Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. N. hefur athugað þessa till. og orðið ásátt um að skora á ríkisstj. að gera athuganir á efni því, sem till. fjallar um. Það er ekki ástæða að fara frekari orðum um þetta, því að ýtarleg grg. fylgir og enn fremur gerði hv. flm. grein fyrir, hvað fyrir honum vekti, og hefur n. tekið undir álit hans. Sé ég því ekki ástæðu til að endurtaka það.



Herra forseti. - Allshn. hefur athugað þessa till. og fallizt á þær röksemdir, sem fram koma í grg., svo og röksemdir í umr. N. er sammála um að mæla með, að till. verði samþ. og enn fremur vatill. á þskj. 281. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka þau rök, sem áður hafa verið borin fram. Sem sagt, allshn. fellst á og mælir með samþ. þessarar till.



Herra forseti. - Með þessari till. er farið fram á, að Alþ. skori á ríkisstj., að íslenzkar framleiðsluvörur verði fluttar með íslenzkum skipum til erlendra hafna. Það er almennt vitað, að Íslendingar vilja nota íslenzk skip til flutninga, svo sem kostur er á. En enn sem komið er, þá er íslenzkur skipastóll ekki svo stór, að hann geti fullnægt þörfum landsmanna, og hefur þess vegna orðið að notast við erlend skip. Nú gerir málsflytjandi ráð fyrir, að allmikill skipakostur muni bætast við skipastólinn í náinni framtíð. Hins vegar er allt á huldu um það, hvernig þessum ráðstöfunum skuli háttað. N. vill taka undir þá meginósk, sem felst í till., en vill breyta þar jafnframt því orðalagi, er ríkisstj. áhrærir, eins og brtt. á þskj. 297 ber með sér. Í stað orðanna „að gera nauðsynlegar ráðstafanir til þess“ komi: að stuðla að því. Það er sú leið, sem n. virtist vera fær, því að óhætt er að æskja þessa af ríkisstj., þar eð vitað er, að nú er svo háttað (og var á stríðsárunum), að ríkið og ríkisstofnanir er það mikill aðili að flutningum, að með góðri tilstuðlan og áhuga má töluvert að því stuðla, að íslenzk skip sitji fyrir um þá, og í þessu formi leggur n. til, að till. verði samþ. Hins vegar er það jafnan stórt spursmál, sem veldur örðugleikum, ef flutningar með íslenzkum skipum verða að vera svo miklum mun dýrari en með erlendum skipum, eins og verið hefur undanfarin ár. Það getur engin ríkisstj. eða Alþ. læknað það böl, ef það á svo til að ganga, að íslenzk skip séu miklu dýrari. Þá munu allir landsmenn reka sig á þá staðreynd, að það getur ekki gengið um óákveðinn tíma, að ríkið geri ekki sérstakar ráðstafanir til að draga úr vöruflutningakostnaðinum. Þeir kosta landið allt of mikið, og þetta verður óviðráðanlegt í framtíðinni, ef ekkert er gert. Fyrir hönd allshn. leyfi ég mér að mæla með því, að till. þessi verði samþ., og læt þá von og ósk í ljós um leið, að þeir, sem næst standa þessum atvinnuvegi, freisti þess fljótlega að gera Íslendinga samkeppnisfæra um flutninga, bæði okkar eigin flutninga og á heimsflutningamarkaðinum, ef svo má að orði komast. Hvort þetta tekst, og þá hve fljótt, verður ekki hér um dæmt. Hitt er vitanlegt, að það, sem siglingar Íslendinga eiga víst, er það, að þeim kemur til að farnast vel eða miður eftir því, hvort kostnaður þeirra helzt í sama horfi og annarra þjóða, sem nú keppa við Íslendinga, jafnvel um flutning þeirra eigin afurða og innflutningsnauðsynja.



Herra forseti. Ég tel mig hafa ástæðu til að þakka hv. allshn. fyrir afgreiðslu hennar á málinu, og ég er á engan hátt óánægður með þá orðalagsbreyt., sem hún vill gera, þar eð sú breyt. fer í sömu átt og minn skilningur. Að því leyti sem hv. frsm. virtist í vafa um, hvað fyrir mér vekti með þessari till., þá svaraði hann sér raunverulega sjálfur varðandi þau áhrif, sem ríkisstj. getur haft á þessi flutningamál. Hann sagði réttilega, að ríkið hefði verið og væri sjálft stór aðili að flutningunum, og þegar það bætist nú við, að ríkið hefur meginið af útveginum á sinni könnu, þótt það standi væntanlega ekki lengi, þá sést glöggt, að ríkisstj. getur haft meiri áhrif á flutninga til og frá landinu en áður hefur verið. Nú eru að koma hingað ný skip, sem eimskipafélagið, kaupfélögin og fleiri eiga, og af minni hálfu er það ætlunin með þessari till., að þessi skip sitji fyrir flutningum. Hitt er svo annað mál, að Íslendingar verða að vera samkeppnisfærir við aðrar þjóðir á sviði siglinga, þótt ríkisvaldið stuðli að því, að íslenzkar vörur og afurðir verði fluttar með íslenzkum skipum. Að verða samkeppnisfær á því sviði og öðrum varðar glímuna við dýrtíðina, og hún verður að leysast á öðrum vettvangi.



Herra forseti. Þessi þáltill. er flutt í samræmi við reynslu undanfarinna ára og mánaða, sem hefur sýnt svo rækilega, að þessum öryggisútbúnaði skipa er ábótavant. Það er viðurkennt fyrir löngu, að ljóskastari eða leitarljós er eitthvert brýnasta öryggistækið, sem skip eiga að hafa. Og þýðingin liggur í möguleikum þess til að finna menn eða hluti, sem tapast fyrir borð. Það þarf engin rök að þeirri þýðingu að leiða, t.d. gæti með þessum tækjum verið unnt að finna menn, er dyttu útbyrðis í náttmyrkri, þótt ella væri það ókleift. Ýmis skip hafa þessa ljóskastara, t.d. flestir eða allir mótorbátar, og er það vel, og hafa þeir einnig oft orðið að gagni við björgun veiðarfæra og verið því til fjárhagslegs hagnaðar. Ein er þó sú tegund skipa, sem ekki hefur almennt haft þessi tæki innanborðs, og það eru togararnir. Mér er kunnugt um, að í hæsta lagi þrír togarar hafa ljóskastara. Ég ætla ekki að fara að rekja hér sjóslysin, sem orðið hafa hér að undanförnu, Ekki er hægt að segja um með neinni vissu, hvort þeim hefði orðið afstýrt, ef ljóskastarar hefðu verið um borð, en ýmislegt bendir þó í þá átt, að svo kynni að hafa til tekizt. Þess er skemmst að minnast, hve mjóu munaði með trillubátinn frá Akranesi, sem mótorbátur rakst á úti í Faxaflóa í náttmyrkri, en missti af aftur. Ef leitarljós hefðu verið í þeim bát, mundi hann hafa fundið trillubátinn aftur. Sem betur fór varð ekki af slysi, en það hefði hæglega getað orðið, eins og kunnugt er. Ef nokkurt tæki hefur þýðingu fyrir öryggi manna á sjónum í náttmyrkri, þá er það þetta. Það hefði mjög mikla þýðingu, ef togarar og önnur skip hefðu það. Í till. minni er gert ráð fyrir, að sett verði reglugerð, er skyldi skipaeigendur til að hafa góða og öfluga ljóskastara í skipum sínum. Reynslan hefur sýnt, að ekki dugir minna en að setja lagafyrirmæli um þetta og annan öryggisútbúnað. Sumir hafa þessi tæki að vísu án lagafyrirmæla, en aðrir ekki. Þannig hefur það alltaf verið. Það er bent á hreyfingu meðal útvegsmanna og innan Slysavarnafélags Íslands, sem gengur í þá átt að fá þessi tæki í skipin. En sumir útgerðarmenn hafa fram á þennan dag haft tækifæri til að setja þessi tæki í skip sín, en ekki gert það. Þessarar vakningar gætir, það er rétt, en hið eina, sem tryggir til fulls, að engin skip verði út undan um þetta, eru lagafyrirmæli. Ég fullyrði, að þessi till. sé fram komin af brýnni nauðsyn. Þetta mál hefur mikla þýðingu fyrir sjómenn. Að sjálfsögðu hef ég lagt til, að reglugerðin verði samin í samráði við Slysavarnafélag Íslands.



Herra forseti, Áhugi flm. á þessu máli er náttúrlega allrar virðingar verður, og ég get tekið undir margt, sem hann sagði. Hins vegar þykir mér rétt að gefa hér upplýsingar í málinu, áður en því verður vísað til n. Það hafa þegar verið gerðar ráðstafanir af hálfu Landssambands íslenzkra útvegsmanna til að fá ljóskastara í alla togarana og sennilega í hin stærri mótorskip. Slysavarnafélag Íslands skoraði fyrir nokkru á sambandið að taka upp þessi tæki, þar sem unnt væri að koma þeim við, en það verður að panta þau frá útlöndum. Enn fremur var skipaskoðunarstjóra tilkynnt að beita sér fyrir þessu við útgerðarmenn til áréttingar. Það, sem í þessari till. felst, er því á fullum skrið til framkvæmda, áður en hún kemur fram. Ég hygg það stafi af vanþekkingu flm., að þetta heyri ekki undir skipaskoðunarstjóra, og það get ég upplýst, að í endurskoðun löggjafar um eftirlit með skipum, sem nú liggur fyrir þinginu, er gert ráð fyrir mismunandi reglugerðum, og verður samkvæmt þeim tekið tillit til alls, sem nútímatækni leiðir í ljós, að verða má til öryggis á sjó. Þetta er mjög breytilegt, eins og allir vita, og er skemmst að minnast öryggistækisins Radar, sem hér kom nýverið fyrst á markaðinn. Það er lítið dæmi um hina öru þróun tækninnar, sem miðar að öryggi á sjó og landi. Með þessum nýjungum þarf að fylgjast vel og semja reglugerðir um þær. Aðalatriðið er að nota sér ávallt það bezta og fullkomnasta, sem fundið hefur verið upp til lífsöryggis. Það mál, sem hér um ræðir sérstaklega, er komið til framkvæmda af hálfu þeirra aðila, sem hér eiga hlut að máli, eins og þegar hefði verið samin um það reglugerð. Slík mál fá að jafnaði góðan hljómgrunn á síðari tímum hjá útgerðarmönnum. Ég vildi aðeins upplýsa það, sem ég hef nú skýrt frá.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Hv. 1. landsk. mælti ekki beint á móti því, að sett yrði reglugerð þess efnis, að skipaeigendur væru skyldaðir til að hafa ljóskastara í skipum, en hann taldi naumast þörf þeirrar reglugerðar, eins og komið væri. Og rökin voru þau, skildist manni, að Landssamband íslenzkra útvegsmanna hefði í samræmi við fyrri áskoranir Slysavarnafélags Íslands gert ráðstafanir til að fá ljóskastara um borð í fleiri skip. Nú er öllum fullljóst, að séu ár liðin frá áskorunum Slysavarnafélagsins, án þess nokkuð hafi verið aðhafzt, er sízt öruggt, að af því verði í dag eða næsta dag eða málið sé raunverulega þar með komið til framkvæmda, eins og um reglugerð væri að ræða, eins og hv. 1. landsk. sagði. Það er reginmunur á að skylda skipaeigendur til að gera þetta eða setja þeim það í sjálfsvald. Um þetta þurfa að vera ákvæði í l., sem taka jafnt til allra skipaeigenda, því að það er staðreynd, að ljóskastara vantar í mörg skip, og þótt sumir hafi af sjálfsdáðum sinnt þeim öryggistækjum með ágætum, er engin trygging fyrir því, að allir geri það, án þess að þeir séu skyldaðir til þess.



Herra forseti. Að gefnu tilefni vil ég leiðrétta ádeilu á hendur togaraútgerðinni. Ég bendi á, að togurunum var bannað að hafa þessi tæki innan borðs á stríðsárunum, og var meira að segja bannað að hafa venjuleg siglingaljós. Ljóskastarar eða leitarljós þurfa rafmagn frá stærri rafmagnsvélum en voru um borð í togurunum á stríðsárunum, en síðan hefur allt verið laust um þetta, þar eð skipta verður um vélar. Síðan leyft var aftur að kveikja á hafinu hefur þetta ekki komizt í fyrra horf. Þetta eru nú ástæðurnar. Og ég tel óviðeigandi að tala jafnsterk orð og flm. gerði hér um það, að mennirnir af Maí muni hafa farizt vegna þess, að ljóskastarar voru ekki um borð. Það er auðséð, að hann þekkir ekki til þessara mála og veit ekki, að menn gætu verið steindauðir í sjónum af krampa og kulda á þessum tíma árs, hvað sem öllum leitarljósum liði. Þrátt fyrir allar reglur og fyrirskipanir, og einmitt vegna þeirra, hefur það hörmulega slys borið að höndum um borð í Maí í dag, að rakettur voru teknar um borð í skipið og færðar inn í káetu, en vegna hita frá ofni sprungu þær og tveir menn slösuðust, Ég gæti hugsað mér, að hv. flm. kæmi svo á morgun og kenndi útgerðarmönnum um þetta. Þetta mál er of viðkvæmt og of gott mál til þess að nota það þannig í auglýsingaskyni fyrir flokk, sem finnur, að hann er að tapa fylgi hjá þjóðinni. Það er illa farið um jafngott mál. Vitað er, að fyrir Alþ. liggja nú till. um stórkostlegar umbætur á skipaeftirlitinu, og væri nær fyrir flm. að vinna að framgangi þeirra í heild en senda útgerðarmönnum fullkomlega óviðeigandi tón, eins og hann gerir hér, því að íslenzkir útgerðarmenn gera meira til tryggingar sjómönnum sínum en nokkrir aðrir útgerðarmenn í heimi. Ég mun fylgja þessu máli til n., sem væntanlega verður allshn., en ég vænti þess, að hún hafi samvinnu við sjútvn. um afgreiðslu þess, með tilliti til þess, að ég veit ekki betur en heildarendurskoðun á eftirliti með skipum eigi að fara hér gegnum þingið.



Herra forseti. Það gætti misskilnings í tvennu hjá hv. 11. landsk. Annað var það, að hann sagði, að ég væri á móti því, að sett væri reglugerð. Það sagði ég ekki. Það er nefndarinnar, sem fær þetta mál til meðferðar, að skera úr því. Þá talaði hann um samþykktirnar, sem ég gat um, og taldi ekkert öryggi vera í þeim. Togaraútgerðarmenn samþykktu á fundi sínum föstudaginn 10. þ.m. að setja ljóskastara í skipin, og daginn eftir samþykktum við í stjórn slysavarnafélagsins (við vissum ekki um fund útgerðarmanna daginn áður) ályktun, þar sem óskað var eftir þessum tækjum. sem útgerðarmenn höfðu þá fyrir fram samþykkt. En þessari till. hér var ekki útbýtt fyrr en 13. þ. m. Þessar samþykktir eru því ekki gamlar, þótt þær kæmu fyrr fram en till. hv. flm., og hef ég rakið tímann nákvæmlega. Ég fullyrði ekki, hvort nauðsynlegt er að setja reglugerð um þetta mál, og mundi skipaskoðunarstjóri eflaust taka málið upp, ef hann teldi það rétt. En ég held, að svo mikils skilnings gæti í þessu máli, að þegar sé búið að leiða það í höfn í aðalatriðum. Það er rétt hjá hv. þm. Barð., að bannað var að hafa þennan ljósaútbúnað á togurunum á stríðsárunum, og ekki mátti einu sinni hafa siglingaljós. En nú er stríðinu lokið, og unnt er að taka upp fyrri hætti. Ég vil ekki draga úr því, að nokkurt öryggi er í því að fá ljóskastara í skipin, og þó að það sé ekki fullkomið hjálpartæki, þá ber að stuðla að öllu, sem í mannlegu valdi er og er til bóta.



Herra forseti. Í sambandi við það, að síðasti ræðumaður var að tala um fund Landssambands íslenzkra útgerðarmanna og fund hjá Slysavarnafélagi Íslands, vil ég geta þess, að þessi till. mín er hér fram komin 9. þ.m., eða áður en þessir fundir voru haldnir. Mér finnst þetta atriði að vísu ekki skipta neinu máli, en get þess þó að gefnu tilefni. Það gætti sama skilnings hjá þm. Barð. nú og oft hefur komið fram áður. Hann sagði, að hér væri um auglýsingu að ræða. Mér finnst nú sitja sízt á honum að vera með skæting eða tala um auglýsingastarfsemi. Og ég get fullvissað þennan hv. þm. um það, að þessi till., sem er flutt af mér, er eingöngu komin fram vegna þess, að ég tel hér um stórkostlega þörf að ræða. Það getur hver, sem vill, kallað það auglýsingu eða annað slíkt. Ég ætla ekki að ræða við þennan hv. þm. um það, hvaða flokkar tapa mestu fylgi, en það er varla hægt að vænta þess, að flokkur, sem á slíkan málssvara sem þennan hv. þm. vinni mikið á. Ég get fallizt á þau rök, sem hér hafa verið fram færð, að ekki hafi verið hægt að nota leitarljós á stríðsárunum, en það hefur nú ekki alltaf verið styrjöld, og svo er henni nú lokið, sem betur fer, og það á árinu 1945, og samt eru leitarljósin ekki komin ennþá. Þm. Barð. ræddi um, að aflvélar skipanna væru ekki nógu stórar fyrir þessi tæki. Nú er þessum þm. kunnugt um, að í nýju skipunum eru mótorvélar og auðvelt að hafa stærri dynamó, svo að slíkt ætti ekki að vera til fyrirstöðu. Það, sem þessi þm. hafði eftir mér um slysið á Maí, er annaðhvort rangfært eða misskilið, en ég sagði aðeins það, sem ég hef eftir skipverjum sjálfum, að meiri möguleikar hefðu verið á björgun, ef leitarljós hefðu verið á skipinu. Ég ræði þetta svo ekki frekar, nema tilefni gefist, en vænti þess, að till. verði samþ.



Herra forseti. - Þessi till, á þskj. 304 fjallar um að skipa nefnd, sem á að reyna að ná samkomulagi um, hvernig beri að skipta þjóðartekjunum, með því að gera till. um hlutfallstölur tekna hjá hinum ýmsu stéttum. Framkvæmdin gæti orðið þannig, að n. setti launatölu hjá einhverjum starfsflokki, t.d. 100, og miðaði annað við það, ákvæði launatölur hjá öðrum stéttum með hliðsjón af þessu. Vitanlega yrðu launatölurnar margar og misjafnar hjá einstökum stéttum, og færi það þá eftir gildi starfa, t.d. hjá sjómönnum yrðu hærri tölur hjá skipstjórum og stýrimönnum en hiá hásetum. Hjá opinberum starfsmönnum yrðu hlutfallstölurnar a.m.k. jafnmargar og launaflokkarnir í launalögunum, og hjá iðnaðarmönnum yrðu launatölurnar einnig misháar, eins og hjá öðrum launahópum eftir gildi starfanna. Ég gat þess, að þetta megi framkvæma með því að setja töluna 100 hjá einhverjum flokki manna og ákveða aðrar eftir því. Samkv. till. á að skipa n. þannig, að landssamtök helztu stétta hafi rétt til að tilnefna einn mann hvert, og kæmu þá þessi samtök til greina: Alþýðusamband Íslands, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, Landssamband iðnaðarmanna, Landssamband íslenzkra útvegsmanna og Stéttarsamband bænda. Þá yrði hér um að ræða fulltrúa frá öllum helztu stéttum. Að vísu má segja, að fulltrúa vanti frá verzlunarstéttinni, en mér er ekki kunnugt, að til séu nein landssamtök hjá þeirri stétt, en ástæða kynni að vera að taka það til athugunar. Annars er það að segja um verzlunarfólk, að það á að þessu leyti samstöðu með opinberum starfsmönnum, þar sem störf þessara tveggja stétta eru allsvipuð. Tilgangurinn með þessari till. er að leita samkomulags um grundvöll undir nýtt fyrirkomulag við ákvörðun launa, kaupgjalds, innanlandsverðs á framleiðsluvörum og tekna manna yfirleitt, eða með öðrum orðum reyna að ná samkomulagi milli stéttanna um skipting þjóðarteknanna. Ef samkomulag næst um hlutfallið, þarf að koma tekjuskiptingunni á þann grundvöll. Það er vitað, að nú er allt of mikið misræmi í tekjum manna í þjóðfélaginu, en þetta veldur vandræðum. Misræmið orsakar flótta frá einstökum atvinnugreinum til annarra, og oft fara menn frá þýðingarmiklum störfum aðeins af því, að þeir telja önnur störf léttari og betur borguð. En það er ekki nóg, að samræmi sé milli stétta, heldur þurfa tekjur einstaklinga og stétta að vera í samræmi við þjóðartekjurnar í heild, því að það hefur óheillavænlegar afleiðingar, ef ekki er samræmi milli tekna einstaklinga og þjóðarinnar í heild. Núverandi erfiðleikar í atvinnu- og fjármálum stafa af misræmi í þessu efni. Leiðin úr þessum vanda er því að koma á nýrri skipan, sem tryggi eðlilegt samræmi milli tekna þjóðar og einstaklinga. Það, og réttlát skipting tekna, er leiðin út úr þeim vandræðum, sem að steðja, og er ekki þörf á að ræða það frekar hér. Að öðru leyti vísa ég til grg. og óska, að málinu verði vísað til 2. umr. og allshn.