Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa tvö bréf frá umhverfis- og auðlindaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 442, um fjölda starfsmanna sem vinna við gerð lagafrumvarpa, frá Karli Gauta Hjaltasyni, og á þskj. 505, um útgáfu á ársskýrslum, frá Óla Birni Kárasyni. Einnig hefur borist bréf frá heilbrigðisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 573, um kærur og málsmeðferðartíma, frá Birni Leví Gunnarssyni.

Virðulegur forseti. Við erum nú við 3. umr. um fjáraukalög 2018. Nefndin hélt fund á milli umræðna og umræðuefnið var fjárhagsstaða og rekstrarhorfur hjá heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni. Þannig háttar til að hv. fjárlaganefnd hefur bæði sl. haust og á þessu hausti hitt stjórnendur heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni og er ágætlega meðvituð um stöðu þeirra. Við fjárlagagerðina árið 2018 var bætt við 400 millj. kr., auk þess að leggja til breytingartillögu um verulega fjármuni til tækjakaupa. Þeim 400 milljónum var síðan með varanlegum hætti, eins og sagt er, bætt inn í rekstrargrunn þessara stofnana, auk þess sem við 2. umr. fjárlaga í haust gerði meiri hluti fjárlaganefndar tillögu um breytingu á fjárlagafrumvarpinu vegna framlaga til kaupa á myndgreiningarbúnaði fyrir heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni. Við fengum á fund okkar í dag fulltrúa frá velferðarráðuneytinu og fyrir okkur lá líka erindi frá Heilbrigðisstofnun Suðurlands. Við fórum í gegnum þá umræðu. Það er miður að þrátt fyrir þær breytingar sem gerðar voru í fyrra á rekstrargrunni heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni eru erfiðleikar í rekstri þeirra. Við vorum ágætlega upplýst um það og þá stöðu. Það er mjög alvarlegt mál og við drögum enga fjöður yfir það að á þessu þarf að taka með nokkuð heildstæðri nálgun og miklu vandaðri umræðu en að geta endilega brugðist við vanda einstakra heilbrigðisstofnana við 3. umr. fjáraukalaga. Eins og ég segi, bregðast þarf við því með miklu vandaðri og betur undirbúna og dýpri umræðu en við höfum færi á að taka núna. Varðandi Heilbrigðisstofnun Suðurnesja sérstaklega fékk sú stofnun ríflega 50 milljónir af þeim 400 milljónum sem bætt var inn í rekstrargrunn þeirra í fyrra og síðan með varanlegum hætti núna í haust til að mæta því sem við getum sagt að sé hröð fjölgun íbúa. Því hefur verið brugðist við þeim gagnrýnisþætti sérstaklega og þeir fjármunir verða þá áfram inni í rekstri hennar. Fjárlaganefnd leggur áherslu á að fyrir vinnu fjármálaáætlunar er kemur nú fram á vorþingi og við undirbúning næstu fjárlaga verði búið að fara betur yfir og taka nánari rýni á rekstur heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni því að við viljum ekki að við völdum þeim með einhverjum hætti meiri vandræðum. Þess vegna er þessi staða vonbrigði eftir þær aðgerðir sem við höfðum gripið til og töldum okkur vera búin að koma þeim þætti heilbrigðiskerfisins betur fyrir vind en nú virðist vera raunin. Virðulegur forseti. Við gerum ekki breytingartillögu á milli umræðna en ég vil að lokum aðeins taka það fram að hv. fjárlaganefnd er áfram um að vinna með velferðarráðuneyti og hæstv. heilbrigðisráðherra að því að greina stöðu þessara mikilvægu stofnana sem eru allt í kringum landið og að með samstilltum aðgerðum náum við að bæta rekstur þeirra.

Herra forseti. Það má öllum vera ljóst í þessum sal að heilbrigðisstofnanir úti um landið eiga við rekstrarvanda að stríða. Það ræddum við hér þegar við fjölluðum um og afgreiddum fjárlagafrumvarpið. Við í Samfylkingunni lögðum fram breytingartillögu upp á 800 millj. kr. sem færu í að rétta þessa stöðu við þannig að heilbrigðisþjónustan úti um landið væri góð hjá öllum íbúum. Þeirri ágætu tillögu hafnaði stjórnarmeirihlutinn. En af hverju erum við þá að ræða þetta núna þar sem búið er að hafna tillögum og búið að taka pólitíska ákvörðun hjá stjórnarmeirihlutanum um að viðhalda þeim vanda heilbrigðisstofnananna fyrir árið 2019? Jú, það er vegna þess að við erum núna á síðasta degi fyrir jól að ræða frumvarp til fjáraukalaga sem hefur verið inni í þinginu í viku. Það er þannig, herra forseti, að aðstæður á Suðurlandi, í Suðurkjördæmi, reyndar hjá báðum heilbrigðisstofnunum þar, eru, eins og passar við og má rökstyðja mjög vel að passi við 26. gr. laga um opinber fjármál, sem fjallar um frumvarp til fjáraukalaga. Þar stendur, með leyfi forseta: „Ráðherra er heimilt, ef þess gerist þörf, að leita aukinna fjárheimilda í frumvarpi til fjáraukalaga til að bregðast við tímabundnum, ófyrirséðum og óhjákvæmilegum útgjöldum innan fjárlagaársins, …“ Ef við tökum Heilbrigðisstofnun Suðurnesja sérstaklega fyrir er það svo að á síðustu þremur árum hefur íbúum á Suðurnesjum fjölgað um 22%. Einhverjar milljónir hafa komið inn 2017 og 2018 til að mæta þeirri stöðu. Það er alveg augljóst að ef stofnunin á að fara með halla vegna íbúafjölgunar inn í árið 2019 þarf hún að skera niður fyrir þeim halla, auk þess að reyna að berjast við að þjóna íbúum Suðurnesja sem fjölgar stöðugt og hefur fjölgað mikið á þessu ári ef við horfum á það sérstaklega. Í 30. gr. laga um opinber fjármál, segir: „Útgjöld, sem eru umfram fjárheimild í árslok, skulu dragast frá fjárheimild næsta árs.“ Sem þýðir að stofnunin fer með í það minnsta 60 millj. kr. halla sem hún þarf að draga frá fjárheimildum sem samþykktar hafa verið fyrir árið 2019. Þetta þýðir bara enn meiri vanda en nú þegar er. Ég sem Suðurnesjamaður þekki á eigin skinni í hvaða vanda stofnunin er. Það þekkjum við Suðurnesjamenn mjög vel. Og það er vitað og hefur komið fram samkvæmt upplýsingum frá opinberum aðilum að Suðurnesjamenn sem hafa skráð sig hjá einkareknu heilsugæslustöðvunum á höfuðborgarsvæðinu eru mjög margir. Ríkið borgar fyrir þá þjónustu, er bara að opna sína vasa fyrir þeirri þjónustu en getur ekki greitt fyrir opinbera þjónustu í landshlutanum fyrir Suðurnesjamenn. Þetta er sannarlega til umhugsunar hér. Mér finnst að fjárlaganefndarmenn og við öll hér sem erum með fjárveitingavaldið ættum aðeins að staldra við og hugsa hvort ekki sé betra fyrir íbúana á Suðurnesjum og fyrir opinbera heilbrigðiskerfið að við styrkjum það til að þjóna íbúunum en það séu ekki betur settir Suðurnesjamenn sem geta sótt sér þjónustuna í einkareknar heilsugæslustöðvar á höfuðborgarsvæðinu. Ef við horfum á íbúasamsetninguna á Suðurnesjum er hún líka óvenjuleg. Það er ekki bara það að fjölgunin sé langmest á öllu landinu þar, heldur eru 25% íbúanna með annað móðurmál en íslensku og hlutfall öryrkja er hærra á Suðurnesjum en á öðrum stöðum á landinu og ungt fólk með sérstök vandræði eru líka í hærra hlutfalli en annars staðar. Það er sannarlega ástæða til að líta til Suðurnesja sérstaklega og þjónustu ríkisins við Suðurnesjamenn, enda samþykkti meiri hlutinn bókun við ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2019–2023 að það ætti sérstaklega að líta til Suðurnesja. Þessi staða var ekki að komast upp í gær. Menn voru ekki átta sig á þessari stöðu í gær. Þegar fjármálaáætlun var rædd voru menn mjög meðvitaðir um þá stöðu og samþykktu sem pólitíska yfirlýsingu að líta ætti sérstaklega til Suðurnesja á árunum 2019–2023. En það er ekki gert, heldur hefur verið tekin pólitísk ákvörðun um að leggja minna í heilbrigðisstofnun Suðurnesja en aðrar stofnanir á landinu. Síðastliðin fjögur ár hafa fjárveitingar til heilbrigðisstofnana úti á landi verið á milli 17% og 19% nema á Suðurnesjum, þar sem það hefur verið 12,9%. Þó er staðan þar svona sérstök. Þess vegna eigum við að nota það tækifæri sem við höfum hér til að sjá til þess að stofnunin fari ekki með neikvæða stöðu inn í árið 2019 og segja: Við vissum ekki þegar við samþykktum fjárlög fyrir árið 2018 að íbúum myndi halda áfram að fjölga svona mikið á Suðurnesjum. Það var ófyrirséð og þess vegna notum við fjáraukalögin til að laga þá stöðu. Það liggur beint við og það er pólitísk yfirlýsing á prenti hjá meiri hlutanum að líta eigi sérstaklega til þeirrar stöðu. Og látum það nú verða í verki með því að samþykkja breytingartillögu sem sú sem hér stendur og hv. þingmenn Inga Sæland og Birgir Þórarinsson leggja fram. Við viljum líka skoða sérstaklega Heilbrigðisstofnun Suðurlands sem glímir einnig við rekstrarvanda. Það vita allir og það hefur margoft verið rætt í þessum sal. Þá hefur sérstaklega verið horft á vegakerfið og aðstæður lögreglunnar. En það þarf líka að horfa á heilbrigðiskerfið þegar við horfum á hvernig ferðamenn fara um landið. 97% allra erlendra ferðamanna sem koma til landsins fara um Suðurland. Það eru stórar sumarhúsabyggðir á Suðurlandi. Íslendingar ferðast líka mikið um Suðurland. Því miður verða slys og fólk verður veikt. Það þarf að komast á bráðadeildina á Selfossi. Aukningin á heimsóknum á bráðadeildina, eða slysadeildina á Selfossi, er ekki 10% á undanförnum fjórum árum, ekki 20%, heldur 64%. Vitanlega þarf að bregðast við þeirri stöðu. Sú stofnun er líka í mjög neikvæðri stöðu og það er mjög auðveldlega hægt að samþykkja breytingartillögu við fjáraukalagafrumvarpið til að segja: Það komu fleiri ferðamenn, það urðu fleiri slys á Suðurlandi en við gerðum ráð fyrir. Við þurfum að bregðast við því og þess vegna samþykkjum við aukakrónur til rekstrar á Heilbrigðisstofnun Suðurlands svo að stofnunin fari ekki með neikvæðan höfuðstól inn í árið 2019 og þurfa að skera niður enn frekar. Þetta varðar þjónustu, þetta varðar heilbrigðisþjónustu. Þetta varðar grunnþjónustu við fólkið í Suðurkjördæmi. Og þess vegna bið ég ykkur hátt - ég má auðvitað ekki segja það, þess vegna segi ég, herra forseti: Hv. þingmenn sem skilja þessa stöðu, hv. þingmenn sem samþykktu að setja bókun inn í fjárhagsáætlun fyrir árið 2019–2023 hljóta að greiða atkvæði með breytingartillögunni sem hér verður borin upp til atkvæða á eftir. Herra forseti. Mér finnst það satt að segja vera mikill skandall - ég er að reyna að leita að orðinu sem ég á að nota - ef stjórnvöld taka þá pólitísku ákvörðun að bregðast ekki við þeim mikla íbúafjölda og þeirri fjölgun sem orðið hefur á undanförnum árum á Suðurnesjum og svelta heilbrigðisstofnanirnar og pína fólkið til að sækja sér, þeir sem það geta, þjónustu á höfuðborgarsvæðinu. En hvað gera þeir þar? Þar er kassinn opnaður og peningar greiddir. En það eru ekki allir sem eiga þennan möguleika. Þetta er bara klár mismunun. Ég vona að ég hafi sannfært einhvern í þessum sal um að greiða atkvæði með breytingartillögunni. Mér er mikið niðri fyrir. Þetta kemur frá mínum innstu hjartarótum. Ég er að tala um lykilstofnanir í kjördæminu, stoðirnar undir byggðirnar. Hver vill búa til lengdar við fjársvelta heilbrigðisþjónustu í góðærinu sem er búið að lýsa svo fjálglega fyrir okkur í hinum ýmsu ræðum, bæði í þessum sal og einnig hafa ráðherrar farið orðum um góðærið í fjölmiðlum. En það á ekki að leyfa okkur á Suðurnesjum að njóta þess, alla vega þegar kemur að heilbrigðisþjónustu. Herra forseti. Ég hef lokið málinu og treysti því að ég hafi fengið a.m.k. þau sex atkvæði sem ég þarf til þess að fá meiri hluta fyrir þessari tillögu.

Herra forseti. Sú breytingartillaga sem hér var mælt fyrir undirstrikar bráðan fjárhagsvanda viðkomandi heilbrigðisstofnana. Það er auðvitað mjög sláandi að við þessu hafi ekki verið brugðist. Rætt var um þetta í sérstakri bókun fjárlaganefndar í tengslum við fjármálastefnu áranna 2019–2023 að við þessu þyrfti að bregðast en það var ekki gert. Lagðar voru fram breytingartillögur, ítrekað, í meðferð fjárlaga fyrir árið 2019 sem meiri hlutinn kaus að fella, allar. Það er bara svo sérstakt að horfa upp á þá stöðu að á sama tíma og langmesta fólksfjölgunin hefur orðið á því svæði eru þetta þær stofnanir sem hlutfallslega fá minnst í sinn hlut. Heilbrigðisraunaukning framlaga til Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja er liðlega 12% á árunum 2014–2018, meðan meðalraunaukning til annarra heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni er á bilinu 16–19%, en samt er fólksfjölgunin á þessu svæði nær þreföld meðalfólksfjölgun á landinu öllu. Mér er það algerlega óskiljanlegt af hverju stjórnarmeirihlutinn hefur kosið að skella algjörum skollaeyrum við þessari stöðu og þeirri þróun. Auðvitað er ekkert óvænt eða ófyrirséð í þessu. Það hefur verið ítrekað varað við þessu. Fjárlaganefnd, meiri hluti hennar hafði varað við þessu sjálfur en eftir sem áður kýs meiri hlutinn að gera ekkert í málinu. Það er miður að sjá. Það má alveg velta upp þeirri spurningu hvort þetta uppfylli kröfur sem gerðar eru til fjáraukalaga varðandi það að hér sé um ófyrirséð útgjöld sem ekki hefði mátt bregðast við með öðrum hætti. Sannarlega mátti bregðast við þessu með öðrum hætti með því að samþykkja t.d. breytingartillögur minni hlutans, bæði af hálfu Samfylkingarinnar og af hálfu Viðreisnar sem lagðar voru fram til að reyna að ráða bót á þessari stöðu. En ég hygg að það verði ekki mikið vandamál af hálfu meiri hlutans að horfa fram hjá því, því að það á við um flest þau atriði sem eru í þessum fjárauka hvort eð er. Meiri hlutinn hlýtur að geta tekið sig saman í andlitinu og lyft undir með þeim stofnunum sem hér eiga í hlut.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Haraldur Benediktsson, varaformaður fjárlaganefndar, rakti mjög vel hvað búið er að gera og hversu meðvituð fjárlaganefnd er öll um stöðu allra heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni. Ég ætla ekki að rengja eitt eða neitt sem hefur komið fram í máli þeirra sem tala fyrir hönd minni hluta þegar kemur að tölfræði. Fjárlaganefnd hefur fengið forstöðumenn heilbrigðisstofnana á sinn fund bæði í tengslum við fjárlagavinnu 2018 og svo nú 2019. Staðan er víða erfið og snúin. Ef við tökum Heilbrigðisstofnun Suðurnesja fékk fjárlaganefnd forystumenn sveitarfélaganna á sinn fund sem færðu ágætisrök fyrir þeirri þróun sem hefur átt sér stað þar. Það er alveg rétt sem hefur komið fram, bæði í máli hv. þm. Þorsteins Víglundssonar og máli hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur, að þar hefur bæði samsetning íbúa og örari fjölgun en víðast annars staðar sett aukið álag á heilbrigðisstofnanir. Það er alveg rétt. Fyrir fjáraukalagafrumvarpið kom fjárbeiðni frá Heilbrigðisstofnun Suðurlands. En þetta er vandi sem hefur verið að þróast frá 2014 og meiri hluti fjárlaganefndar ákvað að það væri mjög hæpið, væru ekki bara hæpin skilaboð, það væri bara hæpið, ef við rýnum 27. gr. laga um opinber fjármál, að bregðast við vanda einnar tiltekinnar stofnunar. Við höfum lagt á það áherslu í fjárlaganefnd að fara í heildstæðar aðgerðir fyrir þessar stofnanir og það verði gert með því verkfæri sem heitir endurskoðun ríkisfjármálaáætlunar, og er núna eftir nokkra mánuði á vorþingi, þar sem tekið verði á þessum vanda allra heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni með heildstæðum hætti. Þá vil ég ítreka að tekið verði sérstaklega tillit til þess út frá íbúaþróun og ferðamannafjölda þeirra stofnana sem hér hafa helst verið ræddar, Heilbrigðisstofnun Suðurlands og Heilbrigðisstofnun Suðurnesja. Það er það verkfæri sem lög um opinber fjármál gefa okkur í þessu. Við getum ekki verið svo heilög, þegar 2. umr. um fjáraukalagafrumvarpið var um að einhver tiltekin útgjaldatilefni stæðust tæpast lögin um að vera ófyrirséð, tímabundin eða óhjákvæmileg - að ætla svo að taka hér út eitt tiltekið málefni og bregðast við því. Ég lagði á það áherslu og legg á það áherslu að við nýtum þau verkfæri sem lögin geyma áður en við grípum til slíkra úrræða sem fjárauki er. Það var sérstakt markmið að draga úr umfangi fjárauka og það gerum við ekki með því að bregðast við vanda með eitt tiltekið málefni, þó að ég leggi á það áherslu í lokin, virðulegi forseti, að það er sameiginlegur skilningur allrar hv. fjárlaganefndar á þessu verkefni sem við eigum að kalla fast eftir í samstarfi við allar stofnanir og hæstv. heilbrigðisráðherra, að leysa þennan vanda.

Virðulegi forseti. Ég tók þá ákvörðun fyrir rúmum klukkutíma að hlaupa hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur uppi til að fá að vera með henni á þessari breytingartillögu. Hver er ástæðan? Jú, hún er í rauninni fordæmalaus. Við höfum aldrei áður staðið frammi fyrir annarri eins fólksfjölgun á einum stað á landinu og við horfumst nú í augu við. Maður spyr sig á sama tíma og sagt er að vitað sé hve mikill vandinn er: Er nóg að við sem höfum fjárlagavaldið eða við sem útbýtum gæðunum til landsmanna segjumst vita um hlutina en viðurkennum um leið að við ætlum ekki að bregðast við þeim? Það er dapurlegt að vera þingmaður þjóðarinnar ef maður veit í hjartanu að það er mikill vandi á ferðinni og segja á sama tíma: En sjáið til, við ætlum bara að bregðast við honum seinna. Í annað sinn í dag sat ég fund fjárlaganefndar og fór að velta fyrir mér hvort við værum hér með að mismuna þegnunum. Erum við að mismuna þegnunum því að við vitum að það er vandi úti um allt land? Það er ekki eins og það sé ekki vitað. Við erum að leggja 400 millj. kr. inn í þennan vanda. Reynt er að útbýta gæðunum hvað það varðar og jafna það á milli þar sem þörfin er mest. En á sama tíma horfum við á fordæmalausa fólksfjölgun á Suðurnesjum upp á yfir 22% bara á núll einni, eins og unglingarnir segja. Það er algjörlega fordæmalaust. Er það ekki okkar sem förum með fjárveitingavaldið, er það ekki okkar sem úthlutum og miðlum gæðunum til þegnanna, að sýna a.m.k. að við öxlum þá ábyrgð? Og ef eitthvað fordæmalaust kemur upp sem er ófyrirséð enn þá - það er ófyrirséð enn þá hver vöxturinn verður raunverulega því að það er ekkert lát á honum, virðulegi forseti. Ég er stolt af því að fá að vera flutningsmaður með hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur á þessari breytingartillögu núna. Þetta er síðasta tækifærið okkar, þetta eru fjáraukalög og síðasta tækifæri okkar til að bregðast raunverulega við án þess að stinga hausnum í sandinn og segja bara: Jú, við vitum að þetta er vandi en við ætlum ekki að gera neitt, við ætlum að bíða þangað til seinna, þangað til eftir áramótin, þangað til að við förum í fjármálaáætlun næstu ára. Ég hvet alla til að horfast í augu við þetta fordæmalausa ástand, þá miklu breytingu sem orðið hefur á umgjörðinni og hvet okkur til að axla ábyrgð. Ég hvet okkur til að virða það að fólk á að eiga rétt á því að nýta sér heilbrigðisþjónustu í heimabyggð sinni. Það á ekki að þurfa að hlaupa á milli byggðarlaga til að leita sér læknishjálpar. Það er í rauninni síðasta sort. Ég hvet alla til að stíga fram núna. Ef það er nokkur einasti kostur lagalega séð að standa í lappirnar hvet ég okkur öll til að gera það, sérstaklega hv. fjárlaganefnd, sem ég veit að hefur staðið sig með sóma. Það vantar ekkert upp á það og auðvitað kemur þetta inn algjörlega á síðustu metrunum, en það kemur ekki of seint inn. Við getum klætt það í jólabúninginn því að við erum að fara í jólafrí. Við getum sent þessa gleði á Suðurnesin sem sannarlega þurfa á henni að halda. Ég segi enn og aftur: Gleðileg jól, kæru landsmenn og kæru alþingismenn. Tökum utan um málið og hjálpumst að við að gera þetta mögulegt.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir mjög góða ræðu áðan. Hún lýsti vanda þessara heilbrigðisstofnana, Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja og Heilbrigðisstofnunar Suðurlands, mjög vel. Ég hef í sjálfu sér ekki neinu þar við að bæta. Ég vil geta þess að sá sem hér stendur hefur flutt breytingartillögur til að mæta þessum vanda, bæði við fjárlög og fjármálaáætlun á síðasta þingi og þær tillögur voru allar felldar. Hv. þm. Haraldur Benediktsson sagði áðan að taka þyrfti dýpri umræðu um málefnið. Ég átta mig ekki alveg á þessum orðum vegna þess að vandinn er svo augljós að það þarf ekki að taka neitt dýpri umræðu um hann. Það þarf bara að leysa vandann og það gerum við með því að auka fjárheimildir til þessara heilbrigðisstofnana vegna þess þær hafa verið látnar sitja á hakanum og sérstaklega Heilbrigðisstofnun Suðurnesja. Verið hefur fordæmalaus fólksfjölgun á svæðinu en á sama tíma fær t.d. Heilbrigðisstofnun Suðurnesja hlutfallslega lægri fjárveitingar en aðrar stofnanir á landsbyggðinni. Það þarf ekkert að taka neitt dýpri umræðu um það. Það er bara ljóst. Það liggur fyrir. Það þarf að ráðast að rótum vandans og það er ekki nóg að tala bara um vandann í fjármálaáætlun, að það standi til o.s.frv. að ráða bót á. Jú, það stendur í fjármálaáætlun 2019–2023 en það á ekkert að gera árið 2019 þannig að það er alveg ljóst í mínum huga að það er eins og það sé einhver verkkvíði hjá ríkisstjórninni að takast á við þetta mál. Þetta er einfalt mál. Ég minni t.d. á að fyrir síðustu kosningar var kosningaloforð Framsóknarflokksins, sem birti heilsíðuauglýsingu á Suðurnesjum, að setja 2 milljarða kr. til uppbyggingar á Suðurnesjum og þar á meðal í Heilbrigðisstofnun Suðurnesja. Á sama tíma fellir hann allar breytingartillögur um að bæta í fjárheimildir til Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja. Við sjáum að það er enginn vilji hjá ríkisstjórnarflokkunum, Sjálfstæðisflokki, Framsóknarflokki og Vinstri grænum, til að leysa þennan vanda. Það er náttúrlega alvarlegt mál, herra forseti, að menn skuli ekki gera sér grein fyrir því hvernig ástandið er. Ég nefni það hér að t.d. á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja er biðtíminn eftir símatíma, takið eftir: símatíma til læknis þrjár vikur. Það sjá allir að það er ófremdarástand. Íbúar á Suðurnesjum eru farnir að leita til Reykjavíkur til að sækja sér heilbrigðisþjónustu og fara á heilsugæslustöð. Það er orðið tímabært að menn fari að standa við stóru orðin og hætta að tala um vandann og fari að taka á honum. Talað er um að það sé álitamál hvort sú breytingartillaga sem ég stend að eigi heima í fjáraukanum. Við ræddum fjáraukann í gær og þar eru fjölmörg atriði sem eiga ekkert heima innan hans. Þá spyr maður: Sáu menn þetta fyrir? Sáu menn vandann fyrir? Ef menn segja já, þá á hann ekki heima í fjáraukanum. En ég segi bara eins og er: Stjórnvöld sáu ekki þennan vanda fyrir vegna þess að þau hafa ekkert brugðist við. Það er bara þannig. Ég sé ekki að þessi tillaga falli utan fjárauka vegna þess að þetta var ófyrirséð. Þetta er fólksfjölgun sem á sér enga hliðstæðu og það er siðferðileg skylda okkar þingmanna að bregðast við svona vandamáli þegar fólksfjölgun er svo mikil sem raun ber vitni. Ég bind miklar vonir við að menn átti sig á því að það þarf að bregðast við þessu. Orðum þurfa að fylgja athafnir og það er ekki nóg að tala endalaust um vandamálið. Við skuldum fólki það, íbúum á þessum svæðum, bæði á Suðurlandi og Suðurnesjum, að taka á þessum vanda. Varðandi Suðurlandið hefur hin fordæmalausa fjölgun ferðamanna haft veruleg áhrif á þá stofnun. Það er vandi í Vestmannaeyjum. Þar er ekki fæðingarþjónusta þannig að það þarf á mörgum sviðum að bregðast við, ekki bara varðandi heilsugæsluna heldur líka almennu sjúkrahúsþjónustuna hjá þessum tveimur stofnunum. Ég hvet þingmenn til að samþykkja þessa tillögu. Hún er sanngjörn og eðlileg og ég vona að menn sýni í verki að þeir vilji standa við það sem þeir hafa sagt um þessar stofnanir, að það þurfi að mæta þeim.

Virðulegi forseti. Ég hef talað mikið um skilyrði laga um opinber fjármál, að til þess að hægt sé að leita aukinna fjárheimilda í varasjóði eða fjárauka þurfa útgjöldin að vera ófyrirsjáanleg, óhjákvæmileg, tímabundin og ekki unnt að bregðast við með öðrum hætti. Ég get alveg tekið undir að þetta séu ófyrirsjáanleg útgjöld. Fjölgunin er meiri en gert var ráð fyrir. Gert var ráð fyrir ákveðinni fjölgun en hún varð meiri. Það var ekki fyrirsjáanlegt. Sú breyting er fyrirsjáanleg fyrir næsta ár þannig að ekki er hægt að nota þau rök á næsta ári, en þá ætti að vera búið að gera upp þann mun sem var á miðað við þá fjölgun sem var í ár fyrir næsta ár. Hvort það er nægilega vel gert veit ég ekki. Í kjölfarið á þessari fólksfjöldabreytingu verða að sjálfsögðu óhjákvæmileg útgjöld í kjölfarið, það fólk sem bætist við og flytur þangað þarf að sækja sér læknisþjónustu. Þá er stóra spurningin hvort þetta séu tímabundin útgjöld. Þar pældi ég aðeins í því annars vegar hvort vandamálið væri að þetta væru tímabundin framlög, ekki varanleg fjárframlög, og hins vegar hvort vandamálið sjálft væri tímabundið eða ekki. Vandamálið sjálft er augljóslega ekki tímabundið. Fólksfjölgunin varð. Það er ekkert tímabundið við það. En hins vegar segir í lögum um opinber fjármál að bregðast skuli við útgjöldum sem eru tímabundin. Útgjöld sem verða vegna þess að fólksfjölgun varð meiri en gert var ráð fyrir er tímabundið framlag, það eru tímabundin útgjöld vegna þess. Það á ekki við á næsta ári af því að þá er sá grunnur og sú fólksfjölgun orðin að veruleika. Þannig að gagnvart því skilyrði að gert var ráð fyrir, segjum 10% aukningu, en hún varð 20% - gefum okkur þær tvær tölur - er það tímabundin útgjaldabreyting, þau 10% sem þar munar. Á þeim forsendum tel ég augljóst að hægt sé að rökstyðja það þannig að þetta séu ófyrirsjáanleg útgjöld. Kannski var áætlunin léleg. Það má vel spyrja sig að því hvort að áætlanagerðin hafi verið nægilega nákvæm og nægilega vel hugsuð, en niðurstaðan varð samt þessi. Í kjölfarið er hún óhjákvæmileg af því að þetta er almenn heilbrigðisþjónusta, og einnig á þeim forsendum að þessi breyting varð nú í ár. Breytingin væri tímabundin fyrir árið í ár, það framlag sem veitt væri í fjárauka. Það á ekki við á næsta ári. Það væri ekki hægt að lagfæra það sem á vantar á næsta ári ef ekki hefur verið gert ráð fyrir því í fjárlögum 2019. Þá er það ekki lengur tímabundið eða ófyrirsjáanlegt eða neitt svoleiðis. Á þeim forsendum tel ég að hægt sé að rökstyðja það. Ég var ekki á þeirri skoðun. Til að byrja með voru mín fyrstu viðbrögð þau að þetta væru ekki tímabundin útgjöld, en fólk skoðaði málið og velti fyrir sér hvort þetta væri tímabundið vandamál eða ekki, tímabundin útgjöld eða ekki, og á hvaða forsendum hægt væri að rökstyðja það hvort á sínum staðnum, hvað ætti við samkvæmt lögum um opinber fjármál. Ég tel að miðað við þau ströngu skilyrði sem sett eru í lögum um opinber fjármál sé þetta óhjákvæmileg niðurstaða, að bara munurinn á fólksfjölguninni milli þess sem gert var ráð fyrir og raunfjölgunarinnar og bara fyrir árið í ár, sé innan laga um opinber fjármál.

Virðulegi forseti. Það er öllum ljóst að ekki hefur verið brugðist með fullnægjandi hætti við fjölgun íbúa annars vegar og fjölgun ferðamanna hins vegar á Suðurnesjum og Suðurlandi þegar kemur að fjármögnun á heilbrigðisstofnununum tveimur sem þar eru. Það var hughreystandi að heyra bæði hv. formann fjárlaganefndar og varaformann fjárlaganefndar gefa þær yfirlýsingar áðan í umræðunni að á þessu verði tekið. Það mun sannarlega ekki standa á mér að taka á þessu með þeim í fjárlaganefnd þegar þar að kemur. Ég mun að sjálfsögðu standa við það nefndarálit sem ég hef sjálfur undirritað um breytingar á fjáraukalögunum, enda veit hv. flutningsmaður þeirrar tillögu sem hér er komin til atkvæða að sannarlega er 3. umr. um fjáraukalögin ekki réttur vettvangur til að taka á þeim vandamálum sem hún var hér að lýsa. Þess vegna mun ég segja nei við þessari tillögu.

Herra forseti. Það er undarlegt ef ekki má taka umræðu við 3. umr. um frumvarp sem er búið að vera hér aðeins í viku. Satt að segja hélt sú sem hér stendur að stjórnarmeirihlutinn myndi taka á þessum mikla vanda sem er bæði á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja og á Heilbrigðisstofnun Suðurlands. Það þarf að bregðast við ófyrirséðum vanda sem blasir við stofnununum vegna aukins íbúafjölda og fjölda ferðamanna, sem allir eru sammála um. Það er bara ekki nóg, herra forseti, að standa hér í pontu og segja: Við skiljum og vitum að vandinn er svakalegur og hræðilegur og að þetta er erfitt fyrir Suðurnesjamenn - og gera svo ekkert, setja svo ekki krónu í að leysa vandann. Það er til skammar, herra forseti, og það er ömurlegt að vita til þess að það sé pólitísk ákvörðun ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur að svelta heilbrigðisstofnanir í Suðurkjördæmi.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér tillögu um aukafjárveitingu til tveggja heilbrigðisstofnana, Suðurnesja og Suðurlands. Ég ítreka það sem ég fór yfir í ræðu, að gripið hefur verið til aðgerða, það sjáum við ef við horfum á þróun undanfarinna missera. Ef það hefur ekki dugað til þarf að taka á því. En ég ætla ekki að sitja undir einhverjum skömmum um að við þurfum að taka á vanda víða í þjóðfélaginu. Fjáraukalagafrumvarp er ekki vettvangurinn til að bregðast við beiðnum einna eða tveggja stofnana þegar vandinn er heildstæður úti um allt land. Það yrðu bara mjög ankannaleg skilaboð. Hér geta hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar staðið heilagir og boðað að það sé allt of mikið umfang í fjáraukalagafrumvarpinu og komið á síðustu metrunum og ætlað að redda hér einni stofnun eða tveimur. Það eru bara ekki rétt skilaboð, hæstv. forseti. Þess vegna segi ég nei.

Virðulegur forseti. Rétt eins og ég rakti í framsögu við upphaf 3. umr. um fjáraukalagafrumvarpið, sem við greiðum hér atkvæði um og greiðum atkvæði um breytingartillögu sem ég styð ekki, rakti ég það rækilega að við höfum farið í aðgerðir til að bæta rekstrargrunn heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni. Samkvæmt upplýsingum sem lágu fyrir í fjárlaganefnd í dag fer um hálfur milljarður í hallarekstur á öllum heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni. Það eru mikil vonbrigði eftir þær aðgerðir sem við fórum í fyrir ári og við bregðumst ekki við því með inngripi með þeim hætti sem hér er lagt til í dag. Ég ætla ekki að gera lítið úr þeim rökum sem fyrir því eru færð. Það verður fært í bækur að ég skil þau rök og ég geri ekki lítið úr þeim, en við göngum til þess verks að ná betur utan um þetta verkefni. Það hefur áður þurft að gera. Það þarf vandaðan undirbúning og við munum gera það.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka það sem ég sagði í fjárlagaumræðunni, vandamál landsbyggðarsjúkrahúsanna er sameiginlegt. Við þurfum að leysa það í heild sinni. Ég held að það sé mjög mikilvægt að það verði gert, eins og hv. formaður fjárlaganefndar kom inn á. Það er líka alveg ljóst að á Suðurnesjum munu menn ekki lifa á loforðum, þeir munu lifa á efndum. Það er mjög mikilvægt að þau loforð sem hér hafa verið gefin verði efnd. Og sá skilningur er mikilvægur sem fram kom í fjárlaganefnd í hádeginu frá ráðuneytisfólkinu og frá nefndinni. Þau eru að átta sig á því hve alvarlegt vandamálið er á Suðurnesjum. Ég trúi því og treysti að það verði leyst.

Virðulegur forseti. Ég vil upplýsa undir þessari umræðu að undanfarnar vikur hefur átt sér stað gott samstarf og samtal um það ástand sem er á heilbrigðisstofnunum víða um landið. Þá vil ég sérstaklega nefnilega bráðadeildirnar á Kragasjúkrahúsunum, á Suðurnesjum, Suðurlandi og Vesturlandi, og hina fordæmalausu íbúafjölgun, samsetningu íbúanna og þeirra hópa sem tilheyra á þessum stöðum. Ég fullyrði að eftir þessi samtöl og samstarf er mikill skilningur í ráðuneytunum. Velferðarráðuneytið var á fundi velferðarnefndar síðast í gær um þessi mál og hæstv. heilbrigðisráðherra er búin að fullvissa okkur um að komin er af stað vinna við að bregðast við þessu og móta framtíðarlausn í þessum málum. Ég treysti þeirri vinnu og vil gefa  Þess vegna segi ég nei.

Herra forseti. Hér segja menn og hafa greitt um það atkvæði að þeir ætli ekki að nýta þennan glugga til að rétta við þá stöðu sem var ófyrirséð, bæði á Suðurnesjum og á Suðurlandi, en segja um leið að þeir ætli að vinna voða mikið í fjárlaganefnd og með framkvæmdarvaldinu að því að laga stöðuna. Hér í þessum sal tökum við ákvarðanir um fjárveitingar í fjárlögum og fjáraukalögum en ekki í einhverju spjalli við heilbrigðisráðherra eða fjármálaráðherra. Stjórnarmeirihlutinn segir því: Við ætlum ekki að taka á þessum vanda á árinu 2019 en kannski gerum við það árið 2020. Það fer eftir því hvernig spjallið fer í nefndinni og við framkvæmdarvaldið. Það eru ekki góð vinnubrögð. 
            

Virðulegur forseti. Ég hef verulegar áhyggjur af því að þetta frumvarp muni valda kjaraskerðingum meðal rithöfunda. Margir þeirra hafa þannig samning við bókaútgáfu sína að þeir fá borgað hlutfall af heildsöluverði og ef heildsöluverðið lækkar bera þeir svo sannarlega minna úr býtum. Ef eitthvað hefði verið gert til að koma til móts við höfunda með einhverju móti, eins og að setja fleiri mánuði í listamannalaun eða jafnvel hækka þau væri annað hljóð í mér núna, en eins og er finnst mér þetta bara alls ekki nógu gott.

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að um tímamótaaðgerð er að ræða. Innspýtingin í þennan geira er um 17% af veltunni þannig að þetta er veruleg búbót. Við erum að gera þetta í þágu íslenskunnar. Við erum að gera þetta til að styrkja bókaútgáfu í landinu og ég er sannfærð um að við erum að snúa vörn í sókn. Þetta er fyrsta aðgerðin af mörgum sem við erum að gera til að styrkja við bækur og bókmenntir í landinu. Ég fagna því að sjá hversu breið og mikil samstaða er í þinginu og að allir séu að huga að því hvernig við getum gengið inn í þessi bókajól saman.

Herra forseti. Ég er félagi í Rithöfundasambandi Íslands eins og hv. þm. Snæbjörn Brynjarsson og ég er reyndar í öðru félagi sem heitir Hagþenkir, sem er félag fræðiritahöfunda. Það er ekki eining meðal rithöfunda um þessa leið. Hún er að einhverju leyti tilraun og við munum þá sjá hvernig hún fer. Þetta er samt sem áður tilraun sem verið er að fara út í, hvernig sem á það er litið og ekki hægt að fullyrða um að virðisaukaskattstillagan hefði verið betri. Það er hægt að meta hana eftir á, það er hægt að breyta niðurstöðunni. Mér finnst þetta gott skref og því segi ég já.

Forseti. Ég er sammála því að hlúa þurfi að að íslenskri tungu, efla læsi og lestur, ekki síst meðal ungs fólks. Í því samhengi er mikilvægt að efla útgáfu, auka lestur og bæta aðgengi fólks að bókum. Ég er ekki sannfærður um að besta leiðin að því marki sé að verja 400 milljónum beint til bókaútgáfu, miklu frekar að beita samkeppnissjóðum til að gefa út góð verk, stórefla bókasöfn og aðgengi ungs fólks að bókum í námi og leik. Það er besta aðferðin. Þetta er ekki besta aðferðin. Ég vil hins vegar ekki standa í vegi fyrir þessu máli. Vonandi tekst það vel en ég er ekki sannfærður. Ég verð á gula takkanum í þessu máli.

Virðulegur forseti. Þetta frumvarp er mikið fagnaðarefni. Það er gott að við séum að stíga skref til að styrkja bókaútgáfu á Íslandi og styðja þar með við aukinn lestur í kjölfarið. Ég hvet fólk sem vill gera það sem ég taldi hér upp og styðja við bókaútgáfu, fólk sem vill hag bókarinnar sem mestan, til að greiða ekki atkvæði gegn stuðningi við bókaútgáfu. Þó að viðkomandi telji kannski að einhver önnur leið hefði verið betri segi ég fyrir mína parta að mér finnast það röng skilaboð að greiða atkvæði gegn málinu. Ég er stoltur yfir því að geta lagt mitt af mörkum til að styðja við bókaútgáfu. Eins og hv. þm. Ari Trausti Guðmundsson kom inn á förum við síðan yfir hvernig þetta hefur gengið og hvort eitthvað þurfi að skoða, en bókaútgáfa er á þeim stað að allt er betra en ekkert.