Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég tala hér fyrir framhaldsnefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2009. Nefndin hefur haft frumvarpið til athugunar eftir 2. umr. og leitað m.a. skýringa hjá fjármálaráðuneyti og fagráðuneytum varðandi breytingar á fjárheimildum. Meiri hlutinn gerir breytingartillögu við sundurliðun 2 sem nemur alls 6.092 millj. kr. til lækkunar gjalda, þ.e. vaxtagjöldum ríkisins. Auk þess eru gerðar breytingar á 2. gr., sjóðstreymi ríkissjóðs, og 3. gr. um lántökur, endurlán og ríkisábyrgðir og 4. gr., heimildagrein. Þá eru gerðar breytingar á tekjugrein í ljósi nýrra upplýsinga um innheimtar tekjur það sem af er þessu ári og endurskoðaðra áætlana um vaxtatekjur ríkissjóðs en gert er ráð fyrir hækkun tekna um 8.766,4 millj. kr. frá 2. umr. um frumvarpið. Breytingar á vaxtagjöldum eru einkum vegna Arion banka í samræmi við samkomulag um að bankinn endurgreiði ríkissjóði 6.500 millj. kr. vegna vaxta af skuldabréfinu sem ríkið gaf út sem greiðsla á hlutafjárframlagi sínu og kemur sú greiðsla því til lækkunar á vaxtakostnaði samkvæmt fyrri áætlun. Að öðru leyti er að stærstum hluta um að ræða endurreikning á vaxtaáætlun ríkissjóðs vegna eigendaskipta að Íslandsbanka. Auk þess er um að ræða ýmsar smærri breytingar, svo sem hækkun á vaxtakostnaði af erlendum skuldum þar sem gengi krónunnar gagnvart evru er nú veikara en reiknað var með í fyrri áætlun. Nánari tilgreining á þessum breytingum er í framhaldsnefndarálitinu sem liggur fyrir þinginu. Ef farið er yfir nokkrar skýringar við breytingartillögur er í a-lið lögð til 185 milljarða kr. lækkun á lántökuheimildum ríkissjóðs. Í fyrsta lagi hefur lánsfjárþörf vegna eiginfjárframlaga til nýju bankanna minnkað um nálægt 140 milljarða kr. frá fyrri áætlunum en á móti koma 49 milljarða kr. lánveitingar til þeirra sem fjármagna þarf með lántökum. Í öðru lagi frestast 27 milljarða kr. lántökur til að styrkja gjaldeyrisvaraforðann til ársins 2010. Í þriðja lagi lækka aðrar áætlaðar lántökur ríkissjóðs með útgáfu ríkisverðbréfa um 17 milljarða kr. Í fjórða lagi er lögð til 50 milljarða kr. lækkun til samræmis við áætlaðar heildarlántökur í 2. gr. Í b-lið er lögð til 28,5 milljarða kr. hækkun á endurlánaheimild vegna samtals 55,5 milljarða kr. lánveitingu, annars vegar 25 milljarða kr. til Íslandsbanka og hins vegar 30,5 milljarða kr. til Arion banka, en á móti kemur að lánveiting til Seðlabankans vegna gjaldeyrisvaraforða lækkar um jafngildi 27 milljarða kr. Í c-lið er lagt til að fjármálaráðherra verði veitt heimild til að ábyrgjast skuldabréf Keflavíkurflugvallar ohf. vegna uppgjörs félagsins á lífeyrisskuldbindingum vegna starfsmanna Flugmálastjórnar Keflavíkurflugvallar í tengslum við sameiningu stofnunarinnar og Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar ohf. í Keflavíkurflugvöll ohf. Hér er í raun um tilfærslu á ábyrgð að ræða því að ríkissjóður er ábyrgur fyrir lífeyrissjóðsgreiðslum ríkisstarfsmanna. Þá er breytingartillaga við 4. gr. um heimildir m.a. til að kaupa og selja hluti í innlendum sparisjóðum í tengslum við endurskipulagningu sparisjóðakerfisins. Einnig er heimild til að leigja hentugt húsnæði fyrir bráðabirgðafangelsi í nágrenni fangelsisins að Litla-Hrauni. Báðar þessar heimildir eru raunar líka í fjárlagafrumvarpinu fyrir 2010 þar sem ekki liggur endanlega fyrir hvort til afgreiðslunnar kemur á þessu ári eða í upphafi næsta árs. Loks er breytingartillaga varðandi tekjur a-hluta sem eru sundurliðaðar í fylgiskjali og verður ekki farið nánar yfir það, að upphæð 8,7 milljarða kr. Nokkuð hefur verið rætt um aðhaldsaðgerðir í frumvarpi til fjáraukalaga. Í bréfi Ríkisendurskoðunar um fjáraukalög, dags. 22. október, kemur fram að Ríkisendurskoðun telur að frumvarpið sé í samræmi við lög og reglur og fjárhæðir séu þar rétt tilgreindar. Engu að síður gerir Ríkisendurskoðun nokkrar athugasemdir, einkum varðandi það að kröfur um lækkun eða hagræðingu hjá einstökum stofnunum hafi ekki gengið fram sem skyldi og gerir athugasemd um að skilaboðin til stofnana hafi ekki verið nægjanlega skýr. Rétt er að skoða í þessu tilliti hvernig aðhaldsaðgerðir ríkisstjórnarinnar og fjárlaga hafa gengið eftir, en eins og kunnugt er var lögð fram skýrsla um jöfnuð í ríkisfjármálum fyrir árin 2009–2013 í júnímánuði. Á þeim sama tíma var lagður fram svokallaður bandormur, þar sem breyting varð á tekjum og ýmsir liðir skornir niður en einnig voru áætlanir um auknar tekjur. Því er rétt að fara aðeins yfir það hvernig það hefur gengið eftir. Aðhaldsaðgerðir í rekstri námu samtals 1.790 millj. kr. og jafngildir það 0,9% lækkun á rekstrarveltu fjárlaga 2009. Þegar er búið að ná ákveðnum árangri í lækkun rekstrarútgjalda. Gripið hefur verið til ýmissa ráðstafana, t.d. hefur yfirvinna, sem var á þeim tíma, verið skert á árinu. Dregið var úr ferðakostnaði og fleiru sem má sjá í þeirri skýrslu og undir leiðarljósi ríkisstjórnarinnar í niðurskurðartillögum þar. Takmarkanir hafa verið settar á að nýta afgangsheimildir fyrri ára til að komast hjá hagræðingu í rekstrinum, þ.e. reynt verður að hindra það að stofnanir og ráðuneyti geti nýtt sér heimildir til að komast hjá því að hagræða í eigin rekstri. Það verður þó að gera ráð fyrir því að misjafnt verði hvernig stofnunum tekst að mæta slíkum aðhaldsmarkmiðum. Helsta dæmið um það að þetta hafi kannski ekki tekist sem skyldi er Landspítalinn, sem hefur ekki náð þeim árangri sem að var stefnt á fyrri hluta ársins, en verið er að koma fram ráðstöfunum til að spítalinn nái þeim settu markmiðum þótt það taki lengri tíma en upphaflega var gert ráð fyrir. Almennt gildir að ef stofnanir ná ekki aðhaldsmarkmiðum sínum í ár hafa fjárheimildir engu að síður verið lækkaðar og þurfa viðkomandi aðilar því að ná betri árangri á næsta ári í staðinn. Ekki er ástæða til að ætla annað en að þorri ríkisstofnana muni framfylgja þeirri rekstrarhagræðingu sem að var stefnt og að er stefnt í framhaldi á næsta ári. Aðhaldsaðgerðir í tilfærslu nema samtals rétt rúmlega 3 milljörðum kr. og jafngildir 1,4% af lækkun á veltu tilfærsluútgjalda á fjárlögum 2009. Helstu aðgerðirnar voru þær að í fyrsta lagi var ákveðið að lækka útgjöld almannatrygginga um samtals 2.258 millj. kr., eða rúma tvo milljarða. Aðgerðir í almannatryggingum fólust í breytingum á skerðingarreglunni með lagabreytingu sem tóku gildi 1. júlí í ár. Miðað við rauntölur það sem af er á þessu ári verður ekki betur séð en að áætlaður sparnaður sé að skila sér að fullu og að útgjöld verði jafnvel nokkuð lægri en fjárheimildir. Í öðru lagi var ákveðið að lækka útgjöld til sjúkratrygginga um samtals 440 millj. kr., þar af voru 100 millj. kr. í sérfræðilækniskostnað, 230 millj. kr. í almennum lyfjakostnaði og 110 millj. kr. í sjúkraþjálfun. Þessum áformum var að mestu komið fram með reglugerðarbreytingum. Áætlað er að aðgerðir til að lækka útgjöld í sjúkratryggingum sé að mestu að skila sér þannig að þau verði lægri en ella sem þessu nemur, en útgjöld geta þó aukist af öðrum orsökum, eins og fyrir liggur varðandi S-merkt lyf. Í þriðja lagi var áformað að lækka útgjöld vegna sóknargjalda um 150 millj. kr. Útfærsla á þeirri ráðstöfun var þó þannig að lækkunin tók gildi frá miðju ári og er því gert ráð fyrir að um helmingur af samdrætti sóknargjaldanna náist á yfirstandandi ári. Í fjórða lagi var ákveðið að lækka útgjöld til þróunaraðstoðar um samtals 100 millj. kr. að teknu tilliti til fyrirliggjandi skuldbindinga í þessum málaflokki og verður því framfylgt í framlögum til verkefna. Í fimmta lagi var áformað að lækka útgjöld Fæðingarorlofssjóðs um 70 millj. kr. á árinu 2009. Lækkuninni var mætt með lagabreytingum um lækkun á hámarksgreiðslum úr 438 þús. kr. í 350 þús. kr. á mánuði. Ekki verður betur séð en að lækkunin sé að skila sér að fullu. Því má segja að almennt hafi þau markmið sem sett voru um aðhald í ríkisfjármálum náðst. Eins og áður sagði er í athugasemdum frá Ríkisendurskoðun um þessi áform vikið að því að verulegur fjöldi stofnana sem áttu ónýttar eldri fjárheimildir hafi verið að ganga á þær, enda hafa tilmæli um annað frá ráðuneytum verið óljós og misvísandi að sögn Ríkisendurskoðunar. Í sömu efnisgrein kemur þó fram að fjármálaráðuneytið hafi sent fagráðuneytum tilmæli um takmarkanir á flutningi afgangsheimilda. Þetta kom reyndar skýrt fram í bréfi til ráðuneyta í lok júní um útfærslu aðhaldsráðstafana og áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum. Þetta var líka tiltekið í þessum áðurnefndu leiðarljósum í skýrslunni síðastliðið sumar sem ætlast var til að komið yrði á framfæri við stofnanir. Stýrihópurinn í sumar tók líka þessa umræðu við flest ráðuneytin. Það er svo í verkahring fagráðuneytanna að fylgja þessu eftir til að varna því að útgjöld verði umfram fjárheimildir fyrir árið 2009. Í heild lítur árið 2009 þannig út að halli ársins, þ.e. fjárheimildir eða ráðstöfun fjárheimilda eftir allt, verði einungis rúmur 151 milljarður kr. sem er heldur minna en fjárlög gerðu ráð fyrir í upphafi. Það hefur komið fram ítrekað í umræðunni um fjáraukalögin og raunar um fjárlögin líka hvernig eigi að bóka tónlistarhús og hugsanlegar Icesave-skuldbindingar. Þar vísa ég bara aftur á að varðandi tónlistarhúsið var það klár niðurstaða Ríkisendurskoðunar að ekki sé ástæða til að færa neinn kostnað á árinu 2009, þess vegna er það ekki gert. Varðandi Icesave-samkomulagið hefur það líka verið sagt ítrekað að það muni verða fært um leið og það samkomulag í endanlegri gerð liggur fyrir. Í allri þessari umræðu og umræðu um fjárlögin hefur oft verið rætt um að það sé verkefni fjárlaganefndar og framkvæmdarvaldsins að bæta enn ferli við fjárlagagerð og fjárlagavinnu en ekki síður að styrkja eftirlitshlutverk nefndarinnar og Alþingis. Þetta kom raunar vel fram í 2. umr. um fjárlög fyrir árið 2010. Því ætla ég ekki að eyða mörgum orðum í það en þetta er það verkefni sem bíður á næsta ári, þ.e. að vinna slíkt eftirlit með betri hætti. Ég vil að lokum þakka starfsfólki nefndasviðs Alþingis, einkum starfsmönnum fjárlaganefndar, fyrir frábæra vinnu að venju, sem og þeim fulltrúum ráðuneyta og stofnana sem hafa lagt okkur lið. Ég vil einnig þakka nefndarmönnum í fjárlaganefnd fyrir ágætt samstarf. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum þeim sem skýrðar hafa verið og gerð er tillaga um á sérstökum þingskjölum.

Virðulegi forseti. Ég vil nú þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni, formanni fjárlaganefndar, fyrir þessa yfirferð. Það er eitt sem mig langar að spyrja hv. þingmann að sérstaklega og varðar þau vandamál sem Landspítalinn – háskólasjúkrahús er í. Nú er ekki tekið á því í fjáraukalögunum, né heldur er gert ráð fyrir þeim í fjárlögunum árið 2010 og uppsafnaður halli Landspítalans eru 2,8 milljarðar á þessu ári. Gerð er hagræðingarkrafa á Landspítalann á næsta ári upp á 3,2 milljarða, sem eru þá um 6 milljarðar. Væntanlega þarf Landspítalinn að taka til í rekstrinum á næsta ári um 6 milljarða, sem er í kringum 20% af heildarfjárveitingu til spítalans. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji raunhæft að Landspítalinn geti farið í þessar aðhaldsaðgerðir á næsta ári upp á 6 milljarða, eða hvernig menn hafi hugsað sér að taka á þessum halla Landspítalans. Við ræðum hér um fjáraukalög og það kemur fram að þótt við náum þessum jöfnuði, sem er gott, er mjög mikið frávik í tekjuáætluninni sjálfri, þ.e. skatttekjur á hagnað einstaklinga og lögaðila minnka. Vil ég sérstaklega spyrja í því ljósi að við afgreiðum nú fjárlagafrumvarp fyrir árið 2010, hvort hv. þingmaður hafi ekki áhyggjur af því að þær skatttekjur muni ekki skila sér í ljósi þeirra niðurstaðna sem hér eru. Það vantar 6,6 milljarða upp á að skatttekjur einstaklinga skili sér og eins nú eru skatttekjur á lögaðila um 2,5 milljörðum minna en reiknað var með. Samt gerum við ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu árið 2010 að það muni aukast um 4,2 milljarða miðað við það sem upphaflega var reiknað með. Fyrst og fremst vil ég spyrja hv. þingmann: Telur hann raunhæft að fara með Landspítalann – háskólasjúkrahús inn í árið 2010 án þess að taka eitthvað á þeim vandamálum?

Hæstv. forseti. Í ræðu minni tilgreindi ég einmitt Landspítalann, vegna þess að það er rétt að á undanförnum árum hefur Landspítalinn alltaf verið rekinn með halla og fengið leiðréttingar í fjáraukalögum. Það er ekki gert núna að þessu sinni en menn eru þó bæði meðvitaðir um að taka þarf á hallanum frá 2008 með einhverjum hætti. Það verður væntanlega gert í lokafjárlögum, en þó er búið að gefa fyrirheit um að menn frysti þá fjárveitingu og láti hana ekki af hendi nema spítalinn nái þeirri hagræðingu. Það verður þó ekki gengið frá því að fullu fyrr en menn hafa komið rekstrinum í það horf sem fjárheimildir veita spítalanum. Það gildir jafnt frá þessu ári yfir á næsta ár. Það eru ákveðin vonbrigði að gengið hefur hægar að hagræða á spítalanum en reiknað hafði verið með. Menn verða auðvitað að hafa allan fyrirvara á því að það þurfi hugsanlega að taka á þessum málum seinna, en það verður ekki gert í fjáraukanum frekar en á öðrum stofnunum til þess að viðhalda þessari aðhaldskröfu. Það verður þá að fjalla um það sérstaklega við gerð lokafjárlaga og uppgjörs með hvaða hætti það verður gert. Það liggur ekki fyrir hér í frumvarpinu en ekki gerð tillaga um að mæta þessu einfaldlega vegna þess að menn ætla að reyna að komast út úr þessari hringavitleysu varðandi fjáraukann. Það raunar er það sem Ríkisendurskoðun fagnar í bréfi sínu, að menn reyni að herða aðhaldið og gera skýrari kröfu um að menn standist áætlanir. Það krefst um leið þess að menn vinni betri áætlanir, þeir þurfa auðvitað að fara vel yfir reksturinn og ég treysti því að verið sé að því á þessum tíma. Hitt erindið var … 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég tel skattstofnana vera það veika að ekki sé ekki fýsilegt að fara í þessar skattahækkanir vegna þess að tölulegar staðreyndir í fjáraukalagafrumvarpinu núna sýna okkur að þar kemur um 6,6 milljörðum minna á einstaklinga en áætlun gerði ráð fyrir og 2,5 milljörðum minna á lögaðila, þ.e. fyrirtækin í landinu sem standa mjög veikt um þessar mundir. Samt er gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að það muni hækka um 4,2 milljarða. Það kom fram gagnrýni í skýrslu Ríkisendurskoðunar, sem vitnað var í hér áðan, á að það væru mjög óskýr skilaboð frá heilbrigðisráðuneytinu til að mynda til Landspítalans, að það væri mjög veikt eftirlit og aðhald frá stofnuninni og óskýr fyrirmæli um það hvernig bregðast eigi við. Var sérstaklega bent á að fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherra hefði einmitt slegið af 152 milljónir í komugjöld án þess að gera ráðstafanir á móti. Því langar mig að spyrja hv. þingmann, vegna þess að ég veit að hann er mikill áhugamaður um að bæta aðhald í ríkiskerfinu, hvort hann taki ekki undir með mér að núna verði menn að hafa þetta stífa aðhald til þess að stofnanirnar haldi sig innan eðlilegra marka og fái rétt gefið í upphafi, svo verði þær að halda sig innan fjárlaga. Ég held að það sé mjög mikilvægt á þessum tímum að allar stofnanir fari eftir fjárlögum. Að lokum vil ég spyrja hvað hv. þingmanni finnst um það, af því að það kom fram á fundi í fjárlaganefnd, að menn hafa verið að þróa eins konar tilsjónarmannakerfi í ráðuneytunum. Finnst honum ekki eðlilegt að af þeirri braut verði snúið og þeir aðilar sem ekki geta haldið sig innan fjárhagsáætlana fari bara inn í áminningakerfið og verði látnir hætta ef þeir geti ekki haldið stofnunum innan fjárlaga?

Hæstv. forseti. Fyrst varðandi tekjustofnana, er það innbyggt í öll þau líkön sem notuð eru til þess að reikna út forsendur fjárlaga og menn gera líka ráð fyrir að tekjustofnarnir geti veikst. Þar byggja þeir á reynslutölum þótt það sé auðvitað erfitt í þessu árferði að vera nákvæmur hvað það varðar. Þær breytingar sem gerðar hafa verið byggja á rauntölum. Það hefur ræst heldur úr á seinni hluta ársins miðað við það sem menn spáðu. Ég bind því miklar vonir við að þessir tekjustofnar haldi miðað við þær áætlanir sem lagðar hafa verið fram og við fengum fyrir því ágætan rökstuðning í fjárlaganefnd að svo mundi verða. Varðandi skýr skilaboð og fyrirmæli til einstakra stofnana er Landspítali – háskólasjúkrahús nefndur aftur. Þær tölur sem birtast á blaði við afgreiðslu fjárlaga eru þær tölur sem viðkomandi stofnanir eiga að vinna eftir, það er klárt. Ábyrgðin er fyrst og fremst í höndum forstöðumanns stofnunar á hverjum stað. Eftirlit með þessum stofnunum er síðan hjá viðkomandi fagráðuneytum. Þá er það ráðuneyti sem á síðan að fylgja því eftir að fjárlög standist. Þar á eftir kemur fjárlaganefndin og síðan Ríkisendurskoðun sem hjálpar okkur við að fylgjast með hvort menn standi við þær áætlanir sem gerðar hafa verið. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram, það skiptir auðvitað miklu máli hvaða skilaboð eru gefin. Hér hefur það viðgengist að menn hafa getað gert út á fjáraukalög, eins og það hefur verið kallað. Það hefur nánast verið regla að hér hafi verið nokkrir milljarðar í fjáraukalögum. Ég held að þetta tímabil sé búið. Ég held að menn þurfi að breyta þessu og það er okkar hlutverk að gera það. Ein af leiðunum sem geta verið til þess að hjálpa stofnunum út úr þessum vítahring er einmitt að setja tilsjónarmann fyrst og fremst til þess að kíkja yfir öxlina, fara yfir reksturinn og hjálpa mönnum að átta sig á því hvar hægt er að snúa við steinum og gera betur. Það þarf ekki endilega að reka fólk til þess, það getur verið þarna fólk sem býr yfir mjög mikilli reynslu. Það eru dæmi um að þessu hafi verið beitt og er raunar þekkt frá öðrum löndum. 

Virðulegi forseti. Það er alltaf ánægjulegt við umræðu um fjáraukalög hversu menn eru brosmildir og í góðu skapi þegar fjáraukalögin eru rædd, því að þá er verið að gera upp ákveðna hluti sem gripið hefur verið til á yfirstandandi ári og þess sér ágætlega stað í því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar. Þar er verið að grípa til aðgerða sem sýna með hvaða hætti ríkisstjórnin hyggst halda þau skilaboð sem felast í lagasetningu fjárlaga hvers árs. Þegar litið er yfir það frumvarp sem hér liggur fyrir við 2. umræðu sést að gripið hefur verið til ýmissa aðgerða til að reyna að halda meginmarkmið fjárlaga ársins 2009 sem lúta að hallarekstri ríkissjóðs. Þar var gert ráð fyrir 153 milljarða halla og nú sýnir þetta frumvarp að miðað er við að halli ársins verði 151 milljarður. Ég vil þó leyfa mér að fullyrða að það er tvímælalaust innbyggður halli í fjárlög ársins sem ekki er kominn fram. Það kemur hins vegar ekki í ljós fyrr en við lokafjárlög fyrir árið 2009 hvernig tekið verður á þeim þáttum en það er alveg ljóst í mínum huga að hér eru vantalin gjöld og hugsanlega oftaldar tekjur, þótt ekki sé um það að ræða í utanríkisþjónustu landsins. Nefndin fékk tillögur til umræðu frá ríkisstjórn og hefur fjallað um þær. Við höfum haft það verkefni að leita skýringa frá fjármálaráðuneyti og fagráðuneytum á fjárbeiðnum um auknar fjárheimildir sem og öðrum þáttum sem lúta að rekstri ríkisins. Í því nefndaráliti sem ég mæli hér fyrir, sem að standa hv. þingmenn Ásbjörn Óttarsson, Höskuldur Þór Þórhallsson og Ólöf Nordal, höfum við sett upp töflu sem leiðir fram þær breytingar sem orðið hafa á frumvarpinu í meðförum nefndarinnar. Niðurstöðutölur á tekjuhliðinni eru 417 milljarðar en á gjaldahliðinni 568 milljarðar, þannig að jöfnuðurinn er 151 milljarður. Hafa ber þó í huga varðandi umræðu sem á sér stað um þennan jöfnuð, sem var til líka umræðu í tengslum við lagasetningu í júní í sumar um jöfnuð í ríkisfjármálum árin 2009–2013, að í greinargerð með því frumvarpi kom fram að ekki hafi verið talinn með til gjalda 20 milljarða verðbótaþáttur af lánum ríkissjóðs hjá Seðlabanka Íslands vegna skuldar ríkissjóðs við bankann vegna lána Seðlabankans til viðskiptabankanna. Eins og ég nefndi áðan var talið að þessi fjárhæð gæti numið 20 milljörðum kr. og samkvæmt reikningsskilareglu sem gildir hjá ríkissjóði við uppreikning langtímalána, skulu áfallnar verðbætur færast yfir höfuðstólsreikning en ekki um rekstrarreikninginn. Verðbæturnar hækka því höfuðstól lánanna en mótfærslan er á endurmatsreikningi og hefur því ekki áhrif á fjármagnsgjöld í rekstrarreikningi. Þessi aðferð hefur verið notuð í fjöldamörg ár og byggist á gamalli samþykkt ríkisreikningsnefndar. Aðferðin hefur í för með sér að einungis raunvextir verðtryggðra lána koma að fullu til gjalda í rekstrarreikningi ríkissjóðs og því má segja að færslan vanmeti vaxtagjöld verðtryggðra lána og skekki samanburð á milli verðtryggðra og óverðtryggðra lána. Þetta er atriði sem ég tel að þurfi að fara í gegnum frá grunni, einfaldlega vegna þess að lögin sem þetta byggist á eru frá 1967 en lögum um þessi mál og hvernig þeim er háttað á Alþingi var breytt 1997. Nefndin starfar á grunni ákveðinnar samþykktar sem mun eftir því sem orðalag hljóðar vera til muna eldra. Er nauðsynlegt að skýra þetta atriði til að koma í veg fyrir að við séum með skakkan samanburð á milli þessara stóru grunnþátta. Eins og ég gat um áðan hefur ríkisstjórnin lagt fram breytingartillögur við 3. umr. Við fengum þær til umfjöllunar í fjárlaganefnd 7. desember. Í þeim tillögum kom fram að tekjurnar mundu hækka um 8,7 milljarða og útgjöld lækka um rétt rúma 6 milljarða og jöfnuðurinn átti að batna samkvæmt tillögunum um 14,8 milljarða og verða neikvæður um þá stærð sem ég gat um áðan. Helstu breytingarnar samkvæmt tekjutillögu fyrir 3. umr. eru þær að skattar á tekjur og rekstrarhagnað einstaklinga hækka um 2 milljarða, á lögaðila hækka skattarnir um 3 milljarða. Fjármagnstekjur einstaklinga lækka um 1.250 milljarða, vaxtatekjur af endurlánum tæplega 3 milljarða, og aðrar vaxtatekjur um 1.210 millj. kr. Á það var minnst í framsögu hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, formanns fjárlaganefndar, áðan að í frumvarpinu sé tekið á greiðslum vegna Arion banka. Ég vil gera það að umtalsefni hér að í tekjutillögum ráðuneytisins þegar þetta kom fyrst fram var gert ráð fyrir því að Arion banki greiddi 6,5 milljarða í arð til ríkissjóðs sem síðan yrði lánað strax til baka til bankans frá ríkinu með víkjandi láni til allt að tíu ára. Við í minni hlutanum gerðum strax athugasemdir við þetta fyrirkomulag í ljósi þess að aðalfundur bankans hefur ekki verið haldinn og það er hluthafanna og aðalfundar að taka ákvörðun í þessum efnum. Því vildum við meina að ekki væri hægt að skuldbinda verðandi eigendur með þeim hætti sem tillaga fjármálaráðuneytisins gerði ráð fyrir. Að auki væru útskýringar á þessum tilfærslum óljósar og lítt rökstuddar. Meiri hluti fjárlaganefndar féllst á þau sjónarmið okkar í stjórnarandstöðunni og tillöguflytjendur voru krafðir um betri upplýsingar og betri gögn. Jafnframt var Ríkisendurskoðun fengin til fundar við nefndina þar sem fjallað var um þetta á sameiginlegum fundi með fjármálaráðuneytinu. Ríkisendurskoðun tók málið til athugunar og staðfesti rauninni þær athugasemdir sem stjórnarandstaðan hafði gert. Niðurstaða málsins var sú að breytingarnar ganga eftir eins og lagt var upp með í fyrstu, þ.e. það er ekki hægt að færa þetta sem arðgreiðslu frá bankanum þegar hluthafafundur hefur ekki verið haldinn. Minni hlutinn gagnrýnir þessar bókhaldsæfingar ríkisstjórnarinnar. Óneitanlega hefði komið sér betur svona út á við að láta líta svo út að jöfnuðurinn sem að var stefnt í fjárlögum ársins 2009 hefði náðst og gott betur, það hefði verið hægt að sýna fram á með þessum hætti til muna hagstæðari niðurstöðu á tekjuhliðinni. Hins vegar óskuðum við eftir fyllri upplýsingum um þetta mál frá fjármálaráðuneytinu en því miður höfðu þær upplýsingar ekki skilað sér þegar við rituðum þetta álit í morgun, en fulltrúarnir hafa mætt til fundar við nefndina og kynnt nýjar tillögur til breytinga sem taka mið af þeim athugasemdum sem ég gat um áðan og það ber að virða það. Við teljum alveg óhjákvæmilegt að gerð verði örlítið nánari grein fyrir fjárbeiðni af þeirri stærðargráðu sem ríkisstjórnin hefur lagt fram og hefur óskað eftir að Alþingi staðfesti sem lög. Það hefur komið fram í máli manna, bæði um fjáraukann og ekki síður varðandi fjárlögin sem voru rædd hér fyrr á fundi í morgun, að forsendur fyrir tekjuáætlun eru mjög óvissar í dag og það tekur líka til fjáraukalagafrumvarpsins eins og það liggur fyrir. Í rauninni er bráðnauðsynlegt að styrkja eftirlitshlutverk fjárlaganefndar og auka agann við framkvæmd fjárlaga að allar nánari forsendur breytingartillagna af þessari gerð verði veittar, þeirra verði aflað, og að ráðuneyti, hvort sem það er fjármálaráðuneyti eða önnur sem stefna að því að ná ákveðnum tekjum eða sparnaði, séu krafin rækilegra skýringa á því með hvaða hætti ætlunin er að ná þeim markmiðum sem þeim eru sett. Enn fremur er sjálfsagt að skoða hvaða þættir það eru í efnahagslífinu sem gefa tilefni til tekjuáætlana þegar svo árar sem nú er raunin. Við gerðum á fyrri stigum við fjáraukalagatillögur miklar athugasemdir við áætlanir ríkisstjórnarinnar um tekjuauka af sköttum einstaklinga og lögaðila, svo og áætlaða hækkun tekna af virðisaukaskatti, þar sem við, því miður verð ég að segja, teljum mjög vafasamt að þessar áætlanir nái fram að ganga. Í því sambandi vil ég vitna til rökstuðnings fyrir þessum sjónarmiðum sem er að finna í nefndaráliti 1. minni hluta við fjáraukalögin, og ég leyfi mér í rauninni að vitna til þess hér í ræðu minni, þar sem við rökstuddum það með ágætum hætti og málefnalega að tekjuáætlunin væri ofmetin og gjaldahliðin væri vanmetin. Ef menn kjósa að draga í efa skýringar okkar má nefna í því sambandi að Ríkisendurskoðun hefur tekið undir þessi sjónarmið. Þegar við óskuðum eftir greiningu eða athugun hennar á áhrifum bandormsins svokallaða, lögunum um jöfnun í ríkisfjármálum, kom fram í þeirri samantekt að Ríkisendurskoðun teldi að skattbreytingarnar sem gerðar voru um mitt síðasta ár, og bitnuðu fyrst af öllu á örorku- og ellilífeyrisþegum og höfðu strax áhrif þar eins og sér ágætlega stað í fjáraukalagafrumvarpinu eins og það liggur hér fyrir, hafi ekki skilað sér nema að litlu leyti af tekjum einstaklinga og lögaðila. Hins vegar höfðu skattalagabreytingarnar þau áhrif að þær forðuðu ríkinu frá meiri samdrætti í tekjum en í stefndi og það ber að virða það. Varðandi gjaldahlutann kemur fram í þessu sama tilvitnaða erindi eða bréfi Ríkisendurskoðunar frá 27. nóvember að stofnunin telur, með leyfi forseta: „óhætt að fullyrða að aðhaldsaðgerðir á miðju ári hafi ekki skilað sér nema að litlu leyti“. Þetta er í rauninni sama fullyrðing um þennan þátt fjáraukalaganna sem þetta snertir eins og lýtur að tekjupóstinum. Það sem ber hins vegar uppi þessa niðurstöðu að hluta til eru tekjur af fjármagni og vöxtum og lánatekjur sem eru verulega hærri en menn ætluðu um mitt ár og raunar í fjárlagagerðinni líka sem unnin var í desember á síðasta ári. Við óskuðum eftir því, stjórnarandstaðan, að unnið yrði mánaðaruppgjör á grundvelli upplýsinga úr ríkisbókhaldi. Ég vil taka það fram að þetta er óendurskoðað. Þetta var unnið fyrir fyrstu tíu mánuðina, janúar–október, og þá koma þau frávik sem ég hef verið að gera hér að umtalsefni ágætlega fram. Þetta er í tekjum af sköttum á tekjur og hagnað einstaklinga og síðan í sköttum á tekjur og hagnað lögaðila. Þar eru gríðarleg frávik þessa fyrstu tíu mánuði, allt í allt um 9 milljarðar kr. Ég nefndi fjármagnstekjuskattinn í bata upp á 10 milljarða. Virðisaukaskatturinn er einstaki skattstofninn sem tekur mestum breytingum, hann er í þessu tíu mánaða uppgjöri með frávik upp á rúma 9 milljarða kr. sem hlýtur að teljast gríðarlega stórt frávik á þessum tekjupósti því að þetta lætur nærri að vera hátt í 10% frávik. Ástæðan fyrir þessu er mjög einföld í raun, hún liggur fyrst og fremst í því að samdrátturinn er greinilega meiri og hraðari en menn ætluðu um mitt þetta ár. Við sjáum þess stað í þjóðhagsforsendum sem okkur voru birtar og voru unnar og endurskoðaðar núna í desember. Þar kemur fram að gert er ráð fyrir að einkaneysla dragist saman um tæp 17% á árinu 2009, fjárfesting í landinu dragist saman um 45% og verg landsframleiðsla dragist saman um 7,9%. Það er í rauninni ósköp eðlilegt að samdráttur verði í tekjum ríkissjóðs af þessum sköttum þegar svona árar í þjóðarbúskapnum og sú tafla sem ég hef gert hér að umtalsefni, óendurskoðuð fyrir fyrstu tíu mánuðina, leiðir ágætlega fram í þessum sköttum þróun þeirra hagstærða sem ég gerði hér að umtalsefni. Þetta er hálffyrirkvíðanlegt í raun þegar maður ber saman þennan veruleika við veruleikann sem birtist okkur síðan í fjárlagatillögunum sem lúta að tekjuhliðinni, sem gera ráð fyrir enn hærri tekjum af þeirri starfsemi sem ég hef hér nefnt. Það er því ekki að undra þótt óskað sé iðulega eftir frekari rökstuðningi fyrir þeim þáttum sem þar eru tilgreindir. Ég vil líka nefna hér atriði sem snertir hvort tveggja fjáraukalögin og fjárlögin eins og við ræddum þau í morgun, og það lýtur að fjármögnun bankanna. Það liggur einfaldlega fyrir að kostnaðurinn af því tjóni sem felst í ábyrgð ríkissjóðs á falli bankanna lendir fyrst og fremst á almenningi að bera, skattgreiðendum Íslands. Það er í rauninni eðlilegt þegar horft er til þeirra stærða sem er um sýslað af hálfu ríkisstjórnar í samskiptum og aðgerðum gagnvart fjármálakerfinu og þessar stóru tölur birtast, að mörgum hrjósi hugur við því að glíma við þær því að þetta virðist því sem næst ókleifur veggur þó hann sé það ekki. Því miður fallast mönnum oft hendur og menn taka þær tölur hráar sem þeim eru birtar, tiltölulega hráar, í stað þess að gefa sér rýmri tíma til að gaumgæfa þær og fara á bak við forsendurnar fyrir þessu. Í þessum orðum mínum er engin ill meining, heldur fyrst og fremst ósk um að við vöndum okkur við lagasetninguna og ákvörðun á þessum fjárheimildum, einfaldlega vegna þess að við erum umboðsmenn almennings sem kemur til með að greiða þessar stóru stærðir, en því stærri sem talan er, þeim mun hraðari gengur hún oft í gegn. Því miður er veruleikinn að birtast manni með þeim hætti að menn eru farnir að tapa verðskyni á fjárhagsstærðir, bæði almenningur og við sem vinnum með þær stærðir sem við erum að ræða. Við erum farin að tala hér um milljarð eins og hann sé bara liggur við ein króna. Ég gleymi því ekki að þegar ég var yngri og óreyndari kannski og ekki með jafnmikið af tölum í höfðinu, þótti manni ein milljón króna gríðarleg fjárhæð og einn milljarður, þúsund milljónir, óskapleg stærð, en nú virðist oft og tíðum í umræðunni enginn vera maður með mönnum nema hann geti helst farið upp fyrir 100 milljarða í umræðu. Þetta er dapurleg þróun og ber að varast, og ég vara við því í vinnu fjárlaganefndar þegar við - þetta venjulega fólk sem við erum - erum að vinna með slíkar stærðir sem við höfum aldrei sýslað með áður, við eigum að gefa okkur tíma til að vanda til verka og grafast fyrir um forsendur þeirra miklu stærða sem unnið er með. Þetta vildi ég bara ítreka og undirstrika við umræðuna núna vegna þess að við erum að sýsla með stóra fjármuni og eigum líka eftir milli 2. og 3. umr. um fjárlögin að fjalla um mjög stór mál. Ég vil geta þess án þess ég ætli að fara niður í sundurliðun á framlögum eða skuldbindingum til einstakra banka að þar er um að ræða tilfærslur sem fjárlaganefnd hefur í rauninni engar forsendur til að fara inn í og skoða hvað liggur að baki. Þar eru flóknir samningar og vissulega ber að virða það en upplýsingin um þetta mætti vera fyllri en hún er. Í því felst ekki endilega nein gagnrýni á niðurstöðuna sem slíka einfaldlega vegna þess að ég get ekki gagnrýnt hana þar sem ég hef ekki þær upplýsingar undir höndum sem gæfu mér tilefni til þess. Við í 1. minni hluta fjárlaganefndar erum þeirrar skoðunar varðandi fjáraukalögin eins og þau liggja hér fyrir að sú niðurstaða sem greint er frá í töflunni sem ég gerði að umtalsefni fyrr í ræðu minni sem sýnir fram á það að niðurstaðan í jöfnuði verður neikvæð upp á 151 milljarð og sé þar af leiðandi í takt við fjárlög, sé innbyggður halli í fjárlög ársins 2009. Hvers vegna leyfum við okkur að fullyrða það? Jú, það er einfaldlega vegna þess að við höfum ekki enn fengið upplýsingar um stöðu gjaldaliða í rekstri ríkissjóðs allt þetta ár og vitum í rauninni ekki almennilega hvernig rekstrarliðir einstakra stofnana eða ríkisaðila standa. Sömuleiðis þegar við horfum til lengri tíma, yfir áramótin og inn í næstu fjárlög, vitum við og það hefur verið mikil umræða um það, að ýmsar stofnanir, ég nefni sem dæmi heilbrigðisstofnanir, öldrunarþjónustu, menntamál og samgöngumál, munu að óbreyttu samkvæmt fjáraukalagafrumvarpinu hefja nýtt starfsár með halla og að auki sjáum við dæmi þess í fjárlagatillögu næsta árs að lækkaðar eru fjárveitingar til sömu stofnana. Og maður spyr sig hvernig eigi að fara með þetta. Viðraðar hafa verið hugmyndir um það að ríkisstjórnin leiti samninga við þær stofnanir sem hafa verið að safna halla. Í álitum minni hluta, í það minnsta Sjálfstæðisflokksins í tengslum við fjárlög og fjáraukalögin, hefur verið ítrekað að slíkir samningar séu óheimilir að óbreyttum lögum. Því vil ég leggja áherslu á það við hv. formann og hv. varaformann fjárlaganefndar að þegar kemur að slíkri samningsgerð verði gengið mjög ríkt eftir því áður en til slíkra samninga er gengið, að leitað sé heimilda og lögum breytt sem nauðsyn er á áður en þessi mál verða fullnustuð. Hins vegar er alveg ljóst að sá þáttur máls sem lýtur að óhöfnum fjárveitingum allt aftur til ársins 2008, er ákveðið dæmi um ákvörðun sem tekin var án þess að hún væri fullnustuð, þ.e. útfærð og henni lokið gagnvart einstökum stofnunum, og miðað við fjáraukalagatillöguna eins og hún lítur út fyrir nú er ekki búið að fullnusta þetta mál og það er miður. Við þekkjum það í umræðunni um t.d. málefni Landspítalans, eins og kom fram í andsvari við framsöguræðu formanns hv. fjárlaganefndar, Guðbjarts Hannessonar, að mál sem þetta kristallast í einfaldlega vegna þess að það er stærst, er rekstrarstaða Landspítala – háskólasjúkrahúss. Þetta er mjög erfitt mál í framkvæmd og verður gríðarlega erfitt fyrir viðkomandi stofnanir eftir því sem lengra líður frá því að þessi óskýru fyrirmæli voru gefin og þar til þau eru fullnustuð og því er full ástæða til að hvetja forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar og forustu hennar í fjárlaganefnd til að ýta á að þessu verði lokið sem fyrst. Sömuleiðis er nefnt í nefndaráliti 1. minni hluta mál sem hefur verið mikið rætt, og ég veit ekki hvort forsvarsmenn hv. fjárlaganefndar eru tilbúnir til frekari umræðu um það í bili, en það er mál sem tengist Icesave-samningunum, sumir fá aldrei nóg af því að ræða það, en þar eru skuldbindingar enn ófærðar inn þrátt fyrir að tilmæli hafi verið um það frá Ríkisendurskoðun að svo skyldi gert. Aðspurðir sögðu fulltrúar fjármálaráðuneytisins, og ég bið hv. þingmenn að taka eftir því, þegar við spurðum í nefndinni hvers vegna skuldbindingin af Icesave væri ekki færð inn í fjáraukalög eða fjárlög, að frumvarpið sem verið væri að þrasa um á þinginu væri ekki enn orðið að lögum. Það er út af fyrir sig skýring en þá má með sama hætti spyrja þegar skattalagafrumvörp ríkisstjórnarinnar eru ekki enn orðin að lögum: Hvers vegna í ósköpunum gerir breytingartillaga meiri hlutans ráð fyrir því að tekjur af þeim komi inn í fjárlagafrumvarpið? Það er ekki samsvörun á milli þessara svara og er í rauninni engin ástæða til að fara með þetta, því að það liggur fyrir í mínum huga að lögin sem voru samþykkt á Alþingi 28. ágúst kveða á um það að greiðsluskyldan sé fyrir hendi og því ber að taka tillit til þessarar skuldbindingar. Ég vil undir lok máls míns líka nefna tvo aðra þætti sem hafa vissulega komið áður til umræðu. Annar þátturinn lýtur að framkvæmdum utan fjárlaga sem er fjármögnun á stórframkvæmdum sérstaklega. Það er Landspítali – háskólasjúkrahús eins og hér hefur margoft verið rætt og sömuleiðis ákveðin verkefni á sviði samgöngumála og ekki þarf að minna hv. þingmenn á umræðuna um tónlistar- og ráðstefnuhúsið. Þetta er að fara í þennan farveg með þessi stóru verkefni og ber að varast að svo sé gert, einfaldlega vegna þess að lög um fjárreiður ríkisins taka ekki með óyggjandi hætti á þessu viðfangsefni og því er nauðsynlegt að eyða sem fyrst þeirri óvissu sem núverandi tilhögun þessara verkefna hefur í för með sér. Ég vil að lokum nefna lokafjárlög og ætla að lesa þann kafla úr nefndarálitinu sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Fjármálaráðherra sendi forseta Alþingis ríkisreikning 2008 með bréfi dagsettu 26. júní sl. 1. minni hluti bendir á að skv. 45. gr. laga nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins, ber að leggja fram lokafjárlög samhliða ríkisreikningi: „Með ríkisreikningi sem lagður er fram á Alþingi, sbr. 7. gr., skal fylgja frumvarp til lokafjárlaga honum til staðfestingar. Þar skal leitað heimilda til uppgjörs á skuldum eða ónotuðum fjárveitingum sem ekki eru fluttar milli ára. Jafnframt skal leggja fram sérstaka skrá ásamt skýringum yfir geymdar fjárheimildir og um þá aðila sem hafa farið fram úr fjárheimildum ársins. Heimilt er að greiða slíka umframgreiðslu af fjárveitingu næsta árs. Einnig skal gerð grein fyrir ónýttum lántökuheimildum liðins árs.““ Nú háttar svo til að við 3. umr. um fjáraukalagafrumvarpið bólar ekkert á þessum upplýsingum. Það er ekki í samræmi við ákvæði laga þar um. Þetta er í rauninni mjög bagalegt, ekki síst í ljósi þeirrar miklu óvissu sem er um fjárlög næsta árs og því hefði verið mjög æskilegt að þetta lægi fyrir. Stjórnarandstaðan telur mjög brýnt að úr þessu verði bætt og heitir á hv. fjárlaganefndarforustu að vinda bráðan bug að þessu, því að það er gjörsamlega óþolandi öllum þingheimi að ekki sé farið að lögum í þessum efnum. Niðurstaðan af umfjöllun okkar í minni hlutanum er einfaldlega sú að við getum ekki staðið að því að samþykkja fjáraukalögin fyrir árið 2009 miðað við þær takmörkuðu forsendur sem liggja til grundvallar þeim tillögum sem meiri hlutinn hefur lagt fram.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir ræðu hans sem var bæði hófstillt og yfirgripsmikil eins og hans var von og vísa, auk þess sem frá honum koma margar ágætar ábendingar um það hvernig færa á inn í bókhald ríkisins ýmsar skuldbindingar sem ekki hefur verið gert hingað til en þó stendur til að fara að gera. Þingmanninum var tíðrætt um að árangur af þeirri vinnu sem lögð var í ríkisfjármálin, endurskoðun ríkisfjármála í sumar, hefði ekki skilað sér og vitnaði þar m.a. til Ríkisendurskoðunar. Þetta er tónn sem hefur mátt heyra í málflutningi stjórnarandstöðunnar við umræðu um fjáraukalögin fyrr í haust og svo núna í umræðu um frumvarp til fjárlaga næsta árs. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar fyrir framkvæmd fjárlaga fyrstu átta mánuði ársins segir, með leyfi forseta: „Ríkisendurskoðun hefur farið yfir forsendur nýrrar tekjuáætlunar ráðuneytisins“ - þ.e. fjármálaráðuneytisins - „og sér ekki ástæðu til að ætla annað en að þær eigi að geta gengið eftir. […] Ljóst þykir að stjórnvöldum hefur tekist að fylla það gat sem um mitt ár leit út fyrir að yrði á tekjuhliðinni og rúmlega það ...“ Segir í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Í gær, eins og ég hef áður nefnt úr þessum ræðustól, var síðan haldinn fundur, blaðamannafundur hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem var að endurskoða eða fara yfir stöðu mála hér ásamt ríkisstjórninni, þar sem það sama kom fram, þ.e. að staðan á Íslandi er heldur betri en gert var ráð fyrir í upphaflegu mati Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þau tvö álit sem ég var að vitna til eru til vitnis um það 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Björn Valur Gíslason spurði mig hvort ég væri ekki sammála því að árangur hefði náðst. Ég fagna því ef við náum árangri við þá glímu sem við stígum nú, tvímælalaust. Það sem við höfum verið að gagnrýna í stjórnarandstöðunni er ekki árangur sem náð er, heldur erum við að draga fram eins og með vísan til skýrslu Ríkisendurskoðunar, þó svo að heildarmarkmiðið varðandi jöfnuðinn sem bandorminum var ætlað að ná fram varðandi tekjur og gjöld hafi nálgast nokkuð vel, er samsetningin á þeim aðgerðum sem þar er um að ræða ekki slík sem að var stefnt, þ.e. það sem bjargar tekjuhlutanum er að vaxtatekjur og tekjur af fjármagni eru miklu, miklu meiri en menn ætluðu, en tekjurnar af sköttunum sem ætlað var að koma inn eru töluvert langt frá því sem ætlað var. Ég nefndi í ræðu minni áðan sérstaklega virðisaukaskattinn. Það er þau frávik og sú óvissa sem við höfum verið að halda á lofti vegna fjárlagagerðar næsta árs. En við fögnum að sjálfsögðu hverju skrefi sem tekið er í þá átt að reyna að vinna á þessum vanda ef við sjáum árangur þar. En um aðgerðirnar 

Forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir svarið. Auðvitað getum við deilt um árangur, hvort hann sé orðinn og hvort þær aðgerðir sem ráðist var í í sumar af nokkrum krafti að mér fannst, hafi skilað því sem til var ætlast. Annað sem mig langar til að beina til hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar er varðandi fjáraukalögin og það sem segir í skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga fyrstu átta mánuði ársins, með leyfi forseta: „Á undanförnum áratugum hafa fjárheimildir til stofnana almennt hækkað í fjáraukalögum ólíkt því sem nú er útlit fyrir þegar til stendur að lækka þar fjárheimildir fjölmargra stofnana. Reglan hefur hingað til verið sú að þegar ráðuneyti hafa látið í ljós vilja til að auka fjárveitingar stofnana í fjáraukalögum, hafa forstöðumenn þeirra alla jafna ekki gripið í taumana þótt rekstur færi fram úr heimildum. Þannig hefur viðbótarfjárheimildum í raun verið ráðstafað fyrir fram, þ.e. áður en þær hlutu samþykki Alþingis. Nú þegar til stendur að lækka fjárheimildir stofnana hefur orðið vart tregðu hjá forstöðumönnum að bregðast við því fyrir fram á sama hátt. Þá er vísað til þess að Alþingi hafi ekki samþykkt breytingarnar og því sé ekki hægt að ætlast til þess að unnið sé eftir þeim. Þá er því haldið fram að fyrirhuguð skerðing fjárheimilda sé nú í lok árs allt of seint fram komin.“ Þarna lýsir Ríkisendurskoðun í raun og veru því sem hefur verið í gangi hér á mörgum undanförnum árum og tekur sérstaklega fram árin 2005 og 2006 hvað það varðar. Ég vil spyrja þingmanninn að því, sem ég þó þykist vita að hann sé sammála mér um, hvort ekki sé kominn tími til að breyta þessu vinnulagi, að skýrar sé tekið á rekstri stofnana hvað þetta varðar og reynt sé af öllum mætti að koma í veg fyrir það sem hefur verið að gerast á undanförnum árum varðandi umframkeyrslu stofnana.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst af öllu segja það í tengslum við þessar spurningar, einfaldlega vegna þess að mál sveitarfélaganna eru mér hugleikin, að við megum heldur ekki gleyma því að hluti af batanum er að lagt var tryggingagjald á alla launagreiðendur. Sveitarfélögin koma inn í það og þar er ákveðinn bati. Varðandi hallarekstur sveitarfélaga hefur fjárlaganefnd alla tíð gagnrýnt hallarekstur ríkisstofnana. Það er framkvæmdarvaldið sem sér um þá hluti og einhvern veginn virðist þetta vera vanbúið til að vinna eins og ráð er fyrir gert í fjárreiðulögunum, því miður. Hv. þingmaður spyr hvort það sé ekki til bóta sem ákveðið var í fjáraukalögunum, þ.e. að stöðva hallareksturinn. Ég deili ekki alveg þeirri skoðun með hv. þingmanni, einfaldlega vegna þess að ákvörðunin er ekki heil, þetta er bara partur af ákvörðun, þ.e. að lýsa því yfir í fjáraukalögunum að það eigi ekki að verða hallarekstur, skilja hallareksturinn og hallann eftir ókláraðan og afganginn raunar líka - það má ekki gleyma því sem vel er gert, það gerist bara oft - og senda síðan stofnanirnar sem hugsanlega eru í vandræðum inn í næsta ár með skertar fjárheimildir. Vandinn er þá enn fyrir hendi en sá ákveðni vilji sem hefur alla tíð verið fyrir hendi að vilja taka á þessu er jafnríkur nú og hann var áður. Aðferðirnar sem við erum að beita eru í mínum huga þess eðlis að þær virka ekki. Það er miður vegna þess að það vantar 

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu framhaldsnefndarálit um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2009. Mig langar í upphafi máls míns að vekja athygli á einu sem mér finnst endurspegla það verklag sem haft hefur verið, ekki bara varðandi fjáraukalögin heldur líka fjárlögin. Þetta á reyndar við um lokafjárlögin. Það kemur fram í 45. gr. laga nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins, að það beri að leggja fram lokafjárlög samhliða ríkisreikningi. Lögin eru mjög skýr hvað þetta varðar. Þar segir, með leyfi forseta: „Með ríkisreikningi sem lagður er fram á Alþingi, sbr. 7. gr., skal fylgja frumvarp til lokafjárlaga honum til staðfestingar. Þar skal leitað heimilda til uppgjörs á skuldum eða ónotuðum fjárveitingum sem ekki eru fluttar milli ára. Jafnframt skal leggja fram sérstaka skrá ásamt skýringum yfir geymdar fjárheimildir og um þá aðila sem hafa farið fram úr fjárheimildum ársins. Heimilt er að greiða slíka umframgreiðslu af fjárveitingu næsta árs. Einnig skal gerð grein fyrir ónýttum lántökuheimildum liðins árs.“ Það bólar ekkert á lokafjárlögum núna við 3. umr. um frumvarpið. Í mínum huga er það skýrt brot á því lagaákvæði sem ég var að lesa upp. Ég held að það sé algjörlega óþolandi að ekki sé farið að lögum og legg til að bætt verði þar úr í snarhasti. Það er líka óásættanlegt að fjárlaganefnd Alþingis geti ekki haft þessar upplýsingar við höndina. Þá bendir 1. minni hluti á að það sé einnig eðlilegt að ríkisreikningur verði gefinn út fyrr á árinu og leggur til að það verði skoðað mjög ítarlega. Virðulegi forseti. Þegar það frumvarp sem við erum að ræða var lagt fram í fyrsta sinn hafði orðið kerfishrun á Íslandi. Bankahrunið var nýafstaðið og þá lá fyrir að taka þurfti fjárlög ársins 2009 upp og endurvinna þau. Framsóknarflokkurinn var þá í stjórnarandstöðu ásamt Vinstri grænum. Við sögðum: Gott og vel, við gefum ykkur svigrúm til að fara á þessum stutta tíma yfir nýtt fjárlagafrumvarp, leggja það fram, en mælumst um leið til þess að í kjölfarið verði vinnubrögðin bætt og að menn læri af því hruni sem hefur átt sér stað. Ég er sannfærður um að óvönduð vinnubrögð við fjárlagagerð, léleg eftirfylgni og nánast handónýtt eftirlitskerfi séu stór hluti af þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir í dag. Við sögðum ítrekað í ræðustól fyrir um ári: Vinnubrögðunum verður að breyta. Og hver er staðan? Það er ekki verið að breyta vinnubrögðunum. Menn ræða eins og það standi til, menn ræða eins og að það sé erfitt í þessu ástandi, en menn hafa haft nægan tíma til að undirbúa þessi fjáraukalög, hvað þá gera eins og lög kveða á um, að leggja fram frumvarp til lokafjárlaga. Það er alveg sama, hvað viðkemur fjárlagagerð á Alþingi í dag verður að breyta vinnubrögðunum og það verður ekki fyrr en það hefur verið gert sem endurreisn Íslands og íslenska fjármálakerfisins getur hafist. Hér voru gerð stór mistök um leið og ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks tók við völdum þegar útgjaldaliður fjárlaga var aukinn um 20%. Það var olía á eldinn og í því þensluástandi sem þá ríkti var þetta það eina sem ekki mátti gera. Það eru fleiri atriði sem ég vil benda á sem eru til mikilla vansa. Í frumvarpi til fjáraukalaga eru lántökur vegna uppgjörs á Icesave-reikningum og tengdum innlánsreikningum í útibúum gömlu bankanna erlendis ekki tilgreindar. Hér erum við að tala um fjárhæðir upp á tugi eða hundruð milljarða króna. Fyrr í dag fór fram atkvæðagreiðsla um fjárlög þar sem ríkisstjórnin hefur lagt til að farið verði í skattahagræðingar, eins og hún kallar það, til að fá tekjur upp á um 57 milljarða. Vextir af Icesave á einu ári eru um 45 milljarðar kr. sem sýnir hvers lags ófreskja Icesave-samningarnir eru í samanburði við fjárlög hvers árs. Fjárlögin blikna í samanburðinum. Ég hefði talið rétt í því fjáraukalagafrumvarpi sem við erum að ræða að menn hefðu komið með áætlanir um það hvað Icesave-skuldbindingar mundu þýða fyrir þetta frumvarp. Jafnvel þótt ekki sé búið að ganga endanlega frá frumvarpinu um Icesave liggur fyrir frumvarp sem búið er að vísa til 3. umr. og menn ættu að geta séð í hendi sér hvað um væri að ræða. Við erum að tala um hrikalegar fjárhæðir sem munu lenda á komandi kynslóðum. Það er eitt atriði í viðbót sem mig langar til að vekja sérstaka athygli á. Ég gagnrýni þá aðferðafræði sem virðist því miður ætla að festast í sessi við fjármögnun á stórframkvæmdum, að hún sé tekin utan fjárlaga. Ég held að það sé engum til bóta að fela fjárveitingar til slíkra framkvæmda og í því sambandi skal minnt á að stjórnarandstaðan hefur ítrekað haft uppi athugasemdir um byggingu tónlistar- og ráðstefnuhúss og áform samkvæmt heimild í 6. gr. fjárlaga um byggingu Landspítala og samgönguframkvæmdir. Þarna er um að ræða algerlega opnar fjárheimildir upp á marga milljarða, ef ekki tugi, og algerlega óásættanlegt að framkvæmdarvaldið skuli hafa slíkar heimildir til að ráðskast með. Það verður ekki hægt að gera alvörufjárlagafrumvarp fyrr en búið er að kippa þessu í liðinn. Þetta þýðir að efnahagsreikningur ríkissjóðs mun langt í frá gefa rétta mynd af áföllnum skuldbindingum. Ég tel afar brýnt að ráðist verði í það sem allra fyrst að eyða þeirri óvissu sem núverandi tilhögun þessara verkefna hefur í för með sér. Ég mun ekki linna látum fyrr en það hefur verið gert og vil í því sambandi minna á að ég kvaddi mér hljóðs fyrir um ári og benti á að eftirlitshlutverk Alþingis væri ekkert og því til vansa, alþingismenn væru illa upplýstir. Undir þetta tók núverandi hæstv. menntamálaráðherra, Katrín Jakobsdóttir, og einnig þingkonur úr Sjálfstæðisflokknum, þær hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Ólöf Nordal. Það er vilji hjá a.m.k. þremur flokkum af fjórum - þá tala ég um þá stærri - til að breyta og ég skora á ríkisstjórnina að gera allt sem í hennar valdi stendur til að ráðast í þær framkvæmdir. Í þeim breytingartillögum sem hér er verið að ræða er halli ríkissjóðs áætlaður rúmlega 151 millj. kr. en hafa verður í huga að þar eru ekki taldar með verðbætur af skuld ríkissjóðs við Seðlabanka Íslands vegna krafna sem ríkissjóður keypti vegna lána Seðlabankans til viðskiptanna. Það hefur komið fram í umræðum á Alþingi að þessi fjárhæð gæti numið um 20 milljörðum kr. og enn á ný vil ég benda á að svo virðist sem alþingismenn og jafnvel fjölmiðlar séu haldnir einhvers konar tölublindu, að menn tali um milljónir og milljarða í sömu andrá. Venjulegur launamaður vann sér inn um 3,5 millj. kr. á ári sé miðað við meðallaun, að frádregnum skatti um 2 millj. kr., þannig að auðvelt er að setja þessar háu fjárhæðir í samhengi þegar menn reikna þetta út frá sjálfum sér og eigin tekjum. Ég tel mjög brýnt að meiri hlutinn geri nánari grein fyrir þeirri fjárbeiðni sem lögð er til í tekjuhluta frumvarpsins og að fjárlaganefnd Alþingis fjalli nánar um forsendur slíkra breytingartillagna og um leið fái nefndin mun ítarlegri upplýsingar um hvernig ætlunin er að ná þeim tekjum sem gert er ráð fyrir. Um leið verðum við að fá á hreint hvaða þættir það eru í efnahagslífinu sem gefa tilefni til slíkrar tillögugerðar. Við í stjórnarandstöðunni höfum gert miklar athugasemdir við áætlanir um tekjuauka af sköttum einstaklinga og lögaðila, svo og áætlaða hækkun tekna af virðisaukaskatti þar sem 1. minni hluti telur afar vafasamt að þær nái fram að ganga. Þessa sér m.a. stað í skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga í janúar til ágúst 2009. Þar kemur fram að skattbreytingar sem gerðar voru í júní hafi, með leyfi forseta: „„ekki skilað sér nema að litlu leyti í auknum tekjum. Hins vegar má segja að þær hafi forðað því að tekjur drægjust meira saman en áætlað var í fjárlögum“. Í bréfi Ríkisendurskoðunar til fjárlaganefndar frá 27. nóvember sl. telur stofnunin „óhætt að fullyrða að aðhaldsaðgerðir á miðju ári hafi ekki skilað sér nema að litlu leyti“.“ Þetta er hluti af því sem minni hlutinn hefur gagnrýnt og um leið bendum við á að þær bókhaldsæfingar sem fjármálaráðuneytið viðhafði á síðustu stigum umræðu í fjárlaganefnd er að mínu viti öllu stjórnkerfinu til vansa. Þar var gert ráð fyrir því að um 6,5 milljarðar kæmu í arð frá Arion banka en því miður, væntanlega fyrir ríkisstjórnina, liggja ekki fyrir upplýsingar sem staðfesta að rekstrarafkoma ársins hafi leyft arðgreiðsluna. Ég tel að þessar bókhaldsæfingar séu 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna endurskoðunar á undanþágum frá I. kafla I. viðauka við EES-samninginn og innleiðingar á reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 178/2002 frá 28. janúar 2002 auk afleiddra gerða. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölmarga umsagnaraðila, fulltrúa frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti, frá Matvælastofnun, Bændasamtökum Íslands, Samtökum atvinnulífsins, Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Dýralæknafélagi Íslands, dýraverndarráði, héraðsdýralæknum, heilbrigðiseftirlitum, Samtökum afurðastöðva í mjólkuriðnaði, Félagi íslenskra stórkaupmanna auk fjölmargra annarra umsagnaraðila, en þeir sem ég taldi upp núna komu á fund nefndarinnar. Auk þess liggja fyrir skriflegar umsagnir fjölmargra umsagnaraðila sem eru taldir upp í nefndarálitinu og ég vísa ég til hins skriflega nefndarálits varðandi þá upptalningu. Frumvarp það sem hér er til umfjöllunar var áður lagt fram á 135., 136. og 137. löggjafarþingi og hefur tekið töluverðum breytingum frá því að það var fyrst lagt fram. Í frumvarpinu er lagt til að gerðar verði nauðsynlegar lagabreytingar vegna breytinga á EES-samningnum og innleiðingar EES-löggjafar um matvæli og fóður. Forsaga málsins er sú að 23. október 2007 heimilaði ríkisstjórnin staðfestingu á sex ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar sem fela í sér breytingar á viðaukum og bókunum við EES-samninginn. Með frumvarpinu er lagt til að gerðir Evrópusambandsins um matvæli og fóður verði innleiddar í íslenska löggjöf. Það felur í sér endurskoðun á undanþágu Íslands frá I. kafla í viðauka I við EES-samninginn og upptöku löggjafar Evrópusambandsins um matvæli og fóður inn í EES- samninginn. Með frumvarpinu eru innleiddar framangreindar ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar. Ég verð, frú forseti, að stikla á stóru í þessu nefndaráliti sem er mjög ítarlegt og spannar 10 síður þannig að tímans vegna hleyp ég yfir nokkra kafla í álitinu en vísa til nánari útlistana á aðdraganda málsins sem koma fram á bls. 2 í nefndarálitinu, þ.e. á þskj. 353. Markmið frumvarpsins er að búa til samræmdar reglur varðandi viðskipti með landbúnaðarafurðir á Evrópska efnahagssvæðinu á grundvelli heilbrigðiskrafna, til að efla matvælaöryggi og tryggja þannig viðskipti með örugg matvæli á innri markaðinum og gera opinbert fóðureftirlit víðtækara en áður hér á landi. Frumvarpið er í samræmi við efnisákvæði ákvarðana sameiginlegu EES-nefndarinnar að teknu tilliti til 13. gr. EES-samningsins að því er varðar innflutning á hráu kjöti, hráum eggjum, alidýraáburði og ósótthreinsuðum hráum skinnum og húðum skv. 10. gr. laga nr. 25/1993, um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim. Núverandi fyrirkomulagi í innflutningi er viðhaldið með það að markmiði að tryggja núverandi stöðu sjúkdómavarna vegna dýra og manna, og er þar sérstaklega litið til langvarandi einangrunar búfjárstofna okkar sem reynslan sýnir að geta verið sérlega næmir fyrir sjúkdómum sem e.t.v. eru ekki skaðlegir erlendis. Allt er það í samræmi við 13. gr. EES-samningsins. Nefndin vekur athygli á því sem fyrr greinir að málið hefur tekið miklum efnislegum breytingum frá því að það var fyrst lagt fram á 135. löggjafarþingi og komið hefur verið til móts við sjónarmið fjölmargra umsagnaraðila. Vikið verður síðar að helstu álitaefnum sem eftir standa. Nefndin telur mikilvægt að fram komi hvaða efnislegu breytingar hafa verið gerðar á frumvarpinu meðan á meðferð málsins hefur staðið og eru þær útlistaðar í nefndarálitinu, nánar tiltekið á bls. 3 og 4. Strax við framlagningu frumvarpsins á 136. löggjafarþingi voru gerðar töluverðar breytingar til samræmis við þau sjónarmið sem fram komu við meðferð málsins og voru þær helstar að ákvæði frumvarpsins um fæðubótarefni voru gerð skýrari þannig að fæðubótarefni sem innihalda lyf eða lyfjavirk efni er óheimilt að flytja til landsins eða markaðssetja. Nánari skýringar á þeim breytingum sem gerðar voru á 136. löggjafarþingi koma fram á bls. 3 og 4 í nefndarálitinu, eins og fyrr greinir, og læt ég nægja að svo stöddu að vísa til þess. Efnislegar breytingar við framlagningu á 137. löggjafarþingi, þ.e. síðasta þingi, voru nokkrar þegar frumvarpið var lagt þar fram og nefndin vekur athygli á helstu breytingum sem þá urðu. Þar var innflutningsbann á hráu kjöti skv. 10. gr. laga nr. 25/1993, um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim, ekki afnumið til að tryggja matvælaöryggi, lýðheilsu og velferð dýra með tilliti til sérstöðu Íslands sem eylands, samanber einnig 13. gr. EES-samningsins. Sama á við um alidýraáburð og rotmassa sem er blandaður alidýraáburði en slíkur innflutningur er óheimill. 2. mgr. 10. gr. laga nr. 25/1993 verður óbreytt efnislega, en Matvælastofnun var heimilt að leyfa innflutning samkvæmt ákvæði eldra frumvarps. Ráðherra fær þetta vald samkvæmt frumvarpinu og er 2. mgr. 10. gr. laga nr. 25/1993 þannig breytt í fyrra horf. Af öðrum breytingum sem gerðar voru á frumvarpinu að því sinni má nefna að í síðustu málsgrein a-liðar 5. gr. frumvarpsins er áréttað með skýrari hætti en áður að tryggja skuli matvælaöryggi og vernda skuli heilsu manna og dýra. Að öðru leyti vísa ég um þessa breytingar til II. kafla nefndarálitsins á bls. 4. Þá ætla ég að greina, frú forseti, frá efnislegum breytingum á núverandi frumvarpi. Aðeins er gerð ein efnisleg breyting á frumvarpinu nú þegar það er lagt fram á yfirstandandi þingi, þ.e. 138. löggjafarþingi, og er hún sú að í 32. gr. frumvarpsins um breytingu á 10. gr. laga nr. 25/1993 er bætt við textanum „hrá egg, ósótthreinsuð hrá skinn og húðir“. Haldið er óbreyttum reglum um innflutning á hráum eggjum, ósótthreinsuðum hráum skinnum og húðum samkvæmt a-lið 1. mgr. 10. gr. laga nr. 25/1993, um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim. Sömu rök liggja að baki þessari breytingu og reifuð hafa verið hér framar. Af framangreindri umfjöllun um breytingar sem gerðar hafa verið á frumvarpinu má ráða að leitast hefur verið við eins og kostur er að taka tillit til athugasemda sem fram hafa komið í meðferð málsins til að tryggja sátt um afgreiðslu þess. Enn eru nokkur sjónarmið sem út af standa. Nefndin fór yfir þær umsagnir sem borist hafa um málið og ákvað í kjölfarið að skipta umfjöllun upp eftir helstu álitaefnum. Fjallað var um málið á fjölmörgum fundum og einnig fékk nefndin til sín fjölda gesta eins og þegar er rakið. Hér verða tíunduð helstu álitaefni sem fjallað var um á fundum nefndarinnar auk þess sem nefndin leggur til breytingar á frumvarpinu sem hún telur viðeigandi. Formlegar tillögur eru síðan gerðar á sérstöku þingskjali. Ein af meginbreytingunum í þessum kafla frumvarpsins er sú að skilið verði á milli opinbers eftirlits héraðsdýralækna og almennrar dýralæknaþjónustu þeirra. Forsenda breytinganna er að tryggja að héraðsdýralæknar sinni eingöngu opinberum eftirlitsstörfum, en sinni ekki samhliða þeim almennri dýralæknaþjónustu. Samkvæmt reglugerð EB nr. 882/2004 er aðildarríkjum skylt að tryggja að ekki geti orðið hagsmunaárekstrar í störfum þeirra er sinna opinberu eftirliti. Á fundi nefndarinnar þar sem fjallað var um þann hluta frumvarpsins sem snýr að breytingum á lögum um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr, nr. 66/1998, með síðari breytingum, komu fram sjónarmið þess efnis að með boðuðum breytingum væri verið að skerða dýralæknaþjónustu á landsbyggðinni og þannig vegið að rétti dýra og dýraeigenda til aðgengis að dýralæknaþjónustu, auk þess sem breytingarnar séu til þess fallnar að skapa óvissu um fyrirkomulag dýralæknaþjónustu við dreifðari byggðir landsins og verði til þess að dýralæknar hverfi úr störfum í strjálbýli og erfitt geti orðið að manna stöður. Nefndin vekur athygli á að í frumvarpinu er komið til móts við þær gagnrýnisraddir sem telja þessar breytingar stofna heilbrigði eða velferð dýra í hættu með því að heimila eftirlitsdýralæknum sem starfa hjá Matvælastofnun, og vinna í umdæmum héraðsdýralækna, að stunda almennar dýralækningar auk opinberra starfa. Einnig er undanþáguheimild til bráðabirgða í 41. gr. fyrir ráðherra til að fela héraðsdýralækni að sinna almennri þjónustu í sínu umdæmi tímabundið gerist þess þörf. Nefndin telur í ljósi fram kominna athugasemda brýnt að fyrir liggi sem allra fyrst reglur sem taka á því hvernig tryggja á reglubundna dýralæknaþjónustu og bráðaþjónustu í dreifðum byggðum landsins. Nefndin leggur til að lagt verði kapp á að lokið verði við reglugerð þá sem mælt er fyrir um í 39. gr. frumvarpsins eigi síðar en 1. júlí 2010 og gerir þá breytingartillögu að bætt verði málsgrein við bráðabirgðaákvæði 41. gr. frumvarpsins þar sem þessi tímamörk verði tíunduð. Nefndin telur ástæðu til að vekja athygli á því að það liggur fyrir, samanber 79. gr., að III. kafli frumvarpsins um breytingu á lögum um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr, tekur ekki gildi fyrr 1. október 2011. Því ætti að gefast góður tími til aðlögunar fyrir þá aðila sem starfa munu í hinu breytta skipulagi. Nefndin leggur áherslu á að hugað sé að velferð dýra við framkvæmd 38. og 39. gr. laganna og leggur til breytingar þess efnis á greinunum. Einnig telur nefndin rétt að í lögunum sé heimild til handa ráðherra til að setja reglugerð vegna frekara skipulags og starfs sérgreinadýralækna sem kveðið er á um í 40. gr. frumvarpsins. Loks er það mat nefndarinnar að rétt sé að gera breytingu á 2. mgr. 38. gr. frumvarpsins á þann veg að núverandi fyrirkomulag verði látið halda sér þannig að greiðslur fyrir bakvaktaþjónustu dýralækna ráðist áfram af samningi milli Dýralæknafélags Íslands, sjávarútvegs- og landbúnaðar- og fjármálaráðuneyta. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir aðkomu Matvælastofnunar að þessum samningum en nefndin telur ekki fullnægjandi rök fyrir því að Matvælastofnun komi með beinum hætti að samningsgerðinni. Nefndin fjallaði sérstaklega um þær breytingar sem verða á fyrirkomulagi matvælaeftirlits í sjávarútvegi með boðuðum lagabreytingum. Meginbreytingin felst í því í fyrsta lagi að lögbæru yfirvaldi er heimilt en ekki skylt að framselja eftirlit til faggilts aðila og í öðru lagi að samningur er gerður milli opinbers eftirlitsaðila og faggilts eftirlitsaðila eða skoðunarstofu en ekki samningur milli eftirlitsþola og faggilts eftirlitsaðila. Á fundi nefndarinnar kom fram gagnrýni á þá tilhögun eftirlitsins sem boðuð er í frumvarpinu en þar er gert ráð fyrir að breyting verði gerð á því hlutverki sem faggiltar skoðunarstofur hafa haft við eftirlit. Lögbært stjórnvald, í þessu tilfelli Matvælastofnun, getur falið faggiltum eftirlitsaðilum tiltekin verkefni við framkvæmd eftirlits. Nefndin vekur athygli á að heimild til framsals verkefna til faggiltra eftirlitsaðila er þrengri í reglugerð EB nr. 882/2004 en í gildandi íslenskum lögum og því nauðsynlegt og skylt að ráðast í þessar breytingar til að tryggja rétta innleiðingu löggjafar Evrópusambandsins á þessu sviði. Á grundvelli núverandi fyrirkomulags matvælaeftirlits í sjávarútvegi sem byggist á lögum nr. 55/1998 er beint samningssamband milli skoðunarstofu og sjávarútvegsfyrirtækja. Þeim síðarnefndu er skylt að hafa slíkan samning. Í samningum af þessu tagi er m.a. samið um endurgjald fyrir eftirlitið og eru þeir uppsegjanlegir með gagnkvæmum uppsagnarfresti og eftirlitsþoli getur sagt upp samningnum ef hann er óánægður með eftirlitið á einhvern hátt. Með breytingunum yrði ekki um að ræða samningssamband milli faggilts eftirlitsaðila og eftirlitsþola auk þess sem eftirlitsgjöld yrðu gefin út í gjaldskrá sem ráðherra setur með reglugerð. Það er mat nefndarinnar að boðaðar breytingar muni gera auðveldara um vik að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra og hlutdrægni eftirlitsaðila. Nefndin telur nauðsynlegt að einkareknar skoðunarstofur og viðskiptavinir þeirra fái einhvern aðlögunarfrest, auk þess sem telja verður líklegt að einhvern tíma taki að móta stefnu um samstarf Matvælastofnunar og faggiltra eftirlitsaðila. Nefndin mun því gera það að tillögu sinni að breytingar á ákvæðum um matvælaeftirlit í sjávarútvegi komi ekki til framkvæmda fyrr en einu ári eftir gildistöku laganna. Það er jafnframt mat nefndarinnar að Matvælastofnun eigi að nýta sér heimild sína til að úthluta verkefnum til aðila sem uppfylla skilyrði 5. gr. reglugerðar EB nr. 882/2004 þannig að faggiltir aðilar geti áfram sinnt tilteknu eftirliti með matvælum, t.d. í sjávarútvegi. Loks telur nefndin brýnt að settar verði skýrar reglur í reglugerð um hvernig háttað skuli framsali verkefna frá Matvælastofnun til einkarekinna skoðunarstofa og gerir að tillögu sinni að slík reglugerðarheimild verði sett inn í frumvarpið. Í ljósi þessa telur nefndin mikilvægt að árétta að við framsal verkefna sé haft að leiðarljósi að halda kostnaði eftirlitsþola í lágmarki. Nefndinni barst nokkur fjöldi umsagna vegna boðaðra breytinga á verkaskiptingu við matvælaeftirlit og fjallaði nefndin sérstaklega um þessar breytingar. Með frumvarpinu er lögð til breyting á núverandi verkaskiptingu við eftirlit með kjötvinnslum og mjólkurbúum. Núverandi fyrirkomulag er í stuttu máli þannig að kjötvinnslur eru ýmist undir eftirliti Matvælastofnunar eða heilbrigðisnefnda, og mjólkurbú eru undir eftirliti beggja aðila. Með boðuðum breytingum í frumvarpinu er lagt til að einn og sami aðili fari með eftirlit með mjólkurbúum og eggjavinnslu og það sama gildi um kjötvinnslur og kjötpökkunarstöðvar, að undanskildum vinnslum sem eru í smásöluverslunum, samanber ákvæði 4. gr. frumvarpsins, og er lagt til að eftirlitið verði í höndum Matvælastofnunar. Nefndin fjallaði um þennan hluta frumvarpsins á fundum sínum og komu fram ýmsar athugasemdir, m.a. gagnrýni á þá ráðstöfun að flytja eftirlit með kjötvinnslustöðvum og mjólkurstöðvum frá heilbrigðissvæðum sveitarfélaga til Matvælastofnunar á þann hátt sem boðað er í frumvarpinu. Fram kom ágreiningur um það hvort skylda væri samkvæmt EB-reglugerð nr. 854/2004, um sértækar reglur um skipulag opinbers eftirlits með afurðum úr dýraríkinu sem ætlaðar eru til manneldis, til að ráðast í þessar breytingar á fyrirkomulaginu. Að undangenginni umfjöllun um þetta álitaefni er það mat nefndarinnar að veigamikil rök styðji þær breytingartillögur sem boðaðar hafa verið. Í fyrsta lagi er mikilvægt að kröfur í löggjöf sem innleidd verður á grundvelli frumvarpsins séu uppfylltar. Í því ljósi vekur nefndin athygli á að skv. 5. gr. reglugerðar EB nr. 854/2004 skulu opinberir eftirlitsdýralæknar fara með eftirlit með hluta kjötvinnslna og kjötpökkunarstöðva þar sem dýrum er slátrað eða þar sem fram fer úrbeining og/eða stykkjun kjöts. Það er mat nefndarinnar að boðaðar breytingar séu til þess fallnar að einfalda og styrkja eftirlit með framleiðslu matvæla af ástæðum sem raktar eru nánar í skriflegu nefndaráliti, nánar tiltekið í III. kafla á bls. 7. Nefndin telur rétt að gerð verði sú breyting á frumvarpinu að Matvælastofnun og heilbrigðiseftirlitssvæðum sveitarfélaga verði heimilt að semja sín á milli um eftirlitsverkefni. Við slíka samningsgerð verður að gera ráð fyrir að gjaldskrár haldist óbreyttar til að tryggja hagsmuni eftirlitsþola. Verði verkefni flutt milli eftirlitsaðila er gert ráð fyrir að viðkomandi eftirlitsaðili geti beitt þvingunarúrræðum laganna. Nefndin leggur einnig til að ráðherra setji reglugerð í samráði við Matvælastofnun og heilbrigðiseftirlitssvæði sveitarfélaga um framsal eftirlits vegna kjötvinnslu á grundvelli 14. gr. frumvarpsins og móti þannig reglur um það í hvaða tilvikum heilbrigðiseftirlit sveitarfélaga geti sinnt eftirliti í kjötvinnslum. Hér er átt við smærri vinnslur þar sem kjötstykkjun er lítill hluti starfseminnar. Í ljósi umfjöllunar um framsal eftirlits vill nefndin árétta að meginmarkmið með slíku framsali á að vera hagkvæmni þess og skilvirkni þannig að hagkvæmasti kosturinn hverju sinni sé valinn. Þess vegna er nauðsynlegt að meta hvort framsal er fjárhagslega hagkvæmt fyrir hlutaðeigandi aðila, eftirlitsþola, ríki og sveitarfélög. Einnig telur nefndin rétt að taka sérstaklega á tíðni eftirlits og að árétta í ákvæðum laga að hún skuli vera regluleg og í réttu hlutfalli við hættuna, að teknu tilliti til niðurstaðna úr eftirliti og samkvæmt eftirlitsáætlunum. Með þessari breytingu skal tryggt að þeir sem koma vel út úr eftirliti fái að njóta þess, en meira verði fylgst með hinum. Nefndin leggur til að ráðherra verði falið að setja skýrar reglur í reglugerð um samninga opinberra eftirlitsaðila við aðila sem hlotið hafa faggildingu, samanber 15. gr. frumvarpsins, með tilliti til samningsstöðu fagaðila gagnvart Matvælastofnun. Loks telur nefndin brýnt að gerðar verði nokkrar breytingar á gjaldskrárákvæði 17. gr. til að gera ákvæðið skýrara og aðgengilegra. Nefndin leggur þannig til að áréttað verði að efnisákvæði 17. gr. gildi bæði um matvælaeftirlit Matvælastofnunar og heilbrigðisnefnda sveitarfélaganna. Þó er lagt til að tekin verði af öll tvímæli um að gjaldskrá sem ráðherra setur gildi einungis fyrir eftirlit Matvælastofnunar þar sem sveitarfélögin gefa út gjaldskrá fyrir eftirlitsskylda starfsemi heilbrigðisnefnda vegna matvælaeftirlits og bera ábyrgð á fjármálum og rekstri heilbrigðiseftirlits á viðkomandi svæði. Í samræmi við framangreint er lagt til að í 4. mgr., þar sem ráðherra er skylt að afla umsagnar um gjaldskrá, verði tekið fram að ákvæðið eigi einungis við um gjaldskrá Matvælastofnunar. Eftir ítarlega umfjöllun um þennan hluta frumvarpsins er það niðurstaða nefndarinnar að sú verkaskipting sem frumvarpið leggur til sé skýrari en sú sem við á í dag og tryggi að minni hætta verði á skörun og tvíverknaði í framkvæmd matvælaeftirlits og á kostnaðarauka. Fjölmörg önnur álitaefni voru rædd við meðferð málsins hjá nefndinni. Telur nefndin nauðsynlegt í ljósi þeirrar umræðu að gera nokkrar breytingar á frumvarpinu. Fyrst ber að nefna að nefndin telur nauðsynlegt að tekin verði af öll tvímæli um að lög nr. 93/1995, um matvæli, taki til fæðubótarefna sem innihalda lyf. Leggur nefndin til að gerðar verði breytingar annars vegar á 2. gr. frumvarpsins þar sem tekin verði af öll tvímæli um að lögin gildi um matvæli, þar með talin fæðubótarefni, sem innihalda lyf enda þótt lyf séu samkvæmt lyfjalögum undanþegin lögunum. Hins vegar er lagt til að í 8. gr. verði áréttað að skilgreining lyfjalaga ráði því hvað er lyf í skilningi laga um matvæli og gert ráð fyrir að Lyfjastofnun skeri úr um hvað teljist vera lyf komi upp slíkur ágreiningur. Eru þessar breytingar gerðar að höfðu samráði við heilbrigðisráðuneytið og Lyfjastofnun. Nefndin telur einnig brýnt að heimild 5. mgr. 6. gr. frumvarpsins til að undanskilja ákveðna aðila frá starfsleyfis- og tilkynningarskyldu verði afmörkuð á skýrari hátt þar sem núverandi skilgreining sem miðast einvörðungu við aðila sem stunda ekki starfsemi í ágóðaskyni, getur verið teygjanleg. Að mati nefndarinnar er réttara að breyta orðalagi til samræmis við tilgang ákvæðisins en í athugasemdum við greinina kemur fram að gert er ráð fyrir að ráðherra geti með reglugerð undanskilið tómstundabændur frá starfsleyfisskyldu, þ.e. aðila sem ekki halda sauðfé, geitfé og hross í ágóðaskyni heldur sér til ánægju. Þessir aðilar verða þó skyldaðir til að vera með dýr sín á skrá hjá viðkomandi búfjáreftirliti og lúta öllum öðrum lögum og stjórnvaldsfyrirmælum. Nefndin telur breytinguna til þess fallna að skýra ákvæðið. Í ljósi athugasemda sem fram komu hjá umsagnaraðilum vegna 33. gr. frumvarpsins er það mat nefndarinnar að ítreka verði í lagatexta að þær aukaafurðir dýra sem greinin víkur að teljist ekki til úrgangs og ef aukaafurðir dýra flokkist sem úrgangur gildi reglur laga nr. 55/2003, um meðhöndlun úrgangs, um slíka starfsemi. Þær aukaafurðir sem fjallað er um í ákvæðum 33. gr. eru ekki flokkaðar sem úrgangur og það er því á hendi Matvælastofnunar að sjá um smitvarnir við vinnslu og aðra meðferð aukaafurða enda ekki um úrgang að ræða. Á fundi nefndarinnar með fulltrúum framleiðenda voru reifuð þau sjónarmið að nauðsynlegt væri að ganga lengra en núverandi 32. gr. frumvarpsins kveður á um til að tryggja sjúkdómavarnir vegna dýra og manna. Er þá ekki síst höfð í huga langvarandi einangrun búfjárstofna okkar sem reynslan hefur sýnt, eins og fram hefur komið í umsögnum um málið, að geta verið sérlega næmir fyrir sjúkdómum sem litlum skaða valda í öðrum löndum. Nefndin vísar í þessu sambandi til ítarlegra umsagna sérfræðinga og vekur athygli á því að nú þegar hefur verið komið til móts við þessi sjónarmið, fyrst með því að láta innflutningsbann á hráu kjöti og alidýraáburði halda sér og í núverandi frumvarpi er hráum eggjum, ósótthreinsuðum hráum skinnum og húðum með sömu rökum bætt við 32. gr. Það er mat nefndarinnar að frumvarpið sé til þess fallið að tryggja núverandi og nauðsynlega stöðu sjúkdómavarna vegna dýra og manna, allt í samræmi við 13. gr. EES-samningsins. Fram kom á fundi athugasemd um nýtingu dýrapróteins úr aukaafurðum hvala til fóðurgerðar á innanlandsmarkaði. Í því samhengi bendir nefndin á að undanþága Íslands til að fóðra jórturdýr með dýrapróteini gildir aðeins um fiskimjöl og þótti mikill árangur að fá slíka undanþágu. Undanþágan nær þó ekki til sjávarspendýra og ef þau væru tekin inn væri það brot á EES-samningnum. Það er mat nefndarinnar að ekki sé ráðlegt að gripið verði til þess að útvíkka einhliða undanþágu okkar á þennan hátt. Nefndin leggur til að frumvarpið verði því samþykkt með framangreindum breytingum sem gerðar eru tillögur um í sérstöku þingskjali. Róbert Marshall, Einar Kristinn Guðfinnsson, Sigurður Ingi Jóhannsson og Jón Gunnarsson skrifa undir áliti þetta með fyrirvara. Björn Valur Gíslason og Helgi Hjörvar voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Álitið var samþykkt á nefndarfundi 3. desember og undir það rita Atli Gíslason formaður, Róbert Marshall, með fyrirvara, Ögmundur Jónasson, Einar Kristinn Guðfinnsson, með fyrirvara, Sigurður Ingi Jóhannsson, með fyrirvara, Jón Gunnarsson, með fyrirvara, og Ólína Þorvarðardóttir. Frú forseti. Ég hef ekki lesið nefndarálitið allt í heild sinni eins og ég lét getið hér í upphafi og hvet þingmenn þar af leiðandi til að kynna sér skriflega útgáfu álitsins.

Virðulegi forseti. Við ræðum ákaflega mikilvæga lagasetningu sem hefur verið alllengi í undirbúningi. Hún hefur verið alllengi í meðförum Alþingis en áður hafði farið fram mjög mikil undirbúningsvinna á mörgum sviðum þar sem þess var gætt að hafa mikið samráð mjög víða og niðurstaðan varð það frumvarp sem á sínum tíma var lagt fram, að ég hygg á 135. löggjafarþingi. Þetta mál er ákaflega veigamikið þótt ekki væri nema af þeirri ástæðu að hér er um að ræða heildarlöggjöf á sviði matvæla sem ætlað er að leysa af hólmi aðra löggjöf sem margt kallaði á að yrði breytt. Ef við skoðum þetta frumvarp felur það í sér breytingar á, að ég hygg, einum sex lögum sem gefur til kynna hversu víðtæk þessi lagasetning er að öllu leyti. Það frumvarp sem hér liggur fyrir þinginu er á vissan hátt afleiðing þess að við erum að lögtaka ýmsar gerðir og tilskipanir Evrópusambandsins en ég vil þó segja að jafnvel þó að við stæðum ekki í þeim sporum að vilja eða ætla eða þurfa að lögtaka þessar gerðir Evrópusambandsins tel ég að mjög margt af því sem getur að líta í frumvarpinu hefði litið dagsins ljós í öðrum búningi vegna þess að um er að ræða margs konar breytingar sem breytt umhverfi okkar kallar eftir og gerir að verkum að við þurfum að gera þær miklu breytingar sem kallað er eftir að verði framkvæmdar á löggjöf okkar á þessu sviði. Almennt talað getum við sagt sem svo að mjög margt í þessu frumvarpi sé þess vegna til bóta og geri það að verkum að ýmislegt af því sem við erum að gera í matvælaframleiðslu okkar sé gert með betri og öruggari hætti en áður. Er ég þó ekki að vísa til þess að þar hafi eitthvað slaklega verið að málum staðið. Ég er eingöngu að vísa til þess að með þessu er lagaumhverfið varðandi allt matvælaeftirlit gert öruggara og þannig úr garði að það njóti trausts um víða veröld. Það sem mestu máli skiptir er að rammi löggjafarinnar sé þannig að þeir sem vinna eftir henni geti treyst því að þeir sem síðan kaupa afurðirnar gangi út frá því að matvælaeftirlitið sé með þeim hætti að öryggi og gæði sé tryggt. Annað í þessu frumvarpi er hins vegar pólitískt álitamál, pólitískt deilumál getum við sagt. Við vitum að matvælafrumvarpið, eins og það hefur verið kallað í almennri umræðu, hefur verið mjög umdeilt pólitískt mál og út af fyrir sig er ekkert við því að segja. Það felur í sér á margan hátt grundvallarbreytingar, hefði falið í sér breytingu á innflutningi á ferskum kjötvörum, matvörum, og síðan eru ýmsar breytingar sem lúta að eftirlitskerfinu sjálfu. Við erum með skoðunarstofur sem verða að starfa í öðru umhverfi. Þetta mun hafa í för með sér breytingar á starfsumhverfi dýralækna, þetta mun hafa áhrif á matvælaeftirlit á vegum sveitarfélaganna o.s.frv. Þetta eru allt pólitískt álitamál sem menn þurfa að afgreiða og komast að niðurstöðu um og það er það sem verið er að gera með þessu frumvarpi hérna. Eins og kemur fram er ég á þessu nefndaráliti með fyrirvara. Hann lýtur að því að ég áskil mér rétt til að flytja breytingartillögur ef ég tel ástæðu til og síðan tel ég helsta ljóðinn á ráði þessa frumvarps þann að það svarar ekki einni meginspurningunni sem lýtur að matvælalöggjöfinni evrópsku sem við þykjumst vera að lögtaka með þessu frumvarpi. Þar á ég við spurninguna um innflutninginn á fersku kjöti. Það mál var gríðarlega umdeilt, eins og menn vita, en hins vegar er alveg ljóst að þegar við skoðum matvælalöggjöfina evrópsku sem við segjumst í þessu frumvarpi vera að yfirtaka og gera að lögum á Íslandi siglum við fram hjá þeirri spurningu vitandi vits vegna þess einfaldlega að hin pólitíska niðurstaða varð, í stað þess að takast á við þetta mál með þeim hætti sem við höfum allar heimildir til, að láta sem ekkert væri og lögtaka matvælalöggjöfina án þess að svara þessari grundvallarspurningu. Þetta er auðvitað bara pólitískt svar sem þarna hefur verið gefið og er þægindaaðferð við að lögtaka þessa löggjöf. Hins vegar vita allir sem hafa kynnt sér þessi mál að niðurstaðan verður væntanlega sú, eftir 18 eða 20 mánuði þegar þessi lög taka gildi hvað snertir landbúnaðinn, stöndum við frammi fyrir því að ljóst er að við höfum ekki tekist á við þennan þátt matvælalöggjafarinnar. Þá geta menn út af fyrir sig litið þannig á að komi tímar, komi ráð, það er ákveðin friðþæging sem í þessu felst og er aðferðafræði sem vissulega getur hentað núna en er því miður ekki til frambúðar eins og öllum er ljóst sem hafa skoðað þessa evrópsku löggjöf sem við segjumst vera að yfirtaka. Þetta er kannski að sumu leyti eins og að einhverjar þjóðir teldu sig vilja yfirtaka íslensku umferðarlöggjöfina og gerðu það með þeim hætti að segja sem svo: Við tökum yfir íslensku löggjöfina en við heimilum áfram að menn keyri á vinstri kanti, menn virði ekki stöðvunarskyldu og menn keyri yfir á rauðu ljósi. Aðferðafræðin við þessa yfirtöku á þessari löggjöf er einhvern veginn svona. Það er líka rétt að nefna hér að aðdragandinn að þessu máli er býsna langur. Hann á ekki bara forsögu sína í því að við höfum ákveðið að staðfesta bókun sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 26. október 2007. Aðdragandinn er miklu lengri. Það voru gerðar allmargar atrennur að því að Íslendingar yfirtækju evrópsku matvælalöggjöfina. Hún tók hins vegar miklum breytingum um síðustu aldamót í kjölfar þeirra miklu dýrasjúkdóma sem komu upp í Evrópu, sérstaklega Creutzfeldt-Jakobs sjúkdómurinn og fleiri dýrasjúkdómar sem kölluðu á að Evrópumenn og Evrópusambandið endurskoðuðu matvælalöggjöf sína alveg frá grunni. Það varð til þess að allt þetta umhverfi varð mjög fljótandi sem á vissan hátt hentaði okkur að því leytinu að það skapaði skjól fyrir þeirri kröfu sem uppi var af hálfu Evrópusambandsins að við yrðum að yfirtaka matvælalöggjöfina eins og hún hafði staðið. Þegar við urðum aðilar að EES-samningnum á sínum tíma fengum við, eins og við munum, samþykkt að við yrðum undanþegin matvælalöggjöf Evrópusambandsins, bæði varðandi fiskinn og kjötið. Á tímabilinu var það hins vegar ákvörðun sjávarútvegsins að óska eftir að fá aðild að sjávarútvegshluta þessarar löggjafar. Það hentaði einfaldlega af markaðslegum ástæðum að verða aðili að matvælalöggjöfinni. Íslendingar eru útflutningsþjóð að þessu leytinu, eins og við vitum, og þess vegna fengum við sérstaka undanþágu sem fólst í því að við vorum undanþegin hvað varðaði landbúnaðinn en ekki sjávarútveginn. Það var sem sagt okkar val að hafa þetta með þeim hætti. Með þeim breytingum sem urðu síðan á matvælalöggjöf Evrópusambandsins upp úr aldamótunum eins og ég rakti áðan breyttust þessar aðstæður. Í raun og veru voru þá ekki lengur forsendur fyrir því að við gætum verið undanþegin þessari matvælalöggjöf Evrópusambandsins nema með því að við tækjum um það ákvörðun að verða álitin eins konar þriðja land sem væri að flytja vörur sínar inn á markaði Evrópusambandsins með öllum þeim kostnaði, öllum þeim óþægindum og allri þeirri óvissu sem því mundi fylgja. Þannig stóðu í raun og veru málin á árinu 2005 þegar þáverandi hæstv. landbúnaðarráðherra Guðni Ágústsson hafði frumkvæði að því að takast á við þetta mál eftir að honum var orðið ljóst að ekki yrði undan því vikist. Þá varð niðurstaðan í þáverandi ríkisstjórn að fara til samningaviðræðna við Evrópusambandið. Þá voru gerðar sérstakar áhættugreiningar á því hvort við gætum yfirtekið þessa matvælalöggjöf án þess að stefna í tvísýnu heilbrigði búfjár okkar og okkar íslensku framleiðslu. Niðurstaðan sem þá fékkst eftir að yfir þau mál hafði verið farið af helstu sérfræðingum landsins undir forustu yfirdýralæknis var að við gætum án teljandi áhættu yfirtekið matvælalöggjöf Evrópusambandsins með þessum hætti en þó alltaf með mjög mikilvægri undantekningu sem var sú að við féllumst aldrei á að hingað yrðu flutt inn lifandi dýr frá öðrum löndum eins og við vitum. Norðmenn sem voru í nákvæmlega sömu stöðu og við á þessum tíma sem aðilar að EES komust hins vegar að þeirri niðurstöðu að þeim væri ekkert að vanbúnaði að samþykkja þessa löggjöf og heimila um leið innflutning á lifandi dýrum. Á það höfum við hins vegar aldrei fallist. Síðan þekkjum við söguna um hvernig þessi mál hafa þróast og nú er þessi staða orðin svona að við erum að ljúka þessari miklu lagasetningu sem ég tel að í séu miklir hagsmunir fólgnir fyrir okkur. Það er mikil óvissa í kringum útflutning á matvöru okkar til Evrópusambandsins, ekki auðvitað bara fiskinum heldur líka kjötinu þegar tækifæri gefast í þeim efnum. Allir hagsmunir okkar eru í því fólgnir að við getum unnið matvæli okkar, hvaða nafni sem þau nefnast, til útflutnings inn á okkar mikilvægustu matvælamarkaði á grundvelli þeirrar matvælalöggjafar sem þar er í gildi. Við getum reynt að snúa þessu við og velta fyrir okkur hvernig við tækjum á móti þeim sem flyttu matvörur hingað inn og vísuðu í matvælalöggjöf sem hefði verið lögð af fyrir kannski heilum áratug. Það gefur augaleið að slíkar vörur mundu ekki eiga leið, ekki greiða leið og einfaldlega enga leið, inn á íslenskan markað. Þetta er í hnotskurn sú staða sem við stóðum frammi fyrir. Kjarni málsins er þó þessi: Við erum að komast að ákveðinni niðurstöðu. Ég tel að þetta sé friðþægingarniðurstaða að hluta til vegna þessarar spurningar sem snýr að ferska kjötinu. Í sjálfu sér ætla ég hins vegar ekki að gera það að hinu stóra máli ef niðurstaðan er að fara þá leið. Ég tel samt að hún sé ekki skynsamleg og örugglega ekki á vetur setjandi. En við verðum hins vegar alltaf í allri þessari lagasetningu að gæta fyrst og fremst að því að þessi matvælalöggjöf þjóni hagsmunum okkar og geri það að verkum að við getum stundað hér öfluga matvælavinnslu, tryggt matvælaöryggi okkar þannig og um leið tryggt að engin hætta stafi af innflutningi á kjöti, hvort sem það er ferskt eða frosið, hingað til lands gagnvart okkar eigin framleiðslu og búfjárstofnum sem við vitum að eru sérstaklega viðkvæmir í þessu sambandi. Það eru tvö eða þrjú atriði sem ég ætla aðeins að nefna að öðru leyti sem ég get komist í á þessum skamma tíma sem ég hef, 20 mínútum. Í fyrsta lagi er það mjög mikilvægt sem hér hefur verið gert við undirbúning þessa frumvarps alveg frá upphafi og áréttað síðan við meðferð málsins frekar, bæði við endurskoðun á vegum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins á sínum tíma og núna í vinnslu þingsins í þeim breytingum sem hafa verið gerðar á þessu máli. Það fyrirkomulag sem hefur verið sett upp, þ.e. að búa til einhvers konar áhættumat á matvælaframleiðslunni þannig að ljóst sé að þeir aðilar sem framleiða vöru og standast eðlilegar kröfur geti unnið sér það til ágætis með þeim hætti að það verði til þess að þörfin á opinberu eftirliti verði smám saman minni, þ.e. að menn hafi í raun og veru hvata til að standa sig vel og standa eins vel að matvælaframleiðslu sinni og hægt er, er til þess fallið að auka skilvirkni, auka gæði matvælaframleiðslunnar og draga úr eftirlitskostnaði og gera það þannig ódýrara. Annað mál sem ég vil aðeins nefna í sambandi við þetta frumvarp er spurningin sem snýr að dýralæknunum. Það mál var á margan hátt býsna erfitt. Samkvæmt þeim tilskipunum sem fyrir liggja var grundvöllurinn að því fyrirkomulagi sem Evrópumenn hafa á því kerfi, eins og hann er rakinn á bls. 57 í athugasemdum við þetta frumvarp, með leyfi virðulegs forseta, sá að „[s]amkeppnissjónarmið mæla jafnframt með því að skilja á milli opinbers eftirlits og almennrar dýralæknisþjónustu. Samkvæmt núgildandi skipulagi á verkefnum og umdæmum héraðsdýralækna eru þeir í mörgum tilfellum að bjóða sömu þjónustu og sjálfstætt starfandi dýralæknar. Slíkt skekkir samkeppnisstöðu sjálfstætt starfandi dýralækna þar sem héraðsdýralæknar fá samhliða þjónustugjöldum greidd laun frá hinu opinbera“. Þetta er út af fyrir sig alveg skiljanleg afstaða og þetta er kjarni málsins, en þá verður að skoða það að aðstæður hér á landi eru allt öðruvísi en víða í Evrópu. Við búum við dreifbýl héruð þar sem er ómögulegt að standa svo að málum að skilja algerlega á milli opinbers eftirlits og almennrar dýralæknaþjónustu. Þess vegna er mikilvægt ákvæði í þessu frumvarpi sem kveður á um að eftirlitsdýralæknar geti með sérstöku leyfi haldið áfram að starfa sem eftirlitsdýralæknar en um leið stundað sinn praxís. Ég tel að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið eigi að túlka þessa heimild mjög rúmt þannig að tryggt sé að dýralæknaþjónusta versni í engu frá því sem núna er. Hér eru sérstakar aðstæður, eins og ég hef rakið, sem mæla með því að þetta sé gert með þessum hætti. Þá er aftur á móti komið að héraðsdýralæknunum sem eru þá, má segja, yfirmennirnir við þetta eftirlit í landinu. Þar eru heimildirnar til að standa að málum eins og við gerum undir eftirliti dýralæknanna ekki eins rúmar og þess vegna tel ég að það hafi skipt gríðarlega miklu máli að í 41. gr. þessa frumvarps er kveðið á um að hafður sé allrúmur aðlögunarfrestur varðandi héraðsdýralæknana. Samkvæmt 41. gr. er gert ráð fyrir að ráðherra sé „heimilt að fela héraðsdýralækni að sinna tímabundið almennri þjónustu við dýraeigendur á tilteknu svæði“ við tilteknar aðstæður. Í frumvarpinu var gert ráð fyrir því í upphafi að þessi heimild gilti til 1. nóvember 2013. Liðinn er dálítill tími síðan þetta var skrifað inn í frumvarpið og þess vegna var eðlilegt að lengja þennan aðlögunartíma eins og gert er í þeim breytingartillögum sem fylgja nefndaráliti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Hann er lengdur til 1. janúar 2015. Það má segja sem svo að þarna sé kominn allrúmur tími, ein fimm ár sem hægt er að hafa þetta fyrirkomulag, að héraðsdýralæknar geti jafnframt verið praktíserandi dýralæknar við tilteknar aðstæður. Ég tel að þetta sé mikilvægt ákvæði og ég teldi líka eðlilegt að á þeim tíma yrði fylgst mjög vel með því hvernig þróun dýralæknamála í landinu verður og að þetta opna ákvæði sem þarna er verið að setja inn verði endurskoðað og metið með hliðsjón af reynslunni, ekki til að stytta aðlögunartímann heldur fremur til að átta sig á því hvort eitthvað þurfi á þeim tíma að bregðast frekar við þessu ákvæði. Ég tel að með þessu ákvæði sé þó verið að sýna að löggjafinn metur og skilur þær sérstöku aðstæður og vill koma til móts við sjónarmið, ekki bara dýralækna sjálfra, heldur ekki síður dýraeigenda og til móts við dýravelferðarspurningar sem hljóta alltaf að vakna þegar við erum að gera breytingar á starfsumhverfi dýralæknanna. Þriðja atriðið sem ég vildi nefna er spurningin um skoðunarstofurnar. Það var sömuleiðis nokkuð erfitt og vandasamt mál. Samkvæmt tilskipuninni frá Evrópusambandinu og Evrópska efnahagssvæðinu var ekki gert ráð fyrir því að skoðunarstofur gætu starfað nákvæmlega með þeim hætti sem þær hafa gert hér á landi. Mér er sagt að skoðunarstofufyrirkomulagið sé býsna sérstakt fyrir Ísland. Það var tilraun til að færa þennan eftirlitsþátt frá ríkinu og inn á almennan markað. Þær skorður sem okkur eru reistar fela það í sér að starfsemi skoðunarstofa verður að vera með þeim hætti að hið samningsbundna samband sé ekki á milli skoðunarstofanna og þeirra aðila sem þær skoða heldur verður það að vera milli skoðunarstofunnar og Matvælastofnunar um margt til að tryggja að ekki verði um að ræða hagsmunaárekstur milli eftirlitsþolans og eftirlitsaðilans. Þetta er tiltölulega auðskilið prinsipp. Hins vegar tel ég að það eigi ekki að vera sjálfstætt markmið að ríkisvæða þetta eftirlit. Það er hægt að tryggja að þetta ráðningarsamband sé ekki endilega milli skoðunarstofunnar og eftirlitsþolans og þess vegna verði hægt að halda áfram starfsemi skoðunarstofunnar, sem er atvinnustarfsemi eins og hver önnur, með ráðningarsamningi milli skoðunarstofanna og Matvælastofnunar. Það er sérstaklega kveðið á um þetta í því nefndaráliti sem fylgir breytingartillögunum. Þar er farið mjög rækilega yfir þessi mál. Þar er í fyrsta lagi velt upp þeim vanda sem menn standa frammi fyrir og talað um að auka þann aðlögunartíma sem á að vera til staðar áður en það ákvæði tekur gildi sem kveðið er á um í frumvarpinu, en jafnframt er það sagt vera mat nefndarinnar að nýta eigi þær heimildir sem eru til staðar til að úthluta verkefnum til aðila sem uppfylla þessi skilyrði þannig að faggiltir aðilar geti áfram sinnt sínum tilteknu eftirlitsverkefnum en síðan, sem skiptir öllu máli, að haft verði að leiðarljósi að halda kostnaði eftirlitsþola í lágmarki. Virðulegi forseti. Ég hef farið mjög almennt yfir aðdraganda þessa máls sem mér finnst nauðsynlegt að skýra þegar málið er komið á lokastig, en jafnframt velt upp þeim álitamálum sem hafa komið upp í starfi nefndarinnar og á þeirri 

Frú forseti. Ég dreg ekki í efa þekkingu hv. þingmanns á þessu máli því að þegar hann gegndi embætti hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra kom þetta mál fyrst inn. Það er alveg rétt sem hann sagði um aðdragandann að þessu máli, hvernig það er til komið. Hann fór einnig vel yfir ýmsar þær breytingar sem málið hefur tekið, bæði núna á þessu þingi og á fyrri þingum. Það var þó eitt sem vakti furðu mína þegar hv. þingmaður fjallaði um mesta deiluefnið í þessu frumvarpi sem snýst um innflutning á hráu kjöti. Hann þekkir vel þær miklu deilur sem spunnust út af þessu víða um land, bæði hjá bændum og ekki síst hjá þeim sem starfa í þessum geira, í matvælaiðnaðinum og hjá slátrunar- og afurðastöðvum. Ég gat ekki betur skilið en hv. þingmaður væri hálfpartinn að vonast til að þetta næði ekki fram að ganga, að við fengjum þessa undanþágu á hráu kjöti. Mig langaði þá að beina þeirri spurningu til hv. þingmanns hvort þetta sé rétt skilið hjá mér að það sé það sem hann er að hugsa. Hann sé fremur að hugsa um að hann hafi haft rétt fyrir sér í upphafi því að hann hélt því ávallt fram að við gætum ekki fengið þessa undanþágu. Er hann að vonast til þess að niðurstaðan verði sú að þessu verði hnekkt á þeirri forsendu að þá hafi hann haft rétt fyrir sér og geti sagt í ræðustóli og víðar: Ég sagði ykkur það. Eða trúir hann því ekki og treystir því að við ætlum okkur að reyna að halda þessari undanþágu? Telur hann það þá ekki veikja stöðu málsins að hann tali trekk í trekk um að það séu eiginlega engar líkur til að við getum haldið henni?

Virðulegi forseti. Þetta mál snýst ekki um stolt mitt. Ég hef margoft sagt að það væri auðvitað mjög ákjósanlegt og þægilegt fyrirkomulag hjá okkur eins og það var áður fyrr þar sem við tókum yfir matvælalöggjöf Evrópusambandsins sem sneri að sjávarútveginum en vorum undanþegin löggjöf gagnvart landbúnaðinum. Um þetta snerust hins vegar verkefni stjórnsýslunnar á Íslandi árum saman, löngu áður en ég kom í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Þar var það einfaldlega orðið fullreynt, það var ekki hægt að búta þessa nýju löggjöf niður með þeim hætti sem áður var hægt að gera. Það var komin annars konar löggjöf og það er það sem ég hef verið að vísa til. Ég ber þá væntanlega ábyrgð á þeirri niðurstöðu sem núna er komin sem aðili að þessu máli og auðvitað vonast ég til þess að sú niðurstaða standist. En það væri náttúrlega í meira lagi óheiðarlegt af mér að halda því ekki fram sem ég tel sannast í þessum efnum. Látið var á það reyna í einum þremur ríkisstjórnum, ef ég man rétt, hvort menn teldu að mögulegt væri að halda því fyrirkomulagi sem áður var. Mér finnst eins og menn tali svolítið um þetta mál eins og það hafi ekkert gerst í hinni evrópsku löggjöf. Hún er gerbreytt. Hún er ekki eins og hún var. Við erum að tala um heildstæða löggjöf sem nær til matvælaframleiðslu og þá er ekki gerður greinarmunur á því hvort við erum að tala um kjöt eða fisk. Það er þetta sem málið snýst um. Mér varð síðan ljóst - það tók dálítinn tíma fyrir mig að kyngja því eins og forvera minn hæstv. landbúnaðarráðherra Guðna Ágústsson - að þetta var verkefni sem þyrfti að vinna með þeim hætti að heimila lögtöku þessarar löggjafar án þess að það hefði neikvæð áhrif fyrir landbúnaðinn. Það var það sem ég taldi að væri mitt stóra verkefni og ég var að rembast við að gera 

Virðulegi forseti. Já, hv. þingmaður ver enn þær gerðir að heimila áfram innflutning á hráu kjöti. En mig langar að spyrja hann að öðru, þ.e. aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Þar erum við sammála, ég og hv. þingmaður, um að Íslandi sé betur borgið utan þess. Telur hann ekki að það styrki samningsstöðu okkar gagnvart Evrópusambandinu að setja þetta ekki inn í frumvarpið núna því að þá getum við hiklaust haldið því fram að við höfum innleitt þetta með þessum hætti? Telur hann ekki að það styrki okkar stöðu í viðræðum við Evrópusambandið? Síðan langar mig að minnast á dýralæknaþjónustu í hinum dreifðu byggðum því að þær breytingar koma nú inn og eru veigamiklar í þessu frumvarpi núna. Taldi hv. þingmaður, meðan hann gegndi embætti hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, eðlilegar þær breytingar sem gerðar voru? Taldi hann eðlilegt að blanda inn hálfgerðum niðurskurðartillögum gagnvart landsbyggðinni? Fannst hv. þingmanni rétt að leggja niður þessi dýralæknisembætti? Telur hv. þingmaður þær breytingar sem nú koma inn ekki eðlilegar? Af hverju beitti hann sér ekki fyrir þessu meðan hann gegndi embætti hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra? Að öðru leyti vil ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir ræðu hans og fagna því að hann skuli vera á nefndaráliti ásamt öllum öðrum í landbúnaðar- og sjávarútvegsnefnd. Ég vonast til að málið fari í gegn með sóma og þverpólitískri samstöðu.

Virðulegi forseti. Fyrst aðeins út af dýralæknamálunum. Ég held að þetta sé eitthvað málum blandið. Það var einmitt í minni tíð sem þessar breytingar voru gerðar á frumvarpinu. Ég man ekki nákvæmlega hvernig frumvarpið var þegar það var sett fram alveg í byrjun en það var a.m.k. mjög fljótlega sem ég beitti mér fyrir því að það fyrirkomulag sem nú er verið að lögtaka ætti að gilda í meginatriðum, m.a. að eftirlitsdýralæknar gætu líka verið praktíserandi dýralæknar á þeim svæðum þar sem væri þörf á því. Ég beitti mér líka fyrir því, og það kom inn í frumvarpið í minni tíð, að héraðsdýralæknarnir gætu líka praktíserað á einhverju tímabili sem dýralæknar jafnframt því að vera eftirlitsdýralæknar á efsta stigi. Það er einhver misskilningur hjá hv. þingmanni hvað þessa sögu varðar. En ég er alveg sammála því eins og ég sagði áðan í ræðu minni að það er grundvallaratriði að menn viðurkenni þessa sérstöðu Íslands. Þó að maður skilji alveg sjónarmið um samkeppnismál, hagsmunaárekstra og allt það tel ég engu að síður að hin rökin séu miklu sterkari. Um þetta erum við hv. þingmaður örugglega sammála. Ég tel að innleiðing þessarar löggjafar með þeim hætti sem hér er gert í frumvarpinu muni ekki hafa nein áhrif á hvort samningsstaða okkar gagnvart Evrópusambandinu sé veik eða sterk. Ég tel að að mörgu leyti geti það verið veikara fyrir okkur að fara fram með þessa lagasetningu með þessum hætti vegna þess að það er svo augljóst að við erum að setja kíkinn fyrir blinda augað hvað varðar þennan þátt málsins, þ.e. ferska kjötið. Landbúnaðarþátturinn á ekki að taka gildi fyrr en eftir 18 eða 20 mánuði og þá ætla ég að formaður Heimssýnar verði búinn að slátra umsókninni.

Virðulegi forseti. Við ræðum mál sem heitir því einfalda nafni „Frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna endurskoðunar á undanþágum frá I. kafla I. viðauka við EES-samninginn og innleiðingar á reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 178/2002 frá 28. janúar 2002 auk afleiddra gerða.“ Það er því ekki furða að menn hafi tekið að kalla þetta „matvælafrumvarpið“ til að ekki þurfi að fara með allan þennan haus í hvert sinn sem menn minnast á málið. Eins og fram hefur komið í ræðum hv. þingmanna sem á undan mér hafa talað er þetta ákaflega mikilvægt mál sem snertir nokkra af meginhagsmunum íslenskum þjóðarinnar. Þess vegna hefur mig undrað það, bæði í sumar og aftur í haust þegar við tókum þetta mál til umfjöllunar og kannski ekki síður núna þegar við erum komin að endasprettinum, hversu fáir taka til máls um þetta mikilsverða frumvarp. Við höfum aðeins farið yfir aðdragandann að þessu máli en hann nær aftur til 23. október 2007 þegar ríkisstjórnin heimilaði staðfestingu á sex ákvörðunum hinnar sameiginlegu EES-nefndar sem fela í sér ýmsar breytingar á viðaukum og bókunum við EES-samninginn. Efnislega var um að ræða endurskoðun á undanþágu Íslands frá I. kafla, eins og hér hefur komið fram, um landbúnaðarkaflann og kafli um matvæli og fóður yrði tekinn inn í EES-samninginn. Framangreindar ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar voru staðfestar af nefndinni 26. október 2007 með fyrirvara um samþykki Alþingis. Lagafrumvarp þetta kveður á um þær lagabreytingar sem nauðsynlegar eru vegna framangreindra breytinga á EES-samningnum og innleiðingar fyrrgreindrar EES-löggjafar um matvæli og fóður. Þetta snýst í raun og veru, eins og komið hefur fram, um að tryggja útflutning, sérstaklega sjávarútvegsafurða, og yfirtaka heildarmatvælagjöf Evrópusambandsins að öðru leyti alla eins og hún kemur fyrir. Undanþága Íslands frá I. kafla í viðauka við EES-samninginn snýst um sex liði sem við höfum áður fjallað um. Frumvarpið gerir ráð fyrir að matvælaráðgjöf Evrópusambandsins muni taka gildi hérlendis með samþykkt þessa frumvarps og þannig verða sömu heilbrigðiskröfur gerðar til matvælaframleiðslu hérlendis og á EES-svæðinu. Þetta á þá jafnt við um búfjárafurðir, kjöt, mjólk og egg, sem sjávarafurðir. Varðandi þetta er kannski rétt að minnast þess, ef við ætlum að taka upp matvælalöggjöf Evrópusambandsins og eftirlit, að á Íslandi er tíðni matarsýkinga lægst í heiminum og okkar eftirlit þar af leiðandi með miklum sóma. Meðal annars hefur verið unnið að því til að tryggja að það haldi áfram og fá svokallaðar viðbótartryggingar vegna salmonellu vegna þess að á Íslandi eru salmonellusýkingar mjög fátíðar. Það skortir hins vegar að taka til viðbótartryggingar vegna kampýlóbaktersýkinga sem eru einnig mjög fátíðar á Íslandi en valda einmitt fjölmörgum matarsýkingum erlendis. Með reglugerðinni eru einnig settar heildarreglur um fæðuöryggi frumframleiðslu til markaðssetningar og þannig er kveðið á um stofnun Matvælaöryggisstofnunar Evrópu, eða EFSA, en Ísland mun síðan taka fullan þátt í starfi og stjórn stofnunarinnar. Kostnaðarhlutdeild Íslands í rekstri EFSA er áætluð tæpar 73.600 evrur, einhvers staðar á bilinu 13–14 millj. kr. eftir því hvert gengið er. Þegar hér er komið vil ég þakka formanni nefndarinnar, hv. þm. Atla Gíslasyni, og nefndinni fyrir gott samstarf um þetta mál. Eins og komið hefur fram er þetta fjórða þingið sem um þetta mál er fjallað og það verður að segjast eins og er að fyrst á þessu þingi hafa menn verið tilbúnir að taka til ýmissa breytinga. Kannski er einfaldast að benda á að einar 18 breytingar verða teknar til atkvæðagreiðslu á milli umræðna með fjölmörgum hliðar- og undirliðum og þó að þær séu kannski ekki stórar efnislega eru þetta tæknilegar útfærslur á íslenskan mælikvarða. Fjölmargir aðilar hafa sent inn athugasemdir í hvert sinn, þ.e. öll þessi fjögur ár á öllum stigum, og sérstaklega núna í haust sendu þónokkrir aðilar ítrekað inn álit og unnið var að því í samstarfi við þá að bæta málið. Ég vil þakka ráðuneytinu, ráðherra og ráðuneytismönnum fyrir að vera tilbúnir til þess. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir, varaformaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, fór ágætlega yfir margt í þessu nefndaráliti og ég ætla ekki að fara yfir það frá A til Ö enda hef ég engan tíma til þess. Ég skrifaði upp á þetta með fyrirvara og sá fyrirvari tengist því að í umræðum mínum, bæði í sumar og aftur í haust í 1. umr., gerði ég athugasemdir við nokkra liði og þá fyrst og fremst lið sem snertir verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga er varðar matvælaeftirlit, þ.e. færslu á þónokkrum hluta verkefna frá heilbrigðiseftirliti sveitarfélaga yfir til Matvælastofnunar, yfir til ríkisins. Ég taldi að nokkrar af þeim breytingum væru ekki af völdum tilskipunarinnar heldur væri verið að lauma þeim í gegn eða það væri pólitískt markmið að styrkja ríkið og færa verkefni frá sveitarfélögunum. Ég taldi það athugunarvert. Sá fyrirvari sem ég skrifa upp á er fyrst og fremst út af því, þar sem mér hefur fundist að þó að ýmislegt hafi verið gert til að koma til móts við álit mitt, og þá bæði sveitarfélaganna og heilbrigðiseftirlitssvæðanna, hefði mátt ganga heldur lengra. Annað atriði sem ég gagnrýndi talsvert voru breytingar á dýralæknahlutanum, þ.e. hvernig þjónusta dýralækna er um land allt. Ég geri mér hins vegar alveg grein fyrir því, og það er kannski auðvelt fyrir mig þar sem ég var á sínum tíma í nefnd sem stóð að því að breyta lögum um dýralækna á árunum 1994, 1995 og 1996 líklega, þ.e. að aðskilja þjónustu frá eftirliti - nú er það sú tilskipun sem um það fjallar sem kallar á þessa breytingu að mati ráðuneytisins, að ekki sé hjá því komist. Þá verður líka á móti að reyna að tryggja reglubundna dýralæknaþjónustu og bráðaþjónustu í dreifðari byggðum landsins. Ýmislegt hefur verið gert til þess og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson kom ágætlega inn á það. Bæði hefur verið lengt aðeins í möguleikum, þ.e. tímaundanþáguheimildir til að starfa áfram við óbreytt ástand til að aðlaga, og hins vegar lögðum við í nefndinni mikla áherslu á að það yrði tryggt að reglugerð sem ráðherra skyldi setja yrði gerð í beinu framhaldi af gildistöku laganna og hún yrði komin fram 1. júlí 2010. Þá geti menn farið að átta sig á því við hvaða starfsaðstæður dýralæknar í dreifðari byggðum muni búa þannig að hægt verði að tryggja að sú þjónusta verði fyrir hendi þótt gildistökunni seinki aðeins og eins eru heimildir ráðherra til að fresta því allt til 1. janúar 2015. Með þessum hætti ætti að vera tryggt að ekki verði skyndilegar breytingar á þjónustu dýralækna við dýraeigendur víðs vegar um landið þannig að það yrðu einungis opinberir aðilar sem sæju um eftirlit en engir aðrir væru til að þjónusta. Varðandi breytingu á fyrirkomulagi matvælaeftirlitsins í sjávarútvegi gildir það sama að skoðunarstofur, sem voru séríslenskt fyrirbæri og ekki þekktar í Evrópusambandinu, fá eins árs aðlögunartíma. Síðan munu þær vonandi geta fundið sér ákveðið verksvið innan ramma laganna þótt það verði með öðrum hætti en áður, þar sem það er mikilvæg krafa frá Evrópusambandinu eða þessari matvælalöggjöf að um opinbert eftirlit sé að ræða en ekki einkaaðila. Þeirra verkefni getur hins vegar verið klárt með framsali og eftirliti þótt það sé haft undir yfirumsjón Matvælastofnunar í þessu tilviki. Þá erum við komin að ýmsum öðrum smábreytingum sem voru gerðar á frumvarpinu og snertu fæðubótarefni og eins nokkrum öðrum undanþágum sem voru heimildir til ráðherra að undanskilja ákveðna aðila frá starfsleyfis- og tilkynningarskyldu, að fjalla aðeins um úrgang og aukaafurðir dýra og tæknilegar útfærslur á því að skilja á milli hvaða verk tilheyri hvaða eftirlitsstofnun, þ.e. Matvælastofnun annars vegar og hins vegar Umhverfisstofnun eða heilbrigðiseftirliti sveitarfélaga. Nefndin lagði talsvert upp úr að reyna að tryggja að ýmis slík atriði væru skýr þannig að þeir aðilar sem síðan eiga að vinna eftir þessum lögum - það var líka eitt af því sem ég hafði gagnrýnt áður að textinn væri ekki nægilega ljós en margt af því hefur skýrst þannig að þeir aðilar sem eiga að vinna eftir þessum lögum og reglugerðum hafa skýrari fyrirmæli en samkvæmt frumvarpinu eins og það leit út upphaflega. Eitt atriði sem hefur verið talsvert rætt og ég vil vekja athygli á er bann við innflutningi á hráu kjöti. Auk þess hefur verið bætt við nokkrum öðrum hlutum í þessari umfjöllun, þ.e. hráum eggjum, ósótthreinsuðum hráum skinnum og húðum. Þetta innflutningsbann á hráu kjöti munum við framsóknarmenn styðja heils hugar og reyna að gera allt hvað við getum með ráðherranum og ráðuneytinu og höfum lýst því yfir. Það mun auðvitað leggja ýmsar byrðar á ýmsa eftirlitsaðila á Íslandi og væntanlega mun það þýða aukinn kostnað við einhverja af þeim eftirlitsþáttum þar sem við þurfum að sýna fram á að við höfum ekki sjúkdóma sem aldrei hafa verið í landinu. Eins sérkennilega og það hljómar þurfum við að taka sýni til að sýna fram á að við höfum ekki eitt og annað. Það kostar fjármuni en við það verðum við að standa ef við ætlum að taka þetta skref. Ég lýsi því yfir að ég mun styðja slík fjárútlát vegna þess að það er mjög mikilvægt að viðhalda þessu innflutningsbanni vegna sjúkdómahættu hjá okkar merkilega búfé sem eins og allir vita hefur lifað við ákveðna einangrun í ansi langan tíma. Ég ætla að gera aðeins að aukaumtalsefni það atriði sem var ástæðan fyrir því að ég skrifaði upp á nefndarálitið með fyrirvara. Mér finnst nefndin ekki hafa gengið nægilega langt og er með vísi að breytingartillögu sem ég vil ræða í nefndinni í 3. umr. um að hafa aðeins skýrari texta. Þannig er að ýmislegt verður dregið af þessari tilskipun að mati ráðuneytisins og Matvælastofnunar sem ýmsir aðilar og reyndar mjög margar umsagnir telja að sé ekki bein afleiðing af tilskipuninni. Ég hef sagt að við göngum stundum þá leið að vera kaþólskari en páfinn við að uppfylla Evrópusambandstilskipanir. Það er oft og tíðum vegna þess að eftirlitsstofnunin ESA hefur gert athugasemdir. Því er mjög athyglisvert að skoða til að mynda matvælaeftirlit í þeim löndum sem ég og gerði við þessa vinnu. Ég fékk úttekt á því hvernig matvælaeftirliti er háttað annars vegar í Noregi, sem er EES-land eins og við Íslendingar, og hins vegar í Svíþjóð, Danmörku og Bretlandi. Þá kemur í ljós að Noregur gengur eins langt og menn hafa haldið fram að þurfi að gera á Íslandi, þ.e. að færa allt matvælaeftirlit undir eina ríkisstofnun og það sé mjög mikilvægt enda krefjist ESA þess. Ef við förum til hinna landanna aftur á móti, hvort sem er Svíþjóðar, Danmerkur eða Bretlands sem öll eru Evrópusambandslönd, finnum við alls kyns mismunandi möguleika og útfærslur á því hvernig matvælaeftirlitinu er háttað. Þannig eru ýmsar kjötvinnslur bæði í Bretlandi og Svíþjóð sem heyra undir eftirlit sveitarfélaganna en allar stærstu kjötvinnslur, kjötstykkjunarstöðvar og slíkt, sem eru auðvitað margsinnis stærri en litlar kjötvinnslur á Íslandi, heyra undir eftirlit opinbers ríkisapparats í viðeigandi löndum. Það virðist því vera að í þessum löndum, bæði Svíþjóð og Bretlandi, geti menn komist upp með að uppfylla tilskipun Evrópusambandsins með allt öðrum hætti en í löndum sem standa utan Evrópusambandsins, þ.e. Noregi og Íslandi. Það er kannski rétt að minnast ýmissa annarra tilskipana þar sem við höfum gengið ansi langt á grundvelli ESA-úrskurða, þar sem við virðumst stundum gangast undir að framkvæma það sem þar stendur með þrælslund og eins og ég segi, ganga lengra og vera kaþólskari en páfinn í að framfylgja þeim tilskipunum. Rétt er að nefna að í sumar og haust hefur ríkisstjórnin fjallað um svokallaða sóknaráætlun 20/20 sem hefur kannski lítið komið fram en öðru hverju verið nefnd. Ég hef nefnt sem dæmi að merkilegt sé að í þessu samhengi eru teknar ákvarðanir um að færa fullt af verkefnum frá sveitarfélögunum til ríkisins, hafa eina miðlæga stofnun án þess að taka tillit til þess hvað menn annars eru að gera og hvort menn séu að reyna að útbúa einhver þjónustusvæði á landsbyggðinni sem hugsanlega væri hægt að færa frekari verkefni til. Ein af þeim rökum sem m.a. eru nefnd í nefndarálitinu og ég set spurningarmerki við eru að ástæðan fyrir því að færa verkefni til Matvælastofnunar en ekki styrkja heilbrigðiseftirlitið sé að það þurfi opinberan dýralækni. Það er rétt, það er Evróputilskipunin. Ástæðan fyrir því að það sé flutt til Matvælastofnunar sé að þar séu dýralæknar en ekki hjá heilbrigðiseftirliti sveitarfélaganna, sem er reyndar ekki rétt. Þar eru þónokkrir aðilar og nokkrir af þeim eru meira að segja framkvæmdastjórar þannig að það mættu þá vera aðstoðarmenn í matvælaeftirlitinu undir yfirstjórn þeirra dýralækna. Hins vegar, ef við værum að velta þessari sóknaráætlun 20/20 fyrir okkur og fara að byggja upp þjónustustöðvar, mætti alveg velta því fyrir sér að menn vildu hafa öflugt eftirlit, hvort sem það væri í höndum ríkis eða sveitarfélaga, og þar með mundu menn ráða eftirlitsdýralækna inn á þær stofnanir. Þarna er ekki það mikið á milli. Menn taka þetta verkefni bara út af fyrir sig og breyta þessu í til að mynda sex umdæmi. Til dæmis getum við nefnt að bæði skattstofur og heilsugæslur eru með allt aðra skiptingu á landinu. Það er því skortur á heildarhugsun í þessu sambandi. Mér finnst rétt að fram komi að það mætti alveg hugsa sér að gera þetta með öðrum hætti. Engu að síður náðist ákveðið samkomulag um að nefndin teldi rétt að gerð væri sú breyting á frumvarpinu að Matvælastofnun og heilbrigðiseftirliti sveitarfélaga væri heimilt að semja sín á milli um eftirlitsverkefni. Við slíka samninga verður að gera ráð fyrir að gjaldskrár haldist óbreyttar til að tryggja hagsmuni eftirlitsaðila. Verði verkefnið flutt milli eftirlitsaðila er gert ráð fyrir að viðkomandi aðili geti beitt þvingunarúrræðum. Það er mjög mikilvægt að nefndin leggi til að ráðherra setji reglugerð í samráði við Matvælastofnun og heilbrigðiseftirlitssvæðin um framsal eftirlits vegna kjötvinnslu á grundvelli 14. gr. frumvarpsins og það sé því ráðherra sem móti þær reglur en ekki annar eftirlitsaðilinn á kostnað hins. Þetta er afar mikilvægt. Rétt er að ítreka það líka, og ég vil gera það úr ræðustóli, að í ljósi umfjöllunar um framsal eftirlits vill nefndin árétta að meginmarkmið með slíku framsali á að vera hagkvæmni þess og skilvirkni þannig að hagkvæmasti kosturinn hverju sinni sé valinn. Þess vegna er nauðsynlegt að meta hvort framsal sé fjárhagslega hagkvæmt fyrir hlutaðeigandi aðila, eftirlitsþola, ríki og sveitarfélög og það verður auðvitað að taka tillit til þeirra allra. Ég mun í nefndinni eftir 2. umr. leggja til að við styrkjum þennan texta með tillögu sem ég var búinn að nefna við lok 2. umr. og var að vonast til að yrði sett með skýrari hætti inn í greinargerðina. Við 3. umr. vil ég ganga skýrar fram til að skýra þennan mun, þetta framsal og með hvaða hætti það verði sem sterkast. Að lokum vil ég nefna að þetta frumvarp hefur ekki verið kostnaðarmetið gagnvart sveitarfélögunum og það er bagalegt. Allra síðast ítreka ég þakkir til formanns nefndarinnar og nefndarritaranna fyrir gott samstarf.

Virðulegi forseti. Það er búið að fara ansi vel yfir þetta mál og kannski ekki miklu við það að bæta að svo stöddu. Ég vil þó koma inn á nokkur atriði. Hér er um að ræða mál sem vissulega hefur verið mikið ágreiningsmál og ég vil byrja á að halda því til haga að ég tel að með því að breyta vinnubrögðum okkar í framtíðinni í málum sem þessum getum við sparað okkur öllum, umsagnaraðilum, okkur í þinginu og ráðuneytunum, mikla vinnu við frágang slíkra mála. Það yrði þá gert með því að taka upp þau vinnubrögð sem við höfum viðhaft yfirleitt í samningaviðræðum okkar við aðrar þjóðir um fiskveiðiheimildir en þar höfum við gjarnan tekið með okkur til þeirra viðræðna fulltrúa hagsmunaaðila sem síðan hefur leitt það af sér að menn koma þá sannfærðir heim úr þeim viðræðum um að lengra verði ekki komist. Ég tel að ef við hefðum borið gæfu til þess á sínum tíma að gefa Bændasamtökunum og jafnvel öðrum aðilum, samtökum í sjávarútvegi, möguleika á því að taka þátt í og vera hreinlega þátttakendur í þessum viðræðum við Evrópusambandið sem fram hafa farið á undanförnum árum um þetta mál hefðum við getað sparað okkur mikla vinnu. Þetta þarf ekki að gerast með neinum aukakostnaði af hálfu hins opinbera vegna þess að ég er sannfærður um að þau samtök mundu mjög glöð standa undir þeim kostnaði sem hlýst af slíkri vinnu fulltrúa þeirra. Það hlýtur að vera ákveðið óbragð í munninum á hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þegar hann þarf að leggja þetta frumvarp fram og ýta því í raun í gegnum þingið, sérstaklega í ljósi allrar þeirrar umræðu og allra þeirra stóru yfirlýsinga sem sérstaklega þingmenn Vinstri grænna hafa viðhaft í þessu máli og í þeirri umræðu sem fram hefur farið alveg síðan 2007. Afstaða Vinstri grænna hefur svo sem legið alveg skýr fyrir og afstaða Samfylkingarinnar líka. Samfylkingin hefur ekki farið neitt dult með það að vilja keyra þetta mál í gegn á meðan fulltrúar Vinstri grænna hafa gegnum tíðina í raun fundið þessu frumvarpi allt til foráttu og talað þannig við þjóðina og hagsmunaaðila að hér væri um að ræða mál sem við gætum hreinlega sleppt að fara í gegnum. Það má rifja upp ummæli sem hafa legið að því að þetta mundi reynast bændum mjög hættulegt og stefna fæðuöryggi þjóðarinnar í hættu og þetta yrði ógn við hundruð starfa o.s.frv. Gagnrýnin hefur kannski öll beinst í þann sama farveg að menn færu í viðræður við Evrópusambandið að nýju til þess að ná betri niðurstöðu en hér var lagt upp með. Það hefur aftur á móti ekki verið gert þegar málaflokkurinn er kominn í hendur hæstv. ráðherra frá Vinstri grænum heldur hefur hann kosið að gera einhliða breytingar á frumvarpinu í þá átt sem hér ber vitni um. Ég vil taka undir með hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni þegar hann rakti efasemdir um það áðan að þetta væri líklegt til að ná í gegn. Um það þarf í sjálfu sér ekkert að fjalla í mörgum orðum, virðulegi forseti, en sannleikurinn er samt alltaf sagna bestur þegar kemur að svona málum og það er best að gera sér fyllilega grein fyrir því hvað hér er um að ræða. Það verður ekki frá því vikist að ef við ætlum að vera aðilar að EES-samningnum, hvort sem kemur til Evrópusambandsaðildar eða ekki síðar meir, sem ég á síður von á, er þetta bara hluti af þeim samningi. Það er miklu betra fyrir okkur, í stað þess að vera með einhverja friðþægingu í þeim frumvörpum sem við leggjum fram, að takast á við vandamálið ef það er þá til staðar, og gera okkur nákvæmlega grein fyrir því hvert það er og hver staða okkar er. Vissulega er tilefni til þess að hafa áhyggjur af því að innflutningur á hráu kjöti geti aukist miðað við að þessi löggjöf verði innleidd. Það er þó kannski fyrst og fremst ógn við eina tegund kjötvöru og þar er nokkuð langur aðlögunartími sem sú grein hefur að málinu meðan innleiðingin er að fara í gegn, sem getur tekið allt að 18–20 mánuðum. Við þurfum auðvitað á þeim tíma að gera okkur nákvæmlega grein fyrir því í hverju ógnin getur falist, vera raunhæf og fara í það verkefni að beita öllum þeim vörnum sem við mögulega getum til handa íslenskum landbúnaði vegna þess að það held ég að sé sameiginlegt markmið okkar allra, alla vega veit ég að það er skoðun okkar þingmanna Sjálfstæðisflokksins og við deilum því með mörgum öðrum þingmönnum, þó að vissulega séu uppi raddir og sjónarmið í þinginu um það að íslenskur landbúnaður sé ekki mjög mikilvægur. Það er kannski fyrst og fremst þar sem við þurfum að skoða málin, hvernig við getum varið íslenskan landbúnað, hvernig við getum tryggt og varið innlenda matvælaframleiðslu og að við leggjumst á eitt í því að beita þeim vörnum sem hægt er og stuðla að því að hér verið áfram blómleg byggð til sveita og öflug matvælaframleiðsla. Við höfum verið minnt á það, núna bara á síðasta ári, hversu mikilvægt það er fyrir þjóð að vera sjálfbær í matvælaframleiðslu. Við sjáum að matvælaverð í heiminum er á mikilli uppleið. Það er því mikilvægt að hlúa að þessum sprotum. Við erum einangruð eyja í Norðurhöfum og við höfum blessunarlega verið laus við ákveðna sjúkdóma sem herja á búfé, t.d. í Evrópu og víðar, og það eru slíkar varnir sem við þurfum fyrst og fremst að reyna að hafa eins öflugar og mögulegt er. Það fullyrði ég að var markmið hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar þegar hann var sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á sínum tíma. Hann ítrekaði það í ræðu og riti að það væri það leiðarljós sem hann hefði, að reyna að vernda hagsmuni íslensks landbúnaðar eins og hægt væri, en þó með þeim raunsæju sjónarmiðum að þessa matvælalöggjöf yrði að innleiða hér ef við ætluðum að vera aðilar að EES-samningnum. Það er ekki svo sem hægt að segja að núverandi ríkisstjórn sé að líta til þess þáttar að styrkja landbúnað og efla landbúnað samhliða þessu í þeim aðgerðum og hugmyndum sem á hennar borði eru. Ég rakst á það núna að í smíðum væri tillaga til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2010–2013 og hafði þær fréttir frá Bændasamtökunum að þar væri ekki minnst einu orði á hefðbundinn landbúnað og sáralítið fjallað um sjávarútveg. Það má segja að þetta veki furðu í ljósi þess að hér er um að ræða höfuðatvinnuvegi í byggðum víða um land. Þetta veldur áhyggjum og ég veit ekki hvaða öfl innan ríkisstjórnarinnar ráða ferð þegar fjallað er um málin með þessum hætti og á þeim tíma sem við þyrftum í raun að vera að leita allra leiða til að efla íslenskan landbúnað, ekki síst ef við horfum raunsætt á það að eftir 20 mánuði með innleiðingu þessa frumvarps verður samkeppnisstaða innlends landbúnaðar erfiðari en áður. Fram kemur í drögum að þessari byggðaáætlun að markmiðið sé að bæta skilyrði til búsetu, nýsköpunar og sjálfbærrar þróunar í öllum landshlutum en ekki er minnst einu orði á hefðbundinn landbúnað og ekki að finna stafkrók um það. Það er minnst aðeins á veiðarfæra- og veiðitæknirannsóknir í einum kafla og síðan er fjallað um lykilsvið eflingu ferðaþjónustu, og þá er eingöngu einu sinni aðeins vikið að því að það þurfi að efla ferðaþjónustu tengda landbúnaði. Það vekur aftur athygli að í þessari tillögu til þingsályktunar kemur fram kafli þar sem fjallað er um lykilsvið samþættingu áætlana og aukið samstarf, heill kafli tekinn undir það sem kallað er stuðningur og ráðgjöf ESB á umsóknartíma og markmiðið í þeim kafla sagt vera að Ísland nýti sér stuðning ESB til markvissari áætlunargerðar og uppbyggingar stofnana og samstarfs. Ég vona að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra nái að hafa meiri áhrif á málin en kemur fram í þessu skjali og að menn einhendi sér í það núna að undirbúa þær varnir og þann stuðning sem við þurfum að hafa gagnvart íslenskum landbúnaði þannig að hann megi áfram blómstra og vera sá grundvöllur í byggðum landsins og atvinnulífi þar, sem hann er, og að gegna áfram því mikilvæga hlutverki sem hann gegnir í fæðuöryggi þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við eitt af þeim málum sem annaðhvort ílengjast á Alþingi eða koma aftur og aftur. Það er ekkert að undra, frú forseti, því að málið er vitanlega stórt og mikilvægt. Aðdragandinn er nokkuð langur og ber þess vitanlega merki að vera hluti af samstarfi eða hvað á að kalla það við Evrópuríkin. Hér er í raun verið að innleiða gjörðir sem okkur er eða a.m.k. sumir telja skylt að innleiða samkvæmt samningum við Evrópubandalagið en síðan eru einhverjir möguleikar á undanþágum eða í það minnsta á tímabundnum undanþágum og er mikilvægt að nýta þær til fulls að mínu viti. Segja má að frumvarpið og þessi mál skiptist í tvennt; annars vegar það að tryggja eða stuðla að því að áfram verði unnt að flytja sjávarafurðir til Evrópusambandsríkjanna, en það er ljóst að Evrópuríkin hafa smám saman náð að setja ákveðna þumalskrúfu á okkur varðandi útflutning til þeirra ríkja. Að sjálfsögðu er mjög mikilvægt fyrir okkur að halda þeim markaði opnum um leið og við getum ekki leyft okkur að mínu viti að stíga of hröð skref eða þau skref sem við virðumst í það minnsta þurfa að taka varðandi landbúnaðinn. Sjálfur er ég þeirrar skoðunar að við eigum að berjast eins lengi og eins mikið og eins hart og við mögulega getum gegn því að opna landbúnaðinn eða náttúruauðlindir okkar vil ég bara hreinlega kalla það, fyrir þeim breytingum sem kallað er eftir. Ég tek undir það sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson sagði áðan að oft og tíðum má fullyrða að við Íslendingar séum kaþólskari en páfinn þegar kemur að því að innleiða reglur frá Evrópusambandinu og finnst manni nóg um stundum og er hægt að hafa langt mál um þá hluti í gegnum tíðina og undanskil ég enga stjórnmálaflokka eða neitt þegar ég segi þetta. Eins og fram hefur komið er forsaga málsins sú að 23. október 2007 heimilaði ríkisstjórnin staðfestingu á sex ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar sem fela í sér breytingar á viðaukum og bókunum við þennan EES-samning. Það er kannski undanfarinn en síðan hefur mikið vatn runnið til sjávar og einir þrír eða fjórir landbúnaðarráðherrar hafa fjallað um þetta mál. Það þarf í sjálfu sér ekki að eyða mjög löngum tíma í að fara í einstakar greinar frumvarpsins. Mikilvægustu þættirnir úr því sem komið er eru kannski tveir í frumvarpinu. Annars vegar sá að við getum eitthvað tafið innflutning á hráu kjöti og vona ég að sú töf eða sá biðleikur sem við getum leikið verði til þess að á einhverjum tímapunkti þurfum við ekki að gera það þó svo að nú líti nú út fyrir annað. Hinn þátturinn, og það hefur m.a. komið fram í máli hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar, lýtur að eftirlitinu, Heilbrigðiseftirlitinu og Matvælastofnun og hlutverki sveitarfélaganna. Varðandi þátt sveitarfélaganna er það vitanlega ámælisvert að mínu viti að sá þáttur hafi ekki verið kostnaðarmetinn, þ.e. nái þessar breytingar fram að ganga. Það er mjög mikilvægt að það verði gert milli 2. og 3. umr. því að ríkisvaldið getur ekki sýnt sveitarfélögunum þá vanvirðu vil ég leyfa mér að segja, komi slíkt mál fram, að fara með það í gegn án þess að það sé gert. Þá vaknar líka spurning varðandi þann þátt sem lýtur að breytingum á dýralæknaþjónustu og öðru, hvort þær breytingar sem boðaðar eru og hafa vakið upp spurningar, muni hugsanlega leiða til kostnaðarauka fyrir þá sem sækja þjónustu dýralæknanna, þ.e. fyrir bændur og aðra sem þurfa á þjónustu þeirra að halda. Mér finnst að menn þurfi líka að velta því fyrir sér því að a.m.k. margar greinar landbúnaðarins eiga ekki auðvelt með að bæta á sig auknum kostnaði, og þrátt fyrir að víða megi sjá góð merki um ágætishluti í landbúnaðinum megum við ekki gleyma því að í mörg ár hefur rekstrarumhverfið verið snúið og er svo ekki síst í dag, a.m.k. hjá þeim sem hafa ráðist í fjárfestingar og annað. Ekki er hægt að koma hér upp og ræða þetta mál án þess að nefna það að mikill tími Alþingis fer í að fjalla um samþykktir sem eiga sér rætur hjá Evrópusambandinu. Maður veltir því líka fyrir sér hvort sé búið að vinna að því leynt eða ljóst mjög lengi innan stjórnkerfisins og meðal stjórnmálamanna að taka upp þær reglur sem okkur eru sendar frá Evrópusambandinu til þess eins að gera okkur betur búin til að ganga í það samband sem ég held að sé afar óheppilegt og tel mikilvægt að við spyrnum fótum við eins og hægt er. Ég held að ef við vöndum okkur við að styrkja með þeim hætti sem við getum grunnatvinnugreinar okkar, sjávarútveg, landbúnað og iðnað, muni okkur farnast vel. Það er gaman að horfa til þess stóraukna útflutnings á landbúnaðarafurðum sem við höfum séð á þessu ári og þar ráða vitanlega ýmsir þættir, bæði verðlag og einnig hugmyndir útflutningsaðila og bænda í því að nýta betur það sem af skepnunni fellur. Ljóst er að víða eru stórir markaðir sem við nýtum okkur ekki en hljótum að horfa til á næstu missirum varðandi útflutning, sem eru þá nýir markaðir eins og Asía sem dæmi. Fullyrða má að þar séu nær óþrjótandi tækifæri eins og staðan er í dag. Mikilvægt er, frú forseti, að kerfið sem við verðum með í framtíðinni varðandi matvælaeftirlit og heilbrigðiseftirlit sé í raun einfalt og ekki mjög kostnaðarsamt. Oft og tíðum finnst manni þetta vera býsna mikið kerfi sem við erum með en að sama skapi erum við vitanlega með góð fyrirtæki í matvælavinnslunni og þeim rekstri en allt hlýtur að hafa sín takmörk bæði varðandi kröfur og eins varðandi kostnað. Sjálfur hefur maður upplifað það að koma inn í fyrirtæki sem starfa í Evrópu og innan Evrópusambandsins þar sem maður veltir fyrir sér hvernig þau hafi fengið starfsleyfi miðað við þær kröfur sem gerðar eru á Íslandi. Heilbrigðiseftirlit sveitarfélaganna og heilbrigðisnefndir þeirra hafa sinnt mjög góðu starfi og ekki ástæða til að vefengja það á nokkurn hátt. Það má velta því fyrir sér hvort heppilegt sé að fara í þá miðstýringu sem virðist vera boðuð í þessu frumvarpi, ég hef ákveðnar efasemdir um það. Við höfum mörg dæmi um það að hægt er að nýta betur þær stofnanir og þau fyrirtæki sem eru til nú þegar og heilbrigðisnefndir og heilbrigðiseftirlit eru starfandi víða um land og því má velta fyrir sér hvort ekki sé skynsamlegt að styrkja þá þætti eða þær stofnanir enn frekar. Við erum með miklar eftirlitsstofnanir á ýmsum sviðum, Fiskistofa er eitt ágætt dæmi um slíkt og má velta fyrir sér hvort sé ekki unnt að færa hlutverk eða hluta af starfsemi Fiskistofu t.d. til lögreglunnar þar sem við þurfum að efla lögregluembættin víða um land. Sum af þeim verkefnum sem Fiskistofa sinnir í dag eiga jafnvel heima með því sem lögreglan gerir og því má velta fyrir sér hvort sé ekki rétt að styrkja þau embætti í stað þess að skera þau niður, eins og mér sýnist að sé þemað í fjárlagafrumvarpinu sem var til umræðu fyrr í dag. Nefndarálit sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar er býsna ítarlegt um þetta frumvarp og víða komið við. Efnislegar breytingar eru ekki miklar frá því sem áður var en þó eru hér ákveðnir liðir sem er svona skellt á. En mikilvægt er að hlustað sé á þá gagnrýni og þær gagnrýnisraddir sem komu fram í ræðum þingmanna og að gott svigrúm verði gefið til umfjöllunar í nefndinni um þær breytingartillögur og þær efasemdir sem hafa komið fram hjá umsagnaraðilum og öðrum og ég ítreka það sem ég sagði áðan varðandi sveitarfélögin og kostnaðareftirlit þeirra. Frú forseti. Þrátt fyrir að fullyrða megi að frumvarpið þrengi að einhverju leyti að landbúnaðinum til framtíðar eigum við að hafa þá trú á greininni og þeim sem í henni starfa að þar muni menn vinna hratt og örugglega að eflingu hennar. Ég hef fulla trú á því ef Alþingi og stjórnmálamenn skapa það svigrúm sem til þarf að það eigi einnig við um sjávarútveginn, frú forseti. Því er mjög mikilvægt að Alþingi sendi skýr skilaboð til þessara greina um að með þeim verði staðið í þeirri baráttu sem fram undan er við alþjóðasamfélagið og umhverfið, fjármálaumhverfið og annað. Það er mjög mikilvægt að stuðningurinn verði áþreifanlegur og víðtækur. Ég nefni þetta ekki síst, frú forseti, vegna þess að innan veggja þingsins virðist vera áhugi hjá allt of mörgum þingmönnum á að ganga til liðs við hið alræmda Evrópusamband sem hefur sýnt okkur klærnar í Icesave-málinu og varðandi ýmis önnur mál. Þetta eru hlutir sem tengjast því máli sem við ræðum hér vegna þeirra kröfugerða sem þaðan koma og þeirra samninga sem við höfum undirgengist við þetta apparat og þetta batterí. Ég tel því fulla ástæðu, frú forseti, til að brýna bæði okkur og aðra sem vilja vinna landbúnaðinum gagn og þeim undirstöðugreinum sem við búum við á Íslandi og treysta efnahag okkar til að sameinast um að styrkja þeirra hag. Frú forseti. Ég vonast til að nefndin gefi sér tíma til að skoða þetta mál og lagfæra enn betur milli umræðna ef þörf er á og skoða þær breytingartillögur sem koma munu fram. Síðan brýni ég þingmenn að standa vaktina þegar kemur að Evrópusambandinu, því að við sjáum það æ oftar hvers lags samkoma er þar á ferðinni.

Frú forseti. Ég mæli nú fyrir nefndaráliti hv. viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, nr. 64/2006. Með frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á lögum um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, nr. 64/2006. Tilefni breytinganna eru athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) vegna atriða sem snerta innleiðingu EB-tilskipunar nr. 2005/60/EB með lögum nr. 64/2006. Viðskiptanefnd leggur til að helstu athugasemdir ESA og þær breytingar sem frumvarpið kveður á um verði samþykktar. Þess ber að geta að á grundvelli 2. mgr. 8. gr. laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, hefur fjármálaeftirlitið gefið út leiðbeinandi tilmæli um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, samanber tilmæli nr. II. frá 2008. Verði frumvarpið að lögum, mun Fjármálaeftirlitið uppfæra tilmælin með hliðsjón af þeim breytingum sem kveðið er á um í frumvarpinu. Frú forseti. Nefndin leggur til að við frumvarpið bætist ákvæði um breytingu á 4. mgr. 5. gr. laganna. Þar er mælt fyrir um að tilkynningarskyldur aðili skuli krefja viðskiptamann sem er þegar í viðskiptum um að sanna á sér deili samkvæmt 1. mgr. Nefndin leggur til að við greinina bætist „að tilkynningarskyldur aðili geti krafist þess að viðskiptamaður afli upplýsinga um raunverulegan eiganda, samanber 2. mgr. 5. gr. laganna, hafi það ekki þegar verið gert. Hér er verið að koma til móts við óskir ríkislögreglustjóra um skýrara orðalag. Virðulegi forseti. Nefndin leggur með öðrum orðum til að frumvarpið verði samþykkt með svofelldri breytingu: Á eftir 2. gr. komi ný grein svohljóðandi: „Á eftir orðunum „skv. 1. mgr.“ í 4. mgr. 5. gr. laganna kemur: og afli upplýsinga um raunverulegan eiganda skv. 2. mgr.“ Við afgreiðslu málsins í viðskiptanefnd voru eftirtaldir nefndarmenn fjarverandi: Guðlaugur Þór Þórðarson, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Eygló Harðardóttir og Ragnheiður E. Árnadóttir. Nefndarálitið samþykktu eftirfarandi aðilar: Sú sem hér stendur, Magnús Orri Schram, Árni Þór Sigurðsson, Jónína Rós Guðmundsdóttir og Margrét Tryggvadóttir.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti við frumvarp til breytinga á lögum um sjúkratryggingar nr. 112/2008, með síðari breytingum. Nefndin hefur um málið og fengið á fund sinn Guðríði Þorsteinsdóttur, sviðsstjóra laga- og stjórnsýslusviðs heilbrigðisráðuneytisins. Með frumvarpinu var lagt til að frestað verði að flytja samningagerð er varðar samninga við heilbrigðisstofnanir í eigu ríkisins og samninga við sveitarfélög og aðra er reka hjúkrunarheimili til Sjúkratrygginga Íslands. Í IV. kafla laganna er kveðið á um að Sjúkratryggingastofnunin skuli annast samningsgerð um veitingu heilbrigðisþjónustu en samningsgerðin var áður í höndum heilbrigðisráðuneytisins og samninganefndar heilbrigðisráðherra. Samkvæmt gildistökuákvæði 56. gr. laganna er gert ráð fyrir að samningsgerðin muni flytjast til stofnunarinnar í þremur áföngum. Við gildistöku laganna, 1. október 2008, fluttist sá hluti sem áður hafði verið hjá samninganefnd heilbrigðisráðherra. Hluti samninga sem voru á hendi ráðuneytisins fluttist 1. júlí sl. og á áðurnefndur hluti samningsgerðar að flytjast til Sjúkratrygginga Íslands 1. janúar 2010. Fram kom á fundi nefndarinnar að Sjúkratryggingar Íslands hafi þegar tekið við gerð þjónustusamninga en það hafi reynst stærra verk en áætlað var. Ástæður þess hafi meðal annars verið að framlag til þjónustusamninga hafi verið lækkað og því hafi stofnunin þurft að endursemja með tilliti til þess. Af þessum sökum er lagt til með frumvarpinu að fresta gildistöku ákvæðisins er varðar samninga við heilbrigðisstofnanir í eigu ríkisins og samninga við sveitarfélög og aðra er reka hjúkrunarheimili. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Þórunn Sveinbjarnardóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta nefndarálit skrifa aðrir fulltrúar heilbrigðisnefndar.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða mál sem ekki er stórt í texta og í sjálfu sér ekki efnislega heldur, hér er fyrst og fremst um frestun að ræða, en þetta er hins vegar angi af mun stærra máli. Eins og fram kom hjá hv. formanni heilbrigðisnefndar, Þuríði Backman, er verið er að fresta því að Sjúkratryggingar Íslands taki yfir ákveðna samninga við heilbrigðisstofnanir í eigu ríkis, samning ríkis og sveitarfélaga og aðra sem reka hjúkrunarheimili. Þetta tengist því mjög máli sem við höfum því miður lítið rætt hér en er mjög stórt mál. Það er ekkert leyndarmál, ég hef reynt að vekja athygli hv. þingmanna og fjölmiðla á þeim hættum sem þar liggja, því að þarna er um gríðarlega stórt mál að ræða, að gert er ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að færa eigi hjúkrunarheimilin sem eru heilbrigðisstofnanir yfir til félags- og tryggingamálaráðuneytisins. Það fer enginn inn á hjúkrunarheimili nema vera veikur, það er ekki bara eldra fólk, heldur líka yngra fólk, en það er gert ráð fyrir þessum flutningi í fjárlagafrumvarpinu. Ef það verður samþykkt óbreytt fara hjúkrunarheimili yfir til félags- og tryggingamálaráðuneytisins. Engin málefnaleg eða fagleg rök hafa verið lögð fram til að styðja þá fyrirætlan og er hér fyrst og fremst um hrossakaup að ræða á milli ráðherra. Það er mjög alvarlegt. Það er kannski ágætt að taka þetta mál til skoðunar. Hér er gert ráð fyrir því að Sjúkratryggingar Íslands taki ekki strax við þessum samningum. Ástæðan fyrir því er einföld, það er svo stórt verkefni sem sjúkratryggingar taka yfir, eins og hv. þm. Þuríður Backman fór yfir. Hér áður var samningagerð í heilbrigðisþjónustu á höndum þriggja aðila: hjá heilbrigðisráðuneytinu, hjá sjúkratryggingahluta Tryggingastofnunar ríkisins og hjá samninganefnd heilbrigðisráðherra. Það var augljóst að það var ekki skynsamlegt og skýrasta dæmið var að margir keyptu sömu þjónustuna og stundum á misjöfnu verði. Ég man til dæmis eftir einni gerð hjartaaðgerða þar sem samninganefnd ráðherra keypti af Landspítalanum og borgaði eina millj. kr. fyrir hverja aðgerð. Á sama tíma sendi siglinganefnd í sjúkratryggingum fólk til útlanda í nákvæmlega sömu aðgerð og borgaði tvær millj. kr. fyrir. Hugmyndin var sú að setja allt undir einn hatt, Sjúkratryggingar Íslands, þar sem væri yfirsýn yfir þessa þætti þannig að menn gætu náð sem bestum árangri bæði faglega og fjárhagslega. Bara svo því sé til haga haldið, af því ég vísaði í að þetta stóra mál, tilfærsluna á hjúkrunarheimilunum yfir í félags- og tryggingamálaráðuneyti, ætti að afgreiða í skjóli nætur, kom það fram í meðförum nefndarinnar að ekki er búið að huga að því hver á að sjá um samninga við hjúkrunarheimilin eftir að þau fara yfir í félags- og tryggingamálaráðuneytið. Spurt var hvort það væru hugsanlega sjúkratryggingar. Svarið var að menn hefðu bara ekki hugmynd um það. Það er af því að málið er svo illa unnið. En ef við göngum frá þessu frumvarpi og það verður að lögum eins og það liggur fyrir hér, munum við fresta því að þessi samningsgerð taki gildi, Sjúkratryggingar Íslands taka ekki yfir fyrr en 1. janúar 2011. En við höfum auðvitað ekki hugmynd um hverjar hugmyndir hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra eru hvað þetta varðar. Félags- og tryggingamálaráðherra mun, ef fjárlögin fara í gegn, hafa yfirráð og yfirstjórn yfir þessari samningagerð. Þegar ég heyrði í fulltrúum ráðuneytisins töluðu þeir í þá veru að félags- og tryggingamálaráðuneytið mundi sjá um þessa samningagerð. Það er enn eitt flækjustigið í þessu sérkennilega máli. Það er nefnilega ágætt að skoða hjúkrunarheimili og þjónustu við fólk á öllum aldri, sérstaklega eldri borgara, í þessu samhengi því að þetta er dæmi um að það verður að vera yfirsýn. Nú veit ég ekki hversu vel fólk almennt er inni í þessu nema það vinni í þessum geira eða hafi kynnt sér hann eitthvað sérstaklega, en hjúkrunarheimili eru þess eðlis að fólk er iðulega þar síðustu ár ævi sinnar, sérstaklega eldra fólk. Það getur verið að þeir sem yngri eru geti verið þar í mun lengri tíma. En ef við tölum bara um eldri borgara, sem er stærsti hlutinn, fer enginn þangað inn fyrr en hann er búinn að fara í strangt vistunarmat og niðurstaðan úr vistunarmatinu er að viðkomandi sé mjög veikur og önnur úrræði dugi ekki. Önnur úrræði eru t.d. heimahjúkrun með heimaþjónustu oft og tíðum, það tvennt fer iðulega saman. Sömuleiðis eru skammtímaúrræði, og það tengist heimahjúkruninni, skammtímadvöl á dagdeildum eða sólarhringsdeildum. Það er gott dæmi um það sem var hér á Barónsstígnum eftir útboð fyrir nokkrum árum, síðan eftir annað útboð fór það á Hrafnistu, þar eru, ef ég man rétt, um 40 eða 60 slík göngudeildarúrræði. Svo maður segi það á mannamáli gengur hugmyndin út á að fólk sem þarf á mikilli þjónustu að halda en getur samt sem áður verið heima hjá sér, því að flestir vilja vera heima hjá sér sem lengst, getur verið það með því að njóta þjónustu, heimahjúkrunar, heimaþjónustu, sem er félagsleg þjónusta. Þessir einstaklingar geta farið í endurhæfingu í skemmri tíma, annaðhvort yfir daginn eða yfir einhverja sólarhringa, og geta fengið þar þjálfun og endurhæfingu sem er nauðsynleg. Sömuleiðis léttir það oft á aðstandendum. Oft og tíðum er það erfitt fyrir aðstandendur, t.d. maka, þegar fólk þarf á mikilli þjónustu að halda. Fjölbreytnin í þjónustunni, sem er nauðsynleg, byggist á samspili vegna þess að fólk er mjög mismunandi. Við Íslendingar höfum haft þá sérstöðu að við höfum lagt mjög mikla áherslu á stofnanaúrræði, á hjúkrunarheimilið. Við höfum ekki verið með jafnstrangar kröfur um hvaða fólk fer á hjúkrunarheimili eins og t.d. annars staðar á Norðurlöndunum, sem hefur gert það að verkum að meðaldvalartími á hjúkrunarheimili á Íslandi er þrjú og hálft ár, á meðan hann er tvö ár annars staðar á Norðurlöndunum. Það hefur breyst mjög hratt eftir að við breyttum vistunarmatinu þannig að við erum að komast á svipaðan stað og hin norrænu löndin. Það er hvort tveggja í senn gott fyrir fólkið sem getur verið lengur heima, en sömuleiðis fjárhagslega hagkvæmt því að rekstrarkostnaður á hjúkrunarheimili er 8 millj. kr. á ári, eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir þekkir mætavel. Það sem hefur vantað hjá okkur er samspil og yfirsýn yfir þessi ólíku úrræði. Það má í rauninni segja að vinstri höndin vissi ekki hvað sú hægri væri að gera. Við vorum með fleiri hjúkrunarrými en aðrar þjóðir, það var mikil óánægja með þjónustuna eða þjónustuleysið. Það hefur færst mjög hratt til betri vegar en það er vegna þess að menn hafa haft yfirsýn á einum stað. Ef fjárlagafrumvarpið nær fram að ganga, virðulegi forseti, ef þessi færsla nær fram að ganga, er yfirsýnin ekki lengur á einum stað. Þá hafa menn stigið það skref, sem er algjörlega óskiljanlegt, að í stað þess að fara þá leið sem menn ætluðu að fara, að láta Sjúkratryggingar Íslands vera með yfirsýnina yfir þessa heilbrigðisþjónustu eins og aðra, að reyna að ná eins góðum samningum faglega og fjárhagslega og mögulegt er með því að hafa eina stofnun, ætla menn að skipta þessu upp þannig að einn hlutinn af þjónustunni er settur allt annað, nánar tiltekið í félags- og tryggingamálaráðuneytið. Ef maður les um þetta mál og þekkir ekki hvað er að gerast í fjárlaganefndinni fær maður ekki séð annað en að hér sé bara verið að fresta því að sjúkratryggingar taki yfir þessa samningagerð, sem var alltaf upphaflega hugmyndin með sjúkratryggingum. Í stað þess að gera það 1. janúar 2010 á það að gerast 1. janúar 2011. Þetta er bara af praktískum ástæðum. Það er svo gríðarlega umfangsmikið sem sjúkratryggingar þurfa að taka yfir, heilbrigðiskerfið allt saman, að þetta er bara eðlilegasta mál í heimi. Frestun um eitt ár var eitthvað sem alltaf gat komið upp því að þegar menn fóru af stað með sjúkratryggingar lögðu þeir áherslu á að lagt yrði meira upp úr kostnaðargreiningu og öðrum slíkum þáttum til þess að ná betri faglegum og fjárhagslegum árangri í heilbrigðisþjónustunni. Við vitum að vegna breyttra aðstæðna í þjóðfélaginu hafa minni fjármunir verið fyrir hið opinbera og menn hafa ekki farið þá leiðina, þeir hafa þurft að nýta það sem til staðar er. Þessi frestun til 2011 er hin eðlilegasta en við getum ekki látið eins og ekkert sé að gerast einhvers staðar annars staðar því að 1. janúar 2011, ef fjárlögin fara óbreytt í gegn, verða hjúkrunarheimilin ekki hjá heilbrigðisráðuneytinu. Það getur vel verið að hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra hafi allt aðrar hugmyndir. Mér heyrist það á þeim litlu upplýsingum sem komið hafa fram í heilbrigðisnefnd, enda væri það svolítið sérstakt ef hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra semdi við stofnun sem ekki heyrir undir hann um að halda utan um þessi mál. Það væri þó örugglega illskásti kosturinn ef svo fer, sem ég vil ekki trúa fyrr en ég tek á því, ef meiri hluti Samfylkingar og Vinstri grænna ætlar í fullri alvöru að færa hluta heilbrigðisþjónustunnar yfir í allt annað ráðuneyti. Það er algjörlega á skjön við allt það sem við höfum verið að gera í þessum málaflokkum þar sem menn hafa verið að reyna að koma faglegri og fjárhagslegri ábyrgð á einn stað. Allur þessi gjörningur er algjörlega á skjön við það. Virðulegi forseti. Af því hér eru hæstv. ráðherra og tveir hv. þingmenn úr heilbrigðisnefnd, formaður heilbrigðisnefndar hv. þm. Þuríður Backman og einn helsti forustumaður Samfylkingarinnar á þessu sviði, hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, ég tala nú ekki um þegar hæstv. iðnaðarráðherra er mættur á svæðið, væri ekki úr vegi að menn ræddu þetta. Þetta er ekki verri staður en hver annar, Alþingi Íslendinga, til að ræða þetta mikilvæga mál. Hvaða lausn sjá menn fyrir sér í þessu? Jafnótrúlegt og það nú er ætla menn að flytja þennan málaflokk, þessa heilbrigðisþjónustu, 20 milljarða, þetta eru 2/3 af rekstrarkostnaði Landspítalans, hjúkrunarheimilin, yfir í annað ráðuneyti. Það er alveg eins og á Landspítalanum og á hjúkrunarheimilunum, þar er veikt fólk. Menn geta alveg fært rök fyrir því að það sé ýmislegt á Landspítalanum sem ekki sé bein heilbrigðisþjónusta af því að fólk borðar þar t.d., en þetta hefur nú alla jafna verið skilgreint sem heilbrigðisþjónusta. Menn flytja hér 20 milljarða þjónustu, þessa mikilvægu heilbrigðisþjónustu, yfir í annað ráðuneyti og ekki hefur komið ein einasta fagleg umsögn, engin umsögn. Hér erum við með einn angann af þessu máli og gert ráð fyrir því að setja alla samningagerð undir einn hatt, þannig að menn væru með yfirsýn, þannig að menn gætu náð sem mestri hagkvæmni út úr þessu og þetta yrði unnið sem faglegast. Það var alveg heil hugsun í því, ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar fór í það mál og ég þekki það vel sem heilbrigðisráðherra í þeirri ríkisstjórn. Við horfðum til annarra norrænna landa í þeim efnum. Þetta er eitt besta dæmið um hvað það er mikilvægt að yfirsýn yfir þjónustu sem þessa, sem snýr að þeim einstaklingum, sérstaklega öldruðum einstaklingum, sem þurfa á heimahjúkrun og þjónustu hjúkrunarheimila að halda, sé á einum stað. Þetta er skólabókardæmi um hvað það skiptir miklu máli, bæði faglega og fjárhagslega, að yfirsýnin sé á einum stað. Virðulegi forseti. Menn ætla í fullri alvöru að brjóta þetta kerfi upp, gera það flóknara og þeir ætla að láta ráðuneytin fara að bítast um fjármunina. Allir sem eitthvað vita um hvernig hlutirnir ganga fyrir sig þeir vita að þannig verður það. Ég hvet hv. þm. Guðbjart Hannesson til að hlusta á þessa umræðu, hann mundi læra mikið á því af því hann er nú formaður fjárlaganefndar. Það heyrir undir heilbrigðisráðuneytið ef bæta á þjónustuna með hagkvæmari hætti, auka t.d. heimahjúkrun og vera með fjölbreyttari úrræði eins og skammtímaúrræðin - á meðan hjúkrunarheimilin eru undir félags- og tryggingamálaráðuneytinu. Heilbrigðisráðuneytið þarf því að sækja til félags- og tryggingamálaráðuneytis fjármuni til þess að gera hluti sem eru, í því tilfelli, bæði faglega og fjárhagslega hagkvæmir. Þetta mun ekki bara hafa aukið flækjustig í för með sér, það mun þýða verri þjónustu og aukinn kostnað. Það liggur alveg fyrir. Ég hef orðið var við að hv. þingmenn, sérstaklega Samfylkingar, líta svo á að þetta sé bara eitthvert smámál sem þurfi ekkert að ræða. Það sé bara nagg að velta þessari 20 milljarða tilfærslu fyrir sér. Ég hvet þá til þess að kynna sér þetta mál og í það minnsta að upplýsa okkur um hvað liggur að baki því að öll rök sem hér hafa verið nefnd standast ekki skoðun. Þetta snýst ekkert um að öldrun sé ekki sjúkdómur. Öldrun er ekki sjúkdómur. Fólk er misvel á sig komið óháð aldri. Sjötugur einstaklingur getur verið mjög heilsuhraustur og 30-35 ára eða fertugur einstaklingur getur verið mjög veikur. Þetta hefur ekkert með aldur að gera. Þetta hefur ekkert með búsetuúrræði að gera. Það fer enginn inn á hjúkrunarheimili nema hann sé búinn að fara í gegnum mjög strangt vistunarmat. Reyndar er það þannig að kvartað hefur verið undan því að matið sé of strangt, að fólk sé orðið mjög veikt þegar það fær að koma inn. Þetta hefur ekkert með það að gera að færa þennan hluta yfir til sveitarfélaganna. Félags- og tryggingamálaráðuneytið hefur ekkert með þann málaflokk að gera, það þarf enga stoppistöð áður en menn færa vissa þætti yfir til sveitarfélaga. Ef menn vilja flytja eitthvað yfir til sveitarfélaganna gera þeir það. Grunnskólinn var enginn millileikur, menn komu ekkert við í sveitarstjórn og ráðuneytum áður en grunnskólinn fór yfir til sveitarfélaga. Það var bara samið beint um það. Reyndar var það menntamálaráðuneytið sem hélt utan um það á sínum tíma og það hefði ekki hvarflað að neinum að færa málefni grunnskólans til samgönguráðuneytisins þó svo að grunnskólinn sé hjá sveitarfélögunum. Að sjálfsögðu er grunnskólinn hjá menntamálaráðuneytinu. Þetta er einn anginn af þessu sérkennilega máli. Ég mun gera hvað ég get til þess að vekja meiri hlutann í þessu máli því að ég vil trúa því 

Frú forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að hér er um einfalda frestun á gildistöku að ræða, nánar tilgreint er verið að fresta því um eitt ár að Sjúkratryggingastofnun taki yfir samninga við heilbrigðisstofnanir í eigu ríkisins, þar á meðal Landspítalann, Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri o.s.frv. en einnig samninga við sveitarfélög sem annast heilbrigðisþjónustu og aðra sem reka hjúkrunarheimili. Það sem hv. þingmaður gerði hér að aðalumræðuefni í máli sínu er í rauninni minnsti þátturinn sem verið er að fresta. Ástæðan fyrir þessari frestunartillögu er einföld. Sjúkratryggingar eru ekki í stakk búnar til að taka við þessari samningagerð eins og stendur. Það stóð til að efla Sjúkratryggingastofnun þegar hún var sett á laggirnar og ég veit að hv. þingmaður man eftir því að ég barðist mikið gegn því að hún væri sett á laggirnar en það stóð til m.a. að efla sérfræðiþekkingu þar með 400 millj. kr. fjárframlagi á þremur árum. Miðað við núverandi efnahagsaðstæður er það ekki hægt og það verður ekki gert, hvorki á næsta ári né þarnæsta, bæði vegna efnahagshrunsins en einnig vegna þess sem kemur fram í nefndaráliti sem hv. þingmaður ritar undir ásamt öðrum í heilbrigðisnefnd, að verkefnið sem Sjúkratryggingar Íslands tóku við núna á miðju sumri, um gerð þjónustusamninga, reyndist meira en áætlað var og það hefur verið erfiðara fyrir stofnunina að annast þá samninga. Þess vegna er hér um einfalda frestunartillögu að ræða af þeim tveimur ástæðum sem ég hef rakið.

Virðulegi forseti. Ég þarf ekkert að deila við hæstv. ráðherra um ástæður frestunarinnar en við skulum ekki gera lítið úr þeirri samningagerð sem snýr að hjúkrunarheimilunum. Það má alveg færa rök fyrir því að þó svo að Landspítalinn sé t.d. gríðarlega stórt verkefni varðandi samningagerð og í rauninni snýst þetta í þessu tilfelli - og manni sýnist svo vera líka í þeim löndum sem við bárum okkur saman við eins og á Norðurlöndunum - um það að vanda betur fjárlagagerð. Við munum ekkert semja við marga aðra aðila, ef nokkra, um flesta þá þætti sem Landspítalinn er með, það er ekkert valkostur í því, en það væri betra fyrir alla aðila að það væri betur skilgreint í fjárlagagerðinni hvað eigi að gera og hvað menn eru að semja um að Landspítalinn taki og haldi utan um og að það sé samanburður í því tilfelli á milli Íslands og annarra landa. Það er alveg ljóst að við þurfum að nýta hlutina öðruvísi út af breyttu efnahagsástandi og þetta er ein afleiðingin af því. Öll þessi hjúkrunarheimili sem eru til staðar, og undir eru hvorki meira né minna en 20 milljarðar kr., og við erum með mjög marga aðila sem koma að þeim málum og nokkuð fjölbreytta þjónustu, við skulum ekki gera lítið úr því verkefni, það verkefni er stórt. Við getum heldur ekkert skautað fram hjá því, þegar við göngum frá fjárlögum sem gera ráð fyrir þessum verkefnatilflutningi, að ræða það praktískt hvernig eigi að gera það. Það hefur ekki verið hugsað fyrir því og það vita það allir sem sitja í heilbrigðisnefnd, það hefur margoft komið fram. Það hefur ekki verið hugsað fyrir þessu og þetta frumvarp 

Frú forseti. Það vakti athygli mína að hv. þingmaður valdi þessari yfirfærslu fjárveitinga um áramótin orð eins og „hrossakaup“ milli ráðherra eða ráðuneyta og að ráðuneytin mundu „bítast“ um fjárveitingar. Ég hlýt að nota tækifærið hér í öðru andsvari til að mótmæla þessu og minna á að yfirfærsla þessara fjárveitinga er liður í heildarstefnumörkun sem er sú að flytja þjónustu við aldraða, þar með talda heimahjúkrun, yfir til sveitarfélaganna og samþætta alla þjónustu við aldraða á þeim vettvangi. Ég vísa til Akureyrar og Hafnar í Hornafirði þar sem þetta hefur tekist með miklum ágætum. Það mun draga úr búsetu aldraðra á stofnunum á komandi árum og þörfin fyrir þjónustu við aldraða á heimilum þeirra og með skammtímavistunarúrræðum mun aukast. Þess vegna er mikilvægt og þess vegna hef ég og hv. fulltrúar í heilbrigðisnefnd vakið athygli á því að þegar fjárheimildir verða fluttar nú um áramót sé nauðsynlegt að tryggja að áfram verði auknar fjárveitingar til heimahjúkrunar þannig að ekki dragi úr heimaþjónustunni vegna þessa flutnings. Aðalatriðið er að þessi flutningur fjárveitinga bitni ekki á þeim sem eiga að njóta þjónustunnar. Það skiptir ekki máli í mínum huga hvaðan peningarnir koma, ábyrgðin er klár á gæðum þjónustunnar. Ég er ekki sannfærð um að þetta sé nógu vel undirbúið eins og staðan er og það kann að vera að endurskoða þurfi þessa framkvæmd 

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að þetta mun bitna á þjónustunni, við skulum ekkert vera neitt að halda neinu öðru fram. Hér kemur hæstv. heilbrigðisráðherra og bendir réttilega á að þetta sé ekki vel undirbúið, og það vita það allir sem hafa skoðað þetta. Auðvitað eru þetta ekkert annað en hrossakaup. Ef menn vilja færa þetta yfir til sveitarfélaganna og slík þjónusta hefur verið færð til þriggja sveitarfélaga, Hafnar í Hornafirði, Akureyrar og heimahjúkrun hefur farið til Reykjavíkur. Kom félags- og tryggingamálaráðuneytið einhvern tímann að því? Aldrei, nákvæmlega ekki neitt. Til hvers? Það var ekkert sem mælir með því. Ef hæstv. heilbrigðisráðherra hefur áhuga á því, og ég vona að hún hafi það og ætla að hún hafi það sem heilbrigðisráðherra, að samþætta þjónustuna, félagslega þjónustu hjá sveitarfélögunum við heimahjúkrunina, þá gerir hann bara eins og ég gerði, ég bara samdi við Reykjavíkurborg um að taka heimahjúkrunina yfir og sameina þetta. Af hverju að blanda fleirum inn í það? Hvað vinnst við það? Þessi rök halda ekki og auðvitað veit hæstv. ráðherra það og allir þeir sem hafa skoðað þetta. Því miður hafa orðið hér hrossakaup og Samfylkingin er einhverra hluta vegna með þetta mál algjörlega - það er ekki hægt að orða það öðruvísi - á heilanum, og það er ekkert búið að undirbyggja þetta og það er engin hugsun í þessu. Það hefur ekkert með stefnumótun að gera að færa þjónustuna nálægt fólkinu því að það þarf ekkert annað ráðuneyti í það. Heilbrigðisráðuneytið er sá aðili sem á hvort heldur er að halda utan um faglega þáttinn þegar þetta er farið yfir til sveitarfélaganna þannig að það er engin skynsemi í því, nákvæmlega engin, raunar bara óskynsemi, að vera að þvæla fleirum inn í það mál.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 61/2006, um lax- og silungsveiði, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Arnór Snæbjörnsson frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti og Óðin Sigþórsson frá Landssambandi veiðifélaga. Umsagnir bárust frá Landssambandi veiðifélaga, Fiskistofu, Veiðimálastofnun og Landssambandi landeigenda á Íslandi. Tilgangur frumvarpsins er tvíþættur, annars vegar er lagt til með 2. gr. að sú háttsemi að hefja framkvæmd í veiðivatni án þess að leyfis sé aflað, skv. 1. mgr. 33. gr. laganna, verði gerð refsiverð. Þörf er á því að gera þessa háttsemi refsiverða að mati nefndarinnar. Hins vegar er lagt til að kveðið verði að nýju sérstaklega á um að atkvæðisréttur í veiðifélögum fylgi eyðibýlum. Brottfall þessarar heimildar má rekja til setningar gildandi laga um lax- og silungsveiði, nr. 61/2006, og ákvæða þeirra um atkvæðisrétt í veiðifélagi. Í 1. mgr. 40. gr. hinna nýju lax- og silungsveiðilaga segir að á félagssvæði veiðifélags fylgi eitt atkvæði hverri jörð sem veiðirétt á í samræmi við ákvæði laganna. Hið sama gildir um veiðifélag sem einungis tekur til veiðivatna á afréttum í þjóðlendu. Síðan segir að með jörð sé hér átt við þær jarðir sem fullnægðu skilyrðum laga til að teljast lögbýli við gildistöku eldri jarðalaga, nr. 65/1976. Ekki er vikið sérstaklega að atkvæðisrétti eyðijarða eins og í eldri lögum. Í athugasemdum með frumvarpi til laganna kemur fram að eðlilegt þyki að miða við þetta tímamark „í ljósi þess að þá hafði lögbýlaskipan landsins tekið á sig nokkuð endanlega mynd“, eins og segir. Hvergi segir að tilgangur frumvarpsins sé að þrengja eða fella niður atkvæðisrétt eyðijarða. Hugtakið lögbýli var ekki skilgreint í jarðalögum, nr. 65/1976. Um skilning á því verður að leita til 1. gr. ábúðarlaga, nr. 64/1976. Efnislega er þar kveðið á um að í lögunum nefnist jörð eða lögbýli hvert það býli sem sérstaklega er metið til verðs í fasteignamati, með tilgreind og ákveðin merki, nauðsynlegan húsakost og landrými eða aðstöðu til að framfleyta minnst 10 kúgildum. Þá sagði í sömu lagagrein að jörð sem ekki hefur verið setin í tvö ár eða lengur teljist eyðijörð og þó að hús séu fallin eða rifin teljist hún lögbýli, nema jörðinni sé ráðstafað til annarra nota með samþykki sveitarstjórnar og jarðanefndar, t.d. lögð til afréttar eða sameinuð annarri jörð. Með jarðaskýrslu fyrir fardagaárið 1958–1959 hóf Landnám ríkisins árlega útgáfu á jarðaskýrslu fyrir allt landið á grundvelli skýrslna frá hreppstjórum. Þegar ábúðarlög, nr. 64/1976, og jarðalög, nr 65/1976, gengu í gildi, 31. maí 1976, var í gildi jarðaskrá fyrir fardagaárið 1975–1976 en fardagar voru 3. júní 1976. Vegna þess hversu örðugt er um vik að afla heimilda um hvort eyðijörð hafi verið ráðstafað „til annarra nota“ við gildistöku jarðalaga, nr. 65/1976, hafa veiðifélög við ákvörðun atkvæðisréttar samkvæmt hinum nýju lögum stuðst í framkvæmd við jarðaskrá Landnáms ríkisins fyrir fardagaárið 1975–1976. Þá hefur og þýðingu að við færslur í jarðaskrána á næstliðnum árum hafði Landnám ríkisins m.a. byggt á 1. gr. ábúðarlaga, nr. 36/1961, þar sem kveðið var á um að eyðijarðir féllu úr tölu lögbýla eða jarða hefðu þær ekki verið byggðar í 25 ár eða lengur. Með þessu hafa eigendur fjölda eyðijarða, sem fallið höfðu úr jarðaskránni, misst atkvæðisrétt í veiðifélagi. Nefndin tekur undir þau sjónarmið sem koma fram í 2. gr. frumvarpsins. Það er einnig mat nefndarinnar að ekki hafi verið ætlunin að gera grundvallarbreytingu á fyrirkomulagi atkvæðisréttar í veiðifélögum að því er varðar eyðijarðir með setningu laga nr. 61/2006 og því sé rétt að gera þær breytingar á lögunum sem hér eru lagðar til. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Björn Valur Gíslason og Helgi Hjörvar voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Nefndin afgreiddi málið frá sér 3. desember sl. og undir nefndarálitið rita Atli Gíslason, Ólína Þorvarðardóttir, Ögmundur Jónasson, Einar K. Guðfinnsson, Róbert Marshall, Jón Gunnarsson og Sigurður Ingi Jóhannsson.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem hér um ræðir fékk kannski ekki mjög mikla umfjöllun í 1. umr. málsins, en þó nokkra og varpar kannski ljósi á það að hér er út af fyrir sig ekki um neina grundvallarbreytingu á löggjöf að ræða, enda segir í athugasemdum við lagafrumvarpið, sem ég rakti raunar við 1. umr. líka, að núgildandi lög um lax- og silungsveiði þyki hið ágætasta lagaverk, þau eru frá árinu 2006. Það sem hér er fyrst og fremst verið að taka á eru ákveðnir skavankar sem hafa komið í ljós við framkvæmd málsins, sem eru þess eðlis að sjálfsagt er að gera á þeim breytingar eins og efni standa til. Hér er um að ræða atvinnugrein þar sem eru mjög miklir hagsmunir. Við vitum að lax- og silungsveiði er vaxandi sport í landinu. Það hefur átt sína góðu tíma og sína slöku tíma eins og gengur, en almennt getum við sagt að þetta sé vaxandi búgrein á Íslandi. Í ýmsum héruðum skiptir þetta gríðarlega miklu máli og er kannski á ýmsum svæðum orðin stærri tekjustofn í landbúnaði en nokkuð annað, þess vegna skiptir mjög miklu máli að um þetta gildi sem skýrust og best löggjöf. Einnig er ástæða til að hafa í huga, þegar bakgrunnur þessa máls er skoðaður, þá breytingu sem orðið hefur í sveitum landsins. Jarðir hafa farið í eyði, aðrar jarðir hafa byggst upp. Jarðir eru kannski ekki endilega setnar og eru því í eðli sínu eyðibýli, en þær hafa hins vegar gildi sem efnahagsleg eining. Þær geta verið í eigu þéttbýlisbúa. Þær geta verið í eigu annarra bænda. Eignarhaldið getur verið með ýmsum hætti, en það breytir því ekki að þetta geta eftir sem áður verið, og eru eftir sem áður, laxveiðijarðir, hlunnindajarðir, silungsveiðijarðir, og er eðlilegt að þær hafi sinn rétt eins og aðrar jarðir sem liggja við laxveiði- eða silungsveiðisvæði. Óhætt er að segja að hvernig sem á þessi mál er litið er með frumvarpinu verið að boða eðlilegt fyrirkomulag, að tryggja að atkvæðisréttur geti fylgt jörðum, þar á meðal eyðijörðum sem fullnægja tilteknum skilyrðum, þ.e. skilyrðum til þess að teljast lögbýli. Þá kemur hins vegar aftur að ákveðnum skilgreiningarvanda sem er sá hvað menn eigi við með hugtakinu lögbýli. Nú vitum við að það hugtak hefur verið nokkuð á reiki. Lögbýlum hefur fjölgað mjög mikið á undanförnum árum, vaxandi áhugi hefur verið á því að fá jarðir skilgreindar sem lögbýli. Til að svo megi verða þurfa þær að uppfylla ákveðin skilyrði. Ef þær uppfylla þessi efnislegu skilyrði eru þær skilgreindar sem lögbýli. Búsetuhættir eru að breytast. Fólk úr þéttbýli kýs gjarnan að eiga heimili sitt utan þéttbýlis vegna þess að það getur með auðveldari hætti stundað vinnu fjær atvinnustarfsemi sinni en áður var. Með bættum fjarskiptum og bættum samgöngum má segja að lögbýlishugmyndin sé að fá nýja vídd, nýtt aðdráttarafl, sem gerir það að verkum að margir óska nú eftir því að fá lögbýlisskilgreiningu viðurkennda á jörðum sínum. Hér er hins vegar verið að tala um lögbýlið í ákaflega þröngri skilgreiningu. Hér er verið að vísa til lögbýla á eyðijörðum sem höfðu þessa lögbýlisskilgreiningu í 1. gr. ábúðarlaga, nr. 64/1976, sem öðluðust gildi sama dag og eldri jarðalögin öðluðust gildi. Við erum því að tala um tiltekinn hluta lögbýla sem liggja að silungs- og laxveiðihlunnindum, hafa laxveiði- og silungshlunnindi, en hafa hins vegar ekki haft, frá því að gildandi lög um lax- og silungsveiði voru samþykkt, atkvæðisrétt í veiðiréttarfélögum. Það sjá allir að þetta er óeðlilegt og órökrétt. Það er því eðlileg breyting sem verið er að leggja til í frumvarpinu, að atkvæðisrétturinn sé látinn fylgja jörðinni, burt séð frá því hvort um er að ræða eyðijörð eða ekki, svo fremi sem hún uppfylli lögbýlisskilyrðin frá árinu 1976. Hér er um að ræða eðlilega og rökrétta breytingu á ágætum lögum. Það er alveg ljóst, sem kemur greinilega fram í hinum ágætu athugasemdum við lagafrumvarpið, að ekkert bendir til þess að það hafi vakað fyrir löggjafanum árið 2006, þegar núgildandi lög voru sett, að útiloka þessi tilteknu lögbýli sem væru eyðijarðir og voru lögbýli miðað við gildandi ábúðarlög frá árinu 1976. Það er ekkert sem bendir til þess að það hafi verið ætlunin, þvert á móti, flest bendir til þess að vilji löggjafans hafi staðið til þess að þetta yrði með svipuðum hætti og hér er verið að leggja til, en frekar að sú niðurstaða sem um er að ræða hafi orðið fyrir gáleysi eða yfirsjón. Minna er fjallað um hitt atriði frumvarpsins sem hér er til umræðu í sjálfum athugasemdatextanum og kannski kallaði það á minni umræðu í sjálfu sér, en það er líka mjög þýðingarmikið. Það er það að þarna er verið að gera það að refsiverðri háttsemi að hefja framkvæmdir í veiðivatni án þess að aflað hafi verið til þess sérstakra leyfa. Þetta skiptir líka mjög miklu máli. Við skulum ekki gera lítið úr þýðingu þessa. Við þekkjum dæmi um það að menn hafa t.d. hafið malartekju í viðkvæmum veiðiám og jafnvel viðkvæmum veiðivötnum án þess að hafa aflað til þess eðlilegra leyfa. Ekki þarf að hafa mörg orð um það að slíkt getur haft mjög alvarleg og varanleg áhrif á vistkerfi ánna og vatnanna og þess vegna er eðlilegt að gerðar séu strangar kröfur um það með hvaða hætti menn standa að því að hefja malartekju eða aðrar framkvæmdir, gætu verið laxastigar, gætu verið ýmsar framkvæmdir sem menn ráðast í án þess að afla til þess tilskilinna leyfa. Þessi þáttur málsins er því líka mjög þýðingarmikill þó við höfum kannski farið færri orðum um hann, sjálfsagt vegna þess að það er talið óumdeildara að standa þannig að málinu, en auðvitað er mjög áríðandi að sú breyting sem orðin er sé með einhverjum hætti kynnt, þannig að það verði sá fælingarmáttur í þessari löggjöf sem ætlunin er, sem er það að koma í veg fyrir að menn fari í óeðlilegar framkvæmdir í ám og veiðivötnum sem geti skaðað lífríki ánna og vatnanna. Virðulegi forseti. Þetta langar mig að árétta í 2. umr. um þetta frumvarp. Um þetta mál tókst ágætissamstaða í hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd, málið fékk ágæta meðhöndlun þar. Það er að mínu mati líka til bóta hvernig staðið var að undirbúningi þessa máls að því leytinu til að leitað var eftir víðtækri samstöðu um þessi mál. Þannig var það líka þegar verið var að undirbúa löggjöfina frá 2006, um lax- og silungsveiði. Þá var þess líka freistað að ná sem mestri og bestri samstöðu. Það tókst og ég hygg að það sé ein ástæðan fyrir því að svo vel er talið hafa tekist til um þessa löggjöf frá þeim tíma. Ég vil að lokum árétta það sem ég nefndi hér við 1. umr. málsins. Ég tel líka að það sé til mikillar fyrirmyndar hvernig staðið hefur verið að undirbúningi að lagafrumvarpinu að því leytinu að þær athugasemdir sem fylgja frumvarpinu, jafnt hinar almennu athugasemdir sem og athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins, sérstaklega auðvitað athugasemdir við fyrstu greinar, sem eru mjög ítarlegar og mjög til fyrirmyndar. Þetta eru mál þess eðlis að það kallar á að menn þekki þær aðstæður sem eru til staðar í veiðifélögunum og í þessari atvinnugrein. Það skiptir því mjög miklu máli að vel sé að því staðið hvernig þessi mál eru undirbúin, líka að því leytinu til að haldið sé til haga þessari sögu, hvernig til er stofnað. Ég þekki það sjálfur að hugtök eins og lögbýli og ábúðarréttur og þess háttar hlutir eru mönnum kannski ekki alveg töm - þó að þau séu kannski töm á tungu er skilningurinn kannski ekki alveg ljós. Þess vegna þarf að vanda sig mjög mikið við allar lögskýringar í þessum efnum. Ég sé ekki betur en það sé gert mjög vandlega í athugasemdum við frumvarpið, það er ástæða til að undirstrika það. Við erum hér að tala um að jörð, eyðijörð, teljist hafa verið lögbýli við gildistöku eldri jarðalaga frá 65/1976, og þá ber líka að hafa hliðsjón af skýringu á hugtakinu „lögbýli“ eins og það er gert í 1. gr. ábúðarlaganna frá 1976 sem öðluðust gildi þennan sama dag, þannig erum við komin með nokkuð klára skilgreiningu á því hvaða lögbýli, hvaða eyðijarðir, það eru sem hafa þennan atkvæðisrétt. Ég sé ekki betur en að í frumvarpinu sé róið fyrir flestar víkur í þeim efnum, svo að ég noti orðalag hæstv. utanríkisráðherra sem allir vita er mikill áhugamaður um lax- og silungsveiði og hefur „doktorerað“ í þeim efnum. Virðulegi forseti. Þetta voru nú mínar almennu hugleiðingar um þetta mál. Ég taldi ástæðu til að hafa nokkur orð um frumvarpið. Þó að það virðist kannski ekki stórt í sniðum snertir það mikla hagsmuni. Þetta er sjálfsagt leiðréttingarmál og um það tókst ágætissamstaða í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um mikilvægt mál, eins og komið hefur fram hjá hv. þingmönnum, sem lætur kannski afar lítið yfir sér, er aðeins þrjár greinar. En það getur líka verið erfitt að setja saman stutt frumvörp og vanda þarf vinnu við þau eins og öll önnur, ekki síður. Það er kannski gaman frá því að segja að í þessu máli, eins og komið hefur fram í ágætri framsögu hv. varaformanns sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, Ólínu Þorvarðardóttur, og í framsögu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, var hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd samstiga í því að afgreiða frumvarpið án allra fyrirvara. Einnig er rétt að geta þess að þær umsagnir sem bárust, frá Landssambandi veiðifélaga, Fiskistofu, Veiðimálastofnun og Landssambandi landeigenda á Íslandi, voru meira og minna samhljóða, þ.e. allir voru sammála því að frumvarpið yrði að lögum. Innihaldi frumvarpsins hafa verið gerð ágæt skil og lítið sem ég get við það bætt. En þó er það þannig að þarna er verið að laga og leiðrétta einhvern „lapsus“ sem varð á afar góðum lögum. Í frumvarpinu sem lagt var fram fyrr í haust var sagt að þessi lög hefðu verið lengi í smíðum og þættu hið ágætasta lagaverk. Engu að síður var þessi „lapsus“ á að eyðijarðir duttu fyrir borð, duttu út úr lagatextanum með vísan í eldri lög og þurfti að skilgreina það upp á nýtt að eyðijarðir hefðu hér atkvæðisrétt. Búið er að fara ágætlega yfir það og það er gert í frumvarpinu, þar sem eru athugasemdir um 1. gr., um atkvæðisrétt í veiðifélagi og um ákvæði gildandi lax- og silungsveiða varðandi atkvæðisrétt, þ.e. um ábúðarrétt, eyðijarðir, lögbýli og slíka hluti. Það er ákaflega mikilvægt þar sem talsverðir fjárhagslegir hagsmunir geta komið upp. Það er mikilvægt að enginn vafi sé á því hvernig fara skuli með þennan rétt og þennan atkvæðisrétt. Í nefndarálitinu er einnig farið nokkuð ítarlega yfir þessa hluti. Þar segir, með leyfi forseta: „Hugtakið lögbýli var ekki skilgreint í jarðalögum, nr. 65/1976. Um skilning á því verður að leita til 1. gr. ábúðarlaga, nr. 64/1976. Efnislega er þar kveðið á um að lögunum nefnist jörð eða lögbýli hvert það býli sem sérstaklega er metið til verðs í fasteignamati með tilgreind og ákveðin merki, nauðsynlegan húsakost og landrými eða aðstöðu til að framfleyta minnst 10 kúgildum.“ Það er ágætt að þetta komi fram þar sem lögbýlum hefur fjölgað gríðarlega á undanförnum árum, eins og kom fram í ágætri ræðu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar. Við sem unnum að skipulagsmálum í sveitarfélögum, á svæðum þar sem eftirsótt var að kaupa sér landskika, höfðum það á tilfinningunni á tímabili að nauðsynlegt væri að hver Íslendingur ætti eitt lögbýli samhliða því að eiga einn jeppa. Ég veit ekki hvort þetta var svona „2007-eitthvað“ en niðurstaðan er alla vega sú að lögbýlum fjölgaði gríðarlega á landinu og hugsanlega gæti afleiðingin orðið sú að upp komi nýr ágreiningur um atkvæðisrétt er varðar lax- og silungsveiði, bæði við ár og vötn. Það er því mjög mikilvægt að skilgreina með skýrum hætti hvað við er átt. Það er ágætlega gert í lögunum og í textanum með frumvarpinu og eins í nefndarálitinu. Ég held kannski að ég geti litlu við það bætt sem komið hefur fram hjá hv. þingmönnum, en ítreka það að hér er sem sagt um leiðréttingu að ræða, verið að lagfæra góð lög, og sýnir það kannski að við þurfum hér á þinginu að vanda okkur sem mest við getum, en forðast að flýta okkur. Smávægileg mistök kosta það að taka þarf lög upp og fara með þau í gegnum þann þunga feril sem það er sannarlega, og á að vera, að breyta lögum, það tekur bæði tíma og kostar fjármuni. Hinn hlutinn í þessu frumvarpi snerti sem sagt 2. gr. laganna sem fjallaði um að það yrði refsivert að fara í ár eða vötn án tilskilinna leyfa. Það er rétt að ítreka að mjög mikilvægt er að slíkt refsiákvæði sé fyrir hendi, þar sem það getur annars vegar valdið verulegu tjóni að standa fyrir slíku og eins er það oft og tíðum nauðsynlegt fyrir eftirlitsaðila að hafa eitthvað í höndunum annað en að segja bara að það sé bannað, að það sé nauðsynlegt, að það sé refsivert og um það gildi einhver ákvæði. Nefndin lauk málinu með því að leggja til að frumvarpið verði samþykkt og vil ég ítreka stuðning okkar framsóknarmanna við það að þannig verði staðið að málum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 54/1990, um innflutning dýra, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Arnór Snæbjörnsson og Kristin Hugason frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti, Eirík Blöndal og Gunnar Gunnarsson frá Bændasamtökum Íslands, Halldór Runólfsson yfirdýralækni, Björn Steinbjörnsson, sérgreinadýralækni svína hjá Matvælastofnun, og Hörð Harðarson frá Svínaræktarfélagi Íslands. Umsagnir bárust frá Svínaræktarfélagi Íslands, Bændasamtökum Íslands, Matvælastofnun og Neytendasamtökunum. Forsaga málsins er sú að þegar lögum um innflutning dýra var breytt með lögum nr. 141/2007 kannaði sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd sérstaklega tilhögun á innflutningi svína og erfðaefnis þeirra við þinglega meðferð málsins. Í nefndaráliti um málið var lagt til að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skipaði starfshóp sérfræðinga til að gera tillögur um leiðir til að efla og auka hagkvæmni í svínarækt. Ráðherra skipaði þriggja manna nefnd til starfans og sátu í nefndinni þeir Halldór Runólfsson yfirdýralæknir, Vilhjálmur Svansson, dýralæknir og sérfræðingur í veirufræði á Keldum, og Þorsteinn Ólafsson, sérgreinadýralæknir á Matvælastofnun. Frumvarp þetta er byggt á vinnu nefndarinnar og er samstaða um þessar breytingar. Með frumvarpinu er gert ráð fyrir að fullnaðarákvörðun um innflutning á djúpfrystu svínasæði verði flutt til yfirdýralæknis, en að ákvörðun hans megi skjóta til ráðherra. Auk þess mun Matvælastofnun hafa heimild, skv. 3. mgr. 13. gr. laganna, til að leyfa innflutning á djúpfrystu svínasæði beint inn á bú hér á landi, að uppfylltum tilteknum skilyrðum. Nefndin telur að með frumvarpinu sé verið að efla, styrkja og auka svínarækt í landinu. Það er mat nefndarinnar að þessar ráðstafanir séu til þess fallnar að auka möguleika á því að búgreinin verði arðbær og samkeppnisfær við aðrar greinar. Nefndin áréttar þó mikilvægi þess að matvælaöryggi og sjúkdómavarnir séu ávallt nægilega tryggð. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Björn Valur Gíslason og Helgi Hjörvar voru fjarverandi við afgreiðslu málsins þann 3. desember 2009. Undir nefndarálitið rita Atli Gíslason, Ólína Þorvarðardóttir, Einar K. Guðfinnsson, Sigurður Ingi Jóhannsson, Jón Gunnarsson, Róbert Marshall og Ögmundur Jónasson.

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp er kannski ekki mikið að vöxtum en það getur hins vegar vakið upp áhugaverðar prinsippspurningar. Hér er líka um að ræða mjög mikið hagsmunamál fyrir mjög stóra búgrein, stóra kjötframleiðendur í landinu, og hefur þess vegna ekki bara áhrif á afurðir og afkomu þessara búa, svínabúanna, heldur getur líka haft áhrif á kjötmarkaðinn í heild og á verðlag í landinu og þar með á lífskjör landsmanna. Þannig að frumvarpið sem við ræðum hér lætur kannski ekki mikið yfir sér við fyrstu sýn en getur haft á sér áhugaverða fleti og getur haft heilmikið að segja um ýmsa þætti sem snúa að heildarhagsmunum almennings í landinu. Hér er því um að ræða býsna stórt mál þegar allt kemur til alls. Eins og rakið er í frumvarpinu á svínaræktin í núgildandi mynd ekki langa sögu, 80 ára samfellda sögu, en hefur hins vegar þróast á þann veg að kjötframleiðsla af svínum hefur aukist ár frá ári. Svínaræktin hefur oft gengið í gegnum erfiða tíma og góða tíma, ekki er mjög langt síðan svínaræktin átti við mjög mikla erfiðleika að stríða. Það ríktu hér óeðlileg undirboð. Það ríkti nánast stríðsástand á mörkuðunum sem gerði það að verkum að mörg fyrirtæki fóru í gegnum gríðarlega mikla erfiðleika eins og marga rekur minni til. Því er heldur ekki að leyna að um þessar mundir er kjötmarkaðurinn býsna erfiður. Efnahagsaðstæðurnar hafa gert það að verkum að neyslumynstur fólks hefur breyst og eftirspurnin eftir dýrari tegundum hefur minnkað vegna þessa, það hefur haft sín áhrif á stöðu svínaræktarinnar eins og annarrar kjötframleiðslu í landinu. Þess vegna erum við hér að tala um grafalvarlegt mál sem snýr að því með hvaða hætti við getum með almennum reglum reynt að auðvelda kjötframleiðsluna á þessu sviði í landinu og draga úr kostnaði og það er það sem þetta mál snýst um. Ég stóð frammi fyrir því á árinu 2008, hygg ég, að uppi voru mjög sterk sjónarmið af hálfu svínaframleiðenda að eðlilegt væri að heimila innflutning á ófrosnu svínasæði, erfðaefni, til þess að stuðla að kynbótum í svínarækt hér á landi. Þessar kynbætur þurfa að gerast með þeim hætti vegna smæðar stofnsins hér á landi. Eins og fyrirkomulagið er nú eru lífdýr flutt inn og geymd í einangrunarstöðinni í Hrísey með heilmiklum tilkostnaði. Um tíma var það þannig að svínabændur fengu sérstakan fjárstuðning til að standa undir þeim kostnaði, en úr því hefur dregið og ég hygg að sá kostnaður sé nú að mestu borinn uppi af svínaræktendum sjálfum. Það er þó ekki nema einn hluti þessa máls og er hitt miklu stærra að þetta hefur gert það að verkum að kynbætur, að mati svínaræktenda sjálfra, hafa gerst hægar hér á landi þannig að afurðirnar á hverja fóðureiningu eða hvert dýr eru minni hér en sums staðar annars staðar sem menn bera sig saman við. Að vísu hafa kynbætur verið talsverðar hér á landi sem hefur leitt það af sér að kostnaður á framleidda einingu hefur verið að minnka sem betur fer og ég hygg að raunverð á afurðum svínaræktenda hafi til að mynda verið að lækka og verðið á afurðum svínanna hefur verið að lækka. Það breytir ekki því að menn verða að halda hér áfram. Þess vegna kom upp sú hugmynd eða ósk og krafa svínaræktenda á sínum tíma að fá heimild til að flytja inn ófrosið svínasæði, erfðaefni, til þess að geta stundað kynbætur með eins áhrifaríkum hætti og mögulegt væri. Mér er kunnugt um að um þessi mál var rætt á þeim tíma í þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd Alþingis og mikill áhugi er þar á bæ á því að verða við kröfum svínaræktenda. Þessi mál hafa hins vegar á sér aðra hlið, sem eru heilbrigðisástand og það hvort hægt sé að gera það með þeim viðunandi hætti að það skapi enga sjúkdóma. Þess vegna var það mín niðurstaða, eftir að hafa skoðað þetta mál nokkuð rækilega á þeim tíma, að skynsamlegast væri að skoða þessi mál í ljósi nýrra upplýsinga og þeirra óska sem fram höfðu verið settar. Það varð því niðurstaðan að ég skipaði þriggja manna starfshóp, sérfræðinga á þessu viði, sem voru yfirdýralæknir, Halldór Runólfsson, Vilhjálmur Svansson, dýralæknir og sérfræðingur í veirufræðum á Keldum, og Þorsteinn Ólafsson, dýralæknir hjá Búnaðarsambandi Suðurlands, sem er núna sérgreinadýralæknir hjá Matvælastofnun. Þeir skoðuðu þessi mál mjög ítarlega. Þeir fóru kynnisferð til Noregs en eins og menn vita hafa kynbæturnar hér á landi byggst á innfluttum svínum frá Noregi þar sem heilbrigðisástand er talið mjög gott og menn standa gríðarlega vel að málum. Niðurstaðan af ferð nefndarinnar og skoðun og athugun var sú að til greina gætu komið tveir svona kostir sem hægt væri að horfa til. Það er í fyrsta lagi að veita heimild til innflutnings á fersku svínasæði frá Norsvin í Noregi, sem færi eingöngu til notkunar á sérstöku einangrunarbúi, sem yrði rekið af svínaræktarfélaginu eða öðrum þar til bærum aðilum. Sú tillaga fæli í sér að ekki þyrfti að breyta lögum, en þeir lögðu jafnframt fram aðra tillögu, annan valkost getum við sagt, sem er heimild til þess að veita heimild fyrir innflutningi á frosnu svínasæði frá Norsvin í Noregi, sem færi beint inn á svínabú hér á landi að loknum ákveðnum einangrunartíma. Það er í rauninni sú leið sem valin er með frumvarpinu og við sem skipum sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd Alþingis tökum undir það með stuðningi okkar við þetta mál. Eins og ég sagði er hér um að ræða gífurlegt hagsmunamál. Núverandi fyrirkomulag er dýrt. Það tefur líka kynbætur og gerir það að verkum að framfarir í svínarækt á Íslandi eru ekki eins hraðar og við kysum að hafa þær. Ég tel því að hér sé um að ræða mikilvægt og gott framfaramál. Gleymum því ekki að í þjóðfélaginu er uppi mikil og vaxandi krafa um lækkandi vöruverð. Sú krafa heyrist á hverjum degi, kemur fram í kröfum neytenda og þeirra sem um eiga að véla, en ekki er endalaust hægt að setja fram slíkar kröfur á hendur landbúnaðinum nema honum sé líka færð í hendur þau tæki sem þarf til þess að geta stuðlað að lækkun á kostnaði. Forsendan fyrir því í þessu tilviki er að hægt sé að stunda kynbætur á öruggan og ódýran máta og þannig að þær skili árangri. Sú leið sem hér er verið að leggja til er liður í því. Því er ekki að neita að hin ýtrasta krafa svínaframleiðenda sjálfra er sú að hér væri heimild til að flytja inn ófrosið erfðaefni og þeirra hugmynd var sú upphaflega að það yrði gert með þeim hætti að það yrði flutt inn á tiltekin bú sem hefðu þá áður fengið viðurkenningu yfirvalda. Þeirri málaleitan er í rauninni hafnað með frumvarpinu og ákveðið að hafa skrefið heldur styttra, sem er sem sagt það að flytja inn frosið svínasæði frá viðurkenndu búi í Noregi sem menn þekkja og hafa skoðað rækilega og hafa mikla reynslu af, og gera það með þeim hætti sem hér er verið að tala um. Með því móti er talið að um leið sé verið að tryggja þær sjúkdómavarnir sem nauðsynlegar eru í þessum búskap eins og öllum öðrum. Virðulegi forseti. Þetta mál er kannski nokkuð viðkvæmt að öðru leyti. Menn hafa velt því fyrir sér þegar þessi mál ber á góma hvort þetta veki upp aðra spurningu sem hefur verið miklu viðkvæmari hér á landi sem varðar innflutning á nýju kúakyni. Sú spurning verður stöðugt uppi og hefur oft komið upp, bæði fyrr og síðar, og orðið tilefni til mikillar umræðu hér á Alþingi sem og úti í þjóðfélaginu. Um það mál eru mjög skiptar skoðanir eins og allir vita. Ég tel hins vegar að frumvarpið skapi engin fordæmi í þeim efnum. Þetta er einangrað mál sem snýr eingöngu að svínaræktinni sjálfri. Þetta er svar við þeirri ósk svínaræktenda að reyna að draga úr kostnaði og auka kynbætur og auka þannig afurðir búsins í því skyni að gera þær sem samkeppnisfærastar. Ég vil vekja máls á þessu vegna þess að mér er það alveg ljóst að hverjar þær breytingar sem gerðar eru á þessum sviðum í landbúnaðinum, í sambandi við erfðaefni í búfé, kalla alltaf á nýjar spurningar. Ég vildi a.m.k. fyrir mína parta svara því alveg skýrt að ég tel að frumvarpið sé einangrað í þeim skilningi að það skapi ekki fordæmi á öðrum sviðum. Svínastofninn okkar er sérstakur. Hann hefur allt aðra forsögu en aðrir búfjárstofnar okkar flestir hverjir, þess vegna hljóta aðrar reglur, önnur viðmið og önnur prinsipp að gilda í þessum efnum. Virðulegi forseti. Ég tel að sú niðurstaða sem hér hefur fengist sé mjög vel viðunandi. Hún tryggir í fyrsta lagi sjúkdómaöryggi eins og hægt er. Auðvitað er það þannig að aldrei er hægt að tryggja sjúkdómaöryggi fullkomlega. Það er alltaf til staðar ákveðin áhætta í þeim efnum. Það er líka til staðar áhætta í því fyrirkomulagi sem við höfum núna þar sem verið er að flytja inn lifandi dýr. Þó alls öryggis sé gætt eins og hægt er má segja sem svo að til staðar sé ákveðin áhætta í þeim efnum, en við teljum hins vegar, og það er mat okkar sérfræðinga, að það sé viðunandi áhætta. Hið sama má segja um þetta fyrirkomulag hérna, ekki er hægt að segja að það sé áhættulaust, en sú áhætta sem það felur í sér er örugglega ekki meiri en sú áhætta sem er fólgin í núverandi fyrirkomulagi. Þannig að því leytinu finnst mér það mál vera afgreitt að við erum ekki að auka áhættu en við náum hins vegar öðru, sem skiptir líka mjög miklu máli, og það er arðsemisþátturinn sem þarf að hafa í huga. Við verðum að tryggja að viðunandi arðsemi sé til staðar í svínaræktinni eins og í öðrum atvinnugreinum. Í ljósi þess að stöðugt er verið að gera kröfu til þess að þessi bú sýni arðsemi, stöðugt verið að gera kröfu til þess að þau geti verið samkeppnishæf við innfluttar afurðir sem og innlendar afurðir, er ljóst að við verðum að gefa svínaræktendum tækifæri til að kynbæta stofn sinn til að ná sem mestum árangri. Ég nefndi hér áðan innflutning á afurðum, svínaafurðum. Það er alveg rétt, eins og menn vita, að í dag heimilum við ekki innflutning á svínakjöti, nema frosnu kjöti. Sá innflutningur er dálítill eins og við neytendur sjáum í verslunum þegar við skoðum okkur þar um. Þess vegna er þetta raunveruleg samkeppni sem svínaræktendur á Íslandi verða fyrir. Á móti kemur að við erum með tolla. Við erum líka núna í þeirri stöðu að gengi krónunnar er lágt þannig að samkeppnin frá innflutningnum er ekki eins grimmileg fyrir vikið. Það eru hins vegar ákveðnar heimildir, tollaheimildir, sem gera það að verkum að menn verða að vera á tánum, eins og það er stundum kallað, varðandi samkeppnina, bæði utan lands frá og hér innan lands, við aðrar kjöttegundir og aðrar matvörur í landinu. Að öllu samanlögðu þegar þetta er skoðað, annars vegar sjúkdómaþátturinn veginn og metinn og hins vegar sá afrakstur sem við höfum af þessu með því að lækka kostnað og auka kynbætur - þegar þetta er allt saman lagt saman blasir við að þetta er eðlilegt fyrirkomulag, þetta er eðlilegt framfaraskref sem hér er verið að stíga. Ég tel því ástæðu til að við styðjum frumvarpið og veitum því brautargengi þannig að menn geti tekið til við að vinna eftir breyttum lögum til hagsbóta fyrir búgreinina.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið fjöllum við um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 54/1990, um innflutning dýra, með síðari breytingum. Hér er fjallað um innflutning á djúpfrystu svínasæði að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Eins og kom fram í ágætri yfirferð varaformanns sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, og í góðri yfirferð hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar þá er þetta vel ígrundað mál og vel hefur verið staðið að verki. Það er gaman að geta komið hér upp trekk í trekk, frú forseti, og sagt að samstaða sé um málið, enginn pólitískur ágreiningur. Allir nefndarmenn í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd skrifa undir nefndarálitið án fyrirvara og þær umsagnir sem bárust frá Svínaræktarfélagi Íslands, Bændasamtökum Íslands, Matvælastofnun og Neytendasamtökum voru allar samhljóða um að æskilegt og nauðsynlegt væri að samþykkja þetta frumvarp. Hér kemur líka fram og kom fram í ræðum hv. áðurnefndra þingmanna að nauðsynlegt er að um þetta ríki nokkur sátt og að það séu ekki eingöngu hagsmunaaðilar, þ.e. svínabændur, sem standi að þessu heldur sé þetta samþykkt af þar til bærum yfirvöldum og menn telji að öll áhætta sé ásættanleg, og það þarf líka að vera sátt um þetta á meðal neytenda og þjóðarinnar. Menn þurfa að vera sammála um hvernig standa á að þessu, því að matvælaframleiðsla okkar Íslendinga er á afar háu plani og mikil sátt ríkir um hana meðal þjóðarinnar. Menn vilja gjarnan geta keypt íslenskar afurðir, bæði eru gæði þeirra mjög mikil og matvælaöryggið afar hátt þannig að mjög mikilvægt er að við getum tryggt fæðuöryggi til lengri tíma, m.a. með því að tryggja rekstrargrundvöll svínaræktar. Ein af forsendunum fyrir því er að bændur geti stöðugt sótt sér erfðaefni þar sem framþróunin er alveg gríðarleg. Ég minnist þess að þegar ég hóf störf sem dýralæknir fyrir tuttugu árum var ekki óalgengt að koma inn á lítil svínabú þar sem grísir gátu orðið sjö, jafnvel átta mánaða gamlir áður en þeir náðu 60 kílóa fallþunga og þætti það afleitt í dag. Með skipulögðum innflutningi sem var heimilaður og fólst í því, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, að flytja lifandi dýr í einangrunarstöð í Hrísey og flytja næstu kynslóð þaðan inn á búin, náðust verulegar erfðaframfarir og í lok þess tíma held ég að megi segja að grísir hafi ekki náð mikið meira en fjögurra mánaða aldri og fallþunginn þá kannski verið 90 kíló. Menn sjá hversu gríðarlegur ávinningur hefur náðst á stuttum tíma. Erlendis er sem sagt stöðugur ávinningur og í samkeppni þurfa menn alltaf að geta boðið upp á hagkvæm matvæli á íslenskum markaði, án þess þó að raska eða taka aukna áhættu með sjúkdóma eða matvælaöryggi, þ.e. ef menn passa upp á það inni á búunum að aðbúnaður dýranna sé góður og þau heilbrigð, þá sé tryggt að maturinn sem úr því kemur verði heilnæmur. Afar mikilvægt er að að þessu sé staðið með þessum hætti enda kemur í ljós í niðurlagi nefndarálitsins að nefndin telur að með frumvarpinu sé verið að efla, styrkja og auka svínarækt í landinu og að þessar ráðstafanir auki möguleika á því að búgreinin verði arðbær og samkeppnisfær við aðrar greinar og þá annan innflutning á svínakjöti. Jafnframt ítrekar nefndin mikilvægi þess að matvælaöryggi og sjúkdómavarnir séu ævinlega tryggðar. Í því sambandi er rétt að minnast aðeins á það sem kom reyndar fram í framsögu varaformanns sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, en ekki síður í yfirferð hv. þingmanns og fyrrverandi landbúnaðarráðherra Einars K. Guðfinnssonar, að unnið hefur verið að þessu í nokkurn tíma. Ástæðan fyrir því er sú að kerfið sem var unnið með áður reyndist svínabændum mjög dýrt og erfitt auk þess að auðvitað fólst ákveðin áhætta í því að flytja lifandi dýr þó að þau væru flutt úr einangrunarstöð af annarri eða þriðju kynslóð. Því var þetta skoðað sérstaklega og farið til annarra landa með sérstaka sérfræðinganefnd, reyndar að undangengnu áliti svokallaðs dýralæknaráðs, sem hefur verið yfirdýralækni til ráðgjafar. Það má segja að allir þessir aðilar hafi verið sammála um þær leiðir sem fara ætti en auðvitað hafa komið upp ýmsir möguleikar og leiðir. Má til að mynda nefna svokölluð SPF-býli í Danmörku eða Specific Pathogen Free býli sem mætti segja að séu laus við sérstök vandamál, sérstaka sjúkdóma. Engu að síður varð niðurstaðan sú og efnisleg rök eru fyrir því að ekki kæmi til greina að ganga lengra en að segja í frumvarpinu að aðeins ætti að flytja erfðaefni inn frá einu býli eða einni tegund býlis, þ.e. Norsvin í Hamri í Noregi, sem gæti fallið undir sérfræðingamatið á því hvað væri ásættanleg áhætta. Tvær tillögur komu til greina í sérfræðinganefndinni og þær voru báðar reifaðar hér í 1. umr. og aðeins talað um þær. Þær voru auðvitað ræddar í nefndinni og af þeim sérfræðingum sem þangað komu frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, Bændasamtökunum og ekki síst Matvælastofnun og Svínaræktarfélaginu. Önnur þeirra, sú sem ekki var valin, var að flytja inn ferskt svínasæði sem yrði þá eingöngu til notkunar á sérstöku einangrunarbúi. Þá leið töldu svínabændur vera mjög dýra en ekki hefði þurft að breyta lögum, því það var innan heimilda í 13. gr. laga um innflutning dýra eins og nú er. Tillaga tvö varð hins vegar fyrir valinu, að heimild yrði veitt fyrir innflutningi á frosnu dýrasæði frá Norsvin í Noregi sem geti farið beint inn á svínabú hér á landi að loknum ákveðnum einangrunartíma, þ.e. til að tryggja sjúkdómavarnirnar yrði sæðið geymt í einhvern tiltekinn tíma þar til sýnt þætti að lágmarks ásættanleg áhætta mundi fylgja notkuninni inni á býlinu og fylgst yrði með lífdýrunum í Noregi í ákveðinn tíma eftir að sæðistakan hefði átt sér stað til að tryggja það. Ég spurði eftir því í nefndinni hvort þessar tvær tillögur hefðu verið metnar sérstaklega og á þær lagt sérstakt mat, annars vegar á kostnað og hins vegar á sjúkdómaáhættu og það síðan tekið saman. Um það var kannski ekki að ræða en hins vegar var það mat Svínaræktarfélagsins og svínabænda að fyrri tillagan yrði of dýr, þeir höfðu reynslu af því að hún yrði það, og eins þótti sérfræðingunum að innflutningur á frystu sæði mundi minnka áhættuna. Niðurstaðan er því í raun og veru sú að tillaga tvö varð fyrir valinu. Mér fannst mikilvægt að fá álit Neytendasamtakanna á þessu fyrir hönd almennings í landinu því að matvælaframleiðsla er ekkert einkamál framleiðenda, við búum á eylandi og ætlum að reyna að standa undir því að framleiða þann mat sem við viljum nota og tryggja þar með fæðuöryggi. Við viljum líka tryggja það góða matvælaöryggi sem við höfum í dag þannig að ekki má taka áhættu í því. Ég held að það hafi verið tryggt eins og hægt er - auðvitað er áhætta fólgin í öllum innflutningi og bara í sjálfu sér því að vera til - að áhættan sé lítil en ávinningur svínabænda gæti orðið verulegur og hann er auðvitað nauðsynlegur, því eins og ég minntist á fyrr í ræðu minni að ef menn geta ekki stundað erfðaframfarir detta menn ansi hratt aftan úr þeirri samkeppni og þeim erfðaframförum sem eru í öðrum löndum. Kynbætur í svínarækt eru nokkuð flóknar, það þarf að rækta sérstakar hreinræktaðar móðurlínur og hreinræktaðar galtalínur og blanda þeim síðan saman til að búa til eldissvín. En það er hins vegar ekki úr eldissvínum sem eru tekin dýr til ásetnings heldur þarf að rækta hreinar línur í mismunandi kynjum og blanda þeim síðan saman með ákveðnum hætti til að tryggja að gæði kjötsins verði sem mest og best og fituprósentan ákveðin. Þetta eru því talsverð vísindi sem liggja að baki, sem krefjast í raun og veru ákveðins fjölda af erfðaefni, þ.e. fjölda dýra, og mjög erfitt er að ná því hér á landi þar sem svínarækt er auðvitað ekki eins öflug og víða erlendis. Þess vegna er nauðsynlegt að geta sótt erfðaefni til útlanda. Ég held að í þessari umfjöllun nefndarinnar og í þeirri vinnu sem hefur verið unnin áður sé, eins og ég sagði áðan, nokkuð tryggt að búið sé að stíga eins varlega til jarðar og hægt er og líklegt að ávinningur geti orðið fyrir bæði svínabændur og þjóðina alla að geta eflt og styrkt svínarækt í landinu með það fyrir augum að tryggja að búgreinin sé arðbær og samkeppnisfær og að matvælaöryggi og fæðuöryggi þjóðarinnar verði þá enn betra en ef ekki kæmi til þessa frumvarps. Ég vil að lokum endurtaka það sem ég sagði í upphafi, að öll nefndin skrifaði undir þetta án þess að setja nokkurn fyrirvara við og ég ítreka stuðning okkar framsóknarmanna við málið.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum um meðferð sakamála, nr. 88 12. júní 2008, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Bryndísi Helgadóttur frá dómsmála- og mannréttindaráðuneyti, Valtý Sigurðsson ríkissaksóknara og Snorra Magnússon frá Landssambandi lögreglumanna. Umsagnir bárust frá ríkislögreglustjóraembættinu, Landssambandi lögreglumanna og ríkissaksóknara. Með frumvarpinu er lagt til að stofnun embættis héraðssaksóknara verði frestað um tvö ár, til 1. janúar 2012. Embættið átti upphaflega að taka til starfa 1. janúar 2009 en þeirri gildistöku var frestað um eitt ár vegna þeirra aðstæðna sem voru í ríkisfjármálum. Frestunin nú byggist á sömu aðstæðum og er liður í sparnaðaraðgerðum dómsmála- og mannréttindaráðuneytis. Nefndin telur mikilvægt að ákæruvaldið geti ætíð haldið uppi faglegum gæðum í öllum málaflokkum, auk getu sinnar til að takast á við flókin og skipulögð afbrot. Þá er ákæruvaldið einn hluti af þeirri heild sem hefst með rannsókn máls. Nefndin telur því nauðsynlegt að við þær skipulagsbreytingar sem eru fyrirhugaðar hjá lögreglu, ákæruvaldi, sýslumönnum og dómstólum sé mikilvægt að haft sé í huga að þessar stofnanir þurfi að vinna vel saman. Nefndin telur að unnt sé að efla stofnanirnar ásamt því að hagræða í rekstri, m.a. með því að nýta mannauðinn betur og færa milli embætta eftir verkefnastöðu og þannig efla þjónustu við borgarana. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Ólöf Nordal og Vigdís Hauksdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Þór Saari, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur áliti þessu Eftirtaldir hv. þingmenn skrifa undir nefndarálitið auk þeirrar sem hér stendur: Birgir Ármannsson, Árni Þór Sigurðsson, Valgerður Bjarnadóttir, Ásmundur Einar Daðason, Róbert Marshall og Þráinn Bertelsson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 113/1994, um eftirlaun til aldraðra, með síðari breytingum. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um eftirlaun aldraðra. Ákvæði um eftirlaun til aldraðra voru upphaflega færð í lög árið 1970 til að tryggja að þeir félagsmenn í stéttarfélögum sem aldurs vegna næðu ekki að mynda réttindi í lífeyrissjóðum með greiðslu iðgjalds nytu nokkurra eftirlauna. Sá hópur sem lögin taka til hefur minnkað mikið með árunum og starfsemi umsjónarnefndar eftirlauna hefur að sama skapi dregist mjög saman. Í frumvarpinu er því lagt til að umsjónarnefndin verði felld niður en verkefni hennar falin Tryggingastofnun ríkisins. Þá verða ákvarðanir Tryggingastofnunar samkvæmt lögunum kæranlegar til úrskurðarnefndar almannatrygginga en sá möguleiki var ekki fyrir hendi um úrskurði umsjónarnefndar eftirlauna. Nefndin hefur fjallað um málið sem ráðgert er að spari ríkissjóði 450 þúsund krónur á ári í þóknunarkostnað umsjónarnefndarinnar. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að lífeyrisþegar sem fá greiðslur samkvæmt lögunum séu um 800 talsins. Nefndin fékk enn fremur þær upplýsingar að í athugasemdunum væri miðað við tölur frá 2007 en tölur frá síðasta ári sýna rúmlega 16% fækkun lífeyrisþega samkvæmt lögunum milli ára. Lífeyrisþegar árið 2008 voru 670. Þá hefur nefndin fengið nýjar upplýsingar sem sýna enn mikla fækkun frá síðasta ári, eða tæplega 40% þar sem 404 lífeyrisþegar fengu greiðslur samkvæmt lögunum í nóvember 2009. Ljóst er því að starfsemi umsjónarnefndarinnar hefur minnkað mikið undanfarin ár. Þá virðist almenn sátt vera meðal aðila um frumvarpið sem leiðir ekki til breytinga á rétti lífeyrisþega. Nefndin leggur til smávægilega breytingu á frumvarpinu til leiðréttingar á texta laganna sem greint er frá í nefndarálitinu. Pétur H. Blöndal, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Jón Gunnarsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið skrifa Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Guðmundur Steingrímsson, Ólína Þorvarðardóttir, Árni Þór Sigurðsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Ólafur Þór Gunnarsson.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um dómstóla. Í því er lagt til að heimilt verði að fjölga héraðsdómurum tímabundið um sinn, þ.e. úr 38 í 43. Þessi fjölgun er tímabundin að því leyti að gert er ráð fyrir að dómarar verði samtals 43 fram til 1. janúar 2013 en eftir þann tíma skal ekki skipa í embætti héraðsdómara sem losna fyrr en þess gerist þörf til að dómarar í héraði verði 38 að tölu. Þannig er gert ráð fyrir að dómurum fækki smám saman eftir 1. janúar 2013 úr 43 í 38. Bankahrunið, aðdragandi þess og eftirleikur hefur haft mikil áhrif á stofnanir réttarvörslukerfisins. Eru dómstólarnir þar ekki undanskildir eins og ég skýrði frá í umræðu utan dagskrár um fjárhagsstöðu dómstóla sem fram fór 12. nóvember sl. Ég greindi þá frá því að búast mætti við að dómstólarnir þyrftu í fyrsta lagi að takast á við aukinn fjölda sakamála vegna efnahagsbrota. Í öðru lagi mætti gera ráð fyrir auknum fjölda einkamála fyrir dómstólum, þar með talið kærumálum vegna slita á fjármálafyrirtækjum. Í þriðja lagi má til viðbótar gera ráð fyrir auknu álagi á dómstóla vegna nauðasamninga til greiðsluaðlögunar og við tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðlána. Gerð er nánari grein fyrir þessum atriðum í greinargerð með frumvarpinu. Til þess að þingheimur glöggvi sig enn frekar á stöðunni má því til viðbótar upplýsa að beiðnir um nauðasamninga til greiðsluaðlögunar og beiðnir um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna eru fjölmargar en um er að ræða ný verkefni dómstóla og því hreina viðbót við þann málafjölda sem fyrir er. Er heildarfjöldi þeirra mála nú á bilinu 400–500. Þær upplýsingar hafa jafnframt borist frá skilanefndum hinna föllnu banka að ágreiningsmál vegna riftunar og lýstra krafna verði borin undir dómstóla. Erfitt er að sjá fyrir hversu mörg þau mál kunni að verða. Við óformlega könnun hjá skilanefndum og slitastjórnum hinna föllnu banka kom fram að áætla mætti að heildarfjöldi slíkra mála kynni að hlaupa a hundruðum ef allt væri tekið saman og líklegra væri að þau kynnu að verða jafnvel um 1.000–1.200. Þess má geta að dómstólaráð gerir ráð fyrir að þessi ágreiningsmál verði um 1.000–2.000 og að mörg hver verði mjög þung. Búist er við að þessi mál fari að streyma til dómstóla upp úr áramótum. Allt er þetta þó enn á reiki enda er kröfuhafafundum til að mynda ekki lokið í öllum tilvikum. Virðulegi forseti. Hvað sem endanlegum fjölda mála líður virðist óhætt að fullyrða að dómsmálum muni fjölga umtalsvert á næstu mánuðum og árum og ljóst að í náinni framtíð muni dómstólar þurfa að takast á við aukinn málafjölda í áður óþekktum mæli. Mun því verulega mæða á dómstólum hvort heldur litið er til héraðsdómstólanna eða Hæstaréttar. Með þetta í huga er lagt til að dómurum verði fjölgað og einnig er gert ráð fyrir fjölgun aðstoðarmanna dómara. Gert er ráð fyrir í frumvarpinu að fjölgun dómara sé tímabundin enda gengið út frá því að aðstæðurnar sem lýst hefur verið séu óvenjulegar og tímabundnar. Framkvæmdin yrði þannig að auglýst verður eftir fimm dómurum og þeir skipaðir ótímabundið svo sem gildir um aðra dómara. Síðan þegar stöður dómara losna eftir 1. janúar 2013 verður ekki skipað í stöður dómara fyrr en dómarar eru orðnir 38 að tölu eins og ég kom inn á í byrjun. Ég tel í lokin rétt að minna á að dómstólaráð hefur þegar komið fram með tillögu um hagræðingu innan dómstólanna með sameiningu dómstólanna í einn og er það mál nú til meðferðar í hv. allsherjarnefnd. Verði það frumvarp að lögum gefst dómstólaráði tækifæri til að hagræða í starfsemi héraðsdómstólanna og fullnýta þá starfskrafta sem þar eru til staðar. Þó mun það hvergi nærri duga til og því hefur þetta frumvarp sem nú er til umræðu verið lagt fram. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til allsherjarnefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka hæstv. ráðherra fyrir frumvarpið og að það skuli vera komið hér fram. Ég held að það sé mjög mikilvægt að brugðist verði við þeirri stöðu sem augljóslega er að koma upp eins og kemur fram í athugasemdum við frumvarpið. Við höfum bæði heyrt frá ráðherra áður og þingmönnum og eins í fjölmiðlum um þá fjölgun mála sem fram undan er eða verður augljóslega og nauðsynlegt að bregðast við því. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram, frú forseti, að þingfestum einkamálum fyrstu níu mánuði ársins samanborið við sama tímabil 2007 hefur fjölgað um tæp 70% og munnlega fluttum málum um tæp 60%. Það segir sig sjálft að það þarf að bregðast við þessu. Síðan segir, frú forseti: „Sakamálum frá ríkissaksóknara og ríkislögreglustjóra hefur fjölgað um meira en 80% á sama tíma.“ Ég kem fyrst og fremst upp til þess, frú forseti, að lýsa yfir stuðningi við frumvarpið. Ég hef hins vegar, eins og hefur komið fram hér í ræðustól, ákveðnar efasemdir um ákveðinn kafla sem kemur fram í athugasemdum við frumvarpið, þ.e. varðandi sameiningu dómstóla. Ég veit að það er til umfjöllunar í þingnefnd og verður skoðað þannig að ég ætla ekki að fara meira út í það. Eins og fram kemur í athugasemdum við 1. gr. er verið að fjölga dómurum úr 38 í 43 og við fyrstu sýn sýnist mér mjög skynsamlegt hvernig þetta er nálgast, þ.e. að skipað er ótímabundið í embættin en síðan verður horft til þeirra embætta sem losna eftir 2013. Ég fagna þessu framtaki ráðherrans og vona að málið fái nokkuð skjóta meðferð hjá nefndinni og verði lögfest sem allra fyrst þannig að við þessu megi bregðast.

Hæstv. forseti. Ég tek undir orð ræðumanna um mikilvægi þessa máls. Við stöndum auðvitað frammi fyrir því að dómstólarnir hafa á undanförnum mánuðum orðið varir við mjög vaxandi málafjölda og ekki er við öðru að búast en að málafjöldi muni fara vaxandi, bæði vegna rannsókna sakamála og vegna fjölgunar einkamála sem fyrirsjáanleg er vegna bankahrunsins og málum sem því tengjast. Það er mikilvægt að komið sé til móts við aukna fjárþörf þeirra með þessum hætti og það sé í rauninni brugðist við með fjölgun dómara eins og hér er gerð tillaga um. Fyrr á þessu þingi höfum við fjallað nokkrum sinnum um breytingar fyrirkomulagi dómstólaskipunar í landinu eða skipulagi héraðsdómstóla og ég held að það sé í rauninni, eins og sakir standa, skynsamlegra að fara þá leið sem hér er lögð til en ráðast í þær breytingar. Við getum tekið umræður um þau mál síðar og erum að fjalla um það á vettvangi allsherjarnefndar sem stendur hvernig best er að haga þeim skipulagsbreytingum. En vandinn blasir hins vegar við okkur núna og við honum verður að bregðast. Ég held að dómsmálaráðherra hafi lagt hér fram frumvarp sem felur í sér lausn sem kemur a.m.k. talsvert til móts við þá þörf sem fyrirsjáanleg er. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um þetta að þessu sinni en tek undir orð þingmanna sem hér hafa talað um að það er mikilvægt að þetta mál fái hraða meðferð þannig að dómstólarnir verði sem fyrst í stakk búnir til að mæta auknu álagi. Ég tel að málið eigi að geta fengið skjóta og góða meðferð í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um tímabundna breytingu á heimildarlögum um stóriðju vegna skattgreiðslna á árunum 2010, 2011 og 2012 vegna annarra þátta. Þetta frumvarp er lagt fram í kjölfar undirritunar sameiginlegrar yfirlýsingar iðnaðarráðherra og fjármálaráðherra annars vegar og Samtaka atvinnulífsins og stórnotenda raforku hins vegar en það var undirritað þann 7. desember sl. Þessir aðilar eru sammála því að skattur á raforku, sem er 0,12 kr., eigi við um þá, en auk þess höfum við samkvæmt þessari yfirlýsingu orðið sammála um ráðstafanir sem hafa það að markmiði að stuðla að aukinni tekjuöflun ríkissjóðs á árunum 2010, 2011 og 2012 ásamt því að örva fjárfestingar hér á landi í því skyni að stuðla að atvinnusköpun og bættum hag þjóðarbúsins. Í umræddri yfirlýsingu kemur fram að vegna mikils samdráttar í efnahagslífinu og erfiðrar stöðu ríkissjóðs í kjölfar hans hafi það orðið að samkomulagi við nokkra stærstu notendur raforku í landinu að þeir greiði fyrir fram tæplega 1,2 milljarða kr. árlega á áðurnefndum árum upp í væntanlega álagningu á tekjuskatt og öðrum opinberum gjöldum á árunum 2013–2018. En til að unnt sé að koma þessari fyrirframgreiðslu skatta í framkvæmd þarf Alþingi að veita heimild í lögum til að gera nauðsynlegar breytingar á þessum fjárfestingarsamningum og líka aðalsamningum sem í gildi eru milli stjórnvalda og viðkomandi notenda raforku. Með þessu frumvarpi er því lagt til að iðnaðarráðherra verði veitt heimild að gera viðauka fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands við fjárfestingarsamninga vegna Norðuráls á Grundartanga og álvers Alcoa í Reyðarfirði sem og viðauka við aðalsamning vegna álvers Alcan í Straumsvík og járnblendiverksmiðju Elkem í Hvalfirði. Er frumvarp þetta samið í samráði við fjármálaráðuneytið og embætti ríkisskattstjóra þar sem efnisatriði þess snúa að fyrirframgreiðslu skatta og opinberra gjalda. Með frumvarpinu er lagt til að heimilað verði með breytingum á viðkomandi heimildarlögum að við viðkomandi fjárfestingarsamninga og aðalsamninga bætist ákvæði til bráðabirgða þess efnis að þrátt fyrir ákvæði 112. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, verði fjármálaráðherra heimilt að kveða sérstaklega á um í reglugerð að viðkomandi félög skuli greiða fyrir fram í þremur jöfnum greiðslum á árunum 2010, 2011 og 2012 upp í væntanlega álagningu á tekjuskatti og öðrum opinberum gjöldum á árunum 2013–2018. Fjárhæð fyrirframgreiðslunnar skal taka mið af hlutfallslegri raforkunotkun viðkomandi félags eftir því sem kveðið er nánar á um í viðkomandi fjárfestingarsamningi. Þann 7. desember árið 2009 var samhliða undirritun áðurnefndrar yfirlýsingar gengið frá undirritun viðaukasamnings þessa efnis vegna álversins í Straumsvík auk þess sem áritaðir voru viðaukasamningar vegna álvers á Grundartanga, álvers í Reyðarfirði og járnblendiverksmiðjunnar í Hvalfirði. Í þeim viðaukasamningum kemur nánar fram hvernig hin árlega fyrirframgreiðsla mun skiptast á milli þessara fjögurra fyrirtækja og er nánari umfjöllun um það, virðulegi forseti, að finna í greinargerð með frumvarpinu. Eins og fram hefur komið í kostnaðarumsögn verður ekki séð að það muni hafa áhrif á útgjöld ríkissjóðs þótt það muni hafa áhrif á tekjur ríkissjóðs. Ég hef nú gert grein fyrir því samkomulagi sem orðið hefur á milli ríkisvaldsins annars vegar og stórnotenda og stórkaupenda raforku hins vegar. Við höfum fallist á þessa niðurstöðu til að mæta þeirri bágu stöðu sem ríkissjóður er í og þessir stóru greiðendur skatta hér á landi munu koma með þessum hætti inn í það uppbyggingarstarf sem fram undan er, bæði eins og hér hefur verið kveðið á um en jafnframt mun raforkuskattur sá sem lagður hefur verið á auðvitað hafa töluverð áhrif á fyrirtækin. Eiga miklir skattar eftir að koma frá þeim með þessari leið, virðulegi forseti, sem mun verða verulega til góðs fyrir ríkissjóð á erfiðum tímum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir að fara svona vel yfir málið efnislega en ég verð að segja fyrir mína parta að ég hef verulegar áhyggjur af þessu vegna þess að nú er verið að taka lán af skatttekjum framtíðarinnar á árunum 2013–2018. Því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort henni finnist það ásættanlegt að taka 3,6 milljarða að láni af væntanlegum skatttekjum á árunum 2013–2014, þ.e. eftir fjögur ár. Þá verður hugsanlega komin ný ríkisstjórn.  Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort öll þessi fyrirtæki geri ekki upp í erlendri mynt. Eins langar mig að spyrja hæstv. ráðherra að því, vegna þess að það er gert upp þegar skattarnir eru lagðar á: Er gert upp miðað við gengi þess dags sem uppgjörið fer fram? Ef svo er, felst þá ekki töluverð gengisáhættu í þessu? Ef krónan styrkist munum við að sjálfsögðu fá minni tekjur. Mig langar jafnframt að spyrja hæstv. ráðherra hvort henni finnist ekki eins og mér að við séum í raun og veru að fresta því að taka á þessu vandamáli, hallarekstri ríkissjóðs, en seilast þarna í tekjur fram í tímann. Hefur hæstv. ráðherra ekki áhyggjur af því að á árunum 2013–2018 sé þegar búið að taka það mikið fyrir fram af tekjunum að það muni hafa skaðleg áhrif gagnvart því að rétta ríkissjóð af? Það eru sannarlega mörg erfið ár fram undan. Það eru ekki bara næstu eitt eða tvö árin, það eru mörg ár sem við þurfum að hugsa um í þessu sambandi. Hefur hæstv. ráðherra ekki áhyggjur af gengisáhættunni og því að við séum að taka skatttekjur framtíðarinnar að láni til að redda okkur núna án þess að taka efnislega á vandamálunum?

Virðulegi forseti. Ég fékk þrjár spurningar. Ég ætla að fara inn í miðju. Spurt er hvort öll þessi fyrirtæki geri ekki upp í erlendri mynt. Svarið er jú, þau gera það öllsömul sem að þessu samkomulagi koma. Yfir gengisáhættuna var auðvitað vel farið og farið hefur verið vel yfir þetta með fjármálaráðuneyti og ríkisskattstjóra hvað útfærsluna varðar. Yfir það ágætlega farið í greinargerð. Hvað varðar hina meginspurningu hv. þingmanns til mín varðandi það að við tökum þarna út hluta af skatttekjum framtíðarinnar, ákváðum við í samstarfi við þessi fyrirtæki að gera þetta svona. Þetta er auðvitað ekki allur tekjuskatturinn sem við munum greiða á þessu tímabili heldur bara hluti af honum. Við ákváðum að við mundum gera þetta svona til að mæta þeim gríðarlega óvenjulegu aðstæðum sem uppi eru í íslensku samfélagi. Ég veit ekki betur en að hv. þingmaður sé í stjórnmálaflokki sem leggur til sams konar leið nema í miklu stærra máli varðandi skatttekjur framtíðarinnar með því að skattleggja inngreiðslur fyrir lífeyrissjóðinn. Virðulegi forseti. Við grípum hér til óvenjulegra aðgerða en þessir aðilar koma ekki aðeins að þeirri uppbyggingu fram undan er með þessum hætti heldur fá þeir líka á sig 12 aura raforkuskatt á hverja selda kílóvattstund. Það var hluti af öllu því samkomulagi þannig að ég fagna því mjög að þessir stóru aðilar komi með jafnmyndarlegum hætti og raun ber vitni í þessa uppbyggingu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir svörin. Það kemur klárlega fram í svari hennar að verið er að taka lán af skatttekjum framtíðarinnar til að rétta okkur af núna, það liggur alveg klárt fyrir. En af því að hæstv. ráðherra kom inn á þá leið sem við sjálfstæðismenn höfum boðað, að taka inngreiðslur fyrir séreignarlífeyrissparnaðinn og skattleggja þær núna, hugsum við það þannig að þá þyrftum við ekki að fara í frekari skattahækkun á þessu ári. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að kynna sér þær tillögur sem við lögðum fram því að þær fela það í sér að halli á ríkissjóði minnkar um 26 milljarða, sem eru miklir peningar. Það er mikilvægt að menn kynni sér það vel. Það sem ég hef áhyggjur af, virðulegi forseti, er þetta: Það sem er mikið verið að gera núna í ríkisrekstrinum - og það er mjög lítið aðhald í rekstrarþættinum - til að rétta af ríkissjóð eru svokallaðar einskiptisaðgerðir. Það er verið að fresta því að setja 8 millj. í vegagerð, það er búið að taka 6,6 milljarða út úr lífeyriskerfinu og það er verið að laga til með því að hætta við að selja sendiherrabústaði upp á 2 milljarða þannig að í raun og veru erum við með einhver 50% af sparnaðartillögum í ríkisrekstrinum á árinu 2010 með því að fara í svokallaðar einskiptisaðgerðir. Ég hef verulegar áhyggjur af því. Ég hef líka verulegar áhyggjur af því ef við förum að skattleggja svo mikið hina veiku skattstofna, ég tel að það sé ekki skynsamlegt. Það er mun skynsamlegra að mínu viti að fara hina svokölluðu lífeyrissjóðsleið, að taka inngreiðslur þar. Það er líka hægt að færa rök fyrir því vegna þess að ríkissjóður hefur í uppsveiflunni frestað þeim skatttekjum. Hann er þá kannski að safna í kornhlöðu, eins og stundum er sagt, þannig að það er mun skynsamlegra. Ég ítreka það hér að ég hef miklar áhyggjur af gengisáhættunni í þessu vegna þess að ef gengi krónunnar styrkist mun þetta verða minna. Mér finnst það ekki sanngjarnt af núverandi hæstv. ríkisstjórn að taka svona á vandamálunum og þetta kemur til framkvæmda eftir að starfstíma hennar lýkur. Mér finnst þetta ekki gert með ábyrgum hætti og við þurfum að taka mun ábyrgar á rekstrarvandamálum ríkissjóðs.

Virðulegi forseti. Það sem blasir við þessari ríkisstjórn er það risastóra og um leið það gríðarlega viðkvæma verkefni að rétta þjóðarskútuna af og reyna að loka fjárlagagatinu. Ég segi „viðkvæma verkefni“ vegna þess að við þurfum auðvitað að gæta að því að setja samfélagið ekki á hliðina. Við þurfum að gæta að því að höggva ekki í ákveðnar atvinnugreinar. Við þurfum að gæta að því að þeir tekjulægstu verði ekki heldur fyrir höggi og við þurfum að gæta að því líka að halda hjólum atvinnulífsins gangandi um leið og við gætum að þeim sem hafa minnst á milli handanna. Þetta er mjög vandasamt verk. Þess vegna ákváðum við að í staðinn fyrir að nota einhverja hókus-pókus aðferðafræði eins og menn hafa gjarnan viljað fara, þ.e. að fara einhverja eina leið í skattlagningunni, að dreifa þunnu lagi yfir samfélagið í þeim efnum. Ég held að okkur hafi tekist vel upp í þeim efnum. Eins og hv. þingmaður veit voru mikil mótmæli við hinum háa raforkuskatti af hálfu þessara stóru fyrirtækja við sem hefði komið mjög illa við þá. Þetta varð niðurstaðan og ég held að það samkomulag sem náðst hefur á milli okkar og þessara gríðarlega mikilvægu greiðenda skatttekna úr atvinnulífinu hér á landi skipti verulega miklu máli vegna þess að friður þarf líka að ríkja um það sem fram undan er. Það má ekki gleyma því hversu dýrmætur friður er í samfélagi okkar á þessum erfiðu tímum.

Virðulegi forseti. Það er gott að a.m.k. einn ráðherra í ríkisstjórninni áttar sig á mikilvægi þess að friður ríki milli ríkisstjórnarinnar og þeirra sem við hana þurfa að eiga. Það hefur ekki verið það hljóð í talsmönnum atvinnulífsins, hvorki launþega né vinnuveitenda, síðustu daga að þeir líti svo á að ríkisstjórnin hafi virt friðarskyldu sína við þá. Samráð og annað hefur verið með einhverjum ólíkindum að manni sýnist og vísa ég í orð forseta Alþýðusambands Íslands frá því í gær í því sambandi og reyndar fleiri. Ég ætlaði að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra tveggja eða þriggja spurninga í tilefni af frumvarpinu. Áður en ég kem að því verð ég reyndar að geta þess að mér finnst þetta, burt séð frá öllu og öllu, einhver furðulegasta lagasetning sem ég hef séð, eitthvert furðulegasta fyrirkomulag sem ég hef séð, að gert sé samkomulag við skattgreiðendur um að þeir borgi nú einhvern skatt sem hugsanlega verður lagður á þá einhvern tíma í framtíðinni. Áferðin á þessu er öll hin furðulegasta. En látum það vera. Það á sér sínar skýringar. Skýringin er kannski ekki sú að þarna hafi tveir jafnsettir aðilar komið saman og gert með sér samning. Samið var undir þeim kringumstæðum að ríkisstjórnin hótaði þeim miklu verri aðgerðum en þarna er að finna. En látum það vera. Ég er að velta fyrir mér hvort hæstv. iðnaðarráðherra telur að til greina komi að taka fleiri svona lán frá stórum skattgreiðendum í landinu, hvort semja eigi við fleiri fyrirtæki um að þau borgi núna skattana sem verða lagðir á þau eftir 5–10 ár. Eins velti ég fyrir mér hvort hæstv. iðnaðarráðherra telur að þetta verði til að örva frekari fjárfestingar í greininni.

Virðulegi forseti. Svo að við komum að því síðastnefnda þá tel ég að sú lending sem við höfum náð - að finna þetta þunna lag sem ég nefndi í fyrra andsvari mínu, þar sem ekki er verið að höggva í eina atvinnugrein í landinu í skattlagningunni heldur reynt að finna meðalveg og skapa sátt um þær aðgerðir sem farið er í - sé til þess fallin að Ísland haldi áfram að vera fýsilegur kostur fyrir nýfjárfestingar og fyrir erlendar fjárfestingar. Enda er það að sýna sig og við munum mæla fyrir máli á eftir sem fjallar einmitt um það. Þar erum við að gera fjárfestingarsamning við fyrirtæki sem er að koma hingað inn með nýjar fjárfestingar á sviði gagnavera. Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmenn eigi ekki að nota þetta mál til að reyna að gera það tortryggilegt. Þarna lagði ríkisstjórnin sig alla fram um það, eins og á öðrum sviðum, að halda frið, ná samkomulagi. Eingöngu þannig getum við komið okkur upp úr þeirri stöðu sem við erum í. Það eru mikilvæg skilaboð út á við gagnvart hugsanlegum nýjum fjárfestingum. Eftir áramót leggjum við fram frumvarp - þannig að við séum ekki endalaust að fjalla um einstaka fyrirtæki í ræðustól, eins og við gerum núna, og einstaka fjárfestingarsamninga við einstaka fyrirtæki og sérstakar lagaheimildir utan um eitt og eitt fyrirtæki eins og raunin hefur verið í fortíðinni, það sem við erum að fjalla um í dag er afsprengi þess - sem fjallar almennt um ívilnanir sem veittar eru í nýfjárfestingum hér á landi þannig að þær verði gagnsæjar og þannig að vitað sé fyrir fram hvað er í boði fyrir þær. Bæði það hvernig við höfum meðhöndlað þetta mál, sömuleiðis það frumvarp og fleira til held ég að geri okkur fýsileg fyrir nýjar fjárfestingar og frekari fjárfestingar.

Hæstv. forseti. Ég held einmitt að dæmið með stóriðjufyrirtækin gefi þau skilaboð að það geti verið erfitt að treysta á að rekstrarumhverfi sem fyrirtæki hafa gengið út frá standist. Hér er verið að breyta forsendum sem legið hafa til grundvallar í rekstri þeirra og koma eftir á og breyta skattumhverfi sem þau hafa gengið út frá. Það er auðvitað rétt að þessi fyrirtæki hafa frekar kosið að fara þessa leið en þá skelfilegu leið sem var fyrir hendi í upphaflegum tillögum ríkisstjórnarinnar eins og birtist í fjárlagafrumvarpinu. Við munum að þar var kveðið á um miklu þyngri skattbyrði og það er vissulega fagnaðarefni að ríkisstjórnin hafi fallið frá því að höggva sérstaklega í eina grein í atvinnulífinu, svo að notuð séu orð hæstv. iðnaðarráðherra, og fari þessa furðuleið í staðinn. Ég óttast að aðgerðir af þessu tagi séu síst til þess fallnar að auka trú erlendra fjárfesta á því að skynsamlegt sé að koma með peninga hingað inn. Ég óttast það því miður. Vonandi fælir þetta ekki alla frá, vonandi ekki. En ég held að það séu einmitt atriði af þessu tagi, í sambandi við fyrirsjáanleika í starfsumhverfi, sem hafi verulega mikil áhrif á þegar verið er að taka ákvarðanir um hvar fyrirtæki eru staðsett. Þessi æfing öll hefur þau áhrif að draga úr trúverðugleika Íslands sem stöðugs valkosts í því sambandi. Ég held að það sé þáttur sem þurfi að skoða í þessu sambandi.

Virðulegi forseti. Þessi umfjöllun hjá hv. þingmanni er með þvílíkum ólíkindum, að hér sé verið að breyta einhverjum forsendum eftir á, við séum að rjúfa eitthvert samkomulag eða brjóta einhverja samninga sem gerðir hafa verið við þessi fyrirtæki. Það er alls ekki svo. Álagningin á raforku og skattlagningin á raforku brýtur ekki þessa samninga vegna þess að í þeim stendur alveg klárlega að ef breytingar á skattlagningu fara fram með almennum hætti þá gangi það upp gagnvart þessum samningum. Það er það sem ríkisstjórnin er búin að gera og niðurstaðan er 12 aurar á hverja selda kílóvattstund á raforku. Það er vegna þess að eingöngu er hægt að setja þetta á með almennum hætti og þá fer skynsöm ríkisstjórn yfir það hvaða áhrif það hefur á hvern og einn hóp. Álverin og þessir stórkaupendur voru bara fljótastir að reikna. Mótmælin voru háværust þaðan og það er líka eðlilegt þegar menn eru jafnstórir kaupendur og raun ber vitni. Það stóð aldrei til, og hv. þingmaður veit það, að setja krónu á hverja selda kílóvattstund eins og hann var að gefa í skyn áðan.  Virðulegi forseti. Það er einfaldlega þannig að króna á hverja selda kílóvattstund hefði aldrei gengið upp og það vissum við. Þarna var verið að telja upp einhver dæmi sem hægt var að fara í. Fyrirsjáanleiki skiptir öllu máli og þess vegna förum við í það að breyta þessu umhverfi þannig að við séum ekki með einstaka samninga við einstök fyrirtæki.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki alveg hvernig ég á að byrja þessa ræðu. Ætli það sé ekki best að byrja hana á því að lýsa því strax yfir að þetta mál er bara fíflagangur og síðan ætla ég að rökstyðja hvernig ég fæ það út. Um miðjan 10. áratuginn varð þróun í þjóðhagsreikningagerð í heiminum mikil og settir voru upp nýir staðlar hjá Sameinuðu þjóðunum um þjóðhagsreikningagerð, svokallaðir SNA-staðlar. Í kjölfarið tóku ríki smám saman upp uppgjör á hinu opinbera á svokölluðum rekstrargrunni. Að gera upp þjóðríki eða ríkissjóð á rekstrargrunni þýðir að þá eru áfallnar skuldbindingar sem er ráðist í á einhverju tilteknu ári færðar til bókar og þá annaðhvort til hallareksturs eða til tekjuaukningar. Þetta leysti af svokallaðan greiðslugrunn en greiðslugrunnur var einfaldlega þannig að tekjurnar sem komu inn á því ári og útgjöldin sem fóru út á því ári mynduðu grunninn að halla eða afgangi á ríkissjóði. Ísland var eitt af fyrstu ríkjunum til að ráðast í að framkvæma þjóðhagsreikningagerð og ríkissjóðsreikninga á rekstrargrunni. Það þótti mikil framför vegna þess að þá var ekki lengur hægt að fela útgjöld eða tekjur, færa til í tíma með því einfaldlega að færa yfir áramót eða annað slíkt. Það sem er verið að gera hérna er, með orðum hæstv. iðnaðarráðherra, hókus-pókus. Það er verið að hverfa aftur í þessa gömlu aðferð þar sem útgjöld voru falin, tekjur voru faldar til að pólitíkusar gætu látið rekstur ríkissjóðs líta betur út. Þannig er mál með vexti að skattgreiðslur ríkissjóðs á árunum 2013–2014 verða ekki taldar sem skatttekjur á því ári samkvæmt greiðslugrunni en samkvæmt rekstrargrunni er það svo og samkvæmt rekstrargrunni er einfaldlega verið að færa til tekjur. Það er grundvallarmisskilningur hjá hæstv. iðnaðarráðherra að þetta sé sambærilegt við séreignarsparnaðinn. Sú skattkerfisbreyting bókast sem tekjur á því ári sem skattkerfisbreytingin er gerð þannig að eitthvað vantar upp á bókhaldskunnáttuna þar. En það sem þetta gerir er að halli ríkissjóðs breytist ekki neitt, halli ríkissjóðs eða afgangur á ríkissjóði er nákvæmlega sá sami fyrir og eftir þessa aðgerð. Ef hallinn er 100 milljarðar á næsta ári og 3,6 milljarðar eru færðir til í tekjum frá 2013–2014 er hallinn áfram 100 milljarðar. En það sem gerist er aftur á móti það að peningaflæðið er annað, það eru til 3,6 milljörðum meiri peningar í ríkissjóði til að standa undir útgjöldum. Það vandamál sem við Íslendingar stöndum frammi fyrir í dag er ekki það að krónur vanti til að fjármagna hlutina. Það er nóg af krónum til í Seðlabankanum, ríkissjóður á meira að segja reikninga í Seðlabankanum þar sem eru mun hærri fjárhæðir en þessir 3,6 milljarðar. Vandamálið er ekki krónur. Vandamálið er það að gjaldeyri vantar inn í landið, gjaldeyri sem við höfum unnið fyrir og jafnframt gjaldeyrislán sem að vísu verður leyst að einhverju leyti með lánum frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. En hvað um það. Það að færa skatttekjur áranna 2013 og 2014 til næsta árs er nákvæmlega sama aðgerð og taka lán t.d. hjá íslenskum banka, 3,6 milljarða, nota það í rekstur ríkisins og greiða það til baka á árunum 2013–2014. Af hverju segi ég það? Það er nákvæmlega sama aðgerð vegna þess að við getum tekið lánið í íslenskum banka, notað skatttekjurnar sem við fáum 2013 og 2014 til að borga til baka þetta lán. Þetta er því ekkert annað en hókus-pókus aðgerð og þetta er eitt lélegasta töfrabragð sem ég hef séð lengi. Það er fremur þunnur þrettándi að bera því fyrir sig að verið sé að dreifa þunnt yfir samfélagið þannig að enginn verði fyrir miklum búsifjum af skattahækkunum. Ég held aftur á móti að þetta sé raunsönn lýsing á aðgerðum ríkisstjórnarinnar í þessu efnahagsástandi og sérstaklega ef horft er til fjárlagafrumvarpsins. Það er dreift ansi þunnt og því miður munum við súpa seyðið af því í framtíðinni. Það er ekki tekið á málunum af festu og röggsemi, það er krafsað í, örlítið, nokkrum steinum velt við, einhverjum skattahækkunum og kerfisbreytingum á sköttum skellt á og við erum engu bættari. Þetta hókus-pókus sem ríkisstjórnin er að reyna að gera með fjárlögunum og með tekjuhliðina á fjárlögum eru svo viðvaningslegar aðgerðir að hvert barn sér í gegnum það. Spunameistarar ríkisstjórnarinnar ná ekki að hylma yfir það með fagurgala eins og sýnt hefur verið fram á nú á síðustu dögum en þetta toppar allt. Það er aumur brandari að færa tekjur ársins 2013 og 2014 til næsta árs og segja að það séu auknar skatttekjur. Hæstv. forseti. Ég er ekkert sérstaklega hrifinn af þessari aðgerð og finnst þetta með því aumara sem ég hef séð. Ef einhverjir hæstv. ráðherrar trúa því að þetta sé einhver lausn á þeim vandamálum sem við stöndum frammi fyrir á næsta ári í sambandi við ríkisfjármálin þá stöndum við ekki einungis frammi fyrir vandamálum með ríkisfjármálin heldur erum við líka með fólk sem ræður ekki við hlutverkið vegna þess að það skilur ekki hvað er í gangi. Ég tel að hv. þingheimur ætti að vísa þessu máli frá sem lélegu gríni eða mistökum. Þetta hefur ekkert með það að gera að leysa fjárhagsvandamál íslenska ríkisins á næsta ári, ekki neitt. Það getur vel verið að einhver hafi sagt hæstv. ráðherrum að þetta mundi minnka hallann á næsta ári en ég skal fara með þeim hinum sömu ráðherrum í gegnum reglur um bókun á skatttekjum og útgjöldum sem gefnar eru út af Sameinuðu þjóðunum, SNA, sem sem við förum eftir á Íslandi og fletta þessu einfaldlega upp fyrir þá. Það er ekki flóknara. En það er fyrir neðan allar hellur að bjóða þjóðinni, í þeim vandræðum sem þjóðin er í núna, upp á svona hókus-pókus. Það sýnir það náttúrlega að það fólk sem stýrir landinu ræður engan veginn við hlutverk sitt. Ég gæti svo sem lengt þetta mál mitt og haft fleiri orð um það hvað mér finnst það bjánaleg hugmynd að gera þetta. En ég held að ég sé búinn að koma skilaboðunum nægilega vel inn í Alþingistíðindi. Þeir fáu þingmenn sem hlusta á mig, sem eru aðallega sjálfstæðismenn og framsóknarmenn, eru alveg búnir að ná skilaboðunum. Ég veit að ég þarf ekki að halda þessa ræðu til að sannfæra þá. Því miður eru þeir sem þarf að sannfæra fjarstaddir eins og svo oft áður þegar stjórnarandstæðingar halda ræðu. En ég læt hér staðar numið.

Virðulegi forseti. Við höfum unnið að fjáraukalögum fyrir árið 2009 í fjárlaganefnd og það sem upp úr stendur eftir þá vinnu er sú staðreynd að mínu mati að fjárlaganefnd er ekki nægilega vel upplýst um meginstærðir í því fjáraukalagafrumvarpi sem liggur hér fyrir til afgreiðslu. Ég hef vakið máls á því við umræðu, bæði við 2. umr. og 3. umr., hvernig háttar til og hvernig aðstæður nefndarinnar hafa verið til að vinna að málinu á síðari stigum og því eru ítarlega gerð skil í nefndarálitum minni hlutans hvoru tveggja, við 2. umr. og ekki síður við þá umræðu sem fram fór í dag. Í ljósi þess hversu óvissan er mikil vísum við ábyrgðinni af afgreiðslu frumvarpsins alfarið á hendur stjórnarflokkunum og munum sitja hjá við afgreiðslu þessa máls.

Virðulegi forseti. Það ríkir enn þá óvissa um tekjuhluta frumvarpsins. Við sem stöndum að áliti minni hlutans höfum einnig bent á að upplýsingar varðandi stóra tekjuliði og tilraunir til að rétta fjáraukalögin af komu fram á allra, allra síðustu stundu og við gerum grein fyrir þeim bókhaldsæfingum í álitinu. Við framsóknarmenn munum sitja hjá við atkvæðagreiðslu þessa.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. fjárlaganefnd fyrir góða vinnu við þetta mál. Þegar fjárlögum var lokað í desember sl. fyrir árið 2009 var áætlaður halli á rekstri ríkissjóðs upp á 153 milljarða kr. Eins og horfur stóðu um mitt sumar og síðsumars stefndi í að halli á fjárlögum þessa árs eða halli á rekstri ríkissjóðs á þessu ári yrði yfir 180 milljarða kr. þrátt fyrir yfir 20 milljarða ráðstafanir með tekjuöflun og sparnaði á miðju ári. Síðan hefur orðið sú ánægjulega þróun á haustmánuðum og fram að því að þessu er nú lokað að hallinn stefnir nú í að verða um 158 milljarðar kr. og kemur þar hvort tveggja til að aðstæður hafa þróast með hagstæðum hætti á haustmánuðum, vaxtakostnaður ríkissjóðs verður minni, atvinnuleysi minna o.fl. auk þess sem tekjustofnar hafa heldur styrkst á haustmánuðum. Þegar upp er staðið held ég því að við getum verið sátt við þá þróun sem breytingar haustmánaðanna birta okkur í þessu frumvarpi til fjáraukalaga og verður nálægt því marki sem menn höfðu sett sér í upphafi ársins og má það kalla vel sloppið miðað við allt það sem á hefur gengið.

Virðulegi forseti. Við greiðum nú atkvæði um efnisatriði hins umrædda matvælafrumvarps sem hefur verið vandlega undirbúið af fleiri en einni ríkisstjórn þar sem reynt hefur verið að fara yfir fjölþætta þætti þessa máls. Málið hefur verið undirbúið m.a. í náinni samvinnu við marga hlutaðeigandi aðila, bæði bændur, afurðafyrirtæki þeirra, neytendur og aðra sem hafa hagsmuni í málinu, útflytjendur o.s.frv. Því miður hafði ríkisstjórnin hins vegar ekki þrek eða samstöðu til að takast á við mikilvægan þátt þessa máls þannig að hann er skilinn eftir óútkljáður og framtíðin ein mun skera úr um það hvernig í því máli liggur. Vegna þessa máls liggja fyrir breytingartillögur sem koma til atkvæðagreiðslu í 3. umr. málsins og jafnframt hafa komið fram óskir um að málið komi aftur inn til sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar milli 2. og 3. umr. og geri ég ráð fyrir að við því verði orðið.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom hefur þetta mál hlotið óvenjulega mikinn undirbúning, þrjár ríkisstjórnir og fjögur þing hafa fjallað um þetta, þannig að maður skyldi ætla að búið væri að fara vel yfir sviðið og ég held að segja megi að þetta sé komið nokkurn veginn að lokum. Það eru fjölmargar breytingartillögur sem við ætlum að greiða hér atkvæði um. Um þessar tillögur er meira og minna samstaða í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og við framsóknarmenn munum væntanlega leggja til að þær verði samþykktar. Það eru nokkrir hlutir sem einnig þarf að ræða í nefndinni milli 2. og 3. umr. og ég treysti því að þar verði farið aðeins betur yfir einstaka liði en nú er orðið, þannig að við getum fullvissað okkur um að þetta verkefni verð fullklárað.

Frú forseti. Ég get að nokkru tekið undir ræðu hv. þm. Birgis Ármannssonar áðan varðandi þetta frumvarp um tímabundna breytingu á heimildarlögum um stóriðju vegna skattgreiðslna á árunum 2010, 2011 og 2012. Hv. þingmaður velti því fyrir sér hvort þetta frumvarp væri einhvers konar furðuverk. Það má eflaust líkja því við furðuverk en það koma líka ýmsar aðrar vangaveltur upp í hugann þegar horft er á frumvarpið og aðdraganda þess, því að eins og hv. þingmaður benti á í ræðu sinni var gert ráð fyrir orkusköttum í fjárlagafrumvarpinu og hvort sem ráðherra vissi af því eða ekki eða hvernig sem aðdragandinn var, var þetta í því frumvarpi sem dreift var hér og var til umfjöllunar. Sem betur fer var hætt við það. Af hverju var hætt við það? Var það vegna andstöðu þeirra sem áttu að greiða þessa orkuskatta? Gleymum því ekki að það voru miklu fleiri en þeir sem taldir eru upp í frumvarpinu, þ.e. það voru fleiri aðilar en akkúrat stóriðjufyrirtækin sem þeir skattar hefðu lent á . Hvað er verið að gera með þessu frumvarpi? Er verið að réttlæta það að búið er að bakka með orkuskattana? Var fyrirtækjunum einhvern veginn stillt upp til að hugmyndafræðin sem strandaði í frumvarpinu, hugmyndafræðin sem skein í gegn í því skjali sem dreift fyrr í haust lenti uppi á skeri og var ljóst að átti ekki hljómgrunn og var þá í raun hafnað? Var fyrirtækjunum stillt upp eða eru fyrirtækin að sýna ákveðna ábyrgð eða velvilja með því að taka þátt í að flýta skattgreiðslum til að flýta fyrir bata í efnahagslífinu? Þetta er tvíbent, frú forseti, því að þessir sömu skattar munu ekki skila sér til okkar á árunum 2013–2018 sem þeir hefðu annars gert. Það má líka velta því fyrir sér, í ljósi þeirra tillagna sem stjórnarandstaðan hefur lagt fram, t.d. varðandi séreignarsparnað og eins varðandi aukinn þorskkvóta, að þeim tillögum hefur hingað til verið tekið frekar fálega og m.a. sagt að megi ekki taka af því sem nota á í framtíðinni, en hér er verið að gera nákvæmlega sömu hluti, frú forseti. Hugmyndafræðin, sem ég vil meina að hafi lent uppi á skeri og strandað, um orkuskatta í því formi sem kom fram í frumvarpinu, skapaði vissulega mikla óvissu meðal fjárfesta og meðal þeirra sem vilja starfa hér á landi. Hefur óvissunni verið eytt? Nei, óvissunni hefur ekki verið eytt, hún er til staðar vegna þess að það má leggja þetta frumvarp út með þeim hætti að hér hafi ákveðin fyrirtæki í raun verið þvinguð til að breyta þeim samningum sem giltu og til að taka á sig ákveðnar byrðar. Ég veit að þetta er gert í þokkalegri sátt við fyrirtækin enda er í rauninni verið að flýta skattgreiðslum, ekki verið að leggja á aukna skatta. Það virðist vera hálfgerð lenska hjá núverandi ríkisstjórn að senda reikningana inn í framtíðina. Hér er verið að taka af skatta sem er ljóst að mundu skila sér. Hér er verið að leggja á þjóðina til framtíðar og verði þetta blessaða Icesave-mál samþykkt í þinginu mun það líka taka af skatttekjum framtíðarinnar, þannig að hin svokallaða velferðarstjórn sem hér slær sér á brjóst er að koma flestum vandamálunum frá sér á framtíðina í staðinn fyrir að axla ábyrgðina sjálf. Í II. kafla, 2. gr. er orðalag, frú forseti, sem ég velti aðeins fyrir mér en má átta sig á með því að lesa skýringarnar. Hér stendur: „Af ástæðum er varða útreikning …“ Síðan er í athugasemdum við 2. gr. aðeins fjallað nánar um þetta, en þetta er orðalag sem ég held að veki fleiri spurningar en svör og því er ástæða til að hvetja til þess að þetta verði skoðað til að mönnum sé ljóst um hvað verið er að fjalla þarna. Frú forseti. Í sjálfu sér er ekki ástæða til að hafa mjög langt mál um þetta. Ljóst er að þetta er hluti af mjög miklum vandræðum eða vandræðaför sem stjórnarflokkarnir hófu sjálfir þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram. Hér er verið að reyna að klóra í bakkann með þetta klúður og segja má að þessi fyrirtæki og atvinnulífið hafi tekið þátt í að bjarga því sem bjargað varð fyrir ríkisstjórnina hvað þetta varðar og sjálfsagt verður þeim þakkað það. Í umsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið stendur, með leyfi forseta: „Skatttekjur ríkissjóðs af þessum tilteknu fyrirtækjum eru þó tímabundnar samkvæmt frumvarpinu og munu því lækka sem þessum tekjuauka nemur árin 2013–2018.“ Þetta er í raun undirstrikun á því sem ég sagði áðan að þarna er verið að taka skatttekjur af framtíðinni. Vera má að hægt sé að færa rök fyrir því að það sé eðlilegt í ljósi ástandsins en aðdragandinn að því er með öllu óeðlilegur og undarlegur. Frú forseti. Þetta er dæmi um vinnubrögð sem eru í raun allt of lýsandi fyrir þá ríkisstjórn sem starfar núna.

Frú forseti. Ég tek undir undrun hv. þingmanna sem hafa talað á undan mér í þessu máli. Maður getur ekki annað en verið undrandi á því samkomulagi sem gert hefur verið og undir einhverjum þrýstingi um að hækka jafnvel skatta enn meira og því er þetta afskaplega undarlegt samkomulag sem gert hefur verið, vægast sagt, frú forseti. Það virðist vera að fyrirtækin séu að lána ríkissjóði þá skatta sem þau koma til með að borga um átta ára bil, sýnist mér, og ætla að borga á þrem árum vaxtalaust en í mynt viðkomandi lands, það eru sem sagt 0% vextir ofan á myntina. Nú kemur ekki fram í hvaða mynt þetta er, sennilega er það dollari eða evra. Það vill svo til að vextir á þeim myntum eru nánast 0% núna, þannig að ekki er um mikla vaxtaeftirgjöf að ræða. Undarlegt er dæmið samt og ég hugsa að fyrirtækin muni kannski geta sagt einhvers staðar að það sé ákveðin nauðung að samþykkja þetta frekar en að taka á sig miklu stærri og hærri skattálögur eins og tilkynnt hafði verið, sem var svo lækkað umtalsvert. Ég ætla ekki að hafa miklu fleiri orð um þetta, menn hafa sagt þetta hér áður, en það að ríkissjóður sé farinn að eyða sköttum fyrir fram er náttúrlega ekkert annað en lántaka og ætti að forma sem slíkt og ætti í rauninni bara að fara undir lánsfjárlög ríkisins og ég geri ráð fyrir því að ríkið geti tekið svona lán annars staðar líka. Fordæmið er mjög skrýtið og mjög undarlegt. Að lokum vil ég benda á að þetta er náttúrlega skattamál eða efnahagsmál og ætti að heyra undir efnahags- og skattanefnd og ég legg til að hv. iðnaðarnefnd, sem fær málið til umsagnar, vísi því til hv. efnahags- og skattanefndar til að fjalla um það í þeirri nefnd hvort hér sé farið inn á nýja braut og sé eitthvað sem menn ætli sér að fara að gera í stærri stíl í framtíðinni. Það getur vel verið að bifreiðaeigendur fái þá líka með sama hætti reikning upp á það að þeir skuli lána ríkissjóði skatta næstu ára í bensíneyðslu á bílinn sinn.

Virðulegi forseti. Vegna þess að hv. þingmaður ítrekaði að menn hefðu verið undir einhvers konar þvingunum og að hér hefði verið sagt fyrr í umræðunni að það hefði verið undir hótunum um frekari skattahækkanir sem þetta samkomulag var gert, finnst mér rétt að upplýsa hv. þingmann og þingheim um að þessir aðilar eru allir með fjárfestingarsamninga sem tryggja þá gagnvart sértækum sköttum. Þetta á hv. þingmaður að vita og ekki halda fram svona vitleysu eins og hann gerði í ræðu sinni. Ef fara á í einhverjar skattahækkanir á þessi fyrirtæki umfram það sem almennt gerist er það ekki heimilt út frá þessum fjárfestingarsamningum. Því eru allar skattahækkanir sem gerðar eru á þessi fyrirtæki samhljóða þeim skattahækkunum sem eiga sér stað á önnur fyrirtæki í landinu. Þau eru reyndar algerlega varin gagnvart því að fara hærra en 15% í tekjuskatti, t.d. Fjarðaál. Hinu opinbera er ekki heimilt að skattleggja þessi fyrirtæki meira en um 15%. Varðandi raforkuskattinn er það alveg kristaltært að samkvæmt fjárfestingarsamningi var ríkisvaldinu aldrei heimilt að fara í einhverja sértæka skattlagningu á þessa aðila og þess vegna hlaut að þurfa að skoða áhrif þeirrar nýju skattlagningar á allan atvinnuveg í landinu. Því er það algerlega ljóst að ekki hefði verið gerlegt að fara mikið ofar en gert er í raforkuskattinum eins og hann liggur fyrir. Þess vegna er beinlínis rangt sem menn halda fram, að það samkomulag hafi verið gert undir einhverjum þrýstingi. Það var gert út frá þeim forsendum sem ég lýsi hér. Horft var til hagsmuna alls atvinnulífsins í landinu vegna þess að það var allt undir þegar þessi ákvörðun var tekin og niðurstaða fengin.

Frú forseti. Það gleður mig að heyra að álfyrirtækin eru svo uppfull af fórnfýsi að þau hafi viljað fórna sér fyrir íslenskt atvinnulíf og taka þátt í erfiðleikum íslensku þjóðarinnar. Það er ánægjulegt. Ég veit hins vegar ekki betur en að það hafi verið tilkynnt að leggja ætti eina kr. á hverja kílóvattstund strax í byrjun hausts og þegar mönnum var bent á þessa samninga sem gerðir höfðu verið var það frekar léttvægt í augum margra. Ég vil hins vegar að þetta verði rætt í efnahags- og skattanefnd þar sem ég á sæti því að mig langar virkilega til að heyra hvað er raunverulega á bak við þetta, inn á hvaða brautir menn eru að fara, því að mér er ekki kunnugt um að skattgreiðendur almennt, hvorki hér á landi né annars staðar semji um það við ríkisvaldið að greiða skattana fyrir fram langt fram í tímann. Eitthvað hljóta menn að sjá fyrir sér í því. Þetta getur varla verið bara góðgerðarstarfsemi en það getur vel verið að álfyrirtækjunum á Íslandi hafi verið breytt í góðgerðarfyrirtæki. Það er þá alveg nýtt í mínum huga. Þau ætla sem sagt að ná einhverju fram með þessu, annaðhvort að losna við einhvern þrýsting eða þá að þau sjá sér einhvern hag í þessu. Þau eru í rauninni að veita lán með 0% vöxtum í viðkomandi mynt.

Virðulegi forseti. Stórfyrirtæki á Íslandi hljóta að sjá sér hag í því að íslenskt efnahagslíf nái bata sem allra fyrst. Það hlýtur að vera hagur hvers einasta fyrirtækis í landinu alveg eins og það er hagur hvers einasta heimilis í landinu. Þeirri endalausu bábilju um að hér hafi menn ætlað að leggja krónu á hverja selda kílóvattstund er löngu búið að svara. Þetta er ein setning í langri greinargerð í frumvarpi til fjárlaga þar sem það er nefnt sem dæmi til að sýna stærðirnar í þessu sambandi. Þetta hefði auðvitað aldrei verið gerlegt vegna þess að hvorki heimili né garðyrkjubændur eða aðrir í landinu hefðu þolað eina krónu frekar en stóriðjan. Bara til að sýna stærðirnar í þessu sambandi, af því að hér er verið að tala um 1,2 milljarða á ári, þ.e. frá næsta ári og 2011 og 2012, greiddu þessi fyrirtæki á árinu 2007 samanlagt 2,8 milljarða í tekjuskatta. Þar var Alcan langstærsti aðilinn. Ástæðan var sú að hin fyrirtækin eru í fjárfestingum og uppbyggingu og greiddu ekki tekjuskatt. Menn sjá því að þessi hlutur, 1,2 milljarðar, fer síminnkandi sem hlutfall af heildargreiðslum þessara fyrirtækja eftir því sem frá líður og þau fara að greiða tekjuskatt eitt af öðru, enda uppbyggingarfasa margra þeirra að ljúka.

Frú forseti. Það er rétt að álfyrirtækin eins og önnur fyrirtæki og heimilin í landinu hafa mikinn hag af því að atvinnulífið blómstri og hér gangi vel. Við eigum þá væntanlega von á því að hæstv. ríkisstjórn geri samninga við bifreiðaeigendur og tekjuskattsgreiðendur, sérstaklega útgerðarfyrirtækin og ferðamannaþjónustuna um að þau greiði fyrirframskatta til að halda uppi atvinnu og bæta stöðu íslensks atvinnulífs fyrst gæskan er svona mikil. Ég verð að segja að á sama tíma og ríkisstjórnin gerir þetta og þiggur gjafir frá þessum erlendu fyrirtækjum til að styðja íslenskt atvinnulíf í erfiðleikum, er leggur hún gífurlegar álögur á innlent atvinnulíf og keyrir það í kaf. Ég held að menn ættu kannski að líta á heildarniðurstöðuna. En undarlegt er þetta kannski engu að síður, frú forseti, þetta er mjög undarlegt samkomulag og mjög undarleg lagasetning. Ég hygg að hún sé algert einsdæmi.

Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið en var hvött til þess af hæstv. iðnaðarráðherra að setja mig á mælendaskrá þegar ég var að kalla fram í áðan. Mér er að sjálfsögðu ljúft og skylt að verða við þeirri beiðni frá hæstv. ráðherra. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað að þetta er hið undarlegasta mál. Það minnir mig í rauninni á það sem gerist á heimilum sem eru komin í vanda, að þar þurfi menn að byrja á að fá fyrir fram af laununum sínum. Það þykir ekki óskastaða þegar menn eru komnir í þá stöðu að þurfa að borga síðasta mánuð með næstu eða þar næstu launum. Það þykir ekki góður bragur á þeim rekstri og þetta er nákvæmlega það sem verið er að gera hér. Það er verið að taka lán inn í framtíðina, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði áðan. Það er alveg sama hvað hæstv. ráðherra reynir að klóra í bakkann. Það er augljóst að þessum fyrirtækjum hefur með einhverjum hætti verið stillt upp við vegg þótt það hafi kannski ekki verið gert „fýsískt“, svo ég sletti aðeins, en stjórnendur þessara fyrirtækja hafa litið svo á að af tveimur slæmum kostum sé þessi þó skárri. Það skal enginn reyna að sannfæra mig um neitt annað. Mér fannst hv. þm. Birgir Ármannsson koma með mjög góð rök gegn þessu máli þegar hann sagði: Hvað ef fyrirtækin lenda í rekstrarvanda á næstu þremur árum þegar þessi samningur á að gilda? Hvað ef þessi fyrirtæki lenda í þeirri aðstöðu og geta ekki borgað? Hvað verður þá um áætlanagerð þessarar fínu fyrstu vinstri stjórnar sem skipuleggur ríkisfjármálin þannig að það á að taka fyrir fram af skatttekjum framtíðarinnar? Það er óábyrgt og beinlínis hættulegt að mínu mati. Varðandi það sem hæstv. ráðherra sagði áðan, að fyrirtækin væru tryggð af fjárfestingarsamningum og þess vegna væri ekki hægt að fara í skattahækkanir umfram það sem almennt er, vil ég benda á að ef einbeittur brotavilji er fyrir hendi er það alveg hægt. Pólitískur aðstoðarmaður fjármálaráðherra, þáverandi ráðuneytisstjóri í fjármálaráðuneytinu, kom á fund hv. efnahags- og skattanefndar í vor þar sem ég átti sæti. Við vorum þá að ræða fjárfestingarsamning fyrir álverið í Helguvík þar sem hann lagðist alfarið gegn þeim fjárfestingarsamningi. Hann kom með minnisblað þar sem lagt var til að fyrirliggjandi fjárfestingarsamningum m.a. við Fjarðaál yrði sagt upp. Ég man ekki alveg hvernig hann orðaði það en hann sagði eitthvað á þá leið að bætur til handa þeim vegna samningsbrotanna eða uppsagna samningsins yrðu lægri en tjónið sem það mundi valda að láta þessa samninga standa óbreytta. Þetta er því yfirklór hjá hæstv. iðnaðarráðherra sem segir að það sé ekki hægt að gera þetta. Það er allt hægt, það er hægt að brjóta samninga ef menn meta það þannig að tjónið af því að láta samningana standa óbreytta sé meira en að standa ekki við þá. Ég hvet menn til að skoða þetta minnisblað þegar farið verður að ræða þetta mál í nefndinni. Ég tek líka undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal að þetta mál á að sjálfsögðu líka að ræða í efnahags- og skattanefnd. Það varðar skatta og er þannig mál að það er einboðið að það fari líka til umfjöllunar þar, ég tek undir ósk þingmannsins með það. Frú forseti. Ég verð svo að segja að viðkvæmni hæstv. ráðherra varðandi það sem hún sjálf kallaði „fantasíumatseðil“ og er nú farin að kalla bábilju í fjárlagafrumvarpinu sem er með ólíkindum. Væntanlega var þetta ekki sett inn með hennar vitund vegna þess að mér finnst hæstv. ráðherra hafa tekið þannig á málum að hún er greinilega mótfallin því að leggja krónu á hverja kílóvattstund, eðlilega. Það eru ekki nema einhverjir súperskattlagningarspekúlantar sem eru tilbúnir að fara í ofurskattlagningu en því miður finnast þeir og eru í stjórnsýslunni núna, en það stóð til, vegna þess að þetta er hugmynd sem sett er fram í fjárlagafrumvarpinu. Og ég veit það eftir að hafa unnið í fjármálaráðuneytinu í langan tíma að þetta er ekki sett fram án þess að hafa verið rætt og ekki skrifað af einhverjum sem ekki ber pólitíska ábyrgð. Að minnsta kosti er þetta ekki lesið af einhverjum sem ekki ber pólitíska ábyrgð. Það var þannig alla vega í þá tíð í fjármálaráðuneytinu og ég efast um að þeir vænu embættismenn í fjármálaráðuneytinu láti slíkt viðgangast að þeir sem bera pólitísku ábyrgðina fari ekki yfir það sem stendur skrifað vegna þess að þeirra er á endanum ábyrgðin. Frú forseti. Ég ætla að láta staðar numið. Ég vara við þessu máli. Það er vont. Það er, eins og hér hefur verið sagt, undarlegt mál og ég hvet hv. iðnaðarnefnd og hv. efnahags- og skattanefnd til að fara vel yfir þessi atriði og koma í veg fyrir að svona stjórnsýsla og svona lagasetning verði að veruleika.

Virðulegi forseti. Við tökum hér fyrir frumvarp til laga um heimild til samninga um gagnaver í Reykjanesbæ. Er það fyrsti fjárfestingarsamningur við slíkt gagnaver og má segja fyrsti sinnar tegundar við þess háttar fyrirtæki og er það vel. Með frumvarpinu er lagt til að iðnaðarráðuneytinu og ráðherra verði heimilað að ganga til samninga fyrir hönd ríkisstjórnarinnar við Verne Holdings ehf. og Verne Real Estate ehf. vegna byggingar og reksturs gagnavers við Ásbrú í Reykjanesbæ. Áætlanir Vernes, eins og margir hér inni þekkja, ganga út á að breyta tveimur vörugeymslum af gamla varnarliðssvæðinu í gagnaver og byggja tvær byggingar til viðbótar á aðliggjandi landi. Stjórnendur Vernes áætla að eldri byggingarnar tvær verði tilbúnar til notkunar árið 2010 og að sú fjárfesting muni nema um 100 milljónum bandaríkjadala. Samkvæmt áætlun Vernes verður fyrsta byggingin komin í fulla notkun í byrjun árs 2012 og gerir félagið ráð fyrir því að allar fjórar byggingarnar verði komnar í fullan rekstur í ársbyrjun 2016 í u.þ.b. 20 þús. fermetra tæknirými sem gæti þarfnast alls 80–140 MW af raforku til að knýja og kæla tölvubúnaðinn í gagnaverinu. Virðulegi forseti. Reiknað er með að um 180–220 störf skapist þegar mest er vegna verkefnisins og þegar framkvæmdir eru í hámarki á uppbyggingartíma. Þar af er áætlað að um 100 störf skapist á vegum fyrirtækisins þegar rekstur er kominn á fullan skrið og á sjö ára uppbyggingartímabili er reiknað með að um 100 störf skapist í byggingariðnaði. Þarna er því um fjölbreytt störf að ræða. Þann 23. október sl. voru drög að fjárfestingarsamningi undirrituð eða árituð af fulltrúum iðnaðarráðuneytisins ásamt fulltrúum félaga og eigenda. Í framhaldi af því er þetta frumvarp lagt fram þar sem óskað er eftir heimild Alþingis til að ganga frá undirritun fjárfestingarsamningsins. Efnislega er í drögum að fjárfestingarsamningi við Verne og í frumvarpi þessu kveðið á um tiltekin frávik frá almennum lögum, en einnig er lagt til að gildistími þessa fjárfestingarsamnings við Verne verði 20 ár frá undirritun hans með mismunandi ívilnunum eftir mismunandi tímabilum samningsins. Þau frávik sem fram koma í frumvarpinu og afmörkuð eru við verkefnið og félögin tvö eru í stuttu máli þessi: Í fyrsta lagi, og það má segja að þetta sé verðmerkti hlutinn, er tryggt að tekjuskattshlutfall félaganna verði ekki hærra en 15% fyrstu fimm árin af gildistíma fjárfestingarsamningsins, 18% næstu fimm ár þar á eftir og síðan er fyrirtækið varið upp að 25% síðustu tíu árin án þess að í því felist nein áform um að fara með skatta þangað. Til samanburðar er tekjuskattshlutfallið fest í 15% í fjárfestingarsamningi við Helguvík en í fjárfestingarsamningi vegna álvers á Grundartanga og álvers á Reyðarfirði er hlutfallið fest í 18% eins og ég hef áður komið inn á í umræðum um málið. Því er hér um töluvert minni tryggingu eða ívilnun að ræða en í fyrri fjárfestingarsamningum hvað þetta varðar en fjárfestingin er líka minni en verið hefur í áðurnefndum verkefnum. Í öðru lagi er um að ræða ákveðnar sérreglur varðandi fyrningu eigna sem að mestu eru sambærilegar fyrri fjárfestingarsamningum, einnig undanþága frá iðnaðarmálagjaldi og markaðsgjaldi. Þarna er líka um að ræða sérreglur varðandi stimpilgjald og skipulagsgjald, sérreglur varðandi útreikning fasteignaskatts sem gerður hefur verið samningur um við Reykjanesbæ, undanþága frá rafmagnsöryggisgjaldi og þá er líka um að ræða ýmis öryggisákvæði varðandi upptöku nýrra skatta. Eins og fram hefur komið í umræðum um málið eru sams konar ákvæði í þessum samningi og í öðrum fjárfestingarsamningum sem verja fyrirtæki fyrir sérsköttum. Iðnaðarráðuneytið hefur látið reikna út þá ívilnun sem telja má að felist í framangreindum frávikum frá almennum lögum um skatta og opinber gjöld. Miðað við núvirðisútreikninga yfir 20 ára tímabil telst ívilnunin vera 5,4 milljónir bandaríkjadala en til samanburðar er áætluð heildarfjárfesting vegna gagnaversins 726 milljónir bandaríkjadala, þ.e. fyrir fullbúið gagnaver árið 2016 samkvæmt þeim uppbyggingaráætlunum sem ég lýsti hér áðan. Hin eiginlega áætlaða ríkisaðstoð sem í frumvarpinu og fjárfestingarsamningnum felst er því samtals 0,7% af heildarfjárfestingarkostnaði verkefnisins. Er það hlutfall vel innan við hámark leyfilegrar byggðaaðstoðar á svæðinu samkvæmt byggðakorti því sem ESA hefur samþykkt fyrir Ísland. Til samanburðar má geta þess að í fyrri fjárfestingarsamningum, t.d. vegna álvera á Grundartanga, á Reyðarfirði og í Helguvík, hefur þetta hlutfall verið 2–3% af fjárfestingarkostnaði en eins og áður sagði er hér um að ræða 0,7%. Í samræmi við 61. gr. EES-samningsins verður EFTA eða Eftirlitsstofnun EFTA tilkynnt um þá ríkisaðstoð sem felst í frumvarpinu og drögum að fjárfestingarsamningi. Þeir hafa nú þegar verið látnir vita af þessu en verður tilkynnt formlega um þetta næstkomandi föstudag. Í drögum að þessum fjárfestingarsamningi er fyrirvari um samþykki ESA á þessum ríkisstyrk eða þessari ríkisaðstoð. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að draga umræðuna langt fram á kvöld enda mörg mál sem bíða en ég hef oft og tíðum rætt um það hversu spennandi kostur það er fyrir okkur Íslendinga að byggja upp gagnaver hér á landi. Bæði höfum við til þess góðar aðstæður vegna þess að við höfum aðgengi að grænu rafmagni og einnig er náttúruleg kæling töluverð, en á því þurfa þessi gagnaver að halda. Í atvinnulegu tilliti er það mjög spennandi fyrir okkur Íslendinga að fara í þessa uppbyggingu. Það hefur sýnt sig í löndunum í kringum okkur og þar sem þess háttar starfsemi hefur byggst upp að í kringum þau byggjast klasar af hátækni- og þjónustufyrirtækjum við starfsemina. Í því felast gríðarleg sóknarfæri fyrir okkur Íslendinga og ég veit líka að töluvert er horft til okkar hvað uppbyggingu á þessu sviði varðar til framtíðar litið. Ef eitthvað er mun þörfin fyrir gagnaver aukast í nánustu framtíð og líka til lengri framtíðar litið. Þá erum við Íslendingar vel staðsettir, á milli Bandaríkjanna og Evrópu, til þess að reka þess háttar starfsemi. Ég held því að þessi fjárfestingarsamningur sé ísbrjótur fyrir þessa nýju starfsemi hér á landi. Fjöldinn allur af fyrirtækjum hefur verið að bíða eftir því að þessari samningagerð verði lokið þannig að menn átti sig á því hvers lags umhverfi við Íslendingar bjóðum slíkum fyrirtækjum komi þau hingað. Þessum fyrirtækjum fylgja líka viðskiptavinir sem eru mjög stórir og vonandi fá þeir áhuga á Íslandi sem fjárfestingarkosti á öðrum sviðum eftir að hafa komið hingað í gegnum gagnaver. Virðulegi forseti. Ég verð þó að segja að ég vona að við munum ekki sjá mörg frumvörp af því tagi sem ég legg hér fram koma fyrir þingið. Ég lít svo á að samningagerð við einstaka fyrirtæki sé allt of þunglamaleg til þess að geta verið framtíðarfyrirkomulag hjá okkur. Þessi samningagerð tekur langan tíma. Þetta þarf að fara í gegnum þingið í því formi sem ég er hér að kynna og þegar það hefur farið í gegnum þingið þarf það að fara til Eftirlitsstofnunar EFTA. Þetta er þunglamalegt ferli og að auki ógagnsætt vegna þess að fyrir fram vita þessir aðilar ekki hvaða umhverfi þeim býðst hér. Það er því ætlun ríkisstjórnarinnar og mín að leggja fram nýtt frumvarp á nýju ári sem býr til ramma utan um allar ívilnanir nýfjárfestinga. Þegar það frumvarp hefur verið afgreitt liggur það fyrir, þegar fyrirtæki leitar sér staðsetningar, hvers lags ívilnanir við höfum upp á að bjóða fyrirtækjum á uppbyggingarskeiði. Það liggur þá líka fyrir að það þarf ekki að taka allan þennan tíma sem ég hef hér lýst að fara í gegnum það ferli með okkur Íslendingum. Virðulegi forseti. Ég tel þetta mun farsælli leið fyrir þess háttar aðgerðir og það gerir okkur líka samkeppnishæfari gagnvart nágrannaþjóðum okkar. Slíka rammalöggjöf er að finna í Svíþjóð, í Finnlandi, í Kanada og í öðrum þeim löndum sem við keppum við um fjárfestingar af þessu tagi. Það er því eðlilegt að við séum á pari og samkeppnishæf við þessi ríki. En þangað til sú löggjöf er komin í gagnið notum við þá aðferð sem hér er beitt, að leggja fram sérstaka fjárfestingarsamninga. Ég fagna því mjög að hingað skuli kominn aðili sem er jafnákveðinn og raun ber vitni í að byggja upp fyrsta gagnaverið hér á landi. Að svo sögðu mælist ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. iðnaðarnefndar.

Virðulegi forseti. Ég vil nota þennan stutta ræðutíma til að fagna frumvarpi hæstv. iðnaðarráðherra. Við getum kannski sagt: Loksins, loksins! Loksins erum við komin með þetta í hendurnar. Þetta er ekki síst áhugavert fyrir svæðið sem í hlut á og býður upp á tækifæri þar sem mikið atvinnuleysi er. Mig langaði aðeins að spyrja út í það hvort allar línur séu lagi. Kannski vantar rafmagn á Reykjanesskagann þrátt fyrir allt og þá gæti verið gott að hafa suðvesturlínu. Mig langar að spyrja ráðherrann hvort það verði nokkur hindrun fyrir þetta verkefni. Eins mætti nefna í þessu sambandi bæði Farice og Danice, hvort þeir vegir séu líka nægilega greiðfærir fyrir verkefni af þessari stærðargráðu. Ég vona að þetta sé, eins og hæstv. ráðherra sagði, byrjunin á jafnvel enn stærra ævintýri.

Virðulegi forseti. Varðandi Farice get ég nefnt það að hæstv. samgönguráðherra fagnar því mjög að þetta mál skuli loksins vera komið hingað inn og framtíðin hvað varðar uppbyggingu á þessu gagnaveri skuli vera orðin ljós, sem hún er með framlagningu þessa frumvarps. Við höfum lokið þessari samningagerð vegna þess að áætlanir Farice gera beinlínis ráð fyrir því þannig að þetta skiptir þar gríðarlega miklu máli. Varðandi línulagnir og annað nefndi ég að þetta gæti orðið allt að 80–140 MW verkefni árið 2016, það fer auðvitað eftir því hvernig menn nýta gagnaverið en þegar það er fullbyggt. Nú þegar hafa þessir aðilar tryggt sér 25 MW og með það verður byrjað. Út frá 25 MW lít ég svo á að línulagnir séu í lagi en það er alveg klárt að þegar það stækkar þurfum við að skoða línulagnir. Ég hef áður sagt að suðvesturlína snúist líka að ákveðnu leyti um 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir þessi svör. Ég tek undir það, ég held að ég fari rétt með, að umframorka sé á Suðurnesjum í dag sem væri gott að geta selt út af svæðinu ef til væru línur. Eins verður væntanlega nauðsynlegt að hafa línur til þess að geta fullnægt þörfum slíks orkuvers. Það hlýtur að vera mjög mikilvægt að geta fengið rafmagn úr tveimur mismunandi áttum til þess að tryggja raforkuöryggi í slíku gagnaveri. Það gefst kannski ekki tími til að fara út í langar fyrirspurnir en ráðherra nefndi þann kostnað sem ívilnunum fylgir og er hann greinilega frekar lágur. Mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann væri með í höfðinu einhverjar áætlanir yfir þetta 20 ára tímabil um beinar tekjur og eins þá hugsanlega óbeinar, hvort menn hafi gert áætlanir um hvaða tekjur kæmu af starfsemi af þessu tagi ef hún yrði eins og stærst yrði, þ.e. um 100 föst störf eftir 2016, hvort menn hefðu gert sér 

Virðulegi forseti. Já, ég get svarað hv. þingmanni þessu. Gert er ráð fyrir því, eins og segir á síðu 9 í greinargerð með frumvarpinu, að beinar skatttekjur af þessu, fyrir ríki og sveitarfélög á svæðinu, geti orðið samtals 14 milljarðar ísl. kr. eða 108 milljónir bandaríkjadala á tímabilinu 2010–2019. Þar er þá verið að tala um tekjuskatt frá félaginu, tekjuskatt starfsfólks, fasteignagjöld og önnur gjöld.

Frú forseti. Ég vil eins og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson fagna því að frumvarpið er komið fram. Eftir því, og þessu verkefni, hefur verið beðið. Ég mun fara aðeins yfir þetta mál í stuttri ræðu hér á eftir en mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra út í ESA-málið. Hún sagði í ræðu sinni að ESA yrði tilkynnt um þennan samning á föstudaginn, ef ég skildi rétt. Hvað á ráðherrann von á að stofnunin taki langan tíma í þetta mál? Er vitað hvenær niðurstöðu er að vænta og er eitthvað búið að kíkja í pakkann? Veit hæstv. ráðherra hvers er að vænta í þessu, eru einhverjar fyrirsjáanlegar hindranir í veginum? Þetta var fyrri spurning mín. Seinni spurning mín er þessi: Ég tek eftir því að bæði erlendir og innlendir aðilar koma að þessu verkefni, Novator er alla vega með íslenska eigendur, hversu stór hluti fjárfestingarinnar er erlendur, hvort það er vitað. Við erum með gjaldeyrishöft í landinu - ég vona þó að við þurfum ekki að velta því atriði lengi fyrir okkur - og í 3. gr. eru beinlínis gefnar undanþágur frá gjaldeyrishaftalögunum vegna þess að erlendir aðilar eru í beinum tengslum við verkefnið, eins og það er orðað. Hér er um að ræða bæði erlenda og innlenda aðila, hvernig virkar það með tilliti til gjaldeyrishafta og undanþágu frá þeim?

Virðulegi forseti. Því er til að svara að í þessu máli er alfarið um erlenda fjárfestingu að ræða. Eins og kemur fram í frumvarpinu er horft til þess að hlutafé verði aukið í félaginu og er verið að vinna að því. Þetta er í eigu tveggja félaga eins og réttilega hefur verið bent á, Novators, sem er í minni hluta, og Teha, sem er í eigu General Catalyst, en það er bandarískur sjóður, og síðan í eigu starfsmanna og stjórnenda fyrirtækisins. Áætlað er að menn fari síðan í hlutafjáraukningu og þá mun hlutur þess fyrirtækis sem ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður sé að vísa til sem íslensks aðila í þessu enn minnka. Þarna er því alfarið um að ræða erlenda fjárfestingu, annars hefði ESA ekki heimilað þetta eins og gert hefur verið. Virðulegi forseti. Varðandi spurninguna um ESA er það svo að á fundi í lok sumars var tilkynnt að þetta stæði til. Síðan er formlega tilkynnt um þessa samningagerð og að þetta sé komið til þingsins. Þegar þingið hefur samþykkt málið vona ég að þetta taki ekki langan tíma í meðförum ESA í kjölfarið á því. En formlega séð fer þetta til ESA sem samþykkt frá Alþingi þegar málinu er lokið.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég skil þetta samt ekki alveg með eignarhaldið vegna þess að í 1. gr. stendur, með leyfi forseta: „Í lögum þessum merkir hugtakið „félögin“ Verne Holdings ehf., Verne Real Estate ehf. og íslensk dótturfélög í meirihlutaeigu þeirra, núverandi eða síðari, enda sé starfsemi þeirra í beinum tengslum við verkefnið.“ Þarna er greinilega að einhverju leyti um íslenska eigendur að ræða og þess vegna var ég að velta þessu fyrir mér með gjaldeyrishöftin. Hæstv. ráðherra velti þá upp þeirri hlið á málinu að ESA mundi ekki heimila þetta ef þetta væri ekki erlend fjárfesting. Án þess að ég vilji leggja stein í götu verkefnisins þá kalla ég eftir því að hæstv. ráðherra útskýri þetta fyrir mér.

Virðulegi forseti. Mér er það ljúft og skylt. Þegar fjárfesting af þessu tagi á í hlut er verið að tala um að eigendurnir séu alltaf erlendis, séu alltaf með erlent ríkisfang. Hvað varðar félögin sem hér um ræðir hefur í tilfelli Norðuráls verið stofnað dótturfélag hér á landi utan um verkefnið. En eigendurnir eru erlendir þó að verkefnið sé stofnað hér á landi. Þess vegna líta málin svona út.

Frú forseti. Eins og fleiri gleðst ég yfir því að skapast hafi ný atvinnutækifæri á Suðurnesjum. Ég gleðst sérstaklega yfir því að ekki er um álver að ræða, ekki vegna þess að ég sé á móti álverum sem slíkum heldur vegna þess að betra er að hafa eggin í fleiri körfum en einni. Álið er þegar orðið meira í útflutningi en fiskurinn þannig að það er ágætt að fara yfir í eitthvað annað. Ég geri hins vegar athugasemdir við það, eins og ég hef alltaf gert, að hafðar séu sérskattareglur fyrir önnur fyrirtæki en íslensk, að menn séu að smíða einhverjar undanþágur og tryggingar fyrir erlend fyrirtæki. Nú er mjög auðvelt að flytja eignarhald fyrirtækja. Íslensk fyrirtæki geta stofnað fyrirtæki í Bandaríkjunum sem aftur fjárfestir á Íslandi og þá heitir það erlend fjárfesting. Þá nýtur það alls konar kosta. Þeir samningar sem hér er verið að gera eru hagstæðari en íslensk fyrirtæki njóta og ég er viss um að fjöldi íslenskra fyrirtækja mundi gjarnan vilja njóta þessa. Svo eru önnur fyrirtæki sem ég man ekki til að hafi fengið fyrirgreiðslu af þessu tagi. Má þar t.d. nefna verksmiðju við Eyjafjörð sem framleiðir álþynnur eða eitthvað slíkt. Ég man ekki til að hún hafi fengið slíka fyrirgreiðslu þó að eignarhald sé erlent. Ég vil því spyrja hæstv. iðnaðarráðherra, af því að það fyrirtæki er líka iðnfyrirtæki, hvort ekki sé gætt jafnræðis á milli þeirra aðila sem njóta slíks. Hvernig stendur þá á því að þetta fyrirtæki fær þess fyrirgreiðslu en ekki önnur sem hafa komið til landsins ef um það er að ræða, fyrir utan það sem ég gat um að mjög auðvelt er að gera fjárfestinguna að erlendri með því að búa til fyrirtæki í útlöndum sem svo aftur fjárfestir á Íslandi.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur kannski misst af því en í sumar skrifaði ég undir lítinn fjárfestingarsamning við Becromal sem ekki þarf að koma fyrir þingið með þessum hætti sem undanskilur þá ákveðnar fjárfestingar tengdar því verkefni frá gjaldeyrishöftunum til að auðvelda fjárfestinguna og uppbygginguna hér á landi. Til mikillar ánægju fyrir okkur fór verksmiðjan af stað í ágúst sl. og vonandi liðkaði þetta eitthvað til. Einnig var kveðið á um það í fjárfestingarsamningnum sem við skrifuðum undir við Becromal að við mundum í framhaldinu fara yfir möguleika á ívilnunum á uppbyggingartímum þannig að það liggi fyrir. Ég er alveg sammála mörgum þeim viðhorfum sem koma fram hjá hv. þingmanni, t.d. að það sé sérkennilegt að menn geri samninga við eitt og eitt fyrirtæki. Þetta verður að vera gagnsætt og það er þess vegna sem ég boðaði það í ræðu minni áðan, og hef áður boðað það í iðnaðarnefnd og víðar, að í byrjun næsta árs mun ég leggja fram frumvarp sem er rammalöggjöf utan um allar nýfjárfestingar hér á landi, erlendar fjárfestingar, þannig að fyrirtæki njóti jafnræðis og þannig að það sé líka gagnsætt hvað Ísland hefur upp á að bjóða í samkeppni við önnur ríki um nýfjárfestingar. Ég held að ég og hv. þingmaður deilum þeirri skoðun að okkur vantar líka gjaldeyri hingað til landsins. Hvað varðar innlend fyrirtæki þá erum við með fyrir þinginu tvö mjög áhugaverð verkefni sem er endurgreiðsla vegna rannsóknar- og þróunarkostnaðar innan fyrirtækja sem eru líka ívilnanir út af fjárfestingum í t.d. nýsköpunarfyrirtækjum hér á landi. Það þarf því að fara aðrar leiðir í því og örva innlend fyrirtæki heldur en þessa erlendu fjárfestingu. Ég held að ég og hv. þingmaður getum verið ágætlega sammála um það að gagnsæi skiptir öllu máli. Þess vegna veit ég að við eigum eftir að eiga uppbyggilegar samræður um frumvarpið sem lagt verður fram eftir áramót.

Frú forseti. Við erum ekki að ræða neitt lítinn samning eða eitthvað slíkt, við erum að ræða lagafrumvarp sem liggur fyrir Alþingi Íslendinga, um undanþágu fyrir ákveðið fyrirtæki samkvæmt lögum, það er hvorki meira né minna. Ef hæstv. iðnaðarráðherra ætlar að setja rammalöggjöf um erlendar fjárfestingar á Íslandi þá er hann í rauninni að segja að umhverfi íslenskra iðnfyrirtækja sé ekki nógu gott, það sé ekki samkeppnishæft við það sem er erlendis. Hann er bara að viðurkenna það. Þessa dagana erum við að samþykkja stórlegar skattálögur á íslensk fyrirtæki, þar á meðal tryggingagjald og annað slíkt, sem gerir þeim erfitt fyrir, og svo ætlar hæstv. ráðherra að fara að búa til rammalöggjöf fyrir erlenda fjárfestingu til að fá þá til að koma inn í þetta ómögulega umhverfi sem við erum að byggja upp hérna. Það er greinilegt að eitthvað er að umhverfinu þegar semja þarf við menn um sérstakar reglur í skattalegu tilliti.

Virðulegi forseti. Við erum þá augljóslega ósammála um þetta. Ég lít svo á að við eigum að vera samkeppnishæf við ríkin í kringum okkur um nýfjárfestingar. Í þeim heimi sem við lifum núna eru fyrirtæki einfaldlega orðin alþjóðleg, þau eru orðin hreyfanleg og þau setja sig niður þar sem best er að vera og þá í samhengi við skattalegt tillit, landfræðilega legu ríkjanna og annað umhverfi, pólitískan stöðugleika, stöðugleika almennt í því ríki sem er að setja sig niður í. Ég lít svo á, virðulegi forseti, að við Íslendingar eigum að vera á pari við Svía, á pari við Finna og reyna að keppa við Kanadamenn sem eru hvað fremstir á því sviði að fá til sín hátæknifyrirtæki til að byggja upp fjölbreytt störf. Við eigum að keppa við þessi lönd um hátæknistörf, um fjölbreytt störf og fjölbreytta atvinnustarfsemi. Hv. þingmaður er greinilega ekki sammála mér og þá er það nýtt fyrir mér miðað við hvernig Sjálfstæðisflokkurinn hefur talað á undanförnum mánuðum, verið að gagnrýna ríkisstjórnina fyrir seinagang í þessum efnum. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að það kemur mér á óvart að talsmaður 

Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að segja: Loksins, loksins! Loksins kemur eitthvað fram frá ríkisstjórninni sem getur skipt máli varðandi atvinnuuppbyggingu, ef allt gengur upp. Þann 3. júní var rætt hér um orkufrekan iðnað. Þá talaði hæstv. iðnaðarráðherra um fjölmörg verkefni á borðinu hjá okkur og var að tala um ríkisstjórnina. Mörg hafa verið nefnd í fjölmiðlum, sagði hún m.a. Síðan sagði hæstv. ráðherra, frú forseti: „Það er heilmikið að gerast hjá ríkisstjórninni í atvinnumálum. Á það skal bent að aðgerðirnar eru bæði stórar og smáar.“ Þann 11. júní er þingfundur og rætt var um atvinnumál og atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar. Þá er hér mikil upptalning á málefnum sem sögð eru í gangi og alveg við það að detta inn. Í dag er kominn 15. eða 16. desember, ég verð að viðurkenna að þeir renna aðeins saman fyrir mér dagarnir núna. En, frú forseti, það er kominn tími til að einhverjar vísbendingar komi frá ríkisstjórninni um atvinnuuppbyggingu og uppbyggingu í iðnaði, nýtingu auðlinda og fleira í þeim dúr. Ég sakna þess að eitthvað í þessa veruna skuli ekki hafa komið fram miklu fyrr í staðinn fyrir að hér sé endalaust talað um áætlanir, nefndir og hitt og þetta. Frú forseti. Þó að ég hafi þessi orð uppi, um allt of mikinn seinagang í atvinnuuppbyggingu, þá fagna ég því að hæstv. ráðherra leggi fram frumvarp um heimild til samninga um gagnaver í Reykjanesbæ. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra um það sem kemur fram í frumvarpinu að þetta getur verið vendipunktur varðandi uppbyggingu á hátækniiðnaði á Íslandi. Það er engin spurning. Ég ætla að hrósa þeim sem unnu þennan samning fyrir að leggja hann fram svo ítarlegan sem hann er. Ég vil þó taka það fram að ég hef ekki náð að kynna mér hann til hlítar eða fara ofan í einstaka hluti hans en mun að sjálfsögðu gera það og taka afstöðu til hans sem slíks þegar að því kemur. En það eru ákveðin tímamót að þetta mál skuli komið inn og ég vona svo sannarlega að sú ríkisstjórn sem nú situr láti ekki staðar numið, leggist ekki í dvala aftur og láti þetta duga, heldur komi með fleiri slík mál. Það eru mörg tækifæri á Íslandi. Við verðum að nýta þær auðlindir sem við höfum til að skapa atvinnu og erlenda fjárfestingu m.a. og þetta er klárlega skref í þá átt. Frú forseti. Það er mjög mikilvægt að vanda til verka þegar samningur af þessu tagi er gerður og ég efast ekki um að hér sé búið að leggja mikið í vinnu og eins og ég sagði áðan vil ég hrósa þeim sem hafa gert það. Við þurfum að fara yfir samninginn og að sjálfsögðu hlýtur iðnaðarnefnd að fá hann til umfjöllunar. En ég ítreka: Loksins er eitthvað að gerast og ég vona að þetta sé bara vísbending.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað til að gleðja hv. þingmann, vegna þess að það sem hann sér í frumvarpinu er eingöngu toppurinn á ísjakanum. Mér þykir ánægjulegt að fara yfir það í stuttu máli, eins og ég sagði í samtali við hv. þm. Pétur Blöndal áðan, að skrifað var undir fjárfestingarsamning við Becromal til að losa fyrirtækið undan gjaldeyrishöftum á uppbyggingarskeiði, enda fór það af stað hér í ágúst í Eyjafirðinum. Ég vil líka nefna það að ekki fyrir löngu síðan stofnuðu tölvuleikjaframleiðendur með sér samtök. Virðulegi forseti, ég get talið upp um 500 störf í hátækni- og sprotageiranum, sem hafa orðið til á síðustu mánuðum eða verða til á næstu mánuðum, og ég er alveg örugglega að vantelja. Ég skal fara aðeins yfir það. Tölvuleikjaframleiðendur stofnuðu með sér samtök nýverið þar sem sá iðnaður er núna að springa út hér á landi og veltir 10 milljörðum á þessu ári, starfsmenn eru 350 og á næstu mánuðum er áætlað að ráða 200 inn í þann iðnað. Þannig að hann er að springa hér út, virðulegi forseti, og það á vakt þessarar ríkisstjórnar. Ég vil líka nefna það að á vegum Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands hafa verið opnuð sex ný frumkvöðlasetur frá því hrunið varð í fyrra. Þar hafa orðið til 150 ný störf. Þar af opnaði ég nýverið svokallaðan heilsutæknigarð, þar sem urðu til um 40 störf í litlum sprotafyrirtækjum á því sviði. Bara svo eitthvað sé nefnt, virðulegi forseti, vegna þess að hér hefur það algjörlega farið fram hjá mönnum að það er geiri þarna úti sem er að springa út þessa dagana og það er hátækni- og sprotageirinn og þar munu verða til hundruð og þúsundir starfa á allra næstu árum.

Frú forseti. Þetta var ánægjulegt, en svo sem ekki nýjar upplýsingar. Ég þakka fyrir og fagna því að hátækni- og sprotageirinn sé að springa út, enda eru þar mjög kraftmiklir einstaklingar á ferð. En ég þarf nú að leggja býsna langa lykkju á leið mína til að sjá að það sé ríkisstjórninni að þakka. Ég vona svo sannarlega að ríkisstjórnin fari að springa út líkt og tölvugeirinn.

Virðulegi forseti. Auðvitað snýr þetta að því að þarna eru kraftmiklir einstaklingar á ferð, en það er einfaldlega þannig að þessi ríkisstjórn, minnihlutastjórnin þar á undan og ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks lögðu mikla áherslu á stoðumhverfi þessara fyrirtækja. Það var gert af forvera mínum í iðnaðarráðuneytinu, Össuri Skarphéðinssyni. Þar var grunnurinn að þessu lagður. Nú hefur formaður Samtaka sprotafyrirtækja sagt að hér sé að verða til eitt besta umhverfi fyrir slík fyrirtæki í heiminum. Í þeim frumvörpum sem liggja fyrir þinginu og verða vonandi kláruð nú fyrir áramót leggjum við okkur enn fram um það að búa til gott umhverfi fyrir sprota- og nýsköpunarfyrirtæki, t.d. með frumvarpi um endurgreiðslu á rannsóknar- og þróunarkostnaði og frumvarpi um ívilnanir vegna fjárfestinga í nýsköpunarfyrirtækjum. Virðulegi forseti. Umhverfið er öflugt og stjórnvöld hafa svo sannarlega komið að því. Nýsköpunarmiðstöð Íslands hefur verið að lyfta grettistaki og hv. þingmaður má ekki gera lítið úr því starfi sem á sér þar stað og öllum þeim fyrirtækjum sem eru að verða til innan frumkvöðlasetra Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands. Að mínu mati er þeim krónum vel varið sem settar eru t.d. í þá stofnun og það sprotaumhverfi og stoðkerfi atvinnulífsins sem við fjöllum um þessa dagana í fjárlagafrumvarpinu, og þær skila sér margfalt til baka í öflugum fyrirtækjum, eins og ég hef nefnt.

Frú forseti. Ég ætla að frábiðja mér það að ég sé að gera lítið úr starfsemi Nýsköpunarmiðstöðvar eða sprotasetranna. Ég hef ekki einu sinni minnst á þessa ágætu stofnun, sem ég ber mikla virðingu fyrir og hef átt gríðarlega skemmtilegt og gott samstarf við sem sveitarstjórnarmaður. Þannig ég held að hæstv. ráðherranum hafi orðið fótaskortur á tungunni með þetta. Ég fagna að sjálfsögðu því nýsköpunarfrumvarpi sem hér er. En eins og það lítur út í dag er það gallað, það þarf að laga það og ég vona að við sammælumst um að breyta frumvarpinu þannig að það geti gagnast fleirum. En ég tek ofan fyrir þeim frumkvöðlum sem hæstv. ráðherra vitnar hér til í nýsköpunar- og sprotageiranum, hvort sem það er á sviði umhverfistækni, tölvuleikja eða annars. Þetta eru stórglæsileg framtíðarverkefni sem unnið er að og auðvitað styðjum við þau. En ég ítreka það sem ég sagði áðan, frú forseti, að ég sakna þess að ríkisstjórnin springi ekki út líkt og þessi ágætu félög í atvinnusköpun sinni.

Frú forseti. Ástæða er til að taka undir með hæstv. ráðherra og fagna því að þetta frumvarp til laga um heimild til samninga um gagnaver í Reykjanesbæ sé komið fram. Það rennir stoðum undir afskaplega mikilvægt verkefni sem markar nokkur tímamót í orkunýtingu og atvinnuuppbyggingu hér innan lands, þar sem um er að ræða fyrsta stóra gagnaverið sem verður byggt hér á Íslandi og má segja að þetta sé fordyrið að nýjum og umhverfisvænum hátækniiðnaði sem vonandi á eftir að verða ansi blómlegur á næstu missirum. Þetta er fyrsta stóra gagnaverið sem kemur til með að rísa hér og verður á gagnaverssvæði við Ásbrú í Reykjanesbæ, þar sem fyrirtækið keypti í upphafi verkefnisins tvær stórar vörugeymslur af Þróunarfélagi Keflavíkurflugvallar, Kadeco. Nú standa yfir breytingar á þessu húsnæði til að hýsa þar yfir 20.000 m 2 tæknirými og nota, eins og fram kom í máli ráðherrans, 80–140 MW af raforku frá Landsnetinu til að knýja og kæla tölvubúnaðinn. Er talið að á því tímabili sem uppbyggingin stendur yfir muni hún skapa yfir 100 störf og annað eins eða rúmlega það í tengdum störfum og þjónustu. Síðan muni rúmlega 100 manns hafa störf að jafnaði við gagnaverið þegar það verður komið í fulla notkun eftir nokkur ár. Hér er um að ræða merkilegt verkefni sem markar líka það að Ísland er orðið valkostur í uppbyggingu á gagnaverum og hefur þar með í hugum væntanlegra viðskiptavina og fjárfesta yfirstigið þröskulda varðandi meinta áhættu og rekstrarumhverfi hér á landi. Á síðustu missirum hafa stjórnvöld átt í viðræðum við nokkuð marga aðila sem hafa velt Íslandi fyrir sér sem uppbyggingarkosti fyrir gagnaver. Verne Holdings var þar fremst í flokki. Greenstone hefur verið að leita eftir staðsetningu og fjármögnun fyrir nokkur gagnaver og orkuöflun á nokkrum stöðum á landinu. Nú er í kortunum hjá því félagi að byggja ein fjögur gagnaver víðs vegar um landið. Þetta er kærkomin viðbót til að breikka flóru orkunýtingar hér á landi. Auðvitað er mjög ánægjulegt að þetta mál um gagnaver í Reykjanesbæ skuli fara í gegnum Alþingi núna, þegar atvinnuleysi er mjög mikið og alvarlegt á þessu svæði og áhrifin af brotthvarfi varnarliðsins hafa komið fram af fullum krafti eftir að eignaþenslunni miklu lauk. Sem betur fer eru mjög mörg verkefni í kortunum akkúrat á þessu svæði og nýting á gamla varnarsvæðinu leikur þar að sjálfsögðu lykilhlutverk og þar er ýmislegt mjög jákvætt að gerast eða mun gerast á næstu mánuðum, eins og við vitum. Svo eru að sjálfsögðu áform um að byggja álver í Helguvík. Alþingi samþykkti sambærilegan fjárfestingarsamning vegna álversins í Helguvík í aprílmánuði þetta sama ár. Sá samningur var grundvöllur þess að undirbúningur framkvæmda í Helguvík og tengdum orkumannvirkjum héldi áfram eftir hrun og erfiðleika innan lands. Að sama skapi markar þessi fjárfestingarsamningur um gagnaver í Reykjanesbæ rammann utan um það að þetta gagnaver verði að veruleika. Þrátt fyrir erfiðleika, áföll, gjaldeyrishöft og fleira hafa stjórnvöld unnið mjög náið með Verne Holdings alveg frá fyrsta degi, í gegnum kreppuna alla og áganginn í fyrravetur til að þetta verkefni gæti haldið áfram. Fjárfestingarsamningurinn er nauðsynleg forsenda þess að Verne gæti ráðist í næsta áfanga verkefnisins og hefur þessu verkefni því miðað hægt og þétt áfram og er nú komið í þann búning að vera hér í formi frumvarps um fjárfestingarsamning. Hér er um að ræða mjög mikilvæga atvinnusköpun. Eins og ég nefndi áðan er þetta fyrsta stóra gagnaverið sem kemur til með að rísa á Íslandi og þá er fróðlegt að velta fyrir sér, eins og kemur ágætlega fram í mjög umfangsmikilli greinargerð og viðhengi og fylgiskjölum með frumvarpinu, hvernig staðarvali gagnavera er háttað og hvernig Ísland er metið í því ljósi og hvort Ísland sé hér með orðið að raunverulegum valkosti þegar kemur að því að byggja gagnaver eða netþjónabú, eins og þetta er oft kallað. Svarið við þeirri spurningu er nokkuð örugglega jákvætt, af því að eftir því sem eftirspurnin eftir orku til gagnaversiðnaðar eykst er fyrirsjáanlegt, eins og gefur augaleið, að kolefnislosun, útblástur koltvísýrings skiptir miklu máli. Þetta gagnaver mun hýsa fáa og stóra aðila sem þurfa að svara síaukinni notkun og eftirspurn eftir gögnum og rafrænni þjónustu frá neytendum og fyrirtækjum. Það hefur leitt til stöðugt vaxandi iðnaðar á undanförnum áratug sem nemur núna 15–25% vexti á hverju einasta ári. Þrátt fyrir núverandi ástand efnahagsmála í heiminum er búist við að gagnaverin stækki um 10–15% á árinu 2009. Það sem hefur verið Íslandi mjög í vil á síðustu missirum er aukinn vilji til að nota fjarlæg gagnaver, aukin útvistun, uppbygging gagnavera og starfseminnar sjálfrar, hækkandi heildarkostnaður af því að eiga og reka sitt eigið gagnaver og þar með að vista þessa þjónustu út, umtalsverð aukning í orkunotkun gagnavera og meiri kostnaður vegna hennar, aukin áhersla á nýja tækni til að auka hagkvæmni gagnavera og vaxandi áhyggjur innan iðnaðarins vegna áhrifa væntanlegrar löggjafar um losun koltvísýrings á næstu árum. En vaxandi orkuþörf gagnavera er nefnilega mjög markverð. Hún skýtur stoðum undir það að Ísland verði að raunverulegum valkosti til að hýsa nokkuð mörg gagnaver á næstu árum og breikkar þannig flóru orkunýtingarinnar, þannig að við byggjum hér orkufrekan iðnað eða hátækniiðnað sem hvílir á orkunotkun í öðrum mæli en álver. Í fyrsta lagi býr Ísland yfir einstökum orkulindum. Hér er græn orka á mjög stöðugu verði og eins og hæstv. ráðherra nefndi áðan felst ókeypis kæling í hitastigi á landinu. En svo ég taki dæmi um vaxandi orkuþörf gagnavera þá áætlar orkumálaráðuneyti Bandaríkjanna að gagnaver þar í landi noti 60 milljónir kwst. árlega, það kemur fram hér í fylgiskjali með frumvarpinu, sem jafngildir 2% af orkuframleiðslu landsins og ráðuneytið telur að orkunotkun gagnavera verði orðin 2,5% af heildinni árið 2011, þannig að þetta er gífurleg aukning. Þessi aukna notkun ásamt hækkandi orkuverði í heiminum, hefur leitt til stóraukins kostnaðar við rekstur á gagnaverum. Þar sem Ísland hefur upp á að bjóða græna og stöðuga orku á ágætu verði, einstakar og miklar orkulindir í þessu samhengi, er landið klárlega orðið að ákjósanlegum stað fyrir gagnaver og sívaxandi eftirspurn verður eftir slíkri starfsemi á næstu missirum. Þess vegna markar þetta fyrsta stóra gagnaver á Íslandi mikil tímamót. Við vonum að nokkur önnur fylgi í kjölfarið og að Greenstone takist t.d. að koma starfsemi sinni sem allra fyrst á legg og að þetta leiði til þess að aðrir aðilar líti til Íslands og þessa svæðis hér ekki bara sem raunhæfs, heldur ákjósanlegs valkosts fyrir frekari uppbyggingu á gagnaverum og geri okkur þar með kleift að koma á næstu missirum sem allra mestri orku í notkun í þess háttar iðnað. Þess vegna er ástæða til að óska ráðherra til hamingju með að þessi samningur sé kominn til Alþingis og vonandi gengur hann sem allra hraðast í gegn og fer í umsögn til ESA, eins og Helguvíkursamningurinn. En þegar sá samningur kom til baka þurfti að gera á honum minni háttar breytingar sem voru ræddar hér á þinginu fyrr í haust og eru nú í vinnslu hjá Alþingi og koma væntanlega frá iðnaðarnefnd í þessari viku. Gerð fjárfestingarsamninga er grundvöllur þess að verkefni með græna orkunotkun verði að veruleika. Það er líka ánægjulegt, eins og við ræddum hér í umræðum um Helguvíkursamninginn fyrr í haust, að ráðherra vinnur nú að gerð rammalöggjafar um fjárfestingarsamninga, þannig að fyrirtæki og fjárfestar viti nákvæmlega að hverju skal ganga og að öll gerð slíkra samninga sé gagnsæ og opin og taki mið af þeim samningum sem við höfum unnið að á síðustu árum og Ísland sé þar með orðið ákjósanlegur valkostur fyrir fjárfesta sem vilja ráðast hér í margs konar iðnaðaruppbyggingu til að nýta þá grænu stöðugu orku sem við Íslendingar búum yfir.

Frú forseti. Ég fagna því, eins og ég gerði hér í stuttu andsvari áðan, að þetta frumvarp er komið fram. Ég fagna því jafnframt að þetta gagnaver verði brátt reist og hefji starfsemi á Ásbrú í Reykjanesbæ. Þetta er mjög mikilvægt verkefni fyrir þetta samfélag sem við höfum ítrekað rætt um í þessum sal þar sem slæmar fréttir hafa yfirskyggt góðar fréttir, sérstaklega í atvinnumálum upp á síðkastið. Við þurfum ekki að orðlengja mikið um það atvinnuleysi sem er á því svæði. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma hér fram með þetta mál en ég vil líka nota tækifærið í þessari stuttu ræðu og hrósa bæjaryfirvöldum í Reykjanesbæ fyrir aðkomu þeirra að þessu máli, fyrir elju þeirra og þann dugnað sem þau hafa sýnt í því að ná þessu verkefni til landsins. Þetta hefur verið samfelld vinna, samfellt verkefni bæjarfélagsins og sveitarfélaganna á Suðurnesjum, allt frá því að varnarliðið fór héðan árið 2006 og þau fóru að vinna með skipulögðum hætti eftir þeim samningi sem ríkisvaldið gerði við um þróunarfélagið Kadeco á þessu svæði. Hugmyndafræðin sem býr þar að baki virkar hér, ef svo má segja. Þarna er dregin inn á svæðið ný starfsemi sem notar þær byggingar og þá aðstöðu að miklu leyti sem fyrir hendi eru og um leið tekur hún með sér ný verkefni. Þá fjölgar atvinnutækifærum og verðmæti á þessu svæði aukast. Það er ákaflega jákvætt að það sé loksins orðið að veruleika og ég fagna því. Ég fagna líka þeirri athugasemd sem hæstv. iðnaðarráðherra lét falla hér áðan um suðvesturlínur. Ég greindi þar skilning sem ég er sammála, suðvesturlínur eru mikilvægar fyrir þetta svæði, ekki bara vegna álversins í Helguvík heldur líka vegna afhendingaröryggis rafmagns á svæðið í heild sinni og til þess að geta farið í atvinnusköpun af þessu tagi. Eins og fram kom í máli ráðherrans mun hún nota 25 MW í upphafi en mun vonandi í framtíðinni ná að vaxa og dafna. Ég fagna því orðum iðnaðarráðherra. Ég hvet hana til þess að beita áhrifum sínum við ríkisstjórnarborðið og standa nú við orð sín um að ryðja hindrunum úr vegi. Ég treysti því og trúi að hæstv. ráðherra muni koma í lið með okkur sem höfum barist fyrir því að klára línuverkefnið. Og núna þegar fyrir liggur að komnar eru kærur varðandi þær vona ég að hæstv. ráðherra muni hvetja hæstv. umhverfisráðherra með okkur til að fara að stjórnsýslulögum, klára málið innan frests og jafnvel til að spýta nú svolítið í lófana til þess að þetta verkefni tefjist ekki vegna þeirrar ákvörðunar. Hér kemur annar hæstv. ráðherra sem ég hvet til þess að koma með mér í lið og hvetja hæstv. umhverfisráðherra áfram til góðra verka. Eins og fram kemur í frumvarpinu - ég verð að geta þess að mér finnst þetta frumvarp ákaflega fróðleg lesning, ekki bara samningurinn sjálfur, heldur líka þær upplýsingar sem lagðar eru fram og þau gögn sem því fylgja. Þau lýsa vel þeim samfélagslegu áhrifum sem verkefni af þessu tagi mun hafa á Suðurnesjum, á atvinnulíf, húsnæðismál, skipulagsmál, íbúaþróun, og svo mætti lengi telja. Það er augljóst að starfsemi af þessu tagi með þetta marga starfsmenn, bæði á uppbyggingartíma og einnig þegar það er komið í rekstur, hefur áhrif á ekki stærra svæði. Hér var umræða áðan í andsvari milli hv. þm. Péturs Blöndals og hæstv. iðnaðarráðherra um samkeppnishæfni. Þau voru ekki alveg með sama skilninginn á því hversu samkeppnishæft Ísland væri í þessum málum og hvað við þyrftum að gera til þess að draga að fyrirtæki. Það rifjaði upp fyrir mér jómfrúrræðu mína hér á Alþingi sem ég flutti sumarið 2007, en þar fagnaði ég því að Alcan, álverið í Straumsvík, bað um að verða leyst undan fjárfestingarsamningi, sem það hafði gert 40 árum áður, vegna þess að skattumhverfi hér á landi væri orðið fyllilega samkeppnishæft. Fyrirtækið sá sér hag í því að vera í almenna skattkerfinu á Íslandi frekar en að vera gera sérsamninga. Þess vegna held ég að ég geti verið sammála bæði hv. þm. Pétri H. Blöndal og hæstv. iðnaðarráðherra. Við stefnum öll að því að gera Ísland samkeppnisfært, ég trúi ekki öðru en það sé okkar sameiginlega markmið. Það hljómar kannski eins og ég vilji fara aftur til ársins 2007, en að mörgu leyti var ekkert leiðinlegt við árið 2007 þótt við séum farin að tala um það eins og það sé eitthvað mjög slæmt. Árið 2007 voru aðstæður þannig í skattumhverfinu á Íslandi að stórfyrirtæki, sem gat farið hvert sem er, sá sér hag í því að vera inni í almennu skattprósentunni á Íslandi. Þess vegna finnst mér miður að gripið sé til þeirra aðgerða sem við munum ræða á næstu dögum, þ.e. að verið sé að hækka skatta og flækja skattkerfið, sem verður til þess að svona samningar verða gerðir áfram og það verður ekki hægt að koma í veg fyrir það. Hvort sem hæstv. ráðherra kallar það sértækan samning, eins og þann við erum að ræða hér, eða heildstæðan ívilnanapakka fyrir erlend fyrirtæki tel ég að það væri langbest ef þess þyrfti ekki. Best væri ef við værum með umhverfi sem gagnaðist bæði íslenskum og erlendum fyrirtækjum eins og að var stefnt, að við gætum keppt þannig og verið samkeppnisfær, en það er nú önnur saga. Ég hvet hv. iðnaðarnefnd til að fara rækilega ofan í saumana á þessu. Maður getur ekki gert það í stuttri ræðu. Þetta er flókið og yfirgripsmikið þannig að ég treysti því að nefndin kynni sér þetta vel. Það er líka spurning og umhugsunarvert hvort hv. efnahags- og skattanefnd ætti að taka þetta mál til umfjöllunar, a.m.k. til að gefa álit á þeim atriðum er varða skattlagningu. Ég ítreka að ég fagna því að þetta mál sé að verða að veruleika með þeim áhrifum sem það mun hafa á atvinnustarfsemi, ekki síst á Suðurnesjunum.

Frú forseti. Ég vona að hæstv. forseti og hv. ræðumaður fyrirgefi mér að ég skýt mér hér inn með andsvar til að lýsa ánægju minni með þetta mál. Ég vil líka segja eins og hv. þingmaður sem talaði hér áðan, ég er alveg sammála henni um það, að þeir á Suðurnesjum hafa staðið sig afspyrnuvel í að nýta margvísleg tækifæri til þess að skapa atvinnu á svæðinu. Þar ríkir mesta atvinnuleysi á landinu og það er mikilvægt að ríkisvaldið og aðrir og einkaframtakið geri allt sem hægt er fyrir sveitarfélögin til þess að búa í haginn fyrir ný störf. Ég átti sjálfur ákaflega ánægjulegt samstarf við bæjaryfirvöld í Reykjanesbæ þegar ég gegndi starfi iðnaðarráðherra, hvort heldur er laut að orkumálum, gagnaversmálum eða nýsköpunarmálum og ýmsu öðru. Það hefur glatt mig. Ég hef líka átt mjög gott samstarf við þá ágætu menn sem stýra bænum þegar ég var utanríkisráðherra. Ég tók t.d. þátt í því ásamt þeim að greiða götu þeirra til þess að fá hingað 150 störf sem tengdust nýju fyrirtæki á sviði flugmála. Ég dreg ekkert úr því að bæjaryfirvöld í Reykjanesbæ lögðu sig virkilega fram um að reyna að greiða götu Verne gagnaversins. Ég vil samt sem áður nota þetta tækifæri til þess að segja að menn skulu ekki gleyma hlut Fjárfestingarstofu í þeim málum sem lúta að gagnaverum á Íslandi. Fjárfestingarstofa stóð sig afspyrnuvel fyrir hönd ríkisstjórnarinnar í því að kynna Ísland sem mögulegt land fyrir gagnaver og gaf út merka skýrslu þar sem tækifærum hér á landi var lýst. Mér finnst líka rétt í þessari umræðu að draga fram hlut þeirra sem frumherja og frumkvöðla á þessu sviði.

Frú forseti. Það er nú ágætlega notalegt að vera komin í andsvör við hæstv. ráðherra og vera sammála honum aldrei slíku vant. Ég get tekið undir það sem hæstv. ráðherra sagði hér, bæði hvað varðar Suðurnesjamenn og einnig varðandi Fjárfestingarstofu. Ég þekki það opinbera fyrirtæki ágætlega. Það er nú útúrdúr en reyndar var það mín fyrsta vinna eftir framhaldsnám í Bandaríkjunum að skrifa bæklinga fyrir það fyrirtæki sem þá hét Invest in Iceland Agency, þannig að þetta rifjar upp gamla tíma. Það er alveg rétt, margir góðir hlutir hafa verið unnir með markvissum hætti undanfarin ár og þetta er eitt af þeim verkefnum sem er afraksturinn af þessari góðu vinnu. Þetta gerist ekki af sjálfu sér. Hæstv. ráðherra talaði um öll þau tækifæri sem eru að skapast á Suðurnesjum og verða vonandi að veruleika, það er fátt sem er fast í hendi en uppi eru miklar hugmyndir um kísilver og nú þetta gagnaver. Það er uppbygging í ferðaþjónustu og það eru alls lags hugmyndir fyrir utan Helguvík. Þær hafa verið settar fram og unnið er að þeim af miklum krafti og elju. Það er mikið haft fyrir þessu. Ég hlakka til þess dags þegar allt þetta verður komið í höfn og 1.600 Suðurnesjamenn gangandi ekki lengur um atvinnulausir, þegar allt verður vaðandi í tækifærum þar, ef ég fæ að nota frekar óheflað orðalag hér í ræðustól Alþingis.

Frú forseti. Ekki hafði ég hugmynd um að ég væri í raun að eiga orðastað við gamlan starfsmann úr Fjárfestingarstofu, Invest in Iceland. En gott er að heyra af þeim tengslum. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um það að margvísleg tækifæri felast í þessum frumkvöðli á sviði gagnavera hér á Íslandi. Ég tel að í kjölfar Verne muni mörg fleiri slík koma á næsta áratug. Ég er einnig algjörlega sammála hv. þingmanni um þau tækifæri sem Suðurnesjamenn eiga. Ég er viss um að á næstu árum mun þeim takast að nýta þau með þeim hætti sem hv. þingmaður óskaði og ég tek undir þær óskir. Þá mundu 1.600 manns á Suðurnesjum ekki vera án starfa. Ég held satt að segja að Suðurnesin gætu á næstu tveimur áratugum orðið eitthvert mesta vaxtarsvæði á Íslandi. Þau búa yfir svo margvíslegum tækifærum. Í fyrsta lagi nefni ég jarðorkuna en Suðurnesjamenn eru algjörir frumkvöðlar á því sviði og búa yfir einhverjum mesta snillingi á því sviði, Albert Albertssyni, fyrrverandi hitaveitustjóra, sem er einfaldlega náma hugmynda, reynslu og þekkingar. Ég tel einnig að flugþjónusta og flugrekstur eigi gríðarlega möguleika á Suðurnesjum. Ég tel að þegar heimurinn réttir úr kútnum muni ferðamennska aftur aukast um heim allan - sem betur fer hefur hún ekki minnkað til nokkurra muna hér á Íslandi enn þá eins og jafnan fylgir þó efnahagslægðum á heimsvísu - og þá telja menn að umsvifin á Keflavíkurflugvelli muni stóraukast. Þá má heldur ekki gleyma því að í tengslum við jarðorkuna og frumkvæði Suðurnesjamanna hefur auðvitað skapast margvíslegt nýsköpunarstarf. Keilir er dæmi um það. Ég er einn af þeim sem hafa alltaf stutt Keili og vilja styðja Keili. Það er algjörlega frábært að sjá hvernig bæjarstjórinn í Reykjanesbæ og Hjálmar Árnason, fyrrverandi kollegi okkar, hafa m.a. rutt brautina fyrir margvíslegum 

Frú forseti. Ég held bara áfram að vera sammála hæstv. ráðherra. Þetta er með því betra sem hann hefur verið að tala um hér alla vega um langa hríð. Öll þau verkefni sem við höfum verið að ræða hér, sem eru í deiglunni, eru gott dæmi um þetta „eitthvað annað“ sem alltaf er verið að tala um. Ég veit að hæstv. umhverfisráðherra fór í heimsókn suður með sjó fyrir ekki svo löngu og hún varð mjög hrifin af því sem hún sá. Ég held að það hafi opnað augu hennar fyrir því að þarna eru á ferðinni mörg mjög spennandi verkefni sem allir geta fallist á að eru dæmi um þetta „eitthvað annað“. Ég vona svo sannarlega að spádómur hæstv. ráðherra, um að Suðurnesin verði eitt mesta vaxtarsvæði landsins, rætist. Ég tek undir þann spádóm vegna þess að tækifærin eru óendanlega mörg. Til þess að geta nýtt öll þessi tækifæri verðum við líka að fá að nýta orkuna sem býr þar, og hæstv. ráðherra talaði um. Við verðum að fá hana inn á svæðið og til þess þarf línur. Þannig að ég ítreka hvatningu mína til þeirra sem sitja við ríkisstjórnarborðið að hafa áhrif á þá sem taka ákvarðanir um þær ágætu línur sem við erum alltaf að tala um hér, að ryðja þeim hindrunum úr vegi sem gætu tafið þessa miklu uppbyggingu og það að Suðurnesin verði það vaxtarsvæði sem hæstv. ráðherra óskar, og ég deili þeirri ósk með honum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og uppbyggilega. Ég fagna því líka að fram komi mál sem við getum verið nokkuð sammála um, alla vega um markmið þeirra. Hv. þingmaður hélt hér tölu árið 2007, að það hefði nú verið margt ágætt þá, og um jómfrúrræðu sína þar sem hún hefði verið að fagna því að Alcan hefði verið að fara inn í hið almenna skattumhverfi á Íslandi. Þá er kannski best að rifja það aðeins upp hvernig sá samningur var og hvers vegna Alcan vildi það. Það var ósköp einfaldlega þannig að Alcan var þá með fjárfestingarsamning frá árinu 1966 og ætla má að hlutirnir hafi breyst töluvert til ársins 2007. Þá voru þeir með svokallað „framleiðslugjald“ í staðinn fyrir tekjuskatt sem jafngilti nærri því tæplega 40% tekjuskatti. Það skal því engan undra þó að Alcan hafi á þeim tíma viljað komast út úr þeim samningi. Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hélt áfram með þá línu sem hv. þm. Pétur H. Blöndal lagði áðan, að við ættum ekki að vera með ívilnandi kerfi fyrir nýfjárfestingar hér á landi eða erlendar fjárfestingar. Í þessu er ég algjörlega ósammála þessum tveimur talsmönnum Sjálfstæðisflokksins í þessari umræðu, að ekki þurfi að laða hingað erlenda fjárfestingu með sérstökum aðgerðum og ekki eigi að þurfa þess. Það er einfaldlega þannig að sama hversu gott tekjuskattskerfi við erum með, hversu lága tekjuskattsprósentu við erum með, hefur það ekkert að segja um þær ívilnanir sem við þurfum að bjóða fyrirtækjum meðan þau eru að byggja sig hér upp og meðan þau eru ekki enn farin að greiða tekjuskatt. Það er um það sem þetta ívilnandi kerfi snýst. Þar erum við á eftir nágrannaríkjum okkar, á eftir ríkjum sem við erum að keppa við 

Frú forseti. Ég var ánægð með að hæstv. ráðherra fagnaði því að við værum nokkuð sammála en svo gerði hún mikið úr því að við værum mjög ósammála hér í lokin. Ég vil leiðrétta það vegna þess að ég held að við séum alveg sammála. Ég vil hafa kerfið þannig að það sé almennt mjög gott og ef við ætlum að bjóða upp á ívilnanir ættu þær ekkert endilega að vera bara fyrir erlend fyrirtæki. Ef við viljum leggja eitthvað á okkur, bjóða upp á eitthvað sérstakt sem hentar einhverjum sérstökum atvinnugreinum - ég mundi reyndar vilja gera það almennt, og ítreka það, þannig að við séum ekki að beita fyrirtæki misrétti. En mér finnst, og ég held að það sé það sem hv. þm. Pétur Blöndal var að tala um hér áðan, ósanngjarnt að íslensk fyrirtæki - kannski í sama geira og þau fyrirtæki sem við erum að reyna að laða hingað til lands þegar við erum að reyna að byggja upp einhverja ákveðna atvinnustarfsemi - fyrirtæki sem eru með íslenskt eignarhald eigi ekki kost á þessum ívilnunum. Það er það sem mér finnst skakkt við þessa mynd. Ég vil þess vegna stíga skrefið þannig að bæta rekstrarumhverfi fyrirtækja almennt hér á landi þannig að við höfum öll tækifæri, sama í hvaða geira við erum, sama frá hvaða landi við erum, til að keppa hér og Ísland sé samkeppnisfært þannig. Á þeirri leið vorum við þar til ekki alls fyrir löngu, 

Virðulegi forseti. Það er ekki að ástæðulausu að ríki í kringum okkur, t.d. Kanada, Svíþjóð, Finnland, Skotland og Írland, eru með ákveðnar ívilnanir til þess að laða nýfjárfestingu til landsins. Það er einfaldlega vegna þess að lönd þurfa að grípa til ráðstafana í harðri samkeppni um öflug fyrirtæki sem eru að leita sér að framtíðarstaðsetningu. Við þurfum að grípa til þeirra meðala sem til þarf ef við viljum ná þeim hingað, með þeim gjaldeyri sem þeim fylgir. Hann skiptir okkur gríðarlega miklu máli og við þurfum þessar gjaldeyristekjur og við þurfum þennan gjaldeyri hingað inn í landið. Þarna erum við líka að tala um það að fyrirtæki sem eru staðsett hér á landi eiga að njóta sömu skatta og skattprósentna og önnur fyrirtæki sem hingað koma, óháð því hvort eignarhald er erlent eða innlent. Hér er hins vegar um að ræða ívilnanir sem snúa að gjöldum á meðan fyrirtæki eru að byggja sig upp hér á landi. Um það snúast þessar ívilnanir. Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður viti það jafn vel og ég, og þetta séu kannski ákveðnir útúrsnúningar hér, að við erum með sérstök kerfi hér innan lands fyrir ákveðin fyrirtæki. Við erum t.d. með endurgreiðslur á rannsóknar- og þróunarkostnaði í sprota- og hátæknifyrirtækjum á sama hátt og við erum með ívilnanir vegna fjárfestinga í slíkum fyrirtækjum og við erum enn þá með lága tekjuskattsprósentu. Ég er þeirrar skoðunar, og um það erum við augljóslega ósammála, ég og hv. þingmaður, að beita eigi ívilnandi kerfi eins og nágrannaríkin gera til að ná fjárfestingunni hingað til landsins, sem ella færi annað, af því að við stöndum 

Frú forseti. Til að draga þetta saman þá erum við sammála um það, ég og hæstv. ráðherra, að við viljum að íslenskt atvinnulíf sé samkeppnishæft. Um það erum við sammála. Ég held hins vegar að það sé dálítil hræsni fólgin í því að segja í öðru orðinu að grípa eigi til sömu aðgerða og önnur lönd og vera með ívilnandi aðgerðir til að laða fyrirtæki hingað, en með hinni hendinni fara svo að skattleggja það sem við erum samkeppnisfærust í, t.d. eins og orkuna sem verið er að skattleggja í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar og við vorum að ræða hér áðan. Við eigum ekki að gera það, það er skýrt dæmi um það sem ég á við. Við eigum að láta það vera að skattleggja það svið og þær auðlindir þar sem við erum sannarlega samkeppnishæf við fyrirtæki, hvort sem þau eru í Kanada eða Svíþjóð eða annars staðar. Þegar fyrirtæki vega það og meta hvert þau eiga að fara taka þau marga hluti inn í myndina. Spurningin er: Þurfa þau mikla orku? Þurfa þau margt fólk? Þá fer það eftir því hvar orkan fæst á hagstæðu verði, hvar laun eru lægri og þetta vega fyrirtækin saman. Þannig að ég held að það sé tvískinnungur að tala um að við þurfum að vera að búa til alls lags ívilnanir sem flækja og mismuna án þess þó að ég vilji útiloka að við getum notað eitthvað af því sem við höfum til þess að laða fyrirtæki að, nákvæmlega eins og við höfum verið að gera. Nákvæmlega eins og Fjárfestingarstofa, sem hæstv. utanríkisráðherra var að tala um hér áðan - það er verið að kynna og draga athyglina að þeim þáttum þar sem við erum samkeppnishæf. Með því að búa til almennt hagstætt skattumhverfi erum við 

Frú forseti. Þeir sem grannt horfa sjá að undanfarið hálft eða eitt ár hafa verið að koma vissar góðar fréttir. Tveir bankar voru t.d. einkavæddir við ekki mikla kynningu og þeir voru ekki einkavæddir á þann hátt að það væri einhvern veginn boðið út heldur gerðist það sjálfvirkt að kröfuhafarnir tóku þá yfir. Ég tel það mjög jákvæðar fréttir, verulega jákvæðar fréttir, því að allt í einu missti hið opinbera, stjórnvöld og pólitíkin, tök á fjölda íslenskra fyrirtækja sem bankarnir eiga og hinir nýju eigendur munu væntanlega losa sig við þær eignir þegar fram líða stundir án þess að í því séu einhver pólitísk áhrif. Síðan hefur ýmislegt fleira gerst. En þetta er sem sé eitt dæmi um jákvæða frétt og ég er mjög ánægður með hana. Eitt af því brýnasta á Íslandi núna, frú forseti, er að fjölga störfum því að við búum við atvinnuleysi sem er allt of hátt hjá okkur Íslendingum og ég held að þjóðin sætti sig ekki við slíkt atvinnuleysi. Atvinnuleysi þýðir það að starfskraftar eru ekki nýttir, atvinnuleysi ýtir líka undir brottflutning fólks, svo maður tali ekki um auknar skattálögur og annað slíkt sem ýtir því þá af stað ef það skyldi vera eitthvað hægt í förum. Reykjanes hefur orðið fyrir tvöföldu áfalli, fyrst þegar herinn fór, og hafði svo sem ekki verið neitt mjög blómlegt atvinnulíf þar áður, og þegar hrunið átti sér stað varð það fyrir áfalli eins og aðrar byggðir landsins. Það varð sem sagt fyrir tvöföldu áfalli og mjög brýnt er að taka á atvinnumálum þar og því er umrædd framkvæmd mjög jákvæð. Nokkrar umræður hafa spunnist milli mín og hæstv. iðnaðarráðherra um hugmyndir um umhverfi fyrirtækja. Mér fannst hæstv. ráðherra bregðast dálítið hastarlega við svona eins og - ég veit ekki hvað ég á að segja, ég ætla ekki að segja stunginn grís - en einhvern veginn brást ráðherra mjög hastarlega við. Ég held að það sé á vissan hátt af misskilningi en kannski líka af því að í rauninni er hæstv. ríkisstjórn að leggja mjög miklar álögur á innlent atvinnulíf. Það er verið að skattleggja margt, verið er að ráðast sérstaklega á áhættufé. Ef maður skoðar frumvörpin er verið að ráðast sérstaklega á áhættufé á allan máta. Söluhagnaður, arður og allt skal skattlagt með 18% í staðinn fyrir 15%, hagnaður fyrirtækja er hækkaður o.s.frv. Vextir eru skattlagðir og ríkisvaldið er alls staðar að ráðast á sparnað og áhættufé. Á sama tíma vill það samt að áhættuféð sé í atvinnulífinu og skapi störf. Það er því mjög mikil mótsögn, geysimikil mótsögn í ríkisstjórninni sjálfri. Svo kemur hæstv. iðnaðarráðherra hér og segir að Ísland verði að vera samkeppnisfært um erlenda fjárfestingu, þá peninga sem koma erlendis frá, við Kanada og önnur ríki. Ráðherra vill stefna að því að gera innlendu atvinnulífi erfitt fyrir með innlendum eigendum en gera jafnframt erlendum aðilum auðveldara fyrir. Ráðherra vill vera í samkeppni við t.d. Kanadamenn og ef hér væru frjálsir fjármagnsflutningar mundi þetta leiða til þess að Íslendingar mundu fjárfesta í Kanada og Kanadamenn á Íslandi. Ég veit ekki til hvers, en það er sennilega til þess að fá inn erlenda fjárfestingu. Hv. þm. Ögmundur Jónasson, sem því miður er ekki viðstaddur hérna, hefur varað mjög eindregið við skattasamkeppni milli landa en það er einmitt það sem þetta frumvarp er angi af, þ.e. skattasamkeppni milli landa. Við erum að bjóða erlendu fyrirtæki sérstök skattakjör hér á landi. Það má vel vera að með svona sérstöku frumvarpi og með því að koma með rammalöggjöf og skrifa undir samning við eitthvert fyrirtæki í Eyjafirði sé allt saman gott og gilt og menn eigi að þakka ráðherranum fyrir það. Það er nefnilega akkúrat málið, það á að þakka ráðherranum fyrir það. Af hverju skyldu menn þurfa að þakka ráðherranum fyrir hluti sem ættu að vera sjálfsagðir? Er það vegna þess að ráðherrann vill fá þakkir, vill geta sagt það og auglýst út um allt að hún hafi komið þessu og hinu fyrirtækinu á koppinn? Það skyldi nú ekki vera að það sé mótífasjónin á bak við þetta? Nú getum við sem sagt þakkað ráðherranum fyrir það að koma með gagnaver í Reykjanesbæ en auðvitað eru það aðilarnir sem eru að reisa gagnaverið. Ef kunna á einhverjum þakkir fyrir þá eru það þeir. En alveg sérstaklega þarf að þakka þeim sem bjuggu til það umhverfi að fyrirtæki geti starfað á Íslandi, sem þýðir ljósleiðarar og menntun þjóðarinnar til langtíma, það þýðir almennt annað umhverfi fyrirtækja, annað en þessi sérákvæði, o.s.frv. Það vill svo til að sumir hafa sagt að Sjálfstæðisflokkurinn hafi verið í ríkisstjórn í 18 ár og það skyldi nú ekki vera að eitthvað af þessu sé honum að þakka? En þá eru það allt í einu einhverjir aðrir flokkar sem voru með honum. Það er dálítið merkilegt að gagnaver er mjög skemmtilegt fyrirbæri. Menn nefna að kalt loft þurfi og það er rétt, þ.e. sjálfvirka kælingu, og það eru líka vindar, loftið hreyfist hratt og auðvelt er að koma orkunni út í það og mætti hugsanlega til framtíðar - ég hugsa að einhver snillingurinn finni upp á því að búa til varmadælu þarna - nota hitaskiptin til að framleiða rafmagn sem svo aftur getur snúið hverflunum. Þetta getur orðið mjög skemmtilegt dæmi fyrir eðlisfræðinga og snillinga eins og umræddan snilling hjá Hitaveitu Suðurnesja sem rætt var um áðan, Albert Albertsson. Hann finnur örugglega upp einhverja leið til að nýta þessi orkuskipti til að búa til raforku. En það er annað, svona gagnaver þarf líka land, ódýrt land, og nóg er af því á Íslandi. Það er því margt sem mælir með því að þetta sé staðsett á Íslandi fyrir utan það að hér er hrein orka og tiltölulega ódýr enn þá. Ég ætla að vona að hún verði ekki lengi ódýr því að við höfum því miður ekki getað selt orkuna á háu verði hingað til í þau 30–40 ár sem hún hefur verið seld til útlanda. Hún hefur yfirleitt verið á frekar lágu verði en þegar eftirspurnin vex getur vel verið að verðið hækki. Á þessu augnabliki er hæstv. umhverfisráðherra í Kaupmannahöfn að ræða um framtíð mannkynsins og hlýnun jarðar og ég geri ráð fyrir að ráðherra ræði um kolefniskvóta og slíkt. Ég ætla að vona að í þeim samningi sem gerður yrði við fyrirtækið um kaup á raforku sé gert ráð fyrir því að menn greiði fyrir kolefniskvóta sem mun gera það að verkum að innlend hrein orka verður miklu verðmeiri en verið hefur. Kolefniskvótarnir munu færa Íslendingum mjög mikla auðlind á næstu árum. Og það er kannski enn ein fréttin sem ég get upplýst hæstv. forseta um, að vegna þess að íslensk orka er hrein muni hún væntanlega hækka mikið í verði, sem er mjög gott. Ég vona að samningarnir sem gerðir hafa verið taki mið af því þannig að menn komi ekki allt í einu og uppgötvi það að fyrirtæki fái ódýra orku og þurfi ekki að greiða kolefniskvóta fyrir þá hreinu orku. Hér hefur verið spurt og ég hef margoft spurt hæstv. umhverfisráðherra - og það kemur þessu máli við, frú forseti, vegna þess að við erum að fjalla um sölu á hreinni íslenskri orku - hvað hún ætli að gera fyrir hönd Íslands í Kaupmannahöfn, hvort hún ætli að bjóða það að Íslendingar muni virkja eins og þeir mögulega geta án þess að ganga nærri náttúrunni, því það er heilmikið óvirkjað á Íslandi, og hvort menn muni hverfa frá þessu íslenska þaki sem hefur stöðvað fjárfestingar og virkjanir á Íslandi, merkilegt nokk, þó að þetta sé hreinasta orka í heimi og mannkyninu til hagsbóta að virkjað sé sem mest á Íslandi. Þetta tengist allt saman en ég er á móti því, frú forseti, að erlend fjárfesting fái sérstaka ívilnun. Ég vildi gjarnan, frú forseti, að íslensk fyrirtæki fengju þá ívilnun sem um ræðir í frumvarpinu í 4. gr., um skattlagningu. Ég vildi gjarnan að íslensk fyrirtæki mættu gera slíka samninga við ríkisvaldið, þ.e. að vera tryggð fyrir skattahækkunum til jafnvel áratuga og það sé þá jafnræði milli þeirra og erlendra fjárfestinga, því að ég er á móti því að einhver sérkjör gildi um erlenda fjárfestingu þó að ég fallist á rök hæstv. iðnaðarráðherra að menn þurfi kannski að lokka til sín erlenda fjárfestingu en þá eiga þeir að gera það með öðrum hætti en með skattaívilnunum.

Virðulegi forseti. Ég stend hér fyrir hönd umhverfisnefndar en hún flytur sameiginlega frumvarp til laga um breytingu á lögum um úrvinnslugjald nr. 162/2002, með síðari breytingum. Í frumvarpi þessu er lagt til að fresta ákvæði um að leggja úrvinnslugjald á einnota drykkjarvöruumbúðir, í stað núverandi skilagjalds og umsýsluþóknunar á einnota drykkjarvöruumbúðir úr áli, stáli, gleri og plastefnum, til 1. janúar 2011, eða um eitt ár, þannig að starfsemi Endurvinnslunnar hf., samanber lög nr. 52/1989, um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur, verði óbreytt til ársins 2011. Frumvarp þetta er unnið að höfðu samráði við Samtök iðnaðarins og Endurvinnsluna hf. Frumvarp um sama efni var lagt fram á 135. löggjafarþingi þar sem lagt var til að ákvæði til bráðabirgða I um álagningu úrvinnslugjalds á einnota drykkjarvöruumbúðir væri frestað um tvö ár eða til 1. janúar 2010 og var það frumvarp samþykkt. Ákvæðið var sett með það að markmiði að Endurvinnslan hf. hætti starfsemi í núverandi mynd og hluti af starfsemi fyrirtækisins færðist til Úrvinnslusjóðs. Miklar breytingar hafa orðið á allri tilhögun um úrvinnslu úrgangs frá því að lögin voru sett árið 2002 og er nú m.a. lögð aukin áhersla á ábyrgð framleiðenda vegna meðhöndlunar úrgangs. Þannig hefur verið sett á fót kerfi til að tryggja framleiðendaábyrgð vegna raf- og rafeindatækja, en framleiðendur og innflytjendur raf- og rafeindatækja áttu að skrá sig hjá skráningarkerfi framleiðenda og innflytjenda fyrir 1. október 2008 og eiga aðild að skilakerfi frá sama tíma. Ábyrgð framleiðenda og innflytjenda á raf- og rafeindatækjum og úrvinnslu þess úrgangs sem af þeim hlýst tók gildi 1. janúar 2009. Unnið hefur verið í nokkurn tíma í samstarfi við Samtök iðnaðarins og Endurvinnsluna hf. að breytingum á lögum um meðhöndlun úrgangs þar sem horft var til fyrirkomulags um áðurnefnda meðhöndlun á raf- og rafeindatækjum. Samkvæmt V. kafla laga nr. 55/2003 skulu framleiðendur og innflytjendur bera ábyrgð á þeim raf- og rafeindatækjum sem framleidd eru hér á landi eða flutt inn og falla undir lögin. Í ábyrgð framleiðanda og innflytjanda felst að þeir skulu fjármagna og tryggja meðhöndlun raf- og rafeindatækjaúrgangs að frátalinni söfnun til söfnunarstöðvar sveitarfélaga. Skulu framleiðendur og innflytjendur uppfylla skyldur sínar með rekstri. Ýmis ófyrirsjáanleg vandamál hafa komið upp vegna hins nýja kerfis og hefur verið unnið að því að sníða þau af. Það hefur gengið en tekið verulegan tíma. Ljóst er að ekki er komin löng reynsla af framkvæmd laganna. Talið er rétt að horfa til þessarar reynslu af framkvæmd kerfis vegna raf- og rafeindatækja þegar skoðuð er útfærsla þess að tryggja framleiðendaábyrgð á drykkjarvöruumbúðir úr plasti, gleri og áli og hvort aðrar leiðir séu betur til þess fallnar en það kerfi mælir fyrir um. Samhliða þessu þarf að horfa til hlutverks Úrvinnslusjóðs gagnvart framleiðendaábyrgð vegna meðhöndlunar úrgangs og kanna hvort aðlaga þurfi þá stofnun betur með þá ábyrgð í huga. Skoða þarf hvaða fyrirkomulag geti hentað best fyrir söfnun og meðhöndlun á einnota drykkjarvöruumbúðum þannig að það þjóni best hagsmunum almennings. Vilji er fyrir því að setja drykkjarvöruumbúðir úr áli, stáli, gleri og plastefnum í kerfi sem framleiðendur bera ábyrgð á en ljóst er að gefa þarf rýmri tíma til að vinna að því verkefni m.a. með hliðsjón af reynslu af núverandi kerfum. Því er lagt til að gildistöku þessa ákvæðis verði frestað um eitt ár. Um leið er mikilvægt að halda í þann góða árangur sem náðst hefur hér á landi í söfnun og endurvinnslu drykkjarvöruumbúða úr áli, stáli, gleri og plasti og að tryggja að neytendur hafi áfram góða möguleika á að skila af sér umræddum umbúðum. Að þessu sögðu vil ég óska eftir því að frumvarpið fái góða meðhöndlun í meðförum þingsins en að því stendur umhverfisnefnd öll.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu, en þau lög eru nr. 40/2007. Í frumvarpinu, sem er 308. mál þessa þings, er lagt til að ákvæði um yfirlækna, yfirhjúkrunarfræðinga og deildarstjóra hjúkrunar verði felld brott úr lögum um heilbrigðisþjónustu, með síðari breytingum. Annars vegar, frú forseti, er lagt til að ákvæði 2. mgr. 10. gr., um faglega ábyrgð yfirlækna sérgreina og sérdeilda á læknisþjónustu, og ákvæði 3. mgr. 10. gr., um faglega ábyrgð deildarstjóra hjúkrunar á hjúkrunarþjónustu, falli brott. Hins vegar er lagt til að ákvæði 2. mgr. 17. gr., um yfirlækna og yfirhjúkrunarfræðinga á heilsugæslustöðvum, verði fellt niður. Ákvæði 1. mgr. 10. gr. laganna, um að á heilbrigðisstofnunum skuli starfa framkvæmdastjóri lækninga og framkvæmdastjóri hjúkrunar sem bera faglega ábyrgð gagnvart forstjóra, standa hins vegar óbreytt. Jafnframt er gert ráð fyrir að ákvæði 4. mgr. 10. gr. laganna verði óbreytt, en samkvæmt því bera fagstjórnendur faglega ábyrgð á þeirri þjónustu sem undir þá heyrir í samræmi við stöðu þeirra í skipuriti stofnunarinnar. Þá er ítarleg ákvæði um gæði heilbrigðisþjónustu, m.a. um faglegar kröfur og eftirlit með faglegum rekstri heilbrigðisþjónustu, að finna í VI. kafla laganna. Frú forseti. Það verður ekki séð að nauðsyn beri til að kveða nánar á um innra skipulag heilbrigðisstofnana í lögum enda ber forstjóra að gera tillögu að skipuriti í samráði við framkvæmdastjórn og leggja hana fyrir ráðherra til staðfestingar. Tilgangur breytinganna sem hér er mælt fyrir er einkum að auka svigrúm til að endurskipuleggja heilbrigðisstofnanir með því að gera kleift að sameina eða breyta stöðum stjórnenda þar sem það er talið auka skilvirkni og draga úr kostnaði. Frumvarpinu er þannig ætlað að stuðla að aukinni hagræðingu og sveigjanleika í starfsemi heilbrigðisstofnana og verði það að lögum mun það gefa heilbrigðisstofnunum tækifæri til að endurskoða innra skipulag með það í huga að stjórnendur, þar með taldir yfirlæknar, yfirhjúkrunarfræðingar og deildarstjórar hjúkrunar, séu ekki fleiri en nauðsynlegt er vegna starfseminnar. Í mati fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytis á kostnaðaráhrifum frumvarpsins kemur fram að verði frumvarpið óbreytt að lögum verði ekki séð að það muni hafa í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð heldur geri það þessum stofnunum kleift að ná fram áformum um hagræðingu í rekstri sem gert er ráð fyrir í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2010. Frú forseti. Ég legg til að hv. heilbrigðisnefnd fái þetta mál til umfjöllunar þar sem breytingunum er ætlað að auka svigrúm heilbrigðisstofnana til þess að ná fram hagræðingu í rekstri en mikil krafa er gerð um það í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2010. Er nokkuð mikilvægt að þetta frumvarp hljóti brautargengi hið allra fyrsta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Ef ég skil frumvarpið rétt er verið að reyna að gera það mögulegt að einfalda stjórnkerfi viðkomandi heilbrigðisstofnana. Ekki er gengið fram með því að breyta því sem snýr að framkvæmdastjórn í hjúkrun og framkvæmdastjórn lækninga heldur kannski því sem snýr að neðra laginu. Ég veit ekki, virðulegi forseti, hvort ég hef sérstaklega mörg orð um þetta. Ég held að þetta mál líti alveg ágætlega út og sé í anda þess sem við viljum sjá gerast hér á þinginu. Í fyrstu yfirsýn get ég ekki sagt neitt annað en að mér lítist alveg ágætlega á þetta mál og hlakki til að fara yfir það í hv. heilbrigðisnefnd.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 97/2008, um breytingu á lyfjalögum, nr. 93/1994, með síðari breytingum, sem hæstv. heilbrigðisnefnd flytur. Þetta er stutt frumvarp, það hljóðar svo: „Síðari málsliður 13. gr. laganna, sbr. lög nr. 28/2009, orðast svo: Þó skal ákvæði 10. gr., hvað varðar smásöluaðila, taka gildi 1. janúar 2012.“ Þessi lög öðlast þegar gildi. Með frumvarpinu er lagt til að enn verði frestað hluta gildistöku 10. gr. laga nr. 97/2008, um breytingu á lyfjalögum, nr. 93/1994. Frestunin varðar eingöngu smásölu lyfja. Gildistökunni hefur í þrígang verið frestað, fyrst með lögum nr. 120/2008, um breytingu á lögum nr. 97/2008, um breytingu á lyfjalögum, nr. 93/1994, með síðari breytingum, og þá til 1. janúar 2009. Með lögum nr. 146/2008 var gildistöku ákvæðisins að nýju frestað til 1. apríl 2009 og aftur með lögum nr. 28/2009 til 1. janúar 2010. Hæstv. forseti. Það er eðlilegt að spurt sé hvers vegna í ósköpunum sé verið að fresta því enn og aftur að heimila bann við afslætti í smásölu. Í lyfjalögum er ákvæði um að afnema eigi allan afslátt en hér er í fjórða sinn verið að fresta því að banna afslátt í smásölu. Til að gera langa sögu stutta þá flutti hæstv. ráðherra frumvarp þess efnis að afnema þetta ákvæði alfarið, að það væri hreinlega gengið út frá því að veita megi afslátt í smásölu á lyfjum, en þegar frumvarpið var sent út til umsagnar, bæði til sjúklingahópa og fleiri aðila, var ljóst að allir báru þá von í brjósti að hér yrði komið á einhverju því kerfi sem gerði afgreiðslu lyfja frá framleiðanda til neytenda, þ.e. heildsölu og smásölu, gegnsærri, einfaldari og réttlátari en er í dag. Það var nokkur órói í brjósti þeirra sem komu fyrir nefndina, og kom fram í nokkrum umsögnum, um að túlka mætti þetta á þann veg að hreinlega væri verið að hætta við að koma á öðru kerfi. En það hefur ekki verið hugsunin, hvorki nefndarinnar né stjórnvalda, að falla frá því að finna einfaldara og gegnsærra kerfi fyrir afgreiðslu lyfja. Með því að fresta þessu ákvæði eingöngu leggur heilbrigðisnefnd til að það verði gert í tvö ár þannig að hæstv. heilbrigðisráðherra gefist tími til að vinna að þessu og hafi til þess tíma og geti vandað vel til og af þeim sökum flytur nefndin þetta frumvarp. Ég held, hæstv. forseti, að í sjálfu sér þurfi ekki að hafa neitt frekari orð um frumvarpið. Við berum öll þá von í brjósti að sú mikla vinna sem var lögð í það að af þeirri nefnd sem vann að því að koma á einfaldara kerfi - lagði mikla vinnu í grunnupplýsingar og gagnavinnslu sem nýtist til áframhaldandi vinnslu. Við hvetjum til þess að það verði gert þannig að sú mikla vinna og þau gögn sem fyrir liggja geti nýst til þessara verka. Hæstv. forseti. Ég legg til fyrir hönd heilbrigðisnefndar að frumvarpinu verði vísað beint til 2. umr. Nefndin var búin að fjalla um frumvarp ráðherra og ríkisstjórnar sem var alveg sama efnis þó að frumvarpið sem hér liggur fyrir komi fram í öðrum búningi. Nefndin telur því að málið sé útrætt fyrir 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir ræðu hennar. Það er skemmst frá því að segja að við í stjórnarandstöðunni liðkuðum fyrir þessu máli, sem er frestunarmál, í nefndinni og erum alveg sátt við að vinna það með þessum hætti. Það er afskaplega mikilvægt að við höldum því til haga að afstaða okkar er að klára eigi það verk sem var byrjað á árið 2007 og við unnum að þar til ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingar hætti samstarfi. Þetta var ekki bara afstaða okkar heldur afstaða held ég allra sem komu fyrir nefndina, ég man ekki eftir einum einasta umsagnaraðila sem minntist ekki bara á það heldur fór líka fram á að það yrði gert. Nefnd undir forustu hv. þm. Péturs Blöndals og hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur hafði það verkefni að endurskoða endurgreiðslukerfi lyfja og annarrar heilbrigðisþjónustu með það að markmiði að setja hámark fyrir þá aðila sem þurfa mikið á þjónustunni að halda. Það er mjög bagalegt, virðulegi forseti, að sú vinna skuli hafa verið hafi verið stöðvuð og sett í salt. Lyfjamarkaðurinn er bara einn angi af þessu, því margs konar gjöld eru í heilbrigðiskerfinu. Það er ekki gott að sjá hver reglan er í þessum gjöldum, ef svo má að orði komast, þau virðast vera mjög tilviljanakennd og svo sannarlega ekki sanngjörn. Virðulegi forseti. Bara til að menn átti sig á stöðunni á lyfjamarkaðnum þá vil ég lesa ákveðna kafla úr ályktun ASÍ. Þetta er mjög góð ályktun og lýsandi fyrir lyfjamarkaðinn. Margir telja afsláttarfyrirkomulagið sem er til staðar núna vera hag neytenda, en því miður er það ekki svo. Við vildum hins vegar ekki breyta yfir eða taka af afslættina í smásölunni, fyrr en að við værum komin með nýtt endurgreiðslukerfi, þannig að ekkert félli milli skips og bryggju, en afsláttarkerfið er ekki skipulagt með hagsmuni þeirra sem þurfa á lyfjum að halda í huga, það er ekki þess vegna sem það er til orðið. Ég ætla að lesa, með leyfi forseta, nokkra hluta úr þessari ályktun, sem er bæði fræðandi og góð: „Núverandi afsláttarkerfi lyfsala á smásölumarkaði er flókið og ógagnsætt og í reynd er ógerningur fyrir neytendur að afla sér upplýsinga um endanlegt söluverð lyfja hjá einstaka söluaðilum nema með miklum tilkostnaði og fyrirhöfn. Það er grundvallaratriði á lyfjamarkaði, eins og öðrum mörkuðum þar sem samkeppni á að ríkja, að neytendur hafi tækifæri til þess að gera verðsamanburð á þeirri vöru sem þeir hyggjast versla. Svo er hins vegar ekki á markaði með lyfseðilskyld lyf. Þar verða neytendur að sætta sig við að endanlegt söluverð ráðist hverju sinni af tilviljanakenndu afsláttarkerfi lyfsalans.“ Síðan segir: „Núverandi afsláttarkerfi hefur einnig gefið lyfjabúðum sem starfræktar eru innan sömu keðju færi á að selja lyf á mismunandi verði milli sölustaða. Þannig er mögulegt að selja lyf á hærra verði á stöðum þar sem lítil eða enginn samkeppni er nærri en lækka verð á þeim útsölustöðum þar sem samkeppni er fyrir hendi. Í þessu kerfi geta markaðsráðandi aðilar í krafti stærðar sinnar lækkað verð á lyfjum á einum tilteknum útsölustað í þeim tilgangi að koma í veg fyrir að nýir aðilar komist inn á markaðinn eða til að ýta minni aðilum sem fyrir eru út af markaði og dregið þannig úr samkeppni.“ Í síðustu málsgreininni segir: „Á árunum 2007 og 2008 fór fram mikil vinna í nefnd á vegum heilbrigðisráðherra við endurskoðun á greiðsluþátttöku sjúklinga í lyfjum og annarri heilbrigðisþjónustu sem vonir stóðu til að skilaði sér í endurbættu heildstæðu greiðsluþátttökukerfi. Á vettvangi Alþýðusambandsins hefur margoft verið ályktað um nauðsyn þess að taka til heildstæðrar endurskoðunar kostnaðarþátttöku sjúklinga innan heilbrigðiskerfisins og tryggja aðgengi allra að þjónustu og lyfjum óháð efnahag og búsetu. Í því miði er nauðsynlegt að setja hámark á þátttöku sjúklinga í kostnaði vegna heilbrigðisþjónustu og lyfja. Sú afstaða sem fram kemur í athugasemdum við umrætt lagafrumvarp sem nú liggur fyrir Alþingi, um að óljóst sé hvort og hvenær nýtt greiðsluþátttökukerfi verði að veruleika, veldur því miklum vonbrigðum og gefur tilefni til þess að ætla að ekki eigi að nýta þá vinna sem þegar hefur verið unnin til þess að ljúka verkefninu.“ Hér koma fram áhyggjur ASÍ og ég fullyrði, virðulegi forseti, að þessar áhyggjur komu fram hjá hverjum einasta umsagnaraðila. Því lengri tími sem líður frá því að hæstv. heilbrigðisráðherra setti þessa vinnu í salt, því meiri líkur eru á að hún nýtist ekki. Frá því ég hætti sem heilbrigðisráðherra hefur ekkert gerst. Nefndin var lögð niður og ekkert kom í staðinn. Í frumvarpinu, sem kom frá hæstv. heilbrigðisráðherra, átti að leggja þessa grein af. Það átti ekki að fresta þessu. Ég vil þakka hv. þm. Þuríði Backman, formanni heilbrigðisnefndar, og öðrum hv. nefndarmönnum í stjórnarmeirihlutanum fyrir að leggjast á sveif með okkur og fara ekki þá leið heldur fresta gildistökunni þannig að við setjum pressu á okkur og í rauninni ráðherrann líka að klára þetta kerfi. Það væri gott ef hæstv. ráðherra sem var hér áðan væri hér og segði hvort ekki eigi örugglega að fara í þessa vinnu. Ég held að vel væri við hæfi, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra lýsti því yfir hér í þinginu, vegna þess að mjög er beðið eftir því að þessi vinna fari aftur af stað og klárist. Í frumvarpinu, sem hæstv. heilbrigðisráðherra flutti hér fyrir nokkrum vikum, sagði því miður að óvíst væri hvort nýtt kerfi kæmi til framkvæmda. Þá hringdu viðvörunarbjöllur hjá þeim sem eiga hagsmuna að gæta, og þá er ég að vísa til sjúklingasamtaka og annarra sem kaupa lyf. Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. formanni Þuríði Backman og öðrum hv. nefndarmönnum meiri hlutans fyrir að vera með okkur í því að sveigja þetta af og ég skil það sem svo að algjör samstaða sé meðal heilbrigðisnefndar að ganga í að klára endurgreiðslukerfið. Ég vildi gjarnan heyra frá hæstv. ráðherra hvað hann hyggst gera, hvernig vinnulagið skuli vera og hvort ekki sé örugglega rétt skilið að farið verði í þessa vinnu. Ekki er eftir neinu að bíða, virðulegi forseti, að upplýsa þingið um hvernig sú vinna verður, áður komu að málinu allir stjórnmálaflokkar og ég held flest þau hagsmunasamtök sem tengdust því. Ég tel að það sé skynsamlegt vinnulag, þótt það taki auðvitað tíma. En þetta er gríðarlega stórt mál og tengist þessu frumvarpi beint og gaman væri að heyra hvað hæstv. ráðherra ætlar að gera í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni góð orð í minn garð og nefndarinnar. Við hlustuðum eftir ábendingum og athugasemdum frá gestum og kröfum þeirra um að komið yrði á betra afgreiðslukerfi lyfja en er í dag. Kerfi sem yrði réttlátara og gagnsærra heldur en það sem er í dag. Þegar afgreiðslukerfi lyfja er með þeim hætti að munur er á verði eftir því hvar fólk er á landinu og fer meira að segja eftir kyni, þá sjá allir að því kerfi getum við ekki haldið við. Ég kom bara upp í stutt andsvar til að fyrirbyggja þann misskilning, ef ég hef talað óskýrt, að ég væri að leggja hæstv. ráðherra það í munn að ráðherra mundi halda áfram með það kerfi sem var verið að vinna. Ég veit ekki nákvæmlega hvaða útfærslur hæstv. ráðherra ætlar að fara í, nema að gera þetta gagnsærra og réttlátara en er í dag, en gagnagrunnurinn sem var unninn fyrir þá nefnd sem hefur látið af störfum mun auðvitað nýtast til þeirra verka. Svo það sé alveg ljóst þá hvetur nefndin til þess að þessi tvö ár verði notuð vel til að koma á nýju kerfi og ég vona að við getum sameinast um það og myndað breiðfylkingu um þá vinnu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir andsvar sitt, svo það sé sagt þá var ég ekki að leggja út frá orðum hv. þingmanns, það var ekki þannig, ég lít svo á og fannst það koma skýrt fram í ræðu hennar að hv. þingmaður vilji fá nýtt endurgreiðslukerfi. Ég held að við séum bandamenn í því að vilja sjá ráðherra setja þá vinnu af stað. Síðan gæti verið ágætt að hv. heilbrigðisnefnd geri það ef það hentar betur. Það hefur verið vaninn að framkvæmdarvaldið setji vinnu sem þessa af stað, það gerði ég sem ráðherra, en því miður náðist ekki að klára þá vinnu fyrir stjórnarslit. En ég er hins vegar spenntur fyrir að heyra sjónarmið hæstv. ráðherra, eins og ég nefndi áðan. Hv. þm. Þuríður Backman kom með dæmi um fáránleika kerfisins, því hjá umsagnaraðilum kom fram að lyfjaverð er mismunandi eftir kyni, póstnúmeri og öllu milli himins og jarðar sem maður bara hefði ekki haft hugmyndaflug í. Þannig að þetta er algjör frumskógur í dag. Þeir sem hafa rannsakað þetta hafa þurft að leggja mikið á sig til að geta náð einhverri línu í það að bera saman sambærilega hluti og þetta flækjustig er ekki fyrir þá sem þurfa á lyfjum að halda, það er alveg öruggt.

Virðulegi forseti. Ég sit í heilbrigðisnefnd og er því meðflutningsmaður þeirrar tillögu sem hér er til umræðu. Því er ekki að leyna að ég hefði kosið að heimild til afslátta væri afnumin en henni ekki frestað, en taldi hins vegar rétt að rjúfa ekki einingu heilbrigðisnefndar í málinu, kannski sérstaklega til að leggja áherslu á það að endurskoða greiðslutilhögun eða endurgreiðslur á lyfjum og gera það kerfi gagnsærra og réttlátara heldur en það er í dag og kannski nútímalegra, ef þannig má orða það. Ég er tilbúin til að vera með á frumvarpinu ef það er til að undirstrika það að endurskoða þurfi kerfið. Ég veit hins vegar ekki hvað nákvæmlega kom frá þeirri nefnd sem hv. þm. Pétur H. Blöndal og Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir stóðu fyrir. Ég þyrfti að sjá það áður en ég get sagt að ég mæli með því kerfi. Ég er hins vegar á því að skoða þurfi alla verðlagningu lyfja. Ég veit að mikill árangur hefur náðst í því að lækka hér lyfjaverð. Lyfjaverðið er samt sem áður enn þá hærra hér heldur en hjá nágrannaþjóðunum og ég tel að sú aðferð sem virkar best í því að lækka verð sé aukin samkeppni. Lyf eru vara, en um þau gilda sérstök ákvæði vegna þess að þau eru hættuleg vara. Mín skoðun er að þær reglur sem hafa gilt og gilda hér á landi um þessa vöru séu oft og tíðum framkvæmdar þannig að þær stuðli að minni samkeppni en verið gæti. Það er gegn þessu sem ég tel að við þurfum að ráðast fyrst og fremst, vegna þess að þó að hin villta markaðshyggja hafi sett þetta þjóðfélag á hausinn hefur það ekki breyst að samkeppni er besta leiðin til að lækka verð. Hér er ekki samkeppni í lyfjaverði. Hér er hægt að innleiða meiri samkeppni með lyf með því að framkvæma þá öryggisreglu sem gildir um lyf öðruvísi en gert er í dag. Ég tel að við þurfum að stefna að því og auðvitað þarf kerfið að vera gagnsætt. Ég er meðflutningsmaður á frumvarpinu og er til í að fresta framkvæmdinni í tvö ár, en hefði helst viljað afnema afslætti, vegna þess að ég tel það eiga að vera rétt þeirra sem standa í verslun og viðskiptum að gefa afslátt ef þeir svo kjósa. Auðvitað á ekki gefa konu einhverja prósentu í afslátt og karli aðra, ég er alveg sammála því. Það breytir hins vegar ekki því að við eigum að afnema frelsi þeirra sem standa í viðskiptum til að gefa afslætti. Við eigum að ráðast að því að menn geri það rétt og sanngjarnt.

Virðulegi forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að auka eigi samkeppni, þannig vann ég sem heilbrigðisráðherra og okkur tókst að lækka lyfjaverð um einn og hálfan milljarð á ári, þetta var í góðærinu þegar menn voru ekki að lækka nokkurn skapaðan hlut. Ég held að einu vörurnar sem hafi lækkað í verði 2007 og 2008 hafi verið lyf. Það þurfti að hafa mjög mikið fyrir því, vegna þess að þetta er flókinn og erfiður markaður. Þetta afsláttarkerfi er þvert og ekki gert til þess að auka samkeppni, flækjustigið kemur í veg fyrir samkeppni. En síðan er náttúrlega eitt sem er mjög erfitt að eiga við og gerir málið snúið og það er regluverk Evrópusambandsins. Ég fundaði með framkvæmdastjórum Evrópusambandsins sem að þessu máli snúa, því svo sérkennilegt sem það nú er, að á meðan Evrópska efnahagssvæðið gengur út á það að þegar vara er komin inn á einn markað sé hún komin inn á alla, þá er það í rauninni þveröfugt þegar kemur að lyfjum. Þá er allt byggt upp með þeim hætti að hvert aðildarríki sé markaður og ef t.d. hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir væri að flytja inn lyf á Evrópumarkað, þyrfti hún að fara í gegnum sama kerfi í hverju einasta landi. Þetta er gert í nafni öryggis, en auðvitað eru þetta gríðarlegar viðskiptahindranir sem halda uppi verði. Þetta er afskaplega slæmt fyrir okkar litla markað. Ég reyndi að gera ýmislegt til að opna þetta, opnaði fyrir póstverslun, fór í samstarf við önnur ríki um að þau lyf sem kæmu þar inn á markað kæmu sjálfkrafa inn til okkar, að fylgiseðlar þyrftu ekki að vera inni í pakkningunni þannig að pakkningarnar þyrftu ekki að vera séríslenskar o.s.frv. En það er ansi snúið að eiga við reglugerðarkerfi ESB eins og við þekkjum og eigum nú við 

Það er alveg hárrétt að reglurnar í kringum lyf eru flóknar og eins og ég segi hafa þær verið notaðar til að loka mörkuðum. Ég geri ráð fyrir að hv. þingmanni sé fullkunnugt um Evrópuskráningu á lyfjum þar sem lyf eru skráð í eitt skipti inn á Evrópska efnahagssvæðið. Hér á landi er þessi skráning hins vegar tekin þannig, eða var það a.m.k. síðast þegar ég vissi og það var á meðan og eftir að hv. þingmaður hætti að vera ráðherra, að það þurfti sérstaka skráningu hér landi. Ég tel að hún sé þröng, ekki ólögleg, en þröng túlkun á Evrópureglugerðinni. Ég tel að mjög mikið svigrúm til að breyta hér verslun með lyf. Ég veit líka og þekki vel til þeirra tilrauna og aðgerða sem hv. þingmaður gerði í ráðherratíð sinni um að fá skráningu með öðrum löndum. Ég tel að það megi ganga lengra þar. Ég tel að við gætum hugsanlega sett alla skráningu út úr landinu. Lúxemborg var með þrjár manneskjur síðast þegar ég vissi, þær eru kannski orðnar sex núna, í lyfjastofnun vegna þess að Belgía skráir allt fyrir þau. Þetta getum við gert ef vilji er til.

Virðulegi forseti. Ég tel það svolitla bjartsýni að ætla það að við höfum túlkað þetta eitthvað sérstaklega þröngt, í það minnsta var það ekki gert í minni tíð. Þvert á móti var farið út á ystu nöf og margir töldu að ég hefði gengið of langt. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, sem er mikill Evrópusambandssinni, hristir höfuðið. Það er athyglisvert að heyra þetta vegna þess að þegar ég hitti framkvæmdastjóra Evrópusambandsins og við töluðum um þetta viðurkenndu þeir vandamálið. Þeir sögðu: Við áttuðum okkur í rauninni ekki á því hvað við vorum að gera og við erum í miklum vanda með litlu markaðina. Malta er bæði með ensku og síðan maltnesku þannig að þeir taka allt beint frá Bretlandi. Kýpverjar hafa líka tekið beint frá Bretlandi og er það á mjög gráu svæði. Það er mjög erfitt að fá upplýsingar um það og þeir vilja ekki alveg kannast við það. Menn vita það hins vegar ef þeir fara í apótek á Kýpur. Lúxemborg er með nokkur tungumál þannig að þetta getur sloppið hjá þeim. Það sem ég gerði var að breyta reglugerðinni þannig að það væri heimilt að flytja inn lyf og prenta fylgiseðilinn úr prentara á staðnum í staðinn fyrir að þurfa að setja hann inn í pakkninguna. Vandinn er að maður þarf að setja séríslenska pakkningu þó að maður sé með Evrópuskráninguna og það er svo lítið sem við flytjum inn að ef sú túlkun er stíf er erfitt að fá aðila til að flytja inn lyf. Menn eru ekki tilbúnir til þess að vera með séríslenska pakkningu fyrir nokkuð hundruð pakkningar á ári eða kannski þúsundir þegar þessi færibönd framleiða fyrir milljónir. Evrópusambandið viðurkennir að þetta sé mikill vandi hjá þeim varðandi litlu markaðina þannig að mér finnst eiginlega að íslenskir Evrópusambandssinnar eigi að gangast við því, en mikil er trúin.

Virðulegi forseti. Mér leiðist þegar snúið er út úr fyrir mér. Ég veit alveg að þetta er flókið. Ég veit alveg að þeir sem versla með lyf nýta sér reglur í Evrópusambandinu sem gilda öryggisins vegna. Síðan var sett upp þessi Evrópuskráning til að reyna að losa um þá miklu lokun markaða sem framleiðendur lyfjanna höfðu sett. Ég segi: Það er hægt að komast í gegnum þetta en það er erfitt.

Þú þarft … íslensku …

Íslensku pakkningarnar eru einn af þessum útúrsnúningum til að bægja athyglinni frá því sem skiptir máli vegna þess að mjög mörg lyf, og ég held jafnvel flest, sem skráð eru Evrópumerkingu eru prentuð með 13 tungumál á seðlinum. Þetta er ekki rétt og þarna eiga í hlut lyfsalarnir, þá er ég ekki að tala um apótekin heldur hina stóru, miklu framleiðendur sem notfæra sér það að geta farið í markaðsaðgreiningu. Mér finnst svolítið kostulegt og kúnstugt að ég kratinn þurfi að kenna sjálfstæðismanninum eitthvað um hvernig á að haga sér í svona kerfi.

Frú forseti. Við ræðum hér mjög lítið atriði, það er eitt ákvæði sem á að taka gildi 1. janúar 2012 og afskaplega erfitt að sjá í gegnum það hvað þetta eiginlega þýðir. Þetta þýðir að meiningin var að taka hérna upp nýtt greiðsluþátttökukerfi, ekki bara gagnvart lyfjum, heldur gagnvart öllum kostnaði sem almenningur verður fyrir í heilbrigðiskerfinu. Almenningur greiðir um það bil 17% af kostnaði í heilbrigðiskerfinu og meiningin var að taka upp kerfi þar sem litið er á allt kerfið frá sjónarhorni notandans og koma í veg fyrir að hver og einn greiddi of mikið en þó þannig að 17% héldust. Ég var formaður nefndar sem tók þetta verkefni að sér á sínum tíma. Ég ætla ekkert að vera langorður um þetta, en nefndin gerði miklar kannanir á því hvað fólk greiddi. Sumir greiða mörg hundruð þúsund á ári, 250.000 komu í ljós hjá einum o.s.frv. Fólk er mjög illa varið fyrir þessum kostnaði með afskaplega ógagnsæjum reglum sem koma gjörsamlega í veg fyrir alla samkeppni vegna þess að þegar maður fer inn í verslun og veit ekki hvað maður kemur til með að borga er samkeppnin núll eða mjög lítil. Þetta er kannski aðalmálið. Þessi nefnd sem allir stjórnmálaflokkar áttu sæti í og vann afskaplega ötullega, að ég held, var nánast komin að niðurstöðu. Hún var eiginlega komin að niðurstöðu, vantaði kannski viku eða 10 daga upp á en þá féll ríkisstjórnin og þá var það starf fyrir bí. Auðvitað eru samt allar hugmyndir og öll gögn og allt til og það var mikil eftirspurn eftir nýju kerfi í öllu heila heilbrigðiskerfinu, það er ekki bara í lyfjunum heldur alls staðar. Allir heilbrigðisstarfsmenn sem rætt var við kvörtuðu undan því að kerfið væri ósanngjarnt, ógagnsætt og óskiljanlegt. Ég er nærri viss um að nýr heilbrigðisráðherra er til í að taka upp nýtt kerfi og ætti að gera það. Þetta breytir ekki útgjöldum ríkisins en kemur í veg fyrir ákaflega mikið óréttlæti í kerfinu sem er til staðar í dag. Ég er alveg tilbúinn í það, hvort sem það er á vegum nefndarinnar sjálfrar, sem að sjálfsögðu getur haft frumkvæði, þetta er reyndar kannski meira framkvæmdamál og ætti í rauninni að vera undir ráðuneytinu. Ég vona að hæstv. heilbrigðisráðherra heyri í okkur hérna og ég er alveg til í að starfa áfram að þessum hugmyndum til að leysa þetta. Þetta hefur ekkert að gera með pólitík, ég get ekki ímyndað mér það. Ég get ekki séð að þetta sé spurningin um hægri eða vinstri stefnu í pólitík, þetta er bara spurning um að koma með skynsamlegt og einfalt og gagnsætt kerfi í greiðsluþátttöku þegar fólk greiðir í kerfinu. Svo geta menn rifist um það hvort kerfið eigi að vera ókeypis eða hvort menn eigi að borga meira eða minna, þar kemur pólitíkin inn í. En ef menn ganga út frá því að almenningur borgi 17% óbreytt er spurningin bara hvernig við látum hina ýmsu hópa greiða, t.d. ef maður sem fer í dag til augnlæknis á þriggja ára fresti og notar kerfið að öðru leyti ekki neitt fær niðurgreiðslu engu að síður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir að ræða um þessi mikilvægu mál. Ég kemst ekki hjá því að leiðrétta hv. þingmann. Ég held að við séum sammála um markmið og jafnvel leiðir líka, en það er svolítið með ágæta félaga mína, hv. þingmenn í Samfylkingunni, að Evróputrú þeirra er svo mikil að þeir ganga lengra en Evrópusambandið sjálft í að mæra það ríkjabandalag. Þess vegna er þetta einhvern veginn orðið þannig að ef menn voga sér að minnast á að þarna hafi kannski orðið einhver mistök hlaupa menn upp til handa og fóta, verja það og sjást ekki alltaf fyrir. Varðandi þessa sameiginlegu evrópsku skráningu hefur hún því miður ekki verið notuð jafnmikið og menn ætluðu. Í ofanálag er vandinn sá að framleiðendur vilja ekki setja í íslenskar pakkningar. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni, auðvitað gætum við verið með 30 eða 40 tungumál, þeir eru bara ekki með þau. Það þýðir ekkert að halda öðru fram, ég veit þetta vegna þess  Ég gerði samning við Svía um að öll lyf sem flutt eru til Svíþjóðar eigi að fara sjálfkrafa til Íslands nema framleiðandinn segi: Nei, ég vil það ekki. Samt segja nokkrir nei og það segir manni að þetta er ekki alveg eins og það á að vera, eins og við vitum öll. Frá því að ég kom inn í ráðuneytið leituðum við sleitulaust allra leiða innan evrópska regluverksins. Við fórum algjörlega út á ystu brún, ég held að það sé alveg óhætt að halda því fram, en það var gert með vilja vegna þess að þetta er ólíðandi. Staðreyndin er sú að við höfðum meiri sveigjanleika áður en við gengum í Evrópska efnahagssvæðið, hvort sem fólki líkar það betur eða verr. Menn verða að fara að átta sig á því að það er gott fyrir þá sem eru á þjóðþinginu að trúa því í hjarta sínu að allt sé gott sem kemur í tilskipunum Evrópusambandsins. Það er ekki þannig. Við höfum sofnað á verðinum, við sofnuðum á verðinum þegar við innleiddum þetta, það er alveg augljóst að menn huguðu ekki neitt að þessum málum þegar það var gert, því að í mörg ár var þetta eins læst og það gat orðið. Svo sannarlega flutum við sofandi að feigðarósi þegar kom að Icesave og í mörgum öðrum málaflokkum, því miður. Ég met það að menn séu fylgjandi því, það eru málefnaleg rök fyrir því og menn geta haft þá hugsjón og skoðun, að fara inn í Evrópusambandið en menn verða samt sem áður að horfast í augu við staðreyndir mála, hvort sem við erum á Evrópska efnahagssvæðinu eða förum í nánara samstarf í framtíðinni, og hugsa alltaf um hag Íslands sem lítillar þjóðar. Við þurfum alltaf að haga okkur þannig að við aukum hér samkeppni en minnkum hana ekki. Því miður hefur það ekki verið svo þessa áratugi frá því að við gengum inn í EES hvað þennan markað varðar og á ýmsum öðrum sviðum má laga hlutina.

Virðulegi forseti. Ég neita því að talað sé til mín þannig að ég trúi öllu, að allt sé gott sem kemur frá Evrópusambandinu. Ég hef ekki sagt það hér í kvöld. Ég hef sagt að þessar reglur séu flóknar en ég hef hins vegar sagt að við þurfum að komast í gegnum þær og læra að vinna með þær. Mér fyndist allt í lagi að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hlustaði og legði ekki fólki orð í munn. Ég hef unnið með Evrópureglurnar með lyf og þekki þær mætavel. Ég veit að þær hafa verið framkvæmdar hér á landi eins þröngt og mögulegt er. Ég veit líka að kostnaður sem lyfjainnflytjendur segja að sé við að koma íslenskum fylgiseðlum eða merkingum á pakka er mjög orðum ýktur. Ég segi þetta og ég skal setjast niður með hv. þingmanni og útskýra þetta allt nánar fyrir honum. Ég bið hann um að hlusta og leggja mér ekki orð í munn.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður getur ekki komist hjá því, ég tala nú ekki um ef hv. þingmaður kemur og segist vera að kenna hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins hitt og þetta. Þá er bara töluð íslenska við hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur. Það er bara þannig. Hv. þingmaður kom hingað upp og sagði að þetta væri ekkert mál. Hún notaði ekki þau orð en svo sannarlega mátti skilja hana þannig að það væri ekkert mál að vinna innan evrópska reglugerðakerfisins. Ég benti á að framkvæmdastjórar Evrópusambandsins sögðu: Jú, við erum með mikinn vanda. Í einum þættinum var niðurstaðan sú að við fórum inn í vinnuhóp sem var settur á til að taka sérstaklega á vanda lítilla markaðssvæða í lyfjunum, ekki bara Íslands. Varðandi fylgiseðlana er það þannig að aðilum sem hafa áhuga á að flytja inn lyf hefur reynst það mjög erfitt. Helstu hindrunina töldu þeir vera fylgiseðlamálið og markaðslög, það er í rauninni þetta tvennt. Það þarf að komast fram hjá þessu eða víkka þetta ef menn ætla að fá alvörusamkeppni því að það virðist vera, virðulegi forseti, að þessum markaði í álfunni og væntanlega um allan heim sé nokkuð vel stýrt. Það er ekki rökrétt þegar menn sjá sömu lyfin frá sama framleiðanda á mjög misjöfnu verði í Evrópu. Við þekkjum það öll og ég tala nú ekki um hvernig sum samheitalyf hafa ekki getað komist inn á markaði eins og litla markaðinn hjá okkur. Ég held að það sé engin ástæða fyrir okkur sem erum sammála í flestu hvað þetta varðar, hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir og ég, að vera að kýta um þetta. Aðalatriðið er að finna lausn á þessu. Ég er afskaplega ánægður með þann árangur sem 

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að hann gerði vel í þessum málum. Ég hef ekki sagt að hann hafi ekki gert það. Ég hef hins vegar sagt að það sé hægt að gera betur og ég hef sagt að það sé hægt að vinna innan þessa evrópska regluverks. Ég veit það alveg mjög vel, og ég hef sagt það alveg frá því að ég kom hingað fyrst í kvöld, að þessar öryggisreglur í lyfjunum á Evrópska efnahagssvæðinu eru mjög erfiðar en það er hægt að vinna innan þeirra. Það er hægt að túlka þær á ýmsan hátt og það er hægt að framkvæma þær á ýmsan hátt. Fyrst þingmaðurinn hv. segir að ég sé hrædd við að heyra íslensku er best að hann heyri íslensku líka. Ég held því fram að þær séu þröngt framkvæmdar hér og að það kosti okkur helling í lyfjaverði og ég ætla að halda því fram áfram.

Virðulegi forseti. Ég er sammála held ég öllu sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir sagði, ég tala nú ekki um þegar hv. þingmaður talaði um mig. Mér fannst það mjög gott. Þetta var grín, virðulegi forseti. Hins vegar varðandi evrópska reglugerðarverkið höfum við bara þetta og við þurfum að vinna innan þess.  Ég er sammála hv. þingmanni um að þetta er verkefnið, það er svo sannarlega hægt að gera betur og við eigum að gera betur. Ég lít svo á að það sé sameiginlegt verkefni okkar þingmanna og kannski sérstaklega okkar hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur og okkar í heilbrigðisnefndinni. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir hefur mjög sterkar og að mínu áliti góðar skoðanir hvað þetta varðar og hefur flutt málefnaleg rök fyrir því að við þurfum að gera betur á þessu sviði. Ég hvet hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur til dáða og lofa henni 

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 112/2008, um sjúkratryggingar, sem hv. heilbrigðisnefnd flytur. 1. gr. hljóðar svo: „Eftirfarandi breytingar verða á 29. gr. laganna: a. Við 1. mgr. bætist nýr töluliður sem orðast svo: Dvöl á sjúkrahóteli. Fyrir dvöl á sjúkrahóteli skulu sjúkratryggðir greiða gjald sem nemur að hámarki 20% af kostnaði við gistingu og fæði og skal gjaldið ákveðið með reglugerð sem ráðherra setur. b. Á eftir 2. mgr. kemur ný málsgrein sem verður 3. mgr. og orðast svo: Þeir sem ekki eru sjúkratryggðir hér á landi samkvæmt lögum þessum skulu greiða gjald fyrir dvöl á sjúkrahóteli sem nemur öllum kostnaði sem til fellur vegna dvalar á sjúkrahóteli í samræmi við reglugerð sem ráðherra setur, nema í gildi sé samningur um þjónustuna við það ríki sem þeir koma frá.“ 2. gr.: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Hæstv. forseti. Þetta er stutt greinargerð sem ég ætla að fá að hlaupa yfir. „Með frumvarpi þessu er lagt til að sett verði heimild í lög um sjúkratryggingar til töku gjalds fyrir dvöl sjúklinga á sjúkrahóteli. Sjúkrahótel hefur verið rekið allt frá árinu 1974 og stóð Rauði kross Íslands fyrir rekstrinum til ársins 2005. Frá þeim tíma hefur sjúkrahótelið verið rekið að Rauðarárstíg 18 í Reykjavík samkvæmt samningi Landspítala og Fosshótela ehf. Fosshótel sjá sjúklingum sem þar dveljast fyrir gistingu og fullu fæði. Heilbrigðisþjónusta sem veitt er á sjúkrahótelinu í tengslum við dvölina er á vegum Landspítala og er hún sjúklingum að kostnaðarlausu. Um greiðslur fyrir lyf og aðra fyrir heilbrigðisþjónustu sem sjúklingar sækja utan sjúkrahótelsins gilda almennar reglur um greiðsluþátttöku sjúklinga. Rekstur sjúkrahótelsins er að mestu kostaður af föstu framlagi í fjárlögum en að hluta til með innheimtu gjalds að fjárhæð 800 kr. á sólarhring fyrir sjúkratryggða sjúklinga og 5.000 kr. fyrir ósjúkratryggða sjúklinga. Þá hefur hótelið innheimt 2.500 kr. af aðstandendum sem dvalist hafa á sjúkrahótelinu. Gjaldið hefur verið óbreytt frá 1. janúar 2005 þegar fyrrgreindur samningur tók gildi. Sjúklingur kvartaði til umboðsmanns Alþingis vegna gjaldtöku á sjúkrahótelinu. Í áliti umboðsmanns Alþingis frá 17. september 2009 segir m.a. að leggja verði „til grundvallar í ljósi efnisákvæða þjónustusamnings Landspítala og Fosshótela ehf. og þess lagagrundvallar, sem hann er reistur á, að gisting sjúklinga á sjúkrahótelinu sé í slíkum beinum og órjúfanlegum tengslum við þá lögskyldu og opinberu heilbrigðisþjónustu sem þar er veitt af hálfu starfsmanna Landspítalans, sem jafnframt er eini tilgangur hlutaðeigandi sjúklinga fyrir dvöl þar, að gjaldtaka fyrir gistingu á sjúkrahótelinu verði eins og atvikum er háttað að teljast undirorpin almennum reglum um gjaldtöku hins opinbera.“ Þá segir jafnframt í álitinu: „Til að taka gjald fyrir þá þjónustu sem hér um ræðir teljist heimil [...] verður Alþingi með settum lögum að taka skýra afstöðu til gjaldtöku fyrir gistingu á sjúkrahóteli, og þá þannig að ráðið verði af lagaheimildinni með túlkun hvaða kostnaðarliðir verði lagðir til grundvallar við útreikning gjalda vegna þess þáttar í dvöl sjúklings á sjúkrahótelinu sem um ræðir.“ Loks beinir umboðsmaður þeim tilmælum til ráðuneytisins „að gerðar verði viðeigandi ráðstafanir til að endurskoða lagagrundvöll þeirrar gjaldtöku sem byggt er á í þjónustusamningi [...] og þá eftir atvikum með því að leita eftir því á vettvangi Alþingis að tryggð verði viðhlítandi lagastoð fyrir því fyrirkomulagi, sem samningurinn mælir fyrir um, ef ákveðið er að viðhalda því.“ Gisting á sjúkrahóteli fellur ekki undir þjónustu sem ríkinu er skylt að veita. Hér er annars vegar um að ræða úrræði fyrir sjúklinga sem eru til rannsóknar eða meðferðar sem ekki krefst innlagnar á sjúkrahús en geta ekki búið heima vegna fjarlægðar eða heimilisaðstæðna. Hins vegar mætir sjúkrahótel þörfum sem skapast hafa við styttingu legutíma á sjúkrahúsum og vegna þess að ýmsar aðgerðir eru í auknum mæli framkvæmdar utan sjúkrahúsa. Hér er því bæði um að ræða mikilvæga aðstoð við sjúklinga sem þurfa að leita eftir heilbrigðisþjónustu fjarri heimili sínu og úrræði sem stytt getur legutíma á sjúkrahúsi og þannig stuðlað að betri nýtingu fjármuna. Í a-lið 1. gr. er lagt til að bætt verði við 1. mgr. 29. gr. laganna tölulið þar sem kveðið er á um heimild til gjaldtöku fyrir dvöl á sjúkrahóteli. Gjaldið skal ákveðið með reglugerð og má að hámarki nema 20% af kostnaði við fæði og gistingu samkvæmt samningi um rekstur sjúkrahótels, eða samkvæmt kostnaðargreiningu, ef sjúkrahótel er rekið af heilbrigðisstofnun. Megintilgangur þessarar greinar er að skýra gjaldtökuheimildir sjúkrahótela og kveða á um hvernig gjald skuli ákveðið. Rekstur sjúkrahótela er að mestu kostaður af hinu opinbera með framlagi í fjárlögum og er gert ráð fyrir að svo verði áfram. Eðlilegt þykir þó að áfram verði unnt að innheimta hóflegt gjald sem standi undir hluta kostnaðar við dvöl sjúklings á sjúkrahóteli. Í b-lið 1. gr. er lagt til að bætt verði nýrri málsgrein við 29. gr. þar sem kveðið er á um gjaldtöku vegna dvalar einstaklinga, sem ekki eru sjúkratryggðir samkvæmt lögunum, á sjúkrahóteli. Samkvæmt ákvæðinu skulu þessir aðilar greiða raunkostnað af þeirri þjónustu sem þeir fá á sjúkrahóteli. Ef í gildi eru milliríkjasamningar um þjónustuna gilda þeir um gjaldtöku af hinum ósjúkratryggða.“ Hæstv. forseti. Það er mjög mikilvægt að við getum staðið vel að uppbyggingu sjúkrahótela. Mikil þörf er á frekari þjónustu af þessu tagi, sérstaklega með aukinni dagdeildaþjónustu eða breytingu á þjónustu eins og á Landspítalanum og Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri þar sem tæknin gerir kleift að stytta legutíma og eins eru lyfja- og geislameðferðir þannig að fólk sem kemur um langan veg, er í þéttum meðferðum og á erfitt með að fara heim á milli þarf á aðstöðu að halda en sú aðstaða þarf ekki að vera inni á sjúkrahúsi. Það er mjög mikilvægt að skjóta lagastoð undir að hægt sé að taka hóflegt gjald eins og verið hefur. Tekið verður tillit til þess í samningum sem verða vonandi endurnýjaðir nú eftir áramótin að hægt sé að reikna með að þetta hóflega gjald verði tekið áfram og þá með lögmætum hætti ef einhver vafi hefur verið á því. Hæstv. forseti. Þetta frumvarp var þannig rætt inni í heilbrigðisnefnd að við teljum það útrætt þannig að ekki þurfi að vísa því til nefndarinnar fyrir 2. umr.

Virðulegi forseti. Hér er mál sem er í sjálfu sér kannski ekkert gríðarlega stórt en er eitt af þessum viðkvæmu málum þegar kemur að heilbrigðisþjónustunni, og það er hvernig eigi að haga gjaldtöku. Hér er um að ræða gjaldtöku á sjúkrahóteli bæði fyrir sjúklinga og aðstandendur. Sjúkrahótel er hótel þar sem fólk dvelur af þeirri ástæðu að það er sjúkt, þó að það þurfi ekki að vera lengur á sjúkrahúsi en getur verið áfram á sjúkrahótelinu undir eftirliti heilbrigðisstarfsmanna. Við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í heilbrigðisnefnd styðjum þetta mál en þetta er hins vegar enn ein gjaldtakan í heilbrigðisþjónustunni. Ég nota tækifærið og segi enn og aftur að það er afskaplega mikilvægt að við skoðum þessi mál í samhengi. Þessi gjaldtaka er enn eitt dæmið um af hverju það er mikilvægt að hæstv. heilbrigðisráðherra setji af stað starfshóp um endurgreiðslur í heilbrigðisþjónustunni eins og við ræddum hér undir öðrum lið sem tengdist lyfjum.