Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar núv. hæstv. ríkisstj. var mynduð lét hún frá sér fara málefnasamning sem var næsta óljós og þokukenndur. Í efnahagsmálum var þar að finna hrærigraut þeirra úrræða sem Alþb. og Framsfl. hafa sett á oddinn síðustu árin. Það er skemmst frá því að segja, að þegar líða tók á fyrsta starfsár hæstv. ríkisstj. tók að hrikta í og að bresta í böndum. Á síðustu vikum ársins settist hæstv. ríkisstj. niður og samdi efnahagsáætlun sem í raun var nýr stjórnarsáttmáli. Sú efnahagsáætlun var flutt í sjónvarpi á gamlárskvöld sem frægt er orðið. Kjarni hennar var sá að skerða verðbætur á laun og þjarma rækilega að atvinnuvegunum með verðlagshöftum, gengishöftum og háum fjármagnskostnaði með það fyrir augum að ná niður verðbólgunni. Efnahagsáætlun ríkisstj. frá gamlárskvöldi 1980 var svo fráleit og afturhaldssöm gagnvart atvinnuvegunum að jafnvel fyrirtæki í opinberri eigu með hvers konar fríðindi og fyrirtæki sambands ísl. samvinnufélaga voru rekin með bullandi tapi og komust í þrot þegar líða tók á árið. Þessi stefna brast endanlega í böndum við ákvörðun fiskverðs og gengisfellingar nú fyrir skemmstu. Og nú eftir tveggja ára stjórn hæstv. ríkisstj. á efnahagsmálum gefur að líta þriðju efnahagsáætlunina sem almenningur hefur að vonum valið hin háðulegustu nöfn, m. a. sjálfur forseti Alþýðusambands Íslands. Þegar þessi efnahagspakki svonefndi var opnaður við útvarpsumræður fyrir tæpri viku kom í ljós að í honum var tæpast að finna annað en glansumbúðir utan um þá gamalkunnu aðferð að stórauka niðurgreiðslur á búvörur úr ríkissjóði. Þannig má fá fram vegna gallaðs vísitölukerfis lækkun á framfærsluvísitölu sem er í engu samræmi við lækkun framfærslukostnaðar hjá venjulegri fjölskyldu nú á dögum. Ætlunin er að lækka framfærsluvísitölu um 3% nú 1. febr. og aftur 1. maí með þessum aðgerðum. Kostnaður skattborgaranna af þessu tiltæki er um 400 millj. á þessu ári, en 600–700 millj. á næsta ári, ef þessi stífla á ekki að bresta og vísitalan að fara í samt lag aftur. Þá er ég að setja fram tölur sem eru á sama verðlagi og í ár: 600–700 millj. kr. á næsta ári í auknar niðurgreiðslur frá því sem nú er. Þessi upphæð jafngildir þrefalt hærri tölu en það sem í fjárlögum er til grunnskólabygginga, dagvistarstofnana, sjúkrahúsa, hafna og flugvalla í öllu landinu - þrefalt hærri upphæð. En eins og kunnugt er, þá er eitt fangaráð núv. hæstv. ríkisstj. að lækka fjárveitingar til þessa framkvæmda um nokkur prósent til þess að afla fjár í þessu skyni. Í reynd er þessi þriðja efnahagsáætlun ríkisstj. á tveimur árum þriðji stjórnarsáttmálinn. Í honum felst að ríkisstj. hefur gefist upp við að koma sér saman um úrræði í efnahagsmálum sem dugi til einhverrar frambúðar. Raunar er vart hægt að tala um skammtímaráðstafanir vegna þess að nýr vandi er búinn til með þessum niðurgreiðslum, svo hrikalegum sem ég hef hér lýst. Þessi nýjasti stjórnarsáttmáli er samkomulag aðila ríkisstj. um að sitja áfram og fresta öllu því sem frestað verður í efnahagsaðgerðum. Alþb.-menn hafa að líkindum komist að þeirri niðurstöðu vegna hræðslu við borgarstjórnar- og bæjarstjórnarkosningar í vor og samninga sem eru lausir um sama leyti. Þeir hafa hreiðrað vel um sig í stjórnarráðinu og þykir vafalaust nokkru fórnandi fyrir að halda óbreyttu ástandi í Sjálfstfl. þegar kosið verður næst til Alþingis. Svipaðar ástæður liggja að líkindum til afstöðu Framsfl. til þessa nýja stjórnarsáttmála um að sitja í aðgerðaleysi þrátt fyrir allar upphrópanir þeirra í blöðum og öðrum fjölmiðlum á þriggja mánaða fresti um heildstæðar efnahagsaðgerðir. Uppgjöf hæstv. ríkisstj. við mótun heildstæðrar efnahagsstefnu til þess að ná yfirlýstum markmiðum kemur skýrt í ljós ef borin eru saman nokkur efnisatriði fyrrgreindra þriggja efnahagsáætlana eða stjórnarsáttmála. Í sjálfum upprunalega stjórnarsáttmálanum segir svo, með leyfi hæstv. forseta, en það markmið er efst á blaði þegar rætt er um efnahagsmál: „ Ríkisstj. mun vinna að hjöðnun verðbólgu þannig að á árinu 1982 verði verðbólgan orðin svipuð og í helstu viðskiptalöndum Íslendinga.“ Þetta þýðir að verðbólgan í ár ætti að vera 10–12% ef sú hin mikla óvætt hefði hlýtt stjórnarsáttmálanum. Um verðlagsmál segir svo: „Verðlagshækkunum á þeim vörum og þjónustu, sem Verðlagsráð fjallar um, verði sett eftirgreind efri mörk ársfjórðungslega á árinu 1980: Til 1. maí skulu mörkin vera 8%, til 1. ágúst 7% og loks til 1. nóv. 5%.“ Þá segir einnig - og ég vek sérstaka athygli á því: „Verðhækkanir á búvöru fylgi sams konar reglum, enda verði niðurgreiðslur ákveðnar sem fast hlutfall af útsöluverði árin 1980 og 1981.“ Þetta ákvæði hins upprunalega stjórnarsáttmála er nú augljóslega verið að þverbrjóta í þeim þriðja og síðasta. Er það ekki einasta verðbólgan, sem ekki hlífir stjórnarsáttmálanum, heldur hæstv. ríkisstj. sem þverbrýtur hann sjálf. Í fjárlagafrv. ríkisstj. fyrir árið 1980 segir í grg., að verðhækkun frá upphafi til loka árs 1980 verði 31%, og er það í samræmi við niðurtalninguna í stjórnarsáttmálanum. Þegar þetta er haft í huga er það býsna góður brandari sem Steingrímur Hermannsson, hæstv. ráðh. og formaður Framsfl., endurtók í útvarpsumr. á dögunum og ýmsir ráðherrar hafa haft uppi. Hæstv. ráðh. sagði að verðbólgan hefði í lok ársins 1980, á fyrsta niðurtalningarárinu, orðið 60% og stefnt í 70–80% á öðru niðurtalningarárinu. Þetta var á þeim tíma sem niðurtalningarformúlan var nákvæmust, ferskust og hefði átt að hafa mest áhrif. Þetta er því fremur háðuleg einkunn hjá formanni Framsfl. um niðurtalninguna sem flokkur hans telur nánast trúaratriði. Í annarri efnahagsáætlun hæstv. ríkisstj., öðrum stjórnarsáttmálanum, sem leit dagsins ljós í sjónvarpinu á gamlársdag, segir svo, með leyfi forseta, eftir að markmið höfðu verið sett fram: „Gengissigi verður hætt um áramót og gengi krónunnar haldið stöðugu næstu mánuði. Verðstöðvun er ákveðin frá 1. jan. til 1. maí. Verða engar hækkanir á vöru og þjónustu leyfðar nema með samþykki verðlagsyfirvalda og mega þau ekki heimila hækkanir á vöru og þjónustu nema þau telji að óhjákvæmilegt sé. Slík leyfi skulu háð samþykki ríkisstj.“ Í þriðja lagi er fjallað um verðbætur á laun. Þar segir orðrétt einnig, með leyfi hæstv. forseta: „Verðbætur á laun 1. mars skulu ekki vera meira en 7% lægri en verið hefði samkv. ákvæðum laga nr. 13 frá 1979.“ Þetta þýðir á mæltu máli að verðbætur á laun áttu að skerðast um 7% umfram það sem skerðing samkv. Ólafslögum hafði í för með sér. Samtals nam skerðingin því samkv. þessu og Ólafslögum um 8.3% til 1. mars í fyrra. Þetta er kjarni efnahagsáætlunar ríkisstj. frá 31. des. 1980, auk þess sem aukin verðtrygging spariinnlána hlaut að leiða til stórhækkunar á fjármagnskostnaði fyrirtækja. Þessi harðsvíruðustu verðlags- og gengishöft í áratugi urðu að sjálfsögðu til þess, að íslensk fyrirtæki fengu ekki að selja vörur sínar á kostnaðarverði, hvorki innanlands né utan. Aftur á móti hlaut þetta að stórauka innflutning og auka sölu útlendra vara á íslenskum markaði. Þessari hlið stefnunnar voru gerð rækileg og skemmtileg skil í leiðara Þjóðviljans fyrir nokkru, þar sem talað er um mikinn innflutning og gífurlega eyðslu Íslendinga undir stjórn Alþb. Þessi stefna varð til þess að fyrirtæki voru rekin með bullandi halla og skuldasöfnun, en í lok ársins í fyrra og byrjun þessa árs hefur verið brugðið á það fangaráð af hálfu ríkisstj. að fleyta þessum fyrirtækjum áfram með kreppulánum, peningum sem teknir eru að láni erlendis til þess að reka íslensk fyrirtæki og framlengja líf þeirra um nokkurra vikna skeið. Þá er komið að garminum honum Katli, efnahagsáætluninni í svonefndum „þorrabakka“. Þar segir, að ríkisstj. hafi í fyrra náð markmiðum sínum, og þess sérstaklega getið, að tekist hafi að verja kaupmáttinn. Orðrétt segir í skýrslu hæstv. ríkisstj.: „En án sérstakra aðgerða í upphafi ársins hefði kaupmátturinn rýrnað.“ Það kemur því nokkuð á óvart og spánski fyrir sjónir, að þeim úrræðum er algerlega hafnað sem ríkisstj. sjálf telur hafa gefist vel í fyrra. En fyrst skal vikið að gengismálum. Í efnahagsáætluninni frá gamlársdegi 1980 stóð eins og áður segir: „Gengissigi verður hætt um áramót og gengi krónunnar haldið stöðugu næstu mánuði.“ Í „þorrabakkanum“ fyrirfinnst orðið „gengi“ hvergi. Það er ekki minnst á orðið „gengi“ í nýrri efnahagsáætlun hæstv. ríkisstj. Í öðru lagi segir í efnahagsáætluninni frá gamlársdegi 1980: „Verðstöðvun er ákveðin frá 1. jan. til 1. maí“ - hin svonefnda margfræga herta verðstöðvun. En um verðlagsmál segir svo í „þorrabakkanum“ hinum nýja: „Í verðlagsmálum verður við það miðað að draga úr opinberum afskiptum af verðmyndun og auka sveigjanleika í verðmyndunarkerfinu.“ Hér kveður aldeilis við annan tón. Að sjálfsögðu er hvergi minnst á skerðingu verðbóta á laun, þetta sem Alþb.-menn kalla kauprán þegar sá gállinn er á þeim, og stundum jafnvel kratarnir líka. En til viðbótar eru ýmis gullkorn í þessari skýrslu sem ekki er að finna í fyrri efnahagsáætlunum. Þar segir m. a.: „Það er forsenda frekari árangurs í efnahagsmálum og grundvöllur vaxandi þjóðartekna á næstu árum, að atvinnuvegirnir búi við traustan grundvöll.“ Það verður að teljast til hinna mestu tíðinda, að núv. hæstv. ríkisstj. skuli hafa uppgötvað þessi sannindi eftir tveggja ára stjórn efnahagsmála, að atvinnuvegirnir þurfi að búa við traustan grundvöll. Við fjárlagaafgreiðslu og önnur tækifæri hef ég rætt ítarlega um afleiðingar þeirrar vinstri stefnu sem hefur verið ríkjandi frá valdatöku vinstri stjórnar Ólafs Jóhannessonar 1978 hér á landi. Ég skal ekki fjölyrða um þær hér frekar. Þó get ég ekki stillt mig um að vitna í þessu sambandi í Þjóðviljann frá 27. jan. s. l. Þar segir þetta málgagn,Alþb. í leiðara undir fyrirsögninni „Hátt er lifað“, með leyfi forseta: „Það er mikil verðmætasköpun, sem fram fer í atvinnulífi okkar Íslendinga. Nú um síðustu helgi var hér í Þjóðviljanum vakin athygli á þeirri staðreynd, að aðeins á fimm árum, 1976–1981, hefur framleiðsluverðmæti sjávarútvegsins vaxið um nálægt 60% að raungildi.“ En svo segir ritstjóri Þjóðviljans: „En eitt er að afla verðmætanna og annað er að nýta þau með skynsamlegum hætti.“ - Já, eitt var að afla verðmætanna og annað að nýta þau með skynsamlegum hætti. Skyldi engum vera það umhugsunarefni, að frá 1978 hefur vöxtur þjóðarframleiðslunnar minnkað stöðugt og síðustu árin hefur þjóðarframleiðsla á mann í raun staðið í stað og lífskjör versnað, þrátt fyrir gífurlega aukinn afla og þá stórfelldu auknu framleiðslu í sjávarútveginum sem vitnað var í í leiðara Þjóðviljans. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson sagði einhvern tíma í sumar í Þjóðviljanum að kaupmáttur verkafólks hefði sigið upp á síðkastið. Það má með sanni segja, að eitt er að afla verðmætanna og annað að nýta þau með skynsamlegum hætti. En hverju skyldi vera um að kenna? Hverjir hafa stjórnað landinu síðan 1978? Skyldi ekki orsakanna vera að leita að einhverju leyti í afturhaldssamri hafta- og ofstjórnarstefnu, sem er ær og kýr Alþb., sér í lagi ef það er í félagi við framsóknarmenn? Ríkisstj. gumar af því, að hún hafi náð ákveðnum markmiðum á s. l. ári með úrræðum sem hún vill alls ekki nota í ár. Í fyrsta lagi hafi hún náð því markmiði að tryggja fulla atvinnu, í öðru lagi að ná verðbólgunni niður í 40% og í þriðja lagi að tryggja kaupmátt launa. Það er í mínum huga nánast grátbroslegt þegar ríkisstj. og aðstandendur hennar eru að hæla sér af því, að full atvinna sé á Íslandi, samtímis því sem við ausum í æ ríkara mæli ár eftir ár stórauknum verðmætum úr auðlindum okkar umhverfis landið í kjölfar þess, að við eignuðumst 200 mílna lögsögu. Það verður að segjast, að á meðan sú þróun heldur áfram þyrfti meira en litla óstjórn til að atvinnuleysi hlytist af þótt þess gæti í útlöndum. Sérstaða okkar Íslendinga er slík í þessum efnum. Við eigum enn innistæður í Selvogsbönkum sem við tökum ótæpilega út úr. En hefur tekist að varðveita kaupmátt launa? Í nýútkomnu fréttabréfi Kjararannsóknarnefndar kemur fram að á s. l. ári hefur vinnutími verkamanna lengst um um það bil tvær klukkustundir á viku. Bónuskerfi hafa verið tekin upp í æ ríkara mæli, og fram kemur í sama fréttabréfi að kaup launþega hafi aukist nokkuð af þeim ástæðum. Þetta er meginskýringin á því, að kaupmáttur heildartekna verkafólks hefur ekki rýrnað á árinu 1981, en þá bötnuðu viðskiptakjör okkar verulega við útlönd vegna hækkunar dollarans á alþjóðlegum markaði. Á þessu ári hefði því kaupmáttur átt að aukast verulega. Kaupmáttur taxtakaups, sem Alþb.-menn miða alltaf við þegar þeir eru í stjórnarandstöðu, hefur rýrnað. Það var það sem hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson átti við með því að kaupmátturinn hefði sigið á samningstímabilinu. Þegar menn tala um að kaupmáttur heildartekna hafi haldist í horfinu er það vegna aukins vinnuálags, vegna lengri vinnutíma og vegna meiri bónusgreiðslna. Ég býst varla við að sumir hverjir hæstv. ráðh. í núv. ríkisstj. hefðu verið stoltir af slíkum árangri ef þeir hefðu verið utan ríkisstj. Þegar hæstv. ráðherrar fullyrða að verðbólgan á árinu 1981 hafi orðið rum 40% er erfitt að sjá hvort sé ríkara í fari þeirra: sjálfsblekkingin eða sjálfshólið. Raunveruleg verðbólga á árinu 1981 varð að sjálfsögðu miklu meiri en hækkun framfærsluvísitölu sýndi á pappírnum. Það er um tilbúna eða hreinskilnislega sagt falsaða tölu að ræða. Byggingarvísitalan hækkaði miklu meira. Hækkun tekna og þar með skatta okkar og útgjalda ríkissjóðs var milli 60 og 70% og seðlaveltan 70%. Ýmsum óhjákvæmilegum hækkunum var einnig frestað fram yfir síðustu áramót, t. d. gengisfellingunni, þannig að segja má að afkomu atvinnuveganna hafi verið fórnað til þess að búa til hagstæða, óraunhæfa framfærsluvísitölu á s. l. ári. Þetta viðurkenndi hæstv. ráðh. Steingrímur Hermannsson í útvarpsumr. fyrir tæpri viku þegar hann ræddi aukinn hraða verðbólgunnar á síðasta hluta ársins. Hann sagði orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Þetta varð til þess, að verðbólguhraðinn jókst að nýju með grunnkaupshækkun og ytri aðstæðum í lok ársins. Einnig er vafalaust að nokkuð hart var gengið að útflutningsatvinnuvegunum með aðhaldssamri gengisstefnu.“ Ég endurtek: „Einnig er vafalaust að nokkuð hart var gengið að útflutningsatvinnuvegunum með aðhaldssamri gengisstefnu.“ Þá segir hæstv. ráðh. Steingrímur Hermannsson einnig í sömu ræðu, með leyfi hæstv. forseta, orðrétt: „Því verður ekki neitað, að hækkun dollarans fyrri hluta síðasta árs var að ýmsu leyti kærkomin. Slíks er ekki að vænta nú.“ Með þessu játar hæstv. ráðh. hreinskilnislega að gengisskráningin á síðasta ári hafi um sinn hjálpað ríkisstj. til þess að fá fram minni verðhækkanir á innfluttri vöru en ella, t. d. vöru frá Evrópulöndum, þar sem gjaldmiðlar hækkuðu mjög lítið mánuðum saman eða jafnvel lækkuðu. En þetta er auðvitað stundarfyrirbrigði sem er alveg hárrétt hjá hæstv. ráðh. að ekki er að vænta á þessu ári. Þegar raunsætt er litið á málið náðist því miður enginn árangur nema á pappírnum í viðureigninni við verðbólguna á s. l. ári, þrátt fyrir einstaklega góðar ytri aðstæður og grunnkaupshækkanir sem voru minni en flestir höfðu búist við, enda mætti spyrja hvers vegna allur sá vandi, sem við stöndum frammi fyrir nú, væri fyrir hendi ef sá mikli árangur hefði náðst sem hæstv. ráðh. gumar af að hafi náðst í fyrra. Herra forseti. Sú skýrsla ríkisstj., sem hér er til umr., vekur miklu fleiri spurningar en hún svarar. Það væri t. d. ekki úr vegi að spyrja hæstv. forsrh. hvernig ríkisstj. ætli að ná þeim meginmarkmiðum í efnahagsmálum að verðbólga verði 35% í ár og hraði hennar kominn niður í 30% í árslok. Þjóðhagsstofnun hefur gert nýja áætlun um framfærsluvísitölu, niðurgreidda framfærsluvísitölu með þeim ógnarfjárhæðum sem ég hér hef lýst. Þessi vísitöluspá - eftir að komin eru fram áform ríkisstj. um niðurgreiðslu - gerir ráð fyrir 40–42% hækkun niðurgreiddrar framfærsluvísitölu. En hún gerir ráð fyrir 45–47% hækkun byggingarvísitölu á árinu, sem er náttúrlega miklu betri mælikvarði á verðbólguna, og það gerist þrátt fyrir allar niðurgreiðslurnar. Þessi verðbólguspá, ef svo mætti segja, er miðuð við að engar grunnkaupshækkanir verði á árinu. En hvert 1% sem grunnkaup hækkar eykur verðbólguna nálægt því um 1% þegar frá líður við núverandi aðstæður og vísitölukerfi. Raunveruleg verðbólga er því í svipuðu fari þrátt fyrir allar blekkingarnar, niðurgreiðslurnar og skollaleikinn. En hvernig nær þá hæstv. ríkisstj. því verðbólgumarkmiði sem er í hinum nýja stjórnarsáttmála? Er ætlunin að skerða verðbætur á laun um 5% 1. sept. og aftur 5% 1. des., en þess þyrfti að mati sérfræðinga að óbreyttu vísitölukerfi ef hraði verðbólgunnar á að verða 30% á síðasta hluta ársins. Auk þess þyrftu að nást samningar um óbreytt grunnkaup á árinu. Er þetta stefna hæstv. ríkisstj., hæstv. forsrh.? Ég sé að hæstv. ráðherrar Alþb. mega ekki vera að því að hlýða á þessa umr., enda eiga þeir sjálfsagt lítið í þessum efnahagspakka. En það hefði verið æskilegt að geta spurt hæstv. félmrh., formann Alþb., um það, hvort hann teldi að þetta væri stefna hæstv. ríkisstj., og ef ekki, hvernig hún hugsaði sér þá að ná verðbólguhraðanum niður í 30% á árinu. Í skýrslu hæstv. ríkisstj. segir, með leyfi forseta: „Það er forsenda frekari árangurs í efnahagsmálum og grundvöllur vaxandi þjóðartekna á næstu árum að atvinnuvegirnir búi við traustan grundvöll.“ Ég vitnaði í þetta gullkorn áðan. Við lestur þess vaknar sú samviskuspurning til hæstv. forsrh., hvort hann telji að atvinnuvegirnir hafi búið við traustan grundvöll í stjórnartíð núv. hæstv. ríkisstj. Ef svo er, hvers vegna er þá verið að veita tugum fyrirtækja erlend lán til þess að rekstur þeirra stöðvist ekki í því góðæri sem verið hefur? Þegar sú fullyrðing skýrslunnar er lesin, að án sérstakra aðgerða í upphafi s. l. árs hefði kaupmáttur á því ári rýrnað, vaknar sú spurning, sem gott væri að geta spurt hæstv. félmrh. um: hvers vegna er þá ekki gripið til sömu úrræða í ár, ef þau úrræði í fyrra reyndust svo vel til þess að varðveita kaupmáttinn? Er stefnt að einhverju öðru á þessu ári? Sagt er í skýrslunni að stefnt sé að nýju viðmiðunarkerfi. Hvað þýðir þetta, hæstv. forsrh.? Og hverjir eru höfuðókostir núverandi vísitölukerfis? Er hæstv. ríkisstj. sammála um hverjir séu höfuðókostir núverandi vísitölukerfis, eins og segir í skýrslunni? Getur hæstv. forsrh. skýrt þingheimi frá því, að ríkisstj. sé sammála um hverjir séu höfuðókostir núverandi vísitölukerfis og hvað það þýði, orðalagið um að stefnt skuli að nýju viðmiðunarkerfi þegar ákveða á verðbætur á laun? Í skýrslunni segir enn fremur, með leyfi hæstv. forseta: „Sveitarstjórnir fái heimild til þess að breyta gjaldskrám fyrirtækja sinna sem nemur hækkun byggingarkostnaðar, án sérstaks leyfis frá ríkisvaldinu.“ Hefur stefnan verið röng í þessum efnum, hæstv. forsrh.? Ég ætlaði raunar að beina þessum fsp. mínum til annarra hæstv. ráðh., en þeir eru nú ekki við hér svo að ég beini þeim þá til hæstv, forsrh. Hvernig kemur þessi yfirlýsing skýrslunnar heim og saman við hið nýja viðmiðunarkerfi? Hafa t. d. hæstv. ráðherrar Alþb. fallist á að kostnaður af þessum hækkunum, hækkunum vegna gjaldskráa sveitarfélaga, þjónustufyrirtækja sveitarfélaga, verði tekinn út úr verðbótakerfinu? Þá vildi ég minna á einn þátt þessarar skýrslu, sem kemur eiginlega eins og skrattinn úr sauðarleggnum og eins konar bakþanki í skýrslunni. Það er kaflinn um húsnæðismál. Ég vil spyrja hæstv. ráðh. hvort það sé rétt, sem heyrst hefur í fjölmiðlum, að það skorti stórfellda fjármuni til að endar nái saman bæði í almenna byggingarlánasjóðnum og Byggingarsjóði verkamanna, svo að þessir sjóðir geti gegnt hlutverki sínu. Í því sambandi minni ég á að almenni byggingarlánasjóðurinn, sem er í vörslu húsnæðismálastjórnar, var skorinn feiknalega niður við fjárlagaafgreiðsluna. Þá vil ég vekja athygli á því, sem stendur um peningamál í þessari margræddu skýrslu, og spyrja hæstv. forsrh., þar sem hæstv. viðskrh. er ekki við og hefur fjarvistarleyfi: Getur hæstv. ráðh. sagt Alþingi nokkuð ljósar frá stefnunni í peningamálum en sú meitlaða stefnuyfirlýsing skýrslunnar segir, sem hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Með sérstökum aðgerðum í peningamálum mun ríkisstj. reyna að tryggja að þessi þáttur efnahagslífsins stuðli að auknu jafnvægi og hjöðnun verðbólgu“? Hvað þýðir þetta „með sérstökum aðgerðum“? „Með sérstökum aðgerðum í peningamálum mun ríkisstj. reyna.“ Þetta er upplýsandi fyrir Alþingi. En þetta er gott dæmi um þær markvissu og hárbeittu upplýsingar, sem ríkisstj. oft og tíðum lætur Alþingi í té, og er í góðu samræmi við þá virðingu sem stjórnvöld sýna þessari æðstu stofnun þjóðarinnar. Kannske er betra orðalag að finna annars staðar í skýrslunni, en þar segir: „Aðhald í peningamálum verði aukið með ýmsum ráðstöfunum.“ Því miður fæ ég ekki neitt betra út úr þessu, hæstv. ráðh., en þeirri hinni fyrri tilvitnun. Herra forseti. Þar sem hæstv. ráðherrar hafa ekki séð ástæðu til þess að vera við umr. um þennan nýja stjórnarsáttmála sinn, þá felli ég niður hér ýmsar spurningar sem ég hefði viljað beina til einstakra hæstv. ráðh.  Herra forseti. Þetta eru örfá dæmi um þær spurningar sem vakna þegar þessi skýrsla er lesin. Á þeim sést að það eru miklu fleiri spurningar sem vakna heldur en er svarað með þessari skýrslu. Það er kapítuli út af fyrir sig, að þessi efnahagsmálapakki, sem svo hefur verið nefndur, er fluttur inn á hv. Alþingi í formi skýrslu sem ekki verður krufin til mergjar í neinni nefnd. Til þess væri þó ærin ástæða, svo sem ég hef hér rökstutt. Eins og mál þetta ber að er útilokað fyrir einstaka alþm. að setja sig inn í það og fá spurningum svarað öðruvísi en í almennum umr. Því miður hafa hæstv. ráðherrar ekki séð ástæðu til að heiðra almenna þm. með nærveru sinni til þess að veita þeim þær upplýsingar og þykir mér það leitt.



Herra forseti. Ég vil nú mjög árétta það sem fram kom hjá hv. 3. þm. Norðurl. e. í lok ræðu hans og reyndar áður í ræðunni, að enginn af ráðh. Framsfl. og enginn af ráðh. Alþb. skuli vera viðstaddur þessa umr. um efnahagsmáli. Hæstv. forsrh. er eini ráðh. sem hér situr og hlýðir á mál manna. Auðvitað er það ekkert annað en hneyksli, að ráðherrar skuli á þann veg bregðast við þegar á ferðinni er mál eins og það sem hér um ræðir, mál sem þm. stjórnarandstöðunnar hafa hvað eftir annað, allar götur frá því að þing kom saman í haust, reynt að fá til umr. hér á hv. Alþingi með fsp. til ráðh. og í ýmsu öðru formi, en þeir vikið sér undan að svara eða taka þátt í umr. Sú skýrsla, sem hér liggur fyrir, á sér nokkuð langan aðdraganda. Þó að hæstv. ráðh. hafi ekki fengist til þess að svara eða taka þátt í umr. um efnahagsmál hér á Alþingi fyrr í vetur, þá hafa þeir þó æðioft látið frá sér heyra á opinberum vettvangi, í fjölmiðlum, um væntanlegar aðgerðir í efnahagsmálum. Þess vegna er nokkuð fróðlegt að skoða þessa skýrslu, skoða þær aðgerðir sem hér eru boðaðar, í ljósi þeirra umr. sem fram hafa farið á milli einstakra ráðh. í fjölmiðlum. Það gefur nokkra vísbendingu um hvernig þessar aðgerðir hafa fæðst og hverjir þar hafi átt stærstan hlut að máli. Það var í des. s. l. að hæstv. viðskrh. reið á vaðið í umr. um þessi mál með ítarlegu viðtali sem dagblaðið Tíminn átti við hann. Tíminn segir í upphafi viðtalsins að hæstv. ráðh. reki þar hverjar séu hugmyndir hans um hvernig affarasælast verði að hafa efnahagsmálin á næsta ári. Hann byrjar að vísu nokkuð að ræða um aðgerðirnar frá því um áramótin fyrir rúmu ári, og hann ítrekar og segir að hann hafi talið nauðsynlegt að gera nýjar ráðstafanir þegar komi fram á árið 1981 - eða eins og hann segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Framan af árinu og fram í septembermánuð var verðbólgan á niðurleið vegna ráðstafana um áramótin, en nauðsynlegt hefði verið að gera nýjar ráðstafanir ekki síðar en í september. Um síðustu áramót lagði ég ríka áherslu á að ráðstöfununum yrði fylgt eftir.“ „Fékkst ekki eining um þetta í ríkisstj.?“ spyr blaðamaðurinn. „Nei,“ segir ráðh., „það varð ekki samkomulag um frekari aðgerðir þá, enda örðugt um vik vegna samninga á vinnumarkaðinum.“ Hér segir ráðh. það alveg skýrt og skorinort, að í ríkisstj. hafi ekki verið samkomulag um neinar frekari aðgerðir á árinu 1981 en þær sem fólust í efnahagsaðgerðunum um síðustu áramót og því sé nú komið sem komið er, að verðbólgan æði áfram stjórnlaust. Ráðh. er síðan spurður um ýmis atriði varðandi það, hvað hann telji að nauðsynlegt sé að gera, og blaðamaður spyr: „Mun Framsfl. ekki halda til streitu stefnu sinni varðandi niðurtalninguna á næsta ári?“ „Jú, alveg hiklaust“, segir ráðh. „Við erum þeirrar skoðunar, að þessar aðgerðir þurfi að byggjast á því að sem flestir aðilar í þjóðfélaginu taki þátt í því að ná verðbólgunni niður. Þá eigum við við það, að ríkissjóður komi inn í myndina og dragi saman og hægi á sér í framkvæmdum, síðan komi bankakerfið til sögunnar með lækkuðum vöxtum og minnki þannig fjármagnskostnað. Í þriðja lagi verður þjóðin í landinu að taka þátt í þessu, launamenn sætti sig við skerðingu verðbóta á laun, bændur sætti sig við skerðingu á verði fyrir sínar afurðir og sjómenn sætti sig við skerðingu á fiskverði. Síðan verði stefnan í gengismálum þannig að hægt verði að reka útflutningsatvinnuvegina með skaplegu móti og aðhalds gætt í peningamálum og fjármálum. Þetta er kjarninn í okkar niðurtalningarkenningu. Ég vil leggja áherslu á það, að við teljum eðlilegt að hafa mjög ákveðna hliðsjón af kaupmætti launa í þessu öllu saman og erum þeirrar skoðunar, að með svona alhliða niðurtalningaraðgerðum verði hægt að komast hjá skerðingu kaupmáttar launa.“ Hér lýkur tilvitnun í hæstv. viðskrh. Þetta var mjög ítarlegt viðtal og aðeins gripið hér niður í nokkur meginatriði. En þetta viðtal hæstv. ráðh. kallaði á mjög harkaleg viðbrögð af hálfu forráðamanna Alþb. Strax daginn eftir er forsíðuviðtal við formann þingflokks Alþb. sem ræðst heiftarlega á hæstv. viðskrh. og segir, með leyfi forseta: „Það er ekki nýtt, að Tómas Árnason viðskrh. heimti kauplækkun. Hann hefur í tíð þessarar stjórnar alltaf annað veifið staðið upp og sagt að lækka yrði kaupið. Tómas ætti frekar að snúa sér að því að koma í framkvæmd því sem hann hefur látið ógert af ráðstöfunum gegn verðbólgu. Samkv. efnahagsáætlun ríkisstj. um síðustu áramót átti viðskrn. að standa fyrir ýmsu. Meðal þess var endurskipulagning á innflutningsverslun og innkaupum hins opinbera til að draga úr verðbólgu. Viðskrn. hefur brugðist í þessu.“ Þetta var skeyti hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar. Og hæstv. félmrh., formaður Alþb., lætur ekki sitt eftir liggja og segir í viðtali við Þjóðviljann sem birtist líka daginn eftir, með leyfi forseta: „Ég tel þetta viðtal við Tómas Árnason gefa alranga mynd af staðreyndum efnahagsmálanna. Það er mjög alvarlegt að ritari Framsfl. skuli stíga fram á sviðið með þessum hætti, þar sem núv. ríkisstj. hefur jafnan reynt að leysa skoðanaágreining á vettvangi ríkisstj. sjálfrar en ekki með blaðaskrifum.

Hvernig list ræðumanni á ráðherrastólana núna?

Nú eru allir ráðherrar úr salnum. Hæstv. forsrh. hefur nú gengið í salinn og ég skal halda áfram ræðu minni, en ég sakna þess engu að síður, að ráðherrar annarra flokka skuli ekki vera hér staddir, hvorki Alþb. né Framsfl. Ég ætla þá að taka til við tilvitnun í hæstv. félmrh., sem segir, með leyfi forseta: „Ég tel þetta viðtal við Tómas Árnason gefa alranga mynd af staðreyndum efnahagsmálanna. Það er mjög alvarlegt, að ritari Framsfl. skuli stíga fram á sviðið með þessum hætti, þar sem núv. ríkisstj. hefur jafnan reynt að leysa skoðanaágreining á vettvangi ríkisstj. sjálfrar en ekki með blaðaskrifum. Vegna þeirrar fullyrðingar Tómasar, sem þú vitnar til, tel ég óhjákvæmilegt að svara með fáeinum orðum. Ég tel að það sé sérstaklega alvarlegt í viðtalinu við Tómas Árnason, að hann skuli gefa það í skyn ítrekað, að vaxandi verðbólga verði að skrifast á reikning samstarfsaðila Framsfl. í ríkisstj., þar sem þeir hafi ekki verið tilbúnir til að fallast á tillögur um viðbótaraðgerðir gegn verðbólgunni.“ 12. des. er þessu síðan áfram haldið í Morgunblaðinu, en þar eru viðtöl bæði við hæstv. viðskrh. og hæstv. félmrh., þar sem þeir halda áfram að senda hvor öðrum skeyti, en Þjóðviljinn tekur í leiðara 11. des. mjög óstinnt upp þetta viðtal við Tómas Árnason, hæstv. viðskrh., og segir m. a., með leyfi forseta: „Auðvitað hafa fjöldamörg deilumál komið upp innan núv. ríkisstj., en menn hafa sýnt vilja til að leysa þau. Menn hafa varast að hlaupa með deilumál í fjölmiðla á frumstigi. Fyrst hafa málin verið sett í nefnd og reynt að jafna ágreininginn og býsna oft hefur tekist að finna samkomulagsleið. Með þessum hætti verður að vinna eigi ein ríkisstj. að geta orðið farsæl. Á þetta er minnst hér til aðvörunar, vegna þess að í gær lætur Tómas Árnason viðskrh. sig hafa það að veitast í málgagni Framsfl. með mjög ómaklegum hætti að samstarfsaðilum sínum í ríkisstj.“ Þjóðviljinn gerði þetta síðar nánar að umtalsefni, en ég skal ekki rekja það frekar hér. Nú lágu þessar skeytasendingar og blaðaskrif niðri um skeið eða fram yfir jól, en þá ríður hæstv. fjmrh. á vaðið 15. jan. með viðtali, sem hann lætur eiga við sig í Þjóðviljanum og er reyndar tvíþætt. Það eru tvö viðtöl sem birtast hvort á sínum stað í blaðinu. Þar segir hæstv. fjmrh. að tillögur um efnahagsmálin séu nær fullmótaðar í ríkisstj. og um þær sé gott samkomulag. Rekur hann þar að þessar tillögur séu fyrst og fremst fólgnar í niðurfærslu verðlags eftir ákveðinni áætlun og enn fremur að óskertar verðbætur verði samkvæmt þessum efnahagsaðgerðum. Formaður Framsfl., hæstv. samgrh., brást ókvæða við og segir í viðtali við Tímann daginn eftir, með leyfi forseta: „Ég verða að lýsa undrun minni yfir því sem nú birtist í blöðum um „pakkann“ sem fjmrh. hefur lagt fram. Ég harma það, því þetta kallar fram ótal spurningar sem þarf nú að leysa á annan máta heldur en í fjölmiðlum.“ Síðan gerir ráðh. nokkuð að umtalsefni þessar aðaltillögur, sem fólgnar eru í niðurgreiðslum, segir að þetta sé góðra gjalda vert, en að sjálfsögðu sé það ekki nema einn liður í málinu og framsóknarmenn hafi margar frekari hugmyndir og margar frekari tillögur, fram að færa en þær sem hæstv. fjmrh., Ragnar Arnalds, hafi lýst sem fullmótuðum aðgerðum. Síðan rekur hæstv. samgrh. ítarlega nokkur atriði sem hann telji að nauðsynlega þurfi að koma inn í efnahagsaðgerðir sem þessar. Í fyrsta lagi ræðir hann um lagfæringu á vísitölugrundvellinum. Hann segir, með leyfi forseta: „Það er einn liðurinn í hugmyndum okkar. Við verðum að taka út liði þannig að útkoman verði sanngjörn. T. d. að taka meira tillit til óhagstæðra viðskiptakjara en nú er gert. Það hefur svo oft verið sagt og að hluta viðurkennt, að laun geta ekki hækkað hér þegar olía hækkar erlendis. Í vísitölunni höfum við líka liði, svo sem innlenda orku, þar sem við erum að gera stórt átak til að bæta afkomu almennings með hitaveitu- og orkuframkvæmdum. Það er í rauninni stórundarlegt að þetta skuli vera í vísitölu, ekki síst þegar þess er einnig gætt, að orkufyrirtækin eru öll í eigu þessa sama almennings sem fær kauphækkun þegar orkuverð hækkar.“ Enn fremur rekur hæstv. samgrh., að verðlagsmál verði að færa í meira nútímahorf, án þess að skýra það nánar. Hann vekur einnig athygli á peningamálunum og segir að ljóst sé að það þurfi að vera ákveðin stefna og að auka þurfi sparnað á ný. Hann minnir á að erlendar lántökur séu orðnar geigvænlegar. Við því verði að sporna og verði ráðstafanir í því skyni að vera í efnahagsmálapakkanum. Hann segir einnig: „Fjármagnskostnaður er mjög hár, og með„prógrammi“ um hjöðnun verðbólgu verður að taka hann inn og lækka vexti.“ Enn fremur ræðir hann um ýmis gjöld sem lækka þurfi á atvinnuvegunum. Síðan spyr blaðamaður: Eru það skammtímaráðstafanir, sem þið vinnið nú að, eða eru þær miðaðar til lengri tíma?“ Þá segir hæstv. samgrh.: „Tvímælalaust eru þær hugsaðar lengra fram í tímann. Við teljum lágmark að þær nái til ársins alls. Og reyndar er margt af þessum hugmyndum þess eðlis, að þær þurfa lengri tíma, við skulum segja 11/2 ár“. „Þær eru þá miðaðar við að gilda út kjörtímabilið“, spyr blaðamaður? „Já, það má segja það,“ segir hæstv. samgrh. Hæstv. samgrh. kemur aftur í Tímann 23. jan. til að rekja nokkru nánar þessar hugmyndir. En þar er komið svolítið annað hljóð í strokkinn því að hann segir, með leyfi forseta: „Það, sem við viljum skoða betur, er að undirbúa framhaldsaðgerðir síðar á árinu, því þetta nær ekki nógu langt, og fá samkomulag innan ríkisstj. um slíkar aðgerðir.“ Síðan rekur hann nokkur atriði efnahagsaðgerðanna eins og þær hafa birst okkur í skýrslu hæstv. ríkisstj. Dagblaðið Tíminn birtir svo leiðara 27. jan. þar sem segir, með leyfi forseta: „ Ríkisstj. hefur náð samkomulagi um bráðabirgðalausn í efnahagsmálum. Markmiðið er að tryggja á fyrri helmingi ársins nokkra hjöðnun verðbólgunnar, rekstrargrundvöll atvinnuveganna og stöðugan kaupmátt. Ýmsir munu láta í ljós óánægju yfir því, að ekki skyldi nást samkomulag um svokallaðar varanlegri aðgerðir. Þetta ætti þó engum að koma á óvart sem þekkir til sögu síðustu áratuga,“ segir í leiðara Tímans. Það er ljóst samkvæmt þessu, að þær fyrirætlanir Framsfl., að hér væri um varanlegar efnahagsaðgerðir að ræða, hafa alveg runnið út í sandinn. Öll stór orð formanns Framsfl., hæstv. samgrh., um það um miðjan janúar, að hér væri verið að tjalda til lengri tíma, a. m. k. út kjörtímabilið, hafa reynst orðin tóm og ekkert að marka þau. Ef borin eru saman þessi mörgu ummæli sem ég hef hér vitnað til - og raunar mætti bera saman eða vitna í margt fleira sem þeir hafa sagt, þessir hæstv. ráðh. - en ef þessi ummæli eru borin saman við það sem út úr þessu kom í raunveruleikanum má sjá að hér er fyrst og fremst um að ræða aðgerðir sem eru hugmyndir Alþb. Það eru fingraför Alþb. á öllum þessum aðgerðum. Í engu er tekist á við þennan vanda af alvöru. Þetta eru bráðabirgðaaðgerðir eins og þær sem einkenna allar hugmyndir og allar aðgerðir Alþb. í efnahagsmálum fyrr og síðar. Hér er um að ræða feluleik og blekkingar sem eru þeirra ær og kýr. Fyrst og fremst eru notaðar niðurgreiðslur til að telja niður gallaða framfærsluvísitölu. Á meðan æðir hin raunverulega verðbólga upp á við, sú verðbólga sem bitnar á heimilum og á atvinnurekstrinum, þó hún bitni ekki á þeirri gervivísitölu sem notuð er til þess að mæla með verðbólguna á heimili hæstv. ríkisstj. Hlutur Framsfl. í þessu efni er því afar rýr. Það er auðvelt að sannfærast um það með því að bera saman þær hugmyndir, sem hæstv. samgrh. setti fram í Tímanum um miðjan janúar, og það sem svo raunverulega varð, þegar lesin er þessi skýrsla hæstv. ríkisstj. Um vísitölugrundvöllinn, sem þeir framsóknarmenn lögðu höfuðáherslu á, er ákaflega óljóst orðalag í skýrslu hæstv. ríkisstj. Það er ekkert minnst á viðskiptakjör í þeim efnum, sem Framsfl. lagði þó höfuðáherslu á í sínum tillögum að sögn hæstv. samgrh., heldur einungis sagt að ríkisstj. muni nú þegar stofna til viðræðna við samtök launafólks og aðra hagsmunaaðila atvinnulífs um viðmiðunarkerfi, sem gæti komið í stað núverandi vísitölukerfis og tryggt kaupmátt og jöfnun lífskjara, en væri laust við höfuðókosti þess kerfis sem nú gildir. M. a. verði reynt að finna leið til þess að ráðstafanir til að jafna orkukostnað landsmanna valdi ekki aukinni verðbólgu. Öll þau stóru orð framsóknarmanna birtast í þessari mjög óljósu yfirlýsingu - sem er engin einkaskoðun okkar stjórnarandstæðinga að sé mjög óljós. Það kom m. a. fram í viðtali við forseta Alþýðusambands Íslands í Morgunblaðinu 29. jan. s. l. að hann telji orðalagið á yfirlýsingu ríkisstj. næsta óljóst, talað um að finna eitthvert annað kerfi, eins og hann segir. Og síðan rekur hann skoðanir Alþýðusambandsins á þessu máli, sem eru að sjálfsögðu allt aðrar en þær skoðanir sem Framsfl. hefur sett fram. Í verðlagsmálum segir í viðtali við hæstv. samgrh. að það sé mat þeirra framsóknarmanna að þau eigi að færa í meira nútímahorf. En um þessi atriði er ákaflega óljóst orðalag einnig í skýrslu ríkisstj. Þar segir aðeins að í verðlagsmálum verði við það miðað að draga úr opinberum afskiptum af verðmyndum og auka sveigjanleika í verðmyndunarkerfinu samkv. frv. sem lagt verður fram á Alþingi á næstu dögum. Það er nú æskilegt að fá upplýst hvenær slíkt frv. verði lagt fram. Síðan segir: „Tekið verður upp nýtt fyrirkomulag sem miðar að því að verðgæsla komi í vaxandi mæli í stað beinna verðlagsákvæða. Stuðlað verði að hagkvæmari innkaupum til landsins.“ Hér er að sjálfsögðu fyrst og fremst um orðagjálfur að ræða, en engar raunhæfar aðgerðir boðaðar eða ekkert sem hönd er á festandi í þessum þætti frekar en öðrum. Varðandi aðgerðir í peningamálum, sem Framsfl. lagði mikla áherslu á, er um jafnmikinn véfréttarstíl að ræða. Þar segir í skýrslu ríkisstj.: „Með sérstökum aðgerðum í peningamálum mun ríkisstj. reyna að tryggja að þessi þáttur efnahagslífsins stuðli að auknu jafnvægi og hjöðnun verðbólgu. Áætlanagerð um peningamál verði notuð í því skyni, að þróun helstu peningastærða miðist við þann ramma sem efnahagsstefna og markmið ríkisstj. mynda. Aðhald í peningamálum verði aukið með ýmsum ráðstöfunum.“ Það er orðalagið. Um erlendar lántökur, sem hæstv. samgrh. taldi að væru orðnar geigvænlegar og þyrfti að sporna við, segir aðeins að ráðstafanir verði gerðar til þess að draga úr erlendum lántökum og í því skyni verði leitað samkomulags við viðskiptabankana um aukna þátttöku innlendra lánastofnana í fjármögnun framkvæmda. Stefnt verði að því að auka innlendan sparnað til að draga úr þörf á erlendum lánum. Ýmsir möguleikar verði kannaðir í þessu sambandi, þ. á m. að nota skattalög í auknum mæli til að örva sparnað. Allt á sömu bókina lært: Kanna á ýmsa möguleika, engar raunhæfar aðgerðir boðaðar. Þegar hæstv. samgrh. talaði um nauðsyn þess að lækka vexti sagði hann í viðtalinu, með leyfi forseta: „Reyndar finnst mér að lækkun vaxta mætti leiða dálítið í niðurtalningu verðbólgunnar.“ Hann sem sagt boðar að það eigi að lækka vextina og þeir eigi síðan að leiða í niðurtalningu verðbólgunnar. En út úr þessu kemur í skýrslu ríkisstj.: „Unnið verður að því að draga úr fjármagnskostnaði, m. a. með lækkun vaxta í samræmi við hjöðnun verðbólgunnar.“ Hér er auðvitað um allt annað að ræða, eins og allir sjá sem um það vilja hugsa, og ljóst að í þessu efni eins og öðrum hefur Framsfl. beðið lægri hlut við samningu þessara svokölluðu efnahagsaðgerða. Í rauninni má segja að eina atriðið, sem út úr þessum hugmyndum Framsfl. hafi komið, sé lækkun á vissum gjöldum á atvinnuvegunum, launaskattur í iðnaði og fiskvinnslu lækki úr 3.5 í 2.5% og stimpilgjöld af afurðalánum úr 1% í 0,3%. Vissulega er það þakkarvert og ég skal ekki vanþakka það á neinn hátt sem þarna kemur fram. En að öðru leyti er allt, sem fram kemur í þessum tillögum í véfréttarstíl, óljósar hugmyndir, kanna á hin og þessi atriði, og mörg þessara atriða eru eins óljós og þokukennd og þau voru í stjórnarsáttmálanum fyrir um tveimur árum. Í mörgum atriðum er ekkert komið lengra en að endurtaka það sama með svipuðu orðalagi og þar var gert. Ég skal nefna sem dæmi, að í þættinum um peningamál á bls. 6 í stjórnarsáttmálanum, eins og hann var prentaður 8. febr. 1980, segir: „Peningamagn í umferð verði í samræmi við markmið í efnahagsmálum.“ Um þetta segir í þessari skýrslu um aðgerðir: „Áætlanagerð um peningamál verði notuð í því skyni, að þróun helstu peningastærða miðist við þann ramma sem efnahagsstefna og markmið ríkisstj. mynda.“ Hér er verið að segja nákvæmlega það sama, einungis með öðru orðalagi. Tveimur árum seinna er verið að ítreka og árétta þetta stefnumark. Lengra er ekki komið í þeim efnum. Við skulum taka annað dæmi. Á bls. 4 í stjórnarsáttmátanum er talað um endurskoðun vísitölugrundvallarins. Þar segir: „ Ríkisstj. mun beita sér fyrir því, að hraðað verði endurskoðun vísitölugrundvallar." Um þetta segir hins vegar núna í þessari skýrslu: „ Ríkisstj. mun nú þegar stofna til viðræðna við samtök launafólks og aðra hagsmunaaðila atvinnulífsins um viðmiðunarkerfi sem gæti komið í stað núverandi vísitölukerfis.“ Að vísu er vitað að neyslukönnun hefur legið fyrir í Hagstofunni nú um alllangt skeið, en ekki verið gert neitt í því að koma á nýjum vísitölugrundvelli í samræmi við hana. Er þetta heldur rýr eftirtekja eftir tveggja ára starf. Þriðja dæmið má nefna úr sáttmála ríkisstj. Í kaflanum um verðlagsmál á bls. 5 segir: „Unnið verði að lækkun vöruverðs“ - og nefndar nokkrar aðgerðir í því skyni. Eitt atriðið er að greiða fyrir því, að unnt sé að lækka vöruverð með innkaupum í stórum stíl. Nú er sagt hins vegar í verðlagsmálakafla þessarar skýrslu: „Stuðlað verði að hagkvæmari innkaupum til landsins.“ Hér er auðvitað verið að orða meira og minna það sama með örlítið breyttu orðalagi. Ljóst er af þeim dæmum, sem ég hef talið hér upp, að ekki er langt komið þeirri vinnu sem stjórnin hét í upphafi að vinna að. Það alvarlegasta í þessu er þó það, að eftir allan þennan tíma, eftir að hæstv. ríkisstj. hefur mánuðum saman setið á rökstólum við að leysa þann efnahagsvanda sem að okkar steðjar, skuli ekki koma út úr því annað en nýjar bráðabirgðaráðstafanir sem hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson lýsir í grein í Dagblaðinu í dag á þann veg, að hann segir að eftir þrjá mánuði verði að stokka allt upp á nýtt. Þetta er alvarleg staðreynd, því að það, sem á þarf að halda umfram annað í þeim mikla vanda sem að okkur Íslendingum steðjar, er að gripið sé á efnahagsmálunum með föstum tökum en ekki með lausatökum bráðabirgðaaðgerða á þriggja mánaða fresti. Ef svo fer fram sem horfir er alveg ljóst að við munum fyrr en síðar lenda í alvarlegum ógöngum í efnahagsmálunum. Og því miður ber þessi skýrsla ríkisstj. um aðgerðir í efnahagsmálum ekki vott um það að nein glæta sé fram undan í okkar mikla vanda.



Herra forseti. Það er rík ástæða til að taka undir þau orð sem ræðumenn hafa látið falla fyrr í dag um viðveru ráðh. í þessum virðulega sal. Það er sannast að segja til háborinnar skammar fyrir þingið hvernig hæstv. ráðh. gegna þingskyldu sinni. Ráðh. jafnt sem þingmenn hafa viðveruskyldu í þessum sal þegar hér eru fundir og umr. fara fram. Ég held, í ljósi þeirra orða sem hafa verið sögð í dag úr þessum ræðustól, að óhjákvæmilegt sé að hæstv. forseti minni ráðh. á þá tvímælalausu skyldu sem þeim ber til að sitja hér í þingsal þegar þingfundir eru haldnir.  Herra forseti. Það er kannske ekki ástæða tif að halda mjög langa tölu um þá skýrslu frá ríkisstj. um aðgerðir í efnahagsmáum sem er til umr. á þessum fundi. Það má vitna til greinar sem hv. 12. þm. Reykv., Guðmundur G. Þórarinsson, einn af gleggri stuðningsmönnum þessarar hæstv. ríkisstj., skrifar í Dagblaðið í dag, en greinin ber fyrirsögnina: „Hvað þýða efnahagsráðstafanirnar?“ Mér finnst sannast að segja ekki nema von að hv. þm. spyrji. Það er auðvitað löngu orðið lýðum ljóst, að framsóknarmenn innan þessarar ríkisstj. eru ekki aðeins ráðalausir, heldur ráðvilltir. Þeir töluðu um árið mikið um niðurtalningu. Niðurtalning var á oddinum, hét það. Nú hefur reyndar komið rækilega í ljós að framsóknarmenn geta ekki talið niður. Raunar kom í ljós þegar þeir höfðu prófkjör til borgarstjórnarkosninga hér í Reykjavík að þeir gátu ekki heldur talið upp. Kom það mönnum kannske aðeins meira á óvart, en hitt var vitað fyrir. Niðurstaðan í grein hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar um efnahagsráðstafanir ríkisstj. er sú, að nú hafi átakspunkturinn færst til. Það er það sem vannst við allt það sem unnið var. Átakspunkturinn færðist til! Hann segir líka, og það eru hans lokaorð í þessari grein: „Það verður að endurmeta alla stöðuna eftir þrjá mánuði.“ Telst nú til tíðinda að einn af ráðh. Alþb., hæstv. félmrh. Að vísu er hann ekki kominn í salinn, en er þó í sjónmáli og heyrir væntanlega það sem hér fer fram.  Það eru nú senn tvö ár síðan þessi hæstv. ríkisstj. settist á valdastóla og hún hefur lifað tvö gamlárskvöld. Ég hygg að það hafi ekki farið fram hjá nemum manni með hve ólíkum hætti þessi tvö gamlárskvöld þessarar ríkisstj. voru. Hið fyrra skiptið kom hæstv. forsrh. og las landsmönnum langloku í sjónvarpi þar sem upp voru talin ein þrjátíu atriði efnahagsmálaáætlunar, sem svo var kölluð. En af þeim atriðum stendur næsta fátt eftir. Hið eina, sem eftir stendur, eru þau 7% sem launafólki var gert að fórna á altari þessarar ríkisstj. Ég hygg að menn geti leitað með logandi ljósi í þessum lista um efnahagsaðgerðir ríkisstj. og þeir finni þar næsta fátt sem framkvæmt hefur verið eða gert hefur verið. Ég vitna til upptalningar sem birt var í janúarhefti tímarits Seðlabankans. Þar stendur sem 1. liður: „Gengissigi verður hætt um áramót og gengi krónunnar haldið stöðugu næstu mánuði.“ Í þessu sama riti, Hagtölum mánaðarins, sem út kom í desember 1981, segir: „Á þessu ári hefur gengi krónunnar verið lækkað fjórum sinnum.“ Var þá eftir fimmta gengisbreytingin á tólf mánuðum, sem var þeirra miklu mest. Í stjórnarsáttmála þessarar hæstv. ríkisstj. segir auðvitað sitthvað sem hér væri ástæða til að vitna til og verður gert hér á eftir, þó svo að heldur hafi verið hljótt um að ráðh. og stuðningsmenn ríkisstj. hafi vitnað í þennan sáttmála. Gengið var fellt fimm sinnum á tólf mánuðum, en í stefnuræðu sinni 22. okt. 1981 sagði hæstv. forsrh. orðrétt, með leyfi forseta: „Gengi íslensku krónunnar hefur ekki verið jafnstöðugt um langt árabil. Ríkisstj. stefnir áfram að stöðu gengi íslensku krónunnar.“ - Þetta heitir líklega að standist á orð og efndir. Stangist á, ætti líklega frekar að segja. Það stendur sem sagt næsta fátt eftir af því sem hæstv. forsrh. las yfir landslýð á gamlárskvöld 1980. En þegar svo rann upp gamlárskvöld 1981 og hæstv. forsrh. birtist þjóðinni á skjánum, þá stund sem flestir landsmenn hlusta líklega á sinn leiðtoga, varð niðurstaðan sú, að hæstv. forsrh., aldrei þessu vant, var orða vant. Hann hafði ekkert að segja. Ég lái honum það svo sem ekki því innan ríkisstj. var ekki samkomulag um eitt eða neitt. Þegar hæstv. forsrh. var búinn að tala í 12 mín. kom hlé. Síðan leið og beið og ríkisstj. lagði fram tillögur sínar í efnahagsmálum: Skýrsla frá ríkisstj. aðgerðir í efnahagsmálum. Það er svo sem eins og fyrri daginn að þar er ákaflega lítið og kannske minna en nokkru sinni sem hönd verður á fest. Hér er þokukennt orðalag sem segir nánast ekki neitt. Ég vil mælast til þess við hæstv. forsrh., að hann skýri nánar hvað felst í þeirri setningu, sem ég nú vitna til, en hún er svona, með leyfi forseta: „Með sérstökum aðgerðum í peningamálum mun ríkisstj. reyna að tryggja, að þessi þáttur efnahagslífsins“ - þ. e. peningamál - „stuðli að auknu jafnvægi og hjöðnun verðbólgu. Áætlanagerð um peningamál verði notuð í því skyni, að þróun helstu peningastærða miðist við þann ramma, sem efnahagsstefna og markmið ríkisstj. mynda.“ - Hvernig ber að skilja þetta, hæstv. forsrh.? Síðan segir: „Aðhald í peningamálum verði aukið með ýmsum ráðstöfunum og látið ná til allra þátta, sem áhrif hafa á þróun útlána og peningamagns.“ Í kafla um erlendar lántökur segir: „Stefnt verður að því að auka innlendan sparnað til þess að draga úr þörf á erlendum lánum“. - Ég beini því til hæstv. forsrh., að hann upplýsi þingheim og þjóðina um hvernig þetta verður gert. Sé nú vikið að erlendum lántökum er komið að sérstökum kafla í starfi þessarar ríkisstj., sem ástæða er til að fara nokkrum orðum um. Ég sagði áðan að ástæða væri til að vitna í stjórnarsáttmálann. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Gunnars Thoroddsens segir svo, með leyfi forseta, á bls. 6: „Erlendar lántökur verði takmarkaðar eins og kostur er og að því stefnt, að greiðslubyrði af erlendum skuldum fari ekki fram úr um það bil 15% af útflutningstekjum þjóðarinnar á næstu árum. Efri mörk erlendrar lántöku verði þó ákveðin nánar með hliðsjón af eðli framkvæmda með tilliti til gjaldeyrissparnaðar og gjaldeyrisöflunar.“ En hver er staðan í þessum efnum í dag? Jú, það stefnir í að greiðslubyrði af erlendum skuldum nálgist 20% af útflutningstekjum Íslendinga. Ég held að það fari ekkert á milli mála að þessi þróun er hættuleg, og er þá vægt til orða tekið. En það, sem er þó öllu alvarlegra og ískyggilegra er hvernig sívaxandi hluti hinna erlendu lána fer til eyðslu og minnkandi hluta til framkvæmda til þjóðhagslega arðbærra framkvæmda. Ef erlendu lánin á þessu ári verða 2250 millj. eða þar um bil, þá fara rétt innan við 1000 millj. í afborganir af eldri lánum, 980. Eftir standa þá 1270 millj. eða þar um bil. Til framkvæmda fara 820 eða því sem næst, en í eyðslu og rekstur fara 444 millj. Þetta hefur ekki gerst áður né heldur hefur það gerst að greiðslubyrði erlendra skulda verði svo hátt hlutfall af útflutningstekjum sem nú stefnir í. Þetta gerist þrátt fyrir þá staðreynd, að í stjórnarsáttmálanum segir allt annað. Þetta er bara eitt dæmi um að á mis fari orð og efndir hjá núv. ríkisstj. Það er af nógu að taka í stjórnarsáttmálanum. Það má víða bera niður. Það má t. d. minna á upphafssetningu stjórnarsáttmálans um hjöðnun verðbólgu, sem þessi ríkisstj. samkv. yfirlýsingum hæstv. forsrh. var mynduð til að vinna að. „ Ríkisstj.,“ segir hér, með leyfi forseta, „mun vinna að hjöðnun verðbólgu, þannig að á árinu 1982“ - þ. e. þessu herrans ári - „verði verðbólgan orðin svipuð og í helstu viðskiptalöndum Íslendinga“. - Það er nú aldeilis öðru nær. Framan af árinu 1981 miðaði nokkuð í viðureigninni við verðbólguna, en það má segja sem svo, að það hafi verið þrátt fyrir ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens, en ekki vegna hennar, vegna þess að allt, sem gerðist í verðbólgumálum, ef undan eru að vísu skilin 7% sem tekin voru af launþegum, var fyrir tilstilli utanaðkomandi áhrifa og var kannske ekki síst fyrir tilstilli jafnaldra hæstv. forsrh. fyrir vestan haf, Reagans Bandaríkjaforseta, þegar Bandaríkjadollar styrktist og hafði þar með mjög hagstæð áhrif á efnahagsþróun hjá okkur. Það var sem sé ekki vegna eins eða neins sem þessi ríkisstj. gerði sem gekk í haginn framan af ári. En ég hygg að menn hiki við að hugsa þá hugsun til enda, hvernig farið hefði hér ef þessarar styrkingar dollarans hefði ekki notið við. Það væri fróðlegt að fá sundurgreiningu hinna færustu hagfræðinga á því, hver hefði orðið þróunin hér ef dollarinn hefði ekki haldið áfram að styrkjast með þeim hætti sem hann gerði einkanlega fyrri hluta ársins 1981. Eins og ég sagði í upphafi máls míns, herra forseti, er svo sem ekki mikil ástæðu til að fara mörgum orðum um þessa skýrslu frá ríkisstj. um aðgerðir í efnahagsmálum því hún er svo sem hvorki fugl né fiskur. Þar er með almennu orðalagi vikið að ýmsum vandamálum, en það er alveg hárrétt, sem hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson segir í Dagblaðinu í dag, að þetta eru bráðabirgðaráðstafanir til þriggja mánaða og eftir þrjá mánuði verður að endurmeta allt. Það er nákvæmlega eins og þessi ríkisstj. hefur til þessa starfað. Þar hefur ekki verið eining um eitt eða neitt. Enginn er að tala um að það sé hægt að leysa þessi vandamál í eitt skipti fyrir öll. Auðvitað dettur engum í hug að halda slíku fram. En svolítið lengra fram á veginn mætti þó horfa en tekist hefur í þessari ríkisstj., þar sem hæstv. ráðh. virðast sammála um það eitt að sitja og að sitja sem lengst. Þeir hrósa sér af því að kaupmátturinn hafi haldist. Það hefur komið fram í þessum umr. og verið vitnað til óyggjandi talna frá Kjararannsóknarnefnd, að kaupmáttur hefur haldist með þeim hætti að vinnutími verkamanna hefur lengst um tvær klukkustundir á viku. Auðvitað er lengi hægt að halda kaupmætti ef vinnutíminn er lengdur. Þetta hefur verið sýnt fram á hér með tölum frá Kjararannsóknarnefnd og ég ætla ekki að fara að endurtaka það. Ríkisstj. hefur gumað af því í hvert einasta skipti nánast sem ráðh. opna munninn í fjölmiðlum, að henni hafi tekist að halda fullri atvinnu. Það er út af fyrir sig rétt. Við eigum ekki við það böl að búa sem atvinnuleysið er í grannlöndunum í kringum okkur. En þetta er líka orðaleikur með nokkrum hætti, vegna þess að fólksflutningar úr landi hafa numið þriðjungi fólksfjölgunarinnar og stundum heldur betur. Við höfum því flutt atvinnuleysi okkar til grannlandanna hér í kring. Hvernig skyldi vera ástatt hér ef ekki hefðu verið þessir miklu fólksflutningar - þessi fólksflótti sem sumir vilja svo nefna? Hvernig væri þá ástandið í atvinnumálum hér? Ég er hræddur um að það væri ekki glæsilegt. Það er því þrátt fyrir þessa ríkisstj. sem hér hefur verið full atvinna, en ekki vegna hennar, vegna þess að ég geri ráð fyrir að margt af þessu fólki hafi einmitt flust úr landi kannske fyrst og fremst og ekki síst vegna stjórnarstefnunnar. Ég hef vikið hér nokkrum orðum að efnahagsmálum almennt. En hvar er afrekalisti ríkisstjórnar Gunnars Thoroddsens í öðrum efnum? Hvar er afrekaskráin í virkjunarmálum? Hún hefur ekki séð dagsins ljós. Hvar er afrekaskráin í menntamálum, menningarmálum? Hvað hefur verið gert á því sviði? Jú, það má kannske minna á eitt. Þegar hver þm. á fætur öðrum kemur í þennan ræðustól og bendir ráðh. menntamála og dómsmála á að lögbrot séu framin með sýningum í heimildarleysi á alls kyns efni í svokölluðum myndbandakerfum, hvað gerist þá? Hæstv. ráðh. koma í þennan ræðustól og segja að það geti ekki verið því að það hafi enginn hringt í lögregluna! Síðan hefur það gerst, að nefnd, sem hæstv. menntmrh. skipaði, hefur lýst yfir að hér sé um margföld lögbrot að ræða, ekki á einum lögum, heldur tvennum, þrennum og kannske fernum. Þegar saga þessarar hæstv. ríkisstj. verður skráð verður hún því ekki löng, þó svo að ríkisstj. auðnist kannske að sitja út þetta kjörtímabil. Það er aldrei að vita vegna þess að það virðist vera það eina sem verulegur einhugur er um, og hæstv. forsrh. hefur langa reynslu sem stjórnmálamaður, lengri reynslu en nokkur þeirra sem hér eiga sæti. Hann er vel til þess vís að halda þessu saman vegna þess að hér er nánast haldið utan um ekki neitt, eins og verið hefur fram til þessa, vegna þess að þessi ríkisstj. hefur hvorki gert eitt né neitt.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Vesturl., Eiður Guðnason, hefur gert ítarlegan samanburð á loforðum ríkisstj. og efndum. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það. Í fyrri hluta þessara umr., sem útvarpað var, ræddi ég stefnumörkun okkar Alþfl.-manna og tillögur okkar í efnahagsmálum, og ég vísa til þess um það efni. Ég vil þess vegna nota tímann núna til að benda á fáeinar staðreyndir fyrst og fremst sem við stöndum frammi fyrir í efnahagsmálum, með tilliti til þess hvernig ástandið er núna. Efnahagsinnihald þeirra ráðstafana, sem ríkisstj. boðar, er í rauninni fyrst og fremst tvennt: Það eru 5.8% niðurgreiðslur á landbúnaðarvörum í því skyni að lækka framfærsluvísitölu um sem því nemur og þar með kaupið í landinu og 0.2% lækkun með tollabreytingum. Á þessum grundvelli er það spá Þjóðhagsstofnunar, að framfærsluvísitalan muni hækka um 40–42% á árinu og byggingarvísitalan um 45%. Við vitum að vísu að spár Þjóðhagsstofnunar hafa tilhneigingu til að vera í lægri kantinum. En þegar þessi spá er gerð er gert ráð fyrir að engar grunnkaupshækkanir verði á árinu. Næsta spurning hlýtur þess vegna að verða sú: Hvernig mun þá kaup þróast? Samkv. þessari spá mundi kaupið hækka um 33%. Þarna mundi því mælast 5–7% kaupmáttarskerðing. Ég segi „mælast“, vegna þess að þegar menn tala um kaupmátt hér eru notaðir mælikvarðar eins og framfærsluvísitala sem allir vita náttúrlega að er úrelt orðin með öllu. Til viðbótar þeirri kaupmáttarskerðingu, sem þannig mælist, miðað við þær aðgerðir sem ákveðnar hafa verið, þau markmið sem menn stefna að og stefna í 40–42% verðbólgu, - til viðbótar þeirri kaupmáttarskerðingu, sem þannig kemur glögglega fram í forsendum þessarar spár, mun kaupmáttur fyrir sakir þessara ráðstafana lækka um 4%. Hann mun gera það í raun og sannleika vegna þess að þær vörur, sem greiddar eru niður, vega of þungt í vísitölunni. Þegar 6% eru greidd niður má gera ráð fyrir að upp undir 2/3 af því séu falstölur, þannig að hér muni verða 4% kaupmáttarskerðing í framfærslu heimilanna til viðbótar því sem ég rakti áðan. Sú stefna, sem hér er boðuð og sagt að eigi að skila 35% verðbólgu á árinu, skilar því 42% verðbólgu, en forsendurnar fyrir því eru heildarkaupmáttarskerðing í reynd sem nemur 9–11%. Þetta eru einkar athyglisvert. Nú munu allir vera sammála um að þær tillögur og þær aðgerðir, sem hér hefur verið gripið til, séu upp úr hugmyndafræðibók Alþb. Þeir segja það líka sjálfir , Alþb. menn, að þetta séu þeirra tillögur, og eru hreyknir af því. Framsfl. er mjög ólukkulegur þessa stundina, eins og hér hefur verið vitnað til, vegna þess að hann háði sinn bardaga fyrir efnahagsráðstöfunum á síðum Tímans og í öðrum fjölmiðlum, en ekki í ríkisstj., ef marka má niðurstöðuna. Framsókn er í rauninni orðin eins konar útibú frá Alþb. Hver hefði trúað að Alþb.-menn yrðu svona lukkulegir með þá frammistöðu að skerða kaupmáttinn í kringum 10% á árinu og hrósuðu sér af því? Mig minnir að sá flokkur hafi talað mikið um að standa vörð um kjör launafólks. Til þess að mæta þessu er talað m. a. og sérstaklega um niðurskurð á fjárlögum. Nokkur atriði hafa verið nefnd, komið fram í ræðum ráðh. Það er t. d. talað um niðurskurð á ferðalögum til útlanda. Ég skil það í sjálfu sér ósköp vel að hæstv. fjmrh. skuli hafa ofboðið utanferðir samráðh. sinna og talið ástæðu til að gera það að sérstöku stefnumiði að draga úr þeim. Hvort hann hefur árangur sem erfiði er ég ekki jafnviss um. Það er líka talað um að draga úr kostnaði við Landhelgisgæsluna. Ég get í sjálfu sér skilið það líka að hæstv. fjmrh. hafi ofboðið kostnaður sem hafi verið lagður á Landhelgisgæsluna á árinu. Ég skil þetta svo, að á því ári, sem nú er nýhafið, verði t. d. ekki farið með neina rostunga til Grænlands. - En auðvitað spyrja menn sjálfa sig hvort það verði um raunverulegan niðurskurð að ræða. Hvort hér verður um raunverulegan samdrátt í ríkisútgjöldum að ræða mun ráða miklu um hvort þetta 42% mark næst. Ef ekki verður um raunverulegan samdrátt í ríkisútgjöldum að ræða fer það mark líka forgörðum. Jafnframt er talað um niðurskurð á framlögum til fjárfestingarlánasjóða. Það skiptir máli hvert verður framhaldið á því, jafnvel þó að sá niðurskurður eigi sér stað. Verða tekin erlend lán í staðinn fyrir þann niðurskurð, sem þarna á sér stað, eða verður dregið úr útlánum sjóðanna? Reynslan hefur verið sú, að það hafa verið tekin erlend lán í staðinn. Það er ávísað á erlend lán. Ef það gerist áfram mun ekki heldur þetta 42% mark ríkisstj. standast. Við Alþfl.-menn bentum á það við upphaf þessa árs og í sambandi við 7% kaupskerðingu ríkisstj. 1. mars, að ef ekki yrði fylgt skynsamlegri peningamálapólitík mundi nákvæmlega það sama gerast núna hjá þessari ríkisstj. og hjá ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar. Ofþenslan í peningamálum og reyndar í erlendum lántökum, sem hefur verið geigvænleg á s. l. ári, mundi sprengja þetta allt af sér og árangurinn mundi renna út í sandinn. Þessu spáðum við Alþfl.-menn og þetta hefur komið fram. Það var einmitt þetta sem gerðist. Verðbólgan hljóp fljótt í sama farið þó að það tækist aðeins að draga úr hraða hennar með góðri aðstoð úr Hvíta húsinu. Útlánaaukning bankakerfisins hefur verið geigvænleg á undanförnu misseri, og jafnframt hefur það gerst, að innlánaaukningin hefur stöðvast. Fólk hefur tapað trú á að innlánin héldu verðgildi sínu. Fólk hefur í annan stað ekki haft efni á því að safna sparifé. Það sér ekkert til nýrra vinnubragða í peningamálastjórn hjá núv. ríkisstj. Fortíð ríkisstj. í peningamálum hræðir og þó alveg sérstaklega þær geigvænlegu lántökur sem hafa átt sér stað á þessu ári, en enn frekar þau áform sem uppi eru fyrir næsta ár samkv. lánsfjáráætlun, þar sem nota á helminginn af erlendum lánum til að endurnýja gömul lán, velta á undan sér, og þriðjunginn, sem þá er eftir, í hrein eyðslulán. Enn er það svo, að gert er ráð fyrir að lækka tolla - hefur verið samþykkt - og talið að það muni nema 22 millj. kr. En það var einkar athyglisvert í ræðu hæstv. fjmrh. í Ed. í gær, að hann upplýsti jafnframt að tollafgreiðslugjaldið ætti að gefa 50–60 millj. kr. Það á sem sagt að úthluta almenningi 22 millj., en taka af honum 50–60 millj. kr. Ekki er þetta umhyggja fyrir fólkinu í landinu. Þetta er hluti af þeim skollaleik sem um er að ræða. Einn er sá kafli í efnahagsskýrslu ríkisstj. sem lætur nærri sanni. Það er inngangskaflinn um efnahagshorfur. Við höfðum minnst á það fyrir jól, Alþfl.-menn, að það horfði heldur skuggalega í þessum efnum og jafnframt að menn skyldu vara sig á því að steypa sér í þær erlendu lántökur sem fyrirhugaðar væru, þegar grundvöllurinn undir efnahagslífinu væri eins ótraustur og raun ber vitni og horfur á samdrætti í þjóðartekjum mundi greiðslubyrðin enn þyngjast. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. frá því að hún var stofnuð var talað um 15% greiðslubyrði af erlendum lántökum sem markmið. Nú er talað um 20%. Mönnum finnst þetta kannske lítill munur, bara 5 prósentustig. En menn gæti að því, að 5 prósentustigahækkun þarna er þriðjungurinn af því sem að var stefnt. Þetta er 331/3% hækkun á greiðslubyrðinni. Þetta er auðvitað geigvænleg þróun. En þjóðhagshorfurnar gefa líka tilefni til að huga að því, að það er útlit fyrir vaxandi viðskiptahalla. Það, sem er athyglisvert í sambandi við tillögur ríkisstj., er að þetta, sem er reyndar bent á að því er varðar þjóðhagshorfur í inngangskafla skýrslunnar, mun ekkert breytast eða lítið sem ekkert við þær ráðstafanir sem gripið er til. Viðskiptahallinn, sem spáð er, mun lítið hnikast til þrátt fyrir þær ráðstafanir sem hér er gripið til, þannig að það, sem talið er forsenda fyrir aðgerðum, skilar engum árangri á þann mælikvarða sem bent er á sem forsendu. Ríkisstj. hefur oft á undanförnu misseri hrósað sér af jafnvægi. Hún hrósaði sér framan af árinu af jafnvægi í peningamálum, innlán væru að aukast. Hún hefur ekkert minnst á jafnvægi í peningamálum nú seinustu mánuðina, enda ríkir þar svo hrikalegt ójafnvægi að annað eins hefur ekki sést um langan tíma. Ríkisstj. hrósaði sér líka af jafnvægi í viðskiptum við útlönd á fyrri hluta ársins. Hún hefur ekkert minnst á jafnvægi í viðskiptum við útlönd síðari hluta s. l. árs. Hún talar ekki um það núna. Það stefnir líka í 500 millj. kr. halla í viðskiptum okkar við útlönd á árinu 1981, og það er útlit fyrir verulega aukningu, líklega um það bil álíka upphæð, á árinu 1982. Jafnvægi er því ekki fyrir að fara á þessu sviði. Það var mikið talað um jafnvægi í ríkisfjármálunum hér framan af stjórnarferli ríkisstj. Það er ekki eins mikið talað um það núna, enda afhjúpað að þær jafnvægistölur, sem birtar hafa verið, hafa verið fundnar með talnaleik, talnatilfærslu milli A- og B-hluta, sem auðvitað skilar engum raunverulegum árangri í efnahagsmálum, heldur er bara til þess að sýnast út á við. Menn skulu ekki gera ráð fyrir að með slíkum talnakúnstum náist einhver árangur. Megingallinn við þá skýrslu ríkisstj., sem hér er tekin til umr., er ekki hvað hún er eða hvað er í henni. Hann er eiginlega sá, að hún er ekki neitt. Ég sé þess vegna ekki ástæðu til að fara í gegnum skýrsluna. Við höfum áður séð svona plögg. Við sáum þau fyrir 13 mánuðum. Þá var svona plagg sett fram í 32 tölusettum liðum. Nú eru liðirnir 22, en ótölusettir. Það var ekkert gert með það plagg frekar en stjórnarsáttmálann, og auðvitað verður ekkert gert með þetta plagg heldur frekar en það sem á undan er gengið, og þess vegna ekki ástæða til að fara í gegnum það. Þær bráðabirgðaráðstafanir, niðurgreiðslur o. s. frv., sem ég hef gert hér eilítið að umtalsefni, munu endast ákaflega skammt. Þetta þýðir að við stöndum áfram í sömu sporum. Við erum áfram með svipaða verðbólgu og áður. Hún er reyndar svipuð og þegar ríkisstj. tók til starfa. Við sjáum engar framfarir. Þess sér ekki stað. Það verður haldið áfram í niðurgreiðslu- og launakrukksleiknum og það á að halda áfram að grípa til bráðabirgðaráðstafana, væntanlega á 2–4 mánaða fresti. Mottó þessarar ríkisstj., stefnan sem verður lesin út út gerðum ríkisstj., er að það megi engu breyta. Þess vegna hlýtur dómurinn um þessa ríkisstj. að verða sá, að þetta sé íhaldssamasta ríkisstjórn sem nokkurn tíma hafi setið á Íslandi. - Fundarhlé.



Herra forseti. Þegar þessar umr. hefjast nú að nýju held ég að rétt væri að benda hæstv: forseta á að sumir þm., sem hafa tekið þátt í umr. og gert fsp., sinna ekki skyldum sínum að vera hér viðstaddir. Hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson og Kjartan Jóhannsson hafa t. d. bæði beint ásökunum til ráðh. um að þeir væru ekki viðstaddir og auk þess krafist svara við ýmsu. Þess vegna finnst mér lágmarksskylda að þessir menn séu viðstaddir þegar fundurinn byrjar. Annars vil ég svara því til vegna aðfinnslna sumra hv. þm. um að ekki séu allir ráðh. hér staddir, að ég ætla að það sé venja í þingi að þm. láti sér nægja að sá ráðh., sem flytur mál og er í fyrirsvari fyrir það, sé viðstaddur til andsvara og til að hlýða á mál manna. Ég held að, það sé ekki venjuleg krafa að þm. geri sig svo stóra að krefjast þess, að öll ríkisstj. hlýði á mál þeirra. Þessi skýrsla er flutt af forsrh. og hann hefur veríð viðstaddur þessar umr. allar. Þegar útvarpsumræður eru hafðar um eitthvert mál er að vísu heimild í þingsköpum til að halda umr. áfram eftir að útvarpsumræðum lýkur. Hitt er þó langalgengast, að umr. sé lokið um leið og útvarpsumræðum lýkur. Sá háttur, sem hér er á hafður, er að sjálfsögðu heimill samkv. þingsköpum, en heldur óvenjulegur, og menn geta getum að því leitt, hvers vegna þessi háttur er á hafður. Það er enginn vafi á því, að sumir þeirra, sem töldu sig sjálfkjörna til að taka þátt í útvarpsumræðunum, en komust ekki að, hafa nú viljað láta ljós sitt skína hér. En í þessu sambandi er það athyglisvert, að ræður þeirra tveggja hv. þm., sem hér töluðu fyrir hönd stjórnarandstæðinga í Sjálfstfl., hafa ekki fundið náð fyrir augum Morgunblaðsins. Það er nefnilega venja að eftir útvarpsumræður eru ræður þm. Sjálfstfl. birtar daginn eftir eða allra næstu daga í því blaði. Frá þessu hefur verið brugðið nú og leiða menn mjög getum að því, hvað valda muni. Það eru nú liðnir fimm útkomudagar blaðsins án þess að sjáist tangur eða tetur af þeim ræðum sem hér voru fluttar af þeim hv. þm. Friðrik Sophussyni og Ólafi G. Einarssyni.

Veit forsrh. nokkra skýringu á þessu?

Já, ég hef skýringu á því.

Megum við ekki heyra hana?

Hún er vafalaust sú, að það er dómur Morgunblaðsins og væntanlega stjórnarformanns þess, að það sé ekki fengur að því að birta þessar ræður. 

Ég sagði: Þetta var billegt.

Billegt? Ég held að það væri afskaplega „billegt“ fyrir Morgunblaðið að birta ræðu Ólafs G. Einarssonar.  Í ræðum þeirra hv. fjögurra þm., sem nú hafa takið til máls, eru fjölmörg atriði sem rædd hafa verið áður, bæði í útvarpsumræðum ítarlega og einnig í sambandi við önnur mál að undanförnu. Gerist því engin þörf á að fara út í þau atriði öll. En það er athyglisvert, að ræða hv. þm. Birgis Ísl. Gunnarssonar var í upphafi fyrst og fremst upplestur úr blöðum frá því í fyrra og frá því um áramót, samtöl við menn þar sem mismunandi áherslur voru lagðar á ýmis atriði í sambandi við efnahagsmál. Með þessu ætlaði hv. þm. náttúrlega að sýna ágreining innan ríkisstj. En þessi málflutningur hv. þm. er auðvitað algjör tímaskekkja því að efnahagsaðgerðir hafa nú verið skýrðar fyrir Alþingi og lagðar fram fyrir alþjóð, efnahagsaðgerðir sem öll ríkisstj. og allir ráðherrar eru algjörlega sammála um. Er þess vegna heldur seint að verið að fara núna að þylja upp úr gömlum blaðagreinum eða samtölum. Hins vegar sýnir þetta hvílík röksemdafátækt er hér á ferðinni hjá þessum hv. þm., eins og raunar hefur komið fram hjá öllum þeim fjórum hv. þm. stjórnarandstöðunnar úr Sjálfstfl. sem þátt tóku í útvarpsumræðunum, þar sem hvergi örlar á einu einasta úrræði. Þetta er samtíningur, upplestur úr blöðum, blaðagreinum og blaðaviðtölum, sumum gömlum, án þess að nokkuð bóli á einni einustu ábendingu um hvað þeir telji að gera skuli. Þegar þessi hv. þm. leggja nú svo mikið upp úr því að reyna að sýna fram á að eitthvað hafi verið skiptar skoðanir og ólíkar áherslur á ýmsum atriðum í efnahagsmálum í desember og fyrri hluta janúar, þá eru þeir kannske um leið að reyna að breiða yfir það sem gerst hefur tvo síðustu daga hér í þingi, þar sem stjórnarandstaðan er nú svo heillum horfin að þegar fyrsta frv. í sambandi við efnahagsaðgerðir ríkisstj., um lækkun tolla á heimilistækjum, er flutt hér í þingi, þá gat stjórnarandstaðan ekki einu sinni staðið saman í því efni, heldur klofnaði hún í báðum deildum og þurfti að skila tveimur álitum bæði í Ed. og Nd. Þegar hlýtt er á mál hv. þm. Lárusar Jónssonar hér er margt þar sem vekur furðu, auðvitað hvað málflutningur er þar innihaldslítill, en ekki síst eitt atriði. Hv. þm. hefur gert sér mjög títt um að deila á ríkisstj. fyrir að ganga í ýmsum efnum gegn stefnu Sjálfstfl., eins og hann kallar það. En þegar í þessum efnahagsaðgerðum eru nú í ýmsum efnum tekin upp atriði sem Sjálfstfl. hefur á sinni stefnuskrá, - ég skal nefna dæmi: að draga úr opinberum afskiptum af verðlagsmálum, að lækka ríkisútgjöld, að gefa sveitarfélögunum frjálsari og rýmri hendur um ákvörðun í mikilvægum málum, - þá hefur þessi hv. þm. samt allt á hornum sér og verður eiginlega þeim mun eldsúrari sem fleiri stefnumál sjálfstæðismanna komast áleiðis. Hann um það, en það sýnir hver hin málefnalega staða er. Í máli þeirra hv. þm. Lárusar Jónssonar og Kjartans Jóhannssonar var sagt að vísitöluspá Þjóðhagsstofnunar nú væri sú, að eftir þessar efnahagsaðgerðir yrði verðbólgan á þessu ári 40–42%. Þessi ummæli beggja þm. er röng - alröng. Það er margtekið fram af forstöðumanni Þjóðhagsstofnunar, að það, sem hér er um að ræða, er alls ekki spá Þjóðhagsstofnunar. Hann hefur tekið það skýrt fram munnlega og bréflega - og það vita þessir hv. þm. báðir - að það, sem hér er um að ræða er framreikningur, eins og forstöðumaðurinn kallar það, framreikningur á verðbólgu eins og hún mundi vera miðað við ýmis skilyrði, en alls ekki spá um verðbólguna. Ég tel að þessir hv. þm. ættu að sjá sóma sinn í að leiðrétta þetta ranghermi sitt. Í öðru lagi er þess að geta, að þegar þessi framreikningur nú sýnir 40–42%, þá er náttúrlega í fyrsta lagi byggt á því, að ekkert verði gert frekar til ársloka í efnahagsmálum annað en það sem er þegar búið að ákvarða. Það liggur svo í hlutarins eðli og kemur skýrt fram í yfirlýsingu ríkisstj., að vitanlega þurfi að gera fleira til að ná því marki sem sett er, 35% frá upphafi til loka árs og verðbólguhraða um 30% í lok ársins. Í fyrra, eftir að efnahagsáætlun ríkisstj. frá því á gamlársdag 1980 var birt, var Þjóðhagsstofnun einnig beðin um sams konar upplýsingar, sams konar framreikning og nú hefur verið gerður. Niðurstaðan varð þá sú, að verðbólgan samkv. þeim framreikningi mundi verða um 50% frá upphafi til loka árs. Verðbólgan varð um 40%. Þetta verða menn að hafa í huga um leið og undirstrikað er að Þjóðhagsstofnun margtekur fram að þetta sé ekki spá eða áætlun, heldur framreikningur byggður á vissum forsendum. - Þessi framreikningur var sem sagt í janúarmánuði í fyrra, fyrir ári, 50%. Verðbólgan varð 40%. Nú er þessi framreikningur 40–42%. Við væntum þess, að okkur takist að ná því marki sem við höfum sett fram í okkar skýrslu um efnahagsaðgerðir. Þá koma svör þessara hv. stjórnarandstæðinga: Þetta er ekkert að marka, vísitalan er fölsuð. - Það er alveg eins og þegar ríkissjóður nær jöfnuði nú tvö ár í röð, 1980 og 1981, með nokkrum greiðsluafgangi. Þá er vaðið hér upp með fullyrðingum um að verið sé að falsa ríkisreikninginn. ríkisbókhaldið og aðrir aðilar, sem að þessu standi, séu að falsa alla reikninga. Svona frammistaða, svona röksemdir, ef maður á að kalla það því nafni, er náttúrlega svo langt fyrir neðan virðingu Alþingis að þessir þm. ættu ekki að leyfa sér að bera slíkt fram. Við skulum taka fyrra atriðið, að ríkisstj. sé að falsa vísitöluna. Hver er það sem reiknar út og ákvarðar vísitöluna? Menn skyldu halda eftir þessum ósvífnu fullyrðingum að það væri ríkisstj. Það er alls ekki ríkisstj. Það er sérstök nefnd sem heitir Kauplagsnefnd. Ég ætla að formaður hennar sé skipaður af Hæstarétti og svo er þar fulltrúi frá Vinnuveitendasambandi Íslands og annar frá Alþýðusambandi Íslands. Þessir þrír menn ákvarða framfærsluvísitöluna á hverjum tíma með aðstoð Hagstofunnar. Ríkisstj. kemur þar hvergi nærri. Þá á fölsunin væntanlega eftir kenningu þessara manna að vera fólgin í því að verið sé að lækka tolla. Það er verið að lækka tolla á ýmsum heimilistækjum. Nú hefur verið upplýst í þessum umr. á þingi, í báðum deildum, og þessir hv. þm. vita það ósköp vel, að lækkun tolla á heimilistækjum nær engan veginn eingöngu til vara sem koma inn í vísitöluna, heldur eru þar mörg tæki og áhöld sem alls ekki snerta vísitöluna. Þá komu þeir að því, að með niðurgreiðslunum sé verið að falsa vísitöluna. Það er vitað, að fyrir þessar efnahagsaðgerðir var prósenttala niðurgreiðslna 5%. Hún hefur verið á undanförnum árum frá 7 upp í 11%. M. ö. o.: niðurgreiðslur hafa fram að þessu verið lægri en yfirleitt áður. Með þeim niðurgreiðslum, sem nú eru ákveðnar og komnar til framkvæmda, mun hlutfall niðurgreiðslna fara upp í um 7%, sem er í lægra kanti af því sem hefur verið fjöldamörg undanfarin ár. Ég ætla t. d. að í tíð ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar hafi niðurgreiðslur verið um það bil eða stundum hærri. Þegar hv. þm. Kjartan Jóhannsson tekur sér það enn í munn, að verið sé að falsa vísitöluna, m. a. með aukningu niðurgreiðslna, þá vil ég minna á að í ríkisstj. þeirri, sem hann átti sæti í og mynduð var 1978, komust niðurgreiðslur að hlutfalli upp í 11%, urðu sem sagt miklu hærri heldur en þær eru nú og heldur en þær verða eftir þær niðurgreiðslur sem ráðgerðar eru í maímánuði. Ekkert af þessum fullyrðingum fær staðist. Ríkisstj. á að vera að falsa vísitöluna. Það er ekki hún, heldur sérstök kauplagsnefnd sem reiknar hana út og ákveður hana án þess að ríkisstj. komi þar nærri. Tollalækkanirnar snerta ekki síður vörur, sem ekki eru í vísitölunni, og niðurgreiðslurnar hafa oftast nær undanfarin ár verið hærra hlutfall en nú er. Síðan leyfir hv. þm. Lárus Jónsson sér að orða það þannig, að þessar niðurgreiðslur séu orðnar hrikalegar. Ég hefði haldið að maður með viðskiptafræðimenntun, sem virðist vera talinn hér aðalsérfræðingur stjórnarandstæðinga í Sjálfstfl. í efnahagsmálum, ætti að vita betur og hlyti að gera það. Hann á ekki að slá fram slíkum fullyrðingum. Auðvitað eru margvíslegir annmarkar á niðurgreiðslum. Ég þakka hv. þm. Friðrik Sophussyni fyrir að einn besti kaflinn í ræðu hans hér um daginn var upplestur úr grein eftir mig um niðurgreiðslur.

Hvernig væri að lesa hana aftur?

Ég meina hvert orð af því sem þar stendur. Það er augljóst að margvíslegir annmarkar eru á niðurgreiðslum, og t. d. átti ég minn þátt í því í viðreisnarstjórninni á sínum tíma að reyna að draga sem mest úr niðurgreiðslunum. En menn verða að gera sér grein fyrir því, að niðurgreiðslur eru bein afleiðing af því vísitölukerfi sem við búum við. Hvenær sem slíkt vísitölukerfi er í gangi kallar það á og knýr fram stórauknar niðurgreiðslur. Um leið og hægt væri að losna við höfuðannmarka vísitölukerfisins væri möguleiki til þess að minnka niðurgreiðslur og vissulega kemur það mjög til athugunar. Menn verða að gera sér grein fyrir því, hvert samband er þarna á milli. Hv. þm. Lárus Jónsson spyr út af ákvæðinu um viðmiðunarkerfi: hvað þýðir þetta? Við höfum orðað það svo, að við teljum æskilegt - og í rauninni er það þegar byrjað - að hefja viðræður við fulltrúa launþega og aðra aðila vinnumarkaðarins um nýtt viðmiðunarkerfi sem sé laust við höfuðannmarka núverandi kerfis, en geti um leið tryggt kaupmátt og kjarajöfnun fyrir launþega, sérstaklega fyrir láglaunafólkið. Þessar viðræður eru nú að hefjast. Þá vill hv. þm. fá yfirlýsingar um það frá mér, hvað eigi að felast í þessari endurskoðun. Þegar verið er að framkvæma úttekt á mjög vandasömu og viðkvæmu máli, telja menn þá að það sé ráðið að telja upp fyrirfram hvað ætlast sé til að komi út úr þessari úttekt og því samkomulagi eða samningaviðræðum sem verið er að hefja? Auðvitað eru það ákaflega mörg atriði sem þarna þarf að kanna. Það væru náttúrlega mjög svo óeðlilegt og óheppileg vinnubrögð af ríkisstj. hendi að fara nú í upphafi slíkra viðræðna að telja upp öll þau atriði sem hún krefst eða óskar eftir að séu í þessu nýja viðmiðunarkerfi. Þannig á ekki að vinna að málum. Hins vegar spyr svo hv. þm. Lárus Jónsson um það, hvort menn séu sammála í ríkisstj. um hverjir séu höfuðókostir núverandi vísitölukerfis. Ég held að það sé full samstaða, ekki aðeins meðal ráðh., heldur meðal alls þingheims og í rauninni þjóðarinnar um það, að augljóst sé að höfuðókostir núverandi kerfis eru víxlhækkanir og sjálfvirkni. Ef verðlag hækkar á einhverri vöru, hvort sem það er búvara eða annað, hækkar kaup sjálfkrafa. Við það hækkar fiskverð, við það hækkar svo verðlag aftur og vegna þess hækkar kaupgjald að nýju og þannig koll af kolli. Það er þessi sjálfvirkni og víxlhækkun sem er höfuðókostur núverandi kerfis. Innan ríkisstj. eru menn að sjálfsögðu sammála um að þetta er höfuðókosturinn, og ég dreg ekki í efa að allir þm. séu á sama máli. Sami hv. þm. spyr hvort ég telji að atvinnulífið hafi búið við traustan grundvöll í stjórnartíð okkar. Það hefur staðið atvinnulífi á Íslandi öðru fremur fyrir þrifum hversu mikil verðbólga hefur verið hér í fjölda undanfarinna ára. Hjöðnun verðbólgu er tvímælalaust eitt mesta hagsmunamál atvinnulífsins í landinu. Um það ættu í rauninni allir að geta verið sammála. Ég ætla að frá samtókum og fulltrúum atvinnuveganna í landinu liggi fyrir margvíslegar yfirlýsingar og samþykktir í þessa átt. Þess vegna leiðir það af sjálfu sér, að þegar verðbólgan hjaðnar, eins og hún gerði á síðasta ári, þá er það eitt út af fyrir sig veruleg hagsbót fyrir atvinnulífið í landinu. Hitt hljóta menn einnig að vera sammála um, að árangur í baráttunni við verðbólgu næst ekki án þess að um tíma herði einhvers staðar að. Það eru raunar sumir sem trúa því, að árangur náist ekki í verðbólgubaráttu án þess að svo mjög sé hert að í atvinnulífi að til atvinnuleysis komi. Þeir eru til ýmsir á okkar landi sem halda því fram. Í sumum nágrannalöndum okkar, sérstaklega einu, er ráðandi stefna að til þess að ná niður verðbólgu verði að hafa verulegt atvinnuleysi og jafnvel vaxandi um tíma. Ríkisstj. er andvíg þessari skoðun. Hún vill ekki fallast á þá kenningu, að til þess að ná því meginmarkmiði að halda uppi fullri atvinnu sé glíman við verðbólguna vonlaus, eða á hinn bóginn, ef við ætlum að ná niður verðbólgunni hljóti að skapast atvinnuleysi. Það er ljóst að á síðasta ári tókst að ná verulegum árangri í baráttunni við verðbólguna þegar hún lækkaði úr 60 niður í um 40% frá upphafi til loka árs. Þetta tókst án þess að svo væri hert að atvinnulífinu að til nokkurs atvinnuleysis kæmi. Sú staðreynd, að á Íslandi, nær eina landinu í okkar heimshluta, kom ekki til atvinnuleysis á síðasta ári, hlýtur að teljast nokkur vitnisburður gegn þeirri staðhæfingu stjórnarandstöðunnar, að atvinnuvegir landsmanna hafi verið og séu á heljarþröm. Ef við lítum á ástandið og tökum stærsta atvinnuveg þjóðarinnar, fiskvinnsluna, þá er það mat Þjóðhagsstofnunar nú að fiskvinnslan í heild sé rekin með nær 7% hagnaði. Þegar talað er um fiskvinnsluna í heild er að sjálfsögðu átt við þessar þrjár greinar: frystingu, skreiðarframleiðslu og saltfisk. Herra forseti. Það eru ekki mörg atriði önnur sem hér þarf við að bæta vegna þess að flest önnur atriði, sem hv. þm. hafa gert að umtalsefni, hafa verið rædd áður ýmist í útvarpsumræðunum s. l. fimmtudag eða jafnvel í öðrum samböndum. Þó er rétt að nefna hér gengismálin sem sumir hv. þm. hafa gert að umtalsefni. Þá hafa menn minnst á efnahagsáætlun ríkisstj. frá því á gamlársdag 1980 og reynt að túlka hana þannig, að hún hafi ekki staðist. Hvað segir í þeirri yfirlýsingu? Þar segir að hætt skuli við gengissig, sem þá hafði verið beitt í mörg undanfarin ár, og halda gengi sem stöðugustu næstu mánuði. Þegar við nefndum næstu mánuði höfðum við vonir um að takast mætti um þriggja mánaða skeið að halda genginu stöðugu. Þetta var mikilvægt atriði í sambandi við baráttuna gegn verðbólgunni og þá efnahagsáætlun. Þetta tókst ekki aðeins, heldur tókst að halda genginu stöðugu í fimm mánuði, í fyrstu fimm mánuði ársins í stað þriggja sem við höfðum gert okkur vonir um. Hitt, að í þeim umbyltingum, sem eiga sér stað um allan heim, og erfiðleikum í efnahagslífi og þeirri einkennilegu þróun sem á sér stað um gjaldmiðla erlendis, hvernig þeir lækka og hækka á víxl, sé hægt að slá því föstu, að gengið skuli vera óbreytt misserum og árum saman, það gat engum manni dottið í hug. Ég gerði grein fyrir stefnu ríkisstj. í gengismálum þegar ég flutti stefnuræðu 22. okt. s. l. hér á hv. Alþingi. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar litið er til langs tíma verður að miða gengisskráningu við að jafnvægi haldist í viðskiptum við önnur lönd og tryggður sé rekstrargrundvöllur útflutningsatvinnuvega og þeirra atvinnugreina sem eiga í samkeppni við innflutning. Ríkisstj. mun miða stefnu sína við þetta grundvallarsjónarmið, en jafnframt gæta ítrustu aðhaldssemi í gengismálum.“ Þetta er sú meginstefna sem ríkisstj. fylgir í gengismálum. Einn hv. þm., það mun hafa verið Eiður Guðnason, taldi - og raunar hafa fleiri komið inn á það - að lækkun verðbólgunnar á síðasta ári væri að þakka Bandaríkjastjórn, Hvíta húsinu, vegna þróunar dollarans. Það er næsta furðulegt að menn skuli grípa til þessarar skýringar. Þegar þetta mál er skoðað liggur það þannig fyrir í fyrsta lagi: Auðvitað var það hagur fyrir íslenska útflutningsframleiðslu hvernig dollaragengið þróaðist. En þessir ágætu menn sleppa vísvitandi öllum öðrum þáttum þessa máls. Vita þeir ekki að t. d. allar olíuvörur til landsins eru greiddar í dollurum, þar er alltaf miðað við dollaragengi. M. ö. o.: þessi mikilvægi þáttur í okkar innflutningi og okkar þjóðarbúskap hækkar auðvitað í verði um leið og dollarinn hækkar. Hvers vegna má ekki minnast á þetta? Hvers vegna má ekki minnast á það, að um leið og dollarinn hækkaði á s. l. ári lækkuðu gjaldmiðlar í Evrópu, ekki vegna gengisstefnu íslensku ríkisstj., heldur þróaðist hlutfallið milli þeirra á þessa leið? Þetta varð auðvitað til þess að valda ýmsum okkar útflutningsgreinum, sérstaklega iðnaði sem seldi mikið af vörum á Evrópumarkað, miklum erfiðleikum sem þessir sanngjörnu stjórnarandstæðingar kenndu náttúrlega alltaf ríkisstj. um. M. ö. o.: blekkingin er svo taumlaus í þessu efni, að alltaf er talið að gengisþróunin á síðasta ári í öðrum löndum hafi verið eingöngu okkur í hag og hún hafi fært okkur svo mikla búbót að þess vegna hafi vísitalan lækkað. Það er von að hv. þm. Kjartan Jóhannsson glotti. En hann ætti heldur að reyna að feta veg sannleikans betur en hann hefur gert þegar hann kemur hingað upp í ræðustólinn aftur, því að það er ekki boðlegt, hvorki gagnvart þingheimi né þjóðinni, að telja fram aðeins eina hlið málsins, en sleppa öðrum sem mjög eru mikilvægar. Um leið og það er auðvitað ljóst, að hækkun dollarans á síðasta ári var mikill ábati fyrir frystiiðnaðinn og þær greinar sem seldu vörur sínar í dollurum, þá er líka ljóst, að þetta olli okkur stórfelldum viðbótarútgjöldum vegna þess að það er ekki aðeins olían, sem er miðuð við dollara, heldur gildir það um fjölmargar aðrar vörur, einnig margar sem keyptar eru frá Evrópu, að verðið er miðað við dollara. Þeir erfiðleikar, sem iðnaður og fleiri greinar urðu fyrir á s. l. ári, stafa einmitt af þessari misþróun gjaldmiðlanna sem íslensk ríkisstj. gat auðvitað ekkert ráðið við. Það hefði verið heiðarlegri málflutningur hjá þessum hv. þm. að láta þessi sjónarmið koma fram. Það sýnir í rauninni málefnafátæktina að til slíks skuli þurfa að grípa.



Herra forseti. Það var ekki málefnafátæktinni fyrir að fara hjá hæstv. ráðh. sem var að ljúka máli sínu. Ég verð nú að segja það, að þeir fáu þm., sem hlustuðu á hæstv. ráðh., hafa áreiðanlega verið jafnhissa og ég yfir því að heyra slíkan málflutning hjá hæstv. ráðh., alveg sérstaklega þegar hann hóf mál sitt, sýnilega alveg öskureiður. Hann orðaði það þannig, að ég hefði verið eldsúr í minni ræðu í dag. Hafi ég verið eldsúr, þá var hæstv. ráðh. gallsúr, og kannske eru það þá tveir lundabaggar sem koma loksins úr þorrabakka: eldsúr og gallsúr. Hæstv. ráðh. kunni nákvæmlega skil á því, hvað hefðu komið margar síður út af Morgunblaðinu síðan á fimmtudaginn var. En mig minnir að hann nefndi tvær eða þrjár tölur aðrar í sinni svarræðu, þar sem hann hefur sjálfsagt verið spurður um - ja, ég veit ekki - nokkra tugi, ef hann hefði vitað hverju hann átti að svara. Sannleikurinn er sá, að hæstv. ráðh. er vorkunn. Hann er spurður hér spurninga sem hann getur ekki svarað, einfaldlega vegna þess að í því plaggi, sem er skýrsla hæstv. ríkisstj. allrar, er ekkert innihald annað en það, að hæstv. ríkisstj. hugsar sér að greiða niður vísitölu tvisvar sinnum um 6%, eins og þar stendur. Það er í rauninni það eina sem stendur í þessu plaggi. Hæstv. ráðh. segir föðurlega við mig að ég eigi ekki að leyfa mér að segja að þetta séu hrikalegar niðurgreiðslur. Ég benti þingheimi og hæstv. ráðh. á að bara hækkunin á niðurgreiðslum, sem hæstv. ríkisstj. ætlar að efna til, er meira en þreföld sú upphæð sem hæstv. ríkisstj. ætlar að verja núna til framkvæmda í landinu: skólabygginga, sjúkrahúsa, hafna, flugvalla o. s. frv. Þetta kalla ég hrikalegar niðurgreiðslur. Hæstv. ráðh. nefndi hér snarvitlausa tölu um það, hvað hér væri á ferðinni, þegar hann talaði um að verið væri að greiða niður 7%, enda hefur það komið fram hjá hæstv. sjútvrh., sem hefur sjálfsagt sett sig betur inn í þetta dæmi, að það á að greiða niður 11% í vísitölu með þessum niðurgreiðslum. Ég hef ekki ómerkari mann en hæstv. forsrh. sjálfan fyrir því að leggja nokkurt mat á niðurgreiðslur, hvenær þær séu í hófi og hvenær þær séu ekki í hófi. Hæstv. ráðh. sagði í margtilvitnaðri Morgunblaðsgrein um niðurgreiðslur á sínum tíma, þegar þær voru aðeins 20–30 milljarðar á ári, sem mér reiknast til að sé eitthvað svipað því, ef sama verðlag er notað, og það kostar að greiða niður þessi 6–7 stig á næsta ári: „Niðurgreiðslur úr ríkissjóði á landbúnaðarvörur kosta nú milli 20–30 milljarða“ - að sjálfsögðu gkr. - „á ári og eru komnar úr hófi.“ Og hann segir annað, sem hv. þm. Friðrik Sophusson rifjaði hér upp í umr. í útvarpinu. Hann segir: „Þessar miklu niðurgreiðslur skekkja verðlag.“ Hvað er það, hæstv. ráðh., að skekkja verðlag? Er ekki alveg eins hægt að tala um að falsa vísitöluna, gera verðlag skakkt fyrir fólki, gera það þannig skakkt að fólk viti ekki hver mælirinn er á verðlag? Hæstv. ráðh. segir hér: „Þessar miklu niðurgreiðslur skekkja verðlag“. Og hann segir meira: „Draga úr hvöt til þess að ráðast í nýjar búgreinar. Þær bjóða heim hættu á misnotkun og spillingu.“ - Þær bjóða heim hættu á misnotkun og spillingu. Er það þetta sem hæstv. ráðh. er að gera með þeim einu efnahagsaðgerðum sem núv. hæstv. ríkisstj. er sammála um að gera? Og af hverju er hún bara sammála um að gera þetta? Menn koma hér, ráðh. eftir ráðh., og segja: Okkur tókst bara vel í fyrra, drengir. Við sögðum: Stöðugt gengi. Við sögðum: Við skulum hafa verðlagshöft, við skulum hækka vexti. Okkur tókst bara vel, drengir.

Röskir drengir og dugandi.

Og við skulum stunda kauprán, eins og hv. þm. Alþb. kalla að skerða verðbætur á laun. Þetta gerðu þeir allir í fyrra og koma svo hér og hæla sér af því hver um annan þveran: Við náðum öllum markmiðum okkar í fyrra. - Ekki eitt einasta úrræði af þessu, sem var svo gott í fyrra, er notað núna. Hvernig skyldi standa á því? Hvar eru fuglar þeir á sumri sungu? Það er ekki furða þó að hæstv. ráðh. hafi verið örlítið eldsúr hér áðan. Hann sagði að allir hæstv. ráðherrar væru sammála um þessa skýrslu, sem er ekkert annað en ein loðmolla og ekkert stendur í og hann gat engu svarað um hvað stæði í. Það er alveg stórmerkilegt að menn skuli geta verið sammála um ekki neitt. Það er í rauninni kannske það sem þessarar ríkisstj. verður lengst minnst fyrir: að hafa getað orðið sammála um að gera ekki neitt, en sitja áfram í rólegheitum, á fjórum fótum. Ég heyri að bent er á að það sé kannske ekki gott að segja „að sitja á fjórum fótum“, en ég gæti trúað að það væri sú lýsing sem best hæfði þessari ríkisstj., því að sitji hún enn í ráðherrastólum, þá er sem hún sé á fjórum fótum. Hæstv. ráðh. sagði að ég hefði verið eldsúr yfir því, að það væri nú loksins farið að framkvæma eitthvað af stefnu Sjálfstfl. Ég hefði bent á, að núv. hæstv. ríkisstj. hefði farið eftir úrræðu Alþb. og Framsóknar, og hefði verið þekktari fyrir það hér í þingsölum áður að deila á það. Nú væri farið að fara eftir úrræðum Sjálfstfl. og þar væri um það að ræða að minnka svolítið hörðustu og vitlausustu verðlagshöft sem um getur í áratugi - og ég átti að hrópa húrra fyrir því - og það ætti að fara að lækka ríkisútgjöldin. Já, það átti að fara að lækka ríkisútgjöldin. Þarna er um örlítið brot að ræða af því sem ríkisútgjöldin hafa verið hækkuð, hæstv. ráðh. Út af fyrir sig fagna ég því og eins og ég sagði í minni ræðu áðan: guð láti gott á vita, að það er farið að ýja að því að gera þetta. En því miður er allt orðalag þessarar skýrslu svo óljóst, að ekki er hægt að reiða sig á að það gangi fram sem þar segir. Hæstv. ráðh. bað okkur hv. þm. Kjartan Jóhannsson að biðjast afsökunar á því, að við hefðum talað um að Þjóðhagsstofnun spáði 40–42% verðbólgu eða hækkun framfærsluvísitölu á þessu ári. Ég orðaði þetta: hækkun framfærsluvísitölu. Hæstv. ráðh. vildi gera mikið úr því, að þetta væri ekki spá heldur framreikningur. Nú held ég að þetta sé bitamunur en ekki fjár, og hafi aldrei farið meira fleipur frá hv. þm. í sambandi við slíka hluti en þetta, þá vil ég segja að það hafi verið vel. Ég biðst ekki afsökunar á þessu, enda algerlega óþarft, vegna þess að oft og tíðum voru þessi orð notuð jöfnum höndum. Það ætti hæstv. ráðh. að vita. Að sjálfsögðu eru ýmsir fyrirvarar á þessu. Það er erfitt að spá, alveg sérstaklega um framtíðina, er sagt. Og allar spár eru með fyrirvörum. Ég held að ég hafi tíundað samviskusamlega með hvaða fyrirvörum þessar spár eru. Þær eru m. a. með þeim fyrirvara að engin grunnkaupshækkun verði á árinu. Ég spurði hæstv. ráðh.: Er þetta stefna ríkisstj. m. a.? Og ég benti hæstv. ráðh. á að það þyrfti að mati sérfræðinga 5+5% kauprán á síðasta hluta ársins að óbreyttu vísitölukerfi ef ætti að ná verðbólgumarkmiði hæstv. ríkisstj. Um þetta hafði hæstv. ráðh. ekkert að segja. Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. úr hófi fram. Ég vil aðeins segja að það kemur úr hörðustu átt þegar mál er lagt þannig fyrir hv. Alþingi, að því er ekki ætlað að fá neina umfjöllun í nefnd, og er þess eðlis, að fjöldi af þeim fullyrðingum, sem eru í þessari skýrslu og ég hef ekki fengið svör við, heyrir undir hina ýmsu ráðherra, að sé amast við því og talin frekja af óbreyttum þm. að ætlast til að hæstv. ráðherrar séu viðlátnir og geti svarað. Ég sé hér hæstv. félmrh. sem ekki var hér í dag. Ég ætlaði að leggja fyrir hann nokkrar fsp., m. a. þá, hvort hann teldi að þetta væri eðlilegt verðbólgumarkmið ríkisstj. og hvernig hann liti á þau ummæli ýmissa sérfræðinga, að að óbreyttu vísitölukerfi væri ekki unnt að ná þessu verðbólgumarkmiði nema með því að skerða kaup tvisvar sinnum í haust, um 5% í hvort skipti, auk margs annars. En af ýmsum ástæðum ætla ég að láta hér staðar numið. Að lokum þetta: Hæstv. ráðh. var nokkuð ánægður með, hvernig grundvöllur atvinnuveganna hefði verið í tíð hæstv. ríkisstj., og sagði að það skipti atvinnulífið öllu máli að verðbólgan hjaðnaði. Það er alveg rétt. En versta verðbólgan fyrir atvinnuvegina er sú, að kostnaður þeirra hækki meira en tekjurnar. Hæstv. ríkisstj. hefur einmitt haldið þannig á málum að inniendur kostnaður atvinnuveganna hefur hækkað meira en þeir hafa fengið að selja vörur sínar bæði hér innanlands og erlendis. Um leið hefur hæstv. ríkisstj. haldið þannig á máli að útlendir atvinnuvegir hafa haft greiðan aðgang að íslenskum markaði vegna þess að oft og tíðum hefur ekki orðið hækkun á erlendum gjaldeyri í marga mánuði samtímis því að þeir, sem eru að keppa við innflutning útlendra atvinnuvega á íslenskum markaði, hafa þurft að sæta stórfelldum innlendum hækkunum. Blað hæstv. félmrh. skrifaði mjög skemmtilega um þetta fyrir nokkrum dögum. Þar var leiðari um það sem hét: „Við lifum hátt“. Var þar bent á hversu óhemjumikill innflutningur hefði orðið á Íslandi á s. l. ári. Það var vegna þessarar stefnu ríkisstj. í atvinnumálum. Það er vegna útlendrar stefnu ríkisstj. í atvinnumálum. Íslenskir atvinnuvegir máttu sæta því að fá ekki vegna pólitískra ákvarðana að selja vöru sína á kostnaðarverði, hvorki á inniendum markaði né erlendum. En útlendingar máttu flytja hingað inn vörur afskiptalaust og á mjög góðu verði vegna stefnunnar í gjaldeyrismálum. Það er þannig sem ekki á að búa að atvinnuvegunum, hæstv. ráðh. Það verður að höggva að rótinni. Það verður að koma í veg fyrir innlendar verðhækkanir, innlendar kostnaðarhækkanir atvinnuveganna. Með því einu móti er hægt að halda gengi stöðugu og halda niðri verðlagi í landinu. Það er ekki hægt að byrja á öfugum enda, hvorki í þessu né öðru. En það hefur hæstv. ríkisstj. sannarlega gert.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. gerði mikið mál úr því, að innflutningsvörur eins og olía væru skráðar í dollurum. Ég hugsa að öllum sé það fullljóst. En sannleikurinn í málinu er sá, að heildarinnflutningur Íslendinga er að stærstum hluta í Evrópumyntum meðan útflutningurinn er að stærstum hluta í dollurum. Þetta er líka skýringin á þeim búhnykk sem hæstv. forsrh. viðurkenndi. Ég held að það þurfi ekki að hafa fleiri orð um þetta. En hæstv. forsrh. ráðlagði mér að fetaveg sannleikans. Ég ætla bara að segja það, að ef sú ræða, sem hæstv. forsrh. flutti, á að vera mælikvarði á hvernig vegur sannleikans er fetaður, þá held ég að ég þiggi ekki ráðið.



Herra forseti. Ég hafði satt að segja ekki ætlað mér að taka frekari þátt í þessum umr. en ég hafði þegar gert, en eftir ræðu forsrh. get ég ekki stillt mig um að segja hér nokkur orð. Hæstv. forsrh. byrjaði ræðu sína á að amast við því, að umr. skyldi haldið áfram eftir að hinni eiginlegu útvarpsumr. lauk. Ég man dæmi þess, að svo hefur verið haldið á málum sem nú, að umr. hefur verið haldið áfram eftir að útvarpsumr. sjálfri lauk. Mér sýnist að forsrh. hafi verið nokkur nauðsyn á að komast hér að, þó ekki væri nema til þess að koma að nauðaómerkilegum aths. við ræður okkar sjálfstæðismannanna sérstaklega. Mér varð það á að grípa fram í við upphaf ræðu hæstv. forsrh., svo ómerkilegar þóttu mér aths. hans, eins og t. d. að vera að tala um að ræða mín við útvarpsumr. hefði ekki fengið náð í Morgunblaðinu. Ég skal segja hæstv. forsrh. það, að ég er ekki að tala hér á Alþingi sérstaklega fyrir Morgunblaðið og ég hef engar áhyggjur af því, þó að ræður þær, sem ég flyt hér á Alþingi, birtist ekki í Morgunblaðinu. En við stjórnarandstæðingar megum vera afskaplega þakklátir fyrir að ræða hæstv. forsrh. hefur birst í Morgunblaðinu orð fyrir orð. Ég held að það vanti að vísu formálann sem hann hafði fyrir aðalefninu. Ég held að það sé mesti stuðningur við stjórnarandstöðuna að sem flestar ræður forsrh. séu birtar í Morgunblaðinu. Það er merkilega lítið sem menn virðast hafa að gera í forsrn. ef þeir geta dundað sér við að telja saman hve margar blaðsíður hafi komið út af Morgunblaðinu síðan útvarpsumr. var haldin, - 256, ef ég hef tekið rétt eftir. Mér þótti þetta sem sagt ódýrt, ég notaði víst orðið„billegt“ þegar ég greip fram í fyrir hæstv. forsrh., og ég ítreka það enn. Mér þóttu þetta ódýrar aths. hjá sjálfum forsrh. Ráðh. talaði um að engin ábending hefði komið fram frá þm. Sjálfstfl. í þessum umr. um hvað gera skyldi. Þetta er rangt hjá forsrh., og til þess að fara ekki að endurtaka það, sem áður hefur verið sagt, verð ég að biðja hann um að lesa ræður okkar yfir. Það má kannske spyrja hæstv. forsrh. hvort hann telji sig í raun og veru vera að fylgja fram stefnu Sjálfstfl. í efnahags- og atvinnumálum í þessari ríkisstj. Heldur hann það virkilega? Þá er kominn tími til fyrir okkur að fara að lesa saman stefnuna. Hann mundi kannske mæta svo sem eins og á einum þingflokksfundi. Þá gætum við talað saman um það mál. Hann eyddi nokkrum orðum í það í ræðu sinni áðan að tala um að stjórnarandstaðan væri klofin, hún hefði ekki einu sinni getað orðið sammála um nál. hér á dögunum. Ég skal segja hæstv. forsrh. það, ef hann veit það ekki, að stjórnarandstaðan er í tveimur flokkum, og ég má kannske segja honum það í leiðinni, að Sjálfstfl. er einn flokkur, þó að hann virðist ekki vita það. Um fölsun vísitölunnar ræddi forsrh. nokkrum orðum. Það er ekki ríkisstj. sem er að falsa vísitöluna. Nei, ekki aldeilis. Það er einhver nefnd úti í bæ. Á að fara að klína því á kauplagsnefnd? Hvað er maðurinn að tala um? Hæstv. forsrh. sagði að ríkisstj. væri andvíg þeirri stefnu að skapa þyrfti atvinnuleysi til að ná niður verðbólgu. Hvað er hæstv. ráðh. að tala um? Hver hefur haldið fram slíkri stefnu? Hefur stjórnarandstaðan verið að halda slíku fram? Ég segi nei og aftur nei. Ég kannast ekki við það. Og ráðh. er enn að tala um að ríkisstj. hafi náð markmiðum sínum, m. a. því markmiði að halda uppi fullri atvinnu. Veit ráðh. ekki hvers vegna grundvallaratvinnuvegir þjóðarinnar hafa ekki þegar stöðvast? Ég skal þá segja honum það. Það er vegna þess að ýmis jafnvel öflugustu atvinnufyrirtæki landsins í sjávarútvegi hafa verið neydd til að taka lán, kreppulán svokölluð, til þess að stöðvast ekki. Það mætti útvega hæstv. forsrh. lista frá Byggðasjóði um lánsbeiðnir þaðan, neyðarköllin sem þangað hafa verið send. Mér þykir einkennilegt ef hæstv. forsrh. fylgist ekki betur með en hér kemur fram. Þessar umr. hafa nú staðið í þrjá klukkutíma. Forsrh. hefur látið sig hafa það að sitja undir þessum umr. öllum, en aðrir ráðherrar voru ekki viðstaddir í dag, utan hæstv. félmrh. sem sat hér í hálftíma fyrir hlé. Það eru að vísu fjórir ráðherrar hér núna, sem sýna forsrh. þá virðingu að hlusta á hans ræðu, en þeir töldu sig ekki þurfa að hlusta á hér í dag. Það segi ég að sé óvirðing við Alþingi, og það breytir engu þó að það sé mál forsrh. að leggja fram þá skýrslu sem hér er til umr. Í þessum umr. hafa verið dregin fram ýmis ummæli einstakra ráðh. Það hafa verið dregin fram atriði sem sýna að það er Alþb. sem ræður ferðinni í þessum málum öllum, og stjórnarandstæðingar hafa gjarnan viljað ræða við einstaka ráðh. um þau atriði. En þeir eru bara ekki til viðtals um það. Þeir vilja ekki standa fyrir sínum málum hér á hv. Alþingi. Það er komið í ljós. Ég tek undir orð hv. þm. Eiðs Guðnasonar, sem hann viðhafði hér í dag, að það er verkefni fyrir hæstv. forseta Sþ. að tala við ráðh. um þetta atriði, hvernig þeir gegna þingskyldum sínum. Þetta er nefnilega ekki í fyrsta skipti sem það kemur fyrir á þessu Alþingi að ráðherrar sýna þinginu algert virðingarleysi. Það hljómar dálítið einkennilega að þurfa að segja þetta þegar ákveðnir menn í núv. ríkisstj. virðast bera mjög virðingu Alþingis fyrir brjósti og nota hvert tækifæri til að tala um það, m. a. hér í dag. Það þótti fréttaefni í hljóðvarpi í gær að þm. Sjálfstfl. tóku ekki til máls í ákveðnu máli. Mér þykir það meira fréttaefni, að hvorki ráðherrar Alþb. né Framsfl. hafa talið ástæðu til að sitja fyrri hluta þessa fundar, þegar stjórnarandstæðingar töluðu, og þar af leiðandi ekki að hlusta á ræður stjórnarandstæðinga, svo að ég tali nú ekki um að þeir telji sig þurfa að svara nokkru sem hér hefur komið fram.