Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (JJós): Þá er lokið störfum deildarinnar að þessu sinni. Ég skal leyfa mér að leita leyfis hv. dm. til að staðfesta ásamt skrifara fundargerð þessa síðasta fundar, og skoða ég það samþ., fyrst enginn mælir því í gegn. Ég þakka hv. dm.



Ég vil f.h. mína og allra dm. þakka forseta góða deildarstjórn. Hann hefur stjórnað d. af skörungsskap og frjálslyndi, og við árnum honum allra heilla. - [Deildarmenn tóku undir með því að rísa úr sætum.]

Forseti (JJós): Ég þakka hv. 1. þm. Árn. ummæli hans og góðar óskir í minn garð og þingdeildarmönnum undirtektir þeirra. - Fundi er slitið.



Herra forseti. - Fjhn. hefur haldið fund um þetta frv., eins og það nú er orðið eftir afgreiðslu þess í hv. Ed. Það hafa verið samþ. nokkrar till. frá hv. fjhn. Ed. við frv., og þessar brtt. eru mönnum kunnar af þingskjölum og einnig af umr. í Ed., svo að ég geri ekki nánari grein fyrir þeim. Fjhn. þessarar hv. d. mun ekki bera fram neinar brtt. við frv. nú og gerir ráð fyrir, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það nú liggur fyrir hér í hv. d.



Herra forseti. - Þetta frv. er nú komið til okkar aftur hér í hv. d. frá Ed. og hefur tekið miklum stakkaskiptum. Þau tíðindi hafa nú gerzt, að þrír af flokkum þingsins hafa nú gert samkomulag um það, hversu þetta mál skuli afgreitt. Þetta samkomulag er í framkvæmdinni svo vel skipulagt, að áður en atkvgr. var lokið við 3. umr. í Ed. um málið, þá var frv. prentað eins og það mundi líta út eftir 3. umr., samkv. því, sem bandalagið, sem um afgreiðslu þessa máls hafði skapazt þar, hafði gefið upp, að verða mundi um afgreiðslu frv. Á þessu hefur að vísu sá kostur verið, að hægt hefur verið að byrja þennan fund hér í hv. d. fyrr en ella. En þetta er dæmi þess, hve náið samstarf hefur tekizt á milli þeirra þriggja flokka, sem bundizt hafa samkomulagi um afgreiðslu málsins. Með tilliti til þessa má segja með réttu, að það hafi ekki mikla þýðingu að ræða þetta mál nú hér í hv. d., þegar þannig er ástatt, að vitað er, að þetta samkomulag er fyrir hendi, og þar sem lýst hefur verið yfir af talsmönnum tveggja þessara flokka, Alþfl. og Sósfl., í hv. Ed., að samkomulag sé milli þeirra og Sjálfstfl. um þá afgreiðslu, sem orðin er. En eigi að síður vil ég nú þreyta hv. þdm. með því að vekja athygli á nokkrum atriðum í sambandi við þetta mál og meðferð þess hér í þinginu. Mér finnst ýmislegt í þeirri sögu vera þannig, að það sé ómögulegt annað en að vekja athygli á því, um leið og síðasti fundur er háður á Alþ. um málið í þessari hv. d. Því hefur verið mjög á lofti haldið af ýmsum stjórnmálaflokkum, reyndar öllum stjórnmálaflokkum í landinu að undanskildum Sjálfstfl., að ef takast ætti að fá nokkra lausn á dýrtíðarmálinu, eins og það hefur verið kallað, þá væri það eitt skilyrði, sem væri frumskilyrði og óumflýjanlegt til þess, sem sé að á undan eða jafnhliða hverri lausn á þessu máli, sem væri, yrði að fara fullnægjandi lausn á skattlagningu stríðsgróðans. Hæstv. ríkisstj. hefur sýnilega í frv. sínu tekið til greina þessi sjónarmið flokkanna og látið því 1. kafla frv. fjalla um þær undanþágur, sem mest hefur verið krafizt af hálfu verklýðsflokkanna. En það vakti strax nokkurn ugg hér á þingi, að þegar afgreiða skyldi málið frá þessari hv. d., þá skiptu fulltrúar Alþfl. og Sósfl. um stefnu og ákváðu, að dýrtíðarmálin skyldu afgreidd, án þess að skattamálin yrðu tekin með. Undir eins og vitanlegt var orðið, að meiri hl. fjhn., sem skipaður er fulltrúum Sjálfstfl. og verklýðsflokkanna, mundi leggja þetta til, lögðum við tveir framsóknarflokksmenn fram till., sem fóru mjög í sömu átt og till. hæstv. ríkisstj., þá að fella niður varasjóðshlunnindi útgerðarfélaga þeirra, sem mestum varasjóðum hafa safnað, og veita smáútvegsmönnum aukin hlunnindi. Þegar þessar till. okkar voru fram komnar, fór að kenna nokkurs óróleika í herbúðum sósíalista á Alþ., og voru þá tveir menn gerðir út af örkinni af þeirra hálfu til að sýna. að þeir vildu standa við orð sín. Þeir lögðu nú fram till., sem fóru mjög í sömu átt og till. hæstv. ríkisstj. og till. okkar hv. 2. þm. N.-M. Þó að lítið bæri á milli, tóku þeir ekki upp þinglega stefnu, þannig að till. þeirra væru fluttar sem brtt. við okkar brtt. og reynt þannig að færa þær í það horf, er þeir vildu hafa, heldur fluttu þeir brtt. sínar inn í frv. miklu aftar en okkar brtt. Þetta var gert til þess eins að sýnast án þess að eiga á hættu, að nokkuð yrði samþ. í málinu. Það var sem sé tilgangur þeirra að fella okkar till. með aðstoð Sjálfstfl., og gerðu þeir ráð fyrir, að við mundum þá fella þeirra till. eftir á, svo að þeir yrðu stikkfrí, eins og krakkarnir segja. Eftir það átti svo að segja, að Sósfl. hefði vissulega viljað framkvæma sína stefnu í skattamálunum, en Framsfl. drepið till. hans. En við höfðum nokkurn grun um það, hvað fyrir þessum hv. þm. vakti. Á till. okkar og þeirra var ekki sá munur, að ástæða væri til að láta hann sér fyrir brjósti brenna, ef raunverulegum áhuga á málinu hefði verið til að dreifa. Við samþ. þess vegna þeirra till., þótt þeir hefðu fellt till. okkar. Maður skyldi nú ætla, að þeim hefði þótt þetta æskileg málalok. En gleði þeirra yfir því var blandin, eins og brátt kom í ljós. Hv. 7. þm. Reykv. hafði farið að barma sér yfir því, að sósíalistar hefðu aldrei þessu vant svikið í dýrtíðarmálinu. En við 3. umr. málsins gerist svo það, að hv. 2. þm. Rang. flytur brtt. þess efnis, að fé það, sem fengist vegna 7. gr. frv., skyldi renna í raforkusjóð, en ekki til alþýðutrygginganna, eins og Sósfl. hafði ákveðið. Og þegar þessi till. kemur fram, rís fulltrúi sósíalista, hv. 2. þm. Reykv., upp og lýsir yfir því, að ef hún verði samþ., muni Sósfl. greiða atkv. gegn 7. gr., að skattfrelsi stórútgerðarinnar verði látið niður falla, en Sósfl. er brennandi af áhuga fyrir rafmagnsmálunum, eins og kunnugt er! Hv. 2. þm. Reykv. lýsir yfir því, að ef þessi óhæfa verði samþ., að féð renni í raforkusjóð, þá muni flokkur hans greiða atkv. á móti 7. gr. Hann telur með öðrum orðum betra, að stórgróðamenn í Rvík sitji með féð en það renni í raforkusjóðinn. Á þennan hátt kom það í ljós, að Sósfl. var aðeins að leita að átyllu til að geta drepið sitt eigið fóstur, og átyllan var ekki sterkari en það, að fénu skyldi varið í áhugamál þeirra nr. 1 í stað áhugamála þeirra nr. 2. Var auðséð samspil Sósfl. og íhaldsins í þessu, að Ingólfur Jónsson skyldi látinn bera fram þessa brtt. Þetta samspil var svo klaufalegt, að engum gat dulizt það. Ég lagði þá fram till. um það, að fénu skyldi skipt þannig, að helmingur rynni í raforkusjóð, en helmingur til alþýðutrygginganna, og náði hún samþ., eins og kunnugt er. En hv. 2. þm. Reykv. tók svo nærri sér kveinstafi hv. 7. þm. Reykv., um það, að Sósfl. hefði svikið, að hann ætlaði að koma því til leiðar, að till. þeirra hv. þm. Siglf. og hv. 6. landsk. yrði felld, þó að það tækist reyndar að koma í veg fyrir, að þessu fóstri hv. fyrrnefndra þm. yrði grandað. Og nú hófst síðari þáttur málsins í hv. Ed. Það þarf ekki að taka fram, að sjálfstflmönnum leið illa, meðan á þessu stóð og óráðið var, hvort sósíalistar mundu treystast til að ganga á móti fyrri stefnu sinni eða heykjast á því. En Sjálfstfl. hefði engar áhyggjur þurft að hafa af því máli. Niðurstaðan varð sú, að sósíalistar og sjálfstflmenn sömdu um það í Ed. með samþ. Alþfl. að fella úr frv. ákvæði það um afnám skattfrelsis stórgróðamanna, sem flutt var af þm. sósíalista hér í deild. Nú er fróðlegt að rifja upp fyrri afstöðu Alþfl. og Sósfl. í skattamálum og dýrtíðarmálum. Alltaf þegar leitað var samstarfs við þá í þeim málum, þóttust þeir ekki geta tekið þátt í slíku samstarfi, vegna þess að of skammt væri gengið í skattamálunum. Þeir fundu raunar ekki svo mjög að skattstiganum sjálfum, sem nam um 90%, þegar komið var upp í 200 þús. kr. tekjur, en þeir sögðu, að þessi skattstigi væri ekki til í raun og veru, gróðamenn hefðu svo mikil hlunnindi ýmiss konar, að með því væri skattstiginn gerður að engu. M.ö.o., þeir báru það fyrir sig, að þau hlunnindi væru veitt, sem nú var í ráði að afnema. Þeir höfðu lofað kjósendum sínum að afnema þessi hlunnindi. En nú, er hæstv. ríkisstj. leggur fram till. um þetta og Framsfl. lýsir sig fúsan að fylgja þeirri till., hvað gera þá þessir flokkar? Þá semja þeir við Sjálfstfl. um það, að þessi hlunnindi skuli látin gilda. Þeir samþ. að fella úr frv. till. sinna manna í Nd. um afnám þessara hlunninda. Þeir höfðu líka fundið að því oft og mörgum sinnum, að óheimilt væri að leggja útsvar á alla þá tekjuupphæð einstaklinga eða félaga, sem umfram væri 200 þús. kr. En skyldu þeir hafa komið fram með till. um það, að þetta yrði lagfært? Nei, ekki heldur. Hvaða átyllu hafa svo þessir menn til að réttlæta framkomu sína? fyrsta tylliástæðan er sú, að með 7. gr. hafi verið þrengdur óhæfilega kostur útvegsins á því að safna fé í nýbyggingarsjóð. En samkv. þessari 7. gr. voru í raun og veru aukin nýbyggingarsjóðshlunnindi allrar smáútgerðar og tvöfölduð öll nýbyggingarsjóðstillög hjá öllum útgerðar- og hlutafélögum, sem ekki hafa komið varasjóði sínum upp í eina millj. kr. Það var í lófa lagið að ná samkomulagi um að hækka þetta takmark nokkuð, svo að félögin gætu fengið meira í nýbyggingarsjóð. Önnur tylliástæða Alþfl. og Sósfl. í þessu sambandi er sú, að þeir hafi með þessu samkomulagi við Sjálfstfl. um að fella niður aukna skatta á stórgróðamenn unnið það, að lögð skuli til hliðar þriggja millj. kr. upphæð, sem ganga eigi til alþýðutrygginganna. En helmingur af því fé, sem átti að koma í ríkissjóð samkv. ákvæðum 7. gr. eftir 3. umr. í Nd., átti einmitt að ganga til alþýðutrygginganna. Væri ekki rétt að draga að minnsta kosti þann helming frá þessum þrem millj. kr., þegar þeir eru að tala um það, sem áunnizt hefur með því að fella niður 7. gr.? Og væri ekki rétt fyrir þá að minnast þess, að þeir þurftu ekki að vera í neinum vandræðum með að tryggja þetta fé til alþýðutrygginganna? Ekki stendur á Framsfl. að samþ. það. Og það hefði verið útlátalaust, að einhver hluti af viðreisnarskattinum hefði farið til alþýðutrygginga. Framsfl. hefði aldrei skoðað huga sinn um að samþykkja till. sósíalista. ef það hefði ekki kostað það að fella niður 7. gr. frv., sem þeir fluttu sjálfir með Sjálfstfl. - Þessir menn ættu því ekki að vera að gera sig digra út af þessum Júdasarpeningum, sem þeir eru alltaf að flagga með í sambandi við þetta mál, að þeim hafi nú tekizt að ná í 3 millj. kr. í alþýðutryggingarsjóðinn. Þá er það 3. tylliástæðan, sem er nú hin skemmtilegasta af öllum, og hún er sú, að skattar eigi ekki heima í dýrtíðarfrv. og þess vegna eigi að taka þá burtu, segja þeir nú. - Ég hef áður rakið það hér, hverju flokkarnir hafa haldið fram um þetta atriði, en það er, að fyrst og fremst ætti að ganga í það að skattleggja stríðsgróðann. Hafa sósíalistar eigi síður en aðrir, - því að það mega þeir eiga. - haldið þessari stefnu mjög á lofti, að fyrst og fremst ætti að leggja skatta á stríðsgróðann. - En hvað skeður svo þegar á á að herða? Þegar svo langt er loksins komið, að dýrtíðarfrv., m.a. um skattlagningu stríðsgróðans, hefur gengið í gegn um aðra d. hv. Alþ. og er komið til hinnar, þá uppgötvast það bara á einni nóttu, að það, sem allt til þeirrar stundar hafði verið talið það sjálfsagðasta til lækkunar á dýrtíðinni, á alls ekki heima í dýrtíðarfrv. og er fellt burtu. - Og ekki tekur betra við, ef athugað er, hvernig þetta ákvæði, sem fellt var burtu, var inn í frv. komið, en það voru tveir sósíalistar, sem gerðir voru út af örkinni með það ákvæði, en í Ed. er það svo fellt af flokksbræðrum þeirra. - Er hægt að hugsa sér öllu meiri hringlandahátt í meðferð þýðingarmikilla mála, og hvað á þessi leikaraskapur að þýða? - Ég vorkenni þessum vesalings mönnum, sem flokkur þeirra leikur svo grátt, og ég er hissa á, að þeir skuli ekki rísa öndverðir gegn þessu framferði. - En ef Sósfl. er óánægður með þetta frv., hví flytur hann þá ekki sérstakt frv.? - Nei - það er allt á sömu bókina lært hjá þessum flokki. Hann er nú augsýnilega kominn í svo mikil vandræði með sjálfan sig og athafnir hans svo mótsagnakenndar, að hann getur ekki lengur dulið málefnasvik sín og aumingjaskap. Er þetta hátterni þeirra allt meiri og minni ráðgáta, sem e.t.v. upplýsist síðar. - Eftir sem áður segjast þó þessir hv. þm. Sósfl. vera brennandi af áhuga fyrir því að skattleggja stríðsgróðann og að það skuli gert á næsta þ. Þetta þ. hefur nú staðið síðan í desember f. á., og í þessa fimm mánuði hafa þeir haft tækifæri til þess að koma þessu áhugamáli sínu í framkvæmd. Eftir allan þennan tíma hafa þeir þó komizt að þeirri niðurstöðu, að nú eigi að Játa til skarar skríða á næsta þ. Við skulum sjá til, hvað setur, en eftir því, sem á undan er gengið, verður maður að álykta, að alllangan tíma þurfi nú til þess að hugsa sig um, þegar til framkvæmdanna á loksins að koma. - Þessi loddaraleikur sósíalista, sem þeir nú eru að leika í sambandi við þetta mál, er ekkert gamanmál, heldur er hér um að ræða mikið alvörumál fyrir þá, sem veitt hafa þessum þm. brautargengi og umboð sitt á Alþ. -Það getur verið að einstaka þm. skemmti sér að þessu framferði sósíalista hér á hv. Alþ., en kjósendurnir geta ekki hlegið að því. Þeir hlæja ekki að því, er þeir, sem þeir trúðu að mundu vinna samkv. yfirlýsingum sínum, bregðast svo gersamlega þeim málstað, er þeir voru hingað kosnir til þess að flytja. Því er það frá sjónarmiði kjósendanna allt annað en gamanmál, sem hér er á ferðinni. - Að lokum vil ég benda á eitt atriði, sem sýnir, hversu hyldýpið hjá sósíalistum er mikið á bak við allt þetta. - Við skulum bara segja sem svo, að Alþfl, hefði verið einn um þá afstöðu, sem Sósfl. tekur núna. Hvað hefðu þá þm. Sósfl. sagt? Heyríð þið ekki slagorðin í þeim? Svikin við málstaðinn! Svikin við kjósendur! Undirlægjuháttur! Aumingjaskapur! Þjónusta við Kveldúlfsvaldið ! - Þessi furðulega afstaða Sósfl. nú mun viðar vekja athygli og almenna undrun heldur en hér á Alþ. Úti um allt land munu menn furða sig á þessu samkomulagi Sósfl. og Kveldúlfsvaldsins um verndun stríðsgróðans í höndum einstakra manna. - Með þessu framferði sínu, hafa þm. Sósfl. sýnt, að ekkert mark er á ummælum þeirra takandi, hversu digurbarkalega sem þeir kunna að mæla. - Þó að þm. Sósfl. brosi nú bara að því, sem þeir eru að leika hér, þá er það eitt víst, að þeir munu ekki gera það, er þessum leik lýkur.



Herra forseti. - Það væri rétt að rekja hér sögu frv., sem nú liggur fyrir til umr., einkum þó eftir að það var afgreitt frá þessari hv. d. fjhn. d. var nokkurn veginn sammála, t.d. um tilmælin til alþýðusambandsins og um 3 millj. kr. til atvinnutrygginganna og um skipun mþn. til þess að rannsaka skattamálin, sem skilaði áliti 15. ág. þ. á. - Í fjvn. kom till. frá mér um það, að nýbyggingarsjóðurinn væri undir þjónustu hins opinbera, til þess að tryggja með því, að hann væri einungis notaður til nýbygginga, en lenti ekki í taprekstri útgerðarinnar eða öðru slíku. Enn fremur kom frá mér og fulltrúum Alþfl. í fjhn. till. um, að gert yrði ráð fyrir eignaraukaskattinum miklu hærri, eða um 15 millj. kr. En tími vannst ekki til þess að ganga frá þessu á sómasamlegan hátt, þar sem líka skorti á, að vinstri flokkarnir gætu komizt að samkomulagi á þeim tíma, sem afmarkaður var. Nokkur ágreiningur var um eitt höfuðatriðið, eignaraukaskattinn, hvernig ætti að nota hann. Það virðist mega orðið ganga út frá því sem gefnu, að hvenær sem minnst er á, að nota eigi eitthvað fé handa alþýðu þessa lands til þess að bæta kjör hennar og tryggja framtíð hennar, þá rísi Framsfl. öndverður og berjist með hnúum og hnefum móti öllu slíku. Það stendur ekki á þeim að koma fram með till. um skattaálagningu, en ef eitthvað af aurum á að fara til alþýðunnar, þá skal alltaf barið í borðið. Þess er skemmst að minnast hérna, að hv. þm. Framsfl. steindrápu allir till. um að verja 3 millj. kr. til atvinnutryggingar við afgreiðslu seinustu fjárlaga. Þá stóð Framsfl. sem einn veggur. Allir á móti. Í sambandi við dýrtíðina er einna mest rætt um og barizt um tvennt, það er annarsvegar, hvernig taka eigi stríðsgróðann, og hins vegar, hvernig eigi að nota hann. Um afstöðu Framsfl. til hins síðarnefnda er þegar kunnugt, eins og ég hef þegar vikið að. Það var þegar séð, að ekki mundi nást samkomulag um 1.–3. kafla frv. eins og stj. gekk frá þeim, og alls ekki um 3. kaflann. Því var horfið að því ráði, eins og hv. frsm. fjhn. þessarar d. skýrði frá í framsöguræðu sinni, að stærstum hluta skattamálanna skyldi slegið á frest. Hvað gerist svo? Tveir sósíalista þm. koma fram með till. um 3 millj. kr. til alþýðutrygginga, sem var sama till. og felld var í vetur. Bæði þessi till. og aðrar till. hv. fjhn. eru samþykktar. Svo kemur 3. umr. Þá gerist það, að Framsókn skríður saman við Sjálfstfl. hér í d. og gerbreytir því, sem fjhn. hafði lagt til og samþ. var við 2. umr. Og svo er þannig farið með frv., að það verður sem sagt hvorki heilt né hálft fyrir atbeina þessara flokka. sem komu með einar 4–5 skemmdartill., sem fóru þannig með frv. Í 3. gr. er stj. fyrirskipað að leita samninga við Alþýðusamband Íslands og önnur sambönd launþega um það, er þar greinir, en í gr. eftir 3. umr. sést ljóslega, að þessar samningaumleitanir eiga helzt að víkja og þær á að eyðileggja samkv. því, sem hæstv. fjmrh. sagði, að sýnt væri, að stj. gæti ekki verið að beygja kné sin fyrir hverju verkalýðsfélagi. Í 5. gr. gátu og þessir tveir flokkar komið sér saman um að bæta inn í atriði, sem mun verða smánarblettur mikill á þessum flokkum í sambandi við þetta mál. - Skilyrðið fyrir því, að 3 millj. kr. gangi í atvinnutryggingarsjóð, á samkv. gr., eins og þeir vildu hafa hana, að vera, að samkomulag náist við stéttasamtökin um kauphækkunina, sem vitað er, að verður ekki svo mikið seni reynt að ná í það samkomulag, hvað þá heldur að það takist. - Ofan á þetta tiltæki þeirra bætist svo það, að í 7. gr. bæta þeir ákvæði um, að þessar 2–3 millj. kr. skulu að jöfnu skiptast milli alþýðutrygginga og raforkusjóðs. - Þó að raforkusjóður muni nú vera búinn að fá 10 millj. kr. samkv. því, sem hæstv. fjmrh. gaf nýlega í skyn, þá á það ekki að nægja til að byrja með, heldur taka peninga honum til viðbótar, peninga, sem miklu meira ríður á, að séu notaðir til breyt. á alþýðutryggingarl. - Þetta voru þá „spekúlasjónir“ þessara manna, sem gerðu frv. allt illt, er þeir gátu. - Við atkvgr. sátu þm. Sósfl. og Alþfl. hjá, og þannig fór það til hv. Ed. En brátt þótti það sýnt, að þar beið frv. enn verri meðferð því að þar þurfti ekki nema hv. þm. S.-Þ. og einn til, og þar með lék það laust í höndum Sjálfstfl., sem gat þá gert við það hvað, sem honum sýndist, því að hversu slæm sem Framsókn er hér í þessari hv. d., þá er hún þó enn verri í hv. Ed. Svo er hv. 2. þm. S.-M. sendur út af örkinni til þess að gráta krókódílstárum yfir því, að hv. þm. S.-Þ. tókst ekki að gereyðileggja frv. í Ed., og harmar hann það mjög, að Sósfl. og Alþfl. tókst að bjarga því, sem eftir var. - Já, ekki skal mig furða, þó að hv. þm. gráti yfir því. - Það er nú tryggt að 3 millj. kr. ganga til nauðsynlegra breyt. á alþýðutryggingarl. - Það er ástæðulaust fyrir Framsfl. að vera að harma það, sem honum tókst ekki að eyðileggja í sambandi við þetta mál, og ég get fullvissað þann flokk um, að hann getur, ef hann vill, sýnt hvern hug hann ber til skattamálanna varðandi lækkun dýrtíðarinnar, því að strax á næsta þ. munu Sósfl. og Alþfl. bera fram skattafrv., og þar verður ekki eignaraukaskatturinn 21/2 millj., heldur 15–20 millj. kr., og um leið get ég sagt þeim flokki, að jafnframt verða gerðar kröfur um, að því fé, er fæst, verði varið til þess að tryggja afkomu alþýðunnar í landinu í bráð og lengd, að svo miklu leyti sem nauðsyn krefur. Hv. 2. þm. S.-M. hefur lýst yfir því, að það muni ekki standa á Framsfl. að vera með slíku. Það er gott að vita, og ég mun síðar minna hann á þessa yfirlýsingu, og ég skora á hann að bæta því við, að það standi ekki á Framsfl. að verja því fé, sem kemur þannig inn, til þess að bæta afkomu almennings í kaupstöðunum, eins og þeir hafa styrkt raforkuveitur í sveitunum með 10 millj. kr. framlagi úr ríkissjóði á einu ári. Það væri æskilegt að fá það greinilega tekið fram við þessa umr., hvort Framsfl. sé reiðubúinn til þess að semja við Alþfl. og Sósfl. um það, til hvers þessu fé skuli varið. Við höfum orðið þess varir í samningum milli flokka, að þótt það hafi ekki verið nema smáræði, sem Sósfl. hefur farið fram á, þá hefur Framsfl. heldur kosið að láta málin drepast í höndunum á sér en að slaka nokkuð til við verkalýðssamtökin. Það spáir því engu góðu. En sem sagt, Framsfl. mun fá tækifæri til þess að sýna, hvað hann vill gera. Það mun ekki standa á Sósfl. að hafa frumkvæði um að leggja á eignaraukaskatt, en hann mun setja það skilyrði, að mjög ríflegum hluta af honum verði varið til alþýðutrygginga og annarra svipaðra hluta. Það kann að vera, að það verði togstreita um það, til hvers honum skuli varið. Framsfl. er orðinn því vanur eftir 15 ára valdaferil að skipa fyrir um málin, og hann er ekki búinn að átta sig á því, að kröfur verkalýðsins til bættrar lífsafkomu eru orðnar það háar, að ekki verður slakað til gagnvart honum, og ef Framsfl. ekki vill samþ. að láta að þeim, þá verður að leita annarra leiða. Hv. 2. þm. S.-M. var að tala um það, að það væri nauðsynlegt að rifja upp dýrtíðarmálin. Við erum reiðubúnir til þess. Við erum til með að rifja upp sögu dýrtíðarmálanna, gerðardóminn og yfirlýsingar þessa háttv. þm. um það, sem ráðh., að það væri nauðsynlegt, til þess að hægt væri að framkvæma kaupkúgunarlög hans, að koma á slíku samræmi milli framboðs og eftirspurnar á vinnuafli í landinu, að ekkert atvinnuleysi yrði til í þjóðfélaginu. Við erum reiðubúnir að rifja þetta allt upp, ef þessi hv. þm. álitur það heppilegt, og við erum líka reiðubúnir til þess að rifja upp skattamálin og feril Framsfl. í þeim frá árinu 1939. Líklega gefst enn betra tækifæri til þess á næsta þingi að láta Framsfl. sýna, hvað hann meinar, því að þá verður væntanlega tekin ákvörðun um það, hvernig stríðsgróðanum skuli varið. Hv. 2. þm. S.-M. talaði um það, að með þeirri breyt., sem Ed. hefði gert á frv., væru skildir eftir í höndum stríðsgróðavaldsins í Rvík, 21/2 millj. kr. En hvað lengi hugsar hann að það verði? Ef t.d. eignaraukaskatturinn verður samþ. á næsta þingi, heldur hann þá, að það verði ekki hægt að ná þessu? Heldur hann, að sjóðirnir verði ekki kyrrir? En það er bara eitt skilyrði, sem við setjum. Verkalýðurinn verður að fá að ráða meiru um það, hvernig þessu fé skuli varið en Framsfl. þykir gott. Það, sem unnizt hefur við það, sem samþ. var í Ed. eftir skemmdarverk Framsfl. og Sjálfstfl. við 3. umr. hér í Nd., er það, að nú er tryggt að 3 millj. kr. renni til alþýðutrygginganna, í stað þess, að ef skemmdarverkin hefðu fengið að halda áfram í Ed., þá hefði þetta aðeins orðið 1 millj. kr., eða jafnvel alls ekki neitt. Er þetta það, sem alþýðan hefur tapað? Hvað er það? Eru skattarnir tapaðir? Eru möguleikarnir til þess að ná þeim farnir? Nei, þeir eru enn þá til og það í enn ríkara mæli en gert var ráð fyrir í frv. Hv. 2. þm. S.-M. var svo, eins og til þess að fegra málstað sinn ofurlítið, að reyna að búa til það, sem hann kallaði yfirklórsástæður. Meðal þeirra var sú, að skattarnir væru ekki taldir eiga heima í þessu frv. Það atriði hefur nú verið skýrt svo rækilega, að ég sé ekki ástæðu til þess að endurtaka það, hve mikil fjarstæða þetta er. En hitt er annað, að skattamálin voru illa undirbúin, og því hefur verið lýst yfir, að sett skyldi mþn. í þau mál, sem á að hafa skilað áliti fyrir 15. ágúst n.k., eða á sama tíma og samkomulagsn. í verðlagsmálum landbúnaðarins átti að skila álitinu. Það, sem veldur þessum harmagráti, er það, að Framsfl. hefur með því, sem gerðist í Ed., verið sviptur tækifæri til þess að eyðileggja þetta frv. Nú á að vera með þennan harmagrát út af slíku, og það á að dylja svikin, sem ekki komust fram, með því að bera okkur sósíalistum svik á brýn. Þeir menn eru undarlega gerðir, sem eins og þessi hv. þm. halda því fram, að þeir séu fylgjandi róttækum umbótum, en harma það svo, að 3 millj. kr. skuli veittar til alþýðutrygginga í stað einnar millj. kr. eða alls ekki neins. En það er mikils virði fyrir alþýðumenn, sem hefur verið skammtað úr hnefa alla tíð, að nú skuli í fyrsta skipti ekki vera níðst á þeim og að þeir skuli nú í fyrsta skipti ekki þurfa að stynja undir oki kúgunarvaldsins. Það er algert nýmæli að ekki skuli fyrst og fremst ráðizt á þá, sem minnst eiga, en í stað þess skuli nú vera samþ. í því dýrtíðarfrv., sem verður afgr. á þessu þingi, að nú skuli þó lagðar fram 3 millj. kr. til þess að stuðla að því, að alþýðunni geti vegnað vel. Þessi umskipti eru fagnaðarefni öllum þeim, sem unna róttækum umbótum, og þeir munu halda áfram á þeirri braut og taka stríðsgróðann til handa alþýðunni í æ stærri og stærri stíl. Framsfl. getur þá sýnt, hvort hann vill standa með þeim, og hann skal ekki þurfa að kvarta undan því, að hann fái ekki tækifæri til þess að gera eitthvað fyrir alþýðuna. En ég gæti trúað því, að hann yrði fyrri til að semja við Sjálfstfl. um að setja ný gerðardómsl. og kaupkúgunarákvæði. Það mun verða höfð gát á slíku. Verkalýðsstéttin er ekki lengur í þeirri aðstöðu að þurfa að beygja sig fyrir öllu því, sem Framsfl. kann að dengja yfir hana, og hún mun halda áfram að knýja fram umbætur sér til handa á kostnað hátekjumannanna. Það líða ef til vill ekki margar vikur, þar til Framsfl. fær tækifæri til þess að sýna, hvernig hann vill standa við þær yfirlýsingar, sem hv. 2. þm. S.-M. gaf hér áðan. En þegar á hólminn er komið, er ég hræddur um, að það fari öðruvísi, að þeir, sem þykjast róttækastir, sitji hjá, meðan hv. þm. S.-Þ. hefur forustuna og stefnir með þá beint í faðm afturhaldsins.



Herra forseti. - Ég geri ráð fyrir, að ég hafi nokkra sérstöðu í þessum málum, sem ég vil gjarnan gera grein fyrir. Ég hef talið það nauðsynlegt til þess að gera eitthvað að gagni í dýrtíðarmálunum að lækka jöfnum höndum kaupgjald og afurðaverð og taka allverulegan hluta af stríðsgróðanum til að mæta erfiðleikum komandi tíma. Eins og þetta frv. fór frá deildinni, þá var einum þessara þátta enginn gaumur gefinn, en það var lækkun kaupgjaldsins. Við það sætti ég mig og greiddi atkvæði með frv. Þegar nú frv. kemur hingað aftur, þá hefur skattaálagning stríðsgróðans einnig verið felld niður, en sá skattur átti að vera til þess að bæta úr erfiðleikunum síðari tíma, ná nokkru réttlæti, taka fé úr umferð og tryggja verðgildi peninganna. Þetta hefur verið fellt niður, vegna þess að meiri hl. Ed. hefur talið, að ekki þyrfti að geyma neitt fé til þess að mæta erfiðleikunum, sem fram undan eru, og sú mun ætlun þeirra að ná þeim árangri, sem á að fást, á kostnað bændanna einna. Þeir einir eiga að fá lækkaðan hlut sinn. Þetta á að gera, þrátt fyrir það að vitað er, að það mun verða 10–20% dýrara að framleiða afurðir bændanna í sumar heldur en það hefur verið nokkru sinni áður. Svo miklar álita stríðsgróðamenn Ed. tekjur bænda, að þó þeir viti, að tilkostnaður vaxi við framleiðslu, þá á að lækka arð afurðanna. Af bændunum á að taka, en það má ekki lækka stríðsgróðann um einn eyri. Afleiðingin af þessu er sú, að ég tel mig ekki geta fylgt þessu frv., þar sem í því er gert ráð fyrir, að tekjur bændanna skuli stórminnka, því að þótt vísitalan lækki eitthvað, þá hefur það engin eða mjög lítil áhrif á þann kostnað, sem bændur verða að greiða við framleiðsluna í sumar. Ég mun því greiða atkv. á móti þessu frv. og tel það skaðlegt og rýra mjög tekjur bænda og neyða þá til að draga saman framleiðsluna, en það er mjög skaðlegt á þeim óvissu og ótryggu tímum um alla aðdrætti, sem nú eru.



Herra forseti. - Ég vil aðeins leiðrétta nokkurn misskilning, sem virtist koma fram hjá hv. 2. þm. Reykv. í sambandi við raforkusjóðinn. Ég sagði í Ed. í dag, að það væri þegar búið að taka 5 millj. kr. og leggja í banka í þessu skyni, en að ég hefði von um að bráðlega mundi vera hægt að bæta öðrum 5 millj. kr. við. Mér virtist hv. 2. þm. Reykv. vilja skilja þetta svo, að nú þegar væri búið að leggja 10 millj. kr. í raforkusjóð, og vildi ég aðeins leiðrétta þann misskilning.



Herra forseti. - Það mætti ætla, eftir þeim umr., sem hafa farið hér fram í kvöld, að fulltrúar Framsfl. hefðu verið á móti brtt. fjhn. og brtt. ríkisstjórnarinnar og á móti frv. yfirleitt frá upphafi. Hv. 2. þm. N.-M. sagði núna, að það væri ekkert annað gert til þess að lækka dýrtíðina en það, sem væri á kostnað bænda, en ég hef þó ekki orðið var við neinar brtt. til lagfæringar á því. Í fjhn. tókum við fullt tillit til þeirra, sem þar töldu sig fulltrúa bændanna og þar átti Framsfl. fulltrúa, sem var samþykkur brtt. n., en nú er svo að heyra frá þeim flokki sem ekkert tillit hafi verið tekið til bænda. Það var nú svo, að í fjhn. urðum við að taka mörg tillit, og það var sérstaklega eitt, sem við tókum tillit til viðvíkjandi bændum, en það var það, að þeir fengju ekki minna fyrir kjöt og mjólk en vísitala hvers tíma segði til. Ég varð ekki var við annað en fulltrúar bænda í fjhn. væru þar sammála okkur hinum, sem erum ekki eingöngu bændafulltrúar. Nú er mikið um það rætt, hvort eigi að taka varasjóðsréttindin af hlutafélögum og samvinnufélögum eða ekki. Þetta var samningsatriði í fjhn. en hefur nú verið gert að deiluatriði, og nú virðist það vera aðalatriði, en það var litið rætt í n., og n. taldi, að till. ríkisstj. um þetta væru illa undirbúnar og að heppilegra væri að þessi mál væru rannsökuð af n. Ég varð ekki var við neinn ágreining um þetta, fyrr en málið kom hér út í d. Og um hvað er deilt? Um það, hvernig eigi að ráðstafa 2 millj. kr., sem sumir halda fram, að séu tapaðar, ef þær verða ekki teknar nú þegar. Nei, þetta fé liggur áfram í varasjóðum fyrirtækjanna. Þetta um varasjóðina er nú gert að aðalatriði, en ekki hitt þótt frestað sé að leggja skatt á hæsta stríðsgróðann, en um það hefur Framsfl. ekki borið fram neina till. Það er höfuðatriði, en það er ekki tekið fyrir, heldur er þessi hundaþúfa valin til þess að klifra upp á og gera hávaða og reyna að vekja sundrung. Þetta getur aldrei orðið neitt höfuðatriði, en hitt er höfuðatriði, að settar verði reglur um varasjóðina og að þær reglur verði varanlegar, en til þess þurfa þær að vera betur undirbúnar en gert hefur verið. Ég sé ekki betur en hér sé verið að blása sig út yfir algeru aukaatriði og með því að koma í veg fyrir það, sem verið var að reyna, en það er að koma á fjögurra flokka samstarfi um tilraun til þess að komast að niðurstöðu um það höfuðatriði að koma vísitölunni eitthvað niður. En til þess að koma slíku samstarfi á þarf að taka tillit til fleiri en Framsfl. eins. Ég er þeirrar skoðunar, að ef ekki sé tekið tillit til allra, þá séu allar till. til samkomulags og þar með stjfrv. dautt. Og því má ekki taka út úr frv. þau atriði, sem ekki koma beint við höfuðtilgangi frv. og heppilegra er að geyma, til þess að þau geti fengið betri undirbúning? Það má mikið vera, ef þetta litla atriði er ástæða til þess, að sumir hv. þm. geti sagt það, að hér sjái þeir eitthvert hyldýpi spillingarinnar opnast í þinginu. Þessi höfuðástæða, sem nú er flutt fyrir því, að það hafi mátt til að taka varasjóðina nú þegar til þess að leysa dýrtíðarmálið, var ekki látin gilda, þegar gerðardómslögin voru í gildi. Engin slík ákvæði voru þar. Þá var hægt að skipta þessu niður í tvenn lög. Ég tel það hafa verið galla á stjfrv. að hafa þetta í einu frv., í stað þess að skipta því niður í tvennt. Það hefði síður valdið truflun. Þetta hefur líka komið greinilega í ljós. Það hefur komið greinilega í ljós, að fjhn. sá rétt, þegar hún komst að þeirri niðurstöðu, að það mundi trufla meðferð málsins í þinginu, ef haldið væri fast við l. kafla stjfrv. á þessu stigi þessara mála, því að allar aðaltruflanir, sem orðið hafa og nú seinast í hv. Ed., stafa einmitt frá því, að þetta tillit var ekki tekið við atkvgr. hér á einum fundi. Frv. hefur spillzt og þær heimildir, sem stj. fær, vegna þessarar meðferðar málsins og vegna þess bardaga, sem hefur komið inn í meðferð þessa máls. Það er ekki ástæða til að tala mjög mikið um þetta nú á síðustu stundu. Það hefur nú verið hafin herferð, sem kemur manni alveg að óvörum, eins og þessar ræður, sem haldnar hafa verið hér við eina umr. í Nd. En ég hefði búizt við því, og ýmsir aðrir þm., að hægt hefði verið að hafa samkomulag í þessu máli, úr því sem komið var, þannig að það gæti verið nokkurs konar fjögurra flokka samkomulag um þetta mál. En skilyrðið fyrir því, að hægt væri að koma slíku á, var það, að enginn einn flokkur stofnaði til samkeppni við aðra flokka í þessu máli. Mér finnst undarlegt, að samvinnumenn virðast nú við þessa umr. vera þeir, sem einna sterktrúaðastir séu á skefjalausa samkeppni í íslenzkum stjórnmálum.



Ég kemst ekki hjá því að fara nokkrum orðum um ræður hv. síðustu ræðumanna, og skal ég þá fyrst snúa mér að hv. þm. V.-Ísf. Hann sagði, að sér kæmu þessi ræðuhöld ákaflega á óvart, hann hefði ekki búizt við þessum ósköpum út af jafnlitlu atriði, hér sé um smátt atriði að ræða, atriði, sem ekki sé hættulegt þó að bíði. Hann sagði, að það væri ljótt, að menn skyldu bera það sér í munn, að hér hafi orðið stefnubreyting hjá Alþfl. og Sósfl. Hann sagði, að þetta væri hundaþúfa, sem Framsfl. væri að reyna að hreykja sér upp á. Ég vil benda hv. þm. V.-Ísf. á það, sem ég raunar gerði í fyrri ræðu minni, að þetta litla atriði, þessi hundaþúfa, þetta atriði, sem má bíða og ekki er þess vert að sé rætt, það er atriði, sem Alþfl. hefur á undanförnum árum borið fyrir sig og sagt: „Vegna þess að þessu atriði, einmitt þessu atriði skattal., og varasjóðunum er skipað á þann hátt, sem er í l., getum við ekki tekið þátt í neinu jákvæðu stjórnmálastarfi.“ Upp á þetta litla atriði, sem nú má bíða, hefur Alþfl. haldið tvennar alþingiskosningar. Hann hefur borið fyrir sig þetta atriði. Þetta atriði er sú hundaþúfa, sem Alþfl. hefur setið á, síðan stríðið hófst. Hv. þm. V.-Ísf. sagði, að það hefði þurft að taka tillit. Til hverra þurfti að taka það tillit að fella niður þetta atriði? Hver var það hér á Alþ., sem ætlaði að fella frv., ef þetta atriði væri ekki tekið út? Það væri fróðlegt að hv. þm. V.- Ísf. vildi upplýsa það. Er hv. þm. V.-Ísf. að upplýsa það, að Sjálfstfl. hafi ætlað að drepa frv. stj., ef þessi skattaákvæði yrðu samþ. Og hver átti að fella frv. með Sjálfstfl., ef þetta yrði ekki tekið út? Það væri æskilegt, að hv. þm. V.-Ísf. vildi upplýsa það, hver það var, sem ætlaði að hjálpa Sjálfstfl. til þess að drepa frv., ef þetta atriði yrði ekki tekið út. Mér þykir leiðinlegt, ef ræða mín skyldi koma hv. þm. á óvart. Ég vona, að það séu ekki svo mikil brögð að því, að það geri þá mikið til. En hann verður að fyrirgefa mér það, þó að mér sé þetta nokkurt alvörumál vegna þess, að Framsfl., og ég sérstaklega, hefur fengið margt óþvegið orð á undanförnum árum frá flokksbræðrum hv. þm. V.-Ísf. og Sósfl. fyrir það að hafa tekið það tillit til annarra að ganga inn á, að safnað væri í varasjóði, eins og verið hefur í l. fram að þessu. Þetta er eina atriðið, sem þessir hv. þm. hafa barizt fyrir, og þeir hafa ekki túlkað neina aðra lausn á dýrtíðarmálinu en einmitt þá að skattleggja stríðsgróðann. - Ræða hv. 2. þm. Reykv. finnst mér vera glöggt dæmi þess hvernig fer, þegar greindur maður neyðist til þess að tala gegn betri vitund. Ég verð að segja hv. 2. þm. Reykv. það, að það er alveg þýðingarlaust fyrir hann að spinna þennan lopa hér frammi fyrir alþm. Það er enginn maður hér á Alþ., svo skyni skroppinn, að hann sjái ekki í gegnum þennan lopa. Ég vil segja þessum hv. þm. það, að ég efast um, að lítilsigldustu hópsálirnar í hans eigin flokki mundu taka fyrir góða og gilda vöru þau undanbrögð, sem þessi hv. þm. hefur haft hér í frammi. Þó að mikið hafi verið gert til þess að drepa úr því fólki heilbrigða dómgreind, þá efast ég um, að það taki þetta fyrir góða og gilda vöru. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að það hefði verið rætt um skattamálin í fjhn., hann sagði, að fulltrúar vinstri flokkanna hefðu orðið sammála um það að skipa n. til þess að athuga þessi mál, og ætti hún að ljúka störfum fyrir 15. ágúst. Þetta er ekki rétt, a.m.k. er það mjög villandi sagt frá, því að hv. þm. V.-Húnv. hafði fyrirvara um þetta atriði, sem hér er verið að tala um, það meginatriði að breyta varasjóðsákvæðunum einmitt núna. En það var vegna þess, að okkur er ljóst, að verði þessu atriði ekki breytt nú, þá verður ekki hægt að ná nema litlum hluta þess fjár, sem fæst í ríkissjóð, með því að samþ. það ákvæði, sem fellt hefur verið úr frv. Hv. þm. var í þessu sambandi að fara með aðrar eins röksemdir og þær að segja: „Halda menn. að þetta fé hlaupi á brott? Halda menn, að þetta fé náist ekki, ef samþ. verður róttækur eignaaukaskattur?“ Og hv. þm. sagði þessa kynlegu setningu, „að peningarnir mundu verða til í enn ríkara mæli.“ Er ómögulegt að fá þennan hv. þm. til þess að skilja það, að hefðu þessi ákvæði verið samþ. nú, þá hefði meiri hl. af þessu fé komið undir skattstigann, sem ákveður, að 70-90% skuli tekin af stríðsgróðanum? Getur hann ekki áttað sig á því, að 70–90% er meira En 25%, að þessar reglur eru kjarni málsins, sá kjarni, sem þessi hv. þm. er að reyna að komast fram hjá með þessu eins og öllu öðru, sem hann segir? Hv. þm. sagði, að öllum ætti að vera það ljóst, að höfuðatriðið í þessu máli væri ekki tekjuskatturinn eða varasjóðirnir. Höfuðatriðið væri eignaaukaskattur. Ég vil ekki draga úr því. að eignaaukaskattur sé stórt atriði, en þessi hv. þm. getur ekki komizt hjá því, að það er einmitt þetta atriði, sem Sósfl. hefur gert að aðalatriði fram að þessu, þ.e. sjálft fyrirkomulag tekjuskattsins og stríðsgróðaskattsins, alveg á sama hátt og Alþfl. Síðan kom hv. þm. að því að afsaka það, að þetta ákvæði hefði verið fellt út úr frv., og afsökunin var í fyrsta lagi sú, að hér í Nd. hafði verið gert samkomulag, þ.e.a.s. það hafði gerzt, að Framsfl. og Sjálfstfl. höfðu „skriðið saman.“ Um hvað höfðu þeir svo skriðið saman? Jú, þeir skriðu saman um það „að eyðileggja frv.“ og koma í veg fyrir það, sem verkalýðnum væri fyrir beztu. Hvaða atriði voru það svo, sem urðu þess valdandi, að þm. Sósfl. urðu að gripa til óvenjulegra leiða? Í fyrsta lagi það, að inn í frv. hafði verið sett ákvæði um það, að ef samkomulag næðist við alþýðusambandið og bandalag opinberra starfsmanna, þá væri ríkisstj. heimilt að fara eftir því samkomulagi. Þetta var annað atriðið, sem Íhald og Framsókn skriðu saman um. Hitt atriðið var það, að stofna skyldi 3 millj. kr. sjóð til þess að standa undir atvinnuleysistryggingum, og félmrh. skyldi setja reglugerð um sjóðinn. En áður hafði þetta verið þannig, að sérstök mþn. skyldi setja reglugerð um sjóðinn. Nú átti ráðh: að setja reglugerðina, og sjóðinn átti að leggja fram; ef samkomulag næðist milli alþýðusambandsins og ríkisstj. Sem sagt, alþýðusambandið hafði það í hendi sinni, hvernig reglugerðinni yrði komið fyrir. Það var nú þessi voði, sem Íhald og Framsókn skriðu saman um. Ekki var að furða, þó að sósíalistarnir yrðu hræddir. Það var því engin efnisbreyting gerð á frv. að þessu leyti. Það er sama, hversu hv. 2. þm. Reykv. eyðir löngum tíma í að sýna fram á að svo hafi verið. Það er ekki hægt. - Það leit því ekki vel út, þegar frv. fór frá Nd., og þá var ekki við góðu að búast, þegar frv. kæmi til Ed. - Ég gleymdi að geta þess að hitt ódæðið, sem framið var í Nd., var það, að leggja skyldi helming þess fjár, sem inn kæmi vegna 7. gr., í raforkusjóð. Það var nú ekki lítið ódæði. Annars verður gaman að heyra, þegar hv. 11. landsk. fer að tala við kjósendur sína um þetta mál, þar sem hann hefur látið sem raforkumálin væru hans aðaláhugamál og hefur verið sendur út af örkinni af sósíalistum til þess að sýnast í þeim málum. Raunar væri einnig gaman að heyra, þegar hv. þm. V.-Ísf., fer að tala við kjósendur sina. - Nú tók ekki betra við, því að nú fór frv. til Ed., og þá er málið sett þannig upp af hv. 2. þm. Reykv. Þarna stóð sem sé til eitt allsherjar samkomulag við Sjálfstfl., undir forustu þm. S.-Þ., um það að eyðileggja frv. Vesalings sósíalistarnir áttu nú ekki annars úrkosta en að flýja til sjálfstæðismanna og reyna að fá þá til þess að bjarga frv, fyrir sig, ef sósíalistar felldu aftur niður skatt af stríðsgróðanum, því að Jónas ætlaði nú að eyðileggja frv.: En hvernig kemur þetta nú heim við raunveruleikann. Þetta er hreinn uppspuni hjá hv. 2. þm. Reykv. Fulltrúi Framsfl. í fjhn. lýsti strax yfir því, þegar málið kom til meðferðar í Ed., að Framsfl. vildi standa að frv. óbreyttu, eins og það væri, sósíalistar þurftu því ekki að kaupa sig undan neinni ofsókn af hendi Jónasar Jónssonar í sambandi við þetta mál í Ed. Þetta sýnir ekkert annað en það, hvað hv. 2. þm. Reykv. er gersamlega þrotinn að öllum vörnum, að hann skuli leyfa sér að bera annað eins fram og þetta. Þegar ég minntist áðan á meðferð málsins í fjhn., þá gleymdi ég að minnast á eitt atriði, sem kom fram hjá hv. 2. þm. Reykv. Hann sagði, að það hefði þurft að fresta sköttunum, vegna þess að það hefði ekki náðst samkomulag um þá. Við hverja náðist ekki samkomulag? Það náðist ekki samkomulag við fulltrúa stríðsgróðamannanna í fjhn., eins og hv. 2. þm. Reykv. hefur ekki verið feiminn við að orða það. Hvað ætli hv. 2. þm. Reykv. og sósíalistar yrðu að bíða lengi með það að skattleggja stríðsgróðann, ef þeir ætluðu að bíða eftir því samþykki? Ætli þetta sé ekki álíka framkoma eins og það, að þessi hv. þm. hefur í allan vetur verið að ræða myndun vinstri stj., en svo einn góðan veðurdag, þegar búið er að sitja yfir þessu í marga mánuði, þá kemur það fram í blaði flokksins, að þetta geti verið varhugavert, það geti verið að það sé einhver á móti því, það gæti orðið um það deilt og þess vegna sé ákaflega varhugavert að leggja út í það. Hvað ætli að þyrfti lengi að bíða eftir vinstri stj., ef það ætti að bíða eftir samþykki íhaldsmanna? Það er málflutningur annað eins og þetta, og þetta er hv. alþm. boðið upp á af hálfu hv. 2. þm. Reykv. Eins og ég sagði áðan, þá efast ég um það, þó að það sé búið að drepa niður dómgreind margra af laxbræðrum hv. 2. þm. Reykv., að þetta sé af þeim álitin góð og gild vara lengur, og alls ekki fyrir það fólk, sem léði þeim atkv. sitt við síðustu kosningar í trausti þess, að þeir væru aðrir en þeir nú virðast vera. En þeir reikningar verða gerðir upp á sínum tíma. Það var þetta í Ed.: Þar var Jónas Jónsson, og hann sat á svikráðum, og það stóð til að eyðileggja málið, - Ég skildi þar við þann þráð, og vegna þess var nú ekki annað fyrir hendi heldur en að leita til sjálfstæðismanna um að fá þetta í lag, eins og hv. 2. þm. Reykv. orðaði það. Einhverjum hefði nú fundizt ekki óviðeigandi, áður en til þessa úrræðis var gripið, að grenslazt hefði verið eftir því, hvað Framsfl. var að far a í Ed., en það var alls ekki gert. Sósíalistum datt alls ekki í hug að kynna. sér það, þrátt fyrir það að fulltrúi Framsfl. í fjhn. Ed. lýsti því yfir, að það kæmi ekki til mála, að Framsfl. fylgdi neinni breyt. á frv. Það er þýðingarlaust fyrir hv. 2. þm. Reykv. að vera að tala um till., sem fluttar hafi verið um alþýðutryggingarnar í sambandi við fjárl., því að Framsfl. hefur alltaf verið reiðubúinn að ganga inn á það að sinna því máli, og fullkomlega til móts við það, sem þessir hv. þm. hafa fengið í greiðslu fyrir svik sín í skattamálunum, ekki merkilegra heldur en það nú er. - Þá kom þessi hv. þm. að framtíðinni og talaði nú ekki lítið digurbarkalega um það, hvað til stæði. Ég minntist á það í fyrri ræðu minni, hvað það væri broslegt að heyra þennan hv. þm. vera að bollaleggja um framtíðina og ráðgera að flytja frv. um að skattleggja stríðsgróðann, eftir að hann er búinn að drepa till. sinna eigin n1anna í þeim efnum. Ég vænti þess, að ekki færi á sömu leið aftur. En einhvern veginn fannst mér ég heyra það á hv. þm., að það mætti alveg eins búast við því, að aftur færi á sömu leið. Það var, þegar hann talaði um það, að böggull fylgdi skammrifi. Það mundi þurfa talsverða skilmála frá hendi sósíalista, til þess að þeir gætu orðið með því að skattleggja stríðsgróðann. Eitthvað var það í þessari ræðu hv. þm., sem gaf mér tilefni til þess að minnast þeirra starfsaðferða, sem sósíalistar hafa haft hér á þessu þingi. Sósfl. hefur haft þá aðferð að bjóða upp á samninga um ýmis mál og sett sem skilyrði sín eigin sjónarmið, og geti aðrir ekki fallizt á sjónarmið hans, þá drepur hann þau með Sjálfstfl. Það hefur gerzt æ ofan á æ á þessu þingi. Og svo er röksemdafærslan þannig, að hv. þm. segir, að Framsfl. hafi látið málið drepast í höndunum á sér. En hvernig fyrirfórust þessi mál? Urðu þau sjálfdauð? Þau fóru þannig, að Sósfl. drap þau með Sjálfstfl. Og það skyldi nú aldrei eiga að vera eitthvað líkt þessu, þegar að því kemur að samþ. þetta mál, þá verði skilyrðin fyrir því hjá Sósíalistafl. þau, að ómögulegt verði að ganga að þeim, og svo ef þessi skilyrði verða felld, þá kalli sósíalistar það náttúr lega að drepa málið, og ef þeir geta ekki fundið nógu vitlaus skilyrði, drepi þeir málið samt. Getur það ekki verið þetta, sem þeir ætla sér? Það kann að vera, að vel megi rætast úr. En illan bifur hef ég á ræðu hv. 2. þm. Reykv. En það sýnir sig, hver meiningin er, þó að ég heyri ekki betur en að hér sé verið að undirbúa sama skrípaleikinn og á skattamálunum hér nýlega. Og þá framkomu verður ekki hægt að skýra á annan veg en þann, að það sé „sabotage“, skemmdarstarfsemi, hreint og beint, sem sósíalistar hafa haft hér í frammi. Því að ef sá flokkur hefði haft nokkurn áhuga fyrir þessu máli, skattamálinu, þá hefði hann verið búinn að knýja það fram sérstaklega, heldur en að láta það vera í sambandi við þetta frv. og drepa það svo með því að segja, að þeir ætli að flytja það á næsta þingi. Og það verður fróðlegt að vita, hvort þeir halda áfram þessari starfsemi á næsta þingi. Og þessi vinnubrögð, að fella skattana niður nú, eftir að búið er að sitja allan þennan tíma yfir afgreiðslu dýrtíðarfrv., sem afgreiddar verða nú einhverjar reitlur af, þau eru fyrir neðan allar hellur, og það veit hv. 2. þm. Reykv. ákaflega vel. Og þessi vinnubrögð eru af Sósíalistum vafalaust gerð af ráðnum hug, og ekki í því skyni að auka sóma þingsins. Ég get svo látið útrætt um þetta. Klukkan er nú orðin rúmlega eitt að nóttu, og ég geri ekki ráð fyrir, að ég taki aftur til máls, enda gerist þess ekki þörf. Það getum við verið sammála um, og jafnvel getur hv. 2. þm. Reykv. tekið undir það með mér, þó að ég efist um, að hann hafi hreinskilni til þess.



Herra forseti. - Ég hygg, að ég þurfi ekki að vera langorður. En vegna þess að sérstakt tilefni hefur gefizt til þess að tala um þetta mál nú, þrátt fyrir langar umr., bæði við fyrri umr. hér og einnig í hv. Ed., get ég ekki komizt hjá því að fara nokkrum orðum um þá breyt., sem hefur orðið á þessu máli, og sérstaklega þó um þau orð, sem fallið hafa hér frá hv. 2. þm. S.-M, bæði varðandi þetta mál og önnur mál, sem í raun og veru eru þessu óskyld. Hv. 2. þm. S.-M. (EystJ) hefur alveg sérstaklega haldið því hér fram, að við sósíalistar hefðum brugðizt okkar stefnuskrám varðandi breyt. á skattal. og að við hlypum þannig frá þeim, og ~á alveg sérstaklega ég og hv. þm. Siglf. (ÁkJ), með tilliti til þeirrar breyt., sem gerð var á þessu frv. í hv. Ed. varðandi niðurfellingu skattfríðindaákvæða núgildandi skattal. En í sambandi við þessa breyt. er nauðsynlegt að athuga nokkuð, hvernig gangur þessa dýrtíðarmáls hefur verið hér í þinginu, og alveg sérstaklega nú síðustu dagana. Það var sem sagt sýnilegt, að það mundi verða allerfitt að fá flokkana saman til þess að leysa þetta dýrtíðarmál, svo lengi hefur það beðið lausnar. En þó hafði þannig skipazt að fjhn. Nd. virtist vera komin að samkomulagi í megindráttum, eftir að allir flokkar höfðu lagt fram sínar stefnutill. í þessum málum, þannig að þeir urðu að falla frá þeim að verulegu leyti og höfðu svo komið sér saman allir um eitt sameiginlegt nál., sem hér var lagt fyrir. Þá áskildu fulltrúar Framsfl. sér rétt til þess að bera fram brtt. og fylgja brtt. varðandi I. kafla frv. Og framsfl. notaði sér þetta síðan hér strax í hv. Nd. og flutti brtt. einmitt um I. kafla frv., varðandi skattfrelsisákvæðin, eða talsverðar breyt. yfirleitt á gildandi skattal. Við umr. hér í d. kom glöggt og fljótt í ljós, að Framsfl. hafði tekið þá stefnu í þessu máli. að hann vildi með engu móti láta þetta dýrtíðarfrv. fara í gegn. Hann vildi alls ekki láta lækka dýrtíðina eins og málum var komið. Hann hélt uppi hér í d. löngum og miklum umr. til metnings um það, hvort kaup í landinu yfirleitt, og þá sérstaklega úti um land, hefði verið hækkað meira en kaup bænda yfirleitt eða afurðir þeirra. Og hér fór fram hinn skringilegasti reikningur ýmissa hv. þm. til sönnunar því, að kjör verkamanna væru miklu betri heldur en kjör bænda, og þeir ættu því fyrst og fremst að fórna með því að lækka sitt kaup, en hins vegar ættu afurðir bænda að lækka miklum mun minna. Og maður sér það í raun og veru bezt, hve freklega þeir vildu ganga fram í þessa átt, þegar þess er gætt, að þeir veittu ekki fylgi sitt við þau ákvæði, sem fjhn. hafði þó orðið sammála um í þessu efni. Og hver voru þau ákvæði varðandi þetta atriði ? Það átti að lækka útsöluverð á kjöti, en bændur áttu að fá lækkunina alla greidda úr ríkissjóði. Það átti að lækka útsöluverð mjólkur, og mjólkurframleiðendur áttu að fá þá lækkun einnig greidda nema aðeins þá lækkun, sem mundi verða samsvarandi við lækkun vísitölunnar. En launþegar áttu að gera meira en að lækka kaup sitt til samræmis við vísitöluna. Þeir áttu að afsala sér þeim rétti, sem þeir höfðu samið um við atvinnurekendur, sem nema mundi um 12% hreinni launalækkun hjá þeim. Launþegar áttu í heilan mánuð að verða fyrir launalækkun, og svo auk þess í samræmi við lækkandi dýrtíð, þar sem bændur áttu að fá að halda sama verði á landbúnaðarafurðum til sín þrátt fyrir lækkandi dýrtíð. Framsóknarmenn vildu ekki una þessu. Þeir vildu ekki láta lækka útsöluverð landbúnaðarafurða, þrátt fyrir það að bændur fengju allan mismuninn greiddan úr ríkissjóði, og þar með lækka dýrtíðina. En þegar það virtist vera meiri hluti fyrir því hér í hv. Nd. að samþ. þó þessar brtt. fjhn., þá byrjar Framsfl. á því að gera alls konar tilraunir til þess að spilla þessu samkomulagi og reyna að láta samþ. frv. verða alveg einskis virði, reyna að koma þannig breyt. inn í l., að þau næðu alls ekki tilgangi sínum. Og þá kemur Framsfl. fram með sína skattatill., sem á ýmsan hátt var gölluð. En við sósíalistar höfðum marglýst yfir, að að því talsverða leyti, sem till. færi í rétta átt, værum við henni sammála. Og við reyndum á ný samkomulag við Framsfl. um að fá þau jákvæðu ákvæði þess frv. í gegn ásamt nokkurri lagfæringu á skattalagafrv. Þess vegna bárum við fram frv. um víðtækari breyt. á skattal. En þá kom í ljós, að Framsfl. hafði aldrei meint neitt með því að bera fram skattatill. sína, heldur borið hana fram fyrst og fremst í þeim tilgangi að reyna að torvelda samþykkt laganna. Hann vildi ekki standa við samþykktina, þegar við höfðum gengið inn á allt, sem hann setti fram, heldur tók hann upp á því að semja við Sjálfstfl., sem var óánægður með þessi skattal., um að gera margar aðrar breyt. á frv., sem allar miðuðu í þá átt, að við gátum ekki fellt okkur við frv., og þau ákvæði frv., sem fyrir voru, voru felld niður, og frv. mátti heita eyðilagt. Það hafði því í raun og veru komið eins skýrt fram eins og á varð kosið, að Framsfl. gerði allt, sem hann mögulega gat, til þess að fyrirbyggja það, að útsöluverð á kjöti og mjólk yrði lækkað. Hann gerði allt, sem hann gat, til þess að fyrirbyggja, að lækkun á vísitölunni gæti átt sér stað. Og ég segi það alveg sérstaklega í sambandi við þau orð, sem féllu hjá hv. 2. þm. S.-M. í minn garð, að ég hefði alveg sérstaklega gaman af því að fara með honum um þau kjördæmi, sem við erum báðir úr, og heyra hann verja þessar gerðir flokks síns, eftir kosningaáróður hans frá síðustu kosningum og þá miklu ábyrgðartilfinningu, sem hann belgdi sig þá út með á hverjum fundi, þegar hann taldi sig og flokk sinn þá einu, sem vildu lækka vísitöluna í landinu, en við sósíalistar og alþýðuflokksmenn, og reyndar allir aðrir en Framsfl., vildu spenna vísitöluna miskunnarlaust upp og þar með rýra laun sjómanna, sem bundin eru við fast fiskverð. En nú hefur hann og hans flokkur orðið uppvís að því að standa á móti því, að það sé hægt að lækka vísitöluna og bæta þar með launakjör þeirra sjómanna, sem nú hafa orðið margfalt harðar úti heldur en þeir voru þegar við vorum að ferðast um Suður-Múlasýslu. Við sósíalistar ætlum okkur nú að fella þetta ákvæði niður úr frv., sem við þó í góðri trú settum inn í frv. í fullu trausti þess, að Framsfl. mundi standa við samkomulagið um frv. áfram þannig, að við gætum staðið með því að öllu leyti. Og þegar framsóknarmenn eru búnir að skrumskæla frv. og skattatill. einnig, og þó að hv. 2. þm. S.-M. haldi, að við séum nú í einhverjum kaupum um þessa niðurfelling 7. gr., þá erum við óhræddir við að fella þetta ákvæði niður í bráðina og fá eitthvað af dýrtíðarfrv., sem hér liggur fyrir, í gegn fyrir sjómenn og aðra landsmenn, væntanlega til lækkunar á vísitölunni, en fá síðan á eftir fram nauðsynlegar breyt. á skattal., ef Framsfl. í raun og veru meinar nokkurn hlut með því, sem hann hefur sagt hér í ummælum sínum um þau mál. Með því vinnum við tvennt: Við fáum lækkun á vísitölunni, sem hv. 2. þm. S.-M. hefur sérstaklega talið, að hann bæri fyrir brjósti að færa nokkuð niður, og hitt einnig, að fá breyt. á skattal. á eftir. Og ég vil segja það, að ég hygg, að það verði þessum hv. þm. ekki hlátursefni að koma á okkar austurvígstöðvar og tala við sjómenn þar eftir þær ræður, sem hann hefur flutt þar við síðustu kosningar, til þess að reyna að skjalla þá til fylgis við sig, þegar hann nú berst á móti því, að nauðsynjar þeirra verði lækkaðar með því að lækka vísitöluna. Það er alveg sérstaklega gott, að fram skuli hafa komið hér í þessari hv. d. viðurkenning á því, hvað framsóknarmönnum í raun og veru var í hug í þessum málum. En sú viðurkenning kom fram í ræðu hv. 2. þm. S.-M., því að hann sagði afdráttarlaust, að hann hefði hér sérstöðu. Og það er sérstaða Framsfl. - það hefur greinilega komið fram - að hann væri alveg á móti því að framkvæma þessa lækkun, sem þetta frv. mundi geta haft á verð landbúnaðarafurða í útsölu. Hann var alveg á móti slíkri lækkun. Þeir menu, sem hafa haldið því fram, að kjöt þyrfti nauðsynlega að vera á kr. 7.75 pr. kgr. í útsölu hér í Rvík, miða við vinnulaun síðastliðins árs, sem voru miklu lægri að meðaltali heldur en á þessu ári, þar sem grunnkaupshækkun fór fyrst fram á síðari hluta s.l. árs. Þeir sömu menn hljóta eðlilega að halda fram, að útsöluverð á kjöti í ár þurfi ekki aðeins að vera kr. 7.15 pr. kgr., heldur miklu hærra, líklega um 10 kr. Og það, sem þessir menn óttast, er, að ef úfsöluverð á kjöti ætti að lækka í kr. 4.80 og standa þannig þar til 15. september í haust, þá þyrfti að hækka kjötið í 10 kr., ef ríkissjóður ætti ekki að borga allan mismuninn á verðinu. Því að það er það, sem þessir herrar hugsa sér, að færa kjötverðið upp í haust. En þeim hrýs hugur við því að hækka kjötverðið svona skyndilega. Og þá vita þeir, að þeim tekst ekki að gera það á svipaðan hátt eins og þeim tókst að koma þessu verði upp á síðasta hausti í kapphlaupi pólitískra spekúlanta. Þá verður væntanlega kominn grundvöllur til að binda sig við um verðlagið á þessum vörum, en þeir óttast, að sá grundvöllur segi, að verðið á þessum vörum eigi að vera nokkru lægra heldur en þeir hafa viljað fram að þessu halda fram, að það ætti að vera. En þeir hefðu átt miklu hægara með að hækka kjötið í 10 kr. kgr., ef útsöluverðið gæti haldizt í kr. 7.75 kgr. fram til hausts, alveg án tillits til allra reglna. Það væri einnig alveg sérstaklega þess vert fyrir hv. 2. þm. S.-M. að hugsa nokkuð til þess, hvernig hann færi að verja það fyrir kjósendum sínum, sem taka kaup sitt efir fiskverðinu, að hann ætlast til þess, að vísitalan lækki, en dýrtíðin ekki, þar sem hann vill halda mjólkurverði á Austurlandi jafn háu því, sem það hefur verið, þrátt fyrir það að vísitalan lækkaði og mjólkurverð hér í Rvík þar með. Slíkt mundi ekki bæta kaupgetu austfirzkra sjómanna. En hv. 2. þm. S.-M. hefur barizt miskunnarlaust gegn því, að mjólkurverðið fyrir austan lækki, þó að vísitalan verði færð niður. Það, sem hefur vakað fyrir Framsfl., þegar hann hefur blásið sig mest út með það, að hann vildi lækka dýrtíðina í landinu, og að hann væri í raun og veru eini flokkurinn í landinu, sem það vildi, er að lækka vísitöluna, en ekki dýrtíðina, - lækka laun verkafólksins í landinu fyrst og fremst. Ég vil að endingu segja það, að ég mun fella mig við það að samþykkja þetta frv. eins og það liggur hér fyrir nú, í trú á það, að það verði til þess, að vísitalan, og um leið dýrtíðin, lækki allverulega frá því, sem hún er nú, án þess að ráðizt sé á nokkurn hátt á launakjör verkafólks, og þá líka alveg sérstaklega, þegar það hefur komizt inn í frv., að aðstaða smáútvegsmanna er töluvert mikið bætt. Þau kjör, sem þeir hafa átt við að búa með gildandi skattal., hafa verið færð til horfs við þau skattfríðindaákvæði, sem hlutafélög hafa notið. Og er það til mikilla bóta fyrir smáútveginn. Enn fremur með tilliti til þess, að samkv. þessu frv. á að leggja 3 millj. kr. til atvinnutrygginganna, sem kemur alveg sérstaklega hinum fátækari í landinu til góða. Og þar sem þetta frv. er að mínum dómi þannig, að það stefnir að öllu leyti í rétta átt, þá mun ég vera með í að samþykkja það. En hins vegar lýsi ég því jafnframt yfir, að ég mun vinna að því, að þær breyt. verði gerðar á skattal., sem fara í þá átt, sem við sósíalistar höfum oftsinnis lýst hér yfir. Og þegar vænta má þess, að þær breyt. verði samþ., samkv. yfirlýsingum Framsfl., jafnvel eftir nokkra daga, þá sé ég ekki annað en að málinu sé borgið.



Það var ekki nema eðlilegt, að það þyrfti ekki fleiri ræður af hálfu Framsfl. heldur en haldnar hafa ver ið hér í hv. d. um þetta mál til þess að koma upp um það, hvað sérstaklega hefur vakað fyrir þeim flokki. Það skauzt upp hjá hv. 2. þm. N.-M. (PZ). Hann var nógu hreinskilinn til að segja það, þó að hv. 2. þm. S.-M. (EystJ) varaðist að koma inn á það. Það var sem sé frá sjónarmiði þess flokks það, sem á skorti í þessu frv., að kaupið væri hækkað. En hv. 2. þm. N.-M. kom með það. Þessum flokki þótti það skorta á frv., að ekki var haldið áfram á lögfestingarleiðinni. Það er það líklegast, sem gerir það að verkum, að einhverjir hv. framsóknarmenn verði á móti þessu frv. nú við þessa umr. Svo er því bætt við, að þetta sé allt gert á kostnað bænda. Sannleikurinn er, að til þess að ná samkomulagi í fjhn. Nd. þá var gengið inn á þær ýtrustu kröfur, sem fram komu frá hálfu bændafulltrúanna. Það var fulltrúi Framsfl. í n., sem dikteraði greinina, sem fjallar um afurðaverð bænda. Svo kemur annar hv. framsóknarþm. hér í hv. d. og segir: „Það, sem með þessu er stefnt að, er á kostnað bænda. En það þarf að lækka kaupið.“ Hér kemur annar framsóknarmaður og segir: „Allt, sem verið er að gera, er gert á kostnað bændanna.“ Svo kemur 2. þm. S.-M. og segir: „Það er búið að fara svo með þetta fjhn. frv., að það er þinginu til skammar. Þetta er „sabotage“ skemmdarverk, sem gerð eru á frv. Það er eitthvað annað, ef komið væri til okkar framsóknarmanna og unnið með okkur að frv.“ Já, hvernig mundi vera að fara þá leið? Þessi leið var reynd í Ed. Sama daginn sem þetta frv., sem verið er að afgreiða hér í nótt, var lagt fram hér í þessari d., var annað frv. lagt fram þar, líka af stj. Þetta var frv. um skattadómstól, frv., sem hafði eins mikla þýðingu gagnvart sköttunum eins og það, sem hér er verið að afgreiða, frv., sem Framsfl. hefur blásið sig mikið út af, frv., sem Framsfl. var búinn að gera að einu af sínum skilyrðum. Þetta frv. var lagt fram í Ed. sama daginn sem frv. það, sem hér er verið að afgreiða, var lagt fram í þessari d. Og hvernig fór með þetta frv. í þeirri hv. d.? Þarna var gott tækifæri fyrir Framsfl. til þess að sýna, að hann væri duglegur að koma fram áhugamáli sínu, og til þess að fá dómstól í skattsvikum, þannig að hægt væri að knýja fram, að meiri peningar kæmu inn samkvæmt núgildandi skattal. en ella fengjust. Hvað líður þessu frv. nú? N. klofnaði. Vinstri flokkarnir voru í öruggum meiri hl. Sjálfur fyrrv. forsrh. Framsfl. var kosinn frsm. En hvar er nál.? Hvar er framsöguræðan? Og hvar er frv.? Frv. situr í Ed. Er þetta framúrskarandi vinstri samvinna? Það eina, sem hægt er að treysta á, er forusta Framsfl. Þið sjáið hvernig forusta Framsfl. fyrir vinstri samvinnu hefur verið í Ed. Ég held, að þessir menn ættu ekki að belgja sig alveg eins mikið út og þeir gera. Svo skamma þeir fjhn. þessarar d. fyrir það, að hún hafi ekki unnið. Við höfum haldið 54–55 fundi og unnið það mesta að þessu máli, sem hefur verið unnið á þessu þingi. Hvernig stendur á því, að það hefur verið reynt í allan vetur, hvort hægt væri að fá samkomulag við Framsfl. um að stjórna þessu landi, og verið setið með honum á óteljandi fundum í allan vetur, og hver er útkoman? Hún er sú, að Framsfl. hefur dregið málin á langinn, eftir því sem hann hefur getað, og stöðugt unnið á móti hagsmunum verkamanna, en dregið taum bænda eftir megni, en jafnframt látið í veðri vaka, að það væri nauðsynlegt að finna millileiðina. En það verður að segja hverja sögu eins og hún gengur, að það er mikið bil milli Sósfl. og Framsfl. í afstöðunni til dýrtíðarmálanna, því Sósfl. vill semja um málin fyrir verkamenn og bændur, en Framsfl. vill fara lýðskrumsleiðina. Svo kemur hv. þm. S.-M. og segir: „Hvers vegna er ekki farin sú leið að reyna hin ágætu vinstri samvinnu? Hvers vegna er ekki reynt samstarf við Framsfl. um lausn dýrtíðarmálanna?“ Nú í vetur hafa 3 menn frá hverjum þessara flokka setið á rökstólum til þess að reyna að finna leið, og aðalmaður Framsfl. hefur verið þar hv. þm. S.-M., en n. hefur ekki fundið neina niðurstöðu. Svo kemur þessi þm. og segir, að þessi ótætis kommúnistar hafi ætlað sér að ná samkomulagi við stríðsgróðamennina og ætluðu að bíða með lausnina þangað til stríðsgróðavaldið gengi inn á þeirra skilmála. En hann gleymir því, að eftir að við vorum búnir að sitja 5–6 mánuði með Framsfl. á fundum, töluðum við í fjhn. saman í 3–4 daga. Eftir að búið var að sitja á fundum í allan vetur, kemur þessi þm. og talar um skemmdarverk, „sabotage“ sem við séum með, og að við séum að spilla öllu þinginu með þessu. Nei, mér finnst nú hræsnin fara nokkuð langt, þegar svona er komið. Í fjhn. voru meiri möguleikar til þess að ná samkomulagi og til þess að fá annan fulltrúa Sjálfstfl. til þess að ganga inn á það en til þess að ná samkomulagi við annan fulltrúa Sjálfstfl. og fulltrúa Framsfl. Svo viljum við ekki samstarf með Framsfl., þótt hann hafi aldrei í 9 manna n. getað komizt að niðurstöðu með Sósfl. og Alþfl. í þessu máli. Hafi hann haft tilhneigingu til þess að gera það, hafði hann tækifæri til þess í fjhn. Ég bar þar fram beinagrind að þeim till., sem við hugsuðum okkur að flytja síðar, og las þær upp á einum fundi í n. Í sambandi við 1. kafla vildum við fyrirbyggja, að nýbyggingarsjóður gæti farið í taprekstur, þannig að á honum væri ekki kröfuréttur. Viðvíkjandi 3. kafla vildum við setja skatta, sem gæfu minnst 15 millj kr. Þessu fé átti að verja þannig, að 4 millj. skyldu ganga til trygginga gegn atvinnuleysi; nokkuð skyldi ganga til sjóða vegna landbúnaðarins til þess að bæta bændum upp það tap, sem þeir yrðu fyrir af lækkun landbúnaðarafurða, og afgangurinn skyldi ganga til alþýðutrygginga og til framkvæmdasjóðs ríkisins. Við komum í fjhn. fram með till. okkar í sambandi við þetta, en höfum ekki orðið varir við að fulltrúar Framsfl. í n. hafi nokkuð tekið undir þær. Ég lagði það líka til og reyndi að fá tekið inn í frv. ákvæði um alþýðutryggingarnar í sambandi við kaflann um tryggingar gegn atvinnuleysi. Ég reyndi að fá fulltrúa Framsfl. til þess að ganga inn á þetta einmitt í sambandi við það, að ég gekk inn á það, sem hann vildi. Það hafði enga þýðingu, þó að ég reyndi að slaka til, og þó við borgum bændum hvern einasta kjötbita og hvern einasta mjólkurlitra, þá er aldrei slakað til. Það er þó undir einum kringumstæðum, sem Framsfl. vill slaka til, og það er, eins og hv. þm. S.-M. minntist á, þegar verið er að drepa málin í höndunum á þeim. Ég veit, að hann var að hugsa um ákveðið mál í þessu sambandi, bifreiðaeinkasöluna. Sjálfstfl. hafði ekki atkvæðamagn til þess að drepa það mál. Framsfl. og Alþfl. höfðu tækifæri til þess að sigra í því. Ég sagði þeim, að ef þeir væru með einni smábreyt. annars staðar, mundum við ekki sitja hjá. Hvað gerist svo þar? Þeir vildu ekki taka minnsta tillit til þessara óska okkar. Þeir felldu till. okkar. Við stóðum við það, sem við sögðum. Við sátum hjá, en Alþfl. og Framsfl. láta 3 þm. sína vanta og málið er drepið í höndunum á þeim. Svo koma þeir og segja: „Ef við hefðum vitað, að ykkur var svona mikil alvara með þessa breyt., hefðum við verið með henni.“ Þeir hefðu viljað það frekar en að láta drepa málið í höndunum á sér, en þá var það bara of seint. Það sama gildir núna. Við höfðum lagt fram óskir okkar um, að 3 millj. kr. yrðu lagðar til alþýðutrygginga. Framsfl. vildi ekki ganga inn á það, þótt við gengjum inn á allt, sem gat orðið til hags fyrir bændurna. Svo kemur þessi þm. á eftir og segir, að auðvelt hefði verið að fá þetta í gegn, ef þeir hefðu vitað, að okkur var alvara. Þeir halda, að það sé hægt að misbjóða rétti og kröfum verkamanna í þessu sambandi, án þess að það hafi nokkrar afleiðingar. Ég held, að þessi þm. megi fara að endurskoða afstöðu sína. Ég vil ráðleggja honum að reyna að læra það af reynslunni, að hann viti það, að næsta skipti, sem hann reynir að semja við fulltrúa verkalýðsins, þarf hann að taka tillit til óska þeirra. Þær hafa ekki verið svo ósanngjarnar fram að þessu, að ekki hafi verið hægt að taka tillit til þeirra. Það er ekki ósanngjarnt, að hér séu til almennilegar atvinnuleysistryggingar, þegar þær eru komnar á í öllum öðrum löndum. Þessi þm. lýsti því yfir að hann vildi taka tillit til óska af hálfu verkalýðsins í þessu sambandi, en hefur ekki viljað ganga svo langt í sambandi við vinstri samvinnu, að hann hafi viljað gera breyt. á framfærzlul. Og þessir sömu menn hafa lagt til, að fátæklingarnir væru klæddir í sérstaka einkennisbúninga, til þess að þeir þekktust úr hér á götum Rvíkur, og að þeir yrðu sviptir kosningarétti. Það væri ekki til einkis unnið, þótt þetta þing hafi lítið gert, ef Framsfl. gæti lært það af því, að þegar verkalýðurinn er að berjast fyrir kröfum sínum, þá er honum alvara, og að þegar kröfurnar eru bornar fram, sé rétt fyrir þá, sem ætla sér að vera með þeim, að vera með. Við kunnum ekki við slíka kaupmennsku, að ætta að bíða, og einhverntíma seinna, þegar allt er orðið of seint, að ætla þá að slá til. Ef Framsfl. er alvara með að vilja vinna með verkamannastétt þessa lands, er bezt fyrir hann að ganga þegar inn á það ýtrasta, sem hann vill, ef um samkomulag á að vera að ræða. Hitt ætti þessi flokkur ekki að láta koma sér á óvart, ef hann neitar verkamönnum um sjálfsagðan rétt þeirra, þótt verkamannastéttirnar noti sér það, ef þær koma fram rétti sínum og umbótum með tilstyrk annarra.



Herra forseti. - Það er einkum ræða hv. þm. V.- Ísf., sem gefur mér tilefni til að segja hér nokkur orð. Honum fannst það mikil goðgá af mér að segja, að með þessu frv. væri reynt að lækka vísitölu framfærslukostnaðar á kostnað bændanna einna saman, og sagði, að það væru mörg tillit, sem þyrfti að taka. Ég veit, að það þurfti að taka tillit til þess, að verkamenn neituðu að taka kauplækkunina til greina, en það þurfti líka að taka tillit til annarra. Það eru nokkrir þm., sem eru í hlutafélögum, þar sem konur þeirra og börn eru hluthafar og mynda hlutafélagið. Þessi hlutafélög eiga hús, sem þau leigja sjálfum sér, og 20% af ágóðanum má leggja til hliðar. Aðrir eru í hlutafélögum, sem reka verzlun. Ég veit a.m.k. um tvo - þeir eru ekki þm., - þar sem konur þeirra og tengdasynir eru hluthafarnir. Það þarf að taka tillit til þess, að þetta fólk fái 20% af ágóðanum í varasjóð án þess að greiða skatta af því. En það hefur sézt yfir þau tillit, sem þurfti að taka til bændanna, og þegar þeim tillitum er sleppt, er ég ekki lengur með frv. Hver einasti maður, sem fylgist með í sveitum landsins, veit, að það kostar 5–8 kr. meira pr. tunnu að framleiða kartöflur í sumar en í fyrra. Það kostar nokkrum aurum meira að framleiða kjötkílóið og mjólkurlitrann en í fyrra, og þó er ætlazt til, að bændur einir lækki vöruverð á framleiðslu sinni. En þegar til fulls þarf að taka tillit til stórgróðamannanna, þegar ekki einu sinni er hægt að sleppa því tilliti, en allt á að takast af bændunum einum, þá get ég ekki lengur verið með frv. Ég verð að vera á móti því.



Ég sagði það hér áðan, að ég gerði ráð fyrir því, að menn gætu orðið sammála um, að óþarfi væri að gera hv. 2. þm. Reykv. frekari skil en ég gerði þá, og skoraði ég á hv. 2. þm. Reykv. að viðurkenna þetta. Ég álít, að sú viðurkenning sé nú fengin, þar sem hv. 2. þm. Reykv. kom sér algerlega hjá því að tala nokkuð um það ágreiningsefni, sem hér liggur fyrir, en fór algerlega út í aðra sálma, og ástæðan til þess, að ég geri þessa athugasemd, er einvörðungu sú, að hann dró inn í umr. atriði, sem eru sjálfstæð og koma ekki við því, sem rætt er um. Hann var að tala vítt og breitt um vinstri samvinnu og sagði, að lítið dæmi um vinstri samvinnu væri það, að hv. þm. Str. hefði dregið að gefa út nál. um skattadómstól. Ég veit ekki hvernig þetta er, en ég hefði óskað þess, að málið hefði komið fram, og talaði um það við mann úr flokki mínum, að mér þætti það dragast nokkuð lengi. En ég veit það, að þm. sósíalista, sem hafa svo mikinn áhuga fyrir þessu máli, hafa ekki svo mikið sem rumskað út af því, enda orðið of seint að afgreiða það, þegar hér er komið, ef um það yrði nokkur ágreiningur. Ég held, að það sé rétt fyrir hv. 2. þm. Reykv. að minnast ekki á þetta. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að samvinnuaðferð sósíalista væri ákaflega einföld. Hún væri sú, að ef ekki væri gengið inn á kröfur flokksins um bætur til handa verkalýðnum, slær flokkurinn í borðið og leitar annarra úrræða Hver eru svo þessi önnur úrræði? Þau eru í því fólgin, að þegar Sósfl. líkar ekki, hvernig víss formsatriði eru afgr. í Nd., notar hann það sem átyllu til þess að ganga á móti einu aðaláhugamáli verkalýðsins, skattlagningu stríðsgróðans. Þetta eru úrræðin, sem þeir hafa, þegar ekki er gengið inn á. það, sem þeim þóknast. Hv. 2. þm. Reykv. sagði hér þau eftirtektarverðu orð, að það hefði komið fram í fjhn., að hægara hefði verið að ná samkomulagi a.m.k. við annan fulltrúa Sjálfstfl. en við fulltrúa Framsfl. og fá fram það, sem Sósfl. vildi. Þetta stafar einfaldlega af því, að fulltrúar Alþfl. og Sósfl. bitu sig í það í upphafi að knýja fram dýrtíðarlækkun með því einu, fyrst og fremst, að afurðir bænda lækkuðu, en létu sér í miklu léttara rúmi liggja um skattlagning stríðsgróðans. Hann talaði um starfið í 9 manna nefndinni. Réttast væri fyrir hann að slíta þar ekki einstök atriði úr sambandi. Saga hennar verður sögð á sínum tíma og ekki víst hún verði honum þá til geðs. Það er til marks um einlægni fulltrúa fl. í n., að þegar þeir höfðu raunverulega „saboterað“ starf hennar langan tíma og hún ætlaði að taka það upp af nýju, kom í Þjóðviljanum, blaði flokksins, mikil ritgerð um, að eina leiðin til samkomulags sé, að hinir flokkarnir fallist alveg á stefnu Sósfl. Það er sönnun þess, að fl. hefur aldrei meint neitt með öllu skrafi sínu um vinstri samvinnu. Þarna hefur Sósfl. komið barnalega upp um sig.



Herra forseti. - Vegna þess að ég var aðalflm. þeirrar till. hér í d., sem valdið hefur þessari miklu óánægju hjá sumum mönnum og vonbrigðum, verð ég að skýra afstöðu mína nokkrum orðum. Þegar till. var samþ. hér við 2. umr., treystum við sósíalistar því, að þannig fengi frv. að ganga fram. En þegar brtt. við gr. kom fram við 3. umr., datt okkur ekki annað í hug en brtt. yrði felld, og til þess að taka af tvímælin tók 2. þm. Reykv. (EOl) það fram, að sósíalistar mundu fella gr., ef henni yrði breytt eins og 2. þm. Rang. lagði til. Þá flutti 2. þm. S.-M. brtt., sem gekk í sömu átt, þótt skemmra væri. Þá var enn tekið fram, að við óskuðum, að gr. yrði borin upp eftir samþ. slíkrar breytingar, því að við gætum þá ekki samþ. hana. Þegar Framsfl. var búinn að smella sér inn á brtt. 2. þm. Rang. að nokkru leyti, gat ég ekki skilið það á annan veg en fl. væri að losa sig úr þeirri klemmu, sem samþ. 7. gr. hafði sett hann í. En aðvörun okkar hefðu framsóknarmenn átt að heyra og skilja - og gerðu það víst ekki eða látast ekki hafa skilið. Það er barnalegt af þeim vísu framsóknarmönnum. Þeir létust leggja á það ríka áherzlu, að ákvæði 7. gr. yrðu sett, þótt þau ættu betur heima í skattal., og hví skyldum við ekki taka þá í alvöru? Hitt vissu þeir jafnframt, að ekki kom til mála, að við sættum okkur við frv. í því formi, sem það fékk við 3. umr. Nd. Af hverju stafar þá reiði þeirra við okkur út af breytingum Ed.? Af því að frestað er skattabreytingum? Þessi skattaákvæði, sem hv. 2. þm. S.-M. hefur sennilega samið og taldi á sínum tíma nauðsyn til að bjarga atvinnurekstrinum, eiga nú að vera orðin sá þjóðarvoði, að ekki megi bíða með breyting þeirra eftir því, að róttækar og víðtækar breytingar fáist gerðar á skattal. með nokkrum undirbúningi, eins og Framsfl. og Sósfl. hafa hvor um sig lýst sig alráðna að gera. Nei, Framsfl. þóttu þessi skattal. sannarlega góð, þangað til kjördæmaskipunin breyttist og gerði þau að slæmum l. í hans augum. Nú var framsóknarmönnum sýnd veiði, sem þeir hugðust hafa í hendi sér. Það er alls ekki meiningin að rafvirkja landið með peningum raforkusjóðs, heldur fá þar nokkra viðbót við 25 uppbótarmilljónirnar til þess að kaupa atkvæði fyrir. 



Herra forseti. - Vegna orða þeirra, sem ég lét hér falla við 2. umr. í d. um málið og vegna málsins, sem nú var afgreitt, vil ég taka fram af hálfu ríkisstj. það, sem hér segir: „Eins og skýrt hefur komið fram við umræður um dýrtíðarmálin í báðum deildum þingsins, mun enginn þingmaður vera ánægður með afgreiðslu þeirra, eins og hún sýnir sig nú að vera. Ríkisstj. getur í fyllsta máta goldið samkvæði þessu áliti. En hinir pólitísku erfiðleikar eru svo miklir innan þingsins, að það hefur ekki megnað að taka dýrtíðarmálinu öðrum tökum en raun ber vitni. Stjórnin hefði helzt kosið, að aðrir tæki nú við framkvæmd málanna. En henni er ljóst, að synjun af hennar hálfu á þessari stundu að hafa framkvæmdina á hendi getur skapað ástand, sem hún vill ekki bera ábyrgð á og ekki verður séð út yfir, hverjar afleiðingar hefði. Stjórnin álítur þess vegna, að hún mundi bregðast þeim skyldum, sem hún hefur á sig tekið, ef hún tekur ekki við frumvar pínu og gerir þá tilraun, sem þar er stefnt að, í því trausti, að betri árangur náist en hægt er að gera ráð fyrir, eins og nú horfir. - Stjórnin gerir það í því trausti einnig, að það megi firra þjóðina nýjum og vaxandi erfiðleikum.“