Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er flutt af meiri hl. fjhn. Einn nm. var ekki á fundi, þegar nefndin samþykkti að taka að sér flutning frv., og annar nm., hv. 8. landsk., taldi sig ekki viðbúinn að taka afstöðu til málsins. Efni frv. er að heimila ríkisstj. bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði á árinu 1959 til 1. maí. Þegar sams konar lagafrv. lá hér fyrir á milli jóla og nýárs og var samþykkt, hafði ríkisstj. ekki farið fram á þessa heimild til lengri tíma en til 1. febr. Ég benti þá þegar á, að þetta mundi reynast of stuttur tími. En frv., eins og það var lagt fyrir, varð þá að lögum. Í lok janúarmánaðar fór svo hæstv. ríkisstj. aftur fram á að fá heimild til að greiða úr ríkissjóði lögboðnar greiðslur til 1. marz. Þá benti ég enn á, að það mundi reynast of stuttur tími, og varð það til þess, að skilaboð komu frá hæstv. fjmrh., að hann væri sízt á móti því, að heimildin yrði veitt til 1. apríl, og var svo borin fram brtt. um það og hún samþ. En nú er það fyrirsjáanlegt, að þetta er ekki nægilegt, því að það sjá allir nú, að fjárlög verða ekki afgr. fyrir 1. apríl. Er því hér farið fram á að framlengja þetta enn um einn mánuð. Mundi mega vænta þess, að ekki þyrfti oftar að setja lög um þetta atriði hér á yfirstandandi Alþingi. Ég get ekki látið hjá líða í sambandi við þetta frv. að spyrjast fyrir um það, hvað líði afgreiðslu fjárlaga. Ég hefði gjarnan viljað, að hæstv. fjmrh. hefði verið hér viðstaddur og getað svarað einhverju um það, en hann er nú ekki viðstaddur. Hér er aftur á móti hæstv. dómsmrh, og gæti kannske einhverjar upplýsingar gefið, og hér er a. m. k. einn maður úr hv. fjvn. Það fer að verða mjög bagalegt, að afgreiðsla fjárlaga dragist öllu lengur, því að eins og allir vita, þá hefur þingið ekki átt annríkt nú undanfarið. Og ég sé ekki annað t. d. hér í hv. d., en að minnsta kosti eftir morgundaginn liggi hér ekkert mál fyrir, sem hægt er að afgreiða. Að vísu liggur fyrir eitt mál, sem nál. er til um, en ýmis atvik valda því, að fjhn., sem hafði það mál til meðferðar, mun óska eftir því, að það verði ekki tekið fyrir fyrr en eftir páska, og þá er hér algert atvinnuleysi eftir morgundaginn.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. fjhn. gat um, var í árslok síðasta árs veitt bráðabirgðaheimild til fjárgreiðslna úr ríkissjóði til 1. febr., og sú ástæða var þá færð fram fyrir þeirri beiðni, að vegna mikilla anna ríkisstj., vegna samninga við útgerðina og þess, að ný ríkisstjórn hefði tekið við völdum, væri ekki unnt að ljúka afgreiðslu fjárlaganna á þessum tíma. Ég hygg, að eftir atvikum hafi allir getað verið sammála um það, að til þess var naumast hægt að ætlast með sanngirni. Næst gerðist það í málinu, að hæstv. fjmrh. ritaði fjhn. bréf, þar sem hann óskaði eftir því, að hún flytti frv. um, að heimildin yrði framlengd til 1. marz. Daginn eftir, þegar það mál var tekið fyrir hér í hv. d., sendi þessi sami ráðh. hraðboða inn í d., meðan á umr. stóð, til þess að æskja þess, að heimildin yrði enn þá framlengd um einn mánuð eða til 1. apríl, og var orðið við því. Ég held, að það hafi allir álitið, að þessi frestur væri svo rúmur, að engin ástæða væri til þess að ætla, að það þyrfti enn að fara bónarveg til þingsins um að framlengja greiðsluheimildina. En sú virðist ekki vera raunin á, og ég vil segja það í því sambandi, að þó að vera kunni einhverjar fullgildar ástæður til þess, að hæstv. Alþ. sé haldið hér viku eftir viku starfslitlu og verkefnasnauðu, eins og hv. formaður fjhn., forseti d., gat hér um, þá hefði verið full ástæða til þess, að hæstv. fjmrh. hefði heiðrað d. með nærveru sinni og gert grein fyrir því, af hverju þessi óeðlilegi dráttur stafar. Og það er sannarlega ekki smámál, þegar hvort tveggja er, að þinginu er haldið starfslitlu í bið eftir þessu máli og þriðjungur ársins á að líða án þess að landið hafi fjárlög, en samtímis er fé ausið úr ríkissjóði í gegndarlausara mæli, en nokkur dæmi eru til. Mér finnst, að þegar svo stendur á, hefði verið viðkunnanlegra, að hæstv. ráðh. hefði verið hér viðstaddur og gert grein fyrir þeim ástæðum, sem til þess liggja. Mér er kunnugt um það af viðtali við formann fjvn. nú rétt áðan, að það stendur ekki á fjvn. eða störfum hennar. Hún hefði getað verið búin að ljúka sínu verkefni fyrir löngu og getur að hans sögn hvenær sem er, þegar ríkisstj. æskir þess, lokið störfum sínum á 2–3 dögum. Í þessu sambandi má minna á það, að s. l. sunnudag hélt Alþfl. fund á Selfossi, og þar talaði hæstv. menntmrh. um afgreiðslu fjárl., og samkv. Alþýðublaðinu í gær skýrði hann svo frá á þessum fundi, að það mætti búast við afgreiðslu fjárl. innan hálfs mánaðar, þ. e. a. s., að fjvn. hefði skilað frv. til 2. umr. í síðasta lagi laugardaginn fyrir páska. Það kom líka fram í ræðu hæstv. ráðh. við þetta sama tækifæri, að hæstv. ríkisstj. væri ekki í neinum vandræðum með afgreiðslu fjárl., og lýsti hann því í aðalatriðum, hvernig hún ætti að verða. Hann gat þess í þessari ræðu, að það yrði haldið fast við þá stefnu, sem ríkisstj. boðaði í upphafi ársins, þegar hún settist að völdum, þ. e. a. s., að engir nýir skattar yrðu lagðir á, en fjár til niðurgreiðslna og annarra aukinna útgjalda yrði aflað með sparnaði á fjárlögum. Meginverkefni ríkisstj. til þessa hefði verið að tryggja rekstur sjávarútvegsins og hindra stöðvun hans um áramótin. En það væri aðeins eftir, sagði ráðh., að standa undir kostnaðinum af niðurgreiðslunum. En sem sagt, að hans dómi var ekki við mikinn vanda að etja, það mundi verða haldið fast við þá stefnu, sem ríkisstj. hefði lýst yfir. Nú vil ég spyrja: Þar sem ekki stendur á fjvn. um að afgreiða fjárlögin og einn ráðh. a. m. k. úr ríkisstj. lýsir því yfir, að það standi ekki heldur á ríkisstj., á hverjum stendur þá? Ég hygg, að það sé ekki til of mikils mælzt, að hæstv. ríkisstj. geri grein fyrir þessu, um leið og hún fer fram á það, að enn þá líði einn mánuður, sem landinu er stjórnað fjárlagalaust, og ef til vill ákveðin af ríkisstj. ný útgjöld. Það er vitað, að enn þá muni liggja fyrir þessu þingi stórmál, sem mun taka mjög langan tíma og samkv. öllu eðli sínu á að vera síðasta mál þingsins. Mér sýnist, að ef þessi heimild fæst og ef hún verður notuð til hins ýtrasta, að þá muni kosningar tæplega geta átt sér stað á eðlilegum tíma, og það er líka atriði, sem vert er að taka til greina. Ég mun ekki greiða atkvæði á móti þessu frv., en ég óska eftir því við forseta, að hann fresti málinu og æski þess við hæstv. fjmrh., að hann mæti hér í d. og geri hv. þdm. fullnægjandi grein fyrir því, af hverju þessi óhæfilegi dráttur á afgreiðslu fjárl. stafar.



Herra forseti. Það er nú í þriðja sinn, sem hæstv. ríkisstj. kemur til Alþ. með beiðni um framlengingu á þessari greiðsluheimild. Þegar síðast var verið með þetta mál hér, var hæstv. ríkisstj. boðið upp á að framlengja helmingi lengri tíma, en hún þó fór fram á. Hún þáði þetta boð með þökkum, og henni hefur þó ekki enzt þessi tími. Nú sagði hv. frsm. meiri hl. fjhn. hér áðan, að líklega mundi mega vænta þess, að þessi tími nægði. En hvað hefur hv. frsm, fyrir sér í því? Mér finnst, að reynslan og allt, sem við höfum við okkur að halda í þessu máli, bendi til hins gagnstæða, að við getum ekki vænzt þess, að þessi tími muni nægja. Vinnuafköst hæstv. ríkisstj. eru með þeim hætti, að mér finnst vera full ástæða til að íhuga, hvort þessi tími muni nógu langur. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þetta, en ég vil mælast til þess við hæstv. forseta, að hann frestaði umr. nú og kæmi þeim skilaboðum áleiðis til hæstv. fjmrh., hvort ekki væri vissara að veita heimildina til 1. júní.

Forseti (BSt): Ég sé nú enga ástæðu til þess að koma þeim skilaboðum til hæstv. ráðh., því að ég held, að það sé alveg nauðsynlegt að afgreiða fjárlögin í apríl og það hljóti að verða.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu eðlilegt, að menn óski eftir upplýsingum um eina og aðra hluti, þegar um afgreiðslu mála er að ræða, og þá gildir það sama að sjálfsögðu um þetta mál og önnur. Ég átti nú á stundinni tal við hæstv. fjmrh., og mun hann hafa ætlað að vera viðstaddur þessar umr. hér, en af sérstökum ástæðum orðið að tefjast við störf í sínu ráðuneyti og átti þess ekki kost að mæta hér. Hann tjáði mér, að hann sé fús til þess að vera viðstaddur framhaldsumræður um málið og gefa þá þær upplýsingar, sem óskað er eftir. Um hin atriðin, sem hv. 1. landsk. og hv. 8. landsk. þm. hafa hér sagt, þá er, eins og ég sagði áðan, eðlilegt, að menn óski upplýsinga um málið, en ég vil nú segja frá mér persónulega, að mér kemur það dálítið einkennilega fyrir sjónir, að þessum mönnum blöskrar nú svo mjög dráttur á afgreiðslu fjárlaga, þegar þess er gætt, að á s. l. ári dróst annar líður fjárhagsmála ríkisins fram á mitt sumar, án þess að þessir sömu menn hefðu nokkrar aths. við þá hluti að gera. En eins og ég sagði í upphafi minna orða, þá er fjmrh. fús til þess að vera viðstaddur framhaldsumræður hér um málið og er samþykkur því, að málið verði ekki afgr. úr d. að honum fjarverandi.



Herra forseti. Það hafa komið fram óskir um það, að þessari umr. yrði frestað, þar sem hæstv. fjmrh. getur ekki verið viðstaddur. Hindrar það málið nokkuð, þótt orðið sé við þessari ósk? Ég get ekki séð það. Það hefur ekki tekið langan tíma hér áður að afgreiða frv. eins og þetta, og ég skil ekki, að það þurfi neitt að hindra afgreiðslu málsins. Ég vil taka undir þessar óskir, að þessari umr. sé frestað, þar til hæstv. ráðh. geti verið við.