Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv. um breyt. á l. um dýralækna er hingað komið til hv. Ed. frá landbn. Nd. Það er ekki margbrotið, og fá atriði í því koma til álita. Meginbreytingin er sú, að einn dýralæknanna verði yfirdýralæknir, sá er hefur aðsetur í Rvík, vegna þeirrar sérstöðu hans: Launakjör hans verða hin sömu, en auk þess er honum ætlað dálitið skrifstofufé. Um þetta mál hefur enginn ágreiningur orðið í landbn. Ed., og hefur hún orðið ásátt um að mæla með því án breyt. Ég vil aðeins taka það fram frá eigin brjósti, að þetta er alveg eðlileg skipan, að einn dýralæknanna hafi yfirumsjón, og geti starfsbræður hans leitað til hans, og eins er eðlilegt, að hann verði hér í Rvík. Það er minnzt á það í 2. Gr. frv., hvað þetta sé ábyrgðarmikið starf, því að hann á bæði að vera ráðunautur stj. í búpeningsmálum og halda uppi sóttvörnum gegn öllum meinum búfjársjúkdómum. Ef þessara mála hefði verið betur gætt undanfarið bæði af almenningi og þeim, er um þau eiga sérstaklega að fjalla, þá hefði öðruvísi getað farið en farið hefur. Ég segi þetta ekki til að bera sök til eins eða neinna, heldur til að sýna mikilvægi þessa starfssviðs, sem útheimtir viðsýni, þekkingu og vilja. Annars afmarkar þetta frv. ekki skýrt starfssvið yfirdýralæknisins, eða ekki til hlítar. Þar er t.d. ekker t tekið fram um mæðiveikivarnirnar; sem sérstök n. hefur fjallað um. Um þetta yrði þá að líkindum sett reglugerð síðar. Ég endurtek svo, að landbn. hefur orðið sammála um að mæla með frv. óbreyttu.



Eins og sést á nál. fjhn. á þskj. 198, þá var n. á einu máli um það að ráða hv. d. til að samþ. þetta frv. með lítilli breyt. við orðalag á 1. gr., svo að skýrar komi í ljós, ef þingmaður búsettur utan Rvíkur óskar eftir húsnæði í hinum fyrirhugaða bústað, þá verði hann að tilkynna það með hæfilegum fyrirvara. Ekki er nánar ákveðið um þennan fyrirvara, en ég tel sjálfsagt, að hann verði auglýstur á hverjum tíma. Eins og á stóð t.d. í haust, er Alþ. var kvatt saman rétt eftir kosningar, þá yrði þessi fyrirvari að miðast við það, því að ekki er hægt að ætlast til, að menn tilkynni neitt um þetta fyrr en þeir vita, að þeir hafi náð kosningu. Við 1. umr. þessa máls var því beint til n. af hv. þm. Barð., að hún tæki til athugunar, hvort ekki mætti taka bústað forsrh. fyrir þingmannabústað. Ég skal játa, að n. hefur ekki mikið athugað þetta mál, en lítur svo á, ef frv. þetta nær samþykki, þá verði það framkvæmdaratriði í höndum stj., hvernig séð verður fyrir því, sem er aðalatriðið, að þingmenn geti búið hér um þingtímann við viðunandi kjör. En að öðru leyti vísa ég til þess, er ég sagði hér við 1. umr., ef taka á forsætisráðherrabústaðinn án þess að ætla forsrh. annan bústað, þá er gengið út frá því sem alveg gefnu, að sá ráðh. verði alltaf búsettur hér í bænum. Það hefur nú verið svo lengi, en eins og ég sagði við 1. umr., þá er það vitanlega ekki alveg sjálfsagt mál. Ég benti þá á, að fyrsti ráðh. okkar og hreint ekki sá sízti kom frá Ísafirði, og annar kom austan úr Skaftafellssýslu. Þetta finnst mér vel geta orðið enn þá, þótt það sé e.t.v. goðgá í augum Reykvíkinga að gera ráð fyrir því. Ef hann kæmi utan af landi, þá væri ekki sæmilegt, að hann hefði ekki að neinu að hverfa hér, nema þá herbergi í þingmannabústaðnum, ef það væri til. Nú, e.t.v. verða forsætisráðherrar þjóðarinnar eingöngu úr Rvík, ég skal játa, að það er ekki ólíklegt, þar eð um 3/5 hlutar þm. eru nú búsettir hér. En n. hefur þó ekki séð ástæðu til að ganga út frá því sem alveg gefnu. Náttúrlega má nærri geta, hvað þeir Reykvíkingar hugsa um þetta mál, sem eru sama sinnis og einn hv. þm., er talaði hér fyrir fáeinum dögum. Hann taldi það alveg fjarstætt, að maður úr Grímsey eða úr Þaralátursfirði eða úr þriðja staðnum, sem hann nefndi, yrði skipaður í n. Hvað mundi hann þá hugsa um forsrh. úr þessum stöðum. Eins og ég sagði áðan, þá telur n. ekki rétt að ganga út frá þessu sem gefnu, og hefur því ekki gert neinar till. um þetta atriði. Ég geri nú ekki ráð fyrir, að hafizt verði handa um byggingu meðan stríðið stendur. En mér er nær að halda, að ríkið eigi hús, er nota mætti e.t.v. í þessu skyni. Þetta vildi ég taka fram út af orðum hv. þm. Barð. við 1. umr. Annars gerir n. ráð fyrir, að framkvæmd þessa máls verði í höndum stj. eins og önnur l., ef að l. verður. Hún mælir því aðallega með frv. efnislega, en efni þess virðist sjálfsagt og réttmætt, að þm. sé tryggt, að þeir geti verið hér, úr því þeir eru kallaðir til þess af þjóðinni, þó störfin þyki nú misjafnlega ganga. Hér hafa á síðustu árum verið byggðir tveir stúdentagarðar, ég nefni þetta aðeins. En nú er svo komið, að þingmenn dvelja hér orðið litlu skemur en stúdentar utan af landi. En svo misjafnlega hefur verið skipt, að bæði einstaklingar og hið opinbera hafa keppzt um að styrkja þessa bústaði stúdentanna, en þm. utan af landi hafa hér ekkert hæli. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekara. Ég lit svo á, að auk réttlætismáls gæti verið hér um menningarmál að ræða. Þetta gæti orðið til bóta fyrir störf þingsins, þm. fengið meiri starfsfrið, og þm. fengju tækifæri til að hittast og talast við utan þingfunda og flokksfunda. Ég vil aðeins benda á það, sem allir hv. þm. vita þó, að hér er nýbúið að opna kaffisölu í húsinu. Ef þingmannabústaður yrði byggður hér í grennd við Alþingishúsið, t.d. þar sem svokallað Templarahús er, sem mætti nú missa sig af þeim stað, sem það er nú, þá er það svo skammt frá Alþingishúsinu, að vel mætti hafa veitingarnar þar fyrir þm. yfirleitt og færi að sumu leyti betur á því.



Ég get hlaupið hér í skarðið fyrir þann hv. þm., sem átti að vera frsm. í þessu máli, en er hér ekki við. Þetta frv. er flutt á Alþ. samkv. tilmælum frá landlækni, og fylgir hér með frv. bréf, sem landlæknir ritaði Alþ. um þetta mál. Er þar óskað eftir, að bætt verði við einni fastanefnd í þinginu, þ.e. heilbrigðis- og félagsmálanefnd. Þessi beiðni er fram komin af þeirri ástæðu, að þetta er orðinn svo stór málaflokkur, að varla er við því að búast, að hinar nefndirnar anni honum ásamt sínum flokkum. Þess vegna er óskað eftir, að þetta verði tekið inn í þingsköpin. Allshn. hefur athugað þetta frv. og er sammála um að mæla með, að það verði samþ. eins og það liggur fyrir.

Frsm. (Guðmundur Í. Guðmundsson) Allshn. hefur á ný tekið frv. til athugunar og einnig víss ákvæði. Enn fremur hefur n. rætt nokkuð og athugað tilmæli póst- og símamálastjóra, er ég minntist á við 2. umr. þessa máls, svo og brtt. hv. þm. Barð. við 16. gr. frv. Af tilmælum þeim, er n. hafa borizt frá póst- og símamálastjóra, hefur hún séð sér fært að taka tvennt til greina. Í fyrsta lagi við 3. málsgr. 8. gr. frv., að í stað „póststöðvum“ komi: póstafgreiðslustöðvum. - Póst- og símamálastjóri benti á, að um 400 póststöðvar væru á landinu, en um 100 póstafgreiðslustöðvar, og hefðu þær einar sölu frímerkja og sjálfstætt reikningshald. Ef ætti að fara að láta allar póststöðvar fara að hafa sölu á slíkum orlofsmerkjum, þá yrði það of kostnaðarsamt, en aftur langeðlilegast að láta aðeins póstafgreiðslustöðvarnar annast þetta, þar sem þar væru skilyrðin til þess fyrir hendi. Önnur breyt., sem n. gerði samkv. till. póstmálastj., er við 4. mgr. 8. gr., að orðinu „ákvæðisverð“ verði breytt í „nafnverð“, þar sem á máli póststj. er nafnverð það verð, sem prentað er á frímerkin, en aftur ákvæðisverð hærra en nafnverð frímerkjanna. Og að sjálfsögðu var það ekki meiningin, að póststj. fengi hærra verð fyrir merkin en á þeim verður tilgreint. Fleiri af tilmælum póststj. sá n. sér ekki fært að taka til greina, en ég vil þó og tel rétt, að ég skýri frá brtt. þeirri, sem póst- og símamálastj. fór fram á, að gerð yrði við 11. gr. Í gr. þeirri er gert ráð fyrir, ef viðkomandi orlofsþegi er sjúkur, þegar atvinnuveitandi ætlar honum orlof, en hann aftur á móti getur sýnt vottorð frá lækni um, að hann sé sjúkur, þá sé honum heimilt að krefjast orlofs á öðrum tíma en þeim, sem veikindi hans standa yfir. Póststj. taldi rétt, að starfsmaður ætti hvenær sem væri að taka við orlofi sínu, er honum væri það í té látið, hvernig sem á stæði. - Það má að nokkru leyti til sanns vegar færa hjá póststj., að þetta yrði kannske eitthvað misnotað af hálfu starfsfólks, en n. leit svo á, að það væri engu minni hætta á, að atvinnuveitendur mundu á hliðstæðan hátt misnota það ákvæði, ef farið yrði að vilja póststj. í þessu efni. Þá leggur n. til, að orðin í 2. mgr. 13. gr. „til loka yfirstandandi orlofsárs“ falli burtu, en þó að n. sé sammála um að fella þetta ákvæði niður, þá er hún eins sammála um hitt, að þessi takmörkun megi ekki með öllu hverfa, þannig að hægt sé að færa orlof saman eftir vild. Því leggur hún til, að þessi breyt. verði gerð á frv. en að ráðh. hafi þetta á valdi sínu eftir sem áður. N. hefur og athugað sérstaklega breyt. þá, er hv. þm. Barð. kom fram með við 16. gr. frv. Eins og gr. sýnir, vill hún fyrirbyggja það, að manni sé óheimilt að vinna fyrir kaupi í starfsgrein Sinni, meðan hann er í orlofi, en brtt: hv. þm. Barð. er í því fólgin að fella orðin „í starfsgrein sinni“ burt. Í umr. þeim, sem fóru á milli hv. þm. Str. og hv. þm. Barð. um þetta atriði, kom í ljós, að hv. þm. Barð. gat fyrir sitt leyti gengið inn á, að gr. yrði breytt þannig, að þrengt yrði að nokkru hugtak hennar og ráðh. falið að setja um það nánari ákvæði í reglugerð. N. hefur því í samræmi við þetta lagt til, að brtt. við 16. gr. verði svo sem hún er orðuð á þskj. 197, og hef ég sérstaklega borið þessa brtt. n. undir hv. þm. Barð., og hefur hann fyrir sitt leyti tjáð sig fúsan á að fallast á brtt. eins og hún er þar orðuð. Enn er svo ein viðbótartill. frá hv. þm. Str. (HermJ) þess efnis, að á eftir 18. gr. komi ný gr. um, að ríkissjóður greiði árlega fjárhæð til að styrkja kynnisferðir sveitafólks, og Búnaðarfél. Íslands setji reglur og úthluti fénu með tilliti til tölu býla á sambandssvæðunum. N. hefur ekki sameiginlega tekið afstöðu til þessarar till., en ég fyrir mitt leyti get lýst yfir því, að ég fellst á og get fylgt hugmynd þeirri, er felst í till. þessari, en ég tel réttara, að hún eigi einhversstaðar annars staðar betur heima en í þessu frv. - Eðlilegra þætti mér, að um þetta yrðu sett jafnvel ný l. eða þá tekið upp í fjárl. Í fjárl. er nú veitt upphæð í þessu skyni, 2000 kr., en í till. er gert ráð fyrir, að upphæðin verði miðuð við 10% af útborguðum jarðræktarstyrk, um 50 þús. kr. Ég fyrir mitt leyti mun, eins og ég sagði, styðja þessa hugmynd, annaðhvort með því að auka framlag til þessa í fjárl. eða þá með því, að sett yrðu ný I. um þetta atriði. En ég vil ekki, að það sé verið að knýta þessu aftan í frv. af því að ég tel það ekki eiga heima þar. Ég vænti þess, að hv. þm. Str. taki þetta til athugunar.



Herra forseti. - Þessa brtt., er ég flyt á þskj. 193, á að mínu áliti að fella inn í þetta frv. Ég vil þá í því sambandi geta þess, að allir meðnm. mínir í allshn. tóku því vel, er ég tjáði þeim, að ég mundi gera brtt. við frv. þess efnis að tryggja húsmæðrum í sveit sin sumarfrí. En af því að ég var ekki búinn að undirbúa málið þannig, að hægt væri að ræða það í n., gat n. ekki í heild tekið afstöðu til og látið uppi álit sitt á brtt. Ekki er hægt að neita því algerlega, sem hv. flm. frv. sagði, að brtt. þessi félli ekki í ramma frv., og það hef ég reyndar áður tekið fram. Þó er sá rammi, sem frv. er sniðið í, brotinn með ákvæði 1. gr. Þar eru hlutarmenn á fiskiskipum, sem eru svo að segja sínir eigin húsbændur, settir undir ákvæði þessa frv., ef þeir óska þess. Að öðru leyti eru þeir einir undir ákvæði þessa frv. settir, er þiggja laun hjá öðrum við vinnu sína. Nú er því svo háttað, að flestir, er fá laun hjá öðrum, hafa þegar fengið sín orlof, annaðhvort með samningum eða l. Þeir einir hafa verið eftir skildir, er vinna lausavinnu. Frv. er því um það, að þeir, sem lausavinnu stunda og ekki hafa tryggt sér þann rétt að fá orlof, fá nú þann rétt og 4% hækkun á kaup sitt. - Þegar slík réttindi eru veitt borgurunum, launamönnunum, án undantekningar, sem ég líka álít rétt og sanngjarnt, þá skiptir það miklu máli, að engar stéttir þjóðfélagsins séu eftir skildar. Ef ganga á frá löggjöf í þessu efni, eins og ætlazt er til með frv. því, er hér liggur fyrir, þá finnst mér ekki með neinni sanngirni hægt að ganga fram hjá sveitafólkinu í landinu, og því legg ég til, að því sé tryggður sams konar eða svipaður réttur og öðrum. - Þó að á fjárl. sé veitt einhver upphæð í þessu skyni, þá er þeim ákvæðum ekki saman að jafna við að hafa um það sérstök l. Ef það er rétt að tryggja rétt launamanna í landinu til orlofs, sem ég og aðrir hafa lýst sig fullkomlega samþykka, þá er það að sínu leyti jafnmikil ástæða og jafnnauðsynlegt að tryggja sveitafólkinu einnig með l. þann rétt, og þá auðvitað langeðlilegast að binda og lögfesta þetta hvort tveggja með sömu l. sökum náins skyldleika. Ég vil og leyfa mér að benda á, að eftir þessu frv., sem fyrir liggur, hefur sveitafólkið enn meiri rétt til þess að verða aðnjótandi þeirra réttinda, sem í brtt. minni felast. Því að þegar allir launamenn eiga að fá rétt til sumarleyfa og ekki er um leið séð fyrir nægum sumardvalarstöðum, þá sér það hver maður, að þessi sumarfrí launafólksins í þorpum og kaupstöðum ganga bersýnilega að mestu leyti yfir sveitaheimilin. Það vita allir, sem eitthvað þekkja til, að seinni partur laugardaga og sunnudagar eru oftast erfiðustu dagarnir á sveitaheimilum í alfaraleið sökum stöðugs gestagangs, og kemur sú vinna mest niður á húsmóðurinni, sem af þeirri ;restakomu leiðir. Er maður gerir sér þetta ljóst, þá er enn meiri ástæða til að taka þessa brtt. á þskj. 193 inn í frv., þar sem það er bersýnilegt, eins og ég sagði, að sumarleyfin ganga út yfir sveitaheimilin í landinu, eins og aðstæður til sumardvala eru nú. Þetta hefur gengið það langt nú þegar, að jafnvel tugir manna hafa orðið að hverfa burt um helgar frá sveitaheimilum, sökum þess að þar var þegar orðið yfirfullt af gestum. Ég vona því, að hægt verði að fella brtt. mína inn í frv. Meðnm. mínir hafa tekið vel í þetta mál og telja, að slíkt ákvæði sem þetta gæti mjög vel átt heima í frv., og vona ég, að hv. flm. vilji fallast á að fella þessa till. inn í frv. - Ég vil benda á, að þessar kynnisferðir mundu vera farnar milli voranna og sláttar, og væri það vel við eigandi, að fólkið rengi þessa uppbót fyrir vinnu sína, sem gæti þá skoðazt sem eins konar verðlaun fyrir vorstörfin, sem yrði til þess að gefa sveitafólkinu almennt tækifæri til að lyfta sér upp, er nokkurt hlé verður á störfum þess, áður en heyannir byrja. Ég sé ekki ástæðu til að mæla frekar með þessari till. á þessu stigi málsins, en ég vona, að hv. þd. taki henni vel.



Þótt ég sé ekki fyllilega samþykkur því, sem stendur í 16. gr., mun ég ekki gera það að ágreiningsefni. En þegar menn fara að kynnast þessum lögum og áhrifa þeirra fer að gæta í landinu, mun þeim skjótt verða breytt, t.d. í þá átt, að enginn fái laun á meðan hann er í sumarfríi sínu. Við erum, að mínu áliti, allt of bjartsýnir á þessi mál, en þó þurfum við ekki að líta langt aftur til þess að sjá, að hópar atvinnuleysingja voru fyrir nokkrum árum á framfæri hins opinbera. En nú eru uppi kröfur um hátt kaup. Því megum við ekki gleyma, að atvinnuleysið getur komið aftur. Ég vil því eindregið leggja til, að svo verði frá ákvæðum þessara laga gengið. að enginn fái tækifæri til að stunda atvinnu í sumarfríi sínu og keppa þannig við aðra. Viðvíkjandi brtt. á þskj. 193 vil ég taka það fram, að ég er henni mjög fylgjandi, eins og ég tók fram á sumarþinginu. Ég tel það rétt, sem hv. flm. bar fram, en álít till. ekki eiga heima í þessu frv. og því ekki um að kenna óvilja þm., ef hún verður felld. Hv. þm. Str. hefur ekki tekizt að ganga svo frá brtt., að hún eigi heima í lögum þessum. Nú er það spurningin, hvort hún fellur ekki undir lög um hvíldartíma verkakvenna og húsmæðra. Í þessum lagabálki er gert ráð fyrir, að ríkið greiði kostnað af orlofum þeirra manna, sem eru starfsmenn þess, eða einstaklinga. En brtt. gerir ráð fyrir, að ríkið greiði af orlofum sveitafólks kostnað, sem nemur 10 af hundraði af útborguðum jarðræktarstyrk það ár. Að mínu áliti ættu þeir menn, sem taka hlut, að fá orlof, og tæki útgerðin á sig nokkrar byrðar af þeim orsökum. En skv. frv. sé ég ekki annað en þeir verði afskiptir um orlof, og þykir mér það leitt. En þetta er einn af þeim agnúum, sem betur koma í ljós, þegar frv. er komið til framkvæmda. Mér virðist, að hv. þm. Str. telji aðeins bændur framleiðendur. Vildi ég mælast til þess, að hv. þm. athugaði það, hvort ekki gæti orðið samkomulag í málinu, hvort ekki væru tök á að samræma þetta og t.d. l. um styrkveitingu til húsmæðra og verkakvenna vegna hvíldartíma þeirra, en hann er þegar kominn á og verður að sjálfsögðu aukinn. Yfirleitt er ég viss um. að hægt verður að tryggja samkomulag um, að allir starfsmenn landsins fái orlof í einhverri mynd. En undanfarið hafa margir orðið mjög afskiptir í því efni.



Herra forseti. - Það má náttúrlega raða um það fram og aftur, hvort 1. gr. sé í samræmi við reglurnar almennt, þar sem tekið er fram, að einungis þeir. sem hafa föst laun, fái vissa uppbót á þau fyrir sumarfríi. Hins vegar er litið svo á, að hlutarmenn séu raunverulega atvinnurekendur í venjulegri merkingu þess orðs og ættu því enga uppbót að fá. Síðar í l. gr. stendur, að hlutarmenn leggi fram helming kostnaðar við orlof, en útgerðarmenn hinn helminginn. Ég álít þetta brot á reglu frv. Það má líka segja, að reglan viðkomandi orlofsferðum sveitafólks á þskj. 193 sé annars eðlis, en ég álit hana í samræmi við meginreglu frv. Ég held, að það sé með fleiri frv. þannig, að ekki gangi ein meginregla gegnum allt frv., heldur margar reglur. Lífið sjálft er svo margvíslegt, að þar koma margar reglur til greina. Ég held því, að bezt sé að fylgja þeirri meginreglu að samþykkja engin lög, sein eru þannig, að þegnar þjóðfélagsins verði fyrir misrétti vegna þeirra. Ef þessi brtt. verður ekki samþ., og ég hef enga tryggingu fyrir því á þessu stigi málsins -, þá verður þessi regla brotin. Mér finnst það sjálfsagt, að sveitafólkið njóti sama réttar og aðrir þegnar þjóðfélagsins, en ef brtt. verður felld, er hlutur þess mjög fyrir borð borinn. En verst af öllu er það, ef þessi regla, að gæta jafnréttis allra þegna þjóðfélagsins, verður brotin af sjálfum löggjafanum. Í sambandi við það, að hv. þm. Barð. sagði varðandi þetta frv., að hann væri fylgjandi því, vil ég taka það fram, að mér virðist, að hann ætti að fylgja brtt. og viðurkenna með því rétt sveitafólksins til þessarar uppbótar. Ég væri fús til samkomulags í þessu máli, ef hv. þm. Barð., sem hefur sagt, að brtt. mín væri annars eðlis en frv., kæmi fram með brtt., sem tryggði rétt sveitafólksins í þessu efni. Vil ég lýsa eftir því, að hann komi fram með brtt. í þá átt. Ég hygg, að það sé engu siður óskylt mál að taka upp lagaákvæði um sumarleyfi fyrir húsmæður í kaupstöðum. Þær vinna sumar úti og taka laun skv. frv. Það ætti að tryggja þeim sama rétt og bændum þeirra skv. lögum. Þá ber að gæta þess, að brtt. mín er fullkomlega í samræmi við frv. Jarðræktarvinna landsins er fyrst og fremst unnin fyrir þjóðfélagið. Það er vitað mál, að jarðabætur borga sig var la án ríkisstyrks, og um leið og ríkið greiðir jarðræktarstyrkinn, viðurkennir það, að þeir, sem að jarðrækt vinna, séu að víssu leyti launþegar ríkísins. Þess vegna er ekki óeðlilegt, að litið sé á þessi laun bænda svipað og annarra launþega og þeir fái greidda á þau uppbót samkv. brtt. minni í sambandi við orlof þeirra á milli voranna og sláttar. Að þessu leyti er brtt. mín skyldari frv. en fljótt á litið kann að virðast, svo skyld, að hún er hliðstæða við málið sjálft. Ríkið er þarna að greiða uppbætur á þessi laun. Ég vil mælast til þess, að hv. deild athugi brtt. með nokkurri gaumgæfni, sérstaklega þm. Barð., þar sem hann lýsir sig fylgjandi till. í þessa átt. Og hvað sem öllum reglum líður, þá er það sú meginregla, sem mestu máli skiptir, að engum þegnum þjóðfélagsins sé sýnt misrétti. Sveitafólkinu mun veitast erfitt að þola misrétti í þessu efni ekki síður en öðru fólki. Og lög, þar sem réttur þess væri fyrir borð borinn, mundu eiga erfitt uppdráttar á Alþingi.



Ég hjó eftir því í ræðu hv. þm. Barð., að hann sagðist mundu vera fús til að taka aftur brtt. á þskj. 142, ef till. n. um sama efni yrði samþ. Ég hef athugað dagskrána, og sé ekki, að brtt. hv. þm. Barð. liggi fyrir til atkvgr. Þykir mér það miður, því að ég hefði samþ. hana algerlega eins og hún er. Ég sé ekki, að ástæða sé til að setja lög um orlof, ef þau eiga að geta orðið til fjárgróða þeim, sem þeirra njóta, í stað þess að verða þeim til hressingar og hvíldar, eins og tilgangur þeirra er. Ég skal játa, að till. hv. n. bæta nokkuð um, ef þeim verður framfylgt. Að mínu áliti ætti að banna mönnum að vinna í skyldri starfsgrein í orlofi sínu. Ég skal játa, að skrifstofumenn hér í Rvík mundu ekki hafa neitt illt af því að fara í heyskap í orlofi sínu, en þeir mundu ekki vinna fyrir meira en mat sínum, og mætti gjarnan banna þeim að taka kaup. Ég hefði viljað, að till. hv. þm. Barð. yrði borin upp fyrr en till. hv. þm. Str. Þótt ekki virðist beint samband milli þeirra; set ég þær þó í samband. Ég skal játa, að mér þykir þetta mál dálitið kyndugt. Ég og mínir jafnaldrar erum aldir upp við það að þurfa að vinna 12–14 tíma á sólarhring og fá aldrei orlof, og held ég, að við höfum sloppið óskemmdir frá því. En nú er kominn 8 klukkustunda vinnudagur og hálfs mánaðar frí að auki. Það er allt annað að lifa nú en þegar ég var ungur. Þetta eru kröfur tímans. En ég ætla samt að fylgja þessu frv., þó því aðeins, að brtt. hv. þm. Str. verði samþ. Það er ekki nokkur vafi á því, að það fólk, sem þreyttast er hér á landi, er sveitafólkið, sérstaklega húsfreyjurnar. Því var borið við, að brtt. hv. þm. Str. ætti ekki við í þessu frv., og heitið góðu um fjárveitingu í fjárlögum í þessu skyni. Ég vildi gjarnan spyrja þá, sem hreyfa andmælum: hvers vegna ekki að leggja þessar kvaðir á ríkissjóð? Hann er stærsti atvinnuveitandinn í landinu, fram hjá því verður ekki komizt. Og hvers vegna ekki að leggja þessar kvaðir á ríkið sem atvinnurekanda, eins og kvaðir eru lagðar á atvinnuvegina samkv. þessu frv.? Viðbárur þær, sem fram hafa komið gegn því, að samþ. megi brtt. hv. þm. Str., eru, held ég, einhver stjórnspeki, sem ég hef aldrei lært. Og mér finnst alveg sérstök ástæða til þess einmitt að samþ. brtt. hv. þm. Str. sökum þess, sem hann lítillega nefndi, að það er enginn vafi á því, að því meiri sem frí bæjarfólksins verða, því minni hvíldir verða fyrir húsfreyjurnar í sveitunum, vegna þess að bæjarfólkið er úti um sveitir í sínum fríum, bæði um helgar og í sumarfríum, og vitanlega leitar það mikið til sveitaheimilanna um alls konar greiða, sem það þarfnast. Ég ætla ekki að orðlengja um þetta frekar. Ég er ekki vanur að blanda mér í mál, sem mér koma ekki alveg sérstaklega við hér í hv. d. Og erindi mitt að standa á fætur var aðallega að minnast á brtt. hv. þm. Barð. og þar með að lýsa yfir því, sem ég tók fram, að fylgi mitt við frv. er algerlega undir því komið, hvort brtt. hv. þm. Str. verður samþ. eða ekki.



Út af ummælum hv. 1. þm. Eyf. vil ég leyfa mér að upplýsa það, að brtt. á þskj. 162 var tekin til baka til 3. umr., en það er bara einhver misgáningur hjá skrifstofunni, að hún er ekki á dagskránni nú Hvort hún kemur ekki til atkvgr. nú, skal ég ekki segja. En ég mun taka hana til baka, ef þetta (brtt. hv. þm. Str.) verður samþ., því að ég vil heldur fá eitthvað samþ. um þetta efni en ekki neitt. Að atvinnurekendur yfirleitt gera sig ánægða með þá kvöð, sem lögð er á þá með ákvæðunum um orlof, held ég að sé af því, að þeir þykjast fullvissir um það af reynslunni, að þeir fái endurgreiddan í betri afköstum starfsfólks síns og verkafólks þann kostnað, sem af þessu leiðir og þeir verða að bera. Og það er einnig skoðun mín, að hér sé um menningaratriði að ræða, sem aðrar þjóðir eru komnar inn á og Íslendingar eiga ekki að spyrna fótum við. Fyrr á tíma unnu menn 16–18 klst. á sólarhring, en nú eru menn víssir um, að það borgar sig ekki. Og nú hafa menn lagt á sig kvaðir vegna orlofa eða sumarleyfa í flestum atvinnugreinum. Hitt er annað mál, að ég hef ekki trú á því, að þetta komi fram sem kauphækkun hjá þeim af verkalýðnum, sem vinna dag og dag, og gagnvart þeim á það ekki heldur að koma fram sem kauphækkun. Hv. 1. þm. Eyf. spurði, hvers vegna mætti ekki leggja þetta á ríkissjóðinn. Það er gert, þegar ríkissjóðurinn er atvinnurekandinn í þessu sambandi. En það er dálitið óskylt mál því, sem í brtt. hv. þm. Str. felst, því að hún er raunverulega um að styrkja framleiðendur í þessu skyni. Út af ummælum hv. þm. Str. vildi ég minnast á, hvort við gætum ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa máls hér, vegna þess að við viljum allir það sama, þannig að við berum fram á þessu þingi frv. um að styrkja sveitafólk í þessu skyni. Við erum sammála um, að það eigi að veita sveitafólkinu fé til sumarfría, og yrði það þá kannske fyrsta, en ekki síðasta frv., sem við hv. þm. Str. og ég yrðum sammála um að vera báðir flm. að. Það þarf í raun og veru að taka miklu skýrar fram um það, hvernig skuli haga þessu máli fyrir það fé, sem til þessa yrði lagt fram úr ríkissjóði, heldur en gert er í stuttri brtt. Það er tekið ákaflega skýrt fram í þessu frv., sem hér liggur fyrir, sem verður, ef samþ. verður, stór lagabálkur, hvernig þessum orlofum skuli hagað. En hér í brtt. hv. þm. Str. er ekki annað tekið fram en að þessu fé eigi að vera varið til kynnisferða. Ætti því að taka þetta fyrir í lagafrvformi, sem við hv. þm. Str., hv. 1. m. Eyf. og væntanlega hv. flm. þessa frv. gætum verið sammála um. Að ég hef ekki komið fram með brtt. í þessu máli, er eingöngu af því, að ég beindi þeim orðum til hv. flm. frv. á sumarþinginu að reyna að fella þetta, þ.e. ákvæði um sumarleyfi fyrir sveitafólk, inn í frv., áður en það kæmi til næsta þings. Þetta hefur þó ekki verið gert. En á fyrsta stigi málsins lýsti hv. þm. Str. yfir því, að hann mundi koma með brtt. um málið. Og ef hann hefði þá óskað eftir, að við hefðum reynt að fella þetta saman, mundi ég fúslega hafa reynt það. En ég hélt, að hann hefði tekið að sér verk, sem ekki þyrfti svo að vinna af öðrum, en ég sé nú, að ekki hefur verið gert öðruvísi en svo, að hv. d. getur ekki fellt sig við þá afgreiðslu. Hitt er mér gleðiefni, að hv. þm. Str. vill láta alla þjóðfélagsþegnana hafa sama rétt, því að það hefur ekki verið aðalstefna Framsfl. undanfarin ár.

Hefur það verið stefna Sjálfstfl.?

.



Herra forseti. – Það er aðeins stutt aths. Það er vitanlega hugsunarskekkja hjá hv. þm. Barð., að enn sé ekki hætt að koma að brtt. um sumarleyfi sveitafólks í sambandi við þetta frv. og það þurfi að standa í vegi þess, að efni frv. sé þannig, að slík breyt. falli ekki inn í ramma þess, og þess vegna geti hvorki hann né aðrir verið með því að fella þessa breyt. inn í frv. Ég mundi að sjálfsögðu fylgja brtt., sem tryggðu þennan rétt sveitafólki til handa, frá hverjum sem þær till. kæmu, hvort sem þær væru í sambandi við þetta frv. eða fluttar sérstaklega eða þá í sambandi við sumarleyfi húsmæðra. En það er nú liðið talsvert á þetta þing, þó að maður viti ekki enn, hve langt það verður. Og reynsla þeirra, sem hafa setið hér á hæstv. Alþ., er sú, ef á að koma fram máli, þá sé a.m.k. ekkert óhyggilegra að gera það fyrr en síðar. Og þegar samþ. er mál um mjög almennan rétt þegnanna í þjóðfélaginu til sumarleyfis, en einn hópur manna eftir skilinn, eins og stefnt er að með þessu frv., þá álít ég það bæði hyggileg og eðlileg vinnubrögð, að réttur þessa vissa hóps manna til sumarleyfis sé tryggður um leið og gengið er frá þessu máli og einmitt í sambandi við það. Við hv. þm. Barð. höfum enga tryggingu fyrir því, þó að við ráðum miklu hér á hæstv. Alþ., að frv., sem við flyttum um þetta mál, gengi fram síðar á þessu þingi eða á næsta þingi. Og ég álít það alveg sérstaklega ranglátlega afgreiðslu, þegar við erum að tryggja kaupstaðafólki og lausafólki rétt til sumarleyfis, þegar vitað er, að sveitafólk, og þá sérstaklega húsmæður, eru verr settar í þessu efni heldur en þetta fólk, sem verið er með þessu frv. að tryggja sumarleyfi, að þá sé verið að skjóta því fram fyrir sig sem ástæðu til þess að samþ. ekki þessa brtt., að efni hennar falli ekki nákvæmlega inn í ramma frv. Það, sem við erum að tryggja hér, er réttur nokkurra þegna þjóðfélagsins til sumarleyfis. En ef brtt. mín eða eitthvað hliðstætt er ekki samþ., þá er skilinn eftir sá hópur þjóðfélagsþegnanna, og má þá ekki sízt nefna húsmæðurnar, sem mesta þörf hefur fyrir að geta fengið sumarleyfi, og þetta álít ég rangt. Og um leið og við samþykkjum þetta frv., þá verður sveitafólkið, húsmæðurnar sérstaklega, enn þá verr úti, vegna þess að því meiri leyfi sem kaupstaðafólkið hefur, því meir gengur það út yfir starfstíma sveitafólksins, meðan hótel eru ekki nægileg til þess að taka á móti þessu fólki. Það fer á sveitaheimilin, og vinnutími sveitafólksins, sérstaklega húsmæðranna lengist við það, því að það mun leita upp í sveit og helzt á sveitabæi í sumarleyfum sínum. Ég álít, að hv. þm. eigi að taka það til athugunar, að við eigum að samþ. þessa brtt. í sambandi við þetta mál. Það er ekkert höfuðatriði í þessu efni, hvort menn eru kallaðir atvinnurekendur eða vinnuþiggjendur. Það er smátt atriði samanborið við hina meginregluna, að láta alla vera jafna í þessu þjóðfélagi. Og það má ræða um það að tryggja þjóðfélagsþegnunum sama rétt, og hvort Framsfl. hafi brotið meira af sér í því efni heldur en aðrir flokkar. Stjórnmálin snúast öll um það, hvort þegnunum í þessu þjóðfélagi og öðrum sé tryggður svipaður réttur. Og það yrði helzt til langt umræðuefni, ef við ættum að fara inn á að ræða um það. Þess vegna held ég, að það sé rétt að gera það ekki frekar nú.

Frsm. (Guðmundur í. Guðmundsson): Ég skal ekki tefja umr. mikið, en ég vil mótmæla ummælum, sem hv. þm. Str. hefur haft í seinustu ræðu sinni, sem mér virðist benda nokkuð til þess, að hann misskildi nokkuð þau grundvallarsjónarmið, sem hann byggir á. Hann talaði um, að með þessu frv. væri gert upp á milli stétta þjóðfélagsins, þannig að skilin væri eftir alveg sérstaklega ein stétt, sem ekki ætti rétt til að njóta orlofs, og væri það sveitafólkið. Þetta er misskilningur hjá hv. þm. Frv. byggist á því grundvallarsjónarmiði, að allir launþegar eigi rétt til orlofs, án tillits til þess, við hvaða störf er unnið. Og það eru einmitt þeir atvinnuvegir, sem unnið er við, sem eiga að bera uppi þessi orlof starfsmannanna. Hitt er svo annað mál, að frá þessum hv. þm. hefur komið fram rödd um það, að landbúnaður sé sú atvinnugrein u þessu landi, sem ekki sé fær um að standa undir þessum orlofum, og þurfi þess vegna að styrkja þá, sem landbúnað stunda, sérstaklega til orlofa. Ég fyrir mitt leyti get gengið inn á það með þessum hv. þm., að þessi atvinnugrein sé alveg sérstaklega styrkt, til þess að þeir, sem hana stunda, geti fengið tækifæri til þess að njóta þess að geta haft sumarfrí. En ég geri náttúrlega ráð fyrir því, að í kjölfar slíkrar ályktunar muni koma sú krafa á eftir að stéttarfélög í kaupstöðum muni jafnvel vilja fá einhvern styrk úr ríkissjóði líka, til þess að meðlimir þeirra geti hagnýtt sér orlofin sem bezt. Ég fæ ekki séð, að það sé rétt, sem hv. þm. Str. tók fram áðan, að það sé fullkomið samræmi í því að taka hér upp í þetta frv. þá brtt., sem hann hefur borið fram hér á þskj. 193, því að frv. gerir hvergi ráð fyrir því, að neinir styrkir séu veittir úr ríkissjóði til orlofa, en fram á það fer hans brtt. Og það væri því algert ósamræmi að þessu leyti, ef hún væri samþ. og tekin upp í frv. Hv. þm. Str. sagði áðan, að hlutarsjómenn samkv. b-lið 1. gr. frv. væru atvinnurekendur og að þeim sé ætlaður nokkur styrkur til orlofa, þó að atvinnurekendur væru. Ég vil algerlega mótmæla þessari fullyrðingu hv. þm. Því fer mjög fjarri, að hlutarsjómenn geti talizt atvinnurekendur. Þeir hafa hvorki aðstöðu vegna þeirrar atvinnu sinnar né atvinnurekendaumráð yfir afla eða skipum eða öðru slíku. Og í l., sem varða hlutarsjómenn, eru þeir settir sem launþegar, en alls ekki sem atvinnurekendur, t.d. í l. um að greiða tryggingar fyrir hlutarsjómenn, svo og ákvæðum l. um þeirra hlutaruppbót, ef þeir verða frá verki sökum veikinda. Í báðum þessum ákvæðum eru hlutarsjómenn settir eins og launþegar, en á engan hátt eins og atvinnurekendur. En ég get endurtekið það, að ég er fús til að taka saman höndum við hv. þm. Str. um það að flytja annaðhvort sérstakt frv. eða koma ákvæði inn í fjárl. um styrkveitingar til bænda, til þess að þeir geti haft fullt gagn af orlofunum.

Venjulegar mótbárur

. Og ég vil mjög taka undir það, sem hv. þm. Barð. sagði hér áðan, að í það sé gengið nú strax á þessu þingi að koma með frv. um þetta og fá það afgreitt það fljótt, að hægt sé að samþ. það áður en þessu þingi er lokið.

Nei. við sættum okkur ekki við þetta

. Og mér er alveg óskiljanlegt, að hv. þm. Str. og hans flokksmenn geti ekki sætt sig við þetta, þegar komin eru fram svona skilyrðislaus og ákveðin boð frá hv. þm. Barð. og mér, sem ég veit, að fleiri munu á bak við standa.



Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls í þessu máli. En það er nú komið svo, að þeir hv. þm., sem hafa andmælt brtt. hv. þm. Str., finna sjálfir, að þeir hafa veikan málstað. Nú koma þeir með boð um það, að þeir séu allir af vilja gerðir um það að taka til greina meginefni brtt. hv. þm. Str., en bara ekki í þessu frv. Ef nokkur alvara fylgir hjá þessum mönnum, vilja þeir þá bíða með þetta frv., þangað til þetta nýja frv. viðkomandi orlofum eða kynnisferðum sveitafólks er komið á sama stig í afgreiðslu eins og þetta frv. er komið nú? Svo lengi sem vilji þessara hv. þm. er ekki kominn þetta langt, hygg ég varasöm þessi velvilduryfirlýsingaorð hv. þm. Mér þykir einkennilegt um mann eins og hv. þm. Barð., sem ekki er lögfræðingur og er töluvert kunnugur aðstöðu í sveitum, að hann skuli færa það fram sem ástæðu, að formið á þessu frv. leyfi ekki, að þessi brtt. hv. þm. Str. komist að. Því að í raun og veru lít ég svo á, að við, þessir óbreyttu þm., sem ekki erum lögfræðingar, græðum ekkert á því, að 25% hv. þm. eru nú lögfræðingar, það verð ég að segja eftir 25 ára reynslu á þingi, og vitna ég þá sérstaklega í þetta frv., þegar fara á að skjóta sér á bak við það, að form frv. þessa leyfi ekki, að brtt. hv. þm. Str. verði samþ. Mér virðist þar koma fram nokkuð líkt og þegar verið er að sækja mál fyrir dómstólunum. Ég furða mig á því og mér þykir það einkennilegt, að menn skuli skjóta sér á bak við þá tvíræðu ástæðu til þess að geta verið á móti brtt, hv. þm. Str., að hún falli ekkí inn í ramma frv., a.m.k. þegar þessi afstaða í málinu kemur fram hjá mönnum, sem telja sig vera fulltrúa fólksins, sem býr í kaupstöðunum. En það er kunnugt, að svo hefur verið ástatt hér á landi á undanförnum árum, að það hefur verið talin allmikil hætta á því, að víssir staðir á landinu gætu orðið fyrir loftárásum, og hefur verið gert mikið til þess að koma börnum burt úr bæjunum af þeim ástæðum yfir sumartímann. Og ég tel það lofsvert, að til þess hefur verið varið fé. Og börnunum hefur verið komið fyrir í sveitunum í öllum stofnunum, skólum og öðrum, þar sem hægt hefur verið að fá húsnæði. En meira en helmingi þeirra barna, sem vegna þessa hefur verið komið úr kaupstöðunum, hefur verið komið fyrir á sveitaheimilum, og ég hygg, að segja megi, að húsfreyjurnar hafi skilið þessa þörf fullkomlega og reynt að bæta úr þörfinni eftir því, sem þær hafa getað. Og allir þekkja, ekki síður við hv. þm. Barð. en aðrir, hvernig eru kringumstæður húsmæðranna í sveitunum. Þegar nú hæstv. Alþ. hefur til meðferðar mál, sem miðar að því að bæta kjör hins vinnandi fólks í kaupstöðunum og sjóþorpunum, þannig að það geti notið hvíldarstunda, og það má segja, að það sé eðlilegt og sanngjarnt mál, þá er það ekki nema mjög litill hluti þessa fólks, sem þarf þessarar löggjafar við. Allir, sem taka föst laun hjá því opinbera og einstaklingum, hafa fengið þennan rétt með samningum og þurfa ekki á þessari löggjöf að halda til þess, og það er aðeins lausafólkið, sem ekki hefur þennan rétt. Það er gott og blessað að tryggja því þennan rétt. Þegar svo er farið fram á að tryggja möguleika fyrir því, að húsmæður í sveitum geti átt kost á að fá einhverja frídaga - heimilisstörf þeirra leyfa þeim ekki, að þeir séu fleiri en 4 eða 5 - þegar farið er fram á það, þá er sagt: Það er gott og blessað mál, en það má bara ekki blanda því saman við þetta frv., sem fyrir liggur. - Er þetta ekki allt sama fólkið í sveitunum og kaupstöðum? Ef þessi viðbára er ekki skálkaskjól, þá er þetta eitthvað til að skjóta sér á bak við. Og þetta er ekki sá andi. sem á að ríkja á hæstv. Alþ. Og ég hygg, að mörg l. hafi verið afgr. á hæstv. Alþ., sem segja megi um, að nokkuð óskyld efni hafi komið fram í sömu l., og ef vilji hefur verið til að framkvæma þau, þá hefur það gengið vel. Og mér þykir það vera allt of mikið skilningsleysi á aðstöðu húsmæðranna í sveitunum, ef nokkur treystir sér til að vera á móti þessari brtt. hv. þm. Str. einungis vegna þess, að þeim finnst formið á frv. ekki leyfa það. Að svo mæltu vil ég til samkomulags um að leysa þetta mál sæmilega lýsa yfir, að ég er fús til samstarfs við frsm. allshn. um að gera tilraun til þess að flytja annað frv. um einhverjar tryggingar fyrir því, að húsmæður gætu átt kost á að losna frá heimilisönnunum, þótt ekki væri nema 4–5 daga á ári, ef hann vill fyrir sitt leyti stöðva þetta frv. á meðan, þangað til hitt frv. er komið á sama stig um afgreiðslu. En ef hann vill þetta ekki, þá dreg ég í efa, að alvara sé hjá þessum mönnum eins mikil og látið hefur verið í veðri vaka. Og ég sé ekki, að það geti verið mjög mikil goðgá, þó að þetta frv. bíði þannig eitthvað, því að þegar allir hv. þm. eru af svo góðum vilja gerðir um þessi mál, þá má koma þessu í framkvæmd á 2–3 dögum. Töfin þyrfti því ekki að verða mikil. Ég á erfitt með að trúa því, að brtt. hv. þm. Str. verði felld hér í hv. d., en samt setur að mér óhug út af afgreiðslu brtt. Og þrátt fyrir það, að ég áliti þetta frv. allrar góðrar meðferðar maklegt, þá greiði ég ekki atkv. með því, ef brtt. hv. þm. Str. verður felld. En ég álít, að ef hún verður felld, sé teflt á tvær hættur um samkomulag um þessi mál.



Mér heyrist menn vera á eitt sáttir um það, að sanngjarnt sé að styrkja á einhvern hátt sveitafólkið til kynnisferða. En það er hið formlega fyrirkomulag, hvort eigi að fella ákvæði um það inn í þessi l., ef frv. verður samþ., eða afgreiða það á einhvern annan hátt, sem aftur á móti veldur ágreiningi, og mér finnst í raun og veru, að það hafi fallið nokkuð mörg orð um þetta og ágreiningurinn vera óþarflega mikill. Því að ef viljinn fyrir því er svo einlægur sem ræður manna hér bera vitni um, þá finnst mer, ef tortryggni er ekki því meiri, að það mætti jafna þetta allt. Mér hefði fundizt réttara, að þetta mál yrði afgreitt og ákveðið með sérstakri lagasetningu heldur en með því að fella það inn í þetta frv. um orlof, ekki sízt vegna þess, að mér finnst stiklað á helzt til stóru með því orðalagi, sem brtt. hv. þm. Str. felur í sér. Þar er bara nefnt, að það eigi að styrkja fólk til kynnisferða, og svo tiltekið um framlag til þess. Ef ætti að fara að styrkja sveitafólk á annað borð til kynnisferða, finnst mér erfitt að ganga fram hjá því, að styrki þessum, sem þyrfti þá að vera verulegur, yrðu settar einhverjar merkjalínur um það, hvernig þetta fé ætti að nota. Eiga þessar kynnisferðir einungis að vera til þess að létta sér upp, og á þá að veita þetta fé þannig í viðurkenningarskyni við þá, sem alltaf strita, eða á að skilja þetta í viðtækari merkingu? Ég álít, ef þessi lagasetning á að geta orðið að verulegum notum, þá þurfi að hafa þessi ákvæði skýrari og hafa þetta víðtækara. Ég álít, að þetta ætti að geta orðið til kynnisferða bæði hérlendis og erlendis. Því að það er margur framgjarn og efnilegur ungur maður og mörg slík ung stúlka, sem heima eiga í sveitunum, húsbændaefni, sem finna oft til sársauka vegna þess, að þau eiga aldrei kost þess að fara utan, þó ekki sé nema stuttan tíma meðal nálægra þjóða, til þess að kynna sér ýmislegt, sem lýtur að starfsgrein þeirra. Ég veit það, og það er ekki ætlazt til þess, að með brtt. við þetta frv. sé hægt að koma þessu að. En ég álít, að það ætti að setja sérstaka löggjöf um þetta. Hins vegar verð ég að játa, að ég er hlynntur þessu málsatriði í heild. Og til þess að sýna, að ég sé það, en ég tel réttlátara að flytja um þetta frv. að sérstakri löggjöf, hefur mér dottið í hug, hvort ekki gæti orðið samkomulag um það í hv. d. að vinda því svo til, að samþ. yrði við þetta frv. um þetta atriði ákvæði til bráðabirgða, sem ég hef skrifað, og ég vil afhenda hæstv. forseta sem skrifl. brtt. við brtt. á þskj. 193, frá hv. þm. Str. Brtt. mína afhendi ég hæstv. forseta og bið hann að leita afbrigða fyrir henni.

Forseti (ÞÞ): Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá hv. 2. þm. Árn., svo hljóðandi: [Sjá þskj. 231]. Brtt. er skrifl. og of seint fram borin, og verður því að veita tvenn afbrigði, svo að hana megi taka til meðferðar á fundinum.



Herra forseti. - Hv. 1. þm. S.-M. (lngP) efaðist um, að hugur fylgdi máli hjá mér og öðrum um þetta mál. Út af því vil ég lýsa yfir því, ef hann ber fram till. um það og það þykir þinglegt, að þessu máli sé frestað, þangað til hitt málið, væntanlegt frv. um kynnisferðir sveitafólks, er komið á sama stig um afgreiðslu og þetta mál nú er, þá mun ég vera með þeirri tilhögun, þannig að forseti taki þetta mál af dagskrá, þangað til hitt málið er komið á sama stig. Og ég vil leggja vinnu í það, hvenær sem er, til þess að þetta geti orðið. Ég er hins vegar á móti brtt., sem fram er komin við brtt. hv. þm. Str. Ég hygg, að þetta mál þurfi að athugast betur og hugsast meira. Ég tel, að það þurfi að athuga þetta mál einnig í sambandi við þá menn, sem eiga heima í sveitum, en sækja vinnu til kaupstaðanna. Þegar útvegurinn gengur vel, sækja margir sveitabændur eða synir þeirra vinnu til sjávarins á sumum tímum árs, a.m.k. að vetrinum, og njóta þá sömu hlunninda og aðrir, sem stunda þar vinnu. Ég sé ekki, að hv. flm. frv. geti verið á móti þeirri uppástungu, sem fram hefur komið frá hv. 1. þm. S.-M., þar sem líka búið er að binda þessi orlof með samningum. Og þó að frv. þetta yrði ekki samþ. á þessu þingi, þá nýtur verkalýðurinn jafnt þessara hlunninda, sem frv. er um, eftir þeim samningum, sem gerðir hafa verið um þetta.

Forseti (ÞÞ): Ég vil biðja hv. þm. að vera stuttorða.



Herra forseti. - Þó að ég hafi aðeins talað einu sinni, skal ég vera stuttorður. Það hefur nú komið fram ákaflega mikill velvilji gagnvart brtt. hv. þm. Str. En það er bara þetta, sem mönnum finnst, ýmsum, sem um hana hafa talað, að það sé ekki í lagi með formið á því að samþ. hana við frv. Þó er nú hv. þm. Str. lögfræðingur, en flestir þeir, sem að því formi hafa fundið, eða sumir a.m.k., eru ekki lögfræðingar. En hvað sem um það er að segja, finnst mér, að það muni vera tilvinnandi fyrir málið að draga um einn dag afgreiðslu þessa frv., ef hér er ekki ágreiningur um annað en formið. Ég vildi því stinga upp á því við hæstv. forseta og vona, að hann beri það undir hv. þd., að umr. um málið verði frestað í dag, en málið tekið fyrir á morgun, til að sjá, hvort þeir, sem aðallega hafa haft till. að gera í þessu máli, geta ekki orðið sammála eftir þann frest. Þar sem ég geri þessa till., ætla ég ekki að ræða frekar um málið nú, þó að nokkur atriði hafi komið hér fram, sem ég hefði haft ástæðu til að minnast á.

Forseti (ÞÞ): Nú hefur komið fram uppástunga um það að taka málið af dagskrá og fresta því. En áður en ég tek ákvörðun um það, vil ég bera það undir hv. d., en gjarnan áður heyra álit hv. allshn. um það, hvort hún óskar ekki eftir fresti.



Það hefur nú komið fram upp á síðkastið aðallega aths. við þessa brtt., ekki um það aðallega, að hún falli ekki inn í frv., sem ekki er heldur auðvelt að bera fram af ástæðum, sem greindar hafa verið, heldur eru þær ástæður nú fyrst og fremst fram bornar, að brtt. sé ekki nógu skýr. Þetta er stutt brtt. að vísu. Og það er borið fram, að í henni séu þess vegna ekki nógu ýtarleg ákvæði um það, hvernig þessum kynnisferðum eigi að vera háttað. Í þessu sambandi vil ég benda á, að þessar kynnisferðir sveitafólks eru komnar í nokkuð sérstakt og ákveðið form, bæði kynnisferðir húsmæðra, sem farnar hafa verið á nokkrum undanförnum árum, og kynnisferðir bænda. Og þetta fólk tekur sér skemmtiferðir á hendur til þess að lyfta sér upp og til þess að sjá í öðrum byggðarlögum búskaparlag og vinnuaðferðir og mannvirki, byggingar og annað, sem við kemur hlutaðeigandi fólki. Svo að jafnframt því, sem þessar ferðir eru kynnisferðir, þá eru þær ekki að litlu gagni fyrir utan skemmtunina, sem af þeim fæst. Það er vanalega skrifað um þessar ferðir eftir á, til þess að segja frá því, hvað fyrir augun hefur borið, til þess að að þeim verði sem mest gagn. Þess vegna eru þetta ekki aðeins skemmtiferðir, heldur líka kynnisferðir. Þess vegna álít ég þeim ekki betur fyrir komið með öðru móti en því, að Búnaðarfélag Íslands og bændurnir sjálfir, sem yrðu til þess að gera till. um þær við Búnaðarfélag Íslands, hefðu um það að segja, hvernig þessum ferðum yrði fyrir komið. Og þá yrðu þær ferðir til skemmtunar og nytsemdar. Þess vegna álít ég, að gr. í brtt. út af fyrir sig sé alveg nægilega skýr um það efni. En ég vil samt sem áður - og til þess að lýsa yfir því stóð ég aðallega upp - alls ekki beita mér gegn því, að um þetta sé sett sérstök löggjöf. Ég skal meira að segja fallast á brtt. hv. 2. þm. Árn. (EE) um þetta efni, að þetta sé ákveðið til bráðabirgða, og þannig sé þessi réttur tryggður sveitafólkinu, samhliða því, sem öðrum stéttum er tryggður þessi réttur. Ég geng alveg inn á, að þetta sé haft þannig, þangað til sérstök löggjöf er komin í gildi um kynnisferðir sveitafólks. Ég skal í annan stað ganga inn á, að afgreiðslu frv. verði frestað, eins og komið hafa uppástungur um, þannig að löggjöf um kynnisferðir sveitafólks geti orðið afgr. samhliða þessu frv. á hæstv. Alþ. Ég er hlynntur þessu frv., sem hér liggur fyrir. Ég viðurkenni að vísu, þegar við erum að gefa slík sumarleyfi, sem við erum að gera með þessum l., þá teflum við á fremsta hlunn með, að við getum gert þetta, þ.e. að atvinnulíf okkar þoli þetta. En ég hef ekki séð sérstaka ástæðu til að fara að ræða þetta atriði. En þar sem við nú ákveðum þetta, sem frv. er um, get ég alls ekki fallizt á, að við göngum fram hjá sérstakri stétt, sem eru fyrst og fremst sveitakonurnar, sem er miklu verr sett heldur en fólk það, sem við erum með þessu frv. að tryggja þennan rétt. Og mér er ekki hægt að fylgja þessu máli með öðru móti en því, að þessari stétt sé tryggður þessi réttur. Ég hef hins vegar beitt mér nokkuð fyrir því, að þetta frv. nái fram að ganga. En ég tók fram í upphafi, að þetta, sem ég gat um, að sveitafólkinu væri einnig tryggður þessi réttur, væri eitt af skilyrðunum, sem ég setti fyrir fylgi mínu við málið. Og því var vel tekið af hv. n. Og ef það að samþ. brtt. mína þykir falla svo illa inn í form frv., vegna þess að hér sé ekki verið að tryggja launþegum þennan rétt, heldur atvinnurekendum, og ef mönnum þykir ekki nægilega skýrt fram tekið í brtt. það, sem hún fjallar um, þá er ég fús til að fallast á, að þetta sé tekið upp sem ákvæði til bráðabirgða nú og síðar sett ákvæði um það með sérstakri löggjöf. Í öðru lagi er ég fús til þess að vera með því, að þessu máli, sem hér liggur fyrir, verði frestað, og annað frv., um kynnisferðir sveitafólks, verði flutt og það látið ganga fram jafnhliða þessu frv. hér í hv. d. Og ég vil mælast til þess, að ekki sé ver ið að tefla málinu, sem hér liggur fyrir, í tvísýnu með því að neita e.t.v. báðum þessum boðum.



Herra forseti. - Ég hef nú verið að bera mig saman við meðnm. mína í allshn. út af þessum till., sem fram hafa komið um að fresta málinu, og við í allshn., sem ég hef náð til, sem er meiri hl. n., höfum orðið sammála um að óska eftir því, að málinu verði frestað til morguns.