Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Magnús Torfason) Þessi þál.tillaga á þskj. 186, þess efnis að skora á stjórnina að fækka ráðherrum með konungsúrskurði, er fyrst og fremst fram komin sem sparnaðartillaga. Það er víst, að þetta var haft á oddi á flestum kosningafundum um land alt á s. l. hausti, og það er líka víst, að það er krafa mýmargra þingmálafunda úr langflestum kjördæmum landsins, að ráðherrum verði nú fækkað. Jeg skal strax taka það fram, að jeg ætlast ekki til, að ráðherrum verði fækkað nema um einn. Vitanlega hlýðir ekki að fækka ráðherrum, ef að þörf er fyrir starfskrafta þeirra allra, en jeg verð að líta svo á, að engin þörf sje á því að hafa þrjá ráðherra, eins og sakir standa - og samkv. sögu og gangi þessa máls er ekki nema eðlilegt og sjálfsagt, að þeim verði fækkað. Þegar ráðherrar voru fyrst settir þrír hjer á landi árið 1917, þá var það gert með ófriðinn mikla fyrir augum. Þá lágu fyrir stjórninni mörg störf og vandasöm, svo mikil, að ráðherra sá, sem þá fór frá, sem annars var einhver allramesti starfsmaður, sem verið hefir í ráðherrasessi hjer á landi, lýsti því þá yfir, að enda þótt hann nyti til þess trausts þingsins, þá treysti hann sjer ekki til að verða einn ráðherra áfram. Líka var það pólitísk nauðsyn, sem átti sinn þátt í ráðherrafjölguninni. Þá þegar var mynduð samsteypustjórn, eins og svo víða annarsstaðar. Var það, eins og kunnugt er, gert til þess að hefja atvinnumál þjóðarinnar upp yfir flokkapólitíkina, og átti hver hinna þriggja aðalþingflokka sinn mann í stjórninni, til að byrja með. Þetta kom greinilega fram í umr., sem þá fóru fram, um fjölgun ráðherranna - og þá kom líka greinilega í ljós, að fjölgunin ætti aðeins að vera bráðabirgðaráðstöfun og ekki að vera í gildi nema til ófriðarloka. Núverandi hæstv. atvrh. (MG) gerði þá þegar ráð fyrir því, að ráðherrum yrði fækkað aftur, að ófriðnum loknum, og hafði þar um þau orð, að ekki myndi verða nægilegt verkefni fyrir hendi handa þrem ráðherrum, eftir að ófriðnum lyki. Þetta hefir líka verið viðurkent af stjórnskipunarlagavaldi landsins Með 11. gr. stjórnarskrárinnar frá 1920 er konungi falið að ákveða tölu ráðherra, og getur hann því bæði fjölgað þeim og fækkað. Liggur það í orðum 11. gr. stjórnarskrárinnar, eins og þau standa þar. En til að sýna, svo að ekki verði í móti mælt, að þessi skilningur er rjettur, skal jeg geta þess, að í athugasemdum stjórnarinnar við stjórnarskrárfrv., þegar hún lagði það fyrir þingið, er tekið skýrt fram, að þetta ákvæði 11. gr. sje beinlínis sett til þess að ráðherrar þurfi í framtíðinni ekki að vera fleiri en tveir. Í framkvæmdinni hefir stjórnar- og þingvenja líka orðið í fylsta samræmi við þessa tilætlun. Eftir lát Pjeturs heitins Jónssonar atvrh., góðrar minningar, voru ráðherrarnir aðeins tveir, þar til stjórnarskifti urðu. Og eftir afgang Magnúsar Jónssonar fjrh. á síðasta ári, voru ráðherrarnir aðeins tveir, án þess, að þingið hefði nokkuð við það að athuga. Á þessu þingi voru ráðherrar lengi vel og mótmælalaust aðeins tveir, og hefir stjórnin þannig eingöngu verið skipuð tveim ráðherrum um fult eins árs skeið, óátalið af tveim þingum. Að hvorugt þessara þinga hefir hreyft mótmælum gegn þessu fyrirkomulagi, verður að skoðast þannig, að þau hafi lagt samþykki sitt á það, að ekki færi í bág við stjórnarskrána, að ráðherrar væru aðeins tveir. Ennfremur er rjett að geta sjerstaks atriðis, sem einnig sýnir, að ráðherrar megi vera tveir. Á þingi árið 1922 báru þeir núverandi hæstv. fjrh. (JÞ) og hv.þm. Borgf. (PO) fram þáltill., um að hafa aðeins tvo ráðherra. Var það lagt undir úrskurð hæstv. forseta Nd., hvort bera mætti upp þessa till., með því, að sumir hv.þm. vildu halda því fram, að hún færi í bág við stjórnarskrána, og úrskurðaði hæstv. forseti, að svo væri ekki, og því væri ekkert því til fyrirstöðu, að till. mætti berast upp. Eina ástæðan, sem hægt væri að finna fyrir því að haldið skuli vera í þrjá ráðherra, og að þeir skuli nú vera skipaðir þrír, eftir að þeir höfðu áður verið tveir um nokkurt skeið, ætti vitanlega að vera sú, að þörfin fyrir aukinn vinnukraft sje svo brýn í stjórnarráðinu. Nú verð jeg að segja, að s. l. ár, þegar ráðherrarnir voru aðeins tveir, voru ýmsar framkvæmdir hafðar með höndum, sem ráðherrarnir þurftu að hafa afskifti af, og veit jeg ekki betur en að það hafi alt saman gengið leikandi ljett. Hefi jeg hvergi heyrt þess getið, að þeim ráðherranna, sem þá gengdi bæði atvrh.- og fjrh.-starfinu, hafi fallið það þungt að leysa þessi störf sín af hendi, og er hann þó maður kominn á efri ár, og því ekki að vænta, að hann hafi fulla starfskrafta á borð við menn á besta aldri. Þá er á það að líta, hvort þetta þing hafi hlaðið svo miklum auknum störfum á stjórnina, að þeirra vegna verði að hafa þrjá ráðherra. En það er svo langt frá því, að svo sje. Þetta þing hefir einmitt verið sannkallað slátrunarhús. Það hefir rifið niður og stöðvað allar framkvæmdir, en ekkert bygt upp í staðinn, sem eftirlit þarf með af hálfu stjórnarinnar. En með þessu hefir þingið einmitt ljett störfum af ráðherrunum, og það að stórum mun. Nú á engan vegarspotta að leggja og ekki heldur neina símalínu. Engin ræktunarfyrirtæki verða tekin til framkvæmdar, og eins og við vitum, hefir heldur ekkert verið gert að gengismálum þjóðarinnar. Hafi þessvegna, þegar svo er ástatt, verið nauðsyn á því að fjölga ráðherrum frá því sem áður var, þá getur það ekki stafað af öðru en að Íhaldsflokkinum hafi illa tekist mannavalið í stjórnina. Núverandi hæstv. ráðherrar verða þá að játa, að þeir sjeu meiri liðljettingar en fyrirrennarar þeirra, ef að þeir vilja halda fast við, að nú sje nauðsyn á því að hafa þrjá ráðherra. Jeg býst varla við því, að hæstv. stjórn játi þessu, en ef svo skyldi fara, að hún játaði það, þá tel jeg sjálfsagt, að jeg taki till. aftur. Hvað snertir fækkun ráðherra niður í tvo, eins og nú standa sakir, þá er það vitanlegt, að einhver núverandi hæstv. ráðherra verður að bíta í grasið, því að ekki kemur fækkunin til mála á annan hátt en þann, að sameinuð verði embætti fjrh. og atvrh. Og þegar að þeirri spurningu kemur, hvor ráðherranna eigi að láta af embætti, þá verð jeg að segja, þó að það komi þessari till. ekki beinlínis við, að jeg tel sjálfsagt, að hæstv. fjrh. (JÞ) verði falið að taka við báðum embættunum, og liggja til þess ýmsar ástæður. Við vitum allir, að hann er maður á besta aldri og feikimikill starfsmaður; jafnvel sannkallaður vinnuböðull. Við vitum líka, að hann hefir alveg sjerstaka þekkingu á ýmsu því, er snertir atvinnumál þjóðarinnar, og er það meira en hægt er að segja um hæstv. núverandi atvrh. (MG). Yfir höfuð að tala held jeg, að hæstv. fjrh. (JÞ) væri beint kjörinn til þess að verða atvrh., en eins og við vitum, þá var það fyrir öfugstreymi forlaganna, að hann tók ekki við því starfi. Það var sem sje vitanlega af því, að Íhaldsflokkurinn treysti hæstv. atvrh. (MG) ekki til þess að fara með fjármálin, þó að hann hafi áður með þau mál farið.

Þetta er ekki satt!

Það er hægt að segja slíkt, en jeg veit mínu viti, hvað þetta atriði snertir.

Vitið er takmarkað á þessu sviði!

Enda hefir þetta beinlínis komið í ljós, þar sem honum voru ekki falin fjármálin. Reyndar hefi jeg heyrt því fleygt, sem þá ætti að vera ástæðan fyrir því, hvernig stjórnin hefir skift með sjer verkum, að hæstv. fjrh. (JÞ) hafi ekki viljað vera atvrh., af því, að þar væri ekkert að gera. Ekki veit jeg sönnur á þessu, en þetta hefir verið sagt. Jeg hefi heyrt utan að mjer, að þessi till. ætti að vera árás á hæstv. stjórn. En það er svo langalangt frá því, að það sje meining mín. Enda getur hv.þm. Barð. (HK), sem jeg sje að brosir í kampinn, sagt sjer það sjálfur, að það er ekki á mínu valdi að hreyfa við hæstv. stjórn, jafnvel þó að þessi till. verði samþ., því að ekkert er hægara fyrir hæstv. stjórn en að losa sig við einn ráðherranna og það er aðeins innra flokksfyrirkomulag, hvernig Íhaldsflokkurinn fer að því, og er því hægt fyrir þann flokk að taka vilja þingsins til greina, ef að till. verður samþ. Það getur því ekki verið um að ræða, að till. sje tilraun til þess að koma hæstv. stjórn fyrir kattarnef. Till. er, eins og jeg tók fram í upphafi, borin fram af sparnaðarástæðum. Það eru líka sjerstakar ástæður til þess, að jeg óska, að hæstv. fjrh. (JÞ) hafi bæði þessi ráðherraembætti með höndum. Fyrst og fremst af því, að það mun hafa komið til tals, áður en stjórnin var mynduð, eða áður en það kom til mála, að hæstv.forsrh. (JM) myndaði stjórn, að ráðherrar yrðu aðeins tveir, og að hæstv. fjrh. (JÞ) tæki bæði við fjrh.- og atvrh.embættinu. Hafi honum verið treystandi til þessa strax í upphafi, þá er honum þó enn betur treystandi til þess nú, eftir að hafa átt sæti í stjórninni um hríð og kynst þar málum. Á þessum tímum er sjerstök ástæða til þess, að fjármálaráðherra sje voldugur maður í stjórninni, þar sem verk hennar er fyrst og fremst að rjetta við fjárhag þjóðarinnar. Enda hefir hæstv. fjrh. (JÞ) lýst því yfir, að hann ætli sjer að vera strangur og ekki láta hina ráðherrana leika um of lausum hala. Og jeg vil, að hann beri fyrst og fremst ábyrgð á fjármálastjórninni, því að undir henni er kominn þrifnaður ríkisins. Á þessum tímum, þegar velta þarf margfalt hverjum eyri, sem greiddur er úr ríkissjóði, og þar sem verksvið fjrh. og atvrh. grípa hvort inn í annað, eins og gaddar í hjóli, þá er betra, að sami maðurinn gegni báðum embættunum. Við þurfum ekki að fara lengra en til þess, sem gerst hefir á þessu þingi. Það er öllum kunnugt, að hæstv. fjrh. (JÞ) hefir hvað eftir annað gripið inn á verksvið atvrh. Hvað mig sjálfan snertir, þá skal jeg játa, að jeg sá sjerstaka ástæðu til þess að bera fram till. þessa, þegar útsjeð var um það, að hæstv. fjrh. (JÞ) varð ekki atvrh., því að jeg veit, að hann er öruggur stuðningsmaður stórmerks atvinnumáls, sem jeg ber mjög fyrir brjósti og sem jeg treysti honum manna best til að koma í framkvæmd. Jeg skal taka það fram, að fyrir mjer vakir ekki, að ráðstöfun sú, sem till. fer fram á, verði nema bráðabirgðaráðstöfun. Mjer þykir ekki ólíklegt, að þegar við komumst úr kútnum aftur, þá muni, eftir kyrstöðuna, sjálfsagt vera þörf á því, að fá sjerstakan atvrh. En hinsvegar verð jeg að halda því fram, að það er rökrjett afleiðing af gerðum þessa þings, að ekki verði fyrst um sinn neinn sjerstakur atvrh., því að störfum hans hefir verið fækkað á allan hátt. Það er ekki siður til sveita, veit jeg, að ráða nýjan fjósamann, þegar engin baulan er á básnum, en nú hefir þjóðinni verið fenginn nýr atvrh. um leið og mestur hluti starfa þeirra, sem undir hann heyra, hefir verið feldur niður. Og þykir mjer það ekki búmannlegt.

Forsætisráðherra (JM): Þessi till. er ekki alveg ný á þingi. Það hefir komið fram áður þáltill. um að fækka ráðherrunum í tvo. Það er rjett, sem hv.flm. (MT) sagði, að á þinginu 1922, er till. kom fram um að ráðh. skyldu aðeins vera tveir, þá var ekki talið, af forseta, að hún kæmi í bág við stjórnarskrána; þó er því ekki neitandi, að 13. og 14. gr. stj.skr. gera ótvírætt ráð fyrir því, að ráðherrarnir sjeu þrír. Hv. flm. (MT) fór ekki alveg rjett með greinargerð stjfrv. þar var sagt, að ráðherrarnir mættu vera færri en þrír um stundarsakir. Ef ráðherra fer úr embætti milli þinga, þá er rjett, að við það standi, þangað til þing kemur saman. Þegar Pjetur heitinn Jónsson dó, fanst mjer í fyrstu rjettast, að skipaður yrði ráðherra í hans stað, en það varð þó úr, að þeir voru aðeins tveir, þangað til þing kom saman. En þegar nýtt ráðuneyti var myndað á þinginu 1922, þá urðu þeir aftur þrír. Hitt dæmið, sem hv.flm. (MT) mintist á, var líka aðeins bráðabirgðaráðstöfun. Jeg skal ekki neita því, að það mætti komast af með tvo ráðherra, en hitt er áreiðanlegt, að samkv. stjskr. eiga þeir að vera þrír. Menn vita, að um það hefir verið deilt, hvort það sje brot á stjórnarskránni, að ráðherrarnir sjeu tveir eða aðeins einn ráðherra. Úrskurður hæstv. forseta Nd. um það mál, sem hann kvað upp 1922, er mjög glöggur. Hann kvaðst ekki geta leyft slíkri þáltill. að koma fram, þar sem hann áliti, að þó að þetta orki tvímælis, þá telji hann rjett, að vísa ekki tillögunni frá. Jeg fjelst þá á úrskurð forseta. En hitt veit jeg, að ýmsir góðir lögfræðingar telja þetta beint brot á stjórnarskránni. Þegar nú svo er, að það er í samræmi við stjórnarskrána, konungur hefir ákveðið það, og það er og samkv. öðrum lögum, að ráðherrar sjeu þrír, þá sýnist ekki mikið út á það að setja. Lögin ráða þar meira en þáltill.

Hvaða lög?

T. d. fjárlög, þar sem ákveðin eru laun þriggja ráðherra. Jeg skal taka það þegar fram, að beinn konungsúrskurður hefir ekki verið notaður um tölu ráðherra, en um verkaskiftingu þeirra er öðru máli að gegna. Till. sú, er hjer liggur fyrir getur ekki átt við núverandi stjórn heldur að næsta ráðuneyti skuli skipað tveim ráðherrum. Þessvegna á ræða hv.flm. (MT) ekki við þessa stjórn, sem nú fer með völdin. Jeg tel það algerlega rangt að binda til frambúðar, með konungsúrskurði, tölu ráðherra, því það væri hægt, er ný stjórn kæmi, að fella þann úrskurð úr gildi. Meðan þingið veitir þrem ráðherrum laun, þá er ekki hægt að segja, að þeir skuli ekki vera þrír. Þegar talað er um sparnað í þessu sambandi, þá er það auðvitað, að dálítið sparast við fækkunina, en þó vil jeg minna á það, að eins og á stendur nú, þá eyðast ekki nema tvenn ráðherralaun, því eftirlaun mín nema alt að ráðherralaunum, auk þess falla burt eftirlaun atvinnumálaráðherra. Ef jeg færi úr ráðuneytinu, mundi sparast aðeins nokkuð á annað þús. kr. Hitt sem hv.flm. (MT) talaði um, sem sje það, hver ráðherrann hann vildi að færi, þá skal jeg taka það fram, að jeg bjóst ekki við slíku frá honum. Geri jeg ráð fyrir, að hann sje stuðningsmaður stjórnarinnar, því annars væri hann ekki að því, að setja slíkar reglur um þetta. Hv. flm. sagði, að út liti fyrir, að í núverandi stjórn væri meiri liðljettingar en fyrverandi stjórn, en hann mótmælti því sjálfur með orðum sínum um hæstv. fjrh. (JÞ), er hann talaði um vinnudugnað hans, borið saman við dugnað hæstv. atvrh. (MG). En jeg skal taka það fram, enda þótt jeg viti, að öllum hv.þm. er það kunnugt, að hæstv. atvrh. (MG) er vinnumaður með afbrigðum. Og um traust Íhaldsflokksins á honum þarf hv.flm. (MT) ekki að efast. Hv. þm. (MT) neitaði því, að till. sín væri árás á stjórnina. Jeg veit þá ekki hvað er árás, ef ekki það, að fara fram á það, að einn ráðherranna sje settur af. Annars var alt tal hv.þm. nánar um þetta mál mjög óviðeigandi. Jeg skil ekki, hvað hv.þm. (MT) á við, þegar hann talar um það, hvað eftir annað, að fjrh. gripi inn í verkahring atvrh. Jeg get ímyndað mjer, að fjrh. komist ekki hjá því, þegar talað er um fjármál, að tala um framkvæmdir hinna ráðherranna. Hv. þm. neitar því, að till. sje árás á stjórnina, látum svo vera, en ekki get jeg neitað því, að mjer finnist hann hafa ráðist nokkuð að einum þeirra. Hv. þm. (MT) segir, að það sje ekki tilætlunin, að þetta verði til frambúðar, því að undir eins og batni í ári, þá eigi ráðherrarnir aftur að verða þrír. Jeg geri ráð fyrir, að hv.þm. mundi telja batnað í ári, ef spurningin væri um það, að hann ætti að verða ráðherra. Annars er mál þetta, eins og nú stendur á, ómerkilegt og getur ekki haft neina þýðingu. Það er búið að ákveða, að þessi stjórn skuli skipuð þrem ráðherrum, og því verður ekki haggað. Og það er alveg ástæðulaust að vera að ákveða nokkuð um framtíðina í þessu efni, enda tæplega mögulegt, eins og jeg hefi áður sagt.

Björn Líndal Jeg skal taka það fram, að jeg veit auðvitað ekki með vissu, hvað hv.þm. (MT) hefir gengið til, að koma fram með slíka till sem þessa. En þó get jeg ekki að því gert, að jeg skoða hana sem beina árás á hæstv. atvrh. (MG). Hefði mjer fundist betur við eiga, að slík árás hefði komið fram á annan hátt. Annars vildi jeg gera stutta grein fyrir því, hversvegna jeg er á móti þessari þáltill. Það er af því, að jeg er eindregið á móti því að fækka ráðherrum. Jeg álít það óheppilegt og óhyggilegt. Hinsvegar er jeg með því að fækka þingunum. Ennfremur sje jeg ekki, að af þessari fækkun leiði nú neinn sparnað, þar sem búið er að gera grein fyrir því, að einn ráðherrann gegnir nú svo að segja kauplaust embætti sínu. Er því hjer í raun og veru ekki nema um tvenn ráðherralaun að ræða, hvað launin snertir. Fullyrði jeg, að ráðherrarnir sjeu svo starfshæfir menn, að ódýrari vinnukraftur sje naumast í ríkisins þjónustu nú hjer á landi. Og þegar minst er á kostnaðinn af þessum 3 ráðherrum vorum, þá mætti ekki síður tala um það, að á mörgum öðrum skrifstofum hins opinbera vinna óvaldir menn og illa valdir, sem fá ráðherralaun, jafnvel menn, sem hæfari eru til að standa fyrir upphlaupum og götuóeirðum en að gegna trúnaðarstörfum þjóðarinnar. Hv. þm. (MT) sagði, að þetta ætti aðeins að vera bráðabirgðaráðstöfun, en hæstv.forsrh. (JM) hefir rækilega sýnt fram á, að þessu verður ekki breytt svo, að það nái til þeirrar stjórnar, er nú situr að völdum. Vænti jeg, að hv.þm. (MT) hafi þau áhrif á næstu stjórnarbreytingu, að hann geti þá komið þessari breytingu á. Að ræða þessa till., er ekki til annars en að eyða tíma þingsins til óþarfa, og vildi jeg því helst, að till. yrði drepin þegar. En af kurteisi við hv.flm. (MT) mun jeg þó greiða atkv. með því, að till. verði vísað til stjórnarinnar, enda hefi jeg lagt þetta til.

Hákon Kristófersson Jeg lít svo á, eftir því sem talað hefir verið fyrir þessari till., að í henni felist bæði traust og vantraust - traust á hæstv. fjrh. (JÞ), en vantraust á hæstv. atvrh. (MG). Af því að jeg átti minn þátt í þessari stjórnarmyndun, sem einn af Íhaldsmönnum, þá vildi jeg lýsa yfir því, að það er mjög svo tilhæfulaus flugufregn, sem hv.flm. (MT) hefir borist um það, að Íhaldsflokkurinn hafi ekki treyst hæstv. atvrh. (MG) til þess að taka að sjer fjármálastjórnina. Yfirleitt býst jeg við, að enginn flokksmanna hafi vantreyst honum í því efni. Annað mál er það, að þó að eitthvað hafi borið á milli í skoðunum, þá felst ekki neitt vantraust í því. Fregnin er því alveg gripin úr lausu lofti. Jeg vil benda hv. 1. þm. Árn. (MT) á það, að mjög varasamt er að fara eftir fregnum þeim, er berast hjer um bæinn, því ekki man jeg betur en að það hafi gengið um eitt skeið staflaust, að hv.flm. (MT) væri reiðubúinn til þess að taka að sjer stjórn í ráðuneyti ásamt hv. 2. þm. Rang. (KlJ), sem hann þó taldi alóstarfhæfan mann. Af þessu mun það ljóst, að ekki munu það sannar fregnir, að hv.þm. hafi viljað vera í stjórn með manni, er hann telur lítt starfhæfan. Jeg var einn þeirra, er hjelt því fram nú á þessu þingi, þegar það var rætt hjer í hv. deild, að ráðherrarnir ættu að vera þrír, og jeg hefi enn þá skoðun, að samkvæmt stjórnarskránni sje erfitt að komast hjá því, að þeir sjeu þrír, Til þess að fækka þeim þarf, að mínu viti, stjórnarskrárbreytingu. Jeg sat á þingi, þegar hún var samþ., og jeg get ekki betur sjeð, en að það felist í greinum hennar, að ráðherrarnir eigi að vera þrír. Og óhætt mun að fullyrða, að sú hugsun hafi þá verið efst á baugi, að það væri framtíðarráðstöfun. Hv. flm. (MT) sagði, að það lægi fyrir krafa frá mörgum þingmálafundum um fækkun ráðherranna niður í tvo eða jafnvel einn ráðherra. En við vitum það nú báðir, að þær eru misjafnlega tilkomnar margar hverjar kröfurnar frá þingmálafundunum, því vitanlegt er það, að margar af þeim grundvallast á tillögum þingmanna, og á þingmálafundum láta þær oft vel í eyrum kjósenda, sjerstaklega þegar um það er að ræða, hvað spara ætti. Það skortir nú þá ekki loforðin, þó að oft vilji verða minna um efndirnar. Tala jeg hjer ekki til hv.flm. (MT) sjerstaklega, heldur til okkar allra, sem á þingbekkjum sitja hjer inni í hv. deild, með því lofa jeg ekki eða lasta einn frekar en annan. Jeg man ekki til þess, að neitt væri ákveðið um það, að ráðherrarnir skyldu vera þrír aðeins meðan að ófriðurinn stæði yfir. Menn gerðu alment ráð fyrir því, að svo yrði einnig á friðartímum. Hv. flm. benti á það, með hliðsjón af því, sem á undan væri gengið, að Íhaldsflokkurinn ætti ilt með að manna stjórnina, ef hún ætti ekki hægt með að missa einn mann. Hæstv. forsrh. (JM) svaraði því svo ítarlega, að ekki er þörf við það að bæta. En jeg vil taka það fram, að jeg tel engu síður þörf á því að hafa nú sem fyr starfshæfa og dugandi menn í stjórn landsins. Mjer dettur ekki í hug, og mjer mundi koma það mjög á óvart, ef tíminn leiddi það í ljós, að sundrung væri á milli ráðherranna innbyrðis, eins og hv.flm. (MT) vildi gefa í skyn. Með tilliti til hinna mörgu og erfiðu viðfangsefna, sem nú eru uppi á baugi með þjóðinni, þá má minna á þann gamla og góða málshátt, að betur sjá augu en auga, og því ríður ekki lítið á því, að stjórn landsins sje nú skipuð vitrum og dugandi mönnum. Jeg þykist mega segja það með nokkurnveginn vissu um núverandi hæstv. atvrh. (MG), að hann hafi, er hann var fjármálaráðherra, verið talinn mjög afkastamikill sem slíkur, og á því sviði engu síður en sá ráðherra, sem hv.þm. virtist benda til, að honum ólöstuðum. Og jeg er viss um það, að einhver hefir gert sjer leik að því að skrökva að hv.flm. (MT), að hæstv. fjrh. (JÞ) hafi látið sjer það um munn fara, er myndun þessa ráðuneytis var á döfinni, að hann vildi ekki vera atvrh. af því, að í þeirri stjórnardeild væri ekkert að gera. Að hann tók fjármálastjórnina að sjer frekar en atvinnumálastjórnina, hygg jeg, að hafi aðeins stafað af því, að hugur hans hafi staðið nær því starfi, og að það hafi því orðið að samkomulagi á milli ráðherranna að skifta þannig með sjer störfum. Og jeg get fullvissað hv.flm. um það, að Íhaldsflokkurinn er ánægður með þá verkaskiftingu. Ef till. þessi hefði átt að koma að fullum notum, þá hefði verið rjett, að hún kæmi fram í þingbyrjun, áður en að stjórnin var mynduð. En eins og hæstv.forsrh. (JM) tók fram í ræðu sinni, þá kemur það ekki til nokkurra mála, að till. geti náð til þessa ráðuneytis, sem nú situr að völdum. Jeg geri ráð fyrir, að hv.flm. (MT) gangi það tvent til með till. sinni, að verða að vilja kjósenda sinna og að spara. En ef á að spara í þessu efni, þá fæst það best með því, að hæstv. fjrh. (JÞ) fari, þar sem báðir hinir hæstv. ráðherrarnir eru á eftirlaunum. Segi jeg þetta ekki, eins og jeg hefi margtekið fram, af því, að jeg vilji missa hæstv. fjrh. (JÞ) úr stjórninni, heldur vildi jeg aðeins benda hv.flm. (MT) á, að ef farið er eftir vilja hans, þá er spámaðurinn svo að segja enginn og till. tilgangslaus. Hv. flm. (MT) sagði, að hæstv. fjrh. (JÞ) mundi hafa staðbetri þekkingu á atvinnumálum en hæstv. atvrh. (MG). Jeg vil lýsa því yfir, að jeg vil á hvorugan þeirra halla; jeg virði þá báða mikils á þessum sviðum eins og öðrum. En þessu er jeg alls ekki sammála. Jeg verð að telja, að það sjeu til atvinnugreinar, sem hæstv. atvrh. (MG) er fult svo vel kunnugur sem hæstv. fjrh. (JÞ). Jeg á við atvinnugreinar okkar búandmanna. Þetta er alls ekki mælt til þess að kasta skugga á það álit, sem hæstv. fjrh. (JÞ) á skilið frá mjer og öðrum. Jeg get sagt hið sama og hv.þm. Ak. (BL), að sakir kurteisi, sem jeg vil sýna vini mínum, hv.flm. (MT), vil jeg leggja til, að till. hans verði ekki feld á annan hátt en að vísa henni til hæstv. stjórnar. Jeg býst við, að hún hafi ekkert á móti því að taka við henni og geyma hana í venjulegri ruslaskrínu, þar sem þær till. eru látnar í, sem menn álíta, að eigi ekki sjerstaklega mikinn rjett á sjer.

Atvinnumálaráðherra (MG): Það má víst varla minna vera en jeg kvitti fyrir móttöku skeytisins frá hv. 1. þm. Árn. (MT). En jeg verð að segja, að jeg hefði kunnað betur við, að hann hefði verið svo hreinskilinn að koma ekki með það í alveg svona þykkum umbúðum eða farið þessa króka með það. En hv.þm. er nú svo vanur að þræða refsneiðing, að það er varla til neins að fást um það við hann. Hv. þm. sagði, og lagði sárt við, að þetta væri ekki árás á stjórnina. Nei, það er ekki árás á alla stjórnina, heldur einungis á mig. Jeg leyfi mjer að spyrja hv.þm.: Hversvegna kemur hann ekki með vantraustsyfirlýsingu hreint og beint? Það hefði legið beinast við. Því það má hv. 1. þm. Árn. (MT) vita, að ef hann safnar meirihl. á móti mjer, dettur mjer ekki í hug að sitja einni mínútu lengur í þessum sessi. Hinsvegar mun jeg ekkert skeyta um það, þó hv.þm. (MT) sje að svala reiði sinni á mjer út af einhverri óvild til mín. Hann verður að koma með slíka till. fram á þinglegan hátt, ef hann vill fá tilætlaðan árangur. Hv. þm. var ýmislegt að segja um Íhaldsflokkinn. Hann er þar ekki flokksmaður, enda var það alt rangt, sem hann sagði um hann. Flokkurinn hafði engin afskifti af því, hvernig skift var verkum í stjórninni; það gerðum við sjálfir og ágreiningslaust. Hann var, hv.flm., að gefa það í skyn, að jeg væri óvinur Flóaáveitunnar.

Nei, nei!

Er þetta ekki rjett hermt?

Nei!

. Jeg gat ekki skilið hv.þm. öðruvísi. Ef hann vill jeta þetta ofan í sig, má hann vel gera það, og verði honum að góðu.

Jeg nefndi ekki Flóaáveituna!

Nei, það er satt, en þessi þm. er svo alvanur að tæpa á skoðun sinni, að maður verður að geta í eyðurnar. En fyrst hann átti ekki við Flóaáveituna, er mjer hulin ráðgáta, hvað það var, sem hann átti við, og skora jeg á hann að segja það. Þá mintist hann á umr., þegar ráðherrum var fjölgað, og hjelt hann, að jeg hefði sagt, að sú ráðstöfun ætti einungis að gilda meðan stríðið stæði. Þetta er ekki rjett skýrt frá. Jeg kom með brtt. um, að lögin skyldu gilda meðan stríðið stæði, en hún var feld. Jeg veit ekki annað en að lögin frá 1917, um tölu ráðherra, standi óhreyfð, veit ekki hvenær þau voru numin úr gildi, en kanske lögvitringurinn úr Árnessýslu geti upplýst það. Hingað til hefir verið gengið út frá, að ráðherrar væru þrír. Jeg skil ekki, að sje hægt að liggja neinum á hálsi, þó farið sje eftir því, sem lög mæla fyrir. Ennfremur sagði hv.flm. (MT), að jeg hefði ekkert að gera sem atvinnumálaráðherra. Jeg skal segja hv.þm., að þetta veit hann ekkert um, hann hefir aldrei verið í stjórnarráðinu. Jeg geri ráð fyrir, að jeg hafi meira að starfa en hv. 1. þm. Árn. (MT), að minsta kosti má hann vera alllangan tíma frá sínu embætti. Mjer er líka sagt, að hann hafi farið til Ítalíu til að læra af Mussolini. En einhvernveginn hefir þetta nám farið í handaskolum, því að hv.þm. þykir lítið lærðari í stjórnvisku nú en áður, og hefir hann sýnt það rækilega í dag. Að síðustu er rjett að geta þess, út af ummælum þessa sama hv.þm. (MT), að jeg mundi hafa lítið að starfa, að jeg býst við að hafa meira að gera en hann, ef dæma má eftir, hve mikið hann hefir verið fjarverandi frá embætti sínu, fyrst í utanför, og nú á þingi, án þess að hann hafi sett annan í sinn stað en skrifara sinn. Mjer finst því, að hann ætti að sleppa öllum hnútum um slíkt, því að þeim verður kastað að honum aftur, og hann er berskjaldaður fyrir.

Jón Kjartansson Það er dálítil fyrirspurn. Hv. flm. (MT) mintist á það, að till. væri fram borin í sparnaðarskyni. Jeg vil þá leyfa mjer að spyrja hv flm.: Er það tilgangurinn, að spara fje ríkisins eða spara vinnukraft. Hann vitnaði í það, að aðeins tveir ráðherrar hefðu verið undanfarið. Nú er það vitanlegt, að þá tók annar ráðherranna hálf önnur ráðherralaun. Það yrði þessvegna lítill sparnaður af þessari till.hv.flm., ef hann hugsar sjer þessa leið. Og sje það meiningin, að spara aðeins vinnukraft, er jeg hv.flm. (MT) alveg ósamdóma um, að það sje rjett ráðið, því jeg tel, að vinnukraftur eigi að vera sem bestur og fullkomnastur í stjórn ríkisins. Og ódýrari vinnukraft en þann, er nú er þar, verður ekki unt að fá.

Flm. (Magnús Torfason) Hæstv. atvrh. (MG) skaut fram í ræðu minni, að þó engin baula væri á básnum, gæti hann vel hirt naut.

Já, jeg get vel hirt naut!

Getur verið, að hann sje sjerstaklega vel fallinn til þeirra starfa, Hæstv. forsrh. (JM) vildi halda fram, að það væri ekki löglegt að hafa aðeins tvo ráðherra. Jeg verð að segja, að ef hann heldur því fram, þá hlýtur hann að fara gegnum sjálfan sig. Jeg ætlaði mjer ekki að fara mikið út í lög um það efni, því að það vildi nú svo til, að meirihluti hæstv. stjórnar hefir lýst sig samþykkan þessari tilhögun, sem kom á 1922, um fækkun ráðherra niður í tvo. En úr því lagaskilningur þeirra hefir breyst síðan, verð jeg að fara nokkrum orðum sjerstaklega um það atriði. Þau lagaatriði, sem koma sjerstaklega til greina, eru 11., 12., 13. og 14. gr. stjórnarskrárinnar. Í fyrsta lagi er ákvæðið í 11. gr. þar stendur: „Konungur ákveður tölu þeirra (ráðherra) og skiftir störfum með þeim“. Þetta er vitaskuld þungamiðjan í stjórnarskránni, sem önnur ákvæði stjórnarskrárinnar eiga að miðast við; þau verður að skilja samkvæmt þessari grein, svo framarlega sem orð hinna greinanna koma ekki í bága þar við. 12.–14. gr. nota fleirtöluorðið um ráðherra, en ekki tvítöluorðið. Jeg vil halda því fram, að fleirtöluorðið hefði verið notað jafnvel þótt ráðherrar hefðu þá aðeins verið tveir, er stjórnarskráin var sett, vegna þess ákvæðis, að konungi er gefið vald til að fjölga ráðherrum. Þessvegna var sjálfsagt að taka í stjórnarskrána þá töluna, sem rífust er. Það segir enginn maður í mæltu máli: „einhver ráðherrann, eða annar ráðherranna, ef tveir eru“, nje heldur: „fyrir hönd hinna ráðherranna, eða annars þeirra, ef tveir eru“. Það vita allir, að þótt þeir geti verið tveir, þá grípur fleirtalan þar yfir og raskar engu. Jeg hefi fyrir mjer orð hæstv. fjrh. (JÞ), að hann sagði, að ekkert ákvæði í stjórnarskránni væri því til fyrirstöðu að fækka ráðherrum niður í tvo. Kvaðst hann hafa vandlega athugað þetta. Núverandi hæstv.forsrh. (JM) sagðist einnig vera þessu samþykkur, og tók það fram, að ákvæðið í 11. gr. væri beint sett til þess, að ráðherrar gætu verið tveir. Hæstv. forsrh. (JM) lagði líka blessun sína yfir tveggja manna ráðuneytið 1920. Hæstv. atvrh. greiddi ekki atkvæði um málið þá, en jeg þykist vita, að hafi hann litið svo á, að hjer væri verið að fremja stjórnarskrárbrot, þá myndi hann, sem lagamaður, hafa talið sjer skylt a. m. k. að greiða atkv. á móti því. Má því segja, að hann hafi sama sem samþykt þetta. Mjer hefir verið sagt, að eldri lög, sem koma í bága við yngri lög, falli þá úr gildi, alment tekið. Ennfremur, að yngri, tæmandi lög felli úr gildi gömul lög, jafnvel þótt þau komi ekki í bága við nýrri lög. Þessi ákvæði hjer, um tölu ráðherranna, eru tæmandi, og engu þar við að bæta nje úr að fella, sem sje, að konungur ákveði tölu ráðherra. - Annars verð jeg að kalla það merkilegt, að það skuli koma fram nú á þessu þingi, að það sje stjórnarskrárbrot og lagabrot að hafa tvo ráðherra. Þessir hinir sömu hæstv. ráðherrar hafa einmitt látið konung samþykkja það, að ráðherrar sjeu tveir til langframa. Sje þetta stjórnarskrárbrot nú, þá hefir það verið stjórnarskrárbrot fyrir nokkrum árum; m. ö. o., þá er það borið á fyrv. hæstv. ráðherra, að þeir hafi ráðlagt hans hátign konunginum að brjóta stjórnarskrá ríkisins, og þar með gert sig seka um hrein og bein drottinsvik.  (Atvrh. MG: Mikil er vitleysan!)  Það er með þetta eins og oft kemur fram víða annarsstaðar, að það stendur ekki í dag, sem skrifað var í gær. Það er til nokkuð, sem heita pólitískar lygar, sem notaðar eru eftir því, sem á þarf að halda. Svo mikið er víst, að þeir menn, sem nú skipa Íhaldsflokkinn, komu með engin slík andmæli fram 1922. Þá skal jeg snúa mjer að einstökum atriðum í ræðu hæstv.forsrh. (JM). Meðal annars sagði hann, að ekki mætti fækka ráðherrum vegna þess, að fjárlög gerðu ráð fyrir þremur og fje væri veitt til þriggja manna. Jeg hefi aldrei heyrt fyr á þinginu, að haft verði á því, þótt menn spari fje; jeg hygg, að stjórnin hafi fulla heimild til að spara þetta fje, og það er fullvíst, að hún fengi engar ákúrur hjá næsta þingi fyrir það. Út af því, að jeg studdi nokkuð á það, hvern jeg myndi kjósa úr ráðuneytinu, vildi hæstv.forsrh. (JM) draga þá ályktun, að jeg hlyti að vera stuðningsmaður hæstv. stjórnar. Jeg sagði ekkert frekar en það, á hverjum ráðherra jeg fyrir mitt leyti hefði minst traust, og hver þeirra mætti að mínu áliti helst missa sig. Annars fanst mjer það ekki heppilegt af hæstv.forsrh. (JM) að fara inn á þessar sakir gagnvart mjer sjerstaklega, því að jeg veit ekki betur en að hæstv.forsrh. (JM) eigi blátt áfram líf sitt að þakka mönnum, sem ekki voru taldir sjerstakir stuðningsmenn stjórnarinnar. Hæstv. forsrh. (JM) vildi segja, að þessi till. væri árás á hæstv. stjórn.  (Forsrh. JM: Á atvinnumálaráðherra)  . Hæstv. forsrh. sagði hvað eftir annað, að það væri árás á stjórnina. Þetta er alls ekki rjett. Það er síður en svo, að jeg hafi ráðist á hæstv. stjórn; jeg hefi ekki talið upp neitt af hennar verkum, henni til lasts; jeg veit ekki betur en að þegar árásir koma á einhverja stjórn, þá sjeu talin upp verk, sem henni hefir miður farist. Því hefi jeg sneitt hjá, sem vera bar. Þess var ekki heldur að vænta, að neitt slíkt lægi í minni till.; hún hefir verið dregin mestalt þingið, en var fram komin áður en hæstv. stjórn var mynduð, blátt áfram komin fram sem vottur um þá skoðun mína, að ráðherrar ættu að vera tveir, eins og verið hefir upp á síðkastið. Þetta var bending til Íhaldsflokksins um að mynda ráðuneyti með aðeins tveimur mönnum. Mjer hefði þótt það lagleg fæðingargjöf frá flokknum til þjóðarinnar að byrja með því að gefa þennan sparnað. Eins og menn vita, tíðkast það oft, að menn gefi til guðsþakka, þegar fæðing er afstaðin, sjerstaklega þegar hún var eins hörð og í þetta sinn. Að jeg nefndi hæstv. atvrh., stafar blátt áfram af því, að jeg hefi minst traust á honum; þar fyrir hefi jeg ekki sagt, að jeg hafi ekkert traust á honum. En jeg hlýt að játa, að jeg hefi minst traust á honum af þeim, sem eru í ráðuneytinu. Hæstv. forsrh. (JM) var að ávíta mig fyrir það, sem einhverja óhæfu, að jeg hefði minst á, að hæstv. fjrh. (JÞ) hefði gripið inn í verkahring hæstv. atvrh. það er einmitt það, sem hann hefir margfaldlega gert. Jeg hefi verið á nokkrum þingum og tekið eftir því, að ráðherrar hafa forðast að grípa fram í hver fyrir öðrum, sjerstaklega hafa þeir varast að tala hver á móti annars frv. Jeg skal í því sambandi benda á mjög merkilegt atvinnumál, sem var afgreitt í fyrradag, sem sje vegalögin. Jeg held jeg fari ekki rangt með, þótt jeg segi, að hæstv. fjrh. (JÞ) hafi þar komist í andstöðu við hæstv. atvrh. (MG). Ekki veit jeg, hvað er að grípa inn í verkahring annars ráðherra, ef það er ekki þetta. Hingað til hafa ráðherrar, ef þeir voru ósammála, látið nægja að sýna það með atkvgr. Þá kem jeg að rúsínunni í botnlanganum hjá hæstv.forsrh.(JM), og hún er sú, að af því að jeg vildi ekki binda mig við það, að ráðherrar væru ætíð tveir, heldur mætti fjölga þeim, þegar batnar í ári, mætti draga af því þá ótvíræðu ályktun, að þeim skyldi fjölga aftur með því að setja mig í ráðherrasess. Jeg bjóst sannarlega ekki við þessari hnútu frá honum, af því við þekkjumst vel frá fornu fari og höfum verið saman á allmörgum þingum. Hæstv. forsrh. (JM) veit vel, að jeg hefi aldrei verið að trana mjer fram til þess að ná í bitlinga eða embætti. Jeg hefi sótt um eitt starf, sem hæstv.forsrh. (JM) átti þátt í að veita, og fjekk það ekki, en hæstv.forsrh. mun vita, að jeg talaði aldrei um það við hann. Hissa, að hann skyldi koma með þetta. Jeg bauð mig fram einn míns liðs og hefi hallast að minsta flokknum á þingi. Jeg hygg, að flestum muni það kunnugt, að jeg lýsti því strax yfir í vetur, að jeg liti svo á, að koma ætti íhaldsstjórn samkvæmt kosningaúrslitunum, og jeg hefi aldrei hvikað frá því. Einu sinni var minst á það við mig, að taka þátt í stjórnarmyndun, og jeg þverneitaði því. En að Íhaldsflokkurinn komst að stjórninni var því að þakka, að í hinum flokkunum var ákveðið valdalystarleysi ríkjandi, og það meira en nokkru sinni fyr. Og að hæstv. stjórn situr áfram, er líka þessu einstaka valdalystarleysi hinna flokkanna að þakka. Hæstv. forsrh. (JM) vildi telja þetta ómerkilegt mál. Það gerði hann ekki 1922, og málið er jafnmerkilegt nú. Vitanlega er hjer alls ekki verið að ráðast á konung og hans rjett, því eins og kunnugt er, ráða ráðherrarnir sjálfir því, hvað margir þeir eru og hvernig þeir skifta með sjer störfum, en konungur skrifar aðeins undir. Og þar sem konungur hefir ekki skift sjer af slíku í Danmörku, gerir hann það því síður hjer norður við Íshaf. Hv. þm. Ak. (BL) byrjaði með því að segja, að jeg hefði með þessu gert árás á hæstv. atvrh. (MG), en í svari til hæstv.forsrh. (JM) hefi jeg lýst því yfir, að svo er ekki. Hv. þm. (BL) talaði um, að ráðherralaunin væru svo lág, að það tæki því ekki að spara einn ráðherra. Jeg skal ekki fara út í það, það liggur ekki fyrir hjer, en 10 þús. kr. eru 10 þús. kr., og í atkvgr. þingsins hefir mjer virst minni summur spila talsverða rullu. Með þessu er líka svarað hv.þm. Barð. (HK), sem talaði um, að hjer væri um að ræða traust eða vantraust. Það er ekki rjett, heldur hefir verið talað um traust og minna traust. Hv. þm. (HK) var að brýna mig á því, að jeg hefði verið reiðubúinn að taka starfið að mjer með hv. fyrv. atvrh. (KlJ). Þessu hefi jeg svarað. Í því sambandi kvað hann mig hafa gert lítið úr vinnukröftum hv. 2. þm. Rang. (KlJ). Jeg kom ekki nærri því spursmáli, lýsti því einu yfir, að honum hefði veist ljett að gegna þessu embætti. Jeg hefi dálítið fyrir mjer í því. Annað mál er það, eins og jeg tók fram, að ef hann er nú 63 ára, þá ætti því fremur maður, sem er næstum tveim tugum yngri og mikill starfsmaður, að geta gegnt því. Nú á sjötugsaldri væri eðlilegt, að hann væri farinn eitthvað að bila, en það er langt frá mjer að gera lítið úr starfskröftum hans. Þá vildi hv.þm. (HK) halda fram, að hæstv. atvrh. (MG) hefði betri þekkingu á búnaðarmálum en hæstv. fjrh. (JÞ). Jeg veit ekki, hvaðan honum kemur það. Báðir eru aldir upp í sveit, en hæstv. fjrh. (JÞ) er framúrskarandi verkfræðingur og hefir átt við stórkostleg jarðræktarfyrirtæki hjer á landi og mikið kynt sjer slík mál. Jeg sje ekki, að hæstv. atvrh. (MG) hafi því neitt betri aðstöðu til að vera búnaðarmálaráðherra, nema ef hann kann betur til fjósaverka. Hæstv. atvrh. (MG) sagði, að jeg væri vanur að fara krókaleiðir. Það er ekki rjett, og hann ætti sannarlega ekki að vera að brigsla mönnum um krókaleiðir, hann hefir komið að mörgum flokkum sjálfur. Það er ekki rjett, að þessi till. sje árás á hann, en eins og jeg hefi lýst yfir, hefi jeg minst álit á honum. En eins og jeg hefi tekið fram, er till. alls ekki flutt sem vantraustsyfirlýsing, því að í slíku máli hefir það auðvitað engin áhrif, hvort ráðherrarnir eru 2 eða 3. Hefði þessi till. komið strax á dagskrá, er henni var úthlutað, hefði hæstv.forsrh. (JM) væntanlega hallast að því, að fá sjer aðeins einn meðverkamann. Þá gat hæstv. atvrh. (MG) þess, að jeg myndi skoða hann sjerstakan óvin Flóaáveitunnar. Jeg hefi ekkert talað um það, og ekkert heyrst um það. En þetta, að hann getur ekki hugsað sjer annað en Flóaáveituna, kemur sjálfsagt af því dæmalausa víðsýni, sem hv.þm. Barð. (HK) var að tala um, að væri hjá hæstv. atvrh. Hæstv. atvrh. (MG) sagði, að lögin frá 2. jan. 1917, um að ráðherrarnir skyldu vera þrír, hefðu aldrei verið numin úr gildi, en jeg hjelt, að þau væru numin úr gildi með stjórnarskránni. Hann var að bera mjer á brýn, að jeg væri ekki mikill lagamaður, jeg tek ekki til þess; það getur vel verið, að hann sje mjer meiri á því sviði. Jeg hefi aldrei reynt til að slá mig til riddara á minni lagavisku. En þetta minnir mig á það, þegar hann var að veitast að mjer fyrir sömu sakir í gær. Jeg hefi síðan talað við manninn, sem þann dóm dæmdi, sem um var að ræða, og hann játaði, að jeg hefði ekkert um það sagt, hvort dómurinn hefði verið rjettur eða rangur. Minnir þetta mann á það, að hæstv. atvrh. (MG) gleymir aldrei, að hann er „prókúrator“, en það fer ekki vel á því í ráðherrasessi. Loks mintist hann á, að jeg hefði farið til Ítalíu til að læra stjórnaraðferð Mussolini, og var í því sambandi að brigsla mjer um, að jeg starfaði lítið í mínu embætti. Jeg verð nú að segja, að það var ákaflega göfugmannlegt, og honum líkt, að brigsla mjer um, að jeg skyldi taka mjer þriggja mánaða frí eftir að hafa verið 30 ár í þjónustu landsins. Þetta var mitt fyrsta frí og allur kostnaður greiddur úr mínum eigin vasa, og hvað því viðvíkur, að jeg hafi vanrækt embættið á meðan, þá veit hann það vel, að það má undirbúa mikið áður en farið er, og bæta úr því á stuttum tíma, sem bæta þarf. Og loks vil jeg benda á, að jeg hefi ágætan skrifara, sem jeg borga 3600 kr. á ári, en allur skrifstofukostnaðurinn, sem jeg fæ greiddan, er 2898 kr., eða með öðrum orðum, jeg verð að borga skrifaranum 702 kr. úr eigin vasa og allan annan kostnað auk þess. Hann (MG) þykist gera mikið og talaði um, að jeg vildi rýra hann sem vinnumann. Það hefi jeg ekki gert; jeg þekki hann feikilega lítið, en hefi ekkert á móti því að lýsa því yfir, að jeg hefi heyrt, að hann væri góður starfsmaður. En þegar hann er að tala um, að hann hafi mikið að gera, þá get jeg sagt hæstv. atvrh.(MG) það, að þegar hann lagðist svo fast á móti því, að Alþingi ákvæði innflutningshöftin, þá skreið það með þingbekkjunum, að hæstv. atvrh. (MG) vildi ómögulega missa höftin úr hendi sjer, svo að hann hefði eitthvað að gera, og að á þeim væri hans tilverurjettur bygður, með þeim ætti að skapa honum atvinnu. Hv. þm. V.-Sk. (JK) var að spyrja mig, hvort jeg vildi heldur með þessu spara vinnukraft eða peninga. Jeg held, að jeg hafi þegar í upphafi lýst því yfir, að þetta væri ein sparnaðartill., sem þjóðin hefði beðið um og jeg hefði lofað að styðja.

Atvinnumálaráðherra (MG): Hv. 1. þm. Árn. (MT) hefir eiginlega tekið aftur þessa vantraustsyfirlýsingu á mjer að öllu leyti og lýst því yfir, að ekki væri um vantraust að ræða, heldur aðeins um minna traust á mjer en hinum ráðherrunum. Jeg get ósköp vel sætt mig við það og tel það enga niðrun við mig. En jeg hjelt, að það væri meiri kjarkur í svo stórum búk en það, að hv.þm. (MT) væri eftir 10 mínútur búinn að taka það aftur, sem enginn gat skilið öðruvísi en beina árás á mig. En úr því hann hefir tekið orð sín aftur, hefi jeg auðvitað enga ástæðu til að skattyrðast við hann út af þeim ummælum. Hann var að tala um það, hvað það væri undarlegt, að hæstv. fjrh. (JÞ) væri hvað eftir annað að fara inn á mitt svið, sagði þess mýmörg dæmi, nefndi aðeins eitt, og það voru vegalögin. Jeg veit nú ekki, hvort mönnum kemur það undarlega fyrir, að hæstv. fjrh. (JÞ) skuli tala um vegalögin, þegar það er athugað, að hann var í mörg ár vegamálastjóri á þessu landi. Og jeg skammast mín ekkert fyrir að játa, að hann er miklu betur að sjer í vegamálum en jeg. Hv. þm. (MT) var að tala um, að við ráðherrarnir værum ekki altaf samdóma. Jeg skil ekki í, að það sje svo undarlegt í sjálfu sjer, þar sem stjórnin tekur við á miðju þingi, og það eru ekki hennar mál, sem borin eru fram, heldur er bygt á grundvelli fyrv. stjórnar. Annars hefði hv.þm. (MT) ekki átt að tala um vegalögin mjer til hnjóðs, hann var mjer sammála um þau, en ekki hæstv. fjrh. (JÞ). Hann kvaðst hallast að minsta flokknum í þinginu. Jeg veit ekki, hvert hann hallast, en jeg hjelt, að hann væri ekki í minsta flokknum, en skal þó taka það trúanlegt, að hann sje jafnaðarmaður, fyrst hann segir það sjálfur. Hann talaði mikið um valdalystarleysi. Jeg veit, að hann þjáist ákaflega mikið af því, og vorkenni honum (!!!). Jeg bið forláts, ef jeg hefi misskilið hv.þm. (MT) hvað Flóaáveituna snertir, en svo var að heyra sem jeg hefði ekki skift mjer mikið af henni. Jeg er nefnilega aðalhvatamaður þess, að hún komst á, en það er ekki von að hann, sem sjálfur er þm. úr Flóanum, viti það. Það er ekki rjett, að jeg hafi brigslað honum um lítið lagavit. Jeg bað hann aðeins að benda á, hvenær lögin frá 1917 hefðu verið numin úr gildi, taldi víst, að hann gæti það af sínu lagaviti. Hann tók það sem háð. Það er ekki rjett, að stjórnarskráin hafi tæmandi ákvæði um ráðherra; mörg ákvæði um þá eru ekki þar. Svo sagði hann, að jeg hefði brugðið sjer um sjálfbirgingsskap í gær. Það er misskilningur; jeg sagði aðeins, að jeg væri ekki svo mikill sjálfbirgingur, að jeg væri viss um, að jeg liti rjettast á hvert mál. Hann hefir altaf talað um, hvað hann borgi mikið úr eigin vasa í skrifstofukostnað. Það eru nú 702 kr., og jeg vorkenni honum. En er ekki von, að hann borgi meira, þegar hann er svona lítið við sitt starf? Hann hjelt, að jeg þyrfti höftin til að útvega mjer atvinnu. Þar skýtur skökku við; jeg gat verið í embætti án þeirra. Og það er líka hægt að vera í embætti án þess að vinna öllum stundum, það veit hv.þm. (MT) vel. Jeg býst við, að jeg hafi nóg að gera, alveg eins mikið og hann með sínum góða skrifara. Hv. þm. (MT) var að gefa í skyn, að jeg væri góður nautamaður. Já, jeg hefi hirt naut, og jeg skal segja hv.þm. (MT) það, að jeg skammast mín ekkert fyrir það og að kunna nokkuð vel til þess starfa. Og jeg skil ekki, að hv.þm. skuli vera svona mikið í nöp við mig út af því. Ekkert ætti hann að þurfa að óttast út af þessu, því að jeg tek ekki öll naut til hirðingar, sum tek jeg til hirtingar, og það skyldi þá vera það, sem þm. er illa við. Hv. þm. (MT) nefndi „politískar lygar“ og umgekst þau orð með töluverðri þekkingu, sem jeg reyndar öfunda hann ekki af. En einmitt af því, hvað hann er vel að sjer í þeim fræðum, treysti jeg mjer þar ekki til við hann, heldur játa fúslega hina ótvíræðu yfirburði hans yfir mjer á því sviði. Jeg hefi aldrei haldið því fram, að ólöglegt væri, að ráðherrar væru tveir, þegar svo er að farið sem hjer hefir verið, að annar þeirra hefir verið settur til að gegna 2 embættum og haft 1½ ráðherralaun, en þá verður lítið úr sparnaðinum, sem hv.þm. (MT) hefir fóðrað till. sína með. Það er kunnugt, að jeg vil aðeins hafa 1 ráðherra, en meðan lögum er ekki breytt í það horf, vil jeg fara eftir lögunum.

Forsætisráðherra (JM): Jeg get verið fáorður. Tel jeg þingið hafa annað þarfara að leysa af hendi en að hafa um þetta langar umræður að þessu sinni. Hv. flm. (MT) sagði, að lagaskilningur minn hefði breyst síðan 1922. En jeg sagði þá ekki annað um lagahlið málsins en jeg segi ennþá. Jeg sagði, að jeg hefði talið forsvaranlegt að hafa 2 ráðherra, að minsta kosti í bili. Það segi jeg enn. Hitt sagði jeg og, að ýmsir góðir lögfræðingar hefðu þá skoðun, að það væri beint brot á stjórnarskránni að hafa ráðherra færri en 3. Það er alls ekki rjett, að jeg hafi talið till. fela í sjer vantraust til ráðuneytisins. En jeg lít svo á sem till. geti ekki náð til þessa ráðuneytis, sem nú situr að völdum, þar sem í því hefir þegar verið ákveðið að sitji 3 ráðherrar, og þeir tekið við embættum sínum. Ef það er rjett, að valdalystarleysið sje jafnlítið í hinum flokkunum og sagt hefir verið, þá er það gleðilegur vottur um pólitískan þroska, því að samkvæmt því, sem venja er til þar, er þingræði er rjett framkvæmt, átti Íhaldsflokkurinn að mynda stjórn á þessu þingi, þar sem hann var fjölmennastur, hafði áður verið í andstöðu við fyrv. stjórn og vann á við kosningamar. Jeg sagði, að þingið hefði annað við tímann að gera en að ræða þetta mál. En það var ekki vegna þess, að jeg líti svo á sem það sje í raun og veru svo ómerkilegt, heldur af því, að það er tilgangslaust, eins og nú standa sakir, þar sem þriggja ráðherra stjórn hefir þegar verið skipuð.

Þorleifur Jónsson Jeg ætla aðeins með nokkrum orðum að gera grein fyrir atkv. mínu í þessu máli. Í fyrra, þegar stjórnarskrárbreytingin var til umr. í Nd., var jeg á móti fækkun ráðherra, þar sem mjer fanst of mikið skertir starfskraftar stjórnarinnar, að fækka ráðherrum úr 3 niður í 1. En aftur á móti gat jeg vel sætt mig við, að ráðherrar væru 2, og taldi það heppilegra en að hafa einn ráðherra og landritara. Nú hafa heilt ár aðeins verið 2 ráðherrar, og hefir reynslan sýnt, að það fyrirkomulag er vel viðunandi. Og með tilliti til þessa og sparnaðaráhuga Framsóknarflokksins, fylgdi hann því fram í stjórnarskrárbreytingu þeirri, er hann bar fram í Ed. á þessu þingi, að ráðherrar yrðu aðeins 2. Aftur á móti hefir Íhaldsflokkurinn haldið því fram, bæði í fyrra og aftur nú, að kappnóg væri að hafa einn ráðherra og landritara. Bjuggust menn því við, að flokkurinn mundi halda sjer við reynsluna og skipa aðeins 2 ráðherra. Samkvæmt því, sem jeg hefi sagt, lýsi jeg því yfir, að jeg get vel fylgt svona till., þó að hún kunni ekki að hafa áhrif í bráð. En jeg vil taka það fram, að röksemdafærslu hv.flm. (MT) get jeg alls ekki skrifað undir, síst þar sem hann vill ákveða, að hæstv. atvrh. eigi sjerstaklega að fara úr stjórninni. Má nærri geta, að Framsóknarflokkurinn vill ekki fyrst og fremst losna við hann úr stjórninni, þar sem hann hefir sýnt, að hann vill þó styðja ýms áhugamál flokksins. Hann hefir t. d. lofað að beita innflutningshöftum og sýnt það í málum, sem flokkurinn hefir litið á sem stórmál, að hann er bændum og búaliði þessa lands velviljaður. Ef till. verður samþykt og kemur til framkvæmda strax, viljum við, að stjórnin ráði því sjálf, hver ráðherranna víkur. Hefi jeg þá með nokkrum orðum tekið fram mína afstöðu og ýmsra fleiri, sem líta líkt á þetta og jeg, og hefi ekki meira um málið að segja að þessu sinni