Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eg skal geta þess, að þessi fundur verður haldinn fyrir luktum dyrum. Í nótt sem leið vóru samþykt afbrigði frá þingsköpum við allar umræður málsins, og síðan hefir ekki unnist tími til að prenta breytingatillögur. Forseti leitaði því næst leyfis um afbrigði frá þingsköpum og vóru þau leyfð og samþykt.



Nefndin hefir komið saman síðan seinast var haldinn fundur og athugað aðfinslur þær, sem fram hafa komið gegn einstökum atriðum. Það hefir orðið að ráði í nefndinni, að heppilegast muni vera að halda sér við 5 manna nefnd. Aftur á móti vill hún fella burt úr frumv. orðin: »með ráði nefndarinnar« í fyrsta lagi af því, að það er óþörf endurtekning, og í öðru lagi af því, að menn leggja misjafnan skilning í það. Sumir skilja það svo stranglega, sem þar stæði »með samþykki nefndarinnar«. Og er þó varla hægt að leggja þann skilning í það. Tel eg svo óþarft að fara fleiri orðum um þetta. Í 4. gr., 2. málsgr., hefir einum háttv. þm. ekki þótt það koma nógu skýrt fram, í hvaða skyni megi taka ekki aðeins matvæli, heldur og eldsneyti, eignarnámi. Þetta kom til orða í nefndinni, og áleit hún þetta nógu skýrt, en ekki hefi eg á móti því, þótt komið yrði með viðauka- eða breyt.till. í þessa átt, því að um þetta er víst enginn skoðanamunur. Þá er líka breyt.till. frá háttv. 2. þm. N.-Múl. (J. J.) í þá átt meðal annars, að breyta 1. gr. Um það býst eg við að nefndin sé honum ekki samdóma, en allar hinar breytingarnar eru samhljóða breyt.till. okkar, nema hvað hann sleppir úr 4. gr., 2. málsgr., og þarf eg því ekki að orðlengja neitt um þær.

Skúli Thoroddsen : Eg stend að eins upp til að geta þess, að öll ræða háttv. þm. Dal. (B. J.) við 2. umr. var sprottin af misskilningi á orðum mínum. Gallarnir á frumvarpinu, sem eg benti á við 1. umr. málsins, vóru lagfærðir, þ. e. bætt úr þeim flestum að vild minni, og hitt hefir mér aldrei dottið í hug, að fegra það, ef einhver notar sér annarra neyð. En hinu verð eg að halda föstu, að ekki sé rétt að neyða menn til að rjúfa þegar gerða samninga, er þeir geta og vilja efna, og þrátt fyrir orðalag frumvarpsins vona eg, að aldrei verði gengið svo langt í framkvæmdinni.



Eg er á móti nefnd, nema væntanleg nefnd vinni kauplaust. Eg vil ekki fara að kosta 10–20 þús. kr. til slíks, og því verð eg heldur að vera með till, háttv. 2. þm. N.-Múl. (J. J.) um að fella hana burt.

Jón Jónsson : Þetta er mikið vandamál og lítill tími til þess svo góður frágangur geti orðið á þessu, sem helzt hefði orðið á kosið, en í fljótu bili hefir mér virzt margt mæla á móti nefnd. Eg er ekki svo kunnugur í Rvík, að eg treysti mér til að vita, hvaða menn á að velja í nefndina, og líkt get eg hugsað að sé um fleiri þingmenn utan af landi. Ef svo færi, að mistök yrði á kosningunni, þá myndi nefndin ekki verða að liði. Það gæti orðið ágreiningur milli hennar og stjórnarinnar, og væri það þá óþægilegt fyrir stjórnina að gera ráðstafanir þvert ofan í nefndina, því að þótt hún eigi ef til vill að ráða, þá er þó ábyrgð hennar þá mun meiri, ef framkvæmdir stjórnarinnar ganga á móti vilja meiri hluta nefndarinnar. Svo er annað. Kosning nefndarinnar gæti orðið kappsmál milli flokkanna, en það væri afaróheppilegt ef svo færi, því að hér ætti eingöngu að fara eftir því, hverjir væri starfinu vaxnir. Það getur verið að oss takist það, en ekki er ástæðulaust að óttast það, að svo fari ekki. Nefndarmennirnir geta átt heimtingu á að fá borgun fyrir starfa sinn, og er það undir þeim sjálfum komið, hvort þeir heimta hana eða ekki. En hví skyldi ekki hver góður Íslendingur vilja gefa stjórninni leiðbeiningar, án þess að hann sé beinlínis til þess kosinn. Eg held að stjórnin standi eins vel að vígi þótt engin nefnd verði kosin. Eg verð að halda því fram, að br.till. mín, um að engin nefnd skuli kosin, sé rétt.

Bjarni Jónsson : Það vekur mér undrun að heyra ummæli manna um þessa nefnd. Eg lít svo á, að þinginu þyki það viðurhlutamikið að gefa einstökum manni svo mikil ráð í hendur þegar um svo stór lög er að ræða sem hér, og vilji því kjósa nefnd til að líta eftir. Það er verið að tala um einhverja menn, sem sé svo einstaklega vel til þess færir að gefa stjórninni leiðbeiningar í þessu efni, en eg veit ekki, hvert á að sækja þá menn. Sennilegast þykir mér, að þingið kjósi þá úr sínum flokki. Úr því að það hefir ráð á að kjósa ráðherra úr sínum flokki, þá ætti að vera hægt að fá 5 menn í þinginu sæmilega færa um að gefa stjórninni leiðbeiningar, ef þeir atburðir koma fyrir, sem menn gera nú ráð fyrir og óttast. Ef svo fer, getur viljað til að nefndin þurfi annað en að koma saman einu sinni eða tvisvar. Hún getur orðið að starfa árum saman, því að það er ekki víst, að það verði útkljáð á stuttum tíma ef Norðurálfuþjóðunum lendir saman, og ef það verður langvinn og mikil vinna, sem nefndin þarf að gera, hví skyldi hún þá ekki fá laun fyrir starfa sinn eins og aðrir. Eg skil ekki hvers vegna verið er að halda hér kjósendaræður um sparnað, þegar svo stendur á sem nú. Eg trúi því ekki, að hér á Íslandi sé þeir grútarháleistar, sem ekki vilji neinu til kosta þegar verið er að tala um að bjarga landinu. Ekki svo að skilja, að eg sé að mæla með að nefndinni verði goldið nokkurt kaup ef hún héldi að eins 1–2 fundi og hefði ekkert að gera. Það verður að gæta þess, að heimildarlög þingsins verði ekki misbrúkuð á milli þinga, og það getur ekki komið til mála, að vera að rífast um borgun til nefndarinnar. Hún léttir líka ábyrgð af stjórninni í þessu vandasama máli. Með þessu er stjórninni ekki sýnt neitt vantraust, en hitt væri oftraust á hverri stjórn sem er, að leggja þetta alt á hana. Nefndin er ekki annað en lítið, fáment þing, kosið til þess að standa stöðugt við ráðherrans hlið. Ef þessir viðburðir kæmi fram, gæti jafnvel orðið varhugavert fyrir oss að slíta þingi hér, og vona eg að eg þurfi ekki að sundurliða þetta fyrir þingmönnum. Hvað viðvíkur svari háttv. þm. N.-Ísf. (Sk. Th.) upp á mín orð áðan, þar sem hann vildi leyfa öllum að fullnægja þeim samningum, sem þeir hefði gert, skal eg leyfa mér að halda því fast fram, að slíkar reglur eiga ekki og mega ekki gilda í ófriði. Hvað værum vér nær að verja þjóðina hungursneyð, ef allir kaupmenn hefði gert samninga fyrirfram um að selja allar vörur út úr landinu, og stjórnin leyfði svo þeim samningi að standa? Ef þjóðirnar lenda í stríði, þá þurfa þær að panta að sér sem mestar vistir, og gæti svo farið hér hjá oss, að allar vorar afurðir yrði pantaðar út úr landinu, ef ekki eru í tíma reistar skorður við því. Og það er einmitt þessi máttuleiki, sem á að fyrirbyggja.