Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! Mál þetta er komið aftur frá Nd., en þar hefir það tekið þeirri breyt., að úr frv. hafa verið felld orðin „hjá Lambhöfða“. Það var litið svo á af n. í Nd., að það væri vegamálastjóra að ákveða, hvar skyldi brúa ána, og það væri óviðeigandi að setja atkvæði um brúarstæði í lögin. Ég get sætt mig við þetta, þó ég viti, að á öðrum staðnum kostar brúin 1/3 minna en á hinum.

*Magnús Jónsson: Ég lýsti því yfir við 2. umr. málsins, að ég myndi, ef málið væri samþ. þá og vísað til 3. umr., bera fram við 3. umr. rökstudda dagskrá um málið, vegna þeirra ástæðna, sem ég þar tilgreindi. Ég hefi því leyft mér að bera fram rökst. dagskrá um málið. Það nær vitanlega engri átt að afgr. svona frv. án þess að það fái frekari undirbúning en það hefir enn fengið. Hv. frsmn., 2. þm. S.-M., lýsti því þó, að þetta frv. væri vel undirbúið, þar sem málið hafi verið borið fram þing eftir þing. Það er satt, það hefir verið borið fram þing eftir þing. Ég held, að frá 1936 hafi það verið borið fram á hverju þingi. Á þinginu 1937 var málið leyst á þann hátt, að gerð var ályktun í Sþ. um rannsókn í málinu. 1938 var frv. borið enn fram, en þá mun það hafa verið eitthvað endurskoðað í samræmi við þá ályktun, sem Alþ. samþ. árið á undan. Ég hefi borið þetta saman og ég sé ekki, að gerðar hafi verið neinar breyt., sem nokkru máli skipta. Það eru aðeins örfá atriði, sem eru eins og stílaleiðréttingar, sem gerðar hafa verið á frv. Hinsvegar tók landbn. þessarar d. frv. fyrir og gerði á því nokkrar breyt., sem skiptu meira máli. Þetta er allur sá undirbúningur, sem málið hefir fengið. Það hefir síðan komið fram óbreytt og fengið fremur litla meðferð í þinginu. Nú svarar ríkisstj. engu til um það, í hverju rannsókn hennar hafi verið fólgin. Ég hygg, að hún hafi verið sama sem engin. Hún hefir kannske fengið frv. í hendur einhverjum sérfróðum manni, sem hefir litið yfir það. Það hefir því ekki fengið þann undirbúning, sem við hv. 11. landsk. hefðum óskað eftir, að málið fengi, áður en l. væru sett um það. Mér finnst, að þar sem liggur fyrir ályktun frá Sþ. um að láta rannsaka jarðhita hér á landi, og ennfremur er í 2. lið till. óskað eftir, að ríkisstj. undirbúi löggjöf um þetta efni, þá sé það engin þingleg meðferð á máli að vera að afgreiða það nú óbreytt, svo að segja, án þess að rannsókn hafi farið fram. Það er ekkert, sem bendir til þess, að það sé neinn skaði skeður, þó málið sé látið bíða og því vísað frá með þeirri forsendu, að málið skuli rannsakað og borið fram af ríkisstj., eins og á að vera um svona stórmál. Svo við tökum aftur vatnal., sem ég hefi vitnað í í þessu sambandi, þá vil ég spyrja: Hvaða vit hefði verið í því að byrja að samþ. eitthvað og eitthvað viðvíkjandi vatnaréttindum eða fossaréttindum, sem einstakir þingmenn hefðu verið að bera fram, þegar við borð lá að láta fara fram nákvæma rannsókn á málinn? Mönnum finnst þetta kannske ekki hliðstætt, því vatnamálið hafi verið flóknara. Það var þó ekki í raun og veru. Þar gátum við mjög farið eftir rannsókn, sem nágrannaþjóð okkar hafði látið fara fram. Norðmenn höfðu þá sett ýtarlega löggjöf um það efni. Það var búið að ræða mikið um það mál og menn vissu, til hvers mátti nota fossana. Um jarðhitann er allt miklu meira á huldu. Við höfum enga löggjöf við að styðjast í þeim efnum. Þetta mál er því sérstaklega vandasamt. Ég skal ekki ræða frekar um þetta. Ég hefi leyft mér að bera fram rökst. dagskrá, þar sem vitnað er til ályktunar Alþ. 1937 og óskað eftir, að rannsókn fari fram í samræmi við 2. tölul. þeirrar ályktunar. Ég vil leyfa mér að afhenda hæstv. forseta þessa rökst. dagskrá.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt svo hljóðandi rökst. dagskrá frá hv. 1. þm. Reykv.: „Þar sem enn virðist ekki að neinu ráði hafa verið framkvæmd rannsókn sú, sem gert er ráð fyrir með ályktun Alþ. 1937 um rannsókn jarðhitans á Íslandi (þskj. 470), og í því trausti, að sú rannsókn verði framkvæmd og löggjöf undirbúin samkv. 2. tölul. nefndrar þál., telur d. ekki að svo stöddu tímabært að afgr. frv. það, sem hér liggur fyrir, en tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Ég verð að segja, að ég kann betur við þá aðferð, sem andstæðingar málsins beita nú. Hún er gamalkunn, því þegar menn vilja koma máli fyrir kattarnef, þá finna þeir upp þá leið að vísa því frá. Það er ekkert við því að segja. Mér finnst, að ástæður þær, sem færðar eru fram fyrir þessu, séu veigalitlar. Það er farið fram á, að þetta verði rannsakað, en það er heldur losaralegt, hvernig sú rannsókn á að vera. Ég fyrir mitt leyti get ekki séð, hvernig við, sem erum ófróðir um þetta mál, verðum fróðari fyrir það um það, hvernig þessi löggjöf eigi að vera. Það kom fram í umr. í gær, að menn teldu það galla á frv., að þar væri tekinn allur jarðhiti, hvaða volgra sem væri. Ég geri ráð fyrir, að þótt rannsókn fari fram á þessu máli, þá verði sumt erfitt að sýna fram á, hvaða volgrur eigi að vera undanþegnar l. Það hefir sýnt sig, að það má margfalda jarðhitann með borunum, og þá getur farið svo, að volgrurnar verði mikils virði. Ég lít þannig á, að það sé einmitt nauðsynlegt að taka þessar svokölluðu volgrur með. Það veit enginn, hvað mikil verðmæti geta í þeim legið. Ef þessi rannsókn á því að vera framkvæmd eftir vilja hv. 1. þm. Reykv., þá mun hún taka nokkuð langan tíma. Það yrði þá að bora upp allar jarðhitaholur á landinu til þess að ganga úr skugga um, hvort það mætti draga þær undir l. Það er með þetta mál eins og mörg önnur, að andstæðingar þess nota þær leiðir, sem þeir geta fundið til þess að reyna að koma því fyrir kattarnef. Þetta er ekki nýtt, því þetta mál er búið að liggja fyrir þinginu í 4–5 ár. En það er áreiðanlegt, ef ekki er sett löggjöf um þetta efni, þó hún kunni að vera ófullkomin, þá mun á næstunni meir og meir af þessum verðmætum lenda í höndum þeirra manna, sem eru að reyna að ná eignarhaldi á þeim í því skyni að græða á þeim. Það er þetta, sem lagasetning um þessi efni á að fyrirbyggja. Ég skal viðurkenna, að það geta verið mörg atriði, sem þarf að setja ýtarlegri löggjöf um. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meir um þetta mál. Það er þýðingarlítið. Ég er ekki það fróður, að ég geti fært mikið fleiri rök fyrir málinu en þegar hafa verið færð fram við þessar umr. Ég geri ráð fyrir, að það hafi litla þýðingu á báðar hliðar að karpa meir um málið. Atkvgr. mun fara eftir þeirri ákvörðun, sem hv. þm. hafa þegar tekið, og það verður að skeika að sköpuðu, hvernig fer um þessa rökst. dagskrá.

*Magnús Jónsson: Við verðum náttúrlega að sætta okkur við, að atkv. skeri úr um þetta mál eins og önnur stórmál. Hv. þm. sagðist kunna betur við þá aðferð, sem ég beitti hér, en eitthvað annað, sem hann þó ekki nefndi. Þetta er þingleg aðferð. Ég álít, að það sé hin eina rétta aðferð um mál eins og þetta, sem er í sjálfu sér enginn ágreiningur um. Það er ekki ágreiningur um það, að rétt sé, að setja löggjöf um jarðbita á Íslandi. Mér finnst einkennilegt, að þeir menn, sem álíta, að hin mesta þörf sé á löggjöf um svo vandasamt mál, skuli vilja hafa það káklöggjöf, óundirbúna og lítt hugsaða, enda hefir hv. frsm. játað, að hann viti sáralítið um þetta mál. Sú eina rétta aðferð er að vísa málinu til ríkisstj. með tilmælum um, að hún láti rannsaka það og undirbúa löggjöf um það. Ég verð því að segja, að ég og þeir, sem fylgja hinni rökst. dagskrá, erum vinir málsins. Hv. þm. taldi það vera til lítils að láta rannsaka málið, því þetta væri svo losaralegt í till. Ég ber þó fyrir mig það, sem Sþ. samþ. 1937 með shlj. atkv. Ég býst við, að hv. þm. hafi verið einn af þeim þm., sem samþ. till. Það var a. m. k. einn af flokksbræðrum hans, sem var meðflm. að till. Ég sé því ekki, að við getum haft neina þinglegri meðferð á málinu en þessa. Hv. þm. gerði að umtalsefni eitt atriði, sem ég nefndi, og það var það, að ég teldi ekki ástæðu til að draga þarna undir allan jarðhita á landinu. Já, það er alveg rétt, sem þm. segir, að það er ekki gott að vita, hver volgran kann að vera verðmætust. Það fer kannske ekki eftir stærð hversins, heldur hvar hann liggur. Volgra, sem liggur nálægt Akureyri, getur verið miklu meira virði en allir hverirnir á Hveravöllum. Það þarf að fara fram rannsókn á þessu, og hin rétta leið er, að rannsóknin fari fyrst fram og svo séu lögin sett, og það er engin ástæða til þess að setja um þetta lög eins og er. Við vitum báðir eitthvað lítið um þetta mál, og ég dreg þá ályktun af því, að ég vilji vita eitthvað meira um það, en hv. þm. vill, af því hann veit ekki vel um það, setja einhverja káklöggjöf. Mér skilst á honum, að það verði lítið gagn að jarðhita, ef þessi lög verða ekki sett. Hvað hefir skeð síðan 1936, og hvaða stórfelld notkun hefir orðið á jarðhita? Það er kannske orðið tilgangslaust að setja þessi lög? Allt komið í óefni. Það er aldrei að vita, hvað skeður, sem gerir þetta gagnslaust. En ég hefi ekki trú á því, eins og lítur út með virkjun á meðan ófriðurinn stendur, að þessi lagasetning megi ekki bíða þangað til rannsókn hefir farið fram. Ef frv. verður samþ., þá munu þau lög sennilega gilda áfram í þessu ófullkomna formi, án þess að nokkuð verði gert í málinu, sem geti orðið til gagns.