Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan 3.30 í dag, að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma, fer fram utandagskrárumræða um endurreisn bankakerfisins. Málshefjandi er hv. þm. Bjarni Benediktsson. Hæstv. viðskiptaráðherra Gylfi Magnússon verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegur forseti. Ég hef reglulega gert grein fyrir málefnum Tónlistar- og ráðstefnuhúss í fjárlaganefnd og á fund fjárlaganefndar í morgun komu fulltrúar fjármála- og menntamálaráðuneytis og Ríkisendurskoðunar og Austurhafnar-TR ehf. Ríkisendurskoðun lagði fram gögn og fram kom í minnisblaði Ríkisendurskoðunar með vísan til lagaákvæða fjárreiðulaga og annarra tilgreindra laga að fullnægjandi lagaheimildir búi að baki skuldbindingum þeim sem ríkið gekkst undir með samningum við Portus ehf. á sínum tíma. Jafnframt telur Ríkisendurskoðun að veðsetning sú sem til umfjöllunar hefur verið feli ekki í sér viðbótarskuldbindingar fyrir ríkissjóð samkvæmt fyrirliggjandi samningum varðandi Tónlistar- og ráðstefnuhúsið. Það er því mat Ríkisendurskoðunar með vísan til þess sem fram kom í minnisblaði stofnunarinnar að framangreind veðsetning sé ekki í andstöðu við fjárreiðulögin. Að öðru leyti, virðulegi forseti, vil ég vísa til hjálagðra minnisblaða Ríkisendurskoðunar, fjármálaráðuneytis, menntamálaráðuneytis og Austurhafnar-TR ehf. sem lögð var fram á fundi fjárlaganefndar í morgun. Ég hef gert þinginu grein fyrir þessum fundi fjárlaganefndar.

Herra forseti. Mig langar að beina fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra um nýafstaðna heimsókn fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Eins og kunnugt er var í efnahagsáætlun þeirri sem samþykkt var og unnin í samstarfi ríkisstjórnarinnar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á síðasta hausti gert ráð fyrir því að fyrsta úttekt á stöðu mála hér á landi færi fram í febrúar. Það mun hafa dregist í einhverjar vikur og ekkert við því að segja en jafnframt var gert ráð fyrir því að í þessari heimsókn yrðu lögð fram drög að áformum ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum, annars vegar fyrir árið 2010 og hins vegar fyrir árin 2011 og 2012. Nú hefur ekkert komið fram opinberlega um þetta mál og ekkert komið fram af hálfu fulltrúa gjaldeyrissjóðsins sem þó hafa tjáð sig ítrekað við fjölmiðla eins og jákvætt er og ber að fagna, það hefur ekkert komið fram um þessi atriði. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í þessi mál. Getur hann upplýst okkur um það hver staðan er á þessum tilteknu atriðum, ríkisfjármálavinnunni eins og hún snýr að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum a) fyrir árið 2010, b) fyrir árin 2011 og 2012? Hefur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn frestað því og þá að ósk hverra að taka afstöðu til þessara mála? Hefur ríkisstjórnin beðið um frest og fengið hann? Er ætlunin að skjóta þessu máli á frest, jafnvel alla leið fram yfir kosningar? Ég vildi gjarnan að hæstv. fjármálaráðherra útskýrði stöðu þessa máls fyrir okkur í þessum óundirbúna fyrirspurnatíma.

Herra forseti. Heimsókn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins varð ívið lengri en reiknað hafði verið með. Hún stóð í fullan hálfan mánuð einfaldlega vegna þess að það var meiri vinna sem var unnin í tengslum við heimsóknina sem tengdist því að fara mjög vel yfir stöðuna hvað varðar endurskipulagningu bankakerfisins og fara vel yfir stöðuna hvað varðar nýjustu upplýsingar um skuldastöðu þjóðarbúsins og fleira í þeim dúr. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur að sjálfsögðu talað fyrir sig sjálfur, það gerði hann á blaðamannafundi þar sem hann lýsti í öllum aðalatriðum yfir ánægju með niðurstöður af úttekt sinni hér. Þau mál væru samkvæmt áætlun. Ríkisstjórnin hefur ekki óskað eftir neinum frestum eða neinum breytingum á þeim áformum sem unnið er eftir en það er ljóst að ferlinu hefur þegar seinkað um einhverjar vikur einfaldlega vegna þess að koma þeirra hingað dróst og síðan varð heimsóknin lengri en til stóð. Meginlínur í sambandi við undirbúning fjárlaga fyrir árið 2010 voru að sjálfsögðu kynntar fyrir sjóðnum sem og meginlínur eða útlínur fyrir áætlun til meðallangs tíma eins og gert er ráð fyrir í áætluninni. Það er eftir að ljúka nokkrum tæknilegum atriðum í þeim efnum. Það verður gert með bréfaskriftum og samskiptum á næstunni og í kjölfar þess er gert ráð fyrir að málið verði tilbúið til að ganga sína leið í kerfi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og undirbúa fyrirtekt stjórnar á því sem er fyrirhuguð einhvern tíma í síðari hluta aprílmánaðar að óbreyttu. Málið er því í alla staði í raun og veru á þeirri áætlun sem unnið hefur verið eftir og fer samkvæmt þeim reglum sem gilda um samskipti íslenskra stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.

Herra forseti. Ég fagna þessum upplýsingum og þeirri staðreynd að núverandi ríkisstjórnin heldur sig við það sem fyrri ríkisstjórn hafði ákveðið í þessum málum og hefur þrátt fyrir fyrri yfirlýsingar forustumanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs ekki horfið frá þeirri stefnu að eiga náið og gott samstarf við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Því ber að fagna og ég fagna þeim upplýsingum og útskýringum sem komu frá hæstv. fjármálaráðherra um þetta. En ég vil líka vekja athygli á því hversu jákvæðum augum Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lítur á stöðuna á Íslandi þrátt fyrir allt. Það hefur komið fram á blaðamannafundi, það kom fram í sjónvarpsviðtali við formann sendinefndar sjóðsins sem flutt var í gærkvöldi og í meginatriðum staðfestir þetta það sem við í fyrri ríkisstjórn sögðum. Þegar líða tekur á þetta ár og á næsta ári mun verða efnahagslegur viðsnúningur og það er mjög mikilvægt að núverandi ríkisstjórn glopri ekki niður þeim möguleikum og því tækifæri.

Herra forseti. Það er kannski rétt að vekja athygli á því til viðbótar að eitt af því sem tók talsverðan tíma í samskiptum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn á þeim hálfa mánuði sem hann var hér var að fara yfir aðgerðir núverandi ríkisstjórnar og sannfæra Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um ágæti þeirra. Það gekk vel og tókst að lokum að fá í öllum aðalatriðum skilning á því að þær aðgerðir sem við værum að grípa til væru skynsamlegar og nauðsynlegar. Til dæmis féllst Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn á þá ráðstöfun tekna ríkisins sem koma með útgreiðslu séreignarsparnaðar, að þeim verði að hluta til varið hækkunar vaxtabóta. Þannig kom það á daginn að það var hægt að ræða við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um framvindu þessarar áætlunar, að hún væri dínamísk og það væri hægt að gera þar breytingar sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn féllst á þegar málið var rökstutt og útskýrt. Hins vegar vil ég biðja hv. þm. Geir H. Haarde sem og aðra viðstadda að hafa hóf á bjartsýni sinni því það er ekki svo, því miður, að allir hlutir hafi endilega þróast með jákvæðum hætti. Það hefur þegar komið fram að t.d. eru atvinnuleysishorfur verri en Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerði ráð fyrir. 

Virðulegi forseti. Fyrirspurn mín er af sama meiði og hér var borin upp af hv. þm. Geir H. Haarde. Þegar lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum var tekið í lok nóvember var skýrt tekið fram að þegar fyrsta greiðsla hefði borist mundu greiðslur berast á u.þ.b. þriggja mánaða fresti að undangenginni endurskoðun á stjórnvaldsaðgerðum og viðbrögðum markaðarins við þeim. Innan eins eða tveggja mánaða frá því að lánið var samþykkt átti önnur greiðsla að koma. Nú eru fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins horfnir af landi brott en annar hluti lánsins skilaði sér ekki. Það má því ljóst vera að eitthvað vantar enn þá upp á að við uppfyllum skilyrði sjóðsins. Það vakti reyndar sérstaka athygli að fulltrúi sjóðsins, Mark Flanagan, lýsti ánægju sinni með efnahagstillögur framsóknarmanna, ekki síst hugmyndina um 20% niðurfellingu skulda, á fundi hans með formanni flokksins. Ánægjan var ekki síst fólgin í því að hann taldi ekki gerlegt eða með öðrum orðum taldi hann óframkvæmanlegt að meta hvert einasta lán, hverja einustu fjölskyldu og hvert einasta fyrirtæki í landinu. Áður en hann fór héðan hafði hann þó tekið tillit til sitjandi stjórnvalda og skipt um skoðun sem hlýtur að vera umhugsunarefni. En ég hef þó meiri áhuga á að vita hvaða tæknilegu atriði, eins og það var orðað, eru ekki uppfyllt enn þá og spyr hæstv. fjármálaráðherra í anda opinna vinnubragða og svona „allt uppi á borðinu stemmningarinnar“ sem ríkisstjórnin var búin til við: Hvaða atriði eru þetta og mun önnur greiðsla lánsins berast að þeim uppfylltum og þá hvenær?

Herra forseti. Varðandi frekari lánveitingar eða hvenær frekari lán verða afgreidd frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þá held ég að ekki hafi verið gert ráð fyrir því að það mundi gerast fyrr en að lokinni endurskoðun áætlunarinnar, þeirri sem nú stendur yfir og varð tilefni heimsóknarinnar hingað. Í beinu framhaldi af því að stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins fellst á endurskoðunarskýrsluna geri ég ráð fyrir því að næstu lán yrðu afgreidd. Varðandi það sem hér eru kölluð tæknileg atriði þá lúta þau að nokkrum þáttum. Það er ætlunin að sjá fyrir sér í nýrri samstarfsyfirlýsingu tímasetningar t.d. hvað varðar lánafyrirgreiðslu frá norrænum seðlabönkum og seðlabönkum annarra landa. Það hefur verið ætlunin að þar sæju menn líka fyrir sér hvar endurskipulagning banka- og fjármálakerfisins, þar á meðal sparisjóðanna og þeirra fjármálastofnana sem eru núna sérstaklega til skoðunar, eru á vegi stödd. Það hefur verið ætlunin að fá betri kortlagningu á heildarskuldastöðu þjóðarbúsins, hvernig það yrði orðað og hvernig greiðsluþol þjóðarbúsins yrði metið í ljósi þeirra upplýsinga. Það eru tæknileg, og má segja að hluta til efnisleg atriði af þessu tagi sem ætlunin er að skoða betur og ganga endanlega frá orðalagi á á næstu dögum, viku eða 10 dögum, og þá verður skýrslan endanlega tilbúin til að ganga til stjórnar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.

Virðulegi forseti. Ég tel að afar brýnt að þessar upplýsingar komi fram hið allra fyrsta ekki síst vegna þess að fyrrverandi ríkisstjórn var gagnrýnd harkalega fyrir skort á upplýsingum og lýðræðislegum vinnubrögðum ekki síst af hæstv. núverandi fjármálaráðherra. Í umræðu um efnahagsmál sem fór fram í þinginu 22. janúar sagði hæstv. núverandi fjármálaráðherra, með leyfi forseta, þar sem hann vitnar til gömlu ríkisstjórnarinnar, að henni hafi algerlega mistekist að mæta óskum samfélagsins um upplýsingar, um að breytt verði um vinnubrögð, að hlutirnir verði opnir, gagnsæir, lýðræðislegir og heiðarlegir og að við skiljum gömlu aðferðirnar eftir. Ég vil því brýna hæstv. fjármálaráðherra til þess að drífa í að þessar upplýsingar liggi fyrir hið allra fyrsta og ekki síst vegna þess að kosningar eru fram undan og fólk þarf tíma til að geta metið það hvert stjórnvöld eru að fara í áformum sínum um ríkisfjármál og það hvert við stefnum í raun og veru með allt þetta mál.

Herra forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að það er mikilvægt að reiða fram upplýsingar jafnóðum og þær liggja fyrir og eftir þeim reglum sem um þær upplýsingar eiga að gilda. Ríkisstjórnin hefur reynt að gera þetta, t.d. með vikulegum blaðamannafundum þar sem við forustumenn stjórnarflokkanna greinum frá því sem er á dagskrá ríkisstjórnar þá vikuna og miðlum um það upplýsingum og svörum spurningum blaðamanna. Ég geri ráð fyrir því að á slíkum fundi á morgun eða í öllu falli í þessari viku munum við kynna nýjar þjóðhagslegar upplýsingar sem hafa verið í vinnslu í fjármálaráðuneytinu og í framhaldinu verða þær kynntar fyrir almenningi. Síðan verður farið með upplýsingarnar sem tengjast samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn nákvæmlega í samræmi við þær reglur sem þar gilda, þ.e. það sem gengur til stjórnarinnar verður gert opinbert daginn sem stjórnin tekur það fyrir og birtist þá á heimasíðu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þýddar verða þær upplýsingar sem íslenskur almenningur hefur áhuga á og til að hafa aðgang að á íslenskri tungu 

Hæstv. forseti. Okkur þingmönnum berast iðulega símtöl og tölvupóstar frá fólki og í fjöldamörgum þeirra er fullyrt að við yfirfærslu lána úr gömlu bönkunum yfir í nýju bankana hafi átt sér stað afskriftir á lánum sem færð voru á milli. Talað er sérstaklega um gengisbundin lán og er mismunandi eftir einstaklingum hvaða rök eru lögð fram. Heyrst hafa tölur um að lánin séu afskrifuð um 50–60% eftir því hvernig gengiskörfurnar eru þegar fært er á milli. Ef svo er, sem ég get ekki fullyrt um, spyr ég hæstv. viðskiptaráðherra um þetta. Ég spyr einnig, ef slíkt er í gangi, hvaða vinnureglur eru viðhafðar? Er miðað við myntkörfur, er miðað við einstaklingslán, íbúðalán? Eru einhvers konar vinnureglur eftir fyrirtækjaflokkum eða stærð fyrirtækja? Eða eru yfirleitt einhverjar vinnureglur í gildi? Ég tel nauðsynlegt að fá það upplýst hér hvort hæstv. viðskiptaráðherra veit um slíkt og hann upplýsi þingið um það hvort slíkar vinnureglur séu í gildi og hvernig þær eru notaðar. Ef þær eru ekki í gildi tel ég líka nauðsynlegt að hæstv. viðskiptaráðherra upplýsi það skýrt og skilmerkilega að slík vinnubrögð séu ekki notuð 

Virðulegi forseti. Það er rétt að nú stendur yfir vinna, sem verður reyndar rædd í utandagskrárumræðu á eftir, við að meta eignir eins og þær ganga á milli gömlu og nýju bankanna. Þegar rætt er um afskriftir í þessu samhengi er átt við það að kröfur eru ekki taldar vera á fullu verði, þ.e. gert er ráð fyrir því að t.d. lán innheimtist ekki nema að hluta. Það má auðvitað kalla það afskriftir en í því felst ekki uppgjöf skulda, því að eftir stendur að þeir sem taka við í slíkri kröfu, sem sagt nýju bankarnir, munu væntanlega reyna eftir megni að innheimta að fullu og ekki gefa eftir neinar skuldir þótt þeir hafi fengið þær í einhverjum tilfellum á lægra en fullu verði. Vinnureglur við þetta mat eiga einfaldlega að endurspegla það sem menn telja við eiga, þ.e. horft er til þess hvers konar veð eru að baki lánum, hver er greiðslugeta lántaka og annað sem máli skiptir, t.d. hvort um erlent lán er að ræða eða innlent o.s.frv. Ég þekki ekki sjálfur þessar vinnureglur í þaula enda hef ég ekki komið að þessari vinnu, en við erum með sérfræðinga bæði innlenda og erlenda í þessari vinnu og ég veit ekki betur en þetta sé unnið eins vel og hægt er.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. viðskiptaráðherra fyrir skýr svör að því leyti til að þau símtöl og tölvupóstar sem maður hefur fengið eiga við rök að styðjast. Það eru vinnureglur í gildi og þær eru mismunandi. Þær eru mismunandi eftir því hvort um erlenda mynt eða innlenda mynt er að ræða eftir því sem hæstv. ráðherra segir og þær eru mismunandi eftir veðum og greiðslugetu fólks. Hæstv. forseti. Það hlýtur að verða að gera skýra kröfu til þess, í ljósi þess sem hér hefur komið fram, að hæstv. viðskiptaráðherra upplýsi þingið skilmerkilega um það hvernig bankarnir starfa, hverjir fá afskriftir og á hvaða forsendum. Ekki er hægt að vinna í þessu þjóðfélagi með tilfærslur á fjármunum þar sem Jón fær þetta niðurfellt og annar Jón eitthvað allt annað, fyrirtæki á þessu sviði fær þetta, Mogginn eitthvað allt annað o.s.frv. Svona getum við ekki haldið áfram og ég krefst þess að þetta sé skýrt og upplýst.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni um nauðsyn þess að hér gildi almennar og gagnsæjar reglur um þessi mál. En ég endurtek það sem ég sagði áðan að niðurfærsla lána, þ.e. þegar þau eru ekki metin á fullu verði við að færa þau frá í þessu tilfelli gömlu bönkunum til nýju bankanna, er allt annað en afskrift gagnvart kröfuhafa. Það gilda allt aðrar reglur um það hvenær banki hverfur frá því að innheimta einhverja kröfu en þær reglur verða auðvitað líka að vera almennar og gagnsæjar.

Virðulegi forseti. Fyrir skömmu var birt álit Samkeppniseftirlitsins um Bændasamtökin sem vakið hefur nokkuð mikla athygli þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að þau hefðu brotið gegn samkeppnislögum og er gert að greiða 10 millj. kr. Mig langar að beina orðum mínum til hæstv. viðskiptaráðherra til að heyra viðhorf hans til þessa máls. Sannast sagna vekur þessi niðurstaða Samkeppniseftirlitsins mjög mikla furðu. Við vitum öll að Bændasamtökin hafa mjög mikla sérstöðu. Þau hafa samkvæmt sínum eigin samþykktum það hlutverk að beita sér fyrir bættum kjörum bænda. Það vita allir jafnframt að þessi samtök eru frábrugðin flestum samtökum fyrirtækja, ef við getum kallað það svo, þau eru öðrum þræði félagasamtök en þau eru líka stéttarfélag. Þess vegna er algerlega óhjákvæmilegt að á vettvangi Bændasamtakanna, á búnaðarþingi, sé fjallað um kjör bænda svo sjálfsagt sem það í rauninni er. Þetta var gert í fyrra eins og endranær á opnum fundum Bændasamtakanna, á búnaðarþinginu, þar sem öll þessi mál voru síðan tíunduð samviskusamlega í fjölmiðlum. Var það tilefni fyrir Samkeppniseftirlitið að velta því fyrir sér hvort með þessu væri verið að brjóta gegn samkeppnislögum. Þetta vekur auðvitað mjög mikla furðu sannast sagna vegna þess að það er óhjákvæmilegt að Bændasamtökin fjalli um þessi mál. Þau fjalla um kjör bænda og það er vandfundin önnur leið en sú að gera það í opinberum umræðum eins og þarna fóru fram. Ég vil því spyrja hæstv. viðskiptaráðherra og fá að heyra viðhorf hans til þessa máls, hvort hann telji óeðlilegt að Bændasamtökin hafi möguleika á því að ræða sín mál á opnum fundi á búnaðarþingi og hvort hann telji að umræður af því tagi geti verið brot á samkeppnislögum eins og Samkeppniseftirlitið virðist telja.

Virðulegi forseti. Ég sé í sjálfu sér ekki neitt athugavert við málatilbúnað Samkeppniseftirlitsins í þessu máli og vil færa fyrir því ákveðin rök. Það er auðvitað þannig þegar samtök einyrkja eins og bændur eru yfirleitt koma saman til fundar að þá er það kannski um margt svipað því þegar verkalýðsfélög funda með félagsmönnum sínum, en það er grundvallarmunur þarna á. Verkalýðsbarátta og kjarasamningar falla ekki undir samkeppnislög en starfsemi sem rekin er af einyrkjum, hvort sem þeir eru bændur eða iðnaðarmenn eða einhverjar aðrar stéttir, fellur almennt undir samkeppnislög nema hún sé sérstaklega undanskilin. Nú er það reyndar svo að landbúnaðurinn hefur ákveðnar undanþágur frá samkeppnislögum en landbúnaðurinn hefur ekki almennar undanþágur frá samkeppnislögunum. Landbúnaður heyrir því almennt undir samkeppnislög nema á þeim tilteknu þröngu sviðum þar sem hann er undanskilinn. Þess vegna hlýtur að gilda það sama um bændur og rakara eða aðra iðnaðarmenn að þeir mega ekki koma saman á fundum til þess að ræða um að hækka verð eða á annan hátt koma sér saman um eitthvað sem telst viðskiptavinum þeirra óhagfellt. Auðvitað kemur það ekki í veg fyrir að menn geti rætt um almenn hagsmunamál á fundum og það er ágætt að þeir geri það fyrir opnum tjöldum eins og Bændasamtökin gerðu í þessu tilfelli. En þeir verða að gæta sín á því að leiðast ekki út í einhvers konar samráð um verð eða annað sem kemur niður á samkeppni á viðkomandi sviði.

Virðulegi forseti. Það sem mér finnst vera kjarni þessa máls er það að Bændasamtökin hafa þessa sérstöðu sem ég nefndi. Þau eru á vissan hátt stéttarfélag að því leytinu að það er lögbundið hlutverk þeirra að fjalla um hagsmuni bænda og það verður varla gert nema á vettvangi þeirra, á búnaðarþingi, hafi menn einhverja skoðun á því hvert skuli stefnt í þessum efnum. Hluti af kjörum bænda ræðst af því hvert söluverð afurða þeirra er og ég tel eðlilegt að bændur ræði þessi mál sín í milli, sérstaklega í ljósi þeirra erfiðleika sem hafa dunið yfir bændastéttina með hækkandi aðföngum, og þá er auðvitað ekkert óeðlilegt að forustumenn bænda og þeir fulltrúar sem sitja á búnaðarþingi hafi skoðun á því með hvaða hætti eigi að bregðast við slíku. Ég get ekki fallist á það með hæstv. viðskiptaráðherra að það sé algerlega hægt að leggja þetta að jöfnu við viðræður ýmissa starfsstétta sem hæstv. ráðherra nefndi áðan vegna þess að þessi samtök hafa þarna algera sérstöðu. Þau urðu til við sérstakar aðstæður með sameiningu tveggja samtaka og sú sameining leiddi til lagabreytinga sem ekki var talið að þýddi að þessi mál féllu undir samkeppnislöggjöfina.

Virðulegi forseti. Ég endurtek bara að auðvitað er bændum heimilt að ræða saman um mörg hagsmunamál sín. Ég tek bara sem dæmi aðfangaverð eða annað sem snýr að rekstrarumhverfi greinarinnar, en það er mitt mat og eftir því sem túlka má niðurstöðu Samkeppniseftirlitsins í þessu máli mega þeir ekki koma saman til að hvetja t.d. til verðhækkunar á afurðum, 

Herra forseti. Eitt af því sem er mikilvægt í kjölfar þeirra áfalla sem íslenskt samfélag varð fyrir í haust og bankahrunsins er rannsókn á þeim atburðum öllum og Alþingi ákvað að setja á laggirnar embætti sérstaks saksóknara til að fjalla um banka- og efnahagshrunið. Nú hefur verið greint frá því og sérstakur saksóknari hefur greint frá því að hann hafi ekki fengið upplýsingar frá Fjármálaeftirlitinu, ekki fengið það sem hann telur nauðsynleg gögn til að rækja starf sitt og væntanlega er viðbáran bankaleynd. Þarna er um að ræða endurskoðunarskýrslur bankanna þriggja. Sérstakur ráðgjafi sem ríkisstjórnin hefur ráðið, Eva Joly, var í viðtali í norska sjónvarpinu nú fyrir helgi og gagnrýndi hún þar þetta fyrirkomulag talsvert. Nú hefur verið upplýst að sérstakur saksóknari óskaði eftir því 13. febrúar sl. að fá þessi gögn í hendurnar til að geta sinnt sínu mikilvæga starfi. Hann ítrekaði þá beiðni 15. febrúar, 17. febrúar og enn fremur 25. febrúar. Eftir þeim upplýsingum sem ég hef fengið hefur Fjármálaeftirlitið ekki svarað formlega beiðni sérstaks saksóknara enn þá. Ég tel að þetta sé alveg með ólíkindum og ég tel að þessi afstaða misbjóði réttlætiskennd almennings í landinu. Það birtist þjóðinni þannig að Fjármálaeftirlitið standi í raun í vegi fyrir rannsókn á bankahruninu. Maður hlýtur að velta fyrir sér hvort menn í Fjármálaeftirlitinu séu að verja eigin rann í þessu samhengi. Ég spyr þess vegna hæstv. viðskiptaráðherra hver hans afstaða sé til þessa, hvort hann hafi eða muni beita sér í málinu gagnvart Fjármálaeftirlitinu þannig að sérstakur saksóknari fái öll þau gögn í hendurnar sem hann þarf á að halda og það er þá hans 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina og sérstaklega tækifærið til að útskýra stöðu þessara mála. Ég vil fyrst taka fram að ég hef þegar beitt mér í þessu máli, m.a. átti ég fund með forsvarsmönnum Fjármálaeftirlitsins, sérstökum saksóknara og dómsmálaráðherra í síðustu viku þar sem við fórum yfir þessi mál. Ég hef reyndar einnig fundað sérstaklega með stjórnarformanni Fjármálaeftirlitsins vegna þessa. Út úr þeim samræðum öllum kom m.a. að það er vilji núverandi stjórnenda Fjármálaeftirlitsins og væntanlega sérstaks saksóknara líka að þetta mál verði leyst: Meðal annars á þann hátt að þær athuganir sem koma upp úr þessum endurskoðunarskýrslum og gefa tilefni til þess að mál fari til sérstaks saksóknara fari þangað sem fyrst og að því ferli verði flýtt eins mikið og hægt er. Einnig að sérstakur saksóknari eða starfsmenn hans verði fengnir til að aðstoða Fjármálaeftirlitið við að greina hvaða mál eru þess eðlis að best sé að þau fari sem fyrst til sérstaks saksóknara og svo reyndar einnig að Fjármálaeftirlitið verði eftir föngum sérstökum saksóknara til aðstoðar við að rannsaka þau mál sem fara inn á borð hjá honum, enda er ákveðin sérþekking á bankarekstri og löggjöf um verðbréfaviðskipti og fjármál hjá Fjármálaeftirlitinu. Ég veit ekki betur en að þessi mál séu þegar komin í allgóðan farveg. Ef svo fer að frumvarp dómsmálaráðherra sem nú er fyrir þinginu verður samþykkt getur sérstakur saksóknari fengið þessar skýrslur án þess að Fjármálaeftirlitið þurfi sérstaklega að blessa það og það kann að vera ágætislausn, en jafnvel þótt það verði ekki samþykkt tel ég einsýnt að þessi mál séu komin í góðan farveg.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskiptaráðherra fyrir þessi svör. Ég vil samt ítreka að hver dagur er dýrmætur í þessu samhengi. Mér finnst það í raun ekki boðlegt hvað það hefur dregist að Fjármálaeftirlitið meira að segja svari sérstökum saksóknara með rökstuðningi fyrir afstöðu sinni. Ég tel að Fjármálaeftirlitið eigi ekki að grisja það sem fer úr þessum skýrslum til sérstaks saksóknara. Það á ekki að gera það. Sérstakur saksóknari á að gera það sjálfur, hann á að fá öll þessi gögn í hendurnar til rannsóknar og það er hans að meta hvað hefur gildi og vægi fyrir þá rannsókn sem hann innir af hendi og hvað ekki. Ég ítreka því við hæstv. viðskiptaráðherra hvort hann sé ekki sammála því að það sé mikilvægt að sérstakur saksóknari fái allt til sín, öll gögn, óritskoðuð og ógrisjuð af hálfu Fjármálaeftirlitsins og hann geti síðan tekið ákvörðun um hitt. Hitt er svo annað mál að það er fínt að þetta frumvarp dómsmálaráðherra 

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan tel ég að þessi mál séu þegar komin í nokkuð góðan farveg og reyndar næsta víst að mál eru þegar farin að fara á milli þessara tveggja stofnana eins og þau eiga að gera. Ég hef ekki verulegar áhyggjur af því að Fjármálaeftirlitið haldi einhverju leyndu fyrir saksóknaranum sem saksóknaranum væri einhver akkur í að sjá. Ég hef þá trú á Fjármálaeftirlitinu að það verði ekki með neina tilburði í þá átt. Ég ætla hins vegar ekki að taka fram fyrir hendurnar á Fjármálaeftirlitinu og reyndar hef ég varla lagastoð til þess og skipa því að skila þessum skýrslum. Auðvitað verður lagastoðin til staðar ef frumvarp dómsmálaráðherra verður samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að rifja upp atburði haustsins þegar þingið ákvað að setja neyðarlög vegna þeirrar stöðu sem var komin upp á fjármálamörkuðum. Það var ljóst strax frá upphafi að tilgangur þeirrar löggjafar var einkum tvíþættur, í fyrsta lagi að tryggja að hér væri áfram starfhæft bankakerfi, að fjármálastarfsemin í landinu legðist ekki af, og ég vil segja að þeim tilgangi náðum við fullkomlega. Við náðum þrátt fyrir nokkra hnökra í haust að hér væri starfhæft bankakerfi, fjármálastarfsemin lagðist ekki af þrátt fyrir að stóru bankarnir þrír rötuðu allir í vandræði. Í annan stað var það augljós tilgangur með lagasetningunni að tryggja innstæður og við veittum þeim forgang í eignir bankanna og með því komst ró á fjármálamarkaðina og allar innstæður í fjármálakerfinu voru með þessu tryggðar. Það má segja að í þriðja lagi hafi jafnframt verið markmið með inngripi þingsins að tryggja að þær skuldir sem voru í fjármálakerfinu yrðu ekki með einum eða öðrum hætti ríkisvæddar. Þingið samþykkti á haustdögum fjárlög þar sem gert var ráð fyrir því að til þess að tryggja endurreisn fjármálakerfisins væri hægt að verja af almannafé allt að 385 milljörðum sem gaf ákveðnar væntingar um það hversu stórt bankakerfi stæði hér til að endurreisa. En auðvitað var það þó þannig á þeim tíma þegar þingið var með fjárlög til umfjöllunar að mikil óvissa ríkti um það hversu stórt kerfið yrði að lokum. Í millitíðinni hafa borist fregnir af því, óljósar reyndar, að ríkisstjórnin hafi fengið mat frá ráðgjöfum sínum um eignasöfnin í heild sinni. Þar kemur fram samkvæmt óljósum heimildum að óvenjuhátt hlutfall af lánasafni bankanna séu útlán sem ekki munu innheimtast nema að hluta, í sumum tilfellum mun ekki innheimtast að neinu leyti og einungis í kringum 30% af útlánunum muni innheimtast að fullu eða séu lán sem ekki þurfi að hafa áhyggjur af. Ég vil bera hér upp við hæstv. viðskiptaráðherra hvort ekki komi til greina að deila með þinginu þeim gögnum sem ríkisstjórnin hefur undir höndum í þessu efni til að þingið sé betur meðvitað um hvers konar bankakerfi við erum á leiðinni að fara að endurreisa hér. Hér hefur mikið verið í umræðunni og ég efast ekki um að þingmenn kannist við að það er rætt um að nýja bankakerfið kaupi eignir af gamla bankakerfinu með 50% afslætti. Hvaðan kemur sú tala? Það er tala sem er komin á flot löngu áður en endanlegt mat liggur fyrir á virði eignanna sem til stendur að stofna efnahagsreikning nýju bankanna með. Ég vil bera undir hæstv. viðskiptaráðherra hvort hann kannist við að nýja bankakerfinu verði komið á fót með u.þ.b. 50% afslætti. Öll þessi umræða vekur mann til umhugsunar vegna þess að einungis 10% frávik í heildarvirði eigna nýja bankakerfisins mundi leiða til þess að allt þetta eigið fé mundi fuðra upp, 385 milljarðarnir. Ef kerfið er svona stórt eins og hér er gefið til kynna og óvissan um virði eignanna er svona mikil kemur 10% ofmat á heildareignunum til með að þurrka upp alla þessa 385 milljarða sem við vorum tilbúin til að leggja nýja bankakerfinu til. Ég vil bera það undir hæstv. viðskiptaráðherra hvernig til standi að koma til móts við óvissuna í þessu efni vegna þess að sannarlega er enginn hér inni sem er tilbúinn til að taka slíka áhættu við endurreisn bankakerfisins og við hljótum að leggja okkur fram við að lágmarka áhættuna sem allra mest þegar við komum nýju bönkunum á fót. Hvernig hyggst hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin sem hann situr í tryggja að í samningum við gömlu bankana og kröfuhafa þess verði gengið úr skugga um að reynist eignir bankanna ekki eins verðmiklar og núna er giskað á að þær séu muni það ekki lenda á skattborgurum þessa lands að taka reikninginn fyrir því? Hér er um verulega háar tölur að ræða, 385 milljarðar eru heimildin sem þingið veitti ríkisstjórninni í þessu efni og við höfum gríðarlega mikla hagsmuni af því að hér séu menn ekki að misreikna sig. Einungis í vetur upplifðum við það á örfáum mánuðum 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir að fá tækifæri til að ræða um endurreisn íslenska fjármálakerfisins enda er hún af augljósum ástæðum brýnasta viðfangsefnið á verkefnalista ráðuneytis míns. Heilbrigt og skilvirkt fjármálakerfi er frumforsenda þess að hér verði hægt að reka þróttmikið atvinnulíf á næstu árum og áratugum. Fyrsta skrefið í endurreisn bankanna er það mat á eignum og skuldum nýju bankanna sem nú er unnið að og hv. þingmaður minntist á. Matinu er ætlað að endurspegla þau verðmæti sem felast í eignum nýju bankanna þegar til langs tíma er litið fremur en það verð sem fengist fyrir þær við þvingaða sölu við erfiðar markaðsaðstæður. Vonir standa til að niðurstöður eða a.m.k. fyrsta mat liggi fyrir um næstu mánaðamót. Ég tel alveg sjálfgefið að gera þinginu grein fyrir þessum niðurstöðum þegar þær eru tilbúnar. Að mati loknu munu skuldbindingar um greiðslu frá nýju bönkunum til gömlu bankanna koma í ljós. Þá verður kominn grunnur til að semja við kröfuhafa gömlu bankanna, m.a. um hugsanlega aðkomu þeirra að rekstri nýju bankanna. Um leið verður hægt að sjá hve mikið eigið fé íslenska ríkið þarf að leggja nýju bönkunum til. Í efnahagsáætlun stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins var gert ráð fyrir að eigið fjárframlag ríkisins yrði 385 milljarðar króna eins og þegar hefur komið fram Nú virðist hins vegar allt útlit fyrir að talsvert lægri fjárhæð dugi þótt ekki liggi fyrir hver hún verður. Skýringin er fyrst og fremst sú að það stefnir í að bankarnir þrír verði talsvert minni en ráð var fyrir gert. Rétt er að hafa í huga að takist að byggja hér upp gott fjármálakerfi munu skattgreiðendur fá þessa fjármuni til baka síðar, t.d. við hugsanlega sölu bankanna. Aðkoma kröfuhafa að eignarhaldi nýju bankanna gæti einnig orðið til að lækka eiginfjárframlag ríkisins. Slík aðkoma væri að mínu mati mjög æskileg. Hún dregur úr líkum á deilum um mat á eignum og gæti liðkað fyrir tengslum íslensku bankanna við alþjóðafjármálakerfið auk þess að draga úr áhættu ríkisins. Það er eitt af skilyrðunum fyrir því að íslenska fjármálakerfið verði starfhæft að vel takist til með uppgjör við þá sem eiga kröfur á fallna íslenska banka, það uppgjör þarf bæði að vera gagnsætt og sanngjarnt. Samhliða því að þremur nýjum bönkum er komið á fót er unnið að endurskipulagningu annarra hluta íslenska fjármálakerfisins. Þeirri vinnu er ekki lokið en fyrir liggur m.a. að ríkið er reiðubúið að koma með eiginfjárframlag inn í sparisjóði sem uppfylla tiltekin skilyrði. Um síðustu helgi varð ljóst að Straumur var kominn í þrot og skipaði Fjármálaeftirlitið skilanefnd vegna hans. Það var talið óhjákvæmilegt, m.a. vegna þess að bankinn starfaði að hluta sem viðskiptabanki þótt hann væri fyrst og fremst fjárfestingarbanki. Hlutverk þessarar skilanefndar verður fyrst og fremst að koma eignum bankans í verð með hagsmuni kröfuhafa að leiðarljósi en ekki stendur til að halda rekstri áfram á sama hátt og gert var með bankana sem féllu í október. Á þessari stundu liggur ekki fyrir hve margar fjármálastofnanir munu starfa á Íslandi þegar um hægist og raunar ekki heldur hverjir eigendur þeirra verða. Það mun skýrast að mestu á næstu vikum og mánuðum. Einhver fækkun er líkleg þótt við hana verði sérstaklega að gæta að samkeppnissjónarmiðum. Aðalatriðið er þó að allt stefnir í að Ísland verði þegar upp er staðið komið með heilbrigt og vel fjármagnað bankakerfi sem getur vel staðið undir þörfum íslensks atvinnulífs. Að því leyti verðum við jafnvel fyrr en varir litin öfundaraugum af ýmsum nágrannaþjóðum okkar sem ekki hafa neyðst til að fara í viðlíka tiltekt í sínum fjármálakerfum þrátt fyrir verulega veikleika. Samhliða fyrrnefndri endurskipulagningu hefur verið hugað að eftirliti með fjármálageira framtíðarinnar, auk þess sem lagt hefur verið í mikla vinnu við að upplýsa hvað fór úrskeiðis í fjármálakerfinu sem hrundi. Slíkt uppgjör við fortíðina er veigamikill liður í því að byggja hér upp nýtt fjármálakerfi sem sátt getur orðið um og náð getur að endurvinna þegar fram líða stundir traust landsmanna og erlendra aðila á íslenskum fjármálafyrirtækjum. Fjármálaeftirlitið hefur fengið nýja stjórn og von er á nýjum forstjóra. Gagnsæi í störfum þess verður aukið ef frumvarp sem nú liggur fyrir þinginu verður að lögum. Jafnframt hefur starfsfólki fjölgað og unnið er með ráðgjöfum til að auka þekkingu. Um næstu mánaðamót er von á skýrslu Kaarlos Jännäris, fyrrverandi forstjóra fjármálaeftirlits Finnlands, um fjármálaeftirlit á Íslandi og tiltekna þætti fjármálalöggjafarinnar. Þá starfar nefnd um endurskoðun laga á fjármálamarkaði sem ætlunin er að skili af sér 15. næsta mánaðar en það bíður nýs þings að vinna úr þeim tillögum. Fylgst er náið með breytingum á regluverki fjármálageirans erlendis, sérstaklega á vettvangi Evrópusambandsins enda ljóst að margvíslegar breytingar verða gerðar þar sem við munum einnig tileinka okkur. Sérstaklega er mikilvægt að huga að sérstöðu smárra ríkja 

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari umræðu. Það er mikilvægt að rætt sé með upplýstum hætti um það mikla verkefni sem nú er staðið í við að skilja á milli eigna gömlu og nýju bankanna. Í reynd er hér um að ræða skuldaskil. Með öðrum orðum er verið að ákveða hvaða verð er greitt fyrir þær eignir sem færast til nýju bankanna. Þar þarf að gæta sanngirni og þar þarf að gæta varúðar því að það er hárrétt sem fram kom hjá hv. þm. Bjarna Benediktssyni í upphafi umræðunnar, það er mjög mikilvægt að þarna sé ekki ofáætlað eða vanáætlað. Það er mjög mikilvægt að rétt verð finnist því að ella gerist annað tveggja, skattborgarar þurfa að bera byrðar sem þeir eiga ekki að bera eða erlendir kröfuhafar telja sig hlunnfarna og geta kallað eftir riftun þeirra skilmála sem þeim eru búnir í þessum samningum. Það hefur verið mikill misskilningur í gangi í opinberri umræðu um þetta mál upp á síðkastið. Því hefur jafnvel verið haldið fram að við þessi skuldaskil yrðu til einhver verðmæti sem síðan væri hægt að deila út með einhverjum hætti. Formaður Framsóknarflokksins hefur ítrekað haldið þessari skoðun fram en það er einfaldlega ekki þannig. 

Herra forseti. Ég fagna þeirri umræðu sem hér er orðin um þau tímamót sem fram undan eru í skilum á milli gömlu og nýju bankanna. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt, það er mjög mikilvægt að ganga frá nýjum efnahagsreikningum fyrir nýju bankana. Ég minni á að menn voru býsna bjartsýnir í haust. Þegar Landsbankinn féll ætluðu menn skilanefndinni 30 daga til að koma með nýjan efnahagsreikning. Þegar Glitnir féll var talan komin upp í 60 daga og þegar Kaupþing féll töluðu menn um 90 daga. Nú eru liðnir fimm mánuðir og enn er okkur sagt að við þurfum að bíða eftir þessum tímamótum fram að næstu mánaðamótum. Ég legg áherslu á að þeir 385 milljarðar sem fyrirhugað er samkvæmt fjárlögum að hægt verði að setja til endurfjármögnunar nýju bankanna eru ekki til þess að leysa vanda bankanna sem slíkra, heldur til að endurreisa efnahagslíf í landinu á heilbrigðari grunni. Það er ýmislegt sem þarf að endurskipuleggja í bankakerfinu og bankaþjónustu í landinu sem mælist ekki bara í krónum og aurum á efnahagsreikningi - eða á maður kannski að segja hundruðum milljarða og milljörðum. Menn hafa beðið býsna lengi eftir slíkum aðgerðum meðan þeir eru að bíða eftir þeim tímamótum sem hér eru til umræðu. Ég vil hlaupa aðeins á 2–3 atriðum í því sem varðar innra skipulag bankanna, þ.e. það þjónustuhlutverk sem þeir hljóta að þurfa að gegna og þá kröfu sem þarf að vera hægt að gera til þeirra um gagnsæ og fagleg vinnubrögð. Burtu með ofurlaunin og einnig þarf launajöfnuður að ríkja milli kynja. Ég tel að það hafi dregist úr hömlu að auglýsa eftir bankastjórum 

Herra forseti. Ég lýsi yfir mikilli ánægju með að við skulum ræða endurreisn fjármálakerfisins sem er eitt brýnasta úrlausnarmálið sem við stöndum frammi fyrir á þessum erfiðu tímum. Ég þakka hæstv. ráðherra Gylfa Magnússyni fyrir þau svör sem hann gaf hér svo langt sem þau náðu því að mér finnst mörgum spurningum ósvarað er snerta sérstaklega stöðu fjármálakerfisins og hvernig menn ætli sér að ganga frá yfirfærslu á eignum gömlu bankanna yfir í þá nýju. Ég tek undir með hv. þm. Bjarna Benediktssyni að við þurfum að fá svör við því hvernig menn ætla að haga þeim málum. Ég spyr hæstv. ráðherra: Standa yfir einhverjar formlegar viðræður við erlenda kröfuhafa um aðkomu að nýju bönkunum, þá sérstaklega eignaraðild? Ég tel að menn þurfi að halda vel á spilunum í þessum efnum og ég minni á að við höfum á vettvangi Alþingis talað sérstaklega fyrir því að menn gangi frá stofnefnahagsreikningum þessara nýju banka því að án þeirra geta bankarnir ekki starfað í eðlilegri mynd. Við köllum eftir því að þeirri vinnu verði hraðað, herra forseti. Það er athyglisvert að hlusta á málflutning Samfylkingarinnar í umræðunni. Hv. þm. Árni Páll Árnason lagði sérstaka lykkju á leið sína í tveggja mínútna langri ræðu til að hnýta í Framsóknarflokkinn, þá sérstaklega formann hans, Sigmund Davíð Gunnlaugsson, og efnahagstillögurnar sem við höfum lagt hér fram. Framsóknarflokkurinn er eini flokkurinn sem hefur lagt fram heildstæðar efnahagstillögur gagnvart heimilum og fyrirtækjum og við hljótum að kalla eftir því að aðrir stjórnmálaflokkar fari að gera hið sama. Ég spyr hæstv. viðskiptaráðherra hvaða skoðun Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi á sparisjóðakerfinu íslenska og íslenskum sparisjóðum. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort rætt hafi verið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um aðkomu sparisjóðanna að endurreisn bankakerfisins. Ég ætla að játa það, hæstv. forseti, að mér finnst núverandi ríkisstjórn heldur dauf í því 

Herra forseti. Við erum að ræða um endurreisn íslensks efnahagslífs og færslu úr gömlu bönkunum yfir í þá nýju. Það er auðvitað mikið mál og vandasamt að gera það. Við höfum fengið til ráðgjafar Svía sem heitir Mats Josefsson og mætti á fund hjá okkur í efnahags- og skattanefnd með viðskiptanefnd. Þessi ágæti maður vissi ekki um skuldir íslensks sjávarútvegs, hvað þær væru miklar, og hann vissi heldur ekki hvað stæði á bak við þessar skuldir, hvert veðið væri.

Fiskurinn.

Hann vissi ekki að það væri óveiddur fiskur í sjónum sem væri veð, hv. þm. Birkir Jón Jónsson. Það er dálítið skondin staða að vera með ráðgjafa til að hjálpa okkur við að leiðbeina okkur frá þeim villum sem við erum búnir að vera í, fá ráðgjafa sem er ekki betur að sér en raun ber vitni. Þegar hann veit hvorki hvað skuldirnar eru miklar né veðið á bak við þær hljóta menn að spyrja sig einhverra spurninga, hvort það sé æskilegt að nota ráðgjafa með þessa vitneskju og þessa þekkingu. Mér datt satt best að segja í hug sagan um nýju fötin keisarans. Það er ákveðinn hópur ráðgjafa, þingmanna og ráðherra sem hefur verið með útlendingasnobb varðandi þennan ágæta mann, eða hjarðhegðun má kannski frekar segja að hafi verið í gangi í kringum þennan mann. Hann var lofaður í tíma og ótíma fyrir það hvað hann væri hæfur og klár, en ég verð að segja eins og er að hann olli mér miklum vonbrigðum vegna þekkingarleysis síns. Þess vegna er hægt að taka undir orð 

Virðulegi forseti. Í þessu máli er nauðsynlegt að hafa í huga að endurreisn íslenska bankakerfisins verður ekki nema í samkomulagi við erlenda kröfuhafa. Við getum ekki komið á fót almennilega starfhæfu bankakerfi nema við náum að setja niður þær deilur og ná samningum um uppgjör á kröfum í gömlu bankana. Ég tek undir það að auðvitað á að freista þess að meta þær kröfur á réttu verði þannig að yfirfærsla þeirra yfir í nýju bankana verði á því verði sem ætla má að innheimtist, en það er rétt að undirstrika það sem hér hefur komið fram að við það eru ekki kröfurnar afskrifaðar. Þeir sem skulda verða eftir sem áður að gera ráð fyrir því að þurfa að borga kröfurnar að fullu. Það verða ekki til nein verðmæti sem hægt er að deila út eftir almennum reglum til þeirra og annarra sem eru viðskiptavinir bankanna. Í öðru lagi er rétt að hafa í huga og líta á það að bankakerfið þarf að hæfa því þjóðfélagi sem það á að starfa í. Við þurfum að sníða bönkunum stakk eftir vexti. Það var okkar ógæfa að við gerðum það ekki og við ættum að læra af því þannig að við ættum að leggja okkur fram um að sjá til þess að bankakerfið innan lands verði ekki stærra en þörf er á. Með því móti minnkum við áhættuna fyrir okkur til framtíðar litið. Í þriðja lagi verða menn líka að hafa í huga að þótt ríkissjóður leggi mikla fjármuni sem eigið fé inn í þessa þrjá banka mun það eigið fé eða hlutafé verða selt þegar fram líða stundir með verulegum ágóða ef vel tekst til með uppgjör og starfrækslu þessara nýju banka. Ef menn vanda sig í þessu ferli er ekki útlit fyrir að það falli á skattgreiðendur heldur verði þvert á móti tekjulind fyrir íslenskan ríkissjóð.

Herra forseti. Ég held að allir séu sammála um það í þessum sal að endurreisn bankakerfisins er eitt það brýnasta verkefni sem við stöndum öll frammi fyrir. Ég tek undir það sem sagt hefur verið, við eigum að efla og tryggja tengslin við erlendu kröfuhafana og flýta þeim skilum sem þurfa að vera á milli gömlu og nýju bankanna, og gera það sem fyrst. Af hverju erum við sífellt að ræða um það að endurreisn bankakerfisins skipti mestu máli? Í þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir í dag er auðvitað brýnast fyrir okkur að verja störfin. Bankakerfið hikstar enn, bankakerfið veitir ekki enn þá svör þannig að við þurfum að verja störfin, verja litlu, meðalstóru og stærri fyrirtækin til að fólk geti haldið áfram að gera það sem skiptir líka máli, þ.e. að greiða af lánum til að halda húseignum sínum. Það verður mesta áfallið fyrir fólkið þegar það hættir allt í einu að geta greitt af lánum sínum vegna atvinnumissis. Við vitum að erfiðleikarnir innan bankanna eru margþættir í dag, þá vantar eigið fé, það er ákveðin hræðsla meðal stjórnenda bankafyrirtækjanna við að taka ákvarðanir, það er óljóst hverjir eru eigendurnir, en fyrst og síðast verðum við auðvitað að setja okkur þau markmið að bankakerfið fari af stað, það er skammtímamarkmiðið, en síðan er langtímamarkmiðið að nýta bankakerfið til lengri tíma til að gera ríkissjóð skuldlausan eða skuldlítinn. Hvað er að gerast í bönkunum? Bankastarfsemin eins og hún er núna er ekki að gera það sem hún á að gera, sinna hinni hefðbundnu bankastarfsemi. Þess vegna tel ég að það þurfi að fara að greiða úr þessu eignasafni bankanna, það þarf að gera það sem fyrst til að bankarnir í dag geti farið að svara fyrirtækjunum, litlu og meðalstóru fyrirtækjunum, varðandi starfsemi þeirra. Við eigum síðan að taka aðrar eignir út úr bönkunum þannig að þeir geti einblínt á sína hefðbundnu starfsemi og ég vonast 

Virðulegur forseti. Hér er fjölbreytt umræða þó að verkefnið sé eitt, að ræða endurreisn bankakerfisins. Ég vil grípa niður í atvinnulífið en auðvitað er það þannig að þessi biðtími sem hefur verið síðustu fimm mánuðina og verður hugsanlega tvo næstu mánuðina þar til gengið verður hér til kosninga hefur það í för með sér að menn eiga erfitt með að snúa hlutunum af stað. Það tengist atvinnulífinu því að það tengist um leið fjármálakerfinu og við vorum hér með 15 fjármálastofnanir. Stór hluti þeirra er núna kominn til ríkisins og líkt og hér hefur komið fram í umræðunni, virðulegur forseti, er ákveðinn biðtími og varfærni í gangi í fjármálastofnununum, eðlilega, því að í sjálfu sér eru menn að horfa yfir sviðið og gera ýmislegt upp. Tengslin eru þannig að það rekst hvað á annars horn í þeim efnum. Þar af leiðandi skiptir auðvitað máli að atvinnulífið fái skýr svör sem fyrst. Það tengist um leið endurreisn heimilanna því að atvinnulíf og heimili haldast í hendur. Á sama tíma horfum við fram á það, virðulegur forseti, að ríkisreksturinn tekur í. Við erum með 150 milljarða kr. halla á þessu ári í ríkisrekstrinum. Ríkið þarf að draga til sín fjármagn en um leið þurfum við að hagræða inn á næsta ár um tugi milljarða. Það þýðir að ríkið dregur til sín það takmarkaða fjármagn sem er á markaði. Það sem skiptir líka máli og ég vil koma hér að í lokin er að í ástandi eins og nú er skapast hugsanlega fákeppni og þá þurfum við sterkara Samkeppniseftirlit. Það þarf að tryggja það að markaðurinn fari að virka á þann hátt sem eðlilegt er. Þess vegna þarf að huga að Samkeppniseftirlitinu því að það gerist líka þegar takmörkun er í gangi, eins og verður þegar ríkið heldur utan um jafnvel 80% af 

Frú forseti. Það er hollt að hafa í huga hvers vegna bankakerfið hrundi. Það var vegna þeirrar stefnu sem þáverandi ríkisstjórnir ráku gagnvart fjármálalífinu, taumlaus græðgi og útþensla. Nú þurfum við þess vegna að byrja á því að afmarka þá stærð sem íslenskt bankakerfi á að hafa. Ég spyr hæstv. viðskiptaráðherra: Er búið að ákveða hversu stórt bankakerfi hentar nú við íslenskar aðstæður? Mér finnst mjög mikilvægt að það sé gert. Hæstv. viðskiptaráðherra kom inn á þessi mál og þarna er verið að gera mikið og eins hratt og kostur er. En það er afar mikilvægt að viðskiptabankarnir núna, þessir nýju bankar, fái sem allra fyrst starfsgrundvöll og að það fólk sem vinnur í þeim bönkum fái líka starfsfrið. Það verður þess vegna að gera þessi skýru skil á milli nýju bankanna og þeirra gömlu til að hægt sé að byggja upp bæði traust og öryggi og góða þjónustu sem ríður á gagnvart heimilum og atvinnulífi. Ég tel t.d. að það eigi að skipta um nöfn á bönkunum eins og Kaupþingi og Glitni, það sé einn liður í því að endurvekja traust og sýna fram á að þarna hafi orðið skil. Mér finnst allt of loðin svör hvað varðar stöðu og framtíð sparisjóðanna. Hæstv. ráðherra sagði að þeir gætu sótt um stuðning frá ríkinu að uppfylltum skilyrðum. Ég vona þá að þeim sparisjóðum sem í rauninni uppfylla skilyrðin og geta fengið að starfa áfram sé búinn nægilega traustur grunnur, að þeir séu þá ekkert að láta þá bíða eftir einhverjum öðrum sem ekki uppfylla skilyrðin. Á grunni hugsjóna sparisjóðanna er afar mikilvægur þáttur í 

Hæstv. forseti. Ég vil eins og aðrir þakka fyrir þessa umræðu og þakka sérstaklega hæstv. ráðherra fyrir framlag hans til hennar. Við erum að ræða eitt allra mikilvægasta verkefnið sem við stöndum frammi fyrir í dag og staða mála er grafalvarleg. Atvinnulífið er í miklum vanda með að fá bankaþjónustu og fjármögnun. Það er mikið kvartað í atvinnulífinu yfir þessari stöðu og það er hætt við því við þessar aðstæður að fyrirtæki hreinlega stöðvist með tilheyrandi atvinnuleysi sem þegar er orðið allt of mikið. Eitt af því sem við höfum rætt hér í dag er meðferð á kröfum bankanna, m.a. við skil milli gömlu og nýju bankanna. Ég legg áherslu á að þar gildi ákveðnar reglur með gagnsæi og jafnræði vegna þess að það er mjög mikilvægt við þessar aðstæður að ekki komi upp tortryggni og vantraust almennings gagnvart þessum fjármálastofnunum og því sem gert er því að það er ekki til að bæta stöðuna. Ég legg mikla áherslu á að þarna verði unnið eftir ákveðnum reglum. Ég vil nefna eitt atriði sem ekki hefur komið fram í umræðunni og mér finnst almennt lítið rætt í tengslum við endurreisn bankanna, starfsfólk bankanna, hið almenna starfsfólk. Í þessu starfsfólki eru gríðarlega mikil verðmæti. Við vitum að starfsfólk bankanna hefur unnið við mjög erfiðar aðstæður undanfarna mánuði, það hefur verið mikil óvissa og andlega erfitt fyrir fólkið að starfa í bönkunum og ég legg því áherslu á það að við endurreisn bankakerfisins verði sérstaklega hugað að þessum þætti. Mannlegi þátturinn má alls ekki gleymast í þessu öllu saman þegar við ræðum aðallega um krónur og aura eða milljarða.

Hæstv. forseti. Mesta vandamál okkar Íslendinga nú er atvinnuleysið. Það er auðvitað algjörlega óbúandi við það að það verði með sama hætti og nú er eða aukist. Það verður með öllum tiltækum ráðum að bregðast við því og bankastarfsemin er einn hlutur þess, að bankarnir vinni eins og menn vonast eftir, þeir þjónusti atvinnulífið, þjónusti fyrirtækin þannig að þau geti reynt að halda uppi sem eðlilegastri starfsemi. Á þetta hefur verulega skort í langan tíma, hæstv. forseti, og þetta er orðið mjög erfitt í mörgum fyrirtækjum, ekki bara stórum heldur einnig í minni fyrirtækjum, kannski sérstaklega minni og meðalstórum fyrirtækjum. Það eru yfirleitt vaxtarbroddarnir í hverju þjóðfélagi þegar fram í sækir, hæstv. forseti, að geta hlúð að minni og meðalstórum fyrirtækjum upp á framtíðina að gera. Þess vegna er orðið mjög brýnt og ég hvet hæstv. viðskiptaráðherra til að taka af skarið og ákveða að leggja fé inn í bankakerfið. Hæstv. ráðherra upplýsti hér að það væru talsverðar líkur á því að það sem þyrfti að leggja inn í bankana væri verulega lægri upphæð en þessir 385 milljarðar sem um var talað. Ég spyr hvort búið sé að leggja eitthvað af þessum upphæðum sem hér er verið að tala um, 385 milljarða, inn í bankana. Hefur það verið gert nýlega eða eru menn enn þá að bíða eftir einhverri endanlegri tölu til að geta lagt bönkunum til fé til að laga starfsemi þeirra? Ég held að það sé mjög mikilvægt að komast út úr þeirri stíflu sem virðist vera að eyðileggja starfsemi bankanna og auka atvinnuleysi í landinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. viðskiptaráðherra fyrir innlegg hans í umræðuna og ég fagna því sérstaklega sem fram kom í máli hans að nú sé komið í ljós að það þurfi mun minna eigið fé frá ríkinu til endurreisnar bankakerfisins en áætlað var fyrir áramót. Það er mikið fagnaðarefni vegna þess að þetta þýðir minni áhættu fyrir skattgreiðendur í landinu. Hér verður mönnum afar tíðrætt um að það þurfi að koma vel fram við kröfuhafana. Ég get í sjálfu sér tekið undir það en mínar áhyggjur eru samt miklu meiri hjá þeirri hlið málsins sem snýr að skattgreiðendum í landinu. Ég held að við eigum að gera minna af því að hafa áhyggjur af kröfuhöfunum í gamla bankakerfið og meiri áhyggjur af því hvernig við förum með skattféð við endurreisn bankakerfisins. Þar eru í húfi gríðarlegir fjármunir almennings í þessu landi. Ég fagna því að það horfi til þess að við þurfum minna eigið fé en gætum samt að því um leið að bankakerfið verður að vera nægilega öflugt þegar upp er staðið til að geta sinnt grunnþörfum helstu fyrirtækjanna í landinu. Það kom jafnframt fram hjá hæstv. ráðherra að mögulegt væri að erlendu kröfuhafarnir kæmu inn sem eignaraðilar. Mér finnst það jákvætt. Ég tek undir með honum um það að uppgjörið þarf að vera gagnsætt og sanngjarnt og ég kalla eftir því að þingið verði haft með í ráðum í þessu og fái frekari upplýsingar. Upplýsingunum er til að dreifa hjá ríkisstjórninni og ríkisstjórnin á að deila þeim með þinginu. Það hefur ekki verið mikið rætt um sparisjóðina hér en tilgangur neyðarlaganna var að reyna að tryggja að þeir mundu ekki líka sogast með brimrótinu og lenda undir. Staða þeirra hefur verið í mikilli óvissu og það þarf að bregðast við henni. Ég hef áhyggjur af því hvernig fjármálakerfið verður fjármagnað vegna þess að augljóslega er gjaldeyrisjöfnuðurinn mjög skakkur hjá nýju bönkunum með margar erlendar eignir en illa fjármagnaðir eða ekkert fjármagnaðir í útlöndum og 

Frú forseti. Vegna fyrirspurnar hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar um það hvort búið sé að leggja einhvern hluta af þessum 385 milljörðum kr. inn í bankana vil ég svara því til að það er ekki búið en hins vegar munu bankarnir hafa fengið allnokkra fyrirgreiðslu í Seðlabanka út á þetta loforð þannig að það dregur úr þeim vandræðum sem töfin á því að leggja þetta fé fram hefði ella valdið. Vegna fyrirspurnar hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar um það hvort viðræður við kröfuhafa séu hafnar er því til að svara að þær eru ekki formlega hafnar. Það er hins vegar búið að undirbúa mjög vel að hefja þær viðræður og m.a. búið að ráða ráðgjafafyrirtækið Hawkpoint til að vera ríkisstjórninni til ráðgjafar í þeim málum og jafnframt hafa alls konar óformlegar þreifingar farið fram. Það er búið að ræða við kröfuhafa, bæði ráðherrar og Fjármálaeftirlitið og skilanefndir og fleiri aðilar. Menn hafa hent hugmyndum sín á milli án þess að þær geti þó talist formlegar viðræður. Hins vegar er ekkert því til fyrirstöðu að hefja þær raunar um leið og mat á eignum gömlu bankanna sem fara yfir í nýju bankana liggur fyrir. Varðandi sparisjóðina er því til að svara að mér er ekki kunnugt um að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi neina sérstaka afstöðu til þess hvert hlutverk sparisjóðakerfisins á að vera á Íslandi í framtíðinni. Hins vegar get ég sagt fyrir mitt eigið leyti að ég tel alveg víst að hér verði sparisjóðir á næstu árum og áratugum. Nákvæmlega hvert hlutverk þeirra verður, hversu stórt það verður, liggur ekki fyrir núna en það er ekkert því til fyrirstöðu að sparisjóðir gegni talsverðu hlutverki í nýja íslenska fjármálakerfinu og raunar vona ég eindregið að það gangi eftir.

Borist hefur eftirfarandi tilkynning um skipan embættismanna sérnefndar um stjórnarskrá: Valgerður Sverrisdóttir, formaður. Lúðvík Bergvinsson, varaformaður.

Frú forseti. Hér eru á ferðinni heilmikil tímamót en nú er þingið að samþykkja það að lögfesta beri barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Með þessu skrefi munum við auka réttindi íslenskra barna til muna og gera íslenskum dómstólum skylt að taka mið af barnasáttmálanum sem settum lögum. Þá erum við einnig að ákveða að öll löggjöf sem snertir börn komi til endurskoðunar í ljósi barnasáttmálans. Frú forseti. Með þessu skrefi erum við að verða ein af fáum þjóðum heims sem lögfesta barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Þetta er því afar stór dagur í málefnum barna og fjölskyldna og hér sýnum við í verki að við setjum hagsmuni barna í forgrunn. Þetta eru líka viss tímamót því að hér er á ferðinni þingmannamál sem ég flutti fyrst fyrir þremur árum og ég vil þakka kærlega fyrir þann pólitíska stuðning sem þessi tillaga fær hér í dag.

Virðulegur forseti. Við framsóknarmenn erum mjög ánægðir með að geta greitt atkvæði með þessu stóra framfaramáli. Hér er verið að lögfesta barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og það er mjög eðlilegt að gera það. Ég vil líka taka það fram vegna atkvæðagreiðslunnar sem hér fer fram og af því að þetta er þingmannamál að þetta mál er eitt af mörgum sem við erum að sjá fara í gegn núna. Ekki bara þetta mál heldur mörg önnur sem sýnir hvað þingið við þær aðstæður sem eru núna hefur talsvert meiri völd en við höfum áður séð. Ég er líka ánægð með að framsóknarmenn hafi tekið það skref á sínum tíma að ákveða að verja minnihlutastjórn vantrausti í þinginu af því að það hefur skapað tækifæri fyrir okkur þingmenn að koma góðum málum í gegn án þess að ríkisstjórnarflokkarnir hafi lagt fótinn þvert yfir. Þetta er eitt dæmi um það. Ég er mjög stolt af því að við séum að afgreiða 

Frú forseti. Við þingmenn Vinstri grænna greiðum glöð atkvæði með þessari þingsályktunartillögu. Með samþykkt hennar er tryggt að lögfesting barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og aðlögun íslenskra laga að honum liggi fyrir 20. nóvember næstkomandi á 20 ára afmæli samningsins. Þessi samningur var á sínum tíma, 1989, gríðarlega stórt skref, skuldbindandi samkomulag þjóða heims um sérstök réttindi börnum til handa óháð réttindum fullorðinna. Það er mjög mikilvægt að við skulum taka hann inn í íslensk lög ekki síst eins og hér hefur verið bent á til þess að dómstólar megi í störfum sínum taka mið af þessum merkilega sáttmála. Ég fagna þeim áfanga sem hér er náð.

Virðulegi forseti. Ég fagna mjög samþykkt þessa máls. Þetta er mikilvægt framfaraspor í réttindum barna á Íslandi. Eins og fram hefur komið eru í haust 20 ár síðan þessi samningur var lagður fram og því löngu tímabært að lögfesta ákvæði hans. Ég hef á þingferli mínum flutt þó nokkur þingmál í þá veru að lögfesta ákveðin ákvæði í samningnum, sem eru reyndar í þessu þingmáli, og ég þakka hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni fyrir dugnað hans við að leggja þetta mál fram ítrekað. Ég verð að nefna hér einnig Rannveigu Guðmundsdóttur, fyrrverandi félagsmálaráðherra og þingmann, sem einnig var mikill baráttumaður fyrir því að þessi sáttmáli yrði lögfestur. Í lokin vil ég nefna að í félagsmálaráðuneytinu er verið að endurskoða barnaverndarlögin með 

Frú forseti. Ég vil fyrir hönd okkar þingmanna Sjálfstæðisflokksins óska eftir því að þetta ágæta mál fari til allsherjarnefndar milli 2. og 3. umr. Ástæðan er sú að allsherjarnefnd leggur til breytingu á frumvarpinu sem við teljum að sé ekki til bóta en þar er lagt til að umsjón með nauðasamningi um greiðsluaðlögun verði á hendi sýslumanns eins eða fleiri eða annars opinbers aðila, samkvæmt ákvörðun dómsmálaráðherra. Nú er vitað að mikill fjöldi mála, jafnvel tugir þúsunda mála, bíða afgreiðslu hjá sýslumannsembættunum og við höfum áhyggjur af því að kerfið, eins og það er lagt til með þessari breytingartillögu, verði ekki nægilega skilvirkt og viljum leita allra leiða til að tryggja að nauðasamningar með greiðsluaðlögun og þau úrræði sem þetta frumvarp hefur að geyma sé skilvirkt og mannúðlegt. og þess vegna óskum við eftir að þetta fyrirkomulag verði tekið til endurskoðunar í allsherjarnefnd. Við greiðum því ekki atkvæði með þessari breytingu.

Frú forseti. Ég geri grein fyrir nefndaráliti á þskj. 707, um tillögu til þingsályktunar um ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 71/2008, um breytingu á XIII. viðauka (Flutningastarfsemi) við EES-samninginn. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 71/2008, frá 6. júní 2008, um breytingu á XIII. viðauka (Flutningastarfsemi) við EES-samninginn frá1992, og til að fella inn í samninginn reglugerð framkvæmdastjórnarinnar nr. 1315/2007, um öryggiseftirlit með rekstrarstjórnun flugumferðar og um breytingu á reglugerð nr. 2096/2005. Skilgreint er í reglugerð nr. 1315/2007 umfang eftirlits gagnvart flugleiðsögu, auk flæðisstýringar flugumferðar, ATFM, og loftrýmisstjórnunar, ASM. Í reglugerðinni er nánar fjallað um eftirlit með starfsleyfishöfum flugleiðsöguþjónustu, fyrirkomulag og mögulegt framsal úttekta, verklag varðandi frávik í úttektum og leiðréttingu þeirra og eftirfylgni auk eftirlits með breytingu á starfsemi leyfisskyldra aðila og endurskoðun á verklagi vegna breytinga á þjónustu starfsleyfishafa o.fl. Innleiðing reglugerðarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi en þingmál þessa efnis, frumvarp frá samgönguráðherra, var lagt fram á þessu þingi og hefur reyndar núna þegar verið samþykkt með breytingum á lögum um loftferðir. Það er rétt að geta þess í þessu samhengi að eðlilegi framgangsmátinn við afléttingu á stjórnskipulegum fyrirvara er að Alþingi samþykki fyrst þingsályktunartillögu þess efnis og í framhaldi séu lögð fram frumvörp ef þess reynist þörf. Í þessu tilviki var frumvarp samgönguráðherra lagt hér fram og það var afgreitt áður en þessi þingsályktunartillaga var tekin til meðferðar. Það er óvenjulegur framgangsmáti. Nefndin leggur til að þessi tillaga verði samþykkt óbreytt. Kristinn H. Gunnarsson, Lúðvík Bergvinsson, Ragnheiður E. Árnadóttir og Þorgerður K. Gunnarsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Þetta er samþykkt 11. mars 2009 og undir álitið skrifa sá sem hér stendur, Árni Þór Sigurðsson formaður og framsögumaður, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Björn Bjarnason, Siv Friðleifsdóttir og Valgerður Sverrisdóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 708, um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 2007, um breytingu á IX. viðauka (Fjármálaþjónusta) við EES-samninginn. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 28. september 2007, um breytingu á IX. viðauka (Fjármálaþjónusta) við EES-samninginn frá 1992, og til að fella inn í samninginn tilskipun framkvæmdastjórnarinnar um framkvæmd tilskipunar ráðsins 85/611/EBE um samræmingu á lögum og stjórnsýslufyrirmælum um fyrirtæki um sameiginlega fjárfestingu í framseljanlegum verðbréfum (UCITS) að því er varðar útskýringu á tilteknum skilgreiningum. Innleiðing reglugerðarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi og er gert ráð fyrir að frumvarp þar að lútandi verði lagt fram á næsta þingi. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Kristinn H. Gunnarsson, Lúðvík Bergvinsson, Ragnheiður E. Árnadóttir og Þorgerður K. Gunnarsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta nefndarálit skrifa Árni Þór Sigurðsson, formaður og framsögumaður, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Björn Bjarnason, Siv Friðleifsdóttir og Valgerður Sverrisdóttir.

Frú forseti. Við ræðum hér eina af þessum frægu tilskipunum Evrópusambandsins. Ég vil benda á að einhverjar svona tilskipanir settu Ísland á hausinn þannig að ég ætla að vona að nefndin hafi fjallað mjög nákvæmlega um þetta og ég minni líka á að þessi tilskipun er sett í gang frá Evrópusambandinu áður en kreppan mikla reið yfir heiminn. Menn hafa ekki tekið mið af því sem þar hefur væntanlega lærst. Ég vona að hv. utanríkismálanefnd hafi farið mjög vendilega ofan í þetta mál, það getur skipt verulegu máli. Hér er einmitt verið að fjalla um mál sem varðar verðbréfasjóði og fjármálamarkað. Það er einmitt það sem klikkaði.

Frú forseti. Hér er á þskj. 704 nefndarálit frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 2007, um breytingu á VII. viðauka (Gagnkvæm viðurkenning á starfsmenntun og hæfi) og bókun 37 við EES-samninginn. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 142/2007, frá 26. október 2007, um breytingu á VII. viðauka (Gagnkvæm viðurkenning á starfsmenntun og hæfi) og bókun 37 við EES-samninginn frá 2. maí 1992 og til að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins frá 2005. Tilskipunin fjallar um viðurkenningu á menntun til starfa sem eru lögvernduð og krefjast þess að aðilar hafi aflað sér faglegrar menntunar og hæfis áður en þeim er heimilt að hefja störf á viðkomandi sviði. Innleiðing tilskipunarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi en endurskoða þarf lög nr. 83/1993, um viðurkenningu á menntun og prófskírteinum, en þau hafa að geyma ákvæði um viðurkenningu á faglegri menntun og hæfi hér á landi, og færa til samræmis við ákvæði hinnar nýju tilskipunar. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Kristinn H. Gunnarsson, Lúðvík Bergvinsson, Ragnheiður E. Árnadóttir og Þorgerður K. Gunnarsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið skrifa Árni Þór Sigurðsson, formaður og framsögumaður, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Björn Bjarnason, Siv Friðleifsdóttir og Valgerður Sverrisdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999. Í frumvarpinu er lagt til að árlegt gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra verði hækkað um 6% eða úr 7.103 kr. í 7.534 kr. Samkvæmt fjárlögum ársins 2009 eru gjöld í Framkvæmdasjóð aldraðra áætluð 1.368 millj. kr. en voru 1.276,4 millj. kr. í fjárlögum síðasta árs. Hækkunin sem ég mæli fyrir er í samræmi við hækkun byggingarvísitölu frá því í desember 2006 til desember 2007. Samkvæmt kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins er gert ráð fyrir að árið 2009 verði gjaldendur 185.133 og tekjur sjóðsins hækki um 91,7 millj. kr. á greiðslugrunni. Framkvæmdasjóður aldraðra fær tekjur af sérstöku gjaldi sem skattstjórar leggja á þá sem skattskyldir eru samkvæmt 1. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, og eru á aldrinum 16–70 ára. Í lögum um málefni aldraðra er kveðið á um þá fjárhæð sem lögð skal á gjaldendur ár hvert og kemur gjaldið árlega til endurskoðunar við afgreiðslu fjárlaga. Breyting á fjárhæðinni krefst breytinga á lögum um málefni aldraðra, eins og ég sagði áðan. Þá er gert ráð fyrir þeirri hækkun sem ég mæli fyrir í fjárlögum þessa árs. Fjárhæð gjaldsins í lögum um málefni aldraðra hefur jafnan verið breytt samhliða samþykkt fjárlaga. Af því varð hins vegar ekki í desember sl. og er því nauðsynlegt að fara fram með slíkt frumvarp núna, eigi hækkunin að koma til framkvæmda á þessu ári. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. félags- og trygginganefndar.

Frú forseti. Ég mæli sem varaformaður umhverfisnefndar fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna færslu eftirlits með öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga frá Neytendastofu til Brunamálastofnunar. Frumvarpið er flutt af umhverfisnefnd og er hún einhuga í afstöðu sinni til þess. Það felur í sér í fyrsta lagi breytingu á löggjöf umhverfisráðuneytisins, þ.e. breytingu á lögum um brunavarnir. Í öðrum þætti er breyting á löggjöf viðskiptaráðuneytisins, þ.e. breyting á löggjöf um öryggi raforkuvirkja o.fl. og loks í III. kafla er breyting á lögum um Neytendastofu og talsmann neytanda, með síðari breytingum. Frumvarpið er til komið vegna samkomulags umhverfisráðuneytis og viðskiptaráðuneytis um að færa rafmagnsöryggissvið Neytendastofu til Brunamálastofnunar og þar með yfirstjórn málaflokksins frá viðskiptaráðuneyti til umhverfisráðuneytis. Er það mat ráðuneytisins að málaflokkurinn falli mun betur að þeim verkefnum sem tilheyra Brunamálastofnun en Neytendastofu þar sem rafmagnsöryggi bygginga tengist óhjákvæmilega brunavörnum. Er hins vegar lagt til að Neytendastofa sinni áfram því hlutverki sem snýr að markaðseftirliti með rafföngum en það snýr að vöruöryggi og þar með því hlutverki Neytendastofu er snýr að neytendum. Frumvarpið er tekið út úr frumvarpi til mannvirkjalaga sem nefndin hafði til umfjöllunar á síðasta þingi en þar var lagt til að eftirlit með rafmagnsöryggi færi undir nýja byggingarstofnun sem átti að yfirtaka verkefni Brunamálastofnunar. Alþingi kláraði ekki málið og frumvarpið varð ekki að lögum. Frumvarpið sem umhverfisnefnd leggur fram leggur til að rafmagnsöryggissvið Neytendastofu verði fært til Brunamálastofnunar og heyri þar með undir umhverfisráðuneytið í stað viðskiptaráðuneytisins áður. Er sátt um þessa yfirfærslu í báðum ráðuneytum. Þar sem rafmagnsöryggi bygginga tengist óhjákvæmilega brunavörnum á málaflokkurinn betur heima hjá Brunamálastofnun. Neytendastofa mun eftir sem áður sinna markaðseftirliti raffanga þar sem slíkt eftirlit snýr að öryggi og samræmist því verkefni Neytendastofu. Það er nauðsynlegt að tryggja hnökralausa framkvæmd mála og gera þær breytingar sem hér voru lagðar til í frumvarpi til mannvirkjalaga. Breytingarnar skýra sig að öðru leyti sjálfar og ég vísa til frumvarpsins að öðru leyti.

Forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 91/2008, um grunnskóla, sem flutt er af menntamálanefnd. Frumvarpið er einfalt og felur í sér að ákvæði til bráðabirgða V við lögin falli brott og lögin öðlist þegar gildi. Bráðabirgðaákvæði V fjallar um að samræmt könnunarpróf í 10. bekk skuli fara fram að vori nú, þ.e. 2009, en við leggjum til að það falli brott. Skýringin á ákvæðinu er sú að þegar við vorum með lögin í vinnslu og samþykktum þau á síðasta vori var talið að of skammur tími væri til að samræmdu könnunarprófin gætu farið fram í haust, eins og gert er ráð fyrir í 39. gr. laganna að samræmd könnunarpróf fari fram á haustin vegna þess að tilgangur þeirra er að afla upplýsinga um stöðu nemenda þannig að skólar, kennarar og nemendur geti brugðist við áður en grunnskóla lýkur. Álit flestra sem um þessi mál hafa hugsað er að það þjóni ekki tilgangi sínum að leggja slík próf fyrir að vori enda komi þau ekki að því gagni sem þau eru hugsuð. Hugsunin var sú að halda tölfræðinni saman en ljóst liggur fyrir að nemendur eru ekki innstilltir á próf af þessari gerð að vorlagi þegar stutt verður í skólapróf sem mæla það sem skiptir máli varðandi framhaldið. Þess vegna, virðulegi forseti, hefur menntamálanefnd ákveðið að flytja þetta frumvarp og fella þetta ákvæði niður þannig að verði frumvarpið að lögum verður hið fyrsta samræmda könnunarpróf í 10. bekk framkvæmt í haust. Að lokum, frú forseti, legg ég til að frumvarp þetta gangi til menntamálanefndar að lokinni þessari umræðu.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um náms- og starfsráðgjafa sem flutt er af menntamálanefnd. Í frumvarpinu eru annars vegar ný lög um náms- og starfsráðgjafa og hins vegar breytingar á öðrum lögum, sem leiðir af þeim lögum, þ.e. lögum um grunnskóla og lögum um framhaldsskóla. Markmið frumvarpsins er í raun og veru að lögvernda starfsheitið náms- og starfsráðgjafi. Með lögverndun þess er verið að tryggja ákveðin gæði þjónustu, sinna hagsmunum ráðþega og að mikilvæg sér- og fagþekking skili sér inn í menntakerfið, út á vinnumarkaðinn og til almennings. Sá sem leitar aðstoðar náms- og starfsráðgjafa getur í skjóli lögverndunar verið þess fullviss að sá sem þjónustuna veitir hafi tilskilda menntun og fagþekkingu. Hér er fyrst og fremst verið að huga að heill nemenda og þeirra er njóta þjónustu náms- og starfsráðgjafa jafnframt því að tryggja fagleg vinnubrögð stéttarinnar, auk þess sem náms- og starfsráðgjafar og fagið sjálft getur stuðlað að öflugri tengingu milli skóla og atvinnulífs. Náms- og starfsráðgjafar starfa m.a. í skólum, í fyrirtækjum og á atvinnumiðlunum. Starf þeirra er breytilegt eftir því hvar þeir starfa en byggist þó að grunni til á því sameiginlega markmiði að stuðla að velferð einstaklinga með hagsmuni þeirra að leiðarljósi. Markmið náms- og starfsráðgjafar er að efla vitund einstaklinga um viðhorf sín, áhuga og hæfileika þannig að þeir fái notið sín í námi og starfi. Náms- og starfsráðgjöf hefur fest sig í sessi í menntakerfinu frá því að nám í námsráðgjöf hófst árið 1991 við félagsvísindadeild Háskóla Íslands. Fagleg þekking og vinnubrögð liggja að baki náms- og starfsráðgjöf og starfsheitið náms- og starfsráðgjafi vísar til þess að sá hinn sami veitir faglega ráðgjöf á grundvelli sértækrar menntunar sinnar. Meginverkefni náms- og starfsráðgjafa í grunn- og framhaldsskólum er að aðstoða nemendur við náms- og starfsval og veita ráðgjöf meðan á námi stendur. Náms- og starfsráðgjafi er trúnaðarmaður og talsmaður nemandans. Mikilvægt er að allir nemendur hafi aðgang að þjónustu ráðgjafa í sínum skóla. Það er mikilvægt að sérþekking náms- og starfsráðgjafa skili sér að fullu inn í grunn- og framhaldsskóla landsins og því nauðsynlegt að breyta lögum um grunn- og framhaldsskóla samhliða frumvarpi þessu á þann veg að einungis sé heimilt að ráða til starfa í skólum landsins náms- og starfsráðgjafa sem uppfylla skilyrði laganna. Með frumvarpinu er því lagt til að ákvæði um náms- og starfsráðgjafa verði tekin upp í löggjöf um grunnskóla og framhaldsskóla. Á þann hátt er tryggt að einungis þeir sem uppfylla lagaskilyrði eigi kost á að sinna náms- og starfsráðgjöf í grunn- og framhaldsskólum landsins. Löggjöfin um grunnskóla og framhaldsskóla í núverandi mynd ber þess merki að starfsheitið náms- og starfsráðgjafi hefur ekki verið lögverndað og því ótryggt að fagleg náms- og starfsráðgjöf sé til staðar í skólum landsins. Með þessari breytingu er verið að tryggja ákveðin gæði þjónustu, sinna hagsmunum þeirra sem þjónustuna þiggja og tryggja að sér- og fagþekking skili sér inn í menntakerfið. Sá sem leitar aðstoðar náms- og starfsráðgjafa getur í skjóli lögverndunar verið þess fullviss að sá sem þjónustuna veitir hafi tilskilda menntun og fagþekkingu. Hér er fyrst og fremst verið að vinna að hag nemenda og þeirra er njóta þjónustu náms- og starfsráðgjafa jafnframt því að tryggja fagleg vinnubrögð stéttarinnar. Með frumvarpi þessu er ekki ætlunin að breyta réttarstöðu þeirra sem eru starfandi við gildistöku laganna en uppfylla ekki lagaskilyrði til að nota starfsheitið náms- og starfsráðgjafi. Þannig er gert ráð fyrir að þeir geti óskað eftir staðfestingu menntamálaráðherra á leyfi um rétt til að bera starfsheitið náms- og starfsráðgjafi. Með frumvarpinu er einnig verið að gæta þeirra skuldbindinga sem Ísland hefur tekið á sig með þátttöku í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Þannig er gert ráð fyrir að réttur til starfsheitis geti stofnast á tvennan máta: Við útgáfu leyfis af hálfu ráðherra eða við staðfestingu ráðherra á sams konar leyfi sem gefið hefur verið út erlendis. Þá er lagt til að ein matsnefnd verði starfrækt fyrir starfsheiti náms- og starfsráðgjafa. Þannig sé á einum stað fjallað um umsóknir sem vafi er um. Með þeim hætti verður stjórnsýslan í tengslum við veitingu leyfis skilvirkari. Hlutverk matsnefndar er að úrskurða um rétt aðila til að nota starfsheitið þegar um vafatilvik er að ræða. Þá skal leitað eftir samráði matsnefndar við staðfestingu á leyfi samkvæmt umsóknum ríkisborgara innan Evrópska efnahagssvæðisins eða Færeyja eða ríkisborgara aðildarríkis stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu. Lagt er til að nefndin veiti umsögn um leyfisveitingu en að lokaákvörðun verði tekin af menntamálaráðherra. Frú forseti. Það má segja að verði þetta frumvarp að lögum sé búið að tryggja jafnræði allra þeirra stétta sem starfa í skólum landsins vegna þess að aðrir starfshópar sem þar starfa hafa lögverndun og þess vegna er afar brýnt að þetta skref verði nú tekið. Frú forseti. Að lokum legg ég til að frumvarp þetta verði, að lokinni þessari umræðu, sent til menntamálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég fagna því sérstaklega að þetta mál skuli vera komið fram hér í þinginu og menntamálanefnd á hrós skilið fyrir það. Það er nefnilega þannig að þegar maður fer með bílinn sinn á verkstæði gerir maður kröfu um sérkunnáttu þeirra sem við bílnum taka, að þeir séu sæmilega færir í að finna út hvað er að og leysi svo vandann, hvort sem það er sjálfskipting, blöndungur, startari eða hjöruliðskrossar. Með sama hætti viljum við þegar við förum til augnlæknis eða í sjónmælingu að viðkomandi geti mælt sjónina, sjónskekkju og þess háttar og gefi svo út augnvottorð í framhaldinu sem geri okkur kleift að velja gleraugu við hæfi. Með sama hætti veita náms- og starfsráðgjafar faglega ráðgjöf um val á námi og störfum. Sú ráðgjöf auðveldar fólki að velja sér viðfangsefni í lífinu og velja nám og störf við hæfi. Grundvallarskilyrði er að fólk þekki eigið áhugasvið, takmarkanir og getu til að stefnumótandi val þeirra verði markvisst og náms- og starfsráðgjafar eru sérfræðingar í að leiða það fram. Þeir eru lykilaðilar varðandi skipulagningu og úrræði til handa þeim sem á þurfa að halda vegna sérþarfa og í skólum landsins er afar mikilvægt að nemendur geti átt trúnaðarmann sem gætir hagsmuna þeirra í hvívetna, bæði þegar erfiðleikar steðja að og eins þegar taka þarf ákvarðanir sem varða framtíðaráform nemenda og eru stefnumarkandi. Þeir eru jafnframt sérfræðingar í námstækni, lestrartækni og glósutækni sem sparar nemendum mikinn tíma og gerir nám þeirra mun markvissara. Það er staðreynd að hér á landi er brottfall nemenda úr skólum töluvert hátt og hærra en í löndunum sem við kjósum að bera okkur saman við. Það er líka töluvert mikið um það að nemendur sem skrá sig á eina braut í framhalds- eða háskóla skipti um skoðun einhvers staðar í miðju námi og það er óneitanlega krókur sem í einhverjum tilvikum má komast hjá en er dýr fyrir skólakerfið og þar með okkur. Eins og staðan er eru margir sem gegna stöðu náms- og starfsráðgjafa án þess að hafa sérmenntun í faginu, heldur í einhverju öðru fagi. Ég fagna því að fólk eigi aðgang að fagfólki á ýmsum stöðum, hvort sem það er inni í skólakerfinu, hjá Vinnumálastofnun eða annars staðar, en tel mikilvægt að það sé ekki gert á villandi forsendum. Með lögvernd á starfsheitinu náms- og starfsráðgjafi er tryggt að þegar fólk sækir sér ráðgjöf hjá einhverjum sem ber þann titil sé ljóst að sá hefur tilskilda menntun í þeim fræðum en ekki einhverjum öðrum. Vilji menn ráða annars konar fagfólk til að gegna öðrum störfum innan skólakerfisins er það öldungis frábært en við eigum að bera virðingu fyrir því faglega starfi sem unnið er innan skólanna, hjá Vinnumálastofnun og víðar þar sem náms- og starfsráðgjafa er að finna og gæta þess að nemendur fái eins góða þjónustu og hægt er og þess vegna er mikilvægt að hlutirnir séu kallaðir sínum réttu nöfnum. Náms- og starfsráðgjafar gegna lykilhlutverki við stefnumótandi ákvarðanir sem spara okkur öllum mikla fjármuni með því að beina okkar fólki þá leið sem gefur því bestan árangur, vonandi á sem stystum tíma. Ég vil því, hæstv. forseti, fagna sérstaklega framlagningu málsins og vona að við berum gæfu til að ljúka því á þessu þingi.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga frá hv. menntamálanefnd um náms- og starfsráðgjafa. Ég vil fagna frumvarpinu því nú er verið að gera tilraun til að lögvernda starfsheitið náms- og starfsráðgjafi og er þá komin lögverndun á flest þau störf sem innan skólakerfisins eru. Í 1. gr. er tilgreint að sá hafi heimild til að kalla sig náms- og starfsráðgjafa og fá lögverndun á það heiti sem hlotið hefur viðurkenningu menntamálaráðuneytisins, hafi hann útskrifast úr háskóla. Ég leyfi mér, hæstv. forseti, að benda á 4. gr. þar sem talað er um að þeir sem stunda það í dag að vera náms- og starfsráðgjafar, en hafa ekki lokið prófi frá háskóla eða af öðru skólastigi, munu geta sótt um leyfisveitingu fyrir því starfsheiti, náms- og starfsráðgjafi, og er það í samræmi við það þegar Kennaraskóla Íslands var breytt í Kennaraháskóla Íslands að þá giltu prófin sem fyrir voru og slíkt hið sama er gert hér. Þegar illa árar í samfélaginu sækir oft óöryggi á börn og unglinga og þá skiptir afar miklu máli, og kannski ekki síst í því árferði sem nú er, að grunn- og framhaldsskólarnir hafi á að skipa fagmenntuðu fólki til að veita nemendum alla þá aðstoð sem þeir þurfa á að halda, leiðbeina þeim í námi og því að horfa til framtíðar með hagsmuni sína í huga og ekki síst að styðja þá í því starfi sem þeir eru í, því að nemendur eru í námi og nám er vinna. Það skiptir líka máli, hæstv. forseti, að úti í atvinnulífinu veiti hæfir einstaklingar ráðgjöf, eins og málum er háttað í dag sem og alltaf. Það skiptir alltaf máli að fagfólk ráði öðrum heilt. Ég fagna því að hv. menntamálanefnd skuli samhljóða koma fram með þetta frumvarp. Ég vænti þess að hv. alþingismenn styðji frumvarpið, styðji það að við lögverndum starfsheitið náms- og starfsráðgjafi með gæði þjónustunnar og heill þeirra sem hennar munu njóta að leiðarljósi. Það er þannig um flestar aðrar stéttir, enginn getur stundað lögmennsku nema sá sem hefur lokið slíku prófi, enginn getur stundað tannlækningar nema sá sem hefur lokið slíku prófi, enginn getur verið viðskiptafræðingur nema sá sem hefur lokið slíku prófi og þannig mætti lengi telja. Ég legg til, hæstv. forseti, að við verndum þetta starfsheiti ekki síður en önnur og fagna frumvarpinu sem hér er lagt fram.

Hæstv. forseti. Ég kem bara hér í ræðustól til að lýsa stuðningi við þetta mál. Ég held að það sé vel til fundið að klára það nú og ég sé að menntamálanefnd flytur málið, þannig að rík samstaða ætti að vera um það hér í þingsal. Ég vil hins vegar taka sérstaklega undir orð hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur hér áðan varðandi leyfisveitinguna og það sem kveðið er á um í 4. gr. að þess sé gætt að störf þeirra sem hafa unnið við þessa grein á undanförnum árum - og hafa margir kannski mikla reynslu - séu ekki lögð af til framtíðar heldur fái þeir viðurkenningu á vinnu sinni og þekkingu, því þekking er ekki bara sótt í háskóla, heldur líka í störfin og umgengni við nemendur og þjálfun í því að umgangast fólk. Ég vil því leggja því sérstaklega lið, hæstv. forseti, að til þess sé litið um leið og við lögfestum þetta starfsheiti til framtíðar að gera kröfu til þess að það byggi á ákveðnu námi eins og mörg önnur störf í þjóðfélaginu og ég lýsi einfaldlega stuðningi okkar við þetta mál.

Frú forseti. Bara örstutt hér í lokin. Ég fagna þeim góðu undirtektum sem þetta frumvarp hefur fengið í umræðunum. Ég held að hér sé um mikilvægt mál að ræða fyrir skólakerfið. Fólk getur auðvitað haft mismunandi skoðanir á því hvort yfir höfuð eigi að lögvernda störf og það er umræða sem vert er að fara í, en við erum með það kerfi að lögvernda störf og höfum lögverndað flest störf í skólum landsins. Þess vegna er mjög óeðlilegt að hópur eins og náms- og starfsráðgjafar sitji ekki við sama borð og aðrir hópar í þeim efnum. Það er hárrétt eins og hér hefur verið bent á í umræðunum að leið er opnuð fyrir þá sem hafa starfað við þetta fram að þessu án þess að vera með þá menntun sem hér er gerð krafa um. Þeir geta sótt um viðurkenningu til matsnefndarinnar og þá verður farið yfir þau mál. Ég held að þetta sé afar mikilvægt til að tryggja þá þekkingu áfram í kerfinu sem þar hefur verið. Það má segja að með þessu séum við að stilla öllum hópum sem starfa í grunnskólunum inn á sömu leið og þetta er algjörlega sambærilegt við lögverndun kennaranna, sama fyrirkomulag er sett á þetta þannig að ég trúi ekki öðru en að sú umræða sem hér hefur átt sér stað endurspegli vilja þingheims í málinu og treysti því að við náum að ljúka málinu fyrir þinglok og ég veit að ekki mun standa á menntamálanefnd í þeim efnum.