Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf, dagsett 31. mars 2000: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda, herra forseti, í opinberum erindagerðum tekur Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson varamaður sæti mitt á Alþingi frá 3. apríl nk. Þetta tilkynnist yður hér með. Davíð Oddsson.`` Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hann boðinn velkominn til starfa. Enn fremur hefur borist svohljóðandi bréf, dags. 31. mars 2000: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér, með vísun til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að óska þess að 1. varaþingmaður Framsfl. í Reykjavík, Vigdís Hauksdóttir garðyrkjufræðingur, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Ólafur Örn Haraldsson.`` Kjörbréf Vigdísar Hauksdóttur hefur áður verið rannsakað og samþykkt. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa. Enn fremur hefur borist svohljóðandi bréf, dags. 31. mars 2000: ,,Þar sem Guðni Ágústsson, 2. þm. Suðurl., er erlendis í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér, með vísun til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að óska þess að 1. varaþingmaður Framsfl. í Suðurlandskjördæmi, Ólafía Ingólfsdóttir bóndi, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Kristinn H. Gunnarsson, formaður þingflokks Framsfl.`` Ólafía Ingólfsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hún boðin velkomin til starfa.

Forseti vill geta þess að kl. 3.45 fer fram utandagskrárumræða um breytta stöðu í álvers- og virkjunarmálum. Enn fremur vill forseti geta þess að gert er ráð fyrir nýjum fundi kl. 6 í dag og er fyrirhugað að fram fari atkvæðagreiðslur á þeim fundi.

Herra forseti. Í apríl fyrir réttu ári var skipuð nefnd til að gera greinargerð um áhrif Schengen-samstarfsins á ferðaþjónustuna og var hlutverk nefndarinnar að vera ráðuneytinu til ráðgjafar um undirbúning og framkvæmd Schengen-samningsins. Skyldi hún jafnframt skoða sérstaklega hvernig hægt væri að nýta þetta aukna frelsi til eflingar íslenskri ferðaþjónustu. Nú er þessi skýrsla komin fram og þar er talað um aukið óhagræði og aukinn tilkostnað vegna Schengen-samstarfsins og það sem meira er, í skýrslunni koma fram fullyrðingar sem stangast á við það sem hér var sagt við afgreiðslu Schengen-þáltill. Þar var fullyrt að Schengen-samkomulagið yrði ferðaþjónustunni mjög til framdráttar og mundi efla samkeppnishæfi Leifsstöðvar verulega. Hér segir hins vegar, með leyfi forseta: ,,Það er álit nefndarinnar að Schengen-samstarfið muni ekki auka viðskiptamöguleika flugstöðvarinnar að ráði. Erfiðlega hefur gengið að fá ný flugfélög til þess að lenda hér. Það mun varla breytast eingöngu vegna Schengen. Það er álit nefndarinnar að vafasamt sé að það megi markaðssetja Flugstöð Leifs Eiríkssonar á þeim forsendum að hér verði um sérstaklega þénuga landamæravörslu að ræða umfram önnur lönd.`` 22. mars var samþykkt þáltill. um Schengen-sam\-komu\-lag\-ið eftir umræðu sem byggði á gögnum sem þá lágu fyrir. Það var hins vegar ekki fyrr en daginn eftir að sú skýrsla sem hér var vitnað til kom fram. Ég vil því beina eftirfarandi spurningu til hæstv. utanrrh.: Var hæstv. ráðherra kunnugt um innihald þessarar skýrslu þegar hann tók þátt í umræðum um Schengen-þáltill. á þingi og ef svo er, finnst honum þetta eðlileg vinnubrögð?

Herra forseti. Mér var kunnugt um að verið var að vinna að þeirri skýrslu og embættismenn í utanrrn. vissu um hana. Skýrslan breytir ekki neinu um skoðun mína og okkar í utanrrn. á því að við teljum að Schengen-samstarfið þjóni hagsmunum Íslands og verði til þess að efla veg ferðaþjónustu til lengri tíma litið. Ég og starfsmenn mínir í utanríkisþjónustunni erum einfaldlega ósammála mörgu því sem kemur fram í þessari skýrslu svo það sé á hreinu.

Herra forseti. Þetta finnst mér harla undarleg svör: ,,breytir ekki neinu``. Hér er talað um aukinn tilkostnað og aukið óhagræði án þess að það færi okkur þá kosti sem boðaðir voru. Hér segir, með leyfi forseta, í skýrslunni: ,,Sé vikið að kostnaði við rekstur Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar má öruggt telja eins og áður hefur komið fram að hann aukist. Fyrir því eru mörg rök. Má nefna að kostnaðurinn vegna tvískiptrar flugstöðvar hlýtur að vera meiri. Aukinn kostnaður á farþega skapast vegna þess að verslunarrými, veitingaþjónusta, Saga biðstofa, upplýsingagjöf til farþega og önnur farþegaþjónusta þarf að verða tvískipt og tilkostnaður því meiri. Kostnaður á hvern farþega vegna löggæslu og landamæragæslu hlýtur að aukast.`` --- Síðan segir: ,,Að mati nefndarinnar er hætta á að alls konar innheimta þjónustugjalda og skatta verði hækkuð á næstu árum. Það er jafnframt álit nefndarinnar að verði þjónustugjöld og skattar hækkuð skerði það samkeppnisstöðu Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar og þar með íslenskrar ferðaþjónustu.`` Okkur kemur þetta ekkert við, segir hæstv. utanrrh. Við erum einfaldlega ósammála þessu. Er ekki hægt að ætlast til þess að menn reyni að svara þessu með einhverjum rökum en ekki útúrsnúningi af þessu tagi?

Herra forseti. Ég sagði ekki að okkur kæmi þetta ekkert við. Ef einhver er að snúa út úr, þá er það hv. þm. Ögmundur Jónasson. Ég sagði einfaldlega að þessi skýrsla breytti ekki okkar skoðunum og ég veit ekki til þess að mér eða öðrum beri einhver skylda til þess að vera sammála slíkri skýrslu jafnvel þótt hv. þm. líki hún. Ég tel að þarna sé farið yfir þetta mál með þeim hætti að það sé ekki fullnægjandi, málið er ekki rökstutt á þann hátt sem hefði þurft að gera og ein hlið tekin á málinu en ekki ýmsar aðrar. Þetta mál verður einfaldlega ekki dæmt á þann hátt. Hér er um stórpólitískt mál að ræða sem skiptir hagsmuni íslensku þjóðarinnar mjög miklu til lengri tíma litið. Það liggur alveg ljóst fyrir að nokkur kostnaður er af þessu máli en ávinningurinn er hins vegar mjög mikill og það ber að sjálfsögðu að hafa í huga þegar heildarmat er lagt á málið.

Herra forseti. Mér finnst hæstv. utanrrh. vera mjög ósanngjarn í garð skýrsluhöfunda vegna þess að þeir færa fram rök með og á móti. En ég vil vekja athygli á einu: Hæstv. utanrrh. segir að hann sé ósammála því sem hér kemur fram. Þess vegna þarf væntanlega ekki að ræða málið. En hvað með okkur hin? Áttum við ekki rétt á því að fá þessar upplýsingar í hendur áður en greitt var atkvæði um þáltill.? Um það snýst málið og það var þess vegna sem ég beindi þeirri spurningu til hæstv. utanrrh. hvort honum hefði verið kunnugt um innihald skýrslunnar og hvort hann teldi þetta eðlileg vinnubrögð. Ég tel svo ekki vera. Ég tel hér mjög ólýðræðislega að verki staðið.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. dómsmrh. sem eiginlega er tvíþætt: Hvernig stendur á því að þau gögn sem nú hafa komið fram í Geirfinnsmálinu svokallaða hafa ekki áður verið lögð fram þrátt fyrir að ítrekað hafi verið eftir því leitað á liðnum árum við málsmeðferð? Gefa þessi gögn hæstv. dómsmrh. tilefni til þess að beita sér fyrir endurupptöku málsins, að beita sér fyrir því ásamt saksóknaraembættinu að mál Magnúsar Leópoldssonar og Sævars Ciesielskis verði tekið fyrir að nýju í ljósi fram kominna gagna? Herra forseti. Það er afar mikilvægt að öll gögn finnist og að skýringar á hvarfi þeirra fáist. Það voru margir einstaklingar fangelsaðir í Geirfinnsmálinu og fram hefur komið að játningar sumra þeirra voru fengnar með harðræði. Það sem eftir stendur er að margir einstaklingar hafa búið við skert mannorð og við það verður ekki unað. Allt þetta mál rýrir traust á réttarfarinu og eina leiðin til að græða það sár sem málsmeðferð öll hefur valdið er að taka málið upp að nýju. Samkvæmt breyttum lögum hérlendis er nú unnt að meta sönnunargögn að nýju og þess vegna hefur verið kallað eftir þessum gögnum sem skyndilega hafa komið fram. Ég vona að hæstv. dómsmrh. eigi svör við þessum spurningum.

Hæstv. forseti. Það virðist hafa verið mat þeirra aðila sem komu að rannsókn málsins að umrædd gögn hafi ekki skipt máli við rannsókn og meðferð málsins almennt séð. Svo ég reki aðeins tildrög þessa máls, þá var það lögmaður Magnúsar Leópoldssonar, Jón Steinar Gunnlaugsson hæstaréttarlögmaður, sem átti fund með mér og bað um liðsinni dómsmrn. við að kanna hvort hugsanlegt væri að einhvers staðar í kerfinu væru til viðbótarskjöl sem tengdust umbjóðanda hans og Geirfinnsmálinu. Ég taldi að sjálfsögðu rétt að verða við þeirri beiðni og skrifuð voru bréf til bæði dómstóla og lögregluyfirvalda og beðið um nákvæma könnun á málinu. Nýlega kom í ljós að viðbótargögn hafa fundist sem eru merkt Geirfinnsmálinu og eru að því er ég best veit að mestu tengd svonefndu spíramáli, sem svo er nefnt, sem upp kom í byrjun rannsóknar í Geirfinnsmálinu. Lögmanninum var sent bréf nýverið og honum skýrt frá þessum fundi og boðið að skoða öll gögn í tengslum við þetta mál. Ég bíð eftir viðbrögðum lögmannsins í þessu sambandi en hann er nú að fara yfir málið í heild sinni.

Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að ég vonaðist eftir afdráttarlausari svörum. Magnús Leópoldsson fór fram á opinbera rannsókn á tildrögum þess að hann var grunaður um aðild að hvarfi Geirfinns Einarssonar og farið var fram á að ríkissaksóknari fyndi gögn sem ekki hafa komið fram síðan 1976. Sömuleiðis hafði Ragnar Aðalsteinsson leitað til embættanna á sínum tíma um ný gögn og urðu sum vel við erindum en ég minnist þess að fram hafi komið hjá honum að saksóknari hafi neitað um að kanna gögn þar. Nú upplýsir hæstv. dómsmrh. hér að það hafi verið mat þeirra sem að komu á sínum tíma að gögnin skiptu ekki máli um málsmeðferð. Þetta vekur furðu mína miðað við að tveir lögmenn þessara einstaklinga hafa kallað eftir nákvæmlega þessum gögnum sem ekki fundust. Ég spyr hæstv. dómsmrh. aftur hvort hún muni beita sér fyrir því að þetta mál verði tekið upp til þess að reyna að gefa viðkomandi aðilum réttláta málsmeðferð.

Hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því að ég sagði hér áðan að málsaðilar virtust ekki telja skipta máli að þessi gögn kæmu fram við meðferð málsins. Um það ætla ég ekkert að fullyrða hér og nú. Ég sagði líka áðan að Jón Steinar Gunnlaugsson hæstaréttarlögmaður væri lögmaður fyrir Magnús Leópoldsson og væri að fara yfir þau gögn sem hafa fundist. Ég bíð því eftir frekari viðbrögðum í þessu sambandi.

Virðulegi forseti. Undanfarna daga hafa birst fréttir í fjölmiðlum af góðu gengi bankastofnana í landinu og hagnaði svonefndra fjárfesta af eignarhlut í þeim. Á sama tíma berast líka fréttir af því að almenningur, heimilin í landinu séu að sligast undan vaxtaokri bankanna sem stýrt er af stjórnvöldum. Ástæðan er sögð vera sú að þessu fólki sé ætlað að slá á þensluna fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Fastagjald af síma hækkar nú um meira en 100% og bensínverð virðist fylgja sölugengi bankahlutabréfa hvað snertir stöðugar hækkanir. Einhver kynni að segja að þetta væri í jafnvægi, að þjóðin ætti stöðugt meiri hlut í bankakerfinu og því væru allir að græða í raun. Það er ekki fólkið sem rekið er út á guð og gaddinn, svo notuð séu orð sparisjóðsstjóra nú nýverið, sem kaupir hlutabréf í bönkunum, það gera aðrir. Skuldugar fjölskyldur þurfa að taka á sig allt að 14 þús. kr. hækkanir á mánuði samkvæmt nýlegum fréttum og meiri hækkanir vaxta eru sagðar liggja í loftinu. Ég spyr hæstv. félmrh.: Er þetta ásættanleg stefna ríkisstjórnarinnar gagnvart heimilunum í landinu? Samrýmist þetta hugsjónum og stefnu Framsfl. sem hér áður fyrr notaði slagorð eins og ,,Fólk í fyrirrúmi``, ,,Fjölskyldan hafi forgang`` og ,,Manngildi ofar auðgildi``? Að lokum spyr ég: Má búast við því að hæstv. félmrh. styðji slíkar álögur á heimilin áfram eða hyggst hann beita sér fyrir ráðstöfunum gegn þeim?

Herra forseti. Það er vissulega áhyggjuefni hvernig skuldir heimilanna hækka og hvernig þær skrúfast upp án þess að skuldsett fólk hafi neina stjórn á því. En þetta kemur út af þeim tengingum sem eru við vísitölu. Bensínverðið hefur haft feiknamikil áhrif á vísitöluna, mig minnir að það sé ábyrgt fyrir um 20% af þeirri hækkun sem orðið hefur undanfarið. Húsnæðiskostnað á Reykjavíkursvæðinu --- af einhverjum undarlegum ástæðum er einungis húsnæðiskostnaður hér á þessu svæði inni í vísitölunni --- má skrifa fyrir þriðjungi hækkunar vísitölunnar. Það er ekki ásættanlegt að binda húsnæðiskostnaðinn einungis við Reykjavíkursvæðið. Nú er hv. þm. eins vel kunnugt og mér um af hverju húsnæðiskostnaðurinn spennist svo upp hér á Reykjavíkursvæðinu. Það er vegna þeirra þjóðflutninga sem eru utan af landi yfir á þetta svæði, þessi mikla spenna myndast af því. Gjarnan vildi ég ná að gera mitt til þess að snúa þeirri þróun við. En það rétt að hafa í huga, þegar talað er um skuldir heimilanna, að skuldir heimilanna eru svipuð stærð og innstæður heimilanna í lífeyrissjóðum. Það eru að vísu ekki sömu aðilar sem eiga þær í öllum tilfellum en skuldir heimilanna og innstæður í lífeyrissjóðunum haldast nokkuð í hendur.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að gleðjast yfir því að hæstv. félmrh. hefur áhyggjur af þessari þróun. Ég held að margir hafi áhyggjur af henni. En mér fannst í raun lítið um svör við fyrirspurnunum. Ég ítreka því spurningar mínar. En hvað tenginguna við vísitölu snertir þá er margt fleira sem kemur til en tenging við vísitölu. Þessar vaxtahækkanir eru ekki eingöngu vegna tengingar við vísitölu heldur og vegna ákvörðunar Seðlabanka sem fylgir í kjölfar yfirlýsinga stjórnvalda um að slá þurfi á þensluna. Þá liggur í loftinu að heimilin, þessi skuldugu heimili, eigi að taka þátt í þessum leik fyrir hönd ríkisstjórnarinnar til að slá á þensluna. Varðandi hækkanir á höfuðborgarsvæðinu þá valda þær því að fólk sem á húsnæði úti á landi og þarf að greiða af þeim fasteignagjöld greiðir stöðugt hærri gjöld af þeim á sama tíma og söluverð húsanna lækkar. Þetta er dálítið öfugsnúið. Mér finnst það dálítið klént ef ríkisstjórnin notar það sem afsökun að fólkið flytjist á höfuðborgarsvæðið, eins og það sé eitthvert náttúrulögmál. Auðvitað á stefna ríkisstjórnarinnar stóran hlut í því.

Herra forseti. Þenslan í þjóðfélaginu er auðvitað mikið áhyggjuefni. Þenslan myndast m.a. vegna þess að kaupmáttaraukning hefur verið geysilega mikil í þjóðfélaginu. Fólk hefur meira úr að spila og eyðir því meira en áður. Við horfum fram á viðskiptahalla sem kannski er upp á 50 milljarða á þessu ári og það er hreint ekkert gleðiefni. Hvað varðar fasteignagjöldin þá er það ákvörðun ríkisstjórnarinnar að færa fasteignagjöldin til sanngjarnara horfs. En ég legg áherslu á að það þýðir ekki að lækka þau einhliða og færa til raunvirðis nema sveitarfélögunum sem tapa fasteignagjöldum sé bætt það með öðrum hætti. Það er sérstök nefnd að störfum við að skoða fjármálaleg samskipti ríkis og sveitarfélaga undir forustu formanns fjárln., hv. þm. Jóns Kristjánssonar. Eitt af verkefnum hennar er að finna út hvernig hægt er að komast út úr þessum vandræðum með fasteignagjöldin.

Virðulegi forseti. Mér finnst að Framsfl. hafi um margt ekki haft gott af sambúðinni við Sjálfstfl. Ég vil aðeins rifja upp að einn ágætur vinur minn í Framsfl., þá óbreyttur þingmaður, hafði sem fast orðtæki ,,allt er betra en íhaldið`` og kvað þó mun sterkar að orði. Virðulegi forseti. Það má ekki skilja það svo að ég sé að sneiða að hæstv. félmrh. með þessu en hann hefur ekki svarað því hvort hann hyggist styðja þessar álögur áfram eða hvort hann muni beita sér fyrir ráðstöfunum gegn því að þessi ósköp haldi áfram.

Herra forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt hef ég ekki einn vald á þessu máli. Ég hef áhyggjur af þróun mála en ég get ekki lofað að lagfæra þetta hér og nú.

Herra forseti. Undanfarið hefur staðið styr um nýja aðalnámskrá framhaldsskóla. Þrír skólar hafa öðrum fremur látið í ljósi áhyggjur af stöðu sinni innan breyttrar tilhögunar í kerfinu. Þar hefur jafnvel borið á óánægju vegna þeirra vinnubragða hæstv. menntmrh. Hér á ég við Verslunarskólann, Menntaskólann á Akureyri og Menntaskólann í Reykjavík. Ótti nemenda og starfsfólks í þessum skólum hefur snúist um að verið sé að fórna sérstöðu skólanna sem hingað til hafa boðið upp á nám til stúdentsprófs sem gengur eftir öðrum brautum en fjölbrautakerfið. Hæstv. menntmrh. hefur lent í rimmu við nemendur og starfsfólk þessara skóla sem nú hefur leitt til þess að einn af þessum þremur skólum, þ.e. Verslunarskóli Íslands, hefur fengið samning um að öllum hans óskum verði mætt. Málið virðist því leyst varðandi Verslunarskóla Íslands og það er vel. En þá rétt að spyrja um framhaldið: Er gert ráð fyrir því að Menntaskólinn á Akureyri og Menntaskólinn í Reykjavík fái ámóta undanþágur? Mun fyrirkomulag bekkjakerfis sem verið hefur í þessum skólum og sú sérstaða sem námsbrautir innan þeirra hafa markað sér fá ámóta viðurkenningu og sú námsbraut sem nú er viðurkennd sem námsbraut til stúdentsprófs í Verslunarskóla Íslands?

Herra forseti. Þetta mál er flóknara en svo að hv. þm. hafi vikið að því öllu í ræðu sinni enda er framkvæmd á námskránni ekki háð samkomulagi við menntmrh. heldur verða skólarnir að laga sig að nýjum kröfum með mismunandi hætti eftir því hvort þeir eru fjölbrautaskólar eða bekkjakerfisskólar. Ég hef farið í alla framhaldsskóla landsins nema einn, ég mun fara í hann núna eftir rúma viku, framhaldsskólann á Vestfjörðum eða Menntaskólann á Ísafirði eins og hann vill kalla sig núna. Ég get fullvissað hv. þm. um að það eru engin vandræði í neinum af þessum skólum við að laga sig að námskránni. Bekkjakerfisskólarnir verða að gera það með sínum hætti og fjölbrautakerfisskólarnir með sínum hætti. Hvað varðar Verslunarskóla Íslands kemur fram í samkomulagi eða yfirlýsingu sem við rituðum undir, ég og skólastjóri Verslunarskólans, að allir nemendur þess skóla ljúka verslunarprófi og bæta síðan við sig einingum til stúdentsprófs. Nám í Verslunarskólanum er því byggt upp samkvæmt skilgreiningu menntmrn. á starfsnámskerfi þar sem fyrstu prófin veita ákveðin starfsréttindi og svo bæta nemendur við sig einingum til stúdentsprófs. Það eru mismunandi námsgreinar eftir því hvaða nám menn hyggjast stunda að loknu stúdentsprófi. Einnig vil ég minna á að samkvæmt breytingum sem gerðar voru á framhaldsskólalögunum á Alþingi skömmu fyrir jól þá er það svo að hvort heldur menn eru í bóknámi eða starfsnámi þá ljúka þeir námi sínu með stúdentsprófi ef þeir ætla í háskólanám. Próf sem háskólar viðurkenna er stúdentspróf, hvort sem nám er starfsnám eða bóknám. Námið snýst um útfærslu á námskránni og hefur alltaf snúist. Það hefur aldrei snúist um undanþágur frá námskránni eða annað slíkt.

Herra forseti. Mér er fullkunnugt um hvernig nám Verslunarskólans hefur verið byggt upp og þær óskir sem hafa verið settar fram af þeirra hálfu. Mér er einnig fullkunnugt um að nú verða engar breytingar eins og hæstv. menntmrh. var búinn að óska eftir eða láta í veðri vaka að þyrftu að verða á námsbraut Verslunarskólans til stúdentsprófs. Það er sams konar óánægja uppi varðandi þessa aðalnámskrá í bekkjakerfisskólunum á Akureyri og í Reykjavík. Hæstv. ráðherra fer eins og köttur í kringum heitan graut í því að svara spurningu minni. Menntaskólinn í Reykjavík og Menntaskólinn á Akureyri hafa látið í ljós óskir um ákveðna sérstöðu. Ég vil fá að heyra það frá hæstv. ráðherra hvort þeim óskum verður sinnt á sama hátt og óskum Verslunarskólans hefur verið sinnt.

Herra forseti. Eins og ég sagði gefur hv. þm. sér rangar forsendur. Hún ræðir ekki málið á þeim forsendum sem ber að gera þegar litið er til námsins í Verslunarskólanum. Verslunarskólinn býður upp á nám sem er byggt upp á því að menn taka verslunarpróf og bæta síðan við sig einingum til stúdentsprófs. Þar er ekki um bóknámsbrautir að ræða þannig að námið er skilgreint með þeim hætti sem Verslunarskólinn gerir. Ég hef alltaf sagt og sagði í upphafi að hugmyndir manna um afstöðu mína til Verslunarskólans byggðust á misskilningi. Varðandi hina skólana tvo þá er alveg ljóst að þeir halda sérstöðu sinni sem bekkjakerfisskólar og munu áfram starfa í samræmi við námskrána sem bekkjakerfisskólar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir þau orð að þeir muni halda þessari sérstöðu sinni. Það er góð yfirlýsing og þörf í þeirri umræðu sem nú á sér stað um stöðu þessara skóla. Ég ítreka, herra forseti, að það að Verslunarskólinn skuli skyndilega vera orðinn starfsnámsskóli er alveg nýtt í stöðunni. Sérstaða hans hefur verið viðurkennd í gegnum það að hann fær nú skilgreiningu sem starfsnámsskóli, sem ekki var í umræðunni fyrir tíu dögum síðan. Sérstaða hans hefur því verið viðurkennd á viðunandi hátt. Það hefur verið fundin lausn á vandamálinu. Það er ekki búið að finna lausnina fyrir hina tvo skólana en ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að hann skuli segja það hér að sérstaða þeirra verði tryggð.

Herra forseti. Lausnin liggur fyrir fyrir hina skólana líka. Þeir eru að vinna að sínum skólanámskrám í samræmi við nýju námskrána og eftir þá fundi sem við höfum átt í skólanum er enginn vandi fyrir þessa skóla að skipuleggja starf sitt sem bekkjakerfisskólar innan nýju námskrárinnar.

Herra forseti. Um áramót var reglum um hlut sjúklinga í lyfjakostnaði breytt. Eftir það er sjúklingum sem þurfa sveppalyf gert að greiða þau að fullu fyrstu tvo mánuðina. Það kostar þá 20 þús. kr. Áður greiddi lífeyrisþegi 1.000 kr. fyrir skammtinn. Sveppasjúkdómar eru algengari hér en annars staðar líklega vegna þess hve sundlaugar eru vinsælar hér og eru sveppasýkingar algengar hjá öldruðum og oft svo slæmar að fólk á mjög erfitt með gang. Þetta er sjúkdómur sem leggst á húð, undir neglur bæði á fótum og höndum. Í verstu tilfellum hefur fólk þurft að fara í hjólastól þegar það er illa haldið af þessum sjúkdómi. Nú hef ég eftir læknum að ýmsir aldraðir sem taka t.d. nokkuð af öðrum lyfjum og eru með lágan lífeyri, hafi ekki treyst sér til þess að leysa þessi lyf út, hafi ekki efni á þeim. Þetta er smitandi sjúkdómur og því mikilvægt að hann sé læknaður annars halda þeir sem eru haldnir honum áfram að smita. Nú veit ég að hæstv. heilbrrh. er mjög hlynnt forvörnum og hefur beitt sér fyrir þeim og því spyr ég hæstv. ráðherra hvort hún sé tilbúin að breyta reglunum varðandi sveppalyfin og koma til móts við þá sem þurfa þessi lyf. 20 þús. kr. eru miklir peningar fyrir fólk sem er með undir 50 þús. kr. í framfærslu á mánuði. Samkvæmt upplýsingum sem mér hafa borist frá læknum er þetta verulegt vandamál, þ.e. þessi aukna kostnaðarhlutdeild, og mun koma í bakið á okkur síðar. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort hún sé tilbúin að skoða það að breyta reglum hvað varðar þessi lyf sem lenda sérstaklega illa á öldruðum.

Virðulegi forseti. Varðandi sveppalyfin sem hv. þm. spyr um þá er sú breyting sem gerð var um áramótin algerlega í samræmi við önnur fúkkalyf. Það er mikilvægt að hv. þm. viti það og þingheimur allur að þeir sem hafa sérstaklega lágar tekjur geta fengið undanþágu frá greiðslum og svo eru lyfjakortin við lýði sem þessir einstaklingar geta fengið sem þurfa mikið á lyfjum að halda. Þetta veit ég að hv. þm. þekkir allra manna best.

Herra forseti. Það er rétt að sveppalyfin falla undir sama flokk og fúkkalyfin. Aftur á móti eru reglurnar sem snúa að sveppalyfjunum þannig að það er erfitt að fá lyfjaskírteini og menn fá ekki lyfjaskírteini fyrr en eftir tvo mánuði. Fyrstu tvo mánuðina verða aldraðir og allir sem fá sveppasýkingar að greiða þetta að fullu og þetta eru 20 þús. kr. Það getur vel verið að suma muni ekkert um að borga 20 þús. kr. fyrir fyrsta lyfjaskammtinn þangað til þeir fá lækkunina. En fólk sem er á lágmarkslífeyri, sem er kannski 50 þús. kr., hefur ekki efni á þessu. Það leysir ekki út lyfin. Ég hef upplýsingar um að fólk leysir ekki út þessi lyf vegna þess að það hefur ekki efni á þeim og það gerir það auðvitað að verkum að sveppasjúkdómarnir smitast miklu hraðar og við erum þar með ekki að koma í veg fyrir að þeim fjölgi sem fá þessa sjúkdóma. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Er hún tilbúin til að taka sérstaklega á þessu vegna þess að þetta snýr sérstaklega illa að öldruðum og kemur mjög illa við þá sem hafa litlar tekjur?

Virðulegi forseti. Það er sérstök reglugerð við lýði sem tekur á því ef fólk er með mjög lágar tekjur. Það getur þá fengið þessi lyf sem og önnur endurgreidd. Það er sú reglugerð sem tekur á þessu máli eins og öðrum málum hvað varðar lyf þegar fólk er með lágar tekjur og þarf mikið á lyfjum að halda.

Herra forseti. Það er alveg rétt að það eru endurgreiðslureglur hjá Tryggingastofnun varðandi háan lyfjakostnað. Aftur á móti hjálpar það ekki fólki sem hefur ekki efni á því að leysa út lyfin til að byrja með. Það getur ekki tekið út fyrsta skammtinn til þess að vinna á þessum sjúkdómi. Ég held því, herra forseti, að það sé mjög mikilvægt að hæstv. ráðherra skoði þetta sérstaklega. Það er munur á því að borga 1.000 kr. fyrir lyfjaskammtinn eða 20 þús. kr., fyrir þá sem hafa lítið. Ég fer fram á það við hæstv. ráðherra í fullri vinsemd að hún líti á þetta vegna þess að það hafa margir haft samband við mig vegna þessa, m.a. bæði aldraðir og læknar sem telja að það þurfi að taka sérstaklega á þessu. Ég fer því fram á það við hæstv. ráðherra að hún skoði þetta sérstaklega.

Hæstv. forseti. Nýlega var opnaður nýr vegur fyrir Búlandshöfða. Það gekk undrahratt að byggja þennan veg og hann var tekinn í notkun löngu áður en menn höfðu reiknað með að hann yrði tilbúinn. Verktakinn skilaði honum löngu fyrr. Hann var mikil samgöngubót, þessi vegur, og íbúarnir voru farnir að tala um meiri samvinnu og jafnvel sameiningu, og ýmsar hugmyndir voru á lofti um hvernig þessar samgöngubætur mundu gagnast fólki á norðanverðu Snæfellsnesi. En svo fór að rigna og vegurinn lagði af stað til sjávar og 30 metra kafli af honum kvaddi og fór. Þetta var auðvitað mikið áfall fyrir fólkið og býsna alvarlegt að svona lagað skuli geta gerst. Eitthvað hlýtur að hafa verið að í undirbúningi þessa verks eða í verkinu sjálfu. Traust manna á þessum vegi er auðvitað fokið út í veður og vind. Menn hætta kannski að tala um hagræðið sem verður af samgöngubótunum þegar þeir treysta sér ekki að fara um þennan veg ef það rignir. Ég held að það þurfi að skoða þessi mál og ég spyr hæstv. samgrh. hvort hann ætli að láta fara fram rannsókn á því hvað er að í þessu vegstæði og hvort hann ætli að beita sér fyrir því að komið verði upp einhvers konar viðvörunarferli ef veður af slíku tagi sem við fengum um daginn verða, svipað og t.d. aðvörun gagnvart snjóflóðum er komið á framfæri ef veðurfar verður þannig að ástæða er til að gera ráð fyrir því að hætta sé á ferðum.

Herra forseti. Vegna fyrirspurnar hv. þm. vil ég segja að náttúruhamfarir gera ekki að jafnaði boð á undan sér. Það er auðvitað deginum ljósara að vegna þeirrar feiknarlegu úrkomu sem varð þá fór sem fór í Búlandshöfðanum. Vegagerðin mun að sjálfsögðu gefa skýrslu um aðstæður þarna í veginum við Búlandshöfða og hvernig staðið hefur verið að viðgerðum og mun að sjálfsögðu reyna að leggja mat á hvað hafi gerst því að það er í fyllsta máta óvenjulegt og óeðlilegt að slíkt geti komið fyrir á nýjum vegi. Ég vil ekkert fullyrða um hvað hefur orðið þarna. Það er alveg ljóst að þarna hefur orðið verulega mikið tjón en ég get ekki fallist á að ástæða sé til þess að vekja þann ótta eða áhyggjur sem hv. þm. ræddi um. Hvort eigi að koma upp viðvörunarkerfi, þá þarf auðvitað að meta það. Það er mikið fyrirtæki og það verður að skoða hvort ástæða er talin til þess. Ég hef þegar eins og við er að búast farið yfir þetta með vegamálastjóra og hann mun skila skýrslu til samgrn. um það sem þarna gerðist og mun væntanlega leggja á ráðin um hvað hægt sé að gera til þess að bæta þarna úr.

Hæstv. forseti. Náttúruhamfarir, ég kann ekki að skilgreina þær. En ég held að vegir á Íslandi verði a.m.k. að vera vatnsheldir á hættulegum stöðum og það hefur þessi vegur ekki verið. Undirstaða hans hefur ekki verið nógu traust svo sem nauðsynlegt er og þess vegna kann vel að vera að um einhverja fleiri hluta hans sé svipað ástatt. Þess vegna tel ég að fram þurfi að fara rannsókn á þessu. Ég hvet til þess að undinn verði bráður bugur að því að láta slíka rannsókn fara fram. Ég er ekki að vekja ótta hjá mönnum. Ég er fyrst og fremst að fara fram á að menn láti sér þetta áfall að kenningu verða og komi í veg fyrir slys með öllum ráðum, en það hefði svo sannarlega getað orðið þegar þetta gerðist núna fyrir nokkrum dögum.

Herra forseti. Ég efast ekkert um að menn láti sér þetta að kenningu verða því að það er svo að öll reynsla okkar við það að búa í þessu landi, ekki síst reynsla okkar við mannvirkjagerð hlýtur að verða okkur að liði við áframhaldandi uppbyggingu. Það fer ekki hjá því. Ég tek undir með hv. þm. þegar hann varar við því að þarna geti verið hætta á ferðum í framtíðinni. En ég efast ekkert um að Vegagerðin mun leggja sig fram um að bæta þarna úr og tryggja öryggi, ganga úr skugga um eins og kostur er á að þarna sé allt í lagi, allar vatnsrásir séu eins og þær eiga að vera. Ég mun gera mitt til þess að allt verði gert til þess að þessi vegur verði sem öruggastur.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég tel að fram þurfi að fara alvörurannsókn á þessum vegi og að ekkert megi til spara til þess að menn viti á hverju er von þarna. Sú viðvörun sem þarna hefur komið fram er allt of alvarleg og hún bendir til þess að undirstöður vegarins séu ekki í lagi. Vonandi er það bara á þessum kafla sem fór en það vita menn ekki nema að láta rannsaka þetta mjög vel. Þessi höfði er úr mjög lausum efnum og hann er feiknarlega brattur og feiknarlega hár. Það er einfaldlega ekki hægt að búa við það að menn viti ekki nákvæmlega hverju menn eiga þarna von á.

Herra forseti. Ljóst er að þær fréttir sem bárust í síðustu viku um að fjárfestar fyrirhugaðs álvers á Reyðarfirði hefðu leitað eftir breytingum á öllum áætlunum varðandi byggingu álvers á Reyðarfirði og þar með breytingu á virkjunarframkvæmdum hafa kollvarpað áformum ríkisstjórnarinnar um stóriðju á Austurlandi. Sú kúvending sem orðið hefur í málinu sýnir að áformin um Fljótsdalsvirkjun og 120 þúsund tonna álver voru byggð á afar veikum grunni. Í raun var aldrei rekstrargrundvöllur fyrir slíku álveri og þegar í nóvember lá þessi staðreynd fyrir hjá fjárfestum. Í þeim miklu átökum um málið á Alþingi fyrr í vetur bentu þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs á að það álver og sá virkjunarkostur sem tekist var á um væri óarðbær fjárfesting en á það var ekki hlustað. Herra forseti. Fjárfestar álvers á Reyðarfirði eiga því ekki að missa traust fyrir það að vilja hætta við óarðbært fyrirtæki heldur þveröfugt og siðferðileg ábyrgð framkvæmdanna verður alltaf hjá stjórnvöldum. Fullyrðingar ráðherra fyrr í vetur um að bygging 120 þúsund tonna álvers væri ekki ávísun á stækkun með tilheyrandi virkjunarframkvæmdum átti sér enga stoð í raunveruleikanum og því afhjúpa nýjar áætlanir um álver á Reyðarfirði og breytt virkjanaröð vinnubrögð ríkisstjórnarinnar og þá sérstaklega ráðherra Framsfl. í Eyjabakkamálinu. Því var alveg ástæðulaust að þröngva þáltill. um virkjun Eyjabakka í gegnum Alþingi fyrir síðustu jól með þeim hætti sem gert var og undir þeim formerkjum að þarna væri stærsta byggðamál sögunnar á ferð. Þingi og þjóð var talin trú um að nauðsynlegt væri að fallast á slæleg vinnubrögð í málinu þar sem ekki gæfist tími til að vinna þau eftir kröfum tímans. Nú þegar aðeins þrír mánuðir eru liðnir frá afgreiðslu málsins er það aftur komið á byrjunarreit. Þó gleðjast megi yfir því að fyrirhuguð Fljótsdalsvirkjun sé út af borðinu í bili, þá er sú staða sem óbilgjörn vinnubrögð ríkisstjórnarinnar hafa komið okkur Íslendingum í og þá sérstaklega Austfirðingum algerlega óviðunandi. Eftir 20 ára bið og loforð um væntanlegar virkjanir og stóriðju eru vonbrigði þeirra sem hafa beðið eftir stóriðjuframkvæmdum mikil. Skellurinn er stór og trú manna á áframhaldið er veikt. Slík staða getur alltaf komið upp við undirbúning svo stórra verkefna, jafnvel þó að vandað sé til verka og því er afar brýnt að hafa á hverjum tíma uppi varaáætlun eða önnur verk í gangi samhliða. Stóriðja mun aldrei verða stærsta byggðamál sögunnar. Þær hugmyndir eru barn síns tíma. Ef menn vilja fara í stóriðju, þá verður hún að vera til að styrkja búsetu á landsbyggðinni. En það er brýnt að hafa í huga að hin nýju áform um tvöfalt stærra álver og stórvirkjun við Kárahnjúka eru jafnótraust og þau fyrri. Það er afar óheppilegt að íbúar Austurlands þurfi að búa við áframhaldandi óvissu vegna vinnubragða stjórnvalda og togstreitu þeirra við fjárfestingaraðila. Í þessu máli leggur þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs áherslu á eftirfarandi: Að lögð verði áhersla á að ljúka vinnu við rammaáætlun um virkjanir vatnsafls og jarðvarma á Íslandi þar sem lagt verði mat á alla virkjanakosti og öll stóriðju- og virkjana\-áform skoðuð í því ljósi. Að stjórnvöld taki þegar í stað upp viðræður við Austfirðinga um átak í atvinnumálum fjórðungsins í ljósi þessarar stöðu og lagt verði umtalsvert fé í nýsköpunarvinnu og vinnu verði hraðað við verulegar samgöngubætur á Austurlandi, þar með talin jarðgöng til að styrkja atvinnulíf og búsetu. Að hafist verði handa um verndaraðgerðir á Eyjabakkasvæðinu og undirbúning að stofnun Snæfellsþjóðgarðs eins og fram kemur í þáltill. sem nú liggur fyrir þinginu. Herra forseti. Því spyr ég hæstv. starfandi iðnrh., Halldór Ásgrímsson: Mun ríkisstjórnin undanskilja Jökulsá á Dal og Jökulsá í Fljótsdal við gerð þeirrar rammáætlunar um virkjanir vatnsafls og jarðvarma á Íslandi eins og nú er í vinnslu? Hvernig mun hæstv. ríkisstjórn bregðast við þessari stöðu gagnvart Austfirðingum og hvaða áform hefur hún varðandi atvinnu- og byggðamál á Austurlandi til að forða enn frekari byggðaröskun á svæðinu?

Herra forseti. Það er að mínu mati algerlega rangt sem hv. þm. sagði að það sem nú hefur komið upp hafi kollvarpað áformum í virkjana- og stóriðjumálum á Austurlandi. Það hefur alltaf legið ljóst fyrir að það var vilji ríkisstjórnarinnar að fara í tiltölulega lítinn áfanga m.a. vegna þess að það er tiltölulega fátt fólk á Austurlandi og það er þjóðhagslega heppilegra að fara í minni áfanga eins og ráð var fyrir gert. Þegar það kemur hins vegar upp að fjárfestarnir vilja fara í stærri áfanga, þá verður að sjálfsögðu að líta á það mál eins og það kemur fyrir. Það hefur ýmsa kosti en það hefur einnig galla. Gallarnir eru m.a. þeir að slíkt álver kæmist í notkun mun seinna en annars hefði orðið og áhrifin á byggð á Austurlandi og þjóðhagslegu áhrifin koma seinna fram. Hv. þm. sagði að því hefði verið lýst yfir á Alþingi að ekki væri ætlunin að stækka þetta álver. Ég vitna þar til Hallormsstaðaryfirlýsingarinnar þar sem gert er ráð fyrir því að álver á Reyðarfirði yrði stækkað síðar meir og gæti orðið allt að 480 þúsund tonn með þeim fyrirvörum sem þar þurfti að setja fram og það hefur alltaf verið gert ráð fyrir því að Kárahnjúkavirkjun kæmi til síðar. Nú er það svo með þann þingflokk sem hv. þm. er talsmaður fyrir að hann er á móti öllum þessum framkvæmdum og vill breyta öllu svæðinu í þjóðgarð og ásakar okkur um að skapa óvissu. Það má kannski segja að hægt sé að skapa vissu, eða hvað? --- með því að gera ekki neitt og hreyfa sig ekkert og loka sig inni í málum og ákveða að þarna verði orkan ekki nýtt og segja ávallt: Það verður að gera eitthvað annað fyrir Austurland. Hvað er þetta annað? Það væri fróðlegt að hv. þm. upplýsti það. Víða háttar svo til á landsbyggðinni að atvinnumál eru ekki í nægilega góðu lagi og ákveðinn flótti hefur verið frá landsbyggðinni þannig að hér er Austurland ekki eitt á ferð. Það þarf líka að huga að öðrum landshlutum en það liggur alveg ljóst fyrir að mestu möguleikar þessa landsfjórðungs eru á sviði orkuvinnslu og tilheyrandi stóriðju. Hv. þm. spurði hvað yrði gert að því er varðar rammaáætlun. Það liggur alveg ljóst fyrir að þessi virkjun, þ.e. Kárahnjúkavirkjun, er á skipulagi um miðhálendið og gert er ráð fyrir þeirri virkjun í því skipulagi. Það kemur að sjálfsögðu til kasta Alþingis að heimila byggingu þeirrar virkjunar. Slík heimildarlög eru ekki fyrir hendi. Það kæmi því væntanlega til kasta Alþingis næsta haust að taka ákvörðun um hvort rétt væri að leyfa byggingu þeirrar virkjunar eða ekki. Ég er þeirrar skoðunar að það sé sjálfsagt að leyfa þá virkjun, enda er hún í því skipulagi sem lagt hefur verið fram en þar verður um sjálfstæða ákvörðun Alþingis að ræða. Að því er varðar önnur þau mál sem hv. þm. gat hér um, þá er það vilji ríkisstjórnarinnar að haldið verði áfram við undirbúning þessa máls eins og áður hafði verið ætlað, t.d. að því er varðar vegagerð í Fljótsdal sem tengist virkjunarframkvæmdum en sú vegagerð er nú í umhverfismati. Væntanlega verður ráðist í nauðsynlega vegagerð þegar niðurstöður í því liggja fyrir og málið er tilbúið til framkvæmda. Ríkisstjórnin hefur lagt fram á Alþingi nýja áætlun um jarðgangagerð þar sem m.a. koma inn jarðgöng á Austurlandi þannig að allt það sem hv. þm. nefndi er í gangi, m.a. með því að ríkisstjórnin hefur lagt fram þessa tillögu. Ég vænti þess að fram fari góð vinna á næstu vikum varðandi þetta mál og innan fimm vikna geti legið fyrir hver verða næstu skref í málinu. Það verður áfram unnið að því eins og áður hafði verið áætlað og við það miðað að virkjunarframkvæmdir með tilheyrandi stóriðju á Austurlandi geti hafist eins fljótt og kostur er.

Hæstv. forseti. Flestum er í fersku minni æðibunugangur ríkisstjórnarinnar liðið haust þegar allt var lagt undir í umræðunni um framhald framkvæmda við Fljótsdalsvirkjun. En hvar standa stjórnvöld nú þremur mánuðum síðar? Á byrjunarreit og með allt niður um sig. Hæstv. iðnrh. segist hafa lært af reynslunni. Í þetta sinn mun ríkisstjórnin ekki stóla á einhverjar undirtyllur, þær hinar sömu og fyrirrennari hennar í embætti, Finnur Ingólfsson seðlabankastjóri, setti allt sitt traust á. Hornsteinn stóriðju\-áforma ríkisstjórnar Íslands, sjálf Hallormsstaðaryfirlýsingin, er þegar allt kemur til alls marklaust plagg. Herra forseti. Fjárfestar hafa eðli málsins samkvæmt það eitt að leiðarljósi að ávaxta sitt pund. Það kemur því nokkuð á óvart að hæstv. starfandi iðnrh. skuli kvarta undan skorti á staðfestu af þeirra hálfu. Staðreyndirnar hafa legið á borðinu mánuðum saman. Fjárfestar vilja stórt álver, minnst 240 þúsund tonn. Annað er óhagkvæmt og freistar þeirra ekki. Hæstv. iðn.- og viðskrh. á að vera fullkunnugt um þær staðreyndir. Stóra spurningin er hins vegar hvort stjórnvöld munu læra sína lexíu og draga réttar ályktanir af Fljótsdalsvirkjunar-,,afferunni``. Hver er t.d. staða væntanlegrar rammaáætlunar um nýtingu vatnsorku og jarðvarma með tilliti til hins nýja virkjunarkosts við Kárahnjúka? Hvaða arðsemiskröfur hyggjast stjórnvöld gera til virkjunarframkvæmdanna? Herra forseti. Að lokum verður ekki hjá því komist að benda á að í stórmálum sem þessum reynir á fagleg vinnubrögð, dugandi samráð og skýra pólitíska sýn. Á þeim prófum er ríkisstjórnin fallin með eftirminnilegum hætti. Eftir stendur að Framsfl. og Sjálfstfl. hafa engar raunhæfar lausnir að bjóða í byggðamálum. Að auki er þessum flokkum ótamt að taka tillit til málefnalegrar gagnrýni og almannavilja.

Herra forseti. Allir talsmenn ríkisstjórnarinnar lögðu ætíð höfuðáherslu á þegar þessi mál voru til umræðu að það væri ekkert í hendi, menn hefðu ekkert í hendi. Á hinn bóginn væri sjálfsagt og nauðsynlegt að undirbúa alla þá kosti sem menn gætu notað til þess að koma málum í höfn. Þetta var ætíð sagt af hálfu ríkisstjórnarinnar, og bent á að meðan samningar lægju ekki fyrir við virkjunaraðila og verksmiðjureisandann væri ekkert í hendi. Þetta vissu menn. Það þarf ekkert að koma á óvart að breyting verði síðan. Ég tel að sú breyting sem nú hefur orðið geti út af fyrir sig verið farsæl og heppileg. Ég held að minni ágreiningur ætti að reynast um þennan virkjunarstað, þessi virkjun er afar heppilegur virkjunarkostur að mínu áliti. Ég held að enn meiri samstaða ætti að nást meðal þjóðarinnar um þessa virkjun en hina fyrri sem ég studdi þó auðvitað ákaft. Menn hafa talað um að þessi virkjun og þessar framkvæmdir yrðu of dýrar og mundu spenna um of upp íslenskt efnahagslíf. Ég bað Þjóðhagsstofnun sérstaklega að athuga fyrir mig og bera saman framkvæmdir sem yrðu við Kárahnjúkavirkjun og þetta stórt iðjuver á Reyðarfirði. Í ljós kemur að umfangið, bæði hvað varðar fjárfestingu og vinnumarkað, og sem hlutfall af landsframleiðslunni er afar svipað og þær framkvæmdir sem við réðumst í á árunum 1966--1968 og er það svipað umfang. Þó yrði vinnuaflsnotkun eða hlutfallið nokkru minna en þá var. Þetta er því augljóslega verkefni sem við getum ágætlega ráðið við og ég er sannfærður um að þetta verkefni verður okkur farsælt og okkur til heilla.

Herra forseti. Það má með sanni segja að stóriðjumál og virkjunarhugmyndir Framsfl. á Austurlandi séu að verða eitt mesta klúður sem um getur. Þingmenn Frjálslynda flokksins hafa áður bent á að flótti fyrrv. iðnrh. úr þeim stól átti rætur sínar að rekja m.a. til þess öngþveitis sem þessum málum hafði verið siglt í. Nú hefur hæstv. iðnrh., sem tók við málinu, tekið til við að gefa út yfirlýsingar þess efnis að æðstu menn Norsk Hydro verði alveg á næstunni kvaddir til Íslands og látnir skrifa undir samninga um fjárfestingar í stóriðju á Reyðarfirði sem nú eru helst líkur á að aldrei muni rísa af grunni, a.m.k. verður engin orka til slíkrar stóriðju næstu sjö til átta árin. Raunar er vafasamt að það muni standast umhverfismat að leiða gruggið úr Jökulsá á Dal yfir í Fljótsdal. En vegna Austfirðinga sem dregnir hafa verið á tálar í þessu máli er mikil þörf á skjótum viðbrögðum því hætt er við að nú bresti á hraðari fólksflótti en áður vegna þessara vinnubragða. Að vísu vænta menn þess að innan tíðar skipist mál á þann veg að Austfirðingum sem og öðrum strandbúum landsins verði gert kleift að sækja sjóinn, sem mun hafa mest að segja í að hindra byggðaröskun. En vegna blekkinga af þessu tagi í stóriðju- og virkjanamálum er nauðsynlegt að finna ný úrræði sem verða mættu atvinnuvegum eystra til eflingar, svo sem stuðningur við ferðaþjónustu auk margs annars. En umfram allt þurfa Austfirðingar að gjalda varhug við þeim blekkingaráróðri sem að þeim hefur verið haldið og á greinilega að stunda áfram eins og flest virðist benda til.

Herra forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur gagnrýnt stjórnarflokkana fyrir einnar hugmyndar byggðastefnu. Byggðastefnuhugmynd ríkisstjórnarinnar fyrir Austfirði hefur verið stóriðja. Nú kemur í ljós að 120 þús. tonna álver kemur ekki til með að standa undir sér sem rekstrareining eins og hæstv. fyrrv. iðnrh. hélt þó alltaf fram að það mundi að gera. Ljóst er að svo er ekki og að kúvending hefur átt sér stað. Þá kemur í ljós, herra forseti, að ríkisstjórnin hefur engin önnur úrræði. Engin. Það er ekkert ,,plan B`` í gangi. Mig langar til að spyrja hæstv. starfandi iðnrh. í þessu sambandi hvort hann sé ekki tilbúinn að opna augu sín fyrir þeirri gullkistu sem ferðaþjónustan og náttúruvernd geta verið þjóðinni. Væri hann ekki tilbúinn til að skoða þá hugmynd að rammaáætlun ríkisstjórnarinnar reiknaði líka út þann kost að virkja ekki og stofna þjóðgarð á svæðinu? Mig langar til að fara örfáum orðum um hvað Vinstri hreyfingin -- grænt framboð sér fyrir sér í þessum málum. Við erum að tala um að ferðaþjónustan skili þjóðarbúinu talsvert meiri tekjum en stóriðjan gerir í dag. Hitt er líka að við megum ekki varpa þessari tvöföldu ímynd út til umheimsins. Annaðhvort er landið okkar ímynd hreinleika og ósnortinnar náttúru eða málsvari stóriðjufyrirtækja sem fá víðerni okkar undir stórvirkjanir til að knýja risastórar málmbræðslur. Er hæstv. starfandi iðnrh. ekki tilbúinn að skoða atvinnumöguleikana sem felast í þjóðgarði? Þjóðgarðurinn mundi teygja sig frá Skaftafelli yfir allan Vatnajökul og yfir víðernin norðan Vatnajökuls, yfir friðlandið við Mývatn, meðfram Jökulsá á Fjöllum og alla leið til Öxarfjarðar. Væri ekki hugsanlegt að kanna þessa möguleika, reikna út og skoða í samhengi við stóriðjuáformin sem greinilega eru ekki fugl í hendi?

Herra forseti. Hér eru til umræðu breyttar aðstæður í virkjana- og stóriðjumálum. Fyrir mér er málið þannig vaxið að nú liggur fyrir að vinna að þessu máli í samræmi við þær aðstæður. Þarna er um að ræða risavaxið framtíðarverkefni fyrir Austurland. Málið er engan veginn á byrjunarreit eins og hér hefur verið haldið fram. Ef þessi áform sem nú eru uppi ganga fram þá er hér um að ræða auðlindanýtingu sem er flókin og þarf mikinn undirbúning. Aðalatriðið er þó að missa ekki sjónar af takmarkinu þó að aðstæður breytist. Það er endalaust hægt að leggjast í þrætubók um fortíðina, t.d. um hvaða áhrif sá áróður sem uppi hefur verið hafður í málinu hefur haft á fjárfesta. Fyrir mér skiptir það ekki höfuðmáli. Fyrir mér er aðalmarkmiðið að hugsa um framtíðina. Vissulega mun í næsta hring í umræðunni talað um að framkvæmdirnar passi ekki fyrir Austurland, þar væri nær að leggja vegi, byggja háskóla og hátæknifyrirtæki og efla ferðaþjónustu. Þetta eru allt góð verkefni en það er hægt að vinna að þessu öllu saman óháð því hvort fjárfest verður í álverksmiðju á Reyðarfirði. Hins vegar eykur framleiðslustarfsemi af þessu tagi þjóðartekjurnar og aukning þjóðartekna og hagvöxtur hleypir lífi í aðra uppbyggingu. Þetta eru margsagðar staðreyndir í þessu máli. Það er rangt sem hér var haldið fram af upphafsmanni þessarar umræðu, að ákvörðun um stóriðju á Austurlandi hafi verið kollvarpað. Aðstæður hafa breyst og það verður að vinna í samræmi við nýjar aðstæður. Það skiptir mestu máli fyrir Austfirðinga og aðra landsmenn að halda ótrauðir áfram við verkefnið og fá niðurstöðu um framhaldið. Það er fráleitt að þessi áform verði til að koma í veg fyrir aðra atvinnuuppbyggingu á Austurlandi og séu skilaboð til fólks um að pakka niður og hafa sig burt.

Herra forseti. Ekki hefur sést mikið til Sjálfstfl. að undanförnu né heyrst frá honum um gjörbreytta stöðu virkjanamála norðan Vatnajökuls. Tímabært er að forsrh. axli ábyrgð sína á málinu sem hann telur farsælt nú í dag. Innkoma málsins í þingið í haust og allur málabúnaður var byggður á eindæma veikum grunni eins og nú hefur komið í ljós. Hagfræðingar sýndu fram á að 120 þús. tonna álver stæði ekki undir sér. Við í Samfylkingunni bentum á það í umræðunni í desember. Nú er það staðfest af fjárfestunum sjálfum. Þegar umhvrh. felldi úr gildi úrskurð skipulagsstjóra, sem varðaði 480 þús. tonna álver, varð strax ljóst að Framsfl. ætlaði að losa sig úr þeirri erfiðu pólitísku stöðu sem virkjun Eyjabakka hafði sett þá í. Þjóðin stóð frammi fyrir fyrsta kafla í leikriti sem nú er að ná hápunkti sínum. Allan tímann var ljóst um afstöðu Norsk Hydro og að ekkert var fast í hendi með fjárfesta. Hallormsstaðaryfirlýsingin reyndist upphafið að afleitum vinnubrögðum Alþingis. Þingmenn voru dregnir á asnaeyrum og stjórnarliðar létu hafa sig í að gera eins konar umhverfismat sjálfir. Hverjir eru svo þolendur þessarar atburðarásar? Ekki ríkisstjórnin, ekki Framsfl. og aldeilis ekki fjárfestarnir. Nei, herra forseti, allt þetta mál er óþolandi fyrir Austfirðinga. Hjá þeim voru byggðar upp væntingar sem engin innstæða reyndist fyrir. Stóriðjuáform á Austurlandi eru eina ferðina enn komin á upphafsreit. Herra forseti. Ríkisstjórnin er eins og hástökkvari sem hefur það ekki yfir 1,20 og lætur hækka rána í 2,40.

Hæstv. forseti. Það eru mikil vonbrigði að fjárfestar í álveri á Reyðarfirði vilji nú snúa frá fyrri áfangaskiptingu við álversbyggingu. Það lá hins vegar fyrir á fyrri stigum umræðna við Norsk Hydro að þeir vildu fara í stærri áfanga fyrr í framkvæmdaröðinni. Þeir féllust hins vegar á byrjunaráfanga upp á 120 þús. tonn, m.a. vegna þess að Fljótsdalsvirkjun sem orkuöflun var tilbúin og lagaheimild til fyrir henni. Því hefði framkvæmdin sem heild getað farið fyrr af stað. Það kom fram hjá Geir A. Gunnlaugssyni, framkvæmdastjóra Hæfis, á fundi á Egilsstöðum í gærkvöldi að ástæður þess að farið er fram á breytingar á framkvæmdaröð eru annars vegar að arðsemi er meiri af 240 þús. tonna álveri en 120 þús. tonna álveri. Hin ástæðan og ekki síðri er sú að fjárfestar vilja fá tryggingu fyrir að stækkun verði heimil síðar og íslensk stjórnvöld og Landsvirkjun geti afhent raforku til stækkunar álvers. Umhverfismat mun taka a.m.k. tvö ár. Strax hefur komið í ljós í fjölmiðlum að minni andstaða verður gegn Kárahnjúkavirkjun en Fljótsdalsvirkjun enda snerist deilan um Fljótsdalsvirkjun, m.a. hér á Alþingi, um umhverfismatsferli en ekki hvort virkja skyldi. Það er augljóst að ef halda á áfram viðræðum við þá fjárfesta sem nú er verið að ræða við þarf að fá haldfastari pappír en Hallormsstaðaryfirlýsingin virðist nú vera. Í fjárfestahópnum eru öll stærstu fjármálafyrirtæki landsins og þeirra ábyrgð er mikil. Þau munu taka á sig miklar fjárhagslegar skuldbindingar við undirbúning málsins og einnig hljóta þau að bera mikla ábyrgð gagnvart stjórnvöldum sem mikið hafa lagt á sig til að skapa það umhverfi að hægt sé að hefja framkvæmdir. Neikvæði þátturinn við þessa breytingu á afstöðu fjárfestanna er auðvitað sá að framkvæmdinni verður frestað, til mikilla vonbrigða fyrir Austfirðinga og landsmenn alla. Þjóðhagsleg áhrif munu einnig koma seinna til en ella. Jákvæði þátturinn er hins vegar sá að álverksmiðjan verður stærri og mannaflsfrekari og hefur því mun meiri jákvæð byggðarleg áhrif þó að þau komi seinna til.

Herra forseti. Nú er ljóst að Alþingi var leitt á villigötur í haust við afgreiðslu þáltill. um Fljótsdalsvirkjun. Austfirðingar hafa verið blekktir og hjá þeim vakin fölsk sýn í atvinnumálum. Það er ekki trúverðugur málflutningur að kenna fjárfestum um brigðir þó að þeir hafi ekki viljað ganga með ríkisstjórninni í gapastokkinn. Ætli þeir séu ekki bara sælir með að hafa fallið í áliti hjá hæstv. iðnrh.? Herra forseti. Ætli ríkisstjórnin öll hafi ekki fallið í áliti hjá Austfirðingum, Alþingi og þjóðinni eins og hún hefur haldið á þessu máli? Austfirðingar hafa verið blekktir. Reynt hefur verið að telja þeim trú um að stóriðja og stórvirkjanir ættu að vera framtíðarsýn þeirra. Engir aðrir valkostir hafa verið kynntir. Ég tel að ríkisstjórnin skuldi, ekki aðeins Austfirðingum heldur og Alþingi og þjóðinni allri, aðra valkosti fyrir Austurland í atvinnuuppbyggingu, aðra stóra, virka og öfluga valkosti eins og staðan er nú. Herra forseti. Nú er þörf á að leggja stóraukið fjármagn til átaks í vegagerð, styrkja samgöngur innan byggðarlagsins. Það má flýta jarðgangagerð, byrja jafnvel í haust sé þess nokkur kostur. Hleypa má auknum krafti í ferðaþjónustuna með auknu fjármagni og nýrri markaðssókn. Nýta þarf enn betur, árið um kring, þá náttúruauðlind sem ferðaþjónustan er. Efla má Egilsstaðaflugvöll sem raunverulegan millilandaflugvöll og stýra þangað millilendingum í vöru- og farþegaflugi. Það er svo margt hægt að gera, herra forseti, ef vilji og sýn er fyrir hendi. Þá sýn skuldar hæstv. ríkisstjórn og Alþingi Austfirðingum.

Herra forseti. Ein meginundirstaða þeirra framfara sem orðið hafa í íslensku samfélagi á þessari öld er að þjóðin hefur nýtt þá orku sem býr í landinu. Íslendingar eru svo lánsamir að búa yfir meiri vistvænni orku en nokkur önnur þjóð í veröldinni. Spurningin er hins vegar hvort og hvernig við viljum beisla þá orku. Það er nefnilega svo að verðmæti orkunnar verða til þegar hún er beisluð. Hins vegar má einnig vera ljóst, herra forseti, að slík beislun kostar fórnir. Það gildir í raun um öll mannanna verk, hvort heldur eru húsbyggingar, vegalagnir, hafnarmannvirki og þannig mætti áfram telja. Allt kostar þetta ákveðnar fórnir og árekstra við umhverfið og náttúruna. Þar þurfum við að velja meiri hagsmuni fyrir minni. Niðurstaðan byggir ávallt á atvinnulífi, efnahagslífi og byggðasjónarmiðum og ekki síst velferðarkerfinu, en það byggir jú á því að verðmætasköpun eigi sér stað. Ég er sjálfur enn þeirrar skoðunar að skynsamlegast hefði verið að byrja á 120 þús. tonna álveri. Þau eru hagkvæm og nægir að vísa til Norðuráls, sem hefur verið starfrækt hagkvæmt á 60 þús. tonnum og er núna að fara upp í 90 þús. tonn. Með því að byrja smátt er auðveldara að sjá umhverfisþáttinn og meta síðan áhrif hans áður en næstu skref eru stigin og með því að byrja smátt er hægt að hafa fyrr áhrif á byggðarlög, á efnahagssjónarmið o.s.frv. Í staðinn hefur með málflutningi og bænarskjali til konunga, tekist að laða fram umræður og áætlanir um stærri álver í fyrsta áfanga. Nú er mikilvægt að menn stígi á stokk og svari skýrt hvort þeir vilji yfir höfuð virkja eður ei, hvort þeir vilji stöðva orkunýtingu. Nú þurfa menn að tala skýrt og hætta hálfvelgju. Munu menn una þeirri niðurstöðu sem kemur af þeirri umræðu sem er nú byrjuð eða munu þeir færa málflutning sinn í annan búning?

Herra forseti. Hæstv. sitjandi iðnrh., Halldór Ásgrímsson, svaraði fyrirspurnum mínum eitthvað á þá leið að Kárahnjúkavirkjun muni koma fyrir þingið í haust, þ.e. það á að undanskilja Jökulsá á Dal frá rammaáætluninni. Það er alveg ljóst að Kárahnjúkavirkjun er of stór framkvæmd fyrir Landsvirkjun eins og komið hefur fram. Varðandi atvinnu- og byggðamálin benti hæstv. ráðherra á vegáætlun og jarðgangaáætlun en ekkert annað fyrir utan áframhaldandi vinnu við stóriðjuframkvæmdir. Herra forseti. Framhald stóriðju og virkjanaframkvæmda eru síður en svo auðveld aðgerð, hvort heldur er fyrir stjórnvöld eða framkvæmdaraðila því þar er mörgum spurningum ósvarað: Hvaða tryggingu hefur hæstv. sitjandi iðnrh. fyrir því að mat á umhverfisáhrifum Kárahnjúkavirkjunar verði jákvætt? Mun ríkisstjórnin halda áfram að binda stóriðjuáætlanir við pólitískar ákvarðanir áður en mat á umhverfisáhrifum og arðsemismat er unnið? Telur hæstv. sitjandi iðnrh. að það verði óumdeilt að hleypa Jöklu í Lagarfljót? Hvernig verður mengun frá 360 eða 480 þús. tonna álveri í Reyðarfirði í svo þröngum firði? Og hvað þýðir rekstur svo stórs álvers fyrir fámenn byggðarlög? Herra forseti. Mörgum spurningum er ósvarað hvað varðar hugmyndir sem fram hafa komið um stækkun fyrsta hluta álvers og virkjana við Kárahnjúka. Herra forseti, mig langar til að vekja athygli þingsins á því hvaða raddir umhverfisverndarsinna meðal stjórnarliða hafa fengið að heyrast í dag. Engin.

Herra forseti. Eins og kemur fram í umræðunni hefur Fljótsdalsvirkjun verið lengi í undirbúningi og virkjanaleyfi vegna hennar löngu verið afgreitt af Alþingi eins og kunnugt er. Hins vegar er það mál sem hér hefur verið til umræðu, þ.e. álver á Reyðarfirði í samvinnu við Norsk Hydro og aðra fjárfesta, mál sem hefur einungis verið til umfjöllunar í u.þ.b. tvö ár, og hér er ekki um neitt smámál að ræða. Verið er að tala um fjárfestingu upp á upp undir 200 milljarða kr. og allir hv. þm. hljóta að skilja að slíkt þarf verulegan undirbúning. Það sem mér finnst verst við umræðuna í dag er þetta tal um að hér sé eitthvert leikrit á ferðinni, hér sé blekkingartal og vísvitandi sé verið að draga menn á asnaeyrunum og blekkja fólk. Er það nú sæmandi hv. þm. að tala með þessum hætti? Lagðir hafa verið á milli 3 og 4 milljarðar í Fljótsdalsvirkjun. Var það allt gert í blekkingarskyni? Voru allir þeir sem stóðu að því í mörgum ríkisstjórnum að hugsa um blekkingu? Halda menn að þegar nú stendur til að leggja allt að því einn milljarð í rannsóknir við Kárahnjúkavirkjun sé það gert í blekkingarskyni og það sé líka gert í blekkingarskyni að fá fjárfestana til að eyða 200--400 millj. á næstunni í undirbúning álvers á Reyðarfirði? Telja menn að ríkisstjórnin hafi þau völd að hún geti fengið bæði innlenda og erlenda fjárfesta með sér í slíkan blekkingarleik? Nei, auðvitað ekki. Hér er um mikið alvörumál að ræða og það ber að ræða á málefnalegum grundvelli og það skulum við gera á næstu vikum, við skulum fá niðurstöðu í þetta mál. Hér er um mikið hagsmunamál Austurlands og þjóðarinnar að ræða og ég biðst undan því að menn tali um þetta jafngáleysislega og hér hefur veið gert og stjórnarandstöðunni væri nær að segja eitthvað um eigin hugmyndir. Ekki kom fram eitt orð um það hvað stjórnarandstaðan vildi gera annað en að breyta svæðinu í þjóðgarð og hleypa nægilega mörgum ferðamönnum inn á svæðið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 721, 239. mál, um frv. til laga um breytingu á ábúðarlögum, nr. 64/1976, með síðari breytingum, frá meiri hluta landbn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Guðmund Sigþórsson, skrifstofustjóra í landbrn. Umsagnir bárust um málið frá Sýslumannafélagi Íslands, Búnaðarsambandi Suðurlands, Búnaðarsambandi Vestfjarða og Búnaðarsambandi Skagfirðinga. Nefndin ræddi einnig brtt. frá landbrn. við 2. mgr. 4. gr. frv. ásamt greinargerð frá Stefáni Ingólfssyni verkfræðingi um mat á eignum á jörðum og matshandbók. Í frv. er lagt til að samræma verðmat mannvirkja og endurbóta í eigu fráfarandi ábúenda á jörðum á öllu landinu. Í því skyni er m.a. gert ráð fyrir breyttu fyrirkomulagi á skipan úttektarmanna og yfirmatsnefndar og settar viðmiðunarreglur um mat á eignum og endurbótum. Meiri hluti nefndarinnar telur nauðsynlegt að samræma vinnubrögð á þessu sviði og bendir jafnframt á mikilvægi þess að úttektarmenn hafi sérþekkingu annars vegar á mati jarða og hins vegar á mati fasteigna. Meiri hlutinn mælir með samþykkt frv. með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Einar Oddur Kristjánsson og Sigríður Ingvarsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita Kristinn H. Gunnarsson, Einar Már Sigurðarson, Drífa Hjartardóttir, Guðjón Guðmundsson, Jónína Bjartmarz og Guðmundur Árni Stefánsson.

Herra forseti. Ég vil gera grein fyrir nál. á þskj. 900, 239. mál, um frv. til laga um breytingu á ábúðarlögum, nr. 64/1976, með síðari breytingum. Það er frá minni hluta landbn. eða með undirritun minni og er svohljóðandi: ,,Í frv. er lagt til að samræma verðmat mannvirkja og endurbóta í eigu fráfarandi ábúenda á jörðum á öllu landinu. Núverandi fyrirkomulag býður upp á mismunun á mati, sérstaklega þar sem engar samræmdar matsreglur liggja fyrir. Sömuleiðis er erfitt að halda uppi faglegri þjálfun matsmanna þegar fá verkefni koma til hvers sveitarfélags á hverju kjörtímabili. Samræmdar reglur eða matshandbók er því nauðsynleg hið allra fyrsta og mundi ein sér samræma að mestu mat á jörðum á landinu öllu við óbreytta skipan úttektarmanna og gæti því dugað til bráðabirgða þar til heildarendurskoðun ábúðarlaga væri lokið. Gild rök geta verið fyrir því að stækka svæði úttektarmanna með tilliti til þjálfunar og samræmingar á mati. Í frv. er lagt til að landið verði eitt skoðunarsvæði og að landbrh. skipi tvo úttektarmenn, annan samkvæmt tilnefningu Bændasamtaka Íslands og hinn án tilnefningar. Ekki kemur fram hvar úttektarmenn eigi að sitja. Hægt er velja mismunandi leiðir til að stækka svæði úttektarmanna án þess að ganga svo langt að gera landið allt að einu úttektarsvæði. Ýmsir erfiðleikar geta verið því samfara, m.a. vegna þess að úttektir þarf að framkvæma allar á sama tíma eftir fardaga og á tilskildum tíma. Að auki gæti ferða- og dvalarkostnaður verið óhóflega mikill. Í 41. gr. núgildandi laga er kveðið á um greiðslur til úttektarmanna en í frv. er skilinn eftir opinn reikningur gagnvart hlutaðeigandi aðilum. Frv. mun leiða til aukins kostnaðar leigutaka við ábúðarskipti frá því sem nú er. Mikilvægt er að um mat á jörðum sjái aðilar sem eru sérfróðir um landbúnað, byggingar og lögfræðileg atriði sem snerta ábúðaskipti. Þá verður að teljast stjórnsýslulega hæpið að landeigandi, sem er í flestum tilfellum ríkið, setji reglur um útreikning á raunvirði eigna og skipi jafnframt úttektarmenn og yfirmatsnefnd. Í þeim tilfellum þegar ríkið er ekki eignaraðili og leigusali jarða þurfa lögin að taka tillit til þess að sátt getur verið milli landeigenda og leigutaka um úttektir, mat og leigu á jörð. Ástæðulaust er þá að efna til óþarfa kostnaðar við ábúðarskiptin. Til að stækka svæði úttektarmanna frá því sem nú er, án þess að ganga svo langt að gera landið allt að einu svæði, er hægt að setja úttektina undir svæði og ábyrgð sýslumannsembættanna. Þar kemur annar stjórnsýsluaðili að málinu. Fyrir hendi eru ákvæði um skipan úttektarmanna eða virðingagjörðarmanna á vegum sýslumannsumdæmanna sem sinna landskiptum og meta veðhæfni jarða. Með því að fela sýslumönnum umsjónina styrkjast verkefni og fagleg vinna á landsbyggðinni. Samkvæmt þessari svæðaskiptingu og faglegum kröfum yrðu úttektarmenn þrír, þ.e. einn tilnefndur af sýslumanni, einn af viðkomandi búnaðarsambandi og einn af samtökum sveitarfélaga á viðkomandi svæði og væri hann byggingafróður maður. Landbrh. hefur skipað nefnd til að endurskoða lagaákvæði sem snerta jarðir. Mikilvægt er að hraða heildarendurskoðun ábúðarlaga, jarðalaga og laga um Jarðasjóð og getur þessi breyting á ábúðarlögum vel beðið hennar.`` Með tilliti til nál. frá undirritaðri eru lagðar fram brtt. á þskj. 901. Það er brtt. við 2. gr. frv. um að greinin orðist svo: ,,39. gr. laganna hljóðar svo: Sýslumenn skulu hver í sínu umdæmi skipa þrjá úttektarmenn til fjögurra ára í senn til að framkvæma úttektir á jörðum og mat á eignum og endurbótum fráfarandi ábúanda við ábúðarlok. Skal einn tilnefndur af viðkomandi búnaðarsambandi, einn tilnefndur af samtökum sveitarfélaga í viðkomandi umdæmi og skal hann vera sérfróður um byggingar og einn án tilnefningar. Varamenn skulu skipaðir á sama hátt.`` Við 6. gr. er brtt. um að greinin orðist svo: ,,43. gr. laganna hljóðar svo: Úttektarmenn fá þóknun fyrir starf sitt sem hér segir: 1. Fyrir úttekt á jörð skal greiðslan miðast við dagkaup, eins og það er reiknað í verðlagsgrundvelli landbúnaðarafurða hverju sinni. Kostnaður þessi greiðist að jöfnu af fráfaranda og viðtakanda. 2. Fyrir aðrar virðingar- og skoðunargerðir ákveðst greiðslan á sama hátt, og ber þeim að greiða, sem krafist hefur virðingar- eða skoðunargerðar. Þó kosta landsdrottinn og leiguliði skoðun og virðing, sem gerð er skv. 16. gr., að hálfu hvor.`` Við 7. gr. er gerð sú brtt. að 1. efnismgr. orðist svo: ,,Landeigandi og fráfarandi ábúandi geta krafist yfirmats á eignum fráfarandi ábúanda samkvæmt lögum þessum innan fjögurra vikna frá dagsetning úttektar skv. 42. gr.`` Ég mæli fyrir þessum brtt. þar sem ábúðarlögin eru í endurskoðun ásamt fleiri lögum sem snerta jarðir. Þessi lög skarast og mjög erfitt er að taka hluta laganna án þess að koma inn á önnur svið í öðrum lögum. Því tel ég mjög brýnt að endurskoðun sé hraðað og ekki verði tekið eins stórt skref eins og tillögur meiri hlutans gera ráð fyrir, a.m.k. ekki að sinni, heldur verði farin sú leið að fela sýslumannsembættunum að gera þetta því að þeir hafa nú þegar hluta af þessu mati hjá sér. Auk þess er mjög nauðsynlegt að lögfróðir menn komi að málinu og það ætti að skila sér í því að málaferli og klögumál eftir að úrskurður hefur átt sér stað eða matið er lagt fram verði færri ef lögfræðileg ágreiningsmál eru leyst áður en matið er lagt fram. Við höfum því miður ekki staðið okkur hvað varðar skráningu landareigna og landamerkja. Þar er mjög mikil vinna fram undan hjá okkur og það hefur sýnt sig í þeim svæðaskipulögum sem farið hefur verið í að þetta er meiri háttar mál og kostnaðarsamt að koma landamerkjum á hreint. Þegar verið er að breyta skipulagslögum eins og hefur verið gert varðandi miðhálendið er enn frekar mikilvægt að landamerki séu óumdeild og það er hluti af þessu og þar kemur þessi lögfræðilega þekking og úrlestur á skjölum inn í vinnuna. Þetta er helsta ástæðan fyrir breytingunni að taka ekki svona stórt skref. Fyrir utan það að halda þessu hjá sýslumannsembættunum höldum við vinnunni örugglega heima í héruðum en forðumst þá nálægð sem er í dag í minnstu sveitarfélögunum þegar fámenni, skyldleiki og kunningsskapur hlýtur að hafa áhrif á afstöðu manna til verðmætamats fyrir utan það að í dag er engin handbók eða leiðbeiningar fyrir úttektarmenn til að fara eftir. Eins og frv. liggur fyrir, eins og kom fram í brtt., getur það verið opin bók hvað varðar gjaldtöku. Ég tel betra að hafa þetta bundnara í sjálfum lögunum en að vísa eingöngu til reglugerðar eins og til stendur. En það var góð samstaða í nefndinni. Mér leyfist að segja, það litla sem við ræddum þetta, að við hefðum þurft að fara betur yfir málið áður en við afgreiddum það út úr þinginu og út úr nefndinni. Ég get líka tekið þá sök á mig að hafa ekki óskað eftir betri tíma til að fara yfir þær ábendingar sem komu við frv. því að þær voru nokkrar og þó svo að við værum öll sammála í nefndinni um að það yrði að hverfa frá núverandi fyrirkomulagi. Við vorum öll sammála um að stækka svæðin og að hver sveitarstjórn fyrir sig skipaði ekki tvo úttektarmenn. Um þetta vorum við sammála. Ég met það svo að það hefði verið gott að við hefðum getað rætt betur um leiðir. Eins er mjög áríðandi að allri endurskoðun sem snerta ábúðarlögin verði mjög hraðað því að fram undan eru trúlega töluverðar breytingar hvað varðar búsetu fólks og þá vitna ég til nýrra sauðfjársamninga þar sem leyfð eru uppkaup hjá bændum á kvótum. Það mun örugglega hafa einhver áhrif á búsetu og hreyfingu fólks og má gera ráð fyrir því að fyrstu tvö árin sem samningurinn er í gildi verði meiri hreyfing á búsetu sauðfjárbænda en verið hefur. Þetta eru spádómar. En það er margt sem kallar á að hraða þessari vinnu og að ábúendur, leiguliðar, geti treyst faglegum vinnubrögðum við úttekt á jörðum. Þetta er mikið peningalegt spursmál og handbókin ein og sér mun örugglega leiða margt gott af sér.

Herra forseti. Ég vil aðeins hnykkja á atriðum sem komu m.a. fram í máli hv. þm. Þuríðar Backman varðandi frv. til laga um breytingu á ábúðarlögum, með síðari breytingum. Ég vil benda á, eins og þar kemur fram, að landbrh. fer með meginhluta jarðeigna sem munu koma til kasta ábúðarlaganna og fer hann með þau mál fyrir hönd ríkisins. Það er hann sem setur reglugerðir um hvernig skuli meta eða virða eignir og mannvirki við ábúendaskipti. Það er hann sem skipar úttektarmennina samkvæmt þessu frv., það er hann sem skipar úttektarmennina til að gera úttektina og það er landbrh. sem skipar síðan líka yfirmatsnefndina ef mál fara þangað. Þó vafalaust megi finna því stað að þetta sé ekki ólöglegt er það samt svo að þetta býður upp á stjórnsýslulega óvissu og gæti leitt til umræðu um hagsmunaárekstra. Ég tel að einmitt þessi atriði ætti að skoða mjög vandlega og sú tillaga sem kom fram hjá hv. þm. Þuríði Backman um að a.m.k. eitt annað stjórnsýslustig kæmi í þennan feril væri verulega til bóta. Enda þótt þetta sé í sjálfu sér ekki stórmál, og ekki er fjallað um margar jarðir árlega, þá eru þetta engu að síður eignir og oft og tíðum lífsstarf þess fólks sem á í hlut. Því er afar mikilvægt að öll sú vinna sé vönduð og hlutlaus. Þá vil ég líka benda á stöðu jarða og ábúenda á jörðum sem eru ekki í ríkiseign en lúta samt ábúðarlögum en á því er ekki skýrt tekið í þessu frv. Þá er þeim gert skylt að fara í þennan úttektarferil þó svo landeigandi og leigjandi gætu orðið ásáttir um annað. Það er líka ljóst að með frv. er opinn reikningur hvað kostnað varðar og alveg ljóst að hann mun aukast frá því sem nú er. Ég vek athygli á þessu og tel reyndar, herra forseti, að eðlilegt væri að hv. landbn. skoðaði þetta frv. betur á milli 2. og 3. umr. og reyndi að sjá hvort ekki mætti þar enn betrumbæta.

Herra forseti. Nú ber svo við að fulltrúar Samfylkingarinnar í landbn. eru hvorugur til staðar í dag. Annar er fjarverandi vegna veikindaforfalla og hinn er með fjarvist vegna trúnaðarstarfa á vegum þingsins en þeir hefðu væntanlega farið yfir málið eftir afgreiðslu þess úr nefnd og með tilliti til yfirferðar og afstöðu Samfylkingarinnar. Ég vil hins vegar láta það koma fram að Samfylkingin styður afgreiðslu málsins. Eins og kom fram í ræðu frsm. fyrsta minni hluta sagði þingmaðurinn að öll nefndin væri sammála um að hverfa frá ríkjandi fyrirkomulagi. Það er mikilvægt að menn geri sér grein fyrir því að í gildandi lögum eru engin ákvæði um hvaða sjónarmið úttektarmönnum og yfirmatsnefndum beri að leggja til grundvallar við mat á eignum og endurbótum fráfarandi ábúenda og fleiru er ábótavant sem varðar ríkjandi fyrirkomulag. Þess vegna hefur orðið misræmi í því hvernig eignir og endurbætur fráfarandi ábúenda hafa verið metnar við ábúðarlok og það getur hafa verið mismunandi hvernig þetta mat hefur verið eftir því hvar á landinu menn hafa búið. Því er mikilvægt að leitast verði við að ráða bót á þessu misræmi með því frv. sem hér liggur fyrir og það hefur orðið niðurstaða í því máli. Samfylkingin styður afgreiðslu málsins og stendur að brtt. sem koma fram af hálfu meiri hluta landbn. og fylgir nefndarmönnum sínum í landbn. í málinu. Þetta vildi ég að kæmi fram, herra forseti.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allshn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 83/1984, um erfðafjárskatt, með síðari breytingu. Hér er í rauninni um formbreytingu að ræða. Þetta er ekki efnisbreyting og þetta frv. er lagt fram í samræmi við þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar að flytja mál er varðar álagningu og innheimtu erfðafjárskatts frá félmrn. til fjmrn. þar sem álagning og innheimta skattsins er ekki frábrugðin almennri tekjuöflun ríkissjóðs. Nefndin mælir með því að frv. verði samþykkt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti utanrmn. um þáltill. um fullgildingu bráðabirgðasamnings milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu og Frelsissamtaka Palestínu, PLO, fyrir hönd Þjóðarráðs Palestínu. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Stefán Hauk Jóhannesson skrifstofustjóra og Auðbjörgu Halldórsdóttur frá viðskiptaskrifstofu utanríkisráðuneytis. Þá bárust nefndinni skriflegar upplýsingar frá utanríkisráðuneyti um samskipti Íslands og palestínskra stjórnvalda. Árið 1989 var samþykkt á Alþingi þál. þar sem meðal annars kemur fram að Alþingi telji að Ísland eigi að hafa vinsamleg samskipti við Frelsissamtök Palestínu, PLO. Síðan þá hafa Palestínumenn fengið sjálfsstjórn á ákveðnum svæðum og palestínsk stjórnvöld hlotið alþjóðlega viðurkenningu sem fulltrúar palestínsku þjóðarinnar á alþjóðavettvangi. Í janúar samþykktu íslensk stjórnvöld að yfirmaður sendinefndar palestínskra stjórnvalda í Ósló yrði einnig fulltrúi þeirra gagnvart Íslandi. Með þál. er leitað heimildar Alþingis til fullgildingar á bráðabirgðasamningi milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu, EFTA, og Frelsissamtaka Palestínu fyrir hönd Þjóðarráðs Palestínu, PLO. Bráðabirgðasamningur sá við PLO sem hér um ræðir er hliðstæður öðrum fríverslunarsamningum sem EFTA-ríkin hafa gert. Meginfyrirmyndir þessa samnings eru fríverslunarsamningar EFTA-ríkjanna við Eystrasaltsríkin sem undirritaðir voru í desember 1995 og fullgiltir í febrúar 1996. Samningurinn fjallar eins og aðrir fríverslunarsamningar m.a. um meðferð tolla og samsvarandi gjalda, upprunareglur og samvinnu um tollaframkvæmd, ríkiseinokun, tæknilegar reglugerðir, greiðslur og yfirfærslur, opinber innkaup, vernd hugverka, samkeppni fyrirtækja, ríkisaðstoð, undirboð og erfiðleika vegna greiðslujafnaðar. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nál. rita Tómas Ingi Olrich, Jón Kristjánsson, Jónína Bjartmarz, Einar K. Guðfinnsson, Árni Ragnar Árnason, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. og brtt. frá efh.- og viðskn. vegna frv. til laga um breytingar á lagaákvæðum um fjármálaeftirlit. Nefndin fékk á sinn fund ýmsa aðila og sendi málið til umsagnar eins og gerð er grein fyrir í nál. Nefndin gerir tillögur um breytingar á frv. í 15 liðum sem fram koma á þskj. 775. Ég mun nú í örstuttu máli gera grein fyrir þessum tillögum. Í fyrsta lagi er gerð tillaga um að ný grein bætist við frv. þar sem fyrst og fremst er um orðalagsbreytingu að ræða. Þar er hugtakanotkun gerð nákvæmari en er í lögunum. Í öðru lagi er brtt. við 1. gr. frv. þar sem verið er að hnykkja á því að leiðbeinandi tilmæli Fjármálaeftirlitsins fjalli um hóp eftirlitsskyldra aðila. Í þriðja lið er tillaga um breytingu á 2. gr. frv. sem er þannig efnislega að eftirlitsskyldur aðili sem í hlut á skuli bera kostnað af starfi sérfræðings að hluta eða öllu leyti eftir mati Fjármálaeftirlitsins. Það sem þarna er á ferðinni er að ekki sé algilt að fyrirtækið sem í hlut á greiði viðkomandi sérfræðingi heldur sé þetta háð mati eftir því hvers eðlis starf viðkomandi sérfræðings er. Í fjórða lið brtt. er gerð tillaga um breytingu á 3. gr. frv. Þar er einungis um að ræða hugtakabreytingu. Í fimmta lið brtt. er gert ráð fyrir því að í stað 4. og 5. gr. frv. komi ný grein er orðist eins og segir í brtt. Tilgangurinn er að sameina ákvæði um dagsektir og stjórnvaldssektir eins og þau eru í frv., lækka fjárhæðirnar frá því sem var í frv. og eins að fella út ákvæði um stjórnvaldssektir sem slíkar en taka upp ákvæði um févíti. Ákvæði um févíti eru til í lögum um kauphallir og þótti rétt að Fjármálaeftirlitið hefði svipaðar heimildir eða sambærilegar og þar eru. Í lögum um kauphallir er kveðið á um heimildir slíkra fyrirtækja til að leggja févíti á aðila. Í sjötta lið brtt. eru gerð tillaga um breytingu á 6. gr. frv. þar sem tekið er á þagnarskylduákvæðum. Þar er gert ráð fyrir því að við bætist ný málsgrein er verði 2. efnismgr., svohljóðandi: ,,Upplýsingar sem háðar eru þagnarskyldu samkvæmt lögum sem gilda um eftirlitsskylda aðila eru háðar sambærilegri þagnarskyldu þegar þær hafa verið afhentar Fjármálaeftirlitinu.`` Þetta er ákveðin niðurstaða af hálfu nefndarinnar varðandi upplýsingar sem eftirlitsskyldir aðilar láta af hendi til Fjármálaeftirlitsins. Fjármálaeftirlitið hefur lagt á það mikla áherslu að ákveðinn trúnaður gildi gagnvart eftirlitsskyldum aðilum þegar þeir hafa látið upplýsingar af hendi og að ekki gangi að Fjármálaeftirliti sé skylt að afhenda trúnaðarupplýsingar sem eftirlitsskyldir aðilar búa yfir og afhenda Fjármálaeftirlitinu í góðri trú. Slíkt fyrirkomulag væri í alla staði mjög óeðlilegt. Enn fremur eru orðalagsbreytingar í 2. efnismgr. 6. gr. frv. Síðan er nýtt orðalag í 3. efnismgr. sem verður 4. efnismgr. Í sjöunda lið brtt. er lagt til að inn komi grein í lögin þar sem kveðið yrði á um að Fjármálaeftirlitið skuli gefa viðskrh. skýrslu um starfsemi sína fyrir 15. sept. ár hvert og í framhaldi af því skuli viðskrh. gera Alþingi grein fyrir starfsemi Fjármálaeftirlitsins. Slík skýrsla viðskrh. til Alþingis getur verið hluti af grg. með frv. um breytingu á greiðslum til Fjármálaeftirlitsins en um þær greiðslur gilda sérstök lög sem samþykkt voru hér á Alþingi fyrir síðustu áramót. Í áttunda lið brtt. eru gerðar tillögur til breytingar á 8. gr. frv. þar sem fjallað er um kærunefnd. Þar er fyrst og fremst kveðið á um að 120 þús. kærugjald, sem kveðið er á um í lögunum, verði fellt niður. Einnig er lagt til að taka upp átta vikna frest fyrir kærunefnd til þess að skila niðurstöðu. Í níunda lið brtt. er gerð tillaga um að við 2. málslið 1. efnismgr. 9. gr. bætist orðin ,,að því marki sem nauðsynlegt er vegna eftirlits skyldrar starfsemi``. Þetta fjallar um heimildir Fjármálaeftirlitsins til eftirlits með dótturfyrirtækjum eftirlitsskyldra fyrirtækja. Það er nauðsynlegt að Fjármálaeftirlitið geti haft eftirlit með þeim að því marki sem nauðsynlegt er vegna eftirlitsskyldrar starfsemi. Meiningin er ekki að Fjármálaeftirlitið hafi eftirlit með þessum fyrirtækjum að öðru leyti, slíkt mundi einungis vera að vekja upp falskar vonir um að starfsemi sem ekki er eftirlitsskyld njóti einhvers konar eftirlits af hálfu Fjármálaeftirlitsins. Enn fremur er orðalagsbreyting í þessum lið. Í 10.--12. lið brtt. er verið að gera tillögur um orðalagsbreytingar. Í 13. lið brtt. er gert ráð fyrir tillögu til breytinga á IV. kafla frv., þ.e. að það bætist ný málsgrein við 43. gr. vátryggingalaganna. Hún fjallar um það að stjórn vátryggingafélags skuli setja verklagsreglur um verðbréfaviðskipti félagsins, stjórnar þess og starfsmanna og að þessar verklagsreglurnar skuli staðfestar af Fjármálaeftirlitinu. Hér er sem sé verið að taka upp í rekstri vátryggingafélaga svipaðar starfsskyldur og gilda í fjármálafyrirtækjum. Í 14. lið brtt. er orðalagsbreyting. Í 15. lið brtt. er sams konar tillaga um setningu verklagsreglna hjá lífeyrissjóðum og lagt er til að gildi fyrir vátryggingafélög, þ.e. að það eigi að setja verklagsreglur um verðbréfaviðskipti lífeyrissjóðs, stjórnar hans og starfsmanna og að þessar verklagsreglur skuli hljóta staðfestingu Fjármálaeftirlitsins. Hæstv. forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Margrét Frímannsdóttir og Ögmundur Jónasson rita undir þetta nál. með fyrirvara og áskilja sér rétt til að leggja fram og styðja brtt. við málið. Að öðru leyti stendur nefndin að þessu nál. og þessum brtt. og leggur til að málið verði samþykkt með þeim brtt. sem hér hafa verið kynntar.

Herra forseti. Þetta frv. fékk mjög góða umfjöllun í hv. efh.- og viðskn. Það er aðeins eitt sem ég var ekkert sérstaklega hamingjusamur með og það eru þessi févíti. Þau geta numið frá 10 þús. kr. og upp í 2 milljónir fyrir einstakt tilfelli. Þar er verið að sekta menn eftir á og ég er á móti því að Fjármálaeftirlitið geti lagt á slíkar sektir. Ég er bara yfirleitt á móti því að aðrir en dómstólar leggi á sektir. Auk þess hefur Fjármálaeftirlitið möguleika á að setja á dagsektir, þ.e. það getur sagt að ef ákveðin skilyrði eru ekki uppfyllt fyrir ákveðinn tíma þá komi til dagsektir. Það er miklu eðlilegri framkvæmd að viðkomandi fyrirtæki geti brugðist við með því að lagfæra það sem úrskeiðis hefur farið en að það fái eftir á févíti. Þetta er nú það eina sem ég hafði við frv. að athuga en ég styð það að öllu leyti.

Virðulegi forseti. Á haustdögum lauk Samfylkingin vinnu sinni við þau mál sem hún lagði áherslu á í upphafi þings og kynnti sem helstu málin sem hún vildi sjá að næðu fram að ganga og taldi mjög mikilvæg. Þetta voru frv. um Fjármálaeftirlitið, frv. um Samkeppnisstofnun, frv. um siðareglur á fjármálamarkaði og um kauphallir. Það var engin tilviljun að þetta voru fjögur mál sem þarna tengjast vegna þess að því hefur verið ábótavant að fylgja eftir mjög breyttum fjármálamarkaði. Þeim lögum sem voru sett í upphafi var orðið ábótavant og á það lögðum við mikla áherslu þegar við kynntum niðurstöðu vinnu okkar við þessi mál. Þess vegna er það mjög ánægjulegt að náðst hafi samstaða um það frv. sem síðar kom fram frá ríkisstjórninni um breytingu á lagaákvæðum um fjármálaeftirlit og að mjög margt liggur saman í meginatriðum þess frv. og þá þeirra laga sem verða sett hér frá Alþingi á grundvelli frv. og á þeim viðhorfum sem Samfylkingin setti fram á fyrstu dögum þingsins með þessari málafernu sinni. Það sem við settum fram þarna byggir á því viðhorfi Samfylkingarinnar að nýta markaðskerfið til þess að byggja undir öflugt velferðarþjóðfélag sem Samfylkingin stendur vörð um. Það er alveg ljóst eftir því sem við skoðum þessi mál að mörgu var orðið ábótavant í þessum efnum. Það átti líka eftir að koma í ljós, virðulegi forseti, síðar þegar við stóðum frammi fyrir einkavæðingu m.a. bankanna og miklu kappi sem hljóp í hlutabréfaviðskipti að menn voru svo vanbúnir skynsamlegum og réttlátum vinnubrögðum að þeir féllu í freistni til innherjaviðskipta og enn á ný var það undirstrikað hversu mikilvægt það væri að standa vel að málum þannig að fólk gæti treyst því að þeir sem vissu um bæði verðmæti eða breytingar á verðmætum fyrirtækja væru ekki að nýta sér þá vitneskju til þess að maka krókinn sjálfir. Það er alveg ljóst að umræðan á Alþingi í vetur hefur leitt í ljós að miklu var ábótavant í þessum efnum og að mikilvægt er að ná saman um að breyta lögum og styrkja þær stofnanir sem ég hef hér vikið að. Og nú er verið að afgreiða þetta frv. um fjármálaeftirlit og að styrkja það. Eitt af því sem okkur í Samfylkingunni fannst mjög mikilvægt þegar við vorum að fara yfir þessi mál var að styrkja heimildir Fjármálaeftirlitsins og úrræði, heimildir til að kalla eftir upplýsingum og þau úrræði sem Fjármálaeftirlitið þarf til bæði að knýja á um upplýsingar og gera kröfur um úrbætur á grundvelli þeirra krafna og tilmæla sem sett höfðu verið fram. Það voru líka viðhorf okkar að styrkja ætti heimildir Fjármálaeftirlitsins til að beita sektum. Þannig hefur verið staðið að málum í nágrannalöndum okkar og mikilvægt er fyrir okkur að standa þannig að málum að Fjármálaeftirlitið gæti fylgt eftir kröfum sínum og sett þær þannig fram að það væri vitað að Fjármálaeftirlitið gæti fylgt þeim eftir og að ekki yrði staðar numið. Þess vegna er mjög mikilvægt líka að verklagsreglur séu skýrar og eftirlit tryggt með þeim hætti að unnt sé að framfylgja því. En af því að Samfylkingin flutti þessa málafernu í upphafi þings og ríkisstjórnin kom fram með frv. skömmu síðar, m.a. um Fjármálaeftirlitið þá vil ég spyrja formann efh.- og viðskn. hvernig þessi mál voru unnin og hvort það sé ekki ljóst að farið hafi verið yfir bæði málin saman og hvernig áherslur Samfylkingarinnar í því frv. sem hún flutti um fjármálaeftirlit hafa ratað inn í þetta nál. og þær brtt. sem hafa verið unnar sameiginlega í efh.- og viðskn. Ég tek það sérstaklega fram að þó að það sé með fyrirvara þá standa bæði Jóhanna Sigurðardóttir og Margrét Frímannsdóttir að þessu nál. En það er mjög mikilvægt að fá það fram frá formanni efh.- og viðskn. hvernig málið var unnið og að hvaða leyti tillit var tekið til okkar tillagna í þessu stóra og þýðingarmikla máli.

Hæstv. forseti. Það má segja að í umfjöllun nefndarinnar hafi bæði þessi mál verið opin þegar verið var að fjalla um stjórnarfrv. Efnislega fjallar kannski frv. Samfylkingarinnar mikið um annars vegar eftirlitsheimildir og sektarákvæði. Í stjórnarfrv. var verið að styrkja eftirlitsheimildir Fjármálaeftirlitsins og enn fremur að gefa eftirlitinu möguleika á að skipa sérfræðinga til athugunar á tilteknum þáttum. Eins fær eftirlitið ríkari heimildir til þess að gera sérstakar athuganir á starfsstað. Þau mál gengu því mjög í sömu átt. Ég gat áðan í framsögu minni um nýtt ákvæði um févíti sem er í stjórnarfrv. sem kemur til móts við hugmyndir um auknar sektarheimildir. Nefndin dró reyndar aðeins úr heimildum sem fyrirhugað var að setja samkvæmt frv. en ég hygg að við þetta geti allir unað. Síðan vil ég segja að nefndin gerir brtt. um sérstakar verklagsreglur sem vátryggingafélög og lífeyrissjóðir eiga að setja. Það var mjög í anda þess sem Samfylkingin ræddi um í meðferð málsins. Síðast en ekki síst er núna gert ráð fyrir því að viðskrh. leggi á þingi árlega fram skýrslu um starfsemi eftirlitsins og það var atriði sem þingmenn Samfylkingarinnar í nefndinni lögðu áherslu á.

Herra forseti. Ég vil þakka formanni nefndarinnar, hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni, fyrir þessar upplýsingar. Mér finnst það skipta mjög miklu máli að þegar fram hafa verið lögð ítarleg og vel unnin frv. eins og þau sem Samfylkingin vann á haustdögum og lagði inn sem fyrstu mál sín í upphafi þings, þá séu þau skoðuð samhliða og ég met það að bæði málin hafa verið opin þegar um þau var fjallað í nefndinni. Ég tek eftir þessu nýja ákvæði um févíti og líka því að dregið var úr, að því er mér skilst, fjárhæðum. Við töldum að þarna þyrftu að vera öflug úrræði og væntanlega mun afstaða okkar í því efni koma betur fram hjá talsmanni Samfylkingarinnar í efh.- og viðskn., Jóhönnu Sigurðardóttur. En mér finnst mjög mikilvægt að brtt. kom fram um verklagsreglurnar og að skýrsla verði lögð fram um störf Fjármálaeftirlitsins. Þá get ég auðvitað ekki stillt mig um að rifja það upp að afskaplega var það mikilvægt innlegg í bæði eftirlit og umfjöllun um stöðu á samkeppnismála- og fyrirtækjamarkaði þegar Samkeppnisstofnun skilaði stóru skýrslunni sinni um rekstrar- og eignartengsl á sínum tíma, og hvað það er mikið umhugsunarefni fyrir okkur á Alþingi að fyrirmæli skuli þurfa að koma héðan hverju sinni og að ekkert skuli hafa gerst í þeim efnum í sex ár og að nú skuli það taka kannski eitt eða tvö ár í viðbót að fá slíka skýrslu. Ég held að það sé eitt öflugasta tæki okkar til að vera með öflugt eftirlit á markaði og fylgjast með hvernig markaðurinn er að þróast. Ég þakka fyrir þessar upplýsingar.

Herra forseti. Hér er tekið til 2. umr. frv. til laga um breytingu á lagaákvæðum um fjármálaeftirlit, en það frv. er mjög mikilvægt til þess að ná utan um það að styrkja eins og kostur er leikreglur á fjármálamarkaðnum og styrkja eftirlitshlutverk Fjármálaeftirlitsins með eftirlitsskyldum aðilum. Herra forseti. Ég tel að frv. hafi batnað mjög í meðförum hv. efh.- og viðskn. að flestu leyti þó að ég lýsi óánægju minni með að þau ákvæði sem fram koma í 4. og 5. gr., sem eru þau úrræði sem Fjármálaeftirlitið hefur þegar ekki er farið að tilmælum þess um úrbætur, eru veikt verulega. En ýmis ákvæði hafa þó komið fram í skoðun nefndarinnar sem hafa bætt frv. mjög. Hér voru tveir síðustu ræðumenn að ræða meðferð efh.- og viðskn. á því frv. sem Samfylkingin lagði fram um sama efni og ég verð að segja að mér finnst frv. Samfylkingarinnar hafa fengið ágætis umfjöllun í efh.- og viðskn. og þakka fyrir það. Eins og kom fram hjá hv. formanni nefndarinnar hefur að sumu leyti verið tekið tillit til þeirra atriða sem Samfylkingin lagði til. Lögð var vinna í það af hálfu nefndarinnar og nefndarritara að útbúa minnisblað þar sem mismunurinn á þessum tveimur frv., stjfrv. og frv. Samfylkingarinnar, var tekinn saman. Ef ég fer aðeins yfir það sem út af stendur í því efni, þá er það í fyrsta lagi að í frv. Samfylkingarinnar var lagt til að kveðið verði skýrar á um stjórnsýslulega stöðu Fjármálaeftirlitsins og lögð áhersla á að Fjármálaeftirlitið sé sjálfstæð og óháð ríkisstofnun sem lúti sérstakri stjórn. Á þessu er ekki tekið í frv. en ég tel afar mikilvægt að allt sé gert og líka í lögum til að undirstrika sjálfstæði Fjármálaeftirlitsins sem hefur auðvitað afar mikla þýðingu og að sú stofnun lúti ekki í einu eða neinu boðvaldi ráðherra. Ég lít reyndar svo á að þó að það standi ekki beinum orðum í frv. þá sé það skilningur allra að sjálfstæði stofnunarinnar sé engu að síður með þeim hætti að stofnunin lúti ekki boðvaldi ráðherra. Við höfum líka lagt til að viðskrh. verði skylt að gefa Alþingi skýrslu á hverju ári um störf Fjármálaeftirlitsins. Á því er tekið í þeirri brtt. sem nefndin flytur og þar er tiltekið að ráðherra geti annaðhvort lagt fram skýrslu um starfsemi Fjármálaeftirlitsins eða látið yfirlit um starfsemi þess fylgja með frv. til breytinga á lögum um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, sem gert er ráð fyrir að þurfi að breyta á hverju haustþingi. Ég tel þetta ákvæði afar mikilvægt. Þetta gefur þingmönnum tilefni og tækifæri til að ræða almennt um fjármálamarkaðinn, stöðu hans og eftirlitshlutverk Fjármálaeftirlitsins og að fara yfir það hvort einhverju þarf að breyta í lögum eða reglugerð til þess að styrkja enn frekar stoðir eftirlitsins. Síðan vorum við að ýmsu leyti með önnur ákvæði sem lúta að þeim tækjum sem eftirlitið hefur ef eftirlitsskyldir aðilar verða ekki við tilmælum um úrbætur og ætla ég aðeins að fara nánar inn á það í máli mínu á eftir. Ég ritaði undir nál. ásamt hv. þm. Margréti Frímannsdóttur með ákveðnum fyrirvara. Í rauninni má segja að þeir fyrirvarar séu þríþættir, þ.e. þeir lúta að þremur efnisatriðum í frv. Í fyrsta lagi, eins og ég nefndi áðan, hefðum við viljað sjá tekið á sjálfstæði stofnunarinnar með óyggjandi hætti í frv. og í lögunum. Í annan stað finnst mér það síður en svo til bóta að breyta þeim ákvæðum sem lúta að dagsektum og stjórnvaldssektum og draga verulega úr þeim, en í frv. var lagt til að dagsektirnar gætu numið frá 50 þús. kr. til 5 millj. kr. á dag og að heimilt væri að ákveða það sem hlutfall af tilteknum stærðum í rekstri hins eftirlitsskylda aðila og stjórnvaldssektir, sem mér fannst margir af hinum eftirlitsskyldu aðilum hafa ýmislegt við að athuga og höfðu raunar allt á hornum sér í því efni, gátu numið samkvæmt frv. 50 þús. kr. til 10 millj. kr. En samkvæmt þeim brtt. sem hér eru lagðar til er verulega dregið úr þessum fjárhæðum að beiðni eftirlitsskyldu aðilanna og það finnst mér slæmt. Engu að síður er þetta áfangi á þeirri leið að styrkja Fjármálaeftirlitið þannig að þeir hafi þau tæki sem til þarf. En við skulum sjá hvernig þessi ákvæði reynast og það gefst þá tækifæri síðar til að breyta þeim og herða á þessum atriðum. Þriðja atriðið sem ég vildi nefna varðar athugasemdir sem fram hafa komið hjá Blaðamannafélagi Íslands og snertir þagnarskylduákvæðið eða í raun og sanni aðgang að gögnum og upplýsingum hjá Fjármálaeftirlitinu. Ég get tekið undir það sem fram kemur hjá Blaðamannafélagi Íslands um rökstuðning þeirra fyrir því að verið sé að hefta að verulegu leyti aðgang þeirra að Fjármálaeftirlitinu, eðlilegan aðgang að mínu viti. Ég vil vitna, herra forseti, í umsögn Blaðamannafélagsins. Þeir hjá félaginu vitna í það að felld er brott í frv. --- reyndar var gerð tillaga um það, herra forseti, að fella út ákveðna tilvísunarsetningu sem var í upplýsingalögunum sem þeir töldu veikja verulega þann kafla upplýsingalaganna sem sneri að gögnum um einka- og fjárhagsleg málefni. Efh.- og viðskn. ákvað að setja þær tilvísanir aftur inn í upplýsingalögin. Þau standa því óbreytt að því er þetta varðar, en engu að síður var það niðurstaða meiri hluta efh.- og viðskn. að taka inn ákvæði sem lýtur að því að þagnarskylduákvæðið í lögum um viðskiptabanka framlengist með þeirri brtt. sem hér er lögð til til Fjármálaeftirlitsins. Um þetta segir Blaðamannafélag Íslands, með leyfi forseta: ,,Í 5. grein upplýsingalaganna, þar sem fjallað er um takmarkanir á upplýsingarétti vegna einkahagsmuna, segir að óheimilt sé að veita almenningi aðgang að gögnum um einka- og fjárhagsmálefni einstaklinga sem sanngjarnt og eðlilegt er að leynt fari nema sá samþykki sem í hlut á. Sömu takmarkanir gildi um aðgang að gögnum er varða mikilvæga fjárhags- eða viðskiptahagsmuni fyrirtækja og annarra lögaðila.`` --- Þetta er auðvitað lykilsetning, herra forseti, ,,sömu takmarkanir gildi um aðgang að gögnum er varðar mikilvæg fjárhags- og viðskiptahagsmuni fyrirtækja og annarra lögaðila``. Enn fremur segir í umsögn Blaðamannafélagsins: ,,BÍ telur að með þessu ákvæði sé staðinn fullur vörður um þá hagsmuni sem ætlunin er að vernda með 6. grein þess frumvarps sem efh.- og viðskn. hefur til meðferðar. Það er mikilvægt grundvallaratriði upplýsingalaga að í hverju máli fari fram hagsmunamat þar sem hinir tilgreindu hagsmunir, sem njóta verndar samkvæmt 5. grein (eða vegna almannahagsmuna samkvæmt 6. grein), eru vegnir saman við þá almannahagsmuni sem upplýsingarétturinn stendur vörð um. Mat á þessum hagsmunum annast úrskurðarnefnd um upplýsingamál og má skjóta úrskurðum hennar til dómstóla. 6. grein frumvarpsins virðist ætlað að breyta í grundvallaratriðum þessu ferli þannig að Fjármálaeftirlitið megi einungis láta upplýsingar í té á grundvelli úrskurðar dómara og þá einungis í þágu opinberrar rannsóknar eða við meðferð dómsmáls.`` Ég tel að ákvæði upplýsingalaganna séu nægjanleg til að vernda þá hagsmuni sem snúa að viðskiptahagsmunum fyrirtækja eða annarra lögaðila. Ef uppi er álitaefni í þeim efnum má með þessu ákvæði, eins og það er í upplýsingalögunum, skjóta ágreiningnum til úrskurðarnefndar sem vegur og metur þá almannahagsmuni sem þarna er um að ræða, og sem upplýsingarétturinn á að standa vörð um annars vegar og síðan viðskiptahagsmunir fyrirtækja og annarra lögaðila. Herra forseti. Ég mun því ekki greiða atkvæði með þeirri brtt. sem meiri hluti hv. efh.- og viðskn. leggur til varðandi það að framlengja þagnarskylduákvæði viðskiptabankalaganna yfir á Fjármálaeftirlitið, heldur tel ég að ákvæði upplýsingalaganna séu nægilega trygg og með þeim sama rökstuðningi eins og Blaðamannafélag Íslands teflir fram í umsögn sinni. Að öðru leyti, herra forseti, er ég í það heila tekið bærilega sátt við frv. sem kemur hér til umræðu eftir meðferð efh.- og viðskn. á málinu og tel að með því frv., sem væntanlega verður fljótlega að lögum, hafi staða Fjármálaeftirlitsins styrkst til muna og að hún sé eftir þessa lagasetningu miklu færari um að taka á álitaefnum sem upp koma á fjármálamarkaðnum.

Herra forseti. Þegar þau mál sem þetta frv. tekur til komu til umræðu á þinginu í haust hafði ég þau orð að það væri mjög líklegt, ég teldi mjög miklar líkur á því að unnt yrði að skapa breiða pólitíska samstöðu um breytingar á lögum um fjármálaeftirlit í landinu. Samkvæmt því frv. sem hér liggur fyrir hefur það í stórum dráttum tekist. Enda er það svo að allir nefndarmenn í efh.- og viðskn. skrifa undir nál., þrír að vísu með fyrirvara. Ég er einn þeirra sem skrifa undir nál. með fyrirvara og ætla í örstuttu máli að gera grein fyrir því hvers vegna ég geri það. Fyrst hvers vegna ég styð þetta frv. Frv. eða lögin, þegar þau koma til sögunnar, munu styrkja starfsheimildir Fjármálaeftirlitsins. Fjármálaeftirlitinu er betur tryggður aðgangur að gögnum og upplýsingum og eykur möguleika Fjármálaeftirlitsins á því að gegna eftirlitshlutverki sínu. Síðan um þau atriði sem ég hef miklar efasemdir um, þá er það í fyrsta lagi hvað snertir févíti og dagsektir. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir að Fjármálaeftirlitið geti ákvarðað dagsektir sem geta numið frá 10 þús. kr. til 1 millj. kr. en að auki getur Fjármálaeftirlitið lagt févíti á eftirlitsskylda aðila sem brjóta gegn ákvörðunum sem teknar hafa verið af Fjármálaeftirlitinu, og geta þær sektir eða févíti numið frá 10 þús. kr. til 2 millj. kr. Slíkum ákvörðunum Fjármálaeftirlitsins er unnt að vísa til kærunefndar, úrskurðarnefnar, sem skipuð er af Hæstarétti eða tilnefnt er í samkvæmt ábendingum frá Hæstarétti, því það mun vera ráðherra sem gengur frá skipuninni. Sú úrskurðarnefnd getur síðan hnekkt ákvörðunum Fjármálaeftirlitsins. En þrátt fyrir þennan fyrirvara hef ég mjög miklar efasemdir um að framkvæmdarvaldinu, eða framkvæmdaraðila eins og Fjármálaeftirlitinu, sé fengin sú heimild í hendur að leggja á sektir. Að þessu leyti tek ég undir gagnrýni sem kom fram í umræðunni á undan frá hv. þm. Pétri H. Blöndal. Önnur atriði sem ég vil gera athugasemdir við snerta upplýsingaskylduna. Þar eru gerðar breytingar frá því fyrirkomulagi sem nú er við lýði og er þær að finna í 6. gr. frv. og brtt. sem síðar komu fram við þá grein. En þar segir, með leyfi forseta: ,,Upplýsingar sem háðar eru þagnarskyldu samkvæmt lögum sem gilda um eftirlitsskylda aðila eru háðar sambærilegri þagnarskyldu þegar þær hafa verið afhentar Fjármálaeftirlitinu.`` Þannig er komist að orði í brtt. Um hvað snýst þetta mál? Jú, við höfum hér dæmin fyrir okkur. Í haust komu upp tvö dæmi þar sem fréttamenn, í öðru tilvikinu fréttamaður Morgunblaðsins kærði synjun Fjármálaeftirlitsins um að veita honum aðgang að öllum bréfum sem farið höfðu á milli Fjármálaeftirlitsins og fyrirtækisins Orca SA frá því fyrr um haustið. Og í úrskurði kærunefndarinnar var þessari ákvörðun Fjármálaeftirlitsins hnekkt og því gert að veita blaðamanni Morgunblaðsins umbeðnar upplýsingar. Hitt tilvikið sem ég vildi vitna í snertir Lífeyrissjóð Vestfirðinga og Lífeyrissjóð Vestmannaeyja vegna fjárfestinga þeirra í hlutabréfum fyrirtækja í heimabyggð sjóðanna. Að þessu sinni var það Jón Birgir Pétursson, blaðamaður á DV, sem kærði til úrskurðarnefndar synjun Fjármálaeftirlitsins um umbeðnar upplýsingar. Á hvaða grundvelli kvað kærunefndin upp sinn úrskurð? Hún kvað sinn úrskurð upp á grundvelli upplýsingalaga sem taka til opinberrar stjórnsýslu, opinberra stofnana á borð við Fjármálaeftirlitið. Það gilda mun rýmri reglur eða strangari ákvæði, eftir því hvernig menn vilja líta á málin, gagnvart opinberum aðilum en einkaaðilum um upplýsingaskyldu. Og það var á grundvelli þess sem tókst að knýja Fjármálaeftirlitið til að láta umbeðnar upplýsingar af hendi. Núna er sú breyting gerð á að það er sett inn í lögin ákvæði þess efnis að Fjármálaeftirlitið skuli háð þagnarskyldu þrátt fyrir að stofnunin sé opinber stofnun sem heyrir undir upplýsingalög. Þetta er breytingin. Það eru ákveðin rök fyrir þessari breytingu, vissulega, að sömu lögmál skuli gilda um upplýsingar hvar sem þær eru í kerfinu, þ.e. hvar sem þær eru í kerfinu þá beri sömu lög að gilda um upplýsingarnar. Þegar stofnanir eða fyrirtæki sem sýsla með peninga eru kærðar til Fjármálaeftirlitsins þá er það hins vegar iðulega svo að þær eru jafnframt í opinberri umræðu og ég er almennt fylgjandi því sjónarmiði að sú umræða eigi að vera eins opin og gerlegt er. Ég held að það sé óhætt að segja að í báðum þeim tilvikum sem ég vitnaði til varðandi Orca-hópinn annars vegar og síðan lífeyrissjóðina hins vegar þá hafi það verið til góðs að fá þessi mál upp á yfirborðið og gögnin reidd fram. Hins vegar finnst mér það engan veginn einhlítt mál hvað beri að gera í þessu. Mér finnst það engan vegin einhlítt. Ég hef hins vegar ákveðið að taka afstöðu með Blaðamannafélaginu í þessu máli og styðja þeirra sjónarmið einfaldlega vegna þess að ég er því fylgjandi að upplýsingar séu allar uppi á borði og að sem allra minnst leynd sé yfir þeim, ekki síst þegar um er að ræða stór fjárfestingarfyrirtæki og fjárreiður þeirra. Þetta voru þau atriði sem ég vildi koma á framfæri í tengslum við þessa umræðu. Ég hef miklar efasemdir og geri fyrirvara varðandi dagsektir og févíti og einnig varðandi þessa grein sem lýtur að upplýsingaskyldunni.