Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð. Ég vil nú fyrst segja það, að ég fagna því að þetta frv. hefur verið lagt fram. Það ber einnig að þakka það, að orðið var við margítrekuðum tilmælum bændasamtakanna um það að taka þessi mál til athugunar og að sú athugun hefur nú farið fram og orðið undanfari þessa frv. Ég er hins vegar hræddur um það, að frv. reynist ekki fullnægjandi og tel nauðsynlegt að gera á því ýmsar breytingar. Mér virtist í ræðu hæstv. ráðh. gæta ótrúlegrar, og ég vil segja fáránlegrar bjartsýni, á hag bænda. Og sérstaklega eftir að þeir höfðu mælzt við, hv. 2. þm. Suðurlandskjördæmis og hæstv. ráðh., þá óx þessi bjartsýni ráðh. og var komin á það stig, að hann sagði hér í sinni seinni ræðu, að 77.7% af bændum væru ágætlega settir fjárhagslega. Nú er þess að gæta, og ég held, að það verði að taka það með í reikninginn, að þær upplýsingar, sem skýrslan er byggð á, eru frá 31/12 1967 og síðan hefur síður en svo árað vel og má búast við því að fjárhagur hafi versnað verulega, a.m.k. á sumum svæðum á landinu. Vorið 1968 var alls staðar erfitt, og sumarið var það einnig í ýmsum landshlutum. Ég skil ekkert í þessum fullyrðingum öllum, og þeim lærdómi, sem hæstv. ráðh. virðist hafa dregið af þessari ágætu skýrslu. Hann sagði í fyrstu, að mikill meiri hluti bænda hefði mjög sæmilega afkomu, og síðast voru þeir komnir upp í 77.7%, sem voru ágætlega settir - ég skrifaði þetta niður hjá mér - og að þessi hluti bænda ætti ekki í neinum greiðsluerfiðleikum. Nú vil ég bara leyfa mér að spyrja: Hvernig getur þetta verið? Það er nú auðvitað auðvelt fyrir hv. ráðh. að blása á allar samþykktir stéttarsamtaka. En það vita sjálfsagt flestir, að samþykktir frá stéttarsamtökum bænda varðandi efnahaginn og erfiðar aðstæður eru orðnar margar og sumar töluvert rökstuddar. Við skulum segja, að það megi afgreiða þær á einu bretti sem barlóm bændastéttarinnar í heild. En hvað á þá að segja um önnur atriði, eins og t.d. skýrslu Hagstofunnar um tekjur stéttanna í þjóðfélaginu? Ég er ekki neinn talnasérfræðingur, og ég tel það ákaflega varhugavert að taka tölulegar upplýsingar alveg hráar og nota þær gagnrýnislaust. Og ég er oft ákaflega tortrygginn á prósentureikning sumra manna, jafnvel ríkisstofnana, sem hafa slíkan reikning um hönd, í tíma og ótíma liggur mér við að segja. En mér finnst þó ómögulegt að ganga fram hjá því, að ár eftir ár liggur það fyrir á skýrslum Hagstofu Íslands, að tekjur bænda séu lægri heldur en annarra stétta í þjóðfélaginu. Hvernig getur það samrýmzt þessu, jafnvel þó við tökum þessar tölur mjög varlega, að núna í dag standi bændur þannig, að 77.7% þeirra séu ágætlega settir? Hvernig getur það komið heim og saman? Ef þetta væri svo sem hv. ráðh. sagði, þá væri áreiðanlega óhætt að segja það jafnframt, að bændur væru þá bezt setta stéttin í öllu þjóðfélaginu. Það er ákaflega gott að vera bjartsýnn, og ég vil ekki draga úr því en það verður að vera eitthvert raunsæi á bak við bjartsýnina. Fyrir tæpu ári síðan, þegar bændur stóðu frammi fyrir því að kaupa tilbúinn áburð, sem er stærsti liðurinn í þeirra rekstrarvörukaupum, þá gengu öll ósköpin á. Það var talað um að krefjast hreppsábyrgðar, og ég veit ekki hvað og hvað. Og það gekk maður undir manns hönd að greiða fram úr þessum málum. Þetta tókst með nokkru harðræði og á þann hátt, sem reyndar er kunnur, og ekki hefur orðið vandræðalaust. Það tókst að koma því í kring, að menn fengju áburð í fyrra. Sumir fengu hann að vísu seinna en æskilegt hefði verið, m.a. af þessum ástæðum. Þetta var fyrir einu ári. Og nú standa menn frammi fyrir sama vandanum og þó líklega enn þá kvíðvænlegri heldur en þá með þetta að nálgast þessa rekstrarvöru. Hvernig í ósköpunum getur það komið heim og saman, annars vegar þessi vandkvæði á því að kaupa áburð og hins vegar, að bændur séu svona vel settir, eins og kemur hér fram í þingræðum hv. ráðh., sem síðan eru svo birtar í blöðum? Það sýnist mér vandi að samræma. Ef þetta væri svona eins og hæstv. ráðh. sagði hérna líka, að bændur hefðu mjög bætt hag sinn á undanförnum árum, hvernig stendur þá á því, að áburðarkaupin eru alltaf að verða meiri og meiri erfiðleikum bundin? Það hefur ekki verið skýrt hér enn. Ég ætlaði ekki að segja hér nema örfá orð. Og ég ætla ekki að fara að blanda mér í deilur þeirra hæstv. ráðh. og hv. 2. þm. Sunnl. Það er þó talsvert margt, sem kom fram í ræðu hæstv. ráðh., sem gæfi tilefni til athugasemda. Hann t.d. varpaði því fram, að nú sé ekkert framboð af jörðum, og lá í orðunum, að það væri af því, að menn kærðu sig ekkert um það að hverfa frá búskap og hverfa að öðru. En af hverju skyldi það nú vera m.a., að menn hyggja kannske minna á það að fara úr sveitum í kaupstað heldur en áður. Ætli það gæti ekki átt einhvern þátt í því, það almenna ástand, sem orðið er í landinu, og það atvinnuleysi, sem nú er ríkjandi í bæjunum, og stafar að nokkru leyti af minnkandi afla, en að öðrum þræði og tvímælalaust að langmestu leyti af þeirri fáránlegu stjórnarstefnu, sem m.a. birtist í því, að þrátt fyrir stórkostlega þverrandi útflutningstekjur frá því sem var á toppárunum, þá má ekki hreyfa legg eða lið til þess að stjórna í neinu innflutningi eða fjárfestingarmálum. Hæstv. ráðh. talaði um, hvað bændur búi við góð lánakjör. Mér þykir ótrúlegt, að það þekkist hér í nálægum löndum, að ætlazt sé til þess að í landbúnaðinum séu byggðar varanlegar byggingar og lánað til þeirra til 20 ára, ég efast um það. Og hvað sem því líður, þá sér það hver maður, sem nokkur kynni hefur af íslenzkum landbúnaði, að þetta er auðvitað óbærilegt. Raunverulega er þetta ekki hægt, þó að menn píni sig til þess, með því að neita sér um margt í daglegri neyzlu, það er raunverulega ekki hægt að byggja upp í sveitum á þann hátt að greiða vandaðar og varanlegar byggingar upp á 20 árum. Þetta er óframkvæmanlegt. Og þeir vextir, sem nú eru teknir að viðbættu stofnlánagjaldinu, þetta er náttúrlega alveg óviðráðanlegt fyrir atvinnuveg eins og landbúnað, sem aldrei skilar skjótfengnum arði, heldur þarf að byggja sig upp á lengri tíma. Það má auðvitað margt ræða um uppbyggingu Stofnlánadeildarinnar. Lánaskatturinn er af bændunum tekinn sem persónulegt gjald. Hann er tekinn af þeirra eigin tekjum, á sama tíma og skattur til lánasjóða annarra atvinnuvega kemur ekki fram sem skattur á persónulegar tekjur þeirra, sem þann atvinnurekstur stunda. Inn á þessa hluti ætlaði ég nú ekkert að fara í þessum fáu orðum. En ég vildi leggja áherzlu á það, að efnahagsástandið í landbúnaðinum er alvarlegra heldur en hæstv. ráðh. vill vera láta, og af þeim sökum þá óttast ég það, og ég raunar er þess fullviss, að þetta frv. gengur of skammt, og það þyrfti og ætti að athuga það nokkru nánar. Og ég vildi nú leyfa mér að vænta þess að tóm gæfist til þess hér í hv. deild og í þeirri hv. nefnd, sem fær málið til meðferðar, að taka það til raunverulegrar athugunar, ekki þeirrar, sem venjulegast er um hönd höfð á stjórnarfrv., þar sem ekki má breyta einu eða neinu, heldur til raunverulegrar skoðunar. Og að það yrði þá íhugað vandlega, hvort ekki væri hægt að gera einhverjar þær breytingar á frv., sem gerðu það að verkum, að áhrif þess yrðu nokkru víðtækari og að því yrði nokkru meiri hjálp heldur en líklegt má telja, að verði með samþykkt þess alveg nákvæmlega í því formi, sem það er núna. Ég held, að það sé ekki alveg rökrétt hjá hæstv. ráðh. að vitna eins einhliða til afgreiðslu lausaskuldamáls fyrr, þ.e.a.s. árið 1962. Ég held, að það sé ekki alveg rökrétt vegna þess að það eru svo gerólíkar ástæður í peningamálunum núna, gerólíkar því sem þá var, og miklu þrengra á peningamarkaðinum en þá.



Herra forseti. Það var auðheyrt á ræðu hæstv. landbrh., að það er engin uppgerð hjá honum bjartsýnin, því að hann var gamansamur, sló á ýmsa strengi í ræðu sinni og ræddi þetta mál í léttum tón, svo að það er auðfundið, að hann segir satt, hann er bjartsýnn. Mér þykir nú í raun og veru vænt um það, því að ég veit, að bjartsýnum manni líður vel. Ég man vel eftir hæstv. núv. landbrh., þegar honum leið ekki vel, þegar hann var svartsýnn og horfði þungbúnum svip til framtíðarinnar, en það var á þeim árum, þegar svokölluð vinstri stjórn sat að völdum. Þá var nokkuð annað uppi á teningnum hjá hæstv. ráðh. En ég er feginn því, að honum hefur batnað það og nú er hann orðinn bjartsýnn. Ég játa það, að ég vil gjarnan geta verið bjartsýnn og er það oft. En ég álít, að það sé rangt af manni að ala með sér óraunhæfa bjartsýni, því að þá er maður til í að gera hluti, sem getur hefnt sín síðar að hafa gert. Við verðum alltaf að meta ástandið frá raunhæfu sjónarmiði og reyna að vinna samkvæmt því. Þetta veit ég nú, að hæstv. landbrh. vill gera, ég efast ekkert um það, því að maðurinn er þannig gerður, að hann er enginn flysjungur, og hann vill reyna að vinna á raunhæfum grundvelli. Það efast ég ekkert um, þó að það auðvitað takist ekki hjá honum frekar en öðrum, ekki alltaf. Hann sagði, að ég mundi nú vera tiltölulega rólegur, mér mundi líða allvel, og þetta er alveg rétt. Mér hefur eiginlega alltaf liðið vel, og ég hef ekki yfir neinu að kvarta persónulega sjálfur, og ég er ekki að kvarta neitt fyrir sjálfan mig. En mér þykir vænt um bændastéttina, og mér finnst, að mér þyki vænt um íslenzku þjóðina, og ég er sannfærður um það, að íslenzku þjóðinni getur ekki liðið vel, nema hún búi sæmilega að bændastéttinni. Hæstv. ráðh. sagði: stéttirnar eiga að búa við jafnrétti. - Þetta er auðvitað alveg hárrétt. Stéttirnar eiga að búa við jafnrétti. Allir borgarar þjóðfélagsins eiga sama rétt til lífsins og lífsgæðanna. En ég neita því algerlega, að það hafi tekizt fram á þennan dag að láta alla búa við það réttlæti, sem við auðvitað allir viljum keppa að, að stéttirnar búi hér við jafnrétti. Það hefur ekki tekizt hjá núv. hæstv. ríkisstj., og það hefur ekki heldur tekizt áður hjá öðrum ríkisstj. Það er þetta, sem flestir eru að berjast við, flestir stjórnmálamenn vilja nú gera, að búa vel að þegnum landsins. Það fer eftir því, hvaða stefna er á hverjum tíma rekin af stjórnvöldum landsins í þjóðmálunum. Það fer eftir því, hvernig hún er, hvað vel þetta tekst, hvort það tekst að meira eða minna leyti. Mér finnst, eins og núna standa sakir, að þá sé stjórnarstefnan þannig, að það hafi aukizt bilið á milli stéttanna, þannig að það hafi fjölgað þeim auðugu, en á kostnað þeirra, sem eiga að vinna hin erfiðari störf í þjóðfélaginu. Ég held, að það verði allir að viðurkenna það, og ég heyrði, að hæstv. landbrh. gerði það áðan í ræðu sinni, að það væri í raun og veru ekki hægt að lifa af tekjum verkamanns núna, eins og þær eru; af 8 stunda vinnudegi með verkamannskaupi væri ekki hægt að lifa. Þetta er alveg rétt, það er ekki hægt. Það er ekki heldur hægt að lifa neinu mannsæmandi lífi, sem við getum kallað, af þessum meðaltekjum bændanna. Hæstv. ráðh. segir, að þessar meðaltekjur séu svona lágar vegna þess, að í sumum héruðum séu bændurnir svona tekjulágir. Ég held, að ég hafi tekið rétt eftir því, að hann hafi sagt, að í skýrsluna hefðu ekki verið teknir þeir, sem höfðu 80 þúsund og þaðan af minna. Tók ég rangt eftir því?  Hæstv. ráðh. segir, að 77.7% séu vel settir, 12.8% sæmilega settir, þ.e.a.s. það má gera ráð fyrir, að það séu menn, sem þyrftu kannske eitthvað að bæta hag sinn, en 6.1% eigi í erfiðleikum, og 3.4% eru illa settir, segir hæstv. ráðh., og spurning um, hvort það bezta, sem fyrir þá væri gert, væri það að koma þeim burt frá búskapnum og að öðrum störfum. Ég ætla ekki að leggja neinn dóm á þetta, en ég hygg, að það sé erfitt núna að koma mönnum að öðrum störfum. Ég sá seinast í morgun í blaði, að enn þá væru tvö þúsund manns á atvinnuleysisskrá. Og nú er hávertíð, blómatíminn í atvinnulífi þjóðarinnar á þessum tíma og tvö þúsund manns á atvinnuleysisskrá, svo að það er ákaflega hæpið, að það sé nú auðvelt að koma þessum, þó að það sé ekki nema þrjú til fjögur hundruð bændum og þeirra skylduliði til starfa annars staðar en við landbúnað. Enda hygg ég, að við þurfum á þessu fólki að halda við landbúnað. Það eru nú ekki nema eitthvað 12–13% af vinnuafli þjóðarinnar, sem vinna við landbúnaðinn. Og ég held, að það sé orðin lægri tala en í sumum Evrópulöndum, a.m.k. ekki miklu hærri og líklega lægri en sums staðar, svoleiðis að við erum komnir á það stig að vera jafnokar annarra að þessu leyti í sambandi við landbúnaðarframleiðsluna. Við höfum flutt út dálítið af landbúnaðarvörum, afganginn af því, sem þjóðin hefur ekki þurft að nota. Ég geri ráð fyrir, að það verði keppt að því að koma upp iðnaði, t.d. í sambandi við ull og skinn, og að sá hluti landbúnaðarvörunnar, sem við notum ekki, verði þannig í útfluttum iðnaðarvörum. Þessu ber auðvitað að keppa að og stefna að því að auka þannig atvinnu fyrir fólk í bæjum. Það er geysimargt fólk í bæjunum hér, sem hefur lífsframfæri sitt af störfum í sambandi við landbúnaðinn, af iðnaði og vörudreifingu og öðru slíku, og þess vegna eigum við að reyna að halda allri landsbyggðinni í byggð, hafa bændur um allt landið, norðan og vestan og austan og sunnan, alls staðar eigum við að hafa bændur. Það er röng stefna, ef við ætlum að eyða einhver svæði landsins að allri byggð, og hygg ég, að hæstv. landbrh. sé mér nú sammála í því. Hæstv. landbrh. minntist. á það, þegar kjötið var hækkað 1942 um 100%. Hann sagði: Þá var ekki Framsókn við völd. Og mjólkin hefði svo hækkað rétt á eftir. Hann var nú svo hógvær og lítillátur, að hann nefndi ekki sitt eigið nafn, en þess hefur nú oft verið getið samt á síðum Morgunblaðsins, að það hafi verið hann, sem hækkaði kjötið 1942, því að hann var þá formaður kjötverðlagsnefndar og á vissulega sinn heiður af því, sem þá var gert. Ég vil síður en svo hafa það af honum. En þess má líka geta í sambandi við þann atburð, að þá stóð styrjöldin í algleymingi og vörur allar hækkuðu. Allar matvörur voru eftirsóttar, hvort heldur það var kjöt eða fiskur eða aðrar matvörur, þær voru eftirsóttar vegna stríðsins og það var mjög gott tækifæri þarna til þess að hækka þessar vörur mikið, og hæstv. landbrh. núv. var svo heppinn að vera þá nýlega orðinn þingmaður, hafa verið settur formaður í þessa virðulegu kjötverðlagsnefnd og eiga sinn þátt í því að hækka kjötið, og ég skal síður en svo vera að hafa það af honum. En það voru fyrst og fremst utanaðkomandi skilyrði, sem gerðu þetta mögulegt, en ekki einhver sérstök vísindi eða sérstakur vilji af hendi þess flokks, sem hann tilheyrði, eða þeirrar stjórnar, sem þá sat að völdum. Það voru fyrst og fremst utanaðkomandi aðstæður, sem sköpuðu þessi skilyrði, að hægt var að gera þetta. Og síðan hækkuðu vörur á eftir. Hann sagði, hæstv. ráðh., að ég hefði verið að klaga upp á Sláturfélag Suðurlands. Þetta er hinn mesti misskilningur. Ég var ekki að klaga upp á einn eða neinn annan en þá ríkisstj. Ég var auðvitað í minni ræðu að kvarta undan hennar stefnu, og það er vitanlega afleiðing af stjórnarstefnunni, að afurðasölufélög bænda eiga erfitt með að skila verði afurðanna fyrr en eftir dúk og disk. Það er ekki verið að kenna það stjórn Sláturfélags Suðurlands, að verðið kemur svo seint. Ég veit, að þar er hverri krónu skilað jafnharðan og hún fellur til. Ég efast ekkert um það. Eins má segja um Mjólkurbú Flóamanna, sem hæstv. ráðh. var nú í raun og veru að klaga upp á, að borgaði ekki mjólkina eins og það ætti að geta nú, en sannleikurinn er sá - mér er kunnugt um það, þar sem ég á sæti þar í stjórn - að það er ævinlega hækkuð útborgunin um leið og nokkur hækkun kemur á afurðirnar. Og fram að þessu hefur Mjólkurbúið setið með svo miklar birgðir, að það hefur ekki getað borgað meira út heldur en gert hefur verið. Ég skal þó játa það, að Mjólkurbúið hefur notið ágætrar fyrirgreiðslu í bönkum, í Landsbankanum t.d. Ég hef ekkert út á það að setja. Og Mjólkurbúið hefur fengið þau afurðalán, sem það hefur átt rétt á, og ég skal líka játa það, að hæstv. landbrh. hefur gert það, sem í hans valdi hefur staðið, til þess að rétta fram hjálparhönd, þegar með hefur þurft í sambandi við þessa stofnun, svoleiðis að þar er ekkert upp á að klaga. En það hafa safnazt birgðir á undanförnum árum, og útflutningurinn á þessum mjólkurvörum hefur orðið það mikill og á kjötvörum raunar líka, að útflutningsuppbæturnar hafa ekki nægt núna síðustu árin og bændurnir hafa orðið að taka á sjálfa sig nokkuð af þeim halla, sem orðið hefur vegna útflutningsins. Og nokkru af þeim vanda hefur auðvitað verið ýtt á undan sér, og það veit hæstv. ráðh. vel og ber ekki sízt ábyrgð á því, að það hefur verið gert og nú kemur auðvitað að því, að menn standa frammi fyrir þeirri staðreynd, að það hefur verið ýtt á undan sér vandanum að einhverju leyti. Og þess vegna er það nú, að það hefur sigið á ógæfuhlið hjá mjólkuriðnaðinum. Það varð að taka 28 aura verðjöfnunargjald af mjólkinni á s.l. ári til þess að mæta þessum vanda, og þeir peningar koma aldrei til útborgunar framar, hvorki hjá Mjólkurbúi Flóamanna né öðrum. Núna horfum við að vísu fram á það, að hægt verði að auka útborgun, þegar að því kemur, að birgðirnar eru þrotnar. Hæstv. ráðh. sagði það um gagnrýni mína á frv., þar sem ég var að gagnrýna, að ekki væri kaupskylda á bréfunum, engin stofnun væri skyldug til að taka þau, þá sagði hann: „Er ekki eðlilegra að nota frjálsu leiðina?“ Það er náttúrlega ákaflega gott að vera frjáls, en það er líka, að þegar frelsið er, þá hafa þessar stofnanir líka frelsi til þess að neita um það að taka þessi bréf. Og ég vil spyrja hver var það, hvaða aðili var það, sem bannaði það, að það yrði sett í þetta frv. hæstv. ríkisstj. kaupskylda á bréfin? Hver var það? Ég þykist þekkja hæstv. landbrh. það mikið, að ég er sannfærður um það, að hann hefði viljað velja þann kostinn að hafa kaupskyldu á bréfunum, því hann veit það sjálfur, að þá fyrst er það tryggt, að þetta komi þeim að gagni, sem það á að hjálpa. En ég hef grun um það, að það hafi einhver aðili verið þar að verki, sem hafi komið í veg fyrir það, að það yrði sett þessi kaupskylda á bréfin. Og þess vegna getur svo farið, að þetta frv., þegar það er orðið að lögum, það verði meira sýndarmál heldur en annars hefði orðið. Ég vil vona, að það verði ekki, en ég óttast það, að það kunni að verða, því að það er vitanlega hægt að koma í veg fyrir það, að bréfin verði tekin, úr því að engin skylda er fyrir hendi í lögunum um það, að þau verði keypt. Ég ætla þá ekki að segja fleira um þetta að svo stöddu.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð þannig sögð, sem ekki gefa sérstakt tilefni til þess að halda umr. áfram, þó að ég út af fyrir mig hafi ekkert á móti því. En ég hef nú samt áhuga fyrir því, að málið komist til nefndar sem fyrst, og þá er tækifæri við tvær umr. seinna að tala. En í sambandi við þessi 77.7%, sem ég minntist á, þá vil ég geta þess, að í skýrslunni margnefndu er hér talað um svokallaðan A-flokk, sem er 77.7% af bændum, og þeir skulda minna en einfaldar brúttótekjur. Þeir skulda kannske frá 1/4 og upp í 99% af brúttótekjum. Og það er talið, að þeir, sem skulda ekki meira en þetta, séu vel settir. Reynslan sker náttúrlega úr því. Hv. 5. þm. Austf. talaði um áburðarkaupin að þessu sinni, og það er vitað mál, að viss hluti bændastéttarinnar á í erfiðleikum með að kaupa áburðinn að þessu sinni, viss hluti. Og vissulega bæri mikið á því, ef 10% af bændunum eða 9.5%, sem eru taldir illa settir, væru í erfiðleikum með að kaupa áburðinn. En það er sá hluti, sem talið er, að sé í erfiðleikum, þótt 3.4% skeri sig alveg úr. Það er verið að gera ráðstafanir til þess, að Áburðarverksmiðjan fái aukin lán til þess að geta gefið almennari fyrirgreiðslu og gjaldfrest við áburðarkaupin að þessu sinni. Og vissulega hækkar áburðurinn mikið nú. Hann hækkar um 34.8% að meðaltali, sem eru óhjákvæmileg vegna gengisbreytingarinnar. Þetta er mikil hækkun. Það kom nú bóndi að máli við mig fyrir stuttu og ræddi um áburðarkaupin, og ég yfirheyrði hann, hvað hann hefði framleitt árið, sem leið. Við reiknuðum út, hvaða hækkanir hann hefði fengið frá því í fyrra, og hvað tekjurnar hefðu aukizt vegna verðhækkananna. Og við komumst nú að þeirri niðurstöðu, að sá bóndi, sem telst svona í meðallagi, hafi fengið verðhækkanir á mjólk og kjöti til þess að geta keypt áburð og fóðurbæti og aðrar nauðsynjar. En vitanlega liggur í augum uppi, að þeir, sem verst eru settir, verða þarna í einhverjum erfiðleikum. Ég hafði hugsað mér að halda þessum umr. ekki við, en ég kemst ekki hjá að minnast á aðeins eitt, sem hv. 2. þm. Sunnl. sagði hér áðan. Hann fullyrti það, að það væri alltaf að aukast bilið á milli stéttanna, og þeir fátæku yrðu fleiri og þeir auðugu yrðu fleiri. Það er bezt að vera ekki með neinar fullyrðingar um þetta hér, því að ég hygg, að við vitum nú þetta ekki vel, hvorugur okkar. En ég á ósköp bágt með að trúa því, að hinum auðugu sé svo mikið að fjölga núna. Hinir auðugu hafa verið taldir vera í kaupsýslustétt eða útgerð, en maður hefur nú lesið um það í flestum dagblöðum og einnig í málgagni Framsfl., a.m.k. að það blési ekki byrlega fyrir kaupstéttina. Og við vitum, að útgerðin hefur átt í erfiðleikum vegna verðfalls og aflatregðu. Vonandi fer það að lagast nú með auknum afla. Og svo er það með 8 stunda vinnuna. Það hefur aldrei verið hægt að lifa góðu lífi með aðeins 8 stunda vinnu hér á landi, ekki fram að þessu. Vonandi verður það. Vonandi verður það með aukinni tækni og auknum afköstum í krafti tækninnar, að við getum stytt vinnutímann og bætt lífskjörin með því móti. Og það ber vitanlega að stefna að því, að það sé hægt að lifa góðu lífi með 8 stunda vinnu.



Herra forseti. Mér þykir nú vænt um það, að hæstv. ráðh. dregur örlítið inn með alla bjartsýnina. Það er nefnilega töluvert annað, hvort 77% bænda þurfa ekki beina kreppuaðstoð eða hvort þeir eru, eins og hann orðaði það áðan, ágætlega settir og eru ekki í neinum greiðsluerfiðleikum. Það er sko tvennt ólíkt. Og það er ástæðulaust að láta það fara ómótmælt út úr hv. þd., að þannig sé ástatt hjá íslenzkum bændum, því að það er auðvitað alveg út í bláinn mælt. En mér þykir vænt um að heyra það frá hendi ráðh., og ég vil þakka fyrir þær upplýsingar, að það er unnið að því að Áburðarverksmiðjan fái nú lán og geti gefið nægjanlegan greiðslufrest til þess að menn geti komizt yfir áburðinn í vor. Það er gott að heyra það. En ég vil þá líka jafnframt, að bændur megi vænta þess, að endirinn á þeim málum verði ekki með þeim endemum, sem var í fyrra, þegar stórkostlegt gengistap varð á skyndiláni Áburðarverksmiðjunnar. Enn þá er ekki kunnugt um annað en að það tap lendi með einum eða öðrum hætti á landbúnaðinum. Ég vil leyfa mér að vænta þess, að þeim málum lykti betur nú en þá.



Herra forseti. Ég vil aðeins að gefnu tilefni taka það fram, að ef gengistap Áburðareinkasölunnar hefði verið sett í áburðarverðið, hefði það verið nærri 40%, sem áburðurinn hefði hækkað. Það er vegna þess, að gengistap Áburðareinkasölunnar er ekki tekið inn í áburðarverðið, að hækkunin er ekki nema 34.8%.



Herra forseti. Ég vil aðeins í framhaldi af þessu og að fengnum þessum upplýsingum spyrjast fyrir um það, hvort það sé búið endanlega að ráðstafa þessum málum og ákveða til fulls, hvernig með þetta gengistap verði farið og hvort hæstv. ráðh. gæti núna upplýst okkur um það í einstökum atriðum.



Herra forseti. Ja, ég get ekki svarað þessu skýrar heldur en ég gerði áðan. Úr því að gengistap Áburðareinkasölu ríkisins er ekki tekið inn í áburðarverðið, hlýtur Seðlabankanum að verða greidd þessi skuld með öðrum hætti.