Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Páll Hermannsson) Landbn. hefir borið fram brtt. á þskj. 671 við 1. gr. frv. Það kom í ljós við nánari athugun á þessari gr., að sumir töldu vafa geta leikið á því, hvernig hagað skyldi innlausn kreppubréfanna. Brtt. er til þess að taka af allan vafa um það. Segir hún aðeins, að notarius publicus hér í Rvík skuli annast útdrátt bréfanna, eins og yfirleitt er reglan. Býst ég við, að gr. hefði verið framkvæmd þannig óbreytt, en n. þótti réttara að taka þetta skýrt fram.

Jakob Möller [óyfirl.]: Það er dálítið skringilegt, hvernig hæstv. forseti fer í felur með dagskrána. Það er eins og hann hafi það fyrir augum, að koma mönnum á óvart. Hann grípur niður hingað og þangað. En þetta er auðvitað tiltölulega saklaust. Minni hl. fjhn. hefir borið fram brtt. á þskj. 654, sem fer í þá átt að fella niður úr frv. heimild þá til innflutningstakmarkana, sem í því felast, og takmarka störf n. við gjaldeyrisúthlutunina. Reynslan virðist hafa sýnt það, að almennar innflutningshömlur hafa litla þýðingu. Það er kunnugt, að í daglegum viðskiptum er hægt að fá hvaða vöru sem er. Það hafa nú í hálfan annan áratug verið framkvæmdar innflutningshömlur að meira og minna leyti, og hefir reynslan sýnt, að þær hafa aldrei borið neinn árangur. Þegar takmarkanirnar hafa átt að vera sem strangastar, þá hefir innflutningurinn jafnvel verið mestur. Það hefir bólað á því, að þetta innflutningshaftafálm hefir gert það að verkum, að innflutningur hefir verið óeðlilegur og að safnazt hafa til landsins vörur, sem ekki hefir verið bannaður innflutningur á meir en þörf er á, og verzlunin því orðið óheppileg. En ekkert gagn hefir verið sjáanlegt af þessu. Þegar þar við bætist nú, að ekki er hægt að framkvæma þetta bann vegna verzlunarsamninga við erlendar þjóðir, þá er tilgangslaust að hafa þetta í l. Því er haldið fram, að þetta sé nauðsynlegt vegna þess, að annars, gætu menn fengið vörur að láni og safnað skuldum, og svo reki að skuldadögunum, og þá sé ekki hægt að standa á móti því, að menn fái gjaldeyrisleyfi. Það er ástæðulaust að óttast þetta, og þetta er ekkert annað en blekking. Því að viðskiptaörðugleikar þeir, sem þjóðirnar eiga nú við að stríða, gera það að verkum, að þeir, sem lánin taka, verða að taka á sig áhættuna og taka afleiðingunum, ef gjaldeyrisleyfi fæst ekki. Það kemur ekki til mála að gera þá kröfu til nokkurrar þjóðar, að hún standi skil á slíkum skuldum. Það er því óskiljanlegt, hvers vegna á að halda í þetta ákvæði, þar sem það liggur í augum uppi, að auðveldara er að takmarka gjaldeyrinn einn saman heldur en að vera að rogast með innflutningshöft, sem ekki koma að neinu haldi. Ég er sannfærður um, að með því að flétta innflutningsleyfin inn í l. er framkvæmd þeirra gerð erfiðari og árangur engu betri. - Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð miklu fleiri. Ég hefi margsinnis rætt þetta mál síðan 1920, er fyrstu l. um þetta voru sett, og maður þreytist á að þylja sömu rökin ár eftir ár. En allt, sem ég hefi haldið fram um þetta, hefir reynzt rétt. Ég veit ekki til þess, að í nálægum löndum séu framkvæmd slík innflutningshöft sem verið er að fálma við hér. Í öllum löndum er haft eftirlit með gjaldeyrisnotkun, en viðskipti einstakra manna eru látin afskiptalaus að mestu leyti. Brtt. hnígur eingöngu að þessu, og býzt ég við, að hv.þdm. eigi auðvelt með að átta sig á henni.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) Ég leyfi mér að leggja fyrst fram skrifl. brtt. um ákvæði aftan við 3. gr. frv., og er hún svo hljóðandi: „Kostnaður við nefndina greiðist að hálfu úr ríkissjóði og einum fjórða af hvorum bankanna“, - og er það sama fyrirkomulag og verið hefir. Hv. frsm minni hl. kvaðst ekki vita til, að slík innflutningshöft væru í öðrum löndum. Ég vil upplýsa hann um það, að það er m. a. eitt land, sem hann kannast við, sem hefir sams konar lög, og það er Danmörk. Hann segir, að það hafi allt reynzt rétt, sem hann hafi haldið fram, en það er nú svo, að síðastl. þrjú ár hafa innflutningshöft og gjaldeyrishömlur verið settar í flestum löndum álfunnar. Það er ekki af því, að allar þessar þjóðir vilji búa við höft, heldur hafa þær verið nauðbeygðar til þess. Hann vildi kalla það blekkingu, að það væri nauðsynlegt að safna ekki fyrir skuldum. Ef hér er um blekkingu að ræða, þá er hún komin til mín frá forstjóra stjórnarskrifstofunnar um utanríkismál í London. Hann sagði, að við skyldum óttast það mest, ef söfnuðust fyrir kröfur, sem aðrar þjóðir gengju í að innheimta eftir hinni opinberu leið, en við þyrftum ekki að óttast það, þó við þyrftum að takmarka innflutning. Vitanlega er þessi hætta til, því margir hafa, sem betur fer, það lánstraust, að þeir geta fengið vörur að láni, þó óvíst sé, hvenær greitt verður. Ef þeim er treyst, þá vilja sumir leggja á hættu, hvenær þeir fá gjaldeyrisleyfi, í þeirri von, að það verði þó einhverntíma. Hv. þm. falaði um, að innflutningshöftin sköpuðu þau vandræði, að þá flyttist ekkert inn af sumum vörutegundum, en af öðrum söfnuðust fyrir allt of miklar birgðir. Þetta á kannske við eldra ástandið, þegar innflutningshöftin náðu ekki til nema 10% af vörum þeim, sem fluttust til landsins. Þegar höftin náðu ekki yfir nema svona lítinn hluta, þá hefir það kannske valdið vankvæðum. Nú þarf eftir þessum l. gjaldeyris- og innflutningsleyfi fyrir allar vörur, og má þá fyrirbyggja þessi mistök. Ég gerði um síðustu áramót tilraun til þess að fá bráðabirgðal. með samþykki allra þingflokka um það, að gjaldeyris- og innflutningshöftin næðu til allra vörutegunda, en það mistókst, og þess vegna hafa kannske meiri skuldir safnazt þetta ár en gott er. - Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum. Það eitt, að bankarnir sjá um gjaldeyrisverzlunina og þeir telja þessi l. nauðsynleg, ætti að nægja til að sýna, að það er ekki að ástæðulausu, að þetta frv. er fram komið.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifl. brtt., sem nú hefir verið lýst, og sé ég ekki ástæðu til að lesa hana upp aftur. Brtt. er of seint fram komin og þarf því afbrigði.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég hefi gaman af því að minna hv.þm. V.-Ísf. á það í sambandi við það, sem hann sagði um skuldasöfnunina erlendis, að það var mjög um það deilt á árunum 1920-1923. hvort það varðaði þingið nokkru, að það höfðu safnazt undanfarin ár skuldir hjá aðalseðlabanka landsins, á innstæðureikning bankans við útlenda banka. Það var mjög um það deilt, hvort gera ætti ráðstafanir í þessu efni. Ég veit ekki betur en Framsókn hafi þá fylgt þeirri stefnu, að það þyrfti ekkert að gera. Og ef það væru gerðar ráðstafanir til að greiða skuldirnar, þá væri ríkissjóður gerður að eyðslusjóði braskaranna í Rvík. Vitanlega var það vitleysa að halda slíku fram, því þetta voru ekki skuldir einstakra manna, heldur skuldir, sem bankarnir voru orðnir skuldunautar að. Ástandið þá var mjög frábrugðið því, sem það er nú. Þá voru engar gjaldeyrishömlur, og þessar skuldir höfðu safnazt hjá stofnun, sem ríkið bar siðferðislega ábyrgð á. Nú heldur hv.þm. því fram, að alþjóð verði að sjá um, að þær skuldir séu greiddar, sem einstakir menn safna erlendis. Ég staðhæfi, að þetta sé fjarstæða. Ekki af því, að það hafi ekki verið nauðsynlegt á þeim tíma að gera ráðstafanir vegna gjaldþrota Íslandsbanka, og það var af þeim sökum, sem ég hefi greint áður, að þá voru ekki fyrir hendi gjaldeyrishömlur. Nú á öllum að vera það kunnugt, að ef ekki er fyrir hendi gjaldeyrisleyfi, þá eiga menn undir högg að sækja, hvort þeir fá vöruna greidda. Hv. þm. getur nú haldið því fram, að hann sé ekki sömu skoðunar og fyrir 10-12 árum, en þá beinast þessi ummæli mín til hæstv.ríkisstj. og Framsfl. eins og hann er nú í þinginu. Ég er sannfærður um, að það verður sama sleifarlagið og hingað til á framkvæmd 1. og sama hlutdrægnin, sem átt hefir sér stað, að einstakar verzlanir hrúga upp vörum, en aðrar eru píndar til að fara á höggstokkinn vegna haftanna. Þetta ástand á ekki að haldast uppi með löggjöf, því það er bersýnilegt, að þetta er óþarft og það nær ekki tilgangi sínum.

Sigurður Kristjánsson Þetta mál hefir verið til meðferðar í n., og ég hefi talið rétt, að nm. færðu fram rökin með og móti, áður en ég tæki til máls. Þetta mál, sem er til umr. hér, snertir sérstaklega marga af þeim mönnum, sem hafa trúað mér fyrir því að fara með umboð sitt hér á hv.Alþ., og því ber mér ekki að láta það afskiptalaust. Það er nú orðið nokkuð langt síðan innflutningshaftafarganið hófst; og það byrjaði mildara en það er að verða nú. Það er enginn vafi á því, að heimildarlögin frá 1921 hafa verið ranglega notuð. Ég hefi ekki heyrt nein frambærileg rök flutt fyrir því, að þessi heimildarlög leyfi að banna innflutning á stórum flokkum nauðsynjavara. Það voru aðeins leyfð höft á ónauðsynlegum vörum. Það kemur greinilega fram, að það er óþarfavarningur, sem átt er við, eða það eitt, sem menn geta eða eiga kannske að vera án, en alls ekki það, sem almenningur þarf á að halda. Það er frá mínu sjónarmiði engum vafa bundið, að sterkasta ástæðan fyrir því, að þessi braut var farin, var þörf einstakra verzlunarfyrirtækja hér á landi, og eftir að lagt var út á þessa braut, þá var hún óslitin röð af misrétti og skilningsleysi þeirra, sem málinu hafa stjórnað. Ég gæti fært svo mörg dæmi fram fyrir þessu, að dagurinn entist ekki til þess. Og nú er enn hert mjög á þessum höftum og stj. ætlar nú að reka endahnútinn á með þessu frv. og fá heimild til að banna innflutning á öllum sköpuðum hlutum til landsins. Mér þykir ekki ólíklegt, að þetta sé skoðun allra þm. í stjórnarflokkunum, þó að ég hafi ekki sönnun fyrir því enn. Undarlegt má það þó vera, þegar það er athugað, að innflutningshöftin hafa annarsvegar alls ekki náð þeim tilgangi sínum að minnka innflutning til landsins, og hinsvegar hafa þau skapað almennt aukna dýrtíð í landinu, til fullkominnar bölvunar fyrir alla alþýðu landsins, og þá er það merkilegt, að allir stjórnarsinnar, sem þykjast vera umboðsmenn þeirra fátækari í landinu, skuli geta verið sameinaðir um að leggja þessa bölvun á alla alþýðu þessa lands, þó að með því sé hægt að hlynna að einstökum verzlunarfyrirtækjum, en vinna öðrum tjón og óþægindi. Ég sagði, að innflutningshöftin hefðu ekki náð þeim tilgangi að minnka innflutning til landsins. Á því skal ég nú gefa nokkra skýringu, þó að þess sé engin þörf, því að um það eiga allir þeir að vita, sem það vilja vita og hafa opin augun. Innflutningsskýrslurnar sýna, hvernig þessu er farið. Fyrsta árið, sem höftin voru, fluttist hér inn talsvert miklu minna en áður, sem allir gátu séð, að stafaði af því einu, að þá var verið að eyða upp birgðum, sem fyrir voru í landinu, en strax næsta ár óx innflutningurinn um að því er mig minnir 10 millj. kr., og ég ætla, að hann muni aukast þetta ár um ekki óverulega upphæð. Þetta sýnir máttleysi innflutningshaftanna í því að láta menn nota minna af innfluttum vörum en áður hefir verið. Þetta er ekki undarlegt, og fyrst og fremst af því, að ríkið er nú búið að sölsa undir sig ekki svo lítinn hluta af innflutningi til landsins, og þessi innflutningur hefir færzt í vöxt, jafnvel þó að það hafi verið miður nauðsynlegar vörur. - Í öðru lagi er það, að undanskildar hafa verið þær vörur, sem dýrastar eru í innkaupi og þar af leiðandi gjaldeyrisfrekastar. En þegar mönnum er bannað að flytja inn það, sem þeir hafa áður verzlað með, þá verður flestum það fyrir að reyna að selja aðrar vörutegundir, sem þeir hafa ekki áður haft í verzlun sinni, og í þessum tilfellum hafa það einmitt orðið gjaldeyrisfrekar vörur. Nú á víst að setja undir þann leka með því að banna allan innflutning. En ég geri ráð fyrir, að þá komi að því, sem áður hefir sýnt sig, að ef skortur er á einhverri vöru, þá er ekki hægt að standa á móti, og verði þá undanþágur veittar. Ég vil í þessu efni taka undir það, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði, að hver maður, sem hefir augu, geti gengið um bæinn, og þá geti hann séð, að búðargluggarnir eru fullir af vörum, sem átti að hefta innflutning á. Það er bersýnilegt af öllum þeim söluskemmum, sem hér eru, að hér er enginn hörgull á allskonar varningi fyrir þá, sem efni hafa á að kaupa hann, og það stafar vitanlega af því, að innflytjendur hafa haft einhver ráð með að ná í þennan varning. Hitt er alveg bert, að það hefir verið beitt mikilli hlutdrægni um þennan innflutning. Hann hefir víðast komizt á færri manna hendur og líka á annara en áður höfðu, og þar af leiðandi hefir varningurinn orðið dýrari en áður. Enginn má þó skilja orð mín svo, að þetta gildi aðeins um óþarfan varning, því að innflutningshöftin hafa engu síður gengið út yfir nauðsynjavörur, það er ekki langt síðan það komu mjög harðar umkvartanir frá atvinnurekendum þessa lands út af því, að þeim væri bannað að flytja inn brennsluefni (olíur til mótorvéla), og ef þeir fengju það, þá yrðu þeir að sæta mjög háu verði, miklu hærra en á meðan þeir fengu að flytja það inn sjálfir. Þetta dæmi er aðeins eitt af mörgum, sem sýna, hversu illa það kemur sér, þegar slíkar hömlur eru settar. Það er sjálfsagt rétt, sem fram hefir verið tekið hér, og er það einasta, sem hv. formælendur þessa frv. hafa flutt fram því til stuðnings, að við höfum þannig lagaða samninga við ýmsar þjóðir, að við verðum að beina viðskiptum til þeirra. En að þessu er opin leið, bæði gegnum gjaldeyrisverzlunina og einnig getur ráðh. gripið þar fram i, ef honum sýnist þess þörf. En almennt bann á öllum innflutningi til landsins þarf ekki vegna þessara hluta. Það er spunnið af allt öðrum toga. Það má vel vera, að þeir menn, sem eiga því láni að fagna - ef lán skyldi kalla - að eiga hér sæti, þeim liggi í léttu rúmi fyrir sig persónulega, hvort þær vörur, sem þeir þurfa að kaupa fyrir sig og sína, eru 20-40 eða 100% dýrari en hægt væri að fá þær, - en ég vil fá mig þar undanskilinn. Og fáir af kjósendum þeirra munu þannig settir, að þeim sé sama. Ég er alveg viss um, að það er plága, er þeir leiða yfir kjósendur sína með því að samþ. þetta frv. Það er náttúrlega fleiri en ein stoð, sem renna undir þetta frv., þó að engin þeirra sé lofsverð. Það er fyrst og fremst það, sem ég nefndi áðan, að það er auðvelt að misjafna milli þeirra manna, sem flytja inn vörur. Það er hægt fyrir ráðríka menn að gera einn ríkan og annan snauðan. En með þessu máli er fyrst og fremst bægt að gera almenning snauðan. En það er líka annað, sem hvetur til að setja þessi l. Ýmsir þeirra, sem standa nærri stj., vilja taka sem mest af athafnafrelsi almennings frá honum. Þetta er einn ríkasti þátturinn í kommúnismanum, sem stj. vill helzt ekki kannast við, að hún fylgi: að taka af mönnum sem flest yfirráð þeirra eigin mála. Það er einnig tilætlunin hér, að banna mönnum að fá þær vörur, er þeir þurfa að fá, nema með sérstöku leyfi stj. Þó að ekki væri nema þetta eitt, þá væri það nóg ástæða fyrir mig og aðra, sem eru andvígir þessari þrælkunarstefnu rauðu flokkanna, til að vera á móti þessu frv. Og ég geri ráð fyrir, að þeir séu margir, og það mjög margir af þeim, sem hafa gefið stjórnarsinnum umboð til þess að fara inn á þessa samkomu, sem mundu verða þeim mjög lítið þakklátir fyrir að fylgja stefnu kommúnista. Ég skal svo ekki eyða frekar orðum um þetta, því að það er um það eins og margt fleira, sem á að beygja menn undir á þessu þingi, að það þýðir sennilega ekkert á móti því að standa. En það er enginn vafi, að það fer að endingu svo með þetta eins og allar þær hömlur og höft, sem eru lögð á fólk, að fólkið mun velta þeim af sér og þar með þeim mönnum, sem hafa komið þeim á.

Frsm. (Jón Baldvinsson) [óyfirl.]: Fjhn. hefir haft þetta mál alllengi til athugunar, og stafar það af því, að n. var ekki alveg viss um, að frv. væri nægilega rækilega undirbúið, því eins og hv. dm. sjá, er því ætlað að falla inn í eldri 1., nr. 70 1921, og síðan gefa þau út í heild. En til þess að fella slíkan lagabálk saman, sem oft hefir verið breytt á síðastl. 13 árum, þarf vandvirkni, til þess að ekkert falli undan, sem með á að vera, og ekkert fljóti með af því, sem burt á að falla. N. hefir leitað umsagnar ýmsra manna um frv., auk þess sem hún hefir athugað það sjálf allgaumgæfilega og komizt að þeirri niðurstöðu, að óhjákvæmilegt sé að fella úr gildi l. nr. 60 14. júní 1921, um útflutningsgjald af síld o. fl., eins og 3. brtt.n. fjallar um. Þessi l. hafði láðst að taka upp í niðurfelling l. í 5. gr. frv., og hefir n. gert um það brtt. Þá er enn lítilsháttar orðabreyt. í þá átt að taka fram í l., að brot úr tolleiningu, sem nemur ½ eða meira, skuli talin heil tolleining en minna broti sleppt. Svona hefir þetta verið framkvæmt, en réttara þykir samt að taka þetta fram í 1., til þess að fyrirbyggja allan ágreining. Þá er veruleg breyt. gerð með 2. brtt. við 3. gr. frv., sem ég er ekki alveg viss um, að n. sé öll sammála um; a. m. k. hefir hv. 1. þm. Eyf. skrifað undir nál. með fyrirvara, og kemur mér ekki á óvart, þótt hann ætti við þessa till. og e. t. v. fleira í till. Í stjfrv. er gert ráð fyrir því, að l. nr. 52 8. sept. 1931 væru felld úr gildi, þ. e. a. s. 1. gr. þeirra, en 2. gr. sömu l. fjallar um endurgreiðslu á tolli af sykri, sem notaður er við kryddun síldarinnar. Samkv. stjfrv. átti þessi 2. gr. að standa í gildi, en n. leggur til, að hún sé felld niður. Nú hafa ýmsir komið til mín og talið, að þetta væri ekki rétt, og vilja ekki, að þetta ákvæði sé fellt burt, heldur látið standa eins og í stjfrv., þannig, að aðeins 1. gr.l. frá 1931 sé úr gildi numin. Um þetta fjallar b-liður 3. brtt. Þá er 2. brtt., sem er einungis í þá átt að gera orðalagið fyllra, að láta þær afurðir, sem ræðir um í 1. og 2. gr., fulla undir ákvæði 3. gr. Það þýðir það, að ef skip, sem t. d. hafa fiskimjölsvélar í gangi um borð í skipinu úti í sjó og koma ekki í land með afla, falli einnig undir þetta. Þá held ég, að ég hafi gert grein fyrir þeim breyt., sem við viljum gera á frv., en vil þá aðeins geta þess, að fyrir n. lágu beiðnir með og móti því að hækka útflutningsgjaldið af þurrkuðum hausum. N. hefir í raun og veru ekki skorið úr þessu, en hefir hinsvegar frjálsar hendur um, hvernig greidd verða atkv. um þetta, eða hvort bornar kunna að verða fram brtt., en n. í heild hefir ekki gert það. Úr þessu er vandi að skera, þar sem hækkaður tollur á beinum og hausum lækkar verðið á þessum vörum útfluttum. Menn segja, að þeir verði fyrir einhverjum skaða í þessu efni, en á það er hinsvegar að líta, að í landinu er mikill iðnaður, þar sem fiskimjölsverksmiðjurnar eru starfandi og þær eiga í harðvítugri samkeppni við Norðmenn, sem helzt kaupa hér þurrkaða hausa og bein til útflutnings, og þessar verksmiðjur hafa ekki getað keppt við þá á því verði, sem þeir hafa boðið. Það tekur út yfir, ef fiskimjölsverksmiðjurnar geta ekki starfað af þessum orsökum, þar sem þær bæði skapa atvinnu innanlands og veita gjaldeyri inn í landið. N. var þarna milli steins og sleggju um, hvað gera skyldi, og árangurinn varð sá, að engin till. var um þetta gerð. Þá er rétt að geta þess, að í 4. gr. er tekið upp ákvæði um framlag til ræktunarsjóðs, sem er í eldri l.N. hefir ekki amazt við þessu, síður en svo, en vill benda á það, að í sérstökum l. frá 1930, um Fiskiveiðasjóð Íslands, er gert ráð fyrir því, að 1/8% af útflutningsgjaldi á fiski renni í Fiskiveiðasjóð, og þrátt fyrir, að það hefir ekki verið tekið hér upp, eins og n. var að hugsa um, þá er gengið út frá því, að það haldist eftir þeim sérstöku l., enda þau ekki numin úr gildi eða hnekkt, og þótt þetta sé ekki tekið hér upp eins og með ræktunarsjóðinn, þá var það sameiginlegt álit n., að þetta ætti að haldast þangað til því yrði breytt með nánari löggjöf, sem raunar er á döfinni. Þá kemur stærsta atriðið í frv., sem sjálfsagt getur valdið nokkrum erfiðleikum, en það er 3. gr. Ég ætla ekki að fara langt út í að ræða hana hér. Það er tekin þar upp ný framkvæmd, sem álitamál getur verið um, hve heppileg sé, sem sé að heimta af erlendum skipum, sem hafa rétt til að veiða í landhelgi, sem eru eingöngu Færeyingar í raun og veru, að þeir setji tryggingu fyrir greiðslu tolls af því, sem þeir kunna að eiga óveitt, svo framarlega sem þeir fyrirhittast með afla innan landhelgi, og skuli þeir þá þegar í stað dregnir til hafnar. Þetta mun að vísu vera tekið upp með hliðsjón af 10. gr. fiskveiðil. frá 1922, en þetta er það strangt orðað, að það getur orkað tvímælis samkv. þeim l., hvort svona hart eigi að ganga að, að heimta tryggingu fyrir greiðslu tolls af þeim skipum, sem rétt hafa til að veiða í landhelgi, ef svo er ástatt sem segir í 3. gr. 1., því að þar er ekki talað um útflutningsgjald, heldur afgjald, sem gæti þýtt hafnar- eða vitagjald. Það er verið að athuga þetta mál, sem e. t. v. gæti komið okkur í deilu við sambandsþjóðina, hvort rétt sé að fara svona að. En ég segi fyrir mitt leyti, að ég er mjög í vafa um þetta atriði. Þessar ströngu kröfur til skipanna myndu eingöngu bitna á Færeyingum. Þetta tala ég ekki fyrir n. hönd. En þetta er til athugunar hjá stj. ásamt fleiri atriðum, hvort ekki megi á þessu gera breyt. En n. hefir enga slíka borið fram. Ég mun svo láta máli mínu lokið og mæla með þeim till., sem meiri hl. fjhn. hefir borið fram.

Frsm. minni hl. (Thor Thors) Það eru nokkur atriði í ræðu hv. m. Hafnf. frá því í gær, sem ég þarf að svara. Þessi hv.þm. brást mjög reiður við minni ræðu og talaði í fyrsta sinn á þessu þingi af gremju í ósæmilegum tón og jafnvel með hótunum og dylgjum. Annars hefir hann komið prúðmannlega fram hér á þingi, en nú virðist reiðin hafa borið hann ofurliði í þetta sinn, og verður að virða honum það til vorkunnar, þar sem hann á sæti á þessari Rauðku, sem hér er til umr., og er ekki ósennilegt, að hann sé búinn að hristast svo á baki hennar, að það sé farið að hafa áhrif á hans hugarástand. Hann byrjaði á því að segja, að allir hefðu viðurkennt þörf þessarar n. Það er alls ekki rétt. Ég hefi fyrir mitt leyti viðurkennt þörf á því, að skipuð væri n. til að rannsaka ástand atvinnuveganna, og ég hefi bent á, að það hefði beinlínis verið stefnumál hjá Sjálfstæðisflokknum að taka til alvarlegrar íhugunar ástand atvinnuveganna og beita sér fyrir nýjungum á sviði þeirra. En ágreiningurinn, sem hefir orðið um skipun þessarar n., er fyrst og fremst af því, hversu pólitískt einlitt val er á nefndarmönnum. Það er svo einhliða, að það eru valdir þeir menn, sem pólitískt séð eru þeir ofstækir fyllstu, sem hægt var að finna. Það er því alveg augljóst, að það er ekki þörf atvinnuveganna, sem á hér að rannsaka, heldur á þetta að vera pólitískt vopn þessum flokkum til framdráttar. Það er ómögulegt að koma mönnum til að trúa því, að þessi n. sé ekki pólitísk. Hv. 2. þm. Reykv. og hv.þm. S.-Þ. eru svo ákveðnir í pólitík hér á landi, að hvar sem þeir fara og hvar sem á þá er minnzt, þá er nafn þeirra fyrst og fremst tengt við pólitíkina. Þessi hv.nm. vildi reyna að gera sem mest úr þeim frv., sem þessi n. hefir nú þegar komið inn á þing. Hann byrjaði á því að ræða um frv., sem upphaflega var kallað frv. um fólksflutninga á landi og sagði, að að vísu hefði fyrirsögninni verið breytt. Ég hefi nú þau þingskjöl, sem fram komu um þetta mál, hér fyrir framan mig og ég vil leyfa mér að benda honum á þau. Þetta er 66. mál þingsins. Það er ekki svo, að fyrirsögninni einni hafi verið breytt á frv., heldur nákvæmlega hverri einustu gr., bæði af flokksbræðrum hans og öðrum samherjum hans og sömuleiðis af stjórnarandstæðingum. Ég vil máli mínu til sönnunar benda honum á, að við 2. umr. koma fram brtt. á tveimur þskj. Annað þeirra er þskj. 339 frá meiri hl. samgmn., sem samherjar hans voru í, og eru á því 6 brtt. Hitt þskj. er frá minni hl. samgmn. Það er nr. 340, ef hv.þm. Hafnf. vildi gera svo vel og líta á það, það er frá hans andstæðingum, og á því eru 10 brtt. Margar af þessum brtt. voru samþ. við 2. umr. En þrátt fyrir þetta var frv. enn ekki komið í betra horf en það, að hann sjálfur og hv. 2. þm. Reykv., sem sé tveir menn úr skipulagsn., þurftu við 3. umr. að bera fram brtt. á þskj. 447. Ennfremur komu fram aðrar brtt. við þetta frv. við 3. umr. Þær eru á þskj. 484. Þetta sýnir bara, hvaða meðferð frv. fékk í Nd., hversu mikil ástæða bæði honum sjálfum, samherjum hans og andstæðingum þótti til að gerbreyta frv. Nú er frv. fyrir Ed., og þar hafa líka komið fram brtt., þótt þær hafi ekki náð fram að ganga. Hv. þm. Hafnf. viðurkennir nú í næstu ræðu sinni, vona ég, að það hafi verið fleira en fyrirsögn frv., sem þurfti að breyta. Hann vildi telja þetta nauðsynjamál. En það hefir þó ekki nokkur maður beðið um þetta. Bifreiðastöðvarnar sjálfar hafa ekki óskað þess. Þetta gæti þó orðið þeim til hagsbóta, en ekki almenningi. Hann sagði, að á leiðinni milli Hafnarfjarðar og Rvíkur hefði samkeppnin verið ógurlegust, fargjöldin hefðu lækkað hvað eftir annað og samkeppnin væri jafnvel svo mikil, að bílarnir væru farnir að fara einni mínútu á undan áætlun til þess að geta orðið á undan keppinautunum. En er þetta ekki til hagsbóta fyrir hans kjósendur og Reykvíkinga, að fargjöldin stórlækki mánuð eftir mánuð og ár eftir ár? Ég sé ekki, hvaða almenningsheill er á bak við þetta frv. Hitt get ég skilið, að það gæti orðið einstökum mönnum til hagnaðar fyrir það vald, sem menn eiga samkv. þessu frv. að fá yfir flutningunum, og það vald má auðvitað á ýmsan hátt nota. Þá talaði hann um ferðamannaskrifstofuna og að það væri nauðsyn, að ferðamenn kæmu til landsins. Ég er honum sammála um það, en þessi skrifstofa hefir engin áhrif á það, hvort ferðamenn koma til landsins eða ekki, því að henni er ekkert vald ætlað að hafa. Ég hirði ekki, þar sem hæstv. forseti er nú farinn að líta allóþolinmóðlega til mín, - þó að ég tali yfirleitt manna minnst hér á þingi, - að lýsa frv. um opinberan rekstur, ég býst við, að það fáist tækifæri til þess síðar. Hv. þm. spyr, hvaða pólitískur blær sé á þessum frv. Ég hygg, að það geti falizt pólitík í frv. um fólksflutninga með bifreiðum. Ég skal þó ganga inn á þá röksemd, að n. hefir starfað svo stuttan tíma ennþá, að hún er ekki farin að sýna sig eins og hún á eftir að gera, og því er pólitíkin enn ekki orðin eins áberandi augljós eins og hún á eftir að verða í störfum þessarar n. Þá vék hv.þm. sér að iðnaðarmönnum. Hann vill gjarnan láta svo líta út sem hann sé sjálfkjörinn forsvarsmaður iðnaðarmanna hér á þingi. Hann staðhæfði, að þær spurningar, sem skipulagsn. hefir lagt fyrir einstök iðnaðarfyrirtæki, væru ekki nærgöngulli en þær spurningar, sem hagstofan hefir nú fengið lagaheimild til að leggja fyrir iðnfyrirtæki. Ég hygg, að hv.þm. meini þetta ekki. En ef hann skyldi meina þetta, þá vildi ég mega leiða hann í allan sannleika um það. Í bréfinu er spurt um sundurliðað hráefni,  Þetta ákvæði um hagskýrslurnar sætti ekki neinum ágreiningi hér í deildinni. Það kom til þeirrar n., sem ég á sæti í, og ég var frsm. þessa máls og fékk bætt nokkrum ákvæðum inn í frv. til þess að gera það ennþá fyllra. Hér er ekki heldur um samskonar skýrslur að ræða. Það sjá allir hv.þm. þann meginmun, sem er á því, að afhenda skýrslur til hagstofunnar, sem er ópólitísk ríkisstofnun, eða að láta slíkt í hendur jafn pólitískrar n. og skipulagsn. er. Hagstofan gerir ekki annað við þessar skýrslur en að gefa þær út mönnum til leiðbeiningar og fróðleiks. Um tilgang skipulagsnefndar með skýrslusöfnuninni vita menn hinsvegar ekki annað en það, sem yfirlýst hefir verið í Alþýðublaðinu og af hæstv.atvmrh. Hv. þm. Hafnf. sagði, að ég hefði tekið á mig þá röggsemi að hringja til allra iðnrekenda og vara þá við því að gefa n. skýrslur.  Hv. þm. komst svo að orði, að ef sjálfstæðismenn ætluðu að halda áfram uppteknum hætti gagnvart n., þá mundi hann greiða atkv. á móti þessu frv. Ég get sagt hv.þm. það, að ég mun halda áfram uppteknum hætti gagnvart n. og meira en það. Ég mun taka upp meiri röggsemi en nokkru sinni áður til þess að vara þjóðina við þessari hættu, sem hér er á ferðum. Hann getur því rólegur greitt atkv. á móti frv., ég mun ekki hætta, veri hann viss um það. Þá sagði hv.þm., að ég hefði sagt, að n. ætti að finna veilur í rekstri einstaklinganna. Ég sagði, að hún ætti að reyna að finna veilur. Annars skil ég nú ekki, hvers vegna sósíalistar eru að ónáða hv.Alþ. í þessu tilefni. Er ekkert mark takandi á samþ. flokksþings þeirra og flokksblaði þeirra, fyrst þeir þurfa að ónáða þingið dag eftir dag í tilefni af því, að athugað verði, hvort ekki séu veilur í rekstri einstaklinganna? Því að Alþýðublaðið hefir sagt, að glæpsamleg óstjórn hafi verið á rekstri einstaklinganna, og í ávarpi, sem Alþýðusambandið sendi þjóðinni, segir svo: „En forráðamenn einstaklingsrekstursins á atvinnumálum þjóðarinnar hafa fyrirgert réttinum til þess að veita atvinnulífinu forsjá og forstöðu. Þá á ekki að spyrja ráða né til þeirra að leita um bjargráð“. Hérna er hans eigið flokksþing búið að kveða upp dauðadóminn yfir einstaklingsrekstrinum, og svo er verið að biðja hv.Alþ. um heimild til þess að finna veilur í honum. Ég skil ekki samræmið í þessu. Ég hygg, að hv.þm. Hafnf. sé svo kunnugur a. m. k. einum atvinnurekstri, að hann viti, við hve mikla örðugleika er að stríða. Hann þarf ekki að vera að þenja sig upp með það, að við séum hræddir um, að fram komi veilur, sem almenningur hafi ekki gott af að vita um. Ég vil benda á það, að öll skjöl atvinnurekanda í landinu hafa þegar verið lögð á borðið. Þau liggja hjá skattanefndum, hjá milliþinganefndinni í sjávarútvegsmálum og hjá n., sem Reykjavíkurbær skipaði til þess að rannsaka hag stórútgerðarinnar. Það hvílir því engin leyndarblæja yfir þessu. Hv. þm. veit sjálfur, hvar skórinn kreppir að. Hann ætti að stinga hendinni í eiginn barm, áður en hann talar digurbarkalega um þessi efni. Andstaða okkar gegn þessu frv. og þeirri rannsóknarheimild, er felst í 1. gr., byggist ekki á því, að við séum hræddir við rannsókn eða viljum hana ekki. Hlutlaus rannsókn er okkur kærkomin, en rannsókn þeirra, er þrá það eitt að drepa niður einstaklingsreksturinn í landinu, er okkur ekki kærkomin. Tilgangurinn er of augljós. Jafnvíðtæk heimild og felst í 1. gr. frv. yrði þessum mönnum stórkostlegt vopnabúr til þess að blekkja almenning og villa honum sýn. Ég get vel trúað, að hv.þm. Hafnf. gangi hér gott til. Hann er maður, sem vill halda sér við málefnin, en hann er enn ungur og óreyndur, og aðrir munu ráða meira um stefnu Rauðku en hann. Ég ætla að lokum, svo að ekki leiki vafi á, áður en málið fer út úr d., hvað það er, sem veldur ágreiningi, að minna á þrjú aðalatriðin en þau eru: 1. Hið einlita pólitíska val nefndarmanna í jafnstórfelldu og viðkvæmu máli. 2. Hinni yfirlýsti tilgangur n., sem komið hefir fram í ræðu hv.atvmrh., í skrifum Alþýðublaðsins og í samþ. Alþýðusambandsins, þar sem dauðadómur er kveðinn upp yfir öllum einstaklingsrekstri. 3. Það, sem mestum ágreiningi veldur, en það er hin almenna rannsóknarheimild, sem er alveg einstök og fram úr hófi varhugaverð og háskaleg, þar sem hér er um flokksnefnd að ræða. Andstaða okkar gegn þessari almennu heimild hyggist einnig á stjórnarfarslegum ástæðum. Hér á að fara að seilast inn á það svið, sem þingið eitt á yfir að ráða. Ég hefi áður bent á það, hvernig Englendingar fara að, er þeir skipa n. til þess að rannsaka mál, er vanda valda. Árið 1925 skipaði íhaldsstjórnin í Englandi n. til þess að rannsaka kolaiðnaðinn, þetta mesta vandamál enska iðnaðarins, þar sem ætíð gekk á stöðugum verkföllum. Enska stjórnin fór ekki eins að við skipun þessarar n. og stjórnin hér fór að með skipulagsnefnd. Hún skipaði ekki tóma fylgifiska sína í n., heldur gerði hún að formanni n. einn aðalmótstöðumann sinn, Sir Herbert Samuel. N. fékk víðtækt vald. Af því að það er upplýsandi í þessu sambandi, hverskonar vald þessi n. fékk, vil ég leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa það upp hér í þýðingu. N. fékk vald til þess að spyrjast fyrir um og safna skýrslum um hagfræðilegt ástand kolaiðnaðarins og atriði, er hann snerti. Og enn fremur segir svo: „Til þess betur að ná þessum tilgangi gefum vér yður vald, einum ykkar, þremur eða hverjum ykkar sem er, til þess að kalla fyrir sérhvern þann mann, er þér álítið að geti gefið upplýsingar í þessu efni“ - ég legg áherzlu á það, að það stendur í þessu efni - „til þess að biðja um upplýsingar og rannsaka allar bækur, skjöl, skýrslur og skrár, sem geta gefið fyllstu upplýsingar um málið“. Þetta sýnir, hvernig Englendingar takmarka sig við þetta eina efni, en n. má kalla hvern fyrir sig, sem hún vill og ferðast hvert sem hún vill til þess að rannsaka þetta efni. N. gaf út bók með niðurstöðum sínum. Hún kallaði fyrir sig 76 vitni, bæði námueigendur og verkamenn og fékk hjá þeim allar skýrslur. Ég hygg, að þetta dæmi upplýsi það, hversu ranglega hér á að beita þessu valdi. Ég vil svo áður en ég sezt endurtaka það við hv.þm. Hafnf., að ég mun halda áfram uppteknum hætti gegn þessu frv., og vara bæði hv.þm. og þjóðina við þessu skaðræði.

Emil Jónsson Hv. þm. Snæf. sagði, að ég hefði verið hér með ósæmileg orð, en minntist þó ekki á, hvar þau hefðu komið fram. Mér kemur þetta líka kynlega fyrir sjónir, því að ég man ekki eftir að hafa viðhaft slík orð. Hann kvað einnig svo að orði, að ég hefði verið að þenja mig út, viljinn væri góður, en ég væri ungur og óreyndur. Ég held, að hv.þm. Snæf. sé ekki eldri maður en ég, og e. t. v. yngri, svo að honum lætur illa að vera með umvandanir út af slíku. Hvor okkar er reyndari skal ég ekkert um segja. Það má vel vera, að hann sé reyndari maður en ég, en mér finnst þó að ég megi hafa skoðun, þótt ég sé ekki eins lífsreyndur og hann. Ég skal ekki hafa hér mörg orð. Það hefir fátt verið hrakið af því, sem ég sagði. Helzt hefir orðið tíðrætt um skýrslurnar, sem skipulagsnefndin hefir beðið um, bæði af hv. 8. landsk. í gær og hv.þm. Snæf. nú. Áður var áherzlan lögð á það, að skipulagsnefnd hefði gerzt svo djörf að heimta að vita um, hvaða hráefni iðnaðarmenn notuðu. Þegar ég hafði upplýst það, að iðnaðarmenn hefðu sjálfir beðið um þetta, er nú áherzlan lögð á það, að n. heimti að vita, hve mikið af hverri tegund hráefna iðnaðarmenn noti. Þetta kallar hv.þm. Snæf. að narra út úr þeim dýrkeypta reynslu þeirra, og telur, að það gangi nærri 66. gr. stjórnarskrárinnar. Í rauninni er engin frekari heimild veitt með þessum l. til skýrslusöfnunar en sú, sem veitt er með 1. um að safna megi hagfræðiskýrslum. Það er því alveg rangt að gera hér einhvern meginmun á. Hinsvegar koma skýrslur hagstofunnar ekki fram fyrr en í fyrsta lagi eftir ár frá því þeim er safnað, svo að n. þurfti að taka þetta í sínar hendur, svo að hún gæti hafið starf sitt strax. Þetta er það, sem hefir verið gert að aðalatriði í þessu máli; hvað aukaatriðin snertir fer ég fljótt yfir sögu. Um frv. skipulagsn. er það að segja, að þau eru samin á skömmum tíma og því eðlilegt, að þeim þurfi að breyta eitthvað. N. hafði ekki starfað nema einn mánuð er þing kom saman. Hv. þm. Snæf. gekk í raun og veru inn á það, að ekki væri pólitík að ráði í frv. n. Hann sagði eitthvað á þá leið, að hann héldi að hann gæti talið, að pólitík væri í þessu frv. Hvaða frv. er það eiginlega, sem slíkt verður ekki sagt um? Hv. þm. Snæf. talaði um muninn á skipulagsnefndinni og n. þeirri, er Englendingar skipuðu 1925 til þess að rannsaka kolaiðnaðinn. Báðar hafa þessar n. það sameiginlegt, að þeim er veitt ótakmörkuð rannsóknarheimild. Skipulagsnefnd fer fram á að rannsaka sitt efni, alveg eins og enska n. Munurinn er aðeins sá, að verksvið skipulagsnefndar er stærra. Að afstaða mín til þessa máls velti á því, hvernig Sjálfstfl. hagar sér í því, er ekki rétt nema að nokkru leyti. Ég sagði, að fylgi mitt við frv. mundi fara nokkuð eftir því, hvernig afskipti Sjálfstfl. yrðu til málsins. Nú er það vitað, að Sjálfstfl. hefir sýnt málinu fullan fjandskap, og mér er sagt, að hv.þm. Snæf. hafi reynt að spilla fyrir skýrslusöfnuninni. Það var mín skoðun, að sjálfstæðismenn hefðu ekkert annað að gera í n. en að spilla fyrir störfum, og þeirri skoðun hefi ég ekki breytt. Ég álít því, að sjálfstæðismenn eigi ekki að fara í n., nema því aðeins, að þeir fyrst gefi yfirlýsingu um, að þeir vilji starfa þar af heilum hug og gera ekkert til þess að spilla störfum hennar, eins og mér virðist þeir hafa ætlað sér. Þessi rannsóknarheimild, sem með frv. er farið fram á, að n. verði gefin, er ekki að mínu viti það mikils virði, að ég vilji kaupa hana því verði, að Sjálfstfl., ef hann er ráðinn í því að eyðileggja störf n., verði hleypt í n. Öðru máli væri að gegna, ef þeir vildu starfa í n. af heilum hug, en það hefir ekki komið neitt fram ennþá, sem benti til þess. Ef þess vegna sjálfstæðismenn ekki breyta til um sína stefnu í þessu efni, þá mun ég vinna að því, að þessi heimild, sem frv. fer nú fram á að veita n., verði ekki notuð, þó frv. verði að 1., nema því aðeins að sjálfstæðismenn gefi þessa yfirlýsingu, því eins og frv. er nú er það alls ekki skylda að nota hana, og ég býst við, að flestar þær upplýsingar, sem n. þyrfti að fá, gæti hún fengið án þessarar rannsóknarheimildar og gerir það að sjálfsögðu, ef ekki fást þessar yfirlýsingar sjálfstæðismanna.

Garðar Þorsteinsson) [óyfirl.]: Hv. þm. Hafnf. talaði um það, að það væri að vissu leyti nokkuð hliðstæð skylda, sem fælist til einstaklinga um að gefa skýrslur eftir l. frá 1895 um hagfræðiskýrslur eins og fælist í þessu frv., og að þar væru einnig ákveðnar dagsektir. Þetta er að vissu leyti rétt, en það er þó ákaflega mikill meginmunur í ákvæðum þeim, sem felast í 1. um hagfræðiskýrslur og þessu frv., sem hér liggur fyrir, bæði um sektir, skylduna til að gefa upplýsingar og hverjir það séu, sem skyldir eru til að gefa upplýsingar. Ef hv.þm. vill athuga þetta frv., sem ég þykist nú reyndar vita, að hann muni hafa gert, þá sér hann í fyrsta lagi, að samkv. 1. gr. 1. frá 1895 er það ríkisstj., sem á að annast um útvegun á þeim skýrslum, sem í l. þessum greinir. Það er sem sé Alþ., sem felur ríkisstj. að fá ákveðnar skýrslur um ákveðin málefni frá alveg ákveðnum mönnum. Það er því ríkisstj. sjálf í fyrsta lagi, sem á að annast um þessa skýrslusöfnun, þó hún svo hafi falið sitt umboð hagstofunni. Hv. þm. hlýtur að vera það alveg ljóst, hver meginmunur er á því, hvort það er ríkisstj. sem slík, sem á hverjum tíma hefir vald til þess að fá skýrslur um ákveðin málefni frá fyrirfram ákveðnum mönnum eða hvort það er gefið ótakmarkað rannsóknarvald í hendur pólitískri n., sem er skipuð af pólitískri stj. Í öðru lagi má benda á það, að samkv. 2. gr.l. frá 1895 er þessari skýrslusöfnun og fyrirkomulagi hennar komið fyrir með reglugerð, þannig að þeir, sem þurfa að gefa skýrslur, geta alveg séð, hve víðtæk skyldu þeirra er til þess að gefa upplýsingar um það, sem um er spurt. Ríkisstj. eða hagstofan hefir á hverjum tíma ekki heimild til að ganga að skýrslusöfnun lengur heldur en þessi reglugerð heimilar, en mér er hinsvegar ekki vitanlegt, að í þessu frv., sem hér liggur fyrir, sé gert ráð fyrir því, að gefin sé rit nokkur reglugerð um það, á hvern hátt þessi skýrslusöfnun Rauðku skuli fara fram eða að takmarka eigi með reglugerð að nokkru leyti skyldu manna til þess að svara þeim spurningum, sem n. kann að leggja fyrir menn. Þarna kemur líka allverulegur munur fram. Í l. frá 1895 er þetta takmarkað með reglugerð, en í þessu frv. er þetta alveg ótakmarkað gefið n. sjálfri á vald. Það, sem þá er augljósasti munurinn á þessu tvennu, frv. og l. frá 1895, er það, að í l. er það alveg tiltekið, hverjir það séu, sem eru skyldir til að geta þessar upplýsingar, og eru það eins og talið er upp í 3.-5. gr.l., bændur, búendur, skipstjórar, formenn, útgerðarmenn og forstöðumenn sparisjóða. Það er ekki sjáanlegt, að það séu aðrir, sem séu skyldir til þess að gefa þær upplýsingar, sem samkv. þeim l. er heimilt að biðja um. En samkv. þessu frv. hefir n. heimild til þess að heimta skýrslur, munnlega eða skriflega, bæði af embættismönnum og einstökum mönnum, stjórnendum fyrirtækja og stofnana, um þau atriði, sem hún sjálf telur með þurfa. Það eru engar takmarkanir á því, hjá hverjum n. getur krafizt þessara skýrslna, jafnt hjá embættismönnum, forstöðumönnum allra stofnana, sparisjóða, hlutafélaga og annara firma og öllum einstaklingum, jafnvel þó þeir hafi engan atvinnurekstur, nema þá kannske e. t. v. einhvern iðnað. Það er því algerlega út í hött hjá hv.þm. Hafnf. að koma með samanburð á þessu frv., sem hér liggur fyrir, og 1. frá 1895. Og ég þykist rita, að hv.þm. hafi meira komið með þennan samanburð til þess að reyna að finna einhver veik rök fyrir sínum málstað heldur en að honum sjálfum hafi ekki verið fullljóst. hver munur er á ákvæðum þessa frv. og l. frá 1895. - Það er rétt, að í 1. frá 1895 er svo ákveðið, að menn, sem ekki vilja gefa þær skýrslur, sem þar greinir, skuli sæta dagsektum, sem eru 1-5 kr., en hér í þessu frv. allt að l00 kr., svo það er strax út af fyrir sig útilokaður allur samanburður, og í öðru lagi er í l. frá 1895 aðeins lítilfjörleg sekt, 10-20 kr., gegn því ef mönnum skyldi verða á að gefa eitthvað rangar upplýsingar, en samkv. þessu frv. skulu menn dæmdir í fangelsi fyrir meinsæri. Ef t. d. mér ekki þóknast að gefa hv.þm. S.-Þ. og hv. 2. þm. Reykv., sem ég hefi nú litla löngun til að lúta hvorki í einu né öðru, allar þær upplýsingar, sem þeir óskuðu, þá mundi ég verða dæmdur í meinsæri. Mér þætti það ákaflega hart, og ég mundi aldrei gefa mitt atkv. til þess að gefa hvorki þessum mönnum né öðrum ótakmarkað vald í þessum efnum eins og frv. fer fram á. Og það er alveg sama, við hvað maður miðar í þessu efni, hvort maður tekur eldri lagaákvæði, sem fjalla um svipuð efni eða hvort maður tekur svipaðan samanburð og hv.þm. Snæf. gerði, þar sem hann minntist á skipun hinnar ensku n., þá er mismunurinn svo mikill, að enginn samanburður kemst að. Það er í raun og veru bæði sorglegt og hlægilegt, að fást skuli meiri hl. þ. til þess að gefa pólitískri n. slíkt vald sem þetta, og ég er alveg sannfærður um, að þetta frv., ef að l. verður, á eftir að hefna með því fordæmi, sem hér er gefið. Hv. þm. Hafnf. talaði dálítið af sér áðan. Hann talaði um það í ræðu sinni hér í gær, að þó að menn tækju þátt í pólitík, þá gætu menn starfað í slíkri n. sem þessari ópólitískt og að menn þyrftu ekki að láta pólitíska skoðun ráða neinu í slíkum daglegum störfum, og er ég honum sammála um þetta. En hinsvegar erum við að sjálfsögðu sammála um, að slíkt verður oftast svo í reyndinni. En hv.þm. sagði áðan, að sjálfstæðismenn hefðu ekkert að gera í þessa. n. meðan þeir hafa þetta hugarfar sitt, þeir þyrftu að fá rétt hugarfar. Hvaða hugarfar? Pólitískt hugarfar? Sjálfstæðismenn mega ekki starfa í n., af því að þeir hafa ákveðið pólitískt hugarfar, en í gær sagði hv.þm., að slíkt þyrfti ekki að skipta neinu máli. Hvernig vill hv.þm. samrýma þetta? 

Sigurður Kristjánsson Ég hefi nú ekki tafið þingstörfin með því að ræða um þetta mál, og ég býst ekki heldur við að gera það mikið, en þó er þetta mál, sem ég ætti tæplega fremur en aðrir að láta fara fram hjá mér, því það er einkennilega til orðið, og framhald þess ætlar ekki síður að verða einkennilegt. Það er ekki neitt smáræði að ætla að fara að breyta skipulagi þjóðfélagsins í raun og veru alveg óundirbúið og svo að segja umtalslaust. Maður skyldi nú ætla, að það væri fyrst komið til þ. til þess að ræða um það, hvort slíkt ætti upp að taka, eða öllu heldur, að það væri rætt við kjósendur landsins, hvort rétt væri að snúa frá því skipulagi, sem gilt hefir í atvinnuháttum þjóðarinnar til þessa dags. En hæstv. stjórn hleypur til og skipar alveg flokkseinlita n. til þess að undirbúa þessa hluti. Og það er engin tilviljun, að n. er þannig skipuð, sem raun er á, því þessi merkilegu orð, að sjálfstæðismenn hafi ekki hið rétta pólitíska hugarfar til þess að starfa í n. og koma með till. um breyt. á atvinnuháttum þjóðarinnar, benda ekki aðeins til þess, heldur sanna það fullkomlega, að þetta er ekki annað heldur en flokksklíkunefnd, sem skipuð hefir verið, og að gersamlega óleyfilegt er, að greitt sé fé úr ríkissjóði fyrir þessi flokksstörf. Það má vel vera, að það verði talið aukaatriði í þessu máli, því að það hefir nú orðið svo snöggt um margan skildinginn úr ríkissjóði undir stjórn þeirra flokka, sem almennt eru kallaðir rauðu flokkarnir. Það er einn sinni komið inn í meðvitund margra manna, og það alltof margra manna, að það þýði ekki lengur að tala um eignarrétt á nokkrum skildingi, sem í greipar stjórnarinnar kemst. Þó virðist nú, að mönnum þyki ekki með öllu einskisvert, hver á féð eða hvort fé er til, þegar verið er að safna í þennan sameiginlega sjóð, og frá mínu sjónarmiði má þess vegna vel á það minnast, hvort það sé þolandi og forsvaranlegt, að ríkisstjórnir búi til flokksnefndir, sem enginn má nærri koma, nema þeir, sem hafa hið rétta pólitísku hugarfar, og hvort það sé forsvaranlegt, að slíkar nefndir megi ganga í ríkisfjárhirzluna, til þess að greiða þann kostnað, sem þær vilja skapa, og eftir því fé, sem þær þykjast þurfa að fá fyrir sitt persónulega starf. Ég geri ráð fyrir því, að ef ég yrði hér nærstaddur á þessari háu samkomu, þegar ætti að fara að samþ. það, að ríkissjóður stæði undir þeim greiðslum, sem nefndin hefir skapað, þá mundi ég mótmæla því algerlega og segja það, sem rétt er, að það fé væri ranglega tekið úr fjárhirzlum ríkisins, en að það ætti að greiðast úr sjóðum flokka þeirra, sem nefndina eiga og þeir telja, að einir megi í henni sitja eða starfa. Það er nokkuð stórt atriði, að fara út í verkefni þessarar nefndar, og það hafa nú ekki einu sinni verið birtar þær reglur eða fyrirskipanir, sem ríkisstj. kann að hafa gefið henni um störf hennar, né heldur hefir það verið birt, sem hún hefir krafizt af stj., að hún mætti gera. Verksvið hennar er sjálfsagt nokkuð víðtækt. En það, sem fyrir okkur liggur nú, er það, hvort við eigum að leyfa það, að algerlega hrein flokksnefnd, og ég held, að það sé ekki rangnefni, þó að hún sé kölluð klíka, því að það er rétta nafnið, þegar menn án nokkurs umboðs frá þeim, sem umboðið eiga að gefa, rotta sig saman til þess að hnýsast í annara manna sakir, - fái slíkt vald; sem hér um ræðir. Það, sem fyrir liggur núna, er það, hverskonar umboð Alþ. á að gefa slíkri klíku. Ég segi: það á ekkert umboð að gefa henni, hún á enga viðurkenningu skilið af neinum, nema þeim flokkum, sem hafa sett hana á laggirnar, og fyrir þeim einum getur hún borið ábyrgð, en ábyrgðarlaus er hún gagnvart öllum öðrum. Það er ekkert smáræðisvald, sem þessi nefnd á að hafa. Við skulum segja, að ríkisstj. geti dottið það í hug að gefa henni vald til þess að yfirheyra og krefja sagna opinberar nefndir og þá, sem í þjónustu ríkisins eru, sem ég þó algerlega neita, að stj. geti gefið hreinni flokksnefnd, en þegar á að fara að gefa henni umboð, eins og hér stendur, til þess að krefjast skýrslna, munnlegra eða skriflegra af einstökum mönnum, þá vil ég segja það, að slíkt umboð getur enginn gefið. Það er svo fjarri því, að hægt sé einu sinni að gefa slíkt umboð af þinginu sjálfu. Það er mjög fjarri því. Og það er beinlínis verndaður réttur manna með l. landsins, til þess að þeir geti verið í friði fyrir slíku snuðri um einkasakir sínar. Það er aðeins um þá hluti, sem varða hið opinbera, sem hægt er að kalla fyrir einstaka menn og heimta af þeim skýrslur. Þetta atriði er eitt út af fyrir sig alveg nægilegt til þess, að það á ekki einu sinni að hefja máls á því, að þingið styðji störf þessarar nefndar, nema þá að vald hennar verði takmarkað miklu meira en gert er ennþá. Ég vil líka segja það, að það væri ákaflega hæpið, þó nú að Alþ. hefði skipað nefndina, sem það hefir alls ekki gert, að gefa slíkri n. vald til þess að heimtu skýrslur af trúnaðarmönnum einkafélaga og einkafyrirtækja. Ég fyrir mitt leyti mundi aldrei geta slíkra skýrslu, ef ég væri trúnaðarmaður hjá einkafyrirtæki, ekki nema samkvæmt dómi. Það er að sönnu sagt hér í 2. gr. þessa frv., að það sé bannað að skýra óviðkomandi mönnum frá þeim atriðum, sem þessir nm. kynnu að verða áskynja um. En hvað ætla þeir þá að gera með upplýsingarnar, ef þeir ætla ekki að nota þær til neins? Eða hvernig á að skilja það, þegar talað er um óviðkomandi menn? Kannske það sé átt við, að nm. eigi ekki að ganga út um stræti og gatnamót og æpa þar upp það, sem þeir hafa snuðrað upp. Þetta eru nokkuð lítil takmörk fyrir uppljóstrunum. Ég held, að þagnarheitið yrði að vera miklu ríkara, t. d. að það mætti ekki skýra neinum frá því, nema þeim, sem nefndina hefði skipað, sem sé ríkisstj. Það eru svo engar smásektir, sem þessir menn eiga að sæta, sem krefja á skýrslna, ef þeir ekki vilja hlýðnast því, að gefa þær. Það eru 10 til 100 kr. á dag. Ég geri ekki ráð fyrir því, að almenningi í landinu þyki það lítilsvirði, hvort dagsektirnar, sem hann er dæmdur til að greiða, eru lægri eða hærri, því að það er nú búið að gera mikið til þess að rýja menn, og að því, sem ógert er í þeim sökum, hafa verið lögð allveruleg drög með ýmsu því, sem Alþ. er nú búið að samþ. eða hefir á prjónunum. Virðast þetta vera allveigamikil viðurlög, þegar það er athugað, að þau eiga að hitta menn, sem ekki fara með umboð neinna annara, en starfa aðeins fyrir sig og á sína ábyrgð. Ég þarf ekki að endurtaka það, að það er mjög einkennilegt, að það skuli ekki einn sinni hafa komið fram rödd á þessu þingi um það, að þessi n. verði uppleyst og þingskipuð nefnd kæmi í staðinn, og það er ákaflega einkennilegt, að sú krafa skuli ekki hafa komið fram, á sama tíma og krafizt er svona geysilega mikils valds fyrir nefndina. Ég geri ráð fyrir því, að þetta stafi af því, að fylgismenn stj. ætlist til þess og haldi fast við það, að þetta eigi að vera flokksnefnd, og að í henni eigi engir að vera nema þeir, sem aðhyllast stjórnarstefnu sósíalista eða kommúnista. En það, að sjálfstæðismenn koma ekki með slíka till., stafar af því, að þeir álíta það óeðlilegt að búa til n., sem hefir slíkt vald, sem þessari n. er ætlað að hafa, og með svo að segja engum takmörkunum. Það væri ekki hægt að segja, að það væri óeðlilegt að veita slíkt vald, ef rannsaka ætti einhvern ákveðinn og takmarkaðan hlut, eins og t. d., að það hefðu verið rannsökuð tildrög að því, eins og einu sinni kom fram á Alþ., að lokað var þeim bankanum, sem stóð undir aðalatvinnuvegi landsmanna. Það var ekkert óeðlilegt, þó að krafizt væri, að nefnd yrði skipuð til þess að rannsaka það, og henni fengið nokkurt rannsóknarvald, því með þeirri athöfn, að koma þessum banka á kné, var stefnt að því, að koma á vonarvöl a. m. k. helmingi allrar þjóðarinnar, og það lá þungur grunur á um það, að þar hefði verið um pólitískt hermdarbragð að ræða, og þjóðin átti heimtingu á, að það yrði rannsakað. Þetta var afmarkað efni; bara um þetta eina atriði, en samt var neitað um þetta, og þó átti nefndin að vera þingskipuð. En hér kemur nefnd, eða það sem ég kalla klíku, sem pólitískir flokkar, utan þingsins, finna upp á að búa til og láta koma nefi sínu í sakir allra manna á þessu landi, hvort sem það eru félög, fyrirtæki eða einstakir menn, og svo á hún að fá slíkt vald, sem hér er farið fram á. Það hefir aldrei fengizt skýrt fram, hvað þessi n. eiginlega ætlaði sér að leggja stund á. Hún hefir verið að unga ýmsu út. Það hefir verið haft mikið orð á því, að þessi Rauðka væri alltaf að kasta, og þar væri hvert folaldið öðru ófélegra. Ég tek undir það, en vil líka taka mér í munn þessi orð okkar gamla og löngu liðna skálds: „Etum við þau öll og getum bæði“. Mér finnst þeir hafa mest til matarins unnið, sem Rauðku bjuggu til, og þeir ættu því að nærast á þeim folöldum, sem hún er að kasta. Ég man ekki, hvað þessi n. er búin að sitja lengi. Það eru sjálfsagt nokkrir mánuðir, og hún hefir verið látin setja á fót mektuga skrifstofu, og hefir strax ráðið sér skrifstofustjóra, sem hefir á 8. þús. kr. í árslaun. Ég geri svo ráð fyrir, að annað skrifstofulið sé eftir því. Ég hefi aldrei heimsótt þessa háu nefnd, en hún kvað hafa fínt um sig og haga sér eins og þar sé ekki af vanefnum tekið, og væri það vel, ef þeir greiddu féð, sem eiga að greiða það. En fyrst n. líður svona fjárhagslega vel, ætti að vera rétt að lofa henni að vera án alls umboðs frá Alþ., a. m. k. þar til út um það er gert meðal þjóðarinnar, hvort hún vill hafa framkvæmdan tilgang þessarar n., því að það er enginn vafi á því, að íslenzkir kjósendur hafa aldrei verið um það spurðir beinlínis, en hafi þeir verið óbeinlínis um það spurðir, þá hafa þeir svarað neitandi. Það er enginn fótur fyrir skipun þessarar nefndar frá hálfu kjósenda, nema ef vera skyldi sá, að einn sérstakur flokkur hér á landi, sem gekk til kosninga við síðustu kosningar til Alþ., Alþýðuflokkurinn, hann gerði skrá yfir ýms málefni, sem hann vildi koma í framkvæmd, ef þjóðinni litist það að geta honum vald til þess að fara með stjórn landsins, og á þessari skrá var a. m. k. nokkuð í þessa átt, sem Rauðku er ætlað að vinna. En ef eitthvað má ráða af kosningarúrslitunum, hver svör þjóðin vildi veita máli þess lofsæla flokks, þá var það hreint nei, því að þessi flokkur fékk ekki, og ekki einu sinni fyrir kraft þessarar stefnuskrár sinnar, nema ¼ hluta greiddra atkv., eða réttara sagt fékk ekki einn ¼ hluta þjóðarinnar með sér. Og þó að annar flokkur hafi eftir kosningarnar gengið honum á hönd, þá hefir það alls ekki verið borið undir kjósendur landsins, hvort þeir vilji taka það gilt, og það er enginn vafi á því, að ef á að framkvæma hér meginatriði þessarar skrár, sem ég áður gat um, þá má það ekki, nema því aðeins að það sé aftur borið undir landsfólkið, hvort það vilji aðhyllast þessi stefnuskráratriði. Hitt er að svíkjast að mönnum. Ég skal fúslega og fyrstur manna viðurkenna það, að af þeim flokki, sem nú hefir gengið á hönd Alþýðuflokknum, mátti búast við ýmsu, en ég geri samt ekki ráð fyrir því, að allir kjósendur þess flokks hafi gert ráð fyrir því, að hann gleypti strax eftir kosningarnar allt það rauðasta á stefnuskrá viðurkenndra sósíalista, og hafi þess vegna ekki allir með það fyrir augum gefið þeim atkvæði sín. Það mundu því vera og eru hrein og bein svikráð við þessa kjósendur, ef umboðsmenn þeirra leggja út á þá mjög svo varhugaverðu braut, að styðja róttækustu stefnuskráratriði Alþýðuflokksins, en hafa ekki um eða fyrir kosningarnar tilkynnt það, að þeir mundu ganga einu sinni í þá átt, hvað þá gleypa hverja þá flugu, sem þeir vildu koma þeim í munn og háls. Af því að það er nú mjög liðið á umr. um þetta mál, og frv. hefir ekki verið í þeirri n., sem ég hefi átt sæti i, og þess vegna ekki sérstaklega borið undir mig að ræða það í einstökum atriðum, mun ég ekki fara öllu lengra út í að ræða það. En mér þótti þó rétt, af því að ég veit, að það er litið svo á af mjög miklum hluta, og sennilega talsverðum meiri hl. kjósenda í mínu kjördæmi, að þessi nefndarskipun sé fyrst og fremst alveg óviðkomandi Alþ. og einnig, að óforsvaranlegt sé að fá henni nokkurt víðtækara umboð heldur en flokkur hennar gæti gefið henni - þá þótti mér rétt að láta það í ljós. Ég er alveg sannfærður um það, að ef þingið snýst að því ráði, að gefa nefndinni þetta umboð, þá mun það koma fram innan skamms, að kjósendur munu kalla þm. til reikningsskapar út af því. Það mun vera alveg einsdæmi í þingsögu okkar, að stj. hafi skipað svona fjölmenna nefnd algerlega einlita, en ætla sér þó, að láta hana heita skipaða af ríkisstj. Og hitt mun ótvírætt vera einsdæmi, að farið skuli fram á, að þingið gefi slíkri n. eða klíku, eins og ég hefi leyft mér að kalla hana, svo víðtækt og varhugavert umboð. Og f. h. allra þeirra manna, sem hafa fengið mér umboð til þess að starfa á þessum stað, vil ég mótmæla því fastlega, að þingið veiti n. það umboð, sem farið er fram á.

Frsm. minni hl. (Thor Thors) Ég ætla fyrst að svara nokkrum atriðum í ræðu hv.þm. Hafnf. Hann brást nokkuð reiður við minni ræðu og sagði, að ég hefði staðhæft, að hann hefði farið með dylgjur. Ég vil vekja athygli hans á því, að hann sagði í sinni fyrri ræðu, að andstaða okkar sjálfstæðismanna gegn þessari n. byggðist á því, að við vissum, að það væru huldar veilur í einkarekstrinum, og það þyrðum við ekki að láta koma í dagsljósið. Þetta kalla ég, með allri virðingu fyrir hv.þm., dylgjur, og ekkert annað en dylgjur, sem ég vil hér með vísa heim til föðurhúsanna. Hv. þm. Hafnf. sagði, að ég hefði verið að víkja að aldri hans. Það var rétt. Ég benti honum á það, að það væru aðrir eldri og reyndari menn í þessari n. en hann, og ég byggist við, að svo færi, að þeir mundu meiru ráða þar heldur en hann. Hvað viðvíkur aldri þessa hv.þm., þá skal ég fúslega viðurkenna það, að ég álít hans æsku vera hans prýði. Ég fór aldrei neitt út í að draga neitt í efa orð þessa hv.þm., vegna þess, að hann skorti reynslu, svo að það er alveg óþarfi fyrir hann að víkja sér að mér og vilja gera gys að mér fyrir það, að ég hafi ekki fulla reynslu. En viðvíkjandi þeirri reynslu, sem ætti mestu að ráða í þessu máli, þar sem verið er að ræða um skipulagsnefnd atvinnumála, þá þori ég alveg óhikað, enda þótt ég sé nokkuð yngri en hv.þm., að tefla fram minni reynslu og þekkingu á sviði atvinnumálanna gegn hans reynslu. Þá sagði hv.þm. Hafnf., að það, sem ég hefði tilfært um vald ensku nefndarinnar, til þess að rannsaka kolaiðnaðinn, sýndi það, að hún hefði samskonar vald og þessi skipulagsnefnd á að fá. Það er mikið rétt, að í sjálfu sér er valdsvið þeirra nokkuð líkt, en það eru bara verkefni þessara tveggja nefnda, sem eru gerólík, þar sem enska nefndin fékk það verkefni að rannsaka aðeins eitt stórt ágreiningsmál, og vald hennar var strax bundið við það eina verkefni. En ef við hinsvegar lítum á verkefni skipulagsnefndarinnar, - og nú er ég kominn að svo miklu ræðuefni, að ef hæstv. forseti hefir ákveðið að fresta fundi innan skamms, þá óska ég að fresta því, sem eftir er af ræðu minni, þar til fundi verður haldið áfram seinna í kvöld. Fundarhlé. Ég hafði áður lýst því takmarkaða verksviði, sem brezka n. hafði, sem átti að rannsaka hag kolaiðnaðarins. Ég gerði það til samanburðar við það mjög svo yfirgripsmikla verksvið, sem skipulagsn. atvinnumála á að hafa. Í 1. gr. er mælt svo fyrir, að n. eigi að rannsaka fjármál ríkis og þjóðar, og hverskonar atvinnurekstur í landinu, þ. e. a. s. fjármál allra einstaklinga þjóðfélagsins og atvinnurekstur þeirra. Hún á að hafa vald til þess að skyggnast niður í hverja kistu og fara niður í vasa hvers manns til athugunar á fjárreiðum hans. Og þar sem hún á að rannsaka hverskonar atvinnurekstur í landinu, nær verksvið hennar frá því smæsta til hin, stærsta. Undir valdsvið hennar heyrir því jafnt sala blaðadrengjanna hér á götunum og atvinnurekstur í stórum stíl, eins og þeim, er á sér stað hjá hv.þm. Hafnf. Hvorttveggja þetta, og allt þar á milli, getur þessi n. rannsakað. Og samkvæmt orðalagi 1. gr. frv. fellur undir verksvið n. yfirleitt allt milli himins og jarðar, og má n. því láta það af því til sín taka, sem þeir jarðnesku menn, sem í n. eru, ná til. Þá sagði hv.þm. Hafnf., að við sjálfstæðismenn yrðum að gefa yfirlýsingu þess efnis, að við vildum vinna í n. „af heilum hug“. Mér þykir þetta allundarlegt eftir yfirlýsingu hæstv.atvmrh. við 1. umr. málsins, um að sjálfstæðismenn væru ekki færir um það að starfa í n. Ég get ekki skilið þessi ummæli á annan veg en þann, að við þurfum að gefa yfirlýsingu um, að við ætlum að víkja frá okkar stefnu. En hann mætti þá lengi bíða, því að slíka yfirlýsingu munum við aldrei gefa. Sjálfstfl. er ekki svo óðfús að taka þátt í störfum þessarar n., að hann vilji vinna það til að svíkja sína kjósendur. Við munum halda áfram að berjast gegn því þjóðnýtingarbrölti, sem lýsir sér í skipun þessarar n. og verkefnum hennar. En við álítum það beina skyldu stjórnarflokkanna áður en þeir láta til skarar skríða með þá þjóðnýtingu, sem hér er stefnt að, að bera málið undir kjósendur. Við getum gengið inn á að lofa Rauðku að lifa á meðan, en við erum ekki í vafa um, hver dómur kjósendanna yrði. Ég skal láta þess getið, að einn merkur framsóknarmaður sagði við mig, að þeir viltu gera bandalag við okkur á þann hátt að lofa Rauðku að lifa, en drepa öll afkvæmi hennar. En við teljum óþarfa að láta Rauðku lifa, ef svo á að drepa öll hennar folöld. Ég fer nú að þreytast á að sitja á Rauðku, því að hún er fremur óþýð, og mun ég því fara af baki. Hún verður nú væntanlega leidd inn í hv.Ed. Ég vona að hún fái þar gott fóður, verði sett í hesthús og látin vera þar til eilífðar.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt áskorun frá 6 þingmönnum, svo hljóðandi: „Undirritaðir alþingismenn í neðri deild óska þess, að greidd séu þegar atkvæði um, hvort umræðum skuli lokið þegar í stað, samkv. 37. gr. þingskapa. Jónas Guðmundsson. Páll Zóphóníasson. Finnur Jónsson. Bergur Jónsson. Stefán Jóh. Stefánsson. Gísli Guðmundsson“.

Ólafur Thors Ég sé, að komin er fram till. um, að skornar séu niður umr. um þetta frv. Það er að vísu svo, að komið hefir fyrir áður, að slík till. væri lögð fram og er ekki mikið við því að segja, úr því að þingsköp gefa heimild til þess. En mér finnst, að þar sem hér er um að ræða 3. umr. málsins og þetta mál er eins og því hefir verið lýst, þ. e. a. s. mjög óvenjulegt í alla staði, og þar sem sá maður af stjórnarandstæðingum, sem stendur næst ríkisstj., telur ákvæði frv. fara í bág við stjórnarskrána, þá sé hart að gengið, að mönnum skuli ekki gefinn kostur á að ræða málið. Ég t. d. hefi ekki talað eitt orð um málið, og hafði ég þó ekki ætlað að láta það fara út úr deildinni án þess að segja nokkur orð, svo að eitthvað af því, sem ég hefi út á frv. að setja, gæti orðið skjalfest í þingtíðindunum, og ég hygg, að svo sé um fleiri sjálfstæðismenn. Aðeins þrír okkar flokksmanna hafa tekið til máls, þeir hv.þm. Snæf., hv. 8. landsk. og hv. 6. þm. Reykv. Því verður ekki neitað, að það er nokkuð nærri gengið málfrelsi þingmanna að skera niður umr., þegar aðeins þrír menn úr andstæðingaflokki frv. hafa tekið til máls. Verð ég því að mótmæla því algerlega, að við séum beittir slíku ofríki og tel það í alla staði óviðeigandi. Veit ég eigi heldur, hvort slíkt ofríki flýtir nokkuð fyrir afgreiðslu mála yfirleitt. Ef stjórnarflokkarnir ætla sér að beita þannig bolmagni til þess að skerða málfrelsi okkar, verða þeir að gera sér ljóst, að þeir kynnu að þurfa að grípa til þess úrræðis í fleiri málum, ef þetta á að vera til þess að stytta þingstörfin. Mér skilst nú, að skilyrði fyrir því, að slíkur niðurskurður á umr. geti yfirleitt farið fram, sé tilgreindur í 37. gr. þingskapanna. Ég þarf ekki að kynna okkar reynda forseta þessi ákvæði, en þeim til leiðbeiningar, sem hér eiga að greiða atkvæði, vil ég leyfa mér að lesa þessa gr. Þar stendur: „Ef umræður dragast úr hófi fram, getur forseti stungið upp á, að þeim sé hætt, og sker þingdeildin úr því umræðulaust. Sömuleiðis geta 3 þingmenn í efri deild, 6 í neðri deild og 9 í sameinuðu þingi krafizt þess, að greidd séu atkvæði um, hvort umræðum skuli lokið o. s. frv.“ Ég verð að mótmæla því mjög eindregið, að hægt sé að telja, að umr. um þetta mál hafi dregizt úr hófi fram, þegar þess er gætt, hvaða ákvæði felast í frv. og hvað það er óvenjulegt. Ég var ekki viðstaddur, þegar 2. umr. fór fram, en hún tók aðeins 4 klukkustundir, og af þeim tíma töluðu stjórnarliðar í 2 klst. Nú, þegar andstæðingar þessa frv. bera fram rökstudd andmæli, get ég ekki viðurkennt, að það sé neitt í þá átt, að umr. gangi úr hófi fram, þó að tveir þingmenn hafi talað gegn frv. og sá þriðji flutt eina stutta ræðu. Ég teldi því rétt, að úrskurður hæstv. forseta félli á þá leið, að þessi atkvæðagreiðsla geti ekki farið fram, vegna þess að hér séu eigi fyrir hendi þær forsendur, sem 37. gr. þingskapanna gerir ráð fyrir, að slík atkvgr. byggist á. Vil ég beina því til hæstv. forseta að taka þetta til athugunar.

Forseti (JörB): Samkvæmt ákvæðum þeirrar greinar þingskapanna, sem vísað er til þegar fram kemur áskorun um að slíta umr., skal það borið undir deildina umræðulaust, og er sjálfsagt að forseti hlíti því ákvæði. Það liggur í augum uppi, að ef forseti ber fram slíka áskorun, þá hafa umræðurnar að hans dómi gengið úr hófi fram. Nú hefi ég ekki gert þá uppástungu, sem hér liggur fyrir. En samkv. þessari sömu grein hafa 6 þm. deildarinnar rétt til að bera slíka áskorun fram, og forseti verður að sjálfsögðu að taka hana til greina. Ég mun því bera þessa áskorun undir deildina. Þingsköpin taka fram, að það skuli gert umræðulaust. Það er ætlazt til, að þingmenn dæmi sjálfir með atkv. sínu.

Jónas Guðmundsson Ég hafði kvatt mér hljóðs til að ræða um þingsköp, en ég mun falla frá orðinu, ef aðrir gera slíkt hið sama.

Ólafur Thors Ég skal ekki misnota leyfi hæstv. forseta til örstuttrar aths. Ég vildi aðeins beina til hans þeirri fyrirspurn, hvort hann lítur ekki svo á, að upphaf 37. gr. þingskapanna: „Ef umræður dragast úr hófi“ - sé líka skilyrði fyrir því, að 6 þingmenn geti borið fram áskorun um að slíta umræðum. Ef hæstv. forseti lítur svo á, óska ég, að hann úrskurði, hvort umræður hafi dregizt úr hófi fram, og telji hann það ekki, þá verði áskorunin eigi tekin til greina og því ekki borin upp.

Forseti (JörB): Ég man ekki til, að ágreiningur hafi orðið um þetta ákvæði síðan ég tók sæti í þessari hv. d. Ég lít svo á, að samkv. orðalagi þessarar greinar gildi sama regla, hvort sem tillaga um að slíta umræðum kemur frá forseta eða 6 þingmönnum. Upphaf greinarinnar hljóðar svo: „Ef umræður dragast úr hófi fram, getur forseti stungið upp á, að þeim sé hætt, og sker þingdeildin úr því umræðulaust“. - Þetta ákvæði er alveg skýlaust. Svo kemur næsti málsliður: „Sömuleiðis geta 3 þingmenn í efri deild, 6 í neðri deild og 9 í sameinuðu þingi krafizt þess, að greidd séu atkvæði um, hvort umræðum skuli lokið. Nöfn þeirra þingmanna skulu lesin upp og rituð í gerðabókina“. - Hér er svo náið samband á milli, að það virðist alveg tvímælalaust, að ætlazt sé til, að deildin skeri úr í báðum tilfellum.

Ólafur Thors Það er augljóst, að 6 þingmenn úr neðri deild geta ekki krafizt niðurskurðar á umræðum, nema því aðeins, að umræður hafi dregizt úr hófi fram. En ég lít svo á, að það sé hlutverk forseta, en eigi þingdeildar að meta, hvort umr. hafa dregizt úr hófi. Það er skylda forseta að gæta þess, að þingsköp séu eigi brotin, og ef hann lítur svo á, að umræður hafi í þessu tilfelli dregizt úr hófi fram, er eðlilegt, að hann úrskurði, að atkvgr. skuli fara fram. En ef hann hinsvegar lítur svo á, að slíku sé ekki til að dreifa, þá ber honum að girða fyrir það, að þingmeirihluti geti brotið þingsköp með því að beita meirihlutavaldi sínu. Vil ég því leggja á hæstv. forseta þá skyldu að úrskurða, hvort umr. í þessu máli hafi farið fram úr hófi.

Ólafur Thors Ég skal ekki karpa um þetta við hæstv. forseta, en ég held því fram, að minn skilningur sé réttur. 

1) JakM: Ég tel, að með því að bera þessa till. undir atkv., sé breytt þvert ofan í skýlausan tilgang 37. gr. þingskapa, og með því að meiri hl. er hér að beita minni hl. bersýnilegu ofbeldi, mun ég ekki taka þátt í þessari atkvgr.

2) ÓTh: Með tilvísun til grg.hv. 3. þm. Reykv. greiði ég ekki atkv.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég gerði grein fyrir atkv. mínu um þá till., sem nú var borin undir deildina, eins og hv. dm. hafa heyrt. En ég tel rétt að gera nokkru nánari grein fyrir afstöðu minni, svo að enginn geti verið í vafa um, að með atvgr. þeirri, sem hér fór fram gegn settum lögum, var verið að gera tilraun til að beita minni hl. alveg óforsvaranlegu ofbeldi. Skilyrði til að slíkt sem þetta megi bera undir atkv., er það, að umr. um málið hafi keyrt úr hófi fram. Ef svo er eigi að dómi forseta verður það a. m. k. að vera skilyrði fyrir hverjum þeim dm., sem slíka till. ber fram eða greiðir henni atkv. Nú hafa umr. um þetta mál farið svo fram, að frsm. hefir talað tvisvar sinnum og því aðeins notað sinn rétt, án þess þó að nota rétt sinn til athugasemda. Annar nm. hefir talað tvisvar og þannig aðeins notað sinn skýlausa rétt. Auk mín hefir ekki talað nema einn stj.andstæðingur, hv. 6. þm. Reykv., aðeins einu sinni, og 1 stjórnarliði, hv.þm. Hafnf., haldið 2 ræður. Þeir, sem eru jafnkunnugir þingsköpum og umr. eins og hv.þdm., vita, að ekki er nokkur leið að halda því fram, að hér sé verið að teygja eða toga umr. úr hófi fram. Það er því alveg bert, að með kröfu um að skera niður umr. nú, skirrist stj.liðið ekki við að beita minni hl. d. ofbeldi, ef tækifæri gefst. En þó að þeir gætu ekki komið því fram, var tilgangurinn sá sami. En það var í rauninni enn ógeðslegra vegna þess, að þeir höfðu ekki mátt til að koma því fram. En það lýsti engu að síður óskammfeilni heimsku og ófyrirleitni.  Get ég þá snúið mér að því, í fyrsta sinni í umr., að segja nokkur orð um frv. Er það nú komið til 3. umr. án þess að ég hafi talað í málinu. Ég minnist þess, að því var haldið fram við 1. umr., að skipun skipulagsnefndarinnar hefði ekki verið tekið þannig af Sjálfstfl., að ástæða hefði verið til þess, að ætla honum mann í n., eða að hann vildi taka þátt í störfum hennar, sízt á þann hátt, að gagn mætti að verða. En ég segi fyrir mig að því leyti, sem ég hefi látið í ljós skoðun mína um tilgang n. og störf, - sem ég mun hafa gert hér í sambandi við annað mál - að ég hefi aðra skoðun á því en margir samflokksmenn mínir og gildir það um afstöðu þá, sem ég tók upphaflega til skipunar n. En ég játa, að undir umr. hefir skoðun mín nokkuð breytzt. Mín skoðun var sú, þegar ég upphaflega sá það ákvæði í 4 ára áætluninni, að skipa svona n., að það væri aðeins gert eins og títt er hjá sósíalistum til þess að hafa agn á önglinum, sem gengi í fólkið, og svo ekki meir. Ég þekki slíkt ákaflega vel frá bæjarstjórnar- og þingkosningum. Síðast þegar bæjarstjórnarkosningar fóru fram hér í Rvík í byrjun ársins, minnist ég, hvernig þeir beittu þá öngulinn. Þá ætluðu þeir að kaupa 10 nýja togara og sýna fólkinu, hvernig þeir færu að útrýma atvinnuleysinu með því að bæta 10 togurum við fiskiskipaflotann. En þetta reyndist eins og vita mátti ekki annað en gott agn, sem beitt var við kosningarnar, sem enginn hugur fylgdi. Sýnir það sig bezt á því, að á aukaþinginu síðasta báru þeir fram frv., sem nú er látið detta máttlaust niður á milli stj.flokkanna og enginn þm. sósíalistanna hefir látið sér detta í hug að taka upp, nú þegar þeir hafa aðstöðu til að koma því fram. Er því auðséð, að það hefir aldrei annað verið en meiningarlaust kosningaskrum. Með þessum forsendum þóttist ég hafa ástæðu til að ætla, að þessi liður í 4 ára áætluninni væri ekki annað en venjulegt kosningaskrum, sem aldrei væri ætlað að bera árangur. Þetta lá því nær og ég gerði þeim mun minni kröfur sem flokkurinn bjóst ekki við að fá þá aðstöðu að verða krafinn efnda. En nú fór svo, að þeir fengu þá aðstöðu að mega búast við, að kjósendurnir krefðu þá efnda, og að þeir yrðu að einhverju leyti að standa við loforð sín. Það var alveg dásamleg fyrirhyggja hjá sósíalistum, hvernig þeir fóru eins og köttur kringum heitan graut um sitt aðalstefnuskráratriði - þjóðnýtinguna. Ég minnist, að ég heyrði hv.þm. Hafnf. lýsa yfir, að hann ætlaði að koma á einhverju rjómafyrirkomulagi, en hafði aldrei tíma til að gera grein fyrir, hvernig þetta mætti ske, jafnvel þó hann væri krafinn um það. Var það sannarleg fyrirhyggja að koma sér undan því. Nú geta þeir sagt, að þeir ætli að gera það með skipun n., en það þurfi bara lítilsháttar undirbúning til þess að koma öllu því fram, sem þeir lofuðu. Við bæjarstjórnar- og þingkosningarnar létu þeir á sér skilja, að allt þetta mundi veitast yður, ef þið kjósið okkur. En í 4 ára áætluninni er látið skína í, að ekki mætti ætlast til, að allt þetta yrði gert undirbúningslaust, og þess vegna hélt ég, að meiningin með því að skipa n. væri ekki sú, að henni væri ætlað að vinna nokkurt gagnlegt starf, heldur væri það aðeins blekking. Það er því engin ástæða til þess að búast við, að henni sé ætlað, eða hún ætli, að gera nokkurt gagn, né að þau frv. verði mikils metin, sem n. ber fram, enda eru þau meinlaus og má einu gilda, hvað við þau er gert. Þetta er einmitt sá árangur, sem ég bjóst við, að n. mundi gera eitthvað aðeins til þess að sýnast. En n. þarf að láta líta svo út sem hún ætli að gera meira en að sýnast, og því vill hún fá þessa rannsóknarheimild. Er þetta rétt eins og ég bjóst við gert í því augnamiði einn. Hefi ég þá trú á sómatilfinningu og réttlætiskennd hv.þm., að þeir samþ. þetta aldrei. En hafi n. borið frv. fram í þessu trausti, hefir hún ekki reiknað með, að fylgismenn hennar væru orðnir aðrir eins aumingjar, - eins auðvirðileg flokksþý og raun ber vitni um. Já, ég skil, forseti ætlar að hringja.  Ég bjóst við, að krafan um rannsóknarheimildina væri gerð í samræmi við kosningaloforð sósíalista í því trausti, að hún yrði felld, til þess svo að geta sagt kjósendunum, að þeir hefðu ekki getað staðið við loforðin vegna þess, að þeir fengju ekki rannsóknarheimildina. Ég hafði þá skoðun á þessu, að það væri ekki annað en stórkostlegt bluff, bara til þess að hafa kjósendur góða fram undir næstu kosningar. Þá var hægurinn hjá að setja málið á odd fyrir kosningar og láta stranda á því, að sósíalistar vilji þjóðnýtingu, en framsókn samvinnu. Segja svo upp samvinnunni eins og 1931 og ganga vígreifir til kosninga. Hefja nýja sókn með nýjum loforðum um, hvað flokkurinn ætli að vinna næsta kjörtímabil - semja nýja 4 ára áætlun. Ég get skilið, að hv.þm. Hafnf. segi sem svo, að slíkar undirtektir um skipun n. gefi ekki góðar vonir um samvinnu við þann flokk, sem ég tilheyri, og ég er sömu skoðunar, og þess vegna sé ekki ástæða til að ætla flokknum sæti í n. En ég get ekki neitað því, að mér finnst það sýna vantrú á n. og vonleysi um málstaðinn, ef hv. stj. og stuðningsmenn stj., sem að skipun n. stóðu, þora ekki að láta sjálfstæðismenn koma í n. og kynnast hennar störfum. Ef málstaðurinn væri virkilega góður þykir mér óskiljanlegt, ef ekki væri hægt að sannfæra jafnvel hv.þm. Hafnf. Þess vegna skoða ég það sem vantrú á málstaðinn, að sjálfstæðismenn eigi ekki erindi í n. og hafi ekki skilyrði til að taka þátt í þeim störfum, sem henni eru ætluð. Ég verð að segja, að þetta féll mjög vel við þá skoðun, sem ég hafði haft um skipun n., að hún væri ekki nema til að sýnast. Það er skiljanlegt og lá í augum uppi, að ekki yrði eins auðvelt að halda málamyndastarfi í n. í samvinnu við Sjálfstfl. án þess að það kæmi fljótlega í dagsljósið. Þegar mál þetta var til umr. hér á þingi fyrir nokkrum dögum, varð nokkur ágreiningur milli forsrh. og atvmrh.Atvmrh. lýsti því hátíðlega yfir, að höfuðtilgangur n. væri sá, að vinna að þjóðnýtingu. En forsrh. var fljótur til og rauk upp og taldi það fjarri sanni að því er sinn flokk snerti. Síðan hefir hæstv.forsrh. haft minni afskipti af málinu, en látið sitja við þessa einu yfirlýsingu um tilgang n. Þegar það er athugað, að þeir 2 flokkar, sem skipuðu n., hafa ekki fyrir fram rætt eða krufið til mergjar, á hvaða grundvelli n. ætti að starfa, þannig að þegar rætt er opinberlega um þetta, segir einn ráðh. þetta og annar hitt, er alveg augljóst, að n. er skipuð út í bláinn, án þess að gera grein fyrir, hvernig hún eigi að starfa. Atvmrh. sagði, að frá sínu sjónarmiði ætti að byggja á grundvelli þjóðnýtingar, en forsrh., að það væri fjarstæða, sem ekki kæmi til mála. Það er m. ö. o. augljóst, að samherjarnir, sem skipuðu n., hafa ekki hugsað sér neinn ákveðinn grundvöll. Styður þetta enn mína skoðun, þá, að aldrei hafi verið nein alvara með skipun n. En það, sem veldur því, að ég er farinn að vera nokkuð efablandinn um, að ekkert hafi legið bak við annað en yfirskin, er fyrirspurn, sem ég hefi orðið var við, að n. hefir sent út til iðnrekenda hér í bænum, og hvernig þeirri fyrirspurn er hagað. Hv. þm. Snæf. las hér áður við þessar umr. eitt slíkt fyrirspurnarbréf. Út af því réðst hv.þm. Hafnf. út á völlinn og þóttist skáka hv.þm. Snæf., því þar væri ekki spurt um annað en það, sem menn væru skyldugir til að svara hagstofunni. Annaðhvort er nú, að þessi hv.þm., sem er í n., hefir ekki séð bréfið, eða að hann er ekki nógu kunnugur þeim lögum, er leggja skyldu á menn að svara hagstofunni, því að í bréfinu er gengið svo nærri réttindum manna, að þeir eru krafðir svo nákvæmra upplýsinga, að spurt er um blöndun hráefna í þeim vörum, er þeir framleiða. Þess er áreiðanlega ekki krafizt af hagstofunni. Satt að segja get ég ekki séð, að það snerti þann tilgang, sem n. er ætlað að hafa, jafnvel þó það væri eindreginn tilgangur beggja stjórnarflokkanna að undirbúa þjóðnýtingu. Ég hefi ekki orðið þess var, að hv.þm. Hafnf. hafi leitt nokkur rök að því, að þess væri þörf. En það er skýlaus sönnun fyrir því, að hv.þm. - ef hann er annars kunnugur þessum fyrirspurnarbréfum - veit vel, að það er mjög mikill munur á skýrslugjöf til hagstofunnar og þeirri, sem farið er fram á í þessu bréfi. Skýr sönnun er það, að ef skýrslur, sem ætlazt er til, að hagstofan gefi, fullnægi tilgangi nefndarinnar, þá væri þessi rannsóknarheimild um leið óþörf. Þá gæti n. notfært sér upplýsingar hagstofunnar. Fyrst hagstofunni er gert að skyldu að innheimta slíkar upplýsingar frá einstaklingum hvers vegna þarf þá að gefa þessari einstöku nefnd sama vald? Það væri engin ástæða til þess, ef hér væri ekki um mismunandi tilgang að ræða. En mismunandi tilgangur er augljós af því, sem hv.þm. Snæf. upplýsti hér áður við þessa umr. Hann taldi tilgang nefndarinnar þann, að fá betri upplýsingar um atvinnurekstur einstaklinga heldur en hagstofan hefir þörf fyrir. Í þessu sambandi vil ég geta þess, að mig minnir, að síðastl. haust hafi verið auglýst verð á framleiðsluvöru, sem framleidd er af fyrirtæki norðanlands, og var lítið eitt lægra heldur en sama framleiðsluvara, sem framleidd var hér í Rvík. Síðan kom auglýsing frá framleiðendum hér í Rvík um, að þeir hefðu byrjað á framleiðslu á sömu vöru og auglýst hafði verið af fyrirtækinu norðanlands, ég man ekki, hvort tekið var fram í auglýsingunni, að verðið væri ákveðið það sama eins og á framleiðslu norðlenzka fyrirtækisins, ég man ekki heldur vel, hvort þess var líka getið, að þessi vöruteg. væri ekki samskonar, lélegri vara heldur en sú vara, sem þessi framleiðandi annars hafði á boðstólum, en að hún væri fullkomlega samkeppnisfær við framleiðsluvöru þessa norðlenzka fyrirtækis. Mér skildist, að norðlenzka fyrirtækið hefði ekki möguleika til þess að framleiða samkeppnisfæra vöru við framleiðslu hér í Rvík. Af þeim ástæðum fyrst og fremst hefir verðið verið fært niður. Mér skilst m. ö. o., að þetta norðlenzka fyrirtæki hafi ekki haft þá kunnáttu til að bera í iðnaðinum, sem til þess þurfti að framleiða samkeppnisfæra vöru við vöru Sunnlendinga. Þegar ég sé spurningarbréf skipulagsnefndar, þá skilst mér, að ef þær upplýsingar, sem þar er krafizt, eru gefnar, þá gæti n. með góðri aðstoð sinni e. t. v. bætt upp vankunnáttu þessa norðlenzka fyrirtækis, þannig að það fengi allan þann fróðleik, sem það þyrfti til þess að geta framleitt jafngóða vöru og keppinauturinn hérna í Rvík. Ég get ekki gert mér aðra grein fyrir tilgangi þessarar n. en þá, að það eigi að ljósta upp framleiðsluleyndarmálum einstakra fyrirtækja, til þess að gefa öðrum kost á að nota þau. Ég hefi ekki látið mér detta í hug, að þetta hafi verið gert af þeirri forsjálni, að það væri tilgangurinn, þegar þessi atvinnuvegur væri þjóðnýttur, að þá gæti ríkisfyrirtækið haft sinn rekstur sem fullkomnastan, því að það er ljóst, að ef fyrirtækin eru þjóðnýtt, þá hafa einstaklingar enga aðstöðu til þess að reka sinn atvinnurekstur áfram, vegna þess að ríkið er búið að taka einkarétt á því að reka þann atvinnurekstur, og þá er ekki lengur nein ástæða fyrir einstaklinginn, sem kann að búa til vöruna, að halda þeirri þekkingu sinni leyndri. Hann vinnur ekkert með því. Hinsvegar er líklegt, að slíkir menn sem áður hafa stundað atvinnurekstur, væru fengnir, a. m. k. í mörgum tilfellum, sem sérfræðingar og leiðbeinendur fyrir ríkisfyrirtæki. Þess vegna er engin ástæða til þess að fara þessa leið til að tryggja þjóðnýtingu eða það, að ríkisrekin fyrirtæki gætu framleitt sem fullkomnasta vöru. Ég skal játa, að ef þetta er tilgangurinn með þessu, þá er í því viss afsökun. Það óbrigðula „moment“ er: að það á að vanda sem bezt til undirbúningsins undir ríkisframleiðsluna. Ég hefi sýnt fram á það í þessu sambandi, að þessi undirbúningur er alveg óþarfur, því að um leið og ríkið tæki að sér atvinnureksturinn, yrði það að taka að sér verksmiðjurnar og rekstur þeirra og mundi þá að sjálfsögðu nota þekkingu þeirra manna, sem hafa rekið þennan atvinnurekstur. Það er engin nauðsyn á þessu vegna þjóðnýtingar. Hver er hún þá? Hvers vegna ber skipulagsnefndin þessar fyrirspurnir fram, sem gera mönnum skylt að skýra nákvæmlega frá því hvernig þeir setja saman efni til þess að búa til ákveðnar vörur, og varðar fangelsi, ef ekki er rétt skýrt frá? Hvers vegna er farið þannig að? Tilgangurinn getur ekki verið alþjóðarheill. Þess gerist ekki þörf. Ég efast ekkert um, að á bak við slíka kröfu liggur sá tilgangur, að efla aðra aðilja til samkeppni við þá menn, sem stofnað hafa atvinnurekstur og hafa fjölþætta reynslu að baki sér í sinni grein, e. t. v. með miklum tilkostnaði. Þessu dýrkeyptu þekkingu á að taka af þeim og selja hana í hendur einkafyrirtækjum, til þess þau geti keppt við þá með fullum árangri og betri árangri heldur en fyrirtækið fyrir norðan, sem gat ekki keppt með fullum árangri vegna vankunnáttu sinnar. A. m. k. er augljóst, að ef tilgangurinn væri þessi þá er skiljanlegt, að stj.flokkarnir skuli ekki hafa viljað blanda blóði við aðra flokka hvað skipun og starfshætti þessarar nefndar snertir. Það er einkennandi fyrir hugmyndina um þessa nefnd, skipun hennar og framkvæmd, að láta ekki aðra koma nálægt þessari nefnd en stjórnarsinna. Það er fullkomið glapræði af þinginu að gefa þessari n. slíkt vald, sem farið er fram á, því að það er óhætt að segja, að ekki sé forsvaranlegt að fá þessari n. þetta vald í hendur, eins og hún er skipuð. Hv. þm. hefir jafnvel ekki heimild til þess að veita nokkurri n. slíkt vald, eins og hv. 2. landsk. tók fram. Með þessu móti er eingöngu gefið færi á því að hnýsast svo í atvinnurekstur einstaklinga, að það verður að teljast að öllu leyti óverjandi. Það er sennilega talið óforsvaranlegt af öllum nema þeim, sem standa að hæstv. núv. stj. Ég hefi ekki breytt skoðun minni á því, að þessari n. er í rauninni ekki ætlað að vinna nokkurt starf í þágu alþjóðar. Ég er jafnsannfærður um það enn, eins og fyrst þegar ég sá þennan lið á 4 ára áætlun Alþfl., að frá alþjóðlegu sjónarmiði séð, er aðeins um hégómlega kosningabrellu að ræða. Það liggur í hlutarins eðli, hve fráleitt það er, að samþ. þetta lagafrv., sem hér liggur fyrir. Sé það hinsvegar ætlun hv.Alþ. að samþ. þessi lög, þá er það vitanlega sjálfsagt, að allir aðalflokkar þingsins hafi rétt til þess að skipa menn í þessa n., því að ef n. er aðeins skipuð 2 flokkum eða fulltrúum 2 flokka, þá er augljóst, að hinir flokkarnir eru og verða ofurseldir geðþótta nefndarinnar. Þeir eru skyldugir til þess að gefa allar upplýsingar um sín fyrirtæki og rekstur annara fyrirtækja, sem standa undir verndarvæng þessara flokka. Það er a. m. k. engin trygging fyrir því, að eitt sé látið yfir alla ganga í þessu efni. Það liggur í augum uppi, að þeir flokkar, sem standa utan við n., hafa allt aðra aðstöðu til þeirra upplýsinga, sem veittar kunna að verða. En tryggingin fyrir því, að þær upplýsingar séu ekki misnotaðar, meira og minna, fæst ekki með öðru móti en því, að öllum flokkum sé gefinn kostur á að taka þátt í starfi nefndarinnar, þannig að séð verði um, að það, sem er framkvæmt gegn einum, verði einnig framkvæmt gegn öðrum, og að vitneskja, sem fæst um atvinnurekstur þessa fyrirtækis, sem tilheyrir manni úr þessum flokki, fáist einnig um rekstur annars fyrirtækis, sem rekið er af manni úr hinum flokknum. Þetta ætti þó a. m. k. að geta verið nokkur trygging gegn því, að þær upplýsingar, sem nefndinni er gefin aðstaða til þess að fá, verði ekki misnotaðar, því að það yrði að reikna með því, að slík misnotkun leiddi eingöngu til þess, að reynt yrði að ná sér niðri með því að fara eitthvað svipað með þær upplýsingar, sem fengjust um þau fyrirtæki, sem annars hefðu verið til þess fallin að standa undir verndarvæng nefndarinnar. Hitt er augljóst, að ef þessari n. er ætlað að vinna alþjóðlegt gagn, þá er það fyrsta skilyrði fyrir því, að það megi takast, að um það náist samvinna allra, flokka, Ég veit, að stj.flokkunum er ekki geðfellt að ganga inn á þennan hugsunarferil. Þeir eru samfærðir um, að þeir einir hafi vit og þekkingu, og þeir eigi að segja fyrir um allar framkvæmdir. Áþreifanleg sönnun fékkst fyrir þessu á þingfundi hér í gær. Eins og við vitum, liggur fyrir hv. þingi frv. um fiskimálanefnd o. fl. Það er sagt, að þetta frv. sé komið frá hæstv.atvmrh., en sannleikurinn er sá, að enginn veit, hver hefir samið það og enginn veit, á hvaða þekkingar-grundvelli það er byggt. En hitt vita menn, að þetta frv. hefir ekki verið borið undir einn einasta aðila, sem nokkurt vit eða þekkingu, hefir á þeim málefnum, sem þar er talað um. Það er skiljanlegt, að meiri hl. sjútvn., sem tilheyrir núverandi stj.flokkum, mátti ekki heyra það nefnt, að frv. væri borið undir nokkurn mann eða aðila, sem nokkur ástæða var til að ætla, að hefði nokkra reynslu í þeim hlutum, sem þar um ræðir. Það er reynt að keyra þetta mál gegnum þingið, án þess að farið sé eftir áliti nokkurs dómbærs manns um málið, af því að þessir menn hafa einir vit og skilning! Ekki er feimnin mikil! Þegar hægt var að koma því til leiðar fyrir aðstoð hæstv. forseta, að nokkurra upplýsinga væri aflað um þetta mál, og tilraunir hv. meiri hl. n. til þess að þvinga málið fram áður en upplýsingar hefðu komið fram, strönduðu, og þessar upplýsingar voru komnar í hendur n., þá stendur hv. form. og frsm. meiri hl. n. upp og les upp þessar umsagnir, sem eru honum til háðungar, ef svo mætti að orði kveða í þessu sambandi. Ég vil geta þess, að hann kveinkaði sér við að lesa upp allar þær skýrslur. Þegar þessi hv.frsm. meiri hl. sjútvn. hafði lokið þessum lestri, þá sagði hann, að úr því þetta frv. væri þegar búið að gera alla hugsanlega bölvun. þá gerði það ekkert til, þótt það yrði látið halda áfram. Þetta er ábyrgðartilfinningin! En það lítur út fyrir, að það sé ekki aðeins þessi einstaki hv.þm. stj.flokkanna, sem þannig er farið, því að öðrum kosti er það óskiljanlegt, að hv. stj.flokkar líti í raun og veru svo á, að heill og hag þjóðarinnar væri bezt borgið með því móti, að þeir einir fái aðgang að því að fjalla um þessi vandamál. Í þessu sambandi vil ég minnast á það við hv. stj.fl., að í einu bréfinu, sem hv.frsm. las upp hér í gær, frá bankastjórum Landsbankans, var komizt svo að orði, að þess væri óskandi, að allir flokkar stuðluðu að samvinnu um það að leysa mestu vandamálin, sem þingið á við að fást. Það er skoðun þeirra manna, sem ábyrgðin hvílir ekki sízt á, að samvinna þingflokkanna sé óhjákvæmilegt skilyrði fyrir heppilegri úrlausn þessara miklu vandamála. En þetta virðist ekki vera skoðun hv. stj.flokka og hæstv.ríkisstj. 

Forseti (JörB): Þá hefst fundur af nýju. (ÓTh: Ég vil spyrja, hvaða 17 þm. voru við, þegar fundur hófst nú. Ég sé þá ekki). Hv. þm. G.-K. er einn af þeim.

Ég var á tali við kunningja minn hér inni í hliðarherberginu, svo að ekki var hægt að telja mig meðal þeirra, sem voru í d.

Ég hefi talið hv.þm. G.-K. með, þó að hann hefði ekki komizt lengra en í dyrnar.

Það er ekki leyfilegt að setja fund með færri en 17 þm.

. Það eru nú að vísu engin ákvæði til um það, þó að þeirri venju hafi verið fylgt einnig nú.

Gísli Sveinsson [óyfirl.]: Herra forseti! Ég veit ekki, hvort það er gustuk að þjarma meira að þessari skepnu, sem nefnd er Rauðka, en þar sem ég vona, að hæstv. forseti sé ekki eins hátt settur í neinu dýraverndunarfélagi eins og hann er hér á meðal vor, þá mun ég nú kanna gang hennar nokkuð. Ég skal þá fyrst víkja nokkrum orðum að því, hvort við skipun þessarar n. hafi pólitík ráðið, hvort henni sé ætlað að starfa pólitískt, hvort pólitík hafi komið fram í starfi hennar og hvort hægt sé að búast við pólitískum árangri af starfi hennar. Nú er þess fyrst að geta eins og reyndar hefir komið fram áður og ég hefi haft tækifæri til að taka fram í sambandi við annað mál, að þessi svokallaða skipulagsn. atvinnumála, sem nú er tekin til starfa, ekki fyrir tilhlutun þings, heldur stjórnar, fékk erindisbréf, þar sem henni er upp á lagt að skila áliti og till. að lokinni rannsókn á þessum verkefnum, sem henni var falin eða verður falin. Og eins og hv.þdm. er kunnugt, þá hefir Alþ. nú þegar fengið til meðferðar nokkur mál í frv.-formi frá þessari n., og satt að segja eru þau mál ekki og geta ekki verið árangur af neinni rannsókn. Skal ég þar nefna tvö mál, sem eru komin talsvert áleiðis hér á þingi. Það er frv. um fólksflutninga á landi og frv. um starfrækslu póst- og símamála. Bæði þessi mál voru þannig vaxin, að þar getur engin rannsókn hafa legið á bak við. Fyrra frv., sem ég nefndi, var mjög illa úr garði gert, þegar það var lagt fyrir þingið, og var sýnt fram á það með rökum undir umr. um það. Hafi n. safnað að sér gögnum um það mál og unnið úr þeim, þá hefir það verið gert mjög lauslega. Þetta sýndi líka sú meðferð, sem frv. fékk í samgmn. N. klofnaði, og báðir hlutar komu með till. um að umsteypa frv., þó að tilgangurinn héldi sér að kalla hjá meiri hl., en minni hl. vildi gerbreyta frv. Það hafði ekki verið leitað upplýsinga, sem þó voru fáanlegar í landinu, og var alls ekki hirt um að leita þeirra hjá þeim, sem vitað var, að höfðu beztan skilning á þessum hlutum. Hitt frv., sem ég nefndi, var tiltölulega mjög ómerkilegt. Það hafði áður komið fram og verið rannsakað. Það var frv. um starfrækslu pósts og síma. Það var mjög einfalt og hefði hver sem vildi getað samið það á 1-2 dögum. Ég veit, að það hefði nafni minn, sem situr nú við hliðina á mér og er formaður samgmn., vel getað. Þessi mál eru því þannig vaxin, að þau koma ekki fram frá n. hálfu sem árangur af neinni rannsókn. N. hefir þannig vanrækt þegar í byrjun það grundvallaratriði, sem er í erindisbréfi hennar, að láta fara fram rannsókn og athugun á málum, og þegar það bætist við, að hún er ekki betur skipuð að mönnum heldur en hún er, þá getur verið athugunarvert að láta hana fá jafngeysilegt rannsóknarvald og hér er lagt til. Þessir menn hafa oftar en einu sinni verið taldir upp af ráðh., og þó að sumir þeirra kunni að vera sæmilegir menn, þá eru þeir ekkert hæfari en hverjir aðrir, sem að svipuðum málum hafa starfað, og það er ekkert, sem bendir til þess, að þeir séu sjálfkjörnir í þessa n., sem á að fá svo geysimikið rannsóknarvald. Þetta er ljóst af fleiri atriðum. Ég hefi þegar nefnt afköst nefndarinnar hingað til. En það má benda á fleira. Því er ómótmælt, enda ómótmælanlegt, að skipun slíkrar nefndar var einn liðurinn í hinni svokölluðu 4 ára áætlun Alþýðuflokksins, sem er viðurkennt pólitískt kosningaplagg. Að framkvæma skipun nefndar, sem boðuð er sem kosningabeita af ákveðnum stjórnmálaflokki, sýnir það, eitt út af fyrir sig, að n. er pólitísk, og sjálf skipunin í nefndina sýnir, að það hefir verið tilætlun stjórnarflokkanna að hafa hana pólitíska. Að vísu þarf ekki að furða sig á því, þótt stjórnarflokkarnir hafi viljað með nefndarskipuninni setja pólitík í samræmi við sína stefnu. En hér skipar stjórnin n. með víðtæku verksviði um óákveðinn tíma, sem starfa skal á kostnað ríkissjóðs, án þess að samþykki Alþ. komi til eða þess sé leitað. Slíkt getur ekki verið gert til annars en að tryggja það fyrirfram, að n. þjóni ákveðinni pólitískri stefnu. Þá hefir hæstv.atvmrh. gefið þá yfirlýsingu, að frá sjónarmiði sósíalista eigi n. að komast að þeirri niðurstöðu, að þjóðnýting eigi að komast á, þar sem henni verður við komið. Með þessu er játað, að n. eigi í raun og veru enga rannsókn að hafa með höndum. Slíkt er auðvitað alger óþarfi, þar sem niðurstaðan er ákveðin fyrir fram. Loks er þess að geta, að svo var skipað í n., að aðeins stj.flokkarnir eiga þar sæti. Hinum flokkunum var bolað burt eða meinað að vera í n., þrátt fyrir það, þótt þar ætti hlut að máli stærsti stjórnmálaflokkur landsins, Sjálfstfl. Þetta er enn ein fullkomin sönnun þess, að n. á að þjóna ákveðinni pólitískri stefnu. Það var auðheyrt á einum nm., sem hér hefir talað, hv.þm. Hafnf., að honum var meinilla við, að sjálfstæðismenn fengju að starfa í nefndinni og taldi jafnvel, að starfi n. væri með því stór hætta búin. Þetta sýnir, að stjórnarflokkarnir hafa ætlað sér að starfa einir og óáreittir í n. á kostnað alþjóðar. Þá má benda á það, að fyrir liggja skrifleg gögn, sem sýna það, að hér er ekki um neina vísindalega starfsemi að ræða. N. hefir sent út fyrirspurnir til ýmissa atvinnurekenda, sem bera það fullljóst með sér, að hún er pólitísk n., en ekki óhlutdræg starfsnefnd. Sumar spurningarnar eru að vísu meinlausar, en aðrar meinlegar. Óhlutdræg starfsn. hefði ekki farið svo að, að heimta skýrslur af einstaklingum undir víti, án þess að hafa nokkra heimild til þess, eins og þetta frv. sýnir bezt sjálft, þar sem einmitt er farið fram á að fá slíka heimild. Ef n. ætlaði að starfa hlutlaust, var henni nóg að fá slíkar skýrslur frá hagstofunni, samkv. frv., sem nú hefir verið lagt fyrir Alþ. Enda hefir nú einn meðmælandi þess frv., sem hér liggur fyrir, sagt, að þær skýrslur væru þær sömu og n. á að geta krafizt eftir þessu frv. Þetta er að vísu blekking, því að frv. á að geta opnað n. leið til pólitískrar hnýsni og jafnvel árása í garð einstakra atvinnurekenda. En n. gat fengið allar fullnægjandi skýrslur frá hagstofunni, ef hún hefði ætlað sér að starfa ópólitískt. Ég hefi þá sýnt fram á það í mörgum atriðum, þar sem hvert atriði er eitt út af fyrir sig fullnægjandi sönnun þess, að n. er skipuð pólitískt og á að starfa pólitískt. Meðmælendur frv. hafa hvað eftir annað viðurkennt þetta, og því er það firra að vera að neita þessu í öðru orðinu. Ég vil spyrja meðmælendur n., hvers vegna n. hafi sent út fyrirspurnir með hótunum, meðan hún og stj. vissu, að n. hafði enga heimild til þess að gera slíkar fyrirspurnir. Það hefði ekki mátt gera minni kröfur en þær, að n. hefði komið eftir því, að frv. um skýrslur frá hagstofunni, eða þetta frv., næðu fram að ganga, svo að henni veittist heimild til að heimta allar skýrslur af einstaklingum og opinberum stofnunum. En það er ljóst, hvað fyrir n. hefir vakað. Hún hefir ætlað, með þeim ómerkilegu málum, sem hún hefir látið frá sér fara og lagt fyrir þingið, og hinum ógnandi fyrirspurnum, að hún væri verðug trausts stjórnarinnar og stj.flokkanna. Ég get þess vegna vel skilið, að sjálfstæðismenn séu ekki velkomnir í n., og satt að segja hefi ég ekki talið neina þörf á því, að sjálfstæðismenn færu í þessa n. Ég ætla engan öfundsverðan af því að vera í henni, enda er svo til hennar stofnað, að hún gat ekki verið annað en stjórnarflokkaklíkunefnd. En það er ekki hægt að neita því, að þegar stofnað er til nefndar, sem á að starfa á svo víðtækum grundvelli og hafa svo alhliða verkefni með höndum, lá næst að skipa eða kjósa slíka n. úr þingflokkunum öllum, eða a. m. k. stærstu flokkunum. En skýringin á því, hvers vegna slíkt var ekki gert, er fyrir löngu augljós. Hún er sú, að n. var frá upphafi ætlað að vera pólitísk n. og jafnvel árásarnefnd á Sjálfstfl. Það hefir komið ljóst fram, að forsvarsmenn n. eru mjög andvígir þeirri breyt. á frv., sem komin er inn fyrir tilstilli hv.þm. V.-Ísf., að tveir sjálfstæðismenn skuli einnig fá að eiga sæti í þessari uppáhaldsskepnu þeirra rauðliða, þó að þeir vilji þrátt fyrir það láta bikkjuna ganga sér til húðar. Þeir hv.þm. Hafnf. og hv. 2. þm. Reykv. hafa báðir lýst yfir því, að þessi breyt. myndi stórspilla fyrir árangri af störfum nefndarinnar eða jafnvel gera hann að engu. En hví vilja þeir þá ekki hætta við n. eða a. m. k. fella frv., ef augljóst er fyrir fram, að enginn árangur verður af störfum nefndarinnar? Mér virðist, að skepnan sé þá orðin svo gölluð, að ekki sé rétt að knýja hana áfram lengur. Ég verð því að draga þá ályktun af því, sem komið hefir fram í þessu máli í ræðum okkar sjálfstæðismanna og þá ekki síður af hálfu andstæðinga vorra, að nefndin, og þá ekki sízt þetta frv., sé orðið eitt stórt „húmbug“, sem ekki er lengur neitt skjól fyrir stjórnarflokkana, ekki einu sinni skálkaskjól. Ég vil því beina þeirri spurningu til stjórnarflokkanna, hvort þeir vilji ekki lofa þessari lemstruðu skepnu að hvíla sig héðan af og losa hv.Ed. þannig við að lóga henni.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Við 1. umr. þessa frv. minntist ég nokkuð á þetta mál og þó einkum á skipun nefndarinnar, á þann hátt, að mörgum hv. stjórnarliðum þótti ég víst gera fullmikinn aðsúg að n. og öllu hennar athæfi. Síðan hefi ég ekki skipt mér af gangi málsins, og vænti ég því, að mér verði ekki lagt það til lasts, þótt ég víki nokkuð að því við 3. umr., þar sem engir aðrir komust að við 2. umr. en þeir, sem töluðu í útvarpið. Ég hefði viljað gera nokkra aths. við ræðu hv.þm. Hafnf., sem talaði hér áðan í þessu máli. Ræða hans gaf alveg sérstakt tilefni til að ræða þær lífsskoðanir, sem virðast hafa valdið meðferð stjórnarflokkanna á þessu máli. Aðrir hv.þm. hafa þegar sýnt fram á það, hve feikilega mikið og margþætt verkefni n. er ætlað. En þegar nefnd er stofnuð til að vinna að svo víðtækum verkefnum sem þessi, gegnir furðu, að nokkur ríkisstj. skuli leyfa sér að skipa svo einhliða pólitískt í hana og gert hefir verið í þessa n. Mér þykir leiðinlegt, að hv.þm. Hafnf. skuli ekki mæta á fundi, svo að hægt sé að ræða við hann um það, sem hann sagði í þessu máli, því að þar kom „princip“ stjórnarliða í þessu máli gleggst í ljós. Hann játaði, að það væri fyrst og fremst tilgangurinn með þessu frv. að finna veilur í einkarekstrinum. Það er nú sjálfsagt svo hér sem annarsstaðar, að með eftirgrennslan má finna veilur í slíkum rekstri, og það jafnvel án þess að nokkur n. sé skipuð til þess. En skyldi þetta gilda alveg sérstaklega um íslenzkan atvinnurekstur, eða skyldi þetta eiga eingöngu við einkarekstur og rekstur hins opinbera vera þar alveg undanskilinn? Nei, en sannleikurinn er sá, að stjórnarflokkarnir vilja hvergi sjá veilur, nema í einkarekstri. Þeir gefa ekki lítið óhlutdrægt á þessi mál, af því að þjóðnýtingin er þeirra átrúnaðargoð og skipar svo háan stall í tilfinningalífi þeirra og meðvitund, að þeir loka augunum fyrir öllum göllum hins opinbera rekstrar. Annars vil ég taka það fram, að það er engin ástæða fyrir hv.þm. Hafnf. né aðra formælendur þessa máls, að halda, að atvinnurekendur hér séu neitt kvíðandi eða skjálfandi fyrir rannsókn þeirra manna, sem n. skipa. Til þess brestur þessa menn um of alla þekkingu á atvinnulífi þjóðarinnar. Að undanteknum einum manni í n., sem er trésmíðameistari, hefir enginn af þessum mönnum nokkurn tíma dýft hendi í kalt vatn hvað atvinnurekstur snertir. Betur en þetta var nú ekki séð fyrir þekkingu, hvað þá sérþekkingu, á atvinnuháttum og högum þjóðarinnar, er valið á þessum mönnum í nefndina fór fram. Fyrir gagnrýni slíkra manna þarf því enginn að blikna eða blána. Hitt er aftur á móti vitanlegt, að með fyrirspurnum sínum, t. d. til iðnaðarfyrirtækja, hefir n. látið það berlega skína í gegn, að eitthvað annað vakir fyrir henni í starfi hennar heldur en það, sem talið er í frv., að eigi að vera verkefni hennar, og er þar þó ærið talið. Því hefir verið lýst í umr., að n. hefir snúið sér til atvinnufyrirtækja, sem framleiða vörur til neyzlu, og hún spyr þau ekki um það eitt, hve marga starfsmenn fyrirtækin hafi, heldur um það, hvernig vörurnar séu búnar til, hún spyr um blöndun hráefnanna, sem notuð eru til þess að framleiða einstakar vörutegundir. Hvað getur maður nú hugsað sér, að þessir menn, hv.þm. S.-Þ., hv. 2. þm. Reykv., hv.þm. Hafnf., skólameistarinn á Hólum og útgerðarstjóri og trésmíðameistari í Hafnarfirði hafi með slíkar upplýsingar að gera? Hvaða gagn geta menn ímyndað sér, að þessir menn hafi af þeim fróðleik, sem kallast formúlur fyrir því, hvernig einhver matvæli séu saman sett, hvaða hráefni notuð eru við kemíska samsetningu efna, svo ég nefni t. d. eina þá vörutegund, sem spurt hefir verið um, smjörlíki. Það er eðlilegt, að þeir, sem spurðir hafa verið á þann hátt, eigi erfitt með að finna, hvaða meining muni vera á bak við svona yfirheyrslu.

Mig langar til að skjóta þeirri spurningu til hæstv. forseta, hvar hv. flokksbræður hans eru og hæstv. stj. Nú, þarna kemur þá einn þeirra í hv. d. Þá læt ég fyrirspurnina niður falla, ég spurði vegna þingfararkaups o. fl.

. (ÓTh gengur til forseta og talar við hann í hljóði). Ég ætla að hvíla mig á meðan hæstv. forseti og hv.þm. G.-K. talast við (ræðumaður sezt).  Samkv. 1. gr. frv. og þegar maður kynnir sér það verkefni, sem n. er falið, er ekki gott að sjá, hvaða ástæður liggja til þess, að n. fer sérstaklega að kynna sér, úr hvaða hráefni smjörlíki sé búið til. Að vísu er sagt svo í frv., að n. eigi að gera till. um skipulag þjóðarbúsins o. fl. Kannske þetta „o. fl.“ þýði það, að n. eigi að gera till. um tilbúning smjörlíkis. Þetta á sér líka stað um tilbúning skósvertu, gljávax og ýmislegs fleira af framleiðsluvörum hér á landi, því þessar spurningar eru sennilega sendar til allra framleiðenda. M. a. er því grennslazt um það, hvaða hráefni notuð séu í skósvertu. Það er sannarlega ekki ónýtt fyrir n. að vita það, hvernig skósverta er búin til. Ég sé, að hv. 8. landsk. brosir, en þetta er ekkert broslegt. Það væri hreint ekki ónýtt fyrir hv. 2. þm. Reykv., ef hann gæti konstrúerað út úr upplýsingum um samsetningu á bónvaxi og skósvertu einhverju dýrindis skósvertu eða bónvax. Ég minnist þess, að ég las eitt sinn í Englandi smásögu Hv. 2. þm. Reykv. rak þar höfuðið út úr gætt. Ég vil beina hugsun hans, sem hefir sýnt sig að vera frjó, sérstaklega eftir að hann varð formaður „Rauðku“, að því, að ég var að tala um smásögu, sem hann gæti lært nokkuð af. Það var eitt sinn fátækur hermaður, sem bað annan mann að gera sér greiða. Maðurinn varð við bón hermannsins vel og ljúflega. Hermaðurinn hafði ekkert til að borga með, en sagði þó: Eitt get ég látið þig hafa að launum, ég get kennt þér aðferð til þess að búa til talsvert góða skósvertu.

Það þýðir ekkert að segja hv. 2. þm. Reykv. þetta, hann gerir aldrei nokkrum manni greiða

. Hv. þm.N.-Þ. er kominn hér og hlustar með athygli. Ég vil gjarnan, að hann nemi af sögunni. Maðurinn fór heim til sín með blað, sem hermaðurinn gaf honum, þar sem á var uppskrift um tilbúning skósvertunnar. Maðurinn fór að athuga blaðið. (Þetta er víst alveg sönn saga). Það reyndist svo, að þessi skósverta var talsvert góð, því maðurinn, sem tók að framleiða hana, varð af því auðugur, þó að hermaðurinn væri svo hógvær að segja skósvertu þessa ekki meira en talsvert góða. Ég ætla, að rétt sé að benda þeim á, sem heyra mál mitt, hvað jafnvel þessi vara getur verið dýrmæt fyrir framleiðendur hennar, ef rétt er að farið. Það mætti nefna fleiri vörutegundir í þessu sambandi, en ég vil ekki þreyta hæstv. forseta á því að lengja mál mitt um þetta atriði, en sumir af þeim, sem n. skipa, eru bókamenn og hafa kannske lesið söguna og vita það, hvernig uppskrift um skósvertuna gaf stórfé, og að það sé þess vegna, að hv.n. leggur sig svo fram til þess að fá frá iðnrekendum uppskriftir um tilbúning ýmissa iðnaðarvara. En svo er önnur hlið á þessari sögu. Hermaðurinn stóð í þakkarskuld við þann mann, sem gerði honum gott og veitti honum beina. Hann vildi þess vegna láta það, sem hann hafði yfir að ráða til endurgjalds. En það er óvíst, að iðnrekendur, hvort sem þeir framleiða ætar eða óætar vörur, álíti sig standa í þakklætisskuld eða nokkurri skuld við n. eða hæstv. stj., og að þeir þurfi af þeim ástæðum að láta af hendi þær upplýsingar um aðferðir við tilbúning sinna vara, aðferðir, sem þeir hafa fundið með mikilli vinnu, miklu námi og ærnum kostnaði. Aðferðir, sem þessir menn hafa lært og eignazt, eins og vitað er og allir skilja, að sá maður á, sem kemst yfir slíkar aðferðir með heiðarlegu móti, annaðhvort með vinnu eða kaupum á upplýsingum um það, hvernig vara er tilbúin, sá maður á vitanlega einn rétt á þeim launungarmálum eða formúlum, sem liggja til grundvallar fyrir því, hvernig ýmsar iðnvörur eru tilbúnar. Slíkar formúlur eru oftast nær leyndarmál, og má kalla, að hver verksmiðja hafi sína aðferð fyrir sig. Það er vitað um vörur með sama nafni, sem gerðar eru með mjög mismunandi aðferðum. Menn vita, að t. d. smjörlíki er mjög misjafnt að gæðum o. s. frv. En mismunur á gæðum orsakast sumpart af því, hversu góð hráefni eru notuð og hvernig þau eru notuð, hvaða aðferðir verksmiðjurnar nota og hversu vandvirknislega unnið er, hve mikið hreinlæti er viðhaft o. s. frv. En sérstaklega þetta atriði, blöndun hráefnanna, er víst alstaðar álitið að sé hreint einkamál hverrar verksmiðju eða iðnrekstrar fyrir sig, sem ekki komi til mála, að verksmiðjan þurfi að gefa öðrum upplýsingar um. Það gleður mig að sjá, að hv.þm. Hafnf. er nú kominn í deildina og heyrir mál mitt. Því miður var hann ekki viðstaddur er ég talaði til hans áðan, en ég skal endurtaka það, sem ég sagði.  Ég veit, að hv.þm. Hafnf. veit þetta betur en ég, en ég veit þó svo mikið, að einkaleyfi á einhverri aðferð gildir sama og peningar, og getur slíkt verið stórra peninga virði í sumum tilfellum. En svo ég komi aftur að uppskriftunum, sem n. heimtar að fá á iðnaðarvörum bæði ætum og óætum, heimtar með valdboði, að gefnar séu út í yztu æsar, þá vil ég segja það, að með því er n. að heimta, að þessir menn framselji sína eigin eign.  Hv. þm. Hafnf. talaði um, að það væru miklar veilur í atvinnurekstri einstaklinganna. Ég veit ekki, hvort þessi hv.þm. hefir spreytt sig á að reka nokkra atvinnu, en það hafa margir reynt bæði hér í hv. d. og utan d., og vita þeir sennilega betur en hv.þm. hvað það er. Það er náttúrlega ekki vafi á því, að hægt er að finna veilur í einkarekstri, en hv.þm. vill þá kannske benda á betri leiðir um leið og hann fordæmir einkareksturinn. Það virðist nú móðins í stjórnarliðinu að sparka í hverskonar einkarekstur. En um leið og þessi hv.þm. leggur fram sitt lið til þess að kasta hnútum í einkareksturinn, þá flytur hann frv. í þinginu um að ýta undir þann rekstur, með því að hvetja menn til að ráðast í ný iðnfyrirtæki. Ég held, að ég fari rétt með það, að þessi hv.þm. flutti hér í þinginu frv. um ýms hlunnindi fyrir ný iðnfyrirtæki. Hvers vegna er ástæða til þess að ýta undir það, að menn stofni ný iðnfyrirtæki og ráðist svo á þau á eftir og telji, að sá grundvöllur, sem þau eru reist á, sé rangur. Það kom fram í ræðu þessa hv.þm., vafalaust eftir skipun frá flokksbræðrum hans, að ríkisrekstur væri sú aðferð, sem ætti að vera fremst í röðinni, en að einstaklingsreksturinn ætti að fordæma. Mér finnst hv.þm. Hafnf. ósamkvæmur sjálfum sér, þegar hann flytur frv., sem ýta undir einstaklingsreksturinn í landinu, en í þinginu talar hann svo þannig, að öll iðnfyrirtæki hafa ástæðu til þess að óttast hann, og n. segir hann, að hafi það markmið að finna hinar miklu veilur, sem séu í iðnaðinum. - Það hafa komið nokkur frv. frá þessari n., sem í daglegu tali er kölluð Rauðka, og þeir, sem þau hafa flutt, hafa álitið þau mjög vel undirbúin og talið rétt af hv. þingheimi að aðhyllast þau. Það má nefna frv. um einkasölu á bifreiðum o. fl., frv. um ferðamannaskrifstofu, og ennfremur er nú nýkomið frv. um líftryggingar. Ég skal ekkert segja um þessi mál yfirleitt, ég skal ekki um það ræða að þessu sinni, hvort ég tel þau þörf eða óþörf. Ég mun sýna það við atkvgr. um þau mál. En ég vil bara benda á eitt atriði, sem sýnir að samsetning og skipun þessarar n. og starfsaðferðir er allt skoðað sem sérstakt fyrirbrigði. Þegar miðað er við aðrar n., hvort sem þær eru stjórnskipaðar eða þingskipaðar, er það venja, að slíkar n. leggi fram álit og skýrslur á þeim málum, sem þær hafa til rannsóknar, en hér er ekki því til að dreifa og þess er ekki heldur að vænta. Þessi n. er til þess að gera ný af nálinni, svona 3 til 4 mánaða. En henni liggur svo mikið á, að því er virðist, að fá það lögfest, sem hún framleiðir, að hún hefir ekki tíma til að koma með álit í málunum. Þegar athuguð er 1. gr. frv., má gera ráð fyrir, að þessi n. geti orðið lengi að vinna að þessari breytingu á þjóðskipulaginu, sem er yfirlýst, að hún á að vinna að. Ég vil í þessu sambandi benda á ummæli hæstv. ríkistj. og margra hv.þm. úr stjórnarflokkunum viðvíkjandi frv. því, er milliþn. í sjávarútvegsmálum lagði fram og stjórnarflokkarnir í heild sýnast hafa tekið höndum saman um að láta ekki ná fram að ganga. Í svo að segja hverri einustu ræðu var því lýst yfir, þegar það frv. var lagt hér fram, með greinilegum og viðprentuðum ástæðum, að það væri eiginlega ekkert hægt að gera í þessu máli, af því að ekki lægi fyrir álit frá viðkomandi n. Ég held, að hæstv. ráðh., að undanteknum hæstv.forsrh., hafi iðulega að þessu vikið, a. m. k. hæstv.atvmrh. og margir þm. úr stjórnarflokkunum. Þá voru þeirra hendur og tungur algerlega bundnar nema til þess að gagnrýna till. okkar vegna þess að ekki lægi fyrir prentuð skýrsla frá n., sem var þó upplýst, að væri í prentun og var lögð fram nokkrum dögum síðar. Ég verð að kannast við það, að það var full ástæða fyrir þá að heimta af okkur, að við legðum fram skýrslu, enda vann milliþingan. að því eftir megni, og prentsmiðjan flýtti prentun skýrslunnar, eftir því sem hún gat, enda fór það svo, að skýrslunni var útbýtt nægilega snemma, svo að það þurfti út af fyrir sig ekki að verða til tafar. Ég gat þess áðan, að það hefði verið lagðar fram greinilegar ástæður með frv., sem voru vitanlega útdráttur úr þessari skýrslu, og það vissi hæstv.ríkisstj., en þó var þetta notað sem yfirvarpsástæða og vitnað í það til þess að eiga hægra með að vera á móti frv. En þessi n., sem hér er um að ræða, getur sent hvert frv. á fætur öðru og hæstv. stj. og stjórnarflokkarnir taka þau óðar upp á sína arma og bera þau fram í þinginu, jafnvel þótt um hin mestu hégómamál sé að ræða, og án þess að nokkrar skýrslur liggi fyrir frá þessari. Í sambandi við þessar margendurteknu og harðvítugu ádeilur og árásir núv. valdhafa, en með því meina ég stjórnarflokkana, á fyrirtæki einstaklinga hér á landi, benti ég á það við fyrstu umr. þessa máls, að allar þær framfarir, sem við sjáum hér á landi, vegagerðir, brúargerðir, stórútgerð, vélbátaútgerð, millilandasiglingar og margt fleira í menningar og þjóðþrifaáttina, er fram komið mest eða allt á síðastliðnum 50 árum, og allt saman er það að þakka baráttu einstaklinganna hvers á sínu sviði. Því er öllu komið í verk undir merki einstaklingsframtaksins, en ekki ríkisrekstrar eða þjóðnýtingarstefnu. Ég vil benda á, að mér finnst, þegar svo að segja hver óvalinn kratapostulinn, sem hefir slæðzt hér inn í þingið, telur sig réttborinn til þess að sparka í framtak einstaklingsins hér á landi og saka atvinnurekendurna um allt, sem miður hefir farið og jafnvel um heimsástandið og utanaðsteðjandi vandræði, að ekki væri úr vegi að líta á þessa staðreynd, að það, sem ennþá hefir verið gert og verulegt manntak er í hvað framtak í verklegum efnum snertir, er það þetta margnídda einstaklingsframtak, sem hefir verið máttarstólpinn í öllum þessum verkum. Það getur vel verið, ef heppnast að ná því takmarki jafnaðarmanna, sem hæstv.atvmrh. lýsti yfir við fyrstu umr. þessa máls, að þjóðnýta atvinnureksturinn, að svo geti farið, að þjóðin fái eftir nokkur ár þjóðnýtingu og sjái þess merki, hvað framförunum miðar áfram undir þeirri nýju tilhögun, sem stefnt er að með skipun og starfi þessarar n. Það er aldrei of rækilega á það bent, og ég vil við 3. umr. málsins í þessari hv. d. undirstrika, að fyrir þær hörðu ádeilur, sem gerðar hafa verið á þessa n. og hæstv.ríkisstj. í því sambandi, þó var fram knúð sú yfirlýsing af hendi stjórnarinnar, eins og hæstv.atvmrh. orðaði það: Að það væri engin launung að störf n. mundu beinast í þjóðnýtingaráttina. Og að þessari yfirlýsingu fenginni er því þar með slegið föstu, að báðir stjórnarflokkarnir standa að þessu verki. Það hefir komið fram till. um það og verið samþ., að Sjálfstæðisflokknum verði heimilað að tilnefna tvo menn í þessa n., og þá yrði hún sjö manna n. Nú er það vitanlegt, að Sjálfstæðisflokkurinn á þingi hefir að baki sér meiri hl. kjósenda í landinu. Eftir þeim lýðræðisanda! sem fram kemur í þessari till., þá á meiri hl. kjósenda í landinu að tilnefna tvo menn af sjö í þessa n. Hv. þm. Hafnf. hefir verið einna berorðastur á móti því, að við sjálfstæðismenn kæmumst í nefndina. Hann kann að hafa sagt það fyrir munn sína flokksbræðra og annara, sem áður hafa látið slíkt í ljós, en hugsað sem svo: „Ég veit ekkert um það, hvort þessu ákvæði verður haldið í frv. við gang þess í gegnum hv.Ed., og ég veit heldur ekki um það, hvort sjálfstæðismenn munn hirðu um að nota þá heimild, sem þá yrði í lögunum, ef till. stæði óbreytt“. En það má hv.þm. Hafnf., sem talaði einna skýrast um þetta, vel vita, að það er ekki neinum sjálfstæðismanni, sem hér er á þingi, neitt áhugamál að komast í þessa n. Þeir góðu menn þurfa ekki að ímynda sér, að við sæjumst eftir að komast í n., því fer svo fjarri. Hitt er annað mál, að það hefir verið ákaflega skemmtilegt að sjá það, og eiginlega nauðsynlegt að fá því slegið föstu við umræðurnar um það, hvort sjálfstæðismenn ættu að fá sæti í n. eða ekki, hvaða viðtökur þetta hefir fengið hjá stjórnarflokkunum og þá einkum hjá sósíalistum. Þeir hafa ekki farið dult með það, síðan úr þess varð nokkur alvara, að svona till. yrði samþ., að þeim væri ógeðfellt að nokkur sjálfstæðismaður komi nálægt þessari n.Hæstv. atvmrh. lét það skína í gegnum sínar ræður við fyrstu umr. þessa máls, að hann fyrir sitt leyti væri ekkert á móti því, að svo yrði, og hefir hann þá sennilega ekki talað í nafni síns flokks. En þessi skoðun hefir víst ekki átt marga áhangendur í hans flokki, því að það hefir komið greinilega fram, bæði í umr. hér á þingi og eins í blöðum jafnaðarmanna hér í bænum, að þeir vildu alls ekki, að sjálfstæðismenn kæmust í n. Þeir þykjast einfærir um að koma á stefnubreyt. í þessum málum hér á landi með aðstoð framsóknarmanna og vilja ekkert hafa með sjálfstæðismenn að gera í þessari n. Ég vil benda á í sambandi við allt þetta, að engir menn tala eins mikið um lýðræði og einmitt þeir, sem eru í þeim tveim stjórnmálaflokkum, sem standa að Rauðku. Engir tala meira um nauðsyn þess að vernda lýðræðið og engir þykjast vera hræddari við fasista og nazista og allt einræði annað heldur en kommúnista, sem þeir venjulega deila lítið á, heldur en einmitt þessir stjórnmálaflokkar, sem standa að stjórninni. Hér höfum við spegilinn af lýðræðishugsjónum þessara manna. Óðara en þeir hafa náð meirihlutavaldi á þingi þjóðarinnar, vilja þeir nota þá aðstöðu til þess að koma af stað breyt. á þjóðskipulaginu, þó að þeir viti, að þeir hafa ekki meiri hl. kjósenda í landinu að baki sér. Þetta er út af fyrir sig sýnishorn af einlægni þessara manna í lýðræðismálunum. Útkoman er þessi, að þeir undiroka þá, sem eru minni máttar, eins og hægt er meðan þeir mega. Innan þessara veggja er, eins og vitað er, Sjálfstæðisflokkurinn örlítið minni máttar heldur en þeir tveir flokkar, sem standa að þessari n. M. ö. o. nota þeir þennan sinn mjög svo hæpna meiri hl. til þess að koma fram hreinu og beinu ofbeldi gagnvart minni hlutanum. Enginn maður, sem vill líta óhlutdrægt á þetta mál, getur komizt hjá því að samsinna því, sem ég hefi hér sagt. Þá er að benda á, hversu haldgóðar þessar ráðstafanir verða í framtíðinni, sem eru getnar og fæddar í svona mikilli synd frá lýðræðislegu sjónarmiði skoðað og síðan þrengt upp á meiri hl. þjóðarinnar af minni hl., sem af tilviljun fékk það vald í hendur. Hvað halda menn, að slíkar ráðstafanir verði haldgóðar, þegar þær eiga að útfærast í hinu daglega lífi þjóðarinnar, eins og þær eru undir komnar? Nei, löggjöf, sem byggð er á þeim forsendum, er hér hefir verið lýst, verður aldrei vel metin af þjóðinni; til þess er hún allt of flokkslituð og einræðislituð. En það er gefið í skyn, að ráða eigi bót á velferðarmálum þjóðarinnar. Ég vil nú spyrja: Mundi hygginn maður, sem vildi koma á umbótum, fara þannig að, að kúga algerlega meiri hl. þeirra manna, sem við þessar breyt. eða umbætur ættu að búa? Ég býst við, að flestir mundu svara því neitandi. Hygginn maður mundi ekki fara svo að ráði sínu. Hann mundi leita samvinnu við sem flesta af þeim mönnum, sem ættu að verða fyrir áhrifum af þessum ráðstöfunum, og þar með búa í haginn fyrir það, að þær breyt., sem hann ætlar sér að fá fram, mæti ekki fyrirfram andúð fyrir það, hvernig þeim var af stað komið. En um þetta hirðir ekki hæstv. núv. stj. Hún treystir sýnilega meira á valdið heldur en viðurkenningu þjóðarinnar fyrir því, hvað rétt sé og hollt. En það er reynsla fengin fyrir því, m. a. s. hér á landi, að varlega sé gerandi að treysta valdboði, sem ekki hefir mætt skilningi hjá meiri hl. þeirra, sem undir því valdi eiga að búa. Dæmin liggja ekki svo fjarri, að þörf sé að nefna sérstakt löggjafaratriði til þess að sýna, að ég fer hér með rétt mál. Við sjálfstæðismenn höfum aldrei lagzt á móti því, að tekin væru atriði til rannsóknar, andlegs eða líkamlegs efnis, með aðstoð þings eða stjórnar, þegar að því hefir verið stefnt að lagfæra eða ráðstafa betur til lykta velferðarmálum þjóðarinnar. Við höfum heldur aldrei mótmælt því, að rannsókn á atvinnurekstri og þjóðarhag væri nauðsynleg. Við höfum sýnt þetta í verkinu með því - svo ég nefni síðustu dæmi - að gangast fyrir rannsókn og undirbúningi á umbótatill. bæði að því er snertir landbúnað og sjávarútveg, og er skemmst að minnast þeirrar n., sem skipuð var til þess að athuga um kreppumál bænda, og þá n., sem nýlega hefir lokið við rannsókn á hag sjávarútvegsmanna. Ennfremur mætti benda á þá n., sem skipuð var til rannsóknar á atvinnumálum þjóðarinnar, og var það mál afgreitt á næstsíðasta þingi með atkv. sjálfstæðismanna og annara hér á þingi. Þetta og margt fleira er til sönnunar því, að við höfum ekki lagzt á móti því, heldur greitt fyrir, að tekin væri til athugunar og nauðsynlegrar rannsóknar ýmiskonar atriði atvinnurekstrinum viðkomandi, með það fyrir augum að koma af stað endurbótum og viðreisn bæði til lands og sjávar. Við hefðum sannarlega ekki lagzt á móti því að skipuð væri n. með nokkuð víðara verksviði heldur en því, sem ég nefndi hér áðan, sem hefði haft til meðferðar ýms af þeim rannsóknaratriðum, sem talin eru hér í 1. gr. frv., ef það hefði verið undir okkur borið. En hæstv.ríkisstj. kaus nú að fara sínar götur í þessum málum og spyrja ekki sjálfstæðismenn til ráða, af því hún var fyrirfram í því ráðin, að veita þeim enga íhlutun hvað þessu rannsókn snerti, láta þá enga hlutdeild í henni hafa. Það er, eins og ég sagði, minni hl. þjóðarinnar, sem ætlar hér að ráða niðurlögum meiri hl. með þessu atferli. Hinsvegar hafa andmæli þau, sem við höfum beitt hér gegn þessari sérstöku og röngu aðferð, verið lögð út á verri veg af hæstv. stj. og liði hennar, og málið verið flutt þannig af þeirra hendi, að við værum á móti allri. rannsókn á þeim atriðum, sem nefnd eru í 1. gr. frv. En þetta er hin mesta firra, eins og ég hefi sýnt fram á. Hinsvegar erum við okkur þess fyllilega meðvitandi, að allt þetta rannsóknarbákn kemur ekki að neinn haldi í þjóðfélaginu, þegar til lengdar lætur, þegar til þess er stofnað á þann veg, sem ég hefi lýst og allir þekkja. Það er hér ekki um að ræða neina alvarlega tilraun af hálfu ríkisstj. til þess að ráða nokkra bót á neinu af því, sem aflaga fer í þessu landi. Það er ekki um að ræða ráðstöfun til að auka atvinnuna í landinu og létta kreppunni, eins og stundum er orðað. Það er einungis um það að ræða, að stj.flokkarnir vilja beita sínu minnihlutavaldi til þess að kúga meiri hl. þjóðarinnar. Þetta er einungis flokkspólitískt mál og það er það, sem verður fótakefli allra þeirra athafna, sem fylgja í kjölfar þessarar n. Það er þetta, sem hún að lokum veltur um, að vilja hundsa meiri hl. þjóðarinnar þegar vinna á að því, sem menn láta í veðri vaka, að séu till. til viðreisnar og bóta. Ég vil að lokum minnast á þær alvarlegu ráðleggingar, sem forstjórar þjóðbanka landsins sendu hinu háa Alþ. í gær, að vísu viðvíkjandi einu vandamáli, sem fyrir þinginu liggur, og kannske því stærsta, en sem vel má þó heimfæra upp á hin önnur vandamál, sem verið er að glíma við. Þar er það látið uppi, sem samróma álit þeirra manna, er fara með peningamál landsins, að að þeirra dómi muni þessi mál skipast bezt með samtökum og samvinnu milli allra flokka. Þar er lítið á málið af hyggindum og viti. Þeim er það ljóst, að ef annar helmingur þjóðarinnar vill með harðrétti skipa málum hins helmingsins gegn hans vilja, þá verður hönd skamma stund höggi fegin. Þess vegna benda þeir hinu háa Alþ. á að ráða því máli, sem þar er um að ræða, fisksölumálinu, með samtökum milli allra flokka. Það hefði verið betur farið, ef hæstv. stj. hefði í því máli, sem hér er um að ræða, tekið hina sömu afstöðu eins og stj. þjóðbankans gerði hvað snerti fisksölumálið. Slík ráðstöfun hefði mælzt vel fyrir hjá allri þjóðinni og hefir raunar verið reynt hjá nágrannaþjóðum okkar, þegar veruleg vandamál hafa steðjað að, að menn hafa lagt alla flokkspólitík á hilluna og reynt að taka höndum saman til þess að ráða fram úr vandasömum atvinnumálum. En núv. ríkisstj. hefir því miður valið hinn verri kostinn og kosið að skipa þessum málum aðeins frá flokkspólitísku sjónarmiði. Þar með hefir hæstv.ríkisstj. ekki valið sér hið góða hlutskipti, og skiptir það út af fyrir sig litlu, því ríkisstj. fara og ríkisstj. koma, en fyrir heildarhagsmuni þjóðarinnar hefði það verið happasælla, að hæstv. stj. hefði borið gæfu til þess að líta á þessi umbótamál frá öðru sjónarmiði heldur en flokkspólitísku sjónarmiði. Það má vel vera, að í augum hæstv.ríkisstj. séum við, sem ekki erum á sömu skoðun og hún um landsmál, svo lítils virði, að henni sýnist vel mega án okkar verka og okkar ráða vera, þegar ráðið er fram úr þeim vandamálum, sem nú steðja að þjóðfélaginu, en þau vandamál eru eins og allir vita, inn á við ekki síður en út á við, meiri og alvarlegri heldur en nokkurntíma áður hefir verið við að stríða. Það er náttúrlega ekki hægt um það að sakast fyrir okkur sjálfstæðismenn, hvernig hæstv.ríkisstj. metur okkar hæfileika, okkar vinnuþrek og okkar lífsreynslu. En þá kröfu verður hver þjóð að gera til ríkisstj., sem finnur til ábyrgðar sinnar á hverjum tíma, að hún blindist ekki af flokksofstæki, þegar um er að ræða að greiða fram úr aðsteðjandi örðugleikum, sem snerta afkomu og lífsbjargarmöguleika hvers einasta heimilis í landinu. Við höfum orðið, sjálfstæðismenn, að ræða þessi mál við hæstv. stj. og flokka hennar á þessum vettvangi. Þeim er að vísu ekki ljúft að hafa okkur hér og ennþá leiðara er þeim, að við skulum hafa okkur svo í frammi að tala um þeirra ráðabrugg og ráðstafanir. En eins og til er stofnað geta þeir undan engu kvartað, þó að við notum rétt okkar til þess að ræða um þetta efni hér á Alþ., því þeir hafa sjálfir vendileka séð fyrir því, að í nefndinni komust okkar till., okkar álit og okkar gagnrýni á engan hátt að. Ég geri ráð fyrir, eins og ég sagði áðan, að það sé engum sjálfstæðismanni neitt keppikefli að komast í þessa n., og það sé þess vegna e. t. v. alveg óþarfi fyrir hv.þm. Hafnf. og hans nóta að hafa nokkrar hótanir í frammi um sína afstöðu til mála með tilliti til þess, að það geti skeð, að sjálfstæðismenn lendi í n. Ég geri ráð fyrir, að þetta sé kvíðbogi, sem kemur fullsnemma fram. En hitt vil ég vona, að þegar þar að kemur, að ráða til lykta þeim till. til þjóðnýtingar, sem von er á frá þessari n., í hvert sinn er þjóðnýtingarfrv. á hvaða sviði sem er verða lögð fram hér á Alþ., þá verði þar til sjálfstæðismenn til þess að taka á móti þeim og segja sitt álit á þeim, þó þeir verði ekki samstarfsmenn þeirra nefndarmanna, sem nú sitja á rökstólum. Einn hv.þm. lét svo um mælt, að í þessa n. hefðu verið valdir hinir óhæfustu menn eða eitthvað á þá leið. Ég vil engan dóm á það leggja annan en þann, að þess virðist á engan hátt hafa verið gætt, að þeir menn, sem stj. skipaði í n., hefðu neinn kunnugleika af eigin reynd í nokkrum atvinnurekstri, svo að orð sé á gerandi. En hitt ætla ég, að fullyrða megi, að í hópi sjálfstæðismanna um land allt hefði ekki verið neinn vandi fyrir hæstv. stj. að finna menn til þessa verks, sem hefðu haft hæfileika fyllilega á borð við þá menn, sem nú vinna að till. og undirbúningi lagafrv. í skipulagsnefnd. Ég vil nú vona það, að þegar til þeirrar höfuðorustu kemur, sem þessi n. á að undirbúa, þegar til þess kemur að ákveða, hvort þjóðnýtingarstefnan eigi að vera ríkjandi hér á landi eða ekki framvegis, þá muni gifta landsins fá því til vegar komið, að þetta þing sitji annar meiri hluti, röggsamari og þjóðhollari en sá, sem nú situr hér og hefir lagt sig undir einokunarhelsi sósíalistanna. Ég veit það, að svo heilbrigður hugsunarháttur er enn hjá þessari þjóð, að ennþá er svo mikil trú manna á mátt sinn og megin á sviði atvinnumálanna, að þessi þjóðnýtingarjarmur finnur ennþá ekkert bergmál hjá meiri hl. þjóðarinnar, hvorki til sjós eða sveita, þótt svo slysalega hafi til tekizt, að þetta þing er þannig skipað, að hver till., sem kemur fram og miðar í þá átt að hrifsa atvinnu frá einstaklingunum, að leggja framtak einstaklingsins í rústir, hún á sér visst fylgi meiri hlutans. Það mega þeir góðu menn vita, að þetta ástand ríkir ekki að eilífu á Alþingi Íslendinga, svo mikið af heilbrigði á þjóðin enn í atvinnulífinu. Og það er ég viss um, að sérstaklega úti um sveitir landsins verður sá boðskapur ekki talinn neinn gleðiboðskapur, sem hæstv.atvmrh. boðaði hér um daginn í sambandi við starf þessarar n., að henni væri ætlað það hlutverk fyrst og fremst að vinna að þjóðnýtingu. Ég býst nú við, að það sé rétt, að ég stytti nokkuð mál mitt, og er við því búinn. Hæstv. forseti hefir verið þolinmóður, enda hefi ég stillt máli mínu vel í hóf, eins og allir hafa heyrt. En ég hefi ekki talað nema einu sinni við þessa umr., og býst ég því við, að þær aðrar aths., sem ég hefi að gera við þetta mál, geti ég komizt að með síðar meir, þegar þeir hv.þm. hafa talað, sem nú um stund hafa hvílt sig.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt svo hljóðandi áskorun: „Undirritaðir alþingismenn í neðri deild Alþingis krefjast þess hér með, að greidd séu atkvæði um, hvort umræðum um frv. til l. um heimild handa skipulagsnefnd atvinnumála til þess að krefjast skýrslna o. fl. skuli lokið nú þegar, samkv. 37 gr. þingskapa. Alþingi. 7. des. 1934. Bjarni Bjarnason, Sigfús Jónsson, Páll Þorbjörnsson, Sigurður Einarsson, Héðinn Valdimarsson. Þorbergur Þorleifsson“.

Ásgeir Ásgeirsson Mér sýnist horfa svo við eftir þeirri atkvgr., sem áður hefir farið fram hér, að það vera lítill vandi fyrir mig að greiða atkv., því ef ég segi já, mun till. verða samþ., og ef ég segi nei mun hún líka verða samþ.

Þá er bezt að taka á sig enga ábyrgð og segja hvorugt

. Þótt ég sé yfirleitt tregur til að greiða atkv. með að skera niður umr., þá mun ég gera það í þetta sinn að gefnu tilefni, enda veit ég, að þeir, sem kynnu enn að eiga einhver óbrúkuð „argument“ í fórum sínum, munu geta sent þau til Ed. með frv.

Á bakinu á henni Rauðku

Jakob Möller Mér finnst allar sömu forsendur vera fyrir hendi enn, sem fyrir hendi voru þegar gengið var til atkv. um samskonar till. fyrr á fundinum. Síðan hafa aðeins þrír dm. talað, og get ég því ekki látið mér skiljast, að þær kringumstæður séu fyrir hendi, sem ákvæði þingskapanna gera ráð fyrir, þar sem segir, að einungis sé heimilt að gera slík, samþykkt, þegar umr. keyra úr hófi fram. Ég fæ ekki betur séð en það sé sama brotið á anda þingskapanna, sem hér er í ráði að framkvæma, aðeins sú breyt. hefir orðið, að bætzt hefir í d. einn maður, sem fúslega hefir léð stjórnarliðinu lið sitt til þess að framkvæma það ofbeldisverk og gerræði, sem hér á að hafa í frami. Greiði ég því ekki atkv.

Jóhann Jósefsson Ég held nú satt að segja, að stjórnarliðið þurfi ekki undan mér að kvarta, því að ekki er svo mikið búið að tala um þetta mál, að ekki mætti halda því áfram. En á hinn bóginn er það eins og hv. 3. þm. Reykv. sagði, að sömu ástæður eru nú fyrir hendi og voru fyrr í kvöld um þetta efni, og greiði ég því ekki atkv.

Ólafur Thors Ég er nú sá eini, sem er á mælendaskrá og hefi ekki fengið að láta í ljós álit mitt um þetta mál. Ég þykist nú vita það, að allmörgum hv.þm. sárni nú að fara á mis við - - - -  (Forseti StJSt: Ég vil benda hv.þm. á það, ef hann er sjúkur, að leita sér læknis)  . Mér þætti mjög gott að fá að vita, hvaða lækni hæstv. forseti hefir, því að ég sé, að hann þrífst næstum óeðlilega vel. Það sem ég vildi segja forseta var það, að ég geri ráð fyrir, að allmargir þm. telji sjálfsagt, að ég hefði fengið að láta í ljós mína skoðun á þessu máli. Gæti ég að vísu flutt aðalrökin um leið og ég geri grein fyrir afstöðu minni við atkvgr.

Forseti (StJSt): Ef það er ekkert frekara, sem hv.þm. hefir fram að færa fyrir því, að hann greiðir ekki atkv., vil ég henda honum á, að umr. er lokið um málið. Máske hann sé búinn að skipta um skoðun um framkomna áskorun.

Ólafur Thors Ég get játað það að gefnu tilefni, að mitt atkv. fer dálítið eftir því, hve margir stjórnarliðar eru viðstaddir í d. Sé ég ekki ástæðu til að leyna því, að ég er á móti því, að umr. séu skornar niður, og ég hefi hugsað mér að greiða ekki atkvæði, ef það gæti orðið til þess að fella till., að ég sæti hjá.

Stjórnarliðar eru allir viðstaddir

. Þar sem nú einn hinn trúverðugasti stjórnarliði hefir sagt mér, að 17 stjórnarliðar séu viðstaddir, þá sé ég að það herbragð, að greiða ekki atkv., dugir ekki til að fella áskorunina, og af því að ég er því líka andvígur, að umr. verði skornar niður, segi ég nei.

Pétur Ottesen Mín aðstaða er óbreytt síðan síðast, er greidd voru atkv. um þetta, og greiði ég því ekki atkv.

Magnús Guðmundsson Ég ætla ekki að innleiða miklar umr. um þetta mál, fjarri því, en ég vildi áður en málið færi úr d. láta í ljós, að ég skil ekki, að það verði sparnaður á sameiningu landssímastjóra- og póstmálastjóraembættunum hér í Rvík. Ég hygg, að það verði að koma aðrir starfsmenn í staðinn, svo sparnaðurinn verði enginn. Um sameiningu þessara starfa hingað og þangað um landið verð ég að segja, að ég hefi aldrei fundið, að neinn sparnaður væri að því. Gagnvart þeim mönnum, sem lagt hafa stund á póststörfin, kemur þetta vitanlega svo fram, að þeir eru með þessu gerðir að undirmönnum þeirra, sem með símamálin fara, um aldur og æfi. Ég vildi aðeins láta þessa skoðun mína sjást í Alþt., áður en málið færi út úr d.

Jón Auðunn Jónsson Ég hygg, að það hafi verið að nokkru leyti fyrir mistök, að brtt. mín um að fela ritsímamönnum forstöðu ritsíma- og póstafgreiðslustöðva, var felld við 2. umr. Ég hefi heyrt það á sumum dm., að þeir tóku það svo, að verið væri að greiða atkv. um fyrri brtt. mína, en ekki þá síðari. Og a. m. k. hafði frsm. meiri hl. lýst því yfir, að það væri að sjálfsögðu skylt að fela þeim mönnum, sem hefðu næga þekkingu á símritun og símstörfum, forstöðu hinna sameinuðu síma- og póstafgreiðslustarfa þar, sem ritsímastöðvar væru. Ég vildi láta þetta koma skýrt fram, því það væri óhæft, ef forstaða slíkra stöðva væri falin mönnum, þó þekkingu hefðu á póstafgreiðslu, sem ekki kynnu til símritunar og starfrækslu síma, því til þess starfs þarf nokkra sérþekkingu. Mér þætti vænt um að heyra álit hæstv.atvmrh. um þetta; ég vænti, að hann sé mér sammála um, að svona hljóti þetta að verða í framkvæmdinni.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Ég get að sjálfsögðu enga bindandi yfirlýsingu gefið í þessu efni. Ég geri ráð fyrir, að eins og við embættaveitingar yfirleitt verði venjulega a. m. k. farið eftir till. hlutaðeigandi starfsmanna og yfirmanna. Ég skal játa, að undir venjulegum kringumstæðum finnst mér sjálfsagt að heimta fyrst og fremst þekkingu á símritun af þeim, sem þessi störf fá, þar sem símritunarstöðvar eru.

Forseti (JörB): Ég get ekki sakað mig um það, að ég hafi ekki hvatt hv.þm. til þess að vera viðstadda á fundum. Hinsvegar hefi ég tekið tillit til óska hv.þm., án tillits til flokkaskiptinga, um það að fresta atkvgr., - en þess konar getur náttúrlega gengið í það óendanlega. Þar sem nú er 2. umr. um þetta mál og engin brtt. liggur fyrir frá 2. umr., því að brtt., sem síðast kom fram um málið, kom eftir að búið var að ljúka umr., svo að hún verður tekin fyrir fyrst við 3. umr.

Það mun rétt vera

, ætla ég, að ekki þurfi að koma að sök, þótt atkvgr. fari fram nú um frv. Hinsvegar vil ég geta þess, að ég mun taka upp þá reglu, nema alveg sérstaklega standi á, þegar atkvgr. er frestað frá deginum áður, að ganga til atkv. um það mál í byrjun fundar næsta dag á eftir, nema sérstaklega standi á eins og þegar um sjúkdómstilfelli þm. er að ræða, til þess að ekki dragist úr hófi fram afgreiðsla mála. Vil ég mega vænta þess, að menn að þessu sinni sætti sig við þessi málalok nú.

Því var þá ekki gengið til atkv. um þetta fyrst í dag?

. Þá vantaði líka marga hv.þm.

Það er rétt hjá hæstv. forseta, að þetta skiptir ekki máli, vegna þess að þetta er 2. umr.

.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Eins og hv.þdm. er kunnugt, þá byggist þetta frv. algerlega á frv. því, sem nú var hér síðast til umr., um tekju- og eignarskatt. Ég held því, að það væri rétt að láta afgreiðslu þess bíða þangað til hitt frv. er orðið að lögum, en það á eftir að fara til Nd. aftur. En ef þetta frv. verður samþ. hér nú, þá er það orðið að lögum. Og þau lög verða alveg þýðingarlaus, ef frv. um tekju- og eignarskatt verður ekki afgr. sem lög frá þinginu. Ég held það færi því bezt á því að láta þetta frv. bíða eftir úrslitunum um hitt í Nd.

Forseti (EÁrna): Mér var þetta vel ljóst áður en ég tók frv. til umr. En af því að það liggur fyrir brtt. við það, sem, ef hún verður samþ., veldur því, að þetta frv. þarf líka til Nd. aftur, þá þótti mér rétt að láta fara fram atkv. um hana nú. Verði hinsvegar brtt. felld, þá má ljúka umr., en fresta atkvgr. um frv. sjálft, þangað til útséð er um afdrif tekju- og eignarskattsfrv. í Nd.

Þorsteinn Þorsteinsson Um þetta atriði hefi ég fátt eitt að segja. Ég eiginlega mælti með því við 2. umr. og hefi litlu við það að bæta. Ég álít bara, að þessi frestur frá því að úrskurður yfirskattanefndar fellur og þangað til áfrýjunin á að vera komin til ríkisskattanefndar sé of stuttur eins og hann er ákveðinn, 2 mánuðir. Ég er ekki að kvarta um þetta af eiginhagsmunum. Þvert á móti. Við sýslumennirnir megum fagna því, að fresturinn sé sem allra stytztur, því að þá eru líkindi til, að færri úrskurðum frá yfirskattanefndum verði skotið til sýslunefnda, og að menn fái fyrir bragðið ekki breyt. á úrskurðunum. En ég er hér að hugsa um þá menn, sem erfiða eiga aðstöðu í þessum efnum og þurfa að hafa tímann fyrir sér. Margir þurfa að fá „prokurator“ til þess að setja saman fyrir sig bréf til ríkisskattanefndarinnar, sem þeim finnst e. t. v. sumum svo virðuleg stofnun, að þeir ekki treysti sinni eigin réttritun. Ég held því, að þessi breyt. sé til bóta, ef samþ. verður, og einkum fyrir þá, sem fjarst búa og verstar hafa samgöngurnar.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Það hefir láðst n. að athuga þessa brtt. sérstaklega, og hefi ég því ekkert um hana að segja fyrir hönd n. En mín persónulega skoðun er sú, að hún sé óþörf. Hún veldur töfum í framkvæmd, og ég fyrir mitt leyti tel þær óþarfar eins og samgöngurnar eru nú orðnar. Í flestum tilfellum mun hinn tiltekni frestur nægja, þótt einstök tilfelli geti komið fyrir e. t. v., þar sem hann er of naumur. Ég legg enga höfuðáherzlu á þetta. N. hefir um þetta alveg óbundnar hendur, og ég er hér einungis að láta í ljós eigin skoðun.

Frsm. meiri hl. (Ingvar Pálmason) Sjútvn. hefir borið fram brtt. við þetta frv. á þskj. 683, í tveimur stafliðum. Þessar brtt. eru aðeins til lagfæringar á breyt., sem áður hafa verið gerðar á frv., og er fyrri liðurinn þess efnis, að í 1. gr., þar sem komizt er svo að orði, að matsstjóri eigi að setja yfirfiskimatsmönnum reglur um fiskimatið, þótti betur við eiga að hafa orðalagið þannig, að hann veiti þeim leiðbeiningar um starf þeirra, því í frv. er ákveðið, að atvmrh. setji reglur um matið með reglugerð. Síðari liður brtt. er um það, að ákvæði gildandi laga um skyldur og viðurlög yfirmatsmanna nái einnig til matsstjóra. Báðar þessar brtt. eru bornar fram í samráði við skrifstofustjóra Alþ.

Frsm. (Pétur Magnússon) [óyfirl.]: Þegar málið var til 1. umr. hér í d., gerði ég grein fyrir þörfinni á þessari löggjöf. Landbn., sem haft hefir málið til athugunar, varð sammála um að leggja til, að það væri látið ná fram að ganga. Þó hefir hv. 4. landsk. skrifað undir nál. með fyrirvara. N. ber fram tvær brtt. við frv., báðar við 1. gr. Sú fyrri er í því fólgin, að landsstj. verði gefinn íhlutunarréttur um samninga þá, sem gerðir kunna að verða um ábyrgðir, svo að stj. Kreppulánasjóðs hafi samningana með höndum, en beri þá þó undir landsstj., áður en frá þeim er gengið. Þar sem gera má ráð fyrir, að fjárframlög til þessara hluta lendi að öllu leyti á ríkissjóði, þótti þetta nauðsynlegt. Hin brtt. er þýðingarmeiri. Hún fer fram á, að fjárframlag úr Kreppulánasjóði hækki úr 100 þús. kr. upp í 250 þús. kr. Rannsókn hefir leitt í ljós, að ábyrgðir þær, sem einstakir menn eru í fyrir lántökum úr Kreppulánasjóði, nema meira en 1 millj. kr., auk hreppsábyrgða, sem hér eru ekki taldar með, en þær er þó heimilt að semja um, ef fé hrekkur til. Ef þetta væri hækkað upp í 250 þús. kr., mætti gera ráð fyrir, að greiðslur þær, sem hægt væri að inna af hendi, næmu 20-25% af ábyrgðarkröfunum. Er ekki vert að spá neinu um, hverjar líkur séu til, að samningar náist um þessar greiðslur, en ég tel ólíklegt, að lánstofnanir teldu sig ekki fullsæmdar, ef þær fengju 25% greiðslu upp í skuldina, svo að ekki yrði þörf á að ganga að ábyrgðarmönnunum. Legg ég því til f. h. meiri hl. n., að þetta verði samþ.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Ég fór á fund landbn., þegar málið var rætt þar. Má segja um þetta frv., að nauðsyn er á því að setja l. sem þessi. Það hefir komið í ljós við framkvæmd l. um Kreppulánasjóð, að ábyrgðarmenn verða sérstaklega hart úti. Þetta misrétti verður að leiðrétta, og þýðir lítið að létta hag skuldunauta, ef ábyrgðarmenn komast í sama fenið. Ég hefði kosið, að fyrir n. hefðu legið upplýsingar um það, hversu miklar þessar ábyrgðir væru og hvernig þeim væri fyrir komið. Vandinn í málinu er að finna meðalhófsreglu um uppgerð þessara skulda, svo að ekki séu greiddar ábyrgðir fyrir þá, sem færir eru um að standa undir þeim sjálfir. Ef þessar brtt. ná samþ., er frv. nokkuð breytt frá því, sem upphaflega var. Samt hefði ég kosið, að hægt hefði verið að hafa í l. reglur um það, hvernig skuldirnar skyldu gerðar upp. Þá er annað atriði, sem ekki er minna um vert, hvort Kreppulánasjóður er fær um að standa undir þessum ráðstöfunum. Væri fróðlegt að heyra það frá hv. 2. þm. Rang., hvað hann álítur um þetta, því að ef sjóðurinn getur ekki staðið undir þessum byrðum, þá koma þær yfir á ríkissjóð. Ég get mælt með frv. í heild. Mætti athuga fyrir 3. umr., hvaða breytingar hægt væri að gera á því til þess að finna þá meðalhófsreglu, sem ég gat um áðan, en það er vandasamt að koma slíkum ákvæðum fyrir.

Jón Baldvinsson [óyfirl.]: Ein aðalástæða hv. 2. þm. Rang. til meðmæla með frv. var sú, að kreppuhjálpin væri eyðilögð, svo að hún kæmi að engu gagni, ef ekki væri bætt úr þeim miklu ábyrgðarflækjum, sem enn væru til. Mér skildist á ræðu hv.þm., að meðan þetta væri ekki gert upp, yrðu þeir, sem fengið hefðu kreppuhjálp, að leggja á sig mikið af skuldum ábyrgðarmannanna, sem drægju þá niður í sama fenið aftur. Nú er ekki ætlazt til, að greiddur verði nema nokkur hluti þessara ábyrgða, sem eru yfir 1 millj. kr., því að eftir frv. á að verja 100 þús. kr. til þessara hluta, en eftir brtt. 250 þús. Myndu þá nokkrir verða að halda áfram að greiða þeim lánstofnunum, sem ekki væri fullnægt með þessum ¼ hluta. Það má að vísu segja, að þetta létti nokkuð á mönnum, en ég er ekki viss um, að það yrði eins mikið og hv.þm. vill halda fram. En aðalástæðuna gegn því að samþ. þetta tel ég þó þá, að þarna á að verja miklu fé til hluta, sem ekki eru til beinna hagsmuna fyrir bændur. Ennþá er ekki farið að verja neinu til að bæta úr þeim miklu erfiðleikum, sem sjávarútvegurinn á nú í, þó að um það liggi fyrir ýmsar till. En mér finnst, að jafnar væri skipt milli þessara aðila, ef nokkru fé væri varið til hjálpar sjávarútveginum, í stað þess að veita stórfúlgur til greiðslu á dauðum ábyrgðarskuldum. Mun ég því greiða atkv. á móti hækkun þessari. Ég sé, að meira eða minna af þessu hlýtur að lenda á ríkissjóði. Það má reyndar segja, að 250 þús. sé ekki mikill hluti þeirra 11 millj., sem ríkissjóður ábyrgist. En mér finnst þó ekki rétt af löggjöfinni að fara að gera upp þessar dauðu skuldir landbúnaðarins, áður en sjávarútveginum er nokkur hjálp veitt. Sjávarútvegurinn á rétt á slíkri hjálp, og hans kröfur verða því háværari, því lengra sem gengið hefir verið í því að styrkja bændur.

Jón Baldvinsson [óyfirl.]: Hv. 2. þm. Rang. hefir ekki sannfært mig um það, að ekki beri allt að sama brunni, jafnvel þó brtt. sú, er fyrir liggur, verði samþ. Í frv. er verið að ræða um þá, sem eiga kröfur á ábyrgðarmenn fyrir lántakendur úr Kreppulánasjóði. Ég geri ráð fyrir, að það séu ekki allt lánstofnanir, heldur muni sumt vera einstakir menn.

Það er alveg hverfandi og hefir enga praktíska þýðingu

. Margir bændur eru þannig gerðir, að þeim mun þykja leiðinlegt að láta aðra taka á sig ábyrgðir þeirra vegna, aðra menn, sem eru þá oft kunningjar og venzlamenn, og þeir reyna oft að borga þessum ábyrgðarmönnum, eða bæta þeim upp skakkaföllin. Mér þykir þetta sennilegt, að svo sé, enda benti hv. 2. þm. Rang á, að þetta væri svo. Ég veit, að hv.þm. meinar það, að þessir ábyrgðarmenn, sem hér um ræðir, fái eftir gefið hjá bönkunum. Ég veit ekki, hvort bönkunum þykir rétt að gefa eftir 75%; ég er ekki viss um það eftir að hafa gefið eftir af lánum lántakenda sjálfra, sem hlýtur að hafa hreinsað eitthvað til, þegar það var gert upp og kreppulánin voru veitt.

Þetta eru sömu lánin

. Við skulum gera ráð fyrir, að það sé t. d. 1000 kr. víxill, sem ábyrgðarmaður er látinn taka á sig hjá lánstofnun og álízt, að ábyrgðarmaður geti borgað, en sá maður, sem tók kreppulánið og hinn var í ábyrgð fyrir, tæki samt sem áður á sig að greiða ábyrgðarmanni sínum víxilinn. Nú mundi verða eftir gefið 750 kr., skulum við segja, en standa eftir 250 kr. Er þá nokkur trygging fyrir því, að ekki verði haldið áfram að borga þessar 750 kr., sem voru eftir gefnar, á sama hátt og hinn upphaflegi lántakandi greiðir ábyrgðarmanni sínum? Ég er alls ekki viss um, að þetta gengi á þann hátt, sem hv.þm. vill vera láta, um eftirgjöf frá hálfu bankanna. Þeir hafa þegar gefið eftir stórar fjárupphæðir til kaupmanna, sem voru þeirra viðskiptavinir, en urðu að fá eftirgjöf vegna þess, að strikaðar voru út skuldir bændanna hjá þeim. Ég er hræddur um, að þetta geti ekki gengið í það óendanlega. Það er náttúrlega rétt, að þessar 250 þús. kr. mundu jafna eitthvað í bili, eða létta undir, en ég sé ekki, að það sé svo mikilsvert, að þetta mál gangi fram nú á þessu þingi, þegar bíða úrlausnar jafnmikilsverð mál og vandamál sjávarútvegsins. Hv. 2. þm. Rang. segir, að það muni ekki miklu þessi upphæð. En þó það sé ekki hærri upphæð en 250 þús. kr., sýnist það ekki muna svo litlu, þegar lítið er í skýrslu mþn. í sjávarútv.málum, þá sýnist mega gera eitthvað með kvart milljón. Ég trúi því auðvitað vel, sem hv.þm. sagði, að hann mundi ekki verða þrándur í götu fyrir málum sjávarútvegsins. Ég sé ekki, hvaða þýðingu þessi hjálp getur haft um að koma rekstri landbúnaðarins á heilbrigðan grundvöll, og það er einmitt verkefni til viðreisnar, sem skiptir máli, en þó skal ég viðurkenna, að það er skemmtilegra að losna við þessa ábyrgðarflækju. Það þarf miklu stærri átök og fjárfrekari til að koma sjávarútveginum á réttan kjöl, en það er að því leyti meira áríðandi, eins og nú standa sakir, þar sem ríkið byggir afkomu sína miklu meira á sjávarútveginum, og að honum steðja nú miklir örðugleikar. Þó ég viti, að ríkið byggir líka á landbúnaðinum, þá sé ég enga ástæðu nú til að veita honum þessa hjálp, þó að það væri skemmtilegra, ef efni væru til þess, að gera upp þessar gömlu og dauðu ábyrgðarskuldir.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Ég skal ekki vera langorður. Ég vil aðeins taka það fram, að það mun byggt á misskilningi hjá hv. síðasta ræðumanni, að þetta sé ekki annað en afborgun, sem hér um ræðir. Ábyrgðarmönnunum verður fyrst og fremst gefið eftir, og leiðir af sjálfu sér, að bankarnir yrðu að gefa eftir stóran hluta þessara ábyrgðarlána, en ábyrgðarmenn hinn hlutann, jafnframt því sem þetta yrði gert upp. Þetta kemur fram viðvíkjandi ákvæði 1. gr. frv., og virðist því á misskilningi byggt hjá hv. 4. landsk., að bændurnir taki sjálfir þessar skuldir að sér.

Það er þó samkv. upplýsingum, sem hv. 2. þm. Rang. gaf um þetta atriði

. Ég vil stinga upp á því við hv. 2. þm. Rang., að það gildi ekki önnur regla um lánveitingar þessar eða eftirgjafir en þær, sem giltu við eftirgjafir skulda samkv. kreppulánasjóðslögunum, þannig að þeim, sem búa í kaupstöðum, sé haldið utan við, og greinin breytist þá samkv. því, þannig að hún nái yfir þá ábyrgðarmenn, sem landbúnað stunda. Þetta frv. nær að vissu leyti yfir stærri hring en kreppulánasjóðslögin gera ráð fyrir. Aðalatriðið með þeim er að hjálpa þeim bændum, sem stunda landbúnað, og sama á að vera með þessu, en það kemur bændastéttinni lítið til góða, þó gefið sé eftir ábyrgðarmönnum, er búa í kaupstöðum. Hvað því viðvíkur, að nokkuð sé algengt, að bændur taki að sér ábyrgðarskuldirnar, sem þeir í rauninni eru lausir við, hygg ég, að það séu fremur undantekningar, enda er engin lögmæt krafa fyrir því að innheimta skuldir, sem búið er að gefa eftir. Aftur á móti er ekki hægt að neita því, að þeir ábyrgðarmenn, sem landbúnað stunda, hafa sterka siðferðilega kröfu á hendur þeim mönnum, er stunda sömu atvinnu, en þeir voru í ábyrgð fyrir. Því það atriði kemur hér til athugunar, að þessir menn eru að vissu leyti háðir sömu kringumstæðum og þeir, er lán hafa fengið úr kreppusjóði, og mundi hafa verið látið niður falla, enda er aðalatriðið að bjarga þeim bændum, sem kreppulán hafa fengið, frá því að halda áfram að borga þessi ábyrgðarlán, og bjarga ábyrgðarmönnunum, svo þeir komist ekki í sama fenið. En það er ég hræddur um, að geti komið fyrir, ef framkvæmd laganna verður frv. eins og nú er. Ég get gengið inn á, að erfitt er að binda það í lögunum, að hjálpin nái ekki yfir stærri hring en kreppulánasjóðslögin ná yfir, en það má athuga þetta nánar fyrir 3. umr. En það er vitanlegt, að margir kaupstaðabúar standa í ábyrgð fyrir bændur.

Jón Baldvinsson [óyfirl.]: Það má líta á það, þegar rætt er um þetta frv., sem ætlast til, að lánstofnanirnar gefi eftir mestan hluta þeirra ábyrgðarskulda, sem hér ræðir um, að ríkið sjálft á allar þessar lánstofnanir. Við skulum segja, að Kreppulánasjóður greiði 250 þús. kr. á móti 750 þús. frá ábyrgðareigendum. Þessar eftirgjafir mundu að næstum öllu leyti lenda á Landsbankanum, Útvegsbankanum og Búnaðarbankanum, sem allir eru ríkisstofnanir. Það er því í rauninni ríkið sjálft, sem gefur upp skuldirnar, gegn því að það sjálft greiði ¼ þeirra. Ég vil benda á það, að nýbúið er að gera upp lánin í Kreppulánasjóði með tilliti til þess, hvaða ábyrgðarmenn geta borgað. Nú á að pína lánstofnanirnar með nýju skrúfstykki til þess að gefa eftir lán, sem þá voru talin trygg. Verður þó ekki ætlað, að ástandið hafi breytzt mikið síðan í fyrra. Er nú ekki hætt við, að lánstofnanirnar segi, að slík löggjöf sem þessi eigi ekkert erindi nú, þar sem alveg nýbúið sé að ganga frá eftirgjöfum á lánunum? Hv. flm. sagði, að engu væri á glæ kastað nema lagasetningunni, ef samningar tækjust ekki. En ef búizt er við, að allt standi við sama og áður, eins og mér heyrðist hv.flm. í raun og veru gera, þá er alveg þýðingarlaust að vera að setja slík lög og kasta þeirri fyrirhöfn á glæ. Annars var það mín skoðun, þegar Kreppulánasjóður var stofnaður, að ríkið ætti ekki á þennan hátt að vera að takast margra millj. byrði á herðar, heldur útvega með lántöku hæfilega upphæð í peningum í einu lagi og greiða með þeim skuldir bænda gegn mjög ríflegum eftirgjöfum, í stað þess að neyða upp á lánardrottna þessum óvinsælu kreppulánasjóðsbréfum, sem öll lenda að lokum í bönkunum. En ég skal ekki fara frekar út í þá sálma hér. Ég er andvígur frv., sem hér liggur fyrir, af því að ég álít, að eins og nú árar, hafi ríkissjóður ekki ráð á að leggja fram 250 þús. kr. í þessu skyni, né lánstofnanir ríkisins gefa eftir 750 þús. kr. af kröfum sínum.

Frsm. (Pétur Magnússon)[óyfirl.]: Auðvitað þýddi ekki að mæla með þessari löggjöf, ef búizt væri við, að allt stæði við sama og áður. Ég geri einmitt ráð fyrir, að frv., ef að lögum yrði, myndi bera ávöxt, þótt hinn möguleikinn sé auðvitað til. Annars er það misskilningur hjá hv. 4. landsk., að bankarnir séu búnir að gefa eftir mikið af skuldum bænda. Bankarnir hafa enn engar skuldir gefið upp, nema smáupphæð, þar sem veðlán hafa verið umfram fasteignamatsverð, en 9/10 af öllum skuldum bænda er ábyrgðarskuldir og þeim halda bankarnir öllum enn gagnvart ábyrgðarmönnunum. Það má víst öllu fremur benda á dæmi þess, að bankarnir hafi grætt á því, að veðskuldir bænda hafa verið greiddar upp í fasteignamatsverð. Ég held, að bankarnir hefðu oft og tíðum mátt sætta sig við minni greiðslur, ef þessar jarðir hefðu verið seldar á nauðungaruppboði. Hv. þm. segir, að samkv. frv. sé ætlazt til þess, að bankarnir gefi upp 750 þús. kr., en þess er að gæta, að stórar upphæðir af þessum skuldum eru hjá sparisjóðum úti um land, og auk þess er gert ráð fyrir, að eitthvað komi frá ábyrgðarmönnunum, því að vitanlega eru þeir menn til, sem geta tekið á sig eitthvað af lánunum. Það er tilætlun frv., að Kreppulánasjóður taki á sig nokkurn hluta skuldarinnar, ábyrgðarmennirnir nokkurn eftir getu, og hitt gefi lánstofnanirnar eftir. Hv. 4. landsk. var að tala um það, að hagur ríkissjóðs væri erfiður á þessum tímum, og skal ekki mælt á móti því, en hér er þess að gæta, að þetta framlag hans á að skiptast á 40 ár. Hér er því ekki um að ræða nema 12500 kr. á ári fyrir ríkissjóð. Það má auðvitað segja, að þetta sé há upphæð, en ekki held ég, að sagt verði, að það marki hag ríkissjóðs, þótt þetta verði gert, og víst er um það, að oft hefir ekki verið horft í slíkar fjárveitingar, þótt til óþarfari hluta væri. Hv. þm. sagði, að ríkið ætti lánstofnanirnar. Þetta má til sanns vegar færa um bankana, en það er einmitt búizt við því, að samningar samkv. frv. geti orðið til sameiginlegra hagsmuna ábyrgðarmönnum og lánstofnunum. Það er með öllu vafasamt, að lánstofnanirnar fengju meira af skuldum sínum greitt á annan hátt en þennan. Hv. 4. landsk. var að tala um, að einstakir menn væru eigendur sumra þessara ábyrgðarskulda. En mér er óhætt að fullyrða, að þær upphæðir nema örlitlu, - eru líklega ekki nema um 10 þús. kr. á öllu landinu.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Okkur hv. 2. þm. Rang. og mig greinir lítið á um þetta frv. Það er þá einkum það, hvort ákvæði 1. gr. nái aðeins til þeirra ábyrgðarmanna, sem landbúnað stunda, eða allra yfirleitt. Ég hallast að hinn fyrra, en eigi að framkvæma lögin þannig, tel ég nauðsyn á, að slíku ákvæði sé bætt inn í greinina skýrum stöfum, og vildi ég æskja þess, að hv.n. vildi taka það til athugunar fyrir næstu umr. En þótt ég sé sammála hv.flm. um tilgang frv., þá er ég samt hræddur um, að stundum geti þessi lög orðið erfið í framkvæmd og örðugt að ná samningum eftir þeim. Við skulum taka það dæmi, að maður standi í ábyrgð fyrir 16 þús. krónum, en eigi eignir, sem eru 10 þús. kr. virði. Samkv. frv. á nú Kreppulánasjóður að greiða 25%, eða 4000 kr., af þessu og ábyrgðin þar með að falla niður. Ég held, að þetta geti orðið erfitt í framkvæmd, vegna þess að lánstofnanirnar myndu líta svo á, að þar sem maðurinn ætti 10 þús. kr. upp í 16 þús. kr. ábyrgð, þá væri skaði fyrir þær að taka við einum 4000 kr. sem fullnaðarborgun. Ég veit, að hv.flm. hefir gert sér grein fyrir því, að svona gæti staðið á, og vildi því gjarnan heyra álit hans um þetta.

Frsm. (Pétur Magnússon) Í þessu dæmi geng ég út frá því, að Kreppulánasjóður greiði 4000 kr. En ég tel líka alveg víst, að ábyrgðarmaðurinn gengi glaður að því að taka á sig nokkurn hluta ábyrgðarinnar, enda er ætlazt til þess í frv., ef svo stendur á. En langsamlega mestur hluti ábyrgðarmannanna getur ekkert tekið á sig. Hér er gert ráð fyrir samningi og samkomulagi í hverju tilfelli. Fyrirfram er ekki hægt að vita nákvæmlega, hvað hægt er að hafa upp úr hverjum einstökum ábyrgðarmanni. Fulltrúar Kreppulánasjóðs og ábyrgðarmennirnir verða í hverju einstöku tilfelli að semja við ábyrgðareigendur um eftirgjöf á lánunum.

Ólafur Thors Ég hefi nú flutt um þetta mál allýtarlega ræðu við útvarpsumr. við frh. fyrstu umr. fjárl., og þarf ég því ekki að tala langt mál að þessu sinni og mun ekki gera það. Mín rök til andmæla þessu frv. eru að langmestu leyti þar saman komin, og a. m. k. færði ég þar fram allt það, sem mér finnst skipta höfuðmáli. Þær umr., sem farið hafa fram um málið síðan, og þær brtt., sem fram hafa komið um málið, tel ég ekki, að gefi mér sérstakt tilefni til langra aths., vegna þess, að enda þótt segja megi um þessar brtt. yfirleitt, að þær séu til bóta, þá er þó um þær allar það að segja, að þótt þær yrðu samþ., þá færðu þær ekki frv. í viðunandi horf, frá mínu sjónarmiði skoðað. Frá mínu sjónarmiði er við þetta mál ekkert að gera, sem fullnægi þeirri þörf, sem ég tel fyrir hendi, annað en að fella frv. og segja með því ótvírætt til um, að Alþ. sé þessari lagasetningu andvígt. Það nægir ekki að frv. dagi upp. Ég er nefnilega ekki eingöngu sammála umsögn Landsbankastjórnarinnar um það, að þetta frv., nái það fram að ganga, muni hafa skaðleg áhrif, heldur er ég einnig sammála hinu, að sú staðreynd, að það hefir komið fram á hæstv.Alþ., muni hafa mjög skaðleg áhrif á fisksölu okkar Íslendinga, svo framarlega sem frv. verður ekki hreinlega fellt. Og rökin fyrir þeirri fullyrðingu minni, fullyrðingu, sem stj. bankans hefir nú gert að sinni fullyrðingu, þau liggja fyrir í þessari ræðu, sem ég vitnaði til, og hirði ég ekki um að endurtaka þau nú. Ég þarf ekki, í sambandi við þær brtt., sem fram hafa komið við frv., að segja frá því sérstaklega eða færa nein rök fyrir því, að brtt.hv.þm. Vestm. og hv. 1. þm. Rang. eru að mínum dómi nær því að færa frv. í áttina til sanns vegar heldur en brtt.hv.þm. V.-Ísf. En báðar eiga þessar brtt. sammerkt í því, sem ég áðan gat um, að þær ná ekki neitt svipað því að nægja til þess, að bjarga því, sem bjarga þarf í þessu máli. Ég vil sérstaklega leiða athygli hv.þm. V.-Ísf. að því, að umbætur þær, er leiða af till. hans um valdayfirfærslu frá fiskimálan. til atvmrh., gerir hann nú að engu með c-lið sinnar 3. brtt. Mín skoðun er sú sama, sem fram kom við útvarpsumr., sem sé sú, að ég óttast, að afleiðing af samþ. þessa frv. yrði sú, að fisksölusamlagið félli í rústir og að upp af rústum þess mundi svo spretta einkasala, sem svo aftur mundi leggja í rústir fjárhag og getu landsmanna. Þessi skoðun mín hefir ekki breytzt, en hún hefir fengið aukið gildi í umsögnum þeirra aðila, sem leitað hefir verið umsagnar til, líka í umsögn Útvegsbankans. Ég get ekki annað um þetta sagt og í raun og veru ekki öðru við það bætt, sem ég áður sagði, en að mig undrar það mjög, að nokkur valdhafi skuli gerast til þess, að nauðsynjalausu, að seilast svo langt til örðugleikanna sem hér er gert, með því að taka á sig aðra eins ábyrgð eins og þessu máli fylgir - mig undrar það svo mjög að ég get satt að segja ekki fundið neina skynsamlega ástæðu fyrir þeirri framkomu. Ég skal játa það, að ég hefi ekki getað gert mér neina grein fyrir því, að hæstv.atvmrh. skyldi hafa óskað eftir því, að frv. þetta væri flutt, aðra en þá, að aðrir menn hafi þar verið að verki, sem hafi knúið fast á um þetta, en hæstv.atvmrh. hafi, vegna þeirra anna, .sem ráðh. hlýtur að hafa um þingtímann, ekki getað gefið sér þann tíma til þess að skoða þetta mál svo ofan í kjölinn, sem honum hefði borið að gera. Því að hann hefði átt, stöðu sinnar vegna, að setja sig inn í þetta mál betur en allt annað, sem á herðum hans hvílir um þingtímann. Ég er ekki í vafa um það, að mistök á þessu sviði eru svo örlagarík, að ef þau eiga sér stað, þá mun góður vilji á öðrum sviðum segja lítið til úrbóta og jafnvægis. Ég er ekki í vafa um það, að þetta frv., verði það samþ., er dauðadómur yfir fiskútflutningi og fiskverzlun Íslendinga. Ég get ekki orðað það öðruvísi. Ég veit eiginlega ekki, hvort mér þykir undarlegra, að hæstv. ráðh. skuli að nauðsynjalausu vilja taka á sig þessa geigvænlega þungu ábyrgð, þar sem hann ryðst inn á svið kunnáttumanna og grípur fram fyrir hendurnar á þeim, sem hafa haft þessi mál með höndum og hrífur umráð þessi í hendur löggjafarinnar, - ég veit ekki, hvort ég á að vera meira hissa á þessu eða hinu, að menn hrópa um það, að þetta sé gert í nafni lýðræðisins. Það er undarlegt lýðræði, að ætla með valdboði að níða niður frjáls samtök fiskframleiðenda. Og það bið ég hæstv.atvmrh. að athuga, að vald stjórnar fisksölusambandsins skapast jafnóðum og einstakir fiskframleiðendur biðja hana að taka við sölu síns fiskjar, en fyrr ekki. Í nafni lýðræðisins á nú að fremja það glapræði að taka af núv. valdhöfum þetta vald. er framleiðendur af frjálsum vilja hafa afhent þeim. Þetta á að knýja fram með atkv. 23 þm. gegn atkv. 24. þm., 25 þm., sem hafa að baki sér 22 þús. kjósendur, gegn 24 þm., sem hafa að baki sér 26 þús. kjósendur. Þetta þykir mér einkennilegasti spegill lýðræðisins, sem ég hefi nokkurn tíma séð, og hvað sem líður óvarfærni og geigvænlegu glapræði, þá vil ég biðja hæstv.atvmrh. og hv.þm. V.-Ísf. að hlífa okkur við að hlusta á, að afbrot þessi séu framin í nafni lýðræðisins. Þetta er jafnt brot á lýðræði eins og það er brot á móti skynsemi.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Hv. þm. G.-K. er óþarft að brýna mig á því, að ég taki á mig mikla ábyrgð með flutningi þessa frv. Mér er þessi ábyrgð fullljós. Og mér er ljóst, hver vandkvæði eru á því að framkvæma þessi l., svo að haldi komi, í óþökk margra af fiskútflytjendum. Og ég skal játa, að mér þykir miður, að þessi umsögn skyldi koma frá S. Í. F. og Landsbankanum. En ég tek það fram, að af því að mér er ljóst, hversu mikið veltur á skipan þessara mála, þá er líka mikil ábyrgð samfara því að láta þetta reka á reiðanum, eins og gert hefir verið, ekki sízt þar sem svo er komið sem nú, að viðbúið er, eftir umsögn Landsbankans, að S. Í. F. klofni vegna þess, að þetta frv. kom fram. Ættu því allir að geta skilið, hvílíkt glapræði það væri að hafast ekkert að í þessum efnum. Þessi mál eru þann veg varin, að óverjandi er að skipa þeim ekki þann veg, sem sá, er mesta hefir ábyrgðina í þeim efnum, telur bezt farið. Ég veit, að svo erfitt sem það er að skipa málunum með löggjöf, þá er það ennþá erfiðara án löggjafar, og vil ég ekki mæta þeirri ábyrgð. Ég skal ekki hrella hv.þm. með skrafi um lýðræðið. Ég hefi talað færra um það en hann, en ég held nú samt, að mætur okkar á því standi í öfugu hlutfalli við orðafjöldann. Hann vill a. m. k. ekki heyra það nefnt í verzlunar- og atvinnumálum. Hann vill, að fjármagnið, þeir, sem flesta hafi þorskana, séu einráðir um þessi mál. Ég sé ekki ástæðu til að víkja að fleiru í ræðu hv.þm. En til þess að sýna, að ekki var flanað að flutningi þessa frv., vil ég geta þess, að allir stjórnendur S. Í. F. vissu, að ég hafði í hyggju að flytja slíkt frv. Eins lét ég bíða að flytja frv. á Alþ., til að sjá, hver væri afstaða fulltrúa samtalsins. Það er rangt hjá hv.þm., að ég hafi ekki getað sinnt málinu vegna annríkis, enda þótt ekkert mál í þinginu muni hafa tekið meiri tíma fyrir mér en þetta.

Hví lagði hæstv. ráðh. þá ekki frv. fyrir stj. S. Í. F.?

. Ég áleit, að það væri þýðingarlaust. eins og stj. er nú skipuð, enda var mér fyrirfram kunnugt álit stjórnendanna. Vík ég svo að aðalatriði frv. Ég skal ekki eyða mörgum orðum um hræðslu sumra hv.þm. við þessa hræðilegu einkasöluhugmynd. Mörgum þessara manna er ljóst, að einkasala er nauðsynleg, en hér er aðeins deilt um það, hverjir eiga að stjórna henni. Ég hefi áður lýst yfir því, að þessi einkasöluheimild muni ekki verða notuð án undangenginnar rannsóknar í markaðslöndunum á því, hvort hún geti orðið til óhagnaðar. Er líka til þess bent í frv., í upphafi 12. gr. Annars get ég sagt, að með tilliti til innanlandsástandsins álít ég, að bezt sé, að þetta sé allt á einni hendi. Aftur skiptir það minna máli, hvort salan er í hendi fiskframleiðenda eða ríkisstj. Aðalatriðið er sem sagt, sú salan sé á einni hendi. Þetta er líka viðurkennt af þeim, sem telja sig á móti einkasölu. Það er mjög harmað af stj. S. Í. F., að ekki skuli allir fiskframleiðendur fást inn í samlagið. Er það ekki nema eðlilegt frá þeirra sjónarmiði. En hér greinir aðeins á um það, hvorir ráða, þeir, sem eiga fiskinn, eða þeir, sem skipa stj. S. Í. F. Frv. er svo byggt, að sérstök aðstaða er veitt einum útflytjanda, sem uppfyllir tvö skilyrði: annað, að hann ráði yfir 80% af útfluttu fiskmagni, en hitt, að hann uppfylli ákvæði 4. gr. frv., að fél. sé opið öllum fiskframleiðendum og að þorskatalan ráði þar ekki ein saman.  Mér er svo mikið áhugamál að tryggja þetta, að ég er reiðubúinn að semja um enn frekari tryggingar að því er snertir sérstöðu þessa fél. borið saman við stærri og smærri framleiðendur. En ég vil, að það sé tryggt, að þessum málum verði ekki skipað aðeins eftir geðþótta þeirra manna. Þá eru einstakar brtt. 1. brtt.hv.þm. Vestm. og hv. 1. þm. Rang. á þskj. 681 gerir ráð fyrir, að niður falli í upphafi 2. gr. orðin „verkunarleyfi og“. Mig furðar á þessu frá þeim hv.þm. Í grg. frv., sem hv.þm. G.-K. flutti hér snemma á þingi, er bent á, að eftir nokkurn tíma myndu hafa safnazt fyrir svo miklar fiskbirgðir í landinu, að nægja myndu til útflutnings handa markaðslöndum vorum í heilt ár. Hvaða vit er þá í því að vilja ekki leyfa stj. að takmarka verkun? Er lítið vit í að verka fyrir Spán og Ítalíu miklu meira en von er til, að hægt verði að selja þangað. Þetta verður auðvitað ekki gert fyrr en nauðsyn er til, en heimild verður að vera fyrir því. Í frv. er þetta orðað svo, að n. skuli gera þetta, en ég get sætt mig við brtt. frá hv.þm. V.-Ísf., þess efnis, að hún geti gert það, ef henta þykir. - Ég mun greiða atkv. á móti þessari gr. Þá er 2. brtt. á sama þskj., a- og b-liður. Ég tel ekki ástæðu til þessara breyt. á frv. Ég sé ekki ástæðu til að leyfa mönnum að bjóða til sölu fisk, sem þeir geta svo e. t. v. ekki selt fyrir hið boðna verð, af því að það kemur í bága við gildandi lagaákvæði: Sama er um b-lið að segja. Þar er gert ráð fyrir, að án sérstaks leyfis megi láta smásendingar til Stóra-Bretlands og Norðurlanda. Hvaða meining væri að leyfa slíkt og opna þannig leið til þess, að sá fiskur yrði sendur áfram til Suðurlanda á okkar kvóta. Þá er 3. brtt., sem gerir ráð fyrir, að fél. fiskframleiðenda séu ekki sett önnur skilyrði en þau, að það skuli opið öllum fiskframleiðendum, og að það ráði yfir 75% af saltfiskframleiðslunni (í stað 80% í frv.). Sami hundraðshluti er nefndur í varatill. frá hv.þm. V.-Ísf., og get ég fallizt á þá breyt. Þá eru meginatriði 5. gr. felld burt með 4. brtt., sem sé þau, að fiskimálan. geti sett sem skilyrði fyrir löggildingu manna sem útflytjenda, að þeir hlíti fyrirmælum hennar um skiptingu markaðsstaða, útflutningstíma, afhendingu gjaldeyris og annað. Þetta held ég, að sé mjög varhugavert. Þessi ákvæði eru m. a. til þess að koma í veg fyrir, að útflytjendur geti spillt hver fyrir öðrum, ef fleiri eru en einn. Þá leggja þessir hv.þm. til, að 8. og 9. gr. falli niður, og er þetta í samræmi við brtt. þeirra við 2. gr., en henni hefi ég þegar svarað. Þá leggja þeir enn til, að 12. gr. verði niður felld, og þarf ég ekki að fjölyrða um þá till. Ef svo er, sem vera virðist, eftir bréfi Landsbankans að dæma, að þetta frv. hafi orðið til að ríða S. Í. F. að fullu, þá er ekkert vit í að fella burtu einkasöluheimildina. Þá er engin leið til nema sú, að útflutningurinn verði fenginn í hendur fleiri, en smærri útflytjendum. Eina tryggingin er, að útflytjendur viti, að til sé einkasöluheimild, sem nauðsynleg er til að, hafa fullt eftirlit, ef um fleiri útflytjendur er að ræða en einn. Þá er brtt. frá hv. 6. landsk., þess efnis, að aftan við 3. gr. bætist: „og ennfremur á verkuðum saltfiski til annara landa en aðalmarkaðslandanna“. Ég hygg, að rétt sé að samþ. þessa brtt. Ég geri ráð fyrir, að þarna yrði um að ræða fisk, sem sendur yrði tilbúinn til neyzlu, en ekki til útflutnings eftir það til Suðurlanda. Þá er brtt. frá hv.þm. V.-Ísf. á þskj. 684. 1. brtt. er þess efnis, að ekki megi skipa í fiskimálan. stjórnarmenn eða starfsmenn neins fiskútflytjendafél. Við hana er aftur brtt. frá sama hv.þm. á þskj. 694, að hún orðist svo: „Í fiskimálan. má ekki skipa neinn þann, sem starfar að fiskútflutningi. Ákvæði þetta nær þó ekki til fulltrúa bankanna í stjórn fisksölufélags“. Ég er að öllu leyti samþykkur þessari till., en ég er ekki viss um, eins og hún er orðuð, að hún geti ekki komið í bága við skipan n. á einhvern hátt. Vil ég því mælast til við hv.þm., að hann taki till. aftur, og vil ég þá lofa því, að ég skal athuga, hvort ekki er hægt að ná því sama með öðru orðalagi við meðferð málsins í Ed. Þá er 2. brtt. á þskj. 684. Fyrsta málsgr. 2. gr. frv. orðist svo: „Fiskimálanefnd hefir með höndum úthlutun verkunarleyfa, ef þau verða fyrirskipuð“. Ég get um þetta vísað til þess, er ég sagði í sambandi við brtt. á þskj. 681, og mun ég greiða atkv. með þessari till. Þá geri ég ráð fyrir þeirri breyt., að úthlutun útflutningsleyfa og löggilding saltfiskútflytjenda verði lögð í hendur atvmrh. Segi ég þetta í sambandi við c-lið 3. brtt. á þskj. 684. Ég hefi gert skrifl. brtt. við þennan lið, svo hljóðandi: „Liðurinn orðist svo: Aftan við gr. bætist: Atvmrh. getur falið fiskimálanefnd úthlutun útflutningsleyfa. Einnig getur ráðherra falið nefndinni eða almennu fisksölufélagi (sbr. 2. málsgr. 4. gr.) framkvæmd þeirra annara starfa, er ráðlegt þykir og undir hann heyra samkvæmt lögum þessum“. Mér finnst ekki eðlilegt, eins og ráð er fyrir gert í brtt.hv.þm., að einn útflytjandi, þótt aðalútflytjandi sé, eins og t. d. S. Í. F., úthluti útflutningsleyfum til annara. Er eðlilegra, að þetta liggi hjá fiskimálan. eða ráðh. Þá er brtt. við 4. gr. frv., fyrst a-liður, að í stað „Fiskimálanefnd“ komi: „Atvinnumálaráðherra“. Ég er þessu samþykkur. En ég tel þó rétt, að þetta yrði skilið svo, að atvmrh. leiti álits fiskimálan. áður en löggilding fer fram. Því hefi ég gert aðra skrifl. brtt. við þennan lið brtt.hv.þm., svo hljóðandi: „Liðurinn orðist svo: Fyrstu málsgr. skal orða svo: atvinnumálaráðherra löggildir saltfiskútflytjendur, ákveður tölu þeirra og löggildingartíma, allt að fengnum tillögum fiskimálanefndar“. Vona ég, að hv.þm. hafi ekkert á móti þeirri breyt. Þá er b-liður þessarar brtt.: „Fyrir „80% eða meira af saltfiskframleiðslu landsmanna, og getur þá fiskimálanefnd ákveðið“ í 2. málsl. kemur: 65% eða meira af saltfiskframleiðslu landsmanna, og getur þá atvinnumálaráðherra ákveðið“. Til vara hefir hv.þm. borið fram brtt. á þskj. 694, þar sem 75% koma í stað 65%, og er það sami hundraðshluti og ákveðinn er í brtt.hv.þm. Vestm. á þskj. 681. Ég get fallizt á, að eðlilegt sé að færa töluna niður í 75%, en ég held, að 65% sé of lágt. Um d-lið sömu brtt. get ég sagt, að ég er honum sammála. Þar er aðeins fellt niður smávægilegt atriði og óþarft. Þá er sú brtt., sem að sumu leyti skiptir mestu máli, sem sé 5. brtt., við 5. gr. frv., á þskj. 684. En í 5. gr. eru þau ákvæði, „að þeir, sem samkv. 4. og 5. gr. fá löggildingu nefndarinnar sem útflytjendur, verða að skuldbinda sig til að hlíta fyrirmælum hennar um framboð og lágmarksverð á fiski, sem seldur er til útlanda, um skiptingu markaðsstaða, útflutningstíma, afhendingu gjaldeyris og annað það, sem nefndin setur að skilyrði fyrir veitingu útflutningsleyfa samkvæmt lögum þessum“. Þessi almennu skilyrði eru látin ná til allra útflytjenda jafnt, hvort sem þeir eru stærri eða smærri útflytjendur. En eftir brtt.hv.þm. á einn aðalútflytjandi að fá löggildingu fyrir að flytja ákveðið fiskmagn, sem á að vera undanþegið hinu almenna ákvæði. En ef hann er ekki til staðar, heldur fleiri smærri útflytjendur, þá standa þessi ákvæði, og þá er þeim beitt. Ég tel þetta ekki óeðlilegt. Það er síður þörf á eftirliti, ef útflytjandinn er einn, svo að sala hans hlýtur að ráða verðinu. En það er nauðsynlegt, ef um fleiri útflytjendur er að ræða, að þá sé valdið í höndum fiskimálanefndar. Ég get því greitt atkv. með brtt.hv.þm., og tel, að hún sé að sumu leyti til bóta, því það er betra, að lögfest sé þessi sérstaða aðalútflytjanda. Brtt. við 6. gr. er í samráði við það, sem áður er komið. Um b-liðinn hefi ég ekkert að segja. 7. brtt. er afleiðing af breyt., sem gerð er á ákvæðum um verkunarleyfi. Sama má segja um 8. brtt., við 11. gr. Hún er í samræmi við aðrar breyt. 9. brtt., við 12. gr., er þess efnis, að ef aðalútflytjandinn er einn, þá sé fellt niður ákvæðið um það, að séu framkvæmdastjórarnir þrír, þá tilnefni fiskimálan. einn þeirra. Brtt. leggur til, að þetta ákvæði verði fellt niður og fél. geti ráðið framkvæmdastjórana. Þetta er ekki mikilvægt atriði, ef fél. er byggt upp eins og tilætlað er samkv. frv. En ef nokkrir eru fyrir utan fél., þá tel ég eðlilegt, að stj. skipi einn af framkvæmdastjórunum. Ég mun því ekki geta greitt þessari till.atkv. - Um b-lið sömu brtt., sem er um það, að orðið fiskimálanefnd falli niður, get ég verið honum sammála, því það er í samræmi við aðrar breyt., sem ég hefi rætt um áður. - Þá leggur hv.þm. til, að aftan við gr. bætist nýr málsliður, sem hljóðar svo: Nú verður slík einkasala fyrirskipuð, og skal þá ríkisstjórnin gefa fiskframleiðendum kost á að taka hana í sínar hendur, þegar stofnað verður félag fiskframleiðenda, er fullnægir 2. málslið 4. gr. - Ég tel rétt að samþ. þetta. Þá liggur fyrir brtt. frá meiri hl. sjútvn., að aftan við 12. gr. komi ný grein: Ríkisstjórninni er heimilt að veita einstaklingum og félögum lán eða styrk, til þess að gera þeim kleift að koma upp tækjum til þess að verka fisk og aðrar sjávarafurðir með nýjum aðferðum, svo sem herðingu, hraðfrystingu o. fl., svo og til þess að gera tilraunir með útflutning og sölu sjávarafurða á nýja markaðsstaði, enda leggi þá markaðs- og verðjöfnunarsjóður einnig fram fé í sama skyni. Fiskimálanefnd sér um veitingu lána og styrkja samkvæmt l. málsgrein eftir reglum, sem ríkisstjórn setur, að fengnum tillögum fiskimálan., og mega lánin vera vaxtalaus um ákveðið árabil. Ríkisstjórninni er heimilt að verja allt að 1 milljón króna samkvæmt ákvæðum þessarar greinar, og heimilast henni að taka þá upphæð að láni, eða jafngildi hennar í erlendri mynt. Ég vil leggja áherzlu á það, að þessi till. nái að ganga fram. Mér er það ljóst, að eins og útlit er nú með sölu til markaðslandanna, þá væri það óverjandi glapræði, að gera engar ráðstafanir til þess að gera þessa vöru seljanlega á öðrum stöðum. Það er hægt að gera það á tvennan hátt. Í fyrsta lagi með því að selja verkaðan fisk á fleiri staði en nú er gert. En þetta verður ekki gert án kostnaðar, og ekki heldur á svipstundu. Þetta má í öðru lagi gera með því að taka upp nýbreytni í verkunaraðferðum til þess að skapa aukna sölu, svo sem herðingu, hraðfrystingu o. fl. En þetta kostar vélar, og það að senda menn til þess að reyna að selja fiskinn. - Það má nefna aðra nýbreytni, svo sem að búa til mjöl úr fiskinum. Ennfremur má auka sölu saltfiskjar með því að selja til landa, sem ekki hefir verið selt til áður. En það stoðar ekki að skrafa um þetta. Það þarf bæði að veita fé til þess og útvega menn til þess að leysa þetta starf af hendi. Mennina getum við ekki skapað hér á þinginu, en við getum látið þá starfa með því að veita þeim fé til þess. Ég ætla svo ekki að fara um þetta fleiri orðum. En ég vildi mega vænta þess, að þeir, sem viðurkenna, að hér sé um mikilvægt mál að ræða, verði ekki til þess að halda uppi óhæfilegu málþófi, heldur reyni að ræða um málið af þeirri skynsemi, sem drottinn hefir nú einu sinni gefið þeim.

Sigurður Kristjánsson Hæstv. atvmrh. byrjaði mál sitt á því, að einungis það, að þetta mál er fram komið hér á hv.Alþ., geti orðið sölusambandi ísl. fiskframleiðenda að bana, og er það alvarlegt umhugsunarefni. En ég ætla nú ekki að svara hæstv. ráðh., heldur tala almennt um málið. Ég vil taka það fram, að margt það hefir komið fram við meðferð málsins, sem bendir sterklega í þá átt, að af ekki svo fáum mönnum sé það ákveðið, að samtökum fiskeigenda skuli bani ráðinn. Ég get vitnað til þess, að hv. form. sjútvn. komst svo að orði á fundi í sjútvn., þegar rætt var um frv. til l. um fiskiráð, að óhafandi væri í frv. ákvæði um það, að sölusamband ísl. fiskframleiðenda ætti að nefna menn í ráðið, sökum þess að engar líkur væru til þess, að sú stofnun yrði til, þegar frv. um fiskiráð kynni að koma til framkvæmda. Það hefir oft verið ymprað á þessu, og það er margt, sem bendir í þá átt, að samtök fiskútflytjenda sjálfra skuli kveðin niður með einhverjum ráðum. Og niðurlag frv., að stofnað skuli til einkasölu á saltfiski, er sjálfsagt í sambandi við þá von, sem margir gera sér um það, að hægt sé að koma samtökum fiskútflytjenda fyrir kattarnef, og auðvitað í þeim tilgangi að taka umráðin úr þeirra höndum. Ég hefi ekki talað neitt um þetta mál fyrr en nú, þó að ég eigi sæti í sjútvn. Orsökin til þess er ekki sú, að mönnum í þeirri n. beri ekki að tala um það mál, sem er stærsta málið, sem fyrir n. hefir komið, sérstaklega ef það er athugað, að stofnað muni verða til einkasölu á saltfiski með frv. þessu. Höfuðorsökin er sú, að til þess virðist hafa verið ætlazt af flm., að frv. yrði helzt ekki rætt. Þetta er dálítið einkennilegt, þegar í öðru orðinu er gefið í skyn, að þetta mál sé svo mikilvægt, að hagur lands og þjóðar velti á úrslitum þess. Þegar þetta mál kom fyrst fyrir sjútvn., fór ég fram á það, að það væri rætt í n., en því var synjað. Ég hygg, að enginn treystist til þess að halda því fram, að þetta mál sé lítilfjörlegt. Þetta mun því stafa af samvizkubiti, en ekki af umhyggjusemi fyrir atvinnurekstrinum, sem hér á í hlut. Frv. var flutt af svo miklum ofsa, að nefndarm. máttu ekki ræða málið, heldur urðu að greiða atkv. um það, hvort n. vildi taka málið til flutnings, eftir að aðeins hafði gefizt tími til þess að lesa frv. Síðan kom það fyrir þessa hv. d. og var því vísað til 2. umr. Þegar það var tekið fyrir við 2. umr. fór ég fram á það, að sjútvn. fengi að fjalla um málið, þar sem hún hafði aldrei rætt það. Gegn þessu var risið með kappi og ofsa. Sú málamiðlun komst á, að form. n. lofaði, að það yrði tekið fyrir í sjútvn., þó að því væri ekki vísað til hennar formlega. Þegar til sjútvn. kom byrjaði sama kappið aftur. Hv. þm. Ísaf. spurði, hvort ég hefði ekki til brtt. við frv. Ég hafði nú enga yfirlýsingu gefið um það, að ég ætlaði að koma með brtt. við frv. Ég hafði yfirleitt ekki gefið í skyn, að sjóða mætti upp úr frv. neitt það, sem við mætti una. En ég hafði farið fram á það, að málið væri borið undir þá aðila, sem mest vit hafa á þessum málum. Ég vissi ekki til þess, að um þetta mál hefði verið fjallað af neinum stofnunum, sem hefðu neina sérstaka aðstöðu til þess að vita meira um það heldur en Pétur eða Páll. Ég og margir menn úr Sjálfstæðisflokknum héldum því fram, að senda ætti málið til umsagnar báðum þeim bönkum, sem mest gera að því að sjá sjávarútveginum fyrir fé, og svo til sölusambands ísl. fiskframleiðenda, sem flytur út mest af fiski landsmanna. Form. sjútvn. snerist í lið með okkur sjálfstæðismönnum, svo að málið var sent þessum aðilum til umsagnar. En svo mikið lá á að koma málinu til 3. umr., að n. gat ekki beðið eftir þessum umsögnum. En það bar svo heppilega undir, að umsagnirnar bárust í hendur form. n. um það bil, að hann var að hefja framsögu í málinu. Ég ætla, að það verði að viðurkenna þá staðreynd, að málið er rekið áfram af óvenjulegu kappi, ef ekki ofsa. Það er bersýnilegt, að koma hefir átt í veg fyrir það, að þeir menn og þær stofnanir, sem vit hafa á þessum málum, fjölluðu um frv. Ég ætla ekki að segja hv.þdm. margt af því, sem þeir hljóta að vita sjálfir. En þetta frv. stefnir að því að taka yfirráðin yfir sjávarútveginum úr höndum þeirra manna, sem til hans hafa stofnað af eigin hvötum og lagt í hann orku sína og fé og allt, sem þeir eiga til, og færa þau yfir í hendur kunnáttulítilla manna eða ríkisins sjálfs. Það er enginn vafi á því, að með frv. er stefnt að því að brjóta niður að nokkru eða öllu leyti einstaklingsframtakið í þessum efnum. En hið stærsta tak, sem reist hefir verið á þessu landi, eru þær miklu framfarir, sem átt hafa sér stað í sjávarútveginum, unz utanaðkomandi hömlur komu í veg fyrir áframhaldandi framfarir þar. Í þessa átt er allt frv. stílað. Það er bert af 5. gr. frv., að verið er að reyna, þó að ríkið taki þetta ekki þegar í sínar hendur, að lama svo fiskeigendur með höftum, að þeir sjái sér þann kost vænstan að gefast upp. Ég þarf ekki að lesa upp greinina, því að hún er hv.þdm. kunn. Það má segja, að þar séu tekin af útvegsmönnum öll umráð yfir því, hvað þeir eigi að gera. Þeir mega ekki gera út skip nema með leyfi, þeir mega ekki verka fiskinn nema með leyfi, og að þeim sé fyrirskipað, á hvaða hátt þeir eigi að gera það. Þeir mega ekki bjóða hann til sölu nema með leyfi, og ekki taka við andvirðinu, nema þeim sé leyft það. Þá er það og bert af 1. gr. frv., þar sem ákvæði eru um það, hverjir eigi að vera í fiskimálan., að ganga á framhjá þeim mönnum, sem barizt hafa í þessum atvinnurekstri. Af 7 mönnum, sem á að skipa í fiskimálan., á aðeins einn að vera frá útvegsmönnum, fél. botnvörpuskipaeigenda. Það er ekki ástæða til þess að setja út á það, þó að bönkunum sé ætlað að skipa menn í nefndina. En það er eftirtektarvert, að einn sá aðili, sem á að nefna mann í fiskimálan., er Alþýðusamband Íslands. Ég vil nota tækifærið til þess að vekja eftirtekt á því, hvað það er hneykslanlegt, að það má varla nefna menn í nokkra nefnd, hvort sem hún er pólitísk eða ópólitísk, að Alþýðusamband Íslands sé ekki efst á blaði. Því er þá ekki talað um að nefna menn úr sjálfstæðisflokknum eða t. d. einhverri skólanefnd. Hér er ekki um að ræða fagfélag eða stéttarfélag, því Alþýðusamband Íslands er ekkert annað en pólitískt félag, sem kemur berlega fram af lögum félagsins. Og þó að það eigi hér að koma fram sem fulltrúi verkalýðs Íslands, þá er það ekkert annað en fjarstæða. Í 1. gr. laga þess stendur: „Tilgangur sambandsins er að styrkja samtök, sem byggð eru á grundvelli jafnaðarstefnunnar“. Það er líka sagt, að samkv. þessu sé það höfuðatriðið í starfsemi félagsins, að gefa út blöð og bæklinga, sem eru leiðbeinandi um jafnaðarstefnuna. Ég vil vekja eftirtekt á því, að ef Alþýðusamband Íslands á að nefna einn mann í fiskimálan., þá verður að taka tillit til annara stjórnmálaflokka og gefa þeim tækifæri til þess að nefna menn í nefndina. Það er engin ástæða til þess að taka þennan stjórnmálaflokk fram yfir aðra, þegar gera á ráðstafanir um sölu á afurðum sjávarútvegsins. Ég veit ekki til þess, að það eigi að vera pólitískt, að afla fiskjar úr sjónum. Einmitt fyrsti aðilinn, sem nefndur er, hann er pólitískur. Í 1. gr. frv. stendur: „ ... en hinir sex skulu tilnefndir af þessum aðilum, einn af hverjum: Alþýðusambandi Íslands“ o. s. frv. En í einni gr. laga Alþýðusambandsins stendur: „Rétt til þess að vera tekin í Alþýðusambandið hafa öll ísl. verklýðsfélög og stjórnmálafélög, sem vilja hlíta stefnuskrá Alþýðuflokksins“ .... Alþýðuflokkurinn er pólitískt félag, sem stendur fyrir því að stilla mönnum fyrir þingkosningar. Og ég held, að einn þingfl. heiti Alþýðuflokkur, og hér er greinilega fram tekið, að rétt til þess að vera í Alþýðusambandinu hafi þau félög, er játist undir stefnuskrá Alþ.fl. Það eru því margir flokkar, sem hafa sama rétt og þessi aðili, sem er hreinpólitískur. Í lögum Alþýðusambandsins er á einum stað sagt, að félögin í sambandinu hafi því aðeins umráð yfir sínum innri málum, „að ekki komi í bága við sambandslögin, stefnuskrána eða samþykktir sambandsþinga“.  Það liggja náttúrlega fyrir margar brtt. við þetta frv. Mun ég ekki koma að þeim að sinni, og kannske alls ekki. Ég mun halda mig við hitt, að málið er svo vaxið, að ég get með engu móti verið stuðningsmaður þess, og þykir undarlegt, að á meðan ekki er búið að ausa moldu síldareinkasöluna sálugu, sem sló landsmenn djúpu sári, þá skuli menn voga sér að bera fram frv., sem boðar samskonar fyrirkomulag um aðra framleiðslu sjávarafurða, nema að því leyti sem þetta grípur yfir stærra svið, því síldin er þó ekki nema lítill hluti sjávarafurðanna, en þetta nær yfir 7/10-8/10 hluta sjávarafurða. Mér þykir þetta nokkuð djarft, meðan afdrif hliðstæðrar ríkisstofnunar eru í fersku minni, og meðan ekki er búið að borga milljónatöp þessarar stofnunar, fyrir utan þær milljónir, sem hún kom fyrir kattarnef frá sjómönnum og útgerðarmönnum. Einkanlega þegar ekki fæst að ræða málið eða bera undir þá menn og þær stofnanir, sem kunnugastir eru þessum málum og hafa þekkingu á þeim. Ég tók fram áðan, að margar brtt. eru við þetta frv., og yrði of langt mál að rekja, ef farið væri út í þær allar. Að sjálfsögðu bæri mér það, ef ég ætti einhverja brtt. eða vildi, að frv. næði fram að ganga með einhverjum breyt. En það vil ég ekki, þó ég telji margar þeirra til bóta. Sérstaklega vil ég þó nefna brtt. á þskj. 687 frá þeim hv.þm. Vestm. og hv. 1. þm. Rang. En sökum þess að sakir standa svo, að ég er á móti málinu í heild, mun ég ekki fara út í einstakar brtt., en lýsi aðeins afstöðu minni, sem er nokkuð hreinleg, að ég vil láta fella þetta frv. Ég er sannfærður um, að málum útvegsins er bezt borgið í höndum þeirra manna, sem við þennan atvinnurekstur hafa fengizt að undanförnu, þeir hafa öðlazt reynslu og þekkingu meiri en þeir, sem aldrei hafa nærri komið. Mér kemur ekki til hugar að efast um það, að þessum mönnum þykir vænt um þetta viðfangsefni, sem þeir hafa fengizt við, og þeir hafa persónulegra hagsmuna að gæta, og munn því langmest leggja sig í framkróka um að sjá þessum atvinnurekstri borgið. Það væri því réttasta og sjálfsagðasta leiðin, að ríkið legði þessum mönnum stuðning sinn, svo þeir gætu stundað atvinnurekstur sinn og séð honum farborða, í stað þeirrar miklu viðleitni, sem nú á sér stað, og er gerð til að leggja stein í götu þessara manna, af óvild við frjálsa verzlun. Því ekki að veita þeim útvegsmönnum og fiskeigendum lið, sem reynt hafa að mæta söluerfiðleikunum, sem að steðja, með því að mynda samtök um söluna. Og það var ekki erfiðleikalaust að mynda slík samtök, því hér var um að ræða keppinauta, sem margir hverjir þekktust ekki áður. En þó tókst á stuttum tíma að mynda slík samtök fiskútflytjenda, svo að samlagið ræður nú yfir um 80% af fiskmagninu. Nú er vitanlegt, að starfsemi þessi er tiltölulega ung og margvíslegir örðugleikar, sem steðja að utan að frá - ég tala ekki um þetta heimabakaða böl, sem væri efni út af fyrir sig í langt bindi, - það er eins víst, að þessir menn hafa hug á að bæta þau miklu vandræði, sem stafa af þrengdum markaði; en útgerðin íslenzka hefir aukizt á síðustu árum, svo að framboð á íslenzkum fiski hefir vaxið. Eins og kunnugt er, var snemma á þessu þingi borið fram frv. um fiskiráð, sem átti að hafa það hlutverk að bæta úr þessum ágöllum, átti hvorttveggja í senn, að styðja viðleitni samtakanna um að halda mörkuðum og auka þá, og gera tilraunir um nýja markaði og um nýjar verkunaraðferðir. Þetta frv. hefir mætt mikilli andúð, og ég vil segja frá sumum mönnum óþolandi andúð, að því er hefir virzt fjandskap. Öll rök hníga að því, að það sé að allmiklu leyti óvild til einkarekstrarins í atvinnulífinu, sem veldur því, að margir, ef ekki allir úr stjórnarflokkunum hafa snúizt harðlega gegn till. útgerðarmanna um að bæta úr vandræðum útvegsins. Hinsvegar hafa þessir stjórnarsinnar á prjónunum nýja till. um 1 millj. kr. til nýrra markaðsleita. Um þessa 1 millj. er það að segja, að till. er furðu seint fram komin, og mér er ekki grunlaust um, að hún sé búin til í því skyni að geta sett stóra fyrirsögn í Alþýðubl. og hitt sorpblað stjórnarinnar, Nýja dagblaðið, en hvað verður úr henni í framkvæmdinni? Ég skal svo ekki hafa þetta erindi lengra, en ljúka máli mínu með því að rifja upp og leggja áherzlu á það, sem ég tel aðalatriðið. Ég hefi ekki orðið annars var en að þau gjöld, sem sjávarútvegurinn hefir fengið frá þessari hv. d. fyrir það að hafa blátt áfram haldið uppi ríkissjóði undanfarin ár og staðið undir þeirri óstjórn, sem verið hefir á fjárstjórn ríkissjóðs, séu megn andúð og óvild gegn málefnum hans og sífelld hiklaus neitun um að rétta hjálpandi hönd. Og ég er sannfærður um, að þetta frv. er sett til höfuðs einkaútgerðinni í landinu, móti vilja og hagsmunum almennings. Ég tel, að brtt. geti ekki bætt svo frv., að það verði að nokkru gagni. Mín till. er því eindregið sú, að frv. verði fellt.

Ásgeir Ásgeirsson Hæstv. atvmrh. hefir farið þess á leit við mig, að ég tæki aftur eina brtt. mína, aðaltill. og varatill. Ég skal játa, að mér er ekki fast í hendi með þessa till., þó ég telji hana eðlilega, en þar sem hæstv.atvmrh. hefir lofað að taka þetta til athugunar, og flytja þá brtt. við frv. í Ed., þá get ég orðið við tilmælum hans. Annars hefir hæstv.atvmrh. tekið brtt. mínum vel, eins og allir hafa gert, sem hafa talað, eins og eðlilegt er, því þær miða allar í rétta átt. Hæstv. ráðh. lagði hér fram skrifl. brtt., sem ég vil minnast á, þó ekki hafi enn verið leyfð afbrigði. Ég er andvígur því í brtt.hæstv. ráðh., að umsagnar fiskimálan. skuli leitað um, hverjir skuli vera löggiltir, að því er snertir allsherjarfélag, en vil fallast á, að það geti átt við að leita umsagnar, ef margir útflytjendur koma til greina. Samkv. brtt. mínum er skylt að veita því fél., sem hefir 65 eða 75% af fiskmagni til umráða, án þess að ráðh. geti synjað um þann rétt. Enda hefir hæstv. ráðh. fallizt á, að það sé heppilegast og sjálfsagt, ef öflugt fél. er til. Hæstv. ráðh. hefir gert þá aths. um eina brtt. mína, sem sé þá till., að útflytjendur sjálfir tilnefni eða velji alla framkvæmdarstjóra samlagsins, en hvorki fiskimálanefnd né ráðh. nefni einn þeirra, og eru rök hæstv. ráðh. þau, að jafnvel þó svona sé um hnútana búið, sé sennilega um marga fiskframleiðendur og útflytjendum að ræða, sem ekki hafi gengið í „union“, og megi því fiskimálan. tilnefna einn framkvæmdarstj. fyrir þessa menn. Viðvíkjandi þessum mönnum, sem þarf að skylda eða þvinga til að ganga í samtökin, finnst mér ekki of þung refsing, þó þeir verði að bíða eitt ár eftir því að hafa áhrif um val framkvæmdarstjóra. Og ég tel vafasamt, hvort þeir kysu heldur, að fiskimálan. færi með umboð þeirra en þeirra eigin stéttarbræður. Ég mun því halda fast við þessa till. þrátt fyrir aths. hæstv. ráðh. Þá er brtt. frá hv.þm. Vestm. og hv. 1. þm. Rang. Mér virðist þær vera fullmikið miðaðar við, að til séu margir og smáir útflytjendur, en ekki eitt stórt samlag. Tel ég því, að ef þær yrðu samþ., mundi það auka hættuna á því, að ekki yrði til eitt stórt samlag, heldur mörg og smá. Það má vel vera, að ástæðan fyrir þessum till. sé ótti, sem umr. hafa gefið tilefni til að nokkru leyti, um að draga mundi til einkasölu. - En þar sem minn hugur hneigist að einu stóru samlagi, get ég ekki fylgt þessum brtt. Í lögunum á allt að styðja að því, að samlagið starfi áfram. Ein brtt. er um, að ákvæðin um verkunarleyfi falli niður úr frv. Það atriði er óháð þessu máli, svo frv. gæti staðið án þessa ákvæðis. Og er þó rétt að hafa heimild fyrir verkunarleyfum í lögunum, eins og mín till. felur í sér. Þá er brtt.hv.þm. Vestm. um útflutning í smáslöttum, sem hefir við allmikil rök að styðjast. En í framkvæmdinni mun þetta verða þannig, að þeir, sem flytja smáslatta út á markaðinn, eru frjálsir um það. En það er erfitt að ákveða, hvað er smáslatti og hvað ekki. Þess vegna geri ég ráð fyrir, að þeir fái leyfi ráðuneytisins í hvert sinn, og tel, að það nægi að gefa tilkynningu út eftir á. Það er sjálfsagt að greiða fyrir þessum smáútflutningi og gera honum ekki erfitt fyrir. Framkvæmd á þessu, samkv. gildandi ákvæðum, fullnægir, og er því ástæðulaust að kvarta yfir þessu. Hv. þm. G.-K. tók það réttilega fram, að margar af mínum till. stefndu í þá átt að fá ráðh. í hendur það vald, sem fiskimálan. er annars ætlað í frv. En hann bætti því við, að þessi tilgangur skertist mjög af þeirri till. minni, að ráðh. gæti falið fiskimálan. eða fisksölusamlaginn það, sem ráðlegt þætti, af því valdi, sem honum er falið samkv. frv. Það er að vísu rétt, að ef gert er ráð fyrir illviljaðri framkvæmd, þá mætti misnota þetta vald á þennan hátt, en ég þurfti þó að bera fram till. um þetta, vegna þess að starfi einhver smáútflytjandi við hliðina á „union“, þá er ekki hægt að fela „union“ sjálfri vald til þess að úthluta útflutningsleyfum, bæði hvað tíma og markaðsstaði snertir. Í því tilfelli, að einhverjir smærri útflytjendur starfi við hliðina á „union“, hygg ég rétt, að ráðh. fell „union“ útflutning á svo og svo miklu fiskimagni á ári, t. d. 88%, eins og nú er, eða meiru, og „union“ séu þá tryggð umráð yfir þessum leyfum, þótt hitt þurfi að vera í höndum annara vegna keppinautanna, hvenær eigi að flytja út fiskinn, hve mikið magn og á hvaða markaði. Slík leyfi eru aðeins formsatriði og eftir ráði forstjóra „union“. Um leið og verið er að gefa ráðh. vald í þessu efni, þá þarf, ef treysta á því, að ráðh. sé þessu stóra fisksölusamlagi velviljaður, að stuðla að því, að það fái sem mest völd í sínar hendur. Undir þeim kringumstæðum, að ráðh. sé ekki úr sama flokki og nú, get ég hugsað mér, að ýmsir hv.þdm., sem amast við þessu valdi, geti sætt sig við það og talið það nauðsynlegt, eins og það í raun og veru er líka. En slíkri staðreynd, að einn ráðh. hafi þessi völd samkv. tilnefningu meiri hl. þingsins, þurfa menn að beygja sig fyrir. Í þessu efni þarf ekki nema nokkur samtöl milli atvmrh. og fisksölusamlagsins og bankanna, til þess að þeir séu vissir um, hvernig hann ætlar að beita þessu valdi, og að hann noti það til þess að styrkja „union“, en ekki til þess að drepa samtökin. Aðaltill. mín við 5. gr. er um það, að sú mikla íhlutun, sem þar er falin fiskimálan., komi aðeins til greina, ef um marga smáútflytjendur er að ræða, enda þarf þá eina miðstöð til þess að hindra skaðlega samkeppni og þær hættur, sem henni fylgja. Það er að vísu eitt, og aðeins eitt valdboð, sem „union“ verður að beygja sig fyrir og er lagt í hendur ráðh., og það er, hvernig fél. skuli byggt upp. Þá ætti öllum að vera ljóst, að þegar svo er komið, að flestir eða allir fiskiframleiðendur þurfa að vera í einn fiskiútflytjendafél., þá þarf fél. að hafa ákveðið skipulag, og þetta skipulag, sem hér er lagt til, er það, að deildir verði um allt land, og bæði þær og eins einstakir fiskeigendur hafi heimild til þess að senda 1 fulltrúa á allsherjarþing sölusambandsins fyrir hver 3000 skp. af saltfiski, en þessi réttur fer minnkandi hlutfallslega við fiskmagn samkv. þeim reglum, sem ráðh. setur um þetta efni. Það er algengt, að hjá hlutafélögum sé atkvæðamagn takmörkum bundið, og þessar reglur, sem hér er ætlazt til, að settar verði, munu ekki verða strangari en tíðkast hjá hlutafél. víða um heim. Hér er farin millileið. - Fiskframleiðendur voru ekki skyldaðir til að vera í samvinnufél. þar, sem allir hafa jafnan atkv.rétt. Hinsvegar er ekki gert ráð fyrir, að atkvæðamagnið fari eingöngu eftir fiskimagninu, og þegar bæði stj. og löggjafarvald ætlast til, að allir séu í sama fél., þá er augljóst, að einhvern milliveg verður að fara hvað skipun þessa félagsskapar snertir. Ég efast ekki um, að ef reglur þær, sem fólgnar eru í frv. um skipun „union“, væru bornar upp fyrir alla fiskiframleiðendur landsins, þannig að þeir fengju að greiða atkv. um, hvort þeir vildu hlíta þessari skipun, mundi mikill meiri hl. þeirra verða þessari skipun fylgjandi. Það hefir einhver talað hér um lýðræði í sambandi við þetta mál. Það er ekki ástæðulaust að nefna lýðræði í sambandi við það, þegar allir framleiðendur einnar stéttar hafa stofnað eitt fél. Þá þarf lýðræðisskipun á því félagi. Það er vitanlega nauðsynlegt til þess að félagið geti starfað. Hér er vitanlega um átök að ræða, sem standa í sambandi við þetta venjulega fyrirbrigði, að þegar lýðræðið eykst, þá halda þeir, sem áður höfðu völdin, sem mest í þau. Þessi barátta er hliðstæð hinu „pólitíska“ og „ökonomiska“ lífi. Hér stóð nýlega barátta um „pólitískt“ lýðræði og þá stóð ég við hlið jafnaðarmanna og sjálfstæðismanna um það, að það ætti að vera fullkomið jafnrétti, og þjóðfélagið ætti að vera samvinnufélag. Vil ég því vænta þess skilnings hjá þessum sömu mönnum, sem þessa baráttu háðu, að í slíkum allsherjarfélögum sem hér um ræðir, eigi að ríkja nokkurt lýðræði, og þá vil ég að þessu sinni alls ekki fara jafnlangt og farið var í hinni pólitísku baráttu. Ég hygg því, að útkoman hljóti að verða sú, ef farið er eftir mínum till., að fyrst og fremst verði haft eitt stórt framleiðendafél., sem hefir útflutninginn með höndum og sínar ráðstafanir í flestum efnum óháðar fiskimálanefnd, sem þá aðeins „kontrolerar“ keppinautana, og hefir auk þess sérstaklega með höndum markaðsleit. Vegna umr. í þessu máli og ónógra samtala hingað til, tel ég heppilegra, að hæstv. ráðh. nú, meðan málið liggur fyrir þinginn, nái tali af forstjórum „union“ og bankanna og ræði um það, hvaða brtt. kynnu að vera heppilegar til viðbótar þeim, sem nú verða samþ., til þess að tryggja, að úr þessu verði eitt og öflugt sölusamlag, sem ráði yfir sem mestu af fiskimagni landsmanna. „Union“ verður alltaf að eiga mikið undir ráðh. Undanfarin 2 ár, sem „union“ hefir starfað, hefir hún oft leitað til ráðh., og svo mundi enn. Ef engin allsherjarlög giltu um þetta, þá þyrfti „union“ samt að eiga allt undir ráðh., án þess að hann hefði þó nógar heimildir til að geta komið til hjálpar. Á meðan málið er fyrir þinginu, er mikilsvert, að þessir útflytjendur og bankarnir kynnist hug hæstv. ráðh. um það, hvernig hann ætlar sér að beita því valdi, sem hann fær samkv. þessum f. Slíkt viðtal, sem ég skora á hæstv. ráðh. að koma af stað, er ég viss um, að mundi útrýma miklum ótta og ugg, sem nú lifir á vantandi viðtölum. Þegar tekið er tillit til umr., fyrir utan hinar ströngustu flokksdeilur, sem eiga sér stað hér á hv. þingi um flest mál, eru allir sammála um það, að það eigi að vera eitt öflugt framleiðenda- og útflytjendafél., og að þetta fél. eigi að hafa sem mesta sjálfstjórn. Verði mínar till.samþ., þá fæst fullkomin sjálfstjórn í þessu efni, jafnvel í því tilfelli, að nauðsynlegt sé að fyrirskipa einkasölu.

Jóhann Jósefsson Ég get ekki látið hjá líða að taka það fram, að þessar lýðræðishugmyndir hv.þm. V.-Ísf. hljóma alveg eins og þegar barið er í tóma tunnu, því að hann flutti þær hér í tómum þingsalnum, svo að segja yfir auðum bekkjum. Ég vil einnig taka það fram, að mér finnst hæstv. forseti þessarar hv. d. gera lítið til þess að efla virðingu hv. þings, þegar hann leggur blessun sína yfir það, að hér sé rætt mál, sem mér virðist allir vera sammála um, að sé eitthvert hið allra þýðingarmesta, sem hv. þing hefir nú með höndum, yfir svo að segja auðum stólum. Ég hafði gert mér hærri vonir um vilja hæstv. forseta til þess að efla virðingu hv. þings. Það er liðið langt fram á nótt og flestir flúnir, en stjórnarliðinu hefir orðið að smala út um allan bæ, til þess að það gæti verið hér til taks, ef til atkvgr. kæmi um þetta mál. Hv. þm. V.-Ísf. talaði mikið um lýðræði í þessu máli, en aðferð hæstv. forseta í þessu efni hendir ekki á það, að þessu máli sé fyrirhugað að vera rætt á lýðræðislegan hátt; þess vegna þykir hæstv. forseta það gott, að umr. um þetta mál sé haldið áfram, enda þótt 3/4 hv.þdm. séu fjarverandi.

Forseti (JörB): Mér er ekki ljóst, hvað hv.þm. Vestm. ætlar forseta að gera hér. Ég hefi gefið einum hv.þm. fjarvistarleyfi. Hv. þm. Vestm. kallar eftir því, að málið verði afgr. Hvernig má það verða, án þess að fundir séu haldnir? Hann getur beint ásökunum sínum til annara, sem tefja hér störf.

Jóhann Jósefsson Ég ætlast til þess, að hæstv. forseti hafi opin augun og sjái, hve salurinn er vel skipaður. Ég ætlast til þess, að hann viti, að hér er um svo þýðingarmikið mál að ræða, að það er ekki sæmilegt að hafa afgreiðslu eins og nú er ástatt hér. - Ég skal ekki hafa formálann lengri. Mér þætti vænt um að mega taka upp brtt. á þskj. 684 frá hv.þm. V.-Ísf., sem hann tók aftur. Ég fer fram á þetta, sökum þess að við nánari athugun sé ég, að þessi brtt. er réttlát í sjálfu sér, en það er engin trygging fyrir því, að hún verði sett í frv. í Ed., og þess vegna finnst mér, að fyrst hv.þm. V.-Ísf., sem virðist hafa kynnt sér þetta mál rækilega, hefir skjalfest þessa till. hér, þá komi hún til atkv. Þess vegna vildi ég fá að taka upp 1. till. á þskj. 684.

Betra að taka upp 2. till.

. Má vera. Ég get gengið inn á að taka varatill. á þskj. 694. Hæstv. atvmrh. gerði m. a. að umtalsefni till., sem ég flutti hér ásamt hv. 1. þm. Rang. Engin af þeim fann náð fyrir augum hæstv. ráðh., og verð ég samt að segja það, að við hv. 1. þm. Rang. reyndum með þessari till. að ganga svo til móts við þá, sem að þessu máli standa, sem okkur fannst sanngjarnt vera og forsvaranlegt var frá sjónarmiði okkar sem fiskframleiðenda. Ég geri ekki ráð fyrir, að hæstv. ráðh. leggi mikið upp úr áliti okkar á þessu máli, en ég býst við, að reynslan muni kenna hæstv. stj. á sínum tíma, að þessar till. okkar eru alls ekki fram bornar til þess að skemma þann tilgang, sem þetta frv. á að hafa, sem sé að greiða fyrir fisksölunni. Þær eru þvert á móti allar til þess að gera framkv. auðveldari og einfaldari og stuðla að því, að framleiðendur verði fyrir minni óþægindum heldur en í frv. stendur. - Ekki einu sinni sú litla till. okkar, að ákvæðið, sem snertir löggildingu fiskútflytjenda og þessháttar, nái ekki til smásendinga, sem framleiðendur senda til Norðurlanda og Stóra-Bretlands, fann náð hjá hæstv. ráðh. Er þetta þó mjög bagalegt, því að ef það verður ekki lagfært frá því, sem nú er í frv., þá verður margur útgerðarmaðurinn af þægilegri smásölu til þessara landa, sem þeir hafa notið undanfarin ár. Þetta snertir ekkert þann aðaltilgang, sem í þessu frv. felst og varðar útflutninginn til Suðurlanda. Hæstv. atvmrh. virðist halda í það dauðahaldi, að nauðsynlegt sé að hafa íhlutun um veitingu verkunarleyfa. Ég segi bara ekki annað en: verði honum að góðu og fiskimálan. að glíma við allan flotann og skipta á milli manna verkunarleyfum í hverri veiðistöð. Ég get ekki betur séð en að þetta verði aðeins skriffinnska og hún í mesta máta gagnslaus. Það er nægilegt vald skilið eftir handa fiskimálan. samkv. þeim brtt., sem við höfum flutt á þskj. 681. Sé ekki hægt að ráða bót á óreglulegri og taumlausri samkeppni með lögunum, eins og þau eru úr garði gerð, með þeim breyt., sem við hv. 1. þm. Rang. höfum flutt, þá er ég viss um, að það er heldur ekki hægt með þeim römmu höftum og föstu skorðum, sem hæstv. ráðh. vili setja á alla framleiðslu og allt framboð á sölu og útflutningi. Það er eftirtektarvert, að í þessu máli eru bæði hæstv.atvmrh. og sá af hv.þm., sem mest hefir talað um þetta mál, hv.þm. V.-Ísf., sammála um það, að einu skynsamlegu ráðstafanirnar í fiskiútflutningsmálunum séu, að fiskútflutningurinn komist á eina hendi.

Ólafur Thors Það er nú áliðið nætur og margir hv.þm. fjarverandi. Stj. hefir hinsvegar safnað saman liði sínu til þess að skera niður umr. Láti nú hæstv. forseti ganga til atkv., beini ég til hans þeirri áskorun, að hann fylgi þeirri reglu framvegis á þingi, að láta atkvgr. fara fram um mál jafnóðum og umr. þeirra er lokið.

Jón Pálmason Hv. þdm. hafa sennilega tekið eftir því, að ég skrifaði undir nál. landbn. með fyrirvara. Viðvíkjandi Söfnunarsjóði Íslands og hækkun vaxta í honum þýddi minn fyrirvari ekkert annað en það, að ég vildi kynna mér álit framkvæmdastjórnar sjóðs þessa. Eftir að hafa kynnt mér það hefi ég leyft mér að koma fram með brtt. á þskj. 690, sem er á þá leið, að þessi vaxtalækkun um 1% nái aðeins til þeirra lána, sem jarðarveð er fyrir. Hluturinn er sá, að mikil þörf er á því, að allir vextir í landinu verði lækkaðir, og það ekki síður hjá bönkum heldur en þeim stofnunum, sem við í landbn. höfum gert till. um lækkun vaxta hjá. En það hefir að undanförnu gengið illa að fá stofnanir til þess að færa niður vexti, þrátt fyrir þann vilja Alþ., sem komið hefir í ljós um þetta efni. Það er þess vegna frá mínu sjónarmiði betra, þegar um niðurfærslu á vöxtum hjá vissri ákveðinni peningastofnun er að ræða, að gera þá niðurfærslu í samráði við framkvæmdastjórn þeirrar stofnunar, sem hlut á að máli, ef þess er kostur, fyrst það er ekki tekið fyrir að færa niður vexti hjá öllum peningastofnunum landsins. Samþykkt þessarar brtt. mundi þýða það, að vextir lækkuðu niður í 5% af um 1200000 kr. lánum í sjóðnum, sem veitt eru gegn jarðarveði, en það er nálega 1/3 hl. af öllum fasteignaveðslánum, sem sjóðurinn hefir lánað. Það má með miklum rétti segja, að vextir af öllum fasteignaveðslánum hjá þessari stofnun eigi að vera þeir sömu. En sannleikurinn er sá, að þó að vextir séu 6% af þessum lánum, þá hafa þeir, sem þessi lán hafa fengið, mátt teljast heppnari heldur en þeir, sem tóku lán í veðdeild Landsbankans. Nú hefir framkvæmdarstjórn Söfnunarsjóðs Ísl. gefið mér það upp, að það sé ætlun þeirra, ef till. þessi verður samþ., að færa alla aðra vexti hjá sjóðnum niður í 5½%. Þá yrði munurinn aðeins ½% á vöxtum af jarðarveðslánum og öðrum lánum, sem jarðarveðslán yrðu með lægri vöxtum. Má því segja, að stofnunin leggi 6 þús. kr. til þess árlega að færa niður vexti af fasteignaveðslánum bænda, ef miðað er við, að aðrir vextir í sjóðnum verði 5½%. Mér hefir skilizt, að meiri hl. landbn. geti gengið inn á að afgr. málið í þessari mynd. Sé ég svo ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri að svo komnu.

Guðbrandur Ísberg Í sambandi við þetta mál vil ég leyfa mér að minna á, að á aðalþinginu 1933 kom fram till. um að knýja Söfnunarsjóð Íslands til að lækka vexti niður í 5%. Því var þá lýst yfir af tveim þáv. ráðh., að þetta mundi verða gert. Og ég tel alveg víst, að þessi yfirlýsing hafi komið fram vegna vilyrða stj. þessarar stofnunar um að lækka vextina niður í 5%. Úr þessu varð þó alls ekki. Og mér finnst það gegna furðu, eftir þessa framkomu sjóðstj., ef nú á að fara að treysta þeim aftur til þess að lækka vexti ótilneyddir. Auk þessa vil ég benda á það, að nú mun í ráði, að annar aðalbankinn veiti lán til áhættusamrar útgerðar með 5½% vöxtum. Og þegar áhættulán komast niður í 5½% vexti, þá virðist það ekki nema eðlilegt, að þær stofnanir, sem lána gegn beztu tryggingum, sem hægt er að fá, sem sé fyrsta veðrétti í fasteign, séu knúðar til þess að lækka vexti niður í 5%, eins og gert er ráð fyrir í frv. Auk þess sé ég enga frambærilega ástæðu til þess að mismuna lántakendum að þessu leyti. Mér virðist í þeirri brtt., sem hér liggur fyrir á þskj. 690, aðallega vera stefnt að því að halda uppi vöxtum af lánum úr Söfnunarsjóði, sem veitt eru í kaupstöðum gegn veði í húseignum. Það má kannske segja, að þessar eignir renti sig betur en jarðir í sveit. En bæði er það, að þessi stofnun lánar aðeins gegn fyrsta veðrétti og aðeins út á helming fasteignar eftir fasteignamati, svo að hér er aðeins um hluta af áhvílandi fasteignaveðslánum að ræða, og svo má einnig benda á hitt, að Söfnunarsjóður hefir veitt allmörg og mikil lán, sem ekki eru tryggð með veði í húsum eða jörðum, og þau lán eru alveg eins eða jafnvel hvað helzt lánuð út um sveitir. Það er því engan veginn ástæða til að gera þann mismun þar á, sem brtt. gerir ráð fyrir. Ég mæli ákveðið á móti því, að brtt. þessi verði samþ., bæði vegna þess, að ég sé enga frambærilega ástæðu til þess, að við þessa stofnun verði mismunandi vaxtafótur látinn gilda um lán, og eins vegna þess, að eftir því, sem á undan er gengið, dettur mér ekki í hug að treysta viðkomandi stofnun til þess að færa niður vexti án þess að vera knúð til þess.