Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (GSv) : Ég skal þegar geta þess, að enn á ný verða fundir brátt í deildum vegna aðkallandi mála þar. Hv. þm. vita því, að fundartíminn er takmarkaður, og vænti ég, að hv. þm. hegði sér þar eftir og verði ekki of margorðir.

Frsm. meiri hl. (Finnur Jónsson) : Ég mun haga mér í samræmi við tilmæli hv. forseta og stytta mál mitt sem mest, ef það mætti verða til að flýta fyrir afgreiðslu málsins, svo að henni yrði helzt hægt að ljúka á þessum fundi. N. hefur athugað þær brtt., er komið hafa fram frá hv. minni hl. allshn., og ekki orðið sammála um að samþykkja þær. Á þskj. 108 liggja nú fyrir þær brtt., er meiri hl. n. ber fram, þar sem lagt er til að kjósa einnig varamenn og að starfstími nefndarinnar verði tvö ár, enn fremur að 2/3 hlutar úthlutaðra fólksbifreiða fari til íslenzkra atvinnubílstjóra. Að þessum till. standa 5 nm., einn þeirra er hv. 1. landsk. með fyrirvara þeim, að hann vill, að brtt. á þskj. 88 verði samþ. fleiri hl. n. var á einu máli um það, að rétt væri að leita umsagnar samtaka bifreiðastjóra almennt um land allt, án þess að samtökin fengju að tilnefna mann í n., þar sem ekki væri hægt að gera upp á milli þeirra. Brtt. hv. minni hl., er frsm. hans hefur gert grein fyrir, hníga í þá átt, að n. semji reglugerð um úthlutunina og nm. verði 5 í stað þriggja, sem hafi í raun og veru ekki úthlutunina á hendi. Meiri hl. gat ekki fallizt á þetta, þar sem hann telur rétt að fela þriggja manna n. úthlutunina, og taki hún tillit til atvinnuveganna og allra landshluta og setji hér fastar reglur að fara eftir. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta, en vænti þess, að till. meiri hl. verði samþykktar.

Frsm. minni hl. (Gísli Jónsson) : Eins og hv. þm. Ísaf. lýsti hér í ræðu sinni, gat n. ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. Stafaði það e. t. v. nokkuð af því, að beitt var hér alveg sérstakri vinnuaðferð í n. Þegar vitað var um, að annar fulltrúi Framsóknarflokksins í n. mundi viðmælanlegur um skynsamlega lausn á málinu, og líklegur til þess að geta komið á samkomulagi um nefndarálit, var hann látinn víkja af fundi, en annar flokksmaður hans sendur í hans stað, sem betur berðist fyrir því, að ekki fengist samkomulag um afgreiðslu málsins. Tel ég það illa farið, að svo skyldi til takast. En um það þýðir ekki að sakast. Minni hl. lítur svo á, að málið þurfi að fá þá afgreiðslu á Alþingi, sem líkleg sé til að bæta úr þeirri megnu óánægju, sem verið hefur með bifreiðaeinkasöluna á meðal landsmanna, og að það verði ekki gert með því einu að skipa n., heldur með því jafnframt að finna heilbrigðan grundvöll fyrir úthlutun bifieiðanna. Minni hl. vildi því, að ákveðnar reglur yrðu settar fyrir úthlutuninni, sem ríkisstj. staðfesti, og kæmi þá nokkurn veginn í sama stað, hver annaðist úthlutunina á eftir. Þetta vildi meiri hl. ekki fallast á, en vildi hins vegar, að n. setti sér sjálf einhverjar reglur fyrir úthlutuninni. En hv. þm. hlýtur að vera það ljóst, að það er reginmunur á því, hvort hún setur sjálfri sér reglur eða hvort henni eru settar reglur að fara eftir, sem staðfastar eru af ráðuneytinu, sem samkv. lögunum um bifreiðaeinkasölu ber fulla ábyrgð á stofnuninni og getur því ekki að lögunum óbreyttum afsalað sér þessu valdi og sízt af öllu afhent það öðrum til þess að beita því gegn hagsmunum þjóðarinnar að þess áliti. Að n. gat ekki orðið sammála, var einmitt langmest af því, að meiri hl. vildi endilega, að n. fengi úthlutunarvaldið, en minni hl. gat ekki fallizt á, að hægt væri eða þinglegt að taka það vald af ráðuneytinu nema með því að breyta sjálfum l. Fyrir því skilar minni hl. séráliti og ber fram jafnframt brtt. á þskj. 168 við aðalþál. Ég vil nú gjarnan spyrja hv. meiri hl., hvað unnið sé við það, að n. gefi Alþ, skýrslur um starfsemi sína, t. d. hverjum hún hafi úthlutað bifreiðum og hverjum ekki, hve margar umsóknir hafi komið o. s. frv. Hefur hv. Alþ. ekki annað að gera en að sökkva sér ofan í slíkar skýrslur? Ef það er ofviða ráðuneytinu að fylgjast með þessum málum, svo sem nauðsynlegt er, eins og haldið hefur verið fram, þá tel ég það bæti ekki úr, að Alþ. fari að skipta sér beint af framkvæmd málanna, fram yfir samþykkt á l. og reglum, sem starfa ber eftir. Ég tel, að með till. meiri hl. skapist aðeins meiri óánægja um þessi mál en orðin er, og er þó víst ekki á hana bætandi. Ég vil því skora á hv. þm. að samþ. till. minni hl. á þskj. l43 að viðbættri brtt. á þskj. 168. Skyldi svo fara, að meiri hl. hv. þm. sæi sér ekki fært að samþykkja aðalbrtt. minni hl., sem þegar hefur verið lýst, er þess vænzt, að samþykkt verði varabrtt. hans, því að hann lítur svo á, að málinu sé þó betur komið, ef stj. skipar n. skv. 2. lið á þskj. 169, þar sem slík n. mundi þá að sjálfsögðu vinna í fullri samvinnu við ráðuneytið um lausn málsins. Með því móti er og tryggt, að hver flokkur fær fulltrúa í n., og er þá fullnægt vilja meiri hl., að gera úthlutunina að pólitísku máli. En þá verður að sjálfsögðu heldur eigi mælt gegn því, að ráðuneytið, sem ber ábyrgð á stofnuninni og úthlutun, tilnefni og skipi 5. manninn. Ég vil því spyrja hv. þm., er ætla sér að greiða atkv. með brtt. á þskj. 108, hvort þeir vildu ekki fyrst athuga að samþ. brtt. á þskj. 169. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að ástæðunum fyrir þessu vandræðaástandi. Það er nú ljóst, að allt þetta öngþveiti í bifreiðamálunum stafar af því, að bifreiðaeinkasalan gat ekki uppfyllt skyldur sínar um það, að uppfylla óskir manna og þarfir um bílakaup og bílainnflutning. Á þessu ári hafa 158 bílar verið fluttir inn í landið utan við einkasöluna, en aðeins 120 á vegum hennar. Ef innflutningsmöguleikarnir hefðu verið teknir af einstaklingum, þá væri ástandið þeim mun verra sem þá væri 158 bílum færra í landinu. Nú geta ekki verið nema tvær ástæður fyrir því, að þetta skyldi geta skeð, önnur, að bifreiðaeinkasalan hafi vanrækt störf sín og skyldur um bifreiðakaup, hin, að aðrir hafi getað gert betur en einkasalan. En hvor ástæðan, sem valdið hefur þessu ástandi, er nægileg til þess, að stofnunin ætti að hætta störfum og verzlunin að. gefast frjáls. Till. á þskj. 108 fer fram á að taka alla úthlutun af einkasölunni og fá hana n. Í fyrsta lagi er till. meiri hl. frekasta vantraust, sem fram hefur komið á forstjóra einkasölunnar, því að þar er tekið fram, að hún geti ekki leyst þetta mál af hendi á viðunandi hátt. En ef svo er, er þá ekki hreinlegra að leggja stofnunina alveg niður? Í öðru lagi stríðir þessi till. algerlega á móti ákvæðum laganna, og verður þar af leiðandi ekki sinnt af ráðuneytinu, þótt samþykkt verði. En út í það skal ekki farið frekar hér. Aftur á móti vil ég minnast nokkuð á b-lið brtt. á þskj. 108, þar sem ákveðið er, að n. úthluti 2/3 allra fólksbíla til atvinnubílstjóra. Verði þetta samþykkt, er gengið mjög á rétt þeirra landshluta, er útundan hafa orðið til þessa um bíla. Það ætti fremur að athuga, hve margir bílar væru til á hverja 1000 menn í hverju héraði, og fara síðan nokkuð eftir því við úthlutunina. Mun þá koma í ljós, að það eru mörg héruð, sem fengið hafa sama sem ekkert af bifreiðum. Bæri því frekar að uppfylla sjálfsagðar og nauðsynlegar beiðnir frá þeim héruðum, áður en farið væri að sinna kröfum frá öðrum héruðum, m. a. Rvík, sem er þegar yfirfull af bifreiðum. Og ekki er víst, að ávallt liggi þar annað á bak við en hagnaðarvon ein. Það þarf fyrst og fremst að sinna atvinnuvegum, en ekki þeim, sem eru að „spekúlera“ með bifreiðakost sinn hjá hinu erlenda setuliði, til mismunandi þarflegra og þjóðlegra ferðalaga á nóttu og degi. Ég treysti því, að Alþ. gangi ekki svo freklega á rétt dreifbýlisins eins og farið er fram á í till. þessari. Ég veit, að einhver muni svara, að ekki sé rétt að láta héruð, sem hafa lítið af akvegum, fá svo og svo mikið af bifreiðum. Enda ætlast ég ekki til þess, heldur til hins, að fyrst sé séð fyrir þeirra nauðsynlegustu þörfum, því að það er ekkert réttlæti að gera hvort tveggja, að svíkja þessi héruð um vegina og þegar loks opnast einhver möguleiki til að nota bifreiðir þar, þá að svíkja þau einnig um bílana. Ég veit, að í Austur-Barðastrandarsýslu er nú fyrst lagt nokkurt fé til vegar, og verið að leggja hann smátt og smátt eftir héraðinu. En þar er ekki til einn einasti bíll, hvorki til fólks- né vöruflutninga, svo að menn verða að reiða á hestum á hinum nýju bílavegum, af því að þeir hafa engan kost átt á því að fá bíla. Það er og upplýst af vegamálastjóra, að sumpart hefur orðið í sumar að aka í hjólbörum og jafnvel bera á handbörum ofaníburð í vegi þar vestra, vegna bílaskorts, til þess að þurfa ekki að stöðva verkið alveg. Þannig er nú ástandið þar. Ég tel því, að Alþ. geti á engan hátt slegið föstu hér, hvernig skuli úthluta bílunum, eins og gert er í till. Það verður tvímælalaust að vera verk nefndar í samráði við ráðuneytið að ákveða, eftir hvaða reglum það skuli gert, enda sé þá fullt tillit tekið til þarfa héraðanna í heild. Telur minni hl. rétt, eins og fram kemur í till., að þær reglur fái staðfestingu ráðuneytisins sem samkv. l. ber fulla ábyrgð á stofnuninni gagnvart þinginu og þjóðinni, og þá jafnframt í því, að sanngirni og réttlæti sé ekki fyrir borð borið í þessu máli frekar en öðrum stjórnarathöfnum. Engin önnur afgr. getur verið sæmandi fyrir Alþ. eða til hagsbóta fyrir þjóðina. Það getur aldrei orðið friður um þetta mál, ef þrír menn rammpólitískir fara að þræta um það lengri eða skemmri tíma, hvort þessi eða hin bifreiðin skuli afhent Framsflm., Sjálfstflm., Alþflm. eða Sósíalistaflm., nema þá að sett verði hér um það ákveðin lagafyrirmæli, að bifreiðunum skuli úthlutað til flokkanna í hlutfalli við atkvæðatölu, sem þeir hafa fengið í kosningum! - og láta þá síðan um það, hvernig þeim verði skipt til notenda. Það væri máske rétt, en ég geri ekki ráð fyrir, að það vaki fyrir meiri hl. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. meira, nema tilefni gefist til, en bið hv. þm. að athuga vel, þegar þeir greiða atkv., hvað sé heppilegast til úrbóta í þessu máli, svo að vel megi við una.



Ég hafði ekki ætlað mér að blanda mér inn í þessar umr., en hv. þm. Barð. mælti hér nokkur orð, sem ég finn ástæðu til að leiðrétta. Hann gat þess, að hv. 2. þm. Skagf. (PHann) hefði mætt á fundi í forföllum eins nm., og mun hann þar eiga við mig. Ég skal fúslega viðurkenna, að á laugardaginn var þurfti ég að bregða mér úr bænum og bað þá hv. 2. þm. Skagf. að mæta. Ég gerði það sakir þess, að hann er góður og gegn maður og 2. flm. þessa máls, svo að ég tel það í alla staði ekki nema eðlilegt einmitt að óska eftir hans liðsinni í fjarveru minni. Og ég kann því illa, að hv. þm. skuli bera þennan mann brigzlum, þó að hann mætti þarna á nefndarfundi. Hv. 2. þm. Skagf. mætti á tveimur fundum, en fyrir mig ekki nema á öðrum. Á síðari fundinum man ég, að honum og hv. þm. Barð. fóru nokkur orð á milli. Og ég vil beina því til hv. þm. Barð. - og að því mun þingheimur bera vitni nú -, hvort ekki sé rétt fyrir hann að gæta betur tungu sinnar, hvort heldur er á nefndarfundum eða á Alþ. Hitt ættu svo margir þm. fleiri en ég að geta borið um, hvort það er eitthvað sérstakt eða óvenjulegt, að þingn1enn komi á nefndarfundi, hvort sem er fyrir nm., sem eru í forföllum, eða sakir þess að n. hefur til meðferðar mál, sem þeir eru flm. að. Ég veit vitanlega ekki, hversu vel hv. þm. þekkir til vinnubragða á Alþ. og þingsöguna, en það ætla ég þó, að einhverjir kunni að finnast innan veggja þingsins, sem vita eins glögg deili á þessum hlutum og þessi hv. þm. Ég hygg, að bezt fari á því svona fyrsta kastið, að þessi hv. þm. felli ekki mjög harða dóma yfir störfum þingsins og vinnubrögðum þingmanna. Ég ætla svo ekki að fjölyrða um þetta mál. Hv. 1. flm. þess og fleiri hafa gert grein fyrir því, einnig frsm. áðan. Vil ég því ekki fara að ræða efni málsins og heldur ekki ummæli hv. þm. Barð., sem snerta þetta mál, en taka tillit til þess, sem hæstv. forseti sagði um þörf þess að ljúka sem fyrst afgreiðslu málsins.

Forseti (GSv) : Ég vil leyfa mér að beina því til hv. þm. að tala sem hóflegast um menn og málefni, sem hafa verið til meðferðar á fundum í nefndum þingsins, en ekki gerzt fyrir allra eyrum og sjónum. Einnig vil ég árétta, sem ég tók í upphafi fram, að málalengingar mundu ekki henta fyrir afgreiðslu þessa máls.



Herra forseti. - Ummæli hv. þm. Barð. gefa mér tilefni til að vitna ofurlítið. Það er réttilega tekið fram hjá hv. þm., að hv. 2. þm. Skagf. (PHann) mætti á tveimur fundum allshn. Þó var það ekki skoðað svo, að hann ætti sæti í n. N. gerði enga samþykkt á fundunum, og engin skýring lá fyrir um, að flokkurinn hefði falið honum þetta, heldur tókum við vinsamlega á móti honum sem einum flm. till. Og ég vil sérstaklega taka fram, að framkoma þessa hv. þm. í n. stuðlaði á engan hátt að því að tefja nefndarstörfin eða koma þar im ófriði og óeiningu. Svo læt ég útrætt um það. Tilefnið var að öðru leyti að gera grein fyrir þeim fyrirvara, sem ég á í undirskrift minni á þskj. 108. Það lá hér fyrir brtt. um það, að þessi þriggja manna n. skyldi þannig skipuð tveimur af þinginu kjörnum, en formaður sé skipaður af bifreiðastjórafélaginu Hreyfli og varaformaður af vörubílstjórafélaginu Þrótti, og skyldi varaformaður taka sæti, þegar úthlutað væri vörubifreiðum. Nú ætla ég, að ekki leiki á tveim tungum, að sá hópur manna, sem á mest undir því, að úthlutun bifreiða fari vel á þessum tímum, eru bifreiðastjórarnir, hvort sem þeir flytja fólk eða vörur. Það er þess vegna í alla staði rétt og eðlilegt og í samræmi við venju og ýmiss konar löggjöf, að þessi stétt fái tækifæri til að hafa áhrif á úthlutun bifreiða. Nú skal ég viðurkenna, að bezt og eðlilegast hefði verið að fá sameiginleg landssamtök bifreiðarstjóra til að skipa forsætið. En slík samtök eru ekki til. Og því verður ekki nær komizt því, sem er réttast og eðlilegast, en að taka stærsta bifreiðastjórafélagið, sem starfar hér í Reykjavík. Og þá má geta þess, að það eru bílstjórar hér í Rvík, sem að langmestu leyti annast langferðirnar út um allt land. Ég þarf svo ekki frekar að fjölyrða um þennan fyrirvara, en vil að öðru leyti mæla með, að samþ. verði till. meiri hl. allshn., og vísa til þess rökstuðnings, sem fram hefur komið hér í ræðu hv. þm. Ísaf.

Frsm. minni hl. (Gísli Jónsson) : Í tilefni af yfirlýsingu hv. 1. landsk. (SigfS) vil ég benda honum á, að það er ákaflega leiðinlegt, að hann „vitnar“ hér á móti betri vitund, því að hann var nýlega búinn að hlusta á hv. 1. þm. Árn. (JörB) kannast við að hafa sent hann á nefndarfund. Hv. 2. þm. Skagf., sem kom á fundinn ekki sem flm. þál., því að þá hefði hann komið til að upplýsa málið, heldur sem nm. í stað annars nm.

Hann greiddi ekki atkv.

. Það voru aldrei greidd atkv. um till. Í fyrra skiptið kom hv. 2. þm. Skagf. fyrir 1. þm. N.-M., en í hitt skiptið fyrir 1. þm. Árn., svo að það þýðir ekki að þræta, enda eru allir nm. til vitnis um það atriði.



Ég skal taka fram, að það er alveg rétt, að hv. 1. þm. Árn. hafi beðið hv. 2. þm. Skagf. að mæta á fundi. En það er líka rétt, að hann hafði ekki umboð frá flokknum og var ekki samþ. af n. sem nm. Ég leit svo á, - og hygg aðrir nm. hafi gert það einnig -, að hann kæmi til að skýra málið sem flm. Það var ekki um það talað á nefndarfundunum, hvort hann mundi hafa atkvæðisrétt eða ekki, og sjálfur lét hann í ljós, að hann hefði ekki óskað eftir atkvæðisrétti.

Flm: (Bjarni Bjarnason) : Þetta mál er nú orðið nokkuð gamalt, borið fram snemma á þessu þingi, og máske virðist svo sem það sé ekki stórt við fyrstu sýn. En við nánari athugun munu menn þó sammála um, að gott neyzluvatn sé eitt frumskilyrði lífsins, og verður það aldrei nógsamlega lofað að hafa nóg af góðu vatni. Brunnvatn hefur lengi tíðkast að nota, og getur það vatn verið gott. En ef athugað er, hvernig brunnarnir líta út víða, þá verður það augljóst, að brunnvatn getur verið hreinasta skaðræði. Hygg ég, að margir kannist við brunna af því tagi, að talsvert rennur í þá af ofanjarðarvatni, og sjá þá allir, hversu ógeðslegt er að neyta slíks vatns. En auk þess getur brunnafyrirkomulagið að sjálfsögðu ekki fullnægt nema allra brýnustu þörfinni, sem sé matargerðinni. Ég hygg, að gott og nóg neyzluvatn sé einnig höfuðskilyrði heilbrigði, og allir munu kannast við, sem komnir eru til vits og ára, að hættulegar sóttir hafa einatt verið raktar til eitraðs neyzluvatns. Og margir Íslendingar munu hafa látið lífið skjótlega fyrir að hafa neytt eitraðs vatns. Samt sem áður hefur það verið látið viðgangast, að slík vatnsból væru mjög víða um landið. Þó má segja, að það sé sérstaklega tilfinnanlegt fyrir þéttbýlið að nota lélegt neyzluvatn. Og ég hygg, að eitt af almestu framfaramálum Rvíkurbæjar hafi verið vatnsleiðslan frá Gvendarbrunnum og að aldrei verði nógsamlega lofað þetta góða vatn, sem Reykvíkingar hafa getað veitt sér frá þessari dýrmætu og ágætu uppsprettu. Ég sagði áðan, að tilfinnanlegast væri fyrir þéttbýlið að búa við vatnsskortinn. Og það er svo enn þá í þessu landi, að mörg kauptún vantar nægilegt vatn. Bæirnir og nokkur kauptún munu vera búin að leysa úr þessum vandræðum. Á Akranesi t. d., sem var kauptún og er nú bær með 2–3 þús. íbúa, er þetta vatnsmál alveg nýlega leyst. Og fjöldamörg sveitaheimili hafa þegar komið á hjá sér vatnsleiðslu og þykir hvarvetna hinn mesti búhnykkur ekki aðeins vegna þæginda og vinnusparnaðar, heldur er miklu tryggara að fá gott vatn, ef tekið er úr lind nokkuð frá, heldur en að hafa brunn í hlaðinu eða nálægt gripahúsum. Hugmynd mín með flutningi þessarar till. er sú, að þeim kauptúnum sérstaklega, sem erfiðasta eiga aðstöðu og enn eiga þetta mál óleyst, verði hjálpað bæði með ráðum frá því opinbera, þ. e. mönnum, sem hafa þekkingu til þess að rannsaka vatnsból, og enn fremur hreint og beint með hvatningu til að hefjast handa í þessu efni. Og mér finnst það geta mjög vel komið til mála, að á sama hátt og Búnaðarfélag Íslands veitir bændum aðstoð um áveitur, þurrkun lands og fleira, þá geti ríkisstj. látið ráðunaut sinn í vatnamálum hafa forustu um að hjálpa sérstaklega þéttbýlinu til að undirbúa svona framkvæmdir. Enn fremur hef ég hugsað mér, að það væri alveg sjálfsagt að reyna að bora eftir vatni. Á því er þegar nokkur hreyfing og til fleiri en einn jarðbor. Væri athugandi, hvort ekki væri rétt að fá fleiri jarðbora til að leita eftir vatni í nánd við kauptún, einmitt frá því sjónarmiði, hve dýrt er að leiða vatnið lanan veg. Ég hygg, að sá erlendi her, sem hér dvelst, hafi gert tilraunir með vatnsboranir í herbúðum sínum með ágætum árangri á hinum ólíklegustu stöðum. Ég vil enn nefna eitt, sem styður það, að vaxandi hætta sé af vatnsleysi í kauptúnum. Nú meðan landið er hersetið og börnin úr bæjunum látin dveljast í skólabyggingum og fundahúsum og öðrum slíkum stöðum, eru vatnsaðdrættir oft miklum erfiðleikum bundnir. Ég hef verið sjónarvottur að því, að á einu slíku barnaheimili var alveg vatnslaust og vatnið sótt í bifreið margra kílómetra veg, og ekki var kostur á að ná í meira en þurfti til neyzlu. Geta menn skilið, hve gífurlegir erfiðleikar hafa verið á því að viðhafa allt hreinlæti svo fullkomið sem krafizt er og fullnægja heilbrigðisskyldum. Og það má búast við, að það ástand haldist enn um nokkurn tíma, að börn úr bæjum þurfi að flytja til ýmissa staða úti á landi. Og ætli það hrykkju ekki einhverjir við, ef einn góðan veðurdag kæmi upp hættulegur sjúkdómur á slíkum stöðum og hægt væri ,ð rekja orsök hans til vatnsbóls og vatnsleysis? Hygg ég, að þessi hlið málsins hafi ekki verið athuguð svo sem vert væri. Ég hef enn fremur verið sjónarvottur að því, að maður eftir mann hefur þurft að fara í sömu vatnsskálina til að þvo sér úr sama vatninu, af því að ekki var annað til. Það má nú segja að vísu, að hér komi fram nokkurt ráðaleysi og framkvæmdaleysi sveitarstj. á slíkum stöðum. En að verulegu leyti stafar þetta af því, að kauptúnin hafa ekki fjárhagslega getu til að leysa þetta mál. Að öðru leyti má segja, að nokkuð sama gildi, hver ástæðan er. Staðreyndirnar eru eins og ég hef lýst. Ef hægt er með aðstoð hins opinbera að hvetja þessi sveitarfélög til að hefjast handa í þessu efni, hjálpa þeim með vatnsborunum og rannsóknum á vatnsbólum, kostnaðaráætlunum um leiðslur án útgjalda fyrir kauptúnin, gæti það lyft málinu allmikið. Enn fremur, ef ríkisstj. hefði aðstöðu til að hjálpa sveitarfélögunum með ríkisábyrgð á erlendu efni og fleira. Og ég er sannfærður um, ef þm. vilja hugsa um málið af alúð, að þeir komast að þeirri niðurstöðu, að það er stórmál, sem mætti greiða fyrir á margvíslegan hátt, án þess að leggja fram stórkostlega fjármuni. Það er í alla staði óviðunandi að hafa ekki nóg vatn, ekki einungis til matargerðar, heldur einnig til hreinlætis og þæginda og til iðnaðar. Ég gæti sagt margt fleira um nauðsyn þessa máls og möguleika til bóta, en læt þetta nægja. Ég sé tæplega ástæðu til að vísa því til n., en óska, að hæstv. forseti sjái sér fært að vísa því til síðari umr. strax að þessari umr. lokinni, svo að málið megi ganga fram á þessu þingi.

Forseti (GSv) : Eins og ég hef áður lýst, verð ég að tilkynna þm., að nú verður fundi varla lengur fram haldið vegna aðkallandi mála í hv. Ed. En einn þm. hefur kvatt sér hljóðs.



Í sambandi við þetta mál vil ég geta þess, að ég veit ekki, hvort hv. flm. er það kunnugt, að vegamálastjóri hefur haft mikið með þessi mál að gera í sambandi við brunamál, og mun ávallt hafan viljað aðstoða hvert kauptún og hvern hrepp í þéttbýli til að koma upp vatnsleiðslu í sambandi við brunahættu. Hygg ég, að viðkomandi hreppar hafi getað fengið þar allar upplýsingar og aðstoð, eða hér um bil það sama sem farið er fram á í þessari þáltill., að undantekinni ábyrgð á fjárframlögum. Hins vegar þótti mér merkilegt, að hv. flm. skyldi minna á það, að þetta væri sérstaklega gert fyrir þéttbýlið. Því að það er vitanlega miklu meiri nauðsyn að gera þetta fyrir dreifbýlið. Einstaklingarnir í sveitunum hafa engin tök á því að láta á sinn kostnað rannsaka fyrir hvert heimili, hvernig þeir bezt gætu fengið vatnið heim, sem er ákaflega mikið nauðsynjamál ekki sízt á tímum, þegar vinnukraftur á heimilunum er lítill og minnstur innan húss. Sjálfir hrepparnir, og sérstaklega kaupstaðirnir, hafa miklu meiri tök á þessu í alla staði. Og þess vegna þyrfti málið að takast upp á miklu breiðari grundvelli heldur en gert er í þessari till., ef það ætti að vera það stórmál, sem hv. flm. 1ýsti. En það er þingheimur að sjálfsögðu sammála um, að það er, þegar það er tekið fyrir allt landið.

Forseti (GSv) : Ég vil beina athygli hv. þm. að því, að ekki hefur komið fram till. um að vísa málinu til n., og flm. hefur ekki talið þess þörf. Enda þótt ákvarðaðar hafi verið tvær umr. um till. með það fyrir augum, að nokkur kostnaður gæti af henni hlotizt, þá sé ég ekki, að til þess þurfi að koma að ráði, því að sá aðili, sem tæki við till. síðar, gæti þá hagað sér eftir því. Ef til vil1 yrðu þær minni, ef ekki kemur beint till. frá fjvn., að Alþ. fái heimild fyrir sérstökum kostnaði. En við það verður að hlíta. Ég mun ekki telja þörf að vísa till. til n., nema bein ósk eða krafa komi fram um það.