Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta mál var flutt fyrir nokkru að tilhlutun Þingvallan. Fjvn. hefur athugað málið og mælir með því, að það verði samþ. Það hefur komið æ betur í ljós, að varla er hægt fyrir einstakling að hafa gistihús eins og Valhöll og gera það úr garði eins og þyrfti, nema því aðeins, að hann sé því fésterkari. Sá, sem nú á eignina, vill að vísu gera sitt bezta, en það er þó álit n., að ekki verði til lengdar komist hjá því, að þjóðfélagið taki þetta mál í sínar hendur og hlynni meir að þessum gistihúsrekstri en gert hefur verið til þessa. Í þessari till. liggur raunar ekki annað en það, að ríkisstj. leiti eftir því við eiganda Valhallar, hvort hann vilji selja eignina. N. vill ekki að svo stöddu leggja fram till. um eignar námsheimild. Hún vill fara sem bezt að manninum. Út af því, sem haldið hefur verið fram í einu dagblaðanna hér, að n. vilji hafa ríkisrekstur á gistihúsinu, vil ég benda á, að ekkert hefur verið um það rætt. En talað hefur verið um það, að eignin yrði leigð veitingamanni, væntanlega til skamms tíma. En að sjálfsögðu yrði að hlynna að gistihúsinu meir en nú er gert. Ætti ekki að þurfa að óttast tap á eigninni, þótt hún yrði rekin á þennan hátt.



Út af fyrirvara, sem ég hef á undirskrift minni undir nál. á þskj. 625, vil ég geta þess, að ég tel, að undirbúningur þessa máls sé þannig, að ekki verði séð, hvað fram undan verður. Ríkisstj. á að kaupa gistihúsið, en ekkert er sagt um það, hvað gera eigi við það, hvort leigja eigi það eða reka á annan hátt. Ég tel, að búa megi við það ástand, sem nú er, og þykir mér vafasamt, að skipt yrði um til batnaðar með því að kaupa gistihúsið. Ég er eftir athugun nokkra á þessu máli því fylgjandi, að ekki sé hraðað kaupum á því, er þáltill. fer fram á, og get því ekki óskorað fylgt þessu máli eins og það er. Væri réttara að bíða með þetta eitt ár eða svo, því að í þessu atriði veit maður, hverju maður sleppir, en ekki, hvað maður hreppir.



Ég er á annarri skoðun en hv. þm. Dal. um það atriði, að ég álít, að miklu fyrr hefði átt að vera búið að breyta til um tilhögun á gistihúsrekstri þeim, er starfræktur hefur verið á Þingvöllum, og að það fyrirkomulag, sem er á Þingvöllum, sé sízt til sóma þeim helga stað. Má það undarlegt kallast, að Þingvallan. skuli ekki fyrr hafa hafizt handa um að breyta þar til um gistihúshald og annað, sem þar er ábótavant. Þó að Þingvallan. hafi nú sýnt af sér þá röggsemi að hefjast handa í þessu efni, þá er það svo, að í raun og veru felst lítið í þeirri þáltill., sem nú liggur fyrir til umr., af því, sem þarf að koma þar fram, ef um einhverja endurbót á að vera að ræða á Þingvöllum, sem um munar. Það þarf ekki einungis að fást heimild til þess að kaupa Valhöll, heldur þarf og að vera gefin heimild til þess, að hægt sé að taka eignina eignarnámi, ef viðunandi samningar geta ekki tekizt. Í fyrsta lagi er gistihús það, sem nú er á Þingvöllum, ekki á heppilegum stað, og í öðru lagi er það ekki samboðið þeim fornhelga stað. Þegar þetta er athugað, þá er ég að því leyti samþykkur því, sem hv. þm. Dal. sagði, að ég tel þessa þáltill. ekki nærri nógu vel undirbúna. Hefði sjálfsagt verið réttara að hafa þetta mál í frv.-formi og að tryggja þar eignarnámsheimildina, og enn fremur að hafa í því frv. róttækar og hagkvæmar breytingar á gistihúshaldi og öðru fyrirkomulagi á Þingvöllum. Þar sem ég hef nokkurn grun um, að hv. Þingvallan. hafi ekki rækt starf sitt sem skyldi, og mér er ekki fyllilega ljóst, hvernig starfseminni er háttað og hvernig reikningshald hennar er, þá vil ég bera fram nokkrar spurningar til þessarar hv. n. og óska eftir að fá þeim svarað. Í fyrsta lagi: Hvað hefur ríkið kostað miklu fé til byggingar, viðgerða og annarra umbóta á gistihúsinu Valhöll frá 1928 og fram á þennan dag? Í öðru lagi: Hvaða fríðinda hefur gistihúseigandinn notið hjá Þingvallan., og hvers virði eru þau? Hefur hann fengið ívilnun um lóðaleigu, undanþágu frá friðun silungs í Þingvallavatni, afnot af beit eða önnur hlunnindi þar á staðnum? - Í þriðja lagi: Á hverju byggist sá orðrómur, að gistihúseigandinn hafi fyrir nokkrum árum lofað að gefa ríkinu Valhöll eftir sinn dag? Í fjórða lagi: Hefur Þingvallan. notað heimild, sem hún hefur í l. frá 1928, til að taka eignarnámi afnotarétt af landspildunni fyrir vestan Öxará, sem heyrir undir Brúsastaði, en það eru fornu búðatætturnar, Lögréttugrunnurinn, Lögberg og allt svæðið undir sumarbústöðunum suður með Þingvallavatni, vestan Öxarár. Spilda þessi var að dómi allra Íslendinga á sínum tíma helgasti staðurinn á Þingvöllum.- Og í fimmta lagi: Væri ekki rétt af Þingvallan. að framkvæma heimild þessa í friðunarl. Þingvalla 1928 um eignarnám afnotaréttarins á áðurgreindri landspíldu, sé það ógert? Loks vil ég leyfa mér að benda á það, að nýtt gistihús á Þingvöllum er mikið nauðsynjamál, ef staður þessi á að vera haldinn svo, að til sóma sé fyrir landið. Að því leyti er þessi till. þakkarverð, að hún er e.t.v. spor í áttina, að svo verði gert, að nýtt og veglegt gistihús rísi á Þingvöllum og framtíðarskipulag á gistihúsrekstri og greiðasölu ásamt hirðingu staðarins og viðhaldi verði svo, að til sæmdar verði þessum víðfræga stað og þjóðinni í heild.



Herra forseti. - Ég get að miklu leyti svarað hv. þm. Dal. og hv. 7. landsk. þm. báðum í einu út af því, sem fram kom í ræðum þeirra. Um fyrirspurnir þær, sem hv. 7. landsk. kom með og beindi til Þingvallan., þá er um þær að segja, að sumar þeirra voru þess eðlis, að þær ættu að koma skriflegar til n., þar sem þær þarfnast umhugsunar og reikningsskapar. En að því leyti, sem þeim er hægt að svara nú, þá get ég sagt það, að á alþingishátíðarárinu, 1930, var húsakostur á Þingvöllum lagaður mikið, en þær aðgerðir voru Þingvallan. alveg óviðkomandi, þar sem ríkið bar þann kostnað, sem af því leiddi, og munu reikningar yfir þann kostnað vera geymdir ásamt öðrum reikningum ríkisins í landsreikningunum. - Ef til kemur, að um sölu á gistihúsinu Valhöll verður að ræða, þá þarf auðvitað að reikna út, hve mikið ríkið á í því húsi, og er það reikningsdæmi, sem á að vera hægt að reikna út á sínum tíma, þegar öll gögn eru fyrir hendi. Um það, hvort Þingvallan. hafi notað eignarnámsheimild um að taka til afnotaréttar Lögberg og aðra fornfræga staði, sem Jón Guðmundsson hefur í eigu sinni, þá er um það að segja, að það í sjálfu sér skiptir ekki svo miklu máli, þó að hann hafi enn ekki verið notaður, heldur það eitt, að staðurinn sé friðaður, og það hefur Þingvallan. komizt að samkomulagi um við Jón Guðmundsson. - Um sumarbústaðalandið fram með Þingvallavatni er það að segja, að ríkið og Jón Guðmundsson skipta með sér tekjum af því, og þykir það heppileg ráðstöfun eins og á stendur. Þá var hv. 7. landsk. að óska eftir því, að heimilað væri eignarnám um leið til þess að slá þar varnagla, ef ekki væri hægt að semja um kaupin á gistihúsinu Valhöll. Þingvallanefnd leit svo á, að ekki ætti að fara fram á heimild til eignarnáms að svo komnu a.m.k., og það af þeim ástæðum, að sá maður, sem á þá eign, sem um er að ræða, er búinn að reka þarna starf sitt í fjöldamörg ár, og hann hefur gert það af miklum áhuga og árvekni og eins vel og honum var nokkur kostur. Af þessum sökum hefur Þingvallan. heldur viljað hafa þá aðferð, sem hér er lagt til, að höfð verði, með því að hún er ekki eins harkaleg og ef heimilað væri eignarnámið. Sökum þess að eigandinn hefur í starfi sínu sýnt þennan áhuga, sem ég minntist á, og rækt starf sitt með samvizkusemi, hefur n. látið bíða þar til nú að leggja til, að breyting yrði gerð á skipun þessara mála á Þingvöllum. En nú er svo komið, að Jón Guðmundsson er orðinn heilsutæpur maður, og starfsemi hans því honum erfiðari og hann ekki lengur fær um að gegna starfi sínu eins vel og hann vildi. Þar af leiðandi þótti Þingvallan. tími vera kominn til að leita hófanna um kaup á Valhöll, en með þeirri hógværu leið, sem hér er ætlazt til, að farin verði. - Ef svo skyldi fara, að ekki yrðu samningar um kaupin, þá er sú leið eftir sem áður til á komanda hausti að heimila eignarnám, en sem stendur er allt, sem mælir á móti því, að æskilegt sé að samþykkja þá heimild nú. Hv. þm. Dal. var að víkja að því, að það ætti að koma fram í þáltill., hvernig Þingvallan. hugsaði sér framtíðarskipulag á rekstri gistihússins og öðru fyrirkomulagi á Þingvöllum. Út af því get ég sagt það, að n. taldi ekki tímabært að vera að koma með bollaleggingar um, hvernig það fyrirkomulag ætti að vera í einstökum atriðum. Í fyrsta lagi vegna þess, að kaupin hafa ekki enn farið fram, og í öðru lagi af því, að ætlazt er til, að hér komi fleiri aðilar til greina en ríkisstj. og því sé það sameiginlegt mál þessara þriggja aðila, sem um getur, ríkisstj., bæjarstj. Rvíkur og Eimskipafélags Íslands, að leggja á ráðin um, hvernig framtíðarskipulagið verði, m.a. hefur það komið til tals að reisa nýtt og veglegt gistihús á Þingvöllum, eins og getið var um áðan, og þó að ríkið gæti eitt staðið straum af þeim kostnaði, þá finnst Þingvallan. hitt miklu réttara, að þessir aðilar standi allir að þessum málum á Þingvöllum. Af þessu getur hv. þm. Dal. séð, að hér er ekki um neinn ríkisrekstur að ræða af hálfu Þingvallan., - hún vill einmitt leggja á móti því, að sú leið verði farin. Mætti jafnvel leigja út rekstur gistihúsanna stuttan tíma í einu. En einstakir liðir í rekstrarfyrirkomulaginu verða að sjálfsögðu að bíða, þangað til gert hefur verið út um kaupin á Valhöll.



Herra forseti. - Ég ætla ekki að fara að blanda mér inn í þær deilur, sem spunnizt hafa í tilefni af framtíðarfyrirkomulagi hótelhalds á Þingvöllum. Ég ætla ekki heldur að fara að dæma um það, hvort heppilegra sé að hafa á því samrekstrar- eða ríkisrekstrarfyrirkomulag. Ekki ætla ég mér heldur að fara að dæma um það, hvort Jón Guðmundsson hafi verið þess umkominn að hafa á hendi gistihúsrekstur þarna eins og æskilegt hefði verið. En það eitt vil ég taka fram, að vilji hans hefur verið allur í þá átt, að hann gerði sitt bezta í einu og öllu, eins og þegar hefur verið tekið fram af öðrum. Hann hefur jafnvel lagt sig svo fram í fórnfýsi í starfinu, að hann hefur lítt gætt þess að hugsa um sinn eiginn hag og hefur síður en svo auðgazt á þessu starfi sínu, að því er mér er tjáð af þeim, sem kunnugastir eru högum hans. Ég verð að segja það, að mér er það gleðiefni, að alvöru á að gera úr því að kaupa gistihúsið Valhöll af eiganda þess, Jóni Guðmundssyni, og ekki jafnframt gefin heimild til eignarnáms, ef svo illa skyldi til takast, að samningar tækjust ekki um kaupin, því að það mælir engin sanngirni með því að fara beint að eigandanum með bláköldu eignarnámi, eftir að hann hefur verið þarna búandi milli 20 og 30 ár við erfiðar aðstæður, en fullan vilja á því að gera sitt bezta. Auk þess ber á það að líta, að það mundi mælast afar illa fyrir í hreppnum, þar sem Jón Guðmundsson er oddviti og mjög vel látinn maður, þ.e.a.s. í Þingvallahrepp hinum minni, að falið væri harkalega að honum í þessu máli. Ég vildi aðeins, að þessi rödd kæmi hér fram, þar sem þetta mál er hér til umr., að þessi maður, er um ræðir, á það fyllilega skilið, að farið sé að honum með sanngirni og góðsemi. Loks vil ég minnast á það, sem ég sagði í upphafi, að mér þykir vænt um, að lagt skuli vera til, að þetta form verði haft, þegar farið verður að semja um kaup á gistihúsinu Valhöll.



Þessu máli hefur áður verið frestað vegna þess, að hæstv. atvmrh. var ekki viðstaddur. Nú er enn eins ástatt, en þar sem þetta er mál, er varðar þau efni, sem hæstv. atvmrh. hefur með höndum, væri æskilegast, að hann væri viðstaddur, er málið er afgreitt. Vil ég því mælast til þess við hæstv. forseta, að hann fresti málinu.



Ég mótmæli því, að málinu sé frestað. Því hefur þegar verið frestað tvisvar vegna þess, að hæstv. atvmrh. var ekki viðstaddur, en hann er nú mjög sjaldséður hér í hv. d. Þeir hv. þm., sem hafa hug á því, að hann sé viðstaddur, er rætt er um málið, ættu að tryggja sér fyrir fram, að svo sé.

Forseti (HG): Ég mun taka málið af dagskrá að þessu sinni, en skal sjá um, að hæstv. atvmrh. verði viðstaddur, er það verður tekið á dagskrá næst.



Herra forseti. Mér skilst, að með þessari þáltill. sé farið fram á breyt. tiltekinna atriða í tollalöggjöfinni, og þar sem nýfallinn er hæstaréttardómur þess efnis, að l. verði ekki breytt með þál., verð ég að telja varhugavert að bera þessa þáltill. undir atkv.



Hér er farið fram á ákveðnar greiðslur úr ríkissjóði, sem eru ekki meiri en aðrar greiðslur, sem ákveðnar hafa verið með þál. Hér liggur engan veginn fyrir að breyta l., heldur er um að ræða heimild til að gefa eftir toll af umræddum vörum, ef ástæða þykir til.

Forseti (HG): Ég hef veitt athygli bendingu hv. 2. þm. N.-M., en þar sem fram er komin rökst. dagskrá á þskj. 572 í sambandi við þetta mál, sé ég ekki ástæðu til að fella úrskurð um það, hvort þáltill. skuli koma til atkvæða eða ekki, fyrr en atkv. hafa verið greidd um hina rökst. dagskrá.



Ég vek athygli á því, að þrátt fyrir umræddan hæstaréttardóm virðist ekkert vera því til fyrirstöðu, að hv. Alþ. láti í ljós vilja sinn í þessu efni. Ríkisstj. væri þá sjálfráð um rað, hvort hún færi eftir þeim vilja eða ekki, og ef hún gerði það, væri hægt að fá lagaheimild eftir á.

Forseti (HG): Ég mun leita atkv. um hina rökst. dagskrá fyrst, en úrskurður um þáltill. verður felldur á eftir, ef þess er óskað.