Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur svohljóðandi bréf frá hv. 9. þm. Norðaust., Birki J. Jónssyni, dagsett þann 14. febrúar sl.: „Þar sem ég get ekki af persónulegum ástæðum sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 4. varamaður á lista Framsóknarflokksins í Norðaust., Ólafur Níels Eiríksson vélvirki, taki sæti mitt á Alþingi á meðan en 1.–3. varamaður á listanum, Þórarinn E. Sveinsson, Katrín Ásgrímsdóttir og Svanhvít Aradóttir, eru forfölluð að þessu sinni.“ Kjörbréf Ólafs Níelsar Eiríkssonar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hann hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Ólafur Níels Eiríksson hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Forseti vill láta þess getið að tvær utandagskrárumræður verða í dag. Hin fyrri hefst nú að loknum atkvæðagreiðslum og er um skýrslu um aðgang að opinberum gögnum um öryggismál Íslands 1945–1991. Málshefjandi er hv. þm. Bjarni Benediktsson. Hæstv. forsætisráðherra verður til andsvara. Hin síðari hefst um kl. 1.30, að loknu hádegishléi, og er um rannsókn á bankakostnaði og samkeppnishindrunum. Málshefjandi er hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir. Hæstv. viðskiptaráðherra verður til andsvara. Umræðurnar fara fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og standa í hálfa klukkustund hvor.

Hæstv. forseti. Á fimmtudag fyrir sléttri viku spannst hér umræða um málefni útlendinga í tilefni af gagnrýni hv. þm. Sæunnar Stefánsdóttur á hina ógeðfelldu innflytjendastefnu Frjálslynda flokksins. Ég ætla ekki að endurtaka þá umræðu sem þó væri fullt tilefni til. Hins vegar vöktu sérstaka athygli í umræðunni yfirlýsingar hv. þm. Valdimars Leós Friðrikssonar um meintar handtökur þekktra hryðjuverkamanna á Keflavíkurflugvelli. Í umræðunum sagði hv. þingmaður m.a. þetta, með leyfi forseta: „Gerir hv. þm. Sæunn Stefánsdóttir sér grein fyrir því að nú þegar er farið að handtaka á Keflavíkurflugvelli þekkta hryðjuverkamenn?“ Síðan sagði hv. þingmaður: „Þú vilt fá sem sagt þekkta hryðjuverkamenn inn í landið? Þú vilt kannski bjóða þeim heim til þín?“ Og beindi orðum sínum þar til hv. þm. Sæunnar Stefánsdóttur. Þetta vakti að vonum athygli og leitaði fréttastofa sjónvarps skýringa hjá sýslumanninum á Keflavíkurflugvelli. Í fréttinni sagði m.a., með leyfi forseta: „Og vegna þessara ummæla Valdimars er rétt að taka það fram að Jóhann Benediktsson, lögreglustjóri á Suðurnesjum, kannast ekki við að þekktir hryðjuverkamenn hafi verið handteknir á Keflavíkurflugvelli. Hann sagðist ekki vita til hvers Valdimar Leó er að vísa í þessu sambandi.“ Hæstv. forseti. Ég efast ekki um að innan Frjálslynda flokksins séu menn með mikla sérfræðikunnáttu um þekkta hryðjuverkamenn og virðist sú þekking heldur fara vaxandi með hverjum degi. Þess vegna hef ég beðið í ofvæni í heila viku eftir því að hv. þm. Valdimar Leó Friðriksson eða aðrir þingmenn Frjálslynda flokksins upplýsi bæði þing og þjóð um þá hryðjuverkamenn sem handteknir hafa verið á Keflavíkurflugvelli og svo leynt hefur farið að jafnvel yfirmaður lögreglumanna á vellinum, sjálfur lögreglustjórinn, hefur ekki hugmynd þar um. Þess vegna geri ég þá kröfu að hv. þingmenn Frjálslynda flokksins skýri frá því hér og nú hvaða þekktu hryðjuverkamenn hafa verið handteknir á Keflavíkurflugvelli og hvenær.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Valdimar Leó Friðriksson er veikur heima með flensu í dag en mér er ljúft og skylt að koma hér upp og útskýra nánar við hvað þingmaðurinn átti.  Í íslenskri orðabók er orðið „hryðjuverk“ skilgreint sem ódæðisverk, manndráp og limlesting. Hvað er verksmiðjuframleiðsla og dreifing á fíkniefnum hér á landi annað en ódæðisverk, limlesting og jafnvel manndráp? Mér þætti vænt um að heyra það frá hv. þm. Guðjóni Ólafi Jónssyni hvort hann geti tekið undir það að framleiðsla og dreifing á þessum efnum falli ekki undir þetta. Við getum alveg rifjað upp hvernig árið í fyrra var varðandi innflutning á fíkniefnum. 4. febrúar: Tveir Litháar handteknir á Keflavíkurflugvelli vegna smygls á 1,7 lítrum af amfetamínbasa. Þetta hefði dugað til að framleiða rúm 13 kg af amfetamíni. 26. febrúar: Lithái tekinn með 2 lítra af amfetamínbasa sem hefði dugað til að framleiða tæp 18 kg af amfetamíni. 6. júlí: Tveir Litháar teknir með 12 kg af amfetamíni sem fundust í bensíntanki bifreiðar sem kom með Norrænu. 3. apríl: 42 flöskur með fíkniefnum finnast í bensíntanki bifreiðar og að því máli átti aðkomu maður m.a. frá Hollandi. Þetta átti hv. þm. Valdimar Leó Friðriksson við og mér þætti gaman að heyra það hvort Framsóknarflokkurinn sé sammála því eða ekki hvort þessir menn séu hryðjuverkamenn eða eitthvað annað.

Hæstv. forseti. Ekki ætla ég að draga úr þeirri ógn sem okkur Íslendingum stafar af innflutningi fíkniefna hvort sem er af völdum Íslendinga eða útlendinga. Hins vegar sagði hv. þm. Valdimar Leó Friðriksson í ræðu sinni fyrir viku að farið væri að handtaka þekkta hryðjuverkamenn á Keflavíkurflugvelli. Menn vita auðvitað að samkvæmt íslenskri málvenju er þá ekki átt við fíkniefnasala eða innflytjendur fíkniefna. Útskýringar hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar eru því ekkert annað en aumir útúrsnúningar og ég held að hv. þingmenn Frjálslynda flokksins ættu að sýna manndóm sinn í því að biðja bæði þing og þjóð afsökunar á ummælum hv. þm. Valdimars Leós Friðrikssonar og ekki hvað síst að biðja hv. þm. Sæunni Stefánsdóttur afsökunar. Þetta er dæmi um málflutning sem Frjálslyndi flokkurinn viðhefur á hinu háa Alþingi og sýnir fram á það hversu ómarktækur og ómerkilegur málflutningur Frjálslynda flokksins er. Ég lít svo á að þessi ummæli hv. þingmanns séu dæmd dauð og ómerk og hann sé ómerkingur orða sinna.

Frú forseti. Hér tala hv. þingmenn Framsóknarflokksins um útúrsnúninga en ég hef orðið vitni að ekki einungis útúrsnúningum framsóknarmanna á orðræðu Frjálslynda flokksins heldur einfaldlega að farið sé rangt með. Mér finnst þetta vera alvarlegt hjá Framsóknarflokknum og það sýnir ef til vill í hvaða stöðu flokkurinn er þegar farið er t.d. rangt með hvað sagt hefur verið, og þá vitna ég til pistils hv. þm. Sæunnar Stefánsdóttur á Rás 2 þar sem hún úthrópar ræðu en finnur úthrópuninni engan stað t.d. í ræðu hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar, formanns Frjálslynda flokksins. Í gær var ég staddur í Menntaskólanum við Sund og flutti þar ræðu og þar var vitnað í ræðu mína af stjórnarmanni í ungliðahreyfingu Framsóknarflokksins og þar var rangt farið með. Maður spyr sig: Hvað er að hjá Framsóknarflokknum? Er ekki hægt að taka málefnalega umræðu um þetta eða er verið að forðast önnur mál? Er t.d. verið að forðast þá stöðu sem er uppi í fíkniefnamálum þjóðarinnar sem Framsóknarflokkurinn ber ábyrgð á? Er verið að forðast umræðu um Byrgið með útúrsnúningum hvað eftir annað? Mér finnst átakanlegt að horfa upp á Framsóknarflokkinn sem hefur lofað betrun og bót í fíkniefnamálum þjóðarinnar, milljörðum, rétt fyrir kosningar og við stöndum uppi með ófremdarástand.

Þú ættir að biðjast afsökunar.

Mér dettur það ekki í hug, hv. þingmaður, að biðjast afsökunar á nokkru sem við höfum flutt, nokkurri ræðu, því að ég verð að segja það að við höfum verið með mjög málefnalega umræðu í þessu og m.a. flutt áfram þær áhyggjur sem verkalýðshreyfingin hefur haft af þessum málefnum en því miður reynir Framsóknarflokkurinn að úthrópa þá orðræðu.

Hæstv. forseti. Ég dáist að frjálslyndi Frjálslynda flokksins sem nær til allra sviða. Nú er nýjasta dæmið frjálslyndi í orðanotkun og er í sjálfu sér vel. Það er merkilegt að heyra hvernig hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson túlkar orðið „hryðjuverk“, ekki síst í því samhengi sem það var notað af því tilefni sem hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson tók það hér upp. Það var nefnilega verið að tala um hryðjuverkamenn sem er mjög alvarlegt. Það var mjög alvarleg ásökun og mjög alvarlegar staðreyndir sem hv. þm. Valdimar Leó Friðriksson hélt fram um að þekktir hryðjuverkamenn hefðu verið handteknir, þeir væru komnir til Íslands og gaf í skyn að það væri með vilja stjórnarþingmanna að svo væri. Þetta er auðvitað mjög alvarlegt. Það var ekki verið að ræða um fíkniefni í þessu samhengi, ekki á nokkurn hátt. Um það er enginn ágreiningur að þingheimur allur fordæmir fíkniefnainnflutning og fíkniefnanotkun þannig að þetta eru útúrsnúningar hjá hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni hvernig hann fjallar eiginlega af galgopahætti um fíkniefni. Það er mjög alvarlegt að halda því fram að hingað séu komnir þekktir hryðjuverkamenn. Það kann vel að vera að þeir hafi fundist í greiningardeild Frjálslynda flokksins en hin löggiltu yfirvöld, sýslumaður og lögreglustjóri, kannast ekki við það. Þess vegna eiga hv. þingmenn Frjálslynda flokksins að draga þessi alvarlegu orð sín til baka og halda sig við málefni.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka fyrir að þessi umræða getur farið hér fram. Hér er um mikilvægt mál að ræða sem þingið hefur tekið ákvörðun um að unnið skuli að. Það var með þingsályktun 3. júní sl. sem þingið fól ríkisstjórninni að koma á fót nefnd til að kanna gögn í vörslu opinberra aðila er vörðuðu öryggismál Íslands, innra og ytra öryggi, á árunum 1945–1991. Skyldi nefndin gera tillögu um aðgang fræðimanna að gögnunum. Í lögum nr. 127/2006 var síðan kveðið á um frjálsan aðgang nefndarinnar að öllum gögnum í vörslu stjórnvalda sem snerta öryggismál Íslands og skyldu opinberra starfsmanna til að svara öllum fyrirspurnum nefndarinnar óháð þagnarskyldu. Skýrsla nefndarinnar liggur nú fyrir og er ástæða til að þakka fyrir það vandaða verk sem nefndin skilar af sér með skýrslunni. Tillaga nefndarinnar um stofnun öryggismálasafns er skynsamleg, og vafalaust að um hana tekst víðtæk sátt. Það er ljóst af niðurstöðum nefndarinnar að umfang þeirra skjala og gagna sem snerta öryggismál Íslands á umræddu tímabili er gríðarlegt, vel á annað þúsund hillumetra af gögnum er til að mynda að finna hjá utanríkisráðuneytinu og er áætlað að það taki nokkur ársverk að kanna og gera þau skjöl aðgengileg. Er þá ótalið það sem þegar er komið til vörslu hjá Þjóðskjalasafni en sem dæmi um umfangið og mögulegan kostnað er talið að það kunni að kosta allt að 20 milljónum að gera aðgengileg þau 45 vörubretti af gögnum sem afhent voru Þjóðskjalasafninu við einkavæðingu Pósts og síma. Ég hygg að það sé óhætt að fullyrða að þegar þingmenn ræddu um mikilvægi þess að öll gögn sem vörðuðu innra og ytra öryggi landsins á kaldastríðsárunum yrðu gerð aðgengileg hafi engan órað fyrir því að um væri að ræða annað eins magn af skjölum. Nú, þegar því hefur verið svarað hvar gögnin er að finna og tillögur liggja fyrir um það hverjir skuli fá aðgang að þeim og með hvaða skilyrðum, þarf að ákveða hvernig við stöndum best að framkvæmd þess að gera skjölin og gögnin aðgengileg. Ég geng út frá því að hér á þinginu sé full samstaða um að tryggja fjármuni til verksins svo að umfang málsins eitt og sér verði ekki til þess að tefja frekari rannsókn skjalanna um of. Ég leyfi mér að nota þetta tækifæri til að fagna því frumkvæði sem nefndin hefur tekið hvað varðar tillögur um aðgang annarra en fræðimanna að þeim gögnum sem hér er rætt um. Í skipunarbréfi nefndarinnar og ályktun Alþingis var ekki fjallað um aðgang annarra en fræðimanna en það er óumdeilanlega mikils virði að nefndin skuli hafa séð mikilvægi þess að jafnframt lægju fyrir tillögur um upplýsingarétt aðila að upplýsingum um sig sjálfa sem og um upplýsingarétt almennings. Um bæði þessi svið hefur mikið verið rætt í tengslum við þessi mál og fer vel á því að reglur um rétt allra þessara aðila séu settar samtímis. Hæstv. forseti. Skrif sagnfræðinga á síðasta ári um öryggisráðstafanir stjórnvalda á kaldastríðsárunum urðu tilefni mjög líflegra og á köflum afar skrautlegra umræðna hér á þinginu. Allur vafi um hugsanlega starfshætti stjórnvalda á umræddu tímabili og skipulag þessara mála var almennt túlkaður á versta veg af stjórnarandstöðunni. Dómsúrskurðir frá árunum 1949–1968 um hleranir á grundvelli innra öryggis landsins á kaldastríðsárunum voru taldir skýr sönnun umfangsmikillar pólitískrar hlerunarstarfsemi þar sem Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur hefðu gegnt lykilhlutverki og njósnað skipulega um andstæðinga sína. Látið var að því liggja að umræddir dómsúrskurðir væru einungis toppurinn á ísjakanum, fleiri tilvik af sama meiði ættu eftir að finnast og gengið var út frá því sem vísu að hlerunarstarfsemi hlyti að hafa verið stunduð án dómsúrskurðar og það jafnvel fram að lokum kalda stríðsins, ef ekki lengur. Nei, virðulegi forseti, með skýrslu nefndarinnar er raðað fyrstu púsluspilunum í þá mynd sem smám saman mun skýrast á næstu missirum eftir því sem frekar verður hægt að tryggja aðgengi að gögnum um þessi mál. Nú þegar liggur þó eftirfarandi fyrir varðandi hleranamálin: Hleranir vegna innra öryggis landsins voru ekki stundaðar eftir árið 1968. Engin dæmi eða aðrar sannanir hafa fundist um að hleranir hafi farið fram án undanfarandi dómsúrskurðar. Framkvæmd hlerana var í afar föstum skorðum, og gögn sem urðu til við hleranir voru eingöngu notuð af lögreglu þar til þeim var eytt. Þetta kemur skýrt fram í skýrslu nefndarinnar. Þessar upplýsingar hljóta að vera helstu æsingamönnum umræðunnar um hleranir á kaldastríðsárunum mikil vonbrigði því að stóryrði þeirra hafa enga stoð í raunveruleikanum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. málshefjanda um að skýrsla sú sem nú er til umræðu er vandað og vel unnið verk sem hugsanlega getur orðið okkur fordæmi við úrlausn ýmissa annarra mála. Síðasta vor urðu háværar umræður í þjóðfélaginu eftir umfjöllun um sagnfræðilega rannsókn á hlerunum á dögum kalda stríðsins og ýmsir létu að venju stór orð falla um símhleranir í pólitískum tilgangi. Var látið að því liggja að stjórnmálamenn og einstakir ráðamenn hefðu látið hlera pólitíska andstæðinga sína og hefðu jafnvel haft á sínum snærum sérstaka trúnaðarmenn hjá Pósti og síma sem hefðu haft aðgang að tæknibúnaði stofnunarinnar. Í ljósi þessarar umræðu samþykkti Alþingi þingsályktun 3. júní sl. þar sem ríkisstjórninni var falið að skipa nefnd til þess að annast skoðun gagna sem snerta öryggismál Íslands, innra og ytra öryggi á árunum 1945–1991, í vörslu opinberra aðila og ákveða frjálsan aðgang fræðimanna að þeim. Með ályktun þessari var sú pólitíska stefna mörkuð að þessar upplýsingar skyldu gerðar fræðimönnum aðgengilegar, og þeirri nefnd sem skipuð var 22. júní sl. undir forustu Páls Hreinssonar, lagaprófessors og formanns Persónuverndar, falið að gera tillögur um hvernig staðið skyldi að því. Hefur nefndin nú skilað þeirri skýrslu sem hér er til umræðu sem ég tel, eins og ég áður sagði, mjög áhugaverða og vel unna. Sérstaklega finnast mér athuganir nefndarinnar sem lýst er í 2. kafla skýrslunnar merkilegar en þar er með skýrum og hnitmiðuðum hætti gerð grein fyrir því hvernig staðið var að símhlerunum. Annars vegar er þar um að ræða sex tilvik sem rakin eru í skýrslunni og leyfð voru á grundvelli dómsúrskurðar vegna öryggishagsmuna á tímabilinu 1949–1968 og hins vegar þau tilfelli sem átt hafa sér stað eftir 1968 og varða rannsóknir í sakamálum, einkum fíkniefnamálum. Ég tel rétt að undirstrika að þær hleranir sem leyfðar voru vegna öryggishagsmuna eða innra öryggis ríkisins áttu sér stað á tímum sem ungt fólk í dag á erfitt með að skilja. Andrúmsloftið og tíðarandinn var allur annar en nú. Miðað við þær heimildir sem fyrir liggja verður ekki annað séð en að tilefni þeirra hlerana sem áttu sér stað á árunum 1949–1968 hafi eins og menn litu á það á þeim tíma byggst á upplýsingum sem lögregla taldi trúverðugar og skylt að bregðast við eins og t.d. í tengslum við ráðherrafund NATO 1968. Við skulum ekki heldur gleyma því að Íslendingar báru ábyrgð á þeim fyrirsvarsmönnum erlendra ríkja og stofnana sem hingað til lands komu á þeim tíma sem hér um ræðir. Þá liggur fyrir og er óumdeilt að símhleranir voru ekki heimilaðar nema samkvæmt dómsúrskurði. Ég vil enn og aftur árétta að menn verða að meta þessi mál í ljósi þeirra atburða sem átt höfðu sér stað á kaldastríðsárunum í Evrópu og víðar. Það er ekki aðeins eðlilegt að líta á hlutina með þessum hætti í dag heldur einnig sanngjarnt gagnvart því fólki sem á þessum tíma vann störf sín af trúmennsku og heiðarleika. Ég vil jafnframt undirstrika það sem fram kemur í skýrslunni að það verður að teljast hafið yfir allan vafa að lögreglumenn gátu ekki á eigin spýtur, þ.e. án atbeina starfsmanna Pósts og síma, stundað símhleranir. Þá kemur það skýrt fram að verklag við framkvæmd þessara símhlerana var í föstum skorðum og með þeim hætti að óhugsandi er að þær hafi getað átt sér stað í Landssímahúsinu án vitneskju yfirmanna. Þannig fóru dómsúrskurðir til póst- og símamálastjóra sem áritaði þá persónulega og fól tilteknum starfsmönnum sínum að sjá um tengingar til lögreglunnar. Ber öllum heimildarmönnum nefndarinnar saman um þetta. Þá kemur mér ekki annað í hug en að ætla að sterk fagvitund meðal símamanna hafi einkennt störf þeirra á þessum tíma eins og endranær og að þar hafi fagmennska verið höfð að leiðarljósi í einu og öllu. Í skýrslu nefndarinnar er að finna gott yfirlit yfir þau gögn sem eru og kunna að vera til og varða öryggismál íslenska ríkisins. Í tillögum nefndarinnar er gert ráð fyrir því að stofnuð verði deild við Þjóðskjalasafn Íslands sem nefnd hefur verið öryggismáladeild eða kaldastríðssafn. Ég tel ekki ástæðu til þess að rekja hér þessar tillögur nefndarinnar í einstökum atriðum en geri ráð fyrir að hæstv. menntamálaráðherra muni gera grein fyrir þeim í því frumvarpi sem ætlunin er að leggja fram á grundvelli tillagna nefndarinnar von bráðar.

Frú forseti. Ég vil segja strax í upphafi að ég tek undir allar tillögur kaldastríðsnefndarinnar. Ég tel hins vegar fráleitt að draga þá ályktun af skýrslu kaldastríðsnefndarinnar að hún sýni óyggjandi að engar eftirgrennslanir um pólitískar skoðanir hafi átt sér stað eftir 1968. Það kemur fram í skýrslunni að starfsmenn voru þjálfaðir í njósnastörfum hjá erlendum leyniþjónustum og fyrir slíka menn væri fráleitt óyfirstíganlegt að komast inn á símalínur miðað við þann tækniumbúnað sem skýrslan segir að hafi þurft til hlerana eftir 1970. Það er líka hreinn barnaskapur hjá hæstv. forsætisráðherra og öðrum að halda að slíkir menn, þjálfaðir njósnarar, hefðu upplýst kaldastríðsnefndina um ólögmætar hleranir nema refsiábyrgð væri líka aflétt. Eini hlerunarbúnaður lögreglunnar var staðsettur í herbergjum Útlendingaeftirlitsins. Það vann ekki að sakamálum. Hvers vegna var hann þar ef hann var einungis notaður til hlerana í sakamálum? Þetta stríðir einfaldlega gegn almennri skynsemi. Skýrslan segir líka að hleranir á róttæklingum hafi snögghætt strax og eftirlitið flytur á Hverfisgötu og fær nýjan hlerunarbúnað. Meira að segja í heimsókn Rogers utanríkisráðherra Bandaríkjanna á hátindi Víetnamstríðsins var ekki hlerað en lögreglan var þó hvarvetna fyrir þar sem mótmælendur birtust. Þetta er heldur ekki trúverðugt. Málið snýst líka um annars konar eftirlit. Böðvar Bragason lögreglustjóri upplýsir í Fréttablaðinu 7. nóvember að lögreglan sjái um að gefa út öryggisvottorð um þá sem eru á leið til starfa fyrir NATO. Það er óhugsandi að engin rannsókn liggi þar að baki og ef menn veita aðgang með þeim hætti að innstu leyndardómum NATO hljóta þeir líka að vera þess umkomnir að veita hann ekki. Og hvernig var háttað samskiptum stjórnvalda og leyniþjónustu Varnarliðsins? Voru þau engin eftir 1972? Það tel ég einfaldlega ótrúlegt. Ég tel því algjörlega fráleitt að halda fram að kaldastríðsskýrslan hreinsi þetta mál, þvert á móti, eina leiðin til þess er norska leiðin, sakaruppgjöf þeirra sem að þessum málum hafa komið fram á okkar dag. Ekkert annað kemur til greina.

Hæstv. forseti. Þær skýrslur sem við erum að ræða eru miklar að vöxtum en ég vek athygli á að hér er ekki um að ræða sagnfræðirannsókn. Hér er um að ræða tillögur um hvernig eigi að veita sagnfræðingum aðgang að upplýsingum. Hins vegar höfum við fengið að heyra í mönnum sem reyna að sveipa sig skikkju sagnfræðingsins og hvítþvo þá stjórnmálamenn og þá stjórnmálaflokka sem skipulögðu og lögðu blessun sína yfir njósnir og hleranir af pólitískum toga. Fram kemur að búið er að eyða ýmsum mjög mikilvægum gögnum sem lúta að hlerunum og enn er á það að líta, þó ég telji starf þessarar nefndar hið besta að flestu leyti, að aðgangur almennings mætti vera opnari en gert er ráð fyrir hér. Ég vísa t.d. í bréf frá lögreglustjóranum í Reykjavík þar sem segir frá samræðum lögreglustjóra og utanríkisráðherra fyrr á tíð, árið 1959, þar sem rætt er um njósnir og hleranir og nafn nefnt í því samhengi, að ef viðkomandi er látinn þá getum við ekki fengið upplýsingar um þann mann sem þarna var hleraður fyrr en að 80 árum liðnum. Síðan er því haldið fram að engar hleranir hafi verið án dómsúrskurðar. Þetta á enn eftir að kanna betur og ég vísa í það sem segir hér einnig, að enginn hafi verið ákærður eða handtekinn á grundvelli þeirra gagna sem aflað var með hlerunum. Ég spurði þegar þetta var kynnt á sínum tíma hvort menn væru að kveða upp úr um að þetta hefði t.d. ekki verið notað, þ.e. hleranir, í tengslum við réttarhöldin í kjölfar atburðanna í mars 1949 þar sem ljúgvitni voru borin fram til að hafa æruna og mannréttindi af einstaklingum sem höfðu tekið þátt í 

Hv. þingmönnum ber að virða ræðutíma. Hann er sá sami fyrir alla.

Hæstv. forseti. Ég vil eins og fleiri taka undir að hér er um afskaplega vandaða skýrslu að ræða sem mikil vinna hvílir á bak við. Fyrir liggur að helstu niðurstöður skýrslunnar eru þær að hleranir varðandi öryggi ríkisins hafa átt sér stað á árunum 1949–1960 og það sem er kannski merkilegast að ávallt hafi verið kveðinn upp dómsúrskurður sem heimilaði hleranir áður en þær voru framkvæmdar. Og, eins og fram hefur komið, að lögregla gat ekki hlerað með þeim búnaði sem hún hafði án atbeina starfsmanna Pósts og síma. Það er tvennt sem mér finnst merkilegast við skýrsluna. Í fyrsta lagi þær áhyggjur utanríkisráðherra í apríl 1959 að hann væri hleraður eða símar hans hleraðir. Í öðru lagi - og það sem mér fannst merkilegast er ekki það sem fram kemur í skýrslunni, heldur það sem fram kom á fundi nefndarmanna með forseta og formönnum þingflokka, sem ég sat fyrir hönd Framsóknarflokksins, að einhvers staðar í gögnum sem fylla 45 vörubretti og hafa að geyma gögn frá Pósti og síma hafa fundist vísbendingar um að alla úrskurði sem kveðnir hafa verið upp um hleranir sé að finna með áritun póst- og símamálastjóra. Ég tel að það séu stóru tíðindin í þessu máli og þess vegna legg ég áherslu á að því verði hraðað að fara í gegnum þessi 45 vörubretti af gögnum. Ég fagna svo hugmyndum nefndarinnar um stofnun sérstakrar deildar í Þjóðskjalasafninu um þessi mál og geri ráð fyrir að við getum rætt frekar um þau efnislega þegar það frumvarp kemur fram á þinginu.

Virðulegi forseti. Stjórnmál snúast um nútíðina og framtíðina en fortíðin er vissulega mikilvæg líka, sérstaklega til að læra af henni. Sú skýrsla sem hér liggur fyrir er á margan hátt mjög merkileg og margt áhugavert sem kemur fram í henni, bæði hvað varðar eftirlit með íslenskum borgurum en kannski ekki síst líka hvað varðar eftirlit með erlendum sendimönnum hér á landi. Þar er margt mjög áhugavert sem kemur fram, til að mynda það að fylgst var mjög grannt með sendimönnum frá Varsjárbandalagsríkjunum svokölluðu. Fundað var daglega í útlendingaeftirlitinu og farið yfir hvar þessir menn væru, hvað þeir væru að gera, hvert þeir væru að fara og annað fram eftir götunum. Ég held að skýrslan, þó að hún sé á margan hátt mjög góð, segi okkur ekki alla söguna. Mjög margt er ósagt af þeirri merku sögu sem átti sér stað hér á landi á kaldastríðsárunum og ég er alveg sammála því sem kom fram í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar áðan, að við fáum þessi mál ekki á hreint nema við hreinlega afléttum sekt eða veitum þeim sakaruppgjöf sem hugsanlega hafa komið að þessum málum og mér finnst mjög mikilvægt að við gerum það. Mér finnst mjög mikilvægt fyrir okkur að okkur takist að kortleggja almennilega þessa sögu, því að margt er afskaplega merkilegt sem átti sér stað á þeim árum og ég held að við getum dregið af því mikinn lærdóm. Enn er mjög margt ókannað, fleiri kílómetrar, hillumetrar eru af skjölum sem ekki hafa verið skoðuð, rúmlega 40 bretti af skjölum frá Pósti og síma sem ekki hefur tekist að fara í gegnum. Ég vil gera það að tillögu minni, virðulegi forseti, að vinnu við að kanna þessi gögn verði hraðað og að öllum þeim sem áttu aðkomu að þessum málum og eru lifandi enn þann dag í dag verði hreinlega veitt sakaruppgjöf í því sem þeir hugsanlega hafa tekið þátt í 

Virðulegi forseti. Um leið og ég lýsi ánægju minni með þá skýrslu sem hér liggur fyrir verð ég að segja að mér þykir þessi umræða og umræðutilefnið mjög athyglisvert því sú skýrsla sem liggur fyrir er í raun bara einhvers konar upphafskönnun, könnun á því sem fram hefur komið og tillögur um hvernig eigi að vinna málið áfram. Þess vegna þykir mér mjög athyglisvert að bæði hv. málshefjandi, Bjarni Benediktsson, og hæstv. forsætisráðherra skuli treysta sér til að draga jafnstórar ályktanir af því sem komið hefur fram og nánast gert tilraun til að slá striki yfir fortíðina og segja: Sjáið þið, þær ásakanir, sem haldið hefur verið fram, eiga ekki við rök að styðjast. Kjarni málsins er vitaskuld sá að það á algerlega eftir að rannsaka þessi mál, það á eftir að fara yfir þessi gögn. Eins og hv. málshefjandi kom að áðan er þetta í kílómetravís sem á eftir að fara yfir og hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson nefndi einnig að í brettavís megi finna gögn um símhleranir og úrskurði. Það á eftir að fara yfir öll þessi mál og það sem stendur upp úr í þessari umræðu er spurningin: Hvers vegna eru menn nú að reyna að slá striki yfir þessa sögu og draga stórar ályktanir í máli sem algerlega á eftir að skoða? Það er umhugsunarvert og á sama hátt er einnig umhugsunarvert þegar umræða sem þessi fer fram skuli henni vera beint til hæstv. forsætisráðherra í stað þess að beina henni að stjórnarandstöðunni sem væri miklu eðlilegra því umræðan snýst um að gera ummæli sagnfræðinga og stjórnmálamanna ótrúverðug og slá striki yfir einhverja sögu. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að þessi umræða er afar athyglisverð og eftirtektarvert að menn skuli 

Frú forseti. Starf nefndarinnar er góðra gjalda vert svo langt sem það nær, þ.e. hvað varðar aðgang að skjölum og því um líku sem í aðalatriðum á eftir að rannsaka, óhemjumikið magn gagna. Samtímis hefur hins vegar gengið ákaflega illa að fá stjórnvöld til að horfast í augu við ábyrgð sína og má ég minna á að hæstv. dómsmálaráðherra hefur ítrekað á Alþingi neitað að svara upplýsingum, neitað að upplýsa um þætti sem lúta að stofnunum undir honum, eins og útlendingaeftirlitið áður og lögreglu nú. Þeim liggur mikið á, málshefjanda og forsætisráðherra, að reyna að réttlæta símhleranir og pólitískar njósnir á tímum kalda stríðsins. En er það ekki dapurlegt að í þessum sölum skuli þingmenn og hæstv. ráðherrar koma og réttlæta það í raun að einkasímar alþingismanna voru hleraðir vegna þess að verið var að gera landhelgissamning við Breta? Er það ekki ömurlegt að menn skuli ekki hafa meiri metnað en þann fyrir persónufrelsi, persónuvernd, lýðræðinu, þingræðinu og þeim störfum sem hér eru unnin, að menn leggist svo lágt að reyna að segja: Þetta var allt í lagi af því að það voru dómsúrskurðir? Auðvitað voru þetta hreinar pólitískar hleranir. En út undan stendur alveg sá þáttur sem ekki hefur verið ræddur hér og lýtur að spjaldskrárhaldi, lýtur að merkingum á pólitískum skoðunum manna inn í kartótek sem var notað og hvernig stjórnmálaflokkarnir með sínar skrár og stjórnvöld mötuðu leyniþjónustu Bandaríkjanna í sendiráðinu og leyniþjónustu hersins á Keflavíkurflugvelli um slíkar upplýsingar þannig að fólk með tilteknar stjórnmálaskoðanir væri ekki ráðið. Þessu máli er hvergi nærri lokið, það er rétt að byrja og það sem þarf auðvitað að gera er að fara í tæmandi rannsókn á þessu og gera þennan kafla síðan upp heiðarlega og sómasamlega með svipuðum hætti og gert hefur verið í Noregi.

Frú forseti. Það er athyglisvert hvað þessi sagnfræði, rúmlega hálfrar aldar gömul snertir pólitíska kviku, viðkvæma kviku hjá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. Þeir koma hér upp og gera það að umtalsefni að stjórnarandstaðan hafi verið að leggja þessi mál út á versta veg. Um það kvartaði hæstv. forsætisráðherra, að lagt hafi verið út á versta veg. Við skulum rifja upp þessa umræðu í vor. Þá voru einmitt stjórnarliðar dregnir inn í þessa vinnu og í rauninni píndir til að gera þessa skýrslu. Það eru staðreyndir málsins og meira að segja þurfti að pína hæstv. dómsmálaráðherra til að fara yfir þessi gömlu hlerunarmál þó svo alþjóð viti að hann sé einstakur áhugamaður um hleranir. Að vísu virðist vera sem hæstv. dómsmálaráðherra hafi líka séð þarna ákveðna gleði í þessu vegna þess að þá gat hann komist inn í tíma kalda stríðsins og rifjað upp þær stundir þar sem hann naut sín virkilega. Þetta er mjög merkilegt mál út frá því sjónarhorni hvað þetta snertir djúpt pólitíska kviku í stjórnarflokkunum sérstaklega. Og mér finnst þetta vera hið undarlegasta mál hvað hæstv. forsætisráðherra er kvartsár undan þessari umræðu, umræðu sem við ættum öll að vera þakklát fyrir að fá þessi gögn upp á yfirborðið.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram. Ég vil ítreka það sem ég áður tók fram að við höfum náð ákveðnum áfanga í málinu og ég verð að lýsa furðu minni á því að menn geri athugasemdir við að þessi umræða fari fram nú þegar skýrsla nefndarinnar liggur fyrir.

Það er vælutónn í þessu.

Það var ekki minna en svo að menn töluðu um í þessu samhengi að hér værum við að fjalla um mestu mannréttindabrot sem framin hefðu verið í lýðveldissögunni. Og nú þegar fram koma tillögur um með hvaða hætti við ætlum að tryggja aðgang að öllum upplýsingum sem geta varpað ljósi á hvernig hlutirnir gengu fyrir sig á kaldastríðstímanum, koma þingmenn sömu flokka hingað upp og segja: Ja, hvað eruð þið að tala um svona ómerkilegt mál? Ekki var hægt að skilja orð hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar öðruvísi en svo að honum þætti tilefni þessarar umræðu tiltölulega léttvægt. Staðreyndin er sú og það er auðvitað merkilegt að nú þegar tillögur nefndarinnar liggja fyrir um hvernig við ætlum að tryggja aðgang að gögnunum, að það skuli vera jafnríkur samhljómur á þinginu meðal þeirra sem taka þátt í umræðunni og raun ber vitni. Það er auðvitað fagnaðarefni og ber góðum vinnubrögðum nefndarinnar gott vitni, vegna þess að ekki var annað að merkja á síðasta ári í umræðum um þetta sama mál en mikillar tortryggni gætti um með hvaða hætti stjórnvöld hygðust veita aðgang að þeim gögnum sem hér er rætt um. Ég vil taka það fram að lokum, hæstv. forseti, að ég hef engar ályktanir dregið af þessari skýrslu. Ég hef einungis tínt saman upplýsingar sem er að finna í skýrslunni sem varða einkum hlerunarmálin, en eins og menn vita tók nefndin viðtöl við marga lykilmenn til að fá yfirsýn yfir það hvernig verklagið var við hleranir á kaldastríðsárunum og hvaða skjöl og önnur gögn gætu hafa orðið til á þeim tíma. 

Virðulegi forseti. Skýrslan sem hér er til umræðu dregur saman upplýsingar um hvernig að þessum málum var staðið og rekur nákvæmlega þau dæmi sem fyrirliggjandi eru um símhleranir á kaldastríðstímanum nákvæmlega eins og fyrir nefndina var lagt. Nefndin tekur svo auðvitað ekki afstöðu til þess í skýrslu sinni hvort einstök tilvik hafi verið réttmæt eða ekki, enda væri það fyrir utan verksvið hennar. En margir halda sér hér við sitt gamla heygarðshorn. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði: Það er auðvitað fráleitt útilokað að þessir menn hefðu ekki getað, þó það standi ekki í skýrslunni, hlerað, hefðu ekki getað gert hitt og þetta. Hér hefur verið leitt fram með óyggjandi hætti hvernig að þessum málum var staðið. Og það er fráleitt að líkja þessu, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson gerði, við ástandið í Noregi og tala um þessa norsku leið. Hérna var íslenska ríkið af veikum mætti að reyna að verja öryggishagsmuni sína og vernda erlenda ráðamenn sem hingað komu með þessum hætti m.a., en í Noregi voru starfandi þrjár stofnanir sem voru í fullu starfi með fjölda fólks í vinnu við að fylgjast með hinum og þessum, þar á meðal pólitískum andstæðingum. Þessu er ekki saman að jafna hv. þingmaður. Það er líka út í hött að tala um sakaruppgjöf gagnvart atburðum sem síðast gerðust 1968. Það eru áreiðanlega engar ófyrndar sakir í þessu máli hvernig sem á það er litið. Auðvitað er það þannig, virðulegi forseti, að þegar talað er um að það séu vörubretti með upplýsingum frá Pósti og síma sem bíða meðferðar á Þjóðskjalasafninu, þá er það út í hött sem Lúðvík Bergvinsson sagði að það væru allt gögn um símhleranir. Þetta er skjalasafnið frá Pósti og síma í gegnum áraraðir. Margir eru að halda fram vafasömum hlutum, virðulegi forseti, en skýrslan er mjög mikilvægt gagn og nú verður opnaður aðgangur að öðrum pappírum og öðrum skjölum, eins og fram kemur í tillögu nefndarinnar.

Áður en umræðan hefst vill forseti geta þess að samkomulag er á milli þingflokkanna um lengd ræðutíma í umræðunni. Samgönguráðherra hefur 30 mínútur í hvort sinn og aðrir þingmenn 15 mínútur hver tvisvar sinnum.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins áður en umræða hefst um þessar tvær mikilvægu þingsályktunartillögur sem hér eru á dagskrá í dag spyrjast fyrir um eitt praktískt atriði sem getið er um í 63. gr. þingskapa, þ.e. að það sé leyfilegt ef flutningsmenn óska eftir að ræða saman svona tillögur eins og hér liggja fyrir sem eru keimlíkar og blandast alltaf saman. Hefur ekki ósk komið fram frá hæstv. samgönguráðherra um að þessar tvær þingsályktunartillögur verði ræddar saman að þessu sinni eins og gert hefur verið hingað til? Virðulegi forseti. Ég tek líka eftir því að í umræddri grein er talað um að ef enginn þingmaður andmæli þessu geti forseti orðið við þessari ósk. Það getur ekki nema annaðhvort hafa gerst, að hæstv. samgönguráðherra hafi ekki óskað eftir að ræða þær saman eða að einhver þingmaður hafi andmælt því að þær yrðu ræddar saman. Ef svo er langar mig að vita hvaða þingmaður andmælti þessu.

Vegna þessara orða hv. þingmanns vill forseti láta þess getið að hann hugðist láta ræða báðar samgönguáætlanirnar saman en borist hafa mótmæli við því og mun forseti verða við þeim andmælum og láta ræða áætlanirnar hvora í sínu lagi.

Þau hafa ekki komið fram hér í salnum.

Þetta er ekki í fyrsta skipti sem samgönguáætlanir eru ræddar í tvennu lagi. Flutningsmaður, hæstv. samgönguráðherra, hefur óskað eftir því að haga umræðum þannig að fyrri umræða um langtímaáætlun í samgöngumálum fari fram á undan fyrri umræðu um skammtímaáætlun í samgöngumálum og hyggst forseti verða við því. Forseti vill enn fremur taka fram að það er algjör tilviljun að skammtímaáætlun í samgöngumálum er með lægra þingskjalsnúmer en langtímaáætlunin. Það helgast af því hvenær þingskjal kemur til skráningar.

Hæstv. forseti. Ég tel alveg eðlilegt að málin verði rædd með þessum hætti. Yfir það var farið á fundi þingflokksformanna í gær og orðið við því í samkomulagi okkar þingflokksformanna. Ég held að það sé ástæða til að hefja þessa umræðu nú þegar með þeim hætti sem forseti lagði upp með þegar hún kynnti dagskrá þingsins í dag.

Frú forseti. Ég vil formlega fyrir hönd Samfylkingarinnar óska eftir því að þessi tvö mál verði rædd saman. Ég hef ekki heyrt nein mótmæli koma fram í þingsal frá þeim þingmönnum sem hér eru. Það er þá rétt að þau mótmæli komi fram. Ég hef ekki heyrt þau. Ef þau verða ekki rædd saman vil ég í annan stað líka að þá verði það mál sem lýtur að hinni svokölluðu skemmri áætlun rætt á undan. Það er fullkomlega eðlilegt. Í þeirri áætlun er framkvæmdum skipt eftir árum. Í hinni síðari er einungis skipt í þrjá kafla og ekki skipt eftir árum. Sömuleiðis eru tæknileg rök fyrir því, frú forseti, það mál hefur lægra númer og það er bæði hefð og venja hér að málum er skipað á dagskrá eftir því hvar þau eru í númeraröðinni, lægri málum er skipað á undan. En fyrst og fremst kem ég hingað til að óska formlega eftir því fyrir hönd Samfylkingarinnar að þessi mál verði rædd saman og ég óska svo eftir því að ef svo er ekki upplýsi hæstv. forseti af hverju. Enginn í þessum þingsal hefur mótmælt því. Verða menn ekki að koma í þingsal til að mótmæla því? Geta þeir sett einhvers konar beiðnir um það laumulega til hæstv. forseta án þess að það komi fram hverjir það eru? Ég óska eftir svörum við þessu, frú forseti.

Forseti vill taka fram út af þessum orðum hv. þingmanns að hann telur fullvíst að hv. þingmaður muni eftir þeim viðræðum sem áttu sér stað á fundi forseta með þingflokksformönnum klukkan korter fyrir fjögur síðdegis í gær.

Ég var ekki þar.

Hæstv. forseti. Ég undrast nokkuð þá nýbreytni sem hér á að verða. Það hefði verið eðlilegt að það hefði komið fram hvaða rök eru fyrir því að menn vilji frekar ræða þessi mál hvort í sínu lagi. Ég held að flestir þingmenn hafi gert ráð fyrir því að þessi mál yrðu rædd hér saman og mér sýnist á öllu að umræðan um málið í heild muni fara fram við þá umræðu sem fer fram um hið fyrra mál. Það er alveg sama hvort málið er rætt á undan hvað þetta varðar vegna þess að þingmenn horfa á þessi mál í heildina. Ég tek líka undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, það er mjög undarlegt að mótmælin komi ekki fram í þingsal og af hvaða ástæðum þau eru uppi. Að hæstv. forseti úrskurði um þetta mál vegna þess að einhverjir hafi komið til hans athugasemdum er mér ekki nóg vegna þess að þær athugasemdir hafa ekki komið fram í þingsal. Mér finnst mjög eðlilegt þegar menn fara eftir þingsköpunum í þessu sambandi að það sé þá gert með þeim hætti að allir þingmenn geti fylgst með og viti hvers vegna menn vilja ekki hafa þann hátt á sem verið hefur fram að þessu.

Forseti er nokkuð undrandi á þessum orðum hv. þingmanns sem er mjög þingreyndur. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem samgönguáætlanir eru ræddar í tvennu lagi, eins og hv. þingmanni mun kunnugt um þannig að hér er engin nýbreytni á ferðinni.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst segja að ég tel það eðlilega ráðstöfun að tvöfalda ræðutímann í þessari umræðu. Eftir að samgönguáætlun varð svo viðamikil sem raun ber vitni er ákaflega óeðlilegt að ætla þingmönnum að ræða samgönguáætlun, sem nær yfir vegamál, hafnamál og flugmál, á átta mínútum. Enn óeðlilegra er að ætla mönnum að ræða á átta mínútum þessar áætlanir tvær, fjögurra ára og tólf ára. Mér finnst eðlilegt að menn tvöfaldi ræðutímann og styð ákvörðun þar um. Mér finnst í sjálfu sér ekkert athugavert við það að skipta umræðum í tvennt þannig að menn taki fjögurra ára umræðuna sér og tólf ára umræðuna sér. Ég sé ekki ástæðu til að leggjast gegn því og ég hreyfi engum andmælum við áformum forseta um það efni að öðru leyti en því að þá er nauðsynlegt að ræða fjögurra ára áætlunina fyrst og síðan tólf ára áætlunina vegna þess að ef það er gert í þeirri röð sem forseti áformar er seinni umræðan í raun og veru óþörf. Umræðan um fjögurra ára áætlunina fer auðvitað fram undir umræðum tólf ára áætlunarinnar. Við sjáum í skjölunum að allar tillögur um framkvæmdir næstu fjögurra ára eru líka í tillögunni um framkvæmdirnar næstu tólf ár þannig að það er ekki hægt að aðskilja þetta með þeim hætti. Þess vegna held að það sé nauðsynlegt ef það á að þjóna einhverjum tilgangi að skipta umræðunni í tvennt að gera það með þeim hætti að snúa röðinni við frá því sem forseti áformar. En ég held líka að það sé nauðsynlegt, virðulegi forseti, að upplýsa hver hreyfir andmælum við því að áætlanirnar verði ræddar saman. Andmæli verða ekki sett fram nema á þingfundi. Andmæli eru ekki sett fram í reykfylltum bakherbergjum svo að ég noti nú þekktan orðafrasa úr nýlegri stjórnmálaumræðu. Andmæli eru ekki sett fram í lokuðum herbergjum á fundum ótilgreindra aðila með forseta. Andmæli eru aðeins sett fram í þingsalnum á þingfundi rétt eins og þegar menn afgreiða mál til nefndar og forseti segir: Málið er afgreitt til þessarar og þessarar nefndar án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum. Andmælin verða að koma fram þar og þá en ekki á undan í lokuðum herbergjum, virðulegi forseti.

Forseti vill taka það skýrt fram út af orðum hv. þingmanna hér að hann hélt fund með þingflokksformönnum klukkan korter fyrir fjögur síðdegis í gær þar sem samið var um fyrirkomulag á þessari umræðu. Þar komu ekki fram nein slík andmæli sem hér eru höfð uppi. Forseti tekur þetta skýrt fram.

Virðulegi forseti. Ég kem fyrst og fremst upp til að staðfesta orð hæstv. forseta og rifja það upp að á fundi korter fyrir fjögur í gær með formönnum allra þingflokka og forseta kom þetta mál til umræðu. Menn urðu sammála um að beina því í þann farveg sem hæstv. forseti leggur hér upp. Þess vegna skil ég ekki af hverju hv. þm. Össur Skarphéðinsson fer núna fram á að breyta því sem var samkomulag um í gær. Varðandi ákvörðun forseta um að hafa þetta aðskilið, m.a. vegna tilmæla frá þingmanni, finnst mér það bara sýna að forseti hlustar á þingmenn, og slíkum athugasemdum geta menn komið á framfæri við forseta utan þingsalar og hafa gert. Það er hlutverk forseta að hlusta á vilja þingmanna og bregðast við. Mér finnst skipta mestu máli í þessu að formenn þingflokka voru sammála um þá aðferð sem hér er lagt upp með og ég held að við ættum þess vegna að hætta að fjalla hér um tæknileg atriði og fara að ræða það sem er á dagskrá, samgönguáætlun sem hv. þingmenn hafa lengi beðið eftir að fá að ræða.

Frú forseti. Rétt skal vera rétt. Á fundi formanna þingflokka með forseta Alþingis í gær stundarfjórðung í 16 gerði ég strax athugasemd við það að lengri áætlunin yrði rædd á undan. Ég sagði að ég teldi eðlilegra að hin skemmri yrði rædd á undan.  Ég vil hins vegar að það komi alveg skýrt fram að á þeim fundi var það upplýst, og ég upplýsi það úr því að hæstv. forseti gerir það ekki, að hæstv. samgönguráðherra hafði óskað eftir því að umræðan yrði tekin saman um þessi tvö mál. Þar kom jafnframt fram að ekki var hægt að verða við því vegna þess að einn tiltekinn flokksbróðir hæstv. samgönguráðherra hafði lagst gegn því máli. Mér finnst alveg sjálfsagt að sá þingmaður njóti réttar síns eins og þingsköp leyfa honum en mér finnst hins vegar jafnsjálfsagt að það komi hér fram sem forseti hefur ekki upplýst hvaða þingmaður þetta var. Það var hv. þm. Halldór Blöndal, fyrrverandi samgönguráðherra. Ástæðan fyrir því að ekki var hægt að verða við þessari ósk hæstv. samgönguráðherra, ósk minni í dag fyrir hönd þingflokks Samfylkingarinnar, er að sjálfsögðu sú staðreynd að það er logandi ágreiningur á milli hæstv. samgönguráðherra og fyrrverandi samgönguráðherra, hv. þm. Halldórs Blöndals. Það er ágreiningur í þingflokki Sjálfstæðisflokksins sem kemur í veg fyrir að menn geti rætt þetta með þessum hætti og ég tel sjálfsagt að þetta liggi fyrir um leið og menn ganga til þessarar umræðu með þeim hætti sem forseti hefur allt vald til að úrskurða um hvernig verði.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að þakka fyrir þær upplýsingar sem komið hafa fram um þetta mál, þ.e. hver það var sem andmælti því að þessi mál yrðu rædd saman. Ég lagði þessa spurningu fyrir hæstv. forseta sem gat ekki svarað henni. Það hefði flýtt mjög fyrir þingstörfum, að við kæmumst í að ræða málin, en ég vil nota tækifærið og þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir að upplýsa okkur um að það hafi verið hv. 2. þm. Norðaust., Halldór Blöndal, sem er að vísu ekki í salnum og hefur ekki verið í morgun. Ég nýt þess heiðurs að sitja honum á hægri hönd og veit því að hann hefur verið fjarri. Hann andmælti því sem sagt að þetta yrði rætt saman vegna þess að það er greinilega ágreiningur innan Sjálfstæðisflokksins um þessa áætlun. Við höfum heyrt það áður að það er mikill ágreiningur milli þeirra fyrrverandi og núverandi hæstvirtra samgönguráðherra út af ýmsum málum. Það er bara ágætt að það komi fram. Ég taldi það nauðsynlegt, virðulegi forseti, vegna þess að mér finnst eðlilegt að það skráist inn í þingtíðindi að hv. 2. þm. Norðaust. Halldór Blöndal óskaði eftir því, sem hann hefði að sjálfsögðu átt að gera á yfirstandandi þingfundi, þ.e. að mótmæla því að þetta yrði rætt saman. Þar með er það komið inn í ræður Alþingis og inn í það sem skráð er hér að skeður á fundum. Það er nauðsynlegt ef sagnfræðingar vilja þegar fram líða stundir, kannski í lok löngu áætlunarinnar 2018, spekúlera í því af hverju þessar áætlanir voru ekki ræddar saman og hver ágreiningurinn var milli hæstvirtra samgönguráðherra, fyrrverandi og núverandi.

Hæstv. forseti. Í tilefni af þessari umræðu sem hér fer fram held ég að það sé rétt að geta þess að það hafði verið metið sem svo að hugsanlega ætti að ræða þessar áætlanir saman og samgönguráðherra hafði gert ráð fyrir því. Það kemur svo í ljós að menn hafa meiri áhuga á málinu en svo að þessi tími muni duga þrátt fyrir tvöfaldan ræðutíma. 

Er Halldór Blöndal sammála því?

Ég held að hv. þm. Halldór Blöndal sé fullkomlega sammála því og það er auðvitað ástæðan fyrir því að hann vill ræða þessar áætlanir hvora í sínu lagi.

En hvar er hann?

Annars vegar er grundvöllurinn sem menn horfa á, áætlunin til lengri tíma, þetta langa plan sem menn hafa fyrir framan sig, og hins vegar hvernig menn útfæra það á þessum fjórum árum sem eru þá fyrst í röðinni. Ég held að það sé fullkomlega eðlilega að þessu staðið og lýsi því hversu mikinn áhuga menn hafa á samgöngumálum hér sem auðvitað er mikið hagsmunamál alls landsins, auðvitað ekki síst okkar sem á landsbyggðinni búum. Ég veit að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur ekki eins mikinn áhuga á samgöngumálum og við landsbyggðarþingmennirnir en við þurfum að fá að ræða þetta mjög ítarlega. Það er alveg fullkomlega eðlilegt, hv. þingmaður. Af því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson tilgreindi hvað hefði verið rætt á fundi þingflokksformanna með forseta segir minni mitt það að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hafi spurst fyrir um hvort eðlilegt væri að ræða 12 ára áætlunina á undan og ég gat ekki merkt annað af orðum hans en að hann væri fullkomlega sáttur við þær skýringar sem fram komu á fundinum. Það var fallist á fyrirkomulagið af öllum þingflokksformönnum á fundi hvernig farið yrði með málið í þingsal í dag.

Virðulegi forseti. Nú er upplýst að athugasemdin hafi borist til forseta utan þingfundar og forseti tekur það gilt. Ég ætla ekki að gera neinn ágreining við forseta um það að hann samþykki að einstakir þingmenn geti komið athugasemdum sínum á framfæri við forseta símleiðis eða með öðrum hætti utan þingfunda. Ég geri ráð fyrir að forseti hafi gengið úr skugga um að sú aðferð samrýmist þingsköpum en mér finnst engu að síður að það verði að gera grein fyrir því í þingsalnum hver geri athugasemdina. Það er ekki boðlegt gagnvart okkur, hinum þingmönnunum, að einhver tillaga eða áform nái ekki fram að ganga vegna andmæla frá aðila sem haldið er leyndum fyrir þingheimi. Ég held að hæstv. forseti hljóti að skilja að þessi sjónarmið mín eru eðlileg. Það kom fram hjá forseta snemma í þessari umræðu að andmæli hefðu verið viðhöfð en forseti upplýsti ekki um hver hefði haft þau uppi og hefur ekki orðið við óskum um að upplýsa hver gerði athugasemd. Því vil ég halda til streitu, virðulegi forseti, og óska eftir því að forseti upplýsi úr ræðustól hver gerði athugasemd í þessu tilviki. Ég sé ekki hvers vegna eigi að halda því leyndu fyrir þingmönnum. Er það vegna þess að það er til skaða fyrir þingmanninn sem gerir athugasemdina sem forseti heldur því leyndu? Ef svo er, er þá réttmætt að taka athugasemdina til greina? Er ekki rétt að ætlast til þess af þeim sem gerir athugasemd að hann standi við það og komi fram í dagsljósið sjálfur eða þá að forseti upplýsi það ef viðkomandi þingmaður kýs að gera það eftir öðrum leiðum en að vera í þingsalnum sjálfum? Ég fæ ekki séð að það þjóni hagsmunum þingsins að hlífa þingmanni við því  Ég spyr hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur: Hvaða annmarkar eru á því, ef satt er, að það sé upplýst að hv. þm. Halldór Blöndal hafi gert athugasemdina? 

Forseti vill taka skýrt fram að hann er í fullum rétti í þessu máli og málsmeðferð. Það er auðvitað þannig við stjórn þingsins að forseti heldur reglulega fundi með þingflokksformönnum þar sem m.a. er samið um fyrirkomulag á umræðu sem þessari. Á þessum fundi í gær upplýsti ég um það að það væru andmæli við því að þessi tvö mál væru rædd saman og ég upplýsti jafnframt hver það væri sem hefði borið fram andmælin. Það nafn hefur komið hér fram í umræðunni.

Af hverju kemur ekki Halldór Blöndal og stendur fyrir máli sínu?

Frú forseti. Hér fer fram mikil umræða um það hvernig þessi umræða skuli fara fram. Það er svo sem rétt að ræða það áður en hún hefst, fullseint eftir á, en ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst að menn eigi ekki alveg að gleyma því sem undir er, þ.e. að hér eru samgönguáætlanir til annars vegar fjögurra og hins vegar 12 ára, þær eru viðamikið mál og ég lýsi fullum stuðningi við að nægur tími sé gefinn til að ræða þær. Ég verð að segja það sem mína skoðun að ég held að þó að þetta hefði verið rætt saman með tvöföldum ræðutíma hefði það verið fullknappt. Ég styð það algjörlega að þetta sé þá rætt í tvennu lagi og lýsi mig sammála hv. þm. Halldóri Blöndal sem hér hefur komið fram að muni vera upphafsmaður þess enda liggur honum væntanlega mikið á hjarta um málið, og út af fyrir sig gerir mér það líka. Þá er bara eftir að velta fyrir sér hvort betra sé að ræða á undan fjögurra ára áætlunina eða rammann, 12 ára áætlunina. Ég hefði heldur hallast að því að betra hefði verið að ræða fjögurra ára áætlunina fyrst. Þá eru menn að ræða einstök verkefni og skiptingu fjármuna næstu fjögur árin en það tímabil gengur síðan inn í 12 ára vegáætlun og í raun og veru ganga tölurnar inn á fyrsta tímabili en útlistun þeirra er í hinu plagginu. Heldur er ég hallur undir að það hefði átt að snúa þessu við, virðulegur forseti, en það skiptir svo sem ekki öllu máli. Menn geta rætt almennu stefnumótunina fyrst, fjármunina sem til ráðstöfunar eru o.s.frv., en útfærslu þeirra í nánari atriðum og skiptingu á eftir. Það má vissulega færa rök fyrir hvoru tveggja. Svo held ég að það sé ágætt að þegar menn eru búnir að ræða það eins lengi og þá langar til hvernig eigi að ræða málin byrji menn svo á málinu sjálfu.

Virðulegur forseti. Fyrst af öllu vil ég geta þess vegna þeirra orða sem hér hafa fallið um að þingmenn hinna dreifðu byggða hefðu meiri áhuga á umferðarmálum eða samgöngumálum en þingmenn Reykjavíkur að ég vísa þeim orðum til föðurhúsanna. Þingmenn þéttbýlisins hafa ekki síður áhuga á samgöngumálum en þingmenn dreifbýlisins. Í annan stað hafa menn verið að slá pólitískar keilur um það hvernig skuli farið með og eftir hvaða röð þetta mál skuli rætt en það er alveg ljóst að þessi tvö mál, samgönguáætlun fjögurra og 12 ára, verða ekki svo glögglega skilin í sundur. Ef, virðulegi forseti, fyrst á bara að ræða 12 ára áætlunina þarf forseti ábyggilega að berja oft í bjölluna því að ég er sannfærður um að þingmenn munu meira og minna blanda þessum tveimur málum saman og það er ekkert óeðlilegt. Í umræðum sem fara hér fram á eftir hljóta þessi tvö mál að verða saman undir að meira eða minna leyti.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að segja að ég geri ekki athugasemdir við úrskurð forseta um það hvernig þetta fari fram. Það sem þó hefur verið mjög athyglisvert í þessari umræðu hefur dregið mjög skýrt fram að það er verulegur ágreiningur innan ríkisstjórnarflokkanna 

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um samgönguáætlun fyrir árin 2007–2018. Nú sem fyrr eru gerðar miklar og vaxandi kröfur um hraðari uppbyggingu samgöngukerfisins eins og fjölmargar ályktanir frá sveitarstjórnum, almenningi og öðrum hagsmunaaðilum bera vott um. Í þingsályktunartillögunni sem hér er lögð fram er í annað sinn lögð fram heildstæð áætlun um rekstur og uppbyggingu samgangna sem tekur til allra samgöngugreina en aðalmarkmið hennar er aukin hagkvæmni og mikil uppbygging. Áætlunin tekur mið af þeim kröfum sem komið hafa á síðustu árum um bætt öryggi m.a. á þjóðvegakerfinu. Með lögum um samgönguáætlun sem sett voru árið 2002 var öllu vinnulagi gerbreytt. Í samgönguáætlun fyrir tímabilið 2007–2018 er það nýmæli að nú fylgir umhverfismat áætluninni. Er það í samræmi við lög sem Alþingi samþykkti vorið 2006 um að umhverfismat skuli framvegis fylgja tilteknum skipulags- og framkvæmdaáætlunum. Matið var auglýst síðasta haust og almenningi, sveitarstjórnum og hagsmunaaðilum gefinn kostur á að koma á framfæri athugasemdum sem farið var yfir áður en þingsályktunartillagan um samgönguáætlun var lögð fram. Athygli er vakin á því að athugasemdir og svör vegna umhverfismatsskýrslunnar fylgja með í greinargerð með áætluninni. Með þessu er Ísland meðal fyrstu Evrópulanda til að leggja áherslu á umhverfismat með gerð sérstakrar umhverfismatsskýrslu vegna samgönguáætlunar. Áætlunin nær jafnframt til rekstrarútgjalda Vegagerðarinnar, Flugmálastjórnar, Flugstoða samkvæmt þjónustusamningi og Siglingastofnunar sem ekki var fjallað um í fyrri áætlunum. Mörkuð er stefna til framtíðar í samgöngumálum þar með talið í öryggismálum og tekið tillit til umhverfismála og byggðamála. Áætluninni er ætlað að stuðla að víðtæku samstarfi stofnana í samgönguráði, m.a. á sviði rannsókna. Í samgönguáætluninni er sett fram stefna í samgöngumálum til næstu 12 ára auk þess sem gerð er grein fyrir almennum forsendum og spáð fyrir um þróun ýmissa lykilstærða. Í þingsályktunartillögunni sem hér er mælt fyrir eru eftirfarandi fimm meginmarkmið: Greiðari samgöngur, hagkvæmni við uppbyggingu og rekstur samgangna, umhverfislegar sjálfbærar samgöngur, öryggi í samgöngum og jákvæð byggðaþróun. Undir greiðari samgöngur falla flestar framkvæmdir við uppbyggingu og endurbætur samgöngukerfisins. Lögð er áhersla á að sköpuð verði skilyrði fyrir flesta landsmenn til að komast til eða frá höfuðborgarsvæðinu hvert á land sem er innan þriggja klukkustunda í stað þriggja og hálfs í fyrri áætlun sem er breyting á sambærilegu markmiði í samgönguáætlun 2003–2014. Sett eru sérstök markmið um almenningssamgöngur í lofti, á sjó og á landi. Lögð er áhersla á að vegir verði með nægjanlegt burðarþol allt árið á svokölluðum flutningabrautum í grunnkerfinu, breidd þeirra verði nægjanleg og með bundnu slitlagi. Enn fremur verði lokið endurbyggingu allra helstu stofnleiða á landi og allar byggðir með meira en 100 íbúa verði tengdar vegakerfi með slitlagi og viðunandi burðarþoli. Meðal leiða til að ná fram hagkvæmni við uppbyggingu og rekstur samgangna er að nýta í auknum mæli kosti einkaframkvæmdar þar sem hún á við. Þannig yrðu markaðsöflin nýtt til viðbótar við það sem nú er gert með útboðum á flestum sviðum framkvæmda og rekstrar en það er hagstæðara. Varðandi umhverfislegar sjálfbærar samgöngur er lögð áhersla á skattalegar aðgerðir til að hvetja til notkunar sparneytinna bíla og framtíðarsýnin er þróun samfélags sem notar eingöngu endurnýjanlega orkugjafa. Ástæða er til að vekja athygli á áherslunni á öryggi í samgöngum. Má nefna ríka áherslu á breikkun vega og aðskilnað akstursstefna á umferðarþyngstu þjóðvegum. Enn fremur skal nefnt að umferðaröryggisáætlun og áætlun um öryggi sjófarenda er hluti samgönguáætlunar. Fimmta og síðasta markmiðið er nýtt inn í áætluninni og snýr að jákvæðri byggðaþróun en ljóst er að flest eða öll verkefni samgönguáætlunar á landsbyggðinni styðja það markmið. Í samgönguáætlun þessari er áhersla fyrst og fremst lögð á uppbyggingu vegakerfisins. Þetta er í beinu framhaldi af stefnubreytingu sem gerð var með síðustu 12 ára samgönguáætlun þar sem litið var svo á að byggingu nýrra flugvalla og nýrra hafna væri lokið að mestu nema sérstakar aðstæður kölluðu á. Framkvæmdir í höfnum og á flugvöllum miðast við að bæta aðstöðu og bregðast við auknum kröfum og þróun á sviði flugs og siglinga. Í hinni nýju langtímaáætlun er sem fyrr skilgreint grunnnet eða burðarnet samgangna sem nær til samgöngugreinanna þriggja. Með grunnneti er átt við mannvirki sem mynda eðlilegt samfellt samgöngukerfi um landið allt. Umferðin er mest í grunnkerfinu og því er mikilvægt að það njóti forgangs. Í áætlun þessari er einnig unnið að því að bæta samgöngur fyrir ferðaþjónustuna með ýmsum aðgerðum og verður fjallað um sumar þeirra á eftir. Heildarfjármagn til samgöngumála hefur stóraukist á undanförnum árum. Í samgönguáætlun 2007–2018 heldur þessi þróun áfram því enn eykst fjármagn til vegamála. Tillagan gerir ráð fyrir að rúmlega 381 milljarði kr. verði varið til samgöngumála næstu 12 árin. Þrátt fyrir þessa miklu fjármuni er ekki nægt fjármagn fyrir hendi til að uppfylla öll markmið í uppbyggingu vega fyrir fyrstu 12 árin. Fyrir liggur að enn vantar fé til vegagerðar sem nemur framkvæmdafé tveggja fjögurra ára tímabila eða um 80 milljörðum til að markmiðið náist. Eru það verkefni jafnt á höfuðborgarsvæðinu sem á landsbyggðinni sem bíða verða seinni tíma. Heildartekjur og framlög til samgönguáætlunar árin 2007–2018 verða 381,4 milljarðar kr. samkvæmt tillögunni eins og áður segir en þar af renna 324 milljarðar eða 85% til vegamála. Til samanburðar voru tekjur og gjöld í samgönguáætlun 2003–2014 samtals 237,4 milljarðar en þar af runnu 173,3 milljarðar eða 73% til vegamála. Miðað við hækkun vísitölu vegagerðar á milli áætlana er um að ræða 26% hækkun, raunhækkun áætlunar. Samanlagðar heildartekjur og gjöld samgönguáætlunar 2003–2014 voru 28,6% af vergri þjóðarframleiðslu ársins 2003. Sambærileg tala fyrir samgönguáætlun 2007–2018 er 29,5% af áætlaðri vergri þjóðarframleiðslu ársins 2007. Ljóst er að framlög til vegagerðar eru nálægt því að aukast í takt við aukna þjóðarframleiðslu sem verður að teljast eðlilegt miðað við mikilvægi málaflokksins. Sem hluti fjármagns til vegagerðar kemur frá söluandvirði Símans eða 15 milljarðar á fyrsta tímabili áætlunarinnar. Í áætluninni er gert ráð fyrir að nokkrar framkvæmdir og verkefni á sviði flugmála, siglingamála og vegamála verði fjármagnaðar með sérstakri fjáröflun á áætlunartímabilinu. Um er að ræða viðamikla útgjaldaliði sem ekki verður ráðist í innan heildarramma samgönguáætlunar 2007–2018 miðað við markaða tekjustofna. Til vegagerðar er þannig gert ráð fyrir sérstakri fjáröflun samtals að upphæð 45,3 milljarðar, mest á öðru tímabili áætlunarinnar. Til flugmála er gert ráð fyrir sérstakri fjáröflun að upphæð 4,3 milljarðar og til siglingamála 1,6 milljarðar. Þau mikilvægu verkefni sem um ræðir eru bygging og rekstur samgöngumiðstöðvar í Reykjavík, sem hefur verið talin falla vel að einkaframkvæmd, bygging og rekstur Bakkafjöru, sem einnig er talin ákjósanleg einkaframkvæmd, svo og sérstakt átaksverkefni í uppbyggingu vel skilgreindra flutningabrauta, milli Reykjavíkur og Akureyrar annars vegar og milli Reykjavíkur og Markarfljóts hins vegar. Hér er ekki tekin bein afstaða til þess með hvaða hætti hið sérstaka átaksverkefni í vegagerð verði boðið út en þess í stað er vísað til álits nefndar sem ég skipaði um einkaframkvæmd í samgöngum. Með einkaframkvæmd er hér átt við að einkaaðilum verði falin samkvæmt samningi hönnun, framkvæmd, rekstur og fjármögnun tiltekinna verkefna sem almennt samkomulag er um að opinberir aðilar sinni í þágu almennings. Sérstök fjáröflun, eins og það hugtak er sett fram í áætluninni, getur verið með ýmsum hætti. Þar getur verið um að ræða einkaframkvæmd sem byggist á fjáröflun með notendagjöldum eða samband af notendagjöldum, ríkisframlagi og framlagi einkaaðila. Þar getur einnig verið um að ræða hefðbundnar framkvæmdir sem byggðar eru á hefðbundnu útboði, en í þeim tilvikum byggist sérstök fjáröflun þá alfarið á sérstöku ríkisframlagi til lántöku sem felur í sér að ríkið greiðir framkvæmdina á lengri tíma en nú er venjan. Fáar þjóðir verja jafnstórum hluta útgjalda sinna til vegamála og Íslendingar. Þessi staðreynd undirstrikar hina miklu þörf fyrir bættar vegasamgöngur. Meiri hluti fjárins fer til stofnkostnaðar, þ.e. til nýrra mannvirkja og undirstrikar enn hve margt er ógert í vegakerfinu. Aldrei má þó gleyma þeirri staðreynd að nauðsynlegt er að veita nægjanlegt fé til viðhalds þeirra eigna sem felast í vegakerfinu. Því til viðbótar eru sívaxandi óskir um þjónustu við vegfarendur, eins og t.d. vetrar- og upplýsingaþjónustu, en sífellt fleiri íbúar landsins aka á milli búsetusvæða til vinnu sinnar og vilja þess vegna góða og örugga þjónustu á vegakerfinu. Útgjöld til flugmála hafa aukist á undanförnum árum sem skýrist af auknum umsvifum alþjóðaflugþjónustunnar og er búist við áframhaldandi vexti hennar. Umsvif þjónustunnar eru m.a. fjármögnuð af yfirflugsgjöldum. Nýmæli í áætluninni er að Flugstoðum ohf. er falið með samningi að annast rekstur flugvalla og flugöryggisþjónustu auk framkvæmda við flugvelli. Framkvæmdum hefur verið forgangsraðað þannig að á fyrsta tímabili verður lögð áhersla á að flugvellir í flokki I uppfylli kröfur um aðflugsbúnað, flugvernd og öryggissvæði þar sem það er mögulegt. Á öðru og þriðja tímabili er stefnt að því að flugvellir í flokki I uppfylli kröfur til bygginga og flughlaða, og að flugvellir í flokki II uppfylli kröfur til bygginga, flugbrauta og hlaða þar sem því verður við komið. Einnig verður lögð áhersla á endurnýjun aðflugs- og flugleiðsögubúnaðar. Stærstu verkefni í flugmálum á áætlunartímabilinu eru bygging samgöngumiðstöðvar í Reykjavík, sem þjónar raunar fleiru en flugvellinum, og lenging Akureyrarflugvallar. Á öðru og þriðja tímabili verður metin þörfin fyrir lengingu Egilsstaðaflugvallar. Mestu útgjöldin í siglingamálum eru til framkvæmda í höfnum. Áætlanir miða við gildandi hafnalög. Í áætluninni er miðað við að ríkið taki þátt í endurnýjun hafnarmannvirkja í fiskihöfnum á landsbyggðinni til að uppfylla þarfir sjávarútvegsins og mæta nýjum þörfum atvinnugreinarinnar. Reynslan hefur sýnt að kröfur til íslenskra hafna eru síbreytilegar og að þróun þeirra verður að haldast í hendur við þróun fiskiskipaflotans. Langtímaáætlun um öryggi sjófarenda er fest í sessi og eru framlög til hennar aukin í 22 millj. kr. á ári. Gert er ráð fyrir að rannsóknir verði efldar með það að markmiði að auka öryggi sjófarenda og hámarka nýtingu fjármagns sem varið er til hafnarmannvirkja og sjóvarnagarða. Miðað er við að Siglingastofnun taki virkan þátt í alþjóðlegu samstarfi um öryggismál. Mikilvægt er að gæta hagsmuna Íslands þegar verið er að semja alþjóðlegar reglur og sjá til þess að reglurnar tryggi sem best öryggi sjófarenda og hæfi sem best íslenskum aðstæðum. Áætlunin gerir ráð fyrir auknu eftirliti með umferð skipa, siglingavernd og hafnarríkiseftirliti þar sem ætlað er að flutningar um hafnir nær tvöfaldist á tímabilinu og umferð stórra skipa umhverfis landið muni að sama skapi stóraukast. Gert er ráð fyrir miklum framkvæmdum við nýja höfn í Bakkafjöru og smíði nýrrar Vestmannaeyjaferju sem boðin yrði út sem einkaframkvæmd, ef sú verður niðurstaðan. Á síðasta áratug hefur magn landaðs sjávarfangs aukist um 15%. Ekki er gert ráð fyrir að landaður afli aukist frekar á áætlunartímabilinu. Vöruflutningar á milli landa hafa á sama tímabili aukist um 30% og má rekja 75% af þeirri aukningu til flutninga vegna stóriðju. Sjóflutningar milli hafna innan lands jukust jafnt og þétt fram á miðjan síðasta áratug en hafa dregist saman að undanförnu og strandsiglingar eru að mestu aflagðar nema olíuflutningar og annar sértækur varningur. Gert er ráð fyrir að flutningar um hafnir landsins aukist um 90% næstu 12 árin og má rekja það að stærstum hluta til fyrirsjáanlega aukinna flutninga vegna stóriðju. Á næstu 12 árum verða helstu framkvæmdir í höfnum endurbygging hafnarmannvirkja, stofndýpkanir og gerð viðlegukanta með meira dýpi. Styrkir til hafnargerðar eru fyrst og fremst til að endurbæta og byggja ný viðlegumannvirki til að mæta þörfum fiskiskipaflotans. Útgjöld til vegamála hafa hækkað á undanförnum árum og heldur sú þróun áfram samkvæmt þessari áætlun. Valda þar mestu sívaxandi kröfur um aukna þjónustu en Íslendingar eiga fleiri bíla að hlutfalli en flestar aðrar þjóðir. Er bílaeign nú nálægt 640 bílum á hverja þúsund íbúa. Viðhaldsþörf vega vex í hlutfalli við verðmæti vega svo og í hlutfalli við aukna umferð. Reynt er að mæta þeirri auknu þörf í samgönguáætluninni. Meiri hluti vegafjár fer til stofnkostnaðar og þá helst til framkvæmda í grunnneti en í því eru 13 flugvellir, 40 hafnir og um 5.200 km af vegakerfinu og þar af er fjárfestingarþörfin langmest í vegunum eins og fram hefur komið fyrr. Grunnnet vega fær þannig stóra sneið af kökunni en dugir þó ekki til. Engu að síður nást margir góðir áfangar á áætlunartímabilinu og verða nefndir nokkrir þeirra síðar. Framkvæmdamarkmið vegamála eru m.a. að: Byggja upp grunnnet stofn- og tengivega sem skilgreint er í samgönguáætlun með fullu burðarþoli og bundnu slitlagi. Endurbyggja og breikka einbreiða kafla með bundnu slitlagi með umferð yfir 400 bíla ÁDU (ÁrsDagsUmferð – meðalumferð á dag yfir árið) þar sem bundið slitlag var lagt á gamla vegarkafla án endurbóta og reynst hafa hættulegir, svo og kafla þar sem vegferill er ónothæfur. Breikka vegi þar sem umferð er svo mikil að flutningsgeta og umferðaröryggi verða vandamál. Grafa jarðgöng í samræmi við jarðgangaáætlun. Útrýma einbreiðum brúm á vegum með yfir 200 bíla ÁDU. Lagfæra vegi á hættulegum stöðum í samræmi við sérstaka áætlun í tengslum við umferðaröryggisáætlunina. Hefja endurbætur á helstu landsvegum. Markmið endurbótanna sé að koma þessum vegum í „gott horf“ samkvæmt nánari skilgreiningu, en landsvegir eru m.a. hálendisvegirnir fjórir. Girða meðfram vegum með umferð yfir 300 bíla ÁDU þannig að þar verði unnt að banna lausagöngu búfjár. Byggja eða endurbæta vegi og brýr á höfuðborgarsvæðinu í þeim mæli að umferðarástand verði sem best. Hér verða nefndir stærstu áfangar sem nást í vegagerð á áætlunartímabilinu. Lokið verður við veg um Hornafjarðarfljót, Lyngdalsheiði, Bræðratungu milli Reykholts og Flúða í Árnessýslu á fyrsta tímabili. Suðurlandsvegur milli Selfoss og Reykjavíkur verður breikkaður og akstursstefnur aðskildar á fyrsta tímabili. Lokið verður við tvöföldun Reykjanesbrautar milli Hafnarfjarðar og Reykjanesbæjar, Vesturlandsvegur milli Reykjavíkur og Borgarness verður breikkaður og akstursstefnur aðskildar á fyrsta og öðru tímabili. Á áætlunartímabilinu verða byggðakjarnar á Vestfjörðum tengdir við hringveginn með bundnu slitlagi. Hér er um gríðarlega stórt verkefni að ræða. Gerð verður brú á Djúpveg yfir Mjóafjörð og gerður vegur um Arnkötludal milli Króksfjarðar og Steingrímsfjarðar á fyrsta tímabili. Á þriðja tímabili verður lokið við gerð nýs vegar yfir Dynjandisheiði. Unnið verður að breikkun brúa á Norðvestur- og Norðausturkjördæmi á áætlunartímabilinu, þá verður byggð ný brú á Jökulsá á Fjöllum á öðru tímabili. Unnið verður að tengingu byggðakjarna á Norðausturlandi við hringveginn allt tímabilið og í lok tímans verður kominn vegur með bundnu slitlagi til þéttbýlisstaðanna í Norður-Þingeyjarsýslu en nokkru fyrr til Vopnafjarðar eða á fyrsta tímabili. Gerð verður ný brú yfir Lagarfljót á öðru tímabili. Hér hefur aðeins verið minnst á nokkra stóra áfanga. Þess ber að geta að áætlaður kostnaður við sum þessara verkefna hefur aukist mikið frá því að langtímaáætlun í vegagerð var sett fram. Þessu valda einkum meiri kröfur til þessara vega og einnig val á betri og dýrari lausnum en áður. Breidd þessara vega er aukin frá 6,5 metrum í 7,5 eða jafnvel 8,5 metra vegna aukins umferðarhraða á bundnu slitlagi. Af öðrum stórum áföngum ber að nefna jarðgöng. Hér verður sú megináherslubreyting að unnið verður samtímis að gerð tvennra jarðganga á hverju áætlunartímabili í stað einna. Þannig verður unnið að gerð jarðganga milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar annars vegar og um Óshlíð, milli Bolungarvíkur og Ísafjarðarbæjar, hins vegar á fyrsta tímabili. Samtímis verður unnið að rannsóknum, hönnun og öðrum undirbúningi vegna jarðganga milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar og Eskifjarðar og Norðfjarðar. Norðfjarðargöng verða boðin út árið 2009 og Arnarfjarðargöng verða boðin út þannig að hefja megi framkvæmdir strax að lokum framkvæmdum við Óshlíðargöng. Á öðru og þriðja tímabili eru fyrirhuguð jarðgöng um Lónsheiði og önnur göng sem ekki hafa verið ákveðin hver verða. Í samgönguáætlun er enn fremur gert ráð fyrir jarðgöngum undir Vaðlaheiði sem einkaframkvæmd. Er í því sambandi miðað við þær heimildir sem gert er ráð fyrir í frumvarpi til nýrra vegalaga, samanber 17. gr. þess frumvarps. Vegna hugmynda um önnur jarðgöng er á áætlunartímabilinu gert ráð fyrir að unnið verði að frumrannsóknum og áætlunum vegna jarðganga á höfuðborgarsvæðinu, til Vopnafjarðar og á Miðausturlandi. Á höfuðborgarsvæðinu verður unnið að gerð Sundabrautar, mislægra gatnamóta, svo sem Kringlumýrarbrautar/Miklubrautar og mislægra gatnamóta á Reykjanesbraut, í Kópavogi, Garðabæ og í Hafnarfirði. Því er ljóst að lokið verður við mörg brýn verkefni er öll miða að því að greiða fyrir hinni miklu og sívaxandi umferð á höfuðborgarsvæðinu og jafnframt að stuðla að slysalausri umferð. Það er von mín að með þessum áföngum og öðrum sem nást á tímabilinu munu samgöngur stórbatna víða um land. Í sumum tilvikum er um byltingu að ræða og veldur þar straumhvörfum aukin áhersla á jarðgangaframkvæmdir, en auk þess má ætla að umferðaröryggi aukist mjög verulega á umferðarþyngstu vegunum út frá höfuðborginni. Hálendisvegir sem eru í umsjá Vegagerðarinnar teljast til landsvega og hefur þeim verið sinnt eftir því sem fjármagn hefur leyft á hverjum tíma. Í fyrstu samgönguáætlun 2003–2014 var það nýmæli að fjórir hálendisvegir, Kaldidalur, Kjölur, Sprengisandur og Fjallabaksleið nyrðri voru flokkaðir með vegum í grunnneti og þannig settir í forgang. Nú er sett það markmið að þeim vegum verði komið í allgott horf og þeir síðan lagðir bundnu slitlagi eftir atvikum. Ljóst er að ekki er sjálfgefið að allir þessir vegir verði eins úr garði gerðir en lengd þeirra er um 500 kílómetrar og kostnaður við að fullnægja markmiðum hefur verið metinn lauslega á 12–13 milljarða kr. Við mat á umhverfisáhrifum samgönguáætlunar varð það niðurstaða sérfræðihóps að víðtæk almenn umræða þurfi að fara fram í þjóðfélaginu um nýtingu hálendisins áður en endanleg afstaða verður tekin um gerð hálendisveganna. Helstu fyrirvarar umhverfisskýrslunnar voru einmitt við hálendisvegina. Tryggð er lágmarksfjárveiting til að vinna þetta verkefni sem skiptir ferðaþjónustuna mjög miklu máli. Verkefnum utan grunnnetsins verður sinnt áfram og reyndar mun betur en verið hefur. Í því sambandi má nefna að frá og með öðru ári á fyrsta tímabili eru fjárveitingar til tengivega hafna tvöfaldaðar í áætluninni og mun það leiða til verulegs átaks við endurbyggingu tengivega. Virðulegur forseti. Tillaga þessi til þingsályktunar, sem ég hef mælt fyrir á grundvelli laga um samgönguáætlun, fela í sér mörg nýmæli en eru til marks um að með þeim framkvæmdum sem í þeim felast munu margir stórir áfangar nást. Í hnotskurn má segja þetta: Sett er fram heildstæð stefna og skýr markmið til næstu 12 ára í öllum greinum samgangna. Sett er fram metnaðarfull áætlun um ráðstöfun fjármuna til samgöngumála næstu 12 árin í þremur fjögurra ára tímabilum. Áætlunin gefur skýra og heildstæða sýn á samgöngumál og setur flugmál, siglingamál og vegamál í samhengi m.a. með því að skilgreina grunnnet samgangna. Vinnubrögð við áætlanagerð þessa hafa þegar stuðlað að stóraukinni samvinnu þeirra sem að samgöngumálum koma og þá ekki síst með samvinnu við notendur með samgönguþingi sem og með meiri og nánari samvinnu milli stofnana samgöngumála. Með þeim áætlunum sem liggja fyrir Alþingi til afgreiðslu er hugsað stórt og hugsað er til framtíðar. Gert er ráð fyrir meiri og dýrari framkvæmdum en nokkru sinni fyrr og við gerum ráð fyrir að í lok áætlunartímabilsins fullnægi samgöngukerfi þjóðarinnar í öllum meginatriðum þegnum landsins. Með samgönguáætlun þessari er sannarlega stefnt að því að lyfta grettistaki í samgöngumálum þjóðarinnar. Virðulegur forseti. Ég hef mælt fyrir þingsályktunartillögu um samgönguáætlun fyrir tímabilið 2007–2018. Ég legg til að tillögunni verði að lokinni umræðu vísað til síðari umr. og hv. samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Sú samgönguáætlun sem hæstv. samgönguráðherra hefur flutt fram er mikil vexti og hún snýst um mikla peninga. Mitt andsvar snýst um trúverðugleika þessarar samgönguáætlunar með vísan til þess sem gerst hefur áður að við höfum séð stórar og miklar tölur settar fram á kosningaárum eins og nú er, sem síðan hefur ekki verið staðið við og þær verið felldar niður. Með tilliti til þess að hæstv. forsætisráðherra, Geir H. Haarde, hefur sagt að pláss sé fyrir tvö eða þrjú álver, Straumsvík og Helguvík á næstu árum, þ.e. á sama tíma og áætlunin sem við erum að ræða, 2007–2010, þá er spurning mín til hæstv. ráðherra: Ef framkvæmdir fara í gang í Straumsvík og Helguvík, mun þá vera hægt að treysta því að staðið verði við þessa samgönguáætlun fyrir sama tímabil eða verður framkvæmdum aftur frestað?

Virðulegi forseti. Þjóðin þekkir það að ríkisstjórnin hefur lagt ríka áherslu á uppbyggingu í samfélaginu og lagt ríka áherslu á að efla efnahag okkar Íslendinga. Árangur og afrakstur þessa mikilvæga starfs birtist í dag með því að við erum miklu betur í stakk búin en nokkru sinni fyrr til þess að takast á við það mikilvæga verkefni sem uppbygging samgöngukerfisins er. Ég tel að það sé engin ástæða fyrir hv. þingmann til að efast um trúverðugleika. Við höfum tekið ákvarðanir alveg án þess að hika um frestun framkvæmda. Nú tel ég að samgöngumálin eigi að vera og verði í forgangi á þessu tímabili og ég tel að það sé í þágu þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að ég spyr er sú að þegar farið er tvö ár aftur í tímann í andsvar sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson átti við hæstv. samgönguráðherra, Sturlu Böðvarsson, en hv. þingmaður spurði hvort það væri skynsamlegt að hægja á framkvæmdum í samgöngumannvirkjum, þá svaraði núverandi hæstv. samgönguráðherra því að það væri eðlilegt að ríkisstjórnin hefði tekið tillit til uppbyggingar orkufreks iðnaðar og annars slíks, og því þyrfti með tilliti til efnahagslífsins að skera niður framkvæmdir. Sem ríkisstjórnin gerði svo eftirminnilega. Þess vegna er spurt: Verður einhver munur á þeim orkufreka iðnaði sem ríkisstjórnin hyggst fara fram í núna, með Straumsvík eða Helguvík, ef af verður, með tilliti til efnda á þessari samgönguáætlun? Hver er munurinn á því sem hæstv. samgönguráðherra sagði fyrir tveimur árum og á því sem hæstv. samgönguráðherra segir núna um stóriðjuframkvæmdir og efndir samgönguáætlunar? Þá taldi hann eðlilegt að skera niður samgönguframkvæmdir vegna framkvæmda í stóriðju í svari við andsvari við hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson. Hvað hefur breyst?

Virðulegur forseti. Eins og við þekkjum hafa verið í gangi á Austurlandi, í kjördæmi hv. þingmanns, stærstu og mestu framkvæmdir Íslandssögunnar. Ekki eru í augsýn nokkrar framkvæmdir á sviði stóriðju sem jafnast á við þær framkvæmdir sem hafa verið á Austurlandi. Ég sé því ekki nokkra minnstu ástæðu, nema sú hætta væri yfirvofandi að Samfylkingin kæmist til valda, til að framkvæmdum í samgöngumálum yrði frestað. Engar efnahagslegar forsendur blasa við sem benda til þess að við ættum ekki að geta haldið þessari áætlun úti nema það að Samfylkingin auki áhrif sín í þjóðfélaginu.

Virðulegi forseti. Sjálfstæðisflokkurinn er þekktur að einu umfram öllu öðru, þ.e. að svíkja loforð sín í samgöngumálum, svíkja stóru kosningaloforðin og nota samgönguáætlun sem kosningabrellu korteri fyrir kosningar; skera síðan allt heila bixið niður og svíkja stóru orðin, svíkja stóru verkefnin og það þekkjum við öll. Ég spyr því hæstv. ráðherra sérstaklega um eitt stærsta loforðið hér, sem ég vona að sé ekki kosningabrella Sjálfstæðisflokksins, en það er að tvöfalda eigi Suðurlandsveg og reyndar Vesturlandsveg líka. Í áætluninni stendur ekki einu orði að tvöfalda eigi veginn heldur eigi að breikka og aðskilja akstursstefnur. Þetta er ákaflega loðin og losaraleg útfærsla. Ég spyr hæstv. samgönguráðherra: Á einu sinni enn að svíkja stærstu kosningaloforðin með losaralegu og loðnu orðavali? Af hverju stendur ekki skýrum stöfum í áætluninni að fara eigi í þessar framkvæmdir tveir plús tveir, þessar tvær meginleiðir eins og hæstv. ráðherra talar um og lætur túlka orð sín annars staðar?

Virðulegur forseti. Það er alveg augljóst að hv. þingmaður hefur ekki kynnt sér áætlunina til fullnustu. Það kemur alveg skýrt fram að hann er afskaplega vel að sér um hvað kostar að endurbyggja Suðurlandsveginn. Það kemur fram í áætluninni. Það er gert ráð fyrir fjármunum inn í áætlunina á fyrstu tveimur tímabilunum til að tvöfalda Suðurlandsveg. Ef þingmaðurinn fer ofan í þetta áttar hann sig á því að hverju er stefnt í þeim efnum.

Frú forseti. Ég vil einnig spyrja hæstv. ráðherra um annað mál, sem er mjög stórt meginverkefni, en það er að hér er gert ráð fyrir að byggja höfn í Bakkafirði, verkefni líklega upp á 6–8 milljarða þegar upp er staðið. Hér er ekkert minnst á rannsóknir vegna gangagerðar til Vestmannaeyja, sem áætlað er að kosti 18–30 milljarða, allt eftir því hvernig á það er litið. Er það ekki óboðlegt að ganga þannig frá að hér sé verið að ákveða endanlega að fara eigi þennan samgöngukost sem varanlega framtíðarlausn í samgöngumálum Vestmannaeyja? Er hæstv. samgönguráðherra að kveða upp dauðadóm yfir hugmyndunum um jarðgöng á milli lands og Eyja með því að minnast ekki orði á það í áætluninni og gera eingöngu ráð fyrir höfn í Bakkafjöru sem skuli lokið árið 2010? Þarf ekki fyrst að fara í jarðgangarannsóknir sem skera úr um það endanlega hvort göng séu mögulegur kostur tæknilega og fjárhagslega? Margir halda því fram að svo sé og enn er deilt um málið. Þurfum við ekki fyrst að ganga úr skugga um það, hæstv. ráðherra? Er hæstv. ráðherra að kveða upp dauðadóm yfir jarðgöngum til Eyja eða hvað gengur honum til með því að hér er ekkert minnst á hinn kostinn?

Virðulegur forseti. Eins og hv. þingmaður þekkir voru samþykktar hér á Alþingi sérstakar fjárveitingar til rannsókna í Bakkafjöru, 200 millj. kr. Það var í samræmi við tillögur sem ég hafði lagt fram og voru byggðar á grunni tillagna sérstakrar nefndar sem fjallar um samgöngur við Eyjar. Fyrsti kostur þeirrar tillögu var að kanna Bakkafjöru. Algerlega er unnið eftir þeirri samþykkt. Alþingi samþykkti fjárveitingar til að fara í Bakkafjöru og kanna hvort sú leið er fær. Það mun liggja fyrir um miðjan marsmánuð og þá verður tekin ákvörðun um framhaldið. Allt bendir til þess að framkvæmdir séu mögulegar í Bakkafjöru og þá liggur fyrir samþykkt Alþingis, um að hefja hönnun og undirbúning að framkvæmdum við Bakkafjöru. Spurningunni er því þegar svarað.

Frú forseti. Hæstv. samgönguráðherra er mikill brandarakarl. Hann lætur eins og hann sé alveg nýkominn í samgönguráðuneytið og nú skuli framtíðin blasa við. Hann leggur áherslu á stórframkvæmdir í vega- og samgöngumálum. Hvað hefur hæstv. samgönguráðherra setið lengi í samgönguráðuneytinu? 

Virðulegur forseti. Það er náttúrlega til marks um það sem gæti orðið ef hv. þm. Jón Bjarnason hefði einhver áhrif að hann hugsar mest um niðurskurð. Hann talar minna um það sem við höfum verið að gera, þessar stórkostlegu framkvæmdir um allt land, m.a. í kjördæmi hv. þingmanns - Þverárfjallsvegur, vegur í Djúpið til Ísafjarðar, ákvarðanir um Arnkötludal o.s.frv. Það mætti halda að þingmaðurinn hafi ekki komið í kjördæmi sitt í háa herrans tíð. Hv. þingmaður má gera athugasemdir við það að ég hafi mikinn metnað og hafi uppi stór orð um samgöngumál. Ef hann getur ekki fylgt mér í þeim áformum verður svo að vera. Ég hika hins vegar ekki við að leggja fram metnaðarfullar áætlanir og koma þeim í framkvæmd. 
            

Frú forseti. Hæstv. ráðherra bað mig ekki álits þegar hann frestaði vegaframkvæmdum á Vestfjörðum í sumar. Hæstv. ráðherra spurði mig ekki álits þegar hann skar niður framkvæmdir á símapeningum til vegaframkvæmda á árinu 2007 um liðlega 2 milljarða kr. Ég er á þeirri skoðun að þjóðin sé orðin fullsödd á hæstv. ráðherra og þessi átta ár séu nóg pína í samgöngumálum fyrir þjóðina. Árið 2006 var slappasta ár um árabil í vegaframkvæmdum í landinu. En nú á að grípa til einkaframkvæmda. Bjóða út og afhenda fyrirtækjum og einstaklingum vegi til uppbyggingar og til að taka gjald af. Ég minni á skýrslu Ríkisendurskoðunar, sem hæstv. ráðherra lét sjálfur vinna en fer ákaflega leynt með, þar sem varað er við þeirri aðferð að ana út í einkaframkvæmdir í vegamálum að óathuguðu máli. Þar er bent á að ríkið sé miklu öflugri og sterkari aðili til vegaframkvæmda en einhver blind trú á einkavæðingu sem nú á að bjarga lélegri frammistöðu ráðherrans í þeim efnum.

Virðulegur forseti. Nú er kominn upp alvarlegur klofningur í Vinstri grænum. Sem betur fer, og ég fagnaði því á sínum tíma, markaði þáverandi ráðherra samgöngumála, Steingrímur J. Sigfússon, línuna um einkaframkvæmdir. Hann fékk samþykkt lög og þingsályktunartillögu á Alþingi um að grafa Hvalfjarðargöngin og leyfa einkaaðila að sjá um þá framkvæmd og innheimta gjald af hverjum einasta sem fór um göngin. Steingrímur J. Sigfússon er upphafsmaður einkaframkvæmda á Íslandi og ég hef fagnað því.

Frú forseti. Sjálfstæðisflokkurinn hefur stýrt samgönguráðuneytinu í 16 ár. Ef mig brestur ekki minni hefur hæstv. ráðherra, Sturla Böðvarsson, setið þar í tólf ár en ekki átta.  En nú skulum við horfa til framtíðar. Næstu tólf ár eru hér undir og meðal þess sem talað er um í áætluninni er jarðgangagerð. Það er gott og vel en eins og annað í tíð þessarar ríkisstjórnar á sú jarðgangagerð ekki að fara fram neins staðar annars staðar en í landsbyggðarkjördæmum þó það sé vitað að þörfin er einna mest á suðvesturhorninu. Það er búið að slá Öskjuhlíðargöngin út af borðinu. Þau eru ekki inni á áætlun næstu tólf ár, til 2018. Hverju sætir það, frú forseti? Hvernig getur samgönguráðherra, sem hyggst af alvöru gera áætlun til framtíðar, látið höfuðborgarsvæðið algerlega mæta afgangi og nú er ég bara að tala um jarðgöngin.

Forseti vill að þingmenn gefi ræðumönnum hljóð.

Virðulegur forseti. Það er ekki rétt að ekki sé gert ráð fyrir jarðgöngum í áætluninni á höfuðborgarsvæðinu. Á þriðja tímabili áætlunarinnar er sérstök fjárveiting þar sem gert er ráð fyrir að jarðgöng komi í Öskjuhlíð. Með sama hætti er gert ráð fyrir þeim möguleika, ef hagkvæmt reynist, að jarðgöng verði á Sundabraut. Sundabrautin er eitt allra stærsta verkefnið í þessari áætlun þannig að það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að það sé þannig. Fyrir nú utan það, fyrir þá hv. þingmenn sem hafa tekið upp reiknivélina sína, er það svo, og það ættu þingmenn að heyra, að í þessari áætlun gengur hæsta hlutfallið, ef skipt er eftir kjördæmum, til höfuðborgarsvæðisins af heildarfjárveitingu til einstakra kjördæma. Það er m.a. vegna fyrirhugaðra framkvæmda við Sundabraut og fyrirhugaðra jarðganga í Öskjuhlíð.

Frú forseti. Það er vissulega rétt að í langtímaáætluninni stendur að huga eigi að eða hugsanlega hefja undirbúning að Öskjuhlíðargöngum undir lok þessa tímabils, eftir áratug eða svo. Gott og vel. En það er gott að hæstv. samgönguráðherra minntist á Sundabrautina af því að framtíð hennar er í algerri óvissu. Lengi hélt ég að það væru þeir sem stjórnuðu í Reykjavík sem þvældust fyrir ráðherranum í þeirri fyrirætlan allri, og oft lét hann í það skína í þingsölum. En nú er kominn meiri hluti þar sem er samgönguráðherra væntanlega þóknanlegur. Nú hefur sá meiri hluti reyndar tekið upp stefnu Samfylkingarinnar um að best sé að koma Sundabrautinni fyrir í jarðgöngum. Öll sú áætlun er í fullkominni óvissu hér. Ef ég hef skilið þetta plagg rétt mun Sundabraut enda uppi í Geldinganesi og enginn veit hvert hún fer þaðan. Á að leggja hana hálfa leið, frú forseti? Hvað ætlast samgönguráðherra fyrir um þá vegalagningu? Hvenær mun hún hefjast? Hvernig mun hún verða fjármögnuð? Og hvert eiga göngin að liggja? Hálfa leið kannski.

Virðulegur forseti. Ég hélt að ég kæmist hjá því í dag að nefna R-listann en það er óhjákvæmilegt úr því að hv. þingmaður talar eins og hún gerir. Í áætluninni er gert ráð fyrir að ljúka framkvæmdum við Sundabraut, fullfjármögnuð áætlun alla leið, ekki hálfa leið. Ástæðan fyrir því að við erum enn þá að vinna að undirbúningi vegna Sundabrautar er sú að fallið var frá því að leggja jarðgöng í umhverfismati á sínum tíma. Það var á vegum R-listans. Nú varð niðurstaðan hins vegar sú að skoða þann kost og það er verið að því. Ég vona að það geti orðið í góðu samstarfi við alla borgarfulltrúa í Reykjavík að taka ákvörðun þegar umhverfismatinu lýkur í haust því þetta er mikil vinna. Það kæmi mér ekki á óvart þótt niðurstaðan yrði sú að jarðgangakosturinn yrði valinn. Ný Sundabraut með jarðgöngum og síðan vegi og brú upp á Kjalarnes. Áætlunin gerir ráð fyrir þeim kosti.

Virðulegur forseti. Hér eru lagðar fram í þinginu tvær samgönguáætlanir, annars vegar til 12 ára og hins vegar til fjögurra ára, sem eru miklar að vöxtum og gera ráð fyrir verulega auknum framlögum til samgöngumála, bæði til lengri og skemmri tíma. Áður en ég fer efnislega frekar út í þetta mál vil ég vekja athygli á því að það er aðeins mánuður eftir af þinginu þegar langtímaáætlun í samgöngumálum er lögð fram og eins og ég sagði er hún mikil að vöxtum. Þær báðar samanlagt eru um 310 blaðsíður og þingmönnum eru gefnir tveir dagar til að skoða þessar áætlanir áður en þeir fara í umræður um þær í þingsal. Ég hlýt að gagnrýna þessi vinnubrögð hæstv. samgönguráðherra og ríkisstjórnar og hefði talið að áætlanirnar hefðu átt að koma fram fyrir áramót og hefðu átt að liggja fyrir þegar fjárlög ársins voru rædd og afgreidd þannig að hægt hefði verið að skoða framlög til vegamála á fjárlögum þessa árs í ljósi samgönguáætlunar. En, virðulegur forseti, sú varð ekki raunin og okkur gefast tveir dagar og 15 mínútur til að fara yfir þessar 310 blaðsíður sem hér eru undir og sjálfsagt búið að liggja lengi yfir í ráðuneytinu. Ég sagði að áætlanirnar væru miklar að vöxtum og þær gera ráð fyrir verulega auknum framlögum til samgöngumála, bæði til lengri og skemmri tíma. Í heildina sýnist mér um að ræða langtímaáætlun upp á ríflega 380 milljarða og það er um 140 milljarða hækkun frá síðustu langtímaáætlun sem samþykkt var á þinginu 2003. Það varpar auðvitað ljósi á þau gríðarlegu verkefni sem bíða okkar í samgöngumálum og hversu langt við erum frá því að eiga nútímalegt samgöngukerfi í landinu. Ég tel mjög brýnt að ráðast í verulegar umbætur og ég tel raunar eitt stærsta fjárfestingarverkefni ríkisins á komandi árum að byggja upp samgöngukerfi landsmanna. Verkefnið er hins vegar risavaxið á mælikvarða opinberra framkvæmda og mikilvægt að skapa rými í hagkerfinu þannig að hægt verði að ráðast í það. Það er ljóst að markaðir tekjustofnar til samgöngumála duga ekki til að standa undir þeim framkvæmdum sem ráðast þarf í. Annars vegar þurfa að koma veruleg framlög beint úr ríkissjóði á fjárlögum til að hægt verði að hrinda átakinu í framkvæmd og hins vegar þarf að leita nýrra leiða til að fjármagna einstakar framkvæmdir, m.a. í gegnum einkaframkvæmd þar sem það á við. Ég tel ljóst af langtímaáætluninni og eins þeirri til næstu fjögurra ára að ríkisstjórnin sjái verulegt borð fyrir báru í fjárlögum komandi ára. Ef marka má langtímaáætlunina eru þarna um 40–50 milljarðar á hverju fjögurra ára tímabili sem eiga að koma úr ríkissjóði til samgöngumála. Það er mikilvægt fyrir okkur í stjórnarandstöðunni að vita í aðdraganda kosninga að svo mikið svigrúm sé í ríkisfjármálunum að það sé rými fyrir 40–50 milljarða á hverju fjögurra ára tímabili í vegaframkvæmdirnar bara einar og sér. Við munum auðvitað taka mið af því í vinnu okkar. Þetta varpar, eins og ég sagði, ljósi á það hversu mikið þetta verkefni er og ástæðan er auðvitað sú að það hefur verið vanrækt. Sjálfstæðisflokkurinn hefur farið með samgöngumálin í 16 ár og á þessum 16 árum hefur ekki verið haldið þannig á málum í samgöngukerfi okkar að við séum komin inn í nútímann í samgöngumálum. Það nægir að nefna í því sambandi, virðulegur forseti, að framlög til vegamála á milli áranna 2003 og 2006 voru t.d. skorin niður um 20% á sama tíma og tekjur af umferðinni jukust um 40%. Framlögin til viðhalds á vegum stóðu í stað á milli tveggja síðustu fjögurra ára áætlana þannig að hvorki hefur verið ráðist í þær fjárfestingar né þau viðhaldsverkefni sem hefði þurft. Það eru mikilvæg verkefni alls staðar á landinu í þessum efnum enda allflestar stofnbrautir landsins byggðar um og upp úr 1980 og hönnun burðarlags þeirra miðaðist við að vegirnir mundu endast í um það bil 20 ár. Sá tími er nú víðast liðinn og umferð um vegina mun meiri og þyngri en gert var ráð fyrir. Eins og við vitum hafa flutningarnir færst í mjög auknum mæli út á vegina á undanförnum árum sem hefur auðvitað gert það enn brýnna að standa vel að viðhaldsverkum sem ekki hefur verið gert, samanber það sem ég sagði áðan. Nú er svo komið að vegirnir þola ekki lengur umferðina sem á þeim er. Skert burðarþol, einbreiðar brýr og ónóg vegbreidd eru meðal þess sem skapa stöðuga hættu fyrir vegfarendur. Víða um landið kemst fólkið hvorki um innan svæða né frá svæðum til höfuðborgarinnar án þess að aka á malarvegum, svo sem á Vestfjörðum og Norðausturlandi, og erfiðir fjallvegir hamla því að hægt sé að tengja saman byggðarlög um einn þjónustukjarna. Lengi hefur verið talað um það sem eina af mikilvægustu aðgerðunum í byggðamálum að byggja upp þjónustukjarna um landið en forsenda þess að þjónustukjarni geti byggst upp er að samgöngur til þessara kjarna séu greiðar. Í þessu sambandi nægir að minnast á það að norður- og suðurfirðir Vestfjarða eru t.d. sambandslausir mikinn hluta ársins. Meðan svo er er auðvitað borin von að Vestfirðir verði eitt atvinnu- og þjónustusvæði og að Ísafjörður geti gegnt hlutverki sínu sem byggðakjarni á svæðinu. Við hittum forustumenn sveitarfélaganna á Vestfjörðum á fundi í gær og þar kom m.a. fram að hringtengingu sem þeir leggja mikla áherslu á að verði lokið á næsta kjörtímabili verður ekki lokið á því tímabili og engin göng eru heldur á því tímabili milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar sem er auðvitað mikilvæg samgöngubót til að tengja saman þessi svæði. Á Norðurlandi og Miðausturlandi hamla samgöngur líka gegn því að hægt sé að byggja upp samfelld byggðasvæði sem geta sameinast um mikilvægar þjónustustofnanir og atvinnuúrræði. Talað er um að Vaðlaheiðargöng fari í einkaframkvæmd og við skulum gefa okkur það en þau eru mjög mikilvæg til að tengja saman Eyjafjörð og Þingeyjarsýslur, og göng á Miðausturlandi eru forsenda þess að mikil uppbygging á Eskifirði, Reyðarfirði og Egilsstöðum gagnist svæðinu öllu. Meðan Norðfjarðargöng eru ekki komin geta þjónustustofnanir á Norðfirði, svo sem sjúkrahús og framhaldsskóli, tæpast þjónað öllu svæðinu svo að dæmi sé tekið. Norðfjarðargöng eru ekki á næsta fjögurra ára tímabili, heldur tímabilinu þar á eftir. Ég held líka að úr því að farið var í þessa miklu uppbyggingu á Miðausturlandi þyrfti fleira að fylgja með. Það er ekki hægt að dæma um hvort sú mikla aðgerð sem felst í uppbyggingu stóriðju álvera á Miðausturlandi tekst, það verður ekki hægt að dæma um það fyrr en á reynir og fyrr en menn sjá hvernig þetta svæði getur allt tengst innbyrðis. Á höfuðborgarsvæðinu anna helstu stofnbrautir ekki þeirri miklu umferð sem hér er og er brýnt að ráðast í framkvæmdir á nýjum stofnbrautum sem fjölga leiðum til og frá höfuðborgarsvæðinu. Þar nægir að nefna Sundabraut og Öskjuhlíðargöng sem ekki eru á langtímaáætlun þó að hér séu einhverjir fjármunir ætlaðir til undirbúningsvinnu. Það er eitt en sjálf göngin eru alls ekki á langtímaáætlun til næstu 12 ára. Tvöföldun Vesturlandsvegar og Suðurlandsvegar auk Reykjanesbrautar er gríðarlega mikilvægt mál og það verður að segja það eins og það er að bæði áætlunin sjálf og ummæli samgönguráðherra orka eins og véfrétt um þessi mál, þ.e. samgönguráðherra lætur liggja á milli hluta hvort hann er að tala um tvöföldun eða 2+1 á Suðurlandsvegi. Í langtímaáætluninni segir, virðulegur forseti, að góðar samgöngur hafi verið meginforsenda framfara á undanförnum áratugum. Það má eins snúa þessu við og segja að skortur á góðum samgöngum hafi orsakað hnignun byggðarlaga og fólksfækkun víða um land. Fólk hefur einfaldlega gefist upp á að bíða eftir samgöngubótum og hvað sem öllum byggðaáætlunum stjórnvalda og góðum hugmyndum heimamanna um uppbyggingu líður eru svæði sem ekki eru vel tengd innbyrðis eða við höfuðborgarsvæði einfaldlega ekki samkeppnishæf þegar kemur að því að laða til sín fólk og fyrirtæki. Fólk vill nefnilega framför, ekki afturför. Fyrirtæki þurfa að vera trygg með að ná í aðföng og koma frá sér framleiðsluvörum á öruggan og skjótan hátt og fólk þarf að geta sótt í þá þjónustu á skjótan og öruggan hátt sem við öll gerum kröfu til í nútímasamfélagi. Órækasti vitnisburðurinn um þetta sem ég er að segja núna, að skortur á samgöngum hafi orsakað hnignun byggðarlaga og fólksfækkun, er að við sjáum að þar sem samgöngur eru verstar, á Vestfjörðum og Norðausturlandi, hefur einmitt fólksfækkunin verið mest og byggðunum blætt út. Virðulegur forseti. Ég held að við þurfum að nálgast samgöngumálin á svolítið nýjan hátt. Við eigum að nálgast samgöngur sem velferðarmál, öryggismál, atvinnumál, umhverfismál og byggðamál og ég er þeirrar skoðunar að eitt af brýnustu velferðarverkefnum 21. aldar sé að byggja upp verulega góðar samgöngur. Ég held að það sé ágætt markmið sem birtist í þessari langtímaáætlun, að það eigi að vera þriggja klukkustunda ferð að jafnaði til höfuðborgarinnar og að fólk eigi ekki að þurfa að sækja nema eina klukkustund í þjónustu sem það þarf á að halda. Ég get tekið undir það sem markmið. En ég sé ekki alveg hvernig það markmið á að verða að veruleika samkvæmt þessari áætlun. Virðulegur forseti. Það eru nokkur atriði sem ég vil bara rétt hlaupa hér á og hefði auðvitað þurft lengri tíma til þess. Það eru í fyrsta lagi almenningssamgöngur. Ég verð að játa að mér finnst heldur þunnur þrettándi í þessari áætlun allt sem lýtur að almenningssamgöngum og ég tek eftir því að það er búið að taka út eitt af markmiðum samgönguáætlunar frá síðustu áætlun sem samþykkt var hér 2003. Þá stóð að almenningssamgöngur í þéttbýli yrðu efldar. Nú er ekkert slíkt sem eitthvert meginmarkmið hér, heldur er talað um að taka upp samráð við sveitarfélögin um fyrirkomulag og kostnað við almenningssamgöngur í þéttbýli. Það lofar ekki góðu, virðulegur forseti. Við lögðum til í þinginu í vetur að felldir yrðu niður tollarnir af vögnunum sem keyptir yrðu til almenningssamgangna á þéttbýlisstöðum. Sú tillaga var felld þannig að ég fæ ekki séð að það sé nein meining með því sem hér er sagt, enda er það allt saman mjög óljóst. Ég vil líka nefna það sem segir um loftmengun. Það er líka mjög óljóst. Það segir bara að loftmengun af völdum umferðar verði haldið í lágmarki eftir því sem kostur er og mið tekið af Evrópustöðlum. Þetta segir ekkert, virðulegur forseti. Til hvaða aðgerða á að grípa? Það er talað um að þvo göturnar. Það sögðu sjálfstæðismenn líka fyrir kosningar. Ég hef ekki orðið vör við að þeir þvoi sérstaklega göturnar í borginni eða að svifrykið hafi eitthvað minnkað. Þvert á móti. Það hefur jafnvel aldrei verið meira en það er núna. Eitt af því sem talað hefur verið um sem aðgerð er að setja staðbundnar reglur um notkun á nagladekkjum. Mér er alveg ljóst að það er ekki hægt að setja almenna reglu fyrir landið allt vegna þess að víða um land verður fólk auðvitað að aka á nöglum. En það var líka eitt af því sem umhverfisnefnd Reykjavíkurborgar lagði til á sínum tíma, að settar yrðu slíkar staðbundnar reglur en það verður að vera lagastoð fyrir því. Hún er ekki til staðar og mér sýnist ekkert benda til þess að það eigi að gera neitt í því. Hjólastígar, virðulegur forseti. Það er afskaplega lítið sem segir um þá hluti. Það segir bara: Stefnt skal að því að breyta vegalögum í þá átt að ríkinu verði heimilað að taka þátt í gerð hjóla- og göngustíga meðfram stofnbrautum í þéttbýli og meðfram umferðarmestu þjóðvegunum í dreifbýli til jafns við reiðvegi. Þetta er nokkuð sem menn eiga ekkert að stefna að. Menn eiga bara að segja að þeir ætli að gera þetta. Til þess hafa þeir framkvæmdarvaldið, að koma fram með mjög skýr markmið um hvað þeir ætla sér. Tími minn er nú að verða búinn. Maður hefur ekki langan tíma til að ræða allt það mikla efni sem hér er undir en ég vil líka taka það fram að ég tel mikilvæga kröfu, og hún er orðuð aðeins í þessari áætlun, um að stofnbrautum í þéttbýli verði breytt þannig að ekki sé gerð sú krafa um rými í kringum slíkar stofnbrautir að þær taki til sín slíkt landflæmi sem raunin er í dag og gerir borgarumhverfið nánast óbyggilegt vegna þess að þær þurfa svo mikið helgunarrými. Ég tel mikilvægt að taka á því og eins hljóðvistarmálum sem varðar þetta. Að lokum, virðulegur forseti, vil ég segja aðeins um samgöngumiðstöð sem 3 milljarðar kr. eru áætlaðir til við Reykjavíkurflugvöll. Ég tel viturlegra að leiða fyrst til lykta þá vinnu sem fer fram á vegum ráðuneytis og borgar um Reykjavíkurflugvöll og hefur það að markmiði að taka afstöðu til miðstöðvar innanlandsflugs í borginni. Það er mikilvægt að það verði gert hið fyrsta þannig að ekki verði ráðist í vanhugsaðar fjárfestingar sem ekki er líklegt að nýtist sem skyldi því að næg eru verkefnin samt sem við stöndum andspænis í samgöngumálum. Virðulegur forseti. Ég er þeirrar skoðunar að auðvitað þurfi að ráðast í verulegar framkvæmdir í samgöngumálum og það verði verkefni nýrrar ríkisstjórnar að takast á við vanrækslusyndir ríkisstjórnarinnar á þessu sviði sem öðrum.

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanni fyrir málefnalega ræðu. Ég heyri ekki betur en að skoðanir hennar falli í öllum aðalatriðum að þeim meginmarkmiðum sem ég set fram í þessari áætlun sem gerir ráð fyrir því að efla byggðirnar í landinu og bæta hag okkar með ódýrum og umhverfisvænum samgöngum. Það voru nokkur atriði sem ég vildi nefna sérstaklega vegna þess sem kom fram. Í fyrsta lagi er í samgönguáætluninni sérstök fjárveiting upp á 800 millj. til þess að hefja framkvæmdir við jarðgöng við Öskjuhlíð á þriðja tímabili. Þetta er mál sem þarf langan aðdraganda og við teljum eðlilegt að það sé gert ráð fyrir því. Í annan stað vil ég nefna að við gerum ráð fyrir því að bjóða út jarðgöngin til Neskaupstaðar á árinu 2009, sem sagt á fyrsta tímabili áætlunarinnar. Ég tek undir það með hv. þingmanni að það er geysilega mikilvæg framkvæmd til þess að styrkja atvinnusvæðið í kringum álverið og í Fjarðabyggðinni, þessari mjög svo vaxandi og blómlegu byggð sem nýtur nú ávaxtanna af ákvörðunum ríkisstjórnarinnar um uppbyggingu á þessu svæði. Í þriðja lagi varðandi göng vil ég nefna það sérstaklega, eins og ég nefndi áður, að Sundagöngin eru hugsanlegur möguleiki. Sundabrautin er fullfjármögnuð í áætluninni. Það eru einir 20 milljarðar kr. í áætluninni þannig að valkostirnir verða fyrir hendi þegar búið er að taka ákvörðun um hvaða leið verður valin. Ég tek undir það með hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur að það er verkefni með sama hætti og að tengja Norður- og Suðurfirði Vestfjarða sem við eigum að leggja ríka áherslu á og ég fagna afstöðu hennar til þeirra mála.

Virðulegur forseti. Það er í sjálfu sér ekki erfitt að sameinast um þau meginmarkmið í stórum dráttum sem birtast í þessari langtímaáætlun. Ég hygg að þingheimur allur geti í sjálfu sér gert það. Eitt er þó að hafa góð markmið og annað er síðan að gera þau að veruleika. Ríkisstjórnin hafði eflaust líka mjög góð markmið þegar hún lagði fram síðustu samgönguáætlun hér og Alþingi samþykkti hana. En það er ekki hægt að líta fram hjá því að Sjálfstæðisflokkurinn hefur haft 16 ár til að vinna að þessum málum og ég geri alveg ráð fyrir því að samgönguráðherrum, bæði þeim sem nú situr og hinum fyrri, hafi gengið gott til og gjarnan viljað byggja upp samgöngur í landinu. En eins og alltaf er þegar menn hafa setið lengi ágerist andvaraleysið og sofandahátturinn með hverju tímabili sem líður. Það eru ekki ásetningssyndirnar sem eru verstar, heldur vanrækslusyndirnar og þær eru orðnar ansi miklar í þessum samgöngumálum. Auðvitað hafa samgöngumálin, sérstaklega á síðasta kjörtímabili, liðið fyrir þær miklu framkvæmdir sem hér hafa verið bæði í virkjana- og stóriðjumálum. Þess er skemmst að minnast að á síðasta ári rankaði allt í einu ríkisstjórnin við sér og taldi nauðsynlegt að ráðast í einhverjar mótvægisaðgerðir eða slá á þensluna. Hvað gerði hún? Skar niður vegaframkvæmdir á Norðausturlandi og Vestfjörðum þar sem hagvöxtur hefur verið neikvæður um langt árabil, á sama tímabili og hann hefur verið líklega yfir 40% á höfuðborgarsvæðinu. Þetta eru vanrækslusyndirnar, virðulegi forseti, sem menn geta ekki komist fram hjá þó að þeir eflaust vilji vel og setji fram mjög jákvæð og ágæt markmið sem við getum sjálfsagt flest hver sameinast um.

Virðulegur forseti. Ég held að það sé mikið öfugmæli hjá hv. þingmanni og formanni Samfylkingarinnar, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, að andvaraleysi og sofandaháttur hafi ríkt í samgöngumálum. Á því tímabili sem við höfum fjallað um, m.a. því fjögurra ára tímabili sem við erum núna að endurskoða og svo leggja inn nýja áætlun um næstu 12 ár, höfum við fyrir okkur eitthvert mesta framkvæmdatímabil í sögunni í samgöngumálum.  Aðeins varðandi það sem hv. þingmaður nefndi um hjóla- og göngustíga, hljóðvist o.fl. vil ég vísa til þess að við erum að breyta vegalögum þar sem einmitt er tekið á þessum málum. Þar er heimilað að taka m.a. göngustíga, undirgöng og hljóðvistaraðgerðir sérstaklega, það er skýrt kveðið á um þá þætti í vegalögum og við verðum að taka tillit til þess núna í endurskoðun samgönguáætlunarinnar að við kunnum að þurfa að taka meira tillit til hljóðvistaraðgerða inni í borginni og í sveitarfélögunum en við höfum áður þurft að gera. Á því er tekið með heimild í nýjum vegalögum sem vonandi verða samþykkt áður en þingið fer heim.

Virðulegur forseti. Hæstv. samgönguráðherra sagði eins og rétt er að við hefðum á undanförnum árum verið í einu mesta framkvæmdatímabili sem hér hefur verið um langt skeið og að menn hefðu þurft að hægja á í nafni stöðugleikans. Það sagði hæstv. ráðherra, og að það hefðu þeir gert. Hann sagði líka að þessar aðgerðir hefðu borið árangur. Það er mikið öfugmæli, hæstv. ráðherra, að þær aðgerðir hafi borið árangur. Hér er auðvitað enginn stöðugleiki. Þessi niðurskurður á framkvæmdum um 4 milljarða á kjörtímabilinu í vegamálum í heildina og þessi niðurskurður um 1,1 milljarð á síðasta ári á Norðausturlandi og Norðvesturlandi var eins og krækiber í helvíti, sú aðgerð, og kom bara niður á svæðum  Svo koma menn hér og segja: Það bar árangur. Jú, það bar þann árangur, ef menn vilja kalla það árangur, að þessi svæði búa enn við samgöngur sem eru engan veginn boðlegar í nútímasamfélagi. Ráðherrann segir að nú renni upp nýr tími. Nýr tími rennur ekki upp ef menn ætla að halda áfram eins og boðað hefur verið af hálfu þessarar ríkisstjórnar í stóriðju- og virkjunarmálunum vegna þess að þó að Kárahnjúkavirkjun og álver á Austurlandi hafi verið stór aðgerð eru gríðarlegar framkvæmdir fram undan með stækkun á álverinu í Hafnarfirði, næstum þrefaldri, og uppbyggingu í Helguvík og þeim virkjunum sem því tengjast. Og það er aftur suðvesturhornið. Ekki verður það til hagsbóta fyrir þau byggðarlög sem hafa búið við neikvæðan hagvöxt á undanförnum árum og búa við versta samgöngukerfi í landinu. Það er ekki að renna upp nýr tími ef þessi ríkisstjórn situr. Það þarf aðra ríkisstjórn til þess að hann renni upp.

Hæstv. forseti. Þrjár viðamiklar skýrslur um banka- og lánamarkaðinn hér á landi og samanburð við hin Norðurlöndin kalla á nauðsyn þess að fram fari rannsókn á háum bankakostnaði og aðgangs- og samkeppnishindrunum á bankamarkaði. Okrið og græðgin í bankakerfinu er yfirgengilegt og hefur enn einu sinni birst þjóðinni í gífurlega háum þjónustugjöldum og vöxtum sem á síðasta ári námu 223 milljörðum króna og höfðu tvöfaldast frá árinu á undan. Þetta er hvorki meira né minna en 80% af tekjum íslenska ríkisins á síðasta ári. Bankarnir hafa kverkatak á lántakendum og reyra þá í fjötra með því að setja þeim skilyrði um að vera í alls konar viðskiptum við þá til að fá hagstæð lán og ef viðkomandi ætlar að losa sig út úr viðskiptunum og greiða upp lánin eru þau sérstaklega skattlögð með háu uppgreiðslugjaldi. Frá því að einkavæðing bankanna var innleidd árið 2003, þ.e. á fjórum árum, hafa þjónustutekjur bankanna hækkað um tæp 600%, og vaxtatekjur um 435%. Hagnaður bankanna hefur aukist úr rúmum 11 milljörðum í 165 milljarða, þ.e. um 1.416% frá einkavæðingunni. Full ástæða er til að láta líka fara fram rannsókn á sölu ríkisbankanna sem nánast voru gefnir bankakóngunum í krafti helmingaskiptareglu stjórnarflokkanna, sannarlega er um að ræða einkavinavæðingu, enda urðu nokkrir einkavinir stjórnarflokkanna milljarðamæringar af öllu saman. Og hvað græddu svo neytendur á þessu? Vaxtaokrið er slíkt að vaxtamunur hefur aldrei verið hærri en eftir einkavæðinguna, um 13%, algengir vextir eru 17%, þ.e. 10% hærra en í nágrannalöndunum, og dráttarvextir hér hafa hækkað úr 17% í 25% meðan þeir eru t.d. 10% annars staðar á Norðurlöndunum. Bankakostnaður, ýmis kostnaður, hefur frá einkavæðingunni vaxið um allt að 250% frá árinu 2002 og það í 18% verðbólgu. Kostnaður við hverja debetkortafærslu hefur aukist um 58% á þessum tíma, og greinilegt er þegar ýmis bankakostnaður er borinn saman milli bankanna að um augljósa samstillingu á verðlagningu er að ræða, ekki síst þegar kemur að kostnaði við lánveitingar. Í því sambandi verður að skoða greiðslukerfi bankanna og hvernig þeir nýta sameiginlegt tölvukerfi gegnum Reiknistofu bankanna og hlýtur það að vakna upp hvort sameiginleg starfræksla bankanna á henni sé ekki brot á samkeppnislögum og hvort að með þessu fyrirkomulagi þrífist ákveðinn samráðsvettvangur bankanna. Þarna koma forsvarsmenn bankanna allir að sama borði sem hlýtur að auðvelda þeim samstillingu og samráð um vexti og bankakostnað. Samkeppniseftirlitið kallar á að þetta sé skoðað, en bankarnir hreyfa sig ekki í að breyta þessu. Ég spyr því ráðherrann hvort ekki sé ástæða til að setja lög til að brjóta upp sameiginlegt eignarhald bankanna á greiðslumiðlunarkerfinu, greiðslukortafyrirtækjum og notkun á sameiginlegu tölvukerfi gegnum Reiknistofu bankanna og að Reiknistofan verði færð undir Seðlabanka. Full ástæða er líka til, í tengslum við þetta, að skoða hvort þeir misnoti markaðsráðandi stöðu sína í ljósi 11. gr. samkeppnislaga og hvort sameiginleg markaðsráðandi staða þeirra og ýmiss konar krosseignatengsl í skyldum og óskyldum rekstri brjóti ekki í bága við samkeppnislög. Samkeppniseftirlitið hefur kallað eftir aðgerðum til að draga úr samþjöppun á bankamarkaði og minnka kostnað neytenda, m.a. niðurfellingu stimpilgjalda, afnámi uppgreiðslugjalda á lánum, bankarnir hætti að þvinga neytendur með skilyrtri þjónustu og að brotið verði upp sameiginlegt greiðslukerfi bankanna. Ef ráðherra ætlar að hunsa þessar óskir Samkeppniseftirlits þegar fyrir liggur að neytendur eru hreinlega blóðmjólkaðir af bönkunum er ábyrgð ráðherrans mikil. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Telur hann ástæðu til að beina því til samkeppnisyfirvalda að fram fari rannsókn á háum bankakostnaði og samkeppnishindrunum á bankamarkaði og hvort ástæða sé til að setja skorður við bankaokrinu? Rannsaka ætti einnig hvort samráð eða samstilling eigi sér stað milli bankanna um vexti og þjónustugjöld. Líka þarf að rannsaka samkeppnishindranir með tilliti til þess hvort sameiginleg markaðsráðandi staða bankanna brjóti í bága við samkeppnislög. Jafnframt spyr ég hvort ráðherra sé reiðubúinn að beita sér fyrir lögum sem brjóti upp sameiginlegt eignarhald bankanna á greiðslukortafyrirtækjum og greiðslukerfi bankanna, t.d. með því að Reiknistofa bankanna verði alfarið færð undir Seðlabanka. Einnig spyr ég hvort ráðherra sé tilbúinn að beita sér fyrir afnámi stimpilgjalda og lækkun vanefndaálags vegna dráttarvaxta og að beina því til bankanna að fella niður eða draga úr uppgreiðslugjaldi til að auka virka samkeppni á bankamarkaði og draga úr kostnaði neytenda við bankakerfið.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hreyfa við mjög þörfu og mikilvægu máli. Fjármálaeftirlitið og Samkeppniseftirlitið eru sjálfstæðar stofnanir og óháðar pólitískum afskiptum. Viðskiptaráðherra hefur þannig enga slíka aðkomu að þeim að hann geti beint til þeirra tilmælum eða fyrirmælum, og reyndar treysti ég Samkeppniseftirlitinu til að sjá um að framfylgja samkeppnislögum. Nýleg athugun norrænna samkeppniseftirlita á viðskiptabönkum á Norðurlöndum fjallar einmitt um fyrirspurnarefni hv. þingmanns að hluta til. Þessi athugun kom í ágúst síðastliðnum og þar er margt kunnuglegt. Samkvæmt þeirri athugun er reyndar full ástæða til að vera vel á verði í þessum efnum varðandi starfsemi viðskiptabankanna. Samkeppniseftirlitið er einmitt um þessar mundir í tengslum við bankana út af þessum málum. Ég mun fylgjast með þessu áfanga fyrir áfanga framvegis sem hingað til enda þótt ég telji ekki ástæðu til lagainngripa á þessu stigi. 
             Samkeppniseftirlitið hefur ýmsa möguleika á því að fylgja ákvörðunum sínum eftir. Á Alþingi liggja nú einmitt frumvörp til laga um styrkingu og eflingu heimilda, bæði Samkeppniseftirlitsins og Fjármálaeftirlitsins, til að leggja á stjórnvaldssektir og fylgja málum betur eftir. Það hefur reyndar tekið mörg ár að þróa hug- og vélbúnað vegna greiðslukerfisins. Mikill kostnaður er því samfara og ekki óeðlilegt að þeir sem hafa lagt í þann kostnað vilji fá hann endurgreiddan ef nýir aðilar hyggjast nýta sér fjárfestinguna. Í áðurnefndri norrænni athugun koma fram beinar ábendingar og beinar tillögur um þau atriði sem hv. þingmaður nefnir í spurningu sinni og það er reyndar í vinnslu á vegum Samkeppniseftirlitsins. Ég mun áfram fylgjast með þessu en eins og ég sagði áðan tel ég ekki forsendur til inngripa með lagabreytingum á þessu stigi enn sem komið er. Lög um stimpilgjöld heyra undir fjármálaráðherra. Á undanförnum árum hefur oft verið rætt um að álagning stimpilgjalda sé tímaskekkja. Fyrirtæki á fjármálamarkaði hafa bent á að álagning þeirra skekki samkeppnisstöðu og auki lánakostnað. Neytendur hafa bent á ósanngirni í því að þurfa að greiða stimpilgjöld við skuldbreytingu eða flutning láns. Ég tek undir það að full þörf er á að skoða það heildstætt hvort ekki beri að afnema þennan skatt. Í lögum um vexti og verðtryggingu er mælt fyrir um það að Seðlabankinn ákveði og birti dráttarvexti. Dráttarvextir skiptast í grunn- og vanefndaálag sem kunnugt er. Þau ákvæði voru sett árið 2001. Ég tel alls ekki óeðlilegt að hugað verði að þeim ákvæðum og þau borin saman við sambærileg ákvæði í þeim ríkjum sem búa við svipaða þenslu og eftirspurn eftir lánsfé og hér er og skoðuð reynsla og þróun þeirra á síðustu árum. Bankar afla fjár til útlána á alþjóðlegum fjármálamörkuðum. Lán þessi eru til skamms eða meðallangs tíma. Útlán banka eru hins vegar mörg til mun lengri tíma. Það er síðan verkefni útlána- og áhættustýringar hjá hverjum banka fyrir sig að tryggja að þeir eigi fyrir skuldbindingum sínum. Uppgreiðslugjöld eiga rætur í þessu. Fyrirspurn hv. þingmanns lýtur væntanlega að annarri hlið málsins, þ.e. að hlutverki uppgreiðslugjalda sem samkeppnishindrunar með því að hindra neytendur frá því að skipta um viðskiptabanka með auknum kostnaði. Í áðurnefndri samnorrænni könnun frá því í fyrra er einmitt bent á þetta og ýmis fleiri atriði sem telja verður samkeppnishindranir af hálfu viðskiptabankanna. Þessar ábendingar eru einnig til frekari vinnslu og skoðunar í Samkeppniseftirlitinu um þessar mundir. Við munum áfram kappkosta að fylgjast með og undirbúa eftir atvikum reglur eða lagafrumvörp eftir því sem þessum málum vindur fram, alveg sérstaklega ef það kemur í ljós sem hv. þingmaður nefndi, að viðskiptabankarnir séu tregir eða láti undir höfuð leggjast að bregðast við ábendingum Samkeppniseftirlitsins.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir að efna til þessarar mikilvægu umræðu. Ástæða er til að horfa til þess að á sama tíma og bankarnir guma af meiri gróða, meiri hagnaði en dæmi eru um í Íslandssögunni hefur bankaokur á Íslandi aldrei verið meira en nú, hvort sem horft er til vaxta, vaxtamunar eða þjónustugjalda. Þá ber einnig að hafa í huga að af hagnaði bankanna er sennilega um helmingurinn af viðskiptum hér innan lands. Þessi hagnaður er á kostnað íslenskra neytenda. Hér erum við upplýst um það að hæstv. ríkisstjórn fylgist með gangi mála - en ætli ekkert að gera. Við höfum jú stofnanir, við höfum Samkeppniseftirlit og við höfum Fjármálaeftirlit, en þar er látið við sitja. Þegar bankarnir voru einkavæddir - góðgjarnir menn tala gjarnan um að þeir hafi verið seldir á undirverði, þjóðin hefur fengið að sjá að þeir voru í reynd gefnir nýjum eigendum sem hafa makað krókinn á þeim og eru að fá geysileg völd yfir íslensku samfélagi, stýra orðið hluta af heilbrigðisþjónustunni, bankastjórar koma hér fram sem móðir Teresa, líkna og lækna, þeir eru farnir að stjórna menningar- og listalífi þjóðarinnar - var það ekki þetta sem átti að gera. Það átti ekki að efla auðvaldið á Íslandi, því að þetta er auðvald, vald auðsins, nei, það átti að færa neytendum hagsbætur í lægri vöxtum og 

Virðulegi forseti. Það ríkir fákeppni á bankamarkaði hér á landi. Markaðshlutdeild fjögurra stærstu bankanna er einna mest hér á landi af Norðurlöndunum, að Finnlandi undanskildu. Í skýrslu Samkeppniseftirlitsins um samnorræna könnun um stöðu á viðskiptabankamarkaði sem birt var í ágúst á síðasta ári segir eftirfarandi um stöðu bankanna, með leyfi forseta: „Frá samkeppnissjónarmiði virðast afkomutölur í greininni benda til þess að bankar geti boðið neytendum verulega betri kjör og samt skilað hagnaði. Með öðrum orðum gæti aukin samkeppni banka komið neytendum til góða með betri þjónustu á lægra verði.“ Svipuð skoðun kom fram hjá Guðjóni Rúnarssyni, forstöðumanni Samtaka fjármálafyrirtækja, en nýverið var haft eftir honum að það sem skili sér mest í vasa hinna almennu neytenda sé aukinn fjöldi stórra og öflugra fjármálafyrirtækja og aukin samkeppni á þessum markaði. Flestir Íslendingar eru stoltir af íslensku bönkunum og árangri þeirra hérlendis og erlendis. Jafnframt tel ég að flestir Íslendingar geti tekið undir þá skoðun að einkavæðing bankanna hafi verið mikið heillaspor fyrir samfélag okkar og þjónusta þeirra hafi tekið stórstígum framförum. Á örfáum árum hafa bankarnir breytt tapi í ofurhagnað og munu þeir í ár skila 28 milljörðum króna í tekjuskatti til ríkisins sem er mikið stökk frá 12 milljörðum króna á síðasta ári og um 88 milljónum króna á árinu 1999. Hins vegar er engum blöðum um það að fletta að fólki blöskra sérstaklega há þjónustugjöld og himinháir dráttarvextir og yfirdráttarvextir sem bankarnir bjóða einstaklingum og fjölskyldum landsins, en þjónustugjöldin eru almennt hærri hér en í Evrópulöndum. Þrátt fyrir góða afkomu bankanna virðast viðskiptavinir ekki fá að njóta þess. Við hljótum að spyrja hvort bankastofnanir misnoti tryggð viðskiptavina og við hljótum að spyrja í hve miklum mæli þeir beita samkeppnishindrunum til að koma í veg fyrir að þeir breyti um banka.

Virðulegi forseti. Sá böggull fylgir skammrifi þegar menn ráðast í einkavæðingu að ef ekki er samtímis gætt að því að einkavæðingin sé inni í samkeppnisumhverfi skapast þær aðstæður sem bankarnir hafa búið við á síðustu árum. Aðstæður þar sem fákeppni og einokunarskilyrði eru ríkjandi og aðstæður sem skapa þeim stöðu til að skammta sér tekjur í viðskiptum við viðskiptavini sína. Við slíkar aðstæður er mjög mikilvægt að búa vel að samkeppnisstofnun sem á að fylgjast með aðilunum á markaði og ekki er uppörvandi fyrir þá sem hafa það hlutverk fyrir hönd ríkisins og þjóðarinnar að hafa hemil á bönkunum, að horfa upp á það dæmi sem menn hafa fyrir augunum, að þegar Samkeppnisstofnun réðist til atlögu við samráð olíufélaganna leiddi það til þess að stofnunin var lögð niður og forstjórinn missti vinnuna. Það hlýtur að vekja mönnum ugg sem starfa að þessum málum ef þeir geta átt von á því að stjórnvöld standi ekki við bakið á þeim í þeirri vinnu sem þeim er ætlað inna af hendi. Skýrslur sýna, m.a. skýrsla Neytendasamtakanna, að raunvextir hér á landi eru 2–5% hærri en í tíu löndum Evrópu til samanburðar. Þar sem skuldsetning íslensku heimilanna er mjög mikil þýðir þetta að á hverju ári greiðir venjulegt íslenskt heimili frá 200 þús. kr. og upp í 500 þús. kr. meira í vexti af skuldum sínum en það mundi gera ef skuldirnar væru í einhverju Evrópulandanna sem tekin voru til viðmiðunar. Þetta er kostnaður íslensks almennings við skortinn á samkeppni hér á landi.

Herra forseti. Ég fagna þessari tímabæru umræðu varðandi bankastarfsemi og samkeppnishindranir. Almenningur þarf að fá skýringar á þeim risavaxna hagnaði sem bankastarfsemi á Íslandi skilar af sér, að hve miklu leyti er þetta gróði sem hlýst af viðskiptum við óbreytta viðskiptavini eða eru bankarnir að hagnast og maka krókinn með því að fara ofan í vasa almennings í krafti, gjalda, þóknana, kostnaðar og/eða vaxta? Í skýrslu Samkeppniseftirlitsins sem hér hefur verið vísað til er bent á fjölmörg atriði sem renna stoðum undir óeðlilegt ástand á bankamarkaði. Í þessu felast ekki ásakanir um refsiverða háttsemi en það er nauðsynlegt að samfélagið sé meðvitað um þessa starfsemi og að bönkunum sé veitt aðhald þannig að hlutur neytenda sé ekki fyrir borð borinn. Um leið og við fögnum auknu ríkidæmi og góðum rekstri banka og eigenda þeirra verðum við að horfast í augu við þá staðreynd að þjóðin er þolendur en ekki gerendur. Það er skylda alþingismanna að standa vörð um hagsmuni þessa fólks, setja lög og halda uppi eftirliti sem verndar borgarana gegn samkeppnisbrotum, okri og hvers konar misnotkun á völdum og aðstöðu. Það er til skammar að á sama tíma og beislinu er sleppt framan af fjármála- og bankastarfsemi skuli hvarvetna, hvert sem litið er sitja fólk sem í raun og veru ber á herðum sér þá kvöð að okrað sé á því og kreistur út úr því kostnaður eins, sem skapar arð annars. Við eigum að vera málsvarar þeirra sem búa við slík kjör og það er fullkomið ábyrgðarleysi ef hæstv. ráðherra lætur ekki hendur standa fram úr ermum í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir að hefja þessar umræður og hæstv. ráðherra Jóni Sigurðssyni fyrir svör hans. Eins og aðrir hafa komið inn á hafa bankarnir nýverið birt afkomutölur sínar og eins og kunnugt er er hagnaður fjögurra banka, Straums, Burðaráss, stóru viðskiptabankanna þriggja, Landsbanka, Glitnis og Kaupþings, samanlagður um 209 milljarðar kr. Til að setja þetta aðeins í samhengi er þetta um 50 milljörðum hærri fjárhæð en sem nemur útgjöldum alls heilbrigðis- og tryggingakerfis íslenska ríkisins. Að sama skapi nemur tekjuskattur sem þessir fjórir bankar greiða í ríkissjóð vegna ársins 2006 um 35 milljörðum kr. Og auðvitað fögnum við því að íslenskum fyrirtækjum skuli ganga vel og þeim vegni vel og útrásin gangi svo vel sem raun ber vitni. Hagnaður fyrirtækjanna skilar sér í auknum tekjum til ríkissjóðs sem stendur svo undir stoðum samfélagsins, velferðarkerfinu og menntakerfinu. Að sama skapi fylgir velgengninni mikil ábyrgð og að mínu mati bera fyrirtæki samfélagslega ábyrgð. Sum þeirra höndla hana vel en önnur verr. Ég er þeirrar skoðunar að það sé eðlilegt að íslenskir neytendur njóti velgengni fyrirtækjanna betur en þeir gera í dag og afrakstur útrásarinnar skili sér í vasa neytendanna í formi lægri þjónustugjalda. Búið er að útbúa íslensku viðskiptalífi umhverfi sem gerir því kleift að blómstra og njóta ávaxtanna. Það er vel og það er öllu íslensku samfélagi mikilvægt. En gæta verður hófs og jafnvægis og nú er komið að íslenskum neytendum. Ég er sammála 90% Íslendinga sem telja að það eigi að reka áfram sterkan Íbúðalánasjóð sem getur veitt bönkunum visst aðhald á íbúðalánamarkaði. Hann er nauðsynlegur og ég tel að veita þurfi Íbúðalánasjóði auknar heimildir til að geta keppt við viðskiptabankana og þar með stuðlað að aukinni samkeppni íslenskum fjölskyldum til hagsbóta. Við verðum að fara að stíga það skref að afnema stimpilgjöldin og fella niður eða draga úr uppgreiðslugjöldum bankanna sem hreinlega virka gegn samkeppni. Við verðum að fara að auka aftur lánshlutfall Íbúðalánasjóðs í 90% lán. Íbúðalánasjóður er rekinn á félagslegum forsendum án hagnaðarsjónarmiða sem skilað hefur fjölskyldum í landinu betri kjörum á íbúðalánum. Hann hefur verið 

Herra forseti. Þegar ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins tók ákvörðun um að einkavæða og selja báða bankana samtímis vöruðum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs við því. Það væri þá a.m.k. nóg að einkavæða og selja annan en halda hinum í þjóðareign. Nei, þá urðu þeir að skipta jafnt. Framsóknarmenn urðu að fá einn fyrir sína menn og Sjálfstæðisflokkurinn hinn fyrir sína. Það voru ekki hagsmunir þjóðarinnar sem þar réðu. Íbúðalánasjóður átti að fara sömu leið og við hér í þingsal munum hástemmdar yfirlýsingar fyrrverandi forsætisráðherra og formanns Framsóknarflokksins, Halldórs Ásgrímssonar, eða fyrrverandi viðskiptaráðherra, Valgerðar Sverrisdóttur, sem enn þá er hugmyndafræðingur flokksins, um að eitt brýnasta verkefnið fyrir fjármálalífið í landinu væri að einkavæða og selja Íbúðalánasjóð. Gegn þessu börðumst við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Ég man að Félag fasteignasala barðist mjög ötullega fyrir því að Íbúðalánasjóður fengi að halda velli og framsóknarmenn voru beygðir í málinu og þorðu ekki að einkavæða Íbúðalánasjóð en viljinn var svo sannarlega fyrir hendi eins og við munum í orðum fyrrverandi formanns Framsóknarflokksins, Halldórs Ásgrímssonar, bæði hér og annars staðar. Já, það er virkileg þörf á að setja bönkunum og fjármálalífinu skorður þannig að hagsmunir almennings, hagsmunir fólksins í landinu, hagsmunir atvinnulífsins í landinu séu þar í forgangi, ekki bara hvernig bankarnir geti grætt á þeim heldur líka hvernig þeir geti þjónað þeim. Þetta held ég að sé það mikilvægasta sem við þurfum að berjast fyrir þegar við tökum við í ríkisstjórn, að rétta hag neytenda, almennings í landinu gagnvart bankakerfinu. 
            

Herra forseti. Ég vil þakka þessa umræðu. Á milli banka og neytenda er sérstakt trúnaðarsamband og sá trúnaður er eiginlega hvað mestur á Íslandi. Aðeins 1,7% íslenskra neytenda yfirgefa bankann sinn á ári. Þessi trúnaður minnir dálítið á hjónaband, endist kannski dálítið lengur. Þetta er mjög hindrandi á samkeppni á milli bankanna, mjög, og spurning hvernig tekst að yfirvinna það. Þetta leiðir líka til þess að markaðssetning bankanna beinist að ungmennum vegna þess að þeir vita það að ef þeir ná sálinni ungri halda þeir henni mjög líklega alla ævi, sem verður til þess að þeir hella yfir ungdóminn skuldsetningum, sem ég tel vera ósiðlegt. Mér finnst yfirleitt að yfirdráttarlán og yfirdráttur til einstaklinga sé ósiðlegur vegna þess að yfirdráttur er í eðli sínu gjaldfallinn á hverju einasta augnabliki og er aðallega ætlaður fyrirtækjum en af einhverjum ástæðum hafa íslenskir bankar farið inn á þessa braut gagnvart einstaklingum. Hér hefur töluvert mikið verið talað um hagnað. Ég gleðst yfir þessum hagnaði. Hann kemur aðallega erlendis frá og hann er aðallega vegna stórviðskipta í útrásinni. Við eigum að gleðjast yfir því að bankarnir séu að skutla miklum peningum til Íslands. Við þurfum jafnframt að gæta þess að búa þeim þannig umhverfi að þeir fari ekki til útlanda því að þeir eru allir orðnir alþjóðlegir, þeir eru ekki lengur íslenskir og menn þurfa að gera sér grein fyrir því. Það er hlutverk Alþingis að standa vörð um það að þessi alþjóðlegu fyrirtæki hafi höfuðstöðvar á Íslandi og búa þeim þannig umhverfi.

Herra forseti. Íslensk heimili eru mjög skuldug, þau skulda um 1.300 milljarða kr. Ef það næst að lækka vexti heimilanna um 1% þá munar um það fyrir heimilin hvorki meira né minna en um 13 milljarða kr. þannig að hér er um gríðarlegt hagsmunamál fyrir íslensk heimili að ræða. Við þurfum í sjálfu sér ekkert að fara í miklar rannsóknir á stöðu þessara mála, það liggja fyrir tvær skýrslur, bæði skýrsla Neytendasamtakanna og skýrsla Samkeppniseftirlitsins sem eru sammála um það að bæði séu vextir hærri hér en í nágrannalöndunum og einnig kostnaður og síðan búa íslenskir neytendur við þá óáran að þurfa að greiða uppgreiðslugjald og stimpilgjöld ef þeir ætla að færa sig á milli viðskiptastofnana. Þetta er ekkert trúnaðarsamband sem þar skiptir öllu máli heldur kemur það einfaldlega við pyngju neytenda ef þeir ætla að skipta um lánastofnun, það er mergurinn málsins. Það er það sem þarf að taka á en ekki að fylgjast með, eins og Framsóknarflokkurinn segist ætla að gera og ætlar að athuga hvort það eigi að grípa til aðgerða. Það er löngu tímabært að taka á þessu máli, þetta skiptir afar miklu máli fyrir íslenska neytendur. Það kemur einfaldlega fram í skýrslu sem kom út hjá Hagstofu Íslands að bankakostnaðurinn hefur vaxið gríðarlega. Hann hefur vaxið um tugi prósenta frá árinu 2002 til 2004 og 2003 til 2005. Það verður að grípa til aðgerða og ég held að íslenskir kjósendur ættu að gera sér grein fyrir því að ef þessu verður breytt þá verður að breyta um ríkisstjórn. Það kom berlega í ljós í máli formanns Framsóknarflokksins, hæstv. bankamálaráðherra, að hann er ekkert á þeim buxunum að fara að breyta einu né neinu. Hann ætlar ekkert að fara að beina einum né neinum tilmælum eitthvert til einhverra stofnana, en íslenskir neytendur þurfa svo sannarlega að fá bætt kjör sín á þessum markaði.

Herra forseti. Það er átakanlegt að heyra hvernig viðskiptaráðherra stillir sér með bönkunum en ekki neytendum. Það liggur fyrir að vextir hér og bankakostnaður er glæpsamlega hár. Það liggur fyrir að það hefur verið okrað á neytendum, það liggur fyrir að þjónustutekjur hafi hækkað um 600% á fjórum árum, það liggur fyrir að vextir hafi hækkað um 435% og ráðherrann hefur ekkert annað að segja við þetta fólk en að hann ætli að fylgjast með álengdar meðan neytendur eru blóðmjólkaðir. Þetta gengur auðvitað ekki og ég kalla eftir því, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra svari því hvort hann sé ekki sammála mér um að það þurfi að fara fram rannsókn á þessu bankaokri sem hér hefur verið lýst og ráðherrann hefur ekki neitað. Það liggur fyrir í skýrslu Samkeppniseftirlitsins, sem ráðherrann vísaði í, frá ágúst sl., að tilmælum er beint til ríkisstjórnarinnar - til ríkisstjórnarinnar - ekki bara aðila á markaði að taka á þessum málum, m.a. vegna þess að staðan eins og hún er nú skaðar neytendur, hún skaðar neytendur, segir Samkeppniseftirlitið. Það liggur fyrir að bankarnir hafa ekkert gert með tilmæli og tillögur Samkeppniseftirlitsins. Þess vegna á hæstv. ráðherra að grípa inn í. Þess vegna á hann að beina því til bankanna að þeir fari að tillögum Samkeppniseftirlitsins og þess vegna á ráðherrann að setja löggjöf sem kemur í veg fyrir sameiginlegt eignarhald bankanna á greiðslukerfum bankanna og Reiknistofnun bankanna. Hún á að heyra undir Seðlabankann. Það mundi tryggja betri þjónustu við neytendur. En ráðherrann ætlar ekkert að gera. Ég lýsi fullri ábyrgð á ráðherrann ef hann ætlar ekkert að gera í þessu máli meðan neytendur hafa verið blóðmjólkaðir svo árum skiptir frá því að einkavæðingin kom á. Einkavæðingin átti að tryggja betri hag neytenda, hún átti ekki bara að tryggja hag einkavina ríkisstjórnarinnar heldur neytenda allra og það hefur hún ekki gert. 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir mikil og öflug hvatningarorð.

Ætlar þú að koma?

Ráðherrann mun að sjálfsögðu fara að lögum frekar en óstaðfestum hvatningarorðum í þingsal. Hér er verið að ræða mjög alvarlegt mál, ég tek undir það. Það drepur málinu algjörlega á dreif að ræða það í sömu andrá og skipulagsbreytingar og skipulagsþróun bankakerfisins að öðru leyti þegar ríkisbankarnir voru seldir. En ég staðfesti og ítreka ummæli hv. þingmanns hér áðan, Sæunnar Stefánsdóttur, um að framsóknarmenn telja að Íbúðalánasjóður hafi mjög mikilvægum félagslegum hlutverkum að gegna sem opinber stofnun og einkavæðing hans er ekki á dagskrá. 
             Nú er það að vísu svo að hagnaður bankanna stafar af ýmsu fleiru en viðskiptum viðskiptabanka við almenning og mjög mikill þáttur í þeim hagnaði mun vera fjölþjóðleg umsvif bankanna. En ég tek undir það sem hér hefur verið sagt að það dregur ekki úr ábyrgð, samfélagslegri ábyrgð viðskiptabankanna að skila af hagnaði sínum til almennings og ég tek undir það sem hér var sagt um óeðlilega og hættulega háa vexti. Ég minni á það sem ég sagði líka í frumræðu minni í þessari umræðu að fyrir Alþingi liggja tvö frumvörp, annað um breytingar á lögum sem varða Samkeppniseftirlitið, sem er einmitt til umræðu núna, til þess að skýra og herða ýmis ákvæði þar. 

Herra forseti. Hér er til umræðu tillaga til þingsályktunar um samgönguáætlun fyrir árin 2007–2018. Hæstv. samgönguráðherra hefur mælt fyrir þessari áætlun og rakið helstu þætti hennar. Ég vil í upphafi máls míns gagnrýna þau vinnubrögð sem hafa verið viðhöfð við gerð hennar. Ef taka á slíka samgönguáætlun alvarlega ber að mínu viti að hafa miklu nánara samráð við þingið í forvinnunni. Það væri mun eðlilegra að m.a. fulltrúar allra þingflokka kæmu að undirbúningsvinnu hennar ef eitthvert mark á að vera takandi á henni. Samgöngumálin snerta grunnþætti alls samfélags okkar og eru því ekkert einkamál tímabundinnar ríkisstjórnar eða þeirra flokka sem að henni standa eins og þeir virðast upplifa. Þeir þykjast nokkuð góðir ef þeim tekst að hnoða áætluninni í gegnum eigin þingflokka og þá sé málið búið. Þetta eru ósæmileg vinnubrögð í svo alvarlegu og mikilvægu máli eins og hér er um að ræða og ég tel að þeim vinnubrögðum eigi að breyta. Ég sagði í andsvari við hæstv. ráðherra í morgun þegar hann gumaði af áætluninni og öllu því sem átti að gera, sérstaklega eftir 2012 minnir mig, en þá var hann sérstaklega stórtækur í því sem átti að gera, að hann væri brandarakarl. Enda er ágætt að ráðherra sé með húmor og geri jafnvel grín að sjálfum sér, eins og hæstv. ráðherra gerði þegar hann mælti fyrir þessari áætlun. Það er gríðarlega mikið sem á að gera á næstu árum, sérstaklega eftir 2012 eins og ég segi. Hæstv. núverandi samgönguráðherra er búinn að sitja í ráðuneytinu í átta ár. Þar áður var annar samgönguráðherra Sjálfstæðisflokksins. Ég held að ekki fari hjá því, hversu mjög sem hæstv. samgönguráðherra vill gleyma þeim árum sem hann hefur setið og hve mjög sem hann fyrirverður sig fyrir það sem ekki hefur verið staðið við á undanförnum árum, að það verði að skoða trúverðugleika þessarar ríkisstjórnar og ráðherra í því ljósi. Fyrir síðustu kosningar, árið 2003, var líka lögð fram gríðarlega metnaðarfull samgönguáætlun, vegáætlun, og þá átti að gera mikla og stóra hluti. Menn vita að auðveldast er að komast að tilfinningum fólks, væntingum þess, í gegnum samgöngumálin, sérstaklega úti um land. Þess vegna urðu það gríðarleg vonbrigði þegar vegáætlun var skorin niður strax á fyrsta ári núverandi ríkisstjórnar eftir síðustu alþingiskosningar. Ég fer ekki út í það að tala um tímabilið áður sem var litlu skárra. Síðan hefur vegáætlunin sem kynnt var íbúum landsins í aðdraganda kosninga fyrir tæpum fjórum árum verið skorin niður á hverju ári. Niðurskurður á þessu fjögurra ára tímabili hefur numið 6–7 milljörðum króna, og ekki bara sá niðurskurður heldur einnig þeir fjármunir sem lofað var sérstaklega til vegaframkvæmda við sölu Símans. Fyrir íbúa landsins var sala Símans mjög sársaukafull aðgerð. Ég minnist þess að í skoðanakönnunum sem gerðar voru ítrekað var yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar andvígur sölunni. Það átti að reyna að lina sársaukann með því að bjóða eitt hér og annað þar. Eitt af því sem boðið var voru vegaframkvæmdir, verja átti ákveðinni upphæð af söluandvirðinu til vegaframkvæmda. Á hverju var svo byrjað? Jú, þegar þessi ákvörðun átti að koma til framkvæmda, ráðstöfun á fjármagni af sölu Símans til vegamála árið 2007, var byrjað á að skera niður. Hvar er skorið niður? Það var einmitt skorið niður fjármagn til þeirra landshluta þar sem vitað var að mest andstaða væri við sölu Símans og þar sem vitað var að einkavæðing og sala Símans mundi koma harðast niður. Raunin er sú að einkavæðing á almannaþjónustu kemur harðast niður á landsbyggðinni, langharðast. Við fjárlagaafgreiðslu í fyrrahaust var ákveðið að skera niður framlög til vegaframkvæmda sem bundin höfðu verið sölu Símans, m.a. á Norðausturlandi og Vestfjörðum. Afrekaskrá hæstv. ráðherra hvað það varðar að standa við miklar yfirlýsingar í vegamálum er því miður ekki góð. Ofan í þetta allt saman, niðurskurðinn á undanförnum árum, var þessum sömu landshlutum, Vestfjörðum og Norðausturlandi, tilkynnt að vegaframkvæmdum á þessu ári yrði frestað þar vegna þenslu í samfélaginu, þenslu sem átti sér allt aðrar rætur en framkvæmdir í vegamálum. Þar standa nú þegar vegaframkvæmdir hvað verst hvað varðar þjónustumöguleika og alla umferð. Svo kemur ráðherra og kynnir nýja vegáætlun, ber sér á brjóst og segir: Nú ætla ég að fara að gera alla stóru hlutina sem ég hef vanrækt undanfarin ár. Batnandi mönnum er sannarlega best að lifa og ekki skal ég harma það ef ráðherra fer að standa betur við orð sín en reyndin hefur verið á unfanförnum árum. Það er samt miklu betra að verkin tali, en verkin hafa talað í framkvæmd samgönguáætlunar á undanförnum árum þar sem ekki hefur verið staðið við hlutina og í sjálfu sér er lítil von til þess að það breytist. Ég vildi bara í upphafi leggja það til við ráðherrann að nota lágstemmdari orð þó að ég dragi ekki í efa áhuga hans persónulega á því að reyna að efla vegaframkvæmdir. Hinn þátturinn sem hér er svo dreginn til er einkavæðing í vegaframkvæmdum. Skilin eru eftir heilu stórverkefnin sem ekkert er sagt um annað en að fjármögnun þeirra og framkvæmd verði háð annarri fjármögnun en hinni hefðbundnu í gegnum ríkissjóð eða tekjustofna Vegagerðarinnar. Þessar stórframkvæmdir eru bara látnar vera upp í loft og sagt að þær eigi að fara í einkaframkvæmd. Í vinnuskýrslu sem ég vísaði til áðan sem hæstv. samgönguráðherra lét Ríkisendurskoðun vinna um Hvalfjarðargöngin og Sundabrautina, um mat á kostum og göllum einkaframkvæmdar, er einmitt varað við því að taka fljótfærnislegar ákvarðanir um einkaframkvæmdir, ríkið sé miklu sterkari aðili til að fara í samgönguframkvæmdir, ríkið eigi möguleika á lánsfé á hagkvæmari kjörum en einkaaðilar, Vegagerðin búi yfir þeirri þekkingu sem þarf við vegagerð og áætlanir í þeim efnum o.s.frv. Fyrir utan þá grunnhugsun að vegirnir eru einn af grunnalmannaþáttum samfélagsins, ein af þeim grunnstoðum samfélagsins sem á ekki að einkavæða. Við höfum fengið smjörþefinn af einkavæðingaráráttu samgönguráðherra, einkavæðingu á flugvöllunum og flugleiðsögn í landinu þar sem vaðið var út í að einkavæða flugleiðsögnina og flugvellina í landinu fyrir síðustu áramót. Ég held að þjóðin hafi engan áhuga á frekari einkaframkvæmdum eða einkavæðingu á þessum grunnþáttum íslensks samfélags. Það er ósköp rýrt sem minnst er á hér varðandi ýmsa aðra þætti, t.d. strandsiglingar. Möguleikar á strandsiglingum eru ekki inni hér og mér þykir það skjóta nokkuð skökku við. Ég veit ekki annað en að Alþingi hafi einmitt lagt til að þeir þættir yrðu skoðaðir vandlega. Við fengum afhent bréf frá fulltrúum sveitarfélaga á Vestfjörðum á fundi með þeim í gær þar sem þeir lögðu þunga áherslu á að teknar yrðu upp strandsiglingar og að ríkið veitti þann stuðning sem þyrfti til að koma þeim af stað. Í þessari samgönguáætlun er algjörlega vikist undan umfjöllun um þetta. Varla er minnst á almenningssamgöngur nema í einni og hálfri línu, eða áætlunarferðir vítt og breitt um landið, það er ekki minnst mikið á þær. Ekki heldur flutningskostnaðinn sem hefði þó verið ástæða fyrir hæstv. ráðherra að koma inn á en sá kostnaður skiptir miklu máli. Ráðherra minntist á tímann sem það tæki að komast á milli staða og til næsta þéttbýlis, að sett skyldu mörk á hann. Gott og vel með það. Ráðherra lét líka vinna fyrir 3–4 árum, minnir mig, skýrslu um flutningskostnað í landinu sem sýndi að hann hafði stórlega vaxið. Fyrir síðustu alþingiskosningar, 2003, man ég eftir mjög hástemmdum loforðum, sérstaklega frá Framsóknarflokknum, um jöfnun flutningskostnaðar. Það varð kosningamál. Það komu yfirlýsingar um að málið hefði verið tekið fyrir í ríkisstjórn, unnið væri að afgreiðslu þess en það sæti eitthvað fast í fjármálaráðuneytinu. Ekki veit ég til þess að fjármálaráðuneytið sé neitt sjálfstæður aðili í ríkisstjórn, heldur bara hluti af heildinni. Flutningskostnaður er að sliga samkeppnishæfni atvinnulífs og búsetu vítt og breitt um landið. Mér finnst þess vegna hæstv. ráðherra skauta nokkuð létt yfir með því að minnast ekki einu orði á þann þátt, hvernig eigi að ná honum niður, jafna hann o.s.frv. Fleira má minnast á. Ég fékk t.d. bréf rétt áðan - af því að við vorum að tala um Vestfirði og Strandir, og Vestfirðir voru fyrsti landshlutinn þar sem skorið var niður þegar slá þurfti á þenslu í þjóðfélaginu hvað vegaframkvæmdir snertir - frá hreppsnefnd Kaldrananeshrepps þar sem bent er á að ekki sé gert ráð fyrir að bundnu slitlagi verði komið á veginn milli Drangsness og Hólmavíkur fyrr en 2011 eða 2014. Ég hef ekki náð að kanna þetta en ég hygg að nefndin hafi gert það. Ef satt er gengur það þvert á gefin loforð og yfirlýsingar um að kappkosta ætti að leggja góða vegi með bundnu slitlagi milli aðliggjandi þéttbýlisstaða, aðliggjandi byggðarlaga. Ég minnist þess að hafa heyrt þau orð frá hæstv. ráðherra fyrir nokkrum missirum. Svona gæti hagur hinna dreifbýlli svæða sjálfsagt víðar verið fyrir borð borinn í þessari áætlun. Herra forseti. Þetta er heldur stuttur tími sem maður hefur til að fjalla um eins stórt mál og samgönguáætlun til svo langs tíma, en ég drap hér á nokkur atriði og nokkur grundvallaratriði 

Virðulegur forseti. Fyrst vegna umfjöllunar hv. þingmanns um samráð. Farið er að lögum við undirbúning samgönguáætlunar. Þar er hvergi gert ráð fyrir því að stjórnarandstaðan eigi sérstakan fulltrúa í samgönguráði. Alþingi hefur samþykkt lög um gerð samgönguáætlunar og henni er algerlega fylgt eftir. Í aðdraganda þessa, að langtímaáætlunin var gerð og umhverfismatsskýrsla vegna langtímaáætlunar, var auglýst eftir athugasemdum. Ég minnist þess ekki að fulltrúar Vinstri grænna hafi gert athugasemdir eða komið með ábendingar gegnum þá leið sem var fær og gert ráð fyrir. Stjórnarandstaðan hafði þar fulla möguleika á að koma sjónarmiðum sínum að en gerði það ekki.. Hvað varðar almenningssamgöngur eru í samgönguáætluninni háar fjárhæðir til að sinna almenningssamgöngum. Ferjusiglingar, þingmenn þekkja það, styrkir til flugsins, styrkir til sérleyfishafa, þ.e. rútuferðunum milli landshluta. Allt er það stuðningur og skýr markmið okkar um þjónustu við almenningssamgöngur. Umfjöllun um flutningskostnað okkar er fjarri lagi. Nánast allar aðgerðir okkar í uppbyggingu vegakerfisins, stytting leiða og endurbætur á vegakerfinu, snúast um að lækka flutningskostnað. Þingmaðurinn setur þetta því í mjög sérkennilegt samhengi. Ég ætla ekki að ræða frekar við hann um sérstakan áhuga hans á niðurskurði. Við erum að tala um framtíðina sem er vörðuð með samgönguáætluninni.

Herra forseti. Ráð mitt til hæstv. samgönguráðherra er að tala mjög varlega um eigin frammistöðu og um hvernig staðið hafi verið við samgönguáætlun. Niðurskurðurinn er staðreynd þótt við vildum öll að hann hefði ekki orðið. Ég er sammála ráðherra um það og hygg að hann dauðsjái eftir því og skammist sín fyrir niðurskurð í vegamálum á undanförnum árum. Hins vegar held ég að þjóðin treysti ekki ráðherranum frekar til þess á næstu árum en hinum síðustu til að standa við þær áætlanir sem fram hafa verið lagðar. Ég vona þjóðarinnar vegna að tímabil núverandi samgönguráðherra líði undir lok í vor og nýr taki við. Varðandi samráð, þótt ekki sé mælt fyrir um það í lögum, þá er þetta viðamikill málaflokkur sem lagður er fram á síðustu dögum þings, áætlun til margra ára og lifir vart tæpur mánuður af þingi. Stjórnarandstöðunni eða öðrum sem vildu koma að málinu varðandi þetta hafa ekki svo mikinn tíma til þess. Ég átel þessi vinnubrögð og tel að ráðherra hefði getað gert betur. Hins vegar væri fróðlegt að heyra frá ráðherranum, eftir að skorið var niður vegna stóriðjuframkvæmda á síðastliðnum árum: Nú eru áfram miklar stóriðjuframkvæmdir fyrirhugaðar. Hvernig ætli það fari saman að leggja í stækkun álversins í Straumsvík og þrjár virkjanir í Þjórsá samtímis því að ætla að leggja fram stórfé í vegabætur á Suðurlandi? Ég sé ekki að neitt hafi breyst í þeim efnum frá því í fyrra eða hittiðfyrra. Það kom fram hjá þeim efnahagssérfræðingum sem lögðu mat á fjárlagatillögur fyrir þetta ár og næstu ár að haldi ríkisstjórnin áfram stóriðjuæði sínu verður ekkert svigrúm til neins átaks í vegamálum. Það lögðu allir áherslu á og ég geri ráð fyrir að hæstv. ráðherra skilji það.

Virðulegi forseti. Samgöngur, í víðu samhengi, mynda undirstöður í innviðum hvers þjóðfélags. Þegar sagan er rifjuð upp eða litið á landakortin, á hvar stórar og smáar borgir nágrannalandanna eru staðsettar, þá er ein undirstaða áberandi, þ.e. samgöngur. Gjarnan eru þar stórar og skipgengar ár sem skipta sköpum eða náttúrufar að öðru leyti. Án greiðra og góðra samgangna fær ekkert samfélag þrifist. Svo var það áður og svo er í dag og kröfurnar um þennan þátt aukast stöðugt. Umbætur í samgöngum enda aldrei. Það koma ætíð nýjar kröfur jafnskjótt og áfanga er lokið. Það er sagt að þingmenn, einkum landsbyggðarþingmenn, fari af hjörunum ef vega- og samgöngumál ber á góma. Það kann vel að vera rétt. Breytingin hefur hins vegar orðið sú að í seinni tíð er málið jafnheitt á höfuðborgarsvæðinu. Það er bjargföst skoðun mín að nauðsyn sé að haga málum á þann veg að þjóðarsátt ríki um uppbyggingu í samgöngukerfinu. Gleymum því ekki að uppbygging samgangna í landinu, hvort sem er á höfuðborgarsvæðinu eða á landsbyggðinni er í þágu allrar þjóðarinnar. Mikið er mjúkur malbikaði spottinn, söng Ríó tríóið á dögunum og átti þá við vegakerfið í Kópavogsbæ. Mín kynslóð man þá tíð að malbikaðir spottar voru munaður. Ég var fyrir nokkru kominn með fast sæti á Alþingi þegar ég þurfti að sitja á fundum undir þrálátri gagnrýni um að 1 km vegar væri með bundnu slitlagi í Norður-Múlasýslu, sem er þó stór og víðfeðm sýsla. Þetta var spottinn í gegnum Fellabæ á Héraði. Saga síðustu áratuga er saga gríðarlegrar uppbyggingar í samgöngumálum. Því skulum við ekki gleyma. Hins vegar er það svo að ljóðlína Davíðs Stefánssonar um vegagerð er mjög sönn: Er starfinu var lokið og leyst hin mikla þraut fannst lýðum öllum sjálfsagt að þarna væri braut. Þetta voru orð að sönnu. Við höfum alltaf horft til framtíðar í samgöngumálum. Við höfum ekki horft aftur á bak og þess vegna hafa stórir sigrar unnist. Samgöngubætur ýta undir breytingar. Þær breyta samfélaginu, stytta leiðir milli manna, leiðir milli byggðarlaga, greiða aðgang að þjónustu og svo mætti lengi telja. En oft er það svo að þróun á sviðum atvinnumála, efnahagsmála og daglegs lífs krefjast breytinga í samgöngum. Orðið hafa gríðarlegar breytingar af slíku tagi síðustu áratugina og jafnvel á síðasta áratug. Ég vil nefna nokkrar: Í fyrsta lagi hafa strandsiglingar lagst af og flutningar farið upp á land í kjölfarið. Fiskmarkaðir hafa risið og fiski er ekið landshornanna á milli til sölu og vinnslu. Það hefur í för með sér þunga umferð vöruflutningabíla með tengivagna á vegakerfi landsins. Í öðru lagi hefur bílaeign landsmanna vaxið gríðarlega á undanförnum árum og umferðarþungi af þeim sökum. Það hefur einnig orðið sú breyting að menn sækja vinnu lengra en áður var, keyra tugi kílómetra til vinnu sinnar dag hvern. Breyttar og rýmkaðar snjómokstursreglur og vetrarviðhald gera þetta mögulegt þegar vetur ríkir. Bílarnir hafa breyst, orðið hraðskreiðari og öflugri og umferðin er orðin hættulegri af þeim sökum. Í þriðja lagi hafa félagsleg samskipti þjóðarinnar yfir vetrartímann milli byggðarlaga aukist með hverju árinu. Samskipti sem voru örðug á fyrri árum meðan samgöngur voru verri. Í fjórða lagi koma hingað um 330 þús. ferðamenn á ári og þeim fer hratt fjölgandi. Umtalsverður hópur þessa fólks fer í umferðina akandi. Í fimmta lagi hefur höfuðborgarsvæðið þanist út og stækkað með mikilli mannfjölgun. Ásamt aukinni bílaeign hefur það gert það að verkum að umferð á annatímum í borginni er afar þung. Í hafnarmálum hefur þróunin orðið sú að nokkrar hafnir standa upp úr með flutninga en geta ber þess að enn er höfnin lífæð hvers byggðarlags þar sem sjávarútvegur er stundaður, hvort sem höfnin er stór eða smá, þótt að munstrið varðandi vöruflutninga hafi breyst. Í fluginu hefur orðið gríðarleg breyting. Flug til fjölmargra flugvalla hefur lagst af og nú er svo komið að aðeins er flogið til þriggja flugvalla hér á landi án opinberra styrkja. Allt setur þetta sitt mark á þá samgönguáætlun sem við ræðum núna. Ég held að engum blandist hugur um að miklu fé er varið til vegamála samkvæmt þessari áætlun og þeim tveimur sem eru til umræðu í dag. Með því að leggja saman upphæðir tímabilið út komast menn í háar tölur. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að fjármagninu sé vel varið. Við verðum að hafa í huga að hér er um 12 ára áætlun að ræða. Ég get ekki annað en minnst á staðhæfingar um niðurskurð í vegamálum á undanförnum árum. Sannleikurinn er sá, ef menn eru í tengslum við samfélagið, að á undanförnum árum hefur vegagerð verið á útopnu ef svo má segja. Svo mikil hefur vegagerðin verið að tæknimenn þjóðarinnar hafa varla haft við að undirbúa nýja vegi. Ég held því að við verðum að skoða fullyrðingar um niðurskurð síðustu ára í því ljósi. Áætlunin felur í sér maga góða hluti. Ég er ánægður með hana í stórum dráttum en auðvitað eru í henni atriði sem ég vildi hafa öðruvísi eins og gengur. Ég á sæti í samgöngunefnd og á kost á að fjalla um áætlunina þar. Eigi að síður vildi ég drepa á nokkrum atriðum við 1. umr. málsins. Varðandi flugmálin þá fagna ég áformum um lengingu flugvallanna á Akureyri og Egilsstöðum og lagfæringu á aðstöðu í kringum þá velli. Hlutverk þessara flugvalla sem varavalla fyrir millilandaflugið hefur sannað sig auk þess að áætlunarflug er stundað milli landa frá báðum flugvöllum. Ég legg mikla áherslu á að lenging Egilsstaðaflugvallar verði athuguð og undirbúin í tengslum við breytingar á brúarstæði yfir Lagarfljót og nýja brú. Þessar aðgerðir þurfa að fylgjast að. Forsvarsmenn flugmála og Vegagerðin þurfa að vinna saman að því verkefni. Ég legg mikla áherslu á að það verði gert. Í áætluninni er gert ráð fyrir aukningu fjármagns til tengivega. Því fagna ég. Þar er brýn þörf því auðvitað hefur megináherslan verið lögð á stofnvegakerfið á undanförnum árum. Bæta þarf þessa vegi sem eru lífæðar sveitanna. Í áætluninni eru einnig ríkuleg áform um jarðgangagerð. Ekkert felur í sér eins miklar breytingar á atvinnu- og þjónustusvæðum og slíkar framkvæmdir. Ég tel að mikilvægi jarðgangagerðar sé ætíð vanmetið því jarðgangagerð er í raun breyting á landsháttum og landslagi. Ég styð heils hugar stefnumörkun áætlunarinnar um að klippa af hættulega vegakafla um Óshlíð og Hvalnes og Þvottárskriður. Ný Oddsskarðsgöng þola ekki bið vegna þeirra þjóðfélagsbreytinga sem ég gat um fyrr í ræðu minni. Ný Oddsskarðsgöng eru reyndar vegur innan sveitar vegna þeirra breytinga sem orðið hafa á Austurlandi. Ég legg áherslu á að farið verði eins fljótt og unnt er, eins og talað er um í áætluninni, í undirbúning frekari jarðganga á Austurlandi, til Vopnafjarðar og á Miðausturlandi. Þetta eru mikil verkefni. En aðferðum og verkkunnáttu í jarðgangagerð hefur fleygt fram á undanförnum árum. Minna má á að fyrst árið 1987, ef ég man rétt, var gerð tillaga um jarðgöng milli Norðfjarðar, Seyðisfjarðar og Héraðs af nefnd undir stjórn fyrrverandi vegamálastjóra. Ég vil einnig leggja áherslu á þær viðræður sem áformaðar eru um jarðgöng undir Vaðlaheiði en þar er um einkaframkvæmd að ræða. Ég vil nefna það núna að sá merki atburður verður væntanlega á þessu ári að á milli Akureyrar og Egilsstaða verður bundið slitlag alla leiðina í stað þessa kílómetra sem var þegar ég byrjaði á þingi. Þetta eru mikil tímamót. Þau haldast í hendur við að skrifað hefur verið undir samninga um skipaflutninga til Reyðarfjarðar, sem er jafnvel stærsti samningur af því tagi sem gerður hefur verið, felur í sér að Reyðarfjarðarhöfn verður næststærsta höfnin á landinu hvað flutninga snertir. Það er einboðið að með betra samgöngukerfi aukast flutningar frá höfninni, lengra en á Austfirði og upp á Hérað. Ég fagna því þessum áfanga. Þetta eru meiri tímamót en menn átta sig á í augnablikinu. Ég vil einnig nefna að enn er hringvegurinn ekki allur lagður bundnu slitlagi. Á Austurlandi eru áform um sameiningar, rætt um sameiningu Djúpavogs og Fljótsdalshéraðs, Breiðdalsvíkur og Fjarðabyggðar. Yrði af sameiningu Djúpavogs og Fljótsdalshéraðs mundi aukast þrýstingur á að bæta veginn yfir Öxi, sem er 60 km stytting á leiðinni frá Egilsstöðum til Hornafjarðar. Til samanburðar eru uppi mikil áform um veglagningu við Kjöl til að stytta veginn frá Akureyri til Reykjavíkur um 47 km. 60 km stytting er ekkert smáræði. Það þarf að huga að þessum köflum og loka því sem eftir er af hringveginum. Ég legg mikla áherslu á það. Ég legg mikla áherslu á að þar sem einbreiðar brýr eru á landinu þarf að bæta úr. Það er gríðarlegt öryggismál miðað við hraðari umferð á vegakerfi landsins. Hraðinn hefur aukist með betri bílum og meiri samgöngum. Það er líka einboðið vegna þessarar þungu umferðar á vegum landsins að það þarf að styrkja þá. Þessi áætlun felur í sér áform um að styrkja veginn frá Reykjavík til Akureyrar. Það er nauðsyn að gera það. Minnst var á einkaframkvæmd og einkaframkvæmd á rétt á sér en það er nauðsynlegt að raða þeim vegum sem ætlunin er að taka í einkaframkvæmd í áætlun, hafa þá í vegáætlun eins og aðrar framkvæmdir. Við þurfum að festa hendur á því. Ég er þeirrar skoðunar að einkaframkvæmd eigi í flestum tilfellum rétt á sér sé réttlætanlegt að taka veggjald. En sé svo ekki finnst mér koma til greina að ríkið taki lán til vegaframkvæmda því einkaframkvæmd er náttúrlega lántaka ef ríkið eignast svo vegina, sem ég tel rétt og sjálfsagt miðað við það módel sem er hér varðandi Hvalfjarðargöngin. Ég legg áherslu á að í langtímaáætlun þurfi að fella vegi í einkaframkvæmd að þeim áætlunum sem fyrir eru. Sá tími sem ég hef er liðinn við fyrri umr. Ég vildi koma þessum atriðum á framfæri. Hafa mætti langt mál um þá miklu pakka sem hér eru en ég á kost á að fjalla um málið í samgöngunefnd þegar það kemur þangað. Þá verður málið skoðað nánar.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóni Kristjánssyni, þeim þingreynda manni, fyrir ræðu hans um samgöngumál. Hann hefur farið vel yfir þá áætlun sem hér liggur fyrir sem auðvitað er metnaðarfull og allir vona að gangi eftir þótt menn hafi misjafnar skoðanir á því hvort af verði, miðað við reynsluna. Hv. þingmaður ræddi um frestun framkvæmda frá síðastliðnu sumri. Mér fannst hann fara dálítið létt yfir það og fannst það lítilvægt sem gert var í júní á síðastliðnu sumri þegar fjórir ráðherrar ríkisstjórnarinnar komu saman og ákváðu að skera niður vegaframkvæmdir en seinna þegar farið var að skoða þetta í samgöngunefnd kom í ljós að niðurskurður framkvæmdanna var upp á 1.150 millj. kr. á síðasta ári. Hæstv. forsætisráðherra svaraði í fjölmiðlaviðtölum rétt á eftir, að þeir vissu ekki hvar framkvæmdirnar sem þeir voru að skera niður væru. Síðan var það dregið fram af okkur sem börðust gegn þessu frá upphafi að þetta voru framkvæmdir sem voru á verst settu svæðum landsins hvað varðar aðbúnað vega, viðhald og vegi. Þetta var, virðulegi forseti, m.a. í kjördæmi mínu og hv. þingmanns, leið eins og Hófaskarðsleiðin, Dettifossvegur og Arnórsstaðamúlinn, til að ljúka malbikinu á milli Akureyrar og Egilsstaða. Mér fannst því hv. þingmaður tala frekar léttvægt um þetta vegna þess að umrædd frestun hafði alvarlegar afleiðingar í för með sér. Þetta seinkaði öllum ferlum. Við vorum m.a. á fundi ekki alls fyrir löngu þar sem ekki er hægt að fara í eignarnám á Hófaskarðsleið vegna þess að það var kominn vetur og snjór yfir, sem dæmi um hve alvarlegar afleiðingar þetta hafði. Síðan var það staðfesting á því 

Hv. 3. þm. Norðaust. nefnir frestun framkvæmda á síðastliðnu sumri. Það er alveg rétt að það var tekið fyrir útboð opinberra framkvæmda um stuttan tíma á síðastliðnu sumri. Síðan var það bann fellt niður. Þetta er auðvitað staðreynd og hv. þingmaður nefnir þarna nokkrar framkvæmdir. Allar þær framkvæmdir voru í undirbúningi. Engin þeirra var að fara af stað nema Skjöldólfsstaðafjallið. Það kann að hafa orðið einhver seinkun á því. En hún er ekki veruleg. Ég hygg að þetta hafi engin áhrif á Dettifossveg og þetta eru allt saman framkvæmdir sem eru í undirbúningi og ekki tilbúnar. Ég held því að þetta bann hafi haft minni áhrif en ætlað var og seinkað minna en ætlað var. En það er alveg rétt, þetta var tilraun til að slá á þenslu. Það hafa verið dregnar út úr þessum pakka einstakar framkvæmdir. Ég er þeirrar skoðunar að það hefði engin þensla falist í því að fara í Hófaskarðsleiðina ef hún hefði verið tilbúin. En þetta var nú einu sinni almenn aðgerð í einum pakka og það er dálítið út í hött að vera að draga út einhverjar framkvæmdir úr því. Enda var þessi ákvörðun dregin til baka á haustdögum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Kristjánssyni fyrir svarið við andsvari mínu hvað þetta varðar vegna þess að mér finnst ég heyra tón sem ég get mjög vel sætt mig við, að hv. þingmaður var óánægður með það bann, hann notaði það orð, bann á þessa framkvæmd sem var tilraun til að slá á þenslu á svæði þar sem engin þensla var. Þetta var auðvitað arfavitlaus aðgerð, flausturslega unnin og ráðherrarnir sem stóðu að henni, bæði fyrrverandi forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson og núverandi forsætisráðherra Geir H. Haarde, vissu í raun og veru ekkert hvað þeir voru að skera niður. Sú staðreynd að 1.150 millj. kr. niðurskurður á svæði þar sem sennilega hefðu ekki meira en 300 millj. kr. komið til framkvæmda á síðasta ári var í mesta lagi nothæf sem brandari á árshátíð hagfræðinga. Enda var það þannig að það hafði ekki mikið breyst í efnahagslífinu þegar hæstv. forsætisráðherra tjáði okkur í stefnuræðu sinni að það hefði dregið svo úr þenslu að nú væri hægt að taka þetta framkvæmdabann til baka. En, virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í annað. Í yfirgripsmikilli og góðri ræðu sinni fjallaði hann um og lýsti yfir áhuga og ánægju með fyrirhugaða lengingu flugbrautanna á Akureyri og Egilsstöðum. Nú höfum við barist saman fyrir þessu. Ég get sagt fyrir mitt leyti að ég er ekki ánægður með að lenging flugbrautar á Akureyri verði ekki lokið fyrr en á haustdögum 2009, eða flugvallarins á Egilsstöðum einhvern tíma á öðru eða jafnvel þriðja tímabili. Þá vil ég geta þess líka - til að draga fram mikilvægi Akureyrarflugvallar vegna millilandaflugs, þar á meðal fraktflugs sem á að hefjast eftir nokkrar vikur - að það þarf líka að stækka flugstöðina. En um það er ekkert rætt. Spurning mín til hv. þingmanns er þessi: Er hv. þingmaður virkilega ánægður með þær tímasetningar sem þarna eru inni miðað við hve brýn framkvæmd þetta er og miðað við það að þessar stuttu brautir eru beinlínis samkeppnishindrandi fyrir atvinnulífið á Akureyri og í Eyjafirði og á Egilsstöðum? 
            

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara í neina brandarakeppni við hv. þm. Kristján L. Möller. En varðandi flugvellina á Akureyri og Egilsstöðum þá var það einhvers staðar nefnt, ég held að hv. þingmaður hafi nefnt það, að ég er þingreyndur maður. Mér finnst það skipta höfuðmáli að þessar framkvæmdir eru komnar inn og að þetta fari í gang og verði klárað.

Jafnvel þó að það verði ekki fyrr en 2018?

Það er nú ekki 2018, hv. þingmaður. Það er ætlunin að klára framkvæmdirnar á Akureyri árið 2009, eins og kom fram. Þetta þarf auðvitað sinn undirbúning og ég legg á það áherslu, og það er í áætluninni, að bæta aðflugið að báðum flugvöllunum og að laga aðstöðuna í kringum þá. Það er náttúrlega miður með flugstöðina á Akureyri, hún þarf lagfæringar við. Á Egilsstöðum legg ég áherslu á að þeim athugunum sem vantar til þess hægt verði að fara í að lengja brautina þar verði flýtt. Þetta er nú ósköp einföld mynd sem er dregin upp af þessu. Auðvitað gæti ég sett fram kröfu um að gera þetta allt á morgun eða á þessu ári, en það er bara ekki raunhæft. Ég er ánægður með að þetta skuli vera komið á laggirnar, að það skuli vera farið í þetta. Og ég legg áherslu á að undirbúningur hefjist sem allra fyrst og verði sem allra markvissastur í þessum tímabæru aðgerðum í flugmálum á þessum tveimur völlum. Það er ætlunin að laga aðstöðuna í kringum þá á næstu árum mjög verulega og það er ég ánægður með.

Herra forseti. Það er gaman að hafa hv. þm. Jón Kristjánsson í ræðustól og hlusta á hann koma að þessum málum og eiga við hann orðaskipti. Í fyrsta lagi vil ég spyrja hv. þingmann. Hann vildi lítið gera úr niðurskurðinum á vegaframkvæmdum sem hefur átt sér stað á síðastliðnum árum til frestunar sem þá varð, hliðstætt við það sem hv. þm. Kristján Möller spurði um. Það er ekki aðeins niðurskurðurinn sem hefur átt sér stað á undanförnum fjórum árum heldur hafði frestunin, sem varð á síðasta sumri, gríðarleg sálræn áhrif af því að hún bitnaði fyrst og fremst á íbúum Vestfjarða og íbúum norðausturhornsins, sem voru búnir að bíða mjög eftir samgöngubótum og vera oft sviknir og ekki var staðið við þær væntingar sem þeim höfðu verið gefnar. Ég vil því spyrja hvort hv. þingmaður sé ekki ósáttur við að þessu hafi verið beitt. Síðan gerist það aftur árið 2007 að ákveðið var að fresta fjármagni sem þó var búið að ákveða, samkvæmt lögum um ráðstöfun á söluandvirði Símans, að færi til vegaframkvæmda á Norðausturlandi og Vestfjörðum. Þó svo ekki hefði verið hægt að nota það til þeirra sérmerktu framkvæmda sem þar var um að tala vegna þess að þeim hafði öllum verið seinkað, þá voru þar fullt af verkefnum sem voru tilbúin og gátu tekið þessa peninga tímabundið ef ekki var hægt að verja því þannig. Þessir landshlutar hefðu því fengið í sinn hlut þær væntingar sem gefnar voru við ráðstöfun á söluandvirði Landssímans, en þeir voru sviknir um það með þeim lögum sem sett voru um frestun framkvæmda á þessu ári.

Virðulegi forseti. Ég endurtek það sem ég sagði áðan. Þessi aðgerð ríkisstjórnarinnar stóð í stuttan tíma. Ég tel að hún hafi ekki haft mikil áhrif á framgang framkvæmda en ef menn eru að draga einhverjar framkvæmdir út úr og segja: Þarna er engin þensla og þess vegna þarf ekki að gera þetta, þá geta verið alveg rök fyrir því. En hins vegar verð ég þó að minna á að vegagerð er landsmál og markaðurinn í verktöku í vegagerð er landsmarkaður þar sem vegaframkvæmdirnar eru. Ríkisstjórnin hefur legið undir miklu ámæli, m.a. í þessum sal, fyrir þenslu og ég get alveg skilið að það væri á dagskrá hjá ríkisstjórninni á síðasta sumri að draga úr þenslu. Aftur á móti hef ég svo skoðun á því hvar þenslan er. Þenslan er ekki eingöngu vegna Kárahnjúkavirkjunar eins og Vinstri grænir hafa alltaf haldið fram. Þenslan er á höfuðborgarsvæðinu. Þenslan er ekki eingöngu vegna virkjunarframkvæmda á Austurlandi, eins og flokksbræður hv. þingmanns og hv. þingmaður hefur haldið fram. Þenslan er hér. Þetta var tilraun til að slá á vegaframkvæmdir og margs konar fleiri framkvæmdir sem voru í bígerð þá. En þetta er aðgerð sem er liðin og hafði ekki ýkjamikil áhrif, held ég.

Herra forseti. Vandinn er sá að þessi tími er ekki liðinn. Vandinn er sá að haldi stefna ríkisstjórnarinnar áfram í stóriðjumálum vofir þessi ógn áfram yfir. Það er alveg rétt að ekki var eingöngu um að ræða framkvæmdir við Kárahnjúkavirkjun og Reyðarál heldur var framkvæmdum líka flýtt um meira en ár á Hellisheiði á sama tíma og virkjunarframkvæmdum og stækkun Norðuráls var líka flýtt um ár meðan vegaframkvæmdir voru skornar niður.

Með stuðningi Vinstri grænna.

Nei.  En talandi um einkaframkvæmdir þá fann ég vel að samvinnuhjarta og félagshyggjuhjarta hv. þm. Jóns Kristjánssonar sló þar sem hann sló varnagla við þeirri oftrú á einkaframkvæmdir í vegagerðinni og einmitt þann varnagla sem var alveg hárréttur að einkaframkvæmdin hefur nákvæmlega sömu þensluáhrif í þjóðfélaginu hvort sem vegaframkvæmdir eru í einkaframkvæmd eða á opinberum vettvangi. Þess vegna spyr ég hv. þingmann. Ég hygg að við séum nokkuð sammála þótt hann reyni náttúrlega að verja einkavæðingaræði ríkisstjórnarinnar, en þá gerir hann það ekki sannfærandi. Í þingsályktunartillögunni segir, með leyfi forseta: „Með einkaframkvæmd, sem byggist á veggjöldum, má auka tekjur til vegamála. Einkaframkvæmd er að mati nefndarinnar álitleg leið í samgönguframkvæmdum, ef hún að núvirði er ódýrari kostur en eiginframkvæmd, …“ Takið eftir því. Og hann leggur líka áherslu á að ekki verði sett einkaframkvæmd einungis og svo eigi hún engin áhrif að hafa, nei. Það eru nákvæmlega sömu peningarnir á ferðinni, hvort sem um einkaframkvæmd eða ríkisframkvæmd er að ræða, í þjóðarbúskapnum. 

Virðulegi forseti. Það sem ég átti við með einkaframkvæmd er að fella eigi inn í áætlunina framkvæmdir sem ætlunin er að fari í einkaframkvæmd, því að það er rétt að menn hafi þá heildaryfirlit. Ég á við það að menn eiga ekki að draga framkvæmdir fram fyrir á þeim forsendum að þær séu í einkaframkvæmd. Þær eiga að vera inni í áætlun eins og aðrar framkvæmdir. Í sambandi við þensluna margumtöluðu þá kom hv. þingmaður að athyglisverðum punkti með Hellisheiðina. Það hafa engar deilur verið um Hellisheiðina, engar deilur hafa verið um stóriðjuframkvæmdir þar. Minn flokkur og hans og Samfylkingin unnu að því saman í borgarstjórn Reykjavíkur að koma þessu á laggirnar með samþykki Vinstri grænna, eins og hv. frammíkallari Kristján L. Möller sagði.

Og hafi þeir heiður og þökk fyrir.


             Við unnum að því saman að koma þessu á laggirnar með þátttöku okkar í Orkuveitu Reykjavíkur. 

Virðulegi forseti. Þessi tillaga til þingsályktunar, um samgönguáætlun til næstu tólf ára, er viðamikil að vöxtum eins og skjalið ber með sér og innihaldið reyndar líka. Helstu stærðir í því eru að gert er ráð fyrir að á næstu tólf árum verði nærri því 400 milljörðum kr. varið til samgöngumála, til vega, hafna og flugmála. Það er aukning frá því sem var ákveðið í síðustu tólf ára áætlun um liðlega fjórðung að raungildi. Það kemur fram í skjalinu og í máli hæstv. ráðherra að um 80 milljarða kr. hafi vantað til að hægt hafi verið að sinna öllum brýnustu þörfum eða óskum sem dregnar voru saman í undirbúningi málsins. Menn ná því ekki utan um að fjármagna allar óskirnar á næstu tólf árum með þessari áætlun. Fjárhæðirnar eru, þrátt fyrir að tölurnar séu háar, ekki eins stórar og tilefni er til að ætla. Á hverju ári er ekki varið nema tæplega 2,5% af vergri landsframleiðslu til samgöngumála, til vegamála einna ekki nema um 2%. Virðulegi forseti. Ég er reiðubúinn að gera hlé á máli mínu ef ég trufla hv. þingmenn sem eru hér á fundi úti í sal.

Hv. þingmenn eru beðnir um að gefa ræðumanni tækifæri til þess að flytja mál sitt.

Þakka þér fyrir, virðulegi forseti. Fjárhæðirnar til samgöngumála eru kannski ekki jafnháar og ætla mætti af framsetningu í máli hæstv. ráðherra. Það er ekki mikið að setja um 2% af landsframleiðslu til samgöngumála í heild sinni á hverju ári. Ég held að við ættum að endurskoða fjárhagslegu markmiðin. Þarfirnar í samgöngumálum hafa farið mjög vaxandi jafnvel þó að menn hafi á síðustu tveimur áratugum, skulum við segja, náð góðum áföngum. Umtalsverðar framfarir hafa orðið á sviði samgangna, komið hafa fram nýjar þarfir í kjölfar tækniframfara, í kjölfar aukinnar notkunar á bílum og annað slíkt og í kjölfar nýrrar tækni í fjarskiptaheiminum. Þannig að þarfirnar koma til. Ég held að þingið ætti að setja sér það markmið að ná betur utan um það að uppfylla þær þarfir á hæfilega löngum tíma. Mér finnst kannski helst að þessari áætlun - þó ég sé ekki að setja út á hana almennt, því að flest af því sem í henni er eru þarfar framkvæmdir. Deilur standa ekki um það hvort ráðast eigi í einstakar framkvæmdir heldur hvenær og í hvaða röð. Ég hvet menn til að skoða þingsályktunartillöguna út frá því að uppfylla betur þarfirnar en gert er í áætluninni. Ég minni á að eign landsmanna, Landssíminn, var seld og fyrir hana fengust tæplega 67 milljarðar kr. Mér finnst eðlilegt að verja öllu andvirði þeirrar eignar til samgöngumála þannig að ríkið breyti einni eign í samgöngumálum í aðrar eignir í samgöngumálum. Það þýðir með öðrum orðum að fjármagn til þessarar áætlunar mundi aukast úr 15 milljörðum af þessum 67 sem varið er til áætlunarinnar upp í 67 milljarða, það mundi aukast um 52 milljarða kr. Ég tel að menn ættu að setja sér það sem pólitískt markmið á næsta kjörtímabili að verja því fé sem fékkst fyrir sölu Landssímans til samgöngumála á næstu fjórum árum og bæta því við það fjármagn sem er í þessari tillögu. Það munar heldur betur um það að geta aukið fjármagnið um 50 milljarða kr. á næstu fjórum árum frá því sem gert er ráð fyrir. Ég held að það sé vel gerlegt. Ég held að það sé eðlilegt því að mínu viti var það ekki sérstaklega tilgangur landsmanna, með því að eiga, byggja upp, reka og síðar selja Landssímann, að safna bankainnstæðum. Þjóðareignin á að fara til þarfa þjóðarinnar á samgöngusviðinu og það er eðlilegast að nýta peningana í því skyni en ekki sem innstæðu í Seðlabankanum. Í öðru lagi tel ég að það eigi að bæta í þessa áætlun því sem mér finnst standa út af í samgöngumálum og það eru fjarskiptin, netsamskiptin og símasamskiptin. Ég tel að ríkið eigi að hafa uppbyggingu þeirra þjóðvega með höndum, rétt eins og veganna sjálfra og gera ráð fyrir í áætlun sinni að byggja þar upp. Sú leið hefur verið valin að fela það í megindráttum einkaaðilum þannig að ríkið hefur þetta ekki á sinni könnu og semur ekki sérstaka áætlun um að byggja upp þessa þjóðvegi eins og hina. Ég tel það ekki skynsamlega niðurstöðu. Ég hef verið ósammála henni frá því að ákveðið var að selja Símann með grunnnetinu. Ég tel því að menn ættu að setja sér það sem pólitískt markmið að fjarskiptanetið verði hluti af grunnnetinu og ríkið hafi forgöngu um að byggja það upp og reka það, eitt sér eða í samstarfi við aðra. Í þriðja lagi vil ég nefna, virðulegi forseti, að ég er tilbúinn til að standa að því að auka það fjármagn úr ríkissjóði sem menn setja á ári hverju til samgöngumála - 2% af vergri landsframleiðslu er ekki há fjárhæð. Ef hún er brotin niður í framkvæmdirnar einar og sér er fjárhæðin enn lægri. Okkur miðar hægt að vinna upp listann sem fram undan er af óunnum verkefnum vegna þess að við setjum lága fjárhæð á hverju ári til fjárfestinga, til uppbyggingar í vegakerfinu. Sú fjárhæð þarf að hækka verulega til að menn sæki fram á meiri hraða en gert er ráð fyrir. Ég er tilbúinn til að menn setji sér sem markmið að setja t.d. 3% af vergri landsframleiðslu á ári hverju til samgöngumála. Ef menn gerðu það, ef það fjármagn sem fékkst af sölu Landssímans væri notað að fullu til samgöngumála, ef menn ykju árlegt framlag úr ríkissjóði eða af skattheimtu, það kemur svo sem í sama stað niður, - og ég vek athygli á því að skattheimta á umferðina er miklu meiri en það sem rennur til samgöngumála - upp í 3% af vergri landsframleiðslu næðu menn feiknalega góðum árangri á næstu árum. Ég hvet menn til að hugsa það í mikilli alvöru að gera þá breytingu á þessari samgönguáætlun sem ég er að tala um. Ég vil svo, virðulegi forseti, staldra aðeins við ákvæði samgönguáætlunar um aðra fjáröflun. Ég er ekki algerlega andvígur því að menn skoði það að fjármagna einstakar framkvæmdir, sérstaklega þar sem umferð er mikil og þar sem gjaldtaka á umferðina yrði þar af leiðandi mjög lítil í hvert skipti af hverjum vegfaranda. Forsenda þess að ráðist verði í slíkar lausnir er að mínu viti að skattlagning og gjaldtaka af umferðinni verði miklu minni en nú er. Ég tel ekki forsvaranlegt að bæta sérstakri fjáröflun til viðbótar við þá skattlagningu sem nú er á umferðinni þar sem árlegar tekjur ríkissjóðs af bílum, bílaeign, bensínkaupum og öðru slíku er langt umfram það sem rennur til samgöngumála og er í raun og veru að mestu leyti almenn skattlagning. Á meðan skattlagningin er svona langt umfram það sem rennur til samgöngumála mundi ég ekki hvetja til þess að standa að annarri fjáröflun með þeim hætti. En almennt séð finnst mér ekki ástæða til að útiloka það að öllu leyti í náinni framtíð. Virðulegi forseti. Svo ég nefni eina sérstaka framkvæmd, sem er samgöngumiðstöðin í Vatnsmýrinni, vil ég taka fram að ég er fylgjandi því að ráðist verði í hana. Ég sé hins vegar enga ástæðu til að hún verði fjármögnuð af einkaaðilum. Ég tel að ríkið eigi að byggja þessa byggingu sjálft, eiga hana og reka. Það er örugglega dýrara fyrir ríkið að láta aðra aðila fjármagna hana því ríkið fær betri vexti en nokkur annar í þessu þjóðfélagi. Ríkið hefur efnahagslega stöðu til að ráðast í svona litla framkvæmd. Ég held að það sé einfaldlega fjárhagslega óhagkvæmt að fela einkaaðilum að byggja, eiga og reka þessa framkvæmd sem yrði svo í meira og minna lagi annaðhvort velt yfir á ríkissjóð eða notendur þessara mannvirkja. En ég er samþykkur því að ráðast í þessa miðstöð og byggja upp Vatnsmýrina sem áframhaldandi miðstöð innanlandsflugs á Íslandi. Þá vil ég, virðulegi forseti, hvetja þingmenn til að gæta hófs í ákvörðunum og kröfugerð um einstakar framkvæmdir. Þingmenn eiga að sjálfsögðu að fara fram á að framkvæmdir leysi þann vanda sem við er að glíma og að landsmenn fái þar góða lausn eða góðan veg. En það á ekki að gera kröfur til þess að verja meiru fé til slíkra mála en nauðsynlegt er. Ég tel að svo hafi t.d. verið gert í sambandi við Héðinsfjarðargöng. Kostnaðurinn við þá framkvæmd er að mínu viti tvisvar sinnum hærri en hann þurfti að vera. En jarðgöng frá Siglufirði í Fljót og uppbygging vegar á Lágheiði hefði verið mjög góð lausn fyrir staðinn og svæðið. Ávinningurinn af því að fara um Héðinsfjörð er hverfandi samanborið við þann kostnað sem menn leggja út fyrir því. Í öðru lagi má nefna að kröfur um breiða vegi langt umfram það sem umferðin kallar á eru líka kröfur um að leggja út í dýrari lausnir en nauðsynlegt er. Þar má t.d. nefna lausnina um Reykjanesbrautina, sem er auðvitað glæsileg framkvæmd, en umferðarþunginn er ekki meiri en svo, miðað við almenna staðla, að 1+1 vegur dugar almennt og 1+2 vegur með aðskildum akreinum væri mjög góð lausn. Kostnaður við að ráðast í þá lausn sem varð niðurstaðan felur það í sér að fjármunir eru teknir úr öðrum verkefnum og það hægir á ýmsum þörfum endurbótum. Ég vil einnig hvetja menn til að huga að Vesturlandsvegi og Suðurlandsbraut, að menn gæti hófs í kröfugerð um úrbætur þar. Menn eiga auðvitað að krefjast þess að öryggi verði bætt og akstursleiðir aðskildar og annað slíkt sem þarf til að ná ásættanlegu og góðu öryggi en það á ekki að mínu viti að ráðast í framkvæmdir umfram þörf í þeim efnum. Það er mikill munur á því hvort menn ráðast í 2+1 veg eða 2+2 veg. Það felast margir milljarðar í þeim umframkostnaði. Ráðist menn í það verður þeim fjármunum ekki ráðstafað til annarra brýnna verkefna sem bíða í samgöngumálum og munu þar af leiðandi þurfa að bíða árum saman. Ég bendi t.d. á Suðurlandsveginn. Umferðin þar er um 6.000 bílar á sólarhring. Almennir staðlar segja að 1+1 vegur eigi að geta annað 10–12 þúsund bíla umferð á sólarhring. Og 1+2 vegur geti annað 15–20 þúsund bíla umferð á sólarhring eða þrisvar sinnum meira en nú er. Aðstæður eru vissulega sérstakar hér á landi. Það gerir það að verkum að menn þurfa að skoða lausnirnar í því ljósi. Það leiðir trúlega til þess að rétt er að hafa veginn breiðari en almennt mundi verða og aðskilja akstursstefnur. Þá eru slíkar lausnir góðar og miklu ódýrari en 2+2 vegur. Menn verða að minnsta kosti að hafa góð rök fyrir því að setja fram kröfur um margra milljarða kr. útgjöld umfram það sem þarf. Ef menn gæta þess í framkvæmdum getum við nýtt peningana betur og náð meiri árangri á fleiri stöðum. Virðulegi forseti. Nú er tíma mínum lokið og átti ég þó býsna mikið eftir enn. Ég ætla aðeins að fara yfir efnahagsmálin. Kannski ég noti þessar örfáu sekúndur til að minna á að þessi áætlun þarf auðvitað að falla inn í almenna efnahagsstjórn landsmála. Ég sé hins vegar ekki, virðulegi forseti, hvernig á að vera hægt að samræma áform 

Frú forseti. Það er eitt og annað sem ég vildi ræða við hv. þingmann enda flutti hann alveg hreint glimrandi fína ræðu þar sem margt athyglisvert kom fram, t.d. það að frumforsenda þess að samgönguátakið sem lesa má út úr áætluninni gangi eftir sé að ekki verði farið í miklar stóriðjuframkvæmdir á þessu sama tímabili. Rökin sem hæstv. samgönguráðherra notaði fyrir 6 milljarða niðurskurði fyrir tveimur árum, frá kosningum 2003, voru þau að stóriðjuframkvæmdir væru svo miklar. Ég vildi því fá það skýrt fram hjá hv. þingmanni að það væri hans niðurstaða að svo væri, þ.e. að gera verði hlé á stóriðju eigi þessar framkvæmdir að ganga eftir. Ég held að það sé forsenda þess að það gangi eftir. En það er svo sérkennilegt að eftir sextán ár í samgönguráðuneytinu, eftir átta ár hjá hæstv. samgönguráðherra í samgönguráðuneytinu, er núna hægt að birta hugmyndirnar um Nýja-Ísland í samgöngumálum. Eftir sextán ára sinnuleysi í samgöngumálum, sextán ára sögu svikinna loforða, þá er núna hægt að gera allt fyrir alla. Núna er hægt að boða hið Nýja-Ísland í samgöngumálum. Lesið Morgunblaðið í dag. Landið verður gjörbreytt gangi samgönguáætlunin eftir. Hún mun aldrei ganga eftir sitji Sjálfstæðisflokkurinn áfram önnur sextán ár. Það er hægt að fullyrða. Enda er sagan af samgönguloforðunum þyrnum stráð, saga Sjálfstæðisflokksins. Það þarf ekki annað en að líta á Suðurstrandarveg og fjölmörg önnur tíu ára gömul loforð um sérstakar framkvæmdir sem aldrei gengu eftir og tekur önnur tíu ár héðan í frá að klára. En það var annar athyglisverður punktur í ræðu hv. þingmanns um útgjöld til vegamála um 3%. Ég ætlaði að benda á það, ég geri það í síðara andsvari mínu ef ég kemst aftur upp, hver þróunin hefur verið frá 1970. Það eru nefnilega mjög athyglisverðar tölur.

Virðulegi forseti. Já. Eins og þetta blasir við mér næstu sjö árin, ef ég legg saman þá samgönguáætlun sem hér er til umræðu, árin 2007–2014, og síðan áform í stóriðjuuppbyggingu, sem ég álít að liggi nokkuð ljós fyrir af hálfu stjórnvalda, sé ég ekki hvernig þetta nær að ganga saman. Ég sé ekki að hægt verði að standa við samgönguáætlunina ef stóriðjuáformin ganga eftir á þeim hraða sem til stendur að verði á næstu árum. Það eru framkvæmdir í virkjunum og iðjuverum upp á 450 milljarða kr. á næstu sjö árum. Í samgönguáætluninni eru framkvæmdir upp á 160 milljarða kr. sýnist mér á næstu sjö árum. Það einfaldlega gengur ekki saman miðað við jafnvægi í efnahagsmálum. Verði hvort tveggja keyrt af fullum þrótti verður útkoman einfaldlega verðbólga. Íslensk heimili eru þau skuldsettustu í heimi og þola ekki verðbólgu. Það kostar íslensk heimili milljarða á milljarða ofan á hverju einasta ári ef verðbólgan fer yfir þau mörk sem menn settu sér á sínum tíma, 2,5% á ári. Menn geta ekki lagt það á almenning að bera byrðarnar af verðbólgunni. Því er eðlilegt að fresta eða raða niður framkvæmdum, hvort sem það er í samgöngu- eða stóriðjumálum, þannig að menn geti haldið jafnvægi í efnahagslífinu. Ég er út af fyrir sig sammála þeim sjónarmiðum, sem menn gripu til í sumar, að markmiðið um að halda verðbólgunni í skefjum sé ofar markmiðinu um einstakar framkvæmdir. Það má svo deila um það hvaða framkvæmdir urðu fyrir barðinu á frestuninni.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson tekur undir þá skoðun Samfylkingarinnar að eigi samgönguátak af þessari stærðargráðu, eða einhverri sambærilegri, til að vinna upp vanrækslu síðustu 16 ára í samgöngumálum, að ganga eftir þá verði að velja aðra hvora leiðina, samgönguátakið eða stóriðjuna. Við höfum valið samgönguátakið og við viljum stóriðjuhlé, frestun á framkvæmdum. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson tekur undir það og ég er ánægður að heyra það. Leggi maður saman boðskap hæstv. samgönguráðherra annars vegar og hæstv. forsætisráðherra hins vegar, t.d. úr Silfri Egils um álverin þrjú sem öll eiga að koma, og samgönguátakið sem hér er lagt til og rætt um þá verður útkoman að sjálfsögðu óðaverðbólga og algert kaos í efnahagsmálum. Það vita allir að þetta gengur ekki upp. Hvor þarf að víkja, hæstv. samgönguráðherra, hæstv. forsætisráðherra? Auðvitað eru þetta bara kosningavíxlar og yfirboð sem er ekkert að marka og það er miður af því að hér er um grundvallarmál að ræða. Ég ætlaði að nefna þróunina um útgjöld ríkis til vegamála. Það var nefnilega svo að árið 1970 í lok viðreisnartímans voru útgjöld til samgöngumála landsframleiðslu 2,75%. Þetta hrundi og minnkaði mjög og er núna 1,7%, hefur ekki nálgast þá tölu enn þá, og útgjöld til vegakerfisins eins voru 1,67% árið 1970, voru komin niður í 1,3% árið 2000, ekki nema 0,92% í fyrra, 1,3% núna þannig að þetta gefur glögga mynd af því hvað vanrækslan í samgöngumálum hefur verið gífurleg. Ef við lítum til útgjalda til samgöngumála og vegamála, hvors í sínu lagi eða samanlagt sem hlutfalls af landsframleiðslu, þá er vanrækslan svo mikil að það þarf að fara þá leið sem hv. þingmaður nefndi áðan, að vinna sig upp í það markmið að við náum 3% markmiðinu og höldum því og þá er hægt að fara að gera stóra hluti og vinna upp 16 ára vanrækslu sjálfstæðismanna í samgöngumálum.

Virðulegi forseti. Ef ákveðið er að auka framlög til samgöngumála um sem svarar 1% af vergri landsframleiðslu þá eru það um það bil 10 milljarðar kr. á ári. Ef það fer allt til nýrra framkvæmda þá segir það sig sjálft að það er hægt að gera býsna mikið á einu kjörtímabili fyrir þá aukningu eina og sér. Menn kunna að spyrja: Er þetta ekki há fjárhæð og ofviða getu ríkissjóðs? Ég segi nei, virðulegi forseti, það er það ekki. Munum eftir ræðu hæstv. forsætisráðherra í síðustu viku á ráðstefnu viðskiptaþings undir yfirskriftinni Best í heimi. Það er auðvitað sjálfsagt að vera best í heimi fyrir bankana og best í heimi fyrir fjármagnseigendur en við eigum líka að vera best í heimi fyrir vegfarendur. Forsætisráðherra lagði það af mörkum til að vera áfram best í heimi fyrir fjármagnseigendur að leggja til að skattlagning af söluhagnaði af hlutabréfum yrði felld niður. Það kostar ríkissjóð á hverju ári um 6 milljarða kr. eða meira en helminginn af því sem yrði varið í þetta sérstaka samgönguátak með því að auka framlög til vegamála um 1% af vergri landsframleiðslu. Það eru því til nógir peningar, virðulegi forseti, til þessa málaflokks. Þetta snýst um forgangsröðun, þetta snýst um almenna hagsmuni gegn sérhagsmunum og þetta snýst um pólitískan vilja. Ég held, virðulegi forseti, að stjórnarandstaðan þurfi að átta sig á styrk sínum. Hún getur tekið við ef hún vill. Stjórnarandstaðan hefur kraft og afl til þess að gera breytingar í vor og hrinda í framkvæmd almennri stefnumörkun þjóðinni til heilla.

Virðulegi forseti. Fyrir það fyrsta vil ég taka undir margt af því sem hv. þingmaður sagði í ágætri ræðu um þetta mál. Ég hygg að það sé ekki stór ágreiningsmunur á milli okkar hvað það varðar. Ég tók sérstaklega eftir því og fagnaði tali hans um stóriðjuhlé, á móti möguleikanum á stórátaki í samgöngumálum sem er það sama og formaður Samfylkingarinnar hefur verið að boða á fjölmörgum fundum úti um allt land. Ég tek sérstaklega undir það og fagna því að hv. þingmaður er á sömu skoðun og við hvað það varðar. Ég ætla ekki að fara að munnhöggvast við hv. þingmann út af jarðgöngum en engu að síður verð ég einu sinni enn, og ég vona að það sé í síðasta skiptið, að leiðrétta það sem hann segir um Héðinsfjarðargöng og þá legu sem þar er. Sú leið sem var valin er sú besta sem hægt var að fara. Það þarf enginn að efast um það að Siglfirðingar eða þeir sem búa á þessu svæði og hafa barist fyrir Héðinsfjarðargöngum hafi ekki horft á það að tengja Siglufjörð inn í Fljót og fara þá leið. Ókosturinn var sá að í Fljótum var farið upp í 300 meta hæð yfir sjávarmáli, með gangamunna þar, og þeir sem hafa verið í Fljótum í vondum veðrum og stundum ekki einu sinni séð rúðuþurrkurnar vita hvað vond veður eru þar og það var því ekki fýsileg leið. Þess vegna var sú leið valin sem farin var og hún var sú eina rétta. Og ég vænti þess að hv. þingmaður muni komast á þá skoðun og ég ætla að nota tækifærið og bjóða honum norður árið 2009 þegar við fögnum og opnum Héðinsfjarðargöng með þeirri leið sem valin var. Jafnframt ætla ég mjög að fagna þeirri leið sem valin var í Bolungarvík, þar sem var björgulegt lífið og er, að taka þá leið Ós – Skarfasker, fara þá leið sem eru 5 kílómetra göng í staðinn fyrir þær slaufur sem hugsaðar voru í byrjun inn í Óshlíðina eins og lagt var af stað með í byrjun. Og þar vorum við sammála, ég og hv. þingmaður, að það væri ófær leið, sú leið er betri sem hér er valin og ég spáði því strax að hún yrði valin og ég samfagna því. En ég vona að ég og hv. þingmaður séum orðnir sammála um þessi ástfóstur okkur.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þm. Kristjáni Möller að það er mikil framför að áforma að ráðast í jarðgöng frá Ósi í Skarfasker í stað þeirra nálaraugna sem átti að sauma um hlíðarnar þrjár sem var auðvitað algerlega ófær leið þegar menn skoðuðu málið nánar en ég vek athygli á því hversu mikil breyting hefur orðið á viðhorfum til þeirra framkvæmda á innan við tveimur árum. Þegar ég spurðist fyrir um það vorið 2005, þá voru engin áform um jarðgangagerð um Óshlíð. Slík áform var ekki að finna á neinni áætlun, hvorki skammtíma- né langtímaáætlun en aðstæður breyttust einfaldlega og málið var tekið upp bæði hér og annars staðar og menn hafa ákveðið að taka þá framkvæmd inn sem ég er auðvitað afar sáttur við. Þar hafa menn velt fyrir sér hvort ætti að ráðast í þá leið sem nú er búið að tilkynna að verði ofan á eða aðra leið sem liggur alla leið til Ísafjarðar, svokallaða Tungudalsleið sem ég held reyndar að sé sú langbesta en engu að síður er hún dýrari og ég ætla ekki að leggjast í víking til að berjast fyrir henni umfram þá leið sem valin er vegna þess að Skarfaskersleiðin er mjög góð og ég tel ekki að við eigum að beita okkur til að velja dýrari lausnir en nauðsynlegt er. Við verðum að gæta hófs í kröfugerð í þessum efnum og það var það sem ég lagði áherslu á án þess að ég ætli neitt frekar að eiga orðastað við hv. þingmann um Héðinsfjarðargöng. Ég vil aðeins leggja áherslu á það sem ég tel að sé aðalatriðið í því sem ég vil koma á framfæri og það er að hægt er að gera stórátak í samgöngumálum á næstu fjórum árum. Við höfum útlínurnar í því. Við eigum að gera tvennt til viðbótar. Við eigum í fyrsta lagi að ákveða að verja andvirði Landssímans að fullu til samgöngumála á næstu fjórum árum og í öðru lagi eigum við að setja okkur það markmið að fara í að 3% af vergri landsframleiðslu árlega á næsta kjörtímabili fari til samgöngumála.

Virðulegi forseti. Sögulegar sættir hafa tekist. Hér var ekkert meira um andsvör varðandi Héðinsfjarðargöng milli mín og hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar þannig að það mál er lagt að baki okkar eins og gert var í hernum í gamla daga og ekki meira um að. Við erum sammála um stórátak í samgöngumálum sem boðað hefur verið og eins og ég orðaði það áðan og formaður Samfylkingarinnar fór með í fundaferð sinni um fjölmarga staði á landsbyggðinni í janúar og við erum líka sammála um þá niðurstöðu sem var valin vestur í Bolungarvík í staðinn fyrir Óshlíðina sem var orðin mjög hættuleg vegna grjóthruns og ýmissa þátta sem þar hafa breyst á nokkrum undanförnum árum. En sú ákvörðun og sú leið sem hefur verið valin er dýrari en slaufurnar þrjár sem fyrst var rætt um en fyrst var áætlaður milljarður í þetta, til að gera fyrstu slaufuna, þetta er því dýrari leið en margfalt betri og til framtíðar. Það er auðvitað það sem er verið að gera eins og ég nefndi með Héðinsfjarðargöng. Ég get tekið önnur dæmi um skammsýni, t.d. skilur enginn í raun og veru hvernig Oddskarðsgöngum var valinn sá staður sem þau eru í, í 630 metra hæð yfir sjávarmáli, nema menn hafi verið að spara þar einhverjar örfáar krónur eða aura í stað þess að gera það strax sem hefði átt að gera, sem væri varanlegt til langrar, langrar framtíðar. Það er akkúrat það sem mér finnst að sé verið að gera hér og tek þess vegna þau tvö dæmi sem ég hef tekið, þ.e. Óshlíðargöng og Héðinsfjarðargöng. Þetta er sannarlega dýrara í byrjun og um háar fjárhæðir að ræða en þetta er lífsnauðsynlegt fyrir þá sem búa á svæðinu og fyrir svæðið í heild. Þetta er byggðastefna sem hefði að sjálfsögðu átt að vera komin fyrir lifandi löngu. En við skulum vona að við séum hætt að nota þessar smáskammtalækningar og bráðabirgðareddingar sem duga ekki um aldur og ævi.

Virðulegi forseti. Það er kannski ekki miklu við það að bæta sem fram hefur komið í máli mínu fram til þessa. Ég vil aðeins árétta það að menn eiga á þessum tímamótum að horfa hátt og hugsa langt fram í tímann og koma með tillögur og lausnir sem mæta þeim þörfum sem uppi eru í samgöngumálum. Þær eru vaxandi eins og sjá má á þessari áætlun sem er að mörgu leyti góð og hefur vaxið frá síðustu áætlun eins og komið hefur fram í máli hæstv. ráðherra og fleiri, en það vantar mikið upp á að áætlunin nái utan um þær þarfir sem fyrir liggja, eina 80 milljarða kom fram í máli hæstv. ráðherra. Ég hygg og það eru mínar áherslur í þessu máli, að við eigum að setja fram hugmyndir sem mæta þeim óskum sem fyrir liggja, þeim þörfum sem fyrir liggja af því að það er ekki svo um neina framkvæmd sem er í áætluninni að maður telji hana óþarfa. Miklu fremur eru framkvæmdirnar þarfar og brýnar eins og jarðgangagerð á Austurlandi og Vestfjörðum og á þeim svæðum og reyndar fleirum skiptir tíminn máli. Því lengur sem menn eru að koma nauðsynlegum úrbótum fram því verra er það fyrir fólkið sem á við þær að búa. Því minna verður gagnið, þó að það verði auðvitað alltaf gagn að framkvæmdinni. Þess vegna legg ég áherslu á að við reynum að mæta þeim kröfum sem uppi eru og það tel ég að við getum gert með raunhæfum hætti á næsta kjörtímabili með því að bæta við þessa áætlun andvirði sölu Landssímans og árlegri hækkun sem svarar um 1% af landsframleiðslu til samgöngumála á næsta kjörtímabili og þá fáum við 80–90 milljarða kr. á því kjörtímabili umfram það sem er í þessari áætlun og getum mætt þeim óskum sem uppi eru.

Hæstv. forseti. Hér liggur fyrir tillaga til þingsályktunar um samgönguáætlun fyrir árin 2007–2018 og í henni er sett fram mjög heildstæð áætlun í samgöngumálum, heildaráætlun, samræmd samgönguáætlun, þar sem koma fram markmið stjórnvalda um það hvernig eigi að byggja upp samgöngukerfið til framtíðar. Það hefur komið hér fram að Sjálfstæðisflokkurinn hefur setið í samgönguráðuneytinu í 16 ár  Í greinargerð með þessari áætlun koma fram mjög skemmtilegar tölur sem við getum velt fyrir okkur, að árið 1980 voru 359 km þjóðvega bundnir slitlagi en í árslok 2005 voru þeir 4.520. Sú bylting sem við höfum upplifað sem erum á miðjum aldri er náttúrlega algjörlega ótrúleg. Hv. þm. Jón Kristjánsson fór mjög skemmtilega í sinni ræðu yfir þær gífurlegu breytingar sem hafa orðið á ekki mjög löngum tíma. Bílum hefur fjölgað um rúmlega 100 þús., þ.e. bílafjöldi hefur meira en tvöfaldast og nú eru bílarnir yfir 200 þús. Auðvitað hefur akstur á þjóðvegum utan þéttbýlis aukist verulega vegna þess einmitt að uppbygging vegakerfisins hefur gengið mjög vel. Á þessu árabili jókst akstur á þjóðvegum landsins um 250%, takk fyrir. Síðan er sú árlega aukning sem er farið að mæla nú um 3,4% á ári. Auðvitað er þörfin mikil fyrir áframhaldandi uppbyggingu. Kemur fram í máli þingmanna hér að væntingarnar eru miklar en þeim er svarað að stærstum hluta í langtímaáætlun, og skammtímaáætlun auðvitað líka. Menn setja sér mjög háleit markmið og munu uppfylla þau. Bílaeign á Íslandi er með því mesta sem gerist í heiminum, 642 fólksbílar á hverja þúsund íbúa á Íslandi. Þetta er gífurlega mikið og það er talið að hver íbúi ferðist að meðaltali 43 km á dag þannig að eitthvað þarf nú undir, hæstv. forseti, í öllum þessum ferðalögum landans sem gera ekkert annað en að aukast, auk þess sem flutningaþörf eykst mjög mikið með því að dregið hefur mjög úr skipasamgöngum. Ég vildi aðeins nefna þau markmið sem liggja á bak við 12 ára áætlunina, þau koma fram á bls. 29 í fimm tölusettum liðum og ég held að ég lesi þessi markmið upp, með leyfi forseta: 1. Markmið um greiðari samgöngur, þ.e. hreyfanleika í samgöngukerfinu. 2. Markmið um hagkvæmni í uppbyggingu og rekstri samgangna. 3. Markmið um umhverfislega sjálfbærar samgöngur. 4. Markmið um öryggi í samgöngum. 5. Markmið um jákvæða byggðaþróun. Hæstv. forseti. Það sem ég vildi helst leggja áherslu á í máli mínu er hvað samgöngurnar skipta gífurlega miklu máli varðandi byggðaþróun. Góðar samgöngur eru meðal grundvallarforsendna fyrir öflugu atvinnulífi og kraftmiklu þjóðlífi og þess vegna geta gæði samgangna haft mjög afgerandi áhrif á bæði stærð atvinnu-, verslunar- og þjónustusvæða. Við vitum að stækkun markaðssvæða og þá auðvitað um leið samkeppnis- og búsetuskilyrða hefur mikil áhrif á byggðirnar og gæði búsetu fólks í landinu. Ég þarf ekki að taka fram að bættar samgöngur eru gífurlega mikilvæg forsenda fyrir styrkingu landshluta og byggðakjarna. Þegar unnið er að sameiningu sveitarfélaga er þetta ein af grunnforsendunum sem menn leggja alltaf til grundvallar, að samgöngur séu bættar. Hér var einmitt nefnt í umræðunni að nú hefur komist til tals á Austfjörðum að Djúpivogur muni sameinast Fljótsdalshéraði, það er hugað að þeirri sameiningu, og það verður þá til þess að menn þurfa að huga enn frekar að uppbyggingu vegarins yfir Öxi  Þetta er það sem ég vildi segja um það að vegaframkvæmdir hafa þessi miklu áhrif á byggðamál. Ef við horfum bara til þess hversu mikið flutningar hafa flust upp á þjóðvegina sjáum við að leggja þarf í mjög miklar framkvæmdir til að styrkja vegakerfið til þess að taka við þeim flutningum. Ég mun koma að því síðar að þar geta jarðgöng líka leyst mjög mikil vandamál og sérstaklega eru þar Austfirðir og Vestfirðir undir þar sem er mjög fjöllótt landslag. Það hefur því mjög mikil áhrif fyrir flutningsaðila að þurfa ekki að klifra upp og yfir öll þau fjöll sem þar verða á vegi manna. Undir markmið um byggðaþróun falla einnig framkvæmdir eða aðgerðir sem ekki geta talist mjög arðsamar á hagkvæmnismælikvarða en það verður samt að líta til þeirra framkvæmda til þess að skapa sem jafnasta stöðu landsmanna. Þegar reiknuð er út arðsemi ýmissa vegaframkvæmda er oft og tíðum ekki horft til allra þeirra þátta sem skipta mjög miklu máli varðandi búsetu fólks. Þar má alveg nefna félagslega þætti. Fólk þarf að geta komist á milli þéttbýlisstaða um sveitir landsins á þeim forsendum að þar er um félagslega þætti að ræða sem kannski verða ekki beint metnir til fjár. Slíkir þættir geta auðvitað stutt ákvarðanir sem tengjast markmiði um jákvæða byggðaþróun. Til þessara hluta verðum við að horfa og það er mjög mikilvægt að í þessari samgönguáætlun sé horft til þess að ná jafnvægi milli allra þessara ólíku sjónarmiða sem menn þurfa að horfa til þegar samgönguáætlun er samin. Þegar horft er til flugmálanna, flugmálaáætlun er þáttur í samræmdri samgönguáætlun, eru mörg góð markmið þar undir. Ég vildi sérstaklega nefna flugbraut á Akureyrarflugvelli sem verður lengd um 460 m til að mæta þörfum flugvéla sem hafa ekki komist á loft fulllestaðar vegna aðstæðna í umhverfinu. Þar eru m.a. fjöll sem hindra það og þarf því að gera ráð fyrir sérstökum tæknibúnaði til að leysa það til skemmri tíma, en til lengri tíma þarf að lengja flugbrautina. Fjöll sunnan flugbrautarinnar hindra flugtak í átt til suðurs. Lággjaldaflugfélögin hafa tekið þær ákvarðanir að fljúga til Akureyrar og þá dugar lengd þessa flugvallar ekki eins og hún er núna og þess vegna er mjög mikilvægt að hér eru teknar ákvarðanir um að fara í lengingu til þess að allir geti flogið til Akureyrar, eins og menn hafa haft áætlanir um. Auðvitað hefur líka komið fram að hér er hugað að stækkun flugstöðvarinnar á Akureyrarflugvelli í tengslum við þetta nýja flug sem er þarna að verða til. Það er sama vandamál á Egilsstaðaflugvelli, nú verður ráðist þar í stækkun flugstöðvarinnar. Hún er reyndar löngu orðin tímabær en ekki tókst síðasta sumar að ráðast í hana þrátt fyrir góðan vilja og fjármagn. Síðan er komið að því líka að það þarf að lengja Egilsstaðaflugvöll og væntanlega verður hann lengdur til suðurs, án þess að það sé fullkannað, en það þarf að gera í mikilli samvinnu milli Flugstoða, Vegagerðarinnar og Egilsstaðabæjar eða sveitarfélagsins Fljótsdalshéraðs vegna þeirra skipulagsmála og þess undirbúnings sem þarf að fara fram, ekki síst með tilliti til þess að til stendur að byggja nýja brú yfir Lagarfljótið og þess vegna þarf þetta að harmónera allt saman. Menn þurfa að sjá fyrir sér skipulag á þessu svæði til lengri tíma en það er einmitt gert ráð fyrir því að ný brú yfir Lagarfljótið verði byggð á þriðja tímabili áætlunarinnar. Það er þetta sem ég vildi nefna í flugmálunum fyrir utan auðvitað samgöngumiðstöð í Reykjavík sem er orðin löngu tímabær. Gert er ráð fyrir að ráðist verði í hana mjög fljótlega og ég vona að fullur stuðningur verði í þingsölum við það að sú samgöngumiðstöð verði byggð upp þannig að við getum haft samgöngumálin innan borgarinnar í sæmilegum farvegi og að þegar menn hafi lent á flugvellinum í Reykjavík komist þeir sæmilega ferða sinna innan borgarinnar. Ég sé að tíma mínum er að verða lokið og ég átti eftir að nefna hin gríðarlega merkilegu áform í jarðgangamálum og að öðru leyti þær miklu framkvæmdir sem nú standa fyrir dyrum í uppbyggingu veganna á norðausturhorninu 

Virðulegi forseti. Það er fagnaðarefni að sjá stjórnarliða hér í umræðum um samgönguáætlun. Sérstakt áhyggjuefni hlýtur að vera fyrir okkur öll þetta annars algjöra áhugaleysi stjórnarliða sem speglast í mælendaskránni. Fyrir tveimur árum voru hér nokkuð fjörugar umræður um þessa áætlun, núna telst það til tíðinda að einn stjórnarliði, formaður þingflokks sjálfstæðismanna, skuli skjótast inn í umræðuna. Það vekur athygli og ég skora á þingmennina að beita sér í þessu mikilvæga máli og taka þátt í umræðunni. Hv. þingmaður nefndi að vegna flutninga á þjóðvegum yrðum við að styrkja vegina og bæta vegakerfið. Þær raddir hafa heyrst, eins og fram kom í máli hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar áðan, að það sé nóg að fara aðrar leiðir í breikkun, 2+1 vegi o.s.frv., ekki þurfi að fara í fulla fjórföldun eða 2+2 vegi á þessum þyngstu umferðaræðum eins og Suðurlandsvegi og Vesturlandsvegi. Ég nefni það sem dæmi um mikilvægi þess að fara í tvöföldun veganna að umferð um Hellisheiði hefur aukist um nánast 100% á 10 árum, 10% á milli áranna 2005 og 2006. Sem dæmi má nefna að meðaldagsumferðin við Sandskeið er núna 8.200 bílar, um Geitháls 9.500, undir Ingólfsfjalli á milli Selfoss og Hveragerðis 7.000 bílar á dag. Gangi þessi 10% aukning eftir næstu fjögur árin verður meðaldagsumferðin yfir Hellisheiði t.d. orðin 8.500 bílar, um Geitháls 12.500, Sandskeið 10.000, Ingólfsfjall 9.200, en topparnir náttúrlega miklu meiri. Það er engin spurning í mínum huga að það þarf að ráðast í þá brýnu framkvæmd að tvöfalda veginn núna, það er varanleg samgöngulausn þar. Ég vildi fá fram viðhorf hv. formanns þingflokks sjálfstæðismanna til þessa máls þar sem mjög misvísandi raddir hafa heyrst úr röðum stjórnarliða um mikilvægi þess að ráðast í þessa framkvæmd en ekki einhverja aðra og billegri leið.

Hæstv. forseti. Ég vil gjarnan svara þessari spurningu sem snýr að miklum hagsmunum kjördæmis hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar. Hún snýr einnig að hagsmunum okkar Austfirðinga sem þurfum gjarnan að aka þessa leið. Mér skilst að umferðarsérfræðingar sem leitað hefur verið til erlendis telji að 2+1 vegur muni duga. En ég held að það komi skýrt fram í þessari áætlun að áform eru um að byggja 2+2 veg. Það sýnir þann stórhug sem er í áætluninni og vilja okkar til að horfa til lengri framtíðar. Við sjáum þá aukningu sem þarna hefur orðið á umferðinni. Menn reikna með að hún muni bara aukast. Því teljum við fulla ástæðu til að ráðast í þennan veg með 2+2 aðferðinni eins og hæstv. samgönguráðherra leggur til í áætlun sinni.

Frú forseti. Það gleður mig að heyra að hv. þingmaður tekur undir það pólitíska markmið að tvöfalda veginn að öllu leyti. Ég ætlaði bara að hnykkja á því að umferðarþungi um Suðurlandsveg hefur aukist um 30% síðustu fjögur ár. Haldi hún áfram á næstu fjórum árum verður umferðin árið 2010: 12.500 um Geitháls, 10.000 um Sandskeið o.s.frv. Umferðarþunginn er svo mikill á þessum vegi og aukningin svo ofboðslega hröð. Menn sáu ekki fyrir, fyrri tíu árum, að umferð mundi aukast um 100% um Suðurlandsveg á einum áratug enda hefur svæðið byggst upp og fólk sækir þangað austur. Grundvöllur þess að stækka atvinnusvæðið, bæta búsetuskilyrðin og auka umferðaröryggið á þessum vegi þannig að banaslys heyri nánast eða alveg sögunni til er að fara í þessa framkvæmd. Pólitísk samstaða hefur náðst um málið og einhugur er um það á meðal sveitarstjórnarmanna. Þess vegna er áríðandi að kalla þetta fram. Það stendur hvergi í áætluninni að fara eigi í 2+2 veg. Það stóð í drögunum 2+1, eins og fréttir bárust af úr þingflokkunum en því var breytt og setningin tekin út. Það má lesa út úr framlögunum sem áætluð eru á þessum tveimur, þremur tímabilum að fara eigi í 2+2. Ég vil bara fá það algjörlega skýrt fram við umræðuna að það sé vilji stjórnvalda að fara þá leið þannig að menn hlaupi ekki í eitthvert skálkaskjól síðar og segi að það hafi aldrei komið fram að fara ætti í þessa breikkun heldur 2+1 veg með vír á milli o.s.frv. Það skiptir einfaldlega öllu máli. Ég vildi spyrja hv. þingmann um annað. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson nefndi að það ætti að vera eitt af pólitískum markmiðum okkar á næstu árum að ná því að 3% af vergri landsframleiðslu fari til samgöngumála í stað 1,9–2% núna. Tekur hv. þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins undir þetta markmið? Ég held að þetta skipti miklu máli og gæti orðið mjög áríðandi í pólitíkinni á næstunni.

Hæstv. forseti. Ég held að 2+2 vegur hafi komið skýrt fram í máli samgönguráðherra. Það kemur skýrt fram í áætluninni að stefnt sé að því. Einnig er stefnt að því að breikka vegi vestur og norður um land og gera þá öruggari. Þetta eru skynsamleg markmið og á að leggja í þessar framkvæmdir vegna umferðaröryggismála og ekki síður til að vegirnir geti borið þá umferð sem um þá fer. Varðandi aukin framlög til vegamála þá get ég tekið undir þær hugmyndir. Ég tel að það væri gott markmið að stefna að því að auka þau framlög. En ég minni hins vegar á að aukning til vegamála hefur verið mjög mikil. Hæstv. samgönguráðherra fór vel yfir það í ræðu sinni hvernig því hefur verið háttað og hversu mikil aukning hefur orðið þar á síðustu árum undir stjórn sjálfstæðismanna. Auk þessa hefur sérstök fjárveiting farið til vegamála vegna sölu Símans, með beinum framlögum úr ríkissjóði til vegamála og einnig til sérstakra framkvæmda í jarðgangamálum. Það sýnir að viljinn er mjög mikill til að gera vel í þessum málum enda sýnir það sig að slíkar framkvæmdir hafa mjög góð áhrif á byggð og efnahagsmál í landinu.

Virðulegi forseti. Það má eiginlega segja að loksins komumst við í að ræða tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun. Annars vegar er tillaga fyrir árin 2007–2010, sem við ræðum síðar í dag, og hins vegar fyrir árin 2007–2018, sem er svokölluð langtímaáætlun. Þetta er í fyrsta skipti sem við endurskoðum 12 ára áætlun eftir að við breyttum lögum til að vinna að málunum eins og hér er gert. Hér er farið með stórar og miklar tölur og sett fögur markmið í markmiðslýsingu og stefnumótun, hlutir sem ég held að allir geti tekið undir, t.d. að tryggja landsmönnum greiðar samgöngur. Það á náttúrlega við um allt landið, bæði höfuðborgarsvæðið og landsbyggðina, þótt þarfirnar séu ólíkar. Meðal annars er talað um að forgangsraða framkvæmdum og í tengslum við það verða kannski stundum deilur milli þingmanna á milli kjördæma o.s.frv. Talað er um ferðatíma milli staða á höfuðborgarsvæðinu, sérstaklega á mestu álagstímum á morgnana og síðdegis, þegar fólk fer í og úr vinnu, með börn í skóla og allt annað slíkt. Þetta er gagnrýnt og ég tek undir það. Það er afleitt að fólk sitji langtímum saman í bílaröðum og bíði eftir að komast leiðar sinnar. Víða úti á landi er spurningin um hvort fólk kemst yfir höfuð milli staða vegna lélegra vega. Markmiðslýsingin er góð. Vafalaust geta allir tekið undir hana en deilur geta orðið um hvernig þessu skuli skipt og hvenær. Það er eðlilegt að deilur verði um það vegna þess að þörfin er svo mikil, jafnt á höfuðborgarsvæðinu sem úti á landsbyggðinni. Við þurfum í raun að borga fyrir vanrækslu undanfarinna ára þar sem tiltölulega lítið fé hefur verið veitt til vegamála miðað við þær miklu þarfir sem þar eru. Nægir þar að nefna svar sem samgönguráðherra veitti við fyrirspurn minni ekki alls fyrir löngu. Þar kom fram að tekjur af ökutækjum sem hlutfall af landsframleiðslu hafa aukist frá árinu 1995 úr 3,7% í 4,8% miðað við bráðabirgðatölur 2005. Ég hygg að þetta hafi ekki breyst mikið og kannski fremur aukist. Aftur á móti voru útgjöld til vegamála, til vegakerfisins, 0,92% umrætt ár. Þetta sýnir okkur svart á hvítu þá miklu skattheimtu af umferðinni, bifreiðanotkun og bílainnflutningi, sem rennur í ríkissjóð en í raun minnst til vegamála. Það sem hér hefur verið sagt um hina miklu umferð, bílaeignina o.s.frv. staðfestir það og hrópar á meiri framkvæmdir. Það munum við glíma við á næstunni. Svo ég færi þetta yfir í tölur var þetta þannig að árið 2005 voru bráðabirgðatölur yfir heildartekjur upp á tæpa 50 milljarða kr. af því sem ég var að tala um, bifreiðanotkun og bílainnflutning, ýmsir skattar eru lagðir á það. Á sama tíma runnu til vegagerðar rétt um 14 milljarðar kr. þar á meðal til rekstrar og annarra þátta. Virðulegi forseti. Ég vildi láta þetta koma fram varðandi tekjuhliðina. Það eru sannarlega til peningar sem fara í almenna hít ríkissjóðs og núverandi ríkisstjórn hefur ekki verið dugleg við að auka þetta fé til samgöngumála, samanber niðurskurð undanfarin þrjú ár upp á 6 milljarða frá áætluninni og þeim áætlunum sem kynntar voru fyrir síðustu alþingiskosningar árið 2003. Til að taka eitt dæmi um tekjur af umferðinni má geta þess sem ég hef oft rætt um, þ.e. þegar þungaskattskerfinu var breytt yfir í olíugjald. Búnar voru til ákveðnar tölur af seldum milljónum lítra af olíu og deilt í þungaskattinn. Út úr því kom að olíugjaldið ætti að vera 45 kr. Nú kemur í ljós að sala á olíulítrum með olíugjaldi er ekki 74 milljónir lítra heldur 125 milljónir lítra. Ég vek athygli á því að þær 50 milljónir lítra sem seljast umfram það sem áætlað var - mér þætti vænt um ef hæstv. samgönguráðherra hlustaði á mig vegna þess að ég mun spyrja út í það - að olíugjaldið af þeim gefur rúma 2 milljarða kr. í tekjur. Af þessum 2 milljörðum fara 410 milljónir í virðisaukaskatt og renna beint inn í ríkissjóð, bara vegna þessarar vanáætlunar sem annaðhvort var viljandi eða óviljandi þegar olíugjaldið var ákveðið. Þetta sýnir að ríkisstjórnin jók þar enn skatt af umferð. Nú kann vel að vera, virðulegi forseti, að menn séu sammála um að hækka þá skatta. En þá verða þeir sennilega líka að vera sammála um að féð renni til að bæta vegakerfið á ýmsum stöðum á landinu. Þetta eru sláandi tölur og staðfesta það sem ég hef margoft haldið fram um hina miklu skattheimtu af umferð. Það er sannarlega af mörgu að taka í þessari áætlun en ég get sleppt mjög mörgu af því sem ég ætlaði að segja um hana vegna þess að minn ágæti formaður, hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, gerði það mjög vel í fyrstu ræðu samfylkingarmanna um þessa tillögu. Hún talaði m.a. um að við vildum færa okkur í nútímalegt samgöngukerfi, fara í stærsta fjárfestingarverkefni ríkisins, þ.e. stórátak í vegagerð og að við þyrftum að skapa rými í hagkerfinu fyrir þær framkvæmdir. Ef áform ríkisstjórnarinnar frá í sumar eða haust, sem eiga að standa fram til 2010 samkvæmt svari hæstv. iðnaðarráðherra við fyrirspurn minni varðandi álversframkvæmdir í Helguvík og Straumsvík. Þá er það vitað mál að ekki verður rúm fyrir allt þetta í hagkerfi okkar. Auk þessa eru væntanlega allir sammála um að við byggjum nýjan Landspítala fyrir hluta af símapeningunum og gefa okkur í raun þá þjóðargjöf. Ég get því í rauninni stytt mál mitt, virðulegi forseti, vegna þess hve hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir fór vel yfir þetta mál, jafnt á höfuðborgarsvæðinu sem landsbyggðinni. Hún hefur verið viðstödd marga fundi í fundaröð okkar undir yfirskriftinni „Ein þjóð í einu landi – jöfn tækifæri“ og boðað stórátak í samgöngumálum sem kæmi í stað þeirra álversframkvæmda sem ríkisstjórnin boðar, þ.e. þreföldun í Straumsvík og framkvæmdir í Helguvík. Ég held að við þurfum að slá aðeins af hvað þetta varðar og gefa okkur tíma til að fara í þetta brýna verkefni sem er stórátak í samgöngumálum, bæði á höfuðborgarsvæðinu og víða um land. Virðulegi forseti. Í áætluninni kemur ýmislegt fram og um stærstan hluta þess eru allir sammála, svo sem um almenningssamgöngur sem hér er talað um. Ég er þeirrar skoðunar að ríkissjóður eigi að létta öllum álögum af almenningssamgöngum, hvort heldur það yrði af bílainnflutningi eða olíunni, til að auka slíkar samgöngur og menn eiga jafnvel að geta tekið það upp hér á höfuðborgarsvæðinu að strætisvagnaferðir verði fríar eins farið er að bjóða á Akureyri. Ég held að það yrði gott innlegg í það umferðaröngþveiti sem oft skapast á höfuðborgarsvæðinu, að almenningssamgöngur yrðu notaðar betur en gert er í dag. Hér er líka minnst á flutninga á sjó og landi. Ég fagna því sem hér er sagt en ég get ekki fagnað aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar, því að bregðast ekki við því máli sem þar um ræðir. Á bls. 36 og 38 í þessari samgönguáætlun er m.a. rætt um miklar álögur vegna strandsiglinga og flutninga og það er kannski hluti af því hvers vegna strandsiglingar hafa lagst af, að skattheimtan hefur sennilega verið of mikil og gert það að verkum að þetta fór eins og það fór. Því miður hafa siglingarnar lagst af og landflutningar aukist mikið við það. Við höfum undanfarin ár séð hvernig vegirnir slitna undan þessum mikla þunga. Við eigum eftir að sjá það enn betur á næstu árum, ef ekki verður brugðist við. Vegirnir sem ekki voru byggðir fyrir þennan mikla flutning, höfðu ekki burði fyrir hann, að maður tali nú ekki um breidd, eiga eftir að fara enn þá verr. Fjármagn til viðhalds og rekstrar mun því aukast mikið miðað við það sem gert er í dag. Ég hef verið á fundum þar sem Vegagerðin hefur kvartað yfir því að ekki sé veitt nægilegt fé til þjónustu, eins og vetrarþjónustu eða viðhalds vega. Það er mikilvægt að koma þessu að. Ég segi þetta í sömu andrá og ég ræði um tekjuöflun til vegagerðarinnar með sköttum af umferðinni eins og ég fór yfir. Virðulegi forseti. Það er margt í þessari áætlun sem gaman væri að fara yfir en ég ætla að nota þær fjórar mínútur sem ég á eftir af fyrri ræðu minni til að fjalla um nokkur atriði í áætluninni sem mér finnst of seint farið í. Nefni ég þar t.d. lengingu Akureyrarflugvallar sem ekki á að vera lokið fyrr en árið 2009. Þar er ekkert fjallað um stækkun flugstöðvarinnar. Mér finnst árið 2009 of seint og hef kallað þessa stuttu braut samkeppnishindrun. Það er ekki hægt að nota hana. Má ég vekja athygli á því, virðulegi forseti, að fyrirtæki á Akureyri hafa nýlega stofnað félag sem ætlar að flytja út fisk með flugi beint frá Akureyri og niðurstaðan er sú að ef vélin ætlar fulllestuð af fraktinni, með um 15 tonn, þá er ekki hægt að fylla hana af eldsneyti. Þarf þess vegna að fljúga til Keflavíkur, lenda þar til að taka eldsneyti og fljúga til Evrópu. Þetta er auðvitað ekki annað en samkeppnishindrun. Það að ljúka þessum framkvæmdum ekki fyrr en 2009 er óásættanlegt. Því verður að flýta á einn eða annan hátt vegna þess að ríkið getur ekki komið upp með svona samkeppnishindranir fyrir atvinnulífið í landinu. Auðvitað má einnig nefna að fyrirhuguð lenging á Egilsstöðum kemur líka allt of seint. Hæstv. samgönguráðherra hefur sagt að ætlunin sé að bjóða út Norðfjarðargöng árið 2009. Það tel ég líka of seint. Það er engu minni hætta fyrir umferð að fara Oddsskarð en Óshlíð. Oddsskarðsgöng liggja í 630 m hæð með allt að 14 gráðu halla. Lagfæringu leiðarinnar þarf að flýta, þetta þarf að gerast fyrr en árið 2009 með upphafsframkvæmdum árið 2010 og lok framkvæmda árið 2013. Ég hef áður sagt að vanrækslan, syndirnar frá umliðnum árum fara að segja til sín. Við höfum ekki gert nóg miðað við það sem þarf að gera. Þá kem ég að því mikla og góða verki sem unnið hefur verið af fyrirtæki norður á Akureyri sem heitir Greið leið. Það hefur undirbúið á afar faglegan og skemmtilegan hátt byggingu Vaðlaheiðarganga. Ég fagna því að hér sé gert ráð fyrir að koma því verki í gang. Ég hef reyndar sagt það áður að ég held að það þurfi að fylgjast að, Vaðlaheiðargöng og lenging flugvallar, til að nýta það sem út úr göngunum kemur til lengingar flugvallarins. Hér er jafnframt talað um athuganir á Austfjarðagöngum og göngum til Vopnafjarðar. Eðlilega er mikið talað um göng og sitt sýnist hverjum um þau. Það urðu mikil vonbrigði þegar tilboð í Héðinsfjarðargöng kom, sem var frávikstilboð um heilborun, um að nota hina stóru bora sem verið var að nota við Kárahnjúka, hve hátt það tilboð var miðað við hefðbundna leið. Nú hef ég hins vegar fengið upplýsingar um það m.a. að bæjarstjórn Seyðisfjarðar vinni að því að skoða þetta betur og maður sé kominn til að skoða það verkefni betur að heilbora göng og skoða hvort það gæti ekki orðið til að lækka kostnað. Ég fagna því að það sé gert og held að við greiðum enn of há einingarverð í jarðgangagerð á Íslandi miðað við næstu nágranna okkar, Færeyinga. Virðulegi forseti. Í þessari fyrstu 15 mínútna ræðu minni hef ég stiklað á ýmsu og eðlilega fjallað mest um vegagerðarkaflann í áætluninni. Ég mun koma að flugkaflanum á eftir og ræða frekar um einstök verkefni, bæði á höfuðborgarsvæðinu og á landsbyggðinni. En ég ítreka að markmiðið er gott. Ég treysti hins vegar ekki núverandi ríkisstjórn til að framfylgja því sem hér er sett fram og ef ríkisstjórnin ætlar að starta öllum þeim stóriðjuáformum sem ég hef gert að umtalsefni 

Virðulegur forseti. Eins og ég hef sagt áður í dag er ástæðan fyrir því að við teljum okkur geta sett fram svo metnaðarfulla samgönguáætlun núna sú atvinnuuppbygging sem við höfum staðið fyrir í landinu á undanförnum árum og sú efling efnahagslífsins sem hefur orðið. Við þurfum tekjur og við þurfum umsvif til að standa undir miklum fjárfestingum í samgöngumálum, það er alveg ljóst. Það skýtur því skökku við ef menn hafa alveg sérstakar áhyggjur af því að við höldum áfram uppbyggingu atvinnulífsins og styrkingu þess. Framkvæmdirnar fyrir austan, Kárahnjúkavirkjun og álverið, eru auðvitað af þeirri stærðargráðu að það hlaut að finna fyrir því á vinnumarkaði á Íslandi. Þau áform um stækkun álvera eru ekki af sama tagi hvað það varðar. Ég held að það séu óþarfar áhyggjur sem hv. þingmaður hefur. Ég ætla aðeins að nefna lengingu flugbrautar á Akureyri. Auðvitað er allt of seint að því verði ekki lokið fyrr en 2009. Framkvæmdir á borð við lengingu flugbrautar á Akureyri þarf að undirbúa. Það er afar sérkennilegt að hér séu uppi kröfur um lengingu flugbrautarinnar, sem ég hef sagt að sé hið besta mál, ef það á að vera á þeirri forsendu að fara eigi að fljúga með fisk á markað erlendis. Það er mjög sérkennilegt, því að þeir sem ætla að fara að gera það hafa ekki gert vart við sig. Ég hef ekki heyrt af því að nokkurt einasta erindi hafi borist hvorki til Flugmálastjórnar né samgönguráðuneytisins um að það eigi að fara að hefja stórfelldan útflutning á fiski um flugvöllinn á Akureyri. Við verðum að hafa einhverjar traustari forsendur fyrir slíkum ákvörðunum en einhverjar sögusagnir um slíkt. Ég mundi fagna því ef farið yrði að flytja út fisk um flugvöllinn á Akureyri en það eitt út af fyrir sig getur ekki verið meginástæðan, 

Virðulegi forseti. Ég held að enginn skoðanaágreiningur sé á milli mín og hæstv. ráðherra um atvinnuuppbyggingu og eflingu atvinnulífs. Það er auðvitað alltaf meginmarkmið. Spurningin er hins vegar: Hvað gerum við á næstu árum? Passar þetta inn í okkar litla efnahagslíf, þau áform sem m.a. hæstv. forsætisráðherra hefur sagt frá í Silfri Egils um áframhaldandi uppbyggingu í Straumsvík og Helguvík, sennilega framkvæmd upp á eina 300 milljarða kr., eins og iðnaðarráðherra segir í svari til mín að eigi að vera búin 2010, ásamt stórátaki í samgöngumálum? Nei, það passar ekki saman, virðulegi forseti. Ég vil velja stórátak í samgöngumálum. Aðeins svo að því sem hæstv. ráðherra sagði um Akureyrarflugvöll. Mér kemur mjög á óvart það sem hæstv. ráðherra sagði, að hann hafi ekki frétt af þeim áformum að til standi að fara að fljúga beint frá Akureyri til Evrópu með fisk, 15 tonn í hverri ferð og jafnvel daglega, ferskan fisk, í staðinn fyrir að keyra hann í gámum hingað suður til Keflavíkur. Mér kemur það mjög á óvart ef hæstv. ráðherra hefur ekki frétt af því. Vel kann að vera að það hafi ekki verið tilkynnt formlega. Ég skal beita mér fyrir því, virðulegi forseti, að bréf frá þeim aðilum komi ekki seinna en í fyrramálið til hæstv. ráðherra ef það eitt vantar. Má ég þá spyrja, virðulegi forseti: Vill hæstv. ráðherra styðja okkur í því að flýta þeirri lengingu ef bréfið kemur um fyrirhugaðan fiskútflutning og þann mikla metnað sem fylgir þeim áformum fiskvinnslufyrirtækis og fjárfestingarfélags norður á Akureyri? Þetta eru ekki sögusagnir sem eru í gangi. Ég hef ekki fengið neitt bréf um það, mér hefur verið sagt frá því og ég hef lesið um það í fréttum. Það atriði sem ég nefndi áðan, að ef flugvélin þarf að taka sig upp á Akureyri, fulllestuð af fiski til að nýta hagkvæmni ferðarinnar, en getur ekki haft fullt eldsneyti og þurfi að fljúga og lenda í Keflavík til að taka eldsneyti til að fljúga út, er auðvitað ekkert annað en samkeppnishindrun. 

Virðulegur forseti. Enn sem komið er er engin samkeppnishindrun á ferðinni. Í samgönguáætluninni gerum við ráð fyrir því að lengja flugbrautina á Akureyri. Slík framkvæmd tekur nokkurn tíma, bæði hvað varðar undirbúning og framkvæmdir. Það getur vel verið að það takist að ljúka þessu öllu fyrri hluta ársins 2009 og ég teldi að þá væri bara býsna vel að verki staðið. Aðalatriði málsins er að ég hef markað þá stefnu í samgönguáætluninni að við eigum að búa svo um hnúta að flugvellirnir tveir sem eru varaflugvellir á Norður- og Austurlandi, þ.e. Egilsstaðaflugvöllur og Akureyrarflugvöllur, eigi að vera með flugbrautir, öryggisbúnað og aðflugsbúnað af þeirri gerð og stærð að hægt sé að sinna varaflugvallarhlutverkinu sem allra best. Ég tala nú ekki um ef við bætist að millilandaflug mundi aukast frá þeim flugvöllum og þannig skjóta enn sterkari stoðum undir þá fjárfestingu, sem ég tel hið besta mál og afar mikilvægt, bæði fyrir atvinnuvegina sem vilja fara út í beina flutninga og ekki síður fyrir ferðaþjónustuna sem hefur áhuga á að hafa þessa kosti um millilandaflug frá þessum flugvöllum. Ég sé því ekki annað en að hv. þm. Kristján L. Möller sé að mæla fyrir sérstökum stuðningi við þá stefnu sem ég boða í samgönguáætluninni og 

Virðulegi forseti. Aðeins út af þessu andsvari hæstv. ráðherra sem snýr að Akureyrarflugvelli, að hann telji það ekki samkeppnishindrun fyrir sjávarútvegsfyrirtæki í Eyjafirði sem ætla að fljúga beint út með fiskinn í stað þess að trukka honum suður á næturnar og fara í flug í Keflavík, þá er það auðvitað samkeppnishindrun þegar það er ekki hægt að gera þetta.

Það er ekki enn komið …

Ja, þetta verður samkeppnishindrun núna eftir sirka einn og hálfan mánuð og hún spornar gegn því að þetta verði gert með þeim myndarbrag sem átti að gera og fyrir þá hagkvæmni fyrir fyrirtækjareksturinn á því svæði sem þetta á að vera. Það tekur ekki mikinn tíma, virðulegi forseti, að undirbúa þessa lengingu, það er búið að vinna mikið í því. Ég segi einfaldlega: Haustið 2009 er allt of seint. Aðeins vegna þess að við erum að ræða lengingu Akureyrarflugvallar, sem jafnframt er varaflugvöllur fyrir millilandaflug ásamt Egilsstaðaflugvelli og Reykjavíkurflugvelli, þá vil ég vekja athygli á því að svokallað varaflugvallargjald, sem er hugsað fyrir varaflugvellina sem farþegar sem fara úr landi greiða, og í innanlandsflugi, á að gefa á fyrsta tímabili 2.248 millj. kr. í varaflugvallargjald. Ef við flettum svo áfram og skoðum hvað á að gera í varaflugvöllunum, þá eru það ekki nema 707 milljónir sem fara í þá þrjá flugvelli á sama tíma. Þetta er enn eitt dæmið um þá skattheimtu sem á sér stað en peningunum ekki varið. Virðulegi forseti. Þetta er til þess að skapa öryggi á flugvöllunum og gera þeim kleift að vera varaflugvellir.

Það fer í rekstur líka.

Já, við erum að tala um rekstur líka. En þetta er bara skýrt dæmi um það að þar sem koma inn eyrnamerktir peningar í viðkomandi verkefni, eins og ég er hér að taka sem dæmi, rennur ekki til þeirra verkefna sem þeir eru ætlaðir til, þ.e. að skapa betri aðstöðu á varaflugvöllunum. Þetta er svipað dæmi og í sambandi við vegina og tekjur af vegáætlun 

Forseti beinir því til þingmanna að halda reglur þingskapa um ræðutíma.

Frú forseti. Ég fagna því að sjálfsögðu að loksins, þótt seint sé, sé komin fram tillaga til þingsályktunar um samgönguáætlun. Ég hef lengi verið stuðningsmaður þess að samgöngumálin væru skoðuð heildstætt og saman og það er tvímælalaust framför í því fólgin að fjalla um þau öll með samræmdum og heildstæðum hætti. Ég verð þó að játa að ég sakna þeirra vinnubragða sem áður voru viðhöfð, að leitað væri á undirbúningsstigum mála af þessu tagi eins mikillar pólitískrar samstöðu um hlutina og kostur er. Það er veruleg afturför í því fólgin að fulltrúar þingflokka skuli hvergi koma nálægt málinu, nema þá eftir atvikum að því marki sem þingmenn úr stjórnarherbúðunum fá að kíkja yfir öxlina á samgönguráðherra, fyrr en málið birtist á þingi. Það er mikil afturför frá þeim vinnubrögðum sem voru innleidd í árdaga áætlanagerðar af þessu tagi, en allt fram til 1991 unnu starfshópar skipaðir fulltrúum allra þingflokka að undirbúningi vegáætlana og langtímaáætlana. Það er svolítið kaldhæðnislegt að þeir tveir stjórnmálamenn sem hafa farið með samgönguráðuneytið síðan, hv. þm. Halldór Blöndal og núverandi hæstv. samgönguráðherra Sturla Böðvarsson, þekkja vel til sögunnar. Það vill nefnilega svo til að síðast þegar unnið var með þeim hætti að undirbúningi vegáætlunar og langtímaáætlunar, á árunum 1990 og 1991, var samkvæmt venju á miðju sumri 1990 skipaður starfshópur með fulltrúum allra þingflokka af þáverandi samgönguráðherra, reyndar þeim sem hér stendur. Í þeim hópi sátu fulltrúar allra þingflokka, þingmenn eins og Skúli Alexandersson, Eiður Guðnason, Stefán Guðmundsson, Stefán Valgeirsson og Málmfríður Sigurðardóttir fyrir hönd þingflokka sinna og tveir fulltrúar fyrir þingflokk Sjálfstæðisflokksins. Sjálfstæðisflokkurinn taldi að hann þyrfti að fá fleiri fulltrúa en aðrir þingflokkar í nefndina því að hann væri svo stór. Það var látið eftir honum til þess að ekki rofnaði samstaðan um að allir þingflokkar ættu aðild að starfinu. Hverjir skyldu hafa verið fulltrúar þingflokks Sjálfstæðisflokksins við að undirbúa vegáætlun og langtímaáætlun 1990–1991? Það voru hv. þm. Halldór Blöndal og bæjarstjórinn í Stykkishólmi sem hét þá Sturla Böðvarsson, núverandi hæstv. samgönguráðherra. Þessi hópur fékk það verkefni að undirbúa stefnumótun. Hann hélt fjölmarga fundi og fjallaði um innihald áætlananna, markmið, fjárhagsgrundvöll og enn fremur skiptingu fjár á helstu liði, viðhald, nýjar framkvæmdir og því um líkt. Með öðrum orðum lagði hann allan grunninn að áætluninni og lagði fram tillögur um skiptingu fjár. Eftir þeim var farið. Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins lögðu að vísu fram bókun vegna þess að þeir töldu að þáverandi ráðherra og meiri hluti ætlaði að blanda sér of mikið í niðurstöður hópsins. Það var sem sagt ekki virt nógu vel hið þverpólitíska samráð. Öðruvísi mér áður brá. Hvers vegna er skynsamlegt að vinna svona að hlutunum? Það er af tveimur ástæðum. Það er lýðræðislegt, það er í anda góðra hefða lýðræðis og þingræðis að menn reyni að leita pólitískrar samstöðu um það sem hægt er að hafa samstöðu um. Það er líka skynsamlegt fyrir málaflokkinn, að valda hann og tryggja honum pólitískan stuðning eins og kostur er. Það er afturför fyrir samgöngumálin að þau skuli ekki eiga sér bakland í öllum flokkum.  Í öðru lagi er óhjákvæmilegt að nefna það, frú forseti, að þetta er vegáætlun og langtímaáætlun á kosningavetri. Við vorum með aðra slíka síðast í höndunum á nákvæmlega sama tíma fyrir fjórum árum. Það var mjög falleg áætlun, hún var mjög feit í hinn endann, fjærendann, eins og þær eru stundum. Náttúrlega hefur ekki reynt á það hvað átti að gera á öðru og þriðja tímabili þeirrar áætlunar, en fyrstu fjögur árin hafa verið beinskorin. Á hverju einasta ári hefur vegáætlun síðan verið beinskorin um 1,5–2 milljarða kr. Er einhver ástæða til að áætla að þessi áætlun standist betur í höndunum á sama hæstv. ráðherra og sama meiri hlutanum?  Því miður er það þannig, frú forseti. Reynslan sýnir að það er takmarkað með þessa áætlanagerð að gera. Það er vont vegna þess að það er gott fyrir málaflokk af þessu tagi að þar ríki festa, að áætlanir standist og mönnum séu ekki gefin fyrirheit sem síðan eru svikin. Það er mjög vont að grafa undan tiltrú og trúnaði manna á hluti af þessu tagi. Það er ljótur leikur. Í þriðja lagi verð ég að gagnrýna einkavæðingardekrið og einkaframkvæmdardekrið í skýrslunni. Í raun er stór hluti samgönguáætlunarinnar í lausu lofti. Stærstu og dýrustu loforðin sem menn voru ósparir á að gefa, t.d. úr þessum ræðustóli fyrir áramót við fjárlagaafgreiðsluna þannig að manni blöskraði, eru í lausu lofti. Það stendur bara sérstök fjármögnun. Þegar maður fer svo yfir það - hvað er það, sérstök fjáröflun? Þegar kemur að flugvöllunum, lengingu Akureyrarflugvallar og Egilsstaðaflugvallar, stendur: Sérstök fjáröflun. Svo fer maður í skýringar við það. Hvað þýðir það? Það er að vísu búið að fjalla hér mikið um gjaldtöku og markaðslausnir, en svo kemur að útlistunum á því hvað er sérstök fjáröflun í flugmálum. Þar stendur, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að nokkrar framkvæmdir verði fjármagnaðar með sérstakri fjáröflun. Þar getur verið um að ræða einkafjármögnun í einhverri mynd eða beina lántöku.“ Það er ekki hægt að hafa þetta opnara. Þetta er óútfylltur víxill. Þetta er algerlega í lausu lofti. „Hér er ekki tekin afstaða til þess með hvaða hætti fjár verður aflað til þessara framkvæmda.“ Það er ekki einu sinni þannig að menn hafi afstöðu. Þeir segja bara einhver fjármögnun. Lenging Akureyrarflugvallar, fjármögnuð einhvern veginn. Lán, einkaframkvæmd, einhvern veginn. Ha. Skoðum það síðar. Er þetta mjög trúverðugt? Nei, ég held ekki. Þegar við tökum vegamálin er það ekki lítið sem þar er lofað út á. Það eru 9,5 milljarðar á fyrsta tímabili sem eiga að renna í mörg af stóru verkefnunum sem m.a. samgönguráðherra hefur barið sér á brjóst yfir og lofað að hann væri að koma með. Færandi föðurhendi mönnum tvöföldun austur fyrir fjall eða eitthvað svoleiðis. Hvernig er svo fjármögnunin? Sérstök fjáröflun 9.500 millj. kr. á næstu fjórum árum. Á öðru tímabili, sem mest tekur í, eru þetta 23.800 millj. kr. sem eru í lausu lofti, bara einhver fjármögnun.

Þú ert að fjalla um samgönguáætlun, ekki skatta…

Þarna eru gefin fyrirheit um gríðarlega mikið framkvæmdastig umfram þá samgönguáætlun sem er innan ramma markaðra tekna og það er algerlega skrifað í skýin hvernig eigi að leysa þetta. Það er bara þannig. Út af fyrir sig er það skýrt. Það liggur fyrir, en þá skulu menn líka ræða þannig að þetta er eitthvað sem kannski eru vonir og væntingar um að verði hægt að gera en það er algerlega óleyst mál hvernig í það verður ráðist og hvernig aðstæður verða til þess. 12 þús. millj. á síðasta tímabilinu. Það er ekki lítið hlutfall, +/- einhverja milljarða sem í þetta eiga að fara á hverju fjögurra ára tímabili þar sem vegamálin eiga í hlut. Varðandi einkaframkvæmdarþáttinn í þessu, og þá vísa ég líka til þess sem um það er í frumvarpi hæstv. ráðherra að nýjum vegalögum, verð ég að spyrja: Á hverju er byggt? Hver eru rökin fyrir því að daðra svona við einkaframkvæmdina? Eru einhver efnisleg rök sem eru sótt í skýrslur og gögn, kannanir á því hvort þetta sé hagkvæmt o.s.frv.? Er það sótt í skýrslu Ríkisendurskoðunar um Hvalfjarðargöng og Sundabraut? Nei. Í skýrslunni er þessu meira og minna vísað frá. Niðurstöðurnar eru þær að þetta sé nokkurn veginn örugglega dýrara en að gera þetta með venjulegum hætti. Niðurstöðurnar eru þar líka þær að þegar um almenna vegagerð er að ræða eigi þetta í raun og veru ekki við. Þá sé í fyrsta lagi erfitt að koma við gjaldtöku, og skuggagjaldaleið sé í raun enn lakari kostur þannig að þó að þetta kunni að koma til álita við aðstæður af því tagi sem voru í Hvalfjarðargöngum, vissulega, þegar um algerlega sjálfstæð verkefni er að ræða af því tagi þar sem í boði er önnur leið og gjaldtakan getur borið mestallan eða allan kostnaðinn vegna þess að hún styttir leiðir o.s.frv., menn fá sparnað á móti, þá er það eitt og sér að skoða slíkt. En hér er gengið miklu lengra. Hér er daðrað við það að fara út í einkaframkvæmdir og jafnvel einkarekstur á almennum hlutum samgöngukerfisins. Það er bara allt annar hlutur og verður ekki studdur með neinum niðurstöðum í þeim skýrslum sem ég hef komist í. Ég undrast það líka að hæstv. ráðherra skuli vitna í nýjustu skýrsluna með tilteknum hætti án þess að hún hafi verið gerð opinber. Hvar er skýrslan sem nefnd undir forustu Ingimundar Sigurpálssonar vann með þeim Halldóri Árnasyni og Stefáni Jóni Friðrikssyni? Af hverju er hún ekki afhent og gerð opinber? Ég hef ekki fengið hana. Ég er áhugamaður um þessi mál. Ég er þingmaður á Alþingi og ætla að fara að taka afstöðu til þessara hluta. Það er vitnað í hana með einhverjum almennum orðum hér án þess að hún sé birt. Hverjar eru m.a. niðurstöðurnar þar? Jú, þar segir að einkaframkvæmd sem byggist á veggjöldum sé að mati nefndarinnar álitleg leið í samgönguframkvæmdum ef hún að núvirði er ódýrari kostur en eigin framkvæmd, ef hagkvæm leið til gjaldtöku er fyrir hendi og annar kostur er um leiðarval þegar sérstakri gjaldtöku er beitt. Verður það fyrir hendi ef meginumferðaræðarnar verða settar inn í þetta form? Nei. Verður það fyrir hendi ef einum aðila verður afhentur Kjölur og lokað með girðingum upp af veginum við hlið bæði norðan og sunnan? Það held ég varla. Menn verða því að reyna að tala skýrt um það hvað fyrir þeim vakir og hvað þeir ætla að gera. Síðan verð ég að segja, frú forseti, að þótt margt sé ágætt í áætluninni, auðvitað - þarna eru fyrirheit um miklar framkvæmdir og ef þær ganga allar eftir mun að sjálfsögðu gerast heilmikið. Skárra væri það nú. Ekki vantar þarfirnar með stóraukinni umferð - þá eru líka í henni verulegir veikleikar sem ég harma. Ég tel að eftir atvikum sé flugmálaþátturinn ásættanlegur, að slepptu því að lenging Akureyrar- og Egilsstaðaflugvallar er í lausu lofti. Ég tel að hafnaþátturinn sé eftir atvikum ásættanlegur miðað við þann lagaramma sem þeirri starfsemi er nú búinn sem ég er að vísu ekki að öllu leyti sáttur við. En það eru verulegir veikleikar í vegahlutanum svo að ég minnist ekki á fjarskiptin sem ég hef tæpast tíma til hér. Mér finnst of mikið vanta upp á að við náum á næstu árum þeim áföngum í almennri vegagerð sem enn standa út af. Það vantar upp á að klára hringveginn. Það vantar upp á að klára norðausturhornið og Vestfirði. Það vantar miklu meira fé í tengivegi. Það eru gríðarleg verkefni óunnin á ýmsum mikilvægum vegum sem liggja út frá stofnæðunum. Okkur miðar ekkert í þeim efnum, t.d. í hinum löngu dölum Norðurlands þar sem eru gríðarlangir en mikilvægir malarvegir sem þræða byggðakeðjuna saman. Hvernig eru þeir vegir? Þeir eru yfirleitt 40–60 ára gamlir malarvegir, sums staðar komnir niður fyrir yfirborðið í kring og náttúrlega ekki á nokkurn hátt gerðir fyrir þá þungaflutninga og umferð sem er í dag. Ég verð líka að segja að það eru mér vonbrigði að t.d. jarðgöng undir Hellisheiði eystri skuli ekki komast inn í röðina. Ég hefði líka viljað sjá Norðfjarðargöng fara fyrr af stað svo að ég nefni örfáar framkvæmdir sem þarna hefðu að mínum dómi helst þurft að vera fyrr á ferð. Auðvitað veit ég þar með vel að til þess þarf fjármuni og mikla fjármuni, en veruleikinn sem blasir við íslensku samfélagi er bara sá að við þurfum að leggja vel til þessara mála næstu 10–15 árin af því að okkur hefur miðað miklu hægar að koma þessum hlutum í nútímahorf og koma öllum landsmönnum í nútímasamgöngur sem fyrir 20–30 árum stóð til að yrði búið núna, en er næstum jafnmörg ár fram undan og var þá. Auðvitað hafa nýjar þarfir skapast og aðstæður breyst og allt það, en þetta eru allt rök fyrir því að leggja miklu meira af mörkum 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir snöfurmannlega ræðu eins og hans var von og vísa. Aðeins vegna vinnubragða. Það er hárrétt að ég var í starfshópi sem vann 1990 að undirbúningi vegáætlunar þá. Breytingin á lögunum var m.a. byggð á þeirri reynslu sem ég upplifði í því starfi þar sem hópur stjórnmálamanna settist niður til að reyna að ná samkomulagi, þverpólitísku samkomulagi um landið allt, í þeim tilgangi að raða niður framkvæmdum í samgöngumálum. Reynsla mín var sú að þetta væri ekki skynsamlegur kostur heldur þyrftum við að vinna þetta fyrst og fremst á þeim forsendum að meta aðstæður, meta þörf, meta umferð, meta ástand vega o.s.frv. og vinna þetta þannig upp í hendurnar á stjórnmálamönnunum. Þess vegna fór ég þá leið að flytja frumvarp sem gerði ráð fyrir því að samræma áætlanir í hafna-, flug- og vegamálum og niðurstaðan er sú sem við höfum verið að vinna með núna síðustu árin. Ég tel að þetta sé skynsamlegri kostur en það fyrirkomulag sem áður var. Einkavæðingardekur, sagði hv. þingmaður, sem stóð fremstur í flokki fyrir því að við fórum í einkaframkvæmd undir Hvalfjarðargöng, sem var mjög gott mál, og ég hef hælt hv. þingmanni fyrir að hafa haft forgöngu um innleiðingu einkaframkvæmdar í jarðgangagerð á Íslandi. Ég held að við eigum miklu meira sameiginlegt í því við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon en hið gagnstæða þannig að ég vil vekja athygli á þessu. Að síðustu eru stóraukin framlög samkvæmt áætluninni í tengivegi.

Frú forseti. Ég tel ekki að pólitískt samráð um hlutina þurfi á nokkurn hátt að vera á kostnað þess að hönd í hönd og hlið við hlið sé unnið faglega við undirbúningsstarf að áætlunargerð og vinnu af þessu tagi. Ég tel það einmitt kost ef hægt er að hafa það þannig að menn vinni þetta hlið við hlið. Ef það væri hins vegar þannig að síðan stæði til að láta okkur stjórnmálamennina, eins og hæstv. ráðherra orðaði það, taka við verkinu og setja okkar mark á það, þá væri það kannski atriði út af fyrir sig. En er líklegt að það standi til á örfáum vikum sem eftir eru að þingið taki sig til og geri einhverjar veigamiklar áherslubreytingar. Ég tek hæstv. ráðherra á orðinu ef þetta ber að skilja þannig, að þess megi vænta að vel verði tekið í hugmyndir okkar um breytingar í þessum efnum. En ætli veruleikinn sé ekki sá á mannamáli að búið sé að sjóða og hrossakaupa þetta saman í stjórnarherbúðunum, og fæðingin var víst býsna erfið síðustu dagana og vikurnar, og ekki standi til að hrófla mikið við því. Ætli Alþingi sé ekki ætlað að taka við pakkanum utan úr bæ eins og stundum áður, því miður. Ef vegáætlun kæmi að hausti og fyrir lægi að samgöngunefnd hefði hana til umfjöllunar í nokkra mánuði, færi rækilega yfir hana, skoðaði áherslur og eftir atvikum breytti hlutum þá gæti ég sagt sem svo: Við skoðum það vinnulag. Hvað Hvalfjarðargöng varðar þá er ég mjög stoltur af því að hafa átt frumkvæði að þeim og hafa flutt fyrsta frumvarpið og skrifað undir samninginn um þau. Menn mundu ekki mikið eftir því, sjálfstæðismenn, þegar þeir voru að taka göngin í gagnið á sínum tíma. Þau höfðu dottið af himnum ofan í fangið á sjálfstæðismönnum, en það er önnur saga. Ég held að einkafjármögnun sérverkefnis geti vel komið til greina og að mínu mati er aðeins ein hliðstæða í því sem við erum nú að tala um, það eru Vaðlaheiðargöng.

Virðulegur forseti. Ég á ekki von á öðru en hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon verði mikill stuðningsmaður minn þegar við förum í einkaframkvæmdina Vaðlaheiðargöng og mun þá birtast klofningurinn sem ég vakti athygli á innan Vinstri grænna. Jón Bjarnason talar algerlega gegn öllu sem heitir einkaframkvæmd og hefði væntanlega ekki greitt atkvæði með frumvarpinu hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni þegar hann var samgönguráðherra og flutti það lagafrumvarp um Hvalfjarðargöng. En hvað um það, við skulum ekki gera það að aðalatriði málsins. Samráð um samgönguáætlanir fer að mínu mati fram allt heila kjörtímabilið. Hér eru fluttar þingsályktunartillögur og fyrirspurnir, skriflegar og munnlegar og óundirbúnar o.s.frv., um samgöngumál þannig að ég finn það mjög vel hverjar áherslur eru hjá þingmönnum í samgöngumálum eftir samráð og umræður í þingsal. Þannig að við komum að þessu með ýmsum hætti. Ég hef að sjálfsögðu lagt mikið upp úr því að vinna vandlega að þessu og hvorki 2003 né 2005 og í raun og veru ekki heldur núna eru miklar efnislegar gagnrýnisraddir uppi um samgönguáætlunina. Fyrst og fremst er rætt um að við séum að láta of lítið fjármagn í þetta og að framkvæmdir séu ekki nógu snemma á áætlunartímabilinu, en um raunverulegu áherslurnar, hvort við eigum að fara í jarðgöng eða hvort við eigum að byggja upp vegina á einum eða öðrum stað, er ekki mikill ágreiningur. Ég heyri það ekki. Ágreiningurinn er, eins og ég sagði, um það að við látum of litla fjármuni í þessi mál.

Frú forseti. Ég get vel gert ágreining við þann þátt þessa máls, sem ég reyndar gerði í ræðu minni, að ég óttast að við séum ósköp einfaldlega að skammta of naumt til almennra vegagerðarverkefna. Mér finnst sá þáttur pínulítið eins og að verða útundan. Það er eins og menn gleymi því hve gríðarlega mikið er enn eftir í hinni almennu vegagerð, klára hringveginn, endurbyggja lélegustu kaflana á honum sem ekki þola núverandi þungaflutninga, sem auðvitað á að fara með út á sjó eins og kostur er, og svo að fara í þá malarvegi alla saman, tengivegi og kafla, sem sáralítið miðar með. Varðandi einkafjármögnun, einkaframkvæmd þá er enginn ágreiningur um þau efni í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Við lokum ekki á það að skoða hluti sem eru hliðstæðir við Hvalfjarðargöng. Hvalfjarðargöng eru ekki einkaframkvæmd. Þau eru í raun einkafjármögnuð framkvæmd sem verður hluti af almenna vegakerfinu um leið og hún er búin að borga sig upp. Það var algert skilyrði af minni hálfu og það gerði ég áhugamönnunum strax ljóst að þeir þyrftu ekki að eyða tíma sínum í marga fundi með mér ef annað ætti að vera upp á teningnum. Það var hins vegar pólitískt þannig statt og það var efnislega líka þannig statt - þessi mikla stytting var ekki í vegáætlun og áhugasamir aðilar vildu drífa hana áfram. Menn sáu möguleikana á því að umferðin sjálf gæti borgað framkvæmdina upp. Því var einboðið að skoða það með alveg sama hætti og einboðið er að skoða Vaðlaheiðargöng með þeim kostum að umferðin borgi þann hluta kostnaðarins sem hún ræður við, leiðin styttist mikið og menn sleppa við erfiðan fjallveg, og framkvæmdin gangi síðan inn í hið almenna vegakerfi um leið og hún er búin að borga sig upp, þá verður það hliðstæða við Hvalfjarðargöngin sem ég á ekki í neinum vandræðum með að styðja. Það á ekkert skylt við hugmyndir um einkaframkvæmdir í almennri vegagerð með skuggagjöldum eða öðru slíku. Það er allt annar hlutur, það veit ég að hæstv. samgönguráðherra hlýtur að skilja.

Frú forseti. Mér finnst hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafa verið í hálfgerðri hringferð í ræðu sinni og sérstaklega í andsvörum við hæstv. samgönguráðherra. Mig langar fyrst að nefna að hann fagnar miklu umfangi samgönguáætlunar. Hann vill gjarnan bæta í og auka við jarðgöng og fleiri framkvæmdir og gott um það en hann finnur mikið að því sem nefnt er í áætluninni „sérstök fjármögnun“. Mig langar að spyrja hann: Vill hv. þingmaður að við aukum skatta á umferð eða vill hann að við aukum skatta almennt í samfélaginu til að bæta í hvað varðar nýframkvæmdir í samgöngumálum? Hvernig vill hv. þingmaður ná fjármunum til þessa mikilvæga málaflokks? Hann hefur talað um það bæði í og úr í ræðum sínum að einkaframkvæmd líkt og Spölur fór út í væri annars vegar ekki kostur en væri jafnvel ákjósanlegur kostur eins og með Vaðlaheiðargöng. Mig langar að fá að heyra nákvæmlega frá hv. þingmanni hvernig hann vill auka fjármuni til þessa málaflokks. Er það með skattahækkunum?

Frú forseti. Ég var fyrst og fremst að benda á að að þessu leyti er fjármögnun þeirra framkvæmda sem settar eru inn í áætlunina í lausu lofti. Það er óútkljáð mál, það er óútfyllt. Umferðin borgar miklu meira en nóg í ríkissjóð, miklu meira en nóga skatta til að standa undir öllum þessum framkvæmdum og miklu meira en það ef hún héldi hærri hlut til framkvæmda. Við vitum það öll. Umferðin skilar í opinberar tekjur alveg gríðarmiklum fjármunum en ríkið hirðir það að verulegu leyti.

Viltu hækka skatta?

Já, svo spyr hv. þingmaður: Vill þingmaðurinn hækka skatta? Hverjir halda menn nú að borgi að lokum þó að menn fari leið lántökunnar eða veggjaldanna? Er hv. þm. Kjartan Ólafsson að halda því fram að peningarnir komi einhvers staðar annars staðar frá? Heldur hann að skotið verði saman í útlöndum fyrir vegaframkvæmdum á Íslandi og peningarnir gefnir? Heldur hann að þeir komi af himnum? Nei, við skulum ekki vera svo einföld að ræða þetta á öðrum nótum en þeim að auðvitað borga vegfarendur, umferðin og/eða skattgreiðendur þetta að lokum og enginn annar. Spurningin er þar af leiðandi einfaldlega þessi: Er þetta skynsöm leið? Er þetta hagkvæm aðferð eða er hún kannski dýrari? Er hún kannski dýrari vegna þess að einkaaðilinn ætlar að hafa arð fyrir sitt stúss og draga hann í burtu? Það er niðurstaða skýrslu Ríkisendurskoðunar að langflest mæli með því að ríkið geri þetta bara beint. Það kemur vel til greina að taka lán til að flýta framkvæmdum og borga þau svo aftur. En það mun enginn borga þetta fyrir okkur, hv. þingmaður, það er algerlega á hreinu. Umferðin og/eða skattgreiðendur munu greiða þennan kostnað með einum eða öðrum hætti fyrr eða síðar. Allt tal um annað er eins og hvert annað rugl. Hv. þingmaður verður að finna einhverjar betri aðferðir en þessar ef hann ætlar að króa mig af í umræðunni.

Frú forseti. Mér fannst hv. þingmaður fara annan hring í þessari umferð. Auðvitað vitum við það hér á hinu háa Alþingi að það eru þegnar þessa lands sem borga það sem gert er. Það er alveg augljóst mál. En ég fékk ekki svar við því hvort hv. þingmaður vill fara lántökuleiðina sem gerir það að verkum að við dreifum þeim kostnaði sem til fellur á lengri tíma, og þá gildir einu hvort ríkið tekur lánið eða hvort það er gert með öðrum leiðum. Það kann líka að vera í alútboði, það er alþekkt meðal sveitarfélaganna gagnvart byggingum og nýframkvæmdum þannig að það er alveg inni í myndinni. En ég vil fá að heyra nákvæmlega hvað þingmaðurinn meinar. Hann talar úr og í og það kalla ég hringferð hans um þetta mál. Vill hann hækka skatta á þegnum þessa lands eða hækka skatta á umferðinni? Einhvers staðar frá verða peningarnir að koma. Eða vil hann fara í lántöku, eins og stendur í áætlun? Það kemur skýrlega fram í samgönguáætluninni að um sérstaka fjármögnun sé að ræða. Hv. þingmaður kom inn á sjóflutninga áðan. Mig langar líka að spyrja hann hvort ekki sé æskilegt og sjálfsagt hjá okkur að huga að styttingu vega milli landshluta. Heldur hann að atvinnulífinu henti að flytja ferskan fisk með skipum hringinn í kringum landið? Hvernig á nútímaatvinnulíf, sem byggist á miklum hraða, ferskleika og minni vörulager vítt og breitt um landsbyggðina, að ganga upp ef við ætlum að fara út í sjóflutninga með þær vörur? Mig langar að fá að heyra örfá orð um það atriði.

Frú forseti. Ég veit að hv. þingmaður er vel að sér um garðyrkju en hann má nú ekki tala eins og það sé eingöngu grænmeti með nokkurra daga geymsluþoli sem flutt er um landið. Ætli það sé endilega nauðsynlegt að flytja áburð, sement, steypustyrktarjárn, þungar vinnuvélar, gáma eða annað slíkt eftir vegum? Ætli reglubundnar strandsiglingar, kannski með tveimur viðkomum í viku, væru ekki fínar samgöngur með ströndinni, ég tala nú ekki um ef gjaldskráin væri hagstæð? 
             Veit hv. þingmaður hvers konar okur er orðið á flutningum á afskekktustu svæði landsins? Ég er ekki viss um að hv. þingmaður finni mikið fyrir því í Árborg.

Eigum við að taka upp Ríkisskip?

Ég skal ræða það við hv. þingmann við betra tækifæri. Ég er ekki endilega viss um að það þurfi að endurreisa Ríkisskip þó að ég haldi að það hafi verið afdrifarík mistök að slá þau af, a.m.k. tíu, fimmtán árum of snemma. Ég er ekki viss um að Halldór Blöndal fengi verðlaun í dag fyrir það afrek, eins og hann gerði á sínum tíma, þegar Heimdallur veitti honum frjálshyggjuverðalaunin fyrir að leggja niður Ríkisskip. Nei, það má bjóða þessa þjónustu út. Það þyrfti ekki mikla meðgjöf. Það er alveg ljóst. Einkaaðilar hafa verið að skoða þetta og munar hársbreidd að þeir færu af stað ef þeir fengju vilyrði fyrir flutningum. Það er ekki stórt vandamál. Það verður eitt af því fyrsta sem ný ríkisstjórn gerir. Hér skal það loforð gefið og ég skal hundur heita ef ég stend ekki við það, verði ég í aðstöðu til þess, að eitt af því fyrsta sem ný ríkisstjórn gerir verður að undirbúa útboð á strandsiglingum. Varðandi fjármögnun þessara hluta skulum við bara tala um þetta eins og þetta er, hv. þingmaður. Það hefur ekkert upp á sig að segja að menn séu að fara í hringi. Ég er að reyna að benda á að umferðin og/eða skattgreiðendur borga þessar framkvæmdir fyrr eða síðar með einum eða öðrum hætti, eins og Bessastaðabóndinn mundi segja. Lántaka er þá bara aðferð til að fresta því um sinn að umferðin og/eða skattgreiðendur borgi. Við skulum bara skoða stöðuna eins og hún er á hverjum tíma í þessu ljósi og þá er ekki um neitt að rífast.

Frú forseti. Ef karlpeningurinn í þingsalnum gæti kannski gefið hljóð þá væri …

Ég ætla að biðja þingmenn um að halda hliðarfundi í hliðarsölum en ekki inni í þingsal.

Þá væri kannski hægt að hefja ræðuna, frú forseti, þakka þér fyrir. Ég hef í sjálfu sér ekki miklu við þau efnisatriði að bæta sem félagar mínir í Samfylkingunni hafa gert að umtalsefni við þessa umræðu um langtímasamgönguáætlun til 2018. Ég tek skýrt fram að ég tek undir margt af því sem þau hafa sagt en vildi þó brydda eilítið öðrum fleti á þessari umræðu en verið hefur í umræðunni framan af degi a.m.k. Það er græna hliðin, frú forseti. Hún hefur sannarlega ekki snúið upp í þessari umræðu. Það vill þannig til að síðustu 100 síðurnar í þingskjalinu sem hér er til umræðu, þingsályktunartillögunni um samgönguáætlun fyrir árin 2007–2018, eru kannski það efnismesta og markverðasta sem í henni stendur. Það er umfjöllunin um umhverfismat áætlunarinnar. Vissulega er mjög gleðilegt að það skuli hafa farið fram og að sjálfsögðu er það nokkuð sem ætti að gera. En eins og með flest önnur mannanna verk er ekki sama hvernig það er gert, hvaða spurninga er spurt, hvernig þeim er svarað, hvernig þeim er fylgt eftir og hvernig þau tengjast síðan öðrum áætlunum, hvort sem þær heita náttúruverndaráætlun eða eru aðrar áætlanir á vegum stjórnvalda. Áður en ég kem að því langar mig samt að nefna nokkur atriði í skjalinu sem hafa vakið áhuga minn og inna hæstv. ráðherra nánar eftir þeim. Eins og gert hefur verið að umræðuefni er á fyrsta tímabili áætlunarinnar gert ráð fyrir því að þrír milljarðar, ef ég les þetta rétt, verði settir í nýja samgöngumiðstöð í Reykjavík. Ég hef í sjálfu sér ekkert við það að athuga að reist verði ný samgöngumiðstöð í Reykjavík en mig langar að vita hvers konar þarfagreining liggur að baki eða hvort hún hafi verið gerð fyrir þessa samgöngumiðstöð. Er málið komið svo langt, af því að ráðast á í þetta, að útboðsgögn séu tilbúin eða annað slíkt? Það skiptir auðvitað mjög miklu máli hvernig þetta mikla mannvirki lítur út, hvar það verður nákvæmlega staðsett og hvernig það tengist öðrum mannvirkjum, ekki síst vegakerfi á höfuðborgarsvæðinu. Ég spyr að þessu, frú forseti, vegna þess að á sama svæði á bráðlega að hefjast uppbygging Háskólans í Reykjavík, þ.e. við Öskjuhlíðina. Á sama svæði verður væntanlega gangamunni Öskjuhlíðarganganna þótt þau séu ekki á langtímaáætlun, eins og gert hefur verið að umræðuefni fyrr í dag nema að því leyti að hefja má undirbúning þeirra fyrir lok tímabilsins. Það er eftir tólf ár. Hefur það verið skoðað heildrænt eða almennt séð hvernig þetta allt á að spila saman og passa í Öskjuhlíðinni? Það skiptir miklu máli af því að það er ekki nóg að setja niður samgöngumiðstöð fyrir allar tegundir samgangna, líka almenningsvagna og rútur og þar fram eftir götunum, ef tengingarnar við hana í borginni eru ekki úthugsaðar. Ég vil mjög gjarnan fá svör við því hvernig þetta á að vera. Ég verð líka að segja að í ljósi þess að í þessari áætlun er í raun lögð mjög lítil áhersla á eflingu almenningssamgangna er spurning hvort ekki mætti taka eitthvað af þessum miklu fjármunum til að efla almenningssamgöngur, sem eiga þó að hafa miðstöð í samgöngumiðstöðinni. Það er til lítils að reisa þriggja milljarða samgöngumiðstöð ef almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu heyra sögunni til eftir tólf ár. Það þarf væntanlega að skoða allt málið í þessu samhengi, frú forseti. Ég vil gjarnan fá að ræða annað efnisatriði í þessu samhengi, þ.e. það varðar stígagerðina. Á öllum þremur tímabilum þessarar langtímaáætlunar er gert ráð fyrir að 840 millj. kr. fari til uppbyggingar reiðvega og lagningar þeirra. Eins og við sem sitjum í hv. samgöngunefnd vitum er inni í frumvarpi til vegalaga, sem er nú til umfjöllunar, ákvæði um að veita heimild til að finna út hvernig best sé að fjármagna lagningu hjólreiðastíga og göngustíga. Mér finnst löngu tímabært, frú forseti, að göngustígunum og hjólreiðastígunum sé gert jafnhátt undir höfði ef ekki hærra undir höfði en reiðvegum. Það þarf að hugsa það mál algjörlega upp á nýtt. Það kemur fram, m.a. í athugasemdum við umhverfismatsáætlunina, að það sem fólk hefur talað um í góðri trú, að leggja eigi hjólareiðastíga og göngustíga meðfram stofnvegum, er ekki endilega æskilegast. Þar er líka mjög mikil mengun. Það er kannski ekki mikil heilsubót í því að hjóla eða ganga meðfram stofnvegum á höfuðborgarsvæðinu. Það kemur m.a. fram í athugasemdum frá samtökum hjólreiðamanna að í raun þyrfti að hugsa málið upp á nýtt, sem á að gerast í langtímaáætlun, og fá nýja nálgun á hvernig við getum leyst það mál, hjólreiða- og göngustígakerfið, t.d. á suðvesturhorninu, þannig að það geti orðið valkostur, ferðamáti sem er raunverulegur valkostur fyrir fólkið sem hér býr. Ég hygg að ef slíkt kerfi væri gott mundu fleiri íbúar á höfuðborgarsvæðinu nýta sér það til ferða til og frá vinnu eða almennt til að komast á milli staða. Það þarf að skapa þau skilyrði að það sé hægt. Mér finnst furðu sæta að ekki skuli í þessari áætlun gert ráð fyrir því að setja umtalsverða fjármuni í stígana, göngustíga og hjólreiðastíga. En frú forseti, þeir stígar eiga ekki endilega að liggja saman af því að við vitum það að þeir sem nota hjólreiðastígana og göngustígana eiga ekki alltaf samleið. En það er önnur umræða sem ég ætla ekki að fara út. Eins og fram hefur komið í umræðunni og tekið er fram í þingsályktunartillögunni hefur umferð hér á landi aukist um hvorki meira né minna en 70% á árabilinu 1988–2004, það eru 16 ár, 70% vöxtur umferðar. Þetta er náttúrlega gríðarleg aukning og í raun meiri aukning en mann gat grunað að hafi orðið þótt maður vissi að hér væri einkabílaeign með því hæsta í heimi. Þegar við lítum til þess hvernig staðið hefur verið að uppbyggingu og viðhaldi vega, stofnvega og þjóðvega, er það ekki bara ljóst að það hefur setið á hakanum heldur hefur hin mikla umferð gert það að verkum að í raun hefði átt að sinna viðhaldinu mun betur en gert hefur verið. Við erum langt á eftir í því. Eins og menn hafa sagt í umræðunni í dag þá er vegakerfið í heild nokkrum áratugum á eftir í þróuninni. Það sinnir ekki þeim þörfum sem sinna þarf. Mig langar einnig, frú forseti, að ræða um umhverfisþátt þessarar áætlunar. Hér er þriðja meginmarkmið áætlunarinnar, ef ég man það rétt. Það snýr að umhverfisþættinum og sagt að sjá eigi til þess að samgöngur séu í takti við sjálfbæra nýtingu umhverfisins, ef ég man þetta rétt. En í áætluninni sem slíkri, sem á að gilda til ársins 2018, í tólf ár, eru hvorki tímasett né tölusett markmið um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum á landinu. Ég fæ ekki séð, eftir að hafa lesið flestar blaðsíður í þessari áætlun, að nokkurs staðar séu sett fram tímasett markmið og tölusett um hvernig stjórnvöld ætli að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi. Í raun endurspeglar þetta, frú forseti, afstöðu stjórnvalda almennt til þessa vandamáls, til hinnar miklu losunar gróðurhúsalofttegunda sem síðan leiðir til hlýnunar jarðar. Menn líta bara almennt svo á að ekkert þurfi að gera á Íslandi við að draga úr neinni losun. Í tillögunni á bls. 159, með leyfi forseta, kemur fram að hlutdeild samgangna í heildarlosun koldíoxíðsígilda verði á þessu ári 39,8% en hlutdeild samgangna verði árið 2018 40,5%. Þetta er sama hlutfall, það verður engin minnkun. Það á ekki að gera neitt til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum. Allar aðrar samgöngur, a.m.k. hér á Vesturlöndum og í Evrópusambandinu, setja sér mjög metnaðarfull markmið um hvernig eigi að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum. Ég veit að Íslendingar standa að mörgu leyti vel í þessum samanburði en hvað varðar bara samgöngur, fiskiflotann og bílaflotann, þá stöndum við ekki vel. Það er ekki nóg að beina sjónum að marki sem er langt inni í langri framtíðinni. Enginn veit hvort við náum því markmiði að hægt verði að setja samgönguflotann á vetni. Það veit enginn hvernig það mun nýtast, hvort eða hvenær það verður. Upp mun renna árið 2018 ef þessi ríkisstjórn heldur velli, sem ég held að hún geri reyndar ekki. En ekkert hefur verið að gert í þessum málum. Þetta er umhugsunarefni ekki síst í því ljósi að þessi áætlun er náttúrlega víðtæk og tekur til allra þátta samgangna. Það er eiginlega með ólíkindum að ekki skuli sett inn í hana slíkt umhverfisverndarmarkmið. Kannski er skýringin þessi: Þegar unnið var að umhverfismati á áætluninni, og þetta kemur hér fram í seinni hluta þingsályktunartillögunnar, þá var það ekki gert í samvinnu við Umhverfisstofnun. Ég fæ ekki alveg séð hvernig ráðuneytið vinnur að umhverfismati samgönguáætlunar án þess að að þeirri vinnu komi þeir sérfræðingar innan Umhverfisstofnunar sem mesta þekkingu hafa á því. Í athugasemdum Umhverfisstofnunar sem birtar eru á bls. 183 og 184 í þessu þingskjali, athugasemdum Umhverfisstofnunar við áætlunina eins og hún er sett fram af ráðuneytinu og þeim sem hana vinna fyrir hana segir, og hér er reyndar bara útdráttur úr umsögn Umhverfisstofnunar, sem segir, með leyfi forseta: „Í umsögn Umhverfisstofnunar kemur fram það mat stofnunarinnar að umhverfisskýrsla samgönguáætlunar sé ekki í samræmi við markmið laga um umhverfismat áætlana. Þau eru m.a. að draga úr neikvæðum umhverfisáhrifum og stuðla að því að við áætlunargerð sé tekið tillit til umhverfissjónarmiða.“ Kannski er það þess vegna að ekki er minnst einu orði á hvernig eigi að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum, vegna þess að menn hafa ekki haft ráðslag við þá sem mesta þekkingu hafa á að ganga frá því í svona áætlunum. Auðvitað koma þá athugasemdirnar frá Umhverfisstofnun. Ég veit ekki hvað ég á að halda um þau vinnubrögð að Umhverfisstofnun hafi ekki verið með í að vinna þessa áætlun og að gera á henni umhverfismat, í fyrsta sinn sem það er gert með almennilegum hætti. Ég velti því fyrir mér hvers vegna Umhverfisstofnun var haldið utan við þetta. Ég veit reyndar vel að hún heyrir ekki undir samgönguráðuneytið en það skiptir engu máli í þessu samhengi. Hafi menn ætlað að vinna þetta faglega, ná árangri þannig að menn settu umhverfismarkmið sem mark væri á takandi og skiptu einhverju máli hljóta menn í samgönguráðuneytinu að hafa vitað að eðlilegt væri að kalla til sérfræðinga á því sviði. Með fullri virðingu fyrir verkfræðingunum sem unnu umhverfismatið þá er þetta kannski ekki endilega þeirra sérfræðisvið. Ég held að það komi í ljós í þessari áætlun og ég vil endilega 

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni afar málefnalega ræðu. Fyrst vil ég nefna að samgöngumiðstöð í Reykjavík var á sínum tíma undirbúin af starfshópi sem var settur á laggirnar í samstarfi borgarinnar, fyrrverandi meiri hluta hjá borginni, og ráðuneytisins. Þar varð ákveðin niðurstaða og þar var lagt mat á hvernig hlutirnir ættu að verða. Þar voru m.a. gerðar tillögur um hvernig samgöngumiðstöðin ætti að tengjast umferðaræðum borgarinnar, flugvellinum o.s.frv. Þess vegna er m.a. gert ráð fyrir að hún sé við Hlíðarfótinn sem mun tengjast jarðgöngum suður á bóginn á borgarsvæðinu. Við gerum ráð fyrir að samgöngumiðstöðin tengi net strætisvagna á höfuðborgarsvæðinu. Þess vegna er þetta allt úthugsað og skilgreint eins og hv. þingmaður benti réttilega á að þurfi að gera. Við leggjum mikla áherslu á að þetta verði samgöngumiðstöð höfuðborgarsvæðisins og það er fullkomlega eðlilegt að um þetta sé spurt. Lítil áhersla á almenningssamgöngur, það er ekki rétt. Í samgönguáætlun til tólf ára gerum við ráð fyrir að nota 4,5 milljarða í almenningssamgöngur á fyrsta tímabilinu - 4,5 milljarðar eru há upphæð. Við leggjum áherslu á stígagerð o.s.frv. en við getum ekki gert það nema að því marki sem lög heimila. Við erum að breyta, eins og hv. þingmaður veit, vegalögunum þar sem við tökum stígagerðina inn en þangað til verðum við að miða við gildandi lög. Ég tek undir að við eigum að leggja áherslu á að taka stígagerð, hjólreiðar, reiðvegi og þvíumlíkt inn í áætlanir okkar um uppbyggingu samgöngukerfisins.

Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherra svörin. Ég veit að starfshópurinn sem borgin átti aðild að skilaði tillögum um samgöngumiðstöð. Þetta mál þarf mjög ítarlega umfjöllun og ef ráðast á í þessar framkvæmdir - ýta hugmyndinni, eða réttara sagt hinum nauðsynlegu Öskjuhlíðargöngum, fram í tímann, auk þess sem það verður mjög mikil uppbygging á þessu svæði á næstu árum og áratugum - verður að huga mjög vel að tengingunum sem þarna eru. Hvað varðar göngu- og hjólreiðarstíga þá er það rétt, fyrir því þarf að vera lagastoð. Það er mjög mikilvægt að í hv. samgöngunefnd skoðum við þetta saman, vegalögin sem nú eru til umfjöllunar og samgönguáætlunina, og reynum svo að finna á því lausn sem tekur mið af þeim athugasemdum sem fram hafa komið. Ég er hrædd um að við höfum ekki verið alveg á réttri leið í þessum málum fyrir utan það hvað göngu- og hjólreiðarstígarnir hafa verið afskiptir. Menn hafa þrefað um það hvernig ætti að fjármagna þá, ekki sett þá inn á skipulag og það hefur ekki verið í lögum að þá ætti að leggja. Þessu verður að breyta og við höfum tækifæri til að gera það núna. Ég vil að lokum ítreka fyrirspurnir mínar til hæstv. ráðherra um það hvort ekki eigi að setja fram nein markmið um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda frá bílum og skipum.

Virðulegur forseti. Þau markmið sem við setjum okkur í samgönguáætluninni, um að dregið verði úr losun gróðurhúsalofttegunda, koma fram með þeim hætti að við stefnum að 20% minnkun á þessari losun á áætlunartímabilinu. Við ætlum að gera það með því m.a. að hafa áhrif með skattlagningu þannig að meira verði um dísilökutæki og svokallaða tvinnbíla. Við leggjum áherslu á að breytt skattlagning á umferðina, og hið sama á að gilda um siglingar, hvetji menn til að fjárfesta í vélum og ökutækjum sem losa minna af mengandi efnum. Þetta kemur skýrt fram í áætluninni og forsendunum fyrir henni. Tímasettu markmiðin eru þessi langtímamarkmið sem áætlunin felur í sér. Við þurfum vissulega að huga vandlega að þessu. Það skiptir okkur miklu máli að við sýnum gott fordæmi og leggjum á ráðin um hvernig við getum dregið úr losun gróðurhúsalofttegunda, ekki síst í samgöngugeiranum. Ég vil aðeins vekja athygli á því að umhverfisskýrslan sem hv. þingmaður vitnaði til er að mínu mati mikið tímamótaplagg. Hún skiptir miklu máli. Ég fann það í allri vinnu við undirbúninginn og það samráð sem fór fram í gegnum netið m.a. að það skilaði sér inn í gerð samgönguáætlunar. Ég tel því að hárrétt hafi verið hjá Alþingi að samþykkja þessi lög.

Frú forseti. Ég hafði lesið það í þessari tillögu einhvers staðar að markmiðið væri að árið 2018 gengju 20% farartækja fyrir vistvænu eldsneyti. Gott og vel. En það er ekki endilega það sama og að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda þó að það virki í þá átt, það er ekki það sama og að setja markmið um að draga úr losuninni. Það kemur fram í umsögn um umhverfisáætlunina og ég ætla að leyfa mér að vitna til þeirra. Landvernd setur spurningarmerki á þessu stigi máls við það lokamarkmið að bíla- og fiskiskipaflotinn gangi fyrir vetni - sem er sem sagt lokamarkmið sett fram í áætluninni - og segir að margt sé óljóst um þróun vetnistækninnar. Nærtækara væri að setja sér lokamarkmið sem væri á þá leið að bílaflotinn og reyndar fiskiskipaflotinn líka verði knúinn af endurnýjanlegum orkugjöfum. Í ábendingu frá Reykjavíkurborg segir að mikilvægt sé að í samgönguáætlun sé lögð fram áætlun um hvernig dregið verði úr útblæstri koltvísýrings frá samgöngum á næstu árum. Það þýðir einfaldlega að í samgönguáætlunina vantar tímasett og tölusett markmið um það hvernig draga eigi úr losun gróðurhúsalofttegunda. Við getum ekki sett fram samgönguáætlun til tólf ára ef hún á að vera í takt við aðrar áætlanir, ef hún á að vera í takt við skuldbindingar okkar, alþjóðlegar skuldbindingar okkar eða aðrar þær skuldbindingar sem við eigum eftir að takast á herðar, t.d. á öðru skuldbindingartímabili Kyoto-samningsins sem mun renna upp árið 2013. Við getum ekki sett fram samgönguáætlun til tólf ára og samþykkt hana án þess að setja þessi markmið inn. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra, og ég veit að það verður um þetta fjallað í samgöngunefndinni, og okkur öll til að koma því þannig fyrir að metnaðarfull markmið verði sett inn í þessa áætlun.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér eitt stærsta málið til framtíðar á þessu þingi, þ.e. hvernig við leggjum línurnar fyrir framtíðina varðandi samgöngur á landinu. Ætlunin er auðvitað að auka afkastagetu samgöngukerfisins í heild. Maður reynir því kannski fremur að halda sig við aðalstefnumótunina, kannski einkum þar sem hún er takmörkuð, m.a. með því að stytta vegalengdir og aksturstíma þannig að auðveldara verði fyrir alla að nýta þá þjónustu sem landið býður upp á í heild sinni. Í annan stað verðum við að huga að því að tryggja flugsamgöngur og ferjuleiðir þar sem þörf er á. Eins verður að skoða öflun tekna af umferð, m.a. út frá því að ef til vill verðum við í framtíðinni ekki með þungaskatt og bensíngjöld. Við höfum þá jafnvel tekjur af því að mæla akstursvegalengdir einstakra bíla, sérstaklega þá almenningssamgöngu- og flutningstækja. Ég sé það kannski ekki alveg fyrir mér að það verði notað við einkabílinn en það er mögulegt. Ég held að við hljótum að horfa til þess að nota GPS-tæknina til að mæla umferðarþunga stærri flutningstækja um þjóðvegi landsins og til að fá tekjur af þeirri umferð á þjóðvegum landsins, miðað við þyngd og stærð ökutækis og þunga, en farartækin slíta þjóðvegunum mismikið eftir þunga. Í þriðja lagi mælum við akstur á þjóðvegunum með sömu tækni. Við gætum með GPS-tækninni einnig búið til afsláttarkerfi fyrir erfiðari leiðir, þar sem vegakerfið væri slakast. Akstursafslætti á lengstu ökuleiðunum því að hægt væri að láta gjaldtökuna virka í báðar áttir, bæði sem endurgreiðslu og gjald ef menn á annað borð mæla aksturinn, þungann og annað slíkt. Þar með er auðvitað komin aðferð til að huga að því hvernig megi hafa áhrif á flutningskostnað til svæða sem um lengstan veg eiga að fara við vöruflutninga og til að sækja þjónustu. Ég vildi benda á þetta í upphafi máls, hæstv. forseti. Hér erum við auðvitað að tala um eitthvað sem er svolítið í framtíðinni en þó ekki fjarlægt vegna þess að tæknin er til staðar. Í fjórða lagi hef ég og flokkur minn þá stefnu að stytta beri vegalengdir, m.a. með gerð jarðganga. Við höfum þegar búið til ýmsar áætlanir um að stytta vegalengdir með þverun fjarða. Þau plön sem eru m.a. á Barðaströndinni munu hafa mikil áhrif á samgöngur til suðurhluta Vestfjarða þegar þær framkvæmdir komast í gagnið, varðandi þverun Gufufjarðar, Djúpafjarðar og Þorskafjarðar, svo dæmi sé tekið. Ég minni á þetta, hæstv. forseti, vegna þess að það þótti fjarlægur draumur árið 1983 þegar menn voru að tala um að gera göng undir Breiðadals- og Botnsheiði fyrir vestan og þverun Dýrafjarðar og Gilsfjarðar. Menn sáu þetta fyrir sér en höfðu svo sem ekki á áætlun. Á þeim tíma töldu menn að jarðgangagerð á Íslandi væri afar erfið vegna þess hvernig berg væri hér á landi o.s.frv. Það er búið að afsanna það sem betur fer. Við höfum næga tækni til að setja í meiri forgang jarðgangagerð á þeim svæðum landsins, sérstaklega þar sem samgöngurnar eru enn þannig að þær teljast engan veginn viðunandi. Vegirnir eru enn þá malarvegir að hluta og þar að auki er um fjöllótt landslag að ræða eins og á Vestfjörðum, á norðausturhorni landsins og á Austfjörðum, tvímælalaust, og vissulega á það við víðar, þar sem hægt er að ná fram verulegri styttingu vegalengda og auknu umferðaröryggi. Við megum ekki gleyma því í þessari umræðu þegar við ræðum um jarðgangagerð, betri vegi og styttri vegalengdir, að þar með aukum við umferðaröryggi geysilega. Við erum ekki bara að stytta tímann, stytta vegalengdir og ferðatíma, við erum líka að auka umferðaröryggið mikið. Í nýlegu svari hæstv. samgönguráðherra við fyrirspurn minni varðandi kostnað, viðhald og endurbætur á vegum, kemur greinilega fram að viðhald í Vestfjarðagöngum og Hvalfjarðargöngum var ekki mikið á því tímabili sem spurt var um. Spurt var um tímann frá því að Vestfjarðagöng voru tekin í notkun og út árið 2005 og hins vegar frá 1998 þegar Hvalfjarðargöng komust í notkun til ársins 2005. Það fóru 82 millj. kr. í Vestfjarðagöng og 175,1 millj. í Hvalfjarðargöng, með allri þeirri umferð sem þar er. Það er mjög athyglisvert að í báðum þessum göngum sé nánast enn þá sama slitlagið og sett var á þegar þau voru opnuð, þrátt fyrir mikinn umferðarþunga eins og í Hvalfjarðargöngum og reyndar miklu meiri umferð í Vestfjarðagöngum heldur en menn höfðu nokkurn tímann reiknað með. Til samanburðar getum við svo skoðað viðhaldið t.d. á Óshlíð þar sem menn völdu að leggja veg utan í fjallinu, sem menn viðurkenna núna að nær aldrei því öryggi sem menn sóttust eftir. Þar liggur fyrir ákvörðun um það að fara í jarðgangagerð. En í þann veg höfum við eytt tæpum 900 millj. kr. í viðhald og endurbætur frá því hann var tekinn í notkun. Þar eru náttúrlega vegskálarnir dýrastir en einnig hefur þurft að fara í margar aðrar aðgerðir til að reyna eftir fremsta megni að auka öryggi á Óshlíðinni sem því miður hefur ekki tekist og mun ekki takast að mati flestra. Þess vegna hefur verið ákveðið að ráðast í gerð Óshlíðarganga, sem ég fagna mjög. Ég vil hins vegar benda á að fleiri svona vegstæði þarf að endurskoða. Þar má m.a. nefna Lónsheiði fyrir austan, sem er nú komin inn á þessa áætlun. Einnig má benda á Súðavíkurhlíð, þar sem er mikil snjóflóðatíðni. Til er skýrsla um það frá Vegagerðinni sem ég hef undir höndum. Snjóflóðahætta í Súðavíkurhlíðinni er afar mikil og ég tel að fullu umferðaröryggi verði ekki náð með öðru en að gera jarðgöng á milli Ísafjarðar og Álftafjarðarbotns. Ég held að það væri framtíðarlausnin í þessum málum og menn eigi að horfa til þess. Ég fer oft um þennan veg. Nú eru menn að grafa þar skápa og moka hlíðinni fram fyrir veginn o.s.frv. til að reyna eftir fremsta megni að auka umferðaröryggið vegna grjóthruns og snjóflóða. Það mun kannski lagast eitthvað og vonandi verða þar ekki alvarleg slys. En fullkomið umferðaröryggi, eins og við viljum hafa á þjóðvegum okkar, á okkar fjölförnustu leiðum, næst ekki með slíkum aðferðum. Það held ég að reynslan af Óshlíð sanni ótvírætt. Það er fjöldamargt fram undan í vegagerð. Ég vil hvetja til þess, hæstv. forseti, frekar en þess sem lagt er upp með í þessari samgönguáætlun, að menn horfi í auknum mæli til að leysa framtíðardæmin með jarðgangagerð þar sem við á í fjöllóttu landslagi til að stytta vegalengdir á milli svæða. Ég nefni t.d. göng frá Vopnafirði yfir á Hérað til að stytta vegalengdina og gera örugga akstursleið þar á milli allan ársins hring. Það má auðvitað minna á Vaðlaheiðargöng sem mundu vissulega stytta og auka öryggi út frá Akureyri. Mörg fleiri dæmi mætti nefna. Ég minni hins vegar á tillögu okkar í Frjálslynda flokknum um að leggja áherslu á láglendisvegi þar sem stefnt verði á jarðgangagerð til að komast undir fjöllin í stað þess að fara yfir þau. Nú eru á áætlun göng úr Dýrafirði yfir í Arnarfjörð sem ég fagna að skuli komin á áætlun. En að mínu viti hefðu þau þurft að færast yfir á fyrsta tímabil. Ég undrast svolítið að í jarðgangaáætlun, sem birtist í vegaáætlun til tólf ára, virðist sem við séum enn föst í þeirri hugsun að eiginlega sé ekki hægt að gera tvenn jarðgöng í einu á Íslandi. Það virðist svo sem hæstv. samgönguráðherra, sé enn þá fastur í dyrunum á einum jarðgöngum í einu en komist ekki í að gera áætlun um að hefja tvenn jarðgöng á ári, markvissa áætlun með auknu fé inn í jarðgangahlutann. Þarna erum við að horfa á framtíðarlausnir, hæstv. forseti, með miklu umferðaröryggi og styttingu vegalengda. Ég hvet til þess að menn færi sig framar í þessari jarðgangaáætlun almennt og gangi í framkvæmdir hraðar en hér er gert ráð fyrir þannig að við sjáum fram á að á þessu tímabili til ársins 2018 förum við í fleiri verkefni en lagt er upp með í þessari áætlun, hæstv. forseti. Aðeins að flugmálum. Þetta er allt of stuttur tími, hæstv. forseti, til að ræða þessi mál. Ég fagna því auðvitað að svo virðist sem Reykjavíkurflugvöllur sé að festa sig í sessi. Það er ekki hægt að lesa annað út úr þessum málum og því að menn ætli að gera sérstaka samgöngumiðstöð við Öskjuhlíðina, stefna þar að jarðgöngum o.s.frv. Þá hljóta menn að hugsa til þess að samspil verði milli samgangna innan Reykjavíkur, samgangna út á land og samgangna til Reykjavíkurflugvallar. Ég dreg þá ályktun og fagna því mjög að Reykjavíkurflugvöllur eigi að fá að vera áfram þar sem hann er. Enda er flugöryggið inn á Reykjavíkurflugvöll mjög mikið, 98–99% ef ég man rétt. Það mundi reyndar detta niður í 91% ef aðeins yrði lagt upp með eina flugbraut. Ég minni líka aðra flugvelli sem ekki er gert mikið með í flugáætlun. Ég minni á flugvöllinn á Sauðárkróki, þar sem er 99% nýtingarhlutfall miðað við áætlun. Margir flugmenn hafa bent á að flugvöllurinn á Sauðárkróki væri vel fallinn sem varaflugvöllur, hvað þá ef upp á kæmu einhverjar sérstakar aðstæður. Það er bara einfaldlega vegna legu landsins í kringum Sauðárkrók og láglendis sem þar er að auðvelt er að gera þar varaflugvöll fyrir alla flugvelli á landinu. Ég vek athygli á því, hæstv. forseti, hve lítið er minnst á framkvæmdir á Sauðárkróksflugvelli. Ég held að það séu einhvers staðar settar 3 millj. kr. ef ég man rétt í flugvöllinn á Sauðárkróki. Hæstv. forseti. Ég hyggst ræða betur síðar um samgönguáætlunina sem hér er í seinni ræðu minni. Ég óska eftir því við hæstv. forseta að hann setji mig á mælendaskrá í annað sinn. Ég er rétt að komast í gang í þessu máli.

Virðulegi forseti. Tvennt vil ég nefna sérstaklega. Í fyrsta lagi er það misskilningur hjá hv. þingmanni að það sé tregða af minni hálfu að ekki séu tvenn göng í gangi hverju sinni. Það er akkúrat það sem lagt er upp hér með í áætluninni að gera, tvenn göng, Héðinsfjarðargöngin og Bolungarvíkurgöngin, samtímis. Í beinu framhaldi af Óshlíðargöngunum yrði farið í Arnarfjarðar/Dýrafjarðargöngin og á sama tíma unnið við göngin til Neskaupsstaðar. Inn í þetta gætu komið Vaðlaheiðargöng á forsendum einkaframkvæmdar. Þannig að þrenn jarðgöng gætu verið í smíðum á Íslandi alveg á næstunni. Hitt hvað varðar flugvöllinn á Sauðárkróki þá er rétt að þar eru aðstæður góðar. En þar er, eins og með fleiri velli nærri höfuðborgarsvæðinu, að þeir hafa ekki nýst sem skyldi þrátt fyrir ágætar aðstæður. Þess vegna er ekki talin þörf á sérstökum framkvæmdum á flugvellinum á Sauðárkróki. Þar vantar fyrst og fremst meiri umferð. Aðstaðan þar er í góðu standi svo það er ekki talin ástæða til fjárfestinga þar.

Hæstv. forseti. Ég hef nú farið yfir textann í þessari þingsályktun. Ég kom auga á að á öðru tímabili er jafnvel hugsað fyrir því að hafist geti vinna við þrenn jarðgöng. Ég hefði viljað sjá menn taka nokkra áfanga til viðbótar. Ég nefni göng úr Vopnafirði yfir á Hérað, sem er bráðnauðsynlegt til að tengja þau svæði saman og stytta verulega akstursleiðir yfir fjöllin og fá öruggar samgöngur á láglendi, hæstv. forseti. Af Vestfjörðum nefni ég áherslur Vestfirðinga á hringtengingu Vestfjarða. Hringtengingu þar sem væru alvörusamgöngur innan fjórðungsins þar sem byggðirnar á suðurfjörðunum eru tengdar við norðurfirðina og samgöngur tryggar allan ársins hring. Við sjáum auðvitað að gert er ráð fyrir Dýrafjarðargöngum og fögnum því. En ég hefði líka viljað sjá áætlun um göng á eftir, Dýrafjarðargöngum úr Ísafjarðardjúpi og yfir á Barðaströndina, undir Kollafjarðarheiði, t.d. og ná þar láglendisvegi alla leið til Reykjavíkur sem vissulega er í boði ef rétt er að verkum staðið. Ég tel að það sé aðeins tímaspursmál þar til menn sjá veginn frá Bjarkarlundi og yfir í Kollafjörð verða að veruleika, þ.e. með þverun fjarða, og þar til krafa fólksins um að komast þessa leið fær hljómgrunn hjá stjórnvöldum. Við skulum ekkert gleyma því. Það er hægt að rifja það upp síðar að umræðan um Óshlíðargöng fékk ekki mikinn hljómgrunn frá stjórnvöldum fyrir tveimur og hálfu ári. Við skulum bara minnast þess. Með auknum þrýstingi létu stjórnvöld undan. Það gerist þegar almenningur tekur sig saman og krefst lagfæringa svo ég minni á Keflavíkurveginn o.s.frv.

Virðulegur forseti. Ég vil vekja athygli hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar á því að núna þegar samgönguáætlun var kynnt barst sérstök ályktun frá Fjórðungssambandi Vestfjarða þar sem fagnað var þeim áformum um samgöngubætur sem hún felur í sér. Þess vegna kemur mér þessi orðræða hv. þingmanns nokkuð á óvart satt að segja. Jarðgöng úr Ísafirði yfir í Kollafjörð eru alveg þvert á þá stefnu sem forustumenn á Vestfjörðum hafa lagt, þ.e. að ljúka Djúpinu, byggja upp Arnkötludalsveginn, jarðgöng til Bolungarvíkur og síðan Arnarfjörður, Dýrafjörður og traust samgönguæð yfir Dynjandisheiði þannig að tenging væri á milli suður- og norðurfjarða. Ég tel því að samgönguáætlunin sé nákvæmlega í samræmi við þær óskir. Hvað framtíðin ber í skauti sér vil ég ekkert segja um á þessu stigi hvað varðar frekari jarðgöng en við verðum að gæta hófs og skapa ekki væntingar um hluti sem fyrirséð er að við munum ekki leggja í á næstunni. Þetta er nú það sem ég vildi geta um alveg sérstaklega. Hvað varðar önnur jarðgöng, sem hv. þingmaður nefndi, þá er gert ráð fyrir að næstu skref verði rannsóknir á jarðgöngum austur á landi og síðan jarðgöng á höfuðborgarsvæðinu. Það vilja allir jarðgöng og betri vegi og það er hið ánægjulegasta mál. Ég fagna vissulega miklum stuðningi hv. þingmanna við þessa samgönguáætlun sem felur í sér 

Hæstv. forseti. Ég tilkynni hæstv. samgönguráðherra að leið hófseminnar af minni hálfu er lokið. Það er einfaldlega svo að það þarf að gera átak í þessum málum. Það er ekki hægt að sætta sig við að menn komi hér og lofi öllu fögru, taki svo sex, sjö milljarða til baka á næstu þremur árum, komi svo aftur og lofi öllu fögru og taki svo aftur til baka, ef þeir sitja við völd, sem vonandi verður ekki. Þetta verklag gengur ekki. Þetta er liðin tíð, hæstv. ráðherra. Ef hæstv. ráðherra vill gæta þess hófs að kippa alltaf til baka ákvörðunum sínum verður hann að vera einn um það. Ég ætla ekki að styðja hann í því, það er komið nóg af slíku. Ég er með bréf frá bæjarstjórnum á Vestfjörðum um samgöngumál frá 2. febrúar 2007, ég veit ekki hvort ráðherrann hefur séð það. Þar segir að hraða þurfi framkvæmdum og auka fjármagn til málaflokksins á Vestfjörðum og ljúka hringtengingu Vestfjarða innan fjögurra ára. Ég hélt að hæstv. ráðherra væri það vel tengdur við a.m.k. suma sveitarstjórnarmenn á Vestfjörðum að hann fengi svona beint í æð. Hæstv. forseti. Ekki verður undan því vikist lengur að taka á samgöngumálum þeirra landsfjórðunga, Vestfjarða og Norðausturlandsins, sem hafa setið eftir á undanförnum árum. Ég fagna því að loksins skuli vera komnar á útboðs- og verkstig framkvæmdir í Ísafjarðardjúpi sem var frestað á síðasta ári. Ég fagna því líka að menn setji í áætlun að stytta eigi þar leiðir o.s.frv. Ég segi einfaldlega: Það koma nógar tekjur af samgöngum á Íslandi til þess að taka frekari og hraðari skref í samgöngumálum en gert hefur verið á undanförnum árum.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að ávarpa forseta en ekki hver annan, eða beina orðum sínum beint til ráðherra.

Virðulegi forseti. Það er mikið fjármagn sem við erum að fjalla um í þessari samgönguáætlun, eða u.þ.b. 380 milljarðar kr. enda erum við að fjalla um langt tímabil eða til ársins 2018 og við erum líka að fjalla um málaflokk sem er alla jafna dýr, og á í raun að vera dýr. Það skiptir mjög miklu máli að vel sé staðið að þessum málaflokki. Nú er því jafnframt þannig háttað að við erum að fjalla um málaflokk sem hefur verið vanræktur árum saman. Það hefur vakið athygli mína að hver þingmaðurinn á fætur öðrum sem tekur þátt í umræðum hér í dag notar sama orðið, þ.e. „vanrækslusyndir“, og það er nákvæmlega rétta orðið yfir það sem þessi tillaga til þingsályktunar sýnir, hún sýnir viðleitni til yfirbóta fyrir vanrækslusyndir. Þá vaknar sú spurning hjá okkur sem um þetta fjöllum hvort hægt sé að treysta því sem ég kallaði hér áðan „viðleitni til yfirbóta“. Því miður held ég að ekki sé hægt að treysta því hjá ríkisstjórninni sem nú situr að völdum. Þar höfum við bæði reynsluna til að styðjast við og líka raddir úr stjórnarflokkunum þar sem fram koma staðhæfingar sem fá ekki staðist. Á það hefur líka verið bent í umræðunni að það stenst ekki að setja jafnmikið fjármagn í samgöngubætur og boðað er að gert verði á næstu árum og fara jafnframt í stóriðjuframkvæmdir eins og líka hefur verið boðað að muni verða gert af ýmsum forustumönnum ríkisstjórnarinnar. Það stenst ekki. Jafnvel þótt ekki verði af stóriðjuframkvæmdum, sem ég vona svo sannarlega að ekki verði á næstu árum, held ég því miður að ekki sé hægt að treysta ríkisstjórninni til að standa vel að samgöngubótum á landinu. Ég tel reyndar engar líkur á því að þessi sama ríkisstjórn sitji að völdum eftir næstu kosningar og við þurfum því engar áhyggjur að hafa í því efni. Það er engu að síður alvarlegt mál að hvað eftir annað skuli reynt að blekkja fólk í landinu á sama hátt hverjar kosningarnar á fætur öðrum eins og við höfum horft upp á og það í málaflokki sem snertir okkur svo mjög sem samgöngur gera. Samgöngur eru okkur nauðsynlegar, skipta sköpum fyrir öryggi vegfarenda, samkeppnishæfni byggðarlaga. Undanfarið hefur verið illa að málum staðið og er fólk í stórhættu á þjóðvegunum sem eru allir orðnir um eða yfir 20 ára gamlir en 20 ár eru endingartími vega. Loksins núna er búið að fastsetja jarðgöng til Bolungarvíkur á leið sem var til umræðu á sama tíma og vegur um Ólafsvíkurenni og Ólafsfjarðarmúlinn. Það er löngu búið að ráða bót á fyrri tveimur vegunum en núna fyrst er verið að leggja drög að því að koma fólki í skjól sem á leið á milli Ísafjarðar og Bolungarvíkur og er reiknað með því að það veðri klárt árið 2010. Ég er hér með línurit yfir heildarakstur á þjóðvegunum á Íslandi frá því 1975–2005 yfir samtals ekna kílómetra. Ef maður lítur á þetta línurit frá árinu 1991, sem mun vera u.þ.b. það ár sem Sjálfstæðisflokkurinn tók um taumana í samgönguráðuneytinu, og til ársins 2005 sést að umferð hefur aukist úr einni milljón ekinna kílómetra rúmlega í tvær milljónir ekinna kílómetra, þ.e. eknum kílómetrum hefur fjölgað um nákvæmlega 100%. Við skulum hafa í huga að vegirnir eru allir orðnir um eða yfir 20 ára gamlir. Ef við skoðum svo fjármagnið til viðhalds á þessu sama tímabili er árleg fjárhæð sem fer í viðhald nær sú sama allan þennan tíma. Ef við skoðum árlegt fjármagn til vegamála alls þá er það sama sagan, þ.e. fjárhæðin er u.þ.b. sú sama nema á kosningaárum. Á kosningaárum rýkur hún upp eins og ég sagði áðan. Það er einhvers konar rússíbanamynd sem við sjáum út úr þessu. Það er algjörlega ótækt að ekki skuli vera tekið meira tillit til þróunar en þetta línurit og þær tölur sem ég rakti áðan sýna. Það er alveg augljóst að það eru þrjú svæði á landinu sem við þurfum að taka sérstakt tillit til þegar við fjöllum um samgöngumál. Það er höfuðborgarsvæðið, bæði innan svæðisins og tengingar við það, bæði suður og norður; það eru Vestfirðirnir og það er Austurland. Fyrir þá íbúa landsins alls sem fara um Hvalfjarðargöngin er það himinhrópandi óréttlæti eins og nú er háttað að þurfa að borga þar vegtoll, það er algjörlega óásættanlegt. En hæstv. ráðherra hefur skellt skollaeyrum við öllum áskorunum og öllum rökum og enn eiga þeir sem þar fara um að sitja uppi með það að borga gjald í þessi göng. Ekki nóg með það heldur er nú hafin vinna við undirbúning að nýjum göngum og sá grunur læðist að manni að það muni kannski verða til þess að greiðslutíminn verði enn framlengdur. Ég ætla, með leyfi forseta, að fá að lesa upp úr ályktun frá Samfylkingarfélagi Borgarbyggðar sem lýsir vel því sem er í húfi, en þar segir m.a., með leyfi forseta: „Það að ein akstursleið út úr höfuðborginni sé skattlögð sérstaklega umfram aðrar er hrópandi óréttlæti sem ekki á að líða lengur, enda brýtur það gegn jafnræðissjónarmiðum. Félagið fagnar nýgerðu samkomulagi Vegagerðarinnar og Spalar um að hefja undirbúning að tvöföldun ganganna. Umferðaröryggi og stóraukin umferð til og frá höfuðborgarsvæðinu veldur því að afar brýnt er að bæta helstu samgönguæðar í nágrenni Reykjavíkur. Það er hins vegar algjörlega ólíðandi að vegtollar séu á einni leiðinni á meðan hinar, þ.e. leiðin austur fyrir fjall og á Reykjanesið, séu gjaldfrjálsar. Það eru ekki aðeins sanngirnissjónarmið sem liggja að baki þessari ályktun heldur einnig sú staðreynd að tollurinn um Hvalfjarðargöngin virkar hamlandi bæði á ferðaþjónustu á Vesturlandi sem og atvinnusókn og er tollurinn í raun samkeppnishindrun fyrir byggðaþróun vestan ganganna.“ Þetta segir allt sem segja þarf um þessi mál. Það eru ekki bara íbúar í næsta nágrenni við höfuðborgarsvæðið sem líða fyrir þetta heldur t.d. allir flutningsaðilar sem keyra norður, austur og vestur, þeir fara allir um þessi göng. Mér var fyrir stuttu sagt frá litlum flutningsaðila á Akranesi sem borgaði 19 milljónir á sjö, átta árum í toll, en þetta var fyrirtæki sem var með einn til tvo bíla í förum og það munar um minna í rekstri af því tagi. Mörgum orðum hefur verið farið um ástandið á Vestfjörðum og ekki að ófyrirsynju. Þar er ástand á vegum og samgöngum líklega allra verst á landinu. Ekki er hægt að fara inn á svæðið án þess að keyra eftir malarvegum. Fólk er lífshættu, ekki bara í Óshlíðinni heldur líka á leiðinni milli Ísafjarðar og Súðavíkur. Það kom mjög skýrt fram í svari við fyrirspurn frá mér fyrir stuttu að á hverju einasta ári á tíu ára tímabili slasast eða verða fyrir óhappi 16 manns og þar af eru tvö dauðaslys. Þetta eru tölur sem ber að hlusta á, hæstv. ráðherra, og taka tillit til. Mörg brýn verkefni bíða okkar í samgöngumálum, ekki bara á Vestfjörðum, ekki bara á höfuðborgarsvæðinu og þar í kring og á Austfjörðum heldur líka t.d. á Miðnorðurlandi. Minnst hefur verið á göngin úr Eyjafirði og austur, það þarf líka að gera göng á milli Eyjafjarðar og vestur. Ekki hefur verið minnst á göng á milli Skagafjarðar og Eyjafjarðar en það eru göng sem þurfa líka að komast á langtímaáætlun, hæstv. ráðherra. Það skiptir máli fyrir íbúa Skagafjarðar og Norðurlands vestra að þurfa að keyra yfir hæsta fjallveg á landinu sem er í notkun allt árið sem er Öxnadalsheiðin en hún er tæplega 600 m. Það munum við ekki vilja búa við til frambúðar. Ég hef ekki nefnt flugvelli eða hafnir en ég vil nota tækifærið og taka hjartanlega undir með hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni sem minntist á Sauðárkróksflugvöll. Ekki hefur verið horft á þann flugvöll og ekki metið til fulls hversu góður hann er, þ.e. aðstæðurnar við hann. Hann þarf að vera inni í myndinni og það þarf að halda honum við og hafa í huga að þarna eru einhverjar allra bestu aðstæður til flugs á landinu. Þegar göng verða komin á milli Skagafjarðar og Eyjafjarðar held ég að hann verði sjálfsagður kostur í flugsamgöngum fyrir Norðurland því að hann er miklu betri en Akureyrarflugvöllur í öllum umhverfisaðstæðum. Það vakti athygli mína þegar ég var að skoða áætlunina, reyndar þá styttri, hversu margar frestanir eru á sjóvörnum. Það er 24 frestanir á sjóvörnum á milli ára sem eru teknar inn núna í þessari áætlun og þar af eru 16 frestanir í Norðvesturkjördæmi. Það vakti líka athygli mína að þessar frestanir eru allar nema tvær í litlum sveitarfélögum. Maður kemst ekki hjá að álykta að þau sveitarfélög kunni að vera það illa sett fjárhagslega að þau geti ekki staðið undir því mótframlagi sem þarf til þess að get staðið í sjóvörnum, sem er 1/8 hluti. Fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga eru jú alkunn þar sem ríkið er stöðugt að færa kostnað yfir á sveitarfélögin og það sýnir sig á þessu sviði að sveitarfélögin geta ekki staðið í því sem þau þurfa að gera. Þau geta ekki sinnt jafnbráðnauðsynlegum framkvæmdum og sjóvarnir eru. Samfylkingin mun standa fyrir því að efna það sem stendur í þessari áætlun þegar hún hefur tekið við taumunum eftir næstu kosningar og þegar hún verður búin að endurskoða og meta hlutina upp á nýtt. Það verður tilhlökkunarefni fyrir ýmsa landsmenn.

Virðulegi forseti. Sú samgönguáætlun sem við fjöllum um núna lítur að mörgu leyti vel út. Þar eru lögð drög að ágætri framtíðarsýn í samgöngumálum Íslendinga. En fyrsta spurningin hlýtur samt að vera um hversu trúverðugt plaggið sé í ljósi alls sem á undan er gengið, eins og ég hef bent á fyrr í dag, að eftir 16 ára stjórnarsetu Sjálfstæðisflokksins og átta ár hæstv. samgönguráðherra í samgönguráðuneytinu eigi allt í einu að gera allt fyrir alla. Þegar fjármagn til samgöngumála er borið saman milli ára kemur í ljós að á kosningaárum hækka þau yfirleitt gífurlega. Árið 2002 voru framlögin t.d. 13 milljarðar kr. Árið 2003 voru þau 17 milljarðar en árið 2004 voru þau skorin niður í 14 milljarða og 13,5 milljarða kr. árið 2005. Um leið og menn lýsa miklum fögnuði yfir því að Sjálfstæðisflokkurinn skuli rétt fyrir kosningar auglýsa stórátak í samgöngumálum eina ferðina enn hljótum við að spyrja hve trúverðugt það sé. Hér eru miklir fjármunir eyrnamerktir samgöngumálum langt inn í framtíðina. Stærstu verkefnin eru sett á sérstaka fjármögnunarliði, svokallaða einkaframkvæmdarliði. Þau samgöngumannvirki sem mest hefur verið rætt um síðustu vikur og mánuði er breikkun og tvöföldun vega út frá höfuðborginni, vestur og suður eða austur. Það er ekki spurning að gífurleg þörf er á öflugu samgönguátaki eftir 16 ára vanrækslu, eftir 16 ára stanslausa sögu svikinna loforða í samgöngumálum. Sannarlega er þörf á samgönguátaki. En það blasir líka við að ekki verður ráðist í svo viðamikið átak í samgöngumálum um leið og við höldum áfram uppbyggingu stóriðju af sama offorsi og síðustu missiri. En eins og hæstv. forsætisráðherra sagði í sjónvarpsviðtali um síðastliðna helgi þá gerir hann ráð fyrir að þrjú álver verði reist á næstu árum, þ.e. árin 2007–2011. Það er stækkunin í Straumsvík, álver í Helguvík og álver á Húsavík. Allir vita að efnahagslífið eitt og sér, fyrir utan náttúruverndarsjónarmiðin, leyfa aldrei slíkar framkvæmdir auk þeirra samgöngufjárfestinga sem hér eru lagðar til. Það þarf að velja á milli. Samfylkingin hefur talað skýrt í þessu máli. Við viljum gera hlé á stóriðjuframkvæmdum á meðan rammaáætlun um náttúruvernd er unnin og kæla hagkerfið þannig að ráðast megi í þær umfangsmiklu samgöngubætur sem rætt hefur verið um á undanförnum vikum. Við tökum undir þau markmið sem eru sett fram í þessari samgönguáætlun enda má segja að hún sé ágætisrammi um verkefnin á næstu tólf árunum. Þess vegna skiptir spurningin um trúverðugleikann svo miklu. En 90 dögum áður en Sjálfstæðisflokkurinn mun að líkindum yfirgefa málaflokkinn eftir 16 ára umsýslu er allt í einu hægt að gera allt fyrir alla. Eftir 16 ára sögu svikinna loforða í samgöngumálum ætlar Sjálfstæðisflokkurinn, 90 dögum fyrir kosningar, að gera allt fyrir alla í samgöngumálum. Þetta verða menn að hafa í huga þegar við ræðum um trúverðugleika þessa plaggs af því að um innihaldið er að sjálfsögðu margt afskaplega jákvætt að segja. Þessu tengist að nauðsynlegt er að skoða útgjöld ríkisins til vegamála síðustu árin og áratugina. Árið 1970 voru útgjöld til samgöngumála sem hlutfall af landsframleiðslu tæplega 2,8%, þ.e. 2,74%. Það fór niður í 1,9% árið 2005 og útgjöld til vegakerfisins minnkuðu töluvert meira, úr 1,7% árið 1970 niður í 0,9% árið 2005 þegar ríkisstjórnin skar niður atvinnubótatillögurnar og hinar miklu samgöngufjárfestingar Davíðs og Halldórs sem kynntar voru korteri fyrir kosningar árið 2003. Þess vegna hljóta að vakna efasemdir núna, 90 dögum fyrir kosningar, þegar fram kemur samgönguáætlun sem kallað hefur verið eftir. Það er löng hefð fyrir því að Sjálfstæðisflokkurinn efni ekki samgönguloforðin sem er svo auðvelt að gefa fyrir kosningar, sérstaklega þegar litið er til þess að á sama tíma lofar flokkurinn þremur nýjum álverum. Á nákvæmlega sama tíma á að ráðast á í stórar og miklar fjárfestingar í samgöngumálum á að byggja þrjú ný álver. Forsætisráðherra gaf hvergi eftir í því ef marka má hið dæmalausa viðtal við hæstv. forsætisráðherra í Silfri Egils á sunnudaginn var þótt lítið hafi sést af kappanum síðan. Ég verð að nefna nokkur atriði varðandi stærstu framkvæmdirnar í áætluninni. Fyrir það fyrsta hef ég kallað eftir því að markvissari og skýrari tímasetningar verði á áætlunum um tvöföldun Suðurlandsvegar, og Vesturlandsvegar ef út í það er farið. Getur samgönguráðherra svarað því skýrt, af því að það hefur verið dregið í efa að raunverulegur pólitískur vilji sé á bak við þessar losaralegu og loðnu útfærslur á tvöföldun veganna. Í fyrsta lagi segir hvergi að tvöfalda eigi veginn. Setningin um að fyrst ætti að fara í 2+1 veg var tekin út vegna deilna í þingflokkum stjórnarflokkanna. Þess vegna hlýtur samgönguráðherra hæstv. að svara því hér úr ræðustól Alþingis, eins skýrt og hægt er, að fara eigi þá leið, þ.e. 2+2 , og að ferlið verði farið í gang fyrir kosningar. Hann svaraði því í viðtali við Morgunblaðið að hann vissi það ekki því samgönguáætlun kæmi ekki frá þinginu fyrr en 15. mars. Þá verða enn þá eftir tveir mánuðir til kosninga. Til að þetta sé trúverðug tillaga í samgönguáætlun þá verður hæstv. samgönguráðherra að gera grein fyrir því að ferlið fari af stað fyrir kosningar, þ.e. tvöföldunarferlið, að það komi ekki í ljós eftir kosningar að aldrei hafi staðið til að fara í 2+2 heldur verði haldið áfram með 2+1 eins og er búið að bjóða út hönnun á. Það stendur hvergi í áætluninni að fara eigi í 2+2. Það má bara túlka upphæðirnar með þeim hætti. Hverju svarar hæstv samgönguráðherra því? Fer forvalið fram á næstu vikum þegar samgönguáætlun er komin út úr þinginu og áður en kjörtímabilið er á enda? Hvernig túlkar hann breikkunina svart á hvítu? Það þarf að liggja fyrir að ekki sé um að ræða kosningabrellu Sjálfstæðisflokksins, alkunna kosningabrellu í samgöngumálunum. Það verður að sjást að þetta sé raunveruleiki. Annað sem ber að nefna, sem einnig er partur af vanrækslu síðustu 16 ára í samgöngumálum, eru samgöngurnar til Vestmannaeyja. Á 10 árum, á því tímabili sem ríkisstjórn þessara tveggja flokka hefur setið hefur Vestmannaeyingum fækkað úr 5 þúsund í 4 þúsund. Stærsta ástæðan fyrir því eru óboðlegar samgöngur milli lands og Vestmannaeyja. Þetta er eini kaupstaðurinn á landinu þar sem samgöngurnar eru einungis á sjó eða í lofti. Öllu máli skiptir að tryggja Vestmannaeyingum varanlegar og nútímalegar samgöngur. Þar koma nokkrir hlutir til greina, þ.e. nýr Herjólfur, eða jafnvel tvö skip sem sigla hvort á móti öðru til Þorlákshafnar, höfn í Bakkafjöru og göng á milli lands og eyja. Enn hefur málið ekki verið leitt til lykta af samfélaginu í Vestmannaeyjum en áður en tekin er endanleg ákvörðun þurfa að fara fram rannsóknir af því að kostirnir eru allir gífurlega dýrir. Bakkafjara er 6–8 milljarðar kr. Göngin 20–30 milljarðar kr., rekstur Herjólfs á 30 árum er 20–25 milljarðar kr. Þetta eru gífurlegar upphæðir og aðeins einn kosturinn valinn að lokum. En áður en hann verður valinn þarf að mínu mati að rannsaka til hlítar möguleika á gangagerð, hvort það sé tæknilega og fjárhagslega framkvæmanlegt o.s.frv. Því er haldið fram af forustumönnum Ægisdyra og mörgum í Vestmannaeyjum sem vinna í málinu á fullu að það sé besti kosturinn og ekki eigi að fara aðrar leiðir. Aðrir halda því fram að ná verði sátt um Bakkafjöruleiðina. Til að leiða þetta til lykta og ákveða hvaða leið við förum í framtíðarsamgöngum á milli lands og Vestmannaeyja þarf að ganga úr skugga um þetta með óyggjandi rannsóknum. Í samgönguáætluninni er ekkert fjallað um Vestmannaeyjagöng eða rannsóknir á þeim. En þar er sagt að fara eigi í Bakkafjöru og því skuli lokið fyrir árið 2010. Þetta verður að túlka sem dauðadóm yfir hugmyndinni um jarðgöng á milli lands og Vestmannaeyja. Hæstv. samgönguráðherra hlýtur að verða svara því skýrt hvert sé pólitískt stefnumið ríkisstjórnarinnar í því máli. Á að bíða með Bakkafjöru og höfn í Bakkafjöru þangað til rannsóknir hafa verið gerðar á möguleikum jarðganga á milli lands og Vestmannaeyja og tryggja fjármagn til þess? Eða markar þessi samgönguáætlun endalok hugmyndanna um göng á milli lands og Vestmannaeyja? Er þetta dauðadómur yfir þeirri hugmynd? Því hlýtur hæstv. samgönguráðherra að þurfa að svara skýrt á eftir. Mikill fjöldi fólks í Vestmannaeyjum, bæði þekktir athafnamenn úr Eyjum og margir aðrir, berjast fyrir því að það verði leitt til lykta með rannsóknum áður en tekin verður ákvörðun um annað. Samgönguáætlun er ákvörðun um höfn í Bakkafjöru. Hæstv. ráðherra verður að koma skýrt fram með sjónarmið sín áður en samgöngunefnd hefst handa við að vinna að áætluninni í nefndinni. Þetta eru þeir kostir sem uppi eru. Það skiptir mjög miklu máli fyrir íbúa Vestmannaeyja og alla landsmenn að sjálfsögðu að þetta liggi fyrir. Óvissan er ómöguleg. Við verðum að fá þetta alveg skýrt fram í umræðunni. Ég kom inn á það áðan að það er ánægjulegt að náðst hafi pólitískt sátt um það, bæði milli sveitarstjórnarmanna á Suðurlandi og Vesturlandi, að það eigi að tvöfalda þar helstu samgönguleiðir. Umferðin hefur aukist gífurlega um þessa vegi. Ég er með tölur yfir umferðarþungann á Suðurlandsvegi sem hefur aukist um 30% á síðustu fjórum árum, um 100% tæplega á síðustu 10 árum og 10% á milli áranna 2005 og 2006. Haldi þessi aukning áfram sem full ástæða er til að ætla, miðað við þann ánægjulega uppgang í mörgum byggðum þar, fer umferðin á Hellisheiði úr 6.500 bíla meðaldagsumferð í 8.500 meðaldagsumferð árið 2010. Við Geitháls úr 9.500 í 12.500 árið 2010. Við Ingólfsfjall, veginn á milli Hveragerðis og Selfoss, færi umferðin úr 7.000 bílum að meðaltali nú í 9.200 árið 2010. Það blasir við að fullar forsendur eru fyrir því að fara þessa leið. Enda held ég að þegar upp er staðið sé mikið hagkvæmara að fara strax í 2+2 heldur en að bæta fjórðu akrein við 2+1 síðar. Um þetta er samstaða og þess vegna var það tekið út úr drögum að samgönguáætlun að fara ætti 2+1 leiðina. Það verður að túlka áætlunina til að fá út að fara eigi 2+2. Það verður að túlka tölurnar sem eru settar undir liðinn Sérstök fjármögnun þannig. Þar segir hvergi að það eigi að fara þessa leið. En hæstv. ráðherra mun örugglega taka af öll tvímæli um það á eftir og eins um vafaatriði sem snúa að samgöngum milli lands og Vestmannaeyja, sem er eitt af stærstu verkefnum þjóðarinnar. Þetta er ekki bara ábati fyrir Vestmannaeyinga heldur og Íslendinga alla. Risastórt atvinnusvæði verður til o.s.frv. og gjörbreyting yrði á búsetuháttum í Vestmannaeyjum ef sú leið yrði farin að gera göng. En það er ekki hægt að taka ákvörðun um það fyrr en er búið að rannsaka að fullu hvort það sé tæknilega framkvæmanlegt og í öðru lagi hvort fjárhagslega mögulegt sé að ráðast í og réttlæta slíka fjárfestingu, að hún standi á pari við rekstur á Herjólfi á 30 árum, sem er um það bil líftími tveggja skipa upp á 20–24 milljarða kr. og hafnar í Bakkafjöru sem væri upp á 6–8 milljarða kr.

Virðulegi forseti. Það er fróðlegt að heyra þegar hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson fer með tölur um umferð og reiknar sig niður að þeirri niðurstöðu að það beri að hafa tilteknar hönnunarforsendur fyrir vegagerð á Íslandi. Mér varð hugsað til sögunnar um Sölva Helgason sem reiknaði, að hann taldi sjálfur, barn í konu og hann var svo snjall að hann reiknaði annað svart en hitt hvítt. Umræður um svona hluti á Alþingi eru auðvitað afar sérstakar. Við höfum til staðar upplýsingar um umferð eins og hún er, við höfum til staðar spádóm um umferðarþróun og við höfum sérfræðinga til að taka á þessum málum og gera tillögur um hvernig umferðarmannvirki eigi að vera. Ég verð að segja alveg eins og er að ég held að það hljóti að vera algert einsdæmi að þingmenn fjalli á þennan hátt um hönnun mannvirkja. Ég bíð bara eftir að hér hefjist umræða um burðarálag á byggingar á höfuðborgarsvæðinu og kröfur um styrkleika á súlum, bitum og veggjum sem snýst um öryggi íbúanna í húsunum. Við erum náttúrlega komin út á mjög háskalegar brautir, að mér finnst. Hvað varðar samgöngurnar við Vestmannaeyjar vil ég minna á að við gerum ráð fyrir 700 millj. kr. á hverju einasta ári í stuðning við samgöngur til Vestmannaeyja. Ég tel því að lögð sé eðlilega mjög mikil áhersla á að tryggja sem bestar samgöngur við Eyjar, og endurtek að samkvæmt samgönguáætluninni og samkvæmt fjárlögum þessa árs höfum við gert ráð fyrir rannsóknum við Bakkafjöru.

Frú forseti. Þetta var sérkennilegt svar. Hæstv. ráðherra svaraði því engu hvort ætti að fara í 2+2 eða 2+1 enn einu sinni, fór að býsnast yfir því að ekki mætti tala um hönnun mannvirkja. Það er spurning um umferðaröryggi hvaða leið er farin, hvort skilið sé á milli akreina o.s.frv. Það er ekki spurning um hönnun mannvirkja heldur spurning um rök og ástæður fyrir því að réttlætanlegt sé að tvöfalda vegi. Þess vegna ræðum við um umferðarþunga o.s.frv. Það er ekki spurning um hönnun og verkfræði. Þetta er allt spurning um umferðaröryggi og rökin fyrir því að ráðast í svo risavaxnar framkvæmdir. Þess vegna bað ég hann að svara því alveg skýrt og undanbragðalaust af sinni hálfu hvort ekki mætti örugglega túlka áætlunina svo að fara eigi í 2+2 eða hvort hann héldi sig enn við 2+1 af því hann talaði þannig áðan. Hitt með Vestmannaeyjasamgöngurnar þá hlýtur svar ráðherra að vera þannig að þetta séu endalok hugmynda um jarðgöng á milli lands og Vestmannaeyja. Það sé pólitísk ákvörðun ríkisstjórnarinnar af því að ráðherra hefur nú réttlætt það að Alþingi eigi ekki að koma að gerð samgönguáætlunar, nema þá í samgöngunefnd síðar. Þetta sé ákvörðun ríkisstjórnarinnar um endalok og dauðadóm yfir jarðgangahugmynd og búið sé að ákveða að fara Bakkafjöruhafnarkostinn áður en hitt hefur verið leitt til lykta með rannsóknum. Það eru töluverð tíðindi fyrir ansi marga, skal ég segja ykkur, ef það er niðurstaða ráðherra, ég gat ekki túlkað svar hans öðruvísi. Hann hlýtur að svara þessum tveimur spurningum mínum alveg skýrt án þess að vera með undanbrögð og útúrsnúninga sem skipta engu máli í þessu. Þetta er bara spurning um skýr svör við mjög skýrum spurningum.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom hér fyrr í dag og veitti andsvar við ræðu minni um alveg nákvæmlega þetta sem hann var að tala um núna, þ.e. breidd umferðarmannvirkja á Suðurlandi. Ég vísa til þess sem ég sagði þá og vísa til þess sem stendur í samgönguáætluninni. Hv. þingmaður getur því rifjað það upp og eftir atvikum flett því upp hvað ég sagði í svari mínu fyrr í dag og það fór ekkert á milli mála hvað ég sagði þar. Hvað varðar vangaveltur hjá hv. þingmanni um hvað hafi staðið í vinnuskjölum sem stjórnarflokkarnir eru að fjalla um og nota það sem uppistöðu í ræðu hér í þinginu er algerlega með ólíkindum. Við erum að ræða þau skjöl sem liggja hér fyrir, samgönguáætlun. Mér finnst það vægast sagt ósmekklegt að láta að því liggja að hv. þingmaður hafi komist yfir einhver skjöl sem eru vinnuskjöl stjórnarflokkanna. Hver upplýsti hv. þingmann um það?  En að öðru leyti, virðulegur forseti, vísa ég til þess sem ég sagði í andsvörum fyrr í dag hvaða forsendur liggja að baki við gerð Suðurlandsvegarins og það er alveg skýrt og klárt hvað það er.

Það sem er ósmekklegt í þessari umræðu, frú forseti, er sá pólitíski leikaraskapur sem hæstv. samgönguráðherra hefur hér uppi. Í staðinn fyrir að svara beinum spurningum um það sem stendur í samgönguáætlun þá er hann með undanbrögð, fúkyrði og útúrsnúninga, felur sig á bak við algjör aukaatriði í málinu. Hæstv. ráðherra svarar ekki beinum spurningum um hvort eigi að tvöfalda veginn austur fyrir fjall eða ekki. Eða hvort eigi að fara í höfn við Bakkafjöru eða jarðgangakostinn. Engu af þessu kýs hann að svara nema með útúrsnúningum. Það er það sem er ósmekklegt þegar hæstv. ráðherra getur ekki komið í ræðustól Alþingis og svarað fyrir samgönguáætlun sína eins og honum sæmir að gera mjög skýrt og afdráttarlaust. Það er ósmekklegt og ákaflega dapurlegt við alla framgöngu hæstv. ráðherra í málinu. Eftir sextán ára stanslausa svikagöngu Sjálfstæðisflokksins í samgöngumálum kemur hæstv. ráðherra allt í einu 90 dögum fyrir kosningar og lofar að gera allt fyrir alla þó hann vilji ekki einu sinni kannast við það að fullu og vísar í einhver loðin ummæli í öðrum og fyrri umræðum. Það sem er dapurlegt við umræðuna er framganga Sjálfstæðisflokksins í samgöngumálum gegnumsneitt síðustu sextán árin. Niðurskurður, aftur loforð á kosningaárum, niðurskurður aftur, hverju eiga kjósendur að treysta í þessum málum? Það hlýtur að verða spurt að því þegar þessar risavöxnu kosningaáætlanir eru lagðar fram núna, þegar Sjálfstæðisflokkurinn er, eins og allt bendir til, að yfirgefa Stjórnarráðið eftir sextán ára setu þar.

Hæstv. forseti. Hér er verið að ræða mikilvægt mál, tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun fyrir árin 2007–2018. Það er sannarlega ástæða til að gera slíkar áætlanir en ég tel reyndar að þegar verið er að ræða um samgöngur þurfi menn að hafa til grundvallar sýn til lengri tíma en tólf ára. Ég tel að hægt sé að færa góð rök fyrir því að gerð hafi verið afdrifarík mistök í ákvörðunum um samgöngubætur vegna þess að menn hafi ekki horft til lengri tíma. Ég ætla að nefna tvö dæmi um það. Í fyrsta lagi ætla ég að nefna Héðinsfjarðargöngin, ég hef svo sem gert það áður. Þau eru dæmi um að ekki er horft langt fram í tímann. Ef á samgönguáætlun hefðu verið framtíðaráform um samgönguleiðir milli Eyjafjarðar og Skagafjarðar hefði á þeirri áætlun verið gert ráð fyrir göngum á milli þessara svæða, ég er ekki í vafa um það. Í framtíðinni munu menn ekki keyra upp í nærri 600 m hæð á fjallvegi jafnvel þótt hlýnun andrúmsloftsins haldi eitthvað áfram. Þau göng væru þá staðsett með það í huga að tengja byggðirnar skynsamlega því að þau væru átak til þess að styrkja byggð í landinu. Menn hefðu þurft að skoða þingsályktunartillögu okkar, sem við höfum ítrekað lagt fram, um samanburð á því hvar þjóðvegur 1 ætti að liggja, hvort hann ætti að liggja á því svæði eða þeim stað sem gert er ráð fyrir að hann sé núna eða um Þverárfjallsveg í gegnum Sauðárkrók og í gegnum Tröllaskaga einhvers staðar nálægt Hólum - heimamenn hafa látið skoða þann möguleika og er það nákvæmlega jafnlöng leið og þjóðvegur 1 yrði eftir þær styttingar sem um er að ræða. Munurinn yrði hins vegar sá að þá lægi hann áfram í gegnum Blönduós, hann lægi nær Skagaströnd, hann lægi í gegnum Skagafjörð og þannig lægi hann nær öllum þéttbýlisstöðunum sem um er að ræða á svæðinu og tengdi byggðirnar miklu betur saman. Ef þetta hefði verið á kortinu hefðu menn aldrei farið í Héðinsfjarðargöng, þá hefðu menn tengt Siglufjörð út í Fljót. Það er bara þannig. Ég ætla að nefna annað dæmi. Þingmenn Vestfjarða komust að þeirri niðurstöðu að rétt væri að fara norður, fara Ísafjarðardjúp og suður Strandir á sínum tíma. Ef menn hefðu horft svona 40 ár fram í tímann og velt fyrir sér hvernig væri nú best að tengja Vestfirði og þéttbýlið á Vestfjörðum suður á bóginn í átt til annarra mannabyggða, hvar hefðu menn þá farið? Auðvitað styttri leiðina að sunnanverðu og þá hefðu menn getað sparað sér gríðarlega fjármuni í því hvernig vegir hefðu verið lagðir um Ísafjarðardjúp og þær strjálu byggðir sem þar eru. Þetta er mín skoðun á málinu. Ég hef ekki neinn vísindalegan samanburð á því en það er einmitt það sem vantar. Það vantar að horft sé fram í tímann. Á áætlunum af þessu tagi á að vera framtíðarskipulag, landsskipulag þar sem menn horfa langt fram í tímann. Þetta þarf að bæta og þó svo að þessar áætlanir séu til bóta frá því sem áður var þurfa menn að horfast í augu við að þær eru ekki nægilega góðar. Það þarf að skoða þær mjög vel með tilliti til þess. Ég ætla að nefna eitt dæmi í viðbót. Ég tók þátt í því sjálfur sem þingmaður á þessu svæði að taka ákvarðanir um að leggja veg yfir Bröttubrekku. Ég tel að það hafi verið mistök. Það hefði átt að leggja jarðgöng í gegnum Bröttubrekku. Þetta er hættulegur vegur, þetta er sá vegur sem menn munu nýta á allra næstu árum sem aðaltengingu frá Vestfjörðum og því svæði sem er fyrir norðan Bröttubrekku. Við horfðum einfaldlega ekki nógu langt fram í tímann þegar sú ákvörðun var tekin og munurinn á því kostnaðarlega að leggja veg og gera göng var ekki svo óskaplega mikill. Áætlanir af þessu tagi hafa vissulega mikið gildi en gildi þeirra hríðfellur ef menn fara ekki eftir þeim. Sú ríkisstjórn sem hefur setið hér á undanförnum árum hefur ekki virt þær áætlanir sem hafa verið gerðar. Ítrekað hefur verið gengið í að skera þær niður. Nú er svo komið að menn trúa ekki þessum áætlunum, menn líta á þær sem óskalista, lista til að fara með í kosningar. Þá fara þingmenn að slást um að koma öllum mögulegum hlutum inn á þennan óskalista. Þeir standa sig ekki í sínu kjördæmi ef þeir eru ekki með á óskalistanum allt sem fólk vill fá á svæðið. Þessi hugsunarháttur hefur því miður gengisfellt þessar áætlanir. Ég hef hlustað á margar ræður hæstv. samgönguráðherra um afrek í vegamálum. Ég er nú farinn að þreytast býsna mikið á þeim, ég get sagt það alveg eins og er. Það er einfaldlega vegna þess að það viðmið sem hæstv. ráðherra hefur þegar hann heldur þessar ræður um afrekin í vegamálum er tekið langt aftan úr forneskju. Þetta eru svona kerruslóðaviðmið. Miðað er við samgöngurnar eins og þær voru þegar við munum fyrst eftir okkur, ég og hæstv. ráðherra. Það er ekki nútíminn að taka slík viðmið, hver einasti vegspotti verður að afreki ef við berum hann saman við kerruslóðana sem farnir voru þegar við vorum að alast upp á Snæfellsnesinu. Það er ekki nútíminn. Sannleikurinn er sá að þótt settir hafi verið fjármunir eins og raun ber vitni í vegi landsins á undanförnum árum höfum við verið að dragast aftur úr miðað við þær auknu þarfir sem komið hafa fram á tímabilinu. Við erum verr staddir hvað varðar ástand vegakerfisins, ef það er skoðað í því samhengi hvað kostar að koma því í viðunandi horf, en við vorum fyrir 16 árum þegar Sjálfstæðisflokkurinn tók við stjórn þessara mála. Það er dapurlegt. Að öllu þessu samanlögðu hljóta menn að velta því fyrir sér hvort það sem stendur í þessari áætlun sé trúverðugt, þ.e. ef sömu aðilar og hafa haft ábyrgðina fram að þessu eiga að sjá um framkvæmdir. Mér finnst hæstv. samgönguráðherra undirstrika það hvernig hann lítur sjálfur á viðskilnað sinn í viðtali sem er við hann í Morgunblaðinu í dag. Hæstv. samgönguráðherra birtist á miðopnu Morgunblaðsins, það er stór mynd af honum, fín mynd undir fyrirsögninni „Ísland verður gjörbreytt“. Frá hverju verður Ísland gjörbreytt? Það verður gjörbreytt frá því ástandi sem hæstv. ráðherra skildi við. Það er umhugsunarefni að hæstv. ráðherra skuli birtast í Morgunblaðinu undir slíkri yfirskrift. En þegar maður les viðtalið sannast það að hæstv. ráðherra hefur í raun og veru sagt hluti sem gefa fullkomlega ástæðu til að hafa fyrirsögnina á þennan veg. Hæstv. ráðherra segir, með leyfi forseta: „Ég er mjög hreykinn af því að hafa við gerð þessarar áætlunar fengið tækifæri til að marka nýja sýn á uppbyggingu samgöngukerfisins, sem er byggð á lögum um umhverfismat áætlana.“ Hæstv. ráðherra er að vísa til þess að nýir tímar séu fram undan, ný sýn á samgöngumálin. Á öðrum stað segir hæstv. ráðherra: „Það er rétt að þetta er metnaðarfull áætlun og ástæðan er sú að atvinnulífið og almenningur í landinu kalla á betri samgöngur. Ég tel að við Íslendingar höfum ekki efni á því að verja ekki fjármunum í uppbyggingu samgöngukerfisins. Ég er þeirrar skoðunar að núna sé komið að því að setja mikla fjármuni í samgöngumálin og að önnur verkefni verði að bíða.“ Þetta segir hæstv. samgönguráðherra og ég er sammála honum, en í þessu felst einmitt dómur um hans eigin verk. Hæstv. ráðherra segir á öðrum stað: „Núna tel ég að komið sé að því að uppbygging samgöngumannvirkjanna fái aukið rými og að hægja verði á öðrum framkvæmdum ef efnahagslífið krefst þess. Mér er það alveg ljóst að við verðum að gæta þess að stöðugleikinn haldist en ég lít svo á að bráðnauðsynlegt sé að hrinda þessari samgönguáætlun í framkvæmd vegna atvinnulífsins. Það er t.d. kvartað undan miklum flutningskostnaði. Ástæðan er sú að vegirnir þola ekki flutningabílana og við þurfum að grípa til þungatakmarkana. Þungir flutningabílar fara á milli landshluta með dagvörur sem ekki verður siglt með og þeir verða að sæta því að minnka magnið vegna öxulþungatakmarkana, sem leiðir til þess að einingaverðið í flutningunum hækkar. Það er algerlega óásættanlegt. Ég er því þeirrar skoðunar að atvinnulífið og almenningur í landinu þurfi á því að halda að við förum í þessar miklu framkvæmdir, sem eru í raun bylting í samgöngumálum.“ Hæstv. ráðherra situr í stóli samgönguráðherra í landinu og hann er að ljúka 16. ári Sjálfstæðisflokksins við stjórn þessara mála. Hann boðar byltingu í samgöngumálum, það er ekkert minna. Hæstv. ráðherra telur þörf á byltingu í samgöngumálum til að koma þessum málum í viðunandi horf. Ég er honum algjörlega sammála um það. En það hlýtur að vera afar dapurlegt fyrir hæstv. samgönguráðherra eftir að hafa setið átta ár í þessum ráðherrastóli - og eftir önnur átta ár þar á undan með hæstv. fyrrv. samgönguráðherra sem nú hefur tekið sæti hér í þingsalnum - að það þurfi bókstaflega byltingu í samgöngumálum til að koma þeim í viðunandi horf.  Mér líst nokkuð vel á samgönguáætlunina sem slíka. Það er þó margt í henni sem ég er ekki algerlega sammála og mér finnst síður en svo að verið sé að ganga harðar fram en nauðsyn er á. Allir Íslendingar eiga kröfu á því að búa við viðunandi samgöngur en það er svo langt frá því að þannig sé í pottinn búið núna. En því miður eru engin fyrirheit um það í áætluninni að á því tímabili sem hún gildir náist viðunandi niðurstaða fyrir alla. Það eru mörg dæmi um það og ég geri ráð fyrir því að ég fari yfir einhver af þeim í síðari ræðu minni eða þá í umræðum um fjögurra ára áætlunina sem við ræðum á eftir. Mig langar til að eyða þeim stutta tíma sem ég á eftir af þessari ræðu í að tala um sérmál sem eru veggjöld og einkaframkvæmd. Hæstv. ráðherra gerir ráð fyrir því að hægt sé að grípa til þeirra aðferða. Áður en menn halda áfram á þeirri braut þarf að kanna vandlega hver áhrif slík gjaldtaka hefur á byggðaþróun. Full ástæða er til að ætla að gjaldtakan í Hvalfjarðargöngunum hafi haft gríðarleg áhrif á byggðaþróun vegna þess mismunar sem við sjáum á byggðaþróun annars vegar í Borgarfirði og hins vegar fyrir austan fjall. Mikil uppbygging hefur orðið fyrir austan fjall, miklu hraðari og meiri en í Borgarfirði. Á því eru ekki viðunandi skýringar vegna þess að í Borgarfirði eru að mörgu leyti sambærilegar aðstæður og fyrir austan, og þar fyrir utan höfum við stóriðjusvæðið á Grundartanga og tvo háskóla sem hafa vaxið mjög hratt á þessu tímabili. Engu af þessu er til að dreifa fyrir austan fjall. Samt hefur uppbyggingin þar orðið miklu hraðari. Ég tel að skýringanna sé að leita í því gjaldi sem fólk hefur orðið að borga fyrir að fá að fara í gegnum Hvalfjarðargöngin.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans innlegg í umræðuna. Ég get að ýmsu leyti tekið undir það með honum að áætlanir af þessu tagi eru afar mikilvægar. Hann lagði áherslu á að gera þyrfti áætlanir lengra fram í tímann. Ýmsum finnst nú nóg að gert að gera áætlanir tólf ár fram í tímann en hvað um það. Lögin eru skýr, þau gera ráð fyrir þessari tímalengd. Hv. þingmaður reyndi að gera áætlunina tortryggilega með því að hún væri einhver áfellisdómur yfir því sem ekki hefur verið gert í gegnum tíðina. Ég vil segja við hv. þingmann: Allt hefur sinn tíma. Ég tel t.d. að það hafi verið bylting á sínum tíma fyrir byggðirnar á Vesturlandi þegar Hvalfjarðargöngin voru grafin, það var algjör bylting. Það var bylting þegar vegurinn fyrir Hvalfjörð var lagður bundnu slitlagi. Þetta landsvæði varð allt annað og ákjósanlegra til búsetu með sama hætti og þegar vegurinn var lagður austur fyrir fjall með bundnu slitlagi alla leið austur á Hellu, það var bylting á þeim tíma. Með sama hætti má segja að bylting hafi orðið þegar ýmsir fjallvegir voru byggðir upp á sínum tíma. Allt hefur sinn tíma og við horfum fram á veginn. Auðvitað höfum við ekki lokið allri uppbyggingu í samgöngumannvirkjum á Íslandi. Hverjum datt það í hug? Er þá bannað að gera áætlanir eða leggja á ráðin um næstu skref í uppbyggingu samgöngumannvirkja vegna þess að það hefði allt átt að vera búið? Hvers konar umræða er þetta eiginlega? Ég fagna því hins vegar að hv. þingmaður sagði 

Hæstv. forseti. Það er aldeilis ekki bannað að gera áætlanir. Mér finnst það hið besta mál. Mér finnst hins vegar þurfa að liggja fyrir langtímasýn á aðalsamgönguæðar og stærstu samgöngumannvirki lengra fram í tímann. Það þarf ekki endilega að vera áætlun sem byggist á að setja í það fjármuni o.s.frv. en það þarf slíka sýn til að ekki verði slys. Ég tel að orðið hafi skipulagsslys af þeim ástæðum sem ég nefndi. Allt hefur sinn tíma, sagði hæstv. ráðherra og fór að draga úr því sem hann hafði sagt, sennilega til að koma okkur í skilning um að það væri ekki alveg að marka þegar hann notaði orðið byltingu um þá framtíð sem hann sér fyrir sér í áætluninni. Það er út af fyrir sig í lagi. Auðvitað hefur orðið mikil framþróun en ég hef reynt að koma því á framfæri að mönnum hefur ekki lánast að horfast í augu við að kröfurnar um betra samgöngukerfi hafa vaxið hraðar, þörfin vaxið hraðar, en framkvæmdirnar hafa staðið undir. Hæstv. ráðherra nefndi Hvalfjarðargöngin sem eitt af byltingartilefnunum. Það er kannski rétt að rifja upp að hæstv. ráðherra var aldeilis ekki baráttumaður fyrir þeim á sínum tíma. Ég man ekki betur en að þegar hann var bæjarstjóri í Stykkishólmi hafi hann fundið ýmislegt þeim til foráttu og að menn eyddu fjármunum í Hvalfjarðargöng og annað ætti að koma á undan. Það er kannski ástæða til að halda því til haga úr því að það var nefnt.

Virðulegur forseti. Ég vil nota tækifærið sem hér gefst til að leiðrétta þær rangfærslur sem hér voru hafðar í frammi. Ég var aldrei á móti því að Hvalfjarðargöng yrðu grafin, öðru nær. Ég var einlægur stuðningsmaður þeirra. Enda þótt Guðbjartur Hannesson, frambjóðandi Samfylkingarinnar í Norðvesturkjördæmi, leyfi sér að halda slíku fram í blaðagrein þá finnst mér einkennilegt að hv. þm. Jóhann Ársælsson, sem var á þeim tíma samtíða mér í þinginu, skuli leyfa sér að halda því fram að ég sem bæjarstjóri í Stykkishólmi hafi verið á móti því að grafa göng undir Hvalfjörð. Það er fjarri öllu lagi. Ég vona sannarlega að hv. þingmaður dragi þessa yfirlýsingu til baka. Hún er röng.

Hæstv. forseti. Eðlilega fóru fram umræður um gerð Hvalfjarðarganga og menn tókust á um þau á Vesturlandi á sínum tíma. Þær umræður fóru m.a. fram á fundum samtaka sveitarfélaga á Vesturlandi. Þar höfðu menn ýmsar skoðanir á því hvort fara ætti í þessi göng. Ýmislegt var tínt til sem menn fundu því til foráttu. Ég man ekki betur en að gerðar hafi verið ályktanir sem voru ekki jákvæðar hvað þetta varðar. Ég held að ég muni það ekki rangt að hæstv. ráðherra hafi verið á þeim fundum.

Frú forseti. Ég hygg að engum sem les samgönguáætlun blandist hugur um í hvaða kjördæmi samgönguráðherra býr, sem kannski mætti segja að hafi verið staðfest áðan þegar Jóhann Ársælsson lýsti yfir ánægju sinni yfir plagginu. Því miður þýðir þetta að samkeppnisráð ber ekki sama traust og maður hafði gert sér vonir um. Ég vil byrja á að víkja tali mínu að leiðinni milli Akureyrar og Reykjavíkur. Ég var mikill áhugamaður um það, þegar ég var samgönguráðherra, að ljúka hringveginum. Í þeirri langtímaáætlun sem ég lagði fram 1998 var gert ráð fyrir að á öðru tímabili hennar yrði bæði lokið við hringveginn í Norðurárdal í Borgarfirði og eins í Skagafirði. Við vitum að unnið er að því að byggja hringveginn í Skagafirði, hann frestaðist að hluta til vegna deilna sem voru uppi milli sveitarfélagsins og Vegagerðarinnar um veglínuna. En auðvitað hefði verið hægt að undirbúa þá framkvæmd betur og fyrr þannig að slíkur ágreiningur hefði ekki áhrif á verkhraðann. Ég fór einmitt þennan veg í Norðurárdal í gærkvöldi, í rigningu og myrkri, og mætti þar lest af þungaflutningabílum. Menn vita auðvitað hvernig það er. Sömuleiðis getum við talað um Langadal. Á þessum hluta hringvegarins eru kaflar sem einungis eru 6,5 m á breidd og burður þessarar leiðar er ekki fullur, víða er vegurinn ekki nema 7,5 m, en auðvitað er vegurinn í þeim flokki vega sem á að vera 8,5 m. Ég vil af þeim ástæðum beina því til samgöngunefndar að hún athugi hvort ekki sé rétt að fram komi í nefndaráliti samgöngunefndar að styrkingum og endurbótum, þeim lið vegáætlunar, verði að verulegu leyti varið til að styrkja þessa leið á næstu árum þannig að vegurinn hafi hvarvetna fullan burð og einnig til þess að eyða þeim stöðum þar sem hann er ekki nema 6,5 m á breidd og fækka þeim stöðum þar sem hann er 7,5 m. Ég hafði á sínum tíma mikinn áhuga á að stytta leiðina á milli Akureyrar og Reykjavíkur með því að vegur kæmi um Stórasand og var þá eftir atvikum hægt að stytta leiðina um 40–80 km. Þær tillögur fengu ekki hljómgrunn. Sumpart var það af byggðarlegum ástæðum, eins og sagt var. Húnvetningar voru hræddir um viðskiptin sem þeir hafa af hringveginum og sumpart vegna þess að náttúruverndarmenn, sérstaklega vinur minn, ritstjóri Morgunblaðsins, Styrmir Gunnarsson, fá alltaf svima þegar rætt er um að leggja góðan veg um hálendi Íslands. Í staðinn kom upp sú hugmynd að leggja veg um Kjöl. Samgönguráðherra sagðist ekki vilja leggja vegi um fjöll en var samt aðaldriffjöðrin í Þverárfjalli, sem er kannski þversum. Nú er það svo að samgönguráðherra hefur haft forgöngu um að hefja lagningu bundins slitlags yfir Kjalveg. Það er ekki í þessari vegáætlun en í þeirri vegáætlun sem nú er í gildi er Kjalvegur sérstaklega merktur og fé veitt til að byggja þar upp veg samkvæmt stöðlum Evrópusambandsins með bundnu slitlagi frá Gullfossi og norður á bóginn. Auðvitað hefur samgönguráðherra í huga hagsmuni Húnvetninga og þeirra á Blönduósi af ferðaþjónustu og öðru slíku, sem er ekki nema gott um að segja. Vinir mínir í Greiðri leið sögðu mér fagnandi fyrir þremur vikum, að mig minnir, að þeir ættu tvo góða stuðningsmenn, Ómar Ragnarsson og samgönguráðherra. En nú hef ég lesið í blöðunum að þeim fækkar, stuðningsmönnunum. Þegar svo er komið að ekki er við því að búast að hægt verði að stytta leiðina með því að fara Kjöl eða Stórasand, með því að fara upp á fjöllin sem hæstv. samgönguráðherra er á móti, þá blasir við að rétt er að leita annarra leiða. Ég mun gera það frekar að umræðuefni þegar við komum að langtímaáætlun í vegamálum. Af því að ég vík talinu að leiðinni milli Akureyrar og Reykjavíkur er einsýnt að leggja fram áætlun um að fara úr Langadal yfir á Svínvetningabraut. Það styttir leiðina um 16–17 km og kostar um einn milljarð. Vegagerðin og samgönguráðherra hafa þrásinnis lagt fram plögg á Alþingi og í blöðum um að þetta sé hagkvæmasta styttingin á þessari leið. Ef maður veltir fyrir sér hvort einn milljarður sé mikið fé þá getum við rifjað upp að Þverárfjall kostaði kannski 3 milljarða, ég hef ekki flett því upp, og styttir leiðina um 25 eða 27 km en auðvitað er ekki jafnmikil umferð um Þverárfjall eins og milli Akureyrar og Reykjavíkur. Það er því augljóst að hagkvæmt er að fara í þessa framkvæmd. Ég styð samgönguráðherra heils hugar í því að ráðast í þessa styttingu hringvegarins. Ég er algjörlega sammála hæstv. samgönguráðherra um að það sé nauðsynlegt. Ég heyrði áðan á skjön að hv. þm. Jóhann Ársælsson var að tala um að hann ætlaði að fara alla þéttbýlisstaði á Norðurlandi vestra til að komast frá Akureyri til Reykjavíkur. Sumir gætu hugsað sér að það væru svolitlir útúrdúrar en má vera að það sé sérstakt áhugamál Samfylkingarinnar að leggja niður verslun og þjónustu í Varmahlíð. Af því að ég var að tala um hringveginn er best að ljúka því. Við vitum að einu malarkaflarnir sem eftir eru á hringveginum eru á Austurlandi. Sjálfstæðisflokkurinn hefur sýnt mikinn áhuga á að ljúka hringveginum og um það hafa verið gerðar ályktanir á landsfundum síðustu fimm eða sex skipti eða 10–12 ár. Við höfum sett okkur markmið í þeim efnum sem ekki hefur verið staðið við. Ég hef skoðað hversu miklu fé hafi verið varið til að fækka malarköflunum á Austurlandi og varð satt að segja fyrir miklum vonbrigðum. Ég hef að þessu leyti aðrar áherslur en hæstv. samgönguráðherra. Þegar takmarkað fé er til samgöngumála, sem mætti vera alldrjúgt ef það ætti að vera nægilegt til að mæta öllum óskum, þá verða menn að velja og hafna og gera sér grein fyrir því hvar ástæða sé til að hafa þungann í verkefninu. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að vera metnaðarfyllri í því að ljúka hringveginum en þessi samgönguáætlun og langtímaáætlun í samgöngumálum bera með sér. Áður en ég fer í einstaka vegi að öðru leyti, sem ég mun gera í síðari ræðu minni, vil ég víkja að því að við höfum lagt ríka og mjög mikla áherslu á að bæta og styrkja flugsamgöngur til Akureyrar og Egilsstaða. Til allrar hamingju hefur tekist að ná inn í sérstakri fjáröflun 570 millj. kr. á næstur tveimur árum, 2008 og 2009, til að lengja flugbraut og aðflugsbraut á Akureyrarflugvelli. Ég las þetta kannski ekki nógu vel en ég athugaði hvort ég fyndi kafla um að nauðsynlegt væri að stækka flugstöðina á Akureyrarflugvelli en gat ekki fundið eitt einasta orð um að svo yrði gert næstu 12 árin. Þetta er auðvitað mjög alvarlegt vegna þess að nú eru gerðar meiri kröfur en áður til aðbúnaðar í flugstöðvum og einnig til þess að ekki blandist saman farþegar í innanlandsflugi og farþegar í millilandaflugi. Af þeim sökum eru, bæði í Reykjavík og á Akureyri, margvísleg vandamál sem starfsmenn hins nýja hlutafélags og starfsmenn flugfélaganna eru önnum kafnir við að reyna að leysa. Mér hefur verið sagt að Akureyri sé á gráu svæði vegna flugstöðvarinnar. Ég vil beina því til samgöngunefndar að kynna sér sérstaklega þá hlið málsins og hvort ekki sé nauðsynlegt að setja sér skýr markmið í uppbyggingu þessarar þjónustu á Akureyrarflugvelli. Við sjáum að það hefur verið gert í Reykjavík með nýju flugstöðinni hér en um leið rifjast upp að radarinn á Akureyrarflugvelli er kominn til ára sinna og nýtt tæki af því tagi gæti kostað um 200 millj. kr. Þessi mál eru í athugun en nauðsynlegt er að hið opinbera, samgönguyfirvöld, marki stefnu varðandi Akureyrarflugvöll og taki einnig fastar á í sambandi við flugvöllinn á Egilsstöðum. Í framhaldinu mætti nefna nauðsyn þess að færa inn í samgönguáætlun komi fjármagn til þess að mæta þörfum Egilsstaðakaupstaðar fyrir að færa hringveginn þar. Eins og við vitum stækkar sá bær mjög ört og færslan er nauðsynleg. Við vitum, í sambandi við yfirlýsingu samgönguráðherra um álverið í Straumsvík, að reglurnar eru orðnar frjálslegri en áður um það hver skuli vera hlutur ríkisins ef hringvegur eða stofnbrautir eru færðar til. Færsla Keflavíkurvegar mun kosta 1,6 milljarða ef til nýs álvers kemur og fyrir liggur yfirlýsing um að það verði greitt úr ríkissjóði. Með sama hætti er sjálfgert að greiða út ríkissjóði fyrir breytingar vegna færslu hringvegarins á Egilsstöðum.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður nefndi það sem ég var að segja í ræðu minni en ég hef haldið því fram að eðlilegt væri að menn gerðu samanburð á því hvar þjóðvegur 1 ætti að liggja um Skagafjörð á því svæði sem ég fór þar yfir. Ég benti á að þá mundi sá þjóðvegur liggja áfram í gegnum Blönduós. Hann lægi nær Skagaströnd en hann annars mundi gera, hann mundi liggja í gegnum Sauðárkrók, nær Hofsósi og Hólum. Hv. þingmaður hafði mestar áhyggjur af því að þá dytti verslun í Varmahlíð niður. Vissulega er það svo að lega þjóðvegarins hefur áhrif á möguleika til verslunar en hv. þingmaður virtist ekki hafa áhyggjur af því þegar hann krafðist þess að styttingin sem færir veginn frá Blönduósi yrði gerð sem allra fyrst. Mér finnst ástæða til að nefna þetta hér. Hv. þingmaður kom því til skila með penum hætti að hann hefði orðið úti á Kili ásamt félaga sínum. Það hefur áður gerst að menn hafi orðið úti þar. Mig langar, með leyfi hæstv. forseta, að vitna í fyrsta erindi Áfanga eftir Jón Helgason, en þar stendur: Liðið er hátt á aðra öld; enn mun þó reimt á Kili, þar sem í snjónum bræðra beið beisklegur aldurtili; skuggar lyftast og líða um hjarn líkt eins og mynd á þili; hleypur svo einn með hærusekk, hverfur í dimmu gili.

Frú forseti. Fer ég norður kaldan Kjöl, kosta fárra átti völ. Við mér taka vildi ei neinn, var því nefndur Skugga-Sveinn. Það er gaman að fara með skáldskap úr þessum stól. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, ég hef velt því fyrir mér hvernig hægt sé að stytta leiðir. Og það var einmitt það sem fyrir þeim vakti á Sauðárkróki þegar þeir vildu fara Þverárfjall. Það styttir leiðina til Reykjavíkur um 25 eða 27 kílómetra ef minni mitt er rétt og leiðina til Skagastrandar verulega. Á hinn bóginn man ég eftir því þegar þeir á Blönduósi voru að berjast fyrir höfn. Þá töldu þeir að svo oft væri vont veður á þessari leið frá Skagaströnd og sérstaklega nálægt Blönduósi og því væri nauðsynlegt að hafa höfn á báðum stöðunum. Ekki væri hægt að treysta á landleiðina. Menn geta verið slungnir við að leggja fram ýmis rök. Einmitt á þeim tíma bauðst ég til að beita mér fyrir Þverárfjallsvegi ef ekki yrði farið í höfn á Blönduósi en því var ekki tekið. Hugmyndir um jarðgöng til Skagafjarðar eru fullflóknar til að maður skilji hvað að baki liggur. Auðvitað mundi þvílík tilraun ekki borga sig. Vegurinn yrði lengri þannig. Þessar hugmyndir eru líklega settar fram frekar til gamans en í alvöru.

Hæstv. forseti. Þessar hugmyndir eru ekki lagðar fram til gamans. Mér er full alvara með þeim. Ég tel að þau rök sem hv. þingmaður notaði til að ná því fram að farið var í Héðinsfjarðargöng eigi fullkomlega við um þau göng sem verið er að tala um til að tengja saman byggðir norðanlands. Byggðin fyrir norðan þarf á því að halda að hafa góðar og greiðar samgöngur við Eyjafjarðarsvæðið. Akureyri verður ekki höfuðstaður Norðurlands nema þær samgöngur séu góðar og greiðar. Mér finnst það satt að segja svolítið undarlegt af hv. þm. Halldóri Blöndal, sem var aðalhvatamaðurinn að Héðinsfjarðargöngunum, að hann skuli ekki skilja rökin fyrir því að tengja þetta svæði við Akureyri sem við erum þarna að tala um. Mér finnst það undarlegt.

Frú forseti. Það voru ekki Akurnesingar sem börðust með mér fyrir göngum milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar. Það voru hins vegar menn sem sátu á Alþingi fyrir Norðurlandskjördæmi vestra. Ég hef svolítið gaman af því þegar sumir reyna að halda því fram að göngin milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar, Héðinsfjarðargöng, séu fyrir allt Norðausturkjördæmi en ekki Norðvesturkjördæmi og það eigi því að hafa áhrif á hversu mikið fjármagn rennur til vegaframkvæmda á Norðausturlandi. Rökin eru þau að Héðinsfjarðargöng komi að meira gagni fyrir Austfirðinga, þá í Múlasýslum, en Skagfirðinga. En ætli það komi ekki í ljós að Skagfirðingar eiga oft erindi um Héðinsfjarðargöng og ætli þau verði ekki mikil lyftistöng fyrir ferðaþjónustu á Norðausturlandi.

Virðulegi forseti. Ég er einn af þeim sem hef beðið spenntur eftir því að hv. þingmaður, fyrrverandi samgönguráðherra, Halldór Blöndal, komi í ræðustól og ræði um samgönguáætlun. Hann fór vel yfir þetta mál og ræddi m.a. áherslu sína sem samgönguráðherra um þjóðveg 1 o.s.frv. Hann fór vel yfir þessa mjóu vegi og lítinn burð og allt það. Allt er það hárrétt og ber að þakka hv. þingmanni þá umræðu. Eins og komið hefur fram eru vegirnir barn síns tíma og hafa skemmst mikið við að þungaflutningar hafa farið upp á land. Það þarf mikla peninga á næstu árum til að styrkja þjóðveg 1, breikka og auka burð og hafa hann til þeirra miklu flutninga og fyrir þá miklu umferð sem þar fer um. Héðinsfjarðargöng hefur borið á góma og vil ég geta þess að ég átti sem forseti bæjarstjórnar á Siglufirði mjög gott samstarf við hv. þingmann meðan hann var samgönguráðherra út af því verki og ber að þakka fyrir það. Hann veitti góðan stuðning við það. Ég vildi spyrja hv. þingmann, þegar hann ræddi um flugsamgöngur og lengingu flugbrautar á Akureyri - mjög brýna aðgerð sem á ekki að vera búin fyrr en haustið 2009 - hvort hann sé sáttur við það verk. Hann ræddi um flugstöðina sem ekkert er að finna um í þessari samgönguáætlun, hana er mjög brýnt að stækka. Lenging á Egilsstaðaflugvelli getur þess vegna orðið 2018. Er hv. þingmaður ánægður með þessar dagsetningar og hvað þetta tekur langan tíma? Ég spyr þá sérstaklega í ljósi þess sem ég hef rætt áður að ekki verður hægt að stunda fragtflug, sem á að hefjast á Akureyri eftir nokkrar vikur, nema fljúga til Keflavíkur og millilenda þar og taka eldsneyti til að halda áfram til Evrópu.

Frú forseti. Þegar við afgreiddum samgönguáætlun fyrir tveimur árum beitti ég mér mjög fyrir því að lenging flugbrautar á Akureyri kæmi inn þá en náði því ekki fram. Ég er mjög ánægður yfir því að hafa náð því fram nú að lengingin verði á árunum 2008 og 2009, og hygg raunar af viðtölum mínum við menn nyrðra að þeir séu líka ánægðir. Áhyggjur okkar snúast á hinn bóginn aðallega um að nauðsynlegt er að stækka flugstöðina. Það kostar 200–300 millj. kr. eftir því hvernig það er hugsað. Síðan er spurning hvaða aðflugsbúnaði þurfi að koma upp. Eftir þeim upplýsingum sem ég hef liggur það ekki endanlega fyrir hvaða tillögur eru um það. Eins og ég sagði beini ég því til samgöngunefndar að athuga sérstaklega það sem snýr að flugöryggi og þær kröfur sem nýjar gerðir Evrópusambandsins hafa gert og hafa m.a. valdið því að um skeið voru starfsmenn flugvallarins í Reykjavík hræddir um að stöðva yrði allt flug til Grænlands og Færeyja jafnvel nú á þessu vori Nauðsynlegt er að samgöngunefnd fari yfir það mál. Hvað Egilsstaðaflugvöll varðar þá standa þær sakir þannig að þar liggur skipulag ekki fyrir þannig að það mál getur ekki komið upp fyrr en við endurskoðun samgönguáætlunar.

Virðulegi forseti. Að því leytinu til erum við hv. þingmaður ósammála, ég er ekki ánægður með að framkvæmdum við lengingu flugbrautarinnar á Akureyri verði ekki lokið fyrr en 2009 eins og hv. þingmaður er. Hann lýsir sig ánægðan með það. Þetta er samkeppnishindrun eins og þetta er í dag gagnvart fraktfluginu sem á að hefjast, það hefur áður verið rætt hér, og líka gagnvart farþegafluginu sem er verið að þróa, millilandafluginu, og er óþolandi að hún sé sett upp á vegum ríkisvaldsins eins og hér er gert. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann hvort hann sé ánægður með að ljúka hér störfum við það að Norðfjarðargöng sem eru ákaflega brýn, engu hættuminni leið en Óshlíðin, fari ekki í útboð fyrr en einhvern tímann árið 2009, væntanlega með framkvæmdum 2010 og þá verður verkinu ekki lokið fyrr en kringum 2013. Ég tel algjörlega óásættanlegt að bíða svo lengi 

Frú forseti. Samkvæmt þeim tillögum sem hér liggja fyrir er gert ráð fyrir því að til Akureyrarflugvallar fari á næsta ári 370 millj. kr., og 200 millj. árið 2009. Þetta er til lengingar flugbrautar og aðflugsbúnaðar. Það getur vel verið að það komi í ljós, líka vegna þess að það eru frekari fjárveitingar til flugvallarins annars staðar, að það megi bjóða flugvöllinn út á hausti komanda. Ég hef ekki kynnt mér það. Hann verður þá kannski tilbúinn ári fyrr. Ég veit ekki hvernig þessi kostnaður leggst. En ég get ekki leynt því að ég er mjög ánægður yfir að hafa náð því að fjárveitingar til lengingar flugbrautarinnar á Akureyrarflugvelli eru hér inni. Ég mun koma að Norðfjarðargöngum í síðari ræðu minni.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Halldór Blöndal tók hér tvívegis Þverárfjallsveg sem dæmi um fjallveg sem ráðist hefur verið í nýlega og virkuðu orð hans á mig eins og honum hefði þótt það tiltölulega óþörf framkvæmd. Styttingin til Reykjavíkur sem með þessu fékkst er einn ávinningurinn, en annar og ekki síðri er samgangurinn sem fyrir vikið er orðinn á milli byggðarlaganna þriggja, Blönduóss, Skagastrandar og Sauðárkróks, og hinn sameiginlegi vinnumarkaður sem þar hefur skapast. Umferðin um þennan veg er mun meiri en ætlað var í upphafi, svo miklu meiri að nú hefur verið tekin ákvörðun um að hafa þann hluta vegarins sem verið er að vinna að núna einum metra breiðari en þann fyrri sem lokið var við fyrir nokkru síðan. Annað sem hv. þingmaður kom inn á eru malarkaflar á hringveginum sem hann taldi eingöngu vera á Norðaustur- og Austurlandi og ég hygg að það sé rétt hjá hv. þingmanni. Hins vegar vil ég benda á þá ósanngirni sem felst í því að tala aðeins um hringveginn í þessu sambandi. Vestfirðirnir eru ekki inni á hringveginum, svo undarlegt sem það er, en þar eru aðalleiðir. Þær eru enn þá að talsverðum hluta malarvegir og töluvert í land að þeir komist í fullnægjandi horf. Það eru ekki bara Austfirðingar sem líða fyrir slælega framgöngu þessara ríkisstjórnarflokka í samgöngumálum síðustu 16 árin.

Frú forseti. Það sem ég vakti athygli á var að teknir voru vegir af hringveginum og Norðurárdal í Skagafirði í Þverárfjall. Hringvegurinn um Norðurárdal í Skagafirði er einhver hættulegasti kaflinn á leiðinni nú. Góður vinur minn var þar fyrir skömmu og lenti í árekstri á einni brúnni þar og var hann með börnin sín aftur í. Þetta er alveg hryllilegur vegur. Maður hlýtur að mega tala um þennan veg án þess að Skagfirðingar hrökkvi í kút. Við höfum lagt á það áherslu á Akureyri að stytta leiðina til Reykjavíkur og það verður gert með því að fara frá Langadal yfir á Svínvetningabraut. Þetta eru tillögur sem hafa verið unnar mjög í tíð núverandi hæstv. samgönguráðherra og ég álít nauðsynlegt að hrinda þeim í framkvæmd úr því að ekki kemur til greina að stytta leiðina með öðrum hætti. Ég held að við hljótum öll að vera sammála um það. Þegar ég var samgönguráðherra mátust menn mikið á um það, Vopnfirðingar og Þingeyingar og svo Vestfirðingar, hvar væru lengstu malarkaflarnir. Ég hélt því fram að við ættum að byggja þetta upp samtímis. Af þeim sökum gerði ég Djúpveginn að stórverkefni en ekki vegina að Vopnafirði og í Norður-Þingeyjarsýslu. Ef borið er saman nú er alveg augljóst að það er mjög skammt í að það verði komið bundið slitlag frá Ísafirði á hringveginn. Það eru 70 kílómetrar frá hringveginum niður á Vopnafjörð og allt malarvegur, og það er fjallvegur, eldgamall fjallvegur. Menn þurfa ekki að fara að byrja á svona barnalegum metingi í þingsölum.

Virðulegi forseti. Ég hef greinilega ekki talað nógu blíðum rómi til hv. þingmanns því að ég ætlaði mér á engan hátt að styggja hann og hrökk ekki neitt við undir ræðu hans. Ég get aftur á móti tekið fyllilega undir öll þau orð sem hann viðhafði um ástand vegarins milli Reykjavíkur og Akureyrar og þá hættu sem er á veginum víða, ekki einungis í Norðurárdal í Skagafirði, heldur líka í Norðurárdal í Borgarfirði eins og hv. þingmaður kom inn á. Ég vildi hins vegar nota tækifærið til að benda á það að Vestfirðingar keyra líka á malarvegi. Þessi ábending mín þýðir ekki að það sé betra fyrir Austfirðinga að keyra á malarvegi þó að fleiri landsmenn keyri á malarvegi. Bara alls ekki. Við eigum auðvitað öll rétt á því að komast á milli á bundnu slitlagi á aðalvegum landsins. Þó að ekki sé langt í að Djúpvegur verði malbikaður er suðurleiðin frá suðurfjörðum Vestfjarða til 

Frú forseti. Ég ætla að sleppa metingi um hvort nauðsynlegra sé að fá veg til Vopnafjarðar, Þórshafnar og Raufarhafnar eða Tálknafjarðar, Bíldudals og Patreksfjarðar. Fleira fólk býr við norðausturveg en á suðurfjörðunum. Það er alveg ljóst. Vandinn við hringveginn á Austurlandi er ekki einungis sá að þar eru langir malarkaflar, heldur var bundið slitlag lagt á gamla veginn eins og hann kom fyrir, eins og var gert mjög á fyrri hluta 9. áratugarins. Það eru mjög hættulegir vegir, bæði í Fáskrúðsfirði og víðar. Það er óhjákvæmilegt að setja sér markmið varðandi það hvernig hægt er að koma bundnu slitlagi á þessa vegi um Austurland. Að vísu er Fáskrúðsfjörður ekki hringvegur en það er mikil flutningaleið.

Virðulegi forseti. Hér hefur í allan dag staðið yfir mikil umræða um samgönguáætlun og má segja að ekkert hafi komið á óvart í þeirri umræðu. Hér nálgast hv. þingmenn auðvitað viðfangsefnið úr ólíkum áttum eftir því hvort þeir koma úr stjórn eða stjórnarandstöðu og síðan vilja menn gjarnan ræða sérstaklega sín kjördæmi svo sem endranær og er í sjálfu sér ekkert einkennilegt við það. Það hefur hins vegar komið nokkuð á óvart hve neikvæður tónn hefur verið í ýmsum hv. þingmönnum í umræðunni en samt tel ég að skynja megi og lesa út úr þeim ræðum sem hafa verið haldnar að í rauninni er ekki mikill ágreiningur um markmiðin sem fram koma í samgönguáætluninni og kannski ekki heldur ágreiningur um að vilja sjá sumar framkvæmdir gerast hraðar og vilja sjá meiri fjármuni renna til samgöngumála. Það er e.t.v. enginn ágreiningur um það heldur. Eflaust vildu allir sjá meiri peninga í samgöngumálum enda samgöngumannvirki líklega þau mikilvægustu fyrir hverja byggð. En það sem kannski skiptir mestu máli í þessu er að skoða staðreyndir og skoða þá mynd sem við blasir í lok langtímaáætlunar, hvaða mynd við sjáum blasa við og getum teiknað upp árið 2018 þegar langtímaáætlunin rennur sitt skeið á enda miðað við þau metnaðarfullu markmið sem þar eru sett upp. Þá er fyrst til að taka, virðulegi forseti, að á þessu tímabili er áætlað að leggja 381 milljarð kr. og það er rétt að endurtaka þessa tölu, 381 milljarð kr. í samgöngubætur á Íslandi. Það er óhætt að segja að þetta er Íslandsmet. Aldrei í sögu þjóðarinnar hefur jafnmiklum fjármunum verið varið til samgöngubóta og á þessu tímabili samkvæmt áætluninni og það sem er meira, ef allt gengur eftir, þá felst 30% raunaukning frá síðustu áætlun í þessum fjármunum. Það er í sjálfu sér ekkert smáræði enda mörg stór og metnaðarfull verk sem er verið að leggja í. Áður en lengra er haldið vil ég þó aðeins velta þessum peningum, 381 milljarði kr., örlítið upp og tengja þetta aðeins við þá fjármögnun sem við höfum komið okkur upp varðandi samgöngumannvirkin og það er hin mikla skattlagning á eldsneyti. Það er auðvitað umhugsunarefni fyrir okkur, annars vegar hversu í rauninni lítill hluti af þeirri skattlagningu rennur til þeirra verka sem þeim var ætlað að renna til, þ.e. til samgöngumannvirkja og síðan hins vegar ef það verður breyting á sem vonandi gerist, að við förum að sjá vistvæn ökutæki þá hlýtur þessi fjármögnun að koma til algerlegrar uppstokkunar og endurskoðunar enda er unnið að því í vinnuhópi á vegum nokkurra ráðuneyta. En hvaða mynd er það sem við getum teiknað upp árið 2018 miðað við þau verkefni sem hér eru í gangi? Þá er þar fyrst til að taka að árin 2011–2012 verður komið varanlegt bundið slitlag á hringveginn og þarf ekki að fara í rauninni mörg ár aftur í tímann til að rifja upp hvernig ástand var á hringveginum þá og ef það gengur eftir að við verðum komin með malbik á hringveginum 2011–2012 þá er þar í rauninni um sögulegan og eiginlega byltingarkenndan atburð að ræða. Það er langþráð markmið sem er þar með að nást og er kannski tákn um þær stórkostlegu samgöngubætur sem hér hafa orðið á allra síðustu áratugum. Við sjáum líka fyrir okkur strax á fyrsta tímabilinu að hringvegurinn, þ.e. kaflinn frá Reykjavík til Akureyrar, verður orðinn 8,5 metrar á breidd og hann verður endurbyggður þannig að hann þoli þá vaxandi og þungu umferð sem misþyrmir veginum í dag og það sem er meira, þá verðum við komin með tök á burðarþoli vega í ljósi þeirra miklu þungaflutninga sem við sjáum á vegum landsins og það er ekkert smáverkefni sem er verið að vinna með því og tengist auðvitað öryggi á leiðinni Reykjavík – Akureyri og með þeim breytingum sem verða á fyrsta tímabilinu þá eru það engar smábreytingar í átt til öryggis vegfarenda á þeirri fjölförnu leið. Það er vert að minna á það, virðulegur forseti, að á rúmlega 10 árum hafa hátt í 300 einbreiðar brýr horfið og komnar almennilegar brýr í þeirra stað. Og þar að auki verða á næsta áratug eða rúmlega næsta áratug samkvæmt þessari samgönguáætlun nær allar einbreiðar brýr horfnar af helstu vegum landsins. Hver hefði trúað því bara fyrir 10 árum að við sæjum það gerast og við upplifðum það? Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það hvílíkt öryggisatriði það er að losna við allar helstu einbreiðar brýr. Auðvitað verða þær eftir á einhverjum minni vegum sem eru ekki mjög fjölfarnir og er eðlilegt í sjálfu sér. Það er líka vert að draga það fram að það er mjög metnaðarfullt í þessari samgönguáætlun að allar meginleiðir til og frá Reykjavík verða komnar í tvöföldun. Það snertir auðvitað öryggismál mikið því eins og við vitum og ítrekað hefur komið fram í umræðum um samgöngumál m.a. í utandagskrárumræðum, þá er Vesturlandsvegur upp að Hvalfjarðargöngum líklega sá sem veldur mestum slysum í dag og síðan kemur Suðurlandsvegurinn og Reykjanesbrautin var svo í þriðja sæti og við sjáum þá að samkvæmt þessari áætlun verður búið, ef þannig má að orði komast, að kippa því máli í liðinn. Ég vil mjög taka undir það sem hæstv. samgönguráðherra hefur nefnt og hefur komið til umræðu að við eigum alveg óhikað að leggja inn á nýjar brautir og skoða þessa skuggagjaldaleið svokölluðu algerlega óhikað. Við eigum að fara fram með sem flestum leiðum til þess að hraða vegagerð hér á landi og með skuggagjaldaleiðinni erum við ekki að einkavæða vegina heldur erum við að fara aðrar leiðir en hinar hefðbundnu. Þær eru í sjálfu sér ekkert óáþekkar þeim sem farnar voru við Hvalfjarðargöngin því að markmiðið er að að lokum muni ríkið eignast þessa vegi. Meðal annars hefur þessi umræða komið upp varðandi tvöföldun Hellisheiðar. Ég vil einmitt í því sambandi benda á að samkvæmt áætluninni er gert ráð fyrir verulegum upphæðum til þess að tvöfalda veginn á milli Selfoss og Reykjavíkur en verði hins vegar farin þessi skuggagjaldaleið þá hlýtur það fjármagn að losna því samkvæmt skuggagjaldaleiðinni á að greiða fyrir notkunina á 20, 30 eða 40 árum en ekki að greiða veginn upp á þeim stutta tíma sem gert er ráð fyrir í áætlun. Þá vilja sjálfsagt margir komast í þá fjármuni sem þá geta losnað. Ef við lítum, virðulegi forseti, á göngin þá má segja að við séum að fara hina færeysku leið, að vísu ekki að búa til þverflautuna eins og Karlsey í Færeyjum er kölluð vegna margra ganga, en þar er í rauninni verið að boða byltingu. Ég nefni bara Sundabrautina, hugsanlega í göngum, ég nefni göngin undir Hlíðarfót við Öskjuhlíð, Arnarfjörð, Óshlíð, Héðinsfjarðargöng, Vaðlaheiði, göng undir Oddsskarð, Lónsheiði og í lok þessa tímabils, 2018, verða menn ekki bara farnir að aka um göng á þeim leiðum sem ég nefndi áðan heldur sjá menn hilla undir Hellisheiðargöng og göng á Miðausturlandi og vonandi undir Reynisfjall á Suðurlandi. Þetta er ekkert smáræði því við erum að tala um mynd sem við sjáum fyrir okkur 2018 og það er ekkert langt í það. Þetta er með örðum orðum hvað göng varðar alveg eins og með einbreiðar brýr eða veginn til Akureyrar eða leiðirnar til Reykjavíkur, þetta er byltingarkennt. Þeir vegir sem oft hafa komið hér til umræðu eru annars vegar á Vestfjörðum og hins vegar á Norðausturhorninu. Það er farið í hressilegt og gott átak þar og ekki má gleyma því að samkvæmt áætlunum eftir 2007, ef ég man rétt, eru fjármunir til tengivega tvöfaldaðir og með því að tvöfalda fjárhæðir í tengivegi vitum við að við gætum verið að vinna afskaplega mikil og góð verk á því sviði. Ég hef aðeins skoðað það varðandi það kjördæmi sem ég þjóna fyrir, þ.e. Suðurkjördæmi, að þegar þeim stærstu vegabótum sem áætlaðar eru þar verður lokið og eins og fram kemur í samgönguáætlun þá er ég að tala um tvöföldun Reykjanesbrautar, Hellisheiðar, brú úr nýju vegarstæði hjá Hornarfjarðarfljóti og göngubrú yfir Hvítá og þar fram eftir götunum þá erum við búin að taka öll þau stærstu verkefni og þau mest fjárkrefjandi verkefni sem það kjördæmi kallar á og þá um leið skapast miklu meira svigrúm og andrými til að ráðast í minni framkvæmdir svo sem hina fjölmörgu safn- og tengivegi sem eru í Suðurkjördæmi þannig að þegar hinum stóru verkefnum er lokið innan ekki svo margra ára þá sér maður fyrir sér enn frekari og meiri hraða á safnvegum og tengivegum. Ég vil aðeins á þeim stutta tíma sem eftir er víkja að Samgöngumiðstöðinni. Ég vil túlka það svo og vísa m.a. til ummæla borgarfulltrúa í Reykjavík að þó að samgöngumiðstöðinni sé valinn staður nærri Vatnsmýrinni þá er ekki með því verið að taka endanlega afstöðu til framtíðar Reykjavíkurflugvallar heldur eingöngu verið að koma þar fyrir samgöngumiðstöð enda þarf að vera samkomulag milli ríkisvalds og Reykjavíkurborgar um framtíð Reykjavíkurflugvallar og það mál er í endurskoðun. Ég hins vegar lýsi sem persónulegri skoðun efasemdum um staðsetningu samgöngumiðstöðvar í Vatnsmýrinni einfaldlega vegna þess að það kallar á svo mikla umferð í gegnum allan bæinn til að komast að eða frá Samgöngumiðstöðinni og ég tel að að ýmsu leyti mundi henta betur að hún væri frekar í útjaðri borgarinnar. Það er líka vert að draga upp þá mynd sem kemur fram í samgönguáætlun og ef tekið er mið af umferðarspá og við skoðum það sem ágætir sérfræðingar hafa kallað öxulinn frá Keflavík og að Samgöngumiðstöðinni, þá verður það líklega svona einn meginöxullinn í samgönguæðum okkar landsmanna og kemur það til af hinni stöðugt vaxandi flugumferð sem lendir á Keflavíkurflugvelli og síðan fylgir því að farþegar þurfi að komast að og frá Keflavíkurflugvelli og gjarnan til Reykjavíkur. Mannvirkin hljóta að taka mið af því og reyndar vil ég varpa því fram sem hefur komið fram í umræðu um hugsanleg göng frá Straumsvík og yfir í Vatnsmýrina til að létta af hinni miklu umferð í gegnum Hafnarfjörð, Garðabæ og Kópavog. Virðulegur forseti. Þetta er svona rétt gróf mynd sem hægt er að draga upp árið 2018 ef fyrirliggjandi áætlanir ganga eftir og ég verð að segja eins og er að mér finnst þetta glæsileg mynd. Þetta eykur öryggi á vegum landsins, þetta tengir saman byggðir og styrkir okkur sem samfélag í heild. Hér er verið að leggja út á nýjar brautir og hér er verið að leggja meira fé til samgöngumála en hefur nokkru sinni verið gert. Það er þess vegna ástæða til að fagna metnaðarfullri samgönguáætlun. Vissulega hefðu menn viljað sjá eitt og eitt verkefni ganga fyrr fyrir eða sjá örlitlar breytingar hver í sínu kjördæmi en Róm var ekki byggð á einni nóttu og það gildir einnig um samgöngumannvirki okkar en ég vil árétta það hvílíkar stökkbreytingar hafa orðið og hvílík bylting hefur orðið í samgöngumannvirkjum á Íslandi á síðustu áratugum. Þær eru í rauninni meiri en nokkurn hefði órað fyrir en hér er verið að stíga stærstu skref sem stigin hafa verið í samgöngubótum á Íslandi, hvorki meira né minna og þess vegna er það tilhlökkunarefni að fá að vinna við það í samgöngunefnd þegar áætlunin verður komin þangað.

Hæstv. forseti. Ég tók eftir því í ræðu hv. þingmanns að hann var svolítið hrifinn af þessum skuggagjöldum. Mig langar til að fræðast betur af hv. þingmanni hvaða kosti hann sér við þau. Þetta er sambærilegt við það að nota kreditkortið fyrir venjulegt fólk. Maður gerir það ekki ef maður á pening. Ríkissjóður er eldsterkur um þessar mundir og ef maður ætlar að fara í langtímafjárfestingu sem einstaklingur þá reynir maður að leita að hagstæðum lánum. Maður notar ekki kreditkortið í það. Reynslusamningar með því lagi eru dýrir. Hvernig stendur á því að hv. þingmaður er til í það og telur það svona áhugavert að fá einhverja aðra aðila til að fjármagna vegaframkvæmdir í framtíðinni, eftir 20, 30 eða 40 ár? Ég hef ekki fengið haldbær rök fyrir þessu vegna þess að mér hefur alltaf fundust að þau rök sem ég hef heyrt hafi verið rök þeirra sem eru blankir og þeirra sem hafa ekki möguleika á því að fá bestu fjármögnun. En það vill þannig til að ríkissjóður Íslands getur náð sér í fjármagn með eins góðum kjörum og hægt er að fá. Hvers vegna skyldu menn þá leita þeirra leiða að fá peninga með skuggagjöldum til framtíðarframkvæmda á vegum framtíðarinnar?

Frú forseti. Ég hefði haldið að engir hv. þingmenn skildu þetta betur en einmitt hv. þm. Jóhann Ársælsson, Skagamaðurinn sjálfur sem er mjög fylgjandi Hvalfjarðargöngum. Hvað gerðist með Hvalfjarðargöng? Við minnumst þess að ýmsir höfðu efasemdir um að fara þá leið að fela einkaaðilum að annast framkvæmdina, annast fjármögnunina og fengju síðan greitt til baka frá ríkinu og síðan mundi ríkið eignast mannvirkið. En þær svartsýnispár sem menn birtu reyndust ekki á rökum reistar og í ljós kom að menn lýstu yfir miklum stuðningi við framkvæmdina og ég hygg að menn séu sammála um það í dag, m.a. formaður Vinstri grænna sem lýsti yfir miklum stuðningi við framkvæmdina í Hvalfjarðargöngum og þá leið sem þar var valin. Ég tel að skuggagjaldaleiðin sé af nákvæmlega sama toga. Það er tilraun til að prófa nýjar leiðir, til að leysa úr læðingi þá krafta sem búa í atvinnulífinu. Ég tel að við eigum að reyna það, við eigum að láta á það reyna af því að atvinnulífið hefur talið sig geta gert þetta hagkvæmara og skjótvirkara en hinar hefðbundnu leiðir og þá eigum við að kanna það til þrautar hvort framsýnir menn innan atvinnulífsins hafi burði til að standa við þau stóru orð. Ef það er til að flýta framkvæmdum, láta þær ganga hratt og örugglega fyrir sig þá eigum við að vera opin fyrir því.

Hæstv. forseti. Frammíkall hv. þm. Halldórs Blöndals um að skuggagjöld séu tóm vitleysa, ég get algerlega tekið undir það. Þó að við tölum um Hvalfjarðargöngin í þessu samhengi, þá bendi ég á að ríkisendurskoðandi skoðaði nú einmitt fjármögnun Hvalfjarðarganga og komst að þeirri niðurstöðu að það væri einhver dýrasta fjármögnun sem um getur. Ég er ekki hissa á því vegna þess að þeir sem lánuðu þar í hafa aldrei grætt á neinu meira. Þess vegna á alls ekki að setja þetta í samhengi við það hvort einkaaðilar eru fengnir til að vinna verkefni. Auðvitað er hægt að fjármagna verkefnin úr ríkissjóði þó einkaaðilar séu fengnir til að vinna verkefnin. Þó það nú væri, um það er ekki deilan. Það sem gerðist hins vegar þegar menn voru að fara í Hvalfjarðargöngin var að enga peninga eða stuðning af fjárhagslegu tagi var að hafa úr ríkissjóði. Eina leiðin til að fara í það verkefni var sú sem farin var. Því miður lentu menn í því að þurfa að fara gríðarlega dýra leið í fjármögnuninni en ef menn hefðu verið svolítið skynsamari á þeim tíma hefðu þeir veitt ríkisábyrgð til að leita eftir lánsfé til að fjármagna það verk og þá hefðu þau göng orðið miklu ódýrari en þau urðu í raun og veru. En það hefðu getað verið sömu aðilarnir sem unnu verkið, eða Spölur eins og hann gerði það. Við erum því ekki að deila um hlut einkaaðila í slíkum framkvæmdum heldur er fjármögnunin með skuggagjöldum það sem mig langar til að hlusta á betri rökstuðning fyrir en ég hef fengið hjá hv. þingmanni.

Frú forseti. Ég hygg að ef leiðin sem farin var við gerð Hvalfjarðarganga hefði ekki verið farin, væru þau kannski hugsanlega ekki komin núna en þau hefðu dregist um nokkur ár, m.a. vegna þess að menn eru að togast á um fjármuni til einstakra verkefna, eins og við höfum heyrt af umræðunni í dag. Ég ítreka að ég er þeirrar skoðunar að við eigum að skoða það sem hugsanlegan kost að fara þessa skuggagjaldaleið, athuga hvort aðilar úr atvinnulífinu geti boðið þetta með hagkvæmari hætti. Þeir fullyrða að svo sé. Við eigum ekki að slá á þær hendur. Við eigum að láta á það reyna, það er mjög auðvelt að gera það. Ef síðar kemur í ljós að þeir hafi ekki burði til að standa við sínar metnaðarfullu áætlanir þá eigum við hina leiðina eftir. En takist mér hins vegar ekki að sannfæra hv. þm. Jóhann Ársælsson um þetta, þá vísa ég honum á hinn framsýna hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, þingmann Samfylkingarinnar, sem hefur einmitt lýst yfir sömu skoðun og ég hef gert, að við eigum óhikað að horfa til nýrra leiða til að leysa krafta úr læðingi og athuga hvort framsýnir og dugmiklir verktakar geti gert það á hagkvæmari hátt en við höfum farið í venjulegum leiðum. Og þá er til nokkurs unnið.

Hæstv. forseti. Hér hefur farið fram í dag mjög athyglisverð umræða um samgönguáætlun og margt athyglisvert hefur komið fram. Ég hlýddi á framsöguræðu hæstv. samgönguráðherra þar sem hann lýsti því fyrir þingi og þjóð að lögð væri fram mjög metnaðarfull samgönguáætlun til ársins 2018. Ég hlýddi einnig á ræður þingmanna, m.a. ræðu hv. þm. Önnu Kristínar Gunnarsdóttur. Hún leiddi okkur aftur í tímann og rifjaði upp hvernig samgönguáætlanir tækju breytingum eftir því hvort kosningar væru í nánd eður ei. Þá kemur á daginn sú undarlega tilviljun, ef tilviljun skyldi vera, að á kosningaári gerast stjórnvöld jafnan mjög metnaðarfull. Þá eru súlurnar um fyrirheit fjárframlaga fram í tímann mjög háar  Ég hlýddi einnig af athygli á sama hv. þingmann rekja þróun álags á vegakerfi landsins, hvernig það hefði verið að aukast á undanförnum árum og áratugum, en nú bregður svo við að fé til að halda þessu sama vegakerfi við hefur ekki aukist að sama skapi. Fyrir nokkrum dögum birtist mjög athyglisverð fréttaskýring í Morgunblaðinu undir fyrirsögninni „Allir flutningar út á þjóðveginn“. Þar er mynd af risastórum vöruflutningabifreiðum sem aka á vegi, og þetta er það sem hefur verið að gerast. Þungaflutningar hafa verið að færast út á vegina. Hvernig skyldi standa á því? Ekki er það í samræmi við væntingar leiðarahöfundar Morgunblaðsins sem hann skrifaði á árinu 1992 þegar Skipaútgerð ríkisins var lögð niður. Þá taldi hann að með því að leggja Skipaútgerð ríkisins niður og stuðla að samkeppni á þessu sviði væri björninn unninn. Hér mundi allt vaxa og dafna, hér yrði lífleg samkeppni fjölmargra skipafyrirtækja sem nýttu sér góða hafnaraðstöðu í byggðum á ströndinni. Sú varð ekki þróunin. Í desembermánuði árið 2004 skýrði Eimskipafélag Íslands, dótturfélag Burðaráss, frá því að til stæði að hætta strandsiglingum í kringum Ísland. Það var reyndar sagt í sömu tilkynningu að afkoma fyrirtækisins væri bráðgóð, það væri bara meiri pening að hafa annars staðar, ekki síst í fjárfestingum erlendis. Þessi aðgerð, sögðu þeir Burðarássmenn, mundi skila 300–400 millj. kr. í svokallaðri hagræðingu eins og það var kallað. Það var hægt að segja upp 40–50 starfsmönnum, mikill áfangi, mikil hagræðing, mikil hryggð, og þar með voru strandsiglingar lagðar af. Að vísu er enn siglt á íslenskar hafnir og statistíkin gefur okkur að vissu leyti falska mynd vegna flutninga í álbræðsluna fyrir austan og í tengslum við framkvæmdirnar þar, þá stórvirkjun sem þar er verið að reisa. En með þessari ákvörðun Sjálfstæðisflokksins 1992, að leggja niður Skipaútgerð ríkisins  Hver er niðurgreiðslan þegar hún er komin í vegi sem eiga að anna þessum þungaflutningum? Ég man ekki betur en það hafi verið hv. formaður samgöngunefndar, Guðmundur Hallvarðsson, sem tíundaði, og hefur reyndar oft gert, hve mikið slit er á vegunum af völdum þungaflutninga. Ég minnist þess að hlýða á ræðu þar sem hann sagði að einn drekkhlaðinn þungabíll væri á við 25 til 30 þúsund fólksbíla, ef ég man rétt. Menn hafa spurt um þetta og viljað skoða þetta í margvíslegu ljósi, ekki bara út frá vegunum og kostnaði við þá heldur einnig út frá mengun. Það var þess vegna sem hv. þm. Jón Bjarnason fór fyrir okkur í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að berjast fyrir því að strandsiglingar yrðu teknar upp að nýju við Ísland. Á hverju ári frá því að hann settist á Alþingi hefur hann flutt það þingmál. Ég spyr hæstv. samgönguráðherra: Er ekki komið að því að gera eitthvað róttækt í þessum málum? Við erum ekki endilega að leggja til að Skipaútgerð ríkisins verði sett á fót á nýjan leik. Það er ekkert sáluhjálparatriði þó að ekki eigi heldur að vera bannað að setja upp fyrirtæki í eigu almennings, ef það þjónar sameiginlegum hagsmunum þjóðarinnar. Þetta má gera með margvíslegum hætti. Við höfum heyrt um hugmyndir hjá tilteknum fyrirtækjum um strandsiglingar ef fjárhagslegur grundvöllur yrði skapaður fyrir slíku og þá væri það að sjálfsögðu ríkið sem kæmi þar við sögu. Við skulum ekki gleyma því samhengi hlutanna sem ég rifja hér upp, að ríkið greiðir til samgöngumála milljarða á milljarða ofan í vegina. Og með því að færa landflutningana að hluta til að nýju út á sjó gætum við hugsanlega sparað mikið fé auk þess sem við værum að draga úr mengunaráhrifum af völdum þessara flutninga. Ég bíð því eftir því að heyra hvort hæstv. samgönguráðherra er reiðubúinn að beita sé fyrir því í alvöru að hugað verði að þingmálinu sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur borið fram á hverju ári undanfarin ár, um að fjármagn verði sett í strandsiglingar og við reynum að gera átak í því að færa þungaflutninga af landinu og á sjó út. Í því yrði mikið hagræði fólgið. Ég minnist þess að þegar við höfum rætt þetta hér í þinginu hafa menn úr öllum flokkum tekið undir þetta. Ég minnist þess að hafa hlýtt á hv. formann samgöngunefndar taka undir þessi sjónarmið og hagræðið sem af þessu gæti hlotist. Ég spyr hvort ekki sé ráð núna á síðustu metrum þessa kjörtímabils að við myndum þverpólitíska sátt um stórátak í þessum efnum. Til þess að draga ekki úr þeirri alvöru sem býr að baki ætla ég að sinni ekki að fara út í að ræða annað hugðarefni mitt, sem er sameiginlegt áhugamál mitt og hæstv. samgönguráðherra en með öfugum formerkjum, þ.e. einkaframkvæmd í samgöngumálum. Það ætla ég að gera í seinni ræðu minni. En ég hefði mjög gaman af því að heyra viðhorf hæstv. samgönguráðherra og hv. formanns samgöngunefndar Alþingis, hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar, við þeim hugmyndum sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur hamrað á á undanförnum árum. Við höfum á hverju ári lagt fram þingmál og rækilegan og ítarlegan rökstuðning fyrir því að teknar verði að nýju upp strandsiglingar með stuðningi ríkisins.

Virðulegur forseti. Það hefði svo sem verið ánægjulegt að fá tækifæri til þess í þessari lotu einnig að ræða við hv. þm. Ögmund Jónasson um einkaframkvæmdir í vegagerð,  En hvað varðar strandsiglingar er það alveg rétt að í mörgum tilvikum hefði maður getað ímyndað sér að markaðurinn sæi sér hag í því að hafa einhvern hluta af flutningum á sjó, þ.e. að halda úti siglingum með þann varning sem þarf að flytja milli landshluta. Auðvitað er alltaf eitthvað flutt með ströndinni með skipum, það er alveg ljóst þó það séu ekki formlegar áætlunarsiglingar með ströndinni eins og var áður. Það er ekkert launungarmál að ég hefði talið það æskilegt að boðið væri upp á siglingar með ströndinni. Það er spurning hvort við eigum að taka það upp aftur á þeim nótum að sérstakur ríkisstuðningur væri til strandsiglinga. Það er mjög flókið mál vegna þess að á hinu Evrópska efnahagssvæði eru vissulega vandkvæði að brjótast inn í samkeppnisumhverfi með ríkisstyrkjum og í dag er samkeppnisumhverfi hvað varðar landflutningana. Ef ríkið kæmi inn með sérstökum hætti yrði að gera það þannig að það bryti 

Hæstv. forseti. Það taldi höfundur leiðara Morgunblaðsins haustið 1994 einnig, að markaðurinn mundi sinna þessu en hann gerði það ekki. Við búum ekki við strandsiglingar í dag fyrir bragðið vegna þess að markaðurinn fór einfaldlega til útlanda þar sem meira var að hafa upp úr annars konar viðskiptum og braski í sumum tilvikum. Þess vegna var farið annað. Ýmsar leiðir eru til að taka á þessum málum. Ef menn vilja halda sig við markaðinn og markaðslausnir er vissulega hægt að stýra flutningunum með óbeinum hætti, t.d. með gjöldum á þungaflutningum á vegunum. Hægt er að gera það þannig óhagkvæmara að vera með þungaflutninga á vegum en nú er. Það er ein leið. Ég fagna því að hæstv. ráðherra vilji skoða þessi mál, ég skil orð hans svo. En því miður erum við búin að heyra slíkar ræður allt of oft og reyndar á hverju einasta ári en það er ekkert gert. Við erum að kalla eftir aðgerðum.

... skatta á þungaflutningum?

Ég vil finna leiðir, ég er fyrst og fremst að tala fyrir því að ríkið styðji strandsiglingar við Ísland og styðji við beina þungaflutninga á sjó út og við drögum úr álagi á vegakerfi landsins með því móti. Þetta er nokkuð sem menn hafa talað fyrir og reyndar er þverpólitísk samstaða um að menn vilji skoða. Það hefur verið tekið vel í slíkar hugmyndir. Síðan er eitt sem ég vil leiðrétta hjá hæstv. ráðherra. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er enginn frumkvöðull einkavæðingar 

Virðulegur forseti. Ég hvet hv. þingmann til að kynna sér frumvarp sem flutt var árið 1990 um heimild til að grafa jarðgöng undir Hvalfjörð og láta greiða gjald fyrir afnot af þeim göngum, og kynna sér hvaða ráðherra stóð fyrir því. Hann hét Steingrímur J. Sigfússon. Um strandsiglingarnar er það að segja, eins og ég sagði fyrr, að við erum í vandræðum með ríkisstuðninginn, við getum ekki brotið þær reglur. En ég tel og hef sagt það áður að við eigum að skoða alla hugsanlega möguleika sem gætu leitt til þess að við næðum þeim árangri að lækka flutningskostnaðinn í landinu. Við í samgönguráðuneytinu erum að skoða það núna, m.a. með viðræðum við skipafélög og fleiri aðila og í samstarfi við forsvarsmenn sjávarútvegsfyrirtækja, að leita leiða til að lækka flutningskostnað. Það verður hins vegar ekki gert með því að hækka skatta á landflutning vegna þess að stór hluti og mest af flutningum af höfuðborgarsvæðinu og út á land og til baka, allar afurðirnar sem fluttar eru og þurfa að fara um borð í flugvélar, ferskur fiskur o.s.frv., það væri mikið óheillaspor ef við færum að leggja sérstakan sektarskatt á þann flutning til að reyna að laða fram sjóflutninga. Það mundi hækka afurðaverð og það mundi hækka flutningskostnað á landinu í heild. Við eigum að finna leið til þess að sjóflutningar geti orðið arðbærari en þeir eru í dag í þágu þess að lækka flutningskostnaðinn. Ef okkur tekst það er björninn unninn, að ég tel.

Hæstv. forseti. Að þessu leyti er ég ekki ósammála hæstv. ráðherra. Ég er ekki að tala fyrir því að skattar verði lagðir á þungaflutninga, ég er að segja að það sé ein leið. Fyrir þeirri leið hefur m.a. verið talað í ýmsum fjölmiðlum og ég leyfi mér aftur að vísa í leiðaraskrif Morgunblaðsins sem hefur viljað fara þá …  Aðeins til að leiðrétta þetta með flokksfélaga minn, hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, þá er verið að vísa í frumvarp sem lýtur að Hvalfjarðargöngunum. Ég ætla bara að lesa eina litla setningu úr skýrslu Ríkisendurskoðunar frá síðasta vori og hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Hvalfjarðargöng geta hvorki talist hrein einkaframkvæmd í venjulegum skilningi þess orðs…“ Við erum að tala um allt aðra framkvæmd en ég þarf að skýra það aðeins betur út fyrir hæstv. ráðherra og bið því aftur um orðið í þessari umræðu þar sem ég mun fara sérstaklega í hugmyndir manna um einkaframkvæmd.

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson beindi orðum til mín vegna orða sem ég hef áður látið frá mér fara varðandi þungaflutninga á landi. Það er rétt að fyrir liggur að slit á vegum er á við 30 þúsund bíla sem einn flutningabíll með 40 feta gám slítur. Þetta eru náttúrlega mismunandi tölur, fer eftir veðurfari, frosti, hláku, hlýnun o.s.frv. Þannig háttar til að við erum með ríkisstyrkt innanlandsflug, við erum með ríkisstyrktar ferjur. Evrópusambandið hefur hvatt ríkið til að styrkja sjóflutninga á milli landa og ég spyr: Því ekki strandflutninga? Ég sé ekki að við færum mikið út úr kortinu með það. Hins vegar er ég ekki alveg sammála þeirri leið sem hv. þm. Ögmundur Jónasson talar um, þ.e. þetta sé í skattalegu formi. Ég teldi að hægt væri að finna þá leið að einhver ákveðinn styrkur væri frá ríkinu varðandi hvern gám eða miðað væri við einhvern gámafjölda og flutning á ári, og ef flutningar tækjust það vel yrði ríkisstyrkurinn jafnvel áfram. En hitt er annað að kostnaður við veghaldið mundi lækka ef við kæmum flutningunum út á sjó sem þýddi þá að það væri kannski status quo í fjárframlagi til samgöngumála. Þetta væri aðeins tilflutningur fjármagns. Annað sem hér hefur komið fram varðandi þungaflutningana. Við erum ekki að tala um matvæli. Við skiljum það að fólk úti á landi vill auðvitað ekki fá matvælin til sín á síðasta söludegi vörunnar heldur miklu fyrr. Og svo eru einstakir hlutir sem bráðliggur á að senda út á land ef um er að ræða einhverja bilun í atvinnutækjum eða öðru. En ég held að full ástæða sé til að skoða þessa leið.

Hæstv. forseti. Í tillögu okkar til þingsályktunar leggjum við til að skoðað verði hvort hyggilegt væri að bjóða út siglingaleiðir. Það er hins vegar ekki meginmálið nákvæmlega hvernig við stöndum að þessu heldur að við náum markmiði okkar sem er að koma á strandsiglingum við Íslandsstrendur og færa flutninga, sérstaklega þungaflutninga, ég tek undir það, af landinu út á sjóinn. Það er meginmarkmiðið. Við tölum um að stefna verði mótuð og aðgerðaáætlun sett í því skyni og við erum að bjóða fram stuðning okkar við hugsanleg lagafrumvörp sem gengju í þá átt. Við erum opin fyrir því að fara hugsanlega aðrar leiðir en þá sem við leggjum til. Við teljum hyggilegt að fara þessa leið, en við erum að sjálfsögðu einnig opin fyrir öðrum hugmyndum. Ég fagna því að hv. formaður samgöngunefndar taki vel í þær hugmyndir en við erum orðin svolítið þreytt á að heyra bara fögur orð en engar efndir.

Herra forseti. Talað hefur verið hér nokkrum sinnum í dag um fögur fyrirheit og fögur orð. Við höfum þau varðandi landflutningana. En hvernig má þá vera, eins og ég hef áður getið um, að þá strandflutningar voru síðast með flutningaskipinu Jaxlinum og það lá ljóst fyrir að milli 30 og 40% ódýrara var að flytja með því skipi t.d. frosinn fisk og aðra vöru í gámum en að flytja vöruna landveginn brá svo við að framleiðendur þessara sjávarafurða og annars varnings í hinni dreifðu byggð notuðu ekki þessa ódýru flutningaleið? Þó að hv. þingmenn hafi góð áform um að ná til þessa flutningsforms, að flytja vöruna á sjó, þarf fleira að koma til en góður vilji Alþingis og einhver fjárstuðningur. Ef framleiðendur sjálfir eru ekki tilbúnir til að flytja vöruna með þessum hætti erum við illa sett. Við þekkjum öll í þinginu þennan mismun á flutningsmáta, á sjóleiðinni og landleiðinni. Flutningur á landi er nánast frá dyrum til dyra en flutningur á ströndina þýðir aftur á móti að varan er skilin eftir á bryggju og þá getur verið eftir talsverður kostnaður við að koma henni til eða frá framleiðanda. Það eru margar hliðar á þessu máli sem þarf að skoða eins og hæstv. samgönguráðherra kom inn á áðan. Mér finnst hins vegar full ástæða til og ég tel við séum ekki að vaða villu og reyk með því að skoða þetta alvarlega í ljósi þess sem ég sagði áðan, að við erum með ríkisstyrkt flug til margra staða hér á landi, við erum með ríkisstyrktar ferjur. Evrópusambandið hvetur til ríkisstyrks 

Hæstv. forseti. Í grundvallaratriðum erum við sammála. Það skiptir meginmáli hvers vegna þessir flutningar lögðust af. Ég held að það sé alveg rétt sem hv. þingmaður segir, í sumum tilvikum eru landflutningarnir hagkvæmari fyrir þann sem nýtir sér þessa þjónustu, fær vöruna beint frá einum stað til annars, hún er komin strax og jafnvel þótt það sé eitthvað dýrara telja menn það þess virði. Annað kann að vera, að menn hafi ekki nýtt sér sjóflutningana sem skyldi vegna þess að ekki hafi verið boðið upp á nægilegar tíðar ferðir og nægilegt öryggi. Ég kann ekki svörin við þeim spurningum. Mergurinn málsins er náttúrlega sá að þeir aðilar - og þar hlýtur maður að horfa til þeirrar ábyrgðar sem hvílir á þeim fyrirtækjum sem sinna þessum hlutum - fóru úr landi vegna þess að þeir gátu grætt meira annars staðar. Það á við um Eimskipafélagið sem hætti að vera skipafélag og gerðist „group“, ein grúppan enn. Ég legg áherslu á að ég fagna þessum yfirlýsingum hv. þingmanns og tek undir það með honum að það á að vera hægt að styrkja sjóflutninga ekkert síður en aðra flutninga og aðra þætti í samgöngukerfinu eins og hann bendir á. Ég segi: Vindum okkur í verkin.

Hæstv. forseti. Það er alltaf nokkur spenningur fyrir umræðunni um samgönguáætlun í þinginu og ekki að ófyrirsynju því að hún er eitt af stærstu málum þess. Þegar við fáum langtímaáætlun til umfjöllunar, sem í þessu tilfelli á að gilda til 2018, erum við að taka þátt í og leggja hönd á plóg við stefnumótun til framtíðar. Það er eðli málsins samkvæmt spennandi verkefni. Það hlýtur að vera í hugum okkar alþingismanna gefandi verk að skoða stefnumörkunina til framtíðar, móta framtíðina og hanna hana. Það er stór og veigamikill þáttur í starfi stjórnmálamannanna. Við erum í stjórnmálum vegna þess að við höfum framtíðarsýn, vegna þess að við höfum hugsjónir og ákveðnar langanir varðandi framtíðina. Samgönguáætlunin er ein af þessum stóru og mikilvægu áætlunum sem hér eru gerðar og fara í gegnum veigamikla umræðu í þinginu, er ein af þeim grunnáætlunum sem við stýrum samfélagi okkar eftir. Í þessu tilfelli erum við með samgönguáætlun fyrir árin 2007–2018 á þykku og miklu þingskjali og eins og fram hefur komið í umræðunni er hér vikið að mörgum veigamiklum atriðum. Samgönguáætlunin leggur áherslu á fimm meginmarkmið eins og vikið hefur verið að. Fyrsta markmiðið, og maður skyldi ætla að raðað væri í forgangsröð út frá sjónarhóli hæstv. samgönguráðherra og þessarar ríkisstjórnar, er um greiðari samgöngur, þ.e. aukinn hreyfanleika í samgöngukerfinu almennt. Í annað sæti setja menn markmiðið um hagkvæmni í rekstri og uppbyggingu samgangna, í þriðja sæti markmiðið um umhverfislega sjálfbærar samgöngur, í það fjórða markmiðið um öryggi í samgöngum og í því fimmta er markmiðið um jákvæða byggðaþróun. Hér er um veigamikla þætti að ræða sem í samspili ættu að taka á öllum þáttum samgangna. Vandinn við að útfæra áætlun af þessu tagi er auðvitað sá að tryggja að enginn einn þáttur af þessum fimm verði öðrum yfirsterkari. Kúnstin er að tryggja jafnvægi á milli þessara þátta. Ég hef ég ekki lesið þingskjalið frá orði til orðs en ég er búin að renna vel yfir það og þá fer ekki hjá því, kannski vegna áhuga míns og vegna þess hvernig við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði mörkum okkar framtíðarsýn og stefnumótun, að ég leita sérstaklega eftir því hvernig hæstv. samgönguráðherra og þessi samgönguáætlun gera ráð fyrir sjálfbærri þróun í samgöngum og hvernig ríkisstjórnin ætlar sér að tryggja að samgöngur hér geti þróast með sjálfbærari hætti en verið hefur á undanförnum árum. Þá kemur í ljós ákveðinn galli á gjöf Njarðar eða öllu heldur hve flókið er að innleiða þessa nýju hugmyndafræði. Í samgönguáætluninni er að mínu mati allt of mikið vægi á hagkvæmni hlutanna og það hvað sé hvetjandi út frá hinu peningalega og efnahagslega sjónarmiði. Það hefur meira vægi en hitt atriðið sem er að draga úr áhrifunum á umhverfið. Nú er ég ekki í sjálfu sér að segja að hér sé allt alvont, síður en svo, því að hér er í fyrsta skipti reynt að flétta þessa þætti saman og það viðurkennt að sjálfbær þróun er grundvöllurinn undir þau skref sem við þurfum að stíga í samgöngumálum í náinni framtíð alveg eins og í öllum öðrum málum í samfélaginu. Þegar við ætlum að fara að feta braut sjálfbærrar þróunar verðum við að átta okkur á því að þessir þrír þættir sem hún er ofin saman úr, þ.e. sá efnahagslegi, umhverfislegi og samfélagslegi, verða allir að hafa nákvæmlega sama vægið, enginn má yfirskyggja annan.

Umhverfisvægið er nú mest.

Umhverfisvægið er nú mest, segir hv. þm. Halldór Blöndal. Já, já, það kann að vera að í mínum huga sé það mest en ég er að reyna eftir fremsta megni að taka hina þættina inn og láta þá vega að sama skapi þungt. Í öllu falli læt ég ekki hagkvæmnina ráða. Í samgönguáætluninni er vitnað á fleiri en einum stað til stefnumörkunar ríkisstjórnarinnar um sjálfbæra þróun fram til 2020 og í ritið sem við þingmenn þekkjum ágætlega, Velferð til framtíðar, en í því riti eru ákveðnar hugsanavillur í þessu efni og mér hefur fundist sem þær villur, þ.e. hve þungt hagkvæmniþátturinn vegur, elti ríkisstjórnina inn í þetta plagg. Hér er verk að vinna í þessu efni, að tryggja að umhverfisþátturinn sé ekki í skugga hagkvæmniþáttarins. Ég skýri þetta kannski aðeins nánar með því að líta á þau atriði sem talin eru upp þegar menn gera grein fyrir markmiðinu um umhverfislega sjálfbærar samgöngur. Í tillögutextanum á bls. 2 segir, með leyfi forseta: „Stefnt skal að sjálfbærum samgöngum, en það merkir að a. notkun á endurnýjanlegum auðlindum sé undir endurnýjunarhraða þeirra og b. að ekki sé gengið hraðar á óendurnýjanlegar auðlindir en svo að mögulegt sé að þróa og skipta yfir í endurnýjanlegar auðlindir.“ Svo kemur textinn í framhaldinu sem segir að markmiðið sé í samræmi við alþjóðlega stefnumörkun og það taki til þess að umhverfisáhrifum samgangna, hnattrænum, svæðisbundnum og staðbundnum, verði haldið innan ásættanlegra marka án þess að sérstaklega sé skilgreint hver þau séu. Það er getið um að draga þurfi úr losun gróðurhúsalofttegunda með minni notkun jarðefnaeldsneytis. Talað er um að stefnt skuli að því að samgöngutæki nýti orku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum auk orkusparandi aðgerða við farartæki sem eru og verða fyrir hendi í landinu eins fljótt og kostur er og hagkvæmt þyki. Nú rekum við okkur á það að orka sem framleidd er af endurnýjanlegum orkugjöfum er orkan sem við viljum að taki við af jarðefnaeldsneytinu en þá verðum við líka að átta okkur á því að það er kannski ekki allt eins gott í þeim efnum heldur. Þar þurfum við að skoða gaumgæfilega hvað við erum að tala um. Við sitjum á Alþingi Íslendinga sem fyrir tveimur árum felldi niður gjöld af pallbílum sem menn kaupa í auknum mæli til einkanota. Þessir bílar eru með gríðarlega aflmiklar vélar, skelfilega þungir og stórir bílar sem menn eru farnir að nota eins og jeppa. Þeir eru stærri en stóru jepparnir og við lækkuðum gjöld af þessum bifreiðum. Ég sem þingmaður flokks sem reynir að vinna eftir hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar og setur umhverfismálin í forgrunn hef rembst við að vinna þingmál í allan vetur þar sem ég hef reynt að afla upplýsinga úr fjármálaráðuneytinu, innan úr kerfinu, sem gera mér kleift að flytja þingmál þar sem við mundum vinda ofan af þessari vitleysu, þar sem við gætum tryggt að á stóru pallbílana yrðu lögð aftur full gjöld, vörugjald, tolla og bifreiðagjöld í samræmi við það hvað þeir eru neikvæðir út frá umhverfislegum sjónarmiðum. Það hefur ekki verið heiglum hent að ná þessum upplýsingum út úr kerfinu. Þó svo að fjármálaráðherra og fjármálaráðuneytið hafi yfir þessum upplýsingum að ráða og búi yfir þeim er staðan enn sú að pallbílarnir eru fluttir inn á þann hátt að menn geta mjög auðveldlega fengið þá ódýrari en eðlilegt gæti talist ef við ætlum í alvöru í vegferð til sjálfbærra samgangna. Í tillögutextanum er talað um að markmiðin eigi að taka mið af Kyoto-sáttmálanum um losun gróðurhúsalofttegunda sem Ísland hefur staðfest. Mér þykir miður að sjá í þessari samgönguáætlun eingöngu talað um Kyoto-sáttmálann en ekki loftslagssamninginn. Samkvæmt Kyoto-bókuninni fengu Íslendingar endalausar heimildir umfram aðrar þjóðir til að losa gróðurhúsalofttegundir. Við vorum eina þjóðin sem fékk heimild til auka losun okkar um 10% miðað við viðmiðunarárið 1990 á sama tíma og krafa var sett á aðrar þjóðir um að draga úr losun. Við fengum aukningu. Þar að auki fengum við stóriðjuákvæðið upp á 1.600 þús. tonn frá stóriðju án þess að það kæmi inn í losunarbókhald þjóðarinnar. Við erum að tala hér um Kyoto-sáttmálann sem mér finnst vera miður, við ættum að vera að tala um loftslagssamninginn. Samkvæmt loftslagssamningi Sameinuðu þjóðanna sem gerður var í Ríó 1992 erum við beinlínis skuldbundin til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda en samkvæmt þeirri áætlun sem hér er til umfjöllunar er ekki annað að sjá en að menn þykist ætla að láta losunina frá bílaumferð verða minni en aukningu bifreiðanna. Menn tala eingöngu um það hér að það eigi að beita breyttri tækni, nýrri tækni, til að minnka losunina en það er ekki farið inn á þá braut sem ég hefði viljað sjá hér og ég tel vera meginstoðina í sjálfbærum samgöngum, þ.e. inn á braut öflugra almenningssamgangna og að auka veg hjólandi og gangandi vegfarenda í umferðinni. Þar finnst mér pottur brotinn hvað varðar þessa áætlun. Hæstv. samgönguráðherra hefur lagt fram á Alþingi og mælt fyrir frumvarpi til vegalaga. Í 27. gr. þess frumvarps er fjallað um að heimilt sé í samgönguáætlun að veita fé til almennra hjólreiða- og göngustíga meðfram umferðarmestu þjóðvegum samkvæmt sérstakri áætlun sem gerð skal að höfðu samráði við sveitarfélög. Þetta er nýmæli í stefnu núverandi ríkisstjórnar og, virðulegi forseti, ég fagna því og tel þetta að hluta til árangur af starfi sem hefur verið unnið hér í þingsölum, m.a. að mínu frumkvæði þar sem ég hef ár eftir ár flutt tillögu til þingsályktunar um að koma hjólreiðastígum inn í vegalög, skilgreina þá þar og auka veg þeirra til mikilla muna. Ásamt mér flytja þessa tillögu fulltrúar úr öllum flokkum nema Sjálfstæðisflokknum og allir sem flytja tillöguna með mér eru úr umhverfisnefnd Alþingis. Ég hef talað fyrir tillögunni á einum þremur eða fjórum þingum og núna finnst mér eins og ég eygi ákveðinn árangur af þeirri baráttu með því að sjá hæstv. samgönguráðherra leggja fram vegalög þar sem gert er ráð fyrir að heimilt sé að veita fé til almennra hjólreiða- og göngustíga. Ég fagna því að svo langt skuli komið þó að mér finnist að fara hefði mátt lengra út í að útfæra hugmyndina í frumvarpi til vegalaga. Svo sakna ég þess að þessi veigamikli þáttur hafi ekki meira rými í samgönguáætluninni því að þetta er eitt af meginatriðunum. Ef við ætlum í alvöru að stunda sjálfbærar samgöngur verðum við að auka hlut almenningssamgangna í umferðinni aftur. Við höfum dregið markvisst úr hlut almenningssamgangna þegar við skoðum samgöngur í dreifbýli, samgöngur milli þéttbýlisins á suðvesturhorninu og dreifbýlisins. Það eru allir hættir að taka rútuna norður, menn gera kröfur um að fá að skutlast yfir Kjöl og einhverja fjallvegi til að ferðin taki sem stystan tíma. Svo ferðast menn venjulega einn eða tveir í bílum og það engum venjulegum bílum, stórum bensínhákum sem samrýmast ekki þeirri hugmyndafræði sem ríkisstjórnin lætur núna í veðri vaka að hún vilji taka upp. Ríkisstjórnin verður að átta sig á því að ef við ætlum í alvöru að stíga þessi skref til sjálfbærra samgangna verðum við að vera sjálfum okkur samkvæm og viðurkenna að meginþættirnir í sjálfbærum samgöngum eru þeir að koma fleira fólki í færri ökutæki. Það gerum við með almenningsvögnum, með rútubílum, með því að auka veg hjólreiða og með því að ganga. Hæstv. samgönguráðherra á að vera kyndilberi í þessum efnum. Kyndillinn er við fótskör hans en hann á eftir að kveikja á honum og hefja hann til vegs, lyfta honum hátt á loft. Hann fengi okkur í Vinstri grænum öll í halarófuna og fullt af fólki sem bíður eftir því að ábyrgðarfull, stór og afdrifarík skref verði tekin í þessa veru. Ég brýni hæstv. samgönguráðherra til að ganga lengra en sú samgönguáætlun 

Virðulegur forseti. Ég er ekki viss um að ég hafi neinn sérstakan áhuga á því að vera í einhverri halarófu á eftir Vinstri grænum.  Við erum því að leggja okkar af mörkum, m.a. með þeim áherslum sem eru í samgönguáætluninni og hafa verið í áherslum okkar í framkvæmd hvað þetta varðar. Ég tel að það sé af hinu góða að fólk nýti sér almenningssamgöngur þar sem þær eru aðgengilegar. Þess vegna legg ég svo ríka áherslu á að tryggja t.d. flugsamgöngur í landinu, og vænti þess að ég njóti stuðnings Vinstri grænna um það ekki síst þegar kemur að því að tryggja tiltekna flugvelli og festa þá í sessi.

Hæstv. forseti. Hvað almenningssamgöngur varðar, sem hæstv. samgönguráðherra talar fyrir, er mest áhersla lögð á flugið samkvæmt því sem ég les úr áætluninni. Það er auðvitað eðlilegt. Við þurfum að komast á milli staða á skömmum tíma. Það er eðlilegt að í landi eins og okkar leggi fólk áherslu á að komast leiðar sinnar með flugi. Ég tel hins vegar að almenningssamgöngur í vegakerfinu okkar þurfi að skoða betur. Í fljótu bragði sé ég ekki að menn séu að setja sér einhver tímasett markmið um það hvernig endurreisa eigi langferðabifreiðarnar t.d. Ég hef ekki rekist á hugmyndir t.d. um raflestir. Hvað segja menn um raflestir á milli staða á þéttbýlissvæðinu? Af hverju könnum við ekki möguleika á því að leggja raflest á höfuðborgarsvæðinu?  Hún vill vel í orði kveðnu. Ég sé að ákveðin áform eru ný af nálinni hjá núverandi ríkisstjórn en það ristir ekki nægilega djúpt af því að menn átta sig ekki á grunnprinsippunum. Við verðum umfram allt að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum. Við gerum það ekki nema auka hlut þeirra ökutækja sem ganga fyrir vistvænum orkugjöfum, t.d. eins og rafmagni, og með því að auka hlut gangandi og hjólandi í umferðinni og efla almenningssamgöngur til mikilla muna.

Hæstv. forseti. Ég hjó sérstaklega eftir því að hv. þingmaður Vinstri grænna talaði um að það væri allt í lagi að fara í virkjanir ef orkan yrði nýtt til að framleiða t.d. rafmagn vegna rafmagnsfarartækja eða rafmagnsjárnbrautalesta eða hvað við köllum það. Það er merkilegt út af fyrir sig. Í upphafi ræðu sinnar, þegar hún vitnaði í tillögu til þingsályktunar, las hún upp úr kafla 1.3, Markmið um umhverfislega sjálfbærar samgöngur, og vísaði í a og b-lið þeirrar greinar. Síðan varð lesturinn ekki lengri. Rétt er að benda hv. þingmanni á að á bls. 3 í þessari gagnmerku tillögu til þingsályktunar segir svo, með leyfi forseta, í b-lið: „Skattlagning eignarhalds og notkunar bíla svo að neyslugrannir bílar, tvinnbílar, bílar sem nota vistvænt eldsneyti og bílar sem nota gasolíu sem eldsneyti verði fýsilegri kostur en nú er.“ Þarna er stigið verulegt spor í þessari framsæknu tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun. Það er því horft til margra átta hvað þetta varðar. Ég bendi líka á það sem fram hefur komið í umræðum að í fyrsta skipti er sérstaklega getið um göngustíga og hjólreiðastíga sem hv. þingmaður hefur oft talað um. Ég er sannfærður um að það er Vinstri grænum mikið fagnaðarefni. Mér sýnist því að það sé að verða alveg omvent við það sem þingmaðurinn sagði áðan, að líklega verði þau í halarófu á eftir Sjálfstæðisflokknum eftir að hafa lesið þingsályktunartillöguna vel.

Hæstv. forseti. Jú, það er alveg rétt hjá hv. þingmanni, leiðirnar til aðgerða til að ná markmiðum um sjálfbærni í samgöngunum, það er mjög margt þar sem má taka undir. Ég fagna sannarlega, og gerði það í ræðu minni, þeirri áherslubreytingu sem er að verða í málflutningi samgönguráðherra varðandi hjólreiðastígana. Ég fagna því, og ég meina það af einlægni, að það er að verða breyting. Við verðum líka að tryggja að hún risti nægilega djúpt til að hægt sé að segja að við séum sjálfum okkur samkvæm. Í textanum, sem hv. þingmaður vitnaði til, segir að í lok áætlunartímabilsins, 2018, verði notkun vistvæns eldsneytis 20% af heildarnotkun í samgöngum. En það segir ekkert um það að á næstu 10–20 árum verði dregið úr losun gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum um 20 eða 30% eins og Evrópusambandið stefnir að. Evrópusambandið setur ýtrustu kröfur núna við 30% á næstu 20 árum sem þeir ætla að draga úr losun frá samgöngum. Hér er ekkert slíkt markmið. Við erum því ekki að stíga þau skref sem nágrannaþjóðir okkar eru að stíga þó svo að við séum að fikra okkur í áttina að þeim. Ég fagna þeirri breytingu sem er komin á þennan pappír. Ég fagna þeim nýmælum sem hér eru frá fyrri samgönguáætlunum, en eins og ég segi: Við þurfum að gera betur, stíga stærri skref, tryggja að þau risti dýpra þannig að hægt sé að segja að við séum algerlega sjálfum okkur samkvæm.

Herra forseti. Ég tel mjög eðlilegt að svo sé haldið á málum sem þessi texti segir til um. Við þekkjum það á Alþingi að margar nefndir hafa verið settar á laggirnar, skilað af sér langri skýrslu og sagt að svona og svona skuli umhverfið verða eftir þetta mörg ár. Það hefur ekkert staðist. Eigum við að nefna t.d. skýrsluna um Vímulaust Ísland árið 2000.  Ég vil einnig geta þess, hv. þingmanni til ánægju, að umræddir göngu- og hjólreiðastígar munu leiða til þess að hv. samgöngunefnd mun skoða alvarlega þá þingsályktunartillögu sem hún hefur flutt um að auka hraða vélknúinna hjóla úr 15 km upp í 25.

Hæstv. forseti. Það er ánægjulegt að hv. formaður samgöngunefndar skuli muna eftir tillögu minni um að breyta umferðarlögum á þann veg að reiðhjól með hjálparmótor fái aukið svigrúm úr 15 km hámarkshraða upp í 25 km hámarkshraða. Ég held það gæti orðið veruleg búbót fyrir okkur hér á höfuðborgarsvæðinu ef við fengjum reiðhjól með litlum hjálparmótorum sem kæmust upp í 25 km hraða. Ég sé fyrir mér fjöldann allan, segjum bara, af eldri borgurum, fólki sem vill hreyfa sig en fer kannski ekki í líkamsræktarstöðvarnar á hverjum degi. Það gæti fengið sér svona reiðhjól með hjálparmótor og notað það til að fara upp brekkuna og svo hjólað að öðru leyti. Þetta fólk gæti þá lagt einkabílnum. Ég held að Sjálfstæðisflokkurinn þurfi að fara að átta sig á því að við rekum ekki sjálfbærar samgöngur á Íslandi öðruvísi en að draga úr notkun einkabílsins. Sjálfstæðismenn þurfa að átta sig á því að þeir þurfa að þora segja: Drögum úr notkun einkabílsins. Fækkum einkabílum í umferð.  Gott og vel. Það er skref í áttina. En þegar öllu er á botninn hvolft náum við ekki sjálfbæru samgöngumynstri nema við drögum verulega úr fjölda einkabíla. Við þurfum að þora að segja það. 
            

Ég ætla að biðja menn um að hafa hljóð í salnum.

Hæstv. forseti. Það er kannski rétt að bæta aðeins í þessi orðaskipti sem var að ljúka núna. Hvorki hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir né hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson mundu eftir því að á haustdögum var flutt mál um það að gefa eftir sérstaka tolla og ýmsar álögur á innflutning á bílum sem nota aðra orkugjafa en bensín. Og hvað? Stjórnarandstaðan lagði til að það tímabil sem heimildin átti að ná til yrði lengt til þess að fólk sem var að kaupa sér bíla hefði tryggingu fyrir því að þetta gilti einhver ár fram í tímann. Svo koma menn og flytja samgönguáætlun og hreykja sér af einhverri stefnumótun. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson. Það var fellt af stjórnarliðum að móta stefnu næstu þrjú árin þannig að fólk gæti gengið að því sem vísu að þetta gilti einhvern tíma. Menn gætu sem sagt farið að kaupa sér rafmagnsbíl eða tvinnbíl og þess vegna endurnýjað hann eftir ár ef þeim líkaði hann vel, eða tvö ár. Ekki var tekið undir þessa stefnumótun stjórnarandstöðunnar þá, að lengja þetta tímabil. Ég vil minna á þetta af því menn voru að tala um að þeir væru að móta stefnu fyrir framtíðina varðandi mengunarmál. Menn þurfa að muna frá desember til loka febrúar hvað var gert í þessum sal. Hæstv. forseti. Ég held nú seinni ræðu mína um þingsályktunartillögu um samgönguáætlun fyrir árin 2007–2018. Ég fór áður nokkrum orðum um að ég teldi að leggja ætti meiri áherslu á jarðgangagerð þar sem því yrði viðkomið, vegna þess að með gerð jarðganga værum við yfirleitt að velja leiðir sem yrðu til mikillar styttingar vegalengda á milli staða. Fyrir utan það að reynsla okkar af jarðgöngum, hvort sem það eru Hvalfjarðargöng, Ólafsfjarðargöng, Vestfjarðagöng, núna Almannaskarð, Strákagöng, Fáskrúðsfjarðargöng, er á einn veg. Þau eru mjög öruggar akstursleiðir. Þau skapa umferðaröryggi. Þau teppast ekki af snjó- eða skriðuföllum eða veðurfari. Leiðirnar að þeim gera það vissulega í sumum tilfellum. Þar eru Norðfjarðargöngin nærtækust enda í mjög mikilli hæð yfir sjó. Það hefur verið sérstakt áhugamál okkar í Frjálslynda flokknum að menn tækju hraðari skref varðandi jarðgangaáætlun, settu fram verkþætti og gengju hraðar til þeirra verka að gera þau jarðgöng á Íslandi sem við þurfum að gera til að ná varanlegum samgöngubótum. Við höfum reynsluna. Við erum búin að sjá að viðhaldskostnaður í jarðgöngum, eins og Vestfjarðagöngum og Hvalfjarðargöngum, er ótrúlega lítill ef miðað er við aðra vegaspotta, t.d. Óshlíðina, þar sem viðhaldskostnaður er 900 millj. kr. á nokkrum árum. Þess má geta að viðhaldskostnaður í Vestfjarðagöngum - nú veit ég að hv. þm. Halldór Blöndal leggur við hlustirnar, við vorum saman við opnunina hér um árið - er 82 millj. kr. síðan þau voru opnuð. Það er ekki verið að tala um neina smáaura, hæstv. forseti, þegar við veltum því fyrir okkur hvort lausnir eru hagkvæmar. Þegar búið er að gera slíkar leiðir, og það veit ég að Akureyringar eiga eftir að upplifa þegar þeir fá göngin undir Vaðlaheiði, finna menn líka að verið er að gjörbreyta samgöngum á viðkomandi landsvæðum, samskiptum fólks og öllu félagsstarfi, ég tala nú ekki um aðgengi að þjónustu. Slíkar samgöngubætur styrkja hinar dreifðu byggðir sem þá færast með örskotsshraða nær þéttbýlisstöðunum og menn eiga miklu betra með að nýta sér alla þjónustu. Ég sagði það í fyrri ræðu minni í dag að vissulega væru nokkrir staðir á landinu sem þyrftu meira á þessu að halda en aðrir. Ég nefndi fjöllótt landslag Vestfjarða í því sambandi. Ég nefndi fjöllótt landslag Austfjarða. Norðausturhornið. Ég nefni Vaðlaheiði sem dæmi um framkvæmd sem örugglega mun skila miklum arði. Ég hef líka nefnt, og að því hefur beinlínis verið vikið í flutningi sérstaks máls um stefnu í láglendisvegum, sem Frjálslyndi flokkurinn hefur flutt þrjú ár í röð, að það væri afar góð leið til framtíðar litið að gera jarðgöng undir Kollafjarðarheiði í Djúpi og komast þannig á láglendisvegi frá norðurhluta Vestfjarða inn á hringveginn og til Reykjavíkur.  Í fyrsta lagi er það Múladalur sem á eftir að nýta. Síðan er hægt að nýta Austurárdal sem gengur inn úr Múladal og síðan er hægt að nota botninn á Fjarðarhornsdal á móti í Kollafirði. Ef það væri nýtt alveg að fullu, og við erum að tala um göng í 200–250 metra hæð yfir sjó, værum við sennilega að tala um fimm kílómetra göng. En þetta þurfa menn að rannsaka, bæði út frá jarð- og snjóalögum, hvar gangamunnar eiga að vera á svona svæði. En ég hygg að þegar menn sjá þverunina yfir Þorskafjörð, Djúpafjörð og Gufufjörð, og hina örstuttu akstursleið sem þá verður vestur í Kollafjörð, muni mörgum svíða í Djúpi, þegar þeir eru hinum megin við Kollafjarðarheiðina, komnir á láglendisvegi inn í botninn á Ísafjarðardjúpi en eiga þá eftir að keyra út allan Ísafjörð til að fara yfir Steingrímsfjarðarheiði og þá ef til vill vonandi, ef sú leið verður komin, að fara yfir Arnkötludal og aftur yfir í Dali í stað þess að geta jafnvel farið undir Kollafjarðarheiði á tiltölulega skömmum tíma. Við erum að tala um verulega styttingu. En ég hef sagt, hæstv. forseti, að þetta kemur ekki til framkvæmda fyrr en búið er að tengja Dýrafjörð og Arnarfjörð með jarðgöngum. Það er alveg frumskilyrði að ná saman byggðinni á Vestfjörðum í eitt þjónustu- og samgöngusvæði. Menn verða að horfa á það sem markmið að klára það áður en menn fara að hugsa til annarra hluta. Þess vegna hefði ég gjarnan viljað sjá að byrjunin á Dýrafjarðargöngunum væri á tímabilinu 2007–2010, en ekki eftir 2011. Þetta voru ábendingar um stefnuna almennt varðandi jarðgangagerð. Við skulum líka horfa til umferðaröryggis. Ég held að ég muni það rétt að ekkert alvarlegt slys hafi orðið í Hvalfjarðargöngunum. Ég held ég muni það líka rétt að ekkert alvarlegt slys hafi orðið í Vestfjarðagöngunum. Ég hygg að engin alvarleg slys hafi orðið í göngunum undir Almannaskarð og væntanlega verða þau ekki heldur í Fáskrúðsfjarðargöngum. Í tvíbreiðum göngum, sem væntanlega verða lögð í framtíðinni, þó það hafi ekki verið að öllu leyti í Vestfjarðagöngunum, hygg ég að við séum að bæta umferðaröryggið geysilega mikið. Það er líka verið að draga úr viðhaldi miðað við það sem áður var. Við erum að stytta ferðatímann og við erum að minnka eldsneytisnotkun. Allt þetta fáum við með tengingu byggðanna. Ekki er vanþörf á því að fjöldamargar byggðir eiga undir högg að sækja. Í nýlegri samantekt um mannfjölda og byggðaþróun á Íslandi 1997–2006 er kort sem sýnir hin svörtu svæði. Hin svörtu svæði þar sem meira en 10% fækkun íbúa hefur átt sér stað á því tímabili. Það er norðausturhornið austan Akureyrar og alveg til Vopnafjarðar. Það er Norðvesturland, vestan Skagafjarðar. Það eru Vestfirðirnir nánast allir og Dalir og vestur á Snæfellsnes. Síðan er það austurhluti Suðurlands allt til Austfjarða, norður fyrir Breiðdalsvík að minnsta kosti. Þetta er það sem við horfum á og við vitum það vel. Þó að ýmislegt annað hafi áhrif á byggðaþróun en góðar samgöngur hafa þær áhrif á viðhorf manna til hinna einstöku byggða. Það er einfaldlega þannig að almennt fækkar fólki í þessum byggðakjörnum nema á höfuðborgarsvæðinu og í nálægum byggðum, þ.e. frá Þjórsá og í Borgarfjörð, eins og segir í skýrslunni. Bent er á að vegna sérstakra aðstæðna á Austurlandi er í þremur sveitarfélögum, Fljótsdalshreppi, Fljótsdalshéraði og Fjarðabyggð, mikill fjöldi erlendra verkamanna um þessar mundir. Þeim mun væntanlega fækka allverulega þegar framkvæmdum lýkur þó vissulega muni eitthvað af því fólki sem hefur kynnst Íslandi vilja setjast hér að. Þannig er það, hæstv. forseti. Hæstv. samgönguráðherra sagði í dag að ekki ætti að hefja framkvæmdir við jarðgöng hverja á eftir annarri heldur væru sumar af þessum framkvæmdum á sama tímabilinu. Það kann að vera rétt eins og þetta er uppsett hér í áætluninni, a.m.k. að því er varðar Austfirði. Gert er ráð fyrir að vinna við Norðfjarðargöng og Lónsheiðargöng geti hafist á sama tímabilinu, það er á tímabilinu 2011–2014. En ef maður hins vegar les viðtal við hæstv. samgönguráðherra í Morgunblaðinu í dag þá raðar hann, með leyfi forseta, þessu upp með eftirfarandi hætti: „Að sögn Sturlu verður röð jarðgangagerðar á næstu árum þessi: Bolungarvíkurgöngin eru næst á dagskrá og í beinu framhaldi af Héðinsfjarðargöngum kemur að gerð jarðganga til Norðfjarðar. En þau verða boðin út árið 2009. Jarðgöng á milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar verða boðin út í beinu framhaldi af gerð jarðganga um Óshlíð. Þessi fjögur verkefni verða því í samfelldri röð og þar á eftir eru svo fyrirhuguð göng undir Lónsheiði.“ Ef maður les í þessi orð er hugsun ráðherrans, hvernig svo sem hlutirnir eru settir fram í samgönguáætlun, sú að þessi útboð og vinnsla og verkþættir hefjist hver á eftir öðrum. Þetta eru hans eigin orð í viðtali við Morgunblaðið. Varla platar ráðherrann Morgunblaðið og varla hefur Morgunblaðið rangt eftir ráðherranum. Síðan er vikið að Sundabraut, sem vissulega er nauðsynleg, og Vaðlaheiðargöngum. Einnig er minnst á göng undir Öskjuhlíð, sem ég ræddi örlítið um í dag í sambandi við samgöngumiðstöðina. En þannig er þetta. Ég hefði talið, hæstv. forseti, út frá þeirri reynslu sem við búum að af jarðgöngum, að við ættum að hafa áfanga í gerð jarðganga hraðari. Aðrar þjóðir sem lifa í hálendi, Færeyingar, Norðmenn, völdu þessa leið til að leysa samgöngumálin. Við þurfum ekki endalaust að bíða eftir því að læra af sjálfum okkur. Við getum horft á hvað aðrir hafa gert og hvernig þeir hafa leyst sín samgöngumál. Við höfum séð það af reynslunni af jarðgöngum hér á landi að þau eru tvímælalaust ein öruggasta leiðin fyrir utan að þau ná yfirleitt fram mestri styttingu á milli staða. Ég veit að ég þarf ekki að kenna þeim þingmönnum sem eru í salnum neitt um það, þeir þekkja það jafn vel og ég. Ég ætlaði að ræða margt fleira. Ég ætlaði m.a. að víkja að strandsiglingunum. En það er nú með þennan blessaða tíma, hann æðir áfram. Við í Frjálslynda flokknum, sá er hér stendur og hv. þm. Sigurjón Þórðarson, höfum verið samflutningsmenn félaga okkar í Vinstri grænum um að styðja það að tekin verði upp sú aðferð að bjóða út ákveðnar leiðir með ríkisstyrk þar sem strandsiglingar verði hafnar á nýjan leik. Við leggjum þetta til til að minnka álagið á þjóðvegunum og reyna eftir fremsta megni að koma þeim flutningum sem ekki beinlínis þurfa að vera á vegakerfi landsins um borð í skipin á nýjan leik. Þá erum við helst að tala um ýmsa þungavöru o.s.frv. Maður er nú þegar farinn að sjá að farið er að keyra bensín og olíu eftir öllu þjóðvegakerfi landsins, frá Reykjavík og jafnvel til Vestfjarða, og sement er verið að keyra þá sömu leið. Hæstv. forseti. Á þjóðvegunum er margt á ferðinni sem gæti verið um borð í skipum, og þyrfti ekki að kosta mikið að styrkja slíka flutninga og koma þeim á á nýjan leik. Það þarf samt að bjóða út einhverjar flutningsleiðir. Tíma mínum er lokið og lýk ég máli mínu í bili.

Herra forseti. Það er kannski tvennt sem vakti athygli mína fyrst og fremst í ræðu hv. þingmanns, annars vegar sú áhersla sem hv. þingmaður lagði á jarðgöng í fyrsta lagi frá Dýrafirði í Arnarfjörð og hins vegar úr Djúpi undir Kollafjörð. Hann hefur hér, ef ég man rétt, flutt sennilega þingsályktunartillögu frekar en fyrirspurn um jarðgöng úr Arnardal, má ég segja, til Súðavíkur og rökstuddi hana með því hversu hættulegur sá vegur væri. Jafnframt hafa verið fluttar hér tillögur og fyrirspurnir um jarðgöng undir Bröttubrekku. Það er greinilega ýmislegt eftir og veitir ekki af að veita mikla peninga til Vestfjarða til að koma þessu öllu í höfn svo að um það eruð þið sammála, þú og hæstv. samgönguráðherra, að mæta þurfi þessum miklu kröfum. Auðvitað er það rétt hjá hv. þingmanni að jarðgöng eru mikil samgöngubót enda hef ég mjög verið gagnrýndur fyrir þá áherslu sem ég lagði á að halda Siglufirði í byggð. Ég spyr hv. þingmann um Héðinsfjarðargöng, hvort hann hugsi sér að verja eins miklu fé og þarf til að strandflutningar hefjist á ný með skipum eða hefur hann hugsað sér að það verði að takmarka styrkinn miðað við einhverja viðmiðun sem hann hefur í huga.

Hæstv. forseti. Það er gefið mál, hv. þm. Halldór Blöndal, að það verður að takmarka styrkinn og gefa upp einhverjar tölur miðað við ákveðna siglingaleið og svo ræðst það hverjir treysta sér til að reka útgerð skipa miðað við þær forsendur sem gefnar eru. Væntanlega þarf þetta reikningsdæmi að vera þannig að það sé líklegt að menn vilji sækja í þetta alveg eins og menn leita eftir samningum um flugleiðir þar sem flugsamgöngum þarf að halda við. Varðandi það sem hv. þingmaður talaði um jarðgöng er það rétt, við í Frjálslynda flokknum höfum flutt tillögu til þingsályktunar um jarðgöng. Í greinargerð með tillögu okkar sem er á þskj. 15 er fyrirspurn hv. þingmanns svarað, með leyfi forseta. „Öllum er ljóst eftir reynsluna af Vestfjarða- og Hvalfjarðargöngum hvaða hag menn hafa af svo öruggum þjóðvegum, styttri leiðum milli staða og landsvæða, sem og tíma- og eldsneytissparnaði sem fylgir varanlegum samgöngubótum sem endast í áratugi og aldir. Gefin var út áætlun um jarðgöng í janúar árið 2000 og lagt til að hún yrði endurskoðuð á fjögurra ára fresti. Þar eru talin upp 24 jarðgangaverkefni. Þegar hefur verið unnið að gerð nýrra, góðra fjallvega um Klettsháls, Bröttubrekku og Vatnaleið (í stað leiðarinnar Staðarsveit – Kolgrafarfjörður) og lokið er gerð jarðganga undir Almannaskarð og milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar. Svokölluð Héðinsfjarðargöng eru nú komin á framkvæmdastig og láglendisvegur verður lagður yfir Mjóafjörð í Djúpi um Reykjanes. Göng undir Eyrarfjall í Djúpi verða þar af leiðandi ekki á dagskrá.“ Þetta svarar væntanlega fyrirspurn hv. þingmanns. Auðvitað erum við ekki að biðja um göng þar sem nýbúið er að leggja vegi.

Herra forseti. Það eru nokkur atriði sem ég vildi koma enn frekar inn á varðandi þessa langtímasamgönguáætlun, um sértækari atriði þó að þær grunnlínur og sú stefnumörkun sem verið er að taka í samgöngumálum í sjálfu sér þegar við fjöllum um þessa langtímaáætlum séu náttúrlega fyrst og fremst til umræðu. Ég vil fyrst gera hér að umræðuefni hversu brýnt það er að ráðast í stórátak, raunverulegt stórátak í samgöngumálum í landinu. Samgöngur hafa verið sveltar. Þessi málaflokkur hefur verið sveltur miðað við þá gríðarlegu vaxandi þörf sem hefur stöðugt þrýst á varðandi samgöngur. Ekki aðeins hefur litlu fjármagni verið varið til samgangna á síðustu árum heldur hafa samgöngur og vegaframkvæmdir verið notaðar til að skera niður og hagræða niðurstöðutölum í fjárlögum hjá þessari ríkisstjórn, einmitt gengið á samgöngurnar og þá ekki síst úti um land. Allt hefur þetta verið gert ekki síst af þeim ástæðum að ríkisstjórnin hefur lagt ofuráherslu á stóriðju, álbræðslur og stórvirkjanir. Öllu skyldi nánast fórnað í efnahags- og atvinnulífi þjóðarinnar fyrir þessi markmið ríkisstjórnarinnar. Nú síðast, eins og við höfum rifjað rækilega upp í dag, var á miðju sumri lýst yfir framkvæmdastoppi á vegaframkvæmdum víða um land til að mæta stóriðjuþenslunni sem var þó fyrirsjáanleg allan tímann. Þess vegna er alveg ljóst að við ráðumst ekki í það stórátak sem þörf er á í vega- og samgöngumálum ef stóriðjustefna ríkisstjórnarinnar heldur fram sem hún hefur gert til þessa. Þær hugmyndir eru uppi að hér verði reist á allra næstu árum álver með tilheyrandi virkjunum á Húsavík, álver með tilheyrandi stækkun í Straumsvík, álver í Helguvík. Menn tala um enn þá fleiri álver, en þessi þrjú álver eru á framkvæmdaborðinu og ríkisstjórnin hefur sagt að það sé hennar markmið að því verði fylgt eftir. Við erum hér að tala um hundruð milljarða króna framkvæmdir á stuttum tíma. Við erum að tala um að fjárfestingar varðandi þessi þrjú álver geti numið á milli 400 og 500 milljörðum kr. Það gefur augaleið að það verður ekki pláss fyrir eitthvert stórátak í samgöngumálum ef þessi stefna ríkisstjórnarinnar nær fram að ganga. Ekki bara eitt, tvö eða þrjú álver, það er ekkert pláss fyrir þessi álver í framkvæmdum á næstu árum ef við ætlum að ná því stórátaki sem við viljum í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að gert verði í vegamálum. Mér finnst ánægjulegt að heyra að fleiri flokkar eru orðnir sama sinnis. Hér koma orðið einstaka þingmenn Samfylkingarinnar sem hafa margir áður stutt stóriðjuframkvæmdirnar og lýsa því yfir að þeir styðji nú að minnsta kosti frestun á einhverri þessara framkvæmda til að rýma fyrir vegaframkvæmdum. Mér finnst það vera mjög mikið í áttina. Þetta er hinn kaldi raunveruleiki fyrir utan hin ofboðslegu umhverfisáhrif. Álver á Bakka við Húsavík krefst ekki aðeins virkjana háhitasvæðanna á Þeistareykjum, heldur einnig virkjana í Skjálfandafljóti og Skagafirði. Það sagði forstöðumaður þess fyrirtækis að hann mundi ekki fara í gang með það fyrr en hann ætti möguleika á að stækka það álver í 400 þús. tonn. Það liggur alveg fyrir. Ef aðrir halda einhverju öðru fram eru þeir að blekkja sjálfa sig og aðra. Þetta er hinn kaldi raunveruleiki sem við stöndum frammi fyrir og meðan ríkisstjórnin hér með forsætisráðherrann í broddi fylkingar talar fyrir óbreyttri stóriðjustefnu - við þekkjum Framsóknarflokkinn og ætlumst ekki til þess að Framsóknarflokkurinn bakki í stóriðjustefnunni. Hann hefur verið mjög afdráttarlaus í stóriðju- og virkjanastefnu á undanförnum árum og ekki er hægt að búast við að hann slái þar af - en forsætisráðherra Sjálfstæðisflokksins, þar sem stundum er boðað að einhverjir þingmenn innan þess flokks séu ekki jafneldheitir stuðningsmenn stóriðjustefnunnar og áður var, heldur sig samt fast við það, situr við sinn keip og hið sama gera aðrir forustumenn flokksins. Það verður ekki keyrt saman hér stórátak í samgöngumálum og stóriðju- og virkjanastefna ríkisstjórnarinnar. Það sér hvert heilvita mannsbarn. Aðrir væru að blekkja sjálfa sig sem þættust ekki sjá það. Það er ánægjulegt að fleiri þingflokkar, fleiri þingmenn taki undir þetta að hluta eða öllu leyti, þessar áherslur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Ég vona að það verði vaxandi stuðningur við þessi sjónarmið okkar þannig að heilu þingflokkarnir í öðrum stjórnmálaflokkum geti stutt okkur í þeim efnum. Ég vil aðeins víkja að einkaframkvæmdunum og því sem við höfum áður verið að tala um vegna þeirra áforma. Það er alveg rétt sem kom fram í máli hv. þm. Jóns Kristjánssonar þar sem hann varaði við oftrú á einkaframkvæmdum, það yrði að ætla sem sitt pláss í vegáætlun og það yrði að vera tryggt að hún væri hagkvæmari en önnur framkvæmd og vegirnir ættu að vera í eigu þjóðarinnar. Mér fannst koma fram mjög ágæt áhersla hjá hv. þm. Jóni Kristjánssyni og tek undir hana. Hins vegar er samgönguráðherra mun loðnari í sínum yfirlýsingum þegar hann fjallar hér um málið. Varðandi Hvalfjarðargöngin voru þau á sínum tíma gerð við allt aðrar aðstæður en nú er. Þá var skortur á fjármagni og erfitt að ná í það. Þá var ekki þensla í samfélaginu í sjálfu sér. Sú leið var þá farin að fara í svokallaða einkaframkvæmd. Engu að síður mynduðu opinberir aðilar félag um þessa framkvæmd og innan einhvers skilgreinds tíma átti hún aftur að renna til þjóðarinnar. Við erum sammála um að þessi lántaka hafi verið afar óheppileg og mjög dýr. En það á samt ekki að útiloka það að einhvern tímann hljóti að koma að því að ekki sé lengur réttlætanlegt að skattleggja fólk sem fer um Hvalfjarðargöngin. Það ætti ekki að vera lengur heimilt. Svo sjáum við hér einhvers konar samþykkt um að fulltrúar Spalar og Vegagerðarinnar hafi verið að gera samkomulag um að Spölur taki að sér undirbúning að vegalagningu annars staðar, jafnvel nýjum göngum eða lagningu Sundabrautar, breikkun vega á Kjalarnesi o.s.frv. og það notað sem forsenda fyrir því að lækka ekki veggjaldið í gegnum Hvalfjarðargöngin. Er nú sanngjarnt að þessi eina leið, önnur leið inn til Reykjavíkur, sé skattlögð? Þó að menn séu að tala um einkaframkvæmdir á veginum milli Reykjavíkur og Selfoss, sem ég er andvígur að eigi að vera í einkaframkvæmd ef ríkið á að leggja þann veg af þeim myndarskap sem það hefur fyllilega efni á og getur, er samt ekki ætlunin að taka sérstaka vegtolla. Ef það verður einkaframkvæmdarfyrirtæki er ætlunin að það fái fjármagn með öðrum hætti. Þess vegna eru engin rök fyrir því að mínu viti að halda áfram gjaldtökunni við Hvalfjarðargöngin. Rökin sem áður voru, að hægt væri að fara hringinn í kringum Hvalfjörð og þess vegna væru menn ekki nauðbeygðir til að fara í gegnum göngin, eru raunverulega ekki lengur til staðar. Þetta er samgönguleiðin. Ég tel því að þegar tekin er ákvörðun um að vera með óbreytt veggjald hér til 2018 - í frétt frá 18. janúar sl. stendur að eigendur Spalar geri ráð fyrir óbreyttu veggjaldi til. 2018. Er það satt, hæstv. samgönguráðherra? Og hver samþykkir það? - sé það fullkomið sanngirnismál, fullkomin jafnræðiskrafa, að veggjöldin í Hvalfjarðargöngin verði lögð niður og að fólk geti ekið þau eins og aðra þjóðvegi landsins. Ég held að við ættum að leggja sérstaka áherslu á það við afgreiðslu samgönguáætlunarinnar að tími veggjaldanna í gegnum Hvalfjarðargöngin sé í rauninni liðinn og viðurkenna og staðfesta að þetta er bara hluti af hinu almenna samgöngukerfi landsins og eigi ekki að vera skattlagt umfram annað. Hér er ýmislegt fleira sem mætti minnast á. Ég hef flutt ítrekað tillögu um sérstakt átak í uppbyggingu á svokölluðum héraðsvegum eða sveitavegum, safn- og tengivegum, vegum sem liggja inn til dala og út til stranda. Þetta eru lífæðar byggða um land allt, þessir vegir. Þeir hafa svo sannarlega ekki fengið fjármagn til jafns við aðra vegi í landinu á undanförnum árum. En þetta skiptir alveg gríðarlega miklu máli fyrir samkeppnishæfni atvinnulífs og búsetu í byggðum landsins. Fólk þarf að aka börnum æ lengri veg til skóla, fólk sækir vinnu til og frá bæjum og heimilum um lengri veg. Ferðaþjónustan, flutningar, allt þetta krefst betri vega. Ég held að það sé ekki ofsögum sagt að þau bréf sem einstakir þingmenn fá frá einstaklingum, heimilum, sveitarfélögum og félögum vítt og breitt um landið lúti ekki hvað síst að þessum vegum. Þetta er ekki stór þrýstihópur. Þetta er ekki þrýstihópur sem getur fyllt heilt samkomuhús hvort sem er á Suðurnesjum eða annars staðar og beitt samgönguráðherra þannig þrýstingi að hann kikni undan. Nei, þetta eru íbúar dreifðir um allt land. Byggð og búsetu um land allt skiptir máli að þarna sé gert stórátak. Vissulega er nokkuð bætt í þá vegáætlun sem hérna liggur fyrir. Samt er það allt of lítið miðað við þá gríðarlegu þörf sem hefur safnast upp varðandi þessa sveitavegi. Þó að viðleitni sé í þessari áætlun til að koma til móts við þörfina er hún allt of lítil. Þessi vegaflokkur, safn- og tengivegir, vegirnir inn til dala og út til stranda, hefur svo sannarlega verið sveltur á undanförnum árum. Ég mundi leggja hér til að enn betur yrði tekið á varðandi fjármagn til þessara vega vítt og breitt um sveitir landsins. Það er fagnaðarefni með jarðgöngin um Óshlíð. Ég minni á að í þeim valkostum sem nú eru uppi var íbúunum ekki þökkuð krafan þegar þeir sögðu: Við viljum fá almennileg jarðgöng en ekki bara einhverja krákustíga inn í hlíðina, eins og ríkisstjórnin vildi. Þeir voru snupraðir fyrir þegar þeir söfnuðu undirskriftum og skoruðu á samgönguyfirvöld að taka á málinu með alvöru. Sú tillaga sem varð ofan á er kannski ekki hvað síst til komin vegna þrýstings íbúanna í Bolungarvík, Ísafirði og Súðavík. Ég spyr um göngin til Súðavíkur. Ég sé þau hvergi hér á áætlun. Það hefði verið eðlilegt að þau hefðu komið inn á áætlun líka þarna.  Frú forseti. 

Frú forseti. Ég er sammála hv. þm. Jóni Bjarnasyni að það var kannski hæpið á sínum tíma að fara Óshlíðina. En þegar verið var að ræða þetta upp úr 1980 og farið var í Ó-vegina, þ.e. vegirnir um Óshlíð, Ólafsfjarðarmúla og Ólafsvíkurenni, þá stóðu þingmenn Vestfirðinga frammi fyrir því hvort þeir gætu sætt sig við að fá jarðgöng á eftir Ólafsfirðingum sem voru innilokaðir á þeim tíma eða vildu vera á undan og fara Óshlíðina. Þeir tóku Óshlíðina fram yfir göng á þeim tíma. Síðan hefur mjög miklu fjármagni verið varið til að reyna að verja þann veg, eins og hv. þingmaður veit, og hvergi sparað fé. Það er því síður en svo að ekki hafi verið vel staðið að því að tryggja Bolvíkingum leiðina. Hv. þingmaður fann mjög að því að veggjald skyldi tekið upp í Hvalfjarðargöngum. Það er út af fyrir sig sjónarmið sérstaklega með hliðsjón af því að sú aðferð var tekin upp fyrst af formanni Vinstri grænna, hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Þegar ég settist í samgönguráðuneytið 1991 lá fyrir hjá Vegagerðinni nákvæm sundurgreining á því hvernig leggja ætti veggjald á menn sem ferðuðust á höfuðborgarsvæðinu, t.d. frá Seltjarnarnesi til Reykjavíkur. Þetta var auðvitað mjög fróðleg ritgerð en ég held að við höfum báðir gert okkur grein fyrir því, ég og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, að þetta væri ekki leiðin til lífsins en þetta voru vangaveltur um það hvernig rétt væri að leggja vegtolla á til þess að reyna að tryggja nægilegt fé til endurbóta á höfuðborgarsvæðinu því þjóðin var í sárum eftir vinstri stjórn.

Frú forseti. Það er hægt að snúa þessari setningu hv. þingmanns upp á að þjóðin sé í sárum eftir að sitja uppi með þessa hægri stjórn og hve lítið hefur verið gert í vegamálum. Það sem Alþingi samþykkti var svikið á næsta ári eða jafnvel innan árs. Það er því alveg tímabært að losna við svoleiðis ríkisstjórn. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði um veginn um Óshlíð, en tækninni hefur fleygt fram og ég trúi því ekki að þingmaðurinn vilji að Óshlíðin standi eins og hún er nú. Ég vona að þingmaðurinn styðji það að göng séu gerð um Óshlíð því að hættuástandið er svo mikið að það er ekki hægt að verja veginn með fullnægjandi hætti, fjarri því, enda sýna öll slys að það er fyllileg ástæða til að þeim sé flýtt ef eitthvað er því þörfin er svo brýn. Varðandi veggjaldið sem hv. þingmaður minntist á í Hvalfjarðargöngunum þá voru þau sjálfsagt réttlætanleg á sínum tíma. En það er engin ástæða til þess nú að ætla að fara að innheimta veggjald fyrir einhverjar aðrar framkvæmdir bara sisvona. Eða finnst hv. þingmanni allt í lagi að fara að innheimta veggjald í Hvalfjarðargöngum til þess að fjármagna Sundabraut eða veg um Kjalarnes eða einhver önnur göng? Nei, það er allt annað mál. Ég trúi því ekki að þingmaðurinn vilji fara að blanda þessu saman eða á þá að fara að innheimta veggjöld í Hvalfjarðargöngum til að standa undir Vaðlaheiðargöngum? Þetta er allt önnur framkvæmd sem á að fara að innheimta veggjald fyrir. Við skulum því athuga bæði sanngirnis- og jafnræðisreglu hvað þetta varðar þó að það hafi verið rök fyrir gjaldtökunni á sínum tíma.

Frú forseti. Ég held að það sé ástæðulaust að væna mig um það að ég hafi ekki viljað tryggja öryggi vegfarenda í Óshlíð. Ég brást mjög skjótt við þegar ábendingar voru gefnar um það að það þyrfti vegskála á Óshlíð og gat útvegað fé til þess fram hjá vegáætlun á sínum tíma. Það er því ekki hægt að brigsla mér um það að ég hafi ekki horft til þess. Á hinn bóginn hef ég líka haft áhyggjur af því að ekki skuli komnar snjóflóðavarnir á Múlaveg hjá Sauðanesi, eins og hv. þingmaður veit og ég hef tekið upp á þinginu. Það er nú svo um jarðgöng og óskir manna, að þegar ég var samgönguráðherra 1991 lá fyrir vilji Vestfirðinga. Þeir voru reiðubúnir til að borga hærra bensínverð en aðrir á landinu ef þeir fengju jarðgöngin. Aldrei minntu þeir mig samt á það á minni tíð að þeir væru reiðubúnir til þess að fá sérstakan toll á bensínið, skatt á bensínið, enda held ég að hugur hafi ekki endilega fylgt máli. Hitt var lærdómsríkt, að á þeim tíma samþykkti þingflokkur Alþýðuflokks að jarðgöngin skyldu ekki ná til Súgandafjarðar, eins og þið munið. Það mál var tekið upp á ríkisstjórnarfundi í maímánuði 1991 og með úrskurði þáverandi forsætisráðherra, Davíðs Oddssonar, var ákveðið að göngin skyldu einnig liggja til Súgandafjarðar eins og ráðgert hafði verið.

Frú forseti. Það er ágætt hjá hv. þingmanni að rifja upp gangagerðina á Vestfjörðum, til Súgandafjarðar, Flateyrar og Þingeyrar og gott að rifja líka upp hvaða samgönguráðherra það var sem einmitt tók svo rækilega af skarið á sínum tíma þegar jarðgöngin voru gerð og batt saman hnútana þannig að ekki yrði aftur snúið. Það var þáverandi samgönguráðherra, Steingrímur J. Sigfússon. Síðan hefur komið fullkomið gap, margra ára gap í jarðgangagerð á landinu. Hvalfjarðargöngin komu jú en þau voru með allt öðrum hætti. Þeirri jarðgangaáætlun sem þá var ætlað að fara í var skotið rækilega undir stól enda tala Vestfirðingar gjarnan um að helst mundi ganga í samgöngumálum Vestfirðinga ef þeir fengju Steingrím J. Sigfússon aftur sem samgönguráðherra. Það er ekki … 

Frú forseti. Hér er til umræðu tillaga til þingsályktunar um samgönguáætlun fyrir árin 2007–2018. Þá er rétt fyrst að reyna að gera sér grein fyrir hver sé tilgangurinn með því að gera samgönguáætlun til svo langs tíma. Ef við horfum aftur til sögunnar blasir við að langtímaáætlun lá fyrir á árinu 1991, búið var að afgreiða hana úr fjárlaganefnd, hún var unnin í samráðshópi allra flokka sem m.a. ég og hæstv. samgönguráðherra sátum í. Ég var ósammála þeirri langtímaáætlun eins og hún lá fyrir. Ég varð síðan samgönguráðherra og auðvitað lagði ég þá langtímaáætlun til hliðar því að ég hafði aðrar áherslur en sá samgönguráðherra sem þá hafði setið. Þegar ég lagði síðan fram langtímaáætlun árið 1998, sem var samin út frá nýjum viðhorfum sem upp komu í Vegagerðinni og það má segja að verkfræðingar Vegagerðarinnar réðu í höfuðdráttum útliti þeirrar áætlunar. Þeir voru höfundar að þeirri stefnu sem þá var tekin upp, eins og kom fram í framsöguræðu minni fyrir ályktuninni, vegna þess að þeir töldu á þeim tíma að þörf væri á nýjum áherslum í vegamálum. Þær áherslur byggðu m.a. á því að reyna að tryggja innan áætlunarinnar að allir þéttbýlisstaðir á Íslandi yrðu tengdir við hringveginn með bundnu slitlagi og að á þeim áætlunartíma yrði einnig lokið uppbyggingu hringvegarins. Þegar ég síðan hætti kom nýr samgönguráðherra og hann hafði aðrar áherslur en ég í vega- og samgöngumálum, og auðvitað draga þær áætlanir sem síðan hafa verið gerðar dám af stefnu hans og er ekki neitt við því að segja. En ef við berum saman þessar áætlanir allar getum við lesið út úr þeim mismunandi áherslur umræddra manna og mismunandi sýn í samgöngumálum. Ég er þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að samgönguráðherra leggi fram samgönguáætlun til langs tíma til viðmiðunar. Það er líka nauðsynlegt vegna þess að nú er lengri aðdragandi að framkvæmdum en áður var. Nú þarf að leggja umhverfismat á þær framkvæmdir sem menn ætla sér í. Strangari reglur eru um skipulag og ýmsa aðra þætti. Aðdragandinn er því miklu lengri en áður að framkvæmdunum. Það er af þeim sökum sem nauðsynlegt er að hafa áætlun til langs tíma. Ég hef m.a. velt því fyrir mér hvort ekki sé skynsamlegra að skammtímaáætlunin væri til sex ára frekar en fjögurra vegna þess langa aðdraganda sem er að einstökum framkvæmdum, eins og við getum séð víða um land nú og við höfum fundið mjög rækilega fyrir í Norðausturkjördæmi, bæði í Norðurárdal, í Skagafirði, að Dettifossvegi, Hólaheiði o.s.frv. En á hinn bóginn yrði síðan lögð fram önnur áætlun til lengri tíma sem yrði kynning á stefnu ráðherrans og ekki væri ætlast til að Alþingi afgreiddi sem vilja sinn og ályktun sína. Ég álít með öðrum orðum að ekki sé hægt að horfa á langtímaáætlun í vegamálum þeim augum að það sé heilagt skjal. Þetta sáum við mjög glögglega nú. Það var skýrt tekið fram þegar síðasta langtímaáætlun var hér til meðferðar að þrenn jarðgöng væru sérstaklega til athugunar, þ.e. til Norðfjarðar, milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar, og til Vopnafjarðar. Og sérstök áhersla var lögð á að rannsóknafé skyldi varið til að athuga þau jarðgöng. Síðan voru Vopnafjarðargöngin lögð á hilluna, lögð til hliðar, sparkað út í horn án þess að Alþingi kæmi þar að, í þeirri skýrslu sem fyrir liggur eða beiðni um umhverfismat á ákveðnum leiðum, sem auðvitað sýnir okkur að embættismenn og viðkomandi ráðherra hefur öll tök á því að breyta áherslum í langtímaáætlun án þess að þingið komi þar að. Þetta skulum við hafa í huga. Ég vil í öðru lagi lýsa þeirri skoðun minni að ekki er raunhæft að hugsa sér sjóflutninga. Ég lét sérstaklega athuga það þegar ég var samgönguráðherra hvort möguleiki væri á því að reka slíka flutninga frá Akureyri austur um land til Vestmannaeyja og til baka aftur og þá út frá því gengið að það tæki skipið vikutíma, og það var engin glóra í því né öðrum áætlunum sem þá voru uppi. Á þeim tíma var Skipaútgerð ríkisins rekin með halla sem nam 1 milljón á dag. Þegar við tölum um skuggagjöld og veggjöld þá er það um skuggagjöld að segja að slíkt var rækilega til athugunar fyrir 15–20 árum í öðrum löndum, í minni tíð. Þetta var aðferð til að ganga til þess að hægt væri að ná fé til vegagerðar fram hjá fjárlögum að taka lán hjá einstaklingum, fyrirtækjum eða sjóðum. Að ríkið feli slíkum aðilum að fjármagna vegi er dýrara en að ríkið sjálft taki lánin og þar fram eftir götunum. Þess vegna er þetta röng leið og hefur ekkert sér til ágætis. Á hinn bóginn eru vegir boðnir út, þannig að það er auðvitað einkaframkvæmd. Ef menn vilja fela einhverjum einstaklingum að reka vegi þá gott um það, en á hinn bóginn ef veggjöld eru þá horfir málið öðruvísi við vegna þess að þá greiða þeir fyrir veginn sem um hann fara. Ég hafði áður lagt áherslu á hringveginn og ef menn á annað borð vilja taka mark á langtímaáætlun til ársins 2018 er óhjákvæmilegt að setja sér markmið í sambandi við hringveginn. Ég vil beina því til formanns samgöngunefndar sem ég sagði um þau efni en ekki láta það vera fljótandi eins og hér er. Í annan stað vekur það athygli að við erum nú á Alþingi með til meðferðar Vatnajökulsþjóðgarð. Fyrir tveim eða fjórum árum, hygg ég, voru þjóðgarðsvegir teknir upp í samgönguáætlun vegna þess að sú var skoðun hæstv. samgönguráðherra að það ætti að liggja vegur með bundnu slitlagi um þjóðgarðinn, það var skoðun hans. Gott um það. Í skammtímaáætlun eru þjóðgarðsvegir, en einn þjóðgarðsvegurinn er skilinn eftir hálfkaraður, þjóðgarðsvegurinn frá hringvegi niður í Kelduhverfi með Jökulsá á Fjöllum. Eins og fjögurra ára samgönguáætlun lítur út vantar 200 milljónir upp á að fjármagnið dugi til vegarins frá hringvegi niður að Dettifossi og svo frá Kelduhverfi upp í Hljóðakletta. Þá er eftir vegurinn um Hólmatungur sem kostar 530 milljónir. Það vantar því 730 milljónir til að ljúka þjóðgarðinum. Nú væri fróðlegt að fá upplýsingar um hvort samgönguráðið missti áhuga á þjóðgarðinum allt í einu eftir að þjóðgarðsvegurinn var kominn fyrir jökul. Það er mjög undarlegt að hætta svona í hálfu kafi. Ég vil líka segja við formann samgöngunefndar: Við erum nú með Vatnajökulsþjóðgarð til meðhöndlunar hér í þinginu og það gengur nógu erfiðlega að ná því saman, ég tala nú ekki um eftir þjóðlendumálin, þó að menn komi ekki til móts við Þingeyinga með því að nægilegt fé sé undir þessum lið til að leggja veg frá Kelduhverfi upp í Hljóðakletta. Það getur þá beðið næstu áætlunar að brúa bilið frá Hljóðaklettum upp að Dettifossi. Þetta svæði er eitthvert hið fegursta á landinu. Það er jökulsárhlaup á hverju ári, fólki fjölgar frá einu ári til annars sem þar hleypur. Ég man ekki hvort það voru þrjú þúsund manns sem tóku þátt í því síðast. Mjög fallegar gönguleiðir eru alla þessa leið. Og auðvitað er nauðsynlegt að fylgja þessu eftir og eins að þessi vegur komi inn í stofnvegakerfið - sem ég beini til formanns samgöngunefndar - eins og vegurinn um Öxi. Auðvitað er þetta sambærilegt við ýmsa aðra vegi eins og Lyngdalsheiði og þar fram eftir götunum. Það er nú svo um Norður-Þingeyjarsýslu stundum hér á Alþingi, eins og þetta sama svæði í Landnámu, að það er svo langt frá höfuðstöðvunum að enginn man eftir því og enginn veit raunar hverjir þar búa. Ég vil líka segja, frú forseti, að það vekur athygli mína í langtímaáætluninni sem ég ekki skil, þ.e. þegar raðað er upp breikkun brúa. Nú vitum við að langflestar einbreiðar brýr á hringveginum eru á Austurlandi. En svo fer maður að skoða fjárveitingar til þessa verkefnis, að fækka einbreiðum brúm. Þá kemur í ljós að breikkun brúa á Suðurlandi á öðru og þriðja tímabili er 1.220 milljónir, í Norðvesturkjördæmi 1.010 milljónir en í Norðausturkjördæmi, þar sem brýrnar eru flestar, 450 milljónir. Það er ekki einu sinni helmingurinn af því sem er á Vesturlandi, hvað þá því sem er á Suðurlandi, og þó eru flestar brýrnar á Austurlandi, í Norðausturkjördæmi. Ég held, formaður samgöngunefndar, að óhjákvæmilegt sé að nefndin athugi hvað liggi hér til grundvallar, hvernig á þessu stendur. Það sjá allir að ég mun ekki greiða atkvæði með þessu svona, nema fá einhvern verulegan rökstuðning fyrir því, það gæti ég ekki gert, ég held að það sé alveg ljóst. Ég vil segja að lokum, frú forseti, um leið og ég legg áherslu á að samgönguáætlun til langs tíma verði að leggja fyrir þingið, en ég álít með öðrum orðum að endurskoða eigi þetta allt saman, skemmri áætlunin eigi að vera til sex ára o.s.frv. Það getur verið að það sé rangt, menn verða að ræða það, og ég tæki mikið mark á Vegagerðinni og Siglingastofnun í þeim efnum. En ég hygg að nauðsynlegt sé að áætlanir eins og þessar séu betur og meira ræddar meðan verið er að vinna að þeim við þá menn sem eru fulltrúar fólksins á svæðunum. Ég álít að samgönguráð eigi að ræða við þingmenn um þær áherslur sem þeir hafa til að víkka sjóndeildarhring sinn og gera sér betur grein fyrir því verkefni sem þeir eru að fást við. Auðvitað er það nauðsynlegt. Það segir mín langa reynsla á Alþingi að um vegamál og samgöngumál er mestur friður og best niðurstaða þegar við leggjum saman. Ó-vegirnir voru unnir á þeim grundvelli, svo ég taki dæmi. Í raun og veru var pólitísk samstaða um þá nýbreytni sem Hvalfjarðargöngin voru. Ég álít því að það sé nauðsynlegt að breiðari grunnur sé á bak við þessar áætlanir en nú er.

Virðulegi forseti. Ég get enn einu sinni þakkað hv. þm. Halldóri Blöndal fyrir innlegg hans í umræðuna. Ég hlustaði með athygli á það sem hann sagði um Dettifossveg og það svæði. Ég verð að játa að ég var ekki eins vel inni í því eins og hann. Ástæða mín fyrir stuttu andsvari nú var að spyrja hv. 2. þm. Norðausturkjördæmis og vin minn út í það hvort honum finnist það nægjanlegt að Norðfjarðargöng verði ekki tilbúin fyrr en 2013, ef áætlunin gengur fram.

Frú forseti. Ég hef alltaf gert mér grein fyrir því, um svo fjárfrekar framkvæmdir sem jarðgöng eru, að erfitt er að ákveða að ráðast í göng með mjög löngum fyrirvara. Nú var það svo að við á Alþingi urðum sammála um að göng sem ekki voru nefnd fyrir fjórum árum, Bolungarvíkurgöngin, skyldu ganga fyrir og var það stutt þeim rökum að veðrátta hefði breyst og aðstæður svo að vegfarendur sem um veginn færu væru í bráðri hættu. Þar sem við getum einungis sett takmarkaða fjármuni í jarðgöng verð ég að una þeirri niðurstöðu að Bolungarvíkurgöngin hafi verið látin ganga fyrir og ég hygg að um það sé breið samstaða á þinginu. Á hinn bóginn er í mínum huga enginn vafi á því að Norðfjarðargöngin koma þar næst. Við getum rifjað það upp eins og hv. þingmaður veit, af því að hann er þingmaður þessa kjördæmis, að fyrir allnokkrum árum bilaði bremsa í mjólkurbíl uppi í brekkunum fyrir ofan Eskifjörð og bílstjóranum tókst að aka bremsulausum bíl niður í sjó án þess að skaða nokkurn mann, hvorki sjálfan sig né aðra, og þótti ganga kraftaverki næst. En ekki er alltaf hægt að treysta slíku og við vitum að vegurinn er háskalegur íbúum ef eitthvað kemur fyrir. Hann liggur fyrir ofan íbúðarbyggðina og göngin eru náttúrlega barn síns tíma og standast ekki neina staðla og engar kröfur sem gerðar eru í dag um þungaflutninga, hvað þá leið til sjúkrahúss eins og nú er komið.

Virðulegi forseti. Það er rétt að tekist hefur breið samstaða um göng til Bolungarvíkur, milli Hnífsdals og Bolungarvíkur, Óshlíðargöng eða hvað við munum kalla þau. Það var gert út af grjóthruni sem við höfðum fengið fregnir af og sumir sem hafa farið um þennan veg hafa orðið þess áskynja hvað hann er hættulegur. Sú niðurstaða náðist, sem kynnt var núna fyrir nokkrum dögum, að fara frá Ósi í Bolungarvík að Skarfaskeri. Það er gert í nafni þess að um stórhættulegan veg sé að ræða. Það sama á við um núverandi Oddsskarðsgöng, eins og hv. þingmaður gat um. Þar er vegurinn stórhættulegur og barn síns tíma. Það er eiginlega með ólíkindum hvernig mönnum hefur dottið í hug að búa til jarðgöng lengst uppi í fjalli í 630 metra hæð og vera með 12 til 14 gráðu halla upp að þeim með byggðina á Eskifirði beint fyrir neðan, hálku á vegunum og annað slíkt. Að maður tali ekki um göngin sjálf sem í er blindhæð þar sem vonlaust er að mætast. Oft og tíðum skapast þar mikið umferðaröngþveiti, ekki síst þegar stórir dráttarbílar fara þar um. Stundum verða vandræðin það mikil að lögreglu þarf til að leysa úr þeim hnút. Ég tel allt of seint að opna ný Norðfjarðargöng árið 2013. Það þarf að finna leið til að ganga í það. Ef menn yrðu sammála um að fara frekar í stórátak í samgöngumálum í staðinn fyrir stórátak í stóriðju næstu tvö til fjögur árin hygg ég að við gætum sameinast um að flýta framkvæmdum, þ.e. Norðfjarðargöngum, þannig að þau megi opna fyrr.

Frú forseti. Ég man ekki hvað tekur langan tíma að fara í gegnum fjallið. Má vera að það sé rétt sem hv. þingmaður segir. Ég yrði vissulega allra manna glaðastur ef tækist að flýta göngunum þó ekki væri nema um hálft ár, þó væri ekki nema um mánuð. Vel má hafa í huga að reyna að finna til þess leiðir. En ég get ekki verið svo falskur að reyna að slá mig til riddara og segja að ég sé ekki þakklátur fyrir að göngin skuli þó komin inn á fjögurra ára áætlun. Við vitum að fólk þarna bíður í ofvæni og við vitum raunar líka að þegar við samþykktum það í ríkisstjórninni á sínum tíma að álver skyldi rísa við Reyðarfjörð var sú hugsun á bak við það að um eitt atvinnusvæði væri að ræða og íbúarnir treystu því. Þess vegna væru það svik við íbúana ef ekki yrði farið í þessi göng nú á eftir Siglufjarðargöngum og Bolungarvíkurgöngum. Ég man ekki til þess að nokkur maður héldi því fram á þeim tíma að Norðfjörður ætti að vera úti í horni. Þegar verið var að kynna erlendum fyrirtækjum vinnumarkaðinn og infrastrúktúrinn á þessu svæði var alltaf inni í myndinni að jarðgöng kæmu til Norðfjarðar. Við erum því ekki að gera neitt annað en að efna heit okkar við íbúana, við erum að styrkja byggðina og við erum að opna leiðina til sjúkrahússins. Eitrunin sem kom upp í sundlaugunum nú í vetur sýndi okkur að brýn þörf er á því.

Virðulegi forseti. Þó að við ræðum tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun frá 2007–2018 blandast inn í þá umræðu fjögurra ára áætlun sem við ætlum að ræða hér á eftir. Ég hef því ákveðið að tjá mig aðeins meira í þessari umferð sem styttir þá ræðutíma minn seinna í kvöld þegar við ræðum fjögurra ára áætlunina. Mig langar aðeins að koma inn á nokkur atriði sem ég kom ekki að í fyrri ræðu minni. Ég gerði þar að umtalsefni tekjur og tekjustofna Vegagerðarinnar og fjallaði m.a. um að tekjur af ökutækjum sem hlutfall af landsframleiðslu hefðu aukist úr 3,7% árið 1995 í 4,8% árið 2005 samkvæmt bráðabirgðatölum en útgjöld til vegamála dregist saman frá 1970–1995. Þó að þau útgjöld hafi hækkað eitthvað meira hin síðari ár fer allt of lítið fé til vegamála miðað við þá miklu þörf sem er til staðar. Það þarf að laga þá vegi sem byggðir voru fyrst. Hér hefur komið fram að þegar hv. þm. Jón Kristjánsson hóf þingferil var einn kílómetri lagður varanlegu slitlagi í kjördæmi hans, það var í gegnum Fellabæ. Það er töluvert meira núna. En við vitum líka að þeir vegir sem voru byggðir upp fyrst og sett á varanlegt slitlag voru e.t.v. byggðir af vanefnum, þeir eru mjóir og burður ekki nægur. Okkur vantar miklu meira fé inn í þessa miklu áætlun vegna þess að þörfin er svo mikil. Bílaumferð hefur aukist um 250% utan þéttbýlis á 20 árum eins og hér hefur komið fram. Bílaeign landsmanna hefur aukist um 100 þúsund o.s.frv. Eitt í viðbót vildi ég nefna hvað varðar tekjuhlið vegáætlunarinnar. Hún er eins og hún var í byrjun með bensíngjaldi og þungaskatti og þeim öðrum gjöldum sem renna til vegáætlunar. Það er eins. En það sem hefur gerst er að nokkrir nýir gjaldaliðir hafa komið inn á vegáætlun sem taka þá fé frá hinni eiginlegu vegagerð. Það kemur sennilega aðallega niður á nýbyggingu vega, þjónustu og viðhaldi vegna þess að ég hygg að yfirstjórnin sé svipuð og var. Hvað á ég við, virðulegi forseti? Jú, nærtækasta dæmið er að taka ferjur. Ferjur voru settar yfir á verk- og valdsvið Vegagerðarinnar fyrir nokkrum árum og það er m.a. þannig að - ef ég finn þetta í þessum gögnum hjá mér - framlag í ferjurnar eru miklar og háar tölur og kann nú að vera verra þegar maður ruglar saman þessum bókum öllum sem við erum að fjalla um en ég held að ég eigi að vera tiltölulega fljótur að finna vegáætlunina til að nefna tölu í þessu sambandi. Hér kemur það yfirstrikað með gulu í þessari bók. Árið 2007 fara 747 millj. kr. í ferjur og flóabáta. Þar af eru afborganir af ferjulánum til ríkissjóðs 274 millj. kr. Þetta kemur inn á vegáætlun og er kostnaður hjá Vegagerðinni en tekjur hafa ekki komið að sama skapi. Sama má segja um styrkhæft áætlunarflug sem boðið er út til nokkurra staða á landinu. Í það fara árið 2007 245 millj. kr. sem líka dregur niður það fé sem hægt er að hafa til vegagerðar. Síðasti þátturinn, ekki er langt síðan hann kom inn, er útboð á sérleyfi á landi og styrkir til þeirra almenningssamgangna um 190 millj. kr. Virðulegi forseti. Þarna fara um 1.200–1.300 millj. kr. á ári án þess að Vegagerðin hafi fengið tekjur á móti. Að sama skapi hefur dregið úr framkvæmdafé Vegagerðarinnar sem því nemur frá því að þetta fór að fara á vegáætlun. Það nýjasta, sem sjálfsagt er að taka inn, eins og reiðvegi og reiðhjólavegi og göngustíga, dregur líka úr því fé en er engu að síður þarft verk. Ég hef áður, virðulegi forseti, talað um olíugjaldið sem tók við af þungaskattinum. Það skeikaði 50 millj. lítra á milli þess sem fjármálaráðuneytið notaði til að búa til töluna á olíugjaldið og þess sem raunverulegt er. Það eru um 2 milljarðar kr. til ríkissjóðs og virðisaukaskattur af því er í kringum 410 millj. kr. og virðisaukaskattur á olíugjaldi er sennilega í kringum milljarður á ári sem rennur ekki til Vegagerðar heldur inn í ríkissjóð. Þetta vildi ég nefna vegna þess að það kemur fram í máli allra þingmanna og ráðherra, sem um málið hafa rætt, að sannarlega vantar meira fé til áætlunarinnar sérstaklega í vegamálum. Virðulegi forseti. Ég ætla líka að gera tengivegi að umtalsefni. Árið 2007 er áætlað að verja í þá 640 millj. kr. sem er auðvitað allt of lítið miðað við það mikla og langa vegakerfi sem við búum við. Það er dálítið sérstakt hvað tengivegir hafa setið á hakanum, enda sjáum við þegar við förum um þá að ástand þeirra er ekki mjög beysið. Í umræddu svari hæstv. samgönguráðherra við ítarlegri fyrirspurn minni um vegamál - svo ég taki dæmi úr mínu kjördæmi þar sem ég þekki best til. Í Fljótsdalshéraði eru tengivegir 267 km eða 6,68% af öllum tengivegum landsins. Þingeyjarsveit er með 144 km og svona má lengi telja, Eyjafjarðarsveit o.fl. Ástand þessara vega er mjög slæmt. Sú upphæð sem fer í tengivegi hefur um langt skeið verið allt of lág og er það enn fyrir árið 2007. Ég ætla að taka ómakið af hæstv. samgönguráðherra og benda á að árið 2008 hækkar þessi upphæð um 400–500 millj. kr. og hækkar svo aftur árið þar á eftir. Vonandi gengur það eftir, ekki veitir af. Svipaða sögu má segja af safnvegunum. Í þann lið eru einungis settar 350 millj. kr. sem er allt of lítið vegna áratugavanrækslu Alþingis og ríkisstjórnar hvað þetta varðar. Virðulegi forseti. Mikið er rætt um jarðgöng. Það er mjög athyglisvert sem verið er að ræða austur á fjörðum. Áhugamenn eru að ræða um það hvort hægt sé að heilbora göng og eru með hugmyndir um að gera það á annan og ódýrari hátt en gert hefur verið. Ég sagði fyrr í dag að það hefði valdið vonbrigðum hve frávikstilboðið sem kom í Héðinsfjarðargöng með heilborun var hátt. Manni fannst að sá möguleiki að heilbora göng á Íslandi væri eiginlega farinn fyrir bý með því útboði. En áhugasamir menn og miklir ofurhugar eru að skoða þessa þætti og mér finnst að gefa eigi því fullan gaum og skoða það mjög vel með þeim, gefa þeim færi á því að skoða þetta vel og sjá hvort við getum við næstu útboð fengið betri tilboð. Ég tel a.m.k. fulla ástæðu til að kanna betur hvort þessi framkvæmdamöguleiki er raunhæfur eða hvort hann er fjarlægur og ekki ódýrari en hefðbundin leið. Okkur liggur sannarlega á að fá betri tilboð í jarðgangagerð og lækka kostnað við þau. Virðulegi forseti. Rétt í lokin. Strandsiglingar og flutningar á vegum. Sá sem hér stendur hefur margoft talað fyrir því á hinu háa Alþingi og flutt um það þingmál að nauðsynlegt sé að taka upp strandsiglingar á ný með eða án stuðnings ríkisins. Hæstv. samgönguráðherra hefur sagt í svari til mín að erfitt sé að gera það út frá samkeppnissjónarmiðum. Ég held að hægt sé að finna leið til þess ef áhugi er á. Það var því mikið ánægjuefni þegar Atlantsskip fór að auglýsa að þeir ætluðu að fara að sigla ströndina. Það voru jafnmikil vonbrigði þegar mátti lesa um það ekki alls fyrir löngu að óvíst væri hvort af því yrði vegna þess að ekki gengi vel að ná samningum við fyrirtæki um að taka flutninga að sér. Nú veit ég ekki hvort það er vegna þess að stóru flutningafyrirtækin taka mest að sér að flytja út eða vegna samninga við fyrirtækin, ég veit það ekki. Þetta þarf a.m.k. að skoða. Það gengur ekki að það standi til að flytja stálbita til hafnargerðar landleiðina frá Reykjavík til Akureyrar eins og hugmyndir voru um. Ágætur hafnarstjóri á Akureyri hefur barist fyrir því að siglt verði með það stál en hugmyndin var sú að keyra það norður. Við sjáum hvers konar vitleysu við erum komin út í ef við ætlum að fara að keyra efni landleiðina norður í land til að búa til höfn. Virðulegi forseti. Rétt í lokin um þessa áætlun. Ég las á mbl.is í dag grein um viðtal við samgönguráðherra. Hann segir þar að það sé komið að öðrum að hægja á. Í greininni segir, með leyfi forseta: „Sturla segir í viðtali í Morgunblaðinu í dag að tímabært sé orðið að settir verði miklir fjármunir í samgöngumálin og að önnur verkefni verði að bíða. ,,Núna tel ég að komið sé að því að uppbygging samgöngumannvirkjanna fái aukið rými og að hægja verði á öðrum framkvæmdum ef þörf krefur í efnahagslífinu,“ segir Sturla og bætir við að ef á þurfi að halda verði aðrir að bíða með framkvæmdir í þágu stöðugleikans.“ Sturla segir að tímabært sé orðið að settir verði miklir fjármunir í samgöngumál og önnur verkefni verði að bíða. Þessu er ég algerlega sammála. Þetta sagði formaður Samfylkingarinnar á fjölmörgum fundum á landsbyggðinni í janúar og boðar þar stórátak í samgöngumálum. Virðulegi forseti. Ég hef sagt það áður að ef ég ætti tvo kosti mundi ég frekar velja þann kost að fara í stórátak í samgöngumálum en halda áfram með stóriðjuuppbyggingu næstu þrjú til fjögur ár með þreföldun í Straumsvík eða álveri suður í Helguvík. Ég held við ættum að doka við eftir hið stóra og mikla átak fyrir austan, fara í stórátak í samgöngum ásamt ýmsum öðrum opinberum framkvæmdum. Ég nefni Landspítalann og tónlistarhúsið sem hér er verið að byggja ásamt ýmsum öðrum framkvæmdum sveitarfélaganna, aðallega á höfuðborgarsvæðinu. Það er betra, og þjóðin á það skilið, að fara í stórátak í samgöngumálum í staðinn fyrir stóriðju. Virðulegi forseti. Ég er með þessu að taka undir þau orð samgönguráðherra, mér fannst hann hins vegar vera á annarri skoðun í dag, að ekki verði farið í hvort tveggja í senn, álversframkvæmdir fyrir sunnan upp á 300–400 milljarða og stórátak í samgöngumálum. Ef við náum báðir kjöri, ég og hæstv. samgönguráðherra, og verðum á næsta þingi hygg ég að oft eigi eftir að ræða um niðurskurð í vegamálum í nafni þess að draga úr þenslu eins og gert var í sumar og hefur oft verið gert áður. Virðulegi forseti. Ég hef ekki meira um þessa áætlun að segja í bili. Um margt erum við sammála en um ýmislegt ósammála. Það er eins og gengur og gerist með forgangsröðunina. Þær deilur skapast af því hve mikið bíður okkar, framkvæmdaþörfin er mikil. Það er svo margt sem ekki hefur verið gert á undanförnum árum. Allt of litlu fé hefur verið veitt til vegamála miðað við þarfir landsmanna.

Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins taka til máls aftur um samgönguáætlanir. Mér tókst ekki alveg að komast yfir það efni sem ég ætlaði að gera í fyrri ræðu minni og vildi nefna að auðvitað er þessi samræmda samgönguáætlun byggð upp á mörgum þáttum. Það eru flugmálin, það eru hafnarmálin og það eru vegamálin og auk þess er öryggisáætlunin komin inn í samræmda samgönguáætlun og auðvitað innifelur hún líka þjónustu á vegakerfinu, ýmiss konar þjónustu. Og af því að ég ferðast dálítið um vegi landsins ekki síst að vetri til þá veit ég hversu óskaplega góð upplýsingaþjónusta Vegagerðarinnar er sem er full ástæða til að nefna héðan úr ræðustóli og er eitt af þeim nýmælum sem hefur komið inn varðandi þjónustu Vegagerðarinnar á undanförnum árum. Um hafnarmálin má segja að frá því að ég kom til þings hafi áherslurnar breyst töluvert, þ.e. að búið er að gera mjög mikið í hafnarmálum og víða má segja að þörfinni sé fullnægt að mestu leyti nema til viðhaldsframkvæmda. Til dæmis hefur á undanförnum árum verið byggð upp mjög öflug hafnaraðstaða á Vopnafirði, einnig á Þórshöfn og stóriðjuhöfn í Fjarðabyggð og stefnir vonandi í sama á Húsavík. Það eru því alltaf einhver slík mál sem eru undir en í rauninni hefur mikil sátt náðst um hafnarmálin og hafnaáætlun á undanförnum árum. Varðandi vegaframkvæmdirnar vildi ég nefna það sem snýr að mínu kjördæmi, það sem við höfum lagt mikla áherslu á að yrði lokið á næstu árum og ég vil sérstaklega nefna norðausturveginn um Hófaskarð og til Raufarhafnar. Á þessu ári mun vonandi sjá fyrir endann á öllum deilum um hvar vegurinn eigi að liggja og úrskurð í þeim málum og þá munu vonandi fara af stað útboð á þeim vegi með mjög öflugum hætti og var í rauninni löngu kominn tími til vegna þess að fjármagn hefur verið til til þess vegar í nokkurn tíma en því miður ekki tekist að koma framkvæmdinni í gang. Þarna er auðvitað um mjög stóra framkvæmd að ræða og það má jafnframt segja um veginn frá Vopnafirði upp á hringveginn að við vonumst til að sjá fyrir endann á þeirri framkvæmd á allra næstu árum. Ég vildi aðeins fá að nefna, hæstv. forseti, að í samgönguáætluninni, langtímaáætluninni, eru geysilega mikil verkefni hvað varðar jarðgöng og þau hafa verið töluvert til umræðu og sú mikla þörf sem er fyrir slíkar framkvæmdir og við sjáum að það er rúm til að hefja þær með mun öflugri hætti en áður hefur verið. Áðan voru Oddskarðsgöngin hin nýju nefnd, jarðgöngin á milli Eskifjarðar og Norðfjarðar, sem gert er ráð fyrir að verði hægt að bjóða út á árinu 2009 og að þeirri framkvæmd verði lokið á árinu 2012. Ég hef klárar upplýsingar um að ef tekst að bjóða framkvæmdina út á árinu 2009 þá verði hægt að ljúka henni á árinu 2012. Það fara tvö og hálft ár í framkvæmdir við göng af þessari stærð þannig að við munum sjá að þá verða þau komin til fullra nota. Ég vildi einnig vekja sérstaka athygli á þeirri bókun sem fylgir í greinargerð vegna annarra framkvæmda, annarra jarðganga sem hugsuð eru í framhaldi af göngunum milli Eskifjarðar og Norðfjarðar. Í bókuninni kemur fram að vegna hugmynda um önnur jarðgöng á Miðausturlandi verði hægt að ráðast í rannsóknir og áætlunargerð á þessu áætlunartímabili og gert er ráð fyrir að hægt verði að ganga frá áætlunargerð og rannsóknum á fyrsta tímabili áætlunarinnar og eins varðandi jarðgöng á höfuðborgarsvæðinu og til Vopnafjarðar. Það er mjög mikilvægt að það komi fram í umræðunni að gert er ráð fyrir því að svona sé hægt að koma málum fyrir. Síðan eru Lónsheiðargöngin sem við vitum að er mjög nauðsynleg framkvæmd og í rauninni verða vegamál um skriðurnar, Þvottár- og Hvalnesskriður, ekki leyst með góðu móti. Það er því algerlega nauðsynlegt ef horft er til lengri framtíðar að leysa þann vegarkafla með jarðgöngum undir Lónsheiði og gert er ráð fyrir þeirri framkvæmd á öðru tímabili áætlunarinnar. Að síðustu vildi ég svo nefna jarðgöngin sem verða framkvæmd í einkaframkvæmd undir Vaðlaheiði. Það kemur fram í áætluninni með mjög skýrum hætti að gert er ráð fyrir að hægt verði að ljúka samningum við þá einkaaðila sem ætla að sjá um þá framkvæmd á þessu ári, árinu 2007. Ég ætla að fá að vitna í greinargerðina á bls. 108, en þar segir, með leyfi forseta: „Í samgönguáætlun er gert ráð fyrir jarðgöngum undir Vaðlaheiði sem einkaframkvæmd. Er í því sambandi miðað við þær heimildir sem gert er ráð fyrir í frumvarpi til nýrra vegalaga, sbr. 17. gr. þess. Vegagerðinni verði falið strax á árinu 2007 að hefja viðræður við hagsmunaaðila. Þar verði fjallað um framkvæmdir, fjármögnun og þátt ríkisins í verkefninu.“ Enn fremur kemur fram í áætluninni að gert er ráð fyrir fjármagni til tengivega við jarðgöng undir Vaðlaheiði. Það kom aðeins fram í umræðunni áðan og menn hafa nefnt að vantað hafi fjármagn til tengivega. Því tel ég ástæðu til að nefna það sérstaklega að í rauninni er gert ráð fyrir að á næsta ári verði fjármagn til tengivega tvöfaldað frá því sem verið hefur og verður svo á næstu árum. Þannig að þrátt fyrir stór orð sem hafa fallið um þetta í umræðunni þá er hér verið að gera verulegt átak til að hægt sé að ráðast í slík stórverkefni í tengivegunum. Hæstv. forseti. Ég vildi bara hnykkja á þessum atriðum vegna þess að þau stóryrði sem hér hafa fallið eru auðvitað ekki við hæfi en þegar hv. stjórnarandstaða er að fjalla um vegáætlun þá er talað með miklum stóryrðum. Þess vegna vil ég segja og benda á það á móti að hér er um að ræða gífurlega mikið átak í vegamálum sérstaklega, og í öðrum samgöngumálum sem er full ástæða til að vekja athygli á. Satt að segja er margt af því sem hér hefur verið sagt um þetta alls ekki við hæfi. Ég held að ég láti þessu lokið, hæstv. forseti, og ítreka að hér er um stórmerkar áætlanir að ræða.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að halda langa tölu að þessu sinni. Ég ætla að spara málflutning minn þar til við tökum til umræðu tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2007–2010, menn hafa reyndar blandað umræðu um þessi tvö þingmál nokkuð saman, en ég mun ræða það mál eftir helgina. Þá mun ég fjalla um hugmyndir um einkaframkvæmd og þann misskilning sem uppi er hvað það snertir að annars vegar sé um að ræða þá áherslu að fara með vegagerð til einkaaðila og hins vegar að halda henni hjá hinu opinbera, hjá ríkinu. Þetta er mikill misskilningur. Allflestar vegaframkvæmdir á Íslandi eru framkvæmdar af einkafyrirtækjum. Verk eru boðin út og hjá misstórum verktökum sem sinna mismunandi verkþáttum, þannig að það eru einkaaðilar sem koma að samgöngumálum og vegagerð á Íslandi að uppistöðu til. Það eru ekki ríkisfyrirtæki sem annast sjálfa framkvæmdina, það er umsjáin. Deilan sem nú geisar á milli þeirra sem vilja leið einkaframkvæmdar og að einkaaðilar fái leyfi til að byggja vegi og eiga þá til skamms eða langs tíma er annars vegar þessi og hins vegar er hinn hópurinn sem vill halda sig á hefðbundnu róli. Staðreyndin er sú að skýrslur sem hafa verið gerðar sem meta þessa tvo mismunandi kosti komast að þeirri niðurstöðu eða öllu heldur skýrsluhöfundar komast að þeirri niðurstöðu að einkaframkvæmd sé slæmur kostur fyrir greiðandann, fyrir skattborgarann. Allra verst sé það fyrirkomulag þegar farið er inn í eins konar skuggaframkvæmd, ég man nú ekki hvað það er kallað, þegar einkaaðili fær veginn til eignarafnota en ríkið, skattborgarinn borgar síðan á bak við tjöldin. Hæstv. ráðherra hefur öðru hvoru í dag verið að minnast á Hvalfjarðargöngin í þessu efni og segir að þar hafi verið þverpólitísk samstaða að baki en ég vísa aftur í skýrslu Ríkisendurskoðunar hvað þau göng snertir þar sem segir að það sé ekki í reynd eiginleg einkaframkvæmd og auk þess, segir Ríkisendurskoðun í skýrslu sinni, að það sé ekki margt sem bendi til þess að einkaframkvæmdin sé heppileg fyrir skattborgarann, þvert á móti sé hún óhyggileg. Þetta eru þættir, hæstv. forseti, sem ég mun fjalla nánar um þegar við ræðum áætlunina hina smærri, þá sem tekur aðeins til áranna 2007–2010 en ég geri ráð fyrir að það verði gert í byrjun næstu viku.

Hæstv. forseti. Einhver lausung hefur komist á mælendaskrána, ég hélt ég væri alveg með góðan tíma til að ganga út að þinghúsinu, maður á mælendaskrá og annar í ræðustólnum á undan mér. En ég ákvað að biðja aftur um orðið vegna þess að ég taldi ástæðu til að nefna atriði sem ég hafði ekki tíma til að fara yfir í ræðu minni fyrr í dag og mér finnast mikilvæg. Svo ég byrji á einhverju þá finnst mér ástæða til að fagna ýmsu sem er í áætluninni. Ég tel t.d. að ástæða sé til að fagna því að náðst hefur góð samstaða um lausn fyrir Bolvíkinga. Jarðgöngin þangað eru gríðarlega mikil bót og framtíðarlausn á samgöngumálum milli Bolungarvíkur og Ísafjarðar og ber auðvitað að nefna það í umræðunni. Þá langar mig til að fjalla pínulítið um veggjöldin líka vegna þess að ég hafði ekki tíma til að gera það á þann hátt sem ég hefði viljað. Ég tel að mikil nauðsyn sé á því - úr því að uppi eru hugmyndir um að nýta slíka tekjustofna í framtíðinni, a.m.k. virðist vera að hæstv. samgönguráðherra hafi áhuga á því - að það mál verði skoðað vandlega með þau vandamál í huga sem fylgja slíkri gjaldtöku. Það er alveg ljóst að þetta hefur áhrif á byggðirnar og þetta hefur áhrif á byggðaþróun í kringum þau samgöngumannvirki sem þannig eru fjármögnuð. Ég tel því að menn þurfi að skoða það vandlega og ég hvet til þess að gerð verði sérstök skoðun á byggðaþróun annars vegar í Borgarfirði og hins vegar fyrir austan fjall og borinn saman sá tími sem búið er að reka Hvalfjarðargöng. Þarna eru svæði sem eru sambærileg og það hefur orðið allt öðruvísi íbúaþróun og uppbyggingarþróun á þeim tveimur svæðum þann tíma sem Hvalfjarðargöng hafa verið rekin. Þess vegna tel ég ástæðu til að menn skoði sig vandlega um áður en haldið er áfram á þeirri braut sem þar er farin. Það er full ástæða til að skoða þessi mál vegna þess að greinilega eru uppi hugmyndir um að halda slíkri gjaldtöku áfram, jafnvel í Hvalfirði. Ýmsir aðilar virðast hafa þá skoðun að það sé bara allt í lagi að selja aðgang að höfuðborginni og frá henni á einni samgönguæðinni af þremur aðalæðum til og frá borginni. Þetta tel ég ekki koma til greina til framtíðar. Það er nógu mikið að gert að láta þá íbúa sem hafa borið uppi þann kostnað fram að þessu greiða það sem þeir hafa gert fram á þennan dag. Þarna verða menn að gá að sér að fara ekki út í öfgar því að það eru öfgar ef við förum að hafa áhrif á byggðaþróun með slíkum hætti. Ég hef einhvern veginn ekki á tilfinningunni að mögulegt sé að beita slíkum gjaldtökum nema því aðeins að þær verði þá útfærðar með einhverjum almennum hætti, þar sem yrði þá farið inn í eitthvert allt annað umhverfi að innheimta gjald af samgöngumannvirkjum og þar sem víðs vegar kæmu inn einhvers konar greiðslur sem vegfarendur mundu greiða. Ég er ekki með tillögur um slíkt en ég tel að menn verði að fara mjög vandlega yfir þetta. Mig langar til að nefna aðeins hugmyndirnar um Bakkafjöru og höfnina þar. Mér finnst að ekki hafi verið talað nógu jákvætt um þær hugmyndir. Ég er á þeirri skoðun að hvort sem menn horfa inn í framtíðina með það fyrir augum að einhvern tíma verði gerð göng til Vestmannaeyja eða ekki, sé sjálfsagt mál að ganga það til enda að skoða þessa Bakkafjöruhugmynd. Við getum alveg gefið okkur það strax og fyrir fram að það verði miklu betri samgöngur til Vestmannaeyja með því að gera höfn við Bakkafjöru og tengja Eyjarnar við land með ferju, eins og þar er gert ráð fyrir, heldur en þær samgöngur sem eru núna og jafnvel þó að menn færu í að kaupa dýrt skip, nýjan Herjólf sem yrði enn þá dýrari en sá sem fyrir er. Þeir möguleikar sem höfn við Bakkafjöru gefa Vestmannaeyingum eru að mínu viti mjög góðir. Hægt væri að bjóða upp á ferju a.m.k. á tveggja tíma fresti, jafnvel á eins og hálfs tíma fresti milli lands og Eyja og möguleikarnir, ef tengingin til lands verður til þess að - ja, hún verður auðvitað til þess að þarna verður til eitt atvinnusvæði og þá væri hægt að bæta við annarri ferju og vera með ferðir á klukkutíma fresti milli lands og Eyja ef þörfin verður fyrir það. Ég tel að jafnvel þó að menn hugsi sér að fara í jarðgöng séu þessir möguleikar algjörlega sjálfsagðir á undan þeim jarðgöngum af því að þau eru svo langt inni í framtíðinni og Vestmannaeyingar þola ekki svona vondar samgöngur eins og þeir hafa þann tíma sem mun líða þangað til þeir hugsanlega fá slík jarðgöng. Ég hef búið á Akranesi lengi og við höfðum Akraborgina. Hún gekk ekki nema á þriggja tíma fresti milli Akraness og Reykjavíkur. Það voru samt samgöngur sem við nýttum okkur fullkomlega og þó var klukkutíma sigling þar á milli. Hér erum við að tala um 35 mínútna siglingu. Síðan gleyma menn því kannski dálítið í umræðunni að sú tenging sem fæst þá upp á landið strax og þessi ferjuhöfn er komin, mun búa til eitt atvinnusvæði úr Vestmannaeyjum og nærliggjandi héruðum á Suðurlandi. Ég tel að það sé gríðarlega mikilvæg hugmynd sem þarna er á ferðinni og ég vona sannarlega að hún gangi eftir. Ég tel að fráleitt sé að halda því fram að það verði til þess að drepa hugmyndir um göng því að þessi framkvæmd er nú ekki dýrari en það, ef menn miða við þann kostnað sem er af því að reka Herjólf og ef menn þurfa að kaupa nýjan Herjólf til þess að reka, að þá fer nú að ganga töluvert á upphæðina sem það kostar að koma upp ferjuhöfn og ferjunni sem þar fylgir, sem er náttúrlega miklu, miklu ódýrari farkostur en nýr Herjólfur yrði. Mér finnst mikilvægt að koma þessu að í umræðunni. Mig langar síðan til að ræða aðeins meira um framkvæmdir sem eru fram undan í Norðvesturkjördæmi og ég vil nefna að sumt er ekki í áætluninni sem þar ætti að vera. Mér finnst t.d. svolítil skömm að því að ekki skuli vera gert ráð fyrir að klára uppbyggðan veg á milli Hólmavíkur og Drangsness, að það skuli ekki vera í langtímaáætluninni. Ég verð að segja að í þeim byggðum sem eiga í slíkri vök að verjast eins og þar er reyndin, að þar er nauðsynlegt að hafa það sem hluta af byggðaátakinu að gera nothæfan veg á milli þessara byggðarlaga. Ég beini því til samgöngunefndar að skoða þennan hlut í störfum sínum vegna þess að það er ekki vansalaust að þetta skuli ekki vera í áætluninni og ég hvet til þess að menn skoði það með jákvæðu hugarfari. Við fáum tækifæri til að halda áfram umræðum um samgönguáætlun við fjögurra ára áætlunina og þessi umræða núna er orðin býsna löng og ég veit að það er farið að fækka svolítið í þingsölum. Ég ætla því að geyma mér þær ræður sem ég hefði annars viljað halda eða halda svolítið lengri ræðu en þessa þangað til við ræðum um fjögurra ára áætlunina.

Virðulegur forseti. Ég vil í lok þessarar umræðu þakka hv. þingmönnum fyrir ágæta yfirferð og málefnalegar umræður í dag. Það er afar mikils virði fyrir okkur að farið sé rækilega yfir tólf ára áætlunina áður en hv. samgöngunefnd fær tækifæri til að fara yfir hana með hefðbundnum hætti. Það sem stendur upp úr umræðunni, virðulegur forseti, er að það er mikill áhugi og mikil áhersla sem menn leggja á uppbyggingu samgöngukerfanna allra og það er auðvitað verkefnið. Þess vegna get ég ekki verið annað en ánægður með viðbrögðin þó að auðvitað séu mismunandi áherslur. Aðalatriðið er að samgönguáætlunin verði afgreidd frá þinginu þannig að stofnanir samgönguráðuneytisins geti farið að vinna á grundvelli hennar. Með þeim orðum lýk ég máli mínu í kvöld, virðulegur forseti, og vænti þess að fá sem fyrst tækifæri til að mæla fyrir fjögurra ára áætluninni hér í þinginu.