Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, en vil leyfa mér að leggja fram eina skriflega brtt. Því hefur verið haldið fram af flm. þessa frv., eða í áróðri fyrir því, að verkalýðsfélögin verði á engan hátt bundin, þó að það verði að lögum, og geti því notað sinn rétt til kauphækkana, ef nauðsyn krefur. Nú er í síðustu mgr. 6. gr. ákvæði, sem sviptir þau félög eða meðlimi þeirra félaga, sem nota sér þennan rétt, allri vísitöluuppbót. Í þessu tel ég að felist binding fyrir verkalýðsfélögin, en vegna þess að því hefur verið haldið fram, að þau væru frjáls, þá vil ég leyfa mér að leggja til, að þetta ákvæði falli niður úr 6. gr.



Herra forseti. Ég gæti vel sætt mig við, að brtt. sú frá 4. landsk., sem hér hefur verið leitað afbrigða fyrir, næði fram að ganga, og tel, að hún stefni í rétta átt. Hins vegar heyrði ég eftir hæstv. atvmrh., að stj. hefði ekki kjark til þess að verða við slíkum óskum, jafnvel þó að hann viðurkenndi, að þær gengju í réttlætisátt. Við 4. þm. Reykv. höfum flutt till. um, að verkalýðsfélögum væri heimílt að hækka kaup sitt upp í vegið meðaltal, eins og það er hjá Alþýðusambandinu. Þessi réttlætistill. var felld. Ef eins færi nú um till. 4. landsk., þá vil ég leyfa mér að bera upp aðra till., sem fjallar að vísu um sama efni, en er afmarkaðri, og í sambandi við hana held ég að það sé óþarfi hjá hæstv. ríkisstj. að vera hrædd við að gera það, sem rétt er, og að mínu áliti er ríkisstj. nauðulega stödd, ef hún treystir sér ekki til að samþ. slíkt réttlætismál. Þessi till. mín er á þá leið, að við 6. gr. bætist ný mgr., þess efnis, að ákvæði greinarinnar nái ekki til þeirra félaga innan Alþýðusambandsins, sem hafa ekki kr. 2,90 í grunn fyrir karla og kr. 2,10 fyrir konur, þ.e.a.s., að þessi félög megi hækka kaup sitt í þetta hámark án þess að missa vísitöluuppbót. Ég tel, að þessu sé svo í hóf stillt, að hæstv. ríkisstj. ætti ekki að þurfa að hræðast þessa breytingu. Eins og kunnugt er, hafa nokkur félög innan Alþýðusambandsins ekki nema kr. 2,60 í grunn. Hins vegar er kaup Dagsbrúnarverkamanna nú kr. 3,08 í grunn, eða 9,24 kr. um klst., en aðeins 7,60 kr. hjá hinum. Þetta er allverulegur munur á kaupi, og hætt við, að þessu fólki gangi erfiðlega að bjargast, þegar verðhækkanir gengisbreytingarinnar skella á. Það eru heldur ekki nema tiltölulega fá félög, sem þannig stendur á um, og eru sennilega í þeim innan við 1.000 félagar. Ef hæstv. ríkisstj. getur ekki fallizt á þessa sanngirnistill., þá finnst mér hún veita litla viðurkenningu því fólki, sem hefur sýnt atvinnulífinu þá hollustu að heimta ekki hærri laun. Eða á að launa slíka hollustu við atvinnulífið með því að banna þessu fólki með lögum að fá leiðréttingu, miðað við annað launafólk, og skammta því á þann hátt um 400 kr. minni mánaðarlaun, en öllum öðrum launþegum, hvort sem mögulegt verður að lifa á slíkum launum eftir gengislækkunina eða ekki? Ég sé heldur ekki, að samþykkt þessarar till. þurfi að hafa í för með sér neinar frekari hækkanir, þar sem hún miðar aðeins við, að hækkunin megi nema því, að launin komist upp í 2,90 í grunn, á meðan t.d. Dagsbrún hefur 3,08 kr. í grunn. Það losar áreiðanlega ekki neinn stein í þeirri byggingu, sem heitir ríkissjóður.



Herra forseti. Það liggur hér fyrir brtt. frá hv. 6. landsk. þm. við 6. gr. frv., að aftan við hana bætist ný málsgr., svo hljóðandi: „Þetta nær þó ekki til þeirra stéttarfélaga, sem nú búa við svo lágt kaupgjald, að það sé fyrir neðan meðaltal kaups verkalýðsfélaga innan Alþýðusambands Íslands, þótt þau eftir gildistöku laganna hækki kaupgjald sitt upp í kr. 2,90 í almennri dagvinnu karla og í 2,10 í dagvinnu kvenna.“ Þessi till. fjallar um atriði, sem mikið var rætt á milli stjórnar Alþýðusambands Íslands og ríkisstj., og var ríkisstj. treg til þess að ganga til samkomulags um þetta atriði. Er málið var til umr. í hv. Nd., var því m.a. áður lýst yfir í ræðu hæstv. atvmrh., að það væri viðurkennt, áð hér væri um allmikið réttlætismál að ræða um að ganga lengra til móts við þau verkalýðsfélög, sem hefðu lægstu kaup- og kjarasamninga. En hins vegar hefur ríkisstj. verið það ljóst, að það gæti orðið hættulegt tilgangi frv. þessa að gera slíka hluti, því að það mætti segja, að verið væri að lögbjóða, að kaupgjald skuli hækka, en slík sérstök lögboðin leyfi, sem fólgin væru í slíkri aðstoð, gætu verið allbreytileg hvað þetta snertir. Ríkisstj. hefur nú í matarhléinu athugað brtt. hv. 6. landsk., og hef ég m.a. haft viðræður um hana við forseta Alþýðusambands Íslands, Helga Hannesson. Hélt hann því fast fram, að hann teldi hér engu réttlæti vera fullnægt, nema þessi verkalýðsfélög fengju hækkað kaup, sem væri miðað við kr. 3,08 í grunnkaup. Nú er ríkisstj. þeirrar skoðunar, að slíkt komi ekki til mála. Nú hefur forseti Alþýðusambands Íslands leyft að hafa það eftir sér, að ef útilokað sé, að þessi verkalýðsfélög fái hækkun í kr. 3,08, þá teldi hann það vera mikla leiðréttingu að samþykkja brtt. í svipaða átt og þessa, en lýsti því jafnframt yfir, að hann teldi það ekki vera fulla leiðréttingu. Ríkisstj. hefur í þeim viðræðum, sem hún hefur átt við stjórn Alþýðusambands Íslands, reynt til hins ýtrasta að ná samkomulagi við stjórn Alþýðusambandsins, án þess að raska grundvellinum, sem þetta frv. er byggt á. Nú er það ákveðinn vilji ríkisstj., að frv. verði afgreitt í kvöld eða nótt, en nú er svo ástatt, að allmargir þm. eru fjarstaddir, og ef frv. verður nú enn breytt, verður það að ganga til sameinaðs þings, en mjög er tvísýnt um, að það verði hægt í kvöld, sökum fjarvista þingmanna. Af þessum ástæðum vil ég lýsa því yfir fyrir hönd ríkisstj., að við munum nú eftir helgina taka upp viðræður við stjórn Alþýðusambands Íslands um þessi atriði og leitast þá við að ná samkomulagi um leiðréttingu á þessu, sem hún gæti sætt sig við. En þó vil ég taka það fram, að það er ekki loforð á neinn hátt um það, að farið verði að neinu leyti lengra en þessi till. gefur tilefni til. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að segja meira um þetta, en ég veit ekki, hvort hv. flm. þessarar skriflegu brtt. telur þetta fullnægjandi. Hefði ég talið bezt á því fara, að hann sæi sér fært, að draga till. alveg til baka og gæti sætt sig við þessi ummæli mín, sem ég hef sagt hér fyrir hönd ríkisstj. allrar.



Herra forseti. Ég skil það, að heimilisástæður ríkisstj. hæstv. eru ekki vel góðar, þar sem hún er ekki við því búin að hafa fund í sameinuðu þingi, og vil ég því taka þetta fram: Þessi skriflega brtt. mín var borin hér fram án nokkurs samráðs við stjórn Alþýðusambands Íslands, og hún er að efni til fyrir neðan það lágmark, sem Alþýðusambandið hafði fallizt á. Ég bar því fram þessa till. að föllnum þeim kröfum, ef með því móti fengist einhver leiðrétting handa þeim félögum, sem eiga við lægst kaup að búa. Ég vil því taka það fram, að ég lít svo á, að í loforðum hæstv. forsrh. fellst ákveðið loforð um það, að stj. muni ekki fara skemur í leiðréttingu sinni en felst í till. minni. Hæstv. forsrh. sagði, að með þessu væri ekki verið að gefa nein loforð af sinni hálfu um meira, en farið er fram á í þessum lágmarkskröfum. Ég vænti þess, að niðurstaðan verði sú, að leiðréttingin verði að minnsta kosti eins mikil og felst í þessari brtt., og að því leyti komið til móts við kröfur Alþýðusambands Íslands. Ef treysta má því, að í orðum hæstv. forsrh. felist loforð um leiðréttingu, er jafngildi því, sem í till. minni felst, get ég tekið brtt. mína aftur.



Herra forseti. Út af ummælum hv. 6. landsk. vil ég aðeins taka þetta fram: Í orðum mínum áðan fólst ekki annað loforð, en að taka málið upp við Alþýðusamband Íslands og reyna að ná samkomulagi við stjórn þess og ná þannig árangri í málinu. Hv. flm. má ekki leggja þann skilning í orð mín, að því hafi verið lofað, sem felst í till. hans, heldur loforð um að taka málið upp og reyna að ná samkomulagi um það.



Herra forseti. Ég vil þá, ef ég hef misskilið orð hæstv. forsrh., lýsa því aftur yfir, að því aðeins sé ég mér fært að taka till. aftur, ef loforð fæst um að gera a.m.k. þá leiðréttingu, sem í till. minni felst. Að öðrum kosti er till. ekki tekin aftur.



Herra forseti. Ég vil taka það fram, að hvort sem hv. flm. tekur till. sína aftur eða ekki, þá mun málið verða tekið upp aftur við stjórn Alþýðusambands Íslands nú eftir helgina, og breytir það því engu um þá ákvörðun ríkisstj.



Herra forseti. Mér er það ekki fyllilega ljóst, hvað í ádrætti hæstv. ríkisstj. felst, hvort nú eigi strax að brjóta lögin eftir helgina. En hvað snertir brtt. hv. 6. landsk., þá er mér ekki ljóst, hvort hann tekur till. sína aftur eða ekki, en sé svo, þá tek ég hana upp.

Forseti (BSt): Ber að skilja það svo, að hv. 6. landsk. taki till. sína aftur?



Ég hef ekki fengið skýr loforð frá hæstv. ríkisstj., svo að ég verð að halda mig við hana, og till. er ekki tekin aftur.