Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Þetta mál er kunnugt frá fyrri þingum, og hefir því jafnan verið tekið vel. Ég hygg, að allir muni vera sammála um, að eins mikil þörf sé og áður að veita Eimskipafél. þau hlunnindi, sem það hefir haft, og að ég þurfi því ekki að hafa fleiri orð um þetta.

Frsm. meiri hl. (Guðbrandur Ísberg) Frv. það, sem hér liggur fyrir og flutt er af mér og hv. 1. þm. Eyf., hefir sjútvn. haft til athugunar, og hafa 4 af 5 nm. lagt til, að það verði samþ. með nokkrum breyt., sem er að finna á þskj. 455. Fyrst og fremst leggur n. til, að frv. verði breytt í heimildarlagaform. Í öðru lagi, að orðalagi frvgr. verði breytt þannig, að undir gr. falli 36 tunnur af millisíld frá Austfjörðum, sem eins er ástatt um og þá millisíld, sem frv. fjallar um. Loks eru niður felld ákvæði frv. um að greiða upphæð, sem millisíldareigendur áttu á sérreikningi í banka, ca. 9 þús. kr., þar sem þetta fé allt reyndist hafa farið í kostnað og raunar meira til. Nú er því aðeins um að ræða greiðslu á andvirði einnar sendingar af millisíld, sem fór með e/s „Íslandi“ til Kaupmannahafnar seinni hluta nóv., ca. 490 tunnur frá Norðurlandi og 36 tunnur frá Austfjörðum, sem fóru um sama leyti. Ég vil leyfa mér að benda á, að allir, sem veiddu millisíld við Norðurland í haust og voru búnir að senda hana áður en þessi sending fór, sem hér er um að ræða, hafa fengið hana greidda að fullu. Og sama er að segja um þá, sem komust hjá að senda sína síld í þetta sinn og seldu hana sjálfir síðar. Það var því ekki nema þessi eina sending, sem samkv. ákvæðum bráðabirgðalaganna fell inn í bú einkasölunnar, og var andvirði hennar þó greitt inn í bú hennar eftir að það var tekið til skiptameðferðar. Nú sjá allir, hvað ósanngjarnt það væri, ef ríkið léti það koma niður á þeim fáu mönnum, sem þessa sendingu áttu og sem sumir áttu ekki annað af síld, að bráðabirgrðalögin voru af vangá þannig orðuð, að þessi sending ein og 36 tunnur af Austfjarðasíld lenti í búi einkasölunnar, þegar allir aðrir, sem millisíld veiddu á haustinu, fengu fyrir hana fullt verð. Í þessu sambandi má og benda á, að það var síður en svo, að millisíldin væri afhent af frjálsum vilja eigendanna, eins og í venjulegum verzlunarviðskiptum. Nei, þeir voru samkv. lagaákvæði neyddir til að afhenda hana, hvort þeir vildu eða ekki. Og það var að sjálfsögðu hrein tilviljun og handahóf, hverjir fyrir því urðu. Mér finnst rétta liggja svo ljóst fyrir, að óþarft sé að fjölyrða frekar um frv. Mun ég því ekki hafa um það fleiri orð, nema ræður hv.þdm. gefi tilefni til.

Jakob Möller Aðeins örfá orð út af því, sem okkur hv. 3. landsk. bar á milli, er mál þetta var síðast til umr. Okkur deildi á um það, hversu langur sá tími væri, er þyrfti að liða frá því, er maður hefði síðast þegið sveitarstyrk, til þess að geta unnið sér sveitfesti. Hv. 3. landsk. vildi halda því fram, að hann væri nú 4 ár. En svo er mál með vexti, að á þinginu 1923 var sett í lög, að sveitfestistíminn skyldi vera 4 ár, og skilyrði fyrir honum, að viðkomandi hefði ekki þegið af sveit þann tíma. Á þinginu 1927, þegar fátækralögin voru til umr. Hér í Ed., var borin fram brtt. um það, að þessi tími skyldi vera 10 ár. Var brtt. þessi samþ. með 10:2 atkv. og ákvæðinu ekki breytt aftur, svo að í núgildandi lögum er hann 10 ár.

Frsm. meiri hl. (Halldór Stefánsson) Ég stend upp til að minna á það, að meiri hl. fjhn. hefir ákveðið að mæla með þessu frv. Meiri hl. hefir getað fallizt á þá meginstefnu og hugsun, sem frv. er byggt á, sem er annarsvegar það, að styðja innlenda framleiðslu, og hinsvegar að nota innlenda framleiðslu sem ýtarlegast til eigin þarfa. Þetta gera aðrar þjóðir líka meira nú en nokkru sinni áður. Og það er blátt áfram sjálfsbjargar-og sjálfstæðismál fyrir okkur, að leggja nú sem mesta áherzlu á þessi atriði. Sá meiri hl., sem mælir með frv., vill þó ekki ganga svo langt í einstökum atriðum eins og hv.flm., sem sjá má á nál. hvað snertir það ákvæði frv. að auka toll á grænmeti. Grænmeti er ódýr vara, samanborið við þyngd. Þungatollurinn af því er 6 aur. á kg. og sem verðtollur misjafnt, eftir því hver tegund grænmetis það er, er þungaskatturinn frá 20–25%. En till. okkar um niðurfelling grænmetis úr frv. er þó ekki eingöngu gerð vegna þess, að á því er þar tollur áður, heldur af því, að þetta er talin holl og góð vara, og af því, að ekki er heldur hægt að segja, að við séum komnir á það stig í ræktun grænmetis, að við fullnægjum þörfinni, eða að von sé um, að það verði gert fljótlega. Okkur þótti því ekki rétt að bæta 30% á 20–25% toll, sem fyrir var. Það hefði þá orðið ósambærilegt við allar aðrar vörur. Einn nm. hefir óbundið atkv. um einstök atriði, þó hann að öðru leyti geti mælt með frv. Á þskj. 354 flytur hann till. um að fella niður úr frv. prjónagarn. Á prjónagarni er nú þungatollur, 18 aurar á kg., en ætlazt var til, að við bættist 30% verðtollsauki. Eins og kunnugt er, þá er nú sendur út meiri hluti hinnar íslenzku ullar, sem svo selst fyrir mjög lítið verð. Hinsvegar er aðstaða til að vinna úr henni allt það prjónagarn, sem við þurfum við, ýmist á heimilunum sjálfum eða í verksmiðjum innlendum, Má því segja, að ömurlegt sé að flytja mikið inn af þessari vöru. Hinsvegar verður að jata það, að sumt fólk er svo hégómlegt, að því þykir íslenzk ull ekki hæfa sér til klæðnaðar. Má því búast við, að það fólk kaupi prjónagarn frá útlöndum, þótt það sé hátt tollað. Þarf ekki að hlífast við að tolla það, þar sem sá tollur kæmi niður á hegómagirni manna, en ekki á brýnar nauðsynjar. Ég sé þó, að hv.flm. hefir þótt fulllangt gengið í þessu, því hann hefir borið fram miðlunartill. á þskj. 613, um 15% á prjónagarn, í stað 30%, og mætti a. m. k. ætla, að deildin vildi ganga svo langt, sem þessi miðlunartill. hv.flm. gerir ráð fyrir. Ég hefi þá nokkurnveginn gert grein fyrir þessu máli frá hálfu n. og einstakra manna úr n. Býst ég ekki við, að ég þurfi að taka meiri hátt í umr. til meðmæla með frv., þar sem margir aðrir hv.þm. og þá fyrst og fremst flutningsmennirnir, munu vera fúsir til þess, ef ástæða er til.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Þetta frv., sem liggur hér fyrir, er liður í stefnu, sem er oft að skjóta upp höfðinu hér á Alt., og er það mál alkunnugt og rökin fyrir því svo gömul, margupptuggin og þvæld á allan hatt, að við, sem ekki gátum fylgt þessu frv. í fjhn., töldum eiginlega enga þörf á að gefa út sérstakt nál. um það, vegna þess að við álitum nóg að gera bara grein fyrir, að við heldum við okkar fyrri skoðun á málinu og værum á móti því, sem hér er um að ræða. Það má auðvitað lengi færa rök fyrir, að leiðinlegt sé, að ekki skuli vera hægt að láta innlenda framleiðslu ganga fyrir erlendri, og að það sé því rétt að vernda hina innlendu með svo og svo háum tollum eða algerðu banni á tilsvarandi erlendri framleiðslu. En rokin á móti því hafa verið og eru enn þau, að móti því kemur sú borgun, að varan verður dýrari og dýrtíðin eykst. Þetta er óhjákvæmilegt. Það væri æskilegt að finna upp eitthvert meðal til þess að sjá um, að menn gætu framleitt þessar vörur í landinu fyrir jafnt verð og þær útlendu eru, fluttar til landsins. En reynslan af öllum slíkum tollum verður sú, að varan hækkar, enda er það eina aðferðin, sem gerð er fyrir innlenda framleiðslu, að þeir, sent hana láta af hendi, geti fengið fyrir hana hærra verð; annað græddu þeir út af fyrir sig ekkert á þessu. Ég hygg, að það verði alltaf haldin veik röksemd fyrir slíkum tolli, að hægt sé að framleiða nóg af þessari og þessari voru í landinu, því að þessi takmörk má alltaf færa út. Það eru a. m. k. mjög margar vörur, sem hægt er að framleiða í landinu sjálfu, ef það má bara selja þær fyrir það verð, sem þarf til þess að framleiðslan borgi sig. Við gætum t. d. verndað innlendan eldspýtnaiðnað, ef við legðum nógu háan toll á erlendar eldspýtur. Þá mundi maður að síðustu fá svo hátt verð fyrir innlenda framleiðslu, að hægt væri að búa þær til í landinu. Það er vandi að segja, hvar á að nema staðar í þessum efnum. Það hefir verið til sú stefna með ýmsum þjóðum, að koma á þennan hátt upp nýjum iðngreinum, beinlínis á kostnað landsmanna. Þessi stefna hefir verið uppi í Bandaríkjum N.-Ameríku, enda fyrst tekin þar upp. Er það eitt af aðaldeilumálum meginflokkanna þar í landi, hvort þetta skuli gert eða ekki. Ég vil ekki líkja svona smávegis aðgerðum við beina verndartollastefnu, en hún styðst þó við sömu röksemdir; hún er angi af hinu sama. Ég ætla ekki að tala um það í þessu sambandi, hvað hér er oft hrein og bein hreppapólitík og eiginhagsmuna með í spilinu. Það kemur bezt í ljós, þegar farið er að tala um, hvað af hinni innlendu framleiðslu skuli vernda. Þá er hver höndin upp á móti annari. Skipasmiðirnir vilja láta tollvernda báta, bændurnir sínar afurðir, og þeir, sem setja upp verksmiðjur til að framleiða niðursoðna mjólk, vilja láta vernda niðursoðna mjólk. Má sjá þetta í grg. frv. að er hér t. d. eitt atriði, sem ég, með leyfi hæstv. forseta, skal lofa mönnum að heyra: „Nú er um það bil að taka til starfa mjólkurniðursuðuverksmiðja í Borgarnesi“.

Hún er tekin til starfa

. Jæja, ég býst við, að það sé ein ástæðan til þess að setja niðursoðna mjólk í hærri toll en nú er. Nú dettur mér ekki í hug að andmæla því, að það væri heppilegt, að hægt væri að koma upp slíkum atvinnurekstri og t. d. þessari mjólkurniðursuðuverksmiðju. Ég vil ekki amast við því; en spurningin er, hvort þeir, sem verða að neyta mjólkurinnar, eiga að bera kostnaðinn að meira eða minna leyti, í stað þess að láta styðja fyrirtækið af hinum sameiginlega sjóði landsmanna. Það hefir verið gert. Hið háa Alþ. hefir bætt í fjárl. nokkrum styrk til þess að koma á stað slíkum fyrirtækjum. M. a. hafa þessari Mjallarverksmiðju í Borgarfirði verið veitt nokkur verðlaun fyrir hvern kassa af niðursoðinni mjólk, sem hún hefir framleitt, og ég álít heppilegt að styðja þetta þannig, svo framarlega sem um heilbrigðan atvinnurekstur er að ræða að öðru leyti. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar. Maður smáþreytist á að tala alltaf um þetta sama, en verður þó að gera það með nokkrum orðum í hvert skipti, sem slíkar till. koma fram.

Haraldur Guðmundsson Ég og við Alþýðuflokksmenn munum greiða atkv. gegn þessu frv. Mér þykir rétt að benda hv. dm. á, að það fer nú eins og oftar svo, að einmitt í þeim málum, sem talin eru stefnumál flokkanna, bræðir Framsókn og Íhald sig mjög innilega saman. Þeir sessunautarnir, hv.þm. Borgf. og hv.þm. Mýr., sem teljast sinn úr hvorum flokki, gerast nú samflm. að þessu frv. Um íhaldsmanninn er ekkert sérstakt að segja í þessu sambandi. Það er í samræmi við stefnu hans flokks að afla ríkissjóði sem mestra tekna með tollum á vörum, hvort sem þær eru nauðsynlegar eða ekki. Hinsvegar hefir Framsóknarflokkurinn það á stefnuskrá sinni að fella niður tolla á nauðsynlegum varningi. Sú stefnuskrá er víst nærri árs gömul. En ef ég man rétt, þá var hún nýlega rifjuð upp í hinu ágæta blaði flokksins - Tímanum - og sérstök áherzla þar lögð á, að stefna flokksins sé að afnema nauðsynjatolla. Mér er spurn - hvaða afstöðu tekur Framsóknarflokkurinn til þessa þm. síns, sem hefir gerzt flm. þessa frv., sem hér um ræðir? Engum blandast hugur um, að grænmeti og niðursoðin mjólk eru nauðsynjavörur, en samt sem áður leggja flm. til, að á þær sé lagt, til viðbótar öðru innflutningsgjaldi - þ. e. vörutolli - 30% af innkaupsverði. Ekki er nú smátt af stað farið, að taka þriðjung innkaupsverðsins til viðbótar sem verðtoll. Egg og eggjaduft er nú tollað 15%, en á eftir frv. að tollast með 30%, eða hækka um helming, og þó hvílir ekki óverulegur tollur á þeim, þar sem er vörutollur, sem ekki fellur einungis á vöruna sjálfa, heldur og á umbúðir allar. nú geri ég ráð fyrir, að flm. muni halda því fram, að þetta sé ekki sérstaklega gert til að afla ríkissjóði tekna, heldur til þess að vernda innlenda framleiðslu, sem þeir munu kalla svo. Ég lít svo á, og er í því efni að miklu leyti sammála hv. 4. þm. Reykv., að það hafi sýnt sig, að afleiðing verðtolla sé yfirleitt sú, að kaupendur fái dýrari og verri vöru en ella myndi. Þessi hefir raunin orðið undantekningarlaust þar, sem ég þekki til. Verndartollar hafa, þar sem þeim hefir verið beitt, komið fram í hækkuðu verði og óvandaðri framleiðslu. Ef Íslendingum lánast að búa til jafngóðar vörur og geta selt þær með svipuðu verði og erlendar, þá er ég ekki í neinum vafa um, að þær vörur myndu fremur verða keyptar en hinar, sem að eru fluttar. Ég vil benda á, að þótt í engu sé breytt lagabókstaf frá því, sem nú er, þá eru þessar vörutegundir, svo sem garn, egg og mjólk, mjög sterkverndaðar. Á þær vörur, sem inn eru fluttar, fellur fyrst og fremst vörutollur, flutningsgjald og fleiri kostnaðarliðir, sem fellur algerlega niður að því er snertir innlenda framleiðslu. Ég hygg, að það sé að nokkru rétt - a. m. k. hvað snertir einstaka landshluta -, að nóg sé hægt að framleiða þar af eggjum fyrir íbúana. En mér er heldur ekki kunnugt um, að þar, sem svo er ástatt, sé flutt inn nokkuð af erlendum eggjum. Mjólkurniðursuðuverksmiðjan í Borgarfirði er nýtekin til starfa. Mjöll, sem hefir starfað þar undanfarið, hefir notið styrks úr ríkissjóði ásamt þeirri vernd, sem vörutollur til viðbótar innflutningskostnaði veitir. Mjöll hefir fengið verðlaun á hvern einasta kassa. Voru þau að vísu lækkuð nokkuð, en síðast er þau voru veitt, munu hau hafa verið 1,50 kr. fyrir hvern kassa. Ég get undir sumum kringumstæðum verið því meðmæltur, að á þennan hatt sé stutt í byrjun að slíkum atvinnurekstri og að verðlaun séu veitt á svipaðan hátt og í þessu tilfelli. En að ætla sér að styðja að því með því að gera vöruna dýrari fyrir neytendur og mega eiga það víst, að með því yrði vöruvöndun verri, er fjarstæða. Ég mun því, eins og ég hefi sagt, greiða atkv. gegn þessu frv., jafnvel þótt brtt., sem flestar eru til nokkurra bóta, verði samþ. Ég get ekki stillt mig um að benda á í sambandi við frv., að mér virðist ekki gerhugsað hjá hv.flm., þegar þeir halda því fram, að þeir séu að styðja að aukinni atvinnu í landinu. Í frv., eins og það er upphaflega borið fram, er gert ráð fyrir, að allt garn, hvort heldur er prjónagarn eða annað, sé tollað með 30%. Nú er kunnugt um að a. m. k. ein, ef ekki tvær stórar vinnustofur vinna mikið úr þessu garni ásamt innlendu garni, sem notað er að einhverju leyti með, og hygg ég, að við að vinna úr þessu erlenda garni hafi skapazt vinna fyrir allmargt fólk. Annar flm. hefir séð sig um hönd og lagt til, að garnið verði ekki fært upp nema í 15%, en það er þó nóg til þess að reyna að stöðva þennan atvinnurekstur. Það þýðir ekkert fyrir flm. að reyna að berja höfðinu við steininn. Landsmenn kunna ekki við að ganga klæddir í dúka úr íslenzkri ull eingöngu; mönnum líkar ekki sá fatnaður, og það er ekki til neins að ætla að kúga menn með tollum til að taka upp hann sið. Með bættri vinnslu á íslenzkri ull gæti farið svo, að hér á landi yrðu fleiri tegundir dúka, sem landsmönnum líkaði. Ennfremur geri ég ráð fyrir, að okkar ull sé sérstaklega heppileg til þess að vinna úr henni ákveðna voru, sem selzt gæti á erlendum markaði, en það eru gróf teppi, dúkar og annað þessháttar. Auk þess segja fróðir menn, að ef fengnar væru vélar til að aðgreina þelið og togið, mæti vinna úr toginu falleg og dyr teppi, sem auðvelt væri að selja á erlendum markaði fyrir talsvert hatt veð. Í þá átt ætti að stefna hér hjá okkur, en ekki ætla sér, með jafnóhæfilegri tollaálagningu og hér er gert ráð fyrir, að þvinga landsmenn til að nota hann varning, sem þeir geta ekki látið sér lynda. Annars er ekki ástæða til að fjölyrða um þetta, en ég vil taka undir með hv. 4. þm. Reykv., að maður verður dálítið þreyttur á að tala um þessi sömu atriði. hér hafa komið fram tvo til þrjú þing frv. til 1. um verðtoll á niðursoðinni mjólk, en þau hafa alltaf verið drepin hér í d., og vona ég að hugur hv.þdm. sé enn hinn sami, að hallast ekki að því að taka upp þessa verndartollastefnu, sem hér er farið fram á.

Bergur Jónsson ég ætla ekki að tala almennt um greinar frv., en aðeins mæla með brtt., sem ég hefi leyft mér að bera fram ásamt hv. 1. þm. Skagf. En hv.þm. Seyðf. tók að mestu leyti af mér ómakið. Í hinu upphaflega frv. er gert ráð fyrir að setja prjónagarn, sem eigi hefir áður verið verðtollað, undir hærri verðtollsflokkinn - 30%. Við höfum lagt til á þskj. 354, að garn verði algerlega tekið út úr frv. og undanþegið verðtolli. En hv.flm. frv. hefir farið meðalveginn og lagt til, að það verði sett undir 15% toll. Ég get ekki gert mig ánægðan með þessa millileið, en vildi, að það fengi að vera áfram einungis undir þungatolli eins og hingað til. Eins og hv.þm. Seyðf. benti á, er mikill iðnaður, sem hefir skapazt hér á landi einmitt með erlendu prjónagarni, og einmitt vegna þess, hve okkar ull er gróf og hörð, er ekki hægt að nota hana til þeirra hluta, sem erlent prjónagarn er nú notað til. Ég get bent á verzlanir hér í bænum, sem einungis verzla með íslenzkar prjónavörur, en sem eru að miklu leyti úr erlendu prjónagarni, og þýðir ekki, eins og hv.frsm.n. sagði, að tala um, að hér sé um hégóma að ræða. Ef skapa skal innlendan iðnað á einhverju sviði, verður hann að framleiða vörur, sem kaupendur vilja kaupa, og vörur úr íslenzku garni þýðir ekki að bjóða. Þessi till.hv.flm. um að taka erlent prjónagarn undir verðtollslögin verður einungis til þess að kippa úr þessum vísi til innlendrar framleiðslu, sem þarna hefir skapazt, og er því að mínu áliti til ills eins.

Jóhann Jósefsson ég var búinn að biðja um orðið áður en þeir töluðu þessir þrír hv. síðustu ræðumenn, og er sannast að segja flestallt fram tekið af því, sem ég vildi sagt hafa. Ég vil samt sem áður, úr því að ég stóð upp, bæta mínum mótmælum við þau mótmæli, sem þegar eru fram komin gegn þessu frv. Mér finnst satt að segja, að flm. hljóti að hafa sett þetta frv. á þskj. 157 fram án verulegrar íhugunar. Þar er farið fram á að tolla nú hatt niðursoðna mjólk m. a., einnig grænmeti o. fl. o. fl. Þessar vörur hafa hingað til verið undanþegnar verðtolli, og það er svo með niðursoðna mjólk, að þrátt fyrir mjólkur framleiðslu í landinu þarf víða að flytja inn niðursoðna mjólk. Og meðan svo er, finnst mér ekki koma til mála að leggja á hana háan verðtoll. Innflutningur niðursoðinnar útlendrar mjólkur hverfur af sjálfu sér, þegar mjólkurframleiðsla landsmanna er komin í það horf, að nægileg er og sala vörunnar er komin í sæmilegt horf. Það er minnzt á það hér í grg. frv., að í Borgarfirði sé nú verið að efla mjólkurniðursuðuverksmiðju, sem þar starfi. Það er nú ekki nema ágætt, að svo er. Og ég er viss um, að þegar þessi verksmiðja kemst á það stig, að hún hefir góðar vörur að bjóða fyrir sanngjarnt verð, þá verða alls ekki nein vandræði að finna kaupendur. Ég hygg, að áður hafi þessi tilraun ekki verið framkvæmd með nægilegum hyggindum. Sérstaklega var mikill misbrestur á því, hvernig mjólkin frá verksmiðjunni gafst. Ég get talað um þetta af persónulegri reynslu. Ég hefi staðið að því í fleiri skipti að kaupa mjólkursendingar frá þessari verksmiðju, en alltaf orðið fyrir vonbrigðum. Virtist það alltaf vera eitthvað, sem gerði það að verkum, að mjólkin geymdist mjög illa. Vonandi verður úr þessu bætt, og eftir því, sem flm. segja í grg. frv., ætti nú að mega vona, að þessi mjólk verði samkeppnisfær við útlenda mjólk, og þá veit ég, að hún ryður sér braut af sjálfu sér. Ég held satt að segja, að það sé ómögulegt að halda því fram, að fólkið vilji yfirleitt heldur erlenda voru en íslenzka, þegar hin íslenzka stendur hinni erlendu jafnfætis. Það virðist vera auðvelt að fá fólk til að kaupa íslenzkar matvörur, þegar þær standa hinum erlendu á sporði. má t. d. nefna, hversu íslenzka smjörlíkið hefir þurrkað allt erlent smjörlíki af markaðinum. Ég hefi ekki skýrslur um það, hve mikið hefir verið unnið hér af niðursoðinni mjólk síðastl. ár, en árið 1930 hafa verið flutt inn yfir 400 þús. kg. af þeirri vöru, og ég fullvissa hv.flm. þessa frv. um það, að enginn gerir það að gamni sínu að panta þetta frá útlöndum. Þetta er flutt inn í sjóþorpin víðsvegar um land, vegna þess að þörfin er fyrir það. Og meðan svo er, eins og upplýsingar frá hagstofunni sýna, að þörf er fyrir innflutning niðursoðinnar mjólkur í landið, getur ekki komið til mála að gera fólkinu í kaupstöðunum erfiðara fyrir með því að skattleggja þessa vörutegund, hvað sem framkvæmdum þeirra í Borgarfirði líður. Það er gott til þess að vita, að þeir starfræki sína verksmiðju vel, en það er ótímabært að fara strax að leggja verndartoll á fyrir þær vörur. Er um þetta nokkuð sama að segja og var með kartöflurnar hér á dögunum, þegar þessir sömu hv.flm. vildu banna innflutning á erlendum kartöflum, þótt vitað sé, að landsmenn framleiða hvergi nærri nógar kartöflur til eigin þarfa. Þá vildi ég aðeins minnast á grænmeti, en það vilja flm. setja í það háan verndartoll, að það yrði sama sem ókaupandi. Grænmetisat hefir ekki verið mjög mikið hér á landi, en nú virðist það fara mjög í vöxt, og er gott til þess að vita, að íslendingar bera meira skyn en áður á að borða holla fæðu. Og þótt lítilsháttar ræktun á grænmeti eigi sér stað hér á landi, þá gengur það barnaskap næst, sérstaklega fyrir flm., sem er einn aðalgrænmetisframleiðandi á landinu og veit vel, hve mikið er ræktað, að koma með sama sem innflutningsbann á þessar vörur á þessu stigi málsins. Auk þessa er það fremur „taktlaust“, að menn skuli vera að koma með lagaboð, sem verður varla sett nema í náið samband við eigin hagsmuni. Sem sagt er það að minni hyggju óviturlegt að leggja hömlur á það, að grænmetisneyzla aukist með þjóðinni, með því að leggja toll á útlent grænmeti. Ætti þá a. m. k. að vera hægt að sýna fram á það, að grænmetisframleiðsla væri næg í landinu. En því er ekki til að dreifa. Bíð ég hv.þm. Borgf. að leggja ekki orð mín út á sama veg og þegar rætt var um innflutningsbann á kartöflum. Sagði ég þá, að fyrsta skilyrðið væri það, að hægt væri að sýna, að nóg væri ræktað í landinu sjálfu. Sagði hann, að með þessu hefði ég skrifað undir verndartollastefnuna. En það geri ég ekki, þótt ég segi þetta. Að því er grænmetið snertir, sýnist það vera sæmileg vernd fyrir þá, er rækta það, að á hið útlenda grænmeti leggst ný fragt, vörutollur og hafnargjöld. Ætti þetta að vera nóg til þess, að sjá mætti þessa voru í friði, svo að ekki væri verið að elta hana með 30% verðtolli í ofanálag. Að því er snertir prjónagarn, hafa aðrir sagt það, sem ég vildi sagt hafa. Mun ég greiða atkv. á móti þessu, eins og hv.þm. Seyðf. og hv. 4. þm. Reykv.

Pétur Ottesen Ég get eftir atvikum verið meiri hl. fjhn. þakklátur fyrir afgreiðslu þessa máls. Hefir meiri hl. n. að mestu leyti orðið sammála okkur flm. um það, að nauðsyn bæri til þess, að löggjafarvaldið léði til þess styrk sinn að hlynna að innlendri framleiðslu, eins og við förum fram á í frv., sem sé, að innlendri framleiðslu sé tryggður sá markaður, sem til er í landinu. Af sumum vörum er nú þegar framleitt nóg í landinu sjálfu. Það, sem skortir á, að þörfunum verði fullnægt, kemur innan skamms, sérstaklega ef Alþingi vildi sýna þessari viðleitni skilning og samúð, því að framfaraþrá manna er mikil á þessum sviðum. frá öfgalausu sjónarmiði felst ekki annað í þessu frv. en að tryggja íslenzka framleiðslu. Það er verið að leggja sig í líma til þess að auka innlenda framleiðslu og tryggja henni markaðinn, sem til er í landinu fyrir þessar vörur. Það hefir verið fundið frv. til foráttu, að það valdi verðhækkun o. s. frv. Það er tilbúningur og heilaspuni, neyðarvörn þeirra, sem hafa búið sig fasta í það, að ekkert megi gera í þessu efni. Það er verið að hrúga inn í landið vorum, sem hægt er að framleiða í landinu sjálfu, fyrir hundruð þúsunda eða millj. kr. árlega. Skil ég ekki þennan hugsanagang yfirleitt, en þó einkum þegar svo er ástatt sem nú, að erfitt er um allar atvinnubætur og ekki horfur á öðru en að sumir atvinnuvegir landsmanna leggist í auðn, af því að markaðsskilyrði erlendis eru svo erfið, að ekki svarar kostnaði að framleiða fyrir þá markaði. Það er óskiljanlegt, að ekki skuli allir landsmenn geta sameinazt um það, að framleiðslan notist sem bezt í landinu sjálfu, því að svo er bezt hamlaði á móti kreppu, að landsmenn hafi sem mest not uppskeru sinnar. Hv. 4. þm. Reykv. taldi, að þetta væri áframhald stefnu, er hér hefði áður komið fram á Alþingi, verndartollastefnunnar. Hefir verið bent á, að þessi stefna er nú að ryðja sér til rúms í öðrum löndum, og getum við ekki tekið okkur þar út úr, án þess að ganga í berhögg við hagsmuni sjálfra okkar. Þegar aðrar þjóðir loka markaði fyrir okkur vörur eða leggja svo þunga tolla á þær, að það verkar lamandi á atvinnuvegi okkar og verður sama sem innflutningsbann á vörurnar, þá ættum við ekkert tillit að taka til þess ! Það væri sama og að leggja árar í bát, sama og uppgjöf þjóðarinnar við það að bjarga sér. Auðvitað getum við ekki nema að litlu leyti bjargað okkur á þennan hátt, en það væri þó óforsvaranlegt að gera ekki í þessu efni það, sem við getum. Og þessi stefna er nú að verða sterkari og sterkari með þjóðinni. Var hafizt handa af framsýnum og gætnum mönnum, sem undirbjuggu íslenzku vikuna, sem hefir sett mót á íslenzku þjóðina. Á eftir að verða meira gagn að þessu, þegar þessi fagra hugsun þroskast meira og dafnar. Ef Alþingi vill ekkert gera í þessu efni, þá synir það, að þingið er í ósamræmi við það sem er að gerast með þjóðinni utan Alþingis. Er það varasamt fyrir Alþingi að brjóta í bág við jafnalmenna stefnu og þá, sem nú er uppi með þjóðinni, að tryggja framleiðendum sem bezt þann markað, sem til er í landinu, og yfirleitt efla innlenda framleiðslu til eigin nota. Öll mótspyrna gegn þessu er í andstöðu við þá stefnu, sem nú ryður sér mjög til rúms hér á landi. Hv. þm. Seyðf. talaði um, að verið væri að efla innlendan iðnað með því að gera voruna dýrari fyrir neytendur, og minntist í því sambandi á mjólkurniðursuðuverksmiðju þá, sem komið hefir verið á fót í Borgarfirði. Ég get upplýst það, að mjólk frá þessari verksmiðju, sem komin er nú hér á markaðinn, er að verði og gæðum fyllilega samkeppnisfær við niðursoðna mjólk frá útlöndum. Þegar svo þar við bætist, að mjólkurniðursuðverksmiðja Borgfirðinga getur meira en fullnægt þörfum landsmanna, þá er hér ekki um annað að ræða en það, hvort ekki geti komið til mála, að þessi framleiðsla sæti ein að innlenda markaðinum. Við álítum sjálfsagt að gera ráðstafanir til þess, að þetta geti orðið nú þegar. Er það vanafesta hjá landsmönnum, sem veldur því, að þeir kaupa sérstakar tegundir mjólkur, þótt aðrar jafngóðar komi á markaðinn. Þetta mun reyndar hverfa smám saman, en þó er rétt að stuðla að því að tryggja þessari góðu innlendu framleiðslu markaðinn nú þegar. Er óþarfi að vera að taka 400 þús. kr. af andvirði því, sem fyrir íslenzkar vörur fæst, til þess að flytja inn mjólk frá útlöndum. Sú tilhögun, sem hér er farið fram á, léttir líka fyrir um gjaldeyrisspursmálið. Er mér það ráðgata hvernig vanafesta getur þannig hlaupið með menn út í öfgar, að þeir vilji ekki stuðla að þessu máli. Reynslan hefir sýnt, að mjólk sit, sem nú er soðin niður hér, stendur fullkomlega á sporði hvað gæði snertir beztu tegund erlendrar mjólkur, sem hingað flyzt. Hv. þm. Vestm. minntist á það, að mjólkin frá Mjöll hefði reynzt stundum miður vel. Það er rétt, að svona var það um eitt skeið. En það er óþarfi að blanda því saman við það, sem nú er. Verksmiðjan hefir verið byggð upp á ný, það hafa verið fengnar nýjar vélar og fagmaður frá útlöndum, til þess að tryggja góða voru. Eru hér sömu tryggingar fyrir þessu sem í beztu verksmiðjum erlendis. Hv. þm. Vestm. talaði um það, að menn gerðu það ekki að gamni sínu að kaupa miklar mjólkurbirgðir frá útlöndum. Þetta átti við, meðan engin slík verksmiðja var til í landinu, er fullnægði eftirspurninni, en nú er það bæði ónauðsynlegt og skaðlegt að vera að flytja inn útlenda mjólk. Þeir, sem eru að vinna á móti þessu máli, gera ekki þjóðinni þarft verk. Hv. þm. Vestm. líkti þessu banni á mjólk við innflutningsbann á kartöflum, sem lá hér fyrir þessu þingi, enda þótt hér væri ekki framleitt nóg af kartöflum. Verð ég að segja hv.þm. það enn einu sinni, að það bann átti aðeins að gilda á þeim tímum, sem nógar birgðir væru í landinu af þessari voru, en að öðru leyti var innflutningur frjáls og óhindraður. Þetta bann var því mjög takmarkað. Ég leiðrétti þetta hjá hv.þm. tvisvar eða þrisvar við umr. um kartöflurnar. Þykir mér leiðinlegt, að ég skuli ekki komast hjá því að endurtaka þetta. Um eggin, sem við leggjum líka til, að komi undir A-flokkinn í 1. gr.l., er það að segja, að eggjaframleiðsla hefir sexfaldazt hér á síðustu árum, og þessi aukning hefir meðal annars átt sér stað með þeim hætti, að menn hafa sett upp stór eggjabú, sem rekin eru með sama sniði og beztu nýtízkubú erlendis, bæði um útungun og annað. Það er því uppi í landinu mjög mikil og sterk viðleitni til þess að fullnægja eggjaþörf landsmanna, og mundi það spor stigið til fulls á örskommum tíma, ef Alþingi vildi leggja því nokkurt lið, með því að tryggja framleiðendum hinn innlenda markað. Hafa þeir ætíð á boðstólum góð, nýorpin egg, en aftur á móti hefir það verið algengt, að hingað hafa komið skemmd og brotin egg frá útlöndum, sem fleygja hefir þurft í sjóinn.

þjóðernissinnuð egg geta líka brotnað

. Hv. þm. Seyðf. talaði um stefnumál flokkanna í þessu efni, kvað hann sjálfstæðismenn hafa eina stefnuna, framsóknarmenn aðra og sócíalista hina þriðju, nefnilega þá, að berjast á móti ollum stuðningi við íslenzka atvinnuvegi. Eru þeir alltaf að berjast á móti því, að íslenzkum atvinnuvegum sé veittur stuðningur. Stefna sócíalista er sú í þessum málum, að veita beina styrki til einstakra manna, atvinnuleysisstyrki eða styrki til að vinna fyrir verk, sem engin trygging er fyrir, að árangur verði af. Hér er stefnumunur milli sócíalista og hinna flokkanna, sem vilja styðja innlenda framleiðslu. Þetta er skýr og ljós stefnumunur, og þakka ég hv.þm. fyrir það að hafa gefið mér tilefni til þess að benda á þetta. Út af orðum hv.þm. Seyðf., að þessari niðursuðuverksmiðju í Borgarfirði, sem nú starfar, hafi verið veittur styrkur í fjárl., vil ég geta þess, að hún hefir engan styrk fengið frá því opinbera og fer heldur ekki fram á hann. Eini styrkurinn, sem hún fer fram á við Alþingi. er sá, að það veiti stuðning til þess, að hún geti setið að markaðinum, gegn því, að hún skapi jafngóðar og ódýrar vörur og þær, er koma frá útlöndum. Held ég þá, að ég hafi komið inn á flest atriðin, er snerta þann stuðning, er hér er um að ræða við mjólkur- og eggjaframleiðsluna. Vil ég þá minnast með nokkrum orðum á prjónagarnið. Höfum við flm. látið skattinn ná til þess líka og rokstutt þá till. með því, að ull landsmanna er því nær óseljanleg á erlendum markaði. Þar sem þörf manna á ull til klæðnaðnar hlýtur að vera mikil í jafnköldu landi, þá hlýtur hér að vera mikill markaður fyrir ullina. Viljum við stuðla að því, að ullin verði betur notuð en nú er til fatagerðar hér innanlands. Er ekki hægt að mæla á móti því, að mikil vinna skapast fyrir landsmenn við það, að hér verði unnið úr þeirri ull, sem ekki selst, eða þá fyrir lagt verð. Sparast við það mikil innkaup á klæðnaði úr bómull, eða þá okkar eigin ull, sem gengið hefir gegnum erlendar verksmiðjur. Er mikil ástæða til þess að gera eitthvað í þessu efni, því að klæðagerð hefir tekið hér miklum framförum, og hér er nú farið að vefa ágæta dúka, sem allir geta verið vel sæmdir af. Auk þess hefir mikil framför orðið í heimilisiðnaðinum á síðustu árum. Spunavélar er mjög víða komnar, sem flýta vinnslu ullar og gera hana auðveldari. Verksmiðjur hafa líka verið settar upp, sem spinna band úr ullinni og hafa það til sölu. Eru því miklu fullkomnari skilyrði en áður voru til að færa klæðagerðina inn á það svið, að nota til hennar íslenzka ull, í stað hræónýts bómullarfatnaðar, sem búinn er til erlendis að öllu leyti, og prjónagarns, sem talið er að vera úr ull, en siglir oft undir fölsku flaggi, þannig að í því er oft meira og minna af ódyrum og ónýtum efnum. Er því sannarlega tími til þess kominn fyrir þingið að gera það, sem í þess valdi stendur, til þess að notuð sé hin íslenzka ull sem allra mest í landinu sjálfu, eins og líka þær matvörur, sem hér eru framleiddar. Ég hefi flutt till., sem við flm. frv. erum að vísu báðir um, þótt aðeins mitt nafni standi á henni, um að lækka tollinn á prjónagarni í 15%. Í sambandi við það, sem hér hefir verið haldið fram, að vegna þess að upp er komin prjónastofa, ein eða jafnvel fleiri, sem vinnur prjónaföt úr ullarefni, þá myndi þessi innlenda prjónafatagerð fara um koll, ef settur væri mjög hár tollur á innflutt prjónagarn, get ég sagt, að ég tel það virðingarvert að koma upp slíkri stofnun eða stofnunum, og það þótt unnið sé úr erlendu efni að einhverju leyti. En við ætlum ekki neitt að ganga í berhögg við þær með þessu. Aðeins yrði því náð í enn fyllra mæli, að þessar stofur ynnu sem mest úr innlendu efni, úr íslenzku prjónagarni úr íslenzkri ull, sem framleitt væri hér á snyrtilegan hatt og þyldi hvað það snerti samanburð við erlent garn, en yrði fullkomnara og tryggara fyrir það að vera gert úr haldgóðu efni, hinni íslenzku ull, miklu haldbetra en blandað útlendu efni, eins og fljótt sýnir sig í sliti. - Það ætti því ekki að verða til neins ógagns fyrir prjónastofurnar, þótt slíkur tollur sé samþ. En hinsvegar ætti það að vera trygging fyrir því, að íslenzkt ullargarn yrði notað meira. Hv. þm. Seyðf. var að tala um, að það væri að berja höfðinu við steininn að ætla sér að koma því fram, að við Íslendingar fengjumst til að klæðast íslenzkum flíkum yzt sem innst. Ég trúi þessu ekki, og ég held, að að yrði þungt lóð á þessari vogarskál, ef Alþ. vill einhuga styðja að því að tryggja íslenzkum framleiðendum, að vörur þeirra verði sem allra mest notaðar í landinu sjálfu, eftir því sem hægt er á hverjum tíma. Þá varð hv.þm. Vestm. ærið fjölrætt um grænmeti. Hann sagði, að grænmetisneyzla ykist hröðum skrefum, og væri það eðlilegt, þar sem þetta væri holl fæða og góð. Þetta er vitanlega alveg rétt. Við höfum allt fram að síðustu árum ekki framleitt nógu fjölbreyttar matjurtir, til þess að fullnægja kröfum manna á þessu sviði, eftir að grænmetisnotkun fór að aukast. En svo er fyrir að þakka, að augu manna hafa á síðustu árum opnazt fyrir því, að bæta má úr þessari þörf á þann hátt að nota jarðhitann við ræktun þess grænmetis, sem hið kalda veðurfar leyfir annars ekki, að sé ræktað hér. Og nú er svo komið, að nota má jarðhitann til þess að bæta upp það, sem hér skortir á sól og sólarhita. Og á veturna, þegar frost og snjór hamlar annars öllum gróðri, þá má nota jarðhitann til að veita nytjajurtum þann yl, að þær nái sama þroska og væru þær ræktaðar í Ítalíu. Reynslan hefir sýnt, að nota má sól og yl sumarsins hér, og svo jarðhitann, þegar kaldara er, til að rækta hér hitabeltisgróður. Við erum nú langt komnir áleiðis með að fullnægja þeirri þörf, sem hér er fyrir grænmeti, ásamt því, sem við getum fullnægt þörfinni fyrir aðrar matjurtir. Er því engin hætta á að veita þann stuðning, sem hér er talað um, sem er það, að láta það fé renna í atvinnuvegi landsmanna, sem nú fer út úr landinu. Má segja, að það sé stór ávinningur, að þjóðin geti á sem flestum sviðum orðið sjálfbjarga, og þá einnig í þessu efni. Ég skal þá enda mína ræðu. Ég vænti þess, þrátt fyrir þá sorglegu reynslu, að andmæli hafa komið fram gegn þessum till., að þá verði samt nógu margir hv.þm., sem átta sig á því, að hér er um þjóðhagslegt gagn að ræða. Hitt væri sorglegur vottur, ef svo margir hv.þm. væru orðnir það utangáttar um þörf þjóðarinnar, að þeir stæðu gegn öllum þeim hreyfingum, er stuðla að framgangi íslenzkrar framleiðslu, hvort heldur það er til framleiðslu matvæla eða til klæðagerðar.

Einar Arnórsson Ég get verið stuttorður, því að búið er nú þegar að taka fram ýmislegt það, sem rétt er að nefna í sambandi við þetta mál. Þarf ég því eigi að endurtaka það. Það var viðbúið og vitanlegt, að hv.þm. Borgf. mundi tala fyrir þessu máli af miklum krafti og mælsku, líkt og hann gerði þegar kartöflubannið var til umr. hér í vetur. Höfuðrökin voru hin sömu: að tryggja markaðinn. Jafnframt hefir hv.þm. látið þess getið, að vörur þær, sem hér um ræðir, niðursoðin mjólk, egg og grænmeti, framleiddar hér á landi, stæðust fyllilega samanburð við erlendar vörur hvað gæði snertir. Ég efast ekki um, að þetta sé rétt hjá hv.þm. Borgf., að sú niðursoðin mjólk, egg og grænmeti, sem framleitt er hér, sé eða a. m. k. þurfi ekki að vera að neinu lakari vara en samskonar útlend vara, sem hér er kostur á að fá. En af þessu leiðir þá óhjákvæmilega það, að íslenzka varan er ekki síður útgengileg. Mér er nú alveg óhætt að fullyrða, að t. d. margir Reykvíkingar kaupa fremur innlenda voru en útlenda, ef kostur er á jafngóðri innlendri voru og verðið er ekki að mun hærra. Ég held því, að það sé ekkert nema misskilningur, að tryggja þurfi markaðinn fyrir slíka innlenda voru hér. Ég held, að hann sé vel tryggður. Vegna hans þarf ekki að tolla þessar vörur. Ég held nú, að í þessu efni sé bezt að vera alveg hreinskilinn og segja eins og er, að tilgangurinn með frv. er sá einn, og enginn annar, að fá hærra verð fyrir þessar vörur en annars væri. Þetta verður a. m. k. afleiðingin af samþykkt frv., og vitanlega er það líka tilætlunin. Ég er ekki að lá framleiðendunum, þó að þeir vilji fá tolla lagða á í þessu skyni. En þeir verða líka að skilja, að neytendurnir, þeir sem kaupa vöruna, vilja heldur ekki borga öllu meira fyrir hana en þeir annars mundu þurfa, ef samkeppnin væri frjáls. hér verða hvorir að skilja aðra. það er skiljanlegt, að framleiðendurnir vilji fá hátt verð fyrir vörur sínar. En það er líka jafnskiljanlegt, að við, sem kaupum þær, viljum ekki gefa fyrir þær hærra verð en þörf er á. Það er ekki svo, að framleiðsla á eggjum hér á landi sé enn svo mikil, að hún fullnægi þörfinni, a. m. k. ekki á sumum tímum árs. Meðan svo er, þá sýnist mér ákvæði frv. um að leggja 30% verðtoll á egg mundi leiða til þess, að eggjaskortur yrði hér á sumum tímum árs, eða þá að eggin yrðu afardýr - eða þá hvorttveggja. En þegar magn einhverrar framleiðslu er komið á það stig, að það fullnægir eftirspurninni, þá er engin þörf á verndartollum. Þá verður íslenzka framleiðslan eingöngu keypt og hinni erlendu þar með útrýmt. Við höfum dæmi um þetta, þar sem er smjörlíkisgerðin íslenzka. Og svo verður um hverja þá voru aðra, sem verður kunn að því að vera bæði góð og ódýr og nægilega mikið er framleitt af. Þegar svo er komið, þokar útlenda varan sæti fyrir henni og hverfur af markaðinum. Um þessar vörutegundir, sem hér eru nefndar, er það að segja, að ég held, að það sé ábyrgðarhluti að hefta innflutning þeirra eða gera þær dýrari en þörf er a. Ég er ekki læknisfróður, en mér er sagt - og ég þykist vita, að það sé satt -, að grænmeti og egg séu nauðsynleg sjúkrafæða. Að þær fæðutegundir hafi í sér efni, sem ómissandi séu til viðhalds heilsu og þrótti mannlegs líkama. Að gera slíka voru dýrari en þörf er á, er ekki rétt, og eiginlega mikill ábyrgðarhluti, jafnvel þótt íslenzk framleiðsla eigi í hlut. Ég hefi heyrt lækna halda því fram, er ég nú hefi sagt, og hefi ég trúað því. En nú er ég svo heppinn, að sjálfur landlæknirinn á sæti hér í þessari hv. deild. Getur hann þá leiðrétt, ef ekki er rétt með þetta farið. En annars þykist ég vita, að hann sé sammála mér um þetta. Ég skil það vel, að það eru héraðshagsmunir, sem hér eiga hlut að máli, og þá sérstaklega þeirra héraða, sem að hv.flm. standa. Ég er ekki að lá þeim, þótt þeir komi með hugmynd í svipaða átt sem þessa, eða kartöflubannshugmyndina, sem leitt hefði til hins sama, ef hún hefði komizt til framkvæmdar. Það var handhæg rökfærsla hjá hv.þm. Borgf., að vitna til þess alheimsstríðs, sem nú fer fram á viðskiptasviðinu og lýsir sér í þykkum og háum tollmúrum. En ég vil segja, að allir slíkir múrar, ef þeir eru ekki til allsherjarþjóðhagseflingar, eiga engan rétt á sér. Um það ættu allir að geta verið sammála. Og þótt mikið sé gert að þessu nú, þá varir það ástand varla lengi. Vegna alþjóðahagsmuna verður að rifa þá múra niður, sem nú eru byggðir. Það er heldur ekkert almannasamþykki fyrir því, að þessi stefna sé rétt. Hún getur máske verið gagnleg á vissum sviðum og vissum tímum. En það er ekki gagnlegt í neinu þjóðfélagi að hlynna að fáum mönnum á kostnað allra hinna. Og þótt með þessu frv. sé hlynnt að nokkrum framleiðendum, sérstaklega þó hér í nágrenni Reykjavíkur, þá er það ekki rétt stefna, þar sem hún myndi leiða til þess, að aðrir - og það fjöldinn - yrði annað tveggja að vera án vörunnar eða kaupa hana hærra verði, a. m. k. suma tíma árs. Eins og líklegt var, þá hafa nú rökin með og móti þessu frv. lent mjög í hinu sama fari og átti sér stað, þegar kartöfluumr. fóru fram. Og þar sem þær umr. urðu mjög langar - þær stóðu víst yfir nærfellt viku -, þá ætla ég fyrir mitt leyti ekki að gera leik að því, að þessar umr. verði jafnlangar, enda ætti það að vera óþarfi, þar sem svo skammt er umliðið frá kartöflumálinu. Læt ég því máli mínu lokið.

Bjarni Ásgeirsson ég býst við, að hv.þm. hafi tekið eftir þingplaggi einu frá einum af kunnustu listamönnum landsins. En með þessu plaggi taldi hann sig afhenda þinginu allstóran sjóð, sem hann taldi listamenn landsins eiga kröfu til frá landinu, en þeim ekki verið greitt. Listamaðurinn lagði svo fyrir, að þingið ávaxtaði fé þetta, en sjálfur vildi hann þó fá nokkur hundruð þúsunda útborguð til sinna eigin nota. En auk þess átti að greiða 50 þús. vegna hanzkagerðar, þannig að það væri styrkur til þeirra kvenna, er vildu koma á hanzkagerð, og sem þær nytu, gegn því að þær hættu við hanzkagerð, meðan það atriði væri rannsakað, hve margir útlendingar töpuðu atvinnu, ef hafin væri hanzkagerð hér á landi. Ég hygg nú, að margir hv.þm. hafi brosað að þessu. En ég held þó, að hinn virðulegi listamaður hafi hitt hér naglann á höfuðið. Það er eins og hér sé talað út úr hjarta margra hv.þm. Þegar till. hafa verið gerðar í þá átt að vernda landsins eigin framleiðslu, þá hafa í báðum deildum þingsins jafnan fundizt nógu margir hv.þm. til að koma í veg fyrir þær tilraunir, og þá um leið orðið málsvarar þeirra erlendu manna, er atvinnu töpuðu, ef innlend framleiðsla væri aukin. Það var gerð tilraun til að bæta hér framleiðsluskilyrði á kartöflum, með því að tryggja innlendum framleiðendum forgangsmarkað. Það frv. var drepið hér í þessari deild, með aðstoð sumra bænda, sem mátti þó heita furða. Þá var kartöflukjallarinn. Hann fór að vísu gegnum þessa deild, en þar var það hv.Ed., sem vann miskunnarverkið fyrir hina útlendu framleiðendur. Þá var gerð till. um það, að veita stuðning til að koma á fót innlendri skógerð úr innlendum skinnum og tryggja þar með innlendum höndum vinnu og íslenskri skinnavöru markað. En sú till. var drepin. Þá var farið fram á lítilsháttar aðstoð til að koma upp hanzkagerð. Það var líka drepið. Í stuttu máli: Hver tilraun, sem gerð hefir verið til að auka innlenda framleiðslu og þá jafnframt hefir horft til atvinnubóta - allar drepnar. Það er ekki ástæða til að tala langt mál um sama efni og áður er þrautrætt. Ég verð þó, til viðbótar því, sem hv.þm. Borgf. þegar hefir minnzt á, að svara nokkrum atriðum, er fram hafa komið hjá hv. andmælendum þessa frv. Ég verð þá fyrst að segja, að ég skil ekki, á hvern hatt við Íslendingar, frekar en allar aðrar þjóðir, eigum að komast út úr þeim erfiðleikum, er að okkur steðja nú, ef ekki á þann hatt, að styðja sem bezt að því að auka framleiðsluna innanlands. Það er verið að reyna að tryggja íslenzkum framleiðendum betri markað og íslenzkum mönnum meiri vinnu, með því að framleiða vöruna í landinu sjálfu og fækka á hann hátt þeim erlendu vörum, sem streyma inn yfir þjóðina. Þá má segja, að Alþingi sé sannkallað kærleiksheimili erlendum framleiðendum, ef það, að betra sé til útlanda að sækja en heima að taka, því að það stendur hvergi skrifað, að maður - eða alþingismaður - eigi að elska náungann hærra en sjálfan sig. Þeir hv.þm., sem andmælt hafa frv. þessu, hafa slegið því fram, að verndartollar gerðu vöruna dýrari og gerðu hana verri. Við skulum segja, að varan verði ofurlítið dýrari í svipinn. En það er ekki aðalatriðið, að framleiðendur fái ofurlítið hærra verð fyrir vöruna. Aðalatriðið er, að neytendurnir hafi peninga til þess að kaupa fyrir. Það er hægara fyrir mann, sem hefir atvinnu, að kaupa vöru, þótt ofurlítið dýrari sé, en ef hann er atvinnulaus. Atvinnulausum manni kemur það að litlu gagni, þó að honum sé bent á hundódýra vöru, ef hann hefir ekki peninga til að greiða hana með, og gildir þar sama um, hvort sem varan er komin annarsstaðar frá eða framleidd í landinu sjálfu. Þess vegna þurfum við fyrst og fremst að hlynna að því, að atvinnulíf þjóðarinnar haldi áfram að blómgast, svo að nóg atvinna verði í landinu sjálfu. Og undirstaðan, sem reisa verður á, er sú að vernda og styðja framleiðendurna, svo að atvinnurekstur þeirra geti borið það kaupgjald, sem nú er heimtað. Ég skal ekki neita því, að sá stuðningur, sem þessu frv. er ætlað að veita íslenzkum framleiðendum, geti orðið þess valdandi, að varan hækki eitthvað örlítið í bili. En ég vil bæta við, að erlendis er reynslan sú, þar sem unnið hefir verið að því að koma fótum undir atvinnurekstur þjóðanna, að þá eykst framleiðslan og jafnframt framboð vörunnar, en með auknu framboði lækkar varan í verði, og er það samkv. því heimslögmáli í viðskiptum, er gildir um framboð og eftirspurn. Ég skal nefna sem dæmi, að fyrir nokkrum árum var lögleiddur tollur á innfluttum eggjum í Noregi. Þegar tollur þessi kom á, hækkaði verð á eggjum, en framleiðslan færðist í aukana, svo að eftir örfá ár voru Norðmenn orðnir sjálfum sér nógir og þurftu engin egg að flytja inn, en jafnhliða fellu eggin í verði niður í eða niður fyrir það verð, sem var áður en tollurinn var settur. Þetta varð aðeins til þess að hleypa fjöri í atvinnureksturinn, og gat því, með aukinni framleiðslu, borið sig, þótt lægra verð fengist fyrir vöruna en áður. Ég er sannfærður um, að þó að tollar eins og þeir, sem frv. þetta fer fram á að verði settir, hækki vöruverð í bili, þá muni þess skammt að bíða, að vörurnar lækki aftur í verði fyrir aukið framboð og aukna kunnáttu framleiðenda. Slík vernd löggjafarvaldsins mundi því verka eins og örlítill stofnstyrkur til framleiðenda, og fæ ég ekki betur sé en það væri löggjöfum þjóðarinnar til sóma. Hv. þm. Seyðf. og ýmsir fleiri, sem mælt hafa gegn frv. þessu, telja, að engin hætta sé á, að innlend vara verði ekki keypt, ef hún sé jafngóð og vönduð og sú erlenda. M. ö. o. að ef innlend framleiðsla er samkeppnisfær við þá útlendu, þá kaupi menn hana. En þetta held ég að sé nokkuð hæpið, því að heyrt hefi ég menn segja: ef íslenzk vara er betri og ódýrari en sú erlenda, þá er skylt að kaupa hana, - annars ekki. Í þessu sambandi vil ég minna hv.þm. Seyðf. á, að eitt af áhugamálum hans er að vernda innlenda verkamenn fyrir innflutningi erlendra verkamanna og að hann berst fyrir því, að innlendir verkamenn sitji fyrir þeirri vinnu, sem til fellst í landinu. Nú vil ég svara honum í sama tón og segja, að það sé engin hætta á því, meðan íslenzkir verkamenn eru ekki kauphærri og vinna betur en þeir erlendu, að við tökum ekki þá íslenzku fram yfir þá útlendu. En fyrir þessu vill hv.þm. Seyðf. ekki beygja sig. Hann vill banna erlendum verkamönnum að vinna hér, þó að þeir bjóði sig fyrir miklu lægra kaup en þeir íslenzku. Á þennan hátt hefir hv.þm. viljað hjálpa innlendum verkamönnum. En hvað eru íslenzkir bændur annað en verkamenn, og er ekki verið að fara fram á sömu vernd þeim til handa og hv.þm. Seyðf. hefir beitt sér fyrir í því dæmi, er ég nefndi? ég fæ ekki betur séð en að svo sé. Með því að banna innflutning erlendra verkamanna er verið að tryggja innlendum mönnum vinnu í landinu sjálfu. Með frv. okkar er verið að tryggja bændum þau verkalaun fyrir vinnu sína, að þeir geti lifað og starfað. Og ég fæ ekki skilið, þó að þeir heiti bændur, að þá megi ekki tryggja þeirra vinnu, svo þeir geti lifað eins og aðrir verkamenn í sínu eigin landi. Ég hefi litlu að svara hv.þm. Vestm., enda hefir meðflm. minn, hv.þm. Borgf., gert það vel og rækilega. En þó get ég ekki látið vera að svara aths., er hann beindi til mín sérstaklega. Hann komst svo að orði, að það væri í mesta máta ósmekklegt, er menn kæmu með lagasetningu til þess að tryggja sína eigin hagsmuni, og nefndi í því sambandi grænmeti, sem ég hefði orðið til að rækta í allstórum stíl hin síðari ár. Það er ekki nýtt fyrir okkur hv.þm. Borgf. að fá slíkar sendingar frá hv.þm. Þetta er aðeins áframhald af vinarkveðjum, er þeir voru að smásenda okkur á meðan deilan stóð um kartöflurnar hér í hv. deild. Ef það á að verða venjan, að enginn þm. megi bera fram á þingi neitt það mál, er á einhvern hátt kann að snerta hagsmuni hans, þá verða bændur að haga öðruvísi vali fulltrúa sinna og velja þá menn, sem hvergi koma nærri atvinnurekstri þeirra. Ég skal fúslega játa, að í hvert skipti sem ég er að berjast fyrir hagsmunum bænda, er mér ljóst, að ég get það ekki á annan hátt en stuðla að eigin hagsmunum jafnhliða. Ég verð því annaðhvort að gera, eigi ég að komast hjá því, að leggja niður umboð mitt eða hætta búskap og taka upp aðra atvinnu. En það eru fleiri stéttir en bændur, sem fulltrúa eiga úr sínum hópi hér innan veggja. Og ég veit ekki betur en að hv.þm. Vestm. noti hvert tækifæri, sem gefst, og haldi langar ræður til að berjast fyrir hagsmunum sjávarútvegsins. Er hann þá ekki um leið að berjast fyrir sínum eigin hagsmunum? Og er það þá ekki nákvæmlega sama smekkleysið, sem hefir hent hann og okkur hv.þm. Borgf.? Annars mætti þá líka ráðleggja Vestmannaeyingum, þegar þeir velja sér fulltrúa næst, að taka bónda ofan úr sveit, sem aldrei hefði á sjó komið og helzt aldrei sjó séð, og fela honum að fara með umboð sitt á Alþingi. Vænti ég ekki annars en að hv.þm. Vestm. taki þessari uppástungu vel og viðurkenni þetta eina ráðið til þess að forða fulltrúa Vestmannaeyja frá því smekkleysi að berjast fyrir hagsmunum sínum jafnhliða hagsmunum kjósendanna. Hv. 2. þm. Reykv. var nú miklu sanngjarnari í mótmælum sínum en áður í deilum um kartöflurnar og vildi nú ekkert lá okkur flm., þó að við berðumst fyrir hagsmunum þeirrar stéttar, sem við heyrðum til og færum með umboð fyrir á Alþ. Var þarna um annað hljóð að ræða en áður kvað við úr sama horni og öðruvísi framkoma hans en hv.þm. Vestm. Hv. 2. þm. Reykv. vildi slá því föstu, að vernd frv. væri einhliða - snerti aðeins hagsmuni framleiðenda, en ekki neytenda, og það dygði ekki að bera fram mál, sem væri hagsmunamál nokkurra manna, er framleiða vöruna, en ekki hinna, sem neyta hennar. En á hverju lifum við öðru en framleiðslu lands og sjávar? Öll önnur starfsemi byggist á heim grundvelli og allt líf í landinu. Þess vegna er nauðsynlegt, að framleiðslan geti tekið sem mestum þroska, geti blómgazt og þrifizt, því að í henni lifir þjóðin. Ef rætur trésins visna og kulna, þá visnar tréð og kulnar alveg upp í toppinn. Þá vildi hv. 2. þm. Reykv. halda því fram, að Íslendingar væru á engan hátt bundnir við gerðir annara þjóða í tollamálum, og var með því að reyna að hrekja rök þau, er hv.þm. Borgf. hafði borið fram í máli þessu. Hv. þm. Borgf. sýndi fram á, að nú væri svo komið um allan heim, að þjóðirnar teldu nauðsynlegt að vinna að sínum eigin hagsmunum og hefðu í því skyni hlaðið um sig tollmúrum á öllum sviðum til þess að auka framleiðslu sína. Hv. 2. þm. Reykv. taldi þetta rétt vera, en hélt því hinsvegar fram, að það væri ekki eftirsóknarvert fyrir Íslendinga að taka þetta upp, enda hefði slík stefna ekki verið lengi ríkjandi í heiminum. En eigi þetta við hjá öðrum þjóðum, hlýtur það einnig að eiga við her. Það er sama, hvaða skoðun við Íslendingar höfum á þessu, ef það hentar öðrum þjóðum, þá verðum við að dansa með, þó að sumum sé það óljúft. Þegar aðrar þjóðir loka til hálfs markaði fyrir okkur, þá neyðumst við að gera hið sama, til þess að reyna að skapa markað í okkar eigin landi fyrir þær vörur, sem við getum framleitt sjálfir, en höfum áður sótt til þeirra. Við verðum alltaf að beygja okkur undir það, sem stærri löndin vilja vera láta. Það er t. d. fávizka að vera að deila um, hvort hér eigi að koma á kommúnistísku þjóðfélagi eða ekki. Um leið og stóru löndin eru ákveðin í því máli - um leið og komúnisminn er kominn þar á, þá væri hann samstundis kominn hingað. Það er sama í þessu falli sem öðrum stærri málum. Við Íslendingar verðum að dansa með og fara að dæmi stærri þjóða, ef við eigum að hafa rétt til þess að lifa á okkar eigin landi. Ég skal nú til stuðnings máli mínu lesa hér upp úr skýrslu nöfn nokkurra landa, sem komið hafa á hjá sér verndartollum, svo að menn sjái, að þetta er ekkert nýmæli í heiminum. Öll þessi lönd, er ég nefni, komu tollunum á hjá sér síðari hluta ársins í fyrra. Þar er fyrst að telja Ítalíu, sem hækkaði innflutningstolla 24. sept. um 15%. Um sama leyti varð mikil tollhækkun í Póllandi. Í Indlandi var hækkaður tollur á vélum og öðrum iðnaðarvörum 30. sept. í Argentínu var innflutningstollur hækkaður 8. okt. um 10% og sama dag í Suður-Afríku um 5%. Í Finnlandi hækkuðu tollar um miðjan nóvembermánuð á fjöldamörgum vörum, og í Frakklandi um sama leyti frá 7–15 %. 22. nóv. hækkaði Holland toll á ýmsum fæðuvorum um 10%. Í Englandi er settur 50% tollur á ýmsar iðnaðarvörur 25. nóv. og 27. s. m. hækkar tollur í Danmörku á óþarfavarningi. Sama dag hækkar Belgía toll á kjöti, smjöri, smjörlíki o. fl. vörum. 10. des. hækkar Brasilía innflutningstolla frá 20–30%. Í Englandi er settur tollur á grænmeti og blóm 29. des., og allir vita um 10% tollinn, sem Englendingar leggja á fisk og fiskmeti. Og loks hefir Ítalía takmarkað innflutning á nautakjöti frá síðustu áramótum. Það er sama, hvert við lítum, alstaðar hafa verið settir tollar til þess að vernda og auka innlenda framleiðslu, og fæ ég ekki séð, hvernig Íslendingar eiga að bjargast, þegar þeirra framleiðsla er tolluð af öðrum þjóðum. Því skyldi menn ekki vilja nota tækifærið til þess að auka vinnu í landinu með því að framleiða sem mest úr skauti jarðar af því, sem við þurfum til lífsviðurværis? Þegar settur er tollur á fiskinn okkar, því megum við þá ekki setja toll á grænmeti og egg, er við flytjum inn frá öðrum þjóðum? Það er deginum ljósara, hvort sem okkur þykir það leitt eða ljúft, að við Íslendingar neyðumst til að verja hendur okkar og fylgja í því dæmi annara þjóða. Hér er að vísu ekki um neina stórkostlega fjárhæð að ræða, sem sparaðist landinu við það, að Íslendingar gætu sjálfir framleitt vörur þessar. Þó vil ég geta þess, að árið 1929 nam innflutningur mjólkur 517550 kr., og sama ár voru fluttir inn garðávextir og grænmeti fyrir 427 þús. kr. og egg fyrir röskar 140 þús. kr. M. ö. o. er hér að ræða um þrennskonar landbúnaðarvörur, sem við á einu ári fluttum inn í landið og greiddum fyrir röska eina millj. króna. Upphæðin er ekki stór, en þó gæti ég trúað, að bankastjórar okkar veltu vöngum, þegar farið væri að biðja um gjaldeyri, sem næmi þessum innflutningi, og margir mundu þá taldir stórbændur, ef þessi upphæð rynni í þeirra vasa, í stað þess að fara til útlanda. Og þó að ekki hafi verið innflutt meira en þetta, þá er ekki þar með sagt, að það hafi verið nóg, eða að í landinu sé ekki þörf á því, að lifað sé meira á þessum vörum. En hitt er víst, að landið getur fætt langtum fleiri menn á þessum vörutegundum en það hefir gert, og við það sparast mikið. Og þessi litli tollur, sem farið er fram á með frv., að lagður verði á þessar vörutegundir, hann er ekki annað en hjálp til að koma auknu fjöri og getu í menn að framleiða sem mest, er síðan haldi áfram að framleiða meiri vöru og ódýrari en var meðan allt var gert af þjóðfélaginu til að þvælast fyrir og varna því, að hægt væri að notfæra sér hann markað í landinu sjálfu, sem bæði guð og menn höfðu ætlazt til frá upphafi.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Það hafa nú verið haldnar alllangar ræður með þessu máli, og lítur því út fyrir að sóknarlið verndartollastefnunnar sé enn viljugra en við, sem erum að streitast á móti, enda er það að vonum og ekki óvanalegt. Ég ætla þá að víkja að nokkrum atriðum í ræðu hv.þm. Mýr. mér virtist hann hálfpartinn drótta því að okkur andmælendum frv. - einkum þó hv.þm. Vestm. -, að við beittum óbilgirni í ræðum okkar. En mér dettur í hug gamla spakmælið: Ber þeirri hendi hreinni að vera, sem afþvær annara saur. Hv. þm. var sem sé ekki alveg laus við ósanngirni í okkar garð. Hann vildi koma á okkur því ámæli, að við værum að ganga erindi útlendinga og ástæðan væri sú, að af því að hér ættu erlendir framleiðendur hlut að máli, þá stæðum við á móti verndartollum. Jafnframt bar hann okkur á brýn, að við færum fram yfir skylduboðorð kristindómsins, að elska náungann eins og sjálfa okkur, og sagði, að við vildum elska erlenda framleiðendur meira, og að fara mundi illa fyrir okkur af því við værum kristnir. Honum þótti við óþarfir í umr. þessum, og kemur þá til að athuga, hvort hagsmuni þjóðfélagsheildarinnar sé verið að vernda eða skemma með frv. þessu. Við játum, að tollvernd hjálpi þeim hop manna, sem nýtur hennar. En inn í þá hagsmuni flettast ótalmargt fleira en þeir gera sér grein fyrir, sem hér berjast mest fyrir tollvernd. Það þarf ekki nema að benda á, að sú þjóð, sem er elzt, reyndust og vitrust í fjármálum og þjóðmegunarfræði, en það eru Englendingar, hefir staðið áður og lengst streizt á móti verndartollum. Og það er fyrst nú, er allir níðast á þeim, að þeir láta undan og taka þá upp. Og mun þar hafa mestu raðið um, að þeir vita aðstöðu sína betri gagnvart Frökkum. Og Englendingar, sem eru fríverzlunarmenn, hefðu aldrei tekið upp þessa stefnu af því, að þeir telji hana þjóðhagslega betri, heldur nota þeir hana í bili, af því að þeir voru neyddir til þess vegna þess viðskiptastríðs, er þeir eiga í. Hv. þm. bar fram eina röksemd, sem ég tók ekki eftir í ræðu hv.þm. Borgf., en það er sú röksemd, sem erlendis er oftast borin fram tollverndinni til stuðnings. það er um þá atvinnumöguleika, sem skapist í landinu, ef tollurinn er lagður á. Menn hafa sagt sem svo: „Er það nokkur meining að láta þúsundir og jafnvel milljónir manna ganga atvinnulausa í landinu, en styðja ekki okkar framleiðslu þannig, að menn geti fengið tækifæri til að vinna að þessu í landinu sjálfu“. Þetta er sú meginröksemd, sem þar hefir komið fram, þó að henni hafi ekki mikið, verið beitt hér. En þessi röksemd er mjög tvíeggjuð, og sest það bezt, ef reynslan er athuguð, því að í því landi, þar sem tollverndin hefir allra mest verið notuð, sem sé Bandaríkjunum, hefir nú að undanförnu verið meira atvinnuleysi en viðast annarsstaðar. Bandaríkjamenn hafa þannig fengið að sjá, að með tollverndinni skapast svo mikil dýrtíð, að framleiðendur af þeim sökum eiga við eins mikla erfiðleika að stríða eins og þótt þeir þyrftu að keppa við framleiðslu annara þjóða. Þá er það eitt enn, sem komið hefir fram sem rök í þessu máli, en það eru gjaldeyrisvandræðin. Menn segja, að það sé hart að verða að biðja bankana um hundruð þúsunda til að kaupa vörur, sem hægt er að framleiða í landinu sjálfu. Þetta er einhliða röksemd. Það er ekki nóg út af fyrir sig, þó að bankarnir séu ekki beðnir um mikið af erlendum gjaldeyri; önnur hlið málsins er að afla erlends gjaldeyris fyrir bankana. Ég er alls ekki viss um, að bankarnir standi neitt betur, þó að beðið sé um minni gjaldeyri heldur en að þeim krafti sé beitt til að framleiða þessa vöru, sem aflar erlends gjaldeyris. Ég skal játa, að hv.þm. Mýr. kom með eina röksemd, ef hún er örugg. Hún var sú, að við það að koma verndartolli ykist framleiðsla landsmanna svo mikið, að innlend samkeppni mundi lækka veriðið jafnmikið og erlend samkeppni hefir gert áður. Í því efni vil ég aðeins segja það, að það er betri einn fugl í hendi en tíu á þaki. Það er bara spurningin, hvort þetta dugir. Það er ekki hægt að byggja þar á meira og minna óljósum sögum af eggjaframleiðslu Norðmanna. Ég veit ekki, eftir hve góðum heimildum hv.þm. Mýr. hefir þær frásagnir. Ég vil alls ekki vera að væna hv.þm. þess, að hann sé að skrökva að okkur, en þó að svona lagað geti komið fyrir í einu tilfelli, þá er ég hræddur um, að hér hjá okkur, þar sem allt er svo einfalt og í smáum stíl, mundi þetta ekki koma til. Það er einnig sennilegt, að það yrði svo t. d. með framleiðslu á niðursoðinni mjólk, að þótt þessi tollur yrði lagður á, Þá yrði þessi vara ekki framleidd á fleiri stöðum en svo, að þar væru gerðir samningar á milli, eða jafnvel að þessi fyrirtæki yrðu sameinuð undir eina stjórn, eins og varð með ölframleiðsluna hér. Ölgerðirnar voru tvær, en nú eru þær sameinaðar í eitt. Ég heyrði líka að hv.þm. Borgf. sagði, að Baulufélagið gæti vel framleitt alla þá niðursoðna mjólk, sem þarf handa landsmönnum. Það væri mjög óskandi, að það gæti komizt fram, þó að það virðist nokkuð langt í land með það. Það væri vel athugandi að vernda einhverja framleiðslu, sem sennilegt væri, að gæti aukizt svo mikið, að verð hækkaði ekki. En það er aðalgallinn á tollverndinni hvað verðið á þeirri vöru, sem vernda á, hækkar mikið. Ég get þessa alls til að sýna, hve opin eyrun ég hefi fyrir sanngjörnum röksemdum frá flm. frv. Og ég vil eins óska, að þeir hefðu jafnopin eyru og sanngjarnan hug til röksemda okkar, sem erum að verja þá, sem eiga að neyta þessarar vöru. Ég skrifaði ekki mikið hjá mér úr hinni löngu ræðu hv.þm. Borgf. Ég bjóst ekki við, að umr. yrðu svo ákaflega langar um þetta mál, af því hvað mikið hefir verið rætt áður um mál náskylt þessu. Hann sagði, að það væri ástæðulaust að ímynda sér, að þessar vörur yrðu nokkuð dýrari, þó að samkeppni erlendra vara við þær væri útilokuð með þessum tolli. Þetta er nákvæmlega einkasöluröksemd. Það er alltaf sagt, að bezt sé, að einn fáist við að framleiða eða verzla með hverja vörutegund, það sé engin hætta á, að verðið hækki fyrir það. En þetta sannfærir ekki þá menn, sem eru þeirrar skoðunar, að einkasölufyrirkomulagið sé ekki betra. Reynslan hefir sýnt, að það er ekkert, sem tryggir, að framleiðslan sé sem bezt og ódýrust, nema samkeppnin. Menn vanda voru sína ekki eins mikið, þegar þeir vita, að fólk verður að kaupa hana, hvort sem hún er góð eða ekki, og þeir hirða ekki um að selja voruna fyrir lægra verð, þegar þeir vita, að menn eiga ekki annars úrkosta en að kaupa af þeim. Það þarf ekki annað en að horfa á einkasölustofnun við hliðina á samkeppnisstofnun til að sannfærast um þetta. Við skulum koma inn á pósthúsið eða símstöðina og svo inn í vefnaðarvöruverzlun og sjá muninn á afgreiðslunni. Hvernig ætli það gengi í þeirri vefnaðarvöruverzlun, sem setti hátt búðarborð þvert yfir búðina og hefði aðeins 2–3 menn við afgreiðsluna og fjölgaði ekki mönnum t. d. fyrir jólin eða á öðrum þeim tíma, þegar mest er að gera? Samkeppnin knýr menn til að gera allt sem bezt fyrir neytendur. Ég skal ekki fara langt út í það, sem hv.þm. Mýr. talaði um þessa alþjóðastefnu, sem gerði það að verkum, að við yrðum að leggja þennan toll á. Ég vil benda honum á það, þó að ég hafi ekki kynnt mér það mál svo vel, að ég hafi tölur á reiðum höndum nú, að þegar við erum að bera okkur saman við Englendinga, þá verðum við að gæta þess, að þeir taka svo lítið af sínum ríkistekjum með tollum. Það er mjög víða svo, að tollar eru minna notaðir sem tekjustofn fyrir ríkissjóð heldur en hjá okkur, sem öflum mikils hluta af okkar ríkistekjum með þeim hætti. Aðrar þjóðir nota tollana miklu fremur sem einn lið í sinni verzlunarpólitík og mega ganga þar mjög langt til að komast til jafns við okkur. Þá sagði hv.þm. Borgf., að þessi tollastefna væri svo búin að sigra í landinu, að Alþingi yrði að viðundri, ef það vildi þar annað en þjóðin. Hún hrópaði á tolla, og ef þingið vildi ekki samþ. þá, væri það komið út úr því lífræna sambandi við þjóðina. Bessi orð hv.þm. þarf ég að taka til nánari athugunar, því að í fljótu bragði lítur svo út, sem þetta sé rétt hjá hv.þm. Það er satt, það er mikið hrópað á tolla bæði til sjávar og sveita. Iðnaðarmenn heimta tolla, bændur heimta tolla, og ýmsar aðrar stéttir heimta þá. En ef við athugum þetta nánar, þá sjáum við, að þetta er ekki svo almennt sem sýnist. Hver stétt heimtar tolla handa sér, en þeim kemur aldrei saman um, hvaða tolla eigi að leggja á. Ég var á fundi hér í Rvík í vetur ásamt öðrum þm. Þar voru iðnaðarmenn, sem óskuðu eftir tollvernd. Þá stóð einn hv.þm. upp, sem er ekki svo fjarri þessu frv., og mælti eindregið með tollverndinni. rétt á eftir stendur upp bátasmiður og dregur þá eðlilegu ályktun af ræðu þm., að þá muni vera nauðsynlegt að fá tollvernd fyrir innflutningi á smíðuðum bátum. Þá stóð þessi sami hv.þm. upp aftur og syndi fram á, að það mætti alls ekki, því að það hefði reynzt svo í því plássi, þar sem hann þekkti til, að útlendir bátar væru svo prýðilega góðir og ódýrari en íslenzkir bátar, að ef ætti að bæta því á aðra örðugleika, sem bátaútgerðin ætti nú við að stríða, að tollur væri lagður á útlenda bata, svo að menn neyddust til að kaupa þá íslenzku, þá væri það algert rothögg á þennan atvinnuveg. Svona eru raddirnar. Hver stétt vill fá verndartoll fyrir sig, en má ekki heyra aðra tolla nefnda. Þessar kröfur um tolla eru kröfur einstakra manna, sem vilja aðeins láta vernda sinn atvinnuveg, en eru alls ekki sannfærðir um, að verndartollastefnan sé nú yfirleitt fyrir beztu. Eins er þetta hér á þingi, þeir hv.þm., sem bera þessar kröfur fram, eru þar ekki að tala fyrir munn almennings, heldur bera þær aðeins fram fyrir sig og þá stétt manna, sem þeir álíta sig fulltrúa fyrir. Enn sem komið er hefir meiri hl. þm. staðið á móti slíku, og vona ég, að svo verði enn, því að þá er Alþingi í samræmi við vilja meiri hl. þjóðarinnar. Það er eins og ég sagði í minni fyrri ræðu, að það er hægt að auka innlenda framleiðslu með háum tolli. Við sjáum t. d., hvernig það hefir orðið með þann gífurlega háa toll, sem lagður hefir verið á vínið. Hann hefir orðið til þess að koma upp innlendri framleiðslu. þessir framleiðendur eiga þó við afarmikla örðugleika að stríða, eiga alltaf sektir og fangelsi yfir höfði sér. En tollurinn er svo þar, að þessi atvinnuvegur helzt við þrátt fyrir alla örðugleika, og þó er þessi íslenzka vara dýr að sögn, og sagt er, að hún sé ekki alltaf sem bezt. En tollurinn er svo þar, að í skjóli hans er hægt að framleiða Höskuld og annað slíkt, sem ég veit ekki, hvort hv.þm. Borgf. er svo fús á að vernda. Þá gat hv.þm. um það, að mjólkurniðursuðuverksmiðjan í Borgarfirði væri komin á laggirnar og að hún væri fullkomlega samkeppnisfær. Þetta er gleðilegt, og ég veit, að allir, bæði þm. og aðrir, gleðjast yfir því, ef þessi innlenda framleiðsla getur gengið vel. En hvers vegna er varan samkeppnisfær hvað snertir verð? Það er af því, að það er ekki til neins að bjóða vöruna fyrir hærra verð en það, sem er á útlendu mjólkinni. En það er ekki víst, að mjólkin yrði svona ódýr, ef þar tollur væri á útlendu mjólkinni, því að þá þyrfti ekki að selja þá íslenzku eins ódýrt. En nú er það eftir að sýna sig, hvort þetta fyrirtæki ber sig, hvort það í raun og veru getur staðizt með því að selja mjólkina með þessu verði. Það er ekkert nema rökvilla og vitleysa að segja, að menn vilji heldur kaupa útlenda voru en innlenda, a. m. k. þekki ég þess ekki dæmi. T. d. má minna á innlendu kaffibætisverksmiðjuna. Á mínu heimili hefir þessi innlendi kaffibætir alltaf verið keyptur, en svo var það einn dag, að ég fékk afargott kaffi, og það var þá reyndar Ludvigs Davids kaffibætir, sem látinn var í könnuna í þetta eina skipti. Samt var það ákveðið á „ráðherrafundi“ að halda áfram að styðja þá innlendu framleiðslu, og ég varð afarglaður, þegar ég las þá fréttagrein, að í ráði væri að flytja Ludvigs Davids verksmiðjuna hingað til lands og gera hana að íslenzku fyrirtæki. Eins er það með kartöflurnar. Menn kaupa heldur íslenzku kartöflurnar, jafnvel þótt þær séu dýrari og mörgum þyki þær ekki betri. Það hefir líka sýnt sig hér, að ýmsar iðngreinar hafa unnið sig upp á þann heilbrigða hátt, t. d. smjörlíkisgerðirnar. nú flyzt ekkert erlent smjörlíki hingað til lands, en í samkeppninni, sem var á milli innlends og útlends smjörlíkis, urðu menn að streitast við að framleiða það sem allra bezt og hafa það sem ódýrast. Ég er viss um, að smjörlíkisgerðirnar hafa grætt á því, að þær voru ekki verndaðar með neinum tolli. Hefði það verið gert, þá væri íslenzka smjörlíkið nú hvorki eins gott eða ódýrt eins og það er. Það er ekki heldur nein von til þess, að menn leggi sína krafta meira fram en svo, að þeir hafi sitt mál fram. Í þessu sambandi vil ég minnast á eitt dæmi, þó að það sé um óskylt efni. Fyrir nokkrum árum var reynt í Danmörku að fækka stúdentum með því að þyngja prófið, svo að fleiri af þeim fellu. En þá kom það í ljós, að þeir fellu ekki fleiri, þeir lögðu bara þeim mun meira á sig, og þess vegna stóðust þeir prófið, þó að það væri þyngt. Svona er það með allt. Því meira sem menn verða að leggja á sig, því betri árangur fá þeir. Það er til skaða að hjálpa mönnum þannig, að þeir þurfi ekki að gera eins og þeir geta. Það verður til þess, að menn minnka. Allir vita, að þeir, sem búa í hinum svokölluðu góðu löndum, eru ekki eins þroskaðir og þeir, sem eiga heima í erfiðari löndunum. Þeir minnka, af því að þeir þurfa ekkert á sig að leggja. Eins er það með framleiðsluna. Að sama skapi og erfiðleikarnir og samkeppnin er minni þurfa framleiðendurnir minna að hugsa um að bæta sinn atvinnurekstur. Þeir þurfa ekki að gera eins og þeir geta, og það er til þess, að allt verður verra. Það er eins með efnagerðina, með hreinlætisvörur og ýmislegt annað, sem framleitt er hér. Þessi iðnaðarfyrirtæki hafa átt í harðri samkeppni, og það hefir orðið til þess, að menn hafa fengið verulega góða voru, sem hægt er að segja, að sé raunverulega samkeppnisfær. Ég sé líka, að eggjaframleiðsla er að stóraukast, og litur út fyrir, að við getum orðið sjálfum okkur nógir með egg án þess að nein eggjatollvernd komi. Get ég tekið undir það, sem hv.þm. Borgf. sagði, að innlend egg, sem við vitum, að eru nýorpin, eru kaupandi fyrir meira verð heldur en útlend egg, sem eru nýorpin þannig, að það stendur bara í búðarglugganum, að þau séu nýorpin, en reynast svo kannske meira og minna skemmd. Ég sé, að fundartími er í þann veginn að enda, og vil ég því ekki halda ræðu minni áfram, þó að margt mætti fleira um. Þetta segja. Við, sem erum hér í minni hl., höfum ekki gefið út neitt nál., og því hefi ég ekki rétt til að tala í þriðja skiptið. Mun ég þó láta við þetta sitja og láta máli mínu lokið.

Jóhann Jósefsson Mér þótti hv.flm. þessa frv. helzt til háfleygir í ræðum sínum og gjarnari til þess að fara út á víðari grundvöll en ástæða er til í þessu máli. Hv. þm. Borgf. talaði mikið um, að atvinnugreinar landsmanna væru að leggjast í auðn og hversu heilög skylda það væri að framleiða sem mest í landinu sjálfu af því, sem þjóðin þyrfti sér til lífsviðurhalds, og í raun og veru var sami tónninn í ræðu hv.þm. Mýr. Við andmælendur þessa frv. erum í rauninni ekki að mótmæla því, að það sé í sjálfu sér þörf á að styrkja innlenda framleiðslu. En það verður að gæta þess að gera það an þess að miklum hluta þjóðarinnar sé um leið gerður óréttur. Ég get ekki skilið, að það sé mikið hjálpræði að því fyrir fólk, sem þarf að kaupa mjólk, egg og grænmeti á þessum erfiðu tímum, þó að hv.flm. takist að koma því fram, að útlend niðursoðin mjólk, grænmeti og egg verði tolluð um 30%. Þeir, sem óhjákvæmilega þurfa að kaupa útlenda mjólk, munu telja, að þeim sé ekki gerður mikill greiði með þessu frv. Hv. 4. þm. Reykv. sagði í ræðu sinni, að ýmiskonar hreppapólitík vildi slæðast inn í þetta mál. Þeir, sem hefðu hag af því, að verndartollur væri lagður á þessar vörur, vildu berja þetta mál fram, en hinir, sem teldu það óhagræði fyrir sig eða sín héruð, skipuðu sér á móti því. Og þegar það er augljóst, að heil héruð og jafnvel landsfjórðungar hafa stórtjón af þessum þrákelknislegu tilraunum hv.flm. til hagsmunastreitu fyrir einstök héruð, þá er það beinlínis skylda okkar hinna að benda á hinar illu afleiðingar þeirra og mótmæla, mér liggur við að segja, þessum einokunartilllögum. Hv. þm. Borgf. fór mjög lofsamlegum orðum um hina nýju mjólkurniðursuðuverksmiðju í Borgarnesi og sagði, að hún hefði hin fullkomnustu nýtízkutæki, og er ekki annað en gott um það að segja. Hv. þm. sagði, að það væri fullkomin ástæða til að krefjast þess, að hún sæti ein fyrir mjólkurmarkaðinum í landinu. Ég hygg, að þar sé nú til of mikils ætlazt; þó að þetta fyrirtæki sé vel útbúið, þá er varla hugsanlegt, að það sé tímabært að gera þessa kröfu nú. Það er ekkert smáræði, sem hv.flm. fer fram á fyrir þessa verksmiðju; það er hvorki meira né minna en að öll önnur niðursoðin mjólk verði skattlögð um 30%, til þess að verksmiðjan hafi rýmri markað og skilyrði til þess að fá hærra verð fyrir mjólkina. Hv. þm. Borgf. hefði átt að nefna þetta frv. öðru nafni og kalla það frv. til laga um sérstök fríðindi handa niðursuðuverksmiðjunni í Borgarnesi. Það var ekkert að athuga við það, þó að krafizt væri nokkurrar lögverndar fyrir verksmiðjuna, en þær kröfur mega ekki vera of einhliða. Ef þessari verksmiðju verður veitt svo prýðileg aðstaða, að hún verði ein um mjólkursöluna, þá á þingið að krefjast fullra trygginga fyrir því, að verksmiðjan selji mjólkina við lægsta verði, samanborið við það, sem hún fæst annarsstaðar. En frá hv.flm. hefir ekkert komið í þá átt, þeir virðast ekkert hugsa um hag neytenda, en stara aðeins á hagsmuni verksmiðjunnar. Það er rangt hjá hv.þm. Borgf., að það sé sama og uppgjafaryfirlýsing hjá þjóðinni, ef þingið gengur ekki inn á verndartollastefnuna. Hv. þm. Mýr. var sár yfir því, að ég taldi það ekki vel við eigandi, að hann skyldi flytja sjálfur till. um verndartoll fyrir grænmeti, þar sem hann er sjálfur svo að segja eini framleiðandi þeirrar voru hér á landi. Hann fer fram á, að innflutt grænmeti verði skattlagt um 30 %, til þess að hann fái sjálfur miklu betri aðstöðu en hann hefir nú til framleiðslu og verzlunar á grænmeti. Hann taldi það nauðsynlegt, að löggjöfin veitti honum og öðrum meiri hvöt til aukinnar framleiðslu í landinu á þessari vörutegund, og sú aukning mundi leiða til þess, að verðið lækkaði. Það má nú vel vera, en þó er það enganveginn víst. Eða má ég spyrja hv.þm., - hefir hann ekki fullkomna aðstöðu nú þegar til þess að selja allt grænmeti, sem hann framleiðir? Ég hefi heyrt, að svo væri, og er mér ánægja að því. Enda veit ég ekki til, að aðrir en hann framleiði þetta grænmeti hér á landi svo teljandi sé. Ennfremur vil ég spyrja hann að því, hvort hann treysti sér ekki til að láta þessa framleiðslu ganga sæmilega, þó að ekki verði lögleiddur nýr skattur á aðflutt grænmeti. Það er vitanlegt, að grænmeti er miklu nauðsynlegri fæðutegund en áður var álitið. Og þess vegna ættu bæði hann og aðrir að stuðla að því, að sem allra mest sé notað af þeirri voru í landinu og að auðvelt sé að fá hana. Ég benti honum á, hvað mikið hún væri nú tolluð, og ætti það að vera honum nægileg stoð, án þess að nýr tollur væri settur á grænmeti. Um hinar tvær vörutegundirnar get ég verið fáorður. Ég skal ekki bera á móti því, að komið hafi fyrir, að útlend egg hafi verið ekki sem bezt. En íslenzk egg eru alveg ófáanleg á ýmsum tímum, svo a. m. k. bökurum er nauðugur einn kostur að nota útlend egg, ef þeir eiga að geta haldið áfram starfi sínu. Hér er því verið að gera tilraun til að hátolla nauðsynlega fæðutegund, sem ekki er framleitt svo mikið af í landinu sjálfu, að ekki sé óhjákvæmilegt að flytja hana inn. Hinsvegar skal ég viðurkenna með hv.þm. Borgf., að innlenda framleiðslu á þessari vörutegund og fleirum megi auka svo, að framleiðslan fullnægi innlendri eftirspurn, og það á líka að vera lausnin á málinu. Árið 1930 var flutt inn 21/2 millj. kg. af kartöflum og grænmeti. Slíkt gerir enginn að gamni sínu, ef hægt væri að fá vöruna í landinu. Sama ár vöru fluttar inn 400 smál. af niðursoðinni mjólk. Vonandi á þessi innflutningur eftir að minnka, ekki vegna háatolla, heldur vegna aukinnar innl. framleiðslu. Það er sú eðlilega framþróun. Innlend mjólk á að rýma erlendri mjólk af markaðnum á sama hátt og innlent öl og smjörlíki hafa útrýmt samskonar vörutegundum erlendum. Og ég efast ekki um, að svo fari með tímanum. Ég vil beina fyrirspurn til hv.þm. Mýr., sem er kunnugur grænmetisverzlun og einn af stærstu grænmetisframleiðendum í landinu. Telur hann, að á þessu stigi málsins sé framleitt svo mikið grænmeti í landinu, að það fullnægi eftirspurn? Ég býst við, að hann svari því neitandi. En því á þá að leggja háan verndartoll á þá vöru, sem vantar inn í landið? Hv. þm. Mýr. fann góðan lykil að atkv.þdm., er hann sagði, að rétta frv. væri fyrir bændur. Ef til vill má segja, að það sé fremur fyrir bændur en iðnaðarmenn og verkamenn, en þó er það ákaflega takmörkuð tala af bændum, sem góðs nýtur af því, og ég hygg, að það sé svo þröngur hringur, að ekki sé hægt að kalla þetta áhugamál bænda yfirleitt. En það hefir löngum fengið góðan byr hér að viðhafa það slagorð, að gera eitthvað fyrir bændur. En sannleikurinn er sá, að hér er aðeins um hagsmunamál örfárra manna að ræða. Ég vil ekki þreyta hv. deild á því að fara að gera að umtalsefni hinar almennu aths. hv.þm. Mýr. um ástandið í heiminum og nauðsynina á því að fara að dæmi annara þjóða og loka landinu með verndartollum. Ég býst við, að sá langi listi, er hann las upp um þetta efni, muni vera réttur. En hinu má ekki gleyma, að margir telja þessa stefnu hina mestu bölvun þjóðanna. Tolla- og útilokunarstefnan, sem nú geysar yfir heiminn, á rætur sínar í afleiðingum ófriðarins mikla. Tollmúrarnir lengdust stórkostlega við myndun margra nýrra ríkja. Merkur maður danskur hefir sagt, að ef lagður sé landfræðilegur mælikvarði á tollmúrana, hafi þeir lengst úr 80000 km. í 200000 km. Þetta er stríð allra á móti öllum, eins og komizt er að orði í þýzkum bankaskýrslum nýkomnum, og hefir orðið þess valdandi, að menn hafa aftur orðið að hverfa að því í viðskiptalífinu að taka upp vöruskiptaverzlun. Þetta ástand er orðið tilfinnanlegt, og þeim fjölgar óðum, sem vilja fá það afnumið. Það er ekki hægt að bæta fyrir landslýðnum með verndartollum. Neytendum er íþyngt, án þess að nokkuð verulega sé bætt fyrir seljendum. Hv. 4. þm. Reykv. sýndi fram á, hvernig verndartollarnir verka, og þarf ég ekki að endurtaka það. Hann sýndi fram á, að ráðið til þess, að innlend framleiðsla rýmdi burt hinni erlendu, væri það, að nóg væri til af samkeppnishæfri innlendri voru. En hv.þm. Borgf. vill skattleggja erlenda mjólk með 30% verðtolli, til þess að mjólkurverksmiðjan ráði sjálf verði á mjólk sinni með því að útiloka alla mjólk aðra. Hv. þm. Borgf. sagði, að það væri heilög skylda að nota innlenda framleiðslu í landinu. Ég er honum sammála um það og vona, að slíkt geti orðið að mestu leyti með tímanum. En ef út í það á að fara að búa að sínu, eins og stendur, verðum við Íslendingar ekki bezt úti. Hér koma ávallt hagsmunir fleiri aðilja til greina. Þegar setja skal á tolla fyrir seljendurna, verður líka að líta á hag neytenda. Ef hv. deild gerir það, mun hún sjá, að þetta frv. er ekki tímabært. Það getur að vísu verið notalegt fyrir þá, sem framleiða egg og grænmeti, að fá tollvernd til að geta setið einir að markaðinum. En meðan þeir ráða ekki yfir því vörumagni, sem fullnægir kröfum markaðsins, er engin ástæða til fyrir Alþingi að ljá þeim slíka vernd á kostnað neytenda í landinu.

Bjarni Ásgeirsson Ég sé að hér á að viðhafa málþóf, og lýsi ég því yfir því, að ég og hv.þm. Borgf. munum geyma svör okkar og aths. til 3. umr.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Ég veit ekki, hvað hv.þm. Mýr. á við með því, að máalþófi sé beitt hér. Ef nokkrir hafa gert það eru það hv.flm. þessa frv. Ég vildi víkja að nokkrum atriðum í ræðum hv.flm., hv.þm. Mýr. og hv.þm. Borgf. Hv. þm. Borgf. sagði, að niðursuðuverksmiðjan í Borgarnesi framleiddi jafngóða mjólk og beztu erlendu mjólk og seldi með samkeppnishæfu verði. Ég hygg, að þetta sé rétt. En ef svo er, hvaða ástæða er þá til að fara að leggja 30% verðtoll á erlenda mjólk í viðbót við vörutoll, flutningsgjöld og hafnargjöld, sem á þá mjólk hlaðast? Ekki skil ég, að Borgarnesmjólkin batni við það! Afleiðingin hlyti að verða sú, að innlenda mjólkin hækkaði stórum í verði. Annars væri tilgangslaust að vera að bera þessa tollhækkun fram. Tilgangur frv. er alls ekki sá, að afla tekna handa ríkissjóði, heldur fyrir þá seljendur, sem eiga grænmetisekrur og eggjabú. Fyrir bændur almennt hefir þessi tollur alls enga þýðingu, því að bændur yfirleitt eiga ekki þessi jarðnesku gæði, sem ég var að minnast á. Hv. þm. Mýr. sagði, að í þessu frv. fælust þær einu atvinnubætur, sem vit væri í, og væri munur á sér eða sósíalistum, sem heimtuðu atvinnubætur í tíma og ótíma, og atvinnuleysisstyrki, ef þær fengjust ekki. Þetta er auðvitað ekki svaravert. Sannleikurinn er sá, að sárfáir bændur hafa hagnað af þessum ráðstöfunum, og bann hagnað verða neytendur að greiða með stórkostlegri álagningu. Hv. þm. Mýr. sagði, að niðursuðuverksmiðjan hefði ekki sótt um styrk, heldur aðeins að fá að vera ein um sölu niðursoðinnar mjólkur her. Það er nú svo sem ekki til mikils mælzt. Í frv. er ekkert verð ákveðið á mjólkinni, og er það þó hið minnsta, sem flm. hefðu sóma síns vegna átt að taka fram í frv., að verðlag yrði ekki hækkað. Hinn aukni markaður hefði átt að vera ærin hlunnindi fyrir verksmiðjuna. En við þessu er ekki að búast, þar sem tilgangur frv. er sá einn, að skapa verðhækkunarmöguleika. Hv. þm. Mýr. talaði mikið um óstandið á verzluninni hér, og var svo að heyra, að það væri einkum fólgið í því, að kaupmenn flyttu stundum inn skemmd egg og yrðu að fleygja skurninu með fúlu innihaldi. Ekki sé ég, hvernig hv.þm. ætlar að fara að réttlæta málstað sinn með þessu. Kaupmaðurinn tapar á þessu, en egg verða flutt inn eftir sem áður. Annars eru flest egg stimpluð og egg til bókunar og suðu aðgreind, svo að ég hygg, að hv.flm. hafi ofmælt um þessar eggjaskemmdir. Og ekki er ólíklegt, að egg gæti eins skemmzt, þótt tollur sé lagður á þau. Og eigi alveg að hætta að flytja egg inn, er hætt við, að egg, sem eru flutt t. d. frá Grindavík til Austfjarða, geti orðið fúl á leiðinni. Hv. flm. er kunnugt um að ýmsar hömlur eru nú á innflutningi þessara vara. Í fyrsta lagi verður að fá leyfi innflutningsnefndar, sem munu vera skömmtuð mjög úr hnefa, og þar við bætast hömlurnar á gjaldeyrisverzluninni. Það mun satt vera, að mestar hömlur sem lagðar á innflutning þeirra vara, sem hægt er að framleiða í landinu. Því minni ástæða er til, að frv. sem þetta komi fram. Hv. þm. Mýr. vildi leggja að jöfnu baráttu sína Og hv.þm. Borgf. fyrir banni á innflutningi á nauðsynjavörum almennings við mótspyrnu okkar Alþýðuflokksmanna gegn innflutningi erlends verkafólks. Vitanlega þarf ekki að eyða orðum að þessum samanburði. En hann er fróðlegur að því leyti, að hann sýnir, hvernig þessir menn lita á verkafólkið. Þeir skoða það sem markaðsvöru, eins og t. d. kartöflur, en ekki sem mannlegar lifandi verur. Þessi andi kemur svo oft fram, að mér finnst rétt að benda á þetta. Flm. vita vel, að tollhækkun á þeim vörum, sem ekki er framleitt nóg af í landinu, hlýtur óhjákvæmilega að leiða af sér verðhækkun sökum vöntunar á vörunni. Og í ýmsum hlutum landsins eru samgöngur ekki betri en það, að ódýrara er að flytja þangað vörur frá útlöndum en með strandferðaskipunum, auk þess sem þær ferðir eru beinni og greiðari. Ég skal ekki fara að ræða um það almennt, hvaða fylgi verndartollastefnan hefir úti í löndum. Það er rétt, að í ýmsum löndum hefir upp á siðkastið mikið verið gert að því að leggja verðtolla á vörur, sem talið er auðvelt að framleiða í landinu sjálfu. En hitt orkar ekki tvímælis, að í hugum langflestra, og þar á meðal margra þeirra, sem í bili telja sig neydda til þess að fylgja þessari verndartollastefnu, er sú skoðun mjög ákveðin, að verndartollar yfirleitt séu eitt það mesta bol, sem þjóðirnar eiga nú við að búa.

Getum við afnumið það?

. Nei. En við erum engu bættari, þó að við tök um upp verndartolla að þarflausu. Öðrum þjóðum dettur yfirleitt ekki í hug að vernda aðrar framleiðslugreinar með verndartollum en þær, sem mjög verulega þýðingu hafa fyrir atvinnulíf þeirra. En framleiðsla þessara vörutegunda, sem hér er um að ræða, hefir svo saralitla þýðingu í atvinnulífi okkar Íslendinga, að jafnvel í römmustu verndartollalöndum mundi vera talin fjarstæða að tolla þær undir sömu kringumstæðum. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa um þetta fleiri orð að sinni. Ég mun greiða atkv. með þeim brtt., sem draga úr frv., en jafnvel þó þær verði allar samþ., mun ég greiða atkv. móti frv. sjálfu.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) [óyfirl.]: Mér kemur dálítið á óvart, að byrjað hefir verið á 2. umr. þessa máls. Ég vek snöggvast af fundi daginn sem átti að taka það fyrir, og var mér sagt, að frv. hefði verið tekið út af dagskrá. Skildi ég það svo, að umr. hefði verið frestað frá byrjun. Þykir mér leitt að hafa ekki heyrt, hvað hv.frsm. meiri hl. hefði um málið að segja. Það var nokkuð rætt um þetta frv. við 1. umr. og mætti það þá þegar nokkrum andmælum. Geri ég ráð fyrir, að hv.frsm. meiri hl., sem einnig er 1. flm. frv., hafi í upphafi þessarar umr. borið fram eitthvað svipuð rök fyrir því og við 1. umr. ég vil geta þess aðeins, að það var þá bent á ýmsa smíðagalla á frv., sem talað var um, að leiðrétta mætti í n. Það hefir þó ekki veri gert. Hv. meiri hl. hefir á engan hátt leitazt við að sníða af frv. þá agnúa, sem óneitanlega eru á því, og minni hl. var vitanlega ekki að fara út í það, þar sem hann leggur til, að frv. verði ekki samþ. Sú stefna, sem fram kemur í þessu frv., er auðvitað ekki ný. Það hefir mikið verið rætt um ákveðna stefnu í þjóðhagsmálum, sem byggð er á því, að ríkið eigi rétt á verðhækkun fasteigna, sérstaklega alls lands. Sú stefna hefir þó verið hugsuð öðruvísi í framkvæmd heldur en gert er ráð fyrir í þessu frv., því skatturinn átti samkv. henni ekki að vera bundinn við sölu eignanna, heldur við það verð, sem talið er, að þær séu í á hverjum tíma. Og þeir, sem beitt hafa sér fyrir þeirri stefnu, heldu því fram, að hér væri um svo mikil verðmæti að ræða, að ríkin gætu að mestu leyti komizt hjá að leggja á aðra skatta en verðhækkunarskatt. Þeir byggðu á því, að allir ættu jafnan rétt til landsins og þess vegna ætti verðhækkunin á því aldrei að renna í vasa einstaklinga, heldur í sameiginlegan vasa allra landsmanna, ríkissjóðinn. Þessi stefna spratt eiginlega upp af sérkennilegri reynslu í því landi, þar sem hún kom fyrst fram, nefnilega Ameríku. Menn horfðu þar á stór landflæmi, sem áður voru óbyggð og verðlaus, byggjast smátt og smátt og hækka í verði um hundr. og þús. milljóna. Og Henry George, sem telja má höfund þessarar stefnu, sýndi fram á, að þannig sköpuðust svo mikil ný verðmæti, að þau mundu nægja til þess að standa undir kostnaðinum af allri starfsemi ríkisins. En þessi stefna hefir ekki sigrað í heiminum. Hún er líka m. á, byggð á því, að hún sé tekin upp þegar í stað meðan löndin eru verðlaus, því annars verður hún erfið í framkvæmd. Það hafa komið fram kröfur um þessa verðhækkunarskatta í fleiri myndun, en þessari og í ýmsum tilgangi, en það hefir verið fremur lítið um, að menn hafi séð sér fært að lögleiða þá. Það hafa þó verið gerðar dálitlar tilraunir með þetta, t. d. í Þýzkalandi. Þar hefir verið lagður skattur á verðhækkun lands, svipaður þeim, sem hér er stungið upp á, en miklu lægri, og honum var skipt milli bæjarfélaga og ríkisins. En þetta þótti svo erfitt í framkvæmdinni þar, að nú er víða frá því horfið. Líka hefir þessi skattur verið reyndur í Englandi - svonefndur Betterment tax en hann var ólíkur að því leyti, að þar var beinlínis miðað við það, að opinberar framkvæmdir hefðu valdið verðhækkuninni. Í frv. er lítið svo á, að eigendur fasteigna eigi engan rétt til verðhækkunar, annarar en þeirrar, sem beinlínis leiðir af aðgerðum þeirra sjálfra. Í Englandi var lítið svo á, að hið opinbera eignaðist ekki rétt til verðhækkunar landsins, annarar en þeirrar, sem beinlínis leiddi af aðgerðum þess. Þar var því alveg öfugt farið að, miðað við það, sem hér er lagt til. Þar að auki var þessi skattur ætlaður sveitarfélögunum, en ekki ríkinu. Í Danmörku hefir stöku sinnum verið lagður á verðhækkunarskattur. T. d. fékk bærinn Esbjerg leyfi til að setja hann á handa sér. Þar voru byggð stór hafnarmannvirki, og lóðir, sem áður voru lítils virði, þutu upp úr öllu valdi vegna þeirra. En þennan skatt fékk bærinn og hann var notaður til að standast þann kostnað, sem af því leiddi, að bærinn óx svo stórkostlega. Enn eru þess dæmi, að verðhækkunarskattur hefir verið lagður á í sambandi við járnbrautarlagningar. Vitaskuld hækkar landið beggja megin brautarinnar mjög í verði, og hefir þá þótt sanngjarnt, að þeir, sem þar bjuggu, greiddu nokkuð af verðhækkuninni til sveitarinnar. En þrátt fyrir það, þótt þessir skattar hafi verið miklu takmarkaðri en sá, sem hér er stungið upp á, þá hafa risið upp okleifir örðugleikar í sambandi við framkvæmdina. Englendingar urðu t. d. að afnema sinn Betterment taae, þegar verðgildi peninga raskaðist á stríðstímanum. Í reyndinni varð hann ómögulegur. Hjá okkur held ég, að verðhækkunarskattur hafi ekki verið notaður nema í einu einasta tilfelli. Það var í lögunum um Skeiðaáveituna. Þá var hann settur í alveg sérstöku tilefni og miðaður við alveg ákveðnar endurbætur, er hið opinbera hafði gert á þessu svæði, og var einskonar aðferð til þess að búendur þar greiddu ríkissjóði það, sem hann hafði lagt fram. Hann var þó ólíkur þessum að því leyti, að hann var bæði miðaður við matsverð jarða og söluverð og hann var ekki stighækkandi. Hér er því um nýja braut að ræða, bæði hjá okkur og eins meðal nálægra þjóða. hér er bæði seilzt víðar miklu, þar sem skattur er tekinn af allri verðhækkun, sem ekki er beinlínis til orðin af völdum eiganda, og eins er Hann mjög hár og stighækkandi og rennur loks að helmingi í ríkissjóð, en það er þó ekki alveg dæmalaust. Eins og ég hefi getið um, þá er skatturinn miðaður við, að eigendur fasteigna eigi ekki rétt á nema nokkrum hluta af verðhækkun þeirra. Hugsunin er sú, að hið opinbera hafi valdið verðhækkuninni að svo og svo miklu leyti og eigi því rétt á að taka þann hluta. Og eftir því, sem hv.flm. segja í grg. frv., byggja þeir á þeirri hugsun, að eðlilegast og æskilegast sé, að fasteignir væru í opinberri eign, og ætla sér með frv. að vinna að því, bæði með því að rýra eignargildi fasteigna og safna sjóði, er svo sé varið til að kaupa upp fasteignir handa því opinbera. Ég býst því við, að fylgi og andstaða við þetta frv. fari að nokkru leyti eftir því, hvaða skoðun menn hafi á þessu. Og mér virðist, að hér á Alþingi hafi komið fram töluvert sterk andmæli gegn þessari stefnu hv.flm. og flestir séu þeirrar skoðunar, að heppilegast sé, að a. m. k. jarðirnar séu í eign einstaklinga og setnar af eigendum. Frv. gengur beinlínis gegn lögunum um sölu þjóðjarða og kirkjujarða. Líka hefir mér virzt stefnan í ábúðarlagafrv. því, sem nú liggur fyrir þinginu, vera sú, að heppilegt sé, að jarðir séu í sjálfsábúð. Þar er vitanlega miðað við þá reynslu, sem fengizt hefir, að jarðir þær, sem eigendur bíta á, séu betur setnar en leigujarðir og við þær lögð meiri alúð og rækt. Með frv. er stefnt burt frá þessu og í áttina til þess, að allar jarðeignir verði opinber eign. Þegar kemur til þess að athuga, hvað af verðhækkun fasteigna er eigendum að þakka og hvað því opinbera, þá kemur það í ljós, að það er erfitt að grafast fyrir rætur hennar. Yfirleitt er, það svo í viðskiptalífinu, að það er ákaflega erfitt að rekja í sundur þræðina. T. d. má taka lóðir í kaupstöðum. Þar getur verið alveg ómögulegt að finna, hvað af verðhækkuninni er eigendum að þakka og hvað því opinbera, því m. a. er oft allt það, sem hið opinbera gerir, framkvæmt fyrir fé eigendanna. Við skulum taka t. d. öflugan kaupsýslumann, sem setur sig niður í smáþorpi. Hann byrjar að reka útgerð, hefir mikið um sig, byggir höfn. Fólkið streymir að og bærinn verður fjölmennur og lóðir hækka í verði. Hvað á nú eigandinn af verðhækkuninni og hvað hið opinbera? Hann hefir svo að segja búið bæinn til. Er hægt að segja, að þær framkvæmdir, sem bærinn réðst í fyrir fé, sem hann tekur af eigandanum með sköttum, eigi einungis að koma því opinbera til goða, eigandinn eigi engan rétt á þeirri verðhækkun, sem þeir valda? Ég held, að það sé rangt. Eins og menn bera áhættuna, eins eiga þeir að hirða arðinn. Og það er ómögulegt að rekja þræðina sundur og segja, hvað sé eigandans og hvað sé hins opinbera. Í grg. frv. er ekki viðurkenndur eignarréttur eigenda að annari verðhækkun en þeirri, sem beinlínis orsakast af mannvirkjum þeim, sem þeir gera á lóðinni: En það má segja, að það sé viðurkenndur eignarréttur þeirra að þessari verðhækkun. Það er bara lagður skattur á hana. En þó má benda á það, að samkv. skattstiganum í 12. gr. kemst skatturinn upp í 100%, eða m. ö. o. hún er tekin öll. Nú má spyrja mig, ef ég viðurkenni þá hugsun, að hið opinbera eigi rétt á þeirri verðhækkun, sem stafar af aðgerðum þess, hvar ég vilji þá láta draga mörkin. Ég álít, að þau mörk sé ekki hægt að draga. Það má skjóta þessari spurningu fram, en hún er ákaflega ófrjó; það er ómögulegt að rekja þræðina sundur. Ef það að taka verðhækkunarskatt, þá verður að byggja á öðrum forsendum en heim, að hið opinbera eigi rétt á þeirri verðhækkun, sem af þess völdum stafar. M. ö. o., þetta er ekki hæfur grundvöllur undir löggjöf. Hinsvegar má náttúrlega leggja á verðhækkunarskatt eins og aðra skatta aðeins því skyni að afla peninga. En ef nú á að fara að leggja á verðhækkunarskatt, þá er mjög ósanngjarnt að fara að skipta honum milli ríkisins og bæjar- og sveitarfélaga, eins og gert er samkv. frv. Ef það á að fara að leggja verðhækkunarskatt á kaupstaðalóðir, þá er alveg sjálfsagt, að hann renni allur til bæjarfélaganna. Og það er ekki nóg. Ég álít, að hann eigi að renna til alveg ákveðins og sérstaks verkefnis. Það verkefni er skipulag bæjanna. Ef ég gæti fundið skynsamlegan grundvöll undir skattinn, þá mundi ég vera því fylgjandi að leggja hann til þessa verkefnis. Það er mikið vandamál, hvernig bæirnir eiga að standast hann kostnað, sem leiðir af skipulagningu þeirra. Breytt skipulag orsakar verðbreytingar, sem eru alger tilviljun og í engu byggjast á því, hvort eigandinn er hygginn maður og duglegur eða ekki. Við skulum taka til dæmis það, sem stungið hefir verið upp á, að lengja aðalgötu bæjarins, Austurstræti, upp í Grjótaþorpið. Þá mundu úr verðlitlum baklóðum myndast dýrustu lóðir bæjarins. Ef verðhækkunarskattur á nokkursstaðar heima, þá er það í slíkum tilfellum. En þá er sjálfsagt að nota hann til að koma skipulagsbreytingunum í framkvæmd. Og eitt af því, sem mælir móti þessu frv., er það, að þá væri búið að taka af bæjunum þann eina möguleika, sem þeir hafa til að koma í framkvæmd skipulagsbreytingum. Þetta eru allt andmæli gegn aðferðinni, sem hér er viðhöfð. En svo kemur það til, hvort yfirleitt sé gerlegt að leggja á verðhækkunarskatt. Fyrsta skilyrðið er það, að hægt sé að finna raunverulega verðhækkun fasteigna. Hvernig hefir hv.flm. tekizt það? Þeim hefir tekizt það þannig, að þeir miða einungis við krónutöluna. Ef kaupverð fasteignar er 1000 kr., en söluverðið 2000 kr., þá er tekinn viss hluti af mismuninum eftir skattstiganum í 12. gr. En sá verðmælir er mjög ófullkominn. Með honum er ekkert sagt um það, hvort eignin hefir raunverulega hækkað, lækkað eða staðið kyrr í verði. Dæmin eru deginum ljósari, og það er alveg óafsakanlegt að koma með þetta nú, einmitt þegar verðgildi peninga er síbreytilegt. Verðhækkun, sem nemur hundruðum %, getur verið eintóm missýning. Það getur vel verið, að maður verði að borga verðhækkunarskatt af raunverulegri verðlækkun. Þetta var hv.flm. bent á við 1. umr. þessa máls. Þeir höfðu þá ekki annað fyrir sig að bera en að ekki væri hægt að finna annan grundvöll. Ég vil draga af því þá rökréttu ályktun, að ekki sé hægt að nota þennan skattstofn. En ég gæti hugsað mér að reynt væri að finna annan grundvöll, t. d. að miða við gullverð. En þá kemur það upp úr dúrnum, að gullverðið er ekki heldur öruggt. Gullverð hefir t. d. fallið stórum síðan fyrir stríð. Þá mætti hugsa sér að miða við verðlagsskrá. En þá þarf að finna hana fyrst. Hv. 2. flm. þessa frv. bar hér við 1. umr. fram ýmsar tölur, sem áttu að sýna, hvað lóðir og aðrar fasteignir hækkuðu í verði miðað við krónur. Ég andmælti því ekki, að lóðir, sérstaklega í Reykjavík, hafa hækkað mjög í verði á síðustu árum. En þessar tölur eru samt ekki ábyggilegar. Verðskrárnar sýna, hvað peningarnir eru breytilegir, og því er ekki mikið að marka verðhækkun, sem einungis er miðuð við krónur. Mér er nær að halda, að í uppvexti mínum hafi meðalalin í Skagafjarðarsýslu verið liðlega 50 aurar. Fyrir stríð var meðalalin alltaf fyrir neðan 70 aura. En nú sé ég í Arbok hagstofunnar, að meðalalin fyrir allt landið hefir eitt ár komizt upp í 2 kr., en mun nú vera um 1,50 kr. Á þessu sést, að verðhækkun, miðuð við krónutöluna eina, er mjög villandi.