Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég hef oftar en ekki reynt að liðka fyrir málum þegar svo ber undir en í þessu tilfelli er ekki hægt að gera neitt annað en greiða atkvæði gegn þessu máli einfaldlega vegna þess að hér er eitt skýrasta dæmið sem menn geta séð um óvönduð vinnubrögð frá framkvæmdarvaldinu og löggjafanum eins og margoft … 

Afbrigði um stjórnlagaþing.

Afbrigði um stjórnlagaþing?

Þú tekur bara Ragnar Reykás á þetta.


             Virðulegur forseti. Það er að vísu eitthvað sem ég hugsa að ég hleypi bara í gegn og segi já. 

Frú forseti. Ég er ekki hlynnt afbrigðum og ég er á móti því að mál séu keyrð í gegnum þingið með þessum hætti, sama hversu flókin þau mál eru. Þetta er hættulegt. Við eigum að vanda okkur við lagasetningu og mér finnast þetta óboðleg vinnubrögð.

Virðulegi forseti. Málið er mjög einfalt. Ég mun greiða atkvæði gegn því að þetta mál fái flýtiafgreiðslu og það eru afskaplega skýr rök fyrir því. Það er ekki hægt að finna betra dæmi um óvönduð vinnubrögð frá framkvæmdarvaldinu og löggjafanum en í þessu máli. Ég hvet hv. þingmenn og aðra sem áhuga hafa á þingstörfum að skoða þetta mál, skoða þau gögn sem liggja til grundvallar. Kosturinn er sá að það er mjög einfalt að gera því að þau eru svo lítil og það tekur mjög skamman tíma að lesa þau vegna þess að hér hefur ekki verið unnið neitt í þessu máli eins og lagt var upp með og hefur verið fullyrt. Ég hvet þingmenn til að hugsa næst þegar menn eru stóryrtir um mikilvægi þess að efla þingið, 

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 90/2010, um stjórnlagaþing. Hér eru á ferðinni mjög tæknilegar breytingar á lögum sem við samþykktum sl. vor. Komið hefur í ljós eftir að undirbúningur að kjöri til stjórnlagaþings hófst að framkvæmd laganna eins og hún hafði upphaflega verið undirbúin er svo flókin að við það verður ekki unað. Okkar helstu sérfræðingar í framkvæmd kosninga hafa komið fram með mjög þarfar og góðar ábendingar sem við í allsherjarnefnd, alla vega stjórnlagaþingsmeirihlutinn þar, höfum ákveðið að taka til greina og gera breytingar til að það megi verða til þess að kosningarnar verði skýrar og einfaldar. Þær breytingar sem þetta snýst fyrst og fremst um lúta að stærð kjörseðilsins en komið hefur í ljós að ef frambjóðendur verða fleiri en 115 verður mjög erfitt að útbúa kjörseðilinn þannig að hann verði skýr og aðgengilegur fyrir alla kjósendur, þ.e. letrið þarf að vera svo smátt og kjörseðillinn svo stór að það er nánast ómögulegt að framkvæma slíkt. Það má eiginlega segja að kjörseðillinn verði á stærð við verðlaunaávísanir í þekktum hjólreiðakeppnum. Það er ekki hægt að hafa það þannig. Það flækir líka mjög talninguna. Hér er lögð til mjög einföld breyting á þessu sem á að verða til þess að bæta framkvæmd kosninganna. Það verður þá þannig að hver frambjóðandi til stjórnlagaþings fær úthlutað ákveðnu númeri. Hver kjósandi fer síðan inn í kjörklefann, sér þar lista yfir frambjóðendur auk númeranna sem tengd eru við hvern frambjóðanda fyrir sig og fyllir út kjörseðil sinn með 25 númerum sem heyra til þeirra frambjóðenda sem kjósendur vilja velja á stjórnlagaþingið. Ég ætla ekki að lesa upp allt frumvarpið. Það er mjög tæknilegt, en við teljum að með þessu komum við til móts við ráðleggingar sérfræðinga okkar í þessum efnum og leggjum til að frumvarpið verði samþykkt á þessu þingi svo fljótt sem auðið er svo hægt verði að hefja undirbúning að stjórnlagaþingi sem vakið hefur mikið umtal og athygli. Ef marka má umfjöllun fjölmiðla er mikill spenningur fyrir þeirri framkvæmd.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem fram kom í máli formanns allsherjarnefndar hv. þm. Róberts Marshalls, það frumvarp sem hér er til umræðu er tæknilegt í öllum atriðum. Það lýtur að þeim þætti sem varðar atkvæðaseðilinn sjálfan sem hann gerði grein fyrir en þar er reyndar um að ræða fleiri tæknilega útfærsluþætti sem ekki er ástæða til að fjalla um í umræðum hér. Það eru fyrst og fremst lagfæringar varðandi útreikningsaðferðir og þess háttar sem fallast má á að æskilegt sé að koma í gegn. Varðandi meginbreytinguna sem felst í frumvarpinu gat ég ekki tekið þátt í því að flytja frumvarpið ásamt hv. þm. Róbert Marshall og fleiri þingmönnum vegna þess að ég er þeirrar skoðunar, og hún hefur ekki breyst, að sé farið út í persónukjör af því tagi sem gert er ráð fyrir í stjórnlagaþingi tel ég að gagnvart kjósandanum sé miklu skýrara að hafa nöfn frambjóðenda á atkvæðaseðli frekar en að menn eigi að merkja inn númer. Jafnvel þó að ljóst sé að nöfnin geti orðið mörg tel ég að það sé skárra af tvennu illu að hafa langan atkvæðaseðil með mannanöfnum á frekar en búa til aukaflækjustig gagnvart kjósandanum sem felst í því að hann þarf að samlesa kjörseðilinn og einhvern lista sem hangir hugsanlega uppi á vegg í kjörklefa, og merkja inn númer á seðil. Þetta er ekki mál sem gefur tilefni til mikillar umræðu. Ég vildi bara undirstrika þá afstöðu mína að ég tel að kjósendur í persónukjöri eigi að kjósa nöfn en ekki númer . Ég vek hins vegar athygli á því að ástæðan fyrir því að þessi breyting er talin nauðsynleg núna af tillöguflytjendum og þeim sérfræðingum sem þeir vísa til er sennilega fyrst og fremst sú að valið var við ákvörðun um hvernig framboðum skyldi háttað til stjórnlagaþings að hafa þröskuldinn fyrir framboðum tiltölulega lágan, þ.e. að menn þyrftu ekki marga meðmælendur til að geta farið í framboð til stjórnlagaþings. En vandinn sem framkvæmdaraðilar kosninganna standa frammi fyrir að þessu leyti væri miklu minni ef valin hefði verið leið sem reyndar var orðuð í umræðum allnokkrum sinnum, þ.e. að eðlilegt væri að gera kröfu til þess að þeir sem bjóða sig fram til stjórnlagaþings til að taka þátt í að semja stjórnarskrá hefðu tryggan stuðning og yfirlýsingar um stuðning frá tiltölulega stærri hópi en þeim nokkrum tugum sem gert er ráð fyrir í núgildandi lögum.

Forseti. Ég tel að síðasta ræðumanni hafi mælst vel eins og er allajafna þegar hann stígur í stólinn og ætla ekki að svara honum með öðrum hætti en þeim að ég er ekki sammála honum um að um eitt flækjustig í viðbót sé að ræða við þá aðferð sem sérfræðingarnir lögðu til og við, flutningsmenn þessa frumvarps, höfum tekið upp eftir þeim. Það er rétt hjá hv. þingmanni, valið stendur, af þeim pólitísku ástæðum að menn vildu hafa þröskuldinn lágan, ósköp einfaldlega á milli eins vandamáls og annars vandamáls, annars vegar þess að hafa kjörseðilinn þannig að hann yrði óvanalega viðamikill, sem væri ekki gott, og hins vegar þess að menn velji sér þriggja stafa númer og setji það á tiltölulega einfaldan seðil samkvæmt leiðbeiningum sem menn hafa fengið sendar heim til sín og hanga uppi á öllum kjörstöðum þar sem atkvæðagreiðslan fer fram. Ég virði það við þingmanninn að velja annan kostinn en ekki hinn, en ég held að valið sé á milli tveggja svolítið flókinna aðferða sem ég treysti íslenskum kjósendum þó vel til að ráða við. Mín skoðun er sú að það sé betra, hentugra, þægilegra og einfaldara að fara þá leið sem sérfræðingarnir benda á.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem hv. þm. Mörður Árnason segir að í málinu stóðum við frammi fyrir því að velja milli tveggja kosta sem hvorugur var kannski sá allra besti í besta heimi allra heima. Þetta eru tveir kostir sem eru ekki endilega góðir því í lýðræðislegum kosningum er mikilvægt að kosningin sjálf sé eins aðgengileg fyrir kjósandann og kostur er. Svo geta menn farið mismunandi leiðir í því sambandi og ég hef gert grein fyrir mínum sjónarmiðum og hv. þm. Mörður Árnason hefur gert grein fyrir sínum. Við erum ekki sammála í því efni. Ég treysti íslenskum kjósendum ágætlega til að komast að niðurstöðu hvor leiðin sem verður valin. Ég held hins vegar að sú leið að hafa nöfnin sé tvímælalaust einfaldari fyrir kjósandann þó hún kunni að vera flóknari í framkvæmd fyrir framkvæmdaraðilana. Leiðin sem lögð er til í frumvarpinu er tvímælalaust einfaldari fyrir framkvæmdaraðilana en ég held og stend við það að hún bæti við aukaflækjustigi gagnvart kjósandanum.

Virðulegi forseti. Mig langar að vekja máls á einu atriði í frumvarpinu, þ.e. 6. gr. Ég tel hana vera mjög mikilvæga og gott að hún sé komin inn sem pósitíft ákvæði. Þetta er breytingartillaga við 2. mgr. 19. gr. laganna sem er svohljóðandi: „Þeir sem taka sæti á stjórnlagaþingi og bera skyldur samkvæmt ráðningar- og kjarasamningum eiga rétt á leyfi frá störfum sínum þann tíma sem þeir gegna þingstörfum.“ Þetta gerir það að borgaralegri skyldu fyrir atvinnurekendur að veita starfsfólki sínu frí frá störfum til að taka þátt í stjórnlagaþinginu. Þetta er nýmæli á Íslandi. Þetta er mjög mikilvægt atriði og ég fagna því innilega að það sé komið inn í frumvarpið.

Virðulegur forseti. Í upphafi vikunnar var óskað eftir því í þingsal undir liðnum um fundarstjórn forseta að málið yrði sent til umsagnar í fagnefndum. Ákveðið var að reyna að verða við þeirri ósk sem kom frá hv. þm. Sjálfstæðisflokksins, Einari K. Guðfinnssyni. Málið var sent til umsagnar í heilbrigðisnefnd, félags- og trygginganefnd og samgöngunefnd. Umsagnir nefndanna hafa nú borist allsherjarnefnd og hefur hún fjallað um málið að nýju eftir að því var vísað til hennar milli 2. og 3. umr. Í áliti samgöngunefndar kemur fram að almennt er breið sátt um sameiningu dómsmála- og mannréttindaráðuneytis og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytis í innanríkisráðuneyti. Leggur 1. minni hluti til að frumvarpið verði samþykkt. Ég tek það fram að hv. samgöngunefnd sendi samhljóða umsögn, mjög jákvæða, um frumvarpið til allsherjarnefndar. Í áliti meiri hluta heilbrigðisnefndar er bent á umfang fyrirhugaðs velferðarráðuneytis og um hve viðkvæma þjónustu sé að ræða. Þar kemur fram að með sameiningu ráðuneytanna megi m.a. auðvelda samþættingu þjónustu á velferðarsviði við einstaklinga og stofnanir og að sameiningin muni jafnframt mynda öflugri starfseiningar með betri yfirsýn yfir þau verkefni sem þeim eru falin og koma í veg fyrir tvíverknað. Í áliti meiri hluta félags- og tryggingamálanefndar kemur fram að hann telji að nýtt velferðarráðuneyti sé í betri stöðu til að forgangsraða á nýjan hátt, samþætta velferðarúrræði og eftirlit með þeim og nýta fjármuni sem við höfum til málaflokkanna á sem skilvirkastan hátt. Meiri hluti félags- og tryggingamálanefndar áréttar að undirbúa þurfi sameininguna vel. Hann telur nauðsynlegt að í undirbúningsvinnunni verði haft samráð við starfsmenn og notendur þjónustunnar sem heyrir undir málefnasvið ráðuneytanna. Þá telur meiri hlutinn málinu til framdráttar að sami maður gegni embætti félags- og tryggingamálaráðherra og heilbrigðisráðherra þar til nýtt velferðarráðuneyti tekur til starfa. Fyrsti minni hluti leggur áherslu á að markmið frumvarpsins sé að endurskipuleggja ráðuneytið í því skyni að efla þjónustu hins opinbera við almenning og atvinnulíf og nýta sem best þá fjármuni sem til ráðstöfunar eru hverju sinni. Fyrsti minni hluti leggur áherslu á mikilvægi þess að allur undirbúningur sé vandaður og samráð haft við viðkomandi stofnanir og leggur því 1. minni hluti til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Í stað orðanna „félagsmála- og tryggingamálaráðuneyti“ í a-lið 1. gr. komi: félags- og tryggingamálaráðuneyti. Undir þetta rita hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson og Valgerður Bjarnadóttir auk þess sem hér stendur. Í fylgiskjali með framhaldsnefndaráliti eru umsagnirnar sem bárust frá fagnefndunum svo hægur vandi er að kynna sér þær. Hvað sem öðru líður er í það minnsta búið að bæta töluverðu við málsmeðferð málsins. Því ber einfaldlega að fagna að tillaga hafi komið fram um að málið færi til umsagnar í fagnefndunum. Það styrkir undirstöður þess og þarf ekki að fara fleiri orðum um það.

Hæstv. forseti. Taka má undir að það var öllu betra að málið skyldi fara til umsagnar hjá fagnefndunum sem í hlut eiga frekar en að sleppa því alfarið. Hins vegar verður að geta þess að eins og málsmeðferðin var, var hún meira formsatriði en að hún hafi kallað fram mikla efnislega viðbót. Allir sanngjarnir menn hljóta að sjá að sá tími sem fagnefndunum var gefinn var afar knappur, svo ekki sé meira sagt. Auk þess hefur komið fram að meiri hluti í a.m.k. einhverjum nefndanna, ég býst við að það komi skýrar fram í umræðum á eftir, hafnaði því að fá inn gesti sem hugsanlega hefðu getað varpað öðru ljósi á málið en gerðist með því einu að stjórnarliðar í viðkomandi nefndum komu saman og lýstu sig sammála frumvarpi sem þeir áttu aðild að með því að styðja framlagningu þess í nafni ríkisstjórnarinnar. Það sætir auðvitað engum sérstökum tíðindum að þingmenn ríkisstjórnarflokkanna í nefndunum skuli vera fyllilega sáttir við það sem þeir höfðu áður samþykkt. Það bætir því ekki efnislega miklu við. Það ber að þakka að meiri hlutinn í allsherjarnefnd og hv. þm. Róbert Marshall skuli hafa orðið við beiðni um að málið gengi til fagnefnda á þessu stigi en það er alveg ljóst, miðað við þann tíma sem gefinn var, að ekki var við því að búast að mikið nýtt bættist við. Það styrkir ekki málið að mínu mati að fá álit þingmanna Vinstri grænna og Samfylkingar í nefndunum án þess að því fylgi frekari rökstuðningur og efnisleg viðbót við það sem áður hafði komið fram af hálfu stjórnarþingmanna. Látum það vera. Þetta er formsatriði, það skiptir máli en er kannski ekki aðalatriðið. Aðalatriðið í mínum huga hefur frá upphafi verið að hér er ráðist í breytingar á Stjórnarráði Íslands sem vissulega eru, eins og frumvarpið lítur út núna, um það bil helmingi minni en lagt var upp með og erfiðustu málunum frestað til áramóta. Tveir ráðherrar a.m.k. eru að vísu settir á skilorð, eins og sagt hefur verið, og meira að segja boðað í nefndaráliti meiri hlutans að þeim verði á einhvern hátt skipt út um áramótin. Í breytingarnar er ráðist án þess að fyrir liggi sú nauðsynlega undirbúningsvinna sem ætlast má til að sé unnin við slíkar breytingar á Stjórnarráði Íslands. Ég hef á tilfinningunni þegar ég hlusta á ræður þingmanna ríkisstjórnarflokkanna að í þeirra huga sé nægt tilefni og nægur undirbúningur fyrir nýja lagasetningu á Alþingi að ríkisstjórnarflokkarnir hafi komið sér saman um einhverja niðurstöðu. Með því að eitthvað standi í stjórnarsáttmála og með því að ríkisstjórnarflokkarnir hafi náð - reyndar á elleftu stundu - samkomulagi um að hrinda ákveðnum stjórnarsáttmála í framkvæmd, sé búið að vinna nauðsynlega undirbúningsvinnu undir lagafrumvörp. Málið er bara það, og leyfi ég mér að vera dálítill formalisti í því sambandi, að þegar lagafrumvarp er lagt fram er ekki nóg að fyrir liggi meginlínur í pólitískri stefnumótun. Það er líka ætlast til að búið sé að vinna nauðsynlega undirbúningsvinna undir lagasetningu sem á að virka í framkvæmd. Í þessu tilviki, eins og margoft var bent á við 2. umr., skortir alfarið þá undirbúningsvinnu. Ég hef margoft farið yfir það að frumvarpið er lagt fram án þess að farið hafi fram greining eða mat á stöðu mála í dag. Stuðst er við orð í stjórnarsáttmála og orð í tveimur eða þremur skýrslum um að stefna beri að fækkun ráðuneyta. Gott og vel. Þau sjónarmið má lesa út úr t.d. skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis að gott sé að stefna að fækkun ráðuneyta. Við getum verið sammála um það. Það stendur í skýrslu sem var unnin af nefnd Gunnars Helga Kristinssonar fyrir forsætisráðherra að það eigi að fækka ráðuneytum og vinna að frekari sameiningu og efla stjórnsýslueiningar. Gott og vel. Þetta stendur. En þetta er almenn stefnumótun, þetta er ekki útfærsla. Hvorki í skýrslu rannsóknarnefndar né í skýrslu Gunnars Helga Kristinssonar og félaga er að finna útfærðar tillögur eða faglega greiningu. Sjónarmið eru sett fram og undir þau má taka. En vinnan hefur ekki verið unnin og hún var ekki unnin áður en frumvarpið var lagt fram. Hún hefur ekki verið unnin í meðförum þingsins, engin greining á stöðunni hefur farið fram, t.d. greining á því hvaða áhrif breytingarnar frá sumrinu 2009 hafa skilað eða breytingarnar frá 2007. Enginn hefur unnið þá vinnu. Menn hafa alls konar skoðanir en enginn hefur unnið vinnuna sem rennir stoðum undir þær skoðanir. Engin gögn liggja til grundvallar, ekki nokkur gögn. Við meðferð málsins í þinginu hafa engin ný gögn komið fram um þetta. Engin greining hefur farið fram á því hvaða ráðuneyti mundi skila mestum árangri. Menn hafa látið í ljós skoðanir og allt er gott um það að segja en skoðanir eru eitt og faglegt mat er annað. Hina faglegu vinnu skortir alveg. Það er vandinn og á það hefur verið bent. Síðan eru fleiri sjónarmið sem ástæða er til að vekja athygli á. Ég hef nefnt að allt sem sagt hefur verið um samráð í málinu hefur verið svikið af hálfu ríkisstjórnarinnar. Síðasta sumar þegar breytingar voru gerðar á Stjórnarráðinu 2009, það lá svo mikið á að koma þeim í framkvæmd að það var ekki tími til samráðs, var í kjölfar þeirra sagt í ræðum í þinginu, í umfjöllun í nefnd og hvarvetna: Jú, við ætlum að klára lagasetninguna, svo förum við í samráð. Síðan líður ár. Ekkert samráð á sér stað. Það kemur bara fram nýtt frumvarp. Þegar spurt er: Hefur samráð verið viðhaft við undirbúning frumvarpsins? þá er sagt: Nei, við ætlum bara að klára þetta, svo förum við í samráðið. Nákvæmlega það sama er sagt núna og var sagt í fyrra. Fyrst á að klára lagasetninguna, svo á að fara í samráðið. Ég hygg að hv. þingmenn stjórnarflokkanna trúi því þegar þeir segja að fara eigi í samráð. Ég ætla þeim ekki annað en þeir trúi því þegar þeir segja það, hvort sem er í ræðustól þingsins eða í nefndarálitum. Vandinn er sá að sporin hræða í þeim efnum Fram að þessu hafa alltaf verið höfð uppi fögur orð um samráð en þegar að því kemur er alltaf sagt: Nei, við verðum að klára lagasetninguna fyrst, ákveða fyrst hver niðurstaðan verður, svo förum við í samráðið. Þannig er það alltaf. Þetta er óskaplega mikið samráð. Ég hef áhyggjur af því hvernig þetta á eftir að reynast, ég verð að játa það. Ástæða er til að staldra við fleiri þætti. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur bent á marga veikleika í málinu og ég býst við að hann muni gera það á eftir, m.a. á grundvelli álita minni hluta sjálfstæðismanna í félags- og tryggingamálanefnd og heilbrigðisnefnd. Ég tek undir þau sjónarmið og vil sérstaklega vekja athygli á einu atriði sem fram kom í ræðum hans þegar málið var til 2. umr. Það er auðvitað sú mótsögn sem felst í því að þegar markmiðið er að stækka einingarnar í stjórnsýslunni til að efla þær, eins og það heitir, þá skuli byrjað á því að sameina stærstu ráðuneytin en ekki þau minnstu. Í því er töluverð mótsögn fólgin og vekur spurningar um hvaða heildarhugsun, hvaða rökhugsun býr að baki frumvarpsgerðinni. Allt er málið töluvert ófullburða svo ekki sé meira sagt. Ég tel fulla ástæðu til að ítreka þetta vegna þess að þegar maður gagnrýnir handarbakavinnubrögðin við gerð frumvarpsins er oft reynt að snúa þessu þannig með því að segja, sem heyrðist ekki sjaldan við 2. umr.: Sjálfstæðisflokkurinn vill ekki sameiningu ráðuneyta, meinar ekkert með því sem hann segir um báknið burt, og annað þess háttar. Þetta er auðvitað fullkominn útúrsnúningur. Frá upphafi hefur legið ljóst fyrir að við þingmenn Sjálfstæðisflokksins styðjum að farið verði í endurskoðun á Stjórnarráðinu með það að markmiði að fækka ráðuneytum, efla einingarnar, færa saman verkefni sem eiga samleið og nýta þá peninga betur sem varið er í stjórnsýsluna.  Öll ríkisstjórnin situr á ríkisstjórnarfundi 20. ágúst, bara svo dæmi sé tekið, og klappar fyrir sjálfri sér þegar hún gefur út það sem heitir Endurskoðaðar reglur um frágang lagafrumvarpa . Hún klappar fyrir sjálfri sér og segir: Sko, hvað við erum fagleg, nútímaleg og lýðræðisleg, sko hvað við erum frábær. Á sama tíma reynir hún að keyra í gegnum þingið frumvarp sem uppfyllir enga af þeim stöðlum, engar þær leiðbeiningar eða mælikvarða sem er að finna í þessum endurskoðuðu reglum. Þetta heitir, hæstv. forseti, hræsni. Þetta er ekkert annað en hræsni. Endurskoðuðu reglurnar frá 20. ágúst voru svo sem ekkert nýmæli. Allt sem finna má í þeim er líka í Handbók um undirbúning og frágang lagafrumvarpa sem gefin var út af forsætisráðuneyti, dómsmálaráðuneyti og Alþingi árið 2007. Þar er þetta allt að finna, allar leiðbeiningar um hvernig ber að ganga frá lagafrumvörpum og undirbúa með faglegum hætti svo þau uppfylli gæðakröfur. Sú handbók hefur ekki verið umdeild á neinum pólitískum forsendum. Þvert á móti hafa allir flokkar og allir þingmenn mér vitanlega lýst því yfir að þarna sé að finna góða mælikvarða á það hvernig vanda beri til verka. Þetta eru mælikvarðarnir frá 2007. Þeir voru öllum kunnugir, þar á meðal hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórninni, þegar samþykkt var að leggja frumvarpið fram fyrir þinglok í sumar. Menn þekktu þetta allt saman, þeir gátu farið í handbókina og flett því upp blaðsíðu fyrir blaðsíðu hvernig haga ætti undirbúningsvinnu fyrir gerð lagafrumvarpa. En þegar liggur á að koma breytingum í gegn til að leysa einhver mál, styrkja ríkisstjórnina eða hvað þessar hrókeringar við ríkisstjórnarborðið eru kallaðar, þá skipta fagleg vinnubrögð engu máli. Þeim er öllum ýtt til hliðar af því að ríkisstjórninni, sem er svo gjörn á að hrósa sjálfri sér fyrir að vera nútímaleg, lýðræðisleg og fagleg og miklu betri á allan hugsanlegan hátt en allar ríkisstjórnir á undan, er alveg sama um faglega vinnu og lýðræðislegt samráð þegar hún þarf að leysa einhver innanhússvandamál og heimiliserjur, róa einhverja innan ríkisstjórnarinnar eða færa einhverja til. Það er allt eitthvert valdatafl. Ég ítreka að það skiptir máli að fara í endurskoðun á Stjórnarráðinu en engu að síður er það nokkurt áhyggjuefni hve mikla áherslu núverandi ríkisstjórn leggur stöðugt á að breyta einhverjum skipuritum sem undir hana heyra í staðinn fyrir að takast á við aðkallandi og brýn vandamál sem snúa að fólkinu og fyrirtækjunum í landinu. Ríkisstjórnin er mjög oft fyrst og fremst með hugann við það að teikna ný skipurit, færa menn til og leika svoleiðis leiki, færa til ráðherra og embættismenn og breyta skipuritum meðan vandamál sem snúa að atvinnulífinu og heimilunum eru óleyst. Það hjálpar ekki endilega við úrlausn vandamála atvinnulífsins og heimilanna að öll orkan fari í innri skipulagsbreytingar á æðstu stöðum. En þetta er útúrdúr. Aðalatriði er að frumvarpið er algerlega ótækt til afgreiðslu að mati okkar þingmanna Sjálfstæðisflokksins og við leggjumst eindregið gegn því. Við sátum hjá við ýmsar breytingartillögur við meðferð málsins eftir 2. umr. vegna þess að þær voru þó til þess fallnar að laga skavanka sem á frumvarpinu voru, eins og að fella t.d. út ákveðna hluta sem voru vanhugsaðir og illa útfærðir þótt það sem eftir stendur sé alveg jafnvanhugsað og illa útfært, en það er önnur saga. Svo það liggi algerlega ljóst fyrir og enginn þurfi að velkjast í vafa um það, þá leggjum við þunga áherslu á að við erum reiðubúnir í þá vinnu, jafnvel í pólitísku samráði, sem nauðsynleg er til að stokka upp stjórnsýsluna, bæði hvað viðkemur Stjórnarráðinu sjálfu og eins ýmsum stofnunum á vegum þess. Ég get sagt fyrir sjálfan mig að ég fagnaði því þegar hæstv. forsætisráðherra lýsti því yfir á liðnum vetri að fækka ætti ríkisstofnunum. Ég held að hún hafi nefnt 80 og gekk þar mun lengra en nokkur annar hefur gengið. Þegar frjálshyggjan réð miklu hjá Viðskiptaráði, eða Verslunarráði eins og það hét áður, lögðu menn ráðin á um mun minni og hógværari niðurskurð opinberra stofnana en hæstv. forsætisráðherra lagði upp með. Ég fagna þeim sjónarmiðum forsætisráðherra. Vandinn er bara sá að fyrir hverja eina stofnun sem núverandi ríkisstjórn lætur sér detta í hug að leggja niður eða sameina virðast spretta upp þrjár, fjórar eða fimm nýjar. Það er vandinn. Þótt frumvarpið kunni á pappírnum að spara nokkur stöðugildi innan Stjórnarráðsins þá óttast ég að þegar til kastanna kemur muni það ekki leiða til sparnaðar. Þetta er eins og dæmið sem ég nefndi í 2. umr. um forsætisráðuneytið þegar tvær deildir voru fluttar úr forsætisráðuneytinu, ég held 5 starfsmenn. Það gerðist sumarið 2009. Færa átti Norðurlandaskrifstofu burt með þremur starfsmönnum og efnahagsskrifstofu með tveimur starfsmönnum. Ári síðar hefur starfsmönnum forsætisráðuneytisins fjölgað, ekki bara um þá fimm sem fækkað var síðasta sumar heldur einhverja í viðbót. Ég óttast að þetta sé tilhneigingin. Nú á að fækka ráðherrum og það hefur verið gert. Ríkisstjórnin hefur stundum fækkað ráðherrum og stundum fjölgað þeim en í þessari lotu var þeim fækkað. Ég óttast að þess sé ekki langt að bíða að í staðinn fyrir að fækka ráðherrum með því að sameina t.d. stór ráðuneyti eins og félags- og tryggingamálaráðuneytið annars vegar og heilbrigðisráðuneytið hins vegar, líði ekki á löngu áður en menn koma til þingsins og segja: Þetta er svo stórt og viðamikið ráðuneyti. Nú þurfum við að fá aðstoðarráðherra.

Þeir eru byrjaðir.

Þeir eru byrjaðir, er sagt. Talað er um aðstoðarmenn en ég held að við séum ekki að tala um það heldur að til viðbótar fáum við aðstoðarráðherra eins og við þekkjum frá öðrum löndum þar sem einn ráðherra er yfir stóru og viðamiklu ráðuneyti. Þá spyr ég: Hverju erum við bættari? Erum við einhverju bættari með því að hafa risaráðuneyti eins og sameinað heilbrigðis-, félags- og tryggingamálaráðuneytið ef deildaskipta því með einum aðalráðherra og undirráðherrum eða aðstoðarráðherrum? Ég veit það ekki. Ég óttast að ekki sparist mikið á því. Það endurspeglast í áliti stjórnarþingmanna í allsherjarnefnd að þeir byggja stuðning sinn við frumvarpið á því að þeir trúa því að með því að sameina þau ráðuneyti sem hér um ræðir megi ná fram hagræðingu, sparnaði og skilvirkari stjórnsýslu. Gott og vel. Þeir trúa því, mjög gott. Vandinn er hins vegar sá að þeir hafa ekki komið með nokkur gögn því til staðfestingar að trú þeirra eigi við rök að styðjast. Vandinn er fólginn í því að þegar við afgreiðum lög á hinu háa Alþingi erum við ekki að afgreiða ályktun í stjórnmálafélagi eða á landsfundi samtaka eða eftir atvikum að samþykkja stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar. Við erum að samþykkja lög á Alþingi og þegar við gerum það eigum við að gera þá kröfu til sjálfra okkar og til ráðherra í ríkisstjórninni sem leggja fram frumvörp að þeir vinni heimavinnuna sína áður en þau eru lögð fram. Partur af heimavinnunni er að vinna nauðsynlega greiningarvinnu, skoða reynslu af fyrri breytingum, gera mat á núverandi stöðu og mat á áhrifum breytinga - ekki bara með því að slengja fram einhverjum skoðunum heldur mati sem byggir á faglegum vinnubrögðum. Við eigum líka að geta gert þá kröfu þegar lögð eru fram frumvörp af þessu tagi að byggt sé á eðlilegu samráði við þá sem málið varðar. Í þessu sambandi ætla ég svo sem ekki að kveinka mér undan skorti á pólitísku samráði. Því hefur oft verið lofað og aldrei við það staðið en ég ætla ekki að kveinka mér sérstaklega undan því. En í þessu máli var ekki haft samráð við neinn, ekki nokkurn mann utan ríkisstjórnarinnar, áður en frumvarpið var lagt fram. Eftir að málið kemur inn í þingið er ljóst að öll orkan sem snýr að samráði hefur farið í það að hafa samráð innan ríkisstjórnarflokkanna. Það hefur verið erfitt, langt og sársaukafullt ferli, niðurstaða er reyndar komin um það í bili, en um samráð við aðra verður að segja að það er allt í skötulíki. Eins og fyrr lýsum við þingmenn Sjálfstæðisflokksins í allsherjarnefnd andstöðu við frumvarpið með vísan til þess sem við áður höfum sagt. Við lýsum yfir miklum efasemdum um að núverandi ríkisstjórn geti komið fram með þessum hætti við Alþingi. Vinnubrögðin eru þess eðlis að þau standast enga skoðun og enga mælikvarða. Ef þetta gefur einhverja línu um það hvernig ríkisstjórnin hyggst vinna áfram að breytingunum sem boðaðar eru, t.d. í sambandi við sameiningar stofnana og þess háttar, þá er ekki von á góðu, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Ég vil óska eftir því að hv. þm. Birgir Ármannsson geri betur grein fyrir því hvernig Sjálfstæðisflokkurinn vill standa að undirbúningi að frumvarpi sem þessu og úrvinnslu. Öllum mátti vera ljóst að eftir að núverandi stjórnarflokkar mynduðu ríkisstjórn, og það mátti lesa í stjórnarsáttmála, að hverju ríkisstjórnin vildi stefna í þessum málum hvað varðaði Stjórnarráðið og uppskipti þar. Á stefnuskrá þessara tveggja stjórnmálaflokka, Samfylkingarinnar og Vinstri grænna, hefur líka verið stefnumótun hvað varðaði áherslur á uppbyggingu meðal annars atvinnumálaráðuneytis, velferðarráðuneytis, umhverfis- og auðlindaráðuneytis þannig að það ætti ekki að koma neinum á óvart. Í forsætisráðuneytinu var byrjað að vinna að undirbúningi uppstokkunar í þessum anda. Eftir að frumvarpið kemur inn til Alþingis er það í okkar höndum og allsherjarnefndar. Nú er það svo að við höfum kosið að hafa verksvið hvers ráðuneytis, stjórnsýsluna, Stjórnarráðið, bundið í lögum. En það þekkist líka að skipun og verklag ráðuneyta sé í höndum ríkisstjórnar á hverjum tíma. Ég vil biðja hv. þingmann að greina frá því í svari sínu hvernig ríkisstjórnarflokkarnir hefðu átt að standa að undirbúningnum fram að þessum tíma en svo segir í frumvarpinu, sem verður vonandi að lögum, hvert framhaldið eigi að verða hvað varðar samráðið.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt sem fram kom í spurningu hv. þm. Þuríðar Backman að það stendur í frumvarpinu og stendur í nefndaráliti að eftir að frumvarpið er samþykkt eigi samráðið að byrja. Það átti sér ekki stað samráð í aðdraganda þess að frumvarpið var lagt fram. Nú vill svo til og ég vék að því í ræðu minni áðan og vék að því í ræðu við 2. umr. að í þessari ágætu handbók er að finna ákveðnar leiðbeiningar um það hvernig standa á að samráði við undirbúning lagafrumvarpa. Ekkert af því var haft í heiðri við gerð þessa lagafrumvarps. Hér er plagg frá forsætisráðuneytinu frá 20. ágúst um lagasetningu, endurskoðaðar reglur um lagasetningu. Þar eru líka gefnar leiðbeiningar um það hvernig á að gera það. Það eru ágætar leiðbeiningar, reyndar að öllu leyti byggðar á þessari handbók frá 2007. Ekkert af því var haft í heiðri við undirbúning þessa lagafrumvarps, því miður. Ef hv. þingmaður er að spyrja hvernig við þingmenn Sjálfstæðisflokksins teljum að standa hefði átt að undirbúningi við það að leggja fram þetta frumvarp þá get ég einfaldlega vísað í þessi plögg. Ég get líka sagt það sem ég sagði í ræðu minni við 2. umr. að ég tel að það sé nauðsynlegt þegar frumvarp af þessu tagi er lagt fram að eitthvert mat á stöðu mála í dag eigi sér stað, eitthvert mat á reynslunni, t.d. af nýlegum breytingum á Stjórnarráði, og eitthvert mat á þörfinni á breytingum og þá hvaða breytingum, og að það sé metið með einhverjum hætti hvaða áhrif líklegar breytingar hafi, bæði á Stjórnarráðið sjálft og á samfélagið í heild. Við teljum líka eðlilegt að svona frumvarp sé undirbúið í samráði við þá aðila sem að málum koma. Ekkert af þessu var gert við undirbúning þessa frumvarps. Það var bara sagt: Þetta er það sem við ætlum að gera. Þetta viljum við gera. Gerið svo vel.

Hæstv. forseti. Ég tek sannarlega undir að við eigum að vanda vel alla löggjöf og undirbúning löggjafar. Þessi undirbúningsvinna að frumvarpinu fór fram í forsætisráðuneytinu og greiningarnar fóru fram þar. Það er líka alveg rétt, sem hér hefur komið fram, að sú greiningarvinna hefur ekki verið lögð fram með þessum frumvörpum. En eftir að málið hefur verið lagt fram í þinginu sjá allir sem vilja að undirbúningurinn og skipan ráðuneyta er með þeim hætti að ákveðin grundvallarhugsun er þar að baki sem byggist meðal annars á kröfum utan úr samfélaginu eins og um sameiningu heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins, eins og um það að efla ráðuneytin og styrkja og fækka ráðuneytum. Þetta eru undirliggjandi kröfur sem verið er að bregðast við. Ég tek undir það með hv. þingmanni að það hefði verið æskilegt að greiningargögn hefðu svo komið fyrir allsherjarnefnd til að vinna með. Ég tek líka undir það að æskilegt hefði verið að umsagnarbeiðnir til fagnefndanna um álitsgerðir hefðu komið fram í vor þannig að þær hefðu haft tíma til að kalla fyrir þá gesti sem þær óskuðu eftir í stað þess að þurfa að byggja umsögn sína á þeim umsögnum sem sneru að viðkomandi fagsviði. En þannig var unnið núna og ég tel að sannarlega hefði mátt og hefði átt að vanda betur til. En beiðnin um álit nefndanna kom ekki fram fyrr en þetta seint og var brugðist við því.

Hæstv. forseti. Bara til að bregðast við þessu síðasta þá er alveg ljóst að þegar málið kom til 1. umr., í júní hygg ég, þá nefndi hv. þm. Einar K. Guðfinnsson við atkvæðagreiðslu í þinginu að hann óskaði eftir að fagnefndir fengju málið til umsagnar. Þeirri beiðni var því komið á framfæri þá strax og það sjónarmið var ítrekað í allsherjarnefnd þó að það virtist hafa skolast eitthvað til þar. Nóg um það. Hv. þm. Þuríður Backman vísar hins vegar til einhverra greiningargagna í forsætisráðuneytinu. Nú er það svo að við lestur greinargerðar frumvarpsins er ekki hægt að sjá að vísað sé til neinna slíkra gagna. Það er mat sem liggur fyrir frá fjárlagaskrifstofunni, eins og skylda er með öllum stjórnarfrumvörpum, en varðandi stjórnsýsluþætti er ekki vísað til neinna gagna. Þetta er greinargerð upp á margar blaðsíður sem fyrst og fremst felst í því að segja í löngu máli það sem stendur í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. En ekki er vísað í nein gögn. Í greinargerðinni sem liggur fyrir með frumvarpinu er ekki vísað í neinar matsskýrslur, ekki vísað í neinar greiningar og þegar eftir því var leitað í allsherjarnefnd var ekki hægt að bregðast við því með því að leggja fram nein slík gögn. Fyrir okkur almenna nefndarmenn í allsherjarnefnd horfði málið þannig við og það hefur ekki verið leiðrétt í þingsal að slík gögn væru yfir höfuð ekki fyrir hendi. Hugsanlega eru slík gögn fyrir hendi. Ég veit ekki hvort svo er. Ég veit ekki hvort hv. þm. Þuríður Backman hefur einhverjar upplýsingar um einhver slík greiningargögn, einhverjar matsskýrslur eða eitthvað þess háttar sem ekki komu fram við málsmeðferð í þinginu. Ég held að svo sé ekki. Ég held að það eina sem liggur fyrir í þessu máli sé pólitískur vilji ríkisstjórnarinnar en að faglega undirbúningsvinnu skorti.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir ágæta yfirferð á þessu frumvarpi. Það er að mestu leyti rétt sem hann segir, það er ekki vandað til undirbúnings við það. Ég vek hins vegar athygli á því að fyrr í dag greiddi þingsalur, og þar með hv. þingmaður, atkvæði um frumvarp um fjármagn til stjórnmálaflokka sem var hálfu verr unnið en þetta. Þar er 1. gr. frumvarpsins í algerri andstöðu við afganginn af því sem er í frumvarpinu og er hin mesta hrákasmíð þannig að það hefði verið gaman að heyra næstum því þessa sömu ræðu hv. þingmanns við það frumvarp líka því að hún hefði átt vel við. Ég tek til máls um þetta frumvarp vegna ummæla stjórnarliða úr Samfylkingu sem hélt því fram að stjórnarandstaðan hafi ekki lagt neinar efnislegar breytingar til málanna heldur verið með málþóf. Ég náði ekki að bregðast við þeim ummælum í 2. umr. vegna þess að ég þurfti annað á fund en ég geri það hér og nú. Þó að Hreyfingin skilgreini sig ekki sjálf sem stjórnarandstöðu virðist mér sem aðrir flokkar á þingi geti ekki hugsað öðruvísi um stjórnmál en sem einhvers konar „með eða móti“ fyrirbæri þegar kemur að ríkisstjórnum. Í því ljósi tekur Hreyfingin ummæli þingmannsins til sín og vill koma á framfæri að Hreyfingin styður ekki þetta frumvarp af efnislegum ástæðum og telur það í raun hvorki fugl né fisk þar sem ekki er gengið nægilega langt í endurskipulagningu Stjórnarráðsins. Hreyfingin telur að Stjórnarráðið og stjórnsýslan þarfnist gagngerrar endurskipulagningar, að fá þurfi hóp sérfræðinga utan ráðuneytanna og hugsanlega utan Íslands til að búa til nýja stjórnsýslu fyrir Ísland þar sem t.d. er skilgreint fyrir fram hvaða hlutverkum stjórnsýsla í 330 þúsund manna landi á að sinna og hvernig hún á að sinna þeim. Síðan þarf að færa þá stjórnsýslu sem nú er til staðar inn í það umhverfi en þó ekki nema endurráðið sé í þrjú efstu lögin, þ.e. stöðu ráðuneytisstjóra, skrifstofustjóra og deildarstjóra, og þá eingöngu út frá faglegum forsendum. Tryggja þarf líka að stjórnsýslan og það fólk sem ræðst þar til starfa sé þar á forsendum almannahagsmuna en ekki á forsendum flokkshagsmuna eða annars konar hagsmuna. Ég leyfi mér að benda á að fyrir ekki ýkjamörgum árum var aflétt, en þó aðeins að hluta til, ströngum ákvæðum við tengslum starfsmanna bandaríska ríkisins við stjórnmálaflokka þar sem hefur að hluta til ríkt bann við afskiptum eða þátttöku ákveðinna starfsmanna stjórnsýslunnar af stjórnmálum og í stjórnmálaflokkum. Ekki mæli ég endilega með að Íslendingar gangi svo langt en vert er að hafa í huga að stjórnsýsla ríkisins verður að njóta óskoraðs trausts almennings, ráðherra og Alþingis og má ekki vera pólitísk. Nær væri þó að gera ráð fyrir því að hver og einn ráðherra geti haft með sér aðstoðarmenn, einn eða fleiri, til að fylgja eftir þeim pólitískum áherslum sem nýr ráðherra kemur með inn í ráðuneytið og til að koma í veg fyrir að ráðherrann geti gert ráðuneytið eða hluta þess að pólitískum anga flokks síns. Þetta eru gríðarlega mikilvæg atriði og frumvarpið sem hér er verið að ræða er einhvers konar yfirklór yfir þau atriði sem eru til mikilla vansa hér á landi. Vissulega ber að fagna fækkun ráðuneyta og ráðherra og þetta frumvarp gerir það. Þeir sem nú hafa valist til forustu í þessum nýju ráðuneytum eru alls trausts verðir. En það er ekki nóg, stjórnsýslan öll þarfnast endurskipulagningar við.

Virðulegi forseti. Við höfum tekið afskaplega skamma stund í að ræða þetta stóra mál og hv. þm. Þór Saari fór yfir ýmislegt sem væri eðlilegt að ræða í tengslum við breytingar eins og þessar. Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að eftir að hafa heyrt andsvar hv. þm. Þuríðar Backman að einhver gögn liggi til grundvallar þessu máli, tel ég eðlilegt - og ég veit að hv. þm. Þuríður Backman mun koma í ræðustól á eftir - að þessi gögn verði sett upp á borðið. Við báðum um það, þingmenn Sjálfstæðisflokksins í hv. heilbrigðisnefnd og hv. félags- og tryggingamálanefnd, að fá þau gögn sem liggja til grundvallar málinu en við fengum þau ekki. Ef þessi gögn eru til staðar fer ég fram á að séð verði til þess að við fáum þau. Það er annars ekkert sem liggur til grundvallar málinu nema þetta frumvarp sem er óburðugt. Síðan er t.d. hægt að finna skýrslu vinnuhóps sem hæstv. forsætisráðherra skipaði þvert á vinnu þingmannanefndar sem er að skoða ýmislegt og ætlar koma með tillögur í stjórnsýslunni. Áður en þingmannanefndin hefur klárað hefur þessi vinnuhópur, sem er prívathópur trúnaðarmanna forsætisráðherra, lokið störfum og það er kannski það sem menn hafa helst vitnað í, hópinn sem dr. Gunnar Helgi Kristinsson hefur stýrt. Ég ætla að lesa upp úr niðurstöðu þessa hóps en þar segir, með leyfi forseta, á bls. 6: „Á þeim stutta tíma, sem starfshópur forsætisráðherra hafði til umráða, hafði hann ekki tök á að vinna ítarlega útfærðar tillögur. Þess í stað hefur áhersla hans verið sú að leiða í ljós meginatriði sem af skýrslu rannsóknarnefndar má leiða og helstu viðfangsefni sem stjórnvöld þurfa að takast á við í ljósi ábendinga rannsóknarnefndar. Ítarlegri vinna með efnið bíður því fleiri aðila. Hér ber fyrst að nefna níu manna þingmannanefnd sem skipuð hefur verið af Alþingi til að móta tillögur að viðbrögðum Alþingis við niðurstöðum rannsóknarnefndarinnar. Alþingi er verkbeiðandi í tilviki rannsóknarnefndarinnar og eðlilegt að meginábyrgðin á því hvernig brugðist sé við skýrslunni sé í höndum þess. Auk þingmannanefndarinnar þurfa ráðuneytin, hvert fyrir sig, að bregðast við skýrslu rannsóknarnefndarinnar og þeim álitamálum sem fylgt hafa í kjölfar hennar.“ Virðulegi forseti. Hér segir prívathópur hæstv. forsætisráðherra að hann hafi ekki haft neinn tíma til að skoða þessi mál og að sé eðlilegt að bíða eftir meiri hluta þingmannanefndar, sem meiri hlutinn ætlar ekki að gera. Nú hefur verið sagt að kallað hafi verið eftir fækkun ráðuneyta í starfshópi hæstv. forsætisráðherra. Hvað segir um það á bls. 25, með leyfi forseta, um stærð ráðuneyta?: „Þrátt fyrir umtalsverða fjölgun starfsmanna ráðuneyta á síðustu áratugum er hluti þeirra enn of fámennur. Þeir veikleikar í stjórnsýslu ríkisins, sem dregnir eru fram í skýrslu rannsóknarnefndar, staðfesta þær ábendingar sem áður hafa komið fram að geta þessara fámennu ráðuneyta til að takast á við aukin og flóknari stjórnsýsluviðfangsefni, svo sem vegna alþjóðasamninga, sé takmörkuð. Auk þess hefur verið bent á að þessi fámennu ráðuneyti skorti nauðsynlega formfestu sem líklegra sé að finna hjá stærri skipulagsheildum. Færa má rök fyrir því að ráðuneyti þurfi að vera af ákveðinni lágmarksstærð …“ Síðan er farið áfram yfir það. Virðulegi forseti. Uppfyllir meiri hlutinn sem ætlar að keyra þetta mál í gegn það? Nei, meiri hlutinn gerir það ekki. Það er augljóst að meiri hlutinn hefur ekki lesið þessa skýrslu ef þetta er gagnið sem meiri hlutinn er fyrst og fremst að vísa til. Á bls. 37, í kaflanum Stjórnmál, stefnumótun og undirbúningur löggjafar, segir, með leyfi forseta: „Í nálægum ríkjum er vönduð úttekt oftast undanfari meiri háttar opinberrar stefnumótunar …“ Síðan er farið yfir það að ræða þurfi að mismunandi valkostum sé stillt upp og að áhrif þeirra séu vegin og metin. Svo er gagnrýnt að þannig hafi ekki verið unnið. Hér halda menn, meiri hlutinn, áfram og finnst það allt saman mjög léttúðugt að vinna með nákvæmlega þessum sama hætti sem gerir það að verkum að í hvert skipti sem þeir tala um vönduð vinnubrögð eru það fyrst og fremst orð en ekki neitt á bak við þau. Síðan eru ýmsar hugmyndir frá hópnum, prívathópi hæstv. forsætisráðherra, og þar segir á bls. 54: „Í öðru lagi er lagt til að unnið verði mat um mannaflaþörf Stjórnarráðs Íslands þar sem tekið verði mið af verkefnum, framtíðarþróun og starfsumhverfi þess. Telja má að slík áætlun sé í reynd nauðsynlegt tæki fyrir stefnumótun í starfsmannamálum Stjórnarráðsins.“ Farið er yfir aðra þætti sem ég hef ekki tækifæri að lesa upp í þessari stuttu ræðu en ég vil samt sem áður vísa í niðurstöður starfshópsins. Þar er sérstaklega nefnt að mikilvægt sé að vinna mál með þeim hætti, með því að vera með samstöðuskapandi stjórnmál. Það hefur eitthvað með það að gera að við eigum að ná samstöðu um mikilvæg mál og fara vel yfir þau. Hér er ekki um að ræða eitthvert áróðursplagg okkar sjálfstæðismanna eða stjórnarandstöðunnar. Nei, virðulegi forseti. Hér lesum við beint upp úr niðurstöðum prívathóps hæstv. forsætisráðherra, sem var að vísu settur þvert á allt sem lagt var upp með þegar menn ákváðu að vinna út úr niðurstöðum bankahrunsins, ef þannig má að orði komast. Við settum upp þingmannanefnd sem átti að hafa forgöngu um þá vinnu. Af hverju? Vegna þess að við vildum styrkja stöðu þingsins og töldum eðlilegt að þingið en ekki framkvæmdarvaldið mundi vinna úr þessum stóru málum. Hæstv. forsætisráðherra fór þvert á þá hugsun og setti hóp sinn af stað og hér er verið að vísa í að sá hópur sé eitthvert grunngagn að þessum breytingum. Ef menn lesa niðurstöðu prívathóps hæstv. forsætisráðherra finna þeir ekki neina stoð fyrir þessum breytingum. Að ganga frá þessu máli eins og menn ætla að gera hér segir okkur að meiri hlutinn og ríkisstjórnin, norræna velferðarstjórnin, meina ekkert með því þegar þau segja að styrkja eigi stöðu þingsins og vinna eigi faglegar og betur að málum en gert hefur verið. Það er kaldhæðnislegt vegna þess að hér lögðu menn upp með að hafa ríkisstjórn sem átti að vera norræn velferðarstjórn, ríkisstjórn sem átti að hugsa um vinnubrögð og verkstjórn og hvað þetta heitir allt saman. Norræn velferðarstjórn var nafnið sem menn gáfu eigin ríkisstjórn og síðan komum við með frumvarp þar sem lagt er upp með sameiningu nokkurra ráðuneyta og öll orkan - ekki hjá þingmönnum, því að þeir hafa minnst komið að þessu, heldur innan stjórnarliðsins - hefur fyrst og fremst farið í atvinnuvegaráðuneytið og umhverfis- og auðlindaráðuneytið. Þá var frumvarpið sent til umsagnar aðila sem tengjast því og ég held að það hafi verið skynsamleg og eðlileg vinnubrögð. Þar voru t.d. bændur og útvegsmenn og ég hef áður nefnt löggilta endurskoðendur. Ég veit ekki alveg hver tengingin er þar en ég held að það sé betra að þeir segi álit sitt á málum ef þeir hafa áhuga á því en norræna velferðarstjórnin sleppi því að leyfa heilbrigðisstéttunum, sjúklingasamtökum, þeim sem þurfa að eiga samskipti við félags- og tryggingamálaráðuneytið, að koma að borðinu og segja álit sitt. Hv. þm. Þuríður Backman, formaður heilbrigðisnefndar, kom hér áðan og sagði að í forsætisráðuneytinu lægju fyrir gögn sem undirbyggju þessa breytingu. Við fórum fram á það með skriflegum spurningum bæði í hv. heilbrigðisnefnd og félags- og tryggingamálanefnd að fá þau gögn sem liggja til grundvallar til að ná þeirri hagræðingu sem menn ætla að ná fram með þessum breytingum. Við því var ekki orðið. Og þó að allar líkur séu á því að frumvarpið verði að lögum eftir tiltölulega fáar mínútur fer ég fram á að við fáum þessi gögn. Um leið lýsi ég furðu minni á því að það var ekki gert þegar menn unnu þessi mál. Tekinn hefur verið nokkurn veginn helmingur af því frumvarpi sem við ræðum hér, ef ég man rétt. Það átti að stofna innanríkisráðuneyti og velferðarráðuneyti og menn halda sig við þá skipan, og sömuleiðis atvinnuvegaráðuneyti og umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Það er kaldhæðnislegt að norræna velferðarstjórnin hafi tekið allan sinn tíma í innanflokksátök og karpa um þau ráðuneyti sem menn hafa ákveðið að leggja til hliðar en ekki hleypt neinum að borðinu til að ræða hin ráðuneytin sem síst eru minna mikilvæg. Það sýnir í rauninni hvernig þessi ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn vinna. Hér eru menn fyrst og fremst með fagurgala sem menn hjúpa faglegri slikju með því að ýmsir aðilar sem eru hápólitískir þrátt fyrir að þeir hafi bakgrunn á ýmsum sviðum, leggja blessun sína yfir hin og þessi störf ríkisstjórnarinnar. En þegar menn kíkja aðeins undir yfirborðið sjá þeir að vinnubrögðin standast eiginlega aldrei þá skoðun að vera fagleg og vönduð. Það segir sig kannski ef við skoðum þá litlu umræðu sem hér var um þetta stóra mál og er augljóslega í skugga annarra mála, fulltrúar meiri hlutans höfðu ekki framsýni til að koma með neina skýringu á því af hverju málið var ekki sent til umsagnar þeirra aðila á velferðarsviðinu sem sannarlega hefðu þurft að veita álit sitt á því. Að vísu kom einn stjórnarliði og upplýsti um, þó að hv. þingmaður hafi ekki ætlað sér það, að hann væri ekki með á hreinu um hvaða aðila væri að ræða og taldi að það hefði verið gert. Hann upplýsti þar af leiðandi um mistök sem menn hafa hins vegar ekki reynt að leiðrétta. Í frumvarpinu er ekki bara lýst fyrirætlunum stjórnarmeirihlutans um samráð sem hefur verið svikið heldur er sömuleiðis farið yfir margar fyrirætlanir um alls kyns samninga og hagræðingar og það er hvergi að sjá að slík vinna hafi farið fram. Þingmenn hafa ekki verið upplýstir um slíkt. Virðulegi forseti. Ég bið hv. þm. Þuríði Backman að tala skýrt hér á eftir og segja okkur hvort þessi gögn eru til. Ef þau eru til fer ég fram á 

Hæstv. forseti. Það var leitað eftir umsögn eða áliti heilbrigðisnefndar varðandi frumvarpið. Ég get tekið undir þau ámæli sem hér hafa komið fram, að fyrirvarinn hafi verið skammur og tíminn ekki nægur. En við gátum gengið í umsagnabrunninn og skoðað þær umsagnir sem sneru beint að velferðarráðuneytinu. Það verður að segjast eins og er, hæstv. forseti, að þær umsagnir sem lutu að fyrirhugaðri stofnun velferðarráðuneytisins voru að jafnaði jákvæðar. Ég vil fá að gera hér grein fyrir áliti meiri hluta heilbrigðisnefndar, með leyfi forseta: „Nefndin hefur að beiðni allsherjarnefndar fjallað um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands, nr. 73/1969. Í frumvarpinu er mælt fyrir um breytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands. Markmiðið með frumvarpinu er að endurskipuleggja ráðuneyti í því skyni að gera þjónustu hins opinbera við almenning og atvinnulíf eins góða og kostur er með þeim fjármunum sem til ráðstöfunar eru hverju sinni. Í frumvarpinu er gerð tillaga um sameiningu heilbrigðisráðuneytis og félags- og tryggingamálaráðuneytis í velferðarráðuneyti. Meiri hlutinn takmarkar umsögn sína við stofnun velferðarráðuneytis og skipulagsbreytingar því tengdar. Umsagnir sem borist höfðu allsherjarnefnd á sviði nefndarinnar voru almennt jákvæðar að mestu leyti og virðist breið sátt vera um sameiningu félags- og tryggingamálaráðuneytis og heilbrigðisráðuneytis. Það er mat meiri hlutans að með sameiningu ráðuneytanna megi m.a. auðvelda samþættingu þjónustu á velferðarsviði við einstaklinga og stofnanir. Sameiningin muni jafnframt mynda öflugri starfseiningar með betri yfirsýn yfir þau verkefni sem þeim eru falin og koma í veg fyrir tvíverknað. Meiri hlutinn telur að með sameiningu ráðuneytanna muni þjónusta hins opinbera verða aðgengilegri fyrir almenning og hægt verði að gera verkaskiptingu skýrari. Meiri hlutinn vill vekja sérstaka athygli á umfangi fyrirhugaðs velferðarráðuneytis og um hve viðkvæma þjónustu er að ræða. Leggur meiri hlutinn því ríka áherslu á vandaðan undirbúning og samráð viðkomandi stofnana. Meiri hlutinn telur að fara verði vandlega yfir hlutverk stofnananna og hafa samráð við starfsmenn þeirra með tilliti til hvort og þá með hvaða hætti þær falla undir starfsvið velferðarráðuneytis. Þrátt fyrir fækkun ráðuneyta vill nefndin benda á að ýmis verkefni hins opinbera snerta eftir sem áður verksvið margra ráðuneyta. Því er mikilvægt að leita leiða til að koma á markvissu samstarfi og leysa þau mál sem snerta fleiri en eitt ráðuneyti. Meiri hlutinn mælir því með samþykkt frumvarpsins.“ Undir þetta rita auk mín Sigmundur Ernir Rúnarsson, Siv Friðleifsdóttir, með fyrirvara, Ólafur Þór Gunnarsson, Valgerður Bjarnadóttir og Skúli Helgason. Þetta er álit sem nefndin byggði á þeim umsögnum sem að þessu sviði sneru. Eins og segir í nefndarálitinu er samráð mikilvægt. Mikið hefur verið kvartað undan því að ekki hafi verið leitað eftir samráði við undirbúning og framlagningu þessa frumvarps. Segja má að samráðið hafi verið innan Stjórnarráðsins. Það hefur verið leitað eftir samráði, það hefur verið unnið þvert á ráðuneyti. Ég nefndi hér áðan að sá hópur sem vann að undirbúningi frumvarpsins hefði komið með tillögur bæði á grunni stefnu þessara tveggja samstarfsflokka, sem endurspeglast í stjórnarsáttmálanum, og eins almennri kröfu úti í samfélaginu sem fram hefur komið víðar bæði um verksvið og styrkingu ráðuneytanna. Samráðið hefur líka verið í allsherjarnefnd því að þar hafa einnig verið gerðar breytingar. Breytingin er meðal annars sú að verði frumvarpið að lögum hefjist þetta samráðsferli milli stofnananna og með aðild fulltrúa stjórnmálaflokkanna. Þegar frumvarpið hefur orðið að lögum hefst hinn raunverulegi undirbúningur að stofnun velferðarráðuneytis, sem ég vil bara taka sérstaklega fram, og samráðsferlið við stjórnmálaflokkana, við stofnanir, við starfsmenn hefst þá. Sú greining sem hér kom fram, í svari sem liggur frammi á þingskjali, sem listi yfir stofnanir, er í svari forsætisráðuneytis við fyrirspurn frá Vigdísi Hauksdóttur frá 27. ágúst. Þá voru taldar upp þær stofnanir sem hugmyndir eru um að falli undir innanríkisráðuneyti og velferðarráðuneyti. Það eru eingöngu hugmyndir á þessu stigi því að eftir er frekari greiningarvinna og samráð um svið - þetta eru ekki bara heilu stofnanirnar heldur verksvið hverrar stofnunar, hvernig eigi að fara með og hvort þær verði sameinaðar, hvort skipt verði upp verksviði viðkomandi stofnana og þeim jafnvel dreift á milli stofnana. Þessi greiningarvinna hefst í raun og veru, eins og ég hef skilið þetta, núna. Þar vil ég bara fá að nefna að ég legg til og tel mikilvægt að það séu hér nokkrar stofnanir sem voru flokkaðar undir velferðarráðuneytinu, sem eru Íbúðalánasjóður, ríkissáttasemjari, Vinnueftirlitið og Vinnumálastofnun, að sérstaklega verði litið til þessara stofnana hvað varðar þá skilgreiningu að þær falli undir velferðarráðuneytið. Það er stórt, eins og það er listað upp hér, þetta er viðkvæm starfsemi og ég tel að skoða eigi þetta alveg sérstaklega þegar farið er í þessa vinnu. Ég gæti eins og fleiri lýst skoðunum mínum og farið yfir umsagnir sem eru jákvæðar en hvetja einmitt til samráðs og geta mikilvægis þess að leita til bæði stofnana og starfsmanna. Þegar verið er að segja hér hvað eftir annað og því haldið fram í ræðustóli að öll loforð um samráð séu svikin vil ég bara meina að ekki sé hægt að svíkja í dag eitthvað sem á eftir að verða í framtíðinni. Það samráð er formgert hér við afgreiðslu málsins, að skipa eigi fulltrúa stjórnmálaflokkanna inn í þennan samráðsferil. Hann er ekki hafinn með formlegum hætti og ég get ekki séð að verið sé að svíkja loforð.

Virðulegi forseti. Bara svo að það sé alveg skýrt hvaða loforð verið er að svíkja þá er það skriflegt, það er á bls. 5 í frumvarpinu, það er 2. mgr. Þar segir, með leyfi forseta: „Hvað tímasetningar varðar er gert ráð fyrir að sumarið verði nýtt til samráðs þannig að ljúka megi afgreiðslu frumvarpsins í haust.“ Þetta getur ekki verið skýrara. Það átti að vera samráð í sumar til að hægt yrði að ljúka frumvarpinu í haust. Þetta eru ekki orð stjórnarandstöðunnar, þetta er í frumvarpstextanum og þetta getur ekkert verið skýrara. Þetta hefur verið svikið. Ég spurði hv. þingmann í ræðu minni, og ætla að gera það aftur, um orð hv. þingmanns þar sem hún sagði að það væru áætlanir og gögn í forsætisráðuneytinu í tengslum við sameiningu stofnana og hagræðingu í tengslum við þetta frumvarp og sömuleiðis varðandi sameiningu ráðuneyta. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hefur hv. þingmaður séð þau gögn og skoðað þau? Eða er hv. þingmaður meðvitaður um að einhver þingmaður hafi fengið að fara yfir þessi gögn? Það væri kannski ágætt ef hv. þingmaður gæti bara upplýst hvað er þarna á ferðinni því að þetta er algjörlega nýtt í umræðunni.

Hæstv. forseti. Vissulega er þetta nýtt í umræðunni því að ég er ekki í allsherjarnefnd og hef ekki tekið þátt í umræðunni þar. Vinna við undirbúning framlagningar þessa frumvarps hefur farið fram í forsætisráðuneytinu. Ég leyfi mér að halda því fram að þar hafi menn ekki bara setið og drukkið kaffi og skrifað einhvern texta án þess að hafa einhverjar greiningar eða gögn í höndunum. Þau gögn, þær greiningar og þau álit hef ég ekki séð og var ekki í þeim vinnuhópi þannig að ég get ekki vísað til neins annars en þeirra eðlilegu vinnubragða sem ég tel að hv. þingmenn gefi sér að séu stunduð í tíð þessa forsætisráðherra sem og annarra. Samráð í sumar, vissulega stendur það í frumvarpinu. Nefndin vann fram að þinghléi. Hér var þinghlé í rétt rúman mánuð og tekin var sú ákvörðun að boða ekki til nefndafunda í þinghléinu með tilliti til þess hvað úthald þingmanna í þingsal hafði verið mikið. Ég held að allir hafi verið fegnir því að ekki var vinnulota í þinghléinu í sumar þannig að rétt í allsherjarnefnd eins og öðrum nefndum hófst vinna í ágúst þegar nefndirnar komu aftur saman.

Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki alveg á hvað hv. þingmaður er að fara. Ég sat nefndafundi í sumar og var ekkert að kveinka mér undan því. Ég held að almenna reglan hafi verið sú að hv. þingmenn hafi verið á nefndafundum í sumar, sérstaklega í ágústmánuði.

Ekki í þinghléi.

Ég veit ekki hvernig hv. þingmaður getur dregið þá ályktun að ekki væri hægt að nýta sumarið til samráðs. Ef það hefur ekki verið hægt skil ég ekki af hverju í ósköpunum menn settu þennan texta í frumvarpið og töluðu um það í vor ef aldrei stóð til að fara eftir því. Hv. þingmaður upplýsir að hún hafi ekki séð þau gögn og þær greiningar sem liggja fyrir í forsætisráðuneytinu. Ég spyr þá hvort hv. þingmaður sé ekki tilbúin til að beita sér fyrir því að þingmenn fái þessi gögn og þessar greiningar. Þó að það sé orðið ansi seint held ég að það væri afskaplega fróðlegt að fá gögnin og greiningarnar og ég mun fara fram á það. Núna tel ég víst að þau séu til úr því að hv. formaður heilbrigðisnefndar upplýsir okkur um það því að það kom ekki fram við afgreiðslu málsins. Það kom í það minnsta ekki fram í heilbrigðisnefnd en við fengum málið til umfjöllunar á klukkutímafundi og báðum sérstaklega um gögnin sem lægju til grundvallar en fengum ekki. Hér er upplýst að þau eru til staðar. Ég spyr hv. þingmann hvort hún sé ekki tilbúin til að beita sér fyrir því að við fáum þessi gögn.

Hæstv. forseti. Aðeins um samráð í ræðu minni áðan, sem ég geri ráð fyrir að hv. þm. Þuríður Backman hafi að hluta til verið að svara, þá var ég ekki bara að vísa til þess texta sem liggur skýrt fyrir í greinargerð með frumvarpinu sjálfu og boðaður var í 1. umr. í júní. Ég var ekki eingöngu að vísa í það. Þegar við tölum um samráð erum við ekki að tala um eðlilega málsmeðferð í þingnefnd sem á að vera svo sjálfsögð að ekki þarf að nefna hana sérstaklega í greinargerð með frumvarpi. Ég vísaði líka til þess sem sagt var þegar Stjórnarráðinu var síðast breytt sumarið 2009 þegar breytingar voru keyrðar í gegn og kvartað var yfir skorti á samráði, ekki bara pólitísku samráði heldur samráði við alla mögulega aðila úti í þjóðfélaginu. Þá var sagt: Nei, við ætlum fyrst að klára lagabreytinguna, svo förum við í samráðið. Svo þegar við spyrjum núna ári seinna hvaða samráð hafi átt sér stað eftir lagabreytinguna 2009 kemur í ljós að það var ekkert samráð. Sama sagan er endurtekin núna og sagt: Nú þurfum við að klára lagabreytinguna, það liggur svo mikið á. Við verðum að klára þessa lagabreytingu. Það stendur í stjórnarsáttmálanum. Við verðum að klára þetta. Varðandi samráð: Jú, við erum til í samráð. Við erum mjög fylgjandi samráði. Við ætlum bara að fara í samráð þegar lagabreytingin er búin. Það er þetta sem er dálítið ótrúverðugt og það er þess vegna sem fyrirheit um samráð í framtíðinni vekja ekki ofboðslega mikið traust, alla vega ekki í mínum huga, þegar loforð um samráð hafa verið svikin trekk í trekk. Skýr loforð sem t.d. komu fram 2009 í greinargerð með frumvarpi, í umræðum í þinginu, í umræðum í þingnefnd - allt svikið. Það er það sem ég hef áhyggjur af núna.

Hæstv. forseti. Það er enginn hafinn yfir gagnrýni. Núverandi ríkisstjórn eins og aðrar ríkisstjórnir og meiri hluti á þingi eins og aðrir meiri hlutar eiga að vanda vinnubrögðin. Við eigum von á áliti eða skýrslu þingmannanefndarinnar sem fékk það erfiða hlutverk að taka við skýrslu rannsóknarnefndar og gefa góð ráð um það hvernig við eigum að bæta vinnubrögð og bera ábyrgð á gjörðum okkar. Ég tel að þegar við fáum skýrsluna í hendur muni hún verða okkur góður vegvísir inn í þá vinnu sem við erum að fara að leggja í og ég hvet alla til að taka þátt. Ég vil fá að beina einni spurningu til hv. þingmanns: Hvernig honum litist á eða hvort hann teldi æskilegt að taka upp þá stjórnsýslu að breyta lögum um Stjórnarráð Íslands á þann veg að ríkisstjórn hvers tíma hefði það í höndum sér hvernig menn skiptu með sér verkum í Stjórnarráðinu, að það væri í höndum ríkisstjórnar hvers tíma hvernig Stjórnarráðið væri skipað, þ.e. fjölda ráðuneyta, verkaskiptingu o.s.frv.? Þetta er framkvæmdarvaldið og það væri í höndum framkvæmdarvaldsins að ákveða með hvaða hætti verklag þess væri. Ég vil aðeins fá viðbrögð hv. þingmanns við þessari hugmyndafræði.

Hæstv. forseti. Varðandi beina spurningu hv. þingmanns vildi ég segja: Löggjafarvaldið, Alþingi, á ekki að skipta sér af daglegum störfum framkvæmdarvaldsins en löggjafarvaldið hlýtur að setja framkvæmdarvaldinu ramma með lögum, þar á meðal um skipulag þess. Það er mín skoðun. Varðandi þau atriði sem nefnd hafa verið. Samráð og annað þess háttar og allir tala um að við eigum að læra af skýrslu rannsóknarnefndar sem er komin fram og skýrslu þingmannanefndar sem á eftir að koma fram. Allt er það gott og blessað, við getum verið sammála um það. Hins vegar eru þeir mælikvarðar sem við sjálfstæðismenn höfum bent á í þessari umræðu, m.a. um samráð, ekki nýir af nálinni. Það þarf ekki a bíða eftir niðurstöðu þingmannanefndarinnar til að vita að æskilegt er að hafa samráð. Ekkert nýtt, forvitnilegt eða óvænt mun koma frá þingmannanefndinni varðandi samráð, hygg ég, vegna þess að það hefur lengi legið skýrt fyrir og formlega frá 2007 í handbókinni frægu og í yfirlýsingu núverandi ríkisstjórnar, m.a. frá liðnu sumri, að samráð skuli hafa við undirbúning lagafrumvarpa, ekki bara eftir að mál koma inn í þing heldur líka við undirbúning lagafrumvarpa. Það er jafnskýrt að við undirbúning þessa frumvarps var ekkert slíkt samráð fyrir hendi þó að, eins og ég hef áður bent á, einhverjir ráðherrar hafi talað saman sín á milli og jafnvel ráðuneytisstjórar eða aðstoðarmenn ráðherra. Það er ekki samráðið sem verið er kalla eftir. Það er verið að tala um samráð aðila sem hafa hagsmuna að gæta á viðkomandi sviðum, 

Hæstv. forseti. Í stuttu svari við andsvari áðan náði ég ekki að inna hv. þm. Þuríði Backman nánar eftir því sem hún sagði og dró svo eiginlega til baka varðandi einhver gögn, matsskýrslur og greiningar og þess háttar sem fyrir lægju og væru til grundvallar þessu máli. Ef ég skildi ummæli hennar í fyrri ræðu rétt þá taldi hún sig hafa upplýsingar um að slík gögn væru fyrir hendi og lægju til grundvallar þessu frumvarpi. Einhver gögn, faglegt mat, matsskýrslur, greiningar og þess háttar sem lægju málinu til grundvallar. Ég skildi fyrri ræðu hennar þannig. Svo þegar hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson fór að ganga á hana þá fannst mér hún draga verulega í land og kvaðst ekki hafa upplýsingar um slíkt en taldi alveg víst að svo hlyti að vera, sem er svolítið annað. Í því sambandi get ég ekki komist hjá því að rifja upp það sem ég hef áður sagt í þessari umræðu, að ekkert í greinargerð með frumvarpinu bendir til að slík fagleg vinna hafi legið frumvarpinu til grundvallar. Greinargerð með frumvarpinu byggir á því að sögð er í nokkuð löngu máli skoðun frumvarpsflytjanda eða höfunda á því hvernig þeir sjá þessi mál fyrir sér en ekki er vísað í nein gögn, ekki er vísað í neinar skýrslur, ekki er vísað í neinar greiningar. Það er ekkert sem hönd á festir sem styður skoðanir þeirra og niðurstöður. Ekki neitt. Við umfjöllun í allsherjarnefnd var líka kallað eftir þessu og þar kom ekki fram neitt sem benti til að slík gögn væru fyrir hendi. Engar skýrslur, engin gögn, engin rannsóknarvinna sem hönd var á festandi, ekkert sem hægt var að byggja á annað en skoðun ríkisstjórnarflokkanna sem birtist í stjórnarsáttmálanum. Þetta er kjarni málsins. Það er sem sagt nægilegt fyrir ríkisstjórnarflokkana, fyrir ráðherra í ríkisstjórn og fyrir þá þingmenn ríkisstjórnarflokkanna sem ætla að greiða þessu frumvarpi atkvæði sitt að trúa því að þessar breytingar muni skila árangri. Þeir gera enga kröfu um að fá neitt í hendur sem styður þá skoðun, ekki neitt. Það er engin þörf á því að fá nein gögn sem undirbyggja þessa afstöðu. Bent hefur verið á að stöðlum, mælikvörðum og viðmiðunum sem fyrir hendi eru og hafa verið um nokkurt skeið, um hvernig eigi að standa að undirbúningi, gerð og framsetningu lagafrumvarpa, hefur ekki verið fylgt í þessu efni, alls ekki. Ekkert bendir til þess. Ef borin eru saman ákvæði, einstök efnisatriði og mælikvarðar handbókarinnar frá 2007 og endurskoðaðra reglna ríkisstjórnarinnar sjálfrar við þetta frumvarp kemur í ljós að frumvarpið stenst engan veginn þá mælikvarða sem núverandi ríkisstjórn segist setja sér. Í þessu máli eins og raunar svo mörgum öðrum snýst ríkisstjórnin fyrst og fremst um spunann, ekki um innihaldið, um fögru yfirlýsingarnar, ekki um efndirnar, um að láta hlutina líta vel út, ekki um að gera vel. Það er vandinn. Það er stóri vandinn við ríkisstjórnina. Þó að þetta mál, skipanin, skipulagið, fyrirkomulagið og Stjórnarráð Íslands breyti auðvitað minnstu fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu þá endurspeglar það samt svo afskaplega vel hvernig núverandi ríkisstjórn er þegar til kastanna kemur, ekkert nema leiktjöldin. Fögrum leiktjöldum er slegið upp en á bak við þau er ekki neitt, fögur orð, engar efndir. Þegar kallað hefur verið eftir rökstuðningi í umræðunni, bæði fyrr í vikunni og eins í dag, eru svörin engin. Fyrir ríkisstjórnina og fyrir þingmenn ríkisstjórnarflokkanna er nóg að hafa náð að framlengja samkomulag sitt um að halda völdum. Dagleg vinnubrögð, vönduð stjórnsýsla og þess háttar skiptir engu máli ef þeir ná að koma sér saman um að sitja áfram á valdastólunum eins og gerðist í þessu máli. Rifjum upp það sem setti þetta mál í uppnám. Það sem setti málið í uppnám voru ekki fagleg sjónarmið. Það voru valdapólitískar deilur innan ríkisstjórnarflokkanna, árekstrar milli þeirra og innan þeirra. Það var það sem setti það í uppnám. Lausnin fólst í hrókeringum í ríkisstjórnarliðinu, pólitískum hrókeringum, og reyndar því að fresta umdeildum breytingum, fresta, ekki leysa vandamál heldur fresta því. Hrókeringarnar og valdapólitíkin er það sem skiptir máli þegar í raun og veru er tekið á ríkisstjórninni, þegar rétt mynd hennar og rétt andlit hennar birtist. Öll fögru orðin um vönduð vinnubrögð, nútímalega stjórnsýslu, nýja tíma, víðtækt samráð, lýðræði og ég veit ekki hvað og hvað - þessi ríkisstjórn hefur sérhæft sig í fallegum frösum - en þegar á þeim er tekið og ysta laginu flett ofan af kemur ekkert í ljós nema svikin loforð, svikin fyrirheit og fullkominn skortur á öllum efndum.

Virðulegi forseti. Ég get ekki farið yfir þetta í löngu máli enda er þetta síðasta ræðan sem ég get haldið um þetta mál og er það í raun og veru ótrúlegt hvað málið hefur fengið litla umfjöllun, bæði hér í þingsalnum og einnig innan nefnda. Við höfum lítið rætt grundvallaratriðin í þessu. Þó var það þannig að hv. þm. Þuríður Backman spurði áðan í andsvari hvort það væri skynsamlegt að málum væri þannig fyrir komið að ríkisstjórnir hvers tíma gætu ráðið því hvernig ráðuneytin væru uppbyggð og hvaða málaflokkar heyrðu undir þau. Þetta er athyglisverð hugmynd og gæti verið skynsamleg. Það gerist hins vegar ekki nema menn fari í heildarendurskoðun og það gerist ekki nema menn taki tillit til ábendinga í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis þar sem bent er á ýmsa þætti, ýmsa vankanta á stjórnsýslunni, sem hefur svo sem verið bent á áður, t.d. það að skýra þurfi skilin á milli pólitískra aðila og aðstoðarmanna. Að vísu er lagt til í skýrslu rannsóknarnefndarinnar að tækifæri ráðherra til að ráða slíka aðila verði aukin, og síðan er það hinn faglegi þáttur. Á sama hátt er mjög mikilvægt fyrir okkur að skerpa bæði skil og ábyrgð á milli ráðuneyta og á milli ráðuneyta og undirstofnana. Þetta eru mjög spennandi verkefni sem hefði verið mjög æskilegt að vinna skipulega og vel að. Mér segir svo hugur um að ef menn ynnu þetta saman hér í þinginu mundi myndast býsna góð sátt um það mál. En þá þyrftu menn auðvitað, eins og komið hefur fram í öllum þeim skýrslum og úttektum sem um þetta hafa fjallað, að vanda til vinnunnar og gera úttekt á þeim breytingum sem fyrirhugaðar eru þannig að menn geri ekki mistök eins og allt of algengt hefur verið. Það er athyglisvert að sjá að við erum að fara í þessa hluti núna. Tvö stærstu og umfangsmestu ráðuneytin eru sameinuð og að baki liggur sú röksemdafærsla að sum ráðuneytin séu of lítil, sem er auðvitað mjög sérkennilegt ef menn trúa því. Ég held að það sé alveg rétt að sum ráðuneytin séu of lítil, það eru um 20 manns í tveimur minnstu ráðuneytunum og það segir sig sjálft að það eru hvorki stórar né sterkar stjórnsýslueiningar. Minnstu ráðuneytin eru hins vegar ekki sameinuð heldur þau stærstu. Við vitum það og ég vil trúa því að hv. stjórnarþingmönnum líði flestum illa yfir því að það samráð sem var lofað og sett skriflega inn í frumvarp, þau fögru orð sem fallið hafa, allar þær úttektir og skýrslur sem liggja fyrir sem segja að menn eigi að vinna þetta með allt öðrum hætti, handbækur o.s.frv. hafi brugðist. Þá spyr maður sig: Bíddu, en af hverju eru menn samt sem áður að keyra þetta með þessum hraða og ganga þannig fram af meiri hlutanum að það er hægt að segja við hann hvar og hvenær sem er að þegar kemur að því að styrkja stöðu þingsins og vanda vel til verka þá muni það ekki standast neina skoðun? Ég hef því miður verið að velta þessu mikið fyrir mér og ég ætla að setja ákveðinn spádóm fram, ég vona að spáin gangi ekki eftir en er ansi hræddur um að hún geri það. Þá er ég að vísa til þess hvað hefur gerst að undanförnu í ráðningarmálum og þess hvernig menn hafa komið sínum aðilum að innan stjórnkerfisins. Ég tel að þær áætlanir sem liggja fyrir miði að því að halda áfram á þeirri braut í þeim geirum sem undir þessi tvö ráðuneyti heyra. Ég vona svo sannarlega að ég hafi rangt fyrir mér og að ekkert slíkt sé í bígerð en við skulum sjá hvað verður. Ég hef áhyggjur af því að þessum kafla í sögu ríkisstjórnarinnar með vandræðamál í kringum ráðningar sé ekki lokið. Ég er ansi hræddur um að hann sé rétt að byrja og að við munum sjá allra handa æfingar í kjölfar þess að þetta