Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. allshn. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Deildinni hefur borist aftur frv. til l. um breyt. á erfðalögum, nr. 8/1962, með síðari breytingum, frá hv. Nd. eftir að gerðar hafa verið á frv. þrjár breytingar í meðferð þeirrar deildar: Í fyrsta lagi við 3. gr. frv. þar sem um orðalagsbreytingu er að ræða, þ.e. það er annað tilvísunarform, ,,þess`` komi í stað ,,hans``. Í öðru lagi við 15. gr. frv. um að í stað þess að lögin öðlist þegar gildi þá komi að lögin öðlist gildi frá 1. júní 1989, þannig að það liggi ljóst fyrir hver sú dagsetning er. Miklu máli skiptir að það sé skýrt m.a. vegna efnis 16. gr. þar sem gert er ráð fyrir að hin eldri lög gildi um þá sem látnir verða fyrir 1. júní nk. en ákvæði þessara laga, eins og gildistökutíminn ber með sér, gildi fyrir þá sem látast kunna eftir 1. júní nk. En við breytingu hjá hv. Nd. við 16. gr. þá kom ekki nægilega skýrt fram að ákvæði hinna eldri laga gilda áfram um þá sem látnir eru fyrir 1. júní 1989. Þess vegna hefur allshn. þessarar deildar lagt fram brtt. á þskj. 988 um að fyrri efnismgr. 16. gr. orðist eins og þar segir og það er eingöngu til þess að gera alveg ótvírætt hvaða lög eiga að gilda um hverja. Með þessari brtt. leggur nefndin til að frv. verði samþykkt.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga á þskj. 767 um breyting á lögum nr. 58 frá 4. júní 1981, um lagmetisiðnað og Þróunarsjóð lagmetisiðnaðarins, með áorðnum breytingum, eins og þetta frv. kemur frá hv. Nd. Þetta frv. er samið í iðnrn. Það er flutt til þess að veita Þróunarsjóði lagmetisiðnaðarins heimild til að eignast hlutabréf í starfandi hlutafélögum eða eiga aðild að stofnun nýrra hlutafélaga í því skyni að auka framleiðni, vöruþróun og markaðsstarfsemi í lagmetisiðnaði. Frv. er flutt m.a. í ljósi þeirra erfiðleika sem staðið hafa í lagmetisiðnaðinum að undanförnu af ástæðum sem ég ætla ekki að rekja hér en þingheimi er kunnugt um. En stjórn sjóðsins og sölusamtök lagmetis hafa mælst til þess að slík heimild verði veitt og mun hún geta komið að gagni til þess að styrkja fyrirtækin í þessari grein. Ég ætla ekki að fjölyrða hér um þá erfiðleika sem upp komu í lagmetisiðnaðinum á liðnum vetri, en ég skipaði 17. febr. sl. sérstakan starfshóp til að kanna stöðu greinarinnar og benda á leiðir til þess að styrkja markaðsstöðu hennar. Á grundvelli tillagna þessa starfshóps fjallaði ríkisstjórnin síðan um málið á fundi sínum 7. mars sl. og samþykkti svo 14. sama mánaðar eftirfarandi aðgerðir sem ég ætla að rekja hér, með leyfi hæstv. forseta: 1. Að standa tímabundið straum af vaxtakostnaði vegna birgða og umbúða sem selja átti fyrirtækjunum Aldi og Tengelmann í Vestur-Þýskalandi. 2. Að veita 7 millj. kr. til samstarfsverkefnis sölusamtaka lagmetis og Útflutningsráðs til söluátaks á lagmeti af þessu tilefni. 3. Að skipuleggja og kosta sérstakt átak til að selja óseldar birgðir á markaði þar sem aðstoð utanrrn. gæti einkum komið að haldi og er þar einkum haft í huga að koma lagmeti í auknum mæli inn á markaði í Austur-Evrópu og í Austurlöndum fjær, einkum Japan. Jafnframt þessum þríþættu aðgerðum hafa iðn.- og sjútvrn. beint því til sölusamtaka lagmetis, Ríkismats sjávarafurða og Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins að þær taki upp formlegt samstarf til að gera átak til að bæta gæði framleiðslunnar í lagmetisiðnaðinum. Sölusamtökin hafa þegar stigið mikilvægt skref í þessu efni með stofnun sérstakrar tæknideildar á sínum vegum. Enn fremur er í gangi vinnuáætlun til að samræma íslenskt gæðaeftirlit á sviði lagmetis þeim sameiginlegu kröfum og stöðlum sem unnið er nú að í Evrópu vegna þróunar innri markaðar Evrópubandalagsins, en þá er stefnt að því að samræmdar kröfur gildi um gæði og gæðaeftirlit, umbúðir og efni sem leyfð eru í slíkri framleiðslu um gjörvalla Evrópu. Sérstakur hópur Ríkismatsins, Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins og sölusamtakanna vinnur nú að nánari stefnumótun um gæðamál. Þróunarsjóður lagmetisiðnaðarins hefur á árunum 1987--1988 og það sem af er þessu ári veitt lán og styrki til vöruþróunar og til þess að bæta gæði framleiðslunnar í lagmetisiðnaði samanlagt að fjárhæð 5,3 millj., til þróunar og til þess að bæta gerð umbúða 4,8 millj. til þeirra hluta og til tæknideildar sölusamtakanna samanlagt 5,1 millj. Það er gert ráð fyrir auk þess að Þróunarsjóður lagmetis styrki gæðaátakið sem ég nefndi og nú er hafið. Höfuðáherslan í starfi sjóðsins hefur hins vegar verið á sviði markaðsmála en sjóðurinn hefur á liðnum árum veitt rúmlega 10 millj. árlega til þess að markaðssetja lagmeti og leggja lið við kynningu á því á vörusýningum og á annan hátt. Fjárhagsstaða sjóðsins er allsterk eins og fram kemur í grg. þessa frv. Mér finnst því eðlilegt að gefa honum rýmri heimildir til að efla framleiðslu, vöruþróunar- og markaðsstarfsemi í lagmetisiðnaði með þeim hætti sem gerð er tillaga um í frv., þ.e. með beinni þátttöku í hlutafélögum. Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um þetta málefni en vildi láta þess getið að um það hefur tekist góð samstaða í hv. Nd. og óska eftir því að frv. fái skjóta meðferð í þingdeildinni til þess einkum að unnt verði að koma að liði á þennan hátt við þau fyrirtæki sem nú berjast í bökkum. Að svo mæltu legg ég til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. iðnn. og 2. umr.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það að það er brýn þörf á því að gera einhverjar ráðstafanir í sambandi við lagmetisiðnaðinn, sérstaklega í sambandi við sölu- og markaðsmál. Ég vildi gjarnan fá að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort nú þegar sé verið að vinna að því að stofna einhver ákveðin fyrirtæki eins og fram kemur í 1. gr. frv. til laga sem hér er til umræðu, en þar segir: ,,Heimilt er stjórn sjóðsins að leggja fram úr Þróunarsjóði lagmetisiðnaðarins hlutafé vegna stofnunar nýrra framleiðslu- eða markaðsfyrirtækja á sviði lagmetis ...`` Ég vildi gjarnan vita hvort hér sé um einhver ákveðin fyrirtæki eða ákveðnar hugmyndir að ræða og þá vildi ég gjarnan vita hvaða aðilar þetta eru vegna þess að hér erum við að taka afstöðu af hálfu Alþingis til þess að heimila slíka þátttöku af hálfu hins opinbera. Einnig væri fróðlegt að fá að vita með hvaða hætti hæstv. ráðherra hugsar sér að Þróunarsjóður taki þátt í hlutafjáraukningu í starfandi fyrirtækjum í lagmetisiðnaði. Það væri fróðlegt að vita hversu víðtækt þetta á að vera og hugsanlega, ef ráðherra hefði svör við því, hvað hér er um mikla upphæð að ræða sem menn eru að hugsa um í sambandi við það að auka vöruþróun umfram það sem kom fram í máli ráðherra. Síðan vildi ég gjarnan, ef ráðherra hefði tiltækt svar við því, fá að vita hver sé staða Þróunarsjóðsins í dag, hver sé höfuðstóll eða hvað sé mikið í sjóðnum.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 14. þm. Reykv. undirtektir hans við þetta frv. Vegna beinnar spurningar hans um það hvort á döfinni sé þátttaka þessa sjóðs ef heimild fæst til þess að taka þátt í stofnun ákveðinna hlutafélaga eða fyrirtækja, þá svara ég því náttúrlega þannig að að sjálfsögðu hafa engar slíkar skuldbindingar verið stofnaðar en aðilar sem standa að endurskipulagningu fyrirtækis sem heitir HIK á Húsavík hafa leitað til iðnrn. um þátttöku í takmörkuðum mæli, með hlutafé eða víkjandi lánsfé í félagi sem á að taka við rekstri þess fyrirtækis sem hefur átt í miklum erfiðleikum. En ég tek það fram að það yrði þá sem þáttur í víðtækri fjárhagslegri endurskipulagningu og aukningu eigin fjár sem að mestu leyti kæmi frá heimamönnum. Það tel ég einmitt vera gott dæmi um það að þessi sjóður gæti orðið að liði, einmitt með því að leggja fram takmarkaða hlutdeild í eiginfjáraukningu í fyrirtækjum sem svo er ástatt um, en um það fyrirtæki má líka segja að hið nýja fyrirtæki mundi einbeita sér að nýrri framleiðslu, einkum niðurlagningu á lifur sem talið er að fyrirtækið geti átt mikla möguleika til þess að heyja sér markað fyrir. Þetta vildi ég segja vegna beinnar spurningar hv. þm. Að öðru leyti vegna spurningar hans um það hvort ráðgerð sé þátttaka í starfandi hlutafélögum þá er það ekki á döfinni umfram það sem ég lýsti hér. Þar er náttúrlega á mörkum hvort um starfandi félag er að ræða eða algjörlega nýja félagsstofnun. Í þriðja lagi spurði hv. þm. um það hver væri fjárhagsstaða sjóðsins. Það kemur fram í grg. frv. Ég hef það því miður ekki handbært en mig minnir að eignir sjóðsins séu núna um 75 millj. kr.

Utanríkisráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um heimild fyrir ríkisstjórnina til þess að staðfesta samninga um réttarstöðu skrifstofa ráðherranefndar Norðurlanda og stjórnarnefndar Norðurlandaráðs og um réttarstöðu samnorrænna stofnana. Samningurinn um réttarstöðu skrifstofa ráðherranefndar Norðurlanda og stjórnarnefndar Norðurlandaráðs var undirritaður í Osló 13. maí 1987. Samningurinn er birtur sem fskj. 1 með lagafrumvarpi þessu. Með samningnum er skrifstofunum veitt sjálfstæð réttaraðild með sömu lögaðild og aðrir lögaðilar í landinu þar sem þær eru staðsettar. Jafnframt njóta þær friðhelgi. Í samningnum eru ákvæði um réttarstöðu starfsliðs skrifstofanna, skattgreiðslur, tollfrelsi, lífeyrissjóðsréttindi o.s.frv. Jafnframt eru ákvæði um að fastráðnir ríkisstarfsmenn sem gegna tímabundnu starfi á skrifstofunum fái leyfi frá störfum þann tíma sem ráðningin varir eða allt að átta árum. Við gildistöku samningsins fellur úr gildi samningur frá 12. apríl 1973 um skrifstofu ráðherranefndar Norðurlanda og réttarstöðu þeirra, með breytingu frá 22. nóv. 1984, ásamt viðbótarbókun frá 15. maí 1973 um skrifstofu stjórnarnefndar Norðurlandaráðs og réttarstöðu hennar og viðbótarbókun frá 22. nóv. 1984. Talið er því rétt að lög nr. 92/1973, sem veittu samningnum frá 12. apríl 1973 lagagildi, verði felld úr gildi. Samningurinn milli Danmerkur, Finnlands, Íslands, Noregs og Svíþjóðar um réttarstöðu samnorrænna stofnana og starfsfólks þeirra var undirritaður af samstarfsráðherrum Norðurlanda 9. des. 1988 í Stokkhólmi. Samningurinn er birtur sem fskj. 2 með lagafrumvarpi þessu. Samningurinn leysir af hólmi Norðurlandasamning um réttarstöðu starfsfólks við samnorrænar stofnanir sem undirritaður var í Reykjavík 31. jan. 1974. Í samningnum er samnorræn stofnun skilgreind og henni veitt sjálfstæð réttaraðild sem öðrum lögaðilum í landinu þar sem hún hefur aðsetur en í eldri samningnum var aðeins fjallað um réttarstöðu starfsfólks samnorrænna stofnana. Valdsvið samningsins er því mun víðtækara en í samningnum frá 1974. Í samningnum er jafnframt gætt samræmis við samning um réttarstöðu skrifstofa ráðherranefndar Norðurlanda og stjórnarnefndar Norðurlandaráðs. Samningurinn nær til 43 norrænna stofnana. Þar af eru tvær staðsettar á Íslandi, þ.e. Norræna húsið og Norræna eldfjallastöðin. Með lagafrumvarpi þessu fer ríkisstjórnin þess á leit að Alþingi heimili staðfestu samninganna beggja og veiti þeim lagagildi hér á landi. Virðulegi forseti. Allshn. Nd. skilaði nál. um þetta mál og lagði til einróma að frv. yrði samþykkt óbreytt. Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson): Virðulegi forseti. Það þmfrv. þeirra Guðmundar G. Þórarinssonar og Inga Björns Albertssonar sem hér kemur til meðferðar í hv. Ed. frá Nd. er hið athyglisverðasta mál og ég vil lýsa yfir stuðningi við það. Ég vil vekja athygli hv. þingdeildarmanna á því að ég hef frá áramótum þegar heimilað allt að 90 daga greiðslufresti við innkaup á frílistavörum frá útlöndum, en markalínan milli greiðslufrests á vörum og erlendrar lántöku er ekki alveg ljós. Í framkvæmd er þetta mark nú sett við 90 daga þótt reyndar séu veittir lengri greiðslufrestir á ýmiss konar annan varning en dagvöru og það sem ég vildi hér gera að tillögu minni og kemur fram á brtt. sem dreift hefur verið á þskj. 978 er eingöngu að kveða skýrar að orði í orðalagi þessarar tillgr. Ég vildi vekja athygli þingdeildarmanna á því að í þessari brtt. er eingöngu bætt við tilvísunarsetningu í síðasta málslið fyrri málsgreinar tillögunnar, þar sem segir áður: ,,Greiðslufrestur á vörum fellur ekki undir þetta ákvæði.`` Þar legg ég til að sagt verði: ,,Greiðslufrestur á vörum sem innflytjandi tekur án ábyrgðar banka eða annarra fjármálastofnana.`` En ég hef fylgt þeirri meginreglu að binda almenna notkun greiðslufrests því skilyrði að hann sé ekki tryggður með ábyrgð banka, sparisjóðs, tryggingafélags eða fjárfestingarsjóðs, hvað þá ríkissjóðs. Þetta skilyrði hefur að mínu áliti gefið góða raun og orðið til þess að fyrirtæki með sterka viðskiptastöðu og góð viðskiptasambönd geta notfært sér ódýra gjaldfresti á eigin ábyrgð frá seljendum margs konar erlendrar vöru, en þarna hefur þá ekki skapast þrýstingur á banka eða aðrar stofnanir sem ég hef nefnt til þess að standa þar að baki með tryggingum. Ég tel að slíkt skilyrði eigi að vera áfram í gildi, þ.e. að rýmkun greiðslufrests verði ekki til þess að auka á beina eða óbeina ábyrgð ríkisins eða ríkisstofnana. Ég vildi láta það koma hér fram að það spáðu því ýmsir að afleiðingar þessarar auknu heimildar frá áramótum yrðu þær að vörukaupaskuldirnar mundu stórhækka. Sumir sögðu að þær mundu tvöfaldast. Þetta fór alls ekki þannig. Reynslan fyrstu þrjá mánuðina er sú að vörukaupaskuldirnar hafa aukist um kannski fimmtung við það að þessi almenna heimild til þess að taka þriggja mánaða lán á eigin ábyrgð var veitt. Á móti hafa svo kaupendur vörunnar að sjálfsögðu notið hagkvæmari greiðslukjara sem hefur dregið úr verðhækkunum eða beinlínis komið fram í lægra vöruverði en ella. Þessa viðbótartillögu flyt ég hér auk þess sem ég legg til að reglurnar sem viðskrn. setur að höfðu samráði við Seðlabankann um erlendar lántökur og mörkin milli þeirra og greiðslufrests á vörum verði skýrð með reglugerð, þ.e. ég bæti við síðari málsgrein tillgr. orðunum: ,,og um mörkin milli þeirra og greiðslufrests á vörum.`` Þetta tel ég nauðsynlegt. Mér virðist að greiðslufrestur í venjulegum skilningi þess orðs geti numið allt að einu ári eftir atvikum og ég mun stefna að því að þær reglur sem settar yrðu mundu taka mið af því, enda er það eitt af þeim atriðum sem eru í áætlun efnahags- og fjármálaráðherra Norðurlanda um rýmkun gjaldeyrisviðskipta og fjármagnshreyfinga við önnur lönd að yfirleitt verði greiðslufrestir allt að einu ári frjálsir í hreyfingum milli landa. Það er stefna sem ég styð, en ég tel að slíkar lántökur, slíkir greiðslufrestir eigi eingöngu að vera teknir á eigin ábyrgð viðskiptaaðilanna.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Það þmfrv. þeirra Guðmundar G. Þórarinssonar og Inga Björns Albertssonar sem hér kemur til meðferðar í hv. Ed. frá Nd. er hið athyglisverðasta mál og ég vil lýsa yfir stuðningi við það. Ég vil vekja athygli hv. þingdeildarmanna á því að ég hef frá áramótum þegar heimilað allt að 90 daga greiðslufresti við innkaup á frílistavörum frá útlöndum, en markalínan milli greiðslufrests á vörum og erlendrar lántöku er ekki alveg ljós. Í framkvæmd er þetta mark nú sett við 90 daga þótt reyndar séu veittir lengri greiðslufrestir á ýmiss konar annan varning en dagvöru og það sem ég vildi hér gera að tillögu minni og kemur fram á brtt. sem dreift hefur verið á þskj. 978 er eingöngu að kveða skýrar að orði í orðalagi þessarar tillgr. Ég vildi vekja athygli þingdeildarmanna á því að í þessari brtt. er eingöngu bætt við tilvísunarsetningu í síðasta málslið fyrri málsgreinar tillögunnar, þar sem segir áður: ,,Greiðslufrestur á vörum fellur ekki undir þetta ákvæði.`` Þar legg ég til að sagt verði: ,,Greiðslufrestur á vörum sem innflytjandi tekur án ábyrgðar banka eða annarra fjármálastofnana.`` En ég hef fylgt þeirri meginreglu að binda almenna notkun greiðslufrests því skilyrði að hann sé ekki tryggður með ábyrgð banka, sparisjóðs, tryggingafélags eða fjárfestingarsjóðs, hvað þá ríkissjóðs. Þetta skilyrði hefur að mínu áliti gefið góða raun og orðið til þess að fyrirtæki með sterka viðskiptastöðu og góð viðskiptasambönd geta notfært sér ódýra gjaldfresti á eigin ábyrgð frá seljendum margs konar erlendrar vöru, en þarna hefur þá ekki skapast þrýstingur á banka eða aðrar stofnanir sem ég hef nefnt til þess að standa þar að baki með tryggingum. Ég tel að slíkt skilyrði eigi að vera áfram í gildi, þ.e. að rýmkun greiðslufrests verði ekki til þess að auka á beina eða óbeina ábyrgð ríkisins eða ríkisstofnana. Ég vildi láta það koma hér fram að það spáðu því ýmsir að afleiðingar þessarar auknu heimildar frá áramótum yrðu þær að vörukaupaskuldirnar mundu stórhækka. Sumir sögðu að þær mundu tvöfaldast. Þetta fór alls ekki þannig. Reynslan fyrstu þrjá mánuðina er sú að vörukaupaskuldirnar hafa aukist um kannski fimmtung við það að þessi almenna heimild til þess að taka þriggja mánaða lán á eigin ábyrgð var veitt. Á móti hafa svo kaupendur vörunnar að sjálfsögðu notið hagkvæmari greiðslukjara sem hefur dregið úr verðhækkunum eða beinlínis komið fram í lægra vöruverði en ella. Þessa viðbótartillögu flyt ég hér auk þess sem ég legg til að reglurnar sem viðskrn. setur að höfðu samráði við Seðlabankann um erlendar lántökur og mörkin milli þeirra og greiðslufrests á vörum verði skýrð með reglugerð, þ.e. ég bæti við síðari málsgrein tillgr. orðunum: ,,og um mörkin milli þeirra og greiðslufrests á vörum.`` Þetta tel ég nauðsynlegt. Mér virðist að greiðslufrestur í venjulegum skilningi þess orðs geti numið allt að einu ári eftir atvikum og ég mun stefna að því að þær reglur sem settar yrðu mundu taka mið af því, enda er það eitt af þeim atriðum sem eru í áætlun efnahags- og fjármálaráðherra Norðurlanda um rýmkun gjaldeyrisviðskipta og fjármagnshreyfinga við önnur lönd að yfirleitt verði greiðslufrestir allt að einu ári frjálsir í hreyfingum milli landa. Það er stefna sem ég styð, en ég tel að slíkar lántökur, slíkir greiðslufrestir eigi eingöngu að vera teknir á eigin ábyrgð viðskiptaaðilanna.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar hefur fjallað um 432. mál, þ.e. frv. til l. um endurbætur og framtíðaruppbyggingu forsetasetursins á Bessastöðum. Nál. er að finna á þskj. 985. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það kom frá Nd. Tveir hv. nefndarmanna voru fjarverandi við lokaafgreiðslu málsins, þau Valgerður Sverrisdóttir og Júlíus Sólnes. Ég veit hins vegar ekki annað en að þau séu samþykk þessu. Svo var og Danfríður Skarphéðinsdóttir sem sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi. Undir nál. rita auk þess sem þetta mælir Margrét Frímannsdóttir, Halldór Blöndal, Eyjólfur Konráð Jónsson og Jóhann Einvarðsson.

Eiður Guðnason Herra forseti. Hér er um að ræða frv. til l. til breytinga á lögum um þjóðarátak til byggingar þjóðarbókhlöðu. Nefndin hefur haft þetta frv. alllengi til meðferðar, til ítarlegrar skoðunar. Það hefur m.a. verið sent Fjárlaga- og hagsýslustofnun til umsagnar varðandi áætlað tekjutap, verði frv. að lögum. Það hefur komið í ljós að það er mjög óverulegt og að höfðu góðu samráði við hæstv. fjmrh. leggur nefndin til að frv. verði samþykkt óbreytt. Undir nál. rita hv. þm. Margrét Fríamnnsdóttir, Valgerður Sverrisdóttir, Júlíus Sólnes, Eyjólfur Konráð Jónsson og Halldór Blöndal, en Eiður Guðnason og Jóhann Einvarðsson voru fjarverandi við lokaafgreiðslu málsins. Nefndin mælir sem sagt með því að frv. verði samþykkt óbreytt.

Frsm. iðnn. (Karl Steinar Guðnason) Herra forseti. Iðnn. hefur fjallað um frv. og leggur til að það verði samþykkt. Eins og fram kemur í nál. felur frv. í sér að orðið ,,landslagshönnuður`` verði lögverndað starfsheiti. Nefndin hélt nokkra fundi um frv. og komu þeir Þráinn Hauksson og Einar Sæmundsson frá Félagi ísl. landslagsarkitekta (FÍLA) til viðræðna við nefndina. Fram kom að aðrir faghópar, sem starfa á sama grundvelli og landslagshönnuðir, hafa þegar fengið starfsheiti sitt lögfest. Af þeirri ástæðu telur nefndin rétt að umræddur faghópur verði ekki undanskilinn. Nefndin telur hins vegar komið í óefni hvað varðar lögverndun starfsheita og leggur á það þunga áherslu að við endurskoðun byggingarlaga, sem nú er unnið að, verði gerð róttæk breyting í þessum efnum. Nefndin er sammála um að stefna eigi að því að afnema lögverndun starfsheita. Það kemur fram í nál. að vegna þess að þetta er sá eini starfshópur sem ekki hefur þessa lögverndun þá þótti mönnum ekki fært að taka þá eina út úr eða skilja þá eina eftir. Þess vegna er samþykkt að af þessu verði nú. En eins og segir í lok nál. telja nefndarmenn að brýn nauðsyn sé á því að farið verði í þessi mál á róttækan máta og við Íslendingar förum sömu leið og gerist í nágrannalöndunum og Bandaríkjunum. Það er verið að hverfa frá lögverndun starfsheita þar sem það var, en í Bandaríkjunum hefur þetta aldrei komið til. Við teljum að hæfni einstaklingsins til að vinna verkin eigi að ráða, en ekki veita einstökum starfshópum sérréttindi sem oft á tíðum og kannski oftast verða til þess að aðrir eru útilokaðir, jafnvel mjög hæfir aðilar. Niðurstaðan er sú að mæla með samþykkt frv.

Frsm. iðnn. (Karl Steinar Guðnason) Herra forseti. Iðnn. hefur fjallað um frv. og mælir með samþykkt þess. Jafnframt leggur nefndin fram nokkrar brtt. við frv. Það voru haldnir allmargir fundir um það og fengnir til viðræðu þeir Halldór Jón Kristjánsson og Páll Líndal frá iðnrn., Guðjón Jónsson, starfsmaður endurvinnslunefndar, Ingimar Sigurðsson frá heilbr.- og trmrn., Ágúst Þór Jónsson verkfræðingur, Davíð Ólafsson frá Félagi ísl. iðnrekenda og Ásgeir Einarsson frá Sindrastáli. Í brtt. eru pappírsvörur undanskildar og það er sett verðbreytingarákvæði í 1. gr. Í 2. gr. frv. var óbundin heimild ríkissjóðs til að gerast aðili að því hlutafélagi sem ætlunin er að stofna, en í brtt. er hlutafé sem ríkinu er heimilt að leggja í fyrirtæki bundið við 12 millj. kr. Er það reiknaður hlutur ríkisins í því fyrirtæki sem stendur til að stofna og er hlutafé áætlað samtals 30 millj. Þá er það nýtt að í 3. gr. er kveðið á um það að leitað verði samstarfs við þá aðila sem aðstöðu hafa til úrvinnslu umbúðanna finnist þeir aðrir en hlutafélagið. Samstaða er um þessar breytingar og skrifa allir nefndarmenn undir en Júlíus Sólnes var fjarverandi afgreiðslu málsins. Niðurstaðan er sú að mæla með samþykkt frv. og brtt.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Margrét Frímannsdóttir): Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 986 um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 10/1960, um söluskatt, með síðari breytingum, en þar er um það að ræða að við bætist nýr töluliður sem orðist svo: ,,Sérhæfðar vélar og tæki til garðyrkju eftir nánari ákvörðun fjármálaráðherra.`` Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um málið og nefndin leggur til að það verði samþykkt óbreytt. Valgerður Sverrisdóttir og Júlíus Sólnes voru fjarverandi við lokaafgreiðslu frv. Danfríður Skarphéðinsdóttir er sammála áliti nefndarinnar.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga á þskj. 770 um stofnun hlutafélags um ríkisprentsmiðjuna Gutenberg eins og þetta frv. kemur frá hv. Nd. Frv. miðar að því að gera ríkisprentsmiðjuna að hlutafélagi en með þeim hætti að öll hlutabréfin verði í eigu ríkissjóðs. Komi til sölu á hlutabréfum í fyrirtækinu yrði slíku máli vísað til þingsins og salan ekki ákveðin nema með samþykki Alþingis eins og greinir í 4. gr. frv. Hér er því eingöngu um formbreytingu á rekstrinum að ræða og við þá formbreytingu breytast m.a. nokkrir þættir sem varða starfsumhverfi fyrirtækisins sem ég ætla hér aðeins að drepa á: 1. Ábyrgð ríkissjóðs á rekstrinum mun hér eftir takmarkast við hlutafjáreignina. 2. Fjárhagsleg ábyrgð stjórnenda fyrirtækisins verður skýrari og verksvið stjórnar og framkvæmdastjóra skilgreint í hlutafélagalögum og fer eftir sömu reglum og gilda í venjulegum prentsmiðjurekstri. 3. Fyrirtækið mun engrar sérstöðu njóta umfram önnur fyrirtæki í greininni, ekki heldur hvað varðar skattgreiðslur. 4. Reksturinn verður sveigjanlegri, t.d. hvað varðar heimildir til fjárfestingar, sem fyrirtækið mun þá taka um sjálfstæðar ákvarðanir eftir eigin aðstæðum og fjárhag en ekki með samþykkt á Alþingi. 5. Ríkisprentsmiðjan mun, ef þetta frv. verður að lögum, lúta sömu almennu starfsreglum og flest önnur atvinnufyrirtæki í landinu, þ.e. um rekstur þess fer eftir hlutafélagalögum. Ég ætla ekki hér í þessari hv. þingdeild að setja á langa ræðu um kosti þess að velja hlutafélagsformið fyrir atvinnurekstur eins og prentsmiðjurekstur en ég vísa til þess sem segir um málið í grg. með frv. Ég vil einungis benda á að í flestum nágrannalanda okkar, og sérstaklega þeim sem við berum okkur oftast saman við, er þessi tilhögun á rekstri sem ríkið stundar í atvinnustarfsemi því sem næst meginregla, þ.e. það form sem ríkið hefur á þeim atvinnurekstri sem það stundar er yfirleitt hlutafélag. Sérstaklega virðist mér það eðlilegt að þetta fyrirkomulag sé haft á rekstrinum þegar um er að ræða rekstur sem í raun og veru er rekinn í samkeppni við einkaaðila sem reka sams konar eða mjög svipaðan rekstur. En ríkisprentsmiðjan er á hinn bóginn þannig fyrirtæki að það er eðlilegt, vegna trúnaðar í rekstri hennar og af ýmsum öðrum ástæðum, að ríkið eigi hana að öllu leyti en hins vegar séu starfsskilyrðin sem líkust því sem verður í öðru prentverki á Íslandi. Svo ég endurtaki, þá er í þessu frv. lagt til að ríkisstjórnin beiti sér fyrir stofnun hlutafélagsins Prentsmiðjan Gutenberg hf. sem taki við rekstri ríkisprentsmiðjunnar frá 1. jan. á næsta ári. Í því skyni verði ríkisstjórninni gert heimilt að leggja prentsmiðjuna sjálfa ásamt öllu fylgifé til hlutafélagsins og láta jafnframt fara fram mat á eigum ríkisprentsmiðjunnar til viðmiðunar við ákvörðun hlutafjárins. Það verður hlutverk þessa félags, ef frv. verður að lögum, að annast prentverk fyrir Alþingi, fyrir Stjórnarráðið og ríkisstofnanir. Félaginu er einnig rétt að annast almennt prentverk og skylda starfsemi samkvæmt nánari ákvæðum í samþykktum hins væntanlega hlutafélags. Stofnfund í hlutafélaginu skal halda samkvæmt frv. ekki seinna en þremur mánuðum eftir gildistöku laganna og skal þar leggja fram drög að stofnsamningi og samþykktum fyrir félagið. Um málefni ríkisprentsmiðjunnar Gutenberg sem hefur verið í eigu ríkisins frá því árið 1930 hafa aldrei verið sett sérstök lög. Meginverkefni fyrirtækisins hafa ætíð verið prentverk fyrir Alþingi, Stjórnarráðið, ríkisstofnanir og ríkisfyrirtæki. Til marks um það hvernig háttað er hlutdeild þessara verkefna í rekstrinum var það svo að árið 1987 voru 95% af öllum verkum í prentsmiðjunni unnin fyrir opinbera aðila. Einmitt vegna þess hversu bundinn þessi rekstur er við þarfir þings og stjórnar tel ég eðlilegt að ríkið eigi fyrirtækið að öllu leyti þótt rekið verði í hlutafélagsformi. Fyrirtækið hefur frá stofnun iðnrn. 1969 heyrt undir það ráðuneyti og iðnrh. hefur skipað forstjóra fyrirtækisins. Nú er lagt til í frv. að iðnrh. fari með eignarhlut ríkisins í félaginu sem verður eini hluthafinn í upphafi. Ég tel ekki þörf á því að hafa fleiri orð um þetta efni en ítreka að hér er aðeins lögð til formbreyting á rekstri Gutenberg út frá því einfalda og sjálfsagða meginsjónarmiði að eðlilegt sé að fyrirtækjum í atvinnurekstri í eigu ríkisins sé settur sami almenni starfsrammi og flestum öðrum stærri atvinnufyrirtækjum í landinu, þ.e. að þau starfi eftir ákvæðum hlutafélagalaga og njóti ekki forréttinda en vegna sérhæfðra verkefna þessa fyrirtækis tel ég jafnsjálfsagt að ríkið eigi öll hlutabréfin. Að endingu legg ég svo til, virðulegi forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. iðnn. og 2. umr.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Þetta mun ekki vera í fyrsta skipti sem frumvörp um að breyta ríkisfyrirtækjum yfir í hlutafélög koma hér fyrir hv. deild, en rökin, ef rök skyldi kalla, sem færð eru fyrir því að gera ríkisfyrirtæki að hlutafélögum eru hin sömu, að þessi fyrirtæki þurfi að fá á sig hlutafélagastjórn, hlutafélagaform, og það samræmist betur almennum rekstri í þjóðfélaginu. Nú er það svo með þetta fyrirtæki sem hér um ræðir að ætlast er til að það sinni og það hefur nærri eingöngu sinnt ríkisverkefnum og samkvæmt því sem hæstv. ráðherra sagði hér er enn ætlast til að svo verði. Það eru vitaskuld mjög mikil fríðindi og sérstök aðstaða fyrir eitt fyrirtæki að njóta þess að prenta og sinna prentstörfum ríkisins og ég sé ekki og hef alls ekki heyrt þau rök sem mæla með því að gera ríkisfyrirtæki, fyrirtæki ríkisins sem sinna störfum ríkisins eða eru að einhverju leyti einokunarfyrirtæki eins og þetta er raunverulega með því að hafa meginhluta ríkisprentunar á sínum höndum, að hlutafélögum. Mér sýnist breytingin vera sáralítil. Iðnrh. fer enn með eignarréttinn og meiningin er sú að hlutabréf öll verði í eigu ríkisins. Iðnrh. fer nú með stjórn fyrirtækisins, skipar forstjóra þess. Ég sé ekki mikinn mun annan en þann að þessu hlutafélagi verður sjálfsagt kosin stjórn sem verður að öllum líkindum undir flestum kringumstæðum skipuð eftir ósk iðnrh. Ég sé ekki að þarna þurfi öðru að breyta en því að þetta ríkisfyrirtæki verði með stjórn sem iðnrh. í þetta eða hitt skiptið skipar. Lýðræðislegra væri þó að breyta því á þann veg að Alþingi kysi menn í stjórn og að það væru samþykkt lög um þetta ríkisfyrirtæki sem kannski ýmis önnur á þann veg að ríkið ætti fyrirtækið og Alþingi kysi stjórnina. Ég þarf að heyra einhver ákveðin rök fyrir því að það sé eingöngu formsins vegna nauðsynlegt að gera þessa hluti sem hér er verið að leggja til. Ég hef ekki fundið fyrir neinu eða heyrt neitt um það sem gerir rekstur fyrirtækisins hagkvæmari eða betri á einn eða neinn máta.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Örstutt athugasemd vegna þess sem fram kom í máli hv. 4. þm. Vesturl. Ég ætla ekki að endurtaka þau rök sem ég vísaði til í minni framsöguræðu. Þó ætla ég að telja upp nokkur mikilvæg atriði sem ég tel að styðji þá breytingu sem hér er gerð tillaga um. Það er í fyrsta lagi að jafnræði sé með fyrirtækjum sem stunda sama eða náskyldan rekstur, þau starfi við sömu skilyrði hvað varðar skatta og skyldur. Það er fyrsta atriðið. Í öðru lagi að einmitt vegna þess að þetta fyrirtæki hefur setið og situr því nær eitt að prentverkum fyrir þing og stjórn verði veitt aðhald að þeim kostnaði með því að gera þá kröfu til fyrirtækisins að það starfi við sömu skilyrði í samkeppni við aðra. Reyndar tel ég að það sé í samkeppni því ríkisstofnanir geta leitað annað og þá er líka eðlilegt að það sitji við sama borð. Það er visst aðhald frá arðkröfu af því fé sem bundið er í rekstrinum. Í þriðja lagi vil ég benda á, eins og ég reyndar hef aðeins vikið að, að hér er ekki um einokunarfyrirtæki að ræða í krafti laga eða tilskipana frá ríkisvaldinu. Þegar svo háttar er það alveg rétt hjá hv. þm. að orka kann tvímælis hvort rétt sé að breyta rekstrinum og nærtækasta dæmið um það er sementsverksmiðjan á Akranesi. Þó orkar það eins og ég sagði tvímælis. Sumt mælir mjög með því að breyta þeim rekstri í hutafélagsform, einkum til þess --- og ég endurtek --- einkum til þess að auka ítök heimamanna, gera fyrirtækið tengdara sínum stað, sínu héraði og sinni byggð svo það þjóni betur þeim mönnum sem beinlínis þar starfa og fólkinu sem er í kringum það. Þetta er ekki einhlítt, ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð. Bendi eingöngu á í lok þessarar athugasemdar að um þetta mál tókst góð samstaða í hv. Nd. og einnig í hv. iðnn. þeirrar deildar.

Flm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um stjórn fiskveiða. Flutningsmenn þessa frumvarps eru ásamt mér þeir hv. 8. þm. Reykv. og hv. 7. þm. Reykn. Hér er um að ræða hið mikilvægasta mál þar sem það varðar grundvöll sjávarútvegs landsmanna. Fiskveiðar eru undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar og hlýtur svo að vera um ófyrirsjáanlega framtíð. Fiskimiðin umhverfis landið eru sú auðlind sem allt veltur á. Þessi fiskimið eru grundvöllur búsetu í landinu, velferðarríkisins og fjárhagslegs fullveldis þjóðarinnar. Nauðsyn krefur að nýta þessa auðlind af kostgæfni og varúð. Óheft sókn í þessa auðlind leiðir þegar til lengdar lætur til ofnýtingar á fiskstofnunum. Það verður að vernda fiskstofnana en jafnframt þarf að stuðla að hámarksnýtingu þeirra og hagkvæmum rekstri sjávarútvegs fyrir land og þjóð. Til þess þarf að koma stjórn fiskveiða. En það er ekki sama hvaða skipan er á stjórn fiskveiða. Því er lagt fram það frv. sem við nú ræðum. Með frv. þessu er lögð til gagngerð breyting frá því sem verið hefur. Það er um að ræða grundvallarbreytingu. Það er lagt til að hverfa frá núverandi kvótakerfi. Með lögum nr. 82 frá 28. des. 1983 urðu þáttaskil í stjórn fiskveiða. Áður hafði sjútvrh. vald til þess að ákveða heildarkvóta ef fiskstofn var hættulega ofveiddur og viðkoma hans því í yfirvofandi hættu. Með lögunum frá 1983 var ráðherra auk þess veitt heimild til að skipta heildarafla milli einstakra skipa og er það sú skipan sem nefnd hefur verið kvótakerfi. Þessi lög voru sett til bráðabirgða í tilraunaskyni og giltu árið 1984. Lögin voru síðan endurnýjuð fyrir árið 1985. Enn var þessi nýskipan um aflatakmörk á einstök skip framlengd um tvö ár og síðan um þrjú ár og eiga nú samkvæmt þessu að gilda til ársloka 1990. Tilgangur þessarar nýju skipunar um aflakvóta á skip var yfirlýstur sá að koma mætti við betri stjórn og takmörkunum á fiskveiðum. Eftir fimm ár sýnir nú reynslan ótvírætt hvaða árangri kvótakerfið hefur skilað. Megintilgangur þessa kerfis hefur ekki náðst. Við flm. frv. teljum því að ekki dugi annað en að taka upp nýja skipan um stjórn fiskveiða. En í hverju hefur þá kvótakerfið brugðist? Til að svara þessu verður að hafa í huga að undirrót vandans sem við hefur verið fengist á undanförnum árum er of mikil sóknargeta fiskiskipastólsins. Þessi sóknargeta hefur boðið heim ofnýtingu fiskstofnanna, einkum þorsks. Við þessu kemur ekki nema tvennt til. Annaðhvort verður að setja hömlur á hagnýtingu fiskiskipanna eða fækka þeim. Gefur auga leið að hagkvæmara er fyrir þjóðarbúið að binda ekki meiri verðmæti í fiskiskipum en nauðsyn krefur til fullnýtingar fiskstofnanna. Hagkvæmara er að fara þá leið að takmarka fjárfestingu við þörfina fremur en að takmarka not þeirra fjárfestinga sem stofnað er til umfram þarfir. Það alvarlegasta er að kvótakerfið hefur ekki stuðlað að æskilegri þróun í þessu efni. Í stað þess að minnka sóknargetu fiskiskipastólsins hefur hún aukist þann tíma sem kvótakerfið hefur verið við lýði. Þetta er ótvírætt samkvæmt upplýsingum á fskj. I með frv. frá Siglingamálastofnun ríkisins fyrir tímabilið 1984 til 1988 þar sem greint er frá flokkun skipastólsins eftir stærð, breytingum sem orðið hafa á tímabilinu og varða fjölda skipa, rúmlestafjölda, nýsmíði, stækkun og endursmíði og úreldingu. Það kemur í ljós að fiskiskipum hefir samtals fjölgað um 121 og smálestatala þeirra aukist um 9879, auk þess sem opnum vélbátum fjölgaði um 162 og smálestatala þeirra jókst um 1725. Þannig hefur fiskiskipastóllinn aukist frá því að kvótakerfið kom til og afkastageta hans langt fram úr því sem aukning smálestatölu bendir til. Það hefur sýnt sig að í kvótakerfinu er innbyggður hvati til að halda á floti hverju fleyi því að hvert haffært skip á sinn útdeilda skammt af afla, hversu óhagkvæmur sem rekstur þess kann að vera, og ekki er svo hrörlegt skip að ekki gagnist til að hljóta úthlutun á veiðiheimild sem hagnýta má sem söluvöru, ef ekki vill betur til. Það hefur verið fátt til varnar gegn þessari aukningu á sóknargetu fiskiskipastólsins. Þetta hefur leitt til þeirrar öfugþróunar að fiskiskipastóllinn hefur stöðugt orðið vannýttari. Blasir þetta hvarvetna við og kemur t.d. skýrt fram í reglugerð um stjórn botnfiskveiða 1989 þar sem úthaldsdagar togara á sóknarmarki eru ákveðnir 245 á árinu. Vitað er að togarar á aflahámarki þurfa ekki svo marga daga til að ná sínum leyfilega afla. Hér er orðin mikil breyting til hins verra frá því sem áður var þegar úthaldsdagar togara voru að jafnaði 330 til 360 á ári. Gefur auga leið að þetta ástand er óþolandi fyrir rekstur útgerðarinnar. Þjóðhagslega er ástandið óviðunandi þegar svo er komið að framleiðslutæki sem fjárfest hefur verið í má ekki nota nema þriðjung úr ári. Þá bætir ekki úr skák að ekki hafa skilað árangri þessar miklu takmarkanir á hagnýtingu skipastólsins sem ætlað var að tryggja framkvæmd fiskveiðistefnu til verndar fiskstofnunum. Fiskveiðistefnan hefur sýnt sig í fullkomnu haldleysi. Í skýrslu Fiskifélags Íslands á fskj. II með frv. er að finna upplýsingar um veiði helstu botnfisktegunda. Þar má sjá tillögur sem fiskifræðingar gerðu um veiði hvers árs, ákvörðun stjórnvalda um leyfilegan heildarafla og þá veiði sem raunverulega átti sér stað. Kemur þá í ljós að á kvótatímabilinu hefur stjórnunaraðferðin ekki dugað til að fylgt væri þeim veiðitakmörkunum sem stjórnvöld höfðu ákveðið. Á árunum 1984 til 1988 fór veiði þorsks árlega 54 til 73 þús. smálestir fram úr því sem stjórnvöld höfðu ákveðið. Þetta segir að veiðin hafi þessi ár farið 17,5% til 29,2% fram yfir það sem ákveðið hafði verið. Hér er um að ræða öll fimm árin sem kvótakerfinu hefur verið beitt. Reynslan af kvótakerfinu segir sína sögu. Kvótakerfið er ekki til þess fallið að koma í veg fyrir ofnýtingu fiskstofnanna, hvort heldur er með því að minnka sóknargetuna með fækkun skipa eða veiðitakmörkunum á hvert skip. Það orkar ekki tvímælis að kvótakerfið þjónar ekki þeim tilgangi sem því var ætlað heldur þvert á móti. Kvótakerfið er haldlaus aðferð við stjórn fiskveiða til að stuðla að verndun fiskstofnanna og hagkvæmum rekstri sjávarútvegs fyrir land og þjóð. Það er ekki að ófyrirsynju að umræðan um kvótakerfið beinist tíðum að endurbótum á kerfinu. Er þá talað um að sníða annmarkana af kvótakerfinu. En slík viðleitni er vonlaus því að gallarnir felast í miðstýringunni sem er aftur kjarni kvótakerfisins. Meðan kvótakerfið er við lýði byggist framkvæmd þess af þeim ástæðum á miðstýringu. Það má hugsa sér þess vegna að halda kvótakerfinu með því að stíga miðstýringarskrefið til fulls. Það þýðir að með stjórnvaldsráðstöfunum sé séð um að sóknargetan verði ekki meiri en þarf til að fullnýta fiskstofnana. Þetta merkir í framkvæmd að komið verði á ströngu skömmtunarkerfi þar sem stjórnvöld ákveði hvað fiskiskipastóllinn skuli vera stór, hvaða skip skuli úrelda, hve mörg ný skip megi koma til, hvaða skip skuli endurbyggð, hver skuli vera eigandi að hverju skipi og frá hvaða verstöð skuli gera það út. Með þannig framkvæmd kvótakerfisins má kannski hugsa sér að hægt sé að forðast ofnýtingu fiskstofnanna. En þessi leið er dýrkeypt. Þá væri ekki fyrir hendi sú frjálsa samkeppni í fiskveiðum landsmanna sem skapaði þá eindæma framleiðni sem hefur verið undirstaða velmegunar þjóðarinnar. Fyrirmæli stjórnvalda fela ekki í sér neina tryggingu fyrir hagkvæmum rekstri sjávarútvegsins. Þvert á móti skortir þessa aðferð það sem nauðsyn krefur til að stuðla að þjóðhagslegri hagkvæmni. Engin miðstýring eða ríkisforsjá getur í eðli sínu verið fær um að gæta þess. Samkvæmt eðli málsins hljóta ákvarðanir stjórnvalda í þessum efnum að vera að meira eða minna leyti geðþóttaákvarðanir. Þetta er ekki raunhæfur kostur. Hverra kosta er þá völ? Það er að hverfa frá kvótakerfinu eins og við flm. leggjum til með frv. Það er fólgið í því að aflatakmarkanir séu ekki bundnar við skip, heldur sé hverju einstöku skipi frjálst að afla svo sem það er fært um innan þeirra marka sem hámarksafli úr hverjum einstökum fiskstofni leyfir. Með þessum hætti verður sókn og keppni sjómanna komið við og heilbrigðri endurnýjun í stéttinni. Afburðamennirnir fá að njóta sín. Skip með góðan rekstrargrundvöll fá að skila þeim arði í þjóðarbúið sem efni standa til. Úrelding bíður þeirra skipa sem haldið hefur verið á floti einungis vegna kvótakerfisins. Kaup og sala skipa verður óhindruð af kvótahagsmunum. Verstöðvar fá að njóta aðstöðu sinnar til fiskimiðanna þannig að stuðlað sé að hagkvæmri verkaskiptingu í atvinnulífi landsmanna eftir byggðarlögum og með því eflt þjóðhagslegt gildi og heildarafrakstur fiskveiða. En hvernig leiðir þá aukið frelsi til hagkvæmni í fiskveiðum? Sú skipan sem frv. leggur til felur í sér það úrval sem þarf að fara fram til að fækka fiskiskipum og minnka þannig sóknargetuna til samræmis við það sem nægir til að fullnýta fiskstofnana. Slíkt úrval geta engar stjórnvaldsákvarðanir gert. Það verður einungis gert í frjálsri samkeppni þar sem hæfni og arðsemi fá að ráða. Þeir halda velli sem kunna best til verka. Hinir falla út. Í frjálsum atvinnurekstri geta þeir einir verið þátttakendur sem standast samkeppnina. Þannig verður best tryggður hagkvæmur rekstur sjávarútvegsins. Þannig heltast úr lestinni þau skip sem eru óhagkvæm og úrelt til reksturs. Það borgar sig hreinlega ekki að gera þau út. Þannig gæti sóknargetunni miðað þegar til lengdar lætur í átt til jafnvægis við fiskstofnana svo að beita þurfi sem minnstum veiðitakmörkunum. En allt tekur sinn tíma. Til að flýta fyrir þeirri þróun að fiskiskipastóllinn verði ekki stærri að sóknargetu en hámarksnýting fiskstofnanna krefur þarf að gera sérstakar ráðstafanir. Þess vegna er gert ráð fyrir í frv. að stofnaður verði úreldingarsjóður fiskiskipa til að styrkja útgerðina til að taka af skipaskrá skip sem ekki eru hagkvæm til reksturs. Þarf þá að vera skilyrði fyrir aðstoð úr úreldingarsjóði að ekki komi til ný skip í stað þeirra sem úrelt eru. Slíkur úreldingarsjóður nær tilgangi sínum þegar aflétt hefur verið tregðunni á samdrætti í fiskiskipastólnum sem fylgir kvótakerfinu. Þá eru sköpuð skilyrði til þess að gera myndarlegt átak sem fljótlega leiddi til verulegrar minnkunar á sóknargetu fiskiskipastólsins. Samt sem áður gerir frv. ráð fyrir sérstökum reglum um endurnýjun fiskiskipastólsins. Til frambúðar varðar mestu að ekki verði ótímabær aukning á sóknargetu fiskiskipastólsins. Verða því að vera fyrir hendi reglur um endurnýjun fiskiskipastólsins ef á þarf að halda. Til öryggis er því lagt til að komið verði á þeirri skipan að endurnýjun fiskiskipastólsins megi ekki leiða til stækkunar hans ef sóknargetan er umfram það sem nægir til að tryggja hámarksnýtingu fiskstofnanna. Til þess að framkvæma þessa stefnu er nauðsynlegt að fyrir liggi sem gleggst hver sóknargeta fiskiskipastólsins er á hverjum tíma. Þess vegna er gert ráð fyrir að hverju fiskiskipi skuli ákveðin sóknargeta þannig að metið sé það aflamagn sem skipið hefur burði til að veiða á hverju ári. Þetta á ekkert skylt við hvað skip megi veiða mikið, því að aflatakmörk á hvert skip hverfa með afnámi kvótakerfisins. Hins vegar á með þessum hætti að geta legið fyrir á hverjum tíma sóknargeta hvers skips og hver samanlögð sóknargeta fiskiskipastólsins er. Þannig þjónar þetta þeim tilgangi að handhægar upplýsingar geti jafnan verið fyrir hendi þegar til þarf að taka við stjórn fiskveiða. Fleira þarf að koma til við stjórn fiskveiða en hér hefur verið vikið að. Stjórn fiskveiða er margslungið mál. Þannig getur verið að ekki verði hjá því komist að beita almennum tímabundnum veiðibönnum. Það á að vera í stöðugt minnkandi mæli eftir því sem skipastóllinn leitar jafnvægis við veiðiþol fiskstofnanna. Það er mælikvarði á góða fiskveiðistjórn að skipin þurfi ekki að vera bundin við landfestar langtímum saman og fjárfesting í þessum framleiðslutækjum megi verða sem arðbærust. Hins vegar verður að gæta hagsmuna fiskvinnslunnar eftir því sem þörf krefur með því að beita sóknarbanni eftir veiðitímabilum til að stuðla að sem jafnastri hráefnisöflun og vinnslu fyrirtækjanna. Slíkt stjórnunarkerfi hefur stoð í gildandi lögum, en er óháð kvótakerfinu sem svarar ekki þessum þörfum. Þá er aldrei of mikil áhersla lögð á þann þátt fiskveiðistjórnunar sem varðar beinar ráðstafanir til verndar og friðunar hrygningar- og uppeldisstöðva með svæðisbundnum og tímabundnum veiðibönnum. Frv. það sem við höfum nú til meðferðar boðar afnám kvótakerfisins. Þetta gildir afdráttarlaust um botnfisktegundir. Hins vegar er gert ráð fyrir heimild til að ákveða að enginn megi stunda veiðar á öðrum tegundum en botnfiski svo sem rækju, humri, skelfiski, síld og loðnu nema að fengnum sérstökum leyfum. Fer þá um þessar veiðar eftir sömu reglum og eru í gildandi lögum. Gerð er þó sú breyting að ráðherra geti ekki einungis ákveðið skiptingu á hámarksafla milli skipa, eins og verið hefur, heldur og milli vinnslustöðva. Þá er að finna nýmæli sem eiga að stuðla að sem bestri hagnýtingu þeirra skipa sem stunda þessar sérveiðar. Aftur á móti er skipum sem leyfi hafa til þessara veiða óheimil botnfiskveiði meðan ekki má auka sóknargetuna nema sérstakt veiðileyfi ráðherra komi til. Þó má aldrei veita slíkt leyfi nema takmarkað sé við aflahámark á hvert skip og fara skal eftir ástandi fiskistofna og nýtingartíma skipsins við hina leyfðu sérveiði. Herra forseti. Því er ósjaldan haldið fram eða látið að því liggja að þeir sem andvígir eru kvótakerfinu vilji enga stjórn fiskveiða. Slík öfugmæli eru ekki svara verð. Það er enginn ágreiningur um að stjórn fiskveiða sé þörf. Spurningin er hvaða skipan skuli höfð á þeirri stjórn. Ágreiningur er um það. Frv. það sem ég nú mæli fyrir felur í sér skipan sem vegur að rótum vandans. Það stuðlar að minnkun skipastólsins og að sóknargeta verði ekki umfram veiðiþol fiskistofnanna. Til að flýta fyrir þessari þróun er gert ráð fyrir úreldingarsjóði fiskiskipa. Til öryggis eru settar reglur um endurnýjun fiskiskipastólsins ef sóknargetan er of mikil. Þetta eru nýmæli frumvarpsins sem ætlað er að leysa kvótakerfið af hólmi. Svo mikilvæg sem þessi nýmæli eru verður að hafa í huga hverju er haldið af því sem fyrir er. Þetta frv. gerir engar breytingar á reglum núgildandi laga um aflatakmörk á einstakar fisktegundir. Sjútvrh. skal að fengnum tillögum Hafrannsóknastofnunar ákveða fyrir 15. nóv. ár hvert með reglugerð þann afla sem veiða má úr helstu botnfisktegundum við Ísland á komandi ári. Ráðherra er og heimilt að ákveða í reglugerð þann afla sem veiða má úr öðrum stofnum sjávardýra við Ísland á ákveðnu tímabili eða vertíð. Allt eru þetta sömu ákvæði í frv. og er að finna í gildandi lögum. Þá skal lögð áhersla á að frv. gerir ráð fyrir að stjórn fiskveiða hafi með að gera gerð skipa, útbúnað veiðarfæra, veiðisvæði, veiðitíma og meðferð afla. Hér er um að ræða hinar víðtækustu heimildir við stjórn fiskveiða. Slík stjórn er ekki háð kvótakerfinu að neinu leyti, enda til komin áður en það kerfi var innleitt. Þegar kvótakerfinu hefur verið aflétt reynir meira á þessar almennu reglur um stjórn fiskveiða. Um þetta allt eru sömu ákvæði í frv. og er að finna í gildandi lögum. Sama er að segja um önnur ákvæði frv. og einstakar greinar þess sem ekki varða afnám kvótakerfisins. Þar eru ekki neinar breytingar frá gildandi lögum. Öllu er haldið sem byggt hefur verið upp nema kvótakerfinu er aflétt. Ég skal ekki fara að fjölyrða um reynsluna af kvótakerfinu. Þar er af mörgu að taka. Ég hef þegar gert grein fyrir hvernig sóknargeta fiskiskipastólsins hefur aukist. Ég hef sýnt fram á að ekki hafa skilað árangri þær miklu takmarkanir á hagnýtingu skipastólsins sem ætlað var að tryggja framkvæmd fiskveiðistefnu til verndar fiskstofnunum. Þetta er aðalatriði. Grundvallargalli kvótakerfisins er að aflatakmörk eru sett á hvert einstakt skip. Það er ekki hægt að bæta þetta kerfi. Meiri miðstýring væri að fara úr öskunni í eldinn. Stjórnvöld standa ráðlaus gegn vandanum meðan þau ekki afnema kvótakerfið því að það er í sjálfu sér vandamálið. Ég hef verið spurður að því hvort útgerðarmenn séu fylgjandi þessu frv. Ég get ekki svarað fyrir þá. En útgerðarmenn sem ég hef rætt við um málið eru því jákvæðir. Ég vil mega vona að útgerðarmenn, og raunar ekki síður sjómenn, taki frv. vel. Hér er á ferðinni mikið hagsmunamál fyrir sjávarútveginn. Með kvótakerfinu er snúist við of mikilli sóknargetu fiskiskipastólsins með því að takmarka veiði hvers skips. Með frv. er í staðinn frekar farin sú leið að takmarka stærð fiskiskipastólsins og stefna að því að fjárfesting þjóðarinnar í fiskiskipum nýtist sem best með því að takmarka ekki notin af skipunum. Þetta bætir rekstrargrundvöll útgerðarinnar og hag sjómanna. Þetta á að geta stuðlað að lægra hráefnisverði hjá fiskvinnslunni og bættum hag vinnslufyrirtækjanna. Þetta bætir stöðu sjávarútvegsins í heild, undirstöðuatvinnuvegs þjóðarinnar. Þetta mál varðar hagsmuni þjóðarinnar í heild. Það er mál allra landsmanna. Það líður nú senn að þinglausnum. Það er þess vegna ekki gert ráð fyrir afgreiðslu frv. á þessu þingi. Frv. er nú lagt fram til sýnis, til að mæla fyrir því og koma því til nefndar. Það er innlegg í umræðuna um fiskveiðistefnuna. Það er annar valkostur en kvótakerfið. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu vil ég leyfa mér að leggja til að frv. verði vísað til hv. sjútvn.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Því ber að fagna að hér sé komið fram frv. um stjórn fiskveiða sem gerir ráð fyrir allróttækri breytingu á þeirri fiskveiðistjórn sem hér hefur verið stuðst við á undanförnum árum, en sú fiskveiðistjórn er búin að vera lítið breytt frá því 1984, þ.e. það er komið á fimmta ár. Með þeirri stefnu sem þá var upp tekin, þ.e. kvótakerfinu, var almenningi og þingmönnum sagt að það skyldi í fyrsta lagi tekin upp stjórn á því hvernig afli skyldi sóttur í fiskistofnana okkar og með það að markmiði að fiskistofnarnir yrðu nýttir sem best. Í öðru lagi að með þeirri fiskveiðistjórn skyldi stefnt að auknum gæðum, bæði afla og þess sem úr honum væri unnið. Í þriðja lagi mundi kostnaður við það að sækja aflann minnka. Og í fjórða lagi að hagkvæmni mundi aukast mjög í sambandi við fiskiskipastólinn og sjálfsagt mundi það leiða til þess að fiskiskipastóllinn mundi minnka. Menn sæju það í hendi sér að það borgaði sig að vera með færri skip og skipuleggja aflasóknina betur. Því miður hefur fátt af því sem lofað var haustið 1983 og jafnan síðan þegar þessi mál hafa verið hér til umræðu á hv. Alþingi, framlenging kvótastefnunnar, fátt af því sem lofað var hefur komið fram. Við stöndum nú frammi fyrir því að vera jafnvel með minni fiskstofn í hafinu umhverfis landið heldur en við höfum nokkru sinni áður verið og þar á ég þó sérstaklega við þorskstofninn. Um það leyti sem farið var út í kvótastjórnunina var að vísu nokkur lægð, þorskstofninn tiltölulega lítill og rökin fyrir því að út í það var farið að stjórna með kvótanum voru einmitt þau að það þyrfti að beita harðri stjórnun til þess að tryggja það að fiskstofnarnir næðu því að vaxa upp og verða í svipaðri stærð og áður hefði verið. Því miður hefur þetta ekki orðið raunin og nú stöndum við frammi fyrir því að í ár fáum við ekki meiri þorskafla af Íslandsmiðum en svona rúm 300 þús. tonn í staðinn fyrir það að á tímabilinu 1950--1959 sóttum við meðaltalsafla 460 þús. tonn á ári, á árunum 1960--1969 390 þús. tonn, þ.e. tæp 400 þús. tonn á ári, á tímabilinu 1970--1979 384 þús. tonn og á tímabilinu 1980--1989 362 þús. tonn. En eins og ég sagði áðan megum við búast við því að í ár og á næstu árum verði aflinn í kringum 300 þús. tonn. Þetta er afrakstur þeirrar stefnu sem við höfum búið við á undanförnum árum. Það sem ég nefndi í sambandi við samanburðinn, að ég væri að tala um þorskafla sem við hefðum sótt, það er ekki rétt. Þetta er þorskafli sem sóttur var á Íslandsmið á árunum 1950--1988 sem ég nefndi hér. Þetta er sorgleg saga en svo virðist sem þeir sem halda um stjórnvölinn vilji ekki viðurkenna þessa staðreynd. Og það eru ýmsar sorgarsögur sem eru að gerast á miðunum kringum landið dag frá degi í tengslum við þessa stjórn. Ég skal segja hv. þm. eina. Hún er á þann hátt að skipstjórar við Breiðafjörð óskuðu eftir því við hæstv. sjútvrh. á síðasta ári að gefin væri út reglugerð um það að banna smærri þorskanetamöskva við Breiðafjörð en 7 tommur. Þar hafði verið í nokkrum mæli á undanförnum árum notaður 6 tommu möskvi og menn voru óánægðir með það að verið væri að sækja svo smáan fisk í þorskanet. Hæstv. sjútvrh. varð við þessari ósk og á vetrarvertíðinni 1988 og á vetrarvertíðinni núna voru menn á Breiðafirði ekki með smærri möskva en 7 tommur. Og þeir Norðlendingar sem komu til okkar á vertíðina urðu að undirkasta sig því að skipta um net þegar þeir komu suður til okkar, það sem þeir höfðu áður ekki þurft að gera. Nú bregður svo við, sem oft vill koma fyrir, að afli minnkar og hann minnkaði á miðunum við Breiðafjörð upp úr miðjum apríl. Þá gripu Breiðfirðingar til þess ráðs að fara suður fyrir land og reyna að auka afla sinn með því að sækja afla á þau mið sem fréttir voru af að mikill afli væri að berast að landi af. Þegar veiðiskipin frá Breiðafirði voru komin á þær slóðir að þeir fóru að spekúlera í því hvar þeir skyldu leggja trossurnar sínar og fóru að hafa samband við skipstjóra fyrir sunnan land, þá var það með fyrstu spurningum sem þeir Sunnlendingar báru fram við Breiðfirðinga: Eruð þið að koma með sjötommuna ykkar hingað suður fyrir land? Það þýðir ekkert fyrir ykkur. Skipstjórar að vestan voru nokkuð hissa. Var nú komið svo að á Suðurlandsmiðum var ekki annar möskvi boðlegur en 6 tommu möskvi í þorskanetum? Þeir vildu reyndar ekki trúa þessu og létu slag standa að leggja netin með 7 tommu möskvana í djúpkantana suður og austur af Vestmannaeyjum þar sem Suðurlandsbátar höfðu verið að moka upp afla. Og viti menn. Það var sáralítill afli í net þeirra Breiðfirðinga. En hinir öfluðu drjúgan. Það er komið svo sem sagt að meginveiðistofninn við Suðvesturland og Suðurland er orðinn það smár að hann veiðist ekki nema í 6 tommu möskva. Hvað er verið að gera með þessu? Það er verið að koma í veg fyrir það að það vaxi upp hrygningarstofn við landið. Fiskur, sem er svo smár að hann veiðist eingöngu í 6 tommu riðil, er það ungur að hann er ekki orðinn kynþroska. Og ég skal bæta við annarri sögu í sambandi við ástandið á þorskmiðunum okkar hér í kringum landið. Hún er á þann hátt að þorskaflinn sem borist hefur að landi við Breiðafjörð í vetur er að *y2/3*y hluta geldfiskur. Við skulum nú ekki fara að kenna kvótanum um það. Það væri svolítið illa gert að gera það. Og ég ætla ekki að gera það. En það hlýtur að vekja þó nokkuð margar spurningar. Af hverju gerist það að *y2/3*y hlutar þess þorsks, sem að landi berst, er geldur? Það eru hvorki í honum svil eða hrogn. Það er eitthvað sérstakt að ske. Við vitum um hlutann að *y1/3*y en við vitum ekki um hlutann að öðrum *y1/3*y. Sem sagt: *y1/3*y er með svilum eða hrognum, *y1/3*y er trúlega of smár og ungur fiskur, en *y1/3*y er geldur. Þetta hlýtur að vera spurning sem við leggjum fyrir sjútvrh. og aðra ráðamenn í fiskveiðimálum að þessi þáttur sé kannaður. Getur verið að hér sé að eiga sér stað einhver mjög alvarleg þróun í sambandi við þorskstofninn okkar? Við ráðum við það að við séum ekki að sækja mikið af ókynþroska fiski. Ég tel að við ráðum mjög vel við það í sambandi við þorskanetin með því að ákveða að þar skuli ekki vera sótt við Suður- og Vesturland í smærri möskva en sjö tommu og helst ekki nema sjö og hálfan eða sjö og kvart. En við ráðum vitaskuld ekki við það að ef einhver þau ósköp eru að gerast í hafinu að stór hluti af þeim fiski sem ætti að vera með hrogn og svil er það ekki. Það eru alvarlegir hlutir. Annar þátturinn sem nefndur var var að það mundi greinilega koma fram með hinni nýju fiskveiðistefnu að gæði afla mundu aukast. Menn mundu stefna að því að bæta meðferð aflans í landi og auka nýtingu hans svo sem kostur væri. Það var sem sagt hvatning frá ráðamönnum og þeim sem börðust fyrir þessari fiskveiðistefnu að slíkt yrði gert. Því miður hefur þróunin almennt ekki orðið á þennan veg. Það hefur ekki átt sér stað nein veruleg breyting á meðferð afla um borð í veiðiskipum nema síður sé undir sumum kringumstæðum, að undanteknu því að nokkuð hefur aukist, m.a. fyrir forgöngu Breiðfirðinga, að afli sem áður var yfirleitt geymdur laus í vertíðarbátum og í bátaflotanum er nú settur í kör og landað í körum í fiskvinnslustöðvarnar. Vitaskuld hefur góð og mikil breyting átt sér stað þar. En hitt að skip séu úti á veiðum kannski átta, níu og tíu daga er því miður enn við lýði og það að menn láti þorskanet liggja í sjó yfir helgar er enn gert og hefur því miður ekki breyst. Netafjöldi í sjó er ekki minni en áður var og af því eru ýmsar sögur að um óhæfilega mikinn netafjölda sé að ræða. Þessi hlutur sem fullyrt var við setningu kvótalaganna að mundi koma af sjálfu sér hefur látið á sér standa. Í þriðja lagi var sagt að kostnaður við veiðarfæri og úthald mundi minnka. Við það að hafa takmarkaðan afla til að sækja mundu menn skipuleggja sóknina á allt annan og hagkvæmari hátt. Það er hægt að koma með ótalmörg dæmi um það að þetta hefur jafnvel farið frekar á hinn veginn, þ.e. að menn hafa lagt í ýmsan kostnað í kringum sóknina sem áður var alls ekki til staðar. Svo er það fjórða atriðið, að fiskveiðistefnan mundi leiða til þess að flotinn mundi minnka, það mundi leiða af sjálfu sér að menn færu ekki að stækka flotann án þess að hafa til þess auknar aflaheimildir. Því miður hefur sú ekki orðið raunin á. Ég er hér með fyrir framan mig súlurit úr Útvegi sem sýna það að á hverju áranna frá 1985 til 1987 bættist við fiskiskipaflotann. Ekki aðeins að fiskiskipaflotinn hafi stækkað í rúmlestatölu heldur hefur hann stækkað óbeint, þ.e. það að vélarafl hans, togkraftur, hefur aukist stórlega. Á þessu tímabili hefur einnig komið ný skipagerð í flotann, þ.e. verksmiðjuskipin. Ég er ekki hér með upplýsingar um hvað sá floti er orðinn stór en að mínu mati er hann orðinn ískyggilega stór. Sá floti er eins og gefur að skilja óháður fiskvinnslustöðvum í landi og nokkuð óháður um það hvernig hann fer með sinn afla. Það er t.d. algild regla hjá verksmiðjutogurunum að þeir kasti stórum hluta af innvolsi og beinum, þ.e. hirði lítið annað en flökin, sem er náttúrlega óhæfa hin mesta. Því miður hefur enginn af þeim grundvallarþáttum, sem lágu til setningar þeirrar fiskveiðistefnu sem við höfum búum við, tekist sem skyldi. Það er vitaskuld mismunandi hvernig þarna hefur til tekist en meginhlutirnir hafa verið á þann veg sem ég hef hér nefnt. Og þó, það versta af þessu öllu er að aðalatriðið sem stefnt var að með fiskveiðistefnunni, þ.e. að tryggja uppvöxt, viðgang og eðlilega nýtingu þorskveiðistofnsins, hefur algjörlega mistekist. Eins og ég nefndi áðan þá stöndum við frammi fyrir því að í staðinn fyrir að geta sótt 400--450 þús. tonna afla í þorskstofninn okkar verði aflinn á næstu árum jafnvel ekki meiri en um 300 þús. tonn eða þar fyrir neðan. Það mætti náttúrlega segja: Minna má nú gagn gera. Einhvern veginn er það þó þannig að þjóðin okkar blessuð vill ekki trúa þessu og ég hef líka tilfinningu fyrir því að þeir sem stjórna veiðunum og halda utan um fiskveiðistefnuna trúi ekki þessum ósköpum heldur. Þeir haldi áfram í vímu og svima á hinni sömu stefnu þó að þannig sé ástatt eins og raun ber vitni. Það er náttúrlega nöturleg staðreynd. Menn hafa sjálfsagt tekið eftir því á undanförnum vikum og jafnvel mánuðum að það hefur gerst æ tíðara að myndir hafi birst í blöðum af duglegum sjómönnum faðmandi þorska. ,,Þessi er nú 30 kg`` og þeir hafa jafnvel verið yfir 40 kg. Þetta er talið til stórtíðinda, að hægt sé að sýna einn og einn golþorsk veiddan við Íslandsstrendur. Ef þeir eru nokkuð margir í einu er kallað út stórlið til að taka myndir. Það hefði engum orðið bilt við fyrir kvótatíð þó að við hefðum séð nokkra 30--40 kg þorska. Nú er svo komið að mönnum hefur orðið bilt við ef þessar skepnur sjást og eru fluttar að landi. Á meðan Sunnlendingar sækja fiskinn sinn með sex tommu riðli í suðurkantana hér við land birtast fréttir lon og don í fjölmiðlum um að nú sé að berast að landi svo stór fiskur, ljómandi góður fiskur hér og ljómandi góður fiskur þar. Segi hver sem er þeim sem fer með sex tommu net og leggur í sjó að hann fái í nokkru magni stóran fisk. Það skal verða sagt öðrum en íslenskum sjómönnum og það verður að reyna að segja það öðrum en mér. Það er vitaskuld viðburður þegar dregin eru sex tommu net, og dálítið merkilegur viðburður, þegar 30 kg fiskurinn flækist með kannski fastur þar á tönnunum. Ég vil taka það fram að hv. 1. flm. þessa frv., Þorv. Garðar Kristjánsson, kom til mín og spurði hvort ég vildi ekki vera meðflm. að frv. Ég var svona með hugann við að gera það og meginhlutinn af því sem sagt er í grg. fellur að mínum skoðunum. Í þessu frv. eru hins vegar smápunktar sem ég treysti mér ekki til þess að standa að og taldi því ekki rétt að vera flm. frv. Hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson sagði í framsöguræðu sinni að þetta frv. væri lagt fram til sýnis og til umræðu einmitt á þeim tíma sem verið er að undirbúa nýjar tillögur um fiskveiðistefnu á vegum sjútvrn. Það fer mjög vel á því að slíkt frv. sem þetta komi inn í þá umræðu. Það sem ég taldi að ég gæti ekki fellt mig við í þessu frv. var fyrst og fremst það að mér finnst flm. vera að búa til nýjar kvótareglur. Með því að vera að hugsa um það að tengja kvótann og fiskiskipastólsstærðina saman og ákveða það að hverju skipi skuli vera markaður ákveðinn kvóti við byggingu, eða reyndar hvenær sem er, tel ég að verið sé að búa til nýjan kvóta. Því taldi ég mér ekki fært að styðja frv. Það er einnig ætlast til þess í frv. að stofnaður sé úreldingarsjóður fiskiskipa. Ég tel það algjörlega óþarft ef um kvóta og úthlutun á skip er að ræða því að í sjálfu sér skapast úreldingarsjóður við þann rétt sem skipunum er úthlutað með aflamarki, hvort sem það er í tengslum við stærð þeirra eða eins og nú er í sambandi við reynslu eða út frá sóknarmarki. Í 8. gr. frv. er einnig ótittur nokkur sem settur var í frv. sjútvrh. um fiskveiðistjórn um áramótin 1987--1988, þ.e. að útflytjendum, kaupendum afla og umboðsmönnum útflutnings skuli skylt að láta ráðuneytinu í té ,,ókeypis`` upplýsingar hverjar sem ráðuneytið óskar eftir. 

Það getur skipt hundruðum þúsunda.

Það er ekki mikill vandi að fara með það í hundruð þúsunda, virðulegi þm., og jafnvel milljónir ef ráðuneytið vinnur á þann veg sem það hefur gert í ýmsum tilfellum. Í 9. gr. er talað um samráðsnefnd. Gott er að hafa ýmsar samráðsnefndir en þegar þær eru skipaðar er vitaskuld nauðsynlegt að þær séu byggðar upp á þann hátt að innan þeirra geti komið fram sjónarmið sem flestra hagsmunaaðila. Fyrirmynd þessarar samráðsnefndar mun að einhverju leyti vera sótt í gildandi lög eða jafnvel sú sama, ég hef ekki borið það saman. Ég tek eftir því að í þessari samráðsnefnd sem ætluð er í frv. er enginn fulltrúi frá vinnslunni. Hér eru fyrst og fremst útvegsmenn, samtök útvegsmanna og sjómanna. Við hljótum þó að líta svo á að þegar verið er að ræða um jafnmikilsvert mál og stjórn fiskveiða séu fleiri en þessir aðilar sem eigi að vera í samráðsnefnd á þessum vettvangi. Svo kemur hin stóra 10. gr. þar sem lagt er til að ráðherra skuli setja nánari reglur varðandi framkvæmd laganna. Þetta er að verða sígild grein í öllum lögum án takmörkunar. Ég held að svona greinar ættu oftast nær a.m.k. að hafa einhvern takmörkunarþátt. Það væri freistandi að fjalla svolítið um hugsanlegar leiðir, aðrar en hér eru nefndar, í sambandi við stjórn fiskveiða. Ég held að það sé ekki rétt að eyða tíma deildarinnar í það núna. Ég á sem betur fer sæti í þeirri nefnd sem er að fjalla um framtíðarplanið og þó að nú hafi liðið nokkuð langur tími síðan fundur hefur verið í þeirri nefnd, eða í þeirri undirnefnd þar sem ég á sæti, vænti ég þess að þegar léttast fer starf okkar á þingi verði farið að skoða þau mál betur. Ég þakka flm. fyrir að koma með þetta frv. inn á hv. Alþingi. Ég vænti þess að það veki nokkrar umræður um þessi mál, kannski fyrst og fremst umræður um það hvað sú fiskveiðistefna, sem við höfum búið við, hefur mistekist og hve mikil nauðsyn er á að við leitum leiða á sem breiðustum grundvelli. Ég vil jafnvel segja að betrumbæta þurfi núgildandi stefnu eða finna upp aðra sem kæmi í hennar stað og skilaði hlutverki sínu betur eða mikið betur á þann veg að við næðum að byggja upp fiskstofnana okkar, þorskveiðistofninn, auka gæði afla og afurða, minnka kostnað og nýta skipastólinn okkar hagkvæmar og betur en við höfum gert á undanförnum árum. Ég er ekki að tala um að það blasi endilega við að við þurfum að fara að minnka fiskiskipaflotann okkar eitthvað, sjálfsagt þurfum við þó að breyta að einhverju leyti til uppbyggingu hans eða flokkaskiptingu. Það sýndi sig á vertíðinni í vetur að loðnuflotinn okkar mátti alls ekki vera minni en hann var til þess að ná því aflamarki sem ætlað var. Ég hef grun um að ef flotinn hefði verið stærri og aflinn hefði verið sóttur fyrr í stofninn hefði jafnvel aflakvótinn verið aukinn. Við náðum honum ekki alveg vegna þess að flotinn var alls ekki of stór, kannski of lítill. Þannig má sjálfsagt koma með dæmi úr öðrum þáttum í sambandi við flotann. Ég held að það sem leita þarf að séu allt aðrir hlutir en þeir sem tengdir eru núverandi fiskveiðistefnu og mest er rætt um, þ.e. að minnka flotann, fækka fiskvinnslustöðvum og annað eftir því. Við þurfum að leita annarra ráða og betri sem skila okkur öðrum afrakstri en sú fiskveiðistefna, sem við höfum búið við á undanförnum árum, hefur skilað.

Flm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Herra forseti. Ég átti kannski von á að fleiri tækju til máls áður en ég kveddi mér hljóðs. Ég átti t.d. von á því að hæstv. sjútvrh. talaði, en ég sé að hann er að ganga inn í salinn og ég vil ekki fara að gera því skóna að hann hafi ekki áhuga á að tala um þetta mál. Það er rétt að það komi hér fram að meðflm. mínir gátu ekki komið því við að vera á þessum fundi og þeim þótti það miður. Annar er erlendis og hinn er á mjög áríðandi fundi og gat ekki komið því við að vera hér viðstaddur. Ég vil þakka hv. 4. þm. Vesturl. fyrir hans innlegg inn í þessar umræður. Hann skýrði kvótakerfið og reynsluna af kvótakerfinu og ég vil segja að í meginatriðum er ég sammála því sem hv. þm. sagði um þau efni. Við erum báðir andvígir kvótakerfinu og viljum nýtt kerfi. Það var þess vegna, eins og kom fram hjá hv. 4. þm. Vesturl., að ég færði það í tal við hann hvort hann vildi gerast meðflm. frv. sem við hér nú ræðum, en hann taldi sér ekki fært að gera slíkt eins og frv. ber með sér og orð hans hér áðan. Mér þykir það hins vegar miður að ég fæ ekki annað séð en að það sé á algjörum misskilningi byggt að hv. 4. þm. Vesturl. skuli ekki vera meðflm. frv. Hann vék að því sem hefði fælt hann frá því að vera meðflm. frv. og taldi fyrst upp, og ég ætla að það sé aðalatriðið, að með frv. sem við nú ræðum sé verið að búa til nýjan kvóta, nýtt kvótakerfi. Þetta er algjör misskilningur og furðulegt að jafnglöggur maður, sem er jafn vel inni í þessum málum og hv. þm., skuli láta sér þessi orð um munn fara því að það er ekki hægt að komast að þessari niðurstöðu nema með því að snúa við því sem sagt er í frv. og sem sagt er í grg. með frv. og, sem ég sagði hér í ræðu minni áðan, gjörsamlega snúa því við. Hv. þm. verður að hafa það í huga að orsök vandans sem við er að glíma er sú að fiskiskipastóllinn er of stór, sóknargetan er of mikil. Og þess vegna varðar öllu að minnka sóknargetuna til samræmis við veiðiþol fiskstofnanna. Sú skipan sem frv. gerir ráð fyrir er þannig, eins og ég skýrði í minni fyrri ræðu, að hún stuðlar að því að minnka sóknargetuna. En til þess að flýta fyrir þeirri þróun er gert ráð fyrir að úreldingarsjóður fiskiskipa sé stofnaður og það er gert ráð fyrir, til öryggis ef á þarf að halda, að sérstakar reglur gildi um endurnýjun skipastólsins ef svo er ástatt að sóknargetan er of mikil. Auðvitað verður alltaf undir öllum kringumstæðum að endurnýja fiskiskipaflotann, en það er gert ráð fyrir að sérstakar reglur gildi ef sóknargetan er of mikil. Til þess að framkvæma þessa stefnu er nauðsynlegt að það liggi fyrir sem gleggst hver sóknargeta fiskiskipastólsins er á hverjum tíma. Þess vegna er gert ráð fyrir að hverju fiskiskipi skuli ákveðin sóknargeta þannig að metið sé það aflamagn sem skipið hefur burði til þess að veiða á hverju ári. Hvers vegna er þetta gert? Það er gert vegna þess að hin venjulega smálestamæling skipa gefur ekki fullkomnar upplýsingar um það sem þarf til þess að gera sér grein fyrir hvað sóknargetan er mikil og til þess að gera sér grein fyrir hvað þarf að úrelda af skipum á móti nýjum skipum sem koma til ef sóknargetan er of mikil því að það fer alls ekki eftir smálestatölunni hvað sóknargeta hvers skips er mikil. Sóknargeta gamals skips, þó að það sé minna að smálestatölu, getur verið verulega meiri en sóknargeta skips sem er verulega stærra að smálestatölu, nýs skips, m.a. af þeirri einföldu ástæðu að í hinu nýja skipi fer miklu meira rúm fyrir skipshöfn. Það er búið allt öðruvísi að skipshöfn í nýbyggðum skipum nú en gert var fyrir kannski tugum ára. Slíkar ástæður sem þessar valda því að það þarf að gera sér grein fyrir hvort hægt er að koma upp nýjum mælikvarða um sóknargetu skipanna. Þetta á hins vegar ekkert skylt við það hvað skip megi veiða mikið. Það er allt annað mál. Það er búið að afnema kvótann. Hvert skip má veiða eins og það hefur burði til innan þeirra marka sem takmarkanir á fiskstofnum leyfa. Og hvers vegna leyfir jafnglöggur maður og hv. 4. þm. Vesturl. sér að misskilja þetta? Hvert barn sem er læst getur séð hvað er hið rétta í þessu og mundi ekki misskilja þetta. Mér hefur komið til hugar hvort það geti verið svo að hv. 4. þm. Vesturl. hafi í raun og veru verið brennandi í skinninu að vera meðflm. en af einhverjum ástæðum, sem hann hefur ekki látið í ljós hverjar eru, lét hann ekki stjórnast af þeim vilja sínum. Og ég sé ekki annað en að þessi ástæða, að verið sé að búa til nýjan kvóta, sé hrein gerviástæða og kannski til þess að friða samvisku hv. þm. En þetta er meginástæðan sem hann nefndi fyrir því að hann hefði ekki gerst flm. að frv. Hinar ástæðurnar, sem hann taldi upp, eru að mínu viti allar minni háttar miðað við mikilvægi málsins. Þá á ég við ákvæði 8. gr. frv. um upplýsingar og 9. gr. um samráðsnefnd og svo 10. gr. um nánari reglur. Ég hef nú að gefnu tilefni gerst nokkuð fjölorður um ræðu hv. 4. þm. Vesturl. Nú mega menn ekki halda að ég sé að mæla þessi orð í einhverju ádeiluskyni á þennan ágæta hv. þm., síður en svo, því að ég kann vel að meta andann í því sem hann mælir um þessi mál. Við erum báðir sammála um meginatriðið, að það þurfi að afnema kvótakerfið og koma upp nýrri aðferð við stjórnun fiskveiða. Við erum sammála um það sem er höfuðatriði málsins. Og þó að hv. þm. hafi ekki talið rétt að gerast beinn flm. að þessu máli nú er ég ekki að álasa hv. þm. fyrir það, síður en svo. Ég þykist hins vegar mega vona að hv. þm. telji að frv. sé gott innlegg í umræðuna um fiskveiðimálin og stjórn fiskveiða, enda sagði hann það sjálfur. Og ekki kæmi mér á óvart þó að hv. þm. gæti haft stuðning af þeim hugmyndum sem koma fram í frv. í viðleitni hans til þess að bæta það ástand sem við nú búum við.