Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Síðan ég kvaddi mér hljóðs í gær, hefur verið flutt hér brtt. af hæstv. dómsmrh. við frv. Og ég vil nú beina þeim tilmælum bæði til hæstv. forseta og einnig til hv. form. allshn., hvort ekki væri rétt að fresta málinu, svo að n. gæti tekið afstöðu til þessarar brtt. Mér skilst, þar sem hér á hlut að máli sá hæstv. ráðh., sem á að framkvæma það, sem í frv. felst, ef það verður samþ., að ekki sé til of mikils mælzt, að n. fái að athuga málið, eftir að þessi brtt. hæstv. ráðh. er fram komin, og þá það, hvort hæstv. ráðh. hefur ekki á fullum rökum reist þær brtt., sem hann hefur hér flutt, og e.t.v., hvort ekki þyrfti að bæta við þær brtt. Ég hef lýst því áður, að þetta mál hefur ekki legið fyrir í n. til meðferðar, síðan ég tók þar sæti, svo og, að allt, sem gerzt hefur í málinu, hefur gerzt utan athugunar n.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Herra forseti. - Ég hef lýst yfir, að ég tel þetta frv. af ýmsum ástæðum nokkuð varhugavert. Og ég hef bent á það, að í frv. er gert ráð fyrir að taka vald, sem forseta er veitt í 84. og 85. gr. hegningarl., og leggja það í þessu tilfelli í vald dómsmrh., að vísu án þess, að þess sé getið í l., að þetta sé breyt. á hegningarl. Ég veit, að meiri hl. hv. allshn. hlýtur að vera kunnugt um það, að samkv. bifreiðal. er dómsmrh. leyfilegt að veita mönnum, sem hafa verið sviptir ökuleyfi ævilangt, ökuleyfi aftur eftir tvö ár, ef þeir hafa verið reglusamir á þeim tíma og ekki brotið af sér. Hins vegar er forseta einnig leyfilegt eftir hegningarl. að veita mönnum uppreisn æru að fimm árum liðnum. Mér er kunnugt um, að það er siður að nota þessar heimildir, ef hæfileg skilríki liggja fyrir, og ég veit ekki, hvort dæmi eru til þess, að neitað hafi verið að nota þessar heimildir. Í öðru tilfellinu liggur valdið í höndum dómsmrh., en í hinu í höndum forseta. Ef þetta frv. verður samþ. með þeirri breyt., sem liggur fyrir till. um frá meiri hl. hv. allshn., þá virðist vanta í það m.a. ákvæði um, að veita megi þessa heimild innan þess tíma, sem nú gildir í l. Ef menn lesa brtt. og frv. saman, þá virðist þetta vera frv. um að veita heimild, sem nú þegar er til. Ég segi þetta sem mitt álit á þessu. En vera má, að ég hafi rangt fyrir mér og það sé einhver önnur meining á bak við hjá þeim ágætu lögfræðingum, sem standa að þessari brtt. En það væri þá æskilegt, að það kæmi fram, annaðhvort í n. eða við umr. Ég hef líka lýst þeirri skoðun minni, að ef það væri vilji Alþ. að sýna verulegt stórlæti í tilefni af lýðveldisstofnuninni, þá væri viðkunnanlegra, að Alþ. ákvæði sjálft um það, að sakir skyldu niður falla og menn fá aftur réttindi sín, sem þeir hefðu misst vegna refsidóma fyrir afbrot framin fyrir 17. júní 1944. Ég teldi það eðlilegra en leggja það í vald dómsmrh., hvað sem hann heitir. Ég hef óskað eftir að fá að tala um þetta mál við n., en af einhverjum ástæðum hefur hv. form. n. ekki orðið við því að halda fund né heldur að boða mig á fund um málið í n. Af þeim ástæðum, sem ég nú hef greint, lýsi ég yfir því, að ég tel mjög vafasamt, að ég sjái mér fært að nota heimild þá, sem gefin yrði með þessu frv., ef samþ. verður, umfram það, sem fyrir er mælt í gildandi l. Það er því vissara fyrir þá, sem áhuga hafa á að útvega mönnum borgararéttindi að nýju innan þess tíma, sem nú er leyfilegt, að færa frv. í annað form en það, sem það nú liggur fyrir í.



Herra forseti. -- Síðan þetta mál var hér til umr. í gær, hefur komið fram brtt. frá hæstv. dómsmrh., og hann hefur óskað eftir að fá að eiga tal við n. Og nú hefur enn komið fram ósk um það frá hæstv. dómsmrh. og auk þess hv. 4. þm. Reykv. Ég vildi því spyrja, hvort hæstv. forseti vildi ekki gefa 10 eða 15 mínútna fundarhlé, svo að hæstv. dómsmrh. gæti komið á fund með n., því að þá væri hægt að ræða við hæstv. dómsmrh. um málið og samt sem áður afgreiða það nú á þessum fundi.

Forseti (JörB): Ég verð við tilmælum hv. 2. þm. Eyf. til að greiða fyrir því, að hæstv. dómsmrh. geti átt tal við n. um málið. Er því fundi frestað til kl. 2,35.

Frsm. meiri hl. (Gunnar Thoroddsen) Allshn. hefur setið á fundi og rætt málið við dómsmrh. Sameiginleg niðurstaða hefur ekki fengizt í málinu. Mun ég lýsa brtt., sem ég hef flutt ásamt hæstv. forseta (JörB) við brtt. hæstv. ráðh. Frv. er á þá leið, að dómsmrh. er heimilað að veita þeim, sem sviptir hafa verið borgaralegum réttindum sínum með dómi eða vegna afleiðinga refsidóms fyrir afbrot fyrir 17. júní 1944, réttindi sín aftur án umsóknar. Þetta þótti allshn. of viðtækt og vildi bæta við: „enda hafi ekki hlotizt heilsutjón af verknaði þeirra“. Það er þýðingarmikið að takmarka þessa heimild. Ráðh. vildi í staðinn takmarka heimildina við það, að „enda séu málsbætur fyrir hendi“, - en fella niður skilyrðið: „enda hafi ekki hlotizt _ heilsutjón af verknaði þeirra“. - Við flm. þessarar brtt. viljum breyta frv. þannig, að bæði skilyrðin verði tekin upp í það, þannig að ekki hafi hlotizt heilsutjón af verknaði þeirra og eins séu málsbætur fyrir hendi. Brtt. er sem sagt um það, að báðum brtt., brtt. hæstv. ráðh. og allshn., sé steypt saman. Að öðru leyti vil ég taka fram, að eftir yfirlýsingu dómsmrh. að dæma er það mjög vafasamt, hvort notuð verði heimildin í l., þótt samþ. verði. Eftir yfirlýsingunni að dæma skiptir mjög litlu máli, hvort frv. verður samþ. eða ekki.

Forseti (JörB): Mér hefur borizt brtt., sein þegar hefur verið lýst af öðrum flm., hv. þm. Snæf. Hún er skrifl. og of seint fram komin, og þarf tvöföld afbrigði fyrir henni.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Það hefur ekki fengizt samkomulag í allshn. um, að Alþ. sjálft tæki á sig ótvíræða ábyrgð á þeim ráðstöfunum, sem í frv. greinir. Ég skal líka endurtaka yfirlýsinguna, sem ég gaf áðan. Mér finnst, þar sem með þessu er verið að móta nýjar reglur eða möguleika til náðunar, að Alþ. sé að fela dómsmrh. einhvers konar dómsvald. Og ég tel þetta mjög erfitt mál. Í framhaldi af því, sem ég sagði, vil ég segja það, að ef frv. verður afgr. í því formi, sem það liggur fyrir, án þess að Alþ. taki sjálft á sig ábyrgðina, þá mun ég taka það til athugunar að nota heimildina alls ekki eða þá út í yztu æsar, eftir því, sem frv. leyfir. Af tilgreindum ástæðum er ég á móti frv. Og mér finnst till. hv. allshn. um skilyrði fyrir náðuninni, að verknaðurinn hafi ekki valdið heilsutjóni, nokkuð fráleit. Það eru fleiri en eitt dæmi til þess, að bifreiðastjórar hafi valdið heilsutjóni án þess að hafa verið ölvaðir eða átt sökina. Menn hafa verið dæmdir í sektir og misst réttindi vegna þessa. Aðrir menn hafa ekið drukknir einsamlir og bíllinn rekizt víða á án þess kannske að valda tjóni á mönnum, svo að það er alger tilviljun, hvort verknaðurinn hefur valdið heilsutjóni eða ekki. Ég er mótfallinn því, að till. minni verði hnýtt aftan í brtt. n. Ég ætlast til þess, ef Alþ. samþ. hana, að henni verði þá valinn sá staður , sem ég hef ákveðið.



Herra forseti. - Áður en gengið er til atkvgr., vil ég gera grein fyrir afstöðu minni til málsins, þótt hv. þm. Snæf. hafi að miklu leyti gert það. Þegar þetta frv. kom í d., áður en þingi var frestað á sl. ári, þá klofnaði n. um málið. Meiri hl. n. mælti móti því, að frv. væri samþ., en minni hl. mælti með málinu. Eftir undirtektum hér í d. má gera ráð fyrir því, að frv. verði samþ. Á för frv. gegnum þingið, áður en þingi var frestað, var það stöðvað með því að neita um afbrigði, en meirihlutavilji virðist nú vera fyrir frv. Það er kunnugt, að þáv. dómsmrh. (EA) sagði svipað og núverandi dómsmrh., að það væri ákaflega erfitt að fá til sín heimild til að náða og meta þannig í einstökum tilfellum, hvað væri réttar málsbætur o.s.frv. Nú hefur hæstv. ráðh. gefið þá yfirlýsingu, að hann muni annaðhvort nota heimild frv. út í yztu æsar eða ekki. Og þá má segja, að frv. sé í raun og veru tilgangslaust, a.m.k. í mínum augum. Og ef nota á heimildina út í yztu æsar, tel ég það hættulegt og verð á móti frv. Af þeim ástæðum beitti meiri hl., n. sér gegn frv. Nú vil ég taka það fram, eins og hv. þm. Snæf. hefur áður gert, að brtt. þær, sem fluttar eru, sumpart af n. og nm., eru áreiðanlega til bóta. – Hins vegar get ég skilið afstöðu hæstv. dómsmrh. Það er mjög erfitt fyrir hann að fá til sín menn, svo að tugum og jafnvel hundruðum skiptir, og eiga að gera upp á milli þeirra um málsbætur. Það er bæði erfitt og vanþakklátt verk, svo að afstaða hæstv. ráðh. er mjög skiljanleg. Það má þess vegna segja, að það kunni að vera eðlilegt, að sú náðunarheimild gildi, sem nú er í l., fyrir forseta Íslands, sem sé eftir vissan tíma, frá því að brotið var framið. Niðurstaðan af því, sem ég hef sagt, er þessi: Ég vil greiða atkv. með brtt., sem fram hafa komið, en að gefinni yfirlýsingu hæstv. dómsmrh., mun ég greiða atkv. á móti frv.



Ég vil ekki láta hjá líða við þessa lokaumr. málsins að láta það koma fram, að ég er algerlega á móti þessu frv. Það er e.t.v. engin tilviljun, að þegar málið var til meðferðar í n. sl. sumar, voru það þrír lögfræðingar, sem í n. sátu og lögðust allir gegn frv. Og það hefur upplýst verið við umr. um málið, að jafnvel fyrrv. dómsmrh. hefði smeygt sér undan þessari heimild, ef það hefði átt að vera í hans höndum að nota hana á sama hátt og núv. hæstv. dómsmrh. Í raun og veru eru þessir hv. lögfræðingar í n., bæði hv. þm. Snæf. og hv. 2. þm. Eyf., í aðalatriðum á móti frv., eins og þeir hafa báðir lýst, svo að n. er jafnklofin og áður. Um formsatriði skal ég ekki ræða, en alveg er nægilegt að benda á, að hér er svo mikið vandaverk fyrir hæstv. dómsmrh. að gera upp á milli, hverjir eiga að fá þessa náðun og hverjir ekki. Og eins og hann benti réttilega á, eru menn jafnvel útilokaðir, sem ættu réttilega að koma á borð við hina, sem frv. gerir ráð fyrir, að verði náðaðir. Ég vildi láta þetta koma fram við afgreiðslu málsins: Ég er á móti frv. og mun greiða atkv. gegn því við lokaatkvgr.



Herra forseti. - Vegna þess að hæstv. forseti hefur tilkynnt, að vafasamt væri, að brtt. á þskj. 1225 komist að, vegna þess, hve hún er lík að efni brtt., sem borin var upp við 2. umr. og þá felld, - en hæstv. forseti hefur ekki kveðið upp úrskurð um þetta enn þá, en hefur látið þess getið, að mjög mikill vafi væri á því, að þessi brtt. komist að við atkvgr., - og þar sem hæstv. landbrh. hefur lýst því yfir við umr. um þetta mál, að hann muni nota þá heimild, sem gefin er samkvæmt 10. gr. frv., og undanskilja landbúnaðarvörur frá veltuskatti í smásölu og heildsölu, ef það kemur í ljós, að skatturinn hefur áhrif á útborgað verð til bænda, þykir flm. brtt. á þskj. 1225, en hún miðar að því að gera landbúnaðarvörur undanþegnar veltuskatti, ekki ástæða til að láta hana koma til atkvæða og taka því brtt. aftur.



Þar sem fyrir liggur yfirlýsing frá hæstv. landbrh. um það, að veltuskatturinn verði þannig tekinn, að hann hafi engin áhrif á útborgað verð landbúnaðarvara til bænda, þykir mér mikilvæg leiðrétting fengin á skattinum og tel því rétt að samþ. frv., enda liggja ekki fyrir aðrar heppilegri till. um tekjuöflun ríkissjóði til handa.



Herra forseti. - Það var rétt í þessu verið að útbýta nýrri brtt. frá fjhn. Það er sáttatill. flutt að tilhlutun hæstv. fjmrh. og er um að koma á samræmi milli aðalmata. Þessi till. fullnægir báðum þeim sjónarmiðum, sem fram hafa komið, og verða því brtt. okkar hv. þm. V.-Húnv. á þskj. 1208 og 1209 teknar til baka, verði þessi till. samþ. Hins vegar er ekki tekin til baka brtt. á þskj. 1210, og vil ég mælast til þess við hæstv. forseta, að hún komi til atkv., hversu sem atkv. falla um hina till. Ég vænti svo, að hv. þdm. hafi áttað sig á þessu, og vona, að þeir láti málið fá fljóta afgreiðslu.



Herra forseti. - Ég vil aðeins geta þess, að þótt þessi brtt. sé talin frá fjhn., þá er ég henni ekki sammála. Ég er samþykkur till. hv. þm. a.-Húnv. og vil leyfa mér að taka hana upp, en ég mun greiða atkv. gegn þessari till. Ég álít, að málið hafi verið í góðu horfi, þegar það fór frá hv. deild, og því óþarft að gera þessa breytingu.



Ég skal ekki vera margorður um þetta. Ég geri ráð fyrir, að þetta sé formlegt, en ég vil óska þess, að forseti beri fyrst upp till. frá fjhn.



Ég vil leggja fram brtt. við þá till., sem nú var útbýtt hér í d. viðvíkjandi kostnaði við aukamat. Ríkissjóður hefur hingað til greitt þennan kostnað, enda hans hagur. - Reyndar mun það vera svo í bæjum, að þar er lagður á skattur, sem er hliðstæður, en tekjur af þessu eru engar fyrir sveitarfélögin. Þess vegna er ekki rétt, að þau beri þennan kostnað. Ég vil leyfa mér að bera fram um þetta skriflega brtt. og afhendi hana hér með hæstv. forseta.



Herra forseti. - Hæstv. fjmrh. var hér ekki viðstaddur, þegar ég talaði um 8. gr. þessa frv., en hún hljóðar svo: „Að loknu hverju aðalmati skal fjármálaráðuneytið svo fljótt sem við verður komið gefa út sundurliðaða skrá yfir matsverð allra fasteigna í landinu. Skal bókin löggilt af fjármálaráðherra og send ókeypis öllum þeim mönnum og stofnunum, sem fá stjórnartíðindi án endurgjalds.“ Þetta benti ég á, að hefði ekki verið gert. Og ég spurði, hvort ráðuneytið vildi halda við ákvæði, sem það sér sér ekki fært að uppfylla. Nú er hæstv. ráðh. viðstaddur, og vil ég spyrja hann að þessu og fá upplýst, hvers vegna þeim er ekki send bókin, sem hana eiga að fá samkvæmt gildandi lögum og hafa krafizt hennar sumir hverjir, en verið synjað.



Það voru einungis fáein orð út af hinni skrifl. brtt. Ég vil taka það fram í fyrsta lagi, að þessi brtt. fjhn. er fullkomlega réttlát varðandi Reykjavík, og í öðru lagi mun það vera svo í bæjunum, að þar fá bæirnir nokkuð, og í sýslunum er það svo, að sýslusjóðsgjöldin fara eftir þessu. Þá hygg ég, að skrifl. brtt. sé naumast formleg eins og hún er, - þyrfti að orðast á þá lund, að viðeigandi ákvæði í okkar brtt. félli niður. Annars held ég, að till. sé óþörf.

Forseti (JörB): Hv. þm. a.-Húnv. vakti athygli á því, að till. er óþörf.



Ég sé, að þetta er rétt, og get tekið till. aftur.