Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Heilbr.- og trn. hefur haft til umfjöllunar frv. um breyt. á lögum nr. 59 1983, um heilbrigðisþjónustu. Frv. varðar raunar ákvæði til bráðabirgða sem er í umræddum lögum. Þar til 1983 var ekki tímafrestur í þessu efni, en 1983 var tímafrestur settur í lögin, þ.e. að bráðabirgðaákvæði gilti til ársloka 1984. Eins og fram kemur í grg. með þessu frv. þótti rík ástæða til að framlengja þennan frest um eitt ár eða til ársloka 1985 og eru í fyrri grein þessa frv. nefnd til þau svæði sem koma við sögu í þessu efni. Þess skal getið að nú þegar hefur verið sett á laggirnar nefnd undir forustu, að því er mér er sagt, Davíðs Á. Gunnarssonar, til að gera tillögur um skipan heilsugæslumála á Reykjavíkursvæðinu. Þess er raunar getið hér í grg. Sagt hefur verið að nefndin muni skila af sér fljótlega eftir áramót. Ég skal viðurkenna að um það má deila hversu langur þessi tímafrestur skal vera, svo sem frv. gerir ráð fyrir, hvort ástæða er til að framlengja frestinn um eitt ár eða skemmri tíma. Hitt sýnist nokkuð ljóst, að þetta mál þarfnast töluverðs undirbúnings. Ég hygg þó að þrátt fyrir þessa nefndarskipan, sem ég gat um áðan, hafi málið að einhverju leyti nú þegar, og e.t.v. að töluverðu leyti, verið undirbúið. Ég lít svo á að lög um heilbrigðisþjónustu frá 1973 hafi að mörgu leyti markað þáttaskil í okkar heilbrigðiskerfi. Ég vil sérstaklega taka það fram. Hitt ber að mínum dómi að líta á, að ekki er alveg öruggt að sama skipulag sé það heppilegasta alls staðar í öllum tilvikum. Aðstæður eru nokkuð breytilegar. Nú er ég ekki með þessu að spá um niðurstöður þeirrar nefndar sem ég gat um áðan og vinnur að tillögugerð um skipan heilsugæslukerfisins á Reykjavíkursvæðinu. Ég vík að þessu ekki síst með tilliti til þess, sem ég sagði áðan, að þetta þyrfti e.t.v. að skoða rækilega, en ég trúi ekki öðru en að það sé gert með hliðsjón af þeim lögum sem þetta frv., sem nú er til umfjöllunar, á við. Eins og hv. þdm. er kunnugt og þeir hafa vafalaust veitt athygli hefur verið flutt brtt. við frv. Brtt. kemur frá hv. þm. Ragnari Arnalds þar sem umræddur frestur er styttur verulega, þ e. gert er ráð fyrir að fresturinn gildi til 1. maí 1985. Ég ætla ekki að fjalla frekar um brtt. Það er nokkuð bagalegt að hv. flm. hennar hefur fjarvistarleyfi í dag. Ég hef þó hugmynd um að einhver muni fyrir hans hönd víkja að till. síðar í umr. Með tilliti til þess sem fram hefur komið í heilbr.- og trn. þessarar hv. deildar taldi n. ekki ástæðu til að gera breytingar á frv., taldi ekki ástæðu til að breyta þar dagsetningu, taldi ekki ástæðu til að stytta þann frest sem rætt er um í frv., og leggur n. til að frv. verði samþykkt óbreytt. En það er lögð áhersla á að tillögu gerð um skipan heilbrigðisþjónustu á höfuðborgarsvæðinu verði hraðað. Ég endurtek: Heilbr.- og trn. Ed. leggur áherslu á að því starfi verði hraðað.



Virðulegi forseti. Undir þetta nál. hef ég skrifað og það stendur, en gjarnan hefði ég mátt huga að orðtakinu „flýttu þér hægt“ þegar um er að ræða að greiða fyrir stjfrv., svo sem vandi minn er þegar þau virðast svo sakleysisleg sem þetta frv. lítur út fyrir og grg. þess öll og aths. við það báru með sér, sömuleiðis ræða hæstv. ráðh. Mér brá illa í brún þegar ég las það í mínu blaði að einmitt þetta frv. hefði verið orsök allnokkurra átaka í borgarstjórn og þar komið fram athyglisverðar upplýsingar varðandi þetta mál sérstaklega. Þar upplýstist það nefnilega að það muni hafa verið borgarstjóri Reykjavíkurborgar sem hefði gengið á fund hæstv. ráðh. og beðið um sérstaka meðferð á þessu máli, án samráðs við minni hl. borgarstjórnar og enn frekar án samráðs við heilbrigðismálaráð borgarinnar sem er þó sá umsagnaraðili sem hér á að fjalla um fyrst og fremst. Mér þykir það miður að hæstv. ráðh. er ekki viðstaddur nú, en mun þar af leiðandi óska eftir því að 3. umr. um þetta mál verði frestað þannig að tími gefist til að spyrja hann nokkurra spurninga. Ég hefði gjarnan viljað spyrja hann nánar hér um þetta. En vitanlega hefði ég átt að vita betur, sem einn þeirra sem áttu þátt í endurskoðun heilbrigðislaganna 1982, um sérskoðanir ýmissa aðila hér á höfuðborgarsvæðinu um uppbyggingu heilbrigðisþjónustunnar og þá tregðu sem þar er á ferð um eðlilega aðlögun að heildarlögunum um heilbrigðisþjónustu í landinu. Dæmið frá Garðabæ er eflaust í flestra minnum þar sem hið venjulega heilsugæslukerfi er þverbrotið og læknar reka þjónustuna sjálfir í heilsugæslustöð þar. Vissulega var það, og ég legg áherslu á það, forgangsstarf eftir setningu hinna merku laga um heilbrigðisþjónustu að uppbygging þeirrar þjónustu færi fram á landsbyggðinni og þar hefur sannarlega vel miðað og ber að fagna því sérstaklega. Það er sannarlega fagnaðarefni hvílík gjörbreyting hefur orðið í öryggismálum fólks þar við tilkomu hinna nýju heilsugæslustöðva og þeirrar þjónustu sem þar er veitt. En á það legg ég einnig áherslu að Reykjavík hlýtur að verða að laga sig að almennum lögum og byggja upp ekki lakari þjónustu en nú er víða á landsbyggðinni. Þar geta ekki geðþóttaákvarðanir ráðið lögum ofar eða einhver sérstök einkasjónarmið, það er útilokað. Þetta vildi ég að kæmi hér skýrt fram. Ég sá það reyndar í Morgunblaðinu í dag að hér á þessu stóra og fjölmenna svæði eru nú starfandi fjórar heilsugæslustöðvar í þeirri merkingu, fjórar heilsugæslustöðvar aðeins, til viðbótar við heilsugæslustöðina á Seltjarnarnesi sem þjónar nokkrum hluta Reykjavíkur. Það segja mér margir hversu erfitt er að fá hina nauðsynlegustu þjónustu hér. Enn verr gengur það en hjá okkur úti á landi nú orðið. Og ég tala nú ekki um aðkomufólk hér eins og nemendur og aðra slíka sem reyna að komast inn á einhverja þessara fjögurra heilsugæslustöðva, sem hér eru, eða þá inn á göngudeild, reyna að komast þar að með sín brýnu erindi oft. Ástandið á þessu svæði er því áreiðanlega ekki til fyrirmyndar, miðað við það sem gerst hefur annars staðar, þó nóg sé hins vegar af praktíserandi læknum hér á svæðinu, en það er allt önnur saga. Ég segi því að nefndarskipun, sem greint er frá í grg. og ég taldi út af fyrir sig ekkert óeðlilega við fyrstu yfirsýn, hefði verið góðra gjalda verð ef, ég segi ef, og ég hefði viljað spyrja hæstv. ráðh. um það ef hann verður við 3. umr., ef þessi nefnd er ekki beinlínis sett upp til að hindra að þessi sömu lög gildi um Reykvíkinga og aðra í heilsugæslumálum. Ég hef grun um að þannig sé þetta. Ég segi það einfaldlega vegna þess að við nefndarskipun af þessu tagi, þar sem greinilega er farið á bak við heilbrigðismálaráð borgarinnar, sem málið snertir fyrst og síðast, er eitthvað bogið. Það er alveg ábyggilegt. Ég skrifaði hins vegar undir þetta nál. í trausti þess að þannig hefði verið staðið að þessu máli að engin undarlegheit lægju þar að baki, enda er það mjög óvenjulegt, og því lýsi ég yfir hér og mun gera aftúr við 3. umr. þessa máls, að hæstv. heilbrmrh. fari í kringum mál þegar hann leggur þau fyrir. Hann kemur venjulega beint að efninu og segir undanbragðalaust hvernig þau eru til komin, og er það kannske meira en hægt er að segja um suma aðra. En forsendurnar í sambandi við þetta virðast því miður vera brostnar í ljósi þeirra upplýsinga sem ég hef fengið um þessi mál. Ég lagði hins vegar áherslu á það í n. að þessu umgetna nefndarstarfi, sem getið er um í aths., yrði hraðað sem mest og ef þörf væri lagabreytingar lægi fyrir strax í byrjun næsta þings frv. þar að lútandi. Sú áhersla komst að hluta til inn í nál. eins og hv. þm. Davíð Aðalsteinsson, 5. þm. Vesturl., tók réttilega fram áðan. Ég mun því styðja brtt. hv. 3. þm. Norðurl. v., enda ætti ekkert að vera að vanbúnaði að miða við frest til 1. maí ef rétt er með farið í aths. með frv. að umrædd nefnd ljúki störfum í janúarlok. Ég leyfi mér að óska þess að brtt. hv. 3. þm. Norðurl. v. verði dregin til baka til 3. umr. sakir hans veikindaforfalla, en vil segja í lokin, þó segja megi að það sé fullsterkt til orða tekið út af ekki stærra máli, en þó er það eflaust stærra en mönnum sýnist, að greinilega er meiri nauðsyn á varúð í nefndarstarfi framvegis, meiri varúð gagnvart sakleysislegum frv. frá hendi þessarar ríkisstj., frv. sem gilt gæti e.t.v. um orðtakið gamla: Oft er flagð undir fögru skinni.



Virðulegi forseti. Það frv. er hér liggur fyrir um breyt. á lögum um Verðlagsráð sjávarútvegsins var tekið fyrir í sjútvn. þessarar hv. deildar í gær. Nm. voru sammála um að mál þetta hlyti sem fyrst afgreiðslu, eins og meðfylgjandi nál. ber með sér. Einn nm., Karl Steinar Guðnason, var fjarstaddur vegna sinna starfa á þingi Alþýðusambandsins og tveir nm., hv. þm. Skúli Alexandersson og Stefán Benediktsson, rituðu undir með fyrirvara. Þeir munu gera nánari grein fyrir því sem þeir gera fyrirvara við. Þetta frv. er ekki stórt í sniðum. Það fjallar um að nýtt fiskverð verði tekið upp fyrir tímabilið 21. nóv. til 31. ágúst 1985 með heimild um uppsögn á verðtímabilinu, þó ekki fyrr en 1. júní 1985. Það lágmarksverð sem nú er í gildi á ferskfiski á að standa til áramóta, en þá skyldi hefjast nýtt verðtímabil sem stæði til vertíðarloka þó að það sé nokkuð komið undir reglugerð sem Verðlagsráð vinnur eftir. En nú eru þær aðstæður í þjóðfélaginu að veruleg breyting hefur orðið á kjarasamningum meginþorra launþega landsins og því hafa forsendur síðustu fiskverðsákvörðunar, sem tekin var í júní s.l., raskast verulega. Er því fyllsta sanngirni í því að breyta áður gerðri fiskverðsákvörðun nú þegar, en bíða ekki með það til áramóta eins og núgildandi lög og reglur heimila. Með þessari breytingu, ef samþykkt verður, er leitast við að rétta hlut sjómanna nokkuð til samræmis við aðrar stéttir, enda hafa þeir þrátt fyrir þessa leiðréttingu dregist verulega aftur úr í launum vegna aflasamdráttar og nauðsynlegrar skömmtunar á okkar verðmætustu fiskistofnum á þessu ári og er því full þörf á því að þarna sé ekki beðið eftir því sem í gildi er til áramóta. Þó ekki lifi langur tími af þessu ári er það fullkomið réttlætismál að þeir fái þar leiðréttingu sinna mála því að þeir byggja mest sína afkomu á aflahlut eins og allir vita hér. Ég ætla ekki að hafa hér öllu fleiri orð um, en þess er óskað að þetta frv. verði afgreitt sem fyrst hér á hæstv. Alþingi og vildi ég mælast til þess við þessa hv. þd. og virðulegan forseta að ljúka málinu hér í deildinni í dag ef mögulegt væri-og þá með afbrigðum-vegna þess að sjómenn, útgerðarmenn og aðrir bíða eftir því að hægt sé að takast á við nýja verðlagsákvörðun. Það er ekki hægt að gera nema fyrir liggi sú breyting á lögum sem rætt er um. Ég ætla svo ekki að hafa hér fleiri orð um. Allir vita af hverju þetta er gert og ég hef leitast við að skýra það í fáum orðum.



Virðulegi forseti. Ég hef skrifað undir nál. þar sem lagt er til að þetta frv. verði samþ., en ég skrifaði undir það með fyrirvara. Ég viðurkenni þau rök sem hv. frsm. flutti um að nauðsynlegt væri að breyta fiskverði vegna breyttra aðstæðna í þjóðfélaginu, þ.e. bæði vegna samninga sem gerðir hafa verið við launafólk og ekki síður og jafnvel frekar vegna þeirrar efnahagsþróunar sem átt hefur sér stað á undanförnum mánuðum, þ.e. frá því að síðasta fiskverð var ákveðið. Byggist minn fyrirvari að hluta á því að ég tel að sá þáttur sé ekki síðri en sá sem hér er aðallega undirstrikaður í athugasemdum með frv. í sambandi við þá launasamninga sem gerðir hafa verið. Einnig tel ég að sá tími sem fiskverðið skuli gilda sé of langur. Ég tel að allar ástæður í þjóðfélaginu séu þannig. Rekstrarafkoma útgerðar er þannig og það eru litlar líkur fyrir því að fiskverði verði breytt á þann máta nú á næstu dögum að standi undir útgerðarkostnaði og undir launum á komandi vertíð eða þegar fram líður á vertíðina. Minn fyrirvari er því fyrst og fremst gerður vegna þess að ég lít svo á að það hefði átt að vera styttra tímabil og í öðru lagi að þessi breyting sé til komin af fleiri orsökum en þeim að gerðir hafa verið nýir kjarasamningar í landinu. Ég viðurkenni að nauðsynlegt sé að gera þetta frv. sem fyrst að lögum og mun standa að því hér í deildinni í dag ef virðulegur forseti getur komið því þannig fyrir að málið verði afgreitt héðan úr deildinni með afbrigðum. Greinilegt er að nauðsynlegt er fyrir aðila að ganga út frá ákveðnu fiskverði strax um næstu helgi þannig að uppgjör liðins mánaðar geti átt sér stað á fyrstu dögum næsta mánaðar.