Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsm. fjárveitinganefndar (Magnús Pjetursson) Yfirleitt getur fjárveitinganefndin verið þakklát háttv. deild fyrir meðferð fjárlaganna við 2. umr., því það ber ekki mikið á milli, eftir þeirri áætlun, sem nefndin gerði, og eins og frv. lítur út nú. Að vísu voru gerðar einstaka breytingar á því, sem sje þær, að sumar af brtt. nefndarinnar voru feldar, en það hefir vitnast síðan, að minsta kosti með sumar, að það stafaði af misskilningi. Sumar þessar brtt. voru að eins áætlanir um upphæðir, sem hvort sem er verður að greiða, og hefir það því enga þýðingu, að þær voru feldar. Enn fremur hefi jeg heyrt það, að hæstv. stjórn hafi sjeð sig um hönd, og muni því láta taka sumar þeirra upp í háttv.Ed., sem hún lagði á móti hjer. Eins og menn sjá á frv., er áætlað að tekjuhallinn verði 722,167,10 kr. En nú leggur fjárveitinganefndin til, að gerðar verði enn nokkrar breytingar, sem hafa, ef þær verða samþyktar, í för með sjer um 37,000 kr. aukin útgjöld, og ef þar við bætist, að tillögur frá einstökum mönnum, sem nefndin er hlynt, verða samþyktar, aukast útgjöldin enn um nálægt 12000 kr. Ef allar þær brtt., sem nefndin er fylgjandi, verða samþyktar, aukast því útgjöldin um næstum því 50 þús. kr. frá því, sem nú er. Eins og háttv. þingdm. geta sjeð, hafa enn fremur komið fram brtt. og þær allmargar, sem nefndin treystir sjer ekki til að mæla með. Ýmsar eru þær frá mönnum, sem þótti nefndin ganga of langt í tillögum sínum um fjárframlög við 2. umr., en nú lítur út fyrir að þeir menn hafi gleymt þeim sparnaði, sem þeir hjeldu óspart fram þá. Ef allar þessar brtt. yrðu samþyktar, hækkuðu þær útgjöldin um 122000 kr., en aftur á móti hafði komið fram nokkrar aðrar, sem leggja til 9600 kr. lækkun. Fjárveitinganefndin vill vara deildina við að samþykkja brtt. frá einstökum mönnum, að fáeinum undanteknum. Sjerstaklega vill hún vara deildina við að samþykkja þær tillögur, sem fara fram á stórkostlegar fjárveitingar, bæði af því að ekki er útlit fyrir, að hægt verði að ráðast í ýms af þeim stórfyrirtækjum, sem farið er fram á í sumum þeirra, vegna þeirrar teppu, sem er á öllum aðflutningum, og eins fyrir þá sök, að fjárhagurinn leyfir það ekki og allur efniskostnaðurinn svo gífurlegur. Jeg vona, að háttv. deild sýni till. fjárveitinganefndarinnar yfirleitt sömu vinsemd og við 2. umr., því þá sýndi deildin að hún er ánægð með gerðir og stefnu nefndarinnar. Jeg skal þá snúa mjer að þeim kafla fjárlaganna, sem jeg á yfir að sækja og fara nokkrum orðum um breytingatillögur fjárveitinganefndar á þingskj. 722. og byrja á 1. lið við 8. gr. Jeg skal ekki fjölyrða um hann, því jeg skýrði frá því við aðra umr., að sú brtt. myndi koma nú, og er hún sjálfsögð. Þá er næst brtt. við 12. gr. og er hún um Landsspítalann. Eins og háttv. þingdm. muna, tók nefndin till. aftur við 2. umr. af því að hún vildi athuga hana nánar. Fjárveitinganefnd hafði komið með þá uppástungu, að skipuð yrði 7 manna nefnd, til að undirbúa landsspítalamálið, en hæstvirtur forsætisráðherra áleit, að einhverja þóknun yrði að áætla þeim fyrir þann starfa. Nefndin lítur svo á, að sú skoðun hafi við töluverð rök að styðjast, og kemur því með þessa till. hjer. Aftur á móti áleit nefndin ekki rjett að veita þá upphæð, sem stjórnin hafði sett, því hún mun hafa gengið út frá verklegum undirbúningi og því áætlað 5000 kr., en nefndin álítur, að ekki sje tími til þess kominn að svo vöxnu máli. Þótt nefndin tæki aftur upphaflegu þingsályktunartillöguna, vill hún beina því til hæstv. stjórnar, hvort ekki sje hægt að skipa þessa nefnd samt sem áður gegn einhverri þóknun, t. d. 100 kr. á ári á mann, og þess vegna hefir nefndin lagt til, að veittar yrðu 1000 kr. hvort árið. Þetta er að vísu ekki mikil þóknun, en starfið verður ekki heldur ýkjamikið. Fjárveitinganefndin leggur mikla áherslu á, að þessi nefnd undirbúi landsspítalamálið fyrir næstu þing, og komi með ábyggilegar tillögur, sem þingið geti síðar bygt á. Þá á jeg að geta þess fyrir nefndarinnar hönd, þótt hún hafi ekki komið með neina brtt. í þá átt, að læknirinn á Vífilsstöðum hefir óskað eftir því, að bygður verði nýr læknisbústaður á Vífilsstöðum en sá, sem nú er, verði tekinn fyrir barnadeild, sjerstaklega í sambandi við ljóslækningar þær, sem nú er farið að nota þar, og mjög áríðandi eru, einkum við útvortisberkla. Hann hefir líka sýnt fram á, að mikil nauðsyn er á, að hægt sje að taka börn á Heilsuhælið, en eins og nú standa sakir, er það nálega ómögulegt. Læknirinn hefir einnig skýrt frá því, að hann hefir mjög óhentugan bústað nú, því hann er alveg í sambandi við sjálft hælið, og sjúkrastofur fyrir ofan íbúðina, og veldur það ónæði fyrir báða hlutaðeigendur. Auk þess er það aðgæsluvert, að þetta getur fælt lækna, sem fjölskyldu hafa, frá hælinu, því þar sem þannig er innangengt úr sjálfu hælinu í læknisbústaðinn, er meiri hætta á, að börn smitist en ella. Nefndin sá sjer ekki fært að leggja til, að ráðist yrði í þetta nú, en skal geta þess, að samkvæmt áætlun Rögnvalds heitins Ólafssonar myndi sjerstakur læknisbústaður kosta 20-22 þús. kr., eftir því verðlagi sem þá var, en auðvitað yrði hann dýrari nú. Nefndin vill lýsa því yfir, að hún telur sig hlynta því, að þetta verði gert í framtíðinni, og álítur, að ef svo skyldi fara, að stjórnin þyrfti að ráðast í undirbúning landsfyrirtækja til atvinnubóta, samkv. frv., sem hjer er fram komið, að þá gæti þetta fallið þar undir, og stjórnin mætti þá m. a. leggja fram fje til undirbúnings þessa verks. Hygg jeg að hún telji þessi ummæli, ef þau standa ómótmælt, nægilega heimild fyrir hana til slíks. Jeg mintist á það við síðustu umr., að það gæti komið til mála, að nefndin kæmi með brtt., í þá átt, að hækka tillagið til rekstrarkostnaðar við Röntgensstofnunina. Nefndin hefir fallið frá því, með því að ekki var tekið vel í þess konar hækkanir af hæstv. stjórn við síðustu umr. hjer, en jeg vil þó benda á það, að þessi kostnaður hefir síðustu árin farið langt fram úr áætlun, svo jafnvel hefir munað helming. Mjer kæmi það því ekki á óvart, þótt nokkru skakkaði frá áætlun á næsta fjárhagstímabili. Þá er 3. brtt. á þgskj. 722 og fer hún fram á, að sjúkrasjóði Fellshrepps verði greitt fyrra árið í eitt skifti fyrir öll 200 kr. Í Fellshrepp í Skagafjarðarsýslu hefir verið stofnaður sjóður til styrktar við þá, sem þurfa að leita sjer læknishjálpar út úr sveitinni og verða af því fyrir mikinn halla. Þetta er ekki venjulegt sjúkrasamlag og getur því ekki notið styrks úr landssjóði á þann hátt, en nefndin telur þetta svo lofsamlega byrjun, að ekki megi minna vera en að veittur sje þessi litli styrkur, sem viðurkenning í eitt skifti fyrir öll. Með síðari lið tillögunnar stendur líkt á. Háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) skrifaði nefndinni brjef og óskaði eftir því, að slysa- og sjúkrasjóði verkmannafjelagsins Dagsbrún í Reykjavík yrðu veittar 1000 kr. hvort árið. Þetta mun aðallega vera slysasjóður og getur því ekki komið undir sjúkrasamlög, en er mjög nauðsynleg stofnun, sem hjálpar mönnum til að halda starfsþreki sínu, og því á landið að hjálpa til. Nefndin tók þessu vinsamlega, og þótt hún legði ekki til, að veittar yrðu 1000 kr. bæði árin, eins og háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) fór fram á, vill hún veita þessum sjúkrasjóði 1000 kr. í eitt skifti fyrir öll og vonar að háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) geri sig ánægðan með það, þótt óskum hans yrði ekki alveg fullnægt í þessu efni. Nefndin vildi ekki veita þennan styrk bæði árin, af því að hún vill ekki koma honum á sem fastri fjárveitingu. Næst er 4. brtt. á þgskj. 722. Hún er um að hækka styrkinn til sjúklinga með hörundsberkla úr 1500 upp í 3000 kr. Það stendur svo á henni, að nefndinni barst brjef frá stjórnarráðinu, sem mælti með því, að tekin væri til greina umsókn eins sjúklings, sem nú er í Kaupmannahöfn á Finsensstofnuninni þar. Hann er hjeðan úr Reykjavík, hafði hörundsberkla og fór til Kaupmannahafnar til að leita sjer lækninga upp á eigin spýtur. Hann átti dálítil efni og bjóst við að þurfa ekki að vera þar lengur en svo, að efnin hrykkju til, en þegar til kom, þurfti hann að vera miklu lengur en upprunalega leit út fyrir, svo nú er hann búinn að eyða því litla, sem hann átti, og óskar nú eftir styrk sem aðrir sjúklingar, svo hann geti fengið fullan bata. Nefndin álítur sjálfsagt að taka þessa umsókn til greina, en af því að sá ákveðni styrkur yrði þá ekki nógur, leggur hún til, að hann verði hækkaður um helming. Þá er lokið brtt. við 12. gr. og þá koma brtt. við 13. gr., sem jeg þarf ekki að fjölyrða um nú, því jeg hefi minst á hana áður. Hún fer fram á, að steinlok og járnlok á ræsi á afhentum flutningabrautum verði ekki kostuð nema að ? af landssjóði. Næsta brtt. fer fram á að lækka endurveitingu til Hjeraðsvatnabrúarinnar. Stjórnin lagði til að laun allra aðalstöðvarstjóranna yrðu hækkuð og símaverkfræðingsins hækkuð um 400 kr. á ári, nema stöðvarstjórans í Reykjavík. Hann fær að eins 200 kr. Þetta álítur nefndin ósanngjarnt og vill því hækka þann lið um 200 kr. Er þetta samkv. till. landssímastjóra. Þá er stærsta brtt. nefndarinnar eða sú, sem fer fram á mest fjárframlag, og það er til loftskeytastöðvarinnar í Flatey. Landssímastjórinn hefir lagt til að breyta landssímalögunum þannig, að bygðar yrðu nokkrar loftskeytastöðvar og nota til þess símalánið. Landssímastjórinn segir, að sjálfsagt sje þá að reisa þá fyrstu utan Reykjavíkur í Flatey, og rjett er að gera ráð fyrir, að það geti ef til vill orðið á næsta fjárhagstímabili. Þessi stöð gerir því meira gagn, þegar búið er að reisa hina hjer í Reykjavík. Nefndin ætlast ekki til, að þessi stöð verði reist nema efnið til hennar verði ekki tiltölulega dýrara en efnið til loftskeytastöðvarinnar hjer í Reykjavík, en það hafði ekki hækkað mikið frá því, sem var fyrir stríðið, eftir því, sem landssímastjórinn segir. Við þá áætlun er þessi upphæð 30,000 kr., miðuð. Jeg vil taka það fram, að það er tilætlun nefndarinnar, að ekki verði lagt út í þetta verk, ef kostnaðurinn verður miklu meiri en hjer er gert ráð fyrir. Nefndin hefir sett fjárveitinguna á síðara árið, af því að meiri líkindi eru til, að efni fáist þá með hæfilegu verði en fyrra árið. Þá er síðasti liðurinn í þessum kafla og hljóðar hann um að hækka rekstrarkostnað vitanna um 100 kr. hvort árið. Þannig stendur á þeirri till., að hreppsnefnd Gerðahrepps tilkynti það, að henni væri ekki hægt að halda vitanum uppi fyrir sama gjald og áður, sökum þess, hve olía hefir hækkað mikið í verði. Vitamálastjórinn og stjórnin tóku vel í þetta, og lögðu til, að fjárveitingin til vitanna yrði hækkuð um 100 kr. vegna þessa vita. Þá er jeg kominn út þangað, sem jeg á að fara, og skal jeg þá snúa mjer ofurlítið að brtt. frá einstökum mönnum, en jeg fer ekki nákvæmlega út í þær fyr en háttv. flutnm. hafa gert grein fyrir þeim. Jeg skal þá að eins geta þeirra, sem fjárveitinganefndin er á móti og ? atkvæða, með nafnakalli samkv. 32. gr. þingskapanna, þarf til að gangi fram. Það er þá fyrst brtt. á þingskj. 698 við 13. gr. A. 3. d. um að hækka laun póstafgreiðslumannsins á Siglufirði. Nefndin er alls ekki á móti því í sjálfu sjer, að hann fái launahækkun, en mótmælir þessu að eins fyrir formsök, því það er ekki venja að veita í fjárlögunum launahækkun póstafgreiðslumanns á sjerstakt nafn, heldur á þann liðinn, og póstmeistari svo látinn meðhöndla fjeð með bendingu um, hver á að fá hækkunina. Þetta gerir, að nefndin getur ekki tekið tillit til brtt., en vitanlega stafar þetta eingöngu af athugaleysi hjá háttv. flutnm., að þeir hafa ekki borið till. fram á rjettan hátt. Þá er önnur brtt., sem verður að sæta sömu meðferð. Hún er á þgskj. 693 og er borin fram af háttv.þm. Mýra. Nefndinni fanst ekki geta komið til mála að veita fje til þessa vegar, fyrst og fremst af því að engar upplýsingar eru fyrir hendi um þenna veg. Jeg hefi átt tal um þetta við vegamálastjórann, og hann veit ekki hvar vegurinn á að liggja. Við litum á landabrjefið og virtist svæðið heldur óárennilegt, sem vegurinn átti að liggja yfir. Það eru engar upplýsingar fyrir hendi um þenna fyrirhugaða veg, enginn verkfræðingur hefir skoðað vegarstæðið, og nefndin neyðist því að sjálfsögðu til að beita þessu ákvæði við till. Þá er brtt. á þgskj. 642 frá þingmönnum S.-M. um nýjan vita á Kambanesi, og þar eru líka sjerstakar ástæður, sem mæla móti, sem sje þær, að hjer í deildinni er á ferðinni frv. til laga um vitabyggingar, sem líklegt er að verði samþykt. Nefndinni finst það óviðeigandi að taka í fjárlög einstaka vita úr því kerfi, sem vitamálastjórinn hefir þegar samið. Þar sem málinu er þannig komið, þá finst mjer háttv. flutnm. megi vel við una þó brtt. þeirra verði ekki samþykt. Enn ætla jeg sjerstaklega að geta um eina brtt. enn þá. Hún er á þgskj. 640, og er frá háttv. þingmönnum Árn. og 2. þm. Rang , og fer fram á það, að varið verði 10000 kr. fyrra árið til að færa veginn úr Smiðjulaut á Hellisheiði. Flutningsmönnum þessarar brtt. er það sjálfsagt ekki kunnugt, að það er fyrirhugað af vegamálastjóra, að verja 28000 kr. til vegarins austur. Eftir fjárlagafrv. er ætlast til, að af þessum 28000 kr. verði 18000 veittar næsta fjárhagstímabil. Þessar 28000 krónur á að nota til þess aðallega, að brúa smáár í Ölfusinu, brúa Elliðaárnar á ný, og til þess að færa veginn úr Smiðjulaut. Það er því engin ástæða til, að taka upp þessa fjárveitingu. Enn fremur má geta þess, að þar sem ekki verður sjeð, að hægt verði að byrja á brúagerðum fyrst um sinn, sökum efniskostnaðar, þá eru líkindi til, að það, sem fyrst verður gert á veginum austur, verði einmitt það, að færa veginn úr Smiðjulaut. Vegamálastjóri bjóst við, að það mundi verða gert þegar á næsta ári. Í brtt. stendur meira en þetta. Flm. ætlast til, að nokkru af þessari upphæð, sem þeir fara fram á, verði varið til að laga Kambaveginn. Nefndin hefir átt tal um þetta við vegamálastjóra. Hann segir, að ekki geti verið um viðgerð á þessum vegi að ræða, nema færa hann allan úr stað, en það mundi kosta 40000 kr. Til þess að gera veginn viðunandi verður að lengja hann, að minsta kosti um helming. Vegamálastjóri kvað ögn hafa verið lagfærðar allra verstu beygjurnar í sumar, en meira verði varla aðgert fyr en ráðist verður í að færa veginn, en á því eru engin tök á næsta fjárhagstímabili. Jeg vil því leyfa mjer að mælast til þess við háttv. flutnm., að þeir taki till. sína aftur. Áður en jeg sest niður, vildi jeg að eins minnast á brýrnar, þótt jeg ætli mjer ekki að minnast á einstakar brúartill., fyr en flutnm. þeirra hafa gert grein fyrir þeim. En jeg tel mjer skylt að geta þess nú þegar, að vegamálastjóri hefir lýst yfir því við nefndina, að ekki sje hægt að koma af fleiri brúm á einu fjárhagstímabili, heldur en þeim, sem þegar eru komnar í fjárlögin; það sje ekki mannafli til að vinna að þeim, sjerstaklega ekki verkfræðingar til að sjá um gerð þeirra. Ef svo þar við bætist, sem allar horfur eru á, að ekkert verði unnið að brúagerð fyrra árið, þá verði meira að segja að fresta algerlega sumum af þeim brúm, sem þegar eru komnar í fjárlögin. Jeg segi þetta áður en jeg sest niður, til athugunar þeim, sem eiga brtt. um brúargerðir. Annars geri jeg ráð fyrir að taka aftur til máls, þegar flutnm. að brtt. þessum eru búnir að skýra till. sínar.

Framsm. fjárveitinganefndar (Bjarni Jónsson) Það er best að jeg taki við þar sem hinn háttv.frsm. (M. P.) hvarf frá. Jeg ætla ekki að gera annað en að skýra stuttlega brtt. fjárveitinganefndar við þann kafla fjárlaganna, sem mjer hefir verið falið að hafa framsögu að, og drepa svo með fám orðum á brtt. einstakra manna, um leið og jeg sest niður. Brtt. nefndarinnar eru á þgskj. 722. Sú fyrsta, sem mjer við kemur er 10. liðurinn. Það er till. um að hækka þóknun fyrir verklega kenslu í yfirsetukvennafræði. Þessi hækkun var borin fram við 2. umr., en fórst þá fyrir einhver misgrip. Nú kemur hún aftur dálítið lægri, og vona jeg, að jafnvel sparsemdarmenn verði nú með henni, fyrst um svona litla upphæð er að ræða. Um 11. liðinn þarf jeg ekki að fara mörgum orðum. Mönnum er það ugglaust kunnugt, að Jónas heitinn Jónsson var allra manna best að sjer um alt það, sem að kirkjusöng lýtur. Hann hafði notið þingstyrks um nokkur ár, til þess að safna sálmalögum og kirkjusöngs. Nú er hann eins og menn vita, nýdáinn og lætur eftir sig allmikið safn af alls konar söngvum. Ekkja hans gefur landinu kost á að kaupa safnið fyrir þetta verð, ekki af því, að hún sje í vandræðum með að selja það, því að nógir verða til að kaupa það fyrir þetta verð eða jafnvel meira, heldur af því að hún vissi, að það var vilji Jónasar heitins, að landið nyti þeirra verka, sem hann hafði safnað. Nefndin fekk tvo sjerfróða menn í þeirri grein til að líta á safnið, þá Sigfús Einarsson og Pál Eggert Ólason. Þeir telja safnið hæfilega virt, eins og Jónas ljet eftir sig í skrá, sem safninu fylgir. Með í kaupunum á að fylgja mikið handrit um sálmasöng, eftir Jónas sjálfan. Mundi handrit þetta eitt fyrir sig verða keypt háu verði, en á nú að fylgja ókeypis. Þeir segja, sem safnið skoðuðu, að þetta handrit sje að minsta kosti 3000 kr. virði eftir venjulegum ritlaunum, 30 kr. fyrir hverja prentaða örk, sem auðvitað er altof lítil borgun fyrir svona verk. Þess skal getið, að Jónas heitinn var búinn að semja drög að öllu safninu, þótt ekki væri fullgert nema út að D. Þetta var 11. liðurinn. Þá kemur að 12. lið, til utanfarar handa þjóðmenjaverðinum. Svo stendur á till. þessari, að þjóðmenjavörðurinn, Matthías Þórðarson, sendi umsókn um þennan styrk. Í umsókninni skýrir hann frá því, að hann viti til þess, að víðsvegar í söfnum, bæði í Kaupmannahöfn og í Noregi, liggi ýmsir íslenskir munir, sem ekki verði komið lagi á, fyr en einhver Íslendingur, sem er fróður um þessa hluti, hjálpar til þess. Jeg veit að þetta er satt, að minsta kosti hvað Noreg snertir. Jeg hefi sjálfur sjeð íslenska muni á söfnum í Osló, sem þeir, er safnanna gættu, vissu ekki einu sinni fyrir víst hvaðan voru. Er jeg þó ekki vel að mjer í þessum efnum. Annað atriði var það þó, sem þjóðmenjavörðurinn lagði meiri áherslu á. Það er um viðhald fornmenja á söfnum. Eins og menn vita, er mjög erfitt að geyma muni, sem grafnir eru úr jörðu. Þeim hættir við að ryðga og geta ónýtst á skömmum tíma. Munir þessir verða ekki bættir, því að ekki er hægt að búa til nýja forngripi. Nú er altaf verið að endurbæta aðferðir til að varðveita þessa muni, en þjóðmenjaverðinum er ekki unt að fylgjast með tímanum í þeim efnum, nema hann fari sjálfur og sjái, hvernig að er farið á söfnum erlendis. Það er því nauðsynlegt fyrir safnið, að þjóðmenjavörðurinn fari utan, til að læra nýjustu aðferðir til að geyma gamla muni. Jeg vona að allir þingmenn sjái, að þetta verði stórvinningur fyrir safnið, að hægt verði að varðveita dýra muni, og þar sem um fjársparnað er að ræða, greiða auðvitað allir atkvæði með þessari tillögu. Þá kem jeg að 13. liðnum, sem er styrkur til íslenskrar orðabókar. Ætla jeg að biðja menn að hlýða vel á orð mín meðan jeg tala um þennan lið. Mönnum er kunnugt um, að þessi fjárveiting til íslenskrar orðabókar varð til fyrir nokkrum árum. Maðurinn, sem falið var að inna þetta verk af hendi, er nú dáinn, en verkið er svo að segja nýbyrjað, Nú verða því mannaskifti að verkinu, ef því verður haldið áfram, og er þá rjettur tími til að taka ákvarðanir um það, hvernig verkinu skuli hagað í framtíðinni. Nefndin þóttist ekki bær um að koma með ákveðnar tillögur um það upp á sitt eindæmi. Var því afráðið að skjóta því undir dóm heimsspekideildar háskólans. Þar hefir málið verið rætt á fundi, og komst deildin að þeirri niðurstöðu, að sjálfsagt væri, að orðabókin væri vísindaleg og hið besta til hennar vandað. Nefndinni hefir svo borist svar heimspekideildarinnar með brjefi þessu, sem jeg vil leyfa mjer að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: »Að gefnu tilefni var tekið fyrir á fundi heimsspekideildar háskólans í dag málaleitun frá fjárveitinganefnd neðri deildar, hvort æskilegra væri, að tekið væri þegar til að semja vísindalega orðabók yfir íslenska tungu eða veita styrk til alþýðlegrar orðabókar. Kennarinn í íslensku, dr. phil. Björn M. Ólsen, telur sjálfsagt, að byrjað sje sem allra fyrst á samningu vísindalegrar orðabókar yfir íslenskt mál, með því, að jafnan megi gera útdrátt úr henni við alþýðu hæfi. Deildin er þessu fyllilega samþykk og skorar því á þingið að veita hæfilega upphæð, svo sem 8000. kr. hvort árið, til þess að byrja á starfinu. Þetta leyfi jeg mjer virðingarfylst að tilkynna háttvirtri fjárveitinganefnd til þóknanlegrar athugunar.« Ágúst H. Bjarnason. Þetta eru tillögur háskóladeildarinnar. Samkvæmt þeim fjelst nefndin á, að það skyldi vera til vísindalegrar orðabókar, sem styrkurinn væri veittur, og leggur til, að nú verði veittar 6000 kr. hvort árið, til að byrja á starfinu. Jeg vil leyfa mjer að benda háttv. deildarmönnum á álitsskjal dr. Björns Bjarnasonar frá Viðfirði um samningu íslenskrar orðabókar. Skjal þetta hefir legið frammi á lestrarsalnum. En af því að jeg veit ekki, hvort þingmenn hafa allir kynt sjer það nægilega, þá ætla jeg að leyfa mjer að lesa upp þann kaflann úr því, sem lýsir verkefni vísindalegrar orðabókar. Sá kafli hljóðar á þessa leið: »Vísindalegri orðabók íslenskrar tungu verður að ætla það verkefni að rekja aldur og æfiferil orðanna, að svo miklu leyti, sem unt er að komast fyrir það efni, sýna sögulega framþróun málsins öld eftir öld, frá fornu fari til þessa dags. Hún á að komast sem lengst í því að sýna: 1. Nútíðarframburð orðanna. 2. Formbreytingar þeirra (í hljóði, beygingu, kynferði o. s. frv.). 3. Aldur þeirra, þ. e. hve nær þau koma fyrst fram í bókmentunum, hve nær þau hverfa eða hvort þau lifa enn í dag. 4. Verksvið þeirra og heimilisfang. 5. Þýðingar þeirra í sögulegri röð, tilgreina ef unt er, hve nær þýðingarbreyting hefir orðið og af hvaða orsökum (sálarfræðilegum eða menningarsögulegum). 6. Sifjabönd orðanna. 7. Afstöðu þeirra í setningum. 8. Ætterni þeirra, er af útlendum toga eru spunnin, hve nær og hverja leið þau eru komin inn í málið, og með hvaða menningarstraumum.« Þetta er í stuttu máli verkefni bókarinnar, sem dr. Björn lýsir hjer vel og greinilega. Jeg býst ekki við að þurfa að minna háttv. þingmenn á það, að varla er meira þjóðnytjaverk til en slík orðabók, og því er sjálfsagt og skylt að styðja að því, að sem fyrst og sem best verði að henni unnið. Það er kunnugra en frá þurfi að segja, að engin germönsk tunga önnur hefir geymt eins vel forna fjársjóðu og andarauð forfeðranna, eigi að eins lífspeki og fegurðarhreim hins norræna kynstofns, heldur og allra germanskra þjóða, og að engin þjóð af vorum kynstofni á svo greiða gagnvegi til fortíðar sinnar sem vjer, til hávamála sinna og hetjuljóða, fræknleiks, fegurðar og mannvits undanfarinna kynslóða um margar þúsundir ára. En hitt er líka jafnkunnugt, að engin þjóð hefir unnið jafnlítið að sínu máli eins og Íslendingar. Forfeðurnir hafa unnið alt. Þeir fá okkur málið í hendur, lítt skert eða óskert, og nú er það okkar skylda, að láta eftirkomöndunum eitthvað eftir, - eitthvað, sem geti geymst, eitthvað, sem varðveitist betur en hið lifandi orð, sem nú er óðum að sýkjast, eftir því sem sníkjumenningin læðist inn á fleiri og fleiri svið þjóðlífsins og grefur dýpra og dýpra að rótum hins hreina íslenska máls. En þar sem hjer er að ræða um fróðleik og vitsmuni okkar ágætu forfeðra, sem eru dýrustu perlur íslensku þjóðarinnar, þá verður aldrei um of vandað til varðveislu þeirra. Ætti nú að ráðast í að gera hæfilegt band til að draga þessar perlur á, þá verður ekkert annað til þess valið, er betur sami, en einmitt slík orðabók. Fjárveitinganefndin er því ásátt um að styðja þetta verk. Að vísu er nefndinni það ljóst, að þessar 6000 kr. er ekki nægilegt fje til að vinna að orðabókinni með þeim krafti, sem æskilegt væri, og að ekki hefði veitt af allri upphæðinni, sem heimsspekideild háskólans stakk upp á, en nefndin sjer sjer ekki fært, eftir atvikum, að leggja til að hærri styrkur verði veittur en þetta, enda mun vera hægt að byrja á verkinu fyrir þetta fje. Nefndin leggur ekki neitt til um það, hverjir eigi að vinna þetta verk. Þó skal þess getið, að umsókn hefir komið frá þrem mönnum um orðabókarstyrkinn. Dr. Björn Bjarnason frá Viðfirði, sem flestir munu kannast við, því bæði hefir hann ritað bækur og auk þess verið á hann minst á undanförnum þingum. Hann er fróðleiksmaður hinn mesti, lærður málfræðingur og iðjumaður mikill. Enginn efast um, að hann sje mætavel fallinn til þessa orðabókarstarfs. Annar maðurinn, sem umsókn hefir sent, er Jóhannes Lynge, prestur á Kvennabrekku. Margir munu hafa heyrt hans getið. Hann er líka fróðleiksmaður á íslenska tungu. Jeg þekki manninn mjög vel. Í skóla var hann tveimur árum á undan mjer, en þó varð hann kennari minn, þegar jeg var að búa mig undir að ganga inn í skólann, og einhvernveginn atvikaðist það þannig, að mjer varð að gefa 6 í íslensku við inntökuprófið. Var það eingöngu því að þakka, hve sýnt honum var um að kenna þá námsgrein. Ef Jón Þorkelsson rektor og aðrir kennarar hans væru nú á lífi, þá mundu þeir geta vottað það, að hann var góður í íslensku á þeim árum. Þriðja umsóknin er frá ungum manni, Þórbergi Þórðarsyni að nafni. Hefir hann um undanfarin ár stundað íslenskunám hjer við háskólann og kennari hans, Björn M. Ólsen, prófessor, mælir hið besta með honum. Hann hefir sýnt það, með byrjunarorðasafni, sem hann hefir þegar safnað, að hann er vel að sjer. Jeg þekki dálítið til piltsins. Hann hefir sótt grískutíma hjá mjer, til þess að geta notað gríska tungu við nám sitt í samanburðarmálfræði. Jeg get því mælt með þessum unga manni. Þessir menn hafa allir sótt. Auðvitað verður það stjórnin, sem ræður hverjir og hvernig að bókinni verður unnið. Jeg geri ráð fyrir, að þegar taki til starfa fleiri en einn maður. Mjer þótti því oflítið að veita ekki nema 6000 kr. til bókarinnar. Jeg vildi heldur halda mjer við 8000 kr., eins og heimspekideildin lagði til. Þá hefðu 2 menn getað tekið til starfa strax, og getað keypt sjer aðstoð eftir því, sem nauðsyn krefði. Jeg þykist nú hafa tekið ljóst fram það, sem hægt er að segja um þennan lið. En ef einhverjum þykir ekki nógu skýrt frá sagt, þá er honum heimilt að leggja fyrir mig spurningar, og er mjer ljúft að leysa úr þeim, eftir því sem jeg best ber skyn á. - Jeg hverf þá frá þessum lið í von um, að allir greiði atkvæði með honum. Jeg er þess fullviss, að þetta þing verður lengi lofað, ef það samþykkir þessa fjárveitingu. Um brtt. 722, 14. er það að segja, að nefndin varð ásátt um það, að rjettara mundi að veita þessum manni styrk þann, sem stórstúkan hefir haft. Er sú ályktun bygð á því, að nokkuð af þessum styrk mun hvort sem er eiga að ganga til að launa þessum manni störf hans í þarfir reglunnar. Nefndin er ekki fallin frá því, að engin ástæða sje til að styrkja þennan fjelagsskap í bannlandi, en þykir rjett að virða mann, sem barist hefir fyrir hugsjón sinni alla æfina. Þá kem jeg að brtt. 722, 15. Það er einn af þeim liðum, sem varð að bíða 3. umr. Hann er um styrk til Frímanns Arngrímssonar til að safna steinum og jarðtegundum til iðnaðarafnota. Vill hann gera tilraunir með ýmsar leirtegundir til tígulsteinagerðar og leirkerasmíða. Þessa manns hafa flestir vafalaust heyrt getið, þótt líklega sje hann ekki mikið þektur. Jeg átti tal við hann nýlega og sannfærðist um, að hann er miklum gáfum gæddur. Maðurinn er hniginn á efra aldur og hefir borist undarlega áfram um dagana. Hann hefir ávalt verið fátækur, en brotist áfram af eigin ramleik, farið víða um lönd og stundað nám við ýmsa skóla, bæði í Vesturheimi og í Frakklandi. Með umsókn sinni hefir hann sent vottorð frá ýmsum skólum vestan hafs. Sjest af vottorðum þessum, að hann hefir gengið í undirbúningsskóla í Ottawa haust 1879, stundað nám við háskólann í Toronto 1883 og 1884 og lokið burtfararprófi þaðan í stærðfræði, grísku, latínu, ensku, efnafræði, grasafræði, dýrafræði, steinafræði og jarðfræði. Árið 1885 stundaði hann nám við háskólann í Manitoba, og lauk burtfararprófi þaðan í jarðfræði, jarðeðlisfræði, dýrafræði, lífrænni efnafræði, stjarnfræði, veðurfræði, efnarannsóknafræði, flokkaðri grasafræði, vefjafræði og kristallafræði. Af þessu má sjá, að maðurinn hefir góð vottorð og að hann muni margfróður, svo að líklegt sje, að af styrknum geti leitt gagn. Væntir því nefndin, að deildin taki þessari brtt. vel. - Maðurinn hefir enn, þótt roskinn sje, brennanda áhuga á því að láta gott af sjer leiða. Brtt. 722, 16., um fjárveiting til vatnsvirkja, er sett inn að tilmælum vegamálastjóra og landsstjórnarinnar. Liðurinn hafði óvart slæðst burt með öðru sökum fyrirhugaðrar hleðslu að Þverá. Brtt. 722, 17. stendur í sambandi við 14. lið, samþykkist með honum, en verður tekin aftur, ef sá verður eigi samþyktur. Þá hafði gleymst við 2. umr. að taka upp fjárveitingu til prestsekkju einnar, sem nú er gert í brtt., 722, 18. Hafði því máli verið vísað áður til biskups og prestsekknasjóðs, en þar er ekki um fje að ræða til þess, að hægt sje að bæta úr þessu. Brtt. 722,19., um 300 kr. styrk á ári til Magnúsar Einarssonar, var frestað við 2. umr., en nú hefir nefndin samþykt hana í einu hljóði. Brtt.722,20 er alveg sjálfsögð veiting og hefir áður staðið í fjárlögunum, en nú var tíminn útrunninn, sem heimildin náði til, en konan eignalaus og þarf þessa því með, einkum vegna barna sinna, eins og skiljanlegt ætti að vera, svo að ekki þurfi um það fleiri orð. Þá skal jeg snúa mjer að brtt. einstakra þingmanna. Á þgskj.689 er brtt. frá hv.l. þm. Húnv. (Þór. J.), er fer fram á það, að bæta unglingaskólanum á Hvammstanga inn í unglingaskólana, sem tilgreindir eru í 14. gr. B, XIV. Meiri hluti nefndarinnar er á móti þessari brtt., en jeg hefi þar nokkuð sjerstaka aðstöðu. Mín skoðan er sú, að hækka beri styrkinn til allra skólanna, en fara öfuga leið, þannig, að kaupstaðirnir fái minst, en skólar í sveitum mest. Þessu hefi jeg ekki fengið um þokað á undanförnum þingum, heldur hafa kaupstaðaskólarnir fengið hærri styrk, og er þó vitanlegt, að hægara er að halda skóla í kaupstöðum en í sveitum, því að í kaupstöðum geta menn búið heima hjá sjer, en til sveita þurfa að vera heimavistir. Hvítárbakkaskólinn hafði verið hafinn yfir alla skóla og lengi hlotið fjárveiting án eftirlits, en því fekst þó breytt eftir rekistefnu á 3 þingum, þannig, að sá skóli var lagður undir eftirlit landsstjórnarinnar, hvernig sem því er háttað; um það er mjer ókunnugt. Þá var næst skeytt inn skólanum undir Núpi í Dýrafirði og hann tekinn í guða tölu, og nú er farið fram á að taka þennan nýja skóla á Hvammstanga einnig upp í greinina. Loks hefi jeg lagt til að taka skólann í Hjarðarholti í Dölum einnig með, og sýnist mjer rjett, að báðir þessir skólar verði þá teknir upp, með því að ekki verður sjeð, að hinir standi þessum framar. Jeg skal geta þess, að það, sem jeg segi um þessa skóla, er frá eigin brjósti, en ekki fyrir hönd nefndarinnar, og þótt farin sje öfug leið við þá, sem jeg vil, þá verður ekki við því spornað, og er þá að reyna að gera sem best úr því, sem orðið er. Jeg mun þá ekki fara fleiri orðum um þetta, enda býst jeg við, að háttv 1. þm. Húnv. (Þór. J.) geri grein fyrir till. sinni og gjaldi þá líku líkt, það er tekur til minnar till. Á þgskj. 671 fer háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) fram á 500 kr. styrk á ári handa Hólmfríði kenslufrú Árnadóttur, til kvöldskólahalds. Meiri hluti nefndarinnar er á móti þessari brtt., en jeg hefi áskilið mjer mitt atkvæði óbundið, því að jeg þekki til þessa skóla og veit, að vandað er til kenslunnar í öllum greinum, en skólinn er sjerstaklega ætlaður þeim sem ekki geta gengið í aðra skóla; fyrir því hallast jeg að þessari brtt. Á þgskj. 680 leggur alkunnur aðalmentafrömuður þessarar deildar, háttv. 2. þm. Rang. (E. J.) til, að hætt verði við að gefa út fornbrjefasafnið, sem hingað til hefir þótt þurfa og menn enn munu vilja gefa út, þótt líklegt sje, að mörgum muni snúast hugur, er hann flytur ræðu sína um það. Sama er um alþingisbækurnar og dómasöfnin, sem hann sjálfsagt sýnir fram á, að nauðsynlegt sje að hætta við. Jeg hefi altaf haldið, að þessar útgáfur væru til fróðleiks og gagns, og sömu skoðunar hafa menn verið á undanförnum þingum. Í 5. lið á sama þgskj. er farið fram á að fella niður 1000 kr. styrk á ári til þýðinga íslenskra skáldrita á Norðurlandatungur. Jeg gerði grein fyrir því við 2. umr., að hjer væri að eins um sjálfsagða kurteisi að ræða gagnvart þeim ágætismönnum meðal bræðraþjóða vorra, er vilja leggja fram styrk til þýðinga úr sínum málum á íslenska tungu, sem alt miðar að því að efla nánari samgöngur milli þjóðanna í þessum efnum. Það er undarlegt, að jafnmikill og ágætur mentafrömuður sem hv. 2. þm. Rang. (E. J.) skuli gera þessa till., og hann mun komast að raun um það, þegar hann nú bráðlega sækir þessar mentaþjóðir heim og kemur á fund forgöngumanna þessa fyrirtækis, sem jeg og aðrir munu veita honum meðmæli til, að hann hefði ekki átt að leggjast á móti þessum styrk. Meiri hluti nefndarinnar leggur á móti brtt. á þgskj. 650, en óbundin eru atkvæði nefndarmanna. Hjer er um gott verk og nauðsynlegt að ræða, sem nú mun vera nær hálfnað. Jeg er meðmæltur till. Þá er brtt. á þgskj. 663, um 2000 kr. styrk fyrra árið til Sigurðar Þórðarsonar, til söngnáms á Þýskalandi. Nefndin hefir einum rómi fallist á þessa brtt. Menn mun sjálfsagt reka minni til þess, að nefndin lagði við 2. umr. til þess að hækka styrkinn til skálda og listamanna úr 12 þús. kr. upp í 16 þús. kr., mest vegna þessa manns og annara, sem hún ætlaðist til, að þá fengi að njóta hækkunarinnar. En nú var sú till. feld, og sá þá nefndin sjer ekki annað fært en að aðhyllast þessa till. Þessi maður er nú í Þýskalandi og, eins og menn vita, er nú ekki auðgert að komast þaðan, og þessi maður á ekki nema fátæklinga að. Annars er það að segja um styrkinn til skálda og listamanna, að nefndin telur illa farið, hvernig atkvæði fjellu við síðustu umr., með því að líklega verður stjórnin nú í vandræðum með upphæðina. Það hefir verið tekin upp sú regla, að nefna ekki menn, sem njóta skyldu þessa styrks, en stjórnin hefir þó í athugasemdum við frv. nefnt einn mann og virðist ætla honum 1200 kr. hækkun, en ætla má, að hún ætli öðrum til viðbótar 500 kr., svo að eftir verða þá 300 kr. óráðstafað af hækkuninni. Út af þessu vill nefndin láta þess getið, að hún vill ekki láta menn standa ójafnt, sem áður hafa staðið jafnt. Mig furðar nú á því, að stjórnin skuli ekki hafa farið fram á hærri upphæð, t. d. 20 þús. kr., því að altaf er hægt að skilja eftir af peningafúlgunni, en hitt verður ekki bætt, ef menn missast frá þessu nytsemdarstarfi, eða geta ekki haldið því áfram. Jeg vil í þessu sambandi minna á Þorstein Erlingsson, sem var brjóstveikur og neyddist til þess að hafa ofan af fyrir sjer með tímakenslu og kyrsetum, sem vafalaust hafa spilt heilsu hans. Þessa læt jeg að eins getið, til þess að mín skoðun sjáist greinilega, þótt þingið vilji ekki ganga þá braut. Þá eru ýmsar smátill., sem jeg tek allar í einu. Nefndin er andvíg brtt. á þgskj. 710, en atkvæði þó óbundin, að minsta kosti um varatill., sem hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) væntanlega gerir grein fyrir. Hækkun á styrk til Sigfúsar Sigfússonar getur nefndin ekki fallist á; þóttist hafa þar gert hreint fyrir sínum dyrum. Sama er að segja um styrk til Steins Þórðarsonar. Beiðnin lá fyrir nefndinni, en hún gat ekki fallist á hana. Sama gegnir um styrk til Jóns Sveinssonar, að meiri hlutinn getur ekki aðhylst hana. En jeg er nú meðflytjandi þeirrar brtt. með öðrum, sem jeg ætla að geri grein fyrir henni, einkum aðalflutnm. (Þorst. J.) og háttv. 2. þm. Árn. (E A.). Nefndin mælir á móti brtt. á þgskj. 672 og 673; sú hefir legið fyrir nefndinni, en hún ekki sjeð sjer fært að taka hana upp, með því að hún vildi ekki gera sig að dómara í máli, sem hún hefir ekki nægilegt vit á. Nefndin hefir ekki heldur fallist á brtt. á þgskj. 643, um húsabætur á Hallormsstað, ekki heldur, að hús þar sjeu svo kolfallin, að ekki fái hangið uppi í fáein ár enn. Brtt. á þgskj. 644, um styrk til dýralækningabókar, vill nefndin ekki aðhyllast nú, ekki af því að hún telji ekki málið nauðsynlegt, eða sje á móti því síðar meir, heldur telur hún ekki hægt að sinna þessu nú. Sama máli gegnir um till. frá háttv.þm. Barð. (H. K.) á þgskj. 694. Þar á móti hefir hún aðhylst till. sama þm. á þgskj. 692, sem endurveiting, en ætlast þó ekki til að notuð verði, meðan það verðlag helst á útlendum efnivið, sem nú er. Með sama fororði felst nefndin á styrk til bátabryggju á Blönduósi, sem eins er ástatt um. Þar á móti getur nefndin ekki fallist á brtt. sama þm. á þgskj. 696; nefndin þóttist í þeirri fjárveitingu hafa farið svo langt sem hún sá sjer fært. Á þgskj. 679 er farið fram á að greiða Gísla presti Kjartanssyni 800 kr. styrk. Nefndin hafði áður lagt til að veita honum 1000 kr., og er því samþykk þessari till. Brtt. á þgskj. 711 fer eftir atkvgr. um þær till., sem nefndin hefir gert við þennan lið. Þá er brtt. á þgskj. 685 um að athugasemdin við 19. gr. orðist svo: »Af þessari upphæð skal greiða lögreglustjórum kostnað þann, er þeir kunna að hafa við lögreglueftirlit, svo sem með fiskveiðum í landhelgi, við banngæslu o. fl.«. Þetta er að innihaldi til engar breytingar frá því, sem er, því að athugasemdin sjálf segir einmitt, að fjeð eigi að vera til löggæslu. En nefndin lítur svo á, sem það geti verið dálítið hættulegt að veita þetta til banngæslu nú. Enda heyri jeg nú, að þessi till. sje tekin aftur. Svo er næst brtt. á þgskj. 645, frá þeim háttv.þm. S.-M. (Sv. Ó. og B. St.), um að veita Búðahreppi alt að 60 þús. kr. lán til rafstöðvarbyggingar. Nefndin hefir ekki sjeð sjer fært, að mæla fram með þessari till. Hún hefir gert sjer það að reglu, að neita slíkum lánbeiðnum, sem ætluð eru til fyrirtækja, sem ekki er byrjað á, þangað til svo vel árar hjer á landi, að slíkt væri vel gerandi. Þessi lánbeiðni verður því að bíða betri tíma. Alt öðruvísi er ástatt um lánbeiðni háttv.þm. Barð. (H. K.) til Patrekshrepps. Það fyrirtæki, sem þar er um að ræða, er svo langt komið áleiðis, að það horfir til stórvandræða fyrir hreppinn, ef það verður ekki fullunnið. Þessar tafir, sem orðið hafa á verkinu, eru að kenna stríðinu, eins og fleira, og eru til mikils tjóns fyrir þá. Af því að svo stendur á sem hjer, telur nefndin rjett að veita þetta lán, þótt það sje fjarri henni, að gera það að nokkru kappsmáli. Þá hefi jeg í fám orðum minst lítilsháttar á þessar till. einstakra þm. og þær undirtektir, er þær hafa hlotið hjá nefndinni. Jeg skal því ekki fjölyrða meir nú, en gefa mönnum kost á að mæla með sínum eigin till. Ef jeg svo sje að þess gerist þörf, þá mun jeg gera athugasemd við það, sem þeir kunna að segja seinna. En það er ein till. ennþá, sem jeg mun ekkert skifta mjer af við umr., en það er till. á þgskj. 735. Það var svo til ætlast, að þessi till. kæmi frá nefndinni, en það hefir nú farist fyrir. Þessi till. fjallar um Kennaraskólann. Eins og mönnum sjálfsagt er kunnugt þá hefir dr. Björn Bjarnason frá Viðfirði haft veitingu fyrir embætti við þennan skóla, en sökum heilsuleysis hefir hann ekki getað stundað kensluna sjálfur, en annar gert það í hans stað. Nú hygg jeg, að megi telja víst, samkvæmt athugasemd stjórnarinnar við fjárlögin, að dr. Björn Bjarnason muni eiga að taka við orðabókinni, og verði gerður þar að höfuðritstjóra, svo að þá losnar þessi kennarastaða. Nefndin telur nú rjettlátt, að sá sem embættið fær, fái líka að halda þeirri persónulegu launaviðbót, sem dr. Björn hefir haft. Mun það vera meiningin, að Sigurður Guðmundsson taki við lægra embættinu, en Ólafur Daníelsson flytjast upp. - Þetta hafði alveg gleymst hjá nefndinni, og ef það kemur ekki inn í háttv.Ed., þá verður að koma með það við eina umr. hjer síðar. Að vísu er alveg nægilegt, ef hæstv. stjórn vill lýsa yfir því hjer, að þessi brtt. sje óþörf, að hún sjái sjer fært að haga þessu eins og til er ætlast án þess.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg þarf ekki að tala langt mál. Enda er það ekki nema lítið af brtt., sem jeg get sagt að komi mjer við, eða mínu starfi í ráðuneytinu. Út af ummælum háttv.þm. Stranda. (M. P.) um landsspítalann, þá get jeg lýst yfir því, að jeg er ekki mótfallinn þeirri breytingu, sem nefndin hefir gert á veitingunni. Mjer er nær að halda, að stjórninni veitist auðvelt að fá menn til að starfa í þessa átt, og upphæðin, sem nefndin vill veita, mun vera nægileg. Jeg get enn fremur tekið undir með hv.þm. Stranda. (M. P.) viðvíkjandi því, sem hann sagði um Vífilstaðahælið; það er efalaust full þörf fyrir sjerstaka barnadeild þar í framtíðinni, þótt ekki verði mögulegt að koma því í kring að svo stöddu. Mjer þykir sennilegt að 3. brtt. fjárveitinganefndar sje á góðum rökum bygð. Það mun þess vert, að styrkja slík sjúkrasamlög sem þessi, og þá rjett að telja þetta sem byrjunarstyrk, en ekki binda það til langframa. Sömuleiðis mun það vera rjett, eins og nefndin fer fram á, að hækka styrkinn til hörundsberklasjúklinga. Þá kem jeg að 10. lið á þgskj. 722, um þóknun til yfirsetukvenna. Jeg er á móti því að hækka þetta eins og farið var fram á við 2. umr. En mjer finst heppilegt, að upphæðin verði tvöfölduð; hitt, að þrefalda, finst mjer vera fullhátt. Aftur á móti finst mjer varla fært að samþ. 11., 12. og 13. liðinn á sama þgskj. Það má að vísu vera, að alt þetta sje nauðsynlegt. En eins og nú er ástatt, þá finst mjer fjárhagurinn ekki vera þannig, að það sje heppilegt, að bæta á hann þessum útgjöldum. Mjer dettur ekki í hug, að bera brigður á, að sönglagasafn Jónasar heitins Jónssonar sje þess virði, sem tiltekið er, en jeg álít ekki rjett, að samþykkja veitinguna nú. Það gæti verið umtalsmál að kaupa safnið og borga það smátt og smátt, ef það er talið nauðsynlegt. En jeg er því ekki nógu kunnugur, til að geta sagt, hvort svo sje. Hvað snertir utanferð þjóðmenjavarðar, þá tel jeg heppilegra, að það verði látið bíða fyrst um sinn. Fjárveitinganefndin vill veita 6000 kr. til samningar íslenskrar orðabókar, en eins og fjárhag landsins er farið, tel jeg rjettara að samþykkja það, sem stjórnin hefir lagt til. Þá er brtt. 722, 19. Hún fer fram á 300 kr. til Magnúsar Einarssonar á Akureyri. Með þessu vildi jeg mæla eindregið. Um till. einstakra þingmanna, finn jeg ekki ástæðu til að segja neitt. Nefndin hefir þegar lýst afstöðu sinni til þeirra, og er, að því er mjer skilst, þeim heldur mótfallin. Enda ætti hv. deild að þykja full ástæða til að fara gætilega í að auka útgjöldin í fjárlögunum, og gæta þess, hversu tekjurnar eru miklar.

Pjetur Þórðarson Það var út af brtt. minni á þgskj. 693, sem jeg ætlaði að segja nokkur orð. Það var á sýslunefndarfundi í Mýrasýslu 1916, að nefndin veitti dálitla fjárhæð í því skyni, að rannsaka vegastæði vestur á Mýrum, ef hægt væri að fá landsverkfræðinginn til þess. Mjer er ekki kunnugt um, af hvaða ástæðum ekkert varð úr framkvæmdum á þessu, hvort það var af því, að verkfræðingurinn fekst ekki, eða hvort það var að kenna því, að ekki hafi verið reynt að fá hann til þessa starfa. En á aðalfundi 1917 þá var þessi fjárveiting sýslunefndar endurtekin, og formanni nefndarinnar falið að sjá um, að vegastæði yrði rannsakað á þessum stað. Úr þessu varð ekkert að heldur í þetta sinn, og mun líklega hafa verið af því að verkfræðingurinn hefir ekki getað komið því við. Mjer er að minsta kosti kunnugt um, að hann var á ferð uppi í Borgarfjarðarsýslu um þetta leyti og hafði þá mjög lítinn tíma afgangs, svo að jeg geri ráð fyrir, að oddviti sýslunefndar hafi farið fram á það þá, en verkfræðingurinn ekki geta sint því. Það er ákveðinn vilji sýslunefndarinnar að fá þessu framgengt, að vegastæðið verði rannsakað, þar sem það er alveg bráðnauðsynlegt. Jeg ætla ekki að fara að lýsa því hjer, hvers vegna svo brýn þörf er á vegi þessum, því að það er mönnum kunnugt um, þótt þeir vilji má ske ekki kannast við það. Það er ekki að búast við, að fjárveitinganefnd finni þennan veg á kortinu, vegna þess að þetta hefir mest verið í ráðagerðum, en er lítið búið af honum. En þörfin fyrir þennan veg er engu að síður mikil. Að vísu skal jeg játa, að sá undirbúningur, sem fjárveitinganefnd krefst, er ekki nógur fyrir hendi. En þess vegna tiltók jeg, að fjárveitingin kæmi niður á seinna árinu, ef ske kynni, að þá væri þessi rannsókn fengin. Hvað þennan fyrirhugaða veg annars snertir, þá stendur alveg sjerstaklega á með hann. Það er vitanlegt, að hann er ekki enn í tölu neinna lögákveðinna vega og er því engin sjerstök skylda á landssjóði að styrkja hann öðruvísi en sem nauðsynlega samgöngubót, sem hjeraðinu er langsamlega ofvaxin; það er líkt á komið með hann og veginn í Svarfaðardal, Flöguflóa í Þingeyjarsýslu og víðar, sem þingið hefir veitt fje til. Byrjunin á þessum vegi er þannig til komin, að ungmennafjelagið í Hraunhreppi á Mýrum, með tilstyrk nokkurra mætra utanfjelagsmanna, lagði út í það að hefjast handa á þessu verki vestur frá, með eins konar þegnskylduvinnu, sem ekki verður annað um sagt en að hafi borið furðanlegan góðan árangur. Jeg taldi ekki heppilegt, á meðan rannsókn á vegastæðum hefir ekki farið fram, að fara að gefa skýrslu um, hvað gert hefir verið. Enda er jeg heldur vondaufur um að veitingin fáist nú. En aftur á móti tel jeg líklegt, að þetta verði komið svo vel á rekspöl 1919, að þá verði sjálfsagt að styrkja það. En annars skal jeg ekki fjölyrða meir um þetta.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Það er ekki mikið, sem jeg hugsað mjer að segja um brtt. þær, sem hjer liggja fyrir. Um till. einstakra þingmanna, ætla jeg ekkert að segja að svo komnu, en geymi mjer það þangað til þeir hafa talað, sem bera þær fram. En viðvíkjandi brtt. nefndarinnar vildi jeg taka það fram, um 5. lið, að mjer finst sanngjarnt, að lagt sje fram ? kostnaðar til þessa. Um 6.-8. lið er það að segja, að mjer finst rjett, að ekki sje lögð áhersla á, að þessar fjárveitingar hjer verði greiddar af hendi til fyrirtækjanna, svo framarlega sem efni fellur ekki í verði. Hvað snertir 15. lið þá vona jeg, að hann þurfi engin meðmæli, þar sem öllum er kunnugt um áhuga og dugnað þessa manns, enda er upphæðin mjög lítil. Um 16. lið er það að segja, að jeg er nefndinni sjerstaklega þakklátur fyrir hann. Jeg benti á það við 2. umr., hve nauðsynlegt það væri, að þessi veiting fjelli ekki niður. Nú sje jeg að hún hefir verið tekin upp aftur, og vona jeg að háttv. deild veiti henni samþykki sitt.

Framsm. fjárveitinganefndar (Bjarni Jónsson) Jeg stend að eins upp til að lýsa undrun minni yfir þeim mótmælum sem hafa komið móti 11., 12. og 13. lið á þgskj.722. Jeg bjóst síst við þeim frá hæstv. forsætisráðherra, sem er »Kultusminister« landsins, því að allar þessar veitingar eru þess eðlis, að hann ætti síst að verða Þrándur í þeirra götu. Um orðabókina er það sjerstaklega að segja, að þar sem þar hafa orðið mannaskifti, og nefndin er ekki svo harðbrjósta að fella þetta, þá ætti stjórnin ekki að vera til fyrirstöðu, að þessu verði komið í skynsamlegt horf, eins og nefndin nú vill, því ef hún gerir það, þá skal koma hjer fram till. við eina umr. um að fella alveg burtu þennan styrk. Um 12. lið er ekkert að segja, nema jeg hygg, að hæstv. forsætisráðherra hafi orðið á óvart að segja það um hann, sem hann sagði.

Einar Jónsson Jeg er nú svo heppinn, að nafn mitt er ekki bendlað við nema einar 3 brtt., sem mönnum að vísu hafa farist æði misjafnlega orð um. Skal jeg því fara um þær nokkrum orðum. Þannig stendur á með till. á þgskj., 640, að eftir þeim upplýsingum, sem hv. fram. (M.P.) hefir gefið mjer í ræðu sinni, þá munum við taka hana aftur nú. Háttv. fram. (M. P.) hefir sem sje skýrt frá því, að í 13. gr. fjárlaganna sje einmitt fjárveiting, sem sje ætluð að nokkru leyti til að lagfæra Kambaveginn og færa til veginn úr Smiðjulaut. Svo að jeg skal ekki tala um það frekar. En það voru hjer 2 brtt., sem jeg og háttv. 2. þm. S.-M. (B. St.) fluttum, og háttv.frsm. síðari kafla fjárlaganna (B. J.) hefir ekki fallið sem best í geð. En áður en jeg fer frekar út í það vildi jeg mega spyrja háttv.þm. Dala. (B. J.), hvort hann hafi ekki lesið 4. gr. þingskapanna, þar sem mælt er fyrir, hvernig þingmenn skuli nefndir. Jeg hefi orðið var við það, að hann kallar mig ýmsum »bínöfnum«, í staðinn fyrir að kenna mig við mitt kjördæmi, eins og skyldugt er. Í svipinn man jeg eftir 3 nöfnum, sem hann hefir látið sjer sæma að nefna mig, sá góði mann. Hann hefir ýmist kallað mig »siðameistara« deildarinnar, Cicero, eða þá mentafrömuð. Þetta eru að vísu alt ljómandi falleg nöfn, og jeg get fyrirgefið það þess vegna. En eftir því sem þingsköpin mæla fyrir þá er þetta aldeilis óleyfilegt. Þingsköpin koma beint í veg fyrir að gera þetta. En það er ekkert varið í að ræða þetta, ef hann laumast burt þegar jeg bið um orðið. Jeg gæti líka líkt honum við ýmsa menn, þótt hann sje ekkert líkur þeim. Sókrates þykir mjer offallegt, Neró ofljótt, en jeg gæti t d. sagt, að hann sje nokkura konar Jóhannes skírari, þótt ekki skíri hann í Jórdan, heldur í orðaflaumi einum; en af því, að hann er íslenskur maður og þjóðlegur, vil jeg helst líkja honum við íslenskan mann. Má þá líkja honum við mann, sem margir hafa heyrt getið, og hjet Sölvi Helgason. Hann þóttist hafa vit á öllum sköpuðum hlutum milli himins og jarðar, en var ekkert vitrari en aðrir og skeikaði stundum, rjett eins og hv.þm. Dala. (B. J.). Háttv. þm. Dala. (B. J.) var að grenslast eftir, hvers vegna við háttv. 2. þm. S.-M. (B. St.) komum fram með brtt. á þgskj. 680. Jeg ímynda mjer helst, að fyrir báðum okkur hafi vakað, að hjer væri dálítið sparað, og auk þess vakti það fyrir mjer að minsta kosti, að þessum liðum mætti að skaðlausu fresta, og í slíkri dýrtíð lægi ekkert á að samþykkja þá. Hjer sparast þó nokkur þúsund kr., og í slíku árferði, sem nú er, má láta sig muna um minna, og ekki síst ef svo mætti líta á, sem þessir liðir væru að sumu leyti óþarfir. Annars býst jeg við, að þessir liðir verði látnir standa, eins og vanalega er um styrki til einstakra manna, enda er mjer ekkert sjerstakt áhugamál um liðina 12-16 í 15. gr. En um síðasta liðinn, 73. lið, er alt öðru máli að gegna. Það er um styrk til Bjarna míns frá Vogi, til þýðingar á Goethes Faust. Jeg áleit, að eftir úrslitum þess máls á þingi í vetur hefði stjórnin enga minstu heimild haft til að setja þessa styrkveitingu í fjárlögin. Þá var rætt um þingsályktunartill. frá 5 mönnum um að veita B. J. frá Vogi 1200 kr. á ári til þýðingar á Goethes Faust, af upphæð þeirri, er ætluð er skáldum og listamönnum. Var þá samþykt rökstudd dagskrá þess efnis, að veita þetta fje af skálda- og listamannastyrknum, en alls ekki ætlast til að taka það annarsstaðar frá. Jeg skal ekki þreyta háttv. deild með því að lesa upp till. eða dagskrána, en vona að menn sjái, að jeg fer hjer með fullrjett mál. Það lítur út fyrir, að þegar átti að afhenda Bjarna Jónssyni þetta fje til þýðingarinnar, þá hafi skálda- og listamannastyrkurinn verið upp etinn, nema einar 400 kr. Því hafa verið teknar upp í fjáraukalögin 800 kr. til að fylla upphæðina. Jeg ljet þá upphæð í fjáraukalögunum í friði, því að jeg áleit hana svo til komna. En í fjárlögum get jeg ekki látið hana í friði, því að þar stendur hún í fullu heimildarleysi. Þegar svo greinilega stendur í þingsályktunartill. og dagskránni, að styrkinn skuli veita af skálda- og listamannastyrknum, verð jeg að álíta óheimilt að taka hann upp hjer.  Við háttv. 2. þm. S.-M. (B. St.) höfum leyft oss að bera fram varatillögu, til þess að tryggja þó það, að eitthvað verði gætt að, hvort Bjarni gerir eitthvað að þýðingunni eða ekki. Jeg er ekki svo vel að mjer í þeim efnum, að jeg viti, hvort 150 kr. á örk er sanngjörn ritlaun, en þegar litið er á það, að venjulegt mun að borga 30 kr. fyrir svipuð verk, þá virðast 150 kr. yfrið nóg borgun fyrir örkina. Annars er jeg ekki bær að dæma um það, en vil leggja áherslu á það, að hvorki Bjarni Jónsson nje aðrir, sem falið er verk að vinna, komist hjá að vinna það, eins og dæmin hafa sýnt að ýmsir menn hafa gert, sem ár eftir ár hafa notið styrks af opinberu fje. En svo að jeg lengi ekki umræður meir en jeg þarf, vil jeg minnast örfáum orðum á brtt. á þgskj. 679, sem við háttv. 2. þm. S.-M. (B. St.) höfum einnig flutt. Hún er við 18. gr., að veita síra Gísla Kjartanssyni 800 kr. í eftirlaun. Jeg get ekki leynt því, að mjer sárnaði við 2. umr., er þessi eini styrkþegi í 18. grein var feldur burt Maður þessi var og er sómamaður, hefir mist heilsuna, er mjög fátækur, og þeir, sem þekkja til, munu ekki telja eftir honum, þótt hann sje styrktur að þessu leyti, sjerstaklega ef þess er gætt, að eftir 18. gr. er mörgum þeim veittur styrkur, sem að vísu eiga heiðursverðlaun skilið, en eru stórríkar persónur, og hafa styrksins ekki minstu þörf. Það verður að taka tillit til þess, hvort maðurinn er illa staddur efnalega, eða hefir alls enga þörf fyrir styrk. Vona jeg, að þessi upphæð verði vel þegin, þótt hún hafi fyrir óhapp lækkað um 200 kr. frá því, sem fyrst var til ætlast, og þótt ekki sje meiri en 800 kr., býst jeg við, að manninum verði mikill styrkur að og þinginu heiður, en enginn ósómi, að hafa hlaupið hjer undir bagga. Hjer hafa komið fram ýmsar brtt., en þær vil jeg ekki rekja, til að tefja ekki tímann, og mun jeg sýna með atkvæði mínu afstöðu mína til þeirra allra.

Jörundur Brynjólfsson Úr því að jeg verð að taka til máls get jeg ekki látið hjá líða að tjá háttv. fjárveitinganefnd þakkir fyrir undirtektir hennar undir málaleitun þá, er jeg sendi henni, þar sem hún hefir tekið upp í 3. lið brtt. sinna á þgskj. 722 styrk til sjúkra- og styrktarsjóðs verkmanna hjer í bænum. Vænti jeg þess, að háttv. deild líti á þetta sömu augum, því að hjer er um nauðsynlegan styrk að ræða, og það er ætíð best að reyna að tryggja afkomu og líðan einstaklinganna, og rjett að ríkið leggi eitthvað af mörkum til þess. Þessi sjóður á nú að eins að bæta úr brýnasta skorti, er verkamenn verða fyrir af slysum eða sjúkdómum, en hann er svo fátækur, að hann getur það ekki nema að litlu leyti. En mjer þykir leitt að sjá í till. orðið »í eitt skifti«, en þrátt fyrir það get jeg ekki annað en tjáð nefndinni þakkir fyrir, að hún tók málaleitun þessa til greina. Um einstakar brtt. fjárveitinganefndar skal jeg ekki fjölyrða. Flestar þeirra eru svo sanngjarnar, að það er lítil ástæða til að hafa mikið á móti þeim Að vísu geta verið skiftar skoðanir um einstaka liði, en munar venjulega svo lítilli upphæð, að vel má á sama standa, og flestar ætla jeg svo úr garði gerðar, að þær geti orðið að gagni. Svo hefi jeg leyft mjer að koma fram með þrjár viðaukatill., á þgskj. 671, 672 og 673. Hin fyrsta fer fram á að veita ungfrú Hólmfríði Árnadóttur 500 kr. hvort ár til kvöldskólahalds í Reykjavík. Henni hefa verið veittar 500 kr. hvort ár fjárhagstímabilsins sem yfirstendur. Hefir hún haft kvöldskóla undanfarin ár, og sýnt, að henni er mjög sýnt um að stjórna skóla. Nemendur hafa sótt í skóla hennar góða mentun, og það, sem mest er um vert, vanist góðri stjórn og góðri hegðun. Skil jeg ekki, hvers vegna hæstv. stjórn hefir ekki lagt til, að fjárveitingin hjeldi áfram. Jeg þori að fullyrða, að ekkert það hefir komið fram, er rjettlæti það, að fjárveitingin falli niður, ef það hefir verið rjettmætt að veita styrkinn í fyrstu. Jeg er þess fullviss að enginn þeirra unglingaskóla annara, er landssjóður styrkir, hafi meiri rjett til styrks en þessi skóli að jeg vilji í nokkru kasta rýrð á þá. Jeg þorði ekki að fara fram á meiri fjárveitingu til þessa skóla, þótt það hefði verið eðlilegt og sjálfsagt, vegna aukinna erfiðleika af dýrtíðarinnar völdum. Þegar jeg fer svo hóflega í sakirnar, vona jeg, að háttv. deild samþykki till. Það, sem jeg hefi hjer sagt um skóla þennan, segi jeg af þekkingu á starfi hans. Þessi skóli er ekki fyrir Reykvíkinga nema að nokkru leyti. Stúlkur þær annarsstaðar að, sem dvelja í Reykjavík að vetrinum og stunda verklegt nám að deginum, leita þangað fræðslu á kvöldin. Vona jeg, að deildin sýni þá sanngirni að fella ekki þessa fjárveitingu. Önnur brtt. et á þgskj. 672. Sú till. var hjer við 2. umr., en jeg tók hana aftur þá, af því að borist höfðu ýms skírteini frá þessum námsmanni, sem fjárveitinganefnd hafði ekki unnist tími til að athuga. Hann hefir góð meðmæli. Hann sótti um 1200 kr., en jeg hefi faríð fram á 800 kr. Jeg álít þetta mjög þýðingarmikið nám fyrir framtíðina, er tekið verður að beisla fossana hjer á landi. Þessi ungi námsmaður er fátækur og á engan að, er styrkt geti, og væri því mjög vel farið, ef þingið sæi sjer fjært að styrkja hann ofurlítið. Í sambandi við þetta má geta þess, að með brtt. á öðru þingskj. er farið fram á að styrkja annan mann til samskonar náms. Er það lík upphæð, og fjarri því, að jeg hafi nokkuð á móti henni. Þótt mennirnir séu tveir, er þeim alls ekki ofaukið, ef eitthvað verður aðhafst. Þriðja brtt. er á þingskj. 673 og fer fram á 500 kr. þóknun hvort ár til Jóns Helgasonar, fyrrum vitavarðar á Reykjanesi. Jeg þekki manninn ekki vitund og get ekkert sagt um hann, en kunnugir segja, að það sje gamall maður og fátækur; og það er kunnugt öllum háttv. þingm., að hann hefir verið lengi í þjónustu landsins. Hann er ómagamaður og á erfitt uppdráttar. Þess vegna flyt jeg þessa till., að maðurinn hefir verið lengi í þjónustu landsins, og legg jeg það á vald háttv. deildar, hvort hún vill að einhverju draga úr erfiðleikum hans. Frekar vil jeg ekki lengja umr. að sinni.

Þorsteinn Jónsson Jeg vil minnast örfáum orðum á brtt. á þgskj. 647, fyrir hönd samgöngumálanefndar. Það er efni till., að lagt verði síðara ár fjárhagstímabilsins til brúargerðar á Hofsá alt að 16,000 kr., gegn því, að ? kostnaðarins komi annarsstaðar frá. Eins og menn muna bárum við þm.N.-M. fram frumv. um það hjer í þinginu fyrir nokkru, að landið kostaði brýr á Hofsá og Selá í Vopnafirði að ? hlutum. Þessu frv. var vísað til samgöngumálanefndar, og eftir að hafa athugað það komst hún að þeirri niðurstöðu að láta frv. ekki ganga fram, en leggja til að veita í fjárlögum þessa upphæð, 16,000 kr., til brúar á Hofsá síðara árið. Get jeg lýst yfir því, sem annar flutnm. frumv., að jeg sætti mig við, að frumv. nái ekki fram að ganga ef þessi fjárveiting verður samþykt; Samgöngumálanefndir beggja deilda samþyktu þetta á fundi sínum með öllum atkv. gegn 2. Þær þóttust sjá, að nauðsyn þessarar brúar væri brýn, þar sem þessi á er ein meðal verstu vatnsfalla, og þriðja stærsta á öllu Austurlandi, og auk þess á þeirri leið, þar sem mestur er fólksstraumur milli Norðurlands og Austurlands, og rennur um annað fjölmennasta hjerað Austurlands. Auk þess er það, eins og jeg hefi tekið fram áður hjer í deildinni, að árlega hlýst mikið tjón af því, að áin er óbrúuð. Í henni ferst árlega margt af sauðfje, þar sem hjeraðsmenn austan árinnar verða að reka fje sitt yfir hana vor og haust, er þeir reka á afrjettina og af henni aftur. En um það leyti, er þeir reka á afrjettina á vorin, er áin ófær, og verður þá annaðhvort að reka fjeð á sund eða ferja það yfir, en ferjustaðir eru afarslæmir. Er það yfir 6000 fjár, sem yfir hana er rekið á hverju vori. Þeir, er versla í Vopnafjarðarkaupstað, verða að reka á sund eða ferja sláturfjeð yfir hana á haustin. En það eru ekki einungis íbúar Vopnafjarðarhjeraðs, heldur og margir Úthjeraðsmenn, sem reka fje þangað og bíða tjón af völdum árinnar. Annars var jeg búinn að taka fram áður helstu ástæður fyrir brúargerð þessari, og skal ekki taka þær upp aftur, en vil geta þess, að meiri hluti fjárveitinganefndar er brtt. hlyntur. Auðvitað getur svo farið, að engar brýr verði bygðar á næsta fjárhagstímabili, þar sem efni er dýrt og sumpart með öllu ófáanlegt, og fer þá auðvitað um þessa brú sem aðrar. Jeg sje, að hjer liggja fyrir brtt. um brýr, sjerstaklega á Norðurlandi. Ekki færri en tvær stórbrýr í þeim landshluta voru ákveðnar í fjárlögunum við 2. umr., brýrnar á Hjeraðsvötnin og Eyjafjarðará, svo að jeg vænti, að háttv. deild telji efasamt, hvort rjett sje að veita nú fje til fleiri stórbrúa á Norðurlandi, en telji sanngjarnt, að Austfirðingar beri eitthvað úr býtum í þessu tilliti, þar sem Alþingi hefir aldrei veitt fje til stórbrúa á Austurlandi, nema Lagarfljótsbrúarinnar. Þá hefi jeg flutt brtt. á þgskj. 670, um að hækka styrk til Sigfúsar Sigfússonar á Eyvindará. Jeg tók fram við 2. umr., hver væri ástæðan til, að honum væri veittur styrkur, og er hún sú, að þessi maður hefir varið mestum tíma sínum til að safna alþýðlegum íslenskum fræðum, og heldur því enn áfram á gamals aldri. Þingið hefir oft sýnt og sýnir nú enn, að það er örlátt á styrki til rithöfunda og slíkra manna. Vil jeg síst lasta það, en finst þingið jafnan smátækara, ef rithöfundurinn er ekki í lærðra manna tölu, heldur alþýðlegur fræðimaður, sem unnið hefir baki brotnu fyrir lífsuppeldi sínu, og varið frístundum sínum frá vinnu í þarfir þjóðlegra fræða. Hækkunin er svo lítil, að jeg vona, að menn samþykki aðaltill., um 200 kr. hækkun, eða þá að minsta kosti varatill., um 100 kr. hækkun. Þriðja brtt., sem jeg er einn af flutningsmönnum að, er á þgskj. 678, og fer fram á utanfararsyrk til Jóns Sveinssonar, lögræðinema, til að leggja stund á fjármál. Óskar hann þess að geta notið þessa styrks, er hann hefir væntanlega lokið lögfræðiprófi að vori komanda. Jeg hefi talað við háttv. 2. þm. Árn., prófessor Einar Arnórsson, kennara hans, og er hann einn meðflutningsmaður að till. Telur hann hann mjög efnilegan mann, og rjett af þinginu að styrkja hann. Jeg skal geta þess, að jeg þekki þennan mann persónulega. Hann er óvenjulega duglegur maður. Hann hefir komist þetta áleiðis við nám, bláfátækur, af eigin ramleik, og aldrei notið neins styrks, nema venjulegs námspiltasyrks. Síðustu árin hefir hann stundað útgerð á Austfjörðum á sumrin og rekið hana af miklum dugnaði. Það hefir mikið verið talað um það að lagfæra þyrfti bankana, og þætti mjer því líklegt, að þeim, sem hæst tala um það, væri það líka áhugamál að stuðla að því, að þekking aukist í landinu á þeim málum, og veittu því þessum manni styrk til að kynna sjer þau fræði. Jeg skal að lokum geta þess, að fái Jón Sveinsson þennan styrk, þá hefir hann hugsað sjer að fara til Ameríku til að afla sjer haldgóðrar fjármálaþekkingar.

Matthías Ólafsson Það er með samþykki fjárveitinganefndarinnar, að jeg ber fram brtt. á þgskj. 663, um styrk til Sigurðar Þórðarsonar, til tónfræðináms í Þýskalandi. Þessi piltur er nú líklega rúmlega 20 ára gamall. Hann hefir verið hjer heima þangað til í fyrra vetur, að hann sigldi til útlanda. Hjer heima gekk hann í verslunarskóla, og var því næst við verslun á Akureyri og þar á eftir í Landsbankanum hjer í Reykjavík, en gat ekki felt sig við þá vinnu, af því að hugurinn var allur hjá tónfræðinni. Hann hafði einkum stundað fiðluleik, og hafði lært mest hjá sænska fiðluleikaranum, sem hjer var, Oscar Johansen. Sömuleiðis mun hann hafa lært pianoleik hjá frú Petersen og Sigfúsi Einarssyni, og hefir góð vottorð frá þeim báðum. Enn hafði hann samið nokkur lög áður en hann fór hjeðan, og eru þau, að dómi Sigfúsar Einarssonar, mjög lagleg. Þessi maður fjekk lán í fyrra, til þess að geta komist utan, en nú mun þetta lán vera uppetið, sem vonlegt er. Hann fer nú fram á að fá 2000 kr. styrk fyrra árið, til þess að geta haldið áfram námi sínu; síðan vonar hann, að hann verði þess umkominn að vinna fyrir sjer með kenslu. Vegna óhagstæðra ferða milli landa hefir pilturinn ekki getað komið heim brjefi með vottorðum um það, hvernig hann stundi nám sitt, en jeg hefi sjeð brjef frá Páli Ísólfssyni, þar sem hann minnist á þennan mann, og lætur mikið af áhuga hans og iðni við námið. Ef Sigurður yrði nú fyrir þeim vonbrigðum, að þingið vildi ekki sinna þessari ósk hans, þá yrði hann að öllum líkindum að hætta við alt nám, og væri það mjög ilt fyrir Íslendinga, því að maðurinn er mjög efnilegur, en ekki margir, sem slíkt nám stunda, svo að ekki er hætt við »Overproduktion« af mönnum á því sviði. Fjárveitinganefndin ætlaðist til, að Sigurður fengi 2000 kr. styrk af fje því, sem hún vildi veita til skálda og listamanna, 16 þúsund krónur, en nú lækkaði þessi háttv. deild styrkinn, eins og kunnugt er, niður í 12 þús., og því hefi jeg komið fram með þessa brtt. Jeg skal geta þess, að mjer veitist það ljett, samvisku minnar vegna, að greiða atkvæði með þessu atriði, því að jeg hefi verið nægjusamur fyrir kjördæmi mitt á þessu þingi. Kjördæmi mitt á sem sje ekki von á neinni fjárveitingu nú í fjárlögunum, nema 600 kr. til Dynjandaánna, og getur það varla talist mikið. Mjer hefir ekki sýnst það ráðlegt, að gera mikið að fjárbænum nú, en þessa fjárbeiðni þykist jeg geta varið, bæði fyrir kjósendum mínum og almenningsálitinu. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta. Jeg vona, að allir sjái, að rjett er að samþykkja þessa fjárveitingu. Það getur hver og einn stungið hendinni í sinn eiginn barm og spurt sjálfan sig, hvað hann mundi gera, ef eitthvert skyldmenni hans væri statt suður á Þýskalandi og yrði að hætta við nám,, ef ekki fengi örlítinn styrk. Það er svo illa ástatt fyrir oss Íslendingum, að vjer eigum enga þá sjóði, sem slíkir menn geti fengið styrk úr, og hvílir þá einskonar skylda á landssjóði til að styrkja þá. Að síðustu skal jeg geta þess, að jeg vil heldur veita liðsinni mitt til að að styrkja þá menn, sem síðar kynnu að sýna það að þeir voru þess ekki verðir, heldur en vera á móti styrk til þeirra, sem efnilegir eru, því að það getur orðið landinu að miklu tjóni.

Björn Kristjánsson Jeg á hjer brtt. á þgskj. 710. Hún er svo til komin, að á þinginu 1915 var veitt fje til að koma upp húsi yfir listasafn Einars Jónssonar, myndhöggvara. Þessi upphæð, sem veitt var, var 10 þús. kr. Nú kom það þegar í ljós, að ekki voru tiltök að byrja á byggingunni með svo lítilli upphæð. Þá var það, að nokkrir menn, sem áhuga höfðu á þessu máli, fóru þess á leit við stjórnina, að byrjað yrði á verkinu, ef 10 þús. kr. fengjust í viðbót við fjárveitinguna. Stjórnin varð við þessum tilmælum, með því skilyrði, að 20 þús. kr. kæmu annarsstaðar frá. Nú söfnuðust þessir peningar, og gekst yfirdómslögmaður Oddur Gíslason fyrir þessum samskotum. Þrátt fyrir þetta komst húsið ekki upp, af því að landssjóður tók efnið til annars. Samt sem áður gera gefendurnir enga kröfu til að fá fjeð aftur, en þeir eiga sanngirniskröfu til þess. Þess vegna hefi jeg komið fram með þessa breytingartillögu. Aðalkrafa mín er sú, að alt fjeð verði borgað aftur. Flestir gefendur gáfu 500 kr. hver, en einn gaf 7000 kr. og annar 1000 kr. Varatillaga mín er þá, að þessum tveimur mönnum verði borgað til baka, öðrum 6500 kr. en hinum 500 kr., svo að þeir leggi jafnt til og aðrir. Jeg geng raunar út frá því sem vísu, að sá maðurinn, sem gaf 7000 kr., tæki ekki sjálfur við peningunum, en myndi afhenda þá Einari Jónssyni. Jeg hefi heyrt sagt, að fjárveitinganefndin sje mótfallin aðaltillögu minni, en vona, að hún sje samþykk varatillögunni. Þá á jeg hjer líka aðra tillögu á sama þgskj., sem. fer fram á, að Sigurður Eiríksson, regluboði, fái 500 kr. í fjárlögunum, í stað þess, að hann hefir áður haft 300 kr. Þessi maður er nú orðinn aldraður, er heilsubilaður og fátækur, en dýrt að lifa nú, eins og allir vita. Jeg vona, að enginn hafi á móti þessari tillögu, þar sem aðrir líkir styrkir hafa nú verið hækkaðir nokkuð svipað þessu. Jeg rek mig hjer á aðra tillögu, þar sem ætlast er til þess, að stórstúkan missi allan styrk, en að Sigurður fái í þess stað 1000 kr. Jeg verð að vera á móti þessari tillögu, bæði af því, að jeg vil, að stórstúkan fái þann styrk, sem hún hefir haft, og líka af því, að jeg veit, að Sigurði er engin þökk á þessu. Jeg vona, að allir verði minni tillögu samþykkir, því að það er alkunnugt, að þessi maður hefir unnið mestan hluta æfi sinnar í almennings þarfir. Þá á jeg hjer enn eina brtt., um að læknirinn í Keflavík fái styrk til að halda aðstoðarlækni yfir vetrarvertíðina. Í hjerað hans sækir um þann tíma fjöldi af fátækum sjómönnum, og er þar því ærið að starfa fyrir lækninn, en ekki eins mikið í aðra hönd. Læknirinn hefir orðið undanfarin ár að taka aðstoðarlækni um þennan tíma á eigin kostnað, enda er maðurinn orðinn gamall. Jeg skal geta þess, að jeg hefi borið þetta undir landlækni, og hefir hann fremur lagt á móti því, að þetta væri veitt, en það mun vera af því, að hann álítur lækninn hafa nóg efni til að borga þetta fje úr eigin vasa. Þar til er því að svara, að það myndi vera fjárhagslegur hagnaður fyrir landið að veita þennan styrk, fremur en að læknirinn segði af sjer embætti, því að þá fengi hann eftirlaun, sem eru um 1000 kr. eða meira. Jeg skal ekki gera tillögur nefndarinnar að umræðuefni í þetta sinn. En af því, að fáir munu þekkja Frímann B. Arngrímsson, þá skal jeg nota tækifærið til þess að mæla með styrkveitingunni til hans. Þótt maðurinn sje einkennilegur, þá veit jeg, að hann er mjög gáfaður og fjölfróður. Jeg þekti til hans fyrir mörgum árum þegar hann var í Edinborg, og vissi, að hann var þá sístarfandi við efnafræðistörf og mjög áhugasamur við verk sín. Jeg teldi það mjög æskilegt, að þessi maður sem hefir óverðskuldað soltið mikinn hluta æfinnar, fengi nú einhvern tíma að njóta hæfileika sinna, og að hann geti starfað í næði að áhugamálum sínum, þjóðinni til nytsemdar. Þá mun það sannast, að hann lætur enn eitthvað gott af sjer leiða. Því miður er styrkurinn altof lítill til þess, að nokkuð verulegt verði fyrir hann gert. Jeg skal svo ekki minnast á fleira að þessu sinni.

Þórarinn Jónsson Jeg á alls 3 brtt., á þgskj. 692, 689 og 669. Brtt. á þgskj. 669 er frá mjer og hv. 1. þm. Skagf. (M. G.). Hún er fram komin vegna annarar brtt., sem meiri hluti samgöngumálanefndar flytur, um brú á Hofsá í Vopnafirði. Fyrst kom fram hjer í deildinni frv. um brýr á Hofsá og Selá. Það lá fyrir samgöngumálanefnd, og varð niðurstaðan sú, að nefndin vildi koma Hofsá inn í fjárlögin. Jeg og nokkrir fleiri nefndarmenn voru á móti þessu. Mjer finst ekki koma til mála að fara að veita fje til brúar á Hofsá nú, og það af þeim ástæðum. Í fyrsta lagi er ekki fyrir hendi neitt álit frá vegamálastjóra um þetta mál. Í öðru lagi er brúin á sýsluvegi. Og í þriðja lagi hafa ýmsar brýr, sem vegamálastjórinn mælir með að þegar verði gerðar, ekki verið settar í fjárlögin nú. Meðal þeirra er fyrst og fremst brúin á Miðfjarðará. 1913 bar jeg fram þingsál.till. um, að brúarstæði á þeirri á væri rannsakað og kostnaðurinn áætlaður. Þetta var gert, og teikning af brúnni og kostnaðaráætlun er löngu tilbúið, en brúin þó komin enn í fjárlögin. Í áætlun vegamálastjórans 1915 var Eyjafjarðarbrúin talin fyrst, þá brú á Miðfjarðará, þá brú á Jökulsá, þá brú á Hjeraðsvötnum. Nú er Eyjafjarðarárbrúin tekin í fjárlögin og fyrri borgun til Jökulsárbrúarinnar, og skal jeg engum ágreiningi út af því valda, þótt Jökulsárbrúin sje að þessu leyti látin ganga á undan Miðfjarðarárbrúnni, þar sem telja má víst, að báðar komi í næstu fjárlög. En af því, að samgöngumálanefnd vildi bæta Hofsárbrúnni í hópinn, komum við með þessa brtt., því að það getur engum efa verið undir orpið, að Miðfjarðará á að ganga fyrir. Það er alkunna, að þetta vatnsfall hindrar einatt póstgöngur; stundum verða póstar að bíða við ána og stundum er póstflutningnum mikil hætta búin, þegar lagt er í ána. Það ætti því engum að koma til hugar að taka á undan brú á óþektri á, sem álit vegamálastjórans er ekki til um. En þar sem nú er örðugt um byggingu brúa, þá munum við taka aftur brtt. okkar, ef brtt. á þgskj. 647 verður feld. En þegar svona stóð á, var ekki hægt annað en að bera hana fram. Hvað snertir brú á Hjeraðsvötnum skal jeg að vísu fallast á, að hún komi á eftir brú á Jökulsá. En þar stendur samt sjerstaklega á. Hjeraðsvötnin eru altaf að breyta sjer. Svifferja er í póstleiðinni á aðalálnum. En hinir álarnir eru altaf að dýpka, svo að þeir eru að verða næsta örðugir yfirferðar og geta oft talist ófærir; því að álitlegt getur ekki talist að sundríða jökulvatn á söndum og sandbleytu. Á því getur ekki leikið nokkur vafi, að brú á Hjeraðsvötnum eigi að ganga fyrir Hofsárbrúnni. Brtt. okkar er ekki borin fram í því skyni að íþyngja landssjóði, eins og jeg hefi áður tekið fram, heldur af því, að fylsta sanngirni mælir með, að þessar brýr verði teknar í fjárlögin, ef nokkrum verður bætt við. Þá er brtt. á þgskj. 689, um að bæta skólanum á Hvammstanga inn í athugasemdina við 14. gr. Legið hafa frammi á lestrarsalnum skjöl þessu viðvíkjandi, en ekki veit jeg, hvort háttv. þingmenn hafa kynt sjer þau. Jeg vona því, að mjer verði virt til vorkunnar, þótt jeg rifji þau upp fyrir mönnum. Skólinn hefir ekki enn starfað nema 4 ár. Hann er stofnaður af áhugamanni, sem er einkarsýnt um skólastjórn. Maður þessi byrjaði skólann af eigin hvötum og fekk 500 kr. styrk úr sýslusjóði. Landssjóðsstyrk fjekk hann nokkum að auki. En hann hefir fundið, að honum er um megn að halda skólanum áfram, nema styrkurinn verði meiri. Árlegur styrkur þyrfti að vera að minsta kosti 2000 kr. Þessi leið til að hækka styrkinn virðist líka sjálfsögð, að skólinn njóti sömu rjettinda og skólinn að Núpi í Dýrafirði og Hvítárbakkaskólinn. Meðal skjalanna, sem þessu máli fylgja, er ítarlegt yfirlit yfir kostnað við skólahaldið og styrki, sem skólinn hefir fengið. Þá eru meðmæli með skólanum frá 6 merkum mönnum. Allir þessir menn þekkja vel til skólans. Fræðslumálastjóri mælir eindregið með, að styrkur til skólans sje aukinn. Eitt fylgiskjalið er frá prófdómurum skólans, síra Jóhanni Briem á Melstað og Valdemar Baldvinssyni. Presturinn ætti að bera skyn á þessi mál, og hinn maðurinn hefir mentast bæði hjer á landi og erlendis. Þeir segja svo meðal annars, að hjer sje »rjettur maður á rjettum stað«, og má það teljast hið eindregnasta álit, er uppi verður látið. Þetta er ekkert einstætt hól um skólastjórann. Það er samhljóða öllum öðrum ummælum um skólann. Jeg tek þetta, til að grípa einhversstaðar niður. Vottorðin eru frá sýslumanni Húnvetninga, sýslunefndarmönnum, fyrverandi þingm. o. fl., sem jeg nenni ekki upp að telja. Sömuleiðis er fyrir hendi skólaskýrsla. Síðasta vetur voru 24 fastir nemendur í skólanum, en aukakenslu nutu 12 manns. Nemendurnir höfðu sameiginlegt mötuneyti, og kostaði fæði fyrir karlmanninn kr. 1,09, en fyrir kvenmann 80 a. á dag. Þetta er dálítið meira en hjer sunnanlands, t. d. í Hvanneyrarskólanum. En ýmislegar nauðsynjavörur eru þar fyrir norðan dýrari en hjer, t. d. útlend matvara. Þetta má því teljast mjög góð afkoma. Yfirleitt var öll kensla í ágætu lagi, og má það eingöngu þakka forstöðumanninum. Hann er bæði ábyggilegur og áhugasamur, góður kennari og vandaður maður. Háttv. þingm. Dala. (B. J.) hefir borið fram brtt. við mína brtt. Ætlast hann til, að Hjarðarholtsskólanum verði líka bætt í athugasemdina. Jeg tek meðmælum hans með minni till. þakksamlega, en get ekki að svo stöddu um það sagt, hvernig jeg tek hans máli. Ekkert liggur fyrir um þann skóla, sem hann vill koma að. Þar fyrir getur hann haft jafngildar ástæður og jeg. Jeg er honum fyllilega samdóma um, að rjettara sje að styrkja heimavistarskóla til sveita en kaupstaðaskólana. Það er mitt álit, að það sje ekki óhollari mentun, sem heimavistarskólar í sveitum veita, en kaupstaðaskólar. Jeg vænti, að háttv. deild verði ekki mótfallin þessari till. minni. Hjer er ekki um meira að ræða árlega en 1500 kr., og hækkunin frá þeim styrk, sem skólanum hefir verið veittur, ekki nema á 6. hundrað krónur. Vert er það líka að athuga, hvað liggur við. Það er tvísýna á, að skólinn geti haldið áfram, ef hann fær ekki þennan styrk. Nú eru erfiðir tímar, og óráðið, hvort skólar starfa að vetri. Þessum skóla er þó öðruvísi farið en flestum öðrum. Kennarinn verður að borga leigu eftir dýrt hús, hvort sem skólinn verður eða ekki. Í sumar hefir hann starfað að því að sjá skólanum fyrir eldsneyti. Það væri því mikil ástæða til að halda þessum skóla uppi, jafnvel þótt aðrir skólar yrðu að hætta. Þá er enn ein brtt. mín eftir, till. á þgskj. 692. Jeg er háttv. nefnd þakklátur fyrir það, hve vel hún hefir tekið í þessa till. mína. Hjer er að eins um endurveiting að ræða, og ekkert útlit fyrir, að fjeð verði notað á fjárhagstímabilinu. Veitingin er miðuð við áætlun, sem gerð var fyrir stríðið. Nú mundi bryggjan kosta þrisvar sinnum eins mikið. En kjósendur mínir vildu heldur, að fjárveitingin stæði í fjárlögunum. En það er óhugsandi, að byrjað verði á verkinu meðan útlit er fyrir, að kostnaðurinn fari mikið fram úr áætluninni, sem gerð var 1914. Hvað aðrar till. snertir mun jeg sýna með atkvæði mínu, hvernig jeg lít á þær. - Þó vil jeg minnast á styrkinn til skálda og listamanna. Við 2. umr. kom fram einkennileg skoðun hjá háttv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.); hann hjelt því fram, að hækka ætti þá menn, sem þegar hafa verið teknir upp, en veita svo afganginn, sárlítinn, til yngri skálda og listamanna. Þetta get jeg ekki felt mig við. Það bæri vott um kyrstöðu. Eftir því ætti að dæma menningarstig þjóðarinnar eftir hinum eldri mönnum, en ekki að taka yngri menn til greina. Nýju mönnunum ætti ekki síður að veita styrkinn. Það má ekki kyrkja þá í uppvextinum. Þeir menn, sem áður hafa hlotið þennan styrk, eru auðvitað alls góðs maklegir. En það á líka að taka fult tillit til hinna yngri manna. Þessari skoðun háttv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.) var ekki mótmælt af háttv. framsm. fjárveitinganefndar (B. J.), og það var einungis þess vegna, sem jeg greiddi atkvæði á móti tillögu nefndarinnar. Framsm. nefndarinnar (B. J.) nefndi þingeysk alþýðuskáld, sem væru rjett borin til styrksins. Ekki man jeg til, að hann nefndi Jakob Thorarensen, og stendur hann þó mjög framarlega meðal þeirra nýju manna, sem styrksins ættu að njóta, og hefir sýnilega meira skáldasnið á sjer en fjöldinn hinna yngri skálda. Sá, sem á skilið að fá viðurkenningu, hann á skilið að fá styrkinn, og eiga listamennirnir að fá að njóta hans strax og þeir koma í ljós og eru viðurkendir.

Hákon Kristófersson Jeg á brtt. á þgskj. 694. Við 2. umr. talaði jeg fyrir henni, og benti á þörf þessarar fátæku ekkju, frú Lorange. Jeg álít óþarft að fara að endurtaka það nú. Þá á jeg brtt. á þgskj. 695, um fjárveitingu til bryggjugerðar í Flatey. Vísa jeg til orða háttv. framsm. fjárveitinganefndar (B. J.) um þessa brtt., og treysti því, að deildin samþykki hana. Enn á jeg brtt. á þgskj. 696. Brtt. er við 15. gr., en ekki 16. gr., eins og misritast hefir á þgskj. Þar er farið fram á, að hækkaður verði styrkur, sem samþyktur var við 2. umr., til einkar efnilegs ungs manns, Helga Hermanns Eiríkssonar. Framsm. fjárveitinganefndar (B. J.) gat þess, að nefndin hefði gengið eins langt og hún hafi sjeð sjer fært. Jeg vil endurtaka þakklæti mitt til nefndarinnar, en jeg er ekki á sama máli og framsm. (B. J.) um það, að ekki væri hægt að ganga lengra. Jeg hefi ástæðu til að halda, að nefndin hafi svo gjarnan viljað ganga lengra, en álitið vonlaust, að deildin mundi samþykkja hærri styrk en 1200 kr. hvort árið. Mjer er persónulega kunnugt um efnahag þessa unga manns, og er jeg í vafa um það, hvort hann muni geta haldið áfram námi, ef hann fær ekki hærri styrk en 1200 kr. Hann er af fátæku fólki kominn, eins og jeg hefi áður skýrt frá. Skjöl þau, er við koma umsókn hans, hafa legið hjá háttv. fjárveitinganefnd; og skýt jeg því til hennar, að varla mun nokkur umsókn vera studd með betri meðmælum, eða meiri líkindi til, að fjestyrkur komi annarsstaðar að betra haldi en sá, sem veittur kann að verða manni þessum. Hins vegar eru horfur hans um framhaldsnám mjög ískyggilegar, ef hann verður ekki ríflegs styrks aðnjótandi, og skal jeg því til sönnunar, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp fáein orð úr brjefi hans til kunningja síns hjer. »Jeg bíð með óþreyju«, segir hann, »eftir aðgerðum þings, því að þær gera út um forlög mín í náinni framtíð«. Jeg býst við, að háttv.þm. muni mjer samdóma um, að þótt 1200 kr. sjeu að vísu sómasamlegur styrkur, þá muni landið það ekki miklu, þótt hann sje hækkaður upp í 1500 kr., en það getur þó ráðið úrslitum um framtíðarkjör þessa unga og efnilega manns. Jeg fel svo háttv. deild málið til bestu fyrirgreiðslu, og treysti því, að háttv. deildarmenn sýni nú með atkvæði sínu, hvort þeir vilja styrkja unga og efnilega listamenn, eða verða þess valdandi, að þeir verði að engu, sökum skammsýni fulltrúa þjóðarinnar. Þá kem jeg að brtt. á þgskj. 697, um styrkinn til Patrekshrepps til rafveitu. Háttv. framsm. (B. J.) fór hlýjum orðum um hana, og er jeg háttv. nefnd þakklátur fyrir undirtektir hennar. Því miður munu háttv.þm. ekki hafa átt kost á að kynna sjer drög þau, sem liggja til grundvallar fyrir beiðni þessari; því að jeg trúi ekki öðru en að það mundi hafa áhrif á afstöðu þeirra, sem kynnu að vera málinu mótfallnir. Jeg er máli þessu persónulega kunnugur, og veit, að ef þingið synjar um lánbeiðni þessa, þá er bæði hreppsfjelaginu og öllu sýslufjelaginu stefnt í beran voða og óþægilegar ógöngur. Þegar byrjað var á rafveitunni, lá fyrir áætlun frá verkfræðingi, sem gerði ráð fyrir, að kostnaðurinn mundi ekki fara fram úr 40000 kr., og á þessu var bygt, þegar ráðist var í fyrirtækið. Nú er búið að kaupa efnið, byggja stöðvarhús og grafa skurð fyrir vatnsleiðsluna o. fl. o. fl. En þess má geta, að pípur þær, sem leiða átti vatnið eftir, sitja í Englandi, og hefir það hamlað fljótum framgangi á fyrirtækinu, þótt gert væri ráð fyrir, að það yrði fullbúið síðasta haust. Það er nú auðsjeð, að þegar fyrirtækinu er lokið, þá muni kostnaðurinn vera orðinn yfir 80000 kr. Ýms óhöpp hafa komið fyrir, sem hleypt hafa kostnaðinum fram. Flutningskostnaðurinn einn á pípunum mun verða um 11000 kr. hærri nú en áætlað var og samið hafði verið um. Hjer á þingið kost á að sýna, hvort það vill styrkja þjóðþrifafyrirtæki með því að hlaupa undir bagga, eða verða þess valdandi, að hreppsfjelag og sýslufjelag komist í hin alvarlegustu vandræði. Jeg treysti því, að háttv. deild muni fara eftir tillögum háttv. fjárveitinganefndar, sem hefir kynt sjer málið og er öll á því, að lánið sje veitt. Fjölyrði jeg svo ekki meira um þetta, en óska, að von mín um góðar undirtektir háttv. deildar rætist, en láti sjer ekki til skammar verða. Jeg vil svo með örfáum orðum minnast á einstöku tillögur háttv. fjárveitinganefndar á þgskj. 722, sjerstaklega tillöguna um 30000 kr. fjárveitinguna til loftskeytastöðvar í Flatey. Er jeg háttv. nefnd mjög þakklátur fyrir undirtektir hennar undir það mál. Að vísu hnýtir hún aftan við tillöguna um það, að hjeraðið taki þátt í kostnaðinum, eftir því sem stjórnin ákveður. Þetta má kallast nokkuð laust og óákveðið, en af því að jeg ber gott traust til stjórnarinnar, að hún sýni þar fulla sanngirni, geri jeg mig nokkum veginn ánægðan með athugasemdina og úrslit málsins, eftir atvikum. Hjer er ekki einungis að ræða um lyftistöng til framfara fyrir hjeraðið, heldur og allálitlega tekjulind fyrir landssjóð. Það væri hrapallegt og nær því broslegt, úr því að komið hefir verið upp dýrri loftskeytastöð í Reykjavík, ef ekki væri komið upp loftskeytastöðvum í sambandi við hana, þar sem erfitt er um símalagning, en hún látin standa einangruð, gagnslítil og arðlítil fyrir landið. Jeg vona, að háttv. deild leyfi tillögu þessari að ganga fram, og get þess í sambandi við þetta, að landssímastjórinn hefir mælt eindregið með því, að loftskeytastöð yrði reist í Flatey næst eftir Reykjavík, enda væri frekari dráttur á því alveg óforsvaranlegur, eftir því sem á stendur. Jeg er samþykkur háttv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.) um listamannastyrkinn, að ekki beri eingöngu að taka tillit til eldri skálda, heldur líka hinna yngri, við úthlutun hans. Að öðru leyti er jeg á því, að best fari, að stjórnin, ásamt meðráðamönnum sínum, hafi óbundnar hendur um það, hvernig styrknum sje úthlutað. Jeg sleppi því að tala um aðrar tillögur, sem hjer liggja fyrir, en mun með atkvæði mínu sjálfsagt sýna, hvernig jeg lít á þær.

Sigurður Sigurðsson Að þessu sinni á jeg hjer eina brtt., sem jeg er einn um, og við aðrar tvær er jeg riðinn með öðrum. Þessi brtt., á þgskj. 640, hefir á vissan hátt fengið góðar undirtektir hjá háttv. nefnd, eftir því sem framsm. hennar (M. P.) hefir skýrt frá. Jeg tel svo vera, þar sem áætlað er, að varið skuli af fje því, sem ætlað er til Suðurlandsbrautarinnar, nokkru til að færa úr stað veginn úr Smiðjulaut á Hellisheiði og brúa árnar í Ölfusinu. Tel jeg þetta sama sem að sá hluti tillögunnar sje samþyktur. Þótti mjer vænt um að heyra, að háttv. framsm. (M. P.) bygði orð sín um vegfærsluna á áliti landsverkfræðingsins, og eins um hitt, að álit landsverkfræðingsins sje og tilætlun, að Kambavegurinn sje síðar færður úr stað. Er því ekki vert að káka meir við þann veg en nauðsyn krefur, úr því að það liggur við borð að flytja hann til, og tókum við því tillöguna aftur. Hin brtt., sem jeg á hjer, er á þgskj. 644, og fer hún fram á, að styrkur sá, sem staðið hefir í tveim síðustu fjárlögum, til að gefa út dýralækningabók, fái enn að standa. Bókin er þegar fullsamin, en hefir ekki verið gefin út af því, að öll bókaútgáfa er nú svo dýr. Hins vegar hefði jeg kosið, að styrkurinn fengi að standa í fjárlögunum, svo að hægt yrði að gefa út bókina á fjárhagstímabilinu, ef til batnaðar breytist. Háttv. framsm. (B. J.) minnir mig á, að jeg muni muna eftir því að koma styrk þessum inn í næsta fjárlagafrv. Vera má, að svo verði. En hitt er óvíst, að jeg og háttv. framsm. (B. J.) lifi til 1919, því að ekki er víst, að þeir lifi jafnan lengst, sem hjúum eru leiðastir, og þá má vel vera, að aðrir gleymi að bera fram tillöguna, og vil jeg því ekki eiga á hættu, að tillögunni sje slept nú. Jeg skil ekki í því, hvers vegna háttv. nefnd vildi ekki taka hana upp, og jeg fulltreysti því, að háttv. deild samþykki hana nú, þegar hún er komin fram. Um till. á þgskj. 693, frá háttv.þm. Mýra. (P. Þ.), er það að segja, að jeg tel hana á góðum rökum bygða, því að óvíða eru verri vegir hjer á landi en á Mýrunum. En með því að samskonar tillaga var við 2. umr. feld fyrir okkur þingmönnum Árnesinga, má búast við, að þessi tillaga sje einnig dauðadæmd. Á þgskj. 647 er tillaga um að brúa Hofsá í Vopnafirði. En jeg sje, að einnig eru komnar fram tillögur um að veita fje til brúargerða á Miðfjarðará, Hjeraðsvötn og Svarfaðardalsá. Þykir mjer þetta undarlegt nú í þessu árferði, og ekki annað sýnilegt en að þær sjeu bornar fram til höfuðs tillögunni á þgskj. 647. Það er ekki útlit fyrir, að á næsta fjárhagstímabili muni verða fært að vinna að brúargerðum, þótt nauðsynlegar sjeu, og mun því rjettast að fella allar tillögurnar, enda er mjer ekki grunlaust um, að sumar þeirra sjeu bornar fram í þeim tilgangi, og til að draga hinar í gröfina með sjer. Þá kem jeg að brtt. á þgskj. 710, um að hækka fjárveitinguna til listasafnshúsbyggingarinnar, og um endurgreiðslu til þeirra manna, sem lagt hafa fram fje, eða lofað því, til húsbyggingarinnar. Mjer kemur þetta undarlega fyrir, að þeir menn, sem hafa lofað fje eða gefið til húsbyggingarinnar, skuli nú ætla að kippa að sjer hendinni og ætlast til, að landssjóður endurgreiði þeim framlög sín. Þetta minnir mig á orð Guðmundar ríka, er tilrætt varð á Alþingi um, hvað gera skyldi við fje það, er skotið var saman til bóta fyrir víg Höskuldar Hvítanessgoða, og er margir lögðu til, að fjenu skyldi skilað þeim aftur, er fram höfðu lagt; þá mælti Guðmundur: »Þá skömm kýs ek mjer eigi til handa, at taka þat aftur, er ek gefið hefi, hvárki hjer nje annarsstaðar«. Var góður rómur gerður að þessum orðum Guðmundar, enda reglan gullvæg og eftirbreytnisverð. Jeg hefi oftast getað orðið samferða háttv. 2. þm. Rang. (E. J.) og fylgt honum að málum, sjerstaklega þegar um styrki til einstakra manna hefir verið að ræða. En nú get jeg ekki fylgt honum í till. hans á þgskj. 680, og hefði honum, þeim góða manni, verið ráðlegra að vera nú í samvinnu við mig, sem fyr. Það er að eins síðasta tillagan, sem jeg gæti ljeð fylgi mitt. En við vitum báðir, að hún er ódrepandi, eins og hann er ódauðlegur í Dalasýslu, maðurinn, sem hún beinist að, háttv.þm. Dala. (B. J.).

Gísli Sveinsson Jeg á hjer, eins og fleiri góðir menn, eina brtt., og mun þykja hlýða, að jeg mæli nokkur orð með henni. Það er brtt. á þgskj. 650, um að veitt sje lítil fjárupphæð til bókaútgáfu til Einars Gunnarssonar, sem gefið hefir út ýmsar bækur, og sumar ágætar að efni og frágangi. Nú var hann byrjaður á að gefa út safn eitt, sem ekki orkar tvímælis að gagnlegt sje fyrir almenning; það eru lög Íslands. Allir vita, að lög vor eru mörg og margbrotin, og margur mun hafa orðið þess var, að mjög eru þau á víð og dreif, og erfitt fyrir almenning að hagnýta sjer þau eða vita, hvað nú eru gildandi lög hjer og hvað ekki. Nú hefir Einar Gunnarsson byrjað á að gefa út stórt lagasafn og fengið til þess að sjá um útgáfuna þann mann, sem einna færastur mun allra til þess, prófessor Einar Arnórsson. Útgáfunni er það á veg komið, að út eru komin 10 hefti, og ná þau frá 13. öld til 1869. Eftir munu vera um 20 hefti, því að lagafjöldinn hefir óðum farið vaxandi og breytingar á eldri lögum komið til. Eins og nú er ástatt mun ókleift að halda áfram útgáfunni styrklaust, jafnvel þótt bókin yrði seld með ókjörum. En þar eð þetta upprunalega er stílað til að vera almenningsbók, má verðið ekki vera mjög uppskrúfað. Till. mín gengur út á að veita útgefandanum 1500 kr. hvort árið og ekki meira. Fyrir þessa upphæð skuldbindur útgefandinn sig til að gefa út alt verkið, að meðtöldum lögunum frá þessu þingi, og það ákvæði er sett til tryggingar, að helming fjárins fær hann ekki fyr en hálfnuð er útgáfan, en til þess vantar mörg hefti, og hinn helming fjárins ekki fyr en bókin er öll út komin. Jeg vænti þess, að háttv. þingmenn sjái, að hjer er um mál að ræða, sem verðskuldar aðhlynningu, einmitt frá hálfu þeirra, sem standa fyrir samningu hinna mörgu laga, sem almenningur á ekki greiðan aðgang að að þekkja. Nú er þessi útgáfa ekki ætluð lögfræðingum, því að þeir geta náð til allra laganna og hafa þau bæði í huga og höndum, en almenningur veit engin deili á lagasúpunni, sem altaf vex. Jeg álít þennan útgjaldalið þarfari ýmsum öðrum útgjaldaliðum til bókaútgáfu, sem nú eru í fjárlögum, og þó ekki mega falla, enda er sjálfsagt, að þeim verði haldið áfram. Jeg býst við, að háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) geti orðið mjer sammála um þetta, bæði af því, að hann vildi ekki fylgja vini sínum, hv. 1. þm. Rang. (E. J.), að niðurskurðarverkinu, og eins vegna hins, að hann flytur sjálfur till. um fjárveitingu til útgáfu bókar, sem líklegt er að almenningi sje þörf á að fá gefna út, en þó ekki meiri en þessa. Lagasöfn hafa eigi heldur áður verið gefin út öðruvísi en með opinberum styrk, og eigi heldur dómasöfn. Hvað snertir ýmsa aðra liði hjer þá get jeg látið mjer í ljettu rúmi liggja, hvort þeir ná fram að ganga eða ekki. Að eins vil jeg drepa á till. þeirra fjelaga, hv. 2. þm. Rang. (E. J.) og hv. 2. þm. S.-M. (B. St.), sem samferða hafa orðið að niðurskurðinum, sem á víst að vera til sparnaðar, en verður þó heldur óverulegur, því að ekki munar meiru en nokkrum þús. kr., en þessi niðurskurður gildir útgáfu fornbrjefasafnsins, alþingisbókanna fornu, dómasafns landsyfirrjettarins og þýðingar íslenskra skáldrita á tungur Norðurlanda. Mjer er óskiljanlegt, úr því að takmarkið er að spara með þessu, að þeir skuli ekki líka vilja skera niður styrkinn til Bókmentafjelagsins, Fornleifafjelagsins, Þjóðvinafjelagsins og Sögufjelagsins, því að þessi fjelög öll eru styrkt til að gefa út fræðibækur, sem álitið hefir verið nauðsynlegt að kæmu út. Jeg get ekki sjeð, hvers vegna þeir hafa ráðist á þessa liði, en látið aðra í friði, sem meira var hægt að spara á að fella. Mjer þykir kynlegt, að háttv.þm., þótt ágætir sparnaðarmenn sjeu, skuli leyfa sjer að ráðast á slíka liði sem þessa, því að það er til hneisu fyrir þá að ljá ekki fylgi sitt til slíkra fjárveitinga, svo framarlega sem þeir eru ekki komnir inn í þingsalinn með það fyrir augum að brjóta niður alt andlegt vald í landi þessu, útrýma allri fræðimensku og koma í veg fyrir útgáfu allra bóka í landinu. Frá mínu sjónarmiði er þetta svo fráleitt, að það má ekki ómótmælt standa, enda er það afkáralegt, ef það á að vera gert til sparnaðar, því að það sparast ekki neitt á því þessi tvö ár, sem neinu munar. Síðasti liðurinn af þessari hörmulegu tillögu er að fella styrkinn til að þýða Goethes Faust, sem þó er að eins 1200 kr. Rjettmæti þessa styrks var viðurkent af þinginu í vetur, og því sjálfsagt, að hann kæmi í fjárlagafrumv. stjórnarinnar, því að ekki var ástæða fyrir stjórnina til að ætla, að þingið, sömu mennirnir, hefðu skift um skoðun frá því í vetur. Það má nú gera ráð fyrir, að þessum styrk verði ekki velt, úr því að það var ekki gert hjer við 2. umr., þegar alt var hjer í sukki og kös. Síðari liður þessarar tillögu eða varatill. er þó enn fráleitari, því að hún ætlar styrkinn ekki til að þýða Faust, heldur til að gefa hann út. Þetta ber vott um svo mikla vanþekkingu á málinu, og ekki síst á bókaútgáfu, að furðu gegnir. Þeir fjelagar vilja fara að gefa út Faust, jafnframt því sem þeir eru að fella styrki til útgáfu annara bóka, sökum þess, hve dýrt er nú að gefa bækur út. En ef ætti að gefa Faust út, þá er þetta enginn styrkur, því að þetta er ekki nema nokkur þóknun til þýðandans. Það hefir glatt mig að sjá tillögur sumra ágætra sparnaðarmanna nú, sem eru niðurskurðarmenn á sjálfsagðar fjárveitingar, og sumir hverjir á móti slíkum fjárveitingum alveg út í bláinn; nú koma þessir sömu menn með till. til útgjalda, og sumar þeirra eru styrkir til manna, sem enginn þekkir og enginn veit hverjir eru. Það er víst, að þessir sömu þingmenn hefðu leyft sjer að vera á móti fjárveitingum til annara manna, sem mikið betri skilríki hefðu. Þetta sýnir, að þessir menn eru ekki nema í orði kveðnu á móti hinum og þessum fjárveitingum, af einhverjum óskiljanlegum ástæðum, því að þegar til þeirra kasta kemur, eru þeir hin mestu góðmenni og eru fúsir á að flytja slíkar fjárbeiðnir inn á þing. Jeg er sammála hv. 1. þm. Árn. (S. S.) í ummælum hans um brtt. fyrv. fjármálaráðherra, hv. 1. þm. G.-K. (B. K.), um að hækka styrkinn til listasafnsins og ákveða um leið að endurgreiða tillag þeirra manna, sem lagt hafa fram fje til húsgerðarinnar af fúsum og frjálsum vilja. Jeg held, að jeg verði að taka undir þau ummæli háttv. 1. þm. Árn. (S. S.), ef hann hefir meint það, að þetta sje ómaklegt í garð þeirra manna, sem fjeð hafa lagt fram, því að jeg tók svo eftir, að háttv. 1. þm. G.-K. (B. K.) hefði borið þessa brtt. fram upp á eigið eindæmi, án hvata þessara manna og í heimildarleysi frá þeirra hálfu, og hlýt jeg að telja það mjög óviðeigandi. Það getur ekki komið til mála, að þingið ákveði að fara þennan veg, því að þá lítur svo út, sem þeir menn, sem lagt hafa fram fje til hússins, hafi gert það eingöngu til að sýnast. Hjer hafa fáir viljað styrkja listir og vísindi, og hefir því ekki verið öðru að tjalda en landssjóði, því að hjer eru engir sjóðir til slíks eða Mæcenasar, er styrkja vilji listir og vísindi. Það hefir verið sagt, að þetta væri að breytast til batnaðar, því að nokkrir hefðu af fúsum og frjálsum vilja lagt fram fje til þessa listasafns. Nú er það ilt afspurnar, ef þingið grípur fram fyrir hendur þessara manna, því að ef þeir hafa ætlast til, að þingið færi að endurgreiða þeim þetta fje, hefðu þeir alls ekki átt að forma að gefa. Nokkrar brtt. eru fram komnar, sem jeg vil mæla með, og er þá fyrst ein frá hv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.), um Hvammstangaskólann. Jeg hefi átt kost á að kynna mjer skilríki þessa skóla, og sje ekki annað en að hann standi fyllilega á sporði hinum unglingaskólunum sem nefndir eru í þessari aths. Það mælir einnig með að veita þessum skóla styrkinn, að unglingaskólar úr öllum öðrum fjórðungum landsins eru nefndir í aths., og því ekki nema sanngjarnt, að einn slíkur skóli í Norðlendingafjórðungi njóti líka samskonar styrks. Sömuleiðis er hjer fram komin till. um að veita kvöldskóla jungfrú Hólmfríðar Árnadóttur í Reykjavík lítinn styrk. Jeg get ekki sjeð, að nein ástæða hafi verið fyrir stjórnina að sleppa þeim skóla af fjárlagafrv., því að jeg býst við, að skólinn vinni sama gagn og áður. Jeg get hugsað mjer, að þótt aðrir skólar legðust niður, þá gæti þessi skóli starfað áfram og komið að góðum notum, því að mikið leggur hann ekki í eyðslu, og fjöldi af stúlkum þeim, sem þennan skóla sækja, koma ekki aftur til bæjarins, og þetta er eina tækifærið fyrir þær að afla sjer einhverrar mentunar. Því er svo farið með marga aðra, að þeir eru námsmenn af »profession«, og lesa því utanskóla, ef skólarnir verða lagðir niður, en því eiga þær stúlkur, sem þennan skóla sækja, ekki kost á. Enn fremur vil jeg mæla hið besta með styrknum til Frímanns B. Arngrímssonar. Mjer hefir runnið það til rifja, eins og fleirum, hvernig sá maður hefir einatt orðið út undan, þrátt fyrir mikla mentun og brennandi áhuga. Þessi litli styrkur getur nú komið honum að nokkru haldi, þótt hann sje kominn á efri ár. Þá fellur mjer illa, að feld var hjer við 2. umr. styrkveiting eða eftirlaun til síra Gísla Kjartanssonar, og eigi síður fyrir þá sök, að um leið og hún var feld var samþykt önnur veiting til annars prests, sem reyndar var ekki nema sjálfsagt, en hitt var líka engu síður sjálfsagt, að veita þessum presti slíkan styrk, sem alls ekki má vera lægri en brtt. fer fram á. Jeg sje, að hjer er komin brtt. frá háttv. 1. þm. G.-K. (B. K.) um að hækka fjárveitinguna til Sigurðar Eiríkssonar, regluboða, úr 300 kr. upp í 500 kr., og er það ekki nema maklegt. Hins vegar sje jeg enga ástæðu til að veita honum þann styrk, sem Goodtemplarar hafa haft, úr því að sá styrkur var ekki látinn falla með öllu. Jeg er sömu skoðunar og jeg var, þegar um það var rætt hjer við 2. umr., að ekki ætti að veita Goodtemplurum, sem slíkum, neinn styrk, því að jeg skoða bindindismálið eingöngu frá uppeldis sjónarmiði, og álít því, að þennan styrk ætti að veita til bindindisfræðslu, og hafði fengið þá hugmynd, að það væri vel til fallið, að Kennarafjelagið hefði þá fræðslu á hendi. Það kom reyndar fram í ræðu hjá háttv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.), að styrkur þessi myndi geta runnið til ungtemplarastarfsemi, og væri það vel farið; en ef stórstúkan yfirleitt á að fá hann, verður að gæta þess, að hann gangi ekki til þess að borga gamlar skuldir, eða til að halda samkomur, sem eru að meira eða minna leyti óþarfar, heldur til fræðslu. Jeg ætlast til þess, að stjórnin fái skilríki fyrir því, að styrkur þessi, eins og aðrir, sje notaður á rjettan hátt, því að ef hann er notaður til þess að hafa áhrif á ungmenni landsins í hófsemisáttina, þá er maklegt að veita hann. En hitt, að fara að styrkja Goodtemplara sem slíka, finst mjer ekki geta komið til mála í bannlandi. Jeg sje hjer fram komna beiðni um lán til rafmagnsstöðvarbyggingar á Austfjörðum, en bjóst ekki við, að farið yrði að veita lán til slíkra fyrirtækja nú, nema verkið væri langt komið eða undirbúið til fullnustu. Jeg hafði hugsað mjer að bera fram eina beiðni um slíkan styrk, en sá engin tök á því, eins og nú stóð á, og áleit enda slíka fjárbeiðni ekki rjettmæta nú, því að jeg get ekki búist við, að í slík fyrirtæki verði ráðist á næsta fjárhagstímabili. Jeg væri hlyntur slíkum styrk sem þessum á rjettum tíma, en eins og nú stendur á álít jeg ekki áríðandi að veita hann.

Sveinn Ólafsson Jeg hefi verið svo óheppinn að bera fram 2 brtt. Jeg segi óheppinn, af því að háttv. fjárveitinganefnd hefir tekið afstöðu á móti þeim báðum, og þar er við raman reip að draga, sem hún er, því að það er vitanlegt, að hún er tvíefld, þar sem hún legst á móti, því að hún getur notað þann rjett sinn, að ? atkvæða þurfi til að koma því máli fram, sem hún er andvíg. Önnur þessi brtt. er á þgskj. 643 og lýtur að byggingu á Hallormsstað, sem er skógarjörð landssjóðs. Háttv. frsm. (B. J.) lagði á móti þessari till., en ekki heyrði jeg hann færa fram aðra ástæðu en þá, að húsin á jörðinni myndu enn geta lafað um hríð. Jeg skal ekki um það segja, hve lengi þau lafa, en það veit jeg, að einn góðan veðurdag falla þau. Hve margir dagar verða þangað til get jeg ekki sagt, en húsin eru fyrir löngu orðin alveg ófær og allsendis ósamboðin slíkum stað sem Hallormsstað. Jeg vil geta þess, að Hallormsstaður er einna mest heimsóttur af öllum sveitabæjum á Austurlandi, bæði af innlendum mönnum og útlendum, og það er því meira en lítil vanvirða, að staðurinn skuli vera svo illa hýstur, að vísa verði fáum, góðum gestum frá eða í hlöður til gistingar. Baðstofan er orðin mjög gömul, sigin í ýmsar áttir, skökk og skæld. Af úttektum frá Hallormsstað hefi jeg náð í eina frá 1905. Þá var baðstofan í því ástandi, að á hana voru lagðar 200 kr., og vitanlega hefir henni hnignað í þessi 12 ár, sem síðan eru liðin. Skógarvörðurinn hefir verið svo nægjusamur, að hann hefir ekki farið fram á þessa fjárveitingu fyr. Hvort byggingin getur komist fljótt upp, ef fjárveitingin fæst, er undir ýmsum atvikum komið, meðal annars því, hvort sement fæst, en tilgangurinn er að koma henni upp svo fljótt sem auðið er. Af því að háttv. framsm. (B. J.) tók svo ólundarlega í þetta og viðhafði ekki önnur rök en þau, að húsin gætu víst lafað eitt ár enn, dettur mjer í hug að spyrja hann, hvort vjer munum ekki geta komist af eitt ár enn án þess að fá Goethes Faust þýddan. Jeg ætla ekki að leiða neinar getur að, hvernig aðrir háttv. þingdm. muni líta á þetta mál, en jeg ætla að vona, að háttv. fjárveitinganefnd beiti ekki við þessa brtt. mína því ákvæði þingskapanna, sem jeg hefi áður nefnt, því að þá gæti verið, að þetta slysaðist í gegn, og það verð jeg að segja, að margir liðir hjer í fjárlögunum eiga ekki meiri rjett á sjer en þessi, og skal jeg þó ekki storka hlutaðeigendum með því að telja þá upp. Aðra brtt. á jeg hjer, á þgskj. 645, en hún lýtur ekki að fjáreyðslu, heldur lánsheimild, og fer fram á að fá til rafmagnsveitu á Fáskrúðsfirði 60,000 kr. lán. Á móti þessu hefir háttv. fjárveitinganefnd haft það, að verkið væri ekki nægilega undirbúið, og því ofsnemt að veita til þess lán. Jeg hefi nú hjer við höndina skjöl, sem sanna það, að mikið er búið að gera þarna til undirbúnings, og verkið væri sjálfsagt komið töluvert áleiðis, ef stríðið hefði ekki tafið fyrir frekari framkvæmdum. Skjöl þessi hafa legið hjer á lestrarsal margar vikur og opin háttv. fjárveitinganefnd. Þessu verki verður hiklaust haldið áfram, þegar stríðsófögnuðinum linnir. Þeir, sem þarna eiga hlut að máli, geta ekki beðið, því að þegar er búið að starfa töluvert að verkinu. Jeg get búist við, að um slíka lánsheimild sem þessa fari eins og um aðrar líkar upphæðir, að fjeð verði ekki handbært, þegar til á að taka, en veitist þá þegar um hægist. Mjer finst það ekki alls kostar vingjarnlegt af háttv. fjárveitinganefnd að setja sig á móti þessari lánsheimild, þegar sukkað er nær á öllum sviðum. Þetta eru aðaltillögurnar, sem jeg hefi borið fram. Að vísu stendur nafn mitt á fleiri brtt. með hv. samþingismanni mínum (B. St.), en hann mun gera grein fyrir þeim. Um tillögur annara þingmanna hefi jeg fátt eitt að segja. Þó eru tvær brtt., sem mig langar til að athuga dálítið nánar. Þær eru á þgskj. 689. og 729 og lúta báðar að því að tryggja tveimur skólum allmikla fjárupphæð af því fje, sem ætlað er til unglingaskóla úti um land. Eins og fjárlögin bera með sjer eru ætlaðar til þess 14,500 kr. Af þessari upphæð hafa 4 skólar fengið sjer trygðar sínar 1500 kr. hver, og flutnm. að þessum brtt. fara fram á að tryggja tveimur skólum í viðbót þessa sömu upphæð. Með því móti væri höggið svo mikið skarð í upphæðina, sem ætluð er til unglingafræðslu hvarvetna á landinu, að lítið verður eftir handa öðrum skólum. Ef þessar brtt. verða samþyktar, þá er að minsta kosti búið að eyða 9000 kr. af þessum 14,500, og sjá þá allir, að það, sem eftir er, er ekki mikið til úthlutunar í marga staði. Jeg er ekki á móti því, að þessir skólar sjeu styrktir, en jeg vil ekki, að þeir gíni yfir öllum þeim styrk, sem ætlaður er til allrar unglingafræðslu. Jeg legg því eindregið móti þessum breytingartill. og einkarjettarstefnu, þeirra. Aðrar tillögur get jeg leitt hjá mjer að tala um. Það kemur fram við atkvgr., hvernig jeg lít á þær. Jeg býst líka við, að forlög flestra þeirra sjeu fyrirfram ákveðin, svo að ekkert þýði um þær að ræða. En jeg get ekki stilt mig um að minnast á það, að mjer þótti hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) fara óþarflega óvirðulegum orðum um brtt. á þgskj. 680. Mjer hefði fundist, að hann hefði vel getað verið dálítið kurteisari í garð flutnm. að þeim brtt. Það er að vísu svo, að jeg á ekki neinn þátt í þeim. En jeg er þó í dálitlum vafa um, hvort sumar fjárveitingarnar, sem þar er farið fram á að fella í burt, eru svo sjálfsagðar, að nein goðgá geti talist, þótt við þeim sje hróflað. Jeg get t. d. ekki litið svo á, að styrkurinn til að þýða Faust sje frambærilegur á þessu bjargráðaþingi. Á aukaþinginu í vetur var það tekið skýrt fram, að þennan styrk skyldi greiða af fjenu til skálda og listamanna. Það var alls ekki til þess ætlast, að standandi fjárveiting yrði tekin upp í fjárlög. Líka var þá litið á styrkinn sem nokkurs konar dýrtíðarráðstöfun til einstaks manns. Jeg verð að segja það, að þótt þessi þýðing sje gott verk og mikið fyrir hana gefandi, þá er Faust ekki það guðspjall, sem gefa beri stórfje fyrir, og fráleitt kemst þýðandinn í tölu guðspjallamannanna. Þetta skáldverk er ekki heldur svo einstætt í bókmentum heimsins, að útleggingu þess beri að gera að opinberri ráðstöfun. Ekki fjekk Sveinbjörn Egilsson styrk af almannafje til að þýða Hómerskvæðin, eða Jón Þorláksson til að þýða Paradísarmissi. Þau verk eru að skáldlegri list nokkuð hliðstæð Faust, og á þeim tíma, sem þau voru þýdd, og að minsta kosti við þau kjör, sem Jón Þorláksson lifði, var verkið ekki minna vert en nú er að þýða Faust. En þessir menn unnu sjer til frægðar, en ekki fjár, unnu eftir köllun sinni og óeigingjarnt. Það er gert svo mikið veður út af þessari þýðingu, að undrum sætir, og því líta margir á þetta úti um land eins og hjegómamál. Þegar á það er litið, að margir af þeim, sem á annað borð mundu lesa bókina, geta lesið hana á útlendu tungumáli, þá verður að kannast við það, að hjer er um enga nauðsyn að ræða.

Stefán Stefánsson Jeg á hjer, ásamt háttv. samþingismanni mínum (E. Árna), brtt. á þgskj. 698. Tillagan er um launaviðbót og húsaleigustyrk til póstafgreiðslumannsins á Siglufirði. Jeg hafði hugsað mjer að bæta þessari upphæð við á liðinn til póstafgreiðslumanna utan Reykjavíkur. En jeg mintist þess, að allar tillögur um hækkun á þeim liðum voru feldar við 2. umr. Þess vegna tók jeg það ráð að flytja tillöguna fram á þennan hátt, en nú hefir háttv. fjárveitinganefnd þóknast að leggja á móti tillögunni. Jeg vona samt, að þótt jeg taki nú tillöguna aftur, þá sýni nefndin henni þá velvild síðar, er jeg vísa henni inn á þann stað í fjárlagafrumv., sem mjer skilst að hún ætlist helst til, að hún verði ekki fjárveitingunni andvíg. Tillagan er því tekin aftur. En svo eigum við aðra brtt. á þgskj. 690, og er hún fram komin af þeirri ástæðu, að meiri hluti samgöngumálanefnda beggja deilda hefir verið svo örlátur að bera fram brtt. um að veita fje til brúar á Hofsá í Vopnafirði. Hjer er því farið fram á að fá fje til brúar á Svarfaðardalsá. Það mun vera líkt á komið með báðar þessar brýr að því leyti, að báðar eru á sýsluvegi, og þar við má bæta því um brúna á Svarfaðardalsá, að búið er að skoða brúarstæðið fyrir 7 eða 8 árum og gera áætlun um brúargerðina og allan kostnað. Umferð er mjög mikil yfir ána, bæði af innsveitismönnum og öðrum ferðamönnum, og einnig með fjárrekstra, eins og hv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.) tók fram - eflaust með rjettu - um Hofsá. Nú hafa Svarfdælir lagt fram margar þúsundir kr. til brúargerða í dalnum, og ætti það að vera meðmæli með því, að þeir fengju, ekki síður en aðrar sveitir, fjárveitingu til nauðsynlegrar brúar, sem er á sýsluvegaleið. Annars hefði jeg ekki komið fram með þessa brtt., ef tillagan um framlag til brúar á Hofsá hefði ekki komið fram frá samgöngumálanefndinni, og verði sú tillaga feld, dettur mjer ekki í hug að halda minni tillögu fram. Jeg vil geta um þetta, til þess að menn sjái, hvers vegna jeg ber brtt. fram. En þess vil jeg geta, að máli þessu var hreyft á þingmálafundi nú í vor í Svarfaðardal, og lagt mjög ríkt á að fá fjárveitingu til þessarar brúar, ef þess yrði nokkur kostur. Jeg taldi því sjálfsagt að koma með brtt., þegar önnur samskonar var komin fram, sem að mínu áliti hefir alls ekki meiri rjett á sjer. - Jeg hirði ekki að minnast á aðrar brtt. Jeg mun sýna það við atkvgr., hvernig afstaða mín er til þeirra. Að eins skal jeg minnast á skólann á Hvammstanga. Jeg tel ekki síður sjálfsagt að styrkja hann en aðra samskonar skóla, sem trygður er styrkur í fjárlögunum. Jeg þekki allvel þennan skóla, af náinni afspurn, og get að öllu leyti undirskrifað þau meðmæli, sem hann hefir hlotið frá 1. þm. Húnv. (Þór. J.).,

Einar Arnórsson Jeg ætla að hafa sama formála og aðrir, að lofa að vera mjög stuttorður. Nafn mitt stendur að eins á tveimur brtt.; önnur er tekin aftur, en hinni hefir háttv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.) mælt svo vel með, að jeg þarf engu við það að bæta. Jeg stend því að eins upp til að tala um brtt. á þgskj. 680. Háttv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) hefir sagt margt vel og rækilega um þessar brtt., og farið maklegum orðum um þær. Jeg mun nú reyna að taka í sama strenginn, og vil jeg þá byrja á því að athuga stuttlega hvern lið fyrir sig af þeim, sem lagt er til að skuli niður falla. 1.-4. Styrkir til að vinna að útgáfu fornbrjefasafnsins, alþingisbókanna og útgáfu dómasafnanna tveggja. Um þessa liði ætla jeg ekki að fjölyrða. Þó að þeir verði ekki teknir aftur, þá getur það ekki orkað tvímælis, að þessar fjárveitingar eru svo sjálfsagðar, að ekki kemur annað til mála en að fella brtt. Þá kem jeg að 5. brtt., og um hana ætla jeg að fara nokkrum orðum. Sá liður, sem þar er farið fram á að fella burt, er 1000 kr. styrkur til að þýða íslensk skáldrit á tungur Norðurlandabúa, dönsku, sænsku og norsku. Stjórnin hefir tekið þessa fjárveitingu upp í frv. sitt, og fjárveitinganefnd ekki dottið í hug að breyta því. Svo stendur á, að í þessum löndum er myndaður fjelagsskapur, sem hefir að markmiði að kynna þjóðunum framleiðslu hverrar annarar í andlegum efnum. Fjelög þessi hafa boðið okkur að vera með, og fengið tryggingu fyrir því, að ef við tökum þessu boði, þá verði lagt fje fram úr ríkissjóðum allra þessara landa, til þess að styrkja þýðingar á skáldritum þeirra í bundnu eða óbundnu máli á íslenska tungu. Jeg tel, að okkur sje svo mikill sómi sýndur með þessu tilboði, að við megum ekki við því að drepa hendinni við þeim sóma. Það er tvöfaldur gróði fyrir okkur að þiggja þetta boð frænda vorra á Norðurlöndum. Bókmentir vorar aukast við það að fá góðar þýðingar á úrvalsskáldritum Norðurlandaþjóðanna, og það er gróði bókmentum okkar, að okkar verkum sjeu gerð sömu skil. Þetta hvorttveggja er svo mikils virði, að ekki getur talist eftirsjón að þessum 1000 kr., til þess að þessi skifti komist á. Þó að jeg geri alls ekki lítið úr okkar verklegu framkvæmdum, þá hefir það þó verið svo hingað til, að það eru bókmentirnar, sem sjerstaklega hafa gert garðinn frægan út á við. Að láta þennan lið standa er því ekki nema sjálfsögð kurteisi við frændþjóðirnar. Það væri hrein og bein ókurteisi, ef hann væri feldur burt, og nú á tímum er okkur sjerstaklega ómissandi að halda vinfengi við aðrar þjóðir. Jeg vænti þess, að ef þetta fje verður veitt, þá verði myndaður hjer fjelagsskapur með sama markmiði, og að þeir, sem hann mynda, eigi atkvæði um það, hverjir fengnir verða til að þýða, og hvaða skáldrit verða til þess valin. Þá ætla jeg enn fremur að fara nokkrum orðum um síðustu brtt. á þessu þgskj., um að fella burt styrkinn til að þýða Goethes Faust. Jeg ætla ekki að segja mikið um bókmentagildi þessa rits; um það vita líklega flestir. Um það, hvort Bjarni Jónsson sje hæfur til að þýða þetta rit, ætla jeg ekki heldur að tala. Hann er orðinn svo þektur af þýðingum sínum, að allir vita, að hæfileikar hans í þá átt eru ofar mínu lofi. Nægir í því efni að benda á tvær bækur, Helheima og Huliðsheima, sem hann hefir þýtt úr norsku. Höfundur bókanna fór þeim orðum um þýðinguna, að hún væri betri en frumritið, eftir því sem jeg hefi fyrir satt. Stafar það auðvitað af því, að íslenskan er fullkomnara mál en norskan og fer skáldskap betur, þar sem hann er hjer með stuðlum og höfuðstöfum. Þessi styrkur kom til umræðu á aukaþinginu í vetur. Við 6 gamlir lærisveinar þýðandans bárum fram þingsályktunartillðgu um að veita honum 1200 kr. á yfirstandandi ári af fje því, sem veitt er til skálda og listamanna, til að halda áfram þýðingunni. Þessi tillaga er á þgskj. 61 í þingtíðindunum frá í vetur. Var hún afgreidd með rökstuddri dagskrá, sem er að finna á þgskj. 92 og í ræðuparti B. III, dálki 512. Dagskráin hljóðar á þá leið, að deildin treysti herra Bjarna Jónssyni til vandaðrar þýðingar á Goethes Faust, að hún telji víst, að nefndin, sem gerir tillögur um úthlutun fjár þess, sem hjer um ræðir, leggi til, að honum verði greitt nægilegt fje til að halda áfram þýðingunni, án beinna afskifta þingsins. Þetta er efni dagskrárinnar, og geta menn litið í þingtíðindin 1916-17, til að sannfærast um, að rjett er með farið. En af því að fjeð er lítið, en margir maklegir, sem um hafa sótt, þá hefir nefndin ekki sjeð sjer fært að taka meira af þeirri upphæð til þessa verks en 400 kr. Stjórnin hefir auðvitað greitt þá upphæð, sem nefndin stakk upp á. En af því að stjórnin skildi dagskrána svo, að þýðandanum væri ætlað að fá þá upphæð, sem tillagan fór fram á, þá tók hún það, sem á vantaði, í frv. til fjáraukalaga fyrir 1916 og 1917. Það er því fullkomið heimildarleysi hjá hv. 2. þm. Rang. (E. J.) að halda því fram, að stjórnin hafi ekki haft heimild til að taka þennan lið upp í fjárlögin. Stjórnin hafði ekki ástæðu til annars en að ætla, að deildin vildi, að þetta væri fastur styrkur. Enda er það fásinna að styrkja menn til einhvers verks, en hætta því að hálfnuðu verki. Það er rjett hjá háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), að þessir menn, sem hann nefndi, unnu verk sín án endurgjalds. En jeg hygg þó, að landinu hefði verið sómi að því að styrkja þá menn, og annar þeirra að minsta kosti hefði þurft þess með, að landið reyndist honum betur en raun varð á. Það er ekki hægt að ætlast til þess, að menn, sem eiga fyrir öðrum að sjá, geti eytt tímanum frá matarstritinu, til þess að vinna verk, sem ekkert er borgað fyrir, og jafnvel þótt það sje verk, sem manninum er mjög hugleikið. Það er auðvitað svo um þennan mann, sem hjer er um að ræða, að ef hann fær ekki þennan styrk, verður hann að vinna sjer inn fje með tímakenslustriti, ef það þá fæst, þótt af því verði minna bókmentagagn. Jeg veit, að hann vill ekki hafa skifti á þeim störfum, en hann verður að gera það, ef hann verður sviftur styrknum. En það var eitt atriði í ræðu háttv. 2. þm. Rang. (E. J), sem segja má að hafi verið fult vit í, að upphæðin gæti heyrt undir 20. liðinn í 15. gr. Það er auðvitað rjett, að styrkurinn á þar heima, og skiftir litlu máli, hvar hann er settur, En úr því að háttv.þm. (E. J.) er svo rjettsýnn að ætlast til, að styrkurinn sje veittur, þá hefði hann átt að leggja til, að 20. liðurinn yrði hækkaður, um leið og hann kom með brtt. um að fella 37. liðinn í burt.  (E. J.: Jeg er ekki skyldugur til að sjá um það.)  . Jú, því að ef þessi styrkur verður tekinn af þeirri upphæð, þá er ekkert eftir, þegar búið er að greiða þeim mönnum, sem sjálfsagt er talið að njóti styrks af þessu fje. Jeg hefi talið saman styrkinn til þeirra manna, sem eigi verður hjá komist að veita fje af 20. lið, og eru það mennirnir, sem fjárlaganefnd 1915 tilnefndi. Eins og stjórnin tekur fram í greinargerð sinni geri jeg ráð fyrir, að styrkur Einars Hjörleifssonar verði hækkaður upp í 2400 kr., og að Einari Jónssyni verði veittar 2000 kr.  (E. J.: Er það jeg?)  . Jeg bið háttv.þm. afsökunar á því, að jeg átti ekki við hann, heldur Einar Jónsson, myndhöggvara frá Galtafelli. Það var full von á, að þm. tæki það til sín, því að hann er listamaður. Allir vita, að hann er viðurkendur ræðusnillingur deildarinnar. En honum tókst nú ekki að slíta þráðinn hjá mjer. Jeg var að tala um það, að styrkurinn til þeirra manna, sem fyrirfram er ákveðið að skuli styrks njóta, nemi 8600 kr., þegar miðað er við áætlunarupphæðirnar í fjárlögunum 1916-1917, og athugasemdir stjórnarinnar nú um tvo áðurnefnda menn. Nú bætir stjórnin því við í athugasemdum sínum, að þeir menn, sem notið hafi styrks um mörg ár, eigi að fá ríflegri styrk nú, vegna dýrtíðarinnar. Jeg geri ráð fyrir, að þessi hækkun nemi 10-15%. Það er varla hægt að hafa hana minni, ef hækkað er á annað borð. Þá eru komnar 9500 kr. til fyrirfram ákveðinna manna. Þá eru eftir 2½ þúsund handa öllum öðrum, sem um styrk sækja. Jeg gæti nefnt fjölda manna, ef jeg vildi þreyta deildina á að hlýða á það, sem hafa notið styrks af þessu fje, og aðra, sem ekki hafa notið styrks, en eiga fulla rjettlætiskröfu til, að tillit sje til þeirra tekið. Það er því vandi að úthluta þessum 2500 kr. Ef þessar 1200 kr. væru auk þess teknar af þessu fje, þá er svo sem ekkert eftir. Það hefði því verið full ástæða fyrir háttv. 2. þm. Rang. (E. J.) til að koma um leið með brtt. um tilsvarandi hækkun á 20. lið. Þótt undarlegt kunni að virðast, þá ætla jeg að enda orð mín með þakklæti til háttv. tillögumanna. Þakklætið er fyrir það, hversu þeir hafa orðið ósamkvæmir sjálfum sjer, fyrir það, að þótt þeir hafi ráðist á þessa liði, þá hafa þeir samt látið standa liði, sem búast hefði mátt við að gerð yrðu sömu skil, ef samræmi á í að vera, t. d. jarðabók Árna Magnússonar og árbók Fornleifafjelagsins. Það er langt frá því, að jeg mæli á móti þessum ritum; þvert á móti álít jeg þau nauðsynleg, en þau eiga að hlíta sömu reglu sem hin. Jeg vil jafnframt geta þess um tillögumennina, sem eru sparnaðarmenn, er víst þykir lofsvert, að þótt þeir með þessum liðum hafi lagt til þess að spara 9600 kr., þá hafa þeir í öðrum tillögum, bæði í samlögum við mig og fleiri, farið fram á 36800 kr. hækkun á útgjöldunum, en ef þeir vilja spara, þá eiga þeir ekki að fara fram á hækkun. Jeg skal loks benda á eitt atriði, sem lýtur að 13. gr. B, sem sje það, að till. um brúargerðir virðast ekki eiga vel heima nú, vegna þess, að erfitt er að hlaða eða gera brýr nú, með því að í þær þarf mestmegnis útlent efni, svo sem sement, járn og timbur. Öðru máli gegnir um vegi; þá er yfirleitt hægt að leggja, hvernig sem stendur á um útlent efni, því að þess þarf ekki hjer til, nema eitthvað lítils háttar af sementi og járni í smábrýr og rennur. Þess vegna mun jeg greiða atkvæði á móti brúm, en með vegum yfirleitt, þeim sem ekki eru sýsluvegir eða hreppsvegir, af þeim ástæðum, sem jeg hefi greint, að ekki er viðlit að gera brýr á næstu tímum, þótt í sjálfu sjer sjeu nauðsynlegar.

Björn Stefánsson Jeg er riðinn við 6 brtt. við þessa umr.; 4 þeirra hafa aðrir gert grein fyrir, svo að best er, að jeg byrji þá á þeim, sem ekki hafa enn verið nefndar. Háttv. fjárveitinganefnd hefir tekið hörðum höndum á brtt. á þgskj. 642, svo að hún vill nú neyta þess rjettar, sem hún hefir, að krefjast ? atkv. til þess, að till. verði samþykt. Mig furðar á því, að háttv.þm. V. Ísf. (M. Ó.) skuli vera með í þessum samtökum; það er ámóta og jeg mintist á um háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) í ábúðarlögunum, hvað hann var nægjusamur í breytingum á þeim. Ástæðan hjá nefndinni er sú, að annað frv. liggi nú fyrir, sem taki vitana í kerfi, og því sje ótækt að raska. Þar til er því að svara, að það frv. hefir að eins verið hjer til 1. umr., svo að nógur tími er, ef það verður vel reiðfara, að kippa þessum vita út úr því frv. Í annan stað eru nú 4 vitar í fjárlögunum, og þeim fylgir sú athugasemd, að ef erfitt verður að koma þeim upp, þá sje heimilt að fresta gerð þeirra þessi ár. Jeg get ekki búist við því, að ef einhver þessara vita fellur niður á næsta fjárhagstímabili, þá ætlist háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) til þess, að hann bíði þangað til kerfinu er fullnægt. Í þriðja lagi er það tekið fram í frv., að færa megi vitana til í kerfinu, svo að jeg skil ekki, hvers vegna háttv. nefnd ber fram þessa yfirskinsástæðu. En til þess að sýna rjettmæti þessarar till., þá skal jeg benda á það, að af 31 vita landsins eru að eins 3 á Austfjörðum, svo að Austfirðingar hafa sannarlega orðið út undan. Nú er það öllum kunnugt, að Austfirðir liggja svo, að þar að koma fyrst útlend skip, er hingað koma, svo að einungis Reykjanes eitt er ef til vill sá staður, sem fleiri skip koma oftar að fyrst, er úr hafi koma, og er mjer þó efi á því. Mjer hefir verið brigslað um ósamræmi, síðast af háttv. 2. þm. Árn. (E. A.), þar sem jeg annars vegar leggi til sparnaðar, en hins vegar komi með eyðslutillögur. Þessi ásökun er ekki rjettmæt. Jeg vil benda á það, að jeg átti enga brtt. við 2. umr., þegar alt var í sukkinu, eins og hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) komst að orði, og það var ásetningur minn að vinna að því, að útgjöldin yrðu ekki mikið hækkuð á þinginu. En þegar jeg sá, að aðrir voru hóflausir í kröfum sínum, þá fanst mjer ástæðulaust að láta rjettlátari kröfur frá Austfirðingum liggja niðri. Jeg gleymdi að geta þess áðan um Kambanessvitann, að vitamálastjórinn hefir lagt það til, að hann yrði tekinn inn í fjárlögin nú, en stjórnin hefir smokkað því fram af sjer, án þess að gera nokkra nánari grein fyrir því. En samt mundum við ekki hafa leyft oss að bera till. fram, ef ekki hefðum við haft meðmæli vitamálastjórans til þess, því að í rauninni er það annar viti, sem Austfirðingar óska alment fyr, sem sje Seleyjarvitinn, en við vildum ekki fara ofan í tillögur vitamálastjórans, enda færði hann þær ástæður fyrir því, að rjettara væri að fresta Seleyjarvitanum í þetta skifti, sem við vildum taka til greina. Þá er jeg meðflytjandi að brtt. um fjárveitingu til þess að gera vegarspotta á Völlum. Sú brtt. er ekki borin fram í trássi við vegamálastjórann, því að hann hefir tekið fram, að það væri að ýmsu leyti hagkvæmt að gera eða bæta þennan veg, samtímis Hróarstunguveginum, með því að þar er svo stutt á milli, að sami verkstjórinn getur hæglega stjórnað hvorri tveggja vegabótanna; auk þess svo fyrirhafnarlítið að flytja á milli áhöld og verkfæri, eftir því sem hentar eða með þarf á hvorum stað. Hann hefir þannig játað, að heppilegt væri, að þessar vegagerðir færu saman, og því ekki mælt á móti. Í annan stað vil jeg benda á það, að í tillögum fyrverandi landsverkfræðings Jóns Þorlákssonar, sem prentaðar eru í fgskj. við fjárlagafrv. stjórnarinnar 1915, er þessi vegarspotti talinn eiga að ganga fyrir öðrum, en jeg hygg nú, að allir þeir vegir, sem þar var ætlað að hafa forgangsrjett, sjeu nú komnir í fjárlögin, annaðhvort hin núgildandi eða þau, sem nú eru í smíðum, nema þessi vegur, svo að jeg vona, að menn sannfærist um það, að ekki er hjer farið fram á neina óhæfu. Um aðrar brtt. okkar þingmanna S.-M. þarf jeg ekki að fjölyrða, með því að hv. samþingism. minn (Sv. Ó.) hefir gert rækilega grein fyrir þeim. Að eins skal jeg geta þess, út af orðum háttv. framsm. (B. J.) um húsin á Hallormsstað, að þau mundu geta lafað um tíma, að jeg get fullvissað hann um, að þetta er ekki rjett. Jeg kom þar á matsferð í fyrra, og spurði þá skógarvörðinn, hvort húsin mundu verða látin hanga í vetur, og sagði hann svo mundu vera, því að annars væri ekki kostur. Annars skal jeg taka það fram, að það framhýsi, sem minst hefir verið á, er að eins notandi til gestabústaðar á sumrum, en annars er þetta vindblásinn timburhjallur, óhæfur til vetrarbústaðar. Jeg skil ekki, þar sem landið á jörðina og húsin, hvernig Alþingi getur farið að synja um þessa fjárveitingu, jafnvel þótt háttv. nefnd segi í nál., að hún treysti sjer ekki til að mæla með því, að ráðist verði í húsagerð nú; jeg held miklu fremur, að þessi orð hennar stafi af því, að hún taki ekki trúanlegt, að þörfin sje svo brýn, sem hún er í raun og veru. Þá skal jeg snúa mjer að brtt. á þgskj. 680. Það hefir nú margt verið um þær brtt. skrafað, og þær hlotið harða dóma, einkum hjá háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) og háttv. 2. þm. Árn. (E. A.). Mjer skilst næstum á þessum háttv.þm., sem hjer sje farið fram á einhverja goðgá, og háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) sagði, að þetta væri enginn sparnaður, þrátt fyrir það, þótt tillögurnar á þessu þgskj. feli í sjer 9600 kr. sparnað, ef þær ná fram að ganga. Jeg held, að látin sjeu liggja niðri störf, sem meiri bjargráð geyma en þessir liðir, þótt jeg hins vegar játi, að allir þessir liðir geymi verk, sem vinna þarf, en vjer höfum verið mintir á að spara bæði orð og skriftir, svo að mjer finst, að verk sem þessi geti beðið að skaðlausu, með því líka að þau eru ekki dauð, þótt frestað sje framkvæmd þeirra þangað til pappír og prentun verður ódýrara en nú og fjárhagur betri. Háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) mintist á tillögin til Bókmentafjelagsins, Þjóðvinafjelagsins, Fornleifafjelagsins, Sögufjelagsins og Fræðafjelagsins. En hjer gegnir alt öðru máli. Hjer er um faststarfandi fjelög að ræða, en ekki einstök verk, og í annan stað er ekki loku fyrir það skotið, ef þessar tillögur okkar verða nú samþyktar, að þá megi kippa burt þessum liðum líka, ef hv.þm. (E. A.) álítur, að þeir geti beðið, alveg eins og þessir liðir. Jeg sje ekki, að fornbrjefasafnið, alþingisbækurnar og dómasöfnin sjeu sú þjóðarnauðsyn, að ekki megi bíða á þessum vandræðatímum. Jeg býst við, að t. d. þeir, sem halda þurfa á nýjum dómum landsyfirrjettar, sjer til leiðbeiningar, geti fengið greiðan aðgang að þeim, með því að snúa sjer til yfirdómaranna. Nokkuð öðru máli gegnir um fjárveitinguna til þýðinga á íslenskum skáldritum á tungur Norðurlanda, með því að það er nú upplýst, að hjer er að ræða um samvinnu milli Norðurlandaþjóða, og þá kurteisi frá vorri hálfu gagnvart öðrum bræðraþjóðum vorum. En í aths. stjórnarinnar við fjárlagafrv. eru nafngreindir 3 menn, sem mjer skilst vera ætlað að hafa á hendi umsjón eða stjórn þessa fyrirtækis; 2 þeirra eru ókunnir sem rithöfundar og ritdómarar, en sá þriðji hefir að vísu margt skrifað, en allmisjafnlega falla dómar manna um smekkvísi hans, og víst mundi mörgum þykja fulllangt farið, ef Dúna Kvaran yrði þýdd, sem sami maður hefir valið í Skírni. Yfirleitt eru mjög skiftar skoðanir manna um skáldrit allajafna, og jafnan mætti þá gera ráð fyrir hlutdrægni. Alt öðru máli hefði verið að gegna, ef hjer hefði verið um þýðingar á fræðiritum að ræða; þá hefði till. verið miklu aðgengilegri. Þá kem jeg að þýðingunni á Goethes Faust. Um þá fjárveitingu er sama að segja sem um hina liðina, að hjer er um illa forsvaranlega dýrtíðarráðstöfun að ræða, af því að þjóðarnauðsyn liggur ekki við, en margt annað nauðsynlegt verður að liggja niðri. Það hefir raunar verið bent á það, að hlutaðeigandi sje mjög vel hæfur til þessa verks, og býst jeg ekki við, að nokkur vefengi það. En þótt þingið hafi gefið þann úrskurð í vetur, að maðurinn sje vel hæfur til að leysa verkið af hendi, þá liggur það ekki í dagskránni, sem samþykt var út af þingsál.till. í vetur, að um nokkurt nauðsynjaverk sje að ræða. Enda verðum vjer nú að láta marga góða krafta ónotaða, og hyggnir menn neita sjer um ýms þægindi og skemtanir í harðærum, sem þeir veita sjer í góðum árum, en þessa fjárveitingu má vel heimfæra hjer undir. Í annan stað sýndi nefnd dagskrá í vetur að eins það, að deildin teldi þennan mann vel hæfan til þess að keppa um hlutdeild í styrknum til skálda og listamanna. Um varatillöguna er það að segja, að mjer finst sjálfsagt að samþykkja hana, ef aðaltillagan er feld. Ef hjer væri um mann að ræða, sem þingið teldi sig, sóma síns vegna, verða að sjá fyrir, þá væri nokkuð öðru máli að gegna. En hjer er ekki því til að dreifa um þennan mann. Hann hefir fast embætti með viðunandi launum, og er að því leyti betur settur en almenningur. Það er því ekki ástæða til að gjalda honum fje fyrir annað en verk, sem hann vinnur, og með því skilyrði hefði jeg ekki á móti því, að hann fengi alt að 200 kr. fyrir örkina, ef þess væri talin þörf. Það er sagt, að skáldin geti ekki starfað nema þegar andinn sje yfir þeim, og því megi ekki mæla laun þeirra á sama mælikvarða sem annars tíðkast. En það er ekki ástæða til að gjalda þeim skáldum mikið fje, sem andinn kemur sjaldan eða aldrei yfir, og yfirleitt rjettust regla að greiða ekki fyrir annað en það, sem er unnið. Það hefir þótt vera í ósamræmi við aðrar brtt. okkar háttv. 2. þm. Rang. (E. J.), að við höfum á þgskj. 679. borið fram till. um, að síra Gísla Kjartanssyni sjeu veittar í eftirlaun 800 kr. á ári. Jeg skal játa það, að þessi styrkur ætti að vera annarsstaðar niður kominn en í 18. gr., en finst þó, að þingið geti varla staðið sig við að taka þennan eina mann út úr, en samþykkja alla hina halarófuna. Rjettast hefði mjer þótt, að hann hefði staðið í 14. gr. A. a. 3 - þar á hann best heima - og að styrkurinn til uppgjafapresta hefði verið hækkaður þar. Jeg tel mesta tryggingu fyrir því, að þeir prestar, sem maklegastir og nauðþurftugastir eru, fái styrkinn, ef þannig er um hnútana búið. Það er engin trygging fyrir því, að einmitt hinir verðugustu leiti til þingsins eða fái áheyrn hjá því; hitt einmitt eins líklegt, að sumir þeirra hreyfi sig ekki, en beri harm sinn í hljóði, en hinir, sem framfærnari eru og treysta því, að þingið láti fáa synjandi frá sjer fara, koma. Við höfum fengið ámæli fyrir að greiða atkvæði gegn 16.000 kr. til listamanna og skálda. Jeg mundi síður hafa verið á móti fjárveitingu þessari, ef jeg hefði ekki orðið þess var, að verið er að smeygja inn annarsstaðar því, sem beint heyrir undir þennan lið, svo sem styrknum til þýðingarinnar á Faust. Á meðan á fundi hefir staðið sje jeg, að útbýtt hefir verið hjer í deildinni till. um að hækka fjárveitinguna til að kaupa fyrir íslensk listaverk úr 2000 kr. á ári upp í 3000 kr. Jeg tel það ganga í rjetta átt að kaupa af listamönnum verk, sem þeir hafa unnið, og hið sama hefði líka átt að ná til skáldanna, að þeim væri að eins borgað fyrir unnin verk, og varla fyrir önnur verk en þau, sem bera á sjer listamannsmót. Ef engir eða sárfáir vilja kaupa af þeim, sem við listir fást, ætti það að vera bending fyrir þing og stjórn að fara varlega í að styrkja þessa menn, og fyrir þá sjálfa bending um að hverfa út af listamannabrautinni og snúa sjer að öðru, sem þeim ljeti betur. Jeg gat þess áðan, að mjer fyndist styrkurinn til síra Gísla Kjartanssonar eiga betur heima í 14. gr. A. a. 3. En eins vil jeg segja um alla 18. gr., að mjer virtist best við eiga, að allar þær fjárveitingar, sem eigi gætu flust þaðan yfir í 14. gr. A. a. 3, væru dregnar saman í eitt og stjórninni fengin einhver ákveðin upphæð til úthlutunar; því að það er leiðinlegt og óviðeigandi að vera að togast á um nöfn einstakra manna, eins og hjer er gert. Jeg býst við, að sumt af því, sem jeg hefi sagt, leiði til þess, að jeg þurfi að standa upp aftur, og þá mun jeg ef til vill minnast á einstöku brtt. frá öðrum.

Einar Árnason Það mun vera venja að fylgja brtt. sínum úr garði með nokkrum orðum, og vil jeg ekki bregða út af þeirri venju, heldur minnast lítið eitt á brtt. á þgskj. 691, frá okkur þm. Eyf. Hjer á í hlut maður, sem ráðist hefir af eigin ramleik til náms, ef hann mætti á þann veg verða landi sínu til meira gagns en ella. Hann er efnalaus, en hefir með mesta dugnaði klofið nám í 5 ár, fyrst þrjú hjer heima og síðan tvö í Noregi; hefir hann nú lokið þar prófi í rafmagnsverkfræði með góðum vitnisburði, og góð meðmæli þaðan fylgja umsókn hans. Býst hann við að þurfa enn að halda áfram námi tvö ár, og er í því skyni kominn á leið til Ameríku, til að kynna sjer rafmagnsverkfræði Ameríkumanna, sem að allra dómi eru komnir manna lengst í þeirri grein. Það er til þessarar Ameríkuferðar, sem hann skortir tilfinnanlega fje, og neiti þingið honum um þessa litlu upphæð, sem hjer er farið fram á, verður hann að hætta við skólanám. Fyrir mínum augum er það nauðsynlegt fyrir oss að fá sem flesta menn með góðri, verklegri þekkingu, því að þar erum vjer víst skemst á veg komnir. Jeg býst nú samt við, að till. þessi fari veg allrar veraldar, eftir undirtektum háttv. fjárveitinganefndar að dæma, enda er jeg hjer engrar ölmusu að beiðast, en vil, að háttv. deild sýni með atkvæði sínu, hvort hún telji oss þörf á mönnum með verklegri þekkingu, og hvort hún vilji láta mann þennan hætta að hálfnuðu námi. En fyrst að jeg á annað borð stóð upp, þá vil jeg lýsa afstöðu minni til ýmsra útgjaldaliða. Jeg álít, að nú sjeu sjerstakir tímar hvað fjárveitingar snertir. Við 2. umr. fjárlaganna greiddi jeg atkvæði móti mörgum þeim liðum, sem fóru fram úr því, sem í stjórnarfrv. stóð, eða bættu nýju við; yfir höfuð greiddi jeg atkvæði gegn því, sem mjer fanst að á nokkurn hátt gæti beðið til seinni tíma. Með því er ekki sagt, að jeg sje í sjálfu sjer mótfallinn sumu af þessu þegar það er tímabært og þjóðarbúið þolir þau útgjöld, sem af því leiða. Jeg býst við, að jeg muni nú greiða atkvæði móti ýmsum till.háttv. fjárveitinganefndar, t. d. 11., 12. og 13. lið á þgskj. 722. Ekki var svo að skilja, að jeg telji það ekki geta verið gott og gagnleg ef það er tekið á sínum rjetta tíma. En nú, þegar vjer stöndunn andspænis vandræðum á flesta vegu, þá verður að fara varlega í útgjöldin, og þótt jeg búist ekki við, að komist verði hjá því að taka lán, þá ætti þó að takmarka sem mest það lánið, sem yrði beinn eyðslueyrir. Jeg hefi í sjálfu sjer ekki á móti skynsamlegum lántökum til arðvænlegra fyrirtækja, en aðrar lántökur skyldi jafnan takmarka sem mest. Jeg hefi þó greitt atkvæði með þeim liðum, sem til hækkunar horfðu, og mun enn gera, ef þeir liðir miða að því, að veita þjóðinni atvinnu, og jeg mundi hafa getað veitt háttv. fjárveitinganefnd fylgi, jafnvel þótt hún hefði farið enn hærra í till. sínum um þá liði, sjerstaklega þótt hún hefði ætlað enn meira fje til þjóðvega og akfærra sýsluvega. Ef atvinnuleysi dynur yfir, eins og við má búast, er sjálfsagt heppilegt að fá mönnum atvinnu við vegagerð, og í. frv. því um dýtíðarhjálp, sem nýlega var afgreitt hjer úr deild, var sveitavöldum fengið töluvert vald til þess að ráða fram úr vandræðunum, eftir því sem best hentaði á hverjum stað; geri jeg ráð fyrir að sýslunefndir muni á ýmsum stöðum snúa sjer að sýsluvegagerð. Fjárveitingar í þessa átt úr landsjóði gætu því komið að miklu liði, og þær vil jeg styðja, en fara varlega í þær fjárveitingar, sem ekki er knýjandi nauðsyn til.

Þorleifur Jónsson Jeg er svo heppinn að eiga sjálfur enga brtt. við frv. að þessu sinni, en þó get jeg ekki stilt mig um að minnast á brtt. á þgskj. 679, sem fer fram á, að Gísla presti Kjartanssyni sjeu veittar 800 kr. í eftirlaun á ári. Tel jeg mjer skylt sem kunnugum manni að fara nokkrum orðum um þetta mál. Hjer hafa legið frammi skjöl frá 115 Öræfingum um að veita síra Gísla Kjartanssyni 1000 kr. árleg eftirlaun, og eru þar færðar ástæður fyrir þessu. Háttv. fjárveitinganefnd tók umsókn þessa til greina, en fyrir óhöpp og ókunnugleika var till. fjárveitinganefndar feld við 2. umr., og var það mjög leiðinlegt, því að hjer var að ræða um nauðsynlega og maklega fjárveitingu. Prestur þessi hefir orðið að láta af embætti sökum heilsubrests, og getur hvorki haft ofan af fyrir sjer nje hefir efni við að styðjast, svo að fjárþörfin er mikil. Nú hafa verið samþykt hjer í deild eftirlaun handa síra Lárusi Halldórssyni og síra Jónasi Jónassyni, og þar sem síra Lárusi eru ætlaðar 1500 kr. á ári, þá vona jeg, að þessi fjárveiting, sem er nálega helmingi lægri, verði ogg samþykt. Eins og jeg gat áðan um er efnahagur síra Gísla hinn erfiðasti; hann á 4 börn innan fermingaraldurs og er sjálfur ófær vegna heilsubrests að bjarga sjer, og er þar líkt á komið með þeim síra Lárusi, að báðir eru fátækir og ófærir til vinnu. Jeg hefi talað við biskup um málið, og hefi orð hans fyrir því, að hann vill gjarnan, að styrkur þessi sje veittur. Tillagan fer fram á, að öll eftirlaun síra Gísla verði 800 kr. Lögmælt eftirlaun hans munu vera rúml. 300 kr., svo að hækkunin verður ekki nema um 500 kr. Háttv. 2. þm. S.-M. (B. St.) vildi heldur, að fjárveiting þessi stæðí í 14. gr. A. a. 3. en í 18. gr. Jeg færði einmitt þetta í tal við biskup, og hann kaus heldur, að fjárveitingin til beggja þessara presta, sem honum þótti maklegt að styrktir væru stæði í 18. gr. en í 14. gr. Það er kunnugt, að síra Gísli var mesti gáfu- og atgervismaður, en nú eru kraftar hans þrotnir, og vona jeg, að háttv. deild leiðrjetti nú mistök þau, sem urðu við atkvæðagreiðsluna síðast, sjálfsagt fyrir ókunnugleika sumra háttv. þingdm. Jeg þekki svo lundarfar síra Gísla, að honum mundi þykja sárt að vera að öllu leyti upp á aðra kominn. Hann dvelur nú sem stendur á Fagurhólsmýri, en fjölskylda hans er hjer á Suðurlandi Jeg vona, að þessar upplýsingar mínar verði teknar til greina við atkvæðagreiðsluna í kvöld, og það því fremur, sem hjer er farið fram á svo hóflega fjárveitingu, til að ljetta undir með þessum mæta manni.

Framsm. fjárveitinganefndar (Magnús Pjetursson) Það hefir ekkert verið sjerstaklega haft á móti brtt. nefndarinnar við þann kafla fjárlaganna, sem jeg er framsögumaður fyrir, og þarf ekki mikið að svara fyrir þær. Skal jeg þá snúa mjer að þeim einstöku þm., sem flutt hafa brtt., er nefndin hefir ekki getað fallist á. Það var víst háttv.þm. Mýra. (P. Þ.), sem var enn að tala um þennan vegarkafla á Mýrunum, og gat þess, að sýslunefnd hefði veitt fje til rannsókna. Það er leiðinlegt, að ekki skuli hafa orðið meira úr þessari rannsókn. Jeg átti tal við vegamálastjóra í dag, og kvað hann enga rannsókn hafa fram farið og sjer með öllu ókunnugt um vegarstæðið. Sjá allir, að það er ómögulegt, að þingið fari að kasta fje í einhvern vegspotta, þegar vegamálastjóra er með öllu ókunnugt um hann, og vegarstæðið er ófundið. Sje slíkt gert, má jafnan eiga á hættu, að sá vegspotti verði með öllu ónýtur, ef vegarstæðið er illa valið, og hefir þá fje þessu verið fleygt í »mýrarnar«, til engra nota. Vona jeg, að allir hv.þm., og háttv. flutnm. (P. Þ.) líka, sjái, að jeg er ekki að amast við því, að Mýramenn fái vegi, sem aðrir menn, heldur vil jeg, að slík fyrirtæki fái fullnægjandi undirbúning. Það er ekki nema lofsvert, að Ungmennafjelögin hafa byrjað á veginum, en óvarlegt að halda áfram, meðan því er ekki slegið föstu af verkfræðingum eða öðrum, hvar vegurinn eigi að liggja. Háttv. þm. Mýra. (P. Þ.) bar saman þessa brtt. og fjárveitinguna til vegar yfir Flöguflóa. Það voru einungis veittar 500 kr. til að gera þann flóa reiðfæran. Út af athugasemd hæstv. atvinnumálaráðherra um loftskeytastöð í Flatey á Breiðafirði verð jeg að taka það fram, að hann hefir líklega ekki heyrt, að nefndin ætlast ekki til, að hún verði bygð, ef hún verður tiltölulega dýrari en loftskeytastöðin hjer í Reykjavík. Vona jeg, að menn skilji, að jeg á við það, ef efnið verður hlutfallslega dýrara. Þá er brtt. frá háttv. 1. þm. G.-K. (B. K.) um að veita hjeraðslækninum í Keflavík styrk til að fá sjer aðstoðarmann yfir vertíðina. Fjárveitinganefndin hefir ekki getað fallist á till., og eins og hann tók fram hefir landlæknir lagt á móti henni. Nefndinni fanst, að ef þarna þyrfti aðstoðarlækni, mundi arðvænlegt fyrir lækninn að fá sjer mann upp á eigin spýtur. Það er náttúrlega alveg rjett, sem háttv. flutnm. (B. K.) sagði, að það yrði dýrara landssjóði, ef læknirinn segði af sjer og kæmi á eftirlaun. En jeg held, að þingið geti yfirleitt ekki fylgt þeirri stefnu, að styrkja eldri lækna til að fá sjer aðstoð, svo að þeir geti setið þess lengur, og síst ef nógur verður kostur ungra lækna til að taka við embættinu. Þótt það yrði nokkur hundruð króna sparnaður á ári, býst jeg ekki við, að sú stefna verði upp tekin. Þá skal jeg snúa mjer að þessum litla vegarkafla á Völlunum, sem háttv. 2. þm. S.-M. (B. St.) mintist á. Nefndin getur ekki lagt með því að leggja fje til þessa vegar. Það er ekki af því, að hún sje á móti því, að hann sje lagður. Hann er á lögskipuðum vegum, á að leggjast og er í því vegakerfi, sem ráðgert er að lagt verði innan viss tíma. Það er líka rjett, að vegamálastjórinn álítur ekki ósanngjarnt, að hann verði lagður samhliða Hróarstunguvegi. Nefndin er móti þessari brtt. af sömu ástæðu og Öxnadalsveginum við 2. umr. Hún vill ekki bæta fleiri vegarköflum en komið er í fjárlögin, en ætlast þó til, að unnið verði að þessum vegarköflum eftir hentugleikum, og er ekki þröskuldur í vegi þess, að það verði gert næsta fjárhagstímabil, ef á annað borð verður hægt að vinna meira en þegar stendur í fjárlögum. Það er gert ráð fyrir brúafje, og ef brýr verða ekki bygðar, mun það fje lagt í vegi, eftir till. vegamálastjóra. Nú telur vegamálastjóri þessa með þeim fremstu, Öxnadalsveg og þann er hjer um ræðir, og þennan þó engu fremri, og býst við og telur þegar allar líkur til, að ekki verði bygðar brýr fyrra ár fjárhagstímabilsins, svo að þá kemur þegar eitthvert fje fram yfir það, sem beint er ákveðið til vega, svo að einhverjir kaflar verða gerðir fram yfir það. Þá skal jeg snúa mjer að þessum stóru brtt. um brúarbyggingarnar. Jeg veit ekki, hvað er á ferðinni hjer í deildinni. Það lítur helst út fyrir, að menn sjeu komnir út úr öllu samhengi við tímann og álíti, að nú sjeu alt aðrir tímar en hjer hefir heyrst áður, er þeir leggja til, að lagt sje út í fjölda fyrirtækja, sem vitanlegt er að kostnaðurinn við er mestmegnis efniskostnaður. Þessar brtt. fara ekki fram á nein smáræðis útgjöld; það er öðru nær. Þær myndu hafa í för með sjer um 130 þús. kr. útgjöld að minsta kosti. Skal jeg þá fyrst snúa mjer að brtt. frá meiri hluta samgöngumálanefndar um brú á Hofsá í Vopnafirði. Jeg verð að telja það mjög undarlegt, að háttv. samgöngumálanefnd lætur fá sig til að flytja slíka fjárbeiðni sem þessa. Það er ekki nema eðlilegt, að einstakir þm. flytji fjárbeiðnir fyrir sitt kjördæmi, sem þeir annaðhvort hafa verið beðnir um, eða þykjast hafa siðferðisskyldu til, eða mega til með að láta sjást eftir sig og gera til málamynda, þótt þeir ekki búist við, að þær nái fram að ganga. Þeir hafa þó látið að óskum sinna kæru kjósenda og gert það, sem þeir gátu. En það er öðru máli að gegna, þegar stór meiri hluti jafnstórrar nefndar og hjer er um að ræða leyfir sjer að leggja til að rífa sundur heilt kerfi, sem búið er að undirbúa, um fyrirhuguð stórvirki í samgöngum landsins, og er í raun og veru nokkurs konar lög. Á þinginu 1915 var þessu fyrirhugaða kerfi slegið föstu, því að till. um það voru á fylgiskjali við fjárlagafrv. stjórnarinnar þá, og þá staðfestar af fjárlaganefndum þingsins. Er venjulega litið svo á, að slíkt sje bindandi lög fyrir framtíðina, eða þeim jafngilt. Og það er ekki einungis þingið 1915, sem hefir samþykt þetta kerfi, heldur hefir og þetta þing bygt á því hingað til, og er óhætt að segja, að fyrirætlanir þess um brúa- og vegagerðir í framtíðinni byggjast að mestu leyti á því. En ef þessi tillaga nær fram að ganga, er það röskun á því, sem þar er slegið föstu, að hinar einstöku stórbrýr skuli bygðar í vissri röð. Sje ein einstök brú tekin inn þar fyrir utan, hlýtur það að valda ruglingi, því að þá er opin leið fyrir aðra, sem jafnan rjett þykjast hafa til að víkka glufuna, sem verður þar á hinni upphaflegu röð. Jeg hjó eftir því hjá hv.flm. (Þorst. J.), að hann kvaðst tala fyrir hönd meiri hluta samgöngumálanefndar. Jeg áttaði mig ekki á því í fyrstu, en fann það síðar, að það var sjerstök ástæða fyrir hann til að taka það fram, að hann talaði ekki fyrir sinn eigin munn. Ræða hans og till. sjálf er sem sje algerlega í ósamræmi við það, sem hann sagði, er hann var að tala fyrir lagafrv. sínu um brú á þessa sömu á, sem hjer er um að ræða. Hann lýsti þá yfir því, hvað eftir annað, að það væri alls ekki meiningin, að þessi brú ætti að sitja í fyrirrúmi fyrir þeim landsbrúm, er þegar væri ákveðið að byggja á þjóðvegum. En nú er sýnilega svo til ætlast, og eigi varð annað skilið á orðum hans en að hann legði beint á móti því, að þær brtt., sem hjer eru á ferðinni, um slíkar lands-stórbrýr, næðu fram að ganga. En þessar 2 brýr, brýrnar á Miðfjarðará og Hjeraðsvötn, eiga einmitt samkvæmt till. vegamálastjóra, samþ. af þingunum, að vera á undan Hofsárbrúnni. Þetta er því undarlegra, þar sem hann sagði þá, að það væri ekki tilætlunin að hraða brúarbyggingunni, heldur einungis að gefa hlutaðeigendum bendingu um að safna fje og búa sig undir að taka sinn hlut í fyrirtækinu. Það virðist hafa annaðhvort farið fram hjá hv.þm. (Þorst. J.), eða hann ekki álitið vert að taka það til greina, er jeg gat um, hvað vegamálastjóri hefði sagt um þessar brýr, og vil jeg því endurtaka það. Hann lýsti yfir því, að ekki þýddi að samþykkja fleiri brýr en samþyktar voru við 2 umr., því að eigi mundi fást nægur mannafli nje verkfræðingar til að sjá um starfið. Það er ekki rjett hjá háttv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.), flutnm., að ekkert hafi verið lagt til brúa á Austurlandi nema Lagarfljótsbrúarinnar. (Þorst. J.: Ekki stórbrúa)  . Jeg skal ekki segja, hvað hann kallar stórbrú, en 1913 munu hafa verið veittar 11000 kr. til brúar á Hamarsá í Geithellnahreppi, og jeg veit ekki, hve mikið hefir verið lagt til brúar á Jökulsá á Dal. Og þótt þessar brýr sjeu ef til vill ekki á Austfjörðum, þá eru þær þó á Austurlandi. Hefði ef til vill verið rjettara af honum að orða þetta svo, að ekkert hafi verið lagt til stórbrúa í Borgarfirði eystra. Mjer finst sem sagt þetta mikið alvörumál fyrir hv. deild, vegna þess, að þeir þm., er þar eiga hlut að máli, hafa talið sjer skylt að koma með brtt. um brúarbyggingar í sínum kjördæmum, af því að lögákveðið er, að þær skuli sitja í fyrirrúmi fyrir öðrum, og þar á meðal þessi brú á Hofsá. Enda hafa þeir lýst yfir því, að þeir mundu taka brtt. sínar aftur, ef þessi yrði feld. Verð jeg því að skjóta því til hæstv. forseta, að þessi brtt. verði borin undir atkv. fyrst af brúartill., og er það ekki einungis með tilliti til þess, að hinar verða teknar aftur, ef þessi er feld, heldur og þess, að fjárveitinganefnd telur sjer siðferðislega skylt að greiða hinum brtt.atkv., ef þessi gengur í gegn. En jeg vil jafnframt skjóta því til hv. flutningsmanns -  (Þorst J.: Það er samgöngumálanefnd.)  . Já, jeg býst ekki við, að meirihluti samgöngumálanefndar mundi hrófla við því, er hann gerði í þessu - hvort hann vildi ekki taka saman við hina um að taka brtt. sína aftur ásamt hinum. Það væri heldur mannssómi en hitt, sem háttv. meiri hluti samgöngumálanefndar mætti vel við una. Jeg held, að það yrði ekki til neinna bóta í framtíðinni, nje flýtti fyrir brúabyggingum, þótt þessi brú væri nú keyrð hjer í gegn, á kostnað annara. Jeg skal geta þess, að jeg talaði við vegamálastjóra einmitt um þessa brú, og hjelt hann fast við fyrri skoðun þings og verkfræðings, að þessi brú væri ekki einu sinni næst í röðinni. T. d. stæði brú á Hvítá hjá Ferjukoti miklu nær en Hofsá. Jeg er hissa á því, að hv. samgöngumálanefnd skyldi ekki taka upp það ráð, sem jeg benti henni á, er frv. um margnefnda brú var til umr. í deildinni, að semja og bera fram till. til þingsályktunar um að skora á stjórnina að láta skoða brúarstæði á verstu ám og hættulegustu og gera yfirlit yfir, hvar þyrfti að brúa og í hverri röð. Það hefði verið góð undirstaða, og með því haldið áfram því, sem hingað til hefir verið gert. Annars skal jeg ekki fara að tala sjerstaklega á móti hinum brúnum, þótt nefndin sje yfirleitt á móti þeim öllum. En því er ekki hægt að neita, að fjárveitinganefnd hefði heldur kosið að setja sumar þær brýr í fjárlögin, ekki síst Miðfjarðarárbrúna, sem þegar hefir verið skotið aftur fyrir, til þess að geta tekið Jökulsárbrúna strax. Hafa verið höfð áraskifti á þeim brúm. Jeg ætla ekki að fara að rengja það, að nauðsyn sje á þessari brú, Hofsárbrúnni. Það er vitanlega nauðsynlegt að fá fjölda margar ár brúaðar. En þegar menn fara að draga reipi um, hvar mest sje þörfin, er hætt við, að menn geri sem mest úr usla þeim, er árnar valda. Og Austfirðingar, sem ef til vill eru ekki eins kunnugir á þessum slóðum og hv.frsm. samgöngumálan. (Þorst. J.), hafa sagt mjer, að þeir hafi aldrei heyrt getið um neina sjerstaka fjárskaða, er á þessi hafi valdið.  (Þorst. J.: Hvaða Austfirðingar?)  . Jeg sagði, að þeir væru ef til vill ekki eins kunnugir.  (Þorst. J.: Þeir hafa kann ske aldrei komið þar nærri.)  . Getur verið, en það mun frjettast úr einni sveit í aðra, og jafnvel sýslna á milli, ef miklir skaðar verða. Jeg vona nú, að háttv. deild sje þetta mál ljóst, þótt jeg segi ekki meira í svip. En ef háttv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.) tekur til máls, býst jeg við að verða að svara honum. Jeg býst sem sagt við, að háttv. deild sje það ljóst, að hjer er ekki að eins að ræða um 16,000 kr. útgjöld fyrir landssjóð, heldur er hjer miklu meira alvörumál á ferðinni, að fara að setja inn í fjárlögin, sjerstaklega á þessum tímum, stórfyrirtæki, sem ómögulegt er að geti komist í framkvæmd, þótt alt gengi betur en á horfist nú, því að jeg geri ráð fyrir, að háttv. flutnm. (Þorst. J.) ætlist ekki til þess, að brú þessi sje bygð á undan þeim, sem þegar er búið að setja í frv. Háttv. 1. þm. Eyf. (St. St.) talaði með einni brúartill., og ætla jeg ekki að mæla sjerstaklega á móti honum, þótt sú brú sje ekki ein þeirra fyrirhuguðu, heldur standi jafnfætis Hofsárbrúnni. Jeg skal ekki lá honum, þótt hann glæptist til að bera fram þessa brtt., er hann sá þetta mikla örlæti háttv. samgöngumálanefndar. Jeg ætla ekki að svo komnu að fara meira út í þennan kafla og brtt. við hann, og ætla að sleppa að minnast á Kambanessvitann, því að jeg sje, að háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) er búinn að biðja um orðið, svo að jeg býst við að segja það sama og hann, ef við tölum báðir um þetta. Enda beindi háttv. 2. þm. S.-M. (B. St.) sjerstaklega máli sínu til hans.

Matthías Ólafsson Það var svo að heyra á háttv. 2. þm. S.-M. (B. St.), að honum hafi verið það vonbrigði, hvernig fjárveitinganefnd tók í till. hans um vitann, og hann furðaði sig á því, að jeg skyldi ekki greina mig frá nefndinni um það atriði. Jeg get nú sagt háttv. þingmanninum (B. St.) það, að það er ekki venja mín að kljúfa þær nefndir, sem jeg er í. Jeg beygi mig venjulega undir meiri hlutann í þeim atriðum, sem ekki skifta því meira máli. En jeg get sömuleiðis frætt háttv. þingmanninn á því, að í þessu atriði stóð svo á, að jeg var nefndinni algerlega sammála. Að jeg var nefndinni sammála var af þessum þremur ástæðum. Í fyrsta lagi af því, að jeg vissi, að nú er nýbúið að setja þennan vita í frv. um vitabyggingar, sem er nú hjer fyrir deildinni og legið hefir fyrir sjávarútvegsnefndinni, sem við erum báðir í, háttv. 2. þm. S.-M. (B. St.) og jeg. Honum er þetta því fyllilega kunnugt. Í öðru lagi var jeg sammála nefndinni um þetta af því, að jeg vil ekki að veitt sje neitt til vitabygginga í fjárlögunum. Jeg er sem sje á þeirri skoðun, að það sje rjett að hætta að þjarka hjer í þinginu um það, hver vitinn skuli fyrst bygður, heldur fela það algerlega vitamálastjórninni og landsstjórninni að ákveða það. Þær hljóta að hafa miklu víðtækari þekkingu á því máli heldur en þingmennirnir, þar sem hver togar sinn skækil og reynir sem best að hlynna hver að sínu kjördæmi. Enn fremur þykir mjer líklegt, að ekki verði mjög langt á milli bygginga þeirra vita, sem standa í kerfinu um vitabyggingar, og hinna, sem nú standa í fjárlögunum. Í þriðja lagi var jeg sammála nefndinni af því, að jeg er ekki sannfærður um, að það sje sanngjarnt, að fyrsti vitinn, sem bygður er, verði reistur á Austfjörðum. Jeg held því sem sje fram, að Austfirðir sjeu ekki illa staddir hvað vita snertir. Til þess að dæma um vitaþörfina er það áreiðanlegast að gera sjer grein fyrir því, hvort skipströnd sjeu tíð eða ekki í þessum landshluta. En nú eru skipströnd þarna mjög fátíð, og bendir það á annað tveggja, að annaðhvort sje þarna hreinn sjór eða að siglingar þar sjeu ekki miklar. Jeg veit það, að vitaþörfin er meiri á Vesturlandi en á Austurlandi. Háttv. 2. þm. S.-M. (B. St.) gat þess, að þessi viti hefði verið borinn undir stjórnina af vitamálastjóranum. Jeg skal ekkert um þetta segja, en ef hann heldur, að það sje undan mínum rifjum runnið, að gert er ráð fyrir, að Vestfjarðavitinn verði bygður á undan, þá get jeg frætt hann á því, að það er ekki rjett. Jeg átti þar engan hlut að máli, enda álít jeg aðra vita vera nauðsynlegri. Jeg skal játa það, að jeg álít vitana fyrir austan ekki vera fullnægjandi, en Austfirðir eru þó ekki ver staddir en Vestfirðir, hvað þá Suðurland. Að vísu er þar þokusælla en annarsstaðar á landinu, en þá duga vitarnir ekki neitt; þá koma þokulúðrarnir einir að gagni. Jeg hygg nú, að háttv. 2. þm. S.-M. (B. St.) sje svarað, og vona jeg, að hann sjái nú, af hverju jeg gerði ekki ágreining í nefndinni, og að jeg hefi í þessu máli á rjettara að standa en hann. Háttv. 2. þm. Eyf. (E. Árna.) kvaðst vilja fella till. fjárveitinganefndar um að veita 5000 kr. styrk til þess að kaupa fyrir söngvasafn Jónasar heit. Jónssonar, þinghúsvarðar. Eins og menn muna þá var Jónas heit. starfsmaður þingsins í fjölda mörg ár og hafði styrk í fjárlögunum til að rannsaka íslenska sálmasöngfræði. Það hefði því ekki verið undarlegt, þótt ekkjan, sem er efnalítil, hefði leitað til þingsins um styrk, en þetta vill hún ekki gera. Hún vill miklu fremur fara þessa leið, að selja landinu safn þetta, af því að það var ósk Jónasar sáluga. Frá mínu sjónarmiði er það velgerningur af ekkjunni að selja landinu þetta safn við þessu verði, því að henni mun vera boðið hærra verð fyrir það, enda telja þeir, sem vit hafa á, safnið vera miklu meira virði en þetta, einungis peningalega sjeð, en auk þess er þar að finna miklar bókmentalegar upplýsingar, sem við eigum ekki kost á annarastaðar hjer á landi. Jeg skal ekki orðlengja þetta frekar; vona, að menn samþykki tillöguna.

Þorsteinn Jónsson Jeg býst við því, að þótt fjárlögin fari hjeðan nú líkt og þau fóru frá 2. umr., þá verði þetta ekki talið sparnaðarþing, og verður þá háttv. fram. nefndarinnar (M. P.) varla talinn minstur fjáraustursmaður. En því einkennilegra er það, að honum skuli vera svona sjerlega í nöp við þessa litlu breytingartillögu frá samgöngumálanefndinni, sem jeg hefi tekið að mjer að tala fyrir. Honum sýnist ekki geta gengið annað til þess en að honum sje ekki ant um þennan landshluta, sem fjárveitingin á að ganga til, og vilji ekki láta hann hafa nema sem minst úr landssjóði. Til þess að sýna rjettlætið í þessu hjá háttv.frsm. (M. P.) skal jeg leyfa mjer að gera hjer samanburð á því, sem veitt er nú í fjárlagafrumvarpinu til brúa- og vegagerða í Norðlendinga- og Austfirðingafjórðungi. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir, að Norðlendingafjórðungur fái í þessu skyni 154,200 kr. og auk þess að sínum hluta af sýsluvega- og fjallvegafje. Til Austfirðingafjórðungs er áætlað í þessu augnamiði einar 20 þús. kr. Mismunurinn verður 134,200 kr. Samgöngumálanefndin hefir ekki getað skoðað það sem neina goðgá, þótt veittar væru 16 þús. kr. í viðbót til að brúa vonda og stóra á, sem henni er kunnugt um að oft hefir valdið fjársköðum og öðru tjóni, þótt háttv.frsm. (M. P.) vilji bera á það brigður. Það virðist nokkuð undarlegt, þar sem svona er ástatt, að þingmenn úr Norðlendingafjórðungi skuli ganga berserksgang á móti þessari tillögu okkar og komi hver á fætur öðrum með tillögur, sem þeir játa sjálfir að ekki hafi annan tilgang en að vera settar til höfuðs þessari fjárveitingu. Eitt hjerað í Norðlendingafjórðungi er þó út undan í fjárlögunum; það er Þingeyjarsýsla, enda er þingmaður Norður-Þingeyinga (B. Sv.) meðmæltur þessari till. samgöngumálanefndarinnar. En þingmenn Eyfirðinga, sem hafa fengið 85 þús. kr. til brúa- og vegagerða í Eyjafirði, heimta nú að fá 25 þús. kr. í viðbót, til þess að brúa á í Svarfaðardal, sem þar er á sýsluvegi, og auk þess vilja þeir, að landssjóður leggi fram alt fjeð, sem þarf til að brúa hana, en til brúar á Hofsá er ekki farið fram á að fá nema ? á móti því. Hjeraðið leggi fram ? kostnaðarins eða meira. Það sjá því allir, að hjer er um ólíka sanngirniskröfu að ræða. Sama máli gegnir um brtt. þeirra hv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.) og háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.). Þar er ekki gert ráð fyrir því, að hjeraðið leggi fram einn einasta eyri, og þó fara háttv. flutningsmenn fram á að fá samtals 90 þús. kr. fjárveitingarviðbót við þær, sem áður er búið að samþykkja hjer í deildinni til hjeraða þeirra. Hjer er á sá mikli munur og með Hofsárbrú, að hlutaðeigandi hjerað þarf að leggja á sig fjárútlát til að fá landssjóðsstyrk, til byggingar hennar. En til brúnna í Húnavatns- og Skagafjarðarsýslum eiga hlutaðeigandi hjeruð ekki að leggja nokkurn hlut. Það er auðsjeð, að þá kreppir skórinn, þegar fje er boðið fram frá hjeraðanna hálfu, en hins vegar er auðsjeð, að ekki er þörfin brýn að brúa þær ár, sem hjeruðin vilja ekki leggja fram einn eyri til verksins. Háttv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.) vissi ekki enn, hvort þessi á væri til eða ekki. Það er í meira lagi leitt, að þekking einstakra þingmanna er ekki meiri í íslenskri landafræði en hjer lýsir sjer. Jeg skal geta þess, út af tilmælum um það, að jeg tæki þessa till. aftur, að til þess hefi jeg enga heimild. Tillagan er sem sje borin fram af 12 manna nefnd, og af þeim 12 mönnum voru einungis 2 á móti, en 8 með tillögunni.  (Þór. J.: Þetta er ekki rjett; það voru fleiri á móti)  . Það er víst rjett. Það voru 2 á móti, en 8, sem greiddu atkvæði með, og 2 voru ekki á fundi, en þeir munu báðir vera með tillögunni. Háttv. þm. Stranda. (M. P.) þótti það einkennilegt og óeðlilegt, að samgöngumálanefndin bæri fram þessa till. Þetta get jeg ekki sjeð. Jeg sje ekki betur en að samgöngumálanefndin eigi einmitt að láta sig varða samgöngumálin á sjó og landi. Annars væri það undarlegt, að samgöngumálanefndin vildi sjerstaklega hlynna að Vopnafirði, ef hjer væri ekki um sanngirniskröfu að ræða. Sami hv.þm. (M. P.) sagði, að ef þetta yrði samþykt, þá væri með því raskað kerfi því, sem þingið 1915 hefði sett í samgöngumálunum. Mjer finst þetta nú, satt að segja, veigalítil ástæða. Það þing er ekki rjetthærra en önnur þing, og jeg býst ekki við, að þetta þing vilji samþykkja allar gerðir þess. Annars þykir mjer einkennilegt, að háttv.þm. Stranda. (M. P.) skuli verja svona miklum tíma til að mæla á móti þessari brú. Þessi till. er þó betur hugsuð en flestar aðrar fjárveitingar, sem samþyktar hafa verið hjer í deildinni, enda eru henni meðmæltir að minsta kosti 3 menn úr háttv. fjárveitinganefnd, auk fjölda annara deildarmanna. Jeg bið alla að athuga það vel, að hjer er ekki að ræða um annað en styrk til að byggja þessa brú, en ekki farið fram á, að alt fjeð sje veitt úr landssjóði, eins og þeir fara fram á, sem allra manna mest hafa fengið handa sínum kjördæmum, svo sem er um flesta eða alla andmælendur mína, nema ef til vill háttv.þm. Stranda. (M. P.). Jeg man ekki, hvort hann hefir fengið svo mikið handa sínu kjördæmi, og jeg held jafnvel, að svo sje ekki, en honum mun hafa runnið blóðið til skyldunnar við Húnavatnssýslu, því að hann er nær henni en Vopnafirði og býst víst ekki við því að þurfa að leggja leið sína yfir Hofsá. Jeg vil minnast örfáum orðum á skilyrðin um styrkveitingu til unglingaskóla. Í fljótu bragði virðist ekkert athugavert við skilyrðin, sem þeir 1. þm. Húnv. (Þór. J.) og þm. Dala. (B. J.) vilja setja fyrir styrk til unglingaskólanna. Jeg efast ekki um, að það sjeu góðir skólar, sem þeir hvor um sig bera fyrir brjósti. En háttv. fjárveitinganefnd virðist ekki hafa athugað það, að þegar föst fjárupphæð, tiltölulega há, er ákveðin til þessara skóla, þá minkar styrkurinn til annara unglingaskóla að sama skapi. Það verður til þess, að sumir unglingaskólarnir fá svo að kalla engan styrk. Þess vegna ætti helst engan skóla að taka út úr, heldur láta fræðslumálastjórnina dæma milli þeirra um styrkupphæðina. En ef þingið sjálft ákveður tiltölulega há tillög til einstakra skóla, þá ætti að minsta kosti að hækka styrkinn í heild sinni um leið. Þetta má enginn skilja svo, að jeg álíti styrkinn til þessara skóla, sem til eru teknir ofháan. Þvert á móti. En jeg vildi benda á þessa villu, þótt jeg hafi ekki mikla von um, að hún verði leiðrjett að þessu sinni.

Framsm. fjárveitinganefndar (Bjarni Jónsson) Jeg skal ekki stofna til neinnar deilu með orðum mínum. Fyrst vildi jeg minnast á brtt. á þgskj. 880. Það er óefnilegt af ungum þm. að bera fram slíka brtt. Sumir af þeim liðum, sem þar er farið fram á að falli burt, mættu einmitt síst falla. Sparnaðarástæður geta naumast legið til tillögunnar. Er það auðsætt af því, að þessi ungi þm. (B.St.) og aðrir fleiri bera fram, brtt., sem mundu auka útgjöldin um tugi þúsunda kr., ef þær væru allar samþyktar. Mjer er það ekki ljóst, hví ekki skuli keypt ódýrt safn nýdáins starfsmanns þingsins. Ekkjunni stendur nú til boða að selja safnið á 6 þús. kr., og fyrir því hefi jeg sögn kunnugra manna, að safnið muni vera fullra 10 þúsunda virði. Jeg get ekki heldur skilið, að nokkur ástæða geti verið til að fella burt litla fjárupphæð, sem ætluð er til varðveiðslu íslenskra þjóðmuna. Það þarf ekki miklar skemdir á þjóðmunum til þess að vega upp á móti þessari fjárupphæð. Verði fje þetta ekki veitt, mun skaðinn nema henni margfaldri. Sama er að segja um orðabókarstyrkinn. Það væri viturlega ráðið af þinginu og þakklátt að veita þennan styrk, og er mjer óskiljanlegt, að nokkur þm. skuli vilja hafa sig til að mæla á móti slíkri fjárveitingu. Jeg skal ekki rekja, hvernig þessi fjárveiting er til orðin, en tiltökumál væri það, ef þingið vildi halda henni í sama farinu. Brtt. á þgskj. 735 varð að láta prenta sjer, því að þær höfðu gleymst. Í fyrri liðnum er ætlast til, að sú launaviðbót, sem um er að ræða, komi að gagni nýja kennaranum, sem sennilega kemur í haust í stað dr. Björns frá Viðfirði. Annar liðurinn er við 15. gr.Till. stjórnarinnar var 2000 kr., en nefndin áleit þá upphæð oflitla, þar sem hún lítur svo á, að besti styrkurinn til listamanna sje að kaupa verk þeirra af þeim. Jeg hefi ástæðu til að halda, að stjórninni sje þessi litla hækkun kærkomin. Jeg vil benda mönnum á, að það eru bestu kaup á því, sem keypt er nú er íslensk list hefst Það þurfa ekki að líða 10 ár til þess, að hvert verk verði mörgum sinnum dýrara. Það er því í sjálfu sjer gróðafyrirtæki fyrir landið að kaupa listaverkin nú. Þá vil jeg með örfáum orðum minnast á skólann í Hjarðarholti, út af því, sem hv. 2. þm. N.-M. (Þorst. J.) sagði til mín og hv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.). Um það kemur mjer og háttv. 2. þm. N.-M. saman, að það sje í raun og veru rangt að taka nokkra skóla út úr, en úr því að ekki er hægt að varna því, þá er gott að koma sem flestum góðkunnum skólum að. Í þetta skifti vanst þó ekki tími til að koma með till. um hækkun á styrknum í heild sinni. En þar sem brtt. var fram komin um að bæta skólanum á Hvammstanga inn í athugasemdina, þá gat jeg ekki annað en komið með brtt. um, að skólinn í Hjarðarholti fylgdi með. Það var sagt, að engin skjöl um skólann væru við höndina. Skólinn sendir árlega skýrslu sína fræðslumálastjóranum. Hjer á þinginu hefir verið minst á hann annaðhvert ár. Síra Ólafur í Hjarðarholti er þar að auki svo góðkunnur maður, að ekki mun þörf langrar ræðu til að sýna mönnum fram á, að þetta er rjett mál. Jeg vona líka, að menn verði fúsir á að greiða brtt. atkvæði. Þá er skálda- og listamannastyrkurinn. Háttv. 1. þingm. Húnv. (Þór. J.) virtist hafa misskilið það, sem jeg sagði um þennan styrk á dögunum. Nefndin taldi nauðsynlegt, að hann væri hækkaður meðal annars af því, að mörg góð skáld, sem ekki hafa áður notið hans, munu sækja um hann. Jeg nefndi Sveinbjörn Björnsson, en man ekki, hvort jeg nefndi Jakob Thorarensen, sem jeg legg þó að jöfnu við Sveinbjörn. Þeir eru báðir ágæt alþýðuskáld. Það er nauðsynlegt, að styrkurinn verði svo rúmur, að hægt verði að bæta nýjum mönnum við. En ótækt væri að fella þá burt, sem áður hafa notið styrksins. Þingið í vetur neitaði skáldum og listamönnum um að bæta þeim hallann, sem þeir hafa beðið við verðfall peninga, eins og aðrir, og ætti því nú að vera full ástæða til að fara þá leið að hækka styrkinn. Þá hefir verið mikið talað um sparnaðartill. tveggja þingm. á þgskj. 680. Sá sparnaður, sem þeir fara fram á, nemur 9600 kr. bæði árin. Þessir sömu háttv. þingm. eru annars við riðnir aðrar brtt., sem til samans fara fram á 36,800 kr. hækkun á útgjöldum. Þeir vilja því spara fje, sem nemur einum fjórða parti af því, sem þeir vilja hækka útgjöldin um. Jeg vil ekki ræða frekar við þá um þetta mál, síst þá fjárveitingu, sem 1. þingm. Árn. (S. S.) sagði um að væri, »því miður, ódrepandi, eins og maðurinn sjálfur«. Raunar vissi jeg eigi fyr, að hann vildi mig feigan, sem ráða má af þessum vel samsettu orðum hans. Jeg hafði ætlað mjer að gefa skýrslu um, hvernig jeg hefi farið með þetta fje, en geymi mjer það til einnar umræðu, sem líklega er eftir hjer í deildinni, um fjárlögin, eða sameinaðs þings.

Einar Jónason Ekki er að tjá sig um það, þótt maður hafi orðið þess valdur, að umræðurnar hafa orðið lengri og fjörugri en ella. En fjörugastar hafa þær orðið vegna till. okkar 2. þingm. S.-M. (B. St.) á þgskj. 680, og brtt. samgöngumálanefndar um brú á Hofsá. Um þessi tvö atriði hafa umræðurnar aðallega snúist. Það er sjerstaklega vegna brtt. á þgskj. 680, að jeg stend hjer nú. upp. Út af henni hafa ýmsum hrotið hörð orð í garð flutningsmanna. Háttv. þingm. V.Sk, (G. Sv.) vítti okkur flutnm. fyrir að vilja spara. Jeg býst við, að orðin hafi komið út úr honum öðruvísi en hann hefir ætlast til því að enginn er hann eyðslumaður. Annars hefi jeg ekki orðið hjartveikur út af þessum orðum hans. Jeg hygg, að allir þessir liðir, sem við viljum fella burt, geti beðið hentugri og betri tíma. Mjer kemur það einkennilega fyrir sjónir, að Gísli Sveinsson, sem er Vestur-Skaftfellingur, skuli tala til svona. Mjer virðist svo, sem flestir bitlingar lendi hjer í Reykjavík, og eru það helst Reykvíkingar, sem berja þá fram. Þess vegna á það illa við, að þingmenn austan úr Skattafellssýslu svari mjer um óþarfa sparsemi, þótt jeg vilji draga úr óþörfum gjöldum á þessum örðugu stríðs- og neyðartímum. Háttv. 2. þingm, Árn. (E. A ) tók í sama streng og háttv.þm. V. Sk. (G. Sv.). Hann áleit, að heimild væri til þessarar fjárveitingar til Bjarna Jónssonar í fjárlögum, samkvæmt þingsáltill. og dagskrá, sem samþykt var í vetur. En jeg mótmæli því. Lesið till. á þgskj. 61 í Alþt. 1916-17, A-deild. Jeg álít, að hjer sje þingið farið að skifta sjer af þessum styrk, og sný ekki frá því, að af skálda- og listamannastyrknum á Bjarni Jónsson að fá lítils háttar hjálp til að þýða »Faust«. Hitt er jeg sannfærður um, að þýðingin kemur aldrei að notum. Almenningur mun ekki lesa hana. Því væri alt eins gott að láta þýðandann hvíla sig. Enda veit jeg ekki, til hvers er verið að þýða slík rit; ekki var þessi Faust betri en það, að hann gaf sig hinum vonda á vald, og mun það síst hvetja menn til góðs lífernis. Í sambandi við þetta skal jeg minnast á það, að háttv.þm. Dala. (B. J.) sagði, að styrkurinn til listamanna mætti ekki vera minni en 20,000 kr. Jeg skal ekki þræta um þetta við hann; en þar sem hann sagði, að hægra væri að skilja eftir af styrknum en að skilja eftir styrkþurfandi menn, þá mun varla að kvíða því, hve hár sem styrkurinn yrði settur, að ekki myndu finnast nógir til að eta hann upp. Víst er það, að þegar háttv.þm. (B. J.) var ráðunautur, hásællar minningar, tókst honum einum að eta upp á einu ári jafnmikið og allur skálda- og listamannastyrkurinn er.  (B. J.: Hvað eta bolarnir á Geldingalæk?)  . Heyrudda, en það gerir þm. Dala. sjer ekki að góðu. Einn liður er það, sem talsvert hefir verið talað um; það er að kaupa söngfræðisafn Jónasar Jónssonar, háskóladyravarðar. Tveir hv. þingdm. hafa um þetta talað, og hefir mjer fundist ekki sem best samræmi í ræðum þeirra, og þeir ekki einu sinni vera í samræmi við sjálfa sig. Háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) segir, að gustuk sje að hjálpa ekkju Jónasar, sem sje fátæk, og kaupa safnið, en í öðru orðinu segir hann, að hún geti selt það dýrara öðrum. Þetta get jeg ekki samrýmt, að hún ætli að gefa landinu, og að landið eigi að hjálpa henni fyrir fátæktar sakir. En af því að jeg álít, að þessi fróma heiðursekkja sje alls góðs makleg, þá sýnist mjer ekki rjett, að landið kaupi safnið af henni, nema hún fái eins mikið fyrir það eins og aðrir bjóða, og jeg vil ekki, að landið sje að ásælast þessa heiðursekkju, með því að kaupa þetta dýrmæta safn lægra verði en aðrir bjóða, og skaða hana með því. Hjer er svo mikið ósamræmi í orðum háttv.þm. (M. Ó.), að það er eins og verið sje að blekkja menn, og að hún geti ekki selt safnið annarsstaðar.  (B. J.: Ætlar hv.þm. nú að fara að halda þingbíó sitt?)  . Háttv. þm. (B. J.) ætti að fara fram á það að fá styrk til einstakra manna, til að fara í bíó fyrir og sitja á kafflhúsum. En fyrst að hv.þm. (B. J.) er altaf að uppnefna mig og kalla mig siðameistara deildarinnar og Ciceró, mentafrömuð o. fl, þá ætti hann að hlýða mjer í öllu. Hann kannast víst við þessar hendingar um Cicero: »Gullritna Cicerós frægð aldrei dulgleymi fal«. Athugi háttv.þm. (B. J.) þetta og keppi eftir að ná gullritinni frægð Cicerós hins eldra og líka hins yngra, með dáð og drenglyndi, og vinna svo heiðarlega sín störf, að dulgleymi þurfi eigi að fela.

Björn Stefánsson Það er ekki gustuk að lengja umræður úr þessu, og lýsi jeg yfir því, að jeg mun hætta að tala um nokkra liði fjárlaganna eða brtt., sem jeg hafði ætlað mjer að minnast á; en að eins svara háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) nokkru. Háttv. þm. (M. Ó.) kvaðst heldur hafa viljað beygja sig fyrir meiri hluta nefndarinnar en gera ágreining í þessu. Það er ekki heldur það, sem jeg ásaka hann fyrir, heldur hitt, að hann skyldi láta það við gangast, að þessari harðdrægni væri beitt við atriði, sem snertir sjávarútveginn. Háttv. þm. (M. Ó.) sagði, að sjer væri ekki sjerlegt kappsmál, að till okkar þm. S.-M. á þgskj. 642 gengi fram að þessu sinni. Mig furðar á þessu, því að jeg bjóst við, að hann, þessi aðalsvaramaður sjávarútvegsins, mundi styðja allar þær tillögur, sem snerta sjávarútveginn, og miða að því að efla hann og tryggja. Af því, að jeg hafði þetta traust á honum, átti jeg nokkum þátt í því, að hann komst í fjárveitinganefnd. Vænti jeg þess, að með því væri fyrir því sjeð, að sjávarútvegurinn ætti ötulan málssvara í þeirri nefnd. Háttv. þm. (M. Ó.) kvað það ekki muna miklu, hvort viti þessi væri tekinn í fjárlög nú eða næstu fjárlög. Það munar þó alt af um tvö ár, og getur margt tjón hlotist af vitaleysinu á þeim tíma, enda ekki einu sinni víst, að hann verði settur í næstu röð. Ein ástæða háttv.þm. (M. Ó.) móti tillögunni var sú, að hann vildi ekki, að meira væri lagt til vita á þessu fjárhagstímabili en þegar væri ákveðið. Nú erum við sammála um það, að landið skuldi vitasjóði stórfje, þar sem það hafi haft miklu meiri tekjur af vitunum en því nemur, sem það hefir lagt fram til þeirra. Hvernig sem á er litið fundust mjer aðgerðir hv.þm. (M. Ó.) koma úr hörðustu átt. Háttv. þm. (M. Ó.) kvaðst ekki vita, hvers vegna stjórnin hefði tekið út úr þennan vita, sem hjer ræðir um, en taldi víst, að það hefði verið gert í samráði við vitamálastjórann. Jeg held, að það hafi varla verið, heldur muni stjórnin hafa gert það af eigin hvötum, þótt jeg viti ekki, hvað henni hefði átt að hafa gengið til þess, nema ef vera skyldi, að hún hefði vænt þess, að Austfirðingar mundu una því betur en aðrir að vera hafðir út undan; þeir væru, hvort sem væri, því svo vanir. Hv. þm. (M.Ó.) talaði um, að skipskaðar væru færri á Austurlandi en annarsstaðar hjer við land. Jeg hef ekki í höndum mjer skýrslur til að hrekja þetta með, en efast þó stórum um, að þetta sje rjett, að tiltölulega færri skip farist þar en annarsstaðar. Um vjelbáta getur þetta rjett verið, en það stafar af því, að þar eystra er ekki vertíð í háskammdeginu. Háttv. þm. (M. Ó.) vefengdi það, sem jeg sagði, að ekki væru nema 3 vitar við Austurland; hann tilnefndi hinn 4., en þess er að gæta, að sá viti getur ekki, nema ef vera skyldi að hálfu leyti, talist til Austfjarðavita. En fyrst að okkur ber ekki á milli nema um hálfan vita, tekur það því ekki að gera mikla rekistefnu út af því.

Matthías Ólafsson Það er leitt, að háttv. 2. þm. S.-M. (B. St.) skuli ekki geta skilið ástæður mínar fyrir framkomu minni. Það er misskilningur hjá háttv.þm. (B. St.) á stöðu minni, ef hann telur það skyldu mína að framfylgja öllum tillögum og kröfum, sem kunna að koma fram frá sjávarútvegsmönnum, hve ósanngjarnar sem þær kunna að vera, eða hversu mjög sem þær kunna að ríða í bág við kröfur annara sjávarútvegsmanna eða hagsmuni sjávarútvegsins í heild sinni. Jeg vil ekki, að rjettur sjávarútvegsmanna sje fyrir borð borinn, og að því mun jeg stuðla eftir megni, að svo verði eigi, en jeg vil þó eigi, að öðrum atvinnuvegum sje traðkað, og einkum vil jeg reyna að hafa heildaryfirlit yfir hagsmuni alls landsins, en ekki eingöngu einstakra hjeraða, og á ferðum mínum hefir mjer tekist að ná því að nokkru, að því er sjávarútveginn snertir, og mun jeg með atkvæði mínu jafnan reyna að fylgja því, er jeg tel til mestra hagsmuna fyrir sem flesta, því að jeg tel mig fyrst og fremst þingmann alls landsins, en ekki einstaks hjeraðs eða einstakrar atvinnugreinar, þótt jeg af eðlilegum ástæðum leggi mest til málanna um þann atvinnuveginn, sem jeg þekki best og mál þess hjeraðs, sem jeg er kunnugastur í og kosinn fyrir. Enn eru t. d. ekki komnir nema 2 vitar á Vestfjörðum, en jeg fæst ekki svo mjög um það, meðan jeg veit, að annarsstaðar er hættan meiri og vitaþörfin enn ríkari. Háttv. þm. S.-M. (B. St.) heldur því fram, að hættan sje jafnmikil við Austurland sem annarsstaðar, þótt hann geti ekki fært full rök, og ber því við, að hann hafi ekki getað rannsakað skýrslur um það. En það er sama, hvað mikið sem hann rannsakar, þá getur hann aldrei fært sönnur á það. Strönd hafa verið fátíð við Austurland, og hefir þó fjöldi franskra fiskiskipa verið þar að veiðum. Aftur hlýtur háttv.þm. (B. St.) að vita eitthvað um, hvílíkur fjöldi skipa hefir strandað við suðurströnd landsins, og eins getur honum ekki verið ókunnugt um, hvílíkt gagn er að því að hafa þar vita. Þá hafa þau ekki heldur verið fátíð, ströndin, hjer við Mýrarnar. Það er satt, að landssjóður mundi vera í skuld við vitasjóð, ef vitagjöldunum hefði verið haldið út af fyrir sig, og reikningar gerðir upp milli þeirra sjóða. En jeg hefi aldrei ætlast til, að landssjóður borgaði beinlínis það fje út, en tel það nægja, að landssjóður ábyrgist það lán, sem þarf til vitabygginga, og sjái um borgun þess. Jeg ætla ekki að svara háttv. 2. þm. Rang. (E. J.) miklu. Flest, sem hann sagði út af ræðu minni, var bygt á helberum miskilningi. Jeg trúi því ofurvel, að háttv. 2. þm. Rang. (E. J.) viti ekki mikið um safn þetta; hann hefir líklega haft lítið fyrir að kynna sjer það, enda óvíst, hvort hann ber fult skyn á að dæma um verðmæti þess, og það getur verið vorkunnarmál, því að það mun ekki á allra færi; en hitt ætti háttv.þm. (E. J.) að vera vorkunnarlaust að skilja, að ekkjunni muni ekki standa það á sama, að safn þetta dreifist eða sje selt úr landi, þar sem maður hennar hafði lagt jafnmikið í sölurnar sem hann gerði, bæði af fje og tíma, til að koma því upp, og óskaði þess, að það geymdist ósundrað hjer í landi, öðrum til gagns. Vilji háttv.þm. (E. J.) skilja þetta, þá mun hann heldur óska þess, að landið njóti þess en aðrir, jafnvel þótt hún fái minna verð fyrir það en hún gæti fengið. Hins vegar er hún langt frá svo efnum búin, að hún geti gefið það með öllu. Þegar háttv. 2. þm. Rang, (E. J.) athugar þetta, hygg jeg, að hann þurfi engan kinnroða að bera, fyrir hönd landsins nje sína eigin, fyrir að þiggja þessa gjöf, sem hann er að tala um, og betur, að hann ljeti aldrei blekkjast meir en þótt hann fylgi tillögum mínum í þessu máli, því að eftir dómi þeirra, sem gott skyn bera á, er hjer um mjög merkilegt og torfengið safn að ræða.

Jeg get ekki komist hjá því að svara háttv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.) nokkru út af því, sem hann talaði til mín. Jeg geri ráð fyrir, að hann hafi ekki, er hann var að ryðja úr sjer, ætlað að syndga upp á náðina, af því að hann var dauður, í því trausti, að ekki mundi verða lagst mjög grimmilega á náinn. Háttv. þm. (Þorst. J.) fór mjög geistur og rasandi og talaði af þjósti allmiklum og vanstillingu, og var öllu háværari en hvað hann var sannfærandi. (Þorst. J.: Jeg bið forseta að áminna háttv.þm.). Forseti gerir það sjálfsagt, ef honum sýnist þess þörf, en jeg þykist hafa ástæðu til ummæla minna, því að það er óvenjulegt hjer á þingi, að ráðist sje þannig persónulega á frsm. nefndar, eins og háttv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.) rjeðst á mig. Hann ætti þó að vita það, að það, sem jeg talaði, talaði jeg sem umboðsmaður fjárveitinganefndar. Jeg talaði fyrir hönd nefndarinnar og samkvæmt hennar vilja; hagaði jeg því í sumum greinum nokkuð öðruvísi orðum en ef jeg hefði talað fyrir mig einan, og þá hefði það ekki verið honum í hag. Háttv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.) talaði um, að jeg hefði átt mikinn þátt í, að útgjöldin hafi orðið svo há. Jeg hygg, að fáir aðrir sjái það mark á fjárlagafrumvarpinu, að mjer verði fremur öðrum eignuð sú stefna, sem fylgt hefir verið. Það kom fram í ræðu háttv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.), að hann hafði hvorki gefið gaum því, sem sagt var um brúna á Hjeraðsvötnin, nje heldur lesið tillögu fjárveitinganefndar, að til hennar skyldi varið 10000 kr., en ekki 25000 kr., eins og háttv. þm (Þorst. J.) hjelt fram að ætlast væri til, að til hennar ætti að ganga. Háttv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.) bygði svo mikið á þessari sanngirniskröfu, sem Austfirðingafjórðungur hefði til aukinna fjárveitinga, þegar þess væri gætt, hve lítið hann hefði fengið, í samanburði við hina landsfjórðungana. Ef fara ætti út í það og halda því fram, að allir fjórðungarnir ættu jafnan að fá jafnmikla fjárveitingu hver um sig á hverju fjárhagstímabili, þá er jeg nú hræddur um, að Vestfirðingafjórðungur mundi reynast fremur afskiftur. En þessi samanburður og þessi fjárskiftaaðferð nær annars engri átt. Fjárveitingarnar verða mjög að fara eftir staðháttum og ástæðum í það og það skifti. Jeg býst ekki við, að Norðlendingafjórðungur muni fara að bera sig upp undan því, þótt honum sje ekki nú ætlað jafnmikið fje til áveitu og til varnar gegn landskemdum, eins og Sunnlendingafjórðungi. Háttv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.) lagðl mikla áherslu á það, að tilætlunin væri að hlutaðeigandi hjerað legði svo mikið fram móti landssjóðstillaginu til brúargerðarinnar á Hofsá, en ekkert slíkt væri boðið fram til brúargerðarinnar á Miðfjarðará og Hjeraðsvötnin. Jeg býst við, að aðrir háttv. þingdm. sjeu það betur að sjer í vegalögunum, að þeir viti, að það hvílir lagaskylda á landssjóði að brúa þessi vatnsföll, en ekki Hofsá. Jeg verð, að nokkru, að vefengja það sem háttv.þm. (Þorst. J.) sagði, að meiri hluti fjárveitinganefndar sje fylgjandi þessari fjárveitingu, eða að minsta kosti þrír menn. Jeg veit það, að í gærkveldi var talsverður meiri hluti nefndarinnar á móti henni. Jeg veit ekki, hvernig kann að hafa skipast síðan; þó þykja mjer lítil líkindi, að mikið hafi breyst síðan, en háttv.þm. (Þorst. J.) þykist má ske vita það betur, því að svo mikið þykir honum undir komið að hafa þetta brúarmál sitt fram, að hann hefir fátt annað gert í dag en ganga milli manna og leita atkvæðafylgis.  (Þorst. J.: Sanni þingmaðurinn það)  . Það er ekki svo auðvelt að sanna það, síst svona umsvifalaust frammi fyrir öllum þingheimi. En undarlega kunnugur hlýtur háttv.þm. (Þorst. J.) að vera hugsunum þeirra, er fjárveitinganefnd skipa, þar sem hann lagði svo mikið upp úr því, að hann hefði fylgi hálfrar annarar stórnefndar í þessu máli. Þess er og að gæta, að tveir menn úr samgöngumálanefnd eru og í fjárveitinganefnd, og þarf ekki að gera ráð fyrir, að þeir skifti um skoðanir eftir því, í hvorri nefndinni þeir starfa. En við þetta breytist útkoman nokkuð. Háttv. þm. (Þorst. J.) kvaðst ekki hafa leyfi til að taka tillöguna aftur, þótt hann vildi. Má vera, að svo sje. Þó geri jeg ráð fyrir, að samgöngumálanefndin mundi ekki víta hann harðlega fyrir það, þótt hann reyndar segi, að hún hafi komið tillögunni af stað. Háttv. þm. vildi ekki gera mikið úr eða vera bundinn við ályktanir þingsins 1915 í þessu máli. Það er nú svo, en nokkuð hæpin stjórnmálastefna og ekki alltíð er það að rugla áætlunum fyrirrennara sinna, þótt nýir menn komi til sögunnar; að minsta kosti þurfa að vera meiri ástæður til þess en hjer, ef vel á að fara og eitthvert samhengi í stjórnarstörfunum. Háttv. þm. (Þorst. J.) er annars í allgóðu samræmi við sjálfan sig um það að vilja ekki binda sig fast við stefnur og skoðanir fyrri þinga, úr því að hann ekki einu sinni bindur sig við sínar eigin stefnur eða skoðanir, sem hann hjelt fram fyrir nokkrum dögum. Því að þegar frv. um brúargerð á Hofsá og Selá var til umræðu hjer í deildinni fyrir skömmu, fórust honum þannig orð í ræðu, sem hann þegar hefir leiðrjett: »Jeg vona, að enginn misskilji frv. þetta svo, að við flutningsmenn ætlum að fara að bola þessum brúm fram yfir þær, sem áður hafa verið ákvarðaðar.« Kvað hann þó með þessu ætla að greiða götu málsins og auka hjeraðsbúum kjark til að byrja á fjársöfnun, en gangi út frá, að þetta geti ekki orðið svo fljótt. Það er því ekki ástæðulaust, þótt mjer finnist háttv.þm. (Þorst. J.) hafa skift um skoðun, síðan hann mælti framannefnd orð. Jeg man ekki, hvort háttv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.) komst þannig að orði, að jeg hefði ráðist grimdarlega á brtt., en jeg held það. Jeg veit ekki annað en að jeg hafi talað stillilega um málið og verið stiltari en hann. Ef hann ætlar að fara að álasa mjer fyrir það, að jeg er Húnvetningur, þá þykir mjer það dálítið skrítið, því að jeg fæ ekki sjeð, að það komi málinu nokkuð við. Ef jeg hefði verið í reipdrætti fyrir kjördæmi mitt hjer, þá hefði það átt við að tala um, hvaðan jeg væri. Það er ekki gott að segja nema jeg eigi eftir að koma þarna austur, en það get jeg sagt, að á síðustu árum hefir leið mín ekki legið oftar um Húnavatnssýslu, en aðra landshluta. Jeg get ekki varist þess að benda háttv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.) á, að þegar við erum komnir inn á þing, verðum við að hafa víðari sjóndeildarhring en okkar eigið kjördæmi, ekki síst í stórmáli sem þessu. Jeg skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar og læt því hjer staðar numið, en vona, að háttv. deildarmenn kunni að meta hjer rök og rakaleysi.

Þorsteinn Jónsson Háttv. þm. Stranda. (M. P.) hefir ráðist á mig með ónotum svo miklum, að jeg sje mjer ekki annað fært en að gera stutta aths. við ræðu hans, þótt jeg annars láti mig það litlu skifta, sem sá maður segir. Ræða hans gekk aðallega út á það, að jeg hefði talað ofhátt. Það býst jeg ekki við að þingheimur lasti, þótt jeg tali hærra en þm. Stranda. (M. P.). Annars fann jeg ekki, að hann kæmi með neinar nýjar röksemdir í málinu, sem deilt er um. En honum fer þannig, að hann notar skæting í stað röksemda. Það var eitt atriði úr hinni þingmannlegu ræðu háttv.þm. Stranda. (M. P.), sem jeg verð að drepa á. Hann sagði sem sje, að jeg hefði gengið á milli manna, til þess að biðja þá um atkvæði. Jeg býst við, að það verði erfitt fyrir hann að sanna þetta. Jeg get ímyndað mjer, að þessi andi, sem kom fram í ræðu hans, komi ekki út af þessari brú, heldur öðru. Það var sem sje snemma á þinginu í sumar, að hann vildi komast í kosningasamband við Framsóknarflokkinn, og á móti því var ekki haft fyrst í stað, en þá gerði hann það að skilyrði, að hann yrði kosinn í fjárveitinganefnd, en það vildi flokkurinn ekki, og átti jeg góðan þátt í því. En þá fór hv.þm. (M. P.) til annars flokks hjer í þinginu, en þar var honum neitað, og þá fór hann til þriðja flokksins, og um fleiri flokka var ekki að gera, og þar tókst honum loks að komast í kosningasamband og í fjárveitinganefnd. Hann hefir að vonum sótt það eins fast að verða framsm. eins og að komast í nefndina, hvort sem hann hefir ætlað að nota þá stöðu til að hafa óvirðuleg orð um einstaka þm. eða ekki. Þessi ræða hans átti víst að vera hefnd fyrir það, að jeg vildi ekki stuðla til þess, að hann kæmist í fjárveitinganefnd. Fleiru ætla jeg ekki að svara honum, því að jeg vildi tala um málið sjálft, en beindist ekki að honum persónulega, þótt jeg segði, að leið hans myndi liggja oftar um Húnavatnssýslu en Austfirði.

Framsm. fjárveitinganefndar (Magnús Pjetursson) Jeg ætla bara að segja það, að jeg virði þennan þm. (Þorst. J.) ekki svars. Jeg get svarað honum á öðrum vettvangi en þessum, ef hann væri þess verður, úr því að honum fanst viðeigandi að koma með svona »rök« fyrir brúnni sinni.

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Jeg vildi leyfa mjer að geta þess, að frv. þetta er komið frá stjórninni, hefir legið fyrir samgöngumálanefndum beggja deilda og gengið einróma gegnum háttv.Ed. Á því hafa verið gerðar töluverðar breytingar þar, eins og nál. á þgskj. 516 sýnir, en jeg sje ekki ástæðu til að fara að skýra þær nú við 1. umr. málsins. Þær hafa verið gerðar í samráði við vegamálastjórann. Jeg vona svo, að frv. fái að ganga óhindrað til 2. umr., og læt svo máli mínu lokið að sinni.

Frsm. (Einar Árnason) Aðalefni frv. þessa er sjermál bæjarfjelags þess, er hjer á hlut að máli, og að því leyti ætti ekki að vera neitt á móti því, að það gengi hjer fram, einkum þar sem engum mun blandast hugur um, að hjer sje að ræða um framfaramál fyrir bæinn. Það mun alment viðurkent, hversu góð vatnsveita ásamt fullkominni fráræslu er nauðsynleg fyrir þrifnað og gott heilsufar í bæjum. Nú hafa Akureyringar þegar fengið vatnsveituna, en holræsin vantar. Fer því bæjarstjórnin á Akureyri fram á að mega leggja skatt á hús og lóðir í bænum til að hrinda holræsagerðinni áleiðis. Staðhættir eru þar þannig, að allkostnaðar samt mun verða að leggja gangstjettir og holræsi um bæinn, og hefir bæjarstjórninni sýnst vænlegast að koma verkinu í framkvæmd á þann hátt, er frv. greinir. Nefndin hefir sjerstaklega athugað það atriði málsins, hvort hlutaðeigandi stjórnarvöldum væri ekki veitt ofmikið vald með ákvæðum frv., og hvort þau mundu geta leitt til þess, að einstakir bæjarbúar yrðu beittir ójöfnuði eða þeim sýnd harðdrægni. En af því að reglugerð sú, sem samin verður um skattaálagninguna, á að liggja undir samþykki stjórnarráðsins, áleit nefndin, að á því gæti engin hætta verið, og leggur því eindregið til, að frv. sje samþykt óbreytt.

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) Sjávarútvegsnefnd hefir haft mál þetta til athugunar, og eftir að hún hafði rannsakað það, sá hún ekki ástæðu til annars en að það væri samþykt, eins og það kom frá háttv.Ed. Það kom til orða í nefndinni, hvort fjárupphæð sú, sem landssjóði er ætlað að leggja fram, mundi ekki vera ofhá. En við nánari íhugun komst hún að þeirri niðurstöðu, að svo mundi ekki vera, með því að hafnarbæturnar og landvinningin, sem þeim mundi verða samfara, mundi reynast meira virði en fjárupphæð þeirri næmi, er til mála gæti komið að spara.

Bjarni Jónsson Með því að mjer, og sjálfsagt mörgum öðrum háttv. þingdm., hefir ekki unnist tími sökum annara anna að athuga frv. þetta, vildi jeg óska, að það væri tekið út af dagskrá og umræðu frestað.

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) Fyrir hönd nefndarinnaar get jeg ekki sagt neitt um þessa ósk háttv.þm. (B. J.), því að jeg hefi ekki átt kost á að bera mig saman við hana. En að því er mig snertir sje jeg enga ástæðu til þess. Háttv. Ed. hefir haft mál þetta lengi undir höndum og mun hafa íhugað það vandlega, og auk þess eru hafnarlög þessi lík öðrum hafnalögum, sem samþykt hafa verið hjer í þinginu.

Forseti: Áður en gengið verður til dagskrár hefir hæstv. forsætisráðherra beðið sjer hljóðs og tekur til máls.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg leyfi mjer að skýra háttv. deild frá því, að hans hátign konunginum hefir 28. þ. m. þóknast að veita Birni Kristjánssyni, fjármálaráðherra, lausn í náð frá embætti og skipa í hans stað Sigurð Eggerz, sýslumann, fjármálaráðherra.