Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Aldursforseti (Sigfús Jónsson) Frá því er síðasta Alþingi sleit hefir einn fyrrverandi alþingismaður fallið frá, og vil ég samkvæmt venju sem aldursforseti minnast þessa látna manns með nokkrum orðum. Einar Þorgilsson fæddist 25. ág. 1865 í Ásmúla í Holtum í Rangárvallasýslu og var af bændaættum kominn þar eystra. Á barnsaldri fluttist hann með foreldrum sínum að Hlíð í Garðahverfi í Gullbringusýslu og ólst þar upp. Í Flensborgarskóla stundaði hann nám á árunum 1891-1894, en við búsforráðum tók hann í Hlíð 1895 og bjó þar til ársins 1900. Þá fluttist hann að Óseyri við Hafnarfjörð og rak þar bú, kaupmennsku og útgerð til 1911. Á búskaparárum sínum á Óseyri var hann jafnframt framkvæmdarstjóri Þilskipafélagsins við Hafnarfjörð (1905-1909) og hreppstjóri í Garðahreppi 1906-1908. Árið 1911 fluttist hann í kaupstaðinn í Hafnarfirði og rak þar verzlun og stórútgerð til dauðadags. Hann mun hafa verið einn af fyrstu frumkvöðlum togaraútgerðar hér á landi. Hann var 1. þm. G.-K. kjörtímabilið 1920-1923, en bauð sig ekki fram aftur. Í bæjarstjórn Hafnarfjarðar sat hann 1911-1923, og mörgum fleiri trúnaðarstörfum gegndi hann í almenningsþarfir. Hann lézt í Landakotsspítala 15. júlí þ. á. Einar Þorgilsson var framtakssamur atorkumaður, hygginn og aflasæll og um langt skeið einn af máttarstólpum atvinnulífsins í Hafnarfirði. Átti hann þar og miklum vinsældum að fagna, enda var rausn hans og hjálpsemi við brugðið. Ég vil biðja háttvirta þm. að votta minningu þessa manns virðingu sína með því að rísa úr sætum sínum. [Allir þm. stóðu upp úr sætum sínum].

Á sama fundi, 3. okt., mælti forseti (JBald): Áður en fundarstörf hefjast, vil ég minnast nokkrum orðum látins manns, Magnúsar Jónssonar prófessors, sem að vísu hafði ekki verið þingmaður, en þó haft náið samstarf við þingið um rúmlega eins árs skeið, með því að hann var fjármálaráðherra í ráðuneyti Sigurðar Eggerz frá 7. marz 1922 til 18. apríl 1923. Magnús Jónsson fæddist að Úlfljótsvatni í Grafningi 17. júlí 1878, var sonur Jóns Þórðarsonar bónda þar og konu hans, Þórunnar Magnúsdóttur, prests að Sandfelli Jónssonar. Hann útskrifaðist úr lærða skólanum í Reykjavík 1898, lauk lagaprófi í Kaupmannahöfn 1904 og hagfræðiprófi 1907, enda var hann hinn mesti námsmaður. Frá því að hann lauk lagaprófi 1904 dvaldi hann í Kaupmannahöfn í næstu 16 ár og gegndi þar ýmsum störfum, en aðalstarf hans var í fjármálastjórn Kaupmannahafnar. Þar var hann aðstoðarmaður 1904 til 1916, en fulltrúi 1916 til 1920. Jafnframt var hann ritari í skattaráðinu 1908 til 1920, og forstöðumaður dýrtíðar- og matvælaskrifstofu Kaupmannahafnar 1916 til 1920. Hann var annar ritari nefndar þeirrar, sem hingað kom frá Danmörku 1918 til þess að semja um samband Íslands og Danmerkur, og fulltrúi í sendisveit Dana á þjóðabandalagsfundinum í Genf 1920. Sama ár var hann skipaður prófessor í lagadeild Háskóla Íslands og dvaldi síðan hér á landi til æfiloka. Eins og áður er getið var hann hér fjármálaráðherra í rúma 13 mánuði á árunum 1922-1923, en fékk lausn úr ráðuneytinu og tók þá aftur við prófessorsembætti sínu. Vegna heilsubilunar fékk hann lausn frá kennsluskyldu frá 1. jan. 1934, og hafði hann beiðzt lausnar að fullu frá embætti sínu frá næstu áramótum. Rektor háskólans var hann skólaárið 1925-1926 og samdi þá ritgerð í Árbók háskólans um almannatryggingar. Hann andaðist á landsspítalanum í gær, 2. okt. Magnús Jónsson var áhugasamur um landbúnaðarmál og rak sjálfur búskap lengst af, jafnhliða embætti sínu, eftir að hann var heim kominn, á eignarjörð sinni Úlfljótsvatni og fleiri jörðum austan fjalls. Hann var glaðvær maður og vinsæll, en naut sín ekki sem skyldi á síðari árum sakir heilsubrests. Ég vil biðja háttv. þingmenn að votta þessum látna manni virðingu sína með því að standa upp. [Allir þm. stóðu upp úr sætum sínum.]

Forseti (JBald): Það hefir verið hér nokkurt stríð milli flokka um skipun efri deildar. Sé ég ekki ástæðu til að leyfa frekari umr. um það efni, en tek málið til úrskurðar. Við kosningar til efri deildar Alþingis hafa komið fram fimm listar. Á A-listanum eru 9 nöfn alþingismanna úr Alþfl. og Framsfl., en þeir flokkar, ásamt hv.þm. V.-Ísf., sem er utan flokka, hafa borið þennan lista fram. Á B-listanum, lista Sjálfstfl., eru 6 alþingismenn úr þeim flokki. Þingmannatala á hvorum þessara lista um sig er hlutfallslega sú, er þessir flokkar, er að listunum standa, geta eftir atkvæðamagni sínu í þinginu kosið til efri deildar Alþingis. Þessir listar eru því bornir fram í samræmi við úrslit kosninga og í samræmi við efni stjórnarskrárinnar frá 1934. - Úrskurða ég þá lista gilda. Samkv. 2. gr.stjskr. frá 1934 á þriðjungur þingmanna að eiga sæti í efri deild, en sé ekki unnt að skipta til þriðjunga í deildirnar, eiga þeir þingmenn, einn eða tveir, sem umfram eru, sæti í neðri deild. Nú er tala alþingismanna 49, og ber því að kjósa 16 alþm. til að taka sæti í efri deild Alþingis. En samanlögð tala alþm. á áðurnefndum tveim listum er eigi nema 15. Á fundinum í gær 1ýsti forseti eftir lista frá Bændaflokknum, en hv. 10 landskjörinn svaraði því, að Bændaflokkurinn óskaði ekki eftir því, að kjósa til efri deildar. Bar þá hv. 2. þm. Reykv. fram lista, er hlaut einkennið C og var á þeim lista nafn Þorsteins Briems. Eftir fundarhlé, er veitt var samkvæmt ósk hv. 10. landskjörins, kom eigi fram flokkslisti frá Bændaflokknum, en hv.þm. V.-Húnv. bar fram lista, er merktur var D og var á þeim lista nafn Héðins Valdimarssonar, og loks kom fram listi frá hv. 10. landsk., er hlaut einkennið E, með nafni Magnúsar Torfasonar. Með þeirri breytingu á stjórnarskipunarlögum landsins, sem samþykkt var til fullnustu á auka-Alþingi 1933, og með nýjum kosningalögum, sem sett voru samkvæmt hinni nýju stjórnarskrá, er gerð stórfelld breyting á öllu fyrirkomulagi kosninga til Alþingis, og stjórnmálaflokkum og sérstaklega þingflokkum veittur meiri réttur en áður. Þannig er það lögbundið, að það skuli standa á kjörseðli kosninga til Alþingis, í hvaða flokki frambjóðandi sé. Þó að mönnum sé einnig heimilt að bjóða sig fram til þings utan flokka, þá gerir stjórnarskrá og kosningalög aðallega ráð fyrir því að kosið sé um flokka. Umbjóðendur þingmanna, kjósendurnir, hafa við síðustu alþingiskosningar hér á landi í raun og veru í fyrsta sinni kosið eftir flokkum. Á Alþingi eiga þingflokkar því að hafa þann rétt og þær skyldur, sem kosningarnar hafa veitt þeim, en hvorki meiri né minni. Bændaflokkurinn hefir atkvæðamagn til þess að kjósa einn alþingismann til efri deildar, en það hefir ómótmælt verið borið fram af einum alþingismanni úr Bændaflokknum, að sá flokkur óski ekki eftir því, að kjósa þingmann til efri deildar. Ég tel ekki, að Bændaflokkurinn geti skotið sér undan því, að eiga einn alþingismann í efri deild, en heldur ekki, að einstakir þingmenn geti borið fram lista með nafni eða nöfnum alþingismanna úr öðrum flokki, sem hefir uppfyllt þá skyldu að leggja fram lista við kosninguna, með jafnmörgum nöfnum og sá flokkur á rétt á að kjósa til efri deildar, og ekki heldur með nafni eða nöfnum alþingismanna úr eigin flokki, ef það er ekki flokkslisti. Þá er komið út fyrir þau takmörk, sem stjórnarskrá og kosningalög gera ráð fyrir. Háttvirtur 10. landsk. hefir svarað fyrirspurn um það, hvort E-listinn sé listi Bændaflokksins, að það muni sjást við atkvæðagreiðslu. - Verður því ekki hægt að líta svo á, að E-listinn sé listi Bændaflokksins. Heldur eigi verður D-listinn talinn listi Bændaflokksins, það er tvímælalaust ólöglegt að bera fram lista með nafni alþingismanns úr öðrum flokki, svo sem gert er með D-listanum, í því skyni að skjóta sér undan því, að koma fram með flokkslista. Er það því úrskurður minn að vísa D-listanum og E-listanum frá, og koma þeir því eigi til atkvæða. C-listinn er fram borinn af 2. þm. Reykv. í samráði við formenn tveggja meirihlutaflokkanna á Alþingi. - Hann kvaðst bera þennan lista fram í því skyni að fylla löglega tölu alþingismanna til efri deildar og stinga upp á alþingismanni úr Bændaflokknum, er eigi hafði komið fram með lista, þótt hann hefði atkvæðamagn til þess að kjósa einn mann, til efri deildar, og jafnframt lýsti hv. 2. þm. Reykv. yfir því, að hann myndi taka sinn lista aftur, ef Bændaflokkurinn bæri fram flokkslista. Nú hefir það eigi orðið, svo sem áður er tekið fram. Verður að fallast á, að meirihlutaflokkum þingsins beri skylda til þess að sjá um, ef á brestur, að Alþingi verði starfhæft samkvæmt úrslitum alþingiskosninga. Það er og í samræmi við anda og tilgang hinnar nýju stjórnarskrár og hinna nýju kosningalaga og þá einnig í samræmi við þingsköp Alþingis. Ég úrskurða því, að C-listinn sé löglega fram borinn. Þar sem D-lista og E-lista hefir verið vísað frá, er eigi stungið upp á fleiri alþingismönnum til efri deildar Alþingis en kjósa á þangað samkvæmt stjórnarskránni og eru þá kosnir til efri deildar Alþingis þessir alþingismenn: Af A-lista: Jónas Jónsson, Jón Baldvinsson, Einar Árnason, Ingvar Pálmason, Sigurjón Á. Ólafsson, Páll Hermannsson, Bernharð Stefánsson, Haraldur Guðmundsson, Hermann Jónasson. Af B-lista: Magnús Guðmundsson, Guðrún Lárusdóttir, Pétur Magnússon, Þorsteinn Þorsteinsson, Jón Auðunn Jónsson, Magnús Jónsson. Af C-lista: Þorsteinn Briem. Á 2. fundi í Sþ., 4. okt., utan dagskrár, mælti

Þorsteinn Briem Ég vil nota fyrsta tækifæri, sem gefst, til að mótmæla úrskurði hv. forseta í gær, sem snertir mig sérstaklega. Ég fæ ekki annað séð en að það sé bein og tvímælalaus skylda forseta samkv. 48. grein þingskapa, að láta fara fram kosningu um alla þá lista, sem fram koma, sbr. og 46. grein þingskapanna. Ég geri því kröfu um, að hæstv. forseti beri úrskurð sinn undir atkvæði þingsins. Veit ég enga heimild í þingsköpum fyrir forseta til þess að vísa lista, sem honum hefir verið afhentur, frá kosningu, enda virtist hv. forseti ekki líta svo á í fyrradag, að sér væri það heimilt. Forseti og einstakir þingflokkar geta auðvitað litið svo á lögin sem annað, að þau ættu að vera á annan veg. En það er þó jafnan skylt að fara eftir lögum, ekki sízt þar sem um jafnskýr og ótvíræð ákvæði er að ræða sem hér er. Aðferð hv. forseta í gær er þess eðlis, að ætla mætti, að Alþingi hiki við að samþykkja.

Ólafur Thors Út af úrskurði forseta í gær um kosningu þingmanna til efri deildar vill Sjálfstfl. taka þetta fram: Í fyrsta lagi: Samkvæmt þingsköpum ber sameinuðu Alþingi að kjósa með hlutfallskosningu ákveðna tölu þingmanna til efri deildar, sbr. 6. gr. þingskapa. Í öðru lagi: Þar sem stungið hafði verið upp á fleiri þingmönnum en kjósa átti, sbr. 48. gr. þingskapa, þá bar að láta kosningu fara fram. Sjálfstæðisflokkurinn mótmælir því þessum úrskurði forseta sem ólöglegum og beinir þeirri eindregnu kröfu til forseta, að hann láti atkvæði þingsins ganga um úrskurðinn.

Forseti (JBald): Það kom fram krafa um það á þingfundi í gær að bera úrskurð forseta undir Alþ., og ég sá ekki ástæðu til að verða við því. Forsetar hafa ekki gert slíkt að jafnaði, og ég sé ekki heldur ástæðu til að verða við þeirri beiðni nú. Í úrskurðinum var gerð glögg grein fyrir niðurstöðum hans, og það er áreiðanlegt, að þessi úrskurður er réttur samkv. stjskr., kosningalögum og úrslitum kosninganna, og ekki í ósamræmi við þingsköp. Það verður ekki hægt fyrir flokka eða einstaka þm. að skjóta sér undan því með hrekkjabrögðum að gera skyldu sína, eða brjóta starfsemi þingsins. Ég mun ekki verða við því að bera úrskurðinn undir þingið. Það stendur við það, sem var í gær, og engin ástæða til að hafa um þetta langar umræður.

Jakob Möller Forseti sagði, að það væri ekki venja, að forsetar leyfðu atkvgr. um úrskurði. Ég hygg, að þetta sé rangt. Það er föst venja, þegar krafa hefir komið fram um, að úrskurður sé borinn undir atkv., að það sé gert. Ég veit eitt einasta dæmi um hið gagnstæða, og ég geri ráð fyrir, að hæstv. forseti láti það dæmi ekki rugla sig í þessu efni. En hvað því dæmi viðvíkur, þá stóð svo sérstaklega á, að krafan um atkvgr. var ekki borin fram af réttum aðila. Ég veit ekki, hvort hv.þm. kannast við þetta dæmi. Það var í hv.Ed., að forseti úrskurðaði þingmann óatkvæðisbæran, og það var núv. hæstv. forseti Sþ., sem var það einstaka þingfyrirbrigði, að vera úrskurðaður óatkvæðisbær um alm. mál, er hann taldi sig þó sjálfan atkv.bæran um, en forseti neitaði að bera það undir atkv., þar sem í þingsköpunum væri það einungis viðkomandi þm., í þessu tilfelli hæstv. núv. forseti Sþ., sem gæti gert kröfu um atkvgr., en hún kom fram frá öðrum hv.þm. Þetta er því ekki því til stuðnings, að forsetar neiti atkvgr. um úrskurð, heldur þveröfugt, staðfesting á því, sem ég segi, og mig furðar á atferli hæstv. forseta og skil það á þann hátt, að hann viti, að úrskurðurinn er rangur og þingmeirihlutinn sé honum ekki samþ. og telji þetta ofbeldi og lögleysu.

Ásgeir Ásgeirsson Ég er sammála úrskurði hæstv. forseta frá í gær um það höfuðatriði, að það sé skylda Bændaflokksins að hafa þm. í Ed. En svo má um það deila, með hverjum hætti var hyggilegast að fullnægja þeirri nauðsyn. Hæstv. forseti hefir úrskurðað, að tiltekinn listi með nafni Bændaflokksmanns á skuli tekinn gildur. Það hefði eins mátt úrskurða, að annar listi, sem var borinn fram af Bændafl.manni, skyldi tekinn gildur. Í þriðja lagi hefði mátt úrskurða ógilda alla þá lista, sem bornir voru fram af mönnum úr öðrum flokkum en þeim, sem á listunum voru, og kjósa síðan óhlutbundinni kosningu þá, sem á vantaði til að Ed. væri fullskipuð. En úr því sem komið er vil ég stinga upp á því, sem ekki þarf nema samkomulag um, að leyfa Bændaflokknum að skipta um mann í Ed., ef hann óskar þess. Þá er hvorutveggja fullnægt, þeirri skyldu Bændaflokksins að eiga mann í Ed., og hinu, að flokkurinn ráði sjálfur manninum.

Jónas Jónsson Ég vil einungis bæta við fáum orðum. Við hv.þm. V.-Ísf. erum nokkuð á sama máli. Sú skýring, sem hæstv. forseti byggir á, er hvað lokatakmarkið snertir hin sama og sú, sem hv. 2. þm. Rang. stakk upp á. Einn þingflokkurinn hefir neitað að kjósa til Ed. og lýst yfir, að hann vilji ekki eiga fulltrúa þar. Það er þess vegna fullvíst, að a. m. k. einn af leiðandi mönnum Sjálfstæðisfl. lítur þannig á, að í því tilfelli, að þingfl. neiti að gera skyldu sína í þessu efni, þá verði meiri hl. þingsins að sjá svo um, að slíkt fái ekki haldizt. Hv. 2. þm. Rang., hæstv. forseti og form. flokkanna, sem að hæstv. stj. standa, eru sammála um, að aðferðin, sem vakti fyrir hv. 10. landsk., sé ófær. Um atkvgr. um þessa sjálfsögðu nauðsyn er það að segja, að um það ræður hæstv. forseti náttúrlega öllu, en sá þingmeirihluti, sem að stj. stendur, er yfirleitt sömu skoðunar og hv. 2. þm. Rang., að það framferði, sem hv. 10. landsk. viðhafði, geti ekki liðizt, að það sé óhugsandi, að einn flokkur geti á þann hátt ruglað réttarreglum í þinginu með hinu fyrirhugaða verkfalli. Þess vegna get ég, út af ræðu hv. 3. þm. Reykv., sagt það, að það má ná þessu sama takmarki með uppástungu hv. 2. þm. Rang., og þingmeirihlutinn hefði þá vafalaust kosið hinn merka mann, sem að komst sem 16. maður í Ed., en ef það hefði ekki verið gert, og farið að eins og hv. 3. þm. Reykv. vildi, að bera úrskurðinn undir þingmeirihlutann, þá sé ég ekki, að það hefði breytt nokkru, þegar vitað er, að hann hefir meiri hlutann að baki sér. Allir, sem um þetta mál tala utan Bændaflokksins, eru sammála um það, að ekki komi annað til mála en að Bændaflokkurinn verði sem aðrir að lúta réttum reglum.

Magnús Guðmundsson Það var aðallega dálítil fyrirspurn til hæstv. forseta út af því, að hann vísaði frá lista, sem var borinn fram af manni, sem ég hygg að sé form. Bændaflokksins, með nafni eins flokksmanns hans á. Það er atriði, sem mér finnst óskiljanlegast, því að þegar form. flokksins ber fram lista með flokksmanni á, þá sé ég ekki, hvernig hægt er annað en skoða hann sem flokkslista, jafnvel þótt komið hafi fram áður, að flokkurinn óskaði ekki eftir að eiga mann í Ed. Flokkurinn gat vel breytt um skoðun eða beygt sig fyrir kröfunni um að þeir láti mann í Ed. Ég vil heyra frá hæstv. forseta, á hverju hann byggir þetta atriði úrskurðarins.

Forseti (JBald): Hv. 1. þm. Skagf. hefir spurt mig, á hverju það sé byggt, að lista frá hv. 10. landsk., sem hann segir, að sé form. Bændafl., hafi verið vísað frá. Ég vissi ekki, að þessi hv.þm. var form. Bændafl., en vera má, að hv. 1. þm. Skagf. sé kunnugra um það en mér, en það er þá undarlegt lítillæti hjá hv. 10. landsk. að fara í felur með þessa sína virðingu, og ennfremur, hafi þetta verið flokkslisti, að skjóta sér þá undan að svara fyrirspurn um það, hvort listinn væri flokkslisti. Annars eru í úrskurðinum færðar fram ástæður, sem ættu að nægja hv. 1. þm. Skagf.

Héðinn Valdimarsson Ég vil taka það fram, að Alþýðufl. stendur óskiptur að baki forseta um þetta mál. Bændafl. neitaði að taka þátt í myndun Ed. með hinum flokkunum, og af því hlaut að leiða, að meiri hl. þings var skylt að tilnefna einhvern af þeirra mönnum á lista, sem og var gert. - Ég tel frekari umr. um þetta algerlega óþarfar, þar sem öllum hv.þm. er kunnugt um, að forsetaúrskurðurinn stendur, og fordæmin eru mörg fyrir því, t. d. í hv.Nd., að bera ekki slíka úrskurði undir atkv., enda þýðingarlaust.

Ólafur Thors Í 48. gr. þingskapanna stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Þeir þingmenn, sem komið hafa sér saman um að kjósa allir sömu menn í sömu röð, afhenda forseta, þegar til kosninga kemur, lista yfir þá í þeirri röð“. Þetta skilst mér vera skilyrði frá hendi þingskapanna fyrir því, að listi sé löglegur. Nú hefir hv. 2. þm. Reykv. borið fram lista með nafni Þorsteins Briems, en samt er því yfir lýst af forseta, að þessi hv.þm. standi að baki öðrum framkomnum lista, í því skilst mér að felist skv. þingsköpum (48. gr.), að hann hafi ekki rétt til þess að bera fram eða geti ekki borið fram löglega uppástungu um annan lista. Ég tel því tvímælalaust, að það sé rangur úrskurður hjá hæstv. forseta, þegar hann velur þennan lista úr og úrskurðar hann gildan, samtímis að úrskurðaður er ógildur listi frá Bændafl.-manni með nafni Bændaflokksmanns á. Þetta hlýtur hver maður að játa, að er rétt, og mér finnst forseti vera knúinn til þess, til að bjarga virðingu þingsins, að gefa mönnum kost á að leiðrétta með atkvæði sínu svo augljóst rangdæmi. Ef hann verður ekki við þessu, kemst hann ekki undan því, að álitið verði, að hann bresti hugrekki til þess að leggja þennan ranga úrskurð undir þingið, jafnvel þótt hans flokksmenn séu þar í meiri hluta. Ég endurtek þá áskorun til hæstv. forseta, að hann sóma þingsins vegna og sjálfs sín verði við tilmælum um, að úrskurður hans verði lagður undir atkv.þm.

Forseti (JBald): Hv. þm. G.-K. hefir vitnað til þingskapanna, en hv.þm. ætti að vita, að þinginu ber einnig að fara eftir stjskr., og hún er ofar þingsköpunum, ef á greinir. Hv. þm. G.-K. hefir gleymt 1. og 2. gr.stjskr. frá 1934, sem við samþ. á seinasta þingi.

Hvergi stendur þar, að Magnús Torfason megi ekki vera í Ed. - ÓTh: Nei!

. Þetta er lélegur útúrsnúningur hjá hv. 2. þm. Rang. Það stendur heldur ekki í stjskr., að hann eigi að vera þm. Rang., en í 1. gr.stjskr. er þingfl. gert sérlega hátt undir höfði, og því verður að skilja 48. gr. þingskapanna svo, að nú geti ekki, eins og stundum áður, hver og einn þm. hlaupið til og búið út lista. 48. gr. þingskapanna verður að skýrast í ljósi stjskr., og hana álít ég ofar, ef þar greindi á. Álít ég því, að úrskurðurinn hafi verið að lögum og fullkomlega „parlamentarískur“.

Hannes Jónsson Hæstv. forseti neitaði mér um orðið, þegar hann kvað upp úrskurð sinn um kosninguna til Ed. Það vill nú svo vel til, að það er búið að lýsa yfir því, af þeim, sem samdi þingsköpin, hversu réttmætur slíkur listi var, sem hér er um að ræðu, að hann væri alls ekki á móti þingsköpum. Hæstv. forseti lítur nú öðruvísi á málið og vill úrskurða listann frá. En úr því að hann fór úrskurðarleið í þessu máli, þá er ég alveg undrandi yfir því, hvernig hann vísar frá. Það er um að ræða þrjá lista. Tveir eru bornir fram af Bændaflokksmönnum, en einn af Alþýðuflokksmönnum. Maður hefði getað skilið, að hæstv. forseti hefði viljað heimta það af flokkunum, að þeir bæru ekki fram á sínum listum menn úr öðrum flokkum. En það virðist vera hið gagnstæða. Og hann virðist heimta að fá að ráða því sjálfur, hverjir skipa Ed. Ég hefði alveg eins getað búizt við, að úr því að ég hafði ekki komizt á neinn lista, væri sjálfsagt að skipa mig í Ed. Það lá opið fyrir að úrskurða, hvern lista ætti að telja borinn fram fyrir hönd Bændaflokksins. Það var listinn, sem Bændaflokksmaður bar fram með Bændaflokksmanni á. En þennan lista úrskurðar hann frá! Hæstv. forseti segir, að það sé til neitun um það, að þetta sé flokkslisti. En það liggur engin neitun fyrir. Það var svarað fyrirspurn þingmanns út af þessu atriði, á þá leið, að þetta myndi koma fram við atkvæðagreiðsluna. Hv. 10. landsk. taldi sig ekki skyldan að geta þeim, sem spurði, sérstakar upplýsingar um þetta, frekar en það, sem hann gat lesið af skipun listans. Hefði hæstv. forseti spurt flm. listans, var allt öðru máli að gegna. En það gerði hann ekki. Það er skotið fyrir ofan markið hjá hv.þm. S.-Þ. (JJ) í ásökun hans til hv. 10. landsk. Eða er það ásökun í hans huga, að hv. 10. landsk. kemur með flokksmann sinn á lista? Ég hefði skilið, hefði hann ásakað mig fyrir að koma með lista með Alþýðuflokksmanni á. Nei, það gerir hann ekki. En þegar þessum mönnum með svona hugsanagang slær saman, þá er ekki undarlegt, þótt eitthvað áður óheyrt komi á daginn. Ég verð að segja, að það, sem gert hefir verið með þessum úrskurði, er það mesta þingglapræði, sem hugsazt getur, þó að við verðum að þola það, sem óréttinum erum beittir. Er þetta því verra, sem við höfum enga möguleika til að bera hönd fyrir höfuð okkar.

Jakob Möller Ég hefi beint til hæstv. forseta áskorun tuttugu þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Er skorað á hann samkv. 45. gr. þingskapa að leggja úrskurð sinn frá í gær undir atkvæði þingsins. Auk forseta hefir líka hv. 2. þm. Reykv. reynt að halda því fram, að forsetaúrskurðir væru aldrei lagðir undir atkvæði, væri ekkert fordæmi fyrir því. Ég benti á fordæmi, sem staðfestir réttinn til að krefjast slíks og viðurkennir í raun og veru, að um skyldu sé að ræða, nema í því einstaka tilfelli, sem ég sagði frá. Auk þess ber svo vel við, að það er beinlínis ákveðið í 45. gr. þingskapa, að þingdeild eða sameinað Alþingi geti breytt ákvörðun forseta, þegar þess er krafizt af tilteknum fjölda þingmanna, þriggja í Ed., sex í Nd. og níu í Sþ. Það er ekki hægt að líta svo á, að þetta ákvæði eigi við það einstaka tilfelli, sem um ræðir í gr., því að ef það er réttur þm. í Sþ. og deildum að krefjast breytinga á ákvörðunum forseta viðvíkjandi því eina atriði, sem í sjálfu sér er miklu þýðingarminna og óverulegra en það, sem hér er um að ræða, þá liggur í augum uppi, að þingið hefir sama rétt til að gera breytingar á slíkum úrskurði, sem hæstv. forseti gerði í gær. Enda staðhæfi ég, að það er órofin þingvenja, að slíkir úrskurðir séu bornir undir atkvæði. Það nægir ekki, eins og hv. 2. þm. Reykv. sló fram, að fordæmi sé fyrir að neita um slíkt. Hann hefir ekki nefnt neitt, og hann getur það ekki. Hinsvegar gat ég um fordæmi, þar sem slík atkvæðagreiðsla var látin fara fram. Vænti ég þess, að hæstv. forseti verði við þeirri kröfu, sem fram er borin.

Forseti (JBald): Þetta skjal, sem lagt var fyrir mig, er byggt á misskilningi á þeirri gr., sem hv.þm. nefndi. Greinin hljóðar svo: „Forseti ræður því, hvernig atkvæðagreiðslu er skipt og í hverri röð og innra sambandi hún fer fram. Þó getur þingdeild eða sameinað þing, ef þrír í efri deild, sex í neðri deild og níu í sameinuðu þingi, krefjast þess, breytt ákvörðun forseta. Forseti og einn af flutningsmönnum mega, hvor um sig, taka einu sinni til máls, áður en til atkvæða er gengið um það. Krefjast má þingmaður þess, að atkvæðagreiðslu um breytingartill. sé skipt, ef hann gerir það áður en umr. hefjast. Nú er stungið upp á að skipta atkvæðagreiðslu um lagagr., og telst það brtt. (sbr. 32. gr.). Þó þarf ekki að koma fram með þá till. fyrr en á þeim fundi, er atkvgr. á að fara fram“. Það er því misskilningur að vísa í 45. gr., því að hún ræðir um það eitt að haga atkvæðagreiðslu á sérstakan hátt, þ. e. a. s. atkvgr., sem fyrir liggur, eins og sést, ef lesin er 43. gr. Þess vegna ber að skoða þetta skjal, sem mér hefir borizt, sem endurtekningu á þeirri ósk að bera úrskurð forseta undir Alþingi, og get ég vísað til þess, sem ég sagði í gær um þetta efni, að ég ætla ekki að bera úrskurðinn undir atkvæði. Það var úrskurðað þá, og þessari ósk get ég því ekki orðið við. - Ég álít umræðurnar þegar orðnar nægilega langar, og mun ganga til dagskrár og taka fyrir fyrsta mál, sem er kosning í fastanefndir, samkv. 16. gr. þingskapa.