Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 318 liggur fyrir nál. frá meiri hl. landbn. í þessu máli. Á öðru þskj. er aftur á móti álit minni hl. Í desembermánuði 1966 var með l. stofnaður sá sjóður, sem hlaut nafnið framleiðnisjóður landbúnaðarins. Ég nota að sjálfsögðu þetta nafn, þó að það sé ákaflega erfitt í munni og ég hafi aldrei fellt mig við það. Ég held, að þessi sjóðsstofnun hafi verið eins konar jafnvægisráðstöfun til mótvægis við fjárveitingar til hagræðingar í fiskiðnaði hraðfrystihúsanna á sínum tíma, og á bak við stofnun sjóðsins liggur að sjálfsögðu þörf á auknu fjármagni til þeirra hluta, sem lög um sjóðinn fjalla um. En tilgangurinn er í stuttu máli sá að afla fjár til útlána og styrkveitinga til framleiðniaukningar og hagræðingar í landbúnaði og atvinnurekstri á bújörðum eins og segir í grg. Stofnfé var 20 millj. úr ríkissjóði og auk þess 10 millj. kr. framlag í 3 ár, alls 50 millj. Með fjárlögum 1969 féll niður greiðsla ríkissjóðs samkv. l. til sjóðsins. Á fskj. segir, að lán úr sjóði þessum hafi verið veitt til ársloka 1969, 24 millj. 880 þús. Á sama tíma hefur sjóðsstjórn úthlutað styrkjum kr. 21 millj. 290 þús. Alls gerir þetta rúmlega 46 millj. En eins og fyrr segir, voru tekjur sjóðsins af ríkisframlögum þessi 4 ár 50 millj. Kostnaður við starfrækslu sjóðsins og úthlutun úr honum hefur orðið í kringum hálfa millj. Ráðstöfunarfé sjóðsins á árinu 1970 er talið, að hafi verið um 8 millj., sem eru afborganir og vextir af lánum frá árunum 1967, 1968 og 1969. Þá segir í grg., að mikilsvert sé, að starfsemi sú, sem hafizt hefur á vegum þessa sjóðs, geti haldið áfram, enda hefur verið á það ýtt af bændasamtökunum. En starfsemin er einkum í því fólgin að stuðla að uppbyggingu sláturhúsa, sem svarað geti kröfum tímans og erlendra kjötkaupmanna, einnig að stuðla að því með styrkjum og lánum að koma upp tönkum til flutninga á mjólk til mjólkursamlaga. Þá er þess að geta, að nokkur hluti af ráðstöfunarfé sjóðsins hefur farið til ýmiss konar rannsókna á vegum Rannsóknastofnunar landbúnaðarins. Allt er þetta að sjálfsögðu til þarflegra hluta. Eins og segir í aths. þeirri, hafði sjóðsstjórn nokkurt fé til ráðstöfunar s. l. ár. Á þessu ári, 1971, virðist það hins vegar vera mjög litið og sennilega ekkert nema smávægilegir vextir af lánum og einhverjar afborganir. Í þessu frv. er lagt til, að greiðslur í sjóðinn frá ríkissjóði hefjist að nýju árið 1972. Hafa þá 2 ár, árin 1970 og 1971, fallið úr, og ætlazt er til með frv., ef að lögum verður, að að nýju komi 50 millj. inn í þennan sjóð, greitt með 10 millj. kr. upphæð árlega í 5 ár, þ. e. a. s. á árunum 1972–1976. Hef ég þá rakið tildrög að þessu frv. og tilgang l. lauslega. Ekki verður sagt, að þessi framleiðnilánasjóðslög séu stór í sniðum, og ákvæðin eru fremur óljós, enda segir einhvers staðar í grg., að nauðsynlegt hafi verið talið að hafa þau sveigjanleg. Meiri hl. landbn., sem á fundi var, þegar þetta nál. var gefið út, leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt. Minni hl. vill að sjálfsögðu hækka allar tölur, sem í því standa, og færa út starfssvið sjóðsins um leið og hefur verið flutt um það sérstakt frv. Við því er ekkert að segja annað en gott, að menn séu stórtækir og umbótasinnaðir, þegar um það er að gera að rista breiða þvengi af eigin skinni. En frá mínu sjónarmiði horfir málið dálítið öðruvísi við, þegar um það er að gera að rista þvengina af annars manns skinnum. Eðlilegra hefði mér fundizt samt, að greiðslur í framleiðnisjóðinn hefðu hafizt að nýju á yfirstandandi ári, en þar sem fjárlögin eru þegar afgreidd, get ég ekki lagt það til. Legg ég því til fyrir hönd meiri hl. landbn., að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Þetta virðist nú ekki vera margbrotið mál, þegar litið er á frv. Það er aðeins ein efnisgr., sem segir, að á árunum 1972–1976 skuli greiða 10 millj. kr. á ári í framleiðnisjóð landbúnaðarins. Eins og hv. frsm. meiri hl. landbn. greindi frá nú rétt áðan, þá var þessi sjóður stofnaður árið 1966, og þá veitt til hans það ár 20 millj. kr. og næstu 3 árin, 1967, 1968 og 1969 10 millj. kr. á ári. Tildrögin að þessari sjóðsstofnun voru annars þau, að þetta haust var samið milli ríkisstj. annars vegar og fulltrúa bænda í verðlagsmálum hins vegar um nokkur tiltekin atriði, sem ríkisstj. tók að sér að koma í framkvæmd, og stofnun framleiðnisjóðs var eitt af þessum atriðum. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að þessi sjóður hefði verið stofnaður sem eins konar mótvægi á móti framlögum, sem þá höfðu verið látin af hendi rakna af ríkisins hálfu til hagræðingar í vissum iðnaði við sjóinn. Ég skal ekki mótmæla þessu út af fyrir sig, en mér finnst ástæða til að láta það koma skýrt fram og leggja mikla áherzlu á það, að þörfin fyrir þessa fjármuni í landbúnaðinum var þá fyrir hendi og mjög brýn. Í aths. ríkisstj. með þessu frv. er lögð mikil áherzla á þetta atriði, hversu mörg og þýðingarmikil verkefni séu raunverulega fyrir hendi fyrir þennan sjóð. Megináherzlan er þar lögð á sláturhúsamálin, en það er bent á ýmis fleiri verkefni í aths. Það er bent á tankvæðingu mjólkurbúanna og tiltekin rannsóknarverkefni, og það er skýrt frá því, að það hafi verið eytt nokkru fé í lánaformi til endurskipulagningar ræktunarsambanda í einum landshluta og einnig til þess að greiða fyrir skipulagningu og koma upp djúpfrystistöðvum vegna kúasæðinga. Öll grg. eða réttara sagt aths. bera það glögglega með sér, að ríkisstj. viðurkennir í fyllsta máta nauðsyn á því að efla þennan sjóð. Og undir það getum við vissulega tekið, sem höfum skilað nál. minni hl. um þetta mál. Til viðbótar þeim verkefnum, sem talin eru í aths. ríkisstj. nefni ég bara eitt, sérstakar ráðstafanir til að tryggja öflun innlends fóðurs, sem við viljum leggja mjög mikla áherzlu á, og kem ég aðeins að því síðar. Það er ekki hægt annað en vekja athygli á því mikla ósamræmi, sem er annars vegar í frv. og hins vegar í aths., sem frv. fylgja. Það er ómögulegt að hugsa sér, að þetta hvort tveggja sé gert af sama aðila. Eins og ég sagði áðan, er í aths. lögð mjög þung áherzla á nauðsyn þess að efla starfsemi sjóðsins, á mikilvægi þeirra þátta, sem hann á að styðja og talin upp ýmis atriði: tankvæðing í sambandi við mjólkurflutninga, tæknibúnaður sláturhúsa í sambandi við nýjar vinnuaðferðir við slátrun og rannsókn á bættri vinnutilhögun í gripahúsum. Þetta þrennt er talið hér sérstaklega upp, og það er skýrt tekið fram í aths., að aðgerðir á þessum sviðum séu á algeru frumstigi. Þá er það rakið í aths., hversu sjóðurinn hafi starfað, að hann hafi haft nokkurt fé til starfsemi sinnar á árinu 1970. En síðan er það áréttað sterklega, að það þurfi að veita áframhaldandi fjármuni til sjóðsins, þannig að hann geti haldið áfram óslitið að starfa og sagt, að nauðsynlegt sé talið á næstu 5 árum að leggja honum 10 millj. kr. á ári. Frv. er flutt á fyrri hluta þessa þings eða árið 1970, svo að þar fer ekkert á milli mála, þegar þar er talað um næstu 5 ár, þá hljóta það að vera árin 1971–1975. Þetta kemur alveg heim og saman við það, sem n. sérstaklega skipuð til þess að gera till. um endurbyggingu sláturhúsanna leggur til. Þetta kemur alveg heim og saman við hennar áætlanir. Hún er skipuð með þátttöku frá rn. En þrátt fyrir þessa uppsetningu á aths. er frvgr., eins og þegar hefur verið vikið að, á þá lund, að á árunum 1972–1976 skuli greiddar úr ríkissjóði til framleiðnisjóðs 50 millj. kr., 10 millj. hvert ár. En það er látið eins og árið 1971 sé ekki til. Nú virðist það liggja í augum uppi, að hafi 10 millj. kr. framlag verið gott og gilt á árunum 1967, þá sé það nú orðið frekar smá tala og gildi hennar hafi mjög rýrnað, því að frá því hafa heildarútgjöld fjárlaga allt að því fjórfaldazt og ef maður einnig litur á það, að tillögur sláturhúsanefndar um það sérstaka, afmarkaða og stóra verksvið, sem þar um ræðir, eru miðaðar við verðlag í ársbyrjun 1970, þá kemur það sama upp, að það má heita ólíklegt svona almennt skoðað, að þarna sé um fullnægjandi fyrirgreiðslu að ræða. Áður á þessu þingi fluttum við 5 þm., Stefán Valgeirsson, sem var 1. flm., ég, Ágúst Þorvaldsson, Magnús H. Gíslason og Sigurvin Einarsson, frv. um breytingu á lögunum um framleiðnisjóð og í því frv. leggjum við til þrjár breytingar á l. Í fyrsta lagi, að tilraunir um innlenda fóðuröflun og heyverkun skuli sitja fyrir öðrum verkefnum um fyrirgreiðslu, án þess þó að tiltaka nánar, hversu miklu fé skuli til þeirra hluta varið. Í öðru lagi er sú breyting, að í stað 1/3, sem nú er leyfilegt að verja til beinna framlaga, komi 3/5 og í þriðja lagi leggjum við til, að ríkissjóður greiði framlag til framleiðnisjóðs árlega og nefnum ákveðna lágmarksupphæð, 25 millj. kr. á ári. Og hér fylgir það með, að við leggjum til, að það sé leitað álits bændasamtakanna og það liggi jafnan fyrir, þegar þessi framlög eru ákveðin hverju sinni. Við í minni hl. landbn. höfum svo leyft okkur að taka upp efni þessa frv, sem brtt. við stjfrv. það, sem hér liggur fyrir. Ég skal með örfáum orðum gera nánari grein fyrir þessum atriðum, sem í brtt. felast. Það er þá fyrst um tilraunir vegna innlendrar fóðuröflunar og heyverkunar, um að veita þeim forgang. Við, flm. brtt., litum svo á, eins og komið hefur fram hér á þingi og víðar í málflutningi okkar, að hér sé ákaflega alvarlegt mál á ferðum. Grasbresturinn, sem hefur stafað af gróðureyðingu ræktarlanda, hefur í sumum héruðum verið viðvarandi meira og minna í áratug og hafði gert vart við sig áður. Og við litum einnig mjög alvarlegum augum það gífurlega tjón, sem öðru hverju verður vegna óþurrka, vegna þess að landbúnaðurinn hefur aldrei verið undir það búinn að mæta slíku árferði, þrátt fyrir það þó að þekkt séu úrræði til þess að bjarga heyi í hvaða tíð sem er svo að segja. Við álítum, að hér þurfi að gera nýtt átak. Við álítum, að það skorti fjármagn á mörgum sviðum rannsókna og tilrauna og erum ekki sammála því, sem hér kom fram hjá hæstv. ráðh., þegar hann svaraði fsp. á dögunum, að nú þegar sé nægilegu fjármagni veitt til rannsóknarstarfsemi vegna kalsins og í sambandi við önnur atriði, sem að fóðuröfluninni lúta. Við erum þeirrar skoðunar, að það sé ekki nægjanlegt fjármagn fyrir hendi til þessara hluta, og við álítum, að landbúnaðurinn hafi ekki aðgang að nægilegu fjármagni til þess að byggja sig upp til þess að mæta óþurrkunum með stórauknum möguleikum til votheysgerðar. Einnig teljum við, að það þurfi að veita meira framlag en gert hefur verið til stuðnings við grænfóðurrækt og endurvinnslu kalins lands, þó að þau atriði komi væntanlega meira inn á svið annarrar löggjafar en þeirrar, sem hér er fjallað um, þ. e. lög, sem varða ræktunina sjálfa eða framkvæmd hennar. Þá vil ég minnast á breytt hlutföll varðandi beinu framlögin. Í skýrslu svokallaðrar sláturhúsanefndar er lagt til að auka mikið hlutfall framlaganna í því fé, sem sjóðurinn hefur til ráðstöfunar. Ef fara á eftir þeim tillögum, sem þar koma fram og sem einnig eru tillögur þess fulltrúa, sem rn. skipaði í þessa n., því að hún skilaði samhljóða áliti, þá er óhjákvæmilegt að breyta þessu marki. Hvort við höfum hitt þarna alveg á rétt hlutföll, þar sem við nefnum heimildina 3/5, það skal ég ekki fullyrða, en ég er þó sannfærður um, að við höfum a. m. k. ekki farið of hátt í því efni, kannske of lágt miðað við þær hugmyndir, sem fram koma, bara í þessu sérstaka máli, sem vegur mjög þungt í starfsemi sjóðsins á næstunni. Einnig er á það að minna, að við - sbr. 1. liðinn í okkar brtt. - leggjum áherzlu á, að hægt verði að gera auknar rannsóknir og tilraunir á fleiri sviðum en sjóðurinn er enn farinn að styrkja. Og þá gefur það náttúrlega auga leið, að einnig þess vegna þyrftu beinu framlögin að hækka hlutfallslega. Þá vil ég aðeins víkja að þriðja atriðinu í okkar brtt., það er upphæð framlaganna. Um það er auðvitað hægt að deila endalaust, hver hún skuli vera að krónutölu og hver þörfin er. En eftir tillögum sláturhúsanefndar virðist okkur sem öll fyrirhuguð fjárframlög til sjóðsins geri ekki betur en hrökkva í það eina verkefni og hrökkvi raunar alls ekki. Í frv. er sett þessi upphæð, 10 millj. kr., og það er nánast það, sem þarf samkv. tillögum n., sem eru miðaðar við verðlag í ársbyrjun 1970, eins og ég sagði áðan. Er þá ekkert gert fyrir verðlagsbreytingum, sem orðið hafa síðan. Það kom ákaflega greinilega fram í aths. með frv., hversu verkefnin eru mörg og stór. Og það kom einnig fram hjá hv. frsm. meiri hl., að það verður ekkert afgangs frá aðalverkefninu með þessu móti. Við leggjum það til að binda ekki framlagið til margra ára. Hins vegar leggjum við til, að það sé tiltekið ákveðið lágmark. Við teljum það óhjákvæmilegt vegna þess, að verkefni sjóðsins eru þannig vaxin eins og þau eru nú hugsuð, að það er óhjákvæmilegt að gera áætlanir til nokkuð langs tíma, þannig að það verður að vera eitthvert lágmark til að miða við. Hins vegar lítum við svo á, að með hliðsjón af verðlagsþróun þeirri, sem verið hefur hér lengi og allra hröðust á síðari árum, þegar þau býsn hafa gerzt, að á örfáum árum fjórfaldast upphæð fjárlaga, sé það nánast tilgangslaust að binda til margra ára framlög sem þessi, sem miðuð eru við ákveðin verkefni, og jafnframt ætlazt til, að hægt sé að brjóta upp á nýjum. Það er eiginlega alveg fráleitt að okkar dómi að binda þau við ákveðna krónutölu til 5 ára. Ég hef þá með örfáum orðum gert grein fyrir brtt. minni hl., en mér finnst rétt, áður en ég lýk máli mínu að skoða svolítið nánar það, sem hugsað er sem meginverkefni sjóðsins á næstunni, og gera hv. þd. nokkra grein fyrir því, að svo miklu leyti sem ég get, og byggi þá á skýrslu sláturhúsanefndarinnar. Hún var skipuð 21, apríl 1969. Tildrögin að skipan þeirrar n. eru þau, að í framleiðsluráði og á vegum bændasamtakanna og viðar hafa þessi mál mjög verið til umr., og auðvitað hjá sölufélögum og sláturleyfishöfum einnig. Þar kom til athugunar allt í senn, almennt auknar kröfur um fullkominn útbúnað sláturhúsa og endurbætur á þeim, að mörg af sláturhúsum okkar eru orðin nokkuð gömul og þarfnast eðlilegrar endurnýjunar vegna þess, og svo enn það, sem gerðist fyrir nokkrum árum, að Bandaríkjamarkaður lokaðist algerlega fyrir íslenzkt kjöt. Umboðsmenn Bandaríkjamanna hér eða eftirlitsmenn frá þeim töldu, að okkar sláturhús væru óhæfileg. Ég held, að þeir hafi meira fordæmt þar ýmis fyrirkomulagsatriði í sláturhúsunum heldur en vinnuna og vöruna sjálfa. Þeir t. d. lögðu á það höfuðáherzlu, að ef veiki kæmi í ljós annaðhvort í skrokk eða innyflum, þá þyrfti að vera hægt að rekja saman skrokk og innyfli. En aðstaðan í húsunum var þannig, að það var ekki hægt. Dýralæknisskoðun varð ekki framkvæmd með þeim hætti. En þetta ásamt hinu almenna, sem ég nefndi áður, rak á eftir því af mjög miklum þunga, að hafizt væri handa um skipulegar aðgerðir í uppbyggingu sláturhúsa. Þetta var raunverulega ljóst strax við stofnun framleiðnisjóðsins eða a. m. k. á fyrstu árum hans. En sjálf n., sem gerði þær tillögur, sem ég vík að hérna, var skipuð eins og ég sagði áðan 21. apríl 1969. Það liggur sjálfsagt í augum uppi fyrir alla, sem hugann að því leiða, að sláturhús hér á landi hljóta að vera ákaflega erfið í rekstri. Atvinnuvegurinn er þannig, að framleiðslan kemur öll á sama tíma, einkum að því er varðar kindakjötið, hún kemur öll að haustinu, og sláturhúsin verða ekki rekin nema 1–2 mánuði. Þetta gerir það að verkum, að þegar byggja þarf upp þessi hús frá grunni, þá er ákaflega brýn nauðsyn á því, að byggingarkostnaðurinn verði niðurgreiddur að meira eða minna leyti. Þessi n. var skipuð þannig, að í henni áttu sæti fulltrúar frá sölusamtökunum, þ. e. a. s. frá Sambandi ísl. samvinnufélaga, sem fer með mestan hluta af sölunni, frá landbrn., frá framleiðnisjóðnum sjálfum, frá Stofnlánadeild landbúnaðarins og einn fulltrúi frá Framleiðsluráði landbúnaðarins. Ég hlýt að leggja áherzlu á það, að með þátttöku landbúnaðarráðuneytisins í þessari nefndarskipan verður að líta svo á, að landbrn. og um leið ríkisstj. vilji taka verulegt mark á störfum n., enda hefur það raunar komið fram, og ég ætla, að það sé ekki vefengt út af fyrir sig. Nú hefur þessi n. skilað áliti fyrir nokkru og hún gerir þar ljósa grein fyrir þeim verkefnum, sem hún hafði með höndum, en það er að gera framkvæmdaáætlun um endurbætur sláturhúsanna, tillögur um niðurröðun framkvæmda og áætla stofnkostnað og rekstursgrundvöll og svo tillögur um útvegun fjármagns til uppbyggingarinnar, þar sem m. a. sé reynt að tryggja óafturkræft framlag að einhverju leyti. Síðan raðar hún niður, telur upp ákveðin sláturhús, sem hún leggur áherzlu á, að endurbyggð verði í 1. áfanga. En þessi hús, sem byggja skal, eru alls 12, og þó 14, ef talin eru með tvö, sem áður hafa verið byggð upp. Áætlaður heildarkostnaður við þessa uppbyggingu eins og hann er á þeim tíma, þegar n. skilar áliti, er 217 millj. kr. eftir verðlagi í byrjun ársins 1970. Hugmyndir n. um fjáröflun eru í stuttu máli þær, að lagt verði á sérstakt verðjöfnunargjald á innvegið kjöt, sem nemur 40 aurum á hvert kg dilka- og geldfjárkjöts og 20 aurum á hvert kg ær- og hrútakjöts, og áætlar, að það gjald gefi um 5 millj. kr. tekjur á ári miðað við slátrun 1969. Síðan verði lagt ámóta gjald á kjötið í útsölu og loks, að til komi sérstakt framlag úr ríkissjóði, sem sé jafnhátt og báðir framantaldir tekjustofnar, eða um 10 millj. kr. Nú hefur það strax gerzt í verðbólgumálum síðan þetta er afgreitt, að hiklaust má reikna með, að verðhækkunin sé orðin 20–25% bara frá þeim tíma. En í þessu frv. er ekki tekið tillit til þessa á nokkurn hátt, en þvert á móti fellt niður framlag árið 1971. Það er fellt niður. Af þessu sýnist mér alveg ljóst, að þær greiðslur, sem frv. gerir ráð fyrir til framleiðnisjóðs, nægja ekki fyrir þessu eina verkefni. Við höfum álitið það, fulltrúar bænda, sem höfum unnið að þessu máli, að við hefðum loforð fyrir því, að ríkissjóður legði fram á móti til þessa verkefnis eins og það liggur fyrir í tillögum sláturhúsanefndar. Við höfum álitið, að þetta væri tryggt. En þegar litið er annars vegar á frv. og þetta eina afmarkaða verkefni, þá nægir ekki það fé, sem frv. gerir ráð fyrir, jafnvel þó að framlag kæmi árið 1971, það nægir ekki miðað við verðlagsþróunina eins og hún er orðin nú þegar í þetta eina afmarkaða verkefni og önnur verkefni eiga nálega enga von um fyrirgreiðslu frá sjóðnum í næsta áfanga gagnstætt því, sem sagt er í aths. með frv. Ég skal nú ljúka máli mínu. En ég vil að lokum segja það, að ég vil alveg eindregið mælast til þess fyrir hönd okkar minni hl. landbn., að hæstv. landbrh. beiti sér fyrir því, að þetta mál verði athugað að nýju, áður en það er endanlega afgreitt hér frá Alþ. Ég get bara ekki séð, að það sé hægt fyrir hæstv. ríkisstj. að afgreiða þetta mál á þann hátt, sem frv. gerir ráð fyrir, miðað við þau málsatvik, sem ég hef gert hér að umtalsefni. En við sem sagt leggjum það til, minni hl. n., að frv. verði samþ. með þeim breytingum, sem við flytjum á þskj. 329.



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, var flutt löngu fyrir jól, en náði ekki fram að ganga fyrir þinghléið. Það var á það minnzt við 1. umr. málsins, að það yrði undir því komið, hvort tekið yrði inn á fjárlög framlag fyrir árið 1971, hvort frv. yrði breytt, þannig að það gilti á árunum 1971–1975 í staðinn fyrir 1972–1976. Nú vita allir hv. þm., að það var ekki tekið inn á fjárlög neitt til þess að leggja í framleiðnisjóð á þessu ári og það er það, sem hv. frsm. gerði að umtalsefni hér, eins og hann sagði, að það væri eins og árið 1971 sé ekki til. En sem betur fer er nú árið 1971 til, og við vonum, að það verði gott ár og komizt verði af á þessu ári vei og farsællega, bæði í landbúnaði og öðrum atvinnuvegum, þótt ekki sé lagt í framleiðnisjóð á þessu ári. Ég get sagt hv. þm. það, að ég tók það til rækilegrar athugunar, hvort unnt væri að fá framlag á þessu ári í framleiðnisjóð. En ég var með mörg önnur erindi samtímis. Ég þurfti að fá samþykki fyrir 45–46 millj. kr., sem voru afleiðingar öskufallsins, sem ríkissjóður þurfti að greiða ýmist fyrir áramót eða á þessu ári. Það voru flutningastyrkir, það voru áburðarkaup, það var afurðatjón, það var dýralæknakostnaður og lyf hjá dýralæknum og það var grænfóðurræktin, sem var styrkt, 7 millj. kr. á árinu 1970, en grænfóðurræktin var tekin upp sérstaklega vegna öskufallsins og að nokkru leyti vegna kalsins. Þetta voru 45 millj. kr., sem ég fékk samþykki fyrir í ríkisstj., að yrði tekið upp og afgreitt eins og harðærisnefnd hafði lagt til, og vitanlega voru þessar afgreiðslur eðlilegar og sjálfsagðar, en ríkissjóður þurfti að láta þetta fé úti, og ég var minntur á það, þegar ég var að tala um framleiðnisjóðinn. Og sannleikurinn er sá, að þótt framleiðnisjóðurinn sé nauðsynlegur og æskilegt væri, að árlegt framlag til hans væri hærra en gert er ráð fyrir í frv., þá er margt annað eins nauðsynlegt, og tjónið af völdum kalsins og eldsins var aðkallandi og þurfti að mæta því. Ég læt þetta koma hér fram, úr því að þetta er hér til umtals, og gerir ekkert til, þótt á það sé minnzt. Hins vegar get ég tekið undir það með hv. frsm., að út af fyrir sig eru 25 millj. kr. á ári til framleiðnisjóðsins engin ýkja upphæð, ef sjóðnum eru ætluð öll þau verkefni, sem nefnd hafa verið og sem mætti gjarnan fela honum. En það eru aðrar stofnanir, sem geta tekið við því verkefni, sem hv. frsm. vill fela framleiðnisjóðnum. Verkefni framleiðnisjóðs hefur fram að þessu verið aðallega það, sem hér hefur verið talað um, að veita styrki og lán til sláturhúsa, til heimilistanka í sambandi við mjólkurbúin og rannsókna á grípa- og mjólkurhúsum. En yrði verkefni sjóðsins fært út, eins og gjarnan mætti gera, þá þarf náttúrlega til þess meira fjármagn. Hv. minni hl. er hér með brtt., þar sem lagt er til, að tilraunir með innlenda fóðuröflun og heyverkun skuli sitja í fyrirrúmi fyrir öðrum verkefnum með fyrirgreiðslu, jafnframt því, sem hv. frsm. var að tala um hér áðan, endurbyggingu sláturhúsanna. En ég hef talið, að Rannsóknastofnun landbúnaðarins ætti að hafa með höndum tilraunir með innlenda fóðuröflun og heyverkun, svo að nokkuð sé nefnt, og sannarlega þarf ekki að breyta l. til þess að framleiðnisjóður gæti tekið þetta að sér, því að í 1. gr. l. er fram tekið, að sjóðurinn geti veitt til einstakra bænda, vinnslustöðva, ræktunarsambanda og vísindastofnana styrki og lán. Og væntanlega eru það vísindastofnanir, sem hafa með höndum þær rannsóknir, sem hér er um rætt um fóðuröflun og heyverkun, þannig að ef stjórn sjóðsins vill taka þetta upp, þá getur hún það. Og stjórn sjóðsins er ekki illa skipuð. Hún er skipuð fulltrúum frá Búnaðarfélagi Íslands, fulltrúa frá Stéttarsambandi bænda, tveimur án tilnefningar, sem eru valdir menn, og formaður sjóðsstjórnar skal vera forstöðumaður Efnahagsstofnunarinnar eða fulltrúi hans, þannig að stjórnin getur nú gert þetta án lagabreytingar. Hin breytingin er sú að auka heimildina til þess að hækka styrkinn að hlutfalli milli styrkja og lána. Það er náttúrlega alltaf matsatriði. En ég teldi nú heppilegra að hafa ákvæðið eins og það er í l. Það er ekkert að efast um það, að verkefni í landbúnaðinum eru mörg mjög brýn. Þegar ég var að svara fsp. hv. 5. þm. Austf. um daginn, þá lét ég orð falla um það, að Rannsóknastofnun landbúnaðarins hefði á þessu ári nægilegt fjármagn til kalrannsóknanna, þeirra kalrannsókna, sem framkvæmdar yrðu á þessu ári, en tók það hins vegar fram, að þessar rannsóknir hlytu að taka mörg ár. Ég minnti á það, að rannsóknastofnunin hefur 17.5 millj. kr. til rannsókna fyrir utan þau laun, sem föstum starfsmönnum eru greidd. Og rannsóknastofnunin hefur það í hendi sér að vega og meta, hvaða rannsóknir eru nauðsynlegastar og þá getum við verið sammála um það, að kalrannsóknir eru það nauðsynlegasta, sem nú þarf að sinna. Við gætum gjarnan bætt við heyverkunaraðferðum, en ég lít svo á, að það sé fé fyrir hendi til þess að sinna þessu nú mjög sæmilega. Og grænfóðurræktin er komin á jarðræktarlögin, það var greiddur samkv. jarðræktarlögunum styrkur til hennar, þannig að það mætti létta á framleiðnisjóðnum hvað það snertir. Ég tel, að það sé mikið atriði að lögfesta þetta frv., sem hér er um að ræða, enda þótt framlagið sé ekki nema 10 millj. kr. á ári og enda þótt æskilegt væri, að það væri hærra. Ég tel, að framleiðnisjóðurinn út af fyrir sig geti gert mikið gagn með þessu fjárframlagi og geti sinnt verulega því, sem mest er aðkallandi. Hv. frsm. talaði hér um sláturhúsanefndina og nauðsyn þess að styrkja sláturhúsin. Það er ekkert ágreiningsmál, að það þarf að vinna áfram að uppbyggingu sláturhúsanna eins og þegar er byrjað á. Og þótt við höfum ekki haft sláturhús, sem Bandaríkjamenn hafa viljað viðurkenna, þá er það nú ekkert einsdæmi og ekki út af fyrir sig vegna þess, að sláturhúsin séu slæm. Það er sagt, að Bandaríkjamenn hafi ekki viðurkennt neitt sláturhús í Noregi og Svíþjóð, en hvort þeir hafa viðurkennt nokkurt sláturhús í Danmörku man ég ekki. En sem betur fer er uppbygging sláturhúsanna hafin og mörg sláturhús í landinu mjög sæmileg, en þau þarf þó að bæta, því að sjálfsagt er að draga ekkert úr kröfum til hreinlætis og góðrar meðferðar á matvælunum, hvort sem slátrað er fyrir útflutning eða til innanlandsneyzlu. Þetta ber að vanda. Hv. frsm. vitnaði hér í sláturhúsanefndina, sem skipuð var 1969, og hún leggur til, að það verði sem fyrst endurbyggð 12 sláturhús. Þetta kostar allt saman mikið fé. Þetta var 5 manna nefnd og ráðuneytið tilnefndi einn fulltrúa í hana. Ráðuneytið hefur fengið tillögur nefndarinnar og ég hef lesið þær, en ef til þess er ætlazt, að ráðuneytið staðfesti þessar tillögur, þá hefur það ekki verið gert. Ég veit, að n. lagði sig fram og þeir menn, sem í henni voru, eru velviljaðir og vilja gera þetta á sem beztan hátt. En ég veit líka, að það orkar mjög tvímælis sumt í þessum tillögum. Og ég held, að ýmsir af þeim, sem í n. voru, geti fallizt á það, þegar við þá er rætt, að það sé eðlilegt að taka þetta mál enn til athugunar, svo vandasamt sem það er. Það er vitanlega hreinn misskilningur, að ríkið hafi skuldbundið sig til þess að greiða ákveðinn hundraðshluta í stofnkostnaði sláturhúsanna. En hitt er rétt, að ríkisvaldið hefur gefið það í skyn, að það vill styðja þessa uppbyggingu í einu og öðru formi, m. a. með því að framlengja framlög til framleiðnisjóðsins. Þetta veit ég, að hv. 5. þm. Austf. þekkir vel og hann efast ekkert um vilja ríkisvaldsins til þess að styðja þetta. En það hefur ekki enn verið tekin ákvörðun um það, að hve miklu marki það verður, hvort það verður meira eða minna heldur en það, sem hv. þm. gaf hér í skyn áðan. Ég get víst ekki orðið við þeirri ósk hv. þm. að sjá til þess, að framlag til sjóðsins verði hærra heldur en hér er lagt til, og er ekki um annað að ræða heldur en að segja það hreinskilnislega, að ég legg til, að frv. verði samþ. eins og hv. meiri hl. landbn. leggur til.



Herra forseti. Ég er nú að sjálfsögðu ekki ánægður með yfirlýsingu hæstv. ráðh., þó að ég geti ekki sagt, að hún valdi mér beint vonbrigðum því að ég átti nú ekki von á öðru. Þetta var dálítið rætt við 1. umr. hér í d., og það er auðséð, að hann telur sig ekki geta náð lengra í þessu máli heldur en þetta frv. gerir ráð fyrir og að mér skilst telur sig ekki hafa neinum skyldum að gegna umfram það. Hæstv. ráðh. sagði, að við vonumst til, að árið 1971 verði gott ár og það verði hægt að komast af án framlags! Þetta eru náttúrlega fallegar óskir og ég get tekið undir þær. En þetta er mjög ófullnægjandi afgreiðsla hjá hæstv. ráðh. og alveg sérstaklega .í sambandi við þann þátt málsins, sem búið er að undirbúa svo rækilega af hálfu n., sem rn. hefur tekið þátt í að skipa og síðan fylgzt með í starfi. Mér er alveg óhætt að fullyrða það, að hæstv. ráðh. og þar með hæstv. ríkisstj., fékk alla aðstöðu til að fylgjast með störfum sláturhúsanefndarinnar. Á árinu 1971 er samkv. till. þessarar margnefndu n. gert ráð fyrir því, að til sláturhúsanna, til endurbyggingarinnar, þurfi 19.6 millj. kr. bein framlög, 10.55 millj. kr. stofnlánadeildarlán og 3.93 millj. kr. viðbótarlán úr framleiðnisjóði. Niðurstaðan er sú, að hlutverk framleiðnisjóðs á þessu ári er áætlað þarna 13.5 millj. kr. Og í það er þá ætlað samkv. frv. 10 millj. kr. á næsta ári! En hér við bætist, að þessar tölur eru miðaðar við verðlag í ársbyrjun 1970. Og ég vil spyrja: Hvar á að taka þetta fé, ef haldið er áfram verkinu, eins og plön hafa verið lögð um, hvar á að taka þetta fé? Hæstv. ráðh. sagði, að þetta mál hefði verið skoðað í rn., en það hefði ekki verið tekin ákvörðun um neinar ákveðnar fjárhæðir og það sé misskilningur, að ríkisstj. hafi tekið að sér að sjá um einhverjar ákveðnar fjárhæðir eða ákveðin hlutföll í þessu sambandi. Eins og ég held, að ég hafi getið um í framsöguræðu minni áðan, þá hef ég engin bréf um þetta í höndum, en ég er á annarri skoðun. Ég álít, að ríkisstj. hafi gefið það mikið undir fótinn um að standa að þessari áætlun, eins og hún er lögð hér fram, að ég álít þetta ekki gott, svo að ekki sé sterkara að orði komizt, að í staðinn fyrir að reyna að standa að gerðri áætlun skuli framlögin á þessu ári vera þurrkuð út eða réttara sagt aldrei tekin upp, því það er það sem gerist með frv., gagnstætt því, sem segir í aths. Það er raunar auðséð, að eftir að búið er að semja frv. með viðeigandi aths., þá kemur einhver hönd og breytir frv. og setur árin 1972–1976 í staðinn fyrir 1971–1975. Það er alveg augljóst af aths. frv., að þannig hefur þetta gengið til, og það er ekki hægt að taka það sem góða og gilda afsökun, þó að orðið hafi áföll á öðrum sviðum og þurft fé til stuðnings þar. Það er ekki hægt að taka það sem góða og gilda afsökun, og í 12 milljarða fjárlögum því síður. Ég tel, að það sé illa að þessu staðið af hálfu ríkisstj., miðað við undirbúning málsins. Hæstv. ráðh. vildi láta líta svo út, að við ætluðumst til, að stuðningur við fóðuröflunina yrði látinn sitja fyrir sláturhúsamálinu. En ég vil aðeins benda á það, að í stjórn framleiðnisjóðs munu þegar hafa verið teknar ákvarðanir um stuðning við sláturhúsin og þegar við tölum um, að þessi verkefni hafi forgang, þá að sjálfsögðu ætlumst við ekki til þess, að því sé riftað, sem búið er að ákveða í stjórn framleiðnisjóðsins. Ég vil aðeins láta þetta koma hér fram. Ég skal aðeins víkja að rannsóknarstarfsemi landbúnaðarins, fyrst ráðh. fór að rifja það upp aftur, sem fram kom hér í svari hans við fsp. minni um kalið. Hann nefndi heildartölu, framlög til rannsókna, 17 millj. umfram laun. Þetta er vitanlega rétt út af fyrir sig, það munu vera 16.5 millj. eða sem næst því. Og þetta átti að sanna okkur, að það væri nægilegu fé varið til kalrannsókna eða sanna okkur það með sterkum líkum a. m. k., eins og einhvern tíma var sagt. En ég vil minna á það, að í viðfangsefnum Rannsóknastofnunar landbúnaðarins eru fjölmörg atriði, sem ýmist koma ekki inn á rannsóknir vegna þessa vágests, ellegar þá ekki nema að takmörkuðu leyti. En þar eru talin upp undir yfirskrift um viðfangsefni: búfjárræktardeild, jarðræktardeild, fóðureftirlit, bútæknideild, tölfræðilegir útreikningar, tilraunabúið á Hesti og tilraunastöðvarnar á Akureyri, Skriðuklaustri, Reykhólum og Sámsstöðum, sem vafalaust hafa meðfram einhver verkefni vegna kalsins, en það er þó ekki nema lítið brot af þeirra starfsemi, þannig að þessi tala, 16.5 millj. króna, þar sem krónan er nú rétt nákvæmlega einseyringsvirði miðað við það, sem hún var um 1930, það eru engin ósköp. En í þessari upptalningu viðfangsefna er til kalrannsókna sérstaklega aðeins ætluð 1 millj. kr. Ég held, að ég hafi þá ekki fleiri orð um þetta að sinni, en ég vil enn og aftur lýsa yfir megnri óánægju með afgreiðslu málsins, ef það verður afgreitt á þennan hátt, og ég tel, að með þeirri afgreiðslu sé engan veginn staðið við þau fyrirheit, eða a. m. k. vilyrði, sem gefin hafa verið varðandi uppbyggingu sláturhúsanna, og alveg sérstaklega í æpandi ósamræmi við þær aths., sem ríkisstj. sjálf gerir við sitt eigið frv., því að það eru ekki aðeins við í minni hl. n., sem erum að telja upp mörg og brýn verkefni framleiðnisjóðs. Það kemur einnig fram, alveg greinilega, í aths. hæstv. ríkisstj. og það verður þá að skoða þær sem algerlega ómerkt tal, ef á að afgreiða málið á þennan hátt, að fé sjóðsins nægi ekki einu sinni til þess að standa fyllilega að einu sérstöku viðfangsefni, hvað þá að hann geti haft þann sveigjanleika, sem stjórnin ræðir um í aths. sínum, eða sinnt öðrum þeim sérstöku verkefnum, sem ríkisstj. talar um á sama stað.



Herra forseti. Ég man ekki betur en hæstv. landbrh. upplýsti hér í hv. deild í umr. í sambandi við fsp. á Alþ. s. l. þriðjudag, að hann færi nú yfirleitt eftir tillögum Stéttarsambandsins og Búnaðarfélagsins um framkvæmdir í sínu rn. í sambandi við landbúnaðinn. Nú liggur hér fyrir skýrsla, sem ég er með í höndum, um uppbyggingu og endurbyggingu sláturhúsanna. Og eins og hv. 5. þm. Austf. hefur sagt, þá hefur rn. sem slíkt tilnefnt mann í þessa n. og hefur, að ég ætla, haft einmitt jafnvel áhrif á þessi nefndarstörf miðað við þá reynslu, sem ég hef af ýmsum n., sem eru þannig tilnefndar. Í þessum tillögum er, eins og hv. 5. þm. Austf. sagði, lagt til, að styrkir á árinu 1971 verði 19.6 millj. og lán tæpar 4 millj. til þessara hluta einna. Í frv., sem hæstv. landbrh. lagði fram hér á þingi löngu fyrir jól, er sagt, að á árinu 1970 hafi framleiðnisjóðurinn 8 millj. kr. til ráðstöfunar. Hins vegar eru tillögur þessarar sláturhúsanefndar í sambandi við árið 1970 þær, að 20 millj. fari í styrki og 8 millj. 750 þús. í lán. En af því að hæstv. ráðh. sagði það s. l. þriðjudag hér í hv. d., að hann færi nú eftir þeim tillögum yfirleitt, sem kæmu frá bændasamtökunum, þá langar mig til þess að spyrja ráðh. að því, hvernig hann hefur hugsað sér að framkvæma þessa áætlun, sem hefur verið gerð af þessari n. Og ef ekki kemur fjármagn bæði í styrkja- og lánaformi, þá get ég ekki séð, hvernig á að framkvæma þessa áætlun. Ég veit, að þeir aðilar, sem byggja þessi sláturhús, hafa ekki eigið fé til þessara hluta og einhvers staðar að verður það að koma, enda kemur fram í þessari skýrslu, að rekstrargrundvöllur sláturhúsanna verður ekki of góður fyrir því, þó að það verði farið að öllu leyti eftir áætlun þessarar nefndar. Mig langar líka til þess að vita, hvað það er, sem hæstv. landbrh. á við, þegar hann segir, að það orki mjög tvímælis sumt í tillögum sláturhúsanefndar. Við hvað á ráðh.? Ég hef nú farið yfir þessa skýrslu, og það er e. t. v. framkvæmdahraðinn. En hann sagði meira. Það er ekkert ákveðið, hvort henni verður meira eða minna skipt, þessari framkvæmdaáætlun, heldur en er þarna í þessum tillögum. En þá kem ég að öðru atriði í lögunum, eins og þau eru núna. Þá er ákveðið, að það megi ekki lána samkv. 3. gr., það megi ekki ráðstafa úr sjóðnum nema 1/3 í óafturkræf framlög. Ef ætti að fara eftir tillögum sláturhúsanefndarinnar og þetta fé ætti nú að koma úr framleiðnisjóðnum, þá þyrfti ráðstöfunarféð að vera a. m. k. 30 millj. á ári til þess að geta orðið við þessu, nema þá að breyta lögunum. En nú berst hæstv. ráðh. á móti breytingu á lögunum að þessu leyti. Það er eins og hv. 5. þm. Austf. sagði áðan, og þarf ekki að deila um það, að það hefur verið búið að semja frv. á annan veg en það er hér. Það sýnir grg. Og ég vil skora á hv. þm. að lesa grg. með frv. og þá munu þeir sannfærast um það að þessi frvgr., eins og hún er hér, hefur verið allt önnur, en hvernig? Það er annað mál. A. m. k. á þann veg, að það yrði framlag til sjóðsins á þessu ári. Það má náttúrlega lengi deila um það, hvort Rannsóknastofnun landbúnaðarins eða einhverjir aðrir aðilar eigi að gera athuganir og tilraunir bæði um heyverkunaraðferðir eða eitthvað annað. Það kannske skiptir ekki höfuðmáli, hver það er, ef það er gert. En hefur það verið gert og er það gert? Það er það, sem skiptir máli. Og það er þess vegna, sem við setjum þetta inn í frv., til þess að tryggja það, að það sé gert, vegna þess að við teljum þetta vera svo þýðingarmikið, eins og reynslan hefur verið nú síðustu ár. Ég sé ekki ástæðu til þess að vera að tefja tímann nú til þess að ræða þetta frekar. Þetta verður sjálfsagt rætt fljótlega aftur, þessir þættir, hér í hv. d., en ég vil bara skora á hæstv. landbrh. að athuga nú þetta mál enn betur, og það er leitt til þess að vita, að það kemur greinilega fram, að þau frv. - þau eru nú ekki mörg - sem ráðh. hefur lagt fram hér á þinginu, skuli bera þess merki, þegar hann er búinn að semja frv., að þau komast ekki fram, heldur er það einhver önnur hönd, sem breytir þeim, áður en þau koma hér fram í d. og verða því á allt annan veg en ráðh. sjálfur mundi óska.



Herra forseti. Ég held, að hv. þm., sem var að tala hérna áðan, misminni, þegar hann talar um það, að frv., sem ég flytji hér í hv. d. eða hv. Alþ., sé breytt, vegna þess að ég komi þeim ekki fram og það sé einhver önnur hönd, sem hindri það, að ég komi frv. óbreyttum fram. Hv. þm. nefndi ekki, hvaða frv. þetta væru, en hann getur náttúrlega alltaf gert það. Hann hefur tækifæri til þess. Ég þarf ekki að segja nema örfá orð. Hv. 5. þm. Austf. vildi láta í það skína, að með því að samþykkja frv. óbreytt, væri ekki staðið við þau vilyrði, sem gefin höfðu verið. Mér þykir það leitt, að hv. þm. skuli halda þessu fram, vegna þess að það er ekki rétt. Það hefur engu verið lofað, sem ekki er ætlunin að standa við, og þetta frv., þó að það verði samþ. óbreytt, þá hindrar það ekki, að það verði staðið við það, sem hefur verið lofað. Það er rétt, sem hv. þm. sagði, að þegar ég hefði rætt við forustumenn bænda, þá hefði ég gefið það í skyn, að það væri eðlilegt að veita þessu máli stuðning, áa þess að segja í hvaða formi eða að hve miklu leyti sá stuðningur ætti að vera. Þetta veit ég, að hv. 5. þm. Austf. man, þegar hann fer að athuga það. Hv. 5. þm. Norðurl. e. talaði um það, að rn. hefði tilnefnt mann í 5 manna n. Það er rétt. Og vildi þm. gefa það í skyn, að úr því að rn. hafði tilnefnt mann í n., þá væri það skuldbundið að fara að öllu eftir nál. 

Það er í sambandi við yfirlýsingu ráðh.

Ef hv. þm. hefur ekki meint þetta svona, þá er ég ánægður með það. Nál. liggur í rn. og er til athugunar, og ég mun ræða þetta nál. við n. Ég mun ræða við n. Það má kannske ásaka mig fyrir það, að það hefur dregizt enn að gera þetta. Ég mun ræða við n. um það, sem mér finnst orka tvímælis í sambandi við tillögurnar og ég veit, að sumir nm. líta þannig á, að þarna sé sumt, sem orkar tvímælis. Þetta er vandamál. Það er vandamál, hvernig í að afla fjár til þess að byggja húsin upp. Og það er vitanlega matsatriði, að hve miklu leyti það á að vera með styrkjum, hagfelldum lánum eða á annan hátt. Það er atriði, sem þarf að finna heppilegustu lausn á. Og áætlun n. eins og hún liggur fyrir í álitinu, það náttúrlega þarf ekki að vera stór skaði skeður, þó að það væri að einhverju leyti vikið frá henni. Ég sé svo ekki ástæðu til, herra forseti, að orðlengja meira um þetta. Við getum vitanlega verið sammála um það, að það væri æskilegt, að framlagið væri hærra í þessu frv. En ég held nú, að þó að svo sé, þá sé nú ekki ástæða til að gefa upp alla von um það, að það verði hægt að fara hina heppilegustu leið í sambandi við uppbyggingu sláturhúsanna og annað, sem þarf að styrkja og útvega lán til.



Herra forseti. Mér skilst á þeim umr., sem hér hafa farið fram, að þörf á fjármagni til uppbyggingar og breytinga á sláturhúsunum sé svo brýn, að það muni vera eðlilegt, að það sitji fyrir að því er snertir verkefni framleiðnisjóðs. Þess vegna finnst mér vera mjög óeðlilegt hér í brtt. frá minni hl., þar sem segir í 1. lið a: „Þó skulu tilraunir með innlenda fóðuröflun og heyverkun sitja fyrir öðrum verkefnum um fyrirgreiðslu.“ Þar með er ég ekki að segja, að slíkar tilraunir séu ekki nauðsynlegar og aðkallandi, en ég held, að sú fyrirgreiðsla eigi frekar að vera á vegum annarra stofnana heldur en þessa sjóðs. Það hafa orðið hér nokkur orðaskipti í d., bæði nú og áður um seinagang á tilraunum varðandi það mikla böl og vandræði, sem yfir landið hefur gengið nú um það bil áratug, þar sem er kalið, að tilraunir og rannsóknir til þess að finna úrbætur gegn því hafi verið nokkuð seint á ferðinni. Ég held, að eins og nú er komið, sé þeim málum sinnt eftir því, sem maður getur frekast búizt við að gert verði nú á þessum árum. Hitt má náttúrlega segja, að það hafi verið heldur seint byrjað á þeim athugunum og rannsóknum og tilraunum, en við höfum nú sjálfsagt allir þá afsökun, að menn hafa ekki búizt við, að þessi mál mundu taka eins slæma stefnu og þau hafa tekið nú hin síðari ár. En af því að inn á þetta mál er komið, þá verð ég að láta í ljós mína skoðun á því, að fyrirgreiðsla við þá menn, sem verst hafa farið út úr kalinu svo til á hverju ári síðan 1961 á Norðausturlandi, hefur að mínu áliti ekki orðið nándar nærri nóg enn sem komið er. Harðærisnefnd sú, sem skipuð var fyrir nokkrum árum, þegar viðhorf í þessum málum fór að verða mjög alvarlegt, hefur unnið mjög mikið verk og hún skilaði eða framkvæmdastjóri hennar skilaði mjög merkri skýrslu í fyrra um ástand á landinu yfirleitt. Í sumar var henni falið það sérstaklega að finna ráð til úrbóta og fyrirgreiðslu við þá menn, sem verst urðu úti af völdum Heklugossins, og ég held, að hennar tillögur hafi verið þannig, að það hafi verið gert vel við þá menn, og ég fagna því mjög. Þetta var afmarkað verkefni og því auðveldara við að fást heldur en það, sem snertir kalið, sem er mikið víðtækara. En ég hika ekki við að fullyrða, að eftir 10 ára áföll í sumum landshlutum, eins og t. d. í Norður-Þingeyjarsýslu, í sumum hreppum Suður-Þingeyjarsýslu, í Norður-Múlasýslu nyrzt, í Strandasýslu, á Vestfjörðum og á nokkrum svæðum norðanlands hingað og þangað, þá er ástand orðið það alvarlegt í þessum efnum, að nærri stappar flótta frá búskap, ef ekki sér fram á einhver úrræði meiri og betri til fyrirgreiðslu heldur en enn hafa orðið. Ég hafði vænzt þess, að harðærisnefndin mundi gera einhverjar tillögur til úrbóta á þessum svæðum. Eitthvað í líkingu við þær tillögur, sem hún gerði varðandi Húnavatnssýslu og hluta af Árnessýslu út af Heklugosinu, en það hefur ekki komið fram. Hún gerði hins vegar tillögur um aukin lán úr Bjargráðasjóði og þau hafa hjálpað ákaflega mikið, en þetta er það alvarlegt mál frá mínu sjónarmiði séð, frá mínum bæjardyrum séð, að ég held, að þar þurfi betur á að taka, ef ekki á að skapast hreint vandræðaástand. Þeir menn, sem hafa fengið bjargráðasjóðslán núna hvað eftir annað á þessum svæðum og hefur verið bjargað yfir eitt og eitt ár með lánveitingum, eru fátækir menn og ég sé ekki líkur til, að sumir af þeim geti nokkurn tíma greitt þau lán og þá koma þau á sveitarfélögin og sveitarfélögin eru nú orðin þannig stödd á þessum svæðum, að þau geta ekki lagt á nema kannske annan hvern bónda í hreppunum. Ég veit a. m. k. um eitt eða tvö sveitarfélög, sem þannig standa að vígi. Af því að þessi mál hefur borið á góma hér við umr. í sambandi við þetta mál, sem ég tel þó vera utan við málefnið sjálft, þá gefur brtt. minni hl. n. tilefni til þess að ræða þetta lauslega, sem ég teÍ mig aðeins gera. Ég hef ekki tölur í höndum til þess að sýna þetta nógu glögglega, en þetta er mál, sem með einhverju móti þarf að taka betur fyrir, til úrlausnar og bjargar hreinlega nokkrum byggðarlögum, heldur en enn hefur verið gert.



Herra forseti. Ég vil nú leyfa mér að taka undir ummæli hv. frsm. meiri hl. varðandi fyrirgreiðslu til þeirra, sem lengst hafa búið við kalskemmdirnar. Ráðh. tók það óstinnt upp um daginn, þegar ég sagðist sakna þess, að ekki hefði verið reynt að gera heildaryfirlit um það tjón, sem grasbresturinn hefur valdið landbúnaðinum gegnum kaltímabilið, sem byrjaði af fullum þunga um 1960, en hafði gert vart við sig nokkru áður. Það er ómögulegt að gera sér grein fyrir því, hverslags óskapleg áföll það eru, þegar menn árum saman fá nálega enga uppskeru af túnum sínum. Og þegar þetta hefur gengið svo til, eins og hv. frsm. meiri hl. rakti, á allstórum svæðum - hann nefndi þau, ég skal ekki endurtaka það - þá gefur það alveg auga leið, að þeir, sem fyrir þessu verða, eru harla lítils megnugir orðnir. Og ég vil mjög undirstrika ummæli hv. þm. um þetta atriði. Varðandi svo það, sem hann sagði um innlendu fóðuröflunina og að kannske væri ekki ástæða til þess að taka inn í þetta frv. ákvæði um forgangsrannsóknir, þá vil ég í fyrsta lagi minna á, að í framleiðnisjóðslögunum er gert ráð fyrir því, að Framleiðnisjóður geti stutt að vissum rannsóknarverkefnum. Það er þegar komið inn í lögin. Og hins vegar vil ég enn árétta það, sem ég hef áður tekið fram sem skoðun okkar minni hl. n., að við teljum, að það þyrfti að gera enn ný og mikið stærri átök í sambandi við kalrannsóknirnar, og að hinu leytinu þyrfti að hefjast handa um aðgerðir til aukinna rannsókna á heyverkuninni. Ég á alveg sérstaklega við votheysgerð. Þar þarf bæði auknar rannsóknir og aukinn stuðning við að koma upp þeirri aðstöðu, sem þarf til þess að geta verkað í vothey, þegar á þarf að halda sérstaklega. Ég er ekki sáttur við það, sem fram kom í ræðu hæstv. ráðh. áðan, að það hafi ekki verið rætt um það í hvaða formi sláturhúsamálin yrðu leyst og í hvaða formi stuðningur ríkisvaldsins við þá lausn yrði svona í stórum dráttum. Ég er ekki að fullyrða, að það hafi verið alveg nákvæmlega útfært, en ég get alls ekki samþykkt það, að þetta hafi ekki verið nokkuð ítarlega rætt á milli aðila annars vegar og stjórnarvalda hins vegar. Ég held, að þetta sé ekki nógu góð skilgreining hjá hæstv. ráðh. og ég vil, úr því að ég stóð upp, sem ég gerði fyrst og fremst til þess að taka undir ummæli hv. frsm. meiri hl. út af kaltjóninu, þá vil ég þó enn varpa fram tveimur spurningum til hæstv. ráðh. Hvar á að fá það fé í sláturhúsin á árinu 1971, sem ætlað hafði verið að taka í gegnum framleiðnisjóðinn? Hann fær engin framlög samkv. frv. Hvar á að taka þetta fé? Og hvar á að taka fjármagn í þau verkefni, sem hann eða hæstv. ríkisstj., ef menn vilja heldur orða það þannig, talar um í aths. með frv.? Ég vil leyfa mér að minna á þau enn á ný. Það segir hér í aths. ríkisstj.: „Mikilvægt verður að teljast, að sú starfsemi, sem hafin hefur verið á vegum sjóðsins, geti haldið áfram. Uppbygging og tæknivæðing sláturhúsanna er enn á frumstigi og þýðingarmikið er, að sú forusta, sem framleiðnisjóðurinn hefur veitt í þessu máli, geti haldizt og unnt sé að veita viðbótarlán til framkvæmda umfram venjuleg lán Stofnlánadeildar landbúnaðarins. Árangur tankvæðingar hefur verið góður og ástæða til að styðja að áframhaldandi útbreiðslu hennar. Mikilvægt er, að framhald verði á þeim rannsóknum, sem hafnar hafa verið. Þá koma ný rannsóknarverkefni stöðugt á dagskrá og miklu máli skiptir, að einhver aðili sé starfandi eða hafi þann sveigjanleika í starfsemi sinni, sem framleiðnisjóðurinn hefur til þess að stuðla að könnun og eflingu mikilvægra nýjunga.“ Já, hvar á að taka fé í þetta, hæstv. ráðh., eða á að skoða þessi ummæli í aths. ríkisstj. með því frv., sem hér liggur fyrir, á að skoða þau sem marklaust mas? Ef ekki, hvar á þá að taka peninga í þetta? Ég vil svo að lokum aðeins segja það og beina því til hæstv. forseta, að ég vil óska þess, að tölul. 1 í brtt. minni hl. verði borinn upp í tvennu lagi, stafl. a. og stafl. b sitt í hvoru lagi, og ég vil taka staflið b aftur til 3. umr. - Ég trúi því nú bara ekki, að hæstv. ráðh. vilji ekki athuga það mál nánar, því að tillögur sláturhúsanefndarinnar og raunar miklu fleiri hugmyndir, sem fram hafa komið einmitt í aths. ríkisstj., eru óframkvæmanlegar með því hámarki, sem nú er á beina framlaginu.



Herra forseti. Það er aðeins vegna þessarar fsp., sem hv. þm. varpaði til mín: Hvar á að fá féð 1971 til sláturhúsanna, sem framleiðnisjóður getur ekki látið af hendi, af því að það er ekki til hans veitt? Þá vil ég vitna til þess, sem ég sagði áðan, að ég mun eiga tal við sláturhúsanefndina, bæði um tillögur hennar og eins um þetta atriði, og fer ekki nánar út í það að sinni, og býst ég við, að hv. þm. fyrirgefi mér það. Þá vitnaði hv. þm. í aths., sem eru með frv., þar sem tekið er fram, að mikilvægt sé, að framleiðnisjóðurinn geti haldið áfram að styðja þau verkefni, sem hann hefur byrjað á að styðja. Ég get tekið undir þetta, sem sagt er í grg., að ég sé ekki, að það stangist nokkurn hlut á, grg. og frv. Einmitt með því að flytja frv. og tryggja fé í sjóðinn er verið að stuðla að þessu. En það er alltaf matsatriði, hversu mikill stuðningurinn á að vera. Hann verður auðvitað því meiri sem upphæðin er hærri, sem lögð er árlega í sjóðinn. Að athuguðu máli get ég vel gengið inn á það að athuga nánar 2. brtt. minni hl. og þar sem hún hefur verið tekin aftur til 3. umr., þá gefst góður tími til þess og má vel vera, að það sé réttmætt að samþykkja hana. Ef mér sýndist svo að athuguðu mál, þá mun ég mæla með því.



Herra forseti. Ég skal nú ekki verða langorður, en í sambandi við það, sem hæstv. landbrh. sagði hér síðast, að hann sæi nú ekki, að það stangaðist neitt á, grg. og frv., þá ætla ég að lesa hérna, með leyfi forseta, frvgr. og halda síðan áfram, þar sem hv. 5. þm. Austf. hætti áðan. En frvgr. er þannig: „Aftan við 4. gr. laganna komi ný mgr. svo hljóðandi: Á árunum 1972–1976 skulu greiddar úr ríkissjóði til framleiðnisjóðs kr. 50 millj., kr. 10 millj. hvert ár.“ En þar sem hv. þm. hætti að lesa áðan, er framhaldið svona: „Starfsemi sjóðsins gat haldið áfram á árinu 1970, þar sem sjóðurinn hafði nokkurt fjármagn enn til ráðstöfunar. Til þess að frekara framhald geti þar á orðið, verður aukning stofnfjárframlags hins vegar að koma til. Í þessu frv. er lagt til, að stofnfjárframlagið verði aukið um 50 millj. kr. eða um 10 millj. kr. á ári á næstu 5 árum.“ Þetta frv. er lagt fram á árinu 1970, þannig að ráðh. kemst engan veginn fram hjá því, að grg. stangast á við frvgr., og ég vil endurtaka það, sem ég sagði áðan, að það er auðséð, að frvgr. hefur verið breytt og hefur ekki verið svona í upphafi, enda hefði þá grg. ekki verið svona skrifuð. Í sambandi við það, sem hv. 11. landsk. þm., Bjartmar Guðmundsson, sagði áðan, þá var það út af fyrir sig ákaflega eftirtektarvert. Það kom fram hjá honum óánægjan, það sauð hér upp úr óánægjan vegna þess, hvernig hefur verið staðið að þessum málum í sambandi við harðærið á undanförnum árum og ég er reyndar ekkert hissa. Ég hefði verið mikið frekar hissa, ef þetta hefði ekki komið fram hjá einhverjum hv. þm. stjórnarliðsins. Það má minna á það, að þegar óþurrkarnir og kalið kom hér á Suðurlandi, þá var hægt að breyta lánunum í 7 ár úr 5 árum, eins og þau höfðu verið áður, og afborgunarlaus fyrstu 2 árin. Þó að það væri kal á Norðausturlandi ár eftir ár, þá var ekki hægt að breyta þessu ákvæði laganna, og það er alveg rétt, sem þm. sagði í sambandi við þessi lán, það eru alveg takmörk fyrir því sett, hvað þýðir að láta sömu mennina taka lán ár eftir ár til þessara hluta. Það verður annað að koma til. Og ég gleðst mjög yfir því, að þessi rödd skyldi heyrast einmitt úr þessari áttinni og vil mjög taka undir þessi orð og vonast til þess, að það verði meir en orðin tóm, að þm. reyni að standa að því með okkur, að þetta verði endurskoðað, hvort það er ekki kominn tími til þess að láta strika út eitthvað af þessum lánum hjá þeim, sem verst eru settir, t. d. á Austur- og Norðausturlandi.



Herra forseti. Núna í hádeginu var lesin í útvarp frétt, þar sem segir m.a.: „Suður-víetnamskt herlið, stutt bandarískum flugvélum, gerði í morgun innrás í Laos frá Suður-Víetnam. Um leið var stóraukinn hernaður Suður-Víetnama alls staðar í índókína og lofthernaður Bandaríkjanna aukinn á öllum vígstöðvum. Áður en innrásin hófst í dögun á morgun, hélt stórskotalið Bandaríkjamanna uppi mikilli eldflauga- og fallbyssuskothríð inn yfir landamærin, en um 9000 manna bandarískt herlið og um 20 þús. manna lið Suður-Víetnama hefur beðið átekta við landamærin í rúma viku. Stjórn Laos hefur mótmælt innrásinni harðlega og skorað á stórveldin, sem ábyrgðust hlutleysi landsins á Genfar-ráðstefnunni 1962, að skerast í leikinn.“ Þetta er ískyggileg frétt, og hún kemur til viðbótar mörgum öðrum ískyggilegum fréttum, sem borizt hafa frá Indókína undanfarna daga, fréttum, sem sýna það, að Bandaríkin eru að stórauka hernaðaraðgerðir sínar á þessum slóðum, og hefur þó flestum þótt nóg um þann skefjalausa yfirgang og þann eyðileggingarofsa, sem bandaríski herinn hefur sýnt þjóðum Indókína fram til þessa. Að vísu segir í frétt þeirri, sem ég las úr áðan: „Lögð er rík áherzla á, að engir bandarískir hermenn taki þátt í bardögum.“ Þetta breytir þó að sjálfsögðu engu um þá staðreynd, sem við öllum blasir, að Bandaríkin standa á bak við þessa innrás. Leppstjórn þeirra í Saigon hefur sent hersveitir inn í Laos að undirlagi Bandaríkjanna, enda er bandaríska flughernum beitt til fulltingis innrásarhernum, og bandaríski flugherinn hefur sig raunar meira í frammi nú um þessar mundir heldur en hann hefur nokkru sinni gert í öllu hinu langa stríði í Indókína. En þessi afsökun eða þessi hlálega tilraun til þess að bera sakir af Bandaríkjunum sýnir það, að bandarísk stjórnarvöld óttast fordæmingu fyrir þetta athæfi, og fordæmingu munu þau vissulega hljóta víðs vegar um heiminn. Og á því er enginn vafi, að meiri hluti Íslendinga fordæmir þetta athæfi. Réttur aðili til þess að koma á framfæri slíkri fordæmingu væri að sjálfsögðu hæstv. ríkisstj., en því miður er ekki mikil von til þess, að svo verði. Af hálfu okkar Alþb.- manna hefur hér á hinu háa Alþingi æ ofan í æ verið lýst eftir þeirri afstöðu íslenzku ríkisstj., sem okkur íslendingum mætti vera sómi að gagnvart yfirgangi Bandaríkjanna í Indókína, en við höfum ýmist fengið við slíku loðin svör eða engin. Raunar hefur mér fundizt, að einstakir þm. og talsmenn einstakra stjórnmálaflokka hafi sýnt ósæmilega mikið tómlæti varðandi þá válegu þróun mála, sem orðið hefur í Indókína fyrir tilstilli Bandaríkjanna. Og jafnvel þegar flutt er till., sem snertir þetta mál, þá liggur hún óhreyfð í stöflunum hér á borðum hv. þm. langtímum saman, er ekki einu sinni tekin á dagskrá. Ég á við þá till. sem tveir hv. þm., Magnús Kjartansson og Sigurvin Einarsson, hafa flutt, en henni var útbýtt 2. des. s.l. Þetta er þáltill. um breytta stefnu í utanríkismálum, og þar segir m.a., að Alþingi álykti að skora á ríkisstj. „að beita sér fyrir því á alþjóðavettvangi, að Bandaríkin hætti styrjaldaraðgerðum sínum í Indókína og kalli heri sína heim, svo að landsmenn fái sjálfir aðstöðu til þess að leysa vandamál sín.“ Ég vil af þessu tilefni lýsa yfir furðu minni yfir því, að svo mikilvæg till. skuli svo lengi liggja óhreyfð, og ég vil láta í ljós þá von mína, að síðustu atburðir þar austur frá verði til þess, að till. þessi og þessi mál öll verði tekin til rækilegrar íhugunar og umr. hér á hinu háa Alþingi.