Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tekið er fyrir eina dagskrármálið, stefnuræða forsætisráðherra og umræður um hana. Þeim verður útvarpað og sjónvarpað héðan úr Alþingishúsinu. Umræðurnar skiptast í þrjár umferðir. Forsætisráðherra hefur 20 mínútur til framsögu en aðrir þingflokkar en þingflokkur forsætisráðherra hafa 12 mínútur í fyrstu umferð, í annarri umferð hafa þingflokkarnir sex mínútur en í þeirri þriðju fimm mínútur hver þingflokkur. Röð flokkanna í öllum umferðum er þessi: Samfylkingin, Sjálfstæðisflokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, Framsóknarflokkur og Borgarahreyfingin. Ræðumenn Samfylkingarinnar verða í fyrstu umferð Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra, Katrín Júlíusdóttir iðnaðarráðherra í annarri og Sigmundur Ernir Rúnarsson, 7. þm. Norðaust., í þriðju umferð. Ræðumenn fyrir Sjálfstæðisflokk verða Bjarni Benediktsson, 2. þm. Suðvest., í fyrstu umferð, Ólöf Nordal, 2. þm. Reykv. s., í annarri umferð og Ásbjörn Óttarsson, 1. þm. Norðvest., í þriðju umferð. Ræðumenn fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð verða Steingrímur J. Sigfússon fjármálaráðherra í fyrstu umferð, í annarri Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, 3. þm. Suðvest., og í þriðju umferð Ásmundur Einar Daðason, 9. þm. Norðvest. Fyrir Framsóknarflokk tala Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, 8. þm. Reykv. n., í fyrstu umferð, í annarri Vigdís Hauksdóttir, 8. þm. Reykv. s., og í þriðju umferð Guðmundur Steingrímsson, 8. þm. Norðvest. Fyrir Borgarahreyfinguna tala í fyrstu umferð Þór Saari, 9. þm. Suðvest., Birgitta Jónsdóttir, 9. þm. Reykv. suður, í annarri umferð og í þriðju umferð Margrét Tryggvadóttir, 10. þm. Suðurk.

Hæstv. forseti. Við Íslendingar viljum og eigum að vera stolt af landinu okkar, náttúru þess og menningu og þeim kostum sem búa í landi og þjóð. Þessar sterku kenndir gera okkur að þjóð og í þær sækjum við styrk okkar, kjark og þor og síðast en ekki síst ríka samkennd. Við komum hér saman á Alþingi í kjölfar sögulegra kosninga og vetrar sem hefur að ýmsu leyti verið einstakur í þjóðarsögunni, vetrar sem hefur verið þungur í skauti og skilur eftir sig sár og úrlausnarefni sem eru viðameiri en nokkur stjórnvöld hafa áður staðið frammi fyrir, verkefni sem bíða nú sameiginlegrar úrlausnar ríkisstjórnar, Alþingis og þjóðarinnar allrar. Fyrir um 200 dögum féll íslenska fjármálakerfið á nokkrum dögum og á augabragði breyttist allt. Afleiðingar þessa hafa verið að koma í ljós ein af annarri og allir Íslendingar hafa fundið fyrir högginu. Atvinnuleysi þúsunda manna, gjaldþrot fjölda fyrirtækja, stórfelld skuldaaukning ríkissjóðs og minnkandi tekjur eru staðreyndir sem við blasa, eignatap, versnandi kjör, ótti og óvissa. Margir sem bjuggu áður við ágæt kjör kvíða nú framtíðinni og kvíða komandi sumri. Margir spyrja sig hvernig þeir geti greitt reikningana um næstu mánaðamót, hvort þeir hafi efni á að fara í sumarfrí, hvort þeir geti leyft börnunum að fara í sumarbúðir og jafnvel hvað þeir geti keypt í matinn um næstu helgi. Við sem nú höfum verið kjörin til setu á Alþingi og verið treyst til að takast á við risavaxin viðfangsefni hljótum að nálgast þau verkefni sem fram undan eru af auðmýkt. Við hljótum að leggja alla okkar krafta í að þjóna fólkinu og vinna saman að endurreisn samfélagsins. Við megum ekki láta hagsmuni fárra víkja fyrir hagsmunum margra.  Þjóðin hefur talað í lýðræðislegum kosningum, þjóðin hefur valið og þjóðin hefur kosið umtalsverðar breytingar. Á Alþingi eiga nú sæti 27 nýir þingmenn og hefur endurnýjun þingmanna aldrei verið jafnmikil og nú. Á þessum tímum hlýtur það að vera krafa þjóðarinnar að við reynum að vinna saman sem ein heild og virða skoðanir hver annars. Í fyrsta sinn í sögu Íslands eru jafnaðarmenn stærsti flokkur landsins, líkt og jafnaðarmannaflokkar hafa verið annars staðar á Norðurlöndum í áratugi og jafnvel aldir. Í fyrsta sinn í Íslandssögunni eru jafnaðarmenn og félagshyggjufólk með meiri hluta á Alþingi. Þjóðin hefur forgangsraðað, og það val meiri hluta þjóðarinnar á að endurspeglast í þeim störfum sem fram undan eru, hvernig við nálgumst viðfangsefnin og hvernig við tökum afstöðu til þeirra. Ég er sannfærð um að þessi breytta forgangsröðun mun hafa áhrif á stefnu og störf allra stjórnmálaflokka á næstu árum. Hún hlýtur að hafa slík áhrif. Gamaldags skotgrafarhernaður sem of lengi hefur einkennt íslensk stjórnmál á ekki við á einum örlagaríkustu tímum í sögu þjóðarinnar. Það er kallað eftir þjóðarsamstöðu og það er kallað eftir nýjum vinnubrögðum. Það er kallað eftir gagnsæi, aukinni aðkomu almennings að ákvarðanatöku og lýðræðislegum vinnubrögðum í hvívetna. Eftir áratugareynslu af störfum Alþingis er það von mín að okkur takist nú, á þessu kjörtímabili, að móta ný vinnubrögð og nýjar hefðir þar sem hvert mál fær málefnalega og efnislega umræðu og lýðræðisleg málalok. Það er von mín að við náum að þróa breytt verklag í stað þess að mynda gamaldagsblokkir sem þjóna kjósendum að litlu leyti þegar upp er staðið. Samfélag jafnvægis þar sem allir njóta virðingar og sannmælis, og hjálparhönd er rétt fram til þeirra sem þurfi eru, þjónar okkur öllum í reynd. Heilbrigt samfélag byggist ekki á tveimur heimum, hinna ríku og hinna fátæku, hinna sterku og hinna veiku. Nei, heilbrigt og sterkt samfélag byggist á jafnræði meðal fólksins og jöfnum tækifærum fyrir alla. Þannig samfélög hafa verið byggð upp á Norðurlöndum og til þeirra hefur verið litið sem fyrirmynda í alþjóðasamfélaginu. Þannig samfélag telur ný ríkisstjórn að geti leitt okkur í gegnum erfiðleikana og tryggt okkur varanlega velferð. Samstarfsyfirlýsing ríkisstjórnarinnar byggist á þessum sjónarmiðum. Hún byggir m.a. á reynslu ríkisstjórnar sem fyrir um 100 dögum tók við stjórninni í samfélagi sem logaði í deilum og sundrungu. Á einstaklega stuttu starfstímabili tókst ríkisstjórninni að lægja öldurnar og snúa vörn í sókn. Markviss og djörf skref voru stigin til að endurvekja traust og mæta réttmætri gagnrýni almennings. Mál voru sett í fastari farveg og fjölbreytt úrræði mótuð, úrræði sem almenningur er þegar farinn að nýta sér og tugþúsundir manna munu njóta í þrengingum næstu missira. Endurreisnin er hafin og árangur er þegar farinn að skila sér á mörgum sviðum. Verðbólgan hefur lækkað mikið og spár Seðlabankans og fjármálaráðuneytisins gera ráð fyrir hóflegum verðhækkunum það sem eftir er ársins. Á næsta ári verður því verðbólgan komin vel niður fyrir verðbólgumarkmið Seðlabankans samkvæmt fyrirliggjandi spám. Um vextina vil ég segja að þeir hafa nú þegar lækkað umtalsvert enda þótt ég vilji sjá meiri vaxtalækkun verða að veruleika þegar á næstu vikum og mánuðum. Sveiflur í gengi krónunnar eru enn til staðar, en þær eru minni en áður og því eru neikvæð áhrif gengisbreytinga á verðbólguna nú mun minni en á undanförnum mánuðum. Ég hef þegar falið Seðlabankanum að leggja mat á kosti og galla þess að breyta umgjörð peningastefnunnar hér á landi. Seðlabankinn mun skila áfangaskýrslu um þetta efni í júní nk. Seðlabankinn mun einnig gefa út á næstunni ítarlega skýrslu um fyrirkomulag peningamála með hliðsjón af hugsanlegri aðild að Efnahags- og myntbandalagi Evrópu. Enginn vafi leikur á því að slæm skilyrði í hagkerfi heimsins munu að einhverju leyti dýpka þann samdrátt sem verður hér á landi, en gert er ráð fyrir um 10% samdrætti landsframleiðslunnar á þessu ári og að hún standi að mestu leyti í stað á því næsta. Góðu fréttirnar eru hins vegar þær að þegar á næsta ári glæðist hagvöxtur á nýjan leik og samdráttarskeiðið verði því styttra en við mátti búast, m.a. vegna þess mikla sveigjanleika sem íslenskur þjóðarbúskapur býr yfir. Virðulegi forseti. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er m.a. sett fram áætlun þar sem kveðið er á um 50 mikilvæg atriði sem ríkisstjórnin ætlar sér að hrinda í framkvæmd á næstu 100 dögum. Þessi verkefni varða einkum ríkisfjármálin, endurreisn bankakerfisins, sem nú er að ljúka, endurmat á aðgerðum vegna skuldavanda heimilanna, aðgerðir til að efla atvinnu, endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu og fjölmargar lýðræðisumbætur sem lengi hefur verið kallað eftir. Ríkisstjórnin vill leita víðtæks samráðs um sem flest mál, bæði innan þings og utan. Við lýsum okkur reiðubúin til þess að móta stöðugleikasáttmála með aðilum vinnumarkaðarins. Við þurfum að ná sátt um nýtt fiskveiðistjórnarkerfi og við köllum eftir breiðri samstöðu um aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu. Við viljum samráð og samvinnu um sparnað í stjórnkerfinu, með þátttöku stjórnenda, starfsfólks og notendum þjónustunnar. Fram undan er gríðarlega vandasamt verkefni, jafnvel það erfiðasta sem við höfum nokkru sinni staðið frammi fyrir. Við þurfum að ná niður halla ríkissjóðs um u.þ.b. 170 milljarða króna á næstu þremur árum. Við þær aðstæður verða allir að vera tilbúnir til þess að taka á sig byrðar. Allir munu því miður finna fyrir hinum mikla samdrætti, á það vil ég ekki draga dul. En, góðir landsmenn, við munum sjá árangur aðhaldsins í hraðari uppbyggingu atvinnulífsins og minna atvinnuleysi en ella, lægri vöxtum, minni verðbólgu og þar með stöðugleika sem er besta tryggingin fyrir bættum hag heimilanna, velferð barna okkar og öryggi þeirra til framtíðar. Ríkisstjórnin mun standa vörð um lægstu launin við þessar aðstæður og tryggja velferð þeirra sem lakast standa. Á því byggist forgangsröðun okkar og ég er sannfærð um að þeir sem eru aflögufærir og standa sterkt eru sammála henni. Ríkið á að ganga á undan með góðu fordæmi, hagræða og einfalda stjórnkerfið þar sem það er hægt og lækka laun sem eru óhóflega há þegar við blasir atvinnuleysi sem hefur lækkað ráðstöfunartekjur tugþúsunda manna umtalsvert. Það er grundvallaratriði að leggja nú grunn að nýrri sókn í íslensku atvinnulífi og betra samfélagi, samfélagi sem mun skipa sér í fremstu röð í verðmætasköpun, velmegun, velferð og raunverulegum lífsgæðum. Hæstv. forseti. Fyrri ríkisstjórn og sú sem nú er að hefja störf á grundvelli nýs umboðs taka í arf atvinnuleysi í sögulegu hámarki og atvinnulífi í miklum þrengingum í kjölfar hruns fjármálakerfisins. Auka þarf traust og trú á íslenskt efnahagslíf, örva innlendar fjárfestingar í atvinnulífinu, stuðla að beinum erlendum fjárfestingum og koma á eðlilegum lánaviðskiptum við erlenda banka. Atvinnulífið er og verður megingrundvöllur velferðar hér á landi. Ríkisstjórnin mun því með markvissum aðgerðum draga úr atvinnuleysi, útrýma langtímaatvinnuleysi og skapa traustari grundvöll fyrir íslenskt atvinnulíf til framtíðar. Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því að mótuð verði heildstæð atvinnustefna fyrir Ísland þar sem lögð er áhersla á fjölbreytt atvinnulíf, jafnan en stöðugan hagvöxt, nýsköpun og sjálfbæra nýtingu til lands og sjávar. Íslenskir framleiðendur, nýsköpunarfyrirtæki og þeir sem starfa í ferðaþjónustu hafa þegar sýnt mikið frumkvæði og nýtt sér þau sóknarfæri sem nú gefast. Þessa aðila þarf að hvetja enn frekar til dáða og styðja þannig að hér megi skapa sem flest störf. Jafnframt er mikilvægt að huga að samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs í alþjóðlegum samanburði. Afar mikilvægt er að byggt verði á þeim grundvallarmarkmiðum að ríkið losi sig svo fljótt sem kostur er út úr hvers kyns samkeppnisrekstri og opni fyrir erlenda eignaraðild. Góðir landsmenn. Öll venjuleg íslensk heimili finna fyrir þeim hremmingum sem þjóðin gengur nú í gegnum. Mjög margir hafa tapað sparifé eða fjárfestingum, höfuðstóll lánanna hefur hækkað, hvort sem um er að ræða bílalán, húsnæðislán eða önnur gengis- eða vísitölubundin lán, en eignaverðið jafnvel lækkað á móti hjá mörgum. Enn aðrir hafa nú lægri tekjur eða hafa jafnvel misst vinnuna og öll finnum við fyrir hækkandi verðlagi á matvöru, fatnaði og öðrum nauðsynjavörum. Öll íslensk heimili finna fyrir þeim gríðarlegu umskiptum sem orðið hafa í íslensku efnahagslífi á aðeins örfáum mánuðum. Á einu ári hefur kaupmáttur ráðstöfunartekna lækkað um rúm 11% og allar líkur eru á því að ástandið eigi eftir að versna áður en það batnar á ný. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafa fyrst og fremst beinst að því að verja kjör hinna verst settu annars vegar og húsnæðisöryggi fólks hins vegar. Þær fjölmörgu aðgerðir sem gripið hefur verið til í þessum efnum lúta fyrst og fremst að því að gera heimilum landsins kleift að halda í húseignir sínar á meðan á dýpstu efnahagslægðinni stendur og laga skuldirnar að greiðslugetunni. Það er staðfastur ásetningur ríkisstjórnarinnar að fylgjast vel með þróun þessara mála hjá heimilum landsins og bregðast við í samræmi við þau markmið sem ég hef hér lýst. Þurfi að grípa til frekari aðgerða til að tryggja húsnæðisöryggi fjölskyldna þessa lands munum við grípa til slíkra aðgerða. Við tökumst á við kjaraskerðinguna og eignarýrnunina með því að efla atvinnulífið og auka þannig hagvöxt og kaupmátt á ný. Á sama tíma verðum við að standa vörð um þá sem lökust hafa kjörin, fyrir þá þarf öryggisnetið að virka best á tímum sem þessum. Góðir landsmenn. Sæki Íslendingar um aðild að Evrópusambandinu og hefji formlegar aðildarviðræður skapast traustari forsendur fyrir stöðugra gengi íslensku krónunnar og lækkun vaxtastigs. Þannig mundu jákvæð áhrif koma fram strax þegar ósk um aðildarviðræður lægi fyrir og búast má við að þau jákvæðu áhrif fari vaxandi eftir því sem umsóknarferlið gengur lengra. Aðildarumsóknin ein og sér er því hluti af lausn á þeim bráðavanda sem við glímum við um leið og hún leggur grunninn að traustri framtíð og er leiðarljós stöðugleika inn í framtíðina. Á því þarf atvinnulífið nú að halda og slík umsókn mun jafnframt endurvekja traust alþjóðasamfélagsins og erlendra fjárfesta á Íslandi. Við skulum hafa í huga að á hverjum degi greiða íslenskar fjölskyldur kostnaðinn af því að standa utan Evrópusambandsins í formi vaxtagreiðslna sem eru margfalt hærri hér en í Evrópusambandinu og í formi hærra verðs á matvælum og öðrum nauðsynjum sem mundu lækka mikið við Evrópusambandsaðild. Verðtryggingin er líka þungur baggi sem er fórnarkostnaður sem fylgir íslensku krónunni. Fyrirtækin í landinu greiða kostnaðinn í formi einnar mestu vaxtabyrði í heimi, gríðarlegs óstöðugleika í gengi og mikillar verðbólgu. Það er skylda okkar að búa íslensku atvinnulífi jafngóð eða betri rekstrarskilyrði en í helstu samkeppnislöndunum. Á því veltur framtíðaruppbygging atvinnuveganna sem er um leið einn megingrundvöllur velferðar heimila og fjölskyldna í landinu. Ég legg samt sem áður ríka áherslu á að Evrópusambandsaðild ein og sér er engin töfralausn. Það eru engar töfralausnir til við þeim bráðavanda sem við stöndum frammi fyrir en við þurfum engu að síður vegvísi að stöðugleika inn í framtíðina. Í þeirri þingsályktunartillögu sem utanríkisráðherra mun leggja fram verða gerðir fyrirvarar um grundvallarhagsmuni Íslands um forræði yfir vatns- og orkuauðlindum og ráðstöfun þeirra, um forræði þjóðarinnar yfir fiskveiðiauðlindinni, um öflugan landbúnað, almannaþjónustu og réttindi launafólks og vinnurétt. Hæstv. forseti. Evrópusambandsaðild merkir ekki afsal auðlinda, hvorki í sjávarútvegi, orkumálum né landbúnaði. Evrópusambandið hefur sameiginlegar reglur um nýtingu sameiginlegra auðlinda, svo sem sameiginlegra fiskstofna, en eignarhald á auðlindunum er hjá viðkomandi aðildarríkjum. Þess vegna mun Evrópusambandsaðild ekki hafa áhrif á eignarhald á fiski í sjó, á endurnýtanlegum orkuauðlindum eða olíu á landgrunninu. Það þarf samkomulag og sátt á meðal aðildarríkjanna um nýtingu fiskstofna sem færast á milli lögsögu aðildarríkjanna, rétt eins og Ísland hefur hingað til gert samkomulag við nágrannaríki um nýtingu deilistofna. Sú sátt byggir á sögulegri veiðireynslu þar sem tryggt er að hvert og eitt aðildarríki njóti óbreyttrar hlutdeildar í fiskstofnum. Reglur Evrópusambandsins um hlutfallslegan stöðugleika munu tryggja að Ísland muni sem áður sitja eitt að öllum kvóta í staðbundnum stofnum í íslenskri lögsögu eftir aðild að Evrópusambandinu. Umræðan um aðild Íslands að Evrópusambandinu og sjávarútveg má því ekki aðeins snúast um vörn og varnarhagsmuni. Íslenskir sjómenn búa yfir gríðarlegri þekkingu og hér eru sjávarútvegsfyrirtæki sem hafa burði til þess að keppa á frjálsum markaði hvar sem er í heiminum. Við getum sótt fram og byggt upp innan Evrópusambandsins. Góðir landsmenn. Hvorki ég né aðrir á Alþingi geta sagt til um hver verður niðurstaða samningaviðræðna við Evrópusambandið um sjávarútveg en ég fullyrði að samningsstaða Íslands er sterk. Hún er m.a. sterk vegna þeirrar framsýni og þess hugrekkis sem íslenska þjóðin sýndi þegar landhelgin var færð út í áföngum í 200 mílur. Mín framtíðarsýn er að Ísland verði leiðandi í mótun og stjórn sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins og leiðandi í sjávarútvegi í Evrópu. Ég hef fulla trú á að það takist. Evrópusambandið hefur sýnt sérstakan sveigjanleika vegna landbúnaðar á harðbýlum, norðlægum svæðum. Það er því ekkert sem bendir til annars en að sjónarmið Íslands muni njóta skilnings og að hægt verði að tryggja traust rekstrarskilyrði fyrir íslenska bændur til framtíðar. Óumdeilt er að íslenskur landbúnaður mundi eiga aðgang að umfangsmiklu styrkjakerfi Evrópusambandsins og fyrir liggur að íslensk stjórnvöld mundu leggja landbúnaðinum til fjármuni á móti slíkum styrkjum. Fyrirsjáanlegt er að Ísland þurfi innan fárra ára að aðlaga styrkjakerfi fyrir íslenskan landbúnað, vegna breyttra reglna á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, óháð því hvort Ísland gengur í Evrópusambandið eða ekki. Færa má rök fyrir því að Evrópusambandið geti veitt íslenskum landbúnaði ákveðið skjól, ekki síst vegna þess að Evrópusambandið er leiðandi í mótun reglna um landbúnað í Alþjóðaviðskiptastofnuninni og annars staðar á alþjóðlegum vettvangi. Virðulegi forseti. Það er kallað eftir nýjum vinnubrögðum, nýjum tækifærum og auknu trausti og tengslum milli þingheims og þjóðar. Þjóðin og við þingmenn höfum árum saman hlýtt á raddir og röksemdir hagsmunahópa sem eru fyrir fram með eða á móti Evrópusambandinu. Það hefur gert umræðuna ómarkvissa. Ég vil að þjóðin fái í eitt skipti fyrir öll að heyra sannleikann í þessu máli sem við höfum rætt allt of lengi án skýrrar niðurstöðu. Góðir Íslendingar. Óvíða eru einkenni árstíða jafnsterk og hér á landi og vera kann að það móti okkur sem einstaklinga og sem þjóð. Alþingi kemur saman hér í kvöld, þegar við finnum hvað sterkast fyrir gróanda vorsins, á árstíma sem felur í sér væntingar og vonir um betri tíð. Þrengingarnar eru sannarlega ekki að baki, en við sem þjóð höfum fullt tilefni til að líta björtum augum til framtíðar og taka sumrinu fagnandi. Það er undir okkur sjálfum komið hvernig við vinnum okkur út úr erfiðum málum, og bjartsýni og áræðni þurfa sem aldrei fyrr að vera ríkjandi. Jóhanna Guðrún og fylgdarlið hennar í söngvakeppninni - stolt íslensku þjóðarinnar - eru okkur sannarlega þar til eftirbreytni. Ég heiti ykkur því, góðir landsmenn, að mín ríkisstjórn mun nýta sumarið vel. Hún mun vinna af krafti og festu til að bæta stöðu fólksins í landinu og efla atvinnulífið til dáða. Ég hvet ykkur öll til að gera slíkt hið sama, bretta upp ermar og hefjast handa við þá uppbyggingu sem fram undan er. Þannig munum við snúa vörn í sókn. Við alþingismenn og ríkisstjórn tökumst nú á við verkefni okkar af einurð og full auðmýktar. Við búum við þá gæfu að eiga sterka og vel gerða þjóð og ég er sannfærð um að við munum sýna alþjóðasamfélaginu hvað í okkur býr með því að vinna okkur fyrst allra þjóða út úr þeim efnahagsþrengingum sem við göngum nú í gegnum. - Góðar stundir.

Frú forseti. Góðir áheyrendur. Nýafstaðnar kosningar fóru fram í kjölfar mikilla umbrota í íslensku efnahagslífi og nú hefur dómur kjósenda fallið. Minnihlutastjórnin sem reiða þurfti sig á stuðning framsóknarmanna stendur nú á eigin fótum eftir kosningarnar og ég óska henni velfarnaðar. Það er svo sem ekkert tilefni til bjartsýni. Ríkisstjórnin hefur lagt fram stjórnarsáttmála upp á 18 blaðsíður en hann svarar því miður ekki þeim spurningum sem helst brenna á íslensku þjóðinni. Svörin koma heldur ekki fram í stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra. Og enda þótt fram undan séu bjartir og fallegir sumardagar og vorinu fylgi bjartsýni og nýr kraftur, fylgir því líka óþreyja. Vinnusöm, ung og kraftmikil þjóð kallar á markvissar aðgerðir til bjargar störfunum í landinu. Hún kallar á skýr svör um aðgerðir vegna greiðsluvanda heimilanna og hún krefst þess að nú verði lagður grunnur að nýrri lífskjarasókn. Virðulegi forseti. Um þessar mundir er oft rætt um mikilvægi gagnsæis í öllum málum. Hæstv. forsætisráðherra nefndi það í sínu máli. Ég er sammála því að nú er sérstaklega brýnt að aðgerðir stjórnvalda séu gagnsæjar og öll umræða opin og lýðræðisleg. Í gagnsæi fellst m.a. að tala um hlutina eins og þeir eru. Þegar boðaðar eru fyrningar á aflaheimildum er það ekki sjálfsögð og eðlileg kerfisbreyting sem útgerðin í landinu getur vel lagað sig að án vandkvæða. Nei. Þegar betur er að gáð stendur eftir lítið annað en að hér er um þjóðnýtingu að ræða. Það er stefna sem setur útgerðina í landinu í algjöra óvissu, setur starfsgreinina í uppnám og allt tal um samráð og samstöðu með þeim sem í hlut eiga eru orðin tóm þegar þessi stefnumarkandi ákvörðun hefur þegar verið tekin. Nú þegar er orðinn skaði af þessari stefnu því að um leið og málið kom á dagskrá voru öll langtímaplön lögð til hliðar hjá útgerðaraðilum og við tók skammtímahugsun. Það sem ríkisstjórnin býður útgerðinni er sem sagt þetta: Óvissa, einmitt nú þegar kallað eftir aðgerðum sem veita öryggi og skjól. Í öðru orðinu er talað um þjóðarsátt, í hinu er talað um þjóðnýtingu. Hæstv. forsætisráðherra vill hefja stjórnmálin yfir gamaldags skotgrafarhernað. Að gefnu tilefni vil ég taka fram að við sjálfstæðismenn mætum ekki til þings til að rífa allar hugmyndir ríkisstjórnarinnar niður með bölmóð og svartsýni að leiðarljósi. Nei. Sannarlega hefur sjaldan verið meiri þörf fyrir uppbyggilega, yfirvegaða umræðu hér á þinginu. Hér þurfa að eiga sér stað markviss skoðanaskipti um lausnir og viðbrögð í erfiðri stöðu. Krafan um uppbyggilega umræðu er gagnkvæm. Það þýðir að ráðherrar og stjórnarliðar allir verða að hætta að stimpla alla þá sem hafa uppi gagnrýni á fyrningarleiðina sem varðhunda sægreifanna í landinu. Það er ekki málefnaleg nálgun við þetta mikilvæga mál. Það er rétt að leita leiða til að þróa fiskveiðistjórnarkerfið, þróa það áfram og bæta úr þeim ágöllum sem þar finnast. En við munum sannarlega bregðast við af krafti þegar teflt er fram hugmyndum sem varða grunnatvinnuveginn í landinu og setja allt í loft upp. Helstu rökin fyrir fyrirhugaðri kerfisbreytingu eru þeir gallar á kerfinu sem að langmestu leyti eru nú hluti af fortíðinni, þ.e. að ýmsir aðilar seldu sig út úr greininni. Það er því eins og vinstri stjórnin sé föst í fortíðinni í þessu máli sem og í öðrum. Réttast væri að spyrja: Er þessi fyrirhugaða kerfisbreyting leið til betri nýtingar framleiðsluþáttanna? Skapar hún meiri verðmæti úr sjó? Verður umgengni um stofnana betri og kerfið réttlátara? Svarið við þessu er nei. Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin sem nú situr hefur haft tíma frá því í byrjun febrúarmánaðar til að skýra frá nauðsynlegum aðgerðum í ríkisfjármálum. Það er því afdráttarlaus krafa að ríkisstjórnin leggi fram án tafar boðaða skýrslu um áætlun í ríkisfjármálum til ársins 2013. Stóra verkefnið okkar hér á þinginu næstu missirin er að koma að nýju á jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Til þess mun þurfa að taka erfiðar ákvarðanir og það er engum til gagns að slá því í sífellu á frest. Við sjálfstæðismenn munum styðja allar skynsamlegar tillögur og munum sýna fulla ábyrgð þegar taka þarf erfiðar ákvarðanir á þessu sviði. Eins og sakir standa er sá trúverðugleiki sem áður var stefnt að með samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn í vissu uppnámi. Sjóðurinn dregur svo mánuðum skiptir afgreiðslu á láninu sem um var samið. Þessi staðreynd virðist til vitnis um að stjórnvöld hafi brugðist skyldum sínum samkvæmt samkomulaginu við sjóðinn. Nú dugar ekki lengur fyrir hæstv. fjármálaráðherra að vísa til ríkisstjórnarinnar þarsíðustu eins og hann hefur jafnan gert þegar þessi mál ber á góma í þinginu. Eigum við ekki að vera sammála því í þessu máli eins og hinum að hér sé gagnsæið best? Hvað er að í samskiptum ríkisvaldsins við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn? Er það skortur á trúverðugri stefnu í ríkisfjármálum sem er vandamálið eða er það vandinn við endurreisn bankakerfisins sem hefur tafist? Nú skora ég á ríkisstjórnina að koma með það gagnsæi sem henni er svo tamt að tala um um þessar mundir. Vinstri stjórnin hefur frá upphafi haft mikil fyrirheit um aðgerðir fyrir heimilin í landinu. Lítið hefur orðið um efndir og krafa heimilanna um markvissar aðgerðir vex með hverri vikunni. Ríkisstjórnin hefur reyndar viðurkennt að hafa gert ákveðin mistök, einkum að hafa ekki kynnt nægilega vel þær aðgerðir sem ákveðnar hafa verið. En hér er ríkisstjórninni vissulega vorkunn því að það er erfitt að miðla því til almennings sem ekkert er. Að öllu óbreyttu verður vísitölufjölskylda ríkisstjórnarinnar sú sem skopmyndateiknari dró upp í blöðunum um daginn. Þar eru hjón með tvö börn og tilsjónarmann. Það sem þarf eru einfaldar lausnir, almenn úrræði sem allir sem þörf hafa fyrir geta gripið til án þess að fara fyrir héraðsdóm eða aðrar langdregnar eða jafnvel niðurlægjandi leiðir í kerfinu. Það er hægt að slá greiðslubyrði heimilanna niður um helming vegna húsnæðislána tímabundið án þess að senda alla í ranghala kerfisins eins og stjórnvöld vilja helst gera. Stjórnvöld eiga jafnframt að taka til skoðunar niðurfærslu höfuðstóls lána þar sem aðrar aðgerðir duga ekki og það þarf að gerast án tafar. Landsfundur sjálfstæðismanna ályktaði um Evrópumálin á þann veg að hagsmunum okkar væri betur borgið utan Evrópusambandsins en innan. Sú afstaða byggir á því að þótt semja megi um einstök útfærsluatriði og tímabundnar undanþágur standi engir sérsamningar til boða sem koma nægilega til móts við mikilvægustu hagsmuni okkar. Má þar einkum vísa til sjávarútvegs og landbúnaðar. Í ályktun landsfundarins kom jafnframt fram að ef fara ætti í aðildarviðræður skyldi það gert að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hef í nokkurn tíma verið þeirrar skoðunar að fyrr en síðar þurfi þjóðin að skera úr um mögulega aðild okkar að Evrópusambandinu. Eftir hrun bankakerfisins og fall krónunnar vegna gjaldeyrishaftanna og þrenginga á alþjóðlegum fjármálamörkuðum sem gera stærri íslenskum fyrirtækjum mjög erfitt fyrir er það skylda okkar að gaumgæfa alla þá valkosti sem við stöndum frammi fyrir. En ég vil þó sérstaklega vara við því að stjórnmálamenn spili stöðugt upp meiri væntingar með þjóðinni um þann mögulega aðildarsamning sem okkur stendur til boða. Hæstv. forsætisráðherra leikur þann leik hér í kvöld, lofar lægri vöxtum strax og aðildarumsókn liggur frammi. Segir samningsstöðu okkar á sviði sjávarútvegs sterka og engan geta sagt til um niðurstöðu samninga um sjávarútveg. Á hvaða forsendum segir hæstv. forsætisráðherra að samningsstaða okkar sé sterk á sviði sjávarútvegs? Jú, vegna þess að við höfum 200 sjómílna landhelgi. Hvað er hér eiginlega átt við? Hvað er það sem gerir stöðu okkar svona sérstaklega sterka af þessari ástæðu einni? Það er óábyrgt að gefa í skyn að í grunninn bíði okkar eitthvað annað í aðildarviðræðum en sú stefna sem Evrópuþjóðirnar hafa nú þegar komið sér saman um. Hæstv. forsætisráðherra sagði hér áðan að hún væri óviss um það af þessum ástæðum hvað í boði væri í aðildarviðræðum. Ef einhver velkist í vafa skal ég segja það hér: Það er Evrópusambandið sem er í boði. Það er það sem er í boði ef maður sækir um aðild að Evrópusambandinu. Og hvað segir hæstv. utanríkisráðherra? Jú. Hann óskar umboðs frá þinginu til þess að ganga til viðræðna við Evrópusambandið. Það gerir hann þó með margvíslegum fyrirvörum og áskilur sér rétt til þess að berjast gegn þeim mögulega samningi sem hann sjálfur ætlar að leiða til lykta. Hvað er hér eiginlega átt við? Hvers konar samningur er það sem hæstv. utanríkisráðherra vill alls ekki? Er það kannski samningur um að við göngum inn í Evrópusambandið bara eins og Evrópusambandið er? Væri það hræðilegur samningur fyrir hæstv. utanríkisráðherra? Mundi hann berjast gegn samningi við Evrópusambandið ef við þyrftum að ganga inn í það og gangast undir stefnu þess bara eins og hún er? Hvað er verið að gefa í skyn hér? Og hvar er sannfæringin að baki allri þessari baráttu hjá Samfylkingunni fyrir því að við eigum að sækja um aðild að Evrópusambandinu og ganga þar inn? Hana er sannarlega ekki að finna í þeim drögum að þingsályktunartillögu sem mér hafa verið kynnt en þó átti ég enga sérstaka von á því að finna sannfæringuna í þingskjali frá Vinstri grænum. En nú liggur fyrir ákvörðun um að leggja málið fyrir þingið og sú tillaga verður einfaldlega að fá sína þinglegu meðferð. Ég tel að nær hefði verið að leita breiðrar samstöðu um þetta mikilvæga mál áður en yfirlýsingar eru gefnar af ríkisstjórninni um að umsókn verði að fara héðan í júní eða júlí. Nú er sagt að samráð sé haft við aðra flokka. Hvers konar samráð er það að ákveða fyrst hvernig og hvenær málið verður afgreitt og kalla síðan aðra aðila að borðinu? Góðir Íslendingar. Það er vorhugur í Íslendingum. Það eru jafnan mörg verkefni sem bíða og öll erum við full óþreyju að takast á við þau og það má ekki dragast lengur. Við höfum alla möguleika til að ná okkur fljótt upp úr þessari efnahagslægð, sú unga og vel menntaða þjóð sem býr í þessu landi. Nú er tími til breiðrar þjóðarsáttar. Leggjum áherslu á málin sem sameina þjóðina, ekki þau sem sundra henni. En umfram allt, setjum þau verkefni á oddinn sem varða brýnustu hagsmuni heimila og fyrirtækja, fyrr hefst viðreisnin ekki í íslensku hagkerfi.

Frú forseti, góðir landsmenn. Það eru mikil tímamót þegar nú hefur tekið til starfa fyrsta hreina meirihlutastjórnin á vinstri væng íslenskra stjórnmála. Ég vil nota þetta tækifæri til að færa öllum þeim sem lögðu drög að kosningasigri okkar Vinstri grænna innilegar þakkir. Á 10 árum er Vinstri hreyfingin – grænt framboð orðið að sterku afli sem leikur nú lykilhlutverk í stjórnmálum landsins og það er sigur okkar, umfram allt annað, og nánast fordæmalaus fylgisaukning í tvennum síðustu alþingiskosningum á innan við tveimur árum sem leggur grunn að þeirri vígstöðu íslenskra vinstri manna og umhverfisverndarsinna sem sér m.a. stað í ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna. Það er líka sögulegt að mynduð skuli sterk meirihlutaríkisstjórn þar sem hvorki Sjálfstæðisflokkurinn né Framsóknarflokkurinn eiga aðild. Stjórnarsáttmálinn ber þess glöggt vitni. Inntak hans og pólitísk meginstefna hefði verið óhugsandi nema í samstarfi þeirra tveggja flokka sem mynda þessa ríkisstjórn og án hinna sem sitja hjá. Sú sterka áhersla á norrænt samábyrgt velferðarkerfi sem þar er að finna, sú skýra leiðsögn um það hvert við viljum að íslenskt samfélag þróist er hrein og klár vinstri græn stefna. Áherslur á sviði umhverfismála, félagsmála, kvenfrelsismála, utanríkis- og friðarmála, áherslur á fjölbreytt atvinnulíf og sjálfbæra þróun samfélagsins, einnig í atvinnulegu tilliti, eru allt nýir tónar. Sá andi markaðsvæðingar, nýfrjálshyggju og græðgisdýrkunar sem hér sveif yfir vötnunum er á burt. Formaður Sjálfstæðisflokksins er að vísu við gamalkunnugt heygarðshorn. Samúð hans heil og óskipt er hjá kvótaeigendum. Nú heitir það þjóðnýting ef endurráðstafa á aðgangi manna að auðlindinni. Er hægt að þjóðnýta það sem þjóðin á eða er formaður Sjálfstæðisflokksins þeirrar skoðunar að einhverjir aðrir eigi fiskimiðin en þjóðin? Hvað liggur að baki tali eins og því sem hér var uppi haft áðan? Það góða er að þjóðin hefur fellt sinn dóm. Það gerði hún við kosningarnar 25. apríl sl. Þjóðin stóð frammi fyrir skýru vali, það var óvenjuskýrt til hvers konar samstarfs flokkarnir horfðu. Í okkar tilviki var það sagt afdráttarlaust: Við stefnum á áframhaldandi stjórnarsamstarf til vinstri og Sjálfstæðisflokkurinn er ekki valkostur í okkar huga í þessari umferð. Þjóðin kaus og gerði minnihlutastjórn Vinstri grænna og Samfylkingar að meirihlutastjórn, skýrari geta kosningaúrslit tæpast orðið. Nú hefur þessi stjórn verið mynduð og það er mikilvægt. Þessi stjórnarmyndun var vissulega ekki án fórna og málamiðlana af okkar hálfu og yfir það reynum við ekkert að breiða, t.d. þegar kemur að þeirri niðurstöðu stjórnarsamstarfsins að setja Evrópumálin í hendur Alþingis, en um leið er þar tryggður þingræðislegur og lýðræðislegur farvegur fyrir þetta afdrifaríka mál. Þau varnaðarorð ein vil ég að öðru leyti segja í þessum efnum að við Íslendingar skulum varast það að eyða öllum okkar kröftum og öllum okkar tíma í þetta mál. Við skulum ekki trúa á það sem einhverja einfalda, sársaukalausa lausn á öllum okkar vanda. Vandi Íslendinga verður aðeins leystur á Íslandi, verkefnið er hér heima. Það er hér sem við þurfum að takast á við hlutina, við þurfum að vinna verkin sjálf, enginn mun gera það fyrir okkur og enginn mun gefa okkur neitt. Samhliða þessu ríkisstjórnarsamstarfi er mikilvæg sú skýra pólitíska og hugmyndafræðilega niðurstaða sem þjóðin hefur nú valið. Þjóðin hefur valið sér leið, hún hefur valið að hafna nýfrjálshyggjunni og ákveðið að snúa aftur heim í áttina að hinum norrænu samábyrgu velferðarsamfélögum. Það skiptir líka miklu máli, góðir landsmenn, að stjórnmálalegri óvissu hefur nú verið eytt. Nú situr ríkisstjórn með traustan þingmeirihluta og skýrt og ótvírætt umboð þjóðarinnar að baki sér, því getur enginn á móti mælt. Þar af leiðandi eru aðstæður nú betri en þær voru í vetur leið til að einhenda sér í þau erfiðu verkefni sem fram undan eru. Það síðasta sem Ísland hefði þurft á að halda í vetur og aftur nú eftir kosningar var stjórnarkreppa, upplausn, óvissa. Af þeim ástæðum var einnig mikið á sig leggjandi til að stjórnarmyndun gæti gengið hratt og vel. Söm voru líka rökin þegar við vinstri græn tókum þá áhættu sem því var samfara að ganga inn í ríkisstjórn 1. febrúar sl. og því höldum við ótrauð áfram þrátt fyrir einhverjar erfiðustu aðstæður og erfiðustu verkefni sem nokkur ríkisstjórn, a.m.k. á lýðveldistímanum, hefur hafið feril sinn á að þurfa að glíma við. Þá að þeim verkefnum sem fram undan eru og eru ærin og blasa við. Það er rétt sem sagt hefur verið að margt af því sem ætlunin var að gera í kjölfar neyðarlaganna 6. október sl. og í vetur hefur reynst torsóttara og tímafrekara en ætlunin var, enda er það að endurreisa úr hruni nánast heilt fjármálakerfi í einu landi ekki neitt áhlaupsverk, eins og rækilega hefur komið á daginn. Eðlilega sáu menn ekki fyrir allar þær hindranir sem reynst hafa á vegi þess að endurskipuleggja og koma á fót fullþroskuðu nýju bankakerfi. Í þeim efnum sér þó sem betur fer til lands og á næsta einum til einum og hálfa mánuði eða svo ætti því verkefni í aðalatriðum að verða lokið. Í þessari viku kemur sendinefnd Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til viðræðna við nýmyndaða ríkisstjórn og aðra aðila að eigin ósk og ætlunin er að endurskoðun samstarfsáætlunarinnar fari svo fram í framhaldi af þeirri heimsókn. Það gleður örugglega formann Sjálfstæðisflokksins að heyra þetta. Samningar við norrænar ríkisstjórnir og seðlabanka um gjaldeyrislán eru nú á lokastigi og lánaskilmálar því sem næst frágengnir. Í byrjun júní eru fyrirhugaðir næstu samningafundir um Icesave-reikningana og þannig mætti áfram telja. Verkefnin eru ærin sem vinna þarf að, og samtímis. Banka- og fjármálastofnana bíða síðan í samstarfi við stjórnvöld þau gríðarlegu verkefni að greiða úr skuldavanda atvinnulífs og heimila, stuðla að því eins og nokkur kostur er að frekari verðmæti fari ekki forgörðum, að hjól atvinnulífsins snúist og að fólki sé gert kleift að ráða við sín skuldamál og vinna úr þeim. Þar þurfa að spila saman þær aðgerðir sem Íbúðalánasjóður og fjármálastofnanir bjóða upp á annars vegar og fjölþættar ráðstafanir stjórnvalda hins vegar, en að sjálfsögðu er glímunni ekki lokið og vandinn ekki leystur. Þetta mun verða viðvarandi barátta næstu missirin og það mun reyna á allar máttarstoðir samfélagsins, ekki síst í baráttunni gegn atvinnuleysinu sem hlýtur að hafa algjöran forgang. Samstarf aðila vinnumarkaðarins og annarra heildarsamtaka í landinu og stjórnvalda er mikilvægur kjarni í stefnu núverandi ríkisstjórnar. Við bæði viljum og verðum að vinna hlutina saman, án þess mun þetta ekki takast. Verkefni stjórnvalda á sviði ríkisfjármála eru þekkt og einhver þau mest krefjandi sem tekist hefur verið á við um fjölmargra áratuga skeið, að ná 170 milljarða halla á ríkissjóði sem allt stefnir í að verði á þessu ári niður á ásættanlegum tíma og yfir í afgang er ekki bara spurning um pólitískt markmið, þetta er ekki bara spurning um áætlun, þetta er ekki bara spurning um verklag sem menn kjósa sér. Þetta er óumflýjanlegt. Þvílíkur hallarekstur á ríkissjóði og nú er mun að óbreyttu á örfáum árum kæfa hið opinbera í vaxtakostnaði. Áætlanir í þessum efnum verða kynntar á vorþinginu um leið og þær eru frágengnar og afgreiddar í ríkisstjórn. Það sem þarf að gera verður að gera við aðstæður sem eru mjög erfiðar, bæði gagnvart atvinnulífi og einstaklingum. Þetta þurfum við að gera á tímum þegar fáir eru ofhaldnir af því sem þeir telja sig hafa og telja sig síst þurfa á að halda auknum álögum í formi hærri skatta eða tilkostnaðar. Þetta verður líka að gera á tímum þegar velferðarkerfið er mikilvægara en nokkru sinni til að halda utan um þá sem erfiðastar hafa aðstæður. Svigrúmið takmarkast af okkar erfiðu efnahagslegu aðstæðum og af stað og stund, en engu að síður verður að takast á við þennan vanda og það verður að hefjast handa strax. Sé það ekki gert er það aðeins ávísun á tvennt, að vandinn verður enn þá erfiðari úrlausnar síðar og það sem alvarlegra er, það þýðir líka að við sendum reikninginn á börnin okkar og barnabörnin. Við erum kynslóðin sem héldum veisluna, við berum ábyrgð á klúðrinu, við skulum ekki reyna að koma okkur undan því að axla byrðarnar. Að lokum, góðir áheyrendur, segi ég þetta: Nú þurfum við Íslendingar sem aldrei fyrr að sameina kraftana. Að sjálfsögðu verða uppi pólitísk ágreiningsmál og ekkert nema gott um það að segja að stjórnarandstaðan á Alþingi sem og aðilar úti í samfélaginu veiti aðhald og gagnrýni það sem er gagnrýnivert, en við höfum meiri þörf nú en lengi fyrir að stilla saman strengi og krafta. Það mun gera alla okkar baráttu auðveldari ef við náum að skapa í landinu andrúmsloft samstöðu og baráttuvilja því að við ætlum í gegnum þetta saman. Það stefnir í margfalt fleiri ferðalög landsmanna um eigið land í sumar en á undanförnum árum. Það er gott. Við kaupum meiri innlendar vörur en undanfarin ár. Það er gott. Við gerum við hluti sem við hentum áður og keyptum nýja. Það er gott. Þeir sem geta gert við húsin sín og skapað iðnaðarmönnum störf eru að leggja sitt af mörkum. Þannig þurfum við nú að hugsa þessa hluti alla saman. Góðir landsmenn. Dómur sögunnar mun brátt falla um það sem orðið er, það sem hér hefur gerst og gerðist á undanförnum árum. Munum þó eftir því að dómur sögunnar mun líka falla um okkur, nýkjörið þing og nýja ríkisstjórn, og það hvernig okkur tekst til í glímunni við erfiðleikana og í endurreisn samfélagsins. Þeim dómi til grundvallar verður lögð sú krafa að allir hafi gert sitt besta, allir hafi skynjað ábyrgð sína og skyldur gagnvart þjóðinni á erfiðum tímum. Lánist okkur þetta og ef við náum að bægja sundurlyndisfjandanum frá okkar ströndum mun okkur vel farnast. Þá á Ísland glæsta framtíð og um það efast ég reyndar ekki eitt andartak. Ég þakka þeim sem hlýddu. Góðar stundir, og við skulum njóta vorsins og sumarsins saman.

Alþingi kemur nú saman á mikilli ögurstundu. Sumir mundu reyndar segja að sú ögurstund hafi verið á kjördag og skaðinn sé þegar skeður. Framsóknarflokkurinn mun gera sem best úr þeirri stöðu sem upp kemur hverju sinni og berjast fyrir framfaramálum hvort heldur sem er í stjórn eða stjórnarandstöðu. Í þeim miklu erfiðleikum sem þjóðin stendur frammi fyrir er gott að hafa í huga að íslenska þjóðin hefur áður gengið í gegnum mikla erfiðleika og unnið mikil afrek. Þessi þjóð varð raunar til með miklum afrekum sem unnin voru til að leysa vandamál, ekki hvað síst efnahagsvanda. Alla tíð síðan hefur þjóðin þurft að takast á við erfið verkefni en ávallt leyst þau. Aðstæður um aldir hafa gert það að verkum að það var hugsað í lausnum og „að bjarga sér“ er orðið þjóðareinkenni og stór hluti af menningu okkar. Ekki löngu eftir að forfeður okkar námu hér land komu þeir á fót þessari stofnun, Alþingi. Með því sýndu þeir mikið frumkvæði og nýja hugsun við úrlausn vandamála. Umfram allt sýndu þeir vilja til að leysa málin saman með því að skiptast á ráðum og hugmyndum. Með þessari nýju hugsun tókst fámennri þjóð að byggja upp stórkostlegt samfélag við erfiðar aðstæður. Við þær erfiðu aðstæður sem nú ríkja hefðu stjórnmálamenn átt að vinna saman að lausn vandans, leyfa lýðræðislegri umræðu að njóta sín og ræða tillögur, sama hvaðan þær kæmu. Þegar síðasta ríkisstjórn sigldi í strand hefði verið langæskilegast að mynda þjóðstjórn. Það var ekki hægt vegna þess að valdsækni Samfylkingarinnar kom í veg fyrir það. Samfylkingin vildi ekki ræða þjóðstjórn nema forsætisráðuneytið kæmi í hennar hlut. Eina lausnin var bráðabirgðaminnihlutastjórn sem þó tók strax að haga sér eins og ráðrík meirihlutastjórn. Ekki var litið við tillögum frá öðrum flokkum, ekki einu sinni tillögum sem stjórnin hafði áður falast eftir. Í stað þess að vinna verkefnin sem voru skilyrði fyrir myndun minnihlutastjórnarinnar var tíminn notaður í kosningaáróður. Nú, þegar ríkisstjórnin er búin að tryggja sér meiri hluta, eru stjórnarliðar allt í einu farnir að tala um samvinnu og lýðræðisvæðingu. Það væri góður boðskapur ef hugur fylgdi máli en tilefnið er fyrst og fremst vandræðagangur stjórnarinnar með Evrópumálin sem hún hafði þó lofað kjósendum að leysa innbyrðis. Ekki gekk það á eitt hundrað dögum. Þrautalendingin var að ræsa spunavélina og halda því fram að það að láta stærsta ágreiningsmál ríkisstjórnarinnar óafgreitt bæri vott um lýðræðisást, vilja til að fela þinginu meira vald og gefa þingmönnum kost á því að greiða atkvæði samkvæmt sannfæringu sinni óáreittir. Við skulum rifja upp hvað gerðist fyrir fáeinum vikum þegar tveir þingmenn Framsóknarflokksins, sem voru sammála um eitt af frumvörpum ríkisstjórnarinnar, lögðu ólíkt mat á það hvort það væri þess virði að bíða í tvo daga eftir nýjum upplýsingum. Báðir höfðu mikið til síns máls og ekkert því til fyrirstöðu að þeir greiddu atkvæði í samræmi við ólíkt mat. Við það að þessir þingmenn greiddu atkvæði um aukaatriði máls samkvæmt sannfæringu sinni og að Framsóknarflokkurinn léti slíkt viðgangast fór Samfylkingin gjörsamlega af límingunum. Í fjölmiðlum létu samfylkingarmenn öllum illum látum og hér í þinginu boðaði stjórnin til fleiri neyðarfunda en hægt var að henda reiður á. Rætt var um að stjórnin væri fallin vegna þess að þingmenn í flokki utan stjórnarinnar lögðu ólíkt mat á aukaatriði í einu stjórnarfrumvarpi - og vel að merkja, það var alltaf talað um afstöðu flokksins. Þingfundum var frestað aftur og aftur og loks var því hótað að þingfundur yrði ekki haldinn fyrr en Framsóknarflokkurinn skilaði málinu úr nefnd. Samfylkingin var tilbúin að taka löggjafarþingið í gíslingu af því að þingmenn fylgdu sannfæringu sinni. Þetta er viðhorf annars stjórnarflokkanna sem nú talar um að virkja vilja þingsins. Hvað með hinn stjórnarflokkinn? Það eru ekki nema 18 mánuðir síðan formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hæstv. fjármálaráðherra, flutti mikla og skörulega ræðu, eins og honum var svo tamt í sínu fyrra lífi, um mikilvægi þess að treysta stöðu Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu og þó sérstaklega minni hlutans gagnvart meiri hlutanum. Hann rifjaði upp gömlu góðu dagana þegar reynt var að draga úr ágreiningi meiri hluta og minni hluta með ýmsum ráðum, einkum með því að stjórnarandstaðan tæki forustu í hluta þingnefnda. Hæstv. fjármálaráðherra þóttu hlutir síðan hafa þróast mjög á verri veg og staða þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu hafa veikst á ný. Hann útskýrði að staða Alþingis væri fyrst og fremst mæld út frá réttindum minni hlutans á hverjum tíma. Ráðherrann talaði kröftuglega um mikilvægi þess að stjórnarandstaða kæmi að ákvarðanatöku og jafnvel að forseti kæmi úr röðum stjórnarandstöðunnar. Svo benti hann á þá gríðarlegu lýðræðislegu afturför að í stjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks væri í fyrsta skipti nokkru sinni engin einasta trúnaðarstaða í höndum stjórnarandstöðunnar. Ráðherrann bætti svo við: „Það er dapurlegt að ekki vottar fyrir breytingu þó að Samfylkingin hafi nú tekið sæti í ríkisstjórn, flokkur sem stundum hefur talið sig umfram aðra flokka eiga eignarrétt á hugtakinu lýðræði og viljað ástunda samræðustjórnmál og guð má nú vita hvað.“ Þetta væri öll lýðræðisástin, sagði hæstv. fjármálaráðherra. En ekki virðist aðkoma Vinstri grænna hafa breytt miklu. Enn er Samfylkingin í stjórn og nú með Vinstri grænum og hvert er viðhorfið til þingsins, samstöðu, dreifingar valds og alls þess sem hæstv. núverandi fjármálaráðherra talaði svo skörulega fyrir? Hafi stjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks sett met í að einangra hjá sér vald slær ríkisstjórnin sem nú situr það met. Markvisst er unnið að því að svipta stjórnarandstöðuna sem flestum stöðum. Formennska í nefndum? Ekki að ræða það. Nýja valdstjórnin gengur meira að segja svo langt að kaupa nýjasta flokkinn á þingi til lags við sig til að ná enn fleiri nefndarsætum af stjórnarandstöðunni. Þetta er öll lýðræðisástin. Sami ráðherra talaði, eins og félagar hans samfylkingarfólkið, mikið um að hjá hinni nýju stjórn yrði almenningi haldið upplýstum um raunverulega stöðu mála, allt ætti að vera uppi á borði. Hann gleymdi bara að nefna að borðið væri í læstu dulkóðuðu leyniherbergi í fjármálaráðuneytinu. Bilið milli orða og gjörða stjórnarinnar birtist þó hvergi jafnglögglega og í viðbrögðum við tillögum frá fólki sem ekki er innvígt, svo ekki sé minnst á það sem kemur frá öðrum flokkum. Þegar minnihlutastjórnin var mynduð, án þess að hafa sýnt fram á hvernig hún ætlaði að uppfylla skilyrðin um að koma til móts við skuldsett heimili og atvinnulífið, sögðust forsvarsmenn stjórnarinnar ætla að þiggja tillögur frá Framsókn ef okkur þætti ekki nóg að gert. Þegar stjórnin sinnti ekki hlutverki sínu lagði Framsókn fram ígrundaðar tillögur í efnahagsmálum. Þrátt fyrir fyrirheitin hafði stjórnin ekki einu sinni fyrir því að kynna sér tillögurnar og hefur eflaust ekki gert enn. Ein tillaga var hins vegar valin úr og óhemjukröftum eytt í að snúa út úr henni og reyna að kveða hana niður. Hefði hæstv. forsætisráðherra gefið sér jafnmikinn tíma til að kynna sér tillöguna og hann eyddi í illa ígrundaðar athugasemdir um það sem hann hélt að tillagan gengi út á hefði mátt vinna mikið gagn. Á meðan komu engar lausnir frá stjórninni og hafa ekki komið enn. Sífellt fleiri gera sér grein fyrir því að skuldaleiðrétting er óhjákvæmileg en ríkisstjórnin heldur áfram að berja höfðinu við steininn. Það má ekki ræða tillögur utanstjórnarflokka. Í staðinn halda stjórnarflokkarnir áfram að tala fyrir stórundarlegri og raunar stórhættulegri stefnu í efnahagsmálum. Rétt eftir kosningar voru stjórnarflokkarnir truflaðir við samræðustjórnmálin í Norræna húsinu og minntir á gríðarlegan vanda íslenskra heimila. Viðbrögðin voru ekki þau að ræða vandann eða leggja fram nýjar hugmyndir heldur að undrast yfir að fólk þekkti ekki allar þær lausnir sem væru í boði. Undrunin virtist einlæg. Ríkisstjórn Íslands virðist svo úr tengslum við ástandið að hún telur sig hafa lagt til ráð sem raunverulega dugi við vandanum en almenningur geri sér bara ekki grein fyrir því. Eða svo málið sé sett í sögulegt samhengi: Ríkisstjórninni var sagt að í landinu væri fólk sem ætti ekki fyrir brauði og hún spurði af hverju það borðaði ekki bara köku. Nei, vandinn er ekki sá að fólk þekki ekki lausnirnar sem eru í boði. Það vita líklega flestir nema ríkisstjórnin sem enn er svo upptekin af því að fagna sögulegri valdatöku vinstri manna að hún man ekki til hvers hún var kosin. Reyndar upplýsti stjórnin það þegar hún var mynduð að hún ætlaði að láta kanna stöðu heimilanna og bregðast við eftir því sem þörf væri á. Ætli þjóðin ætti ekki að gleðjast yfir því að stjórnin ætli loksins að kynna sér málið? En hún virðist ein um að vita ekki að þörfin fyrir aðgerðir er nú þegar til staðar. Reyndar var þörfin orðin aðkallandi fyrir 100 dögum því að stjórnin var mynduð til bregðast við þeim vanda sem hún ætlar núna að kanna hvort sé raunverulega til. Stjórnin ætlar að láta kanna ýmislegt, rannsaka, gera áætlanir og skrifa skýrslur. Áætlanagerð virðist vera eitt helsta atvinnumál ríkisstjórnarinnar. Svo stendur til að nefndir og ráð flokksmanna samþætti áætlanirnar. Hættan er hins vegar sú að ráðstjórnin ráðalausa fylgi áfram þeirri frestunarstefnu sem hún virðist vera föst í. Öll hin svokölluðu ráð snúast um að fresta vandanum, þreyja þorrann þar til allt verður svo gott af sjálfu sér eftir nokkur ár að hægt verður að borga upp tapið með vöxtum. Slíkar aðferðir hafa oft verið reyndar og aldrei haft annað í för með sér en að auka enn á vandann. Leiðir ríkisstjórnarinnar miða allar að því að taka við fjölskyldum og fyrirtækjum eftir að þau komast í þrot. Það er stórhættuleg leið. Ef ekki er gripið til róttækra fyrirbyggjandi aðgerða munu sífellt fleiri heimili og fyrirtæki komast í þrot. Atvinnuleysi eykst, neysla dregst enn saman og enn fleiri fara í þrot og svo koll af kolli. Þessi þróun verður hvorki stöðvuð með aukinni skattlagningu né niðurskurði. Hún verður aðeins stöðvuð með fjárfestingu og aukinni verðmætasköpun og með því að nýta það stórkostlega tækifæri sem við höfum til að ráðast í skuldaleiðréttingu. Íslendingar hafa meiri þörf en nokkur önnur þjóð til að bregðast við vandanum með afgerandi hætti. Svo vill til að við höfum líka betri tækifæri en nokkur önnur þjóð til að gera það. Ef við gerum það kemst Ísland fyrst út úr heimskreppunni og við höfum þá allt sem þarf til að byggja upp fyrirmyndarsamfélag þessarar litlu þjóðar eða stóru fjölskyldu. Til þess þarf samvinnu og aðgerðir. Fólk sem talar fyrir slíku og hefur valdið verður að sýna í verki að því sé alvara. Var ríkisstjórninni alvara með að innleiða ný vinnubrögð, að upplýsa almenning um stöðu mála, að jafna hlut stjórnar og stjórnarandstöðu, að koma atvinnulífinu af stað? Var ríkisstjórninni alvara með að slá skjaldborg um heimilin? Var ríkisstjórninni alvara um nokkurn skapaðan hlut annan en að halda völdum? Á meðan ríkisstjórnin heldur völdum mun Framsóknarflokkurinn halda sínu striki. Hann mun halda áfram að leggja til lausnir og veita fyrstu meirihlutastjórn vinstri flokkanna á Íslandi uppbyggilegt aðhald. Ekki veitir af.

Virðulegi forseti. Ágætu landsmenn. Hér í kvöld höfum við nú heyrt stefnuræðu forsætisráðherra og fyrstu viðbrögð við henni. Ríkisstjórnin hefur talað. Fjórflokkurinn hefur talað. Það hefur fátt breyst í íslenskum stjórnmálum. Ef svo fer sem horfir má landsmönnum verða ljóst að heimilum landsins mun blæða út. Athafnamönnum má verða ljóst að fyrirtækjunum mun blæða út. Foreldrum má verða ljóst að skólaganga barna þeirra muni skerðast. Vinnandi fólki má verða ljóst að kaupmáttur tekna þeirra muni skerðast enn meir. Góðir landsmenn. Í apríl voru kosningar og í þeim kosningum kom Borgarahreyfingin – þjóðin á þing, fjórum þingmönnum að á Alþingi Íslendinga. Við erum fimmti flokkurinn á þessu þingi. Hér er á ferðinni heiðarleg tilraun fólks í þverpólitískri hreyfingu. Fólks sem hefur það að markmiði að koma á raunverulegum lýðræðisumbótum á Íslandi, að grípa til aðgerða sem raunverulega gagnast heimilum og fyrirtækjum í landinu og að rannsaka hvað raunverulega gerðist og varð til þess að nú upplifum við mestu efnahagsþrengingar sögunnar. Sú tilhugsun að eftir allt sem á undan var gengið yrði enginn valkostur í boði í verðandi kosningum annar en fjórflokkurinn var óbærileg. Því tókum við þátt. Og nú höfum við heyrt, að loknum einum kosningunum enn, hvað þeir hafa fram að færa. Í október síðastliðnum varð hér algert efnahagshrun, algjört pólitískt hrun og algjört siðferðishrun ráðandi afla. Hér var við völd pólitísk yfirstétt sem hafði tapað öllum raunveruleikatengslum og hvers úrræði á vondum degi var að ákalla guð. Guð blessi Ísland, sagði þáverandi forsætisráðherra, hagfræðingurinn og einn af arkitektum þeirrar spilaborgar sem þá hrundi til grunna. Amen, sagði samstarfsflokkurinn sem þótt að mestu væri saklaus af byggingu spilaborgarinnar hafði ákafur tekið að sér verktöku við lokafráganginn. Amen, sögðu líka flokkssystkin ráðamanna, sem og stjórnsýslan sem flokkarnir höfðu ráðið sér og áttu ekki síður stóran þátt í hruninu. Síðan átti að halda áfram eins og ekkert hefði í skorist. Þeir valdhafar sem í upphafi árs 2008 vissu nákvæmlega hvert stefndi blekktu þjóðina. Þeir blekktu þjóðina fram á síðasta dag og þeir gerðu sitt besta til að blekkja umheiminn líka. Nágrannaþjóðir okkar mótmæltu og Ísland glataði trúverðugleika sínum með slíkum glæsibrag að efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar var tekið af henni og fært undir yfirþjóðlega stofnun. Þjóðin mótmælti líka, fyrst með semingi en á endanum svo kröftuglega að svikastjórnin hrökklaðist frá. Í allan vetur sem leið kom fólk saman fyrir utan þinghúsið og lýsti óánægju sinni með stefnu þáverandi forsætisráðherra og þáverandi ríkisstjórnar. Kallað var eftir breytingum en þingheimur fór bara í frí. Virðulegi forseti. 20. janúar síðastliðinn er nú skráður á spjöld Íslandssögunnar. Þann dag var hádegisverðarhlé þúsunda Íslendinga að mestu mótmælum í sögu þjóðarinnar. Alþingi var umkringt af þeim „skríl“ og þeirri „ekki-þjóð“ sem valdhafar höfðu hrakyrt mánuðum saman og í hroka sínum reiknað með að léti hvað sem væri yfir sig ganga. Valdhafarnir sem höfðu kollsteypt þjóðarskútunni ætluðu sér að fara sínu fram þegjandi og hljóðalaust án þess að almenningur skipti sér af. Hvað gerðu þeir síðan, valdhafarnir á þeim degi, þingmennirnir sem voru hér innan dyra? Þeir ræddu fram og aftur sprúttsalafrumvarp Sjálfstæðisflokksins. Af því það var á dagskrá eins og sagt er. Hafi einhver efast um fjarlægð þingsins frá fólkinu og firringu þingmanna þá var þeim efa eytt þann dag. Það vorum við sem tókum sprúttsalafrumvarpið af dagskrá þennan dag og settum almenning á dagskrá. Í framhaldi af hótunum þáverandi dómsmálaráðherra um nánast stríð við almenning tókst svo kjarkmiklum félögum annars stjórnarflokksins að knýja fram stjórnarslit. Við mótmæltum og við unnum. Til hamingju með það. Ríkisstjórnin féll, boðið var upp á kosningar og til varð Borgarahreyfingin. Við áttum á brattann að sækja allan tímann og ráðandi öfl reyndu með lagaflækjum að koma í veg fyrir framboðið. En við komumst alla leið og rödd okkar heyrist hér í kvöld - sem betur fer. Sem betur fer segi ég því stefnuræðan sem hæstv. forsætisráðherra flutti okkur er því miður stefnulaus. Þau úrræði sem almenningi er boðið upp á eru því miður gagnslaus og hæstv. ríkisstjórn eins og hún leggur sig virðist því miður ráðalaus. Ágætu landsmenn. Hvað er hér í boði? Förum yfir það. Í kjölfar mesta efnahagshruns sögunnar þar sem nærri 20.000 manns eru atvinnulaus og þúsundir heimila eru á barmi gjaldþrots er heimilunum boðið upp á svokölluð úrræði eins og það heitir í dag. Eitt þessara úrræða er greiðslujöfnun. Á mannamáli heitir greiðslujöfnun einfaldlega teygjulán með árangurslausum afborgunum, takið eftir, teygjulán með árangurslausum afborgunum þar sem skuldugum fjölskyldum býðst að greiða af lánum fram á elliárin og nota til þess eftirlaunin eða réttara sagt ellilífeyrinn því eftirlaunasjóðirnir eru víst að stórum hluta til fallnir líka. Annað úrræði er svokölluð greiðsluaðlögun. Þar fær skuldug fjölskyldan tilsjónarmann inn á heimilið sem fylgist með heimilisbókhaldinu í nokkur ár. Í kjölfarið og að loknum afskriftum skulda er fjölskyldunni svo boðið að lenda á vanskilaskrá í jafnvel áratugi. Skuldirnar mega hins vegar aldrei fara undir 110% að matsvirði fasteigna fjölskyldunnar. Ja-há. Svo eru það vaxtabæturnar. Hinar stórauknu vaxtabætur verða að meðaltali um 25 þús. kr. á ári á hvert heimili. Það er ríflega 2 þús. kr. á mánuði. Ja-há. Þetta er einfaldlega gagnslaust. Hér þarf að koma meira til. Hér þarf róttæka skynsemi sem viðurkennir það að vísitölu- og gengishækkanir á íbúðalánum fólks eru óréttlátar og ósanngjarnar. Þessar hækkanir þarf að leiðrétta og færa aftur til ársbyrjunar 2008 en þá var stjórnvöldum ljóst hvert stefndi og hefðu átt að láta almenning vita. Þessar leiðréttingar mundu lækka höfuðstól íbúðalána um 20% sem er þó í raun og veru ekki annað en leiðrétting á hækkun sem hefði hvort eð er ekki komið til ef stjórnvöld hefðu ekki brugðist algerlega við efnahagsstjórnina. Í þessum málum mun Borgarahreyfingin leita eftir samstarfi við alla flokka á þingi um frumvarp sem leiðréttir þetta mál og sem að auki afnemur endanlega verðtryggingu fjárskuldbindinga. Ekkert hefur farið verr með íslensk heimili og launafólk en verðtryggingin og allur pempíuháttur í kringum afnám hennar er fyrir löngu óþarfur. Hér þarf einfaldlega að reyna að ná samningum við skuldareigendur um málið og ef það er ekki hægt verður að afnema þennan gallagrip einhliða. Virðulegi forseti. Annað meginmál efnahagsstjórnarinnar sem ekki er tekið á með almannahag í huga er halli ríkissjóðs. Hér ræður ferðinni stefna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hvers aðkoma að málum fjölmargra landa hefur ekki verið farsæl svo vægt sé til orða tekið. Aðkoma Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hér á landi byggist á því að nágrannalöndin neituðu að lána íslenskum stjórnvöldum fé. Þau stjórnvöld eru sem betur fer ekki lengur til staðar nema að litlu leyti þó að enn sé að vísu eftir að taka til í stjórnsýslunni. Því er tímabært að leita aftur til nágrannaþjóða um aðstoð með því loforði að hér verði gerð ærleg bót og betrun á öllum sviðum. Þar ber í fyrsta lagi að rannsaka bankahrunið sem þá svikamyllu sem bankastarfsemin sannarlega sýnist hafa verið. Sækja þarf til saka eigendur og stjórnendur fjármálastofnana og frysta eigur þeirra. Rannsaka verður hvert allir þessir peningar fóru og fá þar til aðstoðar þar til bærar eftirlitsstofnanir í nágrannalöndum með því fororði að þeim peningum sem nást til baka verði skilað til réttmætra eigenda. Það sem upp á vantar verði svo sótt til þeirra sem sök eiga á. Um er að ræða hundruð milljarða sem m.a. runnu út úr Seðlabanka Íslands skömmu fyrir hrunið og hvers tap lendir beint á skattgreiðendum landsins. Ætla stjórnvöld virkilega ekki að reyna að sækja þetta fé? Ef haldið er rétt á spilunum má afþakka svokallaða aðstoð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og færa hagstjórnina aftur til íslenskra stjórnvalda. Þar má sannarlega gera betur því sú ætlan ríkisstjórnarinnar sem stefnir að 170 milljarða niðurskurði á þremur árum gengur einfaldlega ekki upp. Almenningur mun sligast undan lána- og skattbyrðinni, mennta- og heilbrigðiskerfið mun leggjast á hliðina og hér verður alvarlegur landflótti. Í fáum orðum sagt, þetta er einfaldlega ekki hægt. Virðulegi forseti. Hvað varðar önnur mál í stefnuskrá og stefnuræðu þessarar ríkisstjórnar ber að sjálfsögðu að fagna því að ríkisstjórnin brýtur blað með framlagningu þingsályktunartillögu fyrir Alþingi um aðildarviðræður að Evrópusambandinu án þess að til staðar sé eindreginn stuðningur allra stjórnarþingmanna við málið. Hér er sannarlega verið að færa mál til betri vegar og efla bæði þingræðið og lýðræðið með þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu sem mun fara fram um samninginn. Þrjú skilyrði Borgarahreyfingarinnar fyrir stuðningi eru öll í anda lýðræðis og upplýsingar og í anda þeirrar sannfæringar okkar að almenningi sé að sjálfsögðu fyllilega treystandi til að leggja mat á hvort ganga eigi í Evrópusambandið. Sú staðreynd að Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki líka ekki þessi vinnubrögð og vilja því ekki vinna að framgangi málsins er fyrst og fremst til merkis um þeirra eigin skilningsleysi, sem og langvarandi vantrú þeirra á almenningi í landinu. Hér eru hinir einu og sönnu forsjárhyggjuflokkar á ferð. Eins eru í skrá um fyrirhuguð þingmál afar brýnar lýðræðisumbætur sem við í Borgarahreyfingunni fögnum mjög. Þó verðum við að setja fyrirvara við frumvarp um stjórnlagaþing sem samkvæmt þessu á að vera ráðgefandi. Það er mál sem er brýnt að þjóðin fái sjálf að ráða ferðinni og semji sína eigin stjórnarskrá. Borgarahreyfingin á sínar sterkustu rætur í kröfunni um nýja stjórnarskrá sem samin er af fólkinu og fyrir fólkið en ekki sem samin er af Alþingi og fyrir Alþingi. Sérstakt fagnaðarefni er þingmál um afnám ábyrgðarmanna fyrir lánum frá LÍN, sem og þingmálum um frjálsar handfæraveiðar. Einnig eru nokkur nauðsynleg mál eins og fyrirhuguð frumvörp fjármálaráðherra. Önnur þingmál á dagskrá sýnast okkur hins vegar mega bíða, ekki síst þar sem við teljum brýnast að takast á við vanda heimilanna, fyrirtækjanna og skuldir ríkissjóðs. Í þau verkefni ber að nota vinnutíma sumarþingsins. Ég vil ítreka að í þessum þremur verkefnum duga hvorki vettlingatök né hefðbundnar aðferðir heldur verður að grípa til kjörorða Borgarahreyfingarinnar sem eru róttæk skynsemi. Virðulegi forseti. Vonir fólks um réttlæti, sanngirni og virðingu mega ekki hverfa. Núverandi ríkisstjórn og þetta þing ber ábyrgð á því. Við þingmenn Borgarahreyfingarinnar erum ekki mjög mörg en við erum hér í umboði 13.519 manna og kvenna sem sum hver stóðu með okkur á Austurvelli mánuðum saman. Við munum tala máli þeirra úr þessum stól. Ætíð. Svo einfalt er það. Við fórum út í októbernæðinginn og við gerðum byltingu utan dyra í íslenskum vetri. Nú er komið vor og við erum komin inn á þing. Hver hefði nokkurn tímann trúað því að þetta væri hægt? - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Hæstv. forsætisráðherra fjallaði í ræðu sinni um hið heilbrigða, réttláta og sterka velferðarsamfélag sem við jafnaðarmenn ætlum að treysta í sessi á næstu árum. Í slíku samfélagi á atvinnuleysi eins og við erum að glíma við núna ekki heima. Atvinnuleysi er mesta meinsemd í hverju velferðarsamfélagi og þess vegna þurfum við að berjast gegn því af öllu afli. Fyrri ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna hóf þegar aðgerðir gegn atvinnuleysinu í febrúar sl. sem eiga að skila sex þúsund störfum á næstu mánuðum og missirum. Um er að ræða fjölþættar aðgerðir, stórar og smáar, og erum við nú þegar farin að sjá árangur þessara aðgerða. Fimm ný frumkvöðlasetur í samstarfi við opinbera aðila og fyrirtæki hafa verið opnuð af Nýsköpunarmiðstöð til að stuðla að atvinnusköpun. Þá er hægt að sækja endurgjaldslausa handleiðslu til Impru eða Nýsköpunarmiðstöðvar við þróun viðskipta- og vöruhugmynda. 56 verkefni hafa fengið fjárstuðning úr styrktaráætluninni átak til atvinnusköpunar á þessu ári. Hönnunarmiðstöðin hefur tekið flugið og margþætt verkefni á sviði ferðaþjónustu hafa verið sett í gang. Öflugri Tækniþróunarsjóður, öflugri Rannsóknarsjóður ásamt öðrum þáttum í stuðningsneti atvinnulífsins hafa einnig skilað sínu. Í sumar er jafnframt búist við erfiðu atvinnuástandi meðal ungs fólks og ekki síst námsmanna. Þess vegna hefur iðnaðarráðuneytið nú ákveðið ásamt menntamálaráðuneytinu að bregðast skjótt við þeirri stöðu með því að setja aukið fjármagn inn í Nýsköpunarsjóð námsmanna samhliða öðrum aðgerðum. Verkefnið starfsorka sem félagsmálaráðuneytið og Vinnumálastofnun hrintu af stað í vetur með tilstuðlan iðnaðarráðuneytisins og Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands gerir fyrirtækjum kleift að fá meðgjöf Atvinnuleysistryggingasjóðs til þess að bjóða atvinnuleitendum verkefni sem tengjast nýsköpun og þróun. Nú þegar hafa um 50 fyrirtæki nýtt sér þennan stuðning og ríflega helmingi fleiri atvinnuleitendur nýtt sér þetta tækifæri. Samkvæmt nýjustu upplýsingum eru ríflega 4.700, eða tæplega þriðjungur þeirra sem skráðir eru atvinnulausir, í störfum ýmist í gegnum starfsorkuverkefnið eða í átaksverkefnum, starfsþjálfun og námssamningum eða í hlutastörfum og fá á móti greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Þetta er lítið ljós í myrkrinu og vonandi fyrstu merki um að aðgerðir ríkisstjórnarinnar séu farnar að skila árangri. Gerðar hafa verið margvíslegar breytingar á lögum til að örva ýmsa þætti atvinnulífsins. Þannig hafa endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar verið hækkaðar úr 14% í 20%, sem gerir okkur samkeppnishæf við okkar helstu samkeppnisaðila á þessu sviði eins og t.d. Íra. Þegar erum við farin að heyra af áhuga stórra erlendra aðila á að koma hingað með framleiðslu sína. Það getur því skapað fjölda starfa ásamt því að færa okkur mikilvægar gjaldeyristekjur. Endurgreiðsla virðisaukaskatts vegna vinnu á byggingarstað hefur verið hækkuð í 100% ásamt því að ná nú til sumarbústaða og bygginga sveitarfélaga. Sú aðgerð hefur afar jákvæð áhrif á störf í byggingariðnaði. Næst á dagskrá er að gera breytingar á skattaumhverfi nýsköpunarfyrirtækja til samræmis við helstu samkeppnislöndin. Um er að ræða tvenns konar breytingar, annars vegar ívilnanir til fyrirtækja sem stunda rannsóknir og þróun og hins vegar tímabundinn frádrátt vegna fjárfestinga í nýsköpunarfyrirtækjum. Vonast ég til að slíkar breytingar nái fram að ganga á næstu mánuðum. Góðir landsmenn. Í dag komst olíuleit í lögsögu Íslands á nýtt stig þegar opnuð voru tilboð í fyrsta útboðið vegna veitinga á rannsóknar- og vinnsluleyfum á Drekasvæðinu. Bárust tvö tilboð frá öflugum fyrirtækjum á þessu sviði. Það gefur okkur góð fyriheit um að þarna sé olíu að finna sem við Íslendingar getum nýtt til að byggja undir fjölbreytt atvinnulíf. Mikilvægt er að fylgt sé skýrum umhverfisramma í þessari starfsemi og ekki má gleyma að olía er nýtt til annarra hluta en brennslu. Gífurlegir fjármunir fara í rannsóknir á svæðinu og þjónustu tengdri henni og því munu fjölmörg tækifæri felast í þessum nýja iðnaði hér á landi. Byggir þetta m.a. á því að með breytingum Alþingis á lögum nú í vetur var tryggt að starfsemi af þessu tagi yrði rekin frá stöð á Íslandi og hér munu því skapast þó nokkur störf í þjónustu við starfsemina. Jafnframt verður stofnaður sérstakur menntunar- og rannsóknarsjóður sem leyfishafar greiða í árlega. Markmið sjóðsins er að byggja upp þekkingu á þessum iðnaði hér á landi. Góðir landsmenn. Þrátt fyrir efnahagskreppuna hafa aldrei fleiri verkefni á sviði orkufreks iðnaðar verið til umfjöllunar í iðnaðarráðuneytinu. Fátt skiptir meira máli við aðstæður eins og hér eru en að örva erlenda fjárfestingu. Til þess að ná árangri á þessu sviði þurfum við að geta boðið samkeppnishæf rekstrarskilyrði og tryggja fjárfestum stöðugleika. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er sérstaklega kveðið á um þá ætlan að efla græna atvinnustarfsemi þar sem endurnýjanleg orka er nýtt á sjálfbæran hátt til verðmæta- og atvinnusköpunar. Lögð verður áhersla á að kortleggja sóknarfæri Íslands í umhverfisvænum iðnaði og ýta undir fjárfestingar með tímabundnum ívilnunum. Það er skylda okkar stjórnmálamanna að nýta öll þau tæki sem við höfum til að efla íslenskt atvinnulíf, skapa störf og styðja við það sem fyrir er. Því hefur ríkisstjórnin nú þegar hafið undirbúning að mótun heildstæðrar atvinnustefnu fyrir landið allt sem útfærð verður í formlegu samráði stjórnvalda, sveitarfélaga, aðila vinnumarkaðarins og háskólasamfélagsins. Við Íslendingar búum vel að sterkum innviðum og erum rík að endurnýjanlegri orku sem við getum byggt á til framtíðar. Í endurreisninni munum við byggja öflugt atvinnulíf á skynsamlegri nýtingu auðlinda okkar en ekki síður hugvitinu og mannauðnum sem við búum að. Ég hef farið hér yfir nokkrar beinar aðgerðir stjórnvalda til stuðnings við atvinnulífið, jafnt bráðaaðgerðir sem framtíðarfyrirætlanir. Þá hefur hæstv. forsætisráðherra farið yfir aðgerðir til endurreisnar bankanna. En, góðir landsmenn, ef þessar aðgerðir eiga að halda til lengri tíma verðum við að tryggja stöðugan gjaldmiðil og lágt vaxtastig hér á landi. Það eru undirstöður atvinnulífsins, það er súrefni atvinnulífsins. Atvinnulífið þarf fast land undir fótum og því náum við ekki fram nema með gjaldmiðilsbreytingum. Því verðum við að leiða þau mál til lykta, semja við Evrópusambandið og leggja samninginn í atkvæði þjóðarinnar. Með því að samþykkja að ganga til viðræðna við Evrópusambandið sendum við skýr skilaboð til umheimsins um það hvert við stefnum. Við erum þar með að hefja gönguna inn í framtíðina. - Góðar stundir.

Góðir Íslendingar. Á dögunum kom út vorskýrsla fjármálaráðuneytisins um þjóðarbúskapinn. Óhætt er að segja að skýrslan endurspegli þá miklu óvissu sem nú er í efnahagsmálum þjóðarinnar. Í raun má segja að allir helstu áhrifaþættir í íslensku efnahagslífi séu mjög viðkvæmir núna hvort sem litið er til endurreisnar bankakerfisins, gengismála, heimila, fyrirtækja eða framkvæmda. Við höfum engan raunverulegan vegvísi inn í framtíðina enn og því miður kom afar fátt fram í aðdraganda kosninga til að varpa ljósi á þetta viðkvæma ástand. Aðalverkefnið núna er að gera sér almennilega grein fyrir stöðu þjóðarinnar og setja fram raunhæf markmið til þess að mæta þeim bráðavanda sem fjölskyldur og fyrirtæki standa frammi fyrir. Á sama tíma er nauðsynlegt að við Íslendingar setjum okkur skýr markmið inn í framtíðina. Þótt vandinn í íslensku efnahagskerfi sé mikill má ekki gleyma því að heimurinn allur stendur frammi fyrir miklum erfiðleikum. Víða í Evrópu er kreppan enn að dýpka og t.d. á Bretlandi sjá menn fram á mjög alvarlegt ástand. Ísland er hluti af þessum alþjóðlegu mörkuðum, við erum ekki einangruð hér norður í hafi og eigum ekki að líta svo á. Þvert á móti erum við, rétt eins og önnur ríki, tannhjól í hagkerfi heimsins þótt smátt sé. Okkar útflutningsgreinar hafa hlutverki að gegna á alþjóðlegum mörkuðum, við seljum ekki fisk nema aðrir kaupi. Ný ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur tekur nú við stjórnartaumunum eftir að hafa aukið styrk sinn í liðnum kosningum. Þessarar ríkisstjórnar bíður afar vandasamt verk. Ég vil óska forsætisráðherra og ríkisstjórn hennar alls góðs við það að leysa úr erfiðum verkefnum fyrir heill lands og þjóðar. Við sjálfstæðismenn munum styðja ríkisstjórnina í öllum þeim verkum hennar sem til framfara horfa fyrir þjóðina en við munum jafnframt veita ríkisstjórninni málefnalegt og kröftugt aðhald. Ég vil hvetja þessa ríkisstjórn til þess að missa aldrei sjónar á því meginverkefni sínu og okkar hinna sem byggja landið. Við verðum að koma þjóðinni aftur á lygnan sjó, við verðum að skapa hér blómlegt samfélag þar sem hver og einn fær notið sín. Það má ekki varpa þeim vanda sem núlifandi kynslóðir standa frammi fyrir á komandi kynslóðir Íslendinga. Við verðum sjálf að takast á við erfiðleika dagsins. Við skulum ekki láta börnin okkar fá þá í arf. Hæstv. forsætisráðherra talaði því miður mjög almennt í ræðu sinni hér í kvöld og er það nokkurt áhyggjuefni, ekki síst vegna þess að sú ríkisstjórn sem nú situr byggir á grunni þeirrar minnihlutastjórnar sem sat hér í aðdraganda kosninga. Þess vegna ætti hæstv. forsætisráðherra að hafa haft gott tækifæri til að undirbúa næstu skref. Málefnasamningur ríkisstjórnarinnar og stefnuræða hæstv. forsætisráðherra kallar fram mun fleiri spurningar en svör. Hæstv. fjármálaráðherra og formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs bætti því miður afar fáu við. Við þetta mæta fólk vil ég segja: Höfum náið samstarf við þá sem geta hjálpað okkur. Við skulum horfa til útlanda og læra af þeim sem lent hafa í sambærilegri stöðu og vita hvernig þau ætla að bregðast við núna. Hér er mikið talað um norræna módelið. Gott og vel. En þar eru líka vandamál og við verðum að hlusta eftir því hvað nágrannaþjóðir okkar hefðu viljað vera án. Við viljum ekki lenda hér í viðvarandi atvinnuleysi sem er einmitt það sem margar þessara þjóða berjast við. Frú forseti. Það er ekki nóg að tala um gagnsæi og að leggja spilin á borðið þegar það er bara í orði en ekki á borði. Það er rétt hjá hæstv. forsætisráðherra að við verðum öll að leggjast á árarnar, við þingmenn og þjóðin öll, en þá verða menn að tala hreint út. Ætlum við að nýta okkur krafta þjóðarinnar á breiðum grunni eða ætlum við að horfa á málið frá þröngum sjónarhóli ríkisrekstrarins? Ætlum við að láta þá þróun halda áfram að hvert fyrirtækið á fætur öðru verði í forsjá ríkisbanka, nú síðast Icelandair? Það má ekki verða. Ég skora á ríkisstjórnina að leita allra leiða til þess að koma í veg fyrir að hvert fyrirtækið á fætur öðru lendi í bókhaldi ríkisbanka. Slíkt er einungis til þess fallið að draga kraft úr atvinnulífinu, frumkvæði þess og elju. Góðir landsmenn. Við höfum alla burði til þess að komast sæmilega hratt út úr þeim vanda sem við blasir. Grunngerð samfélagsins stendur traustum fótum. En á sama tíma verðum við að horfa til næstu kynslóða og leggja nú þegar grunn að aukinni hagsæld þjóðarinnar. Það gerum við með því að leiða saman ólíka hópa í þjóðfélaginu. Við eigum að nýta háskólasamfélagið markvisst og tefla því fram með atvinnulífinu og hagsmunaaðilum til að auka bæði nýsköpun og þróun. Fram undan er þungbær niðurskurður og vafalaust verður þar engu eirt eða nánast ekki. Við skulum ekki blekkja okkur með því að halda öðru fram. Í þeirri vinnu má ekki gleyma að vel menntuð og víðsýn þjóð er jafnframt þróttmikil og hugmyndarík þjóð. Þar er fjöregg okkar Íslendinga. - Góðar stundir.

Góðir Íslendingar. Í nótt var sólarupprásin fögur út um gluggann. Esjan skartaði sínu fegursta og smábátahöfnin dormaði. Það var kyrrð yfir Faxaflóa og sumarið var komið. Það verður að segjast eins og er að í kreppu er einkar gott að sjá til sólar og finna fyrir þakklæti. Ég er þakklát fyrir að búa í landi stórbrotinnar náttúru, landi þar sem er hreint vatn og ferskt loft og hiti og rafmagn og sundlaugar og haf. Ég er þakklát fyrir tónlist í túnfætinum heima. Það er uppselt á tónleika Víkings Heiðars og EES-ríkin unnu Evróvisjón. Ég er þakklát að búa í landi þar sem nýfæddum syni er bjargað af framúrskarandi heilbrigðisstarfsfólki, landi þar sem hann fær að eiga tvær mömmur og alast upp við rótgrónar kvenfrelsis- og jafnréttisraddir sem krefjast gjörða en ekki bara orða. En ég er líka óþolinmóð því að það er ótal margt sem við þurfum enn að gera, köllin berast alls staðar að. Það eru köll heimila og fjölskyldna og fyrirtækja, hróp á meiri hjálp, skýrari aðgerðir, hraðari vinnu og betri upplýsingar. Margt gott hefur verið gert á stuttum tíma af fólki sem hér vinnur dag og nótt en skriðan er þung og margslungin og Ísland þarf á okkur öllum að halda. Hæstv. forsætisráðherra nefndi þá framsýni sem sýnd var þegar landhelgin var færð út í 4, 12, 50 og 200 sjómílur. Það er við hæfi að rifja þá sögu upp. Þótt varðskipið Þór sé ekki hér að klippa á víra geisar nefnilega eiturhörð barátta um lífsafkomu íslensks samfélags til framtíðar. Baráttan nú er alþjóðleg og snýst m.a. um það hvort þorri almennings víða um heim nær að verjast áframhaldandi spilavítiskapítalisma og arðráni. Það er ekki bara á Íslandi sem auðlindir þjappast saman á hendur fárra og gufa svo upp, ó nei, þetta er ekki bara einhverjum 30 einstaklingum að kenna. Þetta er lögskipað heimskerfi sem færir gríðarleg auðæfi frá suðri til norðurs, frá samfélögum til auðhringja, frá frumbyggjum til miðstýrðs valds, frá fólki til fjármagnseigenda, kerfi sem skilur eftir sig sviðna jörð í lífríki jarðar. Einmitt nú hefur þessi barátta náð til Íslands af fullum þunga. Hvernig ætlum við að verjast, hver bjargar verðmætum þjóðar af hugrekki? Fyrrum sjávarútvegsráðherra, Lúðvík Jósepsson, skýrði frá því hvernig sumir pólitískir andstæðingar gátu ekki stutt útfærslu landhelginnar þar eð slíkt gengi gegn hagsmunum Breta og mundi hugsanlega styggja Atlantshafsbandalagið. Ég spyr: Hvar værum við nú ef við hefðum ekki haft kjark til að verja rétt smárra samfélaga og ganga gegn kröfum Atlantshafsbandalags og Efnahagsbandalags Evrópu þess tíma, eða svo við heimfærum þetta upp á nútímann: Alþjóðagjaldeyrissjóðs og Evrópusambands? Nú ríður á að sagan endurtaki sig ekki, að fólk kikni ekki í hnjánum og gefist ekki upp þótt Evrópusambandið hnerri eða Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn fyrirskipi. Það eitt skiptir máli að bjarga heimilunum í landinu, að koma hið fyrsta upp gagnsæju, viðráðanlegu og skilvirku bankakerfi og uppræta alla spillingu og leynimakk og snarlækka vexti. Hver sú stofnun sem kemur í veg fyrir að slíkt megi verða verður einfaldlega að fá hnefann í borðið. Bandarískur vinur minn, sem er doktor í hagfræði frá Harvard, spurði mig spurningar í gærkvöldi. Hann spurði: Hvort þurfti Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn meira á Íslandi að halda eða Ísland á Alþjóðagjaldeyrissjóðnum? Svar hans var skýrt: Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn þurfti meira á Íslandi að halda. Kreppan var himnasending fyrir stofnun sem var rúin trúverðugleika og hafði æ minna hlutverki að gegna á alþjóðlegum vettvangi. Glórulaus hávaxtastefna og blæðandi samfélög, stoppað upp í fjárlagagöt með ógnvænlegum hraða, skuldir greiddar í topp með vöxtum og vaxtavöxtum, velferðarkerfið holað að innan. Við verðum að læra af sögunni, það er um framtíð Íslands að tefla. Ein sterkasta kreddan sem nú gengur ljósum logum hér á landi er að aðild að ESB bjargi Íslandi. Það er ekki svo. Eða eigum við kannski að horfa í kringum okkur? Eigum við t.d. að nefna langvarandi atvinnuleysi á Spáni sem nú nálgast 20%, hrunið í evruríkinu Írlandi, vini okkar í Eystrasaltsríkjunum? Ég skora á hæstv. forsætisráðherra að tala einungis fyrir hennar flokk en ekki okkur hin þegar hún talar fyrir aðild Íslands að Evrópusambandinu, þann stóra dóm mun einungis þing og þjóð kveða upp. Nú skiptir öllu að sameinast um það sem við getum sameinast um, láta hitt vera. Getum við t.d. sameinast um að láta kreppuna skila börnunum okkar betri tannheilsu en góðærinu tókst að gera, svo fátt eitt sé nefnt? Er leið í kreppu til að byggja barnvænna samfélag, samfélag þar sem besti vinur barnanna, tíminn og samveran eru höfð í fyrirrúmi. Eru heilbrigðisstofnanir okkar, leikskólar og grunnskólar e.t.v. betur mannaðir núna en í góðærinu þar sem stöðug mannekla háði öllu starfi? Sóknarfærin eru til staðar þrátt fyrir niðurskurð, blóðugan niðurskurð, hagræðingu og erfiðleika næstu missirin. Langtum fátækari kynslóðir byggðu hér grunn að velferðarsamfélagi jafnaðar og menningar. Án þrjósku forfeðra okkar og formæðra værum við ekki hér en hér erum við og nú er það upp á okkur komið að sýna sömu þrjóskuna og sama baráttuandann. Nú duga bara skýrar aðgerðir en þær duga einungis ef við ráðumst í þær af sameiningu, samstillt, áköf og gagnrýnin á okkur sjálf en bjartsýn þrátt fyrir allt í sólinni á okkar fagra landi. - Lifið heil.

Hæstv. forseti. Ágætu Íslendingar. Undanfarna daga hef ég verið nokkuð hugsi yfir stjórnskipulegri stöðu Íslands og hvaða augum æðstu ráðamenn þjóðarinnar líta hana. Ráðherrar í ríkisstjórninni eru ósamstiga í afstöðu sinni um hlutverks Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hér á landi. Svo virðist sem ríkisstjórnin hafi ekki fulla stjórn á málum, eins og lög segja til um, því að hið alþjóðlega vald sem fylgir Alþjóðagjaldeyrissjóðnum virðist ganga framar sjálfsákvörðunarrétti þjóðarinnar. Samkvæmt lögum á peningastefnunefnd að ákvarða stýrivexti Seðlabankans. Ákvarðanir nefndarinnar skulu grundvallast á markmiðum bankans og vönduðu mati á ástandi og horfum í efnahags- og peningamálum og fjármálastöðugleika. Ráðherrar í ríkisstjórninni hafa sagt að hér geti vextir lækkað mjög hratt. Einhverra hluta vegna er hún ákaflega hol rödd hæstv. efnahagsmálaráðherra er hann telur að svigrúm sé til vaxtalækkana þvert á skoðun fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Einhver hluti ríkisstjórnarinnar - fulltrúar Vinstri grænna - er ósáttur við veru sjóðsins hér á landi og hafa ráðherrar flokksins látið ýmislegt flakka í umræðunni, svo sem að það sé „beinlínis þjóðhættuleg stefna að halda vöxtum uppi“ og að „Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn andi köldu ofan í hálsmálið á mönnum í Seðlabankanum sem eigi að taka sjálfstæða afstöðu til vaxtastigsins“. Afstaða sjóðsins hræðir mig, sér í lagi er litið er til jöklabréfanna. Ég tel að með svo háum stýrivöxtum sé verið að vernda hagsmuni aðila sem eru óæskilegir í íslensku fjármálalífi, það verður að hefja rannsókn á því hverjir eru raunverulegir eigendur jöklabréfanna. Þeir sem hafa keypt jöklabréf njóta þess að fá greidda háa vexti, vexti sem fyrirtækin og heimilin í landinu borga og blæða fyrir. Á móti bera þeir hins vegar gengisáhættu. Falli krónan verður tap en ef krónan styrkist verður hagnaður. Á þessum forsendum er það varla tilviljun að mínu mati að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn neitar Seðlabankanum um að lækka stýrivexti þar til krónan styrkist. Ríkisstjórnin hefur slegið myndarlega skjaldborg um fjármagnseigendur og lánardrottna, erlenda sem innlenda. Ríkisstjórninni virðist vera sama um fjölskyldurnar og fyrirtækin í landinu. Skuldaniðurfelling er sögð kosta ríkissjóð svo og svo mikið en þegar 200 milljörðum var dælt í peningamarkaðssjóði bankanna heyrðist ekki múkk. Þetta er mismunun á sparnaðarleiðum og mismunun skal það heita. Einu aðgerðir vinstri stjórnarinnar sem hefur harða frjálshyggjustefnu í efnahagsmálum er að koma með aðgerðir þegar fólk og fyrirtæki hafa misst allt sitt. Að lengja í lánum þeirra sem sýnt geta fram á sem lélegastar framtíðarhorfur fyrir fjölskylduna og börnin sín er hættulegt fordæmi. Þá erum við ekki lengur að tala um lán til 40 ára, við erum að tala um lán til 50 ára, 60 ára og jafnvel 70 ára, lánin lifa því kynslóð eftir kynslóð ef tillögur ríkisstjórnarinnar um þessa lengingu verða algengar og ná fram að ganga. Ég kalla eftir mannlegri reisn til handa fólki sem komið er í öngstræti. Ríkisstjórnin heldur niðurrifsstarfseminni áfram og af þrjósku virðast ráðherrar hennar ekki taka tillit til 20% leiðréttingarleiðar Framsóknarflokksins, sennilega af því að ríkisstjórnin átti ekki hugmyndina sjálf, fyrir utan það að margir þeirra sem hafa tjáð sig um tillöguna virðast ekki hafa skilið út á hvað hún gengur. Þetta er forkastanleg framkoma gagnvart almenningi og fyrirtækjum í landinu. Þegar áherslur þeirra flokka sem mynda núverandi ríkisstjórn eru skoðaðar verður tæpast séð að þeir geti starfað lengi saman. Það er eins og flestir séu búnir að gleyma því að Samfylkingin hafði verið í ríkisstjórn í tæp tvö ár þegar bankarnir féllu. Hæstv. ráðherrar Jóhanna Sigurðardóttir og Össur Skarphéðinsson voru ráðherrar í ríkisstjórn Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur og Geirs H. Haarde. Einhverjir mundu segja að það tæki skemmri tíma en 18 mánuði að komast til fullrar vitundar og muna eftir því að hafa verið í þeirri ríkisstjórn. Þetta kallast afneitun á íslensku. Það var áfellisdómur yfir ríkisstjórninni að grípa ekki til harkalegri viðbragða þegar allt fór hér í þrot. Heil þjóð fór á hausinn og ríkisstjórnin gerði ekki neitt. Nú hefur komið í ljós að Seðlabankinn var með neyðaráætlun - vissi ríkisstjórnin ekki af þeirri neyðaráætlun sem síðar varð uppspretta hinna umdeildu neyðarlaga? Látum vera að fyrrverandi bankamálaráðherra hafi ekki vitað af henni, hann sagði hróðugur frá því úr þessum ræðustóli að hann hefði ekki verið í miklu sambandi við seðlabankastjórann á þessum tíma - sjálfur viðskiptaráðherrann. Við höfum enn sama utanríkisráðherrann, hví brást hann ekki við strax eftir hrunið og mótmælti meðferðinni á okkur? Hví skrifar hann nú 1.400 kurteisisbréf á vordögum til breskra þingmanna? Hvað er verið að undirbúa? Jú, það er verið að undirbúa aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Nú ætlast ríkisstjórnin til þess að Alþingi samþykki einhliða þingmannaþingsályktunartillögu um að senda þennan sama mann, þennan utanríkisráðherra - sem lyppaðist niður eins og bráðið smjör við hörku Bretanna gagnvart okkur í hruninu - til Brussel að semja um málefni þjóðarinnar. Samfylkingin hefur ekki burði til þess að koma málefninu á dagskrá ríkisstjórnarinnar eins og hún lofaði þó fyrir kosningar og Vinstri grænir vilja ekki til Brussel. Svo stórt mál eins og afsal þjóðarinnar á fullveldisrétti sínum verður að vera ríkisstjórnarmál. Ísland er lýðræðisríki þar sem Alþingi og forseti fara saman með löggjafarvald og forseti og önnur stjórnvöld fara samkvæmt stjórnarskránni og landslögum með framkvæmdarvaldið. Ágætu Íslendingar. Við framsóknarmenn höfum talað í lausnum. Við viljum koma heimilum og fyrirtækjum til hjálpar. Við viljum að allir vinnufærir einstaklingar hafi atvinnu. Við höfum talað kjark í þjóðina. Ég skora á ríkisstjórnina að taka upp efnahagstillögur Framsóknarflokksins til heilla fyrir íslenska þjóð.

Kæru landsmenn. Þessi ríkisstjórn hefði lagt fram frábæra stefnuskrá ef hún hefði verið sett saman fyrir árið 2006. Stjórnarsáttmálinn hefði án efa komið þjóðinni að verulegu gagni í góðærinu, en ríkisstjórnin virðist ekki vera meðvituð um að við erum tæknilega séð gjaldþrota þjóð. Þessi stjórn hefur um margt góðan vilja og margt í þeirri stefnu sem Borgarahreyfingin getur stutt varðandi lýðræðisumbætur. Stjórnin hefur sett frábært fordæmi fyrir ný vinnubrögð á þinginu með því að leggja ESB-málið í dóm samvisku sérhvers þingmanns óháð flokkslínum. Þarna er kominn vísir að vinnubrögðum sem við viljum upplifa á þinginu. Þegar ég las verkefnalista sumarþingsins varð ég satt best að segja reið, öskureið, vegna þess að sá listi endurspeglar ekki brýna þörf á neyðaraðgerðum til að hjálpa fjölskyldum í landinu, reið því að ég upplifi eins og svo margir aðrir að ráðamenn hafa ekki fullan skilning á því hörmulega óréttlæti sem við höfum orðið fyrir og virðast ekki skynja umfang neyðarinnar. Það þýðir ekkert að vera með bómullaraðgerðir eða málamiðlanir til að þóknast öllum hagsmunasamtökum á meðan þjóðinni er að blæða út. Nú þurfa stjórnvöld að sýna okkur að þau hafi þor og vilja til að forgangsraða rétt, sýna að þau setji fjölskyldurnar í fyrsta sæti en ekki fjármagnseigendur. Samkvæmt því sem komið hefur fram telur ríkisstjórnin að þær aðgerðir sem hún hefur boðað séu nægilega góðar til að hjálpa nauðstöddum. Því mun ekkert verða gert á þessu sumarþingi til að bregðast við neyðarópum almennings um hjálp. Við verðum einfaldlega að hugsa út fyrir rammann, taka af hugrekki ákvarðanir sem litast ekki af flokkadráttum og valdapólitík. Það er ekkert réttlæti í því að veðsetja vinnu Íslendinga til næstu 70 ára til að borga skuldir sem þjóðin efndi aldrei til. Það verður engin þjóðarsátt fyrr en forgangsröðunin verður rétt hjá núverandi ríkisstjórn. Það verður engin þjóðarsátt nema skuldastaða heimilanna verði leiðrétt með stórum heildrænum aðgerðum sem koma heimilunum strax til bjargar áður en fólk gefst hreinlega upp. Kæru landsmenn. Þjóðin hefur verið beitt miklu óréttlæti. Það verður að draga einhverja til ábyrgðar á því hruni sem við sjáum enn ekki fyrir endann á. Það er mikil reiði í samfélaginu. Ef enginn verður sóttur til saka og eigur þeirra sem enn svíkja og pretta fyrir opnum tjöldum frystar á meðan rannsókn stendur mun skella á önnur bylting, bylting fólks sem hefur engu að tapa. Það er einfaldlega ekkert réttlæti í því að þeir aðilar sem hafa hneppt komandi kynslóðir í rammgert skuldafangelsi gangi enn lausir á meðan aðrir eru fangelsaðir og sektaðir fyrir að stela sér í matinn. Ósjálfrátt eru hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar grunaðir um hagsmunatengsl. Endurreisnin verður að fela í sér von, von um réttlátt samfélag sem er ekki gróðrastía svika og pretta. Vonin kviknar þegar ljóst er að hér verður tekið föstum tökum á spillingu og að tilgangur sé með því að fórna sér enn og aftur fyrir samfélagið sem við búum í. Ef hér verða ekki gerðar nauðsynlegar stjórnsýslubreytingar og lýðræðishallinn réttur af mun fólk eiga það á hættu að lenda í sömu stöðu áður en langt um líður. Það er því miður staðreynd að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn stjórnar fjármálastefnu ríkisstjórnarinnar. Við megum ekki láta þau fjölmörgu varnaðarorð sem við höfum fengið um þá vá sem við stöndum frammi fyrir sem vind um eyru þjóta. Auðlindir okkar og sjálfstæði eru í bráðri hættu. Lærum af reynslunni í þetta sinn. Við vorum ítrekað vöruð við vegna ofþenslu í bankakerfinu okkar en hlustuðum ekki, gerðum lítið úr þeim sem varnaðarorðin sögðu og uppskárum algjört hrun fyrir vikið. Yfir okkur vofir skriðþungi jöklabréfa sem geta hæglega veitt því sem næst gjaldþrota hagkerfi okkar náðarhöggið. Við krefjumst þess að leyndinni yfir þeim verði aflétt nú þegar sem og bankaleyndinni og leyndinni yfir raforkuverðinu til stóriðjufyrirtækjanna. Þjóðin krefst þess og við erum hér á þessu þingi til að þjóna henni. Því megum við aldrei gleyma. - Takk fyrir.

Kæru landsmenn. Hvað á þjóðin skilið af okkur, nýju þingi og nýjum þingmönnum? Aldrei í langri þingsögu Íslendinga hefur orðið viðlíka endurnýjun þingheims og nú á þessu vori og því skal enn spurt: Hvað á þjóðin skilið af okkur? Ég nefni ný vinnubrögð. Ég hampa þingræðinu á kostnað ráðherraræðis, ég bendi á hollustu við almenning í stað flokksklafa og síðast en ekki síst nefni ég virðingu hvers þingmanns fyrir skoðunum annarra. Já, hvað á þjóðin skilið af okkur? Við skulum spyrja okkur þessarar spurningar í hvert einasta sinn sem við göngum hingað í hús. Það gengur ekki að lunginn úr ræðutíma þingmanna fari í það að fjargviðrast hverjir við aðra. Hér í þingsölum hefur allt of mikill tími farið í að lítillækka fólk og svo sem til hvers? Pólitísk hávaðarifrildi hafa sjaldnast komið miklu í verk sakir þess að þau ala á óheilindum. Nú er lag að spara stóru orðin og veita fremur kröftunum í stóru verkin. Þjóðin á heimtingu á því, hún væntir þess að við gerum hvort tveggja í senn, tölum og vinnum af viti. Til að svo megi verða þarf líka að laga Alþingi. Hér í þingsölum þarf kraftur þjóðarinnar að heyrast og hann má ekki kæfa með krumlum framkvæmdarvaldsins. Hér á þingið að tala, ekki embættismannakerfið. Andi íslenskra laga verður að vera manneskjulegur og þess þá heldur að fulltrúar þjóðarinnar vinni lögin almennilega í nefndum sínum í stað þess að samþykkja þau óséð af kontór kerfisins. Góðir landsmenn. Þau þáttaskil sem nú eru í efnahags- og stjórnmálasögu þjóðarinnar verða að kenna okkur margt. Aldrei aftur skulum við glata jöfnuðinum í íslensku samfélagi. Því er brýnna en áður að við stöndum vörð um varanleg gildi en látum ekki blekkjast af stundargróða óbeislaðrar markaðshyggju. Íslenskt velferðarsamfélag má aldrei aftur verða tilraunastofa fyrir sjálfumglaða sérhagsmunagæslu. Pólitískar lausnir á ekki að sníða að þörfum útvalinna. Þær eiga undanbragðalaust að þjóna almannahagsmunum. Verkefni dagsins er að laga samfélagið. Við þurfum að laga það að þeirri samfélagsgerð sem best hefur dugað á Íslandi, samfélagi jöfnuðar og réttlætis og frelsis með gott betur en snefil af ábyrgðartilfinningu. Eitt meginverkefni nýs þings á að vera að jafna lífsgæði fólks óháð fjárhag en einnig óháð búsetu. Að því gefnu að við séum öll sammála um að ein og sama þjóðin búi í landinu verðum við að jafna rétt fólks til samgangna, heilsugæslu og mennta. Með öðrum orðum: Gerum ráð fyrir einu samfélagi í þessu landi. Það þýðir ekki síst að jafna verður starfsskilyrðin og starfstækifærin í landinu. Eða finnst okkur það enn þá sjálfgefið að atvinnulíf úti á landi sé einsleitt en fjölbreytnin ráði ríkjum suðvestanlands? Ég segi nei. Stærsta byggðaaðgerð Íslandssögunnar var að velja stjórnsýslunni stað á einu horni landsins. Það á að hafa afleiðingar. Jöfnun flutningskostnaðar er viljayfirlýsing um að samkeppnisrekstur verði stundaður um allt land. Ójöfnuður í þessu efni er ávísun á aðstöðumun. Ætlum við áfram að verja hann? Ég segi nei. Hér verða menn að tala skýrt og taka af öll pólitísk tvímæli. Vilja menn jafna aðstöðu atvinnufyrirtækja í landinu eða ekki? Vilja menn eitt og sama samfélagið eða ekki? Kæru landsmenn. Hvað á þjóðin skilið af okkur, nýjum þingmönnum? Hún á það skilið núna þegar samdráttur einkennir efnahag okkar að við stöndum vörð um velferðina og sköpum þjóðarsátt um grunngildin. Í því efni verðum við að hafa eitt í huga framar öllu: Gerum ráð fyrir öllum í samfélaginu, gerum nákvæmlega ráð fyrir öllum í samfélaginu. Núna, þegar við erum að súpa seyðið af því að hafa einkum gert ráð fyrir útvöldum á undraverðum sérkjörum gömlu stjórnmálanna, skulum við sérstaklega hugsa til þeirra sem fengu minnstu tækifærin í sjálfu góðærinu. Þeim skal hlíft. Það skal vera hluti af nýrri þjóðarsátt, þeim skal hlíft. Góðir Íslendingar. Nú byggjum við upp og nú vinnum við eins og menn, þingmenn og þjóðin sjálf. Við höfum ekki lengur efni á gallsúrri og gamalli pólitík. Búum til samfélag í stað sundrungar, þjóðin á það skilið. - Gleðilegt sumar.

Virðulegur forseti. Góðir Íslendingar. Í dag erum við í öldudal og nú sem aldrei fyrr er mikilvægt að allir standi saman. Þegar þrengir að þarf hver og einn að líta í eigin barm og skoða hvað má gera betur og með hvaða hætti. Margir urðu fyrir vonbrigðum með stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Þar er öll áherslan á langlokur í stað lausna, þar kemur lítið fram um það hvernig koma á fyrirtækjunum í landinu til hjálpar. Ríkisstjórnin verður að koma með frekari útfærslur á því hvernig fyrirtækjum og heimilum verður gert kleift að vinna sig út úr þeim erfiðleikum sem þau nú eru í. Boðuð fyrningarleið ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegi um að innkalla aflaheimildir sem útgerðarfyrirtæki landsins hafa keypt mun setja mörg byggðarlög í mikinn vanda en víða á landsbyggðinni er sjávarútvegurinn undirstaða alls samfélagsins. Ekki nóg með það heldur mun þetta setja þau fyrirtæki sem í greininni starfa í þrot. Öllum hlýtur að vera ljóst að það gengur ekki að skilja þessi fyrirtæki eftir með skuldirnar og á sama tíma hirða af þeim tækifærin til að skapa tekjur til að standa í skilum. Mér finnst það afar furðuleg ráðstöfun hjá ríkisstjórninni á þessum erfiðu tímum og viðbrögð ýmissa sveitarfélaga víða um land sýna að þessi áform ríkisstjórnarinnar valda óvissu og draga þrótt úr mönnum. Eru núverandi verkefni ekki nægjanleg? Er skynsamlegt að fara í það að setja allan sjávarútveg á Íslandi í uppnám? Það er kaldhæðnislegt að á sama tíma og ríkisstjórnin boðar þessa aðför gegn sjávarútvegi í landinu er skrifað í stjórnarsáttmálann að skapa þurfi íslenskum sjávarútvegi bestu rekstrarskilyrði sem völ er á og að sjávarútvegur gegni lykilhlutverki í endurreisninni. Virðulegur forseti. Aðstæðurnar núna eru þannig að við verðum að hætta að tala í frösum og fara að tala um hlutina eins og þeir eru. Mig langar að nefna eitt dæmi. Fyrir tveimur árum ákvað einn útgerðarmaður í Ólafsvík að selja frá sér kvótann. Tveir útgerðarmenn á Rifi fjárfestu í þessum kvóta til að treysta rekstrargrundvöll útgerða sinna og til að halda kvótunum í byggðinni. Kaupverðið var 78 millj. kr. Í dag standa lánin í 173 milljónum. Jafnframt hefur kvótinn verið skertur um 15% frá því að þeir keyptu hann. Ljóst er að hvorugt þessara fyrirtækja mun lifa af ef fyrningarleiðin verður farin. Á sama tíma hefur hins vegar sá sem seldi kvótann getað ávaxtað sölutekjur sínar á háum vöxtum. Jafnframt hélt hann eftir bátnum og mun, ef boðaðar strandveiðar verða að veruleika, koma aftur inn í greinina endurgjaldslaust. Er þetta sáttin sem þarf að nást við þjóðina? Þetta er ekki einsdæmi því að víða um land eru bátar í tugatali nú kvótalausir eftir að eigendur þeirra seldu aflaheimildir sínar og bíða nú eftir að verða hleypt aftur inn í kerfið og sumir hverjir í annað, þriðja eða fjórða sinn. Að mínu mati er þetta siðlaust, það á ekkert skylt við réttlæti og því síður sátt. Áform ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum sýna vel hve holur hljómur er í yfirlýsingum hennar um að byggja upp atvinnulífið. Yfirlýsingar fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, Steingríms J. Sigfússonar, um að endurskoða hvalveiðar eftir þessa vertíð og hugsanlega stöðvun þeirra hefur kippt stoðunum undan áformum um uppsetningu vinnslustöðvar á Akranesi. Hér er um mikið áfall fyrir atvinnulífið á Akranesi að ræða enda vissu menn að vinnslan mundi skapa fjölda starfa. Það er afar óskynsamlegt að nýta ekki þessa auðlind okkar því að ekki veitir okkur af störfunum og ekki síður höfum við nú þörf á að auka útflutningstekjur okkar. Hér er tækifæri sem vert er að nýta öllum Íslendingum til góðs. Ég vil því nota þetta tækifæri til að skora á hæstv. sjávarútvegsráðherra Jón Bjarnason að boða til fundar á Akranesi með forsvarsmönnum bæjarfélagsins, verkalýðsfélagsins og hagsmunaaðilum í greininni þannig að finna megi leiðir til að hægt verði að fara á fullt í uppbyggingu vegna hvalveiða og vinnslu. Góðir landsmenn. Tala þarf kjark í þjóðina og eyða óvissu og ótta. Ég vona að okkur hér á þingi takist að gera það. Ríkisstjórninni óska ég velfarnaðar í sínum vandasömu störfum landi og þjóð til heilla. - Góðar stundir.

Virðulegur forseti. Góðir landsmenn. Við íslensku þjóðinni blasir stórt og umfangsmikið verkefni sem er endurreisn íslensks efnahagslífs. Hið nýja Ísland þarf að byggja á öðrum grunni með aukinn jöfnuð að leiðarljósi. Þegar tekið verður á þeim erfiðleikum sem fram undan eru þarf að leggja sérstaka áherslu á að hlífa félags-, velferðar- og menntakerfinu. Þegar rætt er um jöfnuð er einnig mikilvægt að hafa í huga að stór hluti fólks og heilu byggðarlögin tóku aldrei þátt í þessu svokallaða góðæri sem talað hefur verið um. Mörg þessara svæða hafa mátt þola fólksfækkun og neikvæðan hagvöxt svo árum skiptir. Þetta eru einkum samfélög þar sem atvinnulíf er sérhæft, t.d. öflug landbúnaðar- og sjávarútvegshéruð. Þarna er um að ræða atvinnugreinar sem eru gjaldeyrisskapandi og eiga mikla vaxtarmöguleika ef rétt er á málum haldið. Landbúnaður og sjávarútvegur eru grunnatvinnugreinar margra byggðarlaga og ný ríkisstjórn setur fram öfluga framtíðarsýn hvað þetta snertir. Þegar kemur að landbúnaði er það vilji núverandi ríkisstjórnar að standa vörð um innlendan landbúnað, tryggja fæðu- og matvælaöryggi þjóðarinnar og jafnframt að standa vörð um störf í matvælaiðnaði. Í sjávarútvegi má nefna endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu þar sem áhersla verður lögð á að tryggja atvinnuöryggi og réttindi einstakra byggðarlaga. Auk þessa má nefna aðgerðir til eflingar ferðaþjónustu og innlendrar framleiðslu um land allt. Góðir Íslendingar. Innan skamms verður lögð fyrir Alþingi þingsályktunartillaga er varðar umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Það er sameiginlegur skilningur stjórnarflokkanna að við afgreiðslu á þessari tillögu muni hver og einn alþingismaður fylgja eigin sannfæringu og málið fái þannig lýðræðislega meðferð hér í þinginu. Á næstu árum þurfa Íslendingar að takast á við mjög stórt og umfangsmikið verkefni. Það gerir kröfu til þess að þjóðin standi þétt saman og að þjóðarsátt náist um þau verkefni sem fram undan eru. Það er miður ef nægur þingstyrkur er fyrir máli af þessu tagi sem felur í sér gríðarlegan kostnað, mikla vinnu og sundrung í íslensku samfélagi á sama tíma og heimili og fyrirtæki landsins þarfnast allra þeirra krafta sem við eigum. Mín skoðun er sú að hag Íslands sé best borgið utan Evrópusambandsins og að nú sé ekki rétti tíminn til að takast á við þessi mál. Þeirri skoðun mun ég fylgja bæði innan og utan veggja Alþingis. Sjálfstæðið er sívirk auðlind og það er sjálfstæði Íslendinga ásamt jöfnuði, krafti og samstöðu sem mun byggja upp hið nýja Ísland. Góðir Íslendingar. Sem nýr og jafnframt sem yngsti þingmaður Alþingis vil ég að endingu segja að ég hlakka til að takast á við þetta krefjandi verkefni. Ég mun starfa af fullum heilindum og leggja mig allan fram í þágu íslensks samfélags. - Lifið heil.

Frú forseti. Góðir Íslendingar. Það er full ástæða til að byrja á því að óska ríkisstjórninni velfarnaðar og nýjum ráðherrum til hamingju með störfin. Ég held að allar velfarnaðaróskir ættu að vera vel þegnar af ríkisstjórninni vegna þess að verkefnin eru ærin. Og í ljósi þess að ríkisstjórnarflokkarnir virðast ekki tala einu máli held ég að það sé full ástæða til að óska þeim af heilum hug velfarnaðar í komandi verkefnum. Þjóðin á það vissulega skilið að einhverri ríkisstjórn fari að takast einhver ætlunarverk vegna þess að það hefur gengið ansi brösulega á síðustu missirum. Ég fagna líka ákalli margra hérna um málefnaleg vinnubrögð og vissulega er það rétt að nú þegar 27 nýir þingmenn taka sæti á Alþingi ætti að vera ærið tilefni og grundvöllur til þess að hefja Alþingi til vegs og virðingar og hefja ný vinnubrögð. Ég vona að okkur takist það og ég fagna því að menn ætli að gera það. Við skulum líka hafa í huga að það þýðir ekki að við ætlum öll að vera sammála, við tökum ekki pólitíkina úr pólitíkinni, við erum fulltrúar ólíkra skoðana hér á þingi. Það snýst um að við berum gæfu til og kunnum að takast á hvert við annað á þeim forsendum og ná að ræða málin til lykta. Það snýst líka um að ríkisstjórnarflokkarnir kunni að taka gagnrýni vegna þess að hún verður mikil, eins og ég mun síðar koma að í þessari ræðu. Ég er sammála ýmsum áformum ríkisstjórnarinnar og Framsóknarflokkurinn fagnar ýmsu. Framsóknarflokkurinn hefur haft frumkvæði að því að fara í ýmsar stjórnsýslubreytingar í lýðræðisátt. Stjórnalagaþingið er t.d. að frumkvæði Framsóknarflokksins og baráttumál hans. Framsóknarflokkurinn mun fagna því að það verði rætt í þingsal og sett á oddinn. Það verður áhugavert að sjá hverjar verða nýju áherslurnar í umhverfisvernd og nýsköpun og hverju þær skila. Það er bara eitt æpandi gap í stjórnarsáttmálanum - held ég örugglega að hann heiti, ég er þó ekki alveg viss - og í stefnuræðu forsætisráðherra, þar er eiginlega ekkert um efnahagsmál. Það vantar allar áætlanir um efnahagsmál, hvernig koma á neyslunni af stað, hvernig koma á fjárfestingum af stað, hvernig á að koma framkvæmdum af stað. Í því liggur vandinn. Framsóknarflokkurinn sagði fyrir kosningarnar 2007 og uppskar dálitla gagnrýni fyrir: Árangur áfram, ekkert stopp. Nú er enginn árangur og allt er stopp. Það er staðan sem blasir við. Það er ögurstund í íslensku samfélagi. Fjölskyldur horfa upp á hækkandi höfuðstól upp á 20–100% og spurt er: Á þessi höfuðstóll að vera svona? Þetta er fólk sem getur kannski greitt þetta með því að leggja mikið á sig en það gerir ekki mikið annað á meðan. Á ekki að koma til móts við þær streðandi stéttir Íslendinga sem búa við þessi skilyrði sem þeim voru sköpuð án þess að þær lyftu litla fingri? Eina sem fólkið gerði var að kaupa sér íbúð og kannski bíl, kannski ekki einu sinni flatskjá. Á ekkert að gera til að koma til móts við hina stóru millistétt í landinu? Ef við gerum það ekki mun allt staðna. Hver er stefnan? Rannsökum þetta aðeins. Þetta er ríkisstjórn hinna ósvöruðu spurninga. Það á að gera áætlun um stefnu í ríkisfjármálum. Ég hef aldrei heyrt þennan frasa áður. Það á að gera áætlun um stefnu. Ég hélt að menn gerðu áætlun eða stefnu en það á að gera áætlun um stefnu. Það á að beita sér fyrir því að mótuð verði atvinnustefna. Af hverju á ekki bara að móta atvinnustefnu? Af hverju þarf að beita sér fyrir því eitthvað sérstaklega? Það er allt hrunið á Íslandi. Fyrirtæki verða gjaldþrota á hverjum einasta degi og það virðist vera sem ríkisstjórnarflokkarnir sem mynduðu minnihlutastjórnina séu enn þá í þeim fasa að þeir eru einhvern veginn að leggja drög að áætlunum um að reisa hér hluti við. Hver er stefnan út frá gjörðunum? Boðaðar eru áætlaðar stefnur um að auka álögur á fólk sem þegar þarf að berjast í bökkum til greiða skuldir sínar. Það á bara að afskrifa einhvern veginn hjá þeim sem bera sig nógu illa, sem felur í sér gríðarlega neikvæðan hvata í hagkerfinu. Það á að ríkisvæða fyrirtæki, það á að setja þau undir opinbert eignarhaldsfélag á vegum fjármálaráðuneytisins, sem í mínum huga þýðir spilling. Það býður spillingu heim. Það á að innkalla veiðiheimildirnar á mjög óljósum forsendum. Einhvern veginn eru forsendurnar þær að þeir sem veiða núna séu allir vondir og síðan á að dreifa heimildunum einhvern veginn út aftur. Því hefur alls ekki verið svarað hvernig úthlutunin á að fara fram eftir að allt hefur verið innkallað. Þetta eru skilaboðin til atvinnulífsins, til grunnatvinnuvegar þjóðarinnar. Það er ekki verið að slá skjaldborg um heimilin, það er verið að slá skjaldborg um skuldirnar í landinu, um kröfuhafana, og það er alvarlegt. Það er líka skortur á gagnsæi. Þó að ég vilji vera bjartsýnn og að ég vonist til að okkur gangi vel á Alþingi að vinna úr þessum málum öllum saman get ég ekki sagt annað en að gjörðir ríkisstjórnarinnar benda greinilega til þess að stefnan sé þó skýrari en orðin gefa til kynna vegna þess að orðin eru býsna óskýr. Hin skýra stefna samkvæmt gjörðunum og þegar allt er saman tekið, virðist vera norður og svo niður, því miður.

Góðir Íslendingar. Við lifum á sögulegum tímum. Við upplifðum hrun efnahagskerfis sem var af mörgum talin forsenda lífsgæða og margir byggðu afkomu sína á. Það hrun hefur haft keðjuverkandi áhrif, áhrif sem sér ekki fyrir endann á og hefur bitnað á þeim sem síst skyldi, fólki sem unnið hefur störf sín af heilindum og áreiðanleika en situr nú eftir skuldum hlaðið, jafnvel atvinnu- og eignalaust. Í janúar sl. stóð ég fyrir utan þetta hús daginn sem þingið kom saman, með hjartað fullt af sorg og lömuð af skelfingu vegna þeirra atburða sem voru í uppsiglingu. Ég gat ekki hrópað „vanhæf ríkisstjórn“ né barið búsáhöld. Það fylgdi því engin gleði að upplifa mælinn fyllast hjá þjóðinni, verða vitni að skemmdarverkum og ofbeldi og finna að þingið og ríkisstjórnin voru sem í eigin heimi og úr tengslum við raunveruleika okkar sem stóðum hér fyrir utan. En svo fór takturinn að hljóma, þjóðin fann hjartslátt sinn og samstöðu og þeim takti megum við aldrei gleyma. Í vetur fann ég svo sterkt að Ísland er eyja. Við vorum ein og yfirgefin úti í ballarhafi, úr alfaraleið, úr tengslum við aðrar þjóðir. Við vorum ekki lengur „stórasta“ land í heimi, en hér var stærsta klúður í heimi. Við erum öll í sama bátnum og nú þarf að róa. Nú skiptir öllu að við sem hér störfum vinnum saman og lærum að treysta hvert öðru á nýjan leik og að við hlustum þegar þjóðin knýr dyra. Hér hrundi heilt samfélag. Langflestir sem hér búa bera enga ábyrgð á því hruni en ætlast er til þess að við berum öll byrðarnar, greiðum samviskusamlega af lánaskrímslum sem stækka og lengjast út í hið óendanlega og afsölum okkur hluta þeirra lífsgæða sem við áttum að venjast. Sátt mun ekki skapast í samfélaginu fyrr en víðtæk rannsókn á bankahruninu hefur farið fram og þeir ábyrgu dregnir fyrir dómstóla. Hér var ekki um eðlilega bankastarfsemi að ræða og svo virðist að hvarvetna sem borið er niður sé maðkur í mysunni. Sárin á þjóðarsálinni munu ekki gróa fyrr en bankahrunið hefur verið gert upp, við vitum hvað gerðist, hvers vegna það gerðist og hvernig við getum komið í veg fyrir að það gerist aftur. Kæra þjóð. Við eigum vonandi aldrei eftir að upplifa annað eins efnahagslegt fárviðri og geisaði hér síðasta haust en staðan er ekki alslæm. Í hruninu felst frelsi frá úreltum hefðum og tækifæri sem við munum ef til vill aldrei fá aftur. Nú þarf að byggja upp á nýtt og við ráðum hvernig við byggjum. Undanfarna mánuði hefur samfélagið verið í biðstöðu. Nú skiptir öllu að fólkið í landinu upplifi sig ekki sem fórnarlömb, heldur gerendur. Ríkisstjórnin getur ekki ein og sér skapað þúsundir nýrra starfa en henni ber að tryggja frjósaman jarðveg fyrir frábærar hugmyndir, frumkvæði og þann kraft sem ég veit að býr í brjóstum okkar, kraft nýsköpunar og framkvæmdagleði. Við erum öll í sama bátnum og nú þarf að róa. Við getum byggt upp fyrirmyndarþjóðfélag ef við hjálpumst öll að, þjóðfélag frelsis og jafnréttis, menningar, sköpunar, áræðni og góðra hugmynda, samfélag þar sem ríkir jöfnuður og friður, samfélag þar sem hjartað slær taktinn. Við megum ekki gleyma því að við erum rík þjóð, menntuð þjóð, við eigum hugvit, auðlindir og menningarverðmæti, náttúru sem fólk vill upplifa, tónlist sem fólk vill heyra, bækur sem fólk vill lesa. Við getum skapað þjóðfélag sem metur fólk út frá verðleikum en ekki bankabókinni, út frá manngildi en ekki kyni, trú, kynþætti, kynhneigð, hægri eða vinstri. Við getum búið til réttlátt Ísland. Til þess þurfum við að þora að hugsa út fyrir rammann, leita óhefðbundinna lausna, vera róttæk, losa okkur úr viðjum vanans og þora að breyta rétt. Við í Borgarahreyfingunni erum ekki komin hingað inn í hlýjuna til að standa í argaþrasi heldur til að leggjast á árarnar og róa í þeim takti sem við heyrðum og tókum þátt í að skapa hér fyrir utan. Við viljum vinna að öllum góðum málum en munum gagnrýna ef svo ber undir hvort heldur sem er ríkisstjórnarflokkana eða stjórnarandstöðuna. - Ég þakka áheyrnina.