Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Tilefni þessarar utandagskrárumræðu er nýkomin skýrsla Ríkisendurskoðunar um framkvæmd samnings um framleiðslu sauðfjárafurða sem í gildi var frá 1. október 1995 til 31. desember 2000. Nýr samningur tók gildi 1. janúar 2001 eða fyrir rúmu ári og þar sem núgildandi samningur byggir að miklu leyti á sömu meginútfærslu þá þótti okkur þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs ástæða til að fara yfir úttekt Ríkisendurskoðunar og ræða sérstaklega afkomu og stöðu sauðfjárbænda eins og hún birtist í skýrslunni, reyna að gera okkur ljósa stöðuna í dag og spá í framtíð sauðfjárbúskapar, m.a. með tilliti til núgildandi samnings. Herra forseti. Helstu markmið beggja sauðfjársamninganna eru eftirfarandi: Að auka hagkvæmni og samkeppnishæfni sauðfjárframleiðslu, að treysta tekjugrundvöll sauðfjárbænda, að halda jafnvægi milli framleiðslu og sölu sauðfjárafurða og að sauðfjárrækt sé í samræmi við umhverfisvernd. Þessu til viðbótar eru ný markmið í núgildandi samningi um að styrkja sauðfjárrækt sem atvinnugrein og bæta afkomu sauðfjárbænda. Landnýtingarsjónarmið hafa komið inn með gæðastýringu og að efla beri fagmennsku, þekkingu og þróun í sauðfjárrækt. En í skýrslu Ríkisendurskoðunar kemur fram að tekjur sauðfjárbænda hafa ekki fylgt almennri launaþróun og eru langt undir meðaltali og að tekjugrunnur bænda var, miðað við aðrar viðmiðunarstéttir á tímabilinu 1995--2000 eins og ég sagði, langt undir meðaltali. Það er ljóst að afkoma sauðfjárbúanna dugði engan veginn til að greiða eigendum þeirra né öðrum þau launakjör sem verðlagsgrundvöllurinn gerði ráð fyrir. Ef tekjur bænda hafa fylgt almennri launaþróun á síðasta ári má þrátt fyrir það gera ráð fyrir að líklegt sé að kjör sauðfjárbænda hafi ekki batnað frá því sem fram kemur í skýrslunni vegna hækkana á ýmsum rekstrarþáttum, aukinnar útflutningsskyldu og minnkandi sölu innan lands. Verð á kindakjöti hefur verið lágt og er enn lágt miðað við framleiðslu- og launakostnað og möguleikar til hækkunar á kindakjöti eru takmarkaðir vegna samkeppni við verksmiðjuframleitt kjöt af alifuglum og svínum. Herra forseti. Því má gera ráð fyrir að tekjugrundvöllur sauðfjárbænda sé jafnótraustur og áður þrátt fyrir stækkun búanna og því standi sauðfjárræktin enn höllum fæti. Herra forseti. Rekstur sauðfjárbúanna er mjög veikur og mega bændur ekki við að taka á sig ógreidd útflutningsgjöld sem falla nú til vegna brota á útflutningsskyldu afurðastöðva á síðasta ári. Fækkun afurðastöðva, bæði í sauðfjárslátrun og mjólkurvinnslu, veldur bændum auknum útgjöldum og tekjutapi þegar vinna við afurðastöðvarnar verður ekki lengur fyrir hendi. Sameining og fækkun afurðastöðva veldur óöryggi og hefur áhrif á áframhaldandi búsetu og búskap á þeim svæðum sem eru nú þegar í vörn. Fækkun afurðastöðva eigum við að skoða með tilliti til sjálfbærrar þróunar en ekki eingöngu út frá rekstrarlegum grunni einstakra afurðastöðva. Herra forseti. Félagslegir þættir eru einnig sauðfjárbændum í hinum dreifðu byggðum mótdrægir. Fækkun sauðfjárbúa, en það er m.a. eitt af markmiðum sauðfjársamningsins, veikir félagslega stöðu þeirra bænda sem eftir stunda búskap. Sérstaklega er smalamennska orðin erfið á mörgum stöðum. Menntun barna og ungmenna er bændum dýr og menntunarmöguleikar bændanna sjálfra eru takmarkaðir. Þar kemur bæði til bindingin við búskapinn og tæknilegir fjarskiptaerfiðleikar. Af þessu tilefni vil ég beina eftirfarandi spurningum til hæstv. landbrh.: Er ráðherra sáttur við hvernig tókst til við að ná markmiðum sauðfjársamningsins frá 1995 um að treysta afkomu og tekjugrundvöll sauðfjárbænda og hvernig telur ráðherra að þessi markmið hafi náðst í nýjum samningi? Til hvaða aðgerða mun ráðherra grípa til þess að tryggja sauðfjárbændum sambærileg launakjör og þeim stéttum sem gjarnan er miðað við? Mun landbrh. beita sér fyrir því að ríkissjóður taki á sig ógreidd útflutningsgjöld sem féllu til vegna brota á útflutningsskyldu afurðastöðva sem hætt hafa rekstri? Mun ráðherra beita sér fyrir því að Byggðastofnun ábyrgist áfram bakábyrgðir vegna afurðalána? Hyggst ráðherra beita sér fyrir mótvægisaðgerðum vegna þeirra markmiða að fækka sauðfjárbúum og ef svo er, hvaða mótvægisaðgerðum verður beitt svo búseta veikist ekki enn frekar í hinum dreifðu byggðum? Hvernig mun ráðherra tryggja áfram viðunandi rekstrargrundvöll sauðfjársláturhúsa svo og ullar- og skinnaiðnaðar í landinu? Mun ráðherra beita sér fyrir því að bæta samkeppnishæfni landbúnaðarins og úrvinnslugreina hans, svo sem með því að lækka raforkuverð og tryggja bændum aðgang að þriggja fasa rafmagni?

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu og þá athygli sem skýrslan fær. Ég vil í upphafi máls míns segja að sauðfjárbændur eru ein fátækasta stétt landsins, að vísu misvel efnum búnir. Lífskjör þeirra eru mismunandi. Það fer eftir stærð búskaparins og ekki síður eftir hinu hvað þeir geta stundað með sauðfjárbúskapnum. Sauðfjárræktin er góð aukabúgrein. En hitt er annað mál að það er enginn vafi í mínum huga að á enga atvinnugrein í landbúnaðinum hefur skollið jafnhörð kreppa og þegar það varð niðurstaða um 1990 að klippa á útflutningsbætur með einu handbragði. Þá skall kreppa á íslenskum sauðfjárbændum. Ég hefði ekki viljað vera landbrh. í þeirri stöðu sem að því stóð á þeim tíma fyrir hönd ríkisvaldsins. Segja má að sauðfjárbændur séu ekki enn komnir út úr þeirri kreppu. Við verðum auðvitað að reyna að vinna með þeim með nýjum samningum, og ég mun fara hér yfir spurningar hv. þm. Árið 1995, þegar Guðmundur Bjarnason tók við landbúnaðarráðherrastörfum, blasti í rauninni þrot við sauðfjárræktinni. Samningur frá 1990 gekk ekki upp, birgðir höfðu safnast og þörf var á að fækka aðilum í sauðfjárrækt til að þeir sem eftir yrðu hefðu tekjur. Þá var framleiðslutakmörkunum hætt þannig að þeir sem höfðu hey og hús gætu aukið við framleiðsluna. Þá var birgðum komið í eðlilegt horf með markaðsaðgerðum, aðallega útflutningi, en verulegt markaðsátak fór fram innan lands og var m.a. ráðstafað 110 millj. kr. í því átaki. Því fóru birgðir úr 2.675 tonnum árið 1995 í 550 tonn árið 1998, reyndar 900 tonn árið 2000 vegna óútfluttra birgða. Þetta var ekki auðvelt því allar útflutningsuppbætur höfðu verið skornar af, eins og ég sagði, árið 1990. Þá voru töluverðir fjármunir settir í umhverfismál enda var hluti markmiða samningsins í samræmi við umhverfisvernd. Sá þáttur samningsins tókst vel. Staða þeirra sem eru í greininni er miklu betri eftir samninginn frá 1995 þó að hún sé ekki góð. Þess vegna tókst það markmið að hluta vil ég segja. Í sauðfjársamningi sem núv. ríkisstjórn gerði árið 2000 er megininntakið bætt sauðfjárrækt og að þeir peningar sem ríkisvaldið lætur af hendi verði sem mest til bændanna til að styrkja stöðu þeirra. Með gæðastýrðu framleiðsluferli er við því að búast að tekjur bóndans af eigin rekstri aukist auk þess sem ríkið greiðir álag vegna þessa ferils sem annars hefði ekki gerst og þeir peningar ekki komið inn í samninginn. Þá er í samningnum ákvæði um jöfnunar- og álagsgreiðslur sem auðvitað nýtast best þeim sem stunda þetta sem aðalatvinnu. Hins vegar er samkeppni á kjötmarkaði grimm og neysla kindakjöts hefur örlítið dregist saman. Bændur og afurðastöðvar vinna eftir ákveðnum lögum hvað varðar útflutning dilkakjöts og ber að fara eftir þeim. Ekki er hægt að ætlast til þess að ríkið komi til bjargar í hvert sinn sem illa fer, menn verða auðvitað að bera ábyrgð á afurðastöðvum sínum og rekstri og þeir eiga sinn samning við ríkisvaldið. Hins vegar mun ég beita mér fyrir því að ábyrgð bænda verði takmörkuð með því að heimilt verði að taka lögveð í útflutningsskyldum birgðum kindakjöts til að tryggja að þetta endurtaki sig ekki. Það verður gert með breytingu á búvörulögum. Þá vil ég þakka hv. þm. sérstaklega fyrir að minna á þá aðgerð sem ég beitti mér fyrir síðasta sumar gagnvart sauðfjárbændum og sauðfjárræktinni þegar útlit var fyrir að ekki yrði hægt að slátra og að menn hefðu ekkert tryggt í þeim efnum. Þá kom ríkisstjórnin þar til hjálpar og tryggði það í gegnum Byggðastofnun að afurðalán yrði tryggt á betri kjörum en annars hefði gerst. Þetta hefur auðvitað skilað bændunum peningum og gerði kleift að lóga fé í haust. Síðan eru í gangi margar mótvægisaðgerðir. Þar nefni ég ferðaþjónustu, hestamennsku, landgræðslu og gleggsta mótvægisaðgerðin vegna minnkandi byggðar eru landshlutabundin skógræktarverkefni sem Alþingi hefur stutt mjög vel. Þessi atriði eru hv. þm. að góðu kunn, og kannski skógræktin á Austurlandi gleggsta dæmið um gott verkefni sem er að skila byggðinni miklu. Ég kemst ekki yfir að svara öllum þessum spurningum hér, hæstv. forseti, fyrr en þá í síðari ræðu, en ég vil segja að ég horfi bjartari augum fram á veginn með nýjan búvörusamning, nýjan þrótt í atvinnugreininni og góða samstöðu þjóðarinnar um íslenskan landbúnað.

Hæstv. forseti. Í nýlegri skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd búvörusamnings 1995--2000 er komist að þeirri niðurstöðu að markmið samningsins hafi náðst að hluta. Samningurinn kostaði ríkissjóð 10,5 milljarða og þar af fóru 7,4 milljarðar í beingreiðslur til bænda. Í lok samningstímans var staðan sú að sauðfjárbúum með greiðslumarki hafði fækkað um 208 en greiðslumarkið hafði færst til þannig að bú hafa stækkað í greininni en framleiðslan í landinu ekki minnkað. Engu að síður er það niðurstaða Ríkisendurskoðunar að afkoma sauðfjárbænda sé afleit og afrakstur búanna dugi engan veginn til að greiða eigendum þeirra mannsæmandi laun. Því miður er það svo að síðan árið 2000 hefur dregið úr neyslu á kindakjöti og nú á þessu ári hafa birgðir hrannast upp. Ekki hjálpaði Goðaævintýrið upp á stöðuna en þeir klykktu út með því að dengja öllu útflutningsskylda kjötinu sínu, eða sem var á þeirra vegum, út á innanlandsmarkað og selja það þar á fullu verði þó að ekki virðist það hafa dregið þá að landi í þeirri makalausu stöðu sem þeir voru búnir að koma sér og stórum hluta bænda í landinu í. Næsta haust er útlit fyrir að þurfi að auka útflutningsskylduna hjá sauðfjárbændum og ekki lagast afkoma bænda við það. Það er illt til þess að vita að þessi gæðavara sem bændur fá tiltölulega mjög lágt verð fyrir sé orðin svo sliguð af milliliðakostnaði þegar hún nær á markað að verð hafi nánast þrefaldast þó að miðað sé við verð í heilum skrokkum. Það hlýtur að að vera markmiðið að lækka milliliðakostnaðinn svo neytendur fái tækifæri til að kaupa lambakjöt á verði sem er nær því sem þarf að borga bændum og hlutur bænda verði þá einnig réttlátari. Þannig mundi að mínum dómi ekki standa á fólki að velja sér lambakjöt á sinn disk.

Herra forseti. Samkvæmt uppgjöri Hagþjónustu landbúnaðarins var afkoma sauðfjárbænda árið 1999 lakari en nokkru sinni fyrr og enn hefur afkoman farið versnandi eftir því sem fram kemur í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Sauðfjárbúum með virku greiðslumarki hefur fækkað um 208 á árunum 1995--2000 en þrátt fyrir það jókst framleiðsla á kindakjöti um rúmlega 1.600 tonn og birgðir eru enn að aukast. Það er staðreynd að kjörum sauðfjárbænda hefur hrakað ár frá ári. Meðaltekjur sauðfjárbónda á árinu 2000 með 300 fjár eru um 1.050 þús. kr. Afkoma sauðfjárbúa sýnir að hún nægir ekki til að greiða eigendum laun í samræmi við vinnuframlag og þau launakjör sem verðlagsnefnd gerir ráð fyrir. Framleiðsla hefur aukist þrátt fyrir að innanlandsmarkaður hafi ekki stækkað og hefur í raun dregist saman. Þegar útflutningur bregst leggst útflutningsgjald á það kjöt sem ekki selst á innanlandsmarkaði, sem er mjög óhagstætt fyrir greinina. Allt útlit er fyrir að útflutningsskyldan verði a.m.k. 25% næsta haust og bændur fá mjög lágt skilaverð á útfluttu kjöti eða um 160 kr. á kíló sem nægir ekki fyrir breytilegum kostnaði við framleiðsluna. Gjaldþrot Goða var mikið áfall og kemur illa niður á bændum en fjöldi sauðfjárbænda tapar að meðaltali milli 200 og 300 þús. kr. Markmiðum samningsins var ekki náð. Er ekki rétt að staldra við og athuga hvað hefur farið úrskeiðis? Það er viðurkennt að þegar vanda ber að höndum í einstökum greinum atvinnulífsins er forsjárhyggjan þekkt leið til úrlausnar. Að mínu áliti hefur miðstýring og ofstjórn hins opinbera gert illt verra. Hefði ekki verið betra að gefa heimildir til að framselja greiðslumark strax í upphafi og þannig gefið færi á hagræðingu eins og hefur orðið í mjólkurframleiðslunni? Herra forseti. Ég vil frelsi til athafna fyrir íslenska bændur og hafna helsi miðstýringar og forsjárhyggju.

Herra forseti. Eitt helsta markmið samnings um framleiðslu sauðfjárafurða var að treysta tekjugrundvöll sauðfjárbænda. Markmið um að sauðfjárbændur hafi tekjur sem dugi þeim til sambærilegs lífs og landsmenn almennt gera kröfu til, þ.e. framfærslu fjölskyldu og eðlilegs frítíma, hafa ekki náðst. Um það segir svo í nýlegri skýrslu frá Ríkisendurskoðun, með leyfi forseta: ,,Afkoma sauðfjárbúa sýnir að hún nægir ekki til að greiða eigendum þeirra né öðrum laun í samræmi við vinnuframlag og þau launakjör sem verðlagsnefndin gerir ráð fyrir. Bændur geta því ekki vænst þess að hafa sambærileg launakjör og þær stéttir sem gjarnan er miðað við.`` Haldi svo fram á næstu árum að meiri hluti sauðfjárbænda verði viðvarandi láglaunahópur er lítil von til þess að ungt fólk fáist til þess að hefja búskap og þar með verður framhald á eyðibýlastefnu í sveitum landsins. Mér finnst að Íslendingar megi margt á sig leggja þegar horft er til framtíðar, m.a. til framtíðar ferðaþjónustu, til þess að halda landinu í byggð. Óbyggt land á stórum svæðum er ekki aðlaðandi í mínum huga, við eigum nóg af ónumdu landi og óbyggðum. Gæðaátaki nýs sauðfjársamnings er m.a. ætlað að efla tekjugrunn bænda. Vonandi er að svo takist til að tekjur sauðfjárbænda aukist með gæðastýringu og að ávinningurinn skili sér til bænda en fari ekki í aukinn kostnað við skriffinnsku.

Herra forseti. Á árunum 1995--2000 hefur sauðfjárbúum fækkað um 208. Á sama tíma hefur verð til bænda lækkað um 6%. En þrátt fyrir meinta hagræðingu í slátrun, kjötvinnslu og smásölu hefur verð til neytenda samt hækkað um 17,5% á sama tíma á föstu verðlagi. Það dylst því engum að hér er eitthvað alvarlegt að. Talað er um fákeppni og sjálftökurétt stórfyrirtækja á að ná afsláttum frá framleiðendum og afurðasölum. Talað er um einokunarstöðu í sölu á vörunni til neytenda. Ég leyfi mér að spyrja: Hvernig hyggjast stjórnvöld bregðast við þeirri þróun til einokunar sem virðist vinna svo berlega gegn hagsmunum bæði bænda og neytenda? Enginn efast um hollustu þessarar náttúruvænu afurðar. En vandinn er sá að tekjur þeirra sem þennan atvinnuveg stunda eru allt of lágar og á því verður að taka raunhæfum og föstum tökum. Sauðfjárræktin þarf að búa við einfaldar gæðakröfur sem mótast fyrst og fremst af óskum neytenda og kröfum um sjálfbæra nýtingu auðlindanna og markaðurinn fyrir þessar afurðir er fyrst og fremst hér innan lands. Dilkakjötið okkar á að vera hluti þess sem ferðamenn upplifa og njóta og þar þarf aukna markaðssókn. Vöruþróunar- og markaðsstarf á því fyrst og fremst að beinast að innanlandsmarkaðnum og mín tilfinning sem neytanda er sú að þar mætti vinna miklu meira, betra og markvissara starf. Herra forseti. Það mega ekki verða örlög íslenskrar sauðfjárræktar að hún kafni í reglugerðaverki og skriffinnsku að kröfu Evrópusambandsins og að henni verði gert að standa undir auknu, stórauknu umfangi eftirlitsiðnaðarins, eins og nú gæti stefnt í. Herra forseti. Ég vildi ekki vera sá landbúnaðarráðherra sem bæri ábyrgð á því ferli.

Herra forseti. Það er rétt að undirstrika að samningurinn sem gerður var 1995 og hér er verið að taka út var samkomulag milli ríkisvaldsins annars vegar og Bændasamtakanna hins vegar, sameiginleg niðurstaða beggja aðila, sem menn féllust á, sem fólst í því að ríkisvaldið lagði til miklar fjárhæðir inn í atvinnugreinina. Og vilji menn frelsi þá eru menn væntanlega að hafna því að ríkisvaldið leggi fram fé til stuðnings þeirri atvinnugrein. 
             Ég vil segja, herra forseti, að það sem mér finnst kannski athyglisverðast í skýrslunni er hve staða kindakjötsins er að mörgu leyti sterk. Þrátt fyrir að verð á kindakjöti eða smásöluverð hafi hækkað um 17,5% þá hefur sala aukist um 4%. Það segir manni að íslenskir neytendur eru mjög tryggir kindakjötinu og það gefur vonir um að hægt sé að sækja aukna markaðshlutdeild á nýjan leik fyrir kindakjötið með markvissu markaðsátaki innan lands þrátt fyrir mikla samkeppni annarra atvinnugreina sem eru að framleiða kjöt. Ég bendi á að þrátt fyrir að framleiðni aukist mjög verulega í alifuglarækt og svínarækt þá er kindakjötsneysla, kíló per íbúa, nánast hin sama í lok samningstímans og í upphafi. Þrátt fyrir mjög harða samkeppni á vöru sem verður ódýrari með árunum á þessum samningstíma þá heldur kindakjötið sínum hlut að þessu leytinu til. Það gefur íslenskum bændum sóknarfæri sem ég tel að menn eigi að nýta sér og leggja verulega rækt við markaðsátak innan lands. Auk þess á ríkisvaldið að mínu viti að halda áfram því starfi sem verið hefur á undanförnum árum, að leggja fé og vinnu í atvinnuuppbyggingu til sjávar og sveita sem bændur geta hagnýtt sér til framfærslu og búsetu á jörðum sínum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir að hafa vakið þessa umræðu. Hin síðari ár hafa sauðfjárbændur mátt þola gífurlega mikla skerðingu. Framlag til greinarinnar hefur minnkað stórlega og neysla lambakjöts hefur einnig minnkað. Þetta hefur bitnað mjög illa á afkomu sauðfjárbænda. Þegar við lítum til þess sem hefur verið að gerast á sviði sauðfjárslátrunar sjáum við það helst að sláturhúsum hefur fækkað til muna. Þessi fækkun hefur leitt til þess að bændur hafa í mörgum tilfellum þurft að senda fé sitt mörg hundruð kílómetra leið til slátrunar. Jafnvel fór engin slátrun fram sl. haust í heilum landshlutum. Þetta hefur haft í för með sér að fé hefur verið flutt þvers og kruss um landið en með auknum flutningum fjár á milli svæða vex hætta á smiti séu sjúkdómar fyrir hendi. Eru ekki til reglur, herra forseti, sem banna þennan samgang milli svæða? Ég hallast æ meir, herra forseti, að þeirri skoðun að allt of löng leið sé nú á milli bænda og neytenda. Spurningar vakna hvort ekki þurfi að gefa upp á nýtt, hvort ekki verði hreinlega að athuga þann möguleika að bændur megi slátra fé sínu sjálfir. Það er hægt að hugsa sér að nokkrir bændur í samvinnu komi meira að sölunni á framleiðslu sinni, bæði til neytenda og kjötvinnslunnar. Herra forseti. Þótt heilmiklum fjárhæðum hafi verið varið til að koma lambakjöti á erlendan markað virðist sú viðleitni ekki hafa borið þann árangur sem við vildum sjá. Ég spyr hæstv. landbrh. að því hvort hann telji að sala lambakjöts á erlendum mörkuðum verði svo mikil í nánustu framtíð að það geti skipt sköpum fyrir afkomu þessarar atvinnugreinar sem framleiðir einn þann albesta mat sem um getur.

Herra forseti. Ríkisvaldið gerði samning við landbúnaðinn um styrki til sauðfjárræktarinnar. Það eru verulegir styrkir. Sumum þykja þeir miklir, sumir kalla þá byggðastyrki. Það má alveg kalla þá byggðastyrki mín vegna. Þeir eru það kannski. Ég tel þá ekki vera mjög háa því að ég er sannfærður um að ef sauðfjárræktin í landinu flosnaði upp mundi ríkisvaldið hafa miklu meiri kostnað af þeirri upplausn. Ég tel því ekki að við séum að fórna miklum peningum fyrir þessa sauðfjárrækt. Það voru tvö atriði sem ríkisvaldið gekk fram fyrir skjöldu með við gerð síðasta samnings. Annað atriðið var að stuðlað skyldi að hagræðingu í sauðfjárræktinni og að dómi ríkisstjórnarinnar var það lykilatriði að leyfa frjálst framlag beingreiðslnanna. Bændasamtökin voru því mjög mótfallin, því miður, og hafa tafið það mál íslenskum bændum til mikils skaða. Það verður ekki tafið mjög mikið lengur. Beingreiðslurnar verða framseljanlegar innan tíðar. Hin krafan frá ríkisvaldinu var sú að menn skyldu hugsa til landnýtingarinnar sem væri grundvallaratriði. Vinstri höndin yrði að vita hvað sú hægri væri að gera. Það er eðlilegt að þetta valdi töluverðum titringi. Þetta er mjög viðkvæmt mál og skiljanlegt að menn taki þetta nærri sér. Það er allra dómur og allra vilji að við förum þannig fram að það séu ekki neinar Ceausescu-aðferðir við það að ryðja heilu sveitirnar heldur skal fara fram varlega þannig að menn geti við það unað og haft tækifæri til að aðlaga sig nýjum tímum. Þannig eigum við að vinna þetta.

Herra forseti. Um dagana hef ég um margt verið sammála hæstv. landbrh. Guðna Ágústssyni. Þess vegna tekur mig sárt að vita til þess hve þjakaður hann er nú um stundir af áratugagamalli fortíðarhyggju. Stöðugt vísar hann í samninga sem gerðir voru árið 1990 og kenndir hafa verið við þjóðarsátt. Nú vill hann hengja þessa samninga á einn ráðherra sem þá sat en ég vil upplýsa hæstv. ráðherra um að þessir samningar voru mjög skynsamlegir við þær aðstæður sem við bjuggum þá við. Aðild að þeim áttu verkalýðshreyfingin, Alþýðusamband Íslands, BSRB, Bændasamtökin, samtök atvinnurekenda og að sjálfsögðu áttu þeir sér bakhjarl í þeim stjórnarflokkum sem þá sátu, Alþýðuflokknum, Alþýðubandalaginu og Framsfl. Í aðdraganda þessara samninga bjuggum við við verðbólgu sem nam næstum því 30% og samningarnir gengu út á að ná verðbólgunni niður og treysta grunninn til framtíðarsóknar. Nú er þessi framtíð orðin að nútíð og nú heitir núverandi hæstv. landbrh. Guðni Ágústsson. Er ekki kominn tími til að hann horfist í augu við eigin verk og eigin ábyrgð, og axli þá ábyrgð? Ef hann er óánægður með samninga sem gerðir voru í fortíðinni eða þau lög sem landbúnaðurinn býr nú við vil ég benda honum á að það er ekki bannað með lögum að breyta lögum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. svörin og eins þá umræðu sem hér hefur orðið. Mér finnst mikilvægt að draga þessa skýrslu fram og ræða stöðu sauðfjárbúskapar, og að við getum átt í umræðu um stöðu einstakra stétta, að það gerist ekki eingöngu þegar komið er til verkfalla og allt í upplausn að við ræðum jafnalvarlega stöðu eins og er hjá sauðfjárbændum þó að nú standi ekki yfir samningar. Það er alveg ljóst að staða þeirra er veik. Við stöndum frammi fyrir því að samkvæmt núgildandi samningi verður frjálst framsal beingreiðslna innan skamms tíma og það mun hafa áhrif til fækkunar jarða í ábúð. Við skulum þá skoða líka hvaða áhrif það hefur á samfélagið því að fækkun jarða í ábúð hefur margfeldisáhrif út í öll sveitarfélög og samfélögin verða önnur. Þetta er þróun sem þarf að skoða miklu betur og kortleggja, m.a. með tilliti til annarra atvinnugreina eins og ferðaþjónustu. Hvert landsvæði hefur sína menningarlegu sérstöðu og möguleika til að nýta kosti lands og sjávar. Þessa kosti eigum við að virða, draga fram og svo efla nýsköpun í atvinnulífinu sem byggir á sérstöðu hverrar sveitar. Sauðfjárbúskapur getur verið ein af þessum greinum og því eigum við að styrkja hann áfram. Herra forseti. Hér hefur margt komið fram sem áhugavert væri að ræða betur. En ég vara við því að við séum stöðugt að horfa til samnings sem var gerður árið 1991 undir fyrirsögninni ,,þjóðarsátt``. Þetta var hluti af því að ná þjóðinni saman um ákveðnar aðgerðir til þess að bæta almennt lífskjör í landinu. Fallið var frá útflutningsbótum og farið í beingreiðslur og ég vil beina því til hæstv. landbrh. að við horfum frekar fram á veginn en að festa okkur í 10 ára gömlum samningi.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu. Þingmenn mega auðvitað ekki gleyma því að við erum að leita orsakanna. Ég var fyrst og fremst að vekja athygli á því. Það var ekki samstaða lengur um útflutningsuppbætur. 3.000 sauðfjárbændur á Íslandi lentu í því á einu augnabliki að 3.000 tonn af framleiðslu þeirra voru ekki lengur söluvara. Það var vissulega kreppa sem á þeim skall. Ég sagði einungis það sem ég meinti frá hjarta mínu. Ég hefði ekki viljað vera í sporum landbrh. á þeim tíma. Ég hef hins vegar verið í sporum þess landbrh. sem hefur verið að byggja sauðfjárræktinni nýja framtíð, framtíð með nýjum samningi, framtíð sem skírskotar til neytandans. Ég sá það gleggst núna á matvæladögum sem hér eru haldnir hátíðlegir þar sem bestu kokkar heimsins komu að þessi vara á ekki aðeins möguleika ef við þróum hana, tökum okkur langan tíma og göngum skref fyrir skref, á að halda markaði sínum á Íslandi heldur jafnframt ná sókn á erlendum mörkuðum þar sem fólk spyr eftir vörum frá landi eins og Íslandi og finnst íslenska lambakjötið meyrara og betra en nokkurt annað. Ég gladdist yfir því á matvæladögum og setningu búnaðarþings að heyra forstjóra Flugleiða halda svo magnaða ræðu um hlutverk íslenska hestsins að allar ræður mínar um þann mikla grip eru fölnaðar og fallnar. Ég vil segja hér að ég legg bara áherslu á að vinna með nýjan samning. Norður-Þingeyingar hafa keyrt í tvö ár eftir þessum samningi. Þeir segja að hann sé ekki reglugerðarverk frá Brussel, hann sé skynsamleg búfjárræktartilraun, auðveldur í framkvæmd og gefi bóndanum betri arð og betri afkomu. Þess vegna trúi ég því að þingið standi með mér í því frelsi sem íslenskir bændur hafa fengið með búvörusamningi og við afgreiðum hann hér fyrst og í gegnum hann eignast íslenskur landbúnaður og sauðfjárræktin nýja möguleika sem hún átti ekki í gær en sem hún á á morgun.

Hæstv. forseti. Við tökum til við umræðu um þetta mál þar sem frá var horfið í gærkvöldi. Það er heldur fjölmennara í salnum núna en þá og fleiri líklega sem ætla að taka til máls enda nógur tími og full ástæða til að ræða þetta mál vandlega í þinginu. Hér eru á ferðinni að mínu viti helstu pólitísku tíðindi þessa kjörtímabils en það er sú ákvörðun stjórnarflokkanna að ætla að svíkja loforðin sem þeir gáfu fyrir síðustu kosningar um að ná sátt í sjávarútvegsmálum. Sú niðurstaða sem hér er komin fram hefur ekki hlotið sérstaklega blíðar viðtökur neins staðar. Nánast allir sem hafa rætt þetta mál hafa verið á móti því. LÍÚ vill þetta ekki, sjómannasamtökin, fiskvinnslan og ég veit eiginlega ekki hverjir hafa lýst yfir stuðningi við það. Þeir hafa ekki mætt í þennan þingsal og þeir hafa ekki mætt í ræðustól nema hæstv. sjútvrh. og hv. þm. Kristján Pálsson. Ég held að þeir séu einu formælendur þessa fyrirbrigðis sem hér liggur fyrir þinginu sem hafa mætt í ræðustól til að vitna með og hafa uppi stuðning við þetta frv. En ráðherrann segir að þetta sé til marks um það að frv. sé gott, þetta sé nefnilega sáttafrv. Þetta lýsi best því sem sátt sé um, að það sé besta niðurstaðan ef allir eru á móti henni. Það þætti svolítið skrýtin röksemdafærsla ef ekki væri verið að tala um þetta mál. Ég segi ekki meira. Auðvitað er þetta ekki gott frv. Það snýst í raunveruleikanum um að viðhalda óbreyttu ástandi, reyna að halda í það að útgerðarmenn eigi áfram fiskinn í sjónum og megi versla með hann að vild sinni. Það tekur sem sagt ekki á deilumálinu sem þjóðinni var lofað að skyldi tekið á af stjórnarherrunum. Það á að reyna að festa þetta kerfi í sessi og breiða yfir nafn og númer, halda því fram að nú sé farið að taka gjald fyrir þetta og það eigi þá að vera nóg til þess að menn séu sáttir við allt saman. Þjóðin hefur að mínu viti aldrei verið á þeirri skoðun að það væri eitthvert sérstakt keppikefli að hafa sem mesta fjármuni af þeim sem standa í útgerð á Íslandi. Það hefur hins vegar verið stór meiri hluti fyrir því á Íslandi að ekki væri vansalaust að það væri ekki jafnræði til að nýta þá auðlind sem hér er til umræðu. Það er sú krafa sem var uppi. Það var ekki krafa uppi um það að búa til eitthvert gjald eða breyta nöfnum á einhverjum reikningum frá hinu opinbera til útgerðarmanna. Það var krafa um að tekið yrði á aðaldeilumálinu sem var þetta sem ég er að lýsa. Sjálfstfl. styður þetta mál eins og það liggur hér fyrir þó að nánast hver einasti þingmaður Sjálfstfl. hafi marglýst því yfir að hann sé á móti gjaldi eins og því sem þarna er verið að leggja til að verði lagt á. Samt sem áður ætlar Sjálfstfl. að styðja málið. Til hvers? Til þess að reyna að festa í sessi eignarhald útgerðarmanna á veiðiheimildunum. Tilgangurinn getur ekki verið annar. Og Framsfl. lufsast með í þessu máli. Helmingurinn hans er algerlega sammála Sjálfstfl. um að vilja viðhalda þessu eignarhaldi. Hinn helmingurinn vill fara aðra leið. Niðurstaðan er sú að það á að samþykkja þetta. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson lýsti því í umræðunum hér í gær að svo sem væri hægt að fara aðra leið á eftir þessari. Það er sjálfsagt það sem á að hugga einhverja framsóknarmenn sem vilja ekki fara þessa leið, þ.e. að hægt sé að beygja af henni síðar og fara inn á aðra. Ég fyrir mitt leyti sé ekki nokkurn tilgang með því að láta þetta mál fara í gegn á Alþingi. Mér finnst það algjörlega ástæðulaust. Hvers vegna ætti hv. Alþingi að samþykkja þessa niðurstöðu sem enginn vill og leysir ekki aðaldeilumálið? Það er ekki hægt að sjá nein rök fyrir slíkum vinnubrögðum. Þau hafa ekki verið tínd hér fram. Ég tel hins vegar að sjálfstæðismenn geti sumir hverjir kannski sæmilega við þetta unað vegna þess að þeir standa í þeirri meiningu að með þessu séu þeir að festa eignarhaldið í sessi og sjá til þess að einkaeignarréttur á veiðiheimildunum verði staðfestur til frambúðar. Því trúa þeir. Hv. þm. Kristján Pálsson kom hér upp og dásamaði þetta kerfi og talaði um að þess væru dæmi að menn græddu á því jafnvel að leigja sér veiðiheimildir á 150--160 kr. og það væri bara gott. En hverju lýsir það? Það lýsir því að auðvitað er verið að innheimta fullt gjald fyrir aðgang að auðlindinni. Það gera þeir sem selja aðgang að henni og þeir selja þann aðgang á fullu verði. Ég verð satt að segja að nefna annan hv. þm., þ.e. hv. þm. Einar Odd Kristjánsson sem kom í ræðustól og hélt ræðu sem ég er búinn að heyra áður frá honum og gengur út á það að okkur hafi mistekist að stjórna fiskveiðum. Síðan fer hann í ræðu sinni út í það að lýsa því að allar tillögur annarra séu tóm vitleysa, allar tillögur um innköllun veiðiheimilda séu tóm vitleysa. Við verðum bara að gera eitthvað annað. Hann segir okkur ekki hvað eigi að gera, en að það eigi að hætta núverandi stefnu. Hann hefur ekki útskýrt hvernig hann ætli þá að leggja af það eignarhald á veiðiheimildum sem er núna við lýði og hlýtur að þurfa að leggjast af ef það á að stjórna fiskveiðum öðruvísi en nú. Ég tel að hv. þm. skuldi þinginu skýringar á því hvernig hann ætlar sér að kollvarpa því kerfi sem er án þess að fara fyrningarleið og fara inn á annað fiskveiðistjórnarkerfi. Hann þarf að skýra það í umræðum á hv. Alþingi. Ég tel að full ástæða sé til þess að gera þá kröfu og ég efast ekkert um að hv. þm. muni gera það. Hann er prýðilega skynsamur maður og kann að koma fyrir sig orði og hlýtur að geta útskýrt fyrir okkur hinum hér hvaða leið hann vill fara. Svo er einn enn hv. þm., hv. þm. Halldór Blöndal. Hann hefur oft tekið þátt í umræðum um þessi mál. Ég sakna þess að hann komi ekki hér til umræðunnar. Hann hefur marglýst því yfir að hann telji það hina mestu fásinnu að koma á slíku gjaldi sem hér til umræðu. Hann hefur setið hljóður undir þeirri umræðu sem hefur verið hér og ekki sagt eitt einasta orð. Hann hlýtur að koma og lýsa því yfir, hæstv. forseti, hvort hann styðji þetta mál eða hvort hann sé á móti því. Það verður býsna fróðlegt að vita það því að hv. þm. á ekki lítið undir sér, sjálfur forseti Alþingis. Ég held að það þurfi mikla umræðu um þetta mál. Menn þurfa að koma hér og útskýra sína afstöðu. Það er mikil ástæða til þess vegna þess að í nefndinni sem á að fjalla um málið er ætlunin að ræða málið út frá ýmsum sjónarmiðum. Talað hefur verið um að hæstv. ráðherra ætti mikið verk fyrir höndum við að sætta menn. Sætta við hvað? Hvaða breytingar eru þetta sem þarf að gera? Þessar breytingar hafa ekki komið fram í umræðum á milli manna í umræðunni sem fer fram núna. Mér finnst ástæða til þess að menn geti ætlast til þess að fá að heyra um hvað málið eigi að snúast. 

Herra forseti. Ég held að það sé ljóst af þessari umræðu að nokkuð góð sátt er um að leggja gjald á sjávarútveginn, auðlindagjald eða veiðigjald. Það hefur hins vegar komið fram í umræðunni að ekki eru allir sammála þessu. Ég held að enginn hafi svo sem búist við því í upphafi að allir yrðu sammála. Deildar meiningar hafa reyndar komið fram í umræðunni og auðvitað sérstaklega frá stjórnarandstöðunni um það hvernig eigi að leggja þetta gjald á. Einnig hefur nokkuð verið rætt um hversu hátt gjaldið eigi að vera. Hv. þm. Jóhann Ársælsson hefur í umræðunni komið fram sem talsmaður Samfylkingarinnar, fyrsti ræðumaður Samfylkingarinnar, og ég leyfi mér að draga þá ályktun að hann sé talsmaður þess flokks í þessari umræðu. Ég vil leyfa mér að spyrja hann hvort hann telji að gjaldið sé of hátt, hvort gjaldið sé of lágt eða hvort hann telji gjaldið u.þ.b. hæfilegt.

Hæstv. forseti. Þessari spurningu eiga útgerðarmenn á Íslandi að svara, ekki ég því engir aðrir geta svarað því hvort útvegurinn beri það gjald sem um er rætt eða á að vera. Það er fráleitt að hér á Alþingi eigi menn að ákveða það, eða við ríkisstjórnarborðið, hversu hátt gjald útgerðin á Íslandi getur borið sem auðlindagjald. Það mun hún gera sjálf ef hún fær tækifæri til þess með reglum sem settar verða með þeim hætti að útgerðin geti haft aðgang að auðlindinni og að jafnræði sé til þess aðgangs. Þannig vil ég svara því. Ég tel mig vera málsvara Samfylkingarinnar í þessu máli og hjá okkur er full samstaða. Það getur hver sem er talað fyrir Samfylkinguna í þessu máli vegna þess að við höfum rætt okkur til niðurstöðu í málinu. Hjá okkur er full samstaða um hvernig eigi að taka á því. Við höfum lagt þau mál fyrir á Alþingi og þess vegna þarf svo sem ekki að útnefna einn eða neinn sem fyrirsvarsmann fyrir málflutningi okkar. Ég held að hæstv. ráðherra ætti að svara því betur sjálfur hvort hann sé sá sem talar fyrir heilum flokki hvað þá stefnu varðar sem hér er lögð fram. 

Herra forseti. Ég bið forláts ef ég hef verið að gera mönnum rangt til með því að útnefna hv. þm. Jóhann Ársælsson talsmann Samfylkingarinnar. Ég skal ekkert vera að gera upp á milli þingmanna í því efni. Hins vegar var svar hans mjög skýrt. Hann er ekkert að gera sérstakan ágreining um upphæð gjaldsins. Hann er sammála því að leggja eigi á veiðileyfagjald og hann er ekkert að gera sérstakar athugasemdir við upphæðina. Hann vill hins vegar að gjaldið sé lagt á á einhvern annan hátt og að upphæðin ákvarðist öðruvísi. Hann tók sér orðið sanngirni í munn þannig að mér finnst ekkert sérstaklega mikil ósanngirni í því sem hann hefur þá verið að segja. Við erum sammála um nokkur mjög mikilsverð atriði hvað þetta varðar. Herra forseti. Hins vegar lýsti annar þingmaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Gísli Einarsson, því yfir hér í gær að hann teldi að gjaldið ætti að vera hærra. Ég skal ekki gera mikið úr því. En þar sem hv. þm. Jóhann Ársælsson spurði hver væri talsmaður Sjálfstfl. í sjávarútvegsmálum þá er ég talsmaður Sjálfstfl. í sjávarútvegsmálum og jafnframt talsmaður ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum sem sjútvrh., ef hv. þm. hefur ekki gert sér grein fyrir því fyrr.

Hæstv. forseti. Þegar skrýtilega er spurt þá getur verið skrýtilega svarað á móti. Það er kannski meiri ástæða til þess að efast um að fullt hús sé á bak við stefnu ráðherrans en okkar í Samfylkingunni. Það sem ég ætla að segja um þetta gjald og það sem ráðherrann er að tala um í sambandi við það að við séum sammála um að leggja megi gjald á, er að auðvitað er reginmunur á hugmyndum okkar um hvernig eigi að hafa aðganginn að þessari auðlind og því sem hér er og hefur verið lýði og menn ætla sér að halda áfram að hafa. Við viljum mynda jafnræði til þess að nýta þessa auðlind og höfum lagt fram tillögur okkar um hvernig eigi að gera það. En hér fara menn fram með það að halda áfram að mismuna mönnum eins og hefur verið gert í gegnum tíðina og eru að reyna að festa það í sessi með þessu frv. hérna. Þeir eru í raun og veru að svíkja loforðin frá því fyrir síðustu kosningar um að koma á einhverri sátt um þessi málefni.

Herra forseti. Það er athyglisvert að hlusta á þingmenn Samfylkingarinnar í þessu máli. Það vill svo heppilega til að fyrir þinginu liggur till. til þál. um nefnd er leiti sátta um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða og eru flutningsmenn hennar þeir formenn hv. þm. Össur Skarphéðinsson, Steingrímur J. Sigfússon og Sverrir Hermannsson. Í þessari tillögu segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Veiðiheimildum verði endurráðstafað í formi aflahlutdeildarsamninga á grundvelli jafnræðis byggðanna og útgerðar til nýtingar þeirra.`` Nú liggur fyrir að þessir aflahlutdeildarsamningar verða auðvitað á sama grundvelli og kvótakerfið nú sem auðvitað svarar því hvort þeir sem flytja þessa tillögu telja skynsamlegt að viðhafa kvótakerfi til að stjórna veiðunum, og er afdráttarlaust samkvæmt þessari tillögu að svo er, og þá einnig sá þingmaður sem ég er nú í andsvari við því að hann segir að allir þingmenn Samfylkingarinnar séu sammála um þessi efni. Jafnframt liggur fyrir samkvæmt ummælum hv. 5. þm. Vesturl. í gær að þær heimildir sem hér er verið að tala um eigi að njóta verndar sem óbein eignarréttindi, eins og hv. þm. sagði í gær, sem þýðir þá um leið að með því er verið að festa þessar veiðiheimildir til þeirra nýju útgerða sem við þeim taka. Í öðru lagi er óhjákvæmilegt að vekja athygli á því að hér er gert ráð fyrir að taka veiðiheimildirnar af þeim útgerðum sem nú hafa þær en endurúthluta þeim síðan á byggðaforsendum. Mig langar til að spyrja hv. þm. hvort hann búist við því að Akranes muni þá fá frekari veiðiheimildir en nú er eða hvort hér sé gert ráð fyrir því að svipta Akranes veiðiheimildum.

Hæstv. forseti. Aflahlutdeildarsamningarnir sem þarna er verið að tala um eru sambærilegir við þá aðferð sem við samfylkingarmenn lýsum í frv. okkar. Þessir aflahlutdeildarsamningar eru hugsaðir til fimm ára þannig að ekki er um það að ræða að verið sé að festa til framtíðar eins og hv. þm. talar um. Þessi tillaga sem hv. þm. vísar til er ekki fullkomlega útfærður texti, en ég hef séð fyrir mér framkvæmdina mjög svipaða því sem hún er útfærð í tillögu okkar þar sem við innköllum veiðiheimildir með tilteknum hætti sem gengur jafnt og almennt yfir. Síðan er þessum veiðiheimildum úthlutað á markaði og mestu máli skiptir að tryggja að jafnræði sé til þess að nýta þessa auðlind. Það er hægt að tryggja þann markað á landsvísu. Það er líka hægt að tryggja hann innan tiltekinna byggðarlaga ef menn kjósa að fara þá leið og halda veiðiheimildum á einhverju slíku svæði. Það er mögulegt. Við höfum ekki lagt það til hjá Samfylkingunni en það er mögulegt að gera slíkt. Við höfum hins vegar lagt til að í einstaka tilfellum sé hægt að koma til móts við tiltekin byggðarlög ef á þurfi að halda. En það á við um undantekningartilvik.

Herra forseti. Það liggur fyrir og hv. þm. mótmælti því ekki að samkvæmt hugmyndum þeirra er gert ráð fyrir að kvótakerfið verði áfram og þær eignarheimildir sem hér er talað um njóti óbeinna eignarréttinda, svo að það er afdráttarlaust. Þetta er auðvitað mjög athyglisvert, einnig í ljósi þess að einstakir þingmenn Samfylkingarinnar hafa talað um að hið nýja kerfi eigi að lúta lögmálum markaðarins. 

Hæstv. forseti. Fyrst vil ég minnast á þessi óbeinu eignarréttindi. Þau gilda bara um tiltekinn samning, t.d. til fimm ára. Þann samning hafa menn þá í höndunum og á honum óbein eignarréttindi. Um það snýst málið. Mér finnst hv. þm. reyna að gera meira úr því en efni standa til. Ég tel að hugmyndir okkar um að koma á almennu jafnræði til að nýta auðlindina muni fyrst og fremst gagnast í byggðalegu tilliti. Það er vandi byggðarlaganna í dag að það er ekki jafnræði til aðgangs að þessari auðlind. Ég er sannfærður um að þau byggðarlög sem hafa fyrst og fremst byggst upp vegna nálægðar við góð fiskimið fá betri aðstöðu ef jafnræði verður til að nýta auðlindina. Það er vandi þeirra í dag, hafi þau misst frá sér veiðiheimildir, að það er ekki möguleiki til þess að bæta sér það upp. Það er ekki samkeppnisaðstaða fyrir hendi í þessu kerfi.

Herra forseti. Það er rétt að taka fram, vegna ummæla síðasta ræðumanns, að ég kom seint til leiks í gær. Þess vegna er ekki komið að mér í umræðunum. Ég fæ minn rétt til að tala rétt á eftir. Þá skulum við fara yfir það sem ég hef þó verið að tala um allt síðan 1984 þegar þessi umræða hófst. Ég lét þá þegar í ljós miklar efasemdir um að aflakvótakerfið væri rétta aðferðin til að stjórna bolfiskveiðunum. En vegna ummæla hv. þm. og þeirra ræðuhalda sem hér hafa verið hlýt ég að spyrja enn og aftur: Telur hann að þetta veiðigjald sem lagt er til í frv. að sett verði á og ég er á móti --- það liggur fyrir skjalfest að ég er á móti því og hefur ekki frést af öðrum úr Sjálfstfl. sem er sama sinnis, svo að ég taki það fram og það sé alveg skýrt --- eigi að koma og telur hann eins og hv. þm. Gísli S. Einarsson að það sé ekki nógu hátt? Telur hann að það eigi að hækka það, eins og samflokksmaður hans lagði til í gær? Telur hann líka að einhverjir aðrir geti borgað þetta gjald, verði frv. að lögum eins og hér er gert ráð fyrir, en þeir sem vinna í þessari atvinnugrein, sjómenn og verkamenn? Bætist það ekki ofan á annan kostnað? Telur hann það til styrktar byggðunum eða hvað? Er það hans meining? Ég er að reyna að skilja hvað menn eiga við með þessu, að vilja íþyngja sjávarútveginum með þessu gjaldi. Hverjir í ósköpunum geta borgað það aðrir en starfsmenn sjávarútvegsins? Hvernig stendur á því, herra forseti, að menn sjá ekki í gegnum þetta? Af hverju á sjávarútvegurinn einn og sér að standa undir einhverjum kostnaði eins og t.d. varðandi Hafrannsóknastofnun? Er þetta óviðkomandi einhverju flibbafólki í Reykjavík? Kemur það ekki stjórnarráðsflibbunum, kennurunum eða heilbrigðisstéttunum eða neinum við? Eru það sjómenn sem eiga að standa undir þessum rannsóknum sérstaklega með þessum sérstaka viðbótarskatti?

Hæstv. forseti. Þetta gjald gerir ekki gagn að mínu viti. Þetta gjald er fyrst og fremst hugsað til gagns fyrir hv. þm., meðflokksmenn hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, í því skyni að reyna að viðhalda kerfinu sem komið hefur verið á við úthlutun veiðiheimilda til þeirra sem hafa verið í útgerð á Íslandi og hleypa engum öðrum að. Þeir aðilar eru að taka fullt gjald fyrir aðgang að auðlindinni. Ég spyr hv. þm. á móti: Hverjir heldur hann að borgi aðganginn að auðlindinni með því að kaupa veiðiheimildir af þeim sem eru fyrir í útgerð eða leigja af þeim veiðiheimildir? Hverjir borga það? Halda menn að veiðiheimildir muni eitthvað hækka í verði við að verða eign annarra en þessara útgerðarmanna? Það er markaðurinn sem ákveður hvers virði þessar veiðiheimildir eru og það er okkar bjargfasta skoðun að það eigi í raun og veru að vera útgerðarmenn sjálfir sem ákveða hvers virði það er að sækja sjó á Íslandi. Það ætti ekki að vera nein önnur aðferð við að meta slíkt. Vitaskuld erum við ekki hrifin af þessu fyrirbrigði sem hér er. Hv. þm. veit það ósköp vel. Auðvitað eru þessar spurningar fyrst og fremst óbeint til annarra en okkar. Þeim er óbeint vísað til félaga hans sem eiga að hlýða á þessi svör. Hann hlýtur að ætlast til þess að þeir dragi af þeim þann lærdóm að þeir eigi eins og hann að vera bara á móti þessu máli.

Herra forseti. Ég fékk hálft svar. Hv. þm. telur að gjaldið sé ekki til gagns. Jæja, það var þó aðeins skárra. En hví ætlar hann þá að styðja það og sagði fyrir nokkrum mínútum að það væri kannski sanngjarnt? Hann er þá ósammála samflokksmanni sínum Gísla S. Einarssyni sem taldi að gjaldið væri ekki nógu hátt, það þyrfti að hækka það. Svo sagði hann líka að það væri samstaða í þeim þingflokki um stöðuna. Það virðist aldeilis ekki vera samstaða. 
             Ég spyr að þessu aftur og aftur. Hvernig getur það verið að þetta gjald hafi önnur áhrif á útgerðina en að auka kostnað hennar? Það er enginn sem getur borgað það nema sjómenn. Séu menn að borga í Grindavík 172 þús. kr. á ári, hver einasti íbúi, og eigi að bæta 76 þús. kr. ofan á, er það betra? Er það ekki verra? Hvort er það betra eða verra? Það hlýtur að vera verra. Af hverju eru menn þá ekki á móti þessu veiðigjaldi ef það er verra?

Hæstv. forseti. Ég veit ekki af hverju hv. þm. er með þessa útúrsnúninga.

Útúrsnúninga?

Já, útúrsnúninga. Við höfum lýst því yfir að við viljum ekki fara þessa leið. Okkar tillögur liggja hér fyrir. Við höfum tekið þær hér til umræðu og þær eru ekki um að fara þá leið sem hér er á ferðinni. Við erum á móti þessari leið og það liggur fyrir. Hv. þm. hlýtur að hafa hlustað á málflutning okkar, hann hefur verið það mikið í þingsal. Það er óþarfi að snúa út úr því sem sagt er. Það hefur ekki verið niðurstaða okkar að styðja þetta frv. Hv. þm. hlýtur að hafa verið annars staðar ef hann hefur fengið þá flugu í höfuðið, að meiningin hjá okkur sé að styðja við þetta. Við erum vitaskuld á móti þessu máli. Við höfum bent á aðrar leiðir og viljum að þær séu farnar. Það liggur fyrir í tillögum frá öllum aðilum í stjórnarandstöðunni sem báru fram tillöguna sem hér var til umræðu áðan. Ég veit ekki til þess að það liggi fyrir að einn einasti stjórnarandstöðuþingmaður ætli að styðja þetta. Meiri hluti þeirra sem hafa talað fyrir stjórnarflokkana eru á móti þessu líka, fram að þessu.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Í upphafi máls míns ætla ég að rifja upp hvað stendur í 1. gr. núgildandi laga um stjórn fiskveiða, með leyfi forseta: ,,Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.`` Herra forseti. Ég held að það sé afar mikilvægt, við endurskoðun laga um stjórn fiskveiða, að gleyma ekki og horfa ekki fram hjá þessum fyrstu setningum laganna sem munu áfram standa óbreytt. Þá er líka rétt að líta til hvernig hefur til tekist. Þessi lög eru að stofni til frá 1990. Skoða þarf reynsluna af þeim, bæði hvernig þau hafa nýst til að ná markmiðum í verndun og hagkvæmri nýtingu fiskstofnanna og að treysta atvinnu og byggð í landinu, og eins gera sér grein fyrir og meta áhrif breytinganna sem verið er að leggja til á lögunum varðandi þessa grundvallarþætti. Það var ágreiningur um hvort framkvæmd laganna færi eftir þessum meginmarkmiðum þeirra eða ekki. Um það hefur verið ágreiningur sem hefur skipt þjóðinni upp í andstæðar fylkingar um framkvæmd stefnunnar í sjávarútvegsmálum. Þessi staða var ástæðan fyrir því að hæstv. forsrh. lýsti því yfir fyrir síðustu kosningar að eitt brýnasta málið væri að ná sátt um stjórn fiskveiða, meðferð og nýtingu þessarar auðlindar.

Ekki Einar Oddur?

Það var hæstv. forsrh., formaður Sjálfstfl., sem mælti þau orð og einnig hæstv. utanrrh., formaður Framsfl. Fyrir þeim báðum var þetta eitt mikilvægasta málið fyrir síðustu kosningar.  Við sjáum hvernig verið er að efna þau loforð og þau fyrirheit sem þá voru gefin þjóðinni um brýnasta verkefnið. Við sjáum hvernig verið er að efna þau loforð og þau fyrirheit í þeim frv. til laga sem hér eru lögð fram. Þau gera einmitt þveröfugt. Þau taka ekki á því sem mestur ágreiningur er um, verndun og hagkvæmri nýtingu fiskstofnanna. Staða þeirra hefur síður en svo skánað, við stöndum ekki í sömu sporum og fyrir nokkrum árum hvað varðar afkastagetu. Þau markmið laganna hafa ekki náðst. Einnig hefur framkvæmd laganna haft mikil áhrif á byggð og búsetu í landinu og sett byggðir í mikla erfiðleika og fjárhagslega erfiða stöðu, þ.e. breytingar sem orðið hafa á útgerðarmunstrinu í landinu. En víkjum aðeins að einstökum greinum þessa lagafrv. Í 1. gr. frv. er, með leyfi forseta, lagt til að við bætist svohljóðandi málsliður: ,,Afli sem veiddur er í rannsóknarskyni á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar fellur ekki undir ákvæði laga þessara.`` Sá afli reiknast ekki inn í aflakvóta og er frjálst að veiða hann af þeim sökum. Meginmarkmið þessarar greinar er í sjálfu sér gott og blessað en í fyrsta lagi sé ég ekki að þessi skylda eigi alveg klippt og skorið að gilda fyrir Hafrannsóknastofnun heldur ætti sá afli sem veiddur er í rannsóknarskyni á vegum opinberra aðila eða á ábyrgð opinberra aðila að vera undanþeginn. Ég tel að menn ættu ekki að einskorða sig við Hafrannsóknastofnun í lögunum þó að hún beri að sjálfsögðu meginþungann og ábyrgðina af þeim rannsóknum sem gerðar eru er fjarri því að svo þurfi að vera. Margir aðrir aðilar geta líka komið að þessum rannsóknum og ætti því ekki að binda þetta í lög með þessum hætti. Auk þess finnst mér líka, virðulegi forseti, að þessi setning ásamt fleirum í frv. skírskoti til þess að rannsóknir og þjónusta við þennan mikilvægasta atvinnuveg landsins, sjávarútveginn, eigi að greiðast af þeim sem stunda þennan atvinnuveg. Samfélagsleg ábyrgð, samfélagslegar skyldur og samfélagsleg þjónusta við þann atvinnuveg eigi nánast engin að verða. Því sjónarmiði er ég andvígur. Ég er andvígur því og tel að sjávarútvegurinn sé einmitt ein af mikilvægustu atvinnugreinum landsins og þjóðarinnar og það eru sameiginlegir hagsmunir hennar að þar sé best að staðið og þess vegna á hún að taka ábyrgð með þeim hætti en ekki að krefjast þess að atvinnugreinin sjálf afli tekna og greiði gjöld til að standa undir nauðsynlegri þjónustu og þróunarstarfi í þeim atvinnuvegi. Þeirri þróun sem hér er lagt upp með er ég andvígur og tel að þarna eigi að koma inn hrein og klár samfélagsleg ábyrgð í að rannsaka og þróa þennan atvinnuveg. Annað meginmarkmið í þessu frv. til laga er að afnema eða rýmka stærðarmörk útgerða. Þar er meira að segja lagt til, virðulegi forseti, að sami aðili megi hafa allt að 50% af ýsuaflanum, 50% af ufsanum, 50% af karfanum og 50% af grálúðunni. Það geti sem sagt tveir aðilar í landinu tekið að sér og fengið yfirráðarétt yfir öllum kvóta í þessum fiskveiðitegundum.

Er ekki rétt að ráðherrann sé í salnum?

Hæstv. ráðherra er nálægur, virðulegi forseti, og fylgist með og ég mun einmitt beina til hans spurningum viðvíkjandi þessu. Sama er líka, herra forseti, varðandi þorskinn. Þar eru að vísu stærðarmörkin enn sett 12% af hámarksaflahlutdeild sem megi vera í eigu einnar útgerðar en þó er það hækkun frá því sem áður var. Verið er að rýmka það að útgerðirnar megi stækka mjög verulega. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða rök liggja að baki því að heimila slíka stækkun á útgerðunum? Fyrir því verða að vera veigamikil rök, því að þarna er um takmarkaða auðlind að ræða og stækki ein útgerðin getur það ekki gerst öðruvísi en aðrar minnki eða leggist af. Ég tel að veigamikil rök þurfi að vera fyrir því að slík lagaheimild sé veitt, veigamikil rök sem hvergi er að finna í frv. Talað er almennum orðum um hagkvæmni stærðarinnar sem segir ekki neitt og með því að setja ó fyrir framan, þá verður óhagkvæmni stærðarinnar jafnrétt þegar rökstuðningurinn er enginn fyrir þessu, þannig að bara með þeirri einu breytingu gæti frv. staðið gersamlega óbreytt með því að setja ó fyrir framan. Ég tel að í svo veigamiklum atriðum eigi að rökstyðja svona mikla kerfisbreytingu sem hér er verið að leggja til. Ekki síst, virðulegi forseti, þegar maður sér hvað hefur verið að gerast undanfarin ár. Útgerðirnar hafa fyrst og fremst verið að stækka á síðustu fjórum, fimm árum, þá fyrst fer þetta raunverulega stækkunarferli í gang. Ef við horfum jafnframt á hvernig launaþróun og tekjur í hinum ýmsu byggðarlögum sem hafa byggt alla afkomu sína á sjávarútvegi og fiskveiðum, hvernig tekjur þessara byggðarlaga sumra hverra hafa hrapað á móti, og eðlilega þegar kvótinn flyst burt frá hinum minni til hinna stærri í önnur byggðarlög, þá missa þeir náttúrlega tekjur sínar sem hæstar tekjur höfðu, sjómenn og þeir sem stóðu í forsvari fyrir viðkomandi atvinnufyrirtæki á staðnum og tekjur sveitarfélaganna minnka. Fólkið sem hafði hærri tekjur flytur burt og möguleikar sveitarfélaga og viðkomandi byggðar til þess að skapa ný atvinnufyrirtæki eða standa klár á þjónustu verða lakari. Stækkun útgerðarfyrirtækjanna hlýtur því að leiða til þess að önnur fyrirtæki minnka eða leggjast af. Hvaða áhrif hefur þetta á byggðirnar? Að mínu viti, herra forseti, gengur þessi tillaga og sú stefna sem hér er lagt upp með þvert á þá málsgrein í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða þar sem markmiðið er að treysta atvinnu og byggð í landinu. Hún gengur þvert á þá grein, og er gersamlega órökstudd dýrkun á hagkvæmni stærðarinnar sem hér er látin reka þróunina áfram. Það tel ég ábyrgðarhluta í meðferð þessa máls, verulegan ábyrgðarhluta og óska eftir því að í meðferð nefndarinnar komi fram rækileg rök fyrir því að þetta sé í raun hagkvæmt fyrir íslenska byggð og búsetu í landinu og fyrir nýtingu þessara auðlinda að leyfa stöðugt stækkun fyrirtækjanna sem leiðir til þess að önnur minnka. Þessi ofdýrkun, órökstudda dýrkun á hagkvæmni stærðarinnar í þessu máli. Þá er og lagt til að tekið verði upp fast og skilgreint veiðigjald. Hlutverk þess virðist vera að festa í sessi það fiskveiðistjórnarfyrirkomulag sem við höfum búið við á undanförnum árum og stefna að því að eignfæra fiskveiðiheimildirnar beint eða óbeint á fyrirtækin. Þetta veiðileyfagjald hefur að mínu viti fyrst og fremst þann tilgang í lagafrv. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. sjútvrh.: Hvernig verður skattaleg meðferð á þessu veiðileyfagjaldi? Verður gjaldið frádráttarbært til skatts hjá viðkomandi útgerðum? Hvernig reiknast það sem slíkt? Það kemur ekki fram í frv. En sé litið á þetta sem hluta af rekstrargjöldum eða veiðigjöldum þá er um allt aðra stöðu þess að ræða. Að mínu viti er ekki um það að ræða og ég hef á tilfinningunni, virðulegi forseti, að hér sé bara um beina skattlagningu að ræða á þennan atvinnuveg sem ég tel að ekki eigi að fara að með þeim hætti. Ekki er tekið á stöðu fiskvinnslunnar. Fiskvinnslan er áfram í sama óöryggi og áður. Fiskvinnslufyrirtæki sem ekki hafa útgerð að baki fá ekki rétt með þessu frv. til að geta leyst til sín eða eignast kvóta til að styrkja fiskvinnslu sína og það tel ég vera mikinn veikleika í því sem hér er lagt fram. Herra forseti. Að vísu er gert ráð fyrir því að á móti veiðileyfagjaldinu verði felld niður ákveðin gjöld sem núna eru lögð á sjávarútveginn. Gert er ráð fyrir að gjald til Þróunarsjóðs sjávarútvegsins verði fellt niður á móti. En í farvatninu er líka lagafrv. sem felur í sér aukin gjöld á sjávarútveginn sem eru fólgin í nýjum hafnalögum þar sem gert er ráð fyrir að hafnirnar vítt og breitt um landið, þessar litlu hafnir, hafnir sem eru lykilatriði fyrir þjónustu við veiðiflotann, þjónustu fyrir atvinnulífið á viðkomandi stöðum, eigi núna að fara að heimta hærri gjöld, þær eiga að fara að reka sig, bera sig fullkomlega af þeirri umferð sem er um hafnirnar sem er fyrst og fremst fiskveiðiflotinn. Það þýðir þá hærri löndunargjöld á fiskveiðiflotann. Mig minnir að hæstv. sjútvrh. hafi nefnt að þar gæti verið um að ræða 700--900 millj. miðað við óbreyttar aðstæður sem mundu leggjast þar til viðbótar á flotann. Ég tel að í þeim hafnalögum sem er angi af stefnu stjórnvalda í atvinnu- og byggðamálum felist mikil hætta og röng stefna gagnvart atvinnulífinu, gagnvart sjávarútveginum vítt og breitt um landið og vara við því sem þar er verið að leggja til. Herra forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt fram skýra stefnu í sjávarútvegsmálum og tekið mið af þeim höfuðmarkmiðum sem voru sett við setningu laganna í upphafi um að nytjastofnar á Íslandsmiðum skuli vera sameign þjóðarinnar og markmið þeirra sé að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Við leggjum til, virðulegi forseti, að auðlindir sjávar verði í raun sameign þjóðarinnar og einstökum byggðarlögum verði tryggður réttlátur skerfur veiðiheimilda og viðunandi öryggi. Við leggjum líka áherslu á það, virðulegi forseti, að sjávarútvegurinn aðlagi sig markmiðum sjálfbærrar þróunar og vinni markvisst að því að bæta umgengni um náttúruna og lífríkið, þ.e. einstaka nytjastofna, vistkerfi hafsbotnsins og hafsbotninn sjálfan og að rannsóknir í fiskveiðum og í lífríkinu miðist að því að líta á þetta sem eina heild en ekki hvern stofn og hvert dýr út af fyrir sig heldur að líta á lífríkið sem heila heild og nýtingu þess út frá þeim sjónarmiðum. Það er líka markmið sjávarútvegsstefnunnar að treysta byggð og atvinnu í landinu öllu ásamt því að stuðla að aukinni fullvinnslu framleiðslunnar og þar með aukinni verðmætasköpun og hámarksafrakstri auðlindanna innan lands á grundvelli þeirrar stefnu sem við leggjum hér til. Við leggjum líka til og ég leyfi mér að vitna til stefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í sjávarútvegsmálum, með leyfi forseta: ,,Sjávarútvegsstefnan stuðli að réttlátri og jafnri skiptingu gæðanna ásamt jöfnum og góðum lífskjörum þeirra sem við greinina starfa og veita henni þjónustu. Markmiðið er að afraksturinn af nýtingu sameiginlegra auðlinda dreifist með réttlátum hætti til landsmanna allra. Sjávarútvegurinn, ekki síst fiskvinnslan, þróist og verði fær um að bjóða vel launuð og eftirsóknarverð störf og standa sig í samkeppni við aðrar atvinnugreinar hvað launakjör, starfsaðstæður, vinnuumhverfi og aðra slíka þætti snertir.`` Ég tel, herra forseti, að frv. og þær breytingar sem hér eru lagðar til miði í þveröfuga átt. Þær miða að aukinni misskiptingu þessarar auðlindar milli landsmanna. Þær stuðla ekki að verndun fiskimiðanna og þeirra auðlinda. Þær tillögur sem hér eru miða ekki að því að treysta byggð og búsetu í landinu öllu. Því miður, herra forseti, er ríkisstjórnin á kolrangri leið í fiskveiðistjórnarmálum.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason beindi til mín spurningu um hvort farið yrði með veiðigjaldið sem rekstrargjöld hjá útgerðinni. Ég hef gert ráð fyrir því að það yrði gert og þar af leiðandi verði það dregið frá tekjum áður en kemur til þess að hagnaður fyrirtækisins verði skattlagður. Þessari spurningu hefur reyndar verið beint til mín áður í umræðunni og ég hef svarað henni á sama hátt. Aðeins til þess að glöggva mig á afstöðu hv. þm. til málsins þá hefur mér skilist að Vinstri grænir, flokkur hv. þm., væri fylgjandi því að lagt væri á veiðigjald og það yrði gert samkvæmt einhvers konar fyrningarleið, reyndar með flóknari útfærslum á fyrningarleiðum sem ég hef séð. Mér heyrist á ræðu hv. þm. að hann sé sammála þeirri stefnu og þá muni útgerðin á þeim grundvelli greiða til alls almennings í landinu hluta af auðlindarentunni og greiða meira af þeim kostnaði sem til fellur vegna greinarinnar hjá hinu opinbera, en síðan lýsir hv. þm. yfir andstöðu við hafnalagafrv. Þar lýsir hann yfir andstöðu við það að greinin greiði kostnað sem til fellur vegna útvegsins. Ef ég lýsi afstöðunni rétt og ég bið hv. þm. að leiðrétta mig, herra forseti, ef ég er ekki að gera það, þá er um þversögn að ræða og nauðsynlegt að það sé þá skýrt hvers vegna þversögnin er komin upp eða að ég hafi lýst afstöðu hv. þm. rangt.

Virðulegi forseti. Ég tel að sjávarútvegurinn sé atvinnuvegur allra landsmanna, að þjónusta við hann eigi að vera á ábyrgð allrar þjóðarinnar og það sé ekki sanngjarnt að sjávarútvegurinn einn beri beint rekstrarkostnað af einstökum löndunarhöfnum. Eins og verið hefur undanfarin ár er ríkissjóður ábyrgur fyrir stórum þáttum, bæði í stofnkostnaði og eins líka við að tryggja ákveðna jöfnun í gjaldtöku í hinum ýmsu höfnum vítt og breitt um landið, en samkvæmt frv. til hafnalaga sem nú er verið að leggja fram er gert ráð fyrir því að sjávarútvegurinn, þeir sem landa í viðkomandi höfnum, greiði þennan kostnað beint. Það tel ég ekki vera rétta nálgun. Sjálfsagt getur hann greitt einhvern hluta en ekki er sanngjarnt að setja þessa kvöð á sjávarútveginn einan eins og er í mörgum höfnum, að hann einn beri þennan kostnað, nánar til tekið einungis þeir sem þar landa. Í gildi hafa verið lög sem tryggja ákveðinn jöfnuð og þátttöku ríkisins hvað þetta varðar en hafnirnar eru meðal grunnþjónustu viðkomandi byggðarlaga og mikilvægt er að þar sé fullur jöfnuður. Varðandi veiðileyfagjaldið, virðulegi forseti, er af hálfu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs heimild til ákveðinnar tegundar veiðileyfagjalds hluti af heildarstefnu. Það er því mjög erfitt að stökkva inn og segja: Veiðileyfagjald í þessu kerfi sem hæstv. sjútvrh. leggur hér til er ekki með sama hætti og veiðileyfagjald sem verður hluti af einhverri annarri heildstæðri stefnu þannig að það má ekki setja beint samasemmerki þar á milli.

Herra forseti. Ég held að ég sé eiginlega fjær því að skilja afstöðu hv. þm. eftir þessa ræðu en fyrir. Þó finnst mér eins og hv. þm. sé að segja að hann sé fylgjandi veiðigjaldi, ekki svona veiðigjaldi heldur einhvern veginn annars konar veiðigjaldi, og að hann vilji að kostnaður sjávarútvegsins sé greiddur sameiginlega af sjávarútveginum, líka hafnagjöldin, 

Herra forseti. Ég vil beina því til hæstv. sjútvrh. að hann lesi stefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í sjávarútvegsmálum. Ég tel það bara hreina skyldu hans sem ráðherra að gera það þannig að hæstv. ráðherra geti þá farið rétt með þegar hann vitnar til hennar. Já, ég er þeirrar skoðunar, virðulegi forseti, að það eigi ekki að láta hverja atvinnugrein bera allan þann kostnað sem að henni snýr. Við höfum líka samfélagsskyldur, m.a. gagnvart sjávarútveginum. Við höfum samfélagsskyldur gagnvart byggðunum vítt og breitt um landið. Við höfum samfélagsskyldur og kannski greinir okkur á, mig og hæstv. sjútvrh., um þessar samfélagsskyldur. Þegar hæstv. sjútvrh. getur ekki sett sig inn í þann hugarheim getur hann í sjálfu sér ekki heldur skilið hvað verið er að fara í þeim tillögum sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggur fram. Við leggjum áherslu á að það sé samfélagsleg ábyrgð í þessu þjóðfélagi en ekki bara að einkaframtakið hafi þar óheftan rétt. Gallinn er sá, virðulegi forseti, að það sem hér er lagt til í stefnu hæstv. sjútvrh. er stærsta einkavæðing á auðlindum Íslendinga sem hér er verið að keyra fram og því er ég á móti.

Herra forseti. Ákveðin atriði í ræðu hv. þm. vöktu athygli mína sérstaklega. Annað hefur nú þegar komið hér nokkuð til umræðu en það er viðhorf hv. þm. og, eftir því sem hann segir, flokks hans til þess að atvinnuvegirnir greiði þann kostnað sem af þeim hlýst. Mér fannst, herra forseti, nánast eins og hv. þm. talaði um sjávarútveginn meira sem samfélagslegt úrræði en að hann væri alvöruatvinnugrein. Ég vildi gjarnan fá aðeins skýrari sýn hv. þingmanns á þessa hluti. Er hann sem sé þeirrar skoðunar að okkur beri að fara með sjávarútveginn eins og velferðarkerfið? Leggur hann þetta tvennt að jöfnu? Í öðru lagi harmaði hv. þm. að fiskvinnslukvótinn skyldi ekki vera í frv. hæstv. ráðherra. Þá langar mig til þess að spyrja hv. þm. hvort hann sé búinn að leysa þá þverstæðu sem komi upp gagnvart sjómönnum og samningum þeirra ef kvóti verður settur á fiskvinnsluhús vegna þess að það er alveg ljóst að ef fiskvinnsluhúsin eignast kvóta verða þau að fá einhvern til að veiða upp í þennan kvóta fyrir sig. Hvaða aðferðir heldur hv. þm. að fiskvinnsluhúsin noti til þess að finna þá sem eru heppilegastir til þess? Ætli þess megi ekki vænta að þau bjóði veiðina út? Hvað er þá orðið um samninga sjómanna?

Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar að hafrannsóknir, rannsóknir á lífríkinu meðfram ströndum landsins, eigi ekki að vera eingöngu eða nánast eingöngu bornar uppi af gjöldum á sjávarútveginn sjálfan. Að mínu viti er það hluti af velferð þessa lands að við rannsökum og umgöngumst þessar náttúruauðlindir okkar meðfram ströndum landsins til framtíðar á sem bestan hátt. Það gerum við með samfélagslegri ábyrgð. Mér finnst ekki rétt nálgun að stefna að því að sjávarútvegurinn beri þann kostnað að mestu eða öllu leyti. Það er rangt og ég tel að svo eigi ekki að vera. Ég hef áhyggjur, virðulegi forseti, af stöðu fiskvinnslufólks í landinu, já, ég hef það, af óöryggi þess. Ég sé ekki að þær breytingar á fiskveiðistjórnarlögunum sem hér eru lagðar til bæti eða styrki eða treysti stöðu fiskvinnslufólks hvort sem það er í sjávarbyggðum á Vestfjörðum, Norðurlandi, Austurlandi eða suður með sjó. Ég sé það ekki, herra forseti. Ég hef áhyggjur af stöðu fiskvinnslunnar og fiskvinnslufólksins og kjörum þess vítt og breitt um landið. Því fer fjarri að á því sé tekið í því frv. sem hér er lagt fram. Þvert á móti.

Herra forseti. Ég er ekki miklu nær eftir svör hv. þm. Það kann að vera að hann hafi misskilið spurningar mínar en vegna síðustu orða hans vil ég benda á að þótt kvóti yrði leyfður á fiskvinnsluhús jyki það ekki aflann og sá afli sem þegar er dreginn að landi er unninn af fiskvinnslufólki einhvers staðar. Við höfum líka komið okkur upp fiskmörkuðum til að sá afli sem er aflögu geti skipst með þeim hætti að þeir séu að verka aflann hverju sinni sem hæfastir eru til þess. Það er alveg ljóst að þær tæknibreytingar og sá minnkandi afli sem við höfum mátt horfa upp á undanfarið hafa gert það að verkum að það er ekki nóg fyrir alla en sér hv. þm. að það breytist eitthvað þó að hann sjái fyrir sér kvóta á fiskvinnsluhús? Auk þess svaraði hann ekki spurningu minni um sjómennina. Síðan aðeins varðandi þessa samfélagslegu ábyrgð. Jafnaðarmenn hafa haft þá lífsskoðun að eðlilegt væri að við beittum hinni samfélagslegu ábyrgð í velferðarkerfinu. En til þess að geta verið með öflugt velferðarkerfi verðum við líka að leyfa markaðnum að ráða þegar við komum út í atvinnu- og efnahagslífið. Það hefur verið okkar lína. Þess vegna á ég kannski svolítið erfitt með að skilja hvar hv. þm. dregur sína línu. Ég held að ég spyrji aftur og ítreki spurninguna: Er hann þeirrar skoðunar að við eigum að fara eins með atvinnulífið og með velferðarkerfið, þ.e. að við eigum ekki að gera kröfu til þess að atvinnulífið standi sjálft undir þeim kostnaði sem af því hlýst?

Herra forseti. Þegar ég var að ræða um að mér hefði fundist að það ætti að skoða það að fiskvinnslurnar fengju rétt til veiðiheimilda innan þess kerfis sem verið er að leggja til var það einungis innan þeirrar umræðu sem hér er og í tengslum við það frv. sem hér liggur fyrir. Mér er ekki, virðulegi forseti, sama hvar fiskurinn er unninn. Ég vil að hann sé hluti af atvinnulífinu vítt og breitt um landið og tel að beita verði öllum aðferðum til að tryggja að svo verði. Ein leiðin innan núverandi kerfis gæti verið sú að veita fiskvinnslum heimild til að eiga aðgang að slíkum veiðiheimildum. Ég hef miklar áhyggjur af stöðu íbúanna og fiskvinnslufólksins í þeim byggðum sem verið er að flytja kvótann burt úr. Það frv. sem hér er lagt fram er með auknar heimildir til stækkunar á sjávarútvegsfyrirtækjum sem getur ekki leitt til annars en þess að fiskveiðiheimildir fara frá einu byggðarlagi til annars, annars geta þau ekki stækkað. Ég hef áhyggjur af því að það lendi þá áfram á þessum sömu veiku byggðum sem við erum í hinu orðinu að tala um að við ætlum líka að standa vörð um og það verðum við þá að gera í raun en ekki bara í orði. Það tel ég einn alvarlegasta ágallann við frv. að það gerir það ekki. Það leyfir áfram að gengið verði á stöðu og atvinnulíf margra.

Hvernig á að breyta þessu?

Virðulegi forseti. Besta breytingin yrði að taka upp stefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í sjávarútvegsmálum sem er hér á blaði og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson ætti líka að kynna sér.

Herra forseti. Það hefur komið fram við þessa umræðu að frv. sem við ræðum nú hróflar í engu við því kerfi sem nú er við lýði. Með því eru kostnaðargreiðslur útgerðarinnar auknar lítillega og hæstv. ráðherra hefur kosið að kalla það veiðigjald. Ekki er farið fram á að útgerðin greiði fyrir aðgang að auðlindinni, herra forseti, og það kerfi verður áfram við lýði að þeir sem kaupa sér veiðiheimildir þurfa að leita á náðir þeirra sem ríkið afhendir þær án endurgjalds. Þetta liggur fyrir. En af því að hér hefur verið rætt dálítið um þessi gjöld ætla ég, herra forseti, að fara aðeins yfir það. Ég held að það sé nauðsynlegt í þessari umræðu. Ekki síst er það nauðsynlegt vegna þess að í grg. með frv. segir, með leyfi forseta, eftir að búið er að fjalla um það hvernig ákveðið var að einfalda gjöldin frá því sem endurskoðunarnefndin hafði lagt til: ,,Þrátt fyrir það var við ákvörðun og útfærslu gjaldsins í frumvarpinu horft til þess og við það miðað að útgerð stæði undir kostnaði sem ríkið hefur af nýtingu auðlindarinnar.`` Það er út frá þessu, herra forseti, sem ég vil leggja í seinni ræðu minni. Við höfum talað um kostnaðargjöldin. Ég hef haldið því fram og rökstutt að þeir rúmu 2 milljarðar sem þetta gjald getur hæst orðið á góðum degi --- munum að það getur líka orðið til muna lægra --- dekkar ekki nema hluta þess kostnaðar sem menn eru almennt sammála um að fylgi útgerðinni. Auðlindanefndin fékk á sínum tíma nokkra sérfræðinga til að skrifa fyrir sig skýrslur um upptöku auðlindagjalda í sjávarútvegi. Einn þeirra var Phil Major sem var ráðuneytisstjóri í fjármálaráðuneyti Nýja-Sjálands þegar þarlendir tóku upp gjöld í sjávarútvegi. Þegar hann hafði verið hér á landi um hríð, átt fundi með ýmsum hagsmunaaðilum og skynjað andrúmsloftið af samtölum við fjölmarga aðila, gerði hann auðlindanefndinni grein fyrir hugmyndum sínum og skilaði skýrslu með tillögum. Eitt af því sem hann fjallaði sérstaklega um voru kostnaðargreiðslur þar sem hann tiltók hvar skattgreiðendur hlypu undir bagga með útgerðinni. Að hans mati var það vegna þjónustu sjútvrn., Fiskistofu, Hafrannsóknastofnunar, strandgæslu og vegna sjómannaafsláttar. Með því að taka þróunarsjóðsgjaldið inn fær hann út að hér sé um að ræða heildartölu upp á samtals 5,5 milljarða, hvar af hátt í einn milljarður væri þegar greiddur af greininni. Þá erum við með veiðieftirlitsgjaldið hér inni, herra forseti. Phil Major segir í skýrslu sinni að ef framangreind endurgreiðsla kostnaðar sé ekki næg til að samfélagið telji sig fá sanngjarnan ábata þá gæti verið viðeigandi að leggja á frekari gjöld. Hann er að tala um 5,5 milljarða, herra forseti. Stundum er sagt að glöggt sé gests augað. Það vill þannig til að þessar kostnaðartölur sem þessi maður, sem kom á vegum auðlindanefndar og skilaði henni áliti, fann út eru mjög sambærilegar við það sem Sveinn Agnarsson kemst að í umfjöllun sinni fyrir auðlindanefndina. Hann byggir á upplýsingum sem nefndin fékk frá fjmrn. hérna um kostnað vegna auðlindanýtignar. Niðurstaða hans er að kostnaður sem hlutfall af ríkisútgjöldum hafi að meðaltali verið 1,9% vegna útgerðar og 1,1% vegna stjórnar fiskveiða á árunum 1990--1996. Hann skoðar líka hvað þetta hafi verið sem hlutfall af lönduðum afla. Sé horft til sambærilegs hlutfalls af ríkisútgjöldum þeirra fjárlaga sem við erum nú að vinna eftir, fyrir árið 2002, er með þessari aðferð verið að tala um um ríflega 4 milljarða. Því segi ég, herra forseti, að ef menn eru að tala um kostnaðargjöld, eins og virðist vera skv. greinargerð með frv., eigi gjöldin að standa undir kostnaði sem ríkið hefur af nýtingu auðlindarinnar, af hverju eru menn þá að fella niður veiðieftirlitsgjaldið? Af hverju ganga menn ekki alla leið og rökstyðja þetta þá betur? Af hverju eru menn að kalla þetta veiðigjald? Er ekki best að hlutirnir heiti sínum réttu nöfnum og við tölum um þá þannig? Ég held að það mundi skýra umræðuna mikið, einfaldlega vegna þess að það er til þess eins að rugla það fólk í ríminu sem vill fylgjast með að menn séu einlægt að nota mismunandi heiti yfir það sem í raun eru bara kostnaðargreiðslur. Herra forseti. Mér finnst nauðsynlegt að menn skoði þetta í réttu ljósi. Ef við ætlum að komast áfram með þessa umræðu og ef við viljum vita hvert við stefnum þá þarf hæstv. ráðherra, væntanlega mun það skýrast betur í sjútvn., að skýra betur hver tilgangurinn er. Hver er t.d. tilgangur ráðherra með því að kalla þetta gjald veiðigjald? Af hverju kallar hann það ekki kostnaðargjald eins og það er? Í skýrslu auðlindanefndar er fjallað um kostnaðargjöld, ekki bara vegna sjávarútvegs heldur einnig vegna annarrar auðlindanýtingar eins og t.d. vegna virkjana eða orkunýtingar. Þar segir mjög afdráttarlaust að eðlilegt sé að ríkið innheimti gjöld vegna þess kostnaðar sem það verður fyrir vegna rannsókna og annarra atriða í þágu orkunýtingarinnar. Sama á auðvitað við í sjávarútvegi. Sama á við um aðrar atvinnugreinar þar sem um er að ræða nýtingu sameiginlegra náttúruauðlinda. Það er jafneðlilegt að einkaaðilar greiði fyrir þá þjónustu sem þeir fá frá ríkinu og í mörgum tilfellum gera þeir það auðvitað. Orkuiðnaðurinn greiðir þegar mikið af þeim rannsóknum sem fara fram í þeim geira. Herra forseti. Menn hafa velt því svolítið fyrir sér því að hæstv. sjútvrh. vill nú að kostnaðargreiðslur séu kallaðar veiðigjald og séu skilgreindar sem greiðsla fyrir aðgang að auðlindinni. Þegar þróunarsjóðsgjaldið var sett á á sínum tíma lögðu menn af stað með þá hugmynd að það ætti að vera skilgreind greiðsla fyrir afnot af auðlindinni. Það endaði hins vegar í því að vera afmörkuð greiðsla vegna tiltekinna þátta. Hefur hæstv. ráðherra látið skoða muninn á þessu tvennu? Annars vegar kostnaðargjöldum, gjöldum sem koma fyrir skilgreinda afmarkaða þjónustu og hins vegar því að opna þetta og segja: Við erum að taka gjald fyrir afnot af auðlindinni. Breytir það með einhverjum hætti réttarstöðu þeirra sem nýta auðlindina? Sér hann það fyrir sér að með þessari breytingu, að segja að hér sé verið að greiða fyrir aðgang að auðlindinni, gæti komið upp veikleiki gagnvart jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar, þ.e. ef reynslurökin ein gilda ekki, að veiðirétturinn reki sig aftur til þeirra sem héldu úti skipum á tilteknum tíma hvort sem hann hefur gengið kaupum og sölum í millitíðinni, heldur sé búið að skilgreina greiðslu fyrir aðgang að auðlindinni þarna inn í? Gerir hann ráð fyrir að það geti breytt þessari réttarstöðu með einhverjum hætti? Lét hann skoða það þegar þetta frv. var unnið og ákvörðun tekin um að kostnaðargjaldið yrði látið heita þetta og skilgreint með þessum hætti? Lét hæstv. ráðherra skoða hvort þessi breyting breytti með einhverjum hætti því öryggi, eða öllu heldur óöryggi, sem handhafar veiðiréttarins búa við í dag? Eins og hæstv. ráðherra er mætavel kunnugt er aflahlutdeildum einungis úthlutað til eins árs í senn og samkvæmt Vatneyrardómi er hægt að breyta því fyrirkomulagi. Getur verið að hæstv. ráðherra gangi erinda þeirra sem vilja láta kerfið malla nánast óbreytt til þess að á það myndist enn meiri hefðarréttur? Er hæstv. ráðherra fullkomlega meðvitaður um, og hefur hann þá pottþétt rök að baki því, hvernig hann leggur tillögur sínar fram, undir hvaða formerkjum og hvaða heiti?

Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. þm. er hægt að leggja ýmiss konar mat á hvað teljist til kostnaðar hins opinbera vegna útvegsins. Hún nefndi til tvö dæmi, annars vegar Phils Majors og hins vegar Sveins Agnarssonar. Endurskoðunarnefndin kemst hins vegar að þeirri niðurstöðu að kostnaðinn beri að meta sem 1,5 milljarða og þar sé annars vegar um að ræða Hafrannsóknastofnunina og hins vegar fiskveiðieftirlit Fiskistofu. Hv. þm. spyr hvers vegna nafnið sé veiðigjald, af hverju það sé ekki kostnaðargjald. Það er vegna þess að gjaldið snýst um meira en kostnað, það snýst líka um sjáanlega hlutdeild alls almennings í auðlindarentunni svokölluðu. Til einföldunar er reynt að hafa þetta eitt gjald. Því er nafnið veiðigjald að það er ekki bara kostnaðargjald heldur líka gjald fyrir aðgang að auðlindinni ótengt kostnaðinum. Þetta er í fullu samræmi við það sem kemur fram í skýrslu auðlindanefndarinnar en þar segir: ,,Efnislega skiptir það vafalaust litlu máli hvort gjaldtakan verður tvískipti eða í einu lagi, en líklega gæti verið heppilegt að lagt verði á frekar lágt kostnaðargjald vegna eftirlits og beins kostnaðar við stjórnkerfi fiskveiða sem greitt verði við úthlutun aflamarks ár hvert, en stærsti hluti kostnaðarins yrði greiddur ásamt gjaldi fyrir afnot af auðlindinni eins og síðar verður að vikið.`` Ég held að þessi framsetningarmáti í frv. sé því í fullu samræmi við niðurstöðu auðlindanefndarinnar. Varðandi spurninguna um breytta réttarstöðu þá sé ég ekki að það snerti neitt réttarstöðuna hvernig gjaldinu er fyrir komið. Ég vísa þar til Vatneyrardómsins. Varðandi spurningar hv. þm. um hverra erinda ráðherrann gangi er svarið að ráðherrann gengur erinda allrar þjóðarinnar en ekki einstakra aðila.

Herra forseti. Ráðherra vitnar til þess sem endurskoðunarnefndin komst að niðurstöðu um varðandi kostnaðargreiðslur. Ég held að hann hljóti að hafa heyrt það sjálfur þegar hann las upp hvaða gjöld það voru að það er langt frá því að vera tæmandi. Veiðieftirlitsgjaldið er t.d. ekki þar inni sem er sannanlega kostnaður og ugglaust mætti áfram telja. Það vitum við bæði. En niðurstaðan er væntanlega að enda þarna og auðvitað geta menn náð samkomulagi um ýmsa hluti. Niðurstaðan er sú að gjaldið eigi að snúast um meira en kostnað, eigi að ná í auðlindarentu í góðu ári því að ég geri ráð fyrir að eitthvað verði látið mæta afgangi. Spurningin er þessi: Var þetta skoðað? Ráðherra vísar í Vatneyrardóminn. Var skoðað hvort þetta mundi breyta réttarstöðu manna og mundi í einhverju ýta við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar? Svo langaði mig af því að hæstv. ráðherra var að vitna í auðlindanefndarskýrsluna. Eftir að búið er að reifa þau gjöld sem til skoðunar koma vegna kostnaðar tengdum sjávarútveginum er rætt um beina álagningu gjalda og talað um að gjöldin þyrftu að hækka verulega frá því sem þá var: ,,... þyrftu því gjöldin að hækka verulega til að þau stæðu undir öllum kostnaðinum. Aðrar leiðir en álagning kostnaðargjalds kæmu einnig til greina. T.d. mætti hugsa sér að ríkið seldi hluta af aflaheimildum hvers árs á markaði og notaði afraksturinn til að standa undir kostnaði við fiskveiðistjórnunina.`` --- Síðan kemur það sem hæstv. ráðherra vitnaði í. --- ,,Þá er einnig álitamál hvort greiða skuli kostnaðargjöldin ein og sér eða hvort þau væru hluti af almennu auðlindagjaldi.`` Í öllu falli, herra forseti, sýnist mér nokkuð ljóst að menn voru auðvitað að tala um að útvegurinn stæði að stórum hluta eða öllu leyti undir kostnaði sínum.

Herra forseti. Ég tel að það sé mjög vel í lagt að atvinnugreininni sé gert að greiða þennan kostnað sem um er að ræða, þ.e. fiskveiðieftirlit Fiskistofu og stjórn fiskveiðanna þar, en Fiskistofa hefur reyndar fleiri hlutverk en þessi tvö, og síðan rannsókn Hafrannsóknastofnunar sem varðar nýtingu fiskstofnanna. Ég sé ekki að rétt sé að þessi atvinnugrein sérstaklega greiði þar að auki opinbera stjórnsýslu frekar en gera þá kröfu til annarra greina, hvað þá að hún greiði sérstaklega löggæslu sem í þessu tilfelli er þá á hendi Landhelgisgæslunnar. Eins og kom fram við umræðuna í gær lít ég ekki á sjómannaafsláttinn sem eitthvert tillegg til útvegsins. Ég á ekki von á því að margir sjómenn muni hætta að sækja sjó vegna þess að sjómannaafslátturinn verði lagður af og þar af leiðandi hefur þetta lítil eða nokkur áhrif á það hvernig útgerðinni tekst að manna fiskiskipaflotann. Fyrst hv. þm. hefur farið út í greiningu á kostnaðinum og komið með þessar tölur, 5,5 milljarða og 4 milljarða, þá hlýtur það að vera vegna þess að henni finnist það a.m.k. koma til greina að gjaldið fyrir kostnaðinn sé einhvers staðar nálægt þessum tölum eða þarna á milli og þar að auki ætti að koma sjáanleg hlutdeild í auðlindarentunni. Því vil ég spyrja hv. þm.: Telur hún að gjaldið sem lagt er til í frv. sé of lágt, of hátt eða einhvers staðar nærri lagi?

Herra forseti. Ég nefndi þær tölur sem hæstv. ráðherra vitnaði í áðan vegna þess að mér finnst eðlilegt að hv. þingheimur fái að vita hvað hefur verið reiknað út í þessu sambandi og að hvaða niðurstöðum þeir komust sem auðlindanefnd og fleiri hafa treyst til að skoða þessa hluti. Mér finnst sjálfsagt og eðlilegt að þeir skoði þær tölur. Svo kunna menn að semja sig niður á einhverja aðra tölu. Ég hef sjálf talað um 3 milljarða. Mér finnst það eitthvað sem hægt er að horfa á ef menn eru bara að tala um kostnaðargjöld. Ég vil hins vegar segja, herra forseti, að ef sú leið væri farin sem Samfylkingin leggur til, þ.e. að veiðiheimildir væru innkallaðar í jöfnum áföngum og síðan boðnar út aftur, þá lít ég svo á að kostnaðargjöld gætu verið innifalin í þeim peningum eða þeim fjármunum sem þannig innheimtust. Þá álít ég að menn gætu litið á kostnaðargjöldin sem hluta af greiðslu fyrir aðgang að auðlindinni. En á meðan menn eru að tala um þessa hluti á þann hátt sem hér er lagt til, þá held ég að nauðsynlegt sé að við horfum á það hvernig menn hafa verið að skilgreina þennan kostnað undanfarið og líti til þess einfaldlega vegna þess að ef menn ætla sér að láta gjaldið standa undir kostnaði, eins og segir í greinargerð frv. hæstv. ráðherra, þá hljótum við að tína fram þau gjöld sem áður hafa verið tiltekin sem hluti af þeim kostnaði sem skattgreiðendur nú taka að sér að greiða fyrir útgerðina.

Herra forseti. Mann gæti grunað að menn væru orðnir dálítið leiðir á þessari umræðu. Menn eru oft að endurtaka sjálfa sig. Mér finnst ég hafa heyrt margar ræðurnar áður og sumir hafa kvartað yfir því að þeir hafi heyrt mína ræðu líka. Þetta er svona eins og gengur. En þetta er málefni sem varðar okkur og ég held að fáir hlutir varði okkur meira þannig að við verðum samt að þreyta bæði okkur og almenning á því að halda áfram þessu tali. Þrátt fyrir þetta er rétt að fara aðeins yfir stöðuna örfáum orðum. Við hófum að stjórna fiskveiðum, fyrst loðnuveiðunum, 1979 að ég ætla og bolfiskveiðunum 1984. Það voru allir flokkar sem stóðu að því, alls konar ríkisstjórnir stóðu að því. Því var mótmælt mjög víða. Ákveðinn hluti útvegsmanna mótmælti því, ákveðnir landshlutar mótmæltu því o.s.frv. Ég var í þeim hópi manna sem höfðu í upphafi alls ekki trú á því að aflakvótakerfi, sérstaklega í bolfiskinum, gæti dugað okkur til að ná þeim árangri sem við vorum að reyna að ná og það er rétt að rifja upp hvaða árangri menn eru að reyna að ná með fiskveiðistjórn. Frá því að fyrsta ritgerðin var skrifuð um þessa grein þjóðhagfræðinnar sem kallast fiskihagfræði, hefur það verið gegnumgangandi að menn eru að sækjast eftir að ná því sem þeir kalla ,,Maximum Sus\-tain\-able Yield``, þ.e. við ætlum að reyna að hámarka sjálfbæra nýtingu fiskveiðistofnanna. Út á það gengur þetta allt og það hefur enginn skrifað neitt annað. Við erum að reyna, viljum reyna, þykjumst vera að reyna að hámarka auðinn og arðinn af þessari auðlind. Út á það gengur þetta. Ég hef sannfærst um það í gegnum árin að fiskveiðistjórnarkerfið gengur ágætlega á sumum sviðum. Það hefur heppnast ágætlega með uppsjávarfiskinn, bæði loðnu og síld, heppnast prýðilega. Það er góð nýting á framleiðslutækjunum, bæði á sjó og landi og arðsemin mjög vel viðunandi sem þjóðfélagið nýtir nú í stórum og góðum mæli. Ég held líka að rækjuveiðarnar, skelfisksveiðarnar og krabbaveiðarnar komi alveg þokkalega út í mjög mörgum tilfellum og þurfi kannski engar breytingar þar við sérstaklega. En hitt er alveg ljóst að með bolfiskveiðarnar, þorskinn og þorskfiskana, höfum við ekki náð árangri. Við höfum farið aftur á bak, ég hef farið yfir það margsinnis. Við veiðum innan við helminginn af þeim þorski sem við töldum okkur geta veitt. Meira að segja var markmiðið á sínum tíma að reyna að koma þeim í 500 þús. tonn. Þetta er alvarlegasta byggðavandamál Íslands í dag, langsamlega alvarlegast. Það ógnar allri byggð á Íslandi og það er líka mjög alvarlegt efnahagsvandamál fyrir Ísland því þetta er grein sem hefur staðið alla öldina undir útflutningsframleiðslu okkar. Ég tel líka að allar upplýsingar af Norður-Atlantshafi gangi í eina veru. Þar höfum við verið að stjórna einmitt með aflakvótakerfum og það hefur gengið mjög illa. Við Kanada hrundu slíkar veiðar fyrir 12 árum og það sem verra er, þeir hafa ekki náð þeim á strik þrátt fyrir algert veiðibann á annan áratug. Það gengur mjög illa alls staðar og það er ástæða til að óttast um þetta. Mjög margir vísindamenn fjalla um þetta og mjög margir hafa látið í ljós ótta sinn. Það versta af öllu finnst mér í þessari umræðu er sá ótti sem menn hafa gagnvart því að við séum að úrkynja þennan stofn, við séum að veiða ofan af honum, vaxtarhraði hans fari minnkandi, kynþroskinn fari niður, þessi stofn geti ekki framleitt það magn af fiski sem við áður náðum á Íslandsmiðum. Þetta er uggvænleg sýn og að sjálfsögðu með reynslu Kanadamanna í huga vofir það sverð yfir okkur. Ég hef viljað benda mönnum á að Bandaríkjamenn eru núna í síauknum mæli að beina sjónum sínum að því að þetta sé ekki svona nákvæmlega eins og við höfum haldið í þessu kerfi að við eigum að beina sjónum okkur eingöngu að magninu, þ.e. massa af fiski og með því að taka bara ákveðinn massa þá sé þetta allt í lagi. Ég vil líka minna á að sjálfur höfundur nýliðunarprógrammsins sem við byggjum þetta allt á, Lord Bermington, varaði við aflakvótakerfinu, hann gerði það í Aþenu fyrir tíu árum, árið 1992, sjálfur höfundurinn og sagði: Þetta kerfi mun vera hættulegt við svona veiðar. Það mun nýtast við uppsjávarfiskana þegar við erum að fara í einsleita stofna af sama árgangi. Hann varaði við þessu. Ég held að menn sem hafa verið að tala um þetta í alvöru geri sér allir grein fyrir því að þetta er ekki ein vídd, það er ekki eingöngu það að taka ákveðinn massa út úr stofninum. Það verður að líta til þess að a.m.k. fjórar víddir eru í þessu. Við verðum að líta til þess hvernig við veiðum, þ.e. hvaða veiðarfæri við notum. Við verðum að líta til þess hvar við veiðum, á hvaða fiskislóð við veiðum. Við verðum að líta til þess hvenær við veiðum. Ég held að menn séu að gera sér grein fyrir því mjög víða við Norður-Atlantshaf að við komumst aldrei hjá því að stjórna sókninni í fiskveiðunum. Það var ákaflega bagalegt og mjög stórt skref aftur á bak þegar við lentum í dómi frá 3. des. 1998 þar sem menn vildu túlka þetta svo að þar sem við værum með aflakvótakerfið þá gætum við ekki stjórnað flotanum. Ég held að einhver albrýnasti hlutur sem við þurfum að snúa okkur að núna sé að ná þeim lögum fram sem gera stjórnvöldum kleift að stjórna stærð og afkastagetu flotans. Það er lykilatriði. Við höfum horft á, eins og ég benti á áðan, að Bandaríkjamenn eru núna að gera miklar rannsóknir einmitt á gildi veiðarfæranna, hvar og hvenær við notum veiðarfærin. Færeyingar frændur okkar hættu við aflakvótakerfið eftir tæplega tveggja ára notkun og töldu það svo augljóst sem margir hafa haldið fram hér á Íslandi að sóunin í kerfinu væri svo skelfileg að ekki væri hægt að búa við það. Þeir hafa farið út í það að stjórna sókninni, að þeir telja, með ýmsum brögðum. Þeir hafa verið að skipta flotanum niður í ákveðna hópa, þeir hafa verið að beina þeim að ákveðnum svæðum o.s.frv. Ég ætla alls ekki að halda því fram, herra forseti, að Færeyingar hafi náð einhverjum endanlegum tökum á þessu. En þeir eru að reyna að þreifa sig áfram í þessu myrkri og þeir eru sannarlega að gera það í mikilli alvöru. Ég hef sjálfur efasemdir um að þeir hafi nógu strangar reglur um flota sinn. Ég held að þeir þurfi að setja upp miklu strangari reglur um flotann. Ég vil einnig minna á og benda á að á vegum tæknideildar Fiskifélags Íslands var búið fyrir mörgum árum, áður en Fiskifélagið var lagt niður í þeirri mynd sem það starfaði, að reikna út togveiðistuðla og reyna þá og þeir virtust passa mjög vel þannig að við eigum þá aðgang að þeim. Við eigum líka nýja tækni sem er að ryðja sér til rúms og við tókum inn í lögin um stjórn fiskveiða þegar við ræddum um smábátana í síðasta mánuði. Það eru þessi nýju staðsetningartæki sem gera stjórnvöldum kleift að vita nákvæmlega hvar og hvenær hvert skip er. Ég er því sannfærður um að það sem bíður okkar núna og það sem við verðum að snúa okkur að er að endurskilgreina veiðirétt, nýtingarrétt, eignarrétt eða hvað sem við viljum kalla það, núverandi handhafa fiskveiðileyfa. Þeim var úthlutað á grundvelli reynslu. Ég veit ósköp vel, herra forseti, að þar var pottur brotinn. Ég veit að þar fór fram alls kyns valdníðsla en ég ætla ekki að rifja það sérstaklega upp. Það var sérlega átakanlegt á sumum sviðum eins og við úthlutun á rækjunni þegar frumkvöðlarnir allir voru sviptir leyfi til þess að veiða, enda urðu þeir allir gjaldþrota. Ég lít þannig á burt séð frá því hvort þær veiðiheimildir sem menn fengu voru vel eða illa fengnar, að það sé fásinna, hreinn barnaskapur að láta sér detta í hug að þær veiðiheimildir verði teknar af núverandi handhöfum. Ekki vegna þeirra, herra forseti, heldur vegna þess að það liggur alveg fyrir að skuldir útgerðarinnar eru slíkar að efnahagslífið mundi hreinlega hrynja á einum degi, þannig að þá eru menn að tala um enn meiri hermdarverk. Allt tal um að við þurfum fyrst að þjóðnýta eða taka veiðiheimildirnar af útgerðinni svo við getum farið að breyta stjórnkerfinu er fjarstæða. Það getur aldrei gengið og getur aldrei orðið vegna þess að við munum aldrei geta gert það, aldrei. Það liggur fyrir að við verðum að reyna að endurskilgreina þennan veiðirétt til þess að reyna að ná árangri, til þess að reyna að hámarka þá nýtingu sem við vissum að Íslandsmið gátu gefið okkur. Við verðum að trúa því að Íslandsmið séu þau sömu reyndar í dag og þau voru, svo við getum gengið þannig fram og umgengist náttúruna og fiskstofnana á þann hátt að sú von að við náum fyrri markmiðum sem við höfðum rætist. Þetta er mikið starf og það liggur ekkert einfalt fyrir um það hvar og hvernig við eigum að gera það. En við gerum það ekki nema byrja á því. Við verðum að byrja einhvers staðar. Ég er alveg viss um að menn munu ekki verða sammála um hvernig við förum fram. Hitt vitum við að það er mjög óhugnanlegt að við erum sannanlega að vinda ofan af fiskstofnunum. Við erum sannanlega að nýta stofnana illa. Við erum sannanlega að sóa mjög miklu. Við horfum framan í hina óhugnanlegu staðreynd að það hægir á vaxtarhraða fisksins og kynþroska hans og það eru óhugnanlegar samlíkingar við það munstur sem við sáum síðustu árin sem veitt var við Kanada áður en allt hrundi. Við eigum að gera þetta og okkur ber skylda til þess vegna þess að á þessari spýtu hangir öll okkar velferð. Það getur allt orðið að ösku þess vegna ef við ætlum að lenda á sömu hrakhólum og Nýfundnalandsbúar. Ekki sækjum við peninga til Ottawa eins og þeir gerðu. Herra forseti. Aðalumræðuefnið hér hefur verið tillögur um veiðigjald og skattlagningu á sjávarútveginn. Tíminn hefur nú mest farið í það. Ég er einn af þeim sem frá upphafi hafa mótmælt og verið andsnúnir allri þeirri hugmyndafræði sem kemur fram í skýrslu auðlindanefndar frá upphafi til enda, allri. Ég hef harmað að sum samtök atvinnurekenda hafa verið að styðja þessi sjónarmið, t.d. Samtök iðnaðarins. Ég er alveg viss um að bara eitt sé jafnvitlaust og jafnhættulegt íslensku atvinnulífi og að skattleggja sjávarútveginn sérstaklega, og það er að leggja skatta á innlenda orku. Ég er sannfærður um að þegar við erum búin að koma þeirri löggjöf þokkalega fyrir sem leyfir frelsi í viðskiptum með orku og byggingu orkuvera, muni hin sanna iðnbylting á Íslandi hefjast, hin nýja. Þegar við förum að nota hitahverflana til þess að koma hér upp efnaiðnaði hefst 21. öldin. Ef við ætlum að horfa til þess með þeim augum að byrja á að skattleggja þetta þá erum við að éta okkar eigið útsæði. Það er rangt að skattleggja atvinnugreinar sérstaklega. Það er mjög vont fyrir efnahagslíf þeirra, og það fólk sem talar hér í nafni réttlætisins, er nú eins og þeir sem veifa þeim fána oftast, hefur versta málstaðinn. Það er engin skylda að atvinnugrein fari endilega að borga tilfallinn kostnað ríkisins. Það er allt í lagi. Það er allt í lagi að setja á einhver kostnaðar- eða þátttökugjöld hingað og þangað. Ríkið hefur fulla heimild til þess. Það er enginn að mótmæla því og ríkið gerir það mjög víða. En það er engin skylda til þess að halda því fram að sjómönnum beri sérstaklega að borga hafrannsóknir frekar en bankaþjónunum. Það er algjör fjarstæða. Svo segja menn í þessari skýrslu og vitna í auðlindanefndina og étur það hver eftir öðrum: Það er svo nauðsynlegt að gera arðinn af sjávarútveginum sýnilegan. Þetta er einhver mesta blinda sem ég hef heyrt talað um á Íslandi. Ég veit ekki hvað menn ættu að sjá á Íslandi nema einmitt arðinn af sjávarútvegi því að allt það sem hér er er byggt fyrir fisk, allt. Svo þarf að gera arðinn af sjávarútveginum sýnilegan. Þeir eru skemmtilegir svona frasar sem menn taka hver eftir öðrum og éta. Hann er ekki í felum og verður ekki í felum. Ágætur fulltrúi auðlindanefndarinnar sem talaði hér áðan, Svanfríður Jónasdóttir, flutti þeirra mál og þeirra sjónarmið mjög vel og glæsilega. Ég þekki þau sjónarmið vel. Þau hafa mjög oft komið fram í gegnum tíðina, sérstaklega hjá formanni nefndarinnar meðan hann var seðlabankastjóri og hjá öðrum nefndarmanni sem er mjög áhrifamikill, ritstjóri Morgunblaðsins. Hann hefur skrifað ótrúlega mikið magn af þessum fræðum. Þessir menn trúa því að arðsemin í sjávarútvegi hafi alltaf keyrt þá út af þegar þeir voru að reyna áratugum saman að handstýra íslensku samfélagi með því að handstýra genginu, með því að handstýra fiskverðinu og öllu klabbinu eins og þeir margreyndu og stóðu að áratugum saman með þeim árangri að þjóðfélagið fór alltaf út í móa á nokkurra missira fresti.  
             Hvað gerðist svo? Vöxtur þjóðarteknanna hefur aldrei verið meiri en á þessum árum. Hvað gerðist? Verðbólgan var núll allan tímann. Hún var bara núll. Það var engin verðbólga vegna þess að við vorum hér með opinn gjaldeyrismarkað. Menn gátu verslað hér frítt og frjálst með hvaða gjaldeyri heimsins sem var. Arðurinn kom hér upp. Hann varð eftir hér á Íslandi. Hann byggði upp þetta land og það hefur haldið áfram alla þessa öld. Allar þessar villukenningar um að arður geti ekki skapast í sjávarútvegi eru því alveg skelfilegar. Ég hef lýst því yfir í mínum flokki --- það liggur fyrir --- að ég geti ekki stutt þetta. Það er algjört prinsippatriði að styðja ekki auðlindagjald. Ég veit að það er ekki íþyngjandi fyrir sjávarútveginn í dag eða á morgun eða á þessu ári, heldur er það algjört prinsippatriði. Ég geri mér grein fyrir því að það er heldur hvimleitt fyrir hæstv. sjútvrh. þegar einn flokksbróðir hans og vinur vill ekki styðja hann í slíku máli. En svo verður að vera. Hins vegar vil ég taka það fram, herra forseti, að ég hef ástæðu til að ætla að hæstv. sjútvrh. hafi mikinn vilja og heilmikla getu til þess að höndla hið gríðarlega stóra vandamál sem við stöndum frammi fyrir. Ég veit að einmitt líffræðimenntun hans gerir honum það kleift langt umfram bókhaldarana tvo sem sátu þar í 16 ár á undan honum og trúðu því að þetta gilti þannig: Einn fiskur upp úr sjónum, einum fiski minna í sjónum. Ég veit að þeir tímar eru liðnir. Ég veit að hann gerir sér grein fyrir því að þessir hlutir eru flóknir, viðamiklir, og að við þurfum að vanda okkur gríðarlega til þess að ná árangri. 
            

Hæstv. forseti. Hv. þm. notaði orðin: þjóðnýta auðlindina, að þjóðnýta aðganginn að auðlindinni. Af hverju notaði hann þau? Hann var að tala um að ef farið yrði að innkalla veiðiheimildir og úthluta þeim öðruvísi þá væri það þjóðnýting. Hvers konar skilningur felst í þessu? Það er sá skilningur að þeir sem eru núna í útgerð á Íslandi eigi auðlindina og ef nokkuð verði hróflað við því þá sé það þjóðnýting, þá sé verið að taka þetta frá þeim sem eiga auðlindina. Þjóðin er á allt öðru máli. Hv. þm. er í miklum minni hluta með þá skoðun að handhafar kvótans núna séu eigendur hans. Við höfum lagt til breytingar á þessu og erum gjörsamlega andstæðrar skoðunar um að hægt sé að kalla það þjóðnýtingu þó að þjóðin ákveði að fara einhvern veginn öðruvísi að við þessa úthlutun. Hv. þm. hefur tekið þátt í því trekk í trekk að gera breytingar á því hvernig þessu er úthlutað, taka veiðiheimildir af mönnum, þjóðnýta þær þá samkvæmt hans eigin orðalagi, og láta einhverja aðra hafa. Hann hefur viljað gera miklu meira af því en gert hefur verið. Hann hefur þá sem sagt verið að þjóðnýta veiðiheimildir til þess að láta aðra hafa.  En það sem mig langar mest til að vita betur er hvernig hv. þm. sjái fyrir sér þá stórkostlegu breytingu að fara út úr kvótakerfinu án þess að hafa til þess einhvers konar fyrningarleið eða aðlögunartíma handa þeim sem fyrir eru í greininni ef svona stórkostlegar breytingar eiga að verða á veiðistjórninni eins og hann er að lýsa, því að ekki er gott að sjá það fyrir sér að það muni ekki koma misjafnlega niður á þeim útgerðarfyrirtækjum sem verða við lýði þegar þær breytingar ríða yfir.

Herra forseti. Vel kann að vera að það komi misjafnlega niður á útgerðum ef menn breyta því að hafa ákveðinn kvóta, ákveðinn kílóafjölda og fá í staðinn fyrir það ákveðnar sóknareiningar. Auðvitað getur það komið mismunandi niður. Færeyingar gerðu þetta og gátu komist að þokkalegri sátt um það. Ég ætla að það sé ekki svo mikill vandi sem hv. þm. vill vera láta að umreikna þetta. Ég held að það megi gera nokkurn veginn á nokkrum árum, megi menn þoka sér áfram í þá átt. Gagnvart nýtingarréttinum þá er hann bara staðreynd hvort sem mönnum líkar það betur eða verr, eins og ég tók fram áðan. Hvort sem menn vilja kalla þetta eignarrétt eða eignaréttarígildi eða nýtingarrétt þá er hann til staðar. Það er leyfilegt að veðsetja hann. Hann er veðsettur.  Ef við tökum þennan rétt af hrynur efnahagskerfið. En gagnvart eignarréttinum þá vil ég benda á ritgerð eftir læriföður eins annars ágæts þingmanns, Sigurð Líndal, sem birtist í afmælisriti Davíðs Oddssonar, Davíð Oddsson 50 ára, um eignarrétt þar sem hann fer nákvæmlega í gegnum þetta. Þetta eru nú ekki nema 30--40 blaðsíður. Hann fer nákvæmlega í gegnum þetta og skilgreinir nákvæmlega hvernig beri að skilja þjóðareignina og hvernig beri að skilja ábyrgð ríkisins á þessu. Ég vitna til þessarar greinar ef ég fæ tækifæri til þess við 2. umr. þegar tíminn er ótakmarkaður. Þá get ég svo sem lesið þessa grein Sigurðar Líndals hér úr ræðustól.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að ég held að hv. þm. hafi tekið þátt í því að samþykkja lög þar sem stendur að bannað sé að veðsetja veiðiheimildir.  
             Hæstv. forseti.  En ég verð að tala betur við hv. þm. um þau málefni sem við vorum að ræða hér áðan síðar 

Það mundi greiða fyrir þingstörfum ef einn talaði í einu hér í salnum og æskilegast væri að það sé sá sem er í ræðustólnum hverju sinni.

Herra forseti. Við horfumst í augu við þetta og það þýðir ekkert að vera að berja hausnum við steininn: Hvers virði væri íslensk útgerð ef hún hefði ekki þennan veiðirétt á Íslandsmiðum? Hún væri einskis virði nánast. Það er brotajárnsverð. Og hvað yrði þá um veðin? Við skulum bara horfast í augu við þetta, alveg sama hvort mönnum líkar betur eða verr við einhverja útgerðarmenn eða telja það réttlátt eða óréttlátt. Ef við tökum veiðiréttinn á Íslandsmiðum af íslenskri útgerð þá bókstaflega hrynur íslenskt efnahagskerfi. Þetta er nú ekkert mjög flókið. Verkefnið sem liggur fyrir er alveg augljóst þó það sé erfitt. Við verðum að reyna að endurskilgreina þetta þannig að við göngum um auðlindina í þeirri von að hún geti skilað okkur meiri arði, þeim arði sem við höfum vænst að hún gæti skilað og hefur reyndar skilað okkur í ár og áratugi.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson talar um að endurskilgreina þurfi veiðiréttinn. Það væri nú kannski betra að fá það aðeins nánar fram hvað eigi að felast í þeirri endurskilgreiningu sem hv. þm. er að tala um vegna þess að við í mínum flokki höfum sett fram hugmyndir um endurskilgreiningu á veiðiréttinum. Menn hljóta að hafa einhverja formúlu fyrir því hvernig þeir vilja gera það. Reyndar var ég nú hjartanlega sammála mörgu í málflutningi þingmannsins. Ég tel t.d. ákaflega hæpið að vera með kvótasetningu á massa.  Ég mundi vilja heyra í örstuttu máli hvernig þingmaðurinn sér fyrir sér þessa endurskilgreiningu því að til þess að hún geti farið fram þá þurfum við á einhvers konar formúlu að halda til þess að fara í hana.

Herra forseti. Það er alveg öfugt. Að sjálfsögðu er engin formúla til um það. Við verðum bara að hafa eitt að leiðarljósi: Hvernig ætlum við að hámarka nýtinguna af Íslandsmiðum, af bolfiskinum? Við verðum að þoka okkur áfram til að ná þeirri hámörkun, við verðum að átta okkur á því hvernig við umgöngumst náttúruna þannig að hún sé sjálfbær. Við verðum að geta treyst því að fiskstofnarnir verði áfram í þeim mæli sem við vissum að þeir voru langt fram eftir öldinni þegar við gátum veitt yfir 400 þús. tonn af þorski hér á Íslandsmiðum. Þess vegna verðum við að þoka okkur áfram, enginn handhafi þessarar visku er til. Við höfum hins vegar þá reynslu af núverandi aðferðum okkar og núverandi aðferðum í öllu Norður-Atlantshafi, þar sem menn nota einmitt þessa magnkvóta við bolfiskveiðarnar, að þær skila allar sömu niðurstöðu, við erum að fara niður og aftur niður. Það er mjög margt, eins og ég rakti í máli mínu, sem er óhugnanlegt í þeim tölum. Þess vegna er starfið flókið og erfitt. En við megum ekki gefast upp og segja: Þetta er svo flókið, þetta er svo erfitt, við viljum ekki koma nálægt því. Við eigum einmitt að láta það hugann herða að fara í verkefnið og gera okkur grein fyrir því hvernig við gerum þetta, hvernig við lifum í mestri sátt við þessa náttúru. Það er aðalatriðið.

Virðulegi forseti. Það er býsna skrýtið að koma upp í andsvar við hv. þm. út af þeirri sýn sem hann setur fram hér vegna þess að í raun og veru er ég alveg sammála henni. En hnífurinn stendur þar í kúnni sem við erum að leita leiða til að ná þeim markmiðum sem við höfum með sýn okkar og þar erum við alls ekki sammála. Ég vil spyrja hv. þm. eins, ég held reyndar að hann sé sammála mér: Finnst honum ekki sorglegt að við skulum nota megnið af þessari umræðu í að tala um upphæðir sem útvegurinn þarf að borga í staðinn fyrir að ræða um leiðir, verkfæri og formúlur sem við getum notað til að ná þeim árangri sem við öll auðvitað stefnum að? Viljum við ekki öll byggja upp fiskstofnana og, eins og hv. þm. benti á, koma veiðinni úr 150--200 þús. tonnum upp í --- ja, við skulum vera hógvær og segja 400 þús. tonna veiðigetu á ári hvað varðar þorskinn?

Herra forseti. Það er alveg rétt til getið hjá hv. þm., ég er alveg innilega sammála honum. Mér finnst mjög sorglegt að við séum að þrasa um þetta veiðigjald í stað þess að reyna að einbeita okkur að því að vinna að þessum málum því að allt annað sem varðar framtíð Íslands er hreinn hégómi miðað við það að við stöndum eins vel og við getum og vöndum okkur eins mikið og við getum við það að varðveita þessa auðlind.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að það er alltaf hressilegt að fá hv. þm. Einar Odd Kristjánsson í ræðustól. Hann talar a.m.k. frá hjartanu. En ég verð enn fremur að viðurkenna og kannski endurtaka frá því í gær að ég átti dálítið erfitt með að fá einhvern botn í það sem hann sagði. Það kom þó alveg skýrt fram hjá hv. þm. að hann er andvígur kvótakerfinu --- ég held að það hafi ekki farið fram hjá neinum --- og sérstaklega vegna þess að ekki hefur tekist að byggja upp fiskstofnana.

Ha?

Þá er hv. þm. ekki síður andvígur stjórnarandstöðunni. Hún fær ekki háa einkunn hjá hv. þm. eða þær hugmyndir sem þaðan koma fram. Hugmyndir sjútvrh. fá falleinkunn, að mati hv. þm. skítfalla þær alveg ef svo má að orði komast, virðulegi forseti. En svo heldur hv. þm. áfram og lýsir því yfir að ef kvótakerfið verði á einhvern hátt fellt niður eða veiðirétturinn af þeim tekinn sem nú hafa hann hrynji efnahagslífið. Smám saman áttar maður sig því á að maður áttar sig eiginlega ekki á nokkurn hátt á því hvað hv. þm. er að fara. Það má ekki brjóta niður kvótakerfið því að þá hrynur efnahagslífið en hann er andvígur kvótakerfinu, hann er andvígur hugmyndum stjórnarandstöðunnar og enn fremur er hann andvígur hugmyndum hæstv. sjútvrh. Síðan vísaði hv. þm. í eignarréttarumfjöllun prófessors Sigurðar Líndals, sem ég þekki, þannig að mér sýnist á öllu, virðulegi forseti, að niðurstaða hv. þm. sé sú að setja þetta vandamál í nefnd, að einhver hópur komi að þessu máli í nokkur ár og leiti svara við erfiðum spurningum. Hann talaði sjálfur um að láta erfið verkefni ,,hugann herða`` o.s.frv. Mér sýnist því að hugmynd hv. þm. um þau vandamál sem nú er við að etja sé sú að setja málið í nefnd.

Herra forseti. Ég hef oft heyrt þegar menn lýsa fótboltaleik og gjarnan er sagt að menn hafi sparkað langt frá, ,,gróflega fram hjá`` segja þá þeir sem eru að lýsa leiknum, gróflega fram hjá þegar boltinn er allt annars staðar en í markinu. Ég held, herra forseti, að þessi ræða hafi skotist gróflega fram hjá. Ég er búinn að fara yfir það, ekki einu sinni, ekki tvisvar, heldur ótal sinnum, hvert verkefnið sé. Íslenska verkefnið er það að við náum árangri í fiskveiðistjórn. Án þess að ná árangri í fiskveiðistjórn verður aldrei sátt. Meðan við náum engum árangri og förum aftur á bak verður, eðlilega, bullandi ósátt.

En hvað á að gera?

Þess vegna segi ég að við verðum að endurskilgreina þetta, við verðum að úthluta mönnum. Við verðum fyrst og fremst að horfa til þess að við séum að úthluta hér sóknareiningum, fara nákvæmlega ofan í það hvaða veiðarfæri við notum, hvenær við notum þau og hvar. Ég hélt að ég hefði farið nákvæmlega yfir þetta og alveg óþarfi væri að þykjast misskilja það. Hv. þm. fór hins vegar mjög vendilega yfir það og fór réttilega með það að ég hefði gefið stjórnarandstöðunni falleinkunn í þessu. Það er alveg hárrétt, hann misskildi það ekki neitt, þannig að hann var að leita að því hvort einhver væri mér sammála. Þar sem ég verð að yfirgefa þennan sal bráðlega dettur mér í hug að benda honum á að hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson situr hér og er á mælendaskrá. Hingað til höfum við haft ákaflega svipaða skoðun í nærri því öllum sköpuðum hlutum varðandi fiskveiðistjórnina þannig að hann tekur þá við af mér þegar ég fer úr salnum og heldur uppi merki þess sem við höfum verið sammála um langa ævi.

Virðulegi forseti. Þetta kallar ekki á langt andsvar en mér heyrðist á svari hv. þm. að hugmyndir hans gangi út á að einhvers konar vinnuhópur verði skipaður, einhvers konar nefnd, til að breyta kerfinu á þann hátt að upp verði tekið einhvers konar sóknareiningakerfi þannig að það er alveg hárrétt niðurstaða hjá mér að hv. þm. vilji setja þetta vandamál í nefnd.

Herra forseti. Í umræðunni í gærkvöldi fór ég yfir það sem er meginefni þessa máls, þ.e. frv. sjútvrh. um það að hér skuli tekin upp ákveðin gjaldtaka af sjávarútveginum og kölluð veiðigjald. Ég fór nokkrum orðum um það hvernig þetta væri uppbyggt og hvaða afleiðingar það gæti haft eins og það er útfært. Ég held að hæstv. sjútvrh. hafi alveg áttað sig á því hvað ég var að fara en gerði ekki mikið úr því vandamáli. Ég held hins vegar að vandamálið geti verið talsvert eins og útfærslan er uppbyggð. En nóg um það að sinni, ég ræddi það í gær og var það aðeins til ábendingar fyrir þá sem hafa mikinn áhuga á að keyra þetta mál í gegn. Ég verð hins vegar að lýsa því yfir að ég hef engan áhuga á að keyra þetta mál í gegnum þingið og tel það alls ekki til bóta eins og það er uppsett. Ég hef ævinlega litið svo á að ef menn ætluðu að taka upp gjaldtöku í sjávarútvegi væri m.a. hægt að gera það með því að fyrna veiðiheimildir en því aðeins að menn næðu þá einhverjum markmiðum í því að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu, hverfa frá því sem við höfum verið að gera, eins og það hefur verið útfært, og ná öðrum og betri markmiðum en við höfum búið við undanfarin ár og áratugi. Það er vissulega alveg rétt sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði í gær, og ég sagði reyndar í gærkvöldi líka, að við höfum engum árangri náð við það að byggja hér upp veiði á fiskstofnunum eða að byggja þá upp, þ.e. hina almennu botnfisksstofna. Það eru vissulega líka ákveðin varúðarsjónarmið sem við þurfum að huga að varðandi nýtingu á íslenska síldarstofninum. Það sem mig langar að víkja aðeins að núna áður en ég fer í almenna umræðu um þetta mál er m.a. 4. gr. þessa frv., sem ég ræddi ekki í gær, og tekur á því að hér eigi að auka byggðakvótann. Ég er í sjálfu sér ekki hissa á því þó að menn komi hér með tillögu um að auka byggðakvótann því að slík vandamál hafa fylgt útfærslunni á þessu kvótakerfi okkar og hinu frjálsa framsali aflamarksins og aflahlutdeildarinnar að það er ekki furða þó að menn komi fram með 1.500 lestir í viðbót til e.t.v. að bæta í brestina þar sem þeir verða. Ég ætla að segja það um byggðakvótann að sums staðar hefur tekist ágætlega með útfærslu hans en það er hins vegar mjög misjafnt hvernig til hefur tekist. Ég er almennt á þeirri skoðun að þegar byggðakvóti kemur inn á svæði þar sem atvinnumissir hefur orðið vegna þess að frjálsa framsalið hefur gert það að verkum að atvinnurétturinn hefur verið seldur frá fólkinu eigi að bjóða þeim sem í byggðinni búa, gera út og stunda fiskvinnslu aðgang að þessum heimildum. En um það á að setja almennar reglur þannig að þeir sem eru í útgerð á svæðunum geti nálgast heimildirnar eftir einhverju ákveðnu fyrirframkerfi en það sé ekki fyrir fram markað á einn útgerðaraðila sem síðan hafi alræðisvald um það hvernig heimildirnar eru nýttar eða færðar til. Þetta vil ég segja almennt og nálgast þá það almenna sjónarmið sem stjórnarandstaðan hefur sett, þegar aflaréttindi standi til boða nálgist menn það með einhverju kerfi og einhverju útboði. Ég held að þannig ætti að útfæra byggðakvótann en láta byggðirnar að sjálfsögðu njóta forgangs þegar hann er færður til enda hefði hann ekki fengið þetta nafn ef ekki væri verið að færa hann tímabundið inn á svæði sem hafa lent í skakkaföllum. Skakkaföllin hafa m.a. stafað af því hvernig kerfið hefur verið útfært og því að ekkert jafnræði er um það milli manna að nálgast aflaheimildir í þessu kerfi. Þeir sem e.t.v. vilja gera út og geta gert út, hafa til þess burði, hafa ekki aðgang að heimildunum nema að leigja þær frá öðrum. Í gærkvöldi kom fram í máli hv. þm. Kristjáns Pálssonar að hann taldi að sumar útgerðir græddu vel á því að leigja þorskkvótann á 160 kr. kílóið, það væri bara ágætisafkoma af því. Út af fyrir sig get ég fallist á að finna megi afkomu út úr því að leigja fiskkílóið á 160 kr. Það á einkum við á vertíðarsvæðunum þar sem stærsti fiskurinn veiðist og sérstaklega á þeim tíma þegar fiskurinn er hrognafullur og lifrarmikill eins og hagar til yfirleitt á vetrar- og vorvertíð hér sunnan og vestan lands. Þess vegna er það alveg nákvæmlega eins og ég hef margbent á úr þessum ræðustól að útgerðin mun færast öll inn á ákveðið svæði landsins og veiða ofan af fiskstofnunum þar sem stærsti fiskurinn býðst, ég tala nú ekki um ef hann býðst jafnframt hrognafullur og lifrarmikill, og það er alveg ljóst að í kvótakerfi hins frjálsa framsals aflamarksins þar sem leiguverð er 160 kr. mun útgerðin smátt og smátt, ef menn ætla að halda þessu óbreyttu, færast inn á þessi svæði landsins. Sér er nú hver byggðastefnan ef menn ætla að hafa kerfið áfram þannig útfært. Ég held að við þurfum að nýta stofnana með því að veiða úr öllu safninu. Þó að vissulega verði áherslan oft sú að veiða stærsta og besta fiskinn megum við ekki gera kerfið þannig úr garði að sóknin sé beinlínis sérhönnuð til að fara öll í þá sókn. Það er að mínu viti kolvitlaus nýting á fiskstofni. Gjaldtaka hefur líka verið gerð hér að umræðuefni, m.a. spurði hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, sem var í ræðustól áðan, hverjir borguðu ef það gjald sem núna væri að koma til legðist á hvert fiskkíló. Ég get svarað því: Auðvitað fiskvinnslufólk og sjómenn. Á móti spyr ég: Hverjir hafa borgað leiguverðið í dag? Þetta gjald sem núna er e.t.v. verið að leggja til að taka gæti numið um 5 kr. á kíló í heildina en rétt er þó að taka fram að á móti því verða niðurfelld gjöld sennilega um tæpar 2 kr., þ.e. Þróunarsjóðurinn og þau gjöld sem núna eru vegna aflaheimilda, þannig að raunhækkun gjaldsins væri þá 3 kr. Eins og kerfið er upp byggt hafa íslenskir útgerðarmenn nýtt sér það til að búa til sérstakt leigukerfi. Ég spyr: Séu áhyggjurnar af þessum 3 krónum, sem ég er út af fyrir sig ekkert sérstaklega að mæla með, svona rosalega miklar, hvað þá um 160 krónurnar? Af hverjum hafa þær verið teknar og hvernig stendur á því að ríkisstjórnin hefur sætt sig við að þessi gjaldtaka skuli eiga sér stað í sjávarútvegi, eingöngu til annarra útgerðarmanna, þeirra eignarréttarhafa sem núna hafa aflaheimildirnar? Þá held ég við séum í raun komin að stærsta efni þessa máls, þ.e. að með því að leggja þetta mál upp eins og hæstv. sjútvrh. hefur lagt það upp hér er hann fyrst og fremst að festa eignarrétt íslenskra útgerðarmanna, þeirra sem nú eiga veiðiréttinn, í sessi. Íslenskir útgerðarmenn, Landssamband íslenskra útvegsmanna, telja þetta kerfi gott og að aðalmarkmiði þeirra verði náð með því að festa kerfið í sessi. Þeir eru tilbúnir að borga gjaldið sem ráðherrann hefur lýst hér í frv. sínu til þess að festa eignarhaldið hjá sér.  Ég tel að frv. sem við erum að ræða hér, þó í því séu nokkrar aðrar greinar, sé fyrst og fremst þess efnis að festa eignarréttinn í sessi til framtíðar varðandi aflaheimildirnar svo að þeir geti fénýtt þær fram og til baka sem hafa fengið þær í sinn hlut. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson kom að því í gær og ég held að það sé rétt ályktun hjá honum að u.þ.b. einn þriðji veiðiheimildanna hafi gengið kaupum og sölum en tveir þriðju séu ennþá óseldir. Þá peninga eiga þeir sem þær heimildir hafa fengið eftir að taka út úr sjávarútveginum. Sjávarútvegurinn skuldar núna tæpa 200 milljarða kr. og skuldirnar hafa farið vaxandi um 60 milljarða á örfáum árum. Mér finnst því allt í þessu máli neikvætt eins og það er upp byggt. Þess vegna er ekki undarlegt að stjórnarandstaðan hafi sýnt þá ábyrgð að reyna að ná saman um að bjóða upp á sáttaleið. Auðvitað höfum við í stjórnarandstöðunni haft mismunandi skoðanir á því hvernig bæri að vinna sig frá þessu kerfi. Ég og minn flokkur höfum ævinlega haft þá skoðun að ekki þurfi endilega að byggja á aflakvótakerfi heldur beri að færa sig frá því þar sem það er hægt og byrja á að útfæra sérstaka útgerðarflokka, að strandveiðiflotanum og byggðunum verði tryggður ákveðinn forgangur til að njóta staðarkosta sinna. Þetta held ég að sé mikið mál. Þegar kerfi eins og kvótakerfið hefur lengi verið við lýði þá er ekki auðvelt að breyta því á einum degi. Það þarf ákveðna aðlögun. Það sem upp úr stendur í þessu frv. er að verið er að færa varanlega eignabönd útgerðarmanna á auðlindinni um langa framtíð.

Herra forseti. Þegar hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson leggur til ásamt mörgum öðrum hv. þm. að þjóðnýta aflaheimildir Íslendinga og telur sig með því vera að tryggja byggð í landinu og betri afkomu í sjávarútvegi, þ.e. með fyrningarleið sem eigi að vara í yfir 20 ár, velti ég fyrir mér: Hvernig telur hv. þm. að ástandið verði hjá þeim byggðarlögum þar sem útgerðarfyrirtækin eru helst? Hvernig kemur þetta til með að líta út? Það á að taka 5% á hverju einasta ári af helstu fyrirtækjum svæðanna. Á einu kjörtímabili eru tekin af þeim 20% og svona höldum við áfram. Við sjáum t.d. Hraðfrystihúsið Gunnvöru á Ísafirði, gamla Hraðfrystihúsið í Hnífsdal sem hv. þm. starfaði fyrir í áratugi. Með þessu frv. er gert ráð fyrir að leggja þetta fyrirtæki smám saman niður, um 20% á kjörtímabili. Hvert á að færa aflaheimildir þessa fyrirtækis? Hv. þm. vann nú við að afla fyrir þessa aðila.  Ég er mjög hissa á að þingmaður eins og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, sem er mjög kunnugur þessu kerfi, kunnugur staðháttum úti á landi, skuli yfirleitt leggja svona til.

Herra forseti. Stórt er spurt. Það er spurt um hvernig framtíðin líti út. Ég verð að segja að ég treysti mér nú ekki til að sýna fram á hvernig framtíðin muni líta út. Ég er hins vegar jafnviss um að hv. þm. Kristján Pálsson getur með engum hætti fest hendur á því hvernig framtíðin verður í núverandi kerfi. Hefði hann t.d. getað sagt okkur það fyrir sex til átta árum að í dag yrðu svo til allar aflaheimildir horfnar úr Sandgerði? Hefði þingmaðurinn verið svo spámannlega vaxinn að geta spáð fyrir um það? Hefði hann getað spáð fyrir um að mestur hluti af aflakvóta Vestfirðinga í stóra kvótakerfinu hefði farið af svæðinu og stór hluti af honum til Akureyrar og annar hluti til Grindavíkur? Er nokkur vegur að spá fyrir um það í núverandi kerfi hvernig muni fara? Ég held að svo sé ekki. Ég held að það sé miklu nær að skoða hvernig við gætum skipað þessum málum upp á nýtt. Ég er ekki talsmaður þess að vega þannig að fyrirtækjum í landinu að þau geti ekki gert út. Ég tel að þær tillögur sem m.a. stjórnarandstaðan hefur reifað séu alls ekki í þá veru. Hins vegar er frekar verið að tala um að menn þurfi að sitja við sama borð við að nýta veiðiheimildirnar og þurfi að nálgast þær m.a. með útboði. Við höfum lýst því í þáltill. okkar, Frjálslynda flokksins, sem við fluttum hér með Vinstri grænum á síðasta þingi, hvernig við sæjum þetta fyrir okkur. Ég hef ævinlega talið grundvallaratriði að skipta flotanum upp í aðgreinda útgerðarflokka og að nýtingarréttur byggðanna væri tryggður í veiðirétti strandveiðiflotans. Ég hef oft gert grein fyrir því í þessum ræðustól hvernig ég sæi fyrir mér skilgreiningu strandveiðiflotans annars vegar og hvernig ætti að reyna að skipta flotanum upp. En ég get ekki fullyrt um hvernig framtíðin lítur út eftir tíu, tuttugu ár. Ég treysti mér ekki til þess, hv. þm.

Herra forseti. Hv. þm. upplýsir að hann viti ekki hvernig þetta kerfi muni virka. Hann er búinn að lýsa því yfir að kvótakerfið eins og það er í dag virki ekki. Hann leggur síðan til alveg nýtt kerfi sem hann veit heldur ekki hvernig á að virka. Ég átta mig ekki á svona röksemdafærslu. Við vitum nákvæmlega hvernig kvótakerfið hefur virkað á síðustu árum. Við ættum að geta ímyndað okkur hvernig það virkaði þá á næstu tíu, tuttugu árum til viðbótar. Það á reynslan að segja okkur. Fyrningarleiðin sem hv. þm. er að leggja til með öðrum byggist á að þjóðnýta fyrirtækin sem núna starfa í sjávarútvegi og færa eignir þeirra, þ.e. aflahlutdeildina, til sveitarfélaganna, til verkalýðsfélaganna eða einhverra allt annarra. Hvað ætlar hv. þm. að gera við fyrirtækin í sínu kjördæmi? Hvaða framtíð sér hann fyrir fyrirtæki eins og Hraðfrystihúsið Gunnvöru á Ísafirði sem er einn máttarstólpa atvinnulífs í kjördæmi hans? Hv. þm. hlýtur að hafa einhverjar áhyggjur af þessu. Hann getur ekki lagt svona til án þess að átta sig á stöðu þessa höfuðfyrirtækis í byggðarlagi sínu.

Herra forseti. Ég hef ekki miklar áhyggjur af Hraðfrystihúsinu Gunnvöru sem hv. þm. gerði hér sérstaklega að umtalsefni. Það fyrirtæki stendur ágætlega, hefur gert það á undanförnum árum og mun örugglega pluma sig í hvaða kerfi sem við tökum upp. Ef hæfir menn eru við stjórnvölinn þar, bæði til lands og sjávar, mun það pluma sig á sama hátt og Samherjafrændur hefðu plumað sig án tillits til þess hvaða fiskveiðikerfi við hefðum tekið upp. Þeir sem hafa hæfileika til að stunda fiskveiðar og gera út ná árangri, hvaða kerfi sem við búum til. Hins vegar er það svo að ef, eins og hv. þm. orðaði það hérna, reynslan á að segja okkur hvert við stefnum þá vil ég bara fara fram á það við hv. þm. að hann komi hér síðar í ræðustól og lýsi fyrir okkur, svo það sé einhvers staðar til skjalfest, hvaða byggðir muni á næstunni missa frá sér veiðiheimildirnar. Hvaða byggðir munu lenda í erfiðleikum? Það er miklu betra fyrir þingið að vita það, ég tala nú ekki um stjórnvöld. Ef hv. þm. sér svona vel fyrir um hvernig kerfið þróast í dag og hvaða afleiðingar það muni hafa þá finnst mér ábyrgð hans mikil ef hann getur ekki sagt okkur fyrir um næstu skref. Ég tel að núverandi kerfi sé algjört handahófskerfi og við munum ekki hafa hugmynd um hvernig það þróast. Við vitum að það er kvóti á skipum og útgerðarmenn ráða honum, þó kvótinn eigi að heita eign þjóðarinnar. Við höfum hins vegar ekki hugmynd um hvort atvinnuréttur fólksins er til staðar í annarri byggðinni eða hinni nokkrum dögunum seinna eða vikunni seinna.

Herra forseti. Það er auðvitað mjög fróðlegt að hlusta á það sem hv. 4. þm. Vestf., Guðjón A. Kristjánsson, hefur að segja um sjávarútvegsmál. Hann var um tíma einn af kunnustu aflamönnum landsins og hefur reynslu af því að vinna hjá sterku og traustu fyrirtæki í sjávarútvegi. Hraðfrystihúsið í Hnífsdal var náttúrlega eitt af þeim fyrirtækjum í sjávarútvegi sem víða var horft til. Hann gerir sér þess vegna vel grein fyrir því hvaða kostir fylgja því að slíkt fyrirtæki skuli vera í byggðinni sem stendur traustum fótum og getur byggt sig upp með hliðsjón af framtíðinni, þarf ekki að óttast að gripið verði inn í með einhverjum hætti. Fyrirtækið gat skipulagt sig fram í tímann. Þess vegna er mjög athyglisvert, nú þegar hv. þm. stendur hér upp, að málflutningur hans skuli aðallega ganga út á það, eins og ég skil hann, að nauðsynlegt sé að draga afl úr stórútgerðunum. Þannig er þessi hv. þm. þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að hafa fjárhagslegan aðskilnað á veiðum og vinnslu. Þetta er auðvitað ekki í samræmi við reynslu hans á meðan hann var hjá fyrirtækinu sem ég nefndi. Þetta er heldur ekki í samræmi við þá uppbyggingu sem orðið hefur í fiskvinnslunni, t.d. á Dalvík, Akranesi og Akureyri eða ef við tölum um Neskaupstað, þegar sterkur frystiiðnaður hefur verið byggður upp. Af einhverjum sökum telur þessi hv. þm. að fyrirtækin sem ég hef hér drepið á veiki byggðirnar og séu andstæð eðlilegri byggðastefnu, þ.e. sterk fyrirtæki í sjávarútvegi út um landið sem geta staðið á traustum rekstrargrunni og lagt í dýra fjárfestingu sem horfir til framtíðar.

Herra forseti. Þarna er hv. þm. Halldór Blöndal að gera mér upp orð. Hann sagði að ég væri andstæður sterkum fyrirtækjum. Ég lýsti því í ræðu minni að ég teldi að fyrirtæki sem væri vel stjórnað, bæði til sjós og lands, hvort sem það er stórt eða lítið, ætti ævinlega möguleika og nefndi m.a. Samherja í því sambandi. Ég hef því ævinlega verið þeirrar skoðunar að þeir sem eru útsjónarsamir og duglegir við útgerðarrekstur muni pluma sig í hvaða stýrikerfi sem við búum til. Mér finnst hins vegar miklu máli skipta að fyrirtækin séu á jafnréttisgrundvelli. Menn þurfa að horfast í augu við það. Það er ekkert launungarmál að þeim fyrirtækjum sem fengu úthlutað kvóta á sínum tíma var veittur ákveðinn forgangur. Mig undrar ef hv. þm. Halldór Blöndal telur það ekki forgang til veiða á Íslandsmiðum að fá úthlutaðan aflakvóta. Síðan vil ég víkja að því sem hv. þm. vék að um fjárhagslegan aðskilnað veiða og vinnslu. Ég er þeirrar skoðunar að fara eigi fram fjárhagslegur aðskilnaður veiða og vinnslu. Ég ætla að upplýsa hv. þm. Halldór Blöndal um að ég starfaði lengst af hjá fyrirtæki í Hnífsdal þar sem veiðar og vinnsla voru aðskildar. Þetta voru tvö fyrirtæki, þ.e. útgerðarfyrirtæki sem hét Miðfell og síðan Hraðfrystihúsið í Hnífsdal, tvö aðskilin fyrirtæki með aðskilið bókhald. Sú tillaga sem ég hef lagt fram er um fjárhagslegan aðskilnað veiða og vinnslu. Ég held að það væri þjóðinni til farsældar ef málum væri þannig fyrir komið.

Herra forseti. Mér þótti sorglegt að heyra það sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sagði hér síðast vegna þess að í þeirri till. til þál. sem hann flytur segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Lögunum verði ætlað að skapa skilyrði fyrir eðlilega verðmyndun á öllum óunnum fiski á markaði, heilbrigðum og gegnsæjum viðskiptaháttum í fiskviðskiptum og koma þannig á eðlilegum samkeppnisskilyrðum á því sviði.`` Svo mörg voru þau orð. Það var ekki á þessum forsendum sem unnið var í Hnífsdal og það veit hv. þm. Ég hélt satt að segja að hann mundi tala um það fyrirtæki sem hann vann svo lengi hjá með réttum hætti, en ekki að vera að snúa út úr fyrir mér með því að gefa í skyn að þar hafi öðruvísi verið staðið að en ég lýsti. Hv. þm. er með tillögu sinni að leggja til að slík vinnubrögð og slíkt samstarf sem þar var haft um hönd megi ekki ganga í framtíðinni. Það er það sem hv. þm. er að leggja til. Og hann á að vera hreinskilinn og sannur í málflutningi sínum í þessu máli vegna þess að hann telur að hann sé kominn hingað inn á Alþingi einmitt til þess að vera með heiðarlegan málflutning í sjávarútvegsmálum. Þess vegna hlýtur maður að ætlast til þess að svo sé. Ég vil í annan stað segja að ef við horfum hringinn í kringum landið, þá sjáum við að víða standa sterk fyrirtæki í sjávarútvegi undir nýsköpun í atvinnurekstri. Þegar þessi hv. þm. er að tala fyrir því að hann vilji treysta byggðirnar, þá er hann ekki að hugsa um þær byggðir þar sem þessi sterku sjávarútvegsfyrirtæki eru vegna þess að tillögur hans og málflutningur hans gengur út á það að flytja aflaheimildir frá þessum sterku fyrirtækjum til annarra aðila. Út á það gengur í raun hans málflutningur. Mér finnst að hann eigi að viðurkenna það í orði hér beinlínis að sá sé tilgangur hans með tillöguflutningi sínum.

Herra forseti. Það vill svo til að hv. þm. Halldór Blöndal er úr Norðurlandskjördæmi eystra og sækir að stórum hluta stuðning við flokk sinn í það kjördæmi og þar eru tveir hv. þm. Hv. þm. talar eins og hann viti ekki hvaðan kvótarnir sem eru á Akureyri hafi komið. Ég get upplýst hann um það að Guðbjargarkvótinn í heilu lagi er staðsettur á Akureyri. Og ef hann heldur að núverandi tilflutningur á aflaheimildum hafi ekki haft nein áhrif á byggðirnar, þá veit ég bara ekki í hvaða landi hv. þm. býr eða hvaða hugsun hann hefur. Ég hef ekki talað gegn því að sterk fyrirtæki mættu starfa í byggðunum. Ég hef einmitt talið að sterk fyrirtæki hafi forskot til þess að starfa í byggðunum. Og ef hv. þm. Halldór Blöndal heldur að útgerð Miðfells hf. sem gerði út Pál Pálsson í áratugi hafi ekki selt fisk á markaði, þá er það algjör misskilningur. Ég hygg einmitt að útgerðin hafi byggt upp stöðu sína með því að selja stóran hluta af afla sínum á markaði, bæði innan lands og þó sérstaklega erlendis, m.a. í gámum. Það er mikill misskilningur ef hv. þingmenn Sjálfstfl. sem nú eru staddir hér í salnum, Kristján Pálsson og Halldór Blöndal, halda að Hraðfrystihúsið í Hnífsdal hafi verið stóreignafyrirtæki þegar ég hóf þar störf, það er mikill misskilningur.

Herra forseti. Þá er búið að leggja fram frv. sem þjóðin hefur beðið eftir, frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Þetta frv. er ávöxtur loforðs sem hæstv. forsrh. gaf rétt fyrir síðustu alþingiskosningar um að skipuð skyldi nefnd í samfélaginu sem átti að vera til að skapa sættir í sjávarútveginum. Hvers vegna þurfti að skipa nefnd um sættir í sjávarútvegi? Það hlýtur að vera vegna þess að það var ekki sátt um sjávarútveginn. Og um hvað var ekki sátt? Hvers vegna sá sjálfur hæstv. forsrh. sig knúinn til að gefa þetta loforð, forsrh. ríkisstjórnar sem var búin að stjórna landinu við þetta fiskveiðistjórnarkerfi og svo allt í einu þegar kemur að kosningum þá er farið að ræða um þessi mál, á þeim tíma? Ástæðan fyrir því að skipa þurfti sáttanefnd var sú að byggðir víða um land voru að leggjast af vegna þess að fólkið sem bjó á stöðunum missti möguleikann til að veiða fisk, vegna þess að einn og einn aðili á þessum stöðum sem var ábyrgur fyrir útgerð hafði selt aflaheimildirnar burt frá byggðunum án þess að fólkið sem þar bjó, verkafólk, hásetar, vélstjórar á skipum, stýrimenn og jafnvel skipstjórar, hefði nokkuð um það að segja og það missti vinnuna. Svo rammt kvað að þessu að jafnvel eitt byggðarlag, þorp sem hafði státað af tveimur togurum og mörgum bátum varð algjörlega kvótalaust, nánast. Og hvað átti til bragðs að taka? Sú staða sem kom upp bæði í þessu þorpi og víðar var mjög gagnrýnd, og einnig að það kerfi skyldi hafa verið sett á að þeir sem höfðu fengið aflaheimildir gátu leigt öðrum til að veiða. Þetta var helsta gagnrýnin að mínu viti, herra forseti. En sáttanefndin, að því er ég best skildi þetta allt saman, var sett á laggirnar til að koma inn í þá stöðu með einhver orð sem breyttu ástandinu. Hér er niðurstaðan komin og í raun og veru er um harla litlar breytingar að ræða þegar upp er staðið. Reyndar er talað um að leggja á gjald en í staðinn verða önnur gjöld afnumin. Ég fæ ekki betur skilið þessa umræðu. En ekki er talað um að afnema þann möguleika að þeir sem hafi undir höndum aflaheimildir megi leigja þær öðrum. Sú staða gæti hæglega komið upp. Við getum hugsað okkur svæði eins og Breiðafjörðinn, að þeir sem eru að leggja net sín fyrir fiskinn þar þessa dagana séu að greiða fyrir það fleiri hundruð milljónir króna, tugi milljóna til útgerða sem eru kannski staðsettar á allt öðrum stað á landinu. Og ástæðan fyrir því að hæstv. sjútvrh. og ráðgjafar hans hafa ekki séð sér fært að fara að ráðum LÍÚ og Sjómannasamtakanna um algjöra eða mjög mikla takmörkun á kvótaleigu er náttúrlega sú að það hefði þótt alldapurt ef enginn eða lítill fiskur hefði verið veiddur úr Breiðafirði á vorvertíðinni af því að það væri kannski enginn til að veiða hann, enginn mætti veiða hann af því að ekki væri hægt að leigja hann og að togaraútgerðir hefðu einar haft heimildir til að veiða fiskinn. Við þekkjum þá tíma úr Íslandssögunni þegar við lesum hana að þeir sem höfðu aðgang og leyfi til að veiða fisk við Íslandsstrendur voru þeir sem höfðu útræði. Það voru stórbændur og kirkjan átti ítök á ýmsum stöðum. Þeir sem máttu veiða voru þessir eigendur. Þetta breyttist. Á tímabili var það svo að hver sem vildi gat róið og stofnað til útgerða. En nú er öldin önnur, nú er þetta að hverfa í gamla farið. Það sem við sjáum líka er að aflaheimildirnar og möguleikarnir til að veiða eru að færast á æ færri hendur. Við sjáum í frv., herra forseti, að sá möguleiki getur verið fyrir hendi að ein útgerð hafi heimild til að veiða 50% af ýsustofninum við landið og ufsa, karfa og grálúðu. Ég spyr, herra forseti, og beini spurningu minni til flm. frv., hæstv. sjútvrh.: Er sá möguleiki fyrir hendi að ein útgerð geti átt helminginn í þessum fiskstofnum, ýsu, ufsa, karfa og grálúðu og að þetta geti skipst á milli tveggja útgerða í landinu og ef einhverjir aðrir vilja veiða, þá þurfi þeir að fá leyfi hjá þeim og leigja af þeim? Mér sýnist stefnan vera sú að það eigi að reyna að fækka útgerðum eins og mögulegt er í landinu. Þess vegna eru þessar heimildir rýmkaðar. Með þorskkvótann er það þannig að ein útgerð má eiga 12%. Hér er verið að hækka þetta hlutfall. Er það hagkvæmast, er það kannski álit hæstv. sjútvrh. að það sé bara best að ein útgerð sé í landinu og einn aðili sem eigi? Er það hagkvæmast? Er það hagkvæmni stærðarinnar sem menn eru að einblína á með þessu? Ég segi, herra forseti, að við erum á mjög háskalegri braut með því að fara slíka leið. Ég vona að menn hugsi vel hvaða afleiðingar það getur haft að aðeins ein útgerð eða tvær, kannski þrjár, sem síðan eru meira og minna tengdar eftir einhverjum ósýnilegum þráðum geti ráðskast með auðlind íslenska samfélagsins. Herra forseti. Þetta er ekki frv. sem leiðir til sátta. Menn hafa notað orðið stríðshanski frekar í þessu sambandi. Heilu byggðarlögin geta farið í uppnám vegna þessa frv. og þess ástands sem er fyrir hendi í sjávarútveginum í dag og þeirra laga sem gilda. Sú nótt getur komið að hin glæstu fyrirtæki, sem menn hafa verið að tala um hér, t.d. á Eyjafjarðarsvæðinu lendi í rekstrarerfiðleikum eins og gerðist með gott fyrirtæki á Ísafirði sem gerði út Guðbjörgina. Hvað segja menn þá? Ætla þeir að segja að það sé réttlætið? Það er ljóst að heyrast munu ramakvein ef til þess kæmi. Ég er ekki að óska þess, síður en svo, en ég bendi á, herra forseti, að margt gerist í viðskiptaheiminum og útgerðarheiminum. Við höfum séð útgerðir fara á höfuðið, jafnvel stórar, sterkar og stæðilegar svo ekki hvarflaði að einum einasta manni að yrði. Þá er ég hræddur um að annað hljóð mundi heyrast í sumum hv. þm. Norðurl. e. ef til þessa kæmi. Herra forseti. Rétt fyrir áramótin voru lög um smábáta samþykkt. Þar var gert ráð fyrir því að nánast allt yrði kvótasett í þeim flokki. Nú er gert ráð fyrir að þeir bátar muni geta stækkað og að þeir megi vera meira en 6 tonn. Það getur verið ágætt. En það dapurlega er að sú skerðing sem átti sér stað með þeim lögum, á ýsuveiði og steinbítsveiði, er þegar farin segja til sín með þeim afleiðingum að fjöldi manna hefur ekki vinnu lengur við að beita og róa eins og var. Herra forseti. Ég er á þeirri skoðun að byggja þurfi upp þannig sjávarútvegskerfi að sem flestir hafi möguleika til þess að koma að því. Það á ekki að byggja upp þannig kerfi að alltaf færri og færri ráði yfir auðlindinni. Við getum velt fyrir okkur hver séu einkenni þeirra ríkja þar sem grimmd er landlæg og fátækt. Eru ekki einkenni þeirra ríkja þau, herra forseti, að fáir ráða yfir auðlindum þeirra og menntun er ekki almenn? Ég tel það vera hættumerki ef sú staða getur komið upp að örfáir aðilar, örfáir einstaklingar í raun, ráði yfir og hafi alla fiskveiði íslenska samfélagsins undir sínum höndum. Auðvitað er æskilegast að útgerðirnar séu sem flestar og að sem flestir hafi aðgang og möguleika til að veiða, að sem flestir geti séð möguleika á að stofna til útgerðar, eins og var. Hvar er hugsjónin um hinn sjálfstæða mann sem getur stofnað til útgerðar og farið að róa? Hvaða möguleika hafa menn til þess að stofna til útgerðar og róa á sjóinn? Hvaða möguleiki hefur, við skulum segja, maður sem mundi langa til þess að veiða fisk í Faxaflóanum eða Breiðafirðinum? Hvaða möguleika á hann til að stofna til útgerðar? Hann þarf að kaupa bát og síðan þarf hann að leigja veiðiheimildir af öðrum. Er ekki skrýtið, herra forseti, að úgerðarfyrirtæki sem á kvóta skuli geta leigt hann frá sér en veiði hann bara ekki sjálft? Hvað veldur því? Eru þá komnar of miklar veiðiheimildir til þeirra fyrirtækja? Vita menn ekki að margir staðir og margar litlar útgerðir eru að greiða hundruð milljóna í veiðileyfagjald, í auðlindagjald, en þó ekki til samfélagsins heldur til annarra útgerða í landinu? Þetta lýsir ójafnræði á milli þeirra. Það er líka umhugsunarefni í sjálfu sér af hverju einn skuli hafa veiðiheimild en annar ekki, að einn sem var skipstjóri í einhvern tíma, jafnvel skamman tíma, hafi orðið sér úti um veiðiheimild á meðan annar skipstjóri sem veiddi mörgum sinnum meiri fisk á sinni veiðitíð, skuli ekki fá neitt og hafi ekki nokkurn möguleika til þess. Er þetta ekki ójafnræði? Og af hverju er miðað við einn dag eða eitt eða tvö ár frekar en einhver önnur? Þessar spurningar eru náttúrlega alltaf áleitnar þegar við hugsum um sjávarútvegsmálin. Það sem mér finnst merkilegast í þessu er að fram skuli koma tillögur um þetta, þ.e. að eitt fyrirtæki geti jafnvel verið í þeirri stöðu að það eigi 50% af aflaheimildum þessara stofna, ýsu, ufsans, karfans og grálúðunnar. Það finnst mér alveg með ólíkindum þó að ákvæði séu um að sjávarútvegsfyrirtæki megi þó ekki eiga meira en 12% af heildarverðmæti allra tegundanna. Þetta finnst mér skrýtið og ég skil ekki tilganginn með því að setja þetta í lögin nema þá að það lýsi þeirri hugsjón að aðeins eigi að vera örfá fyrirtæki í sjávarútveginum og að verið sé að reyna að útrýma litla manninum, litlu sjálfstæðu mönnunum, mönnunum sem hafa þrá og löngun til að vera bara með lítil útgerðarfyrirtæki, kannski bara með fjölskyldu sinni, nágrönnum eða vinum. Slík fyrirtæki eru greinilega illa séð miðað við þetta. Herra forseti. Ég vona að í umfjöllun sjútvn. um þetta frv. verði þetta tekið út og þessar tölur lækkaðar til muna.

Herra forseti. Hv. 2. þm. Vestf., Karl V. Matthíasson, hefur lýst því yfir að hann sé á móti því frv. sem hér er til umræðu um að leita sátta um stjórn fiskveiða með þeim aðferðum sem hæstv. sjútvrh. hefur lagt hér fram. Hann hefur samt sem áður lagt fram ákveðnar hugmyndir ásamt þingflokki Samfylkingarinnar, hugmyndir um það hvernig eigi að ná sátt að þeirra dómi. Sú sátt felst í því, samkvæmt því frv. sem lagt var hér fram og er 3. mál á þskj. 3, að á tíu árum verði allar aflaheimildir útgerða landsins teknar eignarnámi, þjóðnýttar, og síðan yrði þeim úthlutað með ákveðnum reglum sem koma hér fram. Ég velti því fyrir mér hvernig það geti gengið upp í augum hv. þm. að kippa þannig stoðunum undan öllum stærstu fyrirtækjum í sjávarútvegi í kjördæmi hans bara með einu pennastriki. Við erum hér að tala um Útgerðarfélag Skagfirðinga, stærsta fyrirtækið í Skagafirði, Skagstrending, eitt stærsta fyrirtækið í Húnavatnssýslum, Hraðfrystihúsið í Hnífsdal sem er stærsta fyrirtækið á Vestfjörðum, Hraðfrystihúsið á Hellissandi, Guðmund Runólfsson í Grundarfirði, Soffanías Cecilsson í Grundarfirði og Harald Böðvarsson á Akranesi. Öll þessi fyrirtæki eru undir. Hv. þm. er að leggja til að þessi fyrirtæki verði svipt eignum sínum á næstu tíu árum. Er þetta sú sátt sem hv. þm. sér fyrir sér um íslenskan sjávarútveg, þ.e. að gera eignalaus öll stærstu fyrirtækin í því kjördæmi sem hann ætlar sér að vinna í?

Herra forseti. Nokkurs misskilnings gætir hjá hv. þm. Kristjáni Pálssyni. Í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða er sérstaklega tekið fram að fiskurinn í sjónum og nytjastofnar séu sameign íslensku þjóðarinnar. Það er líka tekið fram í þeirri sömu grein, herra forseti, að enginn einn geti átt þetta heldur hafi það bara til umráða. Áttu þessi fyrirtæki ekki neitt fyrir kvótakerfið? Voru þetta bara eignalaus fyrirtæki? Ég veit ekki betur en að eignir fyrirtækjanna séu það sem þau hafa fjárfest í, þ.e. skipin og húsin og annað sem lýtur að útgerðinni. Ég get sagt það að ef fiskveiðiheimildirnar fara smám saman á markað, alveg eins og þegar skapaður var markaður þegar fiskur var sendur á markað, þá muni þessi fyrirtæki pluma sig. Við erum að ræða um dugmikið og kraftmikið fólk sem mun geta tekið þátt í samkeppni og baráttu. Þetta er fólk sem kann að veiða, getur veitt og mun geta veitt. Mér finnst það bara alveg með eindæmum að þingmaðurinn skuli halda því fram að þessi fyrirtæki muni afleggjast þó þau þurfi að taka þátt í smákeppni um fiskinn. Er ekki fullt af útgerðum í dag að borga milljónir, hundruð milljóna, jafnvel milljarða fyrir að veiða fisk? Ég veit ekki betur og gengur bara vel sumum.

Herra forseti. Það er náttúrlega alveg augljóst mál að dugmikið fólk hefur stjórnað þessum fyrirtækjum. Það er akkúrat málið. Þetta dugmikla fólk hefur lagt allt undir árum og áratugum saman. En það hefur staðið frammi fyrir þeirri óvissu núna á undanförnum árum að það veit ekki hvort það er að koma eða fara í þessari starfsgrein en eitt það versta sem atvinnugrein getur staðið frammi fyrir er að vita ekki neitt um framtíð sína. Með þeim hugmyndum sem hv. þm. hefur lagt hér fram er verið að skapa þá óvissu að eigendum verði nóg boðið og bara standi ekki í svona rekstri lengur. Þetta er ekki ásættanlegt eða eftirsóknarvert umhverfi fyrir neinn rekstraraðila að búa við. Þess vegna segi ég að með þessum hugmyndum er verið að setja atvinnu hundruða, jafnvel þúsunda manna í hættu í því kjördæmi sem hv. þm. ætlar að vinna fyrir, það er verið að setja í hættu það starf og þau fyrirtæki sem þetta dugmikla fólk hefur byggt upp á síðustu áratugum. Það er nefnilega enginn misskilningur í því hvernig ég skil þessa tillögu, herra forseti. Í greinargerð þessarar tillögu stendur, með leyfi forseta: ,,1. Úthlutun aflahlutdeilda án endurgjalds verður afnumin í jöfnum áföngum á tíu árum ...`` Herra forseti. Hér stendur að það eigi að afnema á næstu tíu árum eignir þessara útgerðarfyrirtækja og þjóðnýta þær. Ef það verður einhvern tímann að veruleika getur ekkert annað gerst, því miður, herra forseti, en að þeir aðilar sem hafa staðið í þessum atvinnurekstri munu ekki una við þetta lengur og sennilega, því miður, flestir hverjir snúa sér að einhverju öðru þar sem hægt er að starfa í friði að því að byggja upp fyrirtæki.

Herra forseti. Hv. þm. er mjög hugleikið að nefna hér ýmsar útgerðir á nafn og ýmis svæði. En svo kýs hann að nefna ekki aðrar útgerðir sem hafa verið miklar og gildandi en hafa þurft að lúta í gras vegna ríkjandi kerfis. Það er rétt að útgerðarfyrirtæki hafa ekki vitað á liðnum árum hvað framtíðin bæri í skauti sér, sérstaklega undanfarin 12 ár, í stjórnartíð Sjálfstfl. Og ég skil ekki að það sé þjóðnýting þó að farin verði fyrningarleið og útgerðinni gefinn kostur á að bjóða í veiðiheimildir. Íslenska samfélagið á fiskstofnana við Ísland. Ég vona að hv. þm. sé sammála mér í því.

Það er í lögum.

Það er í lögum, já. Ég vona að þingmaðurinn sé sammála lögunum og skilningi þeirra.

Að sjálfsögðu.

Já, að sjálfsögðu, segir hann, og þá erum við sammála þar. En hvernig á að útdeila þessu? Vitaskuld má líta á það sem þjóðnýtingu ef þjóðin nýtir aflann sem allra best með því að láta þá hæfustu veiða hann á samkeppnisgrundvelli en ekki ef aflanum er úthlutað til einstakra útgerða og jafnvel þannig að örfáar útgerðir geti bara átt kvótann, ein útgerð geti átt t.d. helminginn af öllum ýsustofninum við Ísland. Það er algjörlega fáránlegt og heimskulegt og bara ótrúlegt að þetta skuli standa hér á þessum blöðum.

Virðulegi forseti. Við fjöllum áfram um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Ég fór í fyrri ræðu minni, virðulegi forseti, yfir meginlínur í stefnu okkar, Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, í sjávarútvegsmálum. Þau lög sem hér eru til umfjöllunar eru byggð á nál. meiri hluta endurskoðunarnefndarinnar um sjávarútvegsstefnuna og ég ætla aðeins að fara í frv. Í 1. gr. er talað um að afli sem veiddur sé í rannsóknarskyni á vegum Hafrannsóknastofnunar falli ekki undir ákvæði þessara laga. Það hefur komið fram hjá nokkrum öðrum hv. þm. í umræðunni að þetta væri of þröngt og ég held að við þurfum að skoða það í hv. sjútvn. Að mínu mati þurfa mögulega að koma inn í þetta lagafrv. aðilar frá t.d. sjávarútvegsdeild Háskólans á Akureyri. Ég hef úttalað mig áður á grunni 4. gr. um þessa svokölluðu byggðakvóta. Ég held að við séum komin út á afar óheppilegar brautir, að þurfa að leggja til hliðar kvóta sem notaður er til að slökkva elda sem á brenna í þeim byggðarlögum sem missa frá sér fyrirtæki, og ég hef lýst því áður hér í ræðustóli, virðulegi forseti, að það er ömurlegt hlutskipti að þurfa að koma til ráðuneytis með betlistaf og skæla út lífsbjörg þegar allt er farið frá manni. Einhvers konar sjálfvirk byggðatenging, sjálfvirkur og sjálfsagður réttur grunnur til framfærslu og til þess að draga fram lífið í hinum dreifðu byggðum, verður að vera tryggður með öðrum hætti en miðstýrðri úthlutun á ölmusu þegar illa gengur, eins og segir í tillögum okkar. Það vil ég að komi fram og ég mun ræða það í hv. sjútvn. Síðan tölum við um hámarksaflahlutdeild. Það er náttúrlega umhugsunarefni en kom greinilega fram sem áhersluatriði stjórnarliða í vinnunni í endurskoðunarnefndinni að menn vildu gefa fyrirtækjunum möguleika til þess að stækka enn meir frá því sem hægt var. Nú eru komnar á blað í þessu frv. alveg ótrúlegar tölur þar menn mega fara upp í 50% í ýsu, ufsa, karfa og grálúðu og tæknilega séð geta tveir aðilar skipt á milli sín öllum aflaheimildum í þessum tegundum. Ég held að þetta séu hlutir sem við getum á engan hátt stefnt að og verðum að fara ofan í í vinnu nefndarinnar. Umræðan hefur samt snúist mest um þetta veiðigjald. Ég held að við gerum okkur öll grein fyrir því að það var á sínum tíma útspil útgerðarinnar til þess að friðþægja almenning sem hefur um langt árabil verið mjög óánægður með fiskveiðistjórnarkerfið. Ég hef lýst því yfir hér að mér finnst ekki aðalatriði að skattleggja útveginn og hef aldrei verið talsmaður þess. Ég hef talið að það væri númer eitt, tvö og þrjú að vinda ofan af kerfinu og finna nýja leið sem miðaði okkur eitthvað áfram til þess að byggja upp fiskstofnana. Ég hef talið það megingallann á kerfinu og svo náttúrlega það sem við stóðum frammi fyrir um árabil, að tugir milljarða króna fóru út úr greininni vegna þess að menn gátu selt sig eða selt aflaheimildir sem framkallaði gríðarlega aukna skuldastöðu sjávarútvegsins. Þess vegna finnst mér það meginmál, og það hefur komið fram hér í umræðunni, að við stöldrum við og gerum okkur grein fyrir því hvers vegna í ósköpunum við erum enn þá að hjakka í sama farinu hvað varðar veiðigetu í þessum dýrustu og mikilvægustu tegundum fyrir okkur eins og þorskinum. Það er algjörlega óásættanlegt og við verðum að fara í þá vinnu sem getur mjakað okkur upp á við. Það er stærsti bónus nánustu framtíðar að við berum gæfu til að finna kerfi sem byggir upp fiskstofnana. Það er út í hött að tala um gjaldtöku af greininni og leggjast yfir hana eins og hún er í dag, hverjir fá og hverjir borga. Mér finnst það aukaatriði miðað við þær svörtu staðreyndir sem við stöndum frammi fyrir varðandi veiðiþolsgetu stofnanna. Það er aðalmálið. Og þess vegna finnst mér aðalmálið að finna einhverja formúlu til þess að vernda lífríkið á vistvænan hátt þannig að það geti gefið af sér það sem efni standa til. Margir hafa nefnt tölur og þeir bjartsýnustu segja, eða sögðu á árunum, að við ættum að geta tekið 500 þús. tonn úr þorskstofninum en helmingsaukning horfði strax til framfara. Ég vil vara menn við því að vera of uppteknir af gjaldtökunni. Gjaldtaka af útgerðinni er ekkert aðalatriði í mínum huga. Aðalatriðið er að finna leið til þess að stjórna veiðunum á þann hátt að við getum stundað sjálfbærar veiðar sem til langs tíma litið gefa okkur gríðarlega mikinn ábata vegna aukinna veiða. Vonandi. Og þar stendur hnífurinn í kúnni. Menn hafa verið að velta sér upp úr tölum hér, hvort þetta eigi að vera 2 milljarðar eins og útgerðin hefur gengist inn á að borga, hvort hóflegt gjald sé 3 milljarðar eða hvort það eigi að vera 5,5 milljarðar samkvæmt úttekt einhverra sérfræðinga á tilkostnaði við útgerðina. Við þurfum aðeins að athuga okkar gang vegna þess að hvert einasta missiri samþykkjum við hér lög sem auka reiknaðan kostnað frá mánuði til mánaðar. Við samþykktum lög um daginn til að minnka brottkast og þau lög gera það að verkum að ráða þarf einhverja menn að auki á Fiskistofu. Sú stofnun hefur vaxið á örfáum árum um 40 manns, upp í 100 manns, sem byggir að hluta til á þessu fiskveiðistjórnarkerfi sem við ræðum hér. Það er augljóst. Þessi afleiddi kostnaður sem samfélagið, að sumra mati, þarf að bera af útgerðinni er því að mörgu leyti bundinn, og afleiðing af því regluverki sem við höfum sett á hinu háa Alþingi. Það líður varla það missiri eins og ég segi að ekki komi fram einhver frv. út af eftirliti og því um líku sem eykur tilkostnaðinn. Virðulegi forseti. Ég tel að við þurfum að skoða þetta í heildarsamhengi og við megum ekki vera of upptekin af þessari gjaldtöku eins og mér finnst öll umræðan hér snúast núna allt of mikið um. Meginmarkmiðið núna er --- við megum ekki missa sjónar á því --- að finna leiðir til þess að við getum byggt upp okkar mikilvægustu fiskstofna þannig að þeir geti gefið okkur hámarksafrakstur. Það varðar veiðarfæri. Það varðar hvernig sótt er í stofnana. Það varðar útgerðarmunstrið. Og það varðar heildarregluverkið, hvernig við ætlum að nýta auðlindina á vistvænan hátt.  Ég tel því að þetta frv. viðhaldi bara núverandi ástandi. Ég mun leggja til þessar breytingar sem ég nefndi eins og í sambandi við Hafrannsóknastofnun og möguleika annarra, t.d. Háskólans á Akureyri o.s.frv., eins og ég gat um. En veiðileyfagjald hefur ekki verið sett á oddinn sem verkfæri til þess að stjórna fiskveiðum á Íslandi af okkar hálfu í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði.

Herra forseti. Ég held að það hái okkur að veiðileyfagjaldið er svo stór hluti, ef ekki stærsti hlutinn, af þessari umræðu. Upphafið að því ferli sem við sjáum hilla undir lokin á hófst með þáltill. um auðlindanefndina þar sem meginatriðið er hóflegt veiðigjald. Það vill bara þannig til að formaður þess flokks sem hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson tilheyrir og formaður þingflokksins voru flutningsmenn þeirrar tillögu sem hér um ræðir. Þeir komu verulega að því að hefja þetta mál.  Mig langar til að spyrja hv. þm. hvort hann telji að það gjald sem verið er að leggja hér á sé of hátt eða of lágt eða hvort það sé einhvers staðar nálægt lagi. Eins og menn vita er auðvitað gert ráð fyrir innheimtu í gegnum fyrningu og uppboð í þeim tillögum sem hv. þm. lagði fram í séráliti sínu vegna endurskoðunarnefndarinnar.

Virðulegi forseti. Auðlindanefndin eins og hæstv. sjútvrh. gat um skilaði formúlu fyrir tveimur aðferðum, þ.e. veiðileyfagjaldi og síðan að skipta um kerfið með fyrningarleið. Menn hafa náttúrlega rætt þessar aðferðir. Það hefur ekki farið fram hjá hæstv. ráðherra að minn flokkur hefur mótað endurbætta og nýja sjávarútvegsstefnu fyrir flokkinn með því að nota þá leið að fyrna, að vísu á löngum tíma og síðan að endurúthluta afla með vissum skilyrðum, þannig að fyrningarleiðin er notuð sem tæki til þess að breyta um áherslur hvað varðar sjávarútvegsstefnuna. Ég sem alþingismaður eftir að hafa verið hér í þrjú ár svara svo sem ekki fyrir það sem hv. þingmenn, þó svo þeir séu í mínum flokki, hafa rætt hér um þessi mál áður, en flokkurinn sem er fjögurra ára gamall hefur mótað þá sjávarútvegsstefnu sem við keyrum samhuga og samhent í dag. Hún hefur verið kynnt ítarlega hér í þinginu og eru allir sammála um að það sé sú leið sem við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði viljum fara til þess að leiðrétta þau mistök sem átt hafa sér stað hvað varðar stjórn fiskveiða. Það er meginmálið hvað varðar stöðuna eins og hún er núna.

Herra forseti. Það er kannski svo sem ástæðulaust að vera að gera mjög mikið úr skoðunum sem hv. þingmenn í þingflokki Vinstri grænna höfðu áður eða málatilbúnaði þeirra þá. En hins vegar hélt þingflokksformaðurinn ansi glögga ræðu í gær þar sem hann lagði talsvert mikið upp úr þeim verðmætum sem væru fólgin í kvótanum, í aflahlutdeildinni og hversu mikil verðmæti væru fólgin í viðskiptum með aflahlutdeildina. Ég gat ekki betur skilið en hann vildi nálgast að einhverju leyti þá fjármuni. Ég get þess vegna ekki skilið þá ræðu hv. þm. öðruvísi en svo að hann sé ekki að leggjast gegn því að lagt verði á veiðileyfagjald, hann sé sammála því að það sé gert, hann hefði viljað gera það einhvern veginn öðruvísi, og að hann geri engar sérstakar athugasemdir við þá upphæð sem lagt er til að verði innheimt á þennan hátt.

Virðulegi forseti. Ég hlustaði á ræðu þingflokksformanns míns í gær með mikilli athygli og þar kom fram hjá honum að þegar farin er þessi svokallaða fyrningarleið, enda er það svo í tillögum okkar, að við erum með þríliðun á því hvernig útdeiling aflaheimilda fer fram á grunni fyrningarinnar. Það er alveg augljóst og það kom fram hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni að það skapar gjaldtöku í sjálfu sér, vegna þess að einn þriðji af þeim aflaheimildum sem eru fyrndar samkvæmt þeim hugmyndum fer á markað, og einn þriðji af aflaheimildunum er byggðatengdur sveitarfélögunum og þeim er í sjálfsvald sett og þau geta ákveðið að setja hann á markað eða endurúthlutað til fyrirtækjanna, það er þeim í lófa lagið. Það er því alveg rétt að við tölum fyrir gjaldtöku sem myndast í krafti þess að verið er að bjóða upp á nýtt fyrndar aflaheimildir og síðan mundu e.t.v. sum sveitarfélögin ákveða að innheimta einhvers konar gjald eða fara uppboðsleið.

Herra forseti. Hún var mjög athyglisverð sú ríka áhersla sem hv. 6. þm. Norðurl. e., Árni Steinar Jóhannsson, lagði á það að flokkur hans vildi ekki auðlindagjald eða neitt þvílíkt á sjávarútveginn á sama tíma og flokkur hans stendur fyrir tillögum um að leggja mjög þungar álögur á sjávarútveginn með því að gera aflaheimildir fyrirtækjanna upptækar á svo og svo mörgum árum án endurgjalds. Auðvitað er það alveg augljóst að fiskveiðistjórn af því tagi veldur því að fyrirtæki sem nú hafa byggt sig upp á síðustu árum muni veikjast. Það veldur því líka að verð slíkra fyrirtækja mun lækka og að þessi fyrirtæki muni veikjast með margvíslegum hætti. Eins og hv. þm. hefur lagt upp mál sitt er líka auðséð og auðheyrt að hann vill draga úr sókninni eins og hún er núna og verður varla skilin öðruvísi en svo að hann hugsi sér að færa veiðiheimildir frá t.d. togurunum. Ég held að nauðsynlegt sé að það komi hér alveg skýrt fram hjá hv. þm.: Hugsar hann sér það eins og hann sér tillögur sínar að veiðiheimildir verði færðar frá fyrirtækjum við Eyjafjörð og í Fjarðabyggð til annarra staða?

Herra forseti. Ég hef nú tekið eftir því að hv. þm. meiri hlutans finnst alveg sérstaklega spennandi að stilla öðrum tillögum upp þannig að verið sé að taka frá öðrum. Hv. þm. Halldór Blöndal áttar sig náttúrlega á því að á hverjum degi er verið að taka frá öðrum í krafti markaðarins en ekki með stjórnvaldsaðgerðum, málið snýst því ekki um það. En trúi maður því að nýjar tillögur hvað varðar stjórn fiskveiða leiði til þess að hægt sé að byggja upp fiskstofnana, þá er það augljóslega þvílíkur ábati fyrir allar þær útgerðir sem eru í gangi á tímabilinu, að það mundi ekki veikja stöðu þeirra heldur styrkja, því útgerðin hefur staðið frammi fyrir því varðandi allar þessar tegundir langflest árin að þurft hefur að draga úr veiðiheimildum, þeir hafa veitt minna. Það hlýtur að vera markmið okkar allra með því að horfa til breytinga á fiskveiðistjórnarkerfinu númer eitt, tvö og þrjú að byggja upp veiðistofnana þannig að sóknin geti aukist og menn geti borið meira úr býtum og menn geti styrkt sig. Það er meginmálið. En það horfir auðvitað allt öðruvísi við ef menn vilja bara fljóta sofandi að feigðarósi og halda við því ástandi sem að margra mati er að leiða til þess að við förum neðar og neðar hvað afrakstursgetu fiskstofnana varðar. Og þá erum við náttúrlega stödd í allt, allt öðru ljósi og framkallar það ástand sem hv. þm. bendir á. En við erum að leita leiða til þess að sækja fram og fá stofnana upp og það leiðir augljóslega til aukinna sóknarfæra og aukinna möguleika þeirra sem eru í greininni.

Herra forseti. Hv. þm. lagði áherslu á það í ræðu sinni að aðalatriðið væri að finna leið til þess að stjórna veiðunum eins og hann komst að orði og er þá að hugsa um opinbera stýringu. Í annan stað talaði hv. þm. um einhvers konar sjálfvirka byggðatengingu til að fólk geti dregið fram lífið, það væri ekki ölmusa, eitthvað því um líkt. Með þessum hætti hefur hv. þm. verið að tala um að nauðsynlegt sé að færa aflaheimildir frá þeim stöðum sem þær eru nú til annarra staða. Eins og hann flutti mál sitt hér með öllum þeim vífilengjum sem fram komu í hans máli, er auðheyrt að það sem raunverulega vakir fyrir þessum hv. þm. er að færa aflaheimildir frá þeim sterku fyrirtækjum sem eru t.d. við Eyjafjörð, í Fjarðabyggð, á Ísafirði, og er að reyna að sannfæra sjálfan sig um að ef hann nái þessu fram, þá muni fiskum fjölga í sjónum.

Virðulegi forseti. Ég hef nú átt orðaskipti við hv. þm. á svipuðum nótum áður. En ég lít ekki þannig á málin að verið sé að tala um að færa frá einum eða neinum. Við höfum mjög góða reynslu af því að stórfyrirtækin eru í prýðilegri samvinnu við þá sem hafa umráðarétt yfir kvóta og ég þarf ekkert að fara út í neina kjördæmayfirferð til þess að lýsa því. Halda menn virkilega að þeir sem standa sig vel í útgerð og eru klárir á því sviði fóti sig ekki í nýju umhverfi? Það er svo augljóst að þeir gera það að sjálfsögðu og finna leiðir til uppbyggingar eftir sem áður. Það á því ekki að þurfa að breyta neinu nema að leiða til þess að það verður fjölbreyttara og betra atvinnulíf út um allt land eins og dæmin sanna. Hin leiðin er áframhaldandi grisjun eins og kom fram hjá hv. þm. Kristjáni Pálssyni eftir lögmálum markaðarins þar sem menn eru settir út á klakann.

Herra forseti. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson, 6. þm. Norðurl. e., heldur því fram að helstu markmið hans og annarra þingmanna sem mæla fyrir svokallaðri fyrningarleið sé að auka afrakstursgetu fiskstofnanna og það sé aðalatriðið. Ég ætla ekki að efast um þann ásetning að reyna að auka þá afrakstursgetu, það er nauðsynlegt. Það eru allir sammála um að auka þarf fjármagn til Hafrannsóknastofnunar og til sjávarrannsókna yfirleitt til að átta sig á því hvernig lífríkið breytist með veiðinni og breyttum veiðiaðferðum o.s.frv. Þetta er verið að gera. Það er enginn ágreiningur um það, það er verið að reyna þetta. Vegna þess að hv. þm. er að reyna að tala um einhverjar sáttaleiðir og kemur með þá hugmynd eins og hefur verið rætt um hér að fyrningarleiðin sé það eina rétta, að þjóðnýta allar eigur þeirra sem núna standa í þessu, til þess að úthluta þeim með einhverjum öðrum hætti, til einhverra allt annarra aðila sem bjóða þá hæst væntanlega eða sveitarfélögunum býður svo við að horfa að fá að veiða. Hver heldur hv. þm. að nenni að standa í atvinnurekstri undir slíkum kringumstæðum? Það er nógu erfitt eins og þetta er í dag. Ég sé fyrir mér að Akureyri sem stærsta útgerðarfyrirtæki á landinu gæti þess vegna orðið það minnsta og orðið landbúnaðarhérað eins og það var hér í eina tíð. Ég sé þann árangur af þeirri tillögu sem hv. þm. er að leggja til með foringja sínum, að þetta geti leitt til hruns á Eyjafjarðarsvæðinu og Samherji og Útgerðarfélag Akureyringa, sem skaffa hundruðum manna vinnu, að það fólk verði í rauninni á vonarvöl ef þessar hugmyndir ná fram að ganga.

Herra forseti. Það er alveg makalaust að hlusta á þingmenn stjórnarinnar. Málefnafátæktin er svo mikil að ef Vestfirðingur talar, þá talar hann um einstök fyrirtæki á Vestfjörðum, helst Gunnvöru. Ef þingmaður Norðurl. e. talar, þá er talað út frá Samherja. Ekki af mikilli þekkingu finnst mér eða mikilli virðingu fyrir þeim sem þar stjórna. Halda menn virkilega að stjórnendur þessara fyrirtækja geti ekki unnið eftir nýjum leikreglum? Ég efast ekkert um það. Ég hef tröllatrú á þessum mönnum. Menn skulu bara átta sig á því að það er alltaf verið að hreyfa eftir lögmálum markaðarins í dag. Það er alveg eins og hv. þm. átti sig ekki á því að yfir nótt er lífsbjörgin tekin frá heilu byggðarlögunum, það er nú bara þannig. Og að stilla svo upp einhverri formúlu um að menn séu með tillögur sem byggja á hugsuninni um atlögu gegn fyrirtækjunum í landinu sem eru í þessari grein, ég frábið mér svona málflutning. Ég hef margfarið í gegnum það í sambandi við okkar tillögur. Af hverju halda menn að tillaga sé um fyrningu á 20 árum? Heldur hv. þm. að það sé ekki vegna þess að okkur er fullljóst hver skuldastaða útvegsins er og ekki er hægt að breyta um kerfi á stuttum tíma? Það er búið að fara ofan í öll þessi mál. Þannig er staðan og við vitum það. En við vitum jafnframt nauðsynina á því að fara aðrar leiðir sem leiða til þess að byggja upp fiskstofnana. Það er meginmálið. Það eru hagsmunir allra, ekki síst þeirra stóru sem eru í greininni núna. Ætli þeim fyndist ekki mikið hagsmunamál að geta hugsað til þess kannski á næstu tíu árum að geta aukið veiðiheimildir um nokkra tugi þús. tonna á ári?

Herra forseti. Mér finnst hv. þm. ekki almennilega átta sig á því alltaf þegar verið er að ræða um þessi mál að það hangir svo margt á þessari spýtu. Við getum ekki einangrað okkur við einhverja hugmyndafræði. Við verðum að sjá að það er fólk á bak við þetta. Það er fólk að vinna á bak við þetta. Hvernig líður því í þessu umhverfi sem verið er að tala um? Umhverfið verður einfaldlega slíkt, miðað við þær hugmyndir sem hv. þm. hefur lagt hér til, að 20% verða á hverju kjörtímabili teknar eignarnámi af fyrirtækjunum á Eyjafjarðarsvæðinu eins og reyndar alls staðar annars staðar. En við getum nefnt t.d. það sem er nálægt hv. þm. Hvað þýða 20% mikið í aflahlutdeild fyrir Eyjafjarðarsvæðið? Ætli það gæti ekki þýtt svona 15--20 þús. tonn á kjörtímabilinu 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristján Pálsson hefur hreinlega alls ekki kynnt sér þær tillögur sem við höfum lagt fram í sjávarútvegsmálum. Varðandi fyrninguna þá er ég margbúinn að segja hv. þm. að einn þriðji hluti fer á markað. Útgerðin heldur einum þriðja. Byggðatenging er einn þriðji. Hefur hv. þm. ekki meiri trú á markaðsöflunum? Heldur hann ekki að menn muni kaupa á markaði það sem er sett á markaðinn? Það er alveg furðuleg framsetning. Ég veit að það væri annað hljóð í strokknum ef verið væri að tala hér um verslun eða innflutning. Þá væri hann sammála formúlunni. Að tala um þjóðnýtingu er náttúrlega af og frá. Það er verið að tala um byggðatengingu og það er verið að tala um samninga við útgerðirnar að stórum hluta á 20 árum og það er verið að tala um markaðstengingu. Þetta er mjög greið formúla sem engum er vorkunn að vinna eftir. Það er búið að bera þetta undir fleiri manns. Þeim finnst þetta aðgengilegt. Þeir telja sig geta unnið í þessu umhverfi. 

Virðulegur forseti. Vegna orða hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar um að nauðsynlegt sé að byggja upp veiðistofnana vil ég byrja mína ræðu á því að taka undir þau orð. Um er að ræða grundvallaratriði. Það veiðistjórnarkerfi sem við höfum búið við hefur leitt til þess að veiðistofnarnir hafa síminnkað, sérstaklega hafa botnlægar tegundir minnkað. Það er að einhverju leyti vegna kerfisins. Því segi ég: Kerfið er rangt og því þarf að breyta. Ég tek þar með undir orð hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar sem segir að leggja þurfi þetta kerfi af og taka upp nýja hætti. Ég tek einlæglega undir það. En ef menn segja þetta þá verða þeir auðvitað að líka hvað þeir vilja gera. Í upphafi máls í gær sagði hæstv. sjútvrh. þegar hann mælti fyrir þessu lagafrv. að það ætti sér langan aðdraganda. Það er rétt því frá því lögin nr. 38/1990 voru afgreidd hafa stöðugt aukist deilur um þau. Menn hafa verið að lappa upp á þær gjörðir frá 1990 á liðnum árum. Ég vitna því enn til orða hæstv. ráðherra um tillögu um skipan nefndar til að fjalla um auðlindir til lands og sjávar. Það er mikilvægt að þetta hefur verið undirstrikað af sjálfum hæstv. ráðherra. Ósátt ríkti um fiskveiðistjórnina. Ósáttin hefur farið vaxandi. Það sem verið er að gera með þeim tillögum sem núna liggja fyrir er að enn er verið að auka og bæta stöðu þeirra sem hafa notið mest gjafakvótans og rýra stöðu litla mannsins sem er að reyna að koma undir sig fótunum í útgerð. Í frv. sem við ræðum hér felst ekki jöfnuður. Í því felst ekki jöfnuður. Þess vegna er ég á móti frv., svo það komi alveg skýrt fram. Við samfylkingarfólk viljum fyrningarleið. Virðulegur forseti. Ég tel ástæðu til þess að fara yfir fyrningarleiðina. Það hefur margsinnis komið fram hjá fólki úti í samfélaginu að það áttar sig ekki á því hvaða leið þessi fyrningarleið er. Þó svo að allir hér inni á þingi skilji líklega mætavel hvað fyrningarleið er --- líklega --- er ástæða til þess að fara yfir það, virðulegur forseti, eina ferðina enn hver fyrningarleiðin er og, með leyfi forseta, ég ætla að fara hér yfir álitsgerð auðlindanefndar þar sem fyrningaleiðin er skýrð. Það hljóðar svona: ,,Meginatriði þessarar leiðar er fólgið í því að allar aflahlutdeildir fyrnist um fastan hundraðshluta á ári --- þ.e. gangi til ríkisins --- en með því er komið á festu um varanleika hlutdeildanna um leið og umráðaréttur þjóðarinnar yfir auðlindinni er skýrt skilgreindur. Með hinum tímabundna en skýra afnotarétti sem í þessu felst er greitt fyrir því að handhafar aflahlutdeilda geti farið með þær sem óbein eignarréttindi, t.d. varðandi framsal og veðsetningu.`` Virðulegur forseti. Það er sérstök ástæða til að fara með þetta vegna orða hv. þm. Halldórs Blöndals hér í dag þegar hann vitnaði í orð mín frá því í gær. Þetta var nauðsynlegt. Síðan segir í framhaldi: ,,Síðan er gert ráð fyrir því að fyrndar aflahlutdeildir verði seldar jafnóðum aftur á markaði eða á uppboði. Með því fyrirkomulagi að fyrningin sé fastur hundraðshluti allra aflahlutdeilda á hverjum tíma verða þær einsleitar og því allar jafnverðmætar á markaði en það ætti að greiða mjög fyrir viðskiptum. Þegar hinar fyrndu aflahlutdeildir bætast við venjulegt framboð á hlutdeildum ár hvert má telja víst að um verði að ræða mjög virkan markað með aflahlutdeildir, sem mun auka sveigjanleika innan sjávarútvegsins og bæta aðgengi nýrra aðila og vaxtarmöguleika hagkvæmustu fyrirtækjanna.`` Þessu erum við að tala fyrir sem sem höfum verið meðmælt fyrningarleið. Þó að aðeins sé mismunur í skoðunum á útfærslu þá er þetta grundvallaratriði, virðulegur forseti. Fyrir því erum við að tala, en ekki hefur verið hlustað á skoðanir okkar. Frv. formanna stjórnarandstöðuflokkanna hefur ekki einu sinni verið tekið til umræðu, hvað þá heldur að nokkurt tillit sé tekið til þess í því frv. sem hér er verið að ræða. Svona í lokin held ég að enn sé rétt að velta fyrir sér 12.000 tonna magninu sem ætlað er hæstv. ráðherra til ráðstöfunar til að mæta þörfum einhverra sérstakra. 1.500 tonn af því eru reyndar skilgreind til Byggðastofnunar. En 10.500 tonnin eru til ráðstöfunar hjá hæstv. ráðherra. Því er spurningin, eins og ég kom að í gær: Eru einhverjar vangaveltur um hvernig eigi að nýta þessi 10.500 tonn? Jú, hugmyndin er að þau fái einhver sem er í þörf. Ég spyr, virðulegur forseti: Hverjir þeirra sem í útgerð eru og kvótalitlir þurfa ekki að ná sér í meiri kvóta? Þegar aflahlutdeildir í þorski eru leigðir á 160 kr. kílóið, eins og hv. þm. Kristján Pálsson sagði hér í gær og lýsti því fjálglega hvernig menn hefðu hagnað af því, þá er kannski komið tækifæri fyrir hæstv. ráðherra til þess að spila inn í það kerfi og keyra niður þetta háa verð sem er auðvitað að drepa ýmsar smáútgerðir vegna þess að þær hafa ekki nægar heimildir til þess að veiða. Ég spyr aftur: Eru það smábátarnir eða eru það vertíðarbátarnir? Ákveðnir útgerðarflokkar eru verr settir en aðrir. Það er staðreynd. Ég hygg, og ég treysti því, að hæstv. sjútvrh. nýti þessa heimild upp á 10.500 tonn til að jafna á milli útgerðarmunstranna. Hæstv. ráðherra sagði í gær að hann væri ekki með ákveðnar hugmyndir þar að lútandi. Ég virði það. En ég verð að treysta því, verði þetta frv. að lögum sem ég vona reyndar að verði ekki, að hann nýti þær heimildir skynsamlega. Ég velti því hér upp í gær hvert verðmæti aflaheimildanna gæti verið. Það er líklega rúmlega 1 millj. á hvert mannsbarn á Íslandi. Verðmætið er nærri 300 þús. millj. Og hvert er afgjaldið sem stefnt er á að taka? Það er ekki einu sinni svo að það eigi að greiða fyrir þann kostnað sem þjóðin ber sameiginlega að sjálfsögðu og útgerðarmenn þar með, þ.e. það sem það kostar að nýta heimildirnar eða veiðistofnana við landið. Líklega er verið að tala um helming kostnaðar. Ef af þessu verður tel ég að það gjald sé of lágt og ég get ítrekað það hér, líklega ekki nema helmingur af þeim kostnaði sem fylgir nýtingu auðlindarinnar vegna rannsókna, eftirlits, öryggisþjónustu og ýmislegs annars sem ber að veita. Ástæða til að vitna í ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar um að réttlæti muni felast í því að veiðiheimildir gangi til þeirra sem greiða fyrir þær samkvæmt markaðslögmáli. Þessi skoðun fer mjög nærri því sem ég tel að unnt yrði að ná sátt um til lengri tíma litið. En þá verður líka að fara að þeim tillögum um fyrningu sem við samfylkingarmenn og aðrir höfum talað fyrir og það þarf að taka upp nýjar aðferðir við úthlutun aflaheimilda. Það mun réttlátast gert með því að bjóða upp aflaheimildirnar eða gefa mönnum samkvæmt fyrningarleiðinni möguleika á sem hagkvæmustu útgerðarmynstri sem kemur allri þjóðinni til góða.

Herra forseti. Þær umræður sem hér hafa farið fram eru hefðbundnar. Hér er verið að leggja til breytingar á lögum um stjórn fiskveiða og eins og hæstv. sjútvrh. hefur gert grein fyrir er hér verið að leggja til ýmislegt sem verður til sátta í greininni eins og hv. þingmönnum er kunnugt þó svo enginn sé alls kostar ánægður með frv. eins og það liggur fyrir. Svo er raunar aldrei um frv. og lög sem fjalla um það hvernig eigi að skipta jarðneskum gæðum. Þá reyna auðvitað allir hagsmunaaðilar að halda fast um sitt og reyna að færa rök fyrir því að þeirra hlutur sé skertur og rétt sé að taka meira tillit til þeirra sjónarmiða. Því þarf ekki að koma á óvart þó víða heyrist raddir í þjóðfélaginu um að hér sé ekki nógu langt gengið. Eftir sem áður liggur fyrir að hæstv. sjútvrh. hefur lagt mikið á sig og náð árangri í því með þessu frv. að hvetja til sátta í greininni. Rauði þráðurinn í málflutningi stjórnarandstæðinga er sá að fyrirtæki í sjávarútvegi, stórfyrirtæki í sjávarútvegi, myndarleg fyrirtæki, hafi átt of mikilli velgengni að fagna á umliðnum árum og mikil hætta sé í því fólgin hversu öflug og sterk þau eru og nauðsynlegt sé af þeim sökum að lögfesta einhvers konar gjaldtöku, réttara sagt upptöku á þeim aflaheimildum sem þessi fyrirtæki hafa. Eins og fram kom hjá hv. 6. þm. Norðurl. e., Árna Steinari Jóhannssyni, gerir hann ráð fyrir því í tillögum sínum og síns flokks að aflaheimildir verði gerðar upptækar á 20 árum. Það er kallaðar fyrningar. Ef við horfum á þetta dæmi og veltum fyrir okkur hvað þetta raunverulega þýðir erum við að tala um að nærri því einn og hálfur togari við Eyjafjörð verði gerður upptækur á hverju ári. Það er ekki lítil blóðtaka fyrir þessar byggðir. Ef við horfum til þess hversu mörg störf færu í súginn eða til spillis á þessu svæði þá erum við að tala um 80 störf, kannski 100. Í sumum tilvikum væri kannski um að ræða fleiri störf. Menn ættu að velta fyrir sér hvaða áhrif það hefur á byggðirnar við Eyjafjörð, bæði Dalvík, Akureyri og Grenivík, þar sem rekin eru frystihús af miklum dugnaði, þegar fiskvinnslufólki í þessum húsum verður sagt upp vinnunni þannig að það hafi ekki lengur neitt sér til framfæris. Hv. þm. reyndi að verja tillögur sínar með því að hann gerði ráð fyrir að taka upp annað kerfi. Eins og við höfum rekið okkur á í sambandi við vinstri græna þá eru rökin venjulega sú að fara að tala um náttúruna og vistvæn vinnubrögð. Aðalatriðið er að finna leið til þess að stjórna veiðunum á vistvænan hátt. Þetta er sá tónn sem var í ræðu hv. þm. Eins og orð hafa fallið er varla hægt að skilja þetta öðruvísi en svo að draga eigi úr togveiðum, draga úr veiðum togara. Ég heyri að þingmaður Akurnesinga, hv. 3. þm. Vesturl., Jóhann Ársælsson, hefur góðan skilning á því og er mjög glaðhlakkalegur yfir því að nú takist með einhverjum hætti að draga úr veiðum togara. Hann hefur náttúrlega atvinnu af því í fyrirtæki sínu að þjóna bátunum en hugsar þá minna um Harald Böðvarsson. Það sem kemur fram hjá hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni --- orð hans verða varla skilin öðruvísi --- er að rétt sé að færa veiðiheimildir með afli frá Eyjafirði á þá staði sem liggja betur við línu- eða krókaveiðum. Þess vegna er alveg augljóst að það hrun í atvinnustarfsemi yrði á Eyjafirði við tillögur af þessu tagi er síst ofmetið í þeim málflutningi sem ég legg hér fram. Við erum þess vegna að tala hér um grafalvarlega hluti, ef heilir stjórnmálaflokkar hafa það á stefnuskrá sinni að beita sér fyrir lagasetningu sem sérstaklega beinist gegn atvinnuhagsmunum á tilteknum svæðum, án þess að gera glögga og skýra grein fyrir því sem á bak við liggur. Ef við horfum með sama hætti til Fjarðabyggðar áttum við okkur á því að það yrði verulegt áfall fyrir byggðirnar þar ef ráðast ætti að og skerða togaraflotann þar með sama hætti og ég gerði hér grein fyrir varðandi Eyjafjörð.  Þá skulum við víkja að þessum málum með öðrum hætti. Hér hefur mikið verið rætt um hvernig eigi að styrkja byggðirnar og byggðarlögin úti á landi. Þá er verið að tala um byggðirnar við Ísafjarðardjúp. Það er verið að tala um byggðirnar á Austurlandi og líka verið að tala um byggðir t.d. í Norður-Þingeyjarsýslu, svo dæmi séu tekin. Ef við skoðum ástandið úti á landi sjáum við að þau fyrirtæki sem veita mestan stöðugleika á sínu svæði eru sterk sjávarútvegsfyrritæki. Við getum tekið Þormóð ramma á Akureyri, við getum tekið Útgerðarfélag Akureyringa, við getum tekið Samherja við Eyjafjörð, við getum horft til Fjarðabyggðar á sambærileg fyrirtæki þar sem verulegir fjármunir hafa verið lagðir í að byggja fullkomin frystihús sem vinna úr aflanum með allri þeirri þekkingu og tækni sem menn ráða yfir. Þvílíkt hús er líka á Akranesi. Við vitum að útilokað er að er að standa undir rekstri á slíkum húsum, nema sá afli sem berst að landi sé stöðugur og á bak við hann séu togarar, þetta er okkur kunnugt, eða skip í eigu þeirra rekstraraðila sem standa fyrir frystihúsunum. Ef þessir rekstraraðilar frystihúsanna réðu ekki yfir slíkum skipum er augljóst að þeir mundu ekki leggja í þá fjárfestingu sem nauðsynleg er til að byggja og reka slík frystihús og halda við þeirri þekkingu, tækni og kunnáttu sem nauðsynleg er til að reksturinn geti gengið þar. Forsendan fyrir svo fullkomnum frystihúsum, landvinnslu á nútímagrundvelli, er auðvitað sú að sterk sjávarútvegsfyrirtæki standi þar á bak við. Við getum líka velt öðru fyrir okkur, þ.e. spurningunni: Hvaða fyrirtæki eru það úti á landsbyggðinni sem nú standa fyrir miklu og öflugu þróunarstarfi, byggja upp nýjar atvinnugreinar og styrkja byggðirnar með þeim hætti? Nú hlýtur það að vera sérstakt áhugamál fyrir Vinstri græna, sem hafa lýst sig mjög andvíga því að stóriðja rísi risið og flutt um það mjög mælskar ræður hér úr þeim stól sem ég nú stend í, að reyna að finna einhver ráð til þess að skapa atvinnutækifæri á öðrum forsendum en álvinnslu. Maður skyldi ætla að þeir tækju því fagnandi ef til væru í landinu fyrirtæki úti á landsbyggðinni sem væru rekin með þeim myndarbrag að þau hefðu ráð á að þróa fiskeldi frá grunni. Við höfum séð hvað slík samvinna hefur þýtt og gilt við Eyjafjörð, samvinna sjávarútvegsfyrirtækjanna þar og raunar víðar á landinu við Hafrannsóknastofnun og við sjútvrn., í sambandi við lúðueldið. Við fáum alltaf miklar og góðar fregnir af því hvernig það hefur gengið, þeirri framúrskarandi vinnu sem þar hefur verið unnin. Þar erum við fremstir í veröldinni sem veldur því að nú erum við að færa út kvíarnar og fjárfesta í öðrum löndum, einmitt í lúðueldinu. Hið sama er nú uppi á teningnum í sambandi við laxeldið. Þessi sterku sjávarútvegsfyrirtæki eru að þreifa fyrir sér með að hefja laxeldi í stórum stíl á Austurlandi og með þeim hætti að breikka grunninn sem þar er fyrir fiskvinnslunni. Við getum sérstaklega talað um Neskaupstað og laxeldið í Mjóafirði í því sambandi, Síldarvinnsluna í Neskaupstað og frystihús þeirra þar, þó svo að hugmyndin sé að flytja laxinn út ferskan þá yrði hann unninn þar. Í síðustu viku var haldin merkileg ráðstefna á Ísafirði og það sem menn stefna að nú er að þróa þorskeldi frá grunni, seiðaeldi og hvaðeina, til að við Íslendingar getum einnig á þeim vettvangi verið á undan öðrum þjóðum vegna þess að a.m.k. ég trúi því --- ég á mér marga skoðanabræður í þeim efnum --- að eina leiðin til að við getum rekið þorskeldi með árangri sé að byrja á byrjuninni, ná tökum á hrygningunni og ferlinum frá grunni. Hvaða fyrirtæki og hvaða menn standa þarna í broddi fylkingar? Enn komum við að því að þar ganga þeir sem stjórna hinum góðu, stóru sjávarútvegsfyrirtækjum fram fyrir skjöldu. Þeir eru reiðubúnir til þess að leggja það mikið fé í þessar tilraunir að þeir vilja gjarnan sjá fyrir sér að eftir 10 ár verðum við kannski menn til að framleiða 100--200 þúsund tonn af eldisþorski. Skýringin á því að við eigum sérstaklega að þreifa fyrir okkur á þessu sviði er sú að Íslendingar kunna flestum þjóðum betur að verka og meðhöndla þorsk og kunna á markað með þorsk. Þarna erum við, það sem kallað er, á heimavelli. Ég veit að Akurnesingar skilja hvað heimavöllur er. Þarna búum við yfir mikilli þekkingu sem við eigum að nýta okkur. En auðvitað er forsendan fyrir því að menn séu reiðubúnir til að leggja fram fjármuni og vinnu í slíkt þróunarstarf og rannsóknastarf að þau fyrirtæki sem starfa á þessum vettvangi hafi traustar rekstrarforsendur og hægt sé að byggja á þeim til framtíðar. Það gefur augaleið að ef það sjónarmið yrði ofan á hér á Alþingi að á næsta ári yrði tekin ákvörðun um að taka tuttugasta hvern þorsk af öllum útgerðum á landinu og úthluta eftir pólitískum geðþótta, eða leyfa mönnum að kaupa þennan þorsk með öðrum hætti. --- Hv. 5. þm. Vesturl., Gísli S. Einarsson, talaði um það í gær að það væri hæfilegt að auðlindaskatturinn, eins og hann sá fyrir sér, væri kannski 36 kr. á kíló. --- Þá sjáum við það auðvitað undir eins. Það er útilokað að slík fyrirtæki hafi bolmagn til að vinna þá vinnu sem nauðsynleg er, leggja í þá fjárfestingu sem nauðsynleg er, í rannsókna- og þróunarstarf sem ég var að tala um áðan og byggja upp þorskeldi sem gæti orðið grundvallaratvinnuvegur hér á landi. Slíkt mundi styrkja okkur til að standa betur að vinnslu sjávarafla en við nú gerum, eyða sveiflum og styrkja stöðu okkar á alþjóðlegum matvæla- og fiskmarkaði. Þetta er auðvitað vinna sem við þurfum að ráðast í. Ég er sammála því sem hér hefur verið sagt að auðvitað er líka jafnbrýnt að við reynum að leita allra ráða til að afla upplýsinga um lífríki hafsins og reyna að stilla veiðum svo í hóf að þorskstofninn og aðrir fiskstofnar geti styrkst og við göngum ekki of hart að stofnunum. Þekking okkar er auðvitað vafasöm. Ég tók eftir því og hygg að ástæða sé til að gefa því gaum að hv. 4. þm. Vestf., Guðjón A. Kristjánsson, talaði um að önnur lögmál giltu um bolfisk en uppsjávarfisk í sambandi við það hvernig veiðum er stjórnað. Á hinn bóginn er augljóst, af þeirri tillögu sem hér liggur fyrir frá formönnum stjórnarandstöðuflokkanna, hv. þingmönnum Össuri Skarphéðinssyni, Steingrími J. Sigfússyni og Sverri Hermannssyni, að þeir hugsa sér að veiðiheimildir allra Íslendinga verði gerðar upptækar á næstu 20 árum, ríflega einn togari á Eyjafirði á ári og síðan verði þessum veiðiheimildum endurráðstafað í formi aflahlutdeildarsamninga á grundvelli jafnræðis byggðanna og útgerðar til nýtingar þeirra. Hér er beinlínis gert ráð fyrir því að halda kvótakerfinu eins og það er, þ.e. með hliðsjón af því hvernig eigi að stjórna veiðunum, ef við horfum ekki til þess hverjir eiga þessar aflaheimildir. Þetta er athyglisvert í ljósi ummæla hv. 4. þm. Vestf., Guðjóns A. Kristjánssonar um þessi efni. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé fyrir okkur að efla starfsemi Hafrannsóknastofnunar. Mér hefur á stundum dottið í hug og spurt sjálfan mig hvort kannski væri gerlegt að segja bara: Nú skulum við gefa allar veiðar frjálsar. Þegar ég var í Menntaskólanum á Akureyri var settur fram fyrri partur: Augum renna ungir menn upp á kvennavistir. Og 1. bekkingur botnaði: Kapphlaupið mun byrja senn, hverjir verða fyrstir? Það er auðvitað hugsanlegt að stjórna veiðum með þeim hætti að hér séu einungis sóknarkerfi. Þá komum við hins vegar að því sem hv. 4. þm. Vestf., Guðjón A. Kristjánsson, sagði. Það er nauðsynlegt, ef menn velta fyrir sér annar slags stjórn á fiskveiðum en nú er, að unnt og hægt sé að fækka skipunum. Samkvæmt þeim hæstaréttardómi sem fallið hefur er það hins vegar ekki gerlegt. Þannig þýðir ekki að tala um það sem einhverja leið í þessum efnum enda er sá málflutningur sem hér hefur verið allur á þeim forsendum og á þeim grundvelli að halda eigi kvótakerfinu í grófum dráttum. Spurningin sem menn hafa aðallega sett fram er um það sem kallað er eignarréttur. Menn geta svo sem velt vöngum yfir því hvernig þeir sjá það fyrir sér en aðalatriðið er að stjórnarandstaðan vill ekki hugsa sér að stöðugleiki sé í fiskveiðum hér á landi og leitar allra ráða til þess að brjóta þann stöðugleika niður sem hér hefur verið síðustu ár og vinna með því þjóðinni mikið tjón og brjóta niður arðbæran sjávarútveg á Íslandi.

Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. e. gerði lítið úr tillögum Vinstri grænna hvað varðar breytingar á sjávarútvegsstefnunni. Þá vil ég spyrja hv. þm.: Nú vill hann standa fyrir óbreyttu kerfi og það horfir ekkert vel með okkar verðmætustu tegundir, er hann reiðubúinn að keyra málin óbreytt áfram næstu tíu árin? Eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson talaði um í ræðustóli fyrr að við værum að fljóta að feigðarósi og stæðum e.t.v. við frammi fyrir því að eyðileggja þorskfiskstofnana ef við breyttum ekki um kerfi, er hv. þm. þá tilbúinn að bíta það í sig að keyra þetta áfram þangað til allt fer í þrot hvað varðar fiskinn í sjónum?

Herra forseti. Ég var síður en svo að gera lítið úr tillögum Vinstri grænna. Ég benti þvert á móti á að þeir eru að ræða um að taka einn til einn og hálfan togara frá Eyjafirði á ári, mér finnst það ekki lítið, síður en svo. Á hinn bóginn hef ég lagt áherslu á það að nauðsynlegt sé fyrir okkur að efla hafrannsóknir og ég er einn af þeim þingmönnum sem hafa viljað fara eftir því sem fiskifræðingar hafa talað um og hef ekki sagt styggðaryrði um þá. Aftur á móti vitum við vel að auðvitað er þekking manna stopul og við getum ásakað okkur fyrir það að hafa ekki lagt meiri fjármuni fram til þessara hluta en hitt er ég viss um að það er meiri trygging fyrir því að gætilega sé sótt í fiskimiðin ef einstaklingar eiga að ráða þar ferðinni sem hafa hagsmuna að gæta heldur en ríkishöndin.

Virðulegi forseti. Mér finnst það sorglegt að hv. þm. skuli ekki geta gengið leiðina með mér og okkur félögunum í því að styrkja byggðir Eyjafjarðar úr því að mikið er rætt um Eyjafjörð af hans hálfu. Til framtíðar litið er það stórt hagsmunamál byggðanna við Eyjafjörð að þar sé veiðiréttur sem ekki verði frá þeim tekinn og tillögur okkar miðast við það. Útgerðarform eða útgerðarmunstur er ekki aðalatriðið. Allar byggðir við Eyjafjörð hafa upplifað það að búa við mismunandi útgerðarform en stöðugleiki til framtíðar byggir á rétti fólksins sem þar býr til þess að komast í auðlindina og út á það ganga tillögur okkar. Síðan vil ég spyrja hv. þm. hvort hann sé ekki sammála mér, hann taldi upp fyrirtæki á svæðinu sem hann var svo stoltur af. Ástæðan fyrir því að þau eru stór og sterk á svæðinu að mínu mati er sú að þetta eru fyrirtæki sem byggðu á félagslegum grunni, bæjar eða kaupfélags, og njóta þess enn um sinn.

Herra forseti. Ég áttaði mig ekki á þessu síðasta, að Samherji og þeir Ólafsfirðingar hafi byggt á félagslegum grunni er náttúrlega ekki rétt en látum það nú eiga sig. Samherji er náttúrlega ekki bæjarfyrirtæki. Ég vil líka minna hv. þm. á það að Útgerðarfélag Akureyringa var ekki rekið sem bæjarútgerð eins og gert var á Ísafirði, eins og gert var í Reykjavík og eins og gert var í Hafnarfirði þannig að þetta er satt að segja mjög hæpin samlíking. Ég ætla heldur ekki að fara út í það hvernig samvinnuhreyfingunni hefur gengið upp á síðkastið að halda uppi störfum á Akureyri en hitt get ég sagt hv. þm. að ég er sammála honum um að Eyfirðingar eiga að fá að hafa tryggingu fyrir því að þeir geti unnið áfram á þeim forsendum sem þeir nú gera þar sem þeim hefur vel tekist.

Hæstv. forseti. Ég held ég hafi aldrei hlustað á ræðu sem í hefur verið fólgin jafnmikil vantrú á fyrirtækjum í heimabyggð og hjá hv. þm. Hann er sannfærður um að ef einhvers konar jafnræði komist á til aðgangs að auðlindinni, þá muni Akureyringar og Eyfirðingar tapa öllum veiðiheimildum sem verði í boði á því svæði. Það fari allt eitthvað annað og þeir geti ekki verið með í þessu. 

Herra forseti. Það sem hv. þm. hefur sagt um veiðiheimildir sem menn leigja frá sér í Eyjafirði hefur verið leiðrétt mjög rösklega og myndarlega og er satt að segja undarlegt að hv. þm. skuli halda þessu áfram en auðvitað er það svo að menn geta svo sem haldið áfram að endurtaka það sem ekki er rétt eða segja hálfsannleik, en vaxa ekki af því. Á hinn bóginn liggur það fyrir og mér finnst að hv. þm. eigi að tala um þetta efni eins og það er, að Vinstri grænir hafa lagt fram stefnu sem byggir á því að draga verulega úr togaraútgerð og hv. þm. sem hér var í andsvari nikkaði til mín þegar ég minntist á það áðan og þess vegna er ástæðulaust fyrir hann að reyna að tala nú um það í andsvari með öðrum hætti.

Hæstv. forseti. Ég tel fulla ástæðu til að fara yfir það hvort við séum að umgangast miðin á sem bestan hátt og það gæti vel þýtt það að við teldum ástæðu til að draga úr togveiðum. Við töldum fulla ástæðu til þess þegar við færðum út landhelgina að draga úr togveiðum af því að við töldum að útlendingar væru að beita of mikið af togveiðarfærum í kringum Ísland. Við kölluðum þetta ryksuguskip þá. Við eigum margfalt öflugri skip sem beita togveiðarfærum í kringum landið núna og það er full ástæða fyrir okkur að fara yfir það hvort við séum að ganga of nærri lífríkinu með þessum skipum. Það er ekkert athugavert við það sjónarmið. Það er eitthvað sem í er falin ákveðin ábyrgð. En mig langar til þess að spyrja af því að hv. þm. hélt hér 20 mínútna ræðu. Hann kom aldrei að því hvort hann styður málið sem er til umræðu. Hann kom aldrei að því, en það væri svolítið nýtt að heyra einhvern stjórnarþingmann annan en hv. þm. Kristján Pálsson koma upp og styðja málið því að hv. þm. Kristján Pálsson er sá eini fyrir utan ráðherrann sem hefur látið svo lítið að mæta í þingsal til að styðja við bakið á ráðherra sínum í þessu máli. Það verður fróðlegt að heyra hvort hv. þm. styður málið vegna þess að svo margar ræðurnar hefur hann flutt þar sem hann hefur lýst yfir fullri andstöðu við það sem nú er verið að ræða hér, þ.e. að setja veiðigjald á útgerðina.

Herra forseti. Hv. þm. byrjaði andsvar sitt með því að reyna að gera lítið úr því að störfum fækkaði við Eyjafjörð þótt togurum fækkaði. Nú hélt ég að hv. þm. vissi það sem er kunnugur sjávarútvegi að nútímalegum frystihúsum verður ekki haldið uppi með því að afla hráefnis með handfærabátum eða línubátum við Eyjafjörð. Ef honum er ekki kunnugt um það, þá er ekkert við því að gera. Á hinn bóginn vil ég rifja upp og minna hv. þm. á að í upphafi máls míns hafði ég einmitt mörg orð um það að hæstv. sjútvrh. hefði unnið mjög vel að því að leggja fram frv. sem mætti vera til sátta. Ég sagði að auðvitað væru ekki allir ánægðir með frv. og kannski enginn því hér er verið að tala um hvernig skipta skuli verðmætum og í orðum mínum fólst auðvitað fullt traust á vinnubrögð hæstv. sjútvrh. og þeim tillögum sem hann hefur lagt fram.

Virðulegi forseti. Ég hélt um tíma meðan hv. þm. Halldór Blöndal hélt ræðu sína, að dagskrármálið hefði verið tekið út af dagskrá og menn tekið að ræða eitthvað annað því hv. þm. flutti 20 mínútna ræðu án þess að koma nokkurn tíma að þessu máli þannig að spurningar hv. þm. Jóhanns Ársælssonar voru mjög eðlilegar. En ég hef aðeins eina spurningu til hv. þm. vegna þess að mér fannst hann koma aðeins að kjarna málsins í lok ræðu sinnar en svaraði ekki spurningunni. Mig langar að beina þeirri spurningu til hv. þm.: Telur hann að eignarréttur að veiðiheimildunum eigi að vera í höndum ríkisvaldsins eða í svokallaðri þjóðareign eða vera í höndum einkaaðila? Þetta er grundvallarspurning sem hv. þm. kom að en svaraði síðan ekki sjálfur.

Herra forseti. Það hefur þrásinnis komið fram í máli mínu að ég tel að aflakvótar eigi að ganga kaupum og sölum og ég er þeirrar skoðunar að handhafi aflakvótans eigi að ráða yfir honum og hægt sé að veðsetja hann og honum eigi að vera heimilt að selja hann. Ég tel að þetta sé nauðsynlegt til þess að hér sé hægt að reka sterka útgerð til að þeir sem fyrir henni standa geti horft fram í tímann og byggt sig upp eins og þeir hafa gert. Nú er þessi hv. þm. auðvitað mjög kunnugur sjávarútvegi. Hann þarf ekki annað en horfa hringinn í kringum landið og bera ástandið saman við það sem það var fyrir 20 árum og sér auðvitað að margt hefur áunnist og sér m.a. að sjávarútvegsfyrirtækin núna leggja mikið af mörkum til hliðar við þá atvinnustarfsemi sem þau beinlínis reka til að efla byggðirnar þar sem þær eru.

Herra forseti. Það verður ekki langt, andsvarið hjá mér. Ég hafði hugsað mér að rökræða svolítið við hv. þm. Halldór Blöndal en hann endaði ræðu sína á því að segja að stjórnarandstaðan vildi ekki stöðugleika, og vildi brjóta niður öflugan sjávarútveg á Íslandi. Mér finnst eiginlega engin efni til að ræða efnislega um ýmislegt sem hann sagði í ræðunni þegar hann dregur þá ályktun í lok hennar að við í stjórnarandstöðunni höfum sérstakan áhuga á því að rústa íslenskan sjávarútveg.

Herra forseti. Hv. 4. þm. Vesturl., Guðjón A. Kristjánsson, er sérstakur áhugamaður um smábáta og nú getum við velt fyrir okkur smábát sem ræður yfir kannski 80 tonnum --- hvað hyggur hann að hægt sé að taka mörg tonn af þessum smábát á hverju ári til þess að útgerðin geti staðið undir sér, til þess að það borgi sig fyrir útgerðarmann þessa smábáts að reka hann áfram? Hvað finnst honum hæfilegt að taka mörg tonn af þessum 80? Eða hugsar hann sér að trillukarlinn kaupi tonnin aftur? Hvernig hugsar þessi hv. þm. sér það? Hann hefur á umliðnum árum þóst vera fremstur þeirra sem vilja tryggja rétt trillukarlanna. Hvað vill þessi hv. þm. taka mörg tonn af trillukarli sem er með 80 tonn á ári?

Virðulegi forseti. Þessi umræða hefur dregist talsvert en hún er smám saman að skýrast. Mér fannst hún skýrast til mikilla muna í ræðu hv. þm. Halldórs Blöndals og í andsvari sem hv. þm. átti áðan. Þar einmitt kom hann inn á það grundvallaratriði sem umræðan hefur að hluta til farið í, þ.e. hvernig eignarrétti að auðlindinni er háttað og hvernig menn ætla að skipa þeim málum til lengri tíma. Í þessari umræðu hefur komið fram að Sjálfstfl. með hæstv. sjútvrh. í broddi fylkingar hefur ekki áhuga á að fara þá leið sem auðlindanefnd lagði til, þ.e. að festa ákvæði um þjóðareign á auðlindinni í stjórnarskrá. Hv. þm. Halldór Blöndal svaraði þessu með mjög skýrum hætti áðan. Hann telur að eignarréttindin séu betur komin í höndum útgerðarmanna og ég held að mjög mikilvægt sé að þetta liggi fyrir. Það er farið að draga upp mjög skýrar línur um það hvar ágreiningurinn í þessari umræðu liggur. Hann liggur að stórum hluta í því að við í stjórnarandstöðunni --- samkvæmt því sem hv. þm. Halldór Blöndal orðaði svo skemmtilega --- hefðum mikinn áhuga á að brjóta niður greinina, sjávarútveginn, mikinn áhuga á að brjóta niður stöðugleikann og mikinn áhuga á því að koma þjóðinni almennt á kaldan klaka, ef ég reyni að endursegja þau orð með mínum hætti. Þetta kom fram í ræðu hv. þm. áðan, og þetta er einmitt grundvallaratriði. Í umræðu í gær gerði ég tilraun til þess að fá fram hjá hæstv. sjútvrh. af hverju leið auðlindanefndar í þessum efnum hefði ekki verið farin. Þar kom fram hjá hæstv. ráðherra að hann hefði ekki áhuga á því að fara þá leið þó að hann svaraði ekki jafnskýrt og hv. þm. Halldór Blöndal gerði áðan. Nú liggur hins vegar alveg ljóst fyrir hver vilji Sjálfstfl. er í þessum efnum. Hann vill koma eignarréttindunum á auðlindinni varanlega í hendur útgerðarmanna. Annars hefðu menn farið leið auðlindanefndar í þessum efnum. Það er mjög mikilvægt að þetta liggi fyrir. Þá hefur það ekki síður vakið athygli mína í þessari umræðu að þeir hv. þm. Sjálfstfl. sem tekið hafa til máls hafa yfir höfuð, að einum þingmanni undanskildum, ekki viljað ræða það mál sem hér er á dagskrá. Þeir hafa ekki viljað ræða þá hugmynd sem hér er uppi um að skattleggja sjávarútveginn sérstaklega. Að hv. þm. Kristjáni Pálssyni undanskildum hefur enginn rætt þessa hugmynd heldur farið almennt yfir það hvað stjórnarandstaðan er vond, hvað hún hefur slæmar hugmyndir og þær áherslur sem hún hefur í efnahagslífinu um að brjóta niður stöðugleikann o.s.frv. En enginn hefur viljað ræða þær hugmyndir sem ríkisstjórnin er hér að bera fram um að sjávarútvegurinn skuli skattlagður sérstaklega. Þessi hugmynd gengur ekki út á annað en að viðbótarskattar séu lagðir á sjávarútveginn. Því kom það mér sérstaklega á óvart í umræðum áðan að menn skyldu telja að sú leið sem hér er farin væri sérstaklega uppbyggileg fyrir útgerð og vinnslu við Eyjafjörð. Það kom einnig fram hjá hv. þm. Halldóri Blöndal að ef sú leið yrði farin sem til að mynda Samfylkingin hefur lagt upp með og lagt á áherslu mundi að hans mati tapast einn og hálfur togari á hverju ári. Það segir okkur að hv. þm. hefur ekki næga trú á heimabyggð sinni og þeim fyrirtækjum sem þar starfa því að okkar hugmyndir ganga út á það eitt að koma á jafnræði í þessum efnum, að auka aðgengi að auðlindinni og tryggja hagkvæmni eins og kostur er. Okkar hugmyndir eru ekki fullkomnar frekar en aðrar hugmyndir, og verða það ekki. Hins vegar eru þetta hugmyndir okkar um hvernig koma megi þessum málum í varanlegt horf því að við verðum að átta okkur á því í þessari umræðu að við þurfum smám saman að festa í sessi hvernig við ætlum að stjórna, og skipuleggja sjávarútveginn til frambúðar. Menn er sammála um að með einhverjum hætti verði að stjórna sjávarútveginum. Menn eru almennt sammála um að verði það ekki gert sé hættan á ofveiði slík að við það verði ekki unað. Þess vegna erum við komin að ákveðnum tímapunkti í þessum efnum, til að mynda vangaveltum um hvernig við ætlum að haga eignarrétti að auðlindinni. Það er grundvallarspurning. Menn geta verið sammála um að fara tiltekna leið. Það kom fram í mjög heiðarlegu og skýru svari hv. þm. Halldórs Blöndals að hann telur að þessi eignarréttur eigi að vera á hendi útgerðarinnar. Við í stjórnarandstöðunni höfum hins vegar lagt á það ríka áherslu að þessi réttur sé í þjóðareign en verði úthlutað með ákveðnum hætti tímabundið. Mér finnst mjög gott að þessi ágreiningur skuli vera kominn fram. Mér finnst dálítið gott að þetta sé smám saman að skýrast. Ég skal taka undir að það geta verið rök fyrir báðum leiðum. En ég held að það sé mjög hættulegt að afhenda eignarréttinn að veiðiheimildum með þeim varanlega hætti sem mjög líklega verður afleiðingin ef þetta frv. verður lögfest. Þá gef ég mér það líka eins og ég sagði í umræðunni í gær --- það er kannski óraunhæft mat ef svo má að orði komast vegna þess að í ljósi sögunnar sést að menn breyta helst þessum reglum tvisvar sinnum á vetri --- en ég gef mér það að þeim hugmyndum sem hér eru settar fram sé ætlað að standa. Þeim sé ætlað að skapa varanlega festu og ég met það þannig að það leiði til þess að smám saman muni þessi eignarréttur festast varanlega í sessi eins og hér hefur komið fram. Það kemur mér líka dálítið spánskt fyrir sjónir, og þá ekki síður að hlýða á, þegar hv. þingmenn Sjálfstfl. hafa talað sérstaklega um að einhverjar breytingar á stjórn fiskveiða muni hugsanlega skaða smærri sjávarbyggðir. Ég held að það kerfi sem nú er við lýði tryggi að þessar smærri byggðir muni halda áfram að skaðast. Ég held að ekki þurfi nýtt kerfi til í þeim efnum þannig að mér finnst dálítið sérstakt að leggja það þannig upp að verði einhverjar breytingar gerðar á þessum reglum muni þær leiða til skaða smærri byggða. Við vitum alveg hvernig fólksflóttinn hefur verið. Við vitum alveg að þegar tækifærin hafa verið tekin frá þessum smærri byggðum með því að loka aðganginum að auðlindinni fara tækifærin úr byggðunum og fólkið færir sig náttúrlega um set. Það er sjálfgefið. Þegar tækifærin fara situr fólkið ekki eftir heldur leitar á ný mið. Það er mjög eðlilegt. Það er leiðinlegt þegar menn setja fram röksemdir af þeim toga sem við höfum hlýtt hér á að hugsanlegar breytingar kunni að skaða smærri sjávarbyggðir eins og núverandi ástand hafi ekki gert nóg í þeim efnum. Ég ítreka, virðulegi forseti, að ég held að við séum komin að þeim tímapunkti að við þurfum að reyna að ákveða til lengri tíma hvernig við viljum haga þessum málum. Hæstv. sjútvrh. hefur komið fram með sínar hugmyndir. Ég held að ekki sé á neinn hallað þó að því sé haldið fram að þær geti seint orðið grundvöllur sátta, en þetta eru a.m.k. hugmyndir hæstv. sjútvrh., þetta eru hugmyndir ríkisstjórnarinnar um það hvernig eigi að skipa þessu til lengri tíma. Það er ekki hægt að lesa öðruvísi í þessar hugmyndir en þannig að ætlunin sé að festa varanlega eignarheimildir á veiðiréttindum í höndum útgerðarmanna. Það er einfaldlega þannig. Í þessum efnum skilur á milli stjórnar og stjórnarandstöðu og í mínum huga er mjög gott, mjög skynsamlegt fyrir umræðuna, að þessi ágreiningur sé með skýrum hætti kominn fram í dagsljósið.

Herra forseti. Einu sinni var sagt að ef menn læsu bara eitt tiltekið nafngreint dagblað fengju þeir einkennilega sýn á heiminn í kringum sig.  Ég á afskaplega erfitt með að skilja vangaveltur hv. þm. um eignarréttinn og þær ályktanir sem hann dregur af þessu frv. og ummælum einstakra þingmanna um einhverjar fyrirhugaðar breytingar á eignarréttinum. Það er ekki verið að leggja til neinar breytingar á 1. gr. fiskveiðistjórnarlaganna, alls ekki. Ég held að ég fari rétt með það að 1. gr. fiskveiðistjórnarlaganna hafi ekkert verið breytt frá því að hún var samþykkt 1990, a.m.k. ekki svo að það hafi nein áhrif á þá stöðu að fiskimiðin og fiskstofnarnir séu í þjóðareign. Ég á erfitt með að átta mig á hvaða tilgangi þessar vangaveltur eiga að þjóna nema kannski einhverjum stundarpólitískum hagsmunum hv. þm. Því sem hann segir um stjórnarskrána og auðlindanefndarskýrsluna hef ég svarað, reyndar oftar en einu sinni í þessari umræðu, en stjórnarskrármálefni falla einfaldlega ekki undir mitt ráðuneyti og það er ekki í mínum verkahring að flytja slík mál inn á Alþingi. Þau verður hann þar af leiðandi að ræða við aðra þá ráðherra, herra forseti, sem með þau fara samkvæmt skiptingu starfa í Stjórnarráði Íslands.

Virðulegi forseti. Hæstv. sjútvrh. á aðild að þeirri ríkisstjórn sem nú situr og fer með ráðuneyti sitt. Þess vegna geri ég ráð fyrir því að í þessari umræðu komi hann fram fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Engar hugmyndir hafa verið uppi um það að festa ákvæði í stjórnarskrá um þjóðareign og það hefur líka endurspeglast í þessari umræðu. Hins vegar hafa flestir, ef ekki allir, lögspekingar sem hafa fjallað um þá stöðu sem nú er uppi fjallað um það hversu mikil óvissa sé í þeim málum er lúta að eignarrétti veiðiheimilda og á hvern hátt með þau skuli farið. Ég vitnaði til þess í gær í ræðu minni að prófessorarnir, annar reyndar fyrrverandi, Sigurður Líndal, hinn Þorgeir Örlygsson, ítrekuðu það í þeirri vinnu sem fram fór í auðlindanefndinni, í skýrslu sem þeir sendu þangað, að það væri algerlega nauðsynlegt að undirstrika með hvaða hætti þessum málum yrði skipað til frambúðar, og það ætti að styrkja ákvæði 1. gr. sökum þess að hún ein segði svo lítið. Þeir hafa sagt að þróunin, þ.e. ef engar breytingar yrðu, leiddi til þess að smám saman yrði eignarréttur útgerðarmanna viðurkenndur. Af þessum sökum er það einmitt hárrétt hjá hæstv. sjútvrh. að hér er ekki verið að leggja til neinar breytingar. Hér er einmitt verið að leggja til óbreytt ástand. Það var það sem þessir prófessorar sögðu, að óbreytt ástand mundi á endanum leiða til þessarar niðurstöðu. Þess vegna hef ég dregið þær ályktnair sem ég hef greint frá í þessari umræðu.

Herra forseti. Ekki ætla ég að gera lítið úr skoðunum lögfræðinganna Sigurðar Líndals og Þorgeirs Örlygssonar. Hins vegar held ég að við verðum að hafa það í huga þegar við fjöllum um þessi atriði sérstaklega að frá því að þeir skiluðu skýrslu sinni til auðlindanefndarinnar hefur gengið dómur í Hæstarétti sem almennt gengur undir nafninu Vatneyrardómurinn sem skýrir mjög vel stöðu þessarar löggjafar, hvað heimilt er að gera, hvað hinu opinbera er heimilt að gera og hvað ekki. Ég held þar af leiðandi að staðan sé miklu skýrari en áður. Ef teknir eru aðrir dómar inn í þetta líka, þá hefur auðvitað mjög mikið gerst í dómskerfinu frá því að við hófum þessa vinnu þegar þál. um auðlindanefndina var samþykkt og auðlindanefndin hóf sín störf. Ég held því að hv. þm. þurfi ekki að hafa svo miklar áhyggjur af þessum atriðum. Það er ekki verið að gera neinar breytingar og Vatneyrardómurinn hefur skýrt þessa stöðu mjög vel.

Virðulegi forseti. Ég held að sá dómur sem hæstv. ráðherra vitnaði til hafi ekki breytt neinu í þessum efnum og það sé alveg ljóst að smám saman er þessi eignarréttur að festast í sessi í höndum útgerðarmanna. Ég held að enginn dragi það í efa að undanskildum hæstv. ráðherra. Ég hefði haldið og ég met það þannig að nú séum við að horfa til lengri tíma, við séum komin á þann tímapunkt í umræðu um sjávarútvegsmál að við þurfum að fara að ákveða með hvaða hætti þetta á að vera. Þetta skiptir miklu máli að því er varðar skipan efnahagsmála. Það skiptir miklu máli hvað varðar efnahagslífið að þessir hlutir komist á hreint og ég met það þannig þó að illa gangi að fá hæstv. ráðherra til að viðurkenna það að markmiðið með þessu sé fyrst og fremst það að tryggja varanlegan eignarrétt útgerðaraðila á veiðiheimildum. Ég get ekki lesið öðruvísi í þetta mál og ræður hæstv. ráðherra hér hafa engu breytt þar um.

Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka aftur til máls í þessari umræðu en ástæðan er sú að aftur og ítrekað hefur hæstv. sjútvrh. vikið að málflutningi mínum og einnig hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Hann hefur minnst á að á sínum tíma hefðum við staðið að þáltill. sem leiddi til þess að sett var á laggirnar svokölluð auðlindanefnd. Í framhaldinu hefur hæstv. ráðherra komist að þeirri niðurstöðu að við hljótum að vera sammála stjórnarfrv. sem hér liggur fyrir þinginu. Þetta er fráleitur málflutningur því að ekki eru tengsl milli þessara mála að öðru leyti en því að ákveðinni atburðarás var hrundið af stað með umræddri þáltill. Þá var ákveðið að setja á laggirnar svokallaða auðlindanefnd og áður hefur verið vitnað í erindisbréf þeirrar nefndar sem átti að smíða nýtt fiskveiðistjórnarkerfi eða freista þess að ná sem víðtækastri sátt um slíkt kerfi þar sem tekið yrði tillit til hagsmuna sjávarútvegsins, byggðanna og almennings í landinu í starfi sínu. Eins og menn þekkja klofnaði nefndin, hún fjórklofnaði. Annars vegar stjórnarandstaðan og hins vegar ríkisstjórnarflokkarnir sem skiluðu einnig tveimur álitum. Síðan gerist það í framhaldinu að stjórnarandstaðan sameinast um þáltill. þar sem þess er enn freistað að leita sátta í málinu. Síðan höfum við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði talað fyrir okkar áherslum við þessa umræðu og ég ætla ekkert að fara að endurtaka það. Hitt atriðið sem hæstv. sjútvrh. hefur vikið að varðandi mig og minn málflutning snýr að þeim efnahagsstærðum sem ég hreyfði í umræðunni og kvaðst hæstv. ráðherra telja að ráða mætti af málflutningi mínum að ég væri ginnkeyptur fyrir því að skattleggja sjávarútveginn rækilega. Staðreyndin er sú að ég reyndi að sýna fram á að sjávarútvegurinn væri skattlagður og að í reynd byggi hann við veiðileyfagjald. Ég vitnaði þar m.a. í rök sem komu frá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni sem byggði á tölum Seðlabankans og öðrum og síðan ýmsum vangaveltum hagfræðinga um verðmæti kvótans og hvað mætti ráða af því. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson benti á að Seðlabankinn áætlaði að á árunum frá 1995--2001 hefði verið verslað með kvóta á milli 50 og 60 milljarða kr. og á sama tíma hefðu skuldir sjávarútvegsins aukist um 60 milljarða. Hann taldi samhengi þar á milli og reiknaði það út að ef þessar skuldir væru borgaðar á tíu árum, þá mætti ætla að þar rynnu út úr sjávarútveginum inn í fjármagnskerfið um 9 milljarðar, 6 milljarðar í afborganir og 3 milljarðar í vexti, ef við reiknuðum með 10% vöxtum mætti ætla að að jafnaði væri um að ræða 3 milljarða, og þannig yrðum við komin upp í 9 milljarða. Síðan benti hann á að á ári hverju væri leigður kvóti fyrir um 3--4 milljarða kr. og þar yrðum við komin upp í 13 milljarða eða þar um bil. Þetta byggist á því að búið er að selja um 2 / 3 kvótans og ef við reiknum með að áfram verði haldið á þeirri braut, þá erum við komin í enn hærri upphæðir. Önnur reikningsaðferð sem ég vék að var að nefna tölur sem menn hafa verið að henda á milli sín um verðmæti kvótans. Menn hafa talað þar um 300 milljarða. Bent hefur verið bent á að þetta séu allt of háar upphæðir. Við megum ekki reikna með dýrum jaðarkostnaði og heimfæra það upp á allt kerfið, það sé miklu minna, en menn séu engu að síður að kaupa kvóta sem þeir síðan leigi á áttföldu verði og af þessu mætti ráða að menn gætu keypt kvótann og hagnast á honum á tíu ára tímabili. Ef við værum að tala þar um 300 milljarða, þá væru þetta um 30 milljarðar sem mundu renna út úr greininni. Ef við förum neðar í tölunum, þá værum við sjálfsagt að tala um minna. Með öðrum orðum samandregið, þá væri það að gerast núna að út úr sjávarútveginum væru teknir á milli 10 og 20 milljarðar kr. sem væri eins konar veiðileigugjald. Spurningin sem við stöndum þá frammi fyrir er: Hvert viljum við að þessi verðmæti renni, til hverra eiga þessi verðmæti að renna? Eiga þau að renna til þeirra sem hafa kvótann á sinni hendi eða á að reyna að beina þessum fjármunum í ríkari mæli en nú er í vasa almennings, til sveitarfélaganna og til ríkissjóðs? Þetta eru þær hugmyndir sem við höfum verið að velta fyrir okkur. Nálgun okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði er ekki sú að verið sé að leita leiða til að skattleggja sjávarútveginn. Það er ekki svo. Við erum hins vegar að benda á að svo sé í reynd núna og við viljum sanngjarnara kerfi. Þess vegna höfum við lagt fram tillögur sem byggja á því að fyrna kvótann á 20 ára tímabili, þrískipta hinum fyrnda kvóta, láta þriðjunginn fara á landsmarkað, þriðjunginn til byggðarlaga og þriðjunginn viljum við láta hvíla hjá útgerðinni en taka fyrir það veiðileyfagjald. Þetta er hin þrískipta leið sem við leggjum til og þar að auki erum við einnig með tillögur sem lúta að því að stuðla að vistvænum veiðum með því að vigta kílóið misþungt eftir því hvernig það er dregið á land. Þetta eru þær hugmyndir sem við höfum verið að setja fram og óska eftir umræðu um. Við höfum orðið vör við að mikill áhugi er á að ræða þessar hugmyndir og ég held að menn eigi ekki að gefast upp við þetta verk núna, jafnvel þótt nefnd hæstv. ráðherra hafi fjórklofnað, þá eigum við að gefa okkur enn betri tíma. Ég minnist þess að á sínum tíma urðu hatrammar deilur um lífeyrismál og framtíð í lífeyrismálum, hvert við ættum að stefna í þeim efnum. Þetta var á 9. áratugnum og undir lok hans og síðan deildu menn um nokkurra ára skeið og það var ekki fyrr en komið var fram yfir miðjan 10. áratuginn að sátt náðist, víðtæk sátt í samfélaginu um hvert skyldi fara. Ég veit ekki betur en menn séu bara nokkuð ánægðir með þá niðurstöðu sem varð og það er nánast sama hver er spurður um það. En menn gáfu sér tíma, menn gáfust ekki upp þótt á móti blési og ég ætla að vona að ríkisstjórnin geri það ekki í þessu efni.

Herra forseti. Ég held að ég hafi farið býsna nákvæmlega með afstöðu hv. þm. í þeim örfáu orðum sem ég lét um það falla. Að minnsta kosti sé ég ekki neinn mismun á því sem hann hefur verið að fara yfir í dálítið löngu máli. Ég held hins vegar að sú talnaleikfimi sem hann og aðrir þingmenn hafa verið með sé vafasöm þótt ég ætli ekkert að fetta fingur út í það þótt menn séu í slíkri hugarleikfimi ef þeir telja að það hafi eitthvert gildi fyrir þessa umræðu. Það sem ég var að tala um er að hv. þm. er einn af þeim sem með flutningi þáltill. hófu þetta ferli þar sem þyngdarpunkturinn snerist um auðlindagjald, veiðigjald eða veiðileyfagjald á útgerðina, flokkur hans er með tillögur um veiðigjald eins og hann var einmitt að lýsa rétt áðan í sínum tillögum. Ég hef bara verið að reyna að átta mig á því hvort flokkurinn væri ekki enn þá á þeirri stefnu og ef svo er, þá er það út af fyrir sig bara gott, þá er víðtæk sátt um að leggja á veiðigjald. Menn deila hins vegar um hvernig eigi að gera það og út af fyrir sig er það skiljanlegt. En það sem ég hef líka verið að reyna að komast að er hvort þeir telji að það gjald sem lagt er til í frv. sem hér er til umræðu sé of hátt, of lágt eða hvort það sé nokkuð nærri lagi. Ég held að það skipti auðvitað máli fyrir umræðuna að fram komi hvort þeir aðilar sem styðja það að lagt sé á veiðileyfagjald telji að tillagan um það hversu hátt gjaldið eigi að vera sé eitthvað nærri lagi eða ekki. Þess vegna vil ég spyrja þingmanninn: Telur hann gjaldið vera of hátt, of lágt eða telur hann það vera nokkuð nærri lagi?

Herra forseti. Eftir því sem ég kemst næst þá erum við tala um upphæðir af svipaðri stærðargráðu og nú eru lagðar á sjávarútveginn þannig að það er engin stórfelld breyting sem verður með þessu frv. að því leyti. Ég er hins vegar að vekja athygli á að gjaldið sem lagt er á útgerðina af hálfu fjármagnskerfisins og kvótaeigandans er miklu hærra en þessu nemur. Viðleitni okkar á að beinast í þá átt að beina því fjármagni, að fá það fjármagn, í vasa almennings. Tillögur okkar ganga út á að það fjármagn renni til sveitarfélaganna í byggðatengdum kvóta og til ríkisins einnig í gegnum uppboð á kvóta.

Herra forseti. Það getur vel verið að út frá því reikningsdæmi sem hv. þm. var með hér í upphafi geti hann fært rök fyrir því að þetta séu einhverjar umtalsverðar upphæðir sem hann á þeim forsendum vill ná í og koma eitthvert annað. Ég ætla ekkert að fara að deila við hann út frá þeim forsendum sem hann hefur verið að gefa sér. Ég er einungis að spyrja hann að því hvort hann telji það gjald sem verið er að leggja til að lagt verði á, sé of hátt eða of lágt eða hvort það sé nærri lagi. Hins vegar er ekki rétt hjá honum að gjaldið sé einungis svipað og það gjald sem lagt er á í dag. Fyrst er auðvitað til að taka að þróunarsjóðsgjaldið mun renna út innan tveggja ára og þá þyrfti að taka sjálfstæða ákvörðun um hvort það ætti að halda áfram eða ekki. En miðað við það gjald sem lagt er á nú yrði auðlindagjaldið eða veiðigjaldið sem lagt yrði á samkvæmt þessu frv. þegar allt verður komið til framkvæmda, tvisvar og hálfum sinnum hærra en núverandi gjald. Ég spyr því hv. þm.: Telur hann það vera of hátt, of lágt eða nokkuð nærri lagi?

Herra forseti. Ég tel mjög mikilvægt að við reynum að stilla dæminu rétt upp. Við erum að leggja til breytt kerfi í grundvallaratriðum miðað við það sem við búum við nú. Við teljum ekki að frv. hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarinnar komi til móts við þær hugmyndir sem við og stjórnarandstaðan byggir á. Það sem ég er að reyna að sýna fram á er að nú þegar eru lögð á útgerðina í landinu miklu hærri gjöld en gert er ráð fyrir í tillögum ríkisstjórnarinnar. Þessi gjöld og þessar upphæðir, þetta gríðarmikla fjármagn, rennur hins vegar í ranga vasa. Það rennur í vasa kvótahafans og inn í fjármagnskerfið. Við viljum hins vegar beina því til samfélagsins í ríkari mæli en nú er.

Herra forseti. Hér erum við að fjalla um frv. til laga um stjórn fiskveiða. Mig langar til að varpa fram nokkrum spurningum í þessari umræðu um 1. gr. þar sem gert er ráð fyrir því að Hafrannsóknastofnun veiði afla í rannsóknarskyni. Mun Hafrannsóknastofnun samkvæmt þessari grein hafa leyfi til að veiða þorsk, lítinn þorsk í þorskeldi? Ég spyr vegna þeirrar umræðu sem hefur verið í þinginu og samfélaginu um þorskeldi og mikilvægi þeirrar atvinnugreinar, hvort Hafrannsóknastofnun muni hafa heimild til þess að úthluta jafnvel fyrirtækjum sem eru í þorskeldi eða hyggja á þorskeldi, heimildum til að veiða í þorskeldi, jafnvel seiði. Við getum t.d. hugsað okkur að rækjubátar í Ísafjarðardjúpi fái leyfi hjá Hafrannsóknastofnun til þess að veiða seiði og koma þeim í þorskeldi. Um þetta langar mig til að spyrja varðandi 1. gr., þ.e. þessar spurningar vakna hjá mér, herra forseti. 4. gr. fjallar um kvóta, sérstakan aukakvóta. Þar er talað um 10.500 tonna kvóta vegna aflabrests, að mér skilst. Þetta er í 4. gr. Með henni er líka gert ráð fyrir því að menn bæti við 1.500 lestum af óslægðum fiski til viðbótar við þau 1.500 tonn sem nú eru byggðakvóti. Þá er byggðakvótinn orðinn að 3.000 tonnum. Síðan er sérstakur smábátakvóti, ýsukvóti og steinbítskvóti, ef ég man rétt, herra forseti, upp á 2.300 tonn. Hjá mér vakna þær spurningar hvaða aðferðum eigi að beita við útdeilingu þessa kvóta. Sérstaklega hugsa ég til 5.300 tonna kvótans því að frv., herra forseti, gerir í raun ráð fyrir því að það verði vandamál í byggðunum vegna þessara laga. Í frv. segir, með leyfi herra forseta: ,,Af þeim 12.000 lestum sem ráðherra hefur til ráðstöfunar skv. 1. málsl. er ráðherra heimilt, að höfðu samráði við Byggðastofnun, að ráðstafa allt að 1.500 lestum af óslægðum botnfiski í þorskígildum talið til skipa sem gerð eru út frá byggðarlögum sem hafa lent í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi.`` Þetta má túlka sem svo að hæstv. ráðherra sem leggur frv. fram geri ráð fyrir því að framkvæmd laganna hafi það í för með sér að vandi verði í byggðarlögunum. Þetta er ákaflega hóflega orðað. En það er gott að menn gera sér grein fyrir því svona kannski svolítið í húmi að frv. leysir ekki þann vanda sem því er ætlað að leysa. Önnur spurning vaknar hjá mér: Hvernig á að útdeila þessu? Þegar byggðakvóta var úthlutað óskaði eitt sveitarfélag eftir því, herra forseti, að fá að deila aflaheimildunum þannig að þær yrðu settar á uppboð. Það hefði verið mjög snjallt hjá stjórnvöldum að taka þessari beiðni byggðarlagsins sem vildi hafa þennan máta á þannig að allir hefðu jafnan rétt til þess að keppa að þessari aflaheimild á jafnréttisgrundvelli í frjálsri samkeppni og með eðlilegum viðskiptaháttum. Það hefði verið gaman að sjá það gerast. Og um það vakna spurningar. Er ekki bara eðlilegt að þessum 5.300 tonna byggðakvóta verði úthlutað með þessum hætti? Óttast menn uppboð? Er ráðherrann banginn við það að þessi takmarkaði kvóti muni fara á uppboð? Ég sé ekki hvaða ótti ætti að skapast vegna þess því að nú þegar er náttúrlega fullt af bátum að kaupa veiðiheimildir eða leigja veiðiheimildir á uppboðum. 6. gr. fjallar um hámarksaflahlutdeildir í ákveðnum fisktegundum sem ég nefndi hér áðan og talaði um. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, og þætti mér vænt um að heyra svör við því fyrst hann er hér í salnum, hvort sá möguleiki geti verið fyrir hendi að ein útgerð eigi 50% í öllum ýsustofninum, ufsa, karfa og grálúðu. Og ég spyr: Hvers vegna eru þessar tölur bara 50%? Af hverju ekki 60% eða 70%? Hvað ákveður það að þetta eigi að vera 50%? Er kannski 60%-talan hættuleg? Er þá komið fram yfir hættumörk, samanber umræðuna um hlutdeild á matvörumarkaðnum? Talan 60% var nefnd af einhverjum, ef ég man rétt, í umræðunni um þau mál. Þetta eru nú svona vangaveltur sem hljóta að vakna hér og kvikna. Ég vona, herra forseti, að þetta frv. til laga, eins og það er lagt fram, lendi í góðu salti sem geymi það til langs tíma og að menn snúi sér að annarri verkun í staðinn.

Herra forseti. Varðandi þær spurningar sem hv. þm. Karl V. Matthíasson beinir til mín þá er það sjálfsagt túlkunar\-atriði hvort það heimilt væri að veiða seiði eða smáþorsk til þorskeldis samkvæmt breyttri eða nýrri grein um veiðiheimildir Hafrannsóknastofnunar. En þar sem þetta kemur upp hér þá teldi ég rétt að nefndin fjallaði einfaldlega um það. Síðan varðandi byggðakvótann. Ef frv. verður samþykkt verður byggðakvótinn orðinn 5.300 tonn og það er nú allumtalsverður byggðakvóti vil ég meina. Ég held að það sé rétt ályktað hjá hv. þm. að vandamál eru líkleg til að koma upp, ekki bara vegna þessa frv. heldur vegna þeirrar þróunar sem nú þegar er í gangi, þ.e. að störfum fækkar í sjávarútvegi og við það koma upp vandamál í minni byggðum. Álagning gjalda á útveginn mun frekar ýta undir slíka þróun heldur en hitt. Ég held að uppboð á þessum heimildum sé ekki rétta leiðin. Það má vel orða það svo að ég óttist uppboð því að ég held að uppboðin séu til þess fallin að knýja menn til þess að greiða síðustu krónuna til þess að ná í kílóin og þar af leiðandi muni þau ekki lenda á réttum stað. Varðandi hins vegar kvótaþakið þá er auðvitað alltaf mjög erfitt að setja svona mörk og spurningar eins og hv. þm. velti upp eru auðvitað raunhæfar í því samhengi. En það er verið að reyna að ná þarna málamiðlun á milli ákveðinna sjónarmiða. Þetta varð niðurstaðan hjá endurskoðunarnefndinni. Ég hef út af fyrir sig ekki séð ástæðu til þess að gera neinar breytingar á þessu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa tekið vel í þær spurningar og vangaveltur sem ég lagði fram áðan í umræðunni og gleðst ég yfir jákvæðu viðhorfi hans til þorskeldis sem ég reynar vissi að hann hafði. Ég sé hér ákveðna möguleika opnast fyrir þá sem eru í þeirri grein og tel að það muni efla og styrkja byggðir landsins og jafnvel verða til þess að rétta hlut okkar nokkuð í sjávarútveginum. Eins og hæstv. ráðherra sagði áðan er byggðakvótinn nú kominn upp í 5.300 tonn. Upphaflega var hann 1.500. Í raun er þetta nokkuð skuggalegt í mínum huga og þær spurningar vakna hvort ráðherra hafi ekki áhyggjur af því að hér er um 180% aukningu að ræða. Ef svo heldur fram sem horfir þá gæti þessi byggðakvóti verið orðinn 10--15 þús. tonn eftir fjögur, fimm ár. Ég vil hvetja til þess að menn skoði hvaða afleiðingar þessi lagasetning getur haft ef af verður.

Herra forseti. Auðvitað er það rétt hjá hv. þm. að þróunin í byggðamálunum er að mörgu leyti skuggaleg. Hún er hins vegar ekki að öllu leyti breytingum í sjávarútvegi að kenna. Allra síst er hún kvótakerfinu að kenna því að ef eitthvað er hefur kvótakerfið styrkt fjölmargar byggðir. Ég á hins vegar ekki von á að byggðakvótar verði miklu stærri en þeir verða ef þetta frv. verður að lögum. Ég held að það séu einfaldlega takmörk fyrir því til hve mikilla ráðstafana er hægt að grípa á þessum grundvelli. Vonandi reynist hins vegar úthlutun á þeim kvóta sem hér um ræðir, eða þessara 5.300 tonna, vel til að hjálpa til við aðlögun að breyttum aðstæðum í hinum veikari byggðum.

Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. heldur því fram að kvótakerfið hafi styrkt byggðirnar. Vissulega er hægt að færa það til sanns vegar en ég held því líka fram að það hafi lamað aðrar byggðir. Það er þess vegna sem hæstv. forsrh. Davíð Oddsson lofaði á sínum tíma og stóð við það að skipuð yrði sáttanefnd um sjávarútveginn. Það var einmitt vegna þeirrar miklu röskunar sem átt hafði sér stað, gott ef hæstv. forsrh. var þá ekki ráðherra byggðamála líka. Hann sá að þetta var ekki gott og því var sáttanefndin skipuð. Ég verð að segja það að ég tel að árangur og niðurstaða þeirra starfa sé ekki í samræmi við markmiðin með skipan sáttanefndarinnar. Að lokum hefði ég glaðst mjög, herra forseti, að sjá ef það hefðu verið heimildir í þessu frv. fyrir litla báta, með vélar 26 hestafla og minni, kvótalausa en með leyfi til að veiða í soðið, þ.e. að þeir mættu veiða 3--4 tonn, þó ekki væri nema fyrir skoðanagjöldum, hafnargjöldum og öðru sem af hlýst. Ég sæi fyrir mér að menn mundu skreppa, t.d. fyrir norðan, út á Pollinn og veiða fáeina fiska í soðið, sálu sinni til hressingar og holdinu líka.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu sem hér hefur farið fram og tekið hefur tvo þingdaga. Hún hefur verið merkileg og að flestu leyti mjög málefnaleg. Auðvitað hafa einstaka skrýtin atriði komið upp, sérstaklega varðandi eignarréttinn og hugsanlega eignarréttarþróun. Umræðan hefur að mínu mati ekki verið eins og menn hefðu getað búist við miðað við yfirlýsingar stjórnarandstöðunnar frá því í síðustu viku, um að hér væri allt í báli og brandi og engin sátt um eitt eða neitt í sjávarútveginum. Mér finnst hafa komið mjög skýrt fram í umræðunni að það er víðtækur stuðningur við að leggja á auðlindagjald eða leggja á veiðigjald þó að sá stuðningur sé ekki algildur. Það er auðvitað er lýsandi fyrir það hversu umdeilt þetta atriði hefur verið og það hversu mikið þeir sem hafa verið á móti auðlindagjaldi hafa þurft að gefa eftir til að nálgast þá sem hafa verið hvað ákafastir í að leggja á veiðigjaldið. Hins vegar greinilegt að menn greinir á um hvernig eigi að leggja gjaldið á. Fyrst og fremst er auðvitað um að ræða veiðigjaldsleiðina sem lýst er í frv. og hins vegar er um að ræða ýmis afbrigði af fyrningarleið þar sem uppboð eru ríkjandi þáttur. Eins og fram kom í umræðunum fyrir stuttu eru uppboð á veiðiheimildum nokkuð sem ég óttast. Ég tel þau vera til þess fallin að knýja seinustu krónuna úr buddu fiskimannanna til þess að viðhalda aflaheimildum sínum og geta verið sérstaklega hættuleg hinum veikari byggðum og að þeir sem búa í þéttbýlinu, þar sem betri veð eru, muni eiga miklu auðveldara með að keppa um heimildirnar en þeir sem búa í hinum smærri byggðum úti á landsbyggðinni. Ég hef hins vegar leitað eftir því sérstaklega í umræðunni að fá fram sjónarmið hv. þm. varðandi upphæð gjaldsins. Það hefur komið greinilega fram hjá þingmönnum þingflokks Vinstri grænna að þeir eru almennt fylgjandi því að leggja á auðlindagjald, leggja á veiðigjald, en að þeirra eigin sögn er það ekki útgangspunktur í þeirra hugsun. Ég hef ekki orðið var við að þeir geri sérstaka athugasemd við upphæðina, hvorki í þá veru að hún sé of há né of lág. Þó að þeirra útfærsla væri kannski öðruvísi og gæti komið út á annan hátt mundi maður ætla að uppboð á stórum hluta heimildanna yrði til þess að gjaldið yrði hærra vegna eðlis uppboðanna eins og ég fór yfir áðan. En þeir hafa ekki gert athugasemdir við upphæð gjaldsins. Hins vegar hefur verið annað uppi á teningnum hjá hv. þm. Samfylkingarinnar, sem á annað borð hafa svarað þegar ég hef leitað eftir þessu. Hv. þm. Gísli S. Einarsson telur gjaldið of lágt og að ekki sé gengið nægjanlega langt í að láta atvinnugreinina greiða kostnað Hafrannsóknastofnunarinnar. Væri farið út í það að láta gjaldið greiða allan kostnað Hafrannsóknastofnunar, eins og hann yrði þegar þetta frv. yrði að fullu komið til framkvæmda, þyrfti gjaldið væntanlega að vera svo sem 600 millj. kr. hærra. Hv. þm. Gísli S. Einarsson væri þá að tala um gjald, miðað við stöðu á yfirstandandi fiskveiðiári, upp á 2,7--2,8 milljarða. Hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir velti hér upp tölum um kostnaðinn og talaði um tölur á bilinu 4 milljarðar til 5,5 milljarða, sem nefndar hefðu verið í þessari umræðu og koma fram í gögnum auðlindanefndarinnar. Hún vildi hins vegar ekki gera þessar tölur að sinni tillögu og sagði í ræðunni að hún hefði sjálf nefnt 3 milljarða sem kostnaðinn. Þá ætti væntanlega eftir að bæta ofan á það einhverju sem menn mundu skilgreina sem sjáanlega hlutdeild alls almennings í auðlindarentunni. Gjaldið sem frv. gerir ráð fyrir að yrði greitt ef lögin væru komin til framkvæmda á þessu ári er hins vegar upp á ríflega 2,1 milljarð. Ég get ekki séð eðlismun á þeim upphæðum sem annars vegar frv. gerir ráð fyrir og þeim upphæðum sem hv. þm. hafa verið tilbúnir til að nefna við þessa umræðu. En þó ber auðvitað að halda því til haga að hv. þm. Samfylkingarinnar hafa haft uppi umræðu um að gjaldið ætti að vera hærra. Ég verð að öllu samanlögðu að segja að það er mun meiri samstaða um þessa útfærslu en ætla hefði mátt í upphafi. Sé meiningarmunurinn um hvernig eigi að útfæra hlutina ekki meiri en þetta, að gjaldið ætti að vera 3 milljarðar í staðinn fyrir 2 milljarðar, held ég að við séum komin nálægt því að ná sátt um þessi mál, a.m.k. víðtækari sátt en áður var um fiskveiðistjórnina. Eins og fram hefur komið í þessari umræðu hefur helsti ásteytingarsteinninn verið veiðigjald. Auðvitað hafa fleiri atriði í þessu frv. komið til umræðu, t.d. hafa atriði eins og kvótaþakið og stærð smábátanna sérstaklega verið nefnd og örlítið fyrr í umræðunni var fjallað um breytinguna varðandi rannsóknir Hafró. Þetta eru atriði sem auðvitað verða skoðuð í nefndinni. Þó ættu menn að hafa í huga, varðandi kvótaþakið, að með því er atvinnugreininni auðveldað að bregðast við þeim aðstæðum að þurfa að greiða gjald sem hún hefur ekki greitt áður svo að hún geti hagrætt og aukið arðsemi sína til þess að standa undir þessari gjaldheimtu. Ég held að það væri rétt fyrir hv. þm. að hafa það í huga við störf sín í hv. sjútvn. Ég ætla því að leyfa mér að vona að starfið í nefndinni og í síðari umræðum þingsins verði á málefnalegum nótum og að þá muni skýrast enn betur hve víðtæk sátt er um þessi grundvallaratriði þó að menn deili auðvitað um aðferðafræði. Ég sé út af fyrir sig ekkert óeðlilegt við að deilt sé um hvernig þessir hlutir gerast en vonast til að vinnan á næstu vikum muni skila okkur vel áfram.

Herra forseti. Í tillögum Samfylkingarinnar er gert ráð fyrir því að ein útgerð leigi ekki annarri útgerð kvóta með þeim hætti sem nú er gert. Ég bendi á að þeir fjármunir sem útgerðir kvótalítilla báta eða jafnvel kvótamikilla greiða eins og er til annarra útgerða eru alveg gífurlega miklir. Ég er ansi hræddur um að það skipti hundruðum milljóna, jafnvel milljörðum, a.m.k. á þeim tíma sem þetta hefur verið við lýði. Eru ekki uppboð í gangi núna á veiðiheimildum? Ég spyr. Eru ekki kvótalitlar útgerðir sem sækjast eftir afla að kaupa leyfi til að veiða fisk hjá öðrum útgerðum eftir uppboðsleiðum? Ég spyr að því. Ég hélt að það væri þannig. Þannig er komið uppboðskerfi inn í sjávarútveginn, alveg bullandi. Því mun ekkert ljúka verði þetta frv. að lögum, herra forseti. Að lokum spyr ég hæstv. ráðherra aftur hvort hann telji ekki eðlilegt að byggðakvótinn fari á uppboð og að andvirði hins selda fari í sjóði viðkomandi sveitarfélaga. Ekki veitir þeim af.

Herra forseti. Ég held að það sé ekki rétt athugað hjá hv. þm. að uppboð séu í gangi. Veiðiheimildir ganga kaupum og sölum á markaði og það er munur á því og uppboði. Það er auðvitað reginmunur á því og tillögum Samfylkingarinnar, þá væri verið að fyrna heimildirnar og taka þær af þeim sem eru með þær og þeir væru því neyddir til þess að fara og taka þátt í uppboðinu til að halda heimildunum sem þeir eru með í dag. Þeir væru neyddir til þess til að geta haldið áfram þeirri starfsemi sem þeir eru með í dag. Það væri verið að raska því sem þeir eru að gera núna. Þeir sem taka þátt í viðskiptum með aflamark og aflahlutdeild í dag gera það ekki vegna þess að verið sé að fyrna og taka af þeim. Þeir gera það til þess að bæta stöðu sína væntanlega út frá sínum eigin efnahagslegum forsendum og vonandi eru þær byggðar á traustum grunni og báðir aðilar hafi hag af. En það eru allt önnur formerki sem eru fyrir viðskiptum sem þessum en fyrir viðskiptum sem byggjast á því að fyrna veiðiheimildirnar og bjóða þær svo upp aftur.

Herra forseti. Já, auðvitað er um allt annað að ræða. Tillögur Samfylkingarinnar og fleiri um fyrningarleiðina byggjast náttúrlega á því að aflaheimildir verði smám saman settar á markað og að allar útgerðir geti boðið í eftir ákveðnum leikreglum. Þær útgerðir sem eru góðar og standa sig vel munu náttúrlega aðlagast þessu og bera góðan hlut frá borði. Hinir sem eru slappir og kunna kannski illa til útgerðar munu ekki gera það. Sjávarútvegur á Íslandi líður vonandi aldrei undir lok og þó að umhverfi hans verði breytt til hins betra, að mínu mati, með fyrningarleið, þá þýðir það ekki að heilu útgerðirnar muni afleggjast og heilu byggðarlögin. Það hefur verið talað þannig um ágætar tillögur Samfylkingarinnar að ef þær nái fram að ganga muni útgerð afleggjast í landinu. Ég held að þetta sé algjör misskilningur og ég held það ekkert, ég veit það. Þetta er náttúrlega algjör misskilningur. Menn munu leita í að sækja fisk og veiða fisk og þegar það er svona takmarkað, þá verður að nota réttlátar aðferðir til þess. Ég vil líka taka fram að það er mín skoðun, herra forseti, að þeim sem lagt hafa fram gífurlegt fjármagn til veiðiheimildakaupa verður bætt það á einhvern hátt. Sú umræða hófst mjög fljótlega eftir að kvótakerfið kom á og þegar menn vildu fara að vinda ofan af því.

Herra forseti. Það getur vel verið að það hversu vel menn standa að rekstri útvegsfyrirtækja muni ráða því í einhverjum mæli hverjir gætu eignast heimildirnar í fyrningar- og uppboðskerfi. En ég er hræddur um að staðan í dag og hverjar fasteignirnar eru og hver veðin eru muni ráða mun meira og þá sérstaklega fyrsta kastið, að þeir sem eiga veð í hinum stærri byggðum, sérstaklega á suðvesturhorninu, muni eiga miklu betri möguleika á að kaupa heimildirnar og að það muni einmitt geta orðið til þess að sjávarútvegur leggist af í einhverjum af hinum smærri byggðum úti um landið. Við vitum að margar þeirra standa illa og ef aflaheimildirnar fara niður fyrir eitthvert ákveðið mark, þá eru fyrirtækin ekki lengur rekstrarhæf og það getur haft veruleg áhrif á stöðu þeirra. Þess vegna erum við með byggðakvótann, því við vitum að að einhverju leyti mun svona þróun verða áfram. En ég held að það væri afar misráðið ef við færum að auka á þennan vanda með því að taka heimildirnar af þessum byggðarlögum og bjóða þær upp á uppboði. Við værum hreinlega að leggja það upp að þær legðust af.