Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Árið 1944 voru sett l. um byggingarmálefni Reykjavíkur. Í þeim var svo ákveðið, að ef húsbygging væri hafin í Reykjavík, án þess að byggingarleyfi væri fyrir hendi, þá skyldi byggingarfulltrúi, er hann fengi vitneskju um það, kæra það mál til sakadómara, sakadómari skyldi síðan rannsaka málið og að lokinni rannsókn kveða upp úrskurð um það, hvort byggingin skyldi stöðvuð og niður rifið það, sem búið væri að byggja. Eftir að sakadómari væri búinn að kveða upp sinn úrskurð, skyldi málið ganga til lögreglustjóra og hann framkvæma úrskurð sakadómara. Reynslan hefur sýnt, að þetta fyrirkomulag er óþarflega margbrotið og að hér eru óþarflega margir liðir og óþarflega flókin málsmeðferð. Frv. þetta felur í sér þá breyt., að einum þessum lið sé sleppt, þ. e. sakadómara, í meðferð þessara mála, og kært verði út af ólöglegum byggingum beint til lögreglustjóra og hann kveði upp úrskurð í þessum málum. Nú hefur lögreglustjóri ekki dómaravald í málum almennt. En hér er hins vegar um að ræða mjög einföld mál. Og þegar þess er gætt, að nú er gerð sú krafa til lögreglustjórans í Reykjavík, sem ekki var um skeið, að hann sé lögfræðingur og fullnægi almennum dómaraskilyrðum, þá virðist ekkert því til fyrirstöðu að fá honum þetta úrskurðarvald. En aðaltilgangur þessa frv. er að fá einfaldari og skjótari málsmeðferð í þessum málum. Ég vil leggja til, að þessu máli verði vísað til allshn. að lokinni þessari umr.

Flm. (Skúli Guðmundsson) : Herra forseti. Ég flyt hér, ásamt þeim hv. 1. þm. Skagf. og hv. 2. þm. N-M. frv. á þskj. 37 um breyt. á l. um fjárhagsráð, innflutningsverzlun og verðlagseftirlit. Við flm. frv. höfum leitazt við að skýra efni þess í grg., sem því fylgir. En ég vil þó fara hér nokkrum orðum um helztu atriði frv. Við leggjum hér til, að tvær stofnanir, sem nú starfa að framkvæmd l., viðskiptanefnd og skömmtunarskrifstofan, verði lagðar niður, en fjárhagsráð annist úthlutun innflutnings- og gjaldeyrisleyfa og vöruskömmtun, ef ákveðin verður. Einnig verði embætti verðlagsstjóra lagt niður og fjárhagsráð fari með verðlagsákvarðanir og eftirlit með verðlagi, eftir því sem þurfa þykir. Við leggjum til, að innflutnings- og gjaldeyrisleyfum fyrir helztu nauðsynjavörum almennings, sem nú eru flestar skammtaðar, verði úthlutað beint til notenda, jafnt til allra. Fá menn þá innflutnings- og gjaldeyrisleyfin í stað skömmtunarseðlanna, sem nú er dreift út. Einnig leggjum við til, að innflutnings- og gjaldeyrisleyfi til kaupa á fjárfestingarvörum verði látin fylgja öllum fjárfestingarleyfum, sem fjárhagsráð gefur út. Þetta gildi þó ekki um einstakar vörutegundir eða hluti, sem kosta innan við 200 kr. Verzlanir og önnur fyrirtæki, sem fá innflutningsleyfin frá einstaklingum, eiga að fá upphæðir þeirra taldar saman og þeim skipt fyrir heildarleyfi, er verði tölusett, eins og nú er. Síðasta Alþ. hafði til meðferðar frv. um breyt. á þessum 1.,, sem flutt var af hv. 6. þm. Reykv., en byggt á till., sem fulltrúar Framsfl. í fjárhagsráði höfðu áður borið fram. Var þar lagt til, að innflutnings- og gjaldeyrisleyfi fyrir skömmtunarvörum skyldu miðuð við afhenta skömmtunarseðla til viðskiptan. Frv. þetta var samþ. hér í hv. Nd., en fellt með eins atkv. mun í hv. Ed. Á síðasta þingi var aftur á móti samþ. till. til þál. um skiptingu innflutnings- og gjaldeyrisleyfa milli landshluta. Var þar skorað á hæstv. ríkisstj. að taka til greina þær till., er samþ. voru á fundi fulltrúa frá kaupstöðum og kauptúnum á Norður-, Austur- og Vesturlandi, er haldinn var í s.l. febrúarmánuði. En ekki virðist hafa verið farið eftir þeirri áskorun Alþ. Ég vil benda á það, að ákvæði þessa frv. eru í góðu samræmi við það frv., er flutt var á síðasta þingi, og þá þál., er þá var samþ. Sú niðurstaða, er þar var að stefnt í þessum málum, mun nást, ef frv. okkar verður samþ. En frv. okkar er að því leyti víðtækara, að með samþykkt þess verður framkvæmd viðskiptamálanna gerð einfaldari og umsvifaminni en hún er og um leið ódýrari. Samkv. okkar till. er vöruskömmtunin og veiting innflutnings- og gjaldeyrisleyfa fyrir hinum skömmtuðu vörum sameinað í eitt. Með þeirri sameiningu hverfur úr sögunni það ósamræmi, sem verið hefur í þeim framkvæmdum að undanförnu. - Það er alkunnugt, að fjöldi manna hefur ekki getað fengið vörur, nema að nokkru leyti, gegn þeim skömmtunarseðlum, sem út hafa verið gefnir. Slíkt er með öllu óviðunandi. Þá hefur það einnig valdið mörgum fyrirhöfn, óþægindum og kostnaði, að þeir hafa ekki getað fengið þær skömmtuðu vörur á þeim verzlunarstöðum, þar sem þeim er hagkvæmast að verzla, heldur hafa þeir orðið að leita eftir vörunum annars staðar, jafnvel í öðrum landsfjórðungum. Með þeirri tilhögun, sem frv. okkar gerir ráð fyrir, er ráðin bót á þessu. Ég vil að síðustu nefna það, sem ég tel aðalatriði frv. og höfuðtilgang þess, en það er að gera verzlunina svo frjálslega sem hún getur orðið á haftatímum. Verði frv. samþ., eru allir landsmenn sjálfráðir um það, hjá hvaða verzlun þeir kaupa þær nauðsynjavörur, sem þeim á annað borð er leyft að kaupa. Og það eitt tel ég viðunandi. En með því fyrirkomulagi, sem nú er, er langt frá því, að menn séu frjálsir ferða sinna og gerða í þessum efnum. Nú eru það stjórnskipuð ráð og nefndir, sem með úthlutun innflutningsleyfanna til verzlana raunverulega stjórna því og gefa landsmönnum fyrirmæli um það, hjá hvaða verzlunum þeir kaupa aðfluttar nauðsynjavörur. Þetta er óþolandi ástand. Vilji einhver heimilisfaðir eiga einhver ákveðin viðskipti við einhvern ákveðinn kaupmann, þá á hann að fá að gera það, óáreittur af yfirvöldunum. Vilji annar hafa viðskipti við ákveðið kaupfélag, á hann líka að hafa frelsi til þess. Báðir eiga þessir menn að hafa sama rétt til að ráða því sjálfir, hvar þeir verzla. Afskipti ríkisstj. eða ráða og nefnda, sem hún skipar, af því, við hvaða verzlanir menn skipta, eru hvort tveggja í senn, óþörf og óviðeigandi. Ríkisstj. og ríkisstofnanir hafa sannarlega nóg viðfangsefni, og ríkisreksturinn er nógu umfangsmikill og dýr, þótt opinberir aðilar hætti að stjórna því, hjá hvaða verzlun hver einstakur landsmaður kaupir sínar nauðsynjar. Nú er þannig ástatt í okkar viðskipta- og gjaldeyrismálum, að þar er þörf opinberra afskipta. Óhjákvæmilegt er að takamarka vöruinnflutninginn. Oft þarf einnig að binda viðskiptin við ákveðin lönd. Það er vitanlega enn hægt eftir okkar frv. En ég vænti þess, að þm. geti orðið mér sammála um það, að æskilegt sé, að afskipti ríkisvaldsins af þessu máli séu ekki meiri en þörf er fyrir á hverjum tíma. Og það höfuðatriði, sem ég hef hér nefnt, sem sé það, að menn eigi að vera frjálsir að því að verzla þar, sem þeir telja sér hagkvæmast, það atriði vildi ég óska, að þeir menn taki sérstaklega til athugunar, sem um þetta frv. fjalla. Ef þm. flestir eða meiri hluti þeirra geta orðið á einu máli um það, að hver einstaklingur í þessu þjóðfélagi eigi sjálfur að ráða því, hjá hvaða verzlun hann kaupir sínar nauðsynjar, þykir mér ólíklegt annað, en hægt sé að komast að samkomulagi um eitthvert það fyrirkomulag á þessu máli, sem tryggi þetta. Og ég vil lýsa því yfir fyrir hönd flm., að telji aðrir eitthvert annað fyrirkomulag betra, sem tryggi þetta, þ. e. frelsi einstaklinga til að velja sér viðskiptastað, heldur en það fyrirkomulag, sem við höfum stungið upp á, erum við að sjálfsögðu til viðtals um það, en þetta tel ég vera höfuðatriðið, sem við stefnum að með flutningi frv., og um þetta vildi ég fyrst og fremst, að umr. snerust, því að um það vil ég fá upplýsingar, hvort menn geta ekki einmitt á þetta fallizt. Ég vil svo leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og fjhn.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, hef ég flutt á tveimur síðustu þingum. Það er því hv. þm. kunnugt að efni til. Hins vegar hefur svo viljað til, að ekki hefur fengizt fram afgreiðsla á því frá nefnd þeirri, sem þetta frv. hefur tekið til meðferðar. Með hliðsjón af því, að hér er um mál að ræða, sem ég hygg, að sé mikið velferðarmál margra æskumanna hér á landi, þ. e. þeirra, sem stunda íþróttir, taldi ég rétt að flytja frv. þetta enn einu sinni. Ég tel ekki á það reynt til hlítar, að vilji þingsins sé í andstöðu við þetta frv., þrátt fyrir það tómlæti, sem það hefur mætt hér á hæstv. Alþ. Með hliðsjón af því, hve ég tel þetta mál mikilsvert og hversu það hefur sýnt sig, að íþróttahreyfingin í landinu og íþróttamenn hafa tekið þessu frv. fagnandi, þá leyfi ég mér að flytja það einu sinni enn. Ég tel ekki þörf á að rekja efni frv., en legg til, að því verði vísað til hv. heilbr.- og félmn.

Flm. (Hermann Guðmundsson) : Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er nú flutt í nokkuð breyttri mynd frá því, sem það var fyrst flutt hér á Alþingi árið 1946. Um þetta frv. er það að segja í meginatriðum, að þar er gert ráð fyrir í fyrsta lagi, að 17. júní skuli vera þjóðhátíðardagur Íslendinga og 1. maí almennur frídagur. Þetta er í sjálfu sér ekki svo mikill munur eða breyt. frá því, sem nú er hjá okkur. 17. júní hefur frá lýðveldisstofnuninni 1944 verið þjóðhátíðardagur Íslendinga. Hann var áður hátíðardagur íþróttahreyfingarinnar. En síðan 1944 hefur þessi dagur verið hátíðlegur haldinn um land allt. Virðist því ekkert eðlilegra en að þessu sé slegið föstu með lögum. 1. maí hefur verið baráttudagur verkalýðsins og mun svo verða að líkindum á komandi árum. Nú hafa flest verkalýðsfélög í landinu náð samningum við flesta atvinnurekendur um að fá daginn viðurkenndan sem almennan frídag. Hins vegar, er það krafa verkalýðshreyfingarinnar að fá daginn lögleiddan sem almennan frídag. Og þess vegna er gert ráð fyrir því hér. Um. 2. gr. þessa frv. er það að segja, að hún er meginbreyt. Þar er gert ráð fyrir, að atvinnurekendur greiði full daglaun fyrir þjóðhátíðardaginn, 17. júní, og almenna frídaginn, 1. maí, þeim launþegum, sem starfað hafa hjá þeim, svo sem nánar er til tekið í frv., og að launþegar, sem af óhjákvæmilegum ástæðum verða að vinna nefnda daga, skuli fá greitt, auk venjulegra daglauna, sem svarar helgidagakaupi hlutaðeigandi atvinnugreinar. Og svo er til tekið, að ráðh. setji reglugerð um það, hvernig þetta er framkvæmt. Frá því, er þetta frv. var fyrst flutt, og þar til nú hefur það skeð, sem ég geri ráð fyrir, að flestum hv. þm. sé kunnugt, að frændþjóð vor, Norðmenn, hafa samþ. lög, sem í meginatriðum eru mjög lík því, sem hér er um að ræða, þar sem 17. maí er ákveðinn þjóðhátíðardagur lögum samkv. og 1. maí almennur frídagur. Í þessum l. er því líka slegið föstu, að atvinnurekendur greiði full laun starfsfólki sínu fyrir þessa daga, að vísu eftir öðruvísi reglum en hér er gert ráð fyrir, og þá samkv. l., sem gilda í sambandi við ýmsar vinnustéttir þar í landi. Sé ég ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um frv. nú. Ég vænti, að það mæti góðum skilningi og velvilja hjá hv. þm. Og ég geri að till. minni, að því verði vísað til hv. heilbr.- og félmn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Frv. samhljóða þessu var flutt á síðasta þingi. Það náði samþykki þessarar hv. d. eftir allmiklar og ýtarlegar umr., en var fellt með eins atkvæðis mun í Ed. - Tilgangur frv. var og er sá að tryggja sérhverjum þegni frjálst val milli kaupmanna og kaupfélaga og eins milli kaupfélaga innbyrðis og kaupmanna innbyrðis, þegar þeir kaupa venjulegar skömmtunarvörur. Tilgangurinn með þessu er sá að tryggja einstaklingum verzlunarfrelsi. Nú hefur áður verið lagt fram hér á Alþ. annað frv., sem verið var að ljúka við að vísa til fjhn. og stefnir að þessu sama marki, þó að upp í það séu tekin nokkur fleiri ákvæði. Ég sé nú ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál á þessu stigi. Ég legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og fjhn., og beini jafnframt þeim tilmælum til hv. n., að hún taki þetta frv. og það frv., sem rætt var hér síðast og vísað til sömu n., til rækilegrar athugunar með það fyrir augum að hún skili áliti, sem tryggi meginatriði frv., sem sé frelsi einstaklinga til þess að kaupa skömmtunarvörur hvar sem þeir óska eftir. Ég geri ráð fyrir, að n. gæti sameinað þessi tvö frv. í eitt frv., því að auðvitað er það aðalatriðið .að ná tilganginum, hvort sem það er í formi frv., sem ég hef flutt, frv., sem síðast var vísað til fjhn., eða í enn öðru formi, sem næði sama tilgangi.