Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Síðan Sameinuðu þjóðirnar voru stofnaðar, hafa þær beitt sér fyrir ýmsum alþjóðasamtökum, sem tekið hafa fyrir alþjóðleg vandamál og reynt að leysa þau. Í þessu sambandi mætti t.d. minna á alþjóðaflóttamannastofnunina, alþjóðamenntamálasamtökin, matvælastofnunina og ýmisleg fleiri. Hér í þessari samþykkt, sem lagt er til að staðfest verði, er tekið fyrir nýtt svið, þ.e.a.s. samgöngur á sjó. Í sambandi við samgöngur á sjó eru ýmis alþjóðleg vandamál, bæði hvað snertir öryggi skipa, siglingar þeirra og mælingar skipa og ýmislegt fleira í því sambandi. Við Íslendingar höfum verið aðilar að einni slíkri samþykkt áður og erum raunar enn, svokallaðri Kaupmannahafnarsamþykkt, þar sem Norðurlöndin eru aðilar, Holland og ýmis fleiri lönd. Ég geri ráð fyrir því, að ef þessi samþykkt, sem hér liggur fyrir til staðfestingar, verður almennt staðfest, eins og nú lítur út fyrir, þá verði Kaupmannahafnarsamþykktin svokallaða lögð til hliðar og þau lönd, sem að henni stóðu áður, muni verða aðilar að hinni nýju alþjóðasiglingamálastofnun. Árið 1948 var fyrst byrjað að ræða um þessi mál og raunar gengið þá frá þessari samþykkt, sem hér liggur fyrir. En vegna ágreinings um nokkur atriði hefur hún ekki verið fullgilt af nægilega mörgum löndum fyrr en nú fyrir mjög stuttu eða 17. marz s.l. Þessi ágreiningur hefur verið um það, hvort stofnunin skyldi hafa afskipti af öðrum málum en tæknilegum, og þá alveg sérstaklega, hvort hún ætti að blanda sér í mál fjármálalegs og viðskiptamálalegs eðlis, en um það hefur ekki tekizt enn fullt samkomulag. Þess vegna hefur það orðið til þess, að ýmis lönd, eins og t.d. Norðurlöndin, hafa gerzt aðilar að samþykktinni með þeim fyrirvara, að þau gengju út frá, að stofnunin hefði eingöngu með að gera verkefni tækni. legs eðlis og þá náttúrlega alveg sérstaklega á sviði öryggismála og á sviði siglingareglugerða eða fyrirkomulags um alþjóðasiglingar, til þess að forðast árekstur og ýmislegt fleira í því sambandi. Það er nú svo komið, að 29 ríki hafa staðfest samþykktina. Það er engin ástæða til, að ég lesi þau hér öll upp, þeirra er getið í bréfi skipaskoðunarstjóra, sem fylgir með frv. sem fskj. Efni málsins er að aðalefni til það, eins og ég hef þegar minnzt lítillega á, að hafa samstöðu um stjórnarákvarðanir, sem snerta alls kyns tæknimálefni varðandi alþjóðasiglingar, og hvetja til almennra samþykkta fullkomnustu ákvæða í sambandi við mál, er varða öryggi á hafinu og afköst á sviði siglinga, og ýmislegt fleira því líkt. Síðar er í samþykktinni nánar tiltekið um starfsemina, um aðildina, um þing þessarar stofnunar, um ráð stofnunarinnar, öryggismálanefndina, um starfslið stofnunarinnar og fjármál, atkvæðagreiðslur og ýmislegt fleira, sem óþarfi er að rekja. Ég vil aðeins geta þess um kostnaðinn við þátttöku í þessum alþjóðasamtökum, að það er gert ráð fyrir föstu gjaldi, sem er um 2000 dollarar fyrir okkur, og síðan gjald eftir tonnatölu skipastólsins, sem verður ákveðið síðar og ætti ekki að verða mjög tilfinnanlegt. Íslendingar geta að mínu viti ekki skotið sér undan því að verða aðilar að þessum samtökum, svo mjög sem þeir eru háðir siglingum á hafinu og alveg sérstaklega þeim ráðstöfunum, sem gerðar eru til þess að bæta öryggisútbúnað skipa, sem ég tel að verði aðalverkefni þessara samtaka. Í 1. gr. frv. er fyrirvari um, að Ísland muni taka staðfestingu sína til athugunar á ný, ef síðar yrði ákveðið, að siglingamálastofnunin skyldi einnig fjalla um mál, sem eru algerlega fjármálalegs eða viðskiptalegs eðlis, þannig að við eins og hin Norðurlöndin göngum þar með út frá, að við verðum aðilar að þessum samtökum í þeirri veru, að þar sé einungis um að ræða tæknileg atriði og mál, sem siglingar snertir. Ég sé ekki ástæðu til þess að lesa hér upp einstakar gr. eða gera grein fyrir einstökum atriðum frv. nánar en þetta, það er mjög ýtarlega rakið í bréfi skipaskoðunarstjóra, enda skýrir samningurinn sig sjálfur. Það er talið æskilegt, að við gætum gerzt aðilar að þessari samþykkt fljótlega, og þess vegna vildi ég leggja áherzlu á, að samþykktin yrði afgreidd á þessu þingi, því að í þessum mánuði á að halda hið fyrsta þing stofnunarinnar, og er gert ráð fyrir, að Íslendingar sæki það, og vænta má þar ekki aðeins nokkurs af, heldur mikils, sérstaklega á sviði öryggismálanna, og væri þá skemmtilegra, að við gætum komið þar sem fullgildir aðilar, heldur en við værum aðeins áheyrnarfulltrúar, eins og annars mundi vera. Ég leyfi mér svo að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Í þessu frv. er lagt til, að heimilað verði að stofna hlutafélag, sem heiti Verzlunarbanki Íslands h/f, og skuli hlutverk félagsins vera að starfrækja banka, er hafi það sérstaklega að markmiði að styðja verzlun landsmanna. Á síðustu áratugum hefur hver bankinn á fætur öðrum verið stofnaður til þess að styðja tilteknar atvinnugreinar. Búnaðarbanki Íslands var stofnaður með l. nr. 31 1929, Útvegsbanki Íslands hf. með l. nr. 7 1930 og Iðnaðarbanki Íslands h/f með l. nr. 13 1951. Hins vegar hefur verzlunarstéttin til skamms tíma ekki haft við neina sérstaka lánastofnun að styðjast annarri fremur. Þess vegna var það í maí 1955, að Samband smásöluverzlana og Verzlunarráð Íslands komu að frumkvæði hins fyrrnefnda upp nefnd til þess að kanna möguleika á stofnun sparisjóðs, er skyldi vinna sérstaklega í þágu verzlunarstéttarinnar. Í október þess árs, 1955, var síðan leitað til félaga í þessum tveimur félagasamtökum og sömuleiðis til félaga í Félagi íslenzkra stórkaupmanna með ósk um, að þeir gerðust einnig stofnendur verzlunarsparisjóðs og inntu af hendi fjárframlög í því skyni. Undirtektir reyndust mjög góðar, og gerðust rösklega 300 aðilar stofnendur og ábyrgðarmenn sparisjóðsins. Stofnfundur hans var síðan haldinn 4. febr. 1956, og hinn 28. sept. það ár hóf sparisjóðurinn síðan starfsemi sína. Þessi sparisjóður hefur nú starfað í rúmlega 31/2 ár, og hefur gengi hans á þeim tíma orðið svo mikið, að hann er nú orðinn stærsti sparisjóður landsins. Í árslok 1956 nam sparifjárinnstæða Verzlunarsparisjóðsins 16.9 millj. kr., en í lok s.l. árs nam sparifjárinnstæðan 113.6 millj. kr. Innlög á hlaupareikningi voru í lok fyrsta starfsársins 6.4 millj., en voru í lok s.l. árs orðin 39.9 millj. kr., þannig að innstæður í Verzlunarsparisjóðnum hafa vaxið úr 23.3 millj. í lok fyrsta starfsársins í 153.5 millj, í lok s.l. árs. Það var tilgangur með stofnun Verzlunarsparisjóðsins í upphafi, enda tekið fram af forgöngumönnum hans, að stofnun sparisjóðsins skyldi vera fyrsti vísirinn að stofnun verzlunarbanka. Sú hugmynd hefur hvað eftir annað verið rædd á aðalfundum sparisjóðsins, og hinn 26. febr. s.l. ritaði stjórn Verzlunarsparisjóðsins viðskmrn. bréf, þar sem þess var óskað, að ríkisstj. flytti frv. til laga þess efnis, að sparisjóðnum væri breytt í banka. Þar sem starfsemi sparisjóðsins er orðin mjög umfangsmikil og svipaðs eðlis og bankanna, taldi ríkisstj. rétt að verða við þessum tilmælum. Fóru síðan fram viðræður milli forráðamanna sparisjóðsins og viðskmrn. um efni frv., og hafa forráðamenn sparisjóðsins lýst sig samþykka frv. í heild og einstökum atriðum, eins og það er nú flutt hér í hv. Nd., en ákvæðin eru í öllum aðalatriðum hliðstæð þeim ákvæðum, sem gilda um Iðnaðarbanka Íslands. Rökin, sem liggja til þess að setja lög, sem heimila breytingu Verzlunarsparisjóðsins í verzlunarbanka, eru þau fyrst og fremst, að stofnunin er þegar orðin svo stór og rekstur hennar svo umfangsmikill, að sparisjóðsformið hentar starfseminni ekki lengur í ýmsum greinum. Sparisjóðslögin eru ekki við það miðuð að taka til stofnana með jafnumfangsmikinn rekstur og þess konar rekstur eins og Verzlunarsparisjóðurinn hefur með höndum, þó að rekstur hans sé að sjálfsögðu algerlega í samræmi við sparisjóðslögin. Því eru í reynd nokkur takmörk sett, hversu mikið ábyrgðarfé getur myndazt hjá sparisjóðum samkvæmt sparisjóðslögunum. Hins vegar er hagur lánastofnunar, sem rekin er í hlutafélagsformi, að því leyti tryggilegri, að hægara er að safna hlutafé í hlutafélagi, sem rekur banka, en ábyrgðarfé í sparisjóði, og skiptir þetta miklu máli fyrir lánastofnun eins og þá, sem hér er um að ræða. Hlutaféð yrði, ef hlutafélag ræki væntanlega lánastofnun, raunverulegt ábyrgðarfé lánastofnunarinnar, og við það mundi öryggi viðskiptamanna hennar vaxa, þeirra viðskiptamanna, sem þar eiga innstæður. Ef þetta frv. nær fram að ganga, verður hlutafé væntanlegs hlutafélags miklu hærra en ábyrgðarfé sparisjóðsins nú er, en gert er ráð fyrir í frv., að hlutaféð verði eigi minna en 10 millj. kr. Stofnfé Verzlunarsparisjóðsins er nú 1 millj. 550 þús. og varasjóður hans rúmlega 760 þús. kr. Ef Verzlunarsparisjóðnum verður breytt í banka, nál þetta frv. fram að ganga, mun hann hljóta nokkur hlunnindi umfram það, sem sparisjóður nýtur, og hliðstæð þeim hlunnindum, sem aðrir bankar njóta, svo sem skattfrelsis og heimildar til þess að reka útibú og þar fram eftir götunum. Í 2. gr. frv. er, eins og ég gat um áðan, gert ráð fyrir því, að hlutaféð nemi eigi minna en 10 millj. kr., og er gert ráð fyrir því, að Verzlunarráð Íslands og Félag íslenzkra stórkaupmanna safni innan sinna vébanda og leggi fram sem hlutafé 5 millj, kr., en Kaupmannasamtök Íslands skuli safna innan sinna vébanda og leggja fram með sama hætti 5 millj. kr. sem hlutafé, en ábyrgðarmenn Verzlunarsparisjóðsins skulu hafa forgangsrétt til að skrifa sig fyrir hlutum í félaginu, að tiltölu við núverandi hlut þeirra í heildarábyrgðarfé Verzlunarsparisjóðsins. Gert er ráð fyrir, að Verzlunarbankinn h/f taki við öllum eignum, skuldum og ábyrgðum Verzlunarsparisjóðsins og starfsemi hans komi að öllu leyti í hans stað, enda gert ráð fyrir því, að meiri hluti ábyrgðarmanna Verzlunarsparisjóðsins samþykki eignayfirfærsluna. Ef breytingin úr verzlunarsparisjóði í verzlunarbanka yrði gerð án löggjafar, án þess að tilstilli löggjafar kæmi til, þyrfti að leggja Verzlunarsparisjóðinn niður samkvæmt ákvæðum sparisjóðslaganna og stofna síðan annað hlutafélag til þess að hefja lánastarfsemi í framhaldi af hinum niðurlagða sparisjóði, en í íslenzkum lögum er ekkert, sem er því til fyrirstöðu, að stofna megi hlutafélag til þess að hafa með höndum lánastarfsemi. Ákvæði sparisjóðslaganna um slit sparisjóðs eru hins vegar þannig að ýmsu leyti, að til mikils trafala væri að þurfa að beita þeim, og þess vegna er það mikið hagræði fyrir viðskiptamenn sparisjóðsins og ábyrgðarmenn hans, að breytingin úr sparisjóði í banka sé lögheimiluð, eins og gert er ráð fyrir að eigi sér stað með þessu frv. Ég sé ekki ástæðu til að vekja sérstaka athygli eða skýra einstök ákvæði frv. umfram það, sem ég nú hef gert. Þó er rétt að vekja sérstaka athygli á ákvæði 8. gr. um, að arð af hlutafé megi því aðeins greiða, að innborgað hlutafé ásamt varasjóði nemi samtals 5% af samanlögðu innlánsfé í bankanum, bæði í hlaupareikningi og sparisjóði. Þegar því marki sé náð, skal þó eigi heimilt að greiða hærri arð en sem nemur almennum innlánsvöxtum af sparifé, unz innborgað hlutafé ásamt varasjóði nemi 10% af innlánsfénu. Það þykir eðlilegt að leggja þessa kvöð á væntanlegan verzlunarbanka, í stað þeirrar fyrirgreiðslu, sem í lagasetningunni felst Verzlunarsparisjóðnum til handa. Önnur ákvæði frv. eru hliðstæð þeim ákvæðum, sem gilda um hina viðskiptabankana, sem starfa í landinu, þ.e. ákvæði 9. gr. um tilgang bankans og ákvæði 10. gr. um tryggingar á innlánsfé. Það er rétt að vekja athygli á því, að þótt frv, þetta nái fram að ganga, hefur það ekki í för með sér nein fjárútlát fyrir hið opinbera, fyrir ríkissjóð. Það er ekki gert ráð fyrir því, að ríkið verði neinn aðili að þeim rekstri, sem hér er um að ræða, heldur verði hér um að ræða algert einkafyrirtæki, sem fyrst og fremst kemur í stað fyrirtækis, sem nú starfar og er einnig einkafyrirtæki, en auk þess er gert ráð fyrir, að til komi allmikið nýtt fé, sem geri hinni nýju stofnun auðveldara að starfa og dafna og gegna því mikilvæga hlutverki, sem hún getur gegnt og er ætlað að gegna í þágu íslenzks viðskiptalífs. Það er enginn efi á því, að það mundi verða heilbrigðum viðskiptum á Íslandi til framdráttar og eflingar að hafa aðgang að öflugri og sjálfstæðri lánastofnun, og þess vegna hefur ríkisstj. talið rétt að leggja þetta frv. fram í trausti þess og í von um, að það nái fram að ganga og að sú stofnun, sem þá væntanlega risi á grundvelli þess, geti orðið íslenzkum viðskiptum og íslenzku efnahagslífi til gagns og blessunar. Að svo mæltu leyfi ég mér að leggja til, herra forseti, að frv. verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Hæstv. viðskmrh. hefur nú fylgt úr hlaði þessu frv. til laga um Verzlunarbanka Íslands, og sökum þess að það er lagt til, að málið fari til þeirrar n., sem ég á sæti í, vildi ég gjarnan bera fram fyrirspurn til hans í sambandi við þetta, sem hann máske gæti annaðhvort svarað nú eða við ella gætum rætt í fjhn. Hér er sem sé till. nú að nýju um að fá hreinan einkabanka starfandi á Íslandi, sem hefur ekki verið síðan Íslandsbanki raunverulega var, og hér eru að vísu engin lög hjá okkur, sem hamla gegn því, að starfrækja megi einkabanka, ríkið hefur engan lagalegan einkarétt á bankarekstri. Það eina, sem raunverulega hefur staðið í vegi fyrir rekstri einkabanka hér, eru skattarnir og útsvörin, sem hafa verið allmikill hemill á prívatkapítalisma á Íslandi, svo sem oft hefur verið um rætt, og það, sem þess vegna hefur raunverulega innihald í þessu frv., eru þau sérréttindi, að þetta fyrirtæki skuli hafa skatt- og útsvarsfrelsi, og í sambandi við það vildi ég beina tveimur fsp. til hæstv. viðskmrh. Ef við nú tökum upp þann hátt, sem ég vil alls ekki segja, að ég sé að neinu leyti á móti, - það er sjálfsagt fyrir okkur að athuga jafnt einkarekstur á sviði bankamála og á öðrum sviðum, meðan við höldum því þjóðfélagsskipulagi, sem við lifum við, - ef við gefum þessum aðilum rétt og þessi sérréttindi að vera lausir við skatta, mundi ég álfta það siðferðilega skyldu Alþingis að gefa sama rétt öðrum aðilum, sem færu fram á bankarekstur og væru álíka sterkir, skulum við segja, eða gætu lagt fram fé að sínu leyti eins og þessir aðilar. Ég álít, að við þurfum að fá úr því skorið, hvort þingflokkarnir, ef þéir á annað borð verða með þessu máli, eru þá ekki sammála um, að afleiðingin af því að gefa einum einkabanka eða banka, sem er ekki banki ríkisins, slík sérréttindi hljóti að vera sú að gefa þau einnig öðrum aðilum, við skulum segja t.d., af því að hér er um Verzlunarsparisjóðinn að ræða, hér er starfandi við skulum segja Samvinnusparisjóður, stundum hefur verið talað af hálfu verkalýðshreyfingarinnar um að koma hér upp verkalýðsbanka, svipað og er á Norðurlöndum víða, - ef við nú förum inn á að slá því föstu, að svona bankar skuli fá svona sérréttindi, þá álít ég, að það sé rétt af okkur að ganga úr skugga um það, að við séum ekki að skapa neinum einstökum aðilum sérréttindi þar með, og ég gæti trúað, að einmitt þeir aðilar, sem þarna standa á bak við, væru alls ekki að fara fram á neitt slíkt, vegna þess að það eru aðilar, sem halda því sjálfir fram, að samkeppni sé mjög heilbrigt fyrirkomulag. Ég býst þess vegna ekki við, að það væri meiningin að neinu leyti að fara fram á nein sérstök sérréttindi. En ég held, að það væri rétt af okkur að ganga alveg úr skugga um þetta, hvort hæstv. viðskmrh., ef hæstv. ríkisstj. hefur rætt þetta nú þegar, vill gefa yfirlýsingar um það nú eða athuga það með okkur í fjhn. og gefa þær við 2. umr. þessa máls. Þá er annað atriði, sem líka er prinsipatriði í sambandi við svona mál. Við skulum segja, að með þessum lögum sé þessu fyrirtæki og síðar meir yrðu kannske öðrum af sama tagi gefin þau sérréttindi, sem felast í 11. gr. og ríkisbankarnir einir nú hafa eða þeir, sem eru að meira eða minna leyti eins og þeir. Ef við gefum nú þessum fyrirtækjum skatt- og útsvarsfrelsi og þau eru stofnuð í trausti þessa, og svo skulum við segja, að ríkið tæki upp þann hátt seinna meir, ef það þætti gott að leggja í svona fyrirtæki hér á Íslandi og það væru margir, sem vildu fara brautina þarna á eftir, og við værum búnir að fá allmikið af slíkum fyrirtækjum og ýmsir borgarar þjóðfélagsins væru að kvarta undan þungum sköttum, eins og þeim hættir stundum við, þeir segðu: Hví eiga þessar stórgróðastofnanir að vera alveg skattfrjálsar? - ef ríkið tæki upp á því að leggja skatta á banka, jafnt á einkabanka, ríkisbanka og aðra slíka, breytti þess vegna þessum lögum, en léti auðvitað eitt ganga yfir alla banka, - og mér satt að segja hefur oft fundizt, að það sé engin sérstök ástæða til þess, að ríkisbankarnir sleppi við það að borga skatt, a.m.k. ekki með þeirri fjármálapólitík, sem þeir hafa rekið, - mundi þá vera álitið, að ríkið á nokkurn hátt bakaði sér nokkra skaðabótaskyldu eða slíkt? Ég meina: þau sérréttindi, sem eitt fyrirtæki fær með því að fá í lögum heimilað skattfrelsi, það hljóti aðeins að vera sérréttindi, sem það nýtur eins lengi og þau lög standa, en þó að þær lagagreinar yrðu seinna meir afnumdar og þessi fyrirtæki jafnt og önnur yrðu skattlögð, ættu eigendur eða forráðamennslíkra fyrirtækja ekki neinn kröfurétt á skaðabótum út frá því, að það breytti þeirra aðstöðu. Þetta held ég að væri nauðsynlegt fyrir okkur líka að ganga úr skugga um, annaðhvort við þessa umr. eða þá við 2. umr. Þetta eru mál, sem fléttast nefnilega inn í þær ráðstafanir, sem ríkið kann að gera með lögum, það þarf að athuga vel, eins og við höfum ákaflega greinilega séð í sambandi við áburðarverksmiðjuna og þau fyrirmæli, sem þar voru sett. Og svo er eitt atriði enn þá, sem ég vildi líka skjóta inn til athugunar. Það er í sambandi við 4. gr., þar sem er ákveðið, að Verzlunarbanki Íslands h/f skuli taka við öllum eignum, skuldum og ábyrgðum Verzlunarsparisjóðsins og starfsemi hans og koma að öllu leyti í hans stað, enda samþykki meiri hluti ábyrgðarmanna Verzlunarsparisjóðsins eignayfirfærsluna. Það er líka aðeins út frá prinsipinu í þessu, sem ég vildi spyrja eða beina athygli ríkisstj. að þessu. Þarna stendur, að meiri hluti ábyrgðarmanna Verzlunarsparisjóðsins skuli samþykkja eignayfirfærsluna. Það þýðir m.ö.o., að ef minni hl., - ég er ekki svo kunnugur því, ég hef ekki hugmynd um, hvernig aðstaðan er, ég hugsa þetta aðeins sem lagalegt fordæmi, - ef minni hl. í einum sparisjóði, sem með lögum yrði gerður að banka, er á móti því að gera þetta og eignir viðkomandi sparisjóðs eru yfirfærðar til þessa nýja fyrirtækis, er þetta að öllu leyti löglegt hjá okkur? Alþ. getur náttúrlega gert allt löglegt, sem það samþykkir yfirleitt. En er það rétt, sem við í þessu tilfelli værum að gera? Við skulum segja, að það sé einhver hluti af þeim. sem væru í Verzlunarsparisjóðnum eða hvaða öðrum sparisjóði. sem seinna meir kann að koma þarna til, við getum eins hugsað okkur þetta seinna meir í sambandi við sparisjóð norður á Akureyri, sem væri með lögum gerður að banka, ef minni hl. þar væri á móti því, væri þá eðlilegt að beita svona aðferð og væri það sanngjarnt? Nú get ég bezt trúað, að allir aðilar, sem þarna eiga hlut að, séu á því máli, en það kemur raunverulega ekki þessu við. Spurningin er því aðeins um hitt, hvað sé rétt og hvað sé sanngjarnt. Stundum er það í sambandi við þessa sparisjóði úti um land, að það eru þar ýmsir menn, sem lengi eru búnir að vera í þessu, sem gjarnan vilja halda þessu við, bara út frá gamaldags íhaldssemi, þó að kannske fari að fara lítið fyrir henni nú víða í þjóðfélaginu, og mundu alls ekki vilja breyta sínum sparisjóði í banka, heldur vilja halda einhverju gömlu formi. Væri þá rétt að beita þessu valdi? Ég sé nefnilega ekki betur en það væri mjög handhægt að stofna engu að síður Verzlunarbanka Íslands h/f með lögum, jafnvel þó að slíkum ákvæðum væri ekki beitt. Þetta er ekki neitt stórt atriði beint í sambandi við þetta mál, en þetta er atriði, sem er rétt að við athugum við meðferðina á þessu máli í hv. deild.



Herra forseti. Mér er ánægja að svara strax, að því leyti sem mér er það unnt, þeim fsp., sem hv. þm. beindi til mín. Það er rétt að skýra frá því, að þegar forráðamenn Verzlunarsparisjóðsins sneru sér til viðskmrn. í lok febrúar s.l. með þau tilmæli, að ríkisstj. beitti sér fyrir lagasetningu um breytingu sparisjóðsins í verzlunarbanka, fannst mér það í fyrstu vera nokkurt álitamál, hvort eðlilegt væri að setja sérstök lög, sem heimiluðu breytingu Verzlunarsparisjóðsins í verzlunarbanka, eða hvort eðlilegra væri eða heppilegra að leggja fram frv. til almennra bankalaga, sem m.a. gerði þessa breyt. framkvæmanlega með sama hætti og hún er framkvæmanleg samkv. þessu frv. Eftir að ég hafði rætt þetta nokkuð við ýmsa sérfróða menn á sviði bankamála, urðum við allir og ríkisstj. sammála um, að eðlilegast væri og heppilegast, að þetta mál fengi sérstaka afgreiðslu í formi sérstaks frv. Það eru ýmis vandamál á ferðinni í sambandi við setningu almennrar bankalöggjafar, sem þó þarf tvímælalaust að koma, og tel ég rétt nú einmitt í beinu framhaldi af þessu að hefja undirbúning að því, að samið verði frv. aðslíkri almennri bankalöggjöf, sem gilti þá að sjálfsögðu um alla viðskiptabankana í landinu og legði einnig grundvöllinn að því, að unnt væri að stofna fleiri banka, m.ö.o. festi rammann fyrir því, með hvaða hætti bankastarfsemi eða peningaútlán mætti stunda hér. þannig að löglegt væri og tryggilega um alla hnúta búið. Það er raunverulega mikill galli á íslenzkri löggjöf, að slík almenn bankalöggjöf skuli ekki vera til hliðstæð sparisjóðalöggjöfinni, sem raunar er líka orðin mjög gölluð og er raunar nú í endurskoðun. En þetta tel ég að eigi að gera alveg óháð framgangi þessa frv. Það hlýtur að taka nokkurn tíma að útbúa frv. aðslíkri almennri bankalöggjöf og ástæðulaust að biða með þessa breyt., sem ég tel sjálfsagða, eftir samningu slíks frv. Ég er að ýmsu leyti sammála hv. 3. þm. Reykv. (EOI) um það, að til nokkurrar athugunar eigi að koma um skattgreiðslur, ekki aðeins bankanna, heldur einnig allra opinberra fyrirtækja, svo sem tíðkast í sumum löndum, sem hafa mjög fullkomna löggjöf um efnahagsmál, eins og t.d. á við í Svíþjóð, þar sem jafnvel einkasölur greiða opinber gjöld, að vísu ekki með alveg sama hætti og einkafyrirtæki, en greiða þó til sameiginlegs sjóðs landsmanna. Varðandi það, sem hann gat um, hvort samþykkt þessa frv., sem gerir ráð fyrir skattfrelsi Verzlunarbanka Íslands h/f, muni skapa nokkra skaðabótaskyldu síðar meir, þó að í annaðhvort skattalög eða almenna bankalöggjöf kæmi ákvæði um skattgreiðslu þessara stofnana, þá vildi ég taka það fram sem skoðun mína og skilning minn á málinu, að þar væri með engu móti um neina skaðabótaskyldu að ræða. Þrátt fyrir samþykkt þessa frv. væri jafnheimilt eftir sem áður að setja lagaákvæði, sem gerðu ráð fyrir skattgreiðslu þessarar stofnunar og annarra hliðstæðra stofnana, og nægir raunar að vísa um það efni til fordæmis, sem fyrir er, þ.e. ákvæðisins í lögum um skattfrelsi Eimskipafélagsins, sem mér skilst að hafi alltaf verið skilið þannig, að Alþingi geti hvenær sem er sett ákvæði um skattgreiðslu Eimskipafélagsins, án þess að núgildandi ákvæði um skattfrelsi sköpuðu félaginu nokkurn rétt til skaðabótagreiðslna. Að því er snertir það, sem hv. þm. sagði um 4. gr., hvort sé ekki varhugavert að gera minni hl. skylt að hlíta ákvæðum meiri hl. að því er snertir eignayfirfærsluna, þá er það að segja, að um þessi efni eru svo fjölmargar hliðstæður í öðrum lögum, hlutafélagalögunum, samvinnulögunum, að þetta ákvæði er ekki neitt einsdæmi í íslenzkri löggjöf, og það mundi vera ástæðulaust og algerlega óeðlilegt að krefjast þess, að hver einasti ábyrgðarmanna þyrfti að samþykkja eignayfirfærsluna. Það mundi gera framkvæmdina óeðlilega þunglamalega og kannske meira að segja ókleifa. Á bak við þetta ákvæði 4. gr. liggur að sjálfsögðu sú hugsun, að ekki sé hægt að svipta neinn mann í skjóli þessarar greinar, í skjóli þessa ákvörðunarvalds meiri hl. yfir minni hl. nokkrum hluta af eignum sínum, þ.e. að kjósi einhverjir ekki að eiga hlutdeild að hinu nýja fyrirtæki, séu þeir aðilar að sjálfsögðu skaðlausir með öllu.



Herra forseti. Frv. um orlof húsmæðra er komið frá hv. Ed., en mér finnst ástæða til að kynna það með örfáum orðum hér í þessari hv. d. Flestir eru sammála um nauðsyn þess, að fólk geti fengið nokkurra daga hvíld frá starfi sínu á ári hverju. Það er líka löngu viðurkennt í framkvæmd í flestum starfsgreinum þjóðfélagsins. Í fjölmennasta starfshópnum hefur þó reynzt erfiðast að koma við orlofi almennt. Stór hluti þess hóps, húsmæðranna, eru þeir þegnar þjóðfélagsins, sem lengstan hafa starfstíma og fæstar næðisstundir. Það er því ekki að ófyrirsynju, að það hefur um mörg undanfarin ár verið mjög á dagskrá fjölmennustu kvennasamtaka þessa lands, Kvenfélagasambands Íslands, hvernig leysa megi þann vanda að skapa þeim húsmæðrum, sem örðugast eiga og búa við kröppust kjörin, skilyrði til að njóta nokkurrar hvíldar og hressingar árlega, en sá er einmitt tilgangur þessa frv. Frv. er árangur af starfi nefnda, sem unnið hafa á milli landsþinga Kvenfélagasambandsins. Í þeirri mynd, sem frv. var lagt fram í hv. Ed., hafði það verið samþ. á síðasta landsþingi Kvenfélagasambands Íslands og þá undirbúið af sérstakri n. undir forustu Herdísar Ásgeirsdóttur. Til að rísa undir kostnaði af orlofsferðum og dvölum barnmargra og efnalítilla kvenna er hugsunin að mynda sérstakan sjóð, orlofssjóð. Ætlun kvennanna var upphaflega m.a., að hver húsmóðir á aldrinum 18–65 ára greiddi árlega 10 kr. í þennan sjóð, þannig að sú stétt, sem orlofsins ætti að njóta, kostaði það að því leyti. Innheimta átti svo þessar 10 kr. með ríkissköttunum. Auk þess var gert ráð fyrir framlagi ríkisins, - það skyldi vera jafnhátt samanlagðri þeirri upphæð, sem innheimtist hjá húsmæðrunum, - og svo framlögum bæjar- og sveitarfélaga og ýmsum fjáröflunarleiðum, sem orlofsnefndum og kvenfélögum þætti henta. Ákvæðið um 10 kr. gjald húsmæðranna var fellt burt við 3. umr. málsins í Ed. og gr. umorðuð á þann hátt, sem segir á þskj. 393. En aðalefni þeirrar gr. er, þar sem segir, að ríkissjóður skuli árlega greiða upphæð, sem svari til minnst 10 kr. fyrir hverja húsmóður á landinu. Húsmæður á öllu landinu munu vera rúmlega 32 þús., þannig að þarna mundi ríkissjóður leggja fram 320 þús. En að öðru leyti er ekki gert ráð fyrir framlagi ríkissjóðs. Fyrsti flm. þessa máls var fjarverandi, er þessi breyt. var gerð, og átti því ekki kost á að segja sitt orð um hana. Ég vil því láta þess getið til upplýsingar fyrir þá hv. n., sem málið fær til meðferðar, að þær forvígiskonur Kvenfélagasambands Íslands, sem ég náði til, þær frú Helga Magnúsdóttir á Blikastöðum og frú Aðalbjörg Sigurðardóttir, töldu sig ekki andvígar niðurfellingu 10 kr. gjaldsins. Það er líka skiljanlegt, að nú, þegar svo margir njóta skattfrelsis, hlýtur innheimta ríkisins á einum 10 kr. af hverri húsmóður á landinu að verða illframkvæmanleg vegna tiltölulegra umsvifa og kostnaðar. Að vísu verða hinar föstu tekjur orlofssjóðs minni með þessum hætti en í upphafi var ráðgert, en á þessu stigi hygg ég, að rétt sé að láta breyt. Ed. halda sér. Úthlutun orlofsfjárins eiga skv. frv. orlofsnefndir, ólaunaðar og kosnar af hlutaðeigandi héraðssamböndum kvenfélaga, að hafa með höndum. Ein eða fleiri slíkar n. munu starfa á svæði hvers héraðssambands kvenfélaga. N. þessar eiga einnig að sjá um skipulagningu orlofanna. Verður þar að sjálfsögðu brýnt verkefni að finna góða og ekki of dýra dvalarstaði, þar sem viðkomandi húsmæður geta dvalizt með eða án fjölskyldu sinnar. Hafa mæðrastyrksn., sem víða starfa, mikla reynslu í þessu orlofsstarfi, enda er gert ráð fyrir samstarfi við þær, þar sem þær eru starfandi. Rétt til orlofsfjárins eiga allar konur, sem veita heimili forstöðu án launagreiðslu fyrir það starf. Einnig er gert ráð fyrir heimild til að veita nokkurt orlofsfé vegna barna allt að 10 ára. Ég mun ekki fjölyrða um frv. frekar og tel líklegt, að hv. þdm. láti ekki sitt eftir liggja til að stuðla að framgangi þessa áhugamáls svo fjölmargra íslenzkra kvenna og reyni að hraða afgreiðslu þess, þar eð nú er mjög orðið liðið á þingtímann. Ég leyfi mér svo að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Mál það, sem hér er til umr., hefur verið mikið deilumál innan þings og utan um nokkra tugi ára, og hafa menn skipzt í öndverðar fylkingar eftir því, hvort þeir vildu leyfa dragnótaveiðar í landhelgi að einhverju leyti eða banna slíkar veiðar með öllu. Saga málsins sýnir, að andstæðingar dragnótarinnar hafa í fyrstu unnið á. Fengu þeir með l. nr. 27 1923 samþykkta heimild fyrir ríkisstj. til að banna dragnótaveiðar í landhelgi, og voru á grundvelli þeirra laga settar tvær reglugerðir um héraðabönn. Með l. nr. 55 1928 var dragnótaveiði bönnuð hvarvetna í landhelginni 9 mánuði ársins, en heimil í mánuðunum september, október og nóvember, og jafnframt skyldi ríkisstj. heimilt að ákveða frekari takmarkanir eða héraðabönn, að fengnum till, sveitarfélaga og Fiskifélags Íslands. Á grundvelli þessara l. voru árin 1932 og 1934 settar 7 reglugerðir um héraðabönn á tímabilinu 1. sept. til 30. nóv., en það jafngilti algeru banni við dragnótaveiði á þeim stöðum, sem reglugerðirnar tóku til. Hófst nú nokkur gagnsókn af hálfu þeirra, sem vildu leyfa veiðarnar. Var þannig með brbl. árið 1932 dregið úr ákvæðum l. frá 1928, en þau brbl. voru felld á Alþ. 1933. En á næstu árum voru gerðar ýmsar lagabreyt., sem drógu verulega úr takmörkunum á dragnótaveiðum. Gilti sú lagaregla um nokkurt skeið, að veiðarnar voru leyfilegar í 6 mánuði á ári, júní til nóvember, sunnanlands og vestan, milli Hjörleifshöfða og Látrabjargs, þó þannig, að á Faxaflóa og Breiðafirði máttu ekki önnur skip veiða en þau, sem skrásett voru innan lögsagnarumdæma, er að þessum fjörðum liggja, öðrum eða báðum. Annars staðar var leyft að veiða í 3 mánuði, sept. til nóv., nema þar sem reglugerðir voru settar um héraðabönn. Með l. nr. 45 1937 og breyt. á þeim l. árið 1940 var leyfð dragnótaveiði í allri landhelginni 6 mánuði ár hvert fyrir allt að 35 rúmlesta fiskiskip, og ríkisstj. jafnframt heimilað að gefa út veiðileyfi fyrir stærri skip í okt. og nóv. Heimilt var sýslunefnd eða bæjarstjórn að banna dragnótaveiði innan afmarkaðra löggiltra hafnarsvæða í viðkomandi héraði. Einnig skyldi heimilt að setja reglugerð um möskvastærð og lengd dráttartauga, svo og um lágmarksstærð fisks, sem veiddur er í dragnót og fluttur í land eða haldið um borð í skipi. Stóð þannig til ársins 1945, en þá hefja bannmenn sókn á ný og fá sett viðaukalög nr. 83 1945, þar sem ríkisstj. er heimilað að banna dragnótaveiði á afmörkuðum svæðum samkv. till. Fiskifélags Íslands og atvinnudeildar háskólans. Voru á grundvelli þessara viðaukalaga settar 3 reglugerðir, sem bönnuðu veiði á hinu annars lögleyfða 6 mánaða tímabili, júní til nóv. Þetta ástand hélzt síðan, þar til settar voru reglugerðir, sem banna dragnótaveiði með öllu innan landhelginnar á grundvelli l. nr. 44 1948, um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins, en þær reglugerðir eru nr. 46 22. apríl 1950 varðandi Norðurland, nr. 21 19. marz 1952, nr. 70 30. júní 1958 og nr. 87, viðaukareglugerð, 29. ágúst 1958. Það yfirlit yfir gang þessa máls á Alþ., sem ég nú hef rakið, geta menn kynnt sér betur með því að lesa nál. hv. alþm. Gísla Guðmundssonar og Péturs Ottesens á þskj. 488 frá fyrra ári. Þá lá frv. samhljóða því, sem nú er flutt af Karli Guðjónssyni o.fl. á þskj. 5. fyrir hv. d., og urðu afdrif þess þau, að rökst. dagskrá frá þm. Gísla Guðmundssyni og Pétri Ottesen þess efnis, að ekki þætti tímabært, að Alþ. tæki ákvörðun um það, hvort eða hvernig leyfa skuli dragnótaveiðar í fiskveiðilandhelginni, var samþ. með 18:7 atkv., og var málinu þannig vísað frá. M.a. voru þau rök færð fyrir þessari meðferð málsins, að æskilegt væri, að n., sem fulltrúar frá stofnunum sjávarútvegsins ættu sæti í, gæti fjallað um málið, og einnig var afgreiðsla þess studd af álitsgerð Fiskifélags Íslands í bréfi 14. marz 1959, þar sem fram kom, að stjórn Fiskifélagsins taldi málið þurfa meiri undirbúning, áður en ákvörðun yrði tekin um að leyfa dragnótaveiðar. Einn stjórnarnefndarmanna, Pétur Ottesen, tók þó fram, að hann væri andvígur því, að dragnótaveiðar yrðu leyfðar. Síðan hefur tvennt gerzt. Í fyrsta lagi hefur stjórnskipuð n. unnið að athugun málsins, eins og nauðsynlegt var talið í fyrra. Í n. áttu sæti Davíð Ólafsson fiskimálastjóri, Sverrir Júlíusson, formaður Landssambands ísl. útvegsmanna, Elías Þorsteinsson, formaður Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, Ólafur Björnsson sjómaður og Jón Jónsson fiskifræðingur. N. hefur lagt til, að takmarkaðar dragnótaveiðar verði leyfðar undir vísindalegu eftirliti, og samið uppkast að frv. um það efni. Í öðru lagi hefur fiskiþing, sem haldið var á nýliðnum vetri, tekið afstöðu til málsins og afgreitt það með eftirfarandi ályktun, sem ég mun lesa, með leyfi hæstv. forseta. Samþykkt fiskiþingsins hljóðar svo: „Fiskiþingið mælir með því, að takmarkaðar dragnótaveiðar innan fiskveiðilandhelginnar verði leyfðar að nýju. Fiskiþingið treystir því, að stjórn Fiskifélagsins og fiskifræðingarnir fylgist með því, að lög og reglugerðir um dragnótaveiðar verði þannig úr garði gerð, að tryggt sé, að ekki verði gengið um of á fiskistofnana eða uppeldisstöðvum þeirra spillt. Verði rækilega fylgzt með veiðunum frá upphafi og áhrifum þeirra á fiskistofnana, þannig að hægt sé að gera varúðarráðstafanir í tæka tíð, ef nauðsyn ber til. Fiskiþingið vill sérstaklega benda á eftirfarandi: 1) Dragnótaveiðar skulu háðar leyfisveitingum. 2) Veiðileyfi skulu fyrst um sinn aðeins veitt bátum, sem ekki eru yfir 45 rúmlestir að stærð. 3) Veiðitíminn skal takmarkaður og ekki vera yfir 3 mánuði ár hvert á hverju veiðisvæði. 4) Strangar reglur séu settar um möskvastærð og gerð dragnótarinnar. Skal strangt eftirlit haft með því, að þeim reglum sé fylgt, og varðar misnotkun sviptingu veiðileyfis og háum sektum. 5) Dragnótaveiði á þröngum fjörðum og 1–2 sjómílur frá landi skal óheimil. Jafnframt sé heimilt í lögum að friða uppeldisstöðvar nytjafiska lengra út, ef þurfa þykir að áliti fiskifræðinga. 6) Settar séu reglur um meðferð aflans í bátum og í landi, er tryggi, að varan verði eftirsótt á erlendum markaði.“ Afstaða fiskideildanna úti um land til málsins er rakin í grg. með frv. sjútvn. á þskj. 399, og vil ég í því sambandi geta þess, að niður hefur fallið að skýra þar frá afstöðu sambands fiskideildanna á Vestfjörðum, en þær eru meðmæltar takmörkuðum dragnótaveiðum undir vísindalegu eftirliti. Er nú svo komið, að ekkert fiskideildasamband leggur beinlínis á móti því, að dragnótaveiði verði leyfð með einhverjum takmörkunum, þó að sumar þeirra vilji enn láta athuga málið, áður en ákvörðun er tekin. Hins vegar er kunnugt um, að einstakar fiskideildir eru með öllu á móti dragnótaveiði, t.d. fiskideild Gerðahrepps. Álitsgerðir færustu fiskifræðinga okkar hafa legið fyrir síðan haustið 1958, sbr. fskj. í og II með frv. Karls Guðjónssonar o.fl. á þskj. 5. Dr. Árni Friðriksson segir m.a. í fskj. I. með leyfi hæstv. forseta: „Árið 1957 veiddust 9603 smálestir af skarkola við Ísland. Þetta er meiri heildarveiði en nokkurt annað ár síðan 1906, að undanteknum þremur árum, 1906, 1920 og 1949, þrátt fyrir það að öll beztu kolamiðin voru ónytjuð 1957. Síðan fiskveiðamörkin voru færð út 1952, hefur skarkolastofninn aukizt stórlega, eins og sjá má af þessu. Aðrir fiskistofnar, sem dragnótaveiðar byggjast mjög á, hafa einnig aukizt mjög, eins og sýnt er í töflu 3, þar sem gerður er samanburður á árunum eftir 1952 og árinu 1938. Það sýnir sig t.d., að 1957 veiddist meira en þrefalt af ýsu samanborið við 1938. Með tilvísun til þess, er að framan greinir, verður að mæla eindregið með því, að Íslendingum verði heimilað að beita dragnót í landhelgi. Eftir að fiskveiðalína við Ísland hefur verið færð stórkostlega út á ný, er þess enginn kostur að ná til sumra verðmætustu fiskitegundanna hér við land, svo að neinu nemi, nema með því að leyfa dragnótaveiðar í landhelgi. Eina markmiðið með fiskifriðun er að sjálfsögðu það að ná af fiskistofninum sem mestum arði, en ekki hitt, að láta þá verða ellidauða. Þegar veiðast nærri því 10 þús. lestir af skarkola á ári, eins og nú er, en það er meira en tvöfalt á við það, sem öllum hraðfrystihúsum á Íslandi barst af öllum fiski árið 1938, þrátt fyrir það að öll beztu skarkolamiðin eru lokuð, hljóta nú að vera uppgrip af þessum fiski við strendur landsins. Það er því eigi aðeins æskilegt, heldur nauðsynlegt að leyfa dragnót í landhelgi Íslands, því að aðeins þannig er hægt að fullnytja sjóð, sem er eðlileg lyftistöng fyrir fiskiðnaðinn í landi og sókn bátaflotans á nálægustu mið.“ Þetta var álit dr. Árna Friðrikssonar. Jón Jónsson, forstöðumaður fiskideildar atvinnudeildar háskólans sýnir í álitsgerð sinni á fskj. II fram á aukningu ýsu og skarkola vegna friðunarinnar undanfarin ár, en það eru þær tvær tegundir, sem mesta þýðingu hafa fyrir dragnótaveiðarnar. Um ýsuna segir hann m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Árið 1937 var ýsuveiðin á Íslandsmiðum 10.5% af heildarýsuveiði Evrópu, en árið 1956 nam afli sá af ýsu, er fékkst við Ísland, 18.7% að heildarveiðinni. Sé sóknin á Íslandsmið mæld með samanlögðum ferðafjölda enskra og þýzkra togara, kemur í ljós, að 1937 var hann 4367 ferðir, en ekki nema 2432 ferðir 1956, eða um 56% af ferðunum 1937. Aukning heildaraflans er því ekki árangurinn af meiri heildarsókn, heldur er hér um að ræða stórlega aukningu sjálfs ýsustofnsins, þótt tekið sé tillit til aukinnar veiðihæfni togaranna og aukningar íslenzka fiskveiðiflotans. Það, sem hér hefur verið sagt, er miðað við ástandið eins og það var með 4 mílna fiskveiðilandhelgi. Með fjarveru útlendinga á svæðinu innan 12 mílna er mikið létt sókninni á þennan stofn, og má því segja, að hann sé ekki fullnytjaður, eins og nú er.“ Um skarkolann kemst Jón Jónsson m.a. svo að orði: „Árleg meðalveiði á tímabilinu 1947–1952 var 8385 tonn, og það álag þoldi stofninn greinilega ekki. Þó ber að geta þess, að á þessu tímabili fór veiðin að verulegu leyti fram á grunnmiðum og voru aðaluppeldisstöðvar skarkolans ákaft nýttar. Á tímabilinu 1953–1957 var árleg meðalveiði 7116 tonn, og virðist stofninn hafa þolað það, því að veiðin jókst allt tímabilið. En nú beindist sóknin að eldri hluta stofnsins, sem heldur sig utan 4 mílna markanna, en uppeldisstöðvarnar voru ekkert snertar. Mestur hluti heildarveiðarinnar fellur á Breta, t.d. 86% árið 1956, en hlutur Íslendinga er hins vegar mjög naumur, eins og taflan að framan ber með sér. Fram að 1952 tóku Íslendingar um helming heildaraflans, en eftir það hefur hlutur okkar verið frá 3.3% í 7.5% heildaraflans. Fjarvera útlendra veiðiskipa á öllu svæðinu innan 12 mílna léttir mjög sóknina á skarkolastofninum, því að mestur hluti veiðinnar hefur farið fram á þessu svæði.“ Niðurstaða Jóns er svo þessi, með leyfi hæstv. forseta: „Af því, sem að framan er sagt, verður að mæla eindregið með því, að ýsu- og skarkolastofnarnir verði betur nýttir af Íslendinga hálfu en gert hefur verið undanfarin ár. Stofnarnir hafa rétt svo við, að skynsamleg nýting þeirra er orðin aðkallandi. Hófleg veiði gerir meira gagn en engin eða of lítil veiði. Markmið friðunaraðgerða okkar er vitaskuld, að stofnarnir gefi af sér hámarksarð. Það er því orðið tímabært að leyfa veiðar með dragnót í íslenzkri landhelgi, ekki einungis innan 12 mílna landhelginnar nýju, heldur einnig innan gömlu 4 mílna takmarkanna, en það er rétt að fara að öllu með gát, og skal því hér á eftir minnzt á það helzta, sem máli skiptir um framkvæmd veiðanna.“ Af því, sem ég hef nú rakið, tel ég mig mega draga þá ályktun, að frekari dráttur á afgreiðslu málsins en orðinn er muni ekki leiða neitt nýtt í ljós. Sú skoðun, að tímabært sé að leyfa takmarkaðar dragnótaveiðar undir vísindalegu eftirliti, er studd sterkum rökum og á vaxandi fylgi að fagna, og leyfi ég mér að benda á, að annar hv. flm. dagskrártill. frá í fyrra er nú meðflm. að frv. sjútvn. og hefur hann þannig einnig tekið þá afstöðu, að frekari dráttur á afgreiðslu málsins eigi ekki rétt á sér. Hins vegar situr sú reynsla, að einu sinni var of langt gengið í dragnótaveiðunum, svo föst í sumum mönnum, að þeir telja, að þessa veiðiaðferð beri að banna um tíma og eilífð. Með þeirri afstöðu er sama sem sagt, að Íslendingar geti ekkert lært af reynslunni, þeir kunni sér ekki hóf í neinu og séu í reynd ekkert annað en hugsunarlausir skemmdarvargar. Ég er ósammála þessum harða dómi og dómsniðurstöðu. Mín skoðun er sú, að einmitt vegna fenginnar reynslu sé nú óhætt að leyfa dragnótaveiðar á ný, og ég ber það mikið traust til fiskifræðinga okkar og þekkingar þeirrar, sem þeir búa yfir, að þeir geti með nægilegu öryggi leiðbeint okkur um þessar veiðar og þær takmarkanir, sem nauðsynlegt er að setja, til þess að ekki verði gengið of nærri fiskistofnunum. Hér er um að ræða takmarkanir á veiðitíma og veiðisvæðum, eftirlit með veiðarfærum og ákvörðun á lágmarksstærð þess fisks, sem leyfilegt er að landa og taka til vinnslu, og ákvörðun á árlegri heildarveiði einstakra tegunda. Ég endurtek það, að í þessum efnum getum við treyst sérfræðingum okkar. Okkur er nauðsynlegt að hafa jafnan sem mesta fjölbreytni í útflutningsframleiðslunni, því að alltaf getur brugðizt hjá okkur annaðhvort afli á einni tegund eða markaður fyrir aðra, og þá er gott að geta látið eitthvað annað koma í staðinn. Nú stendur t.d. þannig á, að þjóðin mun tapa milljónatugum eða jafnvel hundruðum í gjaldeyri vegna óviðráðanlegs verðfalls á fiskimjöli. Þetta gætum við bætt okkur upp að nokkru með því að flytja út skarkolaflök á þessu ári fyrir 50–60 millj. kr., og einnig gætum við aukið verulega útflutning á öðrum fisktegundum með því að leyfa dragnótaveiðarnar um miðjan næsta mánuð. Mörg hraðfrystihús víðs vegar á landinu hafa lítil verkefni yfir sumartímann. Dragnótaveiðin getur breytt því ástandi og skapað mikla atvinnu og örugga. Það mun þannig t.d. núna talið, að við eitt útflutt tonn af kolaflökum þurfi að greiða um 4600 kr. í vinnulaun. Að öllu þessu athuguðu lagði ég áherzlu á það í sjútvn., að reynt yrði að afgreiða frá þessu þingi lög um takmarkaðar dragnótaveiðar. Nokkurs skoðunarmunar gætti í n. um málið, en niðurstaðan varð sú, sem hér liggur fyrir, þ.e.a.s., að n. samdi nýtt frv., og féllust flm. frv. á þskj. 5 á þá málsmeðferð, og tók 1. flm. þess, hv. 6. þm. Sunnl. (KGuðj), þátt í þessari afgreiðslu í stað hv. 4. þm. Austf. (LJós), sem sæti á í sjútvn., en var fjarverandi. Frv. á þskj. 399 ber þess merki, að þar hefur verið reynt að samræma ólík sjónarmið, og er sennilega enginn hv. sjútvn.-maður fullkomlega ánægður með árangurinn, og hafa nm. áskilið sér rétt til að fylgja brtt., sem fram kunna að koma, þó þannig, að þær verði fyrst athugaðar af n. milli umr. En um það er ekki lengur ágreiningur í n., að mál þetta ber að afgreiða á þessu þingi, og í þeim tilgangi er frv. n. á þskj. 399 fram borið. Vona ég, að þessi hv. d. geti héðan af hraðað afgreiðslu málsins, því að ekki á að vera þörf á að vísa frv. til n. eftir þessa umr. Mun ég nú að síðustu fara nokkrum orðum um einstakar greinar frv. Um 1. gr. Hér er gert ráð fyrir, að sjútvmrh. veiti leyfi til dragnótaveiða innan fiskveiðilandhelginnar. Hér er um að ræða breyt. frá l. um bann við dragnótaveiði í landhelgi frá 1937, en samkv. þeim eru dragnótaveiðar ekki háðar leyfisveitingu. Með tilliti til þess eftirlits, sem nauðsynlegt verður að hafa með þessum veiðum, er óhjákvæmilegt, að skip, sem þær ætla að stunda, fái til þess sérstakt leyfi, og einnig með tilliti til þess, að sérstakar takmarkanir kunni að verða nauðsynlegar samkv. ákvæðum í 5. gr. Loks er gert ráð fyrir því, að veiðiskip skili nákvæmum skýrslum um veiðarnar, sem ákvæði verði sett um í reglugerð, og ætlazt er til, að leyfið verði m.a. bundið því skilyrði, að slíkum skýrslum sé skilað reglulega, þar sem það er nauðsynlegt með tilliti til þeirra rannsókna og þess vísindalega eftirlits, sem hafa verður með veiðunum. Veiðitímabil það, sem hér er tiltekið, er 4½ mánuður í stað 5½–6 mánaða í l. frá 1937. Í fyrsta lagi þykir rétt að takmarka tímann nokkru meira en þá var gert með það fyrir augum að fara ekki of geyst af stað, þar til reynslan hefur skorið úr um, hversu miklar veiðar stofninn þolir. Í öðru lagi er við það miðað, að veiðarnar séu leyfðar einungis á þeim tíma, þegar gæði flatfisksins eru talin mest, en það er eitt frumskilyrði þess, að gæði framleiðslunnar verði tryggð. Þá eru í greininni ákvæði, sem tryggja það, að sveitarstjórnir geta í samráði við samtök útvegsmanna og sjómanna gert hvort heldur sem er, fyrirbyggt opnun einstakra veiðisvæða eða krafizt lokunar þeirra, ef friðunar er talin þörf eða ef hagkvæmara þykir að stunda aðrar veiðar en dragnótaveiðar á tilteknum svæðum. Þetta getur í fljótu bragði virzt erfitt í framkvæmd, en þarf þó ekki að vera það. Samt vil ég taka fram sem mína skoðun í sambandi við túlkun þessara ákvæða í framkvæmd, að ég álít, að ekki eigi að veita fiskiskipum skrásettum innan lögsagnarumdæma lokaðra svæða veiðileyfi annars staðar. Um 2. gr. í þessari gr. eru stærðarmörk þeirra skipa, sem leyfi skulu fá, sett við hámark 35 rúmlestir brúttó eins og í l. frá 1937. Þó skal ráðh. heimilt að veita veiðileyfi fyrir allt að 45 rúmlesta skip og enn fremur að takmarka stærðina við 25 rúmlestir, ef þurfa þykir. Fróðlegt er í þessu sambandi að athuga stærðardreifingu vélbátaflotans eins og hann var 1937 og þá breyt., sem síðan hefur orðið, en sá samanburður er á þessa leið: Árið 1937 var tala skipa undir 12 rúmlestum 226, eða 42.2% af bátaflotanum. 1959 var talan komin niður í 130, eða 19% af bátaflotanum. 1937 voru 12–35 rúmlesta skip 247, eða 46.2% af bátaflotanum. 1959 var þessi bátastærð 195 að tölunni, eða 29% af bátaflotanum. 1937 voru 36–45 tonna fiskiskip 31 talsins, eða 5.9% af bátaflotanum. 1959 var þessi bátastærð 65 talsins, eða 10% af bátaflotanum. Með þeirri hámarksstærð báta, sem leyft var að stunda dragnótaveiðar, þegar l. voru sett árið 1937, mátti heita, að nær allur vélbátaflotinn, eða 88.4%, gæti notfært sér heimildina. Var þá við það miðað, að þeir bátar mættu stunda dragnótaveiðar, sem síður væru hentugir til síldveiða á sumrin, en þá var það algengt, að bátar allt niður í 35 rúmlesta og jafnvel minni stunduðu þær veiðar með góðum árangri. Á þessu tvennu hefur orðið gerbreyting. Undir 35 rúmlesta bátar eru nú aðeins 48% af bátaflotanum, og tala þeirra er 325 á móti 473 árið 1937. Á síldveiðum sumarið 1959 voru aðeins tveir bátar 35 rúmlestir eða minni og ekki nema 10 bátar á bilinu 36–45 rúmlesta. Þá voru alls 224 bátar á veiðum. Á sumarsíldveiðum 1937 voru hins vegar 146 vélbátar við síldveiðarnar, en þar af voru 88, sem voru 35 rúmlestir eða minni. Þessi mikla breyting á sér eðlilega skýringu. Árið 1937 voru síldveiðarnar að mestu stundaðar inni á flóum og fjörðum, eða örskammt undan ströndinni, og því auðvelt að koma við litlum bátum, þar sem sigling var að jafnaði stutt. Nú er hins vegar svo komið, að veiðarnar fara að mestu fram langt til hafs og sigling því mjög löng og með öllu útilokað að nota eins lítil skip og áður, enda eru bátar undir 45 rúmlestum með öllu að hverfa úr síldveiðiflotanum. Hér er því nauðsynlegt að taka tillit til þeirrar þróunar, sem orðið hefur með tilliti til stærðardreifingar bátaflotans almennt og einnig með tilliti til hagnýtingar hans. Út frá þessu sjónarmiði er lagt til, að heimilt sé að miða hámarksstærð báta við 45 rúmlestir brúttó. Um 3. gr. Eðlilegt er að banna dragnótaveiðar innan löggiltra afmarkaðra hafnarsvæða, svo sem hér er ráð fyrir gert. Um 4. gr. Ekki þykir rétt að binda það leyfum, þó að rannsóknarskip noti dragnót til veiða í rannsóknarskyni, einnig þó að það sé utan þess tíma, sem þær veiðar eru annars heimilaðar öðrum, og er því sett ákvæði síðustu mgr. þessarar greinar. Um 5. gr. Skilyrði fyrir því, að dragnótaveiðar verði leyfðar á nýjan leik innan fiskveiðilandhelginnar, er, að nákvæmt vísindalegt og opinbert eftirlit sé haft með veiðunum, svo að jafnan megi fylgjast sem gleggst með því, hver þróun veiðanna verður, og unnt sé að grípa til verndarráðstafana án tafar, ef þörf krefur. Er ætlazt til, að vísindamenn fiskideildarinnar fylgist stöðugt með veiðunum og að þeir geri rn. viðvart, ef þeir telja hættu á ferðum. Verður hér að vísu um allyfirgripsmikið starf að ræða, og er hæpið, að það starfslið, sem fiskideildin hefur nú á að skipa, nægi til þess. Getur því orðið nauðsynlegt að sjá fyrir aukningu þess, ef full not eiga að verða af eftirlitinu. Þá verður að telja nauðsynlegt, að heimilt sé að setja frekari takmarkanir við veiðarnar eða banna þær með öllu, ef reynslan leiðir í ljós, að hætta sé á ofveiði. Lúta ákvæði 2. mgr. þessarar gr. að því. Um 6. gr. Nauðsynlegt er að setja í reglugerð ýmis ákvæði um framkvæmd laganna. Hér er sérstaklega tiltekið um möskvastærð og gerð og notkun dragnótarinnar. Enn fremur er gert ráð fyrir því, að í reglugerð verði sett ákvæði um meðferð aflans um borð í veiðiskipi. Er áríðandi, að allt sé gert, sem unnt er, til að tryggja góða meðferð aflans, frá því að hann kemur um borð í veiðiskip, þar sem það er eitt frumskilyrði fyrir því, að úr honum megi vinna góða vöru. Þá er m.a. gert ráð fyrir því, að leyfishafar gefi skýrslu um veiðina, þar sem slíkt er nauðsynlegt með tilliti til framkvæmdar eftirlitsins með veiðunum. Veiðisvæðin samkv. 1. gr. þarf einnig að ákveða með reglugerð. Um 7. gr. Eðlilegt virðist, að utan þess tímabils, sem dragnótaveiðar eru leyfðar, sé óheimilt að hafa dragnætur og dragstrengi um borð í skipum. Um 8. gr. Hér er um að ræða hliðstætt ákvæði því, sem er í lögum um bann gegn botnvörpuveiði, þ.e.a.s. sektarákvæði. Aðrar gr. frv. hygg ég að þurfi ekki skýringa við, og vil ég að endingu leggja til, að þessu máli verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Ég gat því miður ekki verið hér á fundi í þessari hv. d. í gær og þess vegna ekki svarað þeim fsp., sem til mín var þá beint út af fyrirhugaðri lækkun útflutningsskattsins úr 5% í 2½%, og skal þess vegna leyfa mér nú með örfáum orðum að gera grein fyrir, hvernig í því máli liggur. Þegar útflutningsskatturinn var ákveðinn, var honum ætlað að greiða nokkurn hluta þess halla, sem vitað var að yrði á útflutningssjóði. En þennan halla útflutningssjóðs átti þó fyrst og fremst að greiða með þeim gengishagnaði, sem yrði af sölu birgða, sem aflað hafði verið fyrir gengisbreytinguna, en seldar yrðu eftir gengisbreytinguna, þess fjár, sem þá skorti á, yrði aflað með útflutningsskattinum. Nú hefur komið í ljós, að nokkuð mikill meiri hluti af þessum halla greiðist af gengishagnaðinum, en eftir verður þó vitaskuld allmikil fjárfúlga, sem útflutningsskattinum er ætlað að ganga upp í. Það var í upphafi rætt nokkuð um það, hversu há þessi prósentutala ætti að vera, og var staðnæmzt við 5%, án þess þó að fyrir því lægju nokkur sérstök rök, að þessi tala yrði valin frekar en önnur. Þessum 5% skatti var svo ætlað að vera í gildi, þangað til hallinn yrði að fullu greiddur, og útvegsmönnum var gefið fyrirheit um það þegar á fyrsta stigi, að skatturinn yrði afnuminn eða það yrði borin fram till. um það hér í Alþ. að afnema skattinn, þegar þessari upphæð væri náð. Nú hefur það skeð, að óskir hafa borizt frá bæði Landssambandi íslenzkra útvegsmanna og frá vinnslustöðvunum um það, að skatturinn yrði lækkaður, og þá mundu þeir una því, að hann yrði framlengdur sem þessari lækkun næmi, þannig að heildarupphæðin yrði nákvæmlega sú sama, sem út úr þessum skatti kæmi, hvort sem upphæðin væri miðuð við 5% eða hvort hún yrði miðuð við 2½%. Á þetta hefur ríkisstj. fallizt og heitið þessum aðilum að beita sér fyrir því, að samþ. yrði breyt. á efnahagslöggjöfinni, þannig að skattprósentan yrði lækkuð úr 5 í 2½%, en með þeirri hugsun að baki, að hann yrði framlengdur, sem því svari, og frv. um þetta verður væntanlega borið fram hér á Alþ. alveg næstu daga. Í þessu felst enginn aukinn styrkur til útgerðarinnar eða neinar nýjar uppbætur, því að það lá fyrir í upphafi, að skatturinn yrði afnuminn, þegar þeirri heildarupphæð yrði náð, sem nægði til þess að jafna halla útflutningssjóðsins, og það sama liggur til grundvallar nú, eftir að þessi breyting á hundraðstölunni hefur verið ákveðin, sem ríkisstj. hefur ákveðið að beita sér fyrir. Ég hef ekki meira um þetta að segja, en ég vildi aðeins undirstrika það, að hér er á engan máta um neitt fráhvarf frá fyrri stefnu að ræða eða að ríkisstj. hafi horfið frá fyrri ákvörðunum í þessu máli, heldur einungis til hagræðis fyrir útvegsmenn og vinnslustöðvar og eftir þeirra ósk samþ. að lengja skattheimtutímabilið, en lækka töluna.



Ég vil þakka hæstv. sjútvmrh. fyrir þetta svar, sem hann hefur gefið við fsp. minni, sem ég bar fram í gær. Ráðh. hefur nú skýrt frá því, að frv. um breyt. á efnahagsl., að því er skattinn varðar, muni verða lagt fram næstu daga, og það var það atriði, sem ég spurði um í gær í tilefni af því, að blaðafrásagnir voru þannig, að mér þóttu þær nokkuð einkennilegar. Þar var sagt frá því, að það hefði þegar verið ákveðið að lækka skattinn, en vitanlega geta ekki aðrir aðilar breytt honum en Alþ.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. sjútvmrh. það svar, sem hann hefur nú gefið við þeim fsp., sem hér voru bornar fram í gær. Í fyrsta lagi kemur fram í hans svari, að þessi 5%, sem voru lögð á nokkru eftir áramótin, virðast ekki hafa verið neitt sérstaklega nákvæmlega útreiknuð. Hæstv. ráðh, talaði um, að það hefðu verið ýmsar tölur, sem talað hefði verið um, - líklega hafa það verið sérfræðingarnir.  Hæstv. sjútvmrh. vildi lítið úr því gera, hvers konar eftirgjöf þetta væri, heildarupphæðin yrði sem sé nákvæmlega sú sama, sem yrði til þess að borga hallann á útflutningssjóðnum. Ég vil vekja athygli á því, að hæstv. ríkisstj. hefur í sambandi við efnahagsmálin gert þær ráðstafanir, að lánsfrestur á hinum og þessum lánum, sem veitt hafa verið, hefur verið styttur og vextir um leið hækkaðir, og það gildir jafnt um lán til bygginga og ýmissa annarra framkvæmda. Má ég nú spyrja: Efast hæstv. ríkisstj, um, að það sé þægilegra fyrir t.d. mann, sem fær lán, við skulum segja til íbúðarbyggingar, og borgaði upp á 20 árum, að hafa það heldur á 40 árum? Mundi vera tiltölulega auðsótt hjá hæstv. ríkisstj., ef það væru nú aðrir en hraðfrystihús og útvegsmenn, sem sæktu um, að skatturinn yrði lækkaður um helming og það yrði þess vegna helmingi lengri tími, sem menn fengju að borga þetta á? Mér sýnist á því, hve lítið hæstv. sjútvmrh. gerir úr þessum hlutum, þetta sé nákvæmlega sama heildarupphæðin, og greinilega er tekið fram í yfirlýsingu sjútvmrh., að það sé bara um það að ræða að lækka þetta, lækka þetta um helming. Og ég efast ekki um, að þegar þessi efnahagsmál koma nú aftur til umr. öll í þinginu í sambandi við það nýja frv., sem nú kemur fram, þá muni það verða tiltölulega auðsótt að fá breytt öllum þessum lánstímum, sem nýlega voru lengdir, og vöxtum, sem voru hækkaðir, fyrst hæstv. ríkisstj. er svona ákaflega elskuleg, þegar það eru hraðfrystihúsin og útvegsmennirnir, sem eiga í hlut. Við skulum sem sé ekki efast um það, að auðvitað er þarna um útflutningsbætur í nýrri mynd að ræða. Það er engin spurning um það. Eins og þeim mönnum, sem eiga að borga svona og svona mikið á svona og svona löngum tíma, sé ekki helmingi þægilegra að mega borga þetta á tvöfalt lengri tíma, að skatturinn sé minnkaður um helming og það sé tvöfalt lengri tími, sem menn hafa til þess að borga þetta á. Það er engin spurning um það. Ég vil minna á, að útflutningsuppbætur, þegar þessi gengislækkunarkerfi hafa verið að hrynja, hafa verið undir hinum undarlegustu formum. T.d. þegar gengislækkunarkerfið frá 1950 byrjaði að hrynja og það varaði upp undir ár, áður en fyrstu stóru brestirnir komu, þá var innleitt það, sem kallað var, ef ég man rétt, sérstakur frílisti, og samtök útflytjendanna voru látin hafa með hann að gera. Það þóttu ekki útflutningsuppbætur, ekki til að byrja með. Það var alveg sérstakur frílisti. Það kom víst seinna á hann nafnið bátagjaldeyrir. Og þeir fengu að leggja eitthvað sérstaklega á þetta, og meira að segja fyrst þegar þetta var sett í gegn, fyrstu þrjú árin, þá var þetta ólöglegt allan tímann, studdist aldrei við lög, þannig að í þrjú ár var þetta innheimt án þess, að nokkur lög væru fyrir því, raunverulega bæði í mótsetningu við lög og stjórnarskrá, vegna þess að það var meira að segja verið að brjóta þá grein stjórnarskrárinnar, sem bannar að innleiða nokkur sérréttindi, þegar þetta var á lagt, sem sé 78. gr. Það var raunverulega verið að gera vissan hluta af útflytjendunum að nokkurs konar aðli á Íslandi. Á þeim tíma héldu stjórnarvöldin því fram, að þessi sérréttindi, sem bundin væru við hinn svokallaða bátagjaldeyri, snertu raunverulega ekki neitt gengisbreytinguna eða efnahagskerfið sjálft. Það var ekki fyrr en löngu seinna, þegar þetta var orðin söguleg staðreynd, að menn fóru að viðurkenna það, að raunverulega hefði gengislækkunarkerfið bilað strax á árinu á eftir. En nú leið ekki á svona löngu. Nú eru liðnir rúmir tveir mánuðir, á þriðja mánuð, og þetta gengislækkunarkerfi er byrjað að bila og allir útreikningarnir, sem í sambandi við það voru. Það er þess vegna bezt að vera ekki með nein klauflaxnöfn í sambandi við þessa hluti. Það er verið að framkvæma þarna sérstaka eftirgjöf til útflytjendanna til þess að sjá um, að samningar gangi saman. Það er verið að borga þetta á lengri tíma en upphaflega var ákveðið og verið að veita þarna sérstök réttindi einmitt þessum atvinnurekendum, sem áttu að standa á eigin fótum. Nú er þetta orðað af hæstv. ráðh. ákaflega elskulega, það hefðu bara óskir borizt frá útvegsmönnum og hraðfrystihúsum, og þá hefði þetta verið gert. Ætli það hafi nú ekki heldur verið hitt, að það er búin að standa harðvítug deila í 2–3 mánuði á milli þessara samtaka, Landssambands íslenzkra útvegsmanna og Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, um, hvað verðið skuli vera? Og þegar vertíðarlokin nálgast, þegar 11. maí nálgast og þegar það liggur við, að það verði meiri eða minni stöðvanir og átök í sambandi við uppgjör, þá er komið að þrotum, þannig að þessir aðilar verða að fara að gera svo vel að segja, hvar þeir standa og hvort þeir ætli að viðurkenna, hvaða hringavitleysa allir þeir útreikningar hafa verið, sem lagðir voru til grundvallar í sambandi við fiskverðið. Ætli það hafi ekki verið það og þess vegna hafi verið nauðsynlegt fyrir ríkisstj. fyrir 11. maí að verða við þessum óskum, eins og svo hæversklega er orðað, og þá hafi verið inn á þetta gengið? Ég skal ekki fjölyrða neitt um þetta núna, það er engin sérstök ástæða til þess, vegna þess að hæstv. ráðherra hefur lýst því yfir, eins og ég raunar líka bjóst við, að hann mundi gera, að þetta mál komi fyrir Alþ. hið bráðasta, og þá gefst tækifæri til þess bæði að ræða þetta mál sjálft út af fyrir sig og eins að taka fyrir allt efnahagskerfið, sem nú er byrjað að hrynja, bæði sjá til þess, hvort óskir annarra en útvegsmanna og hraðfrystihúsa verði teknar til greina í sambandi við aðrar ráðstafanir, í sambandi við vexti, lánstíma og annað slíkt, og hvort hæstv. ríkisstj. fæst til þess að sjá það strax, að það sé bezt að breyta þessu kerfi nú þegar á þessu þingi.



Það eru aðeins fáein orð í tilefni af þessum upplýsingum, sem fram hafa komið. Ég vil minna á það í því sambandi, að þegar efnahagslöggjöfin var sett, voru gerðar um það fsp. hér hvað eftir annað, hvað ríkisstj. ætlaðist fyrir með þessi 5%, sem átti að taka af útfluttum sjávarafurðum, eftir að búið væri að greiða hallann á útflutningssjóðnum. En þótt um þetta væri spurt hvað eftir annað, fengust ekki um það nein svör, og var mönnum alveg óljóst, hvað ríkisstj. var að fara í þessu efni. En nú heyri ég, að viðhorfið er breytt, og ég vil rifja það hér upp til þess að vita, hvort ég hef misskilið nokkuð í því. Ég heyrði ekki betur en hæstv. sjútvmrh. lýsti því yfir hér áðan, að ríkisstj. hefði gefið þá yfirlýsingu til útvegsmannasamtakanna, að stjórnin mundi beita sér fyrir því, að þetta gjald yrði fellt úr lögum, þegar búið væri að greiða hallann á útflutningssjóðnum. Þetta er út af fyrir sig merkileg upplýsing, og ég vil fá það leiðrétt, ef ég hef ekki skilið það rétt, að þannig sé það ákveðið, að þetta gjald verði numið úr lögum, eða stjórnin muni beita sér fyrir því, að það verði numið úr lögum, þegar búið er að greiða hallann af útflutningssjóðnum. Um þennan halla á útflutningssjóðnum er það að segja, að því var haldið fram í fyrra, að það væri enginn halli á útflutningssjóðnum til. En það var náttúrlega rangt, eins og menn vita, og margupplýst hefur verið, að um talsvert verulegan halla er að ræða, sem verður greiddur af þessu útflutningsgjaldi. Á hinn bóginn er það algerlega rangt, sem maður hefur verið að sjá í stjórnarblöðunum síðustu dagana, að það hafi verið halli í þessum sjóði frá tímum vinstri stjórnarinnar, því að það liggur fyrir yfirlit um það frá fyrrv. ríkisstj. Alþfl., í grg. efnahagsmálafrv., sem hún lagði fram, að um áramótin 1958 og 1959 var ekki um neinn halla að ræða, þannig að sá halli, sem nú er verið að glíma við í þessum sjóði, er frá árinu 1959 skv. þeim yfirlýsingum, sem þá voru gefnar. Hér er annaðhvort um misskilning að ræða eða missögn. Þá vil ég segja þetta um það, sem nú hefur gerzt: Þegar efnahagsmálalöggjöfin var sett, var dæmið sett upp þannig varðandi sjávarútveginn, að þaðan ætti að borga þessi 5% af öllum útfluttum sjávarafurðum í gamla hallann. Síðan var því lýst yfir, að enda þótt þetta væri gert, ættu þeir, sem kaupa fisk, að geta greitt það hátt verð fyrir fiskinn samt sem áður, að útgerðarmenn stæðu jafnvel að vígi og fyrir gengisbreytinguna. Þessu var marglýst yfir af stjórnarvöldunum og ýmsar tölur nefndar í því sambandi. Það væri alveg ljóst, að þeir, sem keyptu fiskinn, gætu gert þetta, gætu keypt hann við þessu verði, - því verði, sem þyrfti, til þess að útgerðin stæði jafnvel að vígi eftir sem áður, og 5% gjaldið væri alveg þar fyrir utan og gæti orðið greitt líka. Landssamband útgerðarmanna gerði útreikninga um þetta og setti fram óskir um verð, sem landssambandið taldi að útgerðarmenn þyrftu að fá til þess að standa jafnvel að vígi og áður. Ég veit ekki til, að þær niðurstöður Landssambandsins hafi verið rengdar, að þetta þyrftu útgerðarmenn í raun og veru að fá til þess að standa jafnvel að vígi og áður. Síðan var farið að glíma við fiskverðið, og þeir, sem kaupa fiskinn, vildu ekki borga neitt nándar nærri það verð, sem útgerðarmennirnir töldu sig þurfa að fá til þess að standa jafnvel að vígi og áður. Þessi glíma hefur nú staðið allan tímann, síðan efnahagslöggjöfin var sett. Augljóst er, að þetta hefur orðið algerlega óleysanlegt mál milli þessara samtaka. Það er alveg augljóst af því, sem nú hefur gerzt, og jafnframt liggur það alveg fyrir, að það, sem þá skeður, er það, að ríkisstj. tekur þátt í þessum samningum - eða hvað á að kalla það - og kemur saman endunum með því að láta 60 millj. úr þessari „púlíu“, sem átti að mynda af útflutningsgjaldinu, því að þegar efnahagslöggjöfin var sett, voru 5% talin nema 120 millj., og þetta er helmingurinn. Þá eru það 60 millj., sem þarna eru lagðar fram, til þess að endarnir nái saman. Það er ekki hægt að kalla þetta öðru nafni en uppbætur. Það er tekið af því fé, sem búið var að gera ráð fyrir að draga saman í annað. Og síðan á að taka með öðru móti fé í skarðið, því að það á bara að halda áfram þeim mun lengur að innheimta 2½% til þess að fylla skarðið. Hér eru því lagðar fram verulegar fjárhæðir í nýjar uppbætur til þess að leysa þetta mál. Niðurstaðan verður svo samt sem áður sú, að útgerðarmenn fá ekki það verð, sem Landssambandið taldi, að þeir þyrftu að fá til þess að búa við svipaðar ástæður og áður. Hæstv. ríkisstj. hefur þar af leiðandi ekki staðið við þá yfirlýsingu, sem hún gaf útgerðarmönnum um s.l. áramót, en hún var sú, að þeim væri óhætt að treysta því, að efnahagsmálaráðstafanirnar skyldu koma þannig út fyrir útgerðina, að hún stæði ekki verr að vígi en áður. En það er augljóst á því verði, sem nú hefur komið út úr dæminu til útgerðarinnar, að útgerðin stendur ekki eins vel að vígi og hún gerði áður að dómi þeirra manna, sem þessi mál hafa íhugað fyrir landssambandið. Á þessu sjáum við, hvílík fjarstæða það hefur verið, sem ríkisstj. bar fram í sambandi við efnahagsmálalöggjöfina, þegar hún sagði, að útgerðin gæti fengið sitt upp í topp og samt borgað 5% upp í gamla hallann á útflutningssjóðnum, þannig lægi þetta dæmi fyrir. Nú liggur það sem sagt fyrir, að það stendur ekki steinn yfir steini. Þetta hefur allt verið andaleysa eða þá einhver hefur orðið hér svo frekur langt umfram það, sem gert er ráð fyrir. Það er alveg augljóst, að það eru ekki útgerðarmennirnir, sem hafa fengið meira en gert var ráð fyrir, því að þeir hafa fengið minna an þeir sjálfir töldu eða þeirra samtök töldu að þeir ættu að fá. Hér stendur því ekki steinn yfir steini. Það er ekki nokkur dráttur óskemmdur í þeirri mynd af þessum málum, sem hæstv. ríkisstj. brá upp í sambandi við efnahagsmálalöggjöfina, því að þá átti þetta að vera þannig sem sagt, að útgerðin átti að fá sitt að fullu og hægt væri að greiða þessi 5% í útflutningssjóðinn til að jafna hallann. Ég skal ekki fara hér mjög út í önnur mál í þessu sambandi, en ég vil aðeins benda á, að þetta er ekki eini þátturinn í þessu nýja kerfi, sem sýnilega hefur ekki átt neina stoð í veruleikanum. Ég get ekki stillt mig um að minna í þessu sambandi á innflutningssöluskattinn. Því var lýst yfir, að þetta dæmi gengi allt upp, án þess að innflutningssöluskatturinn yrði nokkuð hækkaður. Og dýrtíðaraukningin, sem átti að verða í landinu af þessum ráðstöfunum, var reiknuð út og miðuð við það. En eftir nokkrar vikur kom frv., þar sem gert var ráð fyrir að leggja á nýjan innflutningsskatt, sem nemur 8.8% af nær öllum innflutningi til landsins, eða ca. 180 millj. á einu ári. Þar er annar þátturinn, sem gersamlega hefur reynzt út í bláinn. Þriðja atriðið, sem mætti minna á í þessu sambandi, er svo, að því var lýst hér hátíðlega yfir, að það ætti ekki að hækka neitt útlán í Seðlabankanum í krónutali út á afurðir frá því, sem áður hefur verið. Þetta hefur víst verið framkvæmt að forminu til, en farið fram hjá þessu ákvæði með því að láta Seðlabankann lána útflutningssjóði stórfé til þess að greiða fyrir fram útflutningsuppbætur út á fisk frá fyrra ári. Þetta varð stjórnin náttúrlega að gera, því að hinar fyrirætlanirnar voru endaleysa. En til þess að reyna að bjarga andlitinu að einhverju leyti var farin þessi krókaleið til að gera viðskiptabönkunum kleift að lána meira en þeir höfðu gert frá sjálfum sér út á fiskinn, en fá féð samt út úr Seðlabankanum. Þetta er aðeins eitt dæmi til að sýna, hvernig þetta er að liðast í sundur og hversu fjarri raunveruleikanum allt það plan var, sem hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir hér í vetur.



Herra forseti. Þessar umræður eru nú álíka skringilegar og þau blaðaummæli, sem fram hafa farið út af þessum ráðstöfunum, því að það er verið bæði hér og í þeim blaðaummælum að reyna að fá út úr því, sem gert hefur verið, allt annað en það, sem raunverulega er. Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að ekki hefði nú verið nákvæmlega útreiknað hjá þeim, sem að efnahagsráðstöfununum stóðu, þessi 5%, og kæmi sér það nokkuð spánskt fyrir, að það hefði ekki verið hægt að ákveða það neitt nákvæmar. En ég veit ekki, hversu góður hv. þm. er að reikna. Sjálfsagt getur hann gert það vel eins og ýmislegt annað, sem honum er lagið, en bara einfalt þríliðudæmi - eða enn einfaldara en þríliða - sýnir það, að 5% í hálft ár er sama sem 2½% í eitt ár, og hvort tekið er 5% í 6 mánuði eða 2½% í 12 mánuði, þá verður heildarútkoman sú sama. Og það var heildarútkoman ein, sem um var rætt í upphafi, en ekki endilega svo mikið upp úr því lagt, hvort prósentutalan yrði þessi eða hin. Það var aðeins um það að ræða, að náð yrði þeirri upphæð, sem þurfti, til þess að halli útflutningssjóðsins yrði greiddur, og það hefði verið hægt að ná honum með 5% gjaldinu, og það er líka hægt að ná þessari sömu upphæð með 2½% gjaldinu. Allt tal þessa hv. þm. og hv. 1. þm. Austf., sem talaði hér áðan líka, um, að hér sé um auknar bætur að ræða, nýjar bætur, er alveg út í hött, því að það er ekki hægt að greiða neinar bætur, nema bæturnar séu greiddar af einhverjum, - og hver greiðir bæturnar í þessu tilfelli? Hv. 1. þm. Austf. nefndi hér 60 millj. Blað hv. 3. þm. Reykv. hefur nefnt þessa tölu líka. En hver borgar þessar 60 millj., - hver borgar þær? Það er ekki hægt að greiða neinum bætur, nema þær séu frá einhverjum teknar. Það var í upphafi ákveðið, að halli útflutningssjóðsins yrði greiddur af útvegsmönnum sjálfum, og það er enn svo. Það hefur ekki verið létt neinni byrði af þeim, það er nákvæmlega sama upphæðin, sem verður tekin. Munurinn er einungis sá, að hann er tekinn á helmingi lengri tíma en í upphafi var hugsað að gera, og það getur ekki skorið úr neinu og ekki kallazt, að kerfið sé hrunið, eins og hv. 1. þm. Austf. orðaði það, hvort þessi halli útflutningssjóðs sé greiddur á 6 mánuðum eða 12. Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að það mundi verða eftir því leitað, hvort tilsvarandi tilslakanir væri hægt að fá fyrir verkamenn. Ég held, að það sé óhætt að segja það, að til verkamanna og alls almennings í landinu hafi ekki verið leitað um bætur í þessu skyni. Bæturnar eru greiddar af útvegsmönnum og þeim ætlað að standa undir þeim, þangað til þessu sérstaka verkefni er lokið. Hv. 1. þm. Austf. vildi fá menn til þess að trúa því, að halli útflutningssjóðs stafaði frá árinu 1959 og að þeir, sem fyrr hefðu farið með stjórn þessara mála, væru saklausir af því að eiga nokkurn þátt í þessum halla. Ég hef ekki annan betri mann til frásagnar um þessa hluti en formann stjórnar útflutningssjóðs. Hann lýsti því yfir við mig í fyrrahaust og marggerði það, að staða útflutningssjóðs hefði aldrei frá upphafi verið betri en hún var þá. Það þýðir, að sá halli, sem hafði myndazt á útflutningssjóði, hafði að einhverju leyti verið greiddur á árinu. Um þetta fékk ég aldrei endanlegar tölur, og þær tölur, sem um þetta hafa verið gefnar, hafa nú reynzt að vísu ekki allar alveg 100% ábyggilegar. En þessi yfirlýsing formanns útflutningssjóðsstjórnarinnar blífur, því að í aðalatriðum hlýtur hún að vera rétt. Hann hefur getað sagt þetta með þessu orðalagi a.m.k., og það þýðir þá, að einhver hluti halla útflutningssjóðsins, sem hafði safnazt áður, hafi verið greiddur á árinu 1959, en nýr hali ekki myndazt. Það eru því áreiðanlega fyrri syndir, sem hér er verið að greiða fyrir, en ekki syndir frá s.l. ári. Hv. 1. þm. Austf, minntist á, að fleira hefði farið aflaga í þessu efnahagskerfi, sem nýlega hefði verið komið á hér, heldur en þetta. En allt er þetta eiginlega, bæði það, sem hann nefndi, og það, sem hv. 3. þm. Reykv. nefndi, tilburðir til þess að reyna að færa hlutina til annars og lakara vegar en raun ber vitni. Raunveruleikinn er ekki eins og þeir vilja lýsa. Hv. 1. þm. Austf. minntist á söluskattinn t.d. og taldi, að með honum væru miklar nýjar byrðar lagðar á landsfólkið. En hann gat ekki um það, að annar skattur hefur verið afnuminn í þessu sambandi og að lækkanir á sköttum eru sízt minni en hækkunin, sem orðið hefur á söluskattinum frá því, sem gert hefur verið ráð fyrir. Hann sagði líka, og hann hefur raunar gert það fyrr hér í hv. deild, að það væri farið í kringum hlutina af Seðlabankanum með því að taka að sér greiðslur fyrir útflutningssjóð. En því var yfirlýst frá byrjun, að þess mundi verða farið á leit við Seðlabankann, að hann tæki að sér að greiða skuldbindingar útflutningssjóðs þegar í stað, og þessar greiðslur Seðlabankans hafa orðið honum mjög léttbærar, þannig að kontó útflutningssjóðs hjá Seðlabankanum hefur ekki nema að mjög litlu leyti verið notuð, og tekjur útflutningssjóðsins af þessum tveim tekjuliðum, sem ætlaðir voru til þess að jafna halla sjóðsins, hafa orðið svo miklar, að það hefur ekki nema tiltölulega að mjög litlu leyti þurft að leita til Seðlabankans um lán til þess að standa undir þeim kröfum, sem gjaldfallnar voru hjá sjóðnum. Allt er þess vegna kerfið að liðast í sundur, sagði hv. 1. þm. Austf. Sjálfsagt hefur hann þá haft það í huga, að útkoman hjá þessari ríkisstj. væri miklu verri en í hans stjórn árið 1950, þegar lofað var 93 aura verði fyrir fiskinn, en fékkst ekki nema 75. Kannske er hann að draga einhverja samlíkingu hér á milli þess, sem gerðist þá, og þess, sem er að gerast nú. En það, sem gerist nú, er það, að ríkisstj. hefur ekki lofað öðru en því að reyna að stefna að því, að útvegsmenn fengju það verð fyrir fiskinn, að afkoma þeirra yrði ekki lakari en hún var árið sem leið. Það er sú yfirlýsing, sem ríkisstj. hefur gefið, og enda þótt landssambandið hafi ef til vill nefnt einhverjar tölur, sem eru hærri en þær endanlegu tölur, sem samið hefur verið um, þá þarf það ekki endilega að sanna, að afkoma útvegsins með þeim tölum, sem nú eru orðnar að samkomulagi, sé lakari en hún var á árinu sem leið. Ég tel nú ekki ástæðu til þess að ræða frekar um þetta atriði. Málið er komið hér út á víðari vettvang en ég ætlaði í upphafi. Ég ætlaði aðeins að gera grein fyrir því, sem ríkisstj. hefur gert í þessu máli og lofað að gera, en tel ekki að það sé nein bót í því eða neitt við það unnið að fara út í almennar umr. um það hér, hvernig þetta efnahagskerfi hefur reynzt. Sjálfsagt verður tækifæri til þess að gera það, þegar brtt. verður flutt við frv., eins og mér skilst á hv. 3. þm. Reykv. að hann hafi fullan hug á að gera.

Forseti (JóhH): Ég vil vekja athygli hv. þingmanna á því, að til þessara umræðna utan dagskrár var stofnað með fsp. í gær frá hv. 1. þm. Norðurl. v., og það verður að ætla af því, sem fram er komið, að þessari fsp. sé svarað og sé nú ekki vettvangur hér til almennra umr. um efnahagsmálin. Ég vil biðja hv. þm. að taka tillit til þessa.



Herra forseti. Ég skal vera mjög stuttorður og ekki draga ný atriði inn í þetta. Ég minntist á það hér áðan, að það væri rangt, að halli á útflutningssjóði hefði verið dreginn á eftir síðan 1958. Ég vil því til stuðnings lesa hér örfáar línur úr grg. fyrir efnahagsmálafrv. fyrrv. ríkisstj. hv. núverandi sjútvmrh., þegar sú stjórn lagði slíkt frv. fyrir s.l. vetur. Þar stendur: „Fjárhagsafkoma útflutningssjóðs hefur reynzt tiltölulega góð á árinu 1958. Er þetta að sjálfsögðu afleiðing þeirrar hækkunar yfirfærslu- og innflutningsgjalda, er framkvæmd var á því ári. Samkv. bráðabirgðaniðurstöðum hefur hagur sjóðsins breytzt úr 33 millj. kr. skuld í árslok 1957 í 5 millj. kr. sjóðseign í árslok 1958. Þess ber þó að gæta, að afkoman er betri en ella mundi vegna þess, að sjóðurinn hefur fengið tekjur af hinum nýju gjöldum síðan í júní 1958, en hafði um áramót enn greitt tiltölulega lítið af bótum samkvæmt hinu nýja kerfi. Þrátt fyrir þetta eru líkur fyrir því, að sjóðurinn hefði getað verið hallalaus á árinu 1959,“ - meira að segja á árinu 1959, - „ef engin ný hækkun bóta eða niðurgreiðslna hefði komið til.“ Þetta sýnir, að það er þýðingarlaust að vera að halda því nú fram, að þessi halli, sem nú er á útflutningssjóði, sé einhver gömul synd frá fyrri tímum. Þá sagði hæstv. ráðh., að það væri rangt að minnast á innflutningssöluskattinn, að hann sýndi, að stjórninni hefði í nokkru skeikað, því að það hefðu ýmsir skattar verið lækkaðir. Ég skal ekki fara langt út í þetta, því að það væri of langt mál að ræða það í botn nú, en ég vil enn þá einu sinni minna á það, sem hæstv. ráðh. veit, að því var lýst hátíðlega yfir af hæstv. ríkisstj., að hækkun á innflutningssöluskattinum kæmi ekki til mála, það yrði aðeins söluskattur innanlands, og í því sambandi voru nefnd 3%, og dýrtíðaraukning sú, sem almenningur átti von á, var miðuð við þetta. En þegar til kom, var lagður á nýr innflutningssöluskattur upp á 8.8%, sem samsvarar 180 millj. kr. á ári, sem kom alveg óvænt inn í dæmið. Skattar hafa verið hækkaðir gífurlega og aðrir skattar lækkaðir nokkuð, og heildarniðurstaðan af því er sú, að álögur til ríkissjóðs hafa verið auknar um 370 millj. kr. á þessu ári a.m.k., og verður þó miklu meira, þannig að ekki batnar dæmið, ef farið er að skoða það í heild. En ég var að benda á, að hverju leyti það hefði farið út um þúfur, sem hæstv. ríkisstj. hafði lýst yfir, og þar er innflutningssöluskatturinn einn stærsti liðurinn, eins og dýrtíðaraukningin mun eiga eftir að sýna. Þá er það um, að Seðlabankanum hafi verið ætlað að hlaupa undir bagga með viðskiptabönkunum með því að greiða fyrir fram uppbætur á afurðir fyrra árs, þá lýsi ég því hér með yfir, að ég hafði ekki heyrt yfirlýsingu gefna í sambandi við meðferð efnahagsmálalöggjafarinnar um, að það væri meiningin að greiða slíkt fyrir fram, að Seðlabankinn ætti að borga út þessar uppbætur fyrir fram. Mér kemur það því þannig fyrir sjónir, að hér sé um atriði að ræða, sem gripið var til á eftir vegna þeirra vandræða, sem stefnuyfirlýsing hæstv. ríkisstj. hafði leitt hana í, sem sé sú, að ekki yrðu fleiri krónur lánaðar úr Seðlabankanum en áður vegna afurðanna, enda gefur auga leið, að hæstv. ríkisstj. getur auðvitað aldrei staðið við það, að svo verði. Þá er það um þann lið, sem hér var ræddur varðandi útkomuna úr sjávarútvegsdæminu og hvort hér hafi allt orðið eins og til var ætlazt. Vil ég lesa eina setningu, með leyfi hæstv. forseta, úr grg. fyrir efnahagsmálafrv. nú í vetur. Það er stefnuyfirlýsing hæstv. ríkisstj. um þetta mál, og hún er svo hljóðandi: „Hér að framan var það tekið fram, að hið nýja gengi væri við það miðað, að hagur báta á þorskveiðum væri sá sami og hann er samkvæmt núgildandi bótum. Ríkisstj. telur eigi að síður, að útflutningsatvinnuvegunum öllum sé það kleift að greiða 5% útflutningsskatt um eins til tveggja ára skeið, svo framarlega sem aflabrögð verða sæmileg.“ En hvað liggur nú fyrir? Hvaða mynd liggur nú fyrir í dag? Hæstv. ráðh. segja: Það hefur bara ekkert breytzt. Þetta gengur allt eftir áætlun. - En það liggur fyrir, að hæstv. ríkisstj. hefur rétt til baka helminginn af útflutningsgjaldinu og það rennur til þeirra, sem kaupa fiskinn, - ekki til útgerðarmannanna, heldur til þeirra, sem kaupa fiskinn. Þetta samsvarar 60 millj. á ári eftir hennar eigin reikningi. Þetta hefur verið rétt að þeim, sem kaupa fiskinn, umfram það, sem ríkisstj. hafði hugsað sér. Samt sem áður fá útgerðarmenn ekki það verð fyrir fiskinn, sem Landssambandið telur að þeir þurfi að fá, til þess að þeir standi jafnt að vígi og áður. Svo er það alveg sér kapítuli í þessu, að allir þeir, sem veiða á sumrum og veiða smáfisk, ýsu og steinbít og annan slíkan fisk, þeir verða að búa við miklu óhagstæðara verð en áður. Þetta eru efndirnar á þessari stefnuyfirlýsingu hæstv. ríkisstj. Ég held því fram, að það standi ekki steinn yfir steini í þessari yfirlýsingu miðað við það, sem nú er fram komið. Og það er alveg sama, hvernig hæstv. sjútvmrh. leikur sér með tölur í þessu sambandi og setur upp dæmi. Það er hverjum manni ljóst, að þegar búið var að ákveða að borga 5% í sjóð og átti að nota það í ákveðnu skyni, og síðan er hætt við þetta og helmingur af fénu afhentur til baka, þá er raunverulega verið að greiða uppbætur inn í þessi viðskipti frá því, sem gert var ráð fyrir í öndverðu.



Herra forseti. Ég mun verða við þeim tilmælum hæstv. forseta að verða mjög stuttorður. Hæstv. sjútvmrh. stendur fast á því, að hann hafi ekki borðað kjöt á föstunni, þetta sé bara klauflax, og við skulum rétt athuga þetta ofur lítið betur, sérstaklega útreikninginn, sem hann var að fara út í. Hvernig stendur á því, að hæstv. ríkisstj. hefur fundið ástæðu til þess að fara að tala sérstaklega við útvegsmenn og hraðfrystihús í sambandi við þetta? Það er vegna þess, segir hann, að það hafa komið fram þarna sérstakar óskir, það hafa komið fram kröfur, sérstaklega frá útvegsmönnunum, um hærra verð. Það er alveg nákvæmlega sama fyrirbrigðið og eftir gengislækkunina 1950, þegar þeim var lofað 93 aurum upp úr 75 og fengu það ekki. Þá sögðum við það, þegar við meðhöndluðum þetta mál hér við 2. umr. gengislækkunarlaganna þá, að þetta yrði ekki efnt og hraðfrystihúsafulltrúarnir hefðu lýst því yfir í viðtali við fjhn., að þeir gætu ekki borgað þetta. Þetta sama sagði ég aftur í sambandi við meðferð þessa máls, við 2. umr. þess í þessari deild. Þá hafði ég fengið upp úr sérfræðingi ríkisstj., Davíð Ólafssyni, að 2.71 ættu þeir raunverulega að geta greitt og það væri það, sem ætlazt væri til, og ég spurði að þessu, ég auglýsti eftir þessu. En ríkisstj. hafði vaðið fyrir neðan sig, og þorði ekkert að segja, hvað raunverulega ætti að reikna þarna út. Það er gefið, hvað um er að ræða. Gengislækkanirnar hafa alltaf orðið útvegsmönnunum, fiskimönnum sjálfum, til tjóns, og svo koma kröfurnar frá þeim á eftir um hækkanirnar. Nú segir hæstv. sjútvmrh., að þetta sé svo afskaplega einfalt, maður þurfi ekki að vera mikill stærðfræðingur, - og ég skal viðurkenna, að ég er ekki mikill stærðfræðingur, - til þess að geta skilið, hvað þetta er auðvelt. En mér finnst nú, að ef útvegsmennirnir fá að greiða á tveimur árum það, sem þeir annars hefðu átt að greiða á einu, þá séu það eitthvað svipaðar uppbætur, skulum við segja, eða byrðaléttir, eins og hæstv. sjútvmrh. orðar það, eins og t.d. ef verkamaður, sem hefur lagt í að kaupa sér íbúð, í staðinn fyrir að eiga að borga hana á t.d. 20 árum, þá fái hann að borga hana á 40 árum. Heildarupphæðin er nákvæmlega sú sama, hvort sem menn borga t, d. aðeins 2½% af andvirðinu eða menn borga 5% af andvirðinu, en í öðru tilfellinu er það borgað upp helmingi fljótar en í hinu. Svo framarlega sem ríkisstj. munar ekki nokkurn skapaðan hlut um að létta byrðar manna á þennan máta, eins og gert hefur verið og hæstv. sjútvmrh. telur sjálfsagt gagnvart útvegsmönnunum, því þá ekki að lofa öðrum þeim, sem eiga að borga heildarupphæðir í landinu, t.d. þeim, sem eiga að borga heildarupphæðir eins og andvirði íbúða, báta, nýrra togara núna, - þeir fara kannske upp í 35 millj. eftir síðustu ráðstafanir ríkisstj., - að borga þetta bara á helmingi lengri tíma? Það eru víst ekki neinar uppbætur og ekki neitt, sem er í því falið fyrir menn. Ég vildi þess vegna aðeins skjóta þessu að hæstv. ráðh., hvort við mættum kannske eiga von á því næst gagnvart útgerðinni, án þess að það kosti nokkurn nokkuð, að stofnlánin yrðu t.d. tvöfölduð, að heildarupphæðir eins og t.d. 35 millj. fengi maður að borga á 40 árum í staðinn fyrir 20 eða jafnvel á 20 í staðinn fyrir 10 eða eitthvað þess háttar, og allt saman þetta væri bara ósköp einfalt stærðfræðidæmi, sem hver maður ætti að geta reiknað, og í því væru engar uppbætur. Nei, hæstv. sjútvmrh. kemst ekki fram hjá því, að það að losa menn við byrði eða að létta eina byrði er nákvæmlega sams konar aðferð og bæta upp, bara framkvæmd ofur lítið öðruvísi. Ef t.d. yrði létt svona og svona miklu af söluskattinum hér í landinu núna og vöruverðið fengi að lækka eitthvað þess vegna, fyndist verkamönnum það svipað og kauphækkun, ef það væri létt af þeim slíkri byrði, þannig að ef hæstv. ríkisstj. hugsar sér að fara út á þessa leið að fara að létta byrði manna á þennan máta, þá gæti ég trúað, að við gætum afskaplega auðveldlega leyst allar þær vinnudeilur, sem í uppsiglingu mundu vera á Íslandi. Svo vildi ég aðeins minna hæstv. ráðh. á, að þetta gerir ríkisstj. núna á þriðja mánuði, eftir að hún hefur sett efnahagslöggjöfina. Hún hefur sjálf tekið fram, að þetta mundi standa, svo framarlega sem afli væri sæmilegur. Nú höfum við haft einhvern bezta afla, sem komið hefur um langt skeið. Samt álítur ríkisstj. nauðsynlegt að fara út í uppbætur. Sumir bátar hafa nú aflað - ég held tvöfalt á við það, sem þeir hafa aflað áður, a.m.k. í ýmsum verstöðvum, þó að það eigi ekki við alls staðar. Þegar ríkisstj. álítur nú nauðsyn að gera breytingu á sínu efnahagskerfi, þegar aflinn er upp á hið bezta, hvað mun þá verða, ef hann verður lakari? Hvers konar byrðalétti eigum við þá von á gagnvart útvegsmönnum og hraðfrystihúsum? Svo sagði hæstv. sjútvmrh. að lokum, að það hafi ekki verið leitað til verkamanna um bætur. Ojæja. Hverjir eru það þá, sem borga þetta? Er það ekki einn aðili fyrst og fremst, sem leitað hefur verið til um bætur fyrir þetta allt saman, þeir sem verða að borga alla dýrtíðarhækkun ríkisstj. án þess að fá nokkra uppbót fyrir það? Þar er ekki verið að létta byrðarnar. Þar er verið að hækka verðið dag frá degi og án þess að mönnum sé gefinn nokkur möguleiki á því að fá nokkra dýrtíðaruppbót, án þess að mönnum sé gefinn nokkur möguleiki á því að fá að borga á lengri tíma lánin sín en áður var eða það, sem þeim bar að borga, heldur íþyngt á allan hátt. Ég er hræddur um, að verkamönnum hafi þótt og launþegum öllum nokkuð skarplega til þeirra leitað af hálfu hæstv. ríkisstj. Þess vegna held ég, að það væri nú betra fyrir hana að viðurkenna strax, að kerfi hennar væri að brotna, heldur en reyna að berja höfðinu við steininn og þora ekki að kalla þær uppbætur, sem nú er byrjað að veita, því eðlilega og rétta nafni, sem þær koma til með að bera í framtíðinni.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður, en finnst ég bara ekki geta látið því ómótmælt, sem hv. 1. þm. Austf. sagði hér áðan, að hans stjórn, sem sat hér að völdum 1956–58, ætti engan hlut að halla útflutningssjóðs. Hann vildi rökstyðja sitt mál með því, að sjóðseign útflutningssjóðs hefði í árslok 1958 verið meiri en í ársbyrjun. Þá hefði verið halli, sem nam - ég held, að hann hafi sagt 30 millj. kr., en inneign í árslokin upp á fimm eða eitthvað þess háttar. Ég skal nú ekki ábyrgjast, að ég hafi farið alveg rétt með þessar tölur, en þær eru a.m.k. ekki langt frá því, sem hann nefndi. En þarna er hann bara að tala um allt annan hlut. Hann er að tala um það, sem ógreitt er af gjaldföllnum kröfum, en langsamlega mesti hlutinn af þeim kröfum, sem verða til á árinu, - ja, ég vil ekki segja langsamlega mestur, en verulegur hluti af þeim kröfum, sem verða til á árinu, er ekki gjaldfallinn um áramót. Og ég held, að ég muni það nokkurn veginn rétt, að kröfur útvegsmanna vegna framleiðslu ársins 1958, sem greiddar voru á árinu 1959, námu nokkuð á 4. hundrað millj. kr., og það er sitt hvað að tala um það, sem ekki er hægt að greiða af gjaldföllnum kröfum, heldur en ef sjóðurinn væri gerður upp, eins og gert hefur verið nú. Þessu tvennu má ekki rugla saman, og það þýðir ekki fyrir hv. þm. að reyna að sverja sig undan því, að hann og hans stjórn eigi mjög verulegan þátt í þeim halla eða hala, sem nú er verið að greiða vegna útflutningssjóðsins. Hann vildi líka láta liggja að því, þessi hv. þm., að þessar bætur, sem hann svo kallaði og eru nú engar bætur, eins og ég er margbúinn að segja hér, lækkun útflutningsskattsins, kæmu útflytjendunum einum til góða, en ekki sjómönnunum. Þetta er vitanlega fráleitt, því að eftir því sem útvegsmenn og vinnslustöðvarnar fá betri aðstöðu, eftir því geta þær náttúrlega greitt hærra kaup til sjómannanna. En bætur hafa ekki neinar verið greiddar á þessu tímabili, eins og hefur verið margsagt hér, vegna þess að það er ekki hægt að sýna fram á, að neinn aðili hafi greitt þessar bætur. Það er einungis tilfærsla um nokkra mánuði eða gjaldfrestur á skatti um nokkra mánuði. Hv. 3. þm. Reykv. var við sama heygarðshornið og hélt sig við, að hér væri um greinilegar bætur að ræða, og spurði: Hvað ætlar ríkisstj. að gera, ef eitthvað harðnar í ári, úr því að svona fer í góðu aflaári? Ég vil bara svara honum því, sem ég er áður búinn að svara, að hér er ekki um neinar bætur að ræða, og ef um lélegt ár eða erfiðleika verður að ræða, þá er sjálfsagt að taka það til athugunar, þegar þar að kemur. En það liggur ekkert fyrir um það nú. Út af því, að ástæða hefði kannske verið til að hafa þennan skatt eitthvað lægri, skal ég aðeins segja það, að það, sem hefur líka ýtt undir að lækka prósentuhlutann nú og dreifa skattinum yfir lengri tíma, er það, að sumar af útflutningsvörum sjávarútvegsins hafa lækkað í verði og skapa erfiðleika, sem ekki lágu fyrir og ekki var vitað um, þegar þessar tölur voru ákveðnar við samningu efnahagslaganna. Ég skal ekki fara að telja upp fyrir honum, hverjar þær eru, hann veit það sjálfsagt eins vel og ég. Það eru vörutegundir, sem talsvert mikið munar um fyrir útflytjendurna, og það var líka ástæða fyrir því, að orðið var við óskum þeirra um að dreifa skattinum yfir lengri tíma.