Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Meiri hl. fjvn. hefur lagt fram nál. á þskj. 465 svo og brtt. á þskj. 461, er ég skal gera grein fyrir hér á eftir. Auk þess eru brtt. á þskj. 479 o.fl., sem mestmegnis eru leiðréttingar. Því miður tókst ekki að fá fullt samkomulag um afgreiðslu frv. í fjvn. Stjórnarandstaðan, hv. 8. landsk. og hv. 2. þm. S–M., sá sér ekki fært að undirrita nál. meiri hl. og kaus að skila séráliti. Ég vil taka það fram, að minni hl. tók þátt í öllum störfum n. og sat með henni alla fundi, og margar af till. á þskj. 461 eru einnig samþ. af minni hl. í fjvn. Frv. til fjárl. var fyrst lagt fram á Alþ. í október s.l. Niðurstöður á því frv. voru allt aðrar en á því frv., sem síðar var lagt fram. Tekjur á því frv. voru áætlaðar 155 milljónir, en gjöld 156 milljónir, svo að hallinn nam tæpum 900 þús. kr. Fjvn. lagði mikla vinnu í það frv., enda átti það að fá afgreiðslu fyrir áramót. En þegar ljóst var, að dýrtíðarfrv. kæmi til afgreiðslu fyrir áramót, var það sýnilegt, að ekki yrði hægt að afgreiða fjárl. fyrir þann tíma. Það varð nauðsynlegt að leggja fram nýtt fjárlagafrv., og þegar þingi var frestað í desember, tilkynnti fjmrh., að hann mundi leggja fram annað frv. til fjárlaga og undirbúa það í þinghléi, og óskaði þess, að fjvn. kæmi saman til funda á nýjan leik þ. 6. jan. til þess að athuga þann undirbúning. N. hélt síðan daglega fundi og einnig daglega fyrir jól, og hélt hún þannig alls 67 fundi. Henni bárust 320 erindi varðandi afgreiðslu fjárl. og n. og form. hennar áttu margvíslega fundi við ýmsa aðila. 8. jan. bað n. með bréfi til fjmrn. um eftirfarandi gögn í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna: Í fyrsta lagi um nýja tekjuáætlun. Í öðru lagi um yfirlit yfir skuldir ríkissjóðs í árslok 1947. Í þriðja lagi sundurliðaðan lista yfir allar launagreiðslur á árunum 1946–'47. Í fjórða lagi um greinargerð, álit og tillögur sparnaðarnefndar, sem stjórnin skipaði til þess að gera till. um niðurfærslu á rekstrarútgjöldum ríkisins. Í fimmta lagi um álit fjmrh. um starfsskyldur opinberra starfsmanna. Sum af þessum gögnum bárust n. fljótt í hendur, önnur seinna eða alls ekki, - og vil ég fara um það nokkrum orðum. Það mun reynast erfitt að fá launaskrána, þótt það sé mjög nauðsynlegt að áliti n. Mun það stafa mest af því, að hlutaðeigendur kæra sig ekki um, að það sjáist, hve mikil laun þeir taka samanlagt úr ríkissjóði, og því verða erfitt að komast til botns í því. Ýmiss konar getum er leitt að því, hve mikil laun sumir taki úr ríkissjóði - allt frá 35 og upp í 90 þús. kr. En n. er ókunnugt um, hve mikil hæfa er fyrir þessu. Þó komst n. að því, að einn starfsmaður ríkisins fékk 35 þús. aukreitis fyrir störf sín, sem jafnvel ríkisstj. sjálf hafði ekki hugmynd um. Ég vil taka það fram fyrir hönd n., að hér er ekki um að ræða árás á einstakling, heldur var það af tilviljun, að n. komst að þessu, og það var ekki ætlunin að taka neinn fyrir persónulega, en hún vonast eftir því, að hæstv. ráðh. láti athuga þetta mál fyrir næsta þing. Það fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, fékk n. til athugunar þ. 27. jan. s.l., og er það nokkuð frábrugðið hinu fyrra. Skal nú getið hinna helztu breytinga. Samkv. 7. gr. hafa vextir hækkað um nærri 4 millj. Gjöld til heilbrigðismála hækkað um 4.3 millj. Framlög til raforkumála um 440 þús. 19. gr. hefur hækkað um 55 millj., sem eiga að fara til dýrtíðarráðstafana. Hækkanir nema alls (i3840000.00 kr. og eru mestmegnis vegna dýrtíðarráðstafana. Lækkanir eru á 10. gr. um 160 þús., á 11. gr. um 385 þús., á 13. gr. um 43 þús., á 14. gr. um 806 þús. - alls tæpar 1.5 millj. og stafa af umreikningi á vísitölu úr 310 í 300 stig. 17. gr. lækkar um 2 millj. kr., og stafar það sumpart af yfirfærslu á 10. gr. Aftur á móti er þar bætt við nýjum lið, 1 millj. króna til meðgjafar með börnum, sem eiga erlenda feður. Af þessu er ljóst, að gjaldahækkanirnar stafa einkum frá dýrtíðarlögunum, en ekki af hækkunum einstakra liða frv. Hækkun tekna á 2. gr. er 57 millj. kr., á 3. gr. 3.6 millj. Tekjuhækkunin nemur þannig 60.6 millj. kr. Rekstrarhalli verður 250 þús. kr. minni en á hinu fyrra frv. Greiðslujöfnuður verður aftur óhagstæður um 9 millj. Ég mun nú fara út í einstakar gr. og brtt., sem meiri hl. fjvn. leggur til, að verði samþykktar. Þegar n. gekk frá tekjunum á 2. og 3. gr., hafði hún áður rætt við ríkisstj. þar að lútandi, og enn fremur hafði hún hliðsjón af árstekjunum 1947, sem voru nærri 240 millj. Enda þótt hæstv. fjmrh. haldi þær vera 234 millj., er hitt nær lagi, því að þar kemur til viðbótar 5 millj. kr. yfirfærsla frá fyrra ári. Þá hafði n. einnig hliðsjón af innflutningsáætlun fjárhagsráðs og ræddi allýtarlega við ráðið og hæstv. fjmrh. Meiri hl. leggur ekki til að hækka tekjuáætlunina á 2. gr. um skatta og tolla. Aftur á móti er minni hl. þessu ásamþykkur, og mun hann skýra sérstaklega frá afstöðu sinni. Um 3. gr. liggur fyrir till. að hækka tekjur póstsjóðs sem svarar rekstrarhalla hans á frv., en hann nemur 820 þús. kr. Meiri hl. leggur þetta til vegna þess, að upplýst er við umræður við póst- og símamálastjórnina, að tekjuáætlunin fyrir árið 1947 hafi raunverulega staðizt, en halli orðið á bifreiðaflutningum á milli Hafnarfjarðar og Rvíkur og rekstrartapið á þeim leiðum numið um 200 þús. kr. Meiri hl. telur ekki eðlilegt að reka þetta með tapi og telur, að stefna beri að því, að ríkissjóður komist hallalaust út af slíkum rekstri. Með þessum rökum leggur n. til að hækka þessar tekjur - enda er það upplýst, að fargjöld á leiðinni milli Hafnarfjarðar og Rvíkur hafa stórlega hækkað, svo að vonir standa til að vinna upp hallann. Meiri hl. n. leggur til, að framlag til sveitasíma hækki um 320 þús. kr. Símar eru nú orðnir svo eftirspurðir og þýðingarmiklir í sveitunum, að n. sá sér ekki annað fært en verða við þessum tilmælum um hækkun og væntir, að þrátt fyrir margvíslega erfiðleika á öðrum rekstri verði ekki dregið úr þessu framlagi. Það er vitað mál, að þörfin fyrir síma í sveitum er alltaf að vaxa. Þessu veldur m.a. það, að margir bæir hafa farið í eyði á undanförnum árum, og er því viða orðið lengra milli byggðra bæja en áður var. Nú er líka nauðsynlegra en áður að hafa símasamband vegna atvinnuveganna. N. leit því svo á, að ekki væri hægt að bæta skjótara né betur úr ýmsum vandamálum sveitanna með öðru en þessum símalögnum né á ódýrari hátt. Þá leggur n. til, að tillag til landssmiðjunnar hækki til að mæta rekstrarhalla, rúmum 37 þús. kr., og finnst okkur óþarfi að vera að setja stofnun með milljónaveltu inn á fjárlög vegna nokkurra þús. kr. halla, og ætti að vera hægt þar að ná réttum og hallalausum rekstri. Meiri hl. n. gerir enga breytingu á rekstri útvarpsins. En það er harla óviðkunnanlegt, að ekki skuli vera hægt að reka viðgerðastofuna og viðtækjasmiðjuna án halla, en hann er nú um 50 þús. kr. Viðgerðastofan veitir nú landinn nokkra þjónustu. En því er ekki svo farið með viðtækjasmiðjuna og því ekki afsakanlegt með hana, og verða viðkomandi aðilar að bæta úr þessum misbrestum. Útvarpið má ekki láta blekkjast af því, þótt það hafi risatekjur, og er jafnnauðsynlegt að halda vel á fjármálunum, þótt því hafi verið sköpuð góð aðstaða. Og er óvíst, að þetta hefði gerzt, ef tekjuöflun hefði verið erfið. Það má benda á það, að lánað hefur verið úr sjóðum útvarpsins án heimildar, m.a. til hljóðfærakaupa og fleira, sem má benda á, að miður fari. Verður því annaðhvort að setja traustara eftirlit með þessu eða skerða tekjur útvarpsins, svo að þetta sé ekki hægt. Ég vil geta þess, að þessar umkvartanir eru fremur frá mér persónulega heldur en frá n. Tekjur útvarpsins munu nú vera um 120 þús. af viðtækjaverzluninni. Auk þess fær útvarpið árlega mikið fé frá ríkinu vegna auglýsinga, og mun sá tekjuliður hafa verið óvenju hár á þessu ári samkv. bréfi frá útvarpsstjóra. Þá er nú tekinn upp á fjárl. nýr liður, nr. 6 í 3. gr. A., um trésmiðju ríkisins. En það virðist skorta heimild fyrir að setja slíkt á fjárl., og bæri ríkisstj. eðlilega að afla sér heimildar til að starfrækja slíkt. Þá kemur Tunnuverksmiðja ríkisins með 5 millj. og 700 þús., og hefur fjvn. ekkert fengið um þetta nema eitt lítið skeyti. Teljum við slíka afgreiðslu vítaverða og verðum að krefjast annars og meira, ef taka á þetta inn á fjárl. - Ég hef nú lýst tekjuliðunum að nokkru og kem nú að gjöldunum. Fjvn. hefur ekki gert till. til breyt. á 7. gr., en hún hefur verið hækkuð um 4 millj. síðan í fyrra vegna vaxta af lánum ríkisstj., skuldagreiðslna og annarra kvaða, og eru þessar þær helztu: Síldarverksmiðjur ríkisins 1947–'48 5500000 Skeiðsfossvirkjunin 1947 730000 Skagastrandarhöfn 1947 350000 samtals 6680000 Þetta er engan veginn tæmandi yfirlit yfir hinar gegndarlausu kröfur um alls konar afborganir ríkissjóðs. Væri full þörf eftirlits á þessu sviði. Hollt væri að minnast þeirra upplýsinga, er fram komu í gær, að 5 millj. kr. hefðu farið í eitt fyrirtæki, 3 millj. varið til ferðavagna og 1 millj. í fiskiðjuver ríkisins, auk 8 millj. kr. til fiskiðjuvers, sem fiskimálanefnd lét reisa með vafasömum heimildum. Ég mun nú ekki taka fleiri dæmi. Ég tel, að ríkisstj. geti ekki tekið svona mikið fé og mætt hallanum síðan með niðurskurði á nauðsynlegum liðum eða skattaálagningu á fólk, sem greiðir þegar drjúgan skerf í ríkissjóð. Um 10. gr. má benda á það, að 5. till. á þskj. 461 er hækkun um 17400 kr. vegna þess, að fyrrv. sendifulltrúi, Vilhjálmur Finsen, hefur frí með fullum launum, og við sendiráðin í Moskvu og París hækkar risna og staðarkostnaður vegna dýrtíðar í þessum löndum. Aftur á móti má taka 500 þús. kr., sem eru í sjóði hjá samninganefnd utanríkisviðskipta og er afgangur af útflutningsgjöldum. Þar eð mikill hluti þessara viðskipta fer fram gegnum áðurgreind sendiráð í Moskvu og París, er eðlilegt að taka þetta fé inn í þessa grein til lækkunar á útgjöldum þeirra, og hef ég rætt þetta að nokkru við ríkisstj. Þá er 11. gr. Í 8. Till. er gert ráð fyrir að hækka tekjurnar af iðjurekstri á Litla-Hrauni um 100 þús. Ekki er fyllilega hægt að segja um, hvort þetta næst, en fjvn. vonar, að svo verði, enda sjálfsagt að reyna að hafa sem mest upp úr þessum rekstri, úr því að á annað borð er verið að fást við hann. Í 9. lið er lagt til, að niður falli útgáfa félagsdóma, 9 þús. kr. Dómar eru nú fáir hjá félagsdómi, og raddir hafa verið uppi um það í fjvn. að leggja hann niður, en það er ekki hægt nema með lagabreytingu, svo að það er ekki hægt í bili. 10. liður er um það að hækka tekjur skipaeftirlitsins, svo að þær verði jafnar gjöldunum, eins og til dæmis við bílaeftirlitið. Þetta hefur valdið ágreiningi innan n. M.a. er hv. 1. landsk. á móti þessu og segir sem svo, að fremur beri að hugsa um öryggi manna og eignir en það, að eftirlitið kosti ríkið nokkurt fé. Hins vegar leggur meiri hl. n. til, að skipaskoðunin reyni að láta tekjur og gjöld standast á. 11. brtt. er um að samræma fiskimat, samræma mat á ísfiski og saltfiski, þannig að kostnaður minnki, svipað og frv. stj. í Ed. gerir ráð fyrir, ef það verður að lögum. Og þótt frv. nái ekki fram að ganga, er samt sem áður hægt að koma þessu fram í reglugerðarformi, þar eð fiskimatið er ekki rekið samkvæmt lögum nú. Þessi lækkun, er í 2 liðum. Það er ekki meiningin að lækka laun, heldur að minnka skrifstofuhald, en þó verður nokkuð aukið við saltfiskmatið. Þá ætti ferðakostnaður að minnka allmikið. Þá vil ég leyfa mér að benda á það, að meiri hl. fjvn. hefur ekki séð sér fært að verða við tilmælum frá fjárhagsráði og viðskiptanefnd að hækka gjöld til þessara stofnana, og vísa ég þar til nefndarálits. En nokkrir voru með tillögu viðskiptanefndar að hækka framlag til n. um 384 þús. kr. fram yfir fjárl., en þessari hækkun átti að mæta með nýju gjaldi á benzínskömmtunina og aðra liði. Fjvn. getur ekki fallizt á, að fjárhagsráð taki upp nær 800 þús. kr. til að standast kostnað ráðsins auk þeirra 2.5 millj., sem því eru ætlaðar. Stofnun þessi hefur gert ýmislegt gagn og ýmislegt ógagn einnig. Og meiri hl. þjóðarinnar mun vera þeirrar skoðunar, að ógagnið muni vera meira en gagnið. Það er gert of mikið af því að stjórna þjóðinni með skrifstofuvaldi og höftum, en slíkt á illa við stórhuga og framgjarna þjóð, sem vill brjótast áfram og njóta frelsis. Það ber því brýna nauðsyn til að gera þetta allt einfaldara og ódýrara og í samræmi við hugsanir og venjur þjóðarinnar. 12. brtt. er um að kostnaður við húsaleigunefndir falli niður, og leggur meiri hl. það til. Einn nm., hv. 1. landsk., er mjög á móti því og heldur því réttilega fram, að slíkt verði ekki gert nema með lagahreytingu. Einnig er hæstv. forsrh. á móti, að svo verði gert. Það væri sanngjarnt að hafa þetta þannig, að hver bæjarstjórn réði því sjálf, hvort hún hefði húsaleigunefnd eða ekki. N. var sammála um, að embætti skattdómara mætti falla niður, en slíkt er ekki hægt nema með lagabreytingu og samráði við dómsmrn. Þá var n. sammála um að fella niður 5 þús. kr. til nýbyggingarsjóðsnefndar og álítur, að hægt sé að leggja starfssvið hennar undir ríkisskattanefnd, sem þarf hvort eð er að fylgjast með nýbyggingarsjóði. Hvað viðvíkur kostnaðinum af framtalsnefnd þá ætti hagnaður sá, er af eignakönnuninni varð. að geta nægt handa þeim mönnum, sem þar unnu, þótt hann væri ekki mikill Ef allar brtt. meiri hl. n. við 11. gr. yrðu samþ., mundu þær lækka útgjöld af þessari grein um 555360 kr., og yrði þá að gera ráðstafanir til þeirra lagabreyt., sem við þarf. Í sambandi við 12. gr. má benda á, að fyrirhugað er að leggja niður heilsuhælið í Kaldaðarnesi og að jörðin verði seld. Ætlað er, að fé það, sem fyrir jörðina fæst, sé látið ganga til stofnunar nýs hælis fyrir ofdrykkjumenn, og munu því útgjöldin til hælisins, 50 þús. kr., haldast áfram. 16. brtt. er nýr liður, 100 þús. kr., til heilsuverndar í kaupstöðum, vegna þess að fresta hefur orðið framkvæmd III. kafla laga um almannatryggingar, og var nauðsynlegt að taka það inn í 12. gr. fjárl. Þá skal komið að þeirri grein, sem mestum útgjöldum veldur, 13. gr. A, um vegamál. 17. brtt. meiri hl. n. hækkar framlagíð um 3.8 millj. og skiptist á 146 vegi í landinu. Þar sem þetta var stærsta breyt., sem gerð var í n., þykir hlýða að gera nánari grein fyrir henni. Sú skoðun kom fram í n., einkum frá hv. 5. þm. Reykv. (SK), að ríkisstj. væri fengi féð óskipt til ráðstöfunar og hún ráðstafaði því síðan. Þá var lagt til, að dregið yrði nokkuð úr framkvæmdum á þessu sviði, við vegi, brýr og þó einkum byggingar, til þess að ríkið tæki ekki þátt í kapphlaupi um vinnuaflið. Meiri hl. n. lítur svo á, að það sé meginskilyrði, að samgöngukerfi þjóðarinnar sé bætt, bæði á landi og sjó, og beri ekki að láta einstök héruð ganga fyrir öðrum um samgöngubæturnar, nema alveg sérstaklega standi á. Þó að sú stefna væri að sumu leyti hagstæð fyrir ríkið að ganga til fulls frá samgöngukerfi þess héraðs, sem byrjað væri á, áður en farið væri að teygja sig til annarra héraða, þá mundi sú stefna beinlínis leiða til þjóðflutninga milli héraða, og meðan ekki er beint farið að skipuleggja slíka flutninga að öðru leyti og flytja fólkið til í landinn, álítur n. rangt að fylgja þeirri stefnu í vegamálunum, sem ég minntist á. Þá hefur komið fram sú skoðun, að hin afskekktari héruð þyrftu ekki lengi að bíða eftir vegum og brúm, þótt vegir og brýr í stærri og þéttbýlli héruðum gengju fyrir í byrjun, síðan kæmi þá að afskekktu héruðunum. En reynslan hefur sannað, að þetta er rangt og afskekktu héruðin þurfa bara að bíða endalaust, því að það hefur komið í ljós, að þau héruð, sem fyrst fengu vegi og brýr, gera alltaf nýjar og auknar kröfur til þessara framkvæmda vegna stækkunar flutningatækjanna og meiri kröfur en þau héruð, sem enga vegi hafa fengið ennþá, svo að afskekktu héruðin fengju aldrei vegi, ef stöðugt ætti að láta kröfur stóru héraðanna ganga fyrir. Vegna stækkunar flutningatækjanna og þessarar þróunar varð að endurbyggja Ölfusárbrú, og sama ástæðan er lögð til grundvallar endurbyggingu Þjórsárbrúar, því að ef þau héruð gerðu sér að góðu þau flutningatæki, sem þessar brýr þola, mundu þær ekki vera endurbyggðar. Það er því ljóst, að ef þannig á að halda áfram, verður það á kostnað þeirra héraða. sem enga vegi og brýr hafa fengið. Væri þeirri stefnu haldið áfram, yrðu ýmis blómleg héruð að bíða svo lengi eftir nauðsynlegum vegum og samgöngubótum, að þau yrðu komin í auðn, áður en samgöngukerfi þeirra væri komið í lag. Hv. 1. landsk. var mótfallinn stefnu þeirri, sem ofan á varð í fjvn., að skipta vegafénu á milli héraða og landshluta, og hann tók það alveg sérstaklega fram, að hann væri á móti því, að byrjað væri á nýjum vegum eða þeir teknir upp í frv. En hækkun til nýrra vega er nú hin sama og á síðustu fjárl. S.l. ár voru 800 km vega teknir í þjóðvegatölu. Á síðasta ári var unnið í 20 vegum fyrir 685 þús. kr. fram yfir vegafé á fjárl., og lánuðu héruðin þessa upphæð umfram lögboðin framlög vaxtalaust og án þess að vita, hvenær féð fengist endurgreitt, og sýnir þetta betur en nokkuð annað hina knýjandi nauðsyn þessara héraða á samgöngubótum. Í Bitruvegi var unnið fyrir 120 þús. kr. umfram fjárveitingu. Þetta fé var boðið fram heima í héraði, því að héraðsbúum þótti mikið við liggja að ljúka við veginn í fyrra, og varð samkomulag um það við ráðh., að héraðsbúar fengju endurgreidda þessa upphæð af framlagi þessa árs til vegarins. Þá vil ég geta þess, að leiðrétt verður skekkja um Öxnadalsheiðarveg. Þá kem ég að 18. brtt. n., en samkvæmt henni hækkar framlag til brúargerða um 1.8 millj. kr., úr 1 millj. í 2 millj. og 795 þús. kr. Að þessari hækkun hníga öll sömu rökin og að hækkun vegaframlagsins. S.l. ár voru byggðar brýr fyrir 4 millj. kr. - Með 19. brtt. n. er aftur lagt til, að liðurinn „Til brúasjóðs samkvæmt lögum“ falli niður, en það eru 600 þúsund krónur á frv., svo að ef sú brtt. nær samþykki, verður framlag til brúa á fjárlögum þessa árs alls 2.2 millj. kr., eða heldur lægra en s.l. ár. Æskilegt hefði verið að hafa þetta framlag hærra, það játa ég, og þarf ekki annað en minna á brúargerðir á Þjórsá og Blöndu í því sambandi, framkvæmdir, sem liggja þegar fyrir. 20. brtt. er um bað, að framlag til ræktunarvega í Flatey á Breiðafirði verði hækkað um 5000 kr., eða í 10000 kr. S.I. ár var varið 41) þús. kr. í þessa vegagerð af mikilli og brýnni nauðsyn, og ætla ég ekki að orðlengja um það. Um 13. gr. B, framlag til flóabátanna, gerði meiri hl. fjvn. enga brtt. Þá kem ég að 13. gr. C, hafnamálunum, það er VIII. liður, framlag til hafnargerða og lendingabóta. Meiri hl. n. leggur til, að þessi liður hækki í heild um 1.5 millj. og fénu verði úthlutað til hafnarmannvirkja og lendingabóta samkvæmt sundurliðun n. á þskj., það er 21. brtt. Þörfin fyrir lendingabætur er mjög brýn um land allt, og er ekki gerlegt fyrir n. að segja fyrir um það, hvaða staðir skuli ganga fyrir um skjól fyrir fiskibátaflota sinn til að draga úr tjónsáhættunni, það verður hafnarmálaskrifstofan að ákveða nánar. Samkvæmt upplýsingum vitamálastjóra á ríkið ógreitt 3 millj. kr. til lögboðinna hafna á landinu, og eru það ekki færri en rúmlega 20 hafnarsjóðir, sem kröfu eiga á því fé. Fjvn. treystir sér þó ekki til að inna allar þessar greiðslur af hendi á þessu ári. 2 millj. af þessu eru geymslufé, sem ekki hefur verið unnið fyrir, mest vegna þess, að ekki hefur þótt hagkvæmt að hefja framkvæmdir á viðkomandi stöðum fyrr en meira fé væri fyrir hendi en var. 22. brtt. er um það að hækka tillag til hafnarbótasjóðs um 350 þús. kr. Ég vil í þessu sambandi benda á, að n. hefur ekki séð sér fært að ætla væntanlegum landshöfnum í Njarðvíkum og Hornafirði neitt af þessu fé, og til þeirra mannvirkja hefur ekkert verið tekið upp af n., og mun því þurfa að taka lán til þeirra framkvæmda, ef ríkisstj. ætlar að ráðast í þær. 23. brtt. er varðandi flugmálin. Meiri hl. n. leggur til, að kaflinn verði orðaður um, og er það gert í samráði við flugráð ríkisins og ríkisstjórnina. Samkvæmt brtt. n. verður útkoman á þessum lið 485 þús. kr. hagstæðari en samkvæmt frv. sjálfu, og stafar það af því, að tekjurnar af flugvöllunum eru áætlaðar hærri. Allar brtt. fjvn. til hækkunar á 13. gr. nema 6.5 millj. kr. að frádregnum þeim lækkunum á greininni, sem lagt er til, að samþykktar verði. Þá kem ég að 14. gr. 24. brtt. n. er um það, að hækka námsstyrki til háskólastúdenta úr 140 þús. kr. í 200 þús. kr. Það er vitanlegt, að stúdentafjöldinn eykst með ári hverju, og ef heildarstyrkupphæðin er ekki hækkuð í samræmi við það, þá lækka styrkirnir á hvern einstakan. Með 25. brtt. er lagt til að lækka framlag til tilraunastofu háskólans á Keldum um 100 þús. kr. Rætt hefur verið við ríkisstj. um það atriði, og telur hún, að hægt verði að komast af með þetta á þessu ári. 26. till. n. á við B II b, að tekinn verði upp nýr liður, 12 þús. kr., til Elíasar Eyvindssonar læknis, til svæfingarnáms í Ameríku. Eftir að n. hafði kynnt sér, að enginn sérfræðingur er hér á landi í þessari grein, tók hún liðinn upp og væntir þess, að fjárveiting þessi nái fram að ganga. 27. till. er um það að hækka styrk til byggingar barnaskóla um 500 þús. eða upp í 31/2 millj. kr. Allar upplýsingar, sem n. hefur fengið varðandi þetta, hníga þó að því, að þessi upphæð þyrfti að vera miklu hærri. Ríkissjóður skuldar m.a. Reykjavíkurbæ vegna barnaskóla, og ef allt ætti að greiða upp, þyrfti þessi liður mjög að hækka. Ef á að draga úr opinberum byggingum á árinn, hlýtur það m.a. að ganga út yfir byggingar barnaskóla eins og aðrar byggingar, sem krefjast mikils gjaldeyris og draga töluvert vinnuafl frá framleiðslunni. Um þennan lið hefur þó náðst samkomulag milli n. og hæstv. menntmrh., sem vildi fá meira fé í þetta. Þá er brtt. 28, við 14. gr., en þar er lagt til, að framlag til íþróttasjóðs verði lækkað um 100 þús. kr., úr 700 þús. niður í 600 þús. kr. Út af þessum lið varð ágreiningur í n. Hv. 1. þm. Rang. og 2. þm. N-M. voru mjög á annarri skoðun en meiri hl. n. í þessu máli, en meiri hl. litur svo á, að þessi lækkun sé gerð af sömu nauðsyn og neyðzt er til að veita of lítið fé til barnaskólanna og væntir þess, að till. verði samþ. Hér er síður en svo um neina andúð á íþróttunum að ræða, heldur aðeins illa nauðsyn. 29. brtt. n. er um það, að tekinn verði upp nýr liður, 50 þús. kr. til undirbúnings þátttöku í Ólympíuleikjunum í ár. Þetta er loforð frá síðasta Alþ. Þegar fjvn. var að undirbúa fjárl. í fyrra, bárust henni óskir um 100 þús. kr. fjárveitingu í þessu skyni, og varð það úr að skipta henni á tvö ár, og er þess vænzt, að þetta verði nú samþykkt. Með 30. Till. n. er framlag til Skáksambands Íslands hækkað um 1400 kr., eða í 3000 kr., sem viðurkenning fyrir að halda uppi heiðri Íslands í skáklistinni, og er þess vænzt, að sú hækkun verði samþykkt. 31. till. er nýr liður og fjallar um að veita Sigursveini Kristinssyni 6000 króna styrk til framhaldsnáms í fiðluleik, en þessi styrkur hefur verið á fjárl. í tvö ár. Sigursveinn er lamaður, en hefur sýnt frábærlega mikið þrek við námið undanfarin ár og komizt langt á tónlistarbrautinni. Það má t.d. nefna það, að hin nýstofnaða symfóníuhljómsveit hefur opinberlega leikið lag eftir þennan unga mann. Í 32. till. er prentvilla, það sem er innan sviganna, og verður það leiðrétt fyrir 3. umr. 33. brtt. á við A. VII. 33, orðalagsbreyting, að fyrir orðin „til lesstofa“ komi: til bókasafna. - Ætlazt er til, að 25 þús. kr. af þessari upphæð gangi til bókasafnsbyggingar á Akranesi, sem brann s.l. ár, og er þetta eiginlega loforð. 34. till. er um að verja 10 þús. kr. til útgáfu ritsins „Zoology of Iceland“, og 35. till. um að veita Ara Arnalds, fyrrum bæjarfógeta, 6000 kr. til ritstarfa, einkum til að rita baráttusögu sjálfstæðismáls þjóðarinnar, en hann umgekkst á sínum tíma marga forvígismenn þess og er málunum þaulkunnugur, og þótti rétt að styrkja hann til þessa. Í sambandi við 36. till. vil ég benda á, þar sem hæstv. menntmrh. er hér viðstaddur, að í frv. er styrkur til leikskólanna í landinu sundurliðaður og honum skipt milli leikskóla Lárusar Pálssonar, Soffíu Guðlaugsdóttur og Jóns Norðfjörðs, og gerir n. engar till. til breyt. á heildarupphæðinni, en henni barst umsókn um styrk frá nýjum leikskóla, leikskóla Ævars Kvarans, og vildi n. ekki dæma á milli þessara skóla eða skipta fénu milli þeirra og ekki veita meira fé til þessara mála og áleit, að það færi bezt á því að gefa það í vald ráðh. að skipta fénu milli skólanna, hvort sem hæstv. ráðh. þykir nokkur fengur í því eða ekki. Eins og kunnugt er, hefur einnig verið veitt fé á fjárlögum til kennslu í framsagnarlist, það eru gamlir liðir, og væri æskilegt, ef ríkisstj. sameinaði þetta allt í einn lið. Í 37. brtt. n. eru teknir upp tveir menn, sem áður hafa haft styrk á fjárlögum, Páll Kr. Pálsson til tónlistarnáms og Þorsteinn Hannesson til söngnáms, 6000 kr. hvor. Enn fremur er nýr liður 6000 kr. til Þórunnar litlu Jóhannsdóttur samkvæmt ósk hæstv. menntmrh., og var enginn ágreiningur í n. um að styrkja þetta undrabarn til náms í tónlistinni, og loks er 6000 kr. styrkur til Gerðar Helgadóttur, sem leggur stund á myndlistarnám. Ef allar brtt. við 15. gr. eru samþ., hækka þær alls útgjöld á greininni um 50 þús. kr. Ég kem þá að 16. gr. og vil fara nokkrum orðum um brtt. n. við hana. 38. brtt. n. fer fram á, að styrkur til Búnaðarfélags Íslands lækki um 15 þús. kr., úr 1 millj. niður í 985 þús., en í 39. brtt. er aftur lagt til, að jarðabótastyrkurinn hækki í 3 millj., eða um 1/2 millj. kr., og samkvæmt upplýsingum búnaðarmálastjóra mun það varla nægja til að mæta kröfum þeim, sem bændur eiga á hendur ríkissjóði fyrir unnar jarðabætur. 40. brtt. er um það að láta falla niður 80 þús. kr. til verkfærakaupasjóðs. Það er upplýst frá viðkomandi aðilum, að svo lengi sem þessi upphæð verður ekki hækkuð verulega. þá muni ekki taka því að skipta henni milli allra þeirra mörgu, sem ættu kröfu á að fá styrkinn, og þess vegna er lagt til, að þessi liður sé látinn falla niður. 41. brtt. er um það að lækka framlag vegna framkvæmda II. kafla l. um landnám og nýbyggðir um 1 millj. kr. Að sjálfsögðu er nauðsynlegt, ef þetta á að verða annað en á pappírnum, að gera hér um lagabreytingu. Þetta er gert í samráði við hæstv. ríkisstj. Mér er ekki kunnugt um, hvort þetta hefur verið gert í samráði við þá stj., sem fer með þessi mál. En samkvæmt vilja ríkisstj. og eftir till. hennar er þessi breyt. gerð. 42. brtt. er um það að taka inn nýjan lið, 310 þús. kr. til þess að mæta þeim réttlátu kröfum, sem bændur eiga til byggingarstyrks eftir gildandi l. um landnám og nýbyggðir. Það er gert ráð fyrir því, að bændur verði látnir ráða því, hvort þeir taka þennan styrk eftir gildandi l. eða eftir ákvæðum nýju l. Það er gert ráð fyrir því, að þetta sé lokagreiðsla. 43. brtt. er um nokkrar fyrirhleðslur, sem ég sé ekki ástæðu til að fara frekar út i, því að þær skýra sig sjálfar. 44. brtt. er ekki um lækkun eða hækkun á fjárframlagi, heldur er aðeins lagt til að færa til þá fjárveitingu, sem ætluð er til skógræktar, skóggræðslu og friðunar á skóglendi o.fl., þannig að hún nái til skóggræðslu í þjóðgarðinum á Þingvöllum, eftir samkomulagi við Þingvallan. Fjvn. sá ekki neina ástæðu til þess að setja inn sérstaka fjárveitingu samkvæmt ósk formanns Þingvallanefndar, enda má segja, að þessi garður sé einn hluti af skóggræðslu ríkisins, og er gert ráð fyrir, að fullt samkomulag verði um þetta atriði milli skógræktarstjóra og Þingvallanefndar, ef þessi brtt. verður samþ. 45. brtt. er um það að taka inn í frv. 250 þús. kr., það er styrkur til byggingar nýrra mjólkurstöðva. Þetta er samkvæmt l., en hafði fallið niður af frv. 4.6. brtt. er um framlag til vélsmiðju í Hólmi í Landbroti. Þessi liður hafði að vísu staðið áður með annarri upphæð, en nú var samkomulag um að setja hann aftur inn með 10 þús. kr. upphæð. 47. brtt. er um umreiknun á launum eða framlagi til Fiskifélags Íslands vegna lækkunar á vísitölu. Þetta hefur einungis verið reiknað út af stofnuninni sjálfri og ekki ástæða til að efast um, að það hafi verið rétt gert. Hins vegar hefur fjvn. sjálf ekki reiknað þetta. 48. brtt. er um það að fella niður 1.5 millj. kr. af 16. gr. B, það er 5. liður, sem er framlag til Samábyrgðar Íslands samkv. I.ríkisstj. þótti réttara, að þetta yrði fært yfir á 20. gr., og þar sem hér er um að ræða eign ríkisins, þá þykir n. rétt að færa þetta yfir á 20. gr., og leggur til, að þetta sé tekið þar upp. 49. brtt. er um lækkun á launum við stjórn raforkumála. Þegar fjvn. fór í gegnum þau gögn, sem komu frá raforkumálastjóra í sambandi við þetta mál, þá var það ljóst, að mörg af þessum embættum, sem þar hafa verið tekin upp, hafa ekki verið veitt, og gert er ráð fyrir, að það muni ekki verða gert á þessu ári, meðal annars vegna þess, að þeir verkfræðingar mundu varla vera til, sem uppfylla þau skilyrði, sem krafizt yrði við veitingu í þær stöður. Þessi liður er lækkaður, en til jöfnunar því er gert ráð fyrir, að tekjuliðurinn verði hækkaður um 1 þús. kr. 50. brtt. er um, að framlag til virkjunarframkvæmda verði hækkað um 125 millj. kr. og liðurinn orðist svo: Til nýrra raforkuframkvæmda 2.250 þús. kr. Þar af 250 þús. kr. til styrktar dieselvélarafstöðvum 100 hestafla og stærri. Um þetta varð nokkur ágreiningur í fjvn., t.d. var hv. 2. þm. Rang. mjög á móti þeirri athugasemd, sem sett er hér. Hann er út af fyrir sig ekki á móti hækkuninni, nema síður sé, og hann vildi gjarnan hækka þetta meir, en hann er alveg á móti þessari athugasemd, sem ég nefndi. Mér þykir því einmitt ástæða til þess að ræða nokkuð nánar um það atriði vegna þessa ágreinings. Ég er ekki alveg viss um það, að allir hv. þm. hafi gert sér það ljóst, hvernig þessi mál standa. Ég vil leyfa mér að benda á, að í gögnum, sem fjvn. hefur fengið, sem merkt eru fylgiskjal nr. 1, þá er gert ráð fyrir, að stofnkostnaður verði alls um 75 millj. kr. En þegar athugað er, hvert þær 75 millj. kr. eiga að fara, þá er alveg ljóst, að það hefur alls ekki verið hugsað um þarfir allra landsmanna. Hins vegar er alveg ákveðið, að allir landsmenn skuli taka á sig þær byrðar, sem af þessum styrk leiðir. En það er alveg afskorið, að Vesturland og Austurland geti notið hans, heldur er það Reykjavík og nágrenni, sveitir Árnes- og Rangárvallasýslu, og t.d. Dalvík, Svalbarðsströnd o.fl. Á þessu sést bezt, hvernig þessu fé er skipt milli héraða á landinu, því að það er vitað, að einmitt þessir staðir á landinu hafa fengið allt það fé, sem raforkulánasjóður átti, og allar tekjur, sem til þeirra mála hafa runnið. Og svo er gerður ágreiningur um það, að heimilaðar verði 225 þús. kr. til þess að styrkja þá, sem alveg hafa verið utan við þessa fjárveitingu. Ég hef bent hæstv. ráðh. á það, að það er alveg ófrávíkjanleg krafa frá íbúum Vestfjarða, að hann sem ráðh. láti taka upp á þessu ári rannsókn á því, hvernig eigi að leysa þeirra raforkumál í framtíðinni. Það var verið að hugsa um að virkja Dynjanda í Axarfirði, en ég sé ekki annað af þessum plöggum, sem hér liggja fyrir, en að alveg sé horfið frá því. Vesturland mun ekki beygja sig í mörg ár undir það að greiða milljónir króna til þess að lána ríkisstj. til þess að standa straum af veitum víðs vegar um landið, meðan ekkert er séð fyrir hinum öðrum landshlutum, en þeir aðeins látnir bera hlutfallslega kostnaðinn og hlutfallslega ábyrgðina af þeim lánum, sem tekin eru vegna þeirra framkvæmda. Ég vildi láta þetta koma fram frá mér persónulega við afgreiðslu málsins. Mér verða það stór vonbrigði, ef hv. Alþ. samþ. ekki þessa breyt., og ég vil segja mótatkvæðalaust, sem meiri hl. n. leggur hér til, að tekin verði upp í frv. 51. brtt. er einnig um hækkun á styrk til þess að mæta 15 þús. kr. rekstrarhalla, sem þótti rétt að leiðrétta í frv. eða færa til. Verði allar þessar brtt. fjvn. samþ. á þessari gr., mun útkoman verða 445230 kr. Þá vil ég ræða nokkuð um 17. gr., og vil ég þá leyfa mér að benda á, að 52. brtt. er ekki rétt orðuð og mun verða tekin aftur, því að það kemur önnur brtt. fram eða er þegar komin, eins og hún á að vera orðuð. Það hefur orðið samkomulag milli tryggingastofnunarinnar og ríkisstj. að lækka framlag til trygginganna um 1.6 millj. kr. Í fyrstu litum við svo á í fjvn., að hér væri um lækkun á rekstrargjöldum að ræða hjá tryggingastofnuninni, en síðar hefur komið í ljós, að svo er ekki. Hér er ekki um annað að ræða en að teknar eru 1600 þús. kr. af tekjuafgangi síðasta árs, og hefur forstjórinn að nokkru leyti skýrt mér frá því, hvernig í því liggi, að sumpart kemur þetta fram eins og tryggingastofnunin óskaði eftir, að þetta yrði sett í frv. Það eru að sjálfsögðu minni útgjöld fyrir ríkissjóð á þessu ári vegna þessa, en mér skilst, að tryggingastofnunin hafi hugsað sér að hafa þetta fé sem nokkurs konar varasjóð, ef einhver áföll henda. En mér skildist á forstöðumanni tryggingastofnunarinnar í gær, að frá þessu væri ekki gengið. En ég vildi geta þessa við hæstv. ráðh. út af þessum samtölum við hann. 53. brtt. er um það, að bætt er við einu elliheimili og þar með gert ráð fyrir 8 elliheimilum utan Reykjavíkur og 3000 kr. til hvers. 54. brtt. er um 1 þús. kr. hækkun til elliheimilisins á Seyðisfirði. Í 55. brtt. er lagt til, að veittur sé styrkur til Vorboðans til þess að stækka barnaheimilið. Sé ég ekki ástæðu til þess að fara frekar út í það. Í 56. brtt. er lagt til, að veittar verði 200 þús. kr. til endurbyggingar á Sæbjörgu, en þeirri viðgerð mun nú vera lokið. En þeir, sem hafa framkvæmt aðgerðina, hafa ekki viljað sleppa skipinu eða afhenda skipið, nema tryggt væri, að kostnaður allur yrði greiddur. Og það mun ekki vera hægt að fá skipið laust, nema þessar 200 þús. kr. verði greiddar, og þess vegna er lagt til, að þetta verði tekið upp á fjárl. í þetta skipti. Eins og kunnugt er, hefur ríkisstj. leigt þetta skip til 15 ára til björgunarstarfsemi hér við strendur landsins. 57. brtt. er um 2 þús. kr. hækkun til bandalags skáta. Þessi félagsskapur hefur verið þarfur, m.a. verið boðinn og búinn í hvert skipti, sem þarf að leita að fólki. N. sá sér ekki annað fært en að verða að nokkru leyti við óskum þessa félagsskapar. Hins vegar höfðu þeir óskað eftir allmiklu hærri styrk, sem meiri hl. n. sá sér því miður ekki fært að samþ. Þá er lagt til í 58. brtt., að hækkaður verði styrkur til Kvenréttindafélags Íslands upp í 30 þús. kr. í þetta eina skipti, þar af 15 þús. kr. til þinghalds, sem hugsað er, að fari fram hér í Reykjavík á komandi sumri. 59. brtt. er um lækkun úr 1 millj. kr. í 500 þús. kr. á meðgjöf með börnum erlendra manna, og er þetta gert í samráði við hæstv.ríkisstj., og ég hygg að einhverju leyti einnig með samkomulagi milli hennar og tryggingastofnunarinnar. En samkvæmt því, sem hæstv. ráðh. hefur upplýst, mun mega telja þetta nægja á þessu ári. Ef allar þessar brtt. n. verða samþ., verður rekstrarhallinn á þessari gr. 1861 þús. kr. hagkvæmari en eftir frv. 60. brtt. er við 18. gr. frv. Meiri hl. fjvn. leggur til, að gr. verði orðuð samkv. brtt., þ.e. að hún verði öll sundurliðuð og tekin upp eins og áður hefur verið, en það hefur ekki verið gert í frv. Af vangá hefur fallið niður nafn Benedikts Sveinssonar fyrrverandi alþm. Svo eru nokkrar aðrar leiðréttingar, sem gerðar verða á sérstöku þskj. fyrir 3. umr. Ég vil geta þess, að þetta er ekki af því, að það hafi ekki verið tilætlun n. að taka þetta með strax, heldur hefur þetta af vangá fallið niður. Öll hækkunin á þessari gr., ef brtt. verða samþ., verður 40 þús. kr. Það kann að vera, að þurfi að gera einhverjar aðrar leiðréttingar fyrir 3. umr. eins og venjulega á þessari gr., og mun það verða athugað. Meiri hl. fjvn. hefur ekki gert neinar breyt. á 19. gr. En sú gr. er um það, að 55 millj. kr. skuli varið til dýrtíðarráðstafana. Ég hygg, að ekki verði um það deilt, að það verði að vera verkefni núverandi hæstv. ríkisstj. og næsta Alþ. að gera um það einhverjar og sérstakar og aðrar till., þannig að hægt verði að koma þeim málum í annað og skynsamlegra horf, svo að ekki þurfi að standa á næsta fjárlagafrv. 55 millj. kr. til dýrtíðarráðstafana. Það er eitt stærsta vandamál landsmanna, hvernig það verður leyst. Það hefur þegar verið farið inn á þá braut að ábyrgjast framleiðslu landsmanna að meira eða minna leyti, og það er vitanlegt, að til þess þarf stórar fjárfúlgur. Það verður heldur ekki hægt að loka augunum fyrir því, að þessi braut er ófær, hversu skynsamleg sem hún annars kann að vera. Það má segja, að þetta fé sé tekið úr einum vasa og sett í annan, enda er ekki hægt að skilja sundur möguleika ríkissjóð og möguleika þegnanna nema að litlu leyti. Æskilegt væri að annar háttur yrði á þessu í framtíðinni. Við 20. gr. liggja fyrir brtt., sem miða til verulegrar lækkunar. Fyrst er 61. brtt., að framlagið til ríkisspítalanna verði lækkað um 170 þús. kr. Þetta er gert í samráði við hæstv. ríkisstj. og með nákvæmlega sömu forsendum og ég minntist á í sambandi við barnaskólana, og gildir það hér í raun og veru um flesta eða alla liði, sem till. eru um, að lækkaðir verði á 20. gr. Þá er lagt til, að framlagið til byggingar fávitahælis lækki niður í 200 þús. kr. úr 600 þús. kr., sem það er á fjárl. Og einnig er lagt til, að orðin „í Kópavogi“, falli niður, er það vegna þess, að ekki þykir rétt á þessu stigi málsins að ákveða, að hælið skuli byggt þar. Ég hygg, að umr. um þetta standi á milli hæstv. ríkisstj. og þeirra umboðsmanna Oddfellowreglunnar, sem ráða yfir þeirri vátryggingarupphæð, sem fékkst fyrir gamla spítalann að Laugarnesi, sem brann eins og kunnugt er, að þessu fé verði varið til byggingar fávitahælis, ef það verður byggt á þeim stað, sem þeir geta fellt sig við. Þessi lækkun mun stafa af því, að nokkur vissa mun vera fyrir því að fá þarna nokkurt fé til þessarar byggingar. En þessir umboðsmenn Oddfellowreglunnar vilja tryggja það, að sjúklingar, sem nú búa á. Kópavogshælinu, liði ekki við það á nokkurn hátt, og þykir þess vegna rétt að gera þessa breytingu. Þá er lagt til að lækka framlag til menntaskólans í Reykjavík um 250 þús. kr. og til byggingar þjóðminjasafns um 1 millj. kr., en gefa aftur heimild til þess á 22. gr. að taka lán til þess að halda áfram þeirri byggingu, ef hæstv. ríkisstj. sýnist það vera ráðlegt. Þá er einnig lagt hér til, að framlagið til byggingar bændaskólans í Skálholti sé lækkað úr 1675000 kr. niður í 250 þús. kr. Ég vil í sambandi við þetta mál leyfa mér að benda á, að í frv., sem lagt var fram fyrst, mál nr. 50, voru teknar upp til byggingar bændaskólans í Skálholti 250 þús. kr. Þessari upphæð er nú haldið samkv. till. meiri hl. fjvn. En í síðara frv., sem hæstv. fjmrh. lagði fram, mál nr. 129, er gert ráð fyrir, að þetta framlag sé 1675000 kr. og þar af endurveiting 1425000 kr. Meiri hl. fjvn. leit svo á, að ekki sé þörf að taka upp þessa fyrrnefndu upphæð, 1425 þús. kr., til endurveitingar. Þetta fé hefur verið veitt. Það getur varla heyrt til öðrum flokki en þeim, sem heitir óeytt fé, sem veitt hefur verið til verklegra framkvæmda. Ég vil í sambandi við þetta leyfa mér að skýra frá því, að hæstv. samgmrh. mætti hjá fjvn. og óskaði eftir því að fá úrskurð n. um þetta, hvernig hún liti almennt á þetta, hvort nauðsynlegt væri að taka í fjárlfrv, allar þær fjárhæðir, sem veittar hafa verið áður til verklegra framkvæmda í landinu vegna brúa, hafna o.fl., þar sem óskað hafði verið eftir því frá ríkisstj., að þetta fé yrði ekki greitt út, a.m.k. að því er snertir árið 1947. Fjhn. hefur gert um þetta einróma ályktun, þar sem tekið er fram, að hún líti svo á, að þetta fé sé eign viðkomandi aðila, sem eigi að geymast á þeirra nafni, og þurfi því ekki að taka það upp í frv. sem endurveitingu. Mun þessi ályktun verða send til hæstv. ráðh. næstu daga. Einnig með tilliti til þessa sér n. ekki ástæðu til þess að taka upp þessa endurveitingu fyrir Skálholtsskóla. Þá er lagt til að fella niður liðinn um bygging tollstöðvarhúss í Reykjavík, sem er 500 þús. kr. Það er leitt að þurfa að fella þennan lið niður, en að vísu er þetta á valdi hæstv. ríkisstj., þannig að hún getur veitt fé til þessa, ef fé er til þess í ríkiskassanum, meðal annars vegna þess, að þessi bygging er í sjálfu sér eitt undirstöðuatriðið undir því, að hægt sé ekki einungis að starfrækja þessa miklu og mannmörgu stofnun, heldur að hægt sé, að taka þetta allt fastari tökum og þar með hægt að spara fé, sem annars fer í kostnað vegna þeirra óþæginda, sem þessi stofnun verður því miður að þola, vegna þess að hún er allt of mikið á hrakhólum. En eins og sakir standa hefur samt sem áður verið lagt til, að þetta verði fellt niður, einkum með tilliti til þess, að það er á valdi stj. á hverjum tíma, hvernig hún hagar greiðslum skv. 20. gr. Þá er lagt til í 67. lið, að minnkaður sé um helming kostnaður við skólastjórabústað á Reykjum í Ölfusi, en lagt er til, a'ð tekið sé upp í gr. til útihúsa á prestssetrum kr. 100000 og til byggingar sjómannaskóla kr. 850000. Það eru fjölmörg prestssetur, sem engin útihús eru á, og hefur það sjálfsagt staðið í vegi fyrir því, að hægt væri að fá presta í sveitir, en þetta fé nær sjálfsagt skammt til þess að uppfylla allar þær þarfir. Í sambandi við þetta vil ég benda á, að það lá fyrir n. að leggja til, að fé yrði veitt til byggingar útihúsa á Staðarfelli. N. sá sér ekki fært að taka þetta upp, en vildi beina því til ráðh., hvort ekki væru möguleikar á því að nota eitthvað af þeim kr. 300000, sem ætlaðar eru til bygginga á jörðum ríkisins, til þessa. Ef það er ekki hægt, verður að gera ráðstafanir til þess að afla fjár til þess að byggja upp, ef ekki er ætlazt til, að jörðin bókstaflega fari í eyði. En nú má vera, að hægt sé að nota eitthvað af þessum 300000 kr. til þess að byggja upp, en n. vildi ekki hafa afskipti af málinu. Ef allar till. fjvn. verða samþ., munu raunverulegar lækkanir á 20. gr. verða kr. 2224 þús. Þá skal ég fara nokkrum orðum um brtt. við 22. gr. N. hefur lagt til, að tekinn verði upp nýr liður, kr. 5000 til húsmæðraskólans á Hallormsstað fyrir að kenna kennslukonuefnum vefnað. Þetta hefur verið greitt í mörg ár, og væntir n. þess, að það verði ekki fellt niður nú. N. leggur til, að greiddar séu 30 þús. kr. til fyrirhleðslu í Miðskálaá. Í sambandi við þetta vil ég geta þess, að það er á misskilningi byggt, að þetta sé gegn jafnmiklu framlagi annars staðar frá, og verður þessu breytt fyrir 3. umr. Þá leggur n. til, að greitt sé til Gunnlaugs Ó. Schevings listmálara og til Gunnlaugs Blöndals listmálara kr. 15 þús. til hvors í byggingarstyrk, og er þetta endurveiting. Síðan er lagt til að greiða kr. 15 þús. í byggingarstyrk til Nínu Tryggvadóttur listmálara. Þá er lagt til að greiða kr. 400 þús. til ferjuhafna. Þetta var í fyrra tekið upp á 13. gr., en nú varð ekki samkomulag um það, en hins vegar var rætt um þetta við hæstv. ráðh., og taldi hann sér nauðsynlegt að fá þessa heimild, til þess að hægt væri að halda áfram byrjuðum byggingum, og er þar átt við Hvalfjörð, Melgraseyri og ef til vill Gemlufall. Þá er till. um það að heimila að verja allt að 200 þús. kr. til Miðnesvegar. Þessi vegur er ekki í þjóðvegatölu nema með sérstaklega velviljaðri lögskýringu, því að það stendur, að það sé vegurinn milli Keflavíkur og Sandgerðis, en sá vegur liggur út á nesið. Hér er um að ræða veg, sem mundi geta sparað mörg hundruð þús. vegna þess, hvað hann er styttri. Þá er skv. ósk menntmrh. heimilað að kaupa blaða- og bókasafn Helga Tryggvasonar bókbindara, ef samkomulag næst. Það liggur ekki fyrir, hve mikið þetta eigi að kosta, en heyrt hef ég, að verðið muni vera um kr. 135 þús. N. hefur ekkert um það sagt, að fé skuli veitt til þessa, og veit ég ekki, hvað verður, ef um er að ræða tugi þúsunda. Ég minnist þess, að þetta kom til n. á síðasta ári, en fjvn. vildi þá ekki fallast á kaupin. Þá er heimild til þess að veita allt að einni milljón til byggingar Þjórsárbrúar. Þetta er með tilliti til þess, að raunverulega var hugsað að setja eina milljón á 13. gr. til byggingar Þjórsárbrúar. Það náðist samkomulag um, að veittar yrðu kr. 300 þús. gegn heimild á þessari gr. Þá er till. um að greiða til byggingar sjómannaheimilis í Vestmannaeyjum allt að 100 þús. Þetta er frá fyrra árs fjárl. Enn fremur kr. 80 þús. á Akranesi með sömu skilyrðum. N. þótti einnig rétt að taka upp heimild til að selja strandferðaskipið Súðina, ef kaupandi fengist, til þess að ekkí þyrfti að leita sérstakrar heimildar til þess að selja skipið. Um 71. brtt. vil ég segja það, að sú brtl. verður tekin aftur til 3. umr., vegna þess að það þarf að athuga orðalagið á henni. Þar stendur: Fyrir orðið „stofnlánadeildarláni“ kemur: 1. veðréttarláni. En það getur vel átt sér stað, að 1. veðréttarlán verði ekki eins hátt og hugsað var að stofnlánadeildarlánið yrði. Þess vegna kemur til mála að breyta þessu í 1. og 2. veðréttarlán, þó ekki yfir það, sem stofnlánadeildin lánar skv. l. Þá er 73. brtt. um það að greiða slysavarnardeild Rauðasandshrepps allt að 100 þús. kr. úr ríkissjóði í viðurkenningarskyni fyrir frábært afrek við björgun skipbrotsmanna úr sjávarháska. Skal fénu varið til vegabóta í hreppnum eftir ákvörðun deildarinnar. Um þetta var enginn ágreiningur innan n., og vil ég vænta þess, að þetta verði leyft og að heimildin verði notuð. 74. brtt. er um það, að eftirgjöf á aðflutningsgjöldum af loðdýrum falli niður. N. vildi ekki fallast á að gefa þá heimild. 75. brtt. er um það að fresta fjárframlögum til framkvæmda, sem ekki eru bundnar í öðrum lögum en fjárl., ef atvinnuástandið í landinu eða fjárhagur ríkisins gerir það nauðsynlegt. Þetta er sams konar ákvæði og áður hefur verið í fjárl. Það kynni að vera, að ráðh. vildi einhverju breyta í þessari gr., og ef svo er, þá ræðir hann það við fjvn. fyrir 3. umr. Ég held að þessar heimildir allar muni nema um 1220 þús. kr. á 22. gr. Nokkuð af því eru endurveitingar, en flestar upphæðirnar eru nýjar heimildir. Ég skal þá fara nokkrum orðum um sjóðsyfirlitið. N. hefur rætt við ráðh. um öflun tekna, því að eins og sést á rekstraryfirlitinu er um rekstrarhalla að ræða. Kvaðst hann mundu athuga það fyrir 3. umr., og mun stj. þá afla sér heimilda til tekjuöflunar, ef nauðsyn krefur, áður en endanlega er gengið frá afgreiðslu fjárl. Hér kemur þá yfirlit yfir þær breyt., sem meiri hl. n. leggur til, að gerðar verði. Hækkun tekna í 3. gr. kr. 857800 Þar frá dregst: Hækkun gjalda í 3. gr. – 320000 Tekjuhækkun kr. 537800 Hækkun gjalda alls kr. 7249055 - lækkun gjalda alls – 3302684 Gjaldahækkun alls kr. 3946371 Eignabreytingar verða lækkun útborgana samkv. 20. gr., 2224 þús. kr. Ef till. n. verða samþykktar, munu niður- stöður fjárlagafrv. verða á þessa leið: Tekjur kr. 216411150 Gjöld kr. 220462158 Rekstrarhalli . – 4051008 Kr. 220462158 Kr. 220462158 Sjóðsyfirlitið kemur til með að líta þannig út: Útborganir kr. 246390283 Innborganir – 218217250 Greiðslujöfnuður kr. 28173033 Undir þetta nál. hefur ritað allur meiri hl. fjvn. án fyrirvara, og standa þeir allir að þessum till. og vonast til, að þær verði samþykktar. Ég vil svo að síðustu leyfa mér að benda á, að bæði hæstv. ráðh., þm. og allri þjóðinni munu finnast þessi fjárl. ískyggilega há, en þá ber að gæta að því, að löggjöf síðustu ára hefur beinzt mjög að því, að ríkisvaldið hefur miklu meiri afskipti af framkvæmdum en áður og einnig að beina framkvæmdum og viðskiptum til þeirra aðila í landinu, sem hafa meiri sérréttindi í skattgreiðslum og meiri fríðindi í ábyrgðum en nokkru sinni áður. Af þessu hlýtur að leiða það, að tekjur ríkissjóðs hljóta að minnka að sama skapi. Ég skal benda á það, að ef allur togararekstur kæmist í bæjarútgerð, þá mundi ríkissjóður tapa beint öllum þeim tekjum, sem hann fær í skatta af útgerðinni, svo að ég bendi á eitt atriði. Ég skal benda á löggjöf síðustu ára, m.a. um stofnlánadeildina. Allt stefnir í þá átt að draga úr einstaklingsrekstrinum. Það eru gerðar meiri kröfur um ábyrgð á ríkissjóðinn, og um leið tekur hann við minna. Mér þykir rétt að láta þetta koma fram, þegar rætt er um það, hvers vegna útgjöld ríkissjóðs hækka svo mikið á hverju ári. Ég lýk þá máli mínu og vil óska, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 3. umr.



Herra forseti. Ég vil þakka fjvn. og þá einkum þeim meiri hl., er mest hefur til málanna lagt, fyrir þau störf, sem n. hefur lagt í það að athuga það frv. til fjárl., sem lagt var hér fram eftir áramótin. Eins og frsm. réttilega minntist á, sá ég mig tilknúinn eftir þá breyttu aðstöðu, sem varð við það, að dýrtíðarlöggjöfin var samþ. hér á þ. rétt fyrir áramótin, að semja að mestu leyti upp fjárlagafrv. og leggja það fram í breyttri mynd, enda var það í fullu samræmi við vilja hv. fjvn. Eins og getið er um í nál., hefur margvísleg samvinna átt sér stað með n. og fjmrn. og raunar öllum ráðuneytunum. En að því er snertir fjmrn., skal ég við það kannast, að ég hef ekki í öllum atriðum getað veitt n. svo fullar upplýsingar sem hún hefur beðið um, og á ég þar sérstaklega við atriði varðandi launatekjur ýmissa starfsmanna ríkisins. Þetta gat ráðuneytið ekki leyst eins vel af hendi og á varð kosið, þar eð sækja þurfti upplýsingar frá ýmsum stöðum, sem þar að auki var erfitt að fá. En þó ætla ég, að sú skrá, sem okkur tókst að afgreiða til n., veiti gleggri upplýsingar en hv. n. hefur áður átt kost á að fá. Ég vil svo taka það til greina, sem hv. frsm. n. drap á, að ég mun sjá til þess, á meðan mín nýtur við, að athugunum á þessu verði haldið áfram sem og öðrum athugunum til nokkurs sparnaðar á stjórnarkostnaði ríkisins og þá með það fyrir augum, að eitthvað verulegt verði í þessu efni lagt fyrir næsta þing. Það er ýmislegt, eins og vænta mátti í svo ýtarlegri og langri ræðu eins og þeirri, sem hv. frsm. n. hélt hér nú, sem gera mætti að frekara umræðuefni, og þótt ég fari ekki þar víðs vegar, þá er það ekki vegna þess, að mér finnist ekki, að ýmsar athuganir hans hafi við rök að styðjast, heldur er nær sanni, að flest af því, sem hér hefur verið tekið fram, eigi við full rök að styðjast. Þó að ég sé í ýmsum efnum ekki fyllilega sammála frsm. og formanni fjvn. og meiri hl. fjvn., þarf það ekki að hagga því, að ég er í flestum atriðum sammála þeim niðurstöðum, sem hann lýsti í framsögu sinni fyrir meiri hl., sem hann hefur orð fyrir. Frsm. minntist á ýmislegt: Kaup á ferðavögnum fyrir póststjórnina, kaup á trésmíðaverkstæði og byggingu fiskiðjuvers. Ég vil benda á það í þessu sambandi, að þótt ég embættis míns vegna hafi haft hönd í bagga um þessi efni eins og fleiri, er það svo með flest af því, sem hér er á drepið, að undirbúningur og framkvæmdir höfðu átt sér stað, áður en núverandi stj. tók við þessum málum. Ég skal t.d. sérstaklega benda á fiskiðjuver ríkisins, sem fiskimálan. svokölluð með samþykki síns ráðh. á þeim tíma fór út í að byggja. Það mun rétt, sem hér hefur verið farið með, hvað þetta iðjuver hefur kostað, og það er líka rétt, að frá því að þessi stj. tók við, hafði hún þau afskipti af því að útvega nokkru meira fé að láni í þetta fiskiðjuver heldur en í það var komið, en það var af því, að það var komið svo langt, að mér þótti óheppilegt að skilja það eftir afskiptalaust eins og sakir stóðu, þegar ég kom í ráðuneytið. Þá voru húsin byggð, sumt af vélunum komið og þær settar upp, en ekkert í því standi, að hægt væri að hefja starfið, þannig að afskipti mín voru þau, að fá hús og stöð fullgerða. Það var þannig, að fiskimálan. fyrrv. byggði þetta fyrir sitt fé og fékk að auki stórkostlega mikið lán úr stofnlánadeild og víðar. Svo var skipuð sérstök stjórn af fyrrverandi atvmrh. Eftir að hafa hugleitt þetta mál nokkuð, fannst mér rétt að gera þá bráðabirgðaráðstöfun, að fiskimálasjóður eða sú stjórn, sem yfir honum er og hefur leyst fiskimálanefnd af hólmi, tæki sjálf við fiskiðjuverinu til ráðstöfunar og stjórnar. Ég sá ekki, að það hefði neina sérstaka þýðingu að hafa neina aðra sérstaka stjórn yfir þessu. Þetta var bráðabirgðaráðstöfun. Og ég játa, að það þarf að búa þessari stofnun einhverja löggilda stöðu í ríkinu, ef hún á framvegis að vera eign þess opinbera. Að öðru leyti skal ég ekki gera þetta sérstaka mál að umtalsefni. Að því er trésmíðaverksmiðjuna áhrærir, býst ég við, að annar hæstv. ráðh., sem hún heyrir undir, gefi skýringar. Brtt. hv. meiri hl. fjvn. eru að mestu í samræmi við það samkomulag, sem átt hefur sér stað á milli ríkisstj. og hv. meiri hl. fjvn. Að vísu er þar farið, eins og oft vill verða, nokkru viðar heldur en í alla staði hefði þótt ákjósanlegt. En ég ætla þó, að ég megi vera hv. meiri hl. fjvn. þakklátur fyrir það, að ekki hefur þó verið farið harðara af stað í breyt. á frv. en raun ber vitni um. Það var um tíma þannig litið á, að miklu meiri breyt. til hækkunar á fjárlagafrv. yrðu hafðar í hávaða, og þótti mér þá mjög óvænlega horfa. En fyrir það samstarf og samkomulag og þann samkomulagsvilja, sem hv. meiri hl. fjvn. hefur sýnt ríkisstj. í þessu máli, þá er þó nokkuð í hóf stillt og í miklu meira hóf stillt heldur en um tíma var útlit fyrir, hvað hækkanir á útgjöldum frv. snertir. Og auk þess hefur hv. meiri hl. fjvn. tekið til greina ýmsar óskir og ábendingar, ýmist frá mér eða öðrum, um lækkanir á einstaka liðum, til þess nokkuð að standa straum af hækkunartill. sínum. - Þó að þetta sé nú svo, þá er sannast sagna, að það er því miður allt of hátt stefnt með útgjöldin í þessu frv. í raun og veru, eins og það liggur fyrir, og þá ekki síður, þegar hækkanir hafa verið samþ. Ég skal þá, að ósk hæstv. forseta, gjarnan fresta framhaldi minnar tölu, þar til næst verður kvatt til fundar. - Fundarhlé. Herra forseti. Ég hafði farið nokkrum orðum um þetta mál, þegar fundarhlé var tekið í dag, og þar á meðal látið þess getið, að flestallar þær breyt., sem meiri hl. fjvn. lagði til, hefðu verið gerðar í samráði við ríkisstj. Ég held ekki, að nauðsynlegt sé, að ég reki þær frekar, þær hafa verið fyrst og fremst útskýrðar í nál. á þskj. 465 og auk þess hefur hv. frsm. lýst þeim og ástæðunum fyrir þeim í sinni ræðu. Hann sagði réttilega, að það, sem valdið hefði að langmestu leyti útgjaldahækkuninni nú, við hinn síðari búning fjárlfrv., væri það, sem áætlað væri til útgjalda sem dýrtíðarráðstafanir. Við vitum allir, hvað þar er átt við, þ.e. niðurgreiðslan á innlendu afurðunum og meðgjöfin með innlendu afurðunum, sem seljast eiga á erlendum markaði. Það er sett inn í fjárl. meðal óvissra útgjalda að upphæð 55 millj. kr. Þó að sú upphæð sé næsta há, þá er því miður um hana það að segja, að ég ber fullan kvíðboga fyrir því, að hún reynist ekki nógu hátt áætluð. Til afsökunar mér í því efni við samning fjárlfrv. hef ég lítið annað fram að færa heldur en það, að vegna þess að mér þótti útgjaldaupphæðin í heild, þegar teknir eru allir útgjaldaliðirinir á rekstri, vera svo háir, að ég seildist ekki til að fara lengra í þessu efni að áætla þessa 2 liði, eða réttara sagt þennan eina lið í tvennum tilgangi, hærra en þar segir. Það má vel vera, að þetta hefni sín, og má fara sæmilega, ef það gerir það ekki. En eitt virðist ljós.t, að ef sigla ætti fullum seglum bæði í því efni og ýmsu öðru, sem snertir áætlaða liði í þessum fjárl., þá hefði veríð óhjákvæmilegt að gera ráðstafanir til öflunar nýrra tekna, en allir eru sammála um, að það þurfi að forðast það, svo sem hægt er, að hækka hvort heldur eru tollur eða skattar. Þegar litið er nú á þá niðurstöðu, sem á þessu frv. yrði, ef till. meiri hl. n. yrðu samþ., þ.e.a.s. þótt ekki yrði lengra farið en þær ná, þá er samt sem áður enn vandséð, hvort verjandi er að gera ekki einhverjar ráðstafanir til þess að afla nýrra tekna. Í fyrsta lagi til þess að mæta þeim rekstrarhalla, sem sú mynd fjárl. sýnir, ef svo færi sem ég þegar lýsti, og í öðru lagi til þess að hafa eitthvað upp í greiðsluhallann, sem er nú áætlaður með þessum brtt. nær 30 millj. kr., og í þriðja lagi til að vera á einhvern hátt við því búinn, að sumir liðir, og þá meðal annarra sá, sem stærstur er og ég hóf mál mitt á í þetta sinn, færu að ráði fram yfir það, sem áætlað er. Á þessu stigi get ég ekki fullyrt um það, hver háttur verður á hafður, og jafnvel ekki, hvað ég muni leggja til í því efni, enda réttast að bíða eftir afgreiðslu fjárl. við 2. umr. og taka síðan til athugunar þessa hlið málsins. En um einn lið fjárl., sem er áætlunarliður um viðhald veganna, er það að segja, að hann er í frv. áætlaður 9 millj. kr. og var það líka á s.l. ári, en hefur farið mjög mikið fram úr áætlun hjá þeirri stofnun, sem hefur með viðhald veganna að gera. Og þegar við heyrum um ýmsar skemmdir á vegum aukalega sökum vatnavaxta, þá er ef til vill hætt við því, að þessi liður verði ekki síður lágt áætlaður nú en áður hefur átt sér stað. Í annan stað væri það líka ekki alveg varlega farið, ef undir þær stofnanir ríkisins, sem fara með þessi útgjöld - og á ég þar sérstaklega við vegamálaskrifstofuna - væri ýtt með síhækkandi áætlun í þessum efnum, vegna þess að reynslan sýnir það, að hver sem áætlunin er, þá hrekkur ekki féð til, og gæti það þá ef til vill haft þá verkun, að enn þá meira væri notað í þessu skyni. Nú er mér sagt, að vegaviðhaldið verði miklu dýrara vegna þess, að ýmsar lagfæringar og jafnvel breyt. á vegum, sem vafasamt megi telja, hvort heyri beinlínis undir viðhald, séu kostaðar á þennan hátt af vegamálaskrifstofunni, og má að vísu um það deila, hvort rétt er þá með farið. Á hinn bóginn er það vitað, að till. til þessarar skrifstofu um aðgerðir, vegagerð og ýmsa fyrirgreiðslu eru margar, sem til falla á árinu. Ég vil þess vegna ekki áfellast að öllu leyti umframeyðslu á þessu sviði, en þó er þess að gæta, að eitthvert hóf verður nú samt að vera á útgjöldunum, jafnvel þeim, sem ætluð eru til viðhalds vega. Það, sem ef til vill er erfiðast viðureignar fyrir ráðun. í þessum efnum, er það - ég hef rekið mig á það þennan stutta tíma, sem ég hef þar staðið að málum - að vegamálaskrifstofan á það til að fullyrða við mann, að það verði ekki brúkað meira en þessi upphæð, en kemur svo aftur eftir dúk og disk og sýnir þá enn þá hærri upphæð og það jafnvel endurtekið. Hv. frsm. minntist á eina höfuðorsök þess, að útgjöld ríkisins fara stórum skrefum vaxandi, sem sé kröfuna frá borgurum landsins um síaukin afskipti af ýmsum atriðum, jafnvel þeim, sem ekki hafa heyrt undir ríkisafskipti áður. Ég er þessu sammála og hef áður opinberlega bent á háskann við þessa þróun. Hv. frsm. bætti því við, sem augljóst er, að með síauknum ríkis- og bæjarrekstri er höggvið í þann meið, sem standa á undir höfuðþunga skattanna, sem er sá atvinnurekstur í landinu, sem skattskyldur er. Þessi þróun hefur verið allör á síðari tímum, og henni fylgja að sjálfsögðu þessir ágallar, þó að ýmsir sjái nokkra kosti hennar á öðrum hliðum. Hv. frsm. minntist í þessu sambandi á þá löggjöf, er sett var um stofnlánadeild sjávarútvegsins og ákvæðin um lán til fiskiskipa, og þar á meðal það, að þar hefði verið ýtt undir bæjarrekstur, t.d. á togurum, með því að unna bæjarfélögum betri kjara í lánum en einstökum félögum eða útgerðarmönnum. Mér er þetta mál nokkuð skylt og vil við það kannast, að þetta fór svo fram, að sem skattstofn til ríkisins á sama hátt og rekstur skattskyldra fyrirtækja þá er ekki hægt að segja, að hlaðið sé undir skatttekjur með þessu móti. En við samning þeirra lagaákvæða, sem hér voru dregin fram í dagsljósið og á bent, var annað sjónarmið, sem þá líka þurfti að hafa fyrir augum, sem sé það, að með því að gera bæjarfélögum, og þá sérstaklega bæjarfélögum utan Reykjavíkur, kleift að eignast hin nýju framleiðslutæki og létta undir með þeim á því sviði var það sjónarmið haft fyrir augum, sem var nokkuð mikið ríkjandi hjá nýbyggingarráði, að freista þess að stöðva eða vinna á móti flótta fólksins utan af landi til höfuðstaðarins með því að skapa eða hjálpa til að skapa skilyrði fyrir það fólk, sem utan höfuðstaðarins býr, sem mest í áttina til jafns við þau, er þeir búa við. sem hér eiga heima. Það er oft mjög réttilega bent á það, að í löggjöf, sem sett er á Alþ., hafi verið farið mjög óvarlega í því efni að auka skuldbindingar ríkisins til fjárframlaga. Og skal ég nú eins og áður staðfesta, að ég er þeirrar skoðunar, að Alþ. hafi farið allt of langt í þessum efnum. Fyrir þetta liggjum við, sem á Alþ. sitjum og höfum setið undanfarin ár, mjög undir ámæli. En Alþ. á þó ekki hér nema hluta af sökinni. vitanlega þó þann þyngsta, af því að Alþ. ber að hafa nokkra forsjá fyrir þjóðinni. En ef athugaðar eru samþykktir hinna ýmsu stéttarfélaga, sem venjulega halda þing sín hér, þegar líður á árið, þær samþykktir og kröfur til löggjafarþingsins, sem svo að segja allar stéttir þjóðfélagsins samþ. og birta allt haustið og fram að veturnóttum og ef til vill lengur, þá verður ekki annað en við það kannazt, að það er greinilega mikils krafizt af því opinbera í fjárframlögum frá opinberri hálfu einmitt gegnum þessar samþykktir stéttarfélaga landsins á hverjum tíma, sem þær eru gerðar. Fer varla fram nokkurt slíkt þing, án þess að þar séu gerðar margvíslegar ályktanir, sem allar miða að því að auka á framlög af opinberri hálfu og afskipti hins opinbera af atvinnurekstri. Þegar við þess vegna hljótum að kannast við, að of mjög hafi verið gert í þessu efni, þá er rétt að lita á það, að það er ekki bara Alþ. eitt, sem hefur staðið í slíkum verkum, en hitt er vitaskuld rétt, að Alþ. þyrfti að hafa meiri gát á því, við hverju er orðið af þingsins hálfu af slíkum fjölda af kröfum, því að það þyrfti að vera meiri íhaldssemi af þingsins hálfu gagnvart hinum - mér liggur við að segja taumlausu kröfum, sem gerðar eru til Alþ. á ýmsum tímum og sendar eru til Alþ. um þessi efni. Nú er það svo, að ég hef aðeins rætt um till. meiri hl. fjvn., en rétt er að geta þess, að minni hl. n. hefur líka lagt fram sínar brtt., og nú sé ég, að útbýtt er nál. frá þeim nm., sem að þeim standa. Ég sé það, að minni hl. hefur ekki getað sætt sig við þær hækkanir, sem meiri hl. hefur lagt til, og vill ganga lengra í þeim efnum, bæði auka framlög ríkisins og um leið hækka þá tekjuáætlun, sem hér er lögð til grundvallar. Ég hef nú ekki getað ýtarlega kynnt mér þetta nál., ég hef ekki séð það, fyrr en ég hafði hafið mál mitt í þetta sinn, en höfuðstefna þess er sú, sem ég hef nú lýst, þ.e. hækkun á útgjöldum og hækkun á áætluðum tekjum. Um áætlun teknanna er það annars að segja, að meiri hl. hefur ekki gert neinar breyt. við það, sem lagt var til í frv. eins og það kom frá stj. Og skil ég það þannig, að meiri hl. sé mér samdóma um það, að það muni ekki hyggilegt að hækka tekjuáætlun, svo að nokkru nemi. En minni hl. virðist vera á annarri skoðun. Ég get sagt út af þessu um samning þessa frv., að þá tel ég að áætlun teknanna sé að óbreyttu ástandi mjög bjartsýn. Mætti kannske segja of bjartsýn. Ef við tökum t.d. verðtollinn, sem gaf s.l. ár 72 millj. kr. að vísu á þann veg, þrátt fyrir það að verðtollshækkunin missti af 1/4 hluta ársins, en vel að merkja af innflutningi, sem nam 428 millj. Ef við berum saman þessa aðstöðu, sem þá var með þeim geipilega innflutningi, og það, sem nú er áætlað, þá er fyllilega í lagi að áætla hann, eins og gert er í frv., 60 millj. Ég er satt að segja hræddur um, að það sé of hátt. Ég er hræddari um það í dag en ég var, þegar þessi áætlun var samin að mestu, vegna þess að innflutningur gengur svo mjög saman, og það er ískyggilegt, þegar litið er á það frá sjónarmiði ríkiskassans, sem á svona mikið undir innflutningi komið. Þannig gengur hann svo mikið saman nú, að það er beinlínis mesta áhyggjuefni, hvað þennan tekjulið snertir. Tveir fyrstu mánuðir ársins gáfu svo lága tolla í þessum efnum, bæði vörumagnstoll og verðtoll, að ef leggja á það til grundvallar fyrir allt árið, þá er það sýnt, að áætlunin stenzt hvergi nærri. Þó er hér till. frá minni hl. fjvn. um að áætla verðtoll 70 millj. eða sem næst því, sem hann nam að öllu leyti s.l. ár, og álit ég það á engan hátt vera forsvaranlegt. Aðrir liðir tekjuáætlunarinnar eru meðfarnir á svipaðan hátt. Ég get í einu orði sagt, að við sigldum þar að okkar hyggju mjög nærri vindi og beittum eins hátt og við töldum á nokkurn hátt þorandi. Veit ég ekki, hversu fer um framkvæmdir á þeirri innflutningsáætlun, sem fjárhagsráð hefur gefið út. Hún er að vísu nokkuð há. Það er eins og vörukaup samkvæmt þeirri áætlun séu ákaflega seinvirk, og það hefnir sín. Vitanlega er það slæmt, að það þurfi að ganga svo seint, að innflutningur fáist leyfður, eins og raun ber vitni um. Sérstaklega finnst mér það æskilegt, hvað við kemur þeim löndum, sem við skiptum við með jafnvirði eða sem kallað er „clearing“. Það er dálítið annað gagnvart þeim löndum, sem borga í reiðum peningum, sérstaklega dollurum, því að dollaraskortur er mikill. Um hin löndin, t.d. Holland og Tékkóslóvakíu, sem við höfum skipt við og selja okkur í jafnvirði, er sá seinagangur óskiljanlegur, sem er á því, að menn fái þennan innflutning, sem gerir það hvort tveggja að bæta úr þörf fólksins og gefa ríkissjóði tekjur. Ég ætla að vona, að þetta fari nú samt ekki svo, að það verði til stórtjóns fyrir ríkissjóðs, en það, sem af er árinn, eru tekjur fyrir innflutning ískyggilega lágar. Ég vil líka við þetta tækifæri benda á eitt atriði, sem ég leyfi mér að benda fjárhagsráði á sérstaklega, og það er það, að þrátt fyrir allar áætlanir, sem gerðar eru í þessum efnum, þá er algerlega víst, að framkvæmd slíkra áætlana hlýtur að verða hið þróun atvinnulífsins í ár og að höfuðsjónarmið gagnvart innflutningi hljóta að stjórnast af hagsmunum útflytjenda í landinu eða hagnaði af útflutningi. Þetta atriði hef ég leyft mér að undirstrika skriflega gagnvart fjárhagsráði, vegna. þess að fjárhagsráð bað um álit stjórnarinnar um sína áætlun, og taldi ég rétt með hagsmuni ríkissjóðs fyrir augum, að það væri háð útflutningsverzluninni, ég einmitt undirstrika þetta atriði af því, að þótt ég beri mikla virðingu fyrir öllum áætlunum, þá álít ég, að það megi ekki rígbinda sig svo við slíkar áætlanir, að ekki megi neinn til víkja, ef útflutningur landsins krefst þess. Við skulum hugsa okkur, að slíkar áætlanir, sem gerðar eru svona snemma á árinu, séu þannig t.d., að frá einhverju landi sé lagt til eða fyrirhugað að kaupa tiltölulega lítið af vörum, en frá öðrum tiltölulega mikið. Ef svo þetta snýst þannig, að það land, sem við hugðumst geta lítið keypt af, vill kaupa meira en fyrir fram var búizt við, en hitt landið, sem við aftur á móti settum stærri vonir til, bregzt að einhverju leyti, þá gefur það auga leið, að við verðum að laga þessa hluti eftir kröfum á hverjum tíma. Við verðum líka, í hvaða stöðu sem við erum í þessu þjóðfélagi og hvaða starf, sem við höfum með höndum, að gera það alltaf meðvitandi eða fullri vitund, að það er ekki hægt og getur ekki farið saman að gera stórar og miklar og margvíslegar kröfur til framlags frá ríkissjóði í einu og öðru skyni, jafnvel sívaxandi kröfur frá ári til árs, en gera um leið ráð fyrir því, að tekjur okkar geti eða verði af einhverjum ástæðum að stórminnka. Nú er það augljóst, að eins og nú er komið innflutningsmálunum, hljóta tekjur landsins á þessu ári að stórminnka, og það rökrétta af slíkum augljósum staðreyndum, sem ég hygg að verði, væri þá sú ályktun, að niður væru færðar kröfurnar til útgjalda úr ríkissjóði. Nú vitum við allir, hve örðugt það er að koma því í framkvæmd, bæði vegna starfsmannaliðs ríkisstofnana, skóla og spítala og vegna hins, að til verklegra framkvæmda ólögbundinna er alltaf krafizt mikils fjár, og þykir ekki við eiga, að það sé um of skorið við nögl. Þótt menn viðurkenni það, að þetta þyrfti að vera hóflegra, þá eru samt sem áður örðugleikar á að koma því í framkvæmd. M.ö.o., það þarf að breyta mörgum lögum til að lækka að verulegu leyti þá útgjaldaliði, sem eiga stoð í lögum. Mér þykir nú líklegt, þótt hér séu frammi till. um enn þá hærri útgjöld á þessu fjárlfrv. en þau, sem meiri hl. fjvn. hefur lagt fram, þá muni nú þjóðinni þykja nóg um fjárlfrv., sem yrði samþ. á þann veg, sem meiri hl. leggur til og ég hef áður lýst, hvað snertir það vafasama útlit, sem er hvað tekjur snertir í ýmsum atriðum. Þó er ég þess fullviss fyrir mitt leyti, að á þann veg væri útgjöldunum stillt svo langt til hækkunar, að ég tel ekki, að lengra væri æskilegt að ganga. Nú er þess að geta, þegar minnzt er á ríkisrekstur og útgjöld í sambandi við það, þá eru í 22. gr. ákvæði um ýmislegt, sem ríkisstj. megi láta byggja, og mun oft verða erfitt að komast hjá því, þegar slíkt er lögfest, þótt það sé ekki nema heimild. Á hinn bóginn vil ég samt sem áður benda á, að eins og fjárráð ríkissjóðs eru nú, þá tei ég, að það hljóti að geta komið til mála og það ef til vil] fyrr en varir, að fjmrn. verði að neyðast til að hagnýta sér heimild þá, sem gert er ráð fyrir, til að fresta framlögum til ýmissa framkvæmda, jafnvel þeirra, sem fastákveðin eru í þessu frv., - ég segi neyðast til, vegna þess að við vitum, að hér er ekki við lambið að leika sér. Skuldbindingar ríkissjóðs eru háar og miklar þann dag í dag og því miður útgjöldin aðkallandi. Þess vegna er ekki annað en neyð, sem getur komið í veg fyrir, að þær séu uppfylltar, svo sem fyrirhugað er. En þetta ástand getur vel orðið á vegi okkar á þessu ári sökum þess, hvað þungar eru orðnar byrðarnar á ríkissjóði af fjárframlögum. Ég skal að þessu sinni ekki hafa um þetta fleiri orð. Ég er við því búinn að þurfa að tala síðar í þessu máli, kannske ekki fyrr en við 3. umr. En ég hef ekki enn þá haft tækifæri til þess að kynna mér röksemdir hv. minni hl. fjvn., þar sem þær voru lagðar hér á borðið um það bil, er ég hóf ræðu mína. Ég tel því rétt við framhaldsmeðferð þessa máls að víkja að þeim og þá, ef svo ber undir, að öðru því, sem ástæða er til að gera að umræðuefni. En að lokum vildi ég segja það, að ég vil leggja með því, að brtt. hv. meiri hl. séu teknar til greina við atkvgr., en treysti mér því miður ekki til þess að leggja öðruvísi en á móti brtt. hv. minni hl. og brtt. frá hv. alþm. öðrum, ekki vegna þess að ég telji, að engar af till. gætu átt rétt á sér undir öðrum kringumstæðum, heldur vegna þess, að ég tel getu ríkissjóðs ofvaxið að ganga feti framar en hv. meiri hl. leggur til.

Forseti (JPálm): Útbýtt hefur verið á fundinum brtt. á þskj. 480 og 484. Mun ég leita afbrigða vegna þeirra, þar sem þær eru of seint fram bornar. ATKVGR. Afbrigðin leyfð og samþ. með 31 shlj. atkv.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að rekja málið í heild, en vildi aðeins drepa á einstök atriði. Ég vildi biðja hv. n. að athuga, að það mun vera prentvilla á bls. 4 í brtt. hennar, þar stendur Vallanesvegur. það mun eiga að vera Vattarnesvegur. Þá vildi ég minnast á þá till. n. um að lækka framlagið til íþróttasjóðs. Undanfarin tvö ár hefur sjóðurinn notið einnar millj. kr. framlags árlega, en á frv. nú er gert ráð fyrir að lækka það niður í 700000 kr., eða um 30%, og er þessi lækkun svo mikil, að mér finnst ekki gerlegt að klípa meira af þessu, og hygg ég, að svo muni vera afstaða ríkisstj. í heild. Þetta vildi ég biðja n. að athuga, og hvort hún vildi ekki taka þessa brtt. aftur til 3. umr., ef samkomulag gæti náðst um þetta. Þá vil ég benda á, að það mun vera misskilningur, að samkomulag hafi orðið um það milli n. og ríkisstj. að lækka framlagið til byggingar Þjóðminjasafnsins um eina milljón eða niður í 500 þús. kr., heldur féllst ríkisstj. á að lækka það um 500 þús. kr., niður í eina milljón. Í 15. gr. eru tvö atriði, sem ég vildi minnast á. Brtt. n. nr. 33 er þess efnis, að í stað þess að veita 60 þús. kr. til lesstofa verði sú upphæð veitt til bókasafna. Fjmrh. tók þennan lið inn á frv. eftir ósk menntmrn., og var hugmyndin sú að verja fénu til þess að stuðla að því að koma upp lesstofum fyrir sjómenn í verstöðvum. Þess vegna er orðið „lesstofa“ notað. Þótt upphæðin sé ekki mikil, þá mætti þetta þó verða til að bæta nokkuð úr því ófremdarástandi, sem ríkir í verbúðunum, þar sem menn eru langdvölum án þess að eiga þess kost að geta stundað bóklestur. Nú hefur n. viljað breyta þessu þannig, að styrkurinn renni til bókasafna, og er þá ekki hægt að nota hann til þess, sem upphaflega var ætlazt til, og vildi ég biðja n. að athuga, hvort hún haldi fast við þetta og hvort ekki muni hægt að ná samkomulagi við hana um að breyta þessu, svo að upphæðin renni til þess, sem ætlað var. þá er það brtt. varðandi leikskóla Lárusar Pálssonar, að liðurinn orðist svo: „Til leikskóla samkvæmt úthlutun menntamálaráðherra“, og sagði hv. form. n., að þetta væri svo í brtt. n. vegna einnar nýrrar umsóknar um styrk til leikskóla, og vill n. láta ráðherra skipta upphæðinni. Ég vil því lýsa því yfir, að ef þessi brtt. verður samþ., þá skoða ég það sem það sé till. um, að þeir sömu skólar og áður fái styrk, en aðrir ekki. Ef n. vill styðja það, að fleiri skólar fái styrk, þá verður það að koma skýrt fram í frv., og ef hún vill lækka framlagið til þeirra, sem áður hafa notið styrks, með því að veita nokkuð af upphæðinni til nýrra skóla, þá þarf það og að koma skýrt fram. Annars mun ég skoða þessa brtt. eins og ég hef lýst og mun haga mér samkvæmt því, ef hún verður samþ. Sé ég svo ekki ástæðu til að taka fleira fram varðandi till. n. og skal ekki tefja tímann, en vil taka undir orð hv. form. fjvn. varðandi skólabyggingar, að það er mikið vandaverk að stýra úthlutun á því fé, sem til þeirra er ætlað, þegar svo mikið er um skólabyggingar sem raun ber vitni. Þetta er í raun og veru ekki lág fjárveiting í heild sinni, en miðað við þörfina og það, hve mikið er færzt í fang með skólabyggingar, þá er þetta æði litið, en ég mun ekki gera tilraun til að rjúfa gert samkomulag um þetta atriði og skal reyna að komast af með þetta. Þá bið ég að lokum n. að athuga eitt atriði til 3. umr. Það er þannig, að hér í bænum er félagsskapur enskumælandi manna, Anglia, og hefur félagið fengið þá hugmynd að bjóða hingað enskum háskólaprófessorum til þess að þeir gætu kynnzt landi og þjóð. Ég tel þetta mjög aðlaðandi hugmynd, sem gæti haft mikla þýðingu sem landkynning, en félagið hefur tjáð mér, að það sé reiðubúið til að standa straum af ferðum hinna ensku prófessora hér svo og uppihaldi, en telur sig ekki geta greitt allan kostnað af förinni. Legg ég því til við hv. fjvn., að hún geri það að till. sinni, að lagðar verði fram 10–12 þús. kr. í þessu skyni, því að þetta er einhver sú bezta landkynning, sem ég get hugsað mér.



Herra forseti. Það mun vera frekar sjaldgæft, að fjárlög séu ekki afgreidd fyrr en liðinn er 1/4 hluti þess árs, sem þau eiga að gilda fyrir. Þetta var svo að vísu s.l. ár, en stafaði af því, að frá því í október og þar til í febrúar sat aðeins „fungerandi“ stjórn í landinu. Hins vegar er því ekki til að dreifa um núv. ríkisstjórn, sem tók við 4. febr. í fyrra og hafði því nægan tíma til að undirbúa fjárlög. Þegar mánuður var liðinn af þessu þingi, kom svo fjárlagafrv., sem svo brátt var lagt á hilluna, að sögn vegna dýrtíðarlaganna, og var þá samið nýtt frv. og fjvn. kölluð saman 6. jan. til þess að vinna að undirbúningi frv., sem leggja átti fyrir strax eftir jólaleyfi þingmanna, eða 20. jan. s.l. En það kom ljós, þegar n. kom saman, að litið var fyrir hana að gera, því að ófengið var samkomulag innan ríkisstj. um svo þýðingarmikil atriði, að n. sá sig knúða til að bíða eftir því. Þannig stóðu svo málin þangað til um síðustu mánaðamót, og þá voru vinnubrögðin þannig, að frv. var afgr. í n. á þrem sólarhringum, og vil ég segja, að þetta sé eindæma flaustursleg afgreiðsla. Þetta tel ég rétt, að komi fram, án þess að ég með því sé að ásaka meiri hl. n. eða form. hennar, því að nauðsynlegt þótti að taka tillit til vilja ríkisstj., en það, hve lengi stóð á, að samkomulag fengist innan hennar, olli því, að viðhöfð voru þessi óforsvaranlegu vinnubrögð. Þessi stjórn hefur nú setið rúmt ár, en fyrrv. stjórn sat rúmlega tvö ár. Sú stjórn fékk harðar árásir frá þáv. stjórnarandstöðu, sem aðallega voru byggðar á því, að stjórninni var kennt um, að hún sóaði gálauslega fé ríkissjóðs og að hún væri fjandsamleg einum þætti atvinnulífsins, landbúnaðinum. Við stjórnarskiptin kom svo stjórnarandstöðuflokkurinn í stjórn, og hefði þá mátt búast við stefnubreytingu, en til þess að átta sig á því, hvort stefnubreyting hafi orðið, þá er rétt að bera saman fjárlög þriggja síðustu ára, því að í fjárl. á hverjum tíma er fólgin stefna stjórnarinnar í þjóðmálunum í heild. Til þess að gera þetta ljóst bendi ég á nokkrar staðreyndir úr fjárl. þriggja síðustu ára, og sé ég ekki betur en að nokkur stefnubreyting hafi orðið, þótt hún hafi ekki orðið á þann veg, sem búast mátti við eftir árásum fyrrv. stjórnarandstöðu. Stefnubreytingin hefur orðið í þveröfuga átt. Ég leyfi mér að benda á, að verklegar framkvæmdir og framlög hins opinbera til þeirra er höfuðatriðið, er snertir atvinnulíf þjóðarinnar, svo að venjulega eru það hörðustu deilumálin. En hvernig hafa framlög ríkissjóðs til verklegra framkvæmda verið þrjú s.l. ár? Það er þannig varðandi vegamál, að árið 1946 var varið 7 millj. kr. í nýja vegi, árið 1947 6.5 millj., en á fjárlagafrv. ríkisstj. 1948 er þessi upphæð áætluð 3 millj. kr. Hér er því um stefnubreytingu að ræða að spara fé til þessara hluta. Þetta var þó lagfært þannig í n., að meiri hl. leggur til að hækka þetta upp í 6.8 millj. og styður minni hl. þá till., og ég tek það fram, að ég tel víst, að það hafa ekki sízt verið þessi og því lík atriði, sem hafa valdið því, hve lengi dróst að ná samkomulagi milli ríkisstj. og meiri hl. n. Um fjárveifingar til brúa er það að segja, að árið 1946 var upphæðin 2.4 millj., árið 1947 2.8 millj., en árið 1948 1.6 millj. eins og frv. var lagt fyrir, og er þetta svo mikil lækkun, að fullkomin stefnubreyting má kallast, en þetta var einnig leiðrétt í n. Hvað snertir þriðja aðallið verklegra framkvæmda, sem er hafnargerðir og lendingabætur, þá er framlagið 4 millj. og 400 þús. árið 1946, 6 millj. og 336 þús. árið 1947, en árið 1948 er þessi upphæð komin ofan í 3 millj. á fjárlagafrv. ríkisstj. Hér er því enn um stefnubreytingu að ræða, en eins og hinir liðirnir hefur þetta verið lagfært í meðförum n. að nokkru, þannig að meiri hl. n. leggur til, að ég hygg með samþykki ríkisstj., að hækka framlagið upp í 5 millj., en á þetta gátum við í minni hl. ekki fallizt, að upphæðin yrði lægri en á fjárl. síðasta árs, því að öllum er kunnug hin mikla nauðsyn þess að fá fleiri og betri hafnir, þegar skipafloti landsmanna hefur aukizt svo gífurlega sem raun ber vitni. Viðvíkjandi 4. liðnum, sem eru skólabyggingar, þá var það þannig 1946, að til nýrra skóla, barnaskóla, gagnfræðaskóla og húsmæðraskóla, því að þá voru nýju skólalögin ekki gengin í gildi, þá var varið til þessara skólabygginga 4.2 millj. kr., árið 1947 eftir gildistöku nýju skólalaganna var upphæðin 9.3 millj., en er nú snarlega lækkað niður í 5.8 millj., og hefur hæstv. menntmrh. lýst yfir, að hann fallist á þetta, þótt hann teldi það nokkuð litið. Hvað barnaskólana eina snertir, þá er nú verið að byggja 21 barnaskólahús, og samkvæmt áætlun fræðslumálastjóra um nauðsynleg framlög til þessara bygginga, þá telur hann þurfa rúmlega 7 millj. kr., og sér þá hver maður, hvað 5.8 millj. segja sem framlag til allra skólabygginga í landinu. Því höfum við í minni hl. borið fram brtt. um þennan lið, og mun ég gera grein fyrir henni síðar. Ég veit, að það verður sagt sem rök á móti því að hækka þennan lið, að ekki sé til fé, og er það í samræmi við þau ummæli, sem oft heyrast hér í hv. Alþingi og annars staðar um, að Alþingi hafi verið ógætið við afgreiðslu margra kostnaðarsamra laga. Ég hygg þá, að fáir þm. vilji benda á einhver sérstök lög, sem átt hefðu að vera út undan, að minnsta kosti held ég, að erfitt mundi að fá samkomulag um að feila nokkur þeirra úr gildi, en viðvíkjandi því, að fjármagn sé ekki fyrir hendi, þá liggur það ljóst fyrir, að fé virðist ekki skorta til að hækka liði svo sem rekstrarkostnað ríkisins og utanríkisþjónustuna og fleira þess háttar. Til þess að gera þetta ljóst geri ég samanburð á 10. gr., er snertir rekstrargjöld ríkisins og gjöld til stjórnar utanríkismálanna. 1946 er fjárveitingin 3 millj. 699 þús., 1947 4 millj. og 302 þús., en nú er upphæðin komin upp í 5 millj. og 22 þús. Með öðrum orðum, þessi þáttur hefur nú verið áætlaður 720 þús. kr. hærri en 1947 og hvorki meira né minna en 1 millj. og 323 þús. kr. hærri en árið 1946. Hér er því einni.g stefnubreyting, en ekki til sparnaðar eins og varðandi verklegar framkvæmdir, heldur þvert á móti, og þykir mér raunar einkennilegt, að sömu mennirnir sem réðust á fyrrv. stjórn og ásökuðu hana um eyðslusemi, skuli taka þetta gott og gilt. Á 11. gr., sem er um dómgæzlu, lögreglustjórn, opinbert eftirlit, innheimtu tolla og skatta o.s.frv., er hækkunin ekki minni, og lítur samanburður þriggja síðustu ára svo út: Árið 1946 var kostnaðurinn 12 millj. og 616 þús., 1947 14 milljónir 224 þús., en er nú áætlaður 17 milljónir og 3 þús. kr. Það hefur því gerzt á tveim árum, að þessir liðir hafa hækkað talsvert á 5. milljón kr., eða um 2 millj. 779 þús. frá 1947 og um hvorki meira né minna en 4 millj. og 387 þús. kr. frá 1946. Hér er því um verulega stefnubreytingu að ræða, en þveröfuga við það að skera niður framlög til verklegra framkvæmda, og þetta er eitt aðalatriðið, sem olli því, að samkomulag gat ekki fengizt í fjvn. Og á sama tíma og skorið er verulega niður framlag til verklegra framkvæmda, hækka rekstrarútgjöld ríkissjóðs að sama skapi. Síðan eftirlit var hafið með viðskiptum landsmanna og verðlagi, hafa verið áætlaðar 2 millj. kr. til rekstrar skömmtunarskrifstofu ríkisins. Svo hefur það verið venjan, að þessar kostnaðaráætlanir hafa farið helming fram úr áætlun, og má reikna með, að kostnaður við þessar viðskiptastofnanir fari upp í 4 millj. kr., þegar öll kurl koma til grafar. Hv. frsm. meiri hl. taldi, að margt hefði verið áætlað of lágt af n. í trausti þess, að hæstv. ríkisstj. spari. Ég er nú ekki trúaður á það. Í sambandi við þetta get ég ekki stillt mig um að lofa hv. þm. að heyra nokkur orð úr bæklingi um þetta, sem gefinn var út af stjórnarandstöðu fyrrv. ríkisstj., þar sem er talið, að eyðslan hafi verið mest á árinu 1946, og síðan kemur kafli, sem heitir: Í hverju er óstjórnin fólgin? Þar segir svo: „Rekstrarkostnaður þjóðarbúsins eykst hröðum skrefum. Laun stórhækka. Störfum er fjölgað með ýmsum hætti, bæði utan lands og innan. Alls stofnaði fyrrv. stjórn um 50 nefndir með nær 200 mönnum. (Sbr. Til minnis við kjörborðið 1946, bls. 63). Á síðasta ári hefur ríkið heimt kr. 1520 af hverjum landsmanni, að börnum og gamalmennum meðtöldum. Ríflegustu tekjustofnarnir eru ótraustir. Þeir eru tekjur af verzluninni, sem hafa verið gífurlegar, meðan verið var að eyða gjaldeyrinum, og taumlausri áfengissölu. Nam gróðinn af henni einni á síðasta ári kr. 38.3 millj. Meðan Framsfl. fór með fjármálin (1935–'39) átti stjórnarandstaðan - Sjálfstfl. - aldrei nógsamlega sterk orð til að hrakyrða þáv. fjmrh. - Eystein Jónsson - fyrir það, að 9–10% af tekjum ríkissjóðs á þeim árum var af áfengissölu, og í kosningum var það oft aðalárásarefnið. Sjálfir hafa þeir nú tvöfaldað þetta, eins og eftirfarandi skýrsla sannar.“ Ég tek gjarnan fram, að í tíð fyrrv. ríkisstj. hefur orðið nokkur vöxtur á útgjöldum ríkissjóðs, en útgjöldin hafa vaxið mikið síðan og vaxa nú hraðari skrefum en nokkru sinni fyrr. Ég skal nú koma að brtt., sem við í minni hl. flytjum við frv. og prentaðar eru á þskj. 467. Fyrsta brtt. okkar fjallar um það, að við leggjum til að tekju- og eignarskattur verði áætlaður 43 millj. kr. í stað 40 millj. kr. Í sambandi við þetta má geta þess, að tekjuskatturinn 1948 er lagður á tekjur ársins 1947, en tekjuskattur ársins 1947 á tekjur 1946. Tekjur manna á árinu 1947 hafa reynzt fullt eins miklar og á árinu 1946, og er því ástæða til þess að ætla, að þessi hækkun geti staðizt. Þá er 2. brtt. um, að áætlaður vörumagnstollur verði hækkaður úr 18 millj. kr. í 20 millj. kr., eins og meiri hl. fjvn. leggur til, að hann sé áætlaður. Þessi tollur nam á tímabilinu jan.–des. 1947 23.5 millj., og teljum við því réttmætt að áætla þennan tekjustofn 20 millj. kr. Þriðja brtt. fjallar um áætlaðan verðtoll. Meiri hl. n. áætlar hann 60 millj. kr., en s.l. ár nam hann 72.25 millj. Kom þó tollahækkun sú, sem gerð var á síðasta þingi, ekki til framkvæmda fyrr en nokkuð var komið fram á árið og var því allmikið af þeim vörum, sem til landsins fluttust, miklu lægra tollað en nú. Má telja nokkurn veginn víst, að þessi tekjustofn verði að minnsta kosti 70 millj. og að öllum líkindum hærri. Þá leggjum við enn fremur til, að áætlaðar tekjur af rekstri tóbakseinkasölu ríkisins verði hækkaðar úr 17.5 millj. samkv. frv. í 19.5 millj. kr. S.l. ár námu tekjur tóbakseinkasölunnar 20 millj. kr., og er því ekki óvarlegt að hækka þennan tekjustofn um 2 millj. kr. fram yfir það, sem gert er ráð fyrir í till. meiri hl. fjvn. Samtals leggjum við því til, að tekjur ríkisins verði áætlaðar 17 millj. kr. hærri en frv. gerir ráð fyrir og meiri hl. n. vill halda sér við. Þá skal ég víkja að gjöldunum. við 12. gr. frv. leggjum við fram þá brtt., að styrkur til læknisbústaða og sjúkraskýla verði hækkaður úr kr. 800 þús. í 1 millj. kr. Það hefur verið mjög erfitt að fá unga lækna til þess að setjast að úti á landi og gegna héraðslæknisstörfum fyrir þær sakir, að engir eða mjög ófullkomnir læknisbústaðir hafa þar verið fyrir. Ber því brýna nauðsyn til að hraða byggingum slíkra bústaða og sjúkraskýla hvað mest má, og virðist vart mega gera ráð fyrir lægri upphæð til þessara framkvæmda en 1 millj. kr. á þessu ári, svo að viðunandi megi teljast. Við 13. gr. frv. berum við fram 2 brtt. Er hin fyrri um að hækka fjárveitingu til viðhalds þjóðvegum um tvær millj., úr 9 millj. upp í 11 millj., sem áreiðanlega er það minnsta, sem þörfin krefur. S.l. ár reyndist þessi liður enn þá hærri, og vegamálastjóri telur, að óhugsandi sé að komast af með þá upphæð, sem í frv. er. Með því að áætla upphæð þessa aðeins 9 millj. er því annaðhvort að því stefnt að rýra viðhaldið og láta vegakerfi landsins, sem byggt hefur verið fyrir ærið fé, drabbast niður eða greiða verður allmikla upphæð utan allrar heimildar í fjárl., sem í alla staði verður að teljast óheilbrigt. Síðari brtt. okkar við þessa gr. er um að hækka framlag til hafnargerða og lendingabóta úr 3.5 millj., sem frv. gerir ráð fyrir, í 6.5 millj., sem er svipuð upphæð og s.l. ár. Fiskiskipaflotinn hefur vaxið svo hin síðari ár, að við teljum í alla staði ófært að draga úr fjárframlögum til hafnarframkvæmda. Verði till. okkar samþ., ætlumst við til, að skipting á þessari fjárhæð verði gerð af fjvn. á milli 2. og 3. umr. Við 14. gr. flytjum við þrjár brtt. Er hin fyrsta um að hækka styrk til nýrra barnaskólabygginga úr 3 millj., sem frv. gerir ráð fyrir, í 4.5 millj. Samkvæmt skýrslu fræðslumálastjóra eru nú í smíðum 27 barnaskólabyggingar, og þyrfti framlag ríkissjóðs til þeirra að verða rúmar 7 millj. á þessu ári. Auk þess telur fræðslumálastjóri óhjákvæmilegt að hefja byggingu nokkurra nýrra skólahúsa. Við flytjum því þessa brtt. um hækkun á þessum lið. Til gagnfræða- og héraðsskóla eru ætlaðar á frv. 2 millj. kr., og vill meiri hl. n. halda þeirri upphæð. Á síðustu fjárlögum var þessi upphæð 4.25 millj. kr. Við teljum þessa lækkun alveg óeðlilega og leggjum til, að þessi upphæð verði svipuð og 1947. Þá leggjum við enn fremur til, að framlög til íþróttasjóðs verði 1 millj. kr. eins og á síðustu fjárlögum í stað 700 þús. kr., sem er í frv. Meiri hl. mun hins vegar leggja til, að þessi upphæð verði lækkuð í 600 þús. kr. Við 16. gr. frv. flytjum við fram till. um nokkrar hækkanir, og eru þessar helztar: Til fiskimálasjóðs leggjum við til, að tekinn verði upp nýr liður, að upphæð 1 millj. kr. Samkv. 1. um fiskimálasjóð eru honum ætluð mjög víðtæk verkefni, að styðja að hvers konar eflingu sjávarútvegsins, markaðsöflun o.fl., og mun sízt veita af þessari fjárhæð, ef starfsemi hans á að ná fullum tilgangi. Til nýrra raforkuframkvæmda leggjum við til, að veittar verði 4 millj. kr. og skuli helming þeirrar upphæðar varið til lána til dieselstöðva utan þess svæðis, sem rafveitur ríkisins ná yfir. Enn sem komið er hefur fé það, sem ríkið hefur lagt fram til raforkuframkvæmda, eingöngu farið í það að byggja ákveðnar veitur, sem verða til mjög mikilla hagsbóta fyrir íbúa þeirra héraða, sem þeirra njóta. Hins vegar eru mörg önnur héruð, sérstaklega ýmsir bæir og þorp á Austfjörðum og Vestfjörðum, sem eru að byggja dieselrafstöðvar af eigin rammleik án nokkurrar aðstoðar af hálfu hins opinbera nemaríkisábyrgðar. Þessum aðilum teljum við sjálfsagt að hjálpa með lánum. Þá leggjum við til, að við 16. gr. verði tekinn upp nýr liður til bygginga á Hafursá, 50 þús. kr. Á Hafursá er gert ráð fyrir, að rekin verði tilraunastarfsemi á sviði landbúnaðarins, en þar vantar tilfinnanlega aukið fé til þess að bæta úr útihúsum, sem eru mjög léleg. Einnig leggjum við til, að framlag til vélasjóðs verði hækkað um 200 þús. kr., en þess er brýn nauðsyn, að vélakostur við landbúnaðarstörf verði aukinn sem mest má. Við 17. gr. flytjum við þá brtt., að framlag til íbúðarhúsabygginga samkv. III. kafla l. nr. 44 7. maí 1946 verði 1 millj. kr. í stað 400 þús. kr., sem frv. gerir ráð fyrir. Áður en ég tala um sjálfa till., vil ég rekja að nokkru gang þessara mála frá árinu 1936 og til þessa dags. Árið 1936 höfðu verið samþ. l. hér á Alþ. um nýbyggðir og samvinnubyggðir. Þar var gert ráð fyrir heimild til þess að stofna til byggðahverfa og til þess ætlað fé á fjárlögum þetta sama ár. En þetta urðu aldrei annað en pappírslög, og það var aldrei ákveðið, hve mikið fé skyldi veitt. Árið 1941 ætlaði svo Alþ. að sinna málinu að nokkru, og voru þá samþ. l. um landnám ríkisins. En það voru aðeins heimildarlög án fjárveitingar. Árið 1946 voru svo loks samþ. l. um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í. sveitum, og var þá í fyrsta sinn gengið inn á. það á Alþ. að veita ákveðna upphæð á fjárlögum til þessa, - til þess að byggja þessi l. á. föstum grundvelli. Um þetta segir í fyrrnefndum bæklingi á bls. 36, með leyfi hæstv. forseta: „Eitt mál gat Framsfl. barið í gegn: frv. um ræktunar- og húsagerðarsamþykktir í sveitum landsins. Og í lögunum um landnám og nýbyggðir er tekið tillit til frv. flokksins um breyt. á l. um byggingar- og landnámssjóð, og raunar byggt á eldri löggjöf, sem Framsfl. setti. á sínum tíma.“ En er l. hafa nú staðið í eitt ár og rétt nýbyrjað að framkvæma þau, þá á nú að fara að draga úr fjárveitingum þeim, sem ætlaðar eru samkv. gildandi 1., og nú á að afnema 2/5 hluta þess fjár, sem ætlað var til þessa. Og þegar nú. einu sinni er gengið inn á svona meðferð slíkar lækkanir, - þá má búast við, að haldið' verði áfram á sömu braut. Yfirstjórn þessara mála, nýbýlastjórn, var kosin 1947 og hefst handa haustið 1947. En þá kemur í ljós, að framlag til þessara framkvæmda fæst ekki nema að 2/5 hlutum miðað við það, sem áður var ákveðið. Það er því þegar verið að miða að því að gera þessi l. að pappírslögum sem hin fyrri. Annars er þetta fjárframlag samkv. l., og er vart hægt að fella það niður nema með lagabreytingu. Það hefur nokkuð verið rætt hér á meðal þm., að von væri á slíkum frv. frá hæstv. ríkisstj., að fresta framgangi ýmissa mála. Slík frv. hafa verið nefnd. „bandormar“. Ef nú er von á einum slíkum „bandormi“ í sambandi við frestun á framkvæmd þessara l., þá er það nú til fullmikils ætlazt af hv. þm., að þeir samþ. slíka skerðingu sem þessa nú við 2. umr. fjárl., ef það er rétt, að ekki sé nein stoð í l. til þess. Í sambandi við þetta má minna á það, að fyrrv. stjórnarandstöðuflokkur, Framsfl., deildi mjög hart á fyrrv. ríkisstj. fyrir það, að hún sinnti ekki nóg þörfum landbúnaðarins. Má minna á, að þessi flokkur telur ekki færri en 11 lög í bæklingi þeim., sem flokkurinn kallar: Eyðslustjórn, er hann telur, að eigi þátt í hinni miklu eyðslu. Ein þessara l. eru l. um nýbyggðir og landnám. Mætti nú ætla, að hv. Framsfl. láti þetta mál að nokkru til sín taka. En nú er það eitt atriði í till. meiri hl. að fella þetta niður í samræmi við vilja stj. Þá höfum við flutt till. um, að við 16. gr. komi nýr liður: til fiskimálasjóðs 1 millj. kr. Eins og kunnugt er, hefur fiskimálasjóður geysilega víðtæk verkefni, en skortir fjármagn. Fyrir fjvn. lá bréf frá hlutaðeigandi aðilum um fjárframlag. Þá er brtt. við 16. gr. varðandi raforkuframkvæmdir, þess efnis, að til nýrra raforkuframkvæmda sé varið 4 millj. kr., þar af 2 millj. kr. lán til dieselrafstöðva yfir 100 hö., sem byggðar eru utan þess svæðis, sem rafveitur ríkisins ná yfir. Í sambandi við þetta vil ég benda á, að búið er að leggja mikið fé fram til raforkuframkvæmda, eins og líka hv. frsm. meiri hl. benti á, en það er bundið við takmörkuð svæði, og önnur svæði á Austurlandi og Vesturlandi hafa orðið út undan með aðstoð. Þar eru fjöldamargir staðir, er brjótast í að byggja sér dieselrafstöðvar, er samþ. eru af raforkumálastjóra, en þeir fá engan stuðning frá því opinbera og verða að afla sér lánsfjár sjálfir með háum vöxtum. Það er því ekki of mikið að áætla 2 millj. kr. með skaplegum vöxtum í þessu skyni. Þá er brtt. við 17. gr. um að hækka framlagið til íbúðarhúsabygginga úr 400000 í 1 millj. kr. Enn hefur ekki tekizt að útrýma heilsuspillandi íbúðum, og nægir ekki að áætla minna en 1 millj. kr., ef l., er sett voru um þessi mál, eiga að ná tilgangi sínum. Þá er loks till. um það, að til byggingar sjómannaskóla í Reykjavík verði veitt 1 millj. kr. Húsið er nú langt komið, og full ástæða er til að ljúka við það, en það mun fullnægja þörfinni í þessum efnum um langan aldur. Ég hef þá lokið við að geta þeirra brtt., sem minni hl. flytur. Ég vil taka það fram, að aðalágreiningurinn var ekki sá, að við værum ósammála öllum brtt. meiri hl. n. Við munum greiða allmörgum þeirra atkv., þótt við séum á móti sumum. Ástæðan til þess, að ekki gat orðið samkomulag um sameiginlegt nál., er sú stefnubreyting, er kemur fram í frv., frá því sem áður var. Framlög til verklegra framkvæmda eru lækkuð, jafnframt því sem útgjöldin hækka í rekstrarkerfi ríkisins, eins og ég hef sýnt fram á. Ég mun svo ekki orðlengja þetta frekar nú, en tek ef til vill til máls síðar, ef tilefni gefst til.



Herra forseti. Það hefur komið fram í umr. og er rétt, að mörg undanfarin ár hafa allar tölur fjárl. hækkað, sérstaklega framlögin til verklegra framkvæmda. Það mátti búast við því, að svo héldi ekki áfram. Nú er svo komið, að framlögin til verklegra framkvæmda eru nokkru lægri en í fjárl. 1947. Ég skal strax taka það fram, að ég er þeirrar skoðunar, að það sé rétt stefna, að hvenær sem atvinnulífið þarf mjög á vinnuafli að halda, þá verði atvinnuvegirnir að fá vinnuaflið í sína þjónustu. Með þessu viðurkenni ég, að það sé rétt stefna og ekkert við því að segja, þótt hið opinbera dragi úr kröfum sínum til vinnuafls, er atvinnulífinu vegnar vel. Ég skal því ekki áfellast fjvn., þótt upphæðin til verklegra framkvæmda sé lægri nú en verið hefur. Ég tel, að atvinnulífinu sé þannig háttað nú, að atvinnuvegirnir hafi fulla þörf á vinnuaflinu. Það er því ekki rétt, að hið opinbera sé í samkeppni um vinnuaflið. En það er annað atriði, sem ég er ekki eins ánægður með, og það er það, hvernig n. leggur til, að skipt sé fjárupphæðinni til verklegra framkvæmda. Ég held, að þegar n. tekur að sér þann vanda að skipta, verði hún að gera sér far um að vanda skiptinguna og gæta fyllsta réttlætis. Ég hefði talið, að ef draga á úr framlögum til vegamála, þá bæri fyrst og fremst að athuga, hvar helzt er réttlætanlegt að draga úr, t.d. hvort það skuli gert í þeim landshlutum, er snauðir eru hvað vegakerfi snertir, eða þeim, sem hafa þéttriðið akvegakerfi. Ég hefði haldið, að þetta hefði fyrst og fremst átt að gera í Sunnlendingafjórðungi, þar sem til eru akvegir til hvaða staðar, sem í hug manns kemur. Sama gildir um Borgarfjörð. Þeir ættu að reyna það, hv. þm. Árn. og hv. þm. Rang., að taka sér ferð á hendur um Vestfirði eða Austfirði og sjá, hvort eitthvað yrði ekki fyrir hjólunum, er torveldaði förina. Það væri rétt að bjóða þessum hv. þm. til Austfjarða og Vestfjarða, svo að þeir geti séð út fyrir asklok sinna eigin héraða. Þessa ályktun dreg ég tvímælalaust af fjárlögunum 1947 og 1948, og sama hefur verið langa tíð. Vegleysurnar á Vestfjörðum og Austfjörðum og þéttriðið vegakerfi í Sunnlendingafjórðungi og norðanlands eru sönnunin. Á móti framlögum til Vestfjarða, sem talin hafa verið í hundruðum þúsunda, hafa framlögin til Suðurlands og Norðurlands numið milljónum þrátt fyrir vegleysurnar á Vestfjörðum. Ég get ekki séð annað en að það hefði mátt bíða, að vegir yrðu hækkaðir og breikkaðir í Sunnlendingafjórðungi og að meira liggi á því að leggja nýja vegi um veglaus héruð. Ég held, að enn sem fyrr séu veglausir landshlutar út undan, en hinir sólarmegin í lífinu, eins og verið hefur í áratugi. Tölurnar sanna þetta. En það verður líka að gera þá kröfu til fjvn., er hún skiptir upphæðum til verklegra framkvæmda, að hún skipti þeim ekki bara réttlátlega milli landshluta, heldur líka á milli kjördæma. Því miður er það svo, að þar er ranglætið enn meira. Ég skal taka sem dæmi fjárveitingar til tveggja kjördæma á Vestfjörðum, Barðastrandarsýslu og Norður-Ísafjarðarsýslu, sem bæði eru veglaus. Samkv. fjárl. 1947 var Barðastrandarsýslu veitt á 6. hundrað þús. til vegamála, og núna er það einnig lagt til í brtt. n., að sýslunni sé enn ætlað á 6. hundrað þús. kr., 525 þús. kr. til tíu vega.

Ekki er þetta á Suðurlandsundirlendinu.

Það er rétt, en það er eins og sól Suðurlandsundirlendisins skini þarna. En jafnveglaus sýsla og Norður-Ísafjarðarsýsla hefur, bæði í fyrra og í ár, fengíð rúmar 300 þús. kr. á móti þeim 600 þús. kr., sem Barðastrandarsýsla hefur fengið. Ég held, að það verði engum fært að sýna fram á það, að þarna hafi verið réttlátt skipt á milli þessara tveggja kjördæma, jafnvel þó að þess sé minnzt, hver er form. fjvn. Hinir nm. hefðu átt að minna hann á að fullnægja einhverju réttlæti. Ég hef ekki lagt það til, að framlögin til vegamála í Barðastrandarsýslu verði lækkuð. Ég veit, að þeirra er full þörf. En ég get ekki unað við, að Norður-Ísafjarðarsýsla fái ekki viðurkenningu fyrir sams konar þörf. Því hef ég borið fram brtt. á þskj. 479 um, að veitt verði til Ármúlavegar 75 þús. kr. í stað 40 þús. kr., eins og fjvn. hefur lagt til. Þá hef ég farið fram á það, ásamt hv. þm. N-Ísf., að fjvn. þóknaðist að veita 75 þús. kr. til akvegar í Ögurhreppi, en þar hefur ekki verið lagður þjóðvegarspotti frá landnámstíð. N. hefur fallizt á 25 þús. Í stað 25 þús. fer ég nú fram á það í brtt. á þskj. 479, að Ögurhreppur fái 40 þús. kr., og þykist þá stilla kröfunum í hóf. Það er því farið fram á það af minni hálfu, að hlutur Norður-Ísafjarðarsýslu hækki um 50 þús., og er sú fjárveiting mun lægri en ætlað er til Barðastrandarsýslu, jafnvel þótt báðar till. verði samþ. Fjvn. hefur fallizt á að veita fé til einnar brúar í Norður-Ísafjarðarsýslu, Ósárbrúar í Bolungavík, og er það þakklætisvert, en til brúar á Selá í Nauteyrarhreppi, sem er vatnsmesta vatnsfall á Vestfjörðum, er ekki veittur einn eyrir. Hún skal vera óbrúuð. Á sama tíma eru tugir brúa á Suðurlandsundirlendinu, og 3 millj. kr. eru ætlaðar í hina nýju Þjórsárbrú. Auk þess hafa slæðzt með aðrar brýr á Suðurlandi, þótt ekkert sé veitt til brúa á Vestfjörðum, en milljónir til brúa á Suðurlandi, þar sem flest vatnsföll eru brúuð. Ég hef því borið fram till. um það á þskj. 479, að veittar séu 100 þús. kr. að þessu sinni til þess að koma því í framkvæmd, að Selá verði brúuð. Þá eru til 160 þús. kr. og von um, að hægt sé að byrja á verkinu á öðru eða þriðja ári hér frá. Til Múlaár í Ísafirði fer ég fram á 25 þús. kr., svo að hægt sé að hilla undir, að áin fáist brúuð í náinni framtíð. Það er rétt, að fjárveitingarvaldið hefur oft ekki séð annað fært en að greiða allháar upphæðir til brimbrjótsins í Bolungavík. Nú er farið fram á allháa upphæð, aðallega til að greiða skemmdir þær, sem urðu á fyrra hausti. Að miklu leyti eru þessar skemmdir að kenna mistökum hins opinbera, yfirstjórnenda verksins. Ofan á önnur skakkaföll við byggingu brimbrjótsins getur Hólshreppur ekki staðið undir þeirri háu upphæð, sem hér er um að ræða. Fjvn. hefur tekið upp í sínar brtt. nokkra upphæð til brimbrjótsins, 150 þús. kr. En þarna var þörf á miklu hærri upphæð, líklegast ekki undir 300–350 þús. kr., ef þetta ætti að greiðast upp af ríkinu. Og þá ætti að vera til nýrra framkvæmda, til þess að hreinsa innan við brimbrjótinn, svo að skipastóll Bolvíkinga gæti notað mannvirkið, 50 til 60 þús. kr. En það er bráðnauðsynleg aðgerð, sem Bolvíkingar gerðu sér vonir um, að gerð yrði á síðasta sumri, en varð ekki af, af því að dýpkunarskip kom þangað ekki fyrr en komið var fram á haust og brimasamt var orðið við brimbrjótinn. Þarna liggur því múrbrotahrönglið úr mannvirkinn í skipalegunni enn þá. Og í raun og veru er brimbrjóturinn búinn að vera í meira en ár litt nothæft mannvirki. Með þeirri fjárveitingu, sem brimbrjótnum er ætluð eftir till. fjvn., verður ekki hægt að greiða það, sem hvílir á Hólshreppi sem skuldir vegna endurbóta á skemmdum á brimbrjótnum á síðasta hausti, heldur hvílir sú skuld framvegis á hreppnum, og ekki er þá eftir eyrir til þess að framkvæma þessa hreinsun á skipalegunni, sem er óumdeilanleg nauðsyn fyrir atvinnulíf þorpsbúa. Við hv. þm. N-Ísf. höfum líka farið fram á, að Hnífsdalur fengi fjárveitingu að þessu sinni, sem næmi 150 þús. kr. En hv. fjvn. ætlaði Hnífsdal 50 þús. kr. Það er til áætlun hjá vitamálastjóra um lengingu á Hnífsdalsbryggju, og búizt er við, að sú aukning mannvirkisins kosti um 600 þús. kr. Ef þetta mannvirki væri unnið á tveimur árum að lengja bryggjuna, þá kæmi í hlut hreppsins 300 þús. kr. alls, 150 þús. kr. á ári. Og hér er því farið fram á 150 þús. kr. framlag til þessa mannvirkis á þessu ári frá ríkinu, sem væri helmingurinn af því, sem unnið yrði fyrir á ári, ef þessu væri skipt á tvö ár. Þessi brtt. er VIII. brtt. á þskj. 479. Þessi fjárveiting gæti orðið til þess, að hafizt yrði handa samkvæmt teikningu vitamálaskrifstofunnar og þessu verki lokið á tveimur árum. En samkv. till. frá fjvn. yrði þessu ekki lokið á minni tíma en 6 til 7 ára tímabili. Enn höfum við hv. þm. N-Ísf. farið fram á það, að veittar yrðu til bryggjugerðar í Vatnsfirði 20 þús. kr. á fjári. En hv. fjvn. hefur lagt til, að þetta verði 10 þús. kr. Það er vitanlega betra heldur en ekkert, en ófullnægjandi er sú fjárveiting, ef ætti að koma þessu mannvirki í Vatnsfirði það langt áleiðis, að það yrði nothæft á árinu 1948. Til þess mundi ekki duga minna en 20 þús. kr., sem við höfum borið fram beiðni um til hv. fjvn., að veittar yrðu. - Ég hef borið fram brtt. um, að þessi upphæð verði 20 þús. kr. í stað 10 þús. kr., og vildi vænta, að sú leiðrétting fengist. Enn fremur hef ég endurtekið á þskj. 479 ósk um, að veittar yrðu sem styrkur til bryggjugerðar að Skálavík í Mjóafirði 10 þús. kr. En bóndinn þar telur sér bráðnauðsynlegt að fá bryggju þarna. Skilyrði eru þarna ágæt til þessa, og bóndinn telur sér fært að byggja bryggjuna að öðru leyti á eigin kostnað, ef hann fengi sem svaraði 10 þús. kr. styrk til mannvirkisins. En hv. fjvn. hefur ekki séð sér fært að mæla með einum eyri til þessa hlutar. Á fjárlagafrv. í fyrra var sérstakur liður ferjuhafnir, XI. liður á 13. gr. Nú hefur hv. fjvn. sett ferjuhafnir undir 22. gr. fjárl., heimildargr., og er það að sjálfsögðu ekki nema formsatriði. Þó kann ég miður við þetta. Þetta heyrir í eðli sínu undir hafnarmál, enda var það svo sett á síðustu fjárl. Þar er nú ætlað 400 þús. kr. sem heildarupphæð til ferjuhafna og engin sundurliðun á því. Ég þykist vita, að ætlunin sé sú, að fjárhæðin til ferjuhafna fari til ferjumannvirkisins í Hvalfirði, og er í sjálfu sér ekkert við því að segja. En ég hafði þó gert mér vonir um, að það fengist 60 þús. kr. upphæð til ferjubryggju á Melgraseyri. Það hefur áður verið byggð ferjubryggja á Arngerðareyri í sambandi við Þorskafjarðarheiðarveginn. Nú er sýnt, að annar vegarendinn á þessum vegi verður utar á Langadalsströndinni og kemur til með að verða um langa framtíð endimark hans á Melgraseyri í sambandi við bátaferðir um Djúpið. Og ferjubryggja hefur gert mér vonir um, að það fengist 60 þús. þurfti til þess að greiða hana. Í mannvirkið var ráðizt með fullu samráði við vegamálastjóra og samgmrh. Og mannvirkið var að nokkru leyti byggt þannig, að nokkuð af efninu, sem upphaflega hafði verið ætlað til Arngerðareyrarbryggjunnar, notaðist þarna, án þess að gengið væri á nokkurn hátt nærri hinu mannvirkinu. Steinker voru fyrirhuguð tvö í bryggjuna á Arngerðareyri. En við nánari athugun kom í ljós, að bryggja á Arngerðareyri gat verið fullkomlega nothæf með einu steinkeri. Og því var ákveðið af vegamálastjóra og hæstv. samgmrh., að annað steinkerið yrði notað í bryggjuna á Melgraseyri. - Ég legg til á þskj. 479, að tveir nýir liðir komi inn, þar sem um ferjubryggjur er að ræða, þannig að til ferjubryggju á Melgraseyri verði lagðar fram 60 þús. kr. og til ferjubryggju að Ögri 50 þús. kr. Ég legg til, að af þessum 400 þús. kr., sem ætlaðar eru samkv. till. hv. fjvn. til ferjuhafna, fari 110 þús. kr. til ferjuhafna við Ísafjarðardjúp, hvar annað mannvirkið er þegar byggt og þarf aðeins að bera greiðslur vegna þess. Á heimildargr. hef ég lagt til, að heimilað yrði, að greiddar yrðu 12 þús. kr. Jóni bónda Magdal í Engidal í Skutulsfirði vegna margra ára sóttkvíar, sem hann varð fyrir vegna þess, að talin var hætta á taugaveikisýkingu frá heimili hans. Hv. þm. N-Ísf. bar þessa brtt. fram á síðasta þingi. Hún fékkst þá ekki fram, enda var hún mjög seint fram borin. En það er ekki vafi á því, að þessi bóndi hefur orðið fyrir margra tuga þús. kr. tjóni vegna þeirrar breytingar á búskaparháttum sínum, sem hann varð að gera vegna þessarar löngu og ömurlegu sóttkvíar, sem hann varð fyrir. Það er hv. þm. kunnugt, að ömurlegt ástand hefur skapazt í Sléttuhreppi og Grunnavíkurhreppi í Norður-Ísafjarðarsýslu. Og því get ég varla búizt við, að menn undri, að þar er þörf á sérstökum ráðstöfunum. Það mál hefur verið vel túlkað af fulltrúa Sléttuhreppsbúa og Grunnavíkurhreppsbúa nú í vetur. Sr. Jónmundur Halldórsson hefur alirækilega túlkað mál þessara manna við hv. þm., og einnig hafði hv. fjvn. verið skrifað bréf um þessi vandamál og farið fram á aðstoð vegna þess, hvert afhroð þessir hreppar, og þá sérstaklega Sléttuhreppur, hafa orðið fyrir vegna burtflutnings vinnuhæfasta hluta íbúanna. Eftir sitja í yfirgnæfandi meiri hluta gamalmenni og það fólk, sem verst er efnum búið og verst vinnuhæft og verst fært um að bjarga sér sjálft. Og hvíla þó á því fólki ýmsar þjóðfélagslegar byrðar, sem erfitt er undir að rísa, þegar hreppsfélögin eru orðin svona fámenn eins og nú er orðið. - Þess vegna datt okkur hv. þm. N-Ísf. í hug, að heppilegt væri að rétta þarna hjálparhönd með því að heimila ákveðna fjárhæð á fjárl. til bjargráðaráðstafana í þessum sveitarfélögum og hafa þetta aðeins á heimildargr., þannig að heimilt væri að verja þessu fé til hverra þeirra hluta, sem hreppsnefndirnar í viðkomandi hreppum og sýslunefnd Norður-Ísafjarðarsýslu kæmu sér saman um, að væri ráðlegast að verja fénu til, til þess að það kæmi að sem beztum notum. Ég hef því lagt til, að heimilað verði að verja allt að 100 þús. kr. til bjargráðaráðstafana í Sléttuhreppi í samráði við sýslunefnd og hreppsnefnd, og að á sama hátt verði varið allt að 50 þús. kr. til Grunnavíkurhrepps í samráði við sýslunefnd og hreppsnefndina þar. Það er ekki víst, að þessar heimildir yrðu notaðar til fulls, og alveg er óákveðið, til hverra hluta fjárhæðirnar yrðu notaðar. En ég tel tryggilega um það búið, að farin verði heppileg leið í að verja þessu fé til bjargráða á þessum stöðum, ef fénu er ráðstafað af sýslunefndinni þarna og viðkomandi hreppsnefndum. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. En ég hef bent á það hér, að hæstar fjárhæðir, sem til vegamála eru greiddar, fara enn sem fyrr til hinna bezt veguðu héraða, og minnstar upphæðir í þessum efnum til þeirra landshluta, sem verst eru settir með akvegi og hafa verri aðstöðu til samgangna heldur en aðrir landshlutar. Og það hefur verið gert upp á milli mjög sambærilegra héraða á Vestfjörðum. Það er fjarri því, að réttlætis hafi gætt sem skyldi í afgreiðslu fjvn. á fjárlagafrv., og harma ég það mjög, að hægt sé að benda á svona áberandi misfellur eins og hafa átt sér stað ár eftir ár að því er þetta atriði snertir, og getur það alls ekki verið sök eins manns. Það er ekki hægt að skýra þessar misfellur með því, þó að hv. form. fjvn. eigi þar í hlut sem aðili fyrir hérað á Vestfjörðum. Enda er það engin réttlæting á því, þótt slíkri aðstöðu væri beitt og aðrir nm. létu það viðgangast. Þá hef ég gert grein fyrir þeim að mínu áliti mjög hóflegu till., sem ég ber fram til þess að bæta úr þessu ósamræmi, og verð því fastlega að vænta þess, að hv. alþm. séu þeirri réttlætistilfinningu gæddir, að þeir geri á þessu einhverjar verulegar leiðréttingar.



Herra forseti. Á þskj. 480 hef ég leyft mér að koma fram með brtt. um, að komið verði upp athugunarstöð og uppeldisskóla fyrir börn. Í l. um vernd barna og unglinga er svo ráð fyrir gert, að slík heimili skuli koma upp, þegar fé er til þess veitt á fjárl. Í því fjárlfrv., sem hér liggur fyrir, er ekkert um þetta og heldur ekki á brtt. Þetta getur tæplega stafað af gleymsku hjá fjvn., þm að hjá fjvn. liggur fyrir till. til þál., sem flutt var í Sþ. af nm. í heilbr.- og félagsmn., um að undirbúa stofnun slíkra heimila. Flm. þessarar till. eiga allir sæti í heilbr.- og félmn. og standa óskiptir að henni, en nú hefur fjvn. ekki afgr. þessa till. enn þá. Má vera, að hún hafi ekki fundið náð fyrir augum þeirra, en hvað sem því liður, þá vil ég samt freista að fá samþykkta þessa fjárveitingu. Þetta er allt of lítið fé, en þó er ég ekki viss um nema 300 þús. kr. fari langt til þess að koma upp athugunarstöð, hún er ekki svo stór. Sérstaklega gæti það dregið úr kostnaðinum, ef henni væri komið upp í sambandi við sjúkrahús. En uppeldisheimilið yrði auðvitað miklu dýrara og þá betra að dreifa kostnaðinum á fleiri ár. Um þörfina fyrir þessa stofnun ætla ég ekki að fjölyrða; það er stutt síðan á það var minnzt hér á Alþ., þegar till. sú, sem ég nefndi áðan, kom fram, og auk þess hafa alþm. séð skýrslu barnaverndarráðs og lesið hana. Ég vil aðeins geta þess, að um leið og þeim börnum fjölgar, sem hjálparþurfi eru á þessu sviði, verður alltaf erfiðara að finna dvalarstaði fyrir þau á sveitaheimilum, en það hefur verið til þessa eina úrræðið, sem barnaverndarráð hefur átt. Auk þess er líka óheppilegt að koma börnunum fyrir á prívatheimilum, því að þau vilja strjúka þaðan. Ég vil geta þess, að þessi brtt. mín er flutt samkvæmt tilmælum barnaverndarnefndar Rvíkur, en í henni eiga sæti fjórir sjálfstæðismenn, tveir sósíalistar og einn alþýðuflokksmaður, og hefur n. farið þess á leit við heilbr.- og félmn. Nd., að hún flytti þá till., sem ég nefndi áðan, og er þeirri n. mjög umhugað um, að þessi hæli komist sem allra fyrst upp. Ég vil treysta því, að Alþ. sýni þessu máli fullan skilning og sjái sér fært að samþykkja þessar smáu upphæðir, sem gætu þó gert mikið gagn.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða um fjárl. í heild eða brtt. meiri hl. fjvn., en ég flyt nokkrar brtt., sem ég vildi segja nokkur orð um. Í fjárlfrv. fyrir 1948 hefur hæstv. fjmrh. séð sig tilknúinn til að lækka þann styrk, sem verja á til íþróttaiðju í landinu, - lækka styrkinn til íþróttasjóðs. Mér fannst þetta furðuleg og einkennileg ráðstöfun, þegar athugað er, hve þörfin er brýn, að sú fjárveiting, sem verið hefur, standi óhögguð, þar sem þessi lækkun á styrknum hlýtur að leiða til þess, að margir erfiðleikar verða á vegi þeirra, sem áhuga hafa á íþróttum, og þeirri menningarstarfsemi, sem þar er unnin. Hins vegar undraði það mig enn meir, þegar ég sá, að meiri hl. fjvn. lét sér ekki nægja þessa skerðing, heldur minnkaði framlag til íþróttasjóðs um 100 þús. kr., úr 700 þús. í 600 þús. Ég skil ekki þessar ráðstafanir. Ég hef heyrt, að röksemdin fyrir þessu hafi verið sú, að vegna fjárhagsráðs og þeirrar tregðu, sem þar er á byggingarleyfum, væri ekki eins mikil þörf á komandi árum til íþróttamannvirkja og verið hefur. Hafi meiri hlutinn byggt þetta á þessu, þá vil ég benda á það, að hér er um misskilning að ræða. Það er fjöldi íþróttamannvirkja í landinu, sem er á döfinni og fjármagn þarf til, og þótt ekki sé um beinar nýbyggingar að ræða, þarf nauðsynlegt fé til þess að ljúka mannvirkjum, sem eru hálfnuð, svo að styrkur sá, sem sjóðurinn átti að fá, er of lítill, Þar að auki má benda á, að þótt ekki sé um bein íþróttamannvirki að ræða, t.d. sundlaugabyggingar, þá eru ýmis önnur mannvirki, sem þurfa fjármagn, t.d. íþróttavallagerð. því að ástandið í þeim málum er ekki gott. Ég vil því alvarlega beina því til þm., að þeir samþykki ekki þá brtt., sem fram er komin frá meiri hl. fjvn., heldur brtt. þá, sem minni hl. leggur til, þ.e. að íþróttasjóður fái sömu upphæð og hann fékk 1947, eða 1 millj., eða ekki minna en fjmrh. lagði til í fjárlfrv., 100 þús. kr. Á þskj. 479 flyt ég brtt. við 13. gr. um að hækka styrk til bókasafns verkamanna úr 4000 kr. í 10000. Ástæðan fyrir þessu er sú, að þetta bókasafn verkamanna er mjög mikill menningarauki fyrir þá verkamenn, sem þessa vinnu stunda. Þá flyt ég brtt. við þskj. 461. Það er brtt. meiri hl. fjvn. við 13. gr. í sambandi við hafnagerðir og lendingarbætur. Brtt. er um það, að Hafnarfjörður fái 350 þús. í stað 250 þús. Það hefði að sjálfsögðu verið eðlilegra og maklegra, að upphæðin hefði verið hærri en 350 þús., en ég hef aðeins látið mér nægja að setja hér fram sömu upphæð og meiri hl. fjvn. hefur fallizt á á öðrum stað, þ.e. Akranesi. Þá hef ég komið með brtt. við fjárl. um það, að inn komi nýr liður: Til lesstofu fulltrúaráðs verkalýðsfélaganna í Hafnarfirði 5000, til vara 3000. Í fjárl. er gert ráð fyrir ákveðnum fjárupphæðum til lesstofa, hliðstæðra stofnana, viða á landinu, t.d. í Rvík og á fleiri stöðum. Mér virðist eðlilegt, að það sama eigi að ganga yfir alla í þessu sambandi. Í Hafnarfirði er starfandi verkalýðshreyfing, eins og annars staðar á landinu, og hefur fulltrúaráðið komið upp vísi að bókasafni. Þá flyt ég brtt. um, að styrkur til Leikfélags Hafnarfjarðar verði hækkaður úr 3000 kr. í 6000 kr. Ástæðan fyrir þessari brtt. er sú, að starfsemi þessa félags, sem hefur verið virt þó það af Alþ., að það hefur styrkt hana á undanförnum árum, er mjög þýðingarmikil fyrir Hafnarfjörð, og má segja, að starfsemi Leikfélags Hafnarfjarðar sé eins þýðingarmikil fyrir Hafnarfjörð og Leikfélags Akraness fyrir Akraneskaupstað, en fjvn. gerir ráð fyrir, að Leikfélag Akraness fái 6000. Þá flyt ég á þskj. 480 brtt. ásamt hv. 8. þm. Reykv. (SG). Sú prentvilla hefur slæðzt inn, að nafn hv. 8. þm. Reykv. hefur fallið niður sem meðflm. að till. Þessi brtt. gerir ráð fyrir, að styrkur til Alþýðusambands Íslands verði hækkaður úr 10 þús. kr. í 25 þús. kr. Ég geri ekki ráð fyrir, að ég þurfi að eyða mörgum orðum að því að rökstyðja þá brtt., þar sem Alþýðusamband Íslands er ein stærstu samtökin í landinu og vinnur þarft verk. - Þá er og gert ráð fyrir, að við 15. gr. komi nýr liður, þar sem gert er ráð fyrir framlagi til Alþýðusambands Íslands til útgáfu á sögu verkalýðshreyfingarinnar og til útgáfu á söngvasafni og til söngiðkana á vegum verkalýðssamtakanna. Í fjöldamörg ár hefur verið tilfinnanlegt fyrir verkalýðshreyfinguna, vegna þess mikla hlutverks, sem hún hefur haft, að hafa ekki neina slíka útgáfu. Það hefur verið hafinn undirbúningur að þessu verki, og hefur verið skrifað ýmsum félögum á landinu og þau beðin að afla heimilda til þessarar söguútgáfu. Ég man í sambandi við þessa brtt., að þetta bar á góma í þinginu í fyrra og þá var því haldið fram, að sá kafli. sem gefinn hafði verið út, væri svo persónulegur og gæfi svo rangar hugmyndir um verkalýðshreyfinguna, að vitlaust væri að halda áfram slíkri útgáfu. Það var bent á þá röksemd, að ekkert hefði verið gefið út enn þá af sögu verkalýðshreyfingarinnar, svo að ekki er hægt að segja, að það sé vitlaust, sem komið sé, enda mundi að þessu verða unnið hlutdrægnislaust og sannleikanum samkvæmt. Að því er b-lið till. snertir, um styrk til söngnáms og söngiðkana, má segja, að það sé mjög mikið menningaratriði fyrir sönginn í landinu, að alþýðan hafi söngvasafn, og þess vegna er þessi brtt. fram borin. Ég hef hér með örfáum orðum gert grein fyrir þeim brtt., sem ég hef flutt ásamt hv. 8. þm. Reykv. (SG). Mér finnst þessar till. svo sanngjarnar, að ég trúi ekki öðru en þær finni náð fyrir augum þm. Um sumar þeirra vil ég segja það, að form. fjvn. sagði í fyrra, að hann mundi hafa þær til athugunar, ef þær kæmu til n. áður en gengið væri frá till. n. N. hefur unnið ár frá því í fyrra, og enn hafa ekki þessar till. fundið náð fyrir augum hennar til þessarar stundar. Vona ég, að hér verði um stefnubreyt. að ræða. Ég sem sé vona því, að þessar till. verði samþ.