Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Það má dálítið sjá, hversu áhrifarík og sannfærandi ræða hv.þm. Vestm. hefir verið, á því, að honum hefir tekizt að hafa þau áhrif á hæstv. forseta, að hann er nú farinn að dotta. Slíkt hefir aldrei komið fyrir fyrr í þau 20 ár, sem ég er búinn að vera þm., að forseti hafi dottað í forsetastóli. Er þetta því meira, sem hæstv. forseti er kunnur að ötulleik hér á þingi, eins og við öll sín verk. Það er þó ekki hægt að segja, að hv.þm. Vestm. hafi ekki látið skína sinn myndugleika, því að meira mont og sjálfsálit hefi ég ekki séð né heyrt, utan þings né innan, heldur en kom fram hjá hv.þm. Vestm. í ræðunni, sem hann var að enda við. Allt, sem ég og aðrir segja, við, sem höfum grundvallaða skoðun á þessu máli - allt, sem við segjum um þetta, er að hans áliti hjóm og bábiljur og öfgar - og ég man ekki að telja öll þau óvirðingarorð, sem þessi hv.þm. lét falla um okkar skoðanir. En hjá honum var vizkan, þekkingin og forsjónin fyrir heill og velfarnan lands og þjóðar og umhyggjan fyrir því, að þingstörfin yrðu vel af hendi leyst. Þetta vizkukertisljós sitt lét þessi hv.þm. nú skína í þessu máli, þegar hann flutti erindi sænska frystihússtjórans. Þessum hv.þm. gagnar ekkert að vera að véfengja þá skoðun, sem ríkt hefir frá öndverðu, að það sé mikilsvert að verja landhelgina. Sú skoðun stendur á fastari grundvelli hjá íslenzku þjóðinni heldur en svo, að hv.þm. geti feykt henni burt með sínum vindhöggum. Síðan dragnótaveiði byrjaði hér hjá okkur, hefir mikið kapp verið á það lagt, líka af hv.þm. Vestm., þótt hann sé nú farinn að draga nokkuð í land í því efni, að verja stærstu landhelgissvæðin kringum landið, sem eina helztu og tryggustu undirstöðu undir tryggasta atvinnuvegi landsmanna. Í landhelgisvarnastefnunni tók þessi þm. mikinn þátt, þó að við, hinir gömlu samherjar hans, þurfum nú að fara að verja landhelgina fyrir honum. Það er mjög leiðinlegt, þegar fulltrúar þeirra manna, sem eiga alla sína afkomu undir sjávarútveginum, bregðast svo hrapallega skyldu sinni í þessu starfi eins og hv.þm. Vestm. nú, að þeir ganga fram fyrir opna skjöldu til þess að reyna að snúa þinginu af þeirri braut, sem það hefir verið á að undanförnu, að verja landhelgina sem eitt hið dýrmætasta verðmæti þessa lands.

Það er ræða til um þetta eftir hv.þm. í Alþt. frá í fyrra

. Það er ekki vanþörf á að halda aftur slíka ræðu um þetta, sem tilraun til að leiða hv.þm. til hins rétta vegar, því vitað er, að hann kunni áður skyn á því að vera réttu megin í þessu máli. Þess vegna vil ég ekkert til spara, sem gæti e. t. v. frelsað hans fortapaða skilning í þessu máli. Það virtist hneyksla mjög hv.þm., að ég hefi farið fram á, að mál þetta verði tekið af dagskrá nú, til frekari athugunar, áður en atkvgr. fer fram. En nál. var ekki útbýtt fyrr en nú á fundi. Hv. þm. hefir upplýst, að hann hafi verið búinn að semja nál. áður en málinu var vísað til n. Þetta er náttúrlega lofsvert framtak, ef það, sem liggur til grundvallar fyrir því, er eins lofsvert.

Þar er barizt fyrir réttu máli

. „Barizt fyrir réttu máli!“ segir þm., af því að hann veit ekki skil á réttu og röngu. Þótt ég sé ekki vel kunnugur störfum í sjútvn., þá þykist ég þess viss, að hjá henni muni vera nokkuð af málum, sem vísað var til hennar snemma á þingi, sem þarfara hefði verið að sinna nú.

Allt er afgr. frá n.

. Athuga mætti það síðar. Hér er um að ræða stórt mál. Og það hefir ekki verið venja hingað til að fara þannig að í stórmálunum, að heimtað hafi verið að atkvgr. færi fram á þeim sama fundi, er nál. var útbýtt um málið. Því er svo háttað í okkar þingsköpum, að aðalathugun mála er lögð í skaut nefnda. Það er því ekki hörð krafa, þótt farið sé fram á það, að þm., sem ekki hafa aðstöðu til að athuga mál á meðan á þingfundi stendur, sama fundinum og nál. er útbýtt á, - og sumir vilja einnig láta greiða atkv. um málið á þeim fundi -, fái frest til frekari athugunar á málinu áður en þeir greiða endanlega atkv. um málið. Hæstv. forseti hefir skotið úrskurði um þetta til hv. d., og er því fullkomlega hreinn af ranglæti í þessu efni. Þó hefir þessi regla verið gersamlega brotin í dag, með því að taka mál þetta til umr. áður en hv. dm. hafa átt kost á að athuga það, sem n. hefir gert í því. Ég þakka hv.þm. Vestm. fyrir það, að nú hefir hann rétt út hönd sína og fengið mér mynd af skarkola og bók, sem inniheldur töluverðar upplýsingar um þetta mál. En reyndar hefi ég ekkert honum fyrir að þakka annað en pappírinn í bókinni, því efni hennar er mér áður vel kunnugt. Annars felst ekki sérlega mikil umhyggja í því að rétta mér bók, sem er full af fróðleik, mitt í ræðu minni. Ég held, að ég verði því að afhenda hv.þm. þessa bók aftur, með þakklæti fyrir þessa hugulsemi. Hv. þm. hefir fært hér fram ýmsar tölur, til þess að reyna að gera það sennilegt fyrir hv.þdm., að hér sé um mikið hagsmunamál að ræða, sem ekki sé hægt að ganga á snið við. Jú, það er hagsmunamál, en hagsmunamál útlendinga, sem ekki er komið inn á þetta þing fyrir tilstilli stj., eins og ég þegar hefi bent á. Hæstv. stj. hefir ekki sýnt vilja sinn í að sinna þessu máli á stjórnskipulegan og þinglegan hátt. Ég skal náttúrlega ekkert segja um, hvað hæstv. ráðh. kunna að hafa sagt prívat við einstaka þm., en stj. hefir ekki litið svo á, að það væri þess vert að gera neitt fyrir framgang þessa máls. Enda fékk hæstv. stj. þá útreið í vetur hér á þingi í þessu dragnótamáli, að það var ekki von, að hún færi nú að ganga svo í berhögg við yfirlýstan vilja þingsins, að hún færi nú að fitja upp á þessu máli á ný. Þeir hv.þm., sem hafa skrifað nöfn sín undir þetta skjal, sem hv.þm. var með, hafa verið flekaðir til þess með fölskum málflutningi. Þessi aðferð hv.þm. Vestm. er gersamlega ósæmileg. Hann svífist einskis utan þings, og gengur líka langt á þingi í að reyna að knýja málið fram, með því að knýja hv.þm. til þess að greiða því atkv. þvert á móti undirskrift þeirra. Lengra verður ekki komizt í þessa átt. Þess vegna var það ekki ofmælt hjá mér á dögunum, er ég sagði, að þetta mál kæmi eftir undarlegum leiðum inn á þing. Ég býst við, þótt ég reyndar hafi ekki rannsakað sögu þingsins frá endurreisn þess, að það sé einsdæmi, að mál, sem borið hefir verið fram á þingi og búið er að vísa á bug, sé tekið aftur fyrir á því sama þingi. En hér er um slíkt að ræða. Þótt orðalag þessa frv. sé dálítið breytt frá því, sem var í vetur, þá er hér algerlega sama málið á ferð. Þegar hv.þm. þurftu að greiða atkv. um þetta mál í vetur, og leggja sál og samvizku að veði fyrir sannfæringu sinni, þá sneru þeir algerlega baki við þessu, og greiddu nógu margir atkv. á móti málinu til þess að fella það. Þennan lista, sem prentaður hefir verið í nál., yfir nöfn hv.þm., birtir hv.þm. Vestm. því einungis til þess að gera þingbræðrum sínum til háðungar.

Nöfnin voru birt af því, að hv.þm. sagði, að það væru „nokkrir menn“

. Nei, aðeins þeim til háðungar, og lengra er ekki hægt að ganga í því að misbjóða samverkamönnum sínum. Vonandi muna þeir þetta, þegar hv.þm. Vestm. biður þá um undirskrift sína næst, hvernig hann launar þeim undirskrift þeirra í fyrra, er þeir nú hafa tekið aðra afstöðu. Það hefir verið talað um það hér, að þetta sænska frystihús sé reiðubúið til að kaupa fisk fyrir svo og svo stóra fjárhæð, og að afleiðingin verði sú, að verkamenn hér í Rvík fái 30 þús. kr. í verkalaun, Eimskip 100 þús. kr. í flutningsgjöld, og annað þess háttar á að vinnast við dragnótaveiðarnar í landhelginni. Hér bregður hv.þm. ekki sínum gamla vana, því að í meðferðinni á þessum tölum gengur hann á snið við sannleikann, svo sem frekast má verða, því að einungis er hægt að halda fram þessum tölum, að á því velti öll þessi viðskipti sænska frystihússins, hvort þetta frv. verður samþ. eða ekki. Nú hefir þetta félag starfað að því að kaupa fisk og flytja út, og er það virðingarverð tilraun af félaginu. En þau kaup, sem það hefir gert á fiski að undanförnu, hafa engan veginn byggzt á dragnótaveiðum. Þorskur veiðist ekki í dragnætur, nema grindhoraður, sem ekki getur hreyft sig. Allir fullorðnir þorskar, sem geta hreyft sig í sjónum, skriða undan dragnótinni. Það er fals og blekking að halda því fram, að með þessu eigi að veita fé inn í landið, eða að setja þetta atriði á neinn hátt í samband við frv.

Ég er áður búinn að svara þessu

. Hv. þm. getur ekkert annað gert en að éta það ofan í sig, að þessi viðskipti byggist að nokkru leyti á dragnótaveiðum. Þá er talað um, að frystihúsið geti keypt 100 smálestir af lúðu. Ójá, mér er sem ég sjái hv.þm. Vestm. veiða stórlúðu í dragnót.

Stórlúða er sérstök markaðsvara

. Það eru aðeins smávegis lúðulok, sem hægt er að draga upp með nót. En stóra lúðan er veidd á skötulóð og haldfæri, svo að ég taki hv.þm. á kné mér og fari að kenna honum um einfaldar greinir fiskveiðiaðferða. Nei, það sem í þessu sambandi getur komið til mála að veiða í dragnót, er kolinn. Englendingar veiða mikið af kola hér fyrir utan landhelgina, og ef Íslendingar sýna eins mikla ástundun við það, geta þeir það auðvitað líka. Gildandi lögum samkvæmt má þar, sem ekki eru héraðssamþykktir á móti því, veiða kola hér í landhelginni með dragnót í 3 mánuði að haustinu. En það þarf ekki alla mánuðina september, október og nóvember til þess að uppyrja landhelgina af kolanum. Þegar búið er að sarga leirbotn landhelginnar, þar sem kolinn heldur sig, í svo sem mánuð, þá er þar ekki meiri kola að fá að því sinni, því að þá er búið að draga upp það, sem þar var til af verðmætum kola, og þar veiðist hann ekki aftur fyrr en næsta ár. Af þessum ástæðum er það hreinasta fjarstæða að álíta, að gera verði þær tilslakanir, sem farið er fram á í frv., til þess að þessi tiltekna kolasala geti átt sér stað. Aftur er það svo víðsvegar um land, þar sem útgerð er á vertíðum rekin á vélbátum og stórum skipum, að þeirri veiði er hætt í maí, og þá fara menn að veiða á trillubáta og vélbáta með línu, handfæri og þess háttar. Á þann hátt veiðist mikið af fiski, sem góður er til allra nota, þar á meðal til að selja hann sænska frystihúsinu. Og það er óyggjandi reynsla fengin fyrir því, hvað sem hv.þm. Vestm. segir, að dragnótaveiðin stórskaðar og eyðileggur jafnvel sumstaðar alveg þann veiðiskap. Hv. þm. þarf ekki að byggja á minni sögusögn einni um það. Það liggur hér fyrir skýrsla í tímaritinu „Ægi“ frá fiskierindrekanum á Vestfjörðum, þar sem hann segir, að dragnótaveiðin þar á síðastl. hausti hafi eyðilagt veiðina á línu og færi. Það var þannig ekki nóg með það, að þeir, sem dragnótaveiðarnar stunduðu, töpuðu sjálfir, heldur eyðilögðu þeir líka lífsmöguleikana fyrir hinum, sem veiddu með venjulegum veiðarfærum. Hv. þm. Vestm. hefir alltaf talið sínum málstað mikla stoð í forseta Fiskifélagsins. En hann hefir einnig viðurkennt, að dragnótaveiðarnar við Faxaflóa síðastl. ár hafi lítinn árangur borið. Hann segir að vísu, að einstaka menn hafi borið nokkuð úr býtum, en hann getur auðvitað ekki um hitt, hvað mikilli eyðileggingu dragnótaveiðarnar ullu á veiðiskap annara. Það er vitað og víst, að þó einhverjum kunni að hafa eitthvað áunnizt við dragnótaveiðarnar, þá hafa þeir valdið öðrum fiskimönnum skaða, sem nemur miklu meiru.

Hvernig getur hv.þm. sannað það?

. Hv. þm. leggur víst ekki mikið upp úr vitnisburði Guðmundar bónda í Gerðum, þar sem hann býr beinlínis til smánaryrði um Alþingi, sem þessi maður á að hafa sagt. En það logaði þó það á týrunni hjá samvizku hv.þm., að hann sagði á eftir, að Guðmundur hefði nú raunar ekki viðhaft þessi orð. Og þar sem hv.þm. gerir þessum manni upp óvirðingarorð um Alþingi, sem gætu jafnvel hnekkt áliti hans, þá er honum eins trúandi til að snúa út úr hugsun hans eða þeirri meiningu, sem orðin áttu að byggjast á. Guðmundur þessi er hinn mætasti maður og allra manna kunnugastur fiskiveiðum hér um slóðir fyrr og síðar, enda hefir hann stundað sjó sem háseti og formaður um 40 ára skeið. Hann er greindur maður og gætinn, eins og hv.þm. munu kannast við af afskiptum hans af fátækramálum og öðru, sem hann hefir látið til sín taka. Er því óhætt að taka fullt tillit til athugana hans á því sviði, sem hér er um að ræða. Og það er með öllu óviðeigandi af hv.þm. Vestm. að ganga svo langt í því að ófrægja þennan mann, að hafa hér eftir honum orð, sem hann hefir aldrei sagt. Guðmundur er staddur hér í Rvík núna; ég skrifaði hjá mér þau orð, sem hv.þm. hafði eftir honum, og skal komast eftir, hvað hæft er í því, sem hv.þm. segir, að þeim hafi farið á milli. Guðmundur stendur svo sem ekki einn uppi með skoðun sína á afleiðingum dragnótaveiðanna, eins og sést bezt af fundi þeim, sem hv.þm. segir, að fiskifræðingurinn, sem hann vitnar svo oft til hér, hafi verið á suður í Gerðum. Þar fékk fiskifræðingurinn ekki aðeins Guðmund, heldur og almenningsálit sjómannanna upp á móti sér. En hann hélt svo fast við sín vísindi, að hann taldi reynslu sjómannanna ekki annað en bábilju. Það má vera, að hv.þm. hafi sótt til þessa fræðimanns eitthvað af þeim óvirðingarorðum, sem hann notar hér um andstæðinga sína í þessu máli. Ég þekki ekki munnsöfnuð fiskifræðingsins, en ef til vill er svo mikill andlegur skyldleiki milli hans og hv.þm. Vestm., að blætt hafi tveimur æðum saman hjá þeim á þessu sviði.

Ég benti á, hvað reynslan hefir sannað á síðastl. ári

. Já, hún hefir sannað það, að það hefir ekki alveg tekið fyrir allar fiskigöngur á miðin. En hv.þm. sættir sig kannske ekki við minna en að miðin séu svo gersamlega uppurin; að ekki þori upp frá því nokkurt kvikindi sjávarins að lepja þar strauminn. Enn er ekki svo komið, sem betur fer. En hvað hefir þá skeð? Ekki annað en það, að þegar farið var að nota dragnæturnar, tók alveg fyrir smábátaveiðina á ýmsum stöðum. Ég hefi lýst því, hver reynslan varð hér við Faxaflóa og á Vestfjörðum, og ég get skírskotað til þess, sem hv.þm.N.-Þ. sagði um reynsluna fyrir norðan. Hún er sú sama og annarsstaðar, að þegar útlendingar fóru að veiða með dragnótum í landhelgi, tók gersamlega fyrir veiði hátanna úr landi. Hvernig getur svo hv.þm. Vestm. gert þá kröfu til manna, að þeir loki augunum fyrir þessum staðreyndum, sem eru jafngamlar dragnótaveiðunum hér við land? Vísindi og allt þessháttar eru auðvitað mikilsverðir hlutir, en hinsvegar er það prófsteinn á gildi allra vísinda, hvort þau standast dóm reynslunnar. Þau „vísindi“, sem ekki standast dóm reynslunnar, eru engin vísindi, heldur hundavaðsháttur einstakra manna, sem ekkert gildi hefir. Sú vísindakenning, sem hv.þm. Vestm. vill styðjast við í þessu máli, gengur í berhögg við staðreyndir. Og hann má ekki ætla sér þá dul, að hann sé gæddur þeim andans krafti umfram aðra menn, að hann geti leyft sér að knésetja þá reynslu, sem fengizt hefir víðsvegar með ströndum landsins, jafnvel þó hann beri fyrir sig einhverja vísindamenn. Þó hann velji þeim; sem bera fram dóm reynslunnar í þessu máli, ýms óvirðingarheiti, hrín það ekki á þeim, heldur varpar fremur skugga á hv.þm. sjálfan.

Þetta er tómt bull og vitleysa

. Hvað sagði hv.þm. í ræðu sinni? Hvaða orð valdi hann okkur, sem aðra skoðun höfum á þessu máli heldur en hann? Ef hann vill nú éta það allt ofan í sig, þá segi ég bara: verði honum að góðu. Þetta var óneitanlega hálfgert hráæti og ómeti, svo ég get ekki betur gert en óskað, að það verði honum að góðu. Það er fullkominn möguleiki til að fylla þann markað, sem fyrir hendi er, án þess að farið sé að skerða eða jafnvel eyðileggja atvinnumöguleika þeirra, sem smábátaútveg stunda, með því að leyfa dragnótaveiðar í landhelgi. Reynsla síðasta árs sýnir meira að segja, að það eru miklu minni líkur til þess, að markaður sá, sem sænska frystihúsið hefir upp á að bjóða, verði notaður til fulls til hagsmuna fyrir landsmenn, ef frv. þetta er samþ. Það er áreiðanlega betra að lofa bátunum að vera í friði með línur sínar, net og handfæri, því með þeim tækjum berst miklu meira verðmæti á land heldur en dragnótunum, sem eyðileggja miklu meira heldur en með þeim veiðist. Þar við bætist svo það, sem oft hefir verið minnzt hér á, og vitanlega er stærsta atriðið í þessu máli, en það er rányrkja sú, sem framkvæmd er með botnvörpum og dragnótum. Það er hún, sem bann gegn botnvörpu- og dragnótaveiðum í landhelgi byggist á frá upphafi, bæði hér og annarsstaðar, sem landhelgi er friðuð, sem er alstaðar þar, sem nokkur litur er sýndur á að hlúa að fiskiveiðum. Sumstaðar er friðað miklu stærra svæði en hér, allt upp í 6 mílur frá landi, eins og er við Spánarstrendur. Hv. þm. dró mjög dár að því, að ég minntist á Selvogsbanka í sambandi við þetta mál. Honum ferst. Hann er svo sem ekki einn um það hér á landi að hafa lifað og dafnað vel af fiski. En hans góða afkoma á rót sína að rekja til Selvogsbanka.

Hvað kemur hann þessu máli við?

. Ég kem nú að því. Hv. þm. ætti að vita það, að það er ekki nóg að hafa Selvogsbanka. Á Selvogsbanka koma úr kviði fiskjarins, svo ég tali nú alþýðlega um þessa hluti, örsmá hrogn í milljónatali, sem eru hinir fyrstu lífneistar hinnar nýju fiskkynslóðar, sem afkoma landsins byggist að miklu leyti á. Þessar lífverur þurfa sérstök skilyrði til þess að geta vaxið upp og orðið nytjafiskar, og þau skilyrði eru ekki fyrir hendi á Selvogsbanka. Þess vegna koma hrognin upp á yfirborðið og berast með straumnum norður um land. Svo þegar þessar litlu verur eru búnar og fá sporð og ugga og orðnar þess umkomnar að „praktisera“ á eigin spýtur í sjónum, þá draga þær sig þangað, sem er nægileg hlýja og önnur lífsskilyrði fyrir þær, en það er víðsvegar með ströndum landsins innan landhelginnar. Á þessu byggist, að verið er að friða landhelgina. Þar er verið að skapa þessum ófullkomna skapnaði lífsskilyrði meðan hann er veikur og vanþroska, svo hann geti dafnað og orðið fær um að taka á móti hinum óblíðari náttúruöflum, þegar haustar. Þess vegna er fullkomið samband á milli Selvogsbanka og hinnar friðuðu landhelgi, og standa orð mín þar að lútandi óhögguð. Það er sá hluti landhelginnar, sem næst liggur Selvogsbanka, sem hv.þm. vill nú taka út úr og gera að fótaþurrku ekki aðeins rányrkju innlendra manna, heldur einnig Dana og Færeyinga. Þeir hafa, eins og menn vita, jafnan rétt landsmönnum sjálfum, en það, sem haldið hefir þeim frá dragnótaveiðum hér, er það, að þær hafa ekki verið leyfðar fyrr en á haustin, þegar allra veðra er von. Og eins og sýndi sig fyrir norðan í fyrra, eru þeir fljótir til að koma, ef þær eru leyfðar yfir sumarmánuðina. Þeir innlendu menn, sem telja sig réttbornari til að njóta fiskimiðanna við strendur landsins heldur en þá, sem sigla undir danska fánanum, munu varla verða hv.þm. þakklátir fyrir baráttu hans fyrir því að skerða vernd landhelginnar. Að því leyti, sem hv.þm. var að tíunda hagsmuni landsmanna af því að smíða kassa utan um fisk til útflutnings, þá eru þeir jafnt til staðar, þó þetta frv. sé ekki samþ. Það þarf eins kassa utan um þá rauðsprettu, sem veidd er í september og október, eins og þá, sem veidd yrði í júní og júlí. Svo er kassagerðin náttúrlega miklu meira byggð á öðru heldur en kassaþörf sænska frystihússins. Það er alkunnugt, að ýmsir menn víðsvegar af landinu flytja út fisk í kössum, fisk, sem ekki er veiddur í dragnætur.

Ég sagði aldrei, að kassagerðin væri eingöngu til vegna dragnótaveiðanna

. Jæja, hv.þm. er nú farinn að draga í land.

Ég er ekkert að draga í land

. Hv. þm. getur viðhaft þau hreystiyrði, sem hann vill. Það sér hver maður, að þessi málaflutningur hans, að frv. eigi að bjarga hagsmunum kassagerðarinnar, er byggður á sandi, sem ekki þarf nema örlítið vindgráð til að sópa undan fótum hans. Eitt virðist þó hv.þm. hafa lært af mér við þessar umr. Hann sagðist nefnil. ekki lengur vilja deila um skaðsemi dragnótaveiðanna. Ég get ekki skilið það öðruvísi en þannig, að ég sé búinn að sannfæra hann í því efni, og er hann þá kominn í samræmi við fyrri afstöðu sína, því hér einu sinni vildi hann vera ötull liðsmaður við að vinna að verndun landhelginnar. Ég vil til viðbótar því, sem ég hefi áður sagt um þann stuðning, sem hv.þm. Vestm. sækir máli sínu til framdráttar til Árna Friðrikssonar fiskifræðings, henda á það, að þegar fiskifræðingurinn hefir fellt þann dóm, að dragnótaveiðarnar séu óskaðlegar, í ritgerð, sem gekk mikið á milli hv.þm. fyrir tveimur árum í sambandi við umr. um þetta mál, þá drepur hann jafnframt á, að afleiðingin af því að leyfa dragnótaveiðar muni verða sú, að í framtíðinni reki að því, að setja verði friðunarlög fyrir kolann. Hann stendur þannig ekki fastari fótum í sinni vísindakenningu um skaðleysi dragnótaveiðanna en það, að hann býst við, að með tímanum valdi þær þeirri tortímingu á fiskistofninum, að það verði að banna þær þegar fram í sækir. Þetta stendur skýrum stöfum í umræddri ritgerð.

Má ég minna hv.þm. á aðalniðurstöðu fiskifræðingsins, sem er, að við eigum að veiða kolann í dragnætur

. Já, hann segir, að við eigum að veiða og veiða. En hvernig færi, ef sú kenning væri færð út á víðara svið og gengið milli bols og höfuðs á fiskstofninum, svo að við gætum ekki einu sinni aflað í soðið lengur? Hvaða afleiðingar ætli það mundi hafa fyrir þjóðina?

Hv. þm. vill friða kolann fyrir Englendinga

. Við erum að vernda okkar eigin hagsmuni með friðuninni, en þó Englendingar kunni að njóta einhvers góðs af því, að við eyðileggjum ekki kolann; þá getum við ekki gert að því. Við ráðum ekki yfir stærra svæði af hafinu umhverfis landið heldur en landhelgin nær yfir. Þá kom hv.þm. að því, sem ég hafði mjög gert að umtalsefni í minni ræðu hér á dögunum, að með þessum ákvæðum frv. er hann að skapa mismunandi aðstöðu fyrir borgara innan þjóðfélagsins, gefa mönnum á Norður- og Austurlandi ríkari rétt til áhrifa og yfirráða um það, sem skiptir þeirra aðalatvinnuveg. Þennan rétt, sem menn á þessum svæðum hafa nú og eiga að halda áfram að hafa hjá hv.þm., á að taka af borgurunum, sem búa á svæðinu frá Hjörleifshöfða að Látrabjargi. Af því að hv.þm. lítur svo á, að hans forsjá fyrir því, hvernig þessu skuli hagað, sé svo miklu meira virði en sú forsjá, sem annarsstaðar er lögð í hendur þeirra einstöku manna, sem eiga hagsmuni sína undir þessu. Með allri virðingu fyrir hv.þm., þá getur þetta, þó hann líti þannig á málið, engan veginn réttlætt að fara þannig að eins og hér er gert. Þetta er því alveg nýtt fyrirbrigði í löggjöf, að gera þannig upp á milli áhrifavalds borgaranna um sín mikilsverðustu mál, atvinnumálin, eins og farið er fram á hér í þessu frv. Það er náttúrlega ótrúlegt, að þingið geti fallizt á að fara að gera þannig upp á milli manna í þessum efnum. Út af því, sem hv.þm. sagði um það, að ég hefði ekki allskostar hreinar hendur sjálfur um það að vilja gera upp á milli manna í þessum efnum, þá benti hann á tvö dæmi sínu máli til stuðnings. Annað var mjólkurmálið, sem lá fyrir d. hér á dögunum, og hitt frv., sem hann sagði, að ég hefði flutt til friðunar Faxaflóa. Þetta er algerlega rangt. Ég hefi aldrei flutt neina till. um að friða Faxaflóa sérstaklega. Ég hefi oft á undanförnum þingum flutt till. um að friða landhelgina, og ég skal til sönnunar máli mínu lesa upp till., sem ég hefi flutt um þetta efni. Þær ganga allar í sömu átt. Þessi till. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að gera hinar ýtrustu tilraunir til þess að fá samningum við Stóra-Bretland um landhelgi Íslands breytt á þá leið, að hún sé færð út, þannig að innan hennar verði allir firðir og flóar og helztu bátamið“. Þetta er innihald þeirra till., sem ég hefi flutt um friðun landhelginnar, og ég ætla, að hv.þm. sjái, að þetta er dálítið annað en að fara fram á að fá Faxaflóa friðaðan einan allra flóa, þó það væri náttúrlega afarmikilsvert fyrir fiskiveiðarnar, af ástæðum, sem ég hefi tekið fram. Ég ætla því, að ég hafi gersamlega slegið niður það, sem hv.þm. var að réttlæta sínar óskaplegu till. um að gera hér upp á milli borgaranna, með því, að ég hafi á nokkurn hátt gefið nokkurt fordæmi til slíks.

Það er gert með þessari till.

. Það er undarlegt, ef allir firðir og flóar og helztu bátamið eru sama sem Faxaflói einn. Hv. þm. hlýtur þá að álíta, að ekki séu til nein fiskimið nema Faxaflói. Hv. þm. var eitthvað að tala um það, að hann á undanförnum þingum hefði verið að gera tilraunir til þess, að menn fengju leyfi til að opna landhelgina aftur, þeir sem það vildu. Ég veit ekki, hvernig hv.þm. ætlar að samríma þessa hugsun. Það, að á einhverjum stað er bönnuð veiði með samþykkt, byggist á því, að meiri hl. hefir fengizt fyrir slíku banni, og á því byggist sú staðfesting, sem er nauðsynlegt að fá hjá stj. til þess að ekki sé heimilt að veiða á þessum tíma. En ef þessir sömu menn, sem staðið hafa að því að fá þessar samþykktir, hafa fallið frá þessari skoðun sinni, þá leiðir af sjálfu sér, að þá fellur þetta bann gersamlega niður. Þess vegna getur þetta, sem hv.þm. var að tala um, ekki samrímazt neinni heilbrigðri hugsun. Ef hv.þm. hefir einhverntíma verið að fitja upp á einhverju slíku, sem ég ekki man eftir, þá er ekki nema eðlilegt, að bæði ég og aðrir, sem vilja hafa eitthvað frekara vit í þessari löggjöf, hafi þá snúizt á móti slíkum till. Það birtist nú grein í Morgunbl. í dag, þar sem skýrt er frá útkomu tveggja báta, sem stundað hafa dragnótaveiði við Faxaflóann síðastl. sumar. Útkoman er sú, að á öðrum bátnum voru þeir ekki svipað því matvinnungar, og þar að auki varð þessi útgerð þeirra til þess, að þeir misstu þá atvinnu, sem þeir hefðu annars getað aflað sér annarsstaðar, með því að stunda aðra vinnu. Og eftir því, sem mér er sagt, þá eru menn ekki neitt sérstaklega fíknir í að fara inn á þessa braut aftur, sökum þeirrar óskaplegu útreiðar, sem þeir fengu af þessari útgerð síðastliðið ár. Það er talað um það í þessari grein, að menn hafi þó átt kost á að fá í fyrra það verð fyrir kolann, sem nú er talið, að þeir eigi að fá í sumar. Það stendur skýrum stöfum í þessari grein, að þeir hafi átt kost á að fá 30-40 au. fyrir kg. af kolanum, og það er verðið, sem gert er ráð fyrir, að þeir fái í sumar. Ég sé því ekki, að það séu mikið glæsilegar vonir framundan hjá þessum mönnum, að binda sig við þessa útgerð og kasta þar með frá sér öllum möguleikum, er kynnu að vera fyrir hendi hjá þeim til að fá aðra atvinnu yfir sumartímann. Það er ekkert undarlegt, þó þessir menn séu ragir við það, þegar svo afleiðingin mundi sjálfsagt verða sú, að það spillist fyrir veiðinni, sem stunduð er á annan máta hér á grunnmiðunum við Flóann og verður til þess að eyðileggja eða skerða þá möguleika, sem menn hafa fyrir því að selja þennan aflafeng í íshús og á markaðinn hér í Reykjavík. Hvað höfum við þá upp úr þessu? Ekkert nema tap og tjón. Það er stefnt út á ófærur og eyðileggingu, líka frá þessu sjónarmiði, sem á að vera aðalgrundvöllurinn fyrir því, að samþ. þurfi frv., - þó maður hverfi alveg frá höfuðatriði þessa máls, hvaða tjón af því leiðir að leyfa rányrkju innan landhelginnar. Ég sé þess vegna ekki annað en að þetta mál liggi þannig fyrir nú engu síður en áður, að það sé hreint og beint skylda þingsins að láta slíkt mál ekki ganga fram, þar sem líka við bætist hið herfilega misrétti, sem skýtur fyrst nú upp höfðinu í þessu frv., að gera borgurum þjóðfélagsins mishátt undir höfði, með því að taka ákvörðun um það, sem á mestu veltur fyrir þá, sem eru þeirra atvinnuvegir.

Pétur Ottesen Ég vil fara fram á það við hæstv. forseta, að hann taki málið af dagskrá, þar sem nál. um það er á leiðinni. Þetta er svo mikið mál, að þess verður að krefjast, að menn fái að athuga nál. eina dagstund.

Pétur Ottesen Út af orðum hv.þm. Vestm. vil ég benda á, að ég hefi fært óyggjandi rök að því, að hér er verið að fara inn á stórhættulega braut og skaðlega landsbúum, og vona ég því, að hæstv. forseti meini mönnum ekki að athuga þetta nál., sem þeim barst ekki í hendur fyrr en nú í fundarbyrjun.

Frsm. (Pétur Magnússon) Launal. frá 1919 mæla svo fyrir, að skrifstofufé sýslumanna og bæjarfógeta skuli ákveða fyrirfram til 5 ára í senn. Þessu ákvæði hefir þó aldrei verið fullnægt, sem stafar af því, að engin stj. hefir séð sér fært að ákveða þennan embættiskostnað fyrir svo langan tíma fyrirfram. Í reyndinni hefir það orðið svo, að þetta skrifstofufé hefir verið ákveðið frá ári til árs, og hefir þá væntanlega verið farið eftir því, hvað raunverulega er greitt í þennan kostnað, en þó mun hafa verið svo, að þessir embættismenn hafi ekki fengið embættiskostnað sinn að fullu greiddan. Stj. hefir sem sagt ekki séð sér fært að ákveða skrifstofuféð fyrir þann tíma, sem l. mæla fyrir um, en því má segja, að það sé vafasöm leið að lögbjóða þessar greiðslur í eitt skipti fyrir öll, svo að ekki verði frá vikið. N. var þetta ljóst og var því talsvert hikandi við það að vera með frv. þessu, sem hér liggur fyrir. Að vísu er ýms bót að slíkum 1., stj. er losuð við þann vanda, að þurfa að ákveða þessar greiðslur árlega upp á eigin spýtur. Því hætt er við, að slíkt verði alltaf af handahófi og að þeir embættismenn beri mest úr býtum, sem duglegastir eru til þess að skara eld að sinni köku, og að það ráði meira en sú raunverulega upphæð, sem skrifstofukostnaðurinn hefir numið. L. sem þessi ættu að verða hvöt fyrir embættismenn til þess að halda skrifstofukostnaðinum niðri, þar sem þá er vitað fyrirfram, að engin leið er að fá hærri upphæð sem framlag hins opinbera en nefnt er í l., og gæti það leitt til nokkurs sparnaðar fyrir ríkissjóð. Að þessu athuguðu taldi n. rétt að leggja til, að Alþ. yrði við tilmælum stj. um að setja l. um þetta efni, og mælir því með því, að frv. verði samþ., eins og sjá má af nál. hennar á þskj. 737. Samkv. frv. er skrifstofufé hvers embættismanns ákveðið í 1. gr., og er þar farið sem næst því, er greitt hefir verið til þessara embætta á undanförnum árum. Á yfirliti yfir þennan kostnað, sem fylgir í grg. frv., sést, að þessi kostnaður hefir aukizt stöðugt undanfarin ár. Þetta er eðlilegt, þegar tekið er tillit til þess, að störf við flest eða öll þessi embætti fara vaxandi með ári hverju. N. er það ljóst, að allmargir af þessum embættismönnum verja meiru fé til skrifstofukostnaðar en gert er ráð fyrir í þessu frv., að þeir fái greitt. Þó hefir n. ekki séð sér fært að leggja til almenna hækkun á þessum gjaldaliðum. En hún ber fram brtt. við 3 af liðunum og leggur til, að einum sé bætt við. N. hefir borizt erindi frá mörgum sýslumönnum og bæjarfógetum. Flest eru þau kvartanir um það, að skrifstofuféð hrökkvi ekki fyrir embættiskostnaðinum. En það er svo gert ráð fyrir í frv., að hlutfallinu milli embættanna sé haldið nokkurnveginn óbreyttu frá því, sem áður var. En það eru sérstaklega tveir bæjarfógetar, sem leitt hafa sterk rök að því, að skrifstofufé það, er þeir hafa fengið, sé ekki nægilegt. Bæjarfógetinn á Akureyri hefir sent n. sundurliðaða skýrslu um embættiskostnað sinn. Hann hefir síðustu árin numið 14500 kr., en þessi embættismaður hefir ekki fengið greiddar nema 11000 kr. upp í þetta. Þó að við þetta embætti séu talsverðar aukatekjur, telur n. enga sanngirni í öðru en að hækka skrifstofuféð í þessu tilfelli. Leggur n. til, að skrifstofuféð sé hækkað upp í 12000 kr.; það nægir að vísu ekki fyrir kostnaðinum, en af samanburði við önnur embætti sá n. sér ekki fært að leggja til meiri hækkun. Þá er það sýslumaðurinn í Þingeyjarsýslum. Þessi maður hefir tvö sýslufélög og þar að auki eitt stórt kauptún undir sinni umsjá. N. taldi sanngjarnt, að skrifstofufé þessa embættismanns verði hækkað um 300 kr. Bæjarfógetinn í Vestmannaeyjum hefir sent n. langt erindi, þar sem hann færir sterk rök fyrir því, að skrifstofukostnaður hans fari langt fram úr þeirri upphæð, sem hann hefir fengið í þessu skyni. Hann telur skrifstofukostnað sinn vera 16500 kr. á ári, en til þessa embættis eru ekki veittar nema 9300 kr. Þetta er svo mikill munur, að ekki er hugsanlegt að embættismaðurinn geti borgað hann af tekjum sínum, sem ekki eru sérlega miklar. N. leggur til nokkra hækkun á þessum lið, eða 900 kr. á ári. Lengra treysti n. sér ekki að fara, vegna samanburðar við aðra embættismenn. T. d. hefir sýslumaðurinn á Ísafirði tvær sýslur og einn kaupstað að sjá um, og hann hefir aðeins 13000 kr. í skrifstofukostnað. N. hefir einnig borizt erindi frá hinu nýja lögreglustjóra á Akranesi, þar sem rök eru færð að því, að ríkið verði að verja nokkru fé til skrifstofukostnaðar við það embætti. Þar er farið fram á litla upphæð og gert ráð fyrir, að kauptúnið leggi fram svipaða upphæð á móti. N. leggur til, að í þessu skyni verði veittar 500 kr. úr ríkissjóði. Ég vil svo f. h. n. mæla með því, að frv. verði samþ. með brtt. okkar.

Pétur Ottesen Í þessum úrskurði felst leyfi d. um, að málið megi koma til 2. umr., en ég vil fá úrskurð hæstv. forseta um það, hvort taka megi málið af dagskrá, til þess að mönnum gefist kostur á að athuga nál. það, sem ég nefndi.

Jón Þorláksson Ég vil beina því til hv.n., hvort hún vilji ekki athuga ákvæði 2. gr. nánar en hún hefir gert. Þar er svo fyrir mælt, að skrifstofufé hækki og lækki eftir því sem gullgildi íslenzkrar krónu hækkar eða lækkar. Ef þetta ákvæði hefði verið lögleitt árið 1931, hefði þetta skrifstofufé hækkað um 50% síðan á því ári, af því að samsvarandi verðfall varð á íslenzkri krónu móti gulli. En engin tilsvarandi verðbreyting varð í landinu, því að verðfallið á gullinu náði um svo mikinn hluta heimsins. Ef krónan hækkaði aftur á þennan hátt, fylgdi t. d. sterling, sem ekki er talið ólíklegt, ætti þetta að hafa tilsvarandi lækkun í för með sér á skrifstofufénu. Ef svo engin veruleg verðbreyting fylgdi gengisbreytingunni, þá efast ég um, að þetta ákvæði geti staðizt. Ég vil skjóta því til hv.n., að sé á annað borð farið inn á þessa braut, er ekki hægt að gera það á öðrum grundvelli en að fylgja einhverri íslenzkri verðvísitölu.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Ég hefi fært sterkar sannanir fyrir því, og skal gera það betur, að hér er um þýðingarmikla atvinnugrein að ræða bæði fyrir sjómenn og verkamenn. Ég vil því mótmæla tilraun hv.þm. Borgf. að leggja stein í götu málsins, og mælist til þess við hæstv. forseta, að hann taki málið ekki af dagskrá.

Sveinbjörn Högnason Við 2. umr. skýrði ég frá því, að ég myndi flytja hér brtt., þar sem ég gat ekki orðið meðnm. mínum samferða um afgreiðslu málsins. Það hefir hingað til verið venja að veita mönnum ríkisborgararétt, þótt þeir væru ekki búnir að dvelja hér nema skamman tíma, enda hefir lítið eftirlit verið með innflutningi manna til landsins. En slíkt eftirlitsleysi dugir ekki í framtíðinni, né heldur það, að gefa mönnum ríkisborgararétt, þó að þeir hafi ekki dvalið hér nema fá ár. Annarsstaðar verða menn að hafa dvalið í landinu mörg ár til þess að geta hlotið ríkisborgararétt. Sérstaklega á þetta við um England. Einkum verður að gera ráð fyrir því, að menn dvelji svo lengi í landinu, að þeir geti talað málið. Flestir útlendingar eru ekki búnir að læra íslenzkuna fyrr en eftir 8-10 ár. Brtt. mín gengur því út á það, að einungis þeir fái ríkisborgararétt, sem dvalið hafa hér 8 ár. Hefi ég því fellt þar niður hina, sem. skemur hafa dvalið hér á landi, af þeim, sem meiri hl. allshn. hefir tekið upp. 3 hafa dvalið hér síðan 1927, Í síðan 1928 og 1 síðan 1929. Ég held, að meðan ekki er komið á öruggara eftirliti með innflutningi útlendinga, þá sé ekki annað hægt að gera en að ákveða einhvern lágmarks árafjölda. En þegar þetta eftirlit er komið, þá er meiri trygging fyrir því, að nákvæmar upplýsingar fáist um þessa menn, og má þá í hverju tilfelli athuga, hvort ekki er hægt að stytta tímann eitthvað.

Frsm. minni hl. (Jón Þorláksson) [óyfirl.]: Ég hefi flutt hér nokkrar brtt. við þetta frv., á þskj. 612. Nokkru eftir að þær komu fram flutti hv. 2. þm. S.-M. brtt. á þskj. 644, sem hann hefir nú lýst, og það er rétt hjá honum, að að sumu leyti er ekki langt bil á milli þessara till. T. d. hefir hv.þm. sýnt mér þann heiður í 6. og 7. brtt. sinni að taka upp 6. og 7. brtt. mína alveg orðrétta. Mér finnst, að vel hefði nú mátt spara þessa prentun, úr því að till. voru komnar á öðru þskj., en efniságreiningur er þó nokkur, og er það þá fyrst, að mér þykir fulllangt farið í 1. gr. og brtt. á þskj. 644, þar sem stj. er gefin heimild til að fyrirskipa bæjum, að þar skuli vera allt að einn starfandi lögregluþjónn á hverja 500 íbúa. Ég hefi velt þessu atriði töluvert fyrir mér og hefi ekki getað sannfærzt um, að rétt væri að fara lengra en að heimila að skipa einn á hver 600 manns. Það má auðvitað fyrst líta hér til höfuðstaðarins, sem hefir nú sem stendur um 30 þús. íbúa, og þá þýðir ákvæði frv., sem hv. 2. þm. S.-M. vill halda óbreyttu að efni, að hér mætti fyrirskipa að hafa 60 fasta lögregluþjóna. Nú sem stendur eru þeir 27, og viðurkennt er, að þetta sé of lítið. En ég álít ekki, að það sé nein nauðsyn og ekki nokkur þörf vegna venjulegra lögreglustarfa á venjulegum tímum að hafa hér fleiri en 50 lögregluþjóna. Mér finnst það algert hámark, sem ekki sé nokkur ástæða til að fara yfir. Jafnvel þótt þrískipt sé verði, eins og nú er tízka, þá má gera ráð fyrir, að af 50 lögregluþjónum komi a. m. k. 15 á hvern vörð, þegar frá eru taldir menn, sem eru , að halda sinn vikulega frídag, og þeir, sem hafa vörð á lögregluvarðstofunni. Og þetta er sú breyt. frá því, sem nú er, að ég ætla, að nú séu venjulega 5 og allra mest 6 á verði samtímis, - og sýnist mér ekki ástæða til að stiga stærra spor en að fjölga þeim upp í 50. Er ég sannfærður um, að hér er nægilega langt gengið. Og líti menn á næstu kaupstaðina, sem eru að verða með kringum 4000 íbúa, eins og Hafnarfjörður, Vestmannaeyjar og Akureyri, þá ætti eftir frv. að fyrirskipa þeim að halda 8 lögregluþjóna, en eftir uppástungum mínum væri ekki hægt að skipa venjulega nema 6. Ef litið er á getu lögregluliðsins til þess að halda uppi lögum og reglu, þegar einhver óregla er á ferðum, þá er auðséð, að þessi flokkur lögreglu verður jafnónógur, hvort sem í honum er 6 eða 8 menn. Aftur má segja, að í Rvík geti munað einhverju, hvort lögregla er skipuð 50 eða 60 mönnum, og má ímynda sér, að fasta liðið geti nægt, þótt einhver ofurlítill órói sé, og e. t. v. frekar 60 lögregluþjónar en 50. En í hinum bæjunum hefir þetta enga þýðingu. Þar er fasta liðið ónýtt undir eins og eitthvað verulegt ber út af. Frá fjárhagslegu sjónarmiði tel ég hentugasta leið í þessu máli að hafa hið fasta lið hvergi fjölmennara eða kostnaðarsamara en nægi öllum daglegum þörfum, en sjáanlegt, að ekki verður komizt hjá því að hafa a. m. k. möguleika til þess að geta fljótlega skipað fram liði. Því fylgir ávallt nokkur kostnaður, og það verður því auðveldara að ráða við þann kostnað, sem minna hefir verið lagt í kostnað við hið fasta lið, sem ávallt verður nokkuð tilfinnanlegur hverjum kaupstað eftir þessu frv. Ég læt þetta nægja til þess að rökstyðja þá till. mína, að ég tel ekki rétt að fara lengra en að heimta einn lögregluþjón á hverja 600 íbúa. - Að öðru leyti en þessu held ég að 1. brtt. mín sé að efni til tekin upp í brtt.hv. 2. þm. S.-M. á þskj. 644. Brtt. mín við 2. gr. er einungis orðabreyt. og skal ég ekki frekar um hana ræða. Hið sama má í rauninni segja um brtt. mína við 3. gr., en ég tel það sérstaklega athugavert við brtt.hv. 2. þm. S.-M. við 3. gr., að með síðara staflið till. sinnar fellir hann burt heimildina til þess að skipa fulltrúa eða yfirlögregluþjón til þess að stjórna liðinu, ef lögreglustjóri óskar þess. Þetta er að forminu til gert í 3. brtt. minni, en ég hefi tekið þetta ákvæði upp aftur á öðrum stað, nefnilega í niðurlagi 4. brtt. minnar við 6. gr., þar sem það á betur heima, eftir því sem efni þeirrar gr. verður samkv. mínum till. En hv. 2. þm. S.-M. vill nema þetta alveg burt úr frv., og það af þeirri ástæðu, að það má ekki gera ráð fyrir því, að unnt verði að velja lögreglustjóra í alla kaupstaði og kauptún landsins með það fyrir augum, að þeir hafi nægilega liðsforingjahæfileika til þess sjálfir að stýra liðinu, þegar út í einhver vandræði er komið. Í þessar stöður verður að velja lögfræðinga, sem geta verið góðir til að gegna þeim dómara- og umboðsstörfum, sem við þeirra embætti eru tengd, þótt þá bresti hæfileika til þess að vera forystumenn í þeim viðureignum, sem geta komið fyrir milli lögreglunnar og þeirra, sem þarf að stilla til friðar hjá. Ég tel það þess vegna verulega skemmd á frv., ef síðari liður 3. brtt.hv. 2. þm. S.-M. yrði samþ., án þess að 4. brtt. mín næði samþykki. Ég vildi í sjálfu sér gjarnan leita samkomulags um það við hann, hvort hann gæti ekki fallizt á, að þessi heimild fengi að standa í einhverri mynd í frv., annaðhvort þar sem hún er nú eða eins og hún er í 4. brtt. minni. Þá er 4. brtt. mín við 6. gr. Þar munar ekki mjög miklu á því, sem hv.þm. hefir tekið upp í sína 5. brtt. Það sem á milli ber er aðallega það, að hann heldur því ákvæði frv., að kostnaður við lögregluliðið skuli skiptast milli ríkissjóðs og bæjar- eða sveitarsjóða, og það á þann hátt, að framlag ríkissjóðs sé takmarkað, en bærinn eða sveitin verða að bæta við því, sem til vantar. En ég legg til, þótt það sé ekki tekið fram í þessari till., heldur þeirri næstu, að allur kostnaðurinn við lögregluna greiðist úr ríkissjóði. Ég álít, að með þeim mjög svo takmörkuðu tekjustofnum, sem bæjar- og sveitarfélög eiga yfir að ráða, þá sé búið að gera þeim nægilega hlutdeild í því aðalverkefni að halda uppi lögum og reglum, þegar þeim er gert að greiða 5/6 hluta kostnaðar af hinu fasta lögregluliði, og ennfremur, að þar sem það eftir till. mínum og líka hv. 2. þm. S.-M. er alveg á valdi ríkisstj. að fyrirskipa það, að lögregluliðið skuli stofnað, þá sé rétt, að ríkissjóður beri í því tilfelli eins og öðrum kostnaðinn af ákvörðunum ríkisstj. Ég álít það vera alveg óeðlilegt og óheppilegt fyrir fjárstjórn bæjar- og sveitarfélaga, að ríkisstj. hafi vald til þess, hvenær sem henni sýnist, að gera ákvarðanir, sem skylda þá til útgjalda, sem ekki voru vituð fyrirfram, og þess vegna hafa ekki verið tekin upp í fjárhagsáætlanir yfirstandandi árs hvers sveitarfélags. Það hlýtur að hagga reikningsjöfnuðinum þar og geta sett þau í vanda, en fjárveitingavald ríkisins ætti að áætla í hverjum fjárl. upphæð til þessa þáttar löggæzlunnar, sem stj. grípur svo til sem nauðsynlegra útgjalda við varalögreglu, þegar til hennar þarf að taka. Þá flyt ég loks eina brtt. Er það sú fimmta á þskj. 612, sem ekki á sér nein tilsvarandi ákvæði, hvorki í frv. sjálfu né í brtt.hv.þm. á þskj. 644. Þar er ákvæði um, að það skuli vera borgaraleg skylda hverjum verkfærum karlmanni að gegna kvaðningu í varalögreglu, nema hann geti fært ástæður, sem ráðh. meti gildar; ennfremur eru viðurlög gegn því, að nokkur maður tálmi því á neinn hátt, að kvaðningu til varalögreglustarfs sé gegnt. Ég álít, að eftir því, sem fram hefir komið, þá verði að telja þetta ákvæði alveg nauðsynlegt, til þess að varalögreglan fái þá aðstöðu í þjóðfélaginu, sem henni ber. Nú stendur þannig á, að hér í Rvík hefir þótt nauðsynlegt að stofna varalögreglu, og hefir það verið gert. Skylda til þess að gegna kvaðningu eins og sú, sem um ræðir í brtt., hefir ekki þótt vera nægilega skýr, a. m. k. ekki í lögum, og henni hefir þess vegna ekki verið beitt. Þess vegna hefir verið farið hina leiðina, að leita eftir því með frjálsum samningi við menn, að þeir taki sér stöðu í varalögreglunni. Þessir menn hafa þá aðstöðu, að það er hægt að segja um þá, að þeir hafi gengið í þennan flokk án þess að nokkrar nauðir eða borgaraleg skylda hafi rekið þá til. Nú er hér andstaða á móti stofnun og tilveru varalögreglunnar, fyrst og fremst frá þeim flokki, kommúnistum, sem hafa það beint að markmiði að gera upphlaup og taka ráðin yfir þjóðfélaginu í sínar hendur með ofbeldi, og það er algert samræmi í því af hálfu þess flokks, að hann hefir gert allt, sem hann getur til þess að spilla fyrir því, að varalögreglan sé til, og m. a. hefir hann beitt því ráði, að reyna með öllu móti að ófrægja þá menn, sem í varalögregluliðinu hafa valið sér stöðu, fyrir það að hafa gefið sig í það starf. Það hefir borið svo undarlega og óheppilega að, að nokkur hluti Alþýðuflokksins, sem annars vill vera löghlýðinn og borgaralegur flokkur, hefir í þessu máli tekið sér stöðu við hliðina á kommúnistunum, sennilega af ótta við, að einhverjir af flokksmönnum myndu dragast frekar yfir til kommúnista, ef forystumenn flokksins tækju í þessu máli sömu afstöðu og hinir borgaralegu flokkarnir. Þessi hluti Alþýðuflokksins hefir svo orðið ofan á innan flokksins og innan verklýðsfélaganna, og þessir menn hafa beitt sínu afli og áhrifum til þess að hindra það eftir megni, að menn taki stöðu í varalögreglunni og reynt að hrjá og hrekja þá menn á alla lund, sem þrátt fyrir það hafa starfað í lögregluliðinu. Á þessu þarf að verða breyt.; ef núverandi tilhögun er haldið áfram óbreyttri, er ákaflega hætt við því, að þessi byrjunarmótstaða frá kommúnistum og Alþýðuflokksmönnum verði til þess, að sá blær komist á varalögregluliðið, að það sé skipað einhliða mönnum úr öðrum flokkum; en það er óheppilegt fyrir löggæzluna í landinu, að varalögreglan í kaupstöðum og kauptúnum þurfi að fá á sig þann blæ, og til þess að komast hjá því, er hér stungið upp á að gera það að borgaralegri skyldu að gegna kvaðningu í varalögreglu. Þá er framkvæmdarvaldinu innan handar að skipa varalögregluna þannig, að hún fái ekki á sjá flokksblæ. Með þessu móti er Alþýðuflokknum opnuð leið til þess að komast út úr þeim ógöngum, sem hann hefir hleypt sér út í með því að taka sér stöðu við hliðina á kommúnistum í því að rísa öndverður gegn tilveru slíkrar varalögreglu. Það er ljóst, að Alþýðuflokkurinn hér eins og í öðrum löndum hlýtur að taka upp þá borgaralegu þjóðfélagsstefnu í þessu máli að vera þess styðjandi, að nægilega sterkt varalögreglulið sé á hverjum tíma og hverjum stað til þess að halda uppi lögum og friði í landinu. - Ég álít, að það sé nauðsynlegt að samþ. 5. brtt. til þess að þessi stofnun fái þá aðstöðu í þjóðfélaginu, sem henni ber. Um tvær síðustu brtt. mínar þarf ég ekkert að ræða. Hv. 2. þm. S.-M. hefir lýst fylgi sínu við þær með því að taka þær upp óbreyttar í sínar till.

Frsm. minni hl. (Jón Þorláksson) [óyfirl.]: Ég gæti í sjálfu sér látið mér það í léttu rúmi liggja, þótt úr frv. verði fellt það ákvæði 3. gr. um stj. lögreglunnar, sem nú stendur þar, fyrst hæstv.dómsmrh. hefir lýst því yfir, að þetta ákvæði sé til í l. og haldi áfram að vera til. Ég hefði þó haldið, að hentugra væri að taka þetta ákvæði upp í þessa löggjöf, svo það væri alveg ótvírætt. Ég hygg nú, að þetta álit hæstv. ráðh. byggist á einhverskonar lögskýringum, því hann vísaði ekki á neinn lagastaf þessu til sönnmar, sem hefði þó verið betra, ef unnt hefði verið og ef þetta ákvæði á að falla burt úr frv. Annars hafa nú umr. snúizt mest um 5. brtt. mína, sem er um að gera það að borgaralegri skyldu að starfa í varalögreglu. Og mér þykja þær ástæður, sem fram hafa verið bornar gegn því, ákaflega veigalitlar. Hv. 2. þm. S.-M. sagði, að þetta nálgaðist herskyldu. En það er engin röksemd, enda er það ekki meiningin, og hefir hvorki verið orðað af mér né öðrum, að fjölga á sama veg og gert er, þegar kvaddir eru til allir þeir vopnfærir menn í þeim löndum, sem hafa almenna herskyldu. Þetta er aðeins, eins og hæstv.dómsmrh. tók réttilega fram, almenn borgaraskylda, hliðstætt ýmsu öðru, sem nú er í l. Ekki er heldur sú mótbára, sem hv. 2. þm. Árn. bar fram, mikils virði. Hann taldi l. um skyldu manna almennt til að aðstoða lögreglustjórnina lítils virði og færði söguleg rök fyrir því, að svo væri. En hér gegnir öðru máli. Ég rengi þó ekki frásögn hv.þm. Það er líka svo hér í Rvík, að þótt tugir manna standi á götu og lögreglan æski aðstoðar þeirra, þá eru menn þó tregir til að veita hana. Þetta stafar af því, að hugsunarháttur manna er sá, að sinna sínum eigin störfum, en skipta sér ekki af öðru. En með þessu er ekki meiningin sú, að kalla menn til þessa starfa, hvar sem þeir eru staddir, heldur að fá nokkra, hæfilega marga menn, til þess að taka þetta að sér sem einn hluta af sínu fasta starfi, sem nauðsyn þjóðfélagsins heimtar, að framkvæmt sé. Þetta var gert í fyrra, er vandræði steðjuðu að og þá með sjálfboðaliðum. Ef líkja ætti þessu við herskyldu, sem er að vísu fjarri réttu lagi, þá má geta þess, að í sumum löndum hefir ekki viðgengizt herskylda, heldur hafa menn verið ráðnir á mála. Hefir jafnan þótt betra, að þessi þörf væri upp tekin sem borgaraleg skylda þegnanna, heldur en að ráða málalið fyrir fé. Málaliðið var mjög óvinsælt hér um Norðurálfu, meðan sá háttur var á hafður. Og lýðræðishreyfingar, sem ruddu sér til rúms, voru þess valdandi, að sá háttur var niður lagður, en almenn landvarnarskylda upp tekin í staðinn. Frá þessu sjónarmiði er því ekki hægt að hafa á móti þessu. Að vísu stendur þetta fjarri okkur, en þolir þó vel samanburð, ef það er tekið á þann hátt og saman er borin hermennska vegna þegnskyldu og hermannamálalið. Hæstv. dómsmrh. bætti einni ástæðu við þær, sem ég nefndi, sem er í sjálfu sér þýðingarmikil, og hún er sú, að með því að gera þetta starf að borgaralegri skyldu, má framkvæma það á kostnaðarminni hátt. Ef þetta er samþ., þá er hægt að ákveða laun fyrir að taka þetta að sér. En annars verður að fara samningaleiðina og hlýtur hún að verða miklu dýrari, ef þeim mönnum, sem við er samið, verður bolað frá allri vinnu. Ríkissjóður hefir nú fengið að súpa seyðið af þessu, það sem af er, vegna skipunar þessara mála. Og svo mun verða áfram, ef ekki er fundin leið til að ráða bót á þessum sérstöku vandkvæðum. Með því að fara þessa leið mun það takast. Og e. t. v. er um fleiri færar leiðir að ræða, en upp á þeim hefir enn ekki verið stungið. Það er tilætlun mín, að með þessu móti megi fá nægan lögreglustyrk, sem ekki er bundinn við neinn sérstakan flokk eða stétt. Ef ég væri mjög flokkshundinn í hugsun, ætti það ekki að vera neitt óþægileg tilhugsun fyrir mig, að varalögreglan yrði nær einhliða skipuð sjálfstæðismönnum, en við því mætti búast, ef hinu sama fram heldur og nú hefir gert um hríð. En ég tel, að hér sé um svo þýðingarmikið mál þjóðfélagsins að ræða, að ég vil ekki líta á það frá því sjónarmiði. Það verður áreiðanlega haganlegast og farsælast, að enginn flokksbragur sé yfir varalögreglunni, hvorki hér né annarsstaðar. Þetta vona ég að takist, ef brtt. mín verður samþ., enda hefir engin önnur uppástunga komið fram til að tryggja þetta. Ég vil taka það fram, að ég óska eftir, svo engu öðru verði blandað inn í þetta atriði, að brtt. mín verði borin upp í tveimur liðum, þannig að síðasta málsgr., sem er um það, hver bera skuli kostnaðinn, komi til atkv. sér. Tvær fyrri málsgr. eiga saman. Vil ég mælast til, að hæstv. forseti beri brtt. þannig upp.

Frsm. meiri hl. (Ingvar Pálmason) Ég hefði óskað, að hæstv.dómsmrh. hefði getað verið við þessar umr., en hann er ókominn ennþá, en sennilega væntanlegur áður en langt um líður. Við 2. umr. málsins hér í d. voru samþ. nokkrar brtt. frá meiri hl. fjhn. Af ræðu hæstv.dómsmrh. virtist mega draga þá ályktun, að hann væri ekki andvígur þeim brtt. Hann talaði fremur vingjarnlega í þeirra garð, en gerði við þær nokkrar aths., og virtist mér þær þannig vaxnar, að rétt væri að taka þær til íhugunar til 3. umr. Nú á milli umr. hefi ég leyft mér að bera fram brtt. við frv. á þskj. 644. Þær brtt. eru miðaðar við aths., sem hæstv.dómsmrh. gerði við þær breyt., sem gerðar voru á frv. við 2. umr. Ég hygg, að þar sé tekið tillit til, að svo miklu leyti sem mér þótti fært, aths. frá hæstv.dómsmrh. Fyrsta brtt. felur í sér þá breyt. eina, að undir 1. skuli einnig koma kauptún, sem hafa 1000 íbúa eða fleiri, og það er ein af þeim aths., sem hæstv.dómsmrh. gerði við 2. umr. Meiri hl. fjhn. hafði, áður en ég flutti þessa brtt., flutt brtt. á þskj. 607 og eru það orðabreyt. að mestu leyti. Við nánari athugun taldi ég réttara að taka þessar breyt. upp í till. mínar á þskj. 644 og verða því till. á þskj. 607 teknar aftur. Hin önnur meginbreyt., sem í þessari brtt. felst, er sú, að láta hæstv.dómsmrh. fá íhlutunarrétt um, hvenær auka beri lögregluna, ef sérstaklega stendur á. Þetta var önnur aths., sem hæstv.dómsmrh. gerði við 2. umr., og ég skal taka það fram, að það geta verið þau tilfelli, að nauðsynlegt sé, að ráðh. geti haft slíkan íhlutunarrétt. Ég hefi þá minnzt á þær höfuðbreyt., sem felast í brtt. á þskj. 644, og vænti þess fyllilega, að dómsmrh. geti fallizt á þær, því að þær eru fram bornar til þess að fá samkomulag um lausn í þessu máli, og það í þeim anda, sem fólst í brtt. okkar meiri hl. manna, sem samþ. voru við 2. umr. Hv. 1. landsk. hefir borið fram brtt. á þskj. 612 og skal ég ekki fara um þær mörgum orðum að svo stöddu. Í mörgum tilfellum ber lítið á milli mín og hans, en þó er önnur brtt. hans gerólík. En sem sagt; ég ætla ekki að minnast á þær að svo stöddu, en vel getur verið, að ég víki að þeim síðar, þegar hv.þm. hefir talað fyrir þeim. Ég læt svo þetta nægja. Ég geri ráð fyrir, að hv.þm. líti yfirleitt svo á, að þetta mál verði að leysa og heldur muni hafa lægt öldurnar um það frá þingbyrjun og að vænta megi lausnar á samkomulagsgrundvelli á málinu.

1275Frsm. (Ingvar Pálmason) Ég get tekið orð hæstv.dómsmrh. trúanleg um það, að þetta ákvæði, sem um er deilt, verði ekki notað þannig af honum, að menn verði teknir nauðugir í þetta starf. En þótt ég hafi loforð hans fyrir þessu, þá er það nú svo, að þessi leið er þó opin fyrir þá, sem eftir hann koma. En ég vil benda á, að það er fyllilega réttmætt af mér að bera þessa borgaralegu skyldu saman við herskyldu, þegar þessi till. er skoðuð í sambandi við 4. brtt.hv. 1. landsk., sem ákveður, að ríkissjóður skuli bera allan kostnað af þessu. Í þessum brtt.hv. 1. landsk. er enginn hemill á það settur, hvað stór og dýr viðbótarlögreglan má vera. Tel ég mér því hafa verið fyllilega réttmætt að líkja þessu við herskyldu. En það er rétt, að þessu horfir nokkuð öðruvísi við, ef brtt. mínar um skiptingu kostnaðarins eru samþ. En sé eingöngu litið á brtt.háttv. 1. landsk., þá er samanburður minn á þessu og almennri herskyldu ekki eins mikil fjarstæða og hann vill vera láta. Og ég vildi aðeins geta þess, áður en umr. væri lokið, að ég hefi alltaf talað um þetta í sambandi við 4. brtt. hans. - Ég fyrir mitt leyti tel það alltaf lakara, ef fyrri hluti 5. brtt. hans verður samþ., en þó enn verra, ef hinar aðrar brtt. hans verða samþ.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Mér þykir vænt um að sjá, að í þessu máli virðist ætla að verða sæmilegt samkomulag, því að þó að nokkuð beri á milli eru þó höfuðatriðin þannig, eftir því sem ég fæ bezt séð, að ekki greinir verulega á um þau. Um kostnaðinn af lögreglunni er dálítill ágreiningur, og er það ekki nema eðlilegt í sjálfu sér, að nokkuð séu skiptar skoðanir um það, hvernig kostnaðurinn eigi að skiptast. Ég skal ekki fyrir mitt leyti kveða upp neinn dóm um það, hvort sé réttara, en ég lýsi því yfir fyrir mitt leyti, að ég get látið mér í léttu rúmi liggja, hvort fyrirkomulagið verður samþ. Samkv. brtt.hv. 2. þm. S.-M. nær heimild ríkisstj. til að fyrirskipa, að allt að tveir starfandi lögregluþjónar skuli vera á hverja 1000 íbúa. Það er ekki þörf á því að nota þessa heimild, þegar ekkert sérstakt er á ferðinni, nema ef hlutaðeigandi bæjarstj. eða hreppsnefnd óskar þess. Ýmsar af þessum brtt. eru mjög svipaðar, og eins og ég tók fram, læt ég mér í léttu rúmi liggja, hverjar af þeim verða samþ., hvort það verða till.hv. 1. landsk. eða hv. 2. þm. S.-M., nema að því er snertir 5. brtt. á þskj. 612. Ég er alveg sammála hv. 1. landsk. um, að það er mjög heppilegt að fá ákvæði um þetta inn í frv., einmitt af þeim ástæðum, sem hv. 1. landsk. gerði svo vel grein fyrir. Ég verð þess vegna að lýsa því yfir, að ég legg mikið upp úr því, að þessi brtt. verði samþ.; og þó að frv. væri viðunandi án þessarar brtt., þá væri ég miklu ánægðari með frv., ef þetta kæmist inn og legg á það mikla áherzlu. Að því er snertir niðurfellingu 2. mgr. 3. gr., þá get ég ekki gert það að neinu verulegu atriði, vegna þess að það er þegar heimilt að skipa lögreglustjórafulltrúa og ákveða verksvið þeirra. Það er nú svo, að hér í bænum, þar sem slíkt kemur helzt til mála og lögreglan er langfjölmennust, þar er skipaður sérstakur lögreglustjórafulltrúi. Hann og lögreglustjórinn hafa í raun og veru alla yfirstjórn lögreglunnar. Ég hefi vitaskuld ekkert á móti því, að þessi till. verði samþ., en ég tel hana ekki bráðnauðsynlega. Að öðru leyti sýnist mér ekki, að ég þurfi að ræða þessar brtt., en ég endurtek það, að mér þykir vænt um að sjá, hversu tiltölulega lítill munur er á skoðunum mikils meiri hl. hv. dm. að því er þetta mál snertir. Ég þykist vita, að hv. 2. landsk. sé ekki alveg samþykkur frekar en áður, en við það verður sennilega að standa, því að hann er svo langt til hinnar handarinnar í þessu máli, að við hann er sennilega ekki hægt að ná neinu samkomulagi.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Mér sýnist deildin svo þunnskipuð, að ég held, að ég verði að fara fram á, að atkvgr. sé frestað.

Forseti (JörB): Ætli það sé nokkuð hættulegt með málið, þó að gengið sé til atkv.? En annars vil ég ekki, að úrslit málsins séu komin undir því, að það vanti svo marga. Óskar hv.þm. Vestm. eftir því, að fram fari atkvgr.?

Guðbrandur Ísberg Þar sem hv.frsm. er ekki við, þá vil ég hlaupa undir bagga og mæla með brtt. meiri hl. allshn. á þskj. 764. Er þar lagt til að veita ríkisborgararétt Birni Franzsyni, sem er fæddur í Noregi af íslenzkri móður, en norskum föður, og fluttist hingað fjögurra ára gamall. Hann hefir alizt hér upp og fengið menntun sína í íslenzkum skólum og talar íslenzku; hún er hans móðurmál. Þá er á sama þskj. farið fram á ríkisborgararétt handa öðrum manni, Hermannsen vélstjóra, sem er fæddur í Noregi, en fluttist hingað 1926 og hefir dvalið hér í 7 ár. Hann er giftur íslenzkri konu, og eiga þau börn saman. Það hefir verið venja að amast ekki við því, að útlendingar, sem hér hafa verið í 5 ár og eiga íslenzkar konur, fái ríkisborgararétt. Þykir það hart, ef slíkur maður fellur frá, að konan sé þá ríkisborgari annars lands, þó að hún kunni e. t. v. ekki einu sinni mál þeirrar þjóðar. Þegar maður er búinn að vera hér svo lengi sem þessi, þá sé ég ekki ástæðu til að synja honum um ríkisborgararéttinn. Að því, er snertir aðrar till.n., þá eru þar teknir menn, sem dvalið hafa hér 5 ár eða lengur, en sleppt 2, sem skemur hafa dvalið, en voru þó teknir með í till.allshn.Ed.

Forseti (JörB): Hv. d. hefir málið á valdi sínu, því að afbrigði þarf til þess að það megi koma hér til 2. umr. Er því rétt að láta hana skera úr.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Eins og hv.þdm. er kunnugt, þá er það ekki óverulegur hluti af innfluttum varningi, sem ekki gengur í gegnum tolleftirlitið hjá tollgæzlumönnum ríkisins, og mun það sérstaklega áberandi mikið hér í Reykjavík. Ég á hér við þær vörur, sem fluttar eru í pósti og ganga í gegnum pósthúsin, því að þar er ekkert sérstakt tolleftirlit. Að vísu er sendandi varanna skyldur til að gefa yfirlýsingu um, að það sé ekkert annað í sendingunni en það, sem stendur í faktúru; og ennfremur verður móttakandi varanna að gefa drengskaparyfirlýsingu um, að vörurnar séu hinar sömu og faktúran greinir. En um tolleftirlit með þessum sendingum er sama sem ekkert að ræða. Mér hefir verið sagt, að það væru að vísu gerðar prófanir á þessum póstsendingum, en að öðru leyti væru þær látnar afskiptalausar. Nú er það ætlun mín með þessari þáltill., að komið verði á svipaðri tollskoðun á þessum vörusendingum í pósti eins og fram fer við tolleftirlit með öðrum innfluttum vörum. Hér er í raun og veru aðeins um að ræða framkvæmdaatriði fyrir stjórnina. Ég skal ekki fullyrða um, hvernig því væri bezt fyrir komið, en tel þó eðlilegast, að það verði á þann hátt, að löggiltur tolleftirlitsmaður starfi í pósthúsinu, eða að einhver póstþjónn verði löggiltur til tolleftirlits þar. Það skiptir litlu máli, hvor leiðin yrði farin. Vörusendingar í pósti fara langmest hér í gegnum pósthúsið í Rvík, og eru líkur til, að þetta eftirlit þurfi ekki víðar. Mætti svo hvetja lögreglustjóra og hreppstjóra til að hafa eftirlit með vörusendingum, sem koma í gegnum pósthúsin annarsstaðar á landinu. Ég skal nefna dæmi þess, að hér muni vera um allháar upphæðir að ræða. Árið 1932 fóru ca. 22 þús. vörubögglar og ca. 2 þús. verðbögglar í gegnum pósthúsið í Rvík. Af þeim var greiddur verðtollur ca. 132 þús. kr. og vörutollur ca. 19 þús. kr. En uppgefið verðmæti varanna 1932 var ca. 2800 þús. kr. og 1931 ca. 1400 þús. kr., eða um helmingi minna en fyrra árið. Þó að hér sé ekki um alveg nákvæmar tölur að ræða, þá gefa þær nokkra hugmynd um þennan mikla vöruinnflutning í pósti. Er mér ekki grunlaust um, að margir noti sér það að láta vörur fara gegnum póstinn, til þess að komast hjá tollgreiðslu. Er þetta mikill tekjumissir fyrir ríkissjóð, að menn komi sér þannig hjá lögmætum gjöldum, og eins er það skaðlegt, ef sumir geta komið sér hjá þessu, en aðrir ekki. - Mun ég svo ekki ræða þetta frekar. Er það mest á valdi hæstv. stj., hvernig þessu verður fyrir komið.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég vil þakka hv.n. afgreiðslu þessa frv., þó að mér þyki hún hafa verið fulllengi með það. En ég skil þann drátt af þeim orðum hv.frsm., að n. hafi verið í vafa um það, hvort hún ætti yfir höfuð að afgreiða málið, og þykir mér vænt um, að sú niðurstaða varð á því, sem nú liggur fyrir. Hv. frsm. hefir tekið svo rækilega fram flest það, sem segja þarf um þetta frv., að ég þarf ekki að fara um það mörgum orðum. En að því er snertir brtt.hv.n. get ég lýst því yfir, að ég mun ekki verða á móti þeim. Mér er það ljóst, að um ýmsar þær tölur, sem settar eru í frv., getur verið álitamál, hvað rétt sé, - um það er erfitt að dæma. En ástæðan til þess, að skrifstofuféð var ekki ákveðið til 5 ára, eins og mælt er fyrir í 1., er sú, að árið 1920, þegar launal. gengu í gildi, þótti ekki fært að fastsetja þetta til 5 ára, þar sem svo miklar sveiflur voru á verðgildinu. Þá komst það á að gera þetta á hverju ári. En það er mjög leiðinlegt verk fyrir stj. að þurfa að vera að hnitmiða þetta niður árlega, því að oft er mikill reipdráttur milli embættismanna um það, er þeir bera úr býtum í þessu efni. En verði þetta frv. að lögum, eru þessar fjárgreiðslur festar í eitt skipti fyrir öll til 5 ára, og stj. hefir þá ekki heimild til þess að borga meira. Og það er vafalaust til bóta.

Frsm. (Pétur Magnússon) N. hefir ekki athugað nógu vel afleiðingar slíkra ráðstafana, sem hv. 1. landsk. benti á, stórfelldar gengisbreytingar án tilsvarandi verðlagsbreytinga. Samt held ég, að engin veruleg hætta sé bundin við að lögfesta þetta. Færi svo, að miklar gengisbreyt. yrðu án verðlagsbreyt., gæti löggjafarvaldið bætt úr þessum ágalla. En sjálfsagt þótti að taka tillit til gengissveiflna, sem leiddu af sér verðlagsbreyt., í löggjöf sem þessari. En það er þó sjálfsagt, að n. athugi þetta atriði nánar til 3. umr.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Ég verð að lýsa allri ábyrgð af töf þessa máls á hendur hv.þm. Borgf. Ég hefi áður bent á, að ég ber þetta mál fram af brýnni atvinnuþörf sjómanna og verkamanna í landi, og skal ég sanna það. Vil ég þó áður víkja nokkrum orðum að hinni löngu ræðu hv.þm. Borgf. við fyrri umr. Skal ég þó ekki þreyta þingheim á því að andmæla þar öllu. Hann talaði mikið um, að málið bæri undarlega að, þar sem svipað frv. hefði verið fellt síðasta ár. Hneykslaðist hann á því, að ég skyldi svo koma með frv. í líka átt. Og ekki batnaði honum, er hann sá bréf það, sem prentað er með frv. og sænska frystihúsið sendi stj., þar sem henni eru tjáð vandræði sjómanna. Hv. þm. Borgf. þótti óviðeigandi, að ég skyldi taka upp mál, sem stj. hefði ekki viljað sinna. En þar er því til að svara, að þetta eru fyrst og fremst tilmæli frá sjómönnum og svo frystihúsinu. Þar að auki hefir hæstv.forsrh. sagt mér, að sér þætti þetta gott mál og þarft, og á hæstv.dómsmrh. hefir mér líka skilizt, að hann væri málinu hlynntur. Þá breiddi hv.þm. sig út yfir þá firru, sem hann kallaði það að taka tillit til bréfs frá sænska frystihúsinu. Ég skal taka það fram, að ég hefi hér ekki borið hag frystihússins fyrir brjósti, þó að ég áliti það annars enga skömm. Ég hefi fyrir augum hagsmuni þeirra, sem við það skipta, en það eru sjómenn og aðrir aðilar hér á landi. Frystihúsið er opið til kaupa á 1400 tonnum fiskjar af bátum hér fyrir sæmilegt verð. Keflavíkursjómenn hafa sagt mér, að ef þeir hefðu fengið það verð fyrir fisk sinn í fyrra, þá hefðu þeir orðið allvel úti. Þá hefir það og mikla þýðingu, að hér í bæ fá margir verkamenn vinnu við frystihúsið. Í fyrra borgaði það verkamönnum 30 þús. kr. í laun fyrir hirðingu á 300 tonnum. Ef málið fengi framgang, þá gæti farið svo, að frystihúsið fengi 1400 tonn til verkunar, og myndi það þýða 140 þús. kr. til verkamanna hér. Þá má geta þess, að hér í Rvík er komin upp ný iðngrein, sem heitir kassagerðin, og smíðar hún kassa undir fisk. Ég hefi keypt mörg hundruð kassa þaðan, og hafa þeir gefizt vel. Frystihúsið þarf 28 þús. kassa undir l400 tonn af fiski. Hefir frystihúsið þegar pantað 5 þús. kassa, og yrði það meira, ef það fengi þessi 1400 tonn af fiski, sem ég gat um. Vinna sjálfsagt þó nokkuð margir menn að þessari kassagerð. Þá ber að taka tillit til þess, sem rennur til bæjarins og ríkisins í sköttum af þessari útflutningsvöru, og eins má líta á það, að frystihúsið skiptir því nær eingöngu við Eimskipafélagið. Flutningsgjaldið undir þessi 1400 tonn myndi nema um 100 þús. kr., sem renna myndu til Eimskipafélagsins. Ég veit, að hv.þm. Borgf. er sækinn maður í hverju máli og sést lítt fyrir, hvort sem hann talar um kartöflur eða dragnætur. En mér þykir ólíklegt, að hann geti sannfært hv. d. um það, að ég berjist hér fyrir útlendum hagsmunum, þó að ég vilji láta íslenzka sjómenn og verkamenn njóta þeirra hlunninda, sem hér er um að ræða. Hvað þessa stofnun snertir, þá kemur hún ekki beinlínis málinu við, en hv.þm. hefir dregið hana inn í umr., og ég verð að líta svo á, að það sé mjög þörf stofnun í landinu. Hefir það kostað 2 millj. kr. að koma henni upp, og auk þess bættu eigendurnir við í fyrra 350 þús. kr. í forgangshlutabréfum. Ísframleiðslan er um 3 þús. tonn á ári, og er ísinn þar ódýrari en í Englandi og betri en tjarnarísinn, sem að líkindum lætur, svo að íslenzku togararnir skipta orðið nærri eingöngu við frystihúsið. Hv. þm. þekkir sáralítið til þess, sem hann er hér að ræða um, og það er eðlilegt. Það, að frystihúsið hefir tekið til starfa, gerir það að verkum, að menn suður með sjó og víðar hafa getað ísað fisk, þar sem þeir fengu góðan ís með sæmilegu verði. Og ef þessi stofnun legðist niður, mundi líklega standa bæði á mér og hv.þm. Borgf. að koma henni upp, a. m. k. hvað fjárafla til hennar snertir. Ég vildi gefa þessar upplýsingar um stofnunina, af því mér virtist hv.þm. vilja gera lítið úr henni. Með frystingu og flökun á þorski var lagt í fyrra út á nýja braut af Bennett, sænska frystihússtjóranum, og þessi tilraun heppnaðist svo vel, að nú hefir verið beðið um meira. Það þætti gott á þessum tímum, ef hægt væri að segja um aðrar vörur, að kaupendurnir kæmu og segðu: Varan, sem við fengum frá ykkur í fyrra, var góð; við viljum fá meira. - Þegar málið horfir svona við, að ný atvinnugrein ryður sér til rúms og tækifæri gefast fyrir íslenzka fiskimenn að afla sér peninga, þá rís hv.þm. upp með offorsi og ber mér það á brýn, að ég sé að bera hagsmuni erlendrar stofnunar fyrir brjósti. Ef maður kemur frá Bilbao hingað til þess að kaupa fisk í eigin hagsmunaskyni, og við greiðum fyrir honum, erum við þá að vinna fyrir útlendinga? Hér er hliðstætt dæmi. Við berjumst fyrir gagnkvæmum hagnaði beggja aðila. Og þetta er eina stofnunin, sem getur boðið sæmilegt verð fyrir kola. Frv. er miðað við það, að vandræði eru að selja ferskan fisk um hásumarið. Það er ekki fyrr en liður fram á haustið, að það borgar sig að senda kola og þorsk til Englands. En þarna er tækifæri, eina tækifærið, sem við höfum, og við ættum ekki að sleppa því. Hv. þm. Borgf. sagði, að ekki þyrfti að breyta banninu á dragnótaveiðum í landhelgi til þess að veiða þorsk. Það er alveg rétt, að þorskinn má veiða á annan hátt. En hv.þm. gætti ekki að því, að þorskflakið er selt mjög ódýrt, svo að það ber ekki uppi kostnaðinn á útlendum markaði. Sendingin þarf að vera blönduð, bæði af því, að útlendingar vilja hafa hana blandaða, og svo af því, að aðalhagnaðurinn er af flatfiski. Meginhlutinn er þorskur, og það er stefnt að því að auka þorsksendingarnar, en það verður þó alltaf að hafa flatfisk með, til þess, ef svo mætti segja, að krydda sendinguna með. Ég veit ekki, hvort þetta hefir gengið inn í höfuðið á hv.þm. Borgf., en vona þó, að honum skiljist þetta, ef hann hugsar sig vel um. Ef Íslendingar segðu sem svo: Þið getið fengið nóg af þorski, en þið verðið að búa við hann einan, - þá er sú hætta á, að þeir fáist ekki til að breyta til um það, og þá er hætt við, að áhugi þeirra útlendinga, sem lagt hafa og leggja fé í þessa stofnun, haldist ekki við, þegar vitanlegt er, að ekkert græðist á henni; og við getum ekki búizt við því, að þeir haldi slíkri stofnun áfram í útlendu landi, ef þeir tapa fé á því, og ef þeir, sem ætla sér að vinna þetta framtíðarríki, koma ekkert til móts við þá. Hv. þm. Borgf. hélt einn af sínum feikilega löngu fyrirlestrum, og skipaði hann sér í flokk, þar sem bábiljur og villukenningar sitja í fyrirrúmi. Það er einmitt svo, að þeir, sem minnst þekkja til, berjast kröftuglegast á móti. Þetta átti sér einnig stað í Noregi, við Jaðarinn. Þar var lagt bann við dragnótaveiðum, og þegar átti að slaka til með það, þá voru það þeir, sem hvorki áttu dragnætur né komu nálægt veiðinni, sem andmæltu mest og heiftúðugast. Sama er hér uppi á teningnum. Andúðin kemur mest þaðan, sem engin dragnót er til og engin dragnótaveiði er stunduð. En við í Vestmannaeyjum og fleiri þekkjum þetta og vitum, hvílíkt nauðsynjamál þetta er. Hv. þm. skipar sér á bekk með þeim mönnum, sem öfgakenndastir eru og ófróðastir um þessi mál. Ég get í þessu sambandi minnzt á bréf Guðmundar í Gerðum, sem hv.þm. las hér upp á síðasta þingi. Ég minntist á þetta bréf við Guðmund einu sinni, þegar ég hitti hann, og sagði honum, að ég væri alveg hissa, hve mikilli fjarstæðu og vitleysu hann hefði getað hrúgað saman í þetta eina bréf. Guðmundur brosti og sagði : „Það dugði nú samt, þó vitlaust væri“, - þingið gleypti það fyrir því. Hinsvegar er álit fiskifræðinga, að dragnótaveiðin sé hættulaus. Hún eyðir ekki öðru en þeim fiski, sem veiðist í það og það skiptið. Ég get því ekki fallizt á, að það veiðarfæri eigi að vera fordæmt fremur en önnur, t. d. eins og línur, sem vitanlega drepa þann fisk, sem á þær veiðist. Þá talaði hv.þm. um klakstöðvarnar vítt og breitt, og talaði í því sambandi um Selvogsgrunnið. En þessi breyt. snertir alls ekki Selvogsgrunnið, svo að hv.þm. getur verið rólegur með sínar klakstöðvar þar, þó að þetta frv. verði að lögum. Ég vil ekki vera að eyða orðum að því, þó að hv.þm. væri að reyna að hengja hatt sinn á það, að hann vissi ekki, hvora leiðina ætti að fara frá Hjörleifshöfða til Látrabjargs. Ég hafði skýrt frá því áður, að tvö orð hefðu af vangá fallið úr frv., og er því óþarfi af hv.þm. að vera stöðugt að stagast á því. Sjútvn. hefir haft málið til meðferðar og lagt fram nál. á þskj. 763. N. er öll sammála og leggur til, að frv. verði samþ. með smávægilegum breyt.

Tveir nm. hafa skrifað undir með fyrirvara. Hvað merkir það?

. Það er víst eitthvað smávægilegt. N. er ekki eins og hv.þm. Borgf., að hún vilji leggja bann á allt.

Það ætti að leggja bann við, að hv.þm. Vestm. fengi að reka erindi útlendinga

. Ég er búinn að sanna með tölum, að þetta eykur stórkostlega atvinnu verkamanna í landinu, t. d. við kassagerð hér í Rvík, auk þess sem Eimskip fengi 100 þús. kr. í aukna fragt. Þetta getur hv.þm. ekki hrakið. Hv. þm. komst inn á réttlætismál í þessu sambandi og vildi halda því fram, að með þessu frv. væri verið að koma á misrétti í landinu. Hv. þm. þarf ekki að vera að taka svo djúpt í árinni; hann hefir sjálfur oft barizt fyrir samskonar misrétti, eins og hann kallar það. Hvernig var það t. d. með mjólkursölufrv.? Og hver hefir barizt fyrir því, að Faxaflói yrði lokaður fyrir togaraveiðum? Hv. þm. Borgf. hefir slegið sér upp á því að loka Faxaflóa, en hefir hinsvegar ekki lagt til, að öðrum flóum, eins og Breiðafirði, Húnaflóa og Skagafirði, yrði lokað fyrir togurum. Þarna hefir hv.þm. gengið á undan með góðu eftirdæmi. Ég segi þetta ekki af því, að ég hefði ekki óskað eftir því, að Faxaflóa yrði lokað, heldur bendi ég aðeins á þetta, svo að menn sjái, að hv.þm. þarf ekki að reiða öxi svo hátt í þessu máli, þar sem hann sjálfur hefir stuðlað að misrétti. Ég hefi líka séð dæmi til, að hv.þm. vildi ekki hafa jafnan rétt í öllum landshlutum einmitt um dragnótaveiðar. Ég fór fram á það, að ákvæði 8. gr. yrði gagnkvæmt, þ. e. a. s. eftir sömu reglum, sem mætti loka landhelginni, mætti einnig opna hana. Ég var með þessu þá, og þótti sanngirni mæla með því, en þá barðist hv.þm. á móti því með sama offorsi og hann berst nú á móti frv. Ég held því, að ég geti vísað heim ásökunum í þessu efni. Á Gerðum í Garði er klakstöð fyrir svæsnustu andmæli gegn dragnótaveiðum. Á fundi, sem þar var haldinn 1931, var því haldið fram, að ekkert mundi veiðast þar fyrir utan af því, að dragnætur höfðu verið notaðar það árið. En hvað kemur á daginn? Árið 1932 aflaðist einna bezt þorskur í Garðsjó, eftir, því, sem Árni Friðriksson fiskifræðingur sagði mér eftir greinargóðum sjómanni þar. Reynslan bendir því ekki á, að dragnótaveiði sé hættuleg eða skaðleg fyrir fiskiveiðarnar. Í gær hitti ég alkunnan aflamann úr Eyjum, sem stundað hefir dragnótaveiði. Hann var þeirrar skoðunar, að allar mótbárur á móti dragnótaveiðum væru bábiljur og vitleysa. Í morgun hitti ég reykvískan sjómann, sem lét í ljós sömu skoðun. En hv.þm. sækir ekki fróðleik sinn til þeirra manna, sem kunnugir eru dragnótaveiðum. Ég heyri sagt, að á Akranesi sé lítið af bátum, sem sinni dragnótaveiðum, og því er ekki von, að þar sé mikill áhugi fyrir þessu. En þegar ég á tal við þá menn, sem fiska með þessum tækjum, þá er alltaf sama hljóðið í þeim. Hv. d. er víst orðin langþreytt á þessu dragnótatali, en ég varð að sýna fram á mestu vitleysurnar hjá hv.þm., enda þótt ég viti, að hann lætur ekki sannfærast. Ofurkapp hans er þekkt og skapgerð hans þannig, að hann lætur ekki undan fyrr en í fulla hnefana. Ég hefi borið þetta frv. fram vegna þess, að það er hagsmunamál fyrir íslenzka verkamenn og sjómenn, og vegna þess, að hér er um nýja iðngrein í fiskiútflutningi að ræða, og ég hefi álit okkar færustu manna í þessu efni og styðst við það, sem reyndustu fiskimenn hafa sagt mér. Hv. þm. Borgf. hefir bábiljur og vitleysur þeirra manna, sem lítið þekkja til, en hafa bitið sig í að vera andstæðingar dragnótaveiða hvar sem er. Svo getur hv. d. gert við þetta mál eins og henni sýnist. En það er hart, þegar barizt hefir verið fyrir milljóna kreppuráðstöfunum handa landbúnaðinum og því máli fljótt sem unnt var í gegnum deildina, að þá sé þetta mál, sem er lítil hagsbót eða tilslökun, tafið með frávísun og frestun og málþófi þvert ofan í fulla skynsemi. Hv. þm. minntist á það, að seta þingsins væri orðin löng og margt óleyst enn, en ég teldi, að þetta þing skildi betur við, ef það samþ. þetta frv. heldur en ef það felldi það. Hv. sjútvn. hefir prentað upp áskorunarskjalið, sem ég minntist á áður, þar sem skorað er á stj. að gefa út bráðabirgðalög í anda frv. Þar með eru hrakin ummæli hv.þm. Borgf. um það, að frv. hafi haft lítinn byr hér í deildinni, því að 22 þm. hafa skrifað undir áskorunina. En þegar frv. var borið fram, gekk hv.þm. Borgf. með bekkjum og bað menn að neita afbrigðum. Og við, sem vildum hafa frv. fram, vorum ekki nógu harðir. En nú horfir málið nokkuð öðruvísi við: Hér er um tryggan markað að ræða fyrir mikið af fiski, ef dragnótaveiðin verður leyfð, og verðið betra. Vænti ég því, að hv.þdm. taki nú rétta afstöðu til málsins, þótt þeir tækju ranga afstöðu í fyrravetur, og frv. verði samþ.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Það er tæplega þörf á að vera margorður hér eftir um þetta mál, þar sem ágreiningur er orðinn mjög svo lítill um aðalatriði þess. Ég vil aðeins undirstrika það, sem háttv. 2. landsk. sagði, að nú væri enginn hemill lagður á það, hve fjölmenn lögregla bæjanna mætti vera, og játar hv.þm. því, að hér sé ekki gengið inn á neina nýja braut. Hann segir, að því sé beint gegn borgurunum að leggja þessa skyldu almennt á þá. En það er ekki rétt. Þessi till. er fram komin til verndar þeim, sem starfa í lögregluliðinu, þar sem reynslan hefir sýnt, að þeim hefir verið stjakað frá vinnu. Þessi till. er fram komin til að firra þá þeirri hættu. Hv. þm. sagði, að enga lögreglu þyrfti, ef nógu vel væri stjórnað. Ég skal nú ekki neita því, að svo geti verið. En þá er líka gerð meiri krafa til þeirrar stj., er nú situr hér, heldur en gerð hefir verið til nokkurrar annarar stj. hér eða annarsstaðar í heiminum. Ég sé á þessu, að hv.þm. hefir - svona í „smug“ -mikið traust á stjórninni hér á landi og meira en þekkist nokkursstaðar annarsstaðar. Hann hefir svona „lumskt“ traust á stjórninni! Þakka ég honum fyrir það, þó það kunni að hafa verið óvart að hann lét það í ljós. Hv. 2. þm. S.-M. sagði, að þetta nálgaðist herskyldu. En það er mesti misskilningur. Það er leitt, að hann skuli standa í þessari meiningu, þar sem hann er að öðru leyti velviljaður þessu máli. Hv. þm. veit, að þetta er til þess að gera löggæzluna ódýrari. Það er því stór kostur að fá þetta í l. Þetta er ekki herskylda frekar en ýms önnur borgaraleg störf, er menn eru skyldugir að vinna. Svo er t. d. um hreppsnefndarstörf. Og hlutfallslega er ekki eins mikið, þótt kallaðir væru í þetta 100 manns hér í Rvík, heldur en að kosnir eru 5 menn í hreppsnefnd í litlum sveitarfélögum. Þetta veit hv þm., því ég hefi talað við hann um það. En hann gat þó ekki sætt sig við þessa brtt. og er því samkvæmur sjálfum sér í sinni skoðun á þessu atriði. Út af ræðu hv. 2. þm. Árn. vil ég geta þess, að það er ekki meiningin með þessu ákvæði að þvinga neinn. Eins og ég hefi margtekið fram, er þetta gert til þess að firra þá óþægindum, er í varalögregluna ganga. Þetta er hið eina, er bæði fyrir mér og hv.flm.brtt. vakir. Ég hefi þegar reynt það, að vöntun þessa ákvæðis í löggjöfina bakar ríkissjóði útgjöld að óþörfu. Þau útgjöld skiptast að vísu, ef frv. verður samþ. En það er sama, hvar ónauðsynleg útgjöld koma niður. Það er betra að vera laus við þau. En það er rétt, sem hv.þm. sagði, að það er betra að gera ekki meira að þessu en nauðsynlegt er á hverjum tíma. En öldur þær, sem risið hafa upp í heiminum á hinum síðustu tímum, eru svo háar, að undan þeim er ekki hægt að komast. Og það er ekki hægt að ganga fram hjá þeim óeirðum, sem orðið hafa, einnig hér á landi. Nýjasta dæmi þess er frá Vestmannaeyjum, þar sem fangi var tekinn með ofbeldi út úr fangelsinu. Það sjá allir, að úr þessu verður að bæta.

Frsm. meiri hl. (Ingvar Pálmason) Hv. 1. landsk. gat þess í upphafi ræðu sinnar, að síðustu brtt. mínar væru orðréttar eftir brtt. hans á þskj. 612. Hann gat þess í þeim tón eins og ég mundi hafa samið þær eftir að hans till. hefðu komið fram, og þá hefði verið óþarft að taka þær upp. En ég get sagt hv. 1. landsk. það hreinskilnislega, að hér var ekki um neitt höfundahnupl að ræða, og stóð þannig á þessu, að ég hafði samið mínar brtt. áður en hans till. var útbýtt, þó að mínum brtt. væri ekki útbýtt fyrr en nokkru seinna. Það var af því að ég vildi tryggja mér það, að mínar brtt. væru ekki í andstöðu við minn flokk. Ég býst við, að þegar hv. 1. landsk. fær þessa skýringu, þá trúi hann orðum mínum, en hins vegar læt ég mér í léttu rúmi liggja, þó að hann álíti, að ég hafi tilhneigingu til að hnupla frá honum. Að því er snertir mismuninn á brtt. okkar, þá verð ég að segja svipað og hæstv.dómsmrh., að mér finnst hann ekki mikill. En ég skil það aftur vel, að þar sem svo stendur á, að hv. 1. landsk. hefir með höndum stj. þess bæjarfélags, sem þetta mundi valda mestum útgjöldum, vilji hann í lengstu lög draga úr. En hann verður að gæta þess, eins og hæstv.dómsmrh. tók fram, að þetta er heimild, og ég tel sjálfsagt, að þessari heimild verði beitt þannig, að ekki verði um misbeitingu að ræða. En það heyrir undir dómsmálaráðh. að úrskurða, hvort þessi heimild er notuð að öllu leyti. Þess vegna tel ég, að þó að ekki beri mikið á milli um brtt. okkar, þá sé réttara að fylgja brtt. mínum, af því að þær eru meira í samræmi við frv. eins og það var afgr. frá 2. umr. Þá taldi hv.þm. það galla á mínum brtt., að í þeim væri lagt til, að 2. málsgr. 3. gr. félli niður. Ég þarf ekki miklu að svara þessu vegna þess að hæstv. ráðh. hefir tekið fram, að hann telji, að það hafi ekki mikla þýðingu, því að hann lítur á þetta líkt og ég, að þessarar heimildar sé ekki beint þörf, og að dómsmrh. getur sett lögreglustjóranum fulltrúa, ef þörf krefur, án þess að bein fyrirmæli felist í þessum lögum. Hinsvegar skal ég segja það, að þetta atriði út af fyrir sig er mér ekki svo fast í hendi, og ef alvara er á bak við hjá hv. 1. landsk. þegar hann er að bjóða mér að semja, þá get ég sagt það, að það getur vel komið til mála, að ég láti b-lið 3. brtt. minnar falla niður, ef hann vill gera svipuð skil á sínum brtt. Þá kem ég að því, sem okkur ber aðallega á milli. Það er í fyrsta lagi kostnaðurinn, hvernig honum á að skipta, og það er fyrir mér eitt aðalatriðið af tveim ástæðum. Fyrst og fremst af þeirri ástæðu, að ég tel það skyldu mína og allra þingmanna að gæta þess að hlaða ekki á ríkið útgjöldum, sem hægt er með góðu fyrirkomulagi að komast hjá, og sérstaklega þegar það er þannig vaxið, að ef kostnaðurinn af þeirri auknu lögreglu, sem þarf að grípa til undir sérstökum kringumstæðum, er allur lagður á ríkið, þá er það náttúrlega gefinn hlutur, að þar með er hverju bæjarfélagi gefin hvöt til að draga úr sinni lögreglu eins og verða má. Þetta er mjög hættuleg braut. Það má til að vera þessi hemill, svo að ekki verði innan tíðar afleiðingin af þessu lagaákvæði sú, að öll löggæzla í landinu, að frá dregnum embættismönnum, falli á ríkið. Ég tel því, að þetta sé eitt höfuðatriðið í frv., og ég skal geta þess, út af þeim orðum, sem hv. 2. landsk. lét falla í upphafi ræðu sinnar, þar sem hann taldi nú vera komið annað hljóð í strokkinn hjá okkur framsóknarþingmönnum heldur en var á framsóknarþinginu, að með þessum brtt. mínum er hvergi hvikað frá því, sem frams.þingið lagði til í þessu máli, og það atriðið, sem aðaláherzlan var lögð á, var einmitt þetta, að það yrði takmarkaður hluti af kostnaðinum við þessa aukalögreglu, sem á ríkissjóð félli. Hitt atriðið, sem okkur ber á milli, hv. 1. landsk. og mér er það, að hann vili lögfesta það, að kvaðningin í þessa viðbótarlögreglu sé borgaraleg skylda. Hann taldi aðalkostinn við þetta ákvæði, að því er mér skildist, vera þann, að þeir, sem kvaddir eru, gætu afsakað sig með því, að þeir hefðu tekizt á hendur þetta starf, af því að það væri borgaraleg kvöð, sem ekki væri hægt að skorast undan án fullkominna ástæðna. En að mínu viti er þetta ókostur. Ég lít svoleiðis á þetta, að það sé a. m. k. fremur varhugavert fyrir okkur að lögfesta ákvæði, sem nálgast svo afarmikið herskyldu. Það er tvímælalaust, að þetta ákvæði, þó að það sé með nokkuð öðrum hætti heldur en ákvæði um herskyldu hjá nágrannaþjóðum okkar, er það í áttina, og mjög skylt. Og ég held, að það sé mjög tvísýnt, að þetta ákvæði sé mikill vinningur eins og sakir standa, og í öllu falli vil ég staðhæfa það, að það er nægur tími að koma þessu ákvæði inn í lögin, ef reynslan skyldi sýna að þess væri þörf. Ég skal svo að síðustu geta þess, að þessar brtt. mínar eru, að svo miklu leyti sem ég get gengið úr skugga um, fram bornar í samráði við flokksmenn mína í deildinni, og ég hygg, að ég megi fullyrða það, að lengra vilji þeir ekki ganga til samkomulags, og það get ég sagt, að ef eitthvað það kæmizt inn í frv. nú, sem stríddi á móti þeirri stefnu, sem Framsóknarflokkurinn hefir tekið í þessu máli, er ekki gott að segja um, hverjar afleiðingar af því yrðu við endanlega afgreiðslu málsins. En mér finnst, að þar sem hæstv.dómsmrh. telur, að við brtt. mínar megi vel una, þá megi vænta þess, að hann stuðli til þess að þær verði samþ. og aðrar ekki, til þess að fá sæmilega lausn á málinu. Ég skil það ofurvel, að það er ekki nema mannlegt af hv. 1. landsk. að standa nokkuð fast á því, að ríkissjóður greiði allan kostnað af þessari viðbótarlögreglu, af því að hann er í þeirri stöðu, að hann hefir með höndum stjórn þess bæjarfélags, sem þetta hlýtur alltaf að verða langmestur útgjaldaliður fyrir. En á hitt ber ekki síður að líta, hvert stefnir, ef inn á þá braut er horfið að leggja þennan kostnað allan á ríkissjóð, því að það kemur sennilega til greina víðar en í Rvík, og ég get vel hugsað, að þessi upphæð, sem hv. 2. landsk. nefndi, 400 þús. kr. á ári, hrykki ekki til. En á hinn bóginn, ef þau ákvæði eru látin standa, sem þegar eru í frv., og ég legg til í brtt. mínum, að ríkissjóður greiði ekki nema ¼ hluta, þá er fengin talsverð trygging fyrir því, að fast lið sé í bæjunum á hverjum stað, og að það verði það öflugt, að örsjaldan þurfi að taka til viðbótarlögreglu. Ég ætla svo að láta þetta nægja, ég hefi ekki ástæðu til að gera aths. við neitt af því, sem fram kom í ræðu hv. 2. landsk. Það var að því er mér virtist viðleitni til þess að andæfa málinu, og ég geri þess vegna ráð fyrir, að hann taki þessu máli hóflega, og að hann sjái það, að með brtt. mínum er ekki stigið neitt það spor, sem ætla má, að geti verið beint sérstaklega á þann flokk landsmanna, sem hann er fulltrúi fyrir. Hv. þm. minntist á varðskipin. Ég fór ekki fram á að gera skipshafnir varðskipanna að sjóher, en það er alveg rétt, að úr því að sett eru ákvæði um lögreglu ríkisins, þá er sjálfsagt, að skipshafnir varðskipanna heyri þar undir. Þess vegna er alveg ástæðulaust að firtast við, þó að þau séu sett í samband við þessi lög. Ég vil benda honum á, að 4. brtt. mín heldur fast í það, að telja skipverja varðskipanna til lögregluliðsins, en þar er gerð sú breyt. frá því, sem er í frv., að þar sem tollþjónarnir eru teknir undir það sama ákvæði, þá er í brtt. minni heimilað ráðh. að ákveða það sama með tollþjónana. Þetta vona ég, að sé mikið til bóta, því að það horfir nokkuð öðruvísi við með tollverðina en skipshafnirnar á varðskipunum. Ég vona, að málið leysist sæmilega í deildinni, og að þingið geti afgreitt málið, sem ég tel eitt af þeim málum, sem mest nauðsyn er að afgreiða á þessu þingi.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Ég get þá fallizt á, að fram fari atkvgr., úr því að deildin er orðin ályktunarfær.

Pétur Ottesen Mér þykir skörin vera að færast upp í bekkinn. Hv. þm. Vestm. var að átelja mig fyrir að tefja málið með því að fara fram á, að það yrði tekið út af dagskrá, en nú fer hann sjálfur í mína slóð. Ég held, að það sé bezt, úr því að hann vildi beita svo miklu ofurkappi um að fá þetta mál inn í deildina í dag, að það komi nú til atkv.  (Rödd af þingbekkjum: Deildin er ekki ályktunarfær)  . Það er hæstv. forseti, sem sker úr því.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég mundi svara aths. hv. 1. landsk. á svipaðan hátt og hv.frsm.n. hefir nú gert. En ég vil benda á það, að bæta má úr þessu, með því að bæta aftan við ákvæðið, er að þessu lýtur, þessum orðum: Enda hafi þessi gengisbreyting áhrif á verðlag í landinu.

Magnús Torfason Ég skal þegar lýsa því yfir, að ég get fallizt á þetta frv. með þeim breyt., sem hv. 2. þm. S.-M. hefir borið fram á þskj. 694. Annað þarf ég ekki að segja um frv. en get aðeins í því sambandi lýst því yfir, að eins og á stendur nú, sökum þeirra breyt., sem hafa orðið á ýmsu hér í bænum, þá get ég ekki skilið annað en að lögreglan, sem sett er upp með þessu frv. og brtt. við bað, muni nægja að því er séð verður. Það, sem gerir, að ég stend upp, er 5. brtt. á þskj. 612. Ég fyrir mitt leyti tel ekki ráðlegt að samþ. þá brtt. Sem lögreglustjóri er það reynsla mín, að þessi borgaralega skylda, sem þessi hjálp við löggæzlu á að vera byggð á, sé ekki mikils virði yfirleitt. En því er ekki að neita, að fyrir aldarfjórðungi höfðu slík ákvæði í lögreglusamþykkt þó nokkuð að segja, en smátt og smátt hefir dregið mikið úr því gagni, sem af þessari skyldu hafði orðið. Og ég get blátt áfram lýst því yfir, að það sem hefir gert það að verkum, að menn hafa ekki virt þá skyldu eins og hefði átt að vera, eru áfengislögin. Ég fékk þá reynslu, að smátt og smátt dró mjög úr því, að borgararnir vildu hjálpa til að halda þeim lögum uppi, og jafnvel ekki aðeins þeir, sem voru á móti þessum lögum, heldur líka þeir, sem fylgdu þeim lögum og það af fyllstu sannfæringu. Mér vildi reynast það svo, að menn, sem voru miklir bindindis og bannmenn, flúðu í holur hvenær sem á þeim þurfti að halda til þess að halda uppi lögum og reglu, að því er framkvæmd þessara mála snerti, og það ágerðist meir og meir. Þess vegna býst ég við, að þessi borgaralega skylda, sem hér er talað um, muni ekki vera mjög mikils virði. En þó er það annað, sem gerir það sérstaklega að verkum, að ég get ekki fylgt þessari till., þó að hún sé í sjálfu sér af góðum huga gerð, og það er það, að mín trú er, að það þýði ekki að hafa menn í lögreglu, sem eru þvingaðir til þess. Það er mín trúa, að það sé ekki til neins að hafa aðra menn í lögreglu heldur en þá, sem hafa áhuga fyrir starfi sínu og séu sannfærðir um, að það starf, sem þeir hafa tekið að sér, sé rétt og gott. Ef það á að taka menn nauðuga mundi það verða lið, sem ég er ekki í neinum vafa um, að mundi reynast ótrútt, þegar á þyrfti að reyna og ekki koma að haldi. Yfirleitt er það eitt einkenni þessarar þjóðar frá upphafi, að henni er illa við allar þvingunarráðstafanir, og þær þykja óþjóðlegar, og ef menn væru þvingaðir til slíkra starfa mundi það verða til þess, að í meðvitund manna mundi sú lögregla verða heldur illa séð. Ég hélt, að ef það væri þörf á að bæta lögregluna verulega frá því, sem nú er, þá yrði það varla gert hér á landi með miklu liði, heldur miklu fremur með hinu, að lögreglan væri þannig útbúin og með slíkum tækjum, að hún gæti betur neytt sín, enda er ég ekki í neinum vafa um það, að það ráð mundi vera miklu ódýrara heldur en hitt ráðið, að ætla, að hafa lögregluna á sama hátt og nú er vopnlausa eða vopnlitla, en æði fjölmenna. Vitaskuld er það, að slíkt kemur varla til mála í hinum minni kaupstöðum landsins, en það er vitanlegt, að þessi þörf á lögreglu, sem hér er talað um, á sérstaklega við hér í Rvík. Ég lýsti því yfir, að ég fyrir mitt leyti gæti sætt mig við þetta frv., sökum þess að ég hefi þá von, eins og nú er komið, að það muni ekki þurfa að gera svo ýkja miklar ráðstafanir, en verð hinsvegar að halda fram, að það muni vera rétt í þessu máli að gera ekki meira en komizt verður af með á hverjum tíma. Við megum ekki gleyma því, að á slíkum tímum sem þessum, þegar þarf að velta hverjum eyri mörgum sinnum milli handanna áður en hann er gefinn út, þá fellur það vel líka að því er þetta snertir að ganga ekki lengra og veita ekki meira fé til þess en óhjákvæmilegt er. En ef það skyldi nú reka að því, að þetta dygði ekki, þá standa þeir menn, sem vilja auka lögregluliðið, vel að vígi, því að þá er það nauðsyn, sem mundi knýja fram málið, en ég sé ekki, að það sé nein brýn nauðsyn að gera það nú. Ég skal svo að endingu aðeins geta þess um 1. brtt. á þskj. 612, að í sjálfu sér get ég verið með þeirri brtt. og mun ekki leggja neitt sérlegt kapp á það, hvort hún verður fremur samþ. heldur en 1. brtt. á þskj. 614.

Jón Baldvinsson Það er ekki oft, sem hæstv.dómsmrh. dettur ofan á að segja hlutina eins og þeir eru, en hann gerði það nú síðast, því að ég geri ekki ráð fyrir að geta fallizt á þessar till., sem hér liggja fyrir. Það er sýnilega farið að draga eigi lítið úr þeim miklu áhrifum, sem hið stórfenglega þing Framsóknar hafði hér í vetur, þegar bændurnir höfðu látið vanþóknun sína í ljós yfir þeirri stefnu, sem forsrh. Framsóknar og aðrir ráðh. þess flokks og forgöngumenn höfðu látið í ljós og fylgt fram í ríkislögreglumálinu. Flokksmennirnir, sem komu frá hinum dreifðu byggðum, tóku af skarið og vildu breyta um stefnu í því og fara gætilegar um eyðslu á landsins fé en gert hafði verið hingað til. Nú sýnist mér, að áhrif þessarar samkomu séu dálítið farin að dofna hjá framsóknarþingmönnunum, farin að minnka mesta hrifningin, sem varð dagana kringum þetta þing, og þeir eru farnir að ná sér aftur í sinn eiginlega og rétta farveg, að taka upp fullkomna samvinnu við íhaldið, og það er líklega frekar af feimni, að þriðji nm.fjhn. stendur ekki á neinni brtt., en að hann sé ekki samþykkur því, sem nú er fram borið. Við 2. umr. málsins þótti mér eftir atvikum hentara að samþ. nokkrar af till. Framsóknarflokksins, sem fólu í sér meinlausari ákvæði en voru í sjálfu stjfrv., því að í stjfrv. var takmarkalaus heimild handa ríkisstj. til þess að kveðja menn í varalögreglu eftir því, sem hún taldi óhjákvæmilegt á hverjum tíma. Í till. Framsóknar var nokkur takmörkun á þessu, svo sem sjá má á samanburði í frv. því, sem nú liggur fyrir og till. stj. í upphaflega frv., því að í raun og veru er það, sem samþ. hefir verið í 1. gr. frv., sem fyrir liggur, ekki annað en það, sem er í núverandi löggjöf. Ég veit ekki annað en að bæirnir hafi fulla og ótakmarkaða heimild til þess að ráða lögreglu í sína þjónustu, eins og fulltrúar þeirra í bæjarstj. vilja leggja á sig til þess að greiða lögreglunni. Ég held, að það sé enginn hemill á því, að bæjar- eða sveitarstjórnir ráði lögreglu, og það svo fjölmenna, sem þær vilja leggja fé til. Þetta er eingöngu orðið fjárhagsspursmál fyrir sveitarstjórnirnar, og það verða íbúarnir í bæjunum að gera upp við sig, hversu fjölmenna lögreglu þeir vilja hafa á hverjum stað. Því er ekki að leyna, að inn í þetta frv. komust till. frá hv. 1. landsk., sem gera frv. miklu verra en það hefði orðið eftir till. Framsóknarflokksins, þar sem hann m. a. kom því inn í frv., að skipshafnir varðskipanna skyldu teljast til ríkislögreglunnar. Þetta eitt út af fyrir sig gerir það að verkum, að ég get ekki fylgt þessu frv., þó að sum ákvæði þessu séu svo meinlaus, að þau breyti engu frá núverandi löggjöf. Nú vilja þeir fjhn.mennirnir, annarsvegar hv. 1. landsk. og hinsvegar hv. 2. þm. S.-M., bæta um þetta frv., auka það og efla á ýmsa lund. M. a. er hv. 2. þm. S.-M. kominn inn á þá skoðun, sem sennilega er komin fram eftir samkomulegi við hæstv.dómsmrh., að láta lögregluna einnig ná til kauptúnanna, en eftir skilningi hans við 2. umr. var það ekki heimilt og ekki tilætlunin skv. till. meiri hl. fjhn.Hv. 2. þm. S.-M. tekur nokkuð svipað upp í till. sínar eins og hv. 1. landsk. gerði við 2. umr., um að skylda skipshafnir varðskipanna til þess að ganga í lögregluna. Ætlunarverk þessara skipa er það að verja landhelgina. Þetta er ekki á neinn hátt herskapur. Íslendingar hafa engan sjóher. Þar eru valdir menn með tilliti til þess, að þeir séu sæmilegir sjómenn og ekki hefir tilætlunin verið önnur; því fráleitara er það, sem hv. 1. landsk. ber nú fram, að tollverðirnir skuli einnig taka þátt í þessari lögreglu, því að þeir eru sennilega ekki valdir með tilliti til þess, að þeir skuli vera varalið lögreglunnar. Ég þarf ekki að ræða mikið um till. þeirra hv. 1. landsk. og hv. 2. þm. S.-M. Ég get ekki fallizt á neina þeirra, en mér finnst sérstaklega ein till. frá hv. 1. landsk. mjög varhugaverð, till., sem hann leggur mikla áherzlu á og er við 6. gr. frv. Hún er um það, að skylda menn til þess að gegna kvaðningu í lögregluna. Það á að vera skylda hvers manns, hversu óljúft, sem honum er það, að starfa í þessari lögreglu. Þeir, sem kynnu að vilja setja út á þetta, - tálma því, að menn gegni kvaðningu - eins og hann kallar það, geta sætt hegningu frá 100 til 1000 kr. Þessari grein er áreiðanlega beitt gegn verklýðsfélögunum. Hún á að vera hemill á það, að verklýðsfélögin geti tekið andstöðu gegn kvaðningu í lögregluna eins og þau að sumu leyti gerðu í vetur. Það á að varða 100-1000 kr. sekt, sennilega á hvern einstakan mann, sem telur það ekki sæmilegt að vera í vinnuflokki með þeim mönnum, sem hefðu tekið sér starf í varalögreglunni. Út af ummælum hv. 1. landsk. verður að líta á það, hvernig þessi lögregla var stofnuð í haust. Það verður að líta á atburðina, sem gerðust, hvernig til þeirra var stofnað og hver voru aðalatriðin, sem komu æsingunum af stað. Í raun og veru var þetta kaupdeila við bæjarstj. Rvíkur, og verkamenn hér í bænum og víða um land eru svo næmir á þessa hluti, að þeir skildu undir eins, að aðalatriðið í því, sem um var deilt, var um kaupgjaldið. Verkamenn hér í bænum vissu, að það var ætlunin að lækka þeirra tímakaup um þriðjung, og þetta var þungamiðjan í þessu öllu saman. Út af þessu urðu ryskingarnar og út úr ryskingunum varð svo varalögreglan, sem Alþýðuflokkurinn hefir beitt sér gegn og er í samræmi við þá stefnu, sem tekin var 1924. Þá beitti Alþýðuflokkurinn og Framsóknarflokkurinn, ef ég man rétt, sér gegn ríkislögreglunni, sem þá átti að koma á fót. Þá fór hv. 1. landsk. nokkrum orðum um lögregluna almennt og um andstöðu einstakra flokka gegn henni. Honum fannst það eðlilegt, að kommúnistar væru á móti henni vegna þess, að þeir vildu ekki hafa neina lögreglu. Þeir vildu með ofbeldi rífa niður núverandi þjóðskipulag og væri þetta því skiljanlegt frá þeirra sjónarmiði. Aftur á móti skildi hv.l.landsk. það ekki, að Alþýðuflokkurinn gæti verið á móti þessu, því að hann byggði eins og aðrir flokkar með samskonar fyrirkomulagi á því, að breyta núverandi þjóðskipulagi með því að afla sér fylgis kjósendanna og gerði það innan vébanda lýðræðisins. Þetta er réttur skilningur á stefnu Alþýðuflokksins, en þar að auki byggir Alþýðuflokkurinn mikið á stéttabaráttunni. Það er misskilningur hjá hv. 1. landsk., að Alþýðuflokkurinn geti talizt til borgaralegu flokkanna, sem hafa stefnuskrár, sem eru í raun og veru allt milli himins og jarðar. Sumir íhaldsflokkar hafa jafnvel að sumu leyti socialismann á stefnuskrá sinni, framkvæma hann aldrei, en hafa hann aðeins sem ginningar á prógramminu. Það er því skiljanlegt, að Alþýðuflokkurinn, sem heldur uppi vörn fyrir stéttir í þjóðfélaginu, verkalýðsins fyrst og fremst, geti ekki fallizt á það, að komið sé upp liði, sem hinar stéttirnar geti notað sérstaklega til þess að beita gegn stéttasamtökum verkalýðsins. Út frá 9. nóv., sem var kaupdeiludagur, má ganga út frá því, að það myndi verða hlutverk þessarar lögreglu, stundum beint og stundum óbeint, að hafa áhrif á kaupdeilur, þegar þær stæðu yfir eða einhverjar óeirðir í sambandi við þær. Það er þess vegna langt frá því, að Alþýðuflokkurinn sé í nokkrum ógöngum í þessu máli. Hann hefir verið með því hér í bæjarstj. Rvíkur að fjölga lögreglunni á hæfilegan hátt, og ég geri ráð fyrir því, að við munum taka það þar til yfirvegunar og fylgja því, að lögreglan verði nægilega öflug til þess að geta haldið uppi sæmilegri reglu á götum bæjarins. Hitt er taugaveiklun hjá framsóknarmönnum og sjálfstæðismönnum, þegar þeir eru að hugsa um að hafa á að skipa svo miklu liði, að lögreglan verði alltaf sú sterkasta. Það er annað ráð til við þessu, en að hafa svona öfluga lögreglu, og það er ekkert annað en ef hæstv. stj. vildi gera það að sínu starfi, að stjórna landinu svo vel, að ekki þyrfti til neinnar óánægju að koma. Ef ríkisstj. t. d. vildi leggja sig í líma um það, að bæta úr atvinnuleysinu, þá mundi hún draga úr þeim möguleika, sem þar getur falizt í, að út brjótist óeirðir. En ég vil vona, að hæstv.ríkisstj. vilji fylgja því fram, að reyna að koma í veg fyrir, að svo mikið og svo langdregið verði atvinnuleysið, að mikill fjöldi verkalýðsins í kaupstöðum og kauptúnum landsins fari að líta svo á, að honum sé alveg sama, á hverju velti, af því að hann hafi engu að tapa, en allt að vinna. Og þegar það hugarfar er komið í fjölda manna, þá geta orðið stórir viðburðir. En þá álít ég betra að byggja fyrir meinin í upphafi, svo að þau valdi ekki alltaf stærri og stærri upplausn, heldur en að hugsa um það eitt að láta allt drasla með illri stjórn, en þá að koma upp svo miklu liði til þess að berja niður, þegar út í öngþveiti er komið. Þess vegna álít ég ekki þörf á að samþ. þetta frv., og þeim 400 þús. kr., sem á að verja í ríkislögregluna á ári hverju, væri sannarlega miklu betur varið, og hefði meiri áhrif til spekta, ef þeim væri varið til atvinnubótavinnu, heldur en að halda uppi lögreglu til að bæla niður óeirðir, sem upp kynnu að koma vegna ástandsins. Ég ætla því að greiða atkv. á móti þessu frv., og ég ætla, að fáar af þessum till. séu til bóta, en þær eru þó sumar til að rugla frv., en það gerir ekki mikið til, þó að þurfi að hrófla eitthvað við frv. í Nd.