Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi bréf: ,,Þingflokkur sjálfstæðismanna hefur ákveðið eftirfarandi breytingar á skipun þingmanna Sjálfstfl. í fastanefndir og alþjóðanefndir Alþingis, sbr. 16. gr. þingskapa: Í staðinn fyrir Tómas Inga Olrich koma í utanrmn. Sigríður A. Þórðardóttir, í heilbr.- og trn. Einar Oddur Kristjánsson, í fjárln. Ásta Möller. Í menntmn. kemur Gunnar Birgisson í stað Sigríðar A. Þórðardóttur. Í Íslandsdeild NATO-þingsins aðalmaður Árni R. Árnason, varamaður Gunnar Birgisson, í Íslandsdeild Evrópuráðsins varamaður Kjartan Ólafsson. Þetta er yður hér með tilkynnt. Sigríður A. Þórðardóttir, formaður þingflokks sjálfstæðismanna.``

Herra forseti. Í svari hæstv. forsrh. sem dreift var í gær á Alþingi um mótvægisaðgerðir vegna efnahagslegra áhrifa af Kárahnjúkavirkjun og álversframkvæmdum kemur fram að ekki sé ósennilegt að á árunum 2002--2005 þurfi stýrivextir að jafnaði að vera 1--2,5% hærri en ella vegna verðbólgu\-áhrifa og þenslu sem af framkvæmdunum leiðir og um 2,5% hærri í upphafi tímabilsins, þ.e. þegar á þessu ári. Þetta er miðað við að ríkisstjórnin grípi ekki til neinna aðhaldsaðgerða á ríkisfjármálasviðinu og að verðbólgumarkmið Seðlabankans um 2,5% verðbólgu haldi. Verði þetta niðurstaðan getur það haft veruleg áhrif á skuldir fyrirtækja og heimila, ekki síst íbúðakaupenda því áhrifin geta m.a. komið verulega fram í afföllum á húsbréfum. Ótækt er að Alþingi verði ekki gerð grein fyrir afstöðu ríkisstjórnarinnar til þessa mats Seðlabankans á vaxtahækkun áður en frv. um Kárahnjúkavirkjun sem nú liggur fyrir þinginu verður afgreitt en efh.- og viðskn. fjallar nú um efnahagslega hluta málsins og mun væntanlega afgreiða málið frá sér á næstu dögum. Áður en það verður afgreitt spyr ég því hæstv. forsrh. hvort hann muni gera þinginu grein fyrir því til hvaða mótvægisaðgerða í efnahagsmálum ríkisstjórnin hyggist grípa. Með verkalýðshreyfinguna í broddi fylkingar eru menn að glíma við að halda verðbólgunni innan rauðu strikanna í maímánuði nk., og m.a. er ákaft kallað eftir vaxtalækkun. Því gengur það ekki ef miklar vaxtahækkanir eiga svo kannski að ganga yfir síðsumars með afar slæmum afleiðingum fyrir atvinnulífið og heimilin í landinu. Ég spyr líka hæstv. forsrh. hvort hann sé tilbúinn til að beita sér fyrir því að Seðlabankinn svari þeirri spurningu sem ekki er svarað í fyrirspurninni vegna tímaskorts, hversu umfangsmiklar aðhaldsaðgerðir ríkisstjórnarinnar þurfi að vera í opinberum rekstri og framkvæmdum til að verðbólgumarkmiðin haldi og komið verði í veg fyrir vaxtahækkanir.

Herra forseti. Nauðsynlegt er vegna þessarar spurningar hv. þm. að ítreka það sem segir í svari Seðlabankans --- það sem þingmaðurinn nefndi varðandi vexti er háð miklum fyrirvörum því að í plaggi Seðlabankans segir, með leyfi forseta: ,,Leggja verður ríka áherslu á að það mat sem hér fer á eftir er afar mikilli óvissu háð og aðeins til viðmiðunar. Áhrifin geta að verulegu leyti ráðist af ástandi þjóðarbúskaparins þegar framkvæmdir hefjast og öðrum ytri áhrifum sem þjóðarbúið verður fyrir meðan á þeim stendur.`` Síðan er farið yfir þetta og einnig vakin athygli á því, sem miklu máli skiptir, með hvaða hætti fjármögnunin verður, hvenær hún kemur, hvort hún er innlend eða erlend o.s.frv. Hér eru margir fyrirvarar gerðir. Þess vegna er óviðunandi að hv. þm. slái því föstu að vaxtastigið verði 1--2,5% hærra þó að það sé nefnt sem möguleiki ef ekkert annað gerist á móti. Ég legg á það áherslu að um leið og menn sjá fyrir endann á ákvörðunarferlinu varðandi virkjun fyrir austan hafi menn tíma og tök til að stuðla að því að jafnvægi náist með því að hafa áhrif á aðrar framkvæmdir ríkissjóðs og einnig beina því til einkaaðila, stórra fjárfesta og annarra slíkra aðila, að þeir með sama hætti hafi aðgát á þeim tíma sem slík verkefni standa yfir enda er það í þágu allra annarra að vera ekki að spenna upp atvinnulífið meðan slík stórframkvæmd stendur yfir. En við skulum athuga eitt og vera klár á því að þetta er ekki enn þá í hendi. Við bindum vonir við þetta en þessar framkvæmdir eru ekki enn þá í hendi. Samningar hafa ekki verið undirritaðir enn þá og fyrr en það er gert er ekki ástæða eða efni til þess að fara að grípa til mótvægisaðgerða.

Herra forseti. Ég þakka fyrir skriflegt svar forsrn. sem liggur fyrir þinginu þótt það sé um margt mjög mótsagnakennt. Í munnlegu svari sínu leggur hæstv. forsrh. núna áherslu á alla þá óvissuþætti sem málinu tengjast. En um eitt eru menn sammála: Verði ráðist í þessar framkvæmdir eru talsmenn Þjóðhagsstofnunar og Seðlabanka á einu máli um að við þyrftum að brjótast í gegnum mikinn öldufald. Síðan segja þeir: Fram undan er lygn sjór. Þegar við komumst þangað verður allt í himnalagi. En er þetta svoleiðis? Ég held ekki. Á þessu ári hafa vextir verið lækkaðir einu sinni, um 0,8%. Bæði atvinnulífið og heimilin kalla á miklu meiri vaxtalækkun. Nú er verið að tala um mögulega vaxtahækkun upp á 2--2,5%. Vita menn hvað þetta þýðir fyrir skuldsett heimili, fólk sem skuldar um 10 millj. kr. íbúðalán? Það er 200 þús. kr. aukaskattur á hverju einasta ári. Til hvaða mótvægisaðgerða ætlar ríkisstjórnin að grípa fyrir hönd heimilanna ef þessi yrði raunin? Síðan verð ég að segja það, herra forseti, að í því svari sem hér liggur fyrir þinginu er margt mjög mótsagnakennt. Þannig eru annars vegar leiddar að því líkur að í aðdraganda og á fyrstu stigum framkvæmda muni gengi krónunnar hækka og verðbólga lækka. Annars staðar í svarinu er hnykkt á því að umtalsverðar gengisbreytingar verði fylgifiskur framkvæmdanna. Síðan segir að í útreikningum Þjóðhagsstofnunar sé stuðst við óbreytt gengi. Herra forseti. Hér er um svo mótsagnakenndar yfirlýsingar og fullyrðingar að ræða að það er ljóst að við þurfum að fara miklu betur í saumana á þessum málum í efh.- og viðskn. þingsins áður en þau verða tekin út úr nefnd og send þinginu til afgreiðslu.

Hæstv. forseti. Svör Seðlabankans við spurningum hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur lýsa í hnotskurn vanda sem efnahagslífið á Íslandi á við að glíma. Bankinn sér engin önnur úrræði en himinháa vexti til að halda sjó og koma í veg fyrir nýjar gengisfellingar og verðbólguöldur. Það á að halda áfram að stýra með neyðarstýrinu eins og gert hefur verið viðvarandi, í mörg ár. En það er umhugsunarefni hvort það virkar nokkurn skapaðan hlut vegna þess að allir sem taka þátt í leiknum eru hættir að trúa því að vextir lækki nokkurn tíma á Íslandi. Vegna þess að allir sem taka þátt í leiknum eru hættir að trúa þessu halda menn áfram að fjárfesta út frá því að svona verði þetta áfram. Það er orðið ljóst að bankinn ætlar ekki að nýta tímann fram að næsta spennutíma í efnahagslífinu til að lækka vexti og koma á einhverju ásættanlegu horfi. Þessi hávaxtastefna er orðin þjóðinni dýr á undanförnum árum. Almenningur er skuldsettari en gengur og gerist í löndunum í kringum okkur. Hann er reyndar skuldsettari en fyrirfinnst í vestrænum samfélögum. Hávaxtastefnan kemur þess vegna við íslensk heimili af miklum þunga en almennt atvinnulíf í landinu hefur þó mest skaðast af þessu. Í því óstöðuga hagkerfi sem hér ríkir eru þessir vextir óásættanlegir. Himinháir vextir, gengisfellingardýfur og gengishækkunarhrinur eru það umhverfi sem íslensk hagstjórn færir íslenskum fyrirtækjum til að lifa í. Ætlast er til að þessi fyrirtæki geti svo keppt við innflutning frá öðrum löndum og í útflutningi við fyrirtæki sem búa við lága stöðuga vexti og trausta gjaldmiðla. Það að stjórnvöld skuli ekki geta stjórnað efnahagsmálum betur en raun ber vitni er mikið umhugsunarefni og helsta ástæða þess að margir hallast að því að betra væri að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru. Þessi krafa mun magnast og verða sérstaklega sett af atvinnulífinu með vaxandi þunga ef svo fer fram sem horfir í þessum efnum. Tíminn er að renna út hjá stjórnvöldum á Íslandi.

Virðulegi forseti. Það er ástæða til þess að taka undir þakkir til forsrh. fyrir það svar sem hér hefur birst. Þetta mál hefur verið til umfjöllunar í efh.- og viðskn. um nokkurt skeið og við stefnum að því í þeirri nefnd að ljúka umfjöllun um hinn efnahagslega þátt málsins á fundi í fyrramálið og skila þá af okkur umsögn til iðnn. Þegar fólk hefur rætt um hugsanleg vaxtaáhrif áttar það sig ekki á að Seðlabankinn er að tala um áhrif á stýrivexti. Stýrivextirnir hafa fyrst og fremst áhrif á skammtímavexti og kjör á skammtímalánum en miklu síður áhrif á langtímavexti eða áhrif á vexti af verðtryggðum lánum. Þess vegna er það algerlega út í loftið hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni að tala um að 2% hækkun á stýrivöxtum hafi svo og svo mikil áhrif eða sambærileg áhrif á vaxtakjör af húsnæðislánum eða slíkum lánum. Það mat sem kemur þarna fram á aukningu á vaxtabyrði heimilanna er algerlega út í loftið miðað við þau tilefni sem hér er verið að ræða um. Eins verður að hafa í huga að þessi framkvæmd fer inn á svæði þar sem erfiðleikar eru í atvinnulífi og í rauninni víða mjög dulið atvinnuleysi. Þensluáhrif af slíkri framkvæmd ef hún fer inn á slíkt svæði eru hvergi nærri því þau sömu eins og þegar verið er að fara með svona framkvæmd inn á yfirspenntan vinnumarkað. Þess vegna tel ég að ástæða sé til að búast við því að þensluáhrif af þessari framkvæmd verði tiltölulega miklu minni en annars mætti búast við, og það að þessi framkvæmd muni nýtast ekki bara Austfirðingum heldur þjóðinni allri og vera til mikilla heilla.

Virðulegi forseti. Þó að þakka megi það svar sem hér liggur fyrir ber að gagnrýna það um leið. Það gerir fátt annað en að staðfesta þá gífurlegu óvissu sem ríkir um þessar fyrirhuguðu framkvæmdir sem ríkisstjórnin ætlar nú að ana út í. Það er Seðlabankinn sem svarar hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur en ekki hæstv. forsrh. og á því ber að vekja athygli. Seðlabankinn notar í þessu svari sínu minnisblað frá Þjóðhagsstofnun um meinta arðsemi eða efnahagsleg áhrif Kárahnjúkavirkjunar og álvers á Reyðarfirði. Seðlabankinn tekur fram í svari sínu að það sé ekki mögulegt að svara til fullnustu þeim spurningum sem lagðar eru fram af hv. þm. á þeim skamma tíma sem er til stefnu. Ekki hafi tekist að fá í tíma aðgang að öllum gögnum sem nauðsynleg séu til að leggja sjálfstætt mat á áhrif verkefnisins, og nú spyr ég hæstv. forsrh.: Ætlar hæstv. forsrh. að samþykkja það sem hv. formaður efh.- og viðskn. gaf yfirlýsingu um hér áðan að nefndin afgreiði efnahagslegan þátt málsins frá sér á morgun áður en þau gögn sem Seðlabankinn segir að vanti til þess að hægt sé að meta áhrif þessara framkvæmda liggja fyrir? Við verðum, herra forseti, að fá svör við því frá hæstv. forsrh. Sömuleiðis vil ég vekja athygli hv. þingmanna á greinargerð um efnahagslega og samfélagslega þætti matsskýrslu um umhverfisáhrif Kárahnjúkavirkjunar. Hagfræðistofnun Háskóla Íslands segir fullum fetum í niðurlagi þessarar greinargerðar að áætluð áhrif Noral-verkefnsins ráðist að verulegu leyti af því hvernig efnahagsástand í landinu verði þegar framkvæmdir hefjast. Þar kemur líka fram að stjórnvöld þurfa að móta stefnu sem tryggi stöðugleika og dragi úr verðhækkunum áður en verkefninu verður hrint í framkvæmd. Hvernig hyggst hæstv. ríkisstjórn gera það? Um það verða að liggja fyrir upplýsingar áður en mál af þessari stærðargráðu eru rifin út úr þingnefndum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þau svör sem hér eru til umræðu. Það hlýtur að vekja furðu að hv. þingmenn stjórnarandstöðu skuli koma og gagnrýna að óvissa liggi í málinu. Hér er verið að ræða um milljarða fjárfestingu sem í fyrsta lagi liggur ekki í hendi. Það er verið að semja, verið er að reyna að landa einu af mikilvægustu málum þjóðarinnar. Vissulega eru þar óvissuþættir í mikilli fjárfestingu sem munu, ef af verður sem við sannarlega skulum vona, taka langan tíma. Hvernig á ríkisstjórn og Alþingi að bregðast við? Það hlýtur að verða skoðað af ástandi efnahagsmála og atvinnulífinu almennt á hverjum tíma því framkvæmdin tekur mörg ár. Það hlýtur því að verða að skoða mótvægisaðgerðir í fjárlagagerð hvers árs sem þessar miklu framkvæmdir taka. Stýrivextir eru það sem á í rauninni að horfa á og hafa langtímaáhrif fyrir þjóðarbúið í heild sinni. Rétt er að draga það fram að því er m.a. spáð að ef af framkvæmdum verður muni það auka landsframleiðslu um allt að 1,5% sem dregur jafnframt úr þeim sveiflum sem hafa einkennt efnahagslíf Íslendinga. Þar af leiðandi hlýtur þetta ekki aðeins að vera jákvæð byggðaaðgerð heldur líka jákvæð efnahagsaðgerð til lengri tíma. Ég vil vekja athygli á því vegna þess sem fram kom í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að á miðstjórnarfundi Alþýðusambands Íslands var eindregið mælt með því að farið yrði út í þessar framkvæmdir vegna þess að Alþýðusambandið sér hið jákvæða fyrir efnahagslífið, fyrir atvinnulífið og fyrir byggðarlögin í landinu.

Herra forseti. Það er rangt sem hæstv. forsrh. hélt fram að ég væri að slá því föstu að vextir mundu hækka um 1--2,5% frá árinu í ár fram til ársins 2005. Það sem ég sagði var --- og vitna þar í svar Seðlabankans --- að ekki sé ósennilegt að vextir muni þurfa að hækka um 1--2,5% og það þegar í sumar eða haust um 2,5% ef verðbólgumarkmiðin sem Seðlabankinn hefur sett sér eiga að haldast og ef ekki koma til aðhaldsaðgerðir ríkisstjórnarinnar á ríkisfjármálasviðinu. Þar erum við að tala um á mannamáli niðurskurð á opinberum framkvæmdum eða niðurskurð á velferðarkerfinu ef á annað borð verði ráðist í þessar framkvæmdir. Það sem við erum að kalla eftir sem eigum að fara að taka afstöðu til þessa máls er hvort og hvaða aðgerða ríkisstjórnin muni grípa til ef til kemur að ráðist verði í þessar framkvæmdir og ef til kemur að slíkar vaxtahækkanir þurfi að ganga fram. Mun ríkisstjórnin bregðast við með þeim hætti til að slíkar vaxtahækkanir upp á allt að 2,5% þurfi ekki að ganga fram, að koma með aðgerðir á ríkisfjármálasviðinu? Og hverjar verða þá þær aðgerðir? Það er ekkert óeðlilegt, herra forseti, að þingmenn séu að kalla eftir slíkum upplýsingum. Þetta er ekkert smátt ef vextirnir eiga að fara að hækka um 2,5% kannski þegar í haust. Menn eru með væntingar núna um vaxtalækkanir upp á 0,5--1%. Þær ganga kannski fram og svo skömmu síðar þurfa vextir að hækka kannski um 2,5%. Ég spyr: Hvað segir ASÍ sem hefur verið að kalla eftir vaxtalækkunum um það ef þetta hefur þessi áhrif? Við erum að tala um að ef verðbólgan þarf að hækka um 2% ef ekkert verður að gert, þá munu skuldir heimila og fyrirtækja hækka um 20 milljarða ef við sjáum 2% verðbólgu og bregðumst ekki við á ríkisfjármálasviðinu eða með vaxtabreytingum. Þess vegna er eðlilegt að kallað sé eftir þessum upplýsingum og ég spyr hæstv. ráðherra: Mun hann bregðast við og svara því til hvaða aðgerða þurfi að grípa? Og ég spyr um það sem ráðherrann svaraði ekki áðan: Mun því verða svarað um tölulið 4a sem ég nefndi hér áðan?

Herra forseti. Varðandi þann lið sem hv. þm. nefndi síðast, þá tók ég fram að það yrði nægur tími þegar þessar upplýsingar lægju fyrir til að fjalla nánar um mótvægisaðgerðir. Varðandi það hvort efh.- og viðskn. eigi að afgreiða málið eða ekki, þá gef ég engin fyrirmæli um það. Það er nefndarinnar að ákvarða það. En ég hlýt að vekja athygli á því að það sem nefndin er að skoða eru auðvitað langtímaáhrif þessara virkjana en ekki þær sveiflur sem kunna að verða meðan 200 milljarða framkvæmd gengur yfir. Þær sveiflur hafa ekki áhrif á þá endanlegu ákvörðun hvort við styðjum þessa virkjun eða ekki heldur langtímaafleiðingar slíkra framkvæmda. Þegar menn tala um að þessar framkvæmdir geti leitt til þess að gengið falli og hrynji, þá er það auðvitað hrikalegt bull að láta slíkt út sér vegna þess að hér erum við að leggja drög að því að stofna til stórkostlegs atvinnureksturs sem leggur útflutningi Íslendinga lið. Það er algerlega augljóst að slík framkvæmd til lengri tíma litið er til þess fallin að styrkja íslenska gengið en ekki veikja það. Það held ég að hver maður sjái í hendi sér. Öflugur útflutningsiðnaður sem rís á Íslandi er til þess fallinn til lengri tíma að styrkja stöðu íslenska gengisins en ekki veikja það. Það er alveg fráleitt að halda öðru fram. Eins og komið hefur fram áður, þá er það svo þegar slík framkvæmd gengur yfir á einhverjum ákveðnum tímabilum, þegar 200 milljarða framkvæmd stendur yfir, þá verða einhverjar sveiflur til og frá í efnahagsstöðu okkar af því að efnahagskerfi okkar er opið og frjálst. Það er ekkert við því að segja. Það er ekkert nema gott um það að segja. Meginatriðið er að þessi framkvæmd komist á. En eins og ég segi og ítreka, hún er ekki enn þá í hendi. Við erum hins vegar að reyna að leggja grundvöll að þeirri framkvæmd en hún er ekki enn þá í hendi. Við verðum að hafa það í huga.

Forseti vill geta þess varðandi þinghald í dag að að því er stefnt að atkvæðagreiðsla um nokkur fyrstu dagskrármálin, að undanskildu því fyrsta sem nú fer fram atkvæðagreiðsla um, verði eftir matarhlé, þ.e. um kl. 13.30.

Herra forseti. Á þskj. 920 er nál. frá samgn. um frv. til laga um breytingu á lögum um lögskráningu sjómanna, nr. 43/1987, með síðari breytingum. Þar segir svo: Með frumvarpinu er lagt til að frestur sjómanna til að sækja lögboðna öryggisfræðslu í Slysavarnaskóla sjómanna eða hjá öðrum viðurkenndum aðila verði bundinn við þá dagsetningu sem sjómaður er skráður á námskeið í skólanum. Námskeið í öryggisfræðslu er eitt af skilyrðum lögskráningar. Erfiðlega hefur þó gengið að fá sjómenn til að sækja þessi námskeið og hafa margir hverjir oft frestað töku þess og komist upp með það framan af svo sem rakið er í athugasemdum við frumvarpið. Frumvarpið er lagt fram til að bregðast við því ástandi sem skapast hefur eftir að lögskráningarumdæmi fóru að synja mönnum um lögskráningu á þessum grundvelli um síðustu áramót, en síðan þá hafa orðið til miklir biðlistar á námskeið í Slysavarnaskóla sjómanna. Ljóst er að þau tilvik geta komið upp þar sem óviðráðanlegar aðstæður valda því að sjómaður sem fengið hefur frest samkvæmt frumvarpinu getur ekki sótt námskeið sem hann hefur skráð sig á. Nauðsynlegt er að þeir aðilar sem málið varðar bregðist við slíkum aðstæðum þannig að það valdi sem minnstri röskun á stöðu og högum viðkomandi sjómanns og mælist nefndin til þess að þetta verði haft í huga. Nefndin leggur til smávægilega orðalagsbreytingu á 1. gr. frv. sem kemur fram á þingskjalinu. Lúðvík Bergvinsson var fjarverandi við afgreiðslu málins en þeir sem undirrita nál. eru hv. þm., sá er hér stendur, Guðmundur Hallvarðsson, Hjálmar Árnason, Sigríður Ingvarsdóttir, Arnbjörg Sveinsdóttir, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, Jónas Hallgrímsson, Kristján L. Möller og Jón Bjarnason með fyrirvara.

Herra forseti. Frumvarp til laga um breytingu á lögum um lögskráningu sjómanna er hér til 2. umr. og hv. formaður samgn. hefur mælt fyrir nál. frá samgn. Ég er með nokkurn fyrirvara við nál. sem ég vil gera örstutta grein fyrir. Í fyrsta lagi vil ég geta þess að að mínu mati eins og kemur fram í nál. og í frv. eru öryggismál og fræðsla í öryggismálum afar mikilvæg og eitt af grundvallaratriðum fyrir okkar mikilvæga atvinnuveg allra landsmanna að bæði sé stöðug og öflug grunnfræðsla fyrir þá sem eru að fara að stunda þennan atvinnuveg og starfa í honum. Það er forsenda fyrir því að hann geti blómgast og dafnað og orðið við þeim væntingum sem við berum til hans. Einnig ber að leggja áherslu á aukna endurmenntun í þessari grein, í öryggismálum sjómanna. Það ber að efla og auka alla menntun á þessu sviði og þar verður seint of vel gert. Frumvarpið sem nú er til umræðu leggur einmitt áherslu á að það verði skylda að sjómenn sæki slík námskeið áður en þeir fá fulla og endanlega lögskráningu á skip og ég styð það sjónarmið og finnst eðlilegt að gerðar séu þær kröfur í þessum atvinnuvegi sem öðrum og ekki síst í þessum atvinnuvegi. Það sem ég vil leggja áherslu á og gera athugasemd við er að rekstur slíkra námskeiða á að meginhluta að standa undir sér með gjöldum af þátttakendum. Að meginhluta er lagt til að svo sé. Þetta er töluverður kostnaður. Bæði námskeiðsgjald og einnig líka atvinnutöf fyrir þá sem verða af atvinnu á meðan þeir fara á námskeið og fyrir þá sem þurfa kannski að sækja slík námskeið langan veg, þá getur þetta verið umtalsverður kostnaður. Ég tel að það eigi að gjalda varhug við því að byggja öryggisfræðslu sjómanna nánast eingöngu á námskeiðsgjöldum þeirra sem þau stunda. Mér er kunnugt um að fjárveitingar til Slysavarnaskóla sjómanna eru í miklu lágmarki og standa aðeins undir því sem nemur brýnum grunnrekstrarkostnaði þess starfs. Þar er ekki fjármagn til að byggja upp eða efla og endurbæta starfsemina, bæta við nýjum tækjakosti og láta hana fylgja með tímanum. Það skortir mikið á að svo sé. Ég hefði talið að það hefði átt að vera áhersla í þessum lagabreytingum á að fjárhagsgrundvöllur Slysavarnaskóla sjómanna væri styrktur þannig að hann gæti axlað á fullan hátt þá ábyrgð sem við berum gagnvart þessari fræðslu fyrir sjómannastéttina. Það er haft áfram opið í frv. að fræðslan skuli fjármögnuð með skólagjöldum. En ég hefði viljað sjá áherslu á að þetta væri ein af frumskyldum ríkisins, okkar sameiginlegu skyldum að styrkja og efla slysavarnafræðslu sjómanna, bæði grunnmenntun og endurmenntun. Það ætti ekki að byggjast í svo ríkum mæli á þátttökugjöldum sjómanna sjálfra heldur ætti það í auknum mæli að vera stutt af hálfu ríkisins og við mundum standa enn þá betur við starf Slysavarnaskóla sjómanna og að þeir fengju aukið fjármagn til þess að byggja sig upp. Þá sýn finnst mér skorta í frv. sem hér er verið að leggja fram, og þá áherslu á þær skyldur sem samfélagið ber í þessu máli því þetta er svo sannarlega mikilvægt mál að öryggisfræðsla sjómanna sé með því allra besta sem við getum staðið að.

Herra forseti. Það frv. sem nú er komið til 2. umr., um að gefa mönnum enn einn aðlögunartímann til að sækja námskeið í slysavörnum, er sjálfsagt komið inn af illri nauðsyn. Hins vegar ber að draga skýrt fram í þessari umræðu að 1997 voru sett þau skilyrði í lög að til að fá lögskráningu þyrfti viðkomandi sjómaður að hafa sótt námskeið í öryggisfræðslu við Slysavarnaskóla sjómanna eða önnur sambærileg viðurkennd námskeið. Þessar reglur voru settar og í tvígang er búið að fresta þeim. Nú erum við að gefa í raun og veru lokafrest sem ég get fyrir mitt leyti fallist á vegna þess að hann er þannig fram settur að fresturinn tengist beinni undanþáguveitingu til þess eins að menn fari á námskeið. Ég tel að þannig verði það að vera. Menn verða að enda þennan feril með því að gefa þá þessa einu aðlögun í viðbót en því aðeins eins og hér er lagt til, að undanþágan fáist eingöngu gegn því að menn séu skráðir á námskeið. Auðvitað kunna samt sem áður að koma upp einhver slík tilvik að menn geti af einhverjum ástæðum alls ekki sótt námskeið. Menn geta veikst eða slasast eða eitthvað annað borið við og auðvitað verða menn þá kannski að horfa fram hjá því um einhvern tíma en það er mjög nauðsynlegt samt að reyna að halda þessa reglu. Þessu ferli verður að ljúka því að síðan er auðvitað að því stefnt að menn fari í endurþjálfun og haldi við þekkingu sinni á slysavörnum og viðbrögðum við slysum. Til þess þarf Slysavarnaskóli sjómanna auðvitað að halda úti öflugum og reglulegum námskeiðum fyrir sjómenn á komandi árum og áratugum. Ég segi eins og hv. síðasti ræðumaður vék að í máli sínu að auðvitað þarf að tryggja að þessi öryggisfræðsla haldi velli með því að henni séu veittar þær fjárveitingar sem þarf til að reka Slysavarnaskólann. Oft hefur verið á brattann að sækja í fjárveitingum vegna öryggisfræðslunnar og kemur þá út á eitt hvort um er að ræða þau námskeið sem hafa verið boðin í Slysavarnaskóla sjómanna eða þau sem almennt eru veitt í Sjómannaskólanum þegar menn mennta sig í störfum til sjós, vélstjórnar- og skipstjórnarfræðum. Sjálfsagt er að láta það koma fram í þessari umræðu að í Stýrimannaskóla Íslands m.a. eru núna ákveðin tæki sem notuð hafa verið til endurþjálfunar orðin úr sér gengin. Þau þarf nauðsynlega að endurnýja til þess að við getum staðist þá alþjóðastaðla sem við höfum gengist undir varðandi kröfur frá Alþjóðasiglingamálastofnuninni um þjálfun, vaktstöðu og öryggisfræðslu til sjómanna. Þar eiga menn auðvitað að eiga kost á því að fá ákveðna endurþjálfun í ákveðnum námskeiðum. Nú stendur þannig á í Stýrimannaskólanum að þau tæki sem þar hafa verið notuð á undanförnum árum við að halda námskeið, m.a. í svokölluðum Arpasiglingum í ratsjárkerfum, eru ekki lengur í lagi og talið illmögulegt að halda þeim við. Ekki er hægt að halda námskeið í þessu núna í Stýrimannaskólanum vegna tækjaskorts. Brýna nauðsyn ber til að þar verði gripið inn í. Svo vel vill til að skólastjóri Stýrimannaskólans og skólanefndarmenn hafa verið fræddir um það að fyrir liggi tilboð frá Norðmönnum um að endurbæta þann búnað sem notaður hefur verið, mjög áhugavert tilboð að mínu viti, og í stað þess að reyna að halda þessum gömlu tækjum við með ærnum kostnaði og tíma hafa Norðmenn boðið fram ný tæki í stað þeirra gömlu og þess viðhaldssamnings sem þeir hafa gengist undir. Þar með losnuðu þeir frá því viðhaldi sem í samningnum er en við hins vegar fáum þessi tæki á afar góðu verði. Ég tel tvímælalaust að þessu tilboði eigi að taka, einn, tveir og þrír, og dreg mjög í efa að við fáum nokkurn tíma annað eins tilboð. Það byggist auðvitað á því að Norðmennirnir gengust undir það að halda tækjunum í Stýrimannaskólanum við með þeim samningi sem gerður var fyrir nokkrum árum um þau tækjakaup. Það er auðvitað orðið afar dýrt að halda við gömlum tækjum í þeirri öru tækniþróun sem á sér stað og þess vegna er afar brýnt að við tökum því tilboði sem okkur hefur verið boðið í þessa veru vegna þess að Norðmenn sjá sér hag í því að losna frá viðhaldssamningnum og bjóða þar af leiðandi mjög mikinn afslátt af hinum nýjum tækjum sem geta svo vonandi þjónað okkur til margra ára. Þessa vildi ég láta getið vegna þess að þetta er hluti af öryggisfræðslunni. Ég get t.d. líka látið það koma fram að ef þessi tæki í Stýrimannaskólanum hefðu verið biluð á síðasta vetri þegar Siglingastofnun tók út kennslugæði Stýrimannaskólans hefðum við ekki staðist kröfur hvítlistans hjá Alþjóðasiglingamálastofnun um að við séum með fullkomið skólakerfi fyrir skipstjórnarmenntun sem standist alþjóðlegar kröfur. Við hefðum hreinlega ekki staðist það. Þess vegna ber auðvitað brýna nauðsyn til að þarna verði gripið inn í og fjárveitingar fáist til þess að endurnýja þennan tækjakost enda ber okkur skylda samkvæmt alþjóðasamþykktum til að uppfylla þjálfunarkröfur okkar, jafnt í Stýrimannaskólanum sem Slysavarnaskóla sjómanna, og ég vonast til þess að það sem við erum að gera hér verði ekki til þess að rýra öryggi sjómanna eða öryggisfræðslu. Ég vildi bara láta þessa getið og ég vonast til þess að stjórnvöld þessa lands sjái sér hag í því að styðja við Stýrimannaskólann í þessa veru og að hægt verði að taka þessu tilboði fyrr en seinna því að það er tímasett og ganga þarf til þess verks mjög fljótlega. Ég vonast til að menntmrh. horfi þannig á málið að þetta sé hagkvæmt fyrir íslenska þjóð.

Herra forseti. Ég þakka þeim sem hér hafa tekið til máls undir þessum lið um öryggismál sjómanna. Ég tek heils hugar undir orð síðasta ræðumanns, hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar, um menntunarmál almennt. Lengi hefur verið deilt um aðbúnað, sérstaklega Stýrimannaskólans. Vélskólinn hefur verið sæmilega settur hvað áhrærir menntun en ég tel að auðvitað þurfi að líta til fleiri átta en eingöngu Slysavarnaskóla sjómanna hvað áhrærir öryggismál. Þau felast auðvitað í því að góður búnaður sé í Stýrimannaskólanum til að kenna þar nemendum með tilliti til þess að tækjakostur í stýrishúsi og einu fiskiskipi sem gæti verið tveggja milljarða virði sé tilhlýðilegur. Það er náttúrlega ábyrgðarhluti að ætla þeim sem læra í Stýrimannaskólanum að vera með mikið lakari tæki til meðferðar í skóla en þeir fara síðan að vinna með. Ég hef alltaf talið að Stýrimannaskólinn ætti að vera betur búinn tækjum en raun ber vitni. Þar hafa þó orðið verulegar bætur á á umliðnum árum og er það af hinu góða. Hins vegar er það alvarlegt eins og hér var komið inn á áðan ef ekki er fylgst með tímanum, þeim framförum og þeirri tækni sem búið er við til sjós í dag. Það þarf auðvitað að vera vakandi fyrir því. Síðan vildi ég aðeins víkja að því sem hv. þm. Jón Bjarnason kom inn á áðan í sambandi við öryggismálin sem við erum alveg sammála um. Slysavarnaskóli sjómanna er afar mikilvægur. Ég hef sagt það áður að ég fór á vikunámskeið í byrjun janúar í þennan skóla. Ég ætla að taka það fram að ég tók ekki pláss frá neinum sjómanni á því námskeiði enda var um það talað að ég væri þá yfirskips eins og sagt var ef 16 menn væru bókaðir á námskeiðið. En það gerðist ekki. 16 menn voru bókaðir en bara 14 mættu og það er það sem hefur áður gerst, því miður. Þess vegna er verið að flytja þetta frv. til laga um breytingu á lögum um lögskráningu sjómanna. Vissulega höfum við þó mjakast áfram a.m.k. tvisvar sinnum varðandi þetta mál, tveir frestir hafa verið gefnir varðandi lögskráninguna og þá skilyrtir, að menn færu í Slysavarnaskólann, en einhverra hluta vegna hafa menn því miður ekki enn þá komið því við. Nú vakna menn hins vegar alvarlega til vitundar við það að fá ekki lögskráningu á skip nema þeir hafi farið í Slysavarnaskólann. Við höfum orðið vitni að því er sjóslys hafa orðið og sjómönnum bjargað að yfirleitt er vitnað til þess að þeir gátu staðið öðruvísi að verki. Jafnvel hafa þeir þakkað björgunina því að þeir höfðu farið í Slysavarnaskóla sjómanna. Málið er mikilvægt og auðvitað er grafalvarlegt að menn fari í skólann og komist ekkert undan því. Enda er ekki verið að víkja frá því með þessari breytingu á lögskráningu sjómanna heldur verður sjómönnum nú aðeins gefinn einhverra vikna frestur til að klára sín mál og þá með þeim hætti sem ég gat um áðan í framsögu nál. Síðan talaði hv. þm. Jón Bjarnason um menntunina, að það mundi kosta menn eitthvað, þeir yrðu að fara frá vinnu, yrðu að borga námskeiðið og grundvöllur þess að námskeiðin yrðu haldin væru tekjur frá sjómönnunum sjálfum sem borguðu þessi námskeiðsgjöld. Nú er mjög misjafnt hvernig á þessum málum er haldið. Yfirleitt borga útgerðirnar námskeið og jafnvel einhverja dagpeninga til uppihalds sjómanna þegar þeir fara í Slysavarnaskólann. En það er bara með þessa menntun eins og aðra, yfirleitt þurfa menn eitthvað að leggja með sér ef þeir ætla að mennta sig og bæta þekkingu og reynslu sína. Það er ekkert frávik heldur í þessu máli. Ég vildi til upplýsinga geta þess að núna á fjárlögum er gert ráð fyrir því að Slysavarnaskóla sjómanna verði veittar 47,3 millj. sem er allveruleg upphæð. Og ég vil geta þess þótt það sé engin mælistika á upphæðina að hún er samt hærri en sú sem rennur til Stýrimannaskólans. Sjómannamenntunin almennt er svo kapítuli út af fyrir sig eins og við komum inn á áðan. En ég tel að vel hafi verið að þessu staðið og ég held að fjármunir þeir sem ætlaðir eru til Slysavarnaskólans dugi og auðvitað koma námskeiðsgjöldin líka til. Þar fer fram mjög gott, þarft og merkt starf. Eins og ég sagði áðan komast 16 manns á hvert námskeið og nú er búið að bóka á þau líklega fram í nóvemberlok. Nú ætla sjómenn --- og verða líka --- að mennta sig og taka sér tak í þessu gagnmerka starfi sem fer fram í Slysavarnaskóla sjómanna.

Herra forseti. Það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni um fjárveitingar til Slysavarnaskóla sjómanna, þær eru 47,5 millj., af því eru 3 millj. eyrnamerktar æfingum með þyrlunni. Samkvæmt upplýsingum mínum kostar ein æfing, t.d. að fara með þyrlunni austur á land og æfa þar, 700 þús. kr. þannig að peningarnir eru fljótir að fara og þessar upphæðir hafa staðið í stað. Þær upplýsingar sem ég hef frá skólastjóra Slysavarnaskóla sjómanna eru að fjárveitingar rétt dugi til að halda rekstrinum í þokkalegum gangi en ekki til endurnýjunar eða til þess að færa búnaðinn upp. Það er alvarlegt mál. Ég legg áherslu á, virðulegi forseti, að í mínum huga er starfsmenntun nauðsynleg til þess að stunda mikilvæg störf eins og sjómennskuna, verklegt nám eða verkleg námskeið. Hún er alveg jafnmikilvæg og hvert annað nám sem við stundum í þjóðfélaginu. Ég er ekki sáttur við þá stefnu að þegar kemur að verklegri þjálfun, verklegri menntun eða beint starfstengdri menntun í svo mikilvægum atvinnugreinum, skuli sú sýn vera sjálfsögð að þar skuli nemendur borga. Ef nemandi sest hins vegar á skólabekk með bók fyrir framan sig, sem líka er gott nám, horfir þar öðruvísi við. Í sjálfu sér er eðlilegt að greiða hugsanlega eitthvert staðfestingargjald en þessi sýn gagnvart starfsmenntuninni, að þar skuli nemendur borga, er sýn sem ég er ekki sáttur við. Alltaf skal sá borga sem er í starfsmenntun og ég er andvígur þeirri sýn stjórnvalda.

Herra forseti. Þetta varðandi þyrluna er mál út af fyrir sig. Ég hef litið svo á að áhafnir þyrlu Landhelgisgæslunnar hafi nánast slegið tvær flugur í einu höggi þegar þær hafa tekið þátt í starfi Slysavarnaskóla sjómanna því að þá hafa þær um leið verið að þjálfa sig líka til að bregðast við mismunandi aðstæðum. Reikningur frá Landhelgisgæslunni er eins og hann er vegna þess, eftir því sem mér er sagt, að tillit var tekið til þeirra tekna við fjárlagagerð þegar veitt var fjármagn til Slysavarnaskólans. Við heyrum hins vegar af því að víða erlendis þar sem svona skólar eru reknir eru þyrlur ekki notaðar heldur er búið til svipað ástand, nánast æft í sundlaug með tilheyrandi miklum blásturstækjum sem búa til mikinn vind og hávaða og menn eru hífðir þar upp í gálga. Ég tel hins vegar eðlilegt að menn æfi við sem raunhæfastar aðstæður hverju sinni svo lengi sem við getum staðið fyrir slíkum æfingum þótt þær kosti okkur mikla peninga. Hvað áhrærir hins vegar greiðslur vegna hinna verklegu þátta get ég verið alveg sammála hv. þm. Jóni Bjarnasyni. Þar er bara vandinn miklu stærri og meiri. Þar stendur þjóðfélagið allt frammi fyrir þeirri staðreynd að yfir 60% ungmenna sækja í háskóla en tæplega 40% í verkmenntaskóla. Það hlýtur að vekja spurningar á hinu háa Alþingi: Hvernig má það vera að á Íslandi sé þessi þróun algjörlega öndverð við það sem er að gerast á hinum Norðurlöndunum? Leggjum við sjálf svo mikla áherslu á að öll ungmenni skuli fara í háskólanám, langskólanám? Er það kannski af því að yfirvöldum menntamála þyki of dýrt að reka verkmenntaskólana og leggi ekki eins mikla áherslu á þann þátt náms ungmenna? Þetta er miklu stærra og meira mál en svo að við getum fundið einhverja lausn á því sem felst í námi Slysavarnaskóla sjómanna.

Virðulegi forseti. Við hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson erum sammála um mikilvægi þess að efla, auka og styrkja þá menntun sem Slysavarnaskóli sjómanna veitir eins og allt annað nám sem lýtur að sjávarútveginum og reyndar allri starfsmenntun í landinu eins og hv. þm. kom inn á. Ég tel því að eitt mikilvægasta málið fyrir íslensk stjórnvöld sé að breyta um stefnu og áherslu í menntamálum, að leggja meira upp úr starfs- og tæknimenntun en nú er gert en að hún sé ekki það fyrsta sem skattlagt er eins og gert var um síðustu áramót þegar aukið fé skyldi sótt handa ríkissjóði. Þá var starfsmenntunin fyrst og fremst skattlögð og nemendur sem voru í starfsnámi, verklegu námi, voru skattlagðir umfram aðra. Sama má segja um Slysavarnaskóla sjómanna og annað sem lýtur að sjómennskunni. Það er afar mikilvægt að þetta nám sé sem best og þróist í takt við tímann hvað varðar tækni og kröfur. Þess vegna ber okkur, íslenska ríkinu, skylda til að byggja þetta nám upp með myndarlegum hætti. Það er sú sýn sem ég kalla eftir varðandi öryggismál og menntun sjómanna. Ég styð frv. sem hér er lagt fram því að það er þó liður í þeim málum. Sú sýn, að það sé samfélagsleg ábyrgð að efla og styrkja menntun sjómanna, mætti koma skarpari fram í þessu frv. sem við fjöllum hér um.

Herra forseti. Það sem hefur þó komið fram við úttekt á Stýrimannaskóla og Vélskóla eru ánægjuleg tíðindi eins og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson kom inn á. Alþjóðasiglingamálastofnunin fór yfir kennsluhætti margra landa og þar var m.a. verið að vinna að svokölluðum hvítlista, lista Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar yfir þjóðir sem standast þær kröfur sem gerðar eru til sjómannamenntunar. Það var ánægjulegt í þessu öllu þó að við viljum auðvitað gera betur enda er undirstaða efnahagslegs sjálfstæðis okkar jú fiskveiðar og siglingar. Við viljum auðvitað gera betur í því. En það er þó ánægjulegt í öllu talinu um verkmenntunina að skólarnir standast þessar kröfur. Við Íslendingar erum komnir á blað Alþjóðasiglingamálastofnunar vegna þessa svokallaða hvítlista hvar við höfum staðið okkur vel. Hitt er kapítuli út af fyrir sig hvernig við getum aftur aukið aðsókn sjómanna að þessum skólum. Ég held að við séum öll sammála um --- það kom fram líka í hv. samgn. --- að menn vilja auðvitað vinna að þessu máli farsællega. Þetta mál þarf virkilega afgreiðslu við og ég vona að við klárum þetta mál, jafnvel í dag.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breyting á lögum um bindandi álit í skattamálum. Nál. er frá efh.- og viðskn. sem hefur farið yfir þetta mál, sent það til umsagnar og fjallað um það á fundum. Málið er ekki flókið og nefndin gerir tillögu um að það verði afgreitt og samþykkt hér óbreytt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. frá efh.- og viðskn. vegna frv. til laga um breytingu á lögum um endurskoðendur. Mál þetta var sent til umsagnar og fjallað var um það á fundum með fulltrúum frá fjmrn. Tillögur nefndarinnar til breytinga á frv. eru tvær og þær eru tæknilegs eðlis. Í fyrsta lagi að notað sé orðið: endurskoðunarfyrirtæki í stað orðsins ,,endurskoðendafyrirtæki``. Í annan stað er lögð til breyting á gildistökuákvæði. Með þessum breytingum leggur nefndin til að málið verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Nú er komin til 3. umr. frv. um breytingu á lögum um loftferðir sem hefur verið um nokkurt skeið til umfjöllunar í þinginu og hv. samgn. Við 2. umr. málsins gerðum við í minni hlutanum skýra grein fyrir því að við höfum miklar efasemdir um þær miklu valdheimildir sem ætlunin er að færa til Flugmálastjórnar. Við efumst um að skynsamlegt sé að fara þá leið. Við gerðum mjög skýra grein fyrir sjónarmiðum okkar og afstöðu í því máli, þ.e. sá þingmaður sem hér stendur og hv. þm. Kristján L. Möller og Jón Bjarnason. Hér við 3. umr. leyfum við okkur, tveir hv. þm., ég og Kristján L. Möller, að leggja fram brtt. við þetta frv. en hún hljóðar svo, með leyfi forseta: Við bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða sem orðist svo: Öll gjöld sem innheimt hafa verið á grundvelli 4. mgr. 71. gr. a laga nr. 60/1998, frá því að lög nr. 74/2000 tóku gildi, skulu endurgreidd án ástæðulauss dráttar frá gildistöku laga þessara. Virðulegi forseti. Rætt er um gjöld sem hafa gengið undir nafninu flugmiðaskattur. Þau voru lögð á með þeim lögum sem vitnað var til og hafa verið mjög íþyngjandi fyrir innanlandsflugið. Þau voru mjög umdeild þegar þau voru lögð fram þar sem sá er hér stendur og hv. þm. Kristján L. Möller lögðust eindregið gegn þeim ásamt hv. þm. Jóni Bjarnasyni, fulltrúa Vinstri grænna. Með þessari tillögu er því lagt til að þau gjöld sem innheimt hafa verið samkvæmt þessum lögum verði endurgreidd en í frv. því sem hér liggur fyrir og er til afgreiðslu er ætlunin að hætta við innheimtu á þessum gjöldum. Með tillögu okkar er lagt til að gengið verði skrefi lengra og þau gjöld sem hafa þegar verið innheimt og lagst þungt á innanlandsflugið verði endurgreidd.

Herra forseti. Ég mæli fyrir hönd hv. menntmn. fyrir nál. á þskj. 858 um frv. til laga um skylduskil til safna. Þetta er að mínu mati athyglisvert frv. og í nefndinni náðist mjög góð sátt um það. Tilgangur löggjafar um skylduskil er að tryggja að sá hluti þjóðararfsins og menningar okkar sem lögin ná til varðveitist fyrir komandi kynslóðir, verði skráður og sé aðgengilegur til rannsókna og skoðunar. Sé litið til alþjóðlegra viðmiðana er það hlutverk þjóðbókasafna að safna skráðri menningarsögu þjóðar sinnar. Við verðum að átta okkur á því að ný tækni hefur rutt sér til rúms og er þetta frv. þar af leiðandi mótað af því. Núgildandi lög um skylduskil til safna frá árinu 1977 kveða á um skylduskil á prentuðum og fjölfölduðum texta og myndefni. Einnig eru hljómplötur og aðrar tón- og talupptökur skilaskyldar. Aðrar tegundir hugverka en hér hafa verið taldar eru ekki skilaskyldar samkvæmt gildandi lögum um skylduskil til safna en ákvæði eru um slík skil í ýmsum sérlögum. Með fyrirliggjandi frumvarpi er lagt til að skilaskylda taki nú einnig til kvikmynda, útvarpsefnis, efnis á rafrænum miðlum, auk örgagna og myndefnis á skyggnum. Eðli málsins samkvæmt er afar erfitt að láta skilaskylduna ná til alls efnis sem út hefur komið og þar af leiðandi er ekki ætlast til þess í þessu frv. að hún nái út yfir allt. Mig minnir að í 19. gr. frv. sé einmitt fjallað um undanþágur frá skilaskyldunni. Ný löggjöf um skylduskil til safna leggur ríkari skyldur á hlutaðeigandi stofnanir. Mikilvægt er að við fjárlagagerð verði tekið tillit til þess viðbótarkostnaðar sem af þessu leiðir þannig að hin metnaðarfullu markmið frv. nái fram að ganga. Við ræddum einmitt ítarlega 2. mgr. 19. gr. frv. en þar segir: ,,Í reglugerð er heimilt að mæla fyrir um frekari undanþágur frá skylduskilum.`` Við fórum vel ofan í þetta og nefndin leggur á þskj. 859 fram brtt. sína varðandi þessa grein þar sem lagt er til að þessi málsgrein falli brott. Í nál. er það rökstutt ítarlega með tilvísun í 77. gr. stjórnarskrárinnar sem var breytt árið 1995 en greinin hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Skattamálum skal skipað með lögum. Ekki má fela stjórnvöldum ákvörðun um hvort leggja skuli á skatt, breyta honum eða afnema hann. Enginn skattur verður lagður á nema heimild hafi verið fyrir honum í lögum þegar þau atvik urðu sem ráða skattskyldu.`` Í síðari málslið 1. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar er beinlínis tekið fram að ekki megi fela stjórnvöldum ákvörðun um hvort skattur verði lagður á, honum breytt eða hann afnuminn. Efnislega er þessi regla nokkuð skyld þeirri sem kemur fram í upphafsmálslið 40. gr. stjórnarskrárinnar þar sem mælt er fyrir um að engan skatt megi á leggja, breyta né af taka nema með lögum. Dómstólar hafa orðið að leysa úr því í allnokkrum málum hvort eða hvernig þau fyrirmæli útiloki eða takmarki heimildir löggjafans til að framselja með lögum ákvörðunarvald um þessi atriði til stjórnvalda. Með orðalaginu í þessu ákvæði frv. er leitast við að taka af skarið með miklu ákveðnari hætti en gert er í 40. gr. stjórnarskrárinnar um að löggjafinn megi ekki framselja til framkvæmdarvaldsins ákvörðunarrétt um fyrrnefnd atriði heldur verði að taka afstöðu til þeirra í settum lögum. Ég vil einnig benda á brtt. frá hv. menntmn. við 11. gr. laganna en þar bætast þrjár skilgreiningar við, í fyrsta lagi skilgreining á orðinu ,,kvikmynd``, í öðru lagi er lagt til að við bætist skilgreining á orðunum ,,íslensk kvikmynd`` og að lokum er lagt til að við bætist skilgreining á ,,íslenskum framleiðanda`` og í rauninni skýrir hún sig sjálf. Herra forseti. Fyrir hönd menntmn. mæli ég með því að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem gerðar eru á þskj. 859.

Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. sem finna má á þskj. 858 í þessu máli rita ég undir það með fyrirvara og mun nú gera grein fyrir þeim fyrirvara mínum. Herra forseti. Þessi löggjöf um skylduskil til safna kemur til með að leggja mun ríkari skyldur á þær stofnanir sem heyra undir þessi lög en áður hefur tíðkast. Í viðbótarupplýsingum sem nefndin kallaði eftir frá fjmrn., fjárlagaskrifstofu, kemur fram að nánast sé ógerlegt að gefa nákvæmar upplýsingar um þann kostnaðarauka sem þetta frv. hefur í för með sér fyrir þær stofnanir sem hlut eiga að máli. Í viðbótarupplýsingum sem nefndin kallaði eftir segir að ógerlegt sé að ákvarða þessar upphæðir nánar vegna fjölmargra óþekktra stærða. Ég ber sérstaklega hag Ríkisútvarpsins fyrir brjósti í þessum efnum, herra forseti. Ríkisútvarpið býr við afar bágan fjárhag. Ríkisútvarpið hefur hingað til safnað dagskrárefni sem safnadeildin og dagskrárgerðarmenn hafa metið þess virði að heyri undir menningararf okkar en því fer fjarri að Ríkisútvarpið hafi safnað öllu dagskrárefni sem út fer eins og þessi lög leggja því á herðar. Tvennt gerist við það að Ríkisútvarpið þurfi að fara að fara eftir þessum lögum. Í fyrsta lagi þarf að fjölga fólki sem starfar við skráningu hjá Ríkisútvarpinu umtalsvert og í öðru lagi þarf að auka umtalsvert við húsnæði safns Ríkisútvarpsins því að samkvæmt þessu frv. er gert ráð fyrir því að stofnanir eins og Ríkisútvarpið geti sjálfar safnað og geymt safnefni sitt í húsnæði sínu þó að safnið eigi formlega að heyra undir Kvikmyndasafnið. Sannleikurinn er sá að Ríkisútvarpið kemur ekki til með að geta staðið undir þeim kröfum sem þessi lög leggja því á herðar nema umtalsvert aukið fjármagn komi til, og m.a. aukið húsnæði. Ég hef gagnrýnt í nefndinni, herra forseti, og finnst ekki til fyrirmyndar að hér skuli vera samþykkt lög sem fyrirsjáanlega hafa í för með sér gífurlega aukningu ófyrirséðs kostnaðar, og ekki liggur fyrir pólitísk yfirlýsing ríkisstjórnarinnar um hvort fjármunir verði settir í þennan málaflokk í fjárlagagerð komandi ára. Ég vil benda á, herra forseti, að Ríkisútvarpið á við gífurlegan fjárhagsvanda að etja. Nú er svo komið að umtalsvert hefur verið skorið niður af fjármagni sem fer í dagskrárgerð. Því spyr ég hv. frsm. nál. menntmn.: Er það ásættanlegt að Ríkisútvarpinu skuli vera gert ókleift að standa undir menningarhlutverki sínu í dagskrárgerð en ríkisstjórnin ætli síðan að leggja útvarpinu það á herðar að þurfa að skrá og geyma allt bullið sem farið er að senda út á öldum ljósvakans í beinum útsendingum af því að ekki eru til fjármunir til að framleiða almennilegt dagskrárefni? Er þetta rétt forgangsröðun, herra forseti? Skiptir ekki meira máli að við útvegum Ríkisútvarpinu fjármagn til að standa vörð um menningararfinn með gerð metnaðarfulls dagskrárefnis heldur en að við útvegum því fjármuni til að skrá og geyma það sem sent er út? Ég hefði haldið að það væri í verkahring Alþingis að sjá til þess að Ríkisútvarpið hefði fjármuni í öfluga dagskrárgerð sem geri okkur kleift að varðveita menningararfinn okkar sem út fer á öldum ljósvakans. Við fáum ekki rétta mynd af menningu þjóðarinnar með því dagskrárefni sem við heyrum í Ríkisútvarpinu í dag því að þar er allt gert af miklum vanefnum og margar beinar útsendingar eru afleiðing af fjárskorti. Ég segi því, herra forseti, að ég vil frekar að aukið fé verði sett í dagskrárgerð Ríkisútvarpsins heldur en að útvarpinu verði lagðar þær lagalegu skyldur á herðar að skrá allt dagskrárefni og hýsa það í híbýlum sínum sem ekki eru til staðar í dag. Þetta mál snertir síðan aðra þætti í starfsemi útvarpsins. Ríkisútvarpið er svo illa sett að það býr við svokallað analog-kerfi. Það er nokkuð úrelt kerfi og þýðir að allt dagskrárefni Ríkisútvarpsins er framleitt og geymt á segulböndum. Stærri útvarpsstöðvar á Vesturlöndum eru farnar að nota stafrænt kerfi þar sem unnið er inn á tölvur og geymslumöguleikar þannig gjörólíkir. Hjá Ríkisútvarpinu hafa ekki verið til fjármunir til að fjármagna kaup á nýju útvarpsgerðar- eða útsendingarkerfi. Útvarpið okkar kemur til með að þurfa að búa við analog-kerfið í mörg komandi ár ef að líkum lætur, ef ekkert breytist afgerandi í stefnu ríkisstjórnarinnar hvað varðar málefni Ríkisútvarpsins. Ég fullyrði, herra forseti, að hér er verið að leggja gífurlega auknar byrðar á þessa stofnun sem vantar aukna fjármuni frá fjárveitingavaldinu til annarra þarfa en þeirra að skrá og geyma allt dagskrárefni sem út fer.

Herra forseti. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir var með fyrirvara á þessu nál. Ég geri ráð fyrir að sá fyrirvari, eins og hún gerði grein fyrir, lúti eingöngu að þessu tiltekna ákvæði varðandi skylduskilin til Ríkisútvarpsins. Ég vil sérstaklega benda á það sem ég las áðan upp úr nál. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Ný löggjöf um skylduskil til safna leggur ríkari skyldur á hlutaðeigandi stofnanir.`` --- Við erum mjög meðvituð um það. ,,Mikilvægt er að við fjárlagagerð verði tekið tillit til þess viðbótarkostnaðar sem af þessu leiðir þannig að hin metnaðarfullu markmið frumvarpsins nái tilgangi sínum.`` Þetta er rammalöggjöf um skylduskil til safna. Ég tel afskaplega mikilvægt að þetta frv. nái fram að ganga og akkúrat þetta tiltekna atriði stoppi ekki þetta mikilvæga frv. Engu að síður ítrekar menntmn. hið mikilvæga, að aukið fjármagn verði sett til þeirra hlutaðeigandi stofnana sem þurfa að taka á sig ríkari skyldur út af þeim kvöðum sem getið er um í frv. Síðan þurfum við náttúrlega miklu meiri umræðu um Ríkisútvarpið sem slíkt. Ég og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir höfum báðar mjög mikinn metnað fyrir hönd Ríkisútvarpsins og við erum sammála um ákveðin atriði. Ég efast þó um að við séum sammála um hvernig rekstrarfyrirkomulagið eigi að vera á Ríkisútvarpinu. Ég vil að stokkað verði upp hjá Ríkisútvarpinu, að við förum svolítið með nýja sýn --- Ríkisútvarpið verður áfram í eigu ríkisins, í eigu þjóðarinnar --- en það er lífsnauðsynlegt að mínu mati, og segi ég það að fenginni reynslu eftir að hafa starfað hjá Ríkisútvarpinu, að stokka upp í því kerfi sem þar er við lýði. Eitt markmiðið á að vera að aukið fjármagn fari til metnaðarfullrar dagskrárgerðar. Herra forseti. Tími minn er að renna út núna í þessu fyrra andsvari mínu. Ég tel afar mikilvægt að þetta frv. sem við erum að ræða akkúrat hér nái fram að ganga.

Herra forseti. Það er að sjálfsögðu ekki tími eða tilefni til að ræða hér til hlítar skoðanaágreining okkar hv. þm. á rekstrarformi Ríkisútvarpsins. Það gerum við að sjálfsögðu á öðrum vettvangi. Það er rétt hjá hv. þm., það er einungis þetta atriði í þessu frv. sem ég er mótfallin og sem ég vara við. Ég vil benda á að það er ekki góður siður hjá stjórnvöldum að samþykkja lög, ekki bara ein eða tvenn heldur þrenn, fern og kannski lög sem skipta tugum, sem leggja ákveðnar skyldur á herðar fjárveitingavaldinu sem er svo ekki staðið undir þegar til kastanna kemur. Hér nægir að nefna stofnanir sem ég hef sjálf borið fyrir brjósti --- ég hef í umfjöllun um fjárlagafrv. gert athugasemdir við að ríkisvaldið geri stofnunum ekki kleift að standa undir lögbundnum kröfum sínum vegna þess að stofnanirnar fá ekki frá fjárveitingavaldinu þá fjármuni sem það kostar að standa undir kröfunum --- t.d. Skipulagsstofnun og Hollustuvernd ríkisins. Framhaldsskólarnir á sviði menntmrh. eru náttúrlega mjög skýrt dæmi, Náttúruvernd ríkisins og svona mætti áfram telja. Hér er enn eitt dæmi um lög sem við á Alþingi samþykkjum ef að líkum lætur og við vitum að ekki verða fjármunir í næstu fjárlagagerð eða á næstu árum til að sjá til þess að Ríkisútvarpinu verði gert kleift að fara eftir þeim. Jafnvel þó að þessir fjármunir komi er miklu mikilvægara að auka fjármuni til dagskrárgerðar hjá Ríkisútvarpiunu en að auka þá til að skrá og geyma allt dagskrárefnið sem þaðan fer út.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 5 frá 1998, um kosningar til sveitarstjórna. Frumvarpið er samið í félmrn. og flest ákvæði frv. miða að því að tryggja að ákvæði laga um kosningar til sveitarstjórna verði í samræmi við ákvæði nýrra laga um kosningar til Alþingis, sem eru nr. 24/2000. Lög um kosningar til sveitarstjórna byggðust að verulegu leyti á eldri lögum um kosningar til Alþingis, sem voru nr. 80/1987, og það er eðlilegt að breytt verði ýmsum ákvæðum sem varða framkvæmd laganna til þess að samræmis sé gætt. Engu að síður hafa sveitarstjórnarkosningar ákveðna sérstöðu svo full ástæða er til þess að hafa í gildi sérstök lög um þær kosningar. Í frv. er lagt til það nýmæli að allir erlendir ríkisborgarar, aðrir en danskir, finnskir, norskir og sænskir, sem hafa átt lögheimili hér á landi í fimm ár samfellt fyrir kjördag njóti framvegis kosningarréttar og kjörgengis við sveitarstjórnarkosningar. Samkvæmt 3. mgr. 2. gr. gildandi laga njóta einungis danskir, finnskir, norskir og sænskir ríkisborgarar kosningarréttar í sveitarstjórnarkosningum, enda hafi þeir átt lögheimili hér á landi í þrjú ár samfellt. Samkvæmt tölum frá Hagstofu Íslands uppfylltu alls 880 einstaklingar þetta skilyrði um kosningarrétt 1. desember 2001. Það voru sem sagt 880 norrænir ríkisborgarar sem höfðu hér kosningarrétt 1. desember 2001. Samkvæmt sömu upplýsingum, sem miðaðar eru við alla erlenda ríkisborgara sem átt höfðu lögheimili hér á landi samfleytt frá 1. desember 1998 til 1. desember 2001, hefði þetta í för með sér fjölgun á kosningarbærum mönnum um 1332. Þá yrðu alls 2.212 erlendir ríkisborgarar sem nýtt gætu sér kosningarrétt ef þetta ákvæði frv. nær fram að ganga. Með auknum fjölda útlendinga í íslensku samfélagi hafa þær raddir orðið æ háværari sem kallað hafa á aukin réttindi fyrir þennan hóp. Það verður að telja að aukin pólitísk réttindi séu til þess fallin að auðvelda aðlögun erlendra ríkisborgara og lagt er til í frv. að þetta skref verði stigið í þá átt að bjóða þennan hóp velkominn til þátttöku í íslensku samfélagi og gefa honum tækifæri til að hafa áhrif á nánasta umhverfi sitt. Varðandi kosningar til Alþingis þá fylgir kosningarrétturinn ríkisborgararétti og meginreglan er sú að ríkisborgararétt geta menn öðlast eftir sjö ára búsetu í landinu. Miðað er við það í frv. að sömu skilyrði verði gerð til allra erlendra ríkisborgara, annarra en danskra, finnskra, norskra og sænskra, um dvalartíma, þ.e. að viðkomandi hafi átt lögheimili hér í fimm ár samfellt. Hins vegar er gert ráð fyrir að gildi auðvitað skilyrðið um þriggja ára samfellda búsetu norrænna ríkisborgara. Rétt er að taka fram að í Danmörku, Finnlandi og Svíþjóð gildir sú regla að ríkisborgarar annarra Norðurlanda og ESB-landa hafa kosningarrétt og kjörgengi sem miðast við sömu búsetuskilyrði og innlendir ríkisborgarar. Sama regla gildir í Noregi varðandi norræna ríkisborgara. Kosningarréttur og kjörgengi annarra erlendra ríkisborgara í Danmörku, Noregi og Svíþjóð miðast við að þeir hafi dvalið í landinu í þrjú ár en í Finnlandi er gerð krafa um tveggja ára búsetu þessa hóps. Önnur nýmæli í frv. byggjast að mestu á ákvæðum nýrra laga um kosningar til Alþingis, eins og áður hefur verið nefnt. Þó skal þess getið að í b-lið 5. gr. frv. er lagt til að ekki verði gerð krafa um meðmælendur á framboðslistum í sveitarfélögum með 100 íbúa eða færri. Það getur orðið örðugt að uppfylla kröfu gildandi laga um meðmælendur þannig að lítill meiri hluti í sveitarfélagi getur tæknilega náð öllum fulltrúum í sveitarstjórn með listakosningu. Herra forseti. Ég ætla ekki að fjölyrða meira um frv. og geri tillögu um að að lokinni þessari umræðu verði það sent hv. félmn. til athugunar.

Herra forseti. Áður en lengra er haldið í umræðunni um þetta mjög svo þarfa frv. sem hæstv. félmrh. hefur nú mælt fyrir væri rétt að fá að heyra rökstuðning hæstv. ráðherra fyrir því hvers vegna þetta árabil er valið, þ.e. þriggja ára búseta eða lögheimili þeirra íbúa sem hér eru frá Norðurlöndunum og fimm ára búseta annarra erlendra íbúa sem eiga hér lögheimili. Ég vil heyra röksemdafærsluna eða rökin fyrir því hvers vegna þetta er valið, því að það kemur í ljós í grg. að þetta er ekki í samræmi við það sem er t.d. á öðrum Norðurlöndum.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. að aðrar Norðurlandaþjóðirnar eru rýmilegri en við. Við höfum haft þessa reglu fyrir Norðurlandabúa um allnokkurt skeið og það er ávöxtur af norrænu samstarfi. Þessi fimm ára regla varð niðurstaða, við fjölluðum um annan hugsanlegan árafjölda í upphaflegu uppkasti, en í upphaflegum drögum að frv. var ég með þrjú ár fyrir alla en það þótti sumum vera helst til rúmt og ákveðið var að stíga þetta skref svona.

Herra forseti. Ég held að þingmenn þurfi að fá að vita niðurstaða hverra þetta var. Það kemur í ljós í andsvari hæstv. ráðherra að hann hafi upphaflega lagt til þriggja ára lögheimili fyrir alla. Ég hefði gjarnan viljað sjá frv. þannig lagað að ekki sé verið að gera upp á milli íbúa, Norðurlandabúa eða annarra íbúa sem koma frá öðrum þjóðlöndum. Ég held að við þurfum að fá aðeins meira að heyra. Niðurstaða hverra var það að hafa þetta fimm ár en ekki jafnt? Og fyrst hæstv. ráðherra getur hér um ávöxtinn af norrænni samvinnu, við vitum öll að sá ávöxtur hefur verið safaríkur og sætur en ávöxturinn af samvinnu við önnur lönd á að vera jafnsafaríkur og jafnsætur.

Herra forseti. Ég er ekki sammála því. Ég tel að mörg rök hnígi að því að Norðurlandaþjóðirnar standi okkur nær að menningu og tungu og lífsviðhorfi heldur en aðrar þjóðir og það sé ekki óeðlilegt að gera greinarmun þar á. Það varð samkomulag um að fara í fimm ár með aðra en Norðurlandaþjóðirnar. Að sjálfsögðu kom ekki til greina frá minni hálfu og reyndar heyrði ég enga tillögu þar um að lengja þann frest sem Norðurlandaþjóðirnar hafa haft því að þær voru búnar að fá þessi þriggja ára réttindi. En ég lít svo á að þetta sé viðunandi niðurstaða, þessi fimm ára regla.

Virðulegur forseti. Hér er til umræðu gagnmerkt frv. um margt um kosningar til sveitarstjórna og hefur það tækifæri verið nýtt núna að laga ýmislegt sem þykir ábótavant í lögum um kosningar til sveitarstjórna. Það er tvennt sem ég vil gera verulegar athugasemdir við. Það er annars vegar varðandi hina erlendu borgara og norræna borgara og hins vegar varðandi rafrænar kosningar. Það eru þau tvö meginmál sem ég vil gera athugasemdir við, öðru er skortur á, þ.e. rafrænu kosningunum, og hins vegar varðandi blessaða útlendingana hvort sem þeir eru norrænir, úr Evrópu eða hvaðan þeir koma. Mér finnst afar sérstætt, ég verð að segja það alveg eins og er og vil spyrja hvort við erum að segja okkur úr samlagi við hinar norrænu þjóðir, því að hinar norrænu þjóðir gera mikið úr því að jafnstaða sé meðal norrænna borgara á milli landa. Við getum farið til hvaða Norðurlanda sem er og kosið um leið og við komum þangað og þetta er þannig í allri Skandinavíu hvað varðar norræna borgara. Norrænir borgarar þurfa hins vegar að bíða hér í þrjú ár. Mér finnst það ekki ganga og mér finnst það ekki vera í samræmi við þann ávöxt af hinu norræna samstarfi sem við erum tala um. Við erum að leyfa okkur meiri þrengingar en aðrar norrænar þjóðir. Ég set stórt spurningarmerki við það og ég vil að það verði tekið upp í Norðurlandaráði vegna þess að mér finnst þetta ekki ganga. Mér finnst við ekki geta hagað okkur þannig að við eigum að eiga réttinn okkar allan alls staðar annars staðar en við skulum takmarka rétt annarra hér hjá okkur, mér finnst það ekki ganga. Í samþykkt Evrópuráðsins frá 1992 --- ég vil benda á að hér kom fram frv. 1998, því var ekki breytt þá, þeim tilmælum að ganga að því að efla kosningarrétt annarra útlendinga til sveitarstjórna. Það var ekki gert þá því miður. Hinir norrænu borgarar, hið norræna samfélag er yfirleitt með tvö til þrjú ár núna, eins og hæstv. ráðherra hefur gert grein fyrir, það eru tvö til þrjú ár. Nei, við veljum einhvern veginn fimm ár. Það eru ekki nokkur rök á bak við það önnur en þau að það skal vera lengri tími án þess að hann sé rökstuddur. Ég vil að við séum þar líka í samræmi við önnur Norðurlönd og það eru sérstök tilmæli, það kemur fram í grg., að ef þetta ákvæði verður að lögum þá er uppfyllt lágmarksskilyrði sáttmála Evrópuráðsins frá 1992 um þátttöku útlendinga í opinberu lífi á sveitarstjórnarstigi. Lágmarksskilyrði, en það segir líka heldur ekkert um það að við getum ekki verið með önnur skilyrði. Og ég vil, úr því að við erum alltaf að tala um að við séum í góðu heildarsamstarfi við Norðurlöndin, þar liggi okkar rætur, þá vil ég líka að við séum á svipuðu róli. Það væri mjög gaman og ég mun biðja um upplýsingar um það í hv. félmn. hversu margir mundu bætast við ef við værum bara með það að norrænir borgarar gætu greitt hér atkvæði um leið og þeir yrðu með lögheimili hér, alveg eins og við getum gert þegar við komum annars staðar. Hversu margir yrðu það þá? Og hversu margir ef við værum með þrjú ár fyrir aðra erlenda borgara, því að það er afar mikilvægt að útlendingar --- við erum líka með búseturéttinn, hann er til þriggja ára, af hverju erum við að búa til nýja reglu? Af hverju nýtum við ekki bara þessa þriggja ára reglu í gegnum öll kerfi, t.d. í atvinnuréttindunum. Við sjáum það núna í útlendingafrv., þar erum við að tala um búsetu- og dvarleyfi, það eru þrjú ár. Við erum alltaf að tala um þrjú ár. En allt í einu núna upp á það að fólk geti verið virkt í sínum sveitarfélögum, tekið þátt í því sem að því snýr og við vitum vel að sveitarstjórnir eru þau mál sem standa fólki næst, af hverju á þetta fólk ekki, þegar það er komið með búsetuleyfi og sitt græna kort, af hverju má það ekki taka þá fullan þátt í samfélaginu með því að kjósa og bjóða sig fram? Þetta er fólkið sem heldur uppi heilu sveitarfélögunum úti á landi. Nei, fimm ár skal það vera og það er ekkert, það er enginn rökstuðningur á bak við það. Ég boða hér með að lagðar verða fram brtt. í þessa átt, a.m.k. frá okkur samfylkingarfólki og vonandi fleirum, því þetta er ekkert system og líka gagnvart norrænum borgurum, að við högum okkur nákvæmlega eins og aðrir norrænir borgarar haga sér gagnvart okkur. Það er svo einfalt í mínum huga. Þetta snýr hreinlega að jafnræði borgaranna og jafnræðisreglu meðal norrænna borgara. Það er mjög skýrt í mínum huga. Ég er hér með öll lögin frá Noregi, Danmörku, Svíþjóð og Finnlandi sem er hægt að leggja fram í hæstv. félmn. Annað vildi ég gera að umtalsefni sem hefði verið löngu tímabært að koma með inn því það hefur margt gerst frá 1998 og það er spurningin um að hafa möguleika á rafrænum kosningum. Því miður hefur einn flokkur ályktað um það á landsfundi sínum að ekki skuli heimila rafrænar kosningar. Það er afar sérstakt ef skoðuð eru öll prófkjör sem hafa átt sér stað núna vegna sveitarstjórnarkosninganna, þá er það sá flokkur sem hefur notað rafræna kosningu og gengið afspyrnuvel og fólk í hans ranni þrýstir afar mikið á að sá möguleiki sé til staðar. Og þetta á sérstaklega við um minni sveitarfélög. Lýtur þetta að því að kostnaður verður minni og minna umfang verður, hægt er að fækka kjörstjórnarfulltrúum í kjördeild, hægt er að stækka kjördeildir, og að dómsmrn. skuli ekki hafa heimilað að hafa einhvers staðar tilraun í gangi í landinu er náttúrlega þvílík afturhaldssemi, afsakið, herra forseti, að eiginlega fer um mann hálfgerður hrollur. Þetta er eins og að vera hestur með skjól og neita að horfa á þann raunveruleika og þá þróun sem er að gerast í kringum okkur. Og ég vil enn ítreka að það er samt sem áður sá flokkur sem er búinn að nota rafrænar kosningar hvað mest í tengslum við prófkjör og það hefur lukkast mjög vel og allt gengið eins og átti að gera. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa þessa umræðu miklu lengri því við eigum eftir að ræða þetta í nefndinni. Auðvitað vil ég að þetta frv. fari í gegn, það er mjög margt sem verið er að laga sem þarf að laga fyrir sveitarstjórnarkosningarnar, og ég vil ekki tefja það, það er alveg af og frá, en boðaðar verða brtt. varðandi þetta mál og einnig um að hægt verði að vera með rafrænar kosningar. Ég hef þetta ekki lengra í bili, herra forseti, og mun ræða þetta áfram í hv. félmn.

Herra forseti. Við erum að ræða frv. til laga um kosningar til sveitarstjórna og ég verð að segja að hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir kom með öll helstu atriðin sem athugaverð eru við frv. Mér kom ákaflega á óvart að lesa frv. í gegn og sjá að ekki er minnst á rafrænar kosningar og engin heimild til slíkra kosninga í frv. Það er sérkennilegt, sérstaklega í ljósi þess að ríkisstjórnin hefur ályktað sérstaklega um upplýsingasamfélagið og stefnumótun í málefnum þess og hefur gert því hátt undir höfði á tyllidögum. Ef kíkt er t.d. á heimasíðu forsrn., þá er þar langur bálkur um mikilvægi upplýsingasamfélagsins og hvaða vinna sé í gangi. Nefndir eru að störfum og verið er að vinna í verkefnastjórnum út og suður að upplýsingasamfélaginu. Síðan þegar á að fara að koma til framkvæmdanna, þá er ekki eitt einasta orð um neitt í þessa veru, ekki minnst á rafrænar kosningar þó svo, eins og komið hefur hér fram, að þetta hafi verið reynt hér víða og gefist mjög vel. Ég vil nú bæta við af því að fram kom hjá síðasta ræðumanni að þetta væri mikilvægt fyrir litlu sveitarfélögin, það er ekki síður mikilvægt fyrir stóru sveitarfélögin að vera með rafrænar kosningar. Kosturinn við rafrænar kosningar er margvíslegur. Það er t.d. ekki nauðsynlegt að allir fari í ákveðna kjördeild, hægt er að fara í hvaða kjördeild sem er. Og það er auðvitað áhyggjuefni að þátttaka í kosningum hefur farið minnkandi og það má búast við því að rafrænar kosningar mundu vega upp á móti þar sem fólk getur farið í hvaða kjördeild sem er og á ekki að þurfa að bíða eftir að komast að. Þær eru afkastameiri. Niðurstöður koma fljótar. Auðveldara er að safna saman efni í skýrslur. Menn vita alltaf hvernig staðan er á hverjum tímapunkti. Ég verð auðvitað að segja það líka að það er sérkennilegt í ljósi þess að Sjálfstfl., annar stjórnarflokkurinn, hefur ályktað um það á landsfundi að ekki skuli heimila notkun rafrænnar kjörskrár. Engu að síður vill Sjálfstfl. að Ísland verði áfram í fararbroddi þjóða heims við hagnýtingu og þróun upplýsingatækni í þágu bætts mannlífs og aukinnar hagsældar. Þetta er beint upp úr ályktun um stefnu Sjálfstfl. sem er slík mótsögn við niðurstöðu landsfundarins að það er fyndið, maður gæti haldið að maður væri í Spaugstofunni þegar ályktunin er lesin og síðan niðurstaðan. Þeir vilja að Ísland verði í röð fremstu þjóða í rafrænni stjórnsýslu. Lögð er áhersla á að hún þróist eðlilega við hlið hinnar hefðbundnu --- það er nú alls ekki gert ráð fyrir því í frv. --- og að flýtt verði eins og kostur er setningu laga og reglugerða sem ryðja úr vegi þeim hindrunum sem nú eru fyrir notkun upplýsingatækni í gagnvirkri þjónustu. Þetta er niðurstaða Sjálfstfl. á landsfundi. Svona gæti ég lengi lesið upp úr ályktunum sem allar eru í þá veru að það eigi að koma hér á rafrænni kosningu en síðan er niðurstaðan fáránleg í ljósi þess. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, vegna þess að hann nefndi áðan að það hefði orðið niðurstaða, það var nú reyndar í sambandi við kosningarréttinn sem ég ætla að koma að síðar, en ég velti fyrir mér hverjir komust að niðurstöðu um að ekki ætti að nefna rafræna kosningu eða heimila hana. Hvernig stendur á því að þetta er ekki í frv., sérstaklega í ljósi stefnu ríkisstjórnarinnar og stefnu stjórnarflokkanna og bara eðlilegrar þróunar í upplýsingatækni? Mér kemur ákaflega á óvart að sjá þetta. Síðan vil ég taka undir þá gagnrýni heils hugar sem kom fram á réttindi útlendinga til kosningaþátttöku hér. Hvernig stendur á því að við ætlum að fara að draga okkur svona út úr norrænum þjóðum með því að heimila ekki norrænum ríkisborgurum að greiða hér atkvæði í sveitarstjórnarkosningum á sama hátt og við eigum rétt á að gera á Norðurlöndunum? Það er með ólíkindum að ætla að bjóða upp á þetta og í rauninni móðgun við norrænt samstarf að ætla að fara þessa leið. Ég hefði talið eðlilegt að norrænir íbúar hér hefðu sama rétt og við höfum á Norðurlöndunum og síðan að aðrir útlendingar hefðu þá jafnvel þessa þriggja ára búsetu sem verið er að leggja til fyrir norrænu íbúana. Það er auðvitað ekki boðlegt að ætla að fara þessa leið og ég tek undir það að við munum leggja fram brtt. í félmn., fulltrúar Samfylkingarinnar þar, því við getum alls ekki sætt okkur við þessa niðurstöðu. Frv. er allt of íhaldssamt og afturhaldssamt í þessum efnum. Sömuleiðis varðandi heimildina til rafrænna kosninga. Ég geri ráð fyrir að við munum líka koma með brtt. þar, því það er ekki boðlegt að samþykkja frv. sem er í þessa veru og ekki er tekið á þessum þáttum. Ég vil minna á að í félmn. liggur fyrir frv. frá sex hv. þm. Samfylkingarinnar um sama efni, um réttindi fyrir útlendinga til að taka þátt í kosningum til sveitarstjórna, sem gengur lengra en þetta frv. Ég ætla ekki að gera það að umtalsefni en ég held ég hafi komið helstu athugasemdum mínum á framfæri hér.

Herra forseti. Í þessu frv. til laga um breytingu á lögum um kosningar til sveitarstjórna eru sjálfsögð atriði. Verið er að gera fínar leiðréttingar á ýmsum málum, færa atriði varðandi kosningar til sveitarstjórna til betri vegar á mjög margan hátt. Hins vegar er nýmælið, stærsta nýmælið í frv. það sem lýtur að kosningarrétti erlendra ríkisborgara sem eiga lögheimili á Íslandi. Það kom í ljós í andsvari hæstv. ráðherra áðan að hann var þeirrar skoðunar þegar málið var til vinnslu í ráðuneytinu að það ætti að gilda sami frestur, þriggja ára frestur, fyrir alla erlenda ríkisborgara sem ættu lögheimili á Íslandi. Það er ekki forsvaranlegt, herra forseti, að hæstv. ráðherra segi okkur ekki hér á Alþingi hvað það var sem gerði það að verkum að hann skipti um skoðun. Hver er röksemdafærsla hæstv. ráðherra í þessu máli? Hún verður að koma fram áður en málið fer til nefndarinnar, því það er alveg ljóst að vilji samfélagsins og greinilega vilji stjórnarandstöðunnar stendur til þess að hér fái fólk að búa við jafnrétti. Þegar við tölum um jafnrétti, þá hefur verið bent á það í umræðunni, herra forseti, að Íslendingar njóta þess réttar annars staðar á Norðurlöndunum, að fá kosningarrétt um leið og þeir öðlast lögheimili. Hæstv. ráðherra verður að svara því hér áður en málið fer í nefnd: Hvers vegna var ekki tekin sú ákvörðun að hafa þetta eins hér? Hvers vegna leggur félmrh. hæstv. það til að norrænir íbúar á Íslandi búi við lakari rétt en íslenskir ríkisborgarar á öðrum Norðurlöndum? Hæstv. ráðherra þarf að svara þessum spurningum. Greinargerðin með frv. hvað þetta varðar er afar óskýr og eins og kom fram í málflutningi hæstv. ráðherra þegar hann var að reyna að þræla sér í gegnum grg., þá er hún illa samin. Ekki er vandað til hennar. Hún er ekki gerð nægilega gegnsæ til þess að alþingismenn og þeir sem kynna sér þingmál, á netinu t.d., geti skilið hvað liggur að baki og hvers vegna hlutirnir eru lagðir fram með þessum hætti. Hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir benti réttilega á að verið er að búa til í þessu kerfi okkar sem lýtur að réttindum útlendinga hér á landi ákveðna reglu. Hún nefndi hana þriggja ára reglu. Hún varðar búsetu og dvalarleyfi. Hæstv. ráðherra verður líka að svara því við umræðuna hvers vegna ekki er samræmi á milli þessa frv. og hins frv. sem er núna í umfjöllun í hv. félmn. og varðar réttindi og skyldur útlendinga. Það er alveg nauðsynlegt að við fáum einhvern rökstuðning með því hvernig þetta er lagt hér fram og ekki sé hægt að segja ,,af því bara``. Varðandi hitt atriðið sem hér hefur verið gagnrýnt, þ.e. skort á ákvæði um rafrænar kosningar, þá er það auðvitað alveg rétt sem bent hefur verið á, það er bara sérstök forpokun, herra forseti, að ekki skuli vera gert ráð fyrir heimildum til rafrænna kosninga í frv. Hvar eru Framsfl. og hæstv. félmrh. staddir? Ekki í nútímanum. Hefur hæstv. félmrh. ekki kynnt sér stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum málum? Hvar er hann staddur í dag með tilliti til nútímans og þeirra tækniframfara sem hafa orðið? Og er hæstv. ráðherra ekki kunnugt um að hér hefur fólk verið að þróa hugbúnað í þessum efnum til þess að auðvelda okkur að innleiða rafrænar kosningar? Hvað ætlar hæstv. ráðherra að gera? Hann ætlar ekki að gefa heimild í frv. til þess að þær verði mögulegar. Er þetta nú til fyrirmyndar að tala við okkar merka uppfinningafólk á þessu sviði, á sviði hugbúnaðar og tæknibúnaðar, að við ætlum ekki að heimila þessu fólki að sjá afrakstur erfiðisins sem það er búið að vera að vinna að með, eftir því sem það hefur haldið, fulltingi ríkisstjórnarinnar því það hefur lesið stefnu ríkisstjórnarinnar um upplýsingasamfélagið? Hvers vegna eru ekki hér heimildir fyrir rafrænum kosningum? Hæstv. ráðherra verður að svara því. Það er því alveg ljóst að við þurfum að fá frekari röksemdafærslu af hálfu hæstv. ráðherra áður en málið fer til nefndar. Ef ekki, þá treystir maður náttúrlega bara á góðan vilja hv. alþm. í nefndinni og að þessum málum verði kippt í liðinn og þau færð til betri vegar í umfjöllun nefndarinnar.

Herra forseti. Hér er um að ræða frv. sem að efni til er lagfæring á lögum um kosningar til sveitarstjórna til samræmis við þær breytingar á kosningalögum sem tengdust kjördæmabreytingu sem hér var lögtekin í kringum síðustu alþingiskosningar. Þetta er að sjálfsögðu nauðsynlegt verk og ef eitthvað er tilefni gagnrýni, þá er það helst að slíkum lagfæringum á lögum um kosningar til sveitarstjórna skyldi ekki lokið fyrir löngu. Það er kominn líklega 7. mars, ef ég man dagatalið rétt, og utankjörfundaratkvæðagreiðsla í komandi sveitarstjórnarkosningum hefst núna innan tveggja vikna, eftir u.þ.b. hálfan mánuð, þannig að þau koma ansi seint af fjalli þessi lömb hæstv. félmrh. að hann skuli vera hér að baksa með kosningalagabreytingar svo seint sem núna í marsmánuði, á útmánuðum þess vetrar þegar sveitarstjórnarkosningar fara í hönd. Þess þá heldur er rétt og skylt að taka til hendinni og ég sé ekki annað en að félmn. eigi að drífa í að skoða frv. og reyna að tryggja afgreiðslu þess sem allra fyrst því að auðvitað er það ekki eins og við viljum hafa hlutina, að hér væru þessi lög opin og í meðhöndlun þingsins þegar t.d. utankjörstaðaatkvæðagreiðslan í komandi sveitarstjórnarkosningum er beinlínis hafin. Að langmestu leyti sýnist mér, herra forseti, sem hér sé um að ræða tæknilegar lagfæringar sem ekki er ástæða til að gera miklar athugasemdir við. Að sjálfsögðu er nauðsynlegt að lesa frv. saman og fara yfir það. Á einstöku stöðum eru efnisbreytingar sem ekki eru endilega sjálfgefnar þó að almennum kosningalögum hafi verið breytt með tilteknum hætti, t.d. má nefna ákvæðið þar sem ákveðið er að fella niður meðmælendur í sveitarfélögum með innan við 100 íbúa. Auðvitað eru það hrein jaðartilvik sem þar er þá verið að reyna að sjá fyrir, mögulegar listakosningar í svo fámennum sveitarfélögum. Sjálfsagt er rétt að reyna að róa fyrir sem flestar víkur í þessu og ég skal ekki segja annað en að þetta efnisatriði geti vel átt rétt á sér. Hér er ekki hróflað við þeim þáttum sem þó er langalgengast að heyra gagnrýni um varðandi framkvæmd kosninga, tilhögun utankjörstaðaatkvæðagreiðslu, rétti til að kjósa utan kjörfundar á sjúkrastofnunum og öðru sem því tengist. Algengast er að hnökrar verði í framkvæmd eða deilumál komi upp og umkvartanir vegna framkvæmdaatriða sem slíkum hlutum tengjast. Hér er ekki verið, að því ég fæ best séð, að hrófla við þessu á einn eða neinn hátt þannig að kannski er ekki í sjálfu sér tilefni til að taka það mikið upp en ég nefni þetta þó hér vegna þess að það er mjög algengt að fólk kvarti undan því og finnist að réttur þess sé takmarkaður að þessu leyti. Og ef einhverjir helst sæta því að eiga í erfiðleikum með að nýta kosningarrétt sinn eru það gjarnan þeir sem ekki sjá fram á að geta kosið á kjörstað, eru illa ferðafærir þannig að þeir geta ekki með auðveldum hætti nýtt sér utankjörstaðaatkvæðagreiðslur þar sem þær eru til staðar hjá sýslumönnum eða annars staðar, og svo náttúrlega þeir landar sem staddir eru á erlendri grund þegar kosningin fer fram eða í aðdraganda hennar. Enginn vafi er á að veruleg brögð eru að því að þá sé kosningarréttur af mönnum tekinn einfaldlega vegna þess að það geta verið miklir erfiðleikar fyrir menn að neyta atkvæðisréttar síns eins og þá er í pottinn búið. Ég hef oft velt því fyrir mér hvort ekki væru einhverjar leiðir til að opna einhvers konar póstkosningamöguleika fyrir Íslendinga sem eru staddir erlendis. Hér í sveitarstjórnarkosningum á það við um þá sem tímabundið eru staddir erlendis en ekki varanlega búsettir af augljósum ástæðum, og enn frekar auðvitað gildir þetta í alþingiskosningum þar sem Íslendingar eru oft varanlega búsettir erlendis en kjósa að halda ríkisborgararétti sínum, eiga hér kosningarrétt í þingkosningum. Þá er náttúrlega stutt yfir í að ræða spurninguna um rafrænar kosningar sem hér hefur borið á góma. Væri mögulegt með fullnægjandi öryggi að opna leiðir fyrir rafræna kosningu væri náttúrlega stórri, efnislegri hindrun rutt úr vegi fyrir þá sem ekki eru staddir á landinu á kjördag eða í aðdraganda hans. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt að óneitanlega er nokkuð sérstakt að alls ekki skuli vera minnst á þá möguleika sem tengjast rafrænum kosningum, ég tala nú ekki um rafræna kjörskrá. Maður hafði vænst þess a.m.k. í þessari umferð að opnaður yrði sá möguleiki að sveitarfélögin mættu halda rafræna kjörskrá. Hagræðingarmöguleikar í uppfærslu á kjörskránni eru alveg augljósir, varðandi aðgang að henni o.s.frv. Viss sveitarfélög hafa óskað eftir að fá að hafa rafræna kjörskrá og ég hlýt að leyfa mér að trúa því að það sé eitt af því sem félmn. ætti að taka til skoðunar, hvort einhverjir meinbugir séu á því sjáanlegir að ekki sé unnt að opna það sem valkvæðan möguleika að sveitarfélög geti haft rafræna kjörskrá. Að sjálfsögðu er ekki við því að búast að menn skipti á einni nóttu alfarið úr hefðbundnum kosningum með kjörseðlum og prentaðri kjörskrá og yfir í algjörlega rafræna framkvæmd að öllu leyti. Slíkt mundi væntanlega og ósköp eðlilega gerast í áföngum og ég held að eðlilegur fyrsti áfangi hefði verið að heimila þeim sveitarfélögum sem það kysu að viðhafa rafræna kjörskrá, og mögulega hvetja til þess að rafrænir kjörstaðir yrðu opnaðir til hliðar við hina hefðbundnu. Þannig gætu þeir sem það vildu æft sig í að kjósa rafrænt á tilteknum kjörstöðum þar sem öllu öryggi væri fullnægt og þannig væru menn að þróa kerfið eitthvað áfram í áttina að því að nýta sér þessa kosti. Eitt áhyggjuefni er ástæða til að nefna í þessu sambandi og það er ósköp einfaldlega minnkandi kosningaþátttaka, hér eins og víða annars staðar. Þannig hefur það t.d. gerst að kosningaþátttaka hefur verið á verulegri niðurleið í Reykjavík, bæði í alþingis- og sveitarstjórnarkosningum að undanförnu. Undanfarnar tvennar, þrennar kosningar hefur hlutfallið lækkað um ein 5% eða svo, 5--8%, úr tæpum 90% eins og þetta var gjarnan um og fyrir 1990 og vel niður fyrir 80% núna miðað við síðustu alþingiskosningar en þá var kjörsókn í Reykjavík 77,6%. Ef rafrænar kosningar eða a.m.k. sá möguleiki til hliðar við hefðbundnar aðferðir væri opnaður mætti binda vissar vonir við að með öðru gæti það nýst mönnum í baráttu gegn þessari þróun. Auðvitað hljótum við að andæfa doðanum sem þarna er á ferðinni. Að síðustu, herra forseti, vil ég einnig taka upp eitt sem ég held að allir fyrri ræðumenn hafi rætt og við sem höfum tekið þátt í umræðum um þetta frv. virðumst sammála um, enn sem komið er. Þó að breytingarnar í frv. sem lúta að kosningarrétti fólks af erlendu bergi brotið sem hingað er flutt séu vissulega til bóta og mikil framför frá því fráleita ófremdarástandi sem gilt hefur í þessum efnum hingað til vekur undrun að svo skammt eigi að ganga sem raun ber vitni. Hvers vegna ætti Ísland t.d. að skera sig frá hinum Norðurlöndunum í því og ganga mun skemmra, bæði gagnvart norrænum borgurum og öðrum sem hér hafa sett sig niður? Ég hefði viljað sjá, ef menn vilja halda ákveðinni aðgreiningu, að við stigjum skrefið til fulls gagnvart öðrum norrænum borgurum og veittum þeim fullan kosningarrétt til sveitarstjórna um leið og þeir uppfylltu almenn skilyrði um að hafa sett sig niður og fengið lögheimilisfang í tilteknu sveitarfélagi. Það væri í samræmi við þróun sameiginlegs norræns vinnumarkaðar og búsetumarkaðar sem ég hélt að við hlytum að styðja eindregið ekki síður en aðrir, og færa þá frekar mörkin vegna annarra ríkisborgara niður í eins og þrjú ár í staðinn fyrir að hanga í þessari lágmarksviðmiðun, fimm árum, sem mun vera samkvæmt evrópskum viðmiðunum sem við ætlum okkur að innleiða eða fullgilda hér, viðmiðum frá Evrópuráðinu. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að skynsamlegt sé að vera á mjög rúmum nótum. Ég hefði t.d. talið að tveggja ára regla, svipað og gildir í Finnlandi, væri alveg nóg. Ég bendi bara á þær aðstæður sem eru orðnar í mörgum íslenskum sveitarfélögum, sérstaklega sjávarbyggðum á landsbyggðinni. Þar er drjúgur hluti íbúa með varanlega og fasta búsetu af erlendu bergi brotinn. Þetta eru góðir liðsmenn í viðkomandi samfélögum og atvinnulífi viðkomandi byggðarlaga. Þegar fólk hefur flutt þangað lögheimili, jafnvel keypt hús og komið sér upp fjölskyldu finnst mér að það eigi að gera í því einmitt að hvetja það til virkrar þátttöku í málefnum síns sveitarfélags en ekki öfugt, og gera það m.a. með því að láta það hafa kosningarrétt svo fljótt sem þessum skilyrðum er fullnægt. Það er beinlínis algjörlega fráleitt að fólk sem er búið að setja sig niður í viðkomandi byggðarlagi, eins og ég þekki mörg dæmi um, t.d. pólskt verkafólk á mínum heimaslóðum, búið að kaupa hús, komið með börn í skóla en fær ekki að kjósa til sveitarstjórna, hefur náttúrlega alls ekki getað það eins og málin hafa verið. Að því leyti er frv. auðvitað framför. En þarna hefði mér fundist að mætti ganga lengra. Svo koma einhverjir farandverkamenn, þótt íslenskir séu, og eru staddir tímabundið, kannski í hálft ár í viðkomandi sveitarfélagi og þar gildir lögheimilisfestin ein. Svo getur það fólk verið farið en hitt sem er búið að setja sig niður á staðnum hefur ekki sama rétt. Þetta er engum til góðs og engum til framdráttar og mér fyndist þar af leiðandi að þarna hefði átt að reyna að finna aðrar skilgreiningar, aðrar viðmiðanir. Auðvitað má þetta ekki heldur vera of flókið þannig að lögheimilisfangið og einhver viðmiðun í árafjölda er kannski einföldust þarna. Mér fyndist t.d. lögheimili og tveggja ára föst búseta í viðkomandi sveitarfélagi vera yfrið nóg og gagnvart norrænum ríkisborgurum gilti sami réttur og gildir um Íslendinga sjálfa. Í reynd finnst mér þurfa að færa miklu gildari röksemdir en tilburðir eru til í frv. til að hafa þar yfir höfuð nokkra mismunun. Er búið að fara nógu vel yfir það í félmrn. að það sé hreinlega eðlilegt, miðað við grunnreglur norræns samstarfs sem ganga í mörgum tilvikum lengra en EES-rétturinn gerir, að ekki skuli bara vera um algjörlega sambærilega réttarstöðu að ræða? Við keppumst eftir því í sambandi við félagsleg réttindi að menn öðlist slík um leið og þeir flytja milli landa og tapi í engu þeim rétti sem þeir hafa fyrir að lögum síns lands og svo aftur búsetulandsins. Þarna skýtur allt í einu upp kollinum skerðing sem við mundum ekki taka fagnandi og ekki vilja sjá ef um væri að ræða t.d. atvinnuleysisbótarétt, barnabætur, húsaleigubætur eða önnur slík réttindi sem við ætlumst til að séu algjörlega yfirfæranleg og/eða að menn öðlist umsvifalaust með búferlaflutningum innan Norðurlandanna, fullgildan rétt sem þegn eða íbúi viðkomandi sveitarfélags og ríkis um leið og þeir hafa með formlegum hætti flutt heimilisfang sitt. Og kosningarrétturinn til sveitarstjórna ætti að mínu mati að meðhöndlast með sama hætti. Það gerir hann á hinum Norðurlöndunum þar sem kjörgengi og kosningarréttur miðast við sömu búsetuskilyrði og hjá innlendum ríkisborgurum. Þetta atriði eigum við að taka til skoðunar. Sem félagsmaður í félmn. áskil ég mér a.m.k. rétt til að skoða þetta og eftir atvikum leggja til breytingar því að ég sé í því sambandi bókstaflega engar hættur. Ég sé ekki hverju við værum að hætta með því að rýmka þetta að þessu leytinu til þó að mér sé ljóst að það er ekki langur tími til stefnu til að ljúka afgreiðslu málsins úr því að það er svona óheppilega seint fram komið sem raun ber vitni.

Herra forseti. Ég vil byrja á að lýsa því yfir að ég tel að frv. sé til bóta en mér finnst það ekki nútímalegt og ekki taka mið af því sem ég hefði talið að væru þau skref sem við ættum að taka í þessu máli núna. Ég tek undir með öðrum ræðumönnum, hv. þm. sem hafa komið í þennan ræðustól, að mér finnst að rétturinn gagnvart Norðurlandaþjóðunum eigi að vera alveg nákvæmlega eins hér á landi og hann er fyrir okkur í þeirra löndum. Ég hefði einnig talið að eðlilegt væri að færa rétt til kosninga í sveitarstjórnum niður í þriggja ára búsetu en ekki fimm eins og hér er lagt til og að við færum þar að sömu reglu og almennt gildir annars staðar á Norðurlöndum, þó svo að Finnar séu þar með tvö ár. Ég hefði talið að við færum a.m.k. í það far sem aðrar Norðurlandaþjóðir hafa kosið að velja sér að þessu leyti. Ég vil líka vekja athygli á því að í lögum um útlendinga er talað um að ótímabundið atvinnuleyfi sé miðað við þrjú ár. Mér finnst óþarfi að setja upp alls konar mismunandi viðmiðanir í árum varðandi réttindi fólks sem hér sest að, hefur lögheimili, nýtir sér þjónustu samfélaga sem það býr í, byggir undir þau samfélög með atvinnu sinni og viðveru og eignast þar hús. Ég tel alveg tvímælalaust að það eigi að færa þessu fólki félagsleg réttindi að því leyti að fá að taka þátt í kosningum til sveitarstjórna þar sem það býr. Ég legg þess vegna alveg eindregið til að frv. verði breytt í þá veru að útlendingar sem koma frá öðrum löndum en Norðurlöndunum fái að lágmarki að taka þátt í kosningum til sveitarstjórna eftir þriggja ára dvöl. Mér fyndist það alveg lágmark að við færum a.m.k. á sama stað og aðrar þjóðir sem við miðum okkur við, Norðurlandaþjóðirnar, gera að þessu leyti. Einnig tel ég að eigum við að fara nákvæmlega eins að gagnvart Norðurlandaþjóðunum og þar er gert, að fólk sem hér hefur sest að og á lögheimili hér á landi frá þeim löndum, Noregi, Svíþjóð, Danmörku og Finnlandi, eigi hér sama rétt og við eigum í þeirra löndum. Aðrar greinar frv. eru lagfæringar miðað við þær breytingar sem verða að teljast eðlilegar að flestu leyti, eins og kosningalögin, og ætla ég ekki að gera þær mikið að umræðuefni. Ég vil hins vegar aðeins víkja að rafrænum kosningum. Ég tel að við eigum að innleiða þann möguleika í kosningalögin og mér finnst virkilega tilefni til þess að taka það hér inn í frv. um réttinn til sveitarstjórnarkosninga. Og ég vil taka undir það sem hér hefur líka komið fram varðandi rafræna kjörskrá að ég tel að það væri til mikilla bóta. Ég held ég þurfi ekki að hafa miklu lengra mál um frv. Ég er almennt hlynntur þeim breytingum sem hér eru lagðar til en geri þessa skýru fyrirvara að frv. gengur alls ekki nógu langt í því að auka lýðréttindi erlendra borgara sem hér eiga lögheimili og stunda hér atvinnu og byggja upp þetta þjóðfélag með okkur.

Herra forseti. Ég verð að vekja athygli á því að hér er um stjfrv. að ræða. Þetta er ekki þingmannafrv. eða persónulegt frv. frá mér heldur er þetta stjfrv. og þar af leiðandi þurftu báðir stjórnarflokkar að standa saman að málinu. Við erum í samstarfi við Sjálfstfl. Sjálfstfl. ályktaði á landsfundi sínum einhverra hluta vegna gegn rafrænum kosningum og þess vegna eru ekki rafrænar kosningar inni í frv. vegna þess að Sjálfstfl. hefur það á prógrammi sínu að vera á móti rafrænum kosningum. Ég er hins vegar nokkuð undrandi á þeirri afstöðu. Að vísu eru rafrænar kosningar ekkert sjálfsagðar og ég er ekkert viss um, þó að opnuð hefði verið heimild, að þær hefðu nokkurs staðar verið teknar upp því að samkvæmt upplýsingum sem koma fram í grein Gunnars Eydals, skrifstofustjóra Reykjavíkurborgar, í ágætri grein um rafrænar kosningar í síðasta hefti Sveitarstjórnarmála þá er 40% dýrara að hafa rafræna kjörskrá en þessa venjulegu --- ég viðurkenni hins vegar að hún er talsvert þægilegri --- og ef kosningar eru framkvæmdar rafrænt séu þær helmingi dýrari en með gamla laginu. Þetta eru þær tölur sem standa í Sveitarstjórnarmálum. Og ég held að sveitarfélög hefðu almennt ekki lagt í það að sinni að fara út í rafrænar kosningar þó að þær hefðu verið heimilaðar. Kosningaþátttaka er góð á Íslandi. Að vísu hefur hún dalað nokkuð í Reykjavík en hún er feiknamikil í samanburði við önnur lönd og við þurfum ekki að hafa áhyggjur af því eða að fara út í rafrænar kosningar vegna þess að við eigum í vandræðum með að fá fólk á kjörstað, ég hef ekki trú á því. Hér var framkvæmd rafræn kosning um flugvöllinn í Reykjavík. Það var háðulega lítil þátttaka í þeirri kosningu, það var rúmur þriðjungur af kosningarbærum aðilum sem tók þátt, gott ef það voru ekki 37% frekar en 36%. Varðandi dvalartímann, lögheimilistímann, þá var það eins, að ekki var samstaða í stjórnarliðinu um að fara lægra en í þessi fimm ár og þess vegna varð niðurstaðan sú. En við uppfyllum samt lágmarksskilyrði Evrópuráðsins. Ákvæðið um norræna borgara er óbreytt frá gildandi lögum og við höfum búið við það í mörg eða allnokkur kjörtímabil og þó að öðruvísi meiri hlutar hafi verið við stjórn landsins þá hefur því ekki verið breytt. Það eru sem sagt þrjú atriði sem frv. snýst um, þ.e. verið er að færa framkvæmd sveitarstjórnarkosninga til samræmis við alþingiskosningar, verið er að slaka á kröfunni um meðmælendur í minnstu sveitarfélögunum og síðan er verið að rýmka rétt erlendra ríkisborgara til að taka þátt í sveitarstjórnarkosningum. Og náttúrlega ber að taka fram að með því að fá kosningarrétt þá hafa þeir líka kjörgengi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um brottfall lagaákvæða um héraðslækna o.fl. Í frv. er lagt til að embætti héraðslækna verði lagt niður, en meginákvæðin um þau eru í lögum um heilbrigðisþjónustu, nr. 97/1990. Flestir héraðslæknar eru í 20% starfi samhliða 80% störfum sem heilsugæslulæknar. Reynslan hefur verið sú að heilsugæslan sinnir flestum störfum sem héraðslæknum eru falin með lögum og þykir því eðlilegt að flytja þessi verkefni til hennar. Í Reykjavík hefur verið héraðslæknir í fullu starfi en núverandi héraðslæknir gegnir jafnframt störfum lækningaforstjóra heilsugæslunnar í Reykjavík. Einnig hefur verið héraðslæknir í fullu starfi á Norðurlandi eystra. Lagt er til að verkefni þau sem enn eru í höndum héraðslækna færist til yfirlækna heilsugæslunnar. Auk laga um heilbrigðisþjónustu er kveðið á um verkefni héraðslækna í fjölmörgum lögum og er í frv. lögð til breyting á þeim flestum. Undanskilin eru lög um hollustuhætti og mengunarvarnir, nr. 7/1998, þar sem kveðið er á um hlutverk héraðslæknis í heilbrigðisnefndum. Gert er ráð fyrir að tillaga til breytinga á því fylgi frv. umhvrh. um breytingu á þeim lögum. Þau verkefni héraðslækna sem lagt er til yfirlæknar heilsugæslunnar sinni eru aðallega sóttvarnir undir stjórn sóttvarnalæknis, seta í svæðisráði fatlaðra og almannavarnanefnd, umsjón með heilsuvernd í framhaldsskólum og nokkur verkefni sem tengjast andláti og meðferð líka. Eru yfirlæknar heilsugæslustöðva, heilsugæslusviða heilbrigðisstofnana og heilsugæslunnar í Reykjavík nefndir í frv. til einföldunar einu nafni yfirlæknar heilsugæslu. Flestar breytingar sem lagðar eru til í frv. eru í samræmi við ofangreint og skýra sig sjálfar. Þó er ástæða til að fara nánar yfir þær breytingar sem lagðar eru til á lögum um heilbrigðisþjónustu og sóttvarnalögum. Hvað varðar lög um heilbrigðisþjónustu, samanber I. kafla frv., er lagt til að felld verði á brott ákvæði 6.--9. gr. laganna um læknishéruð, héraðslækna, héraðshjúkrunarfræðinga og heilbrigðismálaráð. Þegar felld verða niður embætti héraðslækna verður skipting landsins í læknishéruð óþörf. Í staðinn er gert ráð fyrir að landinu verði eingöngu skipt í heilsugæsluumdæmi og það verði gert með reglugerð. Það felur ekki í sér efnisbreytingu frá núgildandi lögum því að samkvæmt þeim er heimilt að breyta skiptingu á heilsugæsluumdæmum með reglugerð. Þykir bæði skýrara og aðgengilegra að eingöngu sé kveðið á um skiptingu landsins í heilsugæsluumdæmi í reglugerð. Enn fremur er lagt til að embætti héraðshjúkrunarfræðinga verði felld niður og ákvæði um skipan heilbrigðismálaráða verði felld brott. Heimild til að skipa héraðshjúkrunarfræðinga hefur nær ekkert verið notuð og heilbrigðismálaráð hafa mjög lítið starfað á undanförnum árum. Þá er lagt til að Læknishéraðasjóður verði lagður niður. Gert er ráð fyrir að það fé sem merkt er sjóðnum renni til uppbyggingar heilsugæslu í landinu eins og verið hefur. Í I. kafla frv. eru einnig lagðar til breytingar á nokkrum ákvæðum í lögum um heilbrigðisþjónustu vegna sameiningar Ríkisspítala og Sjúkrahúss Reykjavíkur í Landspítala -- háskólasjúkrahús. Eru þær breytingar lagatæknilegs eðlis. Loks er lagt til að við 30. gr. laga um heilbrigðisþjónustu bætist ákvæði um heimild til að ráða yfirmenn á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi, sem jafnframt hafi á hendi starf kennara við Háskóla Íslands, tímabundinni ráðningu til allt að fimm ára. Er þetta lagt til í samræmi við ósk frá Landspítala -- háskólasjúkrahúsi sem hefur bent á að mismunandi form ráðningar geti valdið vandkvæðum þegar ráðið er tímabundið í kennarastarf en ótímabundið í yfirmannsstarf. Í IV. kafla frv. er kveðið á um breytingu á sóttvarnalögum, nr. 19/1997. Lagt er til að ráðherra ákveði með reglugerð hvaða yfirlæknar heilsugæslunnar verði ábyrgir fyrir sóttvörnum undir stjórn héraðslæknis, en ljóst er að mikilvægt er fyrir sóttvarnalækni að hafa slíka tengiliði úti um landið. Síðan er lagt til að þessum tilteknu yfirlæknum verði falin flest þau verkefni á sviði sóttvarna sem áður voru í höndum héraðslækna. Einnig er lagt til að læknar tilkynni einungis sóttvarnalækni um að einstaklingar hafi smitast af tilkynningarskyldum smitsjúkdómi, sbr. 17. gr. frv. Er þetta í samræmi við það sem tíðkast í framkvæmd. Þá er lagt til að heimild til að beita sóttvarnaráðstöfunum til bráðabirgða verði eingöngu hjá sóttvarnalækni, sbr. 20. gr. frv. Loks er lagt til í 22. gr. frv. að heimild til að grípa til sérstakra ráðstafana nái einnig til annarrar vár en ekki einungis til náttúrhamfara eins og nú er. Er þetta lagt til í ljósi hryðjuverkanna í Bandaríkjunum þann 11. september 2001 og þeirra atburða sem fylgdu í kjölfarið. Er þessi breyting lögð til samkvæmt ósk sóttvarnalæknis. Herra forseti. Ég hef nú fjallað um frv. til laga um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu og öðrum lögum varðandi héraðslækna o.fl. Þar sem frv., ef að lögum verður, leiðir til sparnaðar og hagræðingar tel ég mikilvægt að það nái fram að ganga sem fyrst. Ég leyfi mér, virðulegi forseti, að leggja til að frv. verði vísað til hv. heilbr.- og trn. og til 2. umr.

Herra forseti. Hér hefur verið kynnt frv. til laga um breytingu á lögum um brottfall lagaákvæða um héraðslækna o.fl. og eru það að mörgu leyti eðlilegar breytingar. Störf héraðslæknanna hafa verið að breytast og störf í heilsugæslunni að mörgu leyti líka. Meðal annars hafa heilbrigðisstofnanir innan sama héraðslæknisumdæmis sameinast, t.d. á Austurlandi þar sem allar heilbrigðisstofnanir á svæði héraðslæknisins eru orðnar að einni stofnun. Er því starf fyrrverandi héraðslæknis í raun orðið það sama og yfirlæknis þessarar heilbrigðisstofnunar að mörgu leyti. Það sem mér finnst vera til umhugsunar hvað varðar frv. snýr að samræmingu og þeim þáttum þar sem embætti héraðslæknis hefur komið inn á mörg svið og þar sem hægt er að samræma aðgerðir innan hvers læknishéraðs. Þetta mun þá enn þá eiga við um þau svæði þar sem heilbrigðisstofnanirnar eru enn margar innan hvers héraðslæknissvæðis. Ég er að hugsa til samræmingar og þess hlutverks héraðslæknis að koma á sáttum, þ.e. vera málamiðlari og raun að mörgu leyti framlengd hönd bæði landlæknis og ráðuneytis sem embættismaður í héruðum. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra geri okkur grein fyrir því hvernig þessu hlutverki verður sinnt ef lögin taka gildi. Eins hefur þróunin orðið á annan veg en ég t.d. óskaði að hefði gerst fyrir nokkrum árum síðan, þ.e. að hér yrði í hverju læknishéraði komið á öflugri miðstöð héraðslækna, héraðshjúkrunarfræðinga, til þess einmitt að efla þetta starf heima í héruðunum, færa frumkvæðið meira heim og ná meiri dreifingu í stjórnsýslunni. Það er uppbygging sem mér finnst rétt bæði út frá heilbrigðissjónarmiðum og stjórnun en ekki síður út frá byggðarsjónarmiðum. Þessi þróun hefur því miður ekki orðið. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra komi inn á samræmingar- og samþættingarþáttinn í störfum héraðslæknanna nú við 1. umr. um frv.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. á þskj. 903, 576. mál. Um er að ræða frv. til laga um breyting á tollalögum, nr. 55/1987, með síðari breytingum. Frv. þetta er samið af ráðgjafarnefnd um inn- og útflutning landbúnaðarvara samkvæmt beiðni minni en hún starfar á grundvelli 75. gr. laga nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Ákvæði tollalaga, nr. 55/1987, heyra að meginstefnu undir fjmrh. Forsrh. tók hins vegar ákvörðun í febr. 2002 um að þetta frv. skyldi flutt af landbrh. en ekki fjmrh. þar sem það varðar breytingar á ákvæðum laga sem hafa að geyma nánar tilgreindar valdheimildir landbrh. til að hafa áhrif á tolla á landbúnaðarvörum. Með frv. þessu er stefnt að því að breyta ákvæði 6. gr. A í tollalögum, nr. 55/1987, á þann veg að landbrh. verði veitt aukið svigrúm við ákvörðun um tollvernd grænmetis sem tilgreint er í viðaukum IVA og B við tollalögin. Í frv. eru lagðar til breytingar sem byggðar eru á tillögum starfshóps um framleiðslu- og markaðsmál gróðurhúsaafurða og garðávaxta sem skipaður var af landbrh. á fyrri hluta árs 2001, öðru nafni grænmetisnefndar landbrh., sem skilaði lokatillögum til ráðherra í jan. 2002. Þarna komu að aðilar vinnumarkaðarins og Bændasamtökin og síðan menn úr landbrn. og fjmrn. Í áfangatillögu starfshópsins til landbrh., dags. 30. apríl 2001, var lagt til að tollar á afurðir í 7. kafla tollskrár, sem ekki eru framleiddar hér á landi, yrðu felldir niður við framkvæmd 53. gr. A í lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Þau lög hafa að geyma ákvæði fyrir landbrh. til að úthluta tollkvótum á tilteknar vörutegundir sem tilgreindar eru í viðaukum IVA og B í tollalögunum. Með reglugerð nr. 439/2001 kom þessi tillaga til framkvæmda með niðurfellingu á 30% verðtolli sem lagður var á þessar afurðir auk nokkurra magntolla. Lokatillaga starfshópsins gerir ráð fyrir að 30% verðtollur verði við úthlutun á tollkvótum felldur niður af öllum grænmetistegundum 7. kafla tollskrár með setningu nýrrar reglugerðar þess efnis. Þá er gert ráð fyrir að landbrh. geti áfram við úthlutun á tollkvótum stjórnað álagningu magntolls með setningu reglugerða. Er lagt til að sveigjanleiki í því efni verði aukinn þannig að heimilt verði að skipta verð- og/eða magntolli upp í fleiri gjaldflokka á þær vörur sem fluttar eru inn samkvæmt þeim tollkvótum sem tilgreindir eru í viðaukum IVA og B við tollalög. Núverandi lagarammi er með þeim hætti að verð- og/eða magntollur getur verið hæstur eins og hann er tilgreindur í tollskrá en ráðherra er heimilt að hreyfa við tollinum í 25% þrepum, þ.e. unnt er að lækka hann eða hækka þannig að hann nemi 0, 25, 50 eða 75% af þeim verð- og/eða magntolli sem tilgreindur er í tollskrá. Samkvæmt þeirri breytingu sem lögð er til í frv. getur tollurinn verið hæstur eins og hann er tilgreindur í tollskrá en heimilt er við úthlutun á tollkvótum að lækka hann eða hækka í minni þrepum en áður þannig að hann nemi 0, 10, 20, 30, 40, 50, 60, 70, 80 eða 90% af verð- og/eða magntolli sem tilgreindur er í tollskrá eftir því hvað hentar hverju sinni. Verðtollurinn hefur þegar verið felldur niður með setningu reglugerðar sem sett var samkvæmt heimild í lögum nr. 86/2001, um breytingu á tollalögum, nr. 55/1987, en þær lagabreytingar voru og gerðar á grundvelli áfangatillögu grænmetisnefndar landbrh. sem áður hefur verið gerð grein fyrir. Magntollum verði hins vegar beitt þegar framboð af innlendri framleiðslu er nægilegt að magni og gæðum. Með þessu móti er leitast við að tryggja markaðsmöguleika og samkeppnisstöðu innlendrar framleiðslu þegar hún er nægileg að magni og gæðum. Magntollurinn dregur úr áhrifum verðsveiflna á erlendum mörkuðum á verð innan lands og hindrar undirboð. Við álagningu magntolls verða þau sjónarmið höfð að leiðarljósi að magntollurinn myndi ekki umframvernd sem kann að leiða til tímabundinna hækkana á verði innan lands ef ekki er fyrir hendi nægilegt framboð af viðkomandi vöru, eins og getur orðið í byrjun eða lok framleiðslutímabils. Einnig er gert ráð fyrir að fyrir innlendar afurðir til framleiðslu og sölu allt árið verði magntollurinn ákveðinn á þann hátt að hann veiti sanngjarnt verðlagsaðhald og möguleika á samkeppni. Ef frv. þetta verður að lögum munu áfram gilda sömu lagareglur og áður um þau sjónarmið sem landbrh. skal hafa til hliðsjónar við beitingu ákvæðisins. Við ákvörðun sína verður landbrh. áfram bundinn af 3. málsl. 3. mgr. 6. gr. A þar sem eftirfarandi kemur fram: ,,Ákvörðun landbúnaðarráðherra um lækkun tolls í samræmi við framangreinda hundraðshluta verð- og/eða magntolls skal ráðast af því hvort nægilegt framboð af viðkomandi vörum á hæfilegu verði er til staðar á innanlandsmarkaði. Landbúnaðarráðherra skal við ákvörðun um hundraðshluta tolls leitast við að jafnræði ríki milli innlendrar og innfluttrar framleiðslu í samkeppnislegu tilliti.`` Þessi sjónarmið voru lögfest í 6. gr. A með lögum nr. 86/2001, um breytingu á tollalögum, nr. 55/1987. Þegar framangreindri áfangatillögu grænmetisnefndar landbrh., dags. 30. apríl 2001, var veittur lagagrundvöllur --- en ég hef áður gert grein fyrir því --- skal landbrh. eins og áður segir gæta að framangreindum sjónarmiðum um að tollurinn myndi ekki umframvernd fyrir framleiðendur og stuðli með þeim hætti að tímabundnum hækkunum á verði innan lands ef ekki er nægilegt framboð á viðkomandi vöru. Í fskj. með frv. þessu er að finna kostnaðarumsögn fjmrn. um frv. og læt ég nægja að vísa þangað. Ég vil að öðru leyti vísa til grg. þeirrar er fylgir frv. Hæstv. forseti. Frv. þetta er lagt fram í þeim tilgangi að veita landbrh. aukið svigrúm við ákvörðun um tollvernd grænmetis en ef frv. verður að lögum getur það haft töluverð áhrif á verðmyndun þessarar mikilvægu neysluvöru landsmanna og þar með áhrif á framboð og eftirspurn hennar. Jafnframt verður leitast við að tryggja hagsmuni og samkeppnisstöðu innlendra framleiðenda. Ég bind vonir við að ef frv. verður að lögum eigi það eftir að skila sér í lækkuðu söluverði grænmetis til neytenda og leiða þannig til aukinnar neyslu landsmanna á þessum hollu fæðutegundum en eins og allir vita er það afar æskileg þróun út frá heilbrigðis- og manneldissjónarmiðum. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. landbn. eða eftir atvikum efh.- og viðskn.

Herra forseti. Hér er kynnt frv. til laga um breyting á tollalögum, nr. 55/1987, með síðari breytingum. Frv. tekur á landbúnaðarvörum eins og hæstv. landbrh. kynnti og er frv. sniðið í framhaldi af vinnu títtnefndrar grænmetisnefndar vegna breytinga á vernd íslenskra grænmetisframleiðenda og framleiðslu þeirra. Við hljótum öll að vilja hafa manneldissjónarmið að leiðarljósi og að við sem þjóð aukum neyslu á ávöxtum og grænmeti, og þá er bara spurning með hvaða hætti við gerum það. Við getum ekki að svo komnu máli framleitt nægilegt grænmeti til að anna eftirspurn því framleiðslan er árstíðabundin hjá okkur enn þá. Þegar ég segi ,,enn þá`` á ég við að við lítum líka til þess að nýta betur ylræktina og lengja hugsanlega framleiðsluferlið í framtíðinni. Ef við höldum okkur við daginn í dag óska ég eftir því að hæstv. landbrh. skýri svolítið betur nokkuð sem kemur fram í grg., en þar stendur: ,,Verði frumvarp þetta að lögum gilda sömu lagareglur og áður um þau sjónarmið sem landbúnaðarráðherra skal hafa til hliðsjónar við beitingu ákvæðisins. Við ákvörðun sína verður ráðherra áfram bundinn af 3. málsl. 3. mgr. 6. gr. A þar sem segir: ,,Ákvörðun landbúnaðarráðherra um lækkun tolls í samræmi við framangreinda hundraðshluta verð- og/eða magntolls skal ráðast af því hvort nægilegt framboð af viðkomandi vörum á hæfilegu verði er til staðar á innanlandsmarkaði.```` Og þá vil ég spyrja: Hvað er hæfilegt verð? Hvernig á að skilgreina það? Er það til samanburðar við erlenda markaði eða hvað telst hæfilegt verð? En ég er ákaflega fegin því að sjá viðmiðun við íslenskt framboð áfram inni því að að mínu viti eigum við auðvitað að stýra magntollunum, þeirri álagningu sem við setjum á, eftir framleiðslumagninu hér innan lands og það er til bóta að geta hreyft hundraðshlutana eða álagninguna í minni skrefum en verið hefur þannig að ég tek undir það. Síðan segir líka: ,,Landbúnaðarráðherra skal við ákvörðun um hundraðshluta tolls leitast við að jafnræði ríki milli innlendrar og innfluttrar framleiðslu í samkeppnislegu tilliti.`` Og þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Á ,,í samkeppnislegu tilliti`` eingöngu við um verðlag eða á það einnig við um gæði vörunnar? Hvað er ,,samkeppnislegt tillit`` í þessu sambandi?

Virðulegur forseti. Í sambandi við frv. vil ég segja að ég hef oft velt fyrir mér stöðu landbúnaðarins í tengslum við það þegar niðurgreiðslur nema orðið hundruðum þúsunda á hverja fjögurra manna fjölskyldu í landinu. Í nýlegum fréttapósti Samtaka verslunar og þjónustu, að mig minnir, ég held það heiti það, kom fram að líklegt væri að aðgerðir vegna breytinga sem verið er að gera í tengslum við grænmetisverð muni nema um 3,2 millj. á hvert garðyrkjubú miðað við 60 búa fjölda. Þetta er mjög umhugsunarvert og segir manni að það er eitthvað sem þarf að skoða. Ég er ekki hér með að segja, virðulegur forseti, að ég ætli að leggjast gegn frv. Ég ætla að styðja frv. og mér sýnist að það sé nauðsyn. En ég vil bara vekja athygli á því að ég tel brýna nauðsyn bera til að taka í heildina allt kerfið til gagngerrar endurskoðunar, ekki síst með hagsmuni bænda fyrir augum og að sjálfsögðu hagsmuni neytenda að leiðarljósi. Mér er ljóst að þetta eru ekki auðveldir hlutir sem ég er að nefna og ekki auðveldir hlutir að fást við en samt sem áður er nauðsyn á að bæta stöðu íslenskra bænda. Þess vegna verður að leggja á ráðin að nýju um það á hvern hátt hægt sé að skapa bændum viðunandi afkomu og síðan íslenskum neytendum bærilegt vöruverð fyrir íslenska gæðavöru. Ég er ekki þar með að segja, virðulegur forseti, að sú vara eigi endilega að vera á lægstu verðum. Við erum með hágæðavöru og við eigum að líta á hana sem slíka, en það sem ég er að velta fyrir mér, virðulegur forseti, er sú staða sem við erum komin í ef þær tölur sem hafa verið sýndar nema hundruðum þúsunda sem hver fjögurra manna fjölskylda leggur í púkkið við að greiða niður það verð sem við erum að borga fyrir landbúnaðarvörurnar og þá er ég að tala um þær alveg í heild sinni. Það er vandi að stefna í rétta átt en ég held að taka verði kerfið upp og það er ekki með gagnrýni á sitjandi landbrh. eða ríkisstjórn heldur með tilliti til, eins og ég sagði áðan, bænda og neytenda.

Herra forseti. Ég vil byrja á að fagna því að þetta frv. er komið fram. Ég tel að það sé ákaflega neytendavænt og muni koma landsmönnum öllum mjög til góða. Varðandi það sem hv. þm. Gísli Einarsson ræddi hér áðan um stuðning við íslenskan landbúnað, þá er það mín skoðun að ekki sé hægt að stunda landbúnað á Íslandi án stuðnings, og landbúnaður er studdur um allan heim, ekki bara á Íslandi heldur um allan heim og það er einfaldlega neytendum til góða að bændur fái stuðning. 

Láta ...

Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, ég held að ég hafi hér orðið, hæstv. forseti, er það ekki?

Hv. 1. þm. Suðurl. hefur orðið og forseti biður aðra þingmenn að setja sig á mælendaskrá ef þeir þurfa að halda ræðu um þetta.

Virðulegi forseti. Ég mun þá halda áfram ræðu minni. Eftir að þessi breyting á tollalögum verður mun verð á grænmeti til neytenda lækka um 15% að meðaltali og allt að 55% í sumum tegundum og hér er um að ræða margar tegundir grænmetis. Samkvæmt tillögunum má reikna með að árlegur kostnaður ríkissjóðs vegna þeirra sé um 280 millj. og þar af um 195 millj. vegna beingreiðslna til bænda. Tillögurnar miða við að gerður sé tíu ára aðlögunarsamningur milli stjórnvalda annars vegar og Bændasamtaka Íslands og Sambands garðyrkjubænda hins vegar. Forsendur upphæða í samningnum byggjast á verðbólgumarkmiðum Seðlabankans og breytast þá að sjálfsögðu eftir því sem verðlag þróast. Þegar við lítum á þessar tillögur og afnám 30% verðtolls þá eru þær að tryggja markaðsmöguleika innlendrar framleiðslu. Niðurfellingu verð- og magntolla af agúrkum, tómötum og paprikum er ætlað að lækka verð til neytenda og taka beingreiðslurnar til um 60 framleiðenda og greiðslurnar nema um 195 millj. kr. á ári. Herra forseti. Ég tel að grænmetisbændur séu mjög ánægðir með þennan samning og neytendur líka. Þarna er verið að styrkja samkeppnisgrundvöll garðyrkjubænda og verður til þess að greinin fær að hagræða hjá sér.

Herra forseti. Hér er verið að ræða um frv. til laga um breyting á tollalögum, nr. 55/1987, með síðari breytingum. Það sem fyrst og fremst er um að ræða er að verið er að breyta prósentuhlutfalli sem lagt hefur verið á innfluttar garðyrkjuafurðir aðrar en þær sem koma inn í aðlögunarsamning sem landbrh. er að undirbúa núna, og fara niður í 0% tolla. Þeir tollar sem getið er um samkvæmt b-lið hafa verið með þeim hætti að þeir hafa einungis verið í fjórum stigum, verið hafa fjögur þrep tolla og fimmta þrepið er núlltollur. Nú er verið að breyta hlutföllunum þannig að ekki er um að ræða fjögur mismunandi stig heldur verða stigin tíu. Þetta þýðir að hægt er að stýra betur saman verðlagi og vernd á viðkomandi greinar, sem eru útiræktaðar grænmetistegundir, hægt er að stýra því frekar en áður var þannig að munur á innflutningsverði og tollum verður ekki eins mikill og gat orðið. Það má því segja að með breytingunni á tollalöggjöfinni verði hún meira straumlínulaga, ef ég má nota það orð, við þau verð sem framleiðendur eru að keppa við. Ég tel að þetta komi bæði neytendum og framleiðendum í raun að gagni, vegna þess að gríðarlega mikil óánægja hefur verið eins og við þekkjum á vorin, í kringum 15. mars, þegar þessir tollar hafa verið að leggjast á. Þeir hafa oft lagst óhóflega á, m.a. vegna þess að heimildirnar voru með þeim hætti að þær voru í svo háum þrepum. Nú er verið að auðvelda þetta. Þar að auki er verið að taka af 30% toll af þeim vörum sem eru í samkeppni við innflutning og í framhaldi af þeim aðlögunarsamningi sem nú er verið að ljúka við falla niður magntollar af tilteknum tegundum, sem eru tómatar, gúrkur og paprikur. Þessu vildi ég koma á framfæri.