Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. um þetta mál kom fram brtt. við 8. gr. frv. frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur þar sem gert var ráð fyrir því, að eignarskattsauki yrði nokkuð lækkaður á þeim sem lágar höfðu haft tekjur. Við atkvgr. var ekki fallist á þessa till., heldur var önnur till. samþ. til breytinga á þessari grein, þar sem gert var ráð fyrir að þessi eignarskattsaukalækkun næði eingöngu til gamals fólks og öryrkja. Það hefur verið til athugunar í n., hvort hægt væri að mæta því sjónarmiði að nokkru leyti sem fram kom hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, og nú flytur meiri hl. fjh.- og viðskn. brtt. í þá átt. Þessari brtt. hefur ekki enn þá verið útbýtt, hún mun koma á borð hv. þm. innan stundar, en ég legg hana hér með fram og vil lesa hana upp, með leyfi hæstv. forseta. Brtt. er þannig: „Við 8. gr. Við 2. mgr. bætist: Eignarskattsauki samkv. þessari grein skal einnig lækkaður um sömu fjárhæð hjá þeim einstaklingum, sem á skattárinu 1977 höfðu lægri vergar tekjur til skatts en 1 400 000 kr. miðað við einstakling og 1 800 000 kr. miðað við samsköttuð hjón, eða sambúðarfólk, enda hafi skattþegn ekki átt yfir 12 millj. kr. skuldlausa eign, ef um einstakling er að ræða, eða 18 millj. kr. skuldlausa eign, ef um samsköttuð hjón eða sambúðarfólk er að ræða.“ Efni þessarar till. er því það, að þessi skattlækkun, sem samþ, var í sambandi við eignarskattsaukann að skyldi ná til gamals fólks og öryrkja, nær einnig samkv. þessu til tekjulágra aðila, enda eru þá sett sömu eignarmörk hjá báðum aðilum, þ.e.a.s. að þessum lágtekjuhópum. Er þá gert ráð fyrir því, að einstaklingurinn eigi ekki meira en 12 millj. kr. skuldlausa eign, og ef um hjón er að ræða, þá eigi þau ekki meira en 18 millj. kr. skuldlausa eign, ef þau eiga að njóta þessarar skattlækkunar sem samþ. var við 2. umr. að ætti að ná til gamals fólks. En af því að þessi brtt. kemur þetta seint fram, þá verður að óska eftir afbrigðum um hana, og vil ég afhenda hæstv. forseta þessa tillögu.



Herra forseti. Þetta frv. til staðfestingar á brbl. er nú búið að liggja alllengi fyrir Alþ., svo að stjórnarflokkarnir hefðu þess vegna haft nægan tíma til þess að marka stefnu sína í þessu máli eftir að hafa markað hana fyrir útgáfu brbl. Og mér finnst að þessi till., sem hv. 1. þm. Austurl. var að lesa upp núna og stjórnarþm. í n. flytja við 3. umr., sé ekkert stórfellt skref fyrir láglaunafólkið í landinu. En af því að ég veit að hv. 1. þm. Austurl. er mjög reikningsglöggur maður og fljótur að reikna, þá langar mig til þess að spyrja hann að því, hvað þetta valdi ríkissjóði miklu tekjutapi, þessi stórkostlega till. sem hann var að lýsa.



Herra forseti. Í þingflokki Alþfl. hef ég marglýst því yfir og einu sinni í umr. hér á þingi, að ég væri andvígur afturvirkni í álagningu skatta. Ég tel slíka afturvirkni óeðlilega og óskynsamlega eins og hún kemur fram í 8. og 9. gr. þess frv. sem hér liggur fyrir. Það má vera að það megi finna þess stað í lögum að slíkar álögur séu ekki lagabrot, en um það atriði eru skiptar skoðanir og lögfróðir menn hafa um það deilt. Allur almenningur gerir ráðstafanir og skipuleggur fjármál sín eftir að hafa fengið álagningarseðla skatta í hendur. Það er því minn skilningur að slíkir bakreikningar eins og hér um ræðir séu brot í samskiptum ríkisvaldsins við almenning. Ljóst er að skattgreiðendur eiga í erfiðleikum með að greiða þann skattauka sem brbl. kveða á um. Það sannfærir mig enn betur um óréttmæti þessarar skattaálagningar sem kom skattgreiðendum í opna skjöldu. Þá er ég einnig þeirrar skoðunar, að samþykkt þessarar afturvirkni í skattalögum sé hættulegt fordæmi er geti haft afdrifaríkar afleiðingar. Samkv. þessu fordæmi getur ríkisvaldið á hverjum tíma lagt á skattauka aftur í tímann ef fjármagn skortir og erfiðleikar steðja að. Á þessu er því meiri hætta þegar frágangur fjárl. er ekki nægilega vandaður. Ég mun því sitja hjá við atkvgr. um þetta mál.



Herra forseti. Það var aðeins til þess að reyna að svara fsp. frá hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni. Ég get ekki sagt nákvæmlega til um hvað þessi breyting mundi þýða mikla viðbótarskattalækkun. Hér voru gefnar upplýsingar um það, að fyrri till., sem hér var samþ., þar sem gert var ráð fyrir tiltekinni skattalækkun hjá þeim, sem eru 67 ára og eldri og öryrkjum, mundi lækka skattinn um 35 millj, kr. Talið var að ef till. frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur yrði samþ. til viðbótar við þá till. mundi skattalækkunin verða í kringum 25–30 millj. þar að auki. Var því talið mjög líklegt þar sem þessir aðilar falla nokkuð saman, þessir lágtekjuhópar, að hér gæti verið um skattalækkun til viðbótar að ræða sem gæti verið 10–15, kannske upp í 20 millj. kr. En útreikningar liggja ekki fyrir um það og ekki auðvelt að sjá af þeim athugunum, sem fram hafa farið, hvað þarna væri um mikið að ræða. Þessir lágtekjuhópar falla skiljanlega talsvert mikið saman, þ.e.a.s. þeir, sem eru orðnir 67 ára og eldri, og þeir, sem eru í þessum tekjuflokki, sem tilgreindur er í tillögunni. Líklegt er talið að hér gæti verið um að ræða á milli 10 og 20 millj. kr. viðbótarlækkun við þær 35 millj. sem áður höfðu falist í lækkunartillögum nefndarinnar.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls lá fyrir á þskj. 57 brtt, frá Jóhönnu Sigurðardóttur. Efni hennar var að draga nokkuð úr þessum nýju álögum, eignarskattsauka, á lágtekjufólk. Stjórnarliðið treystist ekki til að samþykkja þessa till. Þm. Sjálfstfl. greiddu henni atkv. og töldu leiðréttingu sem væri nokkurs virði. Svo fór um þingflokk Alþfl., að hann kom ekki fram í þessu máli sem 9 þingflokkar, það munu vera 9 þm. Alþfl. sem eiga sæti hér, hann skiptist aðeins í 4 hluta í þessu máli. Það voru tveir þm. Alþfl., einn auk flm., sem greiddu brtt. atkv., nokkrir sögðu nei, einhverjir greiddu ekki atkv. og einhverjir voru fjarstaddir, að því er fróðir menn töldu af því að þeir höfðu ekki áhuga á að vera viðstaddir afgreiðslu þessarar tillögu. Einhverja bakþanka hafa menn fengið af þessari afgreiðslu, e.t.v. samviskubit. Ég skal ekkert um það segja, hvað gerst hefur hið innra með þeim, nema niðurstaðan varð sú, að mikill meiri hl. Alþfl. tók þátt í því ásamt hinum stjórnarflokkunum að fella svo sjálfsagða leiðréttingu fyrir lágtekjufólkið sem í þessari till. fólst. Sú till., sem nú hefur verið lýst, frá meiri hl. fjhn. er nokkuð í áttina við það sem till. Jóhönnu Sigurðardóttur fól í sér, gengur þó engan veginn eins langt, en má segja að hún sé til nokkurra bóta. Ég mun ekki, vegna þess hve mál þetta hefur verið rætt hér ítarlega áður, ræða það frekar, en aðeins undirstrika það, að með þessu frv. er um verulegar nýjar skattaálögur að ræða með afturverkun í ríkara mæli en þekkst hefur áður hér á landi.



Herra forseti. Vegna ummæla síðasta ræðumanns um það, að í tilteknu máli greiði ekki allir þm. Alþfl. atkv. á sama veg, vil ég aðeins lýsa því, að brtt. hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, sem hér var til umr., átti verulegan hljómgrunn í þingflokki Alþfl. svo sem eðlilegt er og vera ber. Við eigum aðild að stjórnarsamstarfi og þar þarf að ná samkomulagi. Við höfðum reynt að þrýsta á svo sem mögulegt er og hnika málum til réttrar áttar, og nú milli 2. og 3. umr. hefur komið til sérstakur og ágætur samstarfsvilji hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar, þar sem hann hefur sýnt þessu máli mikinn skilning og því ber auðvitað að fagna. En fjarri fer að það sé eitthvað sérstakt þó að þm. Alþfl., að því er tekur til brtt. af þessu tagi, greiði ekki allir atkv. á sama veg. Auðvitað er hér ekki um neitt sérstakt að ræða. Ég minni á það, að fyrir þessari d. liggur einnig frv. um verðjöfnunargjald, þar sem þingflokkur Sjálfstfl. er ekki einasta klofinn, eins og um fleiri mál, heldur fara fram beiskar deilur og frammíköll héðan úr pontu á milli hv. þm. Pálma Jónssonar og hv. þm. Alberts Guðmundssonar. En við í Alþfl. berum þó ekki sorgir okkar á torg með þessum hætti. Ég minni einnig á það, að því er tekur til afstöðu til vaxtafrv. sem fyrir þessari d. liggur, að þingflokkur Sjálfstfl. er svo rótklofinn að - 



Herra forseti. Það er ákaflega athyglisvert að hlýða á mál hv. þm. Vilmundar Gylfasonar. Hér er um að ræða till. frá einum þm. Alþfl. um mannúðarmál, þ.e.a.s. að lækka nokkuð þessar nýju skattaálögur á fátæku fólki eða því tekjuminnsta í þjóðfélaginu. Alþfl. bar ekki gæfu til þess að styðja þarna við lágtekjufólkið og þá sem erfiðast eiga í þjóðfélaginu, heldur var hann í fjórum pörtum. Svar hv. þm. við þessu er annars vegar lofræða um Lúðvík Jósepsson til viðbótar þeirri lofræðu sem hann flutti um hæstv. forsrh. á laugardaginn og enn fremur að Sjálfstfl. sé klofinn bæði um verðjöfnunargjald af raforku og vaxtapólitík í landinu.

Og Albert Guðmundsson.

Og Albert Guðmundsson já. M.ö.o.: fyrst ágreiningur er í Sjálfstfl. um Albert Guðmundsson, raunvaxtastefnu og verðjöfnunargjald af raforku, þá er það ósköp eðlilegt að Alþfl, geti ekki stutt tillögu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur.



Herra forseti. Áður en ég ræði nánar um frv. til l. um breyt. á l. um tekju- og eignarskatt, þskj. 190, vil ég gefa stutt yfirlit yfir þau mál sem lögð eru fram hér á hv. Alþ. í tengslum við afgreiðslu fjárl. Þau eru ýmist lagafrv. eða brtt. við lög. Í fyrsta lagi er um að ræða breytingu á lögum um sérstakt tímabundið vörugjald, að lægri gjaldflokkur hækki úr 16% upp í 18%. Þetta eykur tekjur ríkissjóðs um 1150 millj. kr. á næsta ári. 30% gjaldflokkurinn verður óbreyttur, en málið í heild tekið til endurskoðunar á næsta ári. Þetta mál verður flutt af meiri hl. fjh.- og viðskn. Ed. Breyting á frv. til l. um kjaramál um það að V. kafli, um sérstakt tímabundið vörugjald, falli brott, en sá kafli fjallar um 16% gjaldið. Verður þetta mál, eins og ég sagði áður, flutt af meiri hl. fjh.- og viðskn. Ed. Frv. til l. um breyt. á l. nr. 8 frá 27. febr. 1976, um flugvallagjald, sem fjallar um það, að gjaldið hækki úr 3000 kr. í 5500 kr. fyrir fullorðna og úr 1500 kr. í 2750 kr. fyrir börn. Þetta mál verður einnig flutt af meiri hl. fjh.- og viðskn. Ed. Frv. til l. um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði er á dagskrá þessarar hv. d., og mun ég gera nánar grein fyrir því síðar. Fjvn. mun flytja brtt. um skattvísitöluna, að hún hækki úr 143 upp í 150 stig. Þetta þýðir um 2500 millj. kr. tekjurýrnun fyrir ríkissjóð á næsta ári og verður flutt af meiri hl. fjvn. eða e.t.v. af allri nefndinni. Frv. til l. um breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt er það mál sem hér er á dagskrá og kem ég að því hér á eftir. Frv. til l. um breyt. á l. um almannatryggingar. Breyting verður á sjúkratryggingagjaldi sem nú er 2% af gjaldstofni útsvara. Verður gjaldið 1.5% á gjaldstofn af fyrstu 3 millj. 450 þús, kr. tekjum hjá einstaklingum og 2% af því sem umfram er. Hjá samsköttuðum hjónum verður gjaldið 1.5% á gjaldstofn af fyrstu 4.6 millj. kr. og 2% af því sem umfram er. Þetta skerðir tekjur ríkissjóðs um 1450 millj. kr. Málið verður flutt af hæstv. félmrh. í Ed. Frv. til l. um nýbyggingagjald er á dagskrá þessarar hv. d. og kemur nánar að því síðar. Herra forseti. Frv. því til breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt, sem hér er lagt fram til 1. umr. á þskj. 190, er ætlað að vera liður í þeim ráðstöfunum sem ríkisstj. beitir sér fyrir til að ná jafnvægi í ríkisbúskapnum á árinu 1979. Er megintilgangur þess að afla ríkissjóði aukinna tekna til að standa undir þeirri niðurfærslu verðlags, sem fólst í ráðstöfunum ríkisstj. í sept. s.l., og til að jafna það tekjutap, sem ríkissjóður verður fyrir vegna lækkunar skatta lágtekjufólks í framhaldi af fyrirheitum um það efni í 2. gr. laga nr. 103 frá 1978. Þar að auki felast í frv. þessu till. um nokkra skattalækkun til handa þeim er minnst mega sín í þjóðfélaginu í formi hækkunar skattfrelsismarka eignarskatts elli- og örorkulífeyrisþega og nýtingu ónýtts persónuafsláttar upp í sjúkratryggingagjald. Við setningu brbl. nr. 96 frá 1978 voru lagðir tímabundnir skattar á eignir og tekjur, og í fjárlagafrv. fyrir árið 1979 var gert ráð fyrir ígildi þeirra á næsta ári. Það var hins vegar ljóst, að þeir yrðu vart lagðir á í óbreyttu formi á næsta ári, enda gafst svigrúm til að fella ígildi þeirrar skattlagningar inn í hið almenna skattakerfi. Hinn 29. sept. s.l. skipaði ég n. þriggja þm. til að endurskoða tekjuskattslögin, og var lögð á það áhersla af minni hálfu að það yrði að vera meginverkefni n. í upphafi að gera till. um tekjuöflun til þess að ná jafnvægi í ríkisfjármálunum. Enn fremur fólst í erindisbréfi n. að þau markmið yrðu sett, að herða skuli skatteftirlit, þyngja skuli viðurlög við skattsvikum, gera verði sérstakar ráðstafanir til að koma í veg fyrir, að einkaneysla sé færð á reikning fyrirtæk ja og að skattleggja skuli gróða af sölu lands, sem ekki stafi af aðgerðum eiganda. Enn fremur verði stefnt að því, að sérstakur verðbólguskattur verði lagður á í þeim tilgangi að jafna tekju- og eignaskiptinguna í þjóðfélaginu. N. þessi vann ágætt starf á skömmum tíma og skilaði áfangaskýrslu hinn 11. des. s.l. Voru í þeirri skýrslu gerðar till. um ýmsar breytingar á tekjuöflun ríkissjóðs, og má segja að frv. þetta sé að verulegu leyti í samræmi við till. n. að'því er varðar þau markmið að ná jafnvægi í ríkisfjármálum. Skýrsla skattalaganefndar er dags. hinn 11. des. s.l. Hefur því ekki unnist tími til þess að vinna úr fjölmörgum hugmyndum og till., sem fram koma í þessari skýrslu um aukið skattaeftirlit og skilvirkni í rannsókn og dómsmeðferð skattaafbrota, framkvæmd skattalaga, áhrif skattalaga á hagstjórn, hagræðingu og sparnað í ríkisrekstri og margt fleira sem fram kemur í skýrslunni. Ég vil flytja nm. þakkir fyrir störf þeirra og vonast til að hægt verði að halda áfram undirbúningi að bættri og betri skattalöggjöf, en framkvæmd skattalaganna er e.t.v. það sem mest ríður á. Með frv. þessu er að því stefnt, að tekjuþörf ríkissjóðs vegna lækkunar skatta lágtekjufólks og vegna niðurfærslu verðlags verði mætt með álögum á þá aðila sem mesta greiðslugetu hafa í þjóðfélaginu. Greiðslubyrði þessara aðila þó ekki aukin verulega í reynd frá því sem nú er, þar eð álögum í frv. þessu er fyrst og fremst ætlað að koma í stað aðgerða í skattamálum á síðasta ári, þó að þær komi nú fram í öðru formi. Þannig kemur skerðing á fyrningarheimildum í stað skatts á hreinar tekjur og fyrningar í atvinnurekstri samkv. 10. gr. brbl. nr. 96 frá 1978. Nýtt 50% skattþrep einstaklinga og hækkun skatthlutfalls félaga kemur í stað skyldusparnaðar sem lagður var á svipaðan stofn á árinu 1978. Hækkun eignarskattshlutfalls kemur í stað eignarskattsauka í 8. gr. brbl. nr. 96 frá 1978. Þá er þess gætt, að aukin skattbyrði lendi einungis á þeim sem mesta greiðslugetu hafa. Skerðing á fyrningarheimildum og hækkun tekjuskattshlutfalls félaga eykur þannig einungis greiðslugetu þeirra rekstraraðila er besta afkomu hafa, og hið nýja 50% skattþrep leggst einungis á hátekjur. Skattbyrði almenns launafólks mun hins vegar verða mun minni en orðið hefði samkv. þeirri tekjuöflun sem ráðgerð var í fjárlagafrv., og munar þar mest um hækkun skattvísitölu og lækkun sjúkratryggingagjalds, en ákvæði 4. og 6. gr. frv. um lækkaðan útsvarsstofn og léttari eignarskatt á elli- og örorkulífeyrisþegum stefna í sömu átt. Með 1. og 2. gr. er lagt til að fyrningarheimildir atvinnurekstrar verði skertar allverulega frá því sem nú er. Með 1. gr. er lagt til að heimild til verðstuðulsfyrningar verði felld niður. Heimild til verðstuðulsfyrningar, sem lögfest var 1972, var ætlað að stuðla að því, að afskriftir héldust nær raungildi hins upphaflega kostnaðarverðs fyrnanlegra eigna í verðbólgu. Að margra mati náði þessi heimild ekki tilgangi sínum, þar sem verðstuðulsfyrningin reiknast sem hlutfall af öðrum fyrningum og er því hæst á þeim árum sem reglulegar fyrningar eru næst því að vera á raungildi kostnaðarverðs, en fer lækkandi að raungildi eftir því sem eignir eldast og reglulegar afskriftir verða fjær raungildi. Þá er það verulegur galli á þessari fyrningu, að hún hefur engin áhrif á fyrningarstofn eigna og skerðir því ekki heimildir til fyrninga í framtíðinni eða hefur nein áhrif á útreikning söluhagnaðar. Á árinu 1978 námu verðstuðulsfyrningar félaga samtals tæpum 4 millj. kr., en þar af voru verðstuðulsfyrningar félaga, er sýndu hreinar tekjur af atvinnurekstri, aðeins tæplega 1.5 milljarðar kr. Einstaklingar í atvinnurekstri notuðu samtals tæpar 900 millj. kr. til verðstuðulsfyrningar, og gera má ráð fyrir að hærra hlutfall þeirra hafi gengið á móti hreinum tekjum hjá einstaklingum en félögum. Miðað við þessar forsendur má ætla lauslega að niðurfelling verðstuðulsfyrningarheimildar gefi ríkissjóði um 1300 millj. kr. í auknar tekjur í formi hækkaðs tekjuskatts af atvinnurekstri á árinu 1979. Með 2. gr. frv. er lagt til að heimild til flýtifyrningar verði með öllu felld niður að því er mannvirki varðar, en flýtifyrningarheimildin varðandi aðrar eignir, sem fyrna hefur mátt flýtifyrningu, lækki úr 30% í 10%, þannig að aldrei megi þó nota meira en 2% flýtifyrningu á einu ári. Heildarupphæð flýtifyrningar félaga nam á árinu 1968 tæpum 2 milljörðum 78 millj. kr., en hjá einstaklingum í atvinnurekstri nam hún rúmlega 810 millj. kr. Þar sem ekki má mynda rekstrarhalla með flýtifyrningu eða nota hana til frestunar yfirfærslutapa frá fyrra ári nýtist öll lækkun þessarar heimildar ríkissjóði til tekjuauka. Sú skerðing flýtifyrningar, sem lögð er til í 2. gr. frv., mun að líkindum færa ríkissjóði um 1060 millj. í auknar tekjur á árinu 1979, þannig að samtals ættu skerðingar fyrningarheimilda að leiða til hækkunar á tekjuskatti atvinnurekstrar um 2360 millj. kr. á næsta ári eða 400 millj. umfram þá tekjuöflun sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. sem ígildi 10. gr. brbl, nr. 96 frá 1978. Í 3. gr. frv. er lögð til tekjuöflun í stað þess 10% skyldusparnaðar sem lagður var á á þessu ári. Eins og kunnugt er á skyldusparnaðurinn að falla niður við n.k. áramót. Samkv. þessu bætist nýtt skattþrep við tekjuskattsstigann og er það 50% sem leggst á skattgjaldstekjur einhleypinga yfir 3 millj. 848 þús. kr., en á skattgjaldstekjur hjóna yfir 5 millj. 63 þús. kr. Miðað við meðaltalsnýtingu frádráttarheimilda felst í þessu að hið nýja skattþrep leggst að meðaltali á einhleypinga, sem hafa yfir 4 millj. 527 þús kr. í brúttótekjur, og á hjón, sem hafa yfir 6 millj. 751 þús. kr. í brúttótekjur. Er þá miðað við að skattgjaldstekjur einhleypinga séu að meðaltali 85% af brúttótekjum, en skattgjaldstekjur hjóna 75% af brúttótekjum. Í hinu nýja skattþrepi verða því einungis þeir sem betur mega sín í þjóðfélaginu. Er áætlað að tekjuauki ríkissjóðs af þessari breytingu verði um það bil 1850 millj. kr. á árinu 1979. Í 4. gr. frv. er lagt til að ónýttur persónuafsláttur gangi til greiðslu sjúkratryggingagjalds áður en hann gengur til greiðslu útsvars. Þetta þýðir í reynd að sjúkratryggingagjald hinna allra tekjulægstu fellur niður. Þess ber þó að geta, að samkv. úrskurði ríkisskattanefndar nú í haust skyldi sjúkratryggingagjald ekki lagt á þá sem ríkissjóður greiðir útsvar að fullu fyrir með ónýttum persónuafslætti, og hefur sá úrskurður, sem reyndar er mjög umdeildur, svipaða þýðingu og þetta ákvæði. Í forsendum fjárlagafrv. var við það miðað, að sjúkratryggingagjald yrði lagt á alla þá sem útsvar er lagt á, og frá þeim forsendum kostar þessi breyting ríkissjóð um 200 millj. kr. á næsta ári. Á árinu 1978 var lagður 10% skyldusparnaður á skattgjaldstekjur félaga að viðbættum varasjóðstillögum. Í 5. gr. frv. þessa er lagt til að í stað þessa skyldusparnaðar verði skatthlutfall félaga hækkað um 12%, eða úr 53% í 65%, en þar sem félögum yrði samkv. þessum till. heimilt að draga varasjóðstillag frá hreinum tekjum áður en skatturinn er reiknaður, felst ekki í þessari breytingu aukin greiðslubyrði félaga frá því sem var við reglulega álagningu á s.l. sumri. Ef tekið er tillit til heimildar félaga til að leggja 25% af hreinum tekjum í varasjóð, felst í þessari breytingu að virkt skatthlutfall félaga hækkar úr 39.75% í 48.75%. Er áætlað að tekjuauki ríkissjóðs af þessari breytingu verði 1200 millj. kr. á árinu 1979. Í 6. gr. frv. er lagt til að skattfrelsismörk eignarskatts hækki sem samsvarar hækkun fasteignamats. Að öðru leyti er gert ráð fyrir að eignarskattsauki 8. gr. brbl. nr. 96/1978 verði sameinaður reglulegum eignarskatti og eignarskattsálagning á árinu 1979 verði hliðstæð því sem var í heild á þessu ári, en í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir þessari tekjuöflun. Loks er lagt til, að skattfrelsismörk elli- og örorkulífeyrisþega verði 50% hærri en annarra gjaldenda eignarskatts, þannig að hjá einhleypingum verði þau 17.1 millj. kr., en hjá hjónum 25 millj. 650 þús. kr. Ætti með þessu að vera tryggt að gamalt fólk lendi ekki í eignarskatti ef það býr ekki í óhóflega stóru eða íburðarmiklu húsnæði. Í bráðabirgðaákvæði frv. er tekinn af vafi um það, hvaða lagaákvæði varðandi framkvæmd skattlagningar og innheimtu gildi á næsta ári. Gildistökuákvæði laga nr. 40 frá 1978 miðaðist við upptöku staðgreiðslukerfis á árinu 1979, en staðgreiðslufrv., sem fyrir þinginu lá í vor, varð ekki að lögum eins og kunnugt er. Það er samdóma álit þeirra aðila, sem að skattframkvæmd vinna og leitað hefur verið til, að ekki sé ráðlegt að miða gildistöku framkvæmdakafla laga nr. 40 frá 1978 við 1. jan. n.k., þar sem slík breyting krefst meiri undirbúnings en unnt er að koma við á svo skömmum tíma. Hins vegar er æskilegt að marka stöðu skattrannsóknastjóra skýrar en nú er gert og fá honum svipaða stöðu við rannsókn skattafbrota og rannsóknarlögreglustjóri ríkisins hefur við rannsókn almennra brota. Er að því stefnt, að frv. um þetta atriði ásamt nokkrum öðrum nauðsynlegum breytingum á framkvæmdakafla tekjuskattslaganna verði flutt á næsta ári. Hér eru einnig á dagskrá tvö frv. um tekjuöflun, mál nr. 5 og mál nr. 6. Ég ætla að leyfa mér að ræða nokkuð um þessi mál bæði, en mun hafa mjög stutta framsögu um þau þegar þau verða rædd. Vil ég víkja fyrst að frv. til l. um nýbyggingagjald á þskj. 189. Með því frv. er ætlað að leggja sérstakt gjald, nýbyggingagjald, á mannvirki sem meta skal fasteignamati samkv. lögum. Íbúðarhúsnæði er þó undanþegið gjaldskyldu. Svo og er ráðh. heimilað að undanþiggja ákveðnar tegundir mannvirkja gjaldskyldu. Tilgangur lagafrv. þessa er, eins og segir í aths. með því, tvíþættur. Í fyrsta lagi að afla tekna í ríkissjóð sem eru áætlaðar 300 millj. kr. á næsta ári. Í öðru lagi er að því stefnt að hamla gegn fjárfestingu í nýbyggingum og draga þar með úr þeim verðþensluáhrifum sem fylgja óheftri fjárfestingu. Í þessu sambandi er rétt að leggja áherslu á að það er stefna ríkisstj. að draga úr fjárfestingu á árinu 1979 og setja heildarfjármunamynduninni ákveðin takmörk. Það er nauðsynlegt, ef ná á árangri gegn verðbólgunni og tryggja jafnframt viðunandi lífskjör almennings, að draga úr þeirri geysilegu fjárfestingu og spennu sem hér hefur ríkt á undanförnum árum. Lánsfjáráætlun ríkisstj., sem enn er til meðferðar, gerir ráð fyrir heildarfjármunamyndun á árinu 1979 sem nemur um 24.5% af þjóðartekjum. Ég vil þá leyfa mér, herra forseti, að fara nokkrum orðum um 5. mál á dagskránni sem fjallar um sérstakan skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Frv. þetta, sem er lagt fram á þskj. 188, er eitt af þeim mörgu málum sem flutt eru í tengslum við afgreiðslu fjárlagafrv. Með frv. er lagt til að á árinu 1979 verði lagður sérstakur skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði er nemi 1.4% af fasteignamatsverði þessa húsnæðis, og er áætlað að tekjur ríkissjóðs af þessari skattlagningu nemi 550 millj. kr. á næsta ári. Þegar núv. ríkisstj. tók við stjórnartaumum í sept. s.l. blasti við stórkostlegur vandi í efnahags- og atvinnumálum. Eitt af meginstefnumálum ríkisstj. í því sambandi var að marka breytta fjárfestingarstefnu. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstj. er því lýst yfir, að fjárfestingunni skuli beint í tæknibúnað, endurskipulagningu og hagræðingu í þjóðfélagslega arðbærum atvinnurekstri. Sú gegndarlausa fjárfesting í skrifstofu- og verslunarhúsnæði, sem átt hefur sér stað á undanförnum árum, hefur ekki uppfyllt þessi markmið. Úr þessari fjárfestingu er þörf að draga. Sérstök skattlagning á verslunar- og skrifstofuhúsnæði mun að einhverju leyti sporna við þeirri þróun að menn verðtryggi fé sitt í slíkri fjárfestingu í stað þess að beina því í fjárfestingu hjá framleiðsluatvinnuvegunum. Að sjálfsögðu þurfa atvinnufyrirtækin á einhverri skrifstofuaðstöðu að halda. Þess vegna er í frv. gert ráð fyrir því, að sé sama eignin notuð undir skrifstofu eða verslun en einnig aðra starfsemi skuli hún einnig undanþegin þessum sérstaka skatti, ef 75% eða meira af rúmmáli hennar er notað undir aðra starfsemi en skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Stjórnarandstaðan hefur undanfarið lýst sig andsnúna hvers konar skattlagningu og sér þar á að hún þarf ekki að sjá fyrir fjármagni til að mæta nauðsynlegum ríkisútgjöldum á næsta ári. Þá hefur stjórnarandstaðan kvartað undan of lágum fjárveitingum til ýmiss konar þjónustu og framkvæmda. Ég hef marglýst því yfir, að ég vil ekki standa að því, að ríkissjóður verði rekinn með halla á næsta ári. En til þess að það markmið náist verður að afla tekna til að mæta útgjöldunum. Sú skattlagning, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, er því nauðsynleg m.a. af þessari ástæðu og hefur auk þess þá þjóðhagslegu kosti að stuðla að því, að menn beini fjármagni til uppbyggingar til nauðsynlegustu og þýðingarmestu framleiðslugreinanna. Tölur um fasteignamat benda til þess, að gjaldstofn sé nálægt 50 eða 60 millj. kr., en 1.4% gjald mundi þá nema rúmlega 750 millj. kr. á ársgrundvelli. Ástæða er til að ætla að innheimta næsta árs gæti numið 550 millj. kr., eins og ég hef áður tekið fram. Herra forseti. Ég vil svo leyfa mér að leggja til að frv. um breytingar á tekju- og eignarskatti verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég mun eins og hæstv. fjmrh. ræða við þessa umr. öll tekjuöflunarfrv. sem hér eru til meðferðar, og þegar kemur til afgreiðslu þeirra, sem hér eru á dagskrá í dag, víkja að þeim við 1. umr. nánast með örstuttri tilvísan til þess sem ég segi í umr. um þetta frv. Þau tekjuöflunarfrv., sem hér eru til umr., eru afleiðing og framhald af stefnu hæstv. ríkisstj. og þeirra ráðstafana sem hún beitti sér fyrir í september og nóvembermánuði s.l. Síðan ríkisstj. tók við völdum hafa orðið mikil umskipti á sviði skattamála. Þau umskipti eru fólgin í stóraukinni skattheimtu á öllum sviðum skattamálanna, fyrst með brbl. í haust og nú með hverju frv. á fætur öðru um nýja skatta, hærri skatta en nokkru sinni fyrr. Meginefni þessara frv., sem hér eru til umr., er að auka skattaálögur, hvort heldur er á atvinnureksturinn í landinu, borgarana, svo og að þrengja að sveitarfélögunum og fara inn á tekjuöflunarleiðir er sveitarfélögin hafa haft. Er nú svo komið að á næsta ári sýnist skattheimtan geta numið nærri 70% af þeim tekjum sem skattborgararnir afla sér. Skattheimtan með þessum frv. er sögð munu auka tekjur ríkissjóðs um 6.5 milljarða, en talið er að hér geti verið um að ræða allt að 8 milljarða kr. aukna skattheimtu til viðbótar við þá gífurlegu skattheimtu sem vinstri meiri hluti Reykjavíkurborgar hefur beitt sér fyrir og áformað, og munu þær upphæðir nema tæpum 2 milljörðum kr., þannig að skattheimta vinstri flokkanna á næsta ári til viðbótar við það, sem gilt hefur að undanförnu, mun nema tæpum 10 milljörðum. Af þessu sést hver eru úrræði vinstri stjórnar í efnahagsmálum, enda hefur Alþb. tekist að ráða ferðinni og lýðræðissinnuðu stjórnarflokkarnir, Alþfl. og Framsfl., virðast ekki hafa annað hlutverk en að samþykkja stefnumið Alþb., enda þótt setið sé langt fram á nætur við að semja óskalista um æskileg markmið. Það, sem sérstaka athygli vekur þó, er sú aðför sem ríkisstj. gerir nú að atvinnurekstrinum í landinu. Á sama tíma og atvinnureksturinn berst í bökkum og liggur við stöðvun í sumum greinum, eru lagðir á nýir skattar sem hljóta að auka enn á erfiðleikana. Á sama tíma og ríkisstjórnir nágrannaþjóðanna reyna að styðja atvinnureksturinn með öllum tiltækum ráðum til þess að auka atvinnutækin og bæta lífskjörin ræðst íslenska ríkisstj. að atvinnurekstrinum eins og hann sé af hinu illa. Menn verða að gera sé grein fyrir því, að heilbrigður, arðbær atvinnurekstur í landinu er forsenda þess, að við lifum hér menningarlífi. Hann er forsenda þeirra lífskjara sem við búum við í nútíð og framtíð. Með þeirri stefnu ríkisstj. í skattamálum, sem kemur fram í þeim frv., sem hér eru til umr., er veist harkalega að atvinnurekstrinum. Stefnt er að stórhækkun tekjuskatts, hækkun eignarskatts um 100%, auk álagningar sérstaks eignarskatts, sem í raun er fasteignaskattur, og álagningar sérstaks nýbyggingagjalds. Á sama tíma hefur meiri hl. borgarstjórar Reykjavíkur boðað hækkun fasteignaskatta og stórhækkun aðstöðugjalds. Hér er um skipulega aðför að ræða sem er undirbúin í herbúðum Alþb.-manna í öllum atriðum, enda gengur þessi stefna þvert á áður yfirlýsta stefnu bæði Alþfl. og Framsfl. í skattamálum. Ég vil við þetta tækifæri hvetja þm. lýðræðisflokkanna, sem standa að ríkisstj., til þess að íhuga vandlega hvað er í raun og veru að gerast og í hvaða hættu atvinnulífinu og rekstri fyrirtækja er stefnt. Það var ljóst að ráðstafanir ríkisstj. í sept. og nóv. fólu í sér að stærstum vanda efnahagsmálanna var velt yfir á ríkissjóð með auknum útgjöldum, á sama tíma og sett voru stefnumiðin hallalaus ríkisbúskapur og samdráttur í útgjöldum ríkisins. Það er öllum ljóst, að vanda ríkissjóðs verða borgararnir að bera fyrr eða síðar, og það var öllum ljóst, að til urðu að koma auknar álögur að því leyti sem samdráttur í ríkisútgjöldunum nægði ekki til þess að mæta þeim vanda sem yfir á ríkissjóð var velt. Nú liggur hins vegar fyrir að ekkert hefur verið aðhafst til þess að draga úr útgjöldum ríkissjóðs, og má búast við því, að ríkisútgjöldin á næsta ári aukist um 2–3% af þjóðarframleiðslunni, sem í tölum talið er á milli 15 og 20 milljarða kr. Í stað þess að draga úr ríkisútgjöldum eru álögur auknar í formi beinna skatta, auðvitað til þess að vísitalan hnekki ekki vegna skattheimtunnar, og fyrirsjáanlegt þrátt fyrir góðan vilja ríkisstj. í skattheimtu að henni tekst ekki að afgreiða raunhæf hallalaus fjárlög 1979, heldur mun skorta milljarða, e.t.v. heilan tug milljarða, þegar upp verður staðið og 16 mánaða markmiðið þar með úr sögunni. Við 1. umr. fjárlagafrv. vöktum við sjálfstæðismenn athygli á því, að þar skorti veigamiklar ákvarðanir um útgjöld ríkisfjármála sem námu mörgum milljörðum kr. Við 2. umr. fjárl. hefur enn ekki bólað á því, að stjórnarflokkarnir séu nær því að geta komið sér saman, og það einsdæmi skeði í sögu Alþingis, að einn stjórnarflokkanna undirritar nál. meiri hl. fjvn. með fyrirvara, enda er það í samræmi við fyrirvara frv., og spyrja nú margir hvort þeir Alþfl.-menn muni samþykkja fjárl. með fyrirvara. Ég vil vara hv. þm. við slíkri afgreiðslu mála, að aftur verði tekin upp þau vinnubrögð sem einkenndu afgreiðslu fjárl. í tíð fyrri vinstri stjórnar, en eins og hv. frsm. minni hl. fjvn., hv. 6. þm. Norðurl. e., Lárus Jónsson, benti á, kom mjög fram í tíð vinstri stjórnarinnar hversu mikið frávik var frá fjárl. til ríkisreiknings vegna óraunhæfs mats Alþingis á þróun efnahagsmála. Slík afgreiðsla fjárl. leiðir til þess, að fjárl. verða aðeins pappírsgagn, en ekki stjórnunartæki ríkisfjármálanna. Þegar komið er að umr. um tekjuöflunarfrv. ríkisstj. og dæmi ríkissjóðs eða fjárlagafrv.-dæmið er gert upp, þá liggur ljóst fyrir að sá fjögurra milljarða tekjuafgangur, sem hæstv. fjmrh. hefur sagt að væri stefnumið frv., er orðinn næsta lítill. Það kemur fram í nál. meiri hl. fjvn., að tekjuáætlunin er ofmetin um 1.5 milljarða kr. Till. fjvn., sem lagðar hafa verið fram við 2. umr. frv., eru upp á 3.4 milljarða kr., og þar sem talið er að þau frv., sem í gangi eru í þessari hv. d. og í hv. Ed., muni gefa ríkissjóði auknar tekjur upp á 2 milljarða, þá sjáum við að sá tekjuafgangur, sem fjárlagafrv, er látið sýna, en í reynd er óraunhæfur, er orðinn næsta lítill, e.t.v. um 1 milljarð. Þá er eftir að taka tillit til, að mér er tjáð, tillagna og atriða í fjvn. sem gætu numið tæpum 5 milljörðum. Mér er ekki ljóst hvernig hæstv. fjmrh. og hvernig ríkisstj. hyggst ná endum saman í því sem boðað hefur verið, hallalausum fjárl., þegar auk þess er vitað að tekjuafgangur fjárlagafrv., 4 milljarðar, er óraunhæfur, einfaldlega vegna þess að það eru strikaðar út stórar tölur og sagt: Við ætlum að breyta niðurgreiðslum á næsta ári, við ætlum að lækka þær um 2.8 milljarða kr. svo að þess vegna er óþarfi að taka tillit til þeirra eins og ær eru nú. - Þetta hefur áður heyrst í sölum Alþ. Ég minni á afgreiðslu fjárl. 1974 þegar ekki tókst að koma fjárl. saman. Þá var aðeins dregið frá þeirri tölu, sem gert var ráð fyrir til niðurgreiðslna, og sagt: Við ætlum að lækka niðurgreiðslur á næsta ári. - Raunin varð allt, allt önnur. Niðurgreiðslurnar voru hækkaðar á því ári um 2 milljarða 150 millj. kr. Verði hins vegar niðurgreiðslurnar lækkaðar þegar kemur fram á árið 1979, við skulum segja fram á mitt ár, þá sjáum við hvað gerist í sambandi við verðbólguna. Við sjáum hvaða stökk vísitalan þá tekur, og við sjáum þá þann árangur sem ríkisstj. telur sig vera að vinna að í sambandi við verðbólguna hér á landi. Þau frv., sem hér eru til meðferðar, eru, eins og ég sagði áðan, öll með sama sniðinu. Hér er um að ræða auknar álögur, - álögur sem aldrei hafa þekkst áður. Það er ekki aðeins að sett séu lög um nýja skatta, heldur er haldið áfram afturvirkni skatta, eins og kom fram í brbl. í sept. og talið er mjög vafasamt að stæðist, og ýmsir þeirra, sem gerst þekkja til í þessum málum, telja að stangist beinlínis á við þær réttarreglur sem gilt hafa í landi okkar. Frv. um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt felur í sér í 1., 2. og í 5. gr. breytingar á tekjuskattlagningu fyrirtækja. Í fyrsta lagi er felld niðurstuðulfyrning sem vinstri stjórnin setti á 1972 og taldi sér þá til mikils ágætis og var það vissulega. Hins vegar var gert ráð fyrir því, að með breyttum fyrningum og breyttum fyrningarákvæðum þeirra skattalaga, sem taka gildi 1. jan., yrði gerð á þessu breyting. En við erum hér að ræða skattlagningu ársins 1978 og þá hefði að öllu óbreyttu stuðulfyrningin gilt. Þá er enn fremur í 2. gr. frv. breytt flýtifyrningu, hún færð úr 30% í 20%. Í þriðja lagi er tekjuskattur félaga með 5. gr. frv. færður úr 53% í 65%. Í þessu frv. er gert ráð fyrir verulegri lækkun á fyrningarheimildum atvinnufyrirtækja með niðurfellingu verðstuðulsfyrninganna og verulegri lækkun flýtifyrninganna. Það er athyglisvert hve vel Alþb.-ráðh. hefur gengið að koma því inn hjá samstarfsmönnum sínum í ríkisstj., að fyrningar séu einhver sérstök hlunnindi sem atvinnureksturinn hafi og þurfi þess vegna helst að fella alveg niður. Það var raunar gert við álagningu hins sérstaka tekjuskatts samkv. brbl. í haust, og nú er stefnt í sömu átt. Hins vegar er hægt að sýna fram á að fyrningar eru allt of lágar við þær verðbólguaðstæður sem við búum við og höfum búið við á undanförnum árum, og af þeim sökum hafa fyrirtæki orðið að greiða skatt af of háum tekjum, - tekjum sem í raun og veru voru ekki tekjur, heldur tölulegur útreikningur á niðurstöðu sem tekur ekki mið af verðbólgunni. Afleiðing þessa er m.a. sú, að eigið fé fyrirtækja hefur rýrnað og mikill fjöldi fyrirtækja býr nú við alvarlegan fjármagnsskort. En lítum örlítið nánar á fyrningar. Með fyrningum er verið að færa til gjalda hjá fyrirtækjum útgjöld sem þau verða að leggja út og standa undir, en fá ekki að færa til frádráttar tekjum á því ári sem til útgjaldanna er stofnað, heldur er frádrættinum dreift á nokkur ár. Í verðbólgunni rýrnar gildi fyrninganna og fyrirtækin fá ekki að draga þessi útgjöld frá á réttu verði á hverjum tíma samkv. þeim skattalögum sem enn gilda. Afleiðingin verður of há skattlagning á tekjur sem ekki eru raunverulegar. Í hinum nýju skattalögum, nr. 40 frá 1978, sem fyrrv. ríkisstj. beitti sér fyrir, er tekið á þessu máli m.a. með fyrningum af eldra matsverði atvinnurekstrartækja. Þar er mótuð heilsteypt og heilbrigð stefna um skattlagningu atvinnurekstrarins sem er af allt öðrum toga en þær óraunhæfu skattaálögur sem núv. ríkisstj. er að boða þessa daga á atvinnureksturinn í landinu. Í 3. gr. frv. er gert ráð fyrir að bæta við nýju skattþrepi með 50% skattprósentu. Hér er um að ræða að um það bil 12 þúsund skattborgarar fá jólagjöf frá ríkisstj. Það er um það bil 12 þús. skattþegnar sem koma til með að greiða þennan viðbótarskatt og í grg. frv. er gert ráð fyrir tekjuauka ríkissjóðs upp á 1850 millj. kr. Mér er nær að halda að sá tekjuauki sé þar vanmetinn og verði þessi grein samþ. óbreytt, muni það geta gefið ríkissjóði eitthvað á fjórða milljarð í staðinn fyrir 1850 millj. kr. sem gert er ráð fyrir hér. Vissulega veitir ríkissjóði ekki af á næsta ári, það er mér fullkomlega ljóst. En ég held að ástæða sé til þess í þeirri n., þ.e.a.s. hv, fjh.- og viðskn., sem fær þessi frv. til athugunar, að athuga þetta gaumgæfilega, því að ef ætlunin er að afla 1850 millj. kr. tekna verður það að gerast með réttri prósentu, en ekki að prósentan sé ákveðin og síðan sé reiknað út og útkoman látin vera önnur. Reynist rétt sem í grg. stendur, þá leiðréttist það að sjálfsögðu, en ég mun í fjh.- og viðskn. fara eindregið fram á að á þessu verði gerð sérstök athugun. Þá er í þessu frv. gert ráð fyrir hækkun eignarskatts, og með öðrum frv. er enn aukið á eignarskatta og þar farið inn á svið sveitarfélaganna, svo sem ég mun koma að hér á eftir. Samkv. nýjum fasteignamatslögum er fasteignamat endurmetið einu sinni á ári og því breytist stofn fasteignamatsins og sá stofn sem er lagður til grundvallar eignarskatti. Það láta menn sér ekki nægja í dag, heldur er eignarskatturinn aukinn og það verulega. Þær eignir, sem menn hafa keypt fyrir þær tekjur sem menn hafa borgað skatta af, eru nú skattlagðar í miklu ríkari mæli en nokkurn tíma hefur verið gert áður. Í sambandi við þetta frv. verður ekki hjá því komist að víkja að því máli sem hv. 11. landsk. þm., Árni Gunnarsson, ræddi um, en hann vék að afturvirkni laganna. Það, sem hér er verið að gera, er að afturvirknin er látin gilda. Ráðstafanir í fjármálum, sem menn í upphafi þessa árs gerðu í trausti þess að gildandi lög ríktu, breytast við þessar álögur og þeir hafa að sjálfsögðu ekkert tækifæri til þess að breyta gerðum sínum enda þótt þeir e.t.v. hefðu alls ekki staðið að þeim miðað við öll þau frv. sem hér eru til umr. Afturvirkni íþyngjandi laga er andstæð réttarvitund manna. Við setningu þeirra skattalaga, sem eiga að taka gildi eftir áramótin, gerði ég grein fyrir þeim sjónarmiðum sem fráfarandi ríkisstj. hafði í þeim málum. Þar var ekki einu sinni um að ræða setningu skattalaga sem giltu frá og með lögfestingardegi, heldur taldi ég eðlilegt að aðlögunartími væri hjá þeim aðilum sem við skattalög þurfa að búa, en það er hver einasti borgari landsins, og þegar þau voru samþ. á vorþinginu var ákveðið að þau tækju ekki gildi fyrr en 1. jan. á næsta ári. Vegna þess, sem gerðist í sept., og vegna þeirrar stefnu, sem núv. ríkisstj. hefur í þessum málum, höfum við hv. 4. þm. Reykv., Geir Hallgrímsson, flutt frv. til l. um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, þar sem allur vafi er tekinn af með því að banna afturvirkni íþyngjandi skattalaga. Á þskj. 133, 138. mál, er frv. til l. um sérstakan skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Hér er enn einn þátturinn í sambandi við aðför núv. ríkisstj. að atvinnurekstrinum í landinu, og það sem meira er, hér er farið inn á tekjustofna sveitarfélaganna. Það hefur verið talað um að þyrfti að koma á skýrari verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, en ég fæ ekki betur séð en verið sé að gera þá hluti alla erfiðari með slíkri skattheimtu sem þessari. Þau gjöld, sem lögð eru á fasteignir, eru þjónustugjöld sveitarfélaganna og eiga að vera það, og skoðun mín er sú, að þar eigi sveitarfélagið sjálft að hafa ákvörðunarréttinn um það hversu há þjónustugjöld þau setja, því að vissulega getur það verið mismunandi hverja þjónustu sveitarfélögin veita. Mér er fullkomlega ljóst að sveitarfélögin eru andstæð þessu. Samband ísl. sveitarfélaga hefur gert samþykkt á fundi sínum og mér er tjáð að þar hafi enginn skorið sig úr, allir hafi verið sammála. Ég vil - með leyfi forseta - lesa hér upp skoðanir Sambands ísl. sveitarfélaga á því sem núv. ríkisstj. er að gera í þessum efnum: „Stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga ítrekar samþykktir landsþings síns frá 6. sept. s.l. þess efnis, að tryggja verði sveitarfélögum rauntekjur af útsvörum og aðstöðugjöldum, sem að var stefnt með setningu laga um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 8/1972, og jafnframt að sveitarfélögum verði bætt tekjuskerðing við Jöfnunarsjóð sveitarfélaga vegna niðurfellingar söluskatts á ýmsum vörutegundum, sbr. lög um kjaramál frá 8. sept. s.l., með því að veita Jöfnunarsjóði hlutdeild í öllum söluskattsstigunum 20 í stað 18 eins og nú er. Stjórnin mælir eindregið gegn því, að ríkisvaldið seilist til tekjuöflunar með álögum á þá tekjustofna sem sveitarfélögunum eru ætlaðir samkv. lögum nr. 8/1972, en fram hefur komið í fjölmiðlum að undanförnu að í athugun sé að ríkissjóður leggi á sérstaka fasteignaskatta, veltuskatta og brúttóskatta á tekjur. Í þessu sambandi bendir stjórn Sambandsins á að tekjustofnar sveitarfélaga eru ekki verðtryggðir nema að óverulegu leyti, en því er ólíkt farið með tekjustofna ríkissjóðs. Af þessum sökum og af völdum verðbólgunnar er fjárhagur flestra sveitarfélaga nú mjög erfiður og tekjuöflun þeirra þröngur stakkur skorinn. Stjórnin leggur því áherslu á að sveitarfélögunum verði veitt aukið svigrúm til tekjuöflunar og skerðing á tekjum Jöfnunarsjóðs verði bætt, en skattaálögur til ríkissjóðs af sömu tekjustofnum verði ekki auknar“. Þetta var ályktun stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga og ég hef engu við hana að bæta. Það leynir sér ekki hver tilgangurinn er með frv. til l. um sérstakan skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, og ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um einstakar greinar þess, en vísa til þeirra sjónarmiða sem fram koma í samþykkt stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga. Á þskj. 184, þingmál 139, er frv. um enn eitt nýtt gjaldið. Hér er um að ræða nýbyggingargjald. Lýsir ríkisstj. yfir að þetta sé tæki til stjórnunar fjárfestingar í landinu, upphaf að fjárfestingarstjórn, fjárfestingarhöftum sem við höfum áður þekkt. Og mönnum fannst eins og þeir gætu átt von á því, þegar septemberlöggjöfin var sett, að eitthvað slíkt kæmi til. Ég er þeirrar skoðunar, að við eigum að fara allt aðrar leiðir í sambandi við fjárfestinguna í landinu. Ég er sammála um að við þurfum að hafa þar hemil á og haga fjárfestingu með tilliti til þess efnahagsástands sem er í landinu. En boð og bönn eru ekki sú leið sem ég mæli með að farin sé. Við tölum um að skattamál okkar séu flókin, þau þurfi að einfalda, og við segjum að sjálfsögðu að það megi ekki íþyngja skattborgurunum og það megi ekki íþyngja atvinnurekstrinum. En þeir, sem tala svo, geta ekki í sama orðinu talað fyrir ótal nýjum sköttum, fyrir ótrúlega mikilli skattahækkun og sagt samhliða því að skattar séu einfaldaðir og skattbyrðinni í hóf stillt, hvort heldur það er fyrir einstaklinga eða fyrir atvinnureksturinn í landinu. Það er ljóst mál og hefur enginn gert betur grein fyrir því hér á Alþ. en formaður þingflokks Alþfl., hversu gífurlega skattabyrðin vex á næsta ári. Samanburðartölur í þeim efnum eru með þeim hætti, að hlutfall á greiðsluári verður 13.9% miðað við skattvísitölu 150 stig, en á álagningarári 19.2 stig. Það er aðeins eitt ár, sem slær út þessa prósentu, árið 1978, en þá verður álagningarársprósentan 19.4, en á greiðsluári 13.9. Svo hátt hefur þetta hlutfall aldrei komist áður. Í þeirri ringulreið, sem einkennir efnahagsstefnu hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum, er þó einn rauður þráður sem sjá má, ég hef vakið athygli á og fram kemur í frv. sem hér eru til umr., en hann er ásetningur Alþb. að ganga af öllum sjálfstæðum atvinnurekstri dauðum í landinu og enn fremur að tryggja að þeir einstaklingar, sem hafa með mikilli vinnu og dugnaði aflað sér sæmilegra tekna, sjái nú ekki annan kost betri, ef þær skattaálögur sem eru boðaðar í þessum frv. verða að veruleika, en að hverfa til þeirrar meðalmennsku sem einkennir allt þjóðlíf þeirra ríkja sem Alþb. sækir fyrirmyndir sínar til. Annað veigamikið atriði, sem er afleiðing þeirrar veislu sem núv. ríkisstj. taldi sig bjóða til þegar hún tók við stjórn þjóðarskútunnar, er að nú blasir við að mörg atvinnufyrirtæki, ekki síst í útflutningsatvinnuvegunum, munu ekki geta starfað áfram ef sú skattheimta, sem felst í þessum frv., næst fram. Þá munu mörg þeirra hætta rekstri. Ef slíkt gerist stöndum við Íslendingar frammi fyrir þeim bölvaldi sem hrjáð hefur margar nágrannaþjóðir okkar, því að þá mun atvinnuleysið hefja innreið sína hér á landi. Fyrrv. ríkisstj. hafði það að meginmarkmiði og tókst að bægja frá atvinnuleysi. Það skyldi þó aldrei vera rétt, að Alþb. óskaði eftir að. slíkt ástand skapaðist hér á landi og fengi til fulltingis við sig í þeim efnum samstarfsflokka sína, Framsfl. og Alþfl.? Það er það hörmulega við þetta, að þessir tveir lýðræðisflokkar, sem mynda núv. ríkisstj. ásamt Alþb., virðast ekki gera sér grein fyrir hvert stefni. Sú fyrirferð, sem er í þingliði Alþfl. á hv. Alþingi nú síðustu dagana, skiptir hér sáralitlu máli. Ég er hræddur um að það muni nú sem hingað til sitja undir og samþykkja stefnumið Alþb. Það lengsta, sem Alþfl.-þm. geta látið sér detta í hug að ná fram, er að þeir sjálfir skrifi aths. við efnahagsfrv. hæstv. ríkisstj. um æskileg markmið Alþfl. Framsfl. virðist ekki hafa nokkra stefnu í efnahagsmálunum, þar sem hann var algerlega utan gátta. Það virðist ekki skipta nokkru máli hvað hæstv. fjmrh. segir hver skuli vera stefna ríkisstj. í ríkisfjármálunum, því að hæstv. forsrh. gengur að kröfum Alþb., eins og dæmin sanna. Þetta er sú mynd sem nú blasir við þjóðinni undir forustu hæstv. ríkisstj. og þeirra flokka sem unnu glæsilegan sigur í síðustu kosningum. Við sjálfstæðismenn erum andvígir þessari stefnu. Við viljum efla atvinnulíf landsmanna þeim til hagsældar. Vil viljum efla og styðja einstaklingana til athafna, ekki draga úr kjarki þeirra og þrótti með slíkri skattaáþján sem nú er fyrirhuguð. Við viljum efla sveitarfélögin, en ekki draga úr sjálfsákvörðunarrétti þeirra og gera þau veikari. Þess vegna munum við greiða atkv. gegn þessum frumvörpum.



Herra forseti. Þau frv. til l., sem hér hafa verið kynnt, eru auðvitað í tengslum við fjárlagafrv. Alþfl. vill ekki tefja þinglega meðferð þessara mála. Hins vegar er ljóst að við höfum kynnt samstarfsflokkum okkar í ríkisstj. svo og öllum almenningi frv. til l. um jafnvægisstefnu í efnahagsmálum og samræmdar aðgerðir gegn verðbólgu. Flokksstjórn Alþfl. hefur samþykkt að fjárlagafrv. verði ekki afgreitt fyrr en frv. þessa efnis hafi verið samþ. Þm. Alþfl. mælast því til þess, að þessi tekjuöflunarfrv. verði ekki tekin til endanlegrar afgreiðslu fyrr en stefnan í efnahagsmálum til tveggja næstu ára hefur verið mörkuð og við höfum ákveðna stefnu og heildarmynd fyrir framan okkur. Í frv. um jafnvægisstefnu í efnahagsmálum og samræmdar aðgerðir gegn verðbólgu er gert ráð fyrir allnokkurri hjöðnun fjárl. Það er stefna, sem er svo þekkt að vart þarf að lýsa, og vilji okkar er að allverulega verði dregið úr skattheimtu. Af þessum ástæðum m.a. og af ástæðum, sem oft hefur verið lýst og óþarfi er að tíunda, mælumst við til við samstarfsflokka okkar að þessi málsmeðferð verði viðhöfð.



Herra forseti. Eins og ég greindi frá í framsögu fyrir frv. um breyt. á i. um tekju- og eignarskatt, þá gerði ég grein fyrir þessu máli sem hér er á dagskrá. Vil ég leyfa mér að vísa til þeirrar ræðu og mun ekki fara fleiri orðum um þetta mál að sinni nema tilefni gefist til þess. Ég legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls vísa ég til þeirrar ræðu sem ég flutti áðan við umr. um frv. til l. um breytingu á tekjuskattslögunum.



Herra forseti. Í framhaldi af þeim upplýsingum sem fram komu hjá hv. 7. þm. Reykv. um að einn af stuðningsflokkum stjórnarinnar óski eftir því, að afgreiðslu á fjárl. verði frestað og frekari umr. þangað til hinir stjórnarflokkarnir hafa tekið afstöðu til samþykktar flokksþings Alþfl., þá vil ég taka undir þann málflutning hv. 7. þm. Reykv. Ég sé ekki að hægt sé að komast að nokkrum niðurstöðum um fjárlög fyrr en afstaðan er ljós til samþykktar flokksstjórnar Alþfl. og allar umr. um fjárl. óþarfar þar til sú niðurstaða liggur fyrir.



Herra forseti. Að því er tekur til þessa frv. sem hæstv. fjmrh. hefur nú kynnt, þá endurtek ég þá afstöðu Alþfl. sem lýst var í fyrri ræðu minni og vísa að öðru leyti til hennar.



Herra forseti. Ég vil taka aftur undir óskir þeirra Alþfl.-manna sem koma fram í málflutningi hv. 7. þm. Reykv., að umr. verði frestað þangað til niðurstöður liggja fyrir um samþykktir flokksstjórnar Alþfl.



Herra forseti. Eins og hv. 7. þm. Reykv. hefur tekið skýrt fram, munum við Alþfl.- menn ekki standa í vegi fyrir því, að þessi mál fái eðlilega þinglega meðferð og fari til athugunar í nefnd, en að sjálfsögðu tengist þetta við endanlega afgreiðslu fjárl. En við höfum mælst til þess, að þessi mál verði ekki endanlega afgreidd frá Alþ. eða frá þessari hv. d. fyrr en niðurstaða liggur fyrir í þeim málum. Sem sé, við munum ekki tefja þinglega meðferð þessara mála á einn eða neinn hátt.



Herra forseti. Það er sýnilegt að frv. Alþfl. um jafnvægisstefnu kemur inn í umr. um mörg mikilvæg mál og hefur áhrif á gang tekjuöflunarmála og fjárl. Ég vil leyfa mér að beina þeirri fsp. til formanns þingflokks Alþfl., hvort við þm. eigum ekki von á því, að þm. Alþfl. flytji þetta frv. nú þegar á Alþ. eða hvort Alþfl. ætlar að bíða eftir leyfi frá Framsfl. og Alþb. til að mega flytja það.



Herra forseti. Eins og hv. 11. þm. Reykv. veit, sem er langreyndur í þingstörfum og stjórnarsetu, hefur bæði lengi átt aðild að ríkisstjórnum og enn fremur lengi verið andstæðingur ríkisstjórna, þá eru það sjálfsögð, eðlileg og kurteisleg vinnubrögð þegar menn eiga samvinnu við aðra flokka í ríkisstj. um stjórn landsins, að ef menn hafa ákveðnar till. fram að færa sem menn vilja að nái fram, þá auðvitað byrja menn á því að sýna samstarfsmönnum sínum þær till. og óska eftir því, að þeir taki afstöðu til þeirra og fjalli um þær. Það höfum við Alþfl.-menn gert. Við höfum enn enga ástæðu til þess að efast um að samstarfsaðilar okkar taki jákvætt í þennan tillöguflutning okkar, vegna þeirrar einföldu ástæðu að frv. okkar Alþfl.-manna er byggt á grg. með stjfrv. sem að sjálfsögðu er samþ. sem grg. af stjórnarliðinu, væntanlega öllu, og því er um að ræða nákvæmari útfærslu en þar er á efnahagsstefnu sem hæstv. ríkisstj. hefur þegar samþykkt. Við teljum sem sagt enga ástæðu til þess að ætla annað en að samstarfsflokkar okkar taki jákvætt í þessa málaleitan, og það er sjálfsögð kurteisisskylda okkar í samstarfi við þá að sýna þeim slíkt mál og óska eftir afstöðu þeirra, en leggja það ekki fram á þingi án þess að sú afstaða þeirra liggi fyrir.



Herra forseti. Það kemur þingheimi og þjóðinni ekkert á óvart þó að hv. þm. upplýsi að Alþfl. vilji temja sér og halda áfram að sýna samstarfsflokkunum alveg sérstaka kurteisi og háttvísi. Þetta veit auðvitað þjóðin öll. En ég fékk ekki svar við spurningu minni um það, hvort Alþfl. mundi leggja frv. fram á Alþ. Það er á honum að skilja að fyrst verði samstarfsflokkarnir að taka afstöðu til frv. Hér er nefnilega um að ræða gátu sem mönnum gengur dálítið erfiðlega að ráða, hvort Alþfl. ætlar að sýna þann manndóm að leggja frv. fram hér á Alþ. og freista þess hvort hann geti fengið það lögfest eða hvort hann ætlar að bíða um ótiltekinn tíma eftir afstöðu hinna stjórnarflokkanna. Í því sambandi má geta þess, að svo var að skilja á hæstv. forsrh. fyrir helgi, að ríkisstj. mundi ekki geta fjallað um þessi mál eða athugað þetta að nokkru ráði fyrr en eftir áramót. Það er þetta dæmi sem stendur dálítið óskýrt fyrir þjóðinni, að ég ætla. Það eru sett þau skilyrði, að fyrir liggi afstaða stjórnarflokkanna til þessa frv. Alþfl. áður en fjárlög og tekjuöflunarfrv. verði afgreidd. Það er ætlun hinna tveggja stjórnarflokkanna að afgreiða þessi mál nú fyrir jól, en frv. verður ekki athugað í alvöru fyrr en eftir áramót að sögn hæstv. forsrh. Hvernig gengur þetta dæmi upp? Gæti ekki hv. þm., formaður þingflokks Alþfl., hjálpað mönnum til að ráða þessa gátu?



Herra forseti. Sá mæti maður Hannibal Valdimarsson sagði einhvern tíma að það væri stór kostur á andstæðingi ef honum dytti aldrei neitt í hug. Það má segja um þá hv. sjálfstæðismenn, að það er eins og þeim geti ekki dottið nokkur skapaður hlutur í hug sjálfum og þurfi alltaf að leita svara hjá öðrum. En það verður að ætlast til þess, að þingreyndur maður eins og hv. síðasti ræðumaður sé nú orðinn þess umkominn að detta sjálfur í hug svör við spurningum sínum af þessu tagi og þurfi ekki að leita svara við þeim á Alþingi. En á hitt er að líta, að við Alþfl.-menn viljum að sjálfsögðu þrautreyna samkomulag við samstarfsflokka okkar um þessi mál. Við lítum svo á að sú tilraun sem við höfum gert nú í desembermánuði, á elleftu stundu, ég skal fúslega viðurkenna það, sé tilraun til að bjarga þessari ríkisstj. til að koma því í framkvæmd að hún geti starfað ekki út árið 1979, heldur allt kjörtímabilið og náð árangri. Og við hættum ekki við þennan björgunarleiðangur á miðri leið.



Herra forseti. Ég vil ítreka það sem hefur komið fram hjá hv. þm. Alþfl., að þeir munu ekki samþykkja það frv. til fjárl., sem nú liggur fyrir, nema samstarfsflokkarnir samþykki verulegar breytingar á því í þá átt sem birtist í stefnumótun flokksstjórnar Alþfl. Það þýðir einfaldlega, að augljóst er að það er ekki meiri hl. á Alþ. fyrir samþykkt fjárl. eins og þau liggja fyrir. Fyrr en það liggur ljóst fyrir, hvort stjórnarflokkarnir koma sér saman um fjárlög sem þeir treysta sér til að koma í gegn með atkvæðamagni sem á bak við þá er ef þeir standa saman, er tilgangslaust að ræða fjárlagafrv., því að það er ekki nokkur leið að vita hvaða fjárlagafrv. við erum að ræða. Hér liggur fyrir fjárlagafrv. kynnt af ríkisstj. sem hefur ekki meiri hl. þm. að baki. Ég get ekki séð annað en það sé tilgangslaust að eyða tíma í frekari umr. fyrr en flokkarnir allir, sem standa að hæstv. ríkisstj., leggja fram nýtt fjárlagafrv. sem þm. standa að, stuðningsmenn þessarar ríkisstj., en ekki bara ráðh. Þess vegna tek ég undir ósk hv. 7. þm. Reykv. um að fresta þessum umr. Ég gat ekki betur skilið en hann væri að fara þess á leit að umr. yrði frestað, því að það er ekkert til að afgreiða fyrr en vitað er hver niðurstaðan verður milli þm. stuðningsflokka ríkisstj., þingflokkanna í heild. Ég ítreka þessa ósk mína um að umr. um fjárl. verði frestað þangað til fyrir liggur einhver sameiginleg niðurstaða þess meiri hl. sem stendur að myndun núv. ríkisstj.



Herra forseti. Það hefur verið fróðlegt á marga vísu að fylgjast með háttalagi hv. þm. Alþfl. undanfarin dægur. En það hefur verið heldur óskemmtilegt, ég verð að játa það, raunar að mörgu leyti gróflega dapurlegt. Þessi hráskinnaleikur er með þeim endemum, að hann er ekki til þess fallinn að mínum dómi að auka veg og virðingu Alþingis, eins og mér skildist og hefur löngum skilist að væri aðalerindi flestra þessara hv. þm. inn á hið háa Alþingi. Nú fer að líða að því, að menn botni hvorki upp né niður, og þess vegna spyrja menn og krefjast svara. En það verður fátt um þau. Eftir því sem ég skildi nú síðast á hv. 4. þm. Vestf., þá vildi hann engu svara til um það, hvort við ættum von á því, stjórnarandstaðan, að fá að kynnast innihaldi þessa mikilvæga frv. sem þeir bíða nú svara hjá samstarfsflokkum sínum um hvort þeir vilji fallast á. En mér sýnist á öllum tilburðum þeirra hv. Alþfl.-manna að spurning sé hversu lengi þeir hafi þolinmæði, hinir stjórnarflokkarnir, til þess að vera handþurrkur þeirra og hankatrog, eins og þeir hafa verið a.m.k. síðustu viku eða rúmlega það. Þegar hv. 7. þm. Reykv., Vilmundur Gylfason, lýsir yfir að samþykki Alþfl.-manna - hann undanskildi engan og talaði þar í nafni flokksins - við tekjuöflunarfrv. sem hér hefur verið til umr., og þau bæði tvö, sé háð því skilyrði, að fallist verði fyrst á eða frá gengið frv. því, sem þeir hafi lagt fyrir samstarfsflokka sína, og um það samið, að a.m.k. meginþættir þess nái fram að ganga, þá vil ég spyrja beint og án vafninga: Þýðir þetta það, að ef ekki hafa gengið saman samningar um þessi atriði, kröfuatriði Alþfl., þá muni þeir greiða atkv. gegn þessum tekjuöflunarfrv. sem eru undirstaða afgreiðslu fjárl.? Þýðir það það? Sjálfstfl. hefur nefnilega lýst yfir andstöðu sinni við þessi frv. og hann hefur 20 þm. á hinu háa Alþ. og Alþfl. 14, og það er ærið nóg til þess að sjálfsögðu að kolfella öll þessi frv. Sem sagt, er það alveg í gadda slegið, að verði þeim hv. Alþfl.-mönnum ekki gert til hæfis og kröfum þeirra mætt, þá muni þeir fella þessi frv., sem nú liggja fyrir og eru forsenda fjárlaganna? Nú þarf engar vífilengjur eða útúrsnúninga til þess að svara þessu. Hv. Alþfl.-menn ættu að geta verið búnir að ná vopnum sínum því að til þess hafa þeir fengið ærið ráðrúm.  Ég hef að vísu ekki jafnlanga þingsögu að baki og t.d. hv. 11. þm. Reykv., þannig að ég er ekki jafnmörgu vanur og hann, en ég sé að honum ofbýður. Hann hefur aldrei séð dæmi slíks og þvílíks eins og við höfum hér fyrir augum dagsdaglega í háttalagi þeirra hv. Alþfl.- manna. Ég svo sem skipti mér ekkert af því. Það liggur hver eins og hann hefur lund til eða eins og hann hefur um sig búið í þessu stjórnarsamstarfi. En ég verð að segja það, að ég ber þungann niðri vegna Alþingis og virðingar þess. Mér er nær að halda að hér sé unnið með allt öðrum hætti og þveröfugum á við það sem menn hafa lagt áherslu á að þyrfti að gera, af því sem Alþingi hefði sett niður á undanförnum árum að þeirra dómi, nýjabrumsmanna og upphlaupsmanna og þeirra sem ætluðu að hreinsa til í þjóðfélaginu. Ég vil nú biðja hæstv. forseta að gá að því hjá sér, hvort hann þarf ekki að taka sér umhugsunarfrest á meðan við þm. snæðum, upp á það til að gera hvernig hann hyggst standa að atkvgr. varðandi þau frv. sem nú er verið að ljúka umr. um. Ég ætla a.m.k. að vænta þess, að hann kalli mig ekki til þess að leysa sig af hólmi ef til þess kemur, því að það hlýtur að liggja við borð að hæstv. forseti axli sín skinn og fresti að leita atkv., því að ella á hann stjórnarsinninn sjálfur, á hættu að þessi frv. verði felld frá 2. umr. og n. En við þessu þarf ég að fá svar: Merkja yfirlýsingar hv. 7. þm. Reykv. þetta, því að ella er hann ekki öruggur um framhaldið nema hann stemmi á að ósi þegar í stað?



Herra forseti. Fyrst örfá orð vegna þess sem hv. 1. þm. Reykv., Albert Guðmundsson, sagði. Það, sem við höfum sagt, er þetta: Við höfum mælst til þess við hæstv, fjmrh., eins og þessi mál eru öll í pottinn búin, að það fari ekki fram endanleg afgreiðsla um tekjuöflunarfrv. ríkisstj. fyrr en afstaða hefur verið tekin til frv. til l. um jafnvægisstefnu í efnahagsmálum og samræmdar aðgerðir gegn verðbólgu sem við höfum kynnt samstarfsflokkum okkar í ríkisstj. Það segir sig sjálft, að þau frv., sem hér eru til umr., tengjast mjög öllu fjárlagadæminu og þess vegna er ekki hægt að taka tillit til heildarmyndarinnar fyrr en við höfum fyrir framan okkur hvernig þessi pakki lítur út í heild sinni. Alþfl. er í stjórnarsamstarfi við Framsfl. og Alþb. Það er bæði eðlileg og sjálfsögð kurteisi að þrautreyna við núverandi samstarfsflokka okkar, hvort þeir fallist ekki á það sem maður við fyrstu sýn mundi telja að væri sjálfsagt, þ.e. að lögbinda stefnuna og stefnumörkunina í efnahagsmálum til næstu tveggja ára áður en gengið er frá fjárlagadæminu í heild sinni. Nú kynni þetta að hafa verið ókurteislegt ef hér væri verið að kynna eitthvað nýtt, en svo er ekki. Þetta eru hugmyndir sem við höfum á löngum og ströngum fundum allt frá því um mitt sumar rætt við samningaaðila okkar. Það er varla stafkrókur í þessu frv. sem í sjálfu sér kemur á óvart. Þess vegna er minnstur vandi að aðhafast skjótlega, ganga frá þessu áður en gengið er frá tekjuöflun og fjárlagadæminu í heild sinni. Hv. þm. Sverrir Hermannsson og Albert Guðmundsson töluðu um að það kynni að verða meiri hl. á móti fjárl. og á móti tekjuöflunarfrv. ríkisstj. á Alþ. Ég er ekki viss um þetta. Flokkarnir, aðrir en Alþfl., Sjálfstfl., Framsfl. og Alþb., hafa staðið að alls konar vafasömum ævintýrum á undanförnum árum. Ég minni aðeins á eitt, Kröfluvirkjun. Í því fjárlagadæmi, sem við erum nú að ganga endanlega frá, er fjármagnskostnaðurinn einn vegna Kröfluvirkjunar 2.5 milljarðar kr. sem skattborgararnir eiga að borga. Krafla veitir engum birtu og yl, en hún yljar kannske einhverjum undir uggum, sem er sitt hvað. Þessir þrír flokkar, ævintýra- og verðbólguflokkar sem hér er um að ræða, hafa staðið saman að Kröflu. Þeir hafa skipt með sér framkvæmdastjórastöðum í Framkvæmdastofnun og dreift þar ódýru lánsfé, svo að ég er ekki viss um nema meiri hl. sé með öðrum hætti í þinginu en hv. þm. Albert Guðmundsson og Sverrir Hermannsson gáfu í skyn. Kjarni málsins er einfaldlega þessi: Það, sem Alþfl. hefur verið að gera og undirbúa allt frá 1. des., er einasta alvarlega tilraunin sem gerð hefur verið í íslenskum efnahagsmálum nú um margra ára skeið til þess að koma efnahagsmálunum á rétta kjöl á ný. Við getum ekki haldið því áfram að semja okkur áfram viku eftir viku og mánuð eftir mánuð. Við getum ekki leyft okkur þann munað að ganga frá fjárlagadæmi án þess að vita hvað næsta vika og næsti mánuður ber í skauti sér. Þessar leiðir erum við að þrautreyna við núverandi samstarfsflokka okkar, Framsfl. og Alþb. Og ég þykist viss um að þeir muni bera gæfu til og hafa til þess vit, þor og þrek að ganga að þessum till. okkar, ganga frá fjárlagadæminu með hliðsjón af því sem þeir hafa sjálfir lagt til í grg, með frv. 1. des., og þegar við afgreiðum þetta dæmi í heild sinni, þá höfum við fyrir framan okkur markaða stefnuna til tveggja næstu ára í öllum meginþáttum efnahagsmála. Talsmenn Sjálfstfl, hér þykjast ekki skilja upp né niður í þessum vinnubrögðum. Sér er nú hvert skilningsleysið satt að segja, því að ég fæ ekki betur séð en þetta sé bæði hið sjálfsagða og eðlilega framhald af aðgerðunum sem framkvæmdar voru 1. des. og þeim ágreiningi um vinnuaðferðir sem þá var uppi og var lýst í smáatriðum í þessari hv, d. Þetta er allt hið sjálfsagða og eðlilega framhald. Það er hvergi verið að koma aftan að neinum og allra síst samstarfsflokkum okkar í ríkisstj., vegna þess að hér er um að ræða útfærða grg. með frv. sem við allir þrír stóðum að 1. des. Það er aðeins spurning um það, að þetta sé útfært til tveggja ára og frá gengið með tryggingum. Ef ekki er svo staðið að, þá þykjumst við vita og vitum öll hér inni í hvert óefni mundi stefna á launamarkaði og annars staðar. Allt þetta hygg ég að sé svo skýrt, að það lætur nærri að ætla að þeir sjálfstæðismenn, sem lítt þykjast skilja í hvað hér er að gerast, geri sér upp slíkt skilningsleysi. Ég veit að vísu að það hefur margt vafist fyrir þeim góðu herrum. En engu að síður hygg ég að þetta séu svo einföld mál að jafnvel talsmenn Sjálfstfl. skilji til hlítar. Hér er verið að reyna að setja efnahagsstefnu til tveggja ára. Það er snúið sér til samstarfsflokka okkar í ríkisstj. Þetta er framhald af því sem fyrirheit hafa verið gefin um. Þetta er svo sjálfsagt og eðlilegt, þetta eru svo sjálfsögð vinnubrögð og svo eðlileg að engin spurning þarf um það að vera út af fyrir sig. Hitt er aftur rétt, að það reynir á kjark og þrek og þor þeirra sem með okkur hafa starfað. Við vonum vissulega að það samstarf muni halda áfram eftir þeim fyrirheitum sem þegar hafa verið gefin. Til þess er þessi leikur gerður. Þjóðin á það beinlínis skilið, að með þessum hætti sé leikið og fram haldið, og þá mun horfa til betri vegar.



Herra forseti. Ég hef engu við það að bæta sem hæstv. forsrh. lýsti yfir við 2. umr. fjárl, um þau málefni sem hér hafa nú verið rædd seinast: Það er stefnt að því að afgreiða fjárl. fyrir jólin í samræmi við þær samþykktir sem ríkisstj. hefur gert um sjálft fjárlagafrv. og þau tekjuöflunarfrv. sem eru í tengslum við það. Mér sýnist að stefnan í fjárlagafrv. sé í aðalatriðum í samræmi við þá stefnu sem Alþfl. leggur áherslu á. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þetta.



Herra forseti. Þegar ég í morgun gerði grein fyrir frv. um breyt. á l. um tekju- og eignarskatt, þá gerði ég þetta frv. einnig að umræðuefni almennt séð. Ég vil þó leyfa mér að bæta hér við örfáum orðum og fara fáum orðum um einstakar greinar þessa frv. til l. um nýbyggingagjald. Um 1. gr. er það að segja, að þar er gjaldskylda miðuð við skilgreiningu laga nr. 91 frá 1976, um skráningu og mat fasteigna, á þeim mannvirkjum sem meta skal fasteignamati, sbr. einnig reglugerðir sem settar hafa verið samkv. þeim lögum. Í 2. gr. er fjmrh. heimilað með reglugerð að undanþiggja ákveðnar tegundir fasteigna gjaldskyldu. Sérstaklega skal tekið fram að gjaldið leggist ekki á sumarbústaði og bifreiðageymslur. Um 3. gr. Samkv. 3, og 4, mgr. er Fasteignamati ríkisins ætlað það verkefni að áætla byggingarkostnað þeirra mannvirkja sem eru svo sérstæð að ekki verði miðað við þær meðaltalsreglur er greinir í 2. mgr. Á þetta m.a. við um öll mannvirki sem eru þess eðlis að rúmmetramáli verður ekki við komið, auk ýmiss konar annarra mannvirkja. Um 4. gr. vil ég aðeins segja það, að eindagi gjaldsins miðast við útgáfu byggingarleyfis eða upphaf framkvæmda. Gert er ráð fyrir að teikningar að mannvirkjum verði lagðar fyrir innheimtumann ríkissjóðs vegna ákvörðunar gjaldsins auk annarra upplýsinga sem hann kann að telja nauðsynlegar í þessu skyni. Heildarframkvæmdir við húsbyggingar eru áætlaðar um það bil 78.2 milljarðar á árinu 1979. Þar af eru íbúðarhús 43.6 milljarðar, en aðrar byggingar um 35 milljarðar. Erfitt er að áætla gjaldstofn nýbyggingagjalds út frá þessum heildartölum, en ætla má að stofninn sé 17–18 milljarðar kr. og mundi þá 2% gjaldtaka af þessari upphæð nema 350 millj. kr., og er áætlað að 300 millj. innheimtist á næsta ári. Þar sem hér er um að ræða nýjan skatt er ástæða til að nefna það, að ekkert einsdæmi er að svona skattar séu lagðir á. Þeir hafa verið lagðir á í ýmsum löndum. Þeir hafa verið lagðir á svæðisbundið sums staðar, eins og t.d. í Bretlandi og e.t.v. víðar, þannig að þetta er ekki neitt einsdæmi, að lagður sé á sérstakur skattur þegar um er að ræða að reisa nýbyggingar. Eins og ég tók fram í morgun, er annar höfuðtilgangur þessarar ákvörðunar að stuðla að því, að hægt verði á fjárfestingu í þeim tilgangi að draga úr þeirri miklu spennu sem hefur ríkt í þjóðfélaginu vegna of mikilla framkvæmda þegar á heildina er lítið. Ég legg svo til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það hefur nú rignt yfir okkur í hv. Nd. að undanförnu ýmsum frv. frá ríkisstj. sem eiga það sameiginlegt, að þar er enn verið að herða skattaálögur á allan almenning í þessu landi. Ríkisstj. stendur nú frammi fyrir því, að gjafmildi hennar og loforðalistar kosta að sjálfsögðu fjármagn og það fjármagn skapar ekki hæstv. ríkisstj. Hún verður að sjálfsögðu að leita í vasa skattborgaranna og láta þá borga brúsann. Hér er um að ræða, eins og fram hefur komið hjá ræðumönnum stjórnarandstöðunnar fyrr í dag, stórkostlega skattpíningu, þar sem leitað er í hverri smugu að einhverju verðmæti sem hægt er að gera að gjaldstofni, þannig að öruggt sé að ekkert leynist í þessu landi, hvorki kvikt né dautt, sem ekki er hægt að koma höndum yfir með einhverjum hætti af hæstv. ríkisstj. Hv. þm. Matthías Á. Mathiesen hefur lýst afstöðu Sjálfstfl. til þeirra frumvarpa sem hér liggja fyrir, og ég get bætt því við, að að sjálfsögðu er Sjálfstfl. andvígur því gjaldi sem gert er ráð fyrir í þskj. 189 að leggist á nýbyggingar. Það virðist vera dálítið sérstakt fyrir þessi gjöld, að nú er það atvinnureksturinn sem á að standa undir auknum álögum, sá hinn sami atvinnurekstur sem í haust, þegar þessi hæstv. ríkisstj. tók við völdum, mátti ekki við neinum nýjum álögum að því er bæði stjórnarsinnar og stjórnarandstæðingar héldu fram. Þetta er sami atvinnureksturinn og ekki þolir að greiða hærri vexti, en þolir allt í einu núna að greiða hærri gjöld til ríkisins. Það er einkar athyglisvert, að hér er ráðist að húsnæði fyrir skrifstofu- og verslunarrekstur, og ástæðan er, eins og fram kom hjá hæstv. fjmrh., gegndarlaus fjárfesting í slíku húsnæði. Það væri út af fyrir sig athyglisvert að kanna hvernig stendur á þessu, þ.e.a.s. ef gert er ráð fyrir að hæstv. fjmrh. fari með rétt mál í þessu sambandi. Ég held að svarið við þessu sé ákaflega einfalt, og margir hafa reyndar bent á það hér í þd. þegar umr. áttu sér stað um önnur mál og þá á ég sérstaklega við vaxtamálin. Þar kom greinilega fram að einmitt vegna rangrar vaxtastefnu undanfarin ár hefur það gerst, að menn hafa orðið að verðtryggja eignir sínar með þeim hætti að festa þær í steinsteypu. Þetta hefur að sjálfsögðu leitt til þess, að fjármagnið hefur farið á ákaflega óarðsamar brautir, verið tekið úr rekstri og lagt í járn og steinsteypu. Ég held að nær hefði verið, ef bregðast átti við þessum vanda, að breyta vaxtastefnunni annars vegar og verðmyndunarkerfinu hins vegar. Nú liggur það samt sem áður fyrir, að ríkisstj, hefur engan áhuga á tillögum Alþfl. eða tillögum Sjálfstfl. um breytingar á vaxtastefnunni annars vegar, og hins vegar hefur verið samþ. hér á Alþ. að fresta um sinn gildistöku laga um verðmyndun. Það væri út af fyrir sig athugunarefni fyrir hæstv. ríkisstj., sem nú situr og leitar með logandi ljósi að alls konar sköttum sem hægt sé að leggja á í þessu þjóðfélagi, hvort ekki sé kominn tími til að leggja skatt á skuldir manna. Sjálfsagt verður það næst, og ég efast ekki um að það verður hægt að finna rök fyrir slíku með nákvæmlega sama hætti og hæstv. fjmrh. færði rök fyrir máli sínu áðan. Ég vil, herra forseti, fara aðeins örfáum orðum um það frv. sem hér liggur fyrir til umr., þótt ég hafi í og með rætt um önnur frv. sem telja má að hljóti að verða þessu frv. samferða í gegnum þd. Ég hef lýst því yfir, að við sjálfstæðismenn erum andvígir þessu frv., en gerum ráð fyrir því samt sem áður að stjórnarflokkarnir hafi nú þegar náð samstöðu í málinu og leggi frv. þess vegna fram í sameiningu, en ekki með alls konar fyrirvörum, eins og mikið hefur borið á upp á síðkastið í röðum stjórnarinnar og stjórnarliðanna. En varðandi það frv., sem hér liggur fyrir, held ég að ástæða sé til þess að rekja örfá atriði og fá þá væntanlega skýringar hjá hæstv. fjmrh. á þeim hér á eftir. Ég vil í fyrsta lagi benda á það, að í 4. gr. frv. er sagt að eindagi nýbyggingagjaldsins miðist við útgáfu byggingarleyfis, og í 6. gr., 2. mgr. og 3. mgr., er sagt frá því, hvernig innheimtan eigi að fara fram og hvenær dráttarvextir leggist á viðkomandi gjöld. Ég bendi á þetta hér vegna þess, að ég tel ákaflega óeðlilegt að gjald sé lagt á eignir sem ekki eru til í landinu, heldur eignir sem eiga eftir að verða til. Það er þess vegna spurning, sem hægt er að vísa til viðkomandi n., hvort ekki sé ástæða til þess, að þetta gjald greiðist ekki áður en byggingarframkvæmdir hefjast, heldur kannske miðist gjaldtakan við visst byggingarstig, t.d. þegar grunnur hafi verið gerður eða hús er fokhelt, en það mundi að sjálfsögðu koma miklu betur út fyrir gjaldþolana. Þá er ástæða til að benda á að gjaldstofninn er hér auðvitað áætlað verð á húseignum sem eru gjaldstofnar, og það stríðir auðvitað gegn allri réttlætiskennd þess vegna. Þetta ýtir undir það, að menn reyni að komast hjá því að gefa upp fyrirhugaðar framkvæmdir, og ýtir undir það, sem í þessum þingsölum hefur verið kallað neðanjarðarhagkerfi. Þessi lög eru ágætt skóladæmi um það, hvernig á að setja lög til þess að efla neðanjarðarhagkerfið, svo að ég noti hugtak sem aðrir menn en ég eru þekktir fyrir að nota í umr. á Alþ. og í dagblöðum þjóðarinnar. Í 2. gr. þessa frv, segir, með leyfi forseta: „Íbúðarhúsnæði er undanþegið gjaldskyldu samkv. lögum þessum. Heimilt er ráðh. að undanþiggja ákveðnar tegundir mannvirkja gjaldskyldu.“ Ég vil nú leyfa mér að biðja um nákvæmari upplýsingar en þær sem komu fram hjá hæstv. ráðh. áðan um það, hvernig hann hyggst beita þessari reglugerð. Það hefur margoft verið ásökunarefni af hálfu einstakra hv. þm., að Alþ., sem fer með löggjafar- og fjárveitingavaldið, afhendi slíkt ákvörðunarvald eins og reglugerðarvald í þessu máli til handhafa framkvæmdavaldsins, í þessu sambandi hæstv. fjmrh., þannig að hann fær þar ótiltekin völd til þess að setja reglugerð þar sem alls konar undantekningar geta komið fram. Þess vegna er ástæða til að spyrja hvort hæstv. ráðh. hyggist leggja nýbyggingagjald á þær fasteignir sem eru undanþegnar fasteignaskatti samkv. 5. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga frá 22. mars 1972. Ég held að það væri ástæða til að fá þessar upplýsingar fram nú þegar. Ef það reynist ekki vera sé ég ástæðu til að vinna að gerð brtt. sem annaðhvort kæmi þá fram í n. eða við 2. umr. málsins. Í þeirri von, að hæstv. ráðh. gefi skýr svör um hvernig hann hyggst fara með þessi mál, læt ég máli mínu lokið.



Herra forseti. Það hefur verið rætt nokkuð um skattheimtuna, og er rétt að ég geri í örfáum orðum grein fyrir þeim breytingum sem gerst hafa í sambandi við nýja skatta með þeim till. sem nú liggja fyrir. Varðandi beina skatta er þetta þannig, að áður en brbl. ríkisstj. frá því í sept. voru sett voru þeir 40% tekjuskattur, 11% útsvar, 2% sjúkratryggingagjald, samtals 53%, og síðan var skyldusparnaðurinn, sem ekki er skattur, til viðbótar á þessu ári, þannig að greiðsluskyldan var samtals 63%. Síðan kom hátekjuskatturinn samkv. brbl. í sept., þannig að alls er greiðslubyrðin á hæstu jarðarsköttum því 69% á þessu ári. Nú er gert ráð fyrir að fella niður hátekjuskattinn, 6%, en innleiða skyldusparnaðarstofninn sem skatt í staðinn, þannig að þetta lítur þá þannig út, að það verður 50% hæsti tekjuskattur, 11% útsvar og 2% sjúkratryggingagjald, samtals 63%. Nú er þess að gæta, að þetta nýja skattþrep, 10%, leggst á mjög háar tekjur. Það leggst á tekjur einhleypinga brúttó, ef meðaltal er dregið, um 4.5 millj. kr. og á tekjur hjóna, ef einnig er miðað við meðaltal, 6 millj. 751 þús. kr. Hér er því raunverulega um að ræða hátekjuskatt eins og tekjum er háttað hér á landi. Ég gerði í umr. hér í haust talsverðan samanburð á skattþunga hér á landi og í ýmsum öðrum löndum og gerði grein fyrir því þá, að skattþungi hér á Íslandi er miklu minni en hann er hjá öllum þeim þjóðum sem við gjarnan viljum bera okkur saman við. Ég gerði t.d. grein fyrir hlutfalli beinna skatta af þjóðarframleiðslu, ef miðað er við árið 1976, og þeir eru ekki nema 7.3% hér á Íslandi, í Noregi 16.6%, í Bretlandi 16.1%, í Finnlandi 20.6%, í Svíþjóð 23.7%, í Danmörku 26.5%, Bandaríkjunum 14%. Hér er á geysilega mikill munur eins og öllum hlýtur að vera ljóst. Varðandi hlutfall beinna skatta af brúttótekjum heimila hér á Íslandi var þetta hlutfall árið 1977 10.6%, en í Noregi 33.9%. Hlutfall beinna skatta heimilanna samkv. fjárlagafrv. verður um 14.3%, en er í Noregi um 34%. Eitthvað hækkar þetta, en þó lítið, þannig að það er ljóst að þrátt fyrir þá skattlagningu, sem nú er verið að efna til, er hlutfall beinna skatta af brúttótekjum heimila hér á Íslandi miklu lægra en í þeim löndum sem við gjarnan berum okkur saman við. Í Danmörku er þetta hlutfall 29.3%, í Svíþjóð 35.6%, í Noregi um 34%, Finnlandi 30%, Bretlandi 24% og í Bandaríkjunum yfir 20%, en hjá okkur sennilega í kringum 15% þegar sá skattþungi bætist við sem nú er verið að leggja á, og er ég þá að tala um beina skatta. Ég geri mér auðvitað grein fyrir því, að það er ekki sanngjarnt að bera þetta alfarið saman, og ég ætlast auðvitað ekki til þess, að mál mitt sé skilið þannig, að þetta sé einhlítur samanburður, vegna þess að það kemur margt fleira inn í þessa mynd. Eigi að síður eru þetta staðreyndir, miðað við þær upplýsingar sem komið hafa fram við athugun í Þjóðhagsstofnuninni og gerð hefur verið grein fyrir opinberlega af starfsmanni hennar. Það mætti benda á það, að á þeim árum þegar Sjálfstfl. var kannske hvað valdamestur um langa hríð á viðreisnarárunum, þá fóru toppskattarnir, hæstu jaðarskattar, upp milli 62–63%. Ég held að það hafi verið 1968. Ég sé ekki ástæðu til að efna til deilna um þetta, en vil aðeins taka fram í tilefni af þeim umr., sem urðu hér á fundi í morgun, að þegar tekið er tillit til samdráttaráforma ríkisstj., endurskoðaðrar tekjuáætlunar sem er að berast, en eins og kunnugt er er jafnan höfð við tekjuáætlun næsta árs hliðsjón af tekjuinnstreymi til ríkissjóðs á allra seinustu mánuðum viðkomandi árs, og nú er að berast nýjasta og endanleg tekjuáætlun fjárlagafrv. á næsta ári, endurskoðuð, - þegar þetta er haft í huga, þá geri ég ráð fyrir að þeirri meginstefnu, sem kemur fram í 1. gr. fjárlagafrv., verði náð. Þar er gert ráð fyrir 7.2 milljörðum í tekjuafgang. Að vísu koma fram í 1. gr. 8 milljarðar 200 millj. kr., en gert er ráð fyrir að ráðstafa einum milljarði til framkvæmda, þannig að sú stefna, sem fjárlagafrv. boðar, er tekjuafgangur upp á 7.2 milljarða. Ég geri ráð fyrir því, eins og ég sagði, þegar höfð er hliðsjón af þeim samþykktum sem gerðar eru í ríkisstj. um heildarafgreiðslu fjárl., tekjuöflun í sambandi við þau, þá verði þessari stefnu náð í öllum megindráttum. Hv. þm. Friðrik Sophusson beindi til mín spurningum varðandi 5. gr. í lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Ég vil aðeins upplýsa í þessu sambandi, að það er að sjálfsögðu ætlunin að sett verði reglugerð um þessi mál öll og ég vil ekki gefa nú neinar yfirlýsingar um hvað verður undanþegið í þessum efnum. En ég geri ráð fyrir því, að það verði tekið eðlilegt og sanngjarnt tillit til stofnana eins og kirkna, sjúkrahúsa og fleiri stofnana af því tagi, eins og tilhneiging hefur verið til og venja í sambandi við lagasetningar um mál sem ber að eins og þetta mál.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur nokkrum sinnum haft orð á því, að beinir skattar væru lægri á Íslandi en í nágrannalöndum okkar, og vitnað í því efni til skýrslna frá Þjóðhagsstofnun, og skal ég út af fyrir sig ekki rengja það. En ég vil rifja það upp, að þessi þróun hefur hér á landi átt sér stað vegna þess að stjórnvöld hafa markað þá stefnu að draga úr tekjuöflun hins opinbera á grundvelli beinna skatta og talið hagkvæmara og heilbrigðara að auka hlutdeild óbeinna skatta að þessu leyti. Ég held ég megi segja að uppi hafi verið raddir um þessa stefnu í öllum stjórnmálaflokkum nema Alþb. Sjálfstfl. hefur alltaf verið þessarar skoðunar og Alþfl. hefur síðan hneigst inn á þessa braut, m.a. fyrir mjög heilbrigð og heppileg áhrif frá þáv. fjmrh. Noregs sem síðar varð forsrh. Noregs, Bratteli. Framsfl hefur einnig sveigst inn á þessa braut, að draga úr beinni skattheimtu og taka fremur óbeina skattheimtu upp í staðinn. Spurningin er þess vegna ekki sú, hvort beinir skattar séu hærri eða lægri hér en í nágrannalöndum sem við viljum bera okkur saman við, heldur hvort við höfum verið að marka rétta stefnu á undanförnum árum eða hvort við höfum verið á rangri braut. Eini stjórnmálaflokkurinn, sem hefur talið þessa braut ranga, að lækka hlutdeild beinna skatta í tekjuöflun hins opinbera, er Alþb. og nú þegar horfið er frá því að draga úr beinni skattheimtu og þess í stað er hún aukin svo að um munar, þá er ljóst hverjir ráða ferðinni. Það er Alþb. sem ræður ferðinni í skattastefnu ríkisstj. eins og á öðrum sviðum stjórnarsamstarfsins. Auðvitað skiptir það mestu máli, hver skattheimta hins opinbera, ríkis og sveitarfélaga, er í heild sinni, og það er ómótmælanleg staðreynd, að þessi skattheimta fór lækkandi í tíð fráfarandi ríkisstj. Það er talið að skattheimta ríkisins hafi lækkað úr 31% af þjóðarframleiðslu í 27–28% - við skulum segja 28% af þjóðarframleiðslu. Nú hefur hæstv, fjmrh. sagst vera ánægður ef unnt væri að halda sig við 30% skattheimtu til ríkisins af þjóðarframleiðslu. Ég spái því, að þessir pinklar, sem nú er verið að kynna okkur þm. og allir landsmenn verða síðan að bera, muni nema hærri hlutfallstölu en 30% af þjóðarframleiðslu. En þar með er ekki öll sagan sögð, vegna þess að skattheimta sveitarfélaga eykst líka hlutfallslega. Það fréttist á hverjum degi um hækkun skatta, bæði til ríkis og sveitarfélaga. Við höfum hér í dag þrjú frv. til l. sem boða hækkandi skatta. Við höfum rætt hér á þingi þessa dagana þessu til viðbótar hækkunartillögur varðandi vörugjald, hækkunartillögur varðandi verðjöfnunargjald á raforku. Við vitum að borgarstjórn Reykjavíkur undir forustu nýs vinstri meiri hl. hefur þegar samþykkt stórhækkun lóðaleigu, stórhækkun fasteignagjalda, stórhækkun aðstöðugjalda, svo að nokkur dæmi séu nefnd. Verið er að hefja þá mestu skattkúgun sem í marga áratugi hefur verið þekkt hér á landi. Sem betur fer var horfið frá slíkri stefnu fyrir áratug og ekki að ófyrirsynju, vegna þess að sú stefna dregur úr framtaki og hagvexti, dregur úr möguleikum þjóðarinnar til þess að bæta kjör sín og dregur, þegar til lengdar lætur, úr möguleikum hins opinbera einnig, ríkis og sveitarfélaga, til þess að sjá landsmönnum og umbjóðendum sínum fyrir viðunandi þjónustu og framkvæmdum. Það er þessi skammsýni sem er einkenni á skattastefnu núv. ríkisstj. Þessi skammsýni er aðeins skýranleg með einum hætti, þeim að Alþb., sem ræður ferðinni, vill heilbrigt atvinnulíf á grundvelli einkarekstrar eða félagsframtaks feigt og tekur ekki sárt þótt frjáls atvinnurekstur verði ekki þess umkominn að sinna hlutverki sínu í þjóðfélaginu, vill með því ryðja brautina fyrir því þjóðskipulagi sem Alþb.-menn hafa barist fyrir, bæði hérlendis og einnig skoðanabræður þeirra erlendis. Aðalatriði málsins er skattheimtan í heild sinni, og þegar nú fer saman stóraukin skattheimta af hálfu ríkisins annars vegar og af hálfu sveitarfélaga hins vegar, þá er ljóst að það er verið að skerða umráðarétt einstaklinga og fyrirtækja þeirra yfir aflafé sínu í svo stórum stíl að slíks eru ekki áður dæmi hér á landi. Við erum þarna komin inn á hættulega braut sem okkur ber að hverfa af. Það er einnig athyglisvert, að handahóf og hentistefna einkennir að miklu leyti einstakar leiðir sem ríkisstj. vill fara í skattheimtu. Ég hef skilið orð hæstv. fjmrh. þannig, að hann vilji helst ekki hækka beina skatta, en það sé óhjákvæmilegt vegna þess að hækkun beinna skatta komi ekki fram í vísitölu og þess vegna sé hæstv. ríkisstj. sá einn kostur mögulegur að hækka beina skatta. Það á að nota þessa hækkun beinna skatta til þess að lækka vöruverð, til þess að lækka kaupgjald í landinu. Það á sem sagt að auka skattaálögur á allan almenning í formi beinna skatta til þess að geta lækkað kaup þess sama almennings. Hér er vegið aftan að landsmönnum með svo ósvífnum hætti að fá stjórnvöld, ef nokkur, hafa leyft sér annað eins og því líkt. En jafnvel þessi stefna er að ganga sér til húðar hjá hæstv. ríkisstj. Þörf ríkisstj. fyrir nýja skatta og nýjar tekjur vegna óráðsíu stjórnvalda og vegna þess að stjórnvöld gættu ekki að því, að þau reistu sér hurðarás um öxl þegar með brbl. í sept. s.l., - fjáröflunarþörf stjórnvalda er orðin svo mikil að stjórnvöld verða einnig að hverfa inn á braut aukinnar skattheimtu óbeinna skatta. Við sjáum það í hækkunartillögum varðandi vörugjaldið, það á að fara að hækka það aftur. Við sjáum það í hækkunartillögum stjórnarvalda varðandi verðjöfnunargjald af raforku. Sú hækkun, 6% hækkun á verðjöfnunargjaldi, um 45% hækkun á því gjaldi sem nú er fyrir eða þar um bil, á að koma ofan á þá hækkun sem fyrirsjáanleg er á raforkuverði hér á landi á næstunni. Það er ljóst mál, að jafnvel þar sem talið er að raforkuverð sé lægst, eins og hér í Reykjavík, þarf það að hækka um 34–40% og þessi 6% koma ofan á þá hækkun. Nú hljóta tekjur af verðjöfnunargjaldi raforku auðvitað að fara vaxandi með hækkuðu raforkugjaldi almennt í landinu. Í því efni er þessi tekjustofn Rafmagnsveitna ríkisins mjög vel verðtryggður og þess vegna er enn gagnrýnisverðara þegar hækka á stofn slíks gjalds. Við sjáum hér í dag og höfum rætt um tilhneigingu stjórnvalda sem vilja vera með afskiptasemi af öllum mögulegum athöfnum einstaklinga og félagssamtaka þeirra. Við sjáum hugvitssemi sem slík stjórnvöld hafa til þess að bera niður á sem flestum sviðum. Við höfum rætt hér um frv. til l. um sérstakan skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði og ræðum nú um nýbyggingagjald. Hvort tveggja sýnir að hér er farið inn á nýja braut. Menn spyrja sjálfa sig: Hvaða ástæða er til að leggja sérstakan skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði? Er ekki þörf á því, að atvinnurekstur almennt sé vel skipulagður, að stjórn hans sé í lagi. Til þess að svo megi verða þarf stjórn hans að hafa skrifstofur. Erum við ekki sammála um það, að verslunin sé jafnmikilvægur atvinnurekstur og hver önnur atvinnugrein í landinu? Er það ekki svo, að aukin hagkvæm innkaup eða lægra verð til neytenda er okkur jafnmikils virði og aukinn afli úr sjó eða hærra verð á afurðum okkar á erlendum markaði? Ég held að þarna sé um mismunun að ræða á milli atvinnugreina sem þegar til lengdar lætur verði til þess fallin að draga úr hagvexti og aukinni hagkvæmni í rekstri þjóðarbúsins. Við tölum um nýbyggingagjald. Ég er sammála hv. þm. Friðrik Sophussyni þar sem hann gagnrýndi þetta gjald og taldi almennar ráðstafanir, eins og t.d. breytta vaxtastefnu, líklegri til þess að ná árangri á þessum sviðum, ef menn telja fjárfestingu of mikla eða hana ekki falla í hagkvæmasta farvegi. Við höfum talað um tekjuskattsfrv. fyrr í dag. Ég vil að gefnu tilefni frá hæstv. fjmrh. gera mikinn mun á skyldusparnaði annars vegar og beinni skattheimtu hins vegar. Skyldusparnað fá menn endurgreiddan eftir tiltölulega stutt tímabil og þá með fullri verðtryggingu. Við höfum gripið til skyldusparnaðar þegar mikið hefur þótt við liggja, og sem betur fer hefur reynslan sýnt að skyldusparnaður er ekki fastur í sessi þótt til hans sé gripið þegar þjóðarbúið verður fyrir áföllum. Þess vegna var ekki ástæða til að ætla að slíkur skyldusparnaður yrði til frambúðar. En nú er búið að kveða svo á að hann verði til frambúðar í formi skatts, þannig að skattheimtan er komin milli 60 og 70% af jaðartekjum. Þessi nýi skattur, sem nú á að lögleiða, snertir langtum fleiri en hæstv. fjmrh. vill vera láta, þegar af þeirri ástæðu að tekjur heimilanna hafa hækkað við það að bæði hjóna vinna úti. Þar sem svo stendur á mun þessi skattur verða sérstaklega þungbær og enn fremur þar sem sjómenn eiga í hlut. Ég skal ekki orðlengja um þessi mál, en vil þó leggja á það áherslu að lokum, að skattalöggjöf verður að vera þannig úr garði gerð, að hún sé sem almennust og sem einföldust. Á móti þessu er nú algerlega brotið. Hér er um margbrotna löggjöf að ræða þar sem reynt er að ná inn í hverja kytru og hvert horn til þess að afla aukinna tekna. Það er mikilsvirði að skattheimtan sé einnig á þann veg, að hún dragi ekki úr framtaki og vinnuvilja fólksins í landinu og þar með úr verðmætasköpuninni. Þegar beinir skattar, jaðarskattar, eru komnir upp í 60–70% verka þeir lamandi á framtak manna og vinnuvilja og vinnugleði. Það er einmitt vegna þess að við sjálfstæðismenn viljum efla og örva verðmætasköpunina í landinu, að við erum á móti beinum sköttum og viljum sjá fyrir tekjuþörf hins opinbera í formi óbeinna skatta, skatta á eyðslu. Við viljum ekki skattleggja verðmætasköpunina í svo ríkum mæli sem nú liggja fyrir till. um. Við viljum fremur skattleggja eyðsluna. Meginatriðið er þó umfram allt að heildarskattheimta hins opinbera, ríkis og sveitarfélaga, verði takmörkuð og ekki gengið áfram á þeirri braut, sem núv. hæstv, ríkisstj. hefur markað, að auka skattheimtuna svo að bæði verði til þess að draga úr verðmætasköpun í þjóðfélaginu og vinnuvilja manna og auka alveg áreiðanlega á það neðanjarðarhagkerfi sem gagnrýnt hefur verið með réttu, auka á undanskot frá skattgreiðslum til hins opinbera og verða til þess að spilling vaxi í þjóðfélaginu. En það er víst og öruggt, að nái þessi frv. fram að ganga, þá munu þau einmitt hafa þau áhrif sem ég nú hef lýst og ég vil ekki trúa að t.d. hæstv. fjmrh. vilji vitandi vits stefna að.



Herra forseti. Á þskj. 202 er frv. til l. um breyt. á 1. nr. 97 frá 28. des. 1971, um vörugjald. Eins og hv. þm. mun kunnugt var Styrktarsjóður fatlaðra stofnaður með lögum nr. 25 frá 1962, um aðstoð til fatlaðra. Sjóður þessi er í vörslu félmrn. og var upphaflegt hlutverk hans að standa straum af kostnaði við að reisa og reka vinnustofnanir fyrir fatlað fólk. Með lögum nr. 95 frá 1965 var sú breyting hins vegar gerð á verkefnum sjóðsins, að hluta af fé því, sem aflaðist með fyrrnefndum lögum, skyldi sérstaklega varið til aðstoðar við blint fólk. Tekjur þessa sjóðs voru ákveðnar til 10 ára, og voru í fyrstu ákveðið gjald af innlendri framleiðslu á sælgæti sem gjaldskylt var samkv. lögum nr. 60 frá 1939, um gjald af innlendum tollvörutegundum. Fyrstu þrjú árin var gjaldið 3 kr. af hverju kg sælgætis, en árið 1965 var það hækkað í 4 kr., jafnframt því sem ákveðið var að 3/4 hlutum þess skyldi varið til aðstoðar við blinda, eins og áður sagði. Með samþykkt laga nr. 97 frá 1971, um vörugjald, var ákveðið að Styrktarsjóður fatlaðra skyldi halda tekjum sínum af innlendri sælgætisgerð óskertum til aprílloka 1972, og jafnframt var þá ákveðið með lögum þessum, að horfið skyldi frá skipan þessari um sérstakan markaðan tekjustofn til handa Styrktarsjóði fatlaðra. Í þess stað skyldi fjárþörfum sjóðsins mætt með sérstakri fjárveitingu á fjárl. hverju sinni og þá með tilliti til rekstrarkostnaðar viðkomandi vinnustofnana og þeirra framkvæmda sem ákvarðanir í þessum efnum yrðu teknar um á hverjum tíma. Í samræmi við stefnumörkun þessa var sérstök fjárveiting til sjóðsins tekin upp í fjárlög í fyrsta sinn árið 1972. Hefur svo verið ætíð síðan. Styrktarsjóður vangefinna, sem frv. þetta snertir fyrst og fremst, var stofnaður nokkru fyrr eða með lögum nr. 43 frá 1958, um aðstoð við vangefið fólk. Sjóður þessi er eins og Styrktarsjóður fatlaðra í vörslu félmrn. og er hlutverk hans að standa straum af kostnaði við að reisa og endurbæta stofnanir fyrir vangefið fólk. Frá upphafi hafa tekjur sjóðsins verið ákveðið gjald sem lagt hefur verið á gosdrykki og öl sem framleitt er hér á landi. Fyrstu 5 árin var þetta gjald 10 aurar á hverja flösku gosdrykk ja og öls sem seld var eða afhent. Árið 1962 var tappagjaldið hækkað í 30 aura og árið 1966 í 60 aura. Lög um aðstoð við vangefið fólk voru síðan afnumin með áðurnefndum lögum nr. 97 frá 1971, um vörugjald, en með ákvæðum 12. gr. þeirra laga voru Styrktarsjóði vangefinna tryggðar tekjur með gjaldi af gosdrykkjum og öli til loka júní 1976 og var það 1.95 kr. af hverjum lítra. Á sama tíma var fyrirhugað að fjárþörfum sjóðsins yrði mætt með fjárveitingum úr ríkissjóði á fjárl. hverju sinni á sama hátt og gilti um Styrktarsjóð fatlaðra. Framlagið var hins vegar hækkað í 7 kr. af hverjum lítra með lögum nr. 118 frá 1976 og þá jafnframt ákveðið að það skyldi haldast til ársloka 1977. Í tengslum við framlengingu framlags til sjóðsins var fyrirhugað að endurskoðun á vörugjaldslögum færi fram. Þar sem endurskoðun þessi dróst nokkuð á langinn var framlagið enn á ný framlengt með lögum nr. 83 frá 1977 til ársloka 1978 jafnframt því sem það var hækkað í 10 kr. til þess að nægilegt fé fengist til rekstrar viðkomandi stofnana og þeirra framkvæmda sem þá stóðu yfir eða voru fyrirhugaðar. Frv. það, sem hér liggur fyrir, felur aðallega í sér tvær breytingar á lögum nr. 97 frá 1971, um vörugjald. Í fyrsta lagi er hér um að ræða þá breytingu, að horfið skuli frá því að framlengja árlega framlag til Styrktarsjóðs vangefinna með vörugjaldslögum og þar með sérstakri mörkun vörugjaldstekjustofnsins, eins og gert var ráð fyrir í upphafi með setningu vörugjaldslaga og ég rakti áðan. Breyting þessi er í samræmi við stefnu þá sem boðuð var við framlagningu frv. til fjárl. fyrir árið 1979, en í grg. þess er gert ráð fyrir að ákvæði um framlag til Styrktarsjóðs vangefinna verði fellt niður. Framvegis er gert ráð fyrir að framlag til sjóðsins verði ákveðið með sérstakri fjárveitingu á sama hátt og gildir um flest önnur framlög til félags- og heilbrigðismála. Í nefndu fjárlagafrv. hefur því í sambandi við þessa stefnumörkun verið lagt til að fjárveiting til sjóðsins verði 150 millj. kr. Tekjuáætlun fjárlagafrv. vegna álagningar á innlenda framleiðslu og innflutning á vörugjaldsskyldum vörum er byggð á óbreyttri gjaldskrá. Í samræmi við það er lagt til samkv. frv. að gjaldskráin haldist óbreytt, en gildistími hennar verði hins vegar ótímabundinn. Eins og hv. þm. er kunnugt er gjaldið magngjald. Eftirlit með álagningu slíks gjalds getur verið ýmsum erfiðleikum bundið. Tel ég því rétt að kannað verði hvort ekki væri farsælla að tekjustofn þessi yrði í framtíðinni miðaður við verðmæti viðkomandi vara í stað þunga og allt eftirlit, þ. á m. bókhaldslegt eftirlit, þar með gert tryggara. Samkv. 1. gr. núgildandi vörugjaldslaga er fjárhæð fyrir útgáfu leyfisbréfs, er heimilar vörugjald, sérstaklega ákveðin í lögum. Leyfisbréf þetta kemur í stað iðjuleyfis, nú iðnaðarleyfis, samkv. iðnaðarlögum nr. 42 frá 1978, en gjald fyrir iðnaðarleyfi ýmiss konar er ákveðið af ráðh. samkv. ákvæðum laga nr. 79 frá 1975, um aukatekjur ríkissjóðs. Lagt er til að um gjald fyrir útgáfu leyfisbréfs til tollvörugerðar verði látnar gilda sömu reglur og gilda almennt um önnur iðnaðarleyfi. Þar sem þetta frv. hefur verið kynnt þingflokkunum á ég ekki von á að hér verði um fyrirstöðu að ræða á framgangi málsins. Það var kynnt þingflokkunum á síðasta þingi, að ég hygg, og síðan hefur ekki verið ágreiningur um þetta mál stefnulega séð. Ég vil benda á að núgildandi gjaldskrá fellur úr gildi um áramótin og er því nauðsynlegt að það takist að fá frv. þetta samþ. áður en þing fer í jólaleyfi. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir af hálfu ríkisstj., fjallar um það að heimila að skrá afurðalán í lánskjörum í erlendum gjaldeyri þó lánið verði afgreitt í íslenskum krónum. Gert er ráð fyrir að lánin séu gengistryggð, eins og það er kallað, og vextir verði 8.5% frá áramótum af þessum lánum, en vextir af afurðalánum eru núna um 18%. Þessu mun fylgja það, að gert er ráð fyrir að hlutur Seðlabankans í afurðalánum verði nokkru minni en nú er, en hlutur viðskiptabanka aukinn að sama skapi. Um leið og það gerðist þyrfti að styrkja stöðu viðskiptabankanna, og hefur verið rætt um að draga úr kaupum þeirra á skuldabréfum Framkvæmdasjóðs, en ákvarðanir í þeim efnum liggja ekki fyrir. Auk þessa er gert ráð fyrir að framleiðslufyrirtæki í sjávarútvegi fái útflutningslán við útskipun þar til varan er greidd erlendis. Þessi lán yrðu að sjálfsögðu í erlendri mynt og hefði það í för með sér verulegan bata í lausafjárstöðu fyrirtækjanna, um upphæð sem áætluð hefur verið um einn milljarð kr. Frv. er flutt til þess að taka af öll tvímæla um að Seðlabankinn hafi heimild til þess að veita lán með þeim kjörum sem hér um ræðir, og þetta fyrirkomulag á að gilda frá áramótum. Til þess að þetta fyrirkomulag komist í framkvæmd þarf allviðamiklar og flóknar tæknilegar breytingar og undirbúning af hálfu bankakerfisins, og sá undirbúningur stendur nú, þannig að það á að vera hægt að koma þessu í framkvæmd frá áramótum og þar með á að vera staðið við það fyrirheit, sem gefið var í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna, að bæta með sérstökum ráðstöfunum í vaxtamálum og fleiru kjör útflutningsatvinnuveganna sem svarar um 2.5% í afkomu þeirra. Forráðamenn fyrirtækja í sjávarútvegi leggja mjög mikla áherslu á að þetta mál nái fram að ganga. Þeir telja verulegar hagsbætur í því fólgnar. Einkum leggja þeir áherslu á öryggissjónarmið í þessu efni, því að auðvitað er gert ráð fyrir að birgðir verði afreiknaðar á dagsgengi, þannig að svokallaðir gengismunarsjóðir falli ekki til með sama hætti og verið hefur, heldur gangi það til framleiðendanna og útflytjendanna hverju sinni sem þeim tilheyrir, jafnvel þó að um gengisbreytingar sé að ræða. Það er ljóst og viðurkennt af öllum sem starfa við framleiðsluatvinnuvegina á Íslandi, að vextir eru þar mjög háir og erfiður þáttur í rekstrarkostnaði þeirra, og hér er gerð tilraun til að lækka vaxtakostnaðinn nokkuð. Auðvitað er það þannig, að því aðeins verður hér um raunverulega vaxtalækkun að ræða að okkur takist að hafa hemil á verðbólgu og gengi á næsta ári. Takist það ekki segir það sig sjálft, að erfitt mun verða fyrir fyrirtækin að standa undir þeim kostnaði sem til fellur af lækkandi gengisskráningu íslensku krónunnar. Engu að síður leggja forráðamenn fyrirtækja í sjávarútvegi mjög mikla áherslu á að þessu verði komið í framkvæmd, leggja þar áherslu á öryggisatriðið. Ég flutti allítarlegt mál fyrir þessu frv. í hv. Ed., sem hefur lokið umfjöllun málsins og afgreitt það samhljóða. Með tilliti til þess knappa tíma, sem hér er í öllum umr. á Alþ. nú, ætlaði ég ekki að flytja langt mál í framsögu fyrir þessu máli að sinni. Ég vænti þess, að þeir menn, sem hafa haft forustu um undirbúning þessa máls í Seðlabanka, einkum Davíð Ólafsson bankastjóri, verði reiðubúnir til þess að veita hv. fjh.- og viðskn. d. allar þær upplýsingar sem nauðsynlegar kunna að verða. En ég ætla að lokum að lesa, með leyfi hæstv. forseta, útdrátt úr bréfi sem bankastjórinn skrifaði formanni fjh.- og viðskn. Ed. út af þessu máli, þar sem bankastjórinn svaraði fsp. sem fram höfðu komið varðandi endurkaup Seðlabankans á afurðalánum og áhrif þeirra á efnahagskerfið. Í þessu bréfi Seðlabankans segir á þessa leið: „Á fundi með n. í dag, þar sem rætt var um frv. til l. um breyt. á l. nr. 10 29. mars 1961, um Seðlabanka Íslands, sbr. 3. gr. l. nr. 10 13. maí 1964, komu fram tvö atriði sem óskað var frekari greinargerðar um. Hið fyrra var varðandi það atriði, hverjar ráðstafanir væru nauðsynlegar til þess að leiðrétta það misvægi sem skapast hefði milli endurkaupa Seðlabankans annars vegar og bundinna innstæðna innlánsstofnana í bankanum hins vegar.“ Í þessu bréfi er þessu næst vísað til alllangrar grg. um þróun endurkaupa bundins fjár og viðhorfa í þeim efnum sem nýlega hefur verið samin í Seðlabankanum. Í ljósi þess, sem fram kemur í þessari grg., hefur bankastjórn Seðlabankans gert till. til ríkisstj. í skýrslu, dags. 5. nóv. s.l., um eftirfarandi aðgerðir til þess að draga úr aukningu endurkaupa umfram bundið fé: Gerðar verði breytingar á verkaskiptingu Seðlabankans og viðskiptabankanna á sviði afurðalána í þá átt að draga úr aukningu til endurkaupa, svo að þau komist í framtíðinni niður fyrir upphæð bundins fjár í Seðlabankanum. Þessu marki verði einkum náð með eftirtöldum ráðstöfunum: a. Viðskiptabankarnir verði leystir undan öllum kvöðum um að lána hluta árlegrar innstæðuaukningar til Framkvæmdasjóðs. - Endanleg ákvörðun um þetta atriði hefur ekki verið tekin og verður auðvitað að takast í tengslum við lánsfjáráætlun. b. Það svigrúm sem þannig skapast verði notað til þess, að viðskiptabankarnir geti tekið að sér stærri hluta af fjármögnun afurðalána, einkum lána út á framleiðslu til sölu á innlendum markaði. c. Líklega er óhjákvæmilegt að gera þessa breytingu á 2–3 árum, en verulegt skref þarf að taka þegar á næsta ári. - Síðan er birt hér tafla um valkosti í þessum efnum, þar sem m.a. er gert fyrir því, að sá hluti afurðalána, sem kemur í hlut Seðlabankans, verði 51% eða 53.5%, en hlutur viðbótarlánanna yrði þá þar á móti 24% eða 21.5% að því er varðar sjávarútveg og útflutningsiðnað. Ég endurtek það, að ákvarðanir um þessi efni liggja ekki fyrir og verða að takast samhliða öðrum ákvörðunum um peningamálastefnuna á árinu 1979. Eins og hv. þm. er vel kunnugt hafa verið mjög veruleg vandkvæði í bankakerfinu á undanförnum árum vegna þess að endurkaup hafa farið langt fram úr bundnu fé og hefur þetta komist upp í 9 milljarða í eitt skipti á síðustu mánuðum. Þarna er um verulegar þrengingar að ræða og vandamál og mikla og vaxandi ásókn atvinnuveganna í aukna lánsfyrirgreiðslu sem bankakerfið hefur ekki verið fært um að sinna. Í tengslum við þær hugmyndir, sem ræddar hafa verið í ríkisstj. um lánsfjáráætlun á árinu 1979, hefur verið rætt um peningamálastefnuna almennt á því ári, og ég tel að það sé alveg augljóst mál, að þar verði jafnframt að taka á því, hvernig bankakerfið geti séð atvinnuvegunum fyrir nauðsynlegum rekstrar- og afurðalánum þannig að ekki komi til stöðvunar af þeim orsökum. Ég legg á það áherslu, herra forseti, að talið er af þeim aðilum, sem eru í fyrirsvari í sjávarútvegi, að hér sé stigið nokkurt skref til að bæta afkomu útflutningsatvinnuveganna. Ég legg því til að málið fái hér skjóta meðferð með svipuðum hætti og í hv. Ed., því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður um þessa till., sem hæstv. viðskrh. lýsti, en ég kemst ekki hjá því að vekja athygli á þessu máli, ekki síst vegna ummæla hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar, sem fyrr á þinginu, þegar rætt var um vaxtamálin, taldi að verðbætur og gengistryggingar kæmu ekki til greina. Það hefur verið reiknað út, að séu lán bundin við gengi t.d. þýska marksins, þá hefur þýska markið hækkað miðað við íslensku krónuna á síðustu þremur árum nákvæmlega jafnmikið og byggingarvísitala hér á landi, þannig að sem raunvaxtamaður vil ég fagna þessari hugarfarsbreytingu sem á sér stað. Vonandi er um það að ræða að Alþb.mennirnir hafi vitkast eitthvað frá því í haust. Ég vil þess vegna lýsa yfir stuðningi mínum við þetta frv. og segi: Batnandi mönnum er best að lifa.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt til staðfestingar á brbl. sem hæstv. fyrrv. ríkisstj. setti 1. júlí s.l. Í aths. við brbl. sagði m.a., með leyfi forseta, að þetta sé „gert í samræmi við ákvörðun ríkisstj. til þess að greiða fyrir samkomulagi um lífeyrismál sem heildarlausn í þeim kjarasamningum, sem undirritaðir voru þann 22. júní 1977, þannig að sú hækkun lífeyrisgreiðslna, sem leiðir af því samkomulagi, valdi yfirleitt ekki lækkun tekjutryggingargreiðslna frá almannatryggingum.“ Hér var um að ræða nálega 65% hækkun skerðingarmarka. Eftir s.l. mánaðamót verða skerðingarmörk tekjutryggingarbóta hjá einhleypingi, sem býr einn, 149 900 kr. á mánuði til 184 100 kr. á mánuði, eftir því hvenær hann byrjar að taka ellistyrk. Samsvarandi tölur fyrir hjón eru 216 100 til 277 500 kr. á mánuði. Eins og hv. þm. vita skerðast tekjutryggingarbætur um 55% af því sem umfram er. Herra forseti. Ég legg til að frv, verði að lokinni þessari umr, vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn. þessarar hv. deildar.



Herra forseti. Á þskj. 200 flyt ég frv. til l. um veitingu ríkisborgararéttar. Frv. þetta er byggt á þeim umsóknum sem borist hafa dómsmrn. og eru þar taldar fullnægja skilyrðum sem sett hafa verið af allshn. beggja þd., sbr, nál. á þskj. 830 á 99. löggjafarþingi, 2. maí 1978. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á l. nr. 8 frá 27. febr. 1976, um flugvallagjald. Samkv. lögum nr. 8 frá 1976, um flugvallagjald, er gjald vegna utanfarar 1500 kr. fyrir þá sem eru eldri en 12 ára, 750 kr. fyrir börn á aldrinum 2–12 ára, sbr. 2. gr. laganna. Samkv. 3. gr. sömu laga er einnig innheimt flugvallagjald vegna flugferða innanlands, og er það 200 kr: fyrir þá sem eru 12 ára og eldri, en 100 kr. fyrir börn á aldrinum 2–12 ára. Samkv. 5. gr. laga nr. 77 frá 1977, um skyldusparnað og ráðstafanir í ríkisfjármálum, var lagt 100% álag á flugvallagjald vegna utanlandsferða á árinu 1978, þannig að það varð 3000 kr. fyrir fullorðna og 1500 kr. fyrir börn. Þessi hækkun er tímabundin, því að hún gildir aðeins til árslok 1978. Í fjárlagafrv, fyrir árið 1979 er hins vegar gert ráð fyrir að innheimta flugvallagjalds verði óbreytt frá því sem verið hefur á þessu ári. Eins og ég sagði áðan rennur heimildin til 100% álags á flugvallagjald út um næstu áramót. Ef tekjuáætlun fjárlagafrv. á að standast er því nauðsynlegt að halda áfram að innheimta umrætt gjald með 100% álagi á næsta ári eins og gert hefur verið á árinu 1978. Er því lagt til í þessu frv., að við lög um flugvallagjald bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða á þá leið, að gjöld samkv. 1. mgr. 2. gr. laganna skuli innheimt með 100% álagi á árinu 1979, Hér er því ekki um hækkun að ræða á umræddu gjaldi, heldur er einungis lagt til að sama gjald verði innheimt á árinu 1979 og gert hefur verið á þessu ári. Talið er að tekjur af flugvallagjaldi á árinu 1978 verði um 450 millj. kr., en samkv. fjárlagafrv. fyrir árið 1979 er áætlað að tekjur af því verði 470 millj. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða nánar um frv., heldur vísa ég til grg. þeirrar, sem því fylgir, og legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Hér er um að ræða mál sem er komið frá Ed. Fjh.- og viðskn. þessarar d. hefur fjallað um málið og varð sammála um að mæta með samþykkt frv. Tveir nm., þeir hv. þm. Ólafur G. Einarsson og Matthías Á. Mathiesen, skrifa þó undir nál. með fyrirvara. Í þessu frv. felst það, að verið er að framlengja sérstakt gjald af gjaldeyrisleyfum sem í gildi hefur verið, en það er þó framlengt nú með þeim hætti, að það er til óákveðins tíma, en áður hafði gjaldið verið framlengt til takmarkaðs tíma, eins og reyndar þessi löggjöf sjálf ber vitni um. Ég sé ekki ástæðu til að hafa hér frekari ræðuhöld um þetta gjald, því að hér hefur verið rætt um það margsinnis áður. Hér er sem sagt um framlengingu að ræða á gjaldi sem tekið hefur verið áður og gert er ráð fyrir í sambandi við afgreiðslu fjárl, að ríkissjóður njóti sömu tekna af þessu gjaldi og hann hefur notið til þessa.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur haft þetta mál til athugunar. Nál. hennar er á þskj. 207 og þar kemur fram, að meiri hl. n. mælir með því, að frv. verði samþ. óbreytt, en tveir nm. skila séráliti sem fram kemur á þskj. 208. Í rauninni er hér um frv. að ræða til staðfestingar á brbl. og hefur efni þess í rauninni þegar komið til framkvæmda, svo að hér er um að ræða staðfestingu á brbl. sem í gildi hafa verið og eru í rauninni búin að skila því sem þau áttu að skila, því að sá tími er raunverulega liðinn sem efni frv. tekur til. Meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Það er í sjálfu sér tilgangslaust að halda uppi málflutningi í þessu máli. Eins og segir í áliti minni hl., okkar fulltrúa Sjálfstfl. í hv. fjh.- og viðskn., álit okkar er á þskj. 208, þá hafa ákvæði frv. þegar verið framkvæmd á ábyrgð ríkisstj. og þess vegna við hæfi að stjórnarflokkarnir standi einir að staðfestingu brbl. sem þetta frv. er flutt til staðfestingar á.