mati að við vinnum ekki nægilega vel í þeirri hugmyndafræði innan fræðslugeirans að fá karlmenn þar til starfa til að takast á við þau verkefni sem þar eru. Ég alhæfi kannski en það er skoðun mín að karllæg sjónarmið ráði för hvað varðar eiginlega allt í þessu samfélagi, því miður. Það breytir engu þótt við höfum forsætisráðherra sem er kona á meðan karllæg sjónarmið ráða í ráðuneytum og það breytir engu þó að við höfum konu sem forseta Alþingis á meðan karllæg sjónarmið ráða för í vinnulagi og verklagi. Konur verða líka að velta fyrir sér af hverju við höfum ekki náð meiri og betri árangri í að koma sjónarmiðum okkar á framfæri. Sumir segja að það náist þó það gerist hægt. En það var sýnilegt í hruninu, frú forseti, að þar réðu karllæg sjónarmið mestu, hvort heldur var innan bankageirans, eftirlitsstofnana, ríkisstjórnarinnar, eða hvar sem er. Við búum við kynbundinn launamun. Það vita allir hvernig hann snýr við konum og körlum. Við búum við kynbundið ofbeldi og við sjáum líka hvort kynið er frekar gerandi á því sviði, a.m.k. samkvæmt læknum og lögreglu. Það kann að vera að hitt sé falið og ætla ég ekki að draga í efa að það kunni að vera. Ef við ætlum að hafa hagfræðilegan og félagslegan ávinning af jafnrétti í þessu samfélagi þurfum við að skoða rótina að stöðu okkar í dag. Ég tel að ástæðan fyrir því að konur eru meiri hluti starfsmanna 

Frú forseti. Undanfarin kjörtímabil hef ég alltaf getað sagt frú forseti og ekkert þurft að hugsa mig um  Þetta er nefnilega spurning um viðhorf og ég skil ekkert í hv. forsætisnefnd að hún skuli ekki hafa breytt þessu vinnulagi því að Alþingi er virkilega óbarnvænt. Maður má helst ekki eiga börn eða barnabörn á vissum aldri sem þarf að sinna. Hv. þingmaður sagði, réttilega, að í menntakerfinu og sérstaklega í yngri bekkjunum væru eingöngu konur. Bíðum við, frú forseti. Þær eru sem sagt að ala upp litlu strákana og litlu stelpurnar og hafa mikil áhrif með því að segja þeim hvaða starf þau eigi að velja sér. Hvernig stendur á því að konur velja að fara í láglaunastörf og karlmenn velja að fara í hálaunastörf í kjölfarið? Ég bara spyr. Er það þessum konum að kenna sem eru í uppeldisstörfum í grunnskólunum?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta andsvar ef andsvar skyldi kalla. Konur geta að sjálfsögðu haft karllæg sjónarmið. Samfélagið er þannig upp byggt. Það er ekki eingöngu um að ræða karlmenn þegar talað er um karllæg sjónarmið, margar konur hafa þau greinilega líka. Hv. þm. Pétur H. Blöndal kom inn á það að forsætisnefnd væri eingöngu skipuð konum.  Það að konur kenni í 90% tilvika í leik-, grunn- og framhaldsskólum og að konur beini drengjum og stúlkum inn í kvenlæg og karllæg störf, kynbundin kvenna- og karlastörf, tel ég ekki vera. Ég hef hins vegar þá trú að þar sem fyrirmyndin er eingöngu annað kynið getur allt sem sú fyrirmynd sýnir orðið leiðbeinandi og ákveðinn leiðarvísir. Konur og karlar eru ekki eins, hafa aldrei verið og munu aldrei verða, en sjónarmið þurfa ekki og eiga ekki eingöngu að vera karllæg. Það skiptir máli að kvenlæg og karllæg sjónarmið ráði för alls staðar og mín skoðun er sú að menntun sé grunnur að því að breyta viðhorfi, hugmyndum og öðru. Til að byggja upp betra og réttlátara samfélag eiga hvorki karllæg né kvenlæg sjónarmið að vera ríkjandi, heldur eiga áherslur beggja sjónarmiða að ráða för.

Frú forseti. Ég get nánast sagt þetta sjálfvirkt en þarf stundum að horfa og sjá hvort karlmaður sé í forsetastól. Frú forseti. Karllæg sjónarmið eru þá ekki tengd karlmönnum. 

Frú forseti. Það var hressileg uppgötvun hjá hv. þingmanni að átta sig á því að karllæg sjónarmið væru ekki eingöngu bundin við karla. 

Frú forseti. Ég er á svipuðum slóðum og andsvarsveitandi á undan mér, hv. þm. Pétur H. Blöndal. Ég er með hugleiðingar tengdar þessari orðanotkun um karllægt og kvenlægt. Mér finnst þetta vekja mjög margar spurningar, ég velti hér upp hvort þessi hugtakanotkun sé hugsanlega einfaldlega orðin úrelt og farin að há okkur. Ég er karl. Ég tek mjög virkan þátt í uppeldi barna minna og heimilisrekstri, þekki engan karl á mínum aldri sem gerir það ekki. Ég þekki engan karl hér inni, a.m.k. ekki á mínum aldri, sem lendir ekki í vandræðum ef fundir eru lengur en til kl. 5 og það þarf að sækja börnin á leikskóla og svoleiðis. Ég hef talað hér mjög mikið fyrir því að tekin séu upp fjölskylduvænni gildi í rekstri þessarar stofnunar. Lítið hefur gerst. Þetta gerir maður náttúrlega vegna þess að maður lendir ítrekað í vandræðum. Af hverju er t.d. ekki boðið upp á barnagæslu á Alþingi fyrst við erum að funda svona oft á kvöldin? Hvernig á maður að funda á kvöldin ef maður er með börn? Þetta er bara spurning sem Alþingi verður að svara og Alþingi getur ekki svarað og gerir ekkert í. Þetta er mér hjartans mál og ég velti því mikið fyrir mér. Mér finnst stundum eins og þessi hugtök karllægt og kvenlægt séu notuð í þeirri merkingu að allt sem er neikvætt varðandi fjölskyldumál sé karllægt og allt sem er til framfara sé kvenlægt. Þetta finnst mér bagalegt og ekki málstaðnum til framdráttar sem væri í þessu tilviki fjölskylduvænni vinnustaður. Annað sem getur líka orðið til trafala í svona hugtakanotkun er ef orðið karllægt fer að mynda einhvers konar kerfislæga ástæðu sem er kannski ekki til staðar fyrir því að ekkert sé gert, að karllægt sé notað um eitthvert kerfi sem hefur orðið til sem við getum síðan ekki breytt. Þannig 

Frú forseti. Það kann að vera að hugtakanotkunina þurfi að endurskoða. Ég er samt enn þá þeirrar skoðunar að þau sjónarmið sem ráðið hafa för og mér þykja enn ráða för í samfélaginu séu karllæg. Þá kemur maður kannski inn á það að hafa lesið töluvert í kynjafræðum og í rannsóknarskýrslu Alþingis, að hafa tekið þátt í þingmannanefndinni og séð með kynjagleraugum hvernig skýrslan var skoðuð. Ég er kannski bundin þeirri hugtakanotkun, það kann að vera en ég er enn þá þeirrar skoðunar að það karllæga, og við höfum líka talað stundum um feðraveldi, sé það sem hefur ráðið för í samfélaginu. Við getum verið sammála um að hætta þessari hugtakanotkun en við þurfum þá að vera sammála um að nálgast, og ekki bara við hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, verkefnið út frá því að staða karla og kvenna sé jöfn. Við eigum að finna okkur ferli og meðalveginn þar sem sjónarmið bæði karla og kvenna ráða för. Ef við næðum því á öllum vígstöðvum gætum við bundið vonir við að það breyttist og að þessum karllægu sjónarmiðum eldri manna yrði vikið til hliðar. Eins og hv. þingmaður lýsir fást margir karlmenn af yngri kynslóðinni í sínu daglega lífi við það sama og konur, kann að vera að aldursmunur ráði för. Ég hef sjálf, og það er alveg staðreynd, á mörgum sviðum mjög karllæg sjónarmið og ég velti fyrir mér af hverju það sé. Ég held að það sé beintengt því uppeldi sem ég fékk, að mér væru alltaf allir vegir færir, ég gæti gert nákvæmlega sömu hluti og strákar og það stæði mér ekki fyrir þrifum að vera kona. Hugsanlega er í því fólgið 

Frú forseti. Ég held að merking þessara hugtaka, karllægt og kvenlægt, sé býsna óskýr. Ég held að við ættum ekki að beita þessum hugtökum of mikið. Eins og ég sagði í fyrra andsvari virðist mér oft gripið til þessa hugtaks, karllægt, til að túlka það að einhver vilji í raun og veru hafa vinnustaðinn verri út frá fjölskyldusjónarmiðum. Það finnst mér ekki málstaðnum til framdráttar. Ég held hins vegar að hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir hafi hitt naglann á höfuðið þegar hún ræddi hér um ákveðinn kynslóðamun. Það er í sjálfu sér engin stjarneðlisfræði og er líklega mergur málsins, þjóðfélagið var þannig að karlmenn voru fyrirvinnur heimilisins í mjög miklum mæli og voru úti á vinnumarkaði. Við sjáum innsýn í svona heim í ágætum sjónvarpsþáttum sem heita Mad Men þar sem konan er heima við og sér um rekstur heimilisins. Svoleiðis var það. Ég held að við ættum óhikað að kalla það gömul viðhorf hjá þeim sem vilja hafa heiminn svoleiðis, og úrelt viðhorf. Ég er hins vegar ekki viss um að það þjóni neinum tilgangi að kalla það karllæg viðhorf, a.m.k. eru það þá gömul karllæg viðhorf svo við notum hugtökin rétt. Ég held að það væri málstaðnum og auknu jafnrétti til framdráttar að við tækjum þá upp nýtt hugtak sem heitir hin nýju karllægu viðhorf. Þá stend ég hér sem málsvari þeirra og fer t.d. fram á það að þessi vinnustaður gangi á undan með góðu fordæmi og verði fjölskylduvænn. 
            

Frú forseti. Ég tek heils hugar undir síðustu orð hv. þingmanns, að það megi velta fyrir sér hugtakanotkuninni og tala um nýju viðhorfin. Þá skulum við sleppa bæði kven- og karl- og ræða ný viðhorf til jafnréttismála sem við sækjumst kannski öll eftir, að við nálgumst þetta út frá nýjum viðhorfum, líka út frá því að karl og kona og aðferðir, áherslur, sjónarmið beggja eigi að ráða för, hvort heldur er í uppbyggingu menntakerfisins, kennslu innan þess, í sveitarstjórnum, á Alþingi, að á öllum vinnustöðum séu þessar áherslur samræmdar og við komum út með ný viðmið og ný sjónarmið sem eru hvorki karllæg né kvenlæg. Það er samt þannig í þessu samfélagi að orðin karl og kona ráða oft för. Ég tek hér eitt dæmi, frú forseti, mörgum finnst alveg skelfilegt þegar sagt er um íþróttamenn að þeir hafi spilað eins og kerlingar vegna þess að þá sé vísað til þess að þeir séu kvenkyns eða hálfgerðar lurðrur.  Þetta segir akkúrat líka hvernig þankagangurinn var. Við þurfum að breyta viðhorfum, frú forseti, um það getum við hv. þm. Guðmundur Steingrímsson verið sammála, og við þurfum að breyta viðhorfunum til þess að við náum hér samfélagi sem bæði verður 

Hæstv. forseti. Ég fagna þessari jafnréttisáætlun sem velferðarráðherra leggur hér fram til fjögurra ára. Í raun er þetta áætlun um viðhorfsbreytingu og leiðir til að leggja feðraveldið að velli og skapa samfélag sem einkennist af jafnrétti, mannréttindum og virðingu fyrir margbreytileika. Í mínum huga eru jafnréttismál dauðans alvara. Það var misrétti kynjanna sem á sínum tíma leiddi til þess að ég sem ung stúlka fór að hafa afskipti af pólitík, enda eru þetta hin hápólitískustu mál og snúast um völd til að hafa áhrif á eigin aðstæður og samfélag og tækifæri til að afla sér tekna og fjármagns til að láta drauma sína rætast. Ég er mjög ánægð með breytingarnar sem gerðar hafa verið á áætluninni. Hún er núna þemaskipt í stað þess að þulið sé upp eftir ráðuneytum hvað eigi að gera, og almennt verð ég að segja að mér finnst þetta jákvætt. Ég ætla frekar að koma inn á það sem ég hef efasemdir um eða mundi vilja gera breytingar á en tek fram að hér er mjög margt gott og það mun verða rætt í nefndinni og í nefndaráliti um þessa þingsályktunartillögu. Ráðherranefndin er mjög jákvætt fyrirbæri sem rætt er um í 1. lið skýrslunnar. Þetta er þvert á ráðuneyti, jafnréttismálin eru ekki sérstök vinnumarkaðsmál eða velferðarmál, þau eru grundvallarmannréttindamál. Við höfum náð fram gríðarlegum réttarbótum til handa konum en það gengur mun hægar með viðhorfsbreytingu og þessi áætlun er hluti af að ná þeirri breytingu. Fræðsla og pólitískur vilji skipta þar öllu máli. Ég sé að það er líka verið að reyna að skjóta styrkari stoðum undir jafnréttisfulltrúana í ráðuneytunum en það vita allir sem nálægt stjórnsýslunni hafa komið að það er mjög misjafnlega lagt upp úr starfi jafnréttisfulltrúanna og þeir hafa verið tiltölulega valdalausir og áhrifalausir innan sinna ráðuneyta þó að það séu að sjálfsögðu undantekningar á því. Það er mikilvægt að þeir fái bakhjarl í sérfræðingi Stjórnarráðsins í jafnrétti kynja og hjá Jafnréttisstofu. Í 7. lið er fjallað um hlut kynja í nefndum og ráðum og það á hreinlega - nú segi ég þingheimi það - að stefna að 40:60 hlutfalli í nefndum og ráðum. Það á að fara að stefna að því. Það er lögbundin skylda ráðherra að tryggja að svo sé. Sem nefndarmaður í félags- og tryggingamálanefnd mun ég sannarlega beita mér fyrir því að þarna verði fastar að orði kveðið því að þetta er náttúrlega móðgandi að bera svona á borð fyrir löggjafann. Þá komum við að því næsta sem mig langaði að drepa á sem er vinnumarkaðurinn. Kynbundinn launamunur er eitt grófasta birtingarform þeirra mannréttindabrota sem konur búa við í íslensku samfélagi og víða um lönd. Þetta er endalaust verkefni og það hefur mjög margt verið gert til þess að reyna að eyða þessum mun. Þó spyr maður sig, þegar maður les hér, að það sé nú einmitt vandi að það hafi kannski ekki verið nægur pólitískur vilji því að nú á bara launaumsjónarkerfi ríkisins að verða endurbætt tæknilega þannig að unnt verði að gera marktækar og reglulegar úttektir á launamun kvenna og karla í ráðuneytum og stofnunum ríkisins. Nú ætlum við bara, frú forseti, að vinda okkur í það verkefni. Hve lengi hefur það verið í lögum að það eigi að vera kynjajafnrétti? Nú er það svo að hæstv. velferðarráðherra er síst ábyrgur fyrir þessum brotalömum, svo það komi fram, en það er náttúrlega merkilegt að hugsa um pólitískan vilja og skoða svo markmiðin og sjá að það hefur ekki verið unnið að því með markvissum hætti af hálfu stjórnvalda að framfylgja jafnréttislögum. Ég fagna sérstakri úttekt á fæðingarorlofi feðra. Ráðherra vitnaði í skýrslubeiðni nefndarmanna í félags- og tryggingamálanefnd frá vori 2010, enda teljum við mjög óheppilegt að lengra sé gengið í skerðingu fæðingarorlofs og teljum það í raun ókleift innan núverandi kerfis. Við þurfum jafnframt að gera áætlanir um hvernig við styrkjum aftur fæðingarorlofið þegar fer að ára betur. Ég geri ráð fyrir að við munum reyna að kveða eitthvað á um það varðandi þennan lið, ég mun a.m.k. beita mér fyrir því. Við skulum muna að hvergi í Evrópu eiga konur jafnmörg börn og á Íslandi nema í Tyrklandi. Við erum með 2,1 lifandi barn á hverja konu og atvinnuþátttaka íslenskra kvenna er sú hæsta í Evrópu. Fæðingarorlof hefur í sér hagræna hvata, gott fæðingarorlof, þó að auðvitað eigi grundvöllurinn að vera góð aðbúð barna í frumbernsku. Svo eru hér margir jákvæðir þættir sem ég hef dokað við en ég ætla að fara yfir það sem ég tel að við þurfum að fara yfir, eins og ég sagði áður, þ.e. hlutur kvenna í stjórnum fyrirtækja og stofnana. Ráðherra kom inn á það í ræðu sinni að lögum um kynjakvóta hefði verið breytt frá og með árinu 2013 sem sá þingmaður sem hér stendur beitti sér sérstaklega fyrir og mér finnst að það eigi að vitna í það því að þetta verður hreinlega lögleg skylda þegar fram í sækir. Hér er talað um aðgerðaáætlun gegn kynbundnu ofbeldi. Þarna er önnur mjög gróf birtingarmynd kynjamisréttis og feðraveldisins vil ég leyfa mér að segja. Ég fagna því að þarna sé bæði verið að leita leiða til að innleiða austurrísku leiðina en líka að körlum sé boðin meðferð til að losna úr vítahring ofbeldis. Þeir eru á einhvern hátt líka fórnarlömb þeirra aðstæðna sem valda því að þeir verða ofbeldismenn, sem er skelfilegt hlutskipti þó að okkur beri að sjálfsögðu skylda til að vernda fórnarlömbin og aðstoða, það er fyrsta verkið, en til þess að uppræta þetta vandamál verðum við líka að beina sjónum okkar að gerendunum. Varðandi fræðsluna vil ég taka undir með hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, menntun er grundvöllur undir viðhorfsbreytingar og það er spurning hvort við viljum reyna að finna einhverja hagræna hvata, og þá er ég ekki bara að tala um launin heldur í gegnum Lánasjóð íslenskra námsmanna, til að hvetja til meira kynjajafnréttis í starfsvali, það er mjög flókið mál en ég held að við ættum samt að athuga umræðu varðandi það. Varðandi alþjóðastarfið fagna ég því að áfram eigi að leggja áherslu á ályktun 1325, að við munum beita okkur í því. Í þeirri áætlun eru konur einmitt teknar úr hlutverki fórnarlamba og settar í stefnumótandi hlutverk geranda. Það er þannig sem við viljum að allir samfélagsþegnar búi og hugsi, að þeir fái tækifæri til að vera gerendur í eigin lífi. Mig langar að lokum að tala um kaflann Eftirfylgni og endurskoðun. Leggja á fram árlega skýrslu um stöðu verkefna samkvæmt framkvæmdaáætluninni fyrir ráðherranefnd um jafnrétti kynja og jafnréttisþing. Síðan á að endurmeta og eftir atvikum endurskoða áætlunina að tveimur árum liðnum frá samþykkt hennar. Ég held að sú skýrsla ætti að koma inn í þingið svo löggjafinn geti líka beitt sér í því að hún verði endurskoðuð á tveggja ára fresti. Ég veit að við eigum von á mörgum skýrslum í þingið. Við þurfum að taka umræðu um það í félags- og tryggingamálanefnd hvort ekki sé samt full ástæða til þess að löggjafinn fái skýrslu um framgöngu áætlunarinnar árlega og við gætum þá beitt okkur í því ef við teljum skorta á pólitískan vilja að áætlunin verði endurskoðuð. Að lokum vil ég nefna að hér fylgir með skýrsla ráðherra til jafnréttisþings sem ég hlakka ákaflega mikið til að sækja núna í febrúar. Síðasta þing var mjög vel heppnað og sýndi að það er vaxandi áhugi á jafnréttismálum og þau eru tekin alvarlega. Ég vil kvarta yfir því að hér eru tölfræðiupplýsingar frá árinu 2007 að megninu til en eitthvað þó frá árinu 2008. Það hefði verið allt í lagi að uppfæra þessar töflur enda eru þetta allt aðgengilegar upplýsingar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir ræðu hennar. Mig langar að spyrja hana að tvennu. Annars vegar hvort ekki sé rétt að þessi skýrsla og þessi þingsályktunartillaga um jafnréttisáætlun til fjögurra ára verði send í fleiri nefndir en félags- og tryggingamálanefnd, hvort ekki sé vert að hún fari einfaldlega til allra nefnda og þá hvort félags- og tryggingamálanefnd sendi hana til umsagnar til annarra nefnda. Í mínum huga á ein þingnefnd ekki að fjalla um jafnmikilvægt mál og hér er. Hins vegar kemur fram í þessari skýrslu að jafnréttisfulltrúar eigi að vera starfandi í ráðuneytunum. Þá spyr ég hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur hvort ekki sé ráðlegra að ráðinn sé jafnréttisfulltrúi framkvæmdarvaldsins þannig að áherslur séu eins í öllum ráðuneytum fyrir hönd framkvæmdarvaldsins en ekki mismunandi eftir því hverjir sinna starfinu hverju sinni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir þetta andsvar því að hún kom þar nákvæmlega inn á samþætt verklag varðandi þá ályktun sem boðuð er í þingsályktunartillögunni. Ég tek heils hugar undir með henni varðandi það. Ég held að það sé full ástæða til þess að félags- og tryggingamálanefnd sendi öðrum nefndum tillöguna og þá þeim nefndum sem ég held að við munum fara yfir hvort við teljum ástæðu til að senda hana til, þ.e. öllum nefndum eða sérstaklega þeim sem fjalla um þá málaflokka sem þarna eru undir. Mér sýndist tillagan ná yfir þá allflesta en við munum skoða það í nefndinni. Varðandi jafnréttisfulltrúana þá sagði ég það einmitt í ræðu minni að ég teldi að þeir hefðu verið allt of veikir. Nú virðist eiga að gera einhvern skurk í því að jafnréttisáætlanir séu uppfærðar fyrir ráðuneytin. Jafnréttisfulltrúarnir ættu að eiga stuðning í sérfræðingi frá forsætisráðuneyti og Jafnréttisstofu en mér finnst athugasemd hv. þingmanns mjög góð. Ég held að eitt af því sem nefndin muni skoða mjög alvarlega sé hvernig við gerum jafnréttisfulltrúana að raunverulegum aðhalds- og stefnumótunaraðilum innan ráðuneytanna. Gerum við það með því að taka þá út úr hverju ráðuneyti og gera starf þeirra markvissara með staðsetningu á einum stað? Er sú tillaga sem lagt er upp með í þingsályktunartillögunni fullnægjandi eða þarf að bæta í hana? Það verður til skoðunar í nefndinni.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Það er eitt sem ég saknaði og það er þróun mála í háskólanámi, hvað konum hefur fjölgað mikið í hlutfalli við karlmenn í háskólanámi, og hvað hv. þingmaður telji að valdi því og hvaða áhrif það kynni að hafa til framtíðar. Mér finnst að við þurfum að horfa á öll slík teikn sem eru út úr kortinu og nánast óskiljanleg. Það er ekki skiljanlegt fyrir mér af hverju fleiri konur fara í háskólanám en karlar. Hlutfallið er eitthvað um 10 þús. konur á móti 6 þús. körlum sem munar verulegu og það mun væntanlega hafa áhrif til framtíðar í öfuga átt við það sem menn eru alltaf að tala um. Mér finnst að við þurfum að vera vakandi yfir því og velta því fyrir okkur af hverju þetta er og hvaða áhrif það kemur til með að hafa til framtíðar.

Virðulegi forseti. Varðandi spurningu hv. þm. Péturs H. Blöndals tel ég reyndar að hann sé að byrja á örlítið öfugum enda þótt það sé áhyggjuefni þegar mikil kynjaslagsíða verður hvar sem það er, nema kannski varðandi barnsfæðingar. 
             Nú er vandamál að brottfall úr framhaldsskólum er mun meira meðal drengja en stúlkna. Reykjavíkurborg gekk svo langt að fara af stað með sérstaka könnun sem snerist um af hverju drengjum gengi svona illa að fóta sig í grunnskóla í samanburði við stúlkur. Deilt var á þá könnun og sagt: Stúlkum líður ekkert endilega betur í skólanum en drengjum. Ég veit ekki hvernig á að nálgast þetta. Ég fagnaði þó því framtaki Reykjavíkurborgar að huga að því hvað það er í skólakerfinu sem gerir að verkum að drengir detta frekar út úr því. Það er ljóst að velmegun þjóðarinnar til framtíðar byggir á vel menntuðum einstaklingum og velferð þjóðar felst auðvitað í því að fólk sé sátt við hlutskipti sitt og hafi raunverulegt val í lífinu. Þar sem ég og hv. þingmaður erum saman í félags- og tryggingamálanefnd getum við staðið að því að senda fyrirspurn til mennta- og menningarmálanefndar og beðið um umsögn um þetta. Það þyrfti þá að skoða sérstaklega skólana, menntamálin og þær gríðarlegu breytingar sem eru að verða þar. Við skulum líka muna að konur hafa verið hvattar til að mennta sig til að auka möguleika sína á vinnumarkaði og til launa til jafns við karla. Þær hafa augljóslega svarað því kalli. Það er mjög jákvætt.

Frú forseti. Ég var ekki alveg ánægður með þetta innihaldsrýra svar, ég verð að segja það. Það er greinilegt að menn hafa ekki hugsað þetta. Ég er svo jafnréttissinnaður að ég vil nýta alla einstaklinga hvort sem það eru karlar eða konur. Þetta segir mér að við nýtum ekki karlmenn til menntunar. Við nýtum ekki þá hæfileika sem þeir hafa og alveg sérstaklega ef það stafar af brottfalli, þ.e. ef þeir vildu fara menntaveginn en gerðu það ekki af einhverjum ástæðum, þá erum við að vannýta þá auðlind þjóðarinnar sem karlmenn sem hefðu getað menntað sig eru. Ég held að við þurfum að vera miklu meira vakandi yfir þessu og einblína ekki bara á laka stöðu kvenna og gleyma því að það geta verið aðrir hópar sem geta verið í lakri stöðu og þeim er ekki sinnt bara af því að þeir eru karlmenn.

Frú forseti. Mér fannst svar mitt til hv. þingmanns langt frá því innihaldsrýrt en ég ætla að játa það hér og nú að ég hef ekki farið í gaumgæfilega ígrundun á þessari stöðu. Eins og ég sagði áðan í ræðu minni: Starfsval er augljóslega kynbundið enn sem komið er. Eins og sjá má í tölfræðinni sem fylgir þingsályktunartillögunni má líka sjá mjög miklar breytingar þó að þær séu mun minni í ákveðnum stéttum eins og kennarastétt, sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir benti á. Ég tók jafnframt upp að kannski ættum við að velta fyrir okkur að við þyrftum viðhorfsbreytingu, en vantar líka einhverja hagræna hvata? Hvaða fyrirmyndir hafa drengir og stúlkur í umhverfi sínu? Öll eigum við okkur fyrirmyndir þó að þær kunni að vera af gagnstæðu kyni. Við drögum dám af umhverfi okkar. Um leið og ég viðurkenni að ég hafi ekki farið í djúpstæða skoðun á þessu máli þá hef ég rétt eins og annað samfélagslega meðvitað fólk verið hugsi yfir þessari þróun og tel að okkur beri skylda til að tryggja að sem flestir fái sem besta menntun til að auka velsæld samfélagsins og einstaklinganna sem í því búa.

Frú forseti. Ég vil í upphafi fagna því að þessi jafnréttisáætlun sé komin fram. Ég tel afar mikilvægt að við tökumst á við að ræða hana hér í þinginu og klára. Ég hlakka til að takast á við verkefnið þegar það kemur til hv. félagsmálanefndar. Það er ýmislegt í þessari áætlun sem er afar mikilvægt að ræða, til að mynda kynbundinn launamunur. Við þurfum að fá á því skýringar af hverju við hjökkum eilíflega í því fari að það sé kynbundinn launamunur þrátt fyrir að allir, a.m.k. þeir sem tjá sig um málið opinberlega, ítreki í sífellu að þeir séu andsnúnir þessu fyrirbæri og vilji leiðrétta það. Síðan gerist því miður ekki eins mikið og við vildum. Við munum öll, frú forseti, eftir umræðunni um það að ef við ætluðum að halda áfram á sama hraða í að leiðrétta kynbundinn launamun mundi það taka eitthvað á annað hundrað ár. Það gengur náttúrlega ekki, við verðum að breyta þessu Í áætluninni er talað um fæðingarorlofið. Það er afar mikilvægt sem hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir kom inn á áðan, að við reynum með öllum tiltækum ráðum að vernda og verja það kerfi. Eins og kom fram í máli hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar áðan eru viðhorfin í samfélaginu þrátt fyrir allt hægt og hægt að breytast. Yngri karlar, tel ég, velta því ekki lengur fyrir sér hvort þeir eigi að taka þátt í uppeldi barna sinna, það er bara hlutverk þeirra. Þetta viðhorf er sem betur fer, að mínu viti, orðið það viðtekna sem er afar jákvætt. Við þurfum að hugsa upp leiðir og raunar er það lagt til í 29. lið, á bls. 8 í tillögunni, að fá bæði kynin til að fara í greinar hins kynsins, ef svo má að orði komast, þ.e. fá til að mynda unga karla til að sækja í grunnskólakennslu og hjúkrun og fá á sama hátt konur til að sækja í greinar sem hafa fyrst og fremst verið stundaðar af körlum fram undir þetta. Ég minni þingmenn á að á síðasta þingi lagði ég fram þingsályktunartillögu einmitt um þetta, um eina leið sem fær væri í þessu efni, þ.e. að nota Lánasjóð íslenskra námsmanna til að beita sér í þessu efni. Vafalítið eru til fleiri leiðir. Það er afar mikilvægt að hugsa leiðir eins og koma fram í C-lið tillögunnar til að fá konur í meira mæli inn í stjórnir fyrirtækja og í sveitarstjórnir. Í seinni tíð hefur gengið betur að fá konur til að taka þátt í framboði til Alþingis og í rauninni hefur gengið ágætlega að fá konur til að bjóða sig fram til sveitarstjórna, hins vegar hefur ekki gengið eins vel að leiðrétta hlutfallið í sveitarstjórnunum sjálfum. Þar þurfum við að taka á. Í tillögunni er líka komið inn á þátttöku í félagslífi. Að mínu viti tengist þátttaka í félagslífinu og stjórnun þess, bæði í grunnskólum og framhaldsskólum, óhjákvæmilega því hvernig við ölum upp stjórnendur og fólk sem síðan fer inn í stjórnmálaþátttöku eða stjórnun fyrirtækja. Þetta held ég að við þurfum sannarlega að skoða og ég fagna því sérstaklega að kominn sé sá punktur inn í áætlunina að horfa á þessa þætti. Þar sem talað er um félagslíf í framhaldsskólum þarf líklega að byrja fyrr, og líklega strax í grunnskólanum, að reyna að átta sig á því hvað er um að vera. Við þurfum að brjóta glerþakið. Það hefur oft verið talað um að konur komist ekki upp úr einhverju tilteknu glerþaki þegar kemur að áhrifum, launum og jafnri stöðu á við karla í samfélaginu. Það er afar mikilvægt að við finnum tækin til að brjóta þetta glerþak. Ég velti því fyrir mér, frú forseti, hvort það hafi ekki til að mynda áhrif á þátttöku í stjórnmálum og í opinberu lífi hvaða fyrirmyndir við höfum úr fjölmiðlum. Fyrirmyndirnar eru að tveimur þriðju karlmenn. Karlmenn í fjölmiðlum stjórna umræðunni að langstærstum hluta til. Þurfum við ekki sérstakt átak í þessu efni, að ráða konur á fjölmiðlana í miklu meira mæli, þannig að konur til jafns við karla taki þátt í að stjórna samfélagsumræðunni og eigi þannig þátt í því að leiðrétta þann halla sem við búum við? Það er líka athyglisvert þegar maður rýnir í tölur og skoðar hverjir kenna í háskólunum að að stærstum hluta til eru karlar í prófessors- og dósentsstöðum. Það eru karlar í háskólunum sem kenna konunum sem útskrifast. Þetta er svolítið umhugsunarefni. Af hverju njóta þessar konur sem útskrifast ekki sömu launa og karlarnir sem útskrifast með þeim? Við þurfum að gera meira en að tala um þetta og ég held að svona áætlun geti verið ágætisskref í þá átt. Það hefur aðeins verið komið inn á karllæg og kvenlæg sjónarmið í þessari umræðu. Ég held að ég geti tekið undir það sem nokkrir þingmenn hafa sagt, við þurfum að hverfa frá þeim talsmáta. Ég veit ekki hvort ég er sammála því sem kom fram í máli hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar, að við eigum að tala um ný sjónarmið eða gömul. Ég er ekki alveg tilbúinn til að samþykkja það að gömul sjónarmið séu endilega verri en ný en kannski þurfum við að gera bæði karllæg og kvenlæg sjónarmið karlæg.

Að lokinni umræðu um 4. dagskrármálið mun forseti Alþingis gera grein fyrir því máli sem rætt var við upphaf þingfundar í dag.

Virðulegi forseti. Við höldum hér áfram umræðu um tillögu til þingsályktunar um áætlun í jafnréttismálum til fjögurra ára. Hæstv. ráðherra hefur leitt málið með miklum ágætum og er ástæða til að fagna ályktuninni í hvívetna enda mikilvægt og metnaðarfullt mál. Sá sem hér stendur í pontu telur sig vera ágætlega róttækan jafnréttissinna og er ekki vanþörf á að karlmenn skipti sér af þessum málum jafnt á við konur því að öll þjóðin þarf að leggjast á árarnar ef einhver árangur á að verða. Mig langar að koma inn á nokkur atriði er varða þessa ályktun sem er í nokkrum liðum, frá A til H. Ég staldra þó fyrst og fremst við þann raunverulega árangur sem náðst hefur í þessu máli, jafnréttismálum, sem er þegar að er gáð langt frá því að vera nægur. Frú forseti. Íslendingar geta státað af merkum áföngum í jafnréttissögu sinni, ef svo má segja. Liðlega 30 ár eru liðin frá því að Íslendingar kusu fyrstir lýðræðisþjóða konu sem forseta sinn og nú um stundir er kona forsætisráðherra Íslands, kona forseti Alþingis og kona forseti Hæstaréttar. Allir handhafar forsetavalds eru sem sé af kvenkyni og er það ágætt. Ef við gægjumst hins vegar inn fyrir þennan ytri búnað, þessa augljósu áfanga sem orðið hafa á jafnréttisleið okkar, er margt athugavert í samfélagi okkar og jafnréttið er þar fjarri lagi. Ég vil sérstaklega staldra við launamun kynjanna en þar hefur okkur mistekist á undanförnum árum og á það jafnt við um fyrirtæki og stjórnendur þeirra hjá hinu opinbera, ríki og sveitarfélögum, og fyrirtæki á almennum markaði. Ég vil ganga svo langt, frú forseti, að segja að þetta sé lögreglumál því að enn er það svo að konur þessa lands, dætur okkar og mæður, eru með laun sem eru allt að því 38% lægri en karlmanna sem eru að vinna sambærileg störf. Þetta er hneisa, þetta er ólíðandi og það verður að taka á þessu með öllum ráðum. Ég beini því hér til hæstv. velferðarráðherra að hann leiti allra leiða til að minnka og helst eyða launamun kynjanna með þeim ráðum sem hann hefur tæk í ráðuneyti sínu. Það er greint frá því hér á bls. 11 í þessari þingsálykunartillögu að launamunur kynjanna hafi, þegar litið er til heildarlauna, að jafnaði mælst 16,3% á landinu þegar könnun var gerð á því á vegum Félagsvísindastofnunar árið 2008, í góðærinu. Í öllu góðærinu var launamunurinn sem sé að jafnaði 16,3% en þegar horft er til launamunar á landsbyggðinni mældist hann í námunda við 30%. Eftir því sem ég best veit frá tölum Jafnréttisstofu á Akureyri hefur þessi launamunur úti á landi mælst allt að 38%, og það var í góðærinu. Það var 38% munur á launum fólks eftir því hvort viðkomandi var kona eða karl í sambærilegu starfi. Þetta er algjörlega ólíðandi. Það er athyglisvert, frú forseti, að þegar þessi könnun Félagsvísindastofnunar frá 2008 var lögð fram var haft á orði að Byggðastofnun ætti að fara ofan í málið. Eftir því sem ég best veit hefur hún ekki gert það. Ég beini því sérstaklega til ráðherra og reyndar félags- og tryggingamálanefndar að hún láti athuga hvort Byggðastofnun hafi yfirleitt gert athugun á þessum gríðarlega launamun sem er fyrir hendi úti á landi og mældist allt upp undir 38%. Ef svo er ekki hlýtur að fara fram rannsókn á því, annaðhvort á vegum þingsins eða framkvæmdarvaldsins, hvers vegna þessi launamunur er svo viðvarandi, hvernig má bæta úr honum, eins og kemur reyndar fram hér með margvíslegum tillögum í þessari þingsályktunartillögu, og hversu langt megi ganga til að leiðrétta þennan mun. Í þessu efni langar mig að vera helst eins róttækur og hugsast getur því, eins og ég gat um áðan, þá er það nánast lögreglumál að dætur þessa lands og mæður þurfi að sætta sig við þennan gríðarlega launamun fyrir sambærilega vinnu. Við verðum að taka á því með öllum tiltækum ráðum. Þar langar mig reyndar líka til að koma inn á leiðir til að bæta samfélag okkar hvað allt ytra umhverfi atvinnunnar snertir. Þar á ég við sveigjanlegan vinnutíma, þar á ég við almenningssamgöngur, þar á ég við samstarf skóla og þeirra sem reka ýmiss konar tómstundir. Það er einu sinni svo að samfélagið gerir það ekki auðvelt fyrir fjölskyldufólk, og þar af leiðandi konur, að stunda vinnu. Nú skyldi einhver ætla að ég væri talsmaður þess að konur annist börn frekar en karlar, en þegar maður lítur í tölfræðina og horfir á það mynstur sem blasir við hér á Íslandi er það nú einu sinni svo að rösklega 15% fólks sem er með börn eru einstæðar mæður en karlar eru þar 1,3%. Í langflestum tilfellum þar sem um einstæða foreldra er að ræða eru það einstæðar mæður. Hlutskipti þessa hóps sem er stór á Íslandi, 15 af hundraði, er á þann veg að þar á fólk mjög erfitt með að bæta við sig vinnu vegna þess að öll ytri umgerð samfélagsins er á svig við vinnuna. Vinnan er ekki nógu sveigjanleg, almenningssamgöngur af skornum skammti og samstarf skóla og tómstundageirans er lítið eða ekkert. Á þessu þarf að taka. Ég vil að lokum, frú forseti, heita á ráðherra og félags- og tryggingamálanefnd að reyna að finna öllu róttækari leiðir en fram koma í þingsályktunartillögunni til að taka á þessum téða launamun kynjanna. Í þingsályktunartillögunni er talað um einhvers konar gátlista til fyrirtækja á hinum almenna markaði, að það sé hægt að beina ákveðnum tilmælum til fyrirtækja á vegum hins opinbera. Ég held að það þurfi að gera mun betur í þessu efni og ég sting hér með upp á því að fólk úti á hinum almenna vinnumarkaði, sem hefur lægri laun sökum kynferðis, geti í auknum mæli leitað réttar síns, geti með einhverju móti leitað til umboðsmanns eða einhvers konar úrvinnslukerfis, dómskerfis, til að fá úr málum sínum skorið. Enn þann dag í dag árið 2011 er það svo að konur á besta aldri 

Frú forseti. Það eru komin 36 ár frá því að kvennafrídagurinn var haldinn, þetta er orðinn heill mannsaldur. Ég batt miklar vonir við að þá yrði breyting á því greinilega og augljósa misrétti kynjanna sem verið hefur á Íslandi alla tíð. Eilítið hefur þokast en samt allt of hægt. Nú er það svo, frú forseti, að ég hef haldið ótalmargar ræður um jafnréttismál kynjanna. Jómfrúrræða mín fjallaði meira að segja um fæðingarorlofið sem tekið var upp löngu seinna. Þar gat ég um misréttið sem þá var, að konur fengu fæðingarorlof en karlar ekki. Karlar voru þar af leiðandi ódýrari fyrir atvinnulífið en konur og ég taldi að það væri ástæðan fyrir launamisrétti kynjanna. Fæðingarorlofið var merkilegt lagafrumvarp sem kom fram þegar Sjálfstæðisflokkurinn var með forustu í ríkisstjórn. Ég taldi að þá mundi misréttið lagast en það gerðist ekki, ekki í þeim mæli sem ég átti von á. Í öllum þessum ræðum hef ég tjáð mig um sömu hlutina. Það er leiðinlegt að endurtaka sig. Ég geri það helst ekki en ég ætla samt að falla í þá gryfju. Ég verð að gera það því að ef ég endurtæki mig ekki mundi ég ekki segja neitt, ég er búinn að segja svo margt um þetta. Við megum ekki gefast upp þó að við þurfum að endurtaka okkur, þó að við þurfum að tala aftur og aftur um sömu hlutina. Ég held að ein af mistökunum sem menn gera, ég held að sumir séu jafnvel farnir að sjá það, séu að telja mikilvægt að telja hausa. Ef það eru jafnmargar konur í þessari nefndinni og hinni nefndinni og karlar að þá sé allt í lagi. Ég tel að það sé ekki rétt, ekki ef menn gefa sér fyrir fram að það eigi að vera jafnmargar konur í einhverri nefnd, ráði eða stjórn. Þetta er spurningin um það af hverju menn eru í þessari nefnd. Ef menn eru þvingaðir vegna þess að menn vilja geta talið hausa og telja að þá sé allt komið í lag, þá er það ekki. Það er einhver ástæða fyrir því að konur eru ekki í sama mæli í stjórnum hlutafélaga og karlar. Það er einhver ástæða fyrir því að konur mæta ekki á aðalfund Seðlabankans eins og karlar. Ég hef alltaf tekið aðalfundinn þann sem óvísindalegan mælikvarða á jafnrétti kynjanna af því að á fund Seðlabankans mætir, við skulum segja í einhverjum skilningi, rjóminn af fjármálalífi landsins. Þangað koma mektarmenn og það eru yfirleitt karlmenn, það er miður. Ég held að vandinn liggi miklu dýpra og við þurfum að finna út af hverju hann stafar. Af hverju veljast karlmenn til að fara á sjóinn? Jú, menn segja strax: Konur geta ekki farið frá börnunum. Og þá spyr maður sig: Af hverju geta konur ekki farið frá börnunum? Vegna þess að karlmenn eru ekki vanir að annast börn. Þetta er líka skekkja í hugsun. Góð kona sem ekki má renna niður færi án þess að það bíti á,  Ég skil ekki þennan kynjamismun í vali á starfi. Einhvern tíma sagði ég þingmönnum frá afmælisveislu sem ég hafði verið í. Það var afmælisveisla hjá fimm ára barni og því var gefin greiða og dúkka, allt sem sagt bleikt. Það var einnig dúkkuhús. Svo spurði ég hv. þingmenn: Af hvaða kyni skyldi barnið hafa verið? Auðvitað var þetta stúlka. Af hverju skyldi hún fá allt þetta kvendót sem í rauninni er að búa hana undir lífið? Er ekki einmitt verið að búa til kynjahlutverkið? Ég hef alltaf gefið andstætt. Ég gef stúlkum bolta og bíla. Ég gef strákum hunda og tuskudýr. Það er ekki voðalega vinsælt hjá öllum. Á endanum er heldur betur leikið með fótboltana sem ég gef þó að það séu stúlkur, að sjálfsögðu. Ég held að þarna sé vísir að vandanum sem við glímum við. Það eru fordómar. Það eru fordómar karlmanna gagnvart konum. Það eru fordómar kvenna gagnvart konum og það eru fordóma kvenna gagnvart sjálfum sér. Frú forseti sagði áðan, ef ég má vitna í það, að hún hefði fengið karllægt uppeldi því að hún hefði sótt fram. Það er ekkert karllægt. Ég tel að konur ættu líka að geta sótt fram. Það á ekki að heita karllægt. Ég mundi gjarnan vilja að menn skoðuðu þennan vanda. Af hverju eru konur í láglaunastörfum? Af hverju sækja þær í þau? Hvers vegna langar einhvern til að vinna við störf sem eru illa borguð? Af hverju fara þær ekki í störf sem eru vel borguð? Af hverju eru konur svona lítið í raungreinum, stærðfræði og verkfræði? Hefur einhver svarað því? Þetta eru fordómar. Ég hef sjálfur kennt stærðfræði og þá segja stúlkurnar: Ég get ekkert í stærðfræði, ég er jú kona og þar með er málið afgreitt. Ef þær segðu við sjálfar sig: Ég er kona og þess vegna get ég verið góð í stærðfræði þá mundu þær líka vera góðar í stærðfræði. Þetta er nefnilega viðhorf manna gagnvart sjálfum sér og hvers vænst er af fólki. Við horfum upp á aðra þætti sem eru að mínu mati í öfuga átt. Fjöldi kvenna í háskólum er vaxandi og hlutfall kvenna sem útskrifast er vaxandi og komið langt upp fyrir karlmenn. Það segir mér að í framtíðinni gætum við þurft að glíma við öfugt vandamál. Við þurfum líka að gæta að því vegna þess að þegar ungur karlmaður fer ekki í háskóla þó að hann geti það, því brottfall er allt of algengt hjá karlmönnum í framhaldsskóla, þá vannýtum við þá hæfileika fyrir hönd þjóðarinnar. Það er nefnilega þannig að jafnrétti er í rauninni hagsmunamál fyrir utan að vera réttlætismál. Að sjálfsögðu vil ég að dætur mínar njóti jafnréttis á við syni mína, það er réttlætismál. En þetta er líka efnahagsmál. Þegar þjóðin nýtir ekki hæfileika hvers einstaklings, af því að hann er kona, þá tapar þjóðin í heild sinni. Ef lúsfiskin kona fer ekki á sjóinn af því að hún er kona þá tapar þjóðfélagið á því. Hún hefði veitt betur en amlóðinn, karlmaður sem veiðir aldrei pöddu. Við eigum að nýta alla hæfileika sérhvers einstaklings. Það gerum við með því að stuðla að því að fólk hafi jafna möguleika til að fara í hvaða starf sem er. Við eigum að skoða betur af hverju fólk fer í ákveðin störf eftir kyni. Ég held að þar sé grunnurinn að því að við búum enn við mikið ójafnrétti milli kynjanna. Það sýna skýrslur og heimsókn mín á aðalfund Seðlabankans.

Frú forseti. Ég kem upp til að inna hv. þm. Pétur Blöndal eftir því hvort mér hafi ekki örugglega misheyrst. Mér fannst eins og hv. þingmaður segði að konur sæktu sérstaklega í láglaunastörf. Ég vona að hv. þingmaður eigi við að það hagi þannig til að störfin sem konur hafa áhuga á séu verr launuð. Er hann ekki sammála mér í því að það sé vandamálið en ekki að konur sæki sérstaklega í láglaunastörf? Ég trúi því ekki að það sé tilfinningin. Vandinn er landlægur. Við verðum að horfast í augu við að samfélagið hefur í gegnum áranna rás metið störf kvenna minna en störf karla, því miður er það þannig þó að um sömu störf sé að ræða. Konur í læknastétt hafa að jafnaði lægri laun en karlar í læknastétt. Karlar í hjúkrunarstétt hafa að jafnaði hærri laun en konur í hjúkrunarstétt. Þetta er vandinn en ekki að konur sæki í láglaunastörf.

Frú forseti. Hv. þingmaður svaraði spurningunni eiginlega sjálfur þegar hann sagði að laun væru lægri í kvennastéttum. Hvað skyldi það nú vera? Af hverju er til eitthvað sem heitir kvennastétt? Hvers vegna fer annað kynið í þessa stéttina en ekki í hina? Það er akkúrat meginefnið sem ég fjallaði um. Af hverju fara konur ekki á sjóinn? Af hverju fara þær í umönnunarstörf? Af hverju eru launin þar lægri? Það er ekkert sem segir að einstaklingur sem er orðinn tvítugur og þarf að velja sér nám eða starf þurfi endilega að fara í umönnun af því að hann er kona. Það er ekkert sem segir að hann eigi að fara á sjóinn af því að hann er karlmaður. Það er akkúrat þetta sem ég bendi á, ekkert annað. Konur velja sér starf sem vill til að er láglaunastarf. Það getur vel verið að það sé orsakasamhengi á milli þess að starfið verði láglaunastarf af því að konur eru í því. Ég vona að það sé ekki vegna þess að þær séu ekki eins duglegar að berjast fyrir kjörum sínum eða verkalýðshreyfingin sé ekki eins dugleg að berjast fyrir kjörum þeirra af því að þær eru konur. Þetta er punkturinn: Af hverju velur fólk sér starf eftir kyni en ekki eftir launum?

Frú forseti. Ég er feginn að heyra að þessi misskilningur hefur verið leiðréttur hvort sem hann var mín megin eða hjá hv. þm. Pétri Blöndal. Auðvitað velur enginn að fara í láglaunastarf en hins vegar eru borguð lægri laun í stéttum sem konur velja sér. Ég held að það sé mikilvægt að skoða þetta og getur verið áhugaverð þjóðfélagsleg og félagsleg vangavelta. Það má velta því fyrir sér hvort þetta hafi til að mynda með meiri persónustyrk kvenna að gera. Þær horfa ekki bara til launanna þegar þær velja sér starf eins og maður gæti ætlað að karlar gerðu úr því að laun í „hefðbundnum“ kvennagreinum eru lægri. Er það vegna þess að konur láta sig frekar starfið varða en launin? Lýsir þetta meiri persónustyrk kvenna, þ.e. að velja sér frekar störf sem þær langar að vinna en að þær langi í launin sem starfinu fylgja?

Frú forseti. Þetta er farin að verða dálítið erfið umræða. Ef konur hafa meiri samfélagslega vitund og velja sér störf út frá því þá erum við að segja að á þessu sviði sé ákveðinn munur á kynjunum. Ég tel svo ekki vera. Ég hef kynnst konum sem eru ekki samfélagslega sinnaðar og öðrum sem eru mjög samfélagslega sinnaðar, jafnt sem körlum. Það sem mér finnst athyglisvert í spurningu hv. þingmanns var að hann sagði að innan læknastéttarinnar væri mismunur í launum eftir kynjum. Ég set spurningarmerki við það. Hvernig skyldi standa á því? Mér finnst það vera efni fyrir félagsmálanefnd sem fjallar um þetta: Af hverju er fólk með sambærilega menntun með mismunandi laun eftir kyni? Mér finnst þetta vera athyglisvert. Það kom fram að í hjúkrunarstéttum er það eins. Þetta væri mjög athyglisvert að skoða. Er það vegna þess að einstaklingurinn hefur fordóma gagnvart sjálfum sér eða hafa yfirboðararnir, kven- og karlkyns, fordóma gagnvart konum af því að þær eru konur?

Frú forseti. Mig langar til að leggja nokkur orð í belg um tillögu til þingsályktunar um áætlun í jafnréttismálum til fjögurra ára og vil þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram sem hefur verið bæði áheyrileg, fróðleg og góð. Það eru nokkur atriði sem mig langar til að benda á við fyrri umræðu um tillögu hæstv. velferðarráðherra og án þess að ég sé að ætlast til þess að hæstv. ráðherra svari því nú þegar vildi ég frekar koma þessu hér á framfæri. Ég sit í hv. félags- og tryggingamálanefnd og er léttur leikur að koma sömu sjónarmiðum á framfæri þar í nefndinni en ég vil þó hafa sagt það hér við fyrri umræðu. Fyrst um form málsins og efnistök vil ég eins og fleiri lýsa ánægju minni með að jafnréttisáætlunin, sú sem hér liggur fyrir, skuli vera gerð með nýstárlegum hætti og að efni hennar sé þemaskipt og sett þannig fram, finnst mér, með miklu læsilegri og skýrari hætti en áður hefur verið. Ég tel að það verði til þess að auðveldara verði að ná markmiðum hennar, auðveldara verði að ná utan um hana, og þar með eigi að vera auðveldara að ná markmiðum hennar. Þó að margar áætlanir hafi, ekki bara á sviði jafnréttismála heldur líka á öðrum sviðum, verið lagðar fram tekst mönnum ekki alltaf, framkvæmdarvaldi eða löggjafarvaldi, að ná þeim markmiðum sem þeir setja sér. Ég held þó að margt bendi til þess að nú séu meiri líkur til þess en áður að það takist af augljósum ástæðum sem ég þarf ekki að tíunda hér. Mig langar til að benda á vegna B-liðar á bls. 3 í þingskjalinu, frú forseti, þar sem rætt er um vinnumarkað og kynbundinn launamun, auk þess sem hér er tekið fram, að þar verði líka hugað að ráðningarfyrirkomulagi hjá hinu opinbera. Ég held að eitt af því sem skýrir tölfræðina um fjölda karla og fjölda kvenna, þ.e. um meiri fjölda karla í stjórnunarstöðum og millistjórnunarstöðum hjá ríkinu, sé m.a. sagan eða arfleifðin, þ.e. að það er mikill fjöldi karla sem hefur setið í starfi sínu ekki bara árum heldur áratugum saman. Hluti af því að eðlileg framþróun verði og eðlileg umskipti í stjórnunarstöðum hjá hinu opinbera er að það sé „rótasjón“, ef ég má svo að orði komast, í æðstu stöðum. Að mínu viti ætti hver forstöðumaður eða forstjóri ekki að sitja lengur í starfi sínu en í samtals tíu ár, tvisvar sinnum fimm ára ráðningartíma til dæmis. Það ætti hins vegar ekki að útiloka að sá hinn sami eða sú hin sama gæti síðan farið í aðra stöðu í annarri stofnun eða annars staðar hjá hinu opinbera. Ég hef áður bent á þetta í samhengi við breytingar á skipulagi Stjórnarráðsins og ráðningarmál þar. Mér finnst mikilvægt að hafa þetta í huga af því að augljóst er að þarna er fyrirstaðan vegna þess að fjöldi sérmenntaðra kvenna hjá hinu opinbera hefur aukist sem betur fer í réttu hlutfalli við vel menntaðar, háskólamenntaðar konur í vinnu hjá hinu opinbera, en síðan komast þær sömu konur upp að þessu glerþaki sem þar er og komast ekki í stjórnunarstöðurnar. Ég held að það sé m.a. vegna þess að ekki sé nóg endurnýjun á efstu stöðum hjá hinu opinbera. Á þetta vildi ég benda í fyrsta lagi. Í öðru lagi um atriði er varðar samræmingu fjölskyldu- og atvinnulífs þá tel ég að nú sé lag, eins og ég veit að fleiri í þessum sal segja líka, að stytta vinnuviku Íslendinga, bæði karla og kvenna. Þegar meðalvinnuvika karla og kvenna á Íslandi er á bilinu 42–47 klukkustundir er alveg augljóst hvað það er sem gefur eftir. Það er hin hlið lífsins sem er fjölskyldulífið. Við þurfum á einhvern hátt - kannski verður það rætt í komandi kjarasamningum af aðilum vinnumarkaðarins, ég veit það ekki, vonandi - að gera heiðarlega tilraun til þess að stytta vinnuviku Íslendinga. Ég held að sú stytting þurfi ekki og eigi ekki að koma niður á hvorki framleiðni, ef maður notar þann mælikvarða, né gæðum og í raun því sem vinnan skilar. Ég held að það sé bara spurning um betra skipulag eins og þar stendur. Ég vildi gjarnan benda á þetta í þessu sambandi. Ég vil lýsa ánægju minni með að Lánatryggingasjóður kvenna verði endurvakinn eins og kemur fram í þingsályktunartillögunni. Og svo ég vaði beinlínis úr einu í annað er það umfjöllunin um kynbundið ofbeldi sem ég vildi sérstaklega beina sjónum að. Hér hefur nokkuð verið rætt um orðanotkun og hugtakanotkun. Það er alveg rétt að umræða um jafnréttismál og kvenfrelsi, femínisma, hefur auðvitað tekið breytingum í áranna og áratuganna rás og þar er eðli málsins samkvæmt notast við ýmis ný eða nýstárleg hugtök. Ég hugsa að margur maðurinn sé ekki endilega með það á hreinu hvað t.d. kyngervi þýðir, sem er íslenska þýðingin á „gender“ en hefur sérstaka akademíska þýðingu og er notað sem slíkt og ratar inn í pólitíkina úr akademíunni. Það er gott að skilja það en það er kannski ekki alltaf gott að nota það í almennri umræðu um málin. Það er líka gott að venja sig á að tala bara mannamál um þennan málaflokk eins og aðra. Ég ætla að leyfa mér að segja, af því að nú er aðeins rætt um kynbundið ofbeldi eða það orð er notað í þessari áætlun eins og er víðar í umfjöllun um jafnréttismál af hálfu hins opinbera og fleiri, að mér finnst kynbundið ofbeldi eða orðið kynbundið, þó að ég viti nákvæmlega hvað það þýðir, þá segir það kannski ekki alla söguna. Stundum erum við að búa til orð sem fela það sem við erum að tala um. Við erum að tala um ofbeldi karla gegn konum í 99% tilvika líklega. Af hverju tölum við þá ekki um ofbeldi karla gegn konum og börnum? Það er það sem við erum að tala um. Mér finnst við líka mega ræða það eins og það er þó að sjálfsögðu sé hægt að nota hina lýsinguna líka. Í því sambandi megum við heldur ekki gleyma ofbeldi í samfélagi - hvernig verður það til, hvað endurspeglar það? Ég hygg að það endurspegli aðallega tvennt, þ.e. þann aðbúnað sem börn búa við í uppvexti sínum eða réttara sagt hvort börn hafi verið vanrækt eða ekki, og það endurspeglar líka valdahlutföllin í samfélaginu og sýnir okkur kannski miklu betur en öll löggjöfin og allar reglugerðirnar eða önnur tölfræði hvert er hið raunverulega valdahlutfall kynjanna og ólíkra hópa í samfélaginu af því að það er líka þannig að ekki eru allar konur eins. Við vitum t.d. að ofbeldi gegn konum af erlendum uppruna er miklu meira en ofbeldi gegn konum sem eru fæddar og uppaldar á Íslandi. Við þurfum að skilja hlutina í því samhengi. Mér finnst mikilvægt að benda á það í þessari umræðu, af því að hér hefur mikið verið rætt um orðanotkun og hugtök og auðvitað líka um baráttuna gegn ofbeldi, að kannski er sá hluti jafnréttisbaráttunnar besti spegillinn á það hvar við stöndum raunverulega sem jafnréttissamfélag með tilliti til jafnréttis kynjanna og með tilliti til stöðu ólíkra hópa, bæði af ólíkum uppruna, fatlaðra, ófatlaðra og svo fram eftir götunum í samfélaginu sem við viljum kenna við jafnrétti og stefnum að sjálfsögðu að. Ég sé, frú forseti, að tími minn er á þrotum en ég vildi koma þessu á framfæri í þessari stuttu ræðu.

Hæstv. forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa umræðu um þingsályktunartillöguna um jafnréttisáætlunina sem hefur verið málefnaleg og upplýsandi og margar góðar hugmyndir komið fram. Meðal annars vakti athygli mína sú tillaga sem mér finnst endilega að þurfi að framkvæma, og ég veit að hv. formaður félags- og tryggingamálanefndar tók undir, þ.e. að leita til fleiri þingnefnda um þessa jafnréttisáætlun vegna þess að ég held að það sé mjög hollt að sem flestar þingnefndir fjalli um málið enda er það mál sem á að vera á ábyrgð allra. Jafnrétti á ekki að vera fagumræða sem hún hefur því miður orðið oft og tíðum. Oft hefur það verið þannig að maður hefur fundið sig örlítið utan við umræðuna vegna þess að maður hefur ekki kunnað rétta orðanotkun. Þannig má það ekki vera og alveg eins og hv. síðasti ræðumaður, Þórunn Sveinbjarnardóttir, benti réttilega á þurfa menn að nota íslenskt mál og tæpitungulaust mál til að reyna að skýra afstöðu sína í þessum málaflokki. Jafnréttismálin eru klárlega mannréttindi og við megum aldrei stoppa í þeirri vinnu að leita eftir sem mestu mannréttindum og raunar á hvaða sviði sem er. Hér hefur verið bent á ýmis atriði sem hafa komið fram einmitt hvað varðar þessa orðanotkun og skilgreiningar. Rætt hefur verið um m.a. ráðningarferli hjá ríkinu sem mér finnst skipta mjög miklu máli. Þar hafa að vísu orðið verulegar breytingar á sumum sviðum en það þarf að vera vakandi fyrir þessu og hvernig við getum tryggt að ávallt sé gætt jafnræðis og líka tekið tillit til menntunar, reynslu og ákveðinnar sérþekkingar. Allt þetta verður til frekari umræðu á jafnréttisþinginu 4. febrúar sem verður á Nordica og ég treysti á að þingmenn mæti þar og raunar sem allra flestir og taki þátt í umræðunni. Við vorum að ræða hér það sem ég ítrekaði í upphafi máls míns eða í inngangsræðu minni að það eru fyrst og fremst tvö birtingarform af ójafnréttinu sem svíður verulega undan. Það er launamisréttið sem hér hefur líka verið mikið rætt, þ.e. að illa hefur gengið að uppræta þann kynbundna launamun sem ítrekað mælist og er til staðar í landinu, og hins vegar ofbeldi gegn konum. Og af því að áðan var einmitt verið að ræða um hvað ætti að kalla þetta, kynbundið ofbeldi eða eitthvað annað, er ástæða til að vekja athygli á því að í nýútkominni skýrslu er þetta einmitt kallað rannsókn á ofbeldi gegn konum. Þar eru verulega sláandi tölur sem benda okkur náttúrlega á að við þurfum heldur betur að halda vöku okkar og tryggja að við búum ekki í samfélagi þar sem fjórar konur af hverjum 100 hafa orðið á síðustu tólf mánuðum fyrir ofbeldi af ýmsum birtingarformum. Þegar maður áttar sig á hvað það eru margir einstaklingar á bak við þetta er alveg með ólíkindum að við skulum ekki búa betur en þetta í jafnvelstæðu samfélagi. Í þessari könnun kemur líka fram að 42% svarenda, þ.e. kvenna á aldrinum 18–80 ára, hafa orðið fyrir ofbeldi af einhverju tagi a.m.k. einu sinni og þá erum við að tala um birtingarmynd ofbeldis, það eru tilgreind þarna tólf atriði sem eru allt frá hótunum um líkamlegt mein yfir í nauðgun og alvarlegt ofbeldi. Það eru 42% sem segjast hafa einhvern tíma á þessu æviskeiði sínu orðið fyrir einhverju slíku ofbeldi. Þetta eru þeir blettir sem mér finnst svíða hvað sárast undan, þ.e. launamismunurinn og þetta. Við höfum því verk að vinna og ég treysti á og veit að hv. félags- og tryggingamálanefnd mun taka málið til ítarlegrar umfjöllunar, bæta þær tillögur sem hér koma fram og treysti á að þingið muni svo fylgja þeim eftir bæði með fjármagni og aðhaldi þannig að við getum stigið enn eitt jákvætt skref í átt til jafnréttis á Íslandi.

Nú hyggst forseti gefa yfirlýsingu í samræmi við fyrirheit frá því við upphaf þingfundar í morgun. Þriðjudaginn 2. febrúar í fyrra skýrði skrifstofustjóri mér frá því að tveir starfsmenn tölvudeildar skrifstofunnar hefðu tilkynnt honum að fundist hefði tölva í skrifstofuherbergi sem ætlað er varamanni á 5. hæð skrifstofubyggingarinnar handan Austurvallar. Þar eru fundaherbergi nefnda, starfsmanna og þingmanna tveggja þingflokka, Hreyfingarinnar og Sjálfstæðisflokks. Tölvan, sem var hálffalin, var ekki í eigu Alþingis en hún var tengd tölvuneti Alþingis. Borðtölva sem fyrir var í herberginu hafði verið aftengd. Fyrsta athugun á tölvunni benti til þess að einhver óeðlileg starfsemi hefði farið fram í henni. Hún virtist vera í þeim ham sem notaður er til að fylgjast með umferð á tölvuneti þingsins en vegna uppbyggingar á tölvunetinu er það þó takmarkað sem hún ætti að geta hafa séð. Aðstæður voru myndaðar, slökkt var á tölvunni og farið með hana í Skála við þinghúsið og að höfðu samráði við skrifstofustjóra var málið tilkynnt til lögreglunnar. Engar frekari vísbendingar fengust hér hjá starfsmönnum um hvernig tölvan væri komin á þann stað sem hún fannst né hver ætti hana. Enginn hefur síðan spurst fyrir um tölvuna. Rannsókn lögreglunnar stóð í um viku og þriðjudaginn 9. febrúar var skrifstofustjóra tilkynnt að rannsókn væri lokið og án árangurs. Engin auðkennismerki hefðu fundist, þau hefðu öll verið afmáð, engin fingraför hefðu fundist og ekkert í daglegu starfi lögreglunnar við athugun annarra mála tengdist þessum tölvufundi. Málinu væri sem sagt lokið af hálfu lögreglunnar en það væri mat hennar að fagmaður hefði verið að verki til að afmá nokkur spor sem lögreglan gæti fetað sig eftir. Rannsókn málsins var sem sagt á vegum lögreglunnar og ég taldi því ekki eðlilegt á því stigi að hvorki ég né neinn starfsmanna þingsins hefðu uppi fyrirspurnir um málið meðal þingmanna. Að ráðum lögreglunnar lét ég hins vegar hæstv. forsætisráðherra, yfirmann Stjórnarráðsins, vita um málið eftir því sem mér var það kunnugt, ekki aðra. Tölvudeild skrifstofu þingsins fór mjög rækilega yfir hvort þess væru nokkur merki að óviðkomandi aðili hefði farið í gögn þingsins, hvort einhverjar skemmdir hefðu verið unnar eða ástæða væri til að ætla að gögn hefðu verið skoðuð, afrituð eða tekin. Svo reyndist ekki vera. Þannig stóð málið að lokinni rannsókn lögreglu og enn hefur ekkert nýtt komið fram í málinu. Við vitum ekkert meira um það. Tölvudeild skrifstofunnar fékk fyrirmæli um að fara yfir allan öryggisbúnað og gera breytingar og efla hann allan eftir því sem unnt væri. Það var gert mjög skipulega. Atburður af því tagi sem hér varð, þ.e. að óþekkt tölva tengist tölvuneti þingsins án þess að um það séu merki, ætti því ekki að geta endurtekið sig. Það voru mjög eindregin tilmæli frá tölvudeildinni að mál þetta yrði að svo komnu ekki gert opinbert af öryggisástæðum. Með þetta í huga, svo og að engar vísbendingar komu frá lögreglu né frá skrifstofu þingsins sem nokkuð væri á byggjandi, ákvað ég að láta málið liggja til að koma ekki af stað vangaveltum eða grunsemdum sem ættu sér enga stoð. Ekkert virðist heldur benda til þess að mati tölvudeildar að nokkur hafi komist í gögn þingmanna. Málið sem slíkt hvarf af mínu borði fljótlega og kom ekki til minna kasta fyrr en skrifstofustjóri skýrði mér frá því seint í gærkvöldi að blaðamaður hefði haft samband við hann um málið og virtist þekkja helstu þætti þess. Skrifstofa Alþingis og tölvudeildin sérstaklega hefur lagt sig fram um að tryggja öryggi tölvugagna eins og nokkur kostur er. Hins vegar hafa starfsmenn hennar jafnan brýnt fyrir notendum, jafnt alþingismönnum sem starfsmönnum, að fara beri varlega og fáu sé unnt að fulltreysta. Ýmsir atburðir að undanförnu minna okkur líka á hve viðsjál hin nýja samskiptatækni er. Ég heiti því að vinna að því að skapa það öryggi með tölvugögn Alþingis sem fullkomnasti búnaður sem völ er á getur veitt okkur. Enn fremur mun ég beita mér fyrir því að settar verði skýrar reglur um hvernig brugðist er við tilraunum til að komast inn á net þingsins. Forsætisnefnd Alþingis mun fjalla áfram um þetta mál. Það verður á hennar borði áfram og þar metið framhald málsins. Forseti mun síðan funda ásamt forsætisnefnd og formönnum þingflokka svo fljótt sem auðið er með þeim sem komið hafa að rannsókn málsins.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þær skýringar sem forseti hefur nú veitt vegna þessara nýju frétta um að reynt hafi verið að brjótast inn á tölvunet Alþingis. Ég vil jafnframt fagna því að hún ætli að funda áfram með formönnum þingflokka og eftir atvikum forsætisnefnd til að upplýsa málið frekar. Ég vil láta þess getið að ég tel að jafnvel þótt menn hafi af góðum hug og til að gæta öryggis fyrir tölvunet Alþingis tekið þá ákvörðun á sínum tíma að upplýsa ekki um málið þá hefði engu að síður verið rétt að gera það. Ég tel að mönnum sé augljóst í dag að það hefði þurft að skýra þingheimi frá þessum málum. Og jafnvel þótt grunsemdir beindust ekki að neinum sérstökum og niðurstaða rannsóknar lögreglunnar hafi ekki leitt neitt í ljós hver var þarna að verki þá höfum við nú þegar a.m.k. fengið upplýsingar um að hér voru fagmenn að störfum, ekki var hægt að finna nein fingraför, búið var að afmá öll auðkennismerki af tölvunni. Allt þetta samantekið og sú staðreynd að tölvunni var fyrir komið inni á skrifstofu þingmanns, á sömu hæð og þingflokkur minn hefur sínar skrifstofur ásamt þingflokki Hreyfingarinnar, er gríðarlega alvarlegt. Það er gríðarlega alvarlegt að hér hafi menn getað komið sér fyrir inni á þinginu til að gera tilraun til gagnastulds eða hlerunar vegna starfa þingmanna, gríðarlega alvarlegt mál. Mig langar þó að geta þess að það er í sjálfu sér ánægjulegt að þingverðir skuli hafa uppgötvað málið, að þeir skuli fara inn á tómar skrifstofur og gæta að því hvort þar sé eitthvað á seyði og ber að þakka fyrir að menn skuli vera árvökulir og sinni starfi sínu vel. Um leið er það hálfsorglegt að einhver þau mistök skuli hafa verið gerð þegar tölvan er fjarlægð að það reyndist erfiðara að rannsaka málið í framhaldinu. En málið er komið í réttan farveg núna, frú forseti, með þeim yfirlýsingum sem hér voru gefnar og ég vil fagna því.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir munnlega skýrslu um stöðu þessa alvarlega máls. Fyrir það fyrsta vil ég segja að öryggi og leynd fara ekki alltaf saman. Í þessu máli hefði verið betra að upplýsa, ef ekki forsætisnefnd eða formenn þingflokka þá þingheim allan um það sem kann að hafa gerst. Það er enn þá óupplýst hvernig tölva, okkur óskyld, komst og var stungið í samband á varamannsskrifstofu í Austurstræti 8–10 og lögreglurannsókn virðist engu hafa skilað um hvernig það gerðist. Það þýðir að öryggismál hvað þetta varðar hafa ekki verið í nægilega góðu lagi. Ég ætla ekki að halda því fram að hægt sé að fyrirbyggja allt í þessum efnum, alls ekki, og ekkert tölvukerfi í heiminum er svo öruggt að ekki sé hægt að brjótast inn í það með einhverjum hætti en kannski erum við ekki alltaf nógu meðvituð um að svo sé og sú hætta sé fyrir hendi. Ég held að það sé afar mikilvægt í framhaldinu að gera eins og frú forseti segir, að fara yfir alla þætti þessa máls, jafnvel taka það upp aftur og gera ráðstafanir. Þá er ég ekki að tala um girðingar eða annað slíkt sem hönd er á festandi heldur að gera þingmenn almennt meðvitaða um hið raunverulega öryggi sem við búum við hvað þetta varðar þannig að hægt sé að umgangast ekki bara tölvupóstinn sinn heldur öll samskipti sem fara fram á netinu með tilliti til þess.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið í ágætri munnlegri skýrslu og í orðum þingmanna sem hér hafa talað er ljóst að málið er grafalvarlegt. Það er alvarlegt að því leytinu til að þarna hefur með einhverjum hætti tekist að koma fyrir hlut sem hefði getað verið hvernig hlutur sem er í rauninni. Í öðru lagi er líka alvarlegt að mínu viti hvernig haldið var á málinu í upphafi, þ.e. að við skulum þurfa að frétta í dagblaði að þetta hafi gerst. Það er hins vegar eitthvað sem við lærum líka af. Við þurfum hins vegar að bregðast við þessu með einhverju móti. Ég treysti því að forseti og forsætisnefnd geri það því að þegar svona lagað gerist vakna ýmsar spurningar. Það kallar á vangaveltur og það hlýtur að kalla á viðbrögð og breytt vinnubrögð. Það hlýtur líka að kalla á það, sem mér finnst eðlilegt, að við óskum eftir þeim upplýsingum sem hægt er að fá um hvernig málið var rannsakað. Við reynum að komast að því og fá skýrslu eða einhverja rannsókn gerða. Að minnsta kosti vantar okkur skýringar á því hvernig hlutirnir gátu gerst með þessum hætti. Ég segi það hreint út að það er með ólíkindum að þurfa að vera að ræða þetta. Okkur þarf kannski ekkert að bregða í rauninni eftir þær fréttir sem við höfum heyrt úr umheiminum og þekkjum um hvernig menn umgangast tölvukerfi og hvernig hægt er að komast inn í þau og þess háttar en þegar þetta er svona nálægt okkur þá hugsum við málið eðlilega upp á nýtt. Því hljótum við að gera þá kröfu að allt verði gert til að svona lagað gerist ekki aftur. Við hljótum líka að gera þá kröfu til okkar sjálfra að við höfum auga með því hvernig okkar vinnubrögð eru varðandi gögn og hvaða fólki við hleypum inn í byggingar og annað á vegum Alþingis.

Frú forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hér hafa talað og lýst áhyggjum sínum yfir þeim atburðum sem við fengum fréttir af í fjölmiðlum í morgun um að gerð hafi verið tilraun til að fara inn í tölvukerfi Alþingis með þeim hætti sem hér hefur verið lýst. Ég vil líka þakka hæstv. forseta fyrir þá munnlegu skýrslu sem hún hefur gefið og þær yfirlýsingar sem hún gaf jafnframt í lok máls síns um framhald málsins. Ég vil engu að síður láta það koma fram sem skoðun mína að ég tel að það hafi verið misráðið að veita þingmönnum ekki upplýsingar um það sem hér átti sér stað strax í kjölfar atburðarins í byrjun febrúar á síðasta ári. Það er nefnilega þannig að skortur á upplýsingum getur leitt til þess að menn búi við falskt öryggi. Í þessu tilfelli hygg ég að það eigi við um flesta þingmenn að þeir upplifi það þannig að þeir búi við falskt öryggi í þessu efni. Ég tel mikilvægt í málum af þessum toga, þegar þau koma upp og ef þau koma upp, að allt sé gert til að upplýsa menn um við hvaða aðstæður við búum. Ég tel líka mjög mikilvægt að fram fari fræðsla til þingmanna og starfsmanna þingsins um það hvaða reglur gilda um meðferð upplýsinga, tölvupósts, gagna og annars sem við erum að vinna með frá degi til dags. Það er mjög mikilvægt að við vitum nákvæmlega, því að fæst okkar sem hér störfum höfum sérþekkingu á tölvumálum, vitum ekki nákvæmlega hvert gögnin fara þegar þau eru farin af skjánum fyrir framan okkur og þetta er mikilvægt að upplýsa. Ég tel líka mikilvægt eins og hér hefur komið fram að málið verði áfram til meðferðar, að forsætisnefnd taki þetta föstum tökum og rannsaki það í raun og veru til hlítar eins og hægt er af hálfu þingsins. Líka þarf að ræða við lögregluna hvort hægt sé að gera frekari rannsókn á málinu. Okkur er sagt að það sé fullrannsakað af hálfu lögreglunnar en mér finnst nauðsynlegt að lögreglan geri þá grein fyrir því gagnvart forsætisnefnd og yfirstjórn þingsins.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa greinargóðu skýrslu. Það er mikilvægt að draga ekki rangar ályktanir, byggðar á getgátum. Það er ýmislegt við þetta mál sem ber að athuga en ég vil frekar en falla í þann fúla pytt að benda á aðra án sannana að flytja ljóð sem mér finnst við hæfi eftir þær aðdróttanir sem ég og þingflokkur Hreyfingarinnar sem og Wikileaks urðum fyrir í þingsalnum í morgun út af þessu máli. Ráðið, eftir Pál J. Árdal, með leyfi forseta: Ef ætlarðu að svívirða saklausan mann, þá segðu aldrei ákveðnar skammir um hann, en láttu það svona í veðrinu vaka þú vitir, að hann hafi unnið til saka. En biðji þig einhver að sanna þá sök, þá segðu, að til séu nægileg rök, en náungans bresti þú helzt viljir hylja, það hljóti hver sannkristinn maður að skilja. Og gakktu nú svona frá manni til manns, unz mannorð er drepið og virðingin hans, og hann er í lyginnar helgreipar seldur og hrakinn og vinlaus í ógæfu felldur. En þegar svo allir hann elta og smá, með ánægju getur þú dregið þig frá, og láttu þá helst eins og verja hann viljir, þótt vitir hans bresti og sökina skiljir. Og segðu: „Hann brotlegur sannlega er en syndugir aumingja menn erum vér, því umburðarlyndið við seka oss sæmir. En sekt þessa vesalings faðirinn dæmir.“ Svo leggðu með andakt að hjartanu hönd, með hangandi munnvikjum varpaðu önd, og skotraðu augum að upphimins ranni, sem æskir þú vægðar þeim brotlega manni. Já, hafir þú öll þessi happsælu ráð, ég held þínum vilja þá fáir þú náð og maðurinn sýkn verði meiddur og smáður. En máske, að þú hafir kunnað þau áður!

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir þá skýrslu sem hún gaf hér áðan og þær upplýsingar sem þar komu fram og ég hygg að sé mikilvægt að forsætisnefnd fari rækilega yfir þetta mál. Ég tek undir það sem sagt hefur verið um það hér en mjög margar spurningar vakna í þessu máli. Í fyrsta lagi er það vægast sagt óþægilegt að tæpu ári eftir að þessir atburðir urðu er þingmönnum loksins orðið þetta kunnugt og það af fjölmiðlum landsins. Það kemur líka á óvart og ég hjó eftir því í skýrslu hæstv. forseta að hæstv. forsætisráðherra hafi verið kunngert um málið en ekki öðrum formönnum flokka eða þingmönnum sem hér starfa. Það sem er óþægilegt við þetta mál umfram það sem hér hefur komið fram er að það er verið að ráðast ekki á tölvukerfið utan þingsins heldur innan veggja Alþingis. Það er ekki verið að ráðast á tölvukerfið úti í bæ eða hakka inn í það eins og sagt er, heldur er farið inn í þinghúsið, inn á skrifstofur þingmanna og þar er þessu komið fyrir. Það hefði verið hægt að koma hverju sem er fyrir þar. Ég hef ekki orðið vör við það, það kann að vera athugunarleysi hjá mér, að nokkuð hafi breyst á þessu ári í því hvernig við þingmenn göngum um þinghúsið eða við höfum sérstaklega verið vöruð við því, t.d. áminnt um að læsa skrifstofum okkar, mörg okkar hafa opnar skrifstofur, eða hvernig gengið er um skrifstofu Alþingis. Ég skil ekki af hverju þeir þingmenn sem eru með skrifstofur á 5. hæð voru ekki spurðir um mannaferðir. Ég skil ekkert í því þegar lögreglan rannsakar málið af hverju ekki er farið ofan í það hvernig gengið er um húsið. Þetta eru allt spurningar sem mér finnst brýnt að fá svör við. Og númer eitt, tvö og þrjú, þetta er ekki bara árás á tölvukerfi Alþingis, þetta er bein innrás inn á Alþingi sjálft, á skrifstofur þingmanna, á starfsaðstöðu þeirra. Og með því er þetta að sjálfsögðu bein árás á Alþingi 

Virðulegi forseti. Ég tek undir þakkir til hæstv. forseta fyrir að koma þessum skýringum á framfæri og fyrir ágætan fund okkar þingflokksformanna áðan með hæstv. forseta þar sem okkur gafst tækifæri til þess að ræða þetta. En ég verð þó að segja og taka undir með þeim sem hér hafa talað að mér finnst það herfileg mistök að hafa ekki greint þingmönnum, hvort sem það eru formenn flokka, þingflokka eða forsætisnefnd, frá þessu á sínum tíma vegna þess að ég tek undir með hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur að öryggi og leynd fer ekki saman og með hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni að hér er verið að skapa okkur falskt öryggi. Ég verð að segja fyrir mig að mér er mjög brugðið vegna þessa og einmitt vegna þess að hér er, eins og sagt var hér af fyrri ræðumanni, um innrás á Alþingi að ræða. Ég sit oft ein á þeirri hæð sem við eigum skrifstofu á í þessu sama húsi seint að kvöldi þegar maður er að fylgjast með umræðum eða skrifa ræður eða undirbúa ræður og ég hef hingað til talið mig vera örugga þar vegna þess að ég hef hingað til talið að fylgst væri með aðgangi þeirra sem inn í þetta hús koma. Ég verð að viðurkenna, frú forseti, að það er beygur í mér núna eftir þetta. Mér finnst óþægilegt til þess að vita að svona alvarlegt mál hafi einungis verið rannsakað í eina viku, að enginn hafi verið spurður af þeim þingmönnum sem eiga skrifstofu á þessari hæð eða við á hæðinni fyrir neðan, að enginn hafi verið spurður um mannaferðir, gestakomur eða hvort þeir hafi orðið varir við eitthvað óeðlilegt. Og ég er mjög forvitin að heyra skýringar lögreglunnar og skýringar þeirra sem hafa lokið þessari rannsókn á þessum skamma tíma og eins skýringar á því af hverju okkur var ekki greint frá þessu. Eftir heilt ár lesum við um þetta í blöðunum og mér er gróflega 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forseta eins og aðrir fyrir þá skýrslu sem hún veitti þinginu áðan. Ég tek undir það með hv. þm. Ólöfu Nordal að þeir tilburðir sem hér voru hafðir uppi í febrúar á síðasta ári eru auðvitað ekkert annað en gróf árás á Alþingi og alþingismenn alla. Og ég tek líka undir þau sjónarmið sem fram hafa komið að auðvitað hefði átt að upplýsa þingmenn um það sem hér átti sér stað þannig að við hefðum vitað af því að einhverjir hefðu gert tilraunir til þess að komast í okkar gögn. Ég spyr hæstv. forseta, af því að hún hefur lýst því yfir að ekkert bendi til þess að viðkomandi hafi tekist að ná fram vilja sínum og komist inn í tölvukerfið, hvort það bendi kannski eitthvað til þess að þeim hafi örugglega ekki tekist það. Eru einhverjar sannanir fyrir því að mönnum hafi ekki tekist að komast inn í tölvukerfi Alþingis og ná þar fram gögnum? Eru fullar sannanir fyrir slíku? Ég vil segja að þessu máli má ekki taka af neinni léttúð. Þetta er ekki hluti af okkar daglega veruleika eins og hæstv. utanríkisráðherra lýsti yfir fyrr í dag. Það væri stórmál í hvaða landi sem væri ef reynt hefði verið að brjótast inn í tölvukerfi utanríkisráðuneytis, forsætisráðuneytis eða Hæstaréttar, hvað þá sjálfs þjóðþingsins. Það væri stórmál í hvaða landi sem er. Og mér finnst að allir þingmenn verði að taka því mjög alvarlega eins og þeir hafa tekið alvarlega ásökunum um hleranir gagnvart stjórnmálamönnum fyrir mörgum áratugum hér áður í umræðum. Það hefur komið fram að hér voru fagmenn að verki, rannsókn á málinu stóð einungis í viku, við vitum um mannaferðir þar sem tölvan fannst og það liggur fyrir hvar hún var. Ég geri þá kröfu að 

Virðulegi forseti. Um leið og ég þakka hæstv. forseta fyrir skýrsluna er ég eins og aðrir hér, held ég, og ég held að allir landsmenn hljóti að vera, sleginn yfir þessum fréttum. Það alversta við þetta mál er að það er fullkomlega óupplýst. Það sem við vitum er að tölvur eru njósnatæki nútímans og af því að maður þekkir til aðstæðna koma ýmsar spurningar upp í hugann. Hvernig vissi fagmaðurinn sem kom þessu fyrir og vann þetta að þetta herbergi væri alla jafna autt af því að það er fyrir varaþingmenn? Nú er þó nokkuð snúið að komast inn í þessa byggingu. Hvernig gat þessi fagmaður, sem augljóslega ætlaði sér þessa hluti, ef marka má þær upplýsingar sem við fáum, komist þangað inn án þess að brjótast inn? Virðulegi forseti. Miðað við þær upplýsingar sem við höfum hér er um mjög skýran ásetning að ræða og það er alveg augljóst að þetta hefur verið undirbúið vel. Maður spyr sig líka ef aðilar eru tilbúnir til að gera þetta gagnvart þjóðþinginu: Eru einhverjar fleiri slíkar áætlanir í gangi gagnvart öðrum stofnunum þjóðarinnar? Í það minnsta, virðulegi forseti, verðum við ekki seinna en núna að skoða þetta mál betur, svo ekki sé dýpra í árinni tekið, því að það allra versta er óvissan. Við höfum engan áhuga á að það skapist tortryggnisástand á þessum vinnustað sem ekki hefur nú 

Frú forseti. Eins og fleiri þakka ég fyrir þá greinargerð sem forseti hefur flutt þinginu út af þessu máli. Eins og aðrir er ég slegin ugg yfir þessum tíðindum og segi eins og fleiri að hér er fjölmörgum spurningum ósvarað.  Leynd og öryggi fara ekki saman eins og hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir benti á, enda má spyrja: Hverra öryggis er verið að gæta þegar leynd er slegið yfir mál af þessu tagi? Er verið að gæta að mínu öryggi sem þingmanns sem geymir gögn í tölvukerfi Alþingis, gögn sem almenningur hefur sent mér, jafnvel viðkvæm trúnaðargögn? Er almenningi ljóst að það er ekki óhætt að senda þingmönnum gögn og viðkvæmar upplýsingar sem varða félagslegan veruleika fólks, fjármál þess, jafnvel heilsufarsástæður og ýmislegt? Mér er mjög órótt yfir þessu og ég spyr eins og síðasti ræðumaður: Hvernig komst tölvan inn í húsakynni Alþingis? Hvernig er háttað eftirliti með húsakynnum hér? Hversu lengi var tölvan þarna? Það að við þingmenn höfum ekki haft aðgát í okkar vinnu í fölsku trausti í heilt ár áður en málið upplýsist er auðvitað algjörlega óásættanlegt. Frú forseti. Það hlýtur að þurfa að fara af stað önnur rannsókn á þessu máli. Mér finnst að lögreglan verði að gera grein fyrir sínu máli fyrir forsætisnefnd þingsins og mér finnst að þingið þurfi sjálft að standa fyrir innri rannsókn á því hvernig þetta gat gerst.

Virðulegi forseti. Það er mjög leitt að sitja undir því að fulltrúar Hreyfingarinnar skuli væna hér einhverja þingmenn um að vera með aðdróttanir í þeirra garð og Wikileaks. Það er alveg ljóst að hér var um mjög skipulagðan verknað að ræða,  Það er líka vitað að Julian Assange, sem er forsvarsmaður Wikileaks, var hér á ferðinni á þessum tíma, á skrifstofum sem gestur Hreyfingarinnar. Það liggur fyrir, það er ekki verið að segja neitt nema staðreyndir málsins og maður er að vitna hér í fréttir.

Aðdróttanir.

Þetta eru engar aðdróttanir.  Hvernig komast menn inn á læstar skrifstofur í Alþingi? Hvernig komumst við inn? Það er ekki nema menn eigi erindi við þingmenn.  Það er mjög áhugavert að heyra hér viðbrögð ákveðinna þingmanna, Álfheiðar Ingadóttur og Marðar Árnasonar, sem sagði mér m.a. að halda kjafti í fyrri umræðu um málið án þess að forseti sæi nokkra ástæðu til þess að víta þingmanninn fyrir slíkan málflutning.  Hér verðum við að spyrja okkur hvort það sé 

Forseti biður hv. þingmenn um að halda ró sinni og gæta orða sinna og virða tímamörk.

Frú forseti. Ég vil eins og aðrir þingmenn sem hér hafa stigið í ræðustól þakka fyrir þá skýrslu sem flutt var af forseta varðandi þessi mál. Það er kannski að einhverju leyti að bera í bakkafullan lækinn að halda áfram þessari umræðu enda er hún farin að endurtaka sig, en ég held að það sé mjög mikilvægt að forseti fundi frekar með forsætisnefnd og þingflokksformönnum og geri áætlanir um frekari rannsókn. Ég vil taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa lýst furðu sinni á vinnubrögðum lögreglu því að þegar í ljós kemur að sönnunargagnið, tölvan, er án fingrafara og í henni eru engar upplýsingar sem geta leitt þá neitt þá er mjög einkennilegt að leita ekki til mögulegra vitna að málinu eða það væri áhugavert að vita af hverju ekki var talin þörf á vitnaleiðslum eða rannsókn með því að ræða við þá sem þarna voru á ferðinni. Síðan vil ég taka fram, af því að við þingmenn eigum öll erindi í þetta hús þegar við förum á nefndarfundi, að það er gríðarlegt mál að komast inn í húsið og við stöndum þarna reglubundið á milli glerhurða hálfföst til að reyna að komast inn eða út. 

Frú forseti. Ég vil í upphafi þakka forseta fyrir þá skýrslu sem hún gaf áðan og ég tek jafnframt fram að um afar alvarlegt mál að ræða. Ég tek undir það sem margir hv. þingmenn hafa sagt í dag að hér er í raun um tilraun til árásar ef ekki hreinlega árás á þingið að ræða og við þurfum að skoða þetta í því ljósi. Þingið starfar á mjög mörgum stöðum í miðbænum, það er með húsnæði á mörgum stöðum og m.a. þess vegna hefði verið afar mikilvægt að láta vita á öllum þessum stöðum að um tilraun til árásar á þingið hefði verið að ræða, þannig að allir þingmenn og allir starfsmenn þingsins hefðu getað sýnt aukna árvekni í störfum sínum og umgengni um gögn og þess háttar. Þingmenn hafa haft þann sið, og munu vafalítið hafa áfram sem er vel, að halda fundi með gestum sínum á og við skrifstofur sínar 

Frú forseti. Eins og fleiri vil ég þakka hæstv. forseta fyrir þá greinargóðu skýrslu sem forseti gaf hér áðan. En mér er eins og öllum eða a.m.k. flestum verulega brugðið. Það er engan veginn hægt að afgreiða þetta mál eins og storm í vatnsglasi eins og sagt var hér fyrr í dag eða af þeirri léttúð sem hæstv. utanríkisráðherra kom að málinu. Ég vil því þakka hæstv. forseta fyrir nálgun hennar eina og sér. Ég vil einnig í kjölfar yfirlýsingar forseta spyrja forseta að því, því að það skiptir líka máli hvort forseti hafi fyrst upplýst yfirmann stjórnsýslunnar, sem er forsætisráðherra, hvort hæstv. forsætisráðherra hafi þá talað við og upplýst dómsmálaráðherra sem ber ábyrgð á lögreglunni. Ég held að það skipti miklu máli að dómsmálaráðherra hafi verið upplýstur um þetta fyrst yfirmanni stjórnsýslunnar var gert viðvart um málið af hálfu forseta. Ég vil líka vegna orða sumra þingmanna undirstrika að þó að mistök hafi verið gerð - og mistök hafa verið gerð varðandi það að upplýsa ekki um málið, að halda leynd yfir því - er málið engu að síður að mínu mati komið í réttan farveg. Ég vil taka fram að ég treysti forseta til þess, eins og forseti stóð sig m.a. hér í þinginu fyrir jólin, að fylgja eftir athugasemdum, fylgja eftir ábendingum og vangaveltum þingmanna úr þingheimi og fylgja því eftir gagnvart lögreglunni. Að forseti okkar standi vörð um þingið því að eins og kom fram áðan var gerð innrás inn í þingið, þetta er nútímavæðing á hlerunartækjum inn á skrifstofur þingmanna, það er ekki um annað að ræða. Ég treysti forseta, í ljósi þeirra upplýsinga sem forseti setti fram áðan, til að fylgja málinu eftir fyrir þingheim allan nú og um lengri tíma.

Virðulegi forseti. Okkur Íslendingum er tamt að telja allt sauðmeinlaust sem í kringum okkur er og komum af fjöllum þegar eitthvað annað kemur upp. Það er svo sem ekkert undarlegt því að það er lenska hjá okkur Íslendingum að vera á þann hátt og ugglaust erum við þess vegna á Íslandi. En hér er um grafalvarlegt mál að ræða og ég vil þakka forseta fyrir þá skýrslu hennar og hvetja til þess að málinu verði fylgt enn frekar eftir. Vitað er að hér á landi voru um það leyti sem tölvan fannst heimsfrægir tölvuþrjótar og þess vegna þarf að kanna hjá þingmönnum, til að mynda í þeirri byggingu sem tölvan var í hvort þar hafi verið einhverjar óvæntar eða eftirtektarverðar mannaferðir. Það er eðlileg skylda að menn upplýsi það hvort þarna sé eitthvað sem kemur á óvart. Það er ekki verið að ásaka neinn með því en það er ekki hægt annað en ganga til verka á þeim nótum til þess að reyna að ljúka eins og hægt er rannsókn þessa máls. Það hefur komið fram hér í þingsal í dag að ljóst sé að ekki hafi verið komist inn í tölvukerfi Alþingis. Það er ekkert ljóst, það er bara ekkert ljóst nema þingmenn viti nákvæmlega hvernig þessi tölva var sett upp og hvaða möguleika hún hafði til að eyða sér og koma saklaus út úr sukkinu. Þetta er spurning sem er enn þá ósvarað og verður kannski aldrei svarað 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir greinargerð sína. Kannski er ekki ástæða til að lengja umræðuna mikið því að margt gott hefur komið fram en mér finnst þó rétt að árétta að ég tel málið komið í réttan farveg forsætisnefndar og formanna þingflokka þar sem farið verði yfir þetta mál, sem ég tel alvarlegt, út frá þessum tveimur hliðum, þ.e. annars vegar vinnulag Alþingis þegar svona mál koma upp og að mínu viti hefði verið eðlilegt að upplýsa alla þingmenn um málið. Ég get tekið undir með hæstv. utanríkisráðherra sem benti á að slíkir atburðir eru kannski orðnir miklu algengari en flestir gera sér grein fyrir en það er mikilvægt að taka þau mál til almennrar umfjöllunar í þinginu og hvaða varúð þingmenn þurfa að hafa í huga við meðferð rafrænna gagna, tölvupósta og annars slíks og hvernig eigi að bregðast við þegar svona atvik koma upp. Hitt er það að mér finnst líka sjálfsagt að hv. forsætisnefnd Alþingis og formenn þingflokka skoði þetta mál sérstaklega, aðkomu lögreglunnar að því og hvernig þessu máli sérstaklega verður lokið. En ég held að það sé líka mikilvægt að við hugsum um vinnubrögð Alþingis og hvernig við getum haft umræðuna sem best upplýsta og gagnsæja því að ég get líka tekið undir með hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur, leynd skapar ekki endilega öryggi. Ég held líka að það sé mjög mikilvægt að hafa í huga að framþróun í þessum geira hefur orðið mikil á undanförnum árum og erfitt er að leggja mat á það hvenær gögn eru afrituð og hvenær ekki. Það er því mjög mikilvægt að allir þingmenn fái sem mestar upplýsingar, bæði um þetta tiltekna mál og líka almenna þróun í þessum málum sem ég held að skipti okkur öll mjög miklu máli þegar flest okkar samskipti fara einmitt fram á hinum rafræna vettvangi. Ég tek undir alvarleika málsins en líka það sem hv. þingmenn hafa bent á að það er mikilvægt að þetta mál fari strax í þennan farveg og því verði fylgt eftir þar.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir þá yfirlýsingu sem hún gaf um ferli þessa máls og ég tek það fram að ég tel að málið sé nú í réttum farvegi. Ég tel jafnframt að málið hefði átt að fara í þann farveg í febrúar 2010. Það er alveg ljóst að við þurfum að huga að öryggismálum hér. Rætt hefur verið um aðgang að húsnæðinu Austurstræti 8–10. Það er þannig að inn í það húsnæði fer enginn nema með því að nota það aðgangskort sem þingmenn hafa og aðrir starfsmenn á því sviði eða að tala við vaktmann til að hleypa sér inn. Það átti við áður en millihurðin var sett upp. Þeir sem eru í Austurstræti 8–10 eru því þingmenn, starfsmenn þingsins og þeir sem þingmenn bjóða í það hús hvort heldur er til nefndarfunda á nefndasviði eða í þingflokksherbergjum sínum eða á þeim skrifstofum eða fundarsölum sem í húsinu eru. Aðrir komast ekki þarna inn. Það er alveg ljóst, hvort sem okkur líkar það betur eða verr, að inn í þetta hús fer enginn nema í gegnum einhvern annan, aðgangskortið eða að tala við vaktmann. Þannig er það, þannig hefur það verið og því þarf að skoða það. Þess vegna þarf að fara fram rannsókn á þessu máli aftur. Við sitjum ekki uppi með það að einhver hafi sagt einhverjum eitthvað eða einhver hafi gert eitthvað, það þarf að fara ofan í saumana 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að hafa staðfest það í yfirlýsingu sinni áðan að tölvudeildin telur að ekkert hafi verið tekið út, afritað eða unnið með gögn þingsins sem er aðalatriði þessa máls eins og ég nefndi í morgun. Það var kallað eftir því áðan að ég réttlætti það sem ég sagði um storm í vatnsglasi eða alvarleika þessa máls. Ég get ekki réttlætt það að engin raunveruleg lögreglurannsókn fór fram á þessum málum, hvorki af hálfu lögreglunnar né af hálfu þingsins, og ég mun ekki gera það. Og ég get ekki réttlætt það að ákvörðun var tekin um það að skýra þingheimi ekki frá þessum fundi og heldur ekki einu sinni forsætisnefnd um þennan atburð. Ég vil taka undir orð manna hér um að hvort tveggja er forkastanlegt. Það hefði átt að fara fram raunveruleg rannsókn á málinu og það hefði átt að skýra þingheimi frá stöðunni. En ég mun ekki réttlæta það og ætla ekki að réttlæta það að ókunn tölva hafi verið tengd við tölvukerfi Alþingis í herbergi þingmanns úti í Austurstræti, það mun ég ekki gera. En yfirlýsingar um alvarleika þessa máls byggja á getgátum einum meðan engin rannsókn hefur farið fram. Og málatilbúnaður Morgunblaðsins í morgun 

Virðulegi forseti. Hér er rætt af djúpri alvöru um alvarlegt mál, sem sagt það að aðskotahlutur skuli hafa fundist í húsakynnum Alþingis. Fyrir mitt leyti er ég afskaplega feginn því að þessi aðskotahlutur skuli hafa verið tölva en ekki eitthvað annað. Ég held að það sé dæmigert fyrir þá leyndarhyggju sem hér ríkir að forseti þingsins skuli hafa ákveðið strax í upphafi að þetta væri svo mikið leyndarmál að engum mætti segja frá því nema forsætisráðherra lýðveldisins. Ég held að við ættum að slaka aðeins á í sambandi við þessar leyndarkröfur okkar því að þó að ugglaust séu einhver gögn í tölvum þings og þingmanna held ég að það yrði ekki héraðsbrestur að því t.d. þó að þau gögn sem eru í minni tölvu lækju út. Ég þekki engin þau leyndarmál sem ógna öryggi ríkisins. Öryggi þingsins er mikið alvörumál og það ber að efla. Ég held að það væri hyggilegt að sérstök þingnefnd kannaði málavöxtu þessa máls, viðbrögð forseta og lögreglurannsókn og færi yfir stöðuna án þess að komast að þeirri niðurstöðu að við þyrftum að setja hér upp margfaldar gaddavírsgirðingar kringum byggingar og tölvugögn.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir ágæta skýrslu og ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa talað fyrir því að málið sé komið í viðunandi farveg. Ég vil draga fram að í þessari umræðu eru menn sammála um, að mér heyrist, flestir þingmenn, að þetta mál beri að rannsaka frá upphafi til enda. Það er einfaldlega ekki viðunandi að þingmenn, sumir hverjir, reyni að gera minna úr þessu máli en það er. Eins og ég upplifi það er verið að ráðast á starfsvettvang minn ef satt reynist. Það er agalegt ef það er rétt að einhverjir aðilar hafi reynt, og komist inn í vistarverur þingsins, að taka viðkvæmar upplýsingar sem við þingmenn höfum. Fólk leitar til okkar, jafnvel með sín viðkvæmustu mál. Og ef það er staðreynd að þau gögn séu kannski komin eitthvert annað, ef sú rannsókn leiðir það í ljós, er það háalvarlegt mál. Og sú leynd sem því miður hefur verið yfir þessu máli, að engum þingmanni, fyrir utan forsætisráðherra, hafi verið gerð grein fyrir því að þessi atburður gerðist í febrúar á síðasta ári, er einfaldlega ekki viðunandi. Það að ríkið hafi ekki farið í kjölfar þess í allsherjarendurskoðun á öryggisreglum sínum er snertir m.a. starfsumhverfi Hæstaréttar, ráðuneyta og við getum talið fleiri, vegna þess að við erum að upplifa að til eru samtök sem með skipulögðum hætti reyna að komast yfir viðkvæmar upplýsingar og opinbera þær. Ég kæri mig ekki um það að upplýsingar gagnvart fólki sem hefur leitað til mín með mjög mikilvæg mál birtist á síðum dagblaða í fyrramálið og maður heyri það fyrst þá. Þetta er einfaldlega ekki viðunandi og ég fer fram á það að ítarleg rannsókn fari fram á þessu viðkvæma máli því að hér má engin leynd eða efi ríkja um hvað 

Forseti þakkar þingmönnum fyrir þessa umræðu, ábendingar og spurningar. Það er alveg ljóst að forseti telur þetta alvarlegt mál og því verður fylgt eftir. Forseti vill einnig geta þess að í öllum atriðum þessa máls fór hann að ráðum bæði lögreglunnar og yfirmanna tölvudeildar og yfirmanna í þinginu. Forsætisnefnd mun, ásamt þingflokksformönnum, fara yfir þetta mál. Það verður tekið á öryggisreglu, það hefur verið gert, við munum fara yfir allar reglur og ef þeim er ábótavant í einhverjum efnum munum við ráða bót á þeim. Sömuleiðis munum við hafa samband við alla þá sem hafa komið að þessu máli, m.a. lögregluna, og þar verður þeirra spurninga spurt sem menn hafa komið hér fram með í þessari umræðu. Forseti þakkar umræðuna og vill fullvissa þingmenn um að málinu verður fylgt eftir af festu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fjöleignarhús, nr. 26/1994, með síðari breytingum. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um fjöleignarhús sem eru settar fram fyrst og fremst vegna ákvæða um leiðsögu- og hjálparhunda en fjalla þó einnig almennt um hunda- og kattahald í fjöleignarhúsum. Til þessa hafa sömu lög gilt um leiðsögu- og hjálparhunda í fjölbýli og gilda um hundahald almennt. Því hefur fólk sem þarf á slíkum hundum að halda þurft samþykki allra íbúa viðkomandi húss og andstaða eins íbúa nægt til að hindra þessa mikilvægu aðstoð hins fatlaða einstaklings. Í frumvarpinu er kveðið á um sérstaka heimild fyrir fólk með fötlun til að halda leiðsögu- og hjálparhund í fjöleignarhúsum. Með breytingunni verður því heimilt að halda leiðsögu- og hjálparhund í íbúð sinni án þess að fyrir liggi samþykki annarra íbúðareigenda í húsinu. Fortakslaust neitunarvald annarra íbúðareigenda er þannig afnumið og réttur fatlaðs fólks settur í forgang. Samkvæmt frumvarpinu skal þinglýsa yfirlýsingu um það ef leiðsögu- og hjálparhundur er í fjölbýlishúsi og vekja athygli á því í yfirlýsingu húsfélags við sölu. Einnig eru fyrirmæli um hvernig tekið skuli á málum þegar leiðsögu- og hjálparhundur veldur ofnæmi annars íbúa en líkur á slíkum vanda eru ekki taldar miklar þar sem alvarlegt hundaofnæmi er tiltölulega fátítt. Með frumvarpinu er staðfest sú meginregla að hunda- og kattahald í fjöleignarhúsi sé háð samþykki allra eigenda sem hafa sameiginlegan inngang eða stigagang. Aftur á móti þarf ekki samþykki annarra eigenda fyrir hunda- og kattahaldi þegar hvorki er um sameiginlegan stigagang né inngang að ræða. Þá eru einnig sett nánari fyrirmæli um skyldu til að afla leyfis til sveitarfélags til hunda- og kattahalds og jafnframt eru heimildir húsfélags til að setja reglur um hunda- og kattahald í húsinu og til að banna það ef það hefur í för með sér ónæði fyrir aðra íbúa. Auk þess eru lagðar til sameiginlegar reglur sem eiga bæði við um hunda- og kattahald þegar samþykki allra liggur fyrir og þegar það er frjálst þar sem hunda- og kattahaldi eru settar ýmsar skorður af tilliti til þeirra sem í húsinu búa og kveðið á um úrræði við brotum eiganda dýrs á skyldum sínum gagnvart öðrum íbúum. Virðulegur forseti. Ég hef reifað meginatriði þessa stutta frumvarps og þær breytingar á lögum um fjöleignarhús sem lagðar eru til. Það mun síðar fara til frekari umfjöllunar hjá hv. félags- og tryggingamálanefnd. Að mínu áliti eru þetta ekki stórvægilegar breytingar en engu að síður mikilvægar þar sem þær fjalla um mikilvæga réttarbót fyrir fatlað fólk sem þarf á leiðsögu- eða hjálparhundum að halda. Það er ástæða til að taka fram að hér er ekki um að ræða mjög mörg tilfelli miðað við þær 100 þús. íbúðir sem eru í landinu. Hingað til hafa sennilega verið um fjórir til sex blindrahundar. Við erum að tala hér um sárafá tilfelli en alls óviðunandi ef fólk hrekst á milli, jafnvel þegar það loksins fær tækifæri til að fá það mikilvæga hjálpartæki sem leiðsöguhundur er. Aðrar breytingar í þessu frumvarpi eru til þess fallnar að skýra réttindi til hunda- og kattahalds, jafnt gagnvart eigendum dýranna og annarra íbúa ef óþægindi hljótast af dýrahaldinu.

Forseti. Ég fagna þessu frumvarpi. Mig langar að spyrja ráðherrann um eitt atriði sem varðar 1. gr. í frumvarpinu sem er breyting á gildandi lögum og varðar í rauninni ekki hjálparhunda sem slíka heldur almennt hunda- og kattahald í fjöleignarhúsi. Og nú er spurningin hvort ráðherrann sé svo vel inni í málaflokknum að hann geti svarað. Á síðustu missirum hefur borið töluvert á því að þar sem er sameiginlegur garður en sérinngangur og -stigagangur hefur mönnum verið bannað að vera með hunda og einn íbúi í húsinu hefur getað bannað það. Nú langar mig að spyrja hvort í þessu frumvarpi felist breyting á þessu þannig að nú sé tryggt að svo lengi sem hundurinn veldur engum ama og ekki er sameiginlegur inngangur eða stigagangur en að sjálfsögðu sameiginleg lóð og garður eins og er venjulega á húsum geti fólk fengið að halda sína hunda í friði í fjölbýlishúsum svo lengi sem þeir séu til friðs.

Hæstv. forseti. Það er rétt að 1. gr. frumvarpsins er um almennar reglur varðandi hunda- og kattahald. Þar er einmitt þessi rýmkun, að ef ekki er um að ræða sameiginlegan inngang eins og í raðhúsum, sem teljast til fjölbýlis, eða jafnvel í tvíbýlishúsum, þar sem hvor íbúð er með sinn inngang, gildi ekki þessar reglur um hunda- og kattahald, þá hafi menn leyfi til þess að halda hund. Það er leyft jafnvel þó að lóðin sé sameiginleg enda tilskilið að þá þurfi menn að hafa hundinn, eða köttinn, í bandi eða undir öruggri stjórn þegar farið er að og frá inngangi. Ég vona að þetta svari spurningunni. Það er sem sagt verið að skýra þarna reglur almennt varðandi hunda- og kattahald og starfshópur hefur verið að vinna fyrir velferðarráðuneytið að því að endurskoða fjöleignarhúsalögin. Ég óskaði eftir að þetta atriði yrði sérstaklega tekið út úr í byrjun en verið er að fara yfir að heildstætt og þar búa menn yfir mikilli reynslu einmitt af árekstrum sem hafa orðið í fjölbýlishúsum og mönnum þótti of strangt að það væri bannað að hafa hunda í fjöleignarhúsi. Eins og ég segi geta raðhús talist fjöleignarhús og þá þurfti samþykki allra í raðhúsinu þótt hver íbúð sé með sinn inngang. Því er breytt hér og það rýmkað en eftir sem áður, ef það er sameiginleg lóð verða menn að leiða hundana í bandi yfir það svæði en það er ekki hægt að banna mönnum að hafa hund ef inngangurinn er sér.

Frú forseti. Ég fagna því að þetta frumvarp skuli vera komið fram. Ég held að hér sé mikilvægt mál á ferðinni en mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í atriði sem væntanlega telst vera 1. gr. d. í frumvarpinu, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Sé eigandi eða einhver í hans fjölskyldu með ofnæmi fyrir hundum á svo háu stigi að lyf megna ekki að gera sambýlið við leiðsögu- eða hjálparhund bærilegt og læknisfræðileg gögn …“ o.s.frv., ég er að velta því fyrir mér, frú forseti, er hægt að skrifa það inn í lagatexta að einhver einstaklingur sem býr í húsi þar sem eru dýr verði að vera á lyfjum til að fá einhvers konar undanþágu frá meginmáli greinarinnar. Ég er að velta því fyrir mér og í raun og veru beinist spurningin til hæstv. ráðherra um það hvort menn í ráðuneytinu hafi velt þessu máli upp, t.d. gagnvart mannréttindalögfræðingum eða persónurétti þeirra einstaklinga sem þarna búa, þ.e. er beinlínis gert ráð fyrir því í lagafrumvarpinu að það sé skylda þessara einstaklinga að vera á lyfjum eða er hægt að skikka þá til að vera á lyfjum í einhvern tíma? Ég átta mig ekki á því.

Hæstv. forseti. Ég treysti mér svo sem ekki alveg til að skera úr um hvað er við hæfi í lagatexta þó að þetta hafi komið fram. Það er rétt sem kemur fram að þetta á eingöngu við leiðsögu- og hjálparhundana, að ef í ljós kemur að einhver í húsinu er með ofnæmi þar sem slíkur hundur kemur í stigagang eða sameiginlegan inngang þá er fjallað með ákveðnum hætti um hvernig eigi að taka á því vandamáli. Þar er talað um að leita til úrskurðarnefndar ef ágreiningur er um það því þá eru málefnalegar ástæður fyrir. Þetta atriði, að orða þetta svona er vegna þess að þarna var leitað til sérfræðinga hvað varðar ofnæmi, varðandi hundaofnæmi. Það var mat þeirra að almennt ætti þetta ekki að valda neinum vandræðum og þess vegna er þetta orðað með þessum hætti. Það er náttúrlega ekki ætlast til að menn þurfi þar með að vera á lyfjum en eftir sem áður álít ég að ef slík tilfelli koma upp þá sé hægt að bægja því frá með lyfjum. Þarna er eingöngu verið að tala um þau fimm til tíu tilfelli þar sem þessir hundar eru í fjölbýlishúsum þar sem er sameiginlegur inngangur, ef það eru þá svo margir, það liggur svo sem ekki nákvæmlega fyrir. Þetta eru mjög ströng atriði og það er verið að finna málsmeðferðina ef slíkur ágreiningur kemur upp sem ég held að sé mjög mikilvægt. Vonandi mun nefndin líka skoða aðra þætti. Ég hef fengið ábendingar um að þetta snúist ekki bara um ofnæmi, það geta verið aðrir sjúkdómar eins og ofsahræðsla við hunda sem líka getur valdið erfiðleikum og auðvitað verður nefndin að skoða hvernig á að taka á því atriði ef það eru lögmætar ástæður fyrir því að kvarta yfir því að hundur sé í húsinu, að þá verði tekið á því með svipuðum hætti og þarna er gert ráð fyrir. Það sem er verið að stoppa er kannski það að einn aðili geti stöðvað það að leiðsögu- eða hjálparhundur verði í húsinu án þess að þurfa að gefa neinar málefnalegar ástæður fyrir andstöðunni.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Mér sýnist að þetta sé mál sem er hægt að leysa. En eins og ég nefndi áðan, að beinlínis ætlast til þess í lagatexta að einhver taki lyf áður en hann leitar úrræða vegna svona mála, það finnst mér svolítið langsótt. Ég geri ráð fyrir að málið komi fyrir hv. heilbrigðisnefnd og við munum þá geta lagfært lagatextann hvað þetta varðar eða a.m.k. skrifað það vel inn í nefndarálit að ekki valdi misskilningi.

Hæstv. forseti. Þar sem málið er um fjöleignarhús og fjallar um húsnæðismál þá fellur það undir velferðarráðuneytið og mun væntanlega fara til félags- og tryggingamálanefndar sem hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson situr í. Málið ætti því að vera í góðum höndum en í sjálfu sér er engu að síður afar góð ábending að þetta verði skoðað líka í heilbrigðisnefnd og félags- og tryggingamálanefnd geti þá metið það. Fyrst og fremst er þetta sett fram til að tryggja að þarna verði ekki árekstrar þar sem menn eru að fá mikilvæg hjálpartæki sem leiðsögu- og hjálparhundarnir eru og að það sé með einhverjum skýrum hætti reynt að taka á því hvað menn gera ef slíkur ágreiningur kemur upp.

Forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu um hunda og ketti mikið en mig langar að koma upp og fagna þessu frumvarpi og gleðjast sérstaklega yfir því að verið sé að auka og tryggja rétt fólks til að búa á heimili sínu með hjálpar- og leiðsöguhunda og jafnframt að skýra reglur og einfalda og gera kannski sanngjarna fyrir aðra dýraeigendur. Hér á landi hefur það verið landlæg skoðun að hundar eigi eiginlega bara heima í sveit en rannsóknir á eðli hundsins, tilurð hans og sögu, sem margar eru til, hundar hafa verið mikið rannsakaðir, sýna að hundurinn á eiginlega fyrst og fremst heima hjá manninum og það skiptir engu máli hvort það er í borg eða sveit. Hundar hafa marga sérstaka eiginleika og við eigum að nota þá mun meira sem hjálpar- og leiðsöguhunda eins og er víðast annars staðar og eins til aðstoðar lögreglu við störf sín, bæði fíkniefnaleit og sem varðhunda. Á Íslandi hefur skort mikið á hundamenningu. Það er ákveðin einangrunarstefna með hunda á Íslandi. Margt fólk er hrætt við hunda og þeir eiga eiginlega helst hvorki að sjást né heyrast sem leiðir það af sér að þeir eru hafðir sér og þeir venjast ekki eðlilegri umgengni við fólk. Víða erlendis sér maður t.d. hunda bundna fyrir utan matvöruverslanir. Það er mjög óalgengt á Íslandi og þar sem hundar eru ekki eðlilegur hluti af daglegu sýnilegu lífi okkar og hluti af götumyndinni og borgarmenningunni, t.d. eru hundar hreinlega bannaðir á Laugaveginum, þá venst fólk ekki við þá, heldur áfram að vera hrætt við þá og hundarnir eru hálfhræddir við ókunnugt fólk líka. Þetta er einhver vítahringur sem við brjótum kannski ekki auðveldlega upp en mér finnst þó þetta frumvarp gott skref í áttina.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um mannanöfn, nr. 45/1996. Með frumvarpinu er lagt til að beiðnir um breytingar á mannanöfnum verði allar afgreiddar á einum stað, þ.e. hjá Þjóðskrá Íslands en samkvæmt lögum um mannanöfn eru slíkar beiðnir ýmist afgreiddar af Þjóðskrá Íslands eða innanríkisráðuneytinu. Hefur það fyrirkomulag þótt flókið fyrir borgarann og algengt er að sótt sé um nafnabreytingar á röngum eyðublöðum eða á röngum stað sem síðan hefur kallað á framsendingar mála milli ráðuneytisins og Þjóðskrár. Hefur af þessu hlotist óhagræði bæði fyrir borgarann og stjórnsýsluna og er því eins og áður sagði lagt til að allar beiðnir um breytingar á mannanöfnum verði afgreiddar af Þjóðskrá Íslands. Rétt þykir þó að veita ráðherra áfram heimild til að veita þeim sem fær íslenskan ríkisborgararétt nafnbreytingu samhliða veitingu ríkisborgararéttar enda slíkt til hagræðis fyrir alla sem að málinu koma. Hæstv. forseti. Frumvarpi þessu var dreift á Alþingi fyrir jól og í því gert ráð fyrir að lögin taki gildi 1. janúar 2011. Í frumvarpinu er því talað um dómsmálaráðherra í stað innanríkisráðherra og vek ég athygli hv. allsherjarnefndar á þessum atriðum í frumvarpinu. Hæstv. forseti. Ég hef gert grein fyrir efnisatriðum frumvarpsins. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til allsherjarnefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um staðgöngumæðrun. Flutningsmenn ásamt mér eru 17 þingmenn úr fjórum flokkum, öllum stjórnmálaflokkunum á þingi nema Hreyfingunni, og ég ætla að fara yfir flutningsmennina í upphafi. Þeir eru: Álfheiður Ingadóttir, Ásbjörn Óttarsson, Bjarni Benediktsson, Einar K. Guðfinnsson, Guðlaugur Þór Þórðarson, Gunnar Bragi Sveinsson, Íris Róbertsdóttir, Jón Gunnarsson, Ólína Þorvarðardóttir, Ólöf Nordal, Pétur H. Blöndal, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Sigurður Kári Kristjánsson, Siv Friðleifsdóttir, Tryggvi Þór Herbertsson, Vigdís Hauksdóttir og Þorgerður K. Gunnarsdóttir. Tillagan hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra að skipa starfshóp sem undirbúi frumvarp til laga sem heimili staðgöngumæðrun. Við vinnuna skuli m.a. lögð áhersla á að: a. staðgöngumæðrun verði aðeins heimiluð í velgjörðarskyni, b. sett verði ströng skilyrði fyrir staðgöngumæðrun í því augnamiði að tryggja sem best réttindi, skyldur og hagsmuni staðgöngumæðra og væntanlegra foreldra og réttindi og hag þeirra barna sem hugsanlega verða til með þessu úrræði, c. verðandi staðgöngumæður og verðandi foreldrar verði skyldugir til að gera með sér bindandi samkomulag um staðgöngumæðrun. Frumvarpið verði lagt fram eins fljótt og mögulegt er, þó ekki síðar en 31. mars 2011. Staðgöngumæðrun hefur komist í hámæli undanfarnar vikur og fagna ég því. Það er ekki síst fyrir tilstuðlan litla drengsins Jóels sem fæddist með þessu úrræði á Indlandi sem athygli landsmanna hefur verið vakin á þessu úrræði sem ég legg til að verði heimilað í velgjörðarskyni á Íslandi. Það var þó ekki vegna þess máls, ég vil taka það skýrt fram, sem mín afskipti af þessu úrræði hófust. Þau hófust mun fyrr en mál Jóels litla. Ég hef í rúm tvö ár grafist fyrir um þetta og fór af stað vegna þess að til mín leitaði fólk sem hafði áhuga á að nýta sér þetta úrræði. Ég viðurkenni fúslega að ég var fyrst ekki búin að mynda mér skoðun á því hvort það ætti að heimila þetta eða ekki og vil segja strax í upphafi að ég geri ekki lítið úr því að hér sé um flókið mál að ræða, álitamál, en ég er samt sem áður algjörlega sannfærð um að þetta er úrræði sem við eigum að heimila hér og mun færa fyrir því rök. Ég vil líka taka fram að þetta mál snýst í mínum huga ekki um pólitík. Þetta er og á að vera þverpólitískt, þetta snýst um fólk, líf þess og á ekki að vera partur af pólitísku karpi. Þess vegna er ég afar ánægð með að hafa meðflutningsmenn úr fjórum stjórnmálaflokkum á þingi sem sýnir að það er þverpólitískur stuðningur við þetta mál. Er tímabært að heimila staðgöngumæðrun og þá með hvaða skilyrðum? Ég vil frekar spyrja: Hvað er því til fyrirstöðu að heimila staðgöngumæðrun? Ég ítreka að ég er alltaf að tala um staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni en ekki í hagnaðarskyni eða á viðskiptalegum forsendum. Það er skýrt tekið fram í tillögunni. Með þeirri aðgreiningu einni saman tel ég mætt mörgum þeirra siðferðilegu álitamála sem menn sem eru andvígir þessu úrræði setja hornin í. Við erum komin svo langt á þessari leið, í tæknifrjóvgun og frjósemisúrræðum, að það er hægt að framkvæma hluti sem voru áður óhugsandi og við höfum þurft að kljást við þau siðferðilegu álitamál, t.d. hvað varðar uppruna barns, hvað varðar það hvaðan eggið kemur og hvaðan sæðið kemur vegna þess að við höfum heimilað, og nú síðast með lagasetningu um mitt síðasta ár, að nota bæði gjafaegg og gjafasæði til tæknifrjóvgunar. Hvorki móðirin sem fæðir barnið þarf að hafa nein erfðafræðileg tengsl við barnið né faðir barnsins, eða eiginmaður konunnar í því tilfelli. Önnur rök sem vega þungt í mínum huga eru þau að við komumst ekki hjá því að skoða þetta hér á landi, einfaldlega vegna þess að tæknin er til staðar, úrræðið er til staðar og þetta er leyft í öðrum löndum. Íslendingar fara þá til annarra landa eins og nýjasta dæmið með Jóel litla á Indlandi er skýrt dæmi um. Ég þekki fjölmörg önnur slík dæmi. Ég veit um fólk sem hefur farið margoft til Grikklands til að leita þessa úrræðis. Ég þekki dæmi um fólk sem farið hefur til Bandaríkjanna. Fyrst við höfum á þessu miklar skoðanir, fyrst við viljum setja okkar siðferðislegu viðmið, okkar reglur, setja okkur þær skorður sem við teljum nauðsynlegar, eigum við að gera það og gera þetta löglega en ekki gera fólk sem í örvæntingu vill eignast barn að lögbrjótum. Þáverandi heilbrigðisráðherra, Guðlaugur Þór Þórðarson, skipaði starfshóp á sínum tíma til að skoða kosti og galla löggjafar. Í heilbrigðisráðherratíð fyrrverandi heilbrigðisráðherra, Álfheiðar Ingadóttur, stóð ráðuneytið fyrir málþingi þar sem áfangaskýrsla þessa starfshóps var kynnt og þar er farið yfir bæði kosti og galla þessa máls. Ég hvet menn til að kynna sér það álit þó að ég sé ósammála endanlegu áliti nefndarinnar sem var birt á heimasíðu ráðuneytisins í gær þó að það hafi verið dagsett í júní. Ég er að mörgu leyti ánægð með skýrsluna vegna þess að hún dregur fram ýmsar mikilvægar upplýsingar þó að ég sé ekki sammála öllum niðurstöðum. Þar eru m.a. raktir kostir við setningu löggjafar og segir til að mynda á bls. 16, með leyfi forseta: „Kostir þess að setja löggjöf um staðgöngumæðrun eru að þannig er unnt að tryggja réttindi og skyldur staðgöngumóður, barns og verðandi foreldra. Með lögum um staðgöngumæðrun er jafnframt hægt að tryggja opinbert eftirlit með framkvæmdinni.“ Þetta tel ég lykilatriði og ítreka það sem ég sagði áðan, þá getum við sett okkar ströngu reglur og okkar ströngu viðmið og tryggt að hagur barnsins, staðgöngumóðurinnar og verðandi foreldra verði alltaf sem bestur. Þegar við flutningsmenn tillögunnar horfum á þetta eins og við viljum horfa á þetta, sem velgjörð, eru rökin gegn staðgöngumæðrun í rauninni léttvæg þegar við höfum það í huga að við heimilum nú þegar öll hin úrræðin, tæknifrjóvgun para, einhleypra og samkynhneigðra. Við leyfum eins og ég sagði áðan gjafaegg og gjafasæði og þetta er allt í stöðugri þróun. Við leyfum ættleiðingar barna, hvort sem er til einhleypra eða giftra, samkynhneigðra eða gagnkynhneigðra, og siðferðilegu álitamálin varðandi sjálfsmynd barnsins eru þannig komin fram. Hinum siðferðilegu spurningum og álitamálum hefur verið svarað af íslenska löggjafanum með því að heimila þessi úrræði. Menn geta svo haft sínar skoðanir á því hvort það hafi verið rétt skref. Það sjónarmið heyrðist frá siðfræðingi á málþinginu sem ég nefndi áðan að við værum komin allt of langt í þetta. Það er sjónarmið, en þá segi ég: Við förum ekki að bakka með það. Við erum komin á þennan stað og þess vegna held ég að við verðum að taka skrefið áfram með jafnréttissjónarmið í huga. Við Íslendingar höfum sýnt að við höfum umburðarlyndi fyrir mismunandi fjölskylduformum. Þegar ég var að alast upp í Keflavík á sínum tíma, ekki svo langt síðan -  Hvað hefur gerst? Við höfum sýnt þessum fjölskylduformum algjört umburðarlyndi. Ég tel okkur Íslendingum til mikilla tekna að við höfum þetta umburðarlyndi. Það er ekki langt síðan það þótti óhugsandi að feður væru viðstaddir fæðingu barna sinna. Það þurfti viðhorfsbreytingu til að feður kæmu meira að því dásamlega augnabliki sem fæðing barna er. Þegar við settum lögin um fæðingarorlof fyrir ekki svo löngu fengu feður fæðingarorlof til jafns við móður og þá þótti það ekkert alveg sjálfsagt. Feður voru hálffeimnir við að taka það og við þurftum að taka slaginn. Löggjöfin var á undan viðhorfsbreytingunni. Það hefur verið notað í þessu samhengi sem mótrök gegn því að leyfa staðgöngumæðrun hér að þetta úrræði er ekki leyft á Norðurlöndum. Ég vil bara segja það hátt og skýrt úr þessum ræðustól að mér er alveg nákvæmlega sama þótt þetta sé ekki leyft á Norðurlöndum. Norðurlöndin höfðu heldur ekki breytt fæðingarorlofslögum sínum þannig að fullt jafnrétti ríkti við töku fæðingarorlofs þegar við gerðum það. Við veittum samkynhneigðum meiri réttindi í réttindabaráttu sinni fyrr en annars staðar á Norðurlöndum þannig að við eigum að taka forustu í þessu máli eins og við höfum gert áður í mannréttindamálum og eigum að vera stolt af því. Ég veit að annars staðar á Norðurlöndum verður okkur fylgt eftir vegna þess að þessi umræða á sér líka stað þar. Ég held að við ættum ekki að hafa áhyggjur af því og við þurfum heldur ekki að finna upp hjólið. Þegar við settum fæðingarorlofslögin vorum við dálítið að finna upp hjólið vegna þess að við skrifuðum þetta allt frá grunni. Við erum svo heppin varðandi þetta mál að það er leyft í mörgum löndum sem við berum okkur saman við. Þetta er leyft í Bretlandi, Hollandi - og Ísrael. Reyndar var það upplýst á opnum fundi um staðgöngumæðrun sem ég var áðan á um daginn að staðgöngumæðrun á sér ríkar hefðir í gyðingdómi. Þar þótti það sjálfsagt þannig að það kom fundarmönnum þar, og þeim fundarmanni sem kom með þessa ábendingu, ekki á óvart að þetta væri leyft og að þessi löggjöf væri svo skýr í Ísrael vegna þess að þetta snertir trúarbrögð þeirra langt aftur í aldir. Þetta er útúrdúr. Staðganga hefur verið feimnismál og það hefur verið einblínt á neikvæðar hliðar staðgöngumæðrunar. Fólk er að velta fyrir sér hvers konar konur geti hugsað sér að taka það að sér að ganga með barn en ekki að eiga það. Ég kann ekki alveg við svona viðhorf í garð þeirra. Hugsum aðeins um það sem við höfum þegar leyft. Við höfum leyft að gefa egg og sæði. Hvaða meiri gjöf getur einn einstaklingur gefið en hluta af sjálfum sér? Þegar um staðgöngumæðrun er að ræða og þau skilyrði sem við leggjum til leggjum við áherslu á að strangar reglur gildi. Þá er ein reglan sú að eggið megi ekki koma úr staðgöngumóðurinni vegna þess að það getur verið vandkvæðum bundið. Að sjálfsögðu tengist móðirin sínu eigin barni. Það sem ég legg áherslu á með þessu er að vissulega færir hver sú kona sem tekur það að sér að verða staðgöngumóðir mikla fórn og sýnir fórnfýsi. En ég vil ekki gera lítið úr því sem við höfum þegar leyft. Hversu mikil fórn er að gefa kynfrumu úr sjálfum sér, hvort sem það er egg eða sæði? Gefandinn sér afkomandann ljóslifandi fyrir sér með því úrræði. Virðulegi forseti. Tíminn líður allt of hratt í þessari fyrri umr. Ég ítreka að ég held því ekki fram að staðgöngumæðrun sé einföld. Ég geri miklar kröfur til okkar á þinginu um að við skoðum þetta vel, finnum út úr því hvernig leysa skuli þau álitamál sem við vitum hver eru. Gleymum því ekki að við höfum reynslu af þessu frá öðrum löndum. Ég trúi þeirri 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur kærlega fyrir framsöguna í þessu merkilega máli sem ég hef hlustað á hana fara ítarlega yfir, ekki bara í eitt ár heldur í vel á annað ár innan þingflokksins. Þetta er markmið sem hún hefur haft í þessu merkilega máli og reynt að koma í gegnum þingið, máli sem getur haft svo mikil áhrif á lífshamingju fólks þar sem aðstæður geta verið mjög mismunandi frá hjónum til hjóna eða einstaklingum til einstaklinga. Ég þakka henni sérstaklega fyrir eljuna og þrautseigjuna í þessu mikilvæga og umdeilda máli. Fyrirspurn mín beinist að þeim andmælum sem hefur verið hreyft gegn málinu af hálfu til að mynda siðfræðiráðs Læknafélagsins. Mig langar að fá afstöðu hv. þingmanns til þeirra niðurstaðna sem þar liggja fyrir þannig að hún komist líka í þingbækur. Ég vil líka spyrja hana um annað mál sem ég tel ekki lengur tengt staðgöngumæðrun, mál Jóels á Indlandi. Það mál finnst mér að við eigum að taka út fyrir sviga í allri umræðu um staðgöngumæðrun. Það þarf að koma hjónunum heim með barnið, með Jóel, sem er íslenskur ríkisborgari. Það þýðir ekki fyrir stjórnsýsluna að móast við sem ég veit að utanríkisráðherra hefur alls ekki verið að gera. Ég vil ekki nálgast þetta neikvætt, ég trúi ekki öðru en að innanríkisráðherra beiti sér líka af alefli því að þetta snertir fyrst og fremst þessa fjölskyldu, það að hún komist heim og finni að hún sé öllsömul af einlægni velkomin hingað til landsins okkar. Ég bið hv. þingmann að útskýra ástæðurnar að hennar mati fyrir því að Jóel og fjölskylda hans, Jóel sem er kominn með íslenskan ríkisborgararétt, eru ekki enn komin til landsins.

Virðulegur forseti. Ég þakka í upphafi hv. þingmanni fyrir þetta andsvar og hlý orð í minn garð. Fyrst aðeins vegna Jóels litla tek ég undir hvatningu þingmannsins til innanríkisráðuneytisins og stjórnsýslunnar allrar um að ljúka þessu máli og koma litla drengnum og fjölskyldu hans fljótt og örugglega heim. Eins og þingmaðurinn sagði tengist það mál ekki beint þessari þingsályktunartillögu, þó að því leytinu til að þegar það kom upp varð ég enn sannfærðari um að við flutningsmenn þessarar tillögu værum á réttri braut í því að við ættum að heimila þetta á okkar forsendum. Það mundi koma í veg fyrir svona uppákomur, að svona vandræði yrðu. Ég verð að viðurkenna að mér hefur þótt mjög undarlegt hvernig málið hefur tafist og ég leyfi mér að gagnrýna stjórnsýsluna fyrir það þótt ég viti eins og ég sagði áðan að þetta er ekki einfalt mál. En barnið er komið í heiminn. Þetta er gerður hlutur og við verðum þá að uppfylla skyldur annarra íslenskra laga um að veita íslenskum ríkisborgurum á erlendri grundu þau sjálfsögðu réttindi að koma þeim hingað til lands eins og vera ber. Það má ekki nota þetta dæmi sem eitthvert prófmál og blanda því inn í þau álitamál sem menn hafa kastað fram um staðgöngumæðrun vegna þess að þetta eru tvö aðskilin mál. Um gagnrýni og þau álitamál 

Frú forseti. Aðeins út af Jóel, það er ósköp einfalt fyrir stjórnsýsluna sjálfa að gera alla hluti það flókna að kerfið fer að þvælast um fyrir sjálfu sér en þegar upp er staðið getur ráðherra hoggið á hnútinn. Ég hvet þann ráðherra ríkisstjórnarinnar sem þetta mál snertir og málið er hjá að leysa og höggva á þann hnút sem allra fyrst. Þetta snýst um þrjá einstaklinga sem eru fastir í útlöndum og komast ekki heim til okkar ástkæra lands. Ég bið þá menn sem hér eru inni að huga að því. Varðandi hitt vonast ég til þess, og vil segja það fyrir framan þingheim, að við tökum þá nálgun sem hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir hefur lagt áherslu á, að hér verði þverpólitísk samstaða í þessu máli, að við vinnum málið vel og fáum fólk til að skilja af hverju við viljum vera forgöngumenn í þessu máli þannig að aðrar Norðurlandaþjóðir verði síðan sporgöngumenn hvað þetta mál varðar. Það er alveg hárrétt, ég man vel þegar ég var formaður allsherjarnefndar á sínum tíma og við ræddum m.a. stjúpættleiðingar samkynhneigðra. Þá þrýstu ákveðnir hópar mjög á að það mál færi ekki í gegn. Við þekkjum það í sögunni. Ég trúi því og treysti að þingið geti staðið saman í þessu máli af því að þetta er réttlætismál, mál sem tekur tillit til þess samfélags sem við búum í í dag. Við eigum ekki að loka á að við erum með mismunandi samfélags- og fjölskyldumunstur og við verðum einfaldlega að koma til móts við þarfir þeirra einstaklinga sem fyrir eru. Ég held að það geti enginn sett sig í spor pars sem vill eignast börn en getur það ekki. Ég held að enginn geti sett sig í þau spor nema þeir sem hafa verið í þeim sjálfir og þá á samfélagið að gera hvað það getur til að styðja fólk í slíkum erfiðum raunum sem það er að hafa ekki möguleika á því að eignast barn.

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir síðustu orð hv. þingmanns og er algjörlega sammála því að örvæntingu fólks sem getur ekki eignast barn en langar til þess eru engin takmörk sett. Þá er fólk tilbúið að leggja ýmislegt á sig eins og fram hefur komið að undanförnu í umræðunni, sérstaklega kannski þegar menn vita að það er til úrræði en þeim er ekki heimilt að nota það. Ég held að það sé einmitt það sem við þurfum að líta til. Tæknin er til staðar. Það eru einstaklingar tilbúnir til að leggja barnlausu fólki lið við að koma barni í heiminn. Tæknin er þarna, úrræðið er þarna, fólkið er þarna en við leyfum það ekki vegna þess að við höfum efasemdir um einhver atriði málsins sem hægt er að girða fyrir með lagasetningu. Ég er einfaldlega ósammála siðfræðiráði Læknafélags Íslands, t.d. þegar það hefur áhyggjur af, eins og segir í umsögn frá því, ýmsum sem málið varðar í viðkvæmri stöðu. Á það sérstaklega við um staðgöngumóðurina sjálfa en einnig um systkin og hugsanlega feður. Systkinamálið er nákvæmlega sambærilegt og þegar staðgöngumóðir gengur með barn og ef um tæknifrjóvgun og ættleiðingar er að ræða þannig að við getum afgreitt það út af borðinu. Varðandi staðgöngumóðurina og hugsanlega foreldra eru nákvæmlega þess vegna sett skýr skilyrði um að lagaramminn verði að vera skýr. Foreldrarnir og staðgöngumóðirin gera með sér bindandi samkomulag um það hvað gerist ef eitthvað kemur upp á á meðgöngunni, hvort sem er hjá foreldrunum eða staðgöngumóðurinni, sem breyta aðstæðum. Þá er skýrt kveðið á um 

Forseti biður hv. þingmann um að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur fyrir að hafa frumkvæði að þessu máli og fyrir allan hennar dugnað og ósérplægni í að koma þeim málstað á framfæri. Mér er heiður að því að styðja málið. Ég tel að það eigi að samþykkja það, því fyrr því betra. Vegna þess að margvísleg álitamál eru uppi ætla ég samt ekki að mæla gegn því að þingið taki sér þann tíma sem þarf til að skoða það. Hins vegar eru þessi siðfræðilegu álitamál þekkt og um þau hefur verið fjallað. Ég get einungis sagt það fyrir mína eigin hönd að ég er algjörlega sammála þeim skoðunum sem hv. þingmaður hefur lagt fram, t.d. um ábendingar og viðvaranir frá siðfræðiráði Læknafélagsins. Ég er henni líka sammála um að við Íslendingar höfum oft og tíðum haft frumkvæði í þessum efnum. Það var flokksbróðir hv. þingmanns, Þorsteinn Pálsson, sem á sínum tíma gekk skrefi lengra en allir höfðu þá gert þegar hann lagði sem dómsmálaráðherra fram ákveðnar hugmyndir í kjölfar skýrslu sem þáverandi ríkisstjórn, sem ég átti sæti í, gerði um málefni samkynhneigðra. Eins og hv. þingmaður bendir á hefur tæknin leitt til þess að það er hægt að vinna bug á því heilbrigðisfræðilega skilgreinda vandamáli sem barnleysi er með mörgum ráðum en ekki er hægt að bregðast við öllum aðstæðum. Sú aðferð sem hér er reifuð tekur á einu vandamálinu til viðbótar. Menn vildu ekki fara þá leið á sínum tíma eða skirrðust við að ganga svo langt af siðfræðilegum ástæðum. Eins og hv. þingmaður sagði voru andmæli gegn því í samfélaginu. Menn lögðu ekki í það á þeim tíma. Síðan hefur verið mjög heilbrigð og fjölþætt og alhliða umræða um þetta sem hefur skýrt málið. Ég held að hv. þingmaður hafi vísað í skoðanakönnun sem sýnir almennt sammæli um þetta mál. Ég kem einungis upp til að lýsa fullum stuðningi við þingmanninn og þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra kærlega fyrir þessa ræðu og stuðningsyfirlýsinguna. Hún er mikilvæg, hún sýnir það sem ég benti á í ræðu minni, að þetta mál er þverpólitískt. Við verðum að passa okkur að fara ekki í einhverjar flokkspólitískar línur með þetta, ég held reyndar að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af því, þetta er þverpólitískt og á ekki að snúa að pólitík. Það er rétt sem hæstv. utanríkisráðherra sagði, það eru álitamál sem þarf að ræða. Ég kom ekki að í andsvari mínu við hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur varðandi niðurstöðu starfshópsins frá því í júní sem birtist þó ekki fyrr en í gær og varðandi álit siðfræðiráðs Læknafélagsins frá því í júní líka að ég hef unnið markvisst að þessum málum í tvö og hálft ár. Það hefur ekki verið almenn umræða um þau fyrr en núna. Ég hef fundið það við hverja fyrirspurn sem ég hef lagt fram, við málþingið þegar skýrslan kom út, þegar eitthvert parið auglýsir eftir staðgöngumóður að umræðan blossar upp en svo deyr hún út aftur. Ég hef haldið því fram að þetta sé ekki mál sem verði almennt og altalað í samfélaginu en verð þó að játa að ég hef að vissu leyti haft rangt fyrir mér. Þetta mál núna varðandi Jóel á Indlandi hefur gert það að verkum að það er miklu almennari umræða um þetta og afstaða tekin af miklu stærri hóp í þjóðfélaginu en ég átti von á að yrði. Ég fagna því vegna þess að þá tel ég að við séum búin að uppfylla þau skilyrði og mæta þeim áhyggjuefnum sem Alþingi hafði á sínum tíma þegar það tók afstöðu 

Ég er sammála hv. þingmanni. Ég held að umræðan um þetta mál sé í reynd fullþroskuð. Það er búið að skilgreina álitaefnin fyrir langalöngu. Ákveðin álitaefni hafa komið upp varðandi það mál sem hér hefur verið tengt umræðunni, mál Jóels litla á Indlandi. Á þeim álitaefnum er t.d. tekið í greinargerð hv. þingmanns og eins og kom fram í máli hennar áðan er búið að hugsa þetta mál til þrautar, þ.e. það er búið að skilgreina hvaða vandamál geta komið upp og með hvaða hætti á að bregðast við þeim. Ég tek líka undir það sem kom fram í framsögu hv. þingmanns, því fylgir oft mikil sorg að horfast í augu við barnleysi, hvað þá að sjá leiðir sem eru færar en vera meinað að fara þær vegna skorts á lagaramma. Ég tel fyllilega tímabært að setja lög um þetta, setja skýrar reglur og ég tek algjörlega undir það líka sem kom fram í framsögu hv. þingmanns að umbúnaðurinn á að vera sá að menn geri þetta ekki í hagnaðarskyni. Það er ýmislegt fleira sem kemur fram hjá hv. þingmanni í greinargerð og í máli hennar sem sýnir að hún og þau sem að þessum málum vinna hafa hugsað þetta til þrautar. Það kemur mér ekki á óvart. Þessi umræða hófst fyrir töluvert löngu. Mig minnir að það séu tíu ár frá því að þetta var fyrst rætt á þinginu. Eins og hv. þingmaður sagði kom skýrt fram að þingið taldi, þó að mér fyndist það á þeim tíma vera mjög velviljað þessari úrlausn, frekari umræðu þurfa í samfélaginu. Nú liggur hún fyrir og kannski má segja að lokahnykkurinn hafi verið tekinn í þeirri umræðu í tengslum við mál Jóels litla. Því segi ég að sjálfsagt er að ræða þetta og róa fyrir allar víkur en mér sýnist að umbúnaður málsins eins og hann kemur fram í greinargerð og ræðu hv. þingmanns sé þannig hnýttur núna að það sé eiginlega búið að leysa hin siðferðilegu álitaefni. Þá er einungis eitt eftir og það er að taka ákvörðunina.

Virðulegur forseti. Þar er ég aftur sammála hæstv. utanríkisráðherra. Ég held nefnilega að við séum búin að ræða okkur í gegnum þetta að því marki sem okkur mun takast að ræða okkur í gegnum þetta áður en við förum að vinna verkið. Það þarf að taka ákvörðun um það og þess vegna held ég að ef hæstv. heilbrigðisráðherra sem situr hér og hlustar á þessa umræðu fær skýrt umboð frá Alþingi Íslendinga með þeim skýra vilja Alþingis að heimila staðgöngumæðrum muni hæstv. heilbrigðisráðherra og hans fólk fara aftur vel yfir öll álitamálin og standa þannig að lagasetningunni að enginn vafi leiki á um að hagsmunir allra viðkomandi séu tryggðir. Ekkert okkar sem stöndum að þessu og erum áhugamenn um þetta vill setja málin í þann farveg að á því geti leikið einhver vafi. Síst af öllu viljum við koma því þannig fyrir að hægt verði að væna nokkurn mann um að stunda sölu á börnum eða eitthvað slíkt. Það er víðs fjarri mér að tala um það í þessu skyni vegna þess að þetta er úrræði fyrir barnlausa einstaklinga, tæknilegt úrræði sem fyrir hendi er og við eigum að passa að það verði vel úr garði gert. Ég heyri mikið spurninguna um hvernig konur gætu hugsað sér að gera þetta, þær hljóti að vera eitthvað skrýtnar. Þá fór ég að hugsa um að það er svo margt sem maður ber virðingu fyrir að fólk vilji taka að sér en manni mundi aldrei detta í hug að gera sjálfur. Hvað með að fara í hjálparstarf á stríðshrjáðum svæðum? Mér finnst dásamlegt að einhver vilji taka það að sér. Ég ber virðingu fyrir því fólki. Ég er ekki viss um að ég hefði kjark til að gera það sjálf. Það sama má segja 

Frú forseti. Ég hef eins og aðrir fylgst náið með umræðum um staðgöngumæðrun frá því það orð fór fyrst að heyrast í íslenskri tungu en ég verð að viðurkenna að ég hef ekki haft mjög sterkar skoðanir á því. Ég hef hins vegar dáðst að þrautseigju hv. 1. flutningsmanns, Ragnheiðar Elínar Árnadóttur, sem frá árinu 2008 hefur margoft tekið málið upp í sölum Alþingis. Með fyrstu fyrirspurn sinni fyrir tveimur, þremur árum hratt hún af stað vinnu við athugun á siðferðilegum, læknisfræðilegum og lagatæknilegum atriðum þessa máls, en þau eru eins og við vitum og hér hefur verið komið inn á allnokkur. Það er auðvitað stór ákvörðun fyrir konu að ganga með barn fyrir aðra konu, hvort heldur það er gert af fórnfýsi eða gjafmildi eða hvaða orð við viljum svo sem hafa yfir það sem hér er lagt upp með, þ.e. staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Þegar svo er liggur fyrir vilji og upplýst ákvörðun þeirrar konu sem gerir sér fyllilega grein fyrir því að barnið sem hún gengur með verður ekki hennar barn eftir fæðingu heldur afhendir hún það móður þess, hvort heldur sú kona hefur lagt til eggið eða ekki. Því miður er önnur og dapurlegri hlið alþekkt á staðgöngumæðrun sem kristallast í því að staðgöngumæðrun er nú orðin svokallaður vaxandi „iðnaður“ í þróunarlöndum. Á Indlandi hefur allt frá árinu 2002 verið heimilað að ganga með barn fyrir aðra konu í hagnaðarskyni. Þetta hefur leitt til þess að konur í þróunarlöndum, fátækar kúgaðar konur, hafa verið neyddar til þess að ganga með börn fyrir aðra með boðvaldi eða vegna ofríkis eiginmanns sem á þeim slóðum er talinn eiga konuna og líkama hennar og hann skrifar undir pappírana og tekur við peningunum fyrir meðgönguna. Þetta er auðvitað skýringin á því að menn tala um að verið sé að kaupa og selja börn. Það er jafnvel enn svartari hlið á þessu. Hún er sú að í þessum löndum starfa einnig dólgar sem gera út á staðgöngumæðrun með mansali og halda jafnvel heilu kvennabúrin með konum annars staðar frá sem eru neyddar til þess að ganga með börn fyrir annað fólk og dólgurinn hirðir peningana fyrir. Þetta er ekki ókeypis. Þetta er fjárplógsstarfsemi sem gerir út á óskir, vonir, væntingar og örvæntingu fólks sem ekki getur eignast eða gengið með börn sem það þó þráir svo mjög að eignast. Vegna frumkvæðis hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur hefur þetta mál nú þegar verið skoðað ítarlega í stjórnkerfinu. Það kom í minn hlut sem heilbrigðisráðherra að taka fyrst við áfangaskýrslu vinnuhóps um það og síðan að fá niðurstöður í hendur í lok sl. sumars og fylgjast með ráðstefnu sem haldin var um málið í fyrra. Í þeirri skýrslu kemur fram að álitið sé að kannski fimm pör eða einstaklingar mundu notfæra sér þetta á ári hverju hér á landi. En eins og hv. 1. flutningsmaður nefndi var ekki mælt með því í niðurstöðum skýrslunnar að Ísland bryti ísinn - yrði fyrst Norðurlandanna til þess að leiða í lög ákvæði sem heimila staðgöngumæðrun. Ég gerði svo sem ekki athugasemd við niðurstöðuna þá en vissi að hv. 1. flutningsmaður mundi taka málið aftur upp í þinginu. Þá ber svo við þegar málið er komið hér á dagskrá að ég hef skipt um skoðun. Ég er orðin ein flutningsmanna að þessari tillögu og eindreginn stuðningsmaður þess að staðgöngumæðrun verði lögheimiluð hér á landi og að Ísland verði fyrst Norðurlandanna til þess að leiða slíkt í lög. Hvað kom til? Jú, mál sem hér hefur verið til umræðu í tengslum við þessa þingsályktunartillögu. Það er dapurleg staða lítils drengs og foreldra hans á Indlandi sem varð til þess að sannfæra mig um að einmitt hér á landi höfum við samfélag sem getur öðrum samfélögum betur búið lagalega umgjörð um staðgöngumæðrun þannig að réttindi allra hlutaðeigandi séu tryggð og virðing borin fyrir þeim; réttindi barnsins til að þekkja uppruna sinn og ættir, réttindi meðgöngumóður og fjölskyldu hennar og réttindi verðandi foreldra. Ég vil vegna máls þessa drengs segja að það eru líka tugir Norðmanna suður á Indlandi sem hafa beðið þar frá því snemma á síðasta ári, sex, átta mánuði, með börn án þess að komast lönd né strönd með þau. Af því má ljóst vera að þetta er orðið viðtekið úrræði í okkar norræna samfélagi. Lausnin getur ekki verið fólgin í því að slást um einstaka börn eða í einstaka tilvikum heldur hlýtur að verða að taka á þessu heildstætt. Ég tel sem sagt að við eigum að brjóta ísinn. Við eigum að vera sporgöngumenn. Við eigum að setja hér lög eins og lagt er upp með í þingsályktunartillögunni þar sem rauði þráðurinn er virðing fyrir lífinu og að koma í veg fyrir skuggahliðar staðgöngumæðrunar sem eru kúgun kvenna, mansal og fjárplógsstarfsemi, eins og ég hef rakið. Ísland er lítið og upplýst samfélag. Við höfum alla burði til þess að gæta vel að þeim siðferðilegu, lagalegu og læknisfræðilegu álitaefnum sem þarf að taka á. Við höfum tekist á við þau í öðrum málum. Við höfum nú þegar lögleitt öll helstu nýmæli í tæknifrjóvgun sem í boði eru önnur en staðgöngumæðrun. Nú síðast, eins og bent hefur verið á, var heimilað með lögum nr. 55/2010 að kona gæti fengið bæði gjafaegg og gjafasæði við tæknifrjóvgun - sem sagt að engin erfðafræðileg tenging væri við meðgöngumóður, sem er nákvæmlega það sama og hér er verið að ræða um. Frú forseti. Ég tel að við höfum stóru sögulegu hlutverki að gegna. Ég tek undir með þeim sem hafa talað um að því fyrr sem þetta mál fái afgreiðslu hér þeim mun fyrr fáum við lagaramma inn í þingið um staðgöngumæðrun. Það er von mín að slíkur lagarammi geti verið fyrirmynd fyrir aðrar þjóðir og þar með getum við líka lagt lóð á vogarskálar þess að útrýma kúgun kvenna og sölu á líkama þeirra til þess að ganga óviljugar með barn fyrir aðra.

Virðulegi forseti. Ég kem fyrst og síðast hingað upp til að þakka hv. þingmanni stuðninginn við þetta mál. Hún fór vel yfir það hvernig hún skipti um skoðun og af hvaða ástæðum. Ég er mjög glöð að heyra að svo hafi verið. Ég tók því fagnandi þegar þingmaðurinn óskaði eftir að vera meðflutningsmaður að þessu máli vegna þess að ég tel mjög mikilvægt, eins og ég hef ítrekað, að um það ríki pólitísk sátt. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni þegar hún segir að við eigum að vera fyrirmynd og leggja okkur fram við að setja lagaramma sem aðrar þjóðir geti fetað sig eftir og við eigum að passa vel upp á og ekki sætta okkur við nokkuð af því sem hún lýsti svo ágætlega og á sér stað annars staðar. Það er algjörlega ljóst. Ég held því að við ættum að beina umræðunni um þetta mál inn á þær brautir að við séum að tala um þetta í velgjörðarskyni. Við skulum einbeita okkur að því og leysa úr þeim vandkvæðum sem kunna að vera fyrir hendi en leggja hitt til hliðar sem mér finnst stundum vera of fyrirferðarmikið í umræðunni. Ég vil líka þakka hv. þingmanni aðkomu hennar að málinu í heilbrigðisráðherratíð hennar. Þingmaðurinn lýsti því reyndar með fögrum orðum að ég hefði verið frekar þreytandi í þessu máli og ýtt á eftir því og biðst ég forláts á því, en hún tók hvatningu minni mjög vel. Það er ekki síst fyrir hennar tilstuðlan að þessari vinnu skuli vera lokið og að við stöndum nú á þeim 

Frú forseti. Ég þakka andsvarið. Það er aðeins einu við það að bæta. Sú umræða sem kallað var eftir að færi fram í samfélaginu á sínum tíma áður en hægt yrði að taka á þessum málum í lagasetningu hefur, eins og hefur verið bent á, farið fram jafnt og þétt með hléum á undanförnum árum og þroskast við hverja umræðu og er nú þannig gagnvart þjóðinni að 87% lýsa sig fylgjandi staðgöngumæðrun í nýrri könnun. Aðeins var rætt hér áðan um siðfræðiráð Læknafélags Íslands og álit þess. Það er auðvitað mjög mikilvægt og skiptir öllu máli í þessum efnum eins og öðrum sem lúta að ákvörðunarvaldi kvenna yfir líkama sínum, þá er ég að tala um fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir, að gengið sé úr skugga um að tekin sé upplýst ákvörðun, hún sé ekki tekin vegna þrýstings frá föður eða eiginmanni, foreldrum eða fyrir annan utanaðkomandi þrýsting. Ég hef kynnst því í heilbrigðiskerfi okkar hvaða árangri við höfum náð í þeim efnum varðandi fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir, þ.e. með félagsráðgjöf inni á sjúkrahúsum. Ég treysti íslensku heilbrigðiskerfi og félagskerfi fullkomlega til þess að setja sömu öryggiskröfur og net í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að við þurfum alltaf að gæta þess að girt verði fyrir álitamál. Það er skiljanlegt að Læknafélagið hafi áhyggjur af því að það verði ekki gert nógu vel. Þess vegna ítreka ég það eina ferðina enn að við munum setja þannig skilyrði að við getum tryggt það sem best. Vegna orða þingmannsins um félagsráðgjöf varðandi fóstureyðingar og annað er hugsunin einmitt sú að í kringum þetta verði sett upp teymi sérfræðinga, sálfræðinga, félagsráðgjafa og lögfræðinga, til að hjálpa til við lagalegu úrræðin sem þurfa að liggja fyrir. Það er rétt af því það hefur ekki komið fram í þessari umræðu að breyta þarf fleiri lögum en þeim sem ég legg hér til. Það þarf að breyta barnalögum. Það þarf að breyta lögum um ættleiðingar. Það þarf að breyta lögum um fæðingarorlof til að tryggt sé að staðgöngumóðirin fái líka fæðingarorlof til þess að jafna sig eftir fæðingu og allt það sem hún þarf að ganga í gegnum. Þegar þetta er komið - og ég leyfi mér að vera bjartsýn og segja þegar - í gagnið verður þetta teymi þannig að fólk getur komið á staðinn, það þarf að undirgangast próf, fara í gegnum stýrð skilyrði til að athuga hvort það uppfylli þær kröfur sem gerðar eru og síðan þegar það er yfirstaðið verður því leiðbeint í gegnum ferlið til að tryggja hag allra sem best.

Virðulegi forseti. Hér er vissulega til umræðu mjög merkilegt mál. Það er rétt hjá flutningsmanni að það er mál sem við komumst ekki hjá að ræða. Ég ætla þó ekki að draga neina dul á að ég hef ekki myndað mér skoðun á málinu. Ég hef ekki komist að niðurstöðu í þessu máli. Flutningsmaður leggur mikla áherslu á að þetta sé þverpólitískt mál. Ég er hjartanlega sammála henni í því, en það þýðir ekki að fólk geti ekki komist að misjafnri og ólíkri niðurstöðu. Ég held að það skipti gífurlega miklu að í allri umræðu um málið verði litið til þess. Flutningsmaður hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir sagði sjálf frá því þegar hún kom að þessu máli fyrir tveimur árum síðan og var alls ekki viss. Ég held að það sé svo með margt fólk, það er alls ekki visst. Ég vil ekki gera lítið úr skoðanakönnunum sem teknar eru um mál af þessu tagi en ég tel heldur ekki rétt að gera of mikið úr þeim. Þetta er mjög stórt mál. Það er mjög áríðandi að við tökum til þess afstöðu en ég held að við ættum ekki að flýta okkur of mikið. Þegar ég segi „flýta okkur of mikið“ er ég ekki að tala um að það eigi að taka mörg ár. Ég legg frekar til að þingheimur fái að melta málið en að reynt sé að keyra það áfram. Frumvarpið er auðvitað lagt fram með öllum þeim varúðarráðstöfunum sem þurfa að vera ef slík lög verða innleidd, þ.e. að það sé alveg ljóst að staðgöngumæðrun sé eingöngu í velgjörðarskyni, að það sé ekki einhver þjónusta, ef ég má orða það þannig. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir fór mjög vel yfir ýmis rök og varúðarráðstafanir sem þarf að hafa í huga varðandi staðgöngumæðrun, t.d. að konur fari ekki í slíkt út úr neyð, að þeim sé þröngvað til þess af eiginmönnum sínum eða vegna annarra erfiðra aðstæðna. Það þarf að passa það mjög vel undir öllum kringumstæðum. Ég vil líka vekja athygli á því að starfshópur sá sem skipaður var og skilaði áliti í júní komst að niðurstöðu og mælti ekki með þessu. Það þarf að fara mjög vel í gegnum öll rök sem þar komu fram og auðvitað að gagnrýna þau og bæta við það sem tilefni er til í vinnu okkar á Alþingi. Ég kom aðallega hér til þess að segja það hreint út að ég hef ekki gert upp hug minn í þessu máli. Ég tel heldur ekki skynsamlegt að keyra málið þannig áfram að í því sé einhver ein rétt skoðun og önnur röng. Við hljótum að mynda okkur skoðun hvert og eitt þótt ég geti ekki séð hvernig það getur verið byggt á hinum venjulegu pólitísku forsendum sem við vinnum yfirleitt út frá í þinginu. Flutningsmaður benti á að það þyrfti að breyta öðrum lögum ef staðgöngumæðrun yrði leyfð. Hún nefndi lög um fæðingarorlof og annað, en það þarf náttúrlega að breyta barnalögum. Þetta er ekki heilbrigðismál í sjálfu sér, þetta er miklu meira en heilbrigðismál. Þess vegna velti ég fyrir mér hvort það sé ekki rétt að tillagan fari til annarra nefnda í þinginu og þá t.d. allsherjarnefndar sem fæst við ættleiðingar og mál af því tagi. Ég teldi það mjög eðlilegt vegna þess að ég held að það þurfi að hugsa fyrir rétti ekki bara konunnar sem tekur að sér að ganga með barnið, það þarf að hugsa fyrir rétti foreldranna. Það þarf ekki síst - ekki síst - að hugsa um réttindi barnsins sem kemur í heiminn.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Ég virði það algjörlega við þingmanninn að hún hafi ekki myndað sér skoðun á þessu máli vegna þess að eins og ég ítrekaði og hún nefndi reyndar, tók það mig nokkurn tíma að komast að niðurstöðu. Ég verð þó að viðurkenna að það tók mig ekkert mjög langan tíma. Það sem ég lýsti hér áðan voru fyrstu viðbrögð mín. Um leið og ég fór að skoða málið og skoðaði kosti þess og galla, komst ég fljótt að þeirri niðurstöðu að við ættum að heimila staðgöngumæðrun á þeim forsendum sem ég hef nefnt. Við eigum að sjálfsögðu ekki að flýta okkur það mikið að við vöndum ekki til lagasetningar. Ég vil þó ítreka að þetta er þannig mál að við verðum að flýta okkur aðeins vegna þess að klukkan tifar hjá þeim fjölmörgu einstaklingum um ræðir. Það er fólk sem komið er leiðina á enda í þessu efni. Það er fólk sem varið hefur mörgum árum í að reyna að eignast barn með hefðbundnum hætti, hefur farið í gegnum tæknifrjóvgunarleiðir, verið á listum til ættleiðingar út um heiminn þar sem eru mjög ströng skilyrði og oft fylgja því mikil vonbrigði þegar það gengur ekki af einhverjum ástæðum. Við verðum því að hafa í huga að við þurfum að afla okkur allra upplýsinga þegar við tökum ákvörðun um málið. Við þurfum að ræða okkur í gegnum það, við þurfum bara að henda okkur í það. Ég er algjörlega sammála hæstv. utanríkisráðherra sem sagði áðan að það væri kominn tími til að við tækjum af skarið. Stundum eru mál bara þannig að við getum endalaust rætt þau en á einhverjum tíma verður að taka ákvörðun. Ég er ekki að leggja þingmanninum til skoðanir eða segja henni hvernig hún á að greiða þessu máli atkvæði, en ég hvet hana til að skoða það, fara í gegnum meðrök og mótrök. 

Virðulegi forseti. Það er það sem ég á við, ég skil vel að fólk sé í öngum sínum, margt fólk hefur beðið lengi eftir að eignast börn og það vill fá þau úrræði sem fyrst sem til eru í heiminum, eins og þetta. Hins vegar á ég við að við þurfum að vanda okkur við ákvörðunina. Við þurfum líka að virða sjónarmið þess fólks sem er á annarri skoðun. Ég held að það geti verið mjög skynsamt fólk sem er á annarri skoðun. Ég held t.d. að ef ég kemst að annarri niðurstöðu en hv. þingmaður segi það ekkert til um skynsemi mína. Það segir kannski að ég hafi komist að annarri niðurstöðu af einhverjum siðferðislegum ástæðum en það þarf ekki að þýða að ég sé óskynsöm. Ég vara við að keyra málið of hratt. Ég get alveg hugsað mér að tillagan verði t.d. afgreidd í mars. En ég held að þetta sé mjög viðkvæmt mál fyrir marga. Ég held að það sé betra að fara hægt en að reyna að keyra það í gegn með offorsi.

Virðulegi forseti. Ég verð að leiðrétta sjálfa mig, ég held að þingmaðurinn hafi eitthvað misskilið skynsemiskommentið mitt áðan. Þegar ég nefndi að ég teldi þingmanninn vera skynsama og gæti komist að niðurstöðu var ég ekki að segja hvaða niðurstöðu hún ætti að komast að. Það sem ég benti á var að beðið er eftir niðurstöðu vegna þess að þeir sem þarna um ræðir hafa ekki endalausan tíma. Ég var hins vegar alls ekki að segja hv. þingmanni að hvaða skoðun hún ætti að komast, að hvaða niðurstöðu hún ætti að komast. Ég treysti henni fyllilega til að mynda sér sína skoðun sjálf. Hún þarf ekki í þessu máli sem frekar en í svo mörgum öðrum að vera nákvæmlega sú sama og mín. Ég veit það að við hv. þingmaður erum ekki alltaf sammála. Ég legg mikla áherslu á að við vöndum okkur. Það er nákvæmlega það sem við eigum að gera. Gleymum því ekki að það er ekki í fyrsta sinn sem þingið tekur málið til umfjöllunar. Við höfum farið í gegnum þessa umræðu vegna breytinga á lögum um tæknifrjóvgun áður. Þá var talið að það þyrfti meiri umræðu í samfélaginu sem hefur orðið, eins og komið hefur fram. Það er mun meiri umræða sem orðið hefur nú á síðustu missirum en áður var. Ég veit ekki hvort þetta er í síðasta sinn sem ég tek til máls um þetta efni. Seinast þegar ég leit á mælendaskrána voru ekki fleiri þar. Það kann þó að hafa breyst, mér sýnist það hafa breyst. En vegna ummæla hv. þingmanns um að fleiri nefndir þingsins ættu að koma að því að skoða málið tel ég það sjálfsagt. Ég legg til að málinu verði vísað til heilbrigðisnefndar og að heilbrigðisnefnd taki um það ákvörðun til hvaða nefndar þingsins hún kýs að senda það til frekari umfjöllunar.

Hæstv. forseti. Hér höfum við verið að ræða tillögu til þingsályktunar um staðgöngumæðrun. Ég vil þakka hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur fyrir þá þrautseigju og þann áhuga sem hún hefur sýnt í þessu máli, og komið því hingað inn til þingsins. Tillögunni verður vísað til hæstv. heilbrigðisnefndar. Ég vil sem formaður þeirrar nefndar láta þá skoðun mína í ljós að mér finnst mikilvægt að málið verði tekið alvarlega, að vel verði farið yfir það, því eins og fram hefur komið í dag eru mörg álitamál í þessu efni. Ég ætla ekki að gefa upp mína skoðun á þessu máli. Ég hef verið frekar haldið mig til baka hvað varðar staðgöngumæðrun og talið að við þyrftum að fara okkur hægt í því. En mér finnst mikilvægt að fara í þessa vinnu með opnum huga og skoða rök með eða á móti, sjá hvaða áhrif þetta hefur hvað varðar aðstöðu kvenna hér á landi, horfa á þetta í víðara samhengi, hvort við teljum að við séum í stakk búin til að vera í fararbroddi fyrir Norðurlöndin að fara þessa leið. Ég vil hrósa hv. þingmanni og meðflutningsmönnum hennar fyrir að fara þá leið sem hér er farin, að leggja áherslu á að þetta sé gert í velgjörðarskyni, að það sé hugmyndin á bak við þetta. Við þekkjum dæmi þess að náskyldir einstaklingar hefðu gjarnan viljað aðstoða á þennan hátt í velgjörðarskyni og verið tilbúnir til þess, rétt eins og fólk er tilbúið til að gefa annað nýrað ef maður getur horft á það sem sambærilegan velgjörning. En þó að við leyfum staðgöngumæðrun hér á landi kemur það samt ekki í veg fyrir að fólk yrði eftir sem áður, vildi það fara þessa leið, að leita aðstoðar utan landsteinanna. Það er ekki víst að í nánasta umhverfi finnist einhver kona sem væri tilbúin til að gera slíkt í velgjörðarskyni. Hvað eiga þau hjón eða sambúðarfólk að gera ef sú kona finnst ekki? Ég tel að þrátt fyrir þá leið sem hér er farin og þann ramma sem yrði settur utan um staðgöngumæðrun væri ekki hægt að koma í veg fyrir að fólk leitaði annað. Það eru margar ljótar hliðar á staðgöngumæðrun. Ég held við getum öll verið sammála um það, hvar sem við erum í flokki, karlar eða konur hér á þinginu, að við eigum að leggja okkur fram um að koma á heilbrigðu viðhorfi í þessum málum um allan heim. Við getum sem dæmi vísað í breytt viðhorf gagnvart vændi og vændiskaupum í Tælandi, hvernig alþjóðasamfélagið styður við Tælendinga til að koma í veg fyrir kynlífsiðkun og kynlífsiðnað sem þar var stundaður af vestrænum mönnum. Við eigum að leggja okkur fram um að stuðla að heilbrigðu viðhorfi til þessara mála og vinna að alþjóðasamþykktum til að koma í veg fyrir ólöglegt athæfi og illa meðferð á fólki. Alþjóðasamfélagið á að bregðast við því að konur séu leigðar út til að ganga með börn gegn gjaldi. Konurnar fá jafnvel ekki greiðsluna heldur er þetta ný leið til að leigja líkama þeirra út. Þær eru leigðar út gegn greiðslu til að fæða börn annarra. Þetta er starfsemi sem hefur sprottið upp vegna þeirrar eftirspurnar sem er fyrir hendi hjá vestrænu fólki. Við viljum koma í veg fyrir að slík starfsemi eigi sér stað. Þetta eru dökku hliðarnar á staðgöngumæðrun. Ég tel mjög mikilvægt að þegar þessari þingsályktunartillögu verður vísað eftir umræðuna til heilbrigðisnefndar fari hún einnig til umsagnar í allsherjarnefnd, það þarf að horfa á þær hliðar málsins og kalla sem flesta að til að kortleggja sviðið. Áfangaskýrslu um málið var skilað til þáverandi heilbrigðisráðherra, Álfheiðar Ingadóttur, sem byrjað var að vinna undir stjórn þess ráðherra sem á undan henni sat, og tel ég rétt að vísindasamfélagið haldi áfram að skoða þetta og vinna með okkur í því að velta upp ýmsum hliðum þess. Málið á ekki eingöngu að vera til umfjöllunar hér á þinginu heldur úti í nærsamfélaginu og er ég þá að vísa til háskólasamfélagsins og ýmissa sem láta sig þetta mál varða, til þess að við náum þjóðarsátt um framvinduna. Ég tel mikilvægt að taka þetta mál til góðrar vinnslu. Ég get upplýst að á síðasta fundi heilbrigðisnefndar lagði ég upp hugmyndir að vinnu í nefndinni á næstunni, mál sem við vildum taka fyrir vegna þeirrar umræðu sem er í þjóðfélaginu í dag. Ég nefndi staðgöngumæðrun sem eitt af þeim málum sem við þyrftum að kortleggja og hafa sem umræðuefni í nefndinni. Nú er þingsályktunartillaga komin fram þannig að hér er verkefni sem bíður nefndarinnar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hennar innlegg. Ég treysti henni mjög vel sem formanni heilbrigðisnefndar til að fara vel yfir málið og skoða rök með og á móti. Líkt og með hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur hef ég fullan skilning á því og virði það að hún hafi ekki gert upp hug sinn. Ég treysti því að umræðan og upplýsingar þær sem koma fram verði til þess að aðstoða þingmanninn í því. Hv. þingmaður talaði um þau tilfelli þegar ekki væri hægt að fá staðgöngumóður í náinni fjölskyldu eða vinahópi viðkomandi og vísaði þá til þess að fólk þyrfti að leita út fyrir landsteinana. En það er þannig núna að fjölmörg tilfelli eru um að fólk hafi fengið konur sem það þekkir ekki endilega fyrir fram til að taka þetta að sér. Við vitum að auglýsingar hafa birst í blöðum þar sem auglýst er eftir þessu í velgjörðarskyni, við erum alltaf að tala um þetta í velgjörðarskyni. Það hafa komið upp tilfelli þar sem fólk hefur fengið konur sem það hefur ekki þekkt áður til þess að taka svona að sér og það hefur gengið vel. Ég hvet hv. þingmann til að fara inn á heimasíðu stadganga.com þar sem fyrir liggur gífurlegt magn af upplýsingum. 

Hæstv. forseti. Það er ánægjulegt að heyra að konur sem eru alls óskyldar og þekkja ekki til væntanlegrar móður séu tilbúnar til að ganga með barn í velgjörðarskyni. Það er ánægjulegt til þess að vita að slíkir einstaklingar skuli finnast. Ég held hins vegar að við verðum að vera vakandi fyrir því að þar sem til eru konur sem eru tilbúnar til að ganga með barn annarra í velgjörðarskyni hljóta líka að vera til konur sem vilja gera það gegn greiðslu. Það væri blindni að halda að slíkt mundi ekki eiga sér stað, hvort sem það kæmi upp á yfirborðið eða ekki. Ég veit að hugurinn er góður hjá hv. þingmanni og flutningsmönnum og ég er sannfærð um að það finnast konur sem eru tilbúnar til að gera þetta í velgjörðarskyni fyrir aðrar konur, vilja sem sé ganga með barn og gefa það svo. En ég held að við verðum að hafa augun opin og viðurkenna að hitt finnist líka.

Virðulegi forseti. Við eigum endilega að gera þetta allt saman með augun opin. Það er þess vegna sem lagaramminn verður að vera skýr, hann verður að vera þröngur og hann verður að vera þannig að eftirlit sé tryggt og aðstoð. Það þarf að vera alveg skýrt að þetta er eitt af þeim atriðum sem teymi sérfræðinga, sem fer í að aðstoða viðkomandi einstaklinga í þessari aðstöðu, þarf að hafa eftirlit með. Við nefnum það hér að það sé sjálfsagt að viðkomandi staðgöngumóðir fái greitt fyrir útlagðan kostnað, fyrir lækniskostnað, fyrir vinnutap eða eitthvað slíkt. Þetta er grundvallarforsendan í þessu, við megum aldrei gleyma að verið er að heimila þetta af velgjörð og velgjörð einni saman. Af hverju einhver finnur sig knúinn til þess að taka slíkt að sér - ég hef heyrt sögur frá mörgum konum sem hafa tekið þetta að sér. Líkt og ég sagði hér áðan ber ég óskaplega mikla virðingu fyrir þeim konum líkt og ég ber virðingu fyrir mörgum einstaklingum sem taka að sér að gera hluti sem ég persónulega mundi annaðhvort ekki þora að gera eða vilja gera en er nauðsynlegt að einhver geri. Þetta held ég að við verðum að hafa í huga. Hv. þingmaður nefndi mjög gott dæmi, það er þegar þú gefur úr þér annað nýrað. Það er ekki lítil gjöf, vegna þess að þú ert með því að stofna eigin lífi í hættu. Virðulegi forseti. Nú er komið að lokum þessarar umræðu. Ég vil þakka fyrir hana. Hún hefur verið afar góð, afar málefnaleg. Mér finnst gott að finna þann mikla stuðning sem þetta mál fær hér við fyrri umr. Ég skil vel efasemdir þeirra sem ekki hafa myndað sér skoðun og ég skil að þeir vilji 

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um óháðan og gagnsæjan uppboðsmarkað fyrir eignir banka og fjármálastofnana sem hafa verið yfirteknar. Flutningsmenn að þingsályktunartillögunni eru allur þingflokkur framsóknarmanna ásamt tveimur þingmönnum Hreyfingarinnar. Tillagan hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela efnahags- og viðskiptaráðherra að hafa forgöngu um að stofnaður verði óháður og gagnsær uppboðsmarkaður fyrir eignir banka og fjármálastofnana, fyrir utan íbúðarhúsnæði, sem hafa verið yfirteknar á grundvelli 22. gr. laga um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002. Uppsetning og rekstur markaðarins verði í höndum hins opinbera. Markaðnum er ætlað að auka skilvirkni efnahagslífsins og trúverðugleika íslensks fjármálakerfis, efla traust almennings og stuðla að gagnsærra samfélagi.“ Í greinargerð með þingsályktunartillögunni er málið rökstutt með svohljóðandi hætti, með leyfi frú forseta: „Ljóst er að mikil tortryggni ríkir í þjóðfélaginu um starfsemi fjármálastofnana og meðferð þeirra eigna sem stofnanirnar hafa tekið yfir. Nauðsynlegt er fyrir uppbyggingu samfélagsins að allt endursöluferli þessara eigna sé gert lýðræðislegt og gagnsætt, þar sem allir eigi jafna möguleika til þátttöku og við tilboðsgerð í þær eignir sem fjármálastofnanir ætla að selja á hverjum tíma. Með það að leiðarljósi ætti að auðvelda öllum fjármálastofnunum að innleiða upplýstara og augljósara ferli við sölu eigna þar sem allur vafi yrði tekinn af um að fullnægjandi vinnubrögð séu viðhöfð. Öllum bönkum og fjármálastofnunum yrði gert að auglýsa yfirteknar eignir sem ætlunin er að selja á þar til gerðum óháðum markaði. Framkvæmd markaðarins yrði á sambærilegu formi og önnur opinber uppboð og færi fram gegnum sérútbúna vefsíðu. Á vefsíðunni yrðu birtar allar nauðsynlegar upplýsingar um eignirnar, þar sem öllum gæfist kostur á að bjóða í hverja eign fyrir sig. Hið opinbera mundi stofna og starfrækja uppboðsmarkaðinn. Stofnun slíks markaðar mundi auka jafnræði í samfélaginu og þar með einnig traust og gagnsæi í þjóðfélaginu, auk þess sem uppboðsmarkaðurinn mundi minnka líkur á að óheilbrigðir viðskiptahættir yrðu viðhafðir. Lagt er til að fyrirkomulag við uppboðin verði eftirfarandi: Auglýsingatími eigna verði að lágmarki tvær vikur. Auglýsingar verði sambærilegar venjubundnum eignaauglýsingum, svo sem fasteignaauglýsingum, og birtar á almennum leitarsíðum. Ef hæstu boðum er hafnað ber fjármálastofnun að gera grein fyrir ákvörðun sinni til opinbers eftirlitsaðila, t.d. Fjármálaeftirlitsins eða Ríkiskaupa. Helstu kostir opinbers uppboðsmarkaðar af þessu tagi eru að draga úr tækifærum til misnotkunar, koma hreyfingu á fjármagn og viðskipti, stuðla að endurreisn trúverðugleika fjármálakerfisins og fjármálafyrirtækja ásamt því að tryggja jafnræði í sölumeðferð eigna.“ Frú forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu um þetta mál, sem ég tel mjög mikilvægt. Í kjölfar efnahagshrunsins hafa fjármálafyrirtæki og stofnanir yfirtekið þó nokkuð stóran hluta af íslensku atvinnulífi. Það fer mörgum sögum af því hvernig sölumeðferð á þessum kannski stærstu fyrirtækjum þjóðarinnar hefur verið háttað undanfarnar vikur og mánuði eða allt frá hruni. Það er skýr krafa um það hjá þingmönnum og almenningi öllum að þetta fyrirkomulag og þetta ferli verði gert gagnsærra en verið hefur. Ég gæti svo sem nefnt ýmis mál sem hafa verið í umræðunni að undanförnu en ég ætla að spara það hér. Ég tel mikilvægt að þessu máli verði að umræðu lokinni vísað til viðskiptanefndar sem mun senda málið út til umsagnar vítt og breitt um samfélagið. Vonandi verða þær umsagnir á þann veg að við getum klárað það mál með því að samþykkja þessa þingsályktunartillögu þannig að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra setji á fót og hafi forgöngu um að stofnaður verði óháður og gagnsær uppboðsmarkaður fyrir eignir banka og fjármálastofnana. Ég held það veiti ekki af því.

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um staðbundna fjölmiðla. Þar segir, með leyfi frú forseta: „Alþingi ályktar að fela mennta- og menningarmálaráðherra að skipa nefnd er athugi stöðu staðbundinna fjölmiðla og rekstrarumhverfi þeirra og skili skýrslu eigi síðar en 1. mars 2011. Í skýrslunni verði gerð grein fyrir þróun markaðarins undanfarin ár og, ef þurfa þykir, komið með tillögur um beinar eða óbeinar aðgerðir sem ríkisstjórn og Alþingi gætu gripið til í því skyni að efla rekstrargrundvöll staðbundinna fjölmiðla.“ Flutningsmenn þessarar þingsályktunartillögu eru auk þess sem hér stendur hv. þingmenn Björgvin G. Sigurðsson, Gunnar Bragi Sveinsson, Guðmundur Steingrímsson, Eygló Harðardóttir og Þuríður Backman. Við ræddum þetta mál nú síðast á haustþingi þegar ég beindi fyrirspurn til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra eftir að þessi þingsályktunartillaga var lögð fram. Hæstv. ráðherra tók þar mjög vel í það að fara í slíka vinnu. Í framhaldinu höfum við átt samtöl um það og nú er verið að skoða það á vettvangi ráðuneytisins hvort hefja eigi slíka úttekt á stöðu staðbundinna fjölmiðla. Ég hef ágætar væntingar og vonir um að í slíkt starf verði ráðist. Þessir fjölmiðlar eru mjög mikilvægir fyrir hinar dreifðu byggðir og reyndar eru staðbundnir fjölmiðlar líka á höfuðborgarsvæðinu, fjölmiðlar sem sérhæfa sig í málefnum einstakra hverfa og gegna þeir gríðarlega mikilvægu hlutverki. Það þarf ekkert að fara yfir það hver þróunin hefur verið í rekstrarumhverfi þessara fyrirtækja eins og svo margra annarra eftir hrunið. Reksturinn er oft og tíðum mjög erfiður. Í ljósi þess að Ríkisútvarpið hefur verið að draga úr starfsemi sinni á landsbyggðinni, hefur jafnvel lokað svæðisstöðvum, gegna staðbundnir fjölmiðlar enn mikilvægara hlutverk en áður var. Í umræðum um málið í haust kom fram þverpólitískur vilji til þess að hefja þessa vinnu þannig að vonandi verður hægt á grundvelli vinnu starfshópsins að fara í einhverjar aðgerðir til að styrkja rekstrargrundvöll þessara mikilvægu fjölmiðla sem margir hverjir berjast í bökkum. Ég á von á því að á málinu verði tekið af mikilli festu í menntamálanefnd þingsins og óska eftir að því verði vísað þangað til frekari umfjöllunar. Ég bind líka miklar vonir við að hæstv. menntamálaráðherra, Katrín Jakobsdóttir, vinni áfram að málinu og geri jafnvel innan tíðar úttekt á stöðu þessara mikilvægu fjölmiðla þannig að í framhaldinu getum við ráðist í einhverjar aðgerðir til að styrkja rekstrargrundvöll þeirra.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um félagslega aðstoð. Flutningsmenn að því frumvarpi eru, auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn Eygló Harðardóttir og Vigdís Hauksdóttir, þingkonur Framsóknarflokksins. Við leggjum til breytingu á lögum um félagslega aðstoð sem hljóðar svo, með leyfi frú forseta: „1. gr. Í stað fjárhæðarinnar „97.978“ í 1. mgr. 4. gr. laganna kemur: 113.944.“ Og að 5. gr. laganna muni orðast svo: „Heimilt er að greiða umönnunargreiðslur, allt að 113.944 kr., maka elli- eða örorkulífeyrisþega, sem dvelst í heimahúsi, eða öðrum nákomnum lífeyrisþeganum sem annast lífeyrisþegann. Ráðherra setur nánari reglur um framkvæmd þessa ákvæðis.“ Í stuttu máli er tilgangur frumvarpsins sá að leiðrétta og rétta stöðu maka einstaklinga sem búa við mikil veikindi með því að hækka umönnunargreiðslur sem makinn eða nákominn aðili fær fyrir að annast hinn veika. Þróunin hefur verið sú að greiðslur til þeirra sem annast sína nánustu hafa dregist aftur úr almennri launaþróun. Nú er jafnvel þannig komið að aðstandendur sjúkra, segjum alzheimersjúklinga eða mikið veikra einstaklinga, sem geta ekki séð um sig sjálfir, geta ekki sinnt þeim vegna þess hversu lágar þessar greiðslur eru. Makinn neyðist jafnvel til þess að sækja sér aðra vinnu sem er betur launuð og getur þar af leiðandi ekki séð sínum nánasta farborða eða þjónustað hann á daginn. Viðkomandi verður þá að leggjast inn á hjúkrunarrými en við vitum að þeim hefur fækkað í kjölfar efnahagshrunsins. Margfalt meiri kostnaður leggst þá á heilbrigðisþjónustuna ef aðstandendur geta ekki annast hinn sjúka. Frumvarpið er því fyrst og fremst lagt fram í ljósi mannúðarsjónarmiða. Ég held að það komi öllum best ef hinir sjúku gætu verið eins lengi í heimahúsi og mögulegt er í stað þess að þurfa að leggjast inn á stofnun. Ég vonast því til að þetta mál verði samþykkt, ekki síst í ljósi þess að nú er verið að fækka hjúkrunarrýmum vítt og breitt um landið. Með þessari leiðréttingu mundi hagkvæmni í rekstri heilbrigðisþjónustunnar aukast auk þess sem ég hef trú á því að lífsgæði þeirra aðila, bæði hins sjúka og aðstandenda hans, muni aukast til mikilla muna. Mál svipað þessu var reyndar afgreitt á síðasta þingi, að mig minnir frá félagsmálanefnd þingsins, en náði ekki að komast í lokaumræðu og í atkvæðagreiðslu þannig að engin breyting var gerð þar á. Ég tel mikilvægt að þetta mál verði afgreitt með skjótum hætti. Hér er um mikið réttlætismál að ræða fyrir þá sem eru í þessum aðstæðum. Ef frumvarpið verður samþykkt, sem ég vona svo sannarlega að verði, mun það þýða aukna hagræðingu og minni fjárútlát í heilbrigðiskerfinu en þar höfum við þurft að skera niður að undanförnu á mjög sársaukafullan hátt. Ég hef fundið fyrir stuðningi þingmanna úr öðrum flokkum við þá hugmyndafræði sem ég mæli hér fyrir og mælist því til þess að málinu verði vísað til félagsmálanefndar og verði sent þaðan til umsagnar. Vonandi verður það síðan samþykkt og gert að lögum. Hér er um góðan ásetning að ræða, mikið framfaramál fyrir heilbrigðiskerfið og fyrir þá aðila sem geta ekki séð um sig sjálfir og þurfa aðstoð til þess. Allir vilja jú dveljast eins lengi í heimahúsi og mögulegt er. Ég mælist því til þess, frú forseti, að frumvarpinu verði vísað til félagsmálanefndar til snarprar afgreiðslu á þeim bæ.