Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Staða og skipulag rannsóknastarfsemi innan stjórnkerfisins hérlendis hefur þarfnast endurskoðunar og breytinga um árabil. Skorti á heildarskipulagi hefur fylgt alvarlegur skortur á fjármögnun rannsókna hérlendis, en við Íslendingar leggjum minna af opinberu fé til rannsókna en nokkur nágrannaþjóð okkar. Forsaga málsins er sú að með lögum frá 1929 var ríkisstjórninni heimilað að setja á stofn rannsóknar og tilraunastofu fyrir þarfir atvinnuveganna og var þá reist Rannsóknastofnun Háskóla Íslands sem tekin var í notkun 1937. Í ársbyrjun 1939 var stofnuð Rannsóknanefnd ríkisins og var henni falin yfirstjórn Rannsóknastofnunar Háskólans. Árið 1940 er nefndin skírð Rannsóknaráð ríkisins og stofnunin Atvinnudeild Háskólans. Þegar þrengjast fór um starfsemi hennar, sem var til húsa á háskólalóðinni, fluttist hún upp í Keldnaholt, en starfsemi fiskideildar Atvinnudeildarinnar fluttist á Skúlagötu 4. Árið 1965 var svo gerð skipulagsbreyting á rannsóknastarfseminni með setningu laga nr. 48, um almennar náttúrurannsóknir, og nr. 64, um rannsóknir í þágu atvinnuveganna. Komst þá á sú skipan Rannsóknaráðs og Rannsóknastofnana atvinnuveganna og Náttúrufræðistofnunar sem enn gildir og formleg tengsl við Háskólann rofnuðu. Margir eru þeirrar skoðunar að þetta hafi verið mjög óheppilegur ef ekki hörmulegur atburður fyrir þróun raunvísindarannsókna á Íslandi. Síðan þetta varð hefur orðið nær stökkbreyting í þróun og mikilvægi rannsókna, a.m.k. í hinum vestræna heimi. Flestar þjóðir auka nú mjög fjárfestingu í rannsóknum og þessi auknu útgjöld eru tengd bjartsýni um þá möguleika sem felast í nýrri þekkingu og tækninýjungum, en á þeim sviðum vænta menn helstra framfara og breytinga á atvinnuháttum á komandi árum. Jafnframt er sífellt fleirum að verða það ljóst að vísindaleg þekkingarsköpun er álíka mikilvæg fyrir sjálfstæði þjóða og listsköpun, viðhald sérstakrar þjóðtungu og vökul tengsl við menningarrætur og þjóðarsögu. Þeim fer einnig fjölgandi sem bera hag Háskólans fyrir brjósti sem vísindastofnunar en ekki fyrst og fremst embættismannaskóla. Meðal þess sem þarf að gera til úrbóta er að koma á betra skipulagi hvað varðar rannsóknastarfsemina í landinu og tryggja henni meira fé. Fyrir nokkrum árum var skipuð nefnd til að endurskoða tillögur um Vísindasjóð, en hann hefur lengst af verið eini sjóður hérlendis sem veitt hefur styrki til rannsókna. Þessi nefnd og önnur nefnd sem hafði það hlutverk að endurskoða lög um rannsóknir og þróunarstarfsemi í þágu atvinnuveganna héldu nokkra sameiginlega fundi og lögðu fram samræmdar tillögur þar sem gert var ráð fyrir tveimur ráðum, Rannsóknaráði ríkisins með sjö manna stjórn og Rannsóknarsjóði og svo Vísindaráði ríkisins með fimm manna stjórn og Vísindasjóði hins vegar. Til samræmingar skyldi svo starfa samstarfsnefnd ráðanna. Mörgum þótti þetta fyrirkomulag of flókið í svo litlu landi sem Ísland er og töldu réttara að hafa ráðið eitt. Á undanförnum árum hefur svo þetta mál verið enn til endurskoðunar hjá menntmrn. og mun nú frumvarpsgerð á lokastigi. Hvað sem öllum ágreiningi líður um það hvort ráðin eigi að vera eitt eða tvö er afar brýnt að leggja fram á Alþingi frv. um þetta mál til kynningar. Það er brýnt vegna þess að gera má ráð fyrir að umfjöllun um frv. taki nokkurn tíma hjá þeim aðilum sem málið varðar mest og þessi umræða þarf að hefjast sem fyrst. Því spyr ég hæstv. menntmrh.: Hvenær hyggst menntmrh. leggja fram frv. um vísinda- og rannsóknaráð?



Herra forseti. Hv. 3. landsk. þm. spyr hvenær ég hyggist leggja fram frv. til l. um vísinda- og rannsóknaráð. Um það bil sem Alþingi kemur saman að nýju eftir jólaleyfi. Það hefur verið unnið snarplega að lokasmíð þessa frv. og hafa þeir haft það með höndum háskólarektor Sigmundur Guðbjarnason, Vilhjálmur Lúðvíksson framkvæmdastjóri Rannsóknaráðs og Árni Gunnarsson skrifstofustjóri í menntmrn. Ég hef auðvitað þann fyrirvara á ef eitthvað óvænt kæmi sem hindraði samkomulag um málið innan ríkisstjórnar, en þetta mál hefur verið rætt við forsrh., sem hefur látið sig það miklu varða, og ég held að sakir standi nú þannig að ég lofi ekki upp í ermina á mér þegar ég segi að frv. muni sjá dagsins ljós u.þ.b. sem hið háa Alþingi kemur saman á nýjan leik eftir jólafrí.



Herra forseti. Ég lýsi mikilli ánægju með svör hæstv. ráðh. og ég bíð með óþreyju eftir að sjá þetta frv. strax í janúar.



Herra forseti. Aðeins örstutta athugasemd. Ég er afskaplega feginn því að tíu ára meðgöngutíma þessa frv.

Það eru níu.

virðist vera að ljúka, níu þá, og hillir undir léttasóttina. Ég vona sannarlega að það þurfi engan keisaraskurð þar og ég trúi ekki að neitt komi upp í ríkisstjórn sem hindrar það.



Herra forseti. Ég fagna því að í þorrabyrjun skuli von á frv. um þetta efni sem allt of lengi hefur staðið á. Ég tek eindregið undir með hv. 3. landsk. þm. að hér er um að ræða mikilvægt skref í þá átt að efla rannsóknir hér á landi og er ekki vanþörf á.



Herra forseti. Mikil óánægja er á meðal þeirra sem hafa á undanförnum árum verið að reyna að eignast þak yfir höfuðið vegna þess að á sama tíma og vísitala á laun var alfarið tekin úr sambandi hækkaði lánskjaravísitala upp úr öllu valdi. Húsfyllir var þegar óánægðir húsbyggjendur héldu fund um húsnæðismál í Sigtúni í ágúst 1983 þar sem þessi mál voru rædd. Kröfðust fundarmenn bæði lengingar lána og leiðréttingu varðandi lánskjara- og kaupgjaldsvísitölu. Munurinn á þessum tveimur vísitölum hafði þá og hefur enn verið afar óhagstæður fyrir þá sem eru að reyna að eignast húsnæði. Í sama mánuði var ákveðið að taka upp nýjan grundvöll til útreikninga á lánskjaravísitölu. Ríkisstjórnin gaf góðar vonir um smáskilning á þessum vanda þegar hún ákvað á sama tíma að draga úr fjármagnskostnaði húsbyggjenda og námsmanna með því að láta þennan nýja vísitölugrunn gilda fyrir húsnæði eins og námslán. Ef miðað var við gamla vísitölugrunninn átti vísitalan að hækka um 8,1% eða sem svaraði 155% verðbólgu miðað við heilt ár, en samkvæmt nýja vísitölugrunninum átti hækkunin að vera 5,1%. Í fréttatilkynningu ríkisstjórnarinnar frá þessum tíma kom fram að ákveðið var að ganga til móts við húsbyggjendur og námsmenn með þeim hætti að nýja lánskjaravísitalan gilti strax gagnvart þeim og verði því 5,1% í september. Jafnframt mun ríkisstjórnin, segir enn fremur í þessari fréttatilkynningu, beina þeim tilmælum til lífeyrissjóða að þeir hafi sama hátt á húsnæðislánum sínum. Í framhaldi af þessari ákvörðun ríkisstjórnarinnar ritaði félmrh. svohljóðandi bréf til stjórnar Húsnæðisstofnunar ríkisins sem ég vitna í, með leyfi hæstv. forseta: "Félagsmálaráðuneytið tilkynnir hér með stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins að þrátt fyrir ákvörðun og tilkynningu um að lánskjaravístitalan fyrir septembermánuð 1983 skuli hækka um 8,1% hefur ríkisstjórnin ákveðið að tilsvarandi álag á lán veitt úr Byggingarsjóði ríkisins skuli aðeins nema 5,1% fyrir september 1983." Bréf þetta er undirritað af hæstv. félmrh. og Hallgrími Dalberg. Nú hefur tvívegis verið mjög mikið ritað um þetta mál í dagblöðum og talað um það í fjölmiðlum, bæði 1985 og síðla árs 1986. Fram kom í blöðum nú að þessi ákvörðun hefði aðeins náð til 17 fjölskyldna, það hefði aðeins einn byggingaraðili byggt húsnæði fyrir þessa 17 aðila og ástæðan gefin sú að gjalddagi hafi verið í september. Þar af leiðandi hef ég leyft mér að leggja fram fsp. til hæstv. félmrh. sem er 200. mál Sþ. á þskj. 212 og hljóðar svo: "Hvernig hefur félmrh. staðið að framkvæmd þeirrar ákvörðunar ríkisstjórnarinnar að hækkun lánskjaravísitölu í september 1983 yrði 5,1% í stað 8,1% á lán veitt úr Byggingarsjóði ríkisins?" Hæstv. forseti. Hæsfv. ráðh. hefur fsp. fyrir framan sig þannig að það er kannske tímasóun að halda lestrinum áfram. Ég nýti mér minn seinni tíma til að ræða þetta mál.



Herra forseti. Sem svar við 1. lið fsp. tel ég rétt að lesa meginefni bréfs til stjórnar Húsnæðisstofnunar ríkisins frá 12. des. s.l., en bréfið hljóðar þannig, með leyfi forseta: "Í sambandi við umfjöllun fjölmiðla og annarra nú undanfarið um lánskjaravísitölu í septembermánuði 1983 hefur ráðuneytið kannað hvernig framkvæmd Húsnæðisstofnunar ríkisins hefur verið háttað á samþykkt ríkisstjórnarinnar frá 26. ágúst 1983 varðandi útreikning lánskjaravísitölu á lánum Byggingarsjóðs ríkisins. Könnun þessi hefur leitt í ljós að Húsnæðisstofnun ríkisins hefur í þessu efni ekki farið eftir fyrirmælum ráðuneytisins og túlkun og leiðbeiningu Seðlabanka Íslands. Af því tilefni vill ráðuneytið rifja upp eftirfarandi: Hinn 26. ágúst 1983 samþykkti ríkisstjórnin að ganga til móts við húsnæðisbyggjendur með þeim hætti að verðtrygging á lánum úr Byggingarsjóði ríkisins til þessara aðila skyldi í september 1983 vera 5,1% í stað 8,1. Í samþykkt ríkisstjórnarinnar fólst einfaldlega það að gildistöku nýrrar lánskjaravísitölu var flýtt um einn mánuð gagnvart þessum aðilum. Ofangreindri samþykkt ríkisstjórnarinnar var komið á framfæri við Húsnæðisstofnun ríkisins með bréfi ráðuneytisins dags. 2. sept. 1983. Um svipað leyti var fréttatilkynning frá ríkisstjórninni birt í fjölmiðlum þar sem grein var gerð fyrir þessari samþykkt. Með bréfi dags. 7. sept. 1983 óskaði Húsnæðisstofnun eftir upplýsingum um hvernig ætti að framkvæma fyrrnefnda ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Af því tilefni kvaddi félmrh. stjórnendur Húsnæðisstofnunar ríkisins á sinn fund þegar í stað og fól þeim að framkvæma ákvörðun ríkisstjórnarinnar í samráði við Seðlabanka Íslands. Í grg. hagfræðideildar Seðlabanka Íslands dags. 5. sept. 1983 komu fram leiðbeiningar um framkvæmd á samþykkt ríkisstjórnarinnar. Í marsmánuði 1985 varð ráðuneytinu ljóst að Húsnæðisstofnun ríkisins hafði enn ekki komið samþykkt ríkisstjórnarinnar í framkvæmd. Af því tilefni ritaði ráðuneytið Húsnæðisstofnun ríkisins bréf dags. 4. mars 1985 þar sem fyrirmælin voru ítrekuð, að stofnunin hrinti samþykkt ríkisstjórnarinnar í framkvæmd í samráði við Seðlabanka Íslands. Í bréfinu er sérstaklega tekið fram að ráðuneytið hafi alltaf gengið út frá því að farið hefði verið eftir þeim fyrirmælum. Ráðuneytið hefur undir höndum bréf Seðlabanka Íslands til Húsnæðisstofnunar ríkisins dags. 11. mars 1985 þar sem túlkun bankans á samþykkt ríkisstjórnarinnar og leiðbeiningar um framkvæmd hennar koma greinilega fram. Með vísun til framanritaðs vill ráðuneytið átelja aðgerðarleysi Húsnæðisstofnunar ríkisins í máli þessu. Jafnframt leggur ráðuneytið fyrir stofnunina að framkvæma tafarlaust margnefnda samþykkt ríkisstjórnarinnar frá 26. ágúst 1983 í samráði við Seðlabanka Íslands og samkvæmt leiðbeiningum hans sem hann hefur tekið að sér. Samkvæmt upplýsingum Húsnæðisstofnunar ríkisins hafði breytingin á meðferð lánskjaravísitölunnar áhrif á um 5100 lán til nýbygginga og 2800 lán til kaupa á eldri íbúðum. Samkvæmt upplýsingum hagdeildar Seðlabanka Íslands var stofn lána með lánskjaravísitölu hjá Byggingarsjóði ríkisins 1 milljarður 160 millj. kr. í september 1983 og afsláttur vegna umræddra breytinga á lánskjaravísitölu á verðlagi þess tíma 32,5 millj. kr. Á núverandi verðlagi er þessi afsláttur 63,8 millj. kr. Rétt er að benda á að áhrif þessa afsláttar koma fram í lækkuðum inngreiðslum í sjóðinn á löngu árabili eða fram að árinu 2010. Árleg lækkun á núverandi verðlagi er um 4 millj. kr. Afslátturinn árin 1983-1986 er sem hér segir á verðlagi hvers árs: 1983 0,5 millj. en á núgildandi verðlagi 1 millj., 1984 2 millj. en á núgildandi verðlagi 3 millj., 1985 3 millj. en á núgildandi verðlagi 4,1, 1986 4 millj. en á núgildandi verðlagi 4,1 millj. Samtals 12,2 millj. kr. sem verður að endurgreiða lántakendum samkvæmt ákvörðun sem tekin var. Varðandi 4. lið fsp. er vísað til svars við 1. lið hennar, en eins og þar kemur fram tel ég að Húsnæðisstofnun ríkisins hafi ekki framfylgt ákvörðun ríkisstjórnarinnar þrátt fyrir margítrekuð fyrirmæli ráðuneytisins. Þótt hér sé um lágar upphæðir að ræða á hverju ári og lítið sem kemur í hlut hvers lántakanda ber að sjálfsögðu að framkvæma þetta undanbragðalaust. Einhverjir tæknilegir örðugleikar kunna að vera á framkvæmdinni, eins og oft kemur fram í sambandi við viðskipti við Reiknistofnun bankanna og fleiri aðila, en það er engin haldbær afsökun í þessu máli og því verður fylgt eftir af fullri hörku.



Herra forseti. Saga þessa máls er öll með miklum ólíkindum og endemum. Hæstv. félmrh. byrjaði á að lýsa því yfir að niðurstaða Húsnæðisstofnunar væri rétt. Aðstoðarmaður félmrh. lýsti því þá yfir að það væri ekki rétt með farið í afstöðu Húsnæðisstofnunar í þessu efni að láta þetta aðeins ná til eins lántakanda í september 1983. Síðan snýr hæstv. félmrh. við blaðinu með þeim hætti sem upplýsingar komu fram um áðan. Þetta er auðvitað eftir öðru í meðferð mála af þessu tagi á undanförnum árum og það er aumt af hæstv. ráðh. að gera tilraun til að víkja sökinni í þessum efnum að embættismönnum í Húsnæðisstofnun ríkisins því að það er bersýnilegt að félmrn. er steinsofandi í þessu máli á þriðja ár áður en það rumskar á þann hátt sem hefur komið fram. En aðalatriðið er að gera sér það ljóst að núna stöndum við frammi fyrir því á fjórða ári ríkisstjórnarinnar að eftir kjaraskerðinguna 1983 verður fjöldi fólks, þúsundir lántakenda fyrir stórfelldri skerðingu vegna hækkunar lánskjaravísitölunnar. Það hefur ekkert verið fyrir þetta fólk gert. Það eru síðustu forvöð fyrir ríkisstjórnina að gera grein fyrir því hér og nú: Hvað ætlar hún að gera í þessu efni á þessu þingi? Er þess að vænta að félmrh. leggi fram frv. um að taka á vandamálum þessa fólks sem verður fyrir hinu harkalega misgengi launa og lána í tíð ríkisstjórnarinnar?



Herra forseti. Ég hlýt að koma hér upp og gera örstutta athugasemd vegna þess að þessi vinnubrögð eru dæmi um hvernig stjórnvöld fela útreikninga ríkisfjármála í hendur sérfræðingum sem sjá ekkert fyrir framan sig annað en tölur og reikna dæmi án þess að taka tillit til örlaga þess fólks sem lendir í dæminu. Það versta við þetta dæmi var að sérfræðingarnir kunnu ekki að reikna. Þeir reiknuðu ekki dæmið til enda, hver yrðu örlög þess fólks sem lenti á bak við tölurnar. Forsrh. hefur þegar viðurkennt að þetta voru afglöp, þetta voru mistök. Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera til að leiðrétta þessi mistök, sín eigin mistök, gagnvart fólkinu sem e.t.v. kaus þá?



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin þrátt fyrir að ég hafi verið mjög undrandi miðað við þau ummæli sem hafa komið fram í blöðum eftir hæstv. ráðh. þar sem ég man ekki betur en fullyrt hafi verið að þessu hafi verið framfylgt á sínum tíma. En það er ánægjulegt að þessu verður breytt og nú verði komið til móts við alla vega 7900 lántakendur. En ég vil aðeins minna á að hér er bara um þá að ræða sem eru með lán sín tryggð gagnvart lánskjaravísitölu. Áður en sú vísitala var tekin upp, því að það er náttúrlega orðaleikur með þessar vísitölur, var byggingarvísitalan grundvöllurinn. Byggingarvísitalan hefur ekki hækkað minna ef ég veit rétt og kannske veit hæstv. ráðh. betur um það en ég. Þessi lækkun um 3% nær ekki til þeirra sem eru með byggingarvísitölu sem sinn grunn. Þetta kom einnig fram varðandi námslánin og ekkert hefur verið gert í þeim og ég veit að hæstv. félmrh. gerir ekkert í þeim efnum. Það er í öðru ráðuneyti. En þar er einnig um að ræða lánskjaravísitölu og svo framfærsluvísitölu áður en lánskjaravísitalan kom til greina. Lánskjaravísitalan er samansett af tveim vísitölum, byggingarvísitölu og framfærsluvísitölu, þannig að það er mjög sérkennilegt ef á að miða bara við orðið lánskjaravísitala, en byggingarvísitalan og framfærsluvísitalan skipta ekki máli og þarf ekkert að leiðrétta hjá því fólki sem er með lán sín tryggð á þeim vísitölum. Ég vildi að hæstv. ráðh. gæti upplýst betur um þetta. Eins og fram kom hjá þeim hv. þm. sem komu hér í ræðustólinn og gerðu athugasemdir er þetta mál mjög stórt og mjög alvarlegt, enda þarf varla að segja hæstv. ráðh. það þar sem daglega má sjá auglýsingar í blöðum um uppboð á húsnæði. En það er eins og eyrun séu ansi lengi að opnast hjá hæstv. ríkisstjórn eins og sést á því að það skuli taka rúmlega þrjú ár að framkvæma slíka ákvörðun. Það segir ekkert um það í bréfinu frá hæstv. ráðuneyti hvernig eigi að framfylgja fyrirmælunum. Það þýðir ekkert að koma eftir á og segja: Það er bara stofnunin sem ber hér ábyrgð. Auðvitað á hæstv. ríkisstjórn að fylgjast með því hvernig framkvæmdin er á hennar ákvörðunum.



Herra forseti. Hér er á ferðinni þvílíkur ódrengskapur frá hendi ráðherra að það verður lengi í minnum haft. Ég hef haft samband við embættismenn þá sem hafa höndlað með þessi mál og það er ljóst að öll þeirra svör hafa verið í takt við það sem félmrh. hefur sagt þeim að gera. Allt sem þar hefur verið gert hefur verið gert í samráði við félmrh. Núna, þegar að honum er þrengt, skellir hann skuldinni á embættismenn sem hefðu viljað gera miklu betur og hafa ekki skilið þá vitleysu sem samþykkt var í ríkisstjórn á sínum tíma, þ.e. á þann hátt að venjulegt fólk skildi ekki hvað var á ferðinni, a.m.k. eftir að útskýringar félmrh. í gegnum Húsnæðisstofnun komu fram. Ég endurtek að sá ódrengskapur sem kemur fram í þessu svari er þvílíkur að hann hlýtur að vera lengi í minnum hafður hjá starfsmönnum þeirrar stofnunar sem starfa undir hans stjórn.



Herra forseti. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem hæstv. félmrh. hengir bakara fyrir smið úr þessum ræðustól. Ég vil í þessu samhengi minna á að 28. okt. s.l. svaraði hæstv. ráðh. hér fsp. varðandi húsnæðismál og efndir á loforði ríkisstjórnarmeirihlutans í félmn. Alþingis varðandi samkomulag frá 21. apríl s.l. Hæstv. ráðh. lofaði þá að innan fárra daga kæmi inn á Alþingi greinargerð um þetta mál, en það var líka lofað frumvörpum. Almanakið hjá hæstv. félmrh. er að vísu afar sérstætt eins og við vitum og virðist oft ganga aftur á bak tímatalið hjá hæstv. ráðh. Enn bólar ekki á þessu þótt kominn sé 16. des. Ég nefni þetta hér vegna þess að þetta er dæmigert um loforð og yfirlýsingar frá þessum hæstv. ráðh. gagnvart Alþingi.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara að elta ólar við ýmislegt sem hér hefur komið fram, en ég vil þó aðeins segja það í sambandi við ummæli hv. 6. landsk. þm. Karls Steinars Guðnasonar, þegar hann fullyrti að um ódrengskap væri að ræða, að ég get staðið við hvert einasta orð sem ég hef rakið í sambandi við þá grg. sem ég lagði fram. Þetta er saga málsins en það sem ég hef orðið að glíma við eins og hv. fyrrv. félmrh. þurfti líka að gera þegar hann var að reyna að ná fram ýmsum málum í sinni tíð eins og í sambandi við skyldusparnaðinn og í sambandi við gjalddaga lána o.s.frv. - er að málið strandaði á því að ýmsir embættismenn vilja halda öðru fram. Ég hef orðið að glíma við það að embættismenn stofnunarinnar sögðu að þetta væru svo litlar upphæðir að það tæki því ekki að leggja í svona mikla vinnu í sambandi við málið. En alla tíð hefur ráðuneytið verið með það á hreinu hvað um var að ræða. Það sem er svo aftur dæmigert í sambandi við þessi mál er það hvernig þetta er blásið upp. Ég veit ekki betur en að meðan ég var fjarverandi erlendis hafi komið í fjölmiðlum að hér væri um 250-400 millj. kr. dæmi að ræða sem það fólk sem tekið hefur þessi lán hefði verið látið ofgreiða. Þetta er náttúrlega víðs fjarri að slíkt komi til greina því að upphæðirnar hafa alltaf legið fyrir frá því að Seðlabankinn lét Húsnæðisstofnun í té greinargerð um þetta í ársbyrjun 1985. Það var aldrei hærra en þetta vegna þess að ríkisstjórnin ákvað breytingar á lánskjaravísitölunni sjálfri, að henni yrði flýtt, gagnvart Byggingarsjóði ríkisins og þess vegna gat hver maður sem vildi kafa ofan í þetta mál fengið nákvæmlega upp hvað var um að ræða. Hér er því um upphæðir að ræða með framreikningi upp á um 64 millj. kr. í sambandi við þá lántakendur sem þessi aðgerð kom til með að rétta hlut hjá. Ég tek fram í sambandi við það sem er blandað í umræðurnar um ráðstafanir fyrir það fólk sem varð fyrir þessum misskilningi. Mér finnst nú ákaflega furðulegt að alþm. skuli geta sagt svona hluti þegar þeir vita sjálfir að það er búið að veita á annan milljarð í viðbótarlán inn í húsnæðiskerfið til að rétta hlut þessa fólks og það er ekki eins og forustumenn ýmsir og stjórnarandstaðan einnig hafa haldið fram að þetta hafi bara verið til að þyngja greiðslubyrði þessa fólks. Það er þveröfugt. Þessar upphæðir hafa farið til þess að létta greiðslubyrði fólksins. Það hefur farið til þess að greiða niður vanskilalán, skammtímalán og gera greiðslubyrðina viðráðanlega miðað við það sem hún var fyrir. Þessu er alltaf sleppt. Það er bara sagt: Þetta er bara lán á lán ofan til þess að þyngja enn byrðina. Svona eru rangfærslurnar í þessu máli. Þær koma alls staðar fram og það jafnvel frá hv. alþm. sem vita betur. Því miður verður að harma svona vinnubrögð. Ég ætla ekki að eyða orðum um þetta meira. Ég tek það bara fram að ef hv. þm. í þessum sal halda að það sem ýmsir fjölmiðlar eru að hafa eftir Pétri og Páli sé heilagur sannleikur er það mikill misskilningur. Það sem hefur verið haft eftir mér er algjör útúrsnúningur. Ég hef alltaf sagt að þessa ákvörðun ríkisstjórnarinnar átti að framkvæma í september 1983. Húsnæðisstofnunin sjálf tók þá ákvörðun að þetta ætti ekki að framkvæma nema fyrir afgreidd lán í september 1983 og gerði það þó ekki betur en svo að það var aðeins eitt framkvæmdalán sem kom til greina í staðinn fyrir allmörg lán sem voru í afgreiðslunni, leiðbeiningar Seðlabanka Íslands eru ekki teknar til greina. Ég ætla ekki að fara meira út í þetta, herra forseti. Ég tek aðeins fram að mér finnst engin ástæða til að vera með neinar fullyrðingar án þess að fólk kynni sér raunveruleikann. Það er kapítuli út af fyrir sig að fjölmiðlar og alþm. leyfa sér að fara með það sem staðreyndir sem þeir hafa eftir ákveðnum manni í einhverri ákveðinni stofnun sem gefur sér líkan af þeim reiknikúnstum sem hann fer með. Það er tekið sem staðreynd í málflutningi manna og fjölmiðla hér á landi án þess að reynt sé til hlítar að afla þeirra raunverulegu upplýsinga sem liggja að baki þeim útreikningum sem farið er með. 

Er ekki óhætt að nefna manninn á nafn?

Ég þarf ekki að nefna þetta meira, hv. 3. þm. Reykv. Ég er búinn að skýra frá því hver heimildarmaðurinn er. Mig langar aðeins að segja það að lokum að því fólki sem á í þessum erfiðleikum er enginn greiði gerður með því að blása upp rangindum í sambandi við þetta mál. Það er miklu betra að fara með staðreyndir sem liggja fyrir. Ríkisstjórnin ákvað að milda þessar aðgerðir með því að flýta ákvörðun um nýja lánskjaravísitölu, að láta það koma til góða því fólki sem átti þar hlut að. Þarna er um 8000 lán að ræða og upphæðin er sú sem hér kom fram. Í staðinn fyrir að hún átti að vera jafnvel hundruð milljóna er hún 12,2 millj. kr. sem þetta fólk á raunverulega inni, hefur borgað vegna þess að Húsnæðisstofnun hefur ekki framkvæmt málið eins og hún átti að gera það. 



Herra forseti. Ég veit ekki hvernig stærðfræðiþekkingu hæstv. félmrh. er háttað en ég hef þó gefið mér það að ráðherrar í hæstv. ríkisstjórn kunni samlagningu. Ef svo er ætti hæstv. félmrh. að átta sig á því að þegar lán bætist við lán vex heildarupphæðin og með viðbótarlánum er misréttið ekki upprætt heldur er því dreift yfir lengri tíma. Þessi ríkisstjórn hefur haft 31/2 ár til þess að bæta fyrir það gerræði sitt sem hún greip til í upphafi valdaferils síns að skerða kaup með lögum en láta allar fjárskuldbindingar einstaklinga halda áfram án tillits til þeirrar aðgerðar. Það er almennt viðurkennt af fólkinu í landinu að þetta sé eitthvert mesta ranglæti sem fólk hefur orðið fyrir frá stjórnvöldum sínum á síðari tímum, enda greip fólk til þess að stofna samtök til varnar sér fyrir ranglæti ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin hefur nú fáeina mánuði til að bæta úr þessu áður en kjörtímabilinu lýkur. Ég er hræddur um að dómur sögunnar um þessa ríkisstjórn, hvað þetta varðar, geti ekki orðið nema á einn veg ef hún notar ekki þessa mánuði á þann eina hátt sem réttlætanlegt væri til þess að bæta fyrir þetta misrétti. Það verður ekki gert með lengingu lána, það verður ekki gert með skuldbreytingum, það verður ekki gert með smáskítlegum aðgerðum eins og þetta mál fjallar í raun og veru um, heldur þarf að bæta fólkinu það misrétti sem það varð fyrir og allir nema þá hæstv. félmrh. og hæstv. ríkisstjórn viðurkenna og hafa löngu áttað sig á.



Herra forseti. Ég vil aðeins gera örstutta athugasemd þar sem fram kom gagnrýni hjá hæstv. ráðh. á þann mann sem reiknaði út hvað þetta mundi þýða ef lækkunin kæmi á öll lán. Það eru 3% af öllum þeim lánum sem Húsnæðisstofnun ríkisins hefur veitt, það eru 120-130 millj., og mér finnst það ekki ýkja maklegt af hæstv. ráðh. að gagnrýna úr þessum stól upplýsingar sem koma frá embættismanni þegar hann hefur engin tök á því að koma að neinni leiðréttingu. Ég vildi að þetta kæmi fram. Það er erfitt að afla upplýsinga nákvæmlega um það hve mörg lán eru á lánskjaravísitölu og hve mörg lán eru á byggingarvísitölu og hve mörg lán hjá Húsnæðisstofnun eru þá óverðtryggð. Mér þætti vænt um það ef hæstv. ráðh. gæti komið slíkum upplýsingum á framfæri vegna þess að þessi lækkun nær ekki til allra þeirra sem báru þessar byrðar á sínum tíma eins og ég kom að áðan án þess að hæstv. ráðh. kæmi með nokkurt svar þar á móti.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. hefur heldur vonda stjórn á embættismönnum sínum virðist vera. Hann talar um að fjölmiðlar og aðrir beiti blekkingum í þessu efni. Ég ætla að segja frá örlítilli blekkingu í húsnæðismálakerfinu sem ég þekki af eigin raun. Ég horfði í fyrrasumar á hæstv. félmrh. og forsrh. lýsa því yfir í sjónvarpsfréttum að búið væri að gera samninga við bankana og sparisjóðina í landinu um að létta á byrði húsnæðiskaupenda með því að lengja lán þeirra allt upp í 8 ár. Ég fór morguninn eftir til bankastjórans míns og fór fram á það við hann að lengja lánið mitt upp í 6-8 ár. Hann brosti. Hann sagði: Við höfum enga samninga gert. Við höfum hins vegar rætt við þessa menn en við höfum enga samninga gert. Það voru blekkingar hæstv. ráðh. og ég held að sá ráðherra sem fer með húsnæðismálin ætti ekki að hafa þessi orð uppi vegna þess að húsnæðismálin eins og þau leggja sig virðast vera einn blekkingavefur og fólk hefur mjög óljósar upplýsingar um hver réttur þess er í því kerfi.



Herra forseti. Ég vil aðeins geta þess að ég mun láta dreifa hér á Alþingi skilagrein Húsnæðisstofnunarinnar, ráðgjafarstofnunar, um þær aðgerðir sem fram hafa farið til þess að leysa úr greiðsluvanda fólks. Þar geta hv. þm. séð svart á hvítu hvernig úr þessu hefur verið leyst. Þar koma m.a. fram glögg dæmi sem forstöðumaður ráðgjafarstofnunarinnar hefur sett fram þar sem greiðslubyrði fólks getur og hefur lækkað úr 50% niður í 26% fyrir þessar aðgerðir. Það er ekki rétt að skilgreina þetta sem lán ofan á lán af þeirri einföldu ástæðu að þessi meðferð hefur verið þannig að það hefur einvörðungu verið leitast við að létta greiðslubyrðina með því að greiða upp vanskil á skammtímalán og þannig hafa vanskilaskuldirnar lækkað sem því nemur en hækkað með hagkvæmu nýju láni um sömu upphæð. Þetta hefur verið aðalatriðið. Ég hef ekki tíma, herra forseti, til að fara nánar út í þetta. Mig langar aðeins að segja við hv. fyrirspyrjanda að ef hún telur sig ekki hafa fengið fullnægjandi svör hér skal hún koma og biðja um viðbót ef hún vill. Ég skal fúslega láta henni hana í té og sömuleiðis mun ég láta fjölmiðla fá þau gögn sem ég hef lesið upp úr.



Herra forseti. Það sem stendur upp úr í þessu máli er auðvitað það að fyrst kemur ríkisstjórnarsamþykkt sem menn skilja með ýmsum hætti og gengur sumum misjafnlega að skilja. Húsnæðisstofnun framkvæmir þessa samþykkt eins og ráðherra segir henni að gera. Nú þegar ráðherra þykir henta snýr hann við blaðinu og hefur allt aðra skoðun en hann áður hafði. Þetta er auðvitað fáheyrður málflutningur og furðulegur jafnvel þó menn séu ýmsu vanir.



Herra forseti. Vegna þess að nú er haldinn síðasti fyrirspurnafundur Sþ. fyrir jól hlýt ég að taka mér það bessaleyfi að benda á að ég hef haft hér fyrirliggjandi fsp. til hæstv. menntmrh. um fjárhagsvanda Þjóðleikhússins. Sú fsp. var beinlínis til þess gerð að reyna að hafa áhrif á að hv. fjvn. brygðist við þeim vanda eins og hann er. Nú hefur hæstv. ráðh. tjáð mér að hann muni ekki geta svarað fsp. á þessum fundi og þess vegna vil ég, herra forseti, og vænti þess að ekki verði litið á það sem brot á þingsköpum, beina örfáum orðum til hv. fjvn. Ég hlýt að benda henni á, þar sem fjárlög verða væntanlega afgreidd fyrir þinghlé, að í upplýsingum frá fjvn. kemur í ljós að frá árinu 1978 til 1985 hafa framlög ríkisins í hlutfalli við tekjur Þjóðleikhússins lækkað úr 63,76% sem þau voru 1978 í 53,50% 1984, og í hlutfalli við gjöld úr 63,51% í 47,25. Samkvæmt fjárlagafrv. fyrir 1987 eins og það liggur fyrir fara þessar tölur, og ég bið hv. þm. að hlusta . . .  Ég vil beina þessum orðum mínum til hv. fjvn. og upplýsa hana í leiðinni um að norska þjóðleikhúsið er rekið fyrir framlög ríkisins að 90%. Danska þjóðleikhúsið, Konunglega leikhúsið, er nær 90%. Herra forseti, ég vona að mér verði fyrirgefið þó ég veki athygli á þessu þar sem ég virðist ekki geta fengið svör við þessari spurningu sem búin er að liggja fyrir miklu meira en eðlilegan tíma og ég beini þeim orðum mínum til hv. fjvn. að þetta ástand í málum Þjóðleikhússins verði leiðrétt við seinustu meðferð fjárlaga.



Herra forseti. Svo sérkennilega hefur til tekist að skrifstofustjóri menntmrn. er á öðrum löndum í nauðsynlegum erindum og þrátt fyrir mikinn reka sem gerður hefur verið að því að finna svar við fsp. hv. 10. landsk. þm. hefur það ekki enn tekist. Ég legg til við hæstv. forseta að hann taki þessa fsp. á dagskrá og ég, eftir því sem efni standa til, minni mitt endist og aðrir kunnugleikar á viðfangsefninu, mun reyna að sitja fyrir svörum.



Herra forseti. Nú er lag á læk. Hæstv. félmrh. upplýsti áðan að embættismennirnir hefðu reiknað vitlaust út lánskjaravísitöluna fyrir hann. Svo komst hann að þeirri niðurstöðu að annar embættismaður reiknaði ástandið í húsnæðismálum eins og það væri, ástandið í húsnæðismálum væri allt Stefáni Ingólfssyni að kenna. Svo kemur hæstv. menntmrh. og upplýsir að hann hafi sjálfur enga pólitíska skoðun á því hvernig eigi að taka á vandamálum Þjóðleikhússins og að embættismaðurinn sem hafi samið svarið sé í burtu, það sé búið að leita í öllum skúffum í ráðuneytinu síðustu sólarhringa og ekkert svar finnist og ráðherrann hafi þess vegna ekkert að segja. Ja, þvílíkt, ja þvílíkt.



Herra forseti. Ég tók það einmitt fram, hv. 3. þm. Reykv., að ég ætlaði að sitja fyrir svörum um þessa fsp. Tölur, sem að þessu lúta og þarfnast þess auðvitað að leitað sé nákvæmra upplýsinga um, eins og hundraðshluta af reksturskostnaði sem ríkið hefur lagt Þjóðleikhúsinu til í 10 ár, hef ég ekki í minni mínu en það sem hv. þm. kallar pólitískar meiningar eða skoðanir á málinu ætla ég að setja fram þegar að þessari fsp. kemur. Mér heyrðist hæstv. forseti vor vera að taka fyrir annað dagskrármálið rétt áðan þegar umræðan um þingsköpin hófst þannig að það er ekki komið að því fimmta eða hvað það er sem að þessu máli lýtur - 

Verður það tekið fyrir í dag?

Það var upplýst hér af hæstv. forsetanum einmitt í þann mund sem þm. var að kveðja sér hljóðs.



Herra forseti. Ég vil þakka fyrir að þetta mál var tekið á dagskrá og jafnframt þakka hæstv. ráðh. fyrir að fallast á það. Með tilliti til þeirra umræðna sem hafa þegar orðið skal ég sýna þinginu þá virðingu að stytta aðeins mál mitt og byrja strax á þeim spurningum sem ég hef leyft mér að leggja fyrir á þskj. 213, en það eru fimm spurningar til hæstv. menntmrh. og þær hljóða svo, með leyfi forseta: "1. Hve háan hundraðshluta af rekstrarkostnaði Þjóðleikhússins hefur ríkissjóður greitt með framlagi á fjárlögum á ári hverju s.l. tíu ár? 2. Hvers vegna hefur halli á rekstri leikhússins ekki fengist greiddur með aukafjárveitingum en þess í stað verið færður því til skuldar? 3. Hvenær má búast við að nauðsynlegum viðgerðum og endurbótum á leikhúsbyggingunni ljúki? 4. Telur ráðherra að Þjóðleikhúsið ráði við að fullnægja þeim kröfum um listræna starfsemi á ýmsum sviðum, sem lög hafa sett því, með þeim framlögum sem leikhúsið hefur fengið á fjárlögum undanfarin ár? 5. Er nokkur efi um það hjá núverandi stjórnvöldum að Þjóðleikhúsið skuli áfram starfa samkvæmt lögum um Þjóðleikhús, nr. 58/1978?" Ég get út af fyrir sig aðstoðað hæstv. ráðh. við að svara þeirri spurningu sem er þarna nr. 1, um hve háan hundraðshluta ríkið hefur lagt fram. Þær upplýsingar hef ég þegar fengið frá fjvn. En með tilliti til þess að skriflegt svar liggur ekki fyrir í höndum hæstv. ráðh. þá get ég fallist á að hann veiti mér þessar upplýsingar seinna. Ég held að það sem málið snýst um sé raunverulega falið í fimmtu spurningunni sem er spurning um það hvort það hafi nokkuð breyst að íslensk stjórnvöld vilji reka þjóðleikhús, vilji setja því þann metnað og þau markmið sem því voru upphaflega sett og síðar með þeim lögum sem sett voru í tíð hæstv. fyrrv. menntmrh. Ingvars Gíslasonar. Það er alveg ljóst að rekstur Þjóðleikhússins er ógerlegur og óframkvæmanlegur nema veruleg breyting verði á viðhorfi fjárveitingavaldsins til leikhússins. Þess vegna leyfi ég mér að biðja hæstv. ráðh. að svara því kannske fyrst og fremst hvort við höfum þann metnað sem við höfum öll haldið að við hefðum fyrir Þjóðleikhús Íslendinga.



Herra forseti. Þessari síðustu spurningu svara ég á þá leið að þann metnað verðum við að hafa. Hv. fyrirspyrjandi tók af mér ómakið enda hef ég ekki upplýsingar undir höndum til að geta leyst úr fyrsta lið fsp. en mér er tjáð að sá hundraðshluti sem af hendi hefur verið látinn rakna við leikhúsið sé miklu lægri hér en þekkist yfirleitt á öðrum löndum sem við höfum upplýsingar frá. Varðandi Konunglega leikhúsið í Kaupmannahöfn minnir mig að talan 85% hafi verið nefnd við mig en mig rámar í þá tölu að framlag til Þjóðleikhússins á árinu 1985 hafi verið milli 50 og 60%, ég þori ekki að fara nákvæmar með þá tölu, og var allt of lágt. Spurt er: Hvers vegna hefur halli leikhússins ekki verið réttur af með aukafjárveitingum? Það er mála sannast að það tók afar snarlega að halla á ógæfuhliðina fyrir Þjóðleikhúsinu á árunum 1985, og 1984 reyndar, og 1986. Ég man að fyrir tvö fyrri árin hafði hallinn safnast saman í 88 millj. kr. af ýmsum ástæðum sem ég hirði ekkert að nefna. Sett var á fót, og hafði verið af fyrirrennara mínum, nefnd með formanni þjóðleikhússtjórnar og þingmanni að vísu sem gat ekki tekið málið að sér. Ég fékk síðar, þegar ég kom til skjalanna, hv. þm. Árna Johnsen úr fjvn. til þess að taka sæti í nefndinni til þess að gera úttekt á fjárhagsstöðu Þjóðleikhússins, þar með talið á viðhaldsmálum hússins sem mjög hafa gengið úrskeiðis þannig að menn hafa orðið fyrir því í sjónvarpi að sjá hvar menn hafa verið að skara í öskuhrúgu eins og manni hefur virst þeir sýna þar að húsið væri orðið úr garði gert. Þó er það nú ekki þann veg á að líta en það mun taka verulegan tíma að endurbæta húsið og kosta mikið fjármagn til þess að koma því í viðunanlegt stand. Að þessu er unnið og að þessu vinnur úttektarnefndin, að gera áætlanir, bæði fjárhagslegs og framkvæmdalegs eðlis, um endurbæturnar. Ég álít reyndar að Þjóðleikhúsið hafi staðið nokkuð vel í ístaðinu að fullnægja hinum listrænu kröfum sem svo eru kallaðar og þeim kröfum sem hljóta að vera uppi í þjóðfélaginu um listræna starfsemi þess. Satt best að segja er það skemmtileg staðreynd að Íslendingar eru elskari að sínum leikhúsum en aðrar þjóðir og skara í því efni fram úr öðrum. Af því getum við verið stolt og með það getum við verið ánægð og fyrir því er það líka að við megum ekki svíkja fólk og bregðast þessum átrúnaði og elsku sem það er haldið í garð leikhúsanna sinna með því að halda þann veg á málum eins og dæmin sanna um Þjóðleikhúsið. Ég nefndi hallann, 88 millj., beinan halla á tveimur árum og menn sjá að hér þurfa menn að leggja allstórt undir til þess að rétta hag hússins og einnig að láta fjármuni af hendi rakna til viðgerðar. Menn hafa haft sem viðmiðun núna tillögur um 7,5 millj. kr. eða því sem næst til viðhalds á næsta ári og menn eru að gera sér vonir um við lokaafgreiðslu fjárlaga að menn sjái af eitthvað á þriðja tug milljóna til þess að bæta rekstur hússins. Ég hef allan fyrirvara á um þessar tillögur vegna þess að hvorki ríkisstjórn og þar af leiðandi ekki fjvn. hafa gengið frá áætlunum sínum um B-hluta fyrirtæki ríkissjóðs. Þess vegna er það að ég hef fyrirvara á um það sem ég upplýsi en þetta er það sem menn hafa rætt sín í milli um hvaða skref yrðu stigin til þess að rétta hag hússins því að ekkert annað kemur til mála en að það verði gert og því gert fært að þjóna því hlutverki sem við ætlum því og það er enginn efi á því í mínum huga að Þjóðleikhúsið skuli áfram starfa í þeim anda sem lögin segja til um og við öll vitum til hvers við ætlumst af því. Ég játa fúslega að það hefur dregist úr hömlu að leggja fyrir og framkvæma þau bjargráð sem blasir við að framkvæma verður til handa leikhúsinu, en ég hins vegar geri mér vonir um það að nú sé u.þ.b. að hefjast sú atrenna sem við getum ætlað að reisi þessi mál úr rústum sem þau eru vissulega komin í ef svo má að orði kveða.



Herra forseti. Það hlýtur að vera metnaðarmál þingsins að taka undir þau orð hæstv. menntmrh. að nú verði að reisa Þjóðleikhúsið úr rústum. Ég held að það hafi ekki verið hægt að komast öllu betur að orði. Húsið sjálft liggur undir stórskemmdum. Þarna er eitt af hinum dýrmætari húsum í eigu ríkisins sem liggur við að sé að hrynja þannig að 7,5 millj. kr. hafa ákaflega lítið að segja nema til þess að bæta úr allra alvarlegustu göllum sem á húsinu eru. Það þarf að leggja miklu meira fé í þetta. Ég vænti þess að hæstv. menntmrh. geti gefið okkur skýrslu um störf þeirra tveggja nefnda, hann nefndi aðeins eina nefnd, sem hafa verið að vinna að því að sögn að finna lausn á þessu máli. Ég held að við hljótum að gera þá kröfu til ríkisvaldsins að það geri stofnun eins og Þjóðleikhúsinu fært að sinna þeim verkefnum sem henni eru sett í lögum. Og ég hlýt að ítreka að framlag upp á innan við 40% til eðlilegs rekstrar leikhússins þekkist hvergi á byggðu bóli þar sem um styrkt leikhús er að ræða. Og þegar verið er að ræða um styrkt leikhús eða ríkisleikhús eða borgarleikhús erum við að ræða um leikhús sem hefur öðrum skyldum að gegna en leikhús sem kannske tekur upp eitt eða tvö verk á ári til að sýna og byggir nær eingöngu á áhorfendum. Ríkisleikhús eða opinbert leikhús hefur langtum fleiri og margvíslegri skyldum að gegna en slík leikhús. Það hlýtur að vera metnaðarmál okkar að a.m.k. 80% af rekstrarkostnaði þjóðleikhúss komi frá ríkinu.



Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á fjárhagsvanda Þjóðleikhússins. Eins og fram kom í máli hennar hafa framlög til þessarar menningarstofnunar þjóðarinnar farið hríðlækkandi frá ári til árs og eru nú komin niður fyrir 40% af rekstrarkostnaði. Það er sennilega einsdæmi hér í norðurálfu og það er sennilega líka einsdæmi hversu vel Þjóðleikhúsinu hefur tekist að halda á spöðunum við þessar aðstæður og bjóða okkur góða leiklist. Þar að auki er leikhúsást Íslendinga sennilega einnig einsdæmi því að hér er leikhússókn sú mesta sem a.m.k. er á Norðurlöndum. Það er alveg ljóst að þær milljónir sem hæstv. menntmrh. nefndi í máli sínu áðan duga engan veginn til að bæta um betur. Hæstv. ráðh. svaraði 5. spurningu fyrirspyrjanda eitthvað á þá leið að metnað fyrir hönd Þjóðleikhússins verðum við að hafa og síðan bætti hann við seinna í ræðu sinni að nú væri atrennan að hefjast. Ekki hefst hún beint byrlega ef hún á að byrja á þessum fáu milljónum. Það er gott að hæstv. ráðh. tekur þannig í málin, en orðin ein duga ekki. Það eru verkin sem endanlega tala. Þess vegna vil ég skora á hæstv. ráðh. að beita nú öllu sínu afli við fjvn. og fá þessum málum komið í enn betra horf áður en fjárlög koma til 3. umr.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þau svör sem hann veitti mér að lokum og ég treysti því að hann tali í alvöru og fyrir hönd allrar ríkisstjórnarinnar þegar hann segir að a.m.k. sé vilji til þess að reka Þjóðleikhúsið áfram skv. þeim lögum sem því voru sett. Við könnumst öll við hvaða kröfur eru lagðar á Þjóðleikhús og allt sem í þeim lögum er sagt er í fullu samræmi við þá fullvissu hugsandi manna að list sé í dýpsta og víðtækasta skilningi óaðskiljanlegur hluti af lífi hverrar þeirrar þjóðar sem til menningarþjóða vill teljast. Þjóðleikhúsið er einn af hornsteinum þeirrar stefnu. Íslendingar ákváðu enda að byggja sér þjóðleikhús áður en þjóðin var orðin sjálfstætt ríki. Menn skildu að þjóð sem verja vildi og efla íslenska tungu og menningu þarfnaðist slíks húss. Skv. fjárlagafrv. 1987 eru framlög ríkisins, eins og hér var áður getið, varðandi hlutfall af tekjum fyrir neðan 40% og varðandi hlutfall af gjöldum undir 30%. Halli leikhússins er inni í þessum tölum, svo og viðhald hússins, þannig að Þjóðleikhúsið hlýtur engan veginn réttláta meðferð varðandi einfalt reikningshald. Herra forseti. Þjóðleikhús er ekki og getur ekki verið gróðafyrirtæki, en það er arðbærara en flest önnur fyrirtæki í landinu og afkoma þess um leið mælistika á menningarástand okkar. Ef við hér á hinu háa Alþingi látum okkur vilja þjóðarinnar varða, sem við ættum að gera skv. stjórnarskránni, er hann alveg skýr. Þjóðin vill eiga sér þjóðleikhús og sýnir það með aðsókn sem vart á sinn líka í veröldinni. Hæstv. menntmrh. safnaði áhugafólki um íslenska menningu í þetta hús þegar hann tók við embætti. Ég skora á hann að standa vörð um leikhúsið og tryggja því rekstur og ytri búnað sem sæmir þeim listamönnum sem þar starfa og þjóðinni allri. Og fjvn. vil ég segja þetta að lokum: Ég skora á hana að leiðrétta nú myndarlega fjárhagsstöðu leikhússins í því góðæri sem við nú öll syndum í, þegar ekki munar um að kasta til hundruðum milljóna, og nota nú einhver hundruð til þess að koma Þjóðleikhúsinu á réttan kjöl. Það er þess fyllilega verðugt.



Herra forseti. Ég vil aðeins geta þess í þessu sambandi að það þarf að hyggja að fleiru en Þjóðleikhúsinu, enda þótt það standi okkur kannske næst í þessari hv. stofnun. Ég hef miklar áhyggjur út af viðgangi ýmissa annarra leikfélagahópa og mér hafa þótt tregar og daufar undirtektir hjá fjármálayfirvöldum um hríð við beiðni um hækkun framlaga, t.d. til Leikfélags Akureyrar og Leikfélags Reykjavíkur reyndar, og eins hef ég miklar áhyggjur vegna Íslensku óperunnar. Allt er þetta enn til umræðu. Ég þykist þó vita að það verði ekki af miklu að má svo sem þótt einhverjar úrbætur væntanlega fáist. En vegna þess sem hv. 11. þm. Reykv. gat um lít ég reyndar ekki svo á, ef hér yrði um að tefla vegna viðhalds og reksturs um 30 millj. kr. til Þjóðleikhússins, fyrir utan að ríkið verður vitaskuld að taka að sér skuldahalann upp á nær 90 millj. kr., fyrir utan þá vexti sem þetta kann að hafa hlaðið á sig, þá ætla ég ekki að kalla þá afgreiðslu, ef hún næst fram, smáa í sniðum, ekki að svo komnu. Við þurfum að gera betur, það veit ég vel, en það væri að mínum dómi þakkarvert skref sem með þessu yrði stigið. En aðalerindi mitt var að ég mun svo fljótt sem kostur er, og það var einhver hv. þm. sem óskaði sérstaklega eftir því, það var Haraldur Ólafsson, hv. 9. þm. Reykv., ef ég man rétt, sem fór fram á það, gefa skýrslu á hinu háa Alþingi um niðurstöður þeirra tveggja nefnda sem hugað hafa að viðreisn Þjóðleikhússins. Það mun gerast svo fljótt sem kostur er.



Herra forseti. Ræðutími í fyrirspurnatíma er svo naumt skammtaður að hér verða ekki ræddar efnislega orsakir þess vanda sem upp er kominn, en þessi umræða verður vonandi til að minna á að hér er um ískyggilegt vandamál að ræða sem hefur sett stjórnendur Þjóðleikhússins í býsna mikinn vanda. Það er hins vegar erfitt að rökræða af hverju vandinn stafar. Hann stafar að minni hyggju af mjög óraunhæfum áætlunum á undanförnum árum og svo hinu að ekki hafa fengist aukafjárveitingar til að gera upp skuldahalann eins og alltaf voru veittar áður fyrr, ég vil segja áratugum saman, til að leysa þann vanda sem vissulega safnaðist oft upp áður fyrr.

Ekki svona stórfelldur.

En ekki svona stórfelldur. Og hann er orðinn svona stórfelldur vegna þess að menn hafa ekki gripið á honum. Menn hafa látið hlutina fljóta áfram án nokkurra aðgerða. Það sem nú þarf að gera er að greiða upp þessa óreiðuskuld og gera raunhæfar áætlanir. Svo vil ég alveg sérstaklega minna á að húsið liggur undir skemmdum. Við höfum borið fram tillögu um að áætlanir fjárlagafrv. verði endurskoðaðar og upphæðin til endurbóta hækkuð úr 7 millj. í 13 millj. Það tel ég að sé algert lágmark þess sem til þarf til að forða Þjóðleikhúsinu frá frekari skemmdum.



Herra forseti. Ég varð þess áskynja þegar ég kom af öðrum löndum í síðustu viku að hér hafði þetta mál verið gert að umtalsefni og má nokkurri furðu gegna að það skyldi hafa verið gert að mér fjarstöddum. Ég hafði að vísu varamann hér á þingi. Ég veit ekki hvort hv. 5. þm. Austurl. gerir ráð fyrir því að skipstjórinn frá Vopnafirði sitji uppi með upplýsingar í málinu þannig að hann eigi erindi við hann um þetta mál eða forsetann. Svar hefur ekki borist af því að svar er ekki tilbúið. Svo einfalt er málið. Ég bað hins vegar um að hv. 5. þm. Austurl. yrði sent jafnharðan það sem tilbúið væri, m.a. það sem í síðustu viku var lagt fyrir meiri hl. fjvn. um nýja skipan mála varðandi þessa kostnaðarliði, skólaakstur, mötuneyti og gæslu. Ég lagði þetta mál fyrir hæstv. ríkisstjórn í morgun og fyrir þingflokka stjórnarliðsins verða þessar tillögur lagðar á morgun. Auðvitað hefði farið betur á því að þetta hefði verið fyrr tilbúið, en tveir aukamenn ráðnir í ráðuneytinu ásamt þeim þriðja sem á þar atvinnusæti hafa unnið hörðum höndum í tvo og hálfan mánuð að þessum málum vegna þess að það þurfti að gera úttekt á hverjum einasta skóla og hafa samband við alla forráðamenn sem þetta mál varðar. Þetta er skýringin. Ég veit að hv. þm. dettur ekki í hug að ég liggi á svörunum nema af því sem ég hef þau ekki. En ég mun eins fljótt og kostur er senda honum með venjubundnum hætti skriflegt svar eins og óskað var um þetta mál og það kemur ekki við fyrirspurnatíma í þingi. Málið er ekki bundið við þann tíma þar sem beðið var um skriflegt svar eins og ég segi. Rétt er það að tillögur þær sem ég hef lagt fyrir munu samkvæmt því verðlagi sem frv. er á nú þýða um 90 millj. kr. niðurskurð. Það eru auknar álögur fyrir sveitarfélögin, en enginn kostur er að búa við sama skipulag og var eins og það hefur farið úr hendi mjög víða. Því eru þessar tillögur gerðar og ég er alveg sannfærður um að þegar menn hafa glöggvað sig á þeim upplýsingum sem fylgja hinum nýju tillögum munu þeir áreiðanlega fagna þeim. Þetta er ekkert stórvægilegt og smáræði hreint sem hin fátækari sveitarfélög takast á herðar með þessu móti, en til þess að ný skipan fáist á málin og við getum treyst því að þetta fari vel úr hendi þarf að gerbreyta um frá því sem verið hefur. Þetta get ég upplýst nú, en aðalefni fsp., sem lögð var hér fram í byrjun þings, fjallaði um málefni sem þarfnaðist gagngerrar úttektar og það er sú úttekt sem er fyrst núna að sjá dagsins ljós. Og þá er það eftir úrslit þess hvernig þessu máli reiðir af og tillögugerð minni, með hvaða hætti ég hlýt að svara hv. þm., af því sem hér er auðvitað ekki um mitt einkamál að tefla heldur niðurstöðu og stefnumótun af hálfu hæstv. ríkisstjórnar.



Herra forseti. Mig er farið að lengja eftir svari við fsp, sem var lögð fram 6. nóv., komnar bráðum sjö vikur síðan þessi fsp. var lögð fram, og fjallaði um söluskattsskil. Hún var á þskj. 134. Það var spurt að því hvort þess væru dæmi að fjmrn. ákvæði upp á eindæmi, þ.e. umfram það sem er í reglugerð, að fresta innheimtuaðgerðum eða greiðslu á tolli og söluskatti með skuldabréfum. Mér þykir ástæða til að vekja athygli á því að þessari fsp. skuli enn ekki hafa verið svarað þó að sjö vikur séu nærfellt liðnar síðan óskin var lögð fram og vænti þess að forseti ýti við viðkomandi aðilum. Það var ekki hugmynd mín með þessari fsp. að fjmrn. færi að tíunda allar aðgerðir sínar skv. gildandi reglugerðum heldur einungis þegar það tæki sér sérstakt vald umfram það sem er í reglugerðum til að fara í aðgerðir af þessu tagi. Ég hélt satt að segja ekki að það væru slík feikn af undanþágum og ráðherraúrskurðum að það þyrfti að taka meira en sjö vikur að svara fsp. af þessu tagi og vænti því að nú muni því fljótlega linna og svar fást við fsp. Ég óska eftir því að forseti ýti á eftir svörum.



Herra forseti. Ég sé mér ekki annað fært en leggja örfá orð í belg um þingsköp. Hér hefur orðið nokkuð einkennileg atburðarás sem ég er ekki fyllilega sátt við. Hér virðist gilda réttur þess frekari eða þess sem sporléttastur er í ræðustól um þingsköp. Annað dagskrármálið á þessum fundi er fsp. um umhverfismál frá undirritaðri og hv. þm. Árna Gunnarssyni og Hjörleifi Guttormssyni. Hæstv. forseti var búinn að taka þetta mál á dagskrá þegar hv. 10. landsk. þm. kvaddi sér hljóðs um þingsköp og hóf efnislega umræðu um 4. dagskrármálið. Hæstv. forseti tók það þá til umræðu á undan öðru dagskrármálinu. Ég verð að lýsa því yfir að mér finnast það vera undarleg vinnubrögð. Ég hef að vísu ekki safnað neinum hér á þingpalla til að hlusta á orðaskipti út af umhverfismálum, en ég hefði talið eðlilegt að halda þeirri röð sem hér er á dagskránni, enda annað dagskrármálið komið fyrr fram en það fimmta, hversu brýnt sem menn telja það vera og áríðandi að taka það á undan öðrum málum. Ég ætlaði að fara að segja: Nú sýnist mér sem hæstv. ráðh. sem fsp. er beint til sé horfinn, en ég sé að hann er mættur hér og því spyr ég ráðherrann: Verður þessi fsp. tekin á dagskrá núna eða ekki?



Herra forseti. Ég ber fram fsp. til samgrh. um sjálfvirkan sleppibúnað björgunarbáta. Spurningin er: "Hvað líður úttekt á sjálfvirkum sleppibúnaði björgunarbáta sem öryggismálanefnd sjómanna lagði til á s.l. ári að yrði gerð, ætlað var að unnin yrði af tæknideild Fiskifélags Íslands og fjármagn hafði verið tryggt til?"



Herra forseti. Með bréfi 6. jan. á þessu ári frá öryggismálanefnd sjómanna lagði nefndin til að gerð yrði ítarleg úttekt á hönnun og virkni sjálfsetningarbúnaðar gúmmíbjörgunarbáta undir stjórn tæknideildar Fiskifélags Íslands. Nefndin beitti sér einnig fyrir styrk úr Fiskimálasjóði til þessa verkefnis að fjárhæð 500 þús. kr., en ráðuneytið hafði ekki vitneskju um þann styrk fyrr en nál. barst ráðuneytinu á s.l. hausti. Eins og kunnugt er viðurkenndi Siglingamálastofnun ríkisins á sínum tíma þrjár tegundir sjósetningarbúnaðar fyrir gúmmíbjögunarbáta á grundvelli reglugerðar sem sett var 25. júní 1982, en þar voru tilteknar þær kröfur sem gera skyldi til búnaðar. Er reglugerðin var sett lá ekki fyrir teljandi reynsla af þeim búnaði sem þá varð til og segja má að hafi verið hafður til hliðsjónar þegar reglugerðin var samin. Þrátt fyrir að þrjár gerðir búnaðar hafi verið samþykktar sem fullnægjandi samkvæmt kröfum þeirrar reglugerðar má heita nú að nær eingöngu sé um að ræða tvær tegundir þessa búnaðar á íslenskum skipum. Siglingamálastofnun hefur kappkostað að fylgjast með þeim endurbótum og lagfæringum sem gerðar hafa verið á öllum tegundum búnaðarins af framleiðendum þeirra og starfsmenn hennar verið viðstaddir prófanir á búnaðinum. Lít ég svo á að þar hafi stofnunin í einu og öllu sinnt hlutverki sínu, þ.e. krafist tafarlausra lagfæringa þar sem gallar hafa komið í ljós í þessum búnaði við eftirlit og prófanir. Á hinn bóginn tók stofnunin ekki þátt í hönnun sjósetningarbúnaðar gúmmíbjörgunarbáta, enda er það andstætt og ósamrýmanlegt hlutverki hennar sem eftirlitsaðila með búnaðinum. Þá vil ég taka fram að í samræmi við ákvæði nýlegrar reglugerðar um björgunar- og öryggisbúnað skipa, nr. 325 frá 1985, sem tók gildi 1. jan. á þessu ári, hefur stofnunin að höfðu samráði við framleiðendur valið sérstakan skoðunaraðila fyrir sjósetningarbúnað gúmmíbjörgunarbáta, einn í hverjum landshluta. Þessir aðilar, sem eru sex talsins, verða viðurkenndir til að sjá um bæði skoðun og viðhald þessa búnaðar, en áður var þetta í höndum skipaskoðunarmanna og fulltrúa framleiðenda í sameiningu. Hafa verið útbúnar ítarlegar leiðbeiningar fyrir þessa aðila um árlega skoðun á búnaðinum og munu þeir skila sérstakri skýrslu nú í árslok um sín störf. Hvað varðar tillögu öryggismálanefndar sjómanna tekur hún á athyglisverðum þætti þessa máls, þ.e. hönnunarþættinum í þeim búnaði sem er á markaðnum með það fyrir augum að auka öryggi hans. Reynslan hefur sýnt að fjölmarga þætti þessa búnaðar, sem viðurkenndur hefur verið, er hægt að endurbæta, þætti sem erfitt var að sjá fyrir í upphafi. Um þessi atriði hefur Siglingamálastofnun aflað fjölmargra upplýsinga og öðlast margháttaða reynslu við skoðanir og prófanir á búnaðinum, bæði um borð í skipum og vegna viðurkenninga. Ég tel því að ætla megi að með sérstakri athugun og hönnun á virkni búnaðarins megi auka enn frekar á öryggi þess búnaðar sem nú er á markaði. Slík athugun gæti þjónað tvennum tilgangi. Annars vegar stuðlað að auknu öryggi þessa búnaðar og hins vegar aðstoðað framleiðendur við vöruþróun og markaðssetningu erlendis. Ég hef hins vegar talið að ekki væri unnt að flýta sér um of í þessu efni og rétt að fá í hendur skýrslu skoðunarmanna nú upp úr áramótum áður en þetta verkefni væri falið öðrum. Það hvarflar satt að segja að mér að þessi athugun ásamt þeim kostnaði sem henni fylgir sé ekki eins þýðingarmikil og margar aðrar tillögur öryggismálanefndarinnar sem þurfa og verða að komast í framkvæmd ef tekst að afla fjár til. Ég tel því að að fengnum þessum skýrslum skoðunarmanna sé unnt að láta til skarar skríða um það sem fyrirspyrjandi spyr um.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. hans svör, en þykja þau allrýr og kemur á óvart að hæstv. ráðh. skuli ekki taka föstum tökum á þessu máli. Það kemur mér mjög á óvart. Þarna er um að ræða mál sem varðar líf manna. Það er ljóst þeim sem hafa skoðað þessi mál ofan í kjölinn að sjómenn geta ekki treyst ákveðnum þáttum í þessum búnaði. Ef það á að fjalla um þetta mál á almennum grunni er rétt að nefna nokkur atriði. Það er um að ræða þrjá búnaði sem hafa verið settir um borð í íslensk fiskiskip og markaðssettir. Þessir búnaðir hafa ekki staðið sig allir sem skyldi. Einn búnaðurinn er dottinn út vegna þess að hann stóðst engan veginn kröfur sem til hans voru gerðar. Það er grundvallaratriði í þessu máli að Siglingamálastofnun hefur samþykkt alla þessa búnaði. Hún ber að vissu leyti ábyrgð á stöðu málsins þó það hafi komið fram í máli hæstv. ráðh. að Siglingamálastofnun ber ekki ábyrgð á hönnun. Það skiptir miklu máli ef Siglingamálastofnun hefur samþykkt búnað því að það gefur sterkan stimpil. Það er ástæða til að nefna t.d. spurningar sem hafa vaknað við ákveðin slys hér á landi. Þegar fiskibáturinn Bervík fórst við Snæfellsnes sást enginn björgunarbátur, en tveir bátar sigldu yfir brak. Síðar sást björgunarbátur með ljósum. Menn telja, án þess að það sé sannað, að þrýstilokinn á þeim búnaði sem var um borð í þeim bát hafi ekki virkað fyrr en það seint að báturinn kom ekki í ljós fyrr en kannske 20 eða 30 mínútum síðar. Herra forseti. Ég er rétt að ljúka máli mínu, en ég undirstrika að þrýstilokinn virðist ekki vera besti kosturinn sem völ er á. Það hafa myndast á ákveðnum búnaði hök í járn vegna titrings skipa sem hafa valdið því að ekki hefur verið hægt að opna búnaðinn, jafnvel þó nokkrir menn legðust af alefli á búnaðinn, og vil ég nefna tilraun sem gerð var í farþegaskipinu Herjólfi ekki alls fyrir löngu þar sem það tók tvo menn langan tíma að geta opnað annan búnaðinn sem byggist á gormasamsetningu. Það má líka nefna að staðsetning á búnaðinum stenst ekki þegar málin eru skoðuð ofan í kjölinn. Þegar talað er um að bíða eftir skýrslu Siglingamálastofnunar er það allt annað mál. Öryggismálanefnd sjómanna var algjörlega sammála um að það væri ástæða til þess að annar aðili en Siglingamálastofnun gerði þessa úttekt og vísaði þess vegna málinu til tæknideildar Fiskifélags Íslands. Ég hvet til þess að sú vísindalega og faglega úttekt sem um er rætt verði gerð í þessu sambandi. Það eru mannslíf í húfi og ekki hægt að sitja undir því að það séu yfirvofandi mannskaðar, mannskaðar áður en menn átta sig á því hver hætta er á ferðum.



Herra forseti. Það má auðvitað deila um það óendanlega hvort það hafi átt að viðurkenna nokkurn sjósetningarbúnað á sínum tíma vegna þess að hann var ekki fullmótaður. En reynslan hefur kennt okkur að þessir tveir aðilar, sem eftir eru, hafa verið að bæta sinn búnað og ég tel að það sé fengur að því. Hins vegar er það í höndum ráðuneytis hvort það tekur við öllum tillögum sem koma frá nefndum. Það er tekið við flestum tillögum frá öryggismálanefnd. Við töldum rétt að þessi þróun ætti sér stað og fólum Siglingamálastofnun að gera það. Það hefur verið gert og ég tel ekkert óeðlilegt við það þó að það sé beðið eftir þeirri umsögn og því eftirliti sem fylgt hefur verið eftir síðan.



Herra forseti. Ég vil aðeins undirstrika að það var grundvallaratriði hjá öryggismálanefnd sjómanna, sem hefur eytt miklum tíma og mikilli vinnu í að fjalla um þessi mál, að það yrði gerð hlutlaus úttekt og hún væri best komin í höndum tæknideildar Fiskifélags Íslands en ekki Siglingamálastofnunar. Það er mikill munur þar á án þess að ég sé að kasta rýrð á Siglingamálastofnun Íslands.



Herra forseti. Ég mótmæli því að Siglingamálastofnun sé hlutdræg stofnun í þessu sambandi. Þetta er opinber stofnun sem er algjörlega hlutlaus í þessu sambandi.



Herra forseti. Ég vildi aðeins spyrja: Hvað dvelur orminn langa? Hvers vegna er ekki 2. mál á dagskrá tekið fyrir eins og hv. 7. landsk. þm. spurði um áðan og sem var komið vel hálfa leið á áfangastað fyrr á þessum fundi? Hvað veldur því að það er ekki tekið fyrir nú?



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fsp. fyrir hæstv. samgrh. varðandi eina litla þáltill. sem var samþykkt á hinu háa Alþingi 18. apríl 1985. Till. lætur ekki mikið yfir sér, en var þó flutt að gefnu tilefni og um hana tókst algjör samstaða á Alþingi og þeir sem tjáðu sig um málið á sínum tíma voru yfirleitt sammála um að brýn ástæða væri til úrbóta á því sviði sem till. fjallar um. Till. var svohljóðandi, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að beita sér fyrir átaki til að bæta merkingu akvega, setja upp viðvaranir við hættulegar ökuleiðir og samræma merkingar vega alþjóðlegum reglum." Tilefnin voru m.a. þau að sumarið 1984 urðu tíð óhöpp og slys á fjallvegum og ýmsum vegum landsins sem ekki eru vel merktir og sumir ómerktir og við skoðun þessa máls þótti mönnum brýnt að gera sérstakt átak, m.a. vegna mjög vaxandi ferðamannafjölda. Sumir koma með bíla sína og aðrir taka bíla á leigu og ferðast um landið, geta ekki lesið íslenskar leiðbeiningar og átta sig ekki á þeim hættum sem víða eru samfara umferð um hálendi og fjallvegi. Það vakti athygli mína að s.l. sumar þegar rúmt ár hafði verið til að beita sér fyrir þeim úrbótum sem till. fjallar um komu fréttir af óhöppum sem urðu við eina verstu torfæru landsins á fjallvegum, sem verið hefur til langs tíma, Krossá, á leiðinni í Þórsmörk, þar sem útlendingur var hætt kominn. Hann hafði asnast út í ána, eins og sagt er á íslensku, óafvitandi þess hversu hættuleg hún er, enda kannske von því að engar viðvaranir, engar leiðbeiningar af neinu tagi voru við þessa frægustu tálmun eða ófæru á leið af þessu tagi. Þetta m.a. leiddi til þess að ég hef ákveðið að spyrja hæstv. samgrh. hvernig miði þessari samþykkt Alþingis, að hrinda henni í framkvæmd, og tel ærna ástæðu til.



Herra forseti. Þjóðvegir landsins eru merktir með umferðarmerkjum samkvæmt reglugerð nr. 414 frá 1978, um umferðarmerki og notkun þeirra. Nefnd sú sem vann að undirbúningi þessarar reglugerðar kynnti sér nokkuð ítarlega alþjóðlegar merkingar og öll tákn sem í reglugerðinni eru samræmast alþjóðlegum merkingum. Vegagerð ríkisins sér um að merkja þjóðvegina með umferðarmerkjum í samráði við lögregluyfirvöld og er þess sérstaklega gætt að samræmi sé í merkingum á milli landshluta. Unnið hefur verið markvisst að þessum merkingum á undanförnum árum og verður svo áfram eftir því sem ástæður og aðstæður þykja gefa tilefni til. Auk viðbóta og stöðugs viðhalds á umferðarmerkjum hefur Vegagerð ríkisins gert átak í eftirtöldum atriðum í merkingamálum á árunum 1985-1986: 1. Viðsjárverðar beygjur á stofnbrautum og umferðarmestu þjóðbrautum hafa verið merktar með svokölluðum stefnuörvum. Byrjað var á þessum merkingum 1985 og hafa rúmir 4000 km þjóðvegakerfisins verið merktir á þennan hátt. Er sérstök athygli vakin á þessu mikilsverða átaki sem vafalaust hefur aukið umferðaröryggi verulega. 2. Ákveðið hefur verið að merkja allar stofnbrautir, alla vegi með bundnu slitlagi og þjóðbrautir með malarslitlagi en meira en 100 bíla ársdagsumferð með svokölluðum kantstrikum. Er áætlað að ljúka þessari framkvæmd vorið 1988, en þá er gert ráð fyrir að stikur verði á báðum köntum á u.þ.b. 900 km vega og á öðrum kanti á u.þ.b. 3500 km. 3. Brúarendar einbreiðra brúa hafa verið merktir sérstaklega með gulum og svörtum skástrikum. Auk framanritaðs má geta þess að Vegagerð ríkisins hefur sett á nokkrum stöðum sérstök merki við innkeyrslur á fjallvegi sem sýna með tákni að vegurinn sé eingöngu ætlaður bifreiðum með drifi á öllum hjólum. Einnig hefur Vegagerð ríkisins lagt til efni í upplýsingabækling sem Ferðamálaráð gefur út á fjórum tungumálum og hefur m.a. að geyma hagnýtar upplýsingar til ökumanna um akstur og aðstæður á þjóðvegum og fjallvegum landsins og geta menn fengið þennan bækling auðveldlega því hann er til í allnokkru upplagi. Í þessu sambandi má geta þess að stöðugt er unnið að endurbótum á fjallvegum landsins með það að augnamiði að gera þá öruggari umferðarleiðir og voru t.d. tvær brýr byggðar á Gæsavatnaleið á s.l. sumri, Skjálfandafljót og Jökulsá á Fjöllum. Á undanförnum árum hefur mikil umræða verið uppi um aukið umferðaröryggi m.a. með bættum merkingum vega. Hefur sú umræða ásamt þeirri þáltill. sem hv. fyrirspyrjandi gerði að umræðuefni m.a. leitt til þeirra ráðstafana sem getið hefur verið hér um. Alltaf má deila um hvort nóg sé að gert en allir eru vafalaust sammála því markmiði að gera vegakerfið þannig úr garði að vegfarendur geti farið um það áfallalítið. Ég tel að það sem gert hefur verið í þessum efnum á síðustu árum, einkum tveimur síðustu árum, hafi verið stórt og viðamikið átak og sömuleiðis sú áætlun sem Vegagerðin byggir á á næsta ári og fram á árið 1988.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svörin og ég fagna því sem hann upplýsti um framgang þessa máls, enda ærin þörf eins og dæmin sanna. Það þarf að vinna að þessu á öllum vígstöðum ef svo má að orði komast. Það er mjög brýnt og það þekkjum við að bæta merkingar og leiðbeiningar á þjóðvegunum og stofnbrautum og öðrum helstu umferðaræðum, en það er ekki síður nauðsynlegt að merkja vel aðra og fáfarnari vegi og þá þar sem útlendingum einkum og sér í lagi er kannske mesta hætta búin. Ég tók sem dæmi merkingu sem getur út af fyrir sig dugað Íslendingum sæmilega, en Kverkfjallaleið, um 100 km vegalengd frá Möðrudalsöræfum og inn að Vatnajökli, var til skamms tíma merkt með einu fremur lítilfjörlegu krossviðarspjaldi á hverju stóð "jeppavegur", enda var það ekki óalgengt að hitta á þeirri leið útlendinga á illa búnum bílum í hreinustu vandræðum. Það getur vel verið að búið sé að setja upp nýtt skilti við Kverkfjallaleið, en eins og ég rakti áðan var annar farartálmi, Krossá, ekki vandlegar merktur en svo að þar fundust engin merki s.l. sumar. Ég bendi hæstv. ráðh. á að þó það sé vissulega rétt og gott að byggja brýr og greiða þannig umferð um hálendið fylgir því líka annað, að umferðin vex væntanlega að sama skapi. Þá þarf að huga að því að stýra þeirri umferð og vara fólk þannig við að það geti farið með sem allra öruggustum hætti um hálendið. Það á ekki aðeins við um sjálfa vegina heldur og ýmislegt annað sem orðið getur mönnum að grandi á fjallvegum og einmitt var sérstaklega rætt við umræður um þá þáltill. sem nú hefur orðið tilefni umræðna. Herra forseti. Fyrst og fremst er ég ánægður með að þessi till. hefur náð þeim tilgangi að vekja athygli á málinu og að verið er að vinna að framgangi markaðrar stefnu Alþingis í þessu efni.



Herra forseti. Sælir eru hógværir því þeir munu landið erfa, stendur í helgri bók. Ég get ekki stillt mig um að vitna í það í upphafi máls míns. Ég vona að það verði ekki spennufall í þingsölum. Mönnum virðist hafa verið töluvert heitt í hamsi í dag, e.t.v. komnir í veisluskap. Fsp. á þskj. 201 getur nefnilega ekki talist frumleg né nýstárleg. Á 106. löggjafarþingi bar ég fram sams konar fsp. og sama gerði hv. 2. þm. Reykn. á síðasta þingi. Við mörg önnur tækifæri hefur verið minnt á þetta mál, nú síðast fyrir nokkrum dögum þegar mælt var fyrir till. til þál. um stefnumótun í umhverfismálum, sem sjö þm. Sjálfstfl., annars stjórnarflokksins, flytja og komið hefur mörgum spánskt fyrir sjónir þar eð slík stefnumótun var einmitt eitt af því sem ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. hét að framkvæma í upphafi ferils síns. Á því hefur heldur betur orðið dráttur og sá dráttur er náttúruunnendum og landverndarfólki og öðrum sem um þessi mál fjalla mikið áhyggjuefni. Það kom berlega í ljós á aðalfundi Landverndar nýlega, en þangað var boðið fulltrúum allra þingflokka til að gera grein fyrir stefnu síns þingflokks í umhverfismálum. Þar fóru fram lífleg og gagnleg skoðanaskipti og þar kom margítrekað fram að menn vilja fara að sjá þá heildarlöggjöf og samræmingu í umhverfismálum sem lofað hefur verið af yfirvöldum. Fulltrúar allra þingflokka lýstu vilja sínum til að svo mætti verða og til þess að fylgja því eftir og ýta við málinu hef ég ásamt hv. þm. Árna Gunnarssyni, sem þá sat á þingi sem varamaður, og hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni leyft mér á þskj. 201 að spyrja hæstv. félmrh. hvað líði undirbúningi heildarlöggjafar í umhverfismálum sem lofað var í upphafi kjörtímabilsins.



Herra forseti. Í sambandi við fsp. er rétt að geta þess að ég var fyrir löngu tilbúinn að svara henni, en síðast þegar hún var tekin á dagskrá var hv. fyrirspyrjandi ekki til staðar. Ég vil af þessu tilefni gefa stutt yfirlit um sögu þessa máls. Í tengslum við gerð stjórnarsáttmála eða stefnuyfirlýsingar núv. ríkisstjórnar var ákveðið að vinna áfram markvisst að eflingu náttúruverndar og gróðurverndar, eins og þar segir, með löggjöf. Í ágúst 1983 skipaði félmrh. nefnd fimm manna til að ganga frá frv. til l. um stjórn umhverfismála og skyldi m.a. byggja að nokkru á fyrri frumvörpum um sama efni. Í nefndina voru skipaðir Hermann Sveinbjörnsson, formaður, Ólafur Dýrmundsson, Markús Á. Einarsson, Salome Þorkelsdóttir og Sturla Friðriksson. Af hálfu ráðherra var lögð áhersla á að nefndin hraðaði störfum. Nefndin hóf því þegar umfjöllun um fyrri frumvörp og hafði samband við þá sem þar höfðu komið við sögu, m.a. hv. alþm. Gunnar G. Schram sem kom á fund nefndarinnar. Á síðasta degi þings fyrir jól haustið 1983 lagði Gunnar G. Schram ásamt nokkrum þm. Sjálfstfl. fram frv. til l. um umhverfismál. Var þar að stofni til um að ræða frv. sem lagt var fram á Alþingi 1978, sem samið var á vegum félmrn., með minni háttar umbótum, viðbótum og breytingum. Með því að frv. Gunnars G. Schram o.fl. var fram komið álitu fulltrúar Framsfl. í nefndinni að sjálfstæðismenn væru þar með að færast undan að vinna að stjfrv. um málið og fulltrúar Sjálfstfl. í nefndinni töldu ekki þörf á frekara starfi að málinu eftir að frv. Gunnars G. Schram var lagt fram. Leystist nefndin þar með upp og staðfesti formaður nefndarinnar það í bréfi til félmrh. í febr. 1984. Samkomulag náðist hins vegar milli þingflokka um að fresta umræðu um frv. Gunnars G. Schram o.fl. með hliðsjón af þeim farvegi sem málið var í og ætti að vera í á vettvangi félmrh. Eftir að starf framangreindrar nefndar leystist upp fól félmrh. formanni nefndarinnar, Hermanni Sveinbjörnssyni, að vinna áfram að framgangi málsins í umboði ráðherra. Með samþykki ráðherra fékk Hermann Sveinbjörnsson sér til aðstoðar Pál Líndal lögfræðing til að vinna að greinargerð um málið ásamt tillögum og afhentu þeir félmrh. greinargerð í ágúst 1984 sem ber yfirskriftina "Heildarstjórn umhverfismála. Hugtakið umhverfismál, heildarstjórn þeirra, tilraunir til lagasetningar hérlendis um umhverfismál og hugmynd um næstu skref í því efni." Félmrh. kynnti greinargerð þessa í ríkisstjórninni í september sama ár. Í greinargerð frá ágúst 1984 er lagt til að kanna í upphafi pólitískan vilja Alþingis varðandi tvö lykilatriði. 1. Hugtakið umhverfismál, málefni og þar með framkvæmd eldri laga og reglugerða eiga að falla undir heildarstjórn umhverfismála. 2. Stjórn umhverfismála á að mynda ráðuneyti umhverfismála með tilfærslu málaflokka milli ráðuneyta. Í október 1984 lagði félmrh. fram í ríkisstjórn drög að þáltill. varðandi svör Alþingis við fyrrgreindum lykilatriðum. Þessi málsmeðferð hlaut ekki stuðning í ríkisstjórn. Í ársbyrjun 1985 ákvað ríkisstjórnin að framlagðar tillögur félmrh. um stjórn umhverfismála skyldu hljóta frekari umfjöllun í viðkomandi ráðuneytum. Fór félmrh. fram á skriflegar greinargerðir um afstöðu allra þeirra ráðuneyta sem málið varðar mest. Komu þær athugasemdir í seinni hluta febrúar 1985 og var þar í stórum dráttum lýst yfir andstöðu við tillögur um breytingar á núverandi skipan umhverfismála í íslenskri stjórnsýslu. Í byrjun apríl 1985 gerði félmrh. ríkisstjórn grein fyrir afstöðu embættismanna þeirra og ráðuneyta sem beðin höfðu verið um viðbrögð. Í minnisblaði sínu til ríkisstjórnarinnar dags. 2. apríl 1985 ítrekaði félmrh. þá skoðun sína að stefnan verði að koma ofan frá, þ.e. frá Alþingi en ekki embættismönnum og frv. yrði þannig að fara fyrir Alþingi. Með hliðsjón af tómlæti ríkisstjórnar, ekki síst af hálfu Sjálfstfl., ákvað félmrh. haustið 1985 að samið yrði frv. á vegum félmrn. Í ársbyrjun 1986 lá frv. fyrir í anda greinargerðarinnar frá 1984. Í samráði við forsrh. varð þó að ráði að freista þess enn einu sinni að ná samkomulagi í ríkisstjórn um meginstefnuna áður en lengra yrði haldið, m.a. með hliðsjón af frv. um Stjórnarráð Íslands. Í þessu augnamiði lagði forsrh. fram ákveðnar tillögur til ríkisstjórnarinnar í júlí og september s.l. sem báru yfirskriftina "Stefna ríkisstjórnarinnar í umhverfismálum." Þar lagði forsrh. m.a. fram málamiðlunartillögur um flutning verkefna milli ráðuneyta. Seinni tillögur forsrh. frá september s.l. má líta á sem lágmarksmálamiðlunarbyrjun með sameiningu náttúruverndar- og skipulagsmála á vettvangi félmrn. Þessi till. hlaut heldur ekki frekar en fyrri tillögur undirtektir í ríkisstjórn. Að svo komnu þótti forsrh. og félmrh. fullreynt með pólitískan vilja í þessu máli og hefur málið ekki komið á dagskrá á ríkisstjórnarfundum síðan í september. Herra forseti. Ég taldi rétt að rekja nákvæmlega sögu þessa máls eins og fram hefur komið til þessa dags og að sjálfsögðu hef ég á þessari stundu ekki meira við málið að bæta öðru en því að samskipti Íslands við Norðurlöndin hafa verið að öllu leyti eins og til hefur staðið og ekki staðið á því að vinna á þeim vettvangi með hinum Norðurlöndunum. En meira hef ég ekki um málið að segja á þessu augnabliki, herra forseti.



Herra forseti. Þessi raunatala hæstv. félmrh. gæti skýrt það e.t.v. fyrir hv. alþm. hvernig stendur á því að ekki er staðið við ýmsa þætti sem lofað hefur verið af núv. hæstv. ríkisstjórn. Ég veit ekki hvort við eigum að halda að þetta sé meira klúðursmál en ýmis önnur sem þar hefur borið upp á borð. Það er ástæða til að þakka hæstv. félmrh. fyrir að rekja gang þessa máls. Við sem höfum verið að reyna að ýta á eftir framgangi málsins og styðja við þá stefnu sem ríkisstjórnin lýsti yfir í upphafi ferils síns höfum tekið eftir því að tvískinnungurinn milli stjórnarflokkanna í þessu máli er aldeilis óheyrilegur. Ég gat þess um daginn, þegar þessi mál bar á góma, að hlutverk Sjálfstfl. í þessu máli væri eigi fagur og sýndarmennskan á þeim bæ í þessum málaflokki aldeilis óheyrileg og væri ég þó ekkert að bera blak af framsóknarráðherrunum að þessu leyti. Herra forseti. Ég á þar við þær tillögur sem hv. 2. þm. Reykn. hefur verið að bera á borð fyrir alþm. til að reyna að slá sig til riddara í þessu máli. Ég á við þær undirtektir sem fram hafa komið hjá ráðherrum Sjálfstfl. við lágmarksaðgerðir í þessum efnum og hæstv. félmrh. rakti, þar sem ekkert má hreyfa, ekki nokkurn hlut og embættismenn í stjórnarráðinu notaðir til að loka á lágmarksaðgerðir til samræmingar í þessum geysilega þýðingarmikla málaflokki. Að lokum, herra forseti. Það verður að sjá til þess að þessi mál beri á góma í komandi kosningabaráttu, að þau verði sá þáttur í umræðum við almenning í landinu sem málin verðskulda og að ný ríkisstjórn í fæðingu taki á þessum málum og sjái til að sú umskipan stjórnsýslunnar eigi sér stað sem knýjandi nauðsyn er á.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir þær upplýsingar sem hann gaf áðan. Þær eru einkar athyglisverðar í ljósi þess, eins og síðasti ræðumaður vitnaði nú reyndar til, að við höfum hlustað á þm. Sjálfstfl. flytja þáltill., sem einir átta þm. hvers flokks standa að, um stefnumótun í umhverfismálum, en síðan kemur hæstv. félmrh. og rekur mjög skilmerkilega að ekkert sé hægt að gera í þessum málum í ríkisstjórninni vegna þess að það strandi allt á ráðherrum Sjálfstfl. Þetta eru mjög merkilegar upplýsingar. Ég fagna því að það skuli þá liggja fyrir núna hvar, hvernig og hvers vegna þetta mál hefur verið stöðvað. Hæstv. menntmrh., sem hefur kannske hluta af þessum málum á sinni könnu, hefur kannske eitthvað um þetta að segja. Mér þætti það ekki ótrúlegt. En hann á væntanlega eftir að lesa ummæli hæstv. félmrh. í þingtíðindunum. Þau voru athyglisverð.



Herra forseti. Út af ummælum hæstv. ráðh. áðan um að ég hefði ekki verið til staðar síðasta þriðjudag vil ég geta þess að ég hafði fjarvistarleyfi. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin þó ég treysti mér ekki til að lofa hann fyrir neina röggsemi í þessu máli. Það ber hins vegar vissulega að virða að hann skuli vera svo heiðarlegur að viðurkenna hversu lítið hefur gerst og hversu illa hefur verið staðið við fyrirheit í upphafi kjörtímabilsins hverjum svo sem um er að kenna. Ef til vill er ekki gustuk að vera að ýta við einu eða neinu núna þegar núv. ríkisstjórn er að enda sitt skeið. Það er augljóst að málið er komið í algeran hnút og algeran eindaga og er í rauninni aldeilis furðulegt, og vitna ég þar til orða þeirra sem töluðu á undan mér, að ekki skuli hafa gengið né rekið í þessu brýna máli. Menn hafa lýst geysilegum áhuga og vilja á því að reynt sé að koma einhverju skikki á allan glundroðann sem ríkir í umhverfismál um og það er engin hemja að geta ekki staðið við þetta né komið sér saman um nokkurn skapaðan hlut. Mér er nær að halda að það hafi verið heldur lítil alvara á bak við öll loforðin. Þetta er fyrst og fremst spurning um vilja. Það er í raun og veru búinn að fara fram mjög mikill undirbúningur, búið að vinna upp alls konar plögg í þessum málum. Auðvitað þvælast hinir og þessir smákóngar fyrir, dauðhræddir um að það komist upp að eitthvað verði betur gert ef þeir sleppa af því hendinni. En kannske er aðalorsök þessa endemis seinagangs fyrst og fremst hjá stjórnmálamönnunum sem komast ekki upp úr sandkassanum og fara í fýlu ef einhver býr til flottari kastala að þeirra mati. En mér finnst sannarlega hart að slíkt skuli þurfa að bitna á jafnbrýnu framfaramáli og hér um ræðir. Nú, eftir þau svör sem við höfum fengið í dag, er augljóst að engra breytinga eða framfara er að vænta í þessum málaflokki í tíð núv. ríkisstjórnar.



Herra forseti. Ég hef að sjálfsögðu litlu við þetta að bæta. Ég taldi rétt að gefa Alþingi sanna lýsingu á gangi þessa máls eins og það hefur verið. Það hefur verið lögð gífurleg vinna í að móta stefnu í þessum málum. Það liggur uppi í mínu ráðuneyti bæði fullmótuð þáltill. og eins frv. um heildarstjórn umhverfismála og það hefur verið leitað fanga erlendis um allar upplýsingar um þessi mál þannig að það er tiltölulega auðvelt að leggja frv. fram. Hins vegar er það svo í stjórnarsamstarfi að stjfrv. eru ekki lögð fram nema um þau sé samkomulag. Það hefur verið alveg fullreynt að um það er ekki að ræða. Það er meiningarmunur, sumir telja að það sé ekki þörf á því að setja heildarstjórn á þennan málaflokk þannig að það sé sett upp ákveðið ráðuneyti sem er kannske aðalatriðið í þessu máli. Ég þarf ekki að minna á að þetta er gífurlegt áhugamál í okkar þjóðfélagi sem betur fer, eins og það er að verða í sívaxandi mæli eitt af meiri háttar málum meðal annarra þjóða, því að þetta er eitt af því sem snertir mest mannlegt umhverfi og snertir raunverulega hvert einasta mannsbarn hvernig að þessum málum er staðið. Þó að við vegna legu okkar lands séum kannske blessunarlega laus við ýmsar hættur sem hrjá aðrar þjóðir er það þannig með nútímann að við vitum aldrei hvenær þetta er orðið stórt vandamál hjá okkur sjálfum. Þess vegna vil ég lýsa því yfir að ég tel að þetta ástand megi ekki vara öllu lengur. Það er náttúrlega kapítuli út af fyrir sig að sjá þm. leggja hér fram þáltill. um stefnumótun í þessu máli, þm. frá flokki sem vill ekki gera þetta á þann hátt sem er unnið að því í ríkisstjórninni. Það er þeirra að svara því. En ég enda á því að upplýsa að Framsfl. leggur gífurlega áherslu á þetta mál og þetta var eitt af stærri málum í stefnumörkum Framsfl. á síðasta landsþingi hans.



Herra forseti. Aðeins þetta: Við sjáum þá hver framvindan verður í þessum málaflokki ef núverandi stjórnarflokkar halda áfram sínu samstarfi.